open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вартаўнік Дзяржавы

**«Вартаўнік Дзяржавы»** — беларуская правакансерватыўная газета. Выдавалася з лютага 2008 года па студзень 2009 года ў Мінску на беларускай мове.

Была створана групай энтузіястаў, натхнёных дзейнасцю Вацлава Ластоўскага і яго часопіса «Крывіч». Асноўная мэта выдання – прапаганда нацыянальных і дзяржаўных каштоўнасцей сярод беларускай моладзі. Тэматыка матэрыялаў была вельмі разнастайнай: палітыка, гісторыя, культура, здаровы лад жыцця. Газета стала змяшчала агляды на новыя музычныя і кніжныя выданні. Сярод найбольш аб’ёмных – працяглае інтэрв’ю з гуртам «Крывакрыж». Выходзіла газета ў двух варыянтах: электронным і папяровым.  Наклад папяровай версіі быў сціплым, паколькі газета друкавалася за кошт уласных сродкаў выдаўцоў. Электронную версію газеты можна было свабодна спампаваць у інтэрнэце. Выйшла 5 нумароў.

## Гл. таксама 
* Крывіч (1923)
## Спасылкі
*Вартаўнік Дзяржавы 
*Вартаўнік Дзяржавы 

Катэгорыя:Газеты Беларусі
Віктар Ціханавіч Ерафеенка

**Віктар Ціханавіч Ерафеенка** (нар. , г.п. Ганцавічы, Брэсцкая вобласць) — беларускі доктар фізіка-матэматычных навук (1994, Метад тэарэм складання і тэорыя ўсярэдненых межавых умоваў у краявых задачах электрадынамікі), прафесар (1996).

## Біяграфія 
Скончыў МДУ (1969). Працуе ў БДУ. Навуковыя працы па краявых задачах электрадынамікі і метадах матэматычнага мадэлявання ў электрадынаміцы. Здзейсніў сістэматызацыю тэарэм складання і атрымаў шэраг тэарэм складання для базісных электрамагнітных палёў. Распрацаваў метадалогію эквівалентных межавых умоваў электрадынамікі для тонкіх абалонак складанай матэрыяльнай структуры.

## Навуковыя працы 
* Электромагнитные поля в экранизирующих оболочках. Мн., 1988 (разам з С.Апалонскім);
* Теоремы сложения. Мн., 1989;
* Эквивалентные граничные условия в электродинамике. СПб., 1999 (разам з С.Апалонскім).

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6)

Катэгорыя:Постаці беларускай электрадынамікі
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Вячаслаў Мікалаевіч Абрашын

**Вячаслаў Мікалаевіч Абрашын** () — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1979, «Да тэорыі рознасцевых схем для нелінейных нестацыянарных ураўненняў матэматычнай фізікі»), прафесар (1981).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1966). Працуе ў Інстытуце матэматыкі НАН Беларусі.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па вылічальнай матэматыцы і матэматычным мадэляванні. Развіў тэорыю нелінейных рознасцевых схем для дыферэнцыяльных ураўненняў у частковых вытворных, распрацаваў эканамічныя метады развязвання мнагамерных задач матэматычнай фізікі.

## Узнагароды 
* Прэмія Савета Міністраў СССР (1986).

## Навуковыя працы 
* О некоторых разностных схемах для задач лучистой теплопроводности // Докл. АН СССР. 1976. Т.230, № 4;
* Об устойчивости разностных схем многокомпонентного метода переменных для параболических уравнений и систем // ДУ. 1999. Т. 35, № 2;
* Об одном классе разностных методов решения уравнений Навье-Стокса // Изв. вузов. Сер. Математика. 1999. № 5.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Анатоль Барысавіч Антаневіч

**Анатоль Барысавіч Антаневіч** (нар. , вёска Мелаватка, , РСФСР) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1989, Метад функцыянальных раўнанняў у тэорыі краявых задач), прафесар (1991).

## Біяграфія 
Скончыў БДУ (1963), дзе і працуе. Навуковыя працы па функцыянальным аналізе і дыферэнцыяльных раўнаннях. Распрацаваў новы падыход у даследаванні функцыянальна-дыферэнцыяльных раўнанняў і нелакальна-краявых задач, заснаваных на вывучэнні адпаведных аператарных алгебраў. Адзін з аўтараў «Руска-беларускага матэматычнага слоўніка» (1993).

## Навуковыя працы 
* Функциональный анализ и интегральные уравнения. Мн., 1984 (разам з Я. Радынам);
* Нелинейные дифференциальные уравнения: операторный подход. Мн., 1988;
* Functional differential equations: I.C.-theory. New York, 1994. V. 1 (разам з А. Лебедзевым); 1998. V. 2 (разам з А. Лебедзевым і М. Белавусавым).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* Антоневич Анатолий Борисович  // Сайт механіка-матэматычнага факультэта БДУ

Катэгорыя:Дактары фізіка-матэматычных навук
Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Аўтары падручнікаў
Уладзімір Васілевіч Амелькін

**Уладзімір Амелькін** () — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1997, Перыядычныя рухі дзвюхмерных дынамічных сістэм), прафесар (1997).

## Біяграфія 
Скончыў Магілёўскі педагагічны інстытут (1965). Працуе ў БДУ. Навуковыя працы па дыферэнцыяльных раўнаннях. Распрацаваў метады развязання праблемы ізахроннасці і праблемы класіфікацыі лімітавых цыклаў для адвольных дынамічных сістэм, знайшоў канструктыўныя крытэры існавання, кратнасці і ўстойлівасці ізаляваных перыядычных рухаў.

## Навуковыя працы 
* К вопросу об изохронности центра двумерных аналитических дифференциальных систем // ДУ. 1977. Т. 13, № 6;
* Нелинейные колебания в системах второго порядка. Мн., 1982 (разам з М. Лукашэвічам і А. Садоўскім);
* Об условиях существования предельных циклов двумерных автономных систем дифференциальных уравнений // ДУ. 1995. Т. 31, № 12.

## Літаратура 
* Матэматычная энцыклапедыя. — Мінск: Тэхналогія, 2001. — ISBN 985-458-059-8

Катэгорыя:Дактары фізіка-матэматычных навук
Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Бабкоў

**Бабкоў** — прозвішча.

## Выбітныя носьбіты 
* Анатоль Канстанцінавіч Бабкоў (нар. 1947) — беларускі юрыст і палітык.
* Ігар Міхайлавіч Бабкоў (нар. 1964) — беларускі паэт, філосаф.
* Кузьма Нікадзімавіч Бабкоў (1910—1982) — Герой Сацыялістычнай Працы.
*
Уладзімір Васілевіч Бабкоў

**Уладзімір Васілевіч Бабкоў** (нар. , в. Папаратнае, Жлобінскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1996, Аднакрокавыя метады лікавага развязання сістэм), прафесар (1989).

## Біяграфія 
Скончыў БДУ (1959), дзе і працуе. Навуковыя працы па вылічальнай матэматыцы. Распрацаваў прыярытэтны падыход да пабудовы многаэтапавых вылічальных алгарытмаў з выбіральным прынцыпам апраксімацыі рознамаштабавых гармонік лінейнага набліжання пры развязанні праблемы лікавага адлюстравання памежавага пласта і пераходных працэсаў з лакальнай няўстойлівасцю.

## Узнагароды 
Дзяржаўная прэмія БССР (1978).

## Навуковыя працы 
* Вычислительные методы. Т. 1. М., 1977;
* Начала теории вычислительных методов. Мн., 1982 (разам з У.Крыловым і П.Манастырным);
* О построении методов численного решения систем обыкновенных дифференциальных уравнений // ДУ. 1995. Т. 29, № 7.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — 480 с. іл.

Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Катэгорыя:Дактары фізіка-матэматычных навук
Уладзімір Бабкоў

**Уладзімір Бабкоў**:
* Уладзімір Андрэевіч Бабкоў (нар. 1939) — беларускі гісторык і палітолаг.
* Уладзімір Васілевіч Бабкоў (нар. 1936) — беларускі матэматык.
* Уладзімір Яфімавіч Бабкоў (1875—1905) — беларускі рэвалюцыйны дзеяч.
Юрый Станіслававіч Багданаў

**Юрый Станіслававіч Багданаў** (, г. Вялікія Лукі Пскоўская вобласць, РСФСР — ) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1966, Даследаванне дыферэнцыяльных сістэм з дапамогай абагульненых характарыстычных лікаў), прафесар (1968).

## Біяграфія 
Скончыў Ленінградскі дзяржаўны ўніверсітэт у 1956 годзе. З 1958 года працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце.

## Навуковая дзейнасць 
Асноўныя працы па якаснай тэорыі дыферэнцыяльных ураўнанняў і методыцы выкладання матэматыкі. Развіў тэорыю даследавання сістэм дыферэнцыяльных раўнанняў з дапамогай абагульненых характарыстычных лікаў. Буйны спецыяліст па методыцы выкладання матэматыкі ў вышэйшых навучальных установах. Аўтар 6 падручнікаў і вучэбных дапаможнікаў.

## Навуковыя працы 
* Лекции по математическому анализу. — Мн., 1974. Ч. 1; 1978. Ч. 2;
* Лекции по дифференциальным уравнениям. — Мн., 1977;
* Дифференциальные уравнения. — Мн., 1983.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Аўтары падручнікаў
Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Яўген Пятровіч Бараноўскі

**Яўген Пятровіч Бараноўскі** (нар. , вёска Постынь, Мінская вобласць) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1982, Цэлалікавае прывядзенне рэпераў Зеленга, прымітыўныя паралелоэдры, кратавыя накрыцці), прафесар (1983).

## Біяграфія 
Скончыў у 1951 годзе Саратаўскі дзяржаўны ўніверсітэт, а затым аспірантуру пры Іванаўскім педагагічным інстытуце. З 1961 года працуе ў Іванаўскім дзяржаўным універсітэце. Навуковыя працы па геаметрыі лікаў. Распрацаваў новыя метады тэорыі дадатных квадратовых формаў, тэорыю накрыцця эўклідавых прастораў роўнымі шарамі.

## Навуковыя працы 
* Симплексы L-разбиений евклидовых пространств // Матем. заметки. 1971. Т. 10, № 6;
* Разбиение евклидовых пространств на L-многогранники некоторых совершенных решеток // Труды Матем. ин-та им. В.А.Стеклова. 1991. Т. 196;
* The perfect lattices Г(An) and the covering density of Г(A9) // Europ. Journal Combinatorics. 1994. V. 15.

## Літаратура 
* Матэматычная энцыклапедыя. Мінск: Тэхналогія, 2001. ISBN 985-458-059-8

## Спасылкі 
* Бараноўскі Яўген Пятровіч. Факультэт матэматыкі і камп'ютарных навук Іванаўскага дзяржаўнага ўніверсітэта

Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Валерый Вацлававіч Беняш-Крывец

**Валерый Беняш-Крывец** (нар. , г. Навагрудак, Гродзенская вобласць) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (2001, Мнагастайнасці прадстаўленняў канечна спароджаных груп і свабодныя здабыткі груп з аб'яднанай падгрупай).

## Біяграфія 
Скончыў БДУ (1983). Працуе ў Інстытуце матэматыкі НАН Беларусі. Навуковыя працы па камбінаторнай тэорыі груп і тэорыі прадстаўленняў груп. Распрацаваў новыя метады ў тэорыі прадстаўленняў канечна спароджаных груп.

## Навуковыя працы 
* Representation varieties of the fundamental group of compact orientable surfaces // Israael Journal of mathematics. 1996. V. 93;
* Многообразия представлений фундаментальных групп компактных неориентируемых поверхностей // Матем. сб. 1997. Т. 188, № 7;
* О разрешимости конечно порожденных групп в свободное произведение с объединенной подгруппой // Матем. сб. 2001. Т. 192, № 2.

## Літаратура 
* Матэматычная энцыклапедыя. Мінск: Тэхналогія, 2001. ISBN 985-458-059-8

Катэгорыя:Дактары фізіка-матэматычных навук
Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Эдуард Іосіфавіч Груда

**Эдуард Іосіфавіч Гру́да** (, вёска Данілавічы, Дзятлаўскі раён, Гродзенская вобласць — ) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1974, *Даследаванне аналітычных уласцівасцяў развязкаў некаторых дыферэнцыяльных сістэм першым метадам Ляпунова*), член-карэспандэнт НАН Беларусі (1984), прафесар (1991).

## Біяграфія 
Скончыў БДУ (1959). Працаваў у Інстытуце матэматыкі НАН Беларусі. Асноўныя працы па тэорыі дыферэнцыяльных і інтэгральных раўнанняў. Пабудаваў і даследаваў шэраг метадаў пабудовы развязкаў дыферэнцыяльных, інтэгральных і інтэгра-дыферэнцыяльных раўнанняў і сістэм, пабудаваў тэорыю характарыстычных вектараў для сістэм Пфафа, распрацаваў тэорыю перыядычных развязкаў перыядычных дыферэнцыяльных сістэм у крытычных выпадках.

## Навуковыя працы 
Каля 110 навуковых прац, сярод якіх:
* К аналитической теории системы уравнений в полных дифференциалах // Докл. АН БССР. 1969. Т. 13, № 9
* Аналоги основных теорем первого метода Ляпунова для систем Пфаффа // ДУ. 1979. Т. 15, № 4
* Периодические решения периодических дифференциальных систем в общем критическом случае // ДУ. 1982. Т. 18, № 5
* О периодических решениях с несоизмеримыми периодами периодических дифференциальных систем // Там же. 1986. Т.22, № 9
* К теории одного класса линейных интегродифференциальных уравнений // Там же. 1989. Т.25
* Псевдонормальная форма матриц // Там же. 1989. Т.25

## Літаратура 
* 
* Нацыянальная акадэмія навук Беларусі — Памяці вучонага — Член-карэспандэнт ГРУДА Эдуард Іосіфавіч

## Спасылкі 
* Эдуард Іосіфавіч Груда ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дзятлаўскім раёне
Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Катэгорыя:Дактары фізіка-матэматычных навук
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты НАНБ
Катэгорыя:Інстытут матэматыкі НАНБ
Васіль Іванавіч Бернік

**Васіль Іванавіч Бернік** (, в. Слабада-Пырашаўская, , Мінская вобласць — ) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1986, Метрычная тэорыя дыяфантавых прыбліжэнняў залежных велічынь і размернасць Хаўсдорфа), прафесар (1992).

## Біяграфія 
Скончыў БДУ (1970). Працуе ў Інстытуце матэматыкі НАН Беларусі. Навуковыя працы па тэорыі лікаў. Распрацаваў новы метад ацэнак размернасці Хаўсдорфа мностваў рэчаісных і камплексных лікаў з зададзенай мерай трансцэндэнтнасці.

Галоўны рэдактар першай беларускамоўнай «Матэматычнай энцыклапедыі» (2001).

Член Савета заснавальнікаў Грамадскага навукова-аналітычнага цэнтра «Беларуская перспектыва». Член Рэспубліканскай тэрміналагічнай камісіі пры НАН Беларусі.

## Навуковыя працы 
* Диофантовы приближения и размерность Хаусдорфа. Мн., 1988 (разам з Ю.Мельнічуком);
* О точном порядке приближения нуля значениями целочисленных многочленов // Acta Arithmetica. 1989. № 53; Diophantine analysis on manitolds. Cambridge University Press, 1999 (разам з М.Додсанам).

## Прэміі 
* Прэмія Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1999).
* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (2004, у аўтарскім калектыве) — *за цыкл прац «Метрычныя тэорыя дыяфантавых прыбліжэнняў залежных велічынь і яе дадаткаў»*.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Катэгорыя:Дактары фізіка-матэматычных навук
Цэлясцін Лявонавіч Бурстын

**Цэлясцін Лявонавіч Бурсты́н** (, г. Цярнопаль (Галіцыя) — ) — беларускі матэматык, доктар філасофіі (1912), акадэмік АН БССР (1931), прафесар (1929).

## Біяграфія 
Скончыў Венскі ўніверсітэт у 1911 годзе. Пражываў у кватэры № 43 Дома спецыялістаў па вул. Савецкай у Менску.

Арыштаваны 11 снежня 1937 года ва ўласнай кватэры. Асу­джаны за «шпіёнскую дзейнасць на карысць Аўстрыі і Польшчы». Загінуў (не вытрывала катаванняў сэрца) у мінскай турме НКУС 2.10.1938. Рэабілітаваны пастановай намесніка галоўнага ваеннага пракурора БВА 2.3.1956. Асабовая справа Б. № 5560-с захоў­ваецца ў архіве КДБ Беларусі.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па дыферэнцыяльнай геаметрыі, дыферэнцыяльных раўнаннях, алгебры.

Напісаў адзін з першых падручнікаў для ВНУ па дыферэнцыяльнай геаметрыі на беларускай мове.

## Выбраная бібліяграфія 
* Матэматычныя працы. Мн., 1933;
* Курс дыферэнцыяльнай геаметрыі. Мн., 1933;
* Фізічныя метады матэматыкі. Мн., 1933.

## Літаратура 
* 
* Из истории науки и техники Белоруссии: Тез. докл. конф. Минск, 1988.
* 
* 
* Бурсти́н Целестин Леонович // Изобретатель, № 7 (187) 2015. — С. 38.

## Спасылкі 
* Цэлясцін Лявонавіч Бурстын у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
* Акадэмік БУРСТЫН Цэлясцін Лявонавіч 
* Спіс публікацый на нямецкай мове

Катэгорыя:Матэматыкі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Цярнопалі
Фатон (штучны спадарожнік)

**«Фатон»** — серыя савецкіх і расійскіх штучных спадарожнікаў Зямлі.

Спадарожнікі «Фатон» прызначаны для навуковых і тэхналагічных даследаванняў — атрыманне ва ўмовах бязважкасці асабліва чыстых біялагічных прэпаратаў, паўправадніковых матэрыялаў і інш.

Даследаванні праводзяцца сумесна з Еўрапейскім касмічным агенцтвам, Нацыянальным цэнтрам касмічных даследаванняў Францыі, навуковымі ўстановамі Германіі, Швецыі, Канады, Італіі і іншых краін.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Штучныя спадарожнікі
Ёхан Кёлер

**Ёхан Кёлер** (, , Вастэмыйза Вільяндзінскага павета, Эстонія — , Санкт-Пецярбург) — эстонскі жывапісец і акварэліст, заснавальнік нацыянальнай школы жывапісу.

## Біяграфія 
Ёхан Кёлер нарадзіўся ў небагатай сялянскай сям'і, быў у бацькоў сёмым дзіцем. Школьную адукацыю атрымаў у Вільяндзі, затым вывучаў жывапіс у Цэсісе.

Скончыў Пецярбургскую АМ у 1855 годзе.

У 1857—1862 гадах вучыўся і працаваў у Рыме і Парыжы. Ён наведвае таксама Бельгію і Галандыю, у 1858 годзе здзяйсняе паездку ў Італію праз Альпы, жыў у Мілане, Рыме, Фларэнцыі і ў Жэневе. У Італіі мастак захапіўся акварэллю.

З 1862 года ў Пецярбургу. Выкладаў у школе Таварыства заахвочвання мастакоў (1862—1863) і АМ (1869—1870, з 1867 прафесар).

У 1886—1889 гадах мастак жыў і працаваў у Вене, Парыжы і ў Ніцы. І.Кёлер удзельнічаў таксама ў культурным жыцці эстонцаў. У 1860-1890-х гадах ён з'яўляўся адным з выдатных дзеячаў дэмакратычнага крыла эстонскага нацыянальнага руху. У Санкт-Пецярбургу сябраваў з адным з лідараў эстонскага нацыянальнага адраджэння, пісьменнікам Карлам Робертам Якабсанам. У 1891—1893 гадах ён быў старшынёй Эстонскага літаратурнага саюза (Eesti Kirjameeste Selts).

## Творчасць 
Пісаў пераважна камерныя і парадныя партрэты, рэлігійныя і міфалагічныыя кампазіцыі.

Сярод твораў: «Геркулес выводзіць Цэрбера з пекла» (1855), аўтапартрэт (1859), «Дзяўчынка ля крыніцы» (1859—1861), партрэты бацькі і маці мастака (1857—1864), «Абуджэнне ад чароўнага сну, або Эстонская легенда» (1864—1865), «Ева з гранатам» (1879—1880), «Праклён Ларэляў манахамі» (1887) і інш.

## Літаратура 
* 
* *Эрм В. Ю.* Кёлер, 1826—1899: (Иохан Кёлер). — М.: Искусство, 1960. — 52, [16] с. — 10 000 экз. (обл.)

## Спасылкі 
*  

## Галерэя 

Выява:Johann Köler 1859.jpg|І.Кёлер *Аўтапартрэт (1859)*
Выява:Philipp Karell 1886.jpg|*Партрэт Філіпа Карэла, асабістага ўрача Мікалая I і Аляксандра II (1886)*
Выява:Johann Köler 1858.gif|*Дзяўчына з Рыма (1858)*
Выява:Johann Köler Nikolai Petrovitsch Semjonovi tütre portree.jpg|*Партрэт дачкі М.П.Сямёнава (1865)*
Выява:JOHANN KÖLER 1859-1862 Itaalia maastik.jpg|*Італьянскі пейзаж*
Выява:Johann Köler Itaallanna lastega ojal.jpg|*Італьянка з дзецьмі (1862)*
Выява:Johann Köler - Kristus ristil.jpg|*Хрыстос на крыжы (1857-1859)*
Выява:Johann Köler - kunstniku sünnikoht 1868.jpg|*Родная хаціна (1868)*
Выява:Köler-Lorelei needmine munkade poolt.jpg|*Ларэлей (1887)*
Выява:Johann Köler - Eva pärast pattu langemist.jpg|*Ева пасля грэхападзення (1883)*
Выява:Johann Köler õlimaal.jpg|*Жаночы партрэт*
Выява:Kreutzwald-köler.jpg|*Ф.Р.Крэйцвальд чытае рукапіс «Калевіпаэга» (1864)*

Катэгорыя:Мастакі Эстоніі
Джэймс Мак-Мілан

**Джэймс Мак-Мілан** (, нар.  Кілвінінг, Паўночны Эйршыр) — сучасны шатландскі кампазітар і дырыжор, які працуе ў жанры класічнай музыкі.

## Біяграфія 
Дж. Мак-Мілан да свайго паўналецця (1977) пражываў у шатландскім графстве Паўднёвы Эйршыр, у мястэчку Камнок. Вывучаў кампазітарскае майстэрства ў Эдынбургскім універсітэце і ў Дарэмскім універсітэце. Завяршыў універсітэцкую адукацыю ў 1987 годзе. У 1986—1988 гадах працаваў музычным асістэнтам у Манчэстэрскім універсітэце. Пасля атрымання дыплома Мак-Мілан вяртаецца ў Шатландыю, дзе атрымлівае месца памочніка па кампазіцыі пры Шатландскія камерным аркестры (*Scottish Chamber Orchestra*).

Вядомасць прыходзіць да Дж. Мак-Мілана ў 1990 годзе разам з выкананнем Шатландскім сімфанічным аркестрам BBC, якім дырыжыраваў Ежы Максымюк, яго рэквіема *Споведзь Изабэль Гоўдзі* на брытанскім фестывалі класічнай музыкі Промз (*Proms*). Пасля гэтага кампазітар атрымлівае шматлікія заказы на сачыненні музычных твораў — напрыклад, канцэрта для ўдарных інструментаў для шатландкі Эвелін Глені. Апошні, пад назвай *Veni, Veni, Emmanuel* прагучаў упершыню ў 1992 годзе і з тых часоў з'яўляецца адным з найбольш часта выконваемых твораў Мак-Мілана.

У 1999 годзе, у сувязі з адкрыццём шатландскага парламента пасля 292-гадовага перапынку, Мак-Мілан дырыжыраваў сваёй кампазіцыяй з фанфар пры уступленні каралевы Елізаветы II у залу паседжанняў. У 2000 годзе ён становіцца кампазітарам і дырыжорам Філармоніі ВВС. Восенню 2007 года была пастаўлена опера Дж. Мак-Мілана *Ахвярапрынашэнне* (у Нацыянальнай оперы Уэльса). Пасля кампазітар пачынае працу над операй, заснаванай на старадаўніх уэльскіх легендах.
 
Дж. Мак-Мілан, як і яго жонка, члены каталіцкага Дамініканскага ордэна. Ён з'яўляецца таксама камандорам Ордэна Брытанскай імперыі.

## Творы 
* *After the Tryst* (скрыпка + фартэпіяна — 1988)
* *The Confession of Isobel Gowdie* (аркестр — 1990)
* *The Berserking* (канцэрт для фартэпіяна — 1990)
* *Veni, Veni, Emmanuel* (канцэрт для ўдарных інструментаў — 1992)
* *Seven Last Words from the Cross* (кантата: хор і струнныя інструменты — 1993)
* *Inés de Castro* (опера, лібрэта: Джон Кліфард — 1991-95)
* *Britannia!* (аркестр — 1994)
* *Christus Vincit* (1994)
* ''The World's Ransoming* (англійскі ражок і аркестр — 1997)
* *Cello Concerto* (1997)
* *Symphony: Vigil* (1997)
* *Quickening* (сола, хор, аркестр — 1998)
* *Mass* (хор, арган — 2000)
* *Cello Sonata No. 2*, прысвечана Джуліану Лойду Уэберу
* *The Birds of Rhiannon* (аркестр + хор, тэкст: Майкл Сайманс Робертс — 2001)
* *O Bone Jesu* (2001)
* *Piano Concerto No. 2* (2003)
* *A Scotch Bestiary* (арган і аркестр — 2004)
* *Sundogs* (2006)
* *The Sacrifice* (опера) (2007)
* *St John Passion* (2008)
* *Violin Concerto* (2010)
* *Oboe Concerto* (2010)
* *Clemency* (2011)
* *Woman of the Apocalypse'' (2012)

## Спасылкі  
* James MacMillan at Boosey & Hawkes
* BBC Philharmonic profile
* Unofficial site at Classical Net

Катэгорыя:Кампазітары Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Кампазітары Шатландыі
Катэгорыя:Дырыжоры Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Оперныя кампазітары
Катэгорыя:Дамініканцы
Макензі (значэнні)

**Макензі** () можа азначаць:
* Макензі — шатландскае прозвішча.
* Макензі — рака ў Канадзе.
* Макензі — горная сістэма на паўночным захадзе Канады.
* Макензі — адкрыты заліў каля паўночных берагоў Канады.
* Макензі — рака на ўсходзе Аўстраліі, прыток ракі Фіцрой.
Макензі (горы)

**Макензі** () — горная сістэма на паўночным захадзе Канады, частка ўсходняга пояса Кардыльер Паўночнай Амерыкі. Названа ў гонар А. Макензі.

Абмежавана ракой Піл на поўначы і ракой Саўт-Нахані на поўдні.

Складзена пераважна з асадкавых парод. Ледавіковыя формы рэльефу. Характэрны востраканцовыя вяршыні і стромкія скалістыя схілы, расчлянёныя трогавымі далінамі. На схілах бяруць пачатак шматлікія прытокі Макензі.

Расліннасць: таежныя яловыя лясы, рэдкалессе (да вышыні 1200—1500 м), горныя тундры.

Нацыянальны парк Нахані (плошча 476,5 тыс. га) быў заснаваны ў 1972 годзе. Уключаны ЮНЕСКА ў спіс Сусветнай спадчыны.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Peakware.com 

Катэгорыя:Горы Канады
Дзевінскае

**Дзе́вінскае, Дзе́віна** — возера ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Лучоса.

## Назва 
Побач з паўднёвай канцавінай Дзевінскага возера знаходзіцца вёска Дзевіна, назва якой звязаная з назвай возера.

Згодна з В. Жучкевічам, аснова назвы вёскі Дзевіна відавочная — *дзева* — з фармантам прыналежнасці.

Пра каменнага ідала, якога патапілі, вядома таксама і з-над Богінскага возера каля Відзаў, недалёка ад літоўскай мяжы. У 1970-я гады ад мясцовых старых было запісана, што на востраве пасярод Богінскага возера калісьці «*стаялі літоўскія багі*», а таксама што ў ваду быў скінуты каменны ідал «Стод». 

## Гідраграфія 
Плошча паверхні возера 2 км². Даўжыня 5,1 км, найбольшая шырыня 0,6 км. Даўжыня берагавой лініі 13,6 км. Найбольшая глыбіня возера 9,6 м, сярэдняя 4,9 м. Плошча вадазбору 26,9 км² у межах Лучоскай нізіны.
Катлавіна возера лагчыннага тыпу, моцна выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны вышынёй ад 5—8 да 10 метраў, спадзістыя, пясчаныя. Берагавая лінія звілістая. Берагі вышынёй 0,3—0,4 м, пясчаныя. Вакол возера пойма шырынёй да 60 (месцамі да 200) метраў.
Літаральная зона вузкая. Глыбіні да 2 м займаюць каля 17 % плошчы возера. На возеры востраў плошчай 0,2 га. Прыбярэжная зона дна возера пясчаная, глыбей выслана крэменязёмістым сапрапелем і гліністым ілам.
Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Упадаюць рака Глухая (з возера Ардышэва), ручаі, каналы, на поўначы выцякае рака Дзевінка. Надводная расліннасць пашырана на адлегласці да 25 м ад берага і да глыбіні 1—1,5 м. Падводная расліннасць пашыраецца да глыбіні 2,5 м.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, акунь, лінь, плотка, карась, гусцяра, краснапёрка і іншыя віды рыб.

Каля возера вёскі Замасточча, Дзевіна, Сімахі. Возера Дзевінскае ўваходзіць у зону адпачынку «Дзевіна».

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Дзевінскае 

Катэгорыя:Басейн Лучосы
Катэгорыя:Азёры Аршанскага раёна
Мікалай Віктаравіч Лазаковіч

**Мікалай Віктаравіч Лазаковіч** () — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1996, Дыферэнцыяльныя ўраўненні з выпадковымі функцыяналамі ў алгебрах абагульненых выпадковых працэсаў).

## Біяграфія 
У 1976 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, дзе і працуе. Навуковыя працы прысвечаны гранічным тэарэмам тэорыі імавернасцей, абагульненым функцыяналам і стахастычным дыферэнцыяльным ураўненням. На аснове створанага апарата алгебраў абагульненых функцый распрацаваў новы навуковы кірунак у дыферэнцыяльных ураўненнях з выпадковымі функцыямі.

## Навуковыя працы 
* Асимптотическое разложение для распределений сумм независимых случайных векторов // Лит. матем. сб. 1982. Т. 22, № 1;
* Аппроксимация стохастических интегралов Ито и Стратоновича элементами прямого произведения алгебр обобщенных случайных процессов // Теория вероятностей и ее применения. 1996. Т. 41, вып. 4 (разам з С. Сташулёнкам);
* Ассоциированные решения уравнений в дифференциалах в прямом произведении алгебр обобщенных случайных процессов // Теория вероятностей и ее применения. 1998. Т. 43, вып. 2 (разам з С. Сташулёнкам і Т. Сцямкоўскай).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Лазаковіч

**Лазаковіч** — беларускае прозвішча.

## Выбітныя носьбіты 
* Мікалай Віктаравіч Лазаковіч — беларускі матэматык
* Тамара Васілеўна Лазаковіч — беларуская спартсменка, алімпійская чэмпіёнка
Мікалай Венядзіктавіч Ламбін

**Мікалай Венядзіктавіч Ламбін** (, г. , Расійская імперыя — ) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1965), прафесар (1971).

## Біяграфія 
Скончыў ЛДУ (1925). Працаваў у БДУ, Інстытуце тэхнічнай кібернетыкі АН БССР. Навуковыя працы па тэорыі аналітычных функцый, тэорыі графаў і тэорыі раскладаў. Распрацаваў новыя метады развязання дастасоўных задач гідрамеханікі, якія грунтуюцца на тэорыі аналітычных функцый.

## Навуковыя працы 
* Метод симметрии и его применение к решению краевых задач. Мн., 1960;
* О бесконтурной ориентации смешанных графов // Докл. АН БССР. 1970. Т. 14, № 9 (разам з В.Танаевым).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Юрый Канстанцінавіч Ландо

**Юрый Канстанцінавіч Ландо** (н. , г. Уфа, Башкортастан — ) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1970, Краявыя задачы для інтэгра-дыферэнцыяльных раўнанняў), прафесар (1971), заслужаны работнік вышэйшай школы Беларускай ССР (1972).

## Біяграфія 
Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Скончыў Маскоўскі педагагічны інстытут імя К. Лібкнехта (1940). Працуе ў Беларускім дзяржаўным педагагічным універсітэце.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па звычайных дыферэнцыяльных і інтэгра-дыферэнцыяльных ураўнаннях. Даследаваў краявыя задачы для звычайных дыферэнцыяльных і інтэгра-дыферэнцыяльных ураўнанняў з мнагазначнымі часткамі, устанавіў прынцып спалучальнай адпаведнасці і паказаў яго дастасаванні да праблемы кіравальнасці.

## Навуковыя працы 
* Принцип сопряженного соответствия и ранговые признаки управляемости // ДУ. 1979. Т. 15, № 11;
* Элементы математической теории управления движением. М., 1984;
* О сужении оператора условиями ортогональности к его графику // ДУ. 1991. Т. 27, № 4.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Ландо Юрий Константинович // Музейный комплекс «Дорога памяти»  
* Память народа — электронный банк документов периода Великой Отечественной войны  

Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Валерый Мікалаевіч Лапцінскі

**Валерый Мікалаевіч Лапцінскі** (нар. , , Віцебская вобласць) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (1991, Канструктыўны аналіз кіравальных вагальных сістэм), прафесар (1994).

## Біяграфія 
Скончыў БДУ (1963). Працуе ў Інстытуце прыкладной оптыкі НАН Беларусі. Навуковыя працы па дыферэнцыяльных ураўненнях і аўтаматычным кіраванні. Стварыў асновы канструктыўнай тэорыі істотна нелінейных сістэм дыферэнцыяльных ураўненняў і распрацаваў эфектыўныя метады іх даследавання.

## Навуковыя працы 
* О периодических решениях нелинейных матричных дифференциальных уравнений // Весці НАН Беларусі. Сер. фіз.-мат навук. 1997. № 4;
* Об ограниченных на полуоси решениях нелинейных дифференциальных систем // ДУ. 1997. Т. 33, № 2;
* Конструктивный анализ управляемых колебательных систем. Мн., 1998.

Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Андрэй Уладзіміравіч Лебедзеў (матэматык)

**Андрэй Уладзіміравіч Лебедзеў** (н. , г. , РСФСР) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (1996, С*-метады ў тэорыі функцыянальна-дыферэнцыяльных раўнанняў), прафесар (1999).

## Біяграфія 
Скончыў БДУ (1976), дзе і працуе. Навуковыя працы па спектральнай тэорыі нелакальных функцыянальна-дыферэнцыяльных раўнанняў. Распрацаваў аператарна-алгебраічныя канструкцыі і метады, на аснове якіх пабудаваў тэорыю фрэдгальмавай развязальнасці нелакальных функцыянальна-дыферэнцыяльных раўнанняў.

## Навуковыя працы 
* Functional differential equations: I. C*-theory. Longman Scientific & Technical. London; New York, 1994 (разам з А. Антаневічам);
* Functional differential equations: II. C*-applications (Part 1: Equations with continuous coefficients). Addison Wesley Longman. London; New York, 1998 (разам з А. Антаневічам і М. Белавусавым); * Functional differential equations: II. C*-applications (Part 2: Equations with discontinuous coefficients and boundary valye problems). Addison Wesley Longman. London; New York, 1998 (разам з А. Антаневічам і М. Белавусавым).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Катэгорыя:Дактары фізіка-матэматычных навук
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Андрэй Лебедзеў

**Андрэй Лебедзеў**:
* Андрэй Дзмітрыевіч Лебедзеў — беларускі гісторык
* Андрэй Уладзіміравіч Лебедзеў (нар. 1954) — беларускі матэматык
* Андрэй Уладзіміравіч Лебедзеў (нар. 1991) — беларускі футбаліст
Мікалай Аляксандравіч Ліхадзед

**Мікалай Аляксандравіч Ліхадзед** (н. , горад Спаск-Дальні, , РСФСР) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (1996, Метады пабудовы паралельных алгарытмаў для рэалізацыі на сісталічных працэсарах).

## Біяграфія 
Скончыў БДУ (1978). Працуе ў Інстытуце матэматыкі НАН Беларусі. Навуковыя працы па паралельных вылічальных працэсах. Распрацаваў тэорыю пабудовы пераўтварэння і адлюстравання паралельных формаў вылічальных алгарытмаў для рэалізацый на сісталічных матрычных працэсарах.

## Навуковыя працы 
* Новый метод построения параллельных форм алгоритмов // Докл. АН Беларуси. 1996. Т. 40, № 1;
* Метод построения параллельных форм алгоритмов на основе смешанной стратегии // Кибернетика и системный анализ. 1997. № 2 (разам з А.Цівунчыкам);
* Systolic arrays for the solution of systems of linear algebraic equations by Monte Carlo methods // Monte Carlo methods and applications. 1998. V. 4, № 1.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Катэгорыя:Дактары фізіка-матэматычных навук
Дземінец

**Дзе́мінец** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Крашанка (прыток Ушачы), за 4 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка Ушачы, за 1 км на паўночны ўсход ад вёскі Кавалеўшчына.

Плошча паверхні возера 0,31 км², даўжыня 1,29 км, найбольшая шырыня 0,52 км. Найбольшая глыбіня возера 2,9 м, сярэдняя 2 м. Аб'ём вады 0,62 млн. м³. Плошча вадазбору 24 км². Даўжыня берагавой лініі 3,98 км.
Катлавіна возера лагчыннага тыпу, падзяляецца на 2 плёсы. Схілы катлавіны вышынёй да 6 метраў, спадзістыя, пясчаныя. Берагавая лінія звілістая. Берагі нізкія, забалочаныя. Дно возера плоскае, выслана сапрапелем, уздоўж берагоў яно пясчанае і ілістае. У паўднёвай частцы возера мае два астравы агульнай плошчай каля 2 га.
Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Упадаюць ручаі, у тым ліку з возера Доўгі Дземінец і з возера без назвы. У паўночнай частцы выцякае ручай у возера Ваўчо.
Возера Дземінец зарастае слаба. Прыбярэжная расліннасць пашырана на адлегласці да 5 м ад берага (трыснёг, чарот, аер, асокі, гарлачыкі).

У возеры водзяцца шчупак, акунь, лешч, плотка, гусцяра, лінь і іншыя віды рыб.

## Гл. таксама 
* Возера Доўгі Дземінец

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-34. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1984 год.

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Ушацкага раёна
Сяргей Аляксеевіч Мазанік

**Сяргей Аляксеевіч Мазанік** (нар. , ) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (1999, Пераўтварэнні Ляпунова лінейных дыферэнцыяльных сістэм), прафесар (2000).

## Біяграфія 
Скончыў БДУ (1977), дзе і працуе. Навуковыя працы па звычайных дыферэнцыяльных ураўненнях і методыцы выкладання матэматыкі. Распрацаваў і дастасаваў метад пераўтварэнняў Ляпунова да даследавання лінейных дыферэнцыяльных ураўненняў. Пабудаваў тэорыю прыводных і асімптатычна эквівалентных алгебра-дыферэнцыяльных сістэм.

## Навуковыя працы 
* Курс дифференциальных уравнений. Мн., 1996 (разам з Ю.Багданавым, Ю.Сыроідам);
* О неприводимости линейных систем обобщенным преобразованием Ляпунова к системам Лаппо-Данилевского // ДУ. 1998. Т. 34, № 8; 
* Системы Лаппо-Данилевского во множестве линейных систем // ДУ. 1999. Т. 35, № 1.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дактары фізіка-матэматычных навук
Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Макензі (заліў)

**Заліў Макензі** () — адкрыты заліў каля паўночных берагоў Канады паміж мысам Кей і дэльтай ракі Макензі.

Належыць да мора Бофарта. Падзелены паміж тэрыторыяй Юкан і Паўночна-Заходнімі тэрыторыямі. На захад ад заліва знаходзіцца востраў Хершэл і мацерыковая частка Юкана. На ўсход размешчаны востраў Рычардс (Паўночна-Заходнія тэрыторыі).

Заліў мае даўжыню 70 км і глыбіню ад 5 да 10 м (да 20 м каля мыса Кей). З верасня па чэрвень пакрыты лёдам.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Залівы Канады
Катэгорыя:Мора Бафорта
Катэгорыя:Залівы Паўночнага Ледавітага акіяна
Іван Мартынаў

**Іван Мартынаў**:
* Іван Аляксеевіч Мартынаў (1923—1944) — Герой Савецкага Саюза, удзельнік баёў за вызваленне Беларусі.
* Іван Платонавіч Мартынаў (нар. 1938) — беларускі матэматык.
Іван Платонавіч Мартынаў

**Іван Платонавіч Мартынаў** (н. , вёска Антонаўка, Жлобінскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (1989, Аналітычныя ўласцівасці раўнанняў і сістэм трэцяга парадку), прафесар (1989).

## Біяграфія 
Скончыў Гродзенскі педагагічны інстытут (1961). Працуе ў Гродзенскім дзяржаўным універсітэце. Навуковыя працы па аналітычнай тэорыі дыферэнцыяльных раўнанняў. Распрацаваў новыя метады даследавання аналітычных уласцівасцяў развязкаў дыферэнцыяльных сістэм вышэйшых парадкаў.

## Навуковыя 
* Об уравнениях третьего порядка без подвижных критических особенностей // ДУ. 1985. Т. 21, № 6;
* Уравнение Риккати и специальные системы третьего порядка без подвижных критических точек // ДУ. 1997. Т. 33, № 5 (разам з М.Лукашэвічам);
* Сістэмы дыферэнцыяльных раўнанняў у камплексным абсягу. Гродна, 1999 (разам з Н.Бярозкінай, В.Пранько і А.Яблонскім).

## Узнагароды 
* Медаль Францыска Скарыны (2024)

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Катэгорыя:Дактары фізіка-матэматычных навук
Катэгорыя:Выпускнікі Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы
Катэгорыя:Выкладчыкі Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы
Мартыненка

**Мартыненка** — украінскае прозвішча.

## Выбітныя носьбіты 
* Алег Рыгоравіч Мартыненка — беларускі вучоны ў галіне цеплафізікі
* Вітаўт Мартыненка — беларускі журналіст
* Міхаіл Дзмітрыевіч Мартыненка — беларускі матэматык

Катэгорыя:Украінскія прозвішчы
Міхаіл Дзмітрыевіч Мартыненка

**Міхаіл Дзмітрыевіч Мартыненка** (н. , в. Крупская, Брагінскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (1972, Некаторыя прасторавыя задачы тэорыі пругкасці), прафесар (1976).

## Біяграфія 
Скончыў Львоўскі дзяржаўны ўніверсітэт (1959). З 1971 г. працуе ў БДУ. Навуковыя працы па інтэгральных раўнаннях і іх дастасаваннях. Распрацаваў новы метад інтэгральных раўнанняў для эліптычных краявых задач у абсягах складанай будовы і парабалічных задач без пачатковых звестак, прапанаваў метад дэльта-падобнай апраксімацыі для развязання інтэгральных раўнанняў першага роду.

## Навуковыя працы 
* Развитие теории контактных задач в СССР. М., 1976;
* Метод квазифункций Грина в механике деформируемого твердого тела. Мн., 1993 (разам з М.Жураўковым);
* Теоретические основы деформационной механики блочно-слоистого массива соляных горных пород. Мн., 1995 (разам з М.Жураўковым).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Міхаіл Аляксеевіч Маталыцкі

**Міхаіл Аляксеевіч Маталыцкі** (н. , гарадскі пасёлак Гарадзея, Нясвіжскі раён, Мінская вобласць) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (1998, Сеткі масавага абслугоўвання ў стацыянарным і пераходным рэжымах), прафесар (1998).

## Біяграфія 
Скончыў БДУ (1979). Працуе ў Гродзенскім дзяржаўным універсітэце. Навуковыя працы па тэорыі масавага абслугоўвання. Распрацаваў метады даследавання маркавых і адвольных сетак масавага абслугоўвання ў стацыянарным і пераходным рэжымах.

## Навуковыя працы 
* Mean value analysis methods for network with multiline servers // Automatic Control and Computer Sci. 1994. V. 28, № 2;
* Исследование сетей с многолинейными системами обслуживания и разнотипными заявками // Автоматика и телемеханика. 1996. № 9;
* Мультипликативность стационарного распределения состояния марковских сетей массового обслуживания с разнотипными заявками // Автоматика и вычислительная техника. 1998. № 1.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Пётр Паўлавіч Матус

**Пётр Паўлавіч Матус** (н. , гарадскі пасёлак Рось, Ваўкавыскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (1995, Рознасныя схемы на адаптыўна-часавых сетках для краявых задач матэматычнай фізікі), прафесар (1996), член-карэспандэнт НАН Беларусі (2017).

## Біяграфія 
Скончыў БДУ (1975). Працуе ў Інстытуце матэматыкі НАН Беларусі. Навуковыя працы па вылічальных метадах для задач матэматычнай фізікі і матэматычным мадэляванні прыкладных задач. Распрацаваў тэорыю ўстойлівасці рознасных схем з аператарнымі множнікамі, даследаваў каэфіцыентавую ўстойлівасць дыферэнцыяльна-аператарных і аператарна-рознасных схем.

## Навуковыя працы 
* Об одном классе разностных схем на составных сетках для нестационарных задач математической физики // ДУ. 1990. Т. 26, № 7; 
* Сильная устойчивость дифференциально-операторных и операторно-разностных схем // Докл. РАН. 1997. Т. 356, № 4 (разам з А.Самарскім і П.Вабішчэвічам); 
* Разностные схемы с операторными множителями. Мн., 1998.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Росі
Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Мак-Кензі (прозвішча)

**Макензі** (), або **Мак-Кензі** () — шатландскае прозвішча. Першапачаткова чыталася як **Мак-Кеньі**  (), аднак з-за блытаніны паміж літарамі **ȝ**, што пазначала гук [j], і курсіўнай **z** замацавалася памылковае вымаўленне. Паходзіць ад гэльскага *MacCoinnich*.

**Выбітныя носьбіты:**

*Гэта няпоўны спіс*
* Аляксандр Мак-Кензі (1764—1820) — шатландскі падарожнік.
* Колін Макензі (1754—1821) — шатландскі індолаг.
* Люсі Мак-Кензі (нар. 1977) — мастачка.
* Роберт Кален Макензі (1948—1995) — амерыканскі вайсковец і найміт.
* Томас Макензі (1854—1930) — новазеландскі палітык.
* Уільям Лаян Макензі (1795—1861) — канадскі палітычны дзеяч, публіцыст.

## Гл. таксама 
* Уільям Лаян Макензі Кінг

Катэгорыя:Прозвішчы
Андрэй Мельнікаў

**Андрэй Мельнікаў**:
* Андрэй Аляксандравіч Мельнікаў — Герой Савецкага Саюза.
* Андрэй Іосіфавіч Мельнікаў — Герой Савецкага Саюза.
* Андрэй Міхайлавіч Мельнікаў — беларускі музыка, выканаўца аўтарскай песні.
Алег Уладзіміравіч Мельнікаў (матэматык)

**Алег Уладзіміравіч Мельнікаў** (,  — ) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (1990, Структура свабодных праканечных груп і здабыткаў), прафесар (1993).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1970), дзе і працаваў у 1989—2007 гадах. 

## Навуковыя працы 
Навуковыя працы па тэорыі тапалагічных груп. Стварыў аднамерную камбінаторную тэорыю праканечных груп, разгледзеў іх нармальныя дзельнікі. Сярод апублікаваных прац:
* Нормальные делители свободных проконечных групп // Изв. АН СССР. Сер. матем. 1978. Т. 42, № 1; 
* Подгруппы и гомологии свободных произведений проконечных групп // Изв. АН СССР. Сер. матем. 1989. Т. 53, № 1; 
* Произведение степеней и коммутаторов в свободных про-р-группах // Матем. заметки. 1986. Т. 40, вып. 3.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Мінчанка

**Мі́нчанка** — беларускае прозвішча.

## Выбітныя носьбіты 
* Аўксенцій Малахавіч Мінчанка — беларускі савецкі партыйны і гаспадарчы дзеяч
* Леанід Іванавіч Мінчанка — беларускі вучоны ў галіне матэматычнай кібернетыкі
* Мікола Мінчанка — беларускі паэт, празаік, публіцыст
Першая ліга чэмпіянату БССР па футболе 1991

**Першая ліга чэмпіянату БССР па футболе 1991** — чэмпіянат па футболе сярод клубаў БССР 1991-га года.

Гэта было апошняе першынства БССР. У сувязі з распадам СССР у 1992 быў заснаваны Чэмпіянат Рэспублікі Беларусь, мацнейшы дывізіён якога стаў менавацца Першай лігай.

У турніры, які праходзіў у два кругі, удзельнічалі 15 каманд.
Апошнім чэмпіёнам БССР стаў «Металург» з Маладзечна.

## Турнірная табліца 
## Спасылкі 
* RSSSF.com
* kick-off.by

1991
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 1991 годзе
Катэгорыя:1991 год у футболе
Валерый Сяргеевіч Гардон

**Валерый Сяргеевіч Гардон** (нар. , г. Падольск, Маскоўская вобласць, РСФСР) — беларускі вучоны ў галіне матэматыкі і тэхнічнай кібернетыкі. Доктар фізіка-матэматычных навук (1995, Эфектыўныя метады развязання задач тэорыі раскладаў для аднастайных сістэм).

## Біяграфія 
Скончыў БДУ (1967). Працуе ў Інстытуце тэхнічнай кібернетыкі НАН Беларусі. Навуковыя працы па тэорыі раскладаў і экстрэмальных камбінаторных задач. Распрацаваў эфектыўныя метады развязання задач тэорыі раскладаў для аднастадыйных дэтэрмінаваных сістэм абслугоўвання. Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (1998, у сааўтарстве) — *за цыкл прац «Мадэлі і метады тэорыі раскладаў»*.

## Навуковыя працы 
* A Note on Optimal Assignment of Slack Due-Dates in Single-Machine Scheduling // Eur. J.Oper. Res. 1993. V. 70;
* Теория расписаний. Одностадийные системы. М., 1994 (разам з В.Танаевым, Я.Шафранскім);
* Scheduling Theory. Single-Stage Systems. Kluwer Academic Publishers, 1994 (разам з В.Танаевым, Я.Шафранскім).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Катэгорыя:Кібернетыкі Беларусі
Першая ліга чэмпіянату БССР па футболе 1990

**Першая ліга чэмпіянату БССР па футболе 1990** — чэмпіянат па футболе сярод клубаў БССР 1990-га года.

У турніры, які праходзіў у два кругі, удзельнічалі 16 каманд.
Чэмпіёнам БССР стаў «Спутнік» з Мінска.

## Турнірная табліца 
## Спасылкі 
* RSSSF.com
* kick-off.by

1990
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 1990 годзе
Катэгорыя:1990 год у футболе
Леанід Іванавіч Мінчанка

**Леанід Іванавіч Мінчанка** (нар. , вёска Набушава, Слуцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне матэматычнай кібернетыкі, доктар фізіка-матэматычных навук (1992, Дыферэнцавальнасць мнагазначных адлюстраванняў і мартынгальных функцый і неабходныя ўмовы аптымальнасці для дыферэнцавальных улучэнняў), прафесар (1992).

## Біяграфія 
Скончыў БДУ (1971). Працуе ў БДУІР. Навуковыя працы прысвечаны нягладкаму аналізу і тэорыі аптымальнага кіравання. Распрацаваў пытанні сувязі дыферэнцыяльнасці мнагазначных адлюстраванняў і мартынгальных функцый і неабходных умоваў аптымальнасці для дыферэнцыяльных улучэнняў.

## Навуковыя 
* Дифференциальные свойства мартингальных функций и их приложения к задачам оптимизации. Мн., 1992; 
* Многозначный анализ и возмущенные задачи нелинейного программирования. Мн., 1993; 
* К локальной управляемости дифференциальных включений с запаздыванием // ДУ. 1996. Т. 12, № 12 (разам з У.Цеслюком).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Минченко Леонид Иванович // Портал «Выдающиеся математики Беларуси» (Outstanding Belarusian Mathematicians — OBM, obm.bsu.by)
* Кафедра информатики // Сайт БДУІР

Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Аляксандр Мак-Кензі

Сэр **Аляксандр Макензі** (, , ,  — , г.Данкельд, Шатландыя) — англійскі купец-падарожнік, агент канадскай Паўночна-Заходняй (футравай) кампаніі.

## Біяграфія 
У 1788 годзе заснаваў на возеры Атабаска гандлёвую факторыю.

У 1789 годзе спусціўся па рацэ Нявольніцкая, даследаваў Вялікае Нявольніцкае возера, адкрыў (ад вытоку да дэльты) раку Макензі, горы Макензі і Франклін.

У 1792-1793 гадах перасек Паўночную Амерыку з усходу на захад, ад заліву Святога Лаўрэнція да заліву Каралевы Шарлоты, прасачыў цячэнне ракі Піс, перасёк Скалістыя горы і Берагавы хрыбет, адкрыў паміж імі Унутранае плато з верхнім участкам ракі Фрэйзер.

У 1793-1794 гадах, вяртаючыся тым жа шляхам на ўсход, паўторна перасёк мацярык.

## Гл.таксама 
* Макензі, прозвішча

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.9: Кулібін - Малаіта / Рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш. - Мн.: БелЭн, 1999. - 560 с.: іл.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Даследчыкі Канады
Катэгорыя:Даследчыкі Арктыкі
Катэгорыя:Рыцары-бакалаўры
Міхаіл Фёдаравіч Мельнікаў

**Міхаіл Фёдаравіч Мельнікаў** (, Крычаў — ) — беларускі краязнавец, музейны работнік, заслужаны работнік культуры БССР (1979), стваральнік Крычаўскага краязнаўчага музея, навуковы супрацоўнік, дырэктар Краязнаўчага музея (1961—1982).

## Біяграфія 
Міхаіл Фёдаравіч Мельнікаў нарадзіўся ў сям’і рабочага будаўніка. У 1939 годзе закончыў 9 класаў. Зарабіў грошы на цагельным заводзе і пакінуў Крычаў. Даехаў да Абхазіі і ўладкаваўся там на працу настаўнікам рускай мовы і літаратуры ў сярэдняй школе. У верасні 1940 г. быў прызваны на ваенную службу ў армію. 16 верасня 1940 г. за деянні, якіх ён не рабіў, ваенны трыбунал прыгаварыў яго да 5-ці гадоў лагераў. Калі пачалася вайна Мельнікаў уцёк з лагераў Варкуты, каб трапіць на фронт. Але яго напаткала лагерная пагоня. За ўцёк яму дадалі яшчэ 8 гадоў зняволення. 7 кастрычніка 1950 г. Мельнікава датэрмінова вызваляюць.

Пасля вяртання дамоў архіў і бібліятэкі сталі яго рабочым месцам.

Крок за крокам, працуючы ў архівах і бібліятэках Ленінграда, Масквы, Мінска, Магілёва вёў пашуковую работу, запісваў успаміны старажылаў і збіраў па кроплям гісторыю свайго роднага краю. 15 кастрычніка 1961 года адкрыўся краязнаўчы музей у г. Крычаве.

## Памяць 
На будынку Крычаўскага краязнаўчага музея ўстаноўлена мемарыяльная дошка ў яго гонар, адна з вуліц Крычава носіць яго імя.

## Творы 
### Артыкулы 
#### Артыкулы ў даведніках, слоўніках і энцыклапедыях 
* Вадкоўскія / М. Ф. Мельнікаў //  — С. 179.

## Літаратура 
* Мельнікаў М. Ф. // Бел. энцыкл. У18 т. Т. 10 .- Мн., 2000 .- С. 278.
* Мельнікаў М. Ф. // Энцыкл. Гісторыі Беларусі .- Мн., 1999 .- Т. 5 .- С. 111.
* Мельнікаў М. Ф. // Энцыкл. літ. і маст. Беларусі У 5 т. Т. 3 .- Мн., 1986 .- С. 503.

Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя работнікі культуры Беларускай ССР
Сцяпан Андрэевіч Мінюк

**Сцяпан Андрэевіч Мінюк** (н. , вёска Крыніцы, Іванаўскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (1994, Даследаванне некаторых матэматычных мадэляў дынамічных сістэм), прафесар (1994).

## Біяграфія 
Скончыў БДУ (1975). Працуе ў Гродзенскім дзяржаўным універсітэце. Навуковыя працы па тэорыі кіравання. Атрымаў умовы кіравальнасці, назіральнасці, поўнасці сістэм з паслядзеяннем, распрацаваў метад развязання задач кіравальнасці і поўнасці, заснаваны на тэарэме Хана-Банаха і яе дастасаваннях.

## Навуковыя працы 
* О фильтрации некоторых стохастических процессов, описываемых системой линейных функционально-дифференциальных уравнений // ДУ. 1992. Т. 28, № 11;
* К теории нуль-управляемости в банаховом пространстве линейных нормальных систем при наличии ограничений на управление // ДУ. 1995. Т. 31, № 12;
* О точном решении задачи быстродействия в случае линейных стационарных систем // ДУ. 1996. Т. 32, № 12.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі