Джон Рональд Руэл Толкін

**Джон Ро́нальд Ру́эл То́лкін** (; ,  — , ) — англійскі пісьменнік, паэт, перакладчык, лінгвіст, філолаг. Адзін з найбольш уплывовых пісьменнікаў XX стагоддзя, адзін са стваральнікаў жанру фэнтэзі. Найбольш вядомы як аўтар класічных твораў «*высокага фэнтэзі*»: «*Хобіт, або Туды і назад*», «*Валадар Пярсцёнкаў*» і «*Сільмарыліян*». Гэтыя кнігі спарадзілі сотні перакладаў, перайманняў, працягаў і адаптацый і сталі прыкметнай з’явай культуры XX стагоддзя.

Толкін займаў пасаду прафесара  ў  Оксфардскага ўніверсітэта (1925—1945), затым быў прафесарам  ў  Оксфардскага ўніверсітэта (1945—1959). Разам з блізкім сябрам К. С. Льюісам належаў да нефармальнага літаратурнага таварыства «*Інклінгі*». 28 сакавіка 1972 года каралева Лізавета II надала яму чын Камандора Ордэна Брытанскай імперыі.

Пасля смерці Толкіна яго сын Крыстафер выпусціў некалькі твораў, заснаваных на шырокім корпусе нататак і нявыдадзеных рукапісаў бацькі, у тым ліку «*Сільмарыліян*». Гэтая кніга разам з «*Хобітам*» і «*Валадаром Пярсцёнкаў*» складае адзіны збор казак, вершаў, гісторый, штучных моў і літаратурных эсэ пра выдуманы свет пад назвай Арда і яго частку Серадзем’е. У 1951—1955 гадах для абазначэння большай часткі гэтага збору Толкін выкарыстоўваў слова «*легендарыум*» (). Многія аўтары пісалі творы ў жанры фэнтэзі і да Толкіна, аднак з-за вялікай папулярнасці і моцнага ўплыву на жанр многія называюць Толкіна «*бацькам*» сучаснай фэнтэзі-літаратуры, маючы на ўвазе, галоўным чынам, «*высокае фэнтэзі*».

Брытанская газета «Таймс» адвяла яму 6-е месца ў спісе «50 найвялікшых брытанскіх пісьменнікаў з 1945 года». У 2009 г. амерыканскі часопіс «Форбс» назваў яго 5-м у ліку памерлых вядомых людзей з найвялікшым прыбыткам.

## Біяграфія 
### Дзяцінства 
**Джон Рональд Руэл Толкін** нарадзіўся ў Блумфантэйне ў Аранжавай Свабоднай Дзяржаве ў сям’і банкаўскага служачага Артура Толкіна і Мэйбл Толкін (дзявочае прозвішча Сафілд). Артур Толкін паходзіў з саксонскіх немцаў, што пераехалі ў Англію ў XVIII стагоддзі. У 1894 годзе нарадзіўся малодшы брат Толкіна, Хілары Артур Руэл. У хуткім часе Мэйбл разам з дзецьмі перабралася ў Англію — пагасціць у сваякоў. Бацька будучага пісьменніка — Артур Толкін, служачы Афрыканскага банка — збіраўся паехаць следам за імі крыху пазней, але нечакана памёр ад інсульту. Сям’і давялося застацца ў Англіі. У 1900 годзе Мэйбл прыняла каталіцтва, моцна сапсаваўшы гэтым адносіны са сваімі сваякамі-пратэстантамі. Жывучы ў беднасці, яна, тым не менш, імкнулася даць дзецям лепшую адукацыю. Менавіта яна спрыяла развіццю ў маленькага Джона Толкіна цікавасці да іншых моў. Мэйбл выхоўвала дзяцей у каталіцкай веры, і вернасць гэтай рэлігіі Толкін захаваў да канца дзён.

Сям’я жыве ў Сэйрхоле, каля Бірмінгема. Гэтая прыгожая сельская мясцовасць вельмі ўразіла маладога Толкіна, паўплывала на вобразы яго літаратурных твораў і на малюнкі. Толкіну палюбілася хараство дрэў, іх бясконцыя таямніцы. Малога Рональда таксама захапляюць казкі пра эльфаў і драконаў. Якраз гэтыя істоты зрабіліся персанажамі яго першай казкі, прыдуманай ім у 7 гадоў. Расце цікавасць Рональда да латыні і грэчаскай мовы, за яе «знадворную бліскучасць і асаблівае, непаўторнае, чароўнае гучанне».

Пасля смерці маці ад дыябету ў 1904 годзе апякунства над дзецьмі ўзяў яе духоўнік, айцец Фрэнсіс Ксаўер Морган. Чалавек высокай маральнасці і разам з тым строгі, ён дапамог Джону Толкіну стаць оксфардскім стыпендыянтам. Пакуты і выпрабаванні дзяцінства, здавалася, мала паўплывалі на характар Толкіна — ён заставаўся чалавекам пазітыўным, прыемным і далікатным. Вакол яго часта фармаваліся колы аднадумцаў, аматараў літаратуры, старадаўніх моў, мастацтва і гісторыі. Толькі дзённікі і лісты, апублікаваныя пасмяротна, адкрылі чытачу «іншага» Толкіна — глыбока песімістычнага, схільнага да беспрычыннай дэпрэсіі.

### Пачатак творчага самавызначэння 
У Школе Караля Эдуарда Толкін вывучаў класічную літаратуру, старажытнаанглійскую і сярэднеанглійскую мовы. У яго рана выявіўся лінгвістычны талент, пасля вывучэння старавалійскай і фінскай моў ён пачаў вынаходзіць свае штучныя мовы. Хутка ён пачынае самастойна вывучаць старажытнаірландскую мову, а затым чытае нямецкія кнігі па філалогіі. Жартам ён стварае ўласную мову «ньюбаш», што значыць «новая лухта», над якой працуе разам са сваёй стрыечнай сястрой Мэры. Наогул стварэнне гумарыстычных лімерыкаў робіцца для іх адпачынкам і адначасова знаёмствам з такімі першапраходцамі англійскага абсурдызму, як Эдвард Лі, Хілэр Бэлак і Гілберт Кійт Чэстэртан. Джон Рональд Толкін у вялікай колькасці паглынае чароўныя казкі і гераічныя легенды. «Толькі ў гэтым свеце іх было, на маю думку, надта мала, каб задаволіць голад». У 2012—2014 гадах Пітэр Джэксан працягнуў працу па адаптацыі твораў Толкіна, зняўшы трылогію па кнізе «*Хобіт*»: «*Хобіт: Нечаканая вандроўка*» (, 2012), «*Хобіт: Пустка Смаўга*» (, 2013) і «*Хобіт: Бітва пяці войскаў*» (, 2014).

Па кнігах Толкіна і іх экранізацыях створаны цэлы шэраг камп’ютарных гульняў. Найбольш вядомымі сярод іх з’яўляюцца стратэгія The Lord of the Rings: The Battle for Middle-earth і MMORPG The Lord of the Rings Online. Музычныя гурты, такія як Blind Guardian, Battlelore, Summoning, а ў Расіі — «*Hobbitshire*» і «*Эпидемия*», склалі мноства песень пра персанажаў і падзеі з кніг Толкіна.

Многія вядомыя пісьменнікі фэнтэзі прызнаюцца, што звярнуліся да гэтага жанру пад уражаннем ад эпапеі Толкіна, напрыклад Роберт Джордан, Нік Пярумаў, Тэры Брукс, Роберт Сальваторэ. Сучасніца прафесара Урсула Ле Гуін адзначае паэтычнасць і рытмічнасць зместу «*Валадара пярсцёнкаў*».

Аднак многія вядомыя аўтары крытыкуюць Толкіна. Так, у прыватнасці, Чайна М’евіль, прызнаючы, што «„Валадар пярсцёнкаў“, бясспрэчна, аказаў вялікі ўплыў на жанр фэнтэзі», называе яго «вясковым, кансерватыўным, анты-мадэрнісцкім, да жаху хрысціянскім і анты-інтэлектуальным». Чайна крытыкуе ідэі «суцяшэння» і «ўцёкаў», якія, на думку Толкіна, павінна даваць фэнтэзі, крытыкуе яго прыхільнасць да нечаканага выратавання герояў і хэпі-эндаў. Філіп Пулман назваў «*Валадара пярсцёнкаў*» «банальным», і дадаў: «У сваіх кнігах я спрачаюся з „Нарніяй“ Льюіса — Толкін не варты таго, каб з ім спрачацца».

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў, названых у гонар Дж. Р. Р. Толкіна і яго легендарыума
* Эўкатастрофа

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Філолагі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Мовазнаўцы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Інклінгі
Катэгорыя:Пісьменнікі-франтавікі
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Вялікабрытанія)