open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Крыштоф Весялоўскі

**Крыштоф Весялоўскі** (? — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Падстолі (1600—1604), стольнік (1604—1620) і крайчы вялікі літоўскі (1620—1622), маршалак надворны літоўскі (1622—1635) і вялікі літоўскі (з 1635).

Трымаў Мельніцкае, Тыкоцінскае і Суражскае староствы, адміністратар Гарадзенскай эканоміі.

## Біяграфія 
Прадстаўнік шляхецкага роду Весялоўскіх герба «Агеньчык» зменены, сын Пятра, таксама маршалка вялікага літоўскага, і Соф’і з Любамірскіх.

[міні|злева|150px|Аляксандра з [Сабескія|Сабескіх. Невядомы мастак, XVII ст.]]

Займаў шэраг дзяржаўных пасадаў, у тым ліку цівуна віленскага, гараднічага гарадзенскага і ляснічага новагародскага. Неаднаразова абіраўся паслом на соймы, іхні маршалак у 1609 і 1618 гадах.

Удзельнічаў у войнах з Масковіяй, Швецыяй і Асманскай імперыяй. Браў удзел у выправе на Швецыю ў 1598 годзе, у часе якой ягоны карабель пацярпеў крушэнне.

Прыхільнік Жыгімонта Вазы, падчас рокашу Зебжыдоўскага (1606—1609) актыўна яго падтрымліваў. Сойм 1620 года прызначыў яго камісарам для размежавання Падляшскага і Берасцейскага ваяводстваў.

Фундаваў кляштар брыгітак у Горадні, а таксама касцёлы ў Лунне, Квасах, Завадарах і інш. Заснаваў шпіталь для жаўнераў у Тыкоціне.

У шлюбе з Аляксандрай Марыянай Сабескай дзяцей не меў, выхоўваў прыёмную дачку і сваячку Грызельду з Вадынскіх (жонка Яна Станіслава Сапегі, захаваўся яе партрэт).

## Літаратура 
* 
* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 4. — Мінск, 1997

Крыштоф
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Маршалкі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Маршалкі надворныя літоўскія
Катэгорыя:Крайчыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Падстоліі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Стольнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Адміністратары Гарадзенскай эканоміі
Катэгорыя:Цівуны віленскія
Катэгорыя:Маршалкі Сойма Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Гараднічыя гарадзенскія
Катэгорыя:Старосты мельніцкія
Катэгорыя:Старосты тыкоцінскія
Станіслаў Эрнэст Дэнгаф

**Станіслаў Эрнэст Дэнгаф** (каля 1673, Касцежына Паморскага ваяводства — 2 жніўня 1728, Гданьск) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, Рэчы Паспалітай. Лоўчы вялікі літоўскі (з 1697), гетман польны літоўскі (з 1709), мечнік вялікі каронны (1704—1721), ваявода полацкі (з 1721).

Меў маёнткі ў Сандамірскім ваяводстве, палацы ў Гданьску і Варшаве, трымаў шматлікія староствы, у тым ліку Мазырскае.

## Біяграфія 
міні|130px|злева|С. Э. Дэнгаф, XVIII ст.

Прадстаўнік шляхецкага роду Дэнгафаў гербу ўласнага «Дзік», сын Уладзіслава і Канстанцыі са Слушкаў. Навучаўся ў піярскім калегіюме ў Варшаве, падарожнічаў па Германіі і Францыі.

Удзельнічаў у абранні каралём і вялікім князем Аўгуста Моцнага (1697), спрыяў яму ў барацьбе са Станіславам Ляшчынскім. У 1702—1717 маршалак Сандамірскай канфедэрацыі, якая падтрымлівала Аўгуста Моцнага. Браў удзел у бітвах са шведамі пад Варшавай (31 ліпеня 1705) і з прыхільнікамі Станіслава Ляшчынскага пад Калішам (29 кастрычніка 1706). Захаваў вернасць Аўгусту Моцнаму па ягоным адрачэнні ад стальца і выезду з краіны.

Па вяртанні Аўгуста Моцнага атрымаў прызначэнне на пасаду гетмана польнага літоўскага. Недастатковая, на думку С. Э. Дэнгафа, ацэнка ягоных заслугаў прывяла да пагаршэння адносінаў з каралём і вялікім князем, але ён працягваў служыць Аўгусту Моцнаму, уціскаў прыхільнікаў Станіслава Ляшчынскага ў Вялікім Княстве Літоўскім.

Па скасаванні ў 1717 Сандамірскай канфедэрацыі страціў уплывовае становішча ў краіне. Незадаволены палітыкай Аўгуста Моцнага, скіраванай на змяншэнне войска Вялікага Княства Літоўскага, перайшоў на бок сваіх былых супраціўнікаў. У апазіцыі каралю і вялікаму князю да 1721, каб супрацьдзейнічаць яму, дапамагаў зрываць соймы.

У першым шлюбе з Янай Дэнгаф меў дачку Канстанцыю, другі шлюб з Марыяй Соф’яй Сяняўскай быў бяздзетным.

## Літаратура 
* 

Станіслаў Эрнэст
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Гетманы польныя літоўскія
Катэгорыя:Ваяводы полацкія
Катэгорыя:Мечнікі вялікія каронныя
Катэгорыя:Лоўчыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты мазырскія
Катэгорыя:Пахаваныя ў Чэнстахове
Витебский Курьер

**Витебский Курьер** — грамадска-палітычная газета Віцебска. У 1995 годзе змяняла назву на «Витебский Курьер М». Выходзіла з 1990 да жніўня 2008 года на рускай і беларускай мовах. Пасля аднаўлення і перарэгістрацыі ў Расіі выходзіць з 18 верасня 2009 года па сённяшні дзень. Асвятляе грамадска-палітычнае, эканамічнае і культурнае жыццё Віцебска і вобласці.

Друкуе матэрыялы па гісторыі Віцебшчыны, нататкі пра славутых землякоў. Змяшчае навіны рэспубліканскага і міжнароднага ўзроўню.

## Забароны 
Улады ўвесь час рабілі праблемы для газеты «Витебский Курьер».

У канцы жніўня 2020 года па загаду Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь доступ на сайт выдання http://vkurier.by у краіне быў абмежаваны за асвятленне рэсурсам пратэстаў у Беларусі.

У студзені 2022 года інтэрнет-рэсурсы «Віцебскага кур’ера» былі ўнесены ў Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў.

## Гл. таксама 
*Цэнзура ў Беларусі

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
*  Історія появи, становлення та розвитку газети «Вітебський кур'єр» /  // .&nbsp;— 2011.&nbsp;— №&nbsp;3 (55).&nbsp;— С. 16–21.
*  Газета «Вітебський кур'єр» (2009—2011) як приклад недержавної преси в Білорусі /  // .&nbsp;— 2011.&nbsp;— №&nbsp;4 (56).&nbsp;— С. 71–77.

## Спасылкі 
* Сайт выдання
* Люстэрка сайта

Катэгорыя:Газеты на рускай мове
Катэгорыя:Газеты Беларусі
Катэгорыя:Газеты Віцебска
Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі
Катэгорыя:Газеты на беларускай мове
Катэгорыя:З’явіліся ў 1990 годзе
Катэгорыя:1990 год у Віцебску
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Вольная прэса Усходняй Еўропы»
Ян Станіслаў Сапега

**Ян Станіслаў Сапега** (,  — , ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Падстолі вялікі літоўскі (1611—1617), маршалак надворны літоўскі (1617—1621) і вялікі літоўскі (з 1621); староста слонімскі (з 1605).

## Біяграфія 
[thumb|злева|150px|Грызельда з [Вадынскія|Вадынскіх. Невядомы мастак, XVII ст.]]

Паходіў з чарэйска-ружанскай лініі магнацкага роду Сапегаў герба «Ліс», сын Льва Сапегі, канцлера вялікага літоўскага, і Даратэі Фірлей (з роду Збаражскіх). Меў братоў Крыштафа Міхала і Казіміра Льва.

Навучаўся ў Віленскай акадэміі, езуіцкім калегіуме ў Брунсбергу, Вюрцбургскім, Падуанскім, Балонскім універсітэтах.

8 жніўня 1618 г. Я. С. Сапега падпісвае прывілей на заснаванне побач з Друяй новага горада пад назвай **Сапежын**, разлічваючы ператварыць яго ў значны рамесны, гандлёвы і абарончы пункт. Сапежын атрымаў магдэбургскае права.

Браў удзел у выправе Жыгімонта Вазы на Смаленск, а таксама ў вайне супраць Швецыі (з 1625), дзе аднак не выявіў ваеннага майстэрства.

Неаднаразова абіраўся паслом на соймы. У 1612—1613 выконваў дыпламатычныя даручэнні Рэчы Паспалітай у Італіі. У 1630 знаходзіўся пры імператарскім двары ў Вене.

У 1633 г. пасля смерці бацькі становіцца спадкаемцам Ружанскага палаца, але праз два гады памірае.

Двойчы браў шлюб: першай жонкай была Ганна Схаластыка з Хадкевічаў, другой — Грызельда з Вадынскіх.

## Літаратура 
* 
* 

Ян Станіслаў
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Маршалкі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Маршалкі надворныя літоўскія
Катэгорыя:Падстоліі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты слонімскія
Магшот

**Магшот** — фатаграфічны партрэт, які робіцца пасля арышту. Мэта магшота — дазволіць праваахоўным органам мець фатаграфічную справаздачу аб арыштанце, каб забяспечыць ідэнтыфікацыю ахвярамі і следчымі. Большасць магшотаў мае дзве часткі: першая — профіль, другая — анфас. Яны могуць быць складзеныя ў магшот-кнігу для таго, каб вызначыць асобу злачынца. У гучных справах магшоты могуць быць таксама апублікаваныя ў сродках масавай інфармацыі.

## Літаратура 
* Michael H. Graham (2003). Handbook of Illinois Evidence. Aspen Publishers. pp. 147. ISBN 978-0735544994.
* Julie K. Petersen (2007). Understanding Surveillance Technologies: Spy Devices, Privacy, History, & Applications. Auerbach Publications. pp. 26. ISBN 978-0849383199.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Крымінальна-працэсуальнае права
Катэгорыя:Пасведчанне асобы
Сываратачная хвароба

**Сываратачная хвароба** — алергічнае захворванне, якое развіваецца пры лячэнні імуннымі сывараткамі жывёльнага паходжання.

Уяўляе сабой імунную рэакцыю на ўвядзенне чужародных бялкоў сывараткі, якая заключаецца ва ўтварэнні вялікай колькасці злучальных іх антыцел плазмацытамі арганізма чалавека. Гэта рэакцыя ёсць прыватным выпадкам гіперчуллівасці III тыпу. Антыцелы чалавека звязваюць чужародныя бялкі, утвараючы імунныя комплексы. Пры гэтым фагацытоз і камплімент-залежны лізіс комплексаў антыген-антыцел адбываецца павольна, дазваляючы ім аказваць пашкоджвальнае дзеянне на арганізм. Упершыню апісаў гэта захворванне аўстрыйскі імунолаг Піркэ.

## Сімптомы 
* Сып
* Сверб
* Ліхаманка
* Імунная сываратка

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Serum sickness-like reactions

Катэгорыя:Імуналогія
Віцебскі філіял Беларускай дзяржаўнай акадэміі сувязі

**Віцебскі філіял Беларускай дзяржаўнай акадэміі сувязі** *Міністэрства сувязі і інфарматыкі Рэспублікі Беларусь* — беларуская сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова ў Віцебску. Размешчаны ў адмысловым будынку (архітэктар А. Данілава) па вуліцы Ільінскага, 45.

У 1991 годзе Беларускі электратэхнікум сувязі быў перайменаваны ў Віцебскі электратэхнікум сувязі (ВЭТС).

У 1993 годзе тэхнікум сувязі быў рэарганізаваны ў Вышэйшы каледж сувязі. А ў верасні гэтага ж года навучальная ўстанова становіцца Віцебскім філіялам Вышэйшага каледжа сувязі.

Віцебскі філіял Вышэйшага каледжа сувязі з 28 чэрвеня 2001 года перайменаваны на Віцебскі філіял УА «Вышэйшы дзяржаўны каледж сувязі».

9 чэрвеня 2015 года Віцебскі філіял УА «Вышэйшы дзяржаўны каледж сувязі» перайменаваны ў «Віцебскі філіял УА „Беларуская дзяржаўная акадэмія сувязі“» і з’яўляецца адасобленым падраздзяленнем УА «Беларуская дзяржаўная акадэмія сувязі».

### Назвы 
* Віцебскі філіял УА «Беларуская дзяржаўная акадэмія сувязі» (2015)
* Віцебскі філіял УА «Вышэйшы дзяржаўны каледж сувязі» (2001)
* Віцебскі філіял УА «Вышэйшы каледж сувязі» (1993)
* Віцебскі электратэхнікум сувязі (1991)
* Беларускі электратэхнікум сувязі (1945)

## Структура 
Філіял уключае 9 філіялаў кафедр, 21 лабараторыю, 14 кабінетаў, 10 навучальных цэнтраў, 1 вучэбна-вытворчую майстэрню, актавую залу, бібліятэку, спартыўную і гімнастычную залы, стадыён, буфет, інтэрнат, медыцынскі пункт, пакой для адпачынку пры інтэрнаце і іншае.

## Спецыяльнасці 
* Тэхнічная эксплуатацыя сістэм і сетак тэлекамунікацый
* Тэхнічная эксплуатацыя сістэм радыёсувязі, радыёвяшчання і тэлебачання
* Інфармацыйныя кабельныя сеткі
* Паштовая дзейнасць

Навучанне: дзённае і завочнае.

## Дырэктары 
* Соф’я Іванаўна Сізова (1945—1965)
* Іван Мікалаевіч Цыклінскі (1978—1990)
* Васіль Мікалаевіч Логвін (1990—1999)
* Віктар Іванавіч Карлаў (1999—2017)
* Сяргей Андрэевіч Шыбека (з 2017)

## Вядомыя выкладчыкі і выпускнікі 
* Францішак Кісель — каталіцкі біскуп віцебскі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:1957 год у Віцебску
Катэгорыя:Беларуская дзяржаўная акадэмія сувязі
Катэгорыя:1945 год у Пінску
Сцярвятнік звычайны

**Сцярвятнік звыча́йны** (*Neophron percnopterus*) — птушка падсямейства грыфавых (*Aegypiinae*) сямейства . Адзіны прадстаўнік роду . З’яўляецца самым малым грыфам Афрыкі.
 
Апярэнне сцярвятніка афарбавана ў белы колер з чорнымі доўгімі пёрамі па краях крылаў, што асабліва бачна ў палёце. Каля горла пёры маюць жаўтлявае адценне. Галава ў сцярвятніка лысая, са складкамі, і ярка-жоўтая, часам нават з аранжавай скурай. Такога ж колеру і пачатак дзюбы, канец якой, аднак, чорны. Лапы такія ж ярка-жоўтыя, як і дзюба. Хвост мае клінаваты форму. У маладых асобін апярэнне спачатку жоўта-карычневае і крыху плямістае. Па меры сталення яно робіцца больш бялейшым. Дарослыя асобіны дасягаюць велічыні ад 60 да 70 см і вагі ад 1,5 да 2,2 кг. Размах крылаў складае 165 см.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Грыфавыя
Катэгорыя:Птушкі Афрыкі
Катэгорыя:Птушкі Еўразіі
Катэгорыя:Манатыпныя роды жывёл
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Пётр Весялоўскі

**Пётр Весялоўскі** (да 1556—1621) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Сакратар каралеўскі, падскарбі надворны (1590—1598), маршалак надворны (1598—1615) і вялікі маршалак літоўскі (з 1615). Староста гродскі ковенскі (1592), староста тыкоцінскі i румбарскі (1598), васількаўскі (1603).

## Біяграфія 
З роду Весялоўскіх герба «Агеньчык» зменены, сын Пятра і Кацярыны з Валовічаў.

Адукацыю атрымаў у нямецкіх рэфармацыйных універсітэтах, пазней перайшоў у каталіцтва.

Быў адным з 6 прадстаўнікоў ад шляхецкага стану на канвакацыйным сойме 1573 года.

Пасля родзічаў быў уладальнікам Беластока, фундаваў там парафіяльны касцёл, a ў 1617 годзе пачаў будоўлю мураванага цяперашняга касцёла, завершаны сынам Крыштафам і стаў яго маўзалеем. Таксама ў Беластоку пабудаваў палац паводле праекта архітэктара Якуба Брэтвуса. Летнюю рэзідэнцыю меў у Каменнай каля Дубровы Беластоцкай. Фундаваў касцёл у Старой Каменнай (станам на 2020 год найстарэйшае драўлянае збудаванне Падляшша).

## Сям’я 
У 1579 годзе ажаніўся з Соф’яй з Любамірскіх, дачкой Станіслава і Барбары з Грушоўскіх. У шлюбе яны мелі трох сыноў і трох дачок.

* Мікалая (?—1634) — кашталяна жамойцкага (?—1634), пахаваны ў Тыкоціне.
* Мацея (?—1625) — старосту румбарскага ў Інфлянтах (1603—1625).
* Крыштафа (?—1637) — вялікага маршалка літоўскага (1623—1637).
* Ганну — жонку Яна Халецкага (?—1615), вялікага мечніка літоўскага.
* Альжбету (Гальшку) — жонку 1) з 1612 года Вінцэнта Войны (?—1615), ротмістра, старосты інтурскага; 2) не пазней за 1621 год князя Юрыя Крошынскага.
* Кацярыну — жонку Дзмітрыя Карпа, падваяводы віленскага.

## Літаратура 
* 
* *Яшчолт Т.*, *Рыжэўскі Г.* Крыштаф Весялоўскі гербу Агеньчык і яго тэстамент // Архіварыус. — Мінск: НГАБ, 2008. — Вып. 6. — С. 86—109.

Пётр
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Маршалкі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Маршалкі надворныя літоўскія
Катэгорыя:Падскарбіі надворныя літоўскія
Катэгорыя:Старосты ковенскія
Катэгорыя:Старосты тыкоцінскія
Катэгорыя:Старосты васількаўскія
Катэгорыя:Старосты румбарскія
Вымагальніцтва

**Вымагальніцтва** - незаконнае патрабаванне ад каго-небудзь (напрыклад, асобы або арганізацыі) здзяйснення якіх-небудзь дзеянняў (напрыклад, маёмаснага характару) пад пагрозай прымянення гвалту, знішчэння або пашкоджання чужой маёмасці, распаўсюджвання сапраўдных або ілжывых звестак, якія ганьбяць, або якія могуць прычыніць любую шкоду тым, каму гэта патрабаванне прад'яўляецца, або іх блізкім. У большасці краін з'яўляецца крымінальным злачынствам, але фармулёўкі злачыннага дзеяння і ўзроўні крымінальнага пераследу вельмі розныя ў розных краінах.

## Гл. таксама 
* Рэкет
* Калектарскае агенцтва

Катэгорыя:Злачынствы супраць уласнасці
Ваніль

**Ваніль** (*Vanilla*) — род кветкавых раслін сямейства ятрышнікавыя. Існуе каля 110 відаў. Пашыраны ў тропіках. Некалькі відаў, пераважна ваніль духмяная (), помпавая () і таіцянская (), культывуюцца ў трапічных краінах для атрымання пладоў, у якіх ёсць ванілін. На Беларусі як дэкаратыўныя расліны вырошчваюцца ў аранжарэі Цэнтральнага батанічнага саду АН Беларусі і аматарамі.

## Апісанне 
thumb|left|120px|Ваніль

Наземныя або эпіфітныя шматгадовыя травяністыя ліяны. Сцябло доўгае, лазячае з дапамогай шматлікіх паветраных каранёў. Лісце простае, сядзячае, бліскучае. Кветкі пераважна белавата-жоўтыя або белавата-зеленаватыя, сабраныя па 15-20 у суквецці. Плод — доўгая струкападобная каробачка з шматлікім вельмі дробным насеннем.

Ваніль — харчовая, дэкаратыўная і лекавая расліна.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* http://www.accessdata.fda.gov/scripts/cdrh/cfdocs/cfcfr/CFRSearch.cfm?fr=169.175  — патрабаванні ў ЗША да харчовага экстракта ванілі — FDA Requirements for Vanilla Extract
* http://unitproj.library.ucla.edu/biomed/spice/index.cfm?displayID=27 Спецыі — *Spices* at UCLA History & Special Collections
* http://faostat.fao.org/site/567/DesktopDefault.aspx?PageID=567  FAOSTAT — даныя пра сусветную вытворчасць ванілі

Катэгорыя:Архідныя
Катэгорыя:Спецыі
Сыма Гуан

**Сыма Гуан** (1019—1086) — кітайскі гісторык, філосаф, дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Сыма Цзюнь-шы нарадзіўся ў горадзе Шаньчжоў павета Ся (сучасная правінцыя Шаньсі) у сям'і буйнога саноўніка, у 1038 атрымаў вышэйшую навуковую ступень цзіньшы. Займаў высокія пасады ва ўрадзе, быў членам акадэміі Ханьлінь.

## Палітычная дзейнасць 
Сыма Гуан быў ідэйным правадыром так званай «старой партыі» (цзю дан) — групоўкі, што процідзейнічала рэформам Ван Аньшы.

Сыма Гуан рэфармаваў зямельныя адносіны ў Кітаі. Ён здолеў пераадолець аграрны крызіс, які доўжыўся з VIII стагоддзя, шляхам здачы ў арэнду імператарскіх зямельных уладанняў і падзелу буйных нерэнтабельных прыватных гаспадарак. З гэтага часу Кітай стаў краінай дробных арандатараў.

## Філасофія 
Галоўны стваральнік неаканфуцыянства Чжу Сі прылічаў Сыма Гуана да самых выдатных мысліцеляў эпохі Паўночнай Сун (960—1127) — «шасці настаўнікаў» — нароўні з Шао Юнам, Чжоў Дуньі, Чэн І, Чэн Хао і Чжан Цзаем.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі Кітая
Катэгорыя:Гісторыкі XI стагоддзя
Катэгорыя:Палітыкі Кітая
Ванілін

**Ванілін** — метаметоксі-парагірдоксібензойны альдэгід, араматычнае арганічнае рэчыва з пахам ванілі, вытворнае бензолу. Формула ваніліна C8H8O3.

## Апісанне 
Бясколерныя ігольчатыя крышталі, тэмпература плаўлення 81—83 °C, тэмпература кіпення 284—285°C, шчыльнасць 1056 кг/м³. Сублімуе без раскладання, раствараецца ў вадзе, спірце, эфіры, хлараформе і інш. 

У натуральным стане ў выглядзе гліказіду ёсць у пладах ванілі; сінтэтычны ванілін атрымліваюць з гваяколы, лігніну і эўгенолу. Шырока выкарыстоўваецца ў харчовай прамысловасці, парфумерыі і фармакалогіі. Сумесь ваніліну з цукровай пудрай (1:100) называецца ванільным цукрам.

## Гл. таксама 
* Апацынін
* Ваніль

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.2: Беларусы - Варанец / Рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. - 511 с.:іл.

## Спасылкі 
* Артыкул на ХиМиК.ру 

Катэгорыя:Араматызатары
Катэгорыя:Альдэгіды
Катэгорыя:Араматычныя злучэнні
Катэгорыя:Духмяныя рэчывы
Сырадэля

**Сырадэ́ля**, **птушканожка** (*Ornithopus*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовыя травяністыя расліны вышынёй да 60 см. Сцёблы тонкія, галінастыя. Лісце непарнаперыстае, ланцэтнае. Кветкі дробныя, бледна-ружовыя, сабраныя ў гронкі. Плод — струк, нагадвае нагу птушкі (адсюль другая назва).

## Арэал 
Род налічвае каля 10 відаў (6 відаў). Пашыраны пераважна ў тропіках і субтропіках.  як кармавая расліна з канца XIX стагоддзя ўведзена ў культуру ў Еўропе, у тым ліку на тэрыторыі Беларусі.

## Спіс відаў 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Значэнне і выкарыстанне 
Зялёная маса сырадэлі ідзе на корм і ўгнаенне. Меданосная расліна.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Род 13. *Ornithópus L.* — Серадéлла, Птиценóжка // *Маевский П. Ф.* Флора средней полосы европейской части России. 11-е изд. — М.: Товарищество научных изданий КМК, 2014. — С. 144. — 635 с., ил. — ISBN 978-5-87317-958-9.

## Спасылкі 
* 
* 
* Genus: *Ornithopus* L. // Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy)
* Ornithopus // The Plant List

Катэгорыя:Матыльковыя
Катэгорыя:Кармавыя расліны
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Альбрэхт Радзівіл (1558—1592)

**Альбрэхт Радзівіл** (8 сакавіка 1558, Вільня — 13 чэрвеня 1592, Кракаў) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Маршалак надворны (1579—1586) і вялікі літоўскі (з 1586).

Валодаў Клецкім і Давыд-Гарадоцкім княствамі, маёнткамі Лебедзева, Хажова, Геранёны і Лаздуны ў Ашмянскім павеце. Трымаў Ковенскае староства (з 1579). I ардынат клецкі (з 1586).

## Біяграфія 
[міні|150px|злева|Альбрэхт Радзівіл. З альбома «Выявы роду Радзівілаў». [Нясвіж, 1758]]
З нясвіжскай лініі роду Радзівілаў герба «Трубы», сын Мікалая Чорнага, канцлера вялікага літоўскага, і Альжбеты з Шыдлавецкіх. Меў братоў Станіслава, Юрыя, Мікалая.

Навучаўся ў Лейпцыгскім універсітэце (1570—1573) і ў Рыме (1575—1576). У 1574 годзе ў Вільні перайшоў з кальвінізму ў каталіцтва.

У 1579—1581 удзельнічаў у Інфлянцкай вайне (1558—1582), за ўдзел у вызваленні Полацку атрымаў пасаду надворнага маршалка.

Браў удзел у складанні Ям-Запольскага міру (1582). У Клецку збудаваў мураваны касцёл, фундаваў шпіталь.

Ажаніўся з Ганнай Кетлер, герцагіняй курляндскай. У гонар гэтага шлюбу Гальяш Пельгрымоўскі напісаў панегірык «На шлюб найсвятлейшага князя і гаспадара Альберта Радзівіла» (Вільня, 1585). Меў дачок Ганну, Кацярыну і Барбару; сына Яна Альбрэхта (1591—1626), II ардыната клецкага.

## Літаратура 
* 
* 

Альбрэхт, 1558—1592)
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Маршалкі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Маршалкі надворныя літоўскія
Катэгорыя:Старосты ковенскія
Альбрэхт Радзівіл
Дзядзінец

дзядзінец знаходзіўся на Замкавай гары і пазней называўся Старым замкам. Гравюра XVI ст.]]
**Дзядзінец** або **дзяцінец **— назва цэнтральнай умацаванай часткі горада на Русі, якая была сядзібай князя або яго намесніка і мела ваенныя, адміністрацыйныя і палітычныя функцыі.

У летапісах слова шырока ўжывалася да XIV стагоддзя, пасля на тэрыторыі Расіі сталі ўжываць слова «*Крэмль*». На тэрыторыі Беларусі слова «дзядзінец» замяніў «замак», часта падзелены на «*Верхні*» (або «*горні*») і «*Ніжні*» (або «*Дольні*»).

Звычайна размяшчаліся на зручных для абароны і фартыфікацыі месцах, на мысах рэк або высокіх пагорках, умацоўваліся равамі, валамі, сценамі з вежамі і брамамі. У дзядзінцах знаходзіліся княжацкі і баярскія двары, жытло дружыны, рэзідэнцыі духавенства. На час ваеннай небяспекі ў дзядзінцы хавалася навакольнае насельніцтва. Паводле адной з версій, магчыма, слова «дзядзінец» паходзіць ад «дзіця». У вялікіх гарадах дзядзінец мог займаць значную плошчу, напрыклад, у Кіеве — 9 га.

На тэрыторыі Беларусі дзядзінцы былі ў Гродне, Віцебску, Полацку і іншых гарадах.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні
Катэгорыя:Фартыфікацыя
Станіслаў Радзівіл (1559—1599)

**Станіслаў Радзівіл** (, Лукішкі каля  — , ) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Маршалак вялікі літоўскі (1592—1595), староста жамойцкі (з 1595).

Апрача вялізных абшараў на Валыні (цэнтр — Алыка), валодаў Нягневічамі ў Новагародскім павеце, Налібакамі ў Менскім павеце і Дунілавічамі ў Ашмянскім павеце. У 1586 ўдзельнічаў у заснаванні 3 радзівілаўскіх ардынацыяў, I ардынат на Алыцы.

## Біяграфія 
[міні|злева|[Надмагілле Станіслава Радзівіла ў віленскім касцёле бернардзінцаў]]

З нясвіжскай лініі роду Радзівілаў, сын Мікалая Чорнага, канцлера вялікага літоўскага, і Альжбеты з Шыдлавецкіх. Меў братоў Альбрэхта, Мікалая Крыштафа і Юрыя, а таксама сясцёр Ганну Магдалену, Крысціну, Соф’ю Агнешку і Альжбету.

Навучаўся ў Нясвіжы пад кіраўніцтвам кальвінісцкіх педагогаў, Лейпцыгу, падарожнічаў у Італію, Іспанію, Партугалію, Францыю. Ведаў 12 моў. У 1574 перайшоў з кальвінізму ў каталіцтва.

У 1580—1581 на чале ўласнага аддзелу ўдзельнічаў у Інфлянцкай вайне (1558—1582). Займаў шэраг высокіх дзяржаўных пасадаў.

Аўтар рэлігійных твораў, перакладаў. Фундаваў касцёлы ў Налібаках, Дунілавічах.

У шлюбе з Марынай з Мышкаў меў дачок Альжбету і Крысціну, а таксама сыноў Станіслава, Юрыя, Мікалая Крыштафа і Альбрэхта Станіслава.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Станіслаў, 1559—1599)
Катэгорыя:Маршалкі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты жамойцкія
Апраксімацыя

**Апраксімацыя** (ад  approximare — набліжацца) — набліжанае, недакладнае выражэнне тых, альбо іншых даных, невядомага праз вядомае. 

Катэгорыя апраксімацыі прысутнічае ў беларускім мовазнаўстве для абазначэння рэзультату адсутнасці ў беларускай мове адзінай сістэмы транслітарацыі для замежных слоў .

Катэгорыя:Транслітарацыя і транскрыпцыя
Псіхрометр

**Псіхро́метр** (фд  — халодны) — прылада для вымярэння тэмпературы і вільготнасці паветра.

Псіхрометр складаецца з двух тэрмометраў — сухога і вільготнага. Рэзервуар вільготнага тэрмометра абгорнуты тканінай (напрыклад, батыстам) і змочваецца дыстыляванай вадой. Сухі тэрмометр паказвае тэмпературу паветра. Тэмпература, якую паказвае вільготны тэрмометр, залежыць ад хуткасці выпарэння вады. У сувязі са стратамі цеплавой энергіі на выпарэнне, паказанні тэмпературы вільготнага тэрмометра тым ніжэй, чым ніжэй вільготнасць паветра. 

Па паказанням тэрмометраў з дапамогай псіхраметрычных табліц, намаграм, лічыльных лінеек, разлічаных па псіхраметрычнай формуле, вызначаецца пругкасць вадзяной пары і вільготнасць паветра. Пры тэмпературы ніжэй -5 °C з прычыны малага  ўтрымання вільгаці ў паветры, для вымярэння вільготнасці выкарыстоўваюцца гігрометры (напрыклад, валасяны).

Існуюць стацыянарныя, аспірацыйныя і дыстанцыйныя псіхрометры.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Психрометр // Вялікая савецкая энцыклапедыя 

Катэгорыя:Вымяральныя прыборы
Катэгорыя:Тэмпература
Infosys

**Infosys Technologies Limited** — кампанія, якая займаецца распрацоўкай складанага праграмнага забеспячэння для электроннай камерцыі і тэлекамунікацыйных кампаній. Таксама прадастаўляе комплекснае кансультаванне па пытаннях праграмнага забеспячэння. Заснаваная ў 1981 годзе, да 2008 года вырасла ў міжнародную арганізацыю, якая налічвае больш за 100 000 супрацоўнікаў, з гадавым абаротам у 4,1 млрд долараў ЗША. Штаб-кватэра знаходзіцца ў Бангалоры (Індыя).

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт кампаніі

Катэгорыя:Кампаніі, якія маюць лістынг акцый на Бангалорскай біржы
Катэгорыя:Вытворцы праграмнага забеспячэння Індыі
Грыгарыянскі спеў

**Грыгарыянскі спеў**, альбо **Грыгарыянскі харал** — адна з галоўных традыцый літургічнай музыкі ў заходнім хрысціянстве. Сваёю назваю гэты стыль спеваў абавязаны Папе Грыгорыю Вялікаму, які, як лічыцца, першым заклапаціўся яго ўніфікацыяй і распаўсюджаннем.

## Літаратура 
* Грыгарыянскі харал //  С. 475.
* *Apel&nbsp;W.* Gregorian Chant. London, 1958.
* *Hiley&nbsp;D.* Western Plainchant: A&nbsp;Handbook. Oxford, 1993.
* *Agustoni L., Göschl J.B.* Einführung in die Interpretation des gregorianischen Chorals. Bd.1. Grundlagen. Regensburg: Bosse, 1987, 293 S. ISBN 3-7649-2343-1. (= Bosse-Musik-Paperback, 31/1)
* *Agustoni L., Göschl J.B.* Einführung in die Interpretation des gregorianischen Chorals. Bd.2/I. Ästhetik. Regensburg: Bosse, 1992, 368 S. ISBN 3-7649-2430-6. (= Bosse-Musik-Paperback, 31/2,1)
* *Agustoni L., Göschl J.B.* Einführung in die Interpretation des gregorianischen Chorals. Bd.2/II. Ästhetik. Regensburg: Bosse, 1992, 330 S. ISBN 3-7649-2431-4. (= Bosse-Musik-Paperback, 31/2,2)
* *Saulnier D.* Les modes grégoriens. Solesmes, 1997.

## Спасылкі 
* Сайт і блог, прысвечаныя грыгарыянскаму харалу (спасылкі на факсіміле кніг па тэме і старадаўніх нотных рукапісаў
* [Global Chant Database (пошук па інцыпіт(https://be.wikipedia.org/wiki/%D1%96%D0%BD%D1%86%D1%8B%D0%BF%D1%96%D1%82)ам)]
* Праект *Cantus planus Regensburg* (у т.л. розныя базы даных)

Катэгорыя:Музычная тэрміналогія
Катэгорыя:Царкоўная музыка
Катэгорыя:Каталіцкае набажэнства
Амяльное

**Амяльно́е** (, ) — былы пасёлак у Неглюбскім сельсавеце Веткаўскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

У выніку катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і радыяцыйнага забруджання жыхары (44 сям’і) пераселеныя ў 1992 годзе ў чыстыя месцы.

Ліквідаваны ў 2011 годзе.

## Гісторыя 
Заснаваны ў пачатку XX стагоддзя як хутар. У 1926 годзе ў Старазакрускім сельсавеце Веткаўскага раёна Гомельскай акругі. У 1930 годзе арганізаваны калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны 7 жыхароў загінулі на фронце. У 1969 годзе ўваходзіў у склад калгасу «40 гадоў Кастрычніка» (цэнтр — вёска Старое Закружжа).

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
За 22 км на паўночны ўсход ад Веткі, 44 км ад Гомеля.

### Гідраграфія 
На поўдні і захадзе меліярацыйныя каналы.

## Транспартная сетка 
Аўтадарога, якая звязвае пасёлак з Веткай. Планіроўка складаецца з доўгай, просталінейнай, амаль мерыдыянальнай вуліцы. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу.

## Насельніцтва 
* 1926 год — 32 двары, 183 жыхары.
* 1940 год — 55 двароў, 175 жыхароў.
* 1959 год — 221 жыхар (паводле перапісу).
* 1969 год — 51 двор.
* 1992 год — жыхары (44 сям’і) пераселеныя.
* 2004 год — жыхароў няма.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

Катэгорыя:Населеныя пункты Беларусі, адселеныя пасля Чарнобыльскай катастрофы
Станіслаў Казімір Радзівіл

**Станіслаў Казімір Радзівіл** (1648 — 8 снежня 1690) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Стольнік (1670—1680) і маршалак вялікі літоўскі (з 1680).

Валодаў Ішкалдзю, Лысіцай, Лахвай, Чучэвічамі і часткай Нягневічаў у Новагародскім павеце, а таксама часткай Налібакаў у Менскім павеце і інш. Ардынат на Клецку (1683).

## Біяграфія 
З нясвіжскай лініі роду Радзівілаў, сын Міхала Караля, падчашага вялікага літоўскага, і Ізабэлы Кацярыны з Сапегаў.

Навучаўся ў Нясвіжы, Ліёне, падарожнічаў па Францыі, Англіі, Галандыі, Італіі.

Быў генералам гвардыі Яго Каралеўскай Мосці, дэлегатам на соймах 1664—1665, 1670, 1678—1679.
  
Заснаваў кляштар дамініканаў у Клецку.

Ажаніўся з французскай маркізай Марыяй Крысцінай дэ Бецюн. З прычыны адсутнасці нашчадкаў па ягонай смерці Клецкая ардынацыя перайшла да ардыната на Нясвіжы Д. М. Радзівіла.

## Літаратура 
* 

Станіслаў Казімір
Катэгорыя:Стольнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Памерлі 8 снежня
Станіслаў Казімір
Гваздзік (значэнні)

**Гваздзік**:
* **Гваздзік** () — род травяністых раслін сямейства гваздзіковыя.
* **Гваздзік**, або **Гваздзіковае дрэва** — вечназялёнае дрэва сямейства міртавыя.
* **Гваздзік** — спецыя, высушаныя кветкавыя бутоны гваздзіковага дрэва.
Гваздзік (прыправа)

**Гваздзік** — высушаныя нераскрытыя кветкавыя пупышкі (бутоны) трапічнага гваздзіковага дрэва *Syzygium aromaticum L.* сямейства міртавыя ().

## Ужыванне 
У кулінарыі гваздзік выкарыстоўваецца галоўным чынам у марынадах (грыбных, фруктова-ягадных, мясных, агароднінных, радзей рыбных), а таксама ўваходзіць у склад разнастайных сумесяў прыпраў, якія выкарыстоўваюцца ў кандытарскай, рыбакансервавай і каўбаснай вытворчасці.
Асобна або ў спалучэнні з карыцай гваздзік выкарыстоўваюць у салодкіх стравах — ўзварах, пудынгах, кандытарскіх вырабах, у спалучэнні з чорным перцам — пры гатаванні смажанага або тушанага мяса, бараніны, свіных і мясных тлустых фаршаў, мясных моцных булёнаў, а таксама соусаў, якія падаюцца да мяса хатняй птушкі. Для кандытарскіх і салодкіх страў — дзе варта пазбягаць горычы — выкарыстоўваюць галоўкі (капялюшыкі) гваздзіка, а для мясных страў і марынадаў — хвосцікі.

Катэгорыя:Спецыі
Катэгорыя:духмяныя рэчывы
Эсперанта-сустрэча

**Эсперанта-сустрэча** — сустрэча эсперантыстаў.
Першыя эсперанта-сустрэчы адбываюцца з пачатку 20-га стагоддзя ў Вялікабрытаніі і Францыі. Ужо ў 1905 годзе прайшоў першы Сусветны Кангрэс эсперантыстаў у Булонь-сюр-Мэр, на якім прысутнічалі 688 удзельнікаў з 20 краін. Зараз эсперанта-сустрэчы адбываюцца на ўсіх кантынентах, многія — рэгулярна.

## Класіфікацыя 
*Згодна з месцам правядзення:*
* Сусветныя — адбываюцца ва ўсіх частках света. У першую чаргу да іх адносяцца Сусветны Кангрэс эсперантыстаў, кангрэс SAT і Міжнародны маладзёжны кангрэс эсперанта.
* Рэгіянальныя — у межах вызначанага кантынента ці геаграфічнага рэгіёна.
* Нацыянальныя — ў межах краіны.
*Згодна з ўзроставай катэгорыіяй:*
* Дзіцячыя
* Маладзёжныя
* Сямейныя
*Згодна з мэтамі:*
* Агульныя
* Культурныя
* Стымулюючыя эсперанта-рух
* Тэматычныя
* Курсы

## Гл. таксама 
* Сусветны Кангрэс эсперантыстаў
* Міжнародны маладзёжны кангрэс эсперанта
* Усеамерыканскі кангрэс эсперанта
* Junulara E-semajno

Катэгорыя:Эсперанта
Катэгорыя:Эсперанта-сустрэчы
Слабадскі сельсавет

Назву **Слабадcкі́ сельсавет** маюць:

### Беларусь 
* Слабадcкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лепельскага раёна Віцебскай вобласці
* Слабадcкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Шаркаўшчынскага раёна Маладзечанскай вобласці
* Слабадскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Брагінскага раёна Гомельскай вобласці
* Слабадскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мазырскага раёна Гомельскай вобласці
* Слабадскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Юравіцкага раёна Мазырскай акругі
* Слабадскі сельсавет — назва Лашанскага сельсавета Мінскага раёна Мінскай вобласці ў 1924—1981 гадах
* Слабадскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лагойскага раёна Мінскай вобласці
* Слабадскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Пухавіцкага раёна Мінскай акругі
* Слабадскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці
* Слабадскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Смалявіцкага раёна Мінскай вобласці
* Слабадскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Стаўбцоўскага раёна Мінскай вобласці
* Слабадскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Уздзенскага раёна Мінскай вобласці
* Слабадскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Халопеніцкага раёна Мінскай вобласці

### Расія 
* Слабадскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Кстоўскага раёна Ніжагародскай вобласці

## Падвойныя назвы 
* Азярыцкаслабадскі сельсавет
* Пуска-Слабадскі сельсавет
* Слабада-Кучынскі сельсавет
* Слабада-Пырашаўскі сельсавет
* Ядрана-Слабадскі сельсавет

## Глядзіце таксама 
* Слабадcкая сельская рада
* Слабадcкі раён
* Слабодкаўскі сельсавет
* Слабодскі сельсавет
Юзаф Аляксандр Ябланоўскі

**Юзаф Аляксандр Ябланоўскі** (, Ціхомель на Валыні — , ) — дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай, гісторык, бібліёграф, мецэнат мастацтва. Стольнік вялікі літоўскі (1744—1755), ваявода новагародскі (1755—1772), член шматлікіх еўрапейскіх акадэмій і навуковых таварыстваў.

## Біяграфія 
З магнацкага роду Ябланоўскіх герба «Прус ІІІ», сын Аляксандра Яна і Тэафіліі з Сяняўскіх.

Атрымаў хатнюю адукацыю, падарожнічаў па Францыі, Італіі, Германіі, Галандыі, Англіі. Неаднаразова абіраўся паслом на соймы.

У 1740 ажаніўся з Каралінай Радзівіл, дачкой канцлера вялікага літоўскага Караля Станіслава Радзівіла, што дало яму магчымасць набыць маёнткі і пасады ў Вялікім Княстве Літоўскім.

У часы другога панавання Станіслава Ляшчынскага быў яго прыхільнікам, паслом ад караля польскага і вялікага князя літоўскага да караля французскага Людовіка XV. У 1743 ад імператара Карла VII атрымаў тытул князя.

Падтрымліваў Барскую канфедэрацыю, па паразе якой адмовіўся ад пасады новагародскага ваяводы, каб не ўдзельнічаць у санкцыянаванні першага падзелу Рэчы Паспалітай.

## Дзейнасць 
Напісаў некалькі значных гістарычных прац. Дзякуючы яго прапанове і фінансаванню ў Парыжы ў 1772 годзе выйшаў вядомы атлас *Rizziego-Zannoniego*, першы атлас Рэчы Паспалітай «*Carte de Pologne…*»

Заснаваў у 1774 ва ўніверсітэце ў Лейпцыг Навуковае Таварыства Ябланоўскіх (лац. *Societas Jablonoviana*), якое існуе і сёння. У XVIII стагоддзі выдаваліся яго працы па гісторыі Польшчы, матэматыцы, эканоміцы.

Здолеў вылучыць з ліку забароненых даследаванні Мікалая Каперніка, папулярызаваў яго працы. У 1761 выкупіў маёнтак у Чарнолессі, каб захаваць памяць пра Яна Каханоўскага.

Напісаў: «Ostafi… tudzież nauka o wierszach i wierszopisach polskich» (1751, вершам), «Museum Polonum» (1752), «L’Empire des Sarmates» (1748) і працы па генеалогіі.

Меў рэзідэнцыі ў Падхорцах каля Стрыя, Ябланове-Літоўскім, Ляхавічах. Аднавіў Наваградскі замак.

## Літаратура 
* 

Юзаф Аляксандр
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы новагародскія
Катэгорыя:Стольнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Дзікаўскія канфедэраты
Слабадскі сельсавет (Лепельскі раён)

**Слабадскі́ сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лепельскага раёна Віцебскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2011 года вёска) Слабада.

Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Свядскі сельсавет** у складзе Лепельскага раёна Барысаўскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Свяда. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Полацкай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года у Лепельскім раёне БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Лепельскай акругі, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Слабада, сельсавет перайменаваны ў Слабадскі. 23 лістапада 1959 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Замошскага сельсавета. 20 мая 1960 года ў склад Красналуцкага сельсавета перададзены 5 населеных пунктаў (Вобалачча, Забаенне, Карсаўшчына, Рэўтполле і Стайкі). 10 красавіка 1965 года ў склад Красналуцкага сельсавета Чашніцкага раёна перададзены 3 населеныя пункты (Адамаўка, Замошша і Чорная Лаза). На 1 студзеня 1974 года ў складзе Слабадскога сельсавета 18 населеных пунктаў.

29 ліпеня 1988 года ў склад сельсавета з Домжарыцкага сельсавета перададзена 6 населеных пунктаў (вёскі Барсукі, Бяседы, Валова Гара, Верабкі, Вокана і Чарніца). 21 верасня 1999 года ў склад Домжарыцкага сельсавета перададзены вёскі Барсукі, Валова Гара і Чарніца.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1168 чалавек, з іх 96,7 % — беларусы, 2,6 % — рускія; паводле перапісу 2019 года — 1201 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Пётр Мантыгірдавіч

**Пётр Мантыгірдавіч**, **Пятраш Мантыгірдавіч** (каля 1390—1459) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Староста падольскі (1418), маршалак дворны літоўскі (1422—1431), намеснік новагародскі (1431), маршалак земскі (з 1434).

Ад вялікага князя Казіміра атрымаў Іўе (1444), праз шлюб — Лоск.

## Біяграфія 
З літоўскага баярскага роду, сын Мантыгірда, намесніка полацкага. Яго родзічам (сынам або братам) быў Наруш, пачынальнік роду Нарушэвічаў.

Пры заключэнні Гарадзельскай уніі атрымаў герб «Вадвіч» (1413).

Быў радным панам вялікіх князёў Жыгімонта Кейстутавіча і Казіміра.

Ажаніўся з Ганнай, дачкой князя Фёдара Карыбутавіча. У шлюбе меў сына Яна.

## Літаратура 
* 

Пётр
Катэгорыя:Маршалкі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Маршалкі надворныя літоўскія
Катэгорыя:Намеснікі новагародскія
Катэгорыя:Старосты падольскія
Элеанора Марыя Аўстрыйская

**Элеанора Марыя Жазэфа Габсбург** (; , Рэгенсбург, цяпер Германія — , Вена, цяпер Аўстрыя) — каралева польская і вялікая княгіня літоўская, пасля княгіня латарынская.

## Біяграфія 
злева|thumb|Каранацыя Элеаноры Марыі Жазэфы ў Варшаве
Была дачкой імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі, караля Чэхіі і Венгрыі Фердынанда III Габсбурга і Элеаноры Ганзагі. 27 лютага 1670 у Яснай Гуры пабралася шлюбам з каралём польскім і вялікім князем літоўскім Міхалам Вішнявецкім. У кастрычніку таго самага года была каранаваная ў Кафедральным касцёле Святога Яна ў Варшаве. У пары быў толькі адзін сын, які нарадзіўся мёртвым 29 лістапада 1670. Пасля смерці мужа ў 1673 вярнулася ў Аўстрыю.

Дзякуючы дапамозе брата Леапольда І Габсбурга ажанілася ў Вінер-Нойштаце 6 лютага 1678 са сваім былым палюбоўнікам князем Латарынгіі Карлам V. Карл V быў прызначаны намеснікам Ціроля і Пярэдняй Аўстрыі і пара пасялілася ў замку ў Інсбруку. Пасля смерці мужа ў 1690 прыклала ўсе намаганні для забеспячэння незалежнасці Латарынгіі і замацавання яе за сваімі нашчадкамі, што было зацверджана дагаворам у Рысвіку ў 1697. Тым не менш, пагадненне прадугледжвала вольны праход французскіх войскаў праз тэрыторыю княства. Праз некалькі месяцаў пасля гэтага Элеанора Марыя памерла. Яна была пахаваная ў крыпце Габсбургаў у Вене ў касцёле капуцынаў.

## Дзеці 
* Леапольд I Латарынгскі (1679—1729), князь Латарынгіі з 1690;
* Карл Іозеф Латарынгскі (1680—1715), архібіскуп трырскі з 1711;
* Элеанора Латарынгская (1682);
* Карл Фердынанд Латарынгскі (1683—1685);
* Іозеф Інакенцій Эмануэль Латарынгскі (1685—1705), імперскі генерал;
* Франц Іозеф Латарынгскі (1689—1715), абат Стабло і Мальмедзі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Габсбургі
Катэгорыя:Княгіні і каралевы польскія
Катэгорыя:Узнагароджаныя Залатой ружай
Катэгорыя:Вялікія княгіні літоўскія
Катэгорыя:Эрцгерцагіні Аўстрыйскія
Тызенгаўзы

**Тызенгаўзы** (па-польску *Tyzenhauz*) — шляхецкі род у ВКЛ герба «Буйвал». У 1198 браты Этэльбрэхт, фогт Тэўтонскага ордэна, і Дытрых прыбылі з Германіі (Гальштынія) у Інфлянты. У 1269 Іаган Тызенгаўз атрымаў ад полацкай князёўны Сафіі замак Кокенгаўз. Адзін з яго нашчадкаў, Рэйнальд Тызенгаўз, падстолі дэрпцкі, у 1633 перасяліўся ў ВКЛ. 16 красавіка 1667 ён быў прызначаны купішскім старостам.

## Уладанні 
]]

Ліда, Паставы, Падброддзе, Вепры, Ракішкі, Купішкі, Жалудок, Камаі, Дварчаны і Іўе г.д.

## Некаторыя прадстаўнікі роду 
Ян Готард (?-1640), кашталян вендэнскі 1621—1634, дорпацкі ваявода 1634—1640, староста марыенбургскі, шваненбургскі, керэпэцкі

Готард Ян (?-1669), біскуп смаленскі з 1667

Юрый (?-6/7 верасня 1679), палкоўнік войска ВКЛ, мечнік ВКЛ з 1650, пасол на сойм 1662, староста рэжыцкі, руенскі, румборскі

Андрэй (?-8 лютага 1673), лоўчы ВКЛ з 1667, староста шмельтынскі, усвяцкі, вендэнскі

Рэйнальд, староста купішскі з 1667

Стэфан (?-24 снежня 1708), падстолі ВКЛ у 1687, ваявода наваградскі з 1689, староста дыяменцкі, купішскі, унук Рэйнальда.
* Ян Стафан (?-1730), вялікі пісар ВКЛ у 1669—1714, ваявода мсціслаўскі ў 1714—1730, маршалак Трыбуналу ВКЛ у 1716 і 1720, староста дыяменцкі, купішскі; ж.- ?, дачка Аляксандра Война-Ясянецкага
* Міхал Бенедыкт (?-да 12 кастрычніка 1726), пісар вялікі літоўскі з 1714, староста шмельтынскі
** Бенедыкт, староста шмельтынскі, ж. — Ганна Беганская. Меў 3 сыноў і 8 дачок:
*** Міхал, староста падольскі
**** Ігнат (1762—1822, Вільня), шэф гвардыі літоўскай, кавалер ордэнаў Белага Арла, Св. Станіслава, Залатога Крыжу Ганаровага Легіёну.
***** Рудольф (?-17 сакавіка 1830), атрымаў у спадчыну Жалудок, ж. — Жэнеўева Пуслоўская
****** Германцыя (?-1891, Парыж), м. — Севярын Урускі (1815—1890, Піза)
****** Юзэфа, м. — Канстанты Патоцкі
****** Эльфрыда, м. — Аўгуст Замойскі
***** Канстанцін (3 чэрвеня 1786, Жалудок-16 сакавіка 1853), арнітолаг, атрымаў у спадчыну Паставы. У 1843 атрымаў Ракіскае графства. Аўтар прац «Асновы арніталогіі, або Навукі пра птушак» (1841), «Усеагульная арніталогія, або Апісанне птушак усіх частак свету» (1843—1846). Захапляўся жывапісам, быў вучнем Яна Рустэма. У сваім маёнтку ў Паставах стварыў арніталагічны музей, сабраў карцінную галерэю, значную бібліятэку.
****** Рэйнальд (1830—1880), прадпрымальнік, апошні прадстаўнік графскай лініі
****** Марыя (Пшаздзецкая; 1827—1890)
***** Сафія (Шуазель-Гуф’е; 1790—1878)
*** Антоній (1733 — 31 сакавіка 1785), падскарбі надворны літоўскі, староста гарадзенскі з 1765
*** Казімір
** Антоній, езуіт
** Казімір, лоўчы інфлянцкі
** Тэрэза (Аскерчыха)
* Станіслаў
* Ежы, староста дыяменцкі

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 331—332. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0263-6 (Т. 16)
Оўруч

**Оўруч**, або **Аўруч** () — горад у Жытомірскай вобласці Украіны, на рацэ Нарынь. Адміністрацыйны цэнтр Оўруцкага раёна. Плошча 88,8 км². Насельніцтва 15 тыс. чал. (2025).

Знаходзіцца за 127 км ад Жытоміра. Вузел чыгунак на Карасцень, Калінкавічы, Іванава, Белакаровічы.

## Гісторыя 
Упершыню згадваецца ў 977 годзе пад назвай *Уручы*. У часы ўваходжання ў г.зв. Кіеўскую Русь быў магутнай фартыфікацыяй. У XII стагоддзі Оўруч быў рэзідэнцыяй князя Рурыка Расціславіча.

З 1356 года горад ўвайшоў у Вялікае Княства Літоўскае. У 1399 годзе Оўруч захапіў крымскі хан Эдыгей. Места зрабілася аб’ектам сталых набегаў крымскіх татараў. Для абароны быў пабудаваны драўляны замак, які разабралі ў 1506 годзе. З часам фартыфікацыю аднавілі і мадэрнізавалі — з’явіўся глыбокі роў, а сам замак абнеслі мураванай сцяной. Фартыфікацыя мела чатыры ўязныя брамы і шэсць шмат’ярусных вежаў. У 1471 годзе Оўруч стаў цэнтрам павета ў Кіеўскім ваяводстве Вялікага Княства Літоўскага.

З 1569 года Оўруч увайшоў у склад Рэчы Паспалітай. У 1641 годзе кароль Уладзіслаў IV надаў гораду магдэбургскае права. З 1649 года Оўруч — соценнае горада Кіеўскага палка.

У 1793 годзе па выніках другога падзелу Рэчы Паспалітай Оўруч апынуўся ў складзе Расійскай імперыі.

## Насельніцтва 
* 1870 год — 5894 чал.
* 1881 год — 5941 чал.
* 1896 год — 9845 чал. (4306 мужчын і 5539 жанчын), з іх праваслаўных 5416, рыма-каталікоў 149, раскольнікаў 45, пратэстантаў 10, юдаістаў 4177, іншых веравызнанняў 48; шляхты 372, ганаровых грамадзян і купцоў 50, мяшчан 8327, ваеннага стану 524, сялян 412, іншых станаў 105.
* 1897 год — 7,4 тыс. чал.
* 1913 год — 11 тыс. чал.
* 1935 год — 7,2 тыс. чал.
* 1959 год — 11,5 тыс. чал.
* 1974 год — 14,2 тыс. чал.
* 1991 год — 18,3 тыс. чал.

## Прамысловасць 
Прадпрыемствы лёгкай, харчовай, будаўнічых матэрыялаў прамысловасці.

## Славутасці 
]]
* Свята-Васільеўскі сабор
* Спаса-Праабражэнскі сабор

* Помнік князю Алегу Святаславічу

## Вядомыя асобы 
* Астапа Дашкевіч (1455—1535) — гетман Украіны.
* Макары Канеўскі (1605—1678) — украінскі архімандрыт.
* Андрэй Малышка (1912—1970) — украінскі паэт, перакладчык, літаратурны крытык.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Жытомірскай вобласці

Катэгорыя:Населеныя пункты Оўруцкага раёна
Якуб Тэадор Кунцэвіч

**Якуб Тэадор Кунцэвіч** (1596—1666) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Кашталян менскі (1661) і жамойцкі (11 чэрвеня 1661 — 1664), ваявода берасцейскі (з 1664).

Трымаў Каняўскае і Дубіцкае староствы ў Лідскім павеце (1627).

## Біяграфія 
Прадстаўнік шляхецкага роду Кунцэвічаў герба «Лебедзь», сын Мацея, уладара Ганушышак.

Займаў шэраг дзяржаўных пасад, у тым ліку пісара земскага (1635—1638), харунжага (1638—1652) і падкаморага (1652—1661) лідскага. Іменаваны ў 1661 годзе кашталянам менскім, 11 чэрвеня 1661 года прызначаны кашталянам жамойцкім.

Тройчы браў шлюб: першы раз з дачкой кухмістра і ўдавой каняўскага старосты Рамана Валовіча Галінай з Сапегаў, якая памерла бяздзетнай. З другой жонкай, Альжбетай з Сапегаў, меў сына Яна Валерыяна. Трэці раз ажаніўся з Феліцыянай Крысцінай з Войнаў, дзеля якой у 1664 годзе спагнаў права супольнага валодання на Каняўскім і Дубіцкім староствах. Меў з ёю сына Дамініка, які ў 1689 годзе ў тэстаменце запісаў Шпакаў базылянам.

Прыведзены ў картцы партрэт у наш час захоўваецца ў Львове (Украіна).

## Літаратура 
* Boniecki A. Herbarz polski. T. 1—17, dodatek. — Warszawa, 1899—1913.
* Uruski S. Rodzina. Herbarz szlachty polskiej. T. 1—15. — Warszawa, 1904—1938.

Якуб Тэадор
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны жамойцкія
Катэгорыя:Кашталяны менскія
Катэгорыя:Ваяводы берасцейскія
Катэгорыя:Пісары земскія лідскія
Катэгорыя:Харунжыя лідскія
Катэгорыя:Падкаморыя лідскія
Катэгорыя:Старосты каняўскія
Катэгорыя:Старосты дубіцкія
Пётр Дарагастайскі

**Пётр Дарагастайскі** (? — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Ваявода мсціслаўскі (1600—1605) і смаленскі (з 1605).

## Біяграфія 
Паходзіў з роду Дарагастайскіх герба «Ляліва», сын полацкага ваяводы Мікалая і Ганны Войны, брат вялікага літоўскага маршалка Крыштафа Дарагастайскага.

25 кастрычніка 1597 названы кашталянам менскім, ў пачатку 1600 года стаў мсціслаўскім ваяводам, з 15 лютага 1605 — смаленскі ваявода.

Паводле веравызнання быў кальвіністам, у 1599 годзе названы правізарам евангельскім.

Меў сына Войцеха, які памёр бяздзетным у 1613.

## Літаратура 
* Boniecki A. Herbarz polski, T. 1-17, dodatek — Warszawa 1899—1913.
* Uruski S. Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, T. 1-15 — Warszawa 1904—1938.
* 

Пётр
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы смаленскія
Катэгорыя:Ваяводы мсціслаўскія
Катэгорыя:Кашталяны менскія