2025

**2025 (дзве тысячы дваццаць пяты) год** па грыгарыянскім календары — невысакосны год, які пачынаецца ў сераду. 2025-ы год нашай эры, 25-ы год 3-га тысячагоддзя, 25-ы год XXI стагоддзя, 5-ы год 3-га дзесяцігоддзя XXI стагоддзя, 6-ты год 2020-х гадоў.

Рашэннем ААН 2025 год абвешчаны Міжнародны годам захавання ледавікоў.

Год 80-годдзя перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне — год міру і адзінства ў барацьбе з нацызмам (у СНД).

Год добраўпарадкавання ў Беларусі.

## Падзеі 
### Студзень 
* 1 студзеня:
** Балгарыя і Румынія канчаткова далучыліся да Шэнгенскай зоны.
** У Новым Арлеане падчас святкавання Новага года здзейснены тэрарыстычны акт.
** У чарнагорскім Цэтынэ ўчынена масавае забойства.
* 5 студзеня: Адбылася цырымонія ўручэння кінапрэміі «Залаты глобус».
* 6 студзеня: Паўнапраўным членам БРІКС стала Інданезія.
* 7 студзеня:
** Моцнае землетрасенне здарылася ў Тыбеце.
** Акругу Лос-Анджэлес ахапіла серыя лясных пажараў.
* 10 студзеня: Абвешчана аб поўным пераходзе Мінска на артэзіянскія крыніцы водазабеспячэння.
* 13 студзеня: У Праяграджы пачаліся ўрачыстасці з нагоды індуісцкага свята Маха Кумбха Мела, якое адзначаецца раз у 144 гады.
* 18 студзеня: Колькасць артыкулаў у Беларускай Вікіпедыі дасягнула лічбы .
* 19 студзеня: У зоне палесціна-ізраільскага канфлікту ўступіў у сілу рэжым спынення агню.
* 20 студзеня: Інаўгурацыя 47-га Прэзідэнта ЗША Дональда Трампа.
* 22 студзеня: У гатэлі на гарналыжным курорце Картаклая (Турцыя) адбыўся пажар.
* 26 студзеня: Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі.
* 27 студзеня: Групоўка «Рух 23 сакавіка» і руандыйскія войскі захапілі Гому (ДР Конга).
* 29 студзеня:
** Авіяцыйная катастрофа здарылася над Вашынгтонам.
** Ахмед Хусейн аш-Шараа абвешчаны Прэзідэнтам Сірыі на пераходны перыяд.

### Люты 
* 2 лютага: 67-я цырымонія ўручэння музычнай прэміі «Грэмі» адбылася ў ЗША.
* 4 лютага: Учынены напад на школу ў горадзе Эрэбру (Швецыя).
* 10 лютага: Аўтобус з пасажырамі ўпаў у раку ў горадзе Гватэмала, загінула больш за 50 чалавек.
* 12 лютага: Прэзідэнт Румыніі Клаус Яханіс сышоў у адстаўку.
* 14 лютага: Лаўрэатам Літаратурнай прэміі імя Міхася Стральцова стаў паэт і перакладчык Кастусь Цвірка.
* 15 лютага: Нарвежац Ёханес Тынес Бё атрымаў рэкордную 21-ю перамогу на чэмпіянатах свету па біятлоне.
* 16 лютага: Адбылася 78-я цырымонія ўручэння прэміі BAFTA: найлепшым фільмам прызнаны «Канклаў».
* 19 лютага: Абвешчана аб выяўленні грабніцы фараона Тутмоса II, апошняй страчанай магільні цароў васемнаццатай дынастыі.
* 18 лютага: У правінцыі Капербелт (Замбія) у выніку катастрофы на плаціне рака Кафуэ была забруджана адходамі.
* 23 лютага:
** Завяршыўся 75-ы Берлінскі кінафестываль, «Залатога мядзведзя» атрымаў фільм «Мары» рэжысёра .
** Парламенцкія выбары адбыліся ў Германіі, перамог блок ХДС/ХСС на чале з Фрыдрыхам Мерцам.
* 25 лютага:
** Уладам Літвы накіраваны зварот грамадскіх дзеячаў аб забароне выкарыстання беларусамі герба «Пагоня».
** У Амдурмане здарылася авіяцыйная катастрофа з самалётам Ан-26 ВПС Судана.
* 28 лютага: Сустрэча Уладзіміра Зяленскага і Дональда Трампа ў Белым доме скончылася безвынікова.

### Сакавік 
* 2 сакавіка: Адбылася 97-я цырымонія ўручэння амерыканскай кінапрэміі «Оскар», найлепшым фільмам прызнана «Анора» рэжысёра Шона Бэйкера.
* 3 сакавіка: Крысціян Штокер уступіў на пасаду федэральнага канцлера Аўстрыі.
* 4 сакавіка: ЗША ўвялі гандлёвыя тарыфы на канадскія і мексіканскія тавары.
* 6-8 сакавіка: У Сірыі на фоне палітычнай напружанасці і ўзброеных сутыкненняў учынены масавыя забойствы мірных жыхароў-алавітаў.
* 10 сакавіка: У Паўночным моры ля ўзбярэжжа Вялікабрытаніі здарылася сутыкненне двух грузавых караблёў.
* 11 сакавіка: Былы прэзідэнт Філіпін Радрыга Дутэртэ быў арыштаваны па ордары Міжнароднага крымінальнага суда.
* 12 сакавіка: У Пакістане праведзена аперацыя па вызваленні пасажыраў цягніка Jaffar Express, захопленых белуджыстанскімі сепаратыстамі.
* 13 сакавіка: Міністэрства абароны Расіі заявіла аб вызваленні Суджы.
* 14 сакавіка: Марк Карні змяніў Джасціна Трудо на пасадзе Прэм’ер-міністра Канады.
* 16 сакавіка: Здарыўся пажар у начным клубе горада Кочані (Паўночная Македонія).
* 18 сакавіка: Здзейснена спроба замаху на прэзідэнта Самалі Хасана Шэйха Махмуда.
* 20 сакавіка: Крысці Ковентры абрана прэзідэнтам Міжнароднага алімпійскага камітэта, стаўшы першай жанчынай на гэтай пасадзе.
* 21 сакавіка:
** Паўднёвую Карэю ахапілі лясныя пажары.
** Здзейснены напад на мячэць Фамбіты (Нігер).
* 26 сакавіка: У ходзе канфлікту ў Судане ўрадавыя войскі аднавілі поўны кантроль над сталіцай краіны Хартумам.
* 28 сакавіка: Катастрафічнае землетрасенне здарылася ў М’янме.
* 31 сакавіка: Суд Парыжа прызнаў французскага палітыка Марын Ле Пен вінаватай у растраце сродкаў Еўрапарламента.

### Красавік 
 абвяшчае аб увядзенні імпартных пошлін.]]

* 2 красавіка: Прэзідэнт ЗША Дональд Трамп абвясціў аб увядзенні ўсеагульнай імпартнай пошліны ў памеры 10 % на тавары, якія ўвозяць у ЗША, і яшчэ па больш высокіх стаўках для 57 гандлёвых партнёраў.
* 4 красавіка:
** Прэзідэнт Арменіі Ваагн Хачатуран падпісаў закон аб пачатку працэсу ўступлення краіны ў Еўрапейскі Саюз.
** Узброеныя сілы Расіі нанеслі ракетны ўдар па Крывым Рогу.
* 5 красавіка: ЗША ахапілі масавыя пратэсты супраць палітыкі адміністрацыі Дональда Трампа.
* 8 красавіка:
** Аляксандр Авечкін пераўзышоў рэкорд Уэйна Грэцкі па колькасці закінутых шайб у рэгулярным сезоне НХЛ.
** Пад абвалам даху начнога клуба ў Санта-Дамінга загінула больш за 220 чалавек.
* 13 красавіка:
** Адкрываецца Сусветная выстаўка 2025 года ў Осацы.
** Узброеныя сілы Расіі нанеслі ракетны ўдар па Сумах.
* 15 красавіка: Здарылася караблекрушэнне на рацэ Конга паблізу горада Мбандака.
* 16 красавіка:
** Кітаянка Цзюй Вэньцзюнь абараніла тытул чэмпіёнкі свету па шахматах.
** Былы прэзідэнт Перу Альянта Умала прысуджаны да пазбаўлення волі за карупцыю.
* 22 красавіка: Учынены тэрарыстычны акт у Джаму і Кашміры, ён выклікаў абвастрэнне інда-пакістанскага канфлікту.
* 26 красавіка: Здарыўся выбух у порце Шахід Раджаі каля Бендэр-Абаса (Іран).
* 28 красавіка: На Пірэнейскім паўвостраве адбылося маштабнае выключэнне электраэнергіі.
* 30 красавіка: ЗША і Украіна падпісалі пагадненне па карысных выкапнях.

### Май 
 атрымлівае галоўны прыз Канскага кінафестываля.]]
* 1 мая: Беларусы — удзельнікі грамадзянскай вайны ў Таджыкістане атрымалі статус ветэранаў баявых дзеянняў за мяжой.
* 5 мая:
** Чжаа Сіньтун стаў першым у гісторыі чэмпіёнам свету па снукеры з Азіі.
** Платформа Skype спыняе сваю працу.
* 6 мая: На пасаду Федэральнага канцлера Германіі заступіў Фрыдрых Мерц.
* 8 мая: Канклаў кардыналаў абраў Папу Рымскага Льва XIV.
* 10 мая: Індыя і Пакістан дамовіліся аб спыненні агню.
* 17 мая: Фінал конкурсу песні «Еўрабачанне» адбыўся ў Базелі.
* 18 мая: На прэзідэнцкіх выбарах у Румыніі перамог Нікушар Дан.
* 22 мая:
** Наталля Пяткевіч прызначана віцэ-прэм’ерам Беларусі, Уладзімір Каранік узначаліў Нацыянальную Акадэмію навук.
** У Сан-Дыега, штат Каліфорнія, ЗША, пацярпеў крушэнне самалёт Cessna Citation II.
* 24 мая:
** Завяршыўся 78-ы Канскі кінафестываль, Залатую пальмавую галіну атрымаў фільм «Чыстая выпадковасць» рэжысёра Джафара Панахі.
** Гродзенскі «Нёман» атрымаў перамогу ў фінальным матчы за Кубак Беларусі па футболе.
* 25 мая: Зборная ЗША выйграла чэмпіянат свету па хакеі з шайбай.
* 28 мая: На горад Моква (Нігерыя) абрынулася паводка.
* 31 мая: «Пары Сен-Жэрмен» атрымаў самую буйную перамогу ў гісторыі фіналаў Лігі чэмпіёнаў УЕФА, адолеўшы на стадыёне «Альянц Арэна» ў Мюнхене міланскі «Інтэр» з лікам 5:0.

### Чэрвень 
* 2 чэрвеня: Прэзідэнтам Польшчы абраны Караль Наўроцкі.
* 3 чэрвеня: Прэм’ер-міністр Манголіі  Лувсанамсрайн Аюун-Эрдэнэ падаў у адстаўку на фоне пратэстаў.
* 6 чэрвеня: У Лос-Анджэлесе пачаліся пратэсты супраць міграцыйнай палітыкі Дональда Трампа.
* 7 чэрвеня: У Мінску адкрылі Нацыянальны футбольны стадыён.
* 11 чэрвеня: Канадская плыўчыха Самер Мак-Інташ цягам пяці дзён усталявала сусветныя рэкорды ў трох дысцыплінах.
* 12 чэрвеня: Пад Ахмадабадам пацярпеў крушэнне пасажырскі самалёт Boeing 787, загінулі 270 чалавек.
* 13 чэрвеня: Ізраіль нанёс удар па аб’ектах ядзернай і ракетнай інфраструктуры Ірана.
* 17 чэрвеня: Хакеісты «Фларыда Пантэрз» другі раз запар выйгралі .
* 21 чэрвеня: Вызвалены Сяргей Ціханоўскі і яшчэ шэраг асуджаных у Беларусі асоб.
* 22 чэрвеня: ЗША нанеслі ўдары па ядзерных аб’ектах Ірана.
* 30 чэрвеня: У штаце Тэлангана (Індыя) адбыўся выбух на хімічным заводзе.

### Ліпень 
* 9 ліпеня: На Беларусь абрынуўся ўраган, найбольш пацярпеў горад Магілёў.
* 19 ліпеня: Аляксандр Усік абараніў тытул чэмпіёна свету па боксе ў цяжкай вазе сярод прафесіяналаў.
* 20 ліпеня: Кааліцыя на чале з Ліберальна-дэмакратычнай партыяй страціла большасць у верхняй палаце парламента Японіі.
* 21 ліпеня: у Дацы (Бангладэш) вайсковы самалёт упаў на каледж.
* 24 ліпеня: Прэзідэнт Францыі Эманюэль Макрон анансаваў прызнанне Палесціны.
* 27 ліпеня: Зборная Англіі перамагла на чэмпіянаце Еўропы па футболе сярод жанчын.
* 28 ліпеня: У зоне камбаджыйска-тайскага канфлікту ўступіла ў сілу пагадненне аб спыненні агню.
* 30 ліпеня: Моцнае землетрасенне здарылася каля берагоў Камчаткі.

### Жнівень 
 на здымку абсерваторыі Джэміні, Чылі, 27&nbsp;жніўня.]]
* 4 жніўня: Былы прэзідэнт Бразіліі Жаір Балсанару змешчаны пад дамашні арышт.
* 6 жніўня: У Гане восем чалавек, у тым ліку два міністры, загінулі пры крушэнні верталёта. 
* 7 жніўня: Кампанія OpenAI прэзентавала новую мадэль штучнага інтэлекту GPT-5.
* 9 жніўня: У Вашынгтоне падпісана Дэкларацыя пра мірныя адносіны Арменіі і Азербайджана.
* 13 жніўня: «Пары Сен-Жэрмен» стаў уладальнікам Суперкубка УЕФА.
* 15 жніўня: Правінцыя Хайбер-Пахтунхва на паўночным захадзе Пакістана моцна пацярпела ад паводкі.
* 18 жніўня: Прэзідэнт ЗША Дональд Трамп правёў перамовы з Прэзідэнтам Украіны Уладзімірам Зяленскім і еўрапейскімі лідарамі.
* 20 жніўня: Міністр абароны Ізраіля ўхваліў план захопу горада Газа.
* 21 жніўня: У Італіі затрыманы падазраваны ў дыверсіі на газаправодах «Паўночны паток».
* 26 жніўня: Прэм’ер-міністрам Літвы прызначана Інга Ругінене.
* 31 жніўня: Моцнае землетрасенне здарылася ў Афганістане.

### Верасень 
е, 8&nbsp;верасня.]]
* 3 верасня: Крушэнне фунікулёра ў Лісабоне прывяло да гібелі людзей.
* 6 верасня:
** Завяршыўся Венецыянскі кінафестываль, галоўную ўзнагароду атрымаў фільм «Бацька маці сястра брат» рэжысёра Джыма Джармуша.
** Арына Сабаленка другі год запар выйграла Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе.
* 11 верасня:
** Польшча закрыла мяжу з Беларуссю ў сувязі з вучэннямі «Захад-2025».
** У Беларусі вызвалены з умовай дэпартацыі 52 асобы, у тым ліку Мікалай Статкевіч, які адмовіўся пакідаць краіну.
* 12 верасня: У Непале ў выніку пратэстаў створаны часовы ўрад, які ўзначаліла Сушыла Каркі.
* 15 верасня: Арман Дзюпланціс усталяваў новы сусветны рэкорд у скачках з шастом, узяўшы вышыню 6 м 30 см.
* 22 верасня: Узнагарода «Залаты мяч» прысуджана Усману Дэмбеле (сярод мужчын) і Айтане Банмаці (сярод жанчын).
* 25 верасня: Польшча адкрыла мяжу з Беларуссю пасля вучэнняў «Захад-2025».
* 28 верасня: Парламенцкія выбары адбыліся ў Малдове, партыя «Дзеянне і салідарнасць» захавала большасць у парламенце.

### Кастрычнік 
* 3 кастрычніка:
** Вялікі герцаг Люксембурга Анры адрокся ад стальца, але захаваў тытул.
** Сара Малалі стала першай у гісторыі жанчынай, зацверджанай на пасадзе Архібіскупа Кентэрберыйскага.
** Спынена выданне газеты «Вечерний Могилёв».
* 6 кастрычніка: Лаўрэатамі Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне сталі Мэры Брункаў, Фрэд Рамсдэл і Шымон Сакагучы.
* 9 кастрычніка:
** Венгерскі пісьменнік Ласла Краснагаркаі абвешчаны лаўрэатам Нобелеўскай прэміі па літаратуры.
** На сустрэчы ў Душанбэ лідары Расіі і Азербайджана ўрэгулявалі крызіс у двухбаковых адносінах.
* 10 кастрычніка:
** Уступіла ў сілу пагадненне аб спыненні агню паміж ХАМАС і Ізраілем.
** Лаўрэатам Нобелеўскай прэміі міру стала палітык з Венесуэлы Марыя Карына Мачада.
** Буйное дарожна-транспартнае здарэнне адбылося ў Светлагорскім раёне.
* 13 кастрычніка: Пасля пратэстаў на Мадагаскары збег з краіны прэзідэнт Андры Радзуэліна, уладу захапілі ваенныя.
* 14 кастрычніка: Лаўрэатамі Нобелеўскай прэміі па эканоміцы абвешчаны Джоэль Мокір, Філіп Агіён і Пітэр Хаўіт.
* 19 кастрычніка:
** З Луўра былі скрадзены каштоўнасці французскай імператарскай сям’і.
** Прэзідэнтам Балівіі абраны Радрыга Пас Перэйра.
* 21 кастрычніка:
** Прэм’ер-міністрам Японіі выбрана Санаэ Такаіці, яна стала першай у гісторыі жанчынай на чале японскага ўрада.
** Былы прэзідэнт Францыі Нікаля Сарказі прыбыў у турму для адбывання зняволення.
* 22 кастрычніка: Прэміяй імя Сахарава ўганараваны журналісты Анджэй Пачобут і .
* 24 кастрычніка:
** Прэзідэнтам Ірландыі абарана Кэтрын Коналі.
** На беларускіх могілках у Іст-Брансвіку (Нью-Джэрсі) пахаваны пісьменнік Мікола Цэлеш, які згінуў у 1976 годзе, расследаванне абставін яго смерці працягваецца.
* 26 кастрычніка: Усходні Тымор далучыўся да АСЕАН.
* 28 кастрычніка: У Рыа-дэ-Жанэйра праведзена буйная паліцэйская аперацыя.
* 29 кастрычніка:
** Міжзоркавая камета 3I/ATLAS прайшла перыгелій сваёй арбіты.
** У Танзаніі пачаліся пратэсты супраць пераабрання Саміі Сулуху.
* 30 кастрычніка: Базіліка Саграда Фамілія ў Барселоне стала самым высокім храмам у свеце.

### Лістапад 
* 9 лістапада: Названы лаўрэаты Прэміі Цёткі за дасягненні ў галіне беларускай дзіцячай літаратуры і кнігавыдання.
* 11 лістапада:
** Букераўскую прэмію атрымаў Дэвід Салай за раман «Плоць».
** Пад Руставі (Грузія) разбіўся турэцкі ваенна-транспартны самалёт.
* 13 лістапада: ЗША пачынаюць аперацыя «Паўднёвая дзіда» ў Карыбскім моры.
* 15 лістапада:
** Пераможцам Літаратурнай прэміі імя Ежы Гедройця стаў Сяргей Дубавец з кнігай «Занзібар: сталенне маладой душы».
** У Цэнтральным В’етнаме пачалася маштабная паводка.
* 17 лістапада: Былая прэм’ер-міністр Бангладэш Шэйх Хасіна завочна прысуджана да смяротнай кары.
* 19 лістапада: Расійскія войскі нанеслі ракетны ўдар па Тэрнопалі. 
* 21 лістапада: Здзейснена выкраданне школьнікаў у штаце Нігер у Нігерыі.
* 26 лістапада:
** Пажар у жылым комплексе ў Ганконгу прывёў да гібелі людзей.
** Прэзідэнт Гвінеі-Бісау Умару Сісоку Эмбала адхілены ад улады ў выніку ваеннага перавароту.

### Снежань 
* 2 снежня: Найлепшым футбалістам года Беларусі прызнаны Валерый Грамыка.
* 8 снежня: У прэфектуры Ааморы на поўначы Японіі адбылося землетрасенне.
* 7 снежня: 
** У Беніне адбылася спроба ваеннага перавароту.
** Аднавіліся баі на мяжы Камбоджы і Тайланда.
* 9 снежня:
** Андрай Бабіш заняў пасаду Прэм’ер-міністра Чэхіі.
** Былы лідар суданскага апалчэння «Джанджавід» Алі Кушайб прысуджаны Міжнародным крымінальным судом да 20 гадоў пазбаўлення волі за ваенныя злачынства і злачынствы супраць чалавечнасці.
** Неглюбская народная тэкстыльная традыцыя ўключана ў Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА.
* 10 снежня: Амерыканскія вайскоўцы захапілі венесуэльскі танкер у Карыбскім моры.
* 11 снежня: Лаўрэатамі намінацыі «Чалавек года» часопіс *Time* назваў стваральнікаў штучнага інтэлекту.
* 14 снежня: У час святкавання Ханукі на пляжы ў Сіднеі здзейснены тэрарыстычны акт.
* 26 снежня: Ізраіль першым з дзяржаў-членаў ААН афіцыйна прызнаў незалежнасць Самаліленда.
* 28 снежня: Пачаліся масавыя пратэсты ў Іране.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 2 студзеня: Агнеш Келеці, венгерская гімнастка, пяціразовая алімпійская чэмпіёнка.
* 16 студзеня: Дэвід Лінч, амерыканскі кінарэжысёр і сцэнарыст.
* 23 студзеня: Віктар Гардзей, беларускі пісьменнік.
* 21 красавіка: Францыск, Папа Рымскі.
* 22 чэрвеня: Радзім Гарэцкі, беларускі геолаг, грамадскі дзеяч, акадэмік НАН Беларусі.
* 22 ліпеня: Озі Осбарн, вакаліст гурта Black Sabbath.
* 4 верасня: Джорджа Армані, італьянскі мадэльер і прадпрымальнік.
* 16 верасня: Роберт Рэдфард, амерыканскі акцёр і кінарэжысёр.
* 11 кастрычніка: Даян Кітан, амерыканская актрыса.
* 7 лістапада: Вячаслаў Рагойша, беларускі філолаг, літаратуразнаўца.
* 29 лістапада: Том Стопард, брытанскі драматург.
* 1 снежня: Генадзь Пашкоў, беларускі паэт, перакладчык, публіцыст.
* 21 снежня: Мікіта Мелказёраў, беларускі журналіст, блогер.
* 28 снежня: Брыжыт Бардо, французская актрыса, спявачка, фотамадэль, абаронца жывёл.

## Крыніцы 
## Спасылкі