Махамед Рэза Пехлеві

**Махамед Рэза́ Пехлеві́** ( — ) — трыццаць пяты і апошні шах Ірана з 1941 па 1979 з дынастыі Пехлеві. Пры Махамедзе Рэза Пехлеві ўзмацнілася вестэрнізацыя Ірана, былі зроблены крокі ў бок раўнапраўя жанчын, што выклікала апазіцыю шырокіх народных мас і мусульманскага шыіцкага духавенства. Сам шах спрабаваў парваць з многімі ісламскімі традыцыямі, нават увёў ненадоўга летазлічэнне не ад хіджры, а ад пачатку дынастыі Ахеменідаў (1976 год ад Ражства Хрыстова быў абвешчаны ім замест 1355 года хіджры 2595 годам шахіншахскай улады); неўзабаве, аднак, ён быў вымушаны адмяніць гэта непапулярнае новаўвядзенне. У 1973 годзе ў Іране быў усталяваны аўтарытарны аднапартыйны рэжым, усім грамадзянам было загадана належаць да кіруючай партыі, а ўсе іншыя грамадскія аб’яднанні былі забаронены; была заснавана таксама тайная паліцыя. Ісламская рэвалюцыя 1979 года зрынула шаха, які быў вымушаны пакінуць краіну і памёр у выгнанні ў Каіры ў наступным годзе. На хвалі рэакцыі супраць рэформ апошніх шахаў да ўлады прыйшлі ісламскія фундаменталісты на чале з аяталой Хамейні.

## Біяграфія 
Махамед Рэза нарадзіўся 26 кастрычніка 1919 года ў Тэгеране ў сям’і палкоўніка Рэзы-хана, у той час камандзіра Персідскай казачай брыгады, а пазней — галоўнакамандуючага іранскімі ўзброенымі сіламі і ваеннага міністра. У канцы 1925 года Рэза-хан зрынуў Ахмед-шаха Каджара і абвясціў сябе шахам Ірана, прыняўшы для сваёй дынастыі прозвішча Пехлеві.

У 1925—1930 гадах Махамед Рэза Пехлеві вучыўся ў Персідскім кадэцкім корпусе, затым у школе-пансіёне Institut Le Rosey у Швейцарыі, у 1936—1938 гадах — у афіцэрскім вучылішчы ў Тэгеране, але ўсё ж памёр ад ускладненняў макраглабулінеміі Вальдэнстрэма (тып няходжкінскай лімфомы) 27 ліпеня 1980 года, ва ўзросце 60 гадоў. Прэзідэнт Егіпта Анвар Садат абвясціў нацыянальную жалобу і распарадзіўся правесці дзяржаўныя пахаванні. У жалобным шэсці праз Каір побач з сям’ёй Пехлеві прынялі ўдзел Анвараў Садат, Рычард Ніксан і Канстанцін II, кароль Грэцыі. Пахаваны апошні шахіншах Ірана ў каірскай мячэці ар-Рыфаі побач са шваграм — перадапошнім каралём Егіпта і Судана Фарукам I.
thumb|Месца спачыну Махамеда Рэзы Пехлеві ў каірскай мячэці ар-Рыфаі
Цікава, што знаходзячыся ў выгнанні, Махамед Рэза спадзяваўся атрымаць прытулак у Англіі. Англійская каралева лічыла, што Брытанія не павінна адмаўляць яму ў гэтым, улічваючы яго шматгадовую падтрымку брытанскіх інтарэсаў на Блізкім Усходзе. Прэм’ер-міністр Маргарэт Тэтчэр спагадліва адклікалася пра шаха, які, паводле яе меркавання, быў «надзейным і карысным сябрам Вялікабрытаніі». Аднак калегіяй Форын Офіс было вырашана, што дазволіць яму пасяліцца ў Англіі было б палітычна няправільна, таму што гэта акажа негатыўны ўплыў на брытанскія адносіны з новай ісламскай рэспублікай. На былога брытанскага пасла ў Іране Дэніса Райта была ўскладзена асаблівая місія — сустрэцца інкогніта на адным з Багамскіх астравоў з шахам і пераканаць яго прыняць рашэнне брытанскага ўрада (урад Тэтчэр не жадаў апынуцца ў сітуацыі, калі шаху прыйшлося б адмаўляць ва ўездзе на мяжы), — з чым Дэніс Райт паспяхова справіўся. Нішто не магло развеяць горкае расчараванне шаха ў сувязі з гэтым.

## Сям’я 
Быў жанаты тройчы. Яго першай жонкай была егіпецкая прынцэса Фаўзія, дачка караля Егіпта Фуада I. Другая жонка Махамеда Рэзы, Сарая Ісфандзіяры-Бахціяры (напалову нямецкага паходжання), была адной з самых вядомых жанчын свайго часу. З першымі дзвюма жонкамі шах развёўся, таму што не меў ад іх сыноў. У шаха і яго першай жонкі Фаўзіі была дачка Шахназ.

Трэцяя жонка шаха, Фарах Дыба, азербайджанка з Тэбрыза, якая нарадзіла яму дваіх сыноў і дзвюх дочак, была каранавана як шахбану (імператрыца) Ірана ў 1967 годзе. Яго старэйшы сын Рэза Кір Пехлеві, названы ў гонар цара Кіра Персідскага, пасля смерці бацькі з’яўляецца главой дому Пехлеві і спадчыннікам неіснуючага іранскага шахскага трона. Малодшы сын Алі Рэза Пехлеві скончыў жыццё самагубствам 4 студзеня 2011 года выстралам са стрэльбы ў сваім доме ў Бостане.

## Узнагароды 
*  — Вялікая стужка ордэна Кароны Персіі (1926)
*  — Вялікі ланцуг ордэна Пехлеві (1932)
*  — Ордэн Зульфікара 1 ступені
*  — Памятны знак «Трэцяга эсфанада»
*  — Ланцуг ордэна Мухамеда Алі (1939)
*  — Рыцар Вялікага крыжа ордэна Лазні (GCB) (1942)
*  — Вялікі крыж ордэна Белага льва (1943)
*  — Ваенны крыж з пальмавай галіной (1945)
*  — Вялікая стужка спецыяльнага класа ордэна Добразычлівых аблокаў (1946)
*  — Ордэн «Легіён Пашаны» ступені галоўнакамандуючага (1947)
*  — Рыцар ордэна Залатой шпоры (1948)
*  — Каралеўскі Віктарыянскі ланцуг (RVC) (1948)
*  — Grand Cordon of the Order of the Zulfiqar (1949)
*  — Ланцуг ордэна Хусейна ібн Алі (1949)
*  — Вялікая стужка ордэна Адраджэння (1949)
*  — Ордэн караля Абдэль-Азіза 1 ступені (1955)
*  — Вялікі крыж ордэна «За заслугі перад Федэратыўнай Рэспублікай Германіяй» спецыяльнага класа (1955)
*  — Вялікая стужка ордэна Заслуг (1956)
*  — Вялікі ланцуг ордэна Ярма і стрэл (1957)
*  — Вялікі крыж дэкараваны вялікі стужкай ордэна «За заслугі перад Італьянскай Рэспублікай» (1957)
*  — Ланцуг ордэна Ідрыса I (1958)
*  — Ланцуг ордэна Хрызантэмы (1958)
*  — Вялікая зорка Пашаны (1958)
*  — Рыцар ордэна Слана (1959)
*  — Вялікі крыж ордэна Нідэрландскага льва (1959)
*  — Ордэн Пакістана 1 класа (1959)
*  — Ордэн Аясві Раянья (1960)
*  — Вялікі крыж ордэна Збавіцеля (1960)
*  — Вялікі крыж ордэна Леапольда I (1960)
*  — Вялікі крыж на ланцугу ордэна святога Олафа (1961)
*  — Вялікі ланцуг ордэна Саламона (1964)
*  — Вялікая стужка ордэна Сонца (1965)
*  — Вялікі ланцуг ордэна Ніла (1965)
*  — Вялікі крыж ордэна Вызваліцеля Сан-Марціна (1965)
*  — Вялікі ланцуг ордэна Незалежнасці (1965)
*  — Вялікі ланцуг ордэна Паўднёвага Крыжа (1965)
*  — Ордэн Мухамедыя спецыяльнай ступені (1966)
*  — Ордэн аль-Халіфа (1966)
*  — Ордэн Незалежнасці (1966)
*  — Ордэн Вялікага Бадра (1966)
*  — Ланцуг ордэна Пашаны (1966)
*  — Ордэн Вялікай Югаслаўскай Зоркі (1966)
*  — Ордэн Серафімаў (1967) (Knight-1960)
*  — Ордэн Кароны Малайзіі (DMN) (1968)
*  — Рыцар ордэна Чакры (1968)
*  — Вялікі крыж ордэна Льва Фінляндыі (1970)
*  — Ваенны ордэн Амана 1 класа (1973)
*  — Вялікі крыж ордэна Карласа III (1975)
*  — Ланцуг ордэна Ацтэкскага арла (1975)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кіраўнікі Ірана
Махамед Рэза
Катэгорыя:Зрынутыя манархі
Катэгорыя:Ганаровыя дактары Гарвардскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Бадра