open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Віёла

**Віёла** — сямейства смычковых музычных інструментаў.

Віёлы маюць плоскае дно, пакатыя плечы, шырокі грыф з ладамі, 5—7 струн, наладжваюцца па квартах з тэрца пасярэдзіне. Пры ігры на віёле яе трымалі вертыкальна. Распаўсюджванне атрымала ў краінах Заходняй Еўропы з XVI стагоддзя. Разнавіднасці: дыскантавая, альтовая, тэнаровая (малая басовая, называлася таксама Віёла ды гамба, ці проста гамба), вялікая басовая і кантрабасовая. Гук віёлы далікатны, матавы. Ужывалася як сольны, ансамблевы і аркестравы інструмент. Бытавала галоўным чынам у арыстакратычнай асяроддзі. З XVII стагоддзя выцясняецца інструментамі скрыпічнага сямейства, якія адпавядаюць новым патрабаванням музычнага мастацтва. У гэты ж час з’яўляюцца разнавіднасці віёлы з рэзанансавымі струнамі: віёла-бастарда, віёла-д’аморе, або віёль-д’амур, віёла-ды-бардонэ, або барытон.

Катэгорыя:Музычныя інструменты паводле алфавіта
Катэгорыя:Смычковыя музычныя інструменты
Катэгорыя:Гістарычныя музычныя інструменты
Вініпегосіс

**Вініпегосіс** (Winnipegosis) — буйное возера ў правінцыі Манітоба, Канада, прыкладна ў 300 км на паўночны захад ад горада Вініпег. Вініпегосіс з'яўляецца другім па велічыні з трох вялікіх азёр у цэнтральнай частцы правінцыі Манітобы.

Сярэдняя глыбіня — 12 м. Жыўленне ад шматлікіх невялікіх рэк і азёр, найбольш буйныя рэкі — Суон, Рэд-Дзір, Вудзі. Сцёк з паўднёвага ўскрайку возера па рацэ Уотэрхен у возера Манітоба. Вініпегосіс належыць басейну возера Вініпег, ракі Нельсан і Гудзонава заліва.

Катэгорыя:Азёры Манітобы
Катэгорыя:Азёры Канады
Вярбілава (горад)

**Вярбі́лава**, таксама **Вірбаліс** () — горад у Вількавішкаўскім раёне Мар’ямпольскага павета Літвы, цэнтр Вярбілаўскай сянюніі. Размешчаны за 2 км ад чыгуначнай станцыі Кібарты на лініі Коўна — Калінінград і за 12 км ад Вількавішак.

## Гісторыя 
Упершыню згадваецца ў 1529 годзе пад назвай *Новая Воля* ў Вялікім Княстве Літоўскім.

Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе адышоў да Прусіі і быў у яе складзе да 1807 года. У гэты час меў назву *Вірбален* (). З 1807 уваходзіў у склад Варшаўскага герцагства. У выніку Венскага кангрэса, які праходзіў пасля заканчэння вайны з напалеонаўскай Францыяй, Варшаўскае герцагства было скасавана, і ў 1815 годзе быў уключаны ў склад Царства Польскага. Да 1917 года ў традыцыі Расійскай імперыі называўся *Вержбалава* (*).* З пачатку 1860-х гадоў, пасля правядзення Пецярбургска-Варшаўскай чыгункі да прускай мяжы, і да Першай сусветнай вайны, Вярбілава было памежнай станцыяй паміж Расійскай імперыяй і Прусіяй (першай прускай станцыяй, за 1 вярсту ад Вярбілава, быў Эйдкунен), тут былі мытня і памежныя ўстановы. Мястэчка Вярбілава было ва Уладзіслаўскім павеце Сувалкаўскай губерні.

Падчас Першай сусветнай вайны з лютага 1915 быў акупаваны нямецкай арміяй. У 1918 годзе пры ўтварэнні Літоўскай Рэспублікі увайшоў у яе склад. Да Другой сусветнай вайны горад меў каталіцкую, лютэранскую і яўрэйскую абшчыны.

З 1940 года быў у складзе Літоўскай ССР. Падчас Другой сусветнай вайны быў пакінуты Чырвонай арміяй 22 чэрвеня 1941 года. Вызвалены ў 1944 годзе войскамі 3-га Беларускага фронту ў ходзе Гумбінен-Гольдапскай наступальнай аперацыі. З 1990 года ў складзе адноўленай незалежнай Літвы.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Норберт Вінер

**Норберт Вінер** (; , Калумбія, штат Місуры, ЗША — , Стакгольм, Швецыя) — амерыканскі навуковец, выдатны матэматык і філосаф, заснавальнік кібернетыкі і тэорыі штучнага інтэлекту.

## Біяграфія 
Норберт Вінер нарадзіўся ў яўрэйскай сям'і. Яго бацька, Леа Вінер (1862—1939), нарадзіўся ў Беластоку колішняй Расійскай імперыі, вучыўся ў Мінскай, а пасля ў Варшаўскай гімназіі, паступіў у Берлінскі тэхналагічны інстытут, пасля заканчэння другога курса пераехаў у ЗША, дзе ў выніку стаў прафесарам на кафедры славянскіх моў і літаратуры ў Гарвардскім універсітэце. Бацькі маці, Берты Кан, былі выхадцамі з Германіі.

К 14 гадам Норберт Вінер вывучыў вышэйшую матэматыку, у 18 гадоў стаў доктарам філасофіі Гарвардскага ўніверсітэта. Ранняе развіццё Вінера адлюстравана ў яго кнізе «Я вундэркінд» (1953). З 1919 выкладчык, з 1932 прафесар Масачусецкага тэхналагічнага інстытута. Займаўся матэматычнай логікай і тэарэтычнай фізікай. Як матэматык стаў вядомы ў 20-30-я гг. XX ст. дзякуючы сваім працам па тэорыі патэнцыялу, гарманічных функцый, шэрагах і пераўтварэннях Фур'е, агульнаму гарманічнаму аналізу. Вялікае значэнне ў тэорыі выпадковых працэсаў атрымала ўведзеная Вінерам мера ў прасторы непарыўных функцый («вінераўская мера»).

## Літаратура 
* Винер Н. Бывший вундеркинд (аўтабіяграфічная аповесць, частка першая)
* Винер Н. Я — математик (аўтабіяграфічная аповесць, частка другая, выданне 2001 года)
* Винер Н. Я — математик (выданне 1967 года)
* I. E. Segal (1992) Norbert Wiener. 1894—1964. A Biographical Memoir . National Academy Press. Washington

Катэгорыя:Кібернетыкі ЗША
Катэгорыя:Вучоныя ЗША
Катэгорыя:Філосафы ЗША
Катэгорыя:Філосафы XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі ЗША
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Даследчыкі штучнага інтэлекту
Катэгорыя:Вучоныя ў галіне навукі аб сістэмах
Катэгорыя:Мемуарысты ЗША
Катэгорыя:Выпускнікі Гарварда
Катэгорыя:Выпускнікі Карнельскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Дактары філасофіі
Катэгорыя:Выкладчыкі Масачусецкага тэхналагічнага інстытута
Катэгорыя:Узнагароджаныя Нацыянальным медалём навукі ЗША
Катэгорыя:Ганаровыя дактары
Вірулентнасць

**Вірулентнасць** (ад  — атрутны) — ступень здольнасці дадзенага інфекцыйнага агента (штаму мікраарганізма або віруса) заражаць дадзены арганізм. Вірулентнасць нераўназначная здольнасці выклікаць захворванне (патагеннасці), бо пасля заражэння мікраарганізм можа ператварацца ў сімбіёнта арганізма-гаспадара, не выклікаючы адмоўных наступстваў. Паказчыкамі вірулентнасці з’яўляюцца ўмоўныя велічыні — мінімальная смяротная, 50%-ная смяротная, 50%-ная інфікуючая доза.

Вірулентнасць залежыць ад уласцівасцяў самога інфекцыйнага агента, а таксама ад адчувальнасці (успрымальнасці) арганізма-гаспадара. Ступень вірулентнасці вымяраецца ў колькасці адзінак (клетак або вірусных часціц) інфекцыйнага агента, неабходных для заражэння арганізма. Вірулентнасць можа вагацца ў значнай ступені ў межах аднаго віду мікраарганізма. Пры падтрыманні інфекцыйнага агента ў лабараторных умовах яго вірулентнасць часта аслабляецца, што выкарыстоўваецца пры вытворчасці вакцыны. Змены вірулентнасці, як у бок узмацнення, так і паслаблення можна таксама дамагчыся ў выніку мутагеннага ўздзеяння на інфекцыйны агент.

Катэгорыя:Мікрабіялогія
Вірусныя захворванні

**Вірусныя захворванні** — інфекцыйныя хваробы і пухліны, якія выклікаюць значная частка вірусаў.

Агульныя заканамернасці вірусных інфекцый адпавядаюць інфекцыйным працэсам. Галоўная асаблівасць — цытатрапізм і аблігатны ўнутрыклетачны паразітызм вірусаў, што робіць іх ва ўсіх адносінах (метабалічна, энергетычна і экалагічна) залежнымі ад клеткі-гаспадара. Як правіла, ДНК-вірусы чалавека реплікуюцца ў ядры клеткі, а РНК-вірусы — у цытаплазме. Выключэнні складаюць поксвірусы, ДНК якіх реплікуецца ў цытаплазме, а таксама ортаміксавірусы і вірус гепатыту D, РНК якіх реплікуюцца ў ядры клеткі.
Lagostomus maximus

**Lagostomus maximus** — від млекакормячых сямейства .

## Апісанне 
Поўсць кароткая мяккая, шэра-карычневая на спіне, бялейшая па баках і белая на бруху. Самкі і самцы маюць белыя адмеціны на шчоках і над вачыма. Ніякіх сезонных змяненняў колеру поўсці не адзначана. Галава масіўная, вочы і вушы вялікія. Пярэднія лапы кароткія, заднія доўгія і мускулістыя. На пярэдняй ступні чатыры доўгія, гнуткія пальцы. Задняя ступня выцягнутая, а тры пальцы на ёй узброены моцнымі кіпцюрамі. Палавы дымарфізм. У самцоў масіўная галава і выразная маска на твары, і яны нашмат буйнейшыя за самак. Маса самцоў складае ад 5 да 8,8 кг, даўжыня цела — 68-82 см, даўжыня хваста — 15-20 см, даўжыня вушэй — 5-6,5 см. Маса самак складае 3,5-5 кг, даўжыня цела — 53-73 см, даўжыня хваста — 13-17 см, даўжыня вушэй — 5-6 см. Працягласць жыцця ў няволі складае 9 гадоў.

Катэгорыя:Шыншылавыя
Скронь

**Скронь** (з , але не выключана, што з ), **скроневая вобласць** () — парная анатамічная вобласць галавы чалавека паміж вухам і ілбом, абмежаваная спераду, зверху і ззаду верхняй скроневай лініяй цемянной косткі (месца прымацавання скроневай фасцыі), знізу — скулавай дугой. Мяжой скроневай вобласці з вачніцай з’яўляюцца лобны адростак скулавай косці і скулавы атожылак лобнай косткі.

Межы скроневай вобласці адпавядаюць контурам скроневай мышцы, якія можна вызначыць пры сцісканні зубоў.

Скура скроневай вобласці тонкая, у большай ступені ў яе пярэднім аддзеле; падскурная абалоніна друзлая. У заднім аддзеле скроневай вобласці ёсць валасяное покрыва.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Твар
Вісконсін (рака)

**Вісконсін** () — рака ў ЗША, левы прыток Місісіпі. Даўжыня 655 км, плошча басейна 31450 км². Бярэ пачатак з возера В’ю-Дэзер, цячэ па пагорыстай раўніне. Асноўныя прытокі: справа — Рыб, Елаў-Рывер, Барабой, Кікапу, злева — О-Клэр, Пловер. Веснавое разводдзе (сакавік — май). Сярэднегадавы расход вады ў ніжнім цячэнні 250 м³/сек, найбольшы — 2300, самы нізкі — 50 м²/сек. У басейне шмат ГЭС (найбольшая — Гранд-Фрэйзер-Фолс), вадасховішчаў (больш за 20). На Вісконсіне размешчаны гарады: Мерыл, Уоса, Стывенс-Пойнт, Вісконсін-Рапіда.

## Спасылкі 
* Марк Морган: Справаздача пра раку Вісконсін  
* Тэорыі паходжання назвы Вісконсіна  Wisconsin Historical Society 
* Карты ніжняга Вісконсіна 

Катэгорыя:Прытокі Місісіпі
Катэгорыя:Рэкі Вісконсіна
Вірылізм

**Вірылізм** (ад ) — з'яўленне ў жанчын другасных мужчынскіх палавых прыкмет. Пры вірылізме надыходзіць агрубенне голасу, разрастанне на твары і целе пушковых валасоў, рост вусоў і барады, павелічэнне ў памерах вонкавых палавых органаў, недаразвіццё (а ў дарослых - атрафія) ўнутраных жаночых палавых органаў; менструацыя не з'яўляецца або, з'явіўшыся, спыняецца. Мускулатура і шкілет набываюць мужчынскія рысы. Вірылізм развіваецца пры функцыянальных або арганічных зменах у эндакрыннай сістэме, асабліва ў кары наднырачнікаў і пярэдняй долі мазгавога прыдатка (гіпофізе). Узнікненне вілірызму можа быць таксама звязана з пухлінамі мозгу, сапраўдным або псеўдгермафрадытызмам, цяжарнасцю, клімактэрычным перыядам. Лячэнне накіравана на ліквідацыю асноўнай прычыны, якая выклікала вірылізм.

## Гл. таксама 
* Вірылізацыя

Катэгорыя:Палавы дымарфізм
Катэгорыя:Эндакрынныя захворванні
Віслока

**Віслока** () — рака ў Польшчы, шматводны правы прыток верхняй Віслы. Даўжыня 163 км. Бярэ пачатак у Бяскідах і цячэ ў агульным кірунку на поўнач. Дукельскі перавал аддзяляе сістэму Віслокі ад сістэмы верхняй Цісы (прыток Дуная). На Віслоцы — гарады Мелец, Дэмбіца, Ясла.

## Літаратура 
* Adam Fastnacht: Slownik Historyczno-Geograficzny Ziemi Sanockiej w Sredniowieczu, Krakau 2002, ISBN 83-88385-14-3
* Wojciech Blajer. Bemerkungen zum Stand der Forschungen uber die Enklawen der mittelalterlichen deutschen Besiedlung zwischen Wisłoka und San. [in:] Późne średniowiecze w Karpatach polskich. red. Prof. Jan Gancarski. Krosno. 2007. ISBN 978-83-60545-57-7

Катэгорыя:Прытокі Віслы
Катэгорыя:Рэкі Падкарпацкага ваяводства
Віт

* Віт — рака ў паўночна-заходняй Балгарыі
* «ВІТ» — абласное грамадскае аб’яднанне маладых навукоўцаў у Гродна

## Вядомыя асобы 
* Віт (II—III ст.) — хрысціянскі святы
* Віт (XIII ст.) — біскуп наваградскі
* Якаб дэ Віт — галандскі жывапісец
* Ян дэ Віт (1625—1672) — галандскі дзяржаўны дзеяч
Віталізм

**Віталізм** (ад  — жыццёвы, жыватворны, жывы) — ідэалістычная плынь у біялогіі, якая дапускае наяўнасць у арганізмах асаблівай нематэрыяльнай жыццёвай сілы. Віталізм бярэ пачатак ад першабытнага анімізму — ад уяўленняў пра адушаўлёнасць усіх цел прыроды. Элементы віталізму прысутнічаюць ў творах мысляроў антычнасці: Платона - пра несмяротную душу (псіхею) і Арыстоцеля - пра асаблівую нематэрыяльную сілу "энтэлехію", якая кіруе з'явамі жывой прыроды. Пасля эпохі Адраджэння ідэя адушаўлёнасці нежывых цел саступіла месца механічнаму разуменню з'яў як неарганічнага так і арганічнага свету. У 17 ст. з'явілася дуалістычнае вучэнне, якое праводзіла рэзкую мяжу паміж целамі нежывой прыроды і жывымі істотамі. Я. Б. ван Гельмант стварыў вучэнне пра "археі" - духоўныя пачаткі, якія рэгулююць дзейнасць органаў цела. Больш дэталёва гэтую віталістычную канцэпцыю развіў у пачатку 18 ст. нямецкі ўрач Г. Шталь, які лічыў, што жыццём арганізмаў кіруе душа. У пачатку 19 ст. адзначалася адраджэнне віталістычнай ідэі як рэакцыя на спрошчаныя механістычныя ўяўленні французскіх матэрыялістаў 18 ст. (Д. Дзідро, Ж. Ламетры і інш.). Нематэрыяльны пачатак жыцця нямецкі анатам І. Ф. Блуменбах называў фарматыўным імкненнем, нямецкі прыродазнавец Г. Р. Трэвіранус - жыццёвай сілай (vis vitalis - адсюль і назва ўсяго напрамку).

## Літаратура 
* *Guenter Albrecht-Buehler*. Cell Intelligence. 

Катэгорыя:Гісторыя біялогіі
Катэгорыя:Неакадэмічныя напрамкі даследаванняў
Катэгорыя:Філасофскія кірункі і школы
Катэгорыя:Састарэлыя навуковыя тэорыі
Віс (востраў)

**Віс** (), **Ліса** () — востраў у Адрыятычным моры, у паўднёвай частцы Харватыі, каля далмацінскага ўзбярэжжа. На востраве размешчаны аднайменны горад.

Плошча вострава — 90,26 км², насельніцтва — 3617 чалавек (2001 г.). Найвышэйшы пункт вострава — г. Хум (587 м), даўжыня берагавой лініі — 76,6 км. Ад вострава Хвар аддзелены Віскім каналам. Востраў Віс — самы аддалены ад мацерыка сярод населеных астравоў Адрыятыкі.

Самыя вялікія населеныя пункты — горад Віс (1960, перапіс 2001 г.) на ўсходнім беразе вострава і Коміжа (1677, перапіс 2001 г.) на заходнім. У горадзе Віс ёсць паромная прыстань, якая злучае востраў з востравам Хвар і мацерыковым горадам Спліт.

Насельніцтва занята турыстычным абслугоўваннем, рыбалоўствам, вінаградарствам.

## Славутасці 
thumb|злева|Францысканскі кляштар у г. Віс

* Віс — невялікі старадаўні горад. Францысканскі кляштар XVI стагоддзя, пабудаваны на развалінах грэчаскага і рымскага тэатраў, некалькі цэркваў і палацаў XVI і XVII стагоддзяў.

* Коміжа — горад рыбакоў. Мноства рыбных рэстаранаў, а таксама музей рыбалоўства, размешчаны ў старадаўняй прыгоннай вежы.

* «Блакітная пячора» () — размешчана на невялікім востраве Бішава, які знаходзіцца недалёка ад горада Коміжа. Турыстаў прыцягвае грот, у якім, дзякуючы эфекту пераламлення святла ў вадзе, усе людзі і прадметы здаюцца залітымі блакітным святлом.

## Спасылкі 
* в. Віс (харв., англ.)

Катэгорыя:Астравы Харватыі
Катэгорыя:Астравы Адрыятычнага мора
Катэгорыя:Славутасці Харватыі
Катэгорыя:Спліцка-Далмацінская жупанія
Віт (рака)

**Віт** — рака ў паўночна-заходняй частцы Балгарыі, правы прыток Дуная.

Даўжыня 195 км, плошча басейна 3,2 тыс. км². Утвараецца ад зліцця рэк Чэрні-Віт і Белі-Віт, якія бяруць пачатак у горах Злацішка-Цяцевенска-Планіна (сістэма Стара-Планін); да вёскі Гложэнэ цячэ ў гарах, а затым выходзіць на Дунайскую раўніну. Сярэдні расход вады ля Ясена каля 15 м³/сек. Увесну — падвышаная воднасць, летам і восенню — нізкі сцёк да перасыхання. ГЭС.

## Спасылкі 
* Рака Віт на BlueLink.net 

Катэгорыя:Рэкі Балгарыі
Катэгорыя:Прытокі Дуная
Інстытут тэалогіі імя святых Мяфодзія і Кірыла БДУ

**Інстытут тэалогіі імя святых Мяфодзія і Кірыла Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта** — структурнае падраздзяленне Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Размяшчаецца ў будынку былой духоўнай кансісторыі на рагу праспекта Незалежнасці і вул. Чырвонаармейская, 24/1.

## Гісторыя 
У 1992 годзе ў Еўрапейскім гуманітарным ўніверсітэтце (ЕГУ) была заснавана кафедра тэалогіі. На яе базе ў 1993 годзе быў заснаваны багаслоўскі факультэт ЕГУ. У 2006 годзе ён ўвайшоў у склад Белдзяржуніверсітэта, выпускнікі атрымлівалі дыпломы дзяржаўнага ўзору.

Інстытут рыхтуе кваліфікаваных спецыялістаў у галіне праваслаўнага багаслоўя, гісторыі Царквы, сучаснага рэлігіязнаўства для работы ў навукова-даследчых установах, выдавецтвах, СМІ, сацыяльных, грамадскіх і дабрачынных арганізацыях. З 2001 года адкрыта магістратура па спецыяльнасці «тэалогія». Выпускнікі працуюць у сістэме вышэйшай і сярэдняй дзяржаўнай адукацыі, у катэхізатарскіх, царкоўнапрыходскіх і нядзельных школах, рэдакцыях царкоўных выданняў. У 2006/2007 навучальным годзе навучалася 92 студэнты і 11 магістрантаў.

Цэнтрам духоўнага жыцця Інстытута з’яўляецца дамовая царква ў гонар святых роўнаапостальных Мяфодзія і Кірыла. Настаяцель яе — кандыдат багаслоўя протаіерэй Сергій (Гардун).

У Інстытуце дзейнічаюць: студэнцкая рада самакіравання, рада па якасці адукацыі, літаратурна-гістарычны клуб, клуб аматараў царкоўнаславянскай мовы, царкоўны хор і хор Інстытута тэалогіі, дыскусійны багаслоўскі клуб, мастацкая галерэя, нядзельная школа.

## Рэктары 
* Філарэт (Вахрамееў), Мітрапаліт Мінскі і Слуцкі, Патрыяршы Экзарх усяе Беларусі, доктар багаслоўя, прафесар (з 1992 па 2014);
* Павел (Панамароў), Мітрапаліт Мінскі і Заслаўскі, Патрыяршы Экзарх усяе Беларусі, кандыдат багаслоўя (з 2014 па 2020);
* Веніямін (Тупека), Мітрапаліт Мінскі і Заслаўскі, Патрыяршы Экзарх усяе Беларусі, кандыдат багаслоўя (з 2020).

Катэгорыя:Факультэты БДУ
Катэгорыя:З’явіліся ў 1992  годзе
Катэгорыя:1992  год у Мінску
Катэгорыя:Мінская епархія
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Беларускай Праваслаўнай Царквы
Царква Святых Жонак-Міраносіц (Баранавічы)

**Царква Святых Жонак-Міраносіц** — храм Беларускай Праваслаўнай Царквы ў Баранавічах. Размешчаны ў цэнтры горада.

## Будаўніцтва 
Аўтар праекта храма — Леанід Васілевіч Макарэвіч, Заслужаны архітэктар Рэспублікі Беларусь. Царква будавалася за кошт ахвяраванняў на працягу пяці гадоў і пяці месяцаў.

31 мая 2001 года Стэфан, архіепіскап Пінскі і Лунінецкі, асвяціў месца пад будаўніцтва. Да 1947 года паблізу гэтага месца знаходзілася Свята-Аляксандра-Неўская царква. 20 мая 2002 года пачатак будаўнічых работ блаславіў і асвяціў закладны камень Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі Аляксій II.

Да канца ліпеня 2004 года былі асвечаны чатыры званы, адзін з іх на той момант быў самым буйным у Беларусі (вага каля 1,5 тон). 7 лістапада 2005 года архіепіскап Стэфан асвяціў два першыя накупальныя крыжы, якія адразу ўсталявалі на месцы. 12 кастрычніка 2006 года быў усталяваны галоўны купал — сёмы з трынаццаці. На той момант завяршаліся тынкавыя працы ўнутры царквы, былі ўстаўлены практычна ўсе вокны, атынкаваны і пафарбаваны званіца, барабаны купалаў бабінца, пачаліся дахавыя работы, зробленыя падмуркі ганкаў. 23 лістапада 2006 г. архіепіскап Стэфан асвяціў яшчэ пяць накупальных крыжоў.

## Служба 
20 кастрычніка 2007 года Філарэт, мітрапаліт Мінскі і Слуцкі, патрыяршы экзарх усяе Беларусі, з архіепіскапам Стэфанам і Серафімам, біскупам Бабруйскім і Быхаўскім, у саслужэнні духавенства асвяціў царкву ў гонар Святых Жонак-Міраносіц і ўзначаліў першую літургію ў храме, пасля якой было зачытана пасланне патрыярха Аляксія II.

Пры царкве працуе Нядзельная школа для дарослых і дзяцей. Штогод у Нядзельнай школе навучаецца каля 200 чалавек. Пры Нядзельнай школе дзейнічаюць гурткі малявання, дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, харавы, харэаграфічны, «Справы міласэрнасці». Навучэнцы наведваюць дзіцячы прытулак, Молчадскую школу інтэрнат, дзяцей-інвалідаў, вядуць сумесную працу з дзіцячай бібліятэкай.

З 2008 года сумесна з ДУА «Гімназія № 4» г. Баранавічы створаны гадовы праваслаўны лагер.

Штогод арганізоўваюцца паломніцкія паездкі па святых месцах.

## Спасылкі 
* 
* Старонска
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Баранавічаў
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Леаніда Макарэвіча
Катэгорыя:Храмы Пінскай і Лунінецкай епархіі
Катэгорыя:2008 год у Беларусі
Арганоіды

[thumb|right|300px|[цытаплазма разам з яе кампанентамі (*арганеламі*), у тыповай жывёльнай клетцы:
(1) Ядзерка
(2) Ядро
(3) Рыбасома (маленькія пункты)
(4) Везікула
(5) Шурпаты эндаплазматычны рэтыкулум (ER)
(6) Апарат Гольджы
(7) Цыташкілет
(8) Гладкі эндаплазматычны рэтыкулум
(9) Мітахондрыя
(10) Вакуоль
(11) Цытаплазма
(12) Лізасома
(13) Цэнтрыёль і Цэнтрасома ]]
**Арганоіды** (ад орган і  — від), ці **арганелы**  — у цыталогіі пастаянныя спецыялізаваныя структуры ў клетках жывых арганізмаў. Кожны арганоід выконвае пэўныя функцыі, жыццёва неабходныя для клеткі. Тэрмін «Арганоіды» тлумачыцца супастаўленнем гэтых кампанентаў клеткі з органамі шматклетачнага арганізма. Арганоіды супрацьпастаўляюць часавым уключэнням клеткі, якія з'яўляюцца і знікаюць падчас абмену рэчываў.

Часам арганоідамі лічаць толькі пастаянныя структуры клеткі, размешчаныя ў яе цытаплазме. Часцяком ядро і ўнутрыядзерныя структуры (напрыклад, ядзерка) не завуць арганоідамі. Клетачную мембрану, вейчыкі і жгуцікі таксама звычайна не прылічваюць да арганоідаў.

Не завуць арганоідамі таксама рэцэптары і іншыя дробныя, малекулярнага ўзроўню, структуры. Мяжа паміж малекуламі і арганоідамі не вельмі выразная. Так, рыбасомы, якія звычайна адназначна адносяць да арганоідаў, можна лічыць і складаным малекулярным комплексам. Усё часцей да арганоідаў прылічваюць і іншыя падобныя комплексы параўнальных памераў і ўзроўню складанасці — пратэасомы, сплайсасомы і інш. У той жа час параўнальныя па памерах элементы цыташкілета (мікратрубачкі, тоўстыя філаменты папярочнапаласатых мышцаў і г.д.) звычайна да арганоідаў не адносяць. Ступень сталасці клетачнай структуры — таксама ненадзейны крытэрый яе аднясення да арганоідаў. Так, верацяно дзялення, якое хоць і не ўвесь час, але заканамерна прысутнічае ва ўсіх эўкарыятычных клетках, звычайна да арганоідаў не адносяць, а везікулы, якія ўвесь час з'яўляюцца і знікаюць падчас абмену рэчываў — адносяць. Шмат у чым набор арганоідаў, які пералічваецца ў навучальных кіраўніцтвах, вызначаецца традыцыяй.

Мяркуюць, што мітахондрыі і пластыды — гэта былыя сімбіёнты клетак, што ўтрымліваюць іх, якія некалі былі самастойнымі пракарыётамі (гл. Протасімбіятычная тэорыя).

## Литература 
* Биологический энциклопедический словарь. — М., «Советская энциклопедия», 1986.
* *Грин Н., Стаут У., Тейлор Д.* Биология. — М., «Мир».

## Спасылкі 
Катэгорыя:Цыталогія
Віслакрылыя

**Віслакрылыя**, **віслакрылкі** (*Megaloptera*)  — атрад насякомых.

## Апісанне 
Адрозніваецца каля 40 відаў. Пашыраны ва ўсім свеце. Жывуць каля вады, на прыбярэжнай расліннасці, лічынкі ў вадзе. На Беларусі найбольш вядомая .

Маларухомыя насякомыя цёмнага колеру. Маюць дзве пары аднатыпных перапончатых шырокіх крылаў (размах 2—4 см), якія ў спакоі стрэхападобна прыкрываюць брушка. Вусікі шчацінкападобныя, шматчленікавыя, вочы фасетачныя, буйныя.

Вылет дарослых насякомых вясной або ў пачатку лета. Яйцы адкладваюць на лісце водных раслін. Лічынкі жывуць у вадзе 2 гады, кормяцца дробным насякомымі і іх лічынкамі, акукліваюцца ў глебе; пажыва для рыб.

## Літаратура 
* Віслакрылыя // 

## Спасылкі 
* Насекомые // Энцыклапедыя Кругасвет


Катэгорыя:Атрады насякомых
Медум

**Медум** або **Мейдум** — егіпецкі могільнік (некропаль), які знаходзіцца ў мухафазе Бені-Суэйф, прыкладна ў сотні кіламетраў на поўдзень ад Каіра. Самым вядомым збудаваннем некропаля з'яўляецца Медумская піраміда, пабудаваная пры фараоне Снофру.

## Збудаванні 
Акрамя Медумскай піраміды, вядома таксама некалькі мастаб часоў ранняй 4 дынастыі:
* мастаба № 17, пахаванне невядомага князя;
* мастаба № 16, пахаванне прынца Рахатэпа (сына Снофру), военачальніка і вярхоўнага жраца бога Ра, і яго жонкі Нафрэт (тут была знойдзена іх выдатна захаваная скульптурная выява, якую сёння можна ўбачыць у Каірскім музеі);
* мастаба № 6, пахаванне Нефермаата, сына Снофру і архітэктара Медумскай піраміды, і яго жонкі Ітэт. У гэтай грабніцы была знойдзена знакамітая фрэска з выявай гусей, т.зв. «Медумскія гусі» або «Медумскі гусіны фрыз», якая мае вялікую мастацкую каштоўнасць.

Могільнік працягвалі выкарыстоўваць таксама ў часы Новага Царства і ў Позні перыяд.

Выява:02_meidum_pyramid.jpg|Піраміда ў Медуме
Выява:09 meidum mastaba m17.jpg|Мастаба M17
Выява:Meidum_geese.jpg|«Медумскія гусі» з мастабы M6
Выява:Rahotep statue.jpg|Статуя Рахатэпа з мастабы M16

680px|none|thumb|Від на Медумскі могільнік з уваходу Медумскай піраміды.Мастаба M17, на заднім плане грабніцы часоў 4 дынастыі.

## Гл. таксама 
* Піраміда ў Медуме

## Літаратура 
* Dieter Arnold: *Lexikon der ägyptischen Baukunst*, Artemis & Winkler, Zürich 1997, ISBN 3760810993
* Hans Bonnet: *Meidum*, in: *Lexikon der ägyptischen Religionsgeschichte*, Hamburg 2000 ISBN 3-937872-08-6 S. 446.
* Wolfgang Helck/Eberhard Otto: *Meidum*, in: *Kleines Lexikon der Ägyptologie*, Harrassowitz Verlag Wiesbaden, 1999 ISBN 3-447-04027-0 S. 183.
* Miroslav Verner, *Die Pyramiden*, Rowohlt Verlag, 1999, S. 185 ff *Die Pyramide des Snofru in Meidum*, ISBN 3499608901

## Спасылкі 
* Медумскі некропаль на сайце "http://www.virtual-egypt.com/" 

Катэгорыя:Некропалі Старажытнага Егіпта
Катэгорыя:Мухафаза Бені-Суэйф
Яцкавічы (Брэсцкі раён)

**Я́цкавічы** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Лышчыцкага сельсавета. Размешчаны за 30 кіламетраў на паўночны захад ад Брэста, за 5,5 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Лышчыцы.

## Гісторыя 
Паводле пісьмовых крыніц старажытная вёска вядома з XVI стагоддзя як сяло — цэнтр войтаўства ў Берасцейскім старостве Вялікага Княства Літоўскага. У 1566 годзе ў сяле налічвалася 22 дымы, прыбытак 30 коп грошаў.

У XIX стагоддзі вёскі Яцкавічы 1 і Яцкавічы 2 і аднайменны маёнтак знаходзіліся ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. Маёнтак складаўся з аднайменнага фальварка і вёскі Яцкавічы 1 належаў Лабаноўскаму і памешчыцы Сузін. Мелася карчма, што размяшчалася ў вёсцы Чэрвінцы. Яцкавічы 2 — дзяржаўная ўласнасць, уваходзілі ў маёнтак Марозавічы. У 1870 годзе ў Яцкавічах 2157 рэвізскіх душ. Паводле перапісу 1897 года адна вёска (110 двароў, 665 жыхароў), у Лышчыцкай воласці Брэсцкага павета.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора ў складзе Польшчы, у Лышчыцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў БССР. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 13 жыхароў. Да 20 мая 1957 года вёска ўваходзіла ў склад Воўчынскага сельсавета, да 18 кастрычніка 1982 года — у склад Малазводскага сельсавета Камянецкага раёна.

## Насельніцтва 
* 169 гаспадарак, 413 жыхароў (2005)
* 738 жыхароў (1905)
* 81 двор, 341 жыхар (1921)

## Інфраструктура 
Праваслаўны храм, аддзяленне сувязі, базавая агульнаадукацыйная школа.

## Славутасці 
* Сядзіба Талочкаў

### Страчаная спадчына 
* Сядзібны дом. Знішчаны ў 1997 годзе.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Лышчыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Цюпрыкі

**Цю́прыкі** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Лышчыцкага сельсавета. Размешчаны за 26 ад Брэста, 9 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Лышчыцы.

## Гісторыя 
У XX стагоддзі невялікая вёска ў Ратайчыцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле Рыжскага мірнага дагавора ў складзе Польшчы, у Ратайчыцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў БССР. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 4 жыхары.

4 верасня 1972 года да вёскі далучана вёска Баяры.

## Насельніцтва 
* 27 гаспадарак, 58 жыхароў (2005)
* 14 двароў, 69 жыхароў (1921)
* 107 жыхароў (1959)
* 64 жыхары (1970)

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Лышчыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Царква ў гонар вялебных Опцінскіх старцаў (Мінск)

**Царква ў гонар вялебных Опцінскіх старцаў** — храм Беларускай Праваслаўнай Царквы ў Мінску. Знаходзіцца па адрасе вул. Касманаўтаў, д. 24, належыць Свята-Серафімаўскаму прыходу горада Мінска.

## Будаўніцтва 
Пабудаваны ў 2003 годзе па праекце архітэктара Тамары Аляксееўны Судзілоўскай.

## Будынак і аздабленне 
Вонкавае аблічча царквы і званіцы спалучае традыцыі беларускага драўлянага дойлідства і сучаснасці.

Царква мае чатырохярусны дубовы разны іканастас і разныя драўляныя ківоты, вырабленыя беларускімі майстрамі.

У царкве, у іконе св. Мікалая Мірлікійскага, захоўваецца часціца мошчаў гэтага Свяціцеля. Сама ікона з’яўляецца копіяй Барскай, асвечана на рацы з мошчамі св. Мікалая ў г. Бары ў Італіі. Таксама ў царкве захоўваюцца часціца мошчаў св. Серафіма Сароўскага і святыя мошчы сарака угоднікаў Божых.

Ахвярадаўцамі падораны храму абразы 18—19 ст., якія прадстаўляюць мастацкую і гістарычную каштоўнасць — св. Васы Іерусалімскай, Уяўлення Багародзіцы св. Сергію Раданежскаму, Мікалая Цудатворцы.

Спісы абразоў у храме — Божай Маці — «Неўпівальная чаша», «Казанская», «Усецарыца», «Дзяржаўная», «Млекакорміца», Троіца, святых — Ефрасінні Полацкай, Сергія Раданежскага, Уладзіміра, Аляксандра Неўскага, Іаана Кранштацкага, Опцінскіх старцаў, лекара Панцеляймона напісаны мастаком-іканапісцам Алегам Хамутовым. Таксама гэтым мастаком для царквы напісаны абраз Св. дабраверных Пятра і Фяўронні, заступнікаў сям’і.

## Служба 
Урачыстае асвячэнне адбылося 3 жніўня 2003 года.

Настаяцель прыходу протаіерэй Аляксандр Шырытон ў 1999 годзе блаславіў стварэнне пры царкве сястрынства св. страстацерпіцы Аляксандры і маладзёжнага цэнтра св. Серафіма Сароўскага. Дзейнасць гэтых суполак накіравана на ўдзел ва ўсіх справах прыходу, аказанне пасільнай дапамогі хворым і тым, хто мае ў гэтым патрэбу.

У храме размяшчаецца паломніцкі аддзел Мінскай епархіі.

## Спасылкі 
* 
* Перечень культовых зданий, расположенных в г. Минске 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Мінска
Катэгорыя:З’явіліся ў 2003 годзе
Катэгорыя:2003 год у Мінску
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:Вуліца Касманаўтаў (Мінск)
Катэгорыя:Храмы Мінскай епархіі
Востраў Танфільева

**Востраў Танфільева** (, ) — востраў у Малой градзе Курыльскіх астравоў. Адміністрацыйна ўваходзіць у склад Сахалінскай вобласці Расіі. На востраў таксама прэтэндуе Японія. Названы ў гонар Г. І. Танфільева.

Плошча вострава 12,92 км². Мае вулканічнае паходжанне. Вышыня паверхні 8 — 12 м. Даўжыня — 8,3 км. Найбольшая шырыня — 5,5 км. Пакрыты лугамі і зараснікамі хмызняку з карлікавай бярозы і вярбы. З’яўляецца часткай прыроднага заказніка «Малыя Курылы».

У старажытнасці населены айнамі, якія называлі востраў Танфільева *Шышо* («голыя скалы»). З канца XVIII ст. фактычна кантраляваўся японцамі. Афіцыйна ўвайшоў у склад Японіі толькі ў 1855 г. У канцы II сусветнай вайны насельніцтва складала 931 чал. У 1945 г. заняты савецкімі войскамі і пазней уключаны ў склад РСФСР. У наш час на востраве Танфільева месціцца расійская памежная застава.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 〔北海道〕水晶島(すいしょうとう)
* Остров Танфильева, Малая Курильская гряда

Катэгорыя:Малая Курыльская града
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Востраў Палонскага

**Востраў Палонскага** (, ) — востраў у Малой градзе Курыльскіх астравоў. Адміністрацыйна ўваходзіць у склад Сахалінскай вобласці Расіі. На востраў таксама прэтэндуе Японія. Плошча — 11,57 км².

Мае вулканічнае паходжанне. Вышыня паверхні да 18 м, значная частка забалочана. На поўдні вылучаюцца 2 возеры. Пакрыты травяной і хмызняковай расліннасцю. На ўзбярэжжы ёсць пясчаныя пляжы.

Айны называлі востраў Палонскага *Тарара вука* («скураны рамень»). У 1875—1945 гг. належаў Японіі. У гэты перыяд на востраве існавала некалькі рыбацкіх паселішчаў, жыло 1457 чал. У 1945 г. заняты савецкімі войскамі і пазней уключаны ў склад РСФСР. На востраве захаваліся рэшткі двух японскіх і аднаго савецкага паселішчаў.

У нашы дні ненаселены. З’яўляецца часткай прыроднага заказніка «Малыя Курылы».

## Спасылкі 
* 多楽島（歯舞群島）の島勢 
* Е. В. Линник, Заповедник «Курильский» 
* Ученые заповедника «Курильский» вернулись из экспедиции на остров Полонского

Катэгорыя:Малая Курыльская града
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Рудавец (Брэсцкі раён)

**Руда́вец** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Лышчыцкага сельсавета. Размешчаны за 28 кіламетраў на поўнач ад Брэста, 9 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Лышчыцы.

## Гісторыя 
У XVIII стагоддзі ў Берасцейскім павеце  і ваяводстве Вялікага Княства Літоўскага. У 1767 годзе ўласнасць пана Юзафа (Іосіфа) Дулебы.

У XIX стагоддзі вёска ў Воўчынскай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. У 1905 годзе 106 жыхароў.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора ў складзе Польшчы, у Лышчыцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну нацысты знішчылі 13 двароў, загубілі 2 жыхароў; 16 вяскоўцаў загінулі на фронце.

## Насельніцтва 
* 28 гаспадарак, 53 жыхары (2005)
* 28 двароў, 169 жыхароў (1921)
* 65 двароў, 320 жыхароў (1940)
* 163 жыхары (1959)
* 146 жыхароў (1970)
* 33 гаспадаркі, 75 жыхароў (1997)

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. — ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Лышчыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Рудавец (возера)

**Рудаве́ц** — возера ў Беларусі, у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дружнянка (выцякае з возера), за 16 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад горада Браслаў.

Плошча паверхні возера 0,28 км². Даўжыня 0,82 км, найбольшая шырыня 0,44 км, даўжыня берагавой лініі 2,04 км. Найбольшая глыбіня 1,6 м, сярэдняя 1 м. Плошча вадазбору 4,3 км². Аб’ём вады ў возеры 0,28 млн м³.
Катлавіна возера рэшткавага тыпу, выцягнутая ў напрамку з захаду на ўсход. Схілы катлавіны вышынёй ад 3—4 да 5—9 метраў. Берагі сплавінныя, вышынёй 0,3—0,4 м. Вакол возера пераўвільготненая пойма шырынёй 100—150 м. Дно возера выслана сапрапелем. Зарастае слаба. Растуць трыснёг, хвошч, рдзест плывучы, шышняк.
Возера дыстрафіруючае, слабапраточнае. У Рудавец упадаюць ручаі, выцякае рака Дружнянка.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Друйкі
Георг Эрнст Шталь

**Георг Эрнст Шталь** (; , Ансбах, Баварыя — , Берлін, Каралеўства Прусія) — нямецкі ўрач і хімік.

## Біяграфія 
У 1683 годзе скончыў медыцынскі факультэт Іенскага ўніверсітэта. Пасля заканчэння ўніверсітэта стаў там жа прыват-дацэнтам, а затым прафесарам медыцыны. З 1687 — прыдворны ўрач герцага Саксен-Веймарскага Іагана Эрнста. З 1694 — прафесар універсітэта ў Гале. З 1716 — лейб-медык прускага караля Фрыдрыха Вільгельма I. У Берліне ён стаў прэзідэнтам Медыцынскай калегіі — вышэйшай медыцынскай установы Прусіі. Дзякуючы яго намаганням у Берліне была заснавана медыка-хірургічная калегія для падрыхтоўкі ваенных урачоў.

Развіваючы погляды І. І. Бехера, сфармуляваў (упершыню у 1697, падрабязна ў 1703) тэорыю флагістона. Гэтая тэорыя, якая аб’ядноўвала шматлікія звесткі аб працэсах аднаўлення і гарэння, атрымала шырокае распаўсюджванне ў XVIII стагоддзі. Флагістонная тэорыя Шталя стала першай тэорыяй навуковай хіміі, і адыграла важную ролю ў канчатковым вызваленні хіміі ад алхіміі. Работы па даследаванні газаў і працы А. Лавуазье абверглі тэорыю флагістона ў канцы XVIII стагоддзя. У сваіх працах па фізіялогіі Шталь выступаў віталістам.

Катэгорыя:Хімікі Германіі
Катэгорыя:Медыкі Германіі
Рудавец

**Рудавец** — тапоним:

* Рудавец — вёска ў Лышчыцкім сельсавеце Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці.
* Рудавец — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дружнянка
Джордж Абела

**Джордж Абела** (, , нар. ) — мальтыйскі палітык-лейбарыст, прэзідэнт Мальты з 4 красавіка 2009 па 4 красавіка 2014.

## Біяграфія 
Скончыўшы Мальтыйскі ўніверсітэт, з 1975 Джордж Абела працаваў юрыстам, актыўна ўдзельнічаючы ў дзейнасці прафсаюзных арганізацый. У 1982—1992 ён з’яўляўся прэзідэнтам Футбольнай асацыяцыі Мальты і шмат зрабіў для развіцця спартыўнай інфраструктуры. Затым ён быў абраны намеснікам старшыні Лейбарысцкай партыі па партыйных справах, а ў 1996 пасля перамогі партыі на парламенцкіх выбарах саветнікам прэм’ер-міністра Альфрэда Санта, але ўжо ў наступным годзе з-за рознагалоссяў з апошнім сышоў у адстаўку. У 1998 ён пакінуў партыйны пост, а ў 2000 годзе сышоў з прафсаюзнага кіраўніцтва, заняўшыся прыватнай юрыдычнай практыкай. У 2008 ён удзельнічаў у выбарах лідара лейбарыстаў, але заняў другое месца, атрымаўшы ў другім туры каля 34 % галасоў.

У 2009 парламент Мальты абраў Джорджа Абела новым прэзідэнтам краіны. Паколькі ва ўладзе ў краіне знаходзілася кансерватыўная Нацыяналістычная партыя, гэта стала першым выпадкам абрання на Мальце прэзідэнта ад дзеючай апазіцыі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт прэзідэнта Мальты.  

Катэгорыя:Прэзідэнты Мальты
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Альфрэд Сант

**Альфрэд Сант** (, , П’ета, Мальта) — мальтыйскі палітык і дзяржаўны дзеяч. Сант узначальваў Лейбарысцкую партыю з 1992 па 2008 год, займаў пасаду прэм’ер-міністра Мальты з 1996 па 1998 год, у перыяды з 1992 па 1996 і з 1998 па 2008 гады быў лідарам апазіцыі.

Пасля паражэння на выбарах 2008 года Альфрэд Сант перадаў пост лідара партыі свайму маладому таварышу Джозефу Мускату.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Мальты
Катэгорыя:Палітыкі Мальты
Пластыды

right|300 px
[thumb|300px|Раслінныя клеткі [Лістасцябловыя імхі|лістасцябловага імху *Plagiomnium affine* з бачнымі хларапластамі (вельмі павялічана)]]
**Пласты́ды** (от  — *вылеплены*) — арганоіды эўкарыятычных раслін і некаторых фотасінтэзавальных прасцейшых (напрыклад, эўглены зялёнай). Маюць у сваім складзе мноства копій кальцавой ДНК.

Для іх характэрна наяўнасць дзвюх мембран: вонкавай і ўнутранай. Унутраная мембрана значна большая за вонкавую. Яна выгінаецца і стварае складкі і выступы. Унутры пластыд знаходзіцца вадкасць, якая па саставе адрозніваецца ад цытаплазмы клеткі. На ўнутранай мембране большасці пластыд размяшчаюцца афарбаваныя арганічныя рэчывы — пігменты. Яны бываюць некалькіх колераў — чырвоныя, аранжавыя, жоўтыя і зялёныя. У залежнасці ад таго, якіх пігментаў больш, адрозніваюць дзве разнавіднасці афарбаваных пластыд. Па афарбоўцы і выкананай функцыі вылучаюць тры асноўных тыпы пластыд:
* **Храмапласты** — пластыды, афарбаваныя ў жоўты, чырвоны ці аранжавы колер. Афарбоўка храмапластаў звязана з назапашваннем у іх каратыноідаў. Храмапласты вызначаюць афарбоўку восеньскага лісця, пялёсткаў кветак, карняплодаў, саспелых пладоў.
* **Хларапласты** — пластыды, якія нясуць фотасінтэзуючыя пігменты — хларафілы. Маюць зялёную афарбоўку ў вышэйшых раслін, харавых і зялёных водарасцей. Набор пігментаў, якія ўдзельнічаюць у фотасінтэзе (і, адпаведна, вызначаюць афарбоўку хларапласту) распазнаны ў прадстаўнікоў розных таксанамічных аддзелаў. Хларапласты маюць складаную ўнутраную структуру.
* **Лейкапласты** — неафарбаваныя пластыды, якія як правіла выконваюць функцыю назапашвання. У іх адкладаюцца ў запас арганічныя рэчывы, напр. лейкапластах клубняў бульбы накопліваецца крухмал. Лейкапласты вышэйшых раслін могуць ператварацца ў хларапласты ці храмапласты.

Пластыды розных тыпаў маюць агульнае паходжанне: усе яны развіваюцца з першасных пластыд утваральнай тканкі, якія маюць выгляд дробных (да 1 мкм) пузыркоў. Пластыды аднаго тыпу могуць ператварацца ў пластыды другога. Так, на святле ў першасных пластыдах фарміруецца ўнутраная мембранная сістэма, сінтэзуецца хларафіл, і яны ператвараюцца ў хларапласты. Лейкапласты могуць ператварацца ў хларапласты або храмапласты. Напрыклад, клеткі клубняў бульбы, якія ўтрымліваюць вялікую колькасць лейкапластаў, на святле набываюць зялёную афарбоўку. Пры старэнні лістоў, выспяванні пладоў у хларапластах разбураецца хларафіл і ўнутраная мембранная сістэма, і яны ператвараюцца ў храмапласты. Толькі храмапласты ніколі не ператвараюцца ў пластыды іншых тыпаў, паколькі з'яўляюцца канечным этапам развіцця пластыд.

## Літаратура 
* Біялогія: вучэб. дапам. для 7-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / В. М. Ціхаміраў [і інш.]; пад рэд. В. М. Ціхамірава; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — Мн.: Нар. асвета, 2010. — ISBN 978-985-03-1340-9
* Біялогія: падруч. для 10-га кл. устаноў агул. сярэд. адукацыі з беларус. мовай навучання / пад рэд. М. Д. Лісава; пер. з рус. мовы В. К. Раманцэвіч. — 3-е выд. — Мн.: Нар. асвета, 2014. — ISBN 978-985-03-2169-5
* 

Катэгорыя:Арганелы
Катэгорыя:Анатомія раслін
Яцкавічы

Назву **Я́цкавічы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Яцкавічы — вёска ў Брэсцкім раёне 

* Мінская вобласць:
** Яцкавічы — вёска ў Будслаўскім сельсавеце Мядзельскага раёна
** Яцкавічы — вёска ў Княгінінскім сельсавеце Мядзельскага раёна

## Гл. таксама 
* Яцкаўшчына
Сегянеўшчына (Брэсцкі раён)

**Сегяне́ўшчына** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Лышчыцкага сельсавета. Размешчана за 30 кіламетраў на паўночны захад ад Брэста, 6 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Лышчыцы.

## Назва 
Фіксавалася слонімскае прозвішча Сегеневіч, воранаўскае Сэгэнь. Ёсць латышскае *Segens*.

## Гісторыя 
У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. У 1863 годзе ўладальнікам маёнтка быў Г. Гажыц. За ўдзел у паўстанні 1863—1864 гадоў паводле царскага ўказа ён быў вымушаны прадаць свой маёнтак у двухгадовы тэрмін, а сам высланы з краю. У 1890 годзе маёнткам валодала М. Гажыч. У 1905 годзе 75 жыхароў, у Лышчыцкай воласці Брэсцкага павета.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора ў складзе Польшчы, у Лышчыцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. У 1939 годзе ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 3 вяскоўцы.

Да 20 мая 1957 года вёска ўваходзіла ў склад Воўчынскага сельсавета, да 18 кастрычніка 1982 года — у склад Малазводскага сельсавета Камянецкага раёна.

## Насельніцтва 
* 19 гаспадарак, 33 жыхары (2005)
* 16 двароў, 70 жыхароў (1921)
* 24 двары, 106 жыхароў (1940)
* 26 гаспадарак, 64 жыхары (1997)

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Лышчыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Нікас Анастасіядыс

** Нікас Анастасіядыс** (; нар. 27 верасня 1946) — 7-ы прэзідэнт Рэспублікі Кіпр (з 2013 па 2023), лідар правацэнтрысцкай палітычнай партыі Дэмакратычнае аб’яднанне.

## Біяграфія 
Упершыню Анастасіядыс быў абраны ў Парламент Кіпра ў 1981 годзе і з’яўляецца лідарам партыі ДІСІ з 8 чэрвеня 1997 года. На парламенцкіх выбарах 22 мая 2011 года яго партыя Дэмакратычнае аб’яднанне атрымала 20 месцаў, больш чым любая іншая партыя, але менш за палову ад агульнай колькасці месцаў у Парламенце Кіпра.

Па сваёй прафесіі ён юрыст і з’яўляецца заснавальнікам юрыдычнай фірмы Nicos Chr. Anastasiades & Partners. Скончыў юрыдычны факультэт у Афінскім універсітэце і аспірантуру Універсітэцкага каледжа Лондана (Універсітэт Лондана).

## Палітычныя погляды 
Партыя Дэмакратычны сход падтрымлівае скарачэнне ці поўную адмову ад вайсковага прызыву.

Партыя Дэмакратычны сход выступае ў падтрымку таго, што трэба скараціць тэрмін вайсковай службы да мінімуму і ажыццяўляць набор у армію з ваенных прафесіяналаў.

## Кіпрскае пытанне 
Нікас Анастасіядыс быў галоўным прыхільнікам плана Кофі Анана па вырашэнні Кіпрскага пытання, хоць больш за палову (61 %) яго аднапартыйцаў прагаласавалі супраць.

## Далучэнне да НАТА 
У лютым 2011 года Парламент Кіпра прагаласаваў за праграму «Партнёрства дзеля міру» — апошні крок Кіпра па далучэнні да НАТА. Па ініцыятыве Нікаса Анастасіядыса партыі ДІСІ, ЕДЕК і ЕК падтрымалі гэта рашэнне. Аднак прэзідэнт Кіпра Дзімітрыс Хрыстофіяс (АКЕЛ) наклаў вета, заявіўшы, што гэта членства не супадае з яго абяцаннем дасягнуць мірнага вырашэння Кіпрскага пытання. Нікас Анастасіядыс заявіў, што Кіпр неадкладна ўступіць у НАТА, калі ён, Анастасіядыс, пераможа на прэзідэнцкіх выбарах у 2013 годзе.

## Прэзідэнтцтва 
У сакавіку 2012 годаНікас Анастасіядыс высунуў сваю кандыдатуру для ўдзелу ў выбарах прэзідэнта Кіпра ў 2013 годзе. Ён набраў 673 галасы (86,73 %), тады як за яго найбліжэйшага суперніка Алену Тэахарус прагаласавалі 108 чалавек (13,27 %).

У 2013 годзе перамог у другім туры прэзідэнцкіх выбараў на Кіпры

4 лютага 2018 года Нікас Анастасіядыс перавыбраны Прэзідэнтам Рэспублікі Кіпр. Па дадзеных міністэрства ўнутраных спраў, Нікас Анастасіядыс у другім туры набраў амаль 56 % галасоў выбаршчыкаў. Яго супернік, кандыдат ад левых сіл Стаўрас Малас, якога падтрымлівала ўплывовая Прагрэсіўная партыя працоўнага народа Кіпра, атрымаў падтрымку 44 % выбаршчыкаў.

## Асабістае жыццё 
Нікас Анастасіядыс жанаты з Андрай Мустакудзі з 1971 года, мае дзвюх дачок Эльзу і Іно, і чатыры ўнука Эндзі, Ніколь, Джордж і Ніка.

У 2026 годзе OCCRP, Беларускі расследавальніцкі цэнтр, , ,  і Кіберпартызаны выпусцілі расследаванне аб бізнес-сувязях сям’і Нікаса Анастасіядыса з беларускім бізнесменам Юрыем Чыжом.

## Спасылкі 
* Перадвыбарны вэб-сайт у прэзідэнцкай кампаніі 2013 года 

Катэгорыя:Прэзідэнты Рэспублікі Кіпр
Катэгорыя:Дзеючыя кіраўнікі дзяржаў
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Гаўдэнцый Шапялевіч

**Радзіслаў Іасафатавіч Шапялевіч**, **Гаўдэнцый** (**Гаўдэнты**, **Гаўдэнтый**) **Шапялевіч** або **Лазарэвіч-Шапялевіч** (, Магілёўская губерня — май ) — беларускі польска- і рускамоўны паэт. Паводле ўспамінаў М. Маркса, Р. Шапялевіча год трымалі пад арыштам па даносе, за гэты час яго жонка звар'яцела. Пасля вызвалення, пакінуў Віцебск і пасяліўся ў бацькоўскім маёнтку Рудня Невельскага павету, куды ў 1830-1840-х гадах штолета прыязджаў з Пецярбурга Я. Баршчэўскі.

## Творчасць 
Радзіслаў Шапялевіч належыць да шматлікай групы беларускіх літаратараў 1840-х гадоў, якія аднолькава добра валодалі польскай і рускай мовамі і цікавіліся беларускім фальклорам і даўніной, аднак, гэта літаратурная плынь хутка згасла.

Пачаў пісаць вершы яшчэ ў акадэміі, асобныя з іх друкаваліся ў «Miesięczniku Połockim», у т.л. вершы «Mierność».

Вершы у рамантычна-баладным стылі на рускай мове («Мальвина» і інш.) публікаваліся ў «Альманах Муз» (1830-1840-я), празаічныя творы Р. Шапялевіча выходзілі ў «Вестник Европы».

Вершы і проза польскай мовай публікаваліся ў штогодніку «Niezabudka» (СПб), газеце Я. Баршчэўскага «Tygodnik Petersburski» (СПб). Асобна выйшла паэма «Psycha» (1843), яе сюжэт наследаваў Апулею і Багдановічу, а форма — Арыёста, мова і форма паэмы бездакорны. Наследаваннем антычным аўтарам быў і «Dyogenes drugi». Апошняя паэма Р. Шапялевіча «Obłąkana», апублікаваная толькі ўрыўкам, сведчыць пра сталасць таленту, пра паварот аўтара ад наследавання да рэальнага ў паэзіі.

Па невядомых прычынах, з усіх беларускіх літаратараў 1840-х гадоў, толькі Р. Шапялевіч не друкаваўся ў альманаху К. Буйніцкага «Rubon». Аднак, мусіць, аднайменны верш «Rubon» прызначаўся для гэтага.

## Зноскі 
## Літаратура 
* Асветнікі зямлі беларускай. — Мн., 2006.
* Літаратура першай паловы ХІХ стагоддзя / укладанне і каментарыі М. В. Хаўстовіча; навук. рэд. С. Л. Гаранін. — Мн.: Маст. літ., 2012. — 1086 с. — (Залатая калекцыя беларускай літаратуры; т. 3).
* *Маркс М.* Записки старика: Витебск с 1821 по 1840 гг. // Віцебскі сшытак. № 1—3, 1995—1997.
* *Хаўстовіч М. В.* Гісторыя беларускай літаратуры 30-40-х гг. XIX ст.: Дапаможнік для студэнтаў філал. спец. вышэйш. навуч. устаноў. — Мн.: БДУ, 2001. — 171 с. ISBN 985-445-548-3
* Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) — СПб., 1890—1907.
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. Т. 5. Скамарохі — Яшчур / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1987. — 703 с. — 9500 экз.

Катэгорыя:Езуіты Беларусі
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Польскамоўныя паэты
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Камбій

**Ка́мбій** (ад  — абмен, змена) — утваральная тканка ў сцеблах і каранях пераважна двухдольных і голанасенных раслін, якае дае пачатак другасным праводзячым тканкам і забяспечвае рост іх у таўшчыню. Сезонныя змены актыўнасці камбію абумоўліваюць утварэнне гадавых кольцаў драўніны.

Катэгорыя:Тканкі раслін