Саламон Захаравіч Кацэнбоген

**Саламо́н Заха́равіч Кацэнбо́ген** (28 красавіка (10 мая па н. с.) 1889 года, , Расійская імперыя —  года, , РСФСР), беларускі і савецкі філосаф і сацыёлаг, юрыст, арганізатар сацыялагічнай навукі ў Беларусі і Расіі ў 1920-х гадах. Беларуска-савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 28 красавіка (10 мая па н. с.) 1889 года ў Мінску.

У 1899—1904 гадах быў навучэнцам адной з мінскіх гімназій), быў выключаны з 5-га класа з «воўчым білетам» за ўдзел у страйку гімназістаў у абарону інтарэсаў вучняў польскай нацыянальнасці.

У 1914—1917 гадах вучыўся на юрыдычным факультэце  ў Петраградзе (ад меншавікоў; выступаў з дакладам па пытаннях народнай асветы і задач партыі на Пятым з’ездзе КП(б) Беларусі (15—20 кастрычніка 1921 года).

, М. М. Нікольскі, У. І. Пічэта, У. М. Ігнатоўскі, Я. Ю. Лёсік, А. А. Міхайлоўскі; Сярэдні рад: І. М. Салаўёў, С. Я. Вальфсон, Я. І. Барычэўскі, А. А. Савіч, Д. А. Жарынаў, Я. К. Успенскі, І. Я. Герцык; Верхні рад: У. М. Перцаў, М. М. Шчакаціхін, В. В. Якунін, М. М. Піятуховіч.]]

Ад моманту адкрыцця Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (БДУ) у ліпені 1921 года да канца 1925 года працаваў у ім;
* стваральнікам і загадчыкам кафедры сацыялогіі і першабытнай культуры, чытаў для студэнтаў факультэта грамадскіх навук курсы лекцый па генетычнай сацыялогіі, агульнай марксісцкай сацыялогіі і гісторыі першабытнай культуры.

У 1924 годзе вывучаў найноўшую філасофію і сацыялагічную літаратуру ў Германіі, працаваў у германскіх этнаграфічных музеях першабытнай культуры, у снежні 1925 года быў зацверджаны ў званні прафесара СДУ па курсе «Гістарычны матэрыялізм».

У 1935—1939 гадах працаваў у  (СДПІ): са жніўня 1935 года па снежань 1936 года займаў пасаду дырэктара гэтай установы, быў паніжаны да простага прафесара нібыта «за крытыку эканамічнай палітыкі савецкай улады».

Памёр  года ў Чалябінску ў выніку хваробы, развітанне з нябожчыкам праходзіла ў Свярдлоўску ў сценах УрДУ, месца пахавання — згублена.

## Асноўныя навуковыя ідэі 
Рабіў спробу ўвасобіць ідэі марксізму ў генетычнай сацыялогіі — кірунку сацыялогіі, у якім даследуюць узнікненне (генезіс) устойлівых сацыяльных утварэнняў (роду, сям’і, абшчыны) на аснове параўнальна-гістарычнага даследавання грамадств, якія знаходзяцца на розных ступенях развіцця. Вядомыя такія яго навуковыя працы, як: «Пролетариат и крестьянство (социологический труд)» (1920), «Спорные вопросы в учении о происхождении брака и семьи» (1923), «Первобытный человек: опыт социологического анализа этнографического романа Рене Марана „Батуала“» (1923), «Философские и социологические основания марксизма» (1925), «Курс марксистской социологии» (1925), «Марксизм и социология» (1925) ды інш.

У межах педагагічнай дзейнасці займаўся распрацоўкай вучэбных дапаможнікаў па сацыялогіі ў духу асноўных палажэнняў марксізму, у прыватнасці, матэрыялістычнага тлумачэння гісторыі, пры гэтым асноўны ўхіл рабіўся на працы К. Маркса, Ф. Энгельса і Г. В. Пляханава.

Як сцвярджаюць даследчыкі, генетычная сацыялогія С. З. Кацэнбогена ўяўляла сабой сваеасаблівы сплаў гісторыка-сацыялагічнай думкі і першабытнай гісторыі, пры гэтым ідэі ўласна тэарэтычнай сацыялогіі яшчэ не аддзяляліся ад сацыяльнай філасофіі і апошняя цалкам уключалася ў склад агульнатэарэтычнай сацыялагічнай думкі.

## Значнасць постаці для навукі ў Беларусі 
С. З. Кацэнбоген фактычна быў першым прафесарам-сацыёлагам у Беларусі, а яго праца «Пролетариат и крестьянство (социологический труд)», апублікаваная ў Мінску ў 1920 годзе, называецца першым гісторыка-сацыялагічным даследаваннем у Беларусі, у якім аўтар паспрабаваў ацаніць дынаміку гаспадарчага жыцця Беларусі з пазіцыі рабочага руху.

## Бібліяграфія 
* Марксистская социология / *С. З. Каценбоген*. — 2013. — 140 с. — ISBN 5458532120.
* Вып. 2: История, философия, лингвистика: Сб. статей / Отв. ред.: *С. З. Каценбоген*. — Свердловск : Уральский рабочий, 1939. — 314, [2] с. — (Ученые записки Свердловского государственного педагогического института; вып. 2).
* Программа по диалектическому материализму / *С. З. Каценбоген*. — Саратов: Типография № 2 Нижне-Волжского крайполиграфтреста, 1930.
* Неизданные тексты, материалы и статьи / *Николай Гаврилович Чернышевский*, 1828―1928; под общ. ред. *С. З. Каценбогена*; Нижне-Волжская комиссия по празднованию 100-летия со дня рождения Н. Г. Чернышевского. — Саратов: Типография № 2 Сарполиграфпрома, 1928. — 429, [1], VI с., [5] л. факсим., портр. — УДК 821.161.1.09(092).
* Философские воззрения Н. Г. Чернышевского / *С. З. Каценбоген*. — Саратов: Типография № 2 Сарполиграфпрома, 1928.
* Марксизм и социология: курс лекций / *С. З. Каценбоген*. — Саратов: Правление Саратовского госуниверситета, 1926.
* Диалектический материализм и механистическое мировоззрение / *С. З. Каценбоген* // Працы Беларускага дзяржаўнага універсытэту. — 1925. — № 1.
* К вопросу о проблеме закономерности исторического процесса / *С. З. Каценбоген*. — Мн., 1925.
* Кредитные учреждения Союза ССР и Белорусской ССР / *Ф. С. Володкович*, *А. М. Шубин*. — Мн.: Издание СНК БССР, 1925. — 90, [2] с. — (Библиотека «Советская Белоруссия» / Под ред. *С. З. Каценбогена*, *В. Шульмана* и *И. А. Петровича*). — УДК 336.77.07(47+57).
* Марксистская социология: курс лекций, читанных в 1924―25 академическом году на Педагогическом факультете БГУ профессором С. З. Каценбогеным: В 2 ч. — Мн.: Издание профкома рабпрос БГУ, 1925.
* Философские и социологические основания марксизма / *С. З. Каценбоген*. — Мн., 1925.
* Что такое марксизм: философские и социологические основания / *С. З. Каценбоген*. — Мн.: Белгосиздат, 1925. — 156, [1] с. — УДК 141.821/.822.
* Ленин, 1 мая и международное рабочее движение / *С. З. Каценбоген*; Белорусское бюро ЦК РКП(б). — Мн.: Издание Агитпропа Белорусского бюро ЦК РКП(б), 1924. — 30, [1] с., [1] л. портр. — УДК 327.321(091)+327.323(091).
* Нарысы па гісторыі першабытнай культуры / *С. З. Кацэнбоген* // Полымя. — 1924. — № 1.
* Белорусская Государственная и Университетская библиотека / *С. З. Каценбоген* // Працы Беларускага дзяржаўнага універсытэту. ― 1923. ― № 4/5. ― С. 272―273. — УДК 025.2:027.54(476-5)(091).
* Белорусский государственный университет в 1922—23 учебном году (Итоги и перспективы) / Составил зам. ректора *С. З. Каценбогин*. — Мн: 1-я гостипография «Белтрестпечати» , 1922.
* Очерки по истории первобытной культуры: В 3 ч. / *Генрих Кунов*, *Г. Левин-Дорш*; Пер. с немецкого под ред., с предисл., примеч. и доп. статьями проф. *С. З. Каценбогена*. — Мн.: Белтрестпечать, 1923―1924.
* Первобытный человек: опыт социологического анализа этнографического романа Ренэ Марана «Батуала»: доклад, читанный в Историко-социологической секции Научного общества при Белорусском государственном университете 11 февраля 1923 г. / *С. З. Каценбоген*. — Мн.: Белтрестпечать, 1923. — 50 с. — УДК 821.133.1.09(092).
* Спорные вопросы в учении о происхождении брак и семьи / *С. З. Каценбоген* — Мн., 1923.
* Спорные вопросы генеономии / *С. З. Каценбоген* // Працы Беларускага дзяржаўнага універсытэту. — 1923. — № 4—5.
* Спорные вопросы генеономии: Сложная форма брака у народа Арусси-Галласов в Абиссинии / * С. З. Каценбоген* — Мн., 1923.
* Белорусский государственный университет за 1921—22 академический год / Составил *С. З. Каценбогин*. — Мн: Государственное издательство Белоруссии, 1922.
* О Белорусской государственной университетской библиотеке / *С. З. Каценбоген* // Працы Беларускага дзяржаўнага універсытэту. ― 1922. ― № 2/3. ― С. 358―359. — УДК 027.54(476-25)(091).
* Пролетариат и крестьянство (социологический труд) / *С. З. Каценбоген* — Мн., 1920.
* Крестьянские войны в Германии / *С. З. Каценбоген* — К., 1912.

## Зноскі 
Катэгорыя:Сацыёлагі Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Філосафы Беларусі
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы БССР
Катэгорыя:Меншавікі