open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Навукова-тэрміналагічная камісія

**Навукова-тэрміналагічная камісія** — навукова-даследчая ўстанова пры Наркамасветы БССР ў складзе гуманітарнай (літаратурна-мастацкай), прыродазнаўчай і матэматычнай секцый.

З утварэннем Беларускай ССР сфера функцыянавання беларускай мовы значна расшырылася. Арганізацыя сярэдняй і вышэйшай школы, стварэнне нацыянальнага перыядычнага друку, падрыхтоўка школьных падручнікаў, перакладчыцкая дзейнасць, развіццё навуковых даследаванняў патрабавалі хуткага развіцця і ўдасканалення беларускай мовы, і ў першую чаргу распрацоўкі тэрміналогіі хоць бы ў аб’ёме выкладання на беларускай мове ў сярэдняй школе, стварэння праграм, падручнікаў, вучэбных дапаможнікаў.

У 1919 г. была створана Тэрміналагічная камісія з менскіх настаўнікаў, якая распрацавала асноўныя тэрміны для беларускай пачатковай школы, надрукаваныя потым у «Праграме беларускай пачатковай школы» на 1919/20 навучальны год. 10 лютага 1921 г. была створана Навукова-тэрміналагічная камісія, якая займалася складаннем і апрацоўкай беларускай тэрміналогіі. Яе старшынёй абраны беларускі навуковец і грамадскі дзеяч Сцяпан Міхайлавіч Некрашэвіч. Загадчыкам гуманітарнай секцыі стаў Янка Купала (люты — жнівень 1921 г.).

Сярод важнейшых пытанняў, якія вырашыла, напрыклад, навукова-тэрміналагічная камісія пад кіраўніцтвам С. М. Некрашэвіча, — распрацоўка навуковай тэрміналогіі беларускай мовы, патрэбу ў якой вельмі востра адчувала пачатковая і сярэдняя школа. На працягу толькі 1921 года камісіяй было распрацавана некалькі тысяч тэрмінаў у галіне граматыкі, літаратуры, логікі, матэматыкі, батанікі, геаграфіі, геалогіі і інш. Тэрміны ў выглядзе спецыяльных падборак друкаваліся ў часопісе «Вестник Народного комиссариата просвещения».

Пры выпрацоўцы тэрміналогіі камісія арыентавалася на слоўнік жывой беларускай мовы і ўтварала неалагізмы паводле правілаў беларускай мовы, часам выкарыстоўвала запазычанні з рускай, польскай і лацінскай моваў. Большасць распрацаваных тэрмінаў захоўваецца ў сучаснай беларускай мове. Камісіяй падрыхтавана і выдадзена некалькі падручнікаў для пачатковых і сярэдніх школ.

На яе базе 30 студзеня 1922 г. заснаваны Інстытут беларускай культуры (Інбелкульт).

## Спасылкі 
* 100 год з дня заснавання Навукова-тэрміналагічнай камісіі

Катэгорыя:Навуковыя арганізацыі Беларусі
Катэгорыя:1921 год у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1921 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1922 годзе
Катэгорыя:Арганізацыі Мінска
Катэгорыя:Гісторыя беларускай мовы
Катэгорыя:Тэрміналагічныя камісіі
Катэгорыя:Беларуская тэрміналогія
Nartheciaceae

**Nartheciaceae**&nbsp;— сямейства кветкавых раслін парадку .

## Апісанне 
Гэта шматгадовыя травяністыя расліны. Часта яны ўтвараюць карэнішчы як органы выжывання. Суквецці вінаградападобныя. Плады&nbsp;— 3-камерныя капсулы.

## Распаўсюджанне 
Арэал мае раянаванне з відамі ва ўмераных шыротах Паўночнага паўшар’я (Еўропа і Паўночная Амерыка), віды ў Азіі (Усходняя Азія і Паўднёва-Усходняя Азія), і віды на паўночным усходзе Паўднёвай Амерыкі (Венесуэла і Гаяна).

## Галерэя 

Файл:Narthecium asiaticum 1.JPG|
Файл:Aletris foliata 4.JPG|
Файл:Lophiola aurea CBM.png|
Файл:Metanarthecium luteoviridis 3.JPG|

## Спасылкі 
* Germplasm Resources Information Network (GRIN) [Архівавана 9 сакавіка 2016 у Wayback Machine.] 

Катэгорыя:Сямействы раслін
Катэгорыя:Аднадольныя
Унутраная Дэльта Нігера

**Унутраная Дэльта Нігера** — шырокая тэрыторыя ў сярэднім цячэнні ракі Нігер на тэрыторыі Малі, таксама вядомая пад назвай **Масіна**. Прадстаўляе сабой шырокую моцна забалочаную пойменную даліну з мноствам азёр, старыц і рукавоў.

## Апісанне 
Дэльта мае даўжыню 425 км пры сярэдняй шырыні 87 км. Там, дзе сёння Нігер зліваецца са сваім асноўным прытокам Бані, некалі знаходзілася вялікае бясцёкавае возера. У цяперашні час вялікае возера ўтвараецца падчас вільготнага сезону, яго воды выкарыстоўваюцца людзьмі для арашэння навакольных зямель, а таксама шматлікімі жывёламі і птушкамі. За чатыры месяцы дажджоў (з ліпеня па кастрычнік) плошча дэльты павялічваецца з 3,9 тыс. км² да 20 тыс. км².

Унутраная, як і вусцевая дэльта ракі маюць значную колькасць адкладаў алювіяльных наносаў. У раёне Тамбукту шматлікія рукавы злучаюцца ў адно рэчышча.

## Насельніцтва 
Тэрыторыя Масіны і прылеглыя вобласці населеныя народамі фульбе і дагонамі. Землі выкарыстоўваюцца для вырошчвання проса і рысу, а таксама для гадоўлі кароў. Акрамя таго дэльта выкарыстоўваецца малійцамі для забеспячэння воднымі рэсурсамі і для рыбалкі.

Гарады, размешчаныя ў раёне дэльты ўнутранай: Ке-Масіна, Тамбукту, Мопці, Севарэ і Джэнэ. У трох км ад Джэнэ ляжаць руіны горада Джэнэ-жэна («Стары Джэні»), заснаванага ў 250 годзе да нашай эры. З-за блізкасці Сахеля, тэрыторыя якога ў цяперашні час расце, існуюць асцярогі, што Масіна атрымлівае ўсё менш дажджу кожны год.

## Спасылкі 
* Inland Niger Delta | Heilbrunn Timeline of Art History | The Metropolitan Museum of Art

Катэгорыя:Нігер (рака)
Катэгорыя:Геаграфія Малі
Крос-Рывер

**Крос-Рывер** () — федэральны штат у Нігерыі. Назва бярэ пачатак ад ракі Крос. Адміністрацыйны цэнтр Крос-Рывера — горад Калабар.

## Геаграфія 
Штат Крос-Рывер знаходзіцца на крайнім паўднёвым усходзе Нігерыі, на яе мяжы з Камерунам (з усходу). На поўнач ад штата Крос-Рывер знаходзіцца федэральны штат Бенуэ, на захад — штат Абія, на паўночны захад — штат Эбаньі, на паўднёвым захадзе — штат Аква-Ібом. З поўдня ён абмываецца водамі Атлантычнага акіяна.

## Гісторыя 
Гэты федэральны штат быў заснаваны 27 мая 1967 года пад назвай «Паўднёвы ўсход» (Паўднёва-Усходні штат). 3 лютага 1976 года ён быў перайменаваны ў *Крос-Рывер*. Першым губернатарам штата быў Удуакаха Дж. Эзуэне (у 1967—1975). Цяперашні губернатар — Ліель Імоке (з мая 2007).

## Адміністрацыйны падзел 
Адміністрацыйна штат падзяляецца на 18 тэрыторый мясцовага кіравання.

## Эканоміка 
Асновай эканомікі Крос-Рывера з’яўляецца сельская гаспадарка, якая падпадзяляюцца на дзяржаўны і прыватны сектары. Калі ў прыватных гаспадарках занятыя пераважна дробныя фермеры, то дзяржаўны сектар валодае буйнымі плантацыямі, дзе вырошчваюцца рыс, ямс, маніёк, маіс, бананы, какава, каўчук, арахіс і какосавая пальма. Акрамя гэтага, вялікую ролю гуляюць рыбалоўства і жывёлагадоўля — развядзенне авечак, коз, свіней, а таксама хатняй птушкі, трусоў і т. п. З карысных выкапняў на тэрыторыі штата здабываецца вапняк, тытанавая і алавяная руды.

У Калабары знаходзяцца акіянскі порт і міжнародны аэрапорт.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Штаты Нігерыі
Capniidae

**Capniidae** — сямейства насякомых з атраду вяснянак.

## Апісанне 
У даўжыню гэтыя вяснянкі могуць быць ад 5 да 25 мм. Цела цёмнаафарбаванае. Цэркі вусікападобныя і складаюцца з 7-8 сегментаў. Крылы празрыстыя, на брушку ляжаць плоска, часам скарочаныя.

## Роды 
У сусветнай фауне 315 відаў з 17 родаў.

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* †
** †, †
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* †
** †, †
* 
* 

## Распаўсюджанне 
Сустракаюцца ў Галарктыцы і Неатропіцы.

Катэгорыя:Сямействы насякомых
Катэгорыя:Вяснянкі
Эрых Рудорфер

**Эрых Рудорфер** (; 1 лістапада 1917, Цвахау — 8 красавіка 2016, Бад-Швартау) — германскі лётчык-ас, знішчальнік, удзельнік Другой сусветнай вайны. Здзейсніў больш за тысячу вылетаў, правёў 302 паветраных баёў, атрымаў 222 перамогі, з іх 60 на Заходнім фронце, 26 у Паўночнай Афрыцы і 136 на Усходнім фронце.

## Біяграфія 
Пачаў лётаць у 1936 годзе, у 1939 пачаў службу ў люфтвафэ. Першую перамогу атрымаў 14 мая 1940, збіўшы французскі знішчальнік Hawk 75. Быў паранены ў кастрычніку 1942, у сярэдзіне снежня вярнуўся ў сваю частку, перакінутую ў Туніс. 9 лютага 1943 збіў 8 самалётаў за адзін вылет, 15 лютага — 7. 1 жніўня 1943 года быў прызначаны камандзірам II групы JG 54, якая дзейнічала на Ленінградскім фронце. 6 лістапада збіў 13 знішчальнікаў Як-7 і Як-9 за адзін вылет, што з’яўляецца рэкордам люфтвафэ. (Вынік унесены ў Кнігу рэкордаў Гінеса, аднак гібель такога ліку самалётаў на дадзеным участку фронту савецкім бокам не пацвярджалася. Параўноўванне журналаў БД савецкіх ЗАП не пацвярджаецца нават гібель столькіх машын за ўвесь дзень). 28 кастрычніка 1944 атрымаў 11 перамог за адзін дзень (таксама не пацверджана). У снежні 1944 быў пераведзены ў JG 7, якая ўдзельнічала ў абароне Рэйха і была ўкамплектаваная рэактыўнымі знішчальнікамі Me-262. На гэтым самалёце атрымаў 12 перамог. Сярод збітых Рударферам за гады вайны самалётаў 10 чатырохматорных бамбардзіроўшчыкаў і 58 штурмавікоў Іл-2. Быў збіты 16 разоў.

Пасля вайны працаваў пілотам грамадзянскай авіяцыі.

Памёр 8 красавіка 2016 года ў Бад-Швартау ва ўзросце 98 гадоў.

## Узнагароды 
* Рыцарскі крыж Жалезнага крыжа (1 мая 1941, 19 перамог)
* Дубовыя лісты да Рыцарскага крыжа (11 красавіка 1944 г., 130 перамог)
* Мячы да Рыцарскага крыжа (25 студзеня 1945 г., 210 перамог)
* Нямецкі крыж у золаце (9 снежня 1941)
* Жалезны крыж 1-га класа (28 чэрвеня 1940)
* Жалезны крыж 2-га класа (22 траўня 1940)
* Згаданы ў Вермахтберыхце (30 кастрычніка 1944)
* Ганаровы Кубак люфтвафэ (20 кастрычніка 1940)
* Нагрудны знак «За раненне» III ступені
* Кваліфікацыйны нагрудны знак люфтваффе «Пілот-назіральнік»
* Ордэн Крыжа Свабоды 2-га класа

## Літаратура 
* М. Спик. Асы Третьего Рейха. — М.: АСТ, 2007. — .

## Спасылкі 
* Старонка на сайце luftwaffe.cz  )
* Иван Лавриненко /Евгений Величко — Тринадцать «Яков» гауптмана Рудорффера 

Катэгорыя:Згаданыя ў Вермахтберыхце
Катэгорыя:Лётчыкі Германіі
Катэгорыя:Лётчыкі Другой сусветнай вайны
Спіс касмічных запускаў у 2023 годзе

У гэтым спісе прыводзіцца інфармацыя аб запусках касмічных аб’ектаў у **2023** годзе, якія былі прызначаны для выхаду на калязямную арбіту або траекторыю ўцёкаў. Інфармацыя ўзята з адкрытых афіцыйных крыніц, атмасферныя і субарбітальныя выпрабавальныя палёты не ўключаны. Назвы аб’ектаў і запускаючых дзяржаў адпавядаюць даным, якія прадстаўляюцца краінамі ўдзельнікамі «Канвенцыі аб рэгістрацыі аб’ектаў, якія запускаюцца ў касмічную прастору», прынятай на Генеральнай Асамблеі ААН у 1974 годзе.

## Спіс арбітальных запускаў 
## Спасылкі 
Катэгорыя:2023 год у касманаўтыцы
Катэгорыя:Спісы касмічных запускаў
Дыплакокі

**Дыплакокі** — круглявыя бактэрыі (кокі), якія звычайна сустракаюцца парамі. Часам (у арганізме) яны бываюць акружаны . Прыкладамі дыплакокаў могуць служыць грамадмоўныя бактэрыі роду : менінгакок, ганакок, а таксама пнеўмакок.

Раней вылучаўся асаблівы род бактэрый *Diplococcus*, але ў цяперашні час такое вылучэнне не прызнаецца.

Катэгорыя:Бактэрыі
Вашынгтон (акруга, Мэн)

**Акруга Вашынгтон** () — акруга на ўсходзе штата Мэн, ЗША. Насельніцтва на 2020 год складала  чалавек. Адміністрацыйны цэнтр — горад Мачаяс.

Востраў Сен-Круа быў месцам часовага французскага паселішча ў 1604 годзе, якое ўзначаліў даследчык Самюэль дэ Шамплейн. У чэрвені 1775 года адбылася першая марская бітва Амерыканскай рэвалюцыі ў заліве Мачайас каля форта О’Браэн. Акруга Вашынгтон была заснавана 25 чэрвеня 1789 года і названа ў гонар аднаго з айцоў-заснавальнікаў ЗША Джорджа Вашынгтона.

## Геаграфія 
Плошча акругі складае  км², з іх  км² (79 %) — суша, а 1800 км² (21 %) — вада. Мяжуе на ўсходзе з Нью-Брансуікам (Канада), азёры Чыпутнецікук, рака Сен-Круа і заліў Пасамакуодзі ўтвараюць мяжу. На поўдні акруга абмываецца Атлантычным акіянам. Акруга Вашынгтон складаецца з пагоркаў і далін і ўключае некалькі астравоў. Іншыя водныя шляхі — азёры Уэст-Гранд, Біг, Медыбэмпс і Баскахеган, а таксама рэкі Мачайас, Нарагагуагус і Плезант. У акрузе знаходзіцца самая ўсходняя кропка ЗША — Уэст-Куодзі-Хед.

### Суседнія акругі 
* Арустук — паўночны захад
* Пенабскот — паўночны захад
* Ханкок — паўднёвы захад
* Нью-Брансуік, Канада — усход

## Дэмаграфія 
Паводле перапісу 2020 года ў акрузе Вашынгтон жылі  чалавек. Сярэдні ўзрост насельніцтва — 48,5 год. Насельніцтва акругі па ўзроставым дыяпазоне размеркавалася наступным чынам: 19,1 % — жыхары маладзейшыя за 18 гадоў, 56,4 % — ад 18 да 65 гадоў і 24,5 % — ва ўзросце 65 гадоў і старэй. Расавы склад: белыя — 89,3 %, афраамерыканцы — 0,5 %, карэнныя амерыканцы — 4,5 % і азіяты — 0,4 %. 2,1 % насельніцтва горада — лацінаамерыканцы.

У 2020 годзе медыяны даход на сям’ю ацэньваўся ў  $, на хатнюю гаспадарку — у  $. 18,1 % насельніцтва пражываюць за рысай беднасці. 23,8 % маюць вышэйшую адукацыю. 46,8 % былі супрацоўнікамі прыватных кампаній, 4,6 % — самазанятыя работнікі, 12,3 % — супрацоўнікі прыватных некамерцыйных арганізацый, 20,0 % — дзяржаўныя служачыя, 16,4 % — самазанятыя ў уласным незарэгістраваным бізнэсе або хатняй гаспадарцы.

## Галерэя 

Image:Maine 2019 (6) (48342769862).jpg|Кангрэгацыйная царква ў горадзе Мачаяс
Image:Water Street, Eastport, Maine, in 2012.jpg|Уотэр-стрыт, цэнтр горада Істпорт
Image:Machias River at Bad Little Falls, Machias, Maine image 1.jpg|Рака Мачаяс у Бэд-Літл-Фолс, Мачаяс

Катэгорыя:Акругі Мэна
Сарцыны

**Сарцыны** (*Sarcina*) — род грамстаноўчых кокаў, якія дзеляцца ў трох узаемна перпендыкулярных напрамках, утвараючы пры гэтым кубічныя «цюкі», ад чаго і атрымалі сваю назву. Сапрафіты, звычайна неспараносныя, нерухомыя і непатагенныя. Здольныя да сінтэзу бактэрыяльнай цэлюлозы. Сустракаюцца ў глебе, вадзе, паветры і жывых арганізмах.

Катэгорыя:Фірмікуты
Рабаў

**Ра́баў** — мужчынскае прозвішча. Жаночая форма — Рабава.

## Вядомыя асобы 
* Віктар Аляксандравіч Рабаў — беларускі лёгкаатлет.
* Дзмітрый Анатольевіч Рабаў (нар. 1973) — беларускі метэаролаг і тэлевядучы.
* Канстанцін Паўлавіч Рабаў — беларускі ўрач, спецыяліст у галіне гісталогіі і цыталогіі.
Правы ЛГБТ у Літве

**Літва** з’яўляецца адной з краін ЕС, дзе прадстаўнікі ЛГБТ-супольства не могуць легалізаваць свае зносіны. Пасля распаду СССР менавіта ў Літве найбольш доўга захоўваўся крымінальны пераслед за мужаложства, якое было адменена толькі ў 1993 г.

Згодна са штогадовым рэйтынгам, складзеным міжнароднай асацыяцыяй ЛГБТ-людзей, на 2021 год у Літве цярпімасць да сексуальных мяншынстваў склала ўсяго 23 %. Большасць грамадзян Літвы па-ранейшаму ставіцца да ЛГБТ нецярпіма і непаважліва.

## Забарона «прапаганды гомасексуалізму» 
1 сакавіка 2010 года набыў сілу закон «Аб абароне непаўналетніх ад адмоўнага ўздзеяння публічнай інфармацыі», які быў асуджаны цэлым шэрагам палітычных і грамадскіх дзеячаў і арганізацый. У першапачатковай рэдакцыі закон забараняў публікацыю інфармацыі, якая прапагандуе гомасексуальныя, бісексуальныя і палігамныя зносіны ў грамадскіх месцах, у тым ліку школах, а таксама СМІ, даступных для асоб, маладзейшых за 18 гадоў.

Згодна з унесенымі папраўкамі закон класіфікуе любую інфармацыю, якая ганіць сямейныя каштоўнасці, або якая заахвочвае канцэпцыю шлюбу і сям’і, адрозную ад прадугледжанай Канстытуцыяй ці Грамадзянскім кодэксам Літоўскай Рэспублікі, шкоднай для дзяцей. Любая публічная прапаганда аднаполых партнёрстваў або прапаганда роўнасці ў шлюбе забароненыя законам.

Шлюб у літоўскім заканадаўстве вызначаецца як саюз паміж мужчынам і жанчынай.

Літва
ЛГБТ
Катэгорыя:Грамадства Літвы
Дыяскарэя

**Дыяскарэя** (*Dioscorea*)&nbsp;— род кветкавых раслін сямейства .

## Назва 
Род названы Карлам Лінеем у 1753 годзе. Ён названы ў гонар старажытнагрэчаскага лекара .

## Віды 
Па стане на 2012 год да роду адносяць 613 відаў.

## Выкарыстанне 
Некалькі відаў роду, што вядомыя пад зборнай назвай ямс, з’яўляюцца важнымі сельскагаспадарчымі культурамі ў трапічных краінах, якія вырошчваюцца дзеля іх буйных клубняў. Многія з іх атрутныя ў сырым выглядзе, але ў працэсе варэння атрутныя рэчывы раскладаюцца, і клубні можна ўжываць у ежу. Ямс&nbsp;— важны прадукт харчавання ў краінах Афрыкі, Азіі і Акіяніі.

## Спасылкі 
* http://rbg-web2.rbge.org.uk/cgi-bin/nph-readbtree.pl/feout?FAMILY_XREF=&GENUS_XREF=Dioscorea&SPECIES_XREF=&TAXON_NAME_XREF=&RANK=Flora Europaea: *Dioscorea* 
* Flora of Pakistan: *Dioscorea* 
* USDA Plant Profile: *Dioscorea* 
* Schols, P. 2004. Contributions to the palynology and phylogeny of Dioscorea (Dioscoreaceae). PhD thesis KU Leuven.

Катэгорыя:Аднадольныя
Мішусцін

**Мішусцін** — рускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Міхаіл Уладзіміравіч Мішусцін (нар. 1966) — расійскі дзяржаўны дзеяч, Старшыня Урада Расійскай Федэрацыі (з 2020 года).
* Яўген Мікалаевіч Мішусцін (1909—1991) — вучоны ў галіне мікрабіялогіі, акадэмік Акадэміі навук СССР (1974).
Марыявіткі

**Кангрэгацыя Жыцця Марыі** (), або **марыявіткі** — каталіцкая жаночая кангрэгацыя.

Створана ў 1737 годзе ініцыятывай Юзафа Стэфана Турчыновіча-Сушыцкага (1697—1773), пробашча віленскага касцёла Св. Стэфана. Стваралася на дыяцэзальным праве і магла дзейнічаць на абмежаванай тэрыторыі, то бок ад пачатку ў межах Віленскага біскупства. У 1752 годзе зацверджана Папам Бенедыктам XIV. Убор — габіт попельнага колеру з вышытым чырвонай ніткай імем Марыі.

Ставілі мэтай наследаванне дабрачыннага жыцця Дзевы Марыі праз апеку бедных дзяўчынак і сірот. Дзейнасць была накіравана на навяртанне ў каталіцтва дзяўчын і жанчын іўдзейскага веравызнання.

Дамы марыявітак былі створаны ў Алыцы, Бабруйску, Бялынічах, Бярдзічаве, Вільні, Віцебску, Глуску, Коўне, Крожах, Магілёве, Мазыры, Менску, Мсціславе, Наваградку, Оршы, Пінску, Полацку, Раманаве, Слоніме, Слуцку, Халопенічах, Чашніках і іншых месцах.

Маёмасць дамоў меравітак складалася з ахвяраванняў — зямель, будынкаў, грошай, а таксама з ўласных заробкаў. Сродкі выдатковаўліся на ўтрыманне саміх сясцёр, а таксама неафітак і бедных дзяўчат.

У канцы 1750-х — 1760-х гадах марыявіткі цярпелі нападкі свецкіх і духоўных асоб. Для стабілізацыі дзейнасці кангрэгацыі пасля смерці Юзафа Турчыновіча ў 1773 годзе, візітатарка Ганна Пацёмкіна здзейсніла падарожжа ў Рым, дзе Папа Клімент XIV зацвердзіў статус кангрэгацыі. Але аднавіць свае пазіцыі марыявіткі не здолелі.

У 1830 годзе ў кангрэгацыі было 130 сясцёр і 17 дамоў — у Бабруйску, Ваўкавыску, Вільні, Віцебску, Галоўчыне, Гародні, Коўне, Крожах, Мазыры, Менску, Мсціслаўлі, Наваградку, Оршы, Пінску, Полацку, Слоніме, Халопенічах.

У 1864 годзе большасць дамоў марыявітак скасавана.

Да пачатку XX ст. на тэрыторыі Беларусі дамы мерыявітак дзейнічалі толькі ў Віцебску і Магілёве.

## Літаратура 
* 
* *Chodzko J.* Diecezja Mińska około 1830 roku : [2 t.] / J. Chodzko; oprac. i wyd. M. Radwan. — Lublin : Inst. Europy Środkowo-Wschod., 1998. — T. 2 : Struktury zakonne. — 213 s.
* *Marecki J.* Zakony w Polsce: Instytut zycia konsekrowanego. Instytuty i zgromadzenia zakonne. Instytuty swieckie. Wspolnoty zycia apostolskiego / J. Marecki. — Krakow : Universitas, 2000. — 216 s.
* Marjawitki // Encyklopedja kościelna: podług teologicznej encyklopedji Wetzera i Weltego, z licznemi jej dopełnieniami : [25 t.] / wydana przez M. Nowodworskiego. — Warszawa, 1880. — T. 13. — S. 543—545.

Катэгорыя:Каталіцкія ордэны і кангрэгацыі
Яўхім Мікалаевіч Прахарэнка

**Яўхім Мікалаевіч Прахарэнка** (27 снежня 1902, Несцерава, Мсціслаўскі раён — 12 мая 1964) — адзін з кіраўнікоў партыйнага падполля і партызанскага руху ў Віцебскай вобласці.

## Біяграфія 
З 1925 года на культурна-асветніцкай і журналісцкай рабоце. Член КПСС з 1926 года. Удзельнік савецка-фінскай вайны. З 1941 года сакратар Багушэўскага РК КП(б)Б. У партызанах з ліпеня 1941: з ліпеня 1942 года камісар атрада, у верасні 1943 — чэрвені 1944 гадоў камандзір Багушэўскай партызанскай брыгады (2-га складу), адначасова ў ліпені — кастрычніку 1941 і ў студзені 1943 — чэрвені 1944 гадоў сакратар Багушэўскага падпольнага РК КП(б)Б. З 1944 года 1-ы сакратар Багушэўскага, у 1950—1956 гадах Чашніцкага РК КПБ. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1947—1955 гадах.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Камандзіры партызанскіх злучэнняў, брыгад і атрадаў у гады Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 2-га склікання
Юрась Шамецька

**Юра́сь Шаме́цька** (нар. , Мінск) — беларускі паэт.

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі радыётэхнічны інстытут. З 1997 жыве і працуе ў Атаве, Канада. Аўтар зборнікаў вершаў «Шлях да вяртання» (Мн., 2011), «Атава» (Мн., 2015) і «Непрадказальнае» (Мн., 2019). Вершы друкаваліся ў часопісах «Дзеяслоў», «Маладосць», газеце «Літаратура і Мастацтва», альманаху «Беларус».

## Творы 
* Юрась Шамецька. Шлях да вяртання. Мінск, «Кнігазбор», 2011.
* Юрась Шамецька. Атаўскага неба палёт // «Дзеяслоў», № 49.
* Юрась Шамецька. Шукаем шчасця, як маленства… // «Дзеяслоў», № 62.
* Юрась Шамецька. Атава. Мінск, «Кнігазбор», 2015. (Вокладка)
* Юрась Шамецька. Мой Мінск — Атава // «Дзеяслоў», № 78.
* Юрась Шамецька. Непрадказальнае. Мінск, «Кнігазбор», 2019. (Вокладка)

## Спасылкі 
* 
* Дзённік у LiveJournal
* Паломцава В. З Атавы — Мінску, з любоўю // Літаратура і мастацтва. — 2012. — № 43. — С. 13
* Аўтарская старонка на «Вершы РУ» 
* Старонка творцы на сайце праекта «Родныя вобразы»
* 

Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Імігравалі ў Канаду з Беларусі
Канстанцін Паўлавіч Рабаў

**Канстанцін Паўлавіч Рабаў** (24.04(07.05).1910 — ?) — беларускі ўрач, спецыяліст у галіне гісталогіі і цыталогіі. Доктар медыцынскіх навук, прафесар (1960).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Данецку ў сям’і рабочага. Скончыў школу 2-й ступені, 1927, агранамічны факультэт Сельскагаспадарчага інстытута ў Новачаркаску Растоўскай вобласці, 1931. Выкладчык біялогіі ў школе калгаснай моладзі ў Манычы Растоўскай вобласці, 1932—1933; выкладчык біялогіі гідрамеліярацыйнага тэхнікума ў Новачаркаску, 1933—1935. Асістэнт кафедры біялогіі Вышэйшай сельскагаспадарчай школы пры Наркамземе РСФСР у Новачаркаску, 1935—1937; аспірант кафедры гісталогіі і эмбрыялогіі Зоаветэрынарнага інстытута ў Новачаркаску, 1937—1939.

Асістэнт кафедры гісталогіі Самаркандскага медыцынскага інстытута, 1939—1941; прысуджана вучоная ступень кандыдата біялагічных навук, 1940; асістэнт кафедры гісталогіі медыцынскага інстытута ў Душанбэ, 1941—1943; асістэнт кафедры гісталогіі Іванаўскага медыцынскага інстытута, 1943—1947, адначасова студэнт Іванаўскага медыцынскага інстытута, 1943—1946; прысвоена вучонае званне дацэнта, 1945. Дацэнт кафедры гісталогіі Вінніцкага медыцынскага інстытута, 1947—1950; загадчык курса, кафедрай гісталогіі Ужгарадскага ўніверсітэта, 1950—1961; прысуджана вучоная ступень доктара медыцынскіх навук, 1960; зацверджаны ў вучоным званні прафесара, 1960.

Загадчык кафедры гісталогіі і эмбрыялогіі Івана-Франкоўскага медыцынскага інстытута, 1961—1963; кіраўнік ЦНДЛ Мінскага медыцынскага інстытута, 1963—1970.

Выконваў абавязкі загадчыка кафедры гісталогіі і эмбрыялогіі Мінскага медыцынскага інстытута, 1970—1971; прафесар кафедры біялогіі Мінскага медыцынскага інстытута, 1971—1972; прафесар кафедры анатоміі і фізіялогіі Мінскага педагагічнага інстытута, 1972—1985.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 13. — Мінск, 2001.
* Заведующие кафедрами и профессора Минского медицинского института (1921—1996) : биографический справочник / Н. Ф. Змачинская, М. В. Мальковец, А. Н. Пересада. — Минск, 1999.

Катэгорыя:Гістолагі СССР
Катэгорыя:Гістолагі Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі Вінніцкага нацыянальнага медыцынскага ўніверсітэта імя М. І. Пірагова
Браніслаў Люгоўскі

**Браніслаў Люгоўскі** (, Віцебск — , СССР) — беларускі паэт.

## Сям’я 
Паходзіў з каталіцкай сям’і, што жыла на вуліцы 7-я Гарадоцкая, 3. У сям’і размаўлялі па-польску, хале ў анкетах запісваўся беларусам.

Бацька, Аляксандр Паўлавіч Люгоўскі, працаваў вагаўныком у порце ў Рызе. У часе Першай сусветнай вайны Быў мабілізаваны, даслужыўся да годнасці фельдфебеля. Пасля далучыўся да Чырвонай Арміі, дзе камандаваў узводам. Загінуў у 1919 годзе.

Ганна Людвігаўна Люгоўская дзесяць гадоў працавала ў віцебскага аптэкара Ульрыха. За савецкай уладайстала хатняй гаспадыняй, атрымлівала пенсію за памерлага мужа-чырвонаармейца на сябе і дваіх дзяцей. Памерла ў 1933 годзе

## Біяграфічныя звесткі 
21 студзеня 1908 нарадзіўся ў Віцебску, а ўжо 25 студзеня быў хрышчоны ў касцёле св. Варвары. Застаўся без бацькі ў 11 гадоў, у гэты час пасвіў кароў у заможных сялян у вёсцы, дзе жылі сваякі. Вярнуўшыся ў Менск, рубіў дровы ды разносіў пітную ваду. Навучаўся ў 5-й сямігадовай беларускай школе. Скончыўшы шэсць класаў пачаў правацаваць у гарадскім камунальным аддзеле чорнарабочым, потым маляром ды токарам. Быў актыўным удзельнікам камсамольскага і піянерскага руху.У 1929 годзе перайшоў токарам на завод «Чырвоны металіст». 

З верасня 1932 года — сакратар, пазней старшыня віцебскага філіялу Саюзу савецкіх пісьменнікаў. 29 траўня 1934 года скончыў камвну гаркама КП(б)Б. У 1935 годзе паступіў на гістарычны факультэт Віцебскага педагагічнага інстытута імя С. М. Кірава, які скончыў у 1940 годзе. 16 чэрвеня 1940 года партбюро Віцебскага педагагічнага інстытута прыняла яго ў шэрагі ВКП(б).

З пачаткай Вялікай Айчыннай вайны арганізоўваў эвакуацыю насельніцтва і партыйных дакументаў. У 1942 годзе добраавхотна пайшоў у войска, папрасіўся на Сталінградскі фронт. Служыў як намеснік камандоўца з палітычнай часткі стралковой роты мотастралковага батальёна 90-й танковай брыгады. Загінуў 2 снежня 1940 года каля балкі Караватка Сталінградскай вобласці, пахаваны ў вёсцы Варвараўцы.

## Творчасць 
З 1926 года быў сябрам Віцебскага філіялу «Маладняку». Яго вершы трапілі ў супольныя зборнікі «Пачатак» (1926), «Світанне» (1927). Пазней стаў чальцом Віцебскай філіі БелАПП, а з 1932 года — Віцебскай асацыяцыі пралетарскіх пісьменнікаў.

Рэгулярна друкаваўся ў перыядычным друку: «Віцебская сялянская газета» (1926–1928), «Заря Запада» (1928), «Віцебскі пралетарый» (1929–1936), «Віцебскі рабочы» (1939–1940), «Чырвоная змена» (1927), «Літаратура і мастацтва» (1933).

У 1933 годзе выдаў свой дэбютны зборнік разам з Рыгорам Жалазняком «Першы вытап».

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Віцебская філія Маладняка
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава
Павел Жук

**Павел Жук**:
* Павел Сцяпанавіч Жук (1899—1924) — дзеяч беларускага нацыянальнага руху, публіцыст, аграном.
* Павел Жук (1956—2022) — беларускі выдавец.
Ленстэр-хаус

**Ленстэр-хаус** (, ) — гістарычны будынак у Дубліне, дзе традыцыйна праходзяць пасяджэнні парламента Ірландыі.

## Гісторыя 
Ленстэр-хаус быў пабудаваны пад назвай Кілдэр-хаус () у 1745—1748 як гарадская рэзідэнцыя графаў Кілдэраў у паўднёвай частцы горада, якая ў той час не лічылася прэстыжнай, па праекце Рычарда Касельса, вытрыманым у паладыянскім стылі. Пасля атрымання ў 1766 графам Кілдэрам тытула герцага Ленстэрскага палац быў перайменаваны ў Ленстэр-хаус. Са скасаваннем ірландскага парламента ў 1801 і пераездам ірландскай арыстакратыі ў Лондан рэзідэнцыя была ў 1815 прададзена , якое ў канцы XIX стагоддзя прыбудавала два крылы для размяшчэння ў іх Нацыянальнага музея і Нацыянальнай галерэі.

У 1922 урад новастворанай Ірландскай Свабоднай дзяржавы часова размясціў парламент у Ленстэр-хаусе, намерваючыся пасля перанесці яго ў Кілменхэмскі шпіталь. Аднак у 1924 будынак быў выкуплены ў Каралеўскага таварыства, за выключэннем музейных плошчаў, і пераўтвораны ў парламент на пастаяннай аснове. Рэзідэнцыяй Дойла стала былая лекцыйная зала, а Сената — бальная зала. Таксама былі выкуплены памяшканні суседняга Каралеўскага каледжа навук, дзе размясцілася рэзідэнцыя прэм’ер-міністра. У 1967 і 2000 да Ленстэр-хауса былі зроблены прыбудовы для размяшчэння партыйных фракцый і кабінетаў дэпутатаў.

Перад паркавым фасадам будынка стаіць помнік у памяць Артура Грыфіта, Майкла Колінза і Кевіна О’Хігінса, дзеячаў нацыянальна-вызваленчага руху, якія загінулі ў час Грамадзянскай вайны. Манумент прынцу Альберту, які стаяў на гэтым месцы раней, быў у 1947 перасунуць углыб парку, а помнік каралеве Вікторыі, які стаяў перад вулічным фасадам, знесены і пасля перанесены ў Сідней.

## Спасылкі 
* Старонка Ленстэр-хауса на сайце Парламента Ірландыі
* Гісторыя Ленстэр-хауса

Катэгорыя:1748 год у Ірландыі
Катэгорыя:Палацы Дубліна
Катэгорыя:Будынкі парламентаў
Катэгорыя:Паладыянства
Катэгорыя:З’явіліся ў 1748 годзе
Катэгорыя:Збудаванні Ірландыі ў стылі класіцызм
Барынаў

**Барынаў** — рускае прозвішча. Жаночая форма **Барынава**.

## Вядомыя асобы 
*
Ігар Барынаў

== Вядомыя асобы ==

* Ігар Барынаў (нар. 1994) — латвійскі футбаліст, абаронца.
* Ігар Вячаслававіч Барынаў (нар. 1968) — кіраўнік Федэральнага агенцтва па справах нацыянальнасцяў, палкоўнік у адстаўцы.
* Ігар Ігаравіч Барынаў (нар. 1988) — расійскі гісторык
Сёстры міласэрнасці

**Сёстры міласэрнасці** (, *RSM*) — каталіцкая жаночая кангрэгацыя. Заснавана Кэтрын Элізабэт Мак-Олі 12 снежня 1831 года ў Дубліне (Ірландыя).

Дзейнасць кангрэгацыі скіравана на дапамогу бяздольным і адукацыю бедных. Сёстры кангрэгацыі даюць зарок беднасці, паслушэнства і цноты. Адметнасць Сясцёр міласэрнасці — зарок служэння і актыўная грамадская дзейнасць, якая праяўляецца ў лабіраванні пэўных палітычных праграм. Адпаведна сваёй місіі многія манашкі займаюцца выкладчыцкай, медыцынскай і дабрачыннай дзейнасцю.

## Гісторыя 
Кэтрын Элізабэт Мак-Олі пасля атрымання спадчыны выдаткавала значныя сродкі на арганізацыю «Дома міласэрнасці» ў Дубліне. У Доме паслядоўніцы Мак-Олі аказвалі адукацыйныя, рэлігійныя і сацыяльныя паслугі бедным жанчынам і дзецям. «Дом міласэрнасці» захаваўся да цяперашняга часу, у ім знаходзіцца «Міжнародны цэнтр міласэрнасці». Свецкая дзейнасць жаночай суполкі, сабранай пры «Доме міласэрнасці» першы час сутыкнулася з насцярожанасцю царкоўнай іерархіі. Каб пазбегнуць праблем з царкоўнай уладай, Мак-Олі па радзе свайго духоўніка заснавала кангрэгацыю.

Пры жыцці Мак-Олі кангрэгацыя налічвала прыкладна 150 сясцёр, было заснавана яшчэ 12 дамоў сясцёр у Ірландыі і 2 дамы ў Англіі. Пасля смерці Мак-Олі 11 лістапада 1841 года, кангрэгацыя «Сёстры міласэрнасці» паступова распаўсюджвала дзейнасць у ЗША, Аўстраліі, Новай Зеландыі і Аргенціне.

У 1992 годзе кангрэгацыяй «Сёстры міласэрнасці» створана Міжнародная асацыяцыя міласэрнасці (Mercy International Association), у 2006 годзе яе валавы даход склаў каля 5,5 мільёнаў фунтаў стэрлінгаў.

20 мая 2009 года дзейнасць кангрэгацыі расследаваў ірландскі ўрад. Даклад Камісіі па расследаванні жорсткага абыходжання з дзецьмі абвінаваціў сясцёр у фізічным, слоўным і сексуальным гвалце над дзецьмі, якія жывуць у дзіцячых дамах кангрэгацыі.

## Літаратура 
* *Беловинский Л. В.* Сёстры милосердия // Иллюстрированный энциклопедический историко-бытовой словарь русского народа. XVIII — начало XIX в. / под ред. Н. Ерёминой. — М.: Эксмо, 2007. — С. 615—616. — 784 с. — 5000 экз. — .
* [«Sisters of Mercy», Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company. 1913](http://en.wikisource.org/wiki/Catholic_Encyclopedia_(1913)/Sisters_of_Mercy)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт «Міжнароднай асацыяцыі міласэрнасці»
* Кангрэгацыя «Сёстры міласэрнасці» ў ЗША.

Катэгорыя:Каталіцкія ордэны і кангрэгацыі
Аляксей Траецкі

**Аляксей Траецкі** ( — , Менск, НКУС) — беларускі празаік, драматург і паэт.

Арыштаваны 6 траўня 1937 года. Расстраляны.

## Творчасць 
Пачаў друкавацца ў 1925, дэбютаваў вершамі і байкамі на вясковыя тэмы. У 1926 яго апавяданні выйшлі ў «Маладняку». Да канца 1920-х г. даволі актыўна публікаваў байкі, вершы, апавяданні. У 1930 у трох нумарах «Узвышша» была надрукаваная яго аповесць «Старасельшчына». Надалей яго імя знікла са старонак перыядычнага друку, але ў 1935 з’явілася апавяданне «Храбрацы».

У 1934 асобным выданнем выйшла камедыя «Нашы Казыры», якая ў 1936 была апублікаваная ў Харкаве па-ўкраінску. У сааўтарстве напісаў п’есу «Гонар», якая была пастаўлена ў БДТ-2 9 снежня 1934.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Расстраляныя ў Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Драматургі Беларусі
Катэгорыя:Драматургі XX стагоддзя
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Біскайская кампанія

**Біскайская кампанія** — наступленне Паўночнай арміі нацыяналістаў пад камандаваннем генерала Эміліа Мола з 31 сакавіка па 1 ліпеня 1937 года падчас грамадзянскай вайны ў Іспаніі. Пасля цяжкіх трохмесячны баёў сілам мяцежнікаў, дзякуючы іх ваеннай перавазе, удалося заняць горад Більбаа і правінцыю Біская.

## Перадгісторыя 
У выніку летне-восеньскіх баёў 1936 года распачатай грамадзянскай вайны паўночная зона апынулася ізаляванай ад цэнтральнай рэспубліканскай зоны і падтрымлівала з ёю сувязі толькі па паветры і моры. Увесь час яна адчувала наймацнейшы недахоп харчавання, адзення і абутку. Толькі часткова ўдавалася змякчыць дэфіцыт купляй прадуктаў і тавараў у Францыі і Англіі і гуманітарнымі пастаўкамі пад кантролем Лігі Нацый. Нацыяналістычная марская блакада істотна ўскладняла забеспячэнне фронту і тылу. На невялікай тэрыторыі дзейнічалі адначасова аўтаномны ўрад Біскаі, Савет Астурыі і Леона і Сантандэрскі камітэт. У Біскаі палітычную большасць складалі баскскія нацыяналісты, у Астурыі — камуністы і сацыялісты, у Сантандэры — рэспубліканцы. Іх органы ўлады лічылі сябе суверэннымі і то не хацелі, то не маглі каардынаваць дзеянні.

## Баявыя дзеянні 
Наступленне пачалося на досвітку 31 сакавіка 1937 года. Увесь красавік нацыяналісты не маглі прасунуцца далей берагоў ракі Дэвы. Штодня ім атрымоўвалася прасоўвацца ў сярэднім на 600-700 метраў. Сутыкнуўшыся з рэзкім супрацівам з боку баскаў, паўстанцы прыпынілі аперацыю, скарыстаўшыся надыходам дрэннага надвор’я. 11 чэрвеня Паўночная армія нацыяналістаў, пасля папярэдняга абстрэлу з 150 артылерыйскіх гармат і ўдараў італьянскай авіяцыі і авіяцыі «Легіёна Кондар», аднавіла баявыя дзеянні. У сярэдзіне дня 19 чэрвеня паўстанцы і італьянцы з усходу і поўначы без бою ўвайшлі ў Більбаа. Баскі вывелі з ладу большасць гарадскіх мастоў, але горад застаўся ў асноўным некранутым, у тым ліку яго прамысловасць, якая захавалася, нягледзячы на тое, што некаторыя рэспубліканскія кіраўнікі загадалі знішчыць фабрыкі і заводы.

## Вынікі 
Для ўсяго так званага Паўночнага фронту Рэспублікі падзенне Біскаі было катастрофай, таму што на яе абароне грунтавалася абарона двух іншых правінцый — Сантандэра і Астурыі. Таксама знік адзін з яе найважнейшых горназдабыўных і прамысловых цэнтраў, што таксама прывяло да павелічэння сіл нацыяналістаў.

## Літаратура 
* Томас Х. Гражданская война в Испании. 1931—1939 гг. — М.: Центрполиграф, 2003. — 573 с. — ISBN 5-9524-0341-7.
* Данилов С. Ю. Гражданская война в Испании (1936—1939). — М.: Вече, 2004. — 352 с. — ISBN 5-9533-0225-8.

Катэгорыя:Бітвы і аперацыі грамадзянскай вайны ў Іспаніі
Катэгорыя:Канфлікты 1937 года
Катэгорыя:Біская
Катэгорыя:1937 год у Іспаніі
Уладзімір Іванавіч Нарожны

**Уладзімір Іванавіч Нарожны** (нар. 19 студзеня 1947, Адыгея, СССР) — расійскі палітычны дзеяч. Старшыня Дзяржаўнай рады-Хасэ Рэспублікі Адыгея з 14 студзеня 2017 года.

Катэгорыя:Палітыкі Расіі
Катэгорыя:Постаці Адыгеі
Sztandar Wolności

**Сцяг свабоды** () — савецкая грамадска-палітычная, літаратурна-эканамічная газета, якая выдавалася ў Мінску на польскай мове.

## Гісторыя 
Створана па ініцыятыве ЦК КП(б)Б. Газета выдавалася для палякаў і польскамоўнага насельніцтва Беларускай ССР, галоўным чынам жыхарам Заходняй Беларусі. Яе мэтай было наблізіць і паказаць у пазітыўным святле «савецкую рэчаіснасць». Штодзённік выходзіў у Мінску штодня з 1 кастрычніка 1940 г. па 21 чэрвеня 1941 г. Усяго выйшла 220 нумароў.

## Рэдактары 
Галоўным рэдактарам быў Сцяпан Майхровіч, паляк са Случчыны, пісьменнік і літаратурны крытык. У рэдакцыйную калегію ўваходзілі: Канстанты Ансельм, Яніна Бранеўская, Тэафіл Главацкі, Зыгмунт Лясьнеўскі, Васіль Самуцін і Ядвіга Савіцкая. У рэдакцыі працавалі польскія пісьменнікі: М.Верна, С.Верблоўскі, Б.Дрождж, А.Дэгаль, Ю. А. Кавальскі, Ф. Паплінскі, а таксама беларускія журналісты: С. Патрасёнак, Л. Прокша, Ф. Станішэўскі. Рэдактарамі былі дзеячы камуністычнага руху: намеснікам адказнага сакратара Чэслаў Сканецкі, загадчыкам аддзела лістоў Якуб Берман і Люцыян Партынскі. Сярод супрацоўнікаў газеты быў і Г. Дэмбінскі.

## Тэматыка 
Асвятляла актуальныя палітычныя і эканамічныя падзеі, міжнароднае становішча, публікавала афіцыйныя дакументы і прапаганду жыцця ў СССР. 

Газета мела вялікую колькасць карэспендэнтаў, галоўным чынам з Беласточчыны і Гродзеншчыны. Шмат месца адводзілася літаратуры, друкаваліся творы польскіх і беларускіх пісьменнікаў, рэцэнзіі на кнігі, артыкулы па мастацтву. Абмяркоўвалася тэма польскай гісторыі, асабліва найстарэйшай гісторыі, а таксама перыяд паўстанняў у кантэксце барацьбы польскага народа супраць прыгнёту. Пастаяннай рубрыкай была «Піянерская старонка».

## Бібліяграфія 
* 

Катэгорыя:Газеты Беларусі на польскай мове
Партызанская брыгада «Граза»

**Партызанская брыгада «Граза»** — партызанская брыгада, створаная ў жніўні 1942 года  на базе атрада «Граза», які ў ліпені прыбыў з савецкага тылу, і мясцовай партызанскай групы С. Т. Баранава (27 чалавек), якая дзейнічала з сакавіка 1942 у Талачынскім раёне. Да ліпеня 1943 года мела назву **партызанская брыгада «Дзядзькі Колі»**. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Талачынскага і Чашніцкага раёнаў. 29 чэрвеня 1944 года брыгада (673 партызаны, 9 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.

## Склад 
* атрад «Перамога»;
* атрад «Сцяг»;
* атрад імя Аляксандра Неўскага;
* атрад «За Радзіму»;
* атрад імя Катоўскага;
* атрад імя Суворава;
* атрад «За Савецкую Беларусь»;
* атрад імя Фрунзэ;
* атрад імя Гастэлы.

## Камандаванне 
* М. А. Рашэтнікаў;
* С. М. Нарчук (загінуў);
* Дз. М. Катлярчук;
* А. Дз. Варашэнь (выконваў абавязкі).

### Камісар 
* С. М. Нарчук.

### Начальнікі штаба 
* Дз. М. Катлярчук;
* Л. К. Кіпрыянец;
* Р. М. Аўчыннікаў.

## Гісторыя 
Партызаны праводзілі дыверсіі на чыгуначным участку Талачын — Орша і на грунтавых дарогах. У жніўні 1943 года на чыгуначным участку станцый Перавалачны — Коханава падарвалі больш за 500 рэек. У верасні 1943 года вялі баі каля вёскі Рыдамля Талачынскага раёна, у кастрычніку ўтрымлівалі абарону ў вёсках Чарэя — Стражавічы — Белая Царква, у сакавіку 1944 года вялі баі каля вёскі Слідчаны Чашніцкага раёна, каля вёсак Рафалова (снежань 1943), Усвейка, Мураўнічы (студзень 1944) Талачынскага раёна. У лютым 1944 года разбілі гарнізон у вёсцы Курчэўская Усвейка Талачынскага раёна. У маі 1944 года разам з партызанскай брыгадай М. П. Гудкова ўдзельнічалі ў баі каля вёскі Бароўка Лепельскага раёна.

## Памяць 
У 1977 годзе ў вёсцы Янава Талачынскага раёна ў гонар брыгады ўстаноўлена мемарыяльная дошка, у 1980 годзе каля вёскі пастаўлена стэла.

## Гл. таксама 
* Лепельская аперацыя

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Савецкія партызанскія злучэнні, брыгады і атрады на акупіраванай тэрыторыі Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1942 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе
Ceratocaryum argenteum

**Ceratocaryum argenteum** — від аднадольных траў з сямейства . Эндэмік Капскай правінцыі (запаведнік Дэ Хоап, *De Hoop Nature Reserve*; Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка). Прыклад вельмі рэдка сустраканай мімікрыі сярод раслін у мэтах распаўсюджвання насення.

## Апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна, для якой характэрныя прутападобныя сцёблы. Карэнішчы паўзучыя, доўгія. Вышыня сцябла звычайна да 1 м. Насенне прадстаўляе сабой арэхападобны плод з адной насенінай.

## Мімікрыя насення 
Насеніны Ceratocaryum argenteum дасягаюць у даўжыню каля 1 см, маюць круглую форму і карычневую афарбоўку. Яны выглядаюць і пахнуць у дакладнасці як гной антылоп  і , вылучаючы мноства лятучых хімічных злучэнняў, характэрных для экскрыментаў траваедных жывёл. Ceratocaryum argenteum здольны выпрацоўваць у 300 разоў больш лятучых хімічных злучэнняў, чым іншыя расліны з сямейства . Хімічнае падабенства ніякім чынам не звязана з тым, што антылопы  харчуюцца дадзеным відам: яно сфармавалася ў ходзе эвалюцыі Ceratocaryum argenteum, накіраванай на прыцягненне жукоў-гнаевікоў. Дзякуючы гэтай мімікрыі расліна Ceratocaryum argenteum «падманвае» жукоў-гнаевікоў віду , якія прымаюць насенне за гной, коцяць яго на вялікія адлегласці і закопваюць у зямлю, спрыяючы, такім чынам, распаўсюджванню насення.

## Спасылкі 
* Орехи с плохим запахом обманывают жуков-навозников
* Фекальную мимикрию впервые обнаружили у растений
* Faecal mimicry by seeds ensures dispersal by dung beetles

Катэгорыя:Флора Паўднёвай Афрыкі
Катэгорыя:Метлюжкакветныя
Канверсія

**Канверсія** (ад ) — ператварэнне, абмен, замена.

## Эканоміка 
* Канверсія ў інтэрнэт-маркетынгу — доля, залежнасць колькасці пакупак ад колькасці наведвальнікаў і наведванняў сайта.
* Канверсія зброі (*г.зн.* ваенная канверсія) — магчымае скарачэнне вытворчасці зброі абароннай прамысловасцю, таксама магчымая пераарыентацыя прамысловасці на выпуск грамадзянскай прадукцыі
* Канвертацыя валюты — абмен валюты пэўнай краіны на замежную.
* Канверсія пазыкі — змяненне даходнасці крэдыту. Дзяржава, як правіла, зніжае суму працэнтаў, якія трэба плаціць па крэдытах
* Канвертацыя дзяржаўнага доўгу

## Гуманітарныя і сацыяльныя навукі 
* Канверсія — у лінгвістыцы пераход дадзенай асновы ў іншую парадыгму словазмянення.
* Канверсія — у псіхалогіі пераход псіхічнага канфлікту ў фізічны сімптом.
* Пераўтварэнне права ўласнасці — змена права ўласнасці.
* Канверсія (Навяртанне) — у рэлігіязнаўстве пераход у іншую веру.

## Прыродазнаўчыя і дакладныя навукі 
* Пераўтварэнне газаў — працэс перапрацоўкі газаў з мэтай змянення саставу атрыманай газавай сумесі
* Інтэркамбінацыйнае пераўтварэнне
* Рэтраканверсія (*г.зн.* рэтраспектыўнае пераўтварэнне) — тэхналогія пераводу даных з графічных фарматаў пасля сканавання ў тэкставы фармат
* Пераўтварэнне даных — пераўтварэнне даных з аднаго фармату ў іншы
Закупы

**За́купы** — катэгорыя залежнага сялянства ў Кіеўскай Русі і Вялікім Княстве Літоўскім.

Паводле Рускай праўды (падрабязная рэдакцыя), закупамі станавіліся збяднелыя сяляне, якія бралі ў феадала грашовую пазыку («*купу*») і мусілі працаваць у ягонай гаспадарцы, пакуль не аддадуць яе. Пан у адносінах да закупаў мог ужываць розныя прымусы: біць «*про дело*», ператвараць у халопаў пры спробе ўцёкаў ці за крадзеж. Супроць поўных халопаў, закупы маглі звярнуцца ў суд са скаргай на пана, за дазволу пана пайсці на пошукі грошай. У выпадку продажу закупаў у халопы без законных падстаў пан плаціў штраф 12 грыўняў, а доўг скасоўваўся і закуп станавіўся вольным.

У Вялікім Княстве Літоўскім XIV—XVI стагоддзяў закупамі былі збяднелыя сяляне, якія бралі ў феадала грошы ў доўг і за гэта закладалі сваю асобу ў няволю да крэдытора на час, пакуль не адпрацуюць доўг на гаспадарцы ў пана або пакуль не вернуць яго. Закупамі станавіліся таксама злачынцы, якіх суд прагаворваў да штрафаў, але яны былі не здольныя аплаціць і таму выдаваліся пацярпелым «*головой*» і «*шеей*», або «*горлом*» у часовую няволю «*на выробок*» (да адпрацоўкі доўгу-штрафу». Таксама маглі быць іншыя неплацежаздольныя даўжнікі, незалежна ад прычын доўгу. Закуп да разліку не меў права пайсці ад крэдытора. У выпадку адмовы працаваць, плаціць доўг або ўцёкаў закуп выдаваўся крэдытору да поўнага разліку. Пры гэтым сума доўгу, якая пагашалася працай («*выпуст*»), спачатку вызначалася дагаворам, а потым — Статутамі ВКЛ 1529, 1566 і 1588 гадоў. З сярэдзіны XVI стагоддзя з запрыгоньваннем асноўнай масы сялянства і істотным абмежаваннем яго праваздольнасці закупніцтва як форма часовай няволі паступова знікла.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Сялянства Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Прыгоннае права
Павел Сцяпанавіч Жук

**Па́вел (Паўлю́к) Сцяпа́навіч Жук** (лістапад 1899, в. Падліпцы, цяпер Слуцкі раён, Мінская вобласць — 2 снежня 1924, Масква) — дзеяч беларускага нацыянальна-культурнага руху, публіцыст.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Слуцкай камерцыйнай школе. У 1920 годзе слухаў курсы беларусазнаўства ў Слуцку. У 1921 годзе скончыў рабфак Пятроўскай (Ціміразеўскай) сельскагаспадарчай акадэміі ў Маскве, у 1922—1924 гадах быў студэнтам акадэміі. Сябра Беларускай культурна-навуковай асацыяцыі пры Пятроўскай сельскагаспадарчай акадэміі, з восені 1922 года яе старшыня.У 1923 годзе ўдзельнічаў у працы Беларускага студэнцкага зямляцтва ў Маскве.

Рыхтаваў навуковы зборнік «Балоты Беларусі», выступаў з артыкуламі і рэцэнзіямі ў пытаннях развіцця сельскай гаспадаркі ў газетах «Савецкая Беларусь», «Беларуская вёска», часопісе «Полымя», «Народное хозяйство Белоруссии» і іншых. У 1922 годзе ўдзельнічаў у экспедыцыі Наркамзема БССР па даследаванні беларускага тэрытарыяльна-гаспадарчага комплексу. Працаваў у Беларускім павільёне Усесаюзнай сельскагаспадарчай выстаўкі ў 1923 годзе. Патрапіў пад трамвай у Маскве, памёр у Бутырскай бальніцы. Пахаваны на могілках Галовінскага манастыра ў Маскве.

## Памяць 
У 1924 годзе група аграномаў ў Менску заснавала стыпендыю імя Паўла Жука для студэнтаў-беларусаў Ціміразеўскай акадэміі. У 1925 годзе была выдадзеная кніга «*Жук Паўлюк. Яго жыццё і творчасць*», дзе, сярод іншага, змешчаны верш Уладзіміра Дубоўкі «*Памяці Паўлы Жука*».

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Гумка

Назва розных рэчаў. У тым ліку
*Сцірка — гумка для сцірання
*Жавальная гумка
Віды роду Таполя

__NOTOC__

Спіс відаў, якія ўваходзяць у род 
* Спіс відаў складзены на аснове даных парталу POWO .
* Знакам × адзначаны віды, якія маюць гібрыднае паходжанне.
* Сінаніміка відаў у дадзеным спісе не прыводзіцца.
* Беларускія назвы відаў прыведзены паводле кніг «Беларуская энцыклапедыя», «Сістэматыка вышэйшых раслін» і «Латино-русско-белорусский ботанический словарь» (гл. раздзел Літаратура).

## A 
* 
* 
* 
* 
* 

## B 
* 
* 
* 
* 

## C 
* 
* 
* 
* 

## D 
* 

## E 
*  

## F 
* 

## G 
* 
* 
* 
* 
* 

## H 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## I 
* 
* 
* 

## J 
* 

## K 
*  = 
* 
* 
* 

## L 
* 
* 
* 
* 
* 

## M 
* 
* 
* 
*  = 
* 
* 
* 

## N 
* 
* 
* 

## P 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Q 
* 
* 

## R 
* 
* 
* 
* 

## S 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 

## T 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## U 
* 

## V 
* 

## W 
* 
* 
* 

## X 
* 
* 

## Y 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 
* Сапегін Л. М. Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін : вучэбны дапаможнік / Л. М. Сапегін . — 2-е выд. — Мінск, 2011. — 344 с.
* 

## Спасылкі 
* Віды роду Таполя : інфармацыя на сайце POWO

*
Таполя
Дочкі міласэрнасці Святога Вінцэнта дэ Поля

**Шарыткі** (ад  — міласэрнасць), або **Дочкі міласэрнасці Святога Вінцэнта дэ Поля** () — каталіцкая жаночая кангрэгацыя, заснаваная Вінцэнтам дэ Полем і герцагіняй Луізай дэ Марыяк у 1633 годзе ва Францыі.

У Рэчы Паспалітай былі вядомы як **сёстры міласэрнасці**. Магчыма рэгіянальная трансфармацыя наймення адбылася праз пэўную нязграбнасць традыцыйнага звароту да манашак «сястра дачка міласэрнасці» (*siostro córko miłoserdzia*).

Дачок міласэрнасці, разам з мужчынскай кангрэгацыяй лазарыстаў часта называюць *вінцэнтыянамі*. Паводле статута, зацверджанага папам Клементам IX у 1668 годзе, шарыткі арганізацыйна падпарадкоўваліся місіянерам.

Мэтамі ордэна былі апека над хворымі і беднымі, выхаванне сірот, адукацыя дзяўчынак. Сёстры трымалі шпіталі, радзільныя дамы, дзіцячыя прытулкі і школы, Вільні (з 1744), Асвеі (1759), Гарадку Камянецкага павета (1766), Жытоміры (1766), Беластоку (1768), Цеханаўцы (1789) і Краславе Інфлянцкага ваяводства (1789) Клятву падтрымкі рэвалюцыі навязвалі ўсім былым членам рэлігійных ордэнаў, якія былі службу, аплачванай дзяржавай. Прыняцце прысягі разглядалася як разрыў з царквой, а тыя, хто адмовіўся клясціся, лічыліся контррэвалюцыянерамі.

У Анжэ рэвалюцыйныя ўлады вырашылі даць урок тым, хто адмаўляўся клясціся ў падтрымку рэвалюцыі. Сёстры кангрэгацыі Мары-Эн Вайло і Адыль Баўмгартэн былі публічнай пакараны смерцю ў 1794 годзе. На цырымоніі ў Рыме 19 лютага 1984 года папа Ян Павел II кананізаваў 99 чалавек, якія памерлі за веру ў Анжэ, у тым ліку сясцёр Вайло і Баўмгартэн. Іх дзень памяці — 1 лютага.

Сястра Маргарыта Рутан была кіраўніцай таварыства сясцёр, якія стварылі ў шпіталь Даксе. Шасцёра сясцёр адмовіліся прыняць рэвалюцыйную клятву. Тады ўлады вырашылі пазбавіцца ад Рутан і шукалі матыў арыштаваць яе. Яны сфабрыкавалі справу, паводле яе сястра Маргарыта была непатрыятычная і фанатычна агітавала салдат у шпіталі дэзерціраваць і далучыцца да Каралеўскай арміі ў Вандэі. 9 красавіка 1794 года сястра Маргарыта асуджаная да смерці на гільяціне ў Паяне. Яна кананізавана 19 чэрвеня 2011 года ў Даксе, дзень памяці — 26 чэрвеня.

Сёстры Марыя-Мадэліна Фантэн, Марыя-Франсуаза Ланель, Тэрэза Фанту і Жанна Жэрар з Араса былі пакараны ў Камбрэ 26 чэрвеня 1794 года. У чаканні фурманкі, якая мусіла везці сясцёр да гільяціны, ахова забрала іх ружанец і, не ведаючы, што рабіць, паклала іх на галовы манашак, як кароны. Сёстры кананізаваны 13 чэрвеня 1920 года, дзень памяці — 26 чэрвеня.

Кангрэгацыя адноўлена ў 1801 годзе, многія былыя сёстры вярнуліся, і імкліва развівалася на працягу XIX ст.

## Літаратура 
* Католическая энциклопедия: Т. 1: А — З. — М.: «Издательство Францисканцев», 2002. — 1010 с., илл. — ISBN 5-89208-037-4
* Rosiak S. *Prowincja litewska sióstr miłosierdzia*. Wilno, 1933.

## Спасылкі 
* 
* Сайт Дачок міласэрнасці

Катэгорыя:Каталіцкія ордэны і кангрэгацыі