Жаўтушка тарфянікавая

**Жаўтушка тарфянікавая** (*Colias palaeno*) — дзённы матылёў з роду Жаўтушкі (*Colias*) сямейства .

## Назва 
Відавы эпітэт паходзіць ад Палэна — у старажытнагрэчаскай міфалогіі водная німфа.

## Апісанне 
Даўжыня пярэдняга крыла 20—28 мм. Размах крылаў 40—50 мм. Афарбоўка крылаў самцоў ярка-жоўтая, з насычанай чорнай аблямоўкай. Афарбоўка самкі бялявая з шэра-чорнай аблямоўкай, не падзеленай светлымі плямамі. На задніх крылах зверху адзінарныя, дрэнна выразнае на агульным фоне белая дыскоідная пляма. Дыскоідная пляма пярэдніх крылаў дрэнна ці наогул не выразная, часта прасветлена.

## Распаўсюджанне 
У Цэнтральнай Еўропе сустракаецца разрознена. Сібір, на ўсходзе да Сахаліна і Японіі. Распаўсюджаная ў Еўропе, у Альпах і па поўначы Еўразія даходзіць да Далёкага Усходу, Кітай, Карэя. Ёсць звесткі аб знаходках у Паўночнай Амерыцы.

Арэал разарваны, від трапляецца толькі там, дзе ёсць кармавая расліна вусеняў. Жаўтушка знікла ў многіх раёнах Цэнтральнай Еўропы, дзе раней была звычайнай. На тэрыторыі Беларусі захаваліся толькі асобныя вярховыя балоты, дзе матылі трапляюцца ў вялікай колькасці.

Месцы пражывання: тундры розных тыпаў, на поўдні — алігатрофныя балоты, супольнасці ягаднікаў, забалочаныя рэдкалессі.

## Падвіды 
Апісаны шэраг геаграфічных формаў. Падвід *europome* распаўсюджаны на тэрыторыі Цэнтральнай Еўропы.

Самкі падвіда *illegneri* адрозніваюцца жаўтаватай (а не белаватай, як у іншых падвідаў) асноўнай афарбоўкай крылаў.

Падвід *orientalis* (Staudinger, 1892) распаўсюджаны ў гарах Паўднёвай Сібіры, на ўсход ад Енісея ў сярэдняй паласе, а таксама ў Прыамур’і і Прымор’і. Асобіны дадзенага падвіду менш намінатыўнага і маюць яркую жоўтую афарбоўку. Падвід *arctica* (Verity, 1908) распаўсюджаны на тэрыторыі Усходняй Сібіры, і адрозніваецца яшчэ больш дробнымі, чым *orientalis*. У Карэі і высакагор’ях Паўднёвага Сіхатэ-Аліна жыве падвід *sugitani* (Esaki, 1929). Самцы дадзенага падвіду лімонна-жоўтай афарбоўкі з чорнай, амаль удвая больш шырокай аблямоўкай.

На Сахаліне жыве падвід *sachalinensis* (Matsumura, 1919). Афарбоўка самцоў палева-жоўтая, з інтэнсіўным апыленнем бурымі лускавінкамі нізу задніх крылаў. Для Чукоткі характэрны падвід *gomojunovae* (Korshunov, 1996), у самак якога палева-белы фон крылаў і адсутнічаюць дыскальныя плямы.

У тундры і лесатундры Заходняй Сібіры жыве падвід *lapponica* (Staudinger, 1871), матылі маюць больш вузкую чорную аблямоўку па вонкавым боку крылаў, якая перарываецца ў самцоў светлымі стракацінамі.

## Біялагічныя асаблівасці 
За год дае 1 пакаленне. Лёт матылёў у чэрвені—ліпені. Вусені зялёныя з ярка-жоўтымі бакавымі палосамі, аблямаванымі знізу чорнай лініяй, паяўляюцца ў канцы чэрвеня, пасля перазімоўкі некалькі разоў ліняюць і акукліваюцца.

Яйкі па адным або групамі ляжаць на верхнім баку ліста. Стадыя вусеня са жніўня па май. Кармавыя расліны вусеняў — род ягаднік — буякі або чарніцы. Малады вусень зелянява-карычневага колеру, з чорнай галавой. Маладыя вусені сілкуюцца мякаццю лісця, пакідаючы жылкі. Зімуе пасля другой лінькі. Вусень апошняга ўзросту — колеру марской хвалі, аксаміцісты, з дробнымі чорнымі кропкамі. На кожным яго баку праходзіць па ярка-жоўтай паласе, акаймаванай знізу чорным. Дыхальцы белыя, з чорнай абводкай. Ніз цела матава-зялёны. Грудныя ногі — жаўтлявага колеру. Галава зялёная. Будучы патрывожаным, вусень згортваецца ў кола. Вусені сілкуюцца ноччу. Стадыя кукалкі каля 2 тыдняў.

## Ахова 
 Беларусі, 1996]]

Жаўтушка з’яўляецца добрым індыкатарам ступені парушэння прыроднай раўнавагі ў месцах яе пражывання ў выніку асушэння балот і здабычы торфу. Занесена ў Чырвоныя кнігі Беларусі і Украіны.

## Зноскі 
## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. ISBN 5-85700-095-5
*  — С. 280—281.
* *Стриганова Б. Р., Захаров А. А.* Пятиязычный словарь названий животных: Насекомые (латинский-русский-английский-немецкий-французский) / Под ред. д-ра биол. наук, проф. Б. Р. Стригановой. — М.: РУССО, 2000. — С. 266. — 1060 экз. — ISBN 5-88721-162-8.
* *Коршунов Ю. П.* Определители по флоре и фауне России // Булавоусые чешуекрылые Северной Азии. Выпуск 4. — М.: Товарищество научных изданий КМК, 2002. — С. 44. — ISBN 5-87317-115-7.

## Спасылкі 
* Фотографии Colias palaeno 
* Червона книга України 1994 року 
* Червона книга України 2004 року 

Катэгорыя:Бялянкі
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1761 годзе
Катэгорыя:Насякомыя на марках