open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Яўген Пятровіч Пятраеў

**Яўген Пятровіч Пятра́еў** (нар. ) — вучоны ў галіне радыяхіміі і радыяцыйнай хіміі, доктар хімічных навук (1974), прафесар (1976).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Алматы (Казахстан). У 1954 годзе скончыў хімічны факультэт Ленінградскага дзяржаўнага ўніверсітэта і пачаў працу ў Радыевым інстытуце. У 1968—1995 гадах Я. П. Пятраеў у Беларускім дзяржаўным універсітэце. У 1968 годзе ўзначаліў наноў створаную кафедру радыяцыйнай хіміі на хімічным факультэце. Адначасова з 1978 года кіраваў лабараторыяй радыяцыйнай хіміі Навукова-даследчага інстытута фізіка-хімічных праблем, у 1981—1985 гадах займаў пасаду прарэктара ўніверсітэта. З 1986 года — загадчык лабараторыі радыяхіміі.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковая дзейнасць Я. П. Пятраева ў галіне радыяцыйнай хіміі арганічных злучэнняў, геахіміі радыеактыўных элементаў, радыеаэкалогіі. Распрацаваў метад вызначэння канцэнтрацыі «гарачых» часціц у лёгкіх чалавека і ўстанавіў яе сувязь з забруджанасцю тэрыторыі плутоніем. Пад яго кіраўніцтвам выкананы і ўкаранёны шэраг распрацовак па радыяцыйна-хімічнай і хімічнай ачыстцы сцёкавых вод і выкідаў прамысловых прадпрыемстваў, створаны метады радыяцыйна-хімічнага сінтэзу амінакіслот, а-дыёлаў. Аўтар больш за 500 навуковых прац, у тым ліку 3 манаграфій. Атрымаў каля 100 аўтарскіх пасведчанняў на вынаходствы.

Пад кіраўніцтвам вучонага падрыхтаваны 29 кандыдацкіх і 1 доктарская дысертацыі. Прымаў удзел рабоце Савета па хіміі высокіх энергій Акадэміі навук СССР, Савета па выкарыстанні атамнай энергіі Акадэміі навук БССР, камісіі па прыкладной радыяцыйнай хіміі Дзяржаўнага камітэта па навуцы і тэхніцы пры Савеце Міністраў СССР, навукова-тэхнічнага савета Міністэрства хімічнай прамысловасці СССР, шэрагу праблемных саветаў Акадэміі навук БССР і вучоных саветаў Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, з’яўляўся старшынёй бюро Усесаюзнага хімічнага таварыства імя Д. І. Мендзялеева. Ганаровы прэзідэнт фонду «Жыццё пасля Чарнобыля».

Сярод апублікаваных прац:
* Прикладная ядерная физика: учебное пособие / А. К. Красин, Е. П. Петряев, И. А. Савушкин. — Мн.: МГПИ, 1980.
* Радиационно-химическая очистка сточных вод и выбросных газов / Е. П. Петряев, В. И. Власова, И. А. Савушкин. — Мн.: Университетское, 1985.
* Радиационная химия бифункциональных органических соединений / Е. П. Петряев, О. И. Шадыро. — Мн.: Университетское, 1986.
* Радыяцыя, жыццё і навакольнае асяроддзе: вучэбны дапаможнік для 10―11-х класаў агульнаадукацыйных школ і прафтэхвучылішч / В. І. Гергалаў, Я. П. Пятраеў. — Мн.: Народная асвета, 1994.
* Радиация, жизнь и окружающая среда: учебное пособие для 10―11-х классов общеобразовательных школ и профтехучилищ / В. И. Гергалов, Е. П. Петряев. — Мн.: Народная асвета, 1994.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Петряев Евгений Петрович // История БГУ
* История от середины XX в. и до наших дней  // Сайт хімічнага факультэта БДУ

Катэгорыя:Хімікі СССР
Катэгорыя:Хімікі Беларусі
Катэгорыя:Эколагі СССР
Катэгорыя:Эколагі Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Супрацоўнікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Аўтары падручнікаў
Катэгорыя:Супрацоўнікі АІЭЯД «Сосны»
Ісабэла (Басілан)

**Ісабэла** () — горад на поўдні Філіпінаў на востраве Басілан. Насельніцтва (2015 г.) — 112 788 чал.

## Гісторыя 
Першае паселішча на месцы горада было заснавана іспанскімі езуітамі ў XVII ст. У 1848 г. іспанцы заснавалі крэпасць, якой далі назву Ісабэла ў гонар Ізабелы II. У 1899 г. яна была занята амерыканцамі і далучана да Філіпінаў. У 1954 г. горад атрымаў самакіраванне. У 1973 г. стаў адміністрацыйным цэнтрам правінцыі Басілан. У 2017 г. адміністрацыйны цэнтр быў перанесены ў суседні Ламітан, муніцыпалітэт Ісабэлы далучаны да суседняга паўвострава Замбаанга. З 1970-х гг. горад перажыў некалькі тэрарыстычных атак.

## Эканоміка 
Асноўныя галіны эканомікі: транспарт, гандаль, турызм, перапрацоўка сельскагаспадарчай прадукцыі. Горад мае шчыльныя эканамічныя сувязі з Кітаем, Тайванем і Паўднёвай Карэяй. Болей за пятую частку жыхароў знаходзяцца за афіцыйнай рысай беднасці.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Гарады Філіпінаў
Ліст 28

**Ліст дваццаці васьмі** або **ліст 28-мі** — адкрыты ліст беларускіх вучоных і культурных працаўнікоў да савецкага кіраўніка Міхаіла Гарбачова. Асвятляў катастрафічнае абмежаванне магчымасцей ужываць беларускую мову ў асвеце, культуры і штодзённым жыцці. Пратэстуючы супраць дыскрымінацыі, аўтары высунулі праграму нацыянальнага Адраджэння — «паляпшэння стану роднай мовы, культуры і патрыятычнага выхавання» на Беларусі.

Ідэю і пачатковы тэкст прапанавалі Зміцер Санько і Яўген Кулік. Ліст датаваны 15 снежня 1986 года, перададзены адрасату 20 снежня.

## Падпісанты 
* Эдуард Агуновіч
* Вячаслаў Адамчык
* Мікола Арочка
* Рыгор Барадулін
* Янка Брыль
* Васіль Быкаў
* Васіль Вітка
* Вячаслаў Вярэніч
* Аляксей Дудараў
* Эдвард Зайкоўскі
* Генадзь Каханоўскі
* Уладзімір Конан
* Анатоль Кудравец
* Яўген Кулік
* Яўген Лаўрэль
* Яўген Лецка
* Максім Лужанін
* Леанід Лыч
* Віктар Маркавец
* Леў Мірачыцкі
* Пімен Панчанка
* Валянціна Пархоменка
* Алесь Разанаў
* Алесь Рашчынскі
* Уладзімір Содаль
* Стэфанія Станюта
* Васіль Сямёнавіч Талстой
* Леанід Шчамялёў

## Літаратура 
* «Ліст 28-мі» / Зьміцер Санько // Veritas: Бюлетэнь БГА «Ветэраны Адраджэньня». 2005. № 1.
* Гісторыя Беларусі найноўшага часу ў дакументах і матэрыялах. Хрэстаматыя. / уклад. Юрась Бачышча; нав. рэд. Алесь Смалянчук. — Вільня : ЕГУ, 2008. — 366 с. ISBN 978-9955-773-20-7. pawet.net
* «Требуются решительные действия по спасению родного языка, родной культуры…». Письма белорусских писателей, артистов и ученых М. С. Горбачёву. 1986—1987 гг. / публ. Т. М. Кузьмичёва // Исторический архив. 2004. № 6. — М.: РОССПЭН.— С. 5-30

## Спасылкі 
* *Марыя Бераснева.* Каляндар  // Рэгіянальная газета. 13.1.2018
* *Сяргей Навумчык.* «Ліст 28-мі» альбо як Гарбачоў беларускую мову ратаваў // svaboda.org 2.3.2021

Катэгорыя:Адкрытыя лісты
Катэгорыя:Беларуская мова
Катэгорыя:1986 год у СССР
Катэгорыя:Падзеі 15 снежня
Катэгорыя:1986 год у Беларусі
Катэгорыя:Снежань 1986 года
Чырвоны аксаміт

**Чырвоны аксаміт** — шакаладны торт цёмна-чырвонага, ярка-чырвонага або чырвона-карычневага колеру. Традыцыйна гатуецца як пластовы пірог з глазурай з вяршковага сыру. Торт вылучаецца вільготнай сярэдзінкай і яркім чырвона-белым выглядам.

## Гісторыя 
«Аксамітны торт» без слова «чырвоны» існаваў яшчэ ў перыяд пасля грамадзянскай вайны ў ЗША. Такое імя дэсерт атрымаў за далікатную, вільготную і мяккую тэкстуру. Пачынаючы з XIX стагоддзя, мяккі «аксамітны» торт пачаў падавацца як вытанчаны дэсерт. Прыблізна ў той жа час з’явіўся торт «Ежа д’ябла». Розніца паміж двума тортамі заключаецца ў тым, што ў торце «Чырвоны аксаміт» выкарыстоўваецца какава, а ў торце «Ежа д’ябла» — шакалад.

Калі менавіта торт «Чырвоны аксаміт» стаў чырвоным, дакладна не вядома. Цяпер для афарбоўвання торта выкарыстоўваюць буракі альбо чырвоны фарбавальнік.

## Склад 
Для гатавання торта выкарыстоўваюць муку, цукар, алей, кефір, яйкі, вяршкі, какаву і буракі ці чырвоны харчовы фарбавальнік. Звычайна выкарыстоўваецца глазура з вяршковага сыру ці крэмавая глазура.

## Спасылкі 
*
Сямёнаўскі сельсавет

Назву **Сямё́наўскі сельсавет** маюць:

* Сямёнаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці
* Сямёнаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Бераставіцкага раёна Гродзенскай вобласці
Сямёнаўскі сельсавет (Рэчыцкі раён)

**Сямё́наўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Сямёнаўка.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Холмецкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Рэчыцкага раёна. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Рэчыцкім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Вышамірскага сельсавета.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Рэчыцкага раёна
КАтэгорыя:Былыя сельсаветы Холмецкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе
Дзмітрый Спірыдонавіч Маркоўскі

**Дзмітрый Спірыдонавіч Маркоўскі** (, в. Мачаск, Бярэзінскі раён, Мінская вобласць — ) — беларускі гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1955), дацэнт. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Скончыў Барысаўскі педагагічны тэхнікум, Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. М. Горкага (гістарычны факультэт, 1938), Авіяшкола (1939), Інстытут павышэння кваліфікацыі выкладчыкаў марксізму-ленінізму Кіеўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Т. Р. Шаўчэнкі (аспірантура, 1955).
    
Працаваў у сямігадовай школе ў в. Мачаск (1930—1934, дырэктар), Міністэрстве асветы БССР (1938, начальнік упраўлення сярэдніх школ), Доме Чырвонай Арміі (1939—1941, начальнік), Брэсцкім педагагічным вучылішчы (1945—1953, дырэктар), Маладзечанскім настаўніцкім інстытуце (1953—1955, дырэктар), Гродзенскім дзяржаўным універсітэце імя Я. Купалы (з 1955, у 1955—1973 — рэктар).

Навуковыя інтарэсы: палітычная гісторыя; арганізацыя адукацыі.

## Узнагароды 
Ордэны Чырвонага Сцяга, Айчыннай вайны 2-й ступені, Чырвонай Зоркі, «Знак Почета», Працоўнага Чырвонага Сцяга і інш.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Рэктары Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы
Знак чатырох

**«Знак чатыро́х»** () — дэтэктыўная аповесць Артура Конана Дойла, апублікаваная ў 1890 годзе.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кнігі 1890 года
Катэгорыя:Аповесці
Катэгорыя:Дэтэктыў
Катэгорыя:Шэрлак Холмс
Катэгорыя:Прыгодніцкая літаратура
Катэгорыя:Літаратурныя творы на англійскай мове
Андрэй Мікалаевіч Мяцеліца

**Андрэй Мікалаевіч Мяцеліца** (нар.  г., ) — беларускі дыпламат.

## Біяграфія 
У 1998 годзе скончыў юрыдычны факультэт Беларускага дзяржаўнага універсітэта. У 1998 годзе працаваў юрыдычным кансультантам МЗС Беларусі. У 1999 годзе — другі сакратар Галоўнага дагаворна-прававога ўпраўлення МЗС Беларусі. У 1999—2001 гадах — прававы назіральнік Місіі Арганізацыі па бяспецы і супрацоўніцтву ў Еўропе ў Косава (Югаславія). У 2002 годзе — першы сакратар Галоўнага дагаворна-прававога ўпраўлення МЗС Беларусі. У 2002—2003 гадах — дарадца Галоўнага дагаворна-прававога ўпраўлення МЗС Беларусі. У 2003—2005 гадах — намеснік начальніка ўпраўлення міжнародных дагавораў Галоўнага дагаворна-прававога ўпраўлення МЗС Беларусі. У 2005—2007 гадах — першы сакратар Пастаяннага прадстаўніцтва Рэспублікі Беларусь пры ААН. У 2007—2009 гадах — дарадца Пастаяннага прадстаўніцтва Рэспублікі Беларусь пры ААН. У 2009—2010 гадах — старшы саветнік Галоўнага дагаворна-прававога ўпраўлення МЗС Беларусі.

У 2010—2011 гадах — начальнік упраўлення міжнародных дагавораў Галоўнага дагаворна-прававога ўпраўлення МЗС Беларусі. У
2011—2015 гадах — Саветнік Пасольства Рэспублікі Беларусь у Сербіі. У 2015—2020 гадах — начальнік Галоўнага дагаворна-прававога ўпраўлення МЗС Беларусі.

З 19 лістапада 2020 г. Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Ісламскай Рэспубліцы Пакістан.

Валодае англійскай, нямецкай і сербскай мовамі.

Жанаты, мае сына.

Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Пакістане
Катэгорыя:Дыпламаты Беларусі
1890 год у гісторыі літаратуры

**1890** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
* Голад — першы раман Кнута Гамсуна.
* Знак чатырох — аповесць Артура Конана Дойла

## Прэміі 
## Нарадзіліся 
* 19 лютага — Казімір Сваяк (пам. 1926), беларускі паэт, драматург, публіцыст, літаратуразнавец, каталіцкі святар.

## Памерлі 
Катэгорыя:1890
Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
Рой Аляксандравіч Мядзведзеў

**Рой Аляксандравіч Мядзведзеў** (; ) — савецкі і расійскі , педагог, -гісторык, аўтар шматлікіх палітычных біяграфій. Прадстаўнік левага крыла ў дысідэнцкім руху ў СССР. Член ЦК КПСС (1990—1991), дэпутат Вярхоўнага Савета СССР (1989—1991).

Кандыдат педагагічных навук, брат-блізнюк навукоўца-герантолага, таксама савецкага дысідэнта Жарэса Мядзведзева.

## Беларускія пераклады 
* С. Хрушчоў. Палітычны партрэт / Рой Мядзведзеў. — Мн.: Беларусь, 1989.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР
Часовая канстытуцыя БНР

**Часовая канстыту́цыя Белару́скай Народнай Рэспу́блікі** — адзін з юрыдычных дакументаў палітычных структураў Беларускай Народнай Рэспублікі, які суіснаваў з іншымі асноўнымі дакументамі тагачаснай арганізацыі рэспублікі (у прыватнасці, устаўнымі граматамі).

## Гісторыя 
Пасля склікання і пачатку дзейнасці Усебеларускага з’езда 5 снежня 1917 года паўстала неабходнасць у будучай інстытуцыяналізацыі ўлады на тэрыторыях, якія пазней 9 сакавіка наступнага года былі акрэсленыя ў Другой Устаўной грамаце БНР. Як адзначаецца, праца над падрыхтоўкай праекта канстытуцыі пачалася праз хуткі час пасля склікання з’езда, якая, аднак, неўзабаве скончылася з прычыны супярэчнасцяў між палітычнымі структурамі з’езда і бальшавікамі, якія мелі ўласны пункт гледжання на будучыню палітычнага статуса тэрыторыяў будучай БНР.

21 лютага 1918 года Выканаўчы камітэт Рады Усебеларускага з’езда выдаў Першую Устаўную грамату, дзе абвяшчалася перадача ўлады ў Беларусі на карысць Народнага Сакратарыята Беларусі.

На думку тагачаснага гісторыка і пазней аднаго з дзеячоў палітычных структураў БНР Аляксандра Цвікевіча, першым канстытуцыйным дакументам рэспублікі стала Другая Устаўная грамата, якая была выдадзеная 9 сакавіка гэтага ж года і абвясціла этнаграфічную тэрыторыю беларусаў у якасці рэспублікі. Прыняцце пазнейшых заканадаўчых актаў прадпісвалася Устаноўчаму Сойму. 25 сакавіка гэтага ж года палажэнні другой граматы былі ўдакладненыя і пацверджаныя Трэцяй Устаўной граматай.

Першая канстытуцыя Беларускай Народнай Рэспублікі была зацверджаная 11 кастрычніка гэтага ж года пры старшынстве ў Радзе Язэпа Лёсіка і Антона Луцкевіча (Рада Народных Міністраў). У пачатку лістапада гэтага ж года А. Луцкевіч у рамках сваіх дыпламатычных візітаў наведаў Маскву, пры гэтым Рада Народных Міністраў выказала гатоўнасць прыняць у Беларусі канстытуцыю савецкага ўзору пры ўмове, што расійскія савецкія ўлады прызнаюць незалежнасць БНР, аднак дадзеная прапанова была адхіленая расійскім кіраўніцтвам.

## Гл. таксама 
* Канстытуцыя Беларусі

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Канстытуцыі Беларусі
Катэгорыя:Дакументы Беларускай Народнай Рэспублікі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1918 годзе
Кобрынскі лясгас

**Кобрынскі доследны лясгас** — дзяржаўная лесагаспадарчая ўстанова ў Брэсцкай вобласці.

## Гісторыя 
ДДЛГУ «Кобрынскі лясгас» быў створаны ў 1939 годзе. У 2000 годзе яму быў прысвоены статус доследнага лясгаса.

## Лясныя масівы 
Лясы Кобрынскага лясгаса знаходзяцца ў падзоне грабавых дуброў (шырокалісцева-хваёвых лясоў).
* Елка — гідралагічны заказнік мясцовага значэння
* Непакойчыцы — біялагічны заказнік мясцовага значэння ў Жабінкаўскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі, размешчаны ў выглядзе двух тэрытарыяльна разнастайных сектараў уздоўж р. Мухавец

## Помнікі прыроды 
* Клішча — батанічны помнік прыроды мясцовага значэння
* Сувораўскі дуб — батанічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння
* Хвоя Веймутава «Жабінская» — батанічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння

## Вядомыя кіраўнікі 
* Віктар Георгіевіч Амбражэйчык

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  

Катэгорыя:Лясгасы Беларусі
Катэгорыя:Кобрынскі раён
Янот-паласкун у Беларусі

**Янот-паласкун** для Беларусі — інтрадукаваны від сысуноў, прадстаўнік беларускай фаўны янотавых.

## Гісторыя 
У Беларусь 52 асобіны ўпершыню завезлі з Азербайджана ў 1954 годзе і выпусцілі ў Прыпяцкім запаведніку (Снядзінскае лясніцтва). У 1958 годзе 37 янотаў выпусцілі ў былым Давыд-Гарадоцкім раёне Брэсцкай вобласці і 38 у Прыпяцкім запаведніку (Азяранскае лясніцтва). Звяркі паспяхова прыжыліся і да 1965 года іх колькасць дасягнула 1,5 тыс. асобін, што дало магчымасць у 1969—1970 гадах дазволіць іх здабычу.

З часам колькасць значна скарацілася і яноты амаль не рэгістраваліся. У 1996 годзе біёлагі выявілі яго прысутнасць у заказніку Нізоўе Случы.

## Сучасная папуляцыя 
Фактычна янот-паласкун захаваўся толькі як біялагічны від, які не мае прамысловага значэння. Аднак, раён распаўсюджання пашырыўся на ўсю пойму Прыпяці. Разам з тым, А. А. Саварын не выключае магчымасці, што янот-паласкун усё ж знік з терыяфаўны Беларусі.

### Утрыманне ў няволі 
Яноты-паласкуны ўтрымліваюцца ў Віцебскім, Гродзенскім, Жлобінскім і Мінскім заапарках і Магілёўскім заасадзе.

## Біялогія 
У Беларусі найбольш прыдатнымі для янотаў аказаліся дубова-грабавыя і мяшаныя лясы ў басейне р. Прыпяць з наяўнасцю старых дупляных дрэў, а таксама, пойменных азёр, нізінных і пераходных балот, меліярацыйных канаў, дзе звяркам лягчэй знаходзіць корм.

Від пластычны, з вялікімі магчымасцямі да адаптацыі да антрапагеннага ландшафту.

## Літаратура 
* Фоменков А. Н. «Енот-полоскун»/ Звери: Популярный энциклопедический справочник (Животный мир Беларуси). Минск, 2003. С.117—120
* Сержанин И. Н. «Млекопитающие Белоруссии». Издание 2-е. Минск, 1961. — 321 с.
* Савицкий Б. П. Кучмель С. В., Бурко Л. Д. «Млекопитающие Беларуси». Минск, 2005. — 319 с.
* Саварин А. А. «О причине исчезновения енота-полоскуна (Procyon lotor L., 1758) в Белорусском Полесье (патофизиологический аспект)» / Современные проблемы природопользования, охотоведения и звероводства. Киров, 2007. С. 365—366

Катэгорыя:Янотавыя
Катэгорыя:Сысуны Беларусі
Каляднае перамір’е

а ў Бельгіі ў 1999 годзе ў памяць аб Калядным перамір’і 1914 года]]

**Каля́днае перамі́р’е** ( , , )&nbsp;— серыя неафіцыйных кароткачасовых выпадкаў спынення ваенных дзеянняў на Заходнім фронце Першай сусветнай вайны напярэдадні Каляд 1914 года.

Напярэдадні Каляднага тыдня нямецкія і англійскія &nbsp;салдаты выйшлі са сваіх акопаў, каб абмяняцца традыцыйнымі каляднымі віншаваннямі. Часам мужчыны з абодвух бакоў збіраліся на нічыйную зямлю напярэдадні Вігіліі і Каляд, каб размаўляць і абменьвацца ежай і сувенірамі. Былі таксама сумесныя пахаванні і абмен палоннымі; на некаторых сустрэчах яны разам спявалі калядкі. Салдаты гулялі паміж сабой у футбол. Аднак мірныя паводзіны не былі паўсюднымі; баі працягваліся ў адных сектарах, у іншых&nbsp;— абмяжоўваліся пагадненнямі пра спакой, каб забраць целы загінулых. У наступным годзе некалькі падраздзяленняў пагадзіліся на спыненне агню, але гэта перамір'е не атрымала такога шырокага распаўсюджвання, як у 1914 годзе. Часткова гэта было звязана з жорсткімі забаронамі на братанне камандаваннем абодвух бакоў. У 1916 годзе салдаты не абвясцілі перамір'е. Вайна стала яшчэ больш інтэнсіўнай пасля велізарных чалавечых страт падчас бітвы на Соме і бітвы пры Вердэне і выкарыстання атрутнага газу.

Каляднае перамір’е адлюстроўвала распаўсюджванне філасофіі "жыві і дай жыць іншым", калі пяхотныя падраздзяленні, якія знаходзіліся побач, перасталі атакаваць і аб’ядноўваліся ў невялікія брацтвы, размаўляючы альбо абменьваючыся цыгарэтамі. Часам такія брацтвы дазвалялі салдатам пераходзіць лініі, каб выратаваць параненых і дастаць целы загінуўшых таварышаў; была маўклівая дамоўленасць не страляць падчас адпачынку, трэніровак ці працы перад ворагам. Калядныя перамір’і былі асабліва важныя з-за колькасці ўдзельнікаў і ўзроўню іх удзелу (нават у вельмі мірных сектарах гэта лічылася дзівосным, калі кожны дзень адкрыта збіраліся дзясяткі людзей) і трактуецца як сімвалічны момант міру і чалавечнасці ў самыя жорсткія часы чалавечай гісторыі.

## Памяць 
Каляднае перамір’е згадваецца ў многіх творах, а таксама ў папулярнай культуры.

Атмасфера, якая панавала на полі перамір’я, вельмі дакладна перадаецца знакамітай баладай «Каляды ў акопах» (словы і музыка Джона Маккатчэна). Ён заснаваны на рэальных падзеях, якія адбыліся на Заходнім фронце Першай сусветнай вайны.

Гэтыя падзеі паслужылі сюжэтам для мастацкага фільма 2005 года «З Калядамі».

Помнік Каляднаму перамір’ю быў адкрыты 11 лістапада 2008 года ў Фрэнінгене, Францыя.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
*  Originally published in French as *Frères des Tranchées*, 2005; containing:
** 
** 
** 
** 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нараджэнне Хрыстова
Катэгорыя:Першая сусветная вайна
Катэгорыя:Снежань 1914 года
Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Рандзілаўшчына)

**Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса** — рымска-каталіцкі мураваны храм у вёсцы Рандзілаўшчына Дзятлаўскага раёна Гродзенскай вобласці.

## Гісторыя 
Парафія створана ў XVII ст., сённяшні касцёл пабудаваны і кансэкраваны ў 1822 годзе .

Пасля Другой сусветнай вайны была зачынена савецкімі ўладамі. Будынак быў перароблены ў магазін, пазнея выкарыстоўваўся як склад, а пасля ўвогуле пуставаў.

У 1989 годзе мясцовым вернікам удалося вярнуць касцёл, які быў адбудаваны ў 1992 годзе.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскай дыяцэзіі
Катэгорыя:Касцёлы Дзятлаўскага раёна
Катэгорыя:Рандзілаўшчына
Катэгорыя:1822 год у Беларусі
Касцёл Маці Божай Анёльскай (Падвялікае)

**Касцёл Маці Божай Анёльскай** — рымска-каталіцкі дрэўляны храм у вёсцы Падвялікае Дзятлаўскага раёна Гродзенскай вобласці.

## Гісторыя 
Парафія створана ў 1990 годзе, касцёл быў пабудаваны i асвечаны ў 1991 годзе.

## Архітэктура 
Развітую падоўжную аб’ёмна-прасторавую кампазіцыю храма фарміруюць прамавугольныя ў плане зрубы папярочнага трансепта, працяглага нефа, крылаў трансепта і апсіды. Над трохвугольным франтонам фасада ўзведзены двух’ярусны васьмігранны шатровы барабан. Шатровай сігнатуркай завершана сяродкрыжжа двухсхільных дахаў. Вертыкальна ашаляваныя фасады прарэзаны стральчатымі аконнымі праёмамі.

## Літаратура 
* Кулагін А. М. Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскай дыяцэзіі
Катэгорыя:Касцёлы Дзятлаўскага раёна
Катэгорыя:Падвялікае
Катэгорыя:Драўляныя касцёлы Беларусі
Катэгорыя:1991 год у Беларусі
Дзяменцій Пятровіч Кардаш

**Дзяменцій Пятровіч Кардаш** (, в. Астрагляды, Брагінскі раён, Гомельская вобласць — ?) — беларускі настаўнік, гісторык.

## Біяграфія 
Скончыў Гомельскі педагагічны тэхнікум (1929), Маскоўскі гісторыка-філалагічны інстытут (1933), аспірантуру Інстытута гісторыі АН СССР.

Працаваў інструктарам ЦК КПБ, дырэктарам СШ № 16 г. Мінска (1932—1933), дырэктарам Рэчыцкае педагагічнае вучылішча (з 1933), дырэктарам Рагачоўскага (з 1935) і Пінскага настаўніцкіх інстытутаў, выкладаў у Гомельскім педагагічным інстытуце (1938—1940), выконваў абавязкі дырэктара Гродзенскага настаўніцкага інстытута (1940—1941). Пасля Вялікай Айчыннай вайны працаваў завучам у Лідскім педагагічным вучылішчы.

26 красавіка 1950 года быў арыштаваны. Асуджаны Гродзенскім абласным судом 7 жніўня 1950 года за «антысавецкую агітацыю і прапаганду» да 10 гадоў ППЛ і 5 гадоў пазбаўлення правоў. Этапаваны ў Архангельскую вобласць. 9 мая 1955 года тэрмін быў зніжаны да 6 гадоў. Вызвалены 23 мая 1955 года. 3 лютага 1995 года быў рэабілітаваны Вярхоўным Судом Беларусі.

## Літаратура 
* У истоков высшего образования в Западной Беларуси: жизненная драма директора Гродненского учительского института Д. П. Кардаша (1940—1950-е гг.) / Черепица Валерий Николаевич // Веснік Гродзенскага дзяржаўнага універсітэта. Серыя. 1, Гісторыя.
* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі : энцыклапедычны даведнік. У 10 т. Т. 4, кн. 1 / Леанід Маракоў. — Мінск, 2007.

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Рэктары Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы
Кудрашоў

**Кудрашоў** — рускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Арцём Кудрашоў (нар. 1995) — беларускі валейбаліст. Майстар спорту Беларусі.
* Серафім Мікалаевіч Кудрашоў (1907—1943) — савецкі геабатанік.
* Яўген Паўлавіч Кудрашоў (1929—2011) — беларускі эканаміст. Кандыдат эканамічных навук (1966), дацэнт (1973).

## Гл. таксама 
* Кудрашова

Катэгорыя:Рускія прозвішчы
Іосіф Мікалаевіч Малюкевіч

**Іосіф Мікалаевіч Малюкевіч** (, в. Восава Мінскай губерніі — ?) — беларускі настаўнік, гісторык.

## Біяграфія 
Пасля заканчэння школы-сямігодкі паступіў вучыцца на двухгадовыя педагагічныя курсы ў Мінск. Затым працаваў настаўнікам пачатковай школы, інспектарам раённага аддзела народнай адукацыі, загадчыкам раённага фінансавага аддзела, адказным сакратаром раённай газеты. З 1931 года па 1934 год служыў у Чырвонай Арміі.

Пасля дэмабілізацыі паступіў на гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Займаючыся навуковай працай, ён адначасова выкладаў гісторыю ў БДУ.

У час Вялікай Айчыннай вайны быў камандзірам узвода, камандзірам роты, начальнікам штаба палка. Ваяваў на Заходнім, 2-м Прыбалтыйскім і I-м Беларускім франтах.

Пасля вайны была прапанавана праца памочніка загадчыка 1-га аддзела Міністэрства замежных спраў БССР. Акрамя таго, пасада выкладчыка ў БДУ. У сакавіку 1948 года ён быў накіраваны на курсы дысертантаў у Акадэмію грамадскіх навук пры ЦК ВКП(б) у Маскву. Праз год была прысваена навуковая ступень кандыдата гістарычных навук. Са жніўня 1949 па снежань 1955 года — дырэктар Гродзенскага педагагічнага інстытута.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Кутузава 3-й ступені (1942) і двума ордэнамі Айчыннай вайны І-й ступені (жнівень, кастрычнік 1944 г.), медалём «За працоўную доблесць».

Катэгорыя:Рэктары Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы
Яўген Паўлавіч Кудрашоў

**Яўген Паўлавіч Кудрашоў** (, г. Асташкаў, Калінінская (Цвярская) вобласць, Расія — ) — беларускі эканаміст. Кандыдат эканамічных навук (1966), дацэнт (1973).

## Біяграфія 
Скончыў Магілёўскі дзяржаўны педагагічны інстытут (геаграфічны факультэт, 1951), Інстытут эканомікі АН БССР (аспірантура, 1966).
    
Працаваў у вайсковай частцы № 1207 Міністэрства ўнутраных спраў СССР (1951—1953, выкладчык), Магілёўскім дзяржаўным універсітэце імя А. А. Куляшова (1953—2007, дацэнт кафедры эканомікі і кіравання, у 1966—1972 — дэкан гістарычнага факультэта, 1971—1994 — рэктар).

Навуковыя інтарэсы: эканамічная тэорыя; эканоміка працы.

## Узнагароды 
Узнагароды: званне «Заслужаны работнік вышэйшай школы Беларускай ССР» (1978), нагрудны знак «Выдатнік асветы СССР» (1986) і інш.

## Літаратура 
* Использование общественных фондов потребления в материальном стимулировании труда (на материалах промышленности БССР) : автореферат диссертации … кандидата экономических наук / Е. П. Кудряшов. — Минск, 1966.
* Могилевский государственный педагогический институт : краткий очерк истории (к 60-летию основания) / В. А. Бондаренко; [редколлегия: Е. П. Кудряшев (главный редактор) и др.]. ― Минск, 1978. — Форма имени «Кудряшев Е. П.» — ошибочная.
* Месца грамадскіх фондаў спажывання ў сістэме матэрыяльнага стымулявання працы / Я. П. Кудрашоў // Весці Акадэміі навук Беларускай ССР. Серыя грамадскіх навук. — 1965. — № 1. — С. 59—67.
* Я. П. Кудрашоў // Прафесары і выкладчыкі геаграфічнага факультэта Магілёўскага педагагічнага інстытута, 1934—1978 : бібліяграфічны даведнік / аўтар-складальнік І. М. Шаруха. — Магілёў, 2000. — С. 38.
* Яўген Паўлавіч Кудрашоў // Гістарычны факультэт : да 75-годдзя ўтварэння / Магілёўскі дзяржаўны універсітэт імя А. А. Куляшова. — Магілёў, 2010. — С. 49.

Катэгорыя:Рэктары Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Аркадзя Куляшова
Ламітан

**Ламітан** () — горад на поўдні Філіпінаў, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Басілан. Насельніцтва (2015 г.) — 74 782 чал.

## Геаграфія 
Ламітан знаходзіцца на поўначы вострава Басілан. Месціцца на схілах пагоркаў да 300 м над узроўнем акіяну. Характэрны спрыяльны трапічны клімат з сярэдняй тэмпературай +27°C і адсутнасцю сталых тайфунаў. У непасрэднай блізкасці ад горада месцяцца пясчаныя пляжы і маляўнічыя вадаспады.

## Гісторыя 
Ламітан узнік у 1886 г. як рэзідэнцыя князя Педра Куэваса, які захапіў уладу сярод яканаў і імкнуўся аб'яднаць іх землі. У 1899 г. Ламітан быў далучаны амерыканцамі да Філіпінаў, аднак нашчадкі П. Куэваса працягвалі кіраваць у ім да 1936 г. У 2017 г. горад стаў адміністрацыйным цэнтрам правінцыі Басілан. 

## Эканоміка 
Асноўныя галіны эканомікі: абслугоўванне і турызм. Ламітан прыцягвае блізкасцю да найбольш славутых мясцін Басілана. Працуюць 4 каледжы. У канцы чэрвеня арганізуецца штогадовы фестываль, прысвечаны заснаванню горада. 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Гарадскі профіль

Катэгорыя:Гарады Філіпінаў
Жорж Арык

**Жорж Арык** (; , Ладзеў — , ) — французскі кампазітар, вучань А. Руселя.

Катэгорыя:Кампазітары Францыі
Катэгорыя:Кінакампазітары Францыі
Катэгорыя:Оперныя кампазітары
Кацярына Васілеўна Пятрова

**Кацярына Васілеўна Пятро́ва** ( — ) — вучоны ў галіне ветэрынарыі, доктар ветэрынарных навук (1956), прафесар (1958).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў горадзе Алатыр (адміністрацыйны цэнтр Алатырскага раёна Чувашыі). У 1929 годзе скончыла Казанскі фармацэўтычны тэхнікум і працавала загадчыцай аптэкі Казанскага ветэрынарнага інстытута. У 1934 годзе скончыла Казанскі ветэрынарны інстытут. Працавала ў ім у 1935—1937 і 1938—1940 гадах асістэнтам кафедры фармакалогіі. У 1937—1938 і 1940—1941 гадах на кафедры фармакалогіі і таксікалогіі Віцебскага ветэрынарнага інстытута. З 1941 года К. В. Пятрова працавала ветэрынарным урачом у калгасе, у 1944—1946 гадах — дацэнт кафедры фармакалогіі Куйбышаўскага медыцынскага інстытута. У 1946—1973 гадах на пасадзе загадчыка кафедры фармакалогіі і таксікалогіі.

## Навуковая і грамадская дзейнасць 
Аўтар навуковых прац па фармакалогіі і таксікалогіі лекавых рэчываў, больш за 60 артыкулаў. Пад кіраўніцтвам К. В. Пятровай падрыхтаваны 4 кандыдацкія і адна доктарская дысертацыі.

Сярод апублікаванага:
* Влияние тиаргена на организм при лечении бабезиеллоза крупного рогатого скота // Ветеринария, 1953, № 9;
* Форамокология гемоспоридина и его применение при бабезиеллозе крупного рогатого скота // Протозойные болезни сельскохозяйственных животных. — М., 1955.

На працягу 12 гадоў абіралася дэпутатам Віцебскага гарадскога Савета народных дэпутатаў.

## Узнагароды 
* Ганаровая грамата Вярхоўнага Савета БССР
* Граматы мясцовых органаў улады

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Вучоныя Беларусі. Пятрова, Кацярына Васілеўна (доктар ветэрынарных навук; 1904—1985). // Нацыянальная бібліятэка Беларусі
* История кафедры фармакологии и токсикологии  // Афіцыйны сайт ВДАВМ
* Петрова Екатерина Васильевна // Чувашская энциклопедия
* 
* 

Катэгорыя:Ветэрынары СССР
Катэгорыя:Выкладчыкі ВНУ Самары
Катэгорыя:Дэпутаты Віцебскага гарадскога Савета дэпутатаў
Герус

**Герус** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Валерый Мікалаевіч Герус — беларускі архітэктар
* Сямён Пятровіч Герус — беларускі мастак-графік
Джало

**Джало́** () — востраў архіпелага Сулу. На працягу некалькіх стагоддзяў з’яўляўся цэнтрам султаната Сулу. У нашы дні ў складзе Філіпінаў. Плошча — 869 км². Насельніцтва (2005 г.) — 530 000 чал.

## Геаграфія 
Востраў Джало месціцца за 947 км на поўдзень ад Манілы. Выцягнуты з захаду на ўсход на 61,06 км. Найбольшая шырыня з поўначы на поўдзень — 23,4 км. Мае вулканічнае паходжанне. Вулкан Джало ўяўляе сабою групу маладых шлакавых конусаў і кратараў. Найвышэйшы конус Туматангус (811 м) лічыцца найбольш маладым. Апошняя актыўнасць вулкана зарэгістравана 21 верасня 1897 г. у форме падводнага вывяржэння і цунамі. У цэнтральнай частцы вострава маюцца кратарныя азёры Панамаа і Сейт. Вада апошняга ўтрымоўвае сульфаты. На Джало сустракаюцца гарачыя крыніцы.

Клімат трапічны вільготны. Джало знаходзіцца па-за межамі зоны сталых тайфунаў.

## Гісторыя 
[thumb|left|Бой паміж амерыканскімі салдатамі і паўстанцамі ў [1913 г.]]
У XV ст. на Джало сфарміравалася некалькі дзяржаўных утварэнняў. У дзяржаве Бванса да ўлады прыйшоў араб Шарыфул Хашэм Саед Абу Бакр. Ён садзейнічаў распаўсюджанню іслама і заснаваў дынастыю султанаў Сулу. Султанат праіснаваў да пачатку XX ст., пакуль ЗША не ўключылі яго тэрыторыю ў склад Філіпінаў. На працягу гісторыі галоўная рэзідэнцыя султанаў змяняла сваё становішча некалькі разоў, аднак працягвала заставацца на востраве. У нашы дні найбольшым населеным пунктам з’яўляецца горад Джало, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Сулу.

Ліквідацыя незалежнасці султаната прывяла да ўдзелу мясцовых мусульман у паўстанні 1899—1913 гг. Падчас Другой сусветнай вайны востраў быў акупаваны японцамі. У 1945 г. астравіцяне садзейнічалі амерыканскім войскам у вызваленні. З 1970-х гг. палітычнае становішча зноў пагоршылася з-за з’яўлення радыкальных мусульманскіх груповак. У 2005 г. адбылося ўзброенае выступленне групы Абу-Саяф, задушанае філіпінскай арміяй. Тэрарыстычныя акцыі і захоп заложнікаў працягваліся і пазней.

## Асаблівасці культуры 
Большасць астравіцян належаць да этнічнай супольнасці таўсуг, якая сфарміравалася ў эпоху існавання султаната Сулу. Хаця султанат быў ліквідаваны ў пачатку XX ст., нашчадкі манархаў карыстаюцца значнай павагай. У 2018 г. 5 прэтэндэнтаў на тытул султана заключылі пагадненне аб сумесных намаганнях для стварэння аўтаномнай дзяржавы Замбасулта ў складзе Філіпінаў. У мінулым непасрэдная ўлада султанаў распаўсюджвалася толькі на ўзбярэжжа. У цэнтральнай частцы вострава дзейнічала ўлада традыцыйных правадыроў. У нашы дні існуюць 2 асноўныя астраўныя дыялекты. Дыялект гімбаханун распаўсюджаны ва ўнутраных раёнах, дыялект парыянум — на ўзбярэжжы.

Асноўнымі заняткамі астравіцян да нашых дзён з’яўляюцца сельская гаспадарка, рыбалоўства і гандаль. Захоўваюцца традыцыйныя рамёствы — ткацтва, разьба па дрэву, выраб халоднай зброі.

## Спасылкі 
* The History of Sulu
* Jolo vulcano
* Arriving in Jolo: Insurgents in Paradise

Катэгорыя:Сулу
Куінсі Джонс

**Куінсі Дзілайт Джонс-малодшы** (; ) — амерыканскі кампазітар, аранжыроўшчык, музычны прадзюсар і трубач. Лаўрэат 27 прэмій «Грэмі» (79 намінацый), уключаючы ўзнагароду Grammy Legend Award, прадзюсар альбома «Thriller» Майкла Джэксана, самага прадаванага альбома ў гісторыі.

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Джазавыя трубачы ЗША
Катэгорыя:Паэты ЗША
Катэгорыя:Кампазітары ЗША
Катэгорыя:Музычныя прадзюсары ЗША
Катэгорыя:Афіцэры французскага Ордэна мастацтваў і літаратуры
Катэгорыя:Камандоры французскага Ордэна мастацтваў і літаратуры
Катэгорыя:Пераможцы MTV Video Music Awards
Катэгорыя:Выканаўцы Verve Records
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Ivor Novello Awards
Катэгорыя:Лаўрэаты ганаровай прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Даяна Рос

**Даяна Рос** (, поўнае імя *Даян Эрнесцін Эрл Рос*, ; нар.  г., , Мічыган, ЗША) — амерыканская спявачка (соўл, рытм-н-блюз, поп, дыска, джаз, рок-н-рол), аўтар песень, актрыса, музычны прадзюсар. У 1960-х гадах удзельніца гурта «The Supremes». У пачатку 1970-х гг. пачала сольную кар’еру. Неаднаразова намінавалася на прэміі «Грэмі», «Оскар», «Залаты глобус», American Music Awards, «BAFTA» і інш.

Рос адна з нямногіх, хто мае 2 зоркі на галівудскай «Алеі славы» (адна — за сольную кар’еру, другая — за кар’еру ў складзе «The Supremes»).

Выконвала OST да мультфільма «Зямля да пачатку часоў»

За ўсю сваю музычную кар’еру запісала 57 студыйных альбомаў і прадала больш за 150 мільёнаў дыскаў па ўсім свеце. У 1999 годзе музычны канал VH1 занёс Даяна Рос у спіс 100 найвялікшых жанчын у рок-н-рол, змясціўшы яе пад № 38 (гурт The Supremes значыўся пад № 16). У 2005 годзе часопіс «Rolling Stone» уключыў Даяну Рос разам з гуртом «The Supremes» у лік 100 найвялікшых выканаўцаў усіх часоў пад № 97.

## Дыскаграфія 
; Студыйныя альбомы

* *Diana Ross* (1970)
* *Everything Is Everything* (1970)
* *Surrender* (1971)
* *Touch Me in the Morning* (1973)
* *Diana & Marvin* (з Марвінам Гэям) (1973)
* *Last Time I Saw Him* (1973)
* *Diana Ross* (1976)
* *Baby It’s Me* (1977)
* *Ross* (1978)
* *The Boss* (1979)
* *Diana* (1980)
* *Why Do Fools Fall in Love* (1981)
* *Silk Electric* (1982)
* *Ross* (1983)
* *Swept Away* (1984)
* *Eaten Alive* (1985)
* *Red Hot Rhythm & Blues* (1987)
* *Workin’ Overtime* (1989)
* *The Force Behind the Power* (1991)
* *A Very Special Season* (1994)
* *Take Me Higher* (1995)
* *Every Day Is a New Day* (1999)
* *Blue* (2006)
* *I Love You* (2006)
* *Diana Ross Sings Songs from The Wiz* (2015)
* *Thank You* (2021)

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі ЗША
Катэгорыя:Музычныя прадзюсары ЗША
Катэгорыя:Актрысы ЗША
Катэгорыя:Сапрана
Катэгорыя:Узнагароджаныя Прэзідэнцкім медалём Свабоды
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard Hot 100
Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard 200
Катэгорыя:Выканаўцы, уключаныя ў Залу славы рок-н-рола
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Тоні»
Катэгорыя:Рэкардсмены Кнігі рэкордаў Гінеса
Катэгорыя:Галівудская алея славы
Катэгорыя:Выканаўцы RCA Records
Катэгорыя:Поп-вакалісты
Джын Крупа

**Юджын (Джын) Бертрам Крупа** (; , Чыкага — , Ёнкерс, штат Нью-Ёрк) — амерыканскі джазавы музыкант — барабаншчык-віртуоз, бэнд-лідар, зорка «свінгавай эры». Вядомы сваім вельмі энергічным і яскравым стылем.

Катэгорыя:Ударнікі ЗША
Катэгорыя:Кампазітары ЗША
Катэгорыя:Джазмены ЗША
Катэгорыя:Выканаўцы Verve Records
Катэгорыя:Памерлі ад лейкеміі
Гафт (вышыўка)

**Гафт** ( — вышыўка) — асобны від вышыўкі. Гэта ручная ці машынная вышыўка каштоўнымі матэрыяламі: каляровымі шаўковымі, залатымі, срэбранымі ніткамі, стужкамі, перлінамі, камянямі.

У Беларусі гафт вядомы з XVI стагоддзя ў аздабленні літургічнага (арнаты) і святочнага адзення, дэкаратыўных тканін (пакрывалы для алтароў — антымінсы).

## Віды 
* 
* 

Катэгорыя:Вышыўка
Гафт

* Гафт (вышыўка)

## Вядомыя носьбіты 
* Валянцін Іосіфавіч Гафт — расійскі акцёр
* Міхаіл Якаўлевіч Гафт (1913—1987) — беларускі мастак тэатра.
Джэкі Уілсан

**Джэкі Уілсан** (, поўнае імя — *Джэк Лерой Уілсан малодшы* ();  — ) — афраамерыканскі спявак з Дэтройта, працаваў на стыку рытм-энд-блюзу і рок-н-ролу.

Першы вакальны гурт Джэкі Уілсан стварыў у 17 гадоў. Пасля неаднаразовай змены складу ён атрымаў назву «The Dominoes». Разам з гуртом удзельнічаў у шоу Алана Фрыда «Баль месяцовага пса» ў сакавіку 1953 года, якое было арганізавана ў Кліўлендзе на стадыёне «Арэна», якая ўмяшчае 10 000 гледачоў. Майкл Джэксан лічыў яго сваім настаўнікам танцаў. Прыняў іўдаізм.

Найлепшыя запісы Уілсана былі напісаныя і спрадзюсаваныя ў канцы 1950-х дэтройтцам Беры Гордзі — будучым заснавальнікам гіганта гуказапісу «Motown Records». Сінгл, які выйшаў у сакавіку 1958 года «Lonely Teardrops» заняў 1-е месца ў чартах чорнай музыкі, 7-е месца ў Billboard Hot 100.

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі ЗША
Катэгорыя:Выканаўцы рытм-н-блюза
Катэгорыя:Памерлі ад пнеўманіі
Катэгорыя:Тэнары
Катэгорыя:Выканаўцы, уключаныя ў Залу славы рок-н-рола
Ван Морысан

Сэр **Ван Морысан** (; поўнае імя **Джордж Айван Морысан**, ; нар. ) — паўночна-ірландскі аўтар-выканаўца, вядомы сваёй «рыкальнай» манерай выканання і гібрыдам фолк-музыкі (у тым ліку народных ольстэрскай матываў) з амерыканскімі стылямі — блюзам, соўлам, джазам і госпел. Таленавіты мультыінструменталіст, грае на гітары, клавішных, ударных, саксафоне і губным гармоніку. Для абазначэння яго творчасці музыказнаўцамі вынайдзены спецыяльны тэрмін — «кельцкі соўл». Рыцар-бакалаўр (2015), афіцэр ордэна Брытанскай імперыі (1996).

## Дыскаграфія 
* ''Blowin' Your Mind!* (1967)
* *Astral Weeks* (1968)
* *Moondance* (1970)
* *His Band and the Street Choir* (1970)
* *Tupelo Honey* (1971)
* *Saint Dominic's Preview* (1972)
* *Hard Nose the Highway* (1973)
* *It's Too Late to Stop Now* (1974; live)
* *Veedon Fleece* (1974)
* *A Period of Transition* (1977)
* *Wavelength* (1978)
* *Into the Music* (1979)
* *Common One* (1980)
* *Beautiful Vision* (1982)
* *Inarticulate Speech of the Heart* (1983)
* *A Sense of Wonder* (1985)
* *No Guru, No Method, No Teacher* (1986)
* *Poetic Champions Compose* (1987)
* *Irish Heartbeat* (In collaboration with The Chieftains) (1988)
* *Avalon Sunset* (1989)
* *Enlightenment* (1990)
* *Hymns to the Silence* (1991)
* *Too Long in Exile* (1993)
* *A Night in San Francisco* (1994; live)
* *Days Like This* (1995)
* *How Long Has This Been Going On* (1995)
* *Tell Me Something: The Songs of Mose Allison* (1996)
* *The Healing Game* (1997)
* *Back on Top* (1999)
* *You Win Again* (2000)
* *Down the Road* (2002)
* *What's Wrong with This Picture?* (2003)
* *Magic Time* (2005)
* *Pay the Devil* (2006)
* *Keep It Simple* (2008)
* *Born to Sing: No Plan B* (2012)
* *Duets: Re-working the Catalogue* (2015)
* *Keep Me Singing* (2016)
* *Roll with the Punches* (2017)
* *Versatile'' (2017)
* You're Driving Me Crazy* (2018)
* *The Prophet Speaks* (2018)
* *Three Chords & the Truth* (2019)
* *Latest Record Project, Volume 1* (2021)
* *What's It Gonna Take?* (2022)
* *Moving On Skiffle* (2023)
* *Beyond Words: Instrumental* (2023)
* Accentuate the Positive* (2023)
* *New Arrangements and Duets* (2024)
* *Remembering Now* (2025)
* *Somebody Tried to Sell Me a Bridge* (2026)

Катэгорыя:Афіцэры французскага Ордэна мастацтваў і літаратуры
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Музыканты Ірландыі
Катэгорыя:Аўтары-выканаўцы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Блюзавыя музыканты
Катэгорыя:Выканаўцы, уключаныя ў Залу славы рок-н-рола
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BRIT Awards
Форт-Сміт (Арканзас)

**Форт-Сміт** () — другі па колькасці насельніцтва горад штата Арканзас, ЗША. Адна з дзвюх сталіц акругі Себасцьян. Горад з насельніцтвам у 80 268 жыхароў (2000) таксама з’яўляецца цэнтрам агламерацыі, у якой падчас апошняга перапісу насельніцтва пражывала 273 170 чалавек.

## Гісторыя 
Горад быў заснаваны як ваеннае паселішча ў 1817 годзе. Ваенная прысутнасць патрабавалася для падтрымання міру паміж індзейцамі плямёнаў асейджы і чэрокі. Названы ў гонар генерала Томаса Адамса Сміта (1781—1844), які камандаваў пяхотным палком і аддаў загад на будаўніцтва ўмацаванняў на рацэ Арканзас. Сам генерал ніколі ў жыцці не быў у Форт-Сміт.

Катэгорыя:Гарады Арканзаса
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1817 годзе
Бейкер-стрыт

**Бейкер-стрыт** () — вуліца ў лонданскім раёне Мэрылебан (паўночная частка Вэстмінстэра) даўжынёй 2,4 кіламетры. З’яўляецца часткай шашы А41.

Вуліца атрымала назву ў гонар будаўніка Уільяма Бейкера, які праклаў яе ў XVIII стагоддзі. Першапачаткова тут было месца жыхарства для вышэйшага саслоўя, аднак у нашы дні на Бейкер-стрыт пераважна размяшчаюцца камерцыйныя і гандлёвыя аб’екты. Паштовы код — NW1/W1.

Найбольш вядомая дзякуючы знакамітаму персанажу Артура Конан Дойла — прыватнаму дэтэктыву Шэрлаку Холмсу. Паводле задумы аўтара, вялікі дэтэктыў жыў на Бейкер-стрыт у доме 221Б, якога ў рэальнасці не існавала на момант напісання твораў.

Катэгорыя:Вуліцы Лондана
Канстанцін Міхайлавіч Бандарэнка

**Канстанцін Міхайлавіч Бандарэ́нка** (, в. Кучын, Кармянскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (2016), дацэнт (1987).

## Біяграфія 
Скончыў Магілёўскі дзяржаўны педагагічны інстытут (спецыяльнасць «Гісторыя», 1976), Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт імя У. І. Леніна (аспірантура, 1982).

Працаваў у Магілёўскім дзяржаўным універсітэце імя А. А. Куляшова (з 1976; гісторыка-філалагічны факультэт, кафедра гісторыі Беларусі і ўсходніх славян, прафесар, у 1992—2002 — загадчык кафедры, 2000—2003 — рэктар ІПК і ПК, 2003—2017 — рэктар універсітэта).

Навуковыя інтарэсы: гісторыя палітычных партый Расіі і Беларусі пачатку XX стагоддзя.

## Абвінавачванні ў палітычных рэпрэсіях супраць студэнтаў 
Паводле справаздачы, падрыхтаванай Польскім фондам свабоды і дэмакратыі, на пасадзе рэктара Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Аркадзя Куляшова Канстанцін Бандарэнка быў адказны за адлічэнні студэнтаў за іх палітычную дзейнасць.

## Узнагароды 
Узнагароды: званне «Заслужаны работнік адукацыі Рэспублікі Беларусь», медаль СССР «За працоўную доблесць» і іншае.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэктары Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Аркадзя Куляшова
Сідні Пэджэт

**Сідні Эдвард Пэджэт** (; ,  — ) — брытанскі партрэтыст і ілюстратар віктарыянскай эпохі. Найбольш вядомы сваімі ілюстрацыямі, якія суправаджалі апавяданні Артура Конан Дойла пра Шэрлака Холмса, упершыню надрукаваныя ў «Strand Magazine».

Катэгорыя:Мастакі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Графікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Шэрлак Холмс
Лідзія Іванаўна Навічыхіна

**Лідзія Іванаўна Навічыхіна** (нар. Юркевіч; , Сяргеевічы, Пухавіцкі раён — ) — беларускі травазнавец-лекар, спецыяліст па тэхнічным чарчэнні. Аўтар кніг пра лекавыя расліны, па фітатэрапіі і раслінаводстве, а таксама даведачных і вучэбных дапаможнікаў па чарчэнні. Кандыдат тэхнічных навук.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сяле Сяргеевічы Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці ў 1934 годзе.

### Сям’я 
Бацька, Іван Кандратавіч, быў лесніком, дзядзька — Канстанцін Кандратаввіч — фельчарам. Па просьбе бацькі-лесніка яны з сёстрамі збіралі травы і здавалі ў аптэку. Бацька ж даў першыя веды аб травах. Яшчэ адзін дзядзька — Іван Данілавіч Юркевіч — вядомы вучоны-лесавод, акадэмік-геабатанік, заслужаны дзеяч навукі БССР, аўтар кнігі пра лекавыя расліны Беларусі, дапамог атрымаць навуковыя веды.

### Прафесійная кар’ера 
Выкладала ў Палітэхнічным інстытуце ў Мінску тэхнічную геаметрыю, начартальную геаметрыю, аўтар мноства падручнікаў па сваёй спецыяльнасці.

### Папулярызацыя фітатэрапіі і батанікі 
Лідзія Іванаўна часта выступала на тэлебачанні, выдала шмат кніг па фітатэрапіі, апублікавала больш за 300 артыкулаў у газэтах і часопісах, а таксама арганізавала ў Рэспубліканскім Палацы культуры ветэранаў клуб «Дзевясіл», дзе больш за 20 гадоў запар чытала лекцыі па фітатэрапіі, у тым ліку — і на прыродзе, паказваючы, як і дзе растуць лекавыя травы.

## Абраная бібліяграфія 
* Справочник по техническому черчению / Л. И. Новичихина. — Минск : Выш. шк., 1976. — 239 с. : ил.
* Техническое черчение : (справ. пособие) / Л. И. Новичихина. — Минск : Выш. шк., 1983. — 222 с. : ил.
* Целебная сила пищевых растений / Л. И. Новичихина. — Минск : Смэлток, 2011. — 300 с., [14] л. цв. ил. : табл. ; 20 см. — 800 экз. — ISBN 978-985-6998-01-3
* Азбука лекарственных растений / Л. И. Новичихина. — Минск : Конфидо, 2008. — 223, [1] с., [14] л. цв. ил. : табл. ; 22 см. — 1000 экз. — ISBN 978-985-677-11-3
* Целебная сила дикорастущих растений / Л. И. Новичихина. — Минск : Смэлток, 2014. — 313, [4] с., [14] л. цв. ил. : ил., табл. ; 20 см. — 750 экз. — ISBN 978-985-6998-37-2

## Літаратура 
* Азбука лекарственных растений / Л. И. Новичихина. — Мн., 2008. (1Н//97768(039))
* Зеленая аптека на грядках доктора Миттлайдера / Л. И. Новичихина. — Мн., 1999. (1Ба178937)

Катэгорыя:Фітатэрапеўты
Катэгорыя:Батанікі Беларусі
Цэнтральнае ўпраўленне дзяржаўнай бяспекі

**Цэнтральнае ўпраўленне дзяржаўнай бяспекі** () — найвышэйшая паліцыйная ўстанова ў Першай Славацкай Рэспубліцы, якая займалася выведнай дзейнасцю. Заснаваная была 1 студзеня 1940 года і існавала ажно да заняпаду дзяржавы ўвесну 1945 года. Гэтая ўстанова мела свой спіс ды рэестр тайных агентаў, супрацоўнічала з арганізацыямі ГСНП, напрыклад, з Глінкавай гвардыяй і Глінкавай моладдзю, а таксама партыяй карпацкіх немцаў Нямецкай партыяй.

Упраўленне ўзнікла шляхам злучэння чацвёртага аддзялення Міністэрства ўнутраных спраў і выведнага аддзялення паліцыйнага ўпраўлення ў Браціславе як Прэзідыума МУС Славакіі. Прычынай заснавання паслужыла адсутнасць адзінай арганізаванай спецслужбы. Першым кіраўніком Цэнтральнага ўпраўлення дзяржаўнай бяспекі стаў Ёзеф Мішык. Увесь дзяржаўна-рэпрэсіўны апарат дзяржавы быў падпарадкаваны выведнай службе: паліцыя, жандармерыя, жупныя і акруговыя ўпраўленні і натарыусы. Цэнтральнае ўпраўленне дзяржаўнай бяспекі супрацоўнічала з нямецкім Гестапа. Пасля Славацкага нацыянальнага паўстання Цэнтральнае ўпраўленне дзяржаўнай бяспекі ўдзельнічала ў дэпартацыі каля 3595 асоб у нацысцкія канцэнтрацыйныя лагеры.

Некаторыя працаўнікі ўпраўлення супрацоўнічалі з антыфашысцкім рухам супраціўленьня.

## Кіраўнікі 
* Ёзаф Мішык (чэрвень — лета 1940 года)
* Міхал Локшык (1-2 дні ў чэрвені 1940 года)
* Ян Амбра (лета 1940 года — 14 студзеня 1941 года)
* Петэр Старынскі (студзень 1941 года —24 верасня 1942 года)
* Ёзеф Бенюшка (верасень 1942 года — лістапад 1944 года)
* Павал Дэнк (лістапад 1944 года — вясна 1956 года)

## Зноскі 

## Спасылкі 
* Указ міністра ўнутраных спраў пра ўтварэнне Цэнтральнага ўпраўлення дзяржаўнай бяспекі (2 студзеня 1942 года)
* 
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Арганізацыі, закрытыя ў 1945 годзе
Катэгорыя:1940 год у Славакіі
Катэгорыя:Першая Славацкая Рэспубліка
Катэгорыя:Дзяржаўны лад Славакіі
Катэгорыя:Спецслужбы