Балтыйскі бурштын

, дзе выяўляецца бурштын.]]
**Балтыйскі бурштын** (міжнародная геалагічная назва **«сукцыніт»**) — выкапнёвая смала, сыравіна для вырабу ювелірных упрыгожванняў 

## Узрост 
Узрост балтыйскага бурштыну ацэньваецца ў 44 млн гадоў (эацэнавая эпоха палеагенавага перыяду).

* У выніку параўнальнага аналізу ўзросту розных відаў бурштыну былі атрыманы наступныя дадзеныя (у млн гадоў):
** Дамініканскі (Дамініканская Рэспубліка) — 15—40
**  (Ч’япас) — 22—26
** Балтыйскі — каля 40
** Hat Creek (Брытанская Калумбія, Канада) — 50—55
** Камбейскі (Гуджарат, Індыя) — 52—55
** Канадскі (Альберта, Манітоба) — 70—80
**  (ЗША) — 65—95
** Бірманскі (М’янма) — 97—105
** Таймырскі (Сібір, Расія) — 78—115
** Іспанскі (Алава, San Just) — 100—115
**  (Францыя) — 100—105
** Іспанскі (Іспанія) — 100—125
** Ліванскі (Ліван) — 130—135

## Гісторыя вывучэння 
З моманту яго адкрыцця чалавекам, бурштын служыў у якасці ўпрыгажэння і лекавага сродку.

З бурштыну ў XVII стагоддзі з дапамогай перагонкі была ўпершыню атрымана бурштынавая кіслата. Солі і эфіры бурштынавай кіслаты называюцца сукцынатамі ( — бурштын). Паколькі балтыйскі бурштын на 3-8 % складаецца з бурштынавай кіслаты, то яго таксама называюць сукцыніт.

Да сярэдзіны XIX стагоддзя ўвесь балтыйскі бурштын лічыўся *марскім бурштынам* або *марскім каменем*, таму што яго збіралі непасрэдна ў моры або на ўзбярэжжы. У пясчаных дзюнах праходзілі неглыбокія кар’еры, але арганізаваная сістэматычная распрацоўка не праводзілася. Адрозніваць *берагавы бурштын* (выкінуты на бераг разам з багавіннем) і *вылаўлены*.

З 1850-х гадоў навукоўцы лічылі, што крыніцай бурштыну з’яўлялася смала адзінага віду дрэў, хвоі , вымерлай яшчэ ў дагістарычныя часы. Гэта дрэва было апісана па кавалачках кары, выяўленых у бурштыне. Аднак праведзеныя ў 1980-х гадах даследаванні даказалі, што крыніцай бурштыну былі некалькі відаў раслін. Было падлічана, што старажытныя лясы вырабілі больш за 100 000 тон балтыйскага бурштыну. Нядаўнія даследаванні на падставе  (FTIR) і аналізу бурштыну і смалы сучасных жывых дрэў дазволілі зрабіць выснову, што яны паходзяць ад іглічных раслін сямейства . Адзіным сучасным прадстаўніком гэтага сямейства з’яўляецца , які расце толькі ў Японіі, аднак вядомы ў выкапнёвым стане з тэрыторыі ўсёй Еўразіі, і нават з Грэнландыі.

## Структура 
Балтыйскі бурштын (сукцыніт) не з’яўляецца поўным палімераў, бо не складаецца з мноства «манамерных звёнаў». Макрамалекулярная структура — макрамалекулярная сетка з папярочнымі сувязямі, поры якой (свабодныя прасторы) запоўненыя кампанентамі малекулярнай структуры (напрыклад, мона — і сесквітэрпенамі). Складаная хімічная структура балтыйскага бурштыну можа быць названая супрамалекулярнай. Такая структура робіць будову бурштыну больш кампактнай, жорсткай і больш устойлівай да знешніх фактараў. Яна таксама спрыяе добрай захаванасці раслінных і жывёльных інклюзаў у бурштыне.

## Фаўна балтыйскага бурштыну 
а).]]

Шматлікія вымерлыя роды і віды раслін і жывёл знаходзілі і знаходзяць у Балтыйскім бурштыне. Ён уключае самую вялікую па відавай разнастайнасці выкапнёвую фаўну насякомых. У прыватнасці, з балтыйскага бурштыну вядома 434 віды жукоў (па стане на 2013 год). Раслінныя рэшткі нешматлікія і складаюць усяго 0,4 % ад агульнай колькасці уключэнняў. Часцей за ўсё прадстаўлены часцінкі драўнянай тканіны і кары. Часам у бурштыне можна ўбачыць засохлыя кветкі, рэшткі лісця, ігліцу, галінкі і плады. Каля 90 % жывёльных інклюзаў складаюць насякомыя, сярод іх больш за палову — гэта двухкрылыя (, , ). Сярод вельмі нешматлікіх пазваночных, знойдзеных у Балтыйскім бурштыне, былі  і .

**Некаторыя таксоны, апісаныя з балтыйскага бурштыну:**

*  Gibson, 2009
*  Skalski, 1995
*  Gibson, 2009
*  Sosiak, Borowiec & Barden, 2022
*  (Carpenter) Engel, 1995
* 
*  Engel, 1995
*  Kozlov, 1987
* 
*  Kuznezov, 1941
*  Gibson, 2009
Файл:Brevivulva electroma (frontolateral head).jpg| — наезнік ()
Файл:Metapelma archetypon.jpg| — наезнік ()
Файл:Neanaperiallus masneri.jpg| — наезнік ()

## Прыкметы сапраўднасці 
Прыклад індыкатарных прыкмет сапраўднасці *балтыйскага бурштыну*:

* дробныя ўключэнні памерам ад 0,5 да 1 мм — валасінкі дуба або валокны драўніны ;
* дэтрыт і мікрадэтрыт з часціцамі прамежкавага распаду, размеркаваны нераўнамерна і заўсёды ўздоўж ліній смолацячэнняў;
* мінеральныя ўключэнні з фрагментаванай структурай і аб’ёмам паміж пластамі бурштыну ў выглядзе тонкай чорнай плёнкі;
* уключэнне пылку і інш.

У *імітацыях* мікрадэтрыт, дробныя ўключэнні валокнаў драўніны дуба, пылку, мінералаў, а таксама «паветранага планктону» і інш. арганізмаў з фрагментаванай структурай адсутнічаюць.

*Балтыйскі бурштын*: распаленая іголка пранікае з цяжкасцю; адшліфаваны бурштын дэманструе флуарэсцэнцыю; нізкая ўдзельная вага (1,050-1,096 г/см³). *Імітацыі*: распаленая іголка пранікае з лёгкасцю; няма флуарэсцэнцыі; высокая ўдзельная вага.

## Літаратура 
* *Костяшова З.* Балтийский самоцвет // Наука и жизнь : журнал. — 1999. — № 5. Архивировано 14 декабря 2016 года.
* 
* 
* *Савкевич С. С.* Янтарь. — Л.: Недра, Ленинградское отделение, 1970. — 191 с. — 1700 экз.
* *Фащук Д. Я.* Морской ладан // «Химия и жизнь», 2005 : Журнал. — № 3. — С. 54—59. (недоступная ссылка)
* 
* *Яблоков-Хнзорян С. М.* Насекомые в янтаре // «Природа» : Журнал. — 1961. — № 3. — С. 57—60.
** *Grimaldi D. A.* Amber. Window to the Past. — Harry N. Abrams, Inc. Publ. A.M.N.H., 1996.
** *Larsson S.G.* Baltic Amber — a Palaeobiological Study (англ.) // Entomonograph : Журнал. — 1978. — Vol. 1. — P. 1—192.
* *Poinar G. O., Jr.* Life in amber. — Stanford, CA: Stanford Univ. Press, 1992. — 350 p.
* *Weitschat W., Wichard.* Atlas der Pflanzen und Tiere im Baltischen Bernstein. — Munich: Verlag F. Pfeil, 1998. — 256 p.

## Спасылкі 
* Рожков Владимир. Фотографии жуков из балтийского янтаря
* Кирейчук А. Г. Жуки в янтаре
* Кирейчук А. Г. & В. Вайтшат (W. Weitschat) Жуки рода Cupes Fabricius, 1801 в балтийском янтаре

Катэгорыя:Вырабныя камяні
Катэгорыя:Біямінералы
Катэгорыя:Балтыйскае мора
Катэгорыя:Эацэн
Катэгорыя:Бурштын