open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Лозы (Баранавіцкі раён)

**Ло́зы** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета. Размешчаны за 36 км ад Баранавіч, за 14 км ад чыгуначнай станцыі Мордычы на лініі Баранавічы—Ліда.

## Гісторыя 
Вядома з 1567 года як вёска, з якой шляхціч Я. Багдановіч выставіў аднаго коннага воіна ў войска ВКЛ.

З канца 18 стагоддзя ў складзе Расійскай імперыі. У 1897 годзе ў Ястрамбельскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні.

З 1921 года ў складзе Польшчы, у Гарадзішчанскай гміне Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. З 15 студзеня 1940 года ў Гарадзішчанскім раёне Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне.

У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінулі 7 вяскоўцаў.

Да 14 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Душкавецкага сельсавета, да 1970 года — у склад Гірмантаўскага сельсавета, да 6 жніўня 1979 года — у склад Зялёнаўскага сельсавета, да 26 чэрвеня 2013 года — у склад Гірмантаўскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 7 двароў, 62 жыхары (1897)
* 12 двароў, 73 жыхары (1909)
* 13 двароў (1921)
* 80 жыхароў (1939)
* 100 жыхароў (1959)
* 30 двароў, 24 жыхароў (1998)
* 14 гаспадарак, 15 жыхароў (2005)

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Падалешнік еўрапейскі

**Падале́шнік еўрапейскі** (*Asarum europaeum*) — від кветкавых раслін роду  сямейства . Тыпавы від роду.

## Назвы 
Падалешнік еўрапейскі, канячыя капыткі, капытнік, расходнік, дзікі перац, чэразгрывіца. Сустракаецца па ўсёй Беларусі (народныя назвы: *канячыя капыткі, дзікі перац, церазгрывіца*). Цвіце ў красавіку—маі. Размнажаецца насеннем і дзяленнем карэнішча.

Ахоўваецца на тэрыторыі шэрагу рэгіёнаў Расіі, Украіны і ў Фінляндыі.

## Выкарыстанне 
Лекавая і дэкаратыўная расліна. Ядавіты.

## Літаратура 
*  — С. 57.
* Падалешнік еўрапейскі // Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ. 1979.
* 

## Спасылкі 
* 
* *Asarum europaeum* L. // ИАС «ООПТ России»

Катэгорыя:Кірказонавыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Дэкаратыўныя садовыя расліны
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Ядавітыя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Падбел

**Падбел** (*Tussilágo*) — манатыпны род кветкавых раслін сямейства .

Адзіны від — **падбел звычайны**, подбял, маташнік, маць-мачыха, паўбел, лопух, камчужная трава.

## Апісанне 
Расліна вышынёй 5—25 см, з паўзучым, галінастым карэнішчам, з якога ўвесну развіваюцца павуцініста-апушаныя, шчыльна ўсаджаныя чырванавата-бураватым лускападобным лісцем кветаносныя сцяблы. Прыкаранёвае зялёнае лісце доўгачаранковае, шчыльнае, сэрцападобнае, вуглавата-няроўназубчастае, скурастае, з верхняга боку голае, знізу — лямцавае, адрастае пасля цвіцення. Суквецці — кошыкі, адзіночныя, дыяметрам 2-3 см, пасля цвіцення паніклыя. Лісцікі абгорткі аднарадковыя. Кветкі жоўтыя: краявыя — несапраўднаязычковыя, песцікавыя, пладаносныя, з вузкаязычковым вяночкам, сярэдзінныя — трубчастыя, двухполыя, бясплодныя, з 5-зубчастым вяночкам. Плод — лінейна-падоўжаная сямянка з белым шаўкавістым чубком, які ў 5 разоў даўжэйшы за сямянку.

#### Пылок 

Файл:Tussilago farfara zoom10 23-08-25 1.png|Zoom 10
Файл:Tussilago farfara zoom40 23-08-25 2.png|Zoom 40
Файл:Tussilago farfara zoom60 23-08-25 2.png|Zoom 60
Файл:Tussilago farfara zoom60 23-08-25 1.png|Zoom 60

## Пашырэнне 
Пашыраны ва ўмераным поясе Еўразіі, у Паўночнай Афрыцы, Паўднёвай Амерыцы (як заносная расліна). Сустракаецца па ўсёй Беларусі. Расце на адхонах, пустках, каля дарог, па берагах канаў, рэк, ручаёў. Цвіце ў красавіку—маі.

## Значэнне і выкарыстанне 
Лекавая расліна (адхарквальны, процізапаленчы і вяжучы сродак). Ранневясновы меданос.

## Літаратура 
* Падбел звычайны // Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ. 1979.
* 

Катэгорыя:Астравыя (падсямейства)
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Травы
Лекавыя расліны

**Ле́кавыя расліны** (), або **зёлкі** — шырокая група раслін, органы або часткі якіх з’яўляюцца сыравінай для атрымання сродкаў, якія выкарыстоўваюцца ў народнай, медыцынскай або ветэрынарнай практыцы з лячэбнымі або прафілактычнымі мэтамі.

Найбольш шырока лекавыя расліны прадстаўлены ў народнай медыцыне. Як лекавыя расліны у пачатку XXI стагоддзя шырока ўжываюць аер, алоэ, брусніцы, дзівасіл, святаяннік, календула, журавіны, маліна, падбел, мята, абляпіха, трыпутнік, рамонак, салодка, крываўнік, шыпшына і многія іншыя.

Станам на пачатак 2010 года па дадзеных Міжнароднага саюза аховы прыроды (IUCN), было апісана каля 320 тысяч відаў раслін, з іх толькі невялікая частка (21 тысяча відаў) актыўна выкарыстоўваецца ў медыцыне.

## Літаратура 
* Heidi Grun: Geschichte der Kräuter und Heilpflanzenkunde. Verlag Monsenstein und Vannerdat, Münster 2005, ISBN 3-86582-174-X.
* Manfred Bocksch: Das praktische Buch der Heilpflanzen — Kennzeichen, Heilwirkung, Anwendung, Brauchtum. BLV, München 1996, ISBN 3-405-14937-1.
Гідраўлічны скачок

thumb|right|150px
**Гідраўлічны скачок** — з’ява рэзкага, скачкападобнага павышэння ўзроўню вады ў адкрытым рэчышчы пры пераходзе патоку з т. зв. бурнага стану ў спакойны. Гідраўлічны скачок суправаджаецца ўтварэннем паверхневага «вальца», унутры якога моцна насычаная паветрам вадкасць знаходзіцца ў складаным вярчальным руху.

Гідраўлічны скачок звычайна назіраецца пры пропуску патоку праз адтуліны гідратэхнічных збудаванняў (вадазліваў, вадаспускаў). З прычыны вялікіх донных хуткасцяў у зоне гідраўлічнага скачка могуць з’яўляцца размывы рэчышча. Тэорыя гідраўлічнага скачка разглядаецца ў гідраўліцы.

Катэгорыя:Гідраўліка
Ігар Уладзіміравіч Акінфееў

**Ігар Уладзіміравіч Акінфееў** (; нар. , Віднае, Маскоўская вобласць, СССР) — расійскі футбаліст, брамнік клуба ЦСКА. Ігрок зборнай Расіі.

## Кар’ера 
### Клубная 
У міжсезонне 2003 года Акінфееў праходзіў зборы з асноўным складам ЦСКА ў Ізраілі, дзе, на думку газеты «Спорт-Экспресс», дзякуючы ўпэўненай, не па гадах сталай гульнёй вырабіў фурор і выглядаў мацней за Мандрыкіна.

Першы свой матч на дарослым узроўні правёў 29 сакавіка 2003 года за ЦСКА ў 1/8 фіналу кубка РФПЛ супраць пецярбурскага «Зеніта» на стадыёне Пятроўскі. Ён выйшаў на другі тайм замест Дзмітрыя Крамарэнкі і адгуляў свой адрэзак «на нуль», прадэманстраваўшы здольнасць трымаць сябе ў руках і добрую рэакцыю.

У Прэм’ер-лізе Акінфееў дэбютаваў 31 мая таго ж года. ЦСКА на выездзе сустракаўся з самарскім клубам «Крылы Саветаў» і атрымаў перамогу з лікам 2:0, а сам Ігар адбіў пенальці на апошніх хвілінах сустрэчы ад лідара клуба Андрэя Каракі. Паводле вынікаў сустрэчы Акінфееў быў прызнаны найлепшым іграком матча.

У гэтым жа сезоне Ігар правёў адзін матч у еўракубках. Дэбют маладога варатара адбыўся 30 ліпеня супраць македонскага клуба «Вардар», гульня скончылася паразай масквічоў з лікам 1:2. На думку Рыната Дасаева Акінфееў у прапушчаных мячах быў не вінаваты.

### Міжнародная 
У сезоне 2004 года Акінфееў правёў за зборную Расіі адзін таварыскі матч, супраць зборнай Нарвегіі. 28 красавіка ў дзень гульні Ігару было 18 гадоў і 20 дзён, такім чынам, варатар стаў самым маладым дэбютантам ў зборнай Расіі за ўсю яе гісторыю. Гульня скончылася з лікам 3:2 на карысць скандынаваў. Улетку 2004 года Ігар прыняў удзел у чэмпіянаце Еўропы, на якім ён стаў самым маладым іграком сярод усіх заяўленых, аднак стаў адзіным футбалістам, хто так не выйшаў на поле ў складзе расійскай каманды.

## Дасягненні 
міні|200пкс|Ігар у 2011 годзе
### Клубныя 
**ЦСКА**
* Чэмпіён Расіі (6): 2003, 2005, 2006, 2013, 2014, 2016
* Уладальнік Кубка Расіі (6): 2005, 2006, 2008, 2009, 2011, 2013
* Уладальнік Суперкубка Расіі (7): 2004, 2006, 2007, 2009, 2013, 2014, 2018
* Уладальнік Кубка УЕФА: 2005

### Міжнародныя 
**Расія**
* Бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы: 2008

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбольныя варатары
Катэгорыя:Футбалісты Расіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Расіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК ЦСКА Масква
Лілія Мікалаеўна Анохіна

**Лілія Мікалаеўна Анохіна** (нар. 11 лютага 1932 года ў Новарасійску, Краснадарскі край - памерла 23 жніўня 2006 года ў Растове-на-Доне) - Ветэран працы, заслужаны настаўнік рускай і літаратуры, Ганаровы жыхар Растова-на-Доне.

## Узнагароды 
* Медаль «Ветэран працы»
* Ордэн Леніна
* Заслужаны настаўнік РСФСР

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Растове-на-Доне
Катэгорыя:Педагогі СССР
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «Ветэран працы»
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Леніна
Франсуа Дзюкенуа

**Франсуа Дзюкенуа** (; , Брусель — , Ліворна) — фламандскі барочны  валонскага паходжання, працаваў у Рыме.

## Жыццё і творчасць 
Сын Жэрома Дзюкенуа, прыдворнага скульптара эрцгерцага Альберта, генерал-губернатара Нідэрландаў, і яго жонкі Ізабелы; Дзюкенуа-старэйшы — аўтар бронзавай версіі вядомай скульптуры хлопчыка, які пісае ў Бруселі (1619). Раннія працы Франсуа Дзюкенуа прыцягнулі ўвагу эрцгерцага, і ён адправіў здольнага юнака ў Рым. У 1624 годзе Дзюкенуа пасябраваў з Нікола Пусэнам, дзяліў жыллё і працаваў разам з ім. Абодва мастакі працавалі пад заступніцтвам Касіяна даль Поца.

thumb|left|150px|«Адоніс» працы Дзюкенуа

З 1625 года Дзюкенуа супрацоўнічаў з Берніні ў саборы Святога Пятра. Пазней Пусэн рэкамендаваў Дзюкенуа кардыналу Рышэльё, які прапанаваў яму месца пры двары Людовіка XIII і пасаду главы каралеўскай акадэміі разьбярства ў Парыжы. Гэтым планам было не наканавана спраўдзіцца з-за заўчаснай смерці Дзюкенуа па дарозе ў Парыж. Вядомы біёграф італьянскіх мастакоў эпохі барока Джан П’етра Белоры (1672) узносіў мастацтва Дзюкенуа за тое, што ён падняў сучаснае разьбярства да ўзроўню Старажытнага Рыма. Дзюкенуа сапраўды прыўнёс у барока шматлікія элементы класіцызму, якія апярэдзілі трактоўку класічнай старажытнасці ў Вінкельмана і Кановы.

## Літаратура 
* Michelucci M. François Duquesnoy: la fama e il sospetto. Livorno: Editrice l’informazione, 2002
* Lingo E.C. François Duquesnoy and the Greek ideal. New Haven; London: Yale UP, 2007.

## Спасылкі 
* Працы у музеях свету
* Працы on line

Катэгорыя:Скульптары Фландрыі
Катэгорыя:Скульптары Італіі
Чыголі

thumb|200px|*Ахвярапрынашэнне Ісака*
**Ладавіка Кардзі**, таксама вядомы як **Чыголі** — (1559—1613) — італьянскі жывапісец і архітэктар.

## Біяграфія 
Ладавіка Кардзі нарадзіўся ў гарадку Чыголі, каля Фларэнцыі. Ад назвы горада пайшло і імя пад якім ён цяпер шырока вядомы. Пачатковае навучанне Чыголі атрымаў у Фларэнцыі пад кіраўніцтвам Алесандра Алоры. Пазней пад уплывам самых значных жывапісцаў той эпохі Санта дзі Ціта, Карэджа, Федэрыка Бароча стыль Чыголі раскрываецца ў поўнай меры.
Акрамя жывапісу Чыголі займаецца архітэктурай, яго настаўнікаў у гэтай вобласці быў Буанталенці.
Яго вучні: Крыстофана Алоры (1577—1621), Даменіка Феці

## Значныя карціны 
* «Ecce Homo», 1607
* «Мукі Св. Лаўрэнція»
* «Св. Марыя Магдаліна ў пустыні»
* «Св. Францыск моліцца»
* «Збіванне Св. Стэфана каменнем»
* «Пакліканне апостала Пятра»
* «Св. Францыск»
* «Грамніцы Гасподне»
* «Здыманне з крыжа»
* «Вячэра ў Емаусе»
* «Св. Францыск, які атрымлівае на сваё цела пячатку язваў Гасподніх»
* «Найсвяцейшая Троіца»
* «Уваход у Іерусалім»
* «Плач над целам памерлага Збавіцеля»
* «Уцёкі ў Егіпет»
* «Абразанне Гасподне»

## Галерэя 

Image:CigoliEcceHomo.jpg|"Ecce Homo", 1607
Image:Ludovico Cigoli, San francesco Riceve le stigmate, Uffizi.jpg|
Image:Madonna della cintola, cigoli, sant'agostino church, prato.jpg|
Image:Giuseppe e la moglie di Putifarre, Ludovico Cigoli, Roma, Galleria Borghese (1610), olio su tela.jpg|

Катэгорыя:Мастакі Фларэнцыі
Катэгорыя:Мастакі Італіі
Зборная Чарнагорыі па футболе

**Зборная Чарнагорыі па футболе** — нацыянальная каманда, якая прадстаўляе Чарнагорыю на міжнародных матчах і турнірах па футболе. Збіраецца, кіруецца і кантралюецца пад Футбольным саюзам Чарнагорыі.

## Чэмпіянат свету 
* 2006 — як Сербія і Чарнагорыя
* 2010 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2014 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2018 — *не прайшла кваліфікацыю*

## Чэмпіянат Еўропы 
* 2008 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2012 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2016 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2020 — *не прайшла кваліфікацыю*

## Спасылкі 
* Артыкул на сайце ФІФА
Санта-Марыя-дэі-Міраколі

**Санта Марыя дэі Міраколі** ()&nbsp;— адна з двух вядомых у Рыме цэркваў-блізнят, пабудаваных паміж 1662 і 1679 гадамі на П’яцца-дэль-Попала. Архітэктарамі гэтых будынкаў, на захадзе ад *Via del Corso*&nbsp;— Санта Марыя дэі Міраколі і на ўсходзе Санта Марыя ін Мантэсанта былі&nbsp;— Карла Райнальдзі, Карла Фантана і Ларэнца Берніні. Мяркуецца таксама ўрбаністычны ўплыў Папы Аляксандра VII на ўзвядзенне гэтага архітэктурнага комплексу на П’яцца-дэль-Попала.
[thumb|злева|[П’яцца-дэль-Попала(Від на поўдзень Санта Марыя ін Мантэсанта, Санта Марыя дэі Міраколі (з правага боку) і абеліск)]]
[thumb|злева|Санта Марыя дэі Міраколі; [апсіда]]
У супрацьлегласць Санта Марыя ін Мантэсанта з яе авальнымі абрысамі, будынак Санта Марыя дэі Міраколі акруглы з васьмівугольным купалам і элегантнай званіцай з 18 стагоддзя. Інтэр’ер царквы ўпрыгожаны фрэскамі Антоніа Раджу — вучня Берніні. Скульптуры кардыналаў Бенедэта і Гастальдзі зроблены Карла Фантана, які таксама распрацаваў інтэр’ер. На высокім алтары — цудатворны абраз Маці Божай, які і даў імя царкве. Таксама ёй прысвечана першая капліца справа ад алтара.

## Літаратура 
* Herbert Rosendorfer *Kirchenführer Rom*. Edition Leipzig 1999, ISBN 3-361-00485-3, Стр. 171. 
* M. Armellini, *Le chiese di Roma dal secolo IV al XIX*, Roma 1891, p.&nbsp;323
* C. Hülsen, *Le chiese di Roma nel Medio Evo*, Firenze 1927, pp.&nbsp;537–538
* C. Rendina, *Le Chiese di Roma*, Newton & Compton Editori, Milano 2000, p.&nbsp;203—204
* M. Quercioli, *Rione IV Campo Marzio*, in AA.VV, *I rioni di Roma*, Newton & Compton Editori, Milano 2000, Vol. I, pp.&nbsp;264–334
* R. Luciani, *Santa Maria dei Miracoli e Santa Maria di Montesanto*, Fratelli Palombi Editori, Roma 1990, pp.&nbsp;22–46

## Спасылкі 
* Галерэя фатаграфій

Катэгорыя:Цэрквы Рыма
Іозеф Отмар фон Раўшэр

Яго Высокапраасвяшчэнства кардынал **Іозеф Отмар рытэр фон Раўшэр** (; 6 кастрычніка 1797, Вена, эрцгерцагства Аўстрыя, Свяшчэнная Рымская імперыя — 24 лістапада 1875, Вена, Аўстра-Венгрыя) — аўстра-венгерскі кардынал. Біскуп Шэкау з 29 студзеня 1849 па 27 чэрвеня 1853. Архібіскуп Вены з 27 чэрвеня 1853 па 24 лістапада 1875. Кардынал-святар з 17 снежня 1855, з тытулам царквы *Санта-Марыя-дэла-Віторыа* з 23 снежня 1858.

## Спасылкі 
* Інфармацыя

Катэгорыя:Кардыналы Аўстрыі
Катэгорыя:Архібіскупы венскія
Антон Іозеф Груша

Яго Высокапраасвяшчэнства кардынал **Антон Іозеф Груша** (; 3 лістапада 1820, Вена, Аўстрыйская імперыя — 5 жніўня 1911, замак Кірхберг, Ніжняя Аўстрыя, Аўстра-Венгрыя) — аўстра-венгерскі кардынал. Тытулярны біскуп Карэ з 28 сакавіка 1878 па 23 чэрвеня 1890. Архібіскуп Вены з 23 чэрвеня 1890 па 5 жніўня 1911. Кардынал-святар з 1 чэрвеня 1891, з тытулам царквы *Санта-Марыя-дэльі-Анджэлі-э-дэі-Марціры* з 17 снежня 1891.

## Спасылкі 
* Інфармацыя

Катэгорыя:Кардыналы Аўстрыі
Катэгорыя:Архібіскупы венскія
Буцько

**Буцько** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Анатолевіч Буцько (нар. 1986) — беларускі валейбаліст.
* Жанна Сяргееўна Буцько (нар. 1962) — беларускі валейбальны трэнер.
* Павел Пятровіч Буцько — дзеяч рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі.
Карла Фантана

**Карла Фантана** (; 1638—1714) — вучань і прадаўжальнік справы Берніні, які на мяжы XVII і XVIII стагоддзяў узначальваў «інтэрнацыянальную школу» барока: запаветы Берніні ў ёй былі падсушаны стрымальным уплывам класіцызму.

## Біяграфія 
Як і шматлікія іншыя майстры барока, паходзіў з кантона Тычына і пачынаў кар’еру ў Кома. Ён працаваў пад наглядам Берніні над царквой Санта-Марыя-дэі-Міраколі (1662—1679) і сканчаў распачаты Берніні палацца Людавізі (1650—1694). Фантана спраектаваў дзясяткі рымскіх цэркваў і капэл, абнавіў інтэр’ер Санці-Апастолі, прапанаваў пракласці ў Ватыкан магістраль накшталт віа дэла Канчыліяцыёнэ, стварыў грабніцы двух пантыфікаў і шведскай каралевы Крысціны. Яго ранняя праца, увагнуты фасад Сан-Марчэла-аль-Корса, прызнана за эталон сталага барока.

Слава пра Фантана як пра спадчынніка Берніні разнеслася па ўсёй Еўропе. Адным з першых архітэктараў ён праектаваў па-за межамі Італіі. Грандыёзны ансамбль базілікі Лаёлы ў Іспаніі (1681—1738) будаваўся па праекце Фантана, аказаўшы ўплыў на дойлідаў каланіяльнай Амерыкі і паўднёвагерманскіх зямель. Па эскізах папскага архітэктара будавалі фантаны, надмагільныя помнікі і алтары па ўсёй Еўропе. У 1694 годзе ён апублікаваў падрабязнае апісанне сабора Св. Пятра са мноствам гравюр. У Віндзары захоўваюцца 27 тамоў яго рукапісаў.

У рымскай майстэрні Фантана працавалі такія выдатныя майстры барока, як аўстрыйцы Лукас фон Гільдэбрант і Іаган Бернхард Фішэр фон Эрлах, швед Нікадэмус Тэсін, немец Матэус Пёпельман, англічанін Джэймс Гібс, а таксама пачынальнік сіцылійскага барока Джавані Батыста Вакарыні, які працаваў пры іспанскім двары Філіпа Ювара і прадстаўнік пятроўскага барока — Нікало Мікеці.

File:San Marcello al Corso - Facade.jpg|Сан-Марчэла-аль-Корса
File:Roma-sansebastiano4.jpg|Сан-Себасцьяна-фуоры-ле-Мура(купал)
File:Basilica of St. Ignatius in Loyola.jpg|Базіліка Лаёлы ў Краіне Баскаў
File:S Maria dei Miracoli Rom.jpg|Санта-Марыя-дэі-Міраколі(апсіда)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Карла Фантана ў Брытанскай энцыклапедыі

Катэгорыя:Архітэктары Рыма
Катэгорыя:Архітэктары барока
Катэгорыя:Скульптары Італіі
Сінкрэтызм

**Сінкрэты́зм** (ад , літаральна «саюз полісаў Крыта») можа значыць:

1) Нерасчлененасць, якая характарызуе неразвіты стан якой-небудзь з’явы. Напрыклад, мастацтва на першапачатковых стадыях чалавечай культуры, дзейнасць і мысленне людзей, а таксама музыка, спевы, танец не былі яшчэ аддзелены адзін ад аднаго.

2) Змяшэнне, зліццё разнародных элементаў (напрыклад, розных культаў і рэлігійных сістэм у позняй антычнасці).

## Спасылкі 
* Электронная энцыклапедыя

Катэгорыя:Філасофская тэрміналогія
Элмар Леанард

**Элмар Джон Леанард-малодшы** (, , Новы Арлеан — , Дэтройт) — амерыканскі пісьменнік і сцэнарыст, майстар крымінальнай літаратуры і вестэрнаў, творы якога адрозніваліся энергічнымі дыялогамі, персанажамі-няўдачнікамі і лаканічным гумарам. У прэсе часта называўся «адным з найвялікшых» і «найбольш пазнавальных» амерыканскіх крымінальных пісьменнікаў у гісторыі.

Многія раманы і апавяданні Леанарда былі экранізаваныя. Найбольш вядомымі з іх з’яўляюцца «Кантракт з малым», «Джэкі Браўн», а таксама «Цягнік на Юму». У 2010 годзе на сусветныя тэлеэкраны выйшаў серыял «Правасуддзе», заснаваны на некалькіх творах Леанарда.

## Біяграфія 
Бацька Элмара працаваў у General Motors каморнікам, што вымушала сям’ю пастаянна пераязджаць з месца на месца. Нарадзіўшыся ў Новым Арлеане, Элмар пражыў там нядоўга: сямейства вандравала, пакуль у 1934 годзе не асела ў Дэтройце, штат Мічыган.

Менавіта гэты час больш за ўсё паўплываў на Элмара, і — больш за тое — у далейшым знайшло сваё адлюстраванне ў многіх яго працах. Загалоўкі нацыянальных газет тых гадоў мільгалі імёнамі гангстэраў накшталт Боні і Клайда і бейсбалістаў «Детройцкіх Тыграў»: Боні і Клайд, вядомыя сваімі «подзвігамі» ўсёй Амерыцы, былі забітыя ў 1934 годзе. Спорт і зброя сталі захапленнямі Элмара на ўсё жыццё.

У 1943 годзе Элмар скончыў сярэднюю езуіцкага школу пры Детройцкім універсітэце.

У літаратуры з’явіўся ў 1950-х гадах, перыядычна выдаючы свае вестэрны. Затым пачаў працаваць у дэтэктыўным жанры і пісаць сцэнары. Атрымаў адабрэнне крытыкаў за непрыукрасны рэалізм і моцныя дыялогі. Элмар Леанард жыў у акрузе Оклэнд, штат Мічыган.

Памёр 20 жніўня 2013 года ў Дэтройце, так і не акрыяўшы пасля цяжкага інсульту.

Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Катэгорыя:Аўтары дэтэктыўнай прозы
Скайлэб-4

**Скайлэб-4** (таксама *SL-4* і *SLM-4*) — трэці пілатуемы палёт на першую амерыканскую касмічную станцыю «Скайлэб». Таксама імя *Скайлэб-4* адносяць да касмічнага карабля серыі «Апалон», які здзяйсніў гэты палёт.

Экспедыцыя паставіла абсалютны рэкорд працягласці знаходжання чалавека ў космасе — 84 дні, які быў пабіты толькі ў 1977 годзе на савецкай станцыі Салюце-6 — 96&nbsp;дзён. Кар, Гібсан і Поўг сталі першымі астранаўтамі, якія сустрэлі Новы год у космасе, бо стартавалі 16 лістапада 1973 года, а вярнуліся на Зямлю ўжо ў наступным годзе — 8 лютага 1974 года.

Праграма працы была вельмі напружанай, і экіпаж, які складаўся з навічкоў, жаліўся на занадта шчыльны графік. Наземныя службы адмаўляліся перапланаваць працы, і ўрэшце каманда абвясціла незапланаваны выходны, і адключыла радыё. Гэты выпадак з’яўляецца першым зафіксаваным страйкам у космасе. Аднак, да канца палёту запланаваная праграма была выканана.

## Экіпаж 
У экіпаж Скайлэб-4 уваходзілі тры чалавекі, для кожнага з іх палёт быў першым:
* Джэральд Кар — камандзір
* Эдвард Гібсан — пілот
* Уільям Поўг — пілот

## Спасылкі 
Катэгорыя:Скайлэб
Віа дэла Канчыліяцыёнэ

[thumb||300px|Від на вуліцу з купала [Сабор Святога Пятра|Сабора Святога Пятра]]
**Віа дэла Канчыліяцыёнэ** (, літаральна «**вуліца Прымірэння**») — адна з важных вуліц Рыма. Размешчана ў раёне Борга.

Даўжыня вуліцы складае каля 500 м. Вуліца пралягае ад плошчы Святога Пятра да набярэжнай заходняга берага Тыбрa, выходзячы на яе паміж мостам Віктара Эмануіла II і мостам замка Святога Анёла. Віа дэла Канчыліяцыёнэ была спраектавана ў якасці галоўнай дарогі да плошчы Святога Пятра падчас мусалініеўскай перапланіроўкі Рыма ў 1936 годзе. Але пабудавана яна была толькі да Папскага Юбілейнага года ў 1950 годзе. На вуліцы размешчана мноства турыстычных крам, а таксама шэраг значных гістарычных і рэлігійных збудаванняў — Палацца Тарлонія, Палацца дэй Пенітэнцьеры, Палацца дэй Канвертэндзі, цэрквы Санта-Марыя-ін-Траспанціна і Санта-Спірыта-ін-Сасія. Да вуліцы можна дабрацца ад станцыі метро Атавіяна — Сан-П'етра — Музеі-Ватыкані Лініі A Рымскага метро.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Вуліцы Рыма
Гірмантаўскі сельсавет

**Гі́рмантаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Баранавіцкага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок Гірмантаўцы.

## Гісторыя 
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Гарадзішчанскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Брэсцкай вобласці. 14 красавіка 1960 года ў склад Маўчадскага сельсавета перададзены 5 населеных пунктаў (Катмінаўцы, Крутаўцы, Кузявічы, Мордычы і Ярашова), а ў склад сельсавета з Душкавецкага сельсавета перададзены 4 населеныя пункты (Боўдзілаўцы, Лозы, Нагорная і Несцяры). 21 студзеня 1961 года ў склад сельсавета са Сталовіцкага сельсавета перададзены 2 населеныя пункты (вёскі Драгабыль і Пастарынне). З 25 снежня 1962 года ў складзе Баранавіцкага раёна. У 1970 годзе ў склад Зялёнаўскага сельсавета перададзены вёскі Багушы, Лозы, Нагорная, Несцяры, Слабажаны. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета было 13 населеных пунктаў. 17 лютага 1975 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Навамышскага сельсавета (вёска Драгабылле, Лугавая, Пастарынне) і Гарадзішчанскага пассавета (вёскі Агароднікі, Гірмантаўцы, Жабінцы, Жалезніца, Каўшы, Крапачы, Красявічы, Навінкі, Сакаловічы, Сялявічы).

6 жніўня 1979 года Гірмантаўскі сельсавет утвораны зноў з цэнтрам у вёсцы Гірмантаўцы, у склад сельсавета ўвайшлі 15 населеных пунктаў: 10 населеных пунктаў (Агароднікі, Гірмантаўцы, Жабінцы, Жалезніца, Каўшы, Крапачы, Красявічы, Навінкі, Сакаловічы, Сялявічы), якія знаходзіліся ў адміністрацыйным падпарадкаванні Гарадзішчанскага пассавета, і 5 населеных пунктаў (Багушы, Лозы, Нагорная, Несцяры і Слабажаны) скасаванага Зялёнаўскага сельсавета. 26 чэрвеня 2013 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Гарадзішчанскага сельсавета.

## Склад 
У склад сельсавета ўваходзілі 14 вёсак і 1 аграгарадок:

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 580 чалавек, з іх 94,5 % — беларусы, 4,5 % — рускія.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Гарадзішчанскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Баранавіцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1975 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1979 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе
Дзмітрый Сяргеевіч Вашкель

**Дзмітрый Вашкель** (нар. , ) — беларускі футбаліст, паўабаронца клуба «Аўтазаводзец-Трактар».

## Кар’ера 
Выхаванец шаркаўшчынскага футбола, пазней выступаў за дубль наваполацкага «Нафтана». У асноўным складзе дэбютаваў 20 ліпеня 2013 года ў матчы супраць гродзенскага «Нёмана», калі выйшаў на замену на 74-й хвіліне.

У лютым 2014 года адправіўся на прагляд у пінскую «Хвалю» і неўзабаве падпісаў кантракт з клубам. У складзе «Хвалі» адразу стаў іграком асновы. Па выніках сезона 2014 пінскі клуб вылецеў у Другую лігу, але Дзмітрый застаўся ў камандзе. У жніўні 2015 года кантракт з «Хваляй» быў датэрмінова скасаваны, і неўзабаве Дзмітрый стаў іграком светлагорскага «Хіміка».

У пачатку 2017 года перайшоў у гомельскі «Лакаматыў», дзе замацаваўся ў аснове. У студзені 2019 года адправіўся на прагляд у мазырскую «Славію», а ў лютым пакінуў гомельскі клуб. Аднак, пасля беспаспяховых праглядаў у «Славіі» і бабруйскай «Белшыне» вярнуўся ў «Лакаматыў». У пачатку 2021 года, пакінуўшы гомельскі клуб, праходзіў прагляд у «Віцебску», аднак атрымаў траўму і ў выніку прапусціў увесь сезон 2021.

У пачатку 2022 года знаходзіўся на праглядзе ў «Віцебску» і «Макслайне», а пазней далучыўся да «Астраўца» і ў сакавіку афіцыйна папоўніў склад каманды. У сакавіку 2023 года перайшоў у «Макслайн».

У жніўні 2023 года далучыўся да «Крумкачоў». У пачатку 2024 года перайшоў у «Аўтазаводзец-Трактар», а летам стаў таксама выступаць за рагачоўскі «Дняпро».

## Статыстыка выступленняў 
## Грамадзянская пазіцыя 
Пасля жорсткага разгону акцый пратэстаў, выкліканых масавымі фальсіфікацыямі на прэзідэнцкіх выбарах 2020 года, збіцця і катаванняў затрыманых пратэстоўцаў, разам з 92 іншымі беларускімі футбалістамі выступіў з асуджэннем гвалту ў Беларусі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Нафтан
Катэгорыя:Ігракі ФК Хваля Пінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Хімік Светлагорск
Катэгорыя:Ігракі ФК Лакаматыў Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК Астравец
Катэгорыя:Ігракі ФК Макслайн
Катэгорыя:Ігракі ФК Крумкачы Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Трактар Мінск
Старажытны Усход

**Старажытны Усход** — гісторыяграфічны тэрмін для абазначэння сукупнасці вельмі далёкіх па геаграфічных і гаспадарчых умовах абласцей, аселых і качавых народаў, якія існавалі ў перыяд гісторыі, штр храналагічна і генетычна папярэднічаў элінізму і хрысціянству. Лацінскае слова *oriens*, якое азначае «ўзыход» (ад «там, дзе сонца ўзыходзіць») мае аналагі ў шмат якіх мовах: «Левант» (< фр. *levant* «узыход»), Анатолія (< стар.-гр. *Ανατολία*), «Mizrah» на іўрыце (*זריחה* азначае «ўзыход»), «sharq» на арабскай мове (*شرق*) і «Краіна Узыходнага Сонца» ў адносінах да Японіі. Процілеглы тэрмін «Захад» паходзіць ад лацінскага слова occidens («там, дзе сонца садзіцца»).

Упершыню падзел навакольнага свету на Захад і Усход здзейснілі фінікійскія мараплаўцы. Але ўсеагульнае прызнанне падзелу свету на элінізаваны і раманізаваны Захад і «варварскі Усход» атрымаў у антычным свеце ў грэкаў і рымлян. Грань паміж Усходам і Захадам увесь час змянялася, але проціпастаўленне захоўвалася. Найбольш навочна гэта праявілася ў распадзе Рымскай імперыі на дзве часткі: Заходнюю і Усходнюю. У Сярэднявеччы Усходам для хрысціянскага свету стала і радзіма гэтага паняцця — Грэцыя, захопленая туркамі-асманамі. У Новы час, калі ішоў працэс стварэння еўрапейскімі дзяржавамі, перш за ўсё Вялікабрытаніяй і Францыяй, вялізных каланіяльных імперый, большая частка краін Усходу трапляе ў залежнасць ад метраполій. Гэта яшчэ больш узмацняе проціпастаўленне «перадавога» капіталістычнага Захаду і «адсталага» кансерватыўнага Усходу.

## Гл. таксама 
* Заходні свет
* Кембрыджская гісторыя старажытнага свету

## Літаратура 
* История древнего Востока. Зарождение древнейших классовых обществ и первые очаги рабовладельческой цивилизации. Часть первая: Месопотамия. Под ред. И. М. Дьяконова. М.: Главная редакция восточной литературы, 1983.
* История древнего Востока. Зарождение древнейших классовых обществ и первые очаги рабовладельческой цивилизации. Часть вторая: Передняя Азия. Египет. Под ред. Г. М. Бонгард-Левина. М.: Главная редакция восточной литературы, 1988.
* История древнего Востока. От ранних государственных образований до древних империй. Под ред. А. В. Седова. М., 2004. ISBN 5-02-018388-1
* Кембриджская история древнего мира. Т. III, ч. 3. Расширение греческого мира. VIII—VI вв. до н. э. М.: Ладомир, 2007. (Главы: Греки на Ближнем Востоке; Греки в Египте; Кипр; Кипрское слоговое письмо). ISBN 978-5-86218-467-9.
* 
* *Александрова Н. В.*, *Ладынин И. А.*, *Немировский А. А.*, *Яковлев В. М.* Древний Восток: Учебное пособие для вузов. — М.: АСТ, Астрель, 2008. — 656 с. — ISBN 978-5-17-045827-1, ISBN 978-5-271-17872-6
* *Бухарин М. Д.*, *Ладынин И. А.*, *Ляпустин Б. С.*, *Немировский А. А.* История Древнего Востока. — М.: Дрофа, 2009. — 640 с. — ISBN 978-3-358-01189-22


Катэгорыя:Гістарыяграфія
Памяць свету

**Памяць свету** () — праграма Арганізацыі Аб'яднаных Нацый па пытаннях адукацыі, навукі і культуры (ЮНЕСКА) па абароне сусветнай дакументальнай спадчыны. Заснавана ў 1992 годзе. Мэты праграмы:
* Абарона сусветнай дакументальнай спадчыны;
* Забеспячэнне раўнапраўнага доступу карыстальнікаў да дакументальнай спадчыны;
* Распаўсюджванне ўсеагульнай дасведчанасці пра існаванне і значнасці дакументальных спадчын;

У рамках праграмы з 1997 гады вядуцца рэестры дакументальнай спадчыны (на міжнародным, рэгіянальным і нацыянальным узроўнях). Уключэнне помніка ў міжнародны рэестр ажыцяўляецца праз зацвярджэнне кандыдатуры Міжнародным кансультатыўным камітэтам, які з'яўляецца вышэйшым органам кіравання праграмай, і ўхваленне яго Генеральным дырэктарам ЮНЕСКА.

## Спісы спадчыны 
* Памяць свету — Азія і Ціхаакіянскі рэгіён
* Памяць свету — Арабскі свет
* Памяць свету — Афрыка
* Памяць свету — Еўропа і Паўночная Амерыка
* Памяць свету — Лацінская Амерыка і Карыбскі басейн
* Памяць свету — Міжнародныя арганізацыі

## Спасылкі 
* Memory of the World 

Катэгорыя:Архівы
Катэгорыя:Аб’екты рэестра Памяць свету
Катэгорыя:ЮНЕСКА
Кніга рускага смутку

**«Кніга рускага смутку»** () — зборнік, які выдаецца ў Расіі напачатку XX стагоддзя, прысвечаны памяці асоб, якія загінулі ад тэрарызму. Выдаваўся ў 1908—1914 гадах. Ініцыятыва стварэння зборніка належала групе рускіх манархістаў — членам Галоўнай палаты Рускага народнага саюза імя Міхаіла Архангела. Апублікавана 13 выпускаў. Старшыня рэдакцыйнай камісіі У. М. Пурышкевіч, сакратары — спачатку Н. А. Казарынава, затым — М. М. Юскевіч-Краскоўскі.

Кніга ўяўляе сабой пазбаўлены храналагічнага ці сістэматычнага парадку пералік біяграфій асоб, якія загінулі пры рэвалюцыйных хваляваннях. Нароўні з ахвярамі тэрарыстычных актаў рэвалюцыйных партый, у кнізе пералічваюцца і ахвяры крымінальных інцыдэнтаў, і тыя асобы, прычыны смерці якіх не былі раскрыты. Кніга ўтрымлівае велізарную колькасць фактычнага матэрыялу.

Кніга была рэкамендавана для кожнага паліцэйскага атрада і паліцэйскага кіравання. У 1913 годзе дзяржавай было закуплена 30 тысяч асобнікаў для раздачы ніжэйшым паліцэйскім чынам.

У рэдакцыйную камісію сярод іншых уваходзілі:

* члены Дзяржаўнай думы І. І. Балаклееў, С. В. Ваейкаў, А. С. Вязігін, М. М. Ладамірскі, В. А. Абразцоў, Ф. Ф. Цімошкін, Г. А. Шачкоў і В. В. Шульгін.
* публіцысты К. Ф. Галавін, С. Л. Аблявухава, В. М. Скварцоў, М. А. Сапоцька і М. П. Ціхменеў.
* грамадска-палітычныя дзеячы М. М. Дзітрых, С. Ф. Яленеў і князь М. Л. Шахаўскі.
* мастакі В. М. Васняцоў, Л. Ц. Злотнікаў, А. П. Самокіш-Судкоўская і С. С. Саламко.
* ваенныя М. М. Бародкін і Ф. В. Вінберг.
* святары Іаан Васторгаў і Аляксандр Вераксін.

## Галерэя 

Выява:The book of Russian Grief Vol.5.jpeg|вокладка пятага тома (1908)
Выява:The book of Russian Grief Vol.6.jpeg|вокладка шостага тома (1910)
Выява:The book of Russian Grief Vol.7.jpeg|вокладка сёмага тома (1911)
Выява:The book of Russian Grief Vol.8.jpeg|вокладка восьмага тома (1911)

## Спасылкі 
* *Степанов А.* Книга русской скорби // Святая Русь. Энциклопедия Русского Народа. Русский патриотизм. Гл. ред., сост. О. А. Платонов, сост. А. Д. Степанов. — М.: 2003  ISBN 5-091364-08-2
* Анатолий Степанов. Из книги «Черная сотня: взгляд через столетие». ISBN 5-7624-0053-0
* XPOHOC
* Павел Евдокимов. Жертвоприношение  ГАЗЕТА АССОЦИАЦИИ ВЕТЕРАНОВ ПОДРАЗДЕЛЕНИЯ АНТИТЕРРОРА «АЛЬФА» N 8 (47) АВГУСТ 2000

Катэгорыя:Рускі нацыяналізм
Катэгорыя:Расійская імперыя
Катэгорыя:Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі
Катэгорыя:Віктар Міхайлавіч Васняцоў
Катэгорыя:Манархізм
Катэгорыя:Тэрарызм
Кат-Ба (архіпелаг)

**Кат-Ба** () — архіпелаг у заліве Халонг на поўначы В’етнама. Уключае 367 астравоў агульная плошчай 328,64 км². Найбуйнейшы і адзіны стала населены востраў Кат-Ба займае плошчу 285 км². Насельніцтва — каля 30 000 чал.

Архіпелаг вядомы сваёй дзікай прыродай. Яго нясяляюць 1561 відаў раслін, 279 відаў жывёл, каля астравоў — 900 відаў марскіх рыб, 177 відаў каралаў, а таксама марскія змеі і чарапахі. Найбольш каштоўны ахоўваемы від — мясцовы лангур.

На астравах арганізаваны нацыянальны парк, унесены ў 2011 г. у папярэдні спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Развіваецца турызм.

## Спасылкі 
* unesco.org

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы В’етнама
Катэгорыя:Сусветная спадчына паводле алфавіта
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў В’етнаме
Катэгорыя:Архіпелагі паводле алфавіта
Кантынентальны клімат

**Кантынентальны клімат** — тып клімату, які характарызуецца спёкай улетку, сцюжай узімку і малой колькасцю ападкаў. Кантынентальны клімат фарміруецца пераважна ў выніку ўздзеяння на атмасферу буйных масываў сушы. Гэты тып клімату характэрны для ўнутраных рэгіёнаў мацерыкоў. Кантынентальны клімат пануе на значнай частцы тэрыторыі Расіі, краін Сярэдняй Азіі (напрыклад, Казахстан, Узбекістан), у Манголіі і ўнутраных рэгіёнах ЗША і Канады. Часткай свету з найбольшым распаўсюджваннем кантынентальнага клімату з'яўляецца Азія. Кантынентальны клімат прыводзіць да ўтварэння стэпаў і пустыняў, бо большая частка вільгаці мораў і акіянаў не даходзіць да ўнутрыкантынентальных рэгіёнаў.

## Кантынентальны клімат умераных шырот 
[thumb|190px|Стэп у [Казахстане]]
Ва ўмераных шыротах для кантынентальнага клімату характэрныя вялікая гадавая амплітуда тэмпературы паветра (спякотнае лета і халодная зіма), а таксама значныя змены тэмпературы на працягу дня. Ад марскога клімату кантынентальны адрозніваецца паніжанай сярэдняй гадавой тэмпературай і вільготнасцю, у некаторых выпадках павялічанай запыленасцю паветра. Для кантынентальнага клімату характэрна досыць малая хмарнасць і малая гадавая колькасць ападкаў, максімум якіх прыходзіцца на лета. Сярэдняя хуткасць ветравею, як правіла, таксама невялікая. Надвор'е ў рэгіёнах з кантынентальным кліматам больш зменлівае, чым у рэгіёнах з марскім кліматам.

## Кантынентальны клімат тропікаў 
У тропіках гадавыя ваганні тэмпературы паветра не такія вялікія, як ва ўмераных шыротах, а ападкаў выпадае больш, чым пры марскім клімаце.

## Кантынентальны клімат палярных шырот 
У палярных шыротах, для кантынентальнага клімату характэрныя вялікія гадавыя ваганні тэмпературы паветра і вельмі зімнае лета.

## Сувязь з іншымі тыпамі клімату 
Кантынентальны клімат можа ў саслабелым выглядзе распаўсюджвацца і на найбліжэйшыя да мацерыкоў часткі акіянаў, пры паступленні паветраных масаў з мацерыка на тэрыторыю над акіянам на працягу ўсяго года. Кантынентальны клімат адрозніваецца ад мусоннага клімату, які фарміруецца пераважна дзякуючы ўплыву кантынентальных паветраных масаў узімку і марскіх паветраных мас — улетку. Паміж марскім і кантынентальным кліматам існуюць паступовыя пераходы, напрыклад клімат Заходняй Еўропы пераважна марскі, Еўрапейскай часткі Расіі — умерана-кантынентальны, Усходняй Сібіры — рэзка кантынентальны, Далёкага Усходу — мусонны.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кліматалогія
Катэгорыя:Клімат
Леверкузен

**Леверкузен** () — горад на захадзе Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн — Вестфалія. Размешчаны на правым беразе Рэйна, на паўночны ўсход ад Кёльна (мяжуе з ім). Насельніцтва 163 839 чалавек (2019).

Леверкузен узнік у 1930 годзе ў выніку аб’яднання горада Вісдорф з суседнімі камунамі Шлебуш, Штайнбюхель і Райндорф, і быў названы ў гонар нямецкага аптэкара і прадпрымальніка Карла Леверкуза, які ў XIX стагоддзі заснаваў у Вісдорфе хімічную фабрыку. Леверкузен вядомы як месцазнаходжанне хімічна-фармацэўтычнага канцэрна Bayer AG і футбольнага клуба Баер Леверкузен.

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* 
* Афіцыйная старонка горада 
* Леверкузен
* www.dw-world.de «Аспірын, японскія багі і самы вялікі ў свеце тэлевізар». Рэпартаж Deutsche Welle

Катэгорыя:Гарады Паўночнага Рэйна-Вестфаліі
Гале (Саксонія-Ангальт)

**Га́ле**, часам **Ха́ле** () — горад у Германіі, які стаіць на рацэ Зале. Самы населены горад зямлі Саксонія-Ангальт: па стане на 2005 год у ім пражывала каля 240 тысяч чалавек (з іх больш за 18 тысяч студэнтаў).

Горад вядомы сваім універсітэтам, які быў заснаваны ў 1694 годзе; у 1817 годзе Універсітэт Гале быў аб’яднаны з Універсітэтам горада Вітэнберг; з 1933 года аб’яднаны ўніверсітэт завецца Універсітэт імя Марціна Лютэра Гале-Вітэнберг ().

## Гісторыя 
Гале ўпершыню згадваецца ў 806 годзе.

Першыя паселішчы ўзніклі тут дзякуючы ўдаламу размяшчэнню і солевым радовішчам. Само слова «гале», як прынята лічыць, кельцкага паходжання, і азначае «месцы, багатыя соллю». Соль вызначыла лёс горада: з аднаго боку, яму заўсёды атрымоўвалася заставацца паспяховым і багатым дзякуючы гэтай жыццёва неабходнай спецыі; з іншай, развіццё саляварнай прамысловасці з часам атрымала лагічны працяг — тут у гады ГДР былі засяроджаны хімічныя заводы, і гэта вельмі згубна адбілася на экалогіі ўсяго рэгіёна.
thumb|злева|Будынак оперы ў Гале

Горад вядзе сваю гісторыю з IX стагоддзя, калі Карл Вялікі заснаваў тут крэпасць — адну з шэрага ахоўных збудаванняў на ўсходніх межах Імперыі франкаў. Гарадскі статус быў падараваны новаму паселішчу ў 981 годзе імператарам Атонам II. З сярэдзіны X стагоддзя Гале на працягу амаль сямі стагоддзяў уваходзіў у склад архібіскупства Магдэбург.

У 1648 годзе горад быў уключаны ў склад курфюрства Брандэнбург, а з пераўтварэннем апошняга ў Прускае каралеўства стаў прускім горадам.

Гале цалкам захаваў свой гістарычны цэнтр, у той час як у Лейпцыгу, усяго ў 40 кіламетрах ад Гале, ацалела толькі некалькі будынкаў.

## Насельніцтва 
¹ Вынікі перапісу насельніцтва
² 6 мая 1990: аб’яднанне Гале і Гале-Нойштат

## Гарады-пабрацімы 
*  Оўлу, Фінляндыя (1968)
*  Каімбра, Партугалія (1974)
*  Лінц, Аўстрыя (1975)
*  Грэнобль, Францыя (1976)
*  Карлсруэ, Германія (1987)
*  Гільдэсгайм, Германія (1992)
*  Уфа, Расія (1997)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Саксоніі-Ангальт
Кат-Ба

**Востраў Кат-Ба** () — найбуйнейшы востраў у групе астравоў Кат-Ба. Уваходзіць у склад В’етнама. Плошча - 285 км². Насельніцтва (2021 г.) — 18 934 чал.

## Геаграфія і прырода
Востраў Кат-Ба знаходзіцца ў заліве Халонг у 115,6 км на захад ад Ханоя, 7469 км на паўднёвы захад ад Мінска. Даўжыня - 21,3 км. Найбольшая шырыня - каля 11 км.

Востраў даволі скалісты. Маюцца пячоры. Найвышэйшы пункт - 331 м. Клімат субтрапічны вільготны. У зімовыя месяцы частыя дажджы.

Значная частка вострава пакрыта лесам. Усяго тут налічваецца 1561 від раслін, у тым ліку 406 відаў дрэў, а таксама 279 відаў жывёл. Каля вострава выяўлена 900 відаў марскіх рыб, 177 відаў каралаў, а таксама марскія змеі і чарапахі. Найбольш каштоўны ахоўваемы від — мясцовы лангур. У 2000 г. налічвалася ўсяго 53 асобіны гэтай жывёлы.

Востраў уключаны ў склад нацыянальнага парка Кат-Ба.

## Гісторыя
Французскія археолагі знайшлі на Кат-Ба рэшткі чалавека сучаснага тыпу, які жыў тут каля 4000 - 6500 гадоў таму. Вучоныя вылучаюць так званую Халонгскую археалагічную культуру, якая існавала на астравах архіпелага Кат-Ба ў старажытны перыяд.

Назва вострава ўзнікла значна пазней. На картах французскай каланіяльнай адміністрацыі востраў пазначаны проста як Ба (, літаральна "яна"). Згодна мясцоваму паданню, на астраўны пляж былі выкінуты целы трох забітых прынцэс. Тубыльцы пабудавалі ў іх гонар тры храмы, што і стала падставай для ўкаранення "жаноцкай" назвы.

На працягу стагоддзяў востраў быў населены пераважна в'етнамскімі і кітайскімі рыбакамі. Але з XIX ст. тут таксама знаходзіліся ваенныя пасты. У гады В'етнамскай вайны ў скальных масівах была пабудавана база для захавання лідараў В'етнамскай Дэмакратычнай Рэспублікі. Яна выкарыстоўвалася да 1975 г. У 1979 г. з-за вайны с суседнім Кітаем урад В'етнама выселіў з вострава значную частку насельніцтва, у тым ліку кітайцаў.

У 1986 г. быў створаны біясферны запаведнік і пазней на яго аснове - нацыянальны парк, які ў наш час ахоплівае ўвесь архіпелаг Кат-Ба. У 2011 г. парк быў унесены ў папярэдні спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Інфраструктура
На востраве Кат-Ба месціцца аднайменны горад, які з'яўляецца адным з галоўных цэнтраў развіцця турызму на поўначы В’етнама. Дзейнічае сталая паромная пераправа.

## Славутыя мясціны
Кат-Ба прыцягвае некалькімі маляўнічымі залівамі, двумя пляжамі, невялікімі ўнутранымі азёрамі, а таксама дзікай прыродай унутранай часткі вострава. На адной з ускраін каля ціхай бухты знаходзіцца паселішча рыбакоў на вадзе. Некаторую цікавасць уяўляюць былыя ваенныя аб'екты, у наш час адкрытыя для наведвальнікаў.

## Спасылкі 
*Cat Ba island 
*The Cat Ba Langurs
*unesco.org
*catbalangur.org
*Digging into Cat Ba Island’s rich history 

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы В’етнама
Брандэнбург-на-Хафелі

**Брандэнбург-на-Хафелі** () — горад на рацэ Хафель у Германіі, у зямлі Брандэнбург. Найстаражытнейшы горад зямлі Брандэнбург.

Займаючы плошча 228,80 км², Брандэнбург-на-Хафелі з'яўляецца самым буйным па плошчы горадам зямельнага падпарадкавання ў Брандэнбургу. Насельніцтва складае 71&nbsp;778 чалавек (на 31 снежня 2010 года). Афіцыйны код — *12 0 51 000*.

Горад падраздзяляецца на 6 гарадскіх раёнаў.

|}

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
* 

Катэгорыя:Гарады Брандэнбурга
Катэгорыя:Былыя сталіцы
Катэгорыя:Ганза
Сан-Себасцьяна-фуоры-ле-Мура

**Сан-Себасцьяна-фуоры-ле-Мура** (, таксама lat. *Sancti Sebastiani ad Catacumbas*) — базіліка над катакомбамі Св. Себасцьяна. Вялікая базіліка, прысвечаная апосталам Пятру і Паўлу () была пабудавана ў 340 годзе за гарадскімі варотамі на месцы невялікага збудавання (258 г.), у якім раннія хрысціяне шанавалі апосталаў. У XIII стагоддзі будынак быў перабудаваны, у 1612 годзе набыў сённяшні барочны фасад. З 30 снежня 1960 года Сан-Себасцьяна-фуоры-ле-Мура з'яўляецца тытулярнай царквой. Была адной з 7 паломніцкіх цэркваў Рыма да 2000 года, аднак паломнікі па-ранейшаму яе наведваюць.

## Тытулярная царква 
Царква Сан-Себасцьяна-фуоры-ле-Мура з'яўляецца тытулярнай царквой, кардыналам-святаром з тытулам царквы *Сан-Себасцьяна-фуоры-ле-Мура* з 24 лістапада 2007 года, з'яўляецца іспанскі кардынал Льюіс Марцінес Сістач.

## Гл. таксама 
* Катакомбы Рыма
* Фламініа Понцыа

## Літаратура 
* Heinz-Joachim Fischer: *Rom. Zweieinhalb Jahrtausende Geschichte, Kunst und Kultur der Ewigen Stadt.* DuMont Buchverlag, Köln 2001, ISBN 3-7701-5607-2.

С
С
Балтыйскі шлях

**Балтыйскі шлях** (, гэта значыць *Балтыйскі ланцуг*; , ) — мірная акцыя ў Прыбалтыйскіх ССР, праведзеная 23 жніўня 1989 года. Жыхары Літвы, Латвіі і Эстоніі зрабілі жывы ланцуг даўжынёй амаль у 600 км (каля двух мільёнаў чалавек, гэта значыць прыкладна 25 % трох прыбалтыйскіх рэспублік на той час), такім чынам аб'яднаўшы Талін, Рыгу і Вільнюс. Акцыя была прымеркавана да 50 годдзя са дня падпісання пакта Молатава-Рыбентропа, мэтай акцыі было прыцягнуць увагу сусветнага грамадства да гістарычных падзей, якія змянілі статус краін Прыбалтыкі. Згодна з пактам і сакрэтным пратаколам, які прыкладаецца да яго, СССР і Германія падзялялі сферы ўплыву ў Еўропе: Латвія, Эстонія, Фінляндыя, усходнія вобласці Польшчы і Бесарабіі адыходзілі СССР, а Літва і захад Польшчы — Германіі.

Акцыя прадэманстравала растучую ўпэўненасць сіл, якія змагаліся за незалежнасць прыбалтыйскіх краін. Арганізатарамі сталі Народны фронт Эстоніі, Народны фронт Латвіі і Саюдзіс у Літве. Балтыйскі шлях дазволіў прадэманстраваць усяму свету жаданне народаў Прыбалтыкі аддзяліцца ад СССР, іхнюю салідарнасць у гэтым памкненні. Сепаратысцкія арганізацыі скарысталіся акцыяй, каб сказаць, што акупацыя СССР Прыбалтыйскіх краін пытанне не толькі палітычнае, але і маральнае. Улады СССР адрэагавалі на акцыю толькі рыторыкай, не зрабіўшы ніякіх рэальных крокаў для ўмацавання адносін паміж рэспублікамі, у выніку чаго праз 6 месяцаў пасля правядзення Балтыйскага шляху Літва першай з рэспублік Савецкага Саюза аб'явіла пра выхад з яго складу.

У 2009 годзе арганізацыя ЮНЕСКА прызнала гэту акцыю феноменам негвалтоўнага супраціўлення і прыняла рашэнне ўключыць дакументальныя матэрыялы пра яе ў міжнародны рэгістр праграмы «Памяць Свету».

У 2019 годзе ў межах Месяца фатаграфіі ў Мінску праходзіла выстаўка, прысвечаная Балтыйскаму шляху. 

## Спасылкі 
* The Baltic Way 
* The Baltic Way - Human Chain Linking Three States in Their Drive for Freedom unesco.org
Катэгорыя:Акцыі пратэсту
Катэгорыя:Прыбалтыка
Катэгорыя:Перабудова
Катэгорыя:Аб’екты рэестра Памяць свету
Катэгорыя:1989 год у СССР
Катэгорыя:1989 год у Таліне
Катэгорыя:1989 год у Рызе
Катэгорыя:1989 год у Вільнюсе
Катэгорыя:Палітычныя метафары
Катэгорыя:Гісторыя Латвіі
Катэгорыя:Гісторыя Літвы
Катэгорыя:Гісторыя Эстоніі
Катэгорыя:Акцыі пратэсту ў СССР
Катэгорыя:Жнівень 1989 года
Катэгорыя:Падзеі 23 жніўня
Люнебургская пустка

thumb|right|Люнебургская пустэча на карце

**Люнебургская пустэча** () — раўніна на паўночным захадзе Германіі (Ніжняя Саксонія), каля горада Люнебург, з добра захаваным прыродным ландшафтам.

C 1922 — аднайменны нацыянальны парк. Расліннасць прадстаўлена верасам і ядлоўцам. У парку ёсць спецыяльна пракладзеныя сцяжынкі для веласіпеднай язды, конных і пешых прагулак.

## Спасылкі 
* Люнебургская пустэча, афіцыйны партал 
* Нафтавая пустэча: гісторыя

Катэгорыя:Ніжняя Саксонія
Катэгорыя:Люнебург
Цэле (Германія)

**Цэле** () — горад на поўначы Германіі, у зямлі Ніжняя Саксонія. Насельніцтва 69 972 чалавек (па стане на 31 снежня 2011). Горад вядомы як «паўднёвая брама» Люнебургскай пусткі і знакаміты сваім Старым горадам з яго чатырма сотнямі фахверкавых дамоў і замкам у стылях рэнесанс і барока.

## Гісторыя 
Цэле ўпершыню згадваецца ў 985 годзе. Ужо ў XI стагоддзі ён атрымаў права чаканіць сваю манету, а ў 1301 годзе атрымаў гарадскія прывілеі. У 1378 Цэле становіцца рэзідэнцыяй герцагаў Заксен-Вітэнбергскіх, а з 1433 — князёў Люнебургскіх. У 1524 горад прымае Рэфармацыю. З 1665 да 1705, у час кіравання герцага Георга-Вільгельма, горад перажывае культурны росквіт. У 1705 годзе, пасля смерці апошняга, Цэле пераходзіць да княства Браўшвайг–Люнебург. У якасці кампенсацыі, ён становіцца месцам знаходжання шэрагу адміністрацыйных устаноў гэтага княства, у тым ліку суд (нават у нашыя дні Зямельны Сацыяльны Суд Ніжняй Саксоніі і Брэмена знаходзіцца ў Цэле).

## Насельніцтва 
## Славутасці 
* Стары горад
* Хопенер хаус — сярэднявечны, багатадэкараваны фахверкавы дом
* Замак
* Царква Санкт-Марыен
* Старая ратуша (1579) у стылі Везерскага рэнесансу

## Галерэя 

File:Celle3.jpg|Фахверкавыя дамы ў Старым горадзе
File:Hoppener Haus-1.jpg|Дом Хопенер хаус
File:CelleRathaus.jpg|Старая ратуша
File:CelleWinter.jpg|Цэле ўзімку
File:Celler Schloss April 2010.jpg|Замак Цэле

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка горада Цэле

Катэгорыя:Гарады Ніжняй Саксоніі