Сімона Косак

**Сімона Габрыэла Косак** (; 30 мая 1943, Кракаў — 15 сакавіка 2007, Беласток) — польская вучоная-біёлаг, эколаг, прафесар лясных навук, папулярызатар навукі. Вядомая сваёй дзейнасцю па захаванні прыродных экасістэм у Польшча. Працуючы ў навуцы, яна займалася, сярод іншага, паводніцкай экалогіяй млекакормячых. Яна называла сябе «».

## Біяграфія 
Нарадзіліся ў 1943 годзе ў Кракаве.

Скончыўшы сярэднюю школу, яна падала дакументы на акцёрскі факультэт Дзяржаўнай вышэйшай тэатральнай школы ў Кракаве, але на практычным экзамене не прайшла. Таму яна здала экзамены на факультэце польскай філалогіі Ягелонскі ўніверсітэт. У 1962 годзе яна пачала працаваць у Нацыянальным інстытуце жывёлагадоўлі ў , спачатку тэлефаністам, а затым старэйшым тэхнікам аналітычных і статыстычных машын (уводзіла статыстычныя дадзеныя ў машыны).

У 1963 годзе Сімона паспяхова здала экзамен па біялогіі і, пакінуўшы Інстытут жывёлагадоўлі, пачала навучанне на факультэце біялогіі і навук аб Зямлі Ягелонскага ўніверсітэта. Больш за ўсё яе цікавілі лекцыі па заапсіхалогіі, што праводзіў прафесар , які быў кіраўніком яе дыпломнай працы. Падчас летніх канікул Сымона падарожнічала з іншымі студэнтамі ў  і Татрах, і ўдзельнічала ў лагерах для верхавой язды.

У 1980 годзе Навуковы савет ляснога інстытута прысвоіў ёй доктарскую ступень па лясных навуках ў 1991 годзе яна стала хабілітаваным доктарам лясных навук; у 2000 годзе атрымала вучонае званне прафесара лясных навук.

Працавала ў навукова-даследчым інстытуце млекакормячых Польскай акадэміі навук ў Белавежы і ў Інстытуце даследаванняў лясоў пры Дэпартаменце прыродных лясоў, дзе займала пасаду кіраўніка са студзеня 2003 года.

Яна таксама была адным з заснавальнікаў унікальнага ў свеце  — прылады, якая адпужвае дзікіх жывёл падчас праезду цягніка.

Сімона была вядомая сваімі бескампраміснымі поглядамі і дзеяннямі па захаванні прыроды, асабліва ў Белавежскім лесе, дзе яна пражыла ў старадаўнім доміку лесніка «Дзядзінка» больш за 30 гадоў. Адсюль яна штодня ездзіла на працу ў Белавежу (спачатку на мапедзе, потым на невялікім «фіяце»), а муж займаўся фатаграфіяй і сельскай гаспадаркай. Разам яны выхоўвалі жывёл: пачынаючы з пчол, заканчваючы ласямі. Неўзабаве ў ілюстраваных часопісах, а затым і ў альбомах аўтарства , пачалі з’яўляцца фатаграфіі Сімоны, акружанай жывёламі: сокалам, груганом Карасекам, велізарнай ручной дзічыхай Жабкай, ласямі Колай і Пепсі, рыссю Агаткай.

Яна была членам Амерыканскага тэрыялагічнага Таварыства, Польскага таварыства эколагаў і вучонага савета Інстытута даследавання лесу (з 1991). У 1992—1995 гадах была супрацоўнікам сакратарыята праграмы «Чалавек і біясфера» (MaB) Міжнароднай біялагічнай праграмы ЮНЕСКА, папулярызавала інфармацыю пра Белавежскую пушчу. У 1995 годзе на сродкі MaB яна стварыла і адкрыла для турыстаў адукацыйны маршрут па Белавежскай пушчы — «Месца сілы».

У 1999 годзе Косак стала галоўным рэдактарам выдавецтваў Інстытута даследаванняў лесу. Акрамя таго, яна была галоўным рэдактарам часопісаў «Працы інстытута даследаванняў лесу» і «Лясныя даследчыя працы». У 2005 годзе стала галоўным рэдактарам штоквартальнага выдання «Нацыянальныя паркі і запаведнікі». З 2002 года вяла заняткі па экалогіі і экафіласофіі на факультэце кіравання навакольным асяроддзем Беластоцкага тэхнічнага ўніверсітэта.

У знак прызнання яе заслуг у галіне навукі і папулярызацыі аховы прыроды, у 2000 годзе яна была ўзнагароджана залатым крыжам за заслугі.

З 2001 года была аўтарам штодзённай праграмы «*Што гэта рыпае ў траве»* на Радыё Беласток і іншых рэгіянальных аддзяленнях Польскага радыё. Нават знаходзячыся ў бальніцы, яна запісвала эпізоды сваёй штодзённай трансляцыі.

Сімона Косак памерла 15 сакавіка 2007 года ў шпіталі ў Беластоку пасля цяжкай анкалагічнай хваробы. Памінальная імша адбылася 22 сакавіка ў парафіяльнай царкве ў . Пахавана на мясцовых парафіяльных могілках.

## Асабістае жыццё 
Паходзіла з вядомай творчай сям’і, якая належала да старажытнага галіцкага роду . Яна была дачкой , сястрой , унучкай Войцеха Косака і праўнучкай Юліуша Косака — вядомых польскіх мастакоў, унучкай пісьменніцы , пляменніцай пісьменніцы  і паэтэсы . Яе мужам быў фатограф .

## Ушанаванне 
* У 1997 годзе Сімона Косак атрымала залаты ордэн «За заслугі для аховы навакольнага асяроддзя і водных рэсурсаў», у 2000 годзе — Залаты Крыж Заслугі, а ў 2003 годзе — медаль імя Віктара Гадлеўскага.
* Радыё Гданьск за папулярызацыю навуковых ведаў на радыё прысудзіла ёй узнагароду «Радыё Асоба 2003 года».
* У чэрвені 2007 года Савет Хайнуўскага павета прыняў рашэнне аб стварэнні стыпендыяльнага фонду імя прафесара Сімоны Косак
* У 2008 годзе гарадскі савет Беласток назваў адну з вуліц горада імем Сімоны Косак.
* У 2006 годзе яе імем быў названы дуб, які расце ў Белавежскай пушчы — «Дуб прафесара Сімоны Косак».

## Публікацыі 
Творчая дзейнасць прафесара Косак уключае некалькі сотняў навуковых даследаванняў, неапублікаваную навуковую дакументацыю, навукова-папулярныя артыкулы і фільмы пра прыроду, а таксама кнігі:

* *Opowiadania o ziołach i zwierzętach: zgodnie z naturą swojego gatunku*, Warszawa: «Alfa-Wero», 1995, 
* *Wilk&nbsp;— zabójca zwierząt gospodarskich?*, Warszawa: Agencja Reklamowo-Wydawnicza A. Grzegorczyk, 1998, 
* *Saga Puszczy Białowieskiej*, Warszawa: Muza, 2001, 
* *O ziołach i zwierzętach*, Warszawa: Marginesy, 2017, ; Również jako książka mówiona trwająca 8 godzin i 52 minuty, czytana przez Annę Apostolakis 

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Історія еколога і «відьми», котра прожила 30 років в Біловезькій пущі 
* Симона Коссак з тваринами Біловезькій пущі
* Симона Коссак&nbsp;— жінка, що 35 років прожила в Біловезькій пущі 
* Informacje o profesor Simonie Kossak na stronach Instytutu Badawczego Leśnictwa
* Dąb im. prof. Simony Kossak w Puszczy Białowieskiej
* Encyklopedia Puszczy Białowieskiej&nbsp;— Simona Kossak 
* Audiobook «O ziołach i zwierzętach»&nbsp;— darmowy fragment

Катэгорыя:Папулярызатары навукі
Катэгорыя:Біёлагі Польшчы
Катэгорыя:Эколагі Польшчы