open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Калахары

**Калахары** — пустыня ў Паўднёвай Афрыцы ў межах дзяржаў Батсвана, ПАР і Намібія. У апошні час, за кошт павелічэння плошчы, урываецца на тэрыторыю Анголы, Зімбабвэ і Замбіі. Плошча Калахары складае каля 600 тыс. км². Клімат Калахары арыдны з летнім максімумам ападкаў і мяккай зімой, прычым арыднасць павялічваецца да паўднёвага ўсходу. Ападкі (да 500 мм) — да летняга перыяду (лістапад — красавік), але іх велічыня значна вагаецца як у часе, так і па плошчы. Калахары — адзін з самых гарачых раёнаў Паўднёвай Афрыкі. Сярэдняя максімальная тэмпература — +29 °C, а сярэдняя мінімальная — +12 °C, выпарэнне 3 тыс. мм.

Нефармальнай сталіцай Калахары лічаць горад на захадзе Батсваны — Ганзі.

## Спасылкі 
* Апісанне пустыні Калахары

Калахары
Чабонг

**Чабонг** () — горад, размешчаны на поўдні акругі Кгалагадзі (Батсвана). Уваходзіць у склад субакругі Паўднёвы Кгалагадзі. Насельніцтва — 6591 чал. (2008). У горадзе размешчана бальніца, што абслугоўвае значныя тэрыторыі.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Батсваны
Эктамія

**Эктамія** ( — выразанне, ўсячэнне) — **рэзекцыя** ( — ўсячэнне), **эксцызія** ( — выразанне, высячэне) або **экстырпацыя** ( — вырывание з коранем), г. зн., як правіла, поўнае выдаленне органа або выразна пэўнай анатамічнай часткі цела.

## Медыцынскія паказанні 
Звычайна эктамія робіцца, калі орган працяты пухлінай (асабліва калі пухліна — злаякасная). Таксама эктамія робіцца пры вострых або хранічных запаленнях (напрыклад танзіліт міндалін) або пры наяўнасці паказанняў да бясплоднасці (вазектамія або кастрацыя).

Катэгорыя:Хірургія
Томас Старзл

**Томас Е. Старзл** () — амерыканскі хірург-трансплантолаг, вучоны, заснавальнік сучаснай трансплантацыі. Выканаў першую трансплантацыю печані ў чалавека, распрацоўваў методыкі імунасупрэсіўнай тэрапіі, методыку мульціарганнай выемкі донарскіх органаў. Вядомы як «бацька сучаснай трансплантацыі»

Катэгорыя:Медыкі ЗША
Урач

[thumb|Урач-[неанаталогія|неанатолаг Вірджынія Апгар]]

**Урач** — асоба з поўнай вышэйшай медыцынскай адукацыяй, якая прафесійна займаецца падтрымкай або аднаўленнем здароўя людзей праз пазбяганне (прафілактыку), распазнанне (дыягностыку) і лекаванне захворванняў і траўмаў.

Першая прафесійная клятва ўрача — клятва Гіпакрата.

## Сінонімы 
* Доктар
* Лекар
* Эскулап

## Гл. таксама 
* Урачы без межаў
* Пацыент

Катэгорыя:Медыцынскія прафесіі
Ганзі

**Ганзі** - горад на захадзе Батсваны, адміністрацыйны цэнтр акругі Ганзі, вядомы як сталіца Калахары. Назва горада паходзіць з мовы Нара, якое азначае, прыкладна, тоўстыя шынкі, маючы на ўвазе статкі антылоп, якія збіраюцца на мясцовыя вадапоі.

Першыя пасяленцы - буры прыбылі ў раён Ганзі ў 1897-1898 гадах, спачатку пасёлак насіў назву Камп. У горадзе дзейнічае аддзяленне банка Барклайз, працуюць тры гандлёвыя цэнтры.

Ганзі з'яўляецца адпраўной кропкай для падарожнікаў, якія жадаюць наведаць дэльту ракі Акаванга, для гэтага ў раёне ёсць шмат кемпінгаў і адна аўтазапраўная станцыя на 500 км.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Батсваны
Клятва Гіпакрата

thumb|Гіпакрат

**Клятва Гіпакрата** - урачэбная прысяга, сцвярджае асноўныя маральна-этычныя прынцыпы паводзінаў доктара, а таксама агульнаўжывальная назва прысягі, якая прыносіцца кожным, хто збіраецца стаць медыкам.

## 9 этычных прынцыпаў або абавязацельстваў 
* абавязацельствы перад настаўнікамі, калегамі і вучнямі;
* прынцып непрычынення шкоды;
* абавязацельствы аказання дапамогі хвораму (прынцып міласэрнасці);
* прынцып клопату аб карысці хворага і дамінанты інтарэсаў хворага;
* прынцып павагі да жыцця і адмоўнага стаўлення да эўтаназіі;
* прынцып павагі да жыцця і адмоўнага стаўлення да абортаў;
* абавязацельства аб адмове ад інтымных сувязяў з пацыентамі;
* абавязацельства асабістага ўдасканалення;
* ўрачэбная тайна (прынцып прыватнасці)

## Гл. таксама 
* Клятва ўрача

Катэгорыя:Медыцынскія клятвы
Вірджынія Апгар

**Вірджынія Апгар** (;  — ) — амерыканскі ўрач-анестэзіёлаг у акушэрстве, неанатолаг. Аўтар знакамітай шкалы Апгар.

## Біяграфія 
Нарадзілася 7 чэрвеня 1909 года ў Вестфілдзе, Нью-Джэрсі (ЗША) у сям’і Хелен Кларк і Чарльза Эмары Апгар. У 1929 годзе скончыла Mount Holyoke College, у 1933 — Columbia University College of Physicians & Surgeons. Там жа ў 1937 годзе скончыла резідэнтуру па хірургіі. Пасля гэтага яна вывучала анестэзіялогію і ў 1938 годзе вярнулася ў Калумбійскі ўніверсітэт на пасаду загадчыка аддзялення анестэзіялогіі. У 1949 годзе Апгар стала першай жанчынай-прафесарам у Columbia P & S, у той жа час яна займалася навуковай і даследчай працай у Sloane Hospital for Women. У 1959 годзе атрымала ступень Master of Public Health у Johns Hopkins University. У 1953 годзе прапанавала тэст для ацэнкі здароўя нованароджаных, так званую шкалу Апгар.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Медыкі ЗША
Адкладзеныя вылічэнні

**Адкладзеныя вылічэнні**, **гультаяватыя вылічэнні** або ** нястрогія вылічэнні ** () — канцэпцыя ў некаторых мовах праграмавання, паводле якой вылічэнні варта адкладаць датуль, пакуль не спатрэбіцца іх вынік.

Адкладзеныя вылічэнні дазваляюць скараціць агульны аб'ём вылічэнняў за кошт тых, вынікі якіх не будуць выкарыстаныя.
Праграміст можа проста апісваць залежнасці функцый адна ад адной і не сачыць за тым, каб не ажыццяўлялася «лішніх вылічэнняў». 

Адкладзеныя вылічэнні натуральным чынам ляглі на функцыянальную парадыгму праграмавання, паколькі функцыянальныя мовы праграмавання, якія рэалізуюць адкладзеныя вылічэнні, зарэкамендавалі сябе як прылады, зручныя для прататыпіравання і хуткай распрацоўкі праграмнага забеспячэння, а таксама для праектавання электронна-вылічальных прылад.

; Мовы праграмавання, якія рэалізуюць адкладзеныя вылічэнні:
* Haskell — мова праграмавання, у якім найболей досыць рэалізаваныя адкладзеныя вылічэнні. Не мае аператара прысвойвання значэння зменнай, а толькі аперацыю азначэння функцыянальнай залежнасці. Мае спісы адкладзеных вылічэнняў, якія дазваляюць праграмістам апераваць бясконцымі паслядоўнасцямі.
* Mathematica і Maxima дапушчаюць адкладзеныя вылічэнні з дапамогай аператара азначэння «`:=`».

## Спасылкі 
* ФП: lazy evaluation - гэта заўтрашнія вынікі вылічэння функцый ужо сёння 

Катэгорыя:Алгарытмы
Катэгорыя:Канцэпцыі моў праграмавання
Катэгорыя:Аптымізацыі
Чэбаксарская ГЭС

**Чэбаксарская ГЭС** () — гідраэлектрастанцыя на рацэ Волзе каля горада Новачэбаксарска Чувашскай Рэспублікі РФ. Вадасховішча ГЭС размешчана на тэрыторыі трох суб’ектаў федэрацыі — рэспублік Чувашыя і Марый Эл, а таксама Ніжагародскай вобласці. Станцыя з’яўляецца часткай Волжскага каскада гідраэлектрастанцый, уяўляючы сабой яго пятую прыступку, апошнюю па часе стварэння. Чэбаксарская ГЭС мае ўсталяваную магутнасць 1404 Мвт і ўваходзіць у лік найбуйнейшых гідраэлектрастанцый Расіі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Расіі
Катэгорыя:Волга
Катэгорыя:Новачэбаксарск
Неапалітанскі заліў

thumb|Неапалітанскі заліў
**Неапалітанскі заліў** (іт.: Golfo di Napoli) — частка Тырэнскага мора, на заходнім беразе Італіі, славіцца прыгажосцю навакольнай мясцовасці, вельмі багаты жывёльны свет.

Ад мыса Мізено на захадзе да мыса Кампанэла на ўсходзе 30 км шырыні. Берагі густа населеныя. У заходняй ускраіне вялікія астравы Іскія і Прачыда, у ўсходняй ускраіне — Капры. Вакол Неапалітанскага заліва з паўночнага захаду і на паўднёвым усходзе знаходзяцца руіны антычнага рымскага горада Баіа, горад Пацуолі з яго Флегрэйскімі палямі, вялікі горад Неапаль, вулкан Везувій і раскопкі старажытных гарадоў Пампеі і Геркуланум, гарады Тор-дэль-Грэка і Кастэламарэ-ды-Стабія. На паўднёвым усходзе заліва размешчаны паўвостраў Сарэнта.

[thumb|800px|center|Выгляд на заліў з замка [Сант-Эльма, Неапаль. Злева на ўзбярэжжы вулкан Везувій]]

Катэгорыя:Залівы Атлантычнага акіяна
Катэгорыя:Залівы Італіі
Skype

**Skype** (чытаецца *Скайп*) — бясплатнае прапрыетарнае праграмнае забеспячэнне з закрытым кодам, для забеспячэння шыфраванай галасавой сувязі праз Інтэрнэт паміж камп’ютарамі (VoIP), а таксама мае набор платных паслуг для сувязі з абанентамі звычайнай тэлефоннай сеткі.

Праграма таксама дазваляе здзяйсняць канферэнц-званкі (да 25 галасавых абанентаў, уключаючы ініцыятара), відэазванкі, а таксама забяспечвае перадачу тэкставых паведамленняў і файлаў.

Праграмныя кліенты Skype выпушчаныя для аперацыйных сістэм: Windows, Mac OS X, GNU/Linux, iOS, Windows Mobile, Google Android, PSP, Symbian.

Платформа Skype была запушчана ў 2003 годзе, у 2011 годзе яе набыла кампанія Microsoft. З мая 2025 года Skype спыняе сваю працу.

## Платформы 
Існуюць версіі Skype для Linux, Mac OS X, iOS (iPhone, iPod touch і iPad), Microsoft Windows (2000, XP, Vista, 7, Windows Mobile, Windows Phone), PlayStation Portable, Symbian OS, Java (мабільных тэлефонаў), Android.

У лютым 2010 года Skype спыніў распрацоўку і падтрымку кліентаў для Windows Mobile і Skype Lite для Java. Адпаведныя версіі прыбраны з сайта Skype.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
;Сайты і рэсурсы
* Официальный сайт
;Артыкулы
* Бяспека Skype у карпаратыўным асяроддзі 
* Skype для кожнага — цікавыя магчымасці і дадаткі

Катэгорыя:Праграмы імгненнага абмену паведамленнямі
Катэгорыя:Сеткавыя пратаколы
Катэгорыя:Інтэрнэт-тэлефоны
Катэгорыя:IP-тэлефанія
Катэгорыя:EBay
Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне для macOS
Катэгорыя:Apple iOS
Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне для Windows
Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне для Linux
Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне мабільных тэлефонаў
Катэгорыя:Freeware
Катэгорыя:Дадаткі, якія выкарыстоўваюць Qt
Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне для відэаканферэнцыі
Катэгорыя:Сувязь
Катэгорыя:Інфармацыйныя тэхналогіі
Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне для Android
Начны папугай

**Начны папугай** (*Geopsittacus occidentalis*, сін. *Pezoporus occidentalis*) — птушка сямейства папугаевых. Адзіны від роду. У апошні час аб’ядноўваюць у адзін род з земляным папугаем.

## Апісанне 
Шчыльнага целаскладу, невялікіх памераў (каля 24 см даўжынёй) і з някідкім апярэннем. Афарбоўка жаўтавата-аліўкавая з лускападобным чорным малюнкам, чэрава жоўтае. Хвост адносна кароткі.

## Арэал 
Насяляе ў цэнтральных і заходніх раёнах Аўстраліі.

## Лад жыцця 
Засяляюць скалістыя сухія паўпустыні. Актыўныя ў начны час. Лятаюць звычайна на невялікую адлегласць. З надыходам ночы вылятаюць на пошукі корму і вадапоі. Сілкуюцца ў асноўным насеннем калючых кустоў. Начны папугай застаецца адной з самых няўлоўных і таямнічых птушак свету, мала каму ўдавалася яго ўбачыць.

Будуюць гнёзды ў гушчары калючых кустоў у некалькіх сантыметрах ад зямлі. Самкі адкладаюць да 5 яек.

Катэгорыя:Птушкі Аўстраліі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1861 годзе
Катэгорыя:Сапраўдныя папугаі
Катэгорыя:Эндэмікі Аўстраліі
Катэгорыя:Папугаевыя
Успенскі манастыр (Орша)

**Успе́нскі манасты́р** — праваслаўны манастыр у горадзе Орша (Беларусь).

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1631 г. як жаночы манастыр Багданам Статкевічам на паўднёва-заходняй ускраіне Оршы. Уключаў некалькі драўляных цэркваў і іншыя манастырскія пабудовы. У манастыры знаходзілася двух'ярусная брама-званіца з каменным ніжнім ярусам. Галоўны драўляны сабор згарэў у 1635 годзе. У 1655 г. у стылі барока быў узведзены каменны Успенскі сабор. 

У 1658 куцеінскія манахіні пераведзены ў новаадчынены Уваскрасенскі манастыр у Смаленску. Ёсць звесткі, што з Куцейна былі і першыя насельніцы Новадзявочага манастыра ў Маскве. У 1691 г. пабудавана цагляная царква Нараджэння Найсвяцейшай Багародзіцы, якая праіснавала больш двух стагоддзяў і была знішчана ў сярэдзіне 1950-х гадоў.

У 1842 манастыр прылічаны да 1-га класа. 

Зачынены ў 1918 годзе, храм выкарыстоўваўся пад склад і вяндлярню. Успенскі сабор манастыра ізноў быў адкрыты ў час Вялікай Айчыннай вайны. У цяперашні час на месцы манастыра пабудаваны шматпавярховыя дамы.

Манастыр аднавіў сваю дзейнасць у 1996 г. пры Свята-Ільінскай царкве (пабудавана ў 1880 годзе на месцы згарэлай драўлянай пачатку XVI стагоддзя), яна была цалкам адрамантавана. Быў пабудаваны новы двухпавярховы корпус для сясцёр. У 2006 г. было завершана будаўніцтва і адбылося асвячэнне Успенскай царквы манастыра.

## Архітэктура 
У комплекс уваходзіла некалькі драўляных цэркваў, жылыя і гаспадарчыя пабудовы.

Успенскі сабор уяўляў сабой крыжова-купальны трохапсідны храм. Асноўны неф і крылы трансепта былі накрыты ўзаемна перпендыкулярнымі двухсхільнымі дахамі з трохвугольнымі франтонамі на тарцах. Сяродкрыжжа ўвенчана 8-гранным глухім барабанам і масіўным грушападобным купалам з галоўкай. Сцены ўпрыгожаны прафіляванымі карнізамі, пілястрамі на вуглах. Высокія вокны з паўцыркульнымі арачнымі завяршэннямі. Франтоны завершаны галоўкамі і аздоблены патройнымі плоскімі арачнымі нішамі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Аршанскі Свята-Успенскі жаночы манастыр на сайце Віцебскай епархіі 

Катэгорыя:Праваслаўныя манастыры Беларусі
Катэгорыя:Культавыя збудаванні Оршы
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Оршы
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Беларусі, знішчаныя савецкай уладай
Катэгорыя:Храмы Віцебскай і Аршанскай епархіі
Земляны папугай

**Земляны папугай** (*Pezoporus wallicus*) — птушка сямейства папугаевых. Адзіны від роду.

## Знешні выгляд 
Даўжыня да 30 см. Афарбоўка апярэнне някідкая, сціплая, у асноўным зялёна-жоўтага колеру з папярочнымі чорнымі палосамі. Чэрава, шыя і ніжняя частка цела жаўтавата-зялёныя, верхні бок зялёны, лоб чырвоны. Афарбоўка рулявых пёраў зялёная з жоўтымі палоскамі. Кіпцюры, у адрозненне ад іншых папугаяў, у яго прамыя і даволі доўгія.

## Распаўсюджанне 
Насяляе ў паўднёвай частцы Аўстраліі і на Тасманіі.

## Спосаб жыцця 
Жывуць у багністых месцах і пясчаных неўрадлівых участках. Жывуць па адзіночцы і парамі. Вельмі спрытна бегаюць у траве, а лятаюць даволі дрэнна, толькі ў выпадку небяспекі, калі не можа ўцячы, але праляцець можа не больш за 200 м, апускаючыся ўніз, ён не парыць, а быццам бы падае на зямлю, дакранаючыся яе чэравам. Яго палёт падобны да палёту курыных птушак.

## Размнажэнне 
Гнездавы перыяд прыпадае на верасень-снежань. Гэта адзіны папугай, які не будуе гнёздаў, а яйкі адкладае прама на зямлю або ў розныя паглыбленні і рытвінкі. У поўнай кладцы 4 яйкі, маладыя вылятаюць праз 25 дзён пасля вылуплення.

Катэгорыя:Папугаевыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1792 годзе
Трапецыя

**Трапе́цыя** (ад  — «сталок»;  — «стол, ежа») — чатырохвугольнік, у якога роўна 1 пара процілеглых бакоў паралельныя.

Часам трапецыя вызначаецца як чатырохвугольнік, у якога пара процілеглых бакоў паралельна (пра іншую не ўдакладняецца), у гэтым выпадку паралелаграм з’яўляецца прыватным выпадкам трапецыі.

## Звязаныя вызначэнні 
### Элементы трапецыі 
* Паралельныя бакі называюцца **асновамі** трапецыі.
* Два іншыя бакі называюцца **бакавымі**.
* Адрэзак, які злучае сярэдзіны бакавых бакоў, называецца **сярэдняй лініяй** трапецыі.
* Адлегласць паміж асновамі называецца **вышынёй** трапецыі.

### Віды трапецый 
* Трапецыя, у якой бакавыя бакі роўныя, называецца **раўнабокай**.
* Трапецыя, адзін з вуглоў якой прамы, называецца **прамавугольнай**.

## Уласцівасці 
* Сярэдняя лінія трапецыі паралельна асновам і роўная іх паўсуме.
* (Агульная тэарэма Фалеса). Паралельныя прамыя, якія перасякаюць бакі вугла, адсякаюць ад бакоў вугла прапарцыйныя адрэзкі.
* У роўнабакай трапецыі вуглы пры любой аснове роўныя.
* У роўнабакай трапецыі дыяганалі роўныя.
* Калі трапецыя роўнабакая, то вакол яе можна апісаць акружнасць.
* Калі сума асноў трапецыі роўная суме бакавых бакоў, то ў яе можна ўпісаць акружнасць.
* У трапецыі сярэдзіны асноў, пункт перасячэння дыяганаляў і пункт перасячэння працягаў бакавых бакоў знаходзяцца на адной прамой.
* Калі ў роўнабокай трапецыі дыяганалі перпендыкулярныя, то вышыня роўная паўсуме асноў.
* Калі сума вуглоў пры любой аснове трапецыі роўная 90 °, то адрэзак, які злучае сярэдзіны асноў роўны іх паўрознасці.

## Плошча 
: *Тут прыведзены формулы, уласцівыя менавіта трапецыі. Глядзіце таксама формулы для плошчы адвольных чатырохвугольнікаў.*
У выпадку, калі a і b — асновы і h — вышыня, формула плошчы:
: S= \frac{(a+b)h}{2}
Формула, дзе a, b — асновы, c и d — бакавыя бакі трапецыі:
: S=\frac{a+b}{2}\sqrt{c^2-\left(\frac{(b-a)^2+c^2-d^2}{2(b-a)}\right)^2}
Плошча раўнабокай трапецыі с вуглом пры аснове роўным 30° і радыусам упісанай акружнасці роўным r :
: S=8r^2

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Руска-беларускі матэматычны слоўнік: [больш за 630 слоў і словазлучэнняў] / Лабачэня, Г. Я., Шчыракоў, А. М.; Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. М. Горкага — Мн.: МДПІ, 1993. — С. 18. — 21 с. ; 20 см. — 100 экз.
* 
* 

Катэгорыя:Геаметрыя
Катэгорыя:Чатырохвугольнікі
Дарвін (горад)

**Дарвін** () — горад у Аўстраліі, сталіца Паўночнай тэрыторыі.

Насельніцтва — 99 тыс. чалавек (2009), гэта робіць горад найбольш населеным у маланаселенай Паўночнай тэрыторыі, але найменш населеным з усіх аўстралійскіх сталіц.

Двойчы практычна цалкам перабудоўваўся. Адзін раз пасля паветраных налётаў японскай авіяцыі падчас Другой Сусветнай вайны і другі раз пасля разбуральнага цыклону Трэйсі ў 1974 годзе. Пасля аднаўлення лічыцца адным з найбольш сучасных у архітэктурным дачыненні гарадоў Аўстраліі.

З 2003 горад звязаны чыгункай з Адэлаідай. Міжнародны аэрапорт Дарвіна размешчаны за 13 км ад горада, займае дзясятае месца ў спісе самых загружаных аэрапортаў краіны. Узлётна-пасадачная паласа аэрапорта выкарыстоўваецца сумесна грамадзянскай авіяцыяй і ваенна-паветранымі сіламі.

Катэгорыя:Гарады Паўночнай тэрыторыі
Хобарт

**Хобарт** () — сталіца аўстралійскага штата Тасманія. Заснаваны ў 1803 г. — другі па старшынстве горад Аўстраліі. Насельніцтва агламерацыі на 2005 год склала 245 тыс. чалавек. Горад — фінансавы і адміністрацыйны цэнтр Тасманіі, таксама служыць пунктам адпраўкі для аўстралійскіх і французскіх антарктычных экспедыцый.

## Гісторыя 
]]
Першае паселішча на месцы сучаснага горада ўзнікла ў 1803 годзе, у бухце Рысдан на ўсходніх берагах ракі . У 1804 годзе пасёлак быў перанесены ў лепшае месца — у бухту Салівана. Названы ў гонар лорда Хобарта, каланіяльнага сакратара. Першапачаткова горад уяўляў сабою турму, куды звозіліся зняволеныя з усёй Брытанскай імперыі. Горад таксама адыгрываў важную ролю ў замацаванні Брытаніі на Аўстралійскім кантыненце.

Па перапісу 1835 года, насельніцтва Хобарта склала 13 826 чалавек, насельніцтва ўсёй Тасманіі — 36 505 чалавек.

## Геаграфія 
Хобарт знаходзіцца ў вусці рэкі , на паўднёвым усходзе вострава Тасманія.

## Эканоміка 
Хобарт — важны марскі порт. Адсюль стартуюць аўстралійскія і французскія судны да Антарктыды. Ён жа папулярны пункт назначэння шматлікіх круізных лайнераў. У горадзе развіта суднабудаванне і дапаможныя галіны.
Важны сектар эканомікі — харчовая прамысловасць (бровары, кандытарскія фабрыкі, вытворчасць вінаў). Хобарт паспяхова развіваецца як турыстычны цэнтр.

## Гарады-пабрацімы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Hobart City Council — урад горада Хобарт

Катэгорыя:Гарады Тасманіі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1803 годзе
Каралінскі папугай

**Каралінскі папугай** (*Conuropsis carolinensis*) — вымерлая птушка сямейства папугаевых. Адзіны від роду.

## Знешні выгляд 
Даўжыня цела 32 см, крыла — 19 см, размах крыла — 55 см, даўжыня хваста 15 см. Афарбоўка апярэнне цёмна-травяшстых-зялёная. Пярэдняя частка галавы і бакі аранжава-чырвоныя. Патыліца, бакі галавы і горла жоўтыя. Вялікія рокрыўныя крылы аліўкава-зялёнага колеру з жаўтаватым кончыкам. Махавыя пёры цёмнага травяніста-зялёнага колеру, на ўнутраным апахале інтэнсіўнага пурпурна-чорнага колеру. Хваставыя пёры цёмна-зялёныя, на ўнутраным баку з чарнаватай шэра-жоўтай аблямоўкай, з ніжняга боку цёмнага шэра-жоўтага колеру, звонку чарнаватыя. Радужка шэра-бурая. Дзюба бляклая белавата-раговага колеру. Ногі жаўтавата-мяснога. Самкі больш бледнай афарбоўкі.

## Распаўсюджанне 
Жыў у Паўночнай Амерыцы ад Паўночнай Дакоты да Місісіпі і Фларыды, даходзячы да 42-га градусы п.ш. Быў адзіным прадстаўніком папугаевых на паўночнаамерыканскім кантыненце.

## Прычыны знікнення 
Вымер з прычыны бязлітаснага знішчэння паляўнічымі. Бесперапынныя пераследы папугая тлумачыліся шкодай, што наносілі яны палям і пладовым дрэвам. У заапарку Цынцынаці засталіся дзве апошнія асобіны. Іх звалі Ледзі Джэйн і Інкас. Але, на жаль, Ледзі Джэйн памерла летам 1917 года, а следам за ёй памёр Інкас ў лютым 1918 года. Дзікіх птушак апошні раз бачылі ў 1926 годзе ва Фларыдзе, у ваколіцах возера Акічобі, а чуткі аб сустрэчах Каралінскіх папугаяў распаўсюджваліся ў штатах Фларыда, Алабама, Джорджыя да 1938 года. Наколькі гэтыя звесткі дакладныя — невядома.

Катэгорыя:Папугаевыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Ластаногія

**Ластаногія** (*Pinnipedia*) — парватрад млекакормячых атрада драпежных, які аб’ядноўвае **цюленяў** і маржоў. Раней разглядаўся ў якасці самастойнага атрада. Водныя млекакормячыя з верацёнападобным целам, з ператворанымі ў плаўнікі (ласты) пяціпальцавымі пярэднімі і заднімі канечнасцямі, пальцы якіх, забяспечаныя кіпцюрамі, злучаныя тоўстай скурай, накіраванымі гарызантальна заднім канечнасцям, поўнай зубной сістэмай (з разцамі, ікламі і карэннымі зубамі), адной або двума парамі смочак на чэраве, двурогай маткай і кольцападобным паследам. Поўсць у той ці іншай меры рэдукаваныя. Добра развіты тлушчавы пласт скуры, які надзейна абараняе арганізм ад страты цяпла. Вушныя і насавыя адтуліны пры ныранні зачыняюцца. Сілкуюцца рыбай, ракападобнымі, малюскамі.

## Зноскі
Фіджы (мора)

**Фіджы** () — міжвостраўнае мора на паўднёвым захадзе Ціхага акіяна.

На поўначы абмежаваны астравамі Фіджы, на ўсходзе астравамі Кермадэк, на поўдні — Новай Зеландыі і Тасманавым морам, на захадзе — Каралавым морам. Плошча 3177 тыс. км². Названа морам умоўна, па наяўнасці ў гэтым раёне глыбокай катлавіны; сярэдняя глыбіня 2741 м, найбольшая 7633 м. Тэмпература паверхневай вады ад 18-23 °C на паўднёвым усходзе да 25—28 °C на поўначы. Салёнасць 34,9—35,5 ‰. Рэльеф дна складаны, падводныя хрыбты і вулканы. Прылівы паўсутачныя 1,5—3,0 м. Галоўны порт — Сува (Фіджы).

## Літаратура 
* Географический энциклопедический словарь: географические названия / Гл. ред. А. Ф. Трёшников. — 2-е изд., доп. — М.: Советская энциклопедия, 1989. — С. 513. — 592 с. — 210 000 экз. — ISBN 5-85270-057-6. 

Катэгорыя:Моры Ціхага акіяна
Махалап’е

'''Махалап'е''' ()  - горад на поўдні Цэнтральнай акругі (Батсвана). Уваходзіць у склад субакругі Махалап'е. Насельніцтва - 42 000 чал. (На 2008 г.). У горадзе размешчана аўтобусная і чыгуначная станцыя, пара гатэляў і рынак з мноствам магазінаў і закусачных.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Батсваны
Масунга

**Масунга** () — невялікі гарадок і сталіца Паўночна-Усходняй акругі (Батсвана). Уваходзіць у склад Паўночна-Усходняй субакругі. Насельніцтва — 3175 чал. (На 2001 г.).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Батсваны
Маун (горад)

**Мау́н** () — 5-ы паводле насельніцтва горад Батсваны і сталіца Паўночна-Заходняй акругі, размешчаны ў дэльце ракі Акаванга. Уваходзіць у склад субакругі Дэльта. Насельніцтва — 43776 чал. (На 2001 г.). У горадзе размешчаны аэрапорт. Горад заснаваны ў 1915 г. людзьмі народа батавана.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Батсваны
Франсістаўн

**Франсістаўн** () — 2-ы паводле велічыні горад Батсваны, размешчаны на паўднёвым усходзе Паўночна-Усходняй акругі за 400 км ад Габаронэ. Насельніцтва —  (2001). У горадзе размешчаны міжнародны аэрапорт і чыгунка. Франсістаўн знаходзіцца пры сутоцы Лімпопа: Таці і Інчве, за 90 км ад дзяржаўнай мяжы Зімбабвэ. Горад быў цэнтрам першай залатой ліхаманкі ў Паўднёвай Афрыцы і да гэтага часу акружаны старымі і закінутымі шахтамі і залатымі руднікамі.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Батсваны
Жыровіцкі манастыр

**Жыро́віцкі Свята-Успенскі манасты́р** — мужчынскі стаўрапігіяльны манастыр, цяпер належыць Беларускаму экзархату Рускай праваслаўнай царквы, у вёсцы Жыровічы (Слонімскі раён, Гродзенская вобласць).

## Гісторыя 
Манастыр узнік на месцы, дзе, паводле падання, у 1470 годзе цудоўна з’явіўся абраз Маці Божай, названы Жыровіцкім. Манастыр заснаваны ў канцы XV ст. як праваслаўны. У 1613 годзе перайшоў да базыльян (манахі грэка-каталіцкай царквы), якія адрадзілі культ Маці Божай і зрабілі манастыр галоўным цэнтрам Уніі. Першым ігуменам манастыра ў часы Уніі быў Іасафат Кунцэвіч. Намаганнямі базыльян за часы Уніі ўзведзены вялікі манастырскі комплекс з мураваных храмаў барочнай архітэктуры. У 1730 годзе ў прысутнасці дзясяткаў тысяч католікаў візантыйскага і лацінскага абраду, а таксама іншых вернікаў цудатворная ікона Маці Божай з Жыровіцкага манастыра была ўрачыста каранавана залатымі папскімі каронамі, а Маці Божая Жыровіцкая абвешчана апякункай і заступніцай беларускага народа.

У 1810—1828 годзе манастыр быў рэзідэнцыяй Брэсцкай уніяцкай епархіі, у 1828—1839 — Літоўскай уніяцкай епархіі. У 1839 годзе Іосіф Сямашка, з падтрымкай царскай улады і заступніцтвам самога імператара Мікалая I, перавёў частку манахаў Жыровіцкага манастыра ў праваслаўе, а ўпартых адправіў на выпраўленне ў спецыяльна прызначаныя для гэтых мэт манастыры, у тым ліку за межамі Беларусі.

Дзякуючы таму, што да верасня 1939 года Жыровічы не ўваходзілі ў склад СССР, манастыр ніколі не закрываўся. У міжваенны час манастырскі храм-кальварыя (царква Узвышэння Святога Крыжа) быў у карыстанні рыма-каталікоў.

У 1945 годзе ў Жыровіцкім манастыры былі адкрыты пастырскія курсы, якія ў 1947 годзе былі ператвораныя ў семінарыю. Але ж семінарыя праіснавала толькі да 1963 года.

У другой палове 1980-х — пачатку 1990-х гадоў пачалося адраджэнне манастыра.

У 1989 годзе, пасля 26-гадовага перапынку, аднавіла працу Мінская духоўная семінарыя.

У 1991 і 2002 годзе манастыр наведваў маскоўскі патрыярх Алексій II.

Цяпер манастыр прыцягвае да сябе шмат экскурсій.

## Браты 
Пострыг прыняў беларускі паэт Алег Бембель.

## Галерэя 

Image:Zyrovicy.JPG|Цудадзейны абраз
Image:Zyrovicy1.jpg|Жыровіцкі абраз Маці Божай на франтоне манастыра
Image:Zyrovicy3.JPG|Крыніца са св. вадой на тэрыторыі манастыра
Image:Zyrovicy4.JPG|Купельня і крыніца за тэрыторыяй манастыра
Image:Zyrovicy5.JPG|Купельня знутры

## Гл. таксама 
* Бібліятэка Жыровіцкага манастыра
* Шашалевіч, беларускі мастак XVIII ст.

## Літаратура 
* *Бубнов Павел, протодиакон*. История изучения прошлого Свято-Успенского Жировичского монастыря // ΧΡΟΝΟΣ : церковно-исторический альманах. — 2018. — № 6. — С. 73-97. — (Исследования). — Библиогр.: с. 91-96 (60 назв.) и в подстроч. примеч. — Рез. англ.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Жыровіцкага манастыра
* Манастыр. Старонкі гісторыі  
* Жыровічская ікона. Гісторыя вядомай беларускай святыні 
* Жыровіцкая ікона 
* 
* Фота Жыровіцкага манастыра з вышынi птушынага палёту  на сайце «Планета Беларусь»


Катэгорыя:Колішнія ўніяцкія храмы Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Базыльянскія манастыры Беларусі
Катэгорыя:Праваслаўныя манастыры Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Слонімскага раёна
Кан’е

'''Кан'е''' () — горад і сталіца Паўднёвай Акругі, знаходзіцца на ўсходзе Паўднёвай Акругі: у 45 хвилинах язды ад Габаронэ. Уваходзіць у склад субакругі Нгвакетсэ. Насельніцтва горада — 40628 чал. (На 2001 г.), агламерацыі — 48143 чал (на 2001 г.).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Батсваны
Праліў Бігля

**Праліў Бігля** — праліў, які адасабляе галоўны востраў архіпелага Вогненная Зямля і астравы на поўдні ад яго Остэ і Наварына, а таксама маленькія астравы.

На беразе праліва размешчаны такія вядомыя населеныя пункты, як горад Горад Ушуая, ваенная база Пуэрта-Уільямс, рыбацкая вёска Пуэрта-Тора, які лічыцца самым паўднёвым населеным пунктам у свеце.

Праліў названы ў гонар карабля «Бігл (ь)», на якім Чарлз Дарвін падчас свайго знакамітага падарожжа абмінуў Паўднёвую Амерыку.

Праліў вузкі, месцамі ўсяго 5-6 кіламетраў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вогненная Зямля
Катэгорыя:Пралівы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Пралівы Атлантычнага акіяна
Катэгорыя:Пралівы Аргенціны
Катэгорыя:Пралівы Чылі
Баскская мова

**Баскская мова** (баск. euskara) — мова баскаў, народа, якія насяляюць Краіну Баскаў — паўночныя вобласці Іспаніі і сумежныя паўднёвыя раёны Францыі. Баскская мова, у адрозненне ад іншых моў Еўропы, не належыць ні да індаеўрапейскіх, ні да якой-небудзь з іншых вядомых сем’яў моў, і з’яўляецца так званай ізаляванай мовай. Генетычныя сувязі мовы не ўсталяваныя, аднак баскская традыцыйна ўключаецца навукоўцамі ў склад так званых палеаіспанскіх моў, а ў больш шырокім сэнсе — у некласіфікаваную і, верагодна, разнастайную групу міжземнаморскіх моў.

## Гл. таксама 
* Баскская Вікіпедыя

Катэгорыя:Ізаляваныя мовы
Катэгорыя:Мовы Іспаніі
Катэгорыя:Мовы Францыі
Катэгорыя:Баскі
Шэльф

**Шэльф** () — выраўненная вобласць падводнай ускраіны мацерыка, якая прымыкае да сушы і характарызуецца агульнай з ёй геалагічнай будовай.

Межамі шэльфа з’яўляюцца бераг мора або акіяна і так званая броўка (рэзкі перагін паверхні марскога дна — пераход да мацерыковага схілу). Глыбіня над броўкай звычайна складае 100—200 метраў (але ў некаторых выпадках можа дасягаць 500—1500 м, напрыклад, у паўднёвай частцы Ахоцкага мора або броўка Новазеландскага шэльфа).

Агульная плошча шэльфаў складае каля 32 мільёнаў км². Найбольш шырокі шэльф у паўночнай ўскраіны Еўразіі, дзе яго шырыня дасягае 1,5 тыс. кіламетраў, а таксама ў Берынгавым моры, Гудзонавым заліве, Паўднёва-Кітайскім моры, ля паўночнага ўзбярэжжа Аўстраліі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Акіяналогія
Катэгорыя:Геаграфічная тэрміналогія
Факарава

**Факарава** (*Fakarava*) або **атол Вітгенштэйна** — атол у архіпелагу Туамоту (Французская Палінезія). Мае форму прамавугольніка, даўжыня якога складае каля 60 км, а шырыня — 25 км. Другі па плошчы пасля Рангіроа атол Туамоту. Даўжыня лагуны — каля 56 км, шырыня — 20 км.

Востраў быў адкрыты падарожнікам Ф. Ф. Белінсгаўзенам у 1849 г. Першая каталіцкая царква на Факарава з'явілася ў 1850 г. У канцы 19 ст. на атолу размяшчаліся многія адміністрацыйныя ўстановы Туамоту.

Катэгорыя:Атолы
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Аратыка

**Аратыка** (Aratica) — атол у архіпелагу Туамоту (Французская Палінезія). Адміністрацыйна падпарадкоўваецца камуне Факарава. Атол размешчаны за 47 км на поўнач ад атола Факарава і за 35 км на паўночны ўсход ад атола Каўэхі.

У цэнтры атола размешчана лагуна. У паўночнай і паўднёвай частках Аратыкі ёсць два праходы, што злучаюць лагуну з акіянічных водамі.

У 2002 годзе колькасць насельніцтва атола складала 228 чалавек. Галоўнае паселішча Аратыкі — вёска Папарара. На востраве ёсць узлётна-пасадачная паласа.

## Спасылкі 
* Інфармацыя на Oceandots.com 

Катэгорыя:Туамоту
Катэгорыя:Атолы
Катэгорыя:Астравы Аўстраліі і Акіяніі
Пуэрта-Тора

**Пуэрта-Тора** — маленькая чылійская вёска на востраве Наварына (архіпелаг Вогненная Зямля) на беразе праліва Бігля. У ёй пражываюць каля 50 чалавек — рыбакі і члены іх сем'яў. 

Не лічачы антарктычных станцый, Пуэрта-Тора — самае паўднёвае пасяленне ў свеце (хаця такімі часам прызнаюць Пуэрта-Уільямс, але часцей — горад Ушуая). 

У канцы XIX стагоддзя на месцы вёскі быў невялікі горад, сваім узнікненнем абавязаны «залатой ліхаманцы». 

У цяперашні час у Пуэрта-Тора акрамя рыбы вядзецца лоўля centolla — паўднёвага марскога краба. 

Клімат у вёсцы параўнальна мяккі — летам сярэдняя дзённая тэмпература складае 9-10 °С, зімой — каля 0&nbsp;°C.

Катэгорыя:Геаграфія Чылі
Герб Ліберыі

**Герб Ліберыі** ўяўляе сабой шчыт, на якім намаляваны карабель XIX-га стагоддзя, які прыбывае ў Ліберыю. Карабель сімвалізуе судны, якія прывозілі вызваленых рабоў з Злучаных Штатаў у Ліберыю. Над шчытом размешчаны разгорнуты скрутак, на якім напісаны нацыянальны дэвіз Ліберыі: «Любоў свабоды прывяла нас сюды» (анг.: The love of liberty brought us here), пад шчытом таксама знаходзіцца скрутак,  з афіцыйнай назвай краіны, Рэспубліка Ліберыя (анг.: Republic of Liberia).

Плуг і рыдлёўка ўяўляюць сабой вартасці працы, напружанай працы, з дапамогай якіх нацыя будзе квітнець. Узыход сонца на заднім фоне ўяўляе сабой нараджэнне нацыі. Пальмавае дрэва знайшло адлюстраванне на гербе, бо гэта самая універсальны крыніца харчавання для ліберыйцаў, у канчатковым выніку ўяўляе сабой росквіт.

Белы голуб з пракруткі сімвалізуе дыханне свету.

Катэгорыя:Гербы паводле алфавіта
Катэгорыя:Ліберыя
Сцяг Ліберыі

**Дзяржаўны сцяг Ліберыі** нагадвае сцяг ЗША і складаецца з 11 чырвоных і белых (6 чырвоных і 5 белых) палос і сіняга поля з белай зоркай. Адзінаццаць палос абазначаюць 11 подпісаў на дэкларацыі незалежнасці, прычым чырвоны колер сімвалізуе адвагу, а белы маральныя асновы. Белая зорка сімвалізуе вызваленне рабоў, а сіні квадрат — афрыканскі кантынент.

Сцяг Ліберыі з'яўляецца самым распаўсюджаным сцягам сусветнага гандлёвага флоту (каля 1600 судоў іншых краін ходзяць пад гэтым сцягам). Дадзены факт тлумачыцца таннасцю пошлін за выкарыстанне сцяга ў параўнанні з іншымі краінамі. Пошліны за выкарыстанне сцяга складаюць істотную частку даходаў казны Ліберыі.

Ліберыя
Катэгорыя:Ліберыя
Рукакрылыя

**Рукакрылыя** (*Chiroptera*) — атрад плацэнтарных млекакормячых, адзіны, прадстаўнікі якога здольныя да актыўнага палёту. Гэта другі па велічыні (пасля грызуноў) атрад млекакормячых, уключае каля 1200 відаў. Іх даследаванню прысвечана навука хіраптэралогія. Сістэматычна рукакрылыя блізкія да насякомаедных. Падзяляюцца на 2 падатрады: крыланы і кажаны, або лятучыя мышы.

## Апісанне 
Даўжыня крыланаў да 42 см, размах крылаў да 1,65 м; даўжыня кажаноў да 14 см. Пярэднія канечнасці ператвораны ў скурыстыя крылы, якія, як і ўсё цела, укрыты кароткім аксаміцістым валасяным покрывам. У палёце і пры паляванні арыентуюцца галоўным чынам з дапамогай ультрагуку. 3 органаў пачуццяў найбольш развітыя слых і дотык.

## Распаўсюджанне 
Крыланы пашыраны ў тропіках і субтропіках Усходняга паўшар'я (каля 500 відаў). Лятучыя мышы пашыраны паўсюдна, акрамя Арктыкі і Антарктыды (больш за 800 відаў). На Беларусі 17 відаў з родаў вячэрніцы, начніцы, вушаны, кажаны, нетапыры і шыракавушкі.

Насяляюць розныя ландшафты, жывуць у пячорах, расколінах скал, дуплах, пабудовах і інш. Большасць відаў утвараюць калоніі (часам да некалькіх мільёнаў асобін).

## Асаблівасці біялогіі 
Актыўныя ў прыцемку і ўначы. Крыланы кормяцца пераважна пладамі, лятучыя мышы — насякомаедныя, некаторыя — рыбаедныя, ёсць крывасмокі (вампіры).

Нараджаюць 1 — 2 дзіцянят адзін раз у год.

## Гісторыя 
Выкапнёвыя парэшткі рукакрылых вядомыя з адкладаў ранняга эацэна ЗША.

Па сучасных дадзеных рукакрылыя з'явіліся не пазней ранняга эацэна (Jepsen, 1966; Russel, Louis et al., 1973) і ўжо тады занялі экалагічную нішу начных паляўнічых у паветраным прасторы. Магутную відавую радыяцыю група зведала ў міяцэнавых адкладах. Але ў цэлым, рукакрылыя — адна з саміх рэдкіх сярод млекакормячых у палеанталагічным летапісе.

Пытанне аб тым, як менавіта рукакрылыя пайшлі ад наземных продкаў, хвалюе біёлагаў ужо не адно дзесяцігоддзе. Хаця многія з рукакрылых на зямлі адчуваюць сябе няўпэўнена, ёсць віды, якія хутка бегаюць, абапіраючыся на згібы крылаў. Сустракаюцца і некаторыя, якія ўмеюць плаваць і ўзлятаць з вады.

У лютым 2007 года ў Ваёмінгу біёлаг Марге і яго калегі адкрылі два выкапнёвыя асобнікі невядомага раней віду, названага *Onychonycteris* *finneyi*. Гэта самы прымітыўны кажан з вядомых. Гэты від запаўняе прагал паміж сучаснымі рукакрылымі і наземнымі млекакормячымі. Моцна падоўжаныя пальцы і форма грудной клеткі кажа пра тое, што ён быў здольны да актыўнага палёту. У той жа час захаваліся адносна доўгія заднія канечнасці і кіпцюры на ўсіх пяці пальцах — спадчына наземных продкаў. *Onychonycteris* пазбаўлены характэрных прыкмет рэхалакацыі, і гэта сведчыць аб тым, што палёт развіўся ў кажаноў раней рэхалакацыі.

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Атрады сысуноў
Марыянскі жолаб

**Марыянская ўпадзіна** або **Марыянскі жолаб** — акіянічная ўпадзіна на захадзе Ціхага акіяна, якая з’яўляецца найглыбейшым з вядомых на Зямлі геаграфічных аб’ектаў. Названая паводле Марыянскіх астравоў, якія знаходзяцца паблізу.

## Даследаванні ўпадзіны 
Першыя даныя былі атрыманыя англійскім суднам «Чэленджар» у 1951 годзе, паводле справаздачы глыбіня была 10863 м. Па выніках вымярэнняў, праведзеных у 1957 годзе падчас 25-га рэйса савецкага навукова-даследчага судна «Віцязь», максімальная глыбіня ўпадзіны — 11022 м (удакладненыя даныя, першапачаткова паведамлялася глыбіня 11034 м). Цяжкасць вымярэння выклікана тым, што хуткасць гуку ў вадзе залежыць ад яе ўласцівасцяў, якія адрозніваюцца на розных глыбінях, таму гэтыя ўласцівасці таксама павінны быць вызначаны на некалькіх гарызонтах спецыяльнымі прыборамі (такімі, як батометр і тэрмометр), і ў значэнне глыбіні, паказанае эхалотам, заносіцца папраўка. Даследаванні 1995 г. паказалі, што глыбіня складае каля 10920 м, а даследаванні 2009 года — што 10971 м. Такім чынам, самы глыбокі пункт упадзіны, названы «безданню Чэленджара» (), знаходзіцца далей ад узроўню мора, чым гара Эверэст — над ім.

## Літаратура 
* 
* География. Современная иллюстрированная энциклопедия / Под редакцией проф. А. П. Горкина. — М.: Росмэн, 2006.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ціхі акіян
Катэгорыя:Экстрэмальныя пункты Зямлі
Добраўскі сельсавет

**До́браўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Горацкага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок Добрая.

## Гісторыя 
Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Панкратаўскі сельсавет** у складзе Горацкага раёна Аршанскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Панкратаўка. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Горацкім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. У 1960 годзе ў склад сельсавета з Дрыбінскага сельсавета перададзена вёска Машкова. 20 чэрвеня 1966 года ў склад адноўленага Паршынскага сельсавета перададзены 6 населеных пунктаў (Азаравічы, Вялікая Каралёўка, Кузавіна, Малая Каралёўка, Равячына і Тушкава). 18 лютага 1972 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Добрая, сельсавет перайменаваны ў Добраўскі. 21 лістапада 1989 года ў склад Горацкага сельсавета перададзены 4 населеныя пункты (Гошч-Чарны, Мацюты, Стан і Чапялінка). 22 лютага 2001 года ў склад сельсавета з Горацкага сельсавета перададзены 8 населеных пунктаў (Азаравічы, Гошч-Чарны, Камаровічы, Мацюты, Стан, Старынка, Тушкава і Чапялінка). 12 чэрвеня 2009 года на тэрыторыі сельсавета ўтвораны хутар Мядовая Паляна.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1689 чалавек, з іх 93,7 % — беларусы, 4,9 % — рускія, 0,7 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года — 1229 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Крупскі сельсавет

**Кру́пскі сельсавет**  — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Крупскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 года вёска) Худаўцы.

## Гісторыя 
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Крупскага раёна Барысаўскай акругі БССР. Цэнтр — мястэчка Крупкі. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Менскай акругі, з 18 чэрвеня 1927 года — у складзе Аршанскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Крупскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Мінскай вобласці. 27 верасня 1938 года Крупкі атрымалі статус гарадскога пасёлка. Пасля вайны цэнтр сельсавета перанесены на станцыю Крупкі (пазней — пасёлак Крупскі). 5 мая 1962 года да сельсавета далучана частка скасаванага Шэйкаўскага сельсавета (9 населеных пунктаў: Асінаўка, Зароўе, Лебедзева, Ніва, Новы Засценак, Панскае, Худаўцы, Шэйка і Юзафова), у склад Ігрушкаўскага сельсавета перададзена вёска Каменка. У 1974 годзе скасавана вёска Юзафова. 31 сакавіка 1977 года ў склад сельсавета з Ігрушкаўскага сельсавета перададзены 7 населеных пунктаў (вёскі Асінаўка, Барсучына, Буда, Ляды, Ротань, Скарадзіца і Студзёнка), у адміністрацыйнае падпарадкаванне Крупскага пассавета перададзены пасёлак Крупскі, цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Худаўцы. 13 сакавіка 2008 года цэнтр сельсавета перанесены ў аграгарадок Ротань, 29 кастрычніка 2009 года вернуты ў аграгарадок Худаўцы. 8 верасня 2017 года ў склад сельсавета ўключаны пасёлак Крупскі, які знаходзіўся ў адміністрацыйным падпарадкаванні Крупскага райвыканкама. 20 верасня 2021 года скасавана вёска Студзёнка.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (26 населеных пунктаў) — 2112 чалавек, з іх 95,0 % — беларусы, 3,9 % — рускія, 0,6 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года (27 населеных пунктаў) — 2801 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Атол

]]
**Ато́л** — слова індаарыйскага паходжання, з мальдыўскай мовы. Пазначае каралавы востраў, які мае выгляд суцэльнага або разрыўнага кальца, якое атачае лагуну. Дакладней, атол уяўляе сабой узвышэнне на дне акіяна, увянчанае каралавай надбудовай, утваральнай рыф з групай астраўкоў (моту), раз'яднаных пралівамі. Гэтыя пралівы злучаюць акіян з лагунай. Калі праліваў няма, то суша ўтворыць суцэльнае кольца, у гэтым выпадку вада ў лагуне можа быць меней салёнай, чым у акіяне. Узвышэнне на дне акіяна звычайна мае форму конуса, утворанага патухлым Вулканам.

Тыповы атол складаецца з трох частак: вонкавага схілу рыфа, рыфавай платформы і лагуны. Вышыня атола звычайна не перавышае 3-4 мэтраў над сярэднім узроўнем акіяна. Атолы могуць мець разнастайныя канфігурацыі і памеры. Адзін з найбуйнейшых атолаў на Зямлі — Кваджалейн (атол Меншыкава) у архіпелагу Маршалавы астравы — дасягае 2336 км², з якіх 92 % прыходзіцца на лагуну, выцягнутую на 300 км. Сумарная плошча 92 астраўкоў гэтага атола — 14,5 км². Іншы буйны атол — Рангіроа (Рангірой) у архіпелагу Туамоту — займае 1639 км², а яго 241 астравок займае 43 км². Каралавыя рыфы такіх буйных атолаў апраўляюць узняцце на дну акіяна, якое з'яўляецца вулканічным плато, а не конусам асобнага вулкана. За выключэннем невялікіх атолаў, плошча рыфаў звычайна складае некалькі працэнтаў ад плошчы саміх атолаў, а на дзель сушы часта прыходзіцца толькі дзелі працэнтаў. У выпадку невялікага атола Пангелаі, на рыфы і сушу прыходзіцца 3 з 4 км² плошчы атола.

Атолы звычайна ўтвораюцца шляхам абрастання вулканічнага вострава каралавым рыфам, які фармуе кольцавы пояс. Часта гэта суправаджаецца апусканнем вулканічнай асновы пад ваду, калі такога апускання не адбываецца, то фармуецца ядзерны атол з вулканічным востравам усярэдзіне лагун. Невялікае паніжэнне ўзроўня вады (або ўзняцце тэктанічнай асновы атола) прыводзіць да ператварэння каралавага рыфа ў атол. Наступнае ўзняцце сушы можа прывесці да фармавання паднятага атола. Калі ж атол апускаецца пад ваду, то фармуецца падводная банка (гэта значыць водмель), якая можа быць названая пагружаны атол.

Самым старым у свеце і найбуйнейшым па плошчы сушы атолам з'яўляецца востраў Кірыцімаці ў групе астравоў Лайн.

## Гл. таксама 
* Атол Белінсгаўзена

## Літаратура 
* Игнатьев Г. М. Тропические острова Тихого океана. Москва, изд-во «Мысль», 1978, 270 c.
* Scott G. A. J., Rotondo G. M."A model for the development of types of atolls and volcanic islands on the Pacific lithospheric plate". USA, Washington D. C.: Smithsonian Institution, 1983.
* Fosberg G. «Story of an oceanic arcipelago». USA, Washington D. C.: Smithsonian Institution, 1994.
* Rapaport Moshe. «Population pressure on cowl atolls: trends and approaching limits». USA, Washington D. C.: Smithsonian Institution, 1990.

## У Сеціве 

Катэгорыя:Каралавыя рыфы
Нацкі сельсавет (Крупскі раён)

**На́цкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Крупскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 года вёска) Нача.

## Гісторыя 
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Крупскага раёна Барысаўскай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Менскай акругі, з 18 чэрвеня 1927 года — у складзе Аршанскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Крупскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Мінскай вобласці. 31 сакавіка 1977 года ў склад Жаберыцкага сельсавета перададзены 5 населеных пунктаў (вёскі Брышча, Вялікае Восава, Дакудава, Нявераўшчына і Шыялоўка). 28 мая 2013 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Ігрушкаўскага (4 населеныя пункты: вёскі Вострава, Дубешня, Кладзі і пасёлак Лянок) і Хацюхоўскага (7 населеных пунктаў: аграгарадок Нача, вёскі Барок, Заполле, Колас, Малое Восава, Плавучае Галае і Прыяміна) сельсаветаў.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 1237 чалавек, з іх 91,9 % — беларусы, 5,2 % — рускія, 2,1 % — украінцы.

## Склад 
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 11 населеных пунктаў.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 8, кн. 2. Мінская вобласць / Рэдкалегія: Т. У. Бялова (дырэктар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2011. — 464 с.: іл. ISBN 978-985-11-0554-6. С. 334, 413

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Крупскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе
Халопеніцкі сельсавет

**Хало́пеніцкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Крупскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр — гарадскі пасёлак Халопенічы.

## Гісторыя 
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Халопеніцкага раёна Барысаўскай акругі БССР. Цэнтр — мястэчка Халопенічы. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Менскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Халопеніцкім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе Крупскага раёна, з 12 лютага 1935 года ў складзе адноўленага Халопеніцкага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Мінскай вобласці. 27 верасня 1938 года Халопенічы атрымалі статус гарадскога пасёлка. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Узнацкага сельсавета, 26 жніўня 1959 года — частка скасаванага Слабадскога сельсавета (9 населеных пунктаў: Баркі, Валоба, Грыцкавічы, Дудзінка, Краснаўка, Мхерына, Падалец, Струга і Шамкі). З 20 студзеня 1960 года сельсавет у складзе Крупскага раёна. 5 мая 1962 года ў склад Ігрушкаўскага сельсавета пералічаны 8 населеных пунктаў (вёскі Актавія, Батуры, Ваўкавыск, Гута, Кругліца, Пярэсіка, Старая Пярэсіка і Узнацк). 28 ліпеня 1966 года ў склад сельсавета з Вялікахальнявіцкага сельсавета перададзена вёска Слабада. У 1989 годзе скасавана вёска Валоба. 22 красавіка 1991 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Халопеніцкага пассавета.

30 кастрычніка 2009 года Халопеніцкі пассавет рэарганізаваны ў сельсавет, да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Янаўшчынскага сельсавета (13 населеных пунктаў: вёскі Баркі, Барсукі, Вялікія Хальнявічы, Глінаўка, Дудары, Клішына, Лісічына, Малы Каменец, Мялешкавічы, Падбярэззе, Пасёмкавічы, Янаўшчына і пасёлак Хальнявічы). 20 верасня 2021 года скасавана вёска Зораслі.

## Насельніцтва 
Насельніцтва пассавета паводле перапісу 2009 года (24 населеныя пункты, без Халопенічаў) — 1391 чалавек, з іх 97,6 % — беларусы, 1,9 % — рускія; паводле перапісу 2019 года (38 населеных пунктаў) — 2737 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Халопеніцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1991 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 2009 годзе