open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сподак

**Сподак** — невялікая талерка з прыпаднятымі бакамі, на якую ставяць кубак або шклянку. Сподак выкарыстаюць для таго, каб разлітая з кубка вадкасць нікуды больш не лілася, а заставалася на ім. Гэтак жа са сподкаў часам п'юць гарачыя напоі, у асноўным гарбату, бо яны на ім хутчэй астуджаецца.

Катэгорыя:Посуд
Конаўка

**Конаўка** (ад  — збан, кубак; толькі метал або, радзей, дрэва{{efn|У такім сэнсе слова ўжывалі, на прыклад У. Галубок і М. Гарэцкі, што можна пацвердзіць праз Беларускі N-корпус, але большасць словаўжыванняў паказвае на выраб з металу або падаецца без канкрэтыкі.}}), таксама **Кубак** (астатнія матэрыялы) — пасудзіна невялікага аб’ёму (каля 200 мл), якая мае форму паўсферы (з магчымымі варыяцыямі), да якой апцыянальна далучаная колцападобная «ручка» для трымання. Пасудзіна выкарыстоўваецца для непасрэднага піцця гарачых і халодных напояў. У некаторых культурах з кубкаў прынята таксама есці, у Японіі распаўсюджаны кубак бяз ручкі — *піяла*.

Кубкі бываюць:
* булёнавыя. Выкарыстоўваюцца для падачы булёнаў, супаў-пюрэ і заправачных супаў з дробна нарэзанымі прадуктамі. Ёмістасць — 350—400 см³. Вырабляюць іх з дзвюма (з процілеглых бакоў) ці з адной ручкамі.
* гарбатныя. Выкарыстоўваюцца для падачы гарбаты, кава з малаком або вяршкамі, кавы па-варшаўску, какавы, шакаладу. Ёмістасць — 200—250 см³.
* кававыя. Выкарыстоўваюцца для падачы кавы чорнай (ёмістасць — 75-100 см³) і кавы па-ўсходняму (ёмістасць — 50-70 см³).

## Заўвагі 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Посуд
Грак

**Грак** (*Corvus frugilegus*) — шырока распаўсюджаная ў Еўразіі птушка роду крумкачоў.

## Апісанне 
Даўжыня 45-47 см, размах крылаў 81-100 см. Пёры чорныя, з фіялетавым адценнем. У дарослых птушак пачатак дзюбы голы; ў маладых птушак пёры ў пачатку дзюбы ёсць, але пазней яны выпадаюць.

## Пашырэнне 
Арэал: ад Іспаніі, Францыі і Брытанскіх астравоў праз Цэнтральную і Усходнюю Еўропу, Цэнтральную і Усходнюю Азію да Японіі і ўсходу Кітая.

Тыповыя біятопы: групы дрэў сярод палёў паблізу рачных далін, лугоў і сельскагаспадарчых земляў, а таксама высокія дрэвы ў населеных пунктах; на паўднёвым усходзе таксама зараснікі трыснягу паблізу культурных ландшафтаў. У Карпатах даходзіць да вышыні 700 м. У Азіі сустракаецца да вышыні 2000 м.

У паўночнай частцы арэала гракі — пералётныя птушкі, у паўднёвай — аселыя. Месца зімовак у межах гнездавога арэала і на поўдзень ад яго.

## Асаблівасці біялогіі 
Гракі ўсяедныя, але галоўным чынам сілкуюцца чарвякамі і лічынкамі насякомых, якіх яны знаходзяць, капаючыся ў зямлі сваёй моцнай дзюбай. Любяць вялікімі зграямі ісці за трактарамі, якія толькі ўзаралі зямлю.

Гняздуюць на дрэвах вялікімі калоніямі. Звычайная зімовая птушка буйных населеных пунктаў. Насельнік адкрытых ландшафтаў. У населеных пунктах каля старых дарог на дрэвах часта сустракаюцца «гракоўнікі» — каланіяльныя паселішчы, якія складаюцца з дзясяткаў гнёздаў, якія выкарыстоўваюцца шмат гадоў. Узімку сілкуецца ў асноўным расліннымі кармамі і харчовымі адкідамі чалавека. Узімку трымаюцца адзінкава і невялікімі групамі, часта разам з іншымі крумкачовымі.

Увесну грак прылятае вельмі рана, яшчэ ляжыць снег на палях. Перыяд прылёту ў розных месцапражываннях прыпадае на перыяд з лютага па красавік. Гняздо будуе з сухога вецця, высцілае сухой травой, часам жмуткамі воўны, тоненькімі галінкамі, а таксама выкарыстоўвае рознае смецце. Гнездавая калонія існуе вельмі доўга нават дзесяцігоддзі.

Адзін раз у год бывае адна кладка з 3-7 яек. Птушаняты з’яўляюцца ў пачатку-сярэдзіне красавіка. Інкубацыя граковых яек складае па розных дадзеных даследчыкаў 16-20 дзён. Вылет граканят адбываецца праз 30 дзён. Вылятаюць у пачатку траўня і ў першай палове чэрвеня.

## Падвіды 
* *C. f. frugilegus* — ад Іспаніі і Вялікабрытаніі да Алтая;
* *C. f. pastinator* — ад Алтая да Японіі і ўсходу Кітая.

## У кулінарыі 
Яшчэ ў канцы XIX стагоддзя мяса гракоў ўжывалася ў ежу «бедным класам» у Еўропе, у прыватнасці, у Германіі і на Украіне. У Германіі гракоў салілі ў бочках.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. — ISBN 83-01-13187-X

Катэгорыя:Крумкачовыя
Докшыцкае ўзвышша

**Докшыцкае ўзвышша** — паўночная частка Мінскага ўзвышша, якая знаходзіцца ў цэнтральнай частцы Докшыцкага раёна Віцебскай вобласці. Сярэдняя вышыня — каля 200 м.

На захадзе ўзвышша мяжуе з Нарачана-Вілейскай нізінай, на паўночным захадзе — са Свянцянскімі градамі, на поўначы і ўсходзе — з Верхнебярэзінскай нізінай. На поўдні блізка прылягае да Плешчаніцкага ўзвышша і адмяжоўваецца ад яго далінай ракі Поні.

Максімальная вышыня ўзвышша складае 222,9 м над узроўнем мора. Вяршыня назвы не мае, знаходзіцца на заходняй ускраіне вёскі Антоны, у кіламетры на паўднёвы ўсход ад г. Докшыцы. Вяршыня пазначана металічным трыянгулятарам.

Узвышша з’яўляецца часткай водападзелу паміж рэкамі басейну Балтыйскага і Чорнага мораў, тут пачынаюцца рэкі Зуйка (басейн Нёмана) і Бярэзіна (басейн Дняпра).

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мінск: БелЭн, 1996.

Катэгорыя:Узвышшы Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Докшыцкага раёна
Альжбета Астрожская

**Альжбета (Галшка) Астрожская** (1539—1582), празваная «**Чорнай княгіняй**», дачка Ільі і Беаты з роду Касцялецкіх, унучка Канстанціна Іванавіча Астрожскага. З дзяцінства была адзіным нашчадкам велізарнай маёмасці, што і вызначыла яе трагічны лёс.

## Біяграфія 
Нарадзілася пасля смерці бацькі. Яе дзядзька Канстанцін Васіль Астрожскі жадаў яе шлюбу са сваім сябрам, Дзмітрыем Сангушкам, але маці, Беата з роду Касцялецкіх, была супраць. У 1553 Сангушка гвалтоўна захапіў 14-гадовую Альжбету і павянчаўся з ёю. Аднак Беата дамаглася каралеўскага дэкрэту аб скасаванні шлюбу і абвяшчэнні Сангушкі па-за законам, пасля чаго ён быў забіты родзічамі Беаты — Касцялецкімі і Збаражскімі. У 1554 зноў насуперак волі Альжбеты і яе маці Жыгімонт II Аўгуст выдаў яе за польскага магната графа Лукаша з Горкі. Маці вывезла Альжбету з Польшчы і схавала яе ў дамініканскім кляштары ў Львове. У 1559 туды быў выкліканы Сямён Слуцкі, які павянчаўся з Альжбетай у кляштары, ужо абкладзеным дружынай графа Лукаша. Калі скончыліся запасы вады, манахі здаліся і Альжбету адвезлі да Лукаша, дзе яна правяла каля 14 гадоў у добраахвотным зняволенні. Пасля смерці ў 1560 годзе Cямёна Слуцкага Беата, каб не дапусціць да маёнткаў графа Лукаша, выйшла замуж за польскага магната Альбрэхта Ляскага, які фактычна захапіў маёнткі, абыходзіўся з жонкаю вельмі жорстка, трымаў яе пад замком. Пасля яго смерці частка маёнткаў Астрожскіх адышла да польскага караля. Астатнія маёнткі Альжбета, якая пасля смерці Лукаша ў 1573 выйшла на волю, завяшчала свайму дзядзьку Канстанціну Васілю.

## Літаратура 
* Юхо І., Насевіч В. Астрожскія // ЭГБ ў 6 т. Т. 1. Мн., 1993.
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Горацкага р-на. Мн., 1996. С. 26-41
* Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy od końca czternastego wieku. Warszawa, 1897.
* Kuchowicz Z. Wizerunki niepospolitych niewiast staropolskich XVI—XVIII wieku. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie, 1974.
* Kempa T. Dzieje rodu Ostrogskich. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2002. ISBN 83-7174-971-6.
* Zagórska S. Halszka z Ostroga: Między faktami a mitami. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2006. ISBN 83-7181-419-4.

Альжбета
Катэгорыя:Жанчыны Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ровенскай вобласці
Катэгорыя:Памерлі ў Ровенскай вобласці
Жыровіцкае Евангелле

**Жыровіцкае Евангелле** — беларускі рукапісны помнік XVI стагоддзя, які атрымаў назву ад манастыра ў вёсцы Жыровічы Слонімскага раёна, дзе захоўваўся да сярэдзіны XIX стагоддзя ва Успенскім саборы.

## Мастацкае афармленне 
Кніга напісана ўставам на 404 аркушах. Упрыгожана застаўкамі, мініяцюрамі з выявамі евангелістаў, шматлікімі ініцыяламі. Мініяцюры ўзятыя ў шырокія пазалочаныя рамкі, арнаментаваныя геаметрычным і раслінным узорамі ў гатычным стылі. У выкананні мініяцюр прасочваецца сувязь з візантыйскімі і заходнееўрапейскімі традыцыямі.

Малюнак адрозніваецца пластычнасцю, яркай індывідуальнасцю асоб, жанравасцю задумы і мажорным каларытам (кадміева-чырвоныя, сінія, зялёныя, вохрыста-залацістыя фарбы).

## Дарчы подпіс 
На 376-м і 377-м аркушах па-беларуску зроблены дарчы подпіс канцлера Вялікага Княства Літоўскага Льва Сапегі (адтуль другая назва — «Евангелле Сапегі»). Аднак пашыранае меркаванне аб стварэнні евангелля на замову Л. Сапегі з’яўляецца памылковым.

Захоўваецца ў Бібліятэцы імя Урублеўскіх Літоўскай акадэміі навук.

## Літаратура 
* 
* Алесь Суша. Паходжанне Жыровіцкага Евангелля: версіі і факты // Матэрыялы XVI Міжнародных кнігазнаўчых чытанняў. — Мінск, 2020. — Відэа.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:Рукапісы Евангелляў
Катэгорыя:Праваслаўе ў Вялікім Княстве Літоўскім
Катэгорыя:Сапегі
Катэгорыя:Жыровіцкі манастыр
Сан-Луіс (правінцыя)

**Сан-Луіс** (ісп.: San Luis) — правінцыя на захадзе цэнтральнай часткі Аргенціны.

Правінцыя мяжуе на поўначы з правінцыяй Ла-Рыёха, на ўсходзе - з Кордава, на поўдні з Ла-Пампа і на захадзе з правінцыямі Мендоса і Сан-Хуан.

## Геаграфія і клімат 
Уся паўночная частка правінцыі пакрыта гарамі сярэдняй вышыні, самыя важныя з іх: Сьера-дэ-Сан-Луіс і Сьера-дэ-лос-Comechingones, якія ўтвараюць мяжу з суседняй правінцыяй Кордава. Паўднёвая частка правінцыі раўнінная, дамінуючы ландшафт - сухія пампасы і «Монтэ». У самой нізкай яе частцы знаходзіцца вялікае салёнае возера Пампа-дэ-лас-Салінас.

Нешматлікія рэкі, якія праходзяць па тэрыторыі правінцыі, гэта Рыа-Куінта, якая бярэ пачатак у Сьера-дэ-Сан-Луіс і працякае праз цэнтральную ўсходнюю частку правінцыі ў напрамку Кордава, Канлара, Рыа-Салада-дэль-Оэстэ (Рыа-Дэсагуадэра), утварае натуральную мяжу з Мендоса і Сан-Хуанам і Рыа-Салада-дэль-Оэстэ. Рэкі непрыдатныя для суднаходства.

Клімат засушлівы, умераны, з невялікай колькасцю ападкаў - 560 мм у год.

Гэта была адзіная правінцыя ў Аргенціне, якая не пераходзіла на летні час. У 2008 годзе большасць правінцый падтрымала Сан-Луіс.

Катэгорыя:Правінцыі Аргенціны
Чака (правінцыя)

**Чака** — правінцыя Аргенціны, знаходзіцца на поўначы краіны, каля мяжы з Парагваем. Яе адміністрацыйны цэнтр - Рэсістэнсія на рацэ Парана насупраць горада Карыентэс. Другі горад правінцыі - Саэнс-Пенья.
 
Правінцыя мяжуе з Сальта і Сант'яга-дэль-Эстэра на захадзе, Фармоса на поўначы і ўсходзе, Карыентэс і Рэспублікай Парагвай на паўднёвым усходзе і Санта-Фэ на поўдні. З 1950 па 1955 год Чака называўся Прэсідэнтэ-Перон.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ()
* Віды Чака 

Катэгорыя:Правінцыі Аргенціны
Санта-Крус (правінцыя)

**Санта-Крус** () — правінцыя ў паўднёвай частцы Аргенціны, на захадзе мяжуе з Чылі. На ўсходзе абмываецца Атлантычным акіянам.

## Гісторыя 
У дакалумбаву эпоху тэрыторыя правінцыі была заселеная карэнным насельніцтвам — індзейцамі. Першымі еўрапейцамі, якія прыбылі да берагоў правінцыі, былі іспанскія маракі на чале з Фернандам Магеланам, якія ў 1520 годзе прышвартаваўся для зімоўкі ў бухце Сан-Хуліан.

## Геаграфія і клімат 
Правінцыя цалкам размешчана на Патагонскім пласкагор’і. Клімат халодны, сярэднія тэмпературы улетку каля 13 °C, зімой маразы могуць даходзіць да −25 °C. На ўсходзе размяшчаецца шмат азёр, найбуйнейшым з якіх з’яўляецца Буэнас-Айрэс.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка 
* Сайт для турыстаў 

Катэгорыя:Правінцыі Аргенціны
Булён

thumb|
**Булён** (ад фр. bouillon ад дзеяслова bouillir — «кіпяціць») — вадкі навар з мяса, рыбы або гародніны. Змяшчае невялікую колькасць бялкоў, таму мае больш смакавае і ўзбуджальнае значэнне, чым пажыўнае, таксама лёгказасваяльны нават аслабленым арганізмам.

Свежы булён часта ўжываюць як харчаванне пры хваробах, калі рэкамендуецца вадкае харчаванне, напрыклад, пры атручваннях і засмучэннях стрававальнай сістэмы.

Булён даюць да стала як самастойную страву, так і разам з гарнірам. Часта ў булён дадаюць іншыя прадукты — крупы, хлеб, яйка і г. д. Акрамя іншага, булён часта служыць запраўкай для рознага роду соусаў.

У продажы распаўсюджаныя «булённыя кубікі» — канцэнтраты хуткага прыгатавання.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Супы
Катэгорыя:Паўфабрыкаты
Сан-Хуан (правінцыя)

**Сан-Хуан** (ісп. San Juan) — правінцыя на захадзе Аргенціны.

Правінцыя мяжуе на поўначы з правінцыяй Ла-Рыёха, з Сан-Луіс, на паўднёвым усходзе, з Мендоса на поўдні і з Чылі на захадзе.

## Насельніцтва 
Большая частка насельніцтва сканцэнтравана ў нешматлікіх далінах-аазісах. Каля 80% жывуць у раёне горада Сан-Хуан (каля 450 000 жыхароў) у Тулумскім аазісе. Іншыя гарады - Качэтэ на захадзе (35 000 жыхароў) і Сан-Хасэ-дэ-Хачал (21 000 жыхароў) на поўначы.

Карэннае індзейскае насельніцтва практычна знікла, разам з мовай і культурай.

Катэгорыя:Правінцыі Аргенціны
Пекла

**Пекла** — у разуменні некаторых рэлігійных дэнамінацый (традыцыйныя хрысціянскія канфесіі, зараастрызм, іслам) — пасмяротнае месца пакарання грэшнікаў. Як правіла супрацьпастаўляецца раю і асацыюецца са станам вечнай пакуты.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Рэлігійнае права
Катэгорыя:Замагільныя светы
Вяндліна

thumb|200px|Для прыгатавання сапраўднай вяндліны выкарыстоўваюць *толькі* заднюю нагу парася
**Вяндліна** — прасолены і правэнджаны свіны кумпяк, задняя або радзей пярэдняя лапатка; вэндзяць і іншыя часткі, напрыклад, рэбры; бывае таксама вяндліна мядзведжая, аленевая, з індычкі, курыцы і інш.

Вяндліну ўмелі гатаваць ужо ў Старажытным Рыме, у прыватнасці, ужо ў I ст. да н. э. Марк Тэрэнцій Варон у сваім творы «Аб сельскай гаспадарцы» апісваў тэхналогію яе падрыхтоўкі.

Félix Vallotton, 1918 - Le Jambon.jpg|*Le jambon* (Félix Vallotton, 1918).
Édouard Manet - Le jambon.jpg|*Le jambon* (Édouard Manet, c. 1875).
Paul Gauguin 035.jpg|*Le jambon* (Paul Gauguin, 1889).

Катэгорыя:Свініна
Катэгорыя:Мясаперапрацоўка
Кумпяк

**Кумпяк** — у беларускай кухні мясны выраб са сцягна свіной тушы. Яго солюць сухой соллю або ў расоле, часам вэндзяць і вешаюць у халодным месцы. Мяса з кумпяка ядуць сырым, вараць у баршчы, а на Вялікдзень запякаюць у хлебным цесце.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мяса
Шышка

**Шышка** () — відазменены парастак, які развіваецца на канцах галінак іглічных і некаторых іншых раслін у выглядзе маленькіх утварэнняў, пакрытых лускавінкамі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Генератыўныя органы раслін
Майкл Хігінс

**Майкл Дэніел Хігінс** () — ірландскі палітык, паэт, пісьменнік і тэлевядучы. Ён стаў дзявятым прэзідэнтам Ірландыі па выніках прэзідэнцкіх выбараў, якія адбыліся 27 кастрычніка 2011 года і на якіх ён быў кандыдатам ад .

Актыўна ўдзельнічае ў палітыцы з пачатку 70-х гадоў, у 1982—1983 і 1991—1992 гадах быў мэрам горада Голуэя, з 1993 па 1997 год займаў пост міністра па справах мастацтваў.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Дзеючыя кіраўнікі дзяржаў
Катэгорыя:Прэзідэнты Ірландыі
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Адмірал

[thumb|150px|[Пагон адмірала Рускага Імператарскага Флота]]
[thumb|150px|[Пагон адмірала ВМФ СССР]]
[thumb|150px|[Пагон адмірала флота ЗША]]

**Адміра́л** (, паходзіць з арабскай, амір аль — уладар (чаго-небудзь), скарачэнне ад  *амір аль махры* — уладар мора) — воінскае званне (чын) вышэйшага афіцэрскага складу ў ваенна-марскіх флатах (сілах).

## Гісторыя 
У Еўропе ўвайшло ва ўжытак у XII ст., замясціўшы запазычаныя грэчаскія і рымскія тэрміны (наварх, дуумвір, прэфект наваліс і іншыя). Па рэгламенце паруснага флоту адмірал камандаваў кардэбаталіяй (асноўнымі сiламi), віцэ-адмірал (намеснік адмірала) — рэзервам, звычайна размяшчаўся за галоўнымі сіламі (ар’ергард), контр-адмірал (найніжэйшы адміральскі чын) — перадавым атрадам разведкі і аховы (авангардам). У першай чвэрці XVIII стагоддзя былі таксама звання арыр- або рэар-адмірал і шаўтбенахт (захаваліся ў іншых краінах), якія адпавядаюць чыну контр-адмірала.

## Адміралы ў Беларусі 
Адміралы, якія нарадзіліся на тэрыторыі сучаснай Беларусі:

* Мікалай Мікалаевіч Амелька (1964)
* Аляксандр Віктаравіч Вітко (2014)
*  (1993)
* Юрый Іванавіч Ільін (2013)

## Літаратура 
Катэгорыя:Ваенна-марскія званні
Катэгорыя:Ваеннае кіраванне
Катэгорыя:Ваенная гісторыя
Катэгорыя:Воінскія званні Узброеных сіл Расіі
Катэгорыя:чыны ў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Воінскія званні Узброеных сіл СССР
Нагорная пропаведзь

thumb|200px|Нагорная пропаведзь, Карл Блох

**Нагорная пропаведзь** — ўяўляе сабой зборнік выказванняў і вучэнняў Ісуса, якое падкрэслівае маральны аспект Яго вучэння і змяшчаецца ў Евангеллі ад Матфея (гл. 5, 6 і 7). Гэта першая з пяці прамоў Ісуса ў Евангеллі ад Матфея. Яна адбылася адносна рана ў Яго служэнні пасля таго, як ён быў ахрышчаны Янам Хрысціцелем і прапаведваў у Галілеі.

Пропаведзь з'яўляецца самай доўгай часткай навучання Ісуса ў Новым Запавеце, і з'яўляецца адным з найбольш шырока цытуемых элементаў кананічных Евангелляў. Яна ўключае ў сябе некаторыя з самых вядомых вучэнняў Ісуса, такія як Асалоды, і шырока чытаемая Малітва Гасподня. Для большасці вернікаў у Ісуса Нагорная пропаведзь ўтрымлівае цэнтральныя прынцыпы хрысціянскага вучэння.

## Літаратура 
* Betz, Hans Dieter. *Essays on the Sermon on the Mount.* translations by Laurence Welborn. Philadelphia: Fortress Press, 1985.
* Kissinger, Warren S. *The Sermon on the Mount: A History of Interpretation and Bibliography.* Metuchen: Scarecrow Press, 1975.
* Knight, Christopher *The Hiram Key* Century Books, Random House, 1996
* Kodjak, Andrej. *A Structural Analysis of the Sermon on the Mount.* New York: M. de Gruyter, 1986.
* Lapide, Pinchas. *The Sermon on the Mount, Utopia or Program for Action?* translated from the German by Arlene Swidler. Maryknoll: Orbis Books, 1986.
* McArthur, Harvey King. *Understanding the Sermon on the Mount.* Westport: Greenwood Press, 1978.
* Prabhavananda, Swami *Sermon on the Mount According to Vedanta* 1991 ISBN 0-87481-050-7
* Stevenson, Kenneth. *The Lord’s prayer: a text in tradition*, Fortress Press, 2004. ISBN 0-8006-3650-3.

Катэгорыя:Сюжэты Новага Запавету
Катэгорыя:Ісус Хрыстос
Катэгорыя:Пропаведзі
Гомельскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт імя П. В. Сухога

**Гомельскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт імя П. В. Сухога** (ГДТУ імя П. В. Сухога) — вышэйшая навучальная ўстанова тэхнічнага профілю ў Гомелі.

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1968 годзе як агульны факультэт Беларускага ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга політэхнічнага інстытута пры ВА «Гомсельмаш». З 1973 года — Гомельскі філіял Беларускага політэхнічнага інстытута. З 1981 года — Гомельскі політэхнічны інстытут. У 1995 годзе інстытуту прысвоена імя выдатнага беларускага авіяканструктара Паўла Восіпавіча Сухога, у 1998 годзе інстытут ператвораны ва ўніверсітэт і атрымаў цяперашнюю назву.

## Структура 
Падрыхтоўка спецыялістаў вядзецца па 22 спецыяльнасцях і 25 спецыялізацыях. Ва ўніверсітэце 7 факультэтаў і 1 інстытут:

* Механіка-тэхналагічны факультэт
* Факультэт аўтаматызаваных і інфармацыйных сістэм
* Энергетычны факультэт
* Гуманітарна-эканамічны факультэт
* Машынабудаўнічы факультэт
* Завочны факультэт
* Факультэт дауніверсітэцкай падрыхтоўкі
* Інстытут павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі

Ва ўніверсітэце 30 кафедраў. На дзённым аддзяленні навучаецца каля 4 тысяч чалавек, на завочным — каля 5 тысяч. Універсітэт мае тры вучэбныя корпусы (корпус № 1 (галоўны) з’яўляецца адным з будынкаў, афіцыйна зацверджаных сімваламі горада), лабараторны корпус цяжкага абсталявання (ЛКЦА), культурна-спартыўны комплекс, комплекс адкрытых спартыўных пляцовак, студэнцкі прафілакторый, тры інтэрнаты.

## Рэктары  
* Васіль Пятровіч Стаўроў (1981—1986)
* Альберт Сямёнавіч Шагінян (1986—2000)
* Станіслаў Браніслававіч Сарэла (2001—2007)
* Сяргей Іванавіч Цімошын (2007—2021)
* Артур Уладзіміравіч Пуцята (з 2021)

## Вядомыя выкладчыкі 
* Леанід Гаўрылавіч Чубрыкаў (нар. ў 1926) — доктар тэхнічных навук, дацэнт (1973—1975, 1978—1994), прафесар кафедры «Тэарэтычныя асновы электратэхнікі» энергетычнага факультэта (1994—2014)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Універсітэты Гомеля

Катэгорыя:Вышэйшыя тэхнічныя навучальныя ўстановы Беларусі
Катэгорыя:Праспект Кастрычніка (Гомель)
Апокрыф

**Апо́крыфы** (ад  — скрыты, патаемны, таемны) — творы познеіўдзейскай і раннехрысціянскай літаратуры, якія не ўвайшлі ў біблейскі канон.

Паняцце «апокрыфы» першапачаткова адносілася да твораў гнастыцызму, які імкнуўся захаваць сваё вучэнне ў таямніцы. Пазней тэрмін «апокрыфы» быў аднесены да раннехрысціянскіх тэкстаў (розныя евангеллі, пасланні, адкрыцці), якія не былі прызнаны хрысціянскай царквой як «боганатхнёныя» і не ўвайшлі ў біблейскі канон. У сярэднявечнай літаратуры — мастацкія аповесці, сюжэтна звязаныя з Бібліяй, жыціямі святых, легендамі пра рай, пекла, канец свету.

Апокрыфы падраздзяляюцца на старазапаветныя і новазапаветныя.

## Апокрыфы ў старажытнай Русі 
Апакрыфічныя творы перапісваліся на Русі з X–XI стст. з візантыйскіх і балгарскіх арыгіналаў і нярэдка адаптаваілся перапісчыкамі да мясцовага кантэксту. Такім чынам, яны часта існавалі ў вольнай перапрацоўцы, набывалі новыя мастацкія рысы, у т. л. фальклорныя. Распаўсюджваліся пераважна ў манастырах.

На Русі апокрыфы, хоць і не ўваходзілі ў царкоўны канон, не лічыліся «небяспечнымі»: з 30 вядомых апокрыфаў толькі 6 былі забаронены. Незабароненыя апакрыфічныя творы сустракаліся ў такіх зборніках, як «», «», «Чэцці-Мінеі». Іх ужывалі нават высокапасадныя царкоўныя дзеячы: напрыклад, Клімент Смаляціч, Аўрамій Смаленскі, Кірыла Тураўскі, ігумен Данііл.

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Гісторыя хрысціянства
Катэгорыя:Рэлігійная літаратура
Антон Іосіфавіч Гурын

{{Ваенны дзеяч
|поўнае імя     = Гурын Антон Іосіфавіч
|дата нараджэння  = 28.09.1910 (15)
|дата смерці    = 22.10.1962
|месца нараджэння = 
|месца смерці = 
|партрэт =
|подпіс =
|мянушка =
|прыналежнасць = 
|гады службы = 1924—1959
|званне = 
|род войскаў = ВМФНадводны флот
|камандаваў = Грукотны (эсмінец, 1937), 1-ы дывізіён эсмінцаў Паўночнага флота, Эскадра Паўночнага флота(1951)
|частка =
|бітвы =Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды =
{ style="background:transparent"
 
-
   
-
       
-
   
}
|сувязі =
|у адстаўцы =
}}

**Анто́н Іо́сіфавіч Гу́рын** (15 (28) верасня 1910 — 22 кастрычніка 1962) — камандзір 1-га дывізіёна эсмінцаў эскадры Паўночнага флота, капітан 1-га рангу. Герой Савецкага Саюза (1945). Контр-адмірал (1951).

Нарадзіўся 15 (28) верасня 1910 года ў вёсцы Шпількі сучаснага Дзяржынскага раёна Мінскай вобласці ў сялянскай сям'і. Па нацыянальнасці беларус. Скончыў 7 класаў сярэдняй школы.

У Ваенна-Марскім Флоце з 1928 года. У 1932 годзе скончыў Ваенна-марское вучылішча імя М. В. Фрунзэ, у 1935 годзе — камандны клас у навучальным атрадзе падводнага плавання Чырванасцяжнага Балтыйскага флоту. Член ВКП (б)/КПСС з 1938 года. У 1932—1938 гг. служыў на Балтыйскім, Чарнаморскім, Ціхаакіянскім і Паўночным флоце. З 1938 г. камандзір эсмінца «Грукотны» на Паўночным флоце.

## Вялікая Айчынная вайна 
Антон Іосіфавіч Гурын быў удзельнікам Вялікай Айчыннай вайны з чэрвеня 1941 года. У гады вайны камандаваў эскадраным мінаносцам «Грукотны». У 1943 годзе стаў камандзірам 1-га дывізіёна эскадраных мінаносцаў Паўночнага флоту.

Дывізіён эсмінцаў пад камандаваннем А. І. Гурына эскартаваў саюзныя палярныя канвоі, выконваў задачы па падтрымцы пазіцый сухапутных войскаў, абстрэльваў базы і вёў пошук караблёў і канвояў праціўніка. Да мая 1945 эсмінец «Грукотны» пад камандаваннем капітана Гурына зрабіў звыш ста розных баявых выхадаў у мора.

Званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» (№ 7595) капітану 1 рангу Гурыну Антону Іосіфавічу было прысвоена Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 8 ліпеня 1945 года.

## Пасляваенная служба 
У 1948 годзе А. І. Гурын скончыў Ваенна-марскую акадэмію імя К. Я. Варашылава і затым быў прызначаны начальнікам штаба эскадры Чарнаморскага флоту. З 1951 года стаў камандуючым эскадрай Паўночнага флоту. У красавіку 1952 паніжаны ў пасадзе да камандзіра 28-й дывізіі навучальных караблёў. З 1955 года — начальнік секцыі НТК ВМФ, з 1958 года — начальнік навукова-даследчага аддзела Ваенна-марской акадэміі, з 1961 года — начальнік кафедры агульнай тактыкі ВМФ ВМА.

Памёр 22 кастрычніка 1962 у Ленінградзе. Пахаваны на Серафімаўскіх могілках Ленінграда.

## Узнагароды 
Узнагароджаны двума ордэнамі Леніна, чатырма ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнам Ушакова 2-й ступені (№ 146), Чырвонай Зоркі, медалямі і ордэнам ЗША «Марскі Крыж».

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Контр-адміралы СССР
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дзяржынскім раёне
Роберт Уодлаў

**Роберт Першынг Уодлаў** (, 22 лютага 1918, Олтан, штат Ілінойс — 15 ліпеня 1940, Манісці, штат Мічыган) — згодна з Кнігай рэкордаў Гінеса, самы высокі чалавек у сусветнай гісторыі, пра рост якога маюцца несумнеўныя звесткі. Пакутаваў ад пухліны гіпофізу і акрамегаліяй, Уодлаў рос ўсё сваё кароткае жыццё. Калі ён памёр, яго рост быў 272 см, а маса — 199 кг. Такім чынам яго рост быў на 26 сантыметраў большы за рост самага высокага цяпер які жыве чалавека Султана Касена з Турцыі (246 см згодна з Кнігай рэкордаў Гінеса).

Бацькі Уодлаў былі звычайнага росту (бацька быў ростам 180 см і важыў 77 кг); у яго (першынца) было двое малодшых братоў і дзве сястры, нармальнага росту. Пры гэтым юнак-волат вучыўся ў школе, скончыў яе ў 18 гадоў і паступіў ва ўніверсітэт вывучаць права. У гэтым жа годзе ён аб’ездзіў увесь ЗША з цыркам, а з 1938 пастаянна ўдзельнічаў у розных турах, публічна выступаў, усюды выклікаючы вялікую ўвагу натоўпу. Яго называлі «добрым волатам».

У дзень, калі яму споўніўся 21 год, Уодлаў меў рост 2,63 м і важыў 223 кг, а даўжыня яго дплоні ад запясця да кончыка сярэдняга пальца была 32,4 см.

З часам здароўе Уодлаў пагаршалася: з-за хуткага росту ў яго была абмежаваная адчувальнасць ног, яму патрабавалі мыліцы. 27 чэрвеня 1940 года яго рост вымералі ў апошні раз у Сент-Луісе: рост волата быў 2,72 м. 4 ліпеня 1940 года, падчас выступу з нагоды дня незалежнасці ў Манісці, штат Мічыган, мыліца нацёр нагу Роберта, што выклікала інфекцыю і хутка развіўся сепсіс. Урачы спрабавалі выратаваць жыццё знакамітага амерыканца пры дапамозе пералівання крыві і аперацыі, аднак 15 ліпеня самы высокі чалавек у свеце памёр у сне.

На пахаванні Уодлаў прысутнічала 40.000 амерыканцаў: труна яго важыла паўтоны, і яе неслі 12 чалавек. Магілу Уодлаў старанна забетанавалі па просьбе яго сям’і, якая асцерагалася, што парэшткі Роберта выкрадуць. На яго магіле напісана толькі: «Супакой» (At Rest); яго помнік ўдвая вышэйшы за стандартны на могілках.

Катэгорыя:Рэкардсмены Кнігі рэкордаў Гінеса
Энтрэ-Рыас (правінцыя)

**Энтрэ-Рыас** (ісп.: Entre Ríos) — правінцыя ў паўночна-ўсходняй частцы Аргенціны.

Назва «Энтрэ-Рыас» перакладаецца на беларускую мову як «паміж рэкамі». Рака Парана ўтварае натуральную мяжу з правінцыямі Санта-Фэ і Буэнас-Айрэс на захадзе і паўднёвым захадзе, а рака Уругвай — з Уругваем на ўсходзе. На поўначы правінцыя мяжуе з правінцыяй Карыентэс.

Сталіца — Парана, размешчаная на рацэ Парана. На процілеглым беразе знаходзіцца горад Санта-Фэ.

Разам з правінцыямі Кордава і Санта-Фэ правінцыя уваходзіць у эканоміка-палітычнае аб’яднанне, вядомае як Цэнтральны рэгіён.

Катэгорыя:Правінцыі Аргенціны
Джэймс Скот

**Джэймс Скот**, 1-ы герцаг Монмут і 1-ы герцаг Баклейх ( нар. 9.4.1649, Ротэрдам — пам. 15.7.1685, Лондан) — пазашлюбны сын Карла II і яго палюбоўніцы, Люцыі Уолтэр. Быў абезгалоўлены ў 1685 г. пасля няўдалай спробы зрынуць Якава II. Аб’яўляючы сябе законным каралём, Скот спрабаваў супрацьпаставіць сябе як пратэстанта каталіку Якаву II.

Нарадзіўся ў Ротэрдаме ў Нідэрландах. Яго маці мела рэпутацыю легкадумнай асобы і ў 1648 годзе стала палюбоўніцай палкоўніка Роберта Сідні.

Сур’ёзныя сумневы Скота наконт рэальнага бацькоўства пачаліся яшчэ ў юнацтве. Па словах сучаснікаў, калі Скот вырас, ён быў значна падобны на Роберта Сідні, чым на меркаванага бацьку Карла.

Аднак пазней кароль даў сведчанні ў пісьмовым выглядзе, што ён ніколі не быў жанаты ні на кім, акрамя каралевы. Карл II прызнаў яго сваім сынам, але спадчыннікам прастола Скот стаць не мог, паколькі быў народжаны па-за шлюбам.

## Літаратура 
* Violet Wyndham, Protestant Duke: Life of the Duke of Monmouth. Weidenfeld and Nicolson, London, 1976. ISBN 0-297-77099-3.

## Спасылкі 
* [*An Act to Attaint James Duke of Monmouth of High-Treason. Chapter II. Rot. Parl. nu. 2.* {Якаў II) 
* Нашчадкі Джэймса Скота. 

## Спасылкі 
* [*An Act to Attaint James Duke of Monmouth of High-Treason. Chapter II. Rot. Parl. nu. 2.* {Якаў II ) 
* Нашчадкі Джэймса Скота, 1-га герцага Монмут.  

Катэгорыя:Герцагі Баклейх
Катэгорыя:Лорды-лейтэнанты Стафардшыра
Катэгорыя:Лорды адміралцейства
Катэгорыя:Члены Тайнага Савета Англіі
Катэгорыя:Канцлеры Кембрыджскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Падвязкі
Катэгорыя:Сцюарты
Катэгорыя:Дынастыя Скотаў
Катэгорыя:Герцагі Англіі
Катэгорыя:Абезгалоўленыя
Катэгорыя:Пазашлюбнае нашчадства Сцюартаў
Катэгорыя:Прэтэндэнты на трон Англіі
Катэгорыя:Прэтэндэнты на трон Шатландыі
Катэгорыя:Правадыры паўстанняў
Рутгер Хаўэр

**Рутгер Улсен Хаўэр** (, МФА: ; 23 студзеня 1944, Брэкелене, Утрэхт (правінцыя), Нідэрланды — 19 ліпеня 2019) — нідэрландскі і амерыканскі акцёр.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Rutger Hauer Film Factory
* 

Катэгорыя:Акцёры Нідэрландаў
Катэгорыя:Кінарэжысёры Нідэрландаў
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Інтэрбелум

thumb|right|Еўропа ў міжваенны перыяд
**Інтэрбелум** (ад  — паміж і  — вайна), ці **міжваенны перыяд** — гэта перыяд паміж войнамі. Тэрмін звычайна выкарыстоўваецца для абазначэння перыяду з 1918 па 1939 год, гэта значыць прамежку паміж Першай і Другой сусветнымі войнамі.

Катэгорыя:Вайна
Моніка Бляйбтрой

**Моніка Бляйбтрой** (; 4 мая 1944, Вена — 13 мая 2009, Гамбург) — аўстрыйская актрыса тэатра і кіно. Маці нямецкага акцёра Морыца Бляйбтроя.

Катэгорыя:Асобы
Морыц Бляйбтрой

**Морыц Бляйбтрой** (ням. Moritz Bleibtreu, нар. 13 жніўня 1971, Мюнхен) — нямецкі , сын актрысы Монікі Бляйбтрой і акцёра Ганса Брэнера.

## Біяграфія 
Морыц Бляйбтрой нарадзіўся ў Мюнхене, вырас у Гамбургу. Будучы сынам акцёраў, ужо дзіцем пачаў здымацца ў тэлевізійных фільмах. У 11-м класе кінуў школу. Наведваў акцёрскія курсы ў Нью-Ёрку. Вярнуўшыся ў Германію, граў у тэатры, здымаўся на тэлебачанні.

Шырокую вядомасць Морыцу Бляйбтрою прынеслі кінафільмы «Дастукацца да нябёсаў» Яна Томаса, «Бяжы, Лола, бяжы» Тома Тыквера і «Месяцавы тата» Бахціяра Худайназарава. У 1998 годзе прыняў рашэнне не здымацца больш у тэлефільмах. І з тых часоў сапраўды не ўдзельнічаў ні ў адным тэлевізійным праекце.

## Фільмаграфія 
* Жанчыны-агенты (2008)

## Спасылкі 
* 
* Хатняя старонка

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сярэбраны мядзведзь»
Кулдыгскі край

**Кулдыгскі край** (лат.: Kuldīgas novads) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе Латвіі ў вобласці Курземе. Край складаецца з трынаццаці воласцяў і горада Кулдыга, які з'яўляецца цэнтрам краю.

Мяжуе з Алсунгскім, Вэнтспілскім, Талсінскім, Кандаўскім, Салдускім, Скрундскім, Айзпуцкім і Павілосцкім краямі.

Насельніцтва на 1 студзеня 2010 года склала 27213 чалавек. Плошча краю займае 1756,7 км ².

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Кулдыгскага краю 

Катэгорыя:Краі Латвіі
Том Тыквер

**Том Тыквер** ( [ˈtɪkvɐ], ) — нямецкі рэжысёр, сцэнарыст, кампазітар.

## Біяграфія 
Том Тыквер нарадзіўся 23 мая 1965 года ў Вупертале. У 11 гадоў зняў першы фільм на плёнку «Супер 8". З 1980 года працаваў у кінатэатрах. З 1988 года складальнік праграм групы кінатэатраў «Moviemento» у Берліне. З 1990 года зняў некалькі фільмаў, якія атрымалі досыць шырокую вядомасць у Германіі. Пасля выхаду фільма «Лола бяжыць» ў 1998 годзе дамогся міжнароднага прызнання.

У 2000 годзе выйшаў на экраны «Прынцэса і ваяр», а ў 2002 годзе - «Рай». Гэтыя фільмы зрабілі Тыквера адным з самых вядомых рэжысёраў не толькі ў Германіі, але і ў Еўропе.

У верасні 2006 года адбылася прэм'ера фільма «Парфумер: Гісторыя аднаго забойцы» па матывах знакамітага рамана П. Зюскінда «Парфумер». Бюджэт фільма склаў каля 65 млн. долараў, вельмі вялікі для еўрапейскага кіно.
## Зноскі
## Спасылкі 
*

Катэгорыя:Кінарэжысёры Германіі
Катэгорыя:Кампазітары Германіі
Кулдыга

**Кулдыга** (), **Гольдынген** () — горад і раённы цэнтр у вобласці Курземе на захадзе Латвіі.

У горадзе пражывае каля 13 тысяч жыхароў.

## Геаграфія 
Размешчаны пры ўпадзенні ў Венту рэчкі Алекшупітэ. Прыкладна ў 150 км на захад ад Рыгі.

Плошча Кулдыгі — 13 км².

## Гісторыя 
Замак Голдынген заклаў ў 1242 годзе ландмайстар Тэўтонскага ордэна Дзітрых фон Грунінген. Замак вакол горада ў 1378 годзе быў нададзены гарадскімі правамі і ўступіў у Ганзейскі саюз. У XVII стагоддзі тут размяшчалася адна з рэзідэнцый курляндскіх герцагаў.
## Насельніцтва 
## Горад у філатэліі 

File:20010305 15sant Latvia Postage Stamp.jpg|Паштовая марка 2001 года — герб горада.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Кулдыгскага края 
* Інфармацыя пра Кулдыгу на турыстычным партале mesta.lv 
* Інфармацыя пра Кулдыгу ў тапанімічнай базе даных 

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Катэгорыя:Кулдыгскі край
Катэгорыя:Ганза
Катэгорыя:Аб’екты Еўрапейскай спадчыны
Марцін IV

**Марцін IV** (, свецкае імя: **Сімон Манпіцье дэ Брыён**,  (або de Brion); каля 1210 — 28 сакавіка 1285) — Папа Рымскі з 1281 — 28 сакавіка 1285.

## Біяграфія 
Сімон Манпіцье паходзіў з Брыёна (Францыя). Быў скарбнікам французскага каралеўства. Кардынальскую шапку атрымаў з рук Папы Урбана IV.

Прыняў імя Марцін IV, бо памылкова былі прачытаны імёны двух яго папярэднікаў — Марынаў (Марын I і Марын II лічыліся адпаведна Марцінам II і Марцінам III).

Катэгорыя:Папы Рымскія
Ганорый IV

**Ганорый IV** (лац.: Honorius PP. IV, свецкае імя: **Джакама Савелі**, італ. Giacomo Savelli; каля 1210 — 3 красавіка 1287) — Папа Рымскі з 2 красавіка 1285 па 3 красавіка 1287 г.

Катэгорыя:Папы Рымскія
Мікалай III

**Мікалай III** (, свецкае імя: **Джавані Гаэтана дэльі Арсіні**, (); каля 1216 — ) — каталіцкі прэлат, які паходзіў з княжацкага сямейства Арсіні, Папа Рымскі з 25 лістапада 1277 г. па 22 жніўня 1280.

Пантыфікат Мікалая быў адзначаны некалькімі важнымі падзеямі. Ён значна ўмацаваў папскія пазіцыі ў Італіі, а таксама склаў дагавор з Рудольфам I Габсбургам у маі 1278 года, паводле якой Раманья і экзархат Равены перайшлі ў валоданне папства.

Яго смерць супала з прыездам у Рым Абрагама Абулафіі, яўрэйскага кабаліста, які сабраўся звярнуць яго ў іўдаізм, па распараджэнні Мікалая III, Абулафія павінен быў быць пакараным на вогнішчы пры ўездзе ў Сарыяна-нель-Чыміна, дзе ў той час знаходзілася папская рэзідэнцыя.

Катэгорыя:Папы Рымскія
Урбан IV

**Урбан IV** (, свецкае імя: **Жак Панталеон Кур-Пале**, фр. Jacques Pantaléon; 1195 ці 1200 — 2 кастрычніка 1264) — Папа Рымскі з 29 жніўня 1261 года па 2 кастрычніка 1264. З 1255 па 1261 быў Патрыярхам Іерусаліма. Сын шаўца з Труа.

Катэгорыя:Папы Рымскія
Клімент IV

**Клімент IV** (, свецкае імя: **Гі Фулькуа Ле Гро**, ; 23 лістапада паміж 1190 і 1200, Сен-Жыль дзю Гарда (Лангедок) — 29 лістапада 1268, Вітэрба) — Папа Рымскі з 5 лютага 1265 па 29 лістапада 1268 года.

Катэгорыя:Папы Рымскія
Грыгорый X

**Грыгорый X** (лац. Gregorius PP. X, свецкае імя: **Тэабальда Вісконці**, італ. Teobaldo Visconti; каля 1210, П’ячэнца — 10 студзеня 1276) — Папа Рымскі з 1 верасня 1271 па 10 студзеня 1276 года.

Катэгорыя:Папы Рымскія
Інакенцій V

**Інакенцій V** (лац. Innocentius PP. V, свецкае імя: **П’ер дэ Тарантэз** або **П’етра дэ Тарантасія**, фр. Pierre de Tarentaise; каля 1225 — 22 чэрвеня 1276 г) — Папа Рымскі з 21 студзеня па 22 чэрвеня 1276.

Катэгорыя:Папы Рымскія
Катэгорыя:Дамініканцы
Мікалай IV

**Мікалай IV** (, свецкае імя: **Джыралама Машы д’Асколі**, ; 30 верасня 1227, Лішыяна, паблізу Асколі-Пічэна, Анконская Марка — 4 красавіка 1292, Рым, Папская вобласць) — Папа Рымскі з 22 лютага 1288 г. да канца жыцця. Першы ў гісторыі францысканец на папскім троне.

Катэгорыя:Папы Рымскія
Катэгорыя:Францысканцы
Клімент III

**Клімент III** (лац.: Clemens PP. III; свецкае імя: **Паала Скалары** італ. Paolo Scolari;? 1105/1110 — 20 сакавіка 1191) — Папа Рымскі з 19 снежня 1187 па 20 сакавіка 1191 года.

Катэгорыя:Папы Рымскія
Грыгорый VIII

**Грыгорый VIII** (, свецкае імя: **Альберта Сарторы дзі Мора** (), нарадзіўся паміж 1105 і 1110 гадамі ў Беневента, † 17 снежня 1187 ў Пізе) — Папа Рымскі з 21 кастрычніка па 17 снежня 1187 г.

Катэгорыя:Папы Рымскія
Віўен Лі

**Віўен Лі** (*Vivien Leigh*; сапр. Вівіян Мэры Хартлі, *Vivian Mary Hartley*; , , Індыя — ) — англійская  тэатра і кіно.

## Біяграфія 
Вучылася ў Парыжы і Каралеўскай акадэміі драматычнага мастацтва ў Лондане. У 1935 дэбютавала ў лонданскім тэатры «К’ю». Выступала ў «Олд Вік» і інш. тэатрах Лондана. Сярод роляў: Тытанія, Віёла, лэдзі Макбет, Лавінія («Сон у летнюю ноч», «Дванаццатая ноч», «Макбет», «Ціт Андронік» У. Шэкспіра), Джэніфер Дзюбеда («Дылема доктара» Б. Шоу), Сабіна («На валаску ад гібелі» Т. Уайлдэра), Антыгона («Антыгона» Ж. Ануя) і інш. 3 1934 здымалася ў кіно. Найлепшыя ролі: Скарлет О’Хара («Знесеныя ветрам», 1939, прэмія «Оскар»), Майра («Мост Ватэрлоа», 1940), лэдзі Гамільтан («Лэдзі Гамільтан», 1941), Ганна («Ганна Карэніна», 1948), Бланш Дзюбуа («Трамвай „Жаданне“», 1951, прэмія «Оскар»), Мэры Трэдвел («Карабель дурняў», 1964). Стварала складаныя, супярэчлівыя характары, якія раскрываліся ў драматычных сутыкненнях з жорсткай рэчаіснасцю.

## Фільмаграфія 
* 1951 — Трамвай «Жаданне»

## Зноскі 
## Літаратура 
* Edwards, Anne. *Vivien Leigh, A Biography*, Coronet Books, 1978 edition. ISBN 0-340-23024-X
* John Russell Taylor. *Vivien Leigh*, Elm Tree Books, 1984. ISBN 0-241-11333-4
* Vickers, Hugo. *Vivien Leigh* Little, Brown and Company, 1988 edition.
* Walker, Alexander. *Vivien, The Life of Vivien Leigh*, Grove Press, 1987. ISBN 0-8021-3259-6

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Кубак Вальпі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Тоні»
Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу
Харпер Лі

**Харпер Лі** (; , г. Монравіл, штат Алабама, ЗША — , г. Монравіл) — амерыканская пісьменніца.

## Творчасць 
Прадстаўнік т.зв. паўднёвай школы амерыканскага рамана ХХ ст., якая даследавала феномен расізму ў яго сацыяльнай, этычнай і псіхалагічнай праявах. Скончыла Алабамскі ўніверсітэт (1949). Вядомасць прынёс раман «Забіць перасмешніка» (1960), у аснове якога расавы канфлікт і расісцкія забабоны, што прыводзяць да смерці чалавека. Аўтар навел, эсэ.

Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Пулітцэраўскай прэміі
Катэгорыя:Пісьменніцы ЗША XX стагоддзя
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Малітва Гасподняя

[thumb|Малітва Гасподня ў [Сінайскі кодэкс|Сінайскім кодэксе, IV стагоддзе]]
**Малітва Гасподняя**, **Малітва Панская** (або «Ойча наш») з’яўляецца цэнтральнай малітвай у хрысціянстве. Паводле Евангелля, Ісус Хрыстос даў яе сваім вучням, калі яны прасілі Яго навучыць іх малітве.

У Новым Запавеце Бібліі, малітва з’яўляецца ў дзвюх формах: у Евангеллі ад Мацвея ў рамках дыскурсу пра паказную праведнасць у Нагорнай пропаведзі; і ў Евангеллі ад Лукі, у якім запісваюцца Ісус, да якога падышоў «адзін з яго вучняў» з просьбай навучыць іх «маліцца, як Ян навучыў вучняў сваіх.»

## Літургічная форма 
Літургічнай формай лічыцца малітва паводле Евангелля ад Мацвея.

; У каталіцтве:
: Ойча наш,
: каторы ёсць у небе,
: свяціся імя Тваё, прыйдзі валадарства Тваё,
: будзь воля Твая як у небе, так і на зямлі.
: Хлеба нашага штодзённага дай нам сёння,
: і адпусці нам правіны нашы, як і мы адпускаем вінаватым нашым,
: і не ўводзь нас у спакусу,
: але збаў нас ад злога. Амэн.

; У праваслаўі:
; *Па-царкоўнаславянску (беларуская вымова)*:
: О́тча на́ш,
: і́жа ясі́ на небясе́х,
: да свяці́цца і́мя Твае́, да пры́йдзет Ца́рствіе Твае́,
: да бу́дзет во́ля Твая́, я́ка на небясі́ й на зямлі́;
: хле́б на́ш насу́шчны да́ждж на́м дне́сь,
: і аста́ві на́м до́ўгі на́ша, я́кажэ й мы́ астаўля́ем даўжніко́м на́шым;
: і не ўвядзі́ на́с ва іскушэ́нне,
: но ізба́ві на́с ад лука́вага. Амі́нь.

; *Па-беларуску*:
: Ойча наш,
: Які ёсць на нябёсах,
: няхай свяціцца імя Тваё, няхай прыйдзе Царства Тваё,
: няхай будзе воля Твая як на небе, так і на зямлі.
: Хлеб наш надзённы дай нам сёння;
: і даруй нам даўгі нашы, як і мы даруем даўжнікам нашым;
: і не ўвядзі нас у спакусу,
: але збаў нас ад злога. Амінь

## У перакладзе Васіля Цяпінскага 
Першы беларускі пераклад малітвы выканаў Васіль Цяпінскі паводле тэксту Евангелля ад Мацвея:

## У перакладзе Васіля Сёмухі 
### «Ойча наш» паводле Евангелля ад Мацвея 
*Ойча наш, Які ёсць на нябёсах! Хай свяціцца імя Тваё;

*хай прыйдзе Царства Тваё; хай будзе воля Твая як на небе, так на зямлі;

*хлеб наш надзённы дай нам сёння;

*і даруй нам правіны нашыя, як і мы даруем вінаватым перад намі;

*і не дапусьці нас да спакусы, але ратуй нас ад ліхога; бо Тваё ёсць Царства і сіла і слава навекі. Амін.*

### «Ойча наш» паводле Евангелля ад Лукі 
*Ойча наш, Які ісць ў нябёсах! хай свяціцца імя Тваё; хай прыйдзе Царства Тваё; хай будзе воля Твая і на зямлі,

*як на небе; хлеб наш надзённы давай нам на кожны дзень;

*і даруй нам грахі нашыя, як і мы даруем кожнаму вінаватаму перад намі; і не дапусьці нас у спакусу, але ратуй нас ад ліхога.*

Катэгорыя:Сюжэты Новага Запавету
Катэгорыя:Ісус Хрыстос
Катэгорыя:Малітвы
Катэгорыя:Нагорная пропаведзь
Кімбры

**Кімбры** () — адно з плямён старажытных германцаў.

Спачатку жылі на поўначы паўвострава Ютландыя. У канцы ІІ ст. да н.э. рушылі на поўдзень ва Усходнія Альпы, дзе ў 113 да н.э. разбілі рымскую армію. У 109, 107 і 105 да н.э. перамагалі рымлян у Галіі. Разам з тэўтонамі, амбронамі і гарудамі прасунуліся ў Італію, аднак 30 ліпеня 101 да н.э. былі разгромлены рымскай арміяй пад камандаваннем Гая Марыя каля Верцэлаў (цяпер Верчэлі). Міграцыя кімбраў — першае гістарычна даведзенае перасяленне старажытнагерманскіх плямён на поўдзень.

## Літаратура 
* Кімбры // БелЭн у 18 т. Т. 8. Мн., 1999.

Катэгорыя:Германскія плямёны
Санкт-Пецярбургская саборная мячэць

**Саборная мячэць Санкт-Пецярбурга** — помнік ісламскай культавай архітэктуры. 45 метраў у даўжыню, 32 метры ў шырыню, вышыня галоўнага купала — 39 метраў, вышыня мінарэтаў — 48 метраў.

## Гісторыя 
Будаўніцтва было пачата па ініцыятыве ахуна Г. Баязітава і праводзілася на сродкі эміра бухарскага Сеід-Абдул-Ахат-хана (памёр у 1910), татарскіх прадпрымальнікаў і інш.

Мячэць была афіцыйна адкрыта 22 лютага 1913, на другі дзень Раманаўскіх урачыстасцяў (першае богаслужэнне здзейснена напярэдадні, 21 лютага, у прысутнасці эміра бухарскага Сеід-Алім-хана і хана Хівінскага Сеід-Асфендыяр-Багадура, што былі ў Санкт-Пецярбургу ў сувязі з урачыстасцямі).

Будынак ўзводзіўся ў 1909—1920 гады па праекце архітэктара М. В. Васільева пры ўдзеле інжынера С. С. Крычынскага і архітэктара А. І. фон Гагена. У афармленні надпісаў з Карана ўдзельнічаў цюрколаг, будучы акадэмік АН СССР А. Н. Самойлавіч. У 1927—1930 і 1940—1956 гадах не функцыянавала, у 1940 годзе будынак быў перададзены Ленгарздраўаддзелу і пачаў выкарыстоўвацца як склад медыцынскага абсталявання. З 1956 года вернуты вернікам.

## Будынак 
Мячэць размешчана на Петраградскай старане, на рагу Кронверкскага праспекта і Коннага завулка (паблізу станцыі метро Горкаўская).
* даўжыня — 45 м
* шырыня — 32 м
* вышыня галоўнага купала — 39 м
* колькасць мінарэтаў — 2
* вышыня мінарэтаў — 48 м
* умяшчальнасць — 5000 чалавек, па іншых дадзеных 3000

Катэгорыя:Мячэці Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Храмы Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Архітэктура пецярбургскага мадэрну
Катэгорыя:Мячэці Расіі
QR-код

**QR-код** (Quick Response) — матрычны код (двухмерны штрыхкод), распрацаваны і прадстаўлены японскай кампаніяй «Denso-Wave» ў 1994 годзе.

## Пра QR-код 
Абрэвіятура QR вытворная ад англ. quick response, што перакладаецца як «хуткі водгук». Асноўная вартасць QR-кода — гэта лёгкае распазнанне сканавальным абсталяваннем (у тым ліку і фотакамерай мабільнага тэлефона), што дае магчымасць выкарыстання ў гандлі, вытворчасці, лагістыцы. Сёння QR-коды больш за ўсё распаўсюджаныя ў Японіі, краіне, дзе штрых-коды карысталіся такой вялікай папулярнасцю, што аб’ём інфармацыі, зашыфраванай у кодзе, неўзабаве перастаў задавальняць індустрыю. Японцы пачалі эксперыментаваць з новымі спосабамі кадавання невялікіх аб’ёмаў інфармацыі ў графічным малюнку. Ужо ў пачатку 2000 года QR-коды атрымалі шырокае распаўсюджванне ў Японіі, іх можна было сустрэць на плакатах, упакоўках і таварах.

Максімальную колькасць сімвалаў, якія змяшчаюцца ў адзін QR-код:
* Лічбы — 7089
* Лічбы і літары (уключаючы кірыліцу) — 4296
* Двайковы код — 2953 байт
* Іерогліфы — 1817

У цяперашні час QR-код шырока распаўсюджаны ў краінах Азіі (асабліва ў Японіі), паступова развіваецца ў Еўропе і Паўночнай Амерыцы. Найбольшае прызнанне ён атрымаў сярод карыстальнікаў мабільнай сувязі — усталяваўшы праграму-распазнавальнік, абанент можа імгненна ўносіць у свой тэлефон тэкставую інфармацыю, дадаваць кантакты ў адрасную кнігу, пераходзіць па web-спасылках, адпраўляць SMS-паведамленні і г. д.

У Японіі падобныя коды наносяцца практычна на ўсе тавары, якія прадаюцца ў крамах, іх размяшчаюць у рэкламных буклетах і даведніках. З дапамогай QR-кода арганізоўваюць розныя конкурсы і ролевыя гульні,  QR-коды выкарыстоўваюцца на могілках і ўтрымліваюць інфармацыю аб памерлым.

Вядучыя японскія аператары мабільнай сувязі сумесна выпускаюць пад сваім брэндам мабільныя тэлефоны з убудаванай падтрымкай распазнання QR-кода.

Таксама QR-коды актыўна выкарыстоўваюцца ў турызме.

Катэгорыя:Штрых-коды
Катэгорыя:Выхадныя звесткі
Сфінксы на Універсітэцкай набярэжнай

thumb|Адзін са сфінксаў
**Старажытнаегіпецкія сфінксы на Універсітэцкай набярэжнай** у Санкт-Пецярбургу з’явіліся ў разгар егіптаманіі ў Еўропе.

## Апісанне 
Сфінксам на Універсітэцкай набярэжнай каля 3,5 тыс. гадоў. Высечаныя з сіеніта, яны стаялі каля ўваходу ў велічны храм, збудаваны ў Егіпце каля Фіваў для фараона Аменхатэпа III. Галовы сфінксаў з’яўляюцца партрэтнымі малюнкамі гэтага фараона. Галаўныя ўборы сфінксаў — кароны «па схемці» — сведчылі аб тым, што Аменхатэп III быў кіраўніком двух царстваў — Верхняга і Ніжняга Егіпта. На жаль, у сфінксаў адбітыя падбародкі і накладныя бароды. Пры пагрузцы адзін з сфінксаў парваў тросы і ўпаў, разбіўшы на трэскі мачту і борт карабля. На твары сфінкса захаваўся глыбокі шнар ад каната.

## Перанос у Пецярбург 
Сфінксаў на Універсітэцкай набярэжнай перад Акадэміяй мастацтваў Санкт-Пецярбурга набыў Андрэй Мікалаевіч Мураўёў, які адправіўся ў 1830 годзе ў паломніцтва па святых месцах. У Александрыі Мураўёў і ўбачыў прывезеных для продажу сфінксаў. Статуі, створаныя скульптарамі ў старажытнасці, зрабілі на яго такое моцнае ўражанне, што ён неадкладна адправіў расійскаму паслу ліст, у якім прапанаваў набыць іх. З пасольства ліст вандроўніка адправіўся ў Пецярбург. Там яго адрасат, Мікалай I, перанакіраваў пасланне ў Акадэмію мастацтваў. У рэшце рэшт, такую куплю палічылі мэтазгоднай, але да моманту вырашэння бюракратычных складанасцяў уладальнік-англічанін ужо прадаў іх у Францыю. Выратавала становішча чарговая французская рэвалюцыя. Калі б не яна, то сёння статуі загадкавых міфалагічных істот ўпрыгожвалі б набярэжную Сены ці адну з плошчаў Парыжа.

У 1832 годзе сфінксы прыбылі ў Пецярбург. Першыя два гады яны правялі ў двары Акадэміі мастацтваў. Столькі часу спатрэбілася на стварэнне прыстані ля яе сцен, архітэктарам якой стаў Канстанцін Андрэевіч Тон. Сваё месца на набярэжнай сфінксы занялі ў 1834 годзе.

## Гл. таксама 
* Егіпецкі мост

Катэгорыя:Славутасці Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Універсітэцкая набярэжная
Катэгорыя:Скульптура Старажытнага Егіпта