open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пятнаццатая папраўка да Канстытуцыі ЗША

Пятнаццатая папраўка рэгламентуе выбарчую сістэму Злучаных Штатаў і пашырае правы былых нявольнікаў, якія складалі большасць насельніцтва некаторых паўдневых штатаў. Ратыфікавана 3 лютага 1870 г.

Нягледзячы на тое, што трынаццатая папраўка да Канстытуцыі ЗША вызваляла ўсіх нявольнікаў, трэба мець на ўвазе, што ў 19-м стагоддзі далека ня ўсе прыхільнікі адмены рабства лічылі прадстаўнікоў нягроіднай расы роўнымі еўрапеідам. Пазіцыя многіх аболіцыяністаў таго часу была падобна пазіцыі многіх барацьбітоў за гуманны стасунак да жывел, якія выступаюць супраць утрымання жывел у кепскіх умовах і іх жорсткую эксплуатацыю, але называюць іх "меньшымі братамі" чалавека. Гэта часткова тлумачыць чаму былым нявольнікам дазволілі ўдзельнічаць у выбарах толькі праз 5 год пасля іх вызвалення.

## Тэкст папраўкі 
Раздзел 1. Права голасу грамадзянiна  Злучаных Штатаў не павінна аспрэчвацца ці абмяжоўвацца Злучанымі Штатамі ці якім-небудзь штатам па прыкмеце расы, колеру скуры, або выкананні раней прымусовай працы.
Раздзел 2. Кангрэс абавязаны забяспечваць выкананне сапраўднага артыкула праз прыняцце адпаведнага заканадаўства.

## Спасылкі 
*Папраўкі да Канстытуцыі ЗША
* А. Берастоўскі і інш. Гісторыя ЗША ў дакументах: Пераклады на беларускую Мн., 2014
* Андрэй Берастоўскі. Гісторыя ЗША ў апавяданнях і дакументах. Мінск: выдавец А.М. Вараксін, 2019 - 176 с. 

Катэгорыя:Папраўкі да Канстытуцыі ЗША
Катэгорыя:Правы чалавека ў ЗША
Шаснаццатая папраўка да Канстытуцыі ЗША

Шаснаццатая папраўка рэгламентуе сістэму падаткаабкладання Злучаных Штатаў і пашырае права Кангрэсу ў справе збору падаткаў. Ратыфікавана 3 лютага 1913 г.

## Тэкст папраўкі 
Кангрэс мае права ўсталёўваць і збіраць падаткі з прыбыткаў, якой бы ні была іх крыніца, не размяркоўваючы гэтыя падаткі паміж асобнымі штатамі і без уліку якога-небудзь перапісу ці вылічэння насельніцтва.

## Спасылкі 
*Папраўкі да Канстытуцыі ЗША 
* А. Берастоўскі і інш. Гісторыя ЗША ў дакументах: Пераклады на беларускую Мн., 2014
* Андрэй Берастоўскі. Гісторыя ЗША ў апавяданнях і дакументах. Мінск: выдавец А.М. Вараксін, 2019 - 176 с. 

Катэгорыя:Папраўкі да Канстытуцыі ЗША
Катэгорыя:Правы чалавека ў ЗША
Храм Юпітэра Статара (VIII стагоддзе да н.э.)

**Храм Юпітэра** — некалі храм на рымскім форуме, прысвечаны Юпітэру.

Храм быў пабудаваны, па легендзе, Ромулам. Дакладнае месцазнаходжанне храма на форуме дагэтуль не высветлена. Магчыма, ён знаходзіўся паміж храмам Антаніна і Фаўсціны і базілікай Максенцыя, па іншых здагадках, рэшткі гэтага храма былі закладзены ў аснову храма Антаніна і яго жонкі.

Катэгорыя:Архітэктура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Рымскі форум
Катэгорыя:Дахрысціянскія храмы Рыма
Сямнаццатая папраўка да Канстытуцыі ЗША

Сямнаццатая папраўка рэгламентуе выбары ў Сенат Кангрэсу Злучаных Штатаў Амерыкі. Ратыфікавана 8 красавіка 1913 г.

## Тэкст папраўкі 
У склад Сената ўваходзяць па два сенатары ад кожнага штату, абраных народам на шэсць гадоў; кожны сенатар мае адзін голас. Выбаршчыкі ў кожным са штатаў павінны адпавядаць патрабаванням, якія прад'яўляюцца да выбаршчыкаў найбольш шматлікай палаты легіслатуры штату. Калі ў прадстаўніцтве якога-небудзь штату, ў Сенаце з'явяцца вакансіі, выканаўчая ўлада такога штату выдае загад на  правядзенне выбараў для запаўнення гэтых вакансій пры той умове, што легіслатура штату можа ўпаўнаважыць выканаўчую ўладу здзейсніць часовыя прызначэнні да правядзення выбараў і абрання на вакантныя месцы ў тым парадку, які можа быць усталяваны легіслатурай. Гэта Папраўка не павінна тлумачыцца такім чынам, што яе дзеянне распаўсюдзіцца на абранне ці на тэрмін паўнамоцтваў сенатара, абранага да таго, як Папраўка набудзе моц як частка Канстытуцыі.

## Спасылкі 
*Папраўкі да Канстытуцыі ЗША
* А. Берастоўскі і інш. Гісторыя ЗША ў дакументах: Пераклады на беларускую Мн., 2014
* Андрэй Берастоўскі. Гісторыя ЗША ў апавяданнях і дакументах. Мінск: выдавец А.М. Вараксін, 2019 - 176 с. 

Катэгорыя:Папраўкі да Канстытуцыі ЗША
Катэгорыя:Правы чалавека ў ЗША
Хімера з Арэца

**«Хімера з Арэца»** () — бронзавая скульптура, адзін з самых знакамітых узораў скульптуры этрускаў. Датуецца V стагоддзем да н. э.

Вышыня «Хімеры з Арэца» - каля 80 см. Каля правай пярэдняй лапы ёсць надпіс, якая звычайна чытаецца як TINSCVIL і лічыцца прысвячэннем Ціну, этрускаму богу дня; такім чынам, скульптура магла быць воціўным прадметам.

У цяперашні час скульптура выстаўляецца ў Археалагічным музеі Фларэнцыі. У Арэца непадалёк ад месца яе знаходкі ўстаноўлена бронзавая копія.

## Гісторыя 
«Хімера» была знойдзена ў Арэца, заснаваным этрускамі тасканскім горадзе, ў 1553 годзе. Пры выкопванні траншэй ля гарадскіх сцен працоўныя выпадкова выявілі скарб антычных бронзавых прадметаў. Сярод іх была скульптура, якую спачатку прынялі за льва, бо змяінага хваста не хапала. Знаходкі былі дасланыя ў Фларэнцыю і паступілі ў калекцыю вялікага герцага Казіма I Медычы. Ён выставіў самую буйную скульптуру на ўсеагульны агляд у Палацца Век'ё, у той час як невялікія бронзавыя прадметы са скарбу захоўваліся ў пакоях герцага ў Палацца Піцы, дзе той, па словах Бенвенута Чэліні, «знаходзіў вялікае задавальненне ў тым, што чысціў іх сам, выкарыстоўваючы прылады златакаваля». Сярод малых прадметаў скарбу быў, па паведамленні Вазары, і кавалак хваста, дзякуючы якому скульптуру прызналі статуяй хімеры. У XVIII стагоддзі змеяпадобны хвост быў адноўлены.

## Галерэя 

Image:Museo archeologico di Firenze, La chimera d'arezzo 02.JPG 
Image:Museo archeologico di Firenze, La chimera d'arezzo 08.JPG 
Image:Museo archeologico di Firenze, La chimera d'arezzo 15.JPG 

Image:Museo archeologico di Firenze, La chimera d'arezzo 13.JPG 
Image:Museo archeologico di Firenze, La chimera d'arezzo 17.JPG 
Image:Museo archeologico di Firenze, La chimera d'arezzo 19.JPG 
Image:Museo archeologico di Firenze, La chimera d'arezzo 20.JPG 
Image:Museo archeologico di Firenze, La chimera d'arezzo 21.JPG 

## Гл. таксама
* Спіс антычных бронз
* Капіталійская ваўчыца
* Саркафаг мужа і жонкі

## Літаратура 
* Ranuccio Bianchi Bandinelli e Mario Torelli, ''L'arte dell'antichità classica, Etruria-Roma'', Torino, Utet, 1976.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастацтва этрускаў
Катэгорыя:Будынкі і калекцыі роду Медычы
Катэгорыя:Бронзавыя скульптуры
Арэца

**Арэца** () — горад у італьянскай вобласці (рэгіёне) Таскана, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай правінцыі. Арэца размешчана ў 80 км на паўднёвы ўсход ад Фларэнцыі, на пагорках, што атачаюць верхні працяг ракі Арно. Насельніцтва горада налічвае 91600 чалавек (2001).

Заступнікам горада лічыцца святы Данат з Арэца. Свята горада 7 жніўня.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Кансальва Санезі

## Спасылкі 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Тасканы
Катэгорыя:Камуны правінцыі Арэца
Дваццатая папраўка да Канстытуцыі ЗША

Дваццатая папраўка рэгулюе працэс выбару Прэзідэнта і Віцэ-Прэзідэнта і тэрмін іх паўнамоцтв. Ратыфікавана 23 студзеня 1933 г.

## Тэкст папраўкі 
Раздзел 1. Тэрміны паўнамоцтваў Прэзідэнта і Віцэ-прэзідэнта мінаюць апоўдні 20-го дня студзеня, а тэрміны паўнамоцтваў сенатараў і кангрэсменаў Палаты прадстаўнікоў – апоўдні 3-го дня студзеня таго года, калі зазначаныя паўнамоцтвы павінны былі б скончыцца, калі б гэты артыкул не быў ратыфікаваны; і з гэтага моманту пачынаюць вылічацца тэрміны паўнамоцтваў іх пераемнікаў.

Раздзел 2. Кангрэс збіраецца , прынамсі адзін раз на год, і такое паседжанне пачынаецца апоўдні 3-го дня студзеня, калі толькі Кангрэс праз прыняцце закону не назначыць іншы дзень.

Раздзел 3. Калі да таго дня, з якога пачынаецца тэрмін паўнамоцтваў абранага Прэзідэнта, наступіць яго смерць, Прэзідэнтам становіцца абраны Віцэ-прэзідэнт. Калі Прэзідэнт не быў абраны да дня, з якога пачынаецца тэрмін яго паўнамоцтваў, ці калі абраны Прэзідэнт не адпавядае патрабаванням да кандыдата на гэтую  пасаду, тады абраны Віцэ-прэзідэнт выконвае абавязкі Прэзідэнта датуль, пакуль Прэзідэнт не зможа адпавядаць зазначаным патрабаванням;  Кангрэс, калі ні выбраны Прэзідэнт, ні выбраны Віцэ-прэзідэнт не адпавядаюць патрабаванням да кандыдатаў на сваю пасаду, можа праз прыняцце закона вызначыць, хто менавіта будзе выконваць абавязкі Прэзідэнта, або вызначыць парадак абрання асобы, якой належыць выконваць абавязкі Прэзідэнта. Гэта асоба будзе выконваць адпаведныя абавязкі, пакуль Прэзідэнт або Віцэ-прэзідэнт не зможа адпавядаць патрабаванням, прад'яўляным да кандыдата на гэту пасаду.

Раздзел 4. Кангрэс можа ,праз прыняцце закону ,прадугледзець меры на 
выпадак смерці каго-небудзь з асоб, з якіх Палата прадстаўнікоў, калі права выбару пераходзіць да яе, абірае Прэзідэнта, і на выпадак смерці каго-небудзь з асоб, з якіх Сенат, калі права выбару пераходзіць да яго, абірае Віцэ-прэзідэнта.

Раздзел 5.  Раздзелы 1 і 2 уступаюць у сілу ў 15-й дзень кастрычніка,  пасля ратыфікацыі гэтага артыкулу. 
 
Раздзел 6.  Гэты артыкул не ўступае ў сілу, пакуль ён не будзе ратыфікаваны ў якасці Папраўкі да Канстытуцыі,  легіслатурамі трох чвэрцей асобных штатаў на працягу сямі гадоў пасля яе прадстаўлення.

## Спасылкі 
*Папраўкі да Канстытуцыі ЗША
* А. Берастоўскі і інш. Гісторыя ЗША ў дакументах: Пераклады на беларускую Мн., 2014
* Андрэй Берастоўскі. Гісторыя ЗША ў апавяданнях і дакументах. Мінск: выдавец А.М. Вараксін, 2019 - 176 с. 

Катэгорыя:Папраўкі да Канстытуцыі ЗША
Катэгорыя:Правы чалавека ў ЗША
Дваццаць першая папраўка да Канстытуцыі ЗША

Гэта папраўка адмяніла "сухі закон" у ЗША. Прынята дзеля спыненя алкагольнай кантрабанды і самагонаварэння ў краіне Ратыфікавана 5 снежня 1933 г.

## Тэкст папраўкі 
Раздзел 1. Васямнаццаты артыкул паправак да Канстытуцыі Злучаных Штатаў адмяняецца.

Раздзел 2. Перавозка ці ўвоз у які-небудзь штат, на якую-небудзь тэрыторыю ці ў якое-небудзь уладанне Злучаных Штатаў для даставы або спажывання алкагольных напіткаў у парушэнне законаў  дзейсных у іх, сапраўдным забараняецца.

Раздзел 3. Гэты артыкул не ўступае ў сілу, пакуль ён не будзе ратыфікаваны ў якасці Папраўкі да Канстытуцыі заканадаўчымі сходамі асобных штатаў, у адпаведнасці з  палажэннямі Канстытуцыі на працягу сямі гадоў пасля таго, як Кангрэс прадставіць яго штатам.

## Спасылкі 
*Папраўкі да Канстытуцыі ЗША
* А. Берастоўскі і інш. Гісторыя ЗША ў дакументах: Пераклады на беларускую Мн., 2014
* Андрэй Берастоўскі. Гісторыя ЗША ў апавяданнях і дакументах. Мінск: выдавец А.М. Вараксін, 2019 - 176 с. 

Катэгорыя:Папраўкі да Канстытуцыі ЗША
Катэгорыя:Правы чалавека ў ЗША
Пётр Якаўлевіч Чаадаеў

**Пётр Якаўлевіч Чаадаеў** (; 7 чэрвеня 1794, Масква — 14 (26) красавіка 1856, Масква) — рускі філосаф (па ўласнай ацэнцы — «хрысціянскі філосаф») і публіцыст, абвешчаны ўрадам "вар'ятам" за свае творы, у якіх рэзка крытыкаваў рэчаіснасць рускага жыцця. Яго працы былі забароненыя да публікацыі ў імператарскай Расіі.

У 1829—1831 стварае свой галоўны твор — «Філасафічныя лісты». Публікацыя першага з іх у часопісе «Тэлескоп» ў 1836 годзе выклікала рэзкую незадаволенасць уладаў з-за выяўленага ў ім горкага абурэння з нагоды адлучэння Расіі ад «сусветнага выхавання чалавечага роду», духоўнага застою, якое перашкаджае выкананню наканаванай звыш гістарычнай місіі. Часопіс быў зачынены, а Чаадаеў — абвешчаны вар'ятам. Пасля гэтага на працягу амаль 20 гадоў у Расіі была забароненая рэгістрацыя новых перыядычных выданняў. Выдаўцы газет і часопісаў, губляючы цікавасць ці эканамічныя магчымасці для працягу іх выпуску, часта перапрадавалі правы іншым выдаўцам. А літаратурна-грамадскія часопісы засноўваліся фармальна як неперыядычныя альманахі.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах. Т.17, Мн., 2002, С.200

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Масоны Расіі
Катэгорыя:Выпускнікі МДУ
Катэгорыя:Філосафы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Філосафы Расіі
Катэгорыя:Філосафы XIX стагоддзя
Катэгорыя:Постаці Пушкіна
Катэгорыя:Члены Маскоўскага Англійскага клуба да 1917 года
Катэгорыя:Пахаваныя на Данскіх могілках
Катэгорыя:Прататыпы літаратурных персанажаў
Паала Фантана

**Паала Антоніа Даменіка Фантана** (, ; 1696, Кастэла, Італія — 17 сакавіка 1765, г. Ізяслаў) — італьянскі архітэктар, які працаваў у Рэчы Паспалітай. Прадстаўнік позняга барока, блізкага да віленскага. Паручнік артылерыі Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў з небагатай сям’і Джакама Даменіка Фантана і Марты Белоці, з селішча Кастэла ў даліне Валь-дзі-Соле (італ. Val di Sole), правінцыі Трэнта. З гэтых месцаў паходзіла вялікая частка італьянскіх дойлідаў позняга барока.

Невядома, дзе Фантана атрымаў адукацыю. 2 сакавіка 1723 ён з’ехаў з Італіі ў пошуках лепшага жыцця ў Рэч Паспалітую. Да красавіка 1726 г. жыў у Варшаве, і тады, пры садзейнічанні вядомага архітэктара Джузэпэ Фантана паступіў на службу да аднаго з уплывовых магнатаў, да кароннага маршалка Паўла Карла Сангушкі. Гэты перыяд жыцця архітэктара быў найбольш прадуктыўным.

Ён стварае тыповыя для сваёй творчасці і адначасова яскравыя ўзоры сакральнай архітэктуры, а менавіта, сабор Св. Ганны ў Любартуве, сабор Св. Людвіка ў Влодава, сабор і манастыр бацькоў Рэфарматараў у Раве-Рускай, Грэка-каталіцкі кафедральны сабор у Хелме.

У 1730 годзе пабраўся шлюбам з першай жонкай Марыянай Суфчынскай (польск. Marianna Suffczyńska). У перыяд 1730-40 атрымаў званне паручніка артылерыі Вялікага Княства Літоўскага, праўда цалкам фармальнае.

У 1745 вярнуўся ў Італію, аднак ужо ў наступным годзе падпісаў новы кантракт на службу пры двары князя Паўла Карла Сангушкі, зараз ужо ў Ізяславе.

Пасля смерці жонкі, ажаніўся паўторна (каля 1748) з Тэрэзай Рамайроні (італ. Teresa Romaironi). Хоць Фантана адзначаў будаўнічы застой на Валыні, у тыя гады ён будуе сабор і манастыр бацькоў Лазарытаў ў Ізяславе, драўляны сабор у Белагарадку, Дамініканскі сабор у Вінніцы, Сабор бацькоў Езуітаў у Крамянцы, парафіяльны сабор у Чуднове, Сабор Святога Іаана Хрысціцеля ў Стараканстанцінаве, Сабор бацькоў Езуітаў у Жытоміры, палац князёў Сангушкі ў Ізяславе (сумесна з Якубам Фантана (італ. Jakub Fontana).

Пасля смерці князя Паўла Карла Сангушкі (1750) яго амбіцыйная ўдава Барбара Сангушкі, будавала грандыёзныя планы. Аднак, пажылы ўзрост і хваробы перашкодзілі архітэктару рэалізаваць іх у поўнай меры. Акрамя гэтага, Паала Фантана сумаваў па радзіме і заўсёды імкнуўся вярнуцца туды, пра што сведчаць яго лісты і фінансавая справаздача аб набыцці маёнтка ў Італіі.

Каля 1764 архітэктар канчаткова губляе зрок. 17 сакавіка 1765 года Паала Фантана памёр. Ён быў пахаваны ў Ізяславе, але яго магіла не захавалася. Пасля яго смерці, сям’я архітэктара пераехала ў Львоў.

Паала Фантана меў васьмярых дзяцей, чацвёра з якіх памерлі ў дзяцінстве.

## Літаратура 
* Joanna Winiewicz. Biografija i działalność Pawła Fontany w świetle dworu Sanguszków // BHS. T. 49. 1987. № 3-4. 
* Jόzef Skrabski. *Paolo Fontana. Nadworny architekt Sanguszkόw.* Tarnόw, 2007. ISBN 978-83-85988-77-9 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Архітэктары барока
Катэгорыя:Абруселыя італьянцы
Катэгорыя:Архітэктары Італіі
Катэгорыя:Памерлі ў Хмяльніцкай вобласці
Васямнаццатая папраўка да Канстытуцыі ЗША

Канстытуцыйная рэгламентацыя "сухога закону" ў ЗША. Забараняе рэалізацыю і ўжыванне алкаголю ў ЗША. Пасля гэтага пачаўся перыяд самагонаварэння ў ЗША і масавай кантрабанды спіртных напояў у краіну (bootlegging). Ратыфікавана 16 студзеня 1919 г. Адменена 21-й папраўкай 5 снежня 1933 г.

## Тэкст папраўкі 
Раздзел 1. Праз год пасля ратыфікацыі гэтага артыкулу ,выраб, продаж і перавозка алкагольных напояў, увоз і вываз іх дзеля спажывання на тэрыторыі Злучаных Штатаў і на ўсіх тэрыторыях, якія падпадаюць пад юрысдыкцыю Злучаных Штатаў, забараняюцца.
 
Раздзел 2. Кангрэс і асобныя штаты маюць сумеснай кампетэнцыю па ажыццяўленню гэтага артыкулу праз прыняцце адпаведнага заканадаўства.

Раздзел 3. Гэты артыкул не ўступае ў сілу, пакуль ён не будзе ратыфікаваны ў якасці Папраўкі да Канстытуцыі заканадаўствам асобных штатаў , у адпаведнасці з палажэннямі Канстытуцыі на працягу сямі гадоў пасля таго, як Кангрэс прадставіць яе штатам.

## Спасылкі 
*Папраўкі да Канстытуцыі ЗША
* А. Берастоўскі і інш. Гісторыя ЗША ў дакументах: Пераклады на беларускую Мн., 2014
* Андрэй Берастоўскі. Гісторыя ЗША ў апавяданнях і дакументах. Мінск: выдавец А.М. Вараксін, 2019 - 176 с. 

Катэгорыя:Папраўкі да Канстытуцыі ЗША
Катэгорыя:Правы чалавека ў ЗША
Віла Тарлонія

**Віла-Тарлонія**,  — віла ў Рыме, якая належыць сямейству Тарлонія. Уваход на вілу — з Наментанскай дарогі.

Вілу спраектаваў у стылі неакласіцызму архітэктар Джузэпэ Валадзьер. Будаўніцтва распачата ў 1806 г. па заказе банкіра Джавані Тарлонія і скончана пры яго сыне Алесандра.

Некаторы час віла не выкарыстоўвалася, аднак у 1920-я гады князь Тарлонія падаў яе Беніта Мусаліні ў якасці рэзідэнцыі за сімвалічную арэндную плату — 1 ліру ў год. З 1945 г. віла закінута, аднак пасля рэстаўрацыі адкрыта для наведвання турыстамі, у ёй выстаўлена частка калекцыі класічных скульптур сямейства Тарлонія.

Пад Віла-Тарлонія археолагамі выяўлены іўдзейскія катакомбы пачатку н.э.

## Літаратура 
* Чиано Галеаццо, Дневник фашиста. 1939-1943. (Москва: Издательство "Плацъ", Серия "Первоисточники новейшей истории", 2010, 676 стр.) ISBN 978-5-903514-02-1

## Спасылкі 
* http://www.museivillatorlonia.it/

Тарлонія
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Рыма
Катэгорыя:Фашысцкая Італія
Катэгорыя:Музеі Італіі
Элеанора Ганзага

**Элеанора Ганзага дэла Ро́верэ** (; 31 снежня 1493, Мантуя — 13 лютага 1570, Урбіна) — італьянская арыстакратка з дынастыі Ганзага, у шлюбе — герцагіня Урбінская.

## Біяграфія 
Старэйшая дачка Франчэска Ганзага, маркграфа Мантуі, і Ізабелы д’Эстэ. У верасні 1509 выйшла замуж за Франчэска Марыя дэла Роверэ, герцага Урбінскага і пляменніка папы Юлія II. У 1516 пераемнік Юлія, Леў X, захапіў Урбіна, і княжацкая пара была вымушана бегчы да бацькоў Элеаноры. Назад яны вярнуліся праз пяць гадоў, калі, скарыстаўшыся смерцю папы, Франчэска Марыя вярнуў свае ўладанні.

Дзеці Элеаноры:

* Гвідабальда II дэла Роверэ (1514—1574), герцаг Урбінскі (з 1538)
* Іпаліта дэла Роверэ (1525—1561), замужам за Антоніа д’Арагона, герцагам Мантальта
* Лізавета дэла Роверэ (1529—1561), замужам за Альберыка Чыба
* Джуліяна дэла Роверэ (1531—1563), замужам за Альфонса д’Эстэ, маркізам Мантэк’ё
* Джуліа дэла Роверэ (1533—1578), кардынал-протапрэсвітар, затым кардынал Палестрыны і Сабіна-Поджа Міртэта

Вядомы партрэт герцагіні, напісаны Тыцыянам каля 1537. Акрамя гэтага Элеанору Ганзага называюць магчымай мадэллю вялікага венецыянца для карцін Дзяўчына ў футравай накідцы і *La bella*, а таксама прататыпам «Венеры Урбінскай».

## Літаратура 
* Giuseppe Coniglio: *I Gonzaga.* dall´Oglio editore, Milano 1987, ISBN 88-7718-329-2.
* Kate Simon: *Die Gonzaga. Eine Herrscherfamilie der Renaissance.* Verlag Kiepenheuer & Witsch, Köln 1991, ISBN 3-462-02110-9,
* Jakob Burckhart: *Kultur und Kunst der Renaissance in Italien.* Deutsche Buchgemeinschaft, Berlin.
* Katalog der Ausstellung im Kunsthistorischen Museum: *Isabella d´Este, «La prima donna del Mondo»; Fürstin und Mäzenatin der Renaissance.* Kunsthistorisches Museum Wien, (ohne Jahreszahl / Без пазначэння года)

## Спасылкі 
* Генеалагічнае дрэва 

Катэгорыя:Ганзага
Катэгорыя:Дэла Роверэ
Катэгорыя:Жанчыны Рэнесансу
Ратонда Сан-Ларэнца

**Ратонда-дзі-Сан-Ларэнца** () — рэлігійны будынак у Мантуі (Ламбардыя), адносіцца да каталіцкай дыяцэзіі Мантуі.

Ратонда была пабудавана ў відзе круглага будынка ў раманскім стылі ў XI стагоддзі кіруючым сямействам Каноса. Гэта — найстарэйшая з захаваных цэркваў горада. Хоць будынак пабудаваны з цэглы, маюцца і мармуровыя элементы ад антычнага будынка.

Царква была прысвечана Святому Лаўрэнцію, у ёй захаваліся фрэскі візантыйскага ўзору XI-XII стст. У апсідзе знаходзяцца фрагменты роспісу, меркавана XV стагоддзя, якія адлюстроўваюць спаленне св. Лаўрэнція.

Герцаг Мантуі Гільерма Ганзага ў 1579 годзе зачыніў царкву для набажэнстваў. Далей будынак выкарыстоўваўся як гандлёвае ці жылое, толькі напачатку XX стагоддзя царква была рэканструявана, а некаторыя настройкі і навакольныя будынкі знесены. З 1926 года ў Ратонда-дзі-Сан-Ларэнца зноў сталі праводзіцца рэлігійныя службы.

## Літаратура 
* Stefano Scansani, *Omnia Mantova. La guida*, Mantova, Tre Lune, 2008

## Спасылкі 
Катэгорыя:Храмы Італіі
Катэгорыя:Мантуя
Медуза Ранданіні

**Медуза Ранданіні** — мармуровая галава гаргоны Медузы, ці гарганеён, вылепленая на мяжы нашай эры на аснове згубленага грэчаскага арыгінала V ці IV стст. да н.э. (круг Фідзія, магчымы прататып — гарганеён на шчыце Афіны Парфенас).

Гэта праца ілюструе ператварэнне гаргоны з агіднай істоты нявызначанага полу ў прыгожую жанчыну. Змеі  ранніх гарганеёнаў вытлумачаны аўтарам скульптуры як непаслухмяныя кучары, аб традыцыйнай апатрапічнай іканаграфіі нагадваюць таксама стылізаваныя рожкі гаргоны.

Напачатку XIX стагоддзі гэта «Медуза» зрабілася прадметам захапленняў рамантыкаў, і ў прыватнасці Гётэ, а Антоніа Канова адштурхваўся ад яе пры стварэнні галавы Медузы, якую трымае ў выцягнутай руцэ яго знакаміты «Персей». Кароль Людвіг Баварскі ўбачыў гарганеён у палацы маркіза Ранданіні на Корса і набыў яго для сваёй гліптатэкі, дзе ён экспануецца і дагэтуль.

## Цікавыя факты 
* Медуза Ранданіні — эмблема моднага дому *Versace*

## Літаратура 
* E. Buschor. *Medusa Rondanini*. Stuttgart: W. Kohlhammer, 1958.

Катэгорыя:Скульптура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Скульптуры па сюжэтах грэчаскай міфалогіі
Дваццаць другая папраўка да Канстытуцыі ЗША

Дваццаць другая папраўка абмежавала магчымасць адной асобы займаць пасаду прэзідэнта ЗША дзвумя разамі. Такім чынам Злучаныя Штаты спрабуюць захаваць раўнавагу ўсіх трох галін улады — заканадаўчай (Кангрэс), выканаўчай (Прэзідэнт) і судовай (Вярхоўны суд). Ратыфікавана 27 лютага 1951 г.

## Тэкст папраўкі 
Раздзел 1. Ніводны не можа быць абраны на пасаду Прэзідэнта больш за два разы. Ніводная асоба, калі яна займае пасаду Прэзідэнта, або выконвае абавязкі Прэзідэнта на працягу больш двух гадоў, замяшчаючы яго, не можа быць абрана на пасаду Прэзідэнта больш аднаго разу. Але гэты артыкул не выкарыстоўваецца ў дачыненні да асобы, якая займае пасаду Прэзідэнта на момант, калі гэты артыкул прапанаваны Кангрэсам, і не перашкаджае на працягу тэрміну ўступлення ў сілу сапраўднага артыкула якой-небудзь асобе, якая можа займаць пасаду Прэзідэнта або выконваць абавязкі Прэзідэнта, на працягу бягучага тэрміну.

Раздзел 2. Гэты артыкул не ўступае ў сілу, пакуль ён не будзе ратыфікаваны ў якасці Папраўкі да Канстытуцыі легіслатурамі трох чвэрцяў асобных штатаў на працягу сямі гадоў пасля таго, як Кангрэс прадставіў яго штатам.

## Спасылкі 
* Папраўкі да Канстытуцыі ЗША
* А. Берастоўскі і інш. Гісторыя ЗША ў дакументах: Пераклады на беларускую Мн., 2014
* Андрэй Берастоўскі. Гісторыя ЗША ў апавяданнях і дакументах. Мінск: выдавец А.М. Вараксін, 2019 - 176 с. 

Катэгорыя:Папраўкі да Канстытуцыі ЗША
Катэгорыя:Правы чалавека ў ЗША
Браткі

**Бра́ткі** (*Viola tricolor*) — адна- і двухгадовая травяністая расліна сямейства фіялкавых.

## Назва 
Народныя назвы: фіялка трохколерная, братачкі, брат з сястрою, браткі, трава трыцветная, анюціны глазкі, , фіялка, браткі лясныя, іван-ды-мар’я, трайцвет, брат з сястрой, брат і сястра, браткі-махвіцы, залатуха, крупенька, махвіцы, званочкі.

## Батанічнае апісанне 
Вышыня 10—12 см, з некалькімі сцябламі. Прыкаранёвае лісце круглавата-сэрцападобныя, сцябловае — ланцэтападобнае. Кветкі двухсіметрычныя, стракатыя, са шпоркай: верхнія пялёсткі фіялетавыя, ліловыя або сінія, бакавыя белавата-жоўтыя, ніжні пялёстак — серна-жоўты або фіялетавы. Плод — каробачка.

## Арэал 
Пашыраны ва ўмераным поясе Паўночнага паўшар’я. Растуць на сухіх лугах, лясных палянах, каля дарог, у хмызняку, на палях як пустазелле. Цвітуць у красавіку — кастрычніку.

## Класіфікацыя 
### Таксанамія 
## Значэнне 
Лекавыя расліны. Родапачынальнікі садовых форм і сартоў.

## Літаратура 
* Браткі // Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ, 1979.

## Спасылкі 
* *Viola tricolor* L. — Фиалка трехцветная, анютины глазки // Агроэкологический атлас России и сопредельных стран: экономически значимые растения, их болезни, вредители и сорные растения

Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Фіялка
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Дваццаць трэцяя папраўка да Канстытуцыі ЗША

Дваццаць трэцяя папраўка надзяліла федэральную акругу Калумбія роўнымі выбарчымі правамі адносна штатаў ЗША. З гэтага часу федэральная акруга мае той жа юрыдычны статут, што і 51 штат краіны. Ратыфікавана 29 сакавіка 1961 г.

## Тэкст папраўкі 
Раздзел 1. Акруга, якая з'яўляецца месцам знаходжання ўрада Злучаных Штатаў, прызначае ў парадку,  усталяваным Кангрэсам: Колькасць выбаршчыкаў Прэзідэнта і Віцэ-прэзідэнта роўную колькасці сенатараў і членаў Палаты прадстаўнікоў у Кангрэсе, якую акруга магла б абраць, калі б была штатам.  Але ні ў якім разе не ў большым ліку, чым ад найменш населенага штату; выбаршчыкі прызначаюцца ў дадатак да тых, якія прызначаюцца штатамі, і разглядаюцца пры выбарах Прэзідэнта як выбаршчыкі, прызначаныя ад штата; выбаршчыкі збіраюцца ў акрузе і выконваюць тыя абавязкі, якія ўсталяваны дванаццатай папраўкай.

Раздзел 2. Кангрэс абавязаны забяспечваць выкананне сапраўднага артыкула праз прыняцце адпаведнага заканадаўства.

## Спасылкі 
*Папраўкі да Канстытуцыі ЗША
* А. Берастоўскі і інш. Гісторыя ЗША ў дакументах: Пераклады на беларускую Мн., 2014
* Андрэй Берастоўскі. Гісторыя ЗША ў апавяданнях і дакументах. Мінск: выдавец А.М. Вараксін, 2019 - 176 с. 

Катэгорыя:Папраўкі да Канстытуцыі ЗША
Катэгорыя:Правы чалавека ў ЗША
Гвідабальда II дэла Роверэ

**Гвідабальда II дэла Роверэ** (, 2 красавіка 1514, Урбіна - 28 верасня 1574) — герцаг Урбіна.

## Біяграфія 
Гвідабальда II быў сынам герцага Урбінскага Франчэска Марыя I дэла Роверэ і яго жонкі, Элеаноры Ганзага. У 1532 Гвідабальда ўдзельнічаў ва ўсеагульным аглядзе войскаў Венецыянскай рэспублікі, галоўнакамандуючым якімі ў той час быў яго бацька. У 1534 жэніцца з Джуліяй Варана, дачкой сіньёра Камерына. Гэты шлюб служыў у першую чаргу палітычным мэтам - а менавіта, распаўсюджванню ўплыву герцагаў Урбіна на Сярэднюю Італію (у прыватнасці - на вобласць Маркэ). У герцага і Джуліі нарадзілася дачка Віргінія Фельтрыя дэла Роверэ (1544-1571, замужам у першым шлюбе за Федэрыка Барамеа (у 1560-1562), у другім шлюбе (з 1569) - за Фердынанда Арсіні, герцагам Гравіна). У 1546 Гвідабальда становіцца камандуючым венецыянскімі войскамі.

У 1547 году Джулія Варана памерла. У 1548 Гвідабальда II ўступае ў шлюб другі раз - з Віторыяй Фарнезэ, дачкой герцага Пармскага П'ера-Луіджы II Фарнезэ. У гэтай сям'і нарадзіўся спадчыннік Гвідабальда, Франчэска Марыя II дэла Роверэ, а таксама дзве дачкі:

* *Ізабела дэла Роверэ*, замужам за Нікола Сансеверына, князем Бісіньяна,
* *Лавінія Фельтрыя дэла Роверэ*, замужам за Альфонса Фелічэ д'Авалас, князем Франкавіла.

## Літаратура 
* Bicchierai. ''Lettere d'illustri capitani mai stampate*. 1854, Firenze;
* P. Litta. *Famiglie celebri italiane''. 1834, Milano.

Катэгорыя:Нарадзіліся 2 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1514 годзе
Катэгорыя:Памерлі 28 верасня
Катэгорыя:Памерлі ў 1574 годзе
Катэгорыя:Герцагі ўрбінскія
Катэгорыя:Дэла Роверэ
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Залатога руна
Катэгорыя:Ганфаланьеры (Капітан-генералы) Царквы
Вуліца Антонава (Гродна)

**Вуліца Антонава** — вуліца ва ўсходняй частцы горада Гродна, паміж праспектам Касманаўтаў і вуліцай Белуша.

Названа ў гонар удзельніка вызвалення Гродна ад нацысцкіх захопнікаў, аднаго з распрацоўшчыкаў плана Беларускай аперацыі 1944 года, ураджэнца Гродна, генерала А. І. Антонава. Раней вуліца называлася *Іерусалімская*, *Танкістаў*.

Пачала фарміравацца ў другой палове XIX стагоддзя на гарадской ускраіне. Найбольш актыўна забудовалася ў 1960-1970-х гадах. На вуліцы змешчаны Скідзельскі рынак (на скрыжаванні з вуліцай Паліграфістаў), рэдакцыя газеты «Гродзенская праўда», медыцынскае вучылішча, гарадскія могілкі з помнікам архітэктуры класіцызму — царквой (другая палова 19 ст.), гасцінічны комплекс «Сямашка» (№ 10). На доме № 23, дзе нарадзіўся А. Антонаў, у 1965 годзе ўсталявана мемарыяльная дошка, а ў 1988 годзе адчынены яго мемарыяльны музей.

## Літаратура 
* Гродно. Энциклопедический справочник / Белорус. Сов. Энцикл.; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1989. — 438 с., [12] л. ил.: ил.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Гродна
Чабор

**Чабо́р** (*Thýmus*) — род кветкавых раслін сямейства Ясноткавыя (*Lamiaceae*).

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя расліны, нізкія кусцікі і паўкусцікі з паўзучымі прыўзнятымі дравяністымі сцёбламі. Лісце скпраціўнае, простае, суцэльнае, сядзячае або з кароткімі чаранкамі, раснічастае, з кропкавымі залозкамі. Кветкі дробныя, у кальчаках або коласападобных перарывістых суквеццях. Чашачка двухгубая. Тычынак 4. Плод — чатырохарэшак.

Расліна вельмі духмяная, з рэзкім цёплым водарам, абумоўленым ў асноўным фенольнымі лятучымі духмянымі рэчывамі — тымол і карвакрол.

## Арэал 
Расліны роду распаўсюджаны на тэрыторыі Еўразіі і Паўночнай Афрыкі.
На тэрыторыі Беларусі 3 віды: , , і .

## Класіфікацыя 
### Таксанамія 
### Віды 
Каля 150 (паводле іншых звестак каля 400) відаў.

У 2002 годзе група батанікаў дала новую класіфікацыю роду Чабор. Згодна іх даследаванням, род налічвае 214 відаў, разнесеных па васьмі секцыям.

Некаторыя віды:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Віды з невызначаным сістэматычным становішчам:
* 
*  — гібрыд Thymus pulegioides і Thymus vulgaris
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Наибольш распаўсюджаны  — на светлых месцах у лясной зоне па сухіх пясчаных местах, хваёвых барах; і  — у лесастэпавай і стэпавых зонах па склонах, узлесках і палянах.

Паводле The Plant List (2013 год), род складаецца з 315 відаў.

## Гаспадарчае значэнне 
Лекавыя, дубільныя, меданосныя і эфіраалейныя расліны. Лісце выкарыстоўваюцца ў якасці прыправы.

## Літаратура 
*  — С. 307.
* 

## Спасылкі 
*
Сантэ Ламбарда

thumb|250px|Царква Сан-Джорджа дэі Грэкі, спраектаваная Сантэ Ламбарда

**Сантэ Ламбарда** () — італьянскі архітэктар XVI стагоддзя.

Працаваў у Венецыі. Пасля Барталамеа Бона ў 1524-1527 працягнуў будаўніцтва скуолы Сан-Рока. У 1536 стварае макет царквы Сан-Джорджа дэі Грэкі і пачынае яе будаўніцтва ў 1539 годзе. Архітэктар палаца Саранца П'явенэ на Гранд-канал, палаца Маліп'ера Трэвізан і аднаго з палацаў сямейства Кантарыні. Аднавіў царкву Сан-Фелічэ,

## Літаратура 
* Pietro Selvatico, *Sulla Architettura e sulla Scultura in Venezia dal Medioevo sino ai nostri giorni. Studi di P. Selvatico per servire di guida estetica*, Venezia 1847, 205-208;
* Pietro Paoletti, ''L'architettura e la scultura del Rinascimento in Venezia.Ricerche storico artistiche*,  II, Venezia 1893-1897, 113, 135, 252-255;
* Andrea Moschetti, *Lombardo, Sante*, in Allgemeines Lexikon der bildenden Künstler, (a c. di) U. Thieme-F. Becker, Lipsia, XXIII, 1910, 344;
* Sarah Blake Mc Ham, *Sante Lombardo*, in The Dictionary of Art, 19, New York, 1996, 560-561;
* Manfredo Tafuri, Venezia e il Rinascimento. Religione, scienza, architettura, Venezia 1985, 132-134;
* Gianmario Guidarelli, *Sante Lombardo e la costruzione della facciata meridionale della Scuola Grande di San Rocco a Venezia, 1524-1527*, in Venezia Cinquecento, 14, 2004, 5-221;
* Anne Markham Schulz, *Il problema della scultura tarda di Tullio Lombardo*, in Prospettiva, 115/116, 2004, 42-65;
* Matteo Ceriana, *Tullio Lombardo*, in Dizionario biografico degli italiani, 65, Roma 2005, 530-539.
* Marcello Brusegan, *Le chiese di Venezia*, Newton Compton, 2008.
* Massimo Ambrosetti, *Tullio e Antonio Lombardo*, in LaCittà, Lugano settembre 2008, 50.
* Giorgio Mollisi (a cura di), *Svizzeri a Venezia nella storia, nell'arte, nella cultura, nell'economia dalla metà del Quattrocento ad oggi*; Laura Damiani Cabrini, *Caratteri di un'affermazione. Scultori e architetti dei "Laghi Lombardi" a Venezia nel Quattrocento*, 64-71; T. Tagliabue, *Pietro Lombardo a Venezia. L'ordine come ornamento*, 72-83; Idem, *Pietro Lombardo (Carona 1435?-Venezia 1515)*, 84-89; Alba Scapin, *Pietro, Tullio e Antonio Lombardo. I monumenti funebri dei dogi nella chiesa dei Santi Giovanni e Paolo*, 90-97; I. Turretta, *Antonio Lombardo (1458-1516)*, 98-103; Idem, *Tullio Lombardo (1455-1532)'', 104-110, in  Arte&Storia, a. 8. n. 40, Lugano settembre-ottobre 2008.

Катэгорыя:Архітэктары Італіі
Катэгорыя:Архітэктары Венецыі
Катэгорыя:Асобы
Вуліца Белуша (Гродна)

**Белуша** – вуліца ва ўсходняй частцы горада Гродна, адна з галоўных магістралей горада.

Названа ў 1965 годзе ў гонар удзельнака партызанскага руху на Беларусі М. А. Белуша. Ранейшая назва – *Авангардная*. Працягласць – каля 1500 метраў. Знаходзіцца паміж вуліцай Падольнай да гарадской межы, пераходзіць у трасу **М6** Гродна-Мінск. Пачала фарміравацца ў 1960 гадах. У час першай сусветнай вайны на вуліцы змяшчаліся могілкі нямецкім салдатам, падчас другой сусветнай вайны на гэтым жа месцы таксама былі пахаванні нямецкім войнам.

Забудавана пераважна 5-9 павярховымі дамамі, на першых паверхах гандлёва-камерцыйныя ўстановы. На вуліцы размешчаны Скідзельскі кірмаш (на скрыжаванні з вуліцай Антонава), гіпермаркет «Алмі», спартыўная школа, сярэдняя школа №11, ваенныя могілкі. На вуліцы ходзіць грамадскі транспарт – аўтобусы № 12, 13, 18, 27, 29.
## Літаратура 
Гродно. Энциклопедический справочник / Белорус. Сов. Энцикл.; Редкол.: И.П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1989. — 438 с., [12] л. ил.: ил.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Гродна
Фантан Трытона

**Фантан Трытона** — фантан у Рыме, створаны Джавані Ларэнца Берніні.

Гэты фантан размешчаны на П'яцца Барберыні, недалёка ад Палацца Барберыні. Фантан быў зроблены ў 1642 годзе па замове папы Урбана VIII (Барберыні) неўзабаве пасля завяршэння будаўніцтва палацца.

Пастамент фантана ўтвараюць 4 дэльфіна, на кончыках хвастоў якіх размяшчаецца велізарная ракавіна. На расчыненых створках гэтай ракавіны знаходзіцца статуя Трытона, сына бога Пасейдона. Трытон выдувае з ракавіны струмень вады, якая напаўняе чару фантана. Між дэльфінамі размешчаны выявы герба сям'і Барберыні, папскай тыяры.

На гэтай жа плошчы знаходзіцца іншая праца Берніні - Фантан пчол.

## Галерэя 

Выява:Piazza barberini.JPG
Выява:PiazzaBarberiniByRoeslerFranz.jpg
Выява:Tritonbrunnen rom.JPG
Выява:Roma-tritone.jpg
File:Fontána tritonů na nám Barberini Roma 2011 3.jpg
File:Fontána tritonů na nám Barberini Roma 2011 4.jpg

## Літаратура 
* Sergio Delli, “*Le fontane di Roma*”, Schwarz & Meyer Ed., Roma, 1985

## Спасылкі 
Катэгорыя:Фантаны Рыма
Катэгорыя:Фантаны Італіі
Ка’ Дарыа

'''Ка' Дарыа''' ці Палацца Дарыа () — палац у Венецыі, у раёне Дарсадура. Адным бокам выходзіць на Гранд-канал, іншым — на плошчу Барбара. Насупраць палаца размяшчаецца прыстань Санта-Марыя дэ Гільё.

Палац уяўляе сабою цудоўны ўзор архітэктуры Рэнесансу. Мазаічны фасад з каляровага мармуру прыцягвае ўвагу. Палац быў пабудаваны ў 1487 годзе.

Сярод уладальнікаў асабняка быў французскі паэт Анры дэ Рэнье, які жыў тут у канцы XIX стагоддзя. Таксама палац знакаміты тым, што тут праходзіла адно з вяселляў вядомага кінарэжысёра Вудзі Алена.

Палац мае благую славу праклятага дома. Уладальнікі асабняка не раз падвяргаліся гвалту, станавіліся банкрутамі ці самазабойцамі. Апошняя смерць адбылася ў 1993 годзе, калі тут застрэліўся адзін з найбагацейшых італьянскіх прамыслоўцаў пасля гучнага карупцыйнага скандалу.

У 2005 годзе нямецкая пісьменніца Петра Рэскі выпусціла кнігу-бестселер «Палацца Дарыа».

## Гл. таксама 
* Спіс палацаў Венецыі

## Спасылкі 
Катэгорыя:Палацы Венецыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1487 годзе
Сады Лукула

**Сады Лукула** () — самыя раннія сады ў Старажытным Рыме на паўднёва-усходнім схіле ўзгорка Пінча, пабудаваныя рымскім палкаводцам і консулам Луцыям Лукулам () у 60 годзе да н.э. (Tacitus, Ann., XI.1).

Лукул лічыцца родапачынальнікам рымскага садовага мастацтва. Ён прывёз з Персіі і ўпершыню развёў у Еўропе культурную вішню. Яго рымскі парк складаўся з некалькіх участкаў — садоў з рознымі насаджэннямі. Сады ўпрыгожвалі статуі, вазы, фантаны.

Далейшы ўклад у добраўпарадкаванне садоў унёс рымскі консул Валерый Азіятык (), якому яны належалі з 46 года н.э. і зваліся Horti Asiatici. Па словах Плутарха, сады Лукула стаяць у адным шэрагу з самымі пышнымі імператарскімі садамі (Plut., Luc., 39).

У эпоху Адраджэння сады на Пінча былі адроджаны сям'ёй Медычы. Цяпер на гэтым месцы размешчаны віла Баргезэ і віла Медычы.

## Гл. таксама 
* Сады ў Старажытным Рыме

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Культура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Архітэктура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Паркі Італіі
Метлюжкакветныя

**Метлюжкакветныя** (*Poales*) — парадак аднадольных раслін.

Існуе 1 сямейства (метлюжковыя), каля 650 родаў, 10 тыс. відаў. Пашыраны ўсюды. Дамінанты травяністых груповак расліннасці стэпаў, лугоў, прэрый, пампасаў і саваннаў. На Беларусі 55 родаў, найбольш вядомыя авёс, брыца, вострыца, грэбнік, жытняк, зуброўка, каласнец, купкоўка, лісахвост, малінія, маннік, пырнік, трыснёг, цімафееўка, ячмень і інш.; вырошчваюцца шмат інтрадукаваных відаў з родаў жыта, кавыль, кукуруза, перлаўка, проса, пшаніца, райграс і інш.

Адна-, двух- і шматгадовыя травяністыя, радзей дрэвападобныя (напрыклад, бамбук) расліны. Цыліндрычныя сцёблы (саломіны) уздутыя ў вузлах і падзеленыя на полыя межвузеллі. Лісце пераважна з адкрытымі похвамі, лінейнае (да ніткападобнага) ці ланцэтнае, звычайна мае язычок. Кветкі дробныя, пераважна двухполыя ў элементарных суквеццях (каласках), што ўтвараюць складаныя суквецці — мяцёлкі, каласы, гронкі або галоўкі. У каласку — 1—30 кветак. Апыленне звычайна ветрам. Плод — зярняўка.

Харчовыя, кармавыя, тэхнічныя, лекавыя, дэкаратыўныя расліны. Да метлюжкакветных належаць асноўныя харчовыя расліны: пшаніца, рыс, кукуруза, жыта, ячмень, авёс, проса, сорга, цукровы трыснёг і інш.), што культывуюцца з глыбокай старажытнасці, і кармавыя (мятліца, цімафееўка, аўсяніца, купкоўка, каласоўнік і інш). Выкарыстоўваюцца для засеву газонаў, аэрадромаў, стадыёнаў, замацавання пяскоў, насыпаў. 3 некаторых відаў атрымліваюць будаўнічыя матэрыялы, паперу (напрыклад, трыснёг, бамбук), ёсць шкоднае пустазелле (напрыклад, аўсюк, брыца звычайная).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Парадкі раслін
Сад

thumb|right|250px|Сад з элементамі агарода
thumb|right|250px|Пладовы сад узімку пад снегам
**Сад** — тэрыторыя з пасаджанымі чалавекам пладовымі дрэвамі і кустамі. Таксама ў садзе могуць расці дэкаратыўныя кусты, кветкі, а таксама прысутнічаць элементы агарода.

Сады бываюць розных тыпаў:
* Батанічны сад
* Зімовы сад
* Фруктовы сад
* Пладовы сад
* Японскі сад і яго разнавіднасць — Сад камянёў

Таксама садам часта завуць агарод з пасаджанымі пладова-ягаднымі культурамі. Галіна сельскай гаспадаркі, якая займаецца садамі, завецца садаводствам.

## Гл. таксама 
* Сады ў Старажытным Рыме
* Сады Ватыкана
* Вісячыя сады Семіраміды
* Вісячы сад Малога Эрмітажа

## Спасылкі 
* Гісторыя садоў Блізкага Усходу 

Катэгорыя:Сельская гаспадарка
Катэгорыя:Садаводства
Садова-паркавае мастацтва

[thumb|Парк пры [Версальскі палац|Версальскім палацы]]
**Садова-паркавае мастацтва** — мастацтва стварэння садоў, паркаў і іншых азелянёных тэрыторый. Сюды адносяцца: планіроўка і разбіўка садоў і паркаў, падбор раслін для розных кліматаў і глеб, размяшчэнне і групоўка раслін у спалучэнні з архітэктурай, дарогамі, вадаёмамі, скульптурай. Разнастайныя прыёмы садова-паркавага мастацтва падпарадкоўваюцца двум асноўным прынцыпам — *рэгулярнаму* (геаметрычнаму) ці *пейзажнаму* (які імітуе натуральны ландшафт).

## Спасылкі 

Катэгорыя:Ландшафтная архітэктура
Віла Баргезэ

**Віла Баргезэ** () — вялікі ландшафтны парк у прыроднай англійскай манеры ў Рыме, мае некалькі будынкаў, музеяў: Галерэя Баргезэ (*Galleria Borghese*), якая мае багаты збор твораў мастацтва, сярод якіх нямала сапраўдных шэдэўраў; Нацыянальны музей віла Джулія (*Museo Nazionale Villa Giulia*), які мае найбуйнейшую калекцыю этрускага мастацтва, і Нацыянальная галерэя сучаснага мастацтва (*Galleria Nazionale d’Arte Moderna*), якая дае ўяўленне аб усіх асноўных мастацкіх плынях, пачынаючы з XIX ст. У парку таксама размешчаны атракцыёны. Гэта трэці па велічыні грамадскі парк у Рыме (80 гектараў ці 148 акраў) пасля парку Віла Дорыа Памфілі і Вілы Ада.

Калісьці землі ў гэтым раёне належалі сямейству , і ў XVII ст. кардынал Шыпіёнэ Баргезэ, пляменнік Папы Паўла V і заступнік Берніні, стварыў на месцы былых вінаграднікаў парк. У XIX ст. вялікая частка парку была аформлена ў англійскім стылі. На пачатку XX стагоддзя (1903) ён быў набыты дзяржавай і перададзены ў дарунак гораду. У Вілу Баргезэ вядуць Іспанскія прыступкі, другі ўваход знаходзіцца з боку плошчы Попала.

Да 1807 года на віле захоўвалася скульптура Баргезскі барэц.

## Галерэя 

Image:VillaBorgheseWaterClock.jpg| у віле Баргезэ
|Храм Мінервы
|Фантан
|Фантан
Image:Monumento di Nikolay Gogol (Villa Borghese, Roma, Italia).jpg|Помнік Гогалю

## Спасылкі 
* Віла Баргезэ — інфармацыя пра гісторыю парку 
* The Villa Borghese in 1807: a 3D reconstruction of the decorated facades  

Катэгорыя:Паркі Італіі
Катэгорыя:Музеі Рыма
Баргезэ
Метлюжок

**Метлюжок** (*Poa*) — род кветкавых раслін сямейства метлюжковых.

Адрозніваецца каля 300 відаў. Пашыраны ва ўмераных і халодных паясах, у горных раёнах тропікаў. На Беларусі 9 дзікарослых відаў, у т.л. метлюжок аднагадовы, балотны, вузкалісты, звычайны, метлюжок лугавы, лясны, сплюшчаны; ітрадукаваны метлюжок альпійскі. Трапляюцца на лугах, узлесках, сярод хмызняку, абапал дарог.

Адна- і шматгадовыя травяністыя расліны вышынёю да 100 см з паўзучымі падземнымі парасткамі ці без іх. Утвараюць дзярніны. Лісце вузкалінейнае, пляскатае. Каласкі з 2—5 (8) кветкамі ў раскідзістай і даволі густой мяцёлцы. Плод — зярняўка. Многія віды кармавыя расліны, уведзены ў культуру.

## Віды 
Род уключае больш за 530 відаў.
Некаторыя з відаў роду Метлюжок:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* Метлюжок // БЭ ў 18 т. Т. 10. — Мн.: БелЭн, 2000.
Метлюжок лугавы

**Метлюжок лугавы**, **Метлюжок**, **Смарганец** (*Poa pratensis*) — травяністая расліна сямейства метлюжковых.

## Батанічнае апісанне 
Карэнішчавы рыхлакустовы злак. Вышыня да 1 м, утварае дзярніну з вялікай колькасцю добра аблісценых сцяблоў. Суквецце — раскідзістая мяцёлка, каласкі дробныя 3—5-кветныя. Плод — зярняўка.

## Арэал і экалогія 
Пашыраны ва ўмераным поясе. Найлепш расце на сугліністых, умерана вільготных глебах, асушаных тарфяніках. Цвіце ў маі — чэрвені, насенне выспявае да пачатку ліпеня.

## Значэнне і выкарыстанне 
Каштоўная кармавая расліна.

## Літаратура 
* Метлюжок // Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ, 1979.

Катэгорыя:Метлюжок
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Кармавыя расліны
Дваццаць чацвёртая папраўка да Канстытуцыі ЗША

Дваццаць чацвертая папраўка да Канстытуцыі Злучаных Штатаў дазволіла грамадзянам краіны ўдзельнічаць у выбарах Прэзідэнта незалежна ад уплаты ці няўплаты падаткаў. Ратыфікавана 23 студзеня 1964 г.

## Тэкст папраўкі 
Раздзел 1. Права грамадзян Злучаных Штатаў удзельнічаць у галасаванні на кожных першасных ці іншых выбарах за Прэзідэнта ці Віцэ-прэзідэнта, за выбаршчыкаў Прэзідэнта ці Віцэ-прэзідэнта, або за сенатараў ці прадстаўнікоў у Кангрэсе, не павінна аспрэчвацца ці абмяжоўвацца Злучанымі Штатамі, або якім-небудзь штатам з прычыны няплаты якога-небудзь выбарчага ці іншага падатку.

Раздзел 2. Кангрэс мае права забяспечваць выкананне гэтага артыкулу праз прыняцце адпаведнага заканадаўства.

## Спасылкі 
*Папраўкі да Канстытуцыі ЗША
* А. Берастоўскі і інш. Гісторыя ЗША ў дакументах: Пераклады на беларускую Мн., 2014
* Андрэй Берастоўскі. Гісторыя ЗША ў апавяданнях і дакументах. Мінск: выдавец А.М. Вараксін, 2019 - 176 с. 

Катэгорыя:Папраўкі да Канстытуцыі ЗША
Катэгорыя:Правы чалавека ў ЗША
Дваццаць пятая папраўка да Канстытуцыі ЗША

Дваццаць пятая папраўка да Канстытуцыі Злучаных Штатаў рэгламентуе дзеянні парламенту ў выпадку няздольнасці Прэзідэнта выконваць сваі абавязкі. Папраўка прянята дзеля далейшага паляпшэння раўнаважаннага ўзаемадзеяння трох галін дзяржаўнай ўлады (checks and balances system) Ратыфікавана 10 лютага 1967 г.

## Тэкст папраўкі 
Раздзел 1. У выпадку адхілення Прэзідэнта ад пасады або яго смерці ці адстаўкі , Віцэ-прэзідэнт становіцца Прэзідэнтам.

Раздзел 2. Калі пасада  Віцэ-прэзідэнта становіцца вакантнай, Прэзідэнт прызначае Віцэ-прэзідэнта, які ўступае ў пасаду па сцверджанні большасцю галасоў абедзвюх палат Кангрэса.

Раздзел 3. Калі Прэзідэнт прадставіць таму, хто ў гэты час будзе Старшыней Сената і Спікеру Палаты прадстаўнікоў сваю пісьмовую заяву пра тое, што ён не ў стане здзяйсняць паўнамоцтвы і абавязкі сваёй пасады, такія паўнамоцтвы і абавязкі здзяйсняюцца Віцэ-прэзідэнтам як выканаўцам абавязкаў Прэзідэнта датуль, пакуль Прэзідэнт не падасць ім пісьмовай заявы пра зваротнае.

Раздзел 4. Калі Віцэ-прэзідэнт і большасць вышэйшых службовых асоб дэпартаментаў выканаўчай улады ці іншых падобных  структур, юрыдычна ўпаўнаважанных  Кангрэсам, пададуць таму, хто ў гэты час будзе Старшыней Сената і Спікеру Палаты прадстаўнікоў сваю пісьмовую заяву пра тое, што Прэзідэнт не ў стане ўжыццяўляць паўнамоцтвы і абавязкі сваёй пасады, Віцэ-прэзідэнт неадкладна прымае на сябе паўнамоцтва і абавязкі па пасадзе як выканаўца абавязкаў Прэзідэнта. Надалей, калі Прэзідэнт падасць таму, хто ў гэты час будзе Старшыней Сената і Спікеру Палаты прадстаўнікоў сваю пісьмовую заяву пра тое, што ён у стане ўжыццяўляць паўнамоцтвы і абавязкі па сваёй пасадзе, ён аднаўляе іх здзяйсненне, калі толькі Віцэ-прэзідэнт і большасць ,або вышэйшых службовых асоб дэпартаментаў выканаўчай улады ці іншых падобных  структур, юрыдычна ўпаўнаважанных  Кангрэсам, не пададуць на працягу чатырох дзён таму, хто ў гэты час будзе Старшыней Сената і Спікеру Палаты прадстаўнікоў сваю пісьмовую заяву пра тое, што Прэзідэнт не ў стане ажыццяўляць паўнамоцтвы і абавязкі сваёй пасады. У гэтым выпадку Кангрэс мяркуе дадзенае пытанне, пазбіраўшыся для гэтай мэты на працягу сарака васьмі гадзін, калі тым часам не праводзіцца яго сесія. Калі Кангрэс на працягу дваццаці аднаго дня па атрыманні зазначанай пісьмовай заявы, або – калі Кангрэс не засядае на сесіі – на працягу дваццаці аднаго дня пасля таго, як ён павінен быў бы пазбірацца, вырашыць большасцю ў дзве траціны галасоў абедзвюх палат, што Прэзідэнт не ў стане здзяйсняць паўнамоцтвы і абавязкі па сваёй пасадзе, то Віцэ-прэзідэнт працягвае здзяйсняць іх як выканаўца абавязкаў Прэзідэнта; у адваротным выпадку Прэзідэнт аднаўляе здзяйсненне паўнамоцтваў і абавязкаў па сваёй пасадзе.

## Спасылкі 
*Папраўкі да Канстытуцыі ЗША
* А. Берастоўскі і інш. Гісторыя ЗША ў дакументах: Пераклады на беларускую Мн., 2014
* Андрэй Берастоўскі. Гісторыя ЗША ў апавяданнях і дакументах. Мінск: выдавец А.М. Вараксін, 2019 - 176 с. 

Катэгорыя:Папраўкі да Канстытуцыі ЗША
Катэгорыя:Правы чалавека ў ЗША
Дваццаць сёмая папраўка да Канстытуцыі ЗША

Папраўка 27 Канстытуцыі ЗША павінна была быць адзінаццатай і з'яўляцца часткай "Білю аб правах". Але не ўсе штаты ратыфікавалі яе ў канцы 18-га стагоддзя. Толькі пасля таго як апошні штат - Мічыган - згадзіўся з гэтым законапраектам 7 мая 1992 г., ён стаў папраўкай да Канстытуцыі.

## Тэкст папраўкі 
Ніводзін закон, які змяняе памеры ўзнагароды сенатараў і членаў Палаты прадстаўнікоў, не павінен уступаць у сілу да правядзення наступных выбараў у Палату прадстаўнікоў.

## Спасылкі 
* Папраўкі да Канстытуцыі ЗША
* А. Берастоўскі і інш. Гісторыя ЗША ў дакументах: Пераклады на беларускую Мн., 2014
* Андрэй Берастоўскі. Гісторыя ЗША ў апавяданнях і дакументах. Мінск: выдавец А.М. Вараксін, 2019 - 176 с. 

Катэгорыя:Папраўкі да Канстытуцыі ЗША
Катэгорыя:Правы чалавека ў ЗША
Сады ў Старажытным Рыме

[thumb|250px|Рэканструкцыя саду [Дом Веціі|Дома Веціі ў старажытнарымскім горадзе Пампеі]]
**Сады ў Старажытным Рыме** () ствараліся пад уплывам старажытнаегіпецкай, персідскай і старажытнагрэчаскай садовай тэхнікі.

Прыватныя рымскія сады былі звычайна падзелены на тры часткі. Першая — ксіст () — адкрытая тэраса, якая была злучана з домам порцікам. Другая частка — *ambulation* — была садам з кветкамі, дрэвамі і служыла для прагулак і сузірання. Трэцяя частка — *gestation* — уяўляла сабою алею.

У старажытнарымскіх садах выкарыстоўваліся складаныя гідратэхнічныя збудаванні — штучныя вадаёмы і фантаны.

Розныя версіі ўладкавання рымскіх садоў выкарыстоўваліся ў рымскіх паселішчах у Афрыцы, Брытаніі.

Прынцыпы афармлення рымскіх садоў пазней ужываліся ў садова-паркавым мастацтве эпохі Адраджэння, барока, неакласіцызму.

## Гл. таксама 
* Віла Адрыяна
* Сады Лукула
* Сады Салюстыя

## Спасылкі 
* Рымскія сады 

Катэгорыя:Культура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Садаводства
Катэгорыя:Садова-паркавае мастацтва