open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сялянская ніва

**«Сяля́нская ні́ва»** — грамадска-палітычная, літаратурная і гаспадарчая газета Беларускага сялянскага саюза. Выдавалася з 6 снежня 1925 да 7 ліпеня 1930 года ў Вільні на беларускай мове 2 разы на тыдзень. Выдавец Ф. Ярэміч.

Проціпастаўляла сацыяльна-палітычныя і нацыянальныя інтарэсы заходнебеларускага сялянства «нацыянальначужому» гораду, культывавала беларускія сялянскія традыцыі. Адстойвала сваю тактыку барацьбы за нацыянальную незалежнасць. Друкавала вершы М. Васілька, М. Краўцова, Г. Леўчыка, Улад-Ініцкага (У. Паўлюкоўскага), Ф. Грышкевіча, Я. Башкіра (І. Пачопкі), П. Крэня, С. Пеюна (Новік-Пеюна), П. Сакола (Масальскага), Я. Нарцызава (Драздовіча), апавяданні А. Васілеўскага, С. Грынкевіча. Змясціла агляд творчасці Я. Купалы, зроблены Я. Светазарам (Краўцовым), рэцэнзію на зборнік паэзіі У. Жылкі «На ростані», літаратурна-гістарычную нататку пра Эмілію Плятэр, фальклорна-этнаграфічныя артыкулы М. Вяршыніна, М. Пецюкевіча, перадрук паэмы Я.Коласа «Сымон-музыка», пераклады з Гі дэ Мапасана, А. Дадэ, Э. Заля. Выйшлі 199 нумароў, асобныя канфіскаваны цэнзурай.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Газеты Вільні на беларускай мове
Катэгорыя:Беларускі сялянскі саюз
Катэгорыя:1925 год у Вільні
XXXII з’езд КПБ

**Тры́ццаць другі́ з’езд КПБ** – аб’яднаўчы з Партыяй камуністаў беларускай (ПКБ). Адбыўся ў Мінску 25 красавіка 1993 г. (прысутнічалі 283 дэлегаты; дакладная колькасць членаў КПБ на гэты перыяд не падлічана) і 29 – 30 мая 1993 г. (прысутнічалі 534 дэлегаты). З’езд прыняў рашэнне пра аб’яднанне ў адзіную камуністычную арганізацыю шляхам далучэння КПБ да ПКБ, якая з’яўлялася ідэйна роднаснай па праграмных мэтах і задачах, мела паўнакроўную арганізацыйную структуру. КПБ спыніла сваё існаванне. ПКБ абвясціла сябе яе юрыдычнай і палітычнай пераемніцай. У склад новага ЦК КПБ не быў абраны ні адзін з лідараў былой КПБ. Эклектычныя рашэнні з’езда, у якіх спалучаліся ідэі пабудовы новага «сапраўднага сацыялізму» з патрабаваннямі няўхільнага курсу на пабудову камунізму, не здолелі забяспечыць ідэйнае адзінства камуністаў.

Катэгорыя:З’езды КПБ
Катэгорыя:1993 год у Мінску
Катэгорыя:Красавік 1993 года
Сапраўдныя цвыркуны

**Сапраўдныя цвыркуны** (*Gryllidae*) — сямейства скачуновых прамакрылых насякомых.

## Апісанне 
Цела тоўстае з 2 ніткамі на канцы; надкрыльцы кароткія; крылы, складзеныя падоўжана, выдаюцца з-пад надкрыльцаў ў выглядзе джгутоў.

Самцы вырабляюць гучныя гукі трэннем надкрыльцаў.

Жывуць у шчылінах, пад камянямі, у норках, сілкуюцца раслінамі.

Шырока вядомыя два віды цвыркуноў  і .

## Літаратура 
* Alexander R. D., Otte D. «The evolution of genitalia and mating behavior in crickets (Gryllidae) and other Orthoptera». // Misc. Pabl. Mus. Zool. Univ. Michigan. — 1967. — Vol. 133. — Р. 1-62.
* McFarlane J. E. «Studies on group effects in crickets». // Can. J. Zool. — 1984. — Vol. 44. — P. 1017—1021.
* Wineriter S. A., Walker T. J. «Group and individual rearing of field crickets (Orthoptera: Gryllidae)». // Entomological News — 1988. -Vol. 99, № 1. — P. 53-62.
* 

Катэгорыя:Прамакрылыя
Катэгорыя:Сямействы насякомых
XXXIII з’езд КПБ

'''Трыццаць трэці з'езд КПБ'* *(аднаўленчы)''. Адбыўся 2 лістапада 1996 г. у Мінску. Прысутнічалі 443 дэлегаты ад 1160 членаў партыі, якія выступілі ініцыятарамі аднаўлення КПБ як самастойнай партыі. Прынятая з'ездам рэзалюцыя адмяняла рашэнне XXXII з'езда КПБ аб уваходжанні КПБ у склад Партыі камуністаў беларускай, абвяшчала адноўленую Кампартыю Беларусі юрыдычнай і ідэйна-палітычнай пераемніцай КПСС – КПБ. Праграмная заява прынята ў якасці Часовай праграмы партыі да чарговага з'езда КПБ. Прыняты таксама Часовы статут КПБ. Прынцыпова новае ў ім – стварэнне Вышэйшага савета партыі (ВСП), які выбіраецца на з'ездзе з найбольш вопытных і аўтарытэтных камуністаў, «з'яўляецца гарантам адзінства КПБ і захавання статутных правоў членаў партыі». ВСП дадзена права распускаць ЦК КПБ і прызначаць датэрміновыя з'езды ў выпадку ўзнікнення рознагалоссяў у партыі, калі яны пагражаюць расколам. Свае функцыі ВСП ажыццяўляў без умяшання ў паўсядзённую работу ЦК і Цэнтральнай рэвізійнай камісіі. З'езд выбраў ВСП, ЦК КПБ, Цэнтральную рэвізійную камісію.

Катэгорыя:З’езды КПБ
Катэгорыя:1996 год у Мінску
Катэгорыя:Лістапад 1996 года
XXXIV з’езд КПБ

**Тры́ццаць чацвё́рты з’езд КПБ**. Адбыўся 4 — 5 кастрычніка 1997 г. у Мінску. Прысутнічалі 522 дэлегаты ад 7110 членаў партыі (паводле звестак мандатнай камісіі, на з’езд абраны 581 дэлегат). Парадак дня:
* справаздача ЦК КПБ (В. В. Чыкін);
* справаздача Цэнтральнай рэвізійнай камісіі (Л. Ключнікава);
* справаздача мандатнай камісіі (Н. А. Пракошына);
* прыняцце Праграмы КПБ, Статута КПБ, палажэння «Аб Цэнтральнай рэвізійнай камісіі Камуністычнай партыі Беларусі»;
* выбары кіруючых органаў.

Прынятая з’ездам Праграма КПБ акрэслівала стратэгічную мэту партыі — пабудову камуністычнага грамадства, бліжэйшыя мэты — аднаўленне СССР і пераарыентацыя грамадства на сацыялістычны шлях развіцця. Пацверджана, што КПБ стаіць на цвёрдых класавых пазіцыях, захоўвае вернасць марксізму-ленінізму. З’езд заклікаў да непрызнання Белавежскіх пагадненняў 1991 г., да аднаўлення СССР, супрацьдзеяння экспансіі Захаду і прасоўванню НАТА на Усход, умацавання саюзу Беларусі і РФ. Зацверджаны Статут КПБ, палажэнне Цэнтральнай рэвізійнай камісіі КПБ, прыняты рэзалюцыі «Аб 80-й гадавіне Вялікай Кастрычніцкай сацыялістычнай рэвалюцыі», «Рукі прэч ад У. І. Леніна!», звароты з’езда ў сувязі з 75-й гадавінай стварэння СССР, у падтрымку ахвяр палітычных рэпрэсій, да народаў Еўропы і ўсяго свету ў сувязі з пашырэннем блока НАТА і яго прасоўвання на Усход. З’езд выбраў Вышэйшы савет партыі, ЦК КПБ у складзе 14 членаў і 5 кандыдатаў у члены, Цэнтральную рэвізійную камісію.

Катэгорыя:З’езды КПБ
Катэгорыя:1997 год у Мінску
Катэгорыя:Кастрычнік 1997 года
Сялянская доля

**«Сяля́нская до́ля»** — газета аргнізацыі «Беларускае працоўнае сялянства». Выдавалася ў чэрвені 1921 — красавіку 1922 года ў горадзе Каўнас (Літва) на беларускай мове, выходзіла нерэгулярна.

Рэдакцыя газеты стаяла на пазіцыях непадзельнасці і незалежнасці Беларусі, прапаведвала ідэю сацыяльнага і нацыянальнага самаўсведамлення сялянства, гуртавання яго сіл на вызваленчую барацьбу супраць польскай акупацыі. Асобныя публікацыі скіраваны на барацьбу за нзалежнасць Беларусі. Аддавала ўвагу выбарам у Віленскі сойм, пытанню далучэння Віленшчыны да Польшчы. Змясціла рэзалюцыі 1-й Усебеларускай канферэнцыі (верасень 1921 г., Прага), дэкларацыю ўрада БНР у сувязі з 4-й гадавінай абвяшчэння суверэнітэту Беларусі, матэрыялы пра кааперацыйны рух і школьнае пытанне. Друкавала творы П. В. Мядзёлкі, А. Смаленца, І. Дварчаніна (пад псеўд. І. Гудок), В. Мурашкі (В. Маслоўскай), В. Ластоўскага (пад псеўд. Юрый В.), Т. Грыба (пад псеўд. А. Небарака), М. Бяздольнага. Выйшла 7 нумароў.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Газеты Літвы на беларускай мове
Катэгорыя:1921 год у Каўнасе
Катэгорыя:Газеты Каўнаса
XIV з’езд КП(б)Б

'''Чатырнаццаты з'езд КП(б)Б'''. Адбыўся 23 — 29 студзеня 1932 г. у Мінску. Прысутнічалі 494 дэлегаты з рашаючым і 185 з дарадчым голасам ад 75 238 членаў і кандыдатаў у члены партыі [разам з вайсковымі арганізацыямі; 54 392 члена і кандыдатаў у члены КП(б)Б]. Парадак дня:
* справаздача ЦК КП(б)Б (В. Ф. Шаранговіч);
* справаздача Рэвізійнай камісіі КП(б)Б (М. М. Клімковіч);
* справаздача ЦКК КП(б)Б (А. Я. Калнін);
* справаздача аб выніках работы прамысловсці за 1931 г. і перспектывах на 1932 г. (Р. П. Грысевіч);
* выбары кіруючых органаў.

З'езд адзначыў паспяховае выкананне ў БССР заданняў 1-га пяцігадовага плана. Удзельная вага прамысловасці ў народнай гаспадарцы вырасла з 38,7% у 1929/30 да 50% у 1931 г.; створаны новыя галіны прамысловасці: сельскагаспадарчага машынабудавання, штучнага шоўку, будаўнічых матэрыялаў і інш. Аднак нездавальняючымі заставаліся якасныя паказчыкі развіцця эканомікі. За час ад XIII з'езда КП(б)Б (1930 г.) колькасць калгасаў павялічылася на 50%, іх пасяўныя плошчы — у 3 разы. Першачарговымі задачамі з'езд вызначыў барацьбу за якасць вытворчасці, са стратамі і расхлябанасцю, укараненне гаспадарчага разліку ў цэхі і брыгады, ліквідацыю абязлічкі, арганізацыйна-гаспадарчае ўмацаванне калгасаў. У ліку дасягненняў адзначаны ліквідацыя ў рэспубліцы непісьменнасці, пераход Беларусі адной з першых у СССР да ўсеагульнага навучання, расшырэнне сеткі вышэйшых і сярэдніх навучальных устаноў, рабфакаў, разгортванне навукова-даследчай дзейнасці. Поспехі ў нацыянальнай палітыцы і культурным будаўніцтве тлумачыліся разгромам пад кіраўніцтвам КП(б)Б «беларускага контррэвалюцыйнага нацыянал-дэмакратызму» і яго «агентуры» ў партыі — нацыянал-апартунізму. Ставілася задача яшчэ большага ўзмацнення барацьбы супраць скажэнняў ленінізму ў тэорыі і практыцы. З'езд ухваліў дырэктывы ЦК ВКП(б) па 2-м пяцігадовым плане развіцця народнай гаспадаркі СССР на 1933—1937 гг., даручыў ЦК КП(б)Б забяспечыць на іх аснове распрацоўку 2-га пяцігадовага плана развіцця народнай гаспадаркі і культуры БССР. З'езд выбраў ЦК КП(б)Б з 117 членаў і 56 кандыдатаў, Рэвізійную камісію КП(б)Б з 11 членаў, ЦКК КП(б)Б з 120 членаў.

## Літаратура 
* XIV з'езд Камуністычнай партыі (бальшавікоў) Беларусі: Стэнаграфічная справаздача. — Мн., 1934.
* Коммунистическая партия Белоруссии в резолюциях и решениях съездов и пленумов ЦК. Т. 2. 1928—1932. — Мн., 1984.

Катэгорыя:З’езды КПБ
Катэгорыя:Падзеі ў Мінску
Катэгорыя:1932 год у Мінску
Катэгорыя:Студзень 1932 года
Сікст IV

**Сікст IV** (; свецкае імя: **Франчэска дэла Роверэ**, італ. Francesco della Rovere; 21 ліпеня 1414 — 12 жніўня 1484) — Папа Рымскі з 9 жніўня 1471 па 12 жніўня 1484 года.
 з Будслаўскага касцёла. XVIII стагоддзе]]

Вядомы сваімі горадабудаўнічымі праектамі, што ўключалі ўзвядзенне новых касцёлаў і мастоў, такіх як, напрыклад, Санта-Марыя-дэль-Попала і Понтэ-Сісто, але, перш за ўсё, яго імя звязана з будаўніцтвам славутай Сікстынскай капэлы.

Катэгорыя:Генералы Ордэна францысканцаў
Чачэвіцкі раён

**Чачэ́віцкі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1924—1931 гадах. Цэнтр — вёска Чачэвічы. 

## Гісторыя 
Раён утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе Магілёўскай акругі БССР. 20 жніўня 1924 года падзелены на 10 сельсаветаў:
*Балонова-Сялецкі,
* Доўгаўскі (Даўжанскі),
* Дунайкоўскі (Дунайскі),
* Збышынскі,
* Кучынскі,
* Падсёльскі,
* Стайкаўскі,
* Чачэвіцкі,
* Чыгірынкаўскі,
* Ядрына-Слабадскі.
2 студзеня 1925 года Збышынскі сельсавет перайменаваны ў Грыбавецкі, у 1925 годзе Стайкаўскі сельсавет — у Дубенскі. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года раён у прамым падпарадкаванні БССР. 8 ліпеня 1931 года скасаваны: Балонава-Сялецкі, Дунайкоўскі (Дунайскі), Кучынскі, Падсёльскі, Чачэвіцкі, Чыгірынкаўскі сельсаветы далучаны да Быхаўскага раёна; Грыбавецкі, Доўгаўскі (Даўжанскі), Дубенскі, Ядрына-Слабадскі — да Клічаўскага раёна.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн., «Беларусь», 1985. — 390 с.
* Чачэвіцкі раён //  — С. 266.

Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1931 годзе
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі

Катэгорыя:Гісторыя Быхаўскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Кіраўскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Клічаўскага раёна
XXXI з’езд КПБ

'''Трыццаць першы з'езд КПБ'''. Адбыўся 28 лістапада — 1 снежня 1990 г. у Мінску. Прысутнічалі 717 дэлегатаў ад 717 тысяч членаў і кандыдатаў у члены партыі (разам з вайсковымі арганізацыямі; 678 тысяч членаў і кандыдатаў у члены КПБ). Парадак дня:
* справаздача ЦК КПБ і задачы партыйных арганізацый рэспублікі ў новых умовах (Я. Я. Сакалоў);
* справаздача Рэвізійнай камісіі КПБ (І. Ф. Якушаў);
* справаздача аб бюджэце і маёмасці КПБ (А. У. Навіцкі);
* канцэпцыя Праграмы КПБ
* пазіцыя і праграма дзеянняў КПБ у сувязі з пераходам рэспублікі на рыначныя адносіны;
* Статут КПБ;
* Палажэнне аб Кантрольнай камісіі (КК) КПБ;
* выбары 1-га сакратара ЦК КПБ;
* выбары старшыні КК КПБ, ЦК і КК КПБ;
* рэзалюцыі, заявы і звароты XXXI з'езда КПБ.

Па рашэнні дэлегатаў у парадак дня дадаткова ўключаны пункт пра выбранне на з'ездзе прамым тайным галасаваннем усіх сакратароў ЦК КПБ. З'езд працаваў ва ўмовах, калі сістэмны крызіс, што ахапіў краіну, пачаў пераходзіць у крытычную фазу, за якой насталі дэзарганізацыя эканомікі, страта кантролю над грашовым абарачэннем, напаўненнем рынку таварамі і паслугамі, палітычны хаос, распад дзяржаўных структур. У прынятых з'ездам пастановах і рэзалюцыях абагульнены прапановы дэлегатаў, сфармуляваны бачанне КПБ сітуацыі, што склалася ў краіне ў ходзе перабудовы, а таксама меры, што намячалася ажыццявіць для стабілізацыі эканамічна і сацыяльна-палітычнага становішча. Усяго зацверджана 11 пастаноў і 11 рэзалюцый. Прыняты зварот да ўсіх камуністаў краіны мацаваць СССР. З'езд абраў 1-га і 2-га сакратароў, а таксама 4 сакратароў ЦК КПБ. На пленуме ЦК КПБ сфарміраваны Бюро ЦК КПБ з 24 членаў (уключала сакратароў абкомаў партыі), Сакратарыят ЦК КПБ з 6 членаў, 7 пастаянных камісій ЦК, зацверджана структура апарату.

## Літаратура 
* Матэрыялы XXXI з'езда Камуністычнай партыі Беларусі. — Мн., 1991.

Катэгорыя:З’езды КПБ
Катэгорыя:1990 год у Мінску
Катэгорыя:Лістапад 1990 года
Катэгорыя:Снежань 1990 года
XVI з’езд КП(б)Б

**Шасна́ццаты з’езд КП(б)Б**. Адбыўся 10 — 19 чэрвеня 1937 г. у Мінску ў разгар палітычных рэпрэсій. Прысутнічала 698 дэлегатаў з рашаючым і 148 з дарадчым голасам ад 47 000 членаў і кандыдатаў у члены партыі [разам з вайсковымі арганізацыямі; 33 578 членаў і кандыдатаў у члены КП(б)Б]. 

## Парадак дня 
* справаздачны даклад ЦК КП(б)Б (В. Ф. Шаранговіч);
* справаздачны даклад Рэвізійнай камісіі КП(б)Б (Р. С. Кудзельскі);
* выбары ЦК КП(б)Б, Рэвізійнай камісіі КП(б)Б.

## Праца з’езда 
З’езд падвёў вынікі развіцця народнай гаспадаркі рэспублікі за час пасля XV з’езда КП(б)Б. Было адзначана, што аб'ём валавой прадукцыі ўдвая перавысіў узровень 1932 г.; удзельная вага ў ёй прамысловай прадукцыі дасягнула 73%. У калгасы аб’ядналася 87,1% сялянскіх гаспадарак, якія засявалі 94,1% ворнай зямлі. З’езд вызначыў мерапрыемствы па далейшым развіцці народнай гаспадаркі, асабліва энергетыкі, умацаванні калгасаў, павышэнні ўзроўню гаспадарчай і палітычнай работы, даў даручэнні па распрацоўцы паказчыкаў 3-га пяцігадовага плана. Аднагалосна са спісу дэлегатаў быў выключаны і арыштаваны як «вораг народа» былы старшыня СНК БССР М. М. Галадзед. Некалькі дэлегатаў, якія працавалі разам з ім, таксама арыштаваны ў ходзе з’езда. Не вытрымаўшы неабгрунтаваных абвінавачванняў у быццам бы дачыненні да «варожай дзейнасці ў Беларусі», дэлегат з’езда старшыня ЦВК БССР і член Бюро ЦК КП(б)Б А. Р. Чарвякоў 16 чэрвеня ў час перапынку застрэліўся ў сваім кабінеце. 

## Вынікі з’езда 
З’езд выбраў ЦК КП(б)Б з 64 членаў і 21 кандыдата, Рэвізійную камісію КП(б)Б з 7 членаў. У Бюро ЦК КП(б)Б, выбранае на арганізацыйным пленуме, увайшло 11 членаў і 7 кандыдатаў, якія ў хуткім часе, акрамя аднаго кандыдата, былі арыштаваны і прыгавораны да вышэйшай меры пакарання; на пачатку 1938 года былі арыштаваны і прыгавораны да вышэйшай меры пакарання 34 з 64 членаў і 8 з 21 кандыдата ў члены ЦК КП(б)Б.

## Літаратура 
* Коммунистическая партия Белоруссии в резолюциях и решениях съездов и пленумов ЦК. Т. 3. 1933—1945. — Мн., 1985.
* *Платонаў Р.* Палітыкі. Ідэі. Лёсы: Грамадзянскія пазіцыі ва ўмовах нарастання ідэолага-палітычнага дыктату ў Беларусі 20 — 30-х гг. — Мн., 1996.
* *Шаранговіч В. Ф.* Справаздача Цэнтральнага Камітэта КП(б) Беларусі XVI з’езду КП(б)Б // Бальшавік Беларусі. — 1937. — № 6. — С.

Катэгорыя:З’езды КПБ
Катэгорыя:1937 год у Мінску
Катэгорыя:Чэрвень 1937 года
IV з’езд КП(б)Б

**Чацвёрты з’езд КП(б)Б**, *[XI канферэнцыя КП(б)Б]*. Адбыўся ў Мінску 25 лютага — 2 сакавіка 1921 г. (паводле некаторых крыніц завяршыў работу 1 сакавіка 1921 г.). Прысутнічала 110 дэлегатаў з рашаючым і 42 з дарадчым голасам ад 6 павятовых арганізацый і армейскіх часцей, што размяшчаліся на тэрыторыі ССРБ. Яны прадстаўлялі 3000 членаў партыі. Парадак дня:

* справаздача ЦК КП(б)Б (І. А. Вайнер);
* справаздача Рэвізійнай камісіі КП(б)Б;
* справаздача Кантрольнай камісіі КП(б)Б;
* справаздача ЦК ЛКСМБ (Кузняцоў);
* даклад «Сацыялістычная рэспубліка ў капіталістычным акружэнні» (А. Р. Чарвякоў);
* даклад «Прафсаюзы, іх роля і задачы»;
* даклад «Пытанні партыйнага будаўніцтва» (В. Г. Кнорын);
* даклад «Міліцыйныя сістэма і Чырвоная Армія»
* даклад Галоўпалітасвета і агітацыйна-прапагандысцкая работа (В. Г. Кнорын);
* выбары.

З’езд адзначыў неабходнасць умацавання савецкай улады ва ўмовах больш цеснай работы партыйных арганізацый з саюзамі моладзі і ўсямернай дапамогі ім. Асаблівая ўвага звернута на ўмацаванне партыйнай дысцыпліны, абавязковасць для «ўсіх арганізацый бясспрэчна кіравацца Статутам, дакладна і своечасова выконваць усе распараджэнні ЦБ». З’езд канстатаваў, што Чырвоная Армія працягвае заставацца апорай савецкай улады, але яна павінна быць рэарганізавана, колькасна скарочана і якасна палепшана. Асноўнай задачай Галоўпалітасветы павінна стаць «масавая камуністычная прапаганда і агітацыя»; усе палітычна-асветныя аддзелы пры наркаматах падлягалі скасаванню. Галоўныя рашэнні з’езда прымаліся на аснове матэрыялаў, распрацаваных у ЦК РКП(б) і апублікаваных як праекты рэзалюцый X з’езда РКП(б). У іх праглядаецца курс на барацьбу з апазіцыяй і іншадумствам у партыі. З’езд выбраў ЦК КП(б)Б з 11 членаў і 4 кандыдата ў члены, Кантрольную камісію з 3 членаў і 2 кандыдатаў у члены, Рэвізійную камісію з 3 членаў і 2 кандыдатаў у члены, 5 дэлегатаў з рашаючым і 5 з дарадчым голасам на X з’езд РКП(б).

## Літаратура 
* Коммунистическая партия Белоруссии в резолюциях и решениях съездов и пленумов ЦК. Т. 1. 1918—1927. — Мн., 1983.
* Очерки истории Коммунистической партии Белоруссии. Ч. 2 (1921—1966). — Мн., 1967.

Катэгорыя:З’езды КПБ
Катэгорыя:Падзеі ў Мінску
Катэгорыя:1921 год у Мінску
Катэгорыя:Люты 1921 года
Катэгорыя:Сакавік 1921 года
Палермскі камень

thumb|Фрагмент каменя з Палерма thumb|Фрагмент каменя з музея Пітры ў Лондане

**Палермскі камень** – фрагмент аднаго з самых старажытных летапісаў егіпецкіх цароў, якія дайшлі да нас. Надпіс быў створан пры V дынастыі (25 ст. да н.э.) на пліце з дыярыту (каля 200х60 см.). Захаваліся толькі абломак (45,5х25 см.), змешчаны з 1877 г. у музеі ў г. Палерма (Італія), і некалькі нязначных кавалкаў – у музеях Каіра і Лондана. Летапіс ахоплівае перыяд у 6 – 7 стагоддзяў, пачынаючы з дадынастычных цароў. Складалі яго, відавочна, па дакументах; помнік з'яўляецца найважнейшай крыніцай па храналогіі эпохі Старога Царства, змяшчае каштоўныя звесткі пра эканамічную, ваенную і рэлігійную палітыку фараонаў.

## Гл. таксама 
* Турынскі царскі папірус
* Абідаскі спіс цароў
* Спіс фараонаў

## Літаратура 
* O’Mara P.F. The Palermo stone and the archaic kings of Egypt / Patrick F. O’Mara. – La Canada, Calif.: Paulette Pub. Co., c1979. – XVI, 208 p.: ill.
* Schöfer, H. Ein Bruchstück altägyptischer Annalen. – Berlin, 1902.
* Wilkinson, T.A.H. Royal annals of ancient Egypt : the Palermo stone and its associated fragments / Toby A.H. Wilkinson. London – New York: Kegan Paul International – Distributed by Columbia University Press, 2000. – 287 p., [11] p. of plates : ill.
* Хрестоматия по истории Древнего Востока. – М., 1963. – С. 14 – 26.

## Спасылкі 
* Фотаздымкі Палермскага каменя і іншых летапісных фрагментаў Старога Царства
* Бібліяграфія расійскіх работ аб Палермскім камені

Катэгорыя:Старажытнаегіпецкія стэлы і надпісы
Катэгорыя:Спісы егіпецкіх цароў
Окраина (газета)

**«Окраина»** – штодзённая грамадска-палітычная і літаратурная газета ліберальна-радыкальнага кірунку. Выдавалася з 30 ліпеня (12 жніўня) 1907 да 25 мая (7 чэрвеня) 1908 гг. у Мінску на рускай мове. Рэдактар–выдавец Л. І. Глоба–Міхайленка.

Развівала праграму забароненай газеты «Жизнь провинции». Цэнзура характарызавала яе як выданне «рэзка апазіцыйнага кірунку без ясна і пэўна вызначанай праграмы якой-небудзь партыі». Друкавала апошнія паведамленні, артыкулы грамадска-палітычнага і літаратурна-мастацкага зместу, белетрыстыку, паэзію, мясцовую хроніку, рэкламу, ілюстрацыі. Крытыкавала ўрадавую палітыку П. А. Сталыпіна, злоўжыванні мясцовых улад, выступала супраць дыскрыміінацыі «іншародцаў» (палякаў і яўрэяў). 

Аўтары літаратурна-мастацкага аддзела арыентаваліся на традыцыі рэалізму і асветніцкую эстэтыку, прапагандавалі спадчыну рускай, польскай і заходнееўрапейскай літаратуры і мастацкай культуры, станоўча ацэньвалі наватарства Л. Андрэева, К. Бальмонта, З. Гіпіус, У. Меерхольда, М. Мінскага, Г. Гаўптмана, М. Метэрлінка, Ф. Салагуба.

Праблемам гістарыяграфіі, гісторыі, культуры прысвечаны даследаванні Д. Бохана «Польская народная паэзія» (5 і  24.8.1907, 7.9.1907), М. Метэрлінка «Псіхалогія няшчаснага выпадку» (1.8.1907), «Вялікі мастак» (пра Л. Талстога (8.9.1907), М. Караліцкага «Ідэя творчасці ў творах Тургенева і Гаўптмана» (13.11.1907) і інш. 

Асвятляла тэатральнае і музычнае жыццё Мінска. 

Выданне газеты прыпынена, пазней забаронена. 

## Літаратура 
*  — С. 352.
* *Конон, В. М.* Проблемы искусства и эстетики в общественной мысли Белоруссии начала XX в. — Мн., 1985.

Катэгорыя:Газеты Мінска на рускай мове
Катэгорыя:Газеты Мінска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1907 годзе
Катэгорыя:1907 год у Мінску
Катэгорыя:Зніклі ў 1908 годзе
Обальская драўляна-хімічная мануфактура

**Обальская драўляна-хімічная мануфактура** — колішняя мануфактура, якая дзейнічала на чыгуначнай станцыі Обаль Гарадоцкага павета (цяпер Шумілінскі раён, Віцебская вобласць) у 1894—1914 гадах. Вырабляла драўнінныя вугаль і спірт, дзёгаць, воцатны парашок. У 1913 годзе працавала 55 рабочых.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Колішнія прадпрыемствы Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Мануфактуры Беларусі
Катэгорыя:Обаль (Шумілінскі раён)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1894 годзе
Катэгорыя:1894 год у Беларусі
Катэгорыя:Зніклі ў 1914 годзе
Джын Тані

**Джын Тані** (, поўнае імя **Джэймс Джозеф Тані**, ; , Нью-Ёрк, ЗША — , Стэмфард, ЗША) — амерыканскі баксёр-прафесіянал, чэмпіён свету ў суперцяжкай вазе.
'' ад 30 жніўня 1926 года]]

Катэгорыя:Баксёры ЗША
Катэгорыя:Баксёры цяжкай вагавай катэгорыі
Катэгорыя:Чэмпіёны Сусветнай баксёрскай асацыяцыі
Музей авіяцыйнай тэхнікі

**Музей авіяцыйнай тэхнікі Цэнтральнага аэраклуба ДТСААФ імя С. Грыцаўца**, **Музей авіяцыйнай тэхнікі** — музей экзэмпляраў авіяцыйнай тэхнікі каля Мінска.

## Гісторыя 
4 ліпеня 2009 года — адкрыццё музея.

На 2009 год у музеі знаходзілася 25 экспанатаў.

Музей афіцыйна закрыты 20 кастрычніка 2023 года, плануецца зноў адкрыць яго ў 2024 годзе пасля перабазіравання экспанатаў на іншую пляцоўку.

## Арганізатары 
* Міністэрствы абароны, транспарту і камунікацый
* Мінгарвыканкам
* Мінаблвыканкам
* ДТСААФ

Пры падтрымцы Дзяржаўнага сакратарыята Савета Бяспекі Беларусі.

## Экспанаты 
Франтавая авіяцыя: Лі-2 (мадэль 1953 года, ранейшае месцазнаходжанне — экспазіцыя Музея гісторыі Вялікай Айчыннай). На такім самалёце ў 1943 годзе І. Сталін лятаў на Тэгеранскую канферэнцыю.

## Гл. таксама 
* Музеі Мінска

## Спасылкі 
* Мі-8
* Карта 
* Музей авіяцыйнай тэхнікі. Мінск
* Музей авіяцыйнай тэхнікі-Баравая

Катэгорыя:Авіяцыйныя музеі
Катэгорыя:Музеі Мінска
Катэгорыя:З’явіліся ў 2009 годзе
Катэгорыя:2009 год у Мінску
XV з’езд КП(б)Б

**Пятнаццаты з’езд КП(б)Б**. Адбыўся 16 — 22 студзеня 1934 г. у Мінску. Прысутнічалі 456 дэлегатаў з рашаючым і 271 з дарадчым голасам ад 65 119 членаў і кандыдатаў у члены партыі (разам з вайсковымі арганізацыямі; 37 909 членаў і кандыдатаў у члены КП(б)Б).

## Парадак дня 
* справаздача ЦК КП(б)Б (М. Ф. Гікала);
* справаздача Рэвізійнай камісіі КП(б)Б (І. Ф. Кудзелька);
* справаздача ЦКК КП(б)Б (І. А. Лычоў);
* даклад аб 15-годдзі ўтварэння КП(б)Б і БССР (В. Ф. Шаранговіч);
* даклад аб калгасным і саўгасным будаўніцтве (М. М. Галадзед);
* выбары кіруючых органаў партыі і дэлегатаў на XVII з’езд УКП(б).

## Праца з’езда 
З’езд прааналізаваў вынікі 1-й пяцігодкі, вызначыў задачы і кірункі дзейнасці КП(б)Б у 2-й пяцігодцы, разгледзеў праблемы індустрыялізацыі рэспублікі, далейшай перабудовы сельскай гаспадаркі і інш. З’езд падвёў вынікі чысткі партыі: за 1933 г. з КП(б)Б было выключана 9769 членаў і кандыдатаў у члены партыі (18,4 %), пераведзена з членаў у кандыдаты 4266 чалавек і з кандыдатаў у спачуваючыя 3108 чалавек. З’езд ухваліў дзейнасць ЦК КП(б)Б, прызнаў яго палітычную лінію правільнай, арганізацыйную работу здавальняючай; ухваліў тэзісы ЦК УКП(б) да XVII з’езда партыі па 2-му пяцігадоваму плану развіцця народнай гаспадаркі СССР. Даў ацэнку праведзенаму ачышчэнню Наркамзема, Наркамасветы, АН БССР, БДУ, іншых дзяржаўных, навуковых і асветных устаноў ад нацыяналістычных элементаў, выхадцаў з дробнабуржуазных партый, трацкістаў, правых і інш.; калгасаў і саўгасаў — ад антысавецкіх контррэвалюцыйных элементаў. З’езд прыняў зварот да працоўных рэспублікі і байцоў Беларускай ваеннай акругі, у якім заклікаў цясней згуртавацца вакол КП(б)Б, памножыць намаганні ў барацьбе за перамогу сацыялізму, супраць здраднікаў пралетарскай рэвалюцыі — трацкістаў, правых апартуністаў, контррэвалюцыйных беларускіх нацдэмаў. Выбраў ЦК КП(б)Б са 103 членаў і 43 кандыдатаў у члены, Рэвізійную камісію КП(б)Б з 11 членаў, 38 дэлегатаў на XVII з’езд УКП(б).

## Літаратура 
* Гікала, М. Ф. Адчотны даклад XV з’езду аб рабоце ЦК КП(б)Б. — Мн., 1934.
* Резолюции XV съезда КП(б)Б. — Мн., 1934.

Катэгорыя:З’езды КПБ
Катэгорыя:1934 год у Мінску
Катэгорыя:Студзень 1934 года
VI з’езд КП(б)Б

'''Шосты з'езд КП(б)Б'*, *[XI канферэнцыя КП(б)Б]''. Адбыўся 15 — 19 сакавіка 1922 г. у Мінску. Прысутнічала 100 дэлегатаў з рашаючым і 48 з дарадчым голасам ад 5150 членаў і кандыдатаў у члены партыі (разам з вайсковымі арганізацыямі). Парадак дня:
* справаздача ЦК (В. Г. Кнорын);
* справаздача Рэвізійнай камісіі КП(б)Б (? Чарноў);
* справаздача Кантрольнай камісіі КП(б)Б (Я. Б. Быкін);
* даклад з месцаў;
* даклад аб тактыцы Камінтэрна (М. А. Сямашка);
* даклад аб партыйным будаўніцтве (В. Г. Кнорын);
* даклад аб рабоце прафсаюзаў (В. А. Нодэль);
* даклад аб фінансавай палітыцы (А. Р. Чарвякоў);
* даклад аб сельскагаспадарчай кампаніі (А. С. Славінскі);
* выбары.

З'езд адзначыў, што ЦК з улікам мясцовых асаблівасцей праводзіла агульную лінію ЦК РКП(б) «як непарыўнай састаўной часткі нашай Расійскай Савецкай Федэрацыі». З гэтага вынікала, што кіраўніцтва КП(б)Б не лічыла ССРБ самастойнай дзяржавай. Значная ўвага на з'ездзе аддавалася пытанням партыйнага будаўніцтва. Больш жорсткімі станавіліся ўмовы прыёму ў партыю. Каб адгароджвацца ад наплыву дробнабуржуазных элементаў, ад партыйных камітэтаў патрабавалася «сур'ёзнае вывучэнне сацыяльнага паходжання, усяго мінулага жыцця і рэвалюцыйнай работы кожнага, хто ўступае ў рады партыі». Кандыдацкі стаж павялічаны да 1 года. Для ўступлення ў партыю патрэбны былі рэкамендацыі не менш як 3 камуністаў, якія мелі партыйны стажне менш за 3 гады. У галіне агітацыйна-прапагандысцкай работы з'езд даручыў ЦК стварыць папулярную сялянскую газету «на зразумелай для шырокіх мас вёскі мове», наладзіць выданне невялікіх папулярных брашур. Гэта была яўная падтрымка палітыкі беларусізацыі, хаця такі тэрмін у дакументах з'езда адсутнічаў. У рэзалюцыі «Аб рабоце КСМ» гаварылася, што ва ўмовах нэпа камсамол як класавая арганізацыя рабочай і сялянскай моладзі павінен рыхтаваць рэзервы для партыі і служыць правадніком падрастаючага пакалення. З'езд падкрэсліў, што ва ўсіх прафсаюзных органах павінны стварацца пастаянна дзеючыя камуністычныя фракцыі, «якія папярэдне абмяркоўваць і вырашаюць усе пытанні саюзнай дзейнасці». Фракцыя з'яўлялася органам пастаяннага нагляду і кантролю за дзейнасцю пэўнай прафсаюзнай арганізацыі. З'езд выбраў ЦК КП(б)Б з 13 членаў і 4 кандыдатаў у члены, Кантрольную камісію КП(б)Б з 3 членаў і 2 кандыдатаў у члены, Рэвізійную камісію КП(б)Б з 3 членаў і 2 кандыдатаў у члены, 4 дэлегаты з рашаючым і 2 з дарадчым голасам на XI з'езд РКП(б).

## Літаратура 
* XI конференция Коммунистической партии Белоруссии (15 — 19 марта 1923 г.): (Стенографический отчет). — Мн., 1922.
* Коммунистическая партия Белоруссии в резолюциях и решениях съездов и пленумов ЦК. Т. 1. 1918—1927. — Мн., 1983.

Катэгорыя:З’езды КПБ
Катэгорыя:1922 год у Мінску
Катэгорыя:Сакавік 1922 года
Работніцка-сялянская Беларусь

**«Работніцка-сялянская Беларусь»** – вячэрняя штодзённая насценная газета Захфронтроста. Выдавалася 4 ліпеня – 25 верасня 1920 г. пераважна ў Менску на беларускай мове. Рэдактар З.Жылуновіч (Ц.Гартны). Пачала выходзіць у час ліпеньскай аперацыі савецкай-польскай вайны 1920 г. Выконвала ролю масавага агітатара і палітычнага выхавальніка малапісьменнага чытача: адметнасць стылю, кароткая перадавіца, сціслыя фразы, буйны шрыфт; друкавалася на адной старонцы газетнага аркуша. Мела рубрыкі: «Абарона савецкіх рэспублік», «Весткі з заграніцы», «На Беларусі» і інш. Змяшчала аператыўныя звесткі з франтоў, асвятляла ход ваенных дзеянняў і этапы мірных перагавораў з Польшчай, міжнароднага становішча і акцыі салідарнасці з Савецкай Расіяй у Англіі, Францыі і інш. краінах. Надрукавала вершы З.Бядулі (пад псеўд. Вольны) і А.Бабарэкі (пад псеўд. Адам Чырвоны). Выйшла 46 нумароў.

## Літаратура 
* Герасімаў, В. «Работніцка-сялянская Беларусь» / Валерый Герасімаў // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 26—27. — ISBN 985-11-0214-8.

Катэгорыя:Газеты на беларускай мове
XVII з’езд КП(б)Б

'''Семнаццаты з'езд КП(б)Б'''. Адбыўся 10 — 18 чэрвеня 1938 г. у Мінску. Прысутнічалі 422 дэлегаты з рашаючым і 124 з дарадчым голасам ад 31 526 членаў і кандыдатаў у члены партыі (без вайсковых арганізацый). Парадак дня:
* справаздача ЦК КП(б)Б (А. А. Волкаў);
* справаздача Рэвізійнай камісіі КП(б)Б (М. І. Малінін);
* выбары ЦК КП(б)Б, Рэвізійнай камісіі.

З'езд падвёў вынікі гаспадарчага і культурнага будаўніцтва ў БССР за год, што мінуў пасля XVI з'езда КП(б)Б. Прырост валавой прадукцыі прамысловасці за гэты час склаў 15,8%, у калгасы аб'яднана 88% сялянскіх гаспадарак (96,2 % пасяўных плошчаў), іх абслугоўвалі 200 МТС. З'езд падкрэсліў неабходнасць большай актыўнасці акругкомаў і райкомаў партыі ў працы па выкананні пастановы студзеньскага (1938 г.) пленума ЦК УКП(б) «Аб памылках партарганізацый пры выключэнні камуністаў з партыі, аб фармальна-бюракратычных адносінах да апеляцый выключаных з УКП(б) і аб мерах па ліквідацыі гэтых недахопаў». На 15 мая 1938 г. у КП(б)Б было разгледжана 5366 апеляцый, 3143 выключаныя адноўлены ў партыі. Волкаў, які выступаў са справаздачным дакладам, зачытваў запіскі НКУС БССР, КПК пры ЦК УКП(б) па БССР, аддзелаў ЦК, даносныя лісты, з якіх вынікала, што антысавецкае падполле «звіло свае гнёзды» ў партыйным апараце, органах дзяржаўнай улады, наркаматах і грамадскіх арганізацыях. У заключэнне ён сказаў, «што ворагі народа рассыпаліся па ўсёй Беларусі, па ўсіх яе ўчастках — у прамысловасці, сельскай гаспадарцы, у савецкіх органах, у школах, ВНУ, камсамольскіх органах, у ваенных арганізацыях, аж да магазінаў», а таму 1938 г. павінен стаць годам «новага выкарчоўвання ворагаў». Апублікаваны 18 чэрвеня 1938 г. у газеце «Советская Белоруссия» даклад Волкава меў ужо не той тэкст, які захоўваецца ў стэнаграме Нацыянальнага архіва Рэспублікі Беларусь. На з'ездзе прысутнічалі прадстаўнікі ЦК УКП(б), якія аб усім, што адбывалася, паведамлялі ў Маскву. 18 чэрвеня ў прэзідыуме з'явіўся сакратар ЦК УКП(б) А. А. Андрэеў разам з намеснікам загадчыка Аддзела кіруючых партыйных органаў ЦК УКП(б) П. К. Панамарэнкам. Андрэеў паведаміў, што Волкаў не спраўляецца са сваімі абавязкамі і таму адклікаецца на іншую работу, а ў склад ЦК КПБ(б) рэкамендуецца ўвесці Панамарэнку. З'езд выбраў ЦК КП(б)Б з 66 членаў і 23 кандыдатаў, Рэвізійную камісію КП(б)Б з 9 членаў.

## Літаратура 
* Коммунистическая партия Белоруссии в резолюциях и решениях съездов и пленумов ЦК. Т. 3 1933—1945. — Мн., 1985.

Катэгорыя:З’езды КПБ
Катэгорыя:1938 год у Мінску
Катэгорыя:Чэрвень 1938 года
Спіраль Ферма

thumb|Спіраль Ферма

**Спіраль Ферма** (часам *парабалічная спіраль*) — спіраль, які задаецца на плоскасці ў палярных каардынатах ураўненнем r2=a2•φ. З'яўляецца відам Архімедавай спіралі.

## Уласцівасці 
## Пабудова 
## Цікавыя факты 
### Матэматыка і сланечнік 
thumb|Ілюстрацыя мадэлі Вагеля для *n*=1..500.
thumb|Размеркаванне насення ў сланечніку.

Вучоны Вагель у 1979 годзе прапанаваў мадэль для размеркавання кветак і насення ў сланечніка. Гэта мадэль выражаецца наступным чынам,
: r = c \sqrt{n},
: \theta = n \times 137.5^{\circ},
дзе θ — вугал, *r* — радыус ці адлегласць ад цэнтра, а *n* — нумар кветкі і *c* — канстанта. Гэта форма спіралі Ферма.

## Гл. таксама 
*Разнастайнасць

## Спасылкі 
Катэгорыя:Спіралі
VII з’езд КП(б)Б

**Сёмы з’езд КП(б)Б**, *[XII канферэнцыя КП(б)Б]*. Адбыўся 20 — 26 сакавіка 1923 г. у Мінску. Прысутнічала 154 дэлегаты з рашаючым і 115 з дарадчым голасам ад 3850 членаў і кандыдатаў у члены партыі. Парадак дня:
* справаздача ЦБ КП(б)Б (В. А. Багуцкі);
* справаздача Рэвізійнай камісіі КП(б)Б (Л. М. Бунін);
* справаздача Кантрольнай камісіі (А. Х. Гетнер);
* справаздача ЦК КСМБ (М. Б. Кузеніц);
* арганізацыя дзяржаўнай прамысловасці (А. С. Карпешын);
* нацыянальны момант у дзяржаўным і партыйным будаўніцтве (А. Р. Чарвякоў);
* падатковая палітыка ў вёсцы (В. А. Нодэль);
* аб кааперацыі (А. С. Славінскі);
* аб арганізацыйна-выхаваўчай рабоце (І. А. Вайнер);
* выбары кіруючых органаў і дэлегатаў на XII з’езд РКП(б).

У ходзе з’езда ў парадак яго работы дадаткова ўключаны даклад ЦК РКП(б) (П. М. Кержанцаў).

З’езд ухваліў дзейнасць КП(б)Б ва ўмовах новай эканамічнай палітыкі (нэпа), адзначыў, што асновай пралетарскай дыктатуры з’яўляецца дзяржаўная прамысловасць, таму асноўная ўвага павінна аддавацца развіццю цяжкай індустрыі, а лёгкая — павінна дапамагаць яе развіццю. Важнае месца адводзілася пашырэнню розных форм кааперацыі. З’езд выказаў задавальненне стварэннем СССР. Адзначалася, што хутка адрадзіць Беларусь можна толькі шляхам яе ўзбуйнення і перагляду існуючага адміністрацыйнага падзелу БССР, Віцебскай і Гомельскай губерняў, што неабходна прывесці яго ў адпаведнасць з натуральна-гістарычнымі, эканамічнымі, вытворчамі і нацыянальна-культурнымі асаблівасцямі і далучыць да БССР тэрыторыі з большасцю беларускага насельніцтва. Такую пазіцыю камуністаў Беларусі падтрымліваў І. В. Сталін і іншыя члены ЦК РКП(б), супраць выступалі М. І. Калінін і шэраг партработнікаў Віцебскай і Гомельскай губерняў. З’езд звярнуў увагу на неабходнасць узмацнення класавага прынцыпу ў падаткаабкладанні. Былі акрэслены канкрэтныя мерапрыемствы па далейшым росце і ўмацаванні партыйных і камсамольскіх ячэек на прадпрыемствах, рэгуляванні сацыяльнага складу КП(б)Б, паляпшэнні ідэйна-выхаваўчай работы сярод камуністаў, Падкрэслівалася, што сакратары буйных ячэек на прадпрыемствах, у абласцях, саўгасах павінны быць вызвалены ад іншай работы. У дакументах з’езда праглядаюцца тэндэнцыі па стварэнні партыйнай бюракратыі, супярэчнасці паміж тэарэтычнымі палажэннямі аб нэпе, якія распрацоўвалі У. І. Ленін і яго паплечнікі, і той палітыкай, што праводзілася камуністамі ў жыццё. З’езд выбраў ЦБ КП(б)Б з 13 членаў і 6 кандыдатаў, Рэвізійную камісію КП(б)Б з 3 членаў і 3 кандыдатаў, Кантрольную камісію з 5 членаў і 3 кандыдатаў, 5 дэлегатаў на XII з’езд РКП(б).

## Літаратура 
* Коммунистическая партия Белоруссии в резолюциях и решениях съездов и пленумов ЦК. Т. 1. — Мн., 1983.
* Очерки истории Коммунистической партии Белоруссии. Ч. 2 (1921—1966). — Мн., 1967.
* *Платонаў Р.* Як пачалася беларусізацыя: Дыскусія на XII Усебеларускай партыйнай канферэнцыі // Роднае слова. — 2000. — № 4. — С.

Катэгорыя:З’езды КПБ
Катэгорыя:1923 год у Мінску
Катэгорыя:Сакавік 1923 года
V з’езд КП(б)Б

**Пяты з’езд КП(б)Б**, *[X канферэнцыя КП(б)Б]*. Адбыўся 15 — 20 кастрычніка 1921 г. у Мінску. Прысутнічалі 133 дэлегаты з рашаючым і 69 з дарадчым голасам ад 3325 членаў і кандыдатаў у члены партыі.

## Парадак дня 
* аб знешнім і ўнутраным становішчы рэспублікі (А. Р. Чарвякоў);
* справаздача Цэнтральнага Бюро КП(б)Б (В. Г. Кнорын);
* справаздача Рэвізійнай камісіі КП(б)Б (А. Х. Гетнер);
* справаздача Кантрольнай камісіі КП(б)Б;
* справаздача павятовых камітэтаў партыі;
* справаздача эканамічнага становішча і нэп (А. І. Вайнштэйн);
* аграрнае пытанне (А. С. Славінскі);
* роля і задачы прафсаюзаў (Ш. Ш. Ходаш);
* асвета і задачы партыі (С. З. Кацэнбоген);
* агітацыйна-прапагандысцкая работа партыі (І. П. Ашаровіч);
* пытанні партыйнага будаўніцтва;
* выбары.

## Праца з’езда 
З’езд звярнуў галоўную ўвагу на эканамічнае становішча і пераход да новай эканамічнай палітыкі, ухваліў рашэнні X з’езда РКП(б). Нэп вызначаўся як «адзіна правільны шлях, які ў дадзеных умовах верна вырашае само пытанне існавання савецкай улады». Ухвалены мерапрыемствы Саўнаргаса БССР па перабудове і спрашчэнні сістэмы кіравання прамысловасцю, пераводу фабрык і заводаў на гаспадарчы разлік, здачы іх у арэнду. З’езд падтрымаў прапановы Эканамічнай нарады пры СНК БССР па наладжванні сувязі з суседнімі губернямі і арганізацыі Заходняй эканамічнай вобласці. Канстатавалася імкненне сялян да індывідуальнага землекарыстання, разам з тым адзначалася неабходнасць развіцця савецкіх гаспадарак і адначасова дапамогі аднаасобнікам. З’езд асабліва падкрэсліў арганізацыйную і выхаваўчую функцыю прафсаюзаў як «школы камунізму» праз удзел іх у кіраванні прадпрыемствамі і сацыяльную абарону працоўных, павышэнне прадукцыйнасці працы, удзел у рабоце кааперацыі і інш. Былі разгледжаны прынцыпы рэформы агульнаадукацыйнай школы, узята арыентацыя на правядзенне асветнай работы на нацыянальных мовах, што паклала пачатак палітыцы беларусізацыі, акрэслены задачы друку, формы работы партшкол, сутнасць і формы антырэлігійнай прапаганды.

## Вынікі з’езда 
З’езд абраў ЦБ КП(б)Б з 9 чалавек і 3 кандыдатаў у члены, Кантрольную і Рэвізійную камісіі КП(б)Б.

## Літаратура 
* Коммунистическая партия Белоруссии в резолюциях и решениях съездов и пленумов ЦК. Т. 1. 1918—1927. — Мн., 1983.
* Очерки истории Коммунистической партии Белоруссии. Ч. 2 (1921 — 1966). — Мн., 1967.

Катэгорыя:З’езды КПБ
Катэгорыя:1921 год у Мінску
Катэгорыя:Кастрычнік 1921 года
Гасконь

**Гаско́нь** (, гаск.: *Gasconha* , ) — старадаўняя гістарычная вобласць Францыі, частка Аксітаніі. Называецца ад баскаў, якія перайшлі сюды ў VI стагоддзі з паўднёвых схілаў Пірэнеяў, з прычыны праследу вестготамі, і занялі абшар цяперашніх дэпартаментаў Ландаў, Верхнія Пірэнеі, Жэр, паўднёвай часткі дэпартамента Верхняя Гарона, Тарн і Гарона і Лот і Гарона.

У 602 годзе пасля жорсткага супраціву заваявана франкамі і з тых часоў была пад уладай герцагаў Аквітаніі. У 768 годзе Карл Вялікі аддаў Гасконь у лен Лупу II, яго спадкаемцы пасля не раз выступалі супраць самога Карла Вялікага і яго нашчадкаў.

У 872 годзе Гасконь адлучылася ад Францыі і выбрала герцагам аднаго з нашчадкаў Лупа I. У 1039 годзе, калі герцаг Гасконі стаў герцагам Аквітаніі, Гасконь увайшла ў склад буйной Аквітанскай дзяржавы, лёс якой і падзяліла: у 1154—1453 гадах належала Англіі, затым перайшла да Францыі.

Найболей вядомы гасконец — д’Артаньян, гістарычная асоба і герой раманаў Дзюма «Тры мушкецёры», «Дваццаць гадоў пасля» і «Віконт дэ Бражэлон, ці Дзесяць гадоў пасля».

GasconCarte.png|Карта Гасконі.
CarteLimitesGascogne.png|Змены меж Гасконі.

## Гл. таксама 
* Герцагства Васконія
* Герцагства Гасконь


Катэгорыя:Гісторыя Францыі
Спіраль

[right|thumb|180px|[Архімедава спіраль]]
[right|thumb|180px|[Спіраль Ферма]]
[right|thumb|180px|[Гіпербалічная спіраль]]
[right|thumb|[Лагарыфмічная спіраль]]

У матэматыцы, **спіраль** — гэта крывая, якая агінае некаторы цэнтральны пункт ці вось, паступова набліжаючыся ці аддаляючыся ад яе, у залежнасці ад кірунку абыходу крывой.

## Двухмерныя спіралі 
Двухмерную спіраль можна апісаць у палярных каардынатах, вызначыўшы радыус *r* як бесперапынную манатонную функцыю ад вугла *θ*. Акружнасць можна лічыць выраджаным асобным выпадкам спіралі (функцыя не строга манатонная, а з'яўляецца канстантай).

Некаторыя з найбольш важных тыпаў двухмерных спіраляў:
* Архімедава спіраль:
*: ~r(\theta) = a + b \theta~;
* Спіраль Ферма:
*: ~r(\theta) = \theta^{\frac{1}{2}}~;
* Гіпербалічная спіраль:
*: ~r(\theta) = \frac{a}{\theta}~;
* Лагарыфмічная спіраль:
*: ~r(\theta) = ae^{b\theta}~;
*  і залатая спіраль — асобныя выпадкі лагарыфмічнай спіралі.

## Трохмерныя спіралі 
Як і ў двухмерным выпадку, *r* — бесперапынную манатонную функцыю ад *θ*.

Для простых трохмерных спіраляў трэцяя пераменная *h* — таксама бесперапынная манатонная функцыя ад *θ*. Напрыклад, канічная вітая лінія можа быць вызначана як спіраль на канічнай паверхні з адлегласцю ад вяршыні як экспанентнай функцыяй ад *θ*.

Для складаных трохмерных спіраляў, як, напрыклад, ***сферычная спіраль***, *h* узрастае з ростам *θ* з аднаго боку ад пункта і змяншацца — з іншай.

### Сферычная спіраль 
***Сферычная спіраль*** (лаксадрома) — гэта крывая на сферы, якая перасякае ўсё мерыдыяны пад адным вуглом (не прамым). Гэта крывая мае бясконцы лік віткоў. Адлегласць паміж імі змяншацца па меры набліжэння да палюсоў.

## Целы, якія маюць форму спіралі 
* Ракавіна ў бруханогіх
* Цытакасцяк эўкарыёт
* Спіраль у балансе механічных гадзінікаў
* Спіральная завадная спружына ў механічных гадзінах і ў завадных цацках, спіральная спружына ў стрэлкавых індыкатарах магнітафонаў, радыёпрыёмнікаў, у вымяральных галоўках магнітаэлектрычных галовак амперметраў, вальтметраў, омметраў, тэстараўі інш.
* Цыклон, Антыцыклон
* Спіральныя галактыкі
* Калаген - Фібрылярны бялок з правазакручанай спіраллю
* Рулон

## Гл. таксама 
* Гелікоід

## Літаратура 
* 
* 
* 

*
Гіень

[thumb|Межы Гіені па [дагавор у Бреціньі|дагавору ў Брэціньі (1360).]]
**Гіе́нь** ( ,  , ) — шырокая тэрыторыя на паўднёвым захадзе Францыі, якая саступае па памерах Аквітаніі, але шырэй, чым Гасконь. Назва нарадзілася ў выніку скажэння тапоніма «Аквітанія» і ўпершыню зафіксавана ў падпісаным па выніках альбігойскага крыжовага паходу дагаворы паміж Людовікам Святым і Раймундам VII Тулузскім (1229).

Пасля Кастыёнскай бітвы (1453) Гіень перайшла ад англійскай кароны да французскай і ў 1469—1472 гг. кіравалася як удзельнае герцагства Карлам Валуа. У 1561 г. выдзелена ў губернатарства са сталіцай у Бардо, якое на той момант было самым працяглым у Францыі.

У 1790 г. гістарычныя вобласці Гіені — Бардэле, Базадэ, Лімузен, Перыгор, Керсі, Руэрг, Ажэнуа, Сентонж і Ангумуа — былі падзелены на дэпартаменты Жыронда, Дардонь, Ло і Гарона, Ло, Аверон, да якіх пры Напалеоне дадаўся яшчэ адзін — Тарн і Гарона.

## Гл. таксама 
* Гасконь — паўднёвая частка Гіені
* Гвіяна — скажонае вымаўленне тапоніма
* Гаяна — яшчэ адзін варыянт

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Францыі
Катэгорыя:Аквітанія
Катэгорыя:Герцагствы Францыі
Аксітанія

**Аксітанія** ( ) — гістарычнай вобласці на поўдні Францыі і невялікай часткі Іспаніі.

## Геаграфія 
Аксітанія складаецца з:

* Поўдзень Францыі: Праванс, Дром-Віверэ, Авернь, Лімузен, Гіень, Гасконь і Лангедок;
* Аксітанамоўныя даліны ў італьянскіх Альпах, дзе ў 1999 годзе аксітанская мова атрымала статус афіцыйнай. Чатырнаццаць п'емонтскіх далін у правінцыях Кунеа і Турын, а таксама асобныя мястэчкі ў Лігурыі (правінцыя Імперыя) і мястэчка (Guardia Piemontese) у адміністрацыйным рэгіёне Калабрыя (правінцыя Казенца).
* Даліну Аран, у іспанскіх Пірэнеях, дзе аксітанская стала афіцыйнай мовай у 1987 годзе.

## Мовы 
Аксітанская мова ці лангедок (*langue d’oc*, ''lenga d'òc'') — раманская мова, заснаваная на лацінскай мове, таксама як іспанская, італьянская і французская. У яе шэсць асноўных рэгіянальных варыянтаў, якія рэзка адрозніваюцца: правансальская (які ўключае нісуа (niçois), якой гавораць у ваколіцах Ніцы), віваральпійская, авернская, лімузенская, гасконская (якая ўключае беарнскую, якой гавораць у Беарне) і лангедокскі дыялект. Усе гэтыя разнавіднасці аксітанскай мовы маюць сваю літаратурную традыцыю і раўнапраўныя. **Стандартная аксітанская** — сінтэз гэтых дыялектаў. Акрамя таго ў Гасконі і Правансе ёсць літаратурна-інтэлектуальныя цячэнні, якія настойваюць на поўнай адасобленасці гэтых рэгіёнаў не толькі ад Паўночнай Францыі, але і ад Аксітаніі, і існаванні самастойных правансальскай і гасконскай моў.

Каталанская мова вельмі падобная на аксітанскую, бо паміж Аксітаніяй і Каталоніяй моцныя гістарычныя і культурныя сувязі.

## Гл. таксама 
* Аксітанская партыя

Катэгорыя:Геаграфія Францыі
XIII з’езд КП(б)Б

'''Трына́ццаты з'езд КП(б)Б'''. Адбыўся 30 мая — 12 чэрвеня 1930 г. у Мінску. Прысутнічала 356 дэлегатаў з рашаючым і 286 з дарадчым голасам ад 46 805 членаў і кандыдатаў у члены партыі (разам з вайсковымі арганізацыямі; 39 256 членаў і кандыдатаў у членаў КП(б)Б). 

## Парадак дня 
* даклад аб рабоце ЦК УКП(б) (Д. З. Мануільскі);
* даклад ЦКК УКП(б) (М. А. Трылісер);
* палітычная справаздача ЦК КП(б)Б (К. В. Гей);
* арганізацыйная справаздача ЦК КП(б)Б (І. А. Васілевіч);
* справаздача ЦКК КП(б)Б (А. Я. Калнін);
* даклад аб ходзе выканання 5-гадовага плана развіцця прамысловасці (К. Ф. Бенек);
* даклад аб калгасным руху і ўздыме сельскай гаспадаркі (М. М. Галадзед);
* даклад аб задачах прафсаюзаў у рэканструкцыйны перыяд (І. П. Рыжоў);
* выбары кіруючых органаў партыі.

## Рашэнні з’езда 
З'езд прапанаваў ЦК і партыйным арганізацыям: працягваць курс на індустрылізацыю; умацоўваць калгасы і няўхільна павялічваць іх колькасць; выпраўляць памылкі і скрыўленні, дапушчаныя ў калгасным будаўніцтве; аднавіць разбураную нізавую сетку сельскагаспадарчай кааперацыі; знайсці дадатковыя крыніцы забеспячэння працоўнага насельніцтва прадуктамі харчавання і рацыянальна выкарыстоўваць харчовыя рэсурсы. Умовамі паспяховага выканання намечанага курсу павінны былі стаць «бязлітасная барацьба» супраць правага апартунізму як галоўнай небяспекі на тым этапе развіцця, «левых» трацкісцкіх перагібаў, прымірэнства, усякіх ваганняў у нацыянальным пытанні. Асаблівы акцэнт з'езд зрабіў на вынікі ідэолага-палітычнай кампаніі супраць нацыянал-дэмакратызму і правага ўхілу, якая разгарнулася пасля праверкі ў маі — чэрвені 1929 г. камісіяй ЦКК УКП(б) на чале з У. П. Затонскім практыкі нацыянальнай работы ў БССР. Многія дэлегаты ў сваіх прамовах заяўлялі, што настаў час разглядаць беларускі нацыянал-дэмакратызм як галоўную небяспеку для партыі. З'езд выбраў ЦК КП(б)Б з 112 членаў і 62 кандыдатаў, ЦКК КП(б)Б з 89 членаў, Цэнтральную рэвізійную камісію КП(б)Б з 9 членаў.

## Літаратура 
* XIII з’езд Камуністычнай партыі (б.) Беларусі: Стэнаграфічная справаздача, 30 мая — 12 чэрвеня 1930 г. — Мн., 1931.
* Коммунистическая партия Белоруссии в резолюциях и решениях съездов и пленумов ЦК. Т. 2. 1928—1932. — Мн., 1984.

Катэгорыя:З’езды КПБ
Катэгорыя:1930 год у Мінску
Катэгорыя:Май 1930 года
Катэгорыя:Чэрвень 1930 года
Мора Кракена

[thumb|250px|Мора Кракена лявей цэнтра здымка, а правей [Мора Пунгі (абодва моры выдзелены сінім)]]
thumb|250px|Здымак паўночнага паўшар'я Тытана. Мора Кракена ў ніжняй левай частцы выявы
**Мора Кракена** () — найбуйнейшае вуглевадароднае мора Тытана (спадарожніка Сатурна). Знаходзіцца ў паўночным паўшар'і, каардынаты:  Мора было выяўлена ў 2007 годзе зондам Касіні і праз год было названа ў гонар Кракена — міфічнага марскога монстра. З дапамогай радыёлакацыйнай здымкі было ўстаноўлена, што мора Кракена вуглевадароднае. 

Дыяметр мора 1170 км, плошча каля 400 000 км². Такім чынам, мора Кракена блізка па памерах да Каспійскага мора на Зямлі. У паўночнай частцы мора знаходзіцца востраў Майда Інсула.

У рамках планаванай місіі па даследаванню Тытана, зондам будзе вызначаны дакладны хімічны састаў і глыбіня Мора Кракена.

## Спасылкі 
*Карта паўночнага полюсу Тытана 
* Азёры Тытана

Катэгорыя:Азёры Тытана