open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Прэцэсія

**Прэцэсія** - з'ява, пры якой момант імпульсу цела змяняе свой кірунак у прасторы пад дзеяннем моманту вонкавай сілы.

## Прэцэсія гіраскопа 
Назіраць прэцэсіі досыць проста. Трэба запусціць ваўчок і пачакаць, пакуль ён пачне запавольвацца. Першапачаткова вось кручэння турка вертыкальна. Затым яго верхняя кропка паступова апускаецца і рухаецца па разбежнай спіралі. Гэта і ёсць прэцэсія восі турка.

Галоўнае ўласцівасць прэцэсіі - безінэрцыйнасць: як толькі сіла, якая выклікае прэцэсіі турка, знікне, прэцэсія спыніцца, а ваўчок зойме нерухомае становішча ў прасторы. У прыкладзе з турком гэтага не адбудзецца, паколькі ў ім выклікае прэцэсіі сіла - гравітацыя Зямлі - дзейнічае пастаянна.

Можна атрымаць эфект прэцэсіі, не чакаючы запаволення кручэння турка: штурханіце яго вось (прыкладзеце сілу) - пачнецца прэцэсія. З прэцэсіі наўпрост звязаны іншы эфект, паказаны на ілюстрацыі ніжэй - гэта нутацыя - вагальныя руху восі цела, якое зведвае прэцэсію. Хуткасць прэцэсіі і амплітуда нутацыі звязаныя з хуткасцю кручэння цела (змяняючы параметры прэцэсіі і нутации ў выпадку, калі ёсць магчымасць прыкласці сілу да восі верціцца цела, можна змяніць хуткасць яго кручэння).

## Прэцэсія нябесных цел 
Падобны рух здзяйсняе вось кручэння Зямлі, што было адзначана Гіпархам як папярэднічанне раўнадзенстваў. Па сучасных дадзеных, поўны цыкл зямной прэцэсіі складае каля 25765 гадоў.

Ваганне восі кручэння Зямлі цягне змена становішча зорак адносна экватарыяльнай сістэмы каардынатаў. У прыватнасці, праз некаторы час Палярная зорка перастане быць бліжэйшай да паўночнага канцавосся Зямлі яркай зоркай, а Турайс будзе Паўднёвай Палярнай зоркай прыкладна ў 8100 годзе н. э.

Меркавана, з прэцэсіі звязана перыядычнае змена клімату Зямлі.

## Фізіка з'явы 
У аснове тлумачэння з'явы прэцэсіі ляжыць эксперыментальна сцвярджалы факт, што хуткасць змены моманту імпульсу цела, якое верціцца  \vec L  прама прапарцыйная велічыні прыкладзенай да цела моманту сілы  \vec M :

\frac {d\vec L}{dt} =  \vec M  

## Гл. таксама 
* Гіраскоп

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Нябесная механіка
Катэгорыя:Астраметрыя
Катэгорыя:Механічны рух
Універсітэт Нуакшота

**Універсітэт Нуакшота** — універсітэт у горадзе Нуакшот, сталіцы Маўрытаніі. Створаны ў 1981 годзе і мае больш 8000 студэнтаў.

## Структура 
* Факультэт мастацтваў і гуманітарных навук
** Аддзяленне англійскай мовы 
** Аддзяленне геаграфіі
** Аддзяленне гісторыі
** Аддзяленне мовы і перакладу
** Аддзяленне філасофіі
** Аддзяленне мовазнаўства

* Факультэт права і эканомікі
** Інстытут прафесійных даследаванняў
** Цэнтр даследаванняў і эканамічных рэсурсаў.
** Аддзяленне грамадскага права
** Аддзяленне прыватнага права
** Аддзяленне грамадскай эканомікі

* Факультэт прыродазнаўчых навук і тэхналогій
** Аддзяленне біялогіі
** Аддзяленне хіміі
** Аддзяленне геалогіі
** Аддзяленне матэматыкі і інфарматыкі
** Аддзяленне фізікі

## Спасылкі 
*  موقع جامعة نواكشوط 
*  University of Nouakchott website 
* University of Nouakchott at Contemporary Africa Database 

Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Нерайшанка

**Нерайша́нка** — рака ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Абалянка (басейн Лучосы).

Даўжыня ракі каля 13 (16) км. Плошча вадазбору 90 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,9 м/км. Выток ракі знаходзіцца за 0,5 км у напрамку на паўночны ўсход ад вёскі Выгада.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-36-37. Выданне 1986 года. Стан мясцовасці на 1981 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Басейн Лучосы
Катэгорыя:Рэкі Сенненскага раёна
Джон Літаў

**Джон Лі́таў** (па-англійску: *John Lettou*; XV стагоддзе) — адзін з англійскіх першадрукароў, заснавальнік друкарні ў Лондане.

## Паходжанне 
Пра ранняе жыццё амаль нічога невядома. Мянушка *Літаў* паказвае на яго замежнае паходжанне. Пры ўмове, што Lettou — гэта старажытнаанглійская  назва Літвы, ён быў ураджэнцам ВКЛ. У гэтым выпадку, па-беларуску яго імя гучыць як *Ян (Іван) Літвін*. Але англійскі даследчык Эдвард Говард Даф у сваёй кніжцы *"Першадрукі"* (Early Printed Books) сцвярджае, што кнігі Джона Літаў вельмі падобныя да тых, што ў свой час надрукаваў Мацей Мараўскі, які дзейнічаў у Неапалі. Аднак у іншай сваёй кніжцы *"Пачаткі кнігадрукавання ў Англіі"* (Early English printing), Даф адзначае аднолькавасць манеры друку (за выключэннем некаторых вялікіх літараў) Джона Літоў і Яганэса Брэмера "Булле", які ў 1478 і 1479 г. надрукаваў дзве кнігі ў Рыме.

## Дзейнасць 
У 1480 г. распачаў сваю друкарскую дзейнасць у Лондане. Першай з яго друку выйшла індульгенцыя Джона Кейдала ўдзельнікам змагання з туркамі. Першай кнігай, якую ён надрукаваў, была *"Quaestiones Antonii Andreae super duodecim libros metaphysicae Aristotelis"* (1480), другой — *"Thomas Wallensis super Psalterum"* (1481). Абедзве кнігі былі выдадзены на сродкі Уільяма Уілкака, пра якога нічога невядома, акрамя таго, што ў 1487 г. ён жыў у Лондысэлі. Стыль, які ўжываў Джон Літаў, пасля быў запазычаны Уільямам Кэкстанам. Акрамя гэтага, Літаў першы ў Англіі пачаў выкарыстоўваць напісанне тэксту ў дзве калонкі.

Трохі пазней да Літаў далучыўся Уільям дэ Манчлія (верагодна, з гораду Мішлен у Бельгіі). У асноўным яны друкавалі зборнікі законаў, але невядома, ці быў гэта ўрадавы заказ. Толькі адна з вядомых пяці іх кніг (*Tenores Novelli*) мае выхадныя дадзеныя, але ніводная не мае даты выдання. Паводле калафона, друкарня размяшчалася ў Лондане, "juxta ecclesiam omnium sanctorum" (каля касцёла Усіх Святых), але, паколькі такіх касцёлаў было шмат, вызначыць дакладнае месца немагчыма. Пасля выдання гэтых пяці кніг імя Літаў больш не ўзгадваецца. У 1483 г. Уільям дэ Манчлія заснаваў уласную друкарню.

## Спасылкі 
* A Short History of EnglishPrinting, 1476-1898 by Plomer, Henry R.
* Early English Printing By Edward Gordon Duff

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Першадрукары
Катэгорыя:Друкары Англіі
Катэгорыя:Постаці XV стагоддзя
Літарал (праграмаванне)

У інфарматыцы **літарал** — гэта спосаб запісу нязменных велічыняў у зыходным кодзе. Амаль усе мовы праграмавання маюць такі спосаб запісу для атамарных велічыняў, такіх як цэлыя, з нефіксаванай коскай, радкі і булевыя тыпы. Некаторыя таксама маюць натацыю для пералікаў і складаных значэнняў, прыкладам масіваў, структураў і аб'ектаў.

У той-жа момант зменныя велічыні альбо канстанты — гэта ідэнтыфікатары, якія могуць прымаць значэнні пэўнага тыпу літаралаў. Напрыклад: 

```java
int a=1;
 String s="cat";
```

У некаторых аб'ектна-арыентаваных мовах (такіх як ECMAScript) літаралы могуць задаваць аб'екты. Натацыя з выкарыстаннем дужак, што таксама ўжываецца для задання масіваў, ёсць тыповай для аб'ектавых літаралаў:

```javascript
{"cat","dog"}
 {name:"cat",length:57}
```

Метады такога аб'екта могуць апісвацца пры дапамозе функцыянальных літаралаў:

```actionscript
var newobj = {
  var1: true,
  var2: "вельмі цікава",
  method1: function () {
    alert(this.var1)
  },
  method2: function () {
    alert(this.var2)
  }
};
newobj.method1();
newobj.method2();
```

Гэткія аб'екты падобныя да ананімных класаў у іншых мовах, такіх як Java.

Катэгорыя:Канцэпцыі моў праграмавання
Пірацкі цэнтр Беларусі

**Пірацкі цэнтр** — супольнасць актыўных людзей, якія выступаюць за свабоду ведаў, рэформу капірайта, прыватнасць персанальная інфармацыі і  празрыстае кіраванне грамадствам.

## Гісторыя
Пірацкі цэнтр (далей ПЦ) пачаў сваю дзейнасць ў Мінску на пачатку 2013 года.. Гэта трэцяя спроба арганізаваць пірацкі рух на Беларусі.

За апошні год дзенайсці былі створаны сайт , суполкі ў сацыяльных сетках, наладжаны сувязі з Пірацкімі партыямі розных краін (Расія, Украіна, Латвія, Польшча, Чэхія, Каталонія (Іспанія) і шмат іншых).

19-21 красавіка 2013 Пірацкі цэнтр удзельнічаў у Генеральнай асаблеі Пірацкага Інтэрнацыяналу і быў прыняты яе членам.

9 жніўня 2013 года піраты Беларусі прынялі ўдзел у стварэнні арганізацыі Маладых Піратаў Еўропы.

## Мэты і прынцыпы
Асноўная лінія фронту дзейнасці Пірацкага Цэнтра — гэта дэмантаж існуючага капірайта.

Акрамя таго, піраты Беларусі  выступаюць за:
*альтэрнатыўныя ліцэнзіі і свабодны выбар аўтара;
*адкрытасць улады і празрыстаць прыняцця рашэнняў;
*даступны хуткасны інтэрнэт;
*права на прыватнасць ў інтэрнэце і рэальным жыцці;
*свабодныя і адкрытыя веды;
*адкрытае праграмнае забеспячэнне ў грамадскай сферы, адукацыі, культуры;
*сацыяльныя навацыі.

Прынцыпы, якіх прытрымліваюцца ў Пірацкім цэнтры:
*адкрытасць;
*альтэрнатыўнасць;
*ініцыятыўнасць;
*дзеянне;

## Напрамкі дзейнасці
На дадзены момант (2013 год) асноўны напрамак дзейнасці - адукацыйны, які ўключае:
*арганізацыю публічных лекцый, дыскусій, круглых сталоў, кінапраглядаў;
*правядзенне крыптавечарын;
*сустрэчы з нефармальнымі творцамі;
*удзел ў розных канферэнцыях, IT-мерапрыемствах;
*аўдыёмасты з піратамі розных краін;
*вывучэнне капірайта самастойна і агулам;
*пераклад артыкулаў, субтытраў да відэа і фільмаў, у тым ліку на беларускую мову;
*напісанне рэцэнзій, правядзенне апытанняў;
*стварэнне бібліятэкі і медыятэкі
і інш.

## Галерэя

Афиша. Первая криптовечеринка в Минске, Беларусь.jpg|Першая крыптавечарына ў Мінску
Онлайн-мост. Пиратский Интернационал.jpg|Анлайн мост с Пірацкім Інтэрнацыяналам
Афиша. Квартирник и копирайт.jpg|Афіша да адкрытай лекцыя сярод нефармалаў
Онлайн-мост._Краудсорсинг_в_законах.jpg|Анлайн мост з актывістамі Фінляндыі
Афиша. Пираты Ленинграда.jpg|Анлайн мост в Піратамі Санкт-Пецярбурга

## Спасылкі 
*Афіцыйны сайт "Пірацкага Цэнтра " 
*Сустветны пірацкі рух

Катэгорыя:Супольнасці
Катэгорыя:Палітычныя партыі Беларусі
Рагоз

**Раго́з**, **пухоўка** (*Týpha*) — род кветкавых раслін сямейства . Налічвае каля 15 відаў (каля 20, на тэрыторыі былога СССР каля 15 відаў).

## Батанічнае апісанне 
Балотныя і водныя расліны вышынёй да 4 м з тоўстымі паўзучымі карэнішчамі. Сцёблы неразгалінаваныя, патоўшчаныя ў ніжняй частцы. Лісце шырока- і вузкалінейнае, плоскае, часам даўжэйшае за сцябло. Кветкі дробныя, у шчыльных цыліндрычных суквеццях (катахах). Верхняя частка суквецця складаецца з тычынкавых кветак, ніжняя — з песцікавых кветак трох відаў:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

;Гібрыдагенныя віды
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
*  
* 

Катэгорыя:Рагозавыя
Катэгорыя:Расліны ў Бібліі
Нізгалаўе

**Ні́згалаўе** — возера ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Ула, за 20 км у напрамку на захад ад гарадскога пасёлка Бешанковічы, на поўдзень ад вёскі Нізгалава.

Плошча паверхні возера каля 0,39 км². Даўжыня 1,15 км, найбольшая шырыня 0,57 км, даўжыня берагавой лініі 2,78 км. Плошча вадазбору 27,7 км².
Катлавіна возера тэрмакарставага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны спадзістыя і маюць вышыню 10—13 м. Берагавая лінія слабазвілістая. У возера ўпадаюць меліярацыйныя каналы, у паўднёвай частцы выцякае ручай у раку Ула.

## Літаратура 
* 
*  — С. 330.
* 
* Ліст карты N-35-35. Выданне 1991 г. Стан мясцовасці на 1987 г.

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Бешанковіцкага раёна
Обалінец

**О́балінец** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Свіна, за 46 км у напрамку на паўночны ўсход ад Полацка, на поўдзень ад возера Клётнае і вёскі Уладзіміраўка.

## Гідраграфія 
Плошча паверхні возера 0,15 км², даўжыня 0,68 км, найбольшая шырыня 0,27 км. Даўжыня берагавой лініі 1,67 км. Плошча вадазбору 4,5 км².

Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны спадзістыя, вышынёй да 2 м. Берагавая лінія звілістая. У паўночнай частцы ў Обалінец упадае пратока з возера Клётнае, у паўднёвай выцякае ручай у раку Свіна.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-24. Выданне 1980 года.

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озер Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Басейн Обалі
Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Прыток

**Прыто́к** — вадацёк, які ўпадае ў больш буйны вадацёк.

Прыток звычайна адрозніваецца ад апошняга меншай даўжынёй і меншай воднасцю. Аднак існуюць і адваротныя прыклады: істотна больш водная рака Ака лічыцца прытокам ракі Волга; а далей прытокам Волгі лічыцца значна больш водная Кама; прытокам ракі Енісей лічыцца Ангара, якая ў месцы зліцця мае ўдвая большую воднасць і г.д. Таксама прыток звычайна адрозніваецца іншым напрамкам даліны.

Часам прытокамі называюць рэкі, якія ўпадаюць у азёры і іншыя ўнутраныя вадаёмы.

Прытокі падзяляюцца на правыя і левыя, якія ўпадаюць адпаведна з правага і левага берагоў.

Адрозніваюць прытокі розных парадкаў у залежнасці ад таго, упадаюць яны непасрэдна ў галоўную раку або ў яе прытокі. Прытокамі першага парадку называюцца рэкі, якія непасрэдна ўпадаюць ў галоўную раку, другога парадку - прытокі прытокаў першага парадку і г. д. Буйныя рачныя сістэмы ўключаюць да 20 парадкаў прытокаў. Таксама існуюць супрацьлеглыя падлікі парадку прытокаў: ад дробных да буйных.

Таксама **прытокам** называюць расход вады, які прыносіцца вадацёкамі ў возера, вадасховішча і іншыя водныя аб'екты.

## Гл. таксама 
* Рака
* Вусце

## Літаратура 
* *Маккавеев Н. И.* Русло реки и эрозия в её бассейне — М., Изд-во АН СССР, 1955. — 346 с.
* *Чеботарев А. И.* Гидрологический словарь — Л., Гидрометеоиздат, 1978. — 308 с.
* 

Катэгорыя:Рака
Соня Ланг

**Соня Ланг** (; 1978) — канадская мовазнаўца, перакладчыца з англійскай, французскай моў і эсперанта. Вядомая як актыўны ўдзельнік сусветнай супольнасці эсперантыстаў і стваральнік штучсных моў такіпона і ооу.

Ланг свабодна валодае англійскай, французскай, нямецкай мовамі, эсперанта і такіпонай. Таксама добра разумее фінскую, нідэрландскай, кітайскую, паўночныя дыялекты, харвацкую, японскую, арабскую, грузінскую мовы, а таксама мову канадскіх індзейцаў інуітаў інуктітут.

Катэгорыя:Перакладчыкі Канады
Катэгорыя:Эсперантысты
Катэгорыя:Стваральнікі і прапагандысты моў
Вялікі Гэтсбі (фільм, 2013)

**Вялікі Гэтсбі** () — кінафільм рэжысёра База Лурмана, экранізацыя аднайменнага рамана (1925) амерыканскага пісьменніка Фрэнсіса Скота Фіцджэральда. Стужка знятая ў фармаце 3D, у галоўных ролях задзейнічаны Леанарда Дзі Капрыё, Кэры Маліган, Тобі Магуайр і Айла Фішэр. Першапачаткова сусветная прэм’ера планавалася на 25 снежня 2012 года, аднак 6 жніўня 2012 было абвешчана аб пераносе рэлізу на лета 2013. На афіцыйным сайце карціны датай прэм’еры значыцца 10 мая 2013 года. Прэм’ера ў Расійскай Федэрацыі адбылася 16 мая 2013 года.

## Сюжэт 
Нік Кэррауэй з Сярэдняга Захаду, які жыве на Лонг-Айлендзе, зачараваны загадкавым мінулым і раскошным ладам жыцця свайго суседа Джэя Гэтсбі. Ён трапляе ў круг сяброў Гэтсбі і становіцца сведкам яго апантанасці і трагедыі.

## У ролях 
У фільме задзейнічана больш за 70 акцёраў, не лічачы акцёраў масоўкі.

* Леанарда Дзі Капрыё — Джэй Гэтсбі (Jay Gatsby)
* Каллан Маколіф — Джэй Гэтсбі ў маладосці (Young Jay Gatsby)
* Кэры Маліган — Дэйзі Бьюкенен (Daisy Buchanan)
* Тобі Магуайр — Нік Кэррауэй (Nick Carraway)
* Айла Фішэр — Міртл Уілсан (Myrtle Wilson)
* Джоэл Эдгэртан — Том Бьюкенэн (Tom Buchanan)
* Элізабэт Дебікі — Джордан Бэйкэр (Jordan Baker)
* Джэйсан Кларк () — Джордж Б. Уілсан (George Wilson)
* Адэлаіда Клеменс — Кэтрын (Catherine)
* Амітабх Бачан — Мэер Вульфшэйм (Meyer Wolfsheim)
* Макс Кул () — Оул Айс (Owl Eyes)
* Брэндан Маклеан () — (Klipspringer)
* Джэма Уорд — (Languid Girl)
* Стэф Джэймс Кінг () — Нэльсан (Nelson)
* iOTA (па-ангельску iOTA (entertainer)) — Тэдзі Бартон (Teddy Barton)
* Вінцэся Каласіма () — Майкл (Michaelis)
* Хезер Мітчэл — маці Дэйзі (Daisy’s Mother)
* Стыў Біслей () — Дан Коды (Dan Cody)
* Рычард Картэр () — Герцаг (Herzog)
* Фелікс Уільямсан () — Генры (Henri)
* Бары Ота () — (Benny McClenahan)
* Нік Татэ () — кіроўца таксі (Taxi Driver)
* Джэк Томпсан () — доктар Вальтэр Перкінс (Dr. Walter Perkins), Генры Ц. Гатз (Henry C. Gatz)
* Дру Пеарсан () — (Party Guest — Hotel Sayre)
* Яцэк Коман () — (uncredited)

## Здымкі 
Здымкі фільма праходзілі з 5 верасня па 22 снежня 2011 года ў Сіднеі. Пры працы выкарыстоўваліся камеры RED Epic.

## Водгукі 
Фільм атрымаў змешаныя водгукі. На сайце Rotten Tomatoes на аснове 191 рэцэнзіі рэйтынг фільма склаў 5.9 балаў з 10, пры 51 % станоўчых водгукаў.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Вялікі Гэтсбі на IMDB

Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША
Сярэднік

**Сярэднік** — тапонім:

* Сярэднік — возера ў Міёрскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Вята
* Сярэднік — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дружнянка
Бібліяграфія

thumb|справа|Бібліяграфічны аддзел ва Універсітэцкай бібліятэцы ў Грацы

**Бібліяграфія** (ад стар.-грэч. Βιβλιογραφία, βιβλίον (biblion) - кніга, γράφω (grapho) - пішу), — 1) спецыфічная галіна інфармацыйна–практычнай дзейнасці па падрыхтоўцы і апісанні інфармацыі пра творы друку і пісьменства, а таксама па распрацоўцы прынцыпаў і метадаў выкарыстання гэтай інфармацыі;  2) апрацаваны збор бібліяграфічных апісанняў дакументаў, падабраных па пэўных пытаннях. 

Бібліяграфія — інфармацыйная інфраструктура, якая забяспечвае падрыхтоўку, распаўсюджванне і выкарыстанне бібліяграфічнай інфармацыі.

Важнейшыя задачы бібліяграфіі - стандартызацыя бібліяграфічнай дзейнасці, у тым ліку бібліяграфічнага апісання; складанне бібліяграфічных паказальнікаў і індэксаў цытавання; класіфікацыя дакументаў. Бібліяграфічная дзейнасць вывучаецца ў рамках бібліяграфазнаўства як навуковай дысцыпліны.

## Гісторыя 
## Літаратура 
* 
* *Симановский И. Б.* Белорусская советская библиография. — Ч. 1. — 1965. — 191 с.
* Дерунов К. Н. Итоги и уроки прошлого русской библиографии за 200 лет. — 1913.

## Спасылкі 
* *А. Шлюбскі*. Матэрыялы да беларускай бібліяграфіі / Інстытут беларускай культуры, Бібліяграфічная камісія; — Менск : ІБК, 1927. — Т. 4 : Беларуская этнаграфія ў доследах і матэрыялах, кн. 3 : Этнаграфія. — 94 с.
Лімналогія

[thumb|200px|[возера Верхняе|Верхняе — найбуйнейшае прэснае возера ў свеце]]
**Лімнало́гія** ( — возера, λόγος — вучэнне) ці **азёразнаўства** — раздзел гідралогіі, навука пра фізічныя, хімічныя і біялагічныя аспекты азёр і іншых прэсных вадаёмаў, у тым ліку і вадасховішчаў. Лімналогія, напрыклад, вывучае пігментацыю вады, біялагічная разнастайнасць прадстаўленых відаў, змену хімічнага саставу вады.

Пачатак лімналогіі паклаў  сваімі даследаваннямі Жэнеўскага возера.

## Гл. таксама 
* Біялогія акіяна
* Акіяналогія
* Лімналагічная катастрофа
* Пігментацыя вады

## Літаратура 
* *Хомскис В.* Динамика и термика малых озёр / В. Хомскис. — Вильнюс: Минтис, 1969.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры
Катэгорыя:Гідраграфія
Катэгорыя:Гідралогія
Трыясавы перыяд

**Трыя́савы перы́яд**, **трыя́савая сістэ́ма**, **трыяс** — першы геалагічны перыяд мезазойскай эры. Наступны пасля пермскага перыяду, папярэднічае юрскаму. Пачаўся 252,17 ± 0,06 гадоў таму, скончыўся 201,3 ± 0,2 млн гадоў таму.

## Клімат 
Пацяпленне клімату выклікае высыханне многіх унутраных мораў. У пакінутых морах расце ўзровень салёнасці. Адбываецца паслабленне кліматычнай занальнасці і згладжванне тэмпературных адрозненняў.

## Расліннасць 
Выміранне насенных папарацей. У наземнай расліннасці пачалі пераважаць голанасенныя, цыкадавыя, гінкго і хвойныя.

## Жывёльны свет 
З’яўляюцца новыя групы малюскаў (слімакі, вустрыцы). Найбуйнейшымі драпежнікамі становяцца водныя.

У гэты ж час, адбываецца значнае падзенне разнастайнасці пазваночных.

На сушы развіваюцца рэптыліі. З’яўляюцца першыя цеплакроўныя — яйцакладныя млекакормячыя, а таксама прамыя продкі птушак (протаавіс). У трыясе шырокае распаўсюджванне атрымліваюць цекадонты — сухапутныя рэптыліі, які хутка рухаліся, продкі дыназаўраў.

### Насякомыя 
У трыясе ў розных групах насякомых асноўныя змены адбываюцца ў розны час.

— гіганцкі сярэднетрыясавы лабірінтадонт]]

Сеткакрылыя на працягу ўсяго перыяду павялічвалі відавую разнастайнасць.

У раннім трыясе не было наземных жукоў, хоць у пермі яны былі шырока распаўсюджаныя.

У сярэднім трыясе расквітаюць паўцвердакрылыя, цвёрдакрылыя (як мяркуецца, большасць — водныя формы), стракозы і аўсянікі.

У познім трыясе з’яўляецца адзін з апошніх вялікіх атрадаў насякомых — двухкрылыя, а таксама перапончатакрылыя(адзінае сямейства Xyelidae, многія віды якога выміраюць у ранні ці сярэдні юрскі перыяд). Найбольш распаўсюджанымі становяцца мезазойскія сямействы Panorpidae, Orthophlebiinae. Разам з імі яшчэ даволі шматлікія былі Permochoristidae, якія вымерлі да нашага цела.

Дакладна вядома, што ў канцы трыяса існавалі прамакрылыя; у самцоў некаторых відаў меўся гукавы апарат на пярэдніх крылах для прыцягнення самак. У канцы трыяс вымерла адно з васьмі сямействаў стракоз.

На мяжы трыяса і юры, сінхронна з вялікім марскім выміраннем, адбываецца і падзенне разнастайнасці насякомых, хоць асноўныя змены іх складу адбыліся раней, яшчэ ў познім трыясе.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* *Иорданский Н. Н.* Развитие жизни на земле. — М.: Просвещение, 1981.
* *Короновский Н. В., Хаин В. Е., Ясаманов Н. А.* Историческая геология : Учебник. — М.: Академия, 2006.
* *Ушаков С. А., Ясаманов Н. А.* Дрейф материков и климаты Земли. — М.: Мысль, 1984.
* *Ясаманов Н. А.* Древние климаты Земли. — Л.: Гидрометеоиздат, 1985.
* *Ясаманов Н. А.* Популярная палеогеография. — М.: Мысль, 1985.
* *Монин А. С.* Популярная история Земли. — 2-е изд. — М.: Наука, 1980. — 224 с.
* *Пономаренко, А. Г. и Сукачева, И. Д.* 2001. Насекомые конца триаса-начала юры.

Катэгорыя:Геалагічныя перыяды
Казімір Андрэевіч Буйніцкі

**Казімір Андрэевіч Буйніцкі** (; Крыптанімы: *WR*) — пісьменнік, публіцыст, краязна­вец.

Ганаровы куратар школ Віцебскай губерні. У 1842—1849 гадах выдаваў у Вільні альманах «Rubon», прысвечаны ў асноўным тэматыцы гісторыі і культуры Інфлянтаў (Латгаліі), якія на той час уваходзілі ў Віцебскую губерню. Даследчык Падзвіння, член Віленскага археаграфічнага таварыства, актыўны член Віленскай археалагічнай камісіі.

Аўтар этнаграфічна-краязнаўчых нарысаў, вершаванай камедыі «Komedje» (1851), апавяданняў і вершаў «Stara Panna» (1854), «Siostra Gertruda» (1842), «Pamiętniki ks. Jordana» (1852), «Biórko» (1862), «Wędrówki» (1841), «Nowa wędrówka po małych drogach» (1852) на польскай мове. У сваіх апавяданнях даволі праўдзіва паказвае жыццё беларускага і латышскага сялянства.

## Літаратура 
* 
* Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) — СПб., 1890—1907.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2. — Мн., 1994.

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі
Казімір Андрэевіч
Катэгорыя:Памерлі ў Дагдзе
Перашыек

, які злучае Цэнтральную і Паўднёвую Амерыку]]

**Перашыек** — тонкая палоска зямлі, абмежаваная з двух бакоў вадой і якая злучае дзве часткі сушы. Перашыек з'яўляецца супрацьлегласцю праліва, які размешчаны паміж сушай і злучае два буйных вадаёма.

Перашыйкі нярэдка з'яўляюцца прыдатным месцам для будаўніцтва водных каналаў, так як адлегласць, якое павінен пераадолець канал, каб зрабіць магчымым зносіны паміж вадаёмамі, тут найменшае. Вядомыя прыклады таму Суэцкі канал і Панамскі канал, істотна скарачаюць даўжыню многіх марскіх паведамленняў.

У старажытнасці перашыйкі нярэдка служылі валокамі, г. зн. месцамі, праз якія перацягваць суда.

## Прыклады 
* Карэльскі перашыек
* Перакопскі перашыек
* Панамскі перашыек
* Карэйскі перашыек

Катэгорыя:Перашыйкі
Сярэднік (возера, Браслаўскі раён)

**Сярэ́днік** — возера ў Беларусі, у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дружнянка, каля вёскі Замошша.

Плошча паверхні возера 0,17 км², даўжыня 1,13 км, найбольшая шырыня 0,24 км, даўжыня берагавой лініі 2,61 км. Найбольшая глыбіня возера каля 5 м, сярэдняя — 3,5 м. Аб’ём вады 0,59 млн м³. Плошча вадазбору 9,19 км².
Катлавіна Сярэдніка лагчыннага тыпу, моцна выцягнутая з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны дасягаюць вышыні 5—8 м, спадзістыя ў верхняй частцы і стромкія ў ніжняй. Берагі зліваюцца са схіламі катлавіны, у паўднёва-усходняй частцы берагі нізкія. Глыбіні да 2 м займаюць каля 18 % плошчы возера. Дно да глыбіні 1—1,5 м пясчанае, да 2—3 м выслана апясчаненым ілам, глыбей — крэменязёмістым сапрапелем.
Возера эўтрофнае. Зарастае каля 30 % плошчы. Расліннасць пашыраецца да глыбіні 1,5 м на адлегласці 2—10 м ад берага возера. У паўночнай частцы з Сярэдніка выцякае ручай у возера Шылава, у паўднёва-заходняй частцы ўпадае ручай з возера Паддворнае.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Друйкі
Эаархей

**Эаархей** — першая геалагічная эра архейскага эона. Ахоплівае перыяд часу ад 4,0 да 3,6 мільярда гадоў таму. Працягваўся, такім чынам, 400 млн гадоў. Знаходзіцца паміж катархейскім эонам і палеаархейскай эрай..

## Геалогія 
У эпоху эаархея на Зямлі ўпершыню сфармавалася цвёрдая зямная кара. Аднак яе фарміраванне не было яшчэ канчаткова завершана, у многіх месцах вулканічная лава ўсё яшчэ выходзіла на паверхню. У пачатку эаархея працягвалася частае падзенне на Зямлю астэроідаў, гэта быў час завяршэння так званай позняй цяжкай бамбардзіроўкі.

Эаархей — першая эра, ад якой захаваліся старажытныя горныя пароды. Найбуйнейшай падобнай фармацыяй з'яўляецца фармацыя Ісуа на паўднёва-заходнім узбярэжжы Грэнландыі, узрост якой ацэньваецца ў 3,8 млрд гадоў.

На гэтай стадыі на базальтавым слоі сфарміраваўся першапачатковы гранітны слой. Гранітная магма прарвала першапачатковую базальтавую кару, утварыўшы на паверхні Зямлі ўзняцці да 50-60 км у шырыню. Гэта так званыя авоіды, альбо нуклеоіды, якія ў выніку далейшага росту злучаліся, утвараючы суцэльны слой. Дадзены працэс закончыўся прыблізна 3,5 млрд гадоў таму назад.

У эпоху эаархея ўтварылася гідрасфера Зямлі, аднак вады на Зямлі было параўнальна трохі і адзінага сусветнага акіяна яшчэ не існавала, водныя басейны існавалі ізалявана адзін ад аднаго, пры гэтым тэмпература вады ў іх даходзіла да 90&nbsp;°C.

У канцы эаархея пачалося фармаванне першага суперкантынента Ваальбара.

Адначасова з выплаўленнем базальтавага слоя адбывалася дэгазацыя мантыйнага рэчыва. Вакол Зямлі ўтварылася атмасфера — газавая абалонка, якая была насычана парамі вады і мела «вулканічны» хімічны склад (вуглякіслы газ, вадарод, аміяк, у меншай колькасці серавадарод, рэдкія газы ды інш.). Асноўныя элементы сучаснай атмасферы — кісларод і азот — былі хімічна звязанымі. Але ў верхніх слаях першапачатковай атмасферы за кошт фатолізу (расшчапленне малекул вады пад ўплывам ультрафіялетавай радыяцыі Сонца) пачаў накоплівацца кісларод і пачынае ўтварацца азонавы слой. Кандэнсацыя пароў прывяла да ўтварэння гідрасферы. Тагачасная вада была насычана газамі, якія складалі атмасферу, і як лічаць вучоныя, утрымлівала менш соляў. Шчыльнасць і ціск атмасферы таксама былі значна вышэй сучасных.

## Біялогія 
Да эаархею адносяцца самыя старажытныя страматаліты — выкапнёвыя прадукты дзейнасці цыянабактэрыяльных супольнасцяў. У канцы эаархея з'явіліся першыя пракарыёты — простыя аднаклетачныя бяз'ядзерныя арганізмы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Гістарычная геалогія: вучэбны дапаможнік / В. М. Несцяровіч, Г. І. Літвінюк, Дз. А. Пацыкайлік — Мн.: БДПУ, 2003. — 74 с. ISBN 985-435-584-5
* Иорданский Н. Н. Развитие жизни на земле. — М.: Просвещение, 1981.
* Короновский Н.В., Хаин В.Е., Ясаманов Н.А. Историческая геология : Учебник. — М.: Академия, 2006.
* Ушаков С.А., Ясаманов Н.А. Дрейф материков и климаты Земли. — М.: Мысль, 1984.
* Ясаманов Н.А. Древние климаты Земли. — Л.: Гидрометеоиздат, 1985.
* Ясаманов Н.А. Популярная палеогеография. — М.: Мысль, 1985.

Катэгорыя:Архей
Катэгорыя:Геалагічныя эры
Каменнавугальны перыяд

**Каменнавугальны перыяд**, скарочана **карбон** (С) — перадапошні (пяты) геалагічны перыяд палеазойскай эры. Пачаўся 358,9 ± 0,4 гадоў таму, скончыўся 298,9 ± 0,15 гадоў таму. Працягваўся, такім чынам, каля 60 млн гадоў. Назву атрымаў з-за моцнага ўтварэння вугалю ў гэты час.

## Палеагеаграфія 
Упершыню з’яўляюцца абрысы найвялікшага суперкантынента ў гісторыі Зямлі — Пангеі. Пангея ўтварылася пры сутыкненні Лаўразіі (уключала Паўночную Амерыку і Еўразію) са старажытным паўднёвым суперкантынентам Гандванай. Незадоўга да сутыкнення Гандвана павярнулася па гадзіннікавай стрэлцы, так што яе ўсходняя частка (Індыя, Аўстралія, Антарктыда) перамясцілася на поўдзень, а заходняя (Паўднёвая Амерыка і Афрыка) апынулася на поўначы. У выніку павароту на ўсходзе з’явіўся новы акіян — Тэтыс, а на захадзе зачыніўся стары — акіян Рэя. У той жа час акіян паміж Балтыкай і Сібір’ю станавіўся ўсё менш; неўзабаве гэтыя кантыненты таксама сутыкнуліся.

## Флора і фаўна 
На працягу карбону з’явіліся сярод бязхрыбтовых: новыя атрады фарамінефер, перадняжаберныя і лёгачныя гастраподы, сярод пазваночных — рэптыліі (кацілазаўры і зверападобныя), сярод вышэйшых раслін — розныя голанасенныя: іглічныя, кардаітавыя і цыкадавыя.

Масавых выміранняў не назіралася. Вымерлі толькі некаторыя галаваногія малюскі, текаідэі і грапталіты (стэрэасталанаты).

У цэлым карбон характарызуецца росквітам многіх груп арганізмаў, такіх як, фарамініферы — фузулініды, каралы — табулятаідэі, хетэціды і ругозы, сярод малюскаў — гастраподы, науцілаідэі са спіральнай ракавінай, амонаідэі (гонааціты), мшанкі, замкавыя брахіяподы — прадукціды і спірыфірыды, марскія лілеі і старажытныя марскія вожыкі, таксама росквіт адчуваюць земнаводныя (сцегацэфалы), членістаногія (у асаблівасці казуркі) і вышэйшыя расліны (дзераза і хвашчы). У морах панавалі разнастайныя храстковыя рыбы (акулы і брадыядонты). Некаторыя акулы (напрыклад, камподусы) маглі дасягаць даўжыні да 13 метраў. Захоўваліся праснаводныя кісцяпёрыя. Рызод, напрыклад, дасягаў 8 метраў у даўжыню і быў самым страшным драпежнікам прэсных вод.

Адзначаецца вялікая разнастайнасць амфібій. Эагірынус — буйнае, да 4,5 м даўжынёй, земнаводнае, — магчыма, паляваў на манер алігатара. А 15-сантыметровы мікрабрахій харчаваўся драбнюткім жывёлам планктонам. У бранхіазаўра, падобнага на апалоніка, былі жабры. Заураплеўра і сцынказавр больш нагадвалі трытонаў. Акрамя асноўных груп «амфібій» — батрахаморфаў і рэптыліяморфаў — існавалі разнастайныя нешматлікія групы.

## Літаратура 
* Иорданский Н. Н. Развитие жизни на земле. — М.: Просвещение, 1981.
* Короновский Н. В., Хаин В. Е., Ясаманов Н. А. Историческая геология : Учебник. — М.: Академия, 2006.
* Ушаков С. А., Ясаманов Н. А. Дрейф материков и климаты Земли. — М.: Мысль, 1984.
* Ясаманов Н. А. Древние климаты Земли. — Л.: Гидрометеоиздат, 1985.
* Ясаманов Н. А. Популярная палеогеография. — М.: Мысль, 1985.

## Спасылкі 
* Апісанне закамянеласцяў карбону на сайце Ammonit.ru
* Каменнавугальны перыяд

Катэгорыя:Геалагічныя перыяды
Катэгорыя:Палеазой
Сярэднік (возера)

**Сярэ́днік** — возера ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Вята, за 9 км на паўднёвы захад ад горада Мёры, каля вёскі Янова.

Плошча паверхні 0,1 км². Даўжыня 0,45 км, найбольшая шырыня 0,3 км, даўжыня берагавой лініі 1,33 км. Найбольшая глыбіня возера дасягае 3,8 м, сярэдняя каля 2,1 м. Аб'ём вады 0,21 млн. м³. Плошча вадазбору каля 15 км².
Катлавіна возера тэрмакарставага тыпу, злёгку выцягнутая ў напрамку з захаду на ўсход. Схілы катлавіны спадзістыя, вышынёй да 5 м, на поўдні возера невыразныя. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія, забалочаныя. Дно возера выслана сапрапелем.
Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Упадаюць ручаі, у т.л. з возера Сумаўка. Выцякае ручай у возера Глыбокае.
Моцна зарастае ў заходняй і ўсходняй частках. У возеры водзяцца лінь, шчупак, акунь, карась, краснапёрка, плотка і іншыя рыбы.

## Літаратура 
* *Рачэўскі А. М.* Сярэднік // 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Мёрскага раёна
Неаархей

**Неаархей** — геалагічная эра, частка архейскага эона. Ахоплівае часовы перыяд ад 2,8 да 2,5 мільярда гадоў таму. Гэтыя межы праведзены хранаметрычна (па пэўных момантах часу), а не стратыграфічны (па іншым пластам парод).

Таксама адносіцца да беламорскага цыкла тэктанагенэза, у якім адбывалася фарміраванне сапраўднай кантынентальнай зямной кары. У неаархеі з'явіўся кіслародны фотасінтэз. У самым пачатку наступнай эры, палеапратэразоя, ён стаў прычынай кіслароднай катастрофы.

## Жыццё у неаархеі 
Камандзе французскіх навукоўцаў з Парыжскага Інстытута Геафізікі і Нацыянальнага цэнтра навуковых даследаванняў (НЦНД) Францыі атрымалася выявіць сляды жыцця ў страматалітах, чый узрост складае каля 2,7 млрд гадоў. Выяўлена іх істотнае падабенства па форме са страматалітамі нашага часу.

Гэтыя вапнавыя адклады незвычайнай формы, чымсьці нагадваюць марскую капусту, былі ўтвораны незлічонай калоніяй бактэрый, актыўных у архейскім эоне (ад 4 да 2,5 млрд гадоў назад). Такія выкапні выяўленыя ў Аўстраліі на глыбіні 70 метраў, а таксама ў Паўднёвай Афрыцы.

Выкарыстанне мікраскапічнай і спектраскапічнымі тэхнікі дазволіла вывучыць арганічную матэрыю і мінералы з нетраў скал з дакладнасцю да нанаметраў, што ў тысячы разоў драбней, чым дазвол звычайнага мікраскопа. Пры дапамозе гэтай тэхнікі ўдалося даследаваць сувязі паміж выкапнямі мікраарганізмамі і іх уплыў на жыльных мінеральныя пароды; так, напрыклад, былі знойдзеныя нанакрысталы араганіту ў сучасных страматалітах.

## Літаратура 
* Иорданский Н. Н. Развитие жизни на земле. — М.: Просвещение, 1981.
* Короновский Н. В., Хаин В. Е., Ясаманов Н. А. Историческая геология : Учебник. — М.: Академия, 2006.
* Ушаков С. А., Ясаманов Н. А. Дрейф материков и климаты Земли. — М.: Мысль, 1984.
* Ясаманов Н. А. Древние климаты Земли. — Л.: Гидрометеоиздат, 1985.
* Ясаманов Н. А. Популярная палеогеография. — М.: Мысль, 1985.

Катэгорыя:Архей
Катэгорыя:Геалагічныя эры
Палеаархей

**Палеаархей** (ад  — «стары» і  — «старажытны») — другая геалагічная эра архейскага эона. Ахоплівае перыяд часу ад 3,6 да 3,2 мільярда гадоў таму. Гэта датаванне чыста храналагічнае і не заснавана на стратыграфіі.

## Геалогія 
Да канца палеаархея ў асноўным завяршылася фарміраванне цвёрдага ядра Зямлі, з прычыны гэтага напружанасць магнітнага поля Зямлі была ўжо дастаткова высокая і складала не менш за палову сучаснага ўзроўню. Гэта давала дастатковую абарону ад сонечнага ветру і касмічных прамянёў для развіцця жыцця.

У палеаархее працягвалася фармаванне першага суперкантынента Ваальбара.

## Біялогія 
Змест кіслароду ў атмасферы паступова павялічвалася ў выніку дзейнасці старажытных жывых арганізмаў. Да гэтай эры ставяцца самыя раннія вядомыя формы жыцця (добра захаваліся рэшткі бактэрый ва ўзросце больш за 3,46 млрд гадоў, знойдзеныя ў Заходняй Аўстраліі).

## Заўвагі 
## Літаратура 
* *Иорданский Н. Н.* Развитие жизни на земле. — М.: Просвещение, 1981.
* *Короновский Н. В., Хаин В. Е., Ясаманов Н. А.* Историческая геология : Учебник. — М.: Академия, 2006.
* *Ушаков С. А., Ясаманов Н. А.* Дрейф материков и климаты Земли. — М.: Мысль, 1984.
* *Ясаманов Н. А.* Древние климаты Земли. — Л.: Гидрометеоиздат, 1985.
* *Ясаманов Н. А.* Популярная палеогеография. — М.: Мысль, 1985.

## Спасылкі 
* Развіццё жыцця на Зямлі — Архейская эра 

Катэгорыя:Архей
Катэгорыя:Геалагічныя эры
Мезапратэразой

**Мезапратэразой** - геалагічная эра, частка пратэразоя, якая пачалася 1,6 мільярда гадоў назад і якая скончылася 1 мільярд гадоў таму. Кантыненты існавалі і ў палеапратэразое, але мы мала ведаем пра іх. Кантынентальныя масы мезапратэразоя больш ці менш тыя ж самыя, што і сёння. Асноўнымі падзеямі гэтай эпохі з'яўляюцца фарміраванне суперкантынента Радзінія, распад суперкантынента Калумбія і эвалюцыя палавога размнажэння. Мезапратэразой падзелены на тры перыяды:

Неапратэразой падзелены на 3 перыяды:

* Калімій
* Эктазій
* Стэній

## Літаратура 
* Иорданский Н. Н. Развитие жизни на земле. — М.: Просвещение, 1981.
* Короновский Н. В., Хаин В. Е., Ясаманов Н. А. Историческая геология : Учебник. — М.: Академия, 2006.
* Ушаков С. А., Ясаманов Н. А. Дрейф материков и климаты Земли. — М.: Мысль, 1984.
* Ясаманов Н. А. Древние климаты Земли. — Л.: Гидрометеоиздат, 1985.
* Ясаманов Н. А. Популярная палеогеография. — М.: Мысль, 1985.


Катэгорыя:Геалагічныя эры
Знаменскі сельсавет (Брэсцкі раён)

**Зна́менскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці. Цэнтр — аграгарадок Знаменка.

## Гісторыя 
16 ліпеня 1954 года быў утвораны **Дурыцкі сельсавет** шляхам перайменавання Страдзецкага сельсавета, калі ён быў пераданы з Брэсцкага раёна ў Дамачаўскі раён, вёскі Заказанка і Прылукі са Страдзецкага сельсавета адышлі ў склад Гершонскага сельсавета, у склад Страдзецкага сельсавета ўключаны вёскі Збунін Ляплёўскага сельсавета і Дурычы Меднаўскага сельсавета, а цэнтр быў перанесены ў Дурычы (з 1964 года Знаменка). З 17 снежня 1956 года ў складзе Брэсцкага раёна. 8 верасня 1959 года Дурыцкі сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Меднаўскага сельсавета, вёска Страдзеч перададзена ў склад Гершонскага сельсавета.

20 снежня 1974 года Меднаўскі сельсавет перайменаваны ў Знаменскі, цэнтр перанесены ў вёску Знаменка. 17 верасня 2013 года ў склад Знаменскага сельсавета былі ўключаны вёскі Заказанка, Прылукі і Страдзеч, якія раней адносіліся да скасаванага Страдзецкага сельсавета.

## Склад 
Знаменскі сельсавет уключае 12 населеных пунктаў:

У адпаведнасці з рашэннем Выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 21 лютага 1994 г. № 61 на тэрыторыі Знаменскага сельсавета ўстаноўлена пагранічная зона.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (9 населеных пунктаў) — 3007 чалавек, з іх 89,0 % — беларусы, 5,1 % — рускія, 4,7 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года (12 населеных пунктаў) — 5426 чалавек.

## Эканоміка 
* «Птушкафабрыка Медна»

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Дамачаўскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1954 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1959 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1974 годзе
Неапратэразой

**Неапратэразой**,  — геахраналагічная эра (апошняя эра пратэразоя), якая пачалася 1 млрд гадоў таму і завяршылася 542 млн гадоў таму.

З геалагічнай кропкі гледжання характарызуецца распадам старажытнага суперкантынента Радзінія як мінімум на 8 фрагментаў, у сувязі з чым спыняе існаванне старажытны суперакіян Міровія. Падчас крыягенія наступіла самае маштабнае аблядненне Зямлі — льды дасягалі экватара (Зямля-сняжок).

Да позняга неапратэразоя (эдыякарый) адносяцца найстаражытныя выкапні рэштак жывых арганізмаў, бо менавіта ў гэты час у жывых арганізмаў пачынае выпрацоўвацца нейкае падабенства цвёрдай абалонкі або шкілета. Большасць фаўны неапратэразоя не можа лічыцца продкамі сучасных жывёл, і ўсталяваць іх месца на эвалюцыйным дрэве вельмі праблематычна.

Неапратэразой падзелены на 3 перыяды:
* Тоній
* Крыагеній
* Эдыякарый

## Літаратура 
* Иорданский Н. Н. Развитие жизни на земле. — М.: Просвещение, 1981.
* Короновский Н. В., Хаин В. Е., Ясаманов Н. А. Историческая геология : Учебник. — М.: Академия, 2006.
* Ушаков С. А., Ясаманов Н. А. Дрейф материков и климаты Земли. — М.: Мысль, 1984.
* Ясаманов Н. А. Древние климаты Земли. — Л.: Гидрометеоиздат, 1985.
* Ясаманов Н. А. Популярная палеогеография. — М.: Мысль, 1985.


Катэгорыя:Геалагічныя эры
Сідэрый

**Сідэрый** (ад  - жалеза) - геалагічны перыяд, частка палеапратэразоя. Ахоплівае часовы перыяд ад 2,5 да 2,3 мільярда гадоў таму. Датаванне чыста храналагічнае, а не заснаванае на стратыграфіі.

На пачатак гэтага перыяду прыпадае пік праявы палосчатых жалезістых кварцытаў. Пароды, якія змяшчалі жалеза, фармаваліся ва ўмовах, калі анаэробныя водарасці выраблялі адпрацаваны кісларод, які, змешваючыся з жалезам, утвараў магнетыт (Fe3O4, аксід жалеза). Гэты працэс вычышчаў жалеза з акіянаў. У канчатковым выніку, калі акіяны спынілі паглынаць кісларод, працэс прывёў да ўтварэння насычанай кіслародам атмасферы, якую мы маем на сённяшні дзень.

Гуронскае абледзяненне пачалося ў сідэрыі 2,4 млрд. гадоў назад і скончылася ў канцы рыясія, 2,1 млрд. гадоў таму.

## Літаратура 
* Иорданский Н. Н. Развитие жизни на земле. — М.: Просвещение, 1981.
* Короновский Н.В., Хаин В.Е., Ясаманов Н.А. Историческая геология : Учебник. — М.: Академия, 2006.
* Ушаков С.А., Ясаманов Н.А. Дрейф материков и климаты Земли. — М.: Мысль, 1984.
* Ясаманов Н.А. Древние климаты Земли. — Л.: Гидрометеоиздат, 1985.
* Ясаманов Н.А. Популярная палеогеография. — М.: Мысль, 1985.

Катэгорыя:Геалагічныя перыяды
Катэгорыя:Палеапратэразой
Кюфта

**Кюфта** — традыцыйная страва ў выглядзе тэфтэлей у краінах Блізкага Усходу і Паўднёвай Азіі. Звычайна гатуецца з фаршу з ялавічыны або бараніны, з даданнем спецый і/або цыбулі. Страва мае папулярнасць у Азербайджане, Арменіі і ў Турцыі.

Мяса часта змешваюць з іншымі інгрэдыентамі, такімі як рыс, булгур, гародніна, або яйкі, да стварэння аднастайнай пасты. Кюфта часам гатуецца з рыбы або гародніны, асабліва ў Індыі. Яны могуць быць смажаныя, тушаныя, вараныя, прыгатаваныя на грылі, запечаныя або марынаваныя, а таксама могуць быць пададзены з вострым соусам.

У Паўночнай Афрыцы, Міжземнамор’і, на Балканах і ў Паўднёвай Азіі таксама існуюць сваі варыянты прыгатавання кюфты. У Пакістане кюфту робяць з ялавічыны і курыцы. Згодна з праведзеным у 2005 годзе даследаваннем, у Турцыі існуе 291 розных відаў кюфты. У арабскіх краінах кюфту звычайна падаюць на стол у выглядзе сігарападобных цыліндраў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Азіяцкая кухня
Катэгорыя:Балканская кухня
Катэгорыя:Усходняя кухня
Катэгорыя:Азербайджанская кухня
Катэгорыя:Талышская кухня
Катэгорыя:Катлеты
Катэгорыя:Стравы з сечанага мяса
Рыасій

**Рыасій** ( — паток лавы) — гэта другі геалагічны перыяд палеапратэразойскай эры, які доўжыўся з 2300 па 2050 млн гадоў да н. э. Датыроўка чыста храналагічная, а не заснавана на стратыграфіі .

Утвораецца Бушвельдскі комплекс і іншыя падобныя інтрузіі.

У канцы рыаскага перыяду (да 2100 млн гадоў да н. Э.) завяршаецца Гуронскае абледзяненне.

З’яўляюцца перадумовы з’яўлення ядра ў арганізмаў.

## Заўвагі 
## Літаратура 
* *Иорданский Н. Н.* Развитие жизни на земле. — М.: Просвещение, 1981.
* *Короновский Н. В., Хаин В. Е., Ясаманов Н. А.* Историческая геология : Учебник. — М.: Академия, 2006.
* *Ушаков С. А., Ясаманов Н. А.* Дрейф материков и климаты Земли. — М.: Мысль, 1984.
* *Ясаманов Н. А.* Древние климаты Земли. — Л.: Гидрометеоиздат, 1985.
* *Ясаманов Н. А.* Популярная палеогеография. — М.: Мысль, 1985.

Катэгорыя:Геалагічныя перыяды
Катэгорыя:Палеапратэразой
Калімій

**Калімійскі перыяд** (, ад  — «покрыва») — першы геалагічны перыяд мезапратэразойскай эры, які доўжыўся 1600—1400 мільёнаў гадоў таму (хранаметрычная датыроўка, а не базуецца на стратыграфіі) .

Перыяд характарызуецца пашырэннем існуючых асадкавых чахлоў і з’яўленнем новых кантынентальных пліт у выніку адкладання асадкаў на новых кратонах.

У ходзе калімія каля 1500 мільёнаў гадоў таму распаўся суперкантынент Калумбія.

## Заўвагі 
## Літаратура 
* *Иорданский Н. Н.* Развитие жизни на земле. — М.: Просвещение, 1981.
* *Короновский Н. В., Хаин В. Е., Ясаманов Н. А.* Историческая геология : Учебник. — М.: Академия, 2006.
* *Ушаков С. А., Ясаманов Н. А.* Дрейф материков и климаты Земли. — М.: Мысль, 1984.
* *Ясаманов Н. А.* Древние климаты Земли. — Л.: Гидрометеоиздат, 1985.
* *Ясаманов Н. А.* Популярная палеогеография. — М.: Мысль, 1985.

Катэгорыя:Геалагічныя перыяды
Катэгорыя:Мезапратэразой
Эктазій

**Эктазій** ( — «пашыренне») - другі геалагічны перыяд мезапратэразойскай эры, які доўжыўся 1400-1200 мільёнаў гадоў таму (хранаметрычная датыроўка, яна не базуецца на стратыграфіі).

У пародах узростам 1200 млн гадоў з канадскага вострава Самерсэт былі выяўленыя выкапнёвыя чырвоныя водарасці - найстаражытныя з вядомых мнагаклетачных.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Иорданский Н. Н. Развитие жизни на земле. — М.: Просвещение, 1981.
* Короновский Н.В., Хаин В.Е., Ясаманов Н.А. Историческая геология : Учебник. — М.: Академия, 2006.
* Ушаков С.А., Ясаманов Н.А. Дрейф материков и климаты Земли. — М.: Мысль, 1984.
* Ясаманов Н.А. Древние климаты Земли. — Л.: Гидрометеоиздат, 1985.
* Ясаманов Н.А. Популярная палеогеография. — М.: Мысль, 1985.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Геалагічныя перыяды
Катэгорыя:Мезапратэразой
Крыагеній

**Крыагеній** ( — ледзяны холад, мароз і  — нараджэнне) — другі геалагічны перыяд неапратэразойскай эры. Пачаўся 850 млн гадоў назад і скончыўся каля 635 млн гадоў таму. Працягваўся, такім чынам, каля 215 млн гадоў. Верхняя мяжа крыягенія заснавана на стратыграфіі, ніжняя — чыста хронаметрычная.

Гэты перыяд характарызаваўся самым значным, аж да экватара, зледзяненнем на Зямлі (так званая гіпотэза «Зямля-сняжок»).

У гэты час існуе адна з самых старажытных фаўн мнагаклетачных жывёл — хайнаньская, вялікая частка прадстаўнікоў якой, мабыць, мелі чэрвепадобную форму.

Падчас крыягенія суперкантынент Радзінія распаўся, і суперкантынент Паноція пачаў фармавацца.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Иорданский Н. Н.* Развитие жизни на земле. — М.: Просвещение, 1981.
* *Короновский Н. В., Хаин В. Е., Ясаманов Н. А.* Историческая геология : Учебник. — М.: Академия, 2006.
* *Ушаков С. А., Ясаманов Н. А.* Дрейф материков и климаты Земли. — М.: Мысль, 1984.
* *Ясаманов Н. А.* Древние климаты Земли. — Л.: Гидрометеоиздат, 1985.
* *Ясаманов Н. А.* Популярная палеогеография. — М.: Мысль, 1985.
* *Еськов К. Ю.* Удивительная палеонтология: история Земли и жизни на ней. — М.: ЭНАС, 2008. — С. 312.

## Спасылкі 
* Scientists discover that «evolutionary big bang» may have been caused by Earth losing its balance half a billion years ago — Caltech news release

Катэгорыя:Геалагічныя перыяды
Катэгорыя:Неапратэразой
Пласцініставусыя

**Пласцініставусыя** (*Scarabaeidae*) — сямейства насякомых атрада жукоў (цвердакрылых).

## Апісанне 
Даўжыня 0,2—15,5 см (на Беларусі — да 4,1 см). Цела шырокае, выпуклае. Вусікі 3—7-членікавыя, з пласціністай (адсюль назва), зрэдку конусападобнай булавой. Пярэднія ногі рыючыя, лапкі 5-членікавыя. У самцоў галава і пярэдняспінка часта з рагамі і бугаркамі. Канец брушка пераважна не пакрыты надкрыламі.

Лічынкі мясістыя, белыя, С-падобна выгнутыя, з добра развітымі нагамі і вялікай галавой; жывуць у глебе, гнілой драўніне, раслінных рэштках, мурашніках, норах грызуноў і іншае; кормяцца каранямі, рэшткамі раслін, гноем.

## Пашырэнне 
Вядома каля 20 тысяч відаў. Адрозніваюцца 2 экалагічныя групы: гнаевікі і хрушчы. Пашыраны ўсюды, найбольш разнастайныя ў тропіках. Да пласцініставусых належаць , , , , , , , ,  і інш.

## Асабливасці біялогіі 
Жукі кормяцца надземнымі часткамі, сокам, рэшткамі раслін, гноем, зрэдку трупамі, грыбамі, некаторыя не кормяцца. Многія віды нарыхтоўваюць корм для лічынак, закопваючы яго ў земляных норах.

Сярод пласцініставусых шмат шкоднікаў сельскай і лясной гаспадаркі. Многія віды — апыляльнікі раслін, прыродныя санітары. 

## Гл. таксама 
* Стракач зялёны
* Dynamopodinae

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Сямействы насякомых
Аразірый

**Аразірыйскі перыяд** ( — «горны ланцуг») - трэці геалагічны перыяд палеапратэразойскай эры , працягваўся 2050-1800 мільёнаў гадоў таму (хранаметрычная датыроўка, а не базуецца на стратыграфіі) .

Другая палова перыяду адзначана інтэнсіўным гораўтварэннем практычна на ўсіх кантынентах. Верагодна, на працягу аразірыя атмасфера Зямлі стала акісляльнай (багатай кіслародам), дзякуючы фотасінтэзіруючай дзейнасці цыянабактэрый.

У аразірыі Зямля зведала два найбуйнейшых з вядомых астэроідных удараў. У пачатку перыяду, 2023 млн гадоў таму, сутыкненне з буйным астэроідам прывяло да утварэння астраблемы Врэдэфорт. Бліжэй да канца перыяду новы ўдар прывёў да утварэння медна-нікелевага руднага басейна ў Садберы.

## Заўвагі 
## Літаратура 
* Иорданский Н. Н. Развитие жизни на земле. — М.: Просвещение, 1981.
* Короновский Н.В., Хаин В.Е., Ясаманов Н.А. Историческая геология : Учебник. — М.: Академия, 2006.
* Ушаков С.А., Ясаманов Н.А. Дрейф материков и климаты Земли. — М.: Мысль, 1984.
* Ясаманов Н.А. Древние климаты Земли. — Л.: Гидрометеоиздат, 1985.
* Ясаманов Н.А. Популярная палеогеография. — М.: Мысль, 1985.

Катэгорыя:Геалагічныя перыяды
Катэгорыя:Палеапратэразой