open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Нацыянальная бібліятэка Румыніі

**Нацыянальная бібліятэка Румыніі** () размешчана ў Бухарэсце. Бібліятэка мае свае філіялы ў гарадах Алба-Юлія і Краёва.

## Гісторыя 
Бібліятэка сыходзіць сваімі каранямі ў бібліятэку Каледжа Святога Савы, якая была адкрыта ў 1859 годзе, калі 1000 кніг на французскай мове былі змешчаны ў архіў. Пасля аб’яднання Румыніі ў адну дзяржаву ў тым жа годзе бібліятэка атрымала нацыянальны статус (*Нацыянальная і Цэнтральная бібліятэка* ). У 1864 годзе яна стала называцца *Цэнтральнай бібліятэкай дзяржавы* ().

У 1901 годзе ўсе зборы бібліятэкі былі перададзены ў распараджэнне Румынскай акадэмічнай бібліятэкі, у выніку чаго апошняя насіла нацыянальны статус. У 1955 годзе ж была арганізавана Дзяржаўная нацыянальная бібліятэка, якая стала нацыянальнай. У 1989 годзе пасля падзення камуністычнага рэжыму бібліятэцы была нададзена яе цяперашняя назва.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Культура Румыніі
Катэгорыя:Бухарэст
Румынія
Катэгорыя:З’явіліся ў 1859 годзе
Цюнг

**Цюнг** (, ) — рака ў Расіі, у Рэспубліцы Саха (Якуція), левы прыток ракі Вілюй (басейн Лены).

Даўжыня ракі 1092 км. Плошча вадазбору 49 800 км². Расход вады ў ніжнім цячэнні 180 м³/с, сярэдні шматгадовы 117 м³/с, аб'ём сцёку 3,693 км³ за год. Нахіл воднай паверхні ад 0,7 да 0,04 м/км. Вадазбор у межах Сярэднесібірскага пласкагор’я, Цэнтральнаякуцкай раўніны і Вілюйскай упадзіны. Асноўныя буйныя прытокі: Цюнкян, Чымідзікян, Джыпа. У басейне ракі каля 9000 азёр.

Рака суднаходная на адлегласці 273 км ад вусця.

## Літаратура 
* 
* Тюнг // 

## Спасылкі 
* Река ТЮНГ // Государственный водный реестр РФ
* *Иванов В. В., Алексеевский Н. И.* Тюнг // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»

Катэгорыя:Рэкі Якуціі
Катэгорыя:Басейн Лены
Акадэмія Румыніі

**Акадэмія Румыніі** () — вышэйшая навуковая ўстанова Румыніі, якая ахоплівае навуковыя, мастацкія і літаратурныя вобласці дзейнасці.

Акадэмія была заснавана ў 1866 годзе, як Румынскае літаратурнае таварыства. У 1867 годзе літаратурнае таварыства было пераназвана ў Румынскае акадэмічнае таварыства, а ў 1879 годзе стала называцца Акадэміяй Румыніі. З прыходам да ўлады Румынскай камуністычнай партыі арганізацыя была рэарганізавана і з 1948 года стала насіць назву Акадэмія Румынскай Народнай Рэспублікі. З 1965 года і аж да падзення рэжыму Чаўшэску акадэмія насіла назву Акадэмія Сацыялістычнай Рэспублікі Румынія.

Станам на 2011 год Акадэмія Румыніі налічвала 181-га правадзейнага члена, якія абіраюцца ў яе пажыццёва.

У адпаведнасці са сваім статутам, асноўнымі мэтамі Акадэміі з'яўляюцца захаванне румынскай мовы і румынскай літаратуры, вывучэнне нацыянальнай гісторыі Румыніі і даследаванні ў вобласці фундаментальных і прыкладных навук. Найбольш вядомымі фундаментальнымі працамі Акадэміі Румыніі з'яўляюцца слоўнік румынскай мовы, слоўнік румынскай літаратуры, а таксама трактат па гісторыі румынскага народа.

Штаб-кватэра Акадэміі Румыніі знаходзіцца ў горадзе Бухарэсце.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт   

Катэгорыя:Навука ў Румыніі
Катэгорыя:Румынская мова
Катэгорыя:З’явіліся ў 1866 годзе
Катэгорыя:Нацыянальныя акадэміі
Катэгорыя:Інстытуты нацыянальных моў
Лідыя Фрэйманэ

{{Тэатральны дзеяч
 |Імя              = Лідыя Фрэйманэ
 |Арыгінал імя   = Lidija Freimane
 |Выява      = 
 |Шырыня           = 
 |Апісанне выявы = 
 |Імя пры нараджэнні = 
 |Месца нараджэння   = 
 |Месца смерці     = 
 |Прафесія        = 
 |Грамадзянства      = 
 |Гады актыўнасці  = 
 |Псеўданімы       = 
 |Амплуа           = 
 |Тэатр            = Латвійскі Нацыянальны тэатр
 |Ролі             = 
 |Спектаклі        = 
 |Узнагароды          = 
{ style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
  
}
 |Подпіс          = 
}}
**Лі́дыя Фрэ́йманэ** (, у шлюбе **Па́стэрнака**; , г.п. Дандушэнь, Сарокскі павет, Губернатарства Бесарабія, Каралеўства Румынія, цяпер Малдова) — латышская актрыса. Народная артыстка СССР (1970). Лаўрэат Дзяржаўных прэмій СССР 1950, 1951.

## Біяграфія 
Нарадзілася 6 сакавіка 1920 года ў бесарабскім сяле Дандушэнь (цяпер Малдова).

У 1921 годзе сям'я пераехала ў Рыгу. У 1929—1936 гадах вучылася ў Рыжскай пачатковай школе № 2, у 1936—1941 гадах у прыватным камерцыйным вучылішчы В. Олафа. Пасля яго заканчэння ў 1941—1944 гадах працавала ў Латвійскім крэдытным банку бухгалтарам. У 1944—1945 гадах служанка ў пякарні і пакаёўка ў гасцініцы ў Оберштаўфене (Баварыя, Германія).

У верасні — кастрычніку 1945 года артыстка дапаможнага складу Елгаўскага тэатра драмы.

У 1945—1948 гадах вучылася ў драматычнай студыі пры Дзяржаўным тэатры драмы Латвійскай ССР і адначасова працавала машыністкай у гэтым тэатры. З 1947 года актрыса Дзяржаўным тэатры драмы Латвійскай ССР імя А. Упіта.

У 1966—1986 гадах старшыня Тэатральнага таварыства Латвіі.

Дэпутат Вярхоўнага Савета Латвійскай ССР 6—8-га скліканняў.

Памерла 18 студзеня 1992 года ў Рызе. Пахавана на Лясных могілках.

## Творчасць 
Яе мастацтва вызначаецца знешняй стрыманасцю ў спалучэнні з унутраным драматызмам. Сярод роляў: Аніта («Сын рыбака» В. Лаціса), Ошу Ганна («Зямля зялёная» А. Упіта), Надзея («Варвары» М. Горкага), Федра («Федра» Ж. Расіна), Стэла («Мілы лгун» Дж. Кілці) і інш.

## Літаратура 
* Фрэйман Лідзія. 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Постаці Латвійскага Нацыянальнага тэатра
Катэгорыя:Майстры мастацкага слова
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Латвійскай ССР
Катэгорыя:Народныя артысты Латвійскай ССР
Катэгорыя:Постаці Рыжскай кінастудыі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Латвійскай ССР
Артурс Фрынбэргс

{{Музыкант
 |Імя              = Артурс Фрынбэргс
 |Выява      = 
 |Апісанне выявы = 
 |Дата нараджэння    = 
 |Месца нараджэння   = 
 |Дата смерці      = 
 |Месца смерці     = 
 |Краіна           =  
 |Прафесіі        = 
 |Жанры            = 
 |Узнагароды          = { style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
   
}
 |Вікісховішча        = 
}}
**А́ртурс Фры́нбэргс** (; , , Рыжскі павет, Ліфляндская губерня, Расійская імперыя — , , Латвійская ССР, СССР) — латышскі камерны  (драматычны тэнар), , , . Народны артыст СССР (1962). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1950). У 1946—1974 гадах саліст Тэатра оперы і балета Латвіі.

## Творчасць 
Валодаў яркімі вакальнымі і акцёрскімі данымі. Сярод партый: Грышка Куцярма («Паданне пра нябачны горад Кіцеж…» М. Рымскага-Корсакава), Самазванец («Барыс Гадуноў» М. Мусаргскага), Атэла («Атэла» Дж. Вердзі), Лаэнгрын, Тангейзер (аднайменнай оперы Р. Вагнера).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тэнары
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Латвійскай ССР
Катэгорыя:Народныя артысты Латвійскай ССР
Катэгорыя:Постаці Латвійскай нацыянальнай оперы
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты СССР
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Латвіі
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Выкладчыкі Латвійскай музычнай акадэміі імя Язэпса Віталса
Катэгорыя:Пахаваныя на Лясных могілках
Александру Давіла

[міні|справа|220пкс| А. Давіла і [Караджале, Іон Лука|І. Л. Караджале ]]
**Алекса́ндру Даві́ла** (; ,  — ) — румынскі драматург, рэжысёр, тэатральны дзеяч.

## Біяграфія 
Адукацыю атрымаў у Парыжы. Яго мастацтва фарміравалася пад уздзеяннем творчасці А. Антуана. У 1902 годзе у Нацыянальным тэатры ў Бухарэсце пастаўлена найбольш значная яго п'еса — гістарычная драма ў вершах «Влайку Водэ». У 1905—1908 і 1912—1914 гадах дырэктар Нацыянальнага тэатра. У 1909 годзе стварыў групу «Кампанія Давілы».

## Творчасць 
Ставіў п'есы У. Шэкспіра, Мальера, П. Бамаршэ, О. Уайльда, нацыянальных драматургаў І. Л. Караджале, Б. П. Хашдэў і інш. У сваёй дзейнасці прытрымліваўся прынцыпаў К. С. Станіслаўскага.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Румыніі
Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага тэатра (Бухарэст)
Нікалае Грыгарэску

**Нікалае Іон Грыгарэ́ску** (; 15 мая 1838, Пітару, жудзец Дымбавіца — 21 ліпеня 1907, Кымпіна, жудзец Прахава) — румынскі жывапісец.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Бухарэсце да 1885 года, пазней у Школе прыгожых мастацтваў у Парыжы. У 1861—1887 гадах (з перапынкамі) жыў і працаваў у Францыі; прыхільнік барбізонскай школы жывапісу. З 1887 года пераважна ў Бухарэсце.

## Творчасць 
Пісаў пейзажы, партрэты, гістарычныя, батальныя і жанравыя кампазіцыі. Яго творы («Сялянка з Мусчэла», 1877; «Штурм Смырдана», 1885; «Воз, запрэжаны валамі», 1899, і інш.) вызначаюцца рэалістычнай формай, свабоднай мастацкай манерай, свежым каларытам і стрыманасцю светлай колеравай гамы.

Nicolae_Grigorescu_005.jpg|«Сялянка з Мусчэла», 1877
Grigorescusmardan.jpg|«Штурм Смырдана», 1885
Nicolae_Grigorescu_-_Car_cu_boi.jpg|«Воз, запрэжаны валамі», 1899

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Румыніі
Катэгорыя:Выпускнікі Нацыянальнай вышэйшай школы прыгожых мастацтваў
Катэгорыя:Мастакі-рэалісты
Катэгорыя:Мастакі-імпрэсіяністы
Дзядоўнік

* народная назва віду 
* народная назва віду 
* народная назва віду 
* народная назва віду
Амбон (значэнні)

**Амбон** можа значыць:

## Архітэктура 
***Амбон** — збудаванне ў хрысціянскім храме

## Геаграфія 
***Амбон** — востраў у складзе Малукскіх астравоў
***Амбон** — горад, цэнтр правінцыі Малуку ў Інданезіі

## Гл. таксама 
***Амбонцы** — аўстранезійскі народ у Інданезіі
Брама Кацярыны (Брашоў)

**Брама Кацярыны** () — брама ў г. Брашоў, Румынія.

Была пабудаваны ў 1559 годзе на месцы старой брамы, знішчанай паводкай 1526 года. Яна атрымалі сваю назву ад манастыра Св. Кацярыны, які некалі размяшчаўся тут. Гэта адзіная гарадская брама Брашова, якая захавалася з часоў Сярэднявечча. Брама вельмі пацярпела ад землетрасенняў і пажараў у 1689 і 1738 гадах — толькі цэнтральная вежа з'яўляецца часткай першапачатковай брамы; дакументы сведчаць пра існаванне драўляных пабудоў, знішчаных у 1827 годзе. Першапачатковы выгляд вежы можна ўбачыць у Бастыёне ткачоў, дзе знаходзіцца вялікая мадэль Брашова ў 1600 годзе.

У старадаўніх дакументах брама Кацярыны згадваецца як *Porta Valacce* — Брама валахаў, таму што гэта быў адзіны ўваход у горад, якім маглі карыстацца румыны, што жылі ў раёне Шкей, — ім не дазвалялася выкарыстоўваць астатнія чатыры ўезды. У часы саксонскага кіравання, у XIII—XVII стст., румынам было забаронена мець уласнасць унутры крэпасці, таму яны і сяліліся за гарадской сцяной. Яны маглі ўвайсці ў горад толькі ў пэўны час, пры гэтым павінны былі заплаціць мыту за права прадаваць свае тавары ўнутры крэпасці.

Брама мае тры паверхі, над уваходам змешчаны герб Брашова. Чатыры маленькія вуглавыя вежкі сімвалізуюць юрыдычную незалежнасць горада і «права мяча» (*ius gladii*) — права прыняцця рашэнняў аб пакаранні смерцю. У наш час у вежы брамы знаходзіцца музей.

## Гл. таксама 
* Брама Шкей

## Спасылкі 
* Брама Кацярыны — гісторыя і фатаграфіі (англ.)
* Брама Кацярыны на карце Брашова 

Катэгорыя:Фартыфікацыйныя збудаванні
Катэгорыя:Славутасці Брашова
Катэгорыя:Брамы Румыніі
Катэгорыя:Брашоў
Сабін Дрэгой

**Са́бін Дрэго́й** (; , г. , Румынія — ) — румынскі кампазітар, фалькларыст. Заслужаны дзеяч мастацтваў Румыніі (1953). Член-карэспандэнт Акадэміі Румыніі (1953). Лаўрэат дзвюх Дзяржаўных прэмій Румыніі (1950, 1952).

## Біяграфія 
Вучыўся ў 1919—1920 гадах у Клужскай кансерваторыі, у 1920—1922 гадах удасканальваўся ў Пражскай кансерваторыі. У 1924—1942 і 1946—1950 гадах прафесар кансерваторыі ў Тымішаары, у 1925—1943 гадах яе таксама дырэктар. У 1940—1947 гадах дырэктар Опернага тэатра ў Тымішаары.

У 1950—1952 гадах прафесар Бухарэсцкай кансерваторыі. У 1950—1964 гадах дырэктар Інсытута фальклору ў Бухарэсце

## Творчасць 
У творчасці апіраўся на румынскія сялянскія песні. Сярод твораў: оперы «Напасць» (паст. 1928), «Пэкалэ» (паст. 1962); араторыі, кантаты; «Сельскі дывертысмент» для струннага аркестра (1928), канцэрт для фартэпіяна з аркестрам (1941); харавыя творы, музыка да кінафільмаў.

Відны даследчык румынскага фальклору, запісаў каля 3000 народных мелодый. Аўтар апрацовак народных мелодый для фартэпіяна і голасу з фартэпіяна, зборнікаў народных песень (калядкі, дойны), артыкулаў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кампазітары XX стагоддзя
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў Румыніі
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Акадэміі Румыніі
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі Румыніі
Катэгорыя:Выпускнікі Клужскай кансерваторыі
Катэгорыя:Выпускнікі Пражскай кансерваторыі
Катэгорыя:Выкладчыкі Тымішаарскай кансерваторыі
Катэгорыя:Постаці Румынскай нацыянальнай оперы, Тымішаара
Катэгорыя:Выкладчыкі Бухарэсцкай кансерваторыі
Катэгорыя:Фалькларысты Румыніі
Малуку

**Малуку** () — правінцыя на ўсходзе Інданезіі. Плошча - 46 914,03 км². Насельніцтва (2014 г.) - 1 708 190 чал. Адміністрацыйны цэнтр — Амбон.

Правінцыя Малуку была абвешчана ў жніўні 1945 г., аднак канчаткова далучана да Інданезіі толькі ў 1950 г. У 1999 г. і 2004 г. назіраліся сутыкненні паміж мусульманамі і хрысціянамі.

Уключае паўднёвую частку Малукскіх астравоў, астравы Ару, астравы Танімбар, астравы Бабар, астравы Банда, востраў Ветар, астравы Леты, астравы Кай. Падзяляецца на 9 акруг і 2 муніцыпалітэты.

Асноўныя галіны эканомікі — сельская гаспадарка, рыбалоўства, транспарт, турызм. Працуе 24 вышэйшых навучальных устаноў.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Website Provinsi Maluku

Катэгорыя:Правінцыі Інданезіі
Васіль Максімавіч Русак

**Васі́ль Максі́мавіч Руса́к** (, Ячава, цяпер Слуцкі раён, Беларусь — , ГУЛАГ) — беларускі нацыянальны дзеяч, фалькларыст, выдавец. Удзельнік Слуцкага збройнага чыну.

## Біяграфія 
### Першая сусветная вайна 
Нарадзіўся 4 красавіка 1896 года ў вёсцы Ячава Слуцкай воласці. Прымаў удзел у Першай сусветнай вайне ў чыне прапаршчыка на Паўночным фронце. З 1917 года сябра Беларускай сацыялістычнай грамады, адзін з лідараў Беларускай рады беларусаў-вайскоўцаў Паўночнага фронту, удзельнік Беларускага вайсковага з’езда ў Віцебску. Удзельнік Усебеларускага з’езда ў Мінску (снежань 1917).

У пачатку 1918 года працуе ў Беларускім камітэце Оршы, пазней вяртаецца на Случчыну, уключаецца ў дзейнасць культурніцкай арганізацыі «Папараць-Кветка». З траўня 1918 года ў Беларускай партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў, уваходзіць у яе ЦК. Увосень таго ж года арыштаваны немцамі, пасля вызвалення ў снежні — адзін з арганізатараў «Саюза абароны краю». З прыходам бальшавікоў працаваў у валасных ды вясковых установах павета як выбраны ад сялянства, адначасова займаецца нацыянальна-культурнай працай.

2 чэрвеня 1945 года арыштаваны ў Празе савецкай контрвыведкай за «*антысавецкую дзейнасць у эміграцыі*», 2 чэрвеня 1946 года Ваенным трыбуналам войскаў Міністэрства ўнутраных спраў Беларускай вайсковай акругі асуджаны на 10 гадоў лагераў. Памёр у лагеры 23 жніўня 1954 года.

## Літаратура 
* 
* 
* *Ляхоўскі У.* Слуцкі фронт збройнага змагання за незалежную Беларусь: Новыя Крыніцы: Ліст Васіля Русака Кастусю Езавітаву // Спадчына. 1995. № 6.
* *Ляховский, В. В.* «Не палите мои здабытки огнем…» Судьба и «дело» слуцкого повстанца В. Русака на фоне политических событий первой половины ХХ ст. / В. В. Ляховский // От «Германской» к Гражданской: становление корпуса народных вожаков русской смуты. — Москва, «АИРО-XXI», 2014. — С. 246—275.
* *Ляховский В. В.* Василий Максимович Русак / В. В. Ляховский // Вожаки и лидеры Смуты 1918—1922 гг. Биографические материалы / сост. и науч. ред. А. П. Посадский. — Москва: АИРО-XXI, 2017. — 592 с.

## Спасылкі 
* Ліст Васіля Русака пра Слуцкае паўстанне Канстанціну Езавітаву

Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Слуцкага паўстання
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Беларусы ў Чэхіі
Катэгорыя:Члены Беларускай рады Случчыны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слуцкім раёне
Траянавы валы

**Трая́навы валы́** — назва сістэм старажытных валоў ва Украіне, у Малдове і Румыніі. Збудаванне іх часта звязваюць з дзейнасцю рымскага імператара Марка Ульпія Траяна ў Дакіі. У Падняпроўі валы, падобныя да Траянавых, называюць Зміевымі валамі.

## Буджак і Бесарабія 
У гэтым рэгіёне вылучаюць дзве лініі валоў: Ніжні Траянаў вал і Верхні Траянаў вал.

### Ніжні Траянаў вал 
Ніжні Траянаў вал знаходзіцца на тэрыторыі Малдовы і Украіны. Пачынаецца ў Вулкэнешцкім раёне Малдовы і даходзіць да возера Сасык (Адэская вобласць, Украіна).

### Верхні Траянаў вал 
Верхні Траянаў вал пачынаецца каля горада Бендэры (Малдова) і цягнецца да ракі Прут да сучаснага малдоўскага горада Леова.

Археалагічныя даследаванні адной з пляцовак вала на тэрыторыі Малдовы сведчаць пра тое, што вал быў насыпаны рымлянамі прыблізна на мяжы I—II стагоддзяў н.э. Таксама выяўлена, што ў III—IV стагоддзях вал выкарыстоўваўся для абароны ад рымлянаў, пры гэтым роў, выкапаны з паўночнага боку, быў засыпаны, а з паўднёвай — выкапаны новы.

Если вал сей есть ретраншамент, построенный Траяном, для ограждения провинций Римских от набегов варваров; то при сооружении сей стены должны были быть соблюдены необходимые условия для удобства защиты. — Но здесь, напротив, все выгоды местоположения на стороне, прилегающей с севера.

Раскопы Верхняга Траянава вала вяліся ў 1991 годзе на пляцоўцы паміж сёламі Градзішча і Селемет малдаўскім археолагам А. Рошка. Усяго было зроблена 15 зрэзаў вала. Матэрыялаў, якія можна было б скарыстаць для датавання вала, не выяўлена. Рова з паўднёвага боку не было. Адзінае, што можна з дакладнасцю аргументаваць, — гэта тое, што Верхні Траянаў вал меў антыкавалерыйскую канструкцыю і быў збудаваны дзеля забеспячэння бяспекі 2 кампаніі Траяна ад набегаў сармацкіх плямён, тагачасных хаўруснікаў дакаў.

## Паднястроўе 
Траянавы валы Паднястроўя — сістэма валаў, якія знаходзяцца паміж гарадамі Цярнопаль і Камянец-Падольскі. Маюць перарывісты характар. Складаюцца з двух эшалонаў цэнтральнага ланцуга і хаатычна раскіданых валаў (асобныя з іх знаходзяцца нават на Букавіне).

## Румынія 
Траянавы валы Румыніі — умацаваная лінія даўжынёй каля 60 кіламетраў, перасякае пярэсмык паміж Дунаем і Чорным морам каля гарадоў  і Канстанца і складаецца з трох валаў — двух земляных і аднаго каменнага. Вышыня валаў цяпер на розных пляцоўках вагаецца ад 3 да 6 метраў. Два земляныя валы знаходзяцца паўночней, а паўднёвы, каменны вал, паводле розных ацэнак, з’яўляецца найбольш старажытным.

## Крыніцы 
## Літаратура 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Валы Трояна — Фрагмент Карты Древней Истории Бессарабии. Соч. Генерального Штаба Шт. Кап. Вельтманом, 1827 
* *Кузьмин А. Г.* «Слово о полку Игореве» о начале Русской земли  // Вопросы истории. 1969. № 5.
* *Сапожников И. В.* Древние валы Бессарабии или Буджака // Материалы по археологии Северо-Западного Причерноморья. — 2011. — Вып. 12. — С. 206—236.
* *Сапожников И. В.* Новые картографические материалы о древних валах Бессарабии // Tyragetia (s.n.). — 2013. — Vol. VII. — № 1. — С. 345—354.

Катэгорыя:Валы
Катэгорыя:Дакія
Катэгорыя:Гісторыя Малдовы
Катэгорыя:Цярнопальская вобласць
Катэгорыя:Адэская вобласць
Нацыянальная бібліятэка Латвіі

**Нацыянальная бібліятэка Латвіі** (, скарочана **LNB**) — найбуйнейшая бібліятэка Латвіі. Нацыянальная бібліятэка з’яўляецца дзяржаўнай установай Латвійскага міністэрства культуры. Бібліятэка адыгрывае важную ролю ў развіцці ў Латвіі інфармацыйнага грамадства, забеспячэння доступу ў Інтэрнэт, у падтрымцы навуковых даследаванняў і бесперапыннай адукацыі.

## Гісторыя 
18 лістапада 1918 года Народны Савет Латвіі абвясціў Латвійскую Рэспубліку як незалежную і самастойную дзяржаву. 22 снежня таго ж года У. І. Ульянаў (Ленін) падпісаў дэкрэт аб прызнанні незалежнасці Савецкай Рэспублікі Латвіі.

3 красавіка 1919 года савецкая ўлада заснаала латвійскую цэнтральную бібліятэку на рагу вуліц Калькю і Вальню. Пасля сыхода бальшавікоў, будынак быў вернуты яго ўладальнікам, а бібліятэку перанеслі ў былую рэзідэнцыю віцэ-губернатара Ліфляндскай губерні — на вуліцу вуліцу Яуніела, дом 2. Потым Нацыянальная бібліятэка змяніла шмат будынкаў, пакуль у 2008—2014 гадах на левым беразе Даўгавы, насупраць гістарычнага цэнтра горада, не быў пабудаваны Будынак Латвійскай Нацыянальнай бібліятэкі.

## Дзейнасць 
У 1924 годзе Латвія далучылась да Брусэльскай канвенцыі, якая прадугледжвала міжнародны абмен друкаванай прадукцыяй — афіцыйнымі дакументамі, навуковымі і літаратурнымі выданнямі.

З 1950 года пры бібліятэцы пачалося выданне «Хронікі часопісных і газетных артыкулаў». У 1968 годзе бібліятэка арганізавала першы семінар для прыбалтыйскіх бібліятэк — латвійскіх, літоўскіх і эстонскіх (*LiLaEst*).

У 1992 годзе ў Латвійскай рэспубліцы быў прыняты закон «Аб Нацыянальнай бібліятэке Латвіі». У 2002 годзе Банк Латвіі выпусціў памятную манету ў адзін лат з выявай новага будынка бібліятэкі. У 2006 годзе была заснавана Нацыянальная лічбавая бібліятэка Латвіі — *Letonica*. У 2007 годзе бібліятэка была ўключана ў спіс навукова-даследчых інстытутаў Латвіі.

Нацыянальная бібліятэка Латвіі прымае ўдзел у міжнародных бібліятэчных арганізацыях — IFLA, CENL, CDNL, CERL, EBILDA, ELAG, LIBER, IAML, IBBY, Bibliotheca Baltica і іншых міжнародных арганізацыях — ЮНЭСКА, ISO, IASA, ICON, IGELU, IPC; выкарыстоўвае кадыфікатары і стандарты ISBN, ISSN i ISMN.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Таварыства падтрымкі Латвійскай Нацыянальнай бібліятэкі 

Латвія
Катэгорыя:Бібліятэкі Латвіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1919 годзе
Зборная Румыніі па футболе

**Збо́рная Румыніі па футбо́ле** прадстаўляе Румынію ў міжнародных матчах і турнірах па футболе. Кіруецца і кантралюецца Румынскай федэрацыяй футбола.

## Чэмпіянаты свету 
* 1930 — групавы этап
* 1934 — групавы этап
* 1938 — групавы этап
* 1950 — *не брала ўдзел*
* 1954 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1958 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1962 — *адмовілася ад удзелу*
* 1966 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1970 — групавы этап
* 1974—1986 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1990 — другі групавы этап
* 1994 — чвэрцьфінал
* 1998 — ⅛ фіналу
* 2002 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2006 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2010 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2014 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2018 — *не прайшла кваліфікацыю*

## Чэмпіянаты Еўропы 
* 1960—1980 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1984 — групавы этап
* 1988 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1992 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1996 — групавы этап
* 2000 — чвэрцьфінал
* 2004 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2008 — групавы этап
* 2012 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2016 — групавы этап

## Спасылкі 
* RSSSF.com — усе гульні зборнай 1922—2008
Раду Беліган

{{Кінематаграфіст
 |імя                 = Раду Беліган
 |арыгінал імя        = 
 |грамадзянства       =  
 |узнагароды          = 
{ style="background: transparent"
30px|Ордэн за заслугі ў культуры I ступені|link=Ордэн «За заслугі ў культуры»|border    
}
}}
**Ра́ду Беліга́н** (; нар. 14 снежня 1918, Галбені, цяпер жудзец Бакэў, Румынія) — румынскі акцёр тэатра і кіно. Народны артыст Румыніі (1962). Ганаровы член Акадэміі Румыніі (2004).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і румына і грачанкі. У 1937—1938 гадах вывучаў права ў Бухарэсцкім універсітэце. Скончыў Каралеўскую акадэмію музыкі і драматычнага мастацтва, вучань Люсіі Струджа-Буланда і пісьменніка Эжэна Іанеска.

Выступаў у аматарскіх спектаклях. У 1938 годзе быў прыняты ў Рабочы тэатр, затым — у Нацыянальны тэатр у Бухарэсце. З 1939 года працаваў у тэатры і здымаўся ў кіно. У канцы 1940-х рэжысёр тэатра ў Бакэу.

У 1950—1965 гадах прафесар Інстытута тэатра і кіно ў Бухарэсце. Стварыў Тэатр камедыі ў Бухарэсце, якім кіраваў у 1961—1969 гг. У 1968—1990 гадах мастацкі кіраўнік Нацыянальнага тэатра імя І. Л. Караджале.

У 1969—1989 гадах член Цэнтральнага камітэта Камуністычнай партыі Румыніі, у 1961—1975 гадах дэпутат Вялікага Нацыянальнага сходу Румыніі.

У 1971 годзе выбраны старшынёй, а затым у 1977 годзе пажыццёвым Ганаровым прэзідэнтам Міжнароднага інстытута тэатра. Член фларэнційскай Акадэміі Le Muse.

У снежні 2013 года ўнесены ў Кнігу рэкордаў Гінэса, як «найстарэйшы актыўны тэатральны акцёр» на планеце.

## Творчасць 
Лірыка-камедыйны акцёр. У 1940—1950-я гг. ў камедыях Караджале выконваў ролі: Вентурыяна («Бурная ноч»), Данданаке («Згубленае пісьмо»; абедзве і ў кіно), Кандыдат («У дні карнавалу»); стварыў глыбока псіхалагічны вобразы Мірою («Безыменная зорка» М. Себасцьяна), Кавафу («Узвар’яванае ягня» А. Барангі), Тузенбаха («Тры сястры» А. Чэхава, Дзяржаўная прэмія Румыніі 1950), Хлестакова («Рэвізор» М. Гогаля). Выступае і як тэатральны рэжысёр. Здымаўся таксама ў кінафільмах «Звініць даліна», «Афера Протар», «Узрыў», «Гняздо саламандраў», «Партрэт пакалення» і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Radu Beligan page at the *I.L. Caragiale National Theater* 

Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя
Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя
Катэгорыя:Акцёры Румыніі
Катэгорыя:Рэжысёры Румыніі
Катэгорыя:Тэатральныя дзеячы Румыніі
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Румыніі
Катэгорыя:Педагогі Румыніі
Катэгорыя:Акадэмікі Румыніі
Катэгорыя:Народныя артысты Румыніі
Катэгорыя:Члены Румынскай камуністычнай партыі
Катэгорыя:Рэкардсмены Кнігі рэкордаў Гінеса
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Ясаў
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Бакэу
Катэгорыя:Выпускнікі Бухарэсцкай кансерваторыі
Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага тэатра (Бухарэст)
Катэгорыя:Выкладчыкі Нацыянальнага ўніверсітэта тэатра і кіно «І. Л. Караджале»
Катэгорыя:Ганаровыя члены Акадэміі Румыніі
Міхай Бенюк

**Міхай Беню́к** (; нар. , в. Себіш, жудзец Арад, Румынія — ) — румынскі  і . Акадэмік Румынскай АН (з 1955).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і Анастасіі і Весяліна Бенюкоў. Літаратурную дзейнасць пачаткаў у 1926 годзе ў школьнай газеце «Laboremus» (лац. давайце працаваць). У 1931 скончыў Клужскі ўніверсітэт па спецыяльнасці псіхалогія, сацыялогія і філасофія, працаваў у ім старшым выкладчыкам.

У 1946—1948 гадах Бенюк займаў пасаду культурнага саветніка ў Маскве, вярнуўшыся ў Румынію, жыў у Бухарэсце.

У 1965 годзе страціў пасаду прэзідэнта Саюза пісьменнікаў, стаў прафесарам заафізіялогіі у Бухарэсцкім універсітэце.

## Творчасць 
У духу рэвалюцыйнага рамантызму напісаны зборнікі «Песні пагібелі» (1938), «Новыя песні» (1940), «Згублены горад» (1943). Філасофскі роздум пра новы час, гісторыю чалавецтва і яго культуру, месца чалавека ў Сусвеце, жыццё і смерць у кнігах «Яблыня пры дарозе» (1954), «Матэрыя і мары» (1961), «Мазаіка» (1968), «Светачы на сутонні», «Этапы» (абедзве 1970), «Краіна ўспамінаў» (1976). Аўтар раманаў «На вастрыі нажа» (1959), «Прыглушаны выбух» (1971), п’ес, публіцыст, артыкулаў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Румынскамоўныя паэты
Катэгорыя:Псіхолагі Румыніі
Катэгорыя:Камуністы Румыніі
Катэгорыя:Акадэмікі Акадэміі Румыніі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў жудзецы Арад
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Транслейтаніі
Георгэ Хаджы

**Георгэ Хаджы** (; нар. , , жудзец Канстанца) — румынскі футбольны паўабаронца, прызнаны найлепшым футбалістам Румыніі XX стагоддзя, член спіса ФІФА 100. З 2001 года працуе трэнерам.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Персанальны сайт  
* Карпатский Марадона   Публікацыя на сайце Чемпионат.ру ад 5 лютага 2008
* Профіль Хаджы на сайце яго Акадэміі  

Катэгорыя:Футбалісты Румыніі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Румыніі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Галатасарай
Катэгорыя:Ігракі ФК Барселона
Катэгорыя:Ігракі ФК Брэшыя
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэал Мадрыд
Катэгорыя:Ігракі ФК Сцяўа Бухарэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Спартул
Катэгорыя:Ігракі ФК Фарул Канстанца
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Румыніі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Вііторул Канстанца
Катэгорыя:Трэнеры ФК Галатасарай
Катэгорыя:Трэнеры ФК Сцяўа Бухарэст
Катэгорыя:Трэнеры ФК Тымішаара
Катэгорыя:Трэнеры ФК Бурсаспор
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Румыніі па футболе
Катэгорыя:ФІФА 100
Адрыян Муту

**Адрыя́н Му́ту** (; 8 студзеня 1979, Кэлінешты, жудзец Арджэш, Румынія) — румынскі футбаліст (нападнік) і трэнер. Ігрок нацыянальнай зборнай Румыніі (2000—2013).

У цяперашні час працуе галоўным трэнерам азербайджанскага клуба «Нефтчы» з Баку.

## Кар’ера 
У маі 2016 года абвясціў аб завяршэнні прафесійнай кар’еры. Пэўны час працаваў функцыянерам, а ў красавіку 2018 года пачаў трэнерскую кар’еру, стаўшы галоўным трэнерам клуба «Валунтары». У ліпені 2018 года адправіўся ў клуб «Аль-Вахда» з ААЭ, дзе ўзначаліў моладзевую каманду. З 2020 года працаваў у Румыніі галоўным трэнерам моладзевай зборнай, клубаў «Універсітаця» і «Рапід».

У ліпені 2023 года быў прызначаны галоўным трэнерам бакінскага «Нефтчы».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Румыніі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Румыніі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Арджэш Пітэшці
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Бухарэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Інтэрнацыянале Мілан
Катэгорыя:Ігракі ФК Элас Верона
Катэгорыя:Ігракі ФК Парма
Катэгорыя:Ігракі ФК Чэлсі
Катэгорыя:Ігракі ФК Ювентус
Катэгорыя:Ігракі ФК Фіярэнціна
Катэгорыя:Ігракі ФК Чэзена
Катэгорыя:Ігракі ФК Аяча
Катэгорыя:Ігракі ФК Петралул
Катэгорыя:Ігракі ФК Пуна Сіці
Катэгорыя:Ігракі ФК Тыргу-Мурэш
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Румыніі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Валунтары
Катэгорыя:Трэнеры маладзёжнай зборнай Румыніі па футболе
Катэгорыя:Трэнеры ФК Універсітаця Краёва
Катэгорыя:Трэнеры ФК Рапід Бухарэст
Катэгорыя:Трэнеры ФК Нефтчы Баку
Трансфэгэрашская шаша

**Трансфэгэрашская шаша** (Часам ужываецца: *Трансфэгэрэшан, Трансфагарасан*, , **DN7C**) — горная шаша ў Карпатах, якая злучае румынскія вобласці Валахію і Трансільванію і праходзіць праз горны масіў Фэгэраш.

Найвышэйшага пункту дасягае на вышыні 2034 метры і з'яўляецца самай вышыннай дарагой Румыніі. Шаша была пабудавана ў 1970—1974 гадах на загад Нікалае Чаўшэску для ваенных патрэб.
Будаванне вялося пераважна сіламі і сродкамі Румынскай арміі. Прычынай стварэння гэтага грандыёзнага праекта стала ўварванне войскаў краін Варшаўскага дагавора ў Чэхаславакію ў 1968 годзе, і Чаўшэску асцерагаўся падобных дзеянняў у дачыненні свайго рэжыму. Як і многія іншыя маштабныя праекты, будаванне Трансфэгэрашскай шашы запатрабавала велізарных выдаткаў: толькі дынаміту было выдаткавана парадку 6000 тон. Не абыйшлося і без ахвяр — на будаванні дарогі загінулі каля 40 чалавек.

Сёння гэта шаша лічыцца адной з найпрыгажэйшых дарог у свеце і з'яўляецца адной са славутасцей Румыніі. У яе наваколлі таксама знаходзяцца і іншыя румынскія славутасці: горнае возера і вадаспад Быля () і крэпасць Паенары (), таксама вядомая як рэзідэнцыя Улада Дракулы.

Скразны рух па дарозе паміж паўночнымі і паўднёвымі схіламі Карпат адкрыты толькі ў ліпені і жніўні, і толькі ў светлы час сутак. І ўсё ж, ёсць досвед паспяховага скразнога праезду па Трансфэгэрашскай шашы ў чэрвені.

У 2009 годзе на гэтай дарозе тэставалі свае спорткары вядоўцы Top Gear, і Джэрэмі Кларксан назваў яе лепшай для язды на спартыўных машынах.

## Спасылкі 
* AUSmotive.com — Top Gear goes round the bend
* Трансфэгэрашскай шашы Фота галерэя, гісторыі, карысная інфармацыя падарожжа

## Фота 

Файл:Bileato.jpg| Возера Быля
Файл:Poienari in Romania castle of Vlad Tepes.jpg|Паенары — рэзідэнцыя Дракулы ў Валахіі, паўднёвая частка шашы
Файл:Transfagarasan twisty road.jpg|Частка Трансфэгэрашскай шашы блізу горада Сібіу
Файл:Transfagarasan_near_Balea_lake.jpg|Пляцоўка горнага серпанціна
Файл:RO SB Transfagarasan 6.jpg| Вадаспад на Быля
Файл:Transfagarasan road with Bilea Lake.jpg| Трансфэгэрашская шаша і возера Быля
Файл:RO SB Transfagarasan 34.jpg| Тунэль Быля
Файл:RO SB Transfagarasan 58.jpg| Плаціна
Файл:RO SB Transfagarasan 61.jpg
Файл:Vidrarusee.jpg
Файл:Transfagarasan im Winter.jpg
Файл:Baraj Vidraru.jpg
Файл:Transfagarasan, Arges2.jpg
Файл:Transfagarasan during winter time.JPG
Файл:Transfagarasan, Arges.jpg
Файл:Ursus arctosTransilvania1.JPG

Катэгорыя:Аўтамагістралі
Катэгорыя:Карпаты
Абвал гандлёвага цэнтра «Maxima» ў Рызе

**Абвал гандлёвага цэнтра «Maxima» ў Рызе**— катастрофа, якая адбылася 21 лістапада 2013 года а 18 гадзіне ў Рызе. У выніку абвалу даха супермаркету «Maxima XX» загінулі 54 асобы, а 38 былі параненыя. Гэта была самая вялікая катастрофа ў Латвіі ад часоў атрымання незалежнасці ў 1991 годзе.

## Будынак 
Будынак, які абрынуўся, належаў гандлёвай сетцы Maxima. Ён быў плошчай 4750 метраў квадратных і быў здадзены ў эксплуатацыю 3 лістапада 2011 года. Кошт пабудовы перасягнуў 1,4 млн еўра. Выканаўцам работ была фірма Re&Re. У будынку акрамя супермаркету «Maxima XX» знаходзіўся таксама банк, пошта і салон прыгажосці. Пасля здачы ў эксплуатацыю будынак перамог у архітэктурным конкурсе.

## Катастрофа 
21 лістапада а 16:21 у супермаркеце спрацавала пажарная сігналізацыя. Персанал аднак не распачаў эвакуацыю, а заспакоіў кліентаў і праінфармаваў іх, што сігнал быў выкліканы тэхнічнай аварыяй. У сапраўднасці сігналізацыя спрацавала на дым ад электразварачных прац, якія адбываліся ў супермаркеце. Дах супермаркету абрынуўся а 17:41, калі шмат народа прыйшло туды па закупы пасля працы.

## Выратавальная акцыя 
Каля 18:00 выратавальнікі атрымалі паведамленне пра абвал часткі даху. Пасля прыбыцця першых адзінак спецтэхнікі адбыўся чарговы завал, у выніку якога загінулі трое пажарнікаў. Падчас выратавальнай акцыі частка элементаў канструкцыі, які маглі абрынуцца, утрымліваліся пад’ёмнымі кранамі. Выратавальнікі праз нейкі час спынялі працы і прасілі сваякоў загінуўшых тэлефанаваць родным, што апынуліся пад заваламі. Дзякуючы гэтаму знаходзіліся новыя ахвяры. Тэрарыстычны акт — выключаецца.

## Ахвяры 
Загінулі ў асноўным жыхары рыжскага раёна Zolitūde. Падчас другога абвалы загінулі трое пажарных. У салідарнасць з латышамі 24 лістапада нацыянальную жалобу абвясцілі ў Літве і ў Эстоніі.

Бурмістр Рыгі паабяцаў пабудаваць на месцы трагедыі помнік, прысвечаны ахвярам.

27 лістапада прэм’ер Латвіі Валдзіс Даброўскіс падаў у адстаўку, беручы пэўную адказнасць за катастрофу.

## Спасылкі 
* Галерэя розных прыватных здымкаў «Maxima XX» да катастрофы (партал de.foursquare.com)
* Галерэя здымкаў з супермаркету «Maxima XX» да катастрофы (партал Delfi.lv)
* The Baltic Course: «Будаўнічыя фірмы, якія прымалі ўдзел у пабудове „Maxima XX“, адмаўляюцца прызнаваць адпаведнасць за катастрофу» ()

Катэгорыя:2013 год у Рызе
Катэгорыя:Катастрофы ў Латвіі
Катэгорыя:Падзеі 21 лістапада
Катэгорыя:Лістапад 2013 года
Катэгорыя:Катастрофы 2013 года
Барацьба за незалежнасць Латвіі

**Барацьба за незалежнасць Латвіі** () — серыя ваенных канфліктаў, якія мелі за мэту стварэнне незалежнай Латвіі. Яны адбываліся ў 1918—1920 гадах між латышскімі і нямецкімі ды бальшавіцкімі аддзеламі. Латышам дапамагалі эстонскія, брытанскія і польскія ваенныя.

## Гісторыя канфлікту 
У выніку Першай сусветнай вайны з 1915 года Курляндыя і Семігалія, а з пачатку 1918 уся тэрыторыя Латвіі апынуліся пад нямецкай акупацыяй. Пасля паразы Германіі ў Першай сусветнай вайне Латвія абвясціла незалежнасць 18 лістапада 1918 года ў Рызе. Прэм'ерам новай дзяржавы стаў Карліс Улманіс. У пачатку студзеня 1919 армія бальшавікоў увайшла на тэрыторыю Латвіі і здабыла Рыгу. Нямецка-латышскае войска з падтрымкай Антанты прымусіла савецкія войскі адысці ў сакавіку 1919. Хаця Версальскі дагавор абавязваў немцаў пакінуць краіну, тыя паспрабавалі заняць Латвію, але былі выбітыя ў канцы лістапада 1919.

Чарговую спробу заняць Латвію прадпрыняла Бальшавіцкая Расія. У той сітуацыі латышская дэлегацыя звярнулася да Польшчы па дапамогу, падпісаўшы з ёю 30 снежня 1919 году дагавор аб ваеннай дапамозе, пашырыўшы яе 16 студзеня 1920 года. Польска-латышскае войска колькасцю 20 000 жаўнераў (з іх 12 000 польскіх) пад камандаваньнем генерала Эдварда Рыдз-Сміглага пачало баі пры 30-градусных маразах. Саюзнікі на працягу студзеня захапілі ўсю Латгалію, атрымаўшы перамогу ў бітве за Дзвінск і прымусіўшы Савецкую Расію да перамір'я. У мірнай дамове, падпісанай у Рызе 11 жніўня 1920, бальшавіцкая Расія прызнала незалежнасьць Латвіі.

У 1940 годзе, у час Другой сусветнай вайны, пасля заняцця Латвіі арміяй СССР, гэтая краіна стала адной з савецкіх рэспублік.

## Літаратура 
* Paluszyński Tomasz, Walka o niepodległość Łotwy 1914—1921, Bellona, Warszawa 1999, ISBN 83-11-08959-0

Катэгорыя:Гісторыя Латвіі
Катэгорыя:Бітвы ў Латвіі
Сацыял-дэмакратычная партыя «Згода»

**Сацыял-дэмакратычная партыя «Згода»** (, створана ў красавіку 2010 года) — палітычная партыя Латвіі. Партыя ўтварылася ў выніку зліцця Партыі народнай згоды (лідар Яніс Урбановіч), партыі «Новы цэнтр» (пад кіраўніцтвам Сяргея Даўгаполава) і Сацыял-дэмакратычнай партыі (старшыня Эгілс Руткоўскіс). У кіраванне партыі ўваходзяць: Яніс Урбановіч (старшыня ўправы), намкір парламенцкай фракцыі «Цэнтр згоды» Валерый Агашын, дэпутат 9 Сейма Іван Рыбакоў, кіраўнік СДП Эгіл Руткоўскіс, былы лідар СДП Яніс Матуліс, намстаршыні фракцыі «Цэнтр згоды» ў Рыжскай думе Міхаіл Камянецкі, дэпутат Рыжскай думы Сяргей Даўгаполаў, генеральны сакратар «Новага цэнтра» Айвар Бергерс, а таксама кампазітар і даследнік Арманд Страздс.

У студзені 2011 года да партыі далучылася Даўгаўпілская гарадская партыя.

## Спасылкі 
* СОГЛАШЕНИЕ о сотрудничестве между Латвийской социал-демократической партией «СОГЛАСИЕ» и Всероссийской политической партией «ЕДИНАЯ РОССИЯ» 
* В Латвии создана новая социал-демократическая партия «Согласие» 
* Съезд Социал-демократической партии «Согласие» 

Катэгорыя:Сацыял-дэмакратычныя партыі
Катэгорыя:Палітычныя партыі Латвіі
Універсітэт Бабеш-Бояі

**Універсітэт Бабеш-Бояі** (, ) — дзяржаўны ўніверсітэт у горадзе Клуж-Напока, Румынія. З больш за 41000 студэнтаў у 2014 годзе з’яўляецца адным з найбольш буйных універсітэтаў у краіне. Універсітэт Бабеш-Бояі прапануе праграмы навучання на румынскай, венгерскай, нямецкай, англійскай і французскай мовах. У рамках універсітэта працуе 21 факультэт:

* Факультэт матэматыкі і інфарматыкі
* Факультэт фізікі
* Факультэт хіміі і хімічнай тэхналогіі
* Факультэт геаграфіі
* Факультэт навук пра навакольнае асяроддзе і машынабудавання
* Факультэт права
* Філалагічны факультэт
* Факультэт гісторыі і філасофіі
* Факультэт сацыялогіі і сацыяльнай дапамогі
* Факультэт псіхалогіі і педагагічных навук
* Факультэт эканомікі і дзелавога адміністравання
* Факультэт еўрапейскіх даследаванняў
* Факультэт бізнесу
* Факультэт палітычных навук, адміністрацыйных і сувязі
* Факультэт фізічнага выхавання і спорту
* Факультэт праваслаўнага багаслоўя
* Факультэт тэалогіі грэка-каталіцкай
* Факультэт тэалогіі рэфармацкай
* Факультэт рымска-каталіцкай тэалогіі
* Факультэт тэатра і тэлебачання

Катэгорыя:Універсітэты Румыніі
Катэгорыя:Клуж-Напока
Румынскі тэатр оперы і балета

**Румынскі тэатр оперы і балета** () — тэатр у Бухарэсце. Заснаваны ў 1921 годзе.

## Гісторыя 
У 1885 годзе Джорджэ Штэфэнеску арганізаваў у Бухарэсце з акцёраў Нацыянальнага тэатра трупу «Румынская опера», якая аб'яднала такіх спевакоў як Харыклея Даркле, ,  і стала асновай опернага тэатра ў Румыніі. У 1919 годзе ўжо іншы румынскі кампазітар Джорджэ Энеску арганізоўвае музычнае таварыства «Опера». А ўжо ў 1921 годзе на базе гэтага таварыства была створана Румынская каралеўская опера, якая ўрачыста адкрылася операй «Лаэнгрын» Рыхарда Вагнера. У 1944 годзе перайменавана ў Румынскі тэатр оперы і балета (), а ў 1968 годзе — Оперу Румыніі ().

Да 1940 года спектаклі ставіліся ў будынку Лірычнага тэатра, потым на розных тэатральных пляцоўках, пакуль у 1953 годзе не быў пабудаваны новы будынак па праекце архітэктара .

Трупа тэатра паспяхова гастралюе па свеце. У СССР тэатр прыязджаў у 1960 і 1984 гадах.

## Рэпертуар 
* «Баядэрка» Людвіга Мінкуса ()
* «Пікавая дама» Пятра Чайкоўскага
* «Лаэнгрын» Рыхарда Вагнера

## Літаратура 
* Музыкальный энциклопедический словарь / Гл. ред. Г. В. Келдыш. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — с. 475 — ISBN 5-85270-033-9

## Спасылкі 
* Opera Națională București афіцыйны сайт тэатра

Катэгорыя:Тэатры, заснаваныя ў 1921 годзе
Катэгорыя:Оперныя тэатры
Катэгорыя:Тэатры Бухарэста
Дымітрые Паповіч-Байройт

**Дымітрые Папо́віч-Ба́йройт** (; , г. , Румынія — ) — румынскі спявак (барытон), педагог.

## Біяграфія 
Вучыўся спевам у Бухарэсцкай кансерваторыі. З 1892 года некалькі гадоў спяваў у Байройцкім тэатры, адсюль прозвішча — байройцкі.

У 1904—1919 гадах яе дырэктар і прафесар. Адзін з заснавальнікаў і першы дырэктар у 1919—1927 гадах Румынскай оперы ў г. Клуж. На опернай сцэне з 1881 года. Выступаў у буйнейшых тэатрах свету.

## Творчасць 
Вядомы інтэрпрэтатар партый у операх Р. Вагнера. Сярод партый: Тэльрамунд, Клінгзор, Вальфрам, Альберых і Вотан, Ганс Сакс, Галандзец («Лаэнгрын», «Парсіфаль», «Тангейзер», «Пярсцёнак нібелунга», «Нюрнбергскія майстэрзінгеры», «Лятучы галаадзец» Вагнера), Фігара («Севільскі цырульнік» Дж. Расіні), Дон Жуан («Дон Жуан» В. А. Моцарта), Рыгалета, Рэната («Рыгалета», «Баль-маскарад» Дж. Вердзі), Эскамілья («Кармэн» Ж. Бізэ), Тоніа («Паяцы» Р. Леанкавала).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Выпускнікі Бухарэсцкай кансерваторыі
Катэгорыя:Выкладчыкі Бухарэсцкай кансерваторыі
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Румыніі
Катэгорыя:Барытоны
Кандрат Іванавіч Грум-Гржымайла

**Кандрат Іванавіч Грум-Гржымайла** (,  — , ) — расійскі хірург і курортолаг.

## Біяграфія 
Скончыў у 1815 годзе Магілёўскую гімназію, у 1821 годзе медыцынскі факультэт Віленскага ўніверсітэта. Доктар медыцыны (1823). У 1821—1831 гадах служыў хірургам пры штабе 1-й арміі ў Магілёве. З 1831 года жыў і працаваў у Пецярбургу. У 1833—1868 гадах выдаваў газету «Друг здравия».

## Навуковая дзейнасць 
У 1823 годзе правёў першую ў Расійскай імперыі аперацыю высокага сячэння мачавога пузыра, выкарыстаў арыгінальныя методыкі хірургічнага лячэння пахавай грыжы.

Папулярызатар медыцынскіх ведаў. Першае навуковае даследаванне апублікаваў у 1829 годзе, якое сярод іншага змяшчала кароткі гісторыка-эканамічны нарыс Магілёва. Аўтар шэрагу кніг па медыцыне, у т. л. 3-томнай працы «Руководство к воспитанию, образо­ванию и сохранению здоровья детей» (1843−1845), а таксама першай расійскай працы па рэкрэацыйнай геаграфіі Расійскай імперыі (1865), якая змяшчала і даведкі пра вядомыя замежныя курорты. Даследаваў магчымасці выкарыстання рэкрэацыйных рэсурсаў Расійскай імперыі.

## Літаратура 
* 
* *Хамякоў У. Г.* Грум-Гржымайла Кандрат Іванавіч. Да 220 годдзя з дня нараджэння нараджэння // Магілёўскі мерыдыян. — 2013. — № 3-4 (22-23). — Т. 13. — Вып. 3-4. — С. 139.

Катэгорыя:Хірургі Беларусі
Катэгорыя:Хірургі Расіі
Катэгорыя:Постаці курорталогіі
Катэгорыя:Папулярызатары навукі
Літаратура Косава

**Літаратура Косава** - складаецца з літаратурных твораў, напісаных на албанскай, сербскай, баснійскай і турэцкай мовах аўтарамі з Косава. Вылучаецца асманскі перыяд у гісторыі літаратуры Косава, нягледзячы на тое, што ўлады Асманскай імперыі забаранілі пісьмовае выкарыстанне албанскай мовы да 1912 года. Гэтая палітыка працягвалася падчас сербскага праўлення да пачатку Другой сусветнай вайны.

Пасля вайны школьнае навучанне ажыцяўлялася на сербскай мове. Пад канец 1940-х была была распаўсюджана падпольная літаратура, якая стваралася і публікавалася на албанскай мове. Кожны, хто набываў Rilinja - газету на албанскай мове, браўся на ўлік таемнай паліцыяй. Поўныя правы албанская мова і культура набылі пасля абвяшчэння новай югаслаўскай канстытуцыі 1974 года. Косаўская албанская літаратура і культура атрымалі штуршок да далейшага развіцця.

## Спасылкі
Катэгорыя:Косава
Эміль Бок

**Эміль Бок** (; нар. 6 верасня 1966, ) — румынскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Былы прэм'ер-міністр Румыніі (2008-2012). 13 кастрычніка 2009 парламент Румыніі вынес вотум недаверу кабінету Эміля Боку.

Урадавы крызіс працягваўся падчас кампаніі па выбарах прэзідэнта Румыніі і завяршыўся толькі пасля падвядзення вынікаў другога тура галасавання. На выбарах прэзідэнта Румыніі перамогу здабыў Траян Бэсеску, які зноў прапанаваў сфармаваць кабінет Эмілю Боку. 23 снежня 2009 года другі ўрад Бока атрымаў вотум даверу ў парламенце краіны. Новую кіравальную кааліцыю склалі Дэмакратычная ліберальная партыя і Дэмакратычны саюз венграў Румыніі.

6 лютага 2012 года Эміль Бок і яго ўрад падало ў адстаўку ў выніку масавых выступаў, сам Бок абгрунтаваў такі крок жаданнем разрадзіць палітычнае і сацыяльнае становішча ў краіне.

### Вяртанне ў Клуж-Напоку 
У красавіку 2012 года стала вядома, што Эміль Бок мае намер балатавацца на пост прыкладу горада Клуж-Напока, які ён узначальваў да таго, як заняў пост прэм'ер-міністра.

10 чэрвеня 2012 года ў Румыніі прайшлі муніцыпальныя выбары. На мінулых выбарах Эміль Бок быў абраны прымарам Клуж-Напокі, набраўшы 42% галасоў, яго сапернік Марыус Нікаарэ набраў прыкладна 39,5%.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Эміля Бока 

Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Палітыкі Румыніі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Румыніі
Габар Пінтэр

**Га́бар Пі́нтэр** (; нар. , Кунсентмартан, Венгрыя) — каталіцкі царкоўны дзеяч, у 2016—2019 гадах быў Апостальскім нунцыем у Беларусі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 9 сакавіка 1964 года ў невялікім мястэчку Кунсентмартан у Венгрыі.

На святара быў пасвечаны 11 чэрвеня 1988 года ў  (Венгрыя). Атрымаў ступень доктара тэалогіі.

З 1 ліпеня 1996 года на дыпламатычнай службе Святога Прастола. Працаваў у Гаіці, Балівіі, краінах Скандынавіі, Францыі, на Філіпінах і ў Аўстрыі (быў дарадцам Апостальскай нунцыятуры ў Вене).

13 мая 2016 Папа Рымскі Францішак прызначыў Габара Пінтэра Апостальскім нунцыем у Беларусі. Адначасова з Папа надаў яму годнасць тытулярнага архібіскупа Велбужда. Тытулярная каталіцкая архіепархія ў Велбуждзе (Dioecesis Velebusdiensis) існавала ў сярэднявеччы на тэрыторыі сучаснай Балгарыі.

12 лістапада 2019 года Папа Францішак прызначыў Габара Пінтэра Апостальскім Нунцыем у Гандурасе.

Валодае нямецкай, італьянскай, англійскай, французскай, іспанскай, крэольскай, шведскай і рускай мовамі.

## Спасылкі 
* Інфармацыя 

Катэгорыя:Каталіцкія архібіскупы
Катэгорыя:Апостальскія нунцыі ў Беларусі
Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Лоск)

**Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса** — у вёсцы Лоск Валожынскага раёна Мінскай вобласці. Размешчаны ў цэнтры вёскі, на ўзгорку. Не дзейнічае.

## Гісторыя 
Пабудаваны ў 1930 годзе з драўлянага бруса.

Файл:Łosk, Serca Jezusa. Лоск, Сэрца Езуса (1930-39) (2).jpg|1930-я гг.
Файл:Łosk, Serca Jezusa. Лоск, Сэрца Езуса (1930-39).jpg|Галоўны фасад, 1930-я гг.
Файл:Łosk, Serca Jezusa. Лоск, Сэрца Езуса (1941-44).jpg|Другая сусветная вайна, перыяд нямецкай акупацыі

## Архітэктура 
Твор народнага драўлянага дойлідства. Прамавугольны ў плане зруб накрыты 2-схільным дахам з вальмамі над 5-гранным прырубам апсіды з невялікай сакрысціяй. Плоскасны галоўны фасад завершаны 3-вугольным шчытом, у тымпане якога прарэзана арачнае акно, якое расчляняе прафіляваны карніз. Уваход вырашаны шырокім прамавугольным праёмам. Неашаляваныя сцены рытмічна падзелены вертыкальнымі брусамі-сцяжкамі ў прасценках высокіх арачных аконных праёмаў. У перакрытую плоскай столлю малітоўную залу выступаюць хоры, на якія вядзе лесвіца бакавой клеці.

Файл:Losk Лоск (2024) 01.jpg|З боку апсіды
Файл:Losk Лоск (2024) 02.jpg|Галоўны фасад
Файл:Losk Лоск (2024) 04.jpg|Галоўны фасад
Файл:Losk Лоск (2024) 03.jpg|Інтэр’ер

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Лоск
Катэгорыя:Касцёлы Валожынскага раёна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1930 годзе
Катэгорыя:Колішнія касцёлы Мінскай вобласці
Катэгорыя:Драўляныя касцёлы Беларусі
Катэгорыя:1930 год у Беларусі
Дэльта Дуная

.]]
 (Ardea cinerea), Крыжанка (Anas platyrhynchos), Ружовы пелікан (Ardea cinerea), Вялікая паганка (Podiceps cristatus). Марка Румыніі, 2004.]]

**Дэльта Дуная** — другая па велічыні рачная дэльта ў Еўропе пасля дэльты Волгі. Плошча 4152 км², з якіх 3446 км² (83,0 %) знаходзяцца ў межах Румыніі, астатняе (17,0 %) знаходзіцца ва Украіне.

Плошча дэльты ўвесь час вагаецца: з-за наносных адкладаў яна высоўваецца на ўсход у сярэднім на 40 м у год. З-за гэтага шэраг селішчаў, якія на момант заснавання размяшчаліся ў непасрэднай блізкасці ад Чорнага мора, зараз знаходзяцца на значнай адлегласці ад яго. Да прыкладу, сучасная адлегласць ад горада Вілкава, заснаванага ў 1746 годзе, да мора складае ўжо больш 6 кіламетраў па Ачакаўскай гарлавіне паводле дадзеных за 2005 год. З-за заглейвання адных рэчышчаў і ўтварэння іншых, лінія фарватара асноўных рукавоў ракі зменлівая, а таму з’яўляецца прычынай тэрытарыяльных спрэчак паміж Румыніяй з аднаго боку і СССР, а потым Украінай з іншага.

## Спасылкі 
* *Сапожников І. В.* Історична географія та етнографія дельти Дунаю. — Одеса, 1998. — 72 с.

Катэгорыя:Дунай
Катэгорыя:Дэльты рэк
Катэгорыя:Геаграфія Румыніі
Катэгорыя:Буджак
Катэгорыя:Дабруджа