open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Іван Адамавіч Лапянкоў

{{Ваенны дзеяч
|імя = Іван Адамавіч Лапянкоў
|арыгінал імя = 
|дата нараджэння  = 15.1.1912
|месца нараджэння = вёска Яськоўшчына, ,Магілёўская вобласць
|дата смерці = 6.12.1972
|месца смерці = 
|выява = 
|подпіс =
|мянушка =
|прыналежнасць = 
|гады службы = 1939—1945 (з перапынкам)
|званне = 
|род войскаў = пяхота
|пасада =
|частка = 
|бітвы = Савецка-фінская вайна,Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды = { style="background: transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
 
}
|сувязі = 
|у адстаўцы =
}}
**Іван Адамавіч Лапянкоў** (, вёска Яськаўшчына — ) — Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Адукацыя няпоўная сярэдняя. Працавау ў розных галінах народнай гаспадаркі, удзельнічаў у Савецка-фінляндскай вайне. У 1941 г. прызваны ў Чырвоную Армію. Ваяваў на Заходнім, Калінінскім, Bapoнежскім, 1-м Украінскім, 1-м Беларускім франтах.

Намеснік камандзіра мотастралковага батальёна 20-й гвардзейскай механізаванай брыгады 8-га гвардзейскага механізаванага корпуса 1-й гвардзейскай танкавай арміі старшы лейтэнант І. А. Лапянкоў вызначыўся 18 ліпеня 1944 года пры фарсіраванні ракі Заходні Буг каля вёскі Дабрачын Сакальскага раёна Львоўскай вобласці. 30 ліпеня 1944 года з групай аўтаматчыкаў разведаў месца для фарсіравання Віслы ў раёне горада Баранаў-Сандамірскі ў Польшчы, знішчыў каля 40 гітлераўцаў, захапіў 2 лодкі, пераправіўся цераз раку і замацаваўся на левым беразе. 6 гадзін група адбівала контратакі, стварыўшы ўмовы батальёну i брыгадзе для фарсіравання ракі.

23 верасня 1944 г. гвардыі капітан удастоены ордэна Леніна і звання Героя Савецкага Саюза.

Сустрэў Дзень Перамогі ў Берліне. Пасля дэмабілізацыі працаваў у Ачынскім аддзяленні Дзяржбанка. Выбіраўся дэпутатам гарадскога Савета.

15 снежня 1972 года І. А. Лапянкоў памёр. Яго імем названа вуліца ў Ачынску; на доме, дзе ён жыў — мемарыяльная дошка.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Пехацінцы Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Пахаваныя ў Краснаярскім краі
Катэгорыя:Капітаны СССР
Траска атлантычная

**Траска атлантычная** (*Gadus morhua*) — рыба сямейства трасковых.

## Апісанне 
Даўжыня цела — да 1,8 м; у здабычы пераважаюць рыбы даўжынёй 40—80 см, ва ўзросце 3—10 гадоў. Спінных плаўнікоў — 3, анальных — 2, на падбародку невялікі мясісты вусік. Афарбоўка спіны ад зелянява-аліўкавай да бурай з дробнымі карычневымі крапінкамі, жывот белы.

## Пашырэнне 
Арэал траскі ахоплівае ўмераную вобласць Атлантычнага акіяна, утвараючы некалькі геаграфічных падвідаў: арктычная, беламорская, балтыйская і інш. Ва ўсходняй частцы Атлантыкі траска распаўсюджаная ад Біскайскага заліва да Баранцавага мора і Шпіцбергена; у заходняй — ад мыса Хатэрас (Паўночная Караліна) да Грэнландыі.

## Спасылкі 
* 
* А. Черницкий, «Треска» 

Катэгорыя:Прамысловая рыба
Катэгорыя:Трасковыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Дзявочае прозвішча

**Дзявочае прозвішча** — прозвішча, якое замужняя жанчына насіла да ўступлення ў шлюб. Пры несупадзенні з прозвішчам у шлюбе дзявочае прозвішча ў некаторых дакументах можа паказвацца ў дужках, або з пазнакай **народжаная**.

## Факты 
* Дзявоцкае прозвішча маці часта выкарыстоўваецца як кодавае слова для ідэнтыфікацыі карыстальніка на інтэрнэт-сайтах у выпадку страты пароля, а таксама пры тэлефонных зваротах, банкаўскімі структурамі, у анкетах пазычальнікаў, пры зваротах кліентаў у банкі, па пытаннях атрымання крэдытаў і г. д.

Катэгорыя:Віды імёнаў
Катэгорыя:Прозвішчы
Кабульскі ўніверсітэт

**Кабульскі ўніверсітэт** — вышэйшая навучальная ўстанова; знаходзіцца ў Кабуле, сталіцы Афганістана. Заснаваны ў 1931 годзе, але афіцыйна навучанне пачалося з 1932 года, тады ў ім быў толькі адзін медыцынскі факультэт. Ва ўніверсітэце навучаліся каля 7000 студэнтаў, з якіх 1700 — жанчыны (2007).

* Сельскагаспадарчы
* Эканамічны
* Фармакалагічны
* Ісламскі
* Права
* філалогіі і літаратуры
* Навуковы
* Інфарматыкі
* Тэхнічны
* Журналістыкі
* Ветэрынарны
* Сацыяльных навук
* Псіхалогіі
* Геаграфічны
* Мастацкі.

## Вядомыя выпускнікі 
* Хафізула Амін, лідар Афганістана ў 1979 годзе
* Махамад Наджыбула, 2-і прэзідэнт Афганістана

## Спасылкі 
Катэгорыя:Універсітэты Кабула
Катэгорыя:1932 год у Кабуле
Корушка

**Корушка**, **сняток**, **корушка еўрапейская** (*Osmerus eperlanus*) — від рыбы сямейства .

## Апісанне 
Цела верацёнападобнае, даўжыня 6-10 см, радзей да 15 см. Галава падоўжаная, з вялікімі сківіцамі, ніжняя сківіца прыкметна выступае перад верхняй. Рот адносна вялікі, усаджаны загнутымі назад зубамі. Бакі і бруха серабрыстыя, спіна цёмная, буравата-зялёная з блакітным ці фіялетавым адлівам. Спінны плаўнік кароткі, размешчаны пасярэдзіне цела над брушнымі плаўнікамі, мае 2-3 негалінастых і 7-9 галінастых прамянёў. Анальны плаўнік мае 2-4 негалінастых і 11-14 галінастых прамянёў. За спінным плаўніком знаходзіцца тлушчавы плаўнік. У грудных плаўніках па 1 негалінастаму і 10-11 галінастых прамянёў, у брушных — па 1 негалінастаму і 7 галінастых. Луска буйная, лёгка спадае. Колькасць пласцінак па боку цела 57-63, бакавая лінія няпоўная, перарывістая, уключае 4-16 пласцінак. Жаберных тычачак 30-70, пазванкоў 59-62. Самцы меншыя за самак па памерах.

## Пашырэнне 
Шырока распаўсюджана ў Паўночнай Еўропе. Насяляе басейны Белага, Баранцава і Балтыйскага мораў. Корушка — прахадная рыба, але ў яе маюцца і ізаляваныя азёрныя папуляцыі.

Раней па рэках Нёман і Заходняя Дзвіна да межаў Беларусі даходзіла прахадная еўрапейская корушка, якая ў наш час не адзначана. Жылая дробная форма сустракаецца ў некаторых азёрах басейна Заходняй Дзвіны — Дрывяты, Снуды, Струста, Воласа Паўночны, Воласа Паўднёвы, Дрысвяты, Рычы, Доўгае, Рудакова.

## Асаблівасці біялогіі 
Большую частку года чародамі трымаецца ў непасрэднай блізкасці ад берагоў на значных глыбінях.

Корміцца ў асноўным планктонам, часам доннымі беспазваночнымі.

Палавая спеласць настае ва ўзросце 1 года пры даўжыні цела ад 5 см. Нераст у канцы красавіка — траўні ў прыбярэжнай зоне азёр, на месцах з пясчаным і камяністым дном. Самкі выкідваюць ікру і неўзабаве пакідаюць нерасцілішчы, самцы трымаюцца на іх даўжэй, удзельнічаюць у нерасце са шматлікімі самкамі. Ікра выкідваецца на камяні, гальку, водную расліннасць, падмытыя карані прыбярэжных раслін, пагружаныя ў ваду галіны хмызнякоў, значна радзей на пясок і ніколі на глейкія грунты. Нерасцілішчы звычайна маюць невялікую плошчу і размешчаны на глыбіні ад 15-20 см да 2-5 м. Нераст адбываецца пераважна ў начны час. У перыяд нерасту ў самцоў развіваецца шлюбны ўбор — верхняя частка галавы і жаберные накрыўкі становяцца сіня-чорнымі, ніжняя сківіца завастраецца, спіна і бакі пакрываюцца бугаркамі.

## Промысел 
Аб’ект аматарскай лоўлі. Свежая корушка выдае характэрны пах свежых агуркоў.

Ужываецца звычайна ў смажаным выглядзе.

У Рэспубліцы Беларусь від занесены ў Чырвоную кнігу.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Позвоночные животные России: европейская корюшка, снеток 

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Корушкавыя
Катэгорыя:Рыбы Еўропы
Кабульскі політэхнічны ўніверсітэт

**Кабульскі політэхнічны ўніверсітэт** — вышэйшая навучальная ўстанова; знаходзіцца ў Кабуле, сталіцы Афганістана. Быў заснаваны ў 1963 годзе на базе політэхнічнага каледжа. Мае 7 факультэтаў.

Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Кабула
Катэгорыя:З’явіліся ў 1963 годзе
Катэгорыя:1963 год у Кабуле
Перванэ

**Перванэ** — бейлік, заснаваны ў Сінопе ў 1277 годзе, Муінедзін Мехмед Беем, сынам Сулеймана, які ў сваю чаргу быў тытулаваны тытулам Перван, што ў сельджукаў азначае наглядчык палаца; у гонар гэтага і быў названы бейлік.

Мехмед Бей быў у добрых адносінах з манголамі і фактычна залежаў ад іх. Мехмед Бей памёр у 1297 годзе. Пасля яго правіў яго брат Месуд Бей.

Месуд Бей пашырыўшы межы сваёй дзяржавы, захапіў  і Самсун. У Сінопе знаходзілася генуэзская калонія. Аднойчы генуэзцы захапілі Месуд Бея і павезлі яго ў . Месуд Бею ўдалося выратавацца, заплаціўшы вельмі вялікі выкуп (1298). З гэтага моманту, пастаянна існавалі напружаныя адносіны з генуэзцамі.

Яго месца заняў Газі Чэлебі. Заручыўшыся падтрымкай грэкаў з Трапезундскай імперыі, ён здзейсніў паход супраць генуэзцаў на берагі Крыму да Кафы.

Але затым у 1319 годзе ён напаў на грэкаў у Трапезундзе. Пазней, разбіў генуэзцаў, на подступах да Сінопа (1322). Пасля смерці Газі Чэлебі, за адсутнасцю ў яго сыноў, бейлік быў далучаны да земляў  (1322).

Ёсць звесткі, што ў Газі Чэлебі усё ж быў сын Ібрахім, які кіраваў у Сінопе некаторы час пазней.

## Беі Перванэ 
# Муінедзін Мехмед Бей (1277—1297)
# Месуд бей (1297—1298)
# Газі Чэлебі (1298—1322)

## Спасылкі 
* Beylik of Pervâneoğlu 

Катэгорыя:Спісы кіраўнікоў Блізкага Усходу
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Турцыі
Катэгорыя:1277 год у Азіі
Бала-Хісар

**Бала-Хісар** () — гістарычная крэпасць у сталіцы Афганістана — Кабуле. Першыя ўмацаванні на гэтым месцы адносяць да V стагоддзя нашай эры. Пасля крэпасць шмат разоў перабудоўвалася. На працягу многіх стагоддзяў крэпасць служыла абаронай для кіраўнікоў Афганістана. У 1880 годзе падчас другой англа-афганскай вайны крэпасць была часткова разбурана па загаду англійскага генерала Фрэдэрыка Робертса. У цяперашні час у крэпасці размяшчаюцца часткі 55-й дывізіі афганскай арміі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Кабула
Катэгорыя:З'явіліся ў 5 стагоддзі
Катэгорыя:5 стагоддзе ў Кабуле
Катэгорыя:Крэпасці Афганістана
Бейлік

**Бейлі́к** () — у цюркскіх землях (у асноўным у Анатоліі сельджукскага і раннеасманскага перыяду (XI—XVI стагоддзя) і Крыме ардынскага і ханскага часу) невялікае феадальнае валоданне, кіраванае беем. Бейлікі ўпершыню ўтварыліся ў Анатоліі ў канцы XI стагоддзя. Больш шырокае распаўсюджанне бейлікі атрымалі ў ходзе распаду Канійскага султаната ў другой палове XIII стагоддзя.

Пасля паразы візантыйцаў у бітве пад Манцыкертам у 1071 годзе сельджукі (галіна агузаў) захапілі Анатолію. Быў заснаваны султанат з цэнтрам у Коньі. Сельджукскія плямёны пад кіраваннем бееў пачалі засяляць тэрыторыю сучаснай Турцыі, прызнаючы ўладу султана ў Коньі.

 прывяло да паслаблення султана ў Коньі. Гэта прывяло да таго, што многія беі сталі фактычна незалежнымі ад султаната.

## Літаратура 
* *Рыжов К.* Все монархи мира.

Катэгорыя:Гісторыя Турцыі
Эдуард Віктаравіч Лаўрыновіч

**Эдуард Віктаравіч Лаўрыновіч** (, вёска Кулакова, Верхнядзвінскі раён, Віцебская вобласць — ) — Герой Савецкага Саюза (1944).

## Біяграфія 
Удзельнік партызанскага руху ў Гомельскай вобласці. З 1933 года на партыйнай рабоце ў Краснадарскім краі. З 1938 года старшыня калгасаў у Буда-Кашалёўскім раёне.
У Вялікую Айчынную вайну са жніўня 1941 года ў тыле ворага: камандзір дыверсійнай групы, узвода атрада імя Калініна 1-й Гомельскай партызанскай брыгады. У 1943—1971 гадах на савецкай і адміністрацыйнай рабоце.

Аўтар кнігі «Вогненныя рэйкі».

Яго імем названа вуліца ў горадзе Буда-Кашалёва.

## Літаратура 
* Всенародная борьба в Белоруссии. В 3 т. — Минск: Беларусь. 1984.
* Герои Советского Союза. Краткий биографический словарь. Том 1. — М.: Воениздат, 1987.
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пахаваныя ў Гомелі
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Капітаны СССР
Катэгорыя:Старшыні калгасаў
Агузы

**Агузы** (, , , ,  таксама **цюркі-агузы**, **гузы**) — сярэдневяковыя цюркскія плямёны.

## Этнічны склад 
Агузы ўдзельнічалі ў этнагенезе сучасных цюркамоўных народаў: туркменаў, крымскіх татараў, харэзмійскіх узбекаў, анаталійскіх туркаў, туркаў месхецінцаў, гагаузаў і азербайджанцаў. Пранікненне агузаў (сельджукаў) ў ХІ-ХІІІ стст. ва Усходняе Закаўказзе і Паўночна-Заходні Іран паступова прывяло да цюркізацыі значнай часткі мясцовага насельніцтва, што паклала пачатак фарміраванню цюркамоўнай азербайджанскай народнасці. Нашчадкі агузаў ўвайшлі, у той ці іншай ступені, у склад практычна ўсіх сучасных цюркскіх народаў.

## Спасылкі 
* Огузы (Онлайн Энциклопедия Кругосвет)
* Агаджанов С. Г. «К этнической истории огузов Средней Азии и Казахстана» 

Катэгорыя:Цюркскія народы
Катэгорыя:Цюркскія плямёны
Катэгорыя:Гісторыя Казахстана
Катэгорыя:Гісторыя Узбекістана
Альберт дэ Лапаран

**Альберт Агюст Кашон дэ Лапаран** (, , Бурж — , ) — французскі геолаг. Член Парыжскай акадэміі навук (1897).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Буржы. Пасля навучання ў Політэхнічнай школе з 1858 па 1860 год стаў інжынерам у корпусе Горных шахцёраў, прыняў удзел у складанні геалагічнай карты Францыі. У 1875 годзе прызначаны прафесарам геалогіі і мінералогіі ў Каталіцкім інстытуце ў Парыжы. У 1879 годзе падрыхтаваў Матэрыялы па вывучэнню геалогіі рэгіёна Пай дэ Брэй. У 1880 годзе быў прэзідэнтам Французскага геалагічнага таварыства. У 1881—1883 гадах выйшла яго кніга «Traité de géologie», якая пазней стала падручнікам па стратыграфіі. Разам з Акілем Дэлесам на працягу многіх гадоў з’яўляўся рэдактарам «Геалагічнага часопіса». Разам з Альфрэдам Пацье ўдзельнічаў у геалагічнай здымцы раёнаў, прылеглых да Ла-Манша. Памёр у Парыжы ў 1908 годзе.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геолагі Францыі
Катэгорыя:Геолагі XIX стагоддзя
Чыштыя

**Чыштыя** (, ) — суфійскі тарыкат, заснаваны сірыйцам  у мястэчку  на тэрыторыі Афганістана ў X стагоддзі, які атрымаў пашырэнне ў Індыі. Першым з чатырох асноўных суфійскіх ордэнаў (Чышты, [[]], , ), які размясціўся ў Афганістане і Паўднёвай Азіі.

## Уплыў 
Вучнем гэтага ордэна быў індыйскі музыка і містык  (1882—1927), які стаў настаўнікам «універсальнага суфізму» на Захадзе.

Яго сваяк Нусрат Фацех Алі Хан (1948—1997) стаў (разам з Хаджы Гулямам Фарыдам Сябры) першым папулярызатарам  ў краінах Захаду. Яго пляменнік — Рахат Нусрат Фацех Алі Хан — спявак, выканаўца суфійскай музыкі і спеваў.

## Спасылкі 
* Ambreesh Mishra. A matter of faith. Indiatoday.in. September 10, 2009.
* Muneera Haeri. The Chishtis: A Living Light. Oxford University Press, 2000. Pages: 221.

Катэгорыя:Суфізм
Катэгорыя:Тарыкаты
Андрэ Датэль

**Андрэ Датэ́ль** (; , Аціньі, дэпартамент Ардэны — ) — французскі раманіст, эсэіст, майстар літаратурных біяграфій, філосаф. Працяглы час быў патрыярхам не толькі ардэнскай, але і ўсё французскай літаратуры.

## Біяграфія 
Скончыў Сарбону, Ліцэнцыят філасофіі. Настаўнічаў у Афінах (1924—1928), затым амаль на працягу 50 гадоў у французскіх правінцыяльных гарадках. («Le pays où l'on n'arrive jamais», 1955), «Неба прадмесцяў» («Le ciel du faubourg», 1956), «Душа мая» («Ma chère âme», 1961), фантастычнай аповесці «Востраў жалезных птушак» («L’île aux oiseaux de fer», 1956), зборніка навел «Ідыліі» («Idylles», 1961).

Пераняў ад сюррэалістаў культ А. Рэмбо, чыя этыка і эстэтыка ўплыла на яго творчасць. Прысвяціў творчасці Рэмбо шэраг эцюдаў — «Паслядоўнасць творчасці Рэмбо» («L’œuvre logique de Rimbaud», 1933), «Рэмбо і сучаснае бунтарства» («Rimbaud et la révolte moderne», 1952).

## Прызнанне 
Лаўрэат  (1955) за раман «Краіна, у якую ніколі не патрапіш» (''«Le pays où l'on n'arrive jamais»*).

## Памяць 
Андрэ Датэль міфалагізаваны ў родных мясцінах, якія часта нават называюць *Датэляндыяй*.

Да 100-годдзя нараджэння літаратара выданы зборнік паэзіі А. Датэля *«À tort et à travers»'' (2000), прэзентаваны на адмыслова прысвечанай юбілею выставе ў Шарлевіль-Мез'еры — цэнтры грамадскага і культурнага жыцця дэпартаменту Ардэны.

## Літаратура 
* Андре Дотель = André Dhôtel (Ардены) // «Дирижабль» № 12, 2005;
* *Балашов В. П.* Дотель // Краткая литературная энциклопедия / Гл. ред. А. А. Сурков. — М.: Сов. энцикл., 1962—1978. — Т. 2: Гаврилюк — Зюльфигар Ширвани. — 1964. — Стб. 768—769;
* *Весялуха М.* Масток паміж мовамі  // Літаратура і мастацтва № 2 (4751), 10 студзеня 2014 г. — ISSN 0024-4686 — С. 9.

Катэгорыя:Паэты Францыі
Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі
Тарыкат

**Тарыка́т** () або сулук — метад духоўнага ўзвышэння і містычнага пазнання Праўды. Слова * тарык* у значэнні «шлях» ўжываецца ў Каране. Тарыкату следуюць шматлікія суфійскія ордэны, якія моцна ўплываюць на грамадскае жыццё мусульманскага свету. Прыхільнікі мусульманскага аскетызму якія ішлі першапачаткова шляхам духоўнага ўзвышэння і барацьбы са сваімі страсцямі, у XI стагоддзі аб'ядналіся вакол духоўных настаўнікаў у тарыкаты. Цэнтрамі тарыкатаў сталі шматлікія абіцелі рыбаты, ханакі і завіі.

Тарыкаты практыкуюць адасобленасць і аскетызм, а таксама прапаведуюць шлях духоўнага ачышчэння і адданага служэння Алаху. Суфійскія ордэны адыгралі вялікую ролю ў справе распаўсюджвання ісламу сярод розных народаў у Малой Азіі, Егіпце, Цэнтральнай Азіі, Афрыцы і іншых рэгіёнах ісламскага свету.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Акимушкин О. Ф. Тарика // Ислам: энциклопедический словарь / отв. ред. С. М. Прозоров. — М. : Наука, 1991. — С. 224—225. — 315 с. : ил. — 50 000 экз. — ISBN 5-02-016941-2.
* 


Катэгорыя:Суфізм
Тэбрызскі дыван

. Прыватная калекцыя Э. Паравачы, Італія.]]
**Тэбрызскі дыван** — тэрмін, які вызначае дываны, вырабленыя на паўночным захадзе Персіі, на тэрыторыі Іранскага Азербайджана, і якія ўваходзяць у агульную катэгорыю .

Геаграфія вытворчасці тэбрызскіх дываноў ахоплівае гарады — Тэбрыз, Ардэбіль, , , , , Урмію, Зенджан, Гараджа, Херыз (Герыз), , Ахмедабад, Мірыш, Ахар, , Гараван, Сена, Карадаг і інш. Шырока вядомыя такія кампазіцыі як *Тэбрыз, , Герэджэ, Гораван, Герыс, Лечэктурундж, Афшан, , Аўчулуг, * ().

## Гл. таксама 
* Азербайджанскі дыван

Катэгорыя:Дываны
Катэгорыя:Дыванаткацтва
Катэгорыя:Азербайджанскі дыван
Трыпутнікавыя

**Трыпутнікавыя** (*Plantaginaceae*) — сямейства двухдольных раслін парадку , якое ўключае каля 110 родаў і 1115 відаў, размеркаваных па 12 трыбах.

## Апісанне 
Прадстаўнікі сямейства — аднагадовыя або шматгадовыя травы, распаўсюджаныя па ўсёй планеце.

## Роды 
Сямейства ўключае 106 родаў.

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 


Катэгорыя:Сямействы раслін
Гарычка

**Гары́чка** (*Gentiána*) — род шматгадовых, радзей аднагадовых траў і паўхмызнякоў сямейства . 

## Назва 
Паводле Плінія Старэйшага, родавая лацінская назва *Gentiana* нададзена гарычцы ад імя ілірыйскага цара  (II ст. да н.э.), які лячыў чуму карэннем .

Беларускую назву гарычка атрымала праз вельмі горкі смак каранёў і лісця, абумоўлены наяўнасцю ў іх гліказідаў.

## Батанічнае апісанне 
Травяністыя расліны з прамастойным сцяблом. Лісце супраціўнае, простае, суцэльнакрайняе, сядзячае. Кветкі адзіночныя, зрэдку нешматлікія, пераважна 4—5-членныя. Вяночак трубчасты або трубчаста-лейкападобны. Плод — каробачка. Насенне часта мае крыльцы. Размнажаюцца насеннем.

## Выкарыстанне 
Лекавыя, дэкаратыўныя і меданосныя расліны.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*  — С. 570—571.
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* Gentiana // The Plant List


Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Паліцэйская акадэмія (фільм)

**«Паліцэйская акадэмія»** () — амерыканская камедыя 1984 года. Рэжысёрам і адным з сцэнарыстаў фільма стаў Х’ю Уілсан, а Стыў Гутэнберг, Кім Кэтрал і Джордж Бэйлі выканалі асноўныя ролі. Касавыя зборы фільма склалі каля 146 мільёнаў даляраў, што ў далейшым стала падставай для з’яўлення яшчэ шасці фільмаў з гэтай серыі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Фільмы ЗША 1984 года
Катэгорыя:Кінакамедыі 1984 года
Катэгорыя:Кінакамедыі ЗША
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Паліцэйская акадэмія
Катэгорыя:Фільмы кампаніі Warner Bros.
Катэгорыя:Фільмы Х’ю Уілсана
Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Таронта
Катэгорыя:Кінарэжысёрскія дэбюты
Дзень падзякі

**Дзень падзякі** () — дзяржаўнае свята ў ЗША і Канадзе, адзначаецца ў другі панядзелак кастрычніка ў Канадзе і ў чацвёрты чацвер лістапада ў ЗША. З гэтага дня пачынаецца святочны сезон, які ўключае ў сябе Нараджэнне Хрыстова і працягваецца да Новага года.

## Гісторыя 
Дзень падзякі першапачаткова быў святам выразы падзякі і ўдзячнасці Богу, а роўна сям’і і сябрам за матэрыяльны дабрабыт і добрае стаўленне. У традыцыйным сэнсе (уласцівым земляробчым культурам пачынаючы з самых старажытных часоў), такое свята на зыходзе восені азначала падзяку нябёсам за багаты ўраджай і за багацце розных пладоў. З тых часоў у ЗША і Канадзе гэтае свята ў значнай ступені страціла свае рэлігійныя карані і стала грамадзянскім, агульнапрынятым і агульнанародным.

Сваімі каранямі гэтае свята сыходзіць у глыб амерыканскай гісторыі, да самых першых перасяленцаў з Англіі, якія прыбылі да берагоў Амерыкі ў 1620 годзе на знакамітым цяпер судне «Мейфлаўэр». Яны высадзіліся пасля цяжкага плавання па штармавым акіяне ў цяперашнім штаце Масачусетс марозным лістападаўскім днём і заснавалі Плімуцкую калонію.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Святы ўраджаю
*
Катэгорыя:Святы ЗША
Катэгорыя:Святы Канады
Пазл

**Пазл**, **складны малюнак**, **мазаіка** () — гульня-галаваломка, у якой патрабуецца скласці мазаіку з мноства фрагментаў малюнка рознай формы.

На думку псіхолагаў, збіранне пазлаў спрыяе развіццю вобразнага і лагічнага мыслення, адвольнай увагі, успрымання, у прыватнасці, адрозніванню асобных элементаў па колеры, форме, памеры і т. д.; вучыць правільна ўспрымаць сувязь паміж часткай і цэлым; развівае дробную маторыку рукі.

## Віды пазлаў 
У цяперашні час існуе вялікая колькасць розных відаў і мадыфікацый пазлаў. Мэта пры іх зборы адна — атрымаць з асобных элементаў адзіную карціну. Пазлы дзеляцца па памеры элементаў і па памеры адзінай карціны. Складанасць пазла ў межах аднаго ліку элементаў вызначаецца малюнкам, а галоўным крытэрыем з’яўляецца сам лік элементаў — чым ён вышэй, тым пазл больш і больш складаней.

Класічная колькасць элементаў у маленькім пазлы — 54 (пазлы прыкладна да 260 элементаў лічацца дзіцячымі). Памеры пазлаў вагаюцца ад невялікіх (каля 50 см²), да вельмі вялікіх (некалькі м²). Напрыклад, стандартны памер пазла з 500 элементаў — 47×33 см.

## Спасылкі 
* Как собирать пазлы

Катэгорыя:Галаваломкі
Катэгорыя:Настольныя гульні
Чына (род раслін)

**Чына** (*Lathyrus*) — род аднагадовых і шматгадовых траў сямейства Бабовыя. Лацінская назва паходзіць ад двух грэчаскіх слоў *la* — «вельмі» і *thuros* — «прывабны».

## Распаўсюджанне і экалогія 
Род ўключае больш за 150 відаў, распаўсюджаных у раёнах ўмеранага клімату Паўночнага паўшар’я, у Паўднёвай Амерыцы, паўночна-заходняй Афрыцы, Міжземнамор’і, на Далёкім Усходзе, у Кітаі. На тэрыторыі былога СССР расце больш за 50 відаў на стэпавых схілах, лугах, лясных палянах, узлесках у лесастэпавай зоне.

## Віды 
Паводле базы даных *The Plant List*, род уключае 159 відаў. Некаторыя з іх:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 
* 

*
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Кармавыя расліны
Banksia

**Banksia** — род раслін сямейства , які ўключае ў сябе каля 170 відаў.

Класіфікаваў расліну ; ён назваў род ў гонар Джозефа Банкса (1743—1820), англійскага натураліста, батаніка, прэзідэнта Лонданскага каралеўскага таварыства, які, як лічыцца, першы сабраў калекцыю з некалькіх відаў роду.

## Галерэя 

Файл:Banksia brownii shrubby cropped.jpg|
Файл:Banksia serrata flower.JPG|
Файл:Banksia prionotes 3 gnangarra.jpg|
Файл:Banksia attenuata dwarf cult Marg Rvr email.jpg|

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Banksia L.f. Scientific Description 

Катэгорыя:Пратэйныя
Катэгорыя:Флора Аўстраліі і Акіяніі
Балкарцы

**Балка́рцы** (саманазва *аланла*) — цюркскі народ, карэнныя жыхары Паўночнага Каўказа. Жывуць пераважна ў Кабардзіна-Балкарыі (Расія). Асобныя групы балкарцаў жывуць у Турцыі і краінах Цэнтральнай Азіі. Агульная колькасць у Расіі (2010) —  чалавек.

Гавораць на балкарскай мове кыпчацкай (заходняй) падгрупы цюркскай групы алтайскай сям’і. Захоўваецца нязначнае дыялектнае чляненне. Пісьмо на аснове кірыліцы. Вернікі — мусульмане-суніты.

Асноўны традыцыйны занятак — адгонная жывёлагадоўля (дробнае і буйна рагатае быдла, коні); займаліся таксама пашавым тэрасавым земляробствам, паляванне. Рамёствы: апрацоўка воўны, ткацтва (у жанчын); апрацоўка металу, скуры, драўніны (у мужчын). Традыцыйнае жытло — каменная сакля з плоскім земляным дахам альбо 2-скатным дахам.

## Літаратура 
* Народы мира. — М.: Советская энциклопедия, 1988. — С. 84.

## Спасылкі 
* *Кипкеева З. Б.* Карачаево-балкарская диаспора в Турции 

Катэгорыя:Цюркскія народы
Катэгорыя:Народы Расіі
Катэгорыя:Народы Каўказа
Падлог

**Падлог** — злачынства, якое выяўляецца ў падробцы сапраўдных або ў складанні фальшывых дакументаў. Адрозніваюць службовы падлог і падлог, які ўчыняецца прыватнай асобай. Заканадаўства Рэспублікі Беларусь прадугледжвае крымінальную ажказнасць за: выпуск (эмісію) службовай асобай суб'екта гаспадарання каштоўных папер без іх рэгістрацыі ва ўстаноўленым парадку, а таксама выкарыстанне заведама падложных дакументаў для іх рэгістрацыі; падлог праспекта эмісіі каштоўных папер; падлог выбарчых дакументаў (па выніках выбараў і рэферэндумаў), заведама няправільны падлік галасоў або парушэнне тайны галасавання, учыненыя членам выбарчай камісіі або службовай асобай дзяржаўнага ці грамадскага органа; службовы падлог, учынены з карыслівай або іншай асабістай зацікаўленнасці; падробка знакаў паштовай аплаты і праязных білетаў, падробка, выраб або збыт падробных дакументаў, пячатак, бланкаў. Найбольш небяспечным злачынствам з'яўляецца падлог грашовых знакаў і каштоўных папер, якія знаходзяцца ў абарачэнні.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Злачыннасць
Катэгорыя:Падман
Катэгорыя:Фальсіфікацыі
Паліцэйская акадэмія 2: Іх першае заданне

**«Паліцэйская акадэмія 2: Іх першае заданне»** () — амерыканская камедыя 1985 года рэжысёра Джэры Пэрыса. Першы з шасці сіквелаў серыі фільмаў «Паліцэйская акадэмія».

Многія акцёры засталіся з першага фільма, вярнуўшыся да сваіх роляў. Стыў Гутэнберг вярнуўся да ролі Махоўні, весялуна класа; былы гулец у амерыканскі футбол Буба Сміт вярнуўся да ролі чалавека-скалы Хайтаўэра; Мэрыян Рэмсі зноў сыграла Лавэрн Хукс; Дэвід Граф зноў сыграў вар’ята Афіцэра Юджына Тэклбэры; Майкл Уінслау вярнуўся да ролі майстра гукавых эфектаў Ларвэла Джонса, а Джордж Гейнс зноў сыграў каменданта Эрыка Ласарда. «Паліцэйская акадэмія 2: Іх першае заданне» — адзіны фільм з франшызы, у якім не грала Лэслі Істбрук ў ролі лейтэнанта Дэбі Кэлэхан.

Сярод новых акцёраў другой частцы Ховард Хесэрман у ролі капітана Піта Ласарда (брата каменданта паліцэйскай акадэміі Эрыка Ласарда), Бобкет Голдуэйт у ролі Зэда, кіраўніка разбойнай банды «Скальёны», Арт Метрана ў ролі лейтэнанта Маўзера, Цім Казурынскі ў ролі няўдалага бізнесмена Карла Суітчака і Лэнс Кінсі ў ролі сяржанта Проктара.

У фільме, курсанты скончылі паліцэйскую акадэмію і прызначаны на горшы ўчастак у горадзе, дзе яны павінны дапамагчы капітану Піту Ласарду перамагчы банду Зэда.

Катэгорыя:Фільмы ЗША 1985 года
Катэгорыя:Кінакамедыі 1985 года
Катэгорыя:Кінакамедыі ЗША
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Паліцэйская акадэмія
Катэгорыя:Фільмы кампаніі Warner Bros.
Катэгорыя:Фільмы Джэры Пэрыса
Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Таронта
Фёдар Пятровіч Котчанка

{{Ваенны дзеяч
|імя     = Фёдар Пятровіч Котчанка
|дата нараджэння  = 15.5.1918
|дата смерці    = 17.7.1995
|месца нараджэння = в. Смакава Віцебскага раёна Віцебскай вобласці
|месца смерці = Гомель
|выява = 
|шырыня = 200px
|апісанне выявы =
|мянушка =
|прыналежнасць = 
|гады службы =
|званне =
|род войскаў = партызаны
|камандаваў =
|частка =
|бітвы = 
|узнагароды =
{ style="background: transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
 
}
|сувязі =
|у адстаўцы =
}}
**Фёдар Пятровіч Котчанка** (, вёска Смакава,  — , ) — Герой Савецкага Саюза (01.01.1944).

## Біяграфія 
Скончыў Гомельскі аўтадарожны тэхнікум, з 1937 года працаваў на Гомельскім аўтарамонтным заводзе. У час Вялікай Айчыннай вайны з 15.08.1941 года ў партызанскім атрадзе «Бальшавік» — камандзір падрыўной групы. Група падрыўнікоў на чале з Ф. П. Котчанкам пусціла пад адхон 10 эшалонаў і браняпоезд праціўніка, удзельнічала ў разгроме варожых гарнізонаў.

Пасля вайны Ф. П. Котчанка працаваў дырэктарам прамкамбіната Гомельскага райспажыўсаюза. У 1960 годзе скончыў Гомельскі кааператыўны тэхнікум. Памёр 17 ліпеня 1995 года. Пахаваны ў Гомелі. 

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка»
* 2 ордэны Леніна
* Ордэн Айчыннай вайны 1-й ступені
* Медалі

## Памяць 
* Імем Ф. П. Котчанкі названа вуліца ў г. п. Сураж.
* Стэла ў гонар Ф. П. Котчанкі ўстаноўлена на Алеі Герояў у Гомелі (вул. Савецкая).

## Літаратура 
* Котчанка Фёдар Пятровіч // Памяць: Віцебскі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад. У. І. Мезенцаў; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн., 2004. — С. 339.
* 
* 

## Спасылкі 
* .

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Пахаваныя ў Гомелі
Пажарная сігналізацыя

**Пажарная сігналізацыя** — сукупнасць тэхнічных сродкаў для выяўлення пажару, паведамлення аб месцы яго ўзнікнення, а таксама кіравання тэхнічнымі сродкамі проціпажарнай аховы ці іншым абсталяваннем. Мае сетку пажарных апавяшчальнікаў для выяўлення небяспечных фактараў пажару (нарыклад, дыму, выпраменьвання, полымя, прадуктаў няпоўнага згарання) і пераўтварэння іх у электрычны сігнал з мэтай далейшай перадачы, прыёмна-кантрольнае абсталяванне для апрацоўкі інфармацыі, крыніцы электрасілкавання, кампаненты кіравання іншымі сістэмамі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пажарная аўтаматыка
Пазаматачная цяжарнасць

**Пазаматачная цяжарнасць** — развіццё аплодненай яйкаклеткі па-за маткай (у матачнай трубе, яечніку, брушной поласці). Прычыны: запаленчыя захворванні палавых органаў, пухліны, эндакрынныя захворванні, выкарыстанне гарманальных сродкаў. Часцей бывае трубная пазаматачная цяжарнасць (95-98 %). Эктапічная цяжарнасць уключае ўсе віды пазаматачнай цяжарнасці і матачную цяжарнасць з няправільнай лакалізацыяй плоднага яйка. Пры пазаматачнай цяжарнасці (на 2-3 месяцы цяжарнасці) разрываецца ёмішча плода з вонкавым або небяспечным для жыцця ўнутранным крывацёкам (рэзкі боль жывата, зніжэнне артэрыяльнага ціску, непрытомнасць, шок). Асабліва небяспечны крывацёк развіваецца пры разрывах у шыйцы маткі, у рудыментарнай матцы. Лячэнне хірургічнае.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паталогія цяжарнасці
Любчанская друкарня

**Любча́нская друка́рня** — друкарня, якая працавала ў горадзе Любча на працягу XVII стагоддзя.

Была заснавана ў 1612 годзе выдаўцом і друкаром Пятром Бластусам Кмітам, які перавёз сваю друкарню з Вільні ў Любчу.

Друкарня абслугоўвала патрэбы пратэстантаў, але зрэдку прымала заказы і католікаў. За 20 гадоў Кмітам было выдадзена 59 назваў кніг на польскай і лацінскай мовах па гісторыі, медыцыне, філасофіі і інш., а таксама некалькі паэтычных твораў.

Сярод выдадзеных кніг вылучаюцца наступныя:
* «Эпітоме» С. Рысінскага (1614),
* «Апафеграмы» С. Буднага (1614),
* «Навагрудскі дыспут» Я. Зыгроўскага (1616),
* «Гісторыя іудзейскай вайны» І. Флавія (1617)
* «Генеалогія, альбо Кароткае апісанне вялікіх князёў літоўскіх» (1626) М. Стрыйкоўскага ў перапрацоўцы С. Доўгірда,
* «Статут Слуцкай школы» (1628).

З 1632 года друкарню узначальваў сын Кміты — Ян Даніэль. Ім была выдадзена кніга арыянскага аўтара І. Шліхтынга «Аб Святой Троіцы супраць Балтазара Мейснера» на лацінскай мове (1639), а таксама панегірыкі і літургічныя творы па заказам віленскіх лютэран (усяго 24 назвы). З сярэдзіны 1640 да сярэдзіны 1650-х гадоў друкарню ўзначальваў Ян Ланге.

У 1646—1655 (або 1656) гадах былі выдадзены «Пастыла» і «Псалтыр» лютэранскага пастара А. Шонфлісіуса.

З Любчанскай друкарняй супрацоўнічаў вядомы гравёр К. Гётке.

## Літаратура 
* *Завальнюк У. М.* Энцыклапедычны слоўнік рэлігійнай лексікі беларускай мовы / У. М. Завальнюк, М. Р. Прыгодзіч, В. К. Раманцэвіч. — Мінск, Изд-во Гревцова, 2013. — 808 с. — ISBN 978-985-6954-73-6.
* 
Катэгорыя:Друкарні Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Любча
Катэгорыя:З’явіліся ў 1612 годзе
Міжнародны аэрапорт Кабул

**Міжнародны аэрапорт Кабул** — найбуйнейшы міжнародны аэрапорт Афганістана, знаходзіцца за 16 км ад цэнтра Кабула. З’яўляецца базавым для нацыянальных авіякампаній: Ariana Afghan Airlines, Kam Air, Safi Airways.

Аэрапорт пабудаваны ў 1960-х гадах. У 1970-х гадах выконваліся прамыя рэйсы ў Лондан і Франкфурт-на-Майне. З прыходам савецкіх войскаў выкарыстоўваўся выключна як ваенны аэрадром, у 1990-х гадах кантраляваўся талібамі. У кастрычніку 2001 года аэрапорт разам з ваеннымі самалётамі разбураны ВПС ЗША. У 2002 годзе адноўлены цывільныя авіярэйсы. 7 лістапада 2008 года Хамід Карзай урачыста адкрыў адноўлены будынак аэрапорта.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Аэрапорты Афганістана
Катэгорыя:Транспарт Кабула
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Кабула
Катэгорыя:З’явіліся ў 1970 годзе
Катэгорыя:1970 год у Кабуле
Катэгорыя:З’явіліся ў 2008 годзе
Катэгорыя:2008 год у Кабуле
Юліус Паер

**Юліус Паер** (, Шонаў, каля г. Цепліцы — ) — аўстрыйскі палярны даследчык.
У 1872-74 гадах узначаліў разам з Карлам Вайпрэхтам экспедыцыю на судне «Тэгетгоф», у час якой быў адкрыты архіпелаг, названы Зямлёй Франца-Іосіфа.

## Гл. таксама 
* Экспедыцыя Джэксана-Хармсварта
* Палярная экспедыцыя Цыглера
* Каланіяльная экспансія Габсбургскай манархіі

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Даследчыкі Арктыкі
Катэгорыя:Гісторыя даследавання архіпелага Зямля Франца-Іосіфа
Катэгорыя:Падарожнікі Аўстрыі
Катэгорыя:Аўстрыйская арыстакратыя
Катэгорыя:Пісьменнікі Аўстрыі
Катэгорыя:Постаці аўстрыйскай картаграфіі

Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Мукачэва
Плазменная лямпа

**Плазменная лямпа** — дэкаратыўны прыбор, які складаецца звычайна са шкляной сферы з усталяваным унутры электродам. На электрод падаецца высокае пераменнае напружанне з частатой каля 30 кГц. Унутры сферы знаходзіцца разрэджаны газ (для памяншэння напружання прабою). У якасці напаўнення могуць ужывацца розныя сумесі газаў дзеля надання «маланкам» пэўнага колеру. Тэарэтычна тэрмін службы плазменнай лямпы можа быць даволі працяглым, бо гэта маламоцная асвятляльная прылада, якая не змяшчае ніцяў накальвання і не награецца ў працэсе сваёй працы. Тыповая спажываная магутнасць 5—10 Вт.

Плазменная лямпа — вынаходніцтва Ніколы Тэсла (1894).

## Меры бяспекі 
Падчас ужывання варта выконваць меры бяспекі: калі на плазменную лямпу пакласці металічную рэч, накшталт манеты, можна атрымаць апёк альбо удар токам. Акрамя таго, дотык металічным прадметам да шкла здольны прывесці да ўзнікнення электрычнай дугі і прапальвання шкла наскрозь.

Істотнае пераменнае электрычнае напружанне можа індукаваць лямпай ток у правадніках нават скрозь неправодзячую сферу. Дотык адначасова да лямпы і да заземленага прадмета выклікае ўдар электрычным токам.

Аналагічна, варта старацца не змяшчаць электронныя прыборы (накшталт камп’ютарнай мышы) побач з плазменнай лямпай. Гэта можа прывесці не толькі да нагрэву шкляной паверхні, але і да істотнага ўздзеяння пераменнага току на сам электронны прыбор.

Электрамагнітнае выпраменьванне, створанае плазменнай лямпай, можа ствараць перашкоды ў працы такіх прылад, як лічбавыя аўдыёпрайгравальнікі і падобныя прылады.

Таксама лямпа стварае вакол сябе з кіслароду атрутны для чалавека азон (з’ява іанізацыі).

## Гісторыя 
У патэнце  («Электрычная крыніца святла», 6 лютага 1894) Нікола Тэсла апісаў канструкцыю плазменнай лямпы, якая складаецца са шкляной колбы з адзіным электродам унутры. На электрод падаецца ток высокага напружання ад катушкі Тэсла, у выніку чаго на канцы электрода з’яўляецца свячэнне, вядомае як каронны разрад.
Тэсла назваў сваё вынаходніцтва «Аднакантактная лямпа», а пазней «Газаразрадная трубка».

Сучасны выгляд свяцільніка плазменны шар атрымаў дзякуючы вынаходніку і навукоўцу . Ён канструяваў незвычайныя свяцільнікі і прадаваў іх калекцыянерам і навуковым музеям у 1970-я гг.

Тэхналогія стварэння газавых сумесяў, ужываная ў стварэнні сучасных плазменных шароў, была недаступнай у часы Ніколы Тэсла. У сучасных свяцільніках выкарыстоўваецца сумесь інертных газаў, такіх як ксенон, крыптон, неон. Дзякуючы гэтаму разрады ў сучасных плазменных шарах маюць розныя адценні.

## Цікавыя факты 
Калі да дзеючай лямпы на адлегласці 5—20 см, трымаючы ў руцэ, паднесці неонавую, люмінесцэнтную (у тым ліку і няспраўную) ці любую іншую газаразрадную лямпу, то яна пачне свяціцца.

## Гл. таксама 
* Трансфарматар Тэсла
* Лававая лямпа
* Плазма
* Неонавая лямпа
* Натрыевая газаразрадная лямпа
* Газаразрадны індыкатар

## Спасылкі 
Катэгорыя:Плазма
Паліцэйская акадэмія 3: Перападрыхтоўка

**«Паліцэйская акадэмія 3: Перападрыхтоўка»** () — амерыканская камедыя 1986 года рэжысёра Джэры Пэрыса. З’яўляецца трэцім фільмам з серыі «Паліцэйская акадэмія». Фільм «Паліцэйская акадэмія 2: Іх першае заданне», які быў выпушчаны годам раней, папярэднічаў гэтаму фільму, а ў 1987 годзе выйшаў наступны фільм «Паліцэйская акадэмія 4: Грамадзяне ў дазоры».

Нягледзячы на тое, што фільм атрымаў у большасці негатыўныя водгукі ад кінакрытыкаў, ён стаў першым у франшызе, які атрымаў рэйтынг PG і ўсе наступныя фільмы з серыі «Паліцэйская акадэмія» таксама мелі рэйтынг PG.

## Спасылкі 
* Police Academy 3: Back in Training на сайце Allrovi 

Катэгорыя:Фільмы ЗША 1986 года
Катэгорыя:Кінакамедыі 1986 года
Катэгорыя:Кінакамедыі ЗША
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Паліцэйская акадэмія
Катэгорыя:Фільмы кампаніі Warner Bros.
Катэгорыя:Фільмы Джэры Пэрыса
Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Таронта
Філы

**Філы**, або **Філе**, або **Філэ** (, ,  або , ад егіп. *П-і-лак*, што азначае «востраў Лак» або, магчыма, «востраў Канца») — востраў пасярод Ніла, на якім, па старажытнаегіпецкіх павер'ях, быў пахаваны Асірыс. У антычнасці да яго ўжываўся эпітэт «недаступны»: на свяшчэннай зямлі маглі жыць толькі жрацы, нават птушкі і рыба нібыта пазбягалі яго берагоў. Яшчэ раней востраў служыў перавалачным пунктам для гандлю фараонаў з Нубіяй. Знаходзіцца пад аховай ЮНЭСКА як помнік Сусветнай спадчыны.

Старажытныя аўтары называлі Філамі два невялікія астравы ля першага парога Ніла. Уласна Філе з іх меншы (да затаплення — 380 метраў у даўжыню і 120 метраў у шырыню), але цікавейшы для гісторыкаў і археолагаў. Пры Пталамеях востраў быў шчыльна забудаваны будынкамі, пры ўзвядзенні якіх выкарыстоўваўся граніт з мясцовых кар'ераў, і многія з пабудоў захаваліся да нашага часу.

Нектанеб I узвёў на паўднёвым ускрайку вострава храм у гонар багіні Хатхор. Яго справу падтрымалі Пталамеі і першыя рымскія кіраўнікі Егіпта. За падвойнымі прапілеямі высіліся гранітныя львы, каменныя клеткі для свяшчэнных ястрабаў і два трынаццаціметровыя абеліскі. На сценах храма былі высечаны рэльефы са сцэнамі з жыцця Асірыса. Храм у Філе — выключнае па паўнаце сведчанне эвалюцыі традыцый старажытнаегіпецкага мастацтва ў перыяд элінізму.

Храм у Філах праіснаваў да часоў Юстыніяна — ледзь не апошняе язычніцкае свяцілішча на землях Візантыі. Звязана гэта было з тым, што яго лічылі прысвечаным Ісідзе, якая ў позняй антычнасці атаясамлялася з Кіпрыдай і збліжалася з Багародзіцай. Пры Юстыніяне храм быў пераасвечаны як Багародзічная царква; яго рэльефы сістэматычна знішчаліся хрысціянскімі манахамі і радыкальнымі іканаборцамі.

У XX стагоддзі перад навуковай супольнасцю паўстала праблема захавання эліністычнай спадчыны Філе з прычыны пагрозы затаплення вострава водамі вадасховішча Насер пасля ўзвядзення Асуанскай плаціны. Ужо першая дамба, збудаваная ў 1902 годзе англічанамі, падтапіла частку вострава, што нанесла вялікую шкоду помніку — была страчана паліхромія рэльефаў, разбураны некаторыя часткі збудаванняў. Пры збудаванні Асуанскага вадасховішча (1960) ЮНЕСКА выступіла з ініцыятывай пераносу храма на Элефантыну. Помнік быў старанна абмераны і сфатаграфаваны, пасля чаго каменныя блокі былі перавезены і зноў сабраны на востраве Агіліка, размешчаным у  уверх па цячэнні.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Храмы Старажытнага Егіпта
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Егіпце
Катэгорыя:Перамешчаныя будынкі і збудаванні
Катэгорыя:Астравы на Ніле
Дзмітрый Георгіевіч Куптэль

**Дзмітрый Георгіевіч Куптэль** (нар. , ) — беларускі дыпламат.  Пастаянны прадстаўнік Рэспублікі Беларусь пры Афрыканскім Саюзе (па сумяшчальніцтве).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускую дзяржаўную політэхнічную акадэмію па спецыяльнасці «Тэхналогія машынабудавання» (1995). З адзнакай скончыў Інстытут дзяржаўнай службы Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «Знешняя палітыка і дыпламатыя» (2005). 

2005—2009 гг. Саветнік Пасольства Рэспублікі Беларусь у Сацыялістычнай Рэспубліцы В'етнам. 2009—2011 гг. — Намеснік начальніка аддзела Дэпартамента знешнеэканамічнай дзейнасці Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь. 2011—2013 гг. — Намеснік Дырэктара Дэпартамента знешнеэканамічнай дзейнасці Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь.

З мая 2018 па 2020 гады Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Кенія і па сумяшчальніцтве ў Федэратыўнай Дэмакратычнай Рэспубліцы Эфіопія, Рэспубліцы Уганда, Аб'яднанай Рэспубліцы Танзанія.

Катэгорыя:Дыпламаты Беларусі
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Эфіопіі
Катэгорыя:Пастаянныя прадстаўнікі Беларусі пры Афрыканскім саюзе
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Кеніі
Катэгорыя:Пастаянныя прадстаўнікі Беларусі пры ЮНЭП і ААН-Хабітат
Лемяшэвічы

**Лемяшэ́вічы** (, ) — вёска ў Пінскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Лапацінскага сельсавета.

Да 17 верасня 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Лемяшэвіцкага сельсавета.

## Гісторыя 
]]
Раней належала шляхецкім сем’ям, пераважна Лемяшэўскім.
* 1681 — узводзіцца першая царква;
* XIX стагоддзе — з’яўляецца цэнтрам воласці Пінскага павета;
* 1920-я — 1930-я гады — з’яўляецца цэнтрам гміны Пінскага павета;
* 1940 — утвораны Лемяшэвіцкі сельсавет.

## Славутасці 
* Драўляная царква Раства Багародзіцы (1893) са скульптурай Ісуса на тэрыторыі. 
* Брацкая магіла воінаў і партызан;
* Стаянка V—III тыс. да н.э., паселішча VI—IV тыс. да н.э. і курганны магільнік VII—III стст. да н.э. , 

## Вядомыя асобы 
* Вячаслаў Міхайлавіч Старжынскі (нар. 1918) — савецкі матэматык.
* Уладзімір Гаўрылавіч Колб (нар. 1929) — беларускі біяхімік-гематолаг.

## Спасылкі 
* Лемяшэвічы на GeoNames
* 
* 
* Гісторыя Пінска

Катэгорыя:Лапацінскі сельсавет (Пінскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Пінскага раёна
Нацыянальны музей Кабула

**Нацыянальны музей Кабула** — музей у Кабуле (Афганістан). Музей знаходзіцца ў 2-павярховым будынку, пабудаваным у 1919 годзе ў часы праўлення Аманулы-хана, у гістарычнай частцы горада. Калекцыя налічвала больш 100000 экспанатаў, 70 % якой было разграблена падчас грамадзянскай вайны. У сакавіку 1994 года моцна разбураны з-за пападання ракеты. У верасні 1996 года супрацоўнікі завершылі каталагізацыю ацалелых экспанатаў. У 2003—2006 гг. будынак музея быў адноўлены, у 2004 годзе найбольш каштоўныя экспанаты былі запячатаны для бяспекі ў металічныя скрыні і інвентарызаваны.. З 2007 года міжнародныя арганізцыі адшукалі больш 8000 экспантаў, у 2012 годзе 843 экспанаты, уключаючы Баграмскія біўні (1 ст.) вярнула Вялікабрытанія. Музей мае нумізматычную (11500 адзінак) і археалагічную калекцыю.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Кабула
Катэгорыя:Адукацыя ў Кабуле
Катэгорыя:З’явіліся ў 1919 годзе
Катэгорыя:1919 год у Кабуле
Артэ дэлла Лана

Ваўнянога цэху, , 1487,  ў Фларэнцыі.]]
». XIV — пачатак XV стагоддзя]]
**Артэ дэлла Лана** ( — у даслоўным перакладзе «Рамяство воўны», у іншым значэнні — «Ваўняны цэх») — цэх, гільдыя апрацоўкі воўны, адна з сямі найбуйнейшых  Фларэнцыі ў познім Сярэднявеччы і ў час Адраджэння.

У разгар вытворчасці ў Артэ дэлла Лана непасрэдна працавала 300 рабочых і ўскосна каля траціны насельніцтва Фларэнцыі, штогод выраблялася каля 100 тысяч мерак тканіны. Гільдыя кантралявала ўсе стадыі ваўняной апрацоўкі ад сырой воўны да гатовай тканіны.

## Літаратура 
* Gualchiere, 2001.''L'arte della lana a Firenze*, (Florence: Edifir)
* H. Hoshino, 1980. *L'arte della lana in Firenze nel Basso Medioevo: il commercio della lana e il mercato dei panni fiorentini nei secoli XIII—XV'', (Florence: Leo S. Olschki)

## Спасылкі 
* Medieval Sourcebook: The Arte della Lana & The Government of Florence, 1224
* Antonella Gozzoli, «Palagio dell'Arte della Lana»
* Bruce Brown, «History of the corporation»: chapter 9.

Катэгорыя:Гісторыя Фларэнцыі
Катэгорыя:Гільдыі
Катэгорыя:Воўна
Катэгорыя:Сярэднявечная эканоміка
Падольскае ўзвышша

**Падольскае ўзвышша** — узвышша на паўднёвым захадзе Украіны. Распрасціраецца з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Вышыні ад 380—320 м на паўночным захадзе да 220—130 м на паўднёвым усходзе. Найвышэйшы пункт — гара Камула (471 м). Разам з Валынскім узвышшам часта аб’ядноўваецца ў Валынска-Падольскае ўзвышша.

Падольскае ўзвышша размешчана на левым беразе Днястра, у межах Львоўскай, Цярнопальскай, Хмяльніцкай, Івана-Франкоўскай, Вінніцкай і часткова Адэскай абласцей, а таксама паўночна-ўсходніх раёнаў Малдовы.

На паўночным захадзе Падольскае ўзвышша абрываецца ў бок раўнін Малога Палесся стромкім уступам вышынёй да 200 м. На паўночным усходзе Падольскае ўзвышша мяжуе з Прыдняпроўскім узвышшам. Гэтая мяжа ўмоўна праходзіць па даліне Паўднёвага Буга. На паўднёвым захадзе ўзвышша мяжуе з Перадкарпаццем, у асноўным па даліне Днястра. На паўднёвым усходзе Падольскае ўзвышша плаўна зніжаецца і мяжуе з Прычарнаморскай нізінай.

## Літаратура 
* Кошик Ю. О. Подільська височина // Географічна енциклопедія України. — Том 3. / Редколегія: О. М. Маринич (відпов. ред.) та ін. — К.: «Українська Радянська Енциклопедія» ім. М. П. Бажана, 1993. — С. 52.
* Мала гірнича енциклопедія. В 3-х т. / За ред. В. С. Білецького. — Донецьк: Донбас, 2004. — ISBN 966-7804-14-3.

Катэгорыя:Узвышшы Украіны
Аналіз

**Аналіз** (ад  — раскладванне) — расчляненне прадмета пазнання, абстрагаванне яго асобных бакоў.

# Метад даследавання, які ўключае ў сябе вывучэнне прадмета з дапамогай разумовага або рэальнага раздзялення яго на складнікі — элементы (часткі аб’екта, яго прыкметы, уласцівасці, адносіны). Кожная з вылучаных частак аналізуецца асобна ў рамках адзінага цэлага. Адваротнае — сінтэз.
# Удакладненне лагічнай формы (будовы, структуры) развагі сродкамі фармальнай логікі.
# Сінонім навуковага даследавання наогул.

## Літаратура 
* 
* Білуха М. Т. Методологія наукових досліджень: Підручник. — К.: АБУ, 2002. — 480 с.

Катэгорыя:Метады даследаванняў
Паліцэйская акадэмія 4: Грамадзяне ў дазоры

**«Паліцэйская акадэмія 4: Грамадзяне ў дазоры»** () — амерыканская камедыя 1987 года рэжысёра Джыма Дрэйка. З’яўляецца чацвёртым фільмам з серыі «Паліцэйская акадэмія». Фільм «Паліцэйская акадэмія 3: Перападрыхтоўка», які быў выпушчаны годам раней, папярэднічаў гэтаму фільму, а ў 1988 годзе выйшаў наступны фільм «Паліцэйская акадэмія 5: Прызначэнне — Маямі Біч». Гэтая частка серыі — апошняя, у якой граў Стыў Гутэнберг у ролі Кэры Махоўні.

## Спасылкі 
* Паліцэйская акадэмія 4: Грамадзяне ў дазоры на сайце Internet Movie Database 

Катэгорыя:Фільмы ЗША 1987 года
Катэгорыя:Кінакамедыі 1987 года
Катэгорыя:Кінакамедыі ЗША
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Паліцэйская акадэмія
Катэгорыя:Фільмы кампаніі Warner Bros.
Катэгорыя:Фільмы Джыма Дрэйка
Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Таронта
Індульгенцыя

1521]]

**Індульге́нцыя** ( ад , "цярпець, дазваляць ") — у каталіцкай царквы — вызваленне ад часовай кары за грахі, у якіх грэшнік ўжо пакаяўся, і віна за якія ўжо даравана ў сакраменце споведзі, у прыватнасці дазвол ад накладзенай Царквой епітым'і. Насуперак распаўсюджанай памылцы, індульгенцыя не мае ніякага дачынення да адпушчэнне грахоў, якое даецца толькі ў сакраменце споведзі. Адпушчэнне часовай кары хрысціянін атрымлівае праз дзеянне Царквы са скарбніцы заслуг Хрыста і святых. Індульгенцыя можа быць частковай або поўнай, у залежнасці ад таго, ці вызваляе яна часткова або цалкам ад часовай кары за грахі. Кожны вернік можа атрымліваць індульгенцыі як для сябе, так і за памерлых.

## Літаратура 
* Катэхізіс Каталіцкай царквы. Ст. 1471
* «Индульгенция» //Католическая энциклопедия. Т. 2, Издательство францисканцев. М, 2005.
* Е. В. Казбекова, В. В. Тюшагин, М. С. Иванов. Индульгенция // Православная Энциклопедия. Т. 22
* А. Д. Щеглов. Индульгенция // Словарь средневековой культуры. М., 2003, с. 187—189

## Спасылкі 
* Декрет о индульгенциях на сайте Святого Престола 
* Индульгенции в истории Греческой Церкви

Катэгорыя:Хрысціянства
Катэгорыя:Каталіцкая тэалогія
Катэгорыя:Метафары