Кароткачасовыя месяцовыя з’явы

**Кароткачасовыя месяцавыя з’явы (КМЗ)** — гэта розныя непрацяглыя лакальныя анамаліі выгляду месяцавай паверхні і калямесяцавай прасторы, абумоўленыя нестацыянарнымі працэсамі на Месяцы.

## Першыя апісанні кароткачасовых месяцавых з’яў 
Англійскі навуковец і храніст Гервасій Кентэрберыйскі пакінуў адно з першых апісанняў кароткачасовай месяцавай з’явы, якую назіралі 5 чалавек 18 ліпеня 1178 года: «Верхні рог Месяца раскалоўся на дзве часткі. З сярэдзіны гэтага разлому раптам выскачыў палымяны факел, распырскваючы ва ўсе бакі агонь, распаленыя вуглі і іскры на вялікую адлегласць». Сведчанні відавочцаў даваліся пад прысягай. Узрост Месяца — 1,5 дня пасля маладзіка. На думку навукоўцаў Д. Хартунга і Дж. О’Кіфі, апісаная з’ява суправаджала падзенне метэарыта на нябачны бок Месяца, у выніку якога ўтварыўся 22-км кратэр Джардана Бруна .

## Класіфікацыя кароткачасовых месяцавых з’яў 
**Імглістыя з’явы**. Мяркуюць, што кароткачасовае знікненне бачных частак рэльефу Месяца і туманныя ззянні могуць мець прычынай выхад газаў з яго нетраў на паверхню з прычыны прыліўнай сілы Зямлі. Выхад газаў найбольш верагодны, калі Месяц знаходзіцца ў перыгеі і прыліўныя напружанні могуць прывесці да раскрыцця расколін. Прыліўныя сілы Зямлі на Месяцы ў 32,5 разы вышэй, чым ад Месяца на Зямлі. За гады назіранняў з’ява не раз адзначаная ў Моры Крызісаў і ўнутры кратара Платон.

**Змены яркасці**. Назіраюцца змены альбеда валаў месяцавых кратараў, калі яркія дэталі становяцца яшчэ ярчэй. Тлумачыцца перамяшчэннем аблокаў пылу і выпарэннямі месяцавага лёду, прысутнасць якога знойдзена касмічнымі апаратамі Clementine і Prospector. Фармацыі, дзе назіраецца гэты феномен, уключаюць валы кратараў Прокл, Цэнзарын і Арыстарх. Зваротны эфект — пацямненне месяцавай паверхні — выяўлены назіральнікамі ў кратарах Пікар і Прокл.

**Блакітнаватыя ззянні**. Часцей за ўсё назіраюцца пры серпападобным Месяцы на цёмным, залітым попельным святлом, боку або пры месяцавых зацьменнях. Уяўляюць сабой яркія свячэнні блакітнаватага або сіняватага адцення. Часцей за ўсё назіраюцца ў кратары Арыстарх. Можа тлумачыцца з’явай п’езаэлектрычнасці, падобнай з зямной. Электрычнае поле можа ўзнікаць у скалах дзякуючы механічным напружанням і выклікаць іанізацыю і свячэнне.

**Чырвоныя ззянні**. Таксама могуць тлумачыцца п’езаэлектрычнасцю. З’ява можа быць выяўленая з дапамогай чырвонага і блакітнага фільтраў, якія напераменку змяшчаюцца ў акуляра тэлескопа. Назіраюцца на вале кратара Арыстарх і ўнутры кратара Гасэндзі. У 1965-1966 гадах NASA правяло шэраг эксперыментаў пад назвай Праект MOON-BLINK для даследавання і дакументавання падобных з’яў.

**Змрочныя і ценявыя з’явы**. Змрочныя з’явы адбываюцца ў месячным цені, калі несвоечасова назіраецца зара або змярканне, а цень становіцца не чорным, а шэрым. Да ценявых з’яў адносіцца з’яўленне ценяў там, дзе іх не павінна быць, напрыклад, калі дно кратара трапляе ў цень, хоць Сонца знаходзіцца высока. Магчымае тлумачэнне з’явы — цеплавы ўдар. Пры ўзыходзе Сонца тэмпература месяцавай паверхні за пару гадзін змяняецца ад -120 да +110&nbsp;°C, што выклікае рэзкае цеплавое пашырэнне месяцавых парод.

**Зоркападобныя ўспышкі**. Найбольш верагоднай прычынай можа быць падзенне метэарыта на месяцавую паверхню. Да прыкладу 13 мая 1972 г. непадалёк ад месца пасадкі Апалона-14 Смітсанаўскі інстытут зарэгістраваў метэарытны ўдар магутнасцю 1000 тон трацілу. ALPO нават арганізавала спецыяльнае аддзяленне па рэгістрацыі на Месяцы метэарытных удараў.

**Зоркападобныя агні**. Назіраюцца ад некалькіх хвілін да гадзіны як яркая кропка святла на Месяцы. Звычайна паведамляюць пра агні на цёмным боку маладога Месяца ва ўзросце 3-4 дзён або падчас поўных месяцавых зацьменняў.

**Светлыя аб’екты, якія рухаюцца**. Перамяшчаюцца не толькі на фоне месяцавага дыска, але і ў яго ваколіцах. Тлумачэнні самыя розныя (напрыклад, перасоўванне газа-пылавых аблокаў).

## Спасылкі 
* *Дэвид Дарлинг* «Кратковременные лунные явления — Руководство наблюдателя»
* *А. В. Архипов* «Краткая энциклопедия — Тайны Луны»

Катэгорыя:Месяц
Катэгорыя:Астранамічныя з’явы
Катэгорыя:Назіральная астраномія