open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Самотны пастух

**«Самотны пастух»** (, , ) — інструментальная кампазіцыя нямецкага кампазітара . Стала папулярнай у запісе з удзелам румынскага  . Мелодыя заснавана на музычным фальклоры Карпат — украінскай, малдаўскай і румынскай народных традыцыях.

## Гісторыя 
Першапачаткова кампазітар, аранжыроўшчык і дырыжор  планаваў уключыць кампазіцыю «Самотны пастух» у альбом саўндтрэкаў «Album Filmmusik ohne Filme» («Музыка да фільмаў без фільмаў»), які павінен быў складацца выключна з твораў яго ўласнага аўтарства.

У гэты час з аркестрам Ласта супрацоўнічаў румынскі пан-флейтыст , запрошаны па кантракце прамоўтарам Гансам-Вернерам Функе. Ласт прапанаваў Замфіру паўдзельнічаць у запісе «Пастуха».

Праекту саўндтрэкаў не наканавана было адбыцца, і ў рэшце рэшт «Пастух» быў выдадзены на другой «рускай» пласцінцы Ласта «Russland-Erinnerungen» («Успаміны аб Расіі») у 1977 годзе. У тым жа годзе трэк выйшаў у выглядзе сінгла і дасягнуў 22-га радка ў чартах Германіі. Пасля перамоваў з Замфірам было вырашана падзяліць правы на гэты запіс і ўказваць яго як паўнапраўнага суаўтара. Для Замфіра запіс стаў прарывам: яго пачалі запрашаць у розныя музычныя праекты па ўсім свеце, а ўся яго папярэдняя дыскаграфія была перавыдадзена.

Мелодыя «Самотны пастух» стала адной з самых запатрабаваных у кіно і на тэлебачанні. Ужо ў 1979 годзе яна была выкарыстана ў якасці музычнай тэмы для шасці частак аўстралійскага серыяла «». Мелодыя стала галоўнай тэмай фільма ў жанры баявых мастацтваў «Ваяры кунг-фу» (1982, Паўднёвая Карэя). У 1984 годзе яна таксама прагучала ў канадскім кароткаметражным анімацыйным фільме «», які атрымаў намінацыю на «Оскар». Новая хваля папулярнасці прыйшла ў 2004 годзе, пасля ўключэння мелодыі Квенцінам Таранціна ў саўндтрэк да фільма «».

Існуе шэраг кавер-версій, сярод якіх можна вылучыць удалыя апрацоўкі амерыканскага рэпера  і эквадорскага пан-флейтыста .

## Крыніцы 
## Літаратура 
Катэгорыя:Музычныя творы 1977 года
Катэгорыя:Саўндтрэкі
Джон Хопфілд

**Джон Джозеф Хопфілд** (; ) — амерыканскі навуковец, у асноўным вядомы як вынаходнік асацыятыўнай нейронавай сеткі ў 1982 годзе. Гэта сетка вядома пад назвай сеткі Хопфілда. Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1973). Лаўрэат Нобелеўскую прэмію па фізіцы за 2024 год.

## Біяграфія 
Атрымаў доктарскую ступень па фізіцы ў Карнельскім універсітэце ў 1958 годзе. На працягу двух гадоў прапрацаваў у тэарэтычнай групе Лабараторыі Бела, а затым працаваў на факультэтах Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Берклі, Прынстанскага ўніверсітэта і Каліфарнійскага тэхналагічнага інстытута.

У 2001 годзе ён быў узнагароджаны медалём Дзірака за ўклад у развіццё разумення біялогіі як фізічнага працэсу. У 2006 годзе ён быў прэзідэнтам Амерыканскага фізічнага таварыства.

Яго студэнтамі былі Тэры Сейноўскі і Дэвід Макей.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Фізікі ЗША
Ямся

**Ямся**:

## Прозвішча 
* Андрэй Ямся — эстонскі вясляр

## Тапонім 
* Ямся (горад)
Андрэй Ямся

**Андрэй Ямся** (; нар. , ) — эстонскі вясляр, які выступае за зборную Эстоніі па акадэмічным веславанні з 2002 года. Бронзавы прызёр летніх Алімпійскіх гульняў у Рыа-дэ-Жанейра, уладальнік трох бронзавых медалёў чэмпіянатаў свету, трохразовы чэмпіён Еўропы, пераможца Кубка свету, пераможца і прызёр першынстваў нацыянальнага значэння.
## Крыніцы
Гары Янсен

**Генрых Вальдэмар Амандус Янсен** (вядомы як Гары Янсен; эст. Heinrich Woldemar Amandus (Harry) Jannsen;  — ) — эстонскі пісьменнік, журналіст, цэнзар нямецкіх газет Расійскай імперыі.

## Біяграфія 
Сын Ёхана Вальдэмара Янсена, паэта, журналіста, лідара эстонскага нацыянальнага руху, заснавальніка і кіраўніка першай эстонскай газеты «Pärnu Postimes».

Да 1881 года вывучаў лінгвістыку ў Дэрпцкім універсітэце. Адышоў ад патрыятычных поглядаў бацькі, развіваў паняцце «балтызму». У 1882 годзе заснаваў нямецкамоўную газету «Die Heimat», якую рэдагаваў (у Рызе і Рэвелі) да 1885 года, у якой выступаў за інтэграцыю мясцовых прыбалтыйскіх народаў. Пазней, быў на дзяржаўнай службе, быў цэнзарам у Рызе. Перакладаў вершы сваёй сястры Лідзіі Койдулы на нямецкую мову.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Журналісты Эстоніі
Марына Кальюранд

**Марына Кальюранд** (эст. Marina Kaljurand, народжаная **Раеўская**; нар. , ) — эстонскі дыпламат, палітычны і дзяржаўны дзеяч. Дэпутат Еўрапейскага парламента з 2019 года. Дэпутат Рыйгікогу XIV склікання (2019), міністр замежных спраў Эстоніі (2015—2016).

## Біяграфія 
Бацька Марыны Кальюранд — латыш, маці Вера (1925–2024) — руская. Сама лічыць сябе рускай. З адзнакай скончыла юрыдычны факультэт Тартускага ўніверсітэта ў 1986 годзе. Сяміразовая чэмпіёнка Эстоніі па бадмінтоне.

Была паслом Эстоніі ў Расіі з лютага 2006 года да жніўня 2008 года, з 25 кастрычніка 2007 года таксама пасол у Казахстане. У 2011 годзе прызначана паслом Эстоніі ў ЗША.

Была ў цынтры ўвагі актывістаў рухаў Нашыя і Маладая гвардыя падчас пераносу Бронзавага салдата вясной 2007 года ў Эстоніі.

У 2007 годзе вядучая эстонская газета «Postimees» выбрала Марыну Кальюранд чалавекам года. 31 снежня 2007 года ёй таксама была прысуджана гадавая прэмія Teenäitaja Арганізацыі супрацоўніцтва жанчын Эстоніі за «прыхільнасць еўрапейскай палітычнай культуры» падчас крызісу вакол Бронзавага салдата.

15 ліпеня 2015 г. стала міністрам замежных спраў Эстонскай Рэспублікі, а 12 верасня 2016 г. была вызвалена ад дадзенай пасады па ўласным жаданні.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Эстоніі
Ігар Львовіч Купрыянаў

**Ігар Львовіч Купрыя́наў** (нар. ) — вучоны ў галіне парашковай металургіі, доктар тэхнічных навук (1988).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Віцебску. У 1963 годзе скончыў Маскоўскі авіяцыйны тэхналагічны інстытут. У 1982—1996 гадах працаваў у Навукова-вытворчым аб’яднанні парашковай металургіі. З 1996 года — у Міжгаліновым інстытуце павышэння кваліфікацыі пры Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар навуковых прац і вынаходстваў па тэхналагічных асновах і распрацоўцы абсталявання для нанясення ахоўных газатэрмічных пакрыццяў з павышанай трываласцю счаплення.

Сярод апублікаванага:
* Современное состояние и перспективы развития технологий упрочнения и восстановления деталей и изделий в БССР, [Текст], обзорная информация, Белорусский научно-исследовательский институт научно-технической информации и технико-экономических исследований Госплана БССР Минск : БелНИИНТИ , 1987 .- 40, [3] с. ил., табл.;
* Газотермические покрытия с повышенной прочностью сцепления / И. Л. Куприянов, М. А. Геллер. — Минск : Навука і тэхніка, 1990. — 175,[1] с. : ил.; 21 см; ISBN 5-343-00823-2 (В пер.);
* Электротермическая технология нанесения защитных покрытий / В. С. Ивашко, И. Л. Куприянов, А. И. Шевцов. — Мн.: Навука і тэхніка, 1996. — 375 с., ил., табл. — ISBN 5-343-01583-2.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Куприянов, Игорь Львович (доктор технических наук, металлургия; род. 1938) // Электронны каталог РНТБ
* Банк патентов РФ на изобретения и промышленные образцы ФИПС Роспатента
* Куприянов Игорь Львович // База патентов Беларуси

Катэгорыя:Вучоныя СССР
Катэгорыя:Вучоныя Беларусі
Катэгорыя:Металургі
Катэгорыя:Парашковая металургія
Катэгорыя:Вынаходнікі СССР
Катэгорыя:Вынаходнікі Беларусі
Павел Дасевіч

**Павел Дасевіч** (нар. ) — беларускі валейбаліст. Майстар спорту Беларусі.

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Беларусі (2): 2006/07, 2007/08
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (2): 2013/14, 2012/13
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі (3): 2008/09
*   Уладальнік Кубка Беларусі (2): 2006, 2007
*   Бронзавы прызёр Кубка Беларусі (2): 2013/14, 2012/13

## Спасылкі 
* Досевич Павел
* Досевич Павел
* Pavel Dasevich
* «Волейболом интересуется вся деревня!»

Катэгорыя:Валейбалісты Беларусі
Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі
Сезон 2016/2017 «Легіёна» Абухава

У сезоне 2016—2017 валейбольны клуб «Легіён» з аграгарадка Абухава прымаў удзел у наступных турнірах:
* Чэмпіянат Беларусі 2016/2017 (**4-е месца**),
* Кубак Беларусі 2016 (**4-е месца**).

## Склад каманды 
2. Аляксей Харкевіч (1997; 194)
3. Аляксандр Арлоўскі (1996; 189)
4. Яўгеній Ганісеўскі (1992; 213)
7. Юрый Аўдзеенка (1989; 192)
8. Вячаслаў Шмат (1997; 202)
9. Павел Дасевіч (1984; 173)
10. Максім Танковіч (1994; 183)
11. Павел Ваўчкевіч (1996; 196)
12. Андрэй Геда (1995; 186)
14. Павел Міхалоўскі (1991; 198)
15. Дзмітрый Кумаса (1994; 187)
17. Аляксандр Бардачоў (1993; 191)
18. Віктар Абухоўскі (1999; 205)

## Трэнеры каманды 
*  Аляксей Гедрайць (галоўны трэнер)

## Гл. таксама 
* Сезон 2015/2016 «Легіёна» Абухава
* Сезон 2017/2018 «Легіёна» Абухава

## Спасылкі 
* Кубок вызова. В новом антураже
* 2016/17
* 2017 CEV Volleyball Challenge Cup - Men
* Легион
2016/2017
Легіён
Март Хельмэ

**Март Хельмэ** (нар. , ) — эстонскі публіцыст, дыпламат і палітык. Заснавальнік і былы старшыня Кансерватыўнай народнай партыі Эстоніі.

У маладосці захапляўся музыкай, быў удзельнікам студэнцкага вакальна-інструментальнага ансамбля «Fix» (які пазней ператварыўся ў прафесійны эстрадны калектыў) пры Тартускім доме культуры, дзе граў на бас-гітары і спяваў.

Да 1992 г. працаваў выканаўчым дырэктарам Саюза пісьменнікаў Эстоніі.

У 1994 годзе паступіў на працу ў Міністэрства замежных спраў Эстоніі, а ў 1995 годзе быў прызначаны прэзідэнтам Ленартам Меры надзвычайным і паўнамоцным паслом Эстоніі ў Расійскай Федэрацыі. Пасля заканчэння акрэдытацыі ў 1999 годзе вярнуўся ў Эстонію і займаў пасаду намесніка канцлера Міністэрства замежных спраў па палітыцы і прэсе. У 1999 годзе ўступіў у Клуб кансерватараў. У 2003—2004 гадах працаваў дарадцам міністра сельскай гаспадаркі. У 2005—2009 гадах быў дарадцам дэпутата Еўрапарламента Тунэ Келама, з 2001 года працаваў выкладчыкам Міжнароднага ўніверсітэта Audentes. З 2009 года — старшыня праўлення выдавецтва Kunst. З’яўляецца галоўным рэдактарам часопіса «Maailma Vaade».

З красавіку 2013 года па ліпень 2020 года ўзначальваў Кансерватыўную народную партыю Эстоніі.

З 29 красавіка 2019 года па 9 лістапада 2020 года займаў пасаду міністра ўнутраных спраў Эстоніі ў другім урадзе Юры Ратаса. Пасля адстаўкі з пасады міністра вярнуўся ў склад Рыйгікогу, стаў сябрам парламенцкай камісіі па замежных справах.
## Крыніцы
Транспартная развязка

**Тра́нспартная развя́зка** — інжынернае збудаванне (комплекс збудаванняў) на скрыжаваннях і прымыканнях аўтамабільных дарог, якое ўключае адзін або некалькі пуцеправодаў і сістэму злучальных адгалінаванняў і забяспечвае бесперабойны рух транспартных сродкаў у розных напрамках.
 (ЗША)]]
Транспартныя развязкі будуюцца ў двух або больш узроўнях. Калі дарогі перасякаюцца ў адным узроўні, звычайна ў гэтым месцы робяць кальцавое разгалінаванне.

Асноўныя элементы транспартных развязак:
* праезныя часткі дарог у межах развязкі;
* злучальныя адгалінаванні (з’езды развязак) для забеспячэння злучэння праезных частак перасякальных дарог і забеспячэння магчымасці ажыццяўлення ўезду на праезныя часткі і выезду з іх;
* прымыканні да праезных частак дарог з палосамі разгону;
* адгалінаванні ад галоўных праезных частак дарог з палосам тармажэння перад злучальнымі адгалінаваннямі;
* скразныя размеркавальныя праезды для аддзялення транзітнага патоку транспартных сродкаў ад патоку транспартных сродкаў, якія ўязджаюць на злучальныя адгалінаванні і выязджаюць з іх;
* прыпыначныя палосы;
* штучныя збудаванні (пуцеправод, тунэль, насып, выемка і іншыя);
* тэхнічныя сродкі арганізацыі дарожнага руху (дарожныя знакі, разметка, агароджы і іншыя).

Мяжой транспартнай развязкі з’яўляецца перасячэнне, перпендыкулярнае галоўнай праезнай частцы і праходзіць праз найбольш аддалены элемент развязкі.

Адрозніваюць наступныя транспартныя развязкі:
* *поўная* — забяспечвае неперарыўны рух без перасячэння траекторый транспартных сродкаў;
* *няпоўная* — на асобных участках развязкі маюцца перасячэнні ў адным узроўні ці адсутнічае магчымасць павароту ў адным з напрамкаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* ПНСТ 270—2018. Дороги автомобильные общего пользования. Транспортные развязки. Правила проектирования.

## Спасылкі 
* «Передавай привет своему навигатору»: сложнейшая автомобильная развязка в Китае // iXBT.com

Катэгорыя:Дарожныя збудаванні
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні транспарту
Юры Луйк

**Ю́ры Луйк** (эст. Jüri Luik; нар. , ) — эстонскі дыпламат і палітык, з 2021 года прадстаўнік Эстоніі ў НАТА, у мінулым тройчы займаў пасаду міністра замежных спраў і міністра абароны Эстоніі.

## Біяграфія 
Сын анколага, заслужанага ўрача Эстонскай ССР Аляксандра Гаўрылава (1912—1999) і рэнтгенолага Ліліян Луйк (1926—2023). Скончыў Тартускі ўніверсітэт у 1989 годзе, кваліфікацыя «журналіст». У 1988 годзе стаў рэдактарам часопіса «Vikerkaar».

З 1991 года працаваў у Міністэрстве замежных спраў Эстоніі па прапанове Ленарта Меры. Быў супрацоўнікам пасольства Эстоніі ў Лондане, у 1992 годзе абраны ў Рыйгікогу. У 1992—1994 гадах — міністр у першым урадзе Марта Лаара, спачатку як міністр без партфеля, пазней міністр абароны. З 7 студзеня 1994 па 17 красавіка 1995 года — міністр замежных спраў Эстоніі, член кансерватыўнай партыі «Саюз Айчыны» ва ўрадзе Андрэса Таранда.

У 1995—1996 гадах член фонду Карнегі, у 1996—1999 гадах пастаянны прадстаўнік Эстоніі ў НАТА і краінах Бенілюкс, у 1999—2002 гадах міністр абароны ў другім урадзе Марта Лаара. Узначальваў дэлегацыю Эстоніі ў 2002—2003 гадах у рамках праграмы НАТА «Усходняе партнёрства».

У верасні 2003 года прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Эстоніі ў ЗША, да 2007 года таксама займаў пасаду паслоў у Канадзе і Мексіцы, саступіўшы пазней пасаду Вяйна Рэйнарту. Да 2012 года прадстаўнік Эстоніі ў НАТА, у 2013—2015 гадах пасол Пасольства Эстоніі ў Расіі. У жніўні 2015 года прызначаны дырэктарам Міжнароднага цэнтра абароны і бяспекі ў Таліне.

12 чэрвеня 2017 года зноў заняў пасаду міністра абароны Эстоніі, змяніўшы Маргуса Тсахкну ва ўрадзе Юры Ратаса — паводле апытанняў фірмы Kantar Emor, ён лічыўся найбольш папулярным кандыдатам сярод грамадзян Эстоніі. За час яго працы былі арыштаваныя два афіцэры Сіл абароны Эстоніі (Дзяніс Метсавас і Пётр Волін), якія абвінавачваліся ў разгалашэнні сакрэтнай інфармацыі і яе перадачы расійскай разведцы.
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Эстоніі
Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў Эстоніі
Тыніс Лукас

**Тыніс Лукас** (; нар. , Талін) — эстонскі гісторык, палітычны і дзяржаўны дзеяч. Член партыі «Айчына». Міністр адукацыі і навукі Эстоніі з 18 ліпеня 2022 года. Мэр Тарту (1996—1997), міністр адукацыі і навукі Эстоніі (1999—2002, 2007—2011), міністр культуры Эстоніі (2019—2021).
## Крыніцы 
Катэгорыя:Міністры культуры Эстоніі
Маю Мукаіда

**Маю Мукаіда** (нар.  года) — японская спартсменка, барэц вольнага стылю, чэмпіёнка Алімпійскіх гульняў 2020 у Токіа, трохразовая чэмпіёнка свету і чэмпіёнка Азіі.

## Біяграфія 
У 2014 годзе стала чэмпіёнкай юнацкіх Алімпійскіх гульняў у Нанкіне.

У 2016 годзе стала чэмпіёнкай свету. У 2017 годзе стала чэмпіёнкай Азіі і заваявала сярэбраны медаль чэмпіянату свету.

На перадалімпійскім чэмпіянаце планеты ў Казахстане ў 2019 годзе ў вагавой катэгорыі да 53 кг, Маю заваявала сярэбраны медаль і атрымала алімпійскую ліцэнзію для свайго нацыянальнага Алімпійскага камітэта.

## Зноскі 
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Японіі
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2020 года
Аляксандраўскае патрыятычнае падполле

**Аляксандраўскае патрыятычнае падполле** — савецкае падполле для барацьбы з нямецкімі акупацыйнымі ўладамі ў в. Александрова Мінскага раёна пад кіраўніцтвам камандавання партызанскага атрада «Мясцовыя», з верасня 1943 года Мінскага падпольнага гаркома КП(б)Б. Аб’ядноўвала 5 чалавек: А. М. Жадовіч (кіраўнік), яе маці Л. К. Жадовіч, былых калгасніцу М. Ф. Ліпень, студэнтку Мінскага настаўніцкага інстытута І. С. Ліпень і жонку ваеннаслужачага М. М. Туліну. Члены групы выконвалі заданні партызанскага атрада «Мясцовыя», пазней падпольнага гаркома КП(б)Б па дастаўцы для Мінскага партыйнага падполля мін, толу, газет і лістовак, грошай. Усё гэта яны атрымлівалі ад партызан, хавалі ў тайніках, затым перапраўлялі ў Мінск на канспіратыўныя кватэры падпольшчыкаў І. П. Жураўскага, Л. К. Ліванавай, А. П. Ліпніцкай і інш. Дзякуючы канспірацыі, смеласці і знаходлівасці падпольшчыцы пазбеглі правалаў, даставілі ў горад шмат мін, толу, сотні газет і лістовак.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Антыфашысцкія падпольныя арганізацыі на Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Мінска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1942 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1942 годзе
Леа Данільсан-Ярг

**Леа Данільсан-Ярг** (; ) — эстонскі дзяржаўны дзеяч. Член партыі «Айчына». Міністр юстыцыі Эстоніі з 18 ліпеня 2022 г. па 17 красавіка 2023 г.

## Біяграфія 
У 2002 годзе скончыла Талінскі тэхнічны ўніверсітэт па спецыяльнасці адміністрацыйны менеджмент. У 2001—2004 гадах — дарадца рэктара Акадэміі ўнутранай бяспекі.

У 2014—2016 гадах — спецыяліст па інфармацыі ў парламенцкім інфацэнтры Нацыянальнай бібліятэкі Эстоніі. У 2017—2018 гадах — аналітык у некамерцыйнай арганізацыі Eesti Sündimusuuringud. У 2019—2021 гадах — начальнік аддзела дэмаграфічнай і сямейнай палітыкі міністэрства ўнутраных спраў Эстоніі. У 2018—2019 і 2021—2022 гадах — рэдактар ​​аддзела дэмаграфічнай палітыкі ў медыяхолдынгу Postimees Group.

У 1998—2004 гадах — член Народнай партыі ўмераных. У 2022 годзе ўступіла ў партыю «Айчына».

18 ліпеня 2022 года атрымала партфель міністра юстыцыі Эстоніі ў другім урадзе Каі Калас.

Валодае эстонскай як роднай мовай, а таксама англійскай, рускай і фінскай мовамі.

Катэгорыя:Міністры юстыцыі Эстоніі
Кейт Пентус-Розіманус

**Кейт Пентус-Розіманус** (, да 2012 года — Кейт Пентус, нар. , Талін) — эстонскі палітычны і дзяржаўны дзеяч. Член Партыі рэформаў Эстоніі. Міністр фінансаў Эстоніі з 26 студзеня 2021 года. Міністр замежных спраў Эстоніі з 17 лістапада 2014 па 15 ліпеня 2015 года і міністр навакольнага асяроддзя з 6 красавіка 2011 па 17 лістапада 2014 года. Да гэтага Кейт Пентус займала пасаду першага віцэ-спікера Рыйгікогу (2009—2011) і кіраўніка бюро прэм'ер-міністра (2005—2009).
## Крыніцы 
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Эстоніі
Катэгорыя:Міністры фінансаў Эстоніі
Урмас Рэйнсалу

**Урмас Рэйнсалу** (; нар. , ) — эстонскі дзяржаўны дзеяч. Старшыня кансерватыўнай партыі «Айчына». Міністр замежных спраў Эстоніі (2022—2023).

## Біяграфія 
Урмас Рэйнсалу нарадзіўся 22 чэрвеня 1975 года ў Таліне. У 1993 годзе скончыў Талінскую 37-ю сярэднюю школу, у 1997 годзе юрыдычны факультэт Тартускага ўніверсітэта.

У 1996—1997 гг. — спецыяліст пры міністэрстве юстыцыі Эстоніі ў адкрыта-прававой сферы і эксперт у канстытуцыйнай юрыдычнай камісіі пры ўрадзе Эстоніі. У 1997—1998 гг. — дарадца па ўнутранай палітыцы прэзідэнта Эстоніі. У 1998—2001 гг. — дырэктар дзяржаўнай канцылярыі прэзідэнта Эстоніі.

У 2002—2003 гг. — лектар Эстонскай акадэміі ўнутраных спраў.

З 1992 года быў сябрам партыі Res Publica. У 2002 годзе — старшыня савета партыі Res Publica. Пасля аб’яднання партыі Res Publica з партыяй Ісамаалійт у 2006 годзе з’яўляецца членам партыі «Саюз Айчыны і Res Publica» (з 2018 года — «Айчына»).

Узначальваў выбарчы спіс ад партыі Res Publica на выбарах у Еўрапейскі парламент у 2004 годзе, аднак не быў абраны.

Па выніках парламенцкіх выбараў 2003 года абраны членам Рыйгікогу X склікання. Пераабраны на выбарах 2007 і 2011 гадоў. Рэйнсалу стаў лідарам партыі «Айчына» ў 2012 годзе. Пакінуў пасаду ў 2015 годзе.

11 мая 2012 года прэзідэнт рэспублікі Тоамас Хендрык Ільвес прызначыў Рэйнсалу міністрам абароны, а праз два дні, 14 мая, ён прынёс прысягу на прызначаную пасаду перад членамі Рыйгікогу.

У 2015—2019 гг. — Міністр юстыцыі Эстоніі.

З 2019 года па 26 студзеня 2021 г. з’яўляўся міністрам замежных спраў Эстоніі ў другім урадзе Юры Ратаса.

18 ліпеня 2022 года атрымаў партфель міністра замежных спраў Эстоніі ў другім урадзе Каі Калас. Урад пайшоў у адстаўку 17 красавіка 2023 года.

На з’ездзе партыі «Айчына» 10 чэрвеня 2023 года на Пеўчым полі ў Таліне абраны новым старшынёй. Ён атрымаў 415 галасоў, Тыніс Лукас — 180, Леа Данільсан-Ярг — 51.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Міністры абароны Эстоніі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Эстоніі
Катэгорыя:Міністры юстыцыі Эстоніі
Аніськава

**Аніськава** () — вёска на тэрыторыі Верхнядзвінскага раёна, знішчаная нямецкімі акупацыйнымі войскамі разам з жыхарамі. Знходзілася за 2 км на поўнач ад в. Вознава Сар’янскага сельсавета. 

Перад вайной у ёй жыло 54 чалавека. У лютым 1943 года, у час карнай аперацыі «Зімовае чараўніцтва» нямецкія падраздзяленні загубілі 32 жыхары і спалілі вёску (12 двароў). Адзін з мясцовых жыхароў вёскі Э. Д. Міцкевіч, спасылаючыся на ўспаміны сваёй маці, засведчыў, што ў «вёсцы згарэў у сваёй хаце, схаваўшыся ад немцаў, толькі 70–гадовы стары Юрась Астапковіч».

Пасля вайны не адрадзілася.

У 1982 годзе на месцы вёскі насыпаны курган, на вяршыні якога ўстаноўлены абеліск — сімвалічны каркас печы. Увекавечана ў мемарыяльным комплексе Хатынь.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Die faschistiche Okkupationspolitik in den zeituweilig besetzen Gebeiten der Sowijetunon (1941−1944) — Berlin: Deutscher Verlag der Wissrnschafen, 1991.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Верхнядзвінскага раёна
Сезон 2008/2009 «Будаўніка» Мінск

У сезоне 2008—2009 валейбольны клуб «Будаўніка» з Мінска прымаў удзел у наступных турнірах:
* Чэмпіянат Беларусі 2008/2009 (**Бронзавы прызёр**).

## Склад каманды 
3. Сяргей Русакевіч (1978) 
4. Сяргей Бусел (1989) 
5. Андрэй Мурашка (1988) 
6. Сяргей Акуліч (1986) 
99. Андрэй Пратасеня (1983) 
99. Дзмітрый Дземідзенка (1986) 
99. Валерый Клімчук (1978) 
99. Мікалай Шкляр (1989) 
99. Павел Аўдочанка (1990) 
99. Максім Хілько (1987) 
99. Уладзімір Вярцелка (1988) 

## Трэнеры каманды 
*  Аляксандр Сінгаеўскі (галоўны трэнер)

## Гл. таксама 
* Сезон 2007/2008 «Будаўніка» Мінск
* Сезон 2009/2010 «Будаўніка» Мінск

## Спасылкі 
* Stroitel Mińsk 
* СТРОИТЕЛЬ (МИНСК) 
2008/2009
Будаўніка Мінск
Катэгорыя:2008 год у Мінску
Катэгорыя:2009 год у Мінску
Пластызоль

**Пластызолі** — гэта дысперсіі часціц спецыяльных гатункаў палімераў у вадкім пластыфікатары.

Вядома значная колькасць розных пластызолей, аднак шырокае прамысловае выкарыстанне ў наш час знайшлі толькі пластызолі на аснове полівінілхларыда (ПВХ-пластызолі). У звычайных умовах пластызолі стабільныя і ўяўляюць сабой вадкую ці пастападобную масу, а пры награванні пластызоль «жэлацінізуецца» — хутка ператвараецца ў маналітны пластыкат з добрымі фізіка-механічнымі ўласцівасцямі, высокім электрычным супрацівам і хімічнай устойлівасцю.

## Выкарыстанне 
* У аўтамабілебудаванні пластызоль выкарыстоўваюць у якасці антыкаразійных, ушчыльнялых, абразіваўстойлівых, супрацьшумавых і ізаляцыйных пакрыццяў, для герметызацыі фільтруючых элементаў паветраных і масляных фільтраў і фільтраў вентыляцыі картэра аўтамабіляў;
* у медыцыне — для вырабу дэталяў медыцынскіх інструментаў, мяшкоў для крыві, спрынцовак;
* у кансервавай прамысловасці — у якасці ўшчыльнялых масцік;
* у вытворчасці тавараў народнага спажывання — для вырабу дзіцячых цацак, мячоў, бірулек, абутку, адзення, посуду;
* у вытворчасці будаўнічых матэрыялаў — для вырабу лінолеума, вінілавых шпалер, тэнтаў, пакрыццяў металадахоўкі, шклосетак;
* для вытворчасці пальчатак тэхнічнага прызначэння.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Палімеры
Катэгорыя:Антыкаразійная ахова
Катэгорыя:Пакрыцці
Каралінскі жнец

«**Каралінскі жнец**» () — сорт перцу чылі з роду Капсікум. У жніўні 2013 года быў занесены ў Кнігу рэкордаў Гінеса як самы востры перац у свеце.

Сорт быў выведзены садоўнікам Эдам Кары, уладальнікам кампаніі PuckerButt Pepper (Форт-мілі, Паўднёвая Караліна, ЗША). Пякучасць гэтага віду вагаецца паміж 1,15 млн і 2,2 млн адзінак па шкале пякучасці Сковіла. Сярэдняя велічыня пякучасці складае 1,57 млн ЕШС. Згодна Кнізе рэкордаў Гінеса, быў самым пякучым перцам чылі ў свеце з 2013 па 2023 год, перш чым яго перасягнуў Pepper X, таксама выведзены Кары; папярэдні рэкорд належаў сорту «Trinidad Scorpion Moruga Blend».

Выняты з перцу капсаіцын ўжываюць у медыцынскіх мэтах, ён выкарыстоўваецца таксама для вытворчасці слёзатачывых газаў.

Цікавасць да ўжывання пладоў гэтага гатунку распаўсюджаны сярод смельчакоў, якія з году ў год спрабуюць пабіць рэкорд па хуткасці паглынання дадзенага перцу. Сусветны рэкорд ад 24 красавіка 2016 года належыць амерыканцу Уэйну Алджэніа, якому атрымалася з’есці 22 плады (119 г) за 60 секунд.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Перац
Кірыл Краўцоў

**Кірыл Краўцоў** — украінскі валейбаліст.

## Біяграфія 
Сын трэнер па валейболе. Займаўся валейболам з 7 класа, першым трэнерам быў Юры Анатолевіч Краўцоў.

## Спасылкі 
* Кирилл Кравцов: «Я в волейболе родился»

Катэгорыя:Валейбалісты Украіны
Маргус Лайдрэ

**Маргус Лайдрэ** (; нар. , ) — эстонскі гісторык і дыпламат. Доктар гістарычных навук (2000).

## Біяграфія 
У 1982 годзе скончыў гістарычны факультэт Тартускага ўніверсітэта. Працаваў навуковым супрацоўнікам у наступных месцах: Тартускі ўніверсітэт (1983), Стакгольмскі ўніверсітэт (1988), Каралеўскі музей арміі Швецыі (1989), Шведскі інстытут (1990).

У 1987 атрымаў вучоную ступень кандыдата гістарычных навук, у 2000 — доктара гістарычных навук. З 1987 па 1991 год праводзіў лекцыі ў Тартускім універсітэце, у 1991 годзе — запрошаны лектар Таронцкага ўніверсітэта.

У 1991 годзе пачаў працу ў Міністэрстве замежных спраў Эстоніі з пазіцыі дырэктара інфармацыйнага бюро Эстоніі ў Стакгольме. З 1991 па 1995 — Надзвычайны і Паўнамоцны пасол Эстоніі ў Швецыі, з 1996 па 1997 — у Германіі. З 1997 па 2000 — у Ватыкане. З 2001 па 2006 год працаваў дырэктарам трэцяга палітычнага дэпартамента МЗС Эстоніі. З 2006 па 2010 — Надзвычайны і Паўнамоцны пасол Эстоніі ў Вялікабрытаніі. З 2010 па 2018 працаваў саветнікам Прэзідэнта Эстоніі па пытаннях знешняй палітыкі. З 2014 па 2018 — Надзвычайны і Паўнамоцны пасол Эстоніі ў Фінляндыі.

З 2018 па 2023 год — Надзвычайны і Паўнамоцны амбасадар Эстоніі ў Расіі. У 2023 годзе Расея прыняла рашэнне аб паніжэнні ўзроўню дыппрадстаўніка ў абедзвюх краінах да часовага паверанага ў справах. 23 студзеня 2023 года МЗС загадала Маргусу Лайдрэ пакінуць тэрыторыю Расіі 7 лютага.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Дыпламаты Эстоніі
Ыйсу

**Ы́йзу** () — пасёлак у воласці Мулгі павета Вільяндзімаа, Эстонія. Да адміністрацыйнай рэформы самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіў у склад воласці Халістэ. Размешчаны за 16 кіламетраў на поўдзень ад павятовага цэнтра — горада Вільяндзі. Вышыня над узроўнем мора — 75 метраў. Цераз пасёлак працякае ручай (рака) Відва, які загачваецца возерам Вескеярв. Побач аднайменнае возера.

Клімат умераны. Паштовы індэкс — 72301.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Генрых Ларэтэй, эстонскі дзяржаўны дзеяч, дыпламат

Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Альткюла (Тойла)

**Альткюла** () — вёска ў паўночнай частцы павета Іда-Вірумаа ў воласці Тойла, Эстонія. Станам на 2019 год у Альткюле пражывала 70 чалавек.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Ярвэ (Тойла)

**Ярвэ** - вёска ў воласці Тойла. Знаходзіцца ў Іда-Вірумаа на паўночным усходзе Эстоніі. Насельніцтва - 657 жыхароў (на 1 студзеня 2010 г.). Рзмешчана на паўночны ўсход ад горада Кохтла-Ярвэ на шашы паміж сталіцай Эстоніі Талінам і граніцай з РФ.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Серваярэ

**Серваярэ** — вёска ў воласці Тойла. Знаходзіцца ў Іда-Вірумаа на паўночным усходзе Эстоніі.

Насельніцтва — 27 жыхароў (на 01.01.2010 г.).
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Уладзімір Вярцелка

**Уладзімір Вярцелка** (нар. ) — беларускі валейбаліст. Майстар спорту Беларусі.

## Біяграфія 
Выступаў за каманды: РДВАР (Мінск, 2003—2005), «Фенікс» (Мінск, 2005—2006), «Будаўнік» (Мінск, 2006—2011), «Хапаэль» (Ерусалім, Ізраіль, 2011—2014), «Алматы» (Казахстан, 2014—2015), «Макабі» (Хайфа, Ізраіль, 2015—2016), «БАТЭ-БДУФК» (Барысаў, 2016—2019), «Хапаэль» (Кір’ят-Ата, Ізраіль, 2019—2020), «Энергія» (Гомель, 2021—2022). З 2022 года дырэктар «Барысаў-БДУФК».

З’яўляўся членам моладзевай і Нацыянальнай каманды Рэспублікі Беларусь.

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Беларусі (2): 2010/11, 2009/10
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі (3): 2021/22, 2017/18, 2016/17, 2008/09
*   Уладальнік Кубка Беларусі (2): 2010/11, 2009/10
*   Сярэбраны прызёр Кубка Беларусі (1): 2016/17
*   Бронзавы прызёр Кубка Беларусі (2): 2021/22, 2017/18

## Спасылкі 
* Итак, знакомимся вас с новыми игроками ВК «Энергия» сезона 2020—2021.
* Vladimir Vertelko 
* Вертелко Владимир

Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі
Катэгорыя:Валейбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па валейболе
Катэгорыя:Ігракі «Алматы» (валейбол)
Катэгорыя:Ігракі «Хапаэля» Іерусалім (валейбол)
Катэгорыя:Ігракі «Фенікса» Мінск
Онтыка

**Онтыка** () — вёска у Эстоніі, у павеце Іда-Вірумаа. Належыць воласці Тойла і знаходзіцца непасрэдна на беразе Балтыйскага мора. Онтыка — 98 жыхароў (на 7 студзеня 2013 г.). Упершыню згадваецца ў 1241 годзе ў Дацкай пазямельнай кнізе.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Уйкала

**Уйкала** () — вёска ў воласці Тойла павета Іда-Вірумаа, Эстонія. Размешчана ў паўночнай частцы павета Іда-Вірумаа. Вышыня над узроўнем мора 63 метры. Непадалёк ад вёскі знаходзіцца гарадская звалка Йыхві і Кохтла-Ярвэ. У пісьмовых крыніцах 1448 года згадваецца Uvykas (вёска), 1547 — Uwenkall, 1620 — Oikalla by, 1844 — Uikalla.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Сезон 1994/1995 ФК Бабруйск

**Сезон 1994/1995** быў для футбольнага клуба «Бабруйск» 11-м сезонам у гісторыі і чацвёртым у чэмпіянаце Беларусі. Апрача Першай лігі, «Бабруйск» браў удзел у Кубку Беларусі і Кубку ўладальнікаў кубкаў УЕФА. Да 24 студзеня 1995 года клуб выступаў пад назвай «Фандак».

## Гульцы 
### Фандак (першы круг) 
Крыніца: 

### Бабруйск (другі круг) 
Крыніца: 

## Трансферы 
### Прыйшлі 
### Пакінулі 
## Спаборніцтвы 
### Агульныя звесткі 
### Першая ліга 
#### Табліца 
#### Зводка вынікаў 
#### Вынікі па турах 
#### Матчы 
### Кубак Беларусі 
### Кубак уладальнікаў кубкаў 
#### Папярэдні раўнд 
## Статыстыка 
### Статыстыка каманды 
### Галы 
### Хет-трыкі 
### Галявыя перадачы 
### «Сухія» матчы 
### Дысцыплінарныя паказчыкі 
## Крыніцы 
1995
1995
Бабруйск
Катэгорыя:1994 год у Бабруйску
Катэгорыя:1995 год у Бабруйску
Фінал Кубка Беларусі па футболе 1992

**Фінал Кубка Беларусі па футболе 1992** адбыўся 24 чэрвеня 1992 года на стадыёне «Дынама» ў Мінску. У фінале сустрэліся мінскае «Дынама» і магілёўскае «Дняпро».

## Шлях да фінала 
##  Справаздача аб матчы 
## Склады 
|valign="top" width="40%"|

|}

## Гл. таксама 
* Чэмпіянат Беларусі 1992/1993
* Кубак Беларусі 1992

## Спасылкі 
* RSSSF

1992
Катэгорыя:Спорт у Мінску
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 1992 годзе
Катэгорыя:1992 год у футболе
Катэгорыя:Падзеі 24 чэрвеня
Катэгорыя:Чэрвень 1992 года
Урмас Паэт

**Урмас Паэт** (; нар. , ) — эстонскі палітык. Сябра эстонскай Партыі рэформаў. Дэпутат Еўрапейскага парламента з 2014 года. Міністр замежных спраў Эстоніі (2005—2014).

## Біяграфія 
Скончыў Тартускі ўніверсітэт у 1996 годзе, атрымаўшы ступень бакалаўра па спецыяльнасці «паліталогія», у тым жа годзе прайшоў курс магістратуры па спецыяльнасці «Міжнародныя адносіны» ва ўніверсітэце ў Осла. Першы час працаваў журналістам на Эстонскім радыё і ў рэдакцыі навінаў газеты «Postimees». З 1999 па 2003 год працаваў старэйшынай часткі горада Нымэ ў Таліне, тады ж ён далучыўся да Партыі Рэформаў і стаў прафесійным кансультантам.

У красавіку 2003 года, калі ўрад Юхана Партса прыступіў да выканання сваіх абавязкаў, Паэт стаў міністрам культуры Эстоніі. Ён заставаўся на гэтай пасадзе да красавіка 2005 года, калі ўрад пайшоў у адстаўку. З красавіка 2005 года, калі кабінет Андруса Ансіпа прыступіў да выканання сваіх абавязкаў, ён стаў міністрам замежных спраў Эстоніі.

Па выніках выбараў 2014 года абраны дэпутатам Еўрапейскага парламента ад Партыі рэформаў. Пераабраны на выбарах 2019 года.

Па выніках парламенцкіх выбараў 2023 года абраны дэпутатам Рыйгікогу XV склікання, але адмовіўся ад мандата, каб застацца дэпутатам Еўрапейскага парламента. Яго месца заняў Ээра Мерылінд.

Ён з’яўляецца паліглотам — гаворыць на эстонскай, англійскай, рускай, нямецкай і фінскай мовах.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Эстоніі
Кохтла-Ууэкюла

**Кохтла-Ууэкюла** () — вёска ў Іда-Вірумаа воласці Тойла, плошча — 2,5 км² паміж горадам Кохтла-Ярвэ і горадам Кохтла-Нымэ.

Вёска была ўтворана 1 красавіка 2023 года з зямельных участкаў, якія раней належалі пасёлку Кохтла-Нымэ і вёсцы Роаду.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Кохтла (вёска)

**Кохтла** () — вёска ў павеце Іда-Вірумаа на паўночным усходзе Эстоніі. Была цэнтрам аднайменнай воласці да 2017 года. Насельніцтва — 79 жыхароў (на 01.01.2010 г.). Знаходзіцца непасрэдна на ўсход ад горада Кохтла-Нымэ ў шырокай карставай вобласці. Станцыя на чыгуначнай лініі паміж сталіцай Эстоніі Талінам і горадам Нарва.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Віціку

**Віціку** — вёска ў воласці Тойла. Знаходзіцца ў Іда-Вірумаа на паўночным усходзе Эстоніі.

Насельніцтва — 37 жыхароў (на 01.01.2010 г.).
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Арба Валдма

**Арба Валдма** (; нар. , ) — эстонска-сербскі піяніст і музычны педагог.

## Біяграфія 
Скончыў Талінскую кансерваторыю ў Бруна Лука, затым аспірантуру Маскоўскай кансерваторыі пад кіраўніцтвам Ніны Емяльянавай. З 1970 г. выкладаў у Талінскай кансерваторыі.

У 1979 годзе пераехаў у Югаславію і пачаў выкладаць у Акадэміі мастацтваў Нові-Сада (з 1989 г. загадчык кафедры), а з 1984 г. таксама і Бялградскім універсітэце мастацтваў (з 1992 г. загадчык кафедры). Сярод шматлікіх сербскіх вучняў Валдма, у прыватнасці, Наташа Велькавіч. Валдма таксама выкладаў у Кёльнскай Вышэйшай школе музыкі (дзе ў яго вучыўся Сёрэн Нільс Айхберг) і ва ўласнай Акадэміі фартэпіяннага мастацтва ў Жэневе. У 1991 г. Эстонская акадэмія музыкі прысвоіла яму доктарскую ступень honoris causa.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Піяністы Эстоніі
Дэвід Бейкер

**Дэвід Бейкер** () — амерыканскі біяхімік і спецыяліст у галіне біяінфарматыкі. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі 2024 года за працы па дызайне бялкоў і прадказанні іх трэтычнай структуры. Лаўрэат Нобелеўскай прэмііі па хіміі (2024).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў яўрэйскай сям’і. Яго бацька Маршал Бейкер (нар. 1932) — фізік, маці Марша Бейкер (народжаная Бургін, нар. 1938) — геафізік. Дзед, Дэвід Гордан Бургін (1900—1984), ураджэнец Рыгі, быў матэматыкам, прафесарам Ілінойскага ўніверсітэта ва Урбане-Шампейне.

Скончыў Гарвардскі ўніверсітэт у 1984 годзе. Дактарантуру праходзіў у Каліфарнійскім універсітэце ў Берклі ў лабараторыі Рэндзі Шэкмана. Бейкер быў абраны членам Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук у 2009 годзе.

Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (2006).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Біяхімікі ЗША
Улад II Дракул

**Улад II Дракул** (30 жніўня 1400 - 1447) - гаспадар Валахіі з роду Басарабаў, сын валашскага гаспадара і ваяводы Мірчы I Старага. Бацька Ўлада III Цэпеша.

Яго мянушка "Дракула" паходзіць ад латинскага "draco" (дракон) і звязана з яго прыналежнасцю да Ордэна Дракона ў Трансільваніі, еўрапейскага рыцарскага ордэна, створанага для абароны хрысціянства і змагання супраць Асманскай імперыі.

Падчас сваяго кіравання Валахіяй, быў вымушаны выплачваць даніну асманскаму султану, у гэты час Валахія была ў залежнасці ад Асманскай імперыі.

20 студзеня 1437 года ён выдаў хартыю, у якой абвяшчаў сябе «Памазанцам Божым, самадзержцам, вялікім ваяводам і гаспадаром усёй Венгравалахіі і герцагам Фагараша і Амласа». Неўзабаве сітуацыя змянілася: у сувязі са смерцю Сігізмунда Люксембургскага ўплыў Венгрыі на Валахію зменшыўся і Улад змушаны быў вярнуцца пад пратэктарат Асман.

Пасля ваенных поспехаў венгерскага ваяводы Янаша Хуньядзі супраць туркаў, Улад прыняў сюзерэнітэт Венгрыі над Валахіяй.

Улад II быў забіты ў снежні 1447 года ў выніку палітычнай змовы.

## Крыніцы
Ээрык-Юхан Труувялі

**Ээрык-Юхан Труувялі** (, ,  —) — эстонскі юрыст і дзяржаўны дзеяч, канцлер юстыцыі Эстоніі. Прафесар тэорыі права Тартускага ўніверсітэта.
## Біяграфія 
Труувялі скончыў з адзнакай юрыдычны факультэт Тарускага ўніверсітэта ў 1962 годзе. Абараніў кандыдацкую дысертацыю ў 1967 годзе. У 1979 г. стаў навуковым дырэктарам інстытута гісторыі эстонскай акадэміі навук. З 1992 года - прафесар Акадэміі ўнутранай абароны і кіраўнік кафедры. З 2000 года прарэктар інстытута права акадэміі ўнутранай абароны. З 2002 года прафесар Тартускага ўніверсітэта. З 2006 года прэзідэнт некамерцыйнай арганізацыі „Polis”.

## Дзяржаўная дзейнасць 
З 1988 па 1993 гады - эксперт Вярхоўнага Савета Эстонскай ССР і Урада Эстоніі. З 1991 па 1992 гады - эксперт Канстытуцыйнай асамблеі. З 1989 па 1993 — старшыня выбарчай камісіі Эстоніі.

28 студзеня 1993 г. быў прызначаны Рыйгікогу на пасаду канцлера юстыцыі і прынёс прысягу 17 чэрвеня. 1 чэрвеня 1999 года, згодна з законам аб канцлеры юстыцыі, стаў амбудсмэнам для абароны канстытуцыйных правоў і свабод асоб. Пакінуў пасаду канцлера 17 чэрвеня 2000 года.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Юрысты Эстоніі
Юры Там

**Юры Там** (; ,  — ) — эстонскі лёгкаатлет, спартыўны дзеяч, заслужаны майстар спорту СССР (1986). Кавалер ордэна Белай зоркі IV ступені. Камандор ордэна «За грамадзянскія заслугі» (Іспанія). Узнагароджаны Ганаровай граматай Кабінета Міністраў Украіны (2003) за значны асабісты ўклад у развіццё ўкраінска-эстонскіх адносін.

## Біяграфія 
16 мая 1980 года на спаборніцтвах у Леселідзэ Юрый Сядых устанавіў сусветны рэкорд, кінуўшы молат на 80,38 метраў. Юры Там у сваёй спробе абнавіў гэты рэкорд — 80,46 метраў. Аднак яшчэ пазней Сядых вярнуў сабе тытул сусветнага рэкардсмена, паказаўшы 80,64 метраў.

На Алімпійскіх гульнях у Маскве выйграў бронзавы медаль. Золата і серабро заваявалі таксама савецкія спартсмены — Юрый Сядых з сусветным рэкордам і Сяргей Літвінаў.

У 1981 і 1983 гадах выйграваў сярэбраны і залаты медалі на Універсіядах. У 1987 на чэмпіянаце свету стаў сярэбраным прызёрам, саступіўшы Сяргею Літвінаву. На Алімпіядзе ў Сеуле ўвесь пастамент у кіданні молата ізноў занялі спартоўцы з СССР. Юры Тамм стаў уладальнікам бронзы, Юры Сядых — срэбра, а Сяргей Літвінаў — золата.

Пасля распаду СССР пачаў выступаць за Эстонію. Двойчы браў удзел у Алімпійскіх гульнях — у 1992 і 1996 гадах, а таксама ў чэмпіянаце Еўропы 1994 года і чэмпіянаце свету 1995 года.

Быў чэмпіёнам СССР у 1987 і 1988 гадах, а таксама чэмпіёнам Эстоніі ў 1991, 1993 і 1994 гадах.

Асабісты рэкорд (84,40 м) устанавіў у 1984 годзе ў горадзе Банска-Бістрыца. Гэты вынік да цяперашняга часу з’яўляецца рэкордам Эстоніі.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Члены Рыйгікогу
Джон Джампер

**Джон Майкл Джампер** (; ) — амерыканскі дырэктар кампаніі DeepMind Technologies. Джампер і яго калегі стварылі AlphaFold, мадэль штучнага інтэлекту для высокадакладнага прадказання структуры бялкоў па іх амінакіслотнай паслядоўнасці. Джампер, Дэвід Бейкер і Дэміс Хасабіс былі ганараваны Нобелеўскай прэміі па хіміі 2024 года за іх прадказанні ў галіне кладкі бялкоў.

## Біяграфія 
Джампер атрымаў адукацыю ў Чыкагскім універсітэце, дзе ў 2017 годзе яму была прысуджана ступень доктара філасофіі за даследаванне па выкарыстанні машыннага навучання для мадэлявання згортвання і дынамікі бялкоў, якое праводзілася пад сумесным кіраўніцтвам Тобін Соснік і Карла Фрыда. Джампер таксама атрымаў ступень магістра навук па тэарэтычнай фізіцы кандэнсаванага стану рэчыва ў Кембрыджскім універсітэце, дзе быў стыпендыятам Маршала ў каледжы Святога Эдмунда, і атрымаў ступень бакалаўра навук па фізіцы і матэматыцы ва ўніверсітэце Вандэрбільта.

У сваіх даследаваннях Джампер вывучае алгарытмы прадказання структуры бялкоў.

### AlphaFold 
AlphaFold — алгарытм глыбокага навучання, распрацаваны Джамперам і яго камандай у DeepMind, даследчай лабараторыі, набытай мацярынскай кампаніяй Google Alphabet Inc. Гэта праграма штучнага інтэлекту, якая выконвае прадказанні структуры бялкоў.

### Узнагароды 
У лістападзе 2020 года AlphaFold была названая пераможцам конкурсу Critical Assessment of Structure Prediction (CASP). Гэты Міжнародны конкурс параўноўвае алгарытмы, каб вызначыць, які з іх можа лепш за ўсё прадказаць структуру бялкоў. AlphaFold выйграў конкурс, апярэдзіўшы іншыя алгарытмы і стаўшы першым алгарытмам машыннага навучання, здольным дакладна прадказаць структуру бялкоў.

У 2024 годзе Джампер разам з Дэвідам Бейкерам і Дэмісам Хасабісам быў ганараваны Нобелеўскай прэміі па хіміі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША
Катэгорыя:Даследчыкі штучнага інтэлекту
Там

**Там**:
* Ігар Яўгенавіч Там — савецкі фізік-тэарэтык
* Юры Там — эстонскі лёгкаатлет
Рынсі

**Рынсі**  () — вёска на трэцім паводле велічыні эстонскім востраве Муху. Належыць да аднайменнай воласці у павеце Саарэмаа. Знаходзіцца на паўночным узбярэжжы вострава.
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Мікалай Кан, эстонскі палітык і педагог
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Катэгорыя:Муху
Антонаўка (Крычаўскі раён)

**Анто́наўка** (, ) — вёска на тэрыторыі Крычаўскага раёна, знішчаная нямецкімі акупацыйнымі войскамі разам з жыхарамі. Знаходзілася паміж вёскамі Шаеўка і Маляцічы Маляціцкага сельсавета. 

Перад вайной у ёй жыло 115 чалавек; працаваў яўрэйскі калгас і яўрэі складалі большасць насельніцтва.

Вёска была захоплена нямецкімі войскамі 16 ліпеня 1941 года. Большасць мужчын Антонаўкі прызыўнога ўзросту, у тым ліку і яўрэяў, у чэрвені 1941 года мабілізавалі ў Чырвоную армію. Таксама акрамя не паспеўшых ці не здолеўшых эвакуявацца мясцовых яўрэяў, у Антонаўцы апынулася і колькі іх сваякоў, якія прыехалі з дзецьмі ў госці на лета.

Пасля акупацыі нямецкія акупацыйныя ўлады, рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, арганізавалі ў мястэчку гета. Яўрэям пад пагрозай смерці забаранілі выходзіць без нашытых на верхнім адзенні шасціканцовых зорак. У іх забралі ўсе харчовыя прадукты, хатнюю жывёлу і птушку.

У верасні 1941 года вёска (22 двары) была спалена, а мясцовае насельніцтва забіта (па некаторых дадзеных — 92 жыхары).

Пасля вайны не адрадзілася.

У 2004 годзе на месцы вёскі ўсталявалі помнік у выглядзе дрэва з абсечанымі галінамі. Увекавечана ў мемарыяльным комплексе Хатынь.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Крычаўскага раёна
Катэгорыя:Маляціцкі сельсавет
Машэ Шарэт

**Машэ Шарэ́т** (пры нараджэнні **Чарток**; ; ,  — , Іерусалім) — ізраільскі дзяржаўны дзеяч, дыпламат, першы ў гісторыі Ізраіля міністр замежных спраў і другі прэм'ер-міністр Ізраіля, паміж перыядамі кіравання Давіда Бен-Гурыёна).
## Крыніцы 
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Ізраіля
Вуліца Венэ

**Вуліца Венэ** ( — «Руская») — вуліца ў Старым Таліне, гістарычным раёне сталіцы Эстоніі.

Вуліца пачынаецца ад плошчы Вана-тург, дзе таксама перасякаецца з вуліцамі Віру і Ванатуру-каэл і заканчваецца на вуліцы Олевімягі. На вуліцу Венэ выходзяць вуліцы Аптээгі, Пюхавайму, Мунга, Катарыйна-Кяйк і Брэмені-Кяйк.

Працягласць вуліцы — 1,248 км.

Вуліца атрымала сваю назву ў XII стагоддзі, бо тут пачалі з’яўляцца рускія гандляры, якія сфармавалі пазней гандлёвы двор; кіраўніком купцоў быў старшына. Таксама дзейнічала руская праваслаўная парафія, да якой прымыкалі гаспадарчыя пабудовы, якія выкарыстоўваліся для захоўвання тавараў і правядзення сходаў.

Першапачаткова вуліца называлася Кляшторная, бо на ёй знаходзіўся Дамініканскі кляштар, але пасля Рэфармацыі ў XVI стагоддзі, калі дамініканскі кляштар спыніў сваё існаванне, за вуліцай, дзякуючы гандлёваму двару і царкве, замацавалася назва Венэ — Руская.
## Памятныя мясціны 
* Царква Святога Мікалая Цудатворцы (Талін)
Катэгорыя:Вуліцы Таліна
Аржавухава

**Аржавухава** () — вёска на тэрыторыі Суражскага раёна, знішчаная нямецкімі акупацыйнымі войскамі разам з жыхарамі. Знаходзілася за 3 км на поўдзень ад в. Уласава Суражскага пасялковага савета. 

Перад вайной у ёй жыло 32 чалавека.

11 снежня 1942 года, у час карнай аперацыі «Зімовы лес», нямецкія карныя падраздзяленні загубілі 23 жыхароў, а вёску (13 двароў) спалілі.

Пасля вайны не адрадзілася.

У савецкія часы на месцы вёскі быў усталяваны мемарыяьны знак, які да нашых часоў не захаваўся. Увекавечана ў мемарыяльным комплексе Хатынь.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Віцебскага раёна
Катэгорыя:Суражскі сельсавет (Віцебскі раён)
Катэгорыя:Вёскі, спаленыя падчас карнай аперацыі «Зімовы лес»
Мікалай Кан

**Мікалай Кан** (; 14/26 красавіка 1873, Рынсі — , ) — эстонскі педагог і палітык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Рынсі на востраве Муху ў сям’і служачага і школьнай настаўніцы. Спачатку вучыўся ў праваслаўнай царкоўна-прыходскай школе ў Хеламаа, затым у сярэдняй школе ў Курэссаарэ.

Кан скончыў вывучэнне гісторыі, а таксама германістыкі ў Пецярбургскім універсітэце ў 1901 годзе.

З 1901 па 1915 год ён працаваў настаўнікам у школах у Таліне (1901/02), Рызе (1902—1906) і Санкт-Пецярбургу (1906—1910), а затым зноў у Таліне з 1910 года. З 1915 па 1933 гады ён быў дырэктарам «Tallinna Reaalkool», элітнай школы для хлопчыкаў, першапачаткова заснаванай у сталіцы Эстоніі ў 1881 годзе пад нямецкай назвай «Petri-Realschule zu Reval».

З 1918 года Кан быў адным з уплывовых палітыкаў у галіне адукацыі краіны. У 1919/20 гадах быў членам Устаноўчага сходу Эстонскай рэспублікі. Належаў да Хрысціянскай народнай партыі.

У 1920 годзе Кан займаў пасаду міністра адукацыі ў нядоўгім кааліцыйным урадзе Ада Бірка. З кастрычніка 1933 года па сакавік 1936 года Кан быў міністрам адукацыі і сацыяльных спраў Эстонскай Рэспублікі ў кабінеце кіраўніка дзяржавы і ўрада Канстанціна Пятса. У 1936 годзе выйшаў на пенсію.

Мікалай Кан займаў шматлікія высокія грамадскія пасады ў міжваеннай Эстоніі, у тым ліку ў розных моладзевых арганізацыях, скаўцкім руху (старшыня з 1923 па 1940) і Эстонскім Чырвоным Крыжы. З 1915 па 1927 год Кан быў членам Царкоўнага савета праваслаўнай царквы Праабражэння Гасподняга ў Таліне. З 1927 г. быў членам Сінода Эстонскай Апостальскай Праваслаўнай Царквы.

Падчас Другой сусветнай вайны Мікалай Кан у 1944 годзе ўцёк у Германію ад Чырвонай Арміі.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Міністры адукацыі Эстоніі
Канвеер

**Канвее́р** (ад  — перадаваць), таксама **транспарцёр** — абсталяванне, устаноўка або машына бесперапыннага дзеяння для перамяшчэння (транспарціроўкі) сыпкіх, кускавых і штучных грузаў. Таксама канвеерам у серыйнай вытворчасці называюць вытворчы ўчастак, аб’яднаны для выканання асобных тэхналагічных аперацый вакол транспартнай прылады, якая бесперапынна або перыядычна рухаецца.

) канвеер]]
)]]

У залежнасці ад грузанясучага элемента канвееры падзяляюцца на:
* стужачныя (з гумавай або стальной стужкай);
* пласціністыя (з шарнірна злучаных стальных пласцін);
* скрабальныя (ланцуг са скрабалкамі, які рухаецца ў жолабе або корабе);
* цялежкавыя (цялежкі, злучаныя ланцугом, рухаюцца па рэйкавых пуцях);
* каўшовыя і люлькавыя (з каўшамі і люлькамі, падвешанымі на цягавых ланцугах);
* вінтавыя (шнэкавыя), ролікавыя і іншыя.

Бываюць канвееры з цягавым органам (стужка, ланцуг, канат) і без яго, стацыянарныя, паўстацыянарныя і перасоўныя, напольныя і падвесныя.

Канвееры без цягавага органа падзяляюцца на:
* вінтавыя (шнэкі, вінтавыя спускі);
* хістальныя інерцыйныя (перамяшчаюць кускавыя і сыпкія грузы зваротна-паступальным рухам з паскораным зваротным ходам);
* вібрацыйныя (жолаб або труба са савім зваротна-паступальным рухам высокай частаты);
* ролікавыя (ральгангі);
* пнеўматычныя (цяга забясечваецца патокам паветра) і іншыя.

Існуюць спецыялізаваныя канвееры (элеватары, эскалатары, стакеры, рухомыя тратуары і іншыя), а таксама магнітадынамічныя (перамяшчаюць па трубах ці ў латках расплаўлены метал з дапамогай электрамагнітных індукцыйных помпаў.

## Гл. таксама 
* Канвеерная вытворчасць
* Канвеерная печ

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Назначение и виды конвейеров // Деловая электронная газета «Бизнес Online»

Катэгорыя:Абсталяванне
Катэгорыя:Пад’ёмна-транспартныя машыны
Машэ Даян

**Машэ́ Дая́н** (, Дганія — , , Ізраіль) — ізраільскі ваенны і дзяржаўны дзеяч. Генерал-лейтэнант (1967). Міністр абароны Ізраіля (1967—1974) падчас Шасцідзённай вайны, Вайны на знясіленне і Вайны Суднага дня. Падчас Шасцідзённай вайны як военачальнік набыў сусветную вядомасць.

Начальнік генеральнага штаба ЦАХАЛ (1953—1958), міністр сельскай гаспадаркі (1959—1964), міністр замежных спраў (1977—1979). Дэпутат кнэсета (1959—1981).
## Крыніцы 
Катэгорыя:Міністры абароны Ізраіля
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Ізраіля
Катэгорыя:Міністры сельскай гаспадаркі Ізраіля
Ваўчкі (Віцебскі раён)

**Ваўчкі** (, ) — вёска на тэрыторыі Віцебскага раёна, знішчаная нямецкімі акупацыйнымі войскамі разам з жыхарамі. Знаходзілася за 1,5 км на паўночны захад ад в. Фокіна Вымнянскага сельсавета. 

У лютым 1943 года, у час карнай аперацыі «Шаравая маланка», нямецкія карныя падраздзяленні загубілі 43 жыхароў, а вёску спалілі.

Пасля вайны не адрадзілася.

У 1968 годзе на месцы вёскі насыпаны курган, які захаваўся да нашых дзён.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Віцебскага раёна
Катэгорыя:Вымнянскі сельсавет
Катэгорыя:Вёскі, спаленыя падчас карнай аперацыі «Шаравая маланка»