Халодная вайна за штучны інтэлект

**Халодная вайна за штучны інтэлект** () — тэрмін (наратыў або канцэпцыя), якая апісвае геапалітычнае супрацьстаянне паміж ЗША і КНР у рамках Другой халоднай вайны, засяроджаную на тэхналогіях у сферы распрацоўкі штучнага інтэлекту (ШІ). Кантэкстам гэтай канцэпцыі з’яўляецца гандлёвая вайна паміж дзяржавамі і гонка ўзбраенняў у перадавых ШІ, якая ўключае ў сябе прымяненне ШІ ў ваенных тэхналогіях абедзвюма краінамі і маштабнае будаўніцтва цэнтраў апрацоўкі даных і іншай вылічальнай інфраструктуры, неабходнай для падтрымкі развіцця ШІ, у тым ліку прымяненне перадавых паўправаднікоў, якія забяспечваюць рэсурсную базу для забеспячэння гэтых распрацовак.

## Гісторыя 
Тэрмін «Халодная вайна за штучны інтэлект» (англ. *AI Cold War*) упершыню з’явіўся ў 2018 годзе ў артыкуле часопіса Wired за аўтарствам Нікаласа Томпсана і Яна Брэмера. Аўтары звязваюць узнікненне гэтай канцэпцыі з 2017 годам, калі Кітай апублікаваў «План развіцця ШІ», накіраваны на дасягненне глабальнага лідарства ў гэтай галіне да 2030 года. Прызнаючы выкарыстанне Кітаем ШІ для ўмацавання аўтарытарнага рэжыму, Томпсан і Брэмер папярэджваюць пра небяспеку для ЗША ад уцягвання ў такую гонку. Замест гэтага яны прапануюць тэхналагічнае супрацоўніцтва паміж краінамі для выпрацоўкі глабальных стандартаў этыкі і прыватнасці ў ШІ.

Неўзабаве пасля публікацыі ў Wired былы міністр фінансаў ЗША Генры Полсан згадаў аб фарміраванні «эканамічнай жалезнай заслоны» паміж ЗША і Кітаем, узмацніўшы наратыў халоднай вайны за ШІ. Гандлёвыя абмежаванні і санкцыі пагаршалі раскол, запавольваючы тэхналагічны прагрэс у глабальным маштабе.

Буйныя тэхналагічныя кампаніі могуць быць зацікаўлены ў прасоўванні ідэі аб супрацьстаянні ў сферы ШІ з камерцыйнага пункту гледжання.

Джаана Брайсон і Хелена Малікава паказалі на магчымую зацікаўленасць Вялікай Чацвёркі ў папулярызацыі гэтай канцэпцыі, так як карпарацыі лабіруюць змякчэнне рэгуляцый ШІ ў ЗША (CHIPS and Science Act) і ЕС (European Chips Act). Фактычная ацэнка бягучых магчымасцяў ШІ ў розных краінах паказвае, што рэальнасць менш бінарная, чым яе малююць у рамках канцэпцыі «халоднай вайны». Першапачаткова гэта была толькі рыторыка, але з-за карпаратыўных інтарэсаў і пазіцый нацыянальных ведамстваў бяспекі яна можа стаць рэальнай і справакаваць гонку ўзбраенняў.

Што тычыцца кібермастацтва, даследаванне Міжнароднага інстытута стратэгічных даследаванняў (на 2021 год) сцвярджае, што тэхналагічная магутнасць Кітая перабольшаная, а яго кіберпатэнцыял адстае ад амерыканскага як мінімум на дзесяцігоддзе.

З пачаткам свайго другога прэзідэнцтва Дональд Трамп абвясціў аб запуску праекта The Stargate Project. Кампанія была заснавана з першапачатковымі інвестыцыямі ў памеры 100 мільярдаў долараў, якія могуць павялічыцца да 500 мільярдаў долараў да 2029 года. Праект уключае ў сябе маштабнае будаўніцтва цэнтраў апрацоўкі даных і іншай вылічальнай інфраструктуры, неабходнай для падтрымкі развіцця ШІ, што б захаваць перавагу перад КНР.

Неўзабаве пасля гэтага адбыўся выхад новай ШІ-мадэлі ад кітайскай кампаніі DeepSeek. Тэсты прадукцыйнасці паказалі, што версія пераўзышла Llama 3.1 і Qwen 2.5, а таксама адпавядала GPT-4o і Claude 3.5 Sonnet, прычым па даных вытворцы, агульная цана навучання мадэлі склала ўсяго каля 5,58 млн долараў ЗША, а само навучанне заняло каля двух месяцаў, што на парадак танней і хутчэй амерыканскіх аналагаў. Выхад DeepSeek выклікаў рэзкае зніжэнне курсаў акцый сусветных тэхналагічных кампаній і дыскусіі аб пераацэнцы інвестыцый у ШІ. Трамп назваў DeepSeek «трывожным званком» для амерыканскіх технакампаній.

У лютым 2025 года ў Парыжы прайшоў саміт пад старшынствам прэзідэнта Францыі Эманюэля Макрона і прэм’ер-міністр Індыі Нарэндры Модзі, прысвечаны геапалітыцы штучнага інтэлекту, у якім прымалі ўдзел сусветныя лідары, тэхналагічныя гіганты і знакамітыя навукоўцы. Меркавалася прапанаваць альтэрнатыўны шлях развіцця ШІ, заснаваны на этыцы і міжнародным рэгуляванні. Віцэ-прэзідэнт ЗША Джэймс Дэвід Вэнс выступіў супраць празмернага рэгулявання ШІ ў сваёй прамове. ЗША і Вялікабрытанія адмовіліся падпісаць сумесную дэкларацыю краін-удзельніц. Макрон абвясціў, што Францыя ўключаецца ў гонку за штучны інтэлект, каб скласці канкурэнцыю ЗША і Кітаю, і анансаваў атрыманне краінай прыватных інвестыцый на агульную суму 109 мільярдаў еўра на распрацоўкі ў сферы ШІ.

17 лютага Ілан Маск прадставіў новую мадэль штучнага інтэлекту Grok 3, якая пераўзыходзіць вядучых канкурэнтаў па ключавых тэхнічных паказчыках, што істотна ўзмацняе гонку за стварэнне больш магутных ШІ-сістэм.

## Паўправаднікі і Тайвань 
Асцярогі з нагоды збояў у ланцужках паставак і глабальнага дэфіцыту паўправаднікоў звязаныя з ключавой роляй Тайваня ў іх вытворчасці. 70 % паўправаднікоў выпускаюцца або праходзяць праз Тайвань, дзе грунтуецца TSMC — найбуйнейшы ў свеце вытворца мікрасхем. Кітай не прызнае суверэнітэт Тайваня, а гандлёвыя абмежаванні ЗША на пастаўкі паўправаднікоў у Кітай раней парушалі камерцыйныя сувязі паміж TSMC і Huawei.

## Новы сусветны парадак 
На думку Хеманта Танеджы і Фарыда Закарыі халодная вайна за ШІ прадвесціць новы сусветны парадак у геапалітыцы. Гэты новы сусветны парадак — адыход ад аднапалярнай сістэмы, дзе дамінуюць ЗША. Ён характарызуецца існаваннем двух паралельных лічбавых экасістэм, якія кіруюцца Кітаем і ЗША. Каб атрымаць поспех, краіны, якія лічаць сябе дэмакратычнымі, павінны прывесці свае тэхналагічныя экасістэмы ў адпаведнасць з амерыканскай, у рамках працэсу, які атрымаў назву рэглабалізацыі.

## Гл. таксама 
* Рэгламент Еўрапейскага Саюза аб штучным інтэлекце

## Крыніцы 
Катэгорыя:Знешняя палітыка ЗША
Катэгорыя:Знешняя палітыка Кітайскай Народнай Рэспублікі
Катэгорыя:Штучны інтэлект