open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гамбія (1965—1970)

У перыяд з 1965 па 1970 год **Гамбія** была незалежнай суверэннай дзяржавай на чале з брытанскім манархам Лізаветай II, будучы адным з каралеўстваў Садружнасці. 

Краіна атрымала незалежнасць ад Вялікабрытаніі ў 1965 годзе ў адпаведнасці з Актам 1964 года, які ператварыў брытанскую каралеўскую калонію і пратэктарат Гамбія ў незалежную суверэнную дзяржаву. Лізавета II заставалася кіраўніком дзяржавы. Канстытуцыйныя функцыі каралевы ў асноўным былі дэлегаваны генерал-губернатару. На гэтай пасадзе знаходзіліся:
# Джон Уорбертан Пол (18 лютага 1965 — 9 лютага 1966 г.)
# Фарыманг Мамадзі Сінгатэ (9 лютага 1966 — 24 красавіка 1970)

Пасля двух рэферэндумаў 24 красавіка 1970 года Гамбія афіцыйна ператворана ў рэспубліку. Першы рэферэндум 1965 года, на якім прагаласавалі 65,85% «за» і 34,15% «супраць» увядзення прэзідэнцкага праўлення, не змог набраць дзве траціны галасоў, што было неабходна для адабрэння. Другі ў 1970 годзе, калі 70,45% жыхароў Гамбіі прагаласавалі «за» і 29,55% «супраць», апынуўся больш паспяховым. Як вынік Гамбія прыняла новую канстытуцыю, якая адмяніла манархію. Дауда Джавара, прэм’ер-міністр і кіраўнік урада з 1965 года, стаў першым прэзідэнтам краіны.

## Спасылкі 
* 
Катэгорыя:Гісторыя Гамбіі
Катэгорыя:Палітыка Гамбіі
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Афрыкі
Мулан’е

**Мулан’е** () — горны масіў на паўднёвым усходзе Малаві. Найвышэйшы пункт — гара Салітва (3002 м над узроўнем акіяну). Агульная плошча — 650 км².

Мулан’е часцяком называюць «горным востравам», паколькі ён узвышаецца над Вялікай рыфтавай далінай, але на самой справе адзначае яе ўсходні схіл. Масіў складзены сіенітамі і гранітамі. Адметны густымі кедравымі лясамі. Створаны тут нацыянальны парк намінаваны ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. 

Народ ломвэ, што насяляе ваколіцы масіву, асацыюе яго з духамі мёртвых. Назва гары Салітва перакладаецца з мовы ломвэ як «месца, куды нельга хадзіць» 

## Спасылкі 
* Mount Mulanje
* Mulanje Mountain Biosphere Reserve
* The Lomwe People

Катэгорыя:Горныя сістэмы Афрыкі
Катэгорыя:Геаграфія Малаві
Тэнесійскі дзяржаўны ўніверсітэт

**Тэнесійскі дзяржаўны ўніверсітэт** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Нашвіл у штаце Тэнесі.

## Агульная характарыстыка 
Гэта гістарычна "чорны" ўніверсітэт, у якім традыцыйна большасць студэнтаў складаюць афраамерыканцы.

Ён быў заснаваны як Тэнэсійская сельскагаспадарча-прамысловая дзяржаўная школа для неграў у 1912 годз. У 1925 годзе вучэльня змяніла назву на Тэнэсіскі сельскагаспадарча-прамысловы дзяржаўны нармальны каледж. Праз два гады, у 1927 годзе, ён стаў вядомы як Тэнэсіскі сельскагаспадарча-прамысловы дзяржаўны каледж.

Універсітэт сёння прапануе 41 праграму бакалаўрыяту, 23 праграму магістратуры і 8 праграм аспірантуры.

## Структура 
* Каледж сельскай гаспадаркі, чалавеказнаўчых і прыродазнаўчых навук
* Каледж бізнесу
* Каледж адукацыі
* Каледж інжынерыі
* Каледж навук пра здароўе
* каледж вольных мастацтваў
* Каледж навук аб жыцці і фізіцы
* Каледж дзяржаўнай службы

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Тэнесі

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Тэнесі
Катэгорыя:Нашвіл
Тэнесійскі тэхналагічны ўніверсітэт

**Тэнесійскі тэхналагічны ўніверсітэт** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Куквіл у штаце Тэнесі.

## Агульная характарыстыка 
Раней вучэльня была вядома як Тэнесійскі політэхнічны інстытут, а да гэтага як Універсітэт Дыксі, пад такой назвай ён быў заснаваны як прыватная ўстанова адукацыі.

Як тэхналагічная ВНУ ўніверсітэт надае асаблівую ўвагу бакалаўрскай адукацыі ў галінах, звязаных з тэхнікай, тэхналогіямі і інфарматыкай, хоць ступені ў галіне адукацыі, гуманітарных навук, сельскай гаспадаркі і медсястрынства тут таксама можна атрымаць. Акрамя таго, ёсць прапановы аспірантуры у галіне тэхнікі, адукацыі, бізнесу і гуманітарных навук.

## Структура 
* Каледж сельскай гаспадаркі і экалогіі чалавека
* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж бізнесу
* Каледж адукацыі
* Каледж інжынерыі
* Каледж прыгожых мастацтваў
* Каледж паслядыпломнай адукацыі
* Каледж міждысцыплінарных студый
* Школа мастацтваў, рамёстваў і дызайну
* Школа медсястрынства

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Тэнесі

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Тэнесі
Петра Квітава

**Пе́тра Кві́тава** (; ) — чэшская прафесійная тэнісістка; пераможца двух турніраў Вялікага шлема ў адзіночным разрадзе (Уімблдан-2011, 2014) і Выніковага WTA Тура (2011); фіналістка аднаго турніру Вялікага шлема ў адзіночным разрадзе (Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі-2019); пераможца 31 турніру WTA ў адзіночным разрадзе; шасціразовая ўладальніца Кубка Федэрацыі (2011, 2012, 2014—2016, 2018) і аднаразовая Кубка Хопмана (2012) ў складзе нацыянальнай зборнай Чэхіі; бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў 2016 года ў адзіночным разрадзе; былая другая ракетка свету ў адзіночным разрадзе; пятая тэнісістка ў гісторыі па заробленых прызавых. Нападнік прыставіў нож да горла спартсменкі і ў ходзе барацьбы параніў яе левую руку, пашкодзіўшы сухажыллі на ўсіх пяці пальцах, а таксама два нервы. Петры зрабілі аперацыю, якая доўжылася каля чатырох гадзін і існавала вялікая рызыка, што атрыманая траўма заміне ёй працягнуць кар’еру. Аперацыя прайшла паспяхова і прагназавалася, што аднаўленне зойме каля шасці месяцаў. Квітава пачала трэніроўкі ўжо ў сакавіку 2017 года, а ў маі змагла аднавіць кар’еру.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* 
* 
* 

Катэгорыя:Тэнісісткі Чэхіі
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2016 года
Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года
Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 года
Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 года
Катэгорыя:Пераможцы Уімблданскага турніру ў жаночым адзіночным разрадзе
Катэгорыя:Уладальнікі Кубка Федэрацыі (тэніс)
Эдыкт Фантэнбло

**Эдыкт Фантэнбло** () альбо «**Скасаванне Нанцкага эдыкту**» () — эдыкт, выдадзены французскім каралём Людовікам XIV 18 кастрычніка 1685 г. Эдыкт скасоўваў Нанцкі эдыкт, які даваў гугенотам права трымацца іх рэлігіі без дзяржаўных праследванняў.

## Прадумова 
Людовік XIV хацеў дасягнуць поўнай абсалютнай манархіі, як у палітычным, так і ў адміністратыўным плане. І таму бачыў пагрозу ў пратэстантызме, які не адпавядаў знакамітаму выразу караля «адна вера, адзін закон, адзін кароль» («une foi, une loi, un roi»). Будучы католікам, Людовік XIV паступова ўсяляк падтрымліваў прымысовае ператварэнне пратэстантаў. Пасля некалькіх гадоў ганенняў, пад уплывам высокапастаўленых службовых асоб манарх лічыць, што амаль увесь пратэстантызм знік і няма патрэбы ў існуючым Нанцкім эдыкце, таму ён можа быць скасаваны. Фактычна, ён канчаткова замацоўваў палітыку Францыі ў стаўленні да гугенотаў.
]]
Асабліва выразным з’яўляецца стварэнне Драганадаў, якія пасля скасавання Нанцкага эдыкту будуць толькі памнажацца. Драганады выкарыстоўвалі прынцып запужвання гугенотаў салдатамі, якія заставаліся з пратэстантамі, пакуль тыя не адракуцца ад сваёй веры.

Ніхто не можа прытрымлівацца рэфарматарскай веры.

2. Эканамічная прычына. Па падлікам Вабана прыкладна ад 80 да 100 тысяч гугенотаў пакінулі Францыю з грашыма, але найбольшай праблемай з’яўляліся іх новаўвядзенні, што прывяло да збяднення рамястваў. Эміграцыя была падтрымана Патсдамскім эдыктам, які запрашаў гегенотаў у Бранденбург-Прусію.

Указ Фантэнбло рэзка пагоршвае адносіны з мноствам прадстаўнікоў іншых еўрапейскіх краін, асабліва з Англіяй. З гэтага моманту Францыя і Англія зноў робяцца ворагамі, што правацыруе наступную серыю войн паміж імі, якую называюць «Другой стогадовай вайной». З’яўляецца напружанне паміж іншымі дзяржавамі.
* Dubois, E. T. «The revocation of the edict of Nantes — Three hundred years later 1685—1985».
* Jean-Robert Armogathe, «Croire en liberté: l'Église catholique et la révocation de l'édit de Nantes».
* Gabriel Audisio, «Histoire d’une minorité : autour de la Révocation de l'Édit de Nantes».
* Scoville, Warren Candler, «The persecution of Huguenots and French economic development, 1680—1720».
* Charles Weiss, «Histoire des réfugiés protestants de France, depuis la révocation de l'édit de Nantes jusqu'à nos jours».

Катэгорыя:З’явіліся ў 1685 годзе
Часовы кіруючы савет узброеных сіл

**Часовы кіруючы савет узброеных сіл** () — ваенная хунта ў Гамбіі, якая прыйшла да ўлады ў ліпені 1994 года ў выніку ваеннага перавароту. 

## Гісторыя 
Змоўшчыкі зрынулі ўрад Дауда Джавары і забараніла палітычную дзейнасць апазіцыі. Кіраўніком дзяржавы стаў лейтэнант Яя Джамэ, старшыня савета. Праз некалькі месяцаў капітан Садыбу Хідара, міністр унутраных спраў пры ваенным рэжыме, і капітан Сабалі, намеснік старшыні, былі абвінавачаны Джамэ ў падрыхтоўцы дзяржаўнага перавароту. Абодва афіцэры былі арыштаваны і змешчаны ў турму строгага рэжыму. Капітана Хідару катавалі і забілі ў турме. Як лічылася, ён, будучы самым адукаваным сярод першапачатковых членаў хунты, выступаў за вяртанне краіны да грамадзянскага ўрада і катэгарычна пярэчыў супраць кандыдатуры Джамэ ў ролі кіраўніка дзяржавы.

Савет абвясціў пераходны перыяд па вяртанні да дэмакратычнага грамадзянскага праўлення ў выніку нацыянальных выбараў. Для гэтай мэты ў 1996 годзе была створана Часовая незалежная выбарчая камісія. Далей хунта склала новы спіс выбаршчыкаў і ў жніўні шляхам рэферэндуму зацвердзіла новую Канстытуцыю. Прэзідэнцкія выбары адбыліся ў верасні таго ж года, а парламенцкія — у студзені 1997 года. Палкоўнік Джамэ сышоў з арміі, каб балатавацца на пасаду кіраўніка дзяржавы. Ён перамог у прэзідэнцкай гонцы і 6 лістапада 1996 года прыведзены да прысягі.

17 красавіка 1997 года Часовая незалежная выбарчая камісія ператворана ў Незалежную выбарчую камісію. Сёння гэты орган займаецца рэгістрацыяй выбаршчыкаў, правядзеннем выбараў і рэферэндумаў.

## Склад 
* Яя Джамэ, старшыня
* Сана Сабалі, намеснік старшыні
* Садыбу Хідара, міністр унутраных спраў
* Эдвард Сінгаты, міністр абароны
* Янкуба Турай, міністр мясцовага самакіравання

## Заўвагі 
## Літаратура 
* Arnold Hughes, Harry A. Gailey: Historical dictionary of the Gambia (= African historical dictionaries. Bd. 79). 3rd edition. Scarecrow Press, Lanham MD u. a. 1999, ISBN 0-8108-3660-2.

Катэгорыя:Гісторыя Гамбіі
Катэгорыя:Часовыя ўрады
Ірландска-іспанскія адносіны

**Ірландска-іспанскія адносіны** — двухбаковыя дыпламатычныя адносіны паміж Ірландыяй і Іспаніяй. Абедзве дзяржавы з’яўляюцца членамі Еўрапейскага Саюза і Арганізацыі эканамічнага супрацоўніцтва і развіцця.

## Гісторыя 
### Да XX стагоддзя 
Першы кантакт паміж жыхарамі Пірэнейскага паўвострава і вострава Ірландыя згадваецца ў Кнізе захопаў у раздзеле аб гойдэлах, дзе была закранута тэма кельцкай міграцыі з Іберыі ў Ірландыю. Першы дыпламатычны кантакт паміж ірландскай і іспанскай шляхтай адбыўся ў красавіку 1529 года, калі іспанскі пасол Дон Гансалес Фернандэс наведаў Ірландыю і сустрэўся з графам Дэсманда.

Абодва народы збліжала адзіная хрысціянская канфесія — каталіцызм. Некалькі вядомых іспанскіх чыноўнікаў у іспанскіх калоніях мелі ірландскае паходжанне. Аднак, падчас вайны за незалежнасць іспанскіх калоній у Лацінскай Амерыцы, тысячы ірландскіх салдат змагаліся супраць Іспаніі на баку паўстанцаў. У тым жа годзе Іспанія адкрыла сваё першае консульства ў Дубліне. У 1935 годзе адкрылася пасольства Ірландыі ў Мадрыдзе.

У 1936 годзе ў Іспаніі пачалася грамадзянская вайна паміж рэспубліканцамі на чале з прэзідэнтам Мануэлем Асанья і фашыстамі на чале з генералам Францыска Франка. Ірландскі ўрад заняў нейтральную пазіцыю, не падтрымаўшы ні адзін бок. Аднак многія ірландскія каталікі падтрымалі Францыска Франка. Асноўная частка сацыялістаў сталі на бок рэспубліканцаў. У 1936 годзе быў створаны Ірландскі хрысціянскі фронт для фінансавай падтрымкі Францыска Франка. Тым часам у Іспанію, для дапамогі Франка, адправіліся 700 ірландскіх салдат-добраахвотнікаў.

У ліпені 1986 года іспанскі кароль Хуан Карлас I здзейсніў свой першы афіцыйны візіт у Рэспубліку Ірландыя. У 1993 годзе Мэры Робінсан стала першым прэзідэнтам Ірландыі, які здзейсніў афіцыйны візіт у Іспанію. З тых часоў адбыліся шматлікія візіты лідараў дзвюх дзяржаў. У студзені 2017 года прэм’ер-міністр Ірландыі Энда Кені наведаў Іспанію.

## Гандлёвыя сувязі 
У 2015 годзе тавараабарот паміж Рэспублікай Ірландыя і Каралеўствам Іспанія склаў 4,5 мільярда еўра. Экспарт Ірландыі ў Іспанію ўключае фармацэўтычную прадукцыю, электратэхнічнае абсталяванне, парфумерыю і хімічную прадукцыю. Экспарт Іспаніі: аўтамабілі, адзенне і арганічныя хімічныя прадукты. У 2016 годзе 35 000 іспанскіх грамадзян вывучалі англійскую ў Ірландыі.

## Заўвагі 
Катэгорыя:Знешняя палітыка Ірландыі
Катэгорыя:Знешняя палітыка Іспаніі
Кіз

**Кіз** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аліша Кіз (нар. 1981) — амерыканская спявачка і кампазітарка.
* Мэдысан Кіз (нар. 1995) — амерыканская тэнісістка.
Белгеалогія

**«Белгеалогія»** — вытворчае аб’яднанне па геолагаразведачных работах Рэспублікі Беларусь. Ажыццяўляла комплекснае вывучэнне нетраў, пошукі і разведку радовішчаў карысных выкапняў на тэрыторыі Беларусі. Размяшчалася ў Мінску па адрасе вуліца Някрасава, 7.

## Гісторыя 
Стварэнне беларускай геалагічнай службы ўзыходзіць да 1922 года, калі была створана геолагаглебавая падсекцыя ў Інбелкульце. У 1930 годзе арганізаваны *Беларускі геолагаразведачны трэст*, функцыі якога ў 1933 годзе перададзены Інстытуту геалогіі і гідрагеалогіі АН БССР.

3 1936 года геолагаразведачная служба існавала ў складзе Народнага камісарыята мясцовай прамысловасці БССР, з 1938 года — пры СНК СССР, у Маскоўскім геалагічным упраўленні (з 1943 года Беларуская геалагічная партыя).

У 1944 годзе арганізавана *Беларускае геалагічнае ўпраўленне*. 3 1946 года пачата планамернае вывучэнне нетраў. У 1965 годзе ў сістэме *Упраўлення геалогіі пры СМ БССР* створаны трэст «Белнафтагазразведка», у 1969 годзе ў яе ўвайшоў Інстытут геалагічных навук АН БССР. У 1979 годзе Упраўленне геалогіі пры СМ БССР пераўтворана ва *Упраўленне геалогіі БССР*. У 1980 годзе створана Беларуская нафтаразведачная экспедыцыя глыбокага свідравання ў Заходняй Сібіры. 3 1987 года *«Беларусьгеалогія»*.

Станам на 1995 год у складзе «Беларусьгеалогія» было 11 вытворчых падраздзяленняў, у т.л. Беларуская геолагаразведачная экспедыцыя (у Слуцку), Беларуская гідрагеалагічная экспедыцыя (у Мінску), Цэнтральная геафізічная экспедыцыя (у пасёлку Калодзішчы каля Мінска), Геафізічная экспедыцыя (у Мінску), Мазырская нафтаразведачная экспедыцыя глыбокага свідравання і інш.

З 1997 года вытворчае аб’яднанне «Белгеалогія». У 2013 годзе ў выніку рэарганізацыі шляхам зліцця «Белгеалогіі» і Беларускага навукова-даследчага геолагаразведачнага інстытута створаны Навукова-вытворчы цэнтр па геалогіі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Управление геологии БССР, г. Минск. Информация о фонде

Катэгорыя:Геалогія ў Беларусі
Катэгорыя:Вуліца Някрасава (Мінск)
Дзмітрый Валер’евіч Уткін

**Дзмітрый Валер’евіч Уткін** (11 чэрвеня 1970 — 23 жніўня 2023) — адстаўны расійскі вайсковец, адзін з кіраўнікоў ПВК «Вагнер».

## Біяграфія 
Да 2013 года служыў ва Узброеных сілах Расіі. Узначальваў 700-ы асобны атрад спецназа 2-й асобнай брыгады СпП Галоўнага разведвальнага ўпраўлення Мінабароны.

Пасля звальнення ў запас працаваў у Moran Security Group, прыватнай кампаніі, якая спецыялізуецца на ахове марскіх судоў ад піратаў. Калі менеджэры MSG у 2013 годзе арганізавалі «Славянскі корпус» і адправілі яго ў Сірыю дапамагаць урадавай арміі, то далучыўся да гэтай экспедыцыі. З 2014 года быў камандзірам уласнага падраздзялення, якое па пазыўным Уткіна «Вагнер» атрымала сваё ўмоўнае найменне. З цягам часу фарміраванне вырасла ў паўнавартасную ваенную кампанію расійскага бізнесмена Яўгена Прыгожына. У ёй Уткін стаў правай рукой кіраўніка.

Загінуў 23 жніўня 2023 года разам з Прыгожыным у авіякатастрофе ў Цвярской вобласці Расіі. 31 жніўня 2023 года  пахаваны на ваенных мемарыяльных могілках у Мыцішчах.

## Узнагароды 
* Герой Расійскай Федэрацыі,
* Герой Луганскай Народнай Рэспублікі.

## Заўвагі 
Катэгорыя:Удзельнікі Другой чачэнскай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Першай чачэнскай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі вайны на ўсходзе Украіны
Катэгорыя:Удзельнікі ваеннай аперацыі Расіі ў Сірыі
Катэгорыя:ПВК «Вагнер»
Катэгорыя:Найміты
Чэмпіянат свету па лёгкай атлетыцы 2023

**Чэмпіянат свету па лёгкай атлетыцы 2023 года** — 19-ы па ліку лёгкаатлетычны чэмпіянат свету, які праходзіў з 19 па 27 жніўня ў Будапешце (Венгрыя).

Першапачаткова планавалася, што чэмпіянат будзе праведзены з 26 жніўня да 3 верасня. У лістападзе 2019 года было прынятае рашэнне перанесці даты спаборніцтваў на тыдзень раней (19-27 жніўня).

## Прызёры 
* Зялёным колерам у табліцы выдзелены чэмпіёны свету 2022 года

* **WR** рэкорд свету
* **CR** рэкорд чэмпіянатаў свету
* **WL** лепшы вынік сезона ў свеце
* **NR** нацыянальны рэкорд
* **PB** асабісты рэкорд

### Мужчыны 
### Жанчыны 
### Мікст 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Чэмпіянаты свету па лёгкай атлетыцы
Сезон 2007/2008 «Алімпіі» Гродна

У сезоне 2007—2008 жаночы баскетбольны клуб «Алімпія» з Гродна прымаў удзел у наступных турнірах:
* Чэмпіянат Беларусі 2007/2008 ( **2-е месца**)
* Кубак Беларусі 2007 ( **Уладальнік**)

## Склад каманды 
*  Ганна Мацкевіч
*  Таццяна Ліхтаровіч
*  Наталля Казун
*  Ніна Салаўёва
*  Святлана Валько
*  Наталля Ануфрыенка
*  Таццяна Усовіч
*  Алена Скрабко
*  Ірына Шамрэй
*  Таццяна Сінькевіч
*  Вольга Капылова
*  Таццяна Хацько
*  Марыя Філончык (пераведзена з фарм-клуба падчас сезона)
*  Хрысціна Яфрэмава

## Трэнеры каманды 
*  Аляксандр Шымкавяк (галоўны трэнер)

## Гл. таксама 
* Сезон 2006/2007 «Алімпіі» Гродна
* Сезон 2008/2009 «Алімпіі» Гродна

## Спасылкі 
* 2007-2008

2007/2008
Алімпіі Гродна
Катэгорыя:2007 год у Гродне
Катэгорыя:2008 год у Гродне
Алена Веславаўна Скрабко

**Алена Веславаўна Скрабко** (нар. ) — беларуская баскетбалістка, пазней трэнер. Майстар спорту Беларусі.

## Біяграфія 
Выступала за гродзенскую «Алімпію» ў 1997—2000 і 2002—2008 гадах.

Пасля заканчэння гульнявой кар’еры стала трэнерам, працуе ў гродзенскай СДзЮШАР №7.

Была галоўным трэнерам гродзенскай «Вікторыі» ў сезоне 2019/20. У жніўні 2022 года зноў стала галоўным трэнерам «Вікторыі». З 2025 года — другі трэнер «Алімпіі».

## Дасягненні 
*  Чэмпіёнка Беларусі (5): 2002/2003, 2003/2004, 2004/2005, 2005/2006, 2006/2007.
*  Сярэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (3): 1998/1999, 1999/2000, 2007/2008.
*  Уладальнік Кубка Беларусі (5): 1999, 2004, 2005, 2006, 2007.

## Спасылкі 
* Skrobko Yelena

Катэгорыя:Баскетбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Трэнеры «Вікторыі» Гродна
Катэгорыя:Баскетбалісткі Беларусі
Мэдысан Кіз

**Мэдысан Кіз** (; нар.  года, Рок-Айленд, ЗША) — амерыканская прафесійная тэнісістка; фіналістка аднаго турніру Вялікага шлема ў адзіночным разрадзе (Адкрыты чэмпіянат ЗША-2017); паўфіналістка чатырох турніраў Вялікага шлема ў адзіночным разрадзе; пераможца сямі турніраў WTA ў адзіночным разрадзе; былая сёмая ракетка свету ў адзіночным разрадзе; пераможца United Cup 2023 у складзе зборнай ЗША; пераможца парнага турніру Orange Bowl (2010); пераможца адзіночнага турніру Orange Bowl (2007, турнір сярод 12-гадовых).

## Агульная інфармацыя 
Мэдысан — адна з чатырох дзяцей Рыка і Крысціны Кіз; трох яе братоў клічуць Сідней, Мантана і Хантэр.

Калі ўраджэнцы Рок-Айленда было чатыры гады, бацькі ўпершыню прывялі яе на тэнісны корт і далі пайграць з ракеткай і мячом. З дзевяці гадоў Кіз займаецца ў *Акадэміі Крыс Эверт* у Бока-Ратоне.

Найлепшы ўдар — падача, улюбёнае пакрыццё — хард. Найбольш незабыўны эпізод кар’еры: удзел у тэнісным матчы ў Коста-Рыцы, калі побач здарыўся землятрус.

## Рэкорды 
* У 2009 годзе Мэдысан паставіла некалькі ўзроставых рэкордаў прэстыжнага амерыканскага каманднага турніру World TeamTennis: у 14 гадоў яна не толькі пераканала сваёй гульнёй капітана каманды Philadelphia Freedoms паставіць яе на адзін з матчаў лігі, але і змагла больш чым упэўнена абыйграць у адной з давераных ёй сустрэчаў легендарную суайчынніцу Серэну Уільямс, якая на той час была адной з лідарак адзіночнага рэйтынгу WTA.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
----
* 
* 
* 

Катэгорыя:Тэнісісткі ЗША
Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 года
Крыжаніч

**Крыжаніч** — прозвішча

* *Алесь Крыжаніч* — адзін з псеўданімаў беларускага публіцыста Серафіма Шчарбакова (1905—1975), болей вядомага як *Юрка Віцьбіч*.
* Юрый Крыжаніч (1617—1683) — харвацкі багаслоў, святар-місіянер, лінгвіст-паліглот, публіцыст і энцыклапедыст.
Calypsoinae

**Calypsoinae** — падтрыба архідэй у трыбе  падсямейства . Раней прызнавалася як трыба **Calypsoeae** у падсямействе Epidendroideae.

## Роды 
Роды, прызнаныя ў класіфікацыі Orchidaceae Чэйза і іншых 2015 года:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Эпідэндравыя
Сезон 2004/2005 «Алімпіі» Гродна

**Сезон 2004/2005 жаночага баскетбольнага клуба «Алімпія»** быў 13-м сезонам у гісторыі існавання клуба.

## Склад 
## Трэнеры 
*  Аляксандр Шымкавяк (галоўны трэнер)
*  Яўген Кец

## Спасылкі 
* БАЛТИЙСКАЯ ЛИГА. ЖЕНЩИНЫ. На старте — трио
* Быстрее, выше…

2004/2005
Алімпіі Гродна
Катэгорыя:2004 год у Гродне
Катэгорыя:2005 год у Гродне
Рышард Керсноўскі

**Рышард Керсноўскі** (; ) — польскі гісторык, прафесар.

## Біяграфічныя звесткі 
Паходзіў са шляхецкага роду Керсноўскіх герба «Побуг». Нарадзіўся ў 1925 годзе ў Вільні ў сям’і абшарніка і віленскага адваката Тадэвуша Керсноўскага і Ганны з Рымшаў, дзяцінства правёў у Вільні і ў Падварышках. Вучыўся ў Віленскай гімназіі імя Жыгімонта Аўгуста.

Прафесар Рышард Керсноўскі, быў членам Польскай акадэміі ведаў і Варшаўскага навуковага таварыства, напісаў 11 кніг і каля 200 артыкулаў, пераважна ў галіне нумізматыкі і гісторыі грошай у Сярэднявеччы.

Памёр у Варшаве ў 2006 годзе пасля цяжкай хваробы. Пахаваны на Павонзкаўскіх могілках.

## Выбраная бібліяграфія 
* *Pieniądz kruszcowy w Polsce wczesnośredniowiecznej*, Warszawa 1960
* *Początki pieniądza polskiego*, Warszawa 1962
* *Wstęp do numizmatyki polskiej wieków średnich*, Warszawa 1964
* *Wielka reforma monetarna XIII—XIV w., cz. I*, Warszawa 1969
* *Pradzieje grosza*, Warszawa 1975
* *Życie codzienne na Śląsku w wiekach średnich*, Warszawa 1977
* *Moneta — świadek historii*, Warszawa 1980 (wydanie II poprawione i uzupełnione, Warszawa 2006)
* *Moneta w kulturze wieków średnich*, Warszawa 1988
* *Niedźwiedzie i ludzie w dawnych i nowszych czasach. Fakty i mity* (rozdział 23), Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1990
* *Tam i wtedy. W Podweryszkach, w Wilnie i w puszczy. 1939—1945*, Warszawa 1994
* *Nauka i pasja. 150 lecie działalności numizmatyków polskich*, Częstochowa 1995

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Маёнтак Падварышкі і суседнія Гайцюнішкі — pawet.net

Катэгорыя:Керсноўскія
Гамбія ў Другой сусветнай вайне

Падчас Другой сусветнай вайны (1939–1945) Гамбія ўваходзіла ў склад Брытанскай імперыі як калонія і пратэктарат. У баявых дзеяннях ад краіны ўдзельнічаў адзін полк Каралеўскіх заходнеафрыканскіх пагранічных войск.

## Гісторыя 
З пачаткам вайны ў калоніі сфарміраваны атрады мясцовай самаабароны.

Пасля падзення Францыі ў 1940 годзе сусед Гамбіі Сенегал далучыўся да пранямецкага рэжыму Вішы. У верасні саюзнікі паспрабавалі захапіць яго, але былі разбіты ў бітве пры Дакары. Правал аперацыі стварыў рызыку ўварвання краін Восі ў Гамбію. Аднак, бо краіна не была важным брытанскім уладаннем, яе захоп не нанёс бы значнай шкоды, таму ў Лондане не хваляваліся за магчымую яе страту. Аднак брытанцы ўсё ж распрацавалі планы на выпадак нападу, які ўключаў і схему эвакуацыі. Пры ўсім гэтым Гамбія мела некаторую каштоўнасць як пункт запраўкі для ваенных караблёў малой далёкасці, якія не маглі дасягнуць Фрытаўна. 

У гэты ж час пачалося нарошчванне каланіяльных воінскіх часцей, у межах чаго гамбійская рота павялічана да палка. Было сфарміравана 2 батальёны. 2-і батальён увесь перыяд вайны знаходзіўся ў тыле, а 1-ы з 1943 года ваяваў у Бірме.

З красавіка 1941 да мая 1942 года ў калоніі размяшчаўся 55-ы шпіталь агульнага профілю. Далей, да мая 1943-га, тут дзейнічаў 40-ы шпіталь, а са студзеня 1945 года да студзеня 1946 — 55-ы. У Гамбіі знаходзілася місія Камітэта Чырвонага Крыжа, якая аказвала дапамогу брытанскім салдатам, захопленым у палон ва Французскай Заходняй Афрыцы. 

У 1943 годзе прэзідэнт ЗША Франклін Рузвельт неведаў калонію. Ён быў узрушаны беднасцю, з якой сутыкнуўся ў Батэрсце, сталіцы Гамбіі, і гэты досвед спрыяў росту антыпатыі амерыканскага лідара да Брытанскай імперыі.

## Авіябазы 
У сакавіку 1941 года ў Батэрсце пабудавана авіябаза. Тут базіравалася 95-я эскадрылля (сакавік 1941—сакавік 1943), якая лятала на патрульных бамбардзіроўшчыках Short Sunderland. У ліпені 1941 года ў складзе часці сфарміравана знішчальнае крыло на Hawker Hurricane. У кастрычніку 1941 год воінскае фарміраванне пераўтворана ў 128-ю эскадрыллю.

На іншым аэрадроме, Юндум, базіравалася 200-я эскадрылля. Тут таксама размяшчаліся 82-я, 128-я і 541-я эскадрыллі, а таксама штаб 295-га крыла. Гэты аб’ект цяпер служыць міжнародным аэрапортам Банжула.

11 лістапада 1943 года самалёт Catalina IB з добраахвотніцкага рэзерву Каралеўскіх ВПС з бартавым нумарам FP122 зваліўся ў раку пры заходзе на пасадку ў Батэрсце. Усе пяць членаў экіпажа загінулі.

## Спадчына 
У Гамбіі зараз знаходзяцца Фахарскія вайсковыя могілкі, якія падтрымліваюцца Камісіяй па ваенных пахаваннях Садружнасці. Тут знаходзяцца 203 пахаванні вайскоўцаў з розных куткоў Брытанскай імперыі, якія загінулі ў гады вайны. Чатыры пахаванні неапазнаны.

## Заўвагі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Другая сусветная вайна паводле краін
Катэгорыя:Гісторыя Гамбіі
Паўднёваалтайская мова

**Паўднёваалтайская мова** *(саманазва: Алтай тил)* — адна з горна-алтайскіх моў, родная, агульнанацыянальная і літаратурная мова алтайцаў. Дзяржаўная мова Рэспублікі Алтай. Да 1948 года называлася **Айроцкай мовай**.

## Алфавіт 
Пісьменнасць на аснове рускай кірыліцы, з дабаўленнем дадатковых літар Ҥ, Ј, Ӧ, Ӱ, І. Пісьменнасць на кірылічнай аснове развіваецца з 1840-х гадоў. З 1928 па 1938 год выкарыстоўваўся лацінскі алфавіт, затым зноў кірыліца.

## Зноскі 
Катэгорыя:Алтайская мова
Катэгорыя:Мовы Расіі
Катэгорыя:Цюркскія мовы
Мемфіскі ўніверсітэт

**Мемфіскі ўніверсітэт** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Мемфіс у штаце Тэнесі.

## Гісторыя 
Вучэльня была заснавана 10 верасня 1912 года як Заходне-Тэнесійская дзяржаўная нармальная школа. У 1941 годзе яна была перайменавана ў Мемфіскі дзяржаўны ўніверсітэт. У 1959 годзе ва ўніверсітэт былі залічаны першыя афраамерыканскія студэнты. Цяперашнюю назву ўніверсітэт атрымаў у 1994 годзе.

## Структура 
* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж бізнесу і эканомікі
* Каледж камунікацый і выяўленчага мастацтва
* Каледж адукацыі
* Каледж інжынерыі
* Каледж прафесійных і вольных даследаванняў
* Каледж медсястрынства
* Школа гасціннасці і курортнага менеджменту
* Школа камунікатыўных навук і расстройстваў
* Школа права
* Школа аспірантуры
* Школа грамадскага здароўя
* Школа музыкі
* Ганаровы каледж

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Тэнесі

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Тэнесі
Actias parasinensis

**Actias parasinensis** — від молей з сямейства .

## Арэал і экалогія 
Сустракаецца ў Бутане, Індыі, Тайландзе, Лаосе і В’етнаме.

Было зафіксавана, што лічынкі харчуюцца відамі .

Катэгорыя:Насякомыя Азіі
Катэгорыя:Паўлінавочкі
Канстытуцыйны рэферэндум у Гамбіі (1996)

8 жніўня 1996 года ў Гамбіі адбыўся рэферэндум па зацвярджэнні праекта новай канстытуцыі.

## Гісторыя 
22 ліпеня 1994 года абраны прэзідэнт краіны Дауда Джавара быў скінуты ў выніку ваеннага перавароту пад кіраўніцтвам Яя Джамэ. Пасля захопу ўлады лідар змоўшчыкаў, як старшыня Часовага кіруючага савета ўзброеных сіл, стаў фактычным кіраўніком дзяржавы, забараніўшы ўсю палітычную дзейнасць. Джамэ абяцаў насельніцтву вярнуцца да грамадзянскага кіравання цягам чатырох гадоў, але папярэдне павінна быць распрацавана новая канстытуцыя і праведзены прэзідэнцкія выбары.

Новая канстытуцыя, распрацаваная ваеннай хунтай, дазволіла шматпартыйныя выбары, неабмежаваную колькасць пяцігадовых прэзідэнцкіх тэрмінаў і знізіла ўзроставы цэнз для кандыдата ў кіраўнікі дзяржавы з 21 да 18 гадоў.

## Вынікі 
## Наступствы 
У жніўні 1996 года адбыліся прэзідэнцкія выбары, на якіх перамог Джамэ, хоць раней ён адмаўляў, што наогул будзе вылучаць сваю кандыдатуру і ўдзельнічаць у гонцы. У студзені 1997 года былі праведзены парламенцкія выбары, на якіх перамогу атрымаў Альянс за патрыятычную пераарыентацыю і стварэнне.

## Заўвагі 
Катэгорыя:Жнівень 1996 года
Катэгорыя:Падзеі 8 жніўня
Катэгорыя:Гісторыя Гамбіі
Катэгорыя:Палітыка Гамбіі
Боўкінская абарона

**Боўкінская абарона** — баі партызанскага атрада «Трынаццаць», часткі сіл 15-га партызанскага палка, 17-й партызанскай брыгады, атрада «Перамога», падраздяленняў іншых атрадаў супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў 5—18 кастрычніка 1943 года ў лесе каля вёскі Боўкі Быхаўскага раёна.

## Ход абароны 
У пачатку кастрычніка гітлераўцы, каб ачысціць свае прыфрантавыя тылы, накіравалі каля 25 000 карнікаў супраць партызан і мірных жыхароў, якія знаходзіліся пад аховай партызан у міжрэччы Проні і Дняпра. Партызаны занялі абарону ў Гарадзецкім урочышчы за 4 км на поўдзень ад вёскі Боўкі. Да 10 кастрычніка гітлераўцы не змаглі прарвацца ў лес. 11 кастрычніка праціўнік сіламі 707-й пяхотнай дывізіі, 747-га, 442-га, 118-га, 87-га грэнадзёрскага, 260-га артылерыйскага з прыдадзенымі ахоўнымі і сапёрнымі батальёнамі, авіяэскадрылляй бамбардыроўшчыкаў, уклініўся ў абарону партызан, заняў вёскі Боўкі, Ветранка, Дабужа, Смаліца, Александрова, Жалезінка і завяршыў акружэнне. Пасля баёў 14 кастрычніка полк «Трынаццаць» і большая частка цывільнага насельніцтва адышлі ў глыб лесу і занялі абарону за 3,5 км на паўднёвы усход ад вёскі Смаліца. Партызаны 15-га палка і падраздзяленняў іншых атрадаў прарваліся ў заходнім напрамку. Праціўнік бесперапынна атакаваў пазіцыі палка «Трынаццаць». У партызан скончыліся харчы, засталося мала боепрыпасаў. 18 кастрычніка яны з боем прарвалі кальцо акружэння і выйшлі ў паўднёва-ўсходнім напрамку. За час блакады полк «Трынаццаць» правёў больш за 20 баёў, знішчыў больш за тысячу карнікаў. Партызаны страцілі каля 300 чалавек забітымі. У баях вызначыліся батальёны пад камандаваннем М. І. Масквіна, І. Т. Мацяша, П. І. Звяздаева, партызанскага палка «Трынаццаць», атрад «Перамога» і іншыя.

## Памяць 
У гонар Боўкінскай абароны каля вёскі Дабужа ў 1966 годзе насыпаны Курган Бессмяротнасці.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Бітвы Другой сусветнай вайны з удзелам савецкіх партызан у Беларусі
Катэгорыя:Канфлікты 1943 года
Катэгорыя:Гісторыя Быхаўскага раёна
Катэгорыя:1943 год у Беларусі
Катэгорыя:Кастрычнік 1943 года
Пасольства Беларусі ў Чэхіі

**Пасольства Беларусі ў Чэхіі** (*Пасольства Рэспублікі Беларусь у Чэшскай Рэспубліцы*, ) — дыпламатычнае прадстаўніцтва Беларусі ў Чэхіі. Размешчана ў Празе па вуліцы Садкі, 626/17 (Sádky 626/17).

## Гісторыя 
Дыпламатычныя адносіны паміж Рэспублікай Беларусь і Чэшскай Рэспублікай устаноўлены 5 студзеня 1993 года. З мэтай актывізацыі беларуска-чэшскіх адносін як у палітычнай, так і гандлёва-эканамічнай сферах у 1994 годзе Беларусь і Чэхія адкрылі пасольствы ў Празе і Мінску.

У 2006 годзе ў пасольства Беларусі ў Празе не пусцілі былога прэзідэнта Чэхіі Вацлава Гавела, які браў удзел у заснаванні грамадскага аб’яднання «Грамадзянская Беларусь» у 2005 годзе.

22 кастрычніка 2015 г. Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Чэшскай Рэспубліцы Курдзюкоў В. М. уручыў Даверчыя граматы Прэзідэнту Чэшскай Рэспублікі М. Земану.

У час прэзідэнцкіх выбараў 2020 года на ўчастку 115, створаным пры пасольстве, паводле афіцыйных вынікаў з вялікім адрывам перамагла Святлана Ціханоўская. 20 верасня 2021 года ўказам Лукашэнкі Валерый Курдзюкоў вызвалены быў вызвалены ад пасады Надзвычайнага і Паўнамоцнага Пасла Рэспублікі Беларусь у Чэшскай Рэспубліцы.

## Надзвычайныя і Паўнамоцныя Амбасадары Рэспублікі Беларусь у Чэшскай Рэспубліцы 
* 1994—1994 — Міхаіл Апанасавіч Марыніч
* 1995—1997 — Мікалай Рыгоравіч Вайцянкоў
* 1997—2002 — Уладзімір Пятровіч Бельскі
* 2010—2015 — Васіль Міхайлавіч Марковіч
* 2015—2021 — Валерый Мікалаевіч Курдзюкоў

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Беларуска-чэшскія адносіны
Чэхія
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Прагі
Катэгорыя:1994 год у Беларусі
Катэгорыя:1994 год у Празе
Грузіна-італьянскія адносіны

**Грузіна-італьянскія адносіны** — двухбаковыя дыпламатычныя адносіны паміж Грузіяй і Італіяй, усталяваныя 11 мая 1992 года. Абедзве краіны з’яўляюцца паўнапраўнымі членамі Савета Еўропы.

## Гандлёва-эканамічныя сувязі 
Італія з’яўляецца дзясятым па маштабе тавараабароту гандлёвым партнёрам Грузіі. У 2016 годзе тавараабарот паміж краінамі дасягнуў адзнакі ў 335 млн дол. Грузінскі экспарт склаў $ 72 млн, а італьянскі — $263 млн.

## Культурная сфера 
У 2006 годзе ў Тбілісі было заснавана аддзяленне Таварыства Дантэ Аліг’еры, мэтай якога з’яўляецца папулярызацыя італьянскай мовы і культуры ў Грузіі. У 2010 годзе ў Рыме ў парку Віла Баргезэ на алеі быў адкрыты помнік вядомаму грузінскаму паэту XII стагоддзя Шата Руставелі

## Канфлікт 2008 года 
Падчас Паўднёваасецінскай вайны 2008 года, 8 жніўня, была апублікавана заява італьянскага ўрада, у якой гаварылася:
«У цеснай каардынацыі са сваімі еўрапейскімі і атлантычнымі партнёрамі ўрад Італіі з сур’ёзнай занепакоенасцю сочыць за крызіснай сітуацыяй, якая склалася ў Паўднёвай Асеціі... Італія заклікае ўсе бакі неадкладна пакласці канец гвалту і спыніць ваенныя дзеянні. Італьянскі ўрад настойліва рэкамендуе аднавіць перамовы аб мірным урэгуляванні канфлікту з належнай павагай да суверэнітэту і тэрытарыяльнай цэласнасці Грузіі». 
Пазней, 10 жніўня, міністры замежных спраў Францыі, Фінляндыі і Італіі запатрабавалі пачаць мірныя перамовы для ўрэгулявання сітуацыі на Каўказе. У інтэрв’ю ад 11 жніўня газеце La Stampa прадстаўнік італьянскага міністэрства замежных спраў распавёў аб удзеле Сільвіа Берлусконі, прэм’ер-міністра Італіі, у мірным працэсе па Паўднёвай Асеціі. Пазней сам Берлусконі заявіў, што ў гэтым канфлікце падтрымлівае Расію. Аднак Рым не прызнаў ні Паўднёвую Асецію, ні Абхазію.

## Заўвагі 
Катэгорыя:Двухбаковыя адносіны Грузіі
Катэгорыя:Знешняя палітыка Італіі
Міхал Чарноцкі (інжынер)

**Міхал Чарноцкі** (; каля 1880 — , Варшава) — інжынер камунікацый, буйны землеўладальнік.

## Біяграфія 
Са шляхецкага роду Чарноцкіх герба «Ліс-Бзура». Нарадзіўся каля 1880 года ў сям’і Люцыяна Баляслава Чарноцкага (~1848-1905) і Алены з Бароўскіх.

## Сям’я 
Быў жанаты, але бяздзетны.

Катэгорыя:Чарноцкія герба «Ліс»
Сезон 2004/2005 «Бярэзіны» Барысаў

У сезоне 2004/2005 жаночы баскетбольны клуб «Бярэзіна-БДУФК» з Барысава прымаў удзел у наступных турнірах:
* Чэмпіянат Беларусі 2004/2005 ( ** 2 месца**),
* Кубак Беларусі 2004 ( **3 месца**).

## Склад каманды 
*  Эліна Лапухіна
*  Алена Матусевіч
*  Аляксандра Хацяноўская
*  Наталля Краўчук
*  Ганна Зубрыцкая
*  Анастасія Раманава
*  Наталля Стальмаховіч
*  Вікторыя Гарэльчык
*  Юлія Шчарбакова
*  Вольга Арлова
*  Людміла Папова
*  Вольга Трафімава

## Трэнеры каманды 
*  Рыгор Калента (галоўны трэнер)

## Гл. таксама 
* Сезон 2003/2004 «Бярэзіны» Барысаў
* Сезон 2005/2006 «Бярэзіны» Барысаў

## Спасылкі 
* Быстрее, выше…

2004/2005
Бярэзіна-БДУФК Барысаў
Чопі

**Чопі** (саманазва *Bacopi*) — усходнеафрыканскі народ. Насяляе поўдзень Мазамбіка. Агульная колькасць (2023 г.) — 1 156 000 чалавек.

Чопі маюць агульнае паходжанне з тонга. З XVI ст. яны падтрымлівалі шчыльныя сувязі з партугальцамі, з'яўляліся гандлёвымі пасрэднікамі паміж імі і народамі ўнутраных раёнаў Афрыкі, служылі ў партугальскіх узброеных фарміраваннях. У 1895 г. партугальцы дапамаглі чопі адбіць напад войска нгоні і тсонга. 

Галоўнымі заняткамі здаўна былі ручное земляробства і рыбалоўства. Пасрэдніцкі гандаль знаходзіўся ў руках родавых правадыроў, улада якіх перадавалася па спадчыне. У нашы дні значная частка чопі жыве ў гарадах, працуе ў промысловасці і сферы у сферы абслугоўвання. 

Большасць вернікаў спавядае каталіцызм. Тым не меней, захавалася вера ў чарадзейства, духаў продкаў і прыроды. 

Культура чопі адметна сваім музычным мастацтвам, асабліва *тымбіла*, ксілафонавымі аркестрамі, дзе галоўную ролю адыгрывае драўляны музычны інструмент *мвенджэ*. У склад аркестра звычайна ўваходзяць ад 5 да 30 музыкантаў рознага полу і ўзросту. 

## Спасылкі 
* Documenting the Chopi people's connection to nature
* Music at heart: Timbila Orchestra of the Chopi people
* Sara Morais Os tempos do M’saho: práticas de construção de memória e processo de patrimonialização em Moçambique
* Brian Hogan LOCATING THE CHOPI XYLOPHONE ENSEMBLES OF SOUTHERN MOZAMBIQUE

Катэгорыя:Народы банту
Катэгорыя:Народы Мазамбіка
Сторм Хантэр

**Сторм Хантэр** (, у дзявоцтве **Сандэрс**, ; нар.  года, Ракгемптан) — аўстралійская тэнісістка, якая спецыялізуецца на гульні ў парах. Пераможца аднаго турніру Вялікага шлема ў змяшаным парным разрадзе (Адкрыты чэмпіянат ЗША 2022), фіналістка аднаго турніру Вялікага шлема ў жаночым парным разрадзе (Уімблданскі турнір 2023), пераможца сямі турніраў WTA ў парным разрадзе, фіналістка Кубка Білі Джын Кінг (2022) у складзе зборнай Аўстраліі.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў 1994 годзе ў сям’і вайскоўцаў: і бацька, Майкл, і маці Джэнін, служылі ў ВМС Аўстраліі. Брат Сторм, Бейдэн, таксама паступіў на ваенную службу (у сухапутныя войскі). Доўгі час была ў рамантычных адносінах з Лахлінам Хантэрам; вяселле адбылося ў лістападзе 2022 года. У далейшым выступала пад прозвішчам мужа.

Тэнісам зацікавілася ў 6 гадоў, пабачыўшы гэтую гульню па тэлевізары, і папрасілася вучыцца.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Тэнісісткі Аўстраліі
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату ЗША па тэнісе ў змяшаным парным разрадзе
Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 года
Барбара Крэйчыкава

**Ба́рбара Крэ́йчыкава** (; ) — чэшская тэнісістка; пераможца аднаго турніру Вялікага шлема ў адзіночным разрадзе (Адкрыты чэмпіянат Францыі-2021); уладальніца кар’ернага Вялікага шлема ў жаночым парным разрадзе (агулам сем тытулаў); пераможца трох турніраў Вялікага шлема ў міксце; чэмпіёнка Алімпійскіх гульняў 2020 года ў парным разрадзе; пераможца аднаго Падагульняючага турніру WTA ў парным разрадзе (2021); пераможца 23 турніраў WTA (з іх шэсць у адзіночным разрадзе); уладальніца Кубка Федэрацыі (2018) у складзе нацыянальнай зборнай Чэхіі; былая першая ракетка свету ў парным рэйтынгу.

У юніёрах: пераможца трох юніёрскіх турніраў Вялікага шлема ў парным разрадзе; фіналістка аднаго юніёрскага турніру Вялікага шлема ў парным разрадзе (Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі-2013); былая трэцяя ракетка свету ў юніёрскім рэйтынгу.

## Агульная інфармацыя 
Барбара ў тэнісе з шасці гадоў; улюбёныя пакрыцці — хард і грунт.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Тэнісісткі Чэхіі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па тэнісе
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Чэхіі
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2020 года
Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 года
Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 года
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Аўстраліі па тэнісе ў жаночым парным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Аўстраліі па тэнісе ў змяшаным парным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Францыі па тэнісе ў жаночым адзіночным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Францыі па тэнісе ў жаночым парным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Францыі па тэнісе ў парным разрадзе сярод дзяўчат
Катэгорыя:Пераможцы Уімблданскага турніру ў жаночым парным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Уімблданскага турніру ў парным разрадзе сярод дзяўчат
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату ЗША па тэнісе ў парным разрадзе сярод дзяўчат
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату ЗША па тэнісе ў жаночым парным разрадзе
Катэгорыя:Уладальнікі Кубка Федэрацыі (тэніс)
Беатрыс Адад Мая

**Беатрыс Адад Мая** (; нар.  года, Сан-Паўлу, Бразілія) — бразільская прафесійная тэнісістка; фіналістка аднаго турніру Вялікага шлема ў парным разрадзе (Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі-2022) разам з Ганнай Данілінай; пераможца сямі турніраў WTA (з іх тры ў адзіночным разрадзе).

## Агульная інфармацыя 
Беатрыс пачала займацца тэнісам ва ўзросце пяці гадоў. Валодае двухручным ударам злева з рабочай рукі.

## Спартыўная кар’ера 
У юніёрскім рэйтынгу Адад Мая дасягнула максімальна 15-га месца. Першы тытул у дарослай кар’еры выйграла ў 2010 годзе на парным 10-тысячніку з цыклу ITF. Першы падобны турнір у адзіночным разрадзе выйграла ў кастрычніку 2011 года. У лютым 2012 года Беатрыс згуляла першы матч за зборную Бразіліі ў розыгрышы Кубка Федэрацыі. У лютым 2013 года адбыўся яе дэбют у асноўных спаборніцтвах WTA-тура, калі Адад атрымала спецыяльнае запрашэнне на турнір у Фларыянопалісе. У лютым 2015 года яна на яшчэ адным турніры ў Бразіліі — у Рыа-дэ-Жанэйра ўпершыню прайшла ў чвэрцьфінал узроўню WTA-тура. У красавіку таго ж года ў пары з суайчынніцай Паулай Крысцінай Гансалвес яна выйграла першы тытул у туры на парных спаборніцтвах у Багаце. У лістападзе 2016 года Адад Мая выйграла запар два 50-тысячнікі з цыклу ITF, што праводзіліся ў ЗША.

;Допінгавы скандал
У ліпені 2019 года Адад Мая была адхілена ад спаборніцтваў. Яе допінг-проба, узятая падчас спаборніцтваў у Багаце, дала станоўчы вынік. У мачы бразільянкі былі знойдзены селектыўныя мадулятары андрагенных рэцэптараў, якія забаронены WADA.

;Вяртанне пасля дыскваліфікацыі
Вяртанне на корт адбылося праз год. У верасні 2020 года Адад Мая згуляла на 25-тысячніку ITF у Партугаліі і змагла выйграць яго. Восенню яна ў цэлым выйграла чатыры тытулы на невялікіх турнірах з цыклу ITF. У верасні 2021 года бразільянка выйграла два тытулы на 60-тысячніках ITF, якія праводзіліся ў Швейцарыі.

## Выніковае месца ў рэйтынгу WTA паводле гадоў 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Тэнісісткі Бразіліі
Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 года
Катэгорыя:Тэнісісты, дыскваліфікаваныя за парушэнне антыдопінгавых правіл
Мангольская пляма

**Мангольская пляма** — сіняватая афарбоўка скуры ў галіне крыжа, радзей ягадзіц або сцёгнаў, звязаная з заляганнем пігмента меланіну ў . Разнавіднасць невуса. Назва звязана з тым, што падобныя плямы былі ўпершыню апісаны ў нованароджаных мангалоідаў, хоць яны сустракаюцца і ў дзяцей іншых рас.

## Апісанне 
«Мангольскія плямы» выразна бачныя ў выглядзе лакалізаванай плямы адразу пасля нараджэння. Праходзяць на 12-24-ы месяц, зрэдку ў слабым выглядзе застаюцца ў дарослых. Выяўляюцца ў галіне крыжа, маюць светла сіняе адценне колеру. Памер вобласці «мангольскіх плям» ад невялікай манеты да 6-10 см у дыяметры.

## Распаўсюджанне 
Іх маюць 90 % мангольскіх гадавалых дзяцей, але да 10 гадоў гэтыя плямы застаюцца толькі ў 6 %. «Мангольскія плямы» сустракаюцца і ў Еўропе, хоць і вельмі рэдка (напрыклад, у Балгарыі 0,6 %). Распаўсюджаныя ў карэйцаў, японцаў, кітайцаў, в’етнамцаў, афрыканцаў на поўдзень ад Сахары, кіргізаў, казахаў, інданезійцаў, філіпінцаў, айнаў, эскімос і індзеец Паўночная Амерыка, а таксама ў расіян мангалоіднага паходжання: якутаў, буратаў, калмыкаў, тувінцаў, хакасаў, і інш..

Даследаванне, праведзенае ў 2006 годзе ў Ізміры, Турцыя, паказала, што 26 % нованароджаных мелі радзімую пляму. Было адзначана, што распаўсюджанасць складае 20 % і 31 % у хлопчыкаў і дзяўчынак, адпаведна. У даследаванні таксама паведамляецца, што ні адно дзіця, якое нарадзілася са светлымі валасамі, не мела адзнакі, а 47 % дзяцей з цёмнымі валасамі мелі іх.

## Лячэнне 
Не патрабуецца. Мангольская пляма з’яўляецца прыроджаным дабраякасным невусам і ў пераважнай большасці выпадкаў знікае да наступлення падлеткавага ўзросту. Для мангольскай плямы не апісана ні аднаго выпадку злаякаснага перараджэння.

## У міфалогіі 
Сярод манголаў прынята называць гэтыя адзнакі «плямамі Чынгісхана». У кіргізаў — сінякі ад маці-аленіхі. Бураты называлі мангольскую пляму «мэнгэ» і верылі, што чым больш пляма, тым больш дабраславення ў дзіцяці ад нябеснага захавальніка. У калмыкаў і казахаў называюць яго пазнакай Тэнгры, бажаства Неба, якое таксама дабраслаўляе нованароджаных. У шэрагу іншых цюркскіх народаў, бажаство Тэнгры сваёй рукой дапамагае дзіцяці зрабіць першы ўздых, шлёпаючы яго па ягадзіцах, у якутаў гэтую ролю выконвае багіня Айыысыт.

## Літаратура 
* *Этинген Л. Е.*. Чем мужчина отличается от женщины: Очерки сравнительной анатомии. — М.: АСТ-Пресс, 2012. — С. 318. ISBN 978-5-462-01302-7.

Катэгорыя:Народы Азіі
Катэгорыя:Антрапалогія
Катэгорыя:Дэрматалогія
Uraba lugens

**Uraba lugens** — від лускакрылых сямейства , шкоднік эўкаліпту. Жыве ў Аўстраліі. Вядомы найперш тым, што на лічынкавай стадыя носіць на сваёй галаве стос папярэдніх абалонак галавы.

## Апісанне 
Вусень афарбаваны ў чорны і жоўты колер, мае доўгія валасінкі з кнідацытамі. Пасля лінькі пазбаўляюцца ад хітынавай абалонкі, акрамя яе галаўной часткі, якая застаецца зверху сапраўднай галавы, і так праз некалькі лінек у вусеняў утвараецца стос галоў (да 5-ці галоў), каб абараняцца ад прадстаўнікоў надсямейства , якія цэляцца колюча-смактальным ротавым апаратам прама ў галаву. Ад іншых драпежнікаў абараняецца альбо з’едлівай зялёнай вадкасцю, альбо выкідваючы кішкі, падобна галатурыям. Імага маюць цёмна-шэрыя пярэднія крылы з чорнымі папярочнымі лініямі і плямамі, часам шырокай карычневай паласой па цэнтры, а колер задніх крылаў блізкі беламу, краі крылаў апушаныя. Вусы перыстыя.

Катэгорыя:Матылі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1863 годзе
Сезон 2003/2004 «Алімпіі» Гродна

**Сезон 2003/2004 жаночага баскетбольнага клуба «Алімпія»** быў 12-м сезонам у гісторыі існавання клуба.

## Склад 
Да удзелу ў Балтыйскай лізе былі залучаныя наступныя баскетбалісткі:

## Трэнеры 
*  Яўген Елісееў (галоўны трэнер, да студзеня 2004 года)
*  Аляксандр Шымкавяк (галоўны трэнер, са студзеня 2004 года)

## Спасылкі 
* БАЛТИЙСКАЯ ЛИГА. На старте белорусское трио
* Александр Шимковяк: пока сильнее мы не стали

2003/2004
Алімпіі Гродна
Катэгорыя:2003 год у Гродне
Катэгорыя:2004 год у Гродне
Gymnadenia rhellicani

**Gymnadenia rhellicani** — еўрапейскі від архідэй.

## Апісанне 
*Gymnadenia rhellicani* мае вышыню 5 — 22 см, гэта расліна са шчыльнымі шарападобнымі і цыліндрычнымі суквеццямі з чырвона-карычневымі да шакаладна-карычневых кветак з шакаладным водарам. Некаторыя расліны, асабліва на поўдні арэала віду, маюць прыкметна больш бледныя кветкі.

## Распаўсюджанне 
*Gymnadenia rhellicani* расце ў Альпах і Карпатах на вышыні 1000—2800 метраў.

## Сістэматыка 
Від быў апісаны як асобны від у 1990 годзе Хервігам Тэпнерам і Эрыхам Кляйнам, якія адзначылі, што ён быў дыплоідным і размнажаўся палавым шляхам, у адрозненне ад астатняй больш шырокай групы , якая з’яўляецца поліплоіднай і апаміктычнай. У той час усе гэтыя таксоны ўваходзілі ў род *Nigritella*, але пазней від быў уключаны ў род . Відавы эпітэт «*rhellicanus*» ушаноўвае памяць Ёханэса Рэлікануса, які ў 1536 годзе зрабіў самае ранняе апісанне віду, вядомае аўтарам .

Катэгорыя:Ядрушка