open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Званок (расліна)

**Званок** (*Adenophora*) — род кветкавых раслін сямейства званочкавыя (*Campanulaceae*).

## Апісанне 
Шматгадовыя травяністая расліны з доўгім вертыкальным карэнішчам і прамастойным простым ці галінастым густааблісцелым сцяблом вышынёю да 120 см. Лісце амаль сядзячае, чаргаванае, зубчастае, падоўжана-авальнае і ланцэтнае. Кветкі званочкавыя, светла-блакітныя, светла-ліловыя або белыя, дробныя, паніклыя, у пірамідальных гронкападобных ці мяцёлчатых суквеццях. Плод — павіслая адваротна-грушападобная каробачка.

## Распаўсюджанне 
Адрозніваецца каля 70 відаў. Прадстаўнікі роду сустракаюцца ў халодных і ўмераных раёнах Еўразіі, вялікая частка відаў расце ва Усходняй Азіі. На Беларусі як дзікарослы від трапляецца званок лілеялісты.

## Выкарыстанне 
Лекавыя, дэкаратыўныя і меданосныя расліны.

Карані званку ліліялістага прымяняюцца ва ўсходняй медыцыне пры лячэнні лёгачных захворванняў. Сапаніны, што ўтрымоўваюцца ў каранях, валодаюць супрацьгрыбковымі і антыбактэрыйнымі ўласцівасцямі, поліцукрыды — супрацьязвенным, ранагаючым, супрацьзапаленчым дзеяннем, удзельнічаюць у рэгуляцыі імунітэту, павышаюць ўстойлівасць да ўзбуджальнікаў інфекцыйных захворванняў, спрыяюць лепшаму засваенню кальцыю, жалеза і фосфару.

## Віды 
Паводле даных сайта Каралеўскіх батанічных садоў К’ю род налічвае 70 відаў, а паводле базы даных *The Plant List* — 62 віды:, некаторыя з іх:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Adenophora // ИАС «ООПТ России» 

Катэгорыя:Званочкавыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Званочак

**Званочак** (*Campánula*) — род выключна травяністых раслін з сямейства званочкавыя (Campanulaceae).

## Апісанне 
Навуковая назва роду — Campanula — у аснове мае , звон, характарызуючы форму кветкі.

Адна-, двух- і шматгадовыя травяністыя расліны з прамастойным простым ці галінастым сцяблом вышынёй да 120 см. Лісце амаль сядзячае або на каротхіх чаранках, чаргаванае, суцэльнае, іншы раз у прыкаранёвай разетцы. Кветкі званочкавыя, лейкападобныя, адкрытыя да колападобных, рознага колеру (найчасцей сінія, блакітныя, фіялетавыя, белыя), адзіночныя або ў галінастых суквеццях. Чашачка 5-зубчастая, часта з прыдаткамі паміж зубцамі. Плод — каробачка.

## Распаўсюджанне 
Род уключае больш за 300 відаў, якія растуць у краінах з умераным кліматам. У натуральных умовах сустракаецца на Каўказе, у Сібіры, Сярэдняй і Пярэдняй Азіі, у Еўропе, мае некаторы распаўсюджванне ў Паўночнай Амерыцы.

На тэрыторыі Беларусі — 12 дзікарослых відаў: , , , , , , , , , , .

Расце на лугах, у лясах, стэпах, сустракаецца таксама на пустэльных і скальных участках. Шматлікія і разнастайныя віды засяляюць субальпійскія і альпійскія паясы гор.

## Выкарыстанне 
Лекавыя, меданосныя і дэкаратыўныя расліны. Карані і лісце некаторых відаў (напр., званочка рэпчатага) ядомыя. 

## Літаратура 
* Вынаеў Г. Званочак // БЭ ў 18 т. Т. 7. Мн., 1998, С.35

## Гл. таксама 
* Campanula uniflora
* Campanula zoysii
Землярыйкавыя

**Землярыйкі**, **землярыйкавыя** (*Soricidae*) — сямейства млекакормячых з атрада *Soricomorpha*. Раней землярыек адносілі да атрада насякомаедных, цяпер састарэлага.

## Апісанне 
Даўжыня цеяа 3,5—18 см, хваста 1—12 см, маса 1,2—150 г (самыя дробныя млекакормячыя). Вонкава нагадваюць мышэй, адрозніваюцца рухомым, выцягнутым у хабаток носам. Хвост доўгі з валасамі. Валасяное покрыва аксаміцістае, роўнае.

## Распаўсюджанне 
Выдзяляецца 21 род, каля 300 відаў. Пашыраны ў Еўразіі, Афрыцы, Паўночнай Амерыцы і на паўночным захадзе Паўднёвай Амерыкі. Большасць відаў вядзе наземны, падземны, некаторыя паўводны спосаб жыцця. Жывуць ад тундры да пустынь. На Беларусі 7 відаў з родаў белазубак, буразубак, кутор.

## Асаблівасці біялогіі 
Размнажаюцца 1—3 разы на год. Кормяцца насякомымі і іх лічынкамі — шкоднікамі сельскай і лясной гаспадаркі.

Носьбіты інфекцый.

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Зебу

**Зебу** (*Bos taurus indicus*) — падвід дзікага быка, распаўсюджаны на тэрыторыі Індыйскага субкантынента. У адрозненне ад еўрапейскай каровы зебу не паходзіць ад тура, а складае асобную галіну, якая адкалолася каля 300 тысяч гадоў таму. Сфера найлепшага прыжывання зебу — рэгіёны з трапічным і субтрапічным кліматам. Зебу больш прыстасаваны да такога клімату, але ў дачыненні да важных для сельскай гаспадаркі якасцяў менш удасканалены планамерны развядзеннем, чым еўрапейскія каровы.

У Афрыцы ёсць многа парод, выведзеных скрыжаваннем зебу і еўрапейскіх кароў. З XX стагоддзя зебу часткова спароўваюць з еўрапейскімі каровамі і ў іншых трапічных рэгіёнах, каб павысіць яго цягавітасць пры высокіх тэмпературх і зрабіць менш адчувальным да трапічных хвароб. Чыстакроўныя пароды зебу даюць, як правіла, менш малака і растуць павольней, чым еўрапейскія каровы.

## У геральдыцы 
Зебу намаляваны ў гербах гарадоў і дзяржаў Афрыкі. Дзяржавы, на гербе якіх — бык Зебу:

Выява:Coat of arms of Botswana.svg|Герб Батсваны
Выява:Coat of arms of Madagascar.svg|Герб Мадагаскара
Выява:Coat_of_arms_of_Niger.svg|Герб Нігера

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Сапраўдныя быкі
Катэгорыя:Буйная рагатая скаціна
Asopinae

**Asopinae** — падсямейства паўцвердакрылых насякомых з сямейства Шчытнікаў. Гэтыя клапы з’яўляюцца касмапалітамі і распаўсюджаныя ва ўсіх заагеаграфічных абласцях. Каля паловы ўсіх відаў сканцэнтраваныя ў Паўднёва-Усходняй Азіі і Акіяніі.

## Роды 
Падсямейства складаецца з наступных родаў:
* *Afrius* 
* *Alcaeorrhynchus* 
* *Amyotea*
* *Anasida*
* *Andrallus* 
* *Apateticus*
* *Apoecilus*
* *Arma*
* *Australojalla*
* *Blachia* 
* *Brontocoris*
* *Bulbostethus*
* *Canthecona*
* *Cantheconidea*
* *Cazira* 
* *Cecyrina*
* *Cermatulus*
* *Colpothyreus*
* *Comperocoris*
* *Coryzorhaphis* 
* *Damarius*
* *Dinorhynchus* 
* *Discocera* 
* *Dorycoris* 
* *Ealda*
* *Eocanthecona*
* *Euthyrhynchus*
** *Euthyrhynchus floridanus* (Linnaeus, 1767)
* *Friarius*
* *Glypsus* 
* *Hemallia* 
* *Heteroscelis* 
* *Hoploxys*
* *Jalla*
** *Jalla dumosa* (Linnaeus, 1758)
* *Jalloides*
* *Leptolobus* 
* *Macrorhaphis*
* *Marmessulus* 
* *Martinia*
* *Martinina* 
* *Mecosoma*
* *Megarhaphis*
* *Mineus*
* *Montrouzieriellus* 
* *Oechalia* 
* *Oplomus* 
* *Ornithosoma*
* *Parajalla* 
* *Parealda*
* *Perillus* 
* *Picromerus*
* *Pinthaeus*
* *Planopsis*
* *Platynopiellus*
* *Platynopus*
* *Podisus* 
* *Ponapea*
* *Pseudanasida*
* *Rhacognathus*
* *Stiretrus* 
* *Supputius*
* *Troilus*
* *Tylospilus*
* *Tynacantha*
* *Tyrannocoris*
* *Zicrona*

## Зноскі 
Катэгорыя:Шчытнікі
Парыжская мірная канферэнцыя

**Парыжская мірная канферэнцыя (1919—1920)** — міжнародная канферэнцыя, скліканая дзяржавамі-пераможцамі для выпрацоўкі і падпісання мірных дагавораў з дзяржавамі, пераможанымі ў Першай сусветнай вайне. Праходзіла з перапынкамі з 18 студзеня 1919 да 21 студзеня 1920 года. У ёй бралі ўдзел 27 дзяржаў і 5 дамініёнаў Вялікабрытаніі (Ньюфаўндленд, Канада, Паўднёва-Афрыканскі Саюз, Аўстралія і Новая Зеландыя). Канферэнцыя падрыхтавала дагаворы з 
* Германіяй (Версальскі дагавор),
* Аўстрыяй (Сен-Жэрменскі дагавор),
* Балгарыяй (Нёіскі дагавор),
* Венгрыяй (Трыянонскі дагавор) і
* Асманскай імперыяй (Сеўрскі мірны дагавор).
Пазіцыі іншых удзельнікаў канферэнцыі былі слабымі, таму на ёй асноўныя праблемы пасляваеннага ўладкавання свету вырашала «Вялікая тройка» — Вільсан, Лойд-Джордж і Клемансо. Ні адзін з урадаў, якія прэтэндавалі ў той момант на статус законнай Усерасійскай ўлады, не былі запрошаныя да канферэнцыі. Германія і яе былыя саюзнікі былі дапушчаныя на канферэнцыю толькі пасля таго, як былі выпрацаваны праекты мірных дагавораў з імі. На канферэнцыі быў ухвалены статут Лігі Нацый.

## Адхіленыя праекты канферэнцыі 
* Чэшскі калідор

## Вынікі канферэнцыі 
Былі падрыхтаваны мірныя дагаворы:
* Версальскі дагавор
* Сен-Жэрменскі дагавор
* Нёіскі дагавор
* Трыянонскі дагавор
* Сеўрскі мірны дагавор

Падрыхтаваныя канферэнцыяй мірныя дагаворы заклалі разам з пагадненнямі, прынятымі на Вашынгтонскай канферэнцыі (1921—1922), асновы Версальска-Вашынгтонскай сістэмы міжнародных адносін.

## Гл. таксама 
* Брэсцкі мір

Катэгорыя:Міжнародныя канферэнцыі
Катэгорыя:Першая сусветная вайна
Патомак

**Патомак** () — рака на ўсходзе ЗША, якая ўпадае ў Атлантычны акіян. Назва паходзіць ад наймення індзейцаў патавомек, якія насялялі яе берагі ў XVII ст. 

## Характарыстыкі 
Даўжыня ад вытока Паўднёвага — 590 км, з эстуарыем 780 км. (Даўжыня каля 617 км (па іншай ацэнцы каля 460 км)).

Плошча басейна парадку 38 тыс. км ² — па гэтым параметры Патомак займае сярод атлантычных рэк ЗША чацвёртае месца, сярод усіх рэк краіны — 21-е месца. Вашынгтон, сталіца ЗША, стаіць на паўночным беразе Патомака.

## Спасылкі 
* Interstate Commission on the Potomac River Basin (ICPRB)
* Potomac Conservancy
* Potomac Heritage National Scenic Trail
* Potomac Riverkeeper
* Potomac Watershed Partnership 
* Potomac Watershed Roundtable
* Prince William Conservation Alliance
* Stewards of the Potomac Highlands 
* West Virginia Division of Natural Resources

Катэгорыя:Рэкі Заходняй Вірджыніі
Катэгорыя:Рэкі Вірджыніі
Катэгорыя:Рэкі Мэрыленда
Катэгорыя:Рэкі Вашынгтона, акруга Калумбія
Плюшч

**Плюшч** (*Hédera*) — род раслін сямейства араліевыя (*Araliaceae*).

## Батанічнае апісанне 
Гэта — паўзучыя хмызнякі, якія чапляюцца сваімі дадатковымі каранямі за сцены, ствалы дрэў і інш.

Сцёблы маюць шчыльнаскурыстае лісце двух родаў: на галінах без кветак — цёмна-зялёныя, вуглавата-лопасцевае, і на галінах з кветкамі — светла-зялёнае, суцэльнае, ланцэтападобнае, даўгаватае або яйкападобнае. Прылісткаў няма.

Параўнальна невялікія кветкі сабраны на верхавіне галін ў шчыткі, галоўкі або пэндзля. Кветка або зусім не мае прыкветкаў або з вельмі маленькім прыкветкаў.

Плод — чорная або жаўтлявая ягада а трох, чатырох, пяці насенняў; насенне з падоўжаным зародкам ў маршчыніста-складчатым бялку.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Сустракаюцца плюшчы ў краінах з мяккім кліматам Паўночнага паўшар'я і ў Аўстраліі.

Катэгорыя:Араліевыя
Хулагу

**Хулагу** () — мангольскі кіраўнік і военачальнік. Унук Чынгісхана, сын Талуя і Сархахтані, брат каанаў Мункэ і Хубілая. Заснавальнік дынастыі Хулагуідаў, якая кіравала ў створанай ім дзяржаве ў Пярэдняй Азіі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Постаці Манголіі
Міністэрствы ЗША

**Міністэрствы ЗША** ці даслоўны пераклад **федэральныя выканаўчыя дэпартаменты ЗША** () — органы выканаўчай улады Федэральнага ўрада ЗША; аналагі *міністэрстваў* у большасці краін свету. Кіраўнік кожнага з дэпартаментаў — Сакратар (найбольш поўная адпаведнасць — *міністр*; у Дэпартаменце Юстыцыі кіраўніком ведамства з'яўляецца *Генеральны пракурор*), прызначаны Прэзідэнтам ЗША і зацвярджаецца Сенатам. Усе кіраўнікі дэпартаментаў уваходзяць у Кабінет Прэзідэнта ЗША.

Першыя выканаўчыя дэпартаменты былі створаны ў 1789.

## Спіс міністэрстваў ЗША 
* Міністэрства сельскай гаспадаркі ЗША (Department of Agriculture, USDA)
* Міністэрства гандлю ЗША (Department of Commerce, DOC)
* Міністэрства абароны ЗША (Department of Defense, DOD)
* Міністэрства адукацыі ЗША (Department of Education, ED)
* Міністэрства энергетыкі ЗША (Department of Energy, DOE)
* Міністэрства аховы здароўя і сацыяльных службаў ЗША (Department of Health and Human Services, HHS)
* Міністэрства ўнутранай бяспекі ЗША (Department of Homeland Security, DHS)
* Міністэрства жыллёвага і гарадскога развіцця ЗША (Department of Housing and Urban Development, HUD)
* Міністэрства юстыцыі ЗША (Department of Justice, DOJ)
* Міністэрства працы ЗША (Department of Labor, DOL)
* Дзяржаўны дэпартамент ЗША (Дзярждэпартамент) (Department of State, DOS)
* Міністэрства ўнутраных спраў ЗША (Department of the Interior, DOI)
* Міністэрства фінансаў ЗША (Department of the Treasury)
* Міністэрства транспарту ЗША (Department of Transportation, DOT)
* Міністэрства па справах ветэранаў ЗША (Department of Veterans Affairs, VA)

## Гл. таксама 
* Пералік федэральных агенцтваў ЗША
Пеначкі

**Пеначкі** (*Phylloscopus*) — род дробных насякомаедных птушак з сямейства пеначковыя (*Phylloscopidae*), якія жывуць у Еўропе, Азіі і Афрыцы.

Найбольшая біяразнастайнасць маецца ва Усходняй Азіі. Да нядаўняга часу пеначкі звычайна разглядаліся ў якасці групы птушак з сямейства слаўкавых, аднак у 2006 годзе было прынята рашэнне вылучыць гэты род, а таксама род  у асобнае сямейства. У цяперашні час род налічвае каля 55 відаў птушак, аднак у сукупнасці аказваецца поліфілетычным (мае розных продкаў) па адносінах да роднасных размаляваных пеначак, што супярэчыць сучаснай біялагічнай сістэматыцы. Такім чынам, класіфікацыя некалькіх відаў можа быць перагледжана.
Плюшчай

**Плюшча́й** (*Spargánium*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя травяністыя карэнішчавыя расліны. Сцябло прамастойнае аоб плывучае. Лісце вузкае, лінейнае. Кветкі дробныя, аднаполыя, у шчыльных галоўках. Плод — касцянка з сухім губчатым каляплоднікам.

Ёсць формы, якія растуць толькі ў прыбярэжнай зоне вадаёмаў, а таксама водныя, з доўгімі плывучымі сцябламі і лісцем.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Род Плюшчай налічвае, па розных дадзеных, ад 7 да 27 відаў шматлетнікаў вільготных месцаў пасялення.
Плюшчаі распаўсюджаныя багата ў стаячых і павольна цякучыя водах, па берагах рэк, азёр, вадасховішчаў ва ўмераных і субарктычных абласцях Паўночнага паўшар’я, нешматлікія — у Аўстраліі і Новай Зеландыі.

Найбольш распаўсюджаныя  і .

У Беларусі — 7 відаў.

### Віды 
Паводле базы даных *The Plant List*, род уключае 27 відаў:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
*  — С. 229.

## Спасылкі 
* 
* Sparganium  // The Plant List

Катэгорыя:Рагозавыя
Латэранскія пагадненні

thumb|220px|Тэрыторыя Ватыкана паводле Латэранскіх пагадненняў
**Латэранскія пагадненні** — сістэма дагавораў паміж італьянскім дзяржавай і Святым Прастолам. Прывялі да прававога ўрэгулявання ўзаемных прэтэнзій паміж Італіяй і Святым Прастолам, да вырашэння «Рымскага пытання», які існаваў з 1870 года; вызначылі правы і прывілеі Каталіцкай царквы, яе становішча ў Італьянскім каралеўстве.

Былі падпісаныя 11 лютага 1929 года ў Латэранскім Апостальскім Палацы (Palazzo Laterano) кардыналам П'етра Гаспары і прэм'ер-міністрам Італіі Б. Мусаліні, дзеючым ад імя караля Віктара Эмануіла III. Ратыфікаваныя ў маі таго ж года ніжняй палатай італьянскага парламента, які цалкам складаўся з членаў фашысцкай партыі.

## Спасылкі 
* Тэкст Латэранскіх пагадненняў 
* Тэкст Латэранскіх пагадненняў  
* Афіцыйны сайт Святога Прастола (the Holy See)

Катэгорыя:Гісторыя папства
Катэгорыя:Ватыкан
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Італіі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы XX стагоддзя
Катэгорыя:Рэлігія ў Італіі
Катэгорыя:Рэлігія і права
Катэгорыя:1929 год у праве
Цыркуль

**Цы́ркуль** (ад  — круг, акружнасць) — прылада для малявання акружнасцей і дуг акружнасцей, таксама можа быць выкарыстаны для вымярэння адлегласцей, у прыватнасці, на картах. Можа быць выкарыстаны ў геаметрыі, чарчэнні, для навігацыі і іншых мэтаў.

Цыркуль робіцца з металу, пластмасы, драўніны і складаецца з двух частак, злучаных шарнірам. Звычайна на канцы адной з іх размяшчаецца іголка, на канцы другой — пішучы прадмет (напрыклад, грыфель). У вымяральнага цыркуля іголкі на абедзвюх ножках.

Адмысловы набор, які змяшчае апроч цыркуля дадатковае прыладдзе (такое як зменныя іголкі) і інструменты (кронцыркуль, вымяральны цыркуль, рэйсфедар), а таксама футарал з адпаведнымі паглыбленнямі для іх завецца гатавальняй.

## Галерэя 

Выява:Zircull-m.JPG|Стары металічны цыркуль
Выява:Zirkel.jpg|Сучасныя цыркулі
Выява:Museum of railway carriage depot 39.jpg|Кронцыркуль

## Крыніцы 
## Гл. таксама 
* Штангенцыркуль
* Лінейка
* Транспарцір
* Таўшчынямер

## Цікавыя факты 
* Намаляваны на гербе ГДР, дзе сімвалізуе інтэлігенцыю.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* Инструменты для перенесения размеров // *Сахаров М. Д.* Инструменты сельского столяра и плотника — М.: Нива России, 1993. — С. 48—50. — 285 с.: ил. — 50 000 экз. — ISBN 5-260-00196-6.

## Спасылкі 
* Циркуль // Новый энциклопедический словарь изобразительного искусства

Катэгорыя:Вымяральная тэхніка
Катэгорыя:Вымяральныя прыборы
Катэгорыя:Чарцёжныя інструменты
Сямён Іванавіч Азараў

{{Ваенны дзеяч
|поўнае імя     = Сямён Іванавіч Азараў
|дата нараджэння  = 31.01.1909 (18)
|дата смерці    = 8.05.1942
|месца нараджэння = в. Вілейка, Магілёўская губерня, Расійская імперыя
|месца смерці = наваколлі Кесценьгі, Лаўхскі раён, Карэла-Фінская ССР, СССР 
|партрэт =
|подпіс =
|мянушка =
|прыналежнасць = 
|гады службы = 1928—1942
|званне = 
|род войскаў = пяхота
|камандаваў = 298-ы стралковы полк
|частка =
|бітвы =Савецка-фінская вайна, 1939-1940  Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды ={ style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
   
}
|сувязі =
|у адстаўцы =
}}
**Сямён Іванавіч Азараў** (&nbsp;— ) — удзельнік савецка-фінскай і Вялікай Айчыннай войнаў, камандзір 298-га стралковага палка 186-й стралковай дывізіі 14-й арміі Карэльскага фронту, Герой Савецкага Саюза (1943), падпалкоўнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Вілейка Магілёўскай губерні (цяпер Чавускі раён, Магілёўская вобласць, Беларусь) у сялянскай сям'і. Беларус. Сябра ВКП(б) з 1937 года. Скончыў 7 класаў.

У Чырвонай Арміі з 1928 года. З 1931 года, пасля заканчэння Ленінградскай ваеннай пяхотнай школы, служыў у стралковых частках на Крайняй Поўначы.

Удзельнічаў у савецка-фінскай вайне 1939-40 гадоў, камандзірам стралковага батальёна.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка» Героя Савецкага Саюза
* Ордэн Леніна
* Ордэн Чырвонай Зоркі

## Памяць 
* Імем Героя названая вуліцы:
** Ў пасёлку сельскага тыпу Кесценьга Лаўхскага раёна Рэспублікі Карэліі.
** У горадзе Чавусы Магілёўскай вобласці Беларусі.
* На алеі Герояў ў горадзе Чавусы вывешаны партрэт Азарава.

## Літаратура 
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Пахаваныя ў Карэліі
Чарняста

**Чарня́ста** — возера ў Беларусі, у Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Ловаць (працякае праз возера). Знаходзіцца за 40 км на паўночны ўсход ад горада Гарадок.

Плошча люстра возера Чарняста складае 1,9 км², даўжыня 2,1, найбольшая шырыня 1,43 км. Найбольшая глыбіня возера каля 9 метраў, сярэдняя — 4,9 м. Аб’ём вады 9,4 млн км³. Плошча вадазбору 275 км².

Катлавіна Чарняста тэрмакарставага тыпу, выцягнутая з поўдня на поўнач. Схілы катлавіны ва ўсходняй частцы стромкія і высокія (да 20 метраў), на захадзе нізкія і спадзістыя. Берагавая лінія (8,4 км) ўтварае 2 залівы. Берагі нізкія і пясчаныя. Пойма забалочаная. Літараль вузкая, пераходзіць у выразную сублітараль і плоскае дно. Да глыбіні 2—2,5 м дно пясчанае, глыбей глеістае (ва ўсходнім заліве выслана крэменязёмістым сапрапелем). Возера зарастае ў прыбярэжнай частцы паласой 2—20 метраў да глыбіні 1,2 м. У паўднёвай частцы возера востраў плошчай 0,008 км².

Возера Чарняста эўтрофнае, праточнае. Працякаючая праз Чарняста рака Ловаць злучае яго з азёрамі Сосна і Сясіта. Упадаюць 2 ручаі.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, плотка, лінь, акунь і іншыя віды рыб. Сустракаюцца ракі.

На паўночна-заходнім беразе возера вёска Лялеўшчына.

## Літаратура 
* 
* 
* *Крыловіч К. К.* Чарняста. // 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Ловаці
Бірмінгем (Алабама)

**Бірмінгем** ( ) — найбуйнейшы горад амерыканскага штата Алабама. На 2006 год насельніцтва ўласна горада складала 229424 чалавека, а насельніцтва агламерацыі — больш за мільён чалавек.

Бірмінгем быў заснаваны ў 1871 годзе, адразу пасля заканчэння Грамадзянскай вайны ў ЗША. Названы ў гонар брытанскага Бірмінгема, аднаго з галоўных прамысловых цэнтраў Злучанага Каралеўства. Бірмінгем знаходзіцца ў ліку найважнейшых індустрыяльных цэнтраў амерыканскага поўдня. Аснову прамысловасці Бірмінгема традыцыйна складае металургія, за што горад атрымаў мянушку «Паўднёвы Пітсбург» (англ.: The Pittsburgh of the South). Другая мянушка Бірмінгема — «Магічны горад» (англ.: The Magic City).

## Выбітныя ўраджэнцы і жыхары 
* Анджэла Дэвіс
* Карл Льюіс
* Кандаліза Райс

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада
* Вікі-сайт пра Бірмінгем

Катэгорыя:Гарады Алабамы
Ваенна-паветраныя сілы

[thumb|right|Знішчальнік [Eurofighter Typhoon|Еўрафайтар «Тайфун»]]
[thumb|Стратэгічны бамбардзіроўшчык [B-2 Spirit|B-2 «Спірыт»]]
**Ваенна-паветраныя сілы (флот)** (ВПС, ВПФ) — від Узброеных сіл (УС) дзяржавы, у функцыі якога ўваходзіць барацьба з праціўнікам, які знаходзіцца ў космасе, паветранай прасторы, на зямлі, на паверхні мора і пад вадой, а таксама транспартаванне дэсанта, дастаўка маёмасці і ўзбраення, паветраная разведка, разведка надвор'я пры дапамозе лятальных апаратаў.

ВПС з'яўляюцца важным элементам вайсковай авіяцыі. У розных дзяржавах можа выступаць як самастойны від УС ці сумесна з войскамі супрацьпаветранай абароны (войскі СПА).

Віды сіл авіяцыі ў ВПС:
* армейская,
* франтавая (тактычная),
* далёкая (стратэгічная),
* супрацьпаветранай абороны,
* вайскова-марскога флоту (берагавая, карабельная) 
* вайскова-транспартная.
У складзе ваенна-марскіх сіл і войскаў СПА дзяржавы можа быць марская (палубная і берагавога базавання) авіяцыя і авіяцыя СПА адпаведна. Можа існаваць таксама авіяцыя сухапутных войскаў (таксама вядомая як армейская авіяцыя), а таксама авіяцыя наземных стратэгічных ядзерных сіл. Азначаныя структуры звычайна не ўваходзяць у склад ВПС дзяржавы.

Вытворчасць уласных лятальных апаратаў і найбольш магутныя ваенна-паветраныя сілы маюць узброеныя сілы Вялікабрытаніі, Германіі, Ізраіля, Кітая, Расіі, ЗША, Францыі, Турцыі і Саудаўскай Аравіі.

## Гл. таксама 
* Аэрадром
* Вайсковая авіяцыя
* Спіс ваенна-паветраных сіл
* Віды і роды войскаў

Катэгорыя:Ваеннае будаўніцтва

Катэгорыя:Авіяцыйныя тэрміны
Гатавальня

**Гатава́льня** — набор чарцёжных інструментаў, складзеныя ў спецыяльны футарал. У гатавальню ўваходзяць: цыркуль, рэйсфедар, чарцёжны кронцыркуль, разметачны кронцыркуль, прапарцыйны цыркуль і іншыя інструменты.

## Гл. таксама 
* Несэсэр

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Чарцёжныя інструменты
Рэйсфедар

100px|right|thumb|Цыркуль з рэйсфедарам для пабудовы акружнасцяў малога дыяметра
**Рэйсфедар** () — чарцёжны інструмент для правядзення ліній на паперы тушшу ці фарбай.

## Разнавіднасці рэйсфедараў
* Металічны рэйсфедар з рэгуліровачнай гайкай
* Шкляны рэйсфедар са шкляных трубак з пішучай часткай розных дыяметраў
* Рапідографы

## Выкарыстанне пры чарчэнні 
Рэйсфедарам можна працаваць ад рукі (пераважна пры мастацка-афарміцельскіх працах), а таксама з дапамогай спецыяльнай лінейкі (якая мае выступ, які прадухіляе падцяканне тушы пад лінейку), цыркуля, лякала. Шырыня лініі рэгулюецца завароткам невялікай гайкі з насяканнем.

## Выкарыстанне для каліграфіі 
Рэйсфедар акрамя чарчэння выкарыстоўваецца таксама для каліграфіі.

Катэгорыя:Чарцёжныя інструменты
Туш

: *Пра касметычны сродак гл. Туш для веек.*
: *Пра кітайскую культуру каліграфіі ёсць больш падрабязны артыкул Туш кітайская.*
[thumb|Пэндзаль, туш, [Тушачніца|чарнільны камень для каліграфіі]]

**Туш чорная** () — фарба, прыгатаваная з сажы. Туш бывае вадкая, канцэнтраваная і сухая ў выглядзе палачак ці плітак. Чорная туш высокай якасці мае густы чорны колер, лёгка сходзіць з пяра ці з рэйсфедара. Існуе таксама так званая каляровая туш (асобая разнавіднасць вадкіх фарбаў), якая ўжываецца вельмі рэдка.

## Уласцівасці і характарыстыкі 
### Неразмывальнасць 
Неразмывальнасць тушы правяраюць наступным чынам: на лістку чарцёжнай паперы вычэрчваюць некалькі ліній рознай таўшчыні і, пасля таго як туш высахне, лісток у нахільным становішчы падстаўляюць пад вадаправодны кран на 1 хвіліну. Неразмывальная туш не размыецца і не пацячэ.

### Спіртаўстойлівасць 
Спіртаўстойлівасць тушы дазваляе абястлушчваць асобныя забруджаныя ўчасткі перад афарбоўваннем, не парушаючы замацаванага тушшу малюнка.

## Гл. таксама 
* Кітайская туш
* Чарніла
* Рапідограф
* Рэйсфедар
* Пяро

## Спасылкі 
* Shodo — Японская каліграфія, выкананая тушшу
* Сумі-э — жывапіс тушшу

Катэгорыя:Пігменты
Катэгорыя:пісьмовыя прылады
Катэгорыя:Мастацкія матэрыялы
Карл Льюіс

**Фрэдэрык Карлтан «Карл» Льюіс** (, нар. 1 ліпеня 1961 года, Бірмінгем, штат Алабама, ЗША) — амерыканскі лёгкаатлет. Дзевяціразовы алімпійскі чэмпіён у спрынтарскім бегу і скачках у даўжыню і васьміразовы чэмпіён свету. Адзін з нешматлікіх спартсменаў, якія здолелі заваяваць «золата» на 4 Алімпіядах запар у адным і тым жа відзе (1984, 1988, 1992 і 1996 — скачкі ў даўжыню).

Тройчы запар (1982, 1983 і 1984) прызнаваўся лепшым лёгкаатлетам свету. Сем разоў быў уладальнікам лепшага выніку сезона свету ў скачках у даўжыню (1981—1985, 1988, 1992) і тройчы — на дыстанцыі 200 метраў (1983, 1984, 1987).

## Спасылкі 
* Сайт Карла Льюіса     
* 
* 
* Карл Льюіс на сайце МОК 
* Карл Льюіс на сайце peoples.ru

Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па лёгкай атлетыцы
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад ЗША
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1984 года
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1988 года
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1992 года
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1996 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1988 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 1984 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 1988 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 1992 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 1996 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па лёгкай атлетыцы
Катэгорыя:Скакуны ў даўжыню ЗША
Катэгорыя:Бегуны на кароткія дыстанцыі ЗША
Лінейка

thumb|Разнавіднасці лінеек

**Лінейка** — найпрасцейшы вымяральны геаметрычны інструмент, які ўяўляе сабой вузкую пласціну, у якой як мінімум адзін бок прамы. Звычайна лінейка мае нанесеныя дзяленні, кратныя адзінцы вымярэння даўжыні (сантыметр, цаля), якія выкарыстоўваюцца для вымярэння адлегласцяў.

Лінейкі звычайна вырабляюць з пластыка ці дрэва, радзей з металаў.

У геаметрыі і картаграфіі лінейка выкарыстоўваецца толькі для правядзення прамых ліній, вымярэнне адлегласці па лінейцы лічыцца грубым (для больш дакладнага вымярэння адлегласць вымяраюць вымяральным цыркулем, ростул якога затым прыкладваюць да лінейкі).

## Вугольнік 
Вугольнік — лінейка ў форме прамавугольнага трохвугольніка, з пустатой у форме паменшанага вугольніка ўнутры. Пры дапамозе вугольніка можна вымяраць вуглы і вызначаць, які гэта вугал — прамы, востры, тупы ці разгорнуты, паколькі ў такім трохвугольніку ёсць прамы вугал. Калі менш яго — значыць, востры, больш — тупы, прамая лінія — разгорнуты, а калі роўны, адпаведна, прамы. Таксама на ім часам адзначаюць дзяленні ў міліметрах, і яго можна тады выкарыстоўваць і як лінейку.  

## Гл. таксама 
* Лагарыфмічная лінейка — вылічальны прыбор
* Лінейка Дробышава — інструмент для дакладнай пабудовы каардынатнай сеткі
* Лякала — фігурная лінейка
* Пабудова з дапамогай цыркуля і лінейкі
* Транспарцір — вугламерны прыбор

## Спасылкі 
* Онлайн лінейка

Катэгорыя:Вымяральныя прыборы
Катэгорыя:Чарцёжныя інструменты
Дынастыя

**Дынастыя** (ад  — улада, панаванне) — у манархічных дзяржавах некалькі манархаў з аднаго і таго ж роду (сям'і), што змяняюць адзін аднаго на троне па праве спадчыннасці, а таксама члены іх сем'яў.

У пераносным значэнні — чарада людзей, якія паходзяць з аднаго роду, і працягваюць справу сваіх бацькоў, ідуць па іх слядах.

## Знакамітыя дынастыі 
* Рурыкавічы (Беларусь, Расія, Украіна)
* Гадуновы, Раманавы (Расія)
* Гогенцолерны, Штаўфены (Германія)
* Бурбоны, Валуа, Капетынгі, Каралінгі, Меравінгі (Францыя)
* Габсбургі (Аўстрыя, Іспанія)
* Гедзімінавічы (Літва, Беларусь, Украіна, Расія)
* Ягелоны (Польшча, Літва, Беларусь, Украіна, Чэхія, Венгрыя)
* Ваза (Швецыя, Рэч паспалітая)
* Віндзоры, Ёркі, Сцюарты, Цюдоры, Плантагенеты (Вялікабрытанія)
* Пржэмысловічы (Чэхія, Польшча)
* Няманічі (Сербія)
* Арпады (Венгрыя)
* Хань, Мін, Цын, Тан (Кітай)
* Сасаніды (Іран)
* Амеяды (Халіфат)
* Абасіды (Халіфат)
* Ахеменіды (Іран)
* Селеўкіды
* Сельджукіды
* Асманы (Асманская імперыя)
* Багратыёны (Грузія)
* Багратыды (Вялікая Арменія)
* Чынгізіды (Мангольская Імперыя, Казахскае ханства)
* Саўдзіты (Саудаўская Аравія)
* Біроны (Латвія)

Катэгорыя:Дынастыі
Катэгорыя:Манархія
Катэгорыя:Уладарскія роды
Італьянскае ўварванне ў Албанію

**Італьянскае ўварванне ў Албанію** — уварванне італьянскіх войскаў у Албанскае каралеўства, якое завяршылася яе анексіяй (7—12 красавіка 1939 года)

Дагаворы 1926, 1927 і 1935 гадоў паміж Албаніяй і Італіяй фактычна пазбавілі першую палітычнай самастойнасці. Албанскі кароль Ахмет Зогу падаў Італіі права выступаць «гарантам» Албаніі. Таму Мусаліні не лічыў неабходнасцю анексію Албаніі. Італьянскі корпус уварвання налічваў 22 тысячы чалавек, для яго авіяцыйнай падтрымкі было выдзелена 400 самалётаў. 7 красавіка італьянскія войскі ўвайшлі ў Албанію, армія якой (14 тысяч чалавек, з якіх 12 тысяч нядаўнія рэзервісты) аказала ім малаважнае супраціўленне. 12 красавіка ў Тыране паміж Італіяй і Албаніяй была складзена «асабістая унія», якая азначала ўключэнне краіны ў склад Італьянскага каралеўства пры чыста фармальным захаванні албанскага ўрада. Кароль Зогу бег.

## Літаратура 
* Чиано Галеаццо, Дневник фашиста. 1939-1943. (Москва: Издательство "Плацъ", Серия "Первоисточники новейшей истории", 2010, 676 стр.) ISBN 978-5-903514-02-1

Катэгорыя:Войны Албаніі
Катэгорыя:Войны Італіі
Катэгорыя:Фашысцкая Італія
Катэгорыя:Красавік 1939 года
Катэгорыя:Канфлікты 1939 года
Ламбардская ліга

**Ламбардская ліга** () — саюз з 16 паўночна-італьянскіх гарадоў (склад не быў нязменным) у супрацьстаянні са Свяшчэннай Рымскай імперыяй.

Ліга была створана 7 красавіка 1167 года ў манастыры Панціда. Яе заснавальнікамі былі — Мілан, Лодзі, Ферара, Парма і П'ячэнца. Дагавор паміж імі быў падпісаны на 20 гадоў для барацьбы з імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі супраць яго панавання ў ламбардскіх гарадах. На працягу красавіка — снежня 1167 года да Лігі далучыліся і іншыя гарады.

У бітве пры Леньяна ў 1176 годзе Ламбардская ліга сіламі гарадскіх апалчэнняў ушчэнт разбіла рыцараў Фрыдрыха I Барбаросы, вымусіўшы апошняга ў 1183 годзе прызнаць самастойнасць гарадоў Ламбардскай Лігі. Ламбардская ліга была адноўлена ў 1198 годзе на 10 гадоў.

У 1226 годзе ў сувязі са спробай Фрыдрыха II Штаўфена скарыць Ламбардыю зноў адноўлена на 11 гадоў.

## Удзельнікі Лігі 
# Мілан — з 7 красавіка 1167 года;
# П'ячэнца — з 7 красавіка 1167 года;
# Ферара — з 7 красавіка 1167 года;
# Лодзі — з 7 красавіка 1167 года;
# Парма — з 7 красавіка 1167 года;
# Крэмона;
# Мантуя;
# Бергама;
# Брэшыя;
# Балоння;
# Падуя;
# Трэвіза;
# Вічэнца;
# Венецыя;
# Верона.

Катэгорыя:Сярэдневякоўе
Катэгорыя:Свяшчэнная Рымская імперыя
Катэгорыя:Ваенная гісторыя Італіі
Катэгорыя:Ваенна-палітычныя блокі
Транспарцір

— суднавы навігацыйны прыбор]]
**Транспарці́р** (, ад  «пераношу») — інструмент для пабудовы і вымярэнні вуглоў.

Транспарцір складаецца з лінейкі (просталінейнай шкалы) і паўкола (вугламернай шкалы), падзеленага на градусы ад&nbsp;0&nbsp;да&nbsp;180°. У некаторых мадэлях — ад&nbsp;0&nbsp;да&nbsp;360°.

Транспарціры вырабляюцца са сталі, пластмасы, дрэва і іншых матэрыялаў. Дакладнасць транспарціра прама прапарцыйная яго памеру (чым большы транспарцір, тым меншая цана аднаго дзялення).

## Гісторыя транспарціра 
Транспарцір вядомы са старажытных часоў. Меркавана, транспарцір вынайшлі ў старажытным Вавілоне.

## Разнавіднасці транспарціраў 
* Паўкругавыя (180 градусаў) — найбольш простыя і старажытныя транспарціры.
* Кругавыя (360 градусаў).
* Геадэзічныя, якія бываюць двух тыпаў: ТГ-А — для пабудовы і вымярэнні вуглоў на планах і картах; ТГ-Б — для нанясення пунктаў на чарцёжнай аснове па вядомым вуглам і адлегласцям. Цана дзялення вугламернай шкалы — 0,5°, просталінейнай — 1 міліметр.
* Больш прасунутыя тыпы транспарціраў, якія неабходны для больш дакладных пабудоў і вымярэнняў. Напрыклад, існуюць спецыяльныя транспарціры з празрыстай лінейкай з вугламерным ноніусам, які круціцца вакол цэнтра.

## Гл. таксама 
* Лінейка
* Цыркуль
* Штангенцыркуль

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вымяральная тэхніка
Катэгорыя:Чарцёжныя інструменты
Ультрагук

**Ультрагук** — такі гук, частата якога вышэй за 20 кілагерц ( гц), «звычайную» верхнюю мяжу чалавечага слыху.

Звычайна крыніцы ультрагуку прымяняюць, каб пранікаць у асяроддзе і вымяраць параметры адбітага сігналу, альбо пастаўляць мэтанакіраваную энергію. Адбіты сігнал дапамагае раскрыць дэталі ўнутранай структуры асяроддзя. Гэтай уласцівасцю ультрагуку карыстаюцца некаторыя жывёлы, напрыклад, кажаны для палявання. Найбольш вядомым прымяненнем ультрагуку з'яўляецца ультрагукавое даследаванне (УГД), якое дазваляе атрымаць вобраз эмбрыёна ўнутры цяжарнай жанчыны. Ёсць вялікая колькасць іншых прымяненняў.

## Гл. таксама 
* Інфрагук
* Ультрагукавое даследаванне


Катэгорыя:Гук
Алатры

**Алатры** (італ. Alatri; лац. Aletrium) — горад у італьянскім рэгіёне Лацыё. Насельніцтва - 28 тыс. чалавек (2006).

Цэнтр горада размешчаны на вяршыні пагорка, на вышыні 502 м. Назва "Алатры" паходзіць ад раманскага імя «Алетрыум» (Aletrium), карані якога сыходзяць у Малую Азію да Пеласгаў.

З 2006 года бургамістрам абраны Канстанцін Магліока.

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гарады Лацыа
Катэгорыя:Камуны правінцыі Фразінонэ
Калімы

**Калімы**, таксама **Матылі-ліставідкі** (*Kallima*) — род дзённых матылькоў з сямейства *Nymphalidae*.

## Апісанне 
Размах крылаў 60-80 мм. Верхні бок крылаў ярка афарбаваны, ніжні — па форме і афарбоўцы падобны на закарэлую лісцінку (прыклад мімікрыі). Калі садзяцца на галінку і складаюць крылы, прымаюць выгляд сухога ліста: кароткімі вырастамі задніх крылаў матылёк упіраецца ў галінку, і яны ўяўляюць падабенства з хвосцікам; малюнак і колер задняга боку складзеных крылаў у такой ступені нагадваюць колер і пражылкі засохлага ліста, што на блізкай адлегласці матылька надзвычай цяжка адрозніць ад лісцінкі. Два пакаленні за год — у сухі і вільготны сезон. Другое пакаленне адрозніваецца меншым памерам і больш цёмнай афарбоўкай крылаў.

## Арэал 
Паўднёва-Усходняя Азія і Афрыка, Індыя, Цэйлон.

## Кармавыя расліны вусеняў 
*Girardinia diversifolia* (Urticaceae), *Polygonum orientale* (Polygonaceae), *Prunus persica* (Rosaceae), *Hygrophila salicifolia* (Acanthaceae).

А таксама: *Lepidagathis formosensis* (Acanthaceae) *Strobilanthes*, *Strobilanthes capitatus*, *Strobilanthes flaccidifolius*, *Strobilanthes glandulifera*, *Strobilanthes pentastemonoides*, *Strobilanthes tashiroi*.

## Віды 
* *Kallima albofasciata* (Moore, 1877)
* *Kallima alompra* (Moore, 1879)
* *Kallima buxtoni* (Moore, 1879)
* *Kallima horsfieldi* (Kollar, 1844)
* *Kallima inachus* (Boisduval, 1846)
* *Kallima limborgii* (Moore, 1879)
* *Kallima knyvetti* (de Nicéville, 1886)
* *Kallima paralekta* (Horsfield, 1829)
* *Kallima philarchus* (Westwood, 1848)
* *Kallima spiridiva* (Grose-Smith, 1885)

Image:Kallima.philarchus.jpg|Kallima philarchus
Image:Kallima.spiridiva.jpg| Kallima spiridiva
Image:Kallima paralekta paralekta femelle.jpg|Kallima paralekta, самка
Image:Kallima.paralekta.jpg|Kallima paralekta, самец
Image:Kallima.inachus.formosa.jpg| Kallima inachus formosa
Image:Kallima.limborgi.tribonia.jpg| Kallima limborgi tribonia
Image:Kallima inachus2.jpg|Kallima inachus, ніжні бок крылаў
Image:Orange Oakleaf (Kallima inachus) at Samsing, Duars, West Bengal W IMG 6238.jpg|Kallima inachus са складзенымі крыламі

Катэгорыя:Німфаліды
Катэгорыя:Фаўна Індыйскага субкантынента
Альвіта

**Альвіта** (італ. Alvito) — горад у Італіі, размешчаны ў рэгіёне Лацыё, падпарадкаваны адміністрацыйнага цэнтру Фразінонэ (правінцыя).

Насельніцтва складае 3032 чалавека, шчыльнасць насельніцтва складае 58 чал./км ². Займае плошчу 52 км ². Паштовы індэкс — 3041. Тэлефонны код — 00776.

Заступнікам горада лічыцца свяшчэннамучанік Валерый.

Катэгорыя:Гарады Лацыа
Амазена

**Амазена** (італ. Amaseno) — горад у Італіі, размешчаны ў рэгіёне Лацыё, падпарадкаваны адміністрацыйнаму цэнтру Фразінонэ (правінцыя).

Насельніцтва складае 4223 чалавек, шчыльнасць насельніцтва складае 55 чал./км². Займае плошчу 77 км². Паштовы індэкс — 3021. Тэлефонны код — 00775.

Заступнікам горада лічыцца Святы Лаўрэнцій. Свята горада штогод святкуецца 10 жніўня.

Катэгорыя:Гарады Лацыа
Ананьі

**Ананьі** (італ. Anagni) — горад у Італіі, размешчаны ў рэгіёне Лацыё, падпарадкаваны адміністрацыйнага цэнтру Фразінонэ.

Насельніцтва складае 19253 чалавек (на 31.12.2004 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 171 чал./км ². Займае плошчу 113 км ². Паштовы індэкс -3012. Тэлефонны код - 00775.

Заступнікам горада лічыцца San Magno. Свята горада штогод святкуецца 19 жніўня.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гарады Лацыа
Інтэрвенцыя

**Інтэрве́нцыя** ( — умяшанне) — ваеннае, палітычнае ці эканамічнае ўмяшанне адной ці некалькіх дзяржаў ва ўнутраныя справы іншай краіны, парушаючае яе суверэнітэт.

Інтэрвенцыя можа быць ваеннай (адна з формаў агрэсіі), эканамічнай, дыпламатычнай. Усе віды інтэрвенцыі несумяшчальныя са Статутам ААН і забаронены міжнародным правам.

З пункту гледжання міжнароднага права, гэта паняцце не можа быць выразна вызначана. З’яўляецца прыгнечанне паўстанняў у Берліне ў 1953 г., Венгрыі ў 1956 г., Чэхаславакіі ў 1968 г. інтэрвенцыяй ці не — спрэчнае пытанне.

Нягледзячы на катэгарычную забарону інтэрвенцыі сучасным міжнародным правам, яна па-ранейшаму шырока практыкуецца шэрагам дзяржаў. Гэтыя акты ўмяшання носяць характар адкрытай узброенай інтэрвенцыі.

## Інтэрвенцыя ў Сярэднявеччы 
* Інтэрвенцыя Рэчы Паспалітай у Маскву ў 1611—1612 гадах

## Інтэрвенцыя ў новы час 
* Інтэрвенцыя Аўстрыі і Прусіі супраць Францыі ў 1792 годзе
* Інтэрвенцыя Расіі ў Венгрыю ў 1849 годзе

## Інтэрвенцыя ў XX—XXI стагоддзях 
* Замежная ваенная інтэрвенцыя ў Расіі (1918—1921)
* Інтэрвенцыя СССР у Фінляндыі (1939—1940) *(савецка-фінская вайна)*
* Інтэрвенцыя ЗША ў Гватэмале (1954) *(аперацыя PBSUCCESS)*
* Інтэрвенцыя СССР у Венгрыю (1956) *(Венгерскае паўстанне)*
* Інтэрвенцыя ЗША на Кубу
* Інтэрвенцыя Егіпта ў Емене
* Інтэрвенцыя ЗША ў В’етнаме
* Інтэрвенцыя ЗША ў Дамініканскую рэспубліку
* Інтэрвенцыя краін Варшаўскага дагавора ў ЧССР у 1968 г.
* Інтэрвенцыя Сірыі ў Іарданіі
* Інтэрвенцыя В’етнама ў Кампучыі
* Інтэрвенцыя СССР у Афганістане
* Інтэрвенцыя Лівіі ў Чадзе
* Інтэрвенцыя ЗША на Грэнадзе
* Інтэрвенцыя ЗША ў Панаме
* Інтэрвенцыя Ірака ў Кувейце
* Вайна НАТА супраць Югаславіі (1999)
* Інтэрвенцыя ЗША ў Афганістане (2001—2021) *(Вайна ў Афганістане)*
* Інтэрвенцыя ЗША ў Іраку
* Інтэрвенцыя Грузіі ў Паўднёвай Асеціі ў 2008 г.
* Інтэрвенцыя краін НАТА ў Лівіі (2011)

## Гл. таксама 
* Гуманітарная інтэрвенцыя
* Анексія
* Акупацыя
* 

Катэгорыя:Міжнародныя адносіны
Катэгорыя:Вайна
Арнара

**Арнара** () — горад у Італіі, размешчаны ў рэгіёне Лацыа, падпарадкаваны адміністрацыйнаму цэнтру Фразінонэ.

Насельніцтва складае 2453 чалавек, шчыльнасць насельніцтва складае 204 чал./км². Займае плошчу 12 км². Паштовы індэкс — 3020. Тэлефонны код — 00775.

Заступнікам горада лічыцца Святы Себасцьян. Свята горада штогод святкуецца 20 студзеня.

Катэгорыя:Гарады Лацыа
Кандыду Партынары

**Кандыду Партынары** (парт. Candido Portinari, , Брадоўскі, Сан-Паўлу — , Рыа-дэ-Жанейра) — найбуйнейшы бразільскі мастак XX стагоддзя.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Projeto Portinari ,  — праект да стагоддзя мастака.
* Дом-музей Партынары ў Брадоўскі 

Катэгорыя:Мастакі Бразіліі
Сясіта

**Сясі́та**  — возера ў Беларусі, у Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Ловаць (працякае праз возера). Знаходзіцца за 43 км на паўночны ўсход ад горада Гарадок.

Плошча паверхні возера 3,45 км², даўжыня 4,6 км, найбольшая шырыня 1,3 км. Даўжыня берагавой лініі 12,84 км. Найбольшая глыбіня Сясіта дасягае 10,6 метраў, сярэдняя 4,6 м. Плошча вадазбору 370 км².Катлавіна лагчыннага тыпу, выцягнутая з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Схілы катлавіны вышынёй ад 3 да 10 метраў з дзвюма тэрасамі. Берагі нізкія. Берагавая лінія (12,8 км) звілістая, утварае залівы і мысы.Пойма шырынёй ад 10—20 да 200 метраў, забалочаная. Дно возера да глыбіні 2 метраў пясчанае, глыбей — глеістае. Возера эўтрофнае. Уздоўж берагоў паласа надводнай расліннасці шырынёй да 30 метраў да глыбіні 1,2 м. Залівы зарастаюць гарлачыкамі, рдзестамі. Падводная расліннасць распаўсюджваецца да глыбіні 2 м.
Дно складанай формы з вялікай колькасцю водмелей і ўпадзін. У паўднёвай частцы возера востраў плошчай каля 1 га.Возера праточнае. Праз Сясіта працякае рака Ловаць і злучае яго з возерам Чарняста, з усходу ўпадае Зайкаўскі канал.

У возеры водзяцца шчупак, карась, акунь, лінь, язь і іншыя віды рыб.

Каля возера вёскі Астапкавічы і Зайкава.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-36-1. Выданне 1985 года. Стан мясцовасці на 1983 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Ловаці
Ідэя

**Ідэ́я** ( — від, форма, правобраз) у шырокім сэнсе — уяўны правобраз якога-небудзь прадмета, з'явы, прынцыпу, які вылучае яго асноўныя, галоўныя і істотныя рысы. У шэрагу філасофскіх канцэпцый — розумаспасціжны і вечны правобраз рэальнасці.

У навуцы і мастацтве ідэяй завецца галоўная думка твору ці агульны прынцып тэорыі ці вынаходства, наогул задума ці найбольш істотная частка задумы. У гэтым жа сэнсе тэрмін ідэя тлумачыцца ў сферы рэгулявання аўтарскага права.

## Гл. таксама 
* Веды
* Ідэалогія
* Інтраспекцыя
* Канцэпт
* Меркаванне
* Думка
* Неаплатанізм
* Вобраз
* Платанізм
* Розум
* Рэфлексія
* Семантыка
* Эйдас
* Экстраспекцыя

Катэгорыя:Псіхалагічныя паняцці
Катэгорыя:Канцэпцыі метафізікі
Катэгорыя:Платанізм
American Music Award

**American Music Awards** (AMA) — адна з самых галоўных цырымоній музычных узнагарод ЗША. Праводзіцца з 1974 года. Гэта прэмія фактычна з’яўляецца асноўным канкурэнтам прэміі Grammy, а таксама і іншых музычных узнагарод.

Прэмія прысуджаецца больш чым ў васьмі музычных жанрах: поп/рок, соўл/R&B, кантры і іншых. Намінантаў гэтай прэміі выбіраюць зыходзячы з іх камерцыйнага поспеху — аб'ёмаў продажаў дыскаў і сінглаў. Пераможца з намінантаў выбіраюць шляхам галасавання заўзятары (фанаты).

## Заваявалі найбольшую колькасць узнагарод American Music Award 
Пераможцы ў намінацыі *Найлепшы гурт у жанры Соўл/R&B*: (**4**) перамогі
* Gladys Knight and the Pips
* Earth, Wind and Fire
Пераможцы ў намінацыі *Найлепшы выканаўца жанру Поп/Рок*: (**4**) перамогі
* Алівія Ньютан-Джон
* Уітні Х'юстан
Пераможцы ў намінацыі *Найлепшы выканаўца жанру Поп/Рок*: (**3**) перамогі
* Майкл Болтан
* Бары Манілоу
Пераможцы ў намінацыі *Найлепшы выканаўца жанру Соўл/[R&B*: (**4**) перамогі
* Арэта Франклін
* Мэрая Кэры
Пераможцы ў намінацыі *Найлепшы выканаўца жанру Соўл/R&B*: (**7**) перамог
* Лютэр Вандрас

Катэгорыя:Музычныя прэміі
Billboard Music Awards

**Billboard Music Awards** — штогадовая цырымонія ўручэння музычных узнагарод, якая арганізуецца і спансуецца часопісам Billboard. Адна з трох найбуйнейшых музузнагарод у ЗША нароўні з Grammy Awards і American Music Awards. Праходзіць у снежні кожнага года.

## Выканаўца года 
: *Artist of the Year Awards*
* 1990 — M.C. Hammer
* 1991 — Мэрая Кэры
* 1992 — Garth Brooks
* 1993 — Garth Brooks
* 1994 — Ace of Base
* 1995 — TLC
* 1996 — Аланіс Марысет
* 1997 — LeAnn Rimes
* 1998 — Usher
* 1999 — Backstreet Boys
* 2000 — Destiny's Child
* 2001 — Destiny’s Child
* 2002 — Nelly
* 2003 — 50 Cent
* 2004 — Usher
* 2005 — 50 Cent
* 2006 — Крыс Браўн
* 2007 — Akon
* 2008 — Крыс Браўн
* 2009 — Taylor Swift
* 2010 — Lady Gaga
* 2011 — Eminem

## Рэкорды 
### За ўсе гады 
Рэкардсмены па сумарным ліку ўзнагарод на сакавік 2010 год:
* Janet Jackson — 33 Awards http://www.zap2it.com/tv/news/zap-story-billboardmusicawards2006-janetjackson,0,4508687.story 
* Michael Jackson — 29 Awards
* Mariah Carey — 28 Awards
* Whitney Houston — 25 Awards
* Garth Brooks — 25 Awards
* Backstreet Boys — 24 Awards
* Mary J. Blige — 20 Awards
* Usher — 19 Awards
* Beyonce — 18 Awards
* Alicia Keys — 17 Awards
* Aaliyah — 16 Awards
* Madonna — 16 Awards

### За адзін год 
* Michael Jackson — Male Artist — 13 (1983)
* Aaliyah — Female Artist — 12 (2000)
* Whitney Houston — Female Artist — 11 (1993)
* Usher — Male Artist — 11 (2004) (Tie)
* Kelly Clarkson — Female Artist — 11 (2005)
* Janet Jackson — Female Artist — 10 (1990)

## Вядучыя 
* 1990 — Paul Shaffer and Morris Day (with Jerome Benton)
* 1991 — Paul Shaffer
* 1992 — Phil Collins
* 1993 — Phil Collins
* 1994 — Dennis Miller & Heather Locklear
* 1995 — Jon Stewart
* 1996 — Chris Rock
* 1997 — David Spade
* 1998 — Kathy Griffin & Andy Dick
* 1999 — Kathy Griffin & Adam Corolla
* 2000 — Kathy Griffin & *NSYNC
* 2001 — Bernie Mac
* 2002 — Cedric the Entertainer
* 2003 — Ryan Seacrest with Nick Lachey & Jessica Simpson
* 2004 — Ryan Seacrest
* 2005 — LL Cool J
* 2006—2010 — *Цырымонія не праводзілася*
* 2011 — Ken Jeong

## Спасылкі 
* http://www.billboard.com/

Катэгорыя:Billboard
Катэгорыя:Музычныя прэміі
Флорэнс Грын

**Флорэнс Беатрыс Грын (нар. Пэтэрсан)** (19 лютага 1901 — 4 лютага 2012) — апошняя з ветэранаў Першай сусветнай вайны.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Лондане ў сям’і Фрэдэрыка і Сары Пэтэрсан. У 1918 г. паступіла ў Жаночыя Каралеўскія ваенна-паветраныя сілы, дзе служыла афіцыянткай. 

У 1920 годзе яна пераехала ў Кінгс Лін (графства Норфалк), дзе выйшла замуж за Вальтэра Грына, у шлюбе з якім яна пражыла 50 гадоў; у 1970 годзе Вальтэр памёр.

Пасля смерці Клода Шулза 5 мая 2011 года Флорэнс Грын заставалася адзінай з жывых ветэранаў Першай сусветнай вайны.

Памерла 4 лютага 2012 года.

## Спасылкі 
* BBC news
* Florence Green celebrates 109

Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Вялікабрытанія)
Катэгорыя:Стагадовыя доўгажыхары
Мышачная тканка

**Цяглі́цавая тка́нка**, або **Цяглі́чная тка́нка**, або **Мы́шачная тка́нка**, або **Му́скульная тка́нка** () — тып тканкі, што ўтворана выцягнутымі мышачнымі клеткамі або мышачнымі валокнамі.

Характэрнай асаблівасцю мышачных валокнаў з'яўляецца наяўнасць у іх цытаплазме некалькіх ядраў.
I мышачныя валокны, і мышачныя клеткі маюць у цытаплазме ўпарадкаваныя танюткія бялковыя ніці, якія забяспечваюць іх скарачэнне.

Адрозніваюць тры віды мышачнай тканкі: гладкую, папярочнапаласатую шкілетную і папярочнапаласатую сардэчную.

Гладкая (нясчэрчаная) мышачная тканка знаходзіцца ў сценках полых унутраных органаў (страўніка, кішэчніка і інш.) і крывяносных сасудаў. Яна складаецца з падоўжаных, завостраных на канцах клетак з адным ядром. Скарачаецца гладкая мышачная тканка міжвольна, без удзелу свядомасці.

Папярочнапаласатая шкілетная мышачная тканка прадстаўлена мнагаядзернымі мышачнымі валокнамі. У састаў мышачнага валакна ўваходзяць тоўстыя і тонкія бялковыя ніці. 3 прычыны іх неаднолькавай святлопраламляльнай здольнасці мышачныя валокны здаюцца папярочна счэрчанымі (адсюль іх назва). Папярочнапаласатая шкілетная мышачная тканка адрозніваецца ад гладкамышачнай тканкі не толькі будовай. Скарачэнні шкілетных мышцаў кантралююцца свядомасцю і забяспечваюць рух адных частак цела адносна другіх, перамяшчэнне арганізма ў прасторы, а таксама ажыццяўленне мімічных рэакцый.

Папярочнапаласатая сардэчная мышачная тканка складаецца з мышачных валокнаў, паміж якімі маюцца спецыяльныя кантакты. Яны забяспечваюць вельмі хуткую перадачу ўзбуджэння ад адной клеткі да другой. Сардэчная мышца, як і гладкая мышачная тканка, скарачаецца міжвольна. Але ў залежнасці ад стану арганізма і характару работы, якая выконваецца, сіла яе скарачэнняў можа павялічвацца або змяншацца.

## Гл. таксама 
* Мышцы

## Літаратура 
* Машчанка М. Біялогія: вучэб. дапам. для 9-га кл. устаноў агульн. сярэдн. адукацыі з бел. мовай навучання / М.В.Машчанка, А.Л.Барысаў; пер. з рус. мовы В.У.Клімко. — 3-е выд. — Мн.: Нар. асвета, 2011. ISBN 978-985-03-1531-1.

Катэгорыя:Міялогія
Катэгорыя:Тканкі арганізма