open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Слоўнік фізічнай тэрміналогіі

**«Слоўнік фізічнай тэрміналогіі»** (арыг. *Слоўнік фізычнае тэрмінолёгіі*) — руска-беларускі перакладны слоўнік фізічнай тэрміналогіі. Праект слоўніка быў апублікаваны ў 1929 г. ў Менску пад эгідай Беларускай акадэміі навук.

Праект слоўніка быў складзены выкладчыкам фізікі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта А. Ю. Міцкевічам у 1927—1928 гг. Дапамагала ў гэтай працы і настаўніца Н. А. Вераскоўская. У сярэдзіне 1928 года пачатковы праект слоўніка фізічных тэрмінаў быў разгледжаны Камісіяй у складзе прафесара Я. Сіроціна, Я. Сняткова, А. Круталевіча і А. Міцкевіча. Пасля дапаўненняў і некаторых змен ён быў перададзены ў Інстытут навуковай мовы для перагляду і зацвярджэння. Перад зацвярджэннем у Інстытуце навуковай мовы праект фізічнай тэрміналогіі разглядаўся ў Аддзеле прыроды і гаспадаркі Беларускай акадэміі навук і ў Горацкім навуковым таварыстве (пры сельскагаспадарчай акадэміі). У канчатковым выглядзе «Слоўнік фізычнае тэрмінолёгіі» налічваў 6906 тэрмінаў.

Таксама адзначалася, што асноўнымі прынцыпамі пры яго стварэнні былі: 1) збліжэнне з інтэрнацыянальнай фізічнай тэрміналогіяй; 2) выкарыстанне багацця жывой народнай мовы. У адпаведнасці з гэтымі прынцыпамі, каля паловы тэрмінаў, што
змяшчае слоўнік, з’яўляліся міжнароднымі і не патрабавалі сваямоўных адпаведнікаў: *адсорпцыя, акумулятар, амплітуда, антэна, дыфракцыя, дыфузія, тэмпература, электрон* і інш.

Але таксама прапаноўваліся тэрміны, створаныя на аснове жывой народнай мовы:

: амперметр ртутный — ампэрмэтар жывасрэбны
: выпрямитель — выпрастач
: выпуклость — пукатасьць,
: гайка — мутэрка
: жом — сьціскач
: заряд — набой
: зарядный ток — набойны ток
: кипятильник — варнік
: клапан — затамка
: зажим — заціскач
: мощность — патужнасьць
: плоскость — роўніца
: плотность — шчыльнасьць
: полый проводник — пуста-парожні праваднік
: разряд — распрыжэньне
: разрядитель — распрыжальнік
: разрядник — распрыжнік
: распаивание — разьнітоўванне
: скважина — зяўрына
: сжатие — сьціск
: сплав — стопак
: станок — паставок
: трубка — рурка
: уравнение — раўнаньне
: ускорение — прыскарэньне
: шатун — хадун

Такія тэрміны з цягам часу былі заменены (у пераважнай большасці) на транслітараваныя рускія, напрыклад: *выпуклость — выпукласць, заряд — зарад, клапан — клапан, полый проводник — полы праваднік, разряд — разрад, станок — станок, шатун — шатун* і г. д.

## Перавыданне 
Усе 27 выпускаў «Беларускай акадэмічнай тэрміналогіі» былі перавыдадзены ў 2010 годзе факсімільным спосабам у чатырох тамах часопісам «ARCHE». «Слоўнік фізычнае тэрміналёгіі» ўвайшоў у 3-і том выдання.

## Бібліяграфія 
* Беларуская навуковая тэрміналогія = La terminologie scientifique Blanche-Ruthénienne : [слоўнік]. — Менск : выданне Інстытута беларускай культуры, 1922―. — 22―24 см. — Вып. 21: Слоўнік фізічнай тэрміналогіі : (праект) : [руска-беларускі слоўнік] / Беларуская акадэмія навук, Аддзел гуманітарных навук, Інстытут навуковай мовы. — Выданне Беларускай акадэміі навук, 1929. — 287 с. 

## Спасылкі 
* Слоўнік фізічнае тэрмінолёгіі (праект) (БНТ)

Катэгорыя:Перакладныя слоўнікі
Катэгорыя:Кнігі 1929 года
Катэгорыя:Слоўнікі беларускай мовы
Катэгорыя:Фізіка ў Беларусі
Вызваленчы рух Судана

**Вызваленчы рух Судана** — суданская паўстанцкая групоўка, якая дзейнічае ў Дарфуры. Заснавана прадстаўнікамі трох карэнных этнічных груп краю: фур, загава і масаліты.

## Гісторыя 
Пасля прыходу да ўлады Амара аль-Башыра ў 1989 годзе неарабскае насельніцтва Дарфура маргіналізалася. Дадзеныя працэсы былі адлюстраваны ў публікацыі «Чорная кніга: дысбаланс улады і багацця ў Судане» 2000 года, у якой падрабязна апісвалася структурная няроўнасць. На гэтым фоне ў 2002 годзе юрыст Абдул Вахід аль-Нур і студэнт педагагічнага факультэта Ахмад Абдэль Шафі Бэсі заснавалі Фронт вызвалення Дарфура, які пасля ператварыўся ў Вызваленчы рух Судана.

У жніўні 2020 года Вызваленчы рух Судана падпісаў з пераходным урадам мірнае пагадненне. Групоўка далучылася да працэсаў па дэмакратызацыі краіны.

Летам 2023 года, на фоне канфлікту паміж прыхільнікамі суданскіх генералаў Абдэля аль-Бурхана і Махамеда Дагала, кіраўнік адной з фракцый групоўкі Мустафа Тамбур аднавіў баявыя дзеянні супраць уладаў.

## Фракцыі 
У 2006 годзе Вызваленчы рух Судана раскалоўся на дзве асноўныя фракцыі, падзеленыя па пытанні мірнага пагаднення па Дарфуру: адна, пад пачаткам Міні Мінаві, падтрымала мірнае пагадненне з уладамі 2006 года, а другая, кіраўніком якой быў Абдул Вахід аль-Нур, адхіліла.

Пазней вылучыліся іншыя групы, на чале якіх сталі Асман Ібрагім Муса, Адам Алі Шагар, Махамед аль-Зубейр Хаміс, Абдала Ях’я, Абдала Бішр Галі, Абул Гасім Імам, аль-Хадзі Ідрыс Ях’я.

## Лівія 
Асобныя групы ВРС атрымлівалі падтрымку ад лівійскага ўрада Муамара Кадафі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Узброеныя групоўкі ў Судане
Катэгорыя:Дарфурскі канфлікт
Алесь Суша

## Вядомыя асобы 

* Алесь Суша — беларускі журналіст, адзін з заснавальнікаў «Талакі».
* Алесь Суша (нар. 1965) — беларускі мастак-манументаліст, пейзажыст.
* Алесь Суша (нар. 1982) — беларускі культуролаг і кнігазнавец.

## Крыніцы
Пуцін (значэнні)

**Пу́цін** — расійскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* **Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін** (нар. 1952) — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, прэзідэнт Расіі.
* Генадзь Фёдаравіч Пуцін (1947—2015) — савецкі і расійскі фізік і выкладчык, прафесар.
---------
* Людміла Аляксандраўна Пуціна (пры нараджэнні *Шкрэбнева*, па другім мужы *Ачаротная*; нар. 1958) — першая лэдзі Расіі з 2000 па 2008 і з 2012 па 2013 гады.

## Іншае 
* Пуці́н () — нацыянальная канадская страва.
* Пуцін хуйло! —  песня-слоган на ўкраінскай і рускай мове, якая высмейвае прэзідэнта Расіі Уладзіміра Пуціна.
Арыстабул з Касандрыі

**Арыстабул** (; каля 375 г. да н. э. — не раней за 301 г. да н. э.) — старажытнагрэчаскі інжынер і пісьменнік, паплечнік Аляксандра Македонскага. 

Месца нараджэння Арыстабула не вядома. Мяркуецца, што ён мог паходзіць з Факіды. Суправаджаў войска Аляксандра Македонскага падчас паходу на ўсход. Па загаду Аляксандра ўзнавіў магільню Кіра Вялікага. 

Пасля смерці Аляксандра жыў у Касандрыі ў Македонія. Заставіў пасля сябе мемуары, якія не дайшлі да нашага часу, але цытаваліся пазнейшымі антычнымі пісьменнікамі. 

## Спасылкі 
* Aristobulus
* Aristobulus of Cassandreia

Катэгорыя:Пісьменнікі Старажытнай Грэцыі
Гуань Чжун

**Гуань Чжун** (, 720 да н.&nbsp;э.&nbsp;— 645 да н.&nbsp;э.) — дзяржаўны дзеяч , выбітны кітайскі мысляр, палітык, рэфарматар, заснавальнік грамадска-палітычнага вучэння фа цзя ().

У 685 годзе да н.&nbsp;э. быў прызначаны кіраўніком царства  Хуань-гунам на пасаду кіраўніка ўрада і захоўваў за сабой гэтую пасаду на працягу сарака гадоў&nbsp;— аж да сваёй смерці. Ператварыў Ці ў самую магутную дзяржаву Кітая таго часу. Першым у кітайскай гісторыі абгрунтаваў канцэпцыю дзяржаўнага кіравання на падставе закона&nbsp;— па прынцыпе « закон&nbsp;— бацька і маці народа». Паводле слоў Гуан Чжуна «кіраўнік і чыноўнікі, вышэйшыя і ніжэйшыя, знатныя і паспалітыя&nbsp;— усе павінны выконваць закон». Гэта дазволіла ўмацаваць царскую ўладу, адначасова аслабіўшы ўплыў спадчыннай арыстакратыі. Прапанаваў ідэю пакарання як галоўнага сродку кіравання&nbsp;— «калі баяцца пакаранняў, то лёгка кіраваць».

Сталіцу дзяржавы Гуань Чжун падзяліў на 21 раён: шэсць з іх забяспечвалі гандлёвы даход дзяржавы, а пятнаццаць складалі ядро арміі Ці. Падобным чынам было арганізавана насельніцтва і за межамі сталіцы: 30 двароў складалі сяло, 10 вёсак&nbsp;— ваенны атрад, 10 атрадаў&nbsp;— адзін раён, 3 раёны&nbsp;— адзін павет, а паветы групаваліся ў пяць абласцей. Кіраўнікі ўсіх узроўняў прызначаліся зверху.

Гуань Чжун адмяніў атрыманую ў спадчыну з часоў Чжоу сістэму «калодзежных палёў», уся зямля ў межах дзяржавы абкладалася падаткам у адпаведнасці з яе прадукцыйнасцю. Соль падданым пачалі прадаваць па цвёрдай цане. Але кошт гэты была наўмысна завышаны і розніца ішла ў даходы дзяржавы. Па тым жа кошце прадавалі і танную соль, якую Ці купляла ў суседніх дзяржаў.

## Зноскі 
Катэгорыя:Палітычныя філосафы
Катэгорыя:Філосафы Кітая
Суднавы рухавік

]]
)]]

е]]
**Су́днавы рухаві́к** — рухавік, які забяспечвае пераўтварэнне на судне якога-небудзь віду энергіі ў механічную работу. Уваходзіць у склад судавай энергетычнай устаноўкі.

Падзяляюцца на галоўныя (забяспечваюць рух судна) і дапаможныя (для прыводу электрычных генератараў, помпаў, вентылятараў, кампрэсараў і іншага абсталявання) суднавыя рухавікі. Па прызначэнню галоўныя рухавікі падзяляюцца на шматрэжымныя, маршавыя і фарсажныя. У цяперашні час частка магутнасці галоўнага рухавіка часам расходуецца на забеспячэнне энергіяй дапаможных суднавых спажыўцоў.

Першым суднавым рухавіком была паравая машына. На сучасных судах у якасці рухавіка ўжываюць рухавікі ўнутранага згарання (двухтактныя і чатырохтактныя), паравыя турбіны і газатурбінныя ўстаноўкі, ядзерныя сілавыя ўстаноўкі. Па частаце вярчэння суднавыя рухавікі ўнутранага згарання падзяляюцца на: малаабаротныя з частатой вярчэння 100—150 абаротаў за мінуту, якія перадаюць энергію суднаваму рухачу непасрэдна, і сярэднеабаротныя з частатой вярчэння 300—600 абаротаў за мінуту, якія прыводзяць у рух суднавы рухач праз рэдуктар.

Агульнымі патрабаваннямі да галоўнага рухавіка з’яўляюцца:
* дастатковая магутнасць рухавіка, якая забяспечвае неабходную хуткасць судна;
* маса і габарыты рухавика, якія дазваляюць размясціць яго ў корпусе судна;
* забеспячэнне павольнай змены частоты вярчэння;
* надзейнасць працы ў розных умовах плавання (пры гайданцы, ударах хваль і г. д.);
* магчымасць змены напрамку вярчэння (пры адсутнасці рэверсіўных перадач або рэгуляваных рухачоў).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* *Гаврилов С. В.* Судовые энергетические установки. История развития. — Петропавловск-Камчатский: Камчатский государственный технический университет, 2003. — 383 с., ил. — 145 экз. — ISBN 5-328-00037-4.
* *Железняк А. А.* Судовые энергетические установки: учебное пособие / А. А. Железняк. — Керчь: Керченский государственный морской технологический университет, 2019. — 134 с.
* *Гильмияров Е. Б., Цветков В. В.* Многокритериальный подход к выбору судовой энергетической установки  (Судомеханический факультет МА МГТУ, кафедра судовых энергетических установок)
* *Кузнецов В. А.* Судовые ядерные энергетические установки. Учебник. — Л.:Судостроение, 1989. — 256 с.: ил. ISBN 5-7355-0082-1
* 

## Спасылкі 
* *Гаук М. А., Рабченя В. С.* Судовые двигатели // Актуальные проблемы энергетики, 2017. 

Катэгорыя:Дэталі караблёў
Катэгорыя:Рухавікі
Міністэрства энергетыкі ЗША

**Міністэрства энергетыкі ЗША** () — выканаўчы дэпартамент федэральнага ўрада ЗША, адказны за нацыянальную энергетычную палітыку ЗША. Дэпартамент займаецца працамі па напрамках ядзернай энэргетыкі, ядзернай зброі, вытворчасці ядзерных рэактараў для ВМС ЗША, даследаваннямі на тэму энергетыкі, генерацыяй электраэнергіі, энергазберажэннем. Міністэрства энергетыкі было створана ў 1977 годзе як рэакцыя на нафтавы крызіс 1973 года.

Міністэрства ўзначальвае міністр энергетыкі, які падпарадкоўваецца непасрэдна прэзідэнту ЗША і з’яўляецца членам кабінета міністраў. Цяперашні міністар энергетыкі — Крыс Райт, на пасадзе з 4 лютага 2025 года.

Для рэалізацыі навукаёмістай дзейнасці міністэрства, пад яго кіраўніцтвам знаходзіцца сістэма нацыянальных лабараторый.

## Гісторыя 
Папярэднікам міністэрства энергетыкі была створаная ў 1946 годзе Камісія па атамнай энергіі ЗША, якая займалася пытаннямі даследавання і развіцця атамнай энергетыкі, распрацоўкай і вытворчасцю ядзернай зброі і ядзерных рэактараў для патрэб флоту.

У сярэдзіне 1970-х Камісія па Атамнай Энергіі ЗША была пераўтворана ў 2 новыя органы:  для кіравання мірнай ядзернай энергетыкай і  для кіраўніцтва распрацоўкай ядзернай зброі і праграм развіцця энергетыкі.

Энергетычны крызіс 1970-х прадэманстраваў неабходнасць адзінай арганізацыі. 1 кастрычніка 1977 года было створана Міністэрства энергетыкі. У яго паўнамоцтвы ўвайшоў кантроль за доўгатэрміновымі даследаваннямі і развіццём энергетычных тэхналогій, энергазберажэнне, даследаванні ў галіне ядзернай энергетыкі, збор даных а таксама прагназаванне ў галіне энергетыкі. У нашы дні асноўныя задачы Міністэрства Энергетыкі — забеспячэнне энергетычнай бяспекі Злучаных Штатаў, а таксама правядзенне навуковых даследаванняў, распрацоўка і ўкараненне інавацыйных тэхналогій, абарона навакольнага асяроддзя.

Энергетыкі
Мэн Хо

**Мэн Хо** (; ?&nbsp;— ?)&nbsp;— кітайскі палітычны дзеяч пачатку III стагоддзя, ваенны з рэгіёну Наньчжун. Згадваецца ў біяграфіі Чжугэ Ляна ў «Гісторыі кітайскіх дзяржаў» (355). Адзін з правадыроў бірманскіх і тайскіх плямёнаў.

## Біяграфія 
Мэн Хо паходзіў з павета Цзяньнін правінцыі . Нарадзіўся ад шлюбу кітайца з тайкай.

Падчас паўстання Юн Кая супраць кітайскай дынастыі Шу падбухторваў насельніцтва Наньчжуна да бунту.

У 225 годзе, падчас заваявальных паходу Чжугэ Ляна у Наньчжун, узначаліў бірманска-тайскую знаць, якая забіла Юн Кая. Вёў барацьбу супраць кітайскіх нападнікаў, але без асаблівых поспехаў.

Сем разоў трапляў у палон да Чжугэ Ляну, але атрымліваў свабоду. На сёмы раз быў уражаны чуллівасцю кітайскага генералітэту і прысягнуў на вернасць дынастыі Шу.

У «Рамане трох дзяржаў» паказаны ванам «». Муж пані Чжужун.

## Спасылкі 
* Ло Гуань-Чжун. Троецарствие: в 2 т. — Москва: "Художественная литература, 1954. 

Катэгорыя:Постаці Кітая
Мантэбела (Каліфорнія)

**Мантэбела** () — горад у акрузе Лос-Анджэлес, Каліфорнія, ЗША. Насельніцтва — 63833 чалавек (перапіс насельніцтва 2020 года).

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Оскар Дэ Ла Хоя — 10-разовы чэмпіён свету па боксе

Катэгорыя:Гарады Каліфорніі
Адам Юр’евіч Міцкевіч

**Адам Юр’евіч Міцкевіч** (1888/1889, в. Мікалаеўшчына, Мінскі павет, цяпер Стаўбцоўскі раён — ) — беларускі фізік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Мікалаеўшчына Мінскага павета Мінскай губерні (цяпер Стаўбцоўскі раён Мінскай вобласці) ў беларускай сялянскай сям’і. Брат філолага Ігната Міцкевіча (1876—1949), дваюрадны дзядзька паэта Якуба Коласа.

З 1918 года выкладчык матэматыкі ў Мар’інагорскім сярэднім сельскагаспадарчым вучылішчы. У сакавіку 1921 года вучылішча было пераўтворана ў Мар’інагорскі тэхнікум, у якім Адам Юр’евіч Міцкевіч займаў пасаду загадчыка навучальнай часткі.

Выкладаў на кафедры фізікі педагагічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

Арыштаваны 24 ліпеня 1930 года па справе «Саюза вызвалення Беларусі». Асуджаны паводле пастановы калегіі АДПУ СССР 10 красавіка 1931 года за «шкодніцтва і антысавецкую агітацыю» да 5 гадоў пазбаўлення волі. Высланы ў Малмыж Кіраўскай вобласці. Вызвалены ў 1935 годзе.

Памёр у 1943 годзе. Рэабілітаваны 15 лістапада 1957 г. Судовай калегіяй па крымінальных справах Вярхоўнага суда БССР.

Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Катэгорыя:Справа  «Саюза вызвалення Беларусі»
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Работынэ

**Работынэ**, *Рабоціна* () — вёска ва Украіне, у Такмакскай гарадской абшчыне Палогаўскага раёна Запарожскай вобласці. Насельніцтва — 0 чалавек.

## Геаграфія 
Вёска знаходзіцца за 39 км ад райцэнтра, за 20 км ад горада Такмак. У вёсцы бярэ пачатак рака Балка Арэхава. Побач праходзіць аўтамабільная дарога Т 0408.

## Гісторыя 
Вёска заснавана ў 1869 годзе.

У 1920 годзе тут быў пахаваны Кузьма Апатаў, рэвалюцыянер, удзельнік Расійскай грамадзянскай вайны. Заснавальнік першага Марыупальскага ўдарнага Савецкага батальёна.

12 чэрвеня 2020 года, у адпаведнасці з распараджэннем Кабінета Міністраў Украіны № 713-р «Пра вызначэнне адміністрацыйных цэнтраў і зацвярджэнне тэрыторый тэрытарыяльных абшчын Запарожскай вобласці», увайшла ў склад Такмакской гарадской абшчыны.

Да 2020 орган мясцовага самакіравання — Новапракопаўскі сельскі савет. Быў адным з найбуйнейшых і самых аддаленых ад райцэнтра населеных пунктаў былога Такмацкага раёна.

З 6 сакавіка 2022 года вёска была акупавана расійскімі войскамі падчас расійскага ўварвання ва Украіну. З 7 жніўня 2023 года распачаліся цяжкія баі за населены пункт. 22 жніўня 2023 года вёска была вызвалена УСУ.

## Сучаснасць 
У вёсцы дзейнічаюць бібліятэка-філіял, паштовае аддзяленне, фельчарска-акушэрскі пункт, крама, а ў дамах людзей ёсць газ.

## Славутасці 
* За 3,5 км на паўночны ўсход ад вёскі размешчаны ландшафтны заказнік мясцовага значэння «Балка Успенская».
* На тэрыторыі вёскі размешчана нямала помнікаў, у тым ліку і дзве брацкія магілы.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* У вёсцы Работынэ і людзі працавітыя // Газета «Таўрыя», 18.01.2014
* Прагноз надвор’я ў вёсцы Работынэ

Катэгорыя:Населеныя пункты Запарожскай вобласці
Ваенны руска-беларускі слоўнік

**«Ваенны руска-беларускі слоўнік»** — руска-беларускі перакладны слоўнік ваеннай тэрміналогіі. Слоўнік быў апублікаваны ў 1933 г. як 25 выпуск серыі «Беларуская навуковая тэрміналогія». Публікацыя тэрміналагічных выданняў з 1929 года ажыццяўлялася пры Інстытуце мовазнаўства АН БССР.

## Бібліяграфія 
* Беларуская навуковая тэрміналогія.- Вып. 25. Ваенны руска-беларускі слоўнік. — Мінск, 1933.

## Спасылкі 
* Ваенны руска-беларускі слоўнік

Катэгорыя:Перакладныя слоўнікі
Катэгорыя:Кнігі 1933 года
Катэгорыя:Слоўнікі беларускай мовы
Катэгорыя:Ваенная тэрміналогія
Worldcoin

**Worldcoin** — праект крыптавалюты , распрацаваны кампаніяй «Tools for Humanity» з Сан-Францыска і Берліна. Кампанія была заснавана ў 2019 годзе выканаўчым дырэктарам OpenAI , Максам Новендстэрнам і Алексам Бланія, падтрымліваецца  «».

## Гісторыя 
Праект Worldcoin запушчаны кампаніяй Tools for Humanity (TFH), заснаванай Сэмам Альтманам, Максам Новендстэрнам і Алексам Бланія ў 2019 годзе.

У кастрычніку 2021 года праект прыцягнуў $25 мільёнаў, а праз шэсць месяцаў яшчэ $100 мільёнаў, павялічыўшы кошт токена да $3 мільярдаў.

У красавіку 2022 года з’явіліся абвінавачванні ў выкарыстанні студэнтаў і супольнасцяў з нізкімі даходамі для збору даных. У траўні 2023 года кампанія прыцягнула дадатковыя $115 мільёнаў на развіццё праекта.

Worldcoin выйшаў з бэта-версіі ў ліпені 2023 года, з токенамі WLD, якія таргуюцца на крыптабіржах, апроч ЗША.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Крыптавалюты
Чабор украінскі

**Чабор украінскі** (*Thymus pulegioides*) - від раслін сямейства , распаўсюджаны ў Еўропе.

## Назва 
Відавы эпітэт паходзіць ад  — мята віду  і  — суфікса, які паказвае на падабенства.

Беларускія назвы: ціміяк, чабрэц, мацержанка, чабур, чомбер, чабер ліловы, чабёр белы, чамбор красны, сіміан.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая расліна, паўкустарнічак з высокімі (10-20 (25) см даўжынёй) слаба адраўнелымі парасткамі, якія прыўздымаюцца толькі ў аснове. Лісце моцна араматычнае, яйцападобнай формы, на кароткіх ножках, ліставыя пласціны памерам 8-18 × 5-10 мм. Суквецце галоўкавае, да канца цвіцення выцягнутае, са злёгку расстаўленымі кольцамі. Чашачка 3.5-4 мм даўжынёй, часта пурпурная. Кветкі даўжынёй ≈ 6 мм, ад ружовай да пурпурнай афарбоўкі.

## Распаўсюджанне 
Распаўсюджаны ў Еўропе (Данія, Нарвегія, Швецыя, Вялікабрытанія, Аўстрыя, Бельгія, Чэхія, Славакія, Германія, Венгрыя, Нідэрланды, Польшча, Швейцарыя, Беларусь, Эстонія, Латвія, Літва, Украіна, Албанія, Балгарыя, былая Югаславія, Грэцыя, Італія, Румынія, Францыя, Партугалія, Іспанія), звычайны на вапнавых сухіх пашах.

## Спасылкі 
* Чебрець, чебрик // Українська мала енциклопедія : 16 кн. : у 8 т. / проф. Є. Онацький. — Накладом Адміністратури УАПЦ в Аргентині. — Буенос-Айрес, 1967. — Т. 8, кн. XVI : Літери Уш — Я. — С. 2044. — 1000 екз.

Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Флора Еўропы
украінскі
Thymus alpestris

**Thymus alpestris** — від раслін сямейства , распаўсюджаны ў Еўропе.

## Назва 
Відавы эпітэат ад  — «Альпы» і  — прыметнікавы суфікс, які паказвае на паходжанне або месца жыхарства.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая расліна 2.5-10&nbsp;см даўжынёй. Паўзучы паўкуст з нізкімі (3-8&nbsp;см даўжынёй) кветканоснымі парасткамі, з круглявым або даўгавата-яйцападобным лісцем 4-8&nbsp;мм даўжынёй, 3-5&nbsp;мм шырынёй, на прыкметных хвосціках, асабліва развітых у ніжніх лістоў, дзе яны перавышаюць даўжыню пласцінкі. Міжвузеллі значна даўжэй лісця. Чашачка пурпурная, 4-4. 5&nbsp;мм даўжынёй.

## Распаўсюджанне 
Еўропа: Чэхія, Польшча, Славакія, Украіна, Румынія, Аўстрыя, Францыя.

Катэгорыя:Флора Еўропы
alpestris
Amphisbaena anaemariae

**Amphisbaena anaemariae** — від амфіpбенавых сямейства  .

## Распаўсюджанне 
Гэты від з'яўляецца эндэмікам Бразіліі. Сустракаецца ў Гаясе, Мінас-Жэрайсе і Федэральнай акрузе.

## Літаратура 
* Vanzolini, 1997 : *The silvestrii species group of Amphisbaena, with the description of two new Brasilian species (Reptilia: Amphisbaenia).* Papéis Avulsos de Zoologia, Sao Paulo, vol. 40, n. 3, p. 65-85.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Амфізбены
Вуліца Жарэса Алфёрава (Мінск)

**Вуліца Жарэса Алфёрава** — вуліца ў мікрараёне Мінск-Свет Кастрычніцкага раёна Мінска на тэрыторыі старога аэрапорта. Названа ў гонар Ж. І. Алфёрава рашэннем Мінскага гарадскога Савет дэпутатаў ад 15 чэрвеня 2022 года. Раней прапанову назваць вуліцу ў Мінску ў гонар Алфёрава зрабілі актывісты партыі "Справядлівы свет". Ідзе ад вуліцы Кіжаватава да вуліцы Тэслы. 

## Архітэктура вуліцы 
Па стане на красавік 2025 г. архітэктура вуліцы складаецца з наступных элементаў:
* 8 25-павярховых жылых дамоў паводле праекта DHN 5, пабудаваных у 2023-24 гг.;
* 2 21-павярховыя маналітныя каркасныя жылыя дамы, пабудаваныя ў пачатку 2025 г. (яшчэ адзін такі павінны здаць у эксплуатацыю ў красавіку 2025 г.);
* 3 10-павярховых маналітных каркасных жылых дамоў, будаўнцтва і ўвод у эксплуатацыю якіх павінна адбыцца ў 2026 г.;
* СШ 228 паводле праекта І.М. Гаўрыленкі, якую павінны ўвесці ў эксплуатацыю ў 2026 г.

## Спасылкі 
* Вуліца Ж Алфёрава на 2ГИС
* Вуліца Жарэса Алфёрава ў роліку 2023 г. на YouTube

Катэгорыя:Кастрычніцкі раён (Мінск)
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Вуліца Ігара Лучанка (Мінск)

**Вуліца Ігара Лучанка** — вуліца ў мікрараёне Мінск-Свет Кастрычніцкага раёна Мінска на тэрыторыі старога аэрапорта. Названа ў гонар кампазітара І.М. Лучанка рашэннем Мінскага гарадскога Савет дэпутатаў ад 24 снежня 2020 года № 259 . Ідзе ад пл. Стары Аэрапорт да вуліцы Паўднёвая магістраль. Характарызуецца шматпавярховай многафункціянальнай забудовай.

## Славутасці 
* Атэль "Апартон" (д.9, 11)

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Вуліца І. Лучанка на 2ГИС
* Улица Игоря Лученка в Minsk World (видео)
* Минск, Улица Игоря Лученка. Список зданий

Катэгорыя:Кастрычніцкі раён (Мінск)
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Германаўская вуліца (Мінск)

**Германаўская вуліца** — вуліца ў мікрараёне Мінск-Свет Кастрычніцкага раёна Мінска на тэрыторыі побач са старым аэрапортам. Названа ў гонар мужчынскага імя Герман і існавала пад такой назвай да 1964 г. у былым Козыраўскім прадмесці, калі была пераназвана ў вуліцу Сямёнава. У 2012 г. 2-і Германаўскі завулак, траса якога супадала з трасай праектуемай вуліцы № 11, назвалі Германаўскай вуліцай, і такім чынам вуліца «пераехала» з Ленінскага раёна сталіцы ў Кастрычніцкі. У цяперашнім выглядзе злучае вуліцы Брацкая і Паўднёвая магістраль.

## Славутасці 
* Козыраўскія могілкі
* Мінскі завод грамадзянскай авіяцыі №407 (да 2018 г.)

## Спасылкі 
* Германаўская вуліца на OpenAlfa
* Архітэктура вуліцы ў базе Photobuildings

Катэгорыя:Кастрычніцкі раён (Мінск)
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Іспанскі бурштын

**Іспанскі бурштын** — від выкапнёвых смол, які сустракаецца на тэрыторыі Іспаніі. Сфарміраваўся ў сярэдзіне мелавога перыяду, у  і  вяках. Вядомы дзякуючы шматлікім знаходкам насякомых і іншых членістаногіх. Пояс радовішчаў іспанскага бурштыну цягнецца з усходу на поўнач Іберыйскага паўвострава. Лічыцца, што іспанскі бурштын з розных радовішчаў мог прадукавацца рознымі групамі мезазойскіх раслін, такімі як прадстаўнікі сямействаў  і . Усяго вядома каля 120 радовішчаў іспанскага бурштыну, з дзесяці з іх апісваліся розныя інклюзы.

Катэгорыя:Прырода Іспаніі
Катэгорыя:Мелавы перыяд
Катэгорыя:Бурштын
Брацкая вуліца (Мінск)

**Брацкая вуліца** — вуліца ў мікрараёне Мінск-Свет Кастрычніцкага раёна Мінска на тэрыторыі старога аэрапорта. Звязвае паміж сабой вуліцы Алфёрава і Аэрадромную, перасякаючы вуліцы Тэслы, Лучанка і Савіцкага. Лічыцца першай вуліцай комплекса Мінск-Свет.

## Славутасці 
* Козыраўскія могілкі;
* Праваслаўны храм Іконы Божай Маці "Траеручыцца" (д.1А).

## Спасылкі 
* Брацкая вуліца на 2ГИС
* Брацкая вуліца ў архітэктурнай базе Рhotobuildings

Катэгорыя:Кастрычніцкі раён (Мінск)
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Турынскі павет

**Турынскі павет** () — адміністратыўна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Табольскай губерні Расійскай імперыі і Цюменскай губерні РСФСР.

## Гісторыя 
Утвораны  года ў складзе Табольскай вобласці Табольскага намесніцтва.

Дэкрэтам УЦВК ад  года ў выніку пераўтварэння Табольскай губерні Турынскі павет апынуўся ў складзе Цюменскай губерні РСФСР. Пасля ліквідацыі Цюменскай губерні пастановамі УЦВК ад 3 і 12 лістапада 1923 года тэрыторыя павета ўвайшла ў склад Ірбіцкай акругі Уральскай вобласці.

 года на падставе пастаноў УЦВК ад 3 лістапада і 12 лістапада 1923 года ў складзе Табольскай акругі Уральскай вобласці быў утвораны Кандзінскі раён з цэнтрам у вёсцы Нахрачы. Раён быў утвораны з Кандзінскай і Малакандзінскай валасцей Табольскага павета і часткі Верхняпелымскай воласці Турынскага павета.

## Насельніцтва 
У 1891 годзе насельніцтва Турынскай акругі складала 62 600 чалавек, у 1897 годзе — 68 719.

Падчас перапісу 33 чалавека пазначылі беларускую мову роднай, што складала 0,5 % ад насельніцтва павета.

У перыяд Сталыпінскай рэформы пачалося массавае парясяленне насельніцтва з іншых губерняў. Да самага 1924 года адбывалася массавае парасялення сялян з тэрыторыі Беларусі.

Беларусы якія перасяліліся на новым месцы называлі сябе «*самаходамі*» праз тое, што самастойна дайшлі да тутэйшых месцаў.

Беларусы пераважна сяліліся ля малых рэк і займаліся земляробствам. На тэрыторыі аднаго толькі Таборынскага раёна станам на 1912 было заснавана 58 населенных пункта беларусамі.

Адзін з дакладана вядомых перасяленцаў з Беларусі гэта Трафім Сяргеевіч Марозаў — бацька Паўліка Марозава.

Катэгорыя:Паветы Цюменскай губерні
Катэгорыя:Паветы Табольскай губерні
Лясныя пажары на Гаваях (2023)

, 8&nbsp;жніўня.]]
У пачатку жніўня 2023 года на Гаваях (ЗША), пераважна на востраве Маўі, успыхнула серыя лясных пажараў.

У Нацыянальнай метэаралагічнай службе паказалі, што распаўсюджванню пажараў паспрыяў ураган «Дора», які прынёс парывы ветру хуткасцю каля 97 км/г.

, пажар 8&nbsp;жніўня.]]
Пажарам практычна цалкам знішчаны горад Лахайна на востраве Маўі. Каля 2100 чалавек былі эвакуяваныя. Дарогі ў горад Лахайна зачыненыя, дазволены толькі рух машын хуткай дапамогі.

Мясцовыя бальніцы перапоўненыя хворымі з апёкамі, а таксама людзьмі, якія пакутуюць ад атручвання дымам.

 пасля пажару, 9&nbsp;жніўня.]]
9 жніўня з’явіліся паведамленні аб тым, што некаторыя людзі скокнулі ў акіян, ратуючыся ад полымя, якое хутка распаўсюджваецца. Берагавая ахова ЗША заявіла, што выратавала з вады не менш за дзесяць чалавек.

Прэзідэнт ЗША Джо Байдэн заявіў, што федэральны ўрад накіраваў дапамогу на Гаваі. Ён дадаў, што дэпартамент транспарту працуе над эвакуацыяй турыстаў з Маўі. 

## Зноскі 
Катэгорыя:Лясныя пажары
Катэгорыя:Жнівень 2023 года
Катэгорыя:Стыхійныя бедствы 2023 года
Катэгорыя:2023 год у ЗША
Лахайна

**Лахайна** () — горад на Гаваях (ЗША).

Былая сталіца Гавайскага каралеўства, старадаўні горад, размешчаны ў заходняй частцы вострава Маўі. Ён уключаны ў Нацыянальны рэестр гістарычных месцаў ЗША.

Практычна цалкам знішчаны пажарам 8-9 жніўня 2023 года.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Гаваяў
16:9

**16:9** (1,78:1) — гэта шырокаэкранны фармат суадносін бакоў выявы з шырынёй 16 адзінак і вышынёй 9 адзінак.

Калісьці экзотыка, з 2009 года такі фармат выявы стаў найбольш распаўсюджаным варыянтам суадносін бакоў для тэлевізараў і камп’ютарных манітораў, а таксама з’яўляецца міжнародным стандартным фарматам выявы для лічбавага тэлебачання UHD, HDTV, Full HD і SD.

## Гісторыя 
Доктар Кернс Паўэрс, член рабочай групы SMPTE па электроннай вытворчасці высокай выразнасці, упершыню прапанаваў суадносіны бакоў 16:9 (1,7:1) у 1984 годзе. Папулярнымі выбарамі ў 1980 годзе былі 4:3 (на падставе тагачаснага тэлевізійнага стандарту), 15:9 (5:3) (еўрапейскі "плоскі" фармат 1,6:1), 1,85:1 (амерыканскі "плоскі" фармат) і фармат 2,35:1 (CinemaScope/Panavision) для анаморфнага шырокафарматнага экрана.

Паўэрс выразаў прамавугольнікі з аднолькавымі плошчамі, якія адпавядаюць кожнаму з папулярных у той час суадносін бакоў. Пры налажэнні прамавугольнікаў з сумяшчэннем па цэнтры ён выявіў, што ўсе гэтыя прамавугольнікі разам змяшчаюцца ў знешні прамавугольнік з суадносінамі бакоў 1,7:1 і ўсе яны таксама змяшчаюць меншы агульны ўнутраны прамавугольнік з такімі ж суадносінамі бакоў 1,78:1. Значэнне, знойдзенае Паўэрсам, роўнае сярэдняму геаметрычнаму двух найбольш розных суадносін бакоў, 4:3 і 2,35:1, \textstyle \sqrt{\frac{47}{15}}≈1,77, што даволі блізка да 16:9. 

Хоць 16:9 (1,7:1) першапачаткова быў абраны ў якасці кампраміснага фармату, уздым папулярнасці HD замацаваў 16:9 як, бадай, найбольш распаўсюджаны фармат суадносін бакоў відэа. 

У 1993 годзе Еўрапейскі саюз прыняў *План дзеянняў 16:9*, каб паскорыць развіццё перадавых тэлевізійных сэрвісаў у фармаце 16:9, як у PALplus (сумяшчальны са звычайнымі трансляцыямі PAL), так і ў HD-MAC (ранні фармат HD). 

На працягу перыяду з канца 2000-х і да пачатку 2010-х гадоў камп’ютэрная індустрыя перайшла з 4:3 на 16:9 як на найбольш распаўсюджаны фармат суадносін бакоў для манітораў і ноўтбукаў. Выкарыстоўваючы аднолькавыя суадносіны бакоў як для тэлевізараў, так і для манітораў, можна спрасціць вытворчасць і скараціць выдаткі на даследаванні, не патрабуючы двух асобных камплектаў абсталявання.

У сакавіку 2011 года фармат 16:9 1920 × 1080 стаў самым распаўсюджаным варыянтам экрана сярод карыстальнікаў Steam. На ліпень 2022 г. фармату 16:9 аддаюць перавагу 77% карыстальнікаў (1920 × 1080 з 67%; 2560 × 1440 з 10%).

## Распаўсюджаныя стандарты раздзяляльнасці 
Стандарты раздзяляльнасці для 16:9 пералічаны ў табліцы ніжэй:

## Глядзіце таксама 
* HDTV
* Раздзяляльнасць
* Відэа з суадносінамі бакоў 16:9 на Commons

Катэгорыя:Тэлебачанне высокай дакладнасці
Ваўжынец Путкамер (стольнік інфлянцкі)

**Ваўжынец Фрыдэрык Ян Путкамер** (; не пазней за 1681 — каля 1742) — ураднік.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Путкамераў.

## Сям’я 
Ажаніўся з Ганнай Лівен, меў сына Казіміра.

Пасля смерці Ганны, ад яго другога шлюбу з дачкой інфлянцкага кашталяна Даротай Шротэр нарадзіліся тры сыны Станіслаў, Ежы, Ваўжынец і дачка Яанна Элеанора.

## Крыніцы 
Ваўжынец
Катэгорыя:Стольнікі інфлянцкія
Таборынскі нацыянальны беларускі раён

**Таборынскі нацыянальны беларускі раён** — аўтаномная адміністрацыйная адзінка, якая існавала ў складзе РСФСР у перыяд 1932—1938 гадоў.

## Гісторыя 
З пачаткам правядзення Сталыпінскай аграрнай рэформы на тэрыторыю будучага раёну пачалі з’язжацца сяляне з розных губерняў, у тым ліку і беларускіх.

Беларусы актыўна парасяляліся на новыя землі да 1924 года і засноўвалі тут вёскі, у асноўным каля малых рэк. Акрамя беларусаў новыя вёскі засноўвалі чалдоны, украінцы, палякі, чувашы і іншыя.

У 1923 годзе ўтвораны Таборынскі раён. Свярдлоўскі абком компартыі ў 1932 годзе вырашыў надаць раёну статус нацыянальнага, прычынамі таго паслужыла наяўнасць 65-70 % беларускага насельніцтва ад агульнага ліку .

У 1933 годзе пачалася актыўная беларусізацыя на ўсіх узроўнях: сельсаветах, судах, міліцыі і ўстановах культуры. Справаводства і адукацыя пачалі актыўна пераводзіць на беларускую мову. У райцэнтры Таборы была адкрыта школа беларускай мовы для служачых, наведванне якой было абавязковым. Настаўнікаў агульнаадукацыйных школ накіроўвалі ў Беларусь на васьмімесячныя курсы, каб цалкам перавесці школьную адукацыю на беларускую мову. У вёсках Азёркі, Дабрына, Носава, Пальміна арганізаваны курсы беларускай мовы і савецкага кааператыўнага будаўніцтва.

Для падрыхтоўкі настаўніцкіх кадраў у райцэнтру быў адкрыты беларускі педагагічны тэхнікум.

У сярэдзіне 1930-х гадоў змяненне дзяржаўнай палітыкі адносна мясцоваму нацыяналізму і пачатак массавых палітычных рэпрэсій часова спынілі ідэю нацыянальнага раёна. Унутранная прычына спынення ідэі — малая самасвядомасць мясцовага беларускага насельніцтва і пасіўная рэакцыя на спробы беларусізацыі. Падчас палітычных рэпрэсій частка высланых беларусаў трапляла у Таборынскі раён.

У канцы 1930-х гадоў раён быў пазбаўлены нацыянальнага статусу.

## Праблемы самасвядомасці 
Шэрах этнографаў прыводзіць прыклады, калі чалавек мае ўсе рысы беларускага этнасу, але адносіць сябе да рускіх.

Акрамя таго, стварэнне калгасаў і саўгасаў, ліквідацыя хутароў і ўзбуйненне вёсак спрыялі асіміляцыі беларусаў. Другая сусветная вайна і мадэрнізацыя пасляваеннага грамадства таксама моцна паўплывалі на асіміляцыю, але шматлікія элементы беларускай культуры захаваліся ў латэнтнай форме.

Найбольш адсутнасць самасвядомасці адлюстравалася ў канцы 1950-х — 1960-х, пры атрыманні пашпартоў, бо ў гэты час значная большаць перасяленцаў і іх нашчадкаў пазначалі сябе як рускіх.

У 1996 годзе ў Расійскай Федэрацыі прыняты закон «Аб нацыянальнай культурнай аўтаноміі», які пачаў спрыяць адраджэнню нацыянальнай самасвядомасці, праз стварэння розных аб’яднанняў беларусаў. Аднак самасвядомасць хутчэй захавалася ў больш познік перасяленцаў, трудавых мігрантаў 1960 — 1990-х гг. аб чым ускосна сведчыць перапіс насельніцтва 2010 года, дзе бачна, што беларусаў больш у гарадах чым у сельскай мясцовасці.

## Літаратура 
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Беларусы ў Расіі
Катэгорыя:Гісторыя Таборынскага раёна
Катэгорыя:Беларусізацыя
Ваўжынец Путкамер (генерал-ад’ютант)

**Ваўжынец Путкамер** (; 1726—1809) — генерал-ад’ютант.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Путкамераў. Нарадзіўся ў сям’і стольніка інфлянцкага Ваўжынца Путкамера і Дароты са Шротэраў.

Гадаваў унука Ваўжынца, будучага лідскага маршалка, пасля таго як страта жонкі і падзелы Рэчы Паспалітай прывялі сына Ежы Аляксандр да меланхоліі.

Ваўжынец
Катэгорыя:Генерал-ад’ютанты
Суполка беларусаў у Латвіі

**Суполка беларусаў у Латвіі** — латвійскае беларускае аб'яднанне, заснаванае ў 2020 годзе. Асноўная мэта аб'яднання — падтрымка інтарэсаў беларусаў і іх сем'яў у Латвіі, а таксама злучэнне беларускай і латвійскай культуры і грамадства шляхам устанаўлення кантактаў паміж беларусамі і латышамі.

Суполка ладзіць мерапрыемствы па беларускай тэматыцы. 9 жніўня 2023 года ў Рызе адбылося шэсце, прысвечанае гадавіне фальсіфікацыі прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Палітычны крызіс у Беларусі (2020)
Катэгорыя:2020 год у Беларусі
Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Латвіі
Ян Антоні Гараін

**Ян Антоній Гараін** (, 1686 — 1777) — дзяржаўны дзеяч і ўраднік Рэчы Паспалітай.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Гараінаў герба «Шранява». Сын Фларыяна Казіміра Гараіна і Ганны Элеаноры Ардынец. Нарадзіўся ў 1686 годзе. У маладосці падтрымліваў партыю Станіслава Ляшчынскага, ваяваў супраць караля Аўгуста II. Але пасля памірыўся з каралём.

У 1720 годзе прызначаны віленскім пісарам гродскім. У 1729 годзе ён быў адным з тых, хто сарваў пасяджэнне Варшаўскага сойма. У 1731 годзе стаў віленскім чашнікам, а ў 1748 годзе — віленскім падкаморым. Адначасова выконваў абавязкі віленскага падваяводы. У 1733 г. атрымаў магілёўскае і ялоўскае староствы.

У 1764 годзе прызначаны кашталянам берасцейскім. У тым жа годзе быў прадстаўніком ад Віленскага ваяводства на сойме, дзе быў выбраны ў Скарбовую камісію Вялікага Княства Літоўскага. У 1765 годзе ўзнагароджаны ордэнам Святога Станіслава.

У 1768 годзе быў прызначаны берасцейскім ваяводам. Ён займаў пасаду да сваёй смерці ў 1777 годзе. У 1768 годзе ён далучыўся да Барскай канфедэрацыі, якую пакінуў у 1772 годзе.

## Сям’я 
Двойчы быў жанаты. Першы раз з Яаннай Элеанорай з Путкамераў, дачкой стольніка інфлянцкага Ваўжынца Путкамера. З ёй дзеці:
* Міхал Пётр (1729—1768), віленскі падкаморы.

У другім шлюбе з Монікай Свінкай Зялінскай. З ёй дзеці:
* Казімір Тадэвуш
* Ян Непамуцэн
* Юзаф

## Крыніцы 
* Seweryn Uruski «Rodzina. Herbarz Szlachty Polskiej» (tom 5, s. 178—180, Horainowie herbu Szreniawa)
* Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego, t. I, Warszawa 2006, s. 391.

Катэгорыя:Барскія канфедэраты
Катэгорыя:Кашталяны берасцейскія
Катэгорыя:Ваяводы берасцейскія
Катэгорыя:Памерлі ў Літве
Ян Антоні
Катэгорыя:Падчашыі віленскія
Катэгорыя:Старосты ялоўскія
Лотэ Капецкі

**Лотэ Капецкі** (нар. , Румст) — бельгійская велагоншчыца на трэку і шашы, залаты прызёр чэмпіянатаў свету па трэку і двухразовы прызёр чэмпіянатаў Еўропы.

Першага поспеху ў кар’еры дабілася ў 2012 годзе, калі заваявала бронзавы медаль у індывідуальнай гонцы на час на юніёрскім чэмпіянаце Еўропы па шашы ў Гусе. На праведзеным праз год чэмпіянаце Еўропы на трэку выйграла тры медалі: золата ў індывідуальнай гонцы праследавання і гонцы па ачках і бронзу ў каманднай гонцы праследавання. У 2016 годзе заваявала свае першыя медалі ў элітнай катэгорыі, выйграўшы Мэдысан і заняўшы трэцяе месца ў омніуме на чэмпіянаце Еўропы ў Іўліне. Разам з Жальен Д’Хур яна таксама выйграла Мэдысан на чэмпіянаце свету 2017 года ў Ганконгу.
Адам Ондра

**Адам Ондра** (чэшск.: Adam Ondra; нар.  г., , Чэхія) — чэшскі скалалаз, лепшы на скалах і ў спаборніцтвах у дысцыплінах «цяжкасць» і «боўлдэрынг». Адзіны ўладальнік тытула Чэмпіёна Свету і Кубка Свету ў абедзвюх дысцыплінах, адкрыў новую катэгорыю складанасці маршрутаў 9c і пралез больш за сто 9а. Удзельнік Алімпійскіх гульняў.

У 2007 і ў 2008 гадах ён выйграў першынство свету IFSC у катэгорыі Youth B. Ва ўзросце 16 гадоў прыняў удзел у Кубку Свету IFSC. У 2009 г.ён выйграў Кубак Свету, абышоўшы іспанца Патчы Усобіяга і японца Сачы Ама.

У 2010 годзе ён таксама выйграў Кубак Свету IFSC у аўстрыйца Кіліяна Фішхубера і японца Цукуру Хоры. Ён першы спартсмен у гісторыі, які стаў уладальнікам Кубка Свету адразу ў дзвюх дысцыплінах: цяжкасці і боўлдэрынгу.

У сакавіку 2011 года ў Іспаніі ён паўтарыў рэкорд Патчы Усобіага і стаў другім чалавекам, пралезшым 8с + ансайт. За некалькі дзён ён залез ён на сайт 5 маршрутаў складанасцю 8с +, два з якіх у адзін дзень.

4 кастрычніка 2012 г. Адам Ондра завяршыў свой праект Change ў пячоры Ханшэлерэн у раёне Флатангер у Нарвегіі. Гэта першае праходжанне маршруту меркаванай складанасцю 9b+.

29 кастрычніка 2012 года ён пралез на флэш адзін з самых цяжкіх маршрутаў у цясніну Чырвонай ракі (Red River Gorge’s), Southern Smoke Direct 9а +, ацаніўшы яго складанасць у 9а. Гэта першы выпадак праходжання 9а на флэш. 1 лістапада ён залез на сайт Pure Imagination і The Golden Ticket, абодва маршруты маюць катэгорыю складанасці 9а. Адам Ондра ацаніў іх як 8с+.

7 лютага 2013 г. Ондра пралез маршрут *La Dura Dura* у Аліяне (Іспанія). Гэта стала яго другім праходжаннем маршруту з катэгорыяй складанасці 9b+. Гэты маршрут прабіў Крыс Шарма і працаваў над ім некалькі гадоў, пакуль яны не пачалі лазіць на ім разам. Першапраходжанне заняло ў Адама 9 тыдняў.

9 лютага 2013 года, усяго праз два дні пасля пралазы маршруту La Dura Dura, Ондра стаў другім, хто залез 9b Fight or flight. Першым яго пралез Крыс Шарма ў 2011 годзе. 9 ліпеня 2013 года Адам Ондра стаў другім у гісторыі чалавекам пасля Алекса Мегаса, які пралез 9а на сайт — Cabane au Canada ў Швейцарыі. У жніўні 2013 года ён прайшоў яшчэ два свае маршруты-праекты ў Нарвегіі Move 9b/+ і Iron Curtai 9b.
Аляксандр Аляксандравіч Васільеў (мастацтвазнавец)

**Аляксандр Аляксандравіч Васільеў** (; нар. , ) — расійскі і французскі гісторык моды, мастацтвазнаўца, тэатральны мастак, дэкаратар інтэр’ераў, калекцыянер, тэлевядучы. Ганаровы член Расійскай акадэміі мастацтваў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 8 снежня 1958 года ў Маскве ў сям’і тэатралаў: бацька — Аляксандр Паўлавіч Васільеў (1911—1990), тэатральны мастак, народны мастак РСФСР, маці — Таццяна Ільінічна Гулевіч (1924—2003), драматычная актрыса, прафесар сцэнічнай мовы. Прапрадзед — адмірал В. Я. Чычагаў.

З дзяцінства захапляўся стварэннем касцюмаў і дэкарацый: спачатку — для спектакляў у лялечным тэатры, затым — для свайго ўласнага спектакля, які паставіў у дванаццаць гадоў. Быў выключаны з англійскай школы № 29 за дрэнную паспяховасць па дакладных навуках і пераведзены ў школу рабочай моладзі № 127.

Быў прыняты ў камсамол, за яго паручыліся Канстанцін Райкін, Анастасія Вярцінская і Станіслаў Садальскі.

У 1981 годзе скончыў пастановачны факультэт Школы-студыі МХАТ, пасля працаваў мастаком па касцюмах у Маскоўскім тэатры на Малой Броннай, разам з бацькам афармляў спектаклі.

У 1982 годзе, узяўшы шлюб з францужанкай Анн Бадзімон, пераехаў у Парыж, дзе стаў працаваць дэкаратарам для розных французскіх тэатраў і фестываляў: Ронд Пуант (Théâtre du Rond-Point) на Елісейскіх Палях, Студыя оперы Бастыліі, Люсернер (Théâtre) du Lucernaire), Картушэры (Théâtres de la Cartoucherie), Авіньёнскі фестываль, Бале дзю Нор, Малады балет Францыі і Каралеўская опера Версаля.

З 1994 года пачаў чытаць курсы лекцый і дэманстраваць майстар-класы ў розных універсітэтах і каледжах свету.

З 2000 года пад яго кіраўніцтвам у Самары праходзіць Фестываль моды і тэатральнага касцюма «Паволжскія сезоны Аляксандра Васільева». З 2002 года працуе на тэлеканале «Культура» ў якасці аўтара і вядучага.

У кастрычніку 2003 года ў Маскве адкрыў дызайн-студыю «Інтэр’еры Аляксандра Васільева», у 2005 — выязную школу.

З 23 лістапада 2009 па 3 сакавіка 2022 года з’яўляўся пастаянным вядучым пасяджэнняў моднага суда ў праграме «Модны прысуд» замест Вячаслава Зайцава (з 9 ліпеня па 16 верасня, з 8 па 16 кастрычніка, з 30 кастрычніка па 9 лістапада 2009 года замяняў Зайцава).

У 2009—2012 гадах быў навуковым кіраўніком Маскоўскай акадэміі моды пры Маскоўскім інстытуце тэлебачання і радыёвяшчання «Астанкіна», у 2012—2013 год — майстрам курса на факультэце «Дызайн і мода». У 2009 годзе на філасофскім факультэце МДУ пад кіраўніцтвам праф. Т. В. Кузняцовай абараніў кандыдацкую дысертацыю «Прыгажосць у выгнанні: творчасць рускіх эмігрантаў першай хвалі».

З 2012 года супрацоўнічае з «Радыё Маяк», удзельнічае ў розных перадачах, у 2013 годзе быў вядучым цыкла праграм «Партрэты вялікіх моднікаў». У 2014 годзе стаў аўтарам і вядучым выкладчыкам адукацыйнага курса ў школе «MODA.RU».

У 2019 годзе стаў дацэнтам філасофскага факультэта МДУ, дзе з 2000 года кіруе адукацыйнай праграмай «Тэорыя і індустрыя моды».
Монтэ-Серэна

**Монтэ-Серэна** () — горад у акрузе Санта-Клара штата Каліфорнія, ЗША. Жылы раён Крамянёвай даліны, уяўляе сабой цалкам жылую зону, без камерцыйнай забудовы, і на 99 % складаецца з дамоў на адну сям’ю.

Насельніцтва горада — 3 341 чалавек (2010).

Катэгорыя:Гарады Каліфорніі
Манровія (Каліфорнія)

**Манровія** () — горад у перадгор’і Сан-Гейбрыел у акрузе Лос-Анджэлес, Каліфорнія, ЗША. Насельніцтва — 36 590 жыхароў (перапіс 2010 года).

Манровія шырока выкарыстоўваецца для стварэння тэлевізійных шоу, фільмаў і рэкламных ролікаў.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Каліфорніі
Мішэн-В’еха

**Мішэн-В’еха** () — горад у паўднёвай частцы акругі Орындж амерыканскага штата Каліфорнія. Плошча горада — 46,939 км². Насельніцтва горада — 93 483 чалавекі (2011).

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Каліфорніі
Мілпітас

**Мілпітас** () — горад у акрузе Санта-Клара, штат Каліфорнія, ЗША. Горад размешчаны на поўнач ад Сан-Хасэ і на поўдзень ад Фрыманта. З поўначы горад мяжуе з акругай Аламіда. Насельніцтва — 70092 чалавекі (2014). У горадзе размешчаны штаб-кватэры кампаній Magnum Semiconductor, SanDisk (электроніка і карты памяці), Array Networks (сеткавае абсталяванне), Fairchild Imaging (фотасенсары), FireEye (сістэмы бяспекі), Adaptec (кантролеры для назапашвальнікаў).

Катэгорыя:Гарады Каліфорніі
Міл-Валі

**Міл-Валі** () — горад у акрузе Марын, Каліфорнія, ЗША. Мілі-Валі знаходзіцца за 14 км на поўнач ад Сан-Францыска па маршруце цераз мост Залатыя Вароты. Насельніцтва — 13903 чалавек (перапіс 2010 года). Горад размешчаны на заходнім і паўночным берагах заліва Рычардсан і на ўсходніх схілах гары Тамальпайс.

Катэгорыя:Гарады Каліфорніі
Мерсед (горад)

**Мерсед** () — горад у штаце Каліфорнія, ЗША. Адміністрацыйны цэнтр аднайменнай акругі. Атрымаў сваю назву ад ракі Мерсед. Насельніцтва — 81130 чалавек (2014); 78 959 чалавек (перапіс 2010). Каліфарнійскі ўніверсітэт у Мерседзе.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Каліфорніі
Мерсед (акруга)

**Мерсед** () — акруга ў цэнтральнай частцы штата Каліфорнія, ЗША. Насельніцтва акругі — 255 793 чалавекі (перапіс 2010 года). Адміністрацыйны цэнтр — горад Мерсед. Агульная плошча — 5130 км², з якіх 5010 км² — суша і 110 км² — водныя паверхні.

## Гісторыя 
Акруга ўтворана ў 1855 годзе шляхам аддзялення часткі тэрыторыі з акругі Марыпоса. У 1856 годзе частка тэрыторыі Мерседа была перададзена акрузе Фрэсна. Атрымала сваю назву ад ракі Мерсед, якая, у сваю чаргу, была названа ў 1806 годзе экспедыцыяй, якая ўзначальвалася Габрыэлем Марагай.

Катэгорыя:Акругі Каліфорніі
Сезон 2018/2019 «Алімпіі» Гродна

У сезоне 2018/2019 жаночы баскетбольны клуб «Алімпія» з Гродна прымаў удзел:
* Чэмпіянат Беларусі 2018/2019 ( **2 месца**),
* Кубак Беларусі 2018 ( **Фіналіст**).

## Склад каманды 
*  Наталля Баклага
*  Юлія Васілевіч
*  Наталля Дашкевіч
*  Паліна Зялінская-Барабан
*  Вольга Капылова
*  Кацярына Карпук
*  Марыя Крыжаноўская
*  Святлана Кудрашова
*  Дар’я Магаляс
*  Арына Масько
*  Таццяна Міхневіч
*  Валянціна Мышапуд
*  Надзея Надзежка
*  Таццяна Чахоўская (прыйшла ў каманду падчас сезона)

## Трэнеры каманды 
*  Дзмітрый Кузьмін (галоўны трэнер)
*  Вікторыя Дацун
*  Ірына Маклакова

## Гл. таксама 
* Сезон 2017/2018 «Алімпія Гродна»
* Сезон 2019/2020 «Алімпія Гродна»

## Спасылкі 
* 2018-2019
2018-2019
Алімпіі Гродна
Катэгорыя:2018 год у Гродне
Катэгорыя:2019 год у Гродне
Бліны (значэнні)

**Бліны**:
* Бліны — інтэрнацыянальная мучная страва
* Бліны (Віцебскі раён)
Ваўжынец Путкамер

Імя **Ваўжынец Путкамер** маюць:

* Ваўжынец Путкамер (да 1681 — каля 1742) — стольнік інфлянцкі.
* Ваўжынец Путкамер (1726—1809) — генерал-ад’ютант.
* Ваўжынец Путкамер (1794—1850) — маршалак шляхты Лідскага павета.
* Ваўжынец Путкамер (1859—1923) — расійскі і польскі палітык.
Meconopsis betonicifolia

**Meconopsis betonicifolia** — від раслін сямейства .

## Гісторыя 
Апісаны ўпершыню брытанскім разведчыкам  ў 1913 годзе на паўднёвым Тыбеце. Акультурыў расліну выбітны англійскі батанік  у 1926 годзе.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая расліна, якая мае вялікую прыкаранёвую разетку лісця, што з’яўляецца вясной. Лісце светла-зялёнае, буйное (15-30 см) сэрцападобнае, даўгаватае, пакрытае валасінкамі іржавага колеру. Край лісця зубчасты. Кветаножка памерам да 90&nbsp;см. Кветкі буйныя (да 10 см) ніцыя, пялёсткі ад ярка сіняга колеру да белага. Белыя кветкі (*var. alba*) сустракаюцца рэдка ў прыродзе. Апыляецца насякомымі.

## Распаўсюджанне 
Расце ў Паўднёвым Кітаі, Тыбеце, М’ягме.

## Практычнае выкарыстанне 
Вырошчваецца як дэкаратыўная расліна. Выведзена некалькі стэрыльных і фертыльных гібрыдаў.

## Галерэя 

Файл:Meconopsis betonicifolia 02.jpg|Бутоны
Файл:Himalayan blue poppy in a Scottish garden.jpg|Кветка
Файл:Meconopsis betonicifolia 5.JPG|Знешні выгляд расліны

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Макавыя (трыба)
Сезон 2017/2018 «Алімпіі» Гродна

У сезоне 2017/2018 жаночы баскетбольны клуб «Алімпія» з Гродна прымаў удзел:
* Чэмпіянат Беларусі 2017/2018 ( **3 месца**),
* Кубак Беларусі 2017 (**4 месца**),
* Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2017/2018 ( **3 месца**).

## Склад каманды 
*  Анастасія Анцыферава
*  Наталля Баклага
*  Наталля Дашкевіч
*  Паліна Зялінская
*  Вольга Капылова
*  Кацярына Карпук
*  Марыя Крыжаноўская
*  Святлана Кудрашова
*  Дар’я Магаляс
*  Арына Масько
*  Валянціна Мышапуд
*  Надзея Надзежка
*  Таццяна Міхневіч
*  Юлія Рукша
*  Кацярына Урбановіч

## Трэнеры каманды 
*  Аляксандр Шымкавяк (галоўны трэнер, да 21 лютага 2018 года)
*  Вікторыя Дацун (галоўны трэнер, з 21 лютага 2018 года)

## Гл. таксама 
* Сезон 2016/2017 «Алімпія Гродна»
* Сезон 2018/2019 «Алімпія Гродна»

## Спасылкі 
* 2017-2018
2017-2018
Алімпіі Гродна
Катэгорыя:2017 год у Гродне
Катэгорыя:2018 год у Гродне
Лучоса (значэнні)

**Лучоса**:
* Лучоса — рака
* Лучоса (станцыя)

## Тапонім 
### Беларусь 
* Лучоса (Віцебскі раён)

### Расія 
* Лучоса (Пачынкаўскі раён)