open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
План Анана

thumb|200px|Сцяг Аб'яднанай Кіпрскай Рэспублікі, утварэнне якой не адбылося.
**План Кофі Анана** быў ініцыятывай ААН па ўрэгуляванні кіпрскага канфлікту паміж двума раздзеленымі народамі Кіпра. Складаўся ў стварэнні новай дзяржавы '''Аб'яднанай Кіпрскай Рэспублікі**. План быў названы ў гонар тагачаснага генеральнага сакратара ААН Кофі Анана, які ўнёс найбольш значны ўнёсак у яго складанне разам з Дзідзье Фіртэрам.

## Праграма 
* Стварыць на Кіпры адзіную дзяржаву **Аб'яднаную Кіпрскую Рэспубліку''', якая б складалася з дзвюх аўтаномных частак — грэчаскай і турэцкай, і аб'ядноўвала ўвесь востраў (за выключэннем брытанскіх ваенных баз).
* Стварэнне прэзідыума з шасці чалавек, якія па чарзе займаюць пасаду прэм'ер-міністра. Змена на пасадзе прэзідэнта і віцэ-прэзідэнта — кожныя 10 месяцаў. Суадносіны грэкаў і туркаў у прэзідыуме наступнае: 4 грэка і 2 турка.
* Памяншэнне тэрыторыі турэцкай часткі вострава да 28,5 % (супраць 37 %, якія займае ТРСК), а таксама вяртанне 85 тысяч грэчаскіх уцекачоў у ранейшыя месцы пражывання.

## Рэферэндум 
24 красавіка 2004 на Кіпры быў праведзены рэферэндум аб аб'яднанні вострава. Каля 75 % грэкаў-кіпрыётаў і 35 % туркаў-кіпрыётаў выказаліся супраць плана Анана.

Грэкаў-кіпрыётаў не задаволіла ў плане Анана тое, што ў ім не было абавязацельстваў для турэцкага боку вывесці з Кіпра войскі, а таксама дазваляў пражыванне на востраве перасяленцам з Турцыі, што ставіла пад пытанне магчымасць вяртання грэчаскіх уцекачоў, бо ў многіх з іх дамоў даўно былі новыя гаспадары — перасяленцы з Турцыі (з.н. для вяртання ўцекачоў трэба было выселіць каля 100 тысяч туркаў).

## Гл. таксама 
* Кіпрскі канфлікт

## Спасылкі 
* The Annan Plan  — поўны тэкст плана Анана 

Катэгорыя:Гісторыя Кіпра
Катэгорыя:Праекты дзяржаў
Drupal-клуб

Супольнасць opensource-актывістаў, якая сумесна вывучае і распаўсюджвае адкрытую свабодную сістэму кіравання змесцівам Drupal. Пачатак дзейнасці клуба — 13 кастрычніка 2011 года на базе Маладзёжнай арганізацыі «Фаланстэр».

## Прынцыпы і бачанне клуба 
Асноўная мэта — гэта пашырэнне выкарыстання адкрытых сістэм у беларускім інтэрнэце з акцэнтам на CMS Drupal, таксама вывучэнне сістэмы Linux . Удзельнікі клуба прытрымліваюцца прынцыпа дзеякратыі. Важным у дзейнасці клуба з’яўляецца сацыяльная ангажаванасць яе ўдзельнікаў.

## Праекты 
Падчас дзейнасці клуб рэалізоўвае розныя праекты.
250px|thumb|left|Фота з Drupal-дня, 13 лістапада 2013
### Сустрэчы клуба
Дзейнасць складаецца з рэгулярных сустрэч і накіравана на лінгвістаў, вэб-распрацоўшчыкаў, хактывістаў. Падчас сустрэч раскрываюцца тэарэтычныя і практычныя пытанні вывучэння Drupal.

### Drupal-злёт
Штогадовае мерапрыемства клуба для абмену досведам паміж друпалерамі Беларусі і свету:
*Першы Drupal-злёт  прайшоў 26 лістапада 2011 года. Падымаліся ў асноўным тэхнічныя тэмы .
*Другі Drupal-злёт  адбыўся 15-16 снежня 2012 года. Тэмы былі пашыраны на іншыя open-source тэматыкі: свабодныя ліцэнзіі, вікіпедыю і інш.

### Глабальныя дні вывучэння Drupal 
Клуб далучыўся да ўдзелу ў сусветных днях вывучэння Drupal, падчас якіх праводзіць лекцыі, дэманстрацыі, публічныя трэнінгі і рэалізацыі сацыяльных праектаў на гэтай платформе.. 15 лістапада 2013 года быў праведзены Drupal-дзень для шкаляроў.

## Пераклад 
Таксама ўдзельнікі клуба ўвесну 2012 года праводзілі код-спрынт па перакладу ядра Drupal на беларускую мову.
## Іншая актыўнаць 
Асабліва фанатычнымі ўдзельнікамі клуба ў Мінску было намалявана самае буйное Drupal-графіці ў свеце, запісана песня і відыёкліп .

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Глабальны дзень вывучэння drupal 

Катэгорыя:Свабоднае праграмнае забеспячэнне
Катэгорыя:Свабоднае праграмнае забеспячэнне, напісанае на PHP
Катэгорыя:Супольнасці
Прыднястроўе (аўтаномія)

**Прыднястроўе** ( або ), поўная назва **Аўтаномнае тэрытарыяльнае ўтварэнне з асаблівым прававым статусам Прыднястроўе** — частка тэрыторыі Рэспублікі Малдова, якая фактычна кантралюецца не малдаўскімі ўладамі, а непрызнанай дзяржавай Прыднястроўская Малдаўская Рэспубліка.

Малдаўскія ўлады выступаюць за наданне Прыднястроўю статусу асаблівага аўтаномна-тэрытарыяльнага ўтварэння ў складзе Рэспублікі Малдова, падобнага да статусу Гагаузіі.

## Гл. таксама 
* Прыднястроўскі канфлікт
* Адміністрацыйны падзел Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі

## Крыніцы 
Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Малдовы
Гутарка двух суседаў

**«Гутарка двух суседаў»** — цыкл беларускіх ананімных твораў XIX ст. Мяркуюць, што аўтарамі яго былі У. Сыракомля і В. Каратынскі. Выдаваўся Б. Шварцэ, А. Белакозам, Грынявіцкім лацінкай у беластоцкай падпольнай друкарні асобнымі выпускамі напярэдадні паўстання 1863—1864. У 1861—1862 выйшлі 4 нумары.

Напісаны ў форме вершаванага дыялога двух сялян — бывалага, спрактыкаванага Матэвуша і праставатага. наіўнага Юзафа. Зместам і ідэйнай накіраванасцю «Гутаркі…» блізкая да «Гутаркі старога дзеда», паасобнымі палажэннямі (варожасць да «ліхіх паноў», паказ агульнага ў становішчы беларускага і рускага працоўнага народа) набліжаецца да «Мужыцкая праўда» К. Каліноўскага і стаіць каля вытокаў беларускай дэмакратычнай прэсы. Па сутнасці гэта першае перыядычнае выданне на беларускай мове.

## Літаратура 
* Александровіч, С. Х. Пуцявінамі роднага слова. — Мн., 1971. — С. 21—24.
* Кніга Беларусі, 1517—1917. Зводны каталог. — Мн., 1986. — С. 266.
* Революционная Россия и революционная Польшча. — М., 1967. — С. 44—63.

Катэгорыя:Літаратурныя творы на беларускай мове
Катэгорыя:Ананімныя творы
Катэгорыя:Беларуская літаратура XIX стагоддзя
Гутарка старога дзеда

**«Гутарка старога дзеда»** — беларускі ананімны вершаваны агітацыйны твор XIX ст. У навуковай літаратуры аўтарам гутаркі называлі В. Каратынскага (паводле ўспамінаў ягонага сына Бруна), У. Сыракомлю, В. Дуніна-Марцінкевіча.

## Гісторыя 
Напісана ў пачатку 1861 года. Надрукавана Браніславам Шварцэ, кіраўніком тамтэйшай паўстанцкай арганізацыі, лацінкай у беластоцкай падпольнай друкарні напярэдадні паўстання 1863—1864 гадоў.

Усё гэта дало падставы Г. Кісялёву (не выключаючы таго, што «Гутарка старога дзеда» — калектыўны твор) лічыць В. Дуніна-Марцінкевіча найбольш рэальным прэтэндэнтам на аўтарства гэтага вершаванага тэксту. А вось А. Мальдзіс і В. Рагойша (грунтуючыся на ўспамінах Бруна Каратынскага) называюць аўтарам «Гутаркі старога дзеда» Вінцэся Каратынскага. Той жа думкі прытрымліваўся і У. Мархель, які змясціў фрагменты з гутаркі ў двух выданнях «Твораў» паэта, праўда, у раздзеле твораў, які толькі прыпісваюцца Каратынскаму.

## Літаратура 
* *Александровіч, С. Х.* Пуцявінамі роднага слова. — Мн., 1971. — С. 19—21.
* *Кісялёў, Г.* Сейбіты вечнага. — Мн., 1963. — С. 136—145.
* Кніга Беларусі, 1517—1917. Зводны каталог. — Мн., 1986. — С. 224.
* *Лапінскене, А. П., Мальдзіс, А. І.* Перазовы сяброўскіх галасоў: Беларуска-літоўскае літаратурнае ўзаемадзеянне ад старажытнасці да нашага часу. — Мн., 1988. — С. 53—54.
* Революционная Россия и революционная Польша. — М., 1967. — С. 39—63.
* Беларуская літаратура ХІХ стагоддзя. Хрэстаматыя: 2-е выданне, перапрацаванае і дапоўненае, складальнікі і аўтары каментарыяў А. А. Лойка, В. П. Рагойша. — Мн.: Выш. шк., 1988. ISBN 5-339-00060-5.
* Гісторыя беларускай літаратуры ХІХ — пачатак ХХ ст. Выданне 2-е, дапрацаванае. Пад агульнай рэдакцыяй акадэміка АН Беларусі М. А. Лазарука і прафесара А. А. Семяновіча. — Мн.: Выш.шк., 1998. ISBN 985-06-0304-6.

Катэгорыя:Літаратурныя творы на беларускай мове
Катэгорыя:Ананімныя творы
Катэгорыя:Літаратурныя творы 1861 года
Катэгорыя:Творы 1861 года
Катэгорыя:Беларуская літаратура XIX стагоддзя
Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі
Калус

[thumb|Калус [Тытунь звычайны|Nicotiana tabacum]]
У біятэхналогіі **калусам** завуць недыферэнцыяваныя клеткі, якія з'яўляюцца татыпатэнтнымі і здольнымі таму даць пачатак цэлай расліне. З'яўляюцца аб'ектам генетычнай інжынерыі. У біялогіі раслін **калусам** завуць таксама клеткі, якія ўтвараюцца на ранавай паверхні расліны ў выглядзе акаркавенелай тканкі, якая ўзнікае ў выніку дзялення памежных з ранай клетак.

Калусная тканка спрыяе зарастанню ран, зрастанню прышчэпак і г.д.

## Адкрыццё цытакінінаў 
Даследаванні праводзіліся на вырошчванні калуса, які ўтварыўся з ізаляванай тканкі стрыжня сцябла тытуню на пажыўным асяроддзі (Ф. Скуг і К. Мілер). Было паказана, што клеткі калуса ў стэрыльнай культуры праз пэўны час спыняюць дзяленне. Дзяленне клетак аднаўляла рэчыва кінетын, не знойдзенае ў раслінах. Аднак у раслінах былі знойдзены блізкія хімічныя злучэнні — цытакініны.

## Спасылкі 
* Ляпустина Е.В. Каллусные культуры. Каллус кукурузы.
* Мерыстэмныя і калусныя культуры  

Катэгорыя:Тканкі раслін
Катэгорыя:Біятэхналогія
Леў Юльянавіч Лазарэвіч-Шапялевіч

**Леў Юльянавіч Шапялевіч** або **Лазарэвіч-Шапялевіч** (,  — ) — расійскі гісторык літаратуры, філолаг, літаратуразнавец. Магістр усеагульнай літаратуры (1892), доктар філалогіі (1896), прафесар Харкаўскага ўніверсітэта. Таксама краязнавец і археолаг.

## Біяграфія 
Скончыў Віцебскую гімназію (1882). У 1882—1887 гадах вучыўся ў Харкаўскім і Новарасійскім (Адэса) універсітэтах. У 1887 годзе адпраўлены на стажыроўку за мяжу, у Мюнхене, Вене і Італіі займаўся германскімі і рымскімі надпісамі і літаратурамі. У 1892 годзе атрымаў ступень магістра ўсеагульнай літаратуры за дысертацыю «Видение св. Павла», у 1896 годзе — ступень доктара, за дысертацыю «Кудруна». Прафесар Харкаўскага ўніверсітэта.

## Дзейнасць 
### Літаратуразнаўства 
Аўтар даследаванняў «Наши современники» (СПб., 1899), «Жизнь Сервантеса» (1901), «Дон Кихот» (1903), «Немецкая повесть на славянской почве» (Valtharius manufortis, 1885), «Очерки из истории средневековой литературы и культуры» (1900), «Этюды о Данте» («Видение св. Павла»), «Дантовская трилогия» (1892), «Кудруна по Возрождению», «Первый публицист в Европе Эразм Роттердамский» («Северный Вестник», 1895); прадмоў да «Венецианского купца», «Короля Джона», «Генриха VIII» у выданні Шэкспіра пад рэдакцыяй Венгерава; артыкулаў пра сучасных яму пісьменнікаў у «Северном Вестнике», «Космополисе», «Неделе», «Харьковских Ведомостях», «Новостях», «Образовании» і іншых выданнях (частка іх увайшла ў зборнік «Наши современники»); «Лекции о Фаусте» (2 т.) і інш. Некалькі прац Л. Ю. Шапялевіч апублікаваў у польскіх часопісах «Ateneum» і «Wisła», іспанскім «Rev. de los archivos etc.». Эцюд Л. Ю. Шапялевіча пра Гаўптмана перакладзены на нямецкую мову (у часопісе «Internationale Literaturberichte», 1897).

### Краязнаўства 
Пад уплывам М. Ф. Кусцінскага, А. П. Сапунова, Е. Р. Раманава пачаў вывучаць матэрыяльную і духоўную культуру Беларусі. Займаўся праблемай крывічоў.

З 1900 года вёў раскопкі курганоў у Гарадоцкім, Невельскім і Себежскім паветах Віцебскай губерні. Праводзіў раскопкі доўгіх, круглых (паўсферычных) курганоў, якія на яго думку, знешне не адрозніваюцца ад сінхронных насыпаў іншых усходнеславянскіх тэрыторый. Ім знойдзены багаты інвентар у жаночых пахаваннях. Каштоўныя знаходкі з крывіцкіх курганоў перадаваў у Пецярбургскі Эрмітаж, Маскоўскі і Харкаўскі гістарычныя музеі, музей Віцебскага статыстычнага камітэта.

## Літаратура 
* Календарыюм // «Czasopis» № 10/2003
* *Каханоўскі Г. А.* Лазарэвіч-Шапялевіч Леў Юльянавіч / Г. А. Каханоўскі // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: У 2 т. / [складальнік Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 2: Л — Я. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2011. — 464 с.: іл. — С. 6. — ISBN 978-985-11-0549-2.
* *Трус М.*   // Літаратура і мастацтва. ‒ 13.10.2023. – № 41 (5250). – С. 11.
* Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) — СПб., 1890—1907.

Катэгорыя:Археолагі Беларусі
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Расіі
Ганна Гродская

, Ганна Гродская і Роберт Бядронь на акцыі падтрымкі для гомасексуальных дзяцей у Расіі.]]
**Ганна Гродская** (; нар. 16 сакавіка 1954, Атвоцк) — польская грамадская дзячка, прадпрымальніца і палітык, адна з заснавальніц Фонду Транс-Фузія, дэпутат Сейму Рэспублікі Польшча 7-га склікання.

## Біяграфія 
### Асабістае жыццё 
Ганна Гродская — транссексуал, ад нараджэння яе пол быў мужчынскі, яна звалася *Кшыштафам Богданам Бэнгоўскім*. У 2007 годзе яна даведалася, што яе ўсынавілі Юзаф і Казіміра. Аперацыю па змене полу яна зрабіла ў клініцы ў Бангкоку. Працэсу змены полу (фармальна завершанаму ў 2010 годзе.

### Прафесійная і палітычная дзейнасць 
Ганна Гродская скончыла навучанне па спецыяльнасці клінічная псіхалогія ў Варшаўскім універсітэце. У перыяд ПНР яна была членам Асацыяцыі Польскіх Студэнтаў (АПС) і Польскай аб’яднанай партыі рабочых (між іншым у партыйнай арганізацыі ва ўніверсітэце). Працавала палітычным інструктарам у АПС. У 1986 стала дырэктарам прадпрыемства Alma Press. Потым яна займалася ўласным бізнесам, шмат гадоў працавала ў выдавецкай, рэкламнай і паліграфічнай галінах. Займалася вытворчасцю фільмаў для Польскага тэлебачання. У 2003—2006 гадах была членам дырэкцыі «Радыё для цябе». Дзейнічала ў партыі Сацыял-дэмакратыя Рэспублікі Польшча, а пазней, да верасня 2011 года, уваходзіла ў склад Саюза дэмакратычных левых у Варшаве. У 2008 годзе яна ўдзельнічала ў стварэнні Фонду Транс-Фузія. Гэтая арганізацыя, у якой яна з лістапада 2011 года выконвала абавязкі старшыні, мае на мэце распаўсюджванне ведаў наконт трансгендэрызму, а таксама дзейнасць, накіраваную на падтрымку транссексуалаў і трансвестытаў. Да канца 2011 года Анна Гродская была таксама намесніцай старшыні Камісіі грамадскага дыялогу па справах роўных адносін пры Прэзідэнце Сталічнага горада Варшава.

У 2011 годзе Ганна Гродская была кандыдаткай на выбарах у Сейм. На выбарчым спісе Руху Палікота ў Кракаўскай акрузе заняла першае месца (у наступстве старту ад гэтай партыі была выдалена з СДЛ у верасні 2011). У галасаванні 9 кастрычніка атрымалася 19 451 галасоў і стала дэпутатам. Такім чынам стала першай у Польшчы і першай у Еўропе асобай, якая адкрыта кажа пра свой транссексуалізм, якая была абранай у дзяржаўны парламент. У Сейме 7-га склікання стала намесніцай старшыні дэпутацкага клуба Руху Палікота, а таксама намесніцай старшыні Камісіі культуры і сродкаў масавай інфармацыі, член парламенцкай Камісіі справядлівасці і правоў чалавека, а таксама намесніцай старшыні Парламенцкай групы жанчын. У лютым увайшла ў склад партыі Рух Палікота, пасля змены назвы ў кастрычніку 2013 — партыі Твой рух.

Катэгорыя:Актывісты ЛГБТ-руху ў Польшчы
Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Палітыкі Руху Палікота
Катэгорыя:Палітыкі Сацыял-дэмакратыі Рэчы Паспалітай Польскай і Саюза аб'яднаных левых
Катэгорыя:Дэпутаты Сейма Польшчы 7 склікання
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1954 годзе
Рычард Энтані Солсберы

**Рычард Энтані Солсберы** () (2 мая, 1761, Лідс, Англія — 23 сакавіка 1829, Лондан, Англія) — англійскі батанік. Член Лонданскага каралеўскага таварыства.

## Біяграфія 
Рычард Энтані нарадзіўся ў Лідсе, Англія, у сям’і Рычарда Маркхема. Сваё прозвішча ён змяніў на Солсберы для меркаванага фінансавага паляпшэння сваіх даследаванняў. Ён ажаніўся з Каралінай Стэйнфарт у 1796 годзе. У 1797 годзе нарадзілася дачка Элеанор, пасля чаго Рычард апынуўся ў вялікіх даўгах. Пазней быў арыштаваны за непраўдзівыя фінансавыя звесткі. Да 1802 годзе ён паправіў свае фінансавыя справы, купіўшы сабе дом.

Солсберы выступаў супраць сістэмы класіфікацыі Карла Лінея. Праўда, Солсберы быў вядомы тым, што шмат хто з батанікаў пазбягалі яго. Аднак ён быў педантычным батанікам, які зрабіў важкі ўнёсак у навуку.

## Апублікаваныя працы 
* *Icones Stirpium rariorum*, 1787
* *Prodromus Stirpium in horto ad Chapel Allerton*, 1796
* *Disaertatio botanica de Erica*, 1800
* *The Paradisus londinensis*, 1805—1808
* *Genera of Plants*, 1866, edited by J. E. Gray.

Катэгорыя:Члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Постаці Лідса
Катэгорыя:Батанікі Вялікабрытаніі
Пладовае цела грыба

[thumb|[Баравік]]

**Пладовае цела** (**спарака́рп**, ці **карпафо́р**) — рэпрадуктыўная частка арганізма грыба, якая ўтвараецца з пераплеценых гіфаў міцэлію. Функцыяй пладовага цела з'яўляецца ўтварэнне спор, якія ўзнікаюць у выніку палавога працэсу (такія споры завуць *меяспорамі*, у адрозненне ад *мітаспор*, што ўтвараюцца без палавога працэсу, вегетатыўна). Ва ўжытку пладовае цела звычайна завецца проста «грыб». Пладовае цела аскаміцэтаў завуць таксама **аскака́рп** ці **аско́ма**, а базідыяміцэтаў — **базідыяка́рп** ці **базідыёма**.

Пладовымі целамі завуць таксама спараносныя органы слізявікоў.

Ведаць будову і прыкметы пладовых целаў карысна любому грыбніку, гэта дапаможа граматна і дакладна вызначаць грыбы пры зборы.
Асабліва важна ўмець упэўнена адрозніваць атрутныя грыбы і падобныя на іх ядомыя.

## Гл. таксама 
* Грыб

Катэгорыя:Генератыўныя органы грыбоў
Плоіднасць

[thumb|120px|Дыплоідныя клеткі маюць дзве [Гамалогія, біялогія#Гамалагічныя храмасомы|аднолькавыя копіі кожнай храмасомы.]]
**Пло́іднасць** — колькасць аднолькавых набораў храмасом, размешчаных у ядры клеткі ці ў ядрах клетак шматклетачнага арганізма.

Часам гэты тэрмін ужываюць і ў стаўленні дапракарыятычных клетак, пазбаўленых ядра. Большасць пракарыёт гаплоідныя, гэта значыць маюць адну копію бактэрыяльнай храмасомы, аднак сустракаюцца дыплоідныя і поліплоідныя бактэрыі.

Адрозніваюць клеткі **гаплоідныя** (з адзінарным наборам няпарных храмасом), **дыплоідныя** (з парнымі храмасомамі), **поліпло́ідныя** (іх таксама завуць **тры-**, **тэтра-**, **гексаплоіднымі** і г.д. у залежнасці ад таго, колькі разоў у ядры клеткі паўтараецца гаплоідны набор) і **анеўплоідныя** (калі падваенне ці страта — *нулісомія*, *манасомія* ці *трысомія* — ахоплівае не ўвесь геном, а толькі абмежаваную колькасць храмасом). Поліплаідыю не варта блытаць з павелічэннем колькасці ядраў у клетцы і павелічэннем колькасці малекул ДНК у храмасоме (палітэнізацыяй храмасом).

Катэгорыя:Генетыка
Катэгорыя:Цыталогія
Катэгорыя:Клетачнае ядро
Катэгорыя:Храмасомы
Футуна (значэнні)

## Геаграфія
***Футуна** — адна з назваў астравоў Хорн (Уоліс і Футуна).
***Футуна** — найбуйнейшы востраў архіпелага Хорн.
***Футуна** — востраў у складзе Вануату.

## Культура
***Футуна** — палінезійскія насельнікі аднайменных астравоў у Вануату і Уоліс і Футуна.
Кішкі (значэнні)

**Кішкі**:
*Кішэчнік — частка страўнікава-кішэчнага тракту
*Кішкі — шляхецкі магнацкі род

## Гл. таксама 
*Кішка
*Кішкін
*Кішкіны
*Кішкіна
Футуна (востраў, Вануату)

**Футу́на** () — самы ўсходні востраў Вануату. Плошча — 13 км². Населены палінезійцамі-футуна. Насельніцтва (2009) — 535 чал.

Востраў яўляе сабою паверхню старажытнага падводнага вулкана, які вывяргаўся каля 11 тысяч гадоў таму. Гара Татафу ўзвышаецца на 666 м над узроўнем акіяну. Берагі абрывістыя.

Палінезійцы з’явіліся на Футуна не раней за сярэднявечча і часткова змяшаліся з меланезійскім насельніцтвам суседніх астравоў. У XIX стагоддзі яны прынялі пратэстантызм. Востравам кіруюць правадыры, улада якіх пераходзіць па спадчыне. Для захавання мясцовай арыгінальнай культуры яны абмяжоўваюць турызм.

Жыхары Футуна займаюцца пераважна земляробствам і рыбалоўствам, але больш важнае значэнне для эканомікі мае вытворчасць сувеніраў, якія потым прадаюць на востраве Тана.

## Спасылкі 
* Futuna

Футуна
Футуна
Цела (біялогія)

**Цела** () — фізічная абалонка жывой істоты, якая часцяком супрацьпастаўляецца яго нематэрыяльным атрыбутам, такім, як душа ці (сама-)свядомасць. Клетачны матэрыял, як правіла, не разглядаецца як цела.

Навука, якая вывучае будынак біялагічных целаў, завецца анатомія, а тая, што вывучае яго функцыянаванне, да прыкладу, абмен рэчываў, — фізіялогія. 

Мёртвае цела завуць трупам ці проста «целам».

## Гл. таксама 
* Чалавечае цела
* Марфалогія (біялогія)

Катэгорыя:Анатомія
Катэгорыя:Фізіялогія
Прэзідэнт Ірана

**Прэзідэнт Ірана** — дзяржаўная пасада ў Іране, уведзеная ў краіне пасля таго, як Іран стаў рэспублікай пасля звяржэння манархіі ў 1979 годзе.

У адрозненне ад большасці краін, прэзідэнт тут не з'яўляецца главой дзяржавы. Глава дзяржавы Ірана — *Вышэйшы кіраўнік Ірана*, які абіраецца на гэты пост пажыццёва. Прэзідэнт Ірана выконвае класічныя прадстаўніцкія функцыі (напрыклад, атрыманне даверчых грамат паслоў), а таксама функцыі прэм'ер-міністра (пасля скасавання гэтай пасады). Прэзідэнт Ірана абіраецца на 4 года і не можа займаць пасаду больш за 2 тэрміна запар.

## Спіс прэзідэнтаў Ірана 
*
Катэгорыя:Дзяржаўны лад Ірана
Руская мова (значэнні)

|160px]]
* **Руская мова** (, па-руску: *русский язык*) — найменне мовы рускага народа, дзяржаўнай мовы ў Расіі і Беларусі.
* **Рус(ь)кая мова, ** **рус(ь)ка мова, ** — гістарычная назва для такога сучаснага паняцця, як **старабеларуская** (стараўкраінская) мова. У дачыненні да беларускага варыянту рускай мовы часам ужывалася паняцце **літоўская мова**.
* **Руская мова**, паводле некаторых лінгвістаў адно з найменняў царкоўнаславянскай мовы.

## Гл. таксама 
* Старабеларуская мова
* Царкоўнаславянская мова

## Спасылкі 
* Зміцер Саўка, Вольга Іскрык''.«Расейцы» і «рускія»: ці гэта сінонімы?.
Літоўская мова (значэнні)

* **Літоўская мова** () — нацыянальная мова літоўцаў, належыць да ўсходнебалцкай падгрупы балцкай моўнай групы.
* «Літоўская мова» — у сярэднявеччы адно з найменняў **старабеларускай мовы**, афіцыйнай мовы Вялікага Княства Літоўскага, якое ўжывалася іншаземцамі, а таксама **беларускай мовы**, якое ўжывалася мясцовымі жыхарамі Гродзенскай і Мінскай губерняў да канца XIX ст.

Катэгорыя:Неадназначнасці
Кішэчнік

чалавека]]

**Кішэчнік** ()&nbsp;— у пазваночных жывёл&nbsp;— стрававальны тракт ад страўніка да ануса. Тонкі кішэчнік чалавека мае 5 м даўжынёй і 4 см у дыяметры і складаецца з дванаццаціперснай, худой і падуздышнай кішак; тоўсты кішэчнік мае ў даўжыню 2 м, 6 см у дыяметры і складаецца са сляпой, абадочнай, сігмападобнай і прамой кішак. Абодва з'яўляюцца мышачнымі трубамі, унутраны слой якіх ўтрымлівае шчолачны стрававальны сок, нервовыя канчаткі, крывяносныя сасуды. Змесціва кішэчніка павольна прасоўваецца з дапамогай перыстальтыкі (хвалепадобнага руху). Кішэчнікам таксама часам называюць ніжні аддзел стрававальнага тракту беспазваночных.

## Спасылкі 
* Кішэчнік  у Вялікай савецкай энцыклапедыі 

Катэгорыя:Страўнікава-кішачны тракт
Матыкалы

**Матыка́лы** (, ) — хутар у Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Матыкальскага сельсавета.

## Геаграфія 
Размешчаны за 1 км на поўнач ад агаграгарадка Вялікія Матыкалы. Уваходзіць у склад Матыкальскага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1921—1939 гадах у складзе Польшчы, у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

## Вядомыя асобы 
* Тамара Рыгораўна Авечка (нар. 1951) — беларускі архітэктар.
* Пётр Паўлавіч Строкач (1937—2017) — вучоны, хімік, спецыяліст у галіне інжынернай экалогіі, кандыдат тэхнічных навук, прафесар.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Герб Карэйскай Народна-Дэмакратычнай Рэспублікі

**Герб Карэйскай Народна-Дэмакратычнай Рэспублікі** — адзін з дзяржаўных сімвалаў КНДР.

Згодна з артыкулам 169 Канстытуцыі КНДР 2009 года:

КНДР
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы КНДР
Снофру

**Снофру** (грэч. *Soris* паводле Манефона) — першы цар (фараон) егіпецкай IV дынастыі часоў Старога Царства. Ён валадарыў прыблізна з 2670 па 2620 да н.э. У часы яго праўлення адбыліся ваенныя паходы ў Лівію і Нубію, а таксама вялікая гандлёвая экспедыцыя ў Ліван. Снофру здабыў сабе славу галоўным чынам дзякуючы будаўнічай дзейнасці. Ён быў адзіным фараонам, які загадаў пабудаваць тры манументальныя піраміды. Іх агульны аб'ём яўна пераўзыходзіць аб'ём самай вялікай егіпецкай піраміды — піраміды Хеопса. З іх у архітэкуры пачынаецца пераход ад ранніх ступеньчатых пірамід да сапраўднай піраміды.

Снофру шанавалі на працягу ўсяе старажытнаегіпецкай гісторыі, а яго пасмяротны культ існаваў доўгі час. Ён лічыўся ідэалам справядлівага ўладара, як ідэальны правіцель ён быў адзначан у некалькіх літаратурных творах.

## Паходжанне і сям'я 
Паходжанне Снофру даволі няяснае. З некаторай упэўненасцю можна казаць толькі пра яго маці, якую звалі Мерэсанх I. Праўда, яе асоба пацверджана не сучаснымі ёй крыніцамі, а надпісам на Палермскім камені, створаным пры 5 дынастыі, і графіці часоў 18 дынастыі.
І хоць часам Снофру разглядаецца ў якасці сына свайго папярэдніка Хуні, дагэтуль ні для яго, ні для Мерэсанх I не ўдалося даказаць якой-небудзь сямейнай сувязі з Хуні. І таму ўжэ ў 60-я гг. XX ст. П'ер Мантэ выказаў здагадку, што Снофру не быў царскім сваяком, а пачынаў кар'еру як правінцыяльны чыноўнік з мясцовасці Бені Хасан. Падставай для такога меркавання стала назва мясцовасці "Менат-Снофру" ў пахавальным храме піраміды Снофру ў Медуме. З другога боку, у самом Бені Хасане ў некаторых грабніцах упамінаецца месца з назвай Менат-Хуфу. Мантэ дапусціў, што гэта адна і тая ж мясцовасць, якая была перайменавана пасля ўзыходжання на трон наступнага цара, Хуфу (Хеопса), які таксама паходзіў адсюль. Аднак гэтыя разважанні не пацверджаны доказамі і застаюцца толькі гіпотэзай.

Адзіная вядомая жонка Снофру — Хатэпхерэс I, якая аднак не насіла тытула "царскай жонкі", і таму лічыцца, што яна была толькі наложніцай. Ад гэтай сувязі нарадзілася двое сыноў, адзін з якіх быў наступны цар Хеопс, а другі па апошніх дадзеных, магчыма, быў Каваб, якога дагэтуль былі разглядалі як Хеопсава наследнага прынца.

Яшчэ некалькі дзяцей нарадзілася ад невядомых жонак. Сыны былі Рахатэп, Нефермаат, Анхаф (якога аднак Райнер Штадэльман лічыць сынам Хеопса), Нечэраперэф, а таксама, магчыма, Ранефер, Канефер і Ійнефер. Акрамя таго, быў яшчэ адзін прынц, чыё імя да нас не дайшло. Ён вядомы толькі дзякуючы сваёй манументальнай мастабе — грабніцы M17 у Медуме. Дочкі былі Хатэпхерэс, жонка Анхафа, а таксама Неферткау і Нефертнісу. Мерытытэс I, Хеопсава жонка, таксама лічыцца дачкой Снофру. Згодна з навейшымі меркаваннямі яна магла быць не дачкой, а жонкай ці наложніцай Снофру, якая пасля яго смерці стала жонкай Хуфу.

## Піраміды Снофру 
* Піраміда ў Медуме
* Ламаная піраміда
* Ружовая піраміда
* Піраміда ў Сейле

## Заўвагі 
Катэгорыя:Фараоны чацвёртай дынастыі
Футуна (востраў, Уоліс і Футуна)

**Футу́на** () — найбуйнейшы востраў у групе астравоў Хорн. Плошча - 62,3 км². Насельніцтва - 4237 чал. (2008 г.). 

## Геаграфія і прырода
Востраў Футуна размешчаны ўсяго ў 1,6 км ад суседняга вострава Алофі, у 240 км ад Мата-Уту, галоўнага адміністрацыйнага цэнтра Уоліс і Футуна, у 3201 км ад бліжэйшага мацерыка Аўстралія, у 16182 км ад Парыжа, у 15088 км ад Мінска. Даўжыня - 15,3 км. Найбольшая шырыня - 5,4 км.

Футуна мае вулканічнае паходжанне. На падводных схілах назіраюцца нязначныя магнітныя анамаліі, што сведчыць пра наяўнасць у пародзе жалеза. Найвышэйшы пункт - гара Пуке (524 м). З гор сцякаюць 50 кароткіх рэк. Клімат трапічны пасатны. Лета вільготнае, часам суправаджаецца цыклонамі.

Каля 30% вострава пакрыты лясамі, вышэй за 450 м знаходзяцца горныя лугі. На Футуне сустракаюцца 3 віды эндэмічных раслін і 3 віды эндэмічных птушак.

## Гісторыя
Востраў Футуна быў населены ў канцы 1 тысячагоддзя да н. э. палінезійцамі меркавана з Фіджы. Нашчадкамі старажытных перасяленцаў з'яўляецца народ футуна, які і ў нашы дні складае абсалютную большасць насельнікаў. Да XVII ст. футуна склалі 2 дзяржаўных аб'яднання Сігове і Ала на чале вярхоўных правадыроў ''ту'і*. Большасць жыхароў складалі простыя абшчыннікі *сека''. 

У 1616 г. востраў быў адкрыты галандцамі. У 1837 г. на ім высадзіліся французскія каталіцкія місіянеры, якія паспяхова распаўсюдзілі хрысціянства. Адным з найбольш выбітных місіянераў быў П'ер Шанэль, абвешчаны пазней святым. У 1887 г. ''ту'і* Сігове і Ала падпісалі з Францыяй дагавор аб пратэктараце. У 1917 г. іх валоданні былі абвешчаны часткай французскай калоніі Уоліс і Футуна. Пры гэтым *ту'і* захавалі значную ўладу. 

Пасля II Сусветнай вайны назіраецца сталая эміграцыя, пераважна ў Новую Каледонію і востраў Увеа.

## Інфраструктура
Востраў падзелены на дзве адміністрацыйныя адзінкі — Сігове з цэнтрам у вёсцы Леава і Ала з цэнтрам у вёсцы Малае. Абедзве акругі маюць статус каралеўств, хаця ўлада традыцыйных манархаў-*ту'і'' значна саслаблена выбарнымі адміністрацыйнымі органамі ўлады. 

На паўднёвым усходзе каля вёскі Веле працуе аэрапорт. Недалёка ад яго знаходзіцца галоўная славутая мясціна вострава — касцёл Святога П'ера Шанэля.

78% жыхароў займаецца сельскай гаспадаркай і рыбалоўствам, якія забяспечваюць іх унутраныя патрэбы. Важнае значэнне для эканомікі маюць фінансавая дапамога з боку Францыі і грашовыя адлічэнні з боку сваякоў, што працуюць у Новай Каледоніі.

## Спасылкі 
* Islands of Wallis and Futuna (France) 
* Pierre Chanel Church

Футуна
Футуна
Алофі (востраў)

**Алофі** () — востраў у групе астравоў Хорн. Плошча - 32 км². Сталага насельніцтва няма.

Востраў Алофі знаходзіцца ўсяго ў 1,6 км на паўднёвы ўсход ад вострава Футуна. Паверхня мае часткова каралавае, часткова вулканічнае паходжанне. Мяркуецца, што ў старажытнасці Алофі быў атолам, паднятым над акіянам падчас вывяржэння вулкана. Даўжыня берагавой лініі - 25,4 км. Найвышэйшы пункт - гара Калафау (417 м). 

Жыхары Футуны выкарыстоўваюць зямлю на паўночных схілах Калафау для сельскай гаспадаркі. Вырошчваюць трапічныя культуры для ўнутранага забеспячэння і продажу ў Мата-Уту. Агароды наведваюць сезонна. Астатняя частка вострава занята трапічнымі лясамі і горнымі лугамі. Маецца некалькі эндэмічных відаў раслін і птушак.

## Спасылкі 
* Islands of Wallis and Futuna (France) 

Алофі
Алофі
Алофі
Спіс запаведнікаў Беларусі

Прыродныя запаведнікі у адпаведнасці з законам «Аб асабліва ахоўных прыродных тэрыторыях» з’яўляюцца асабліва ахоўнымі прыроднымі тэрыторыямі, абвешчанымі ў мэтах захавання эталонных і іншых каштоўных прыродных комплексаў і аб’ектаў, вывучэння жывёльнага і расліннага свету, натуральных экалагічных сістэм і ландшафтаў, стварэння ўмоў для забеспячэння натуральнага ходу прыродных працэсаў.

## Спіс запаведнікаў Беларусі 
## Гісторыя 
* 1925 — у БССР створаны першы запаведнік — Бярэзінскі.
* 1932 — у Налібоцкай пушчы створаны Вялаўскі запаведнік.
* 1939 — на далучанай да БССР тэрыторыі створаны запаведнік Белавежская пушча.
* 1969 — створаны Прыпяцкі запаведнік.
* 1988 — створаны Палескі запаведнік.
* 1991 — запаведнік Белавежская пушча ператвораны ў нацыянальны парк.
* 1996 — Прыпяцкі запаведнік ператвораны ў нацыянальны парк, яго плошча павялічана.

## Мемарыяльныя запаведнікі 
* Купалаўскі мемарыяльны запаведнік «Вязынка»
* Купалаўскі мемарыяльны запаведнік «Ляўкі»

## Гл. таксама 
* Спіс нацыянальных паркаў Беларусі
* Спіс заказнікаў Беларусі

## Крыніцы 
## Афіцыйныя сайты 
* Запаведнікі на сайце Мінпрыроды РБ 
* Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік 
* Бярэзінскі біясферны запаведнік 


Катэгорыя:Спісы:Беларусь
Катэгорыя:Спісы:Нацыянальныя паркі і запаведнікі
Хорн

**Хорн** (), таксама **архіпелаг Футуна** () — архіпелаг у Ціхім акіяне. Уваходзіць у склад Уоліс і Футуна. Агульная плошча — 94,3 км². Насельніцтва (2008 г.) — 4238 чал.

Архіпелаг складаецца з двух вулканічных астравоў Футуна і Алофі. На падводных схілах вулкана сустракаюцца магнітныя анамаліі. Найвышэйшы пункт вострава Футуна — гара Пуке (524 м), вострава Алофі — гара Калафау (417 м). Частку ўзбярэжжа атачае каралавы рыф. Дзякуючы трапічнаму вільготнаму клімату на астравах ёсць невялікія рэкі. Астравы знаходзяцца ў зоне ўздзеяння трапічных цыклонаў.

Архіпелаг населены палінезійскім народам футуна, які да прыходу еўрапейцаў стварыў на ім дзве невялікія дзяржавы Сігаве і Ала. У маі 1616 г. астравы былі адкрыты галандскай экспедыцыяй і атрымалі назву Хорн у гонар аднаго з галандскіх гарадоў. У 1887 г. Сігаве і Ала трапілі ў каланіяльную залежнасць ад Францыі.

Мясцовая эканоміка скіравана на забеспячэнне ўнутранага спажывання. Развіваюцца земляробства і рыбалоўства. Востраў Алофі амаль ненаселены, выкарыстоўваецца для сельскай гаспадаркі.

## Спасылкі 
* Islands of Wallis and Futuna (France) 

Хорн
Хорн
Хорн
Джон Ліндлі

**Джон Ліндлі** (**Ліндлей**) (; 1799—1865) — англійскі батанік, садоўнік, знаўца сямейства .

З 1829 па 1860 гады быў прафесарам батанікі ў Лонданскім універсітэце.

На працягу 40 лёт быў сакратаром Лонданскага таварыства садоўніцтва.

## Раннія гады 
Нарадзіўся ў мястэчку , размешчаным недалёка ад Норвіча, і быў адным з чатырох дзяцей Джорджа і Мэры Ліндлі. Яго бацька быў уладальнікам пладовага гадавальніка, аднак, садаводчае прадпрыемства не прыносіла дастатковага прыбытку і сям'я жыла вельмі сціпла. Джон з юнацкасці дапамагаў бацьку ў садзе і займаўся зборам палявых кветак у наваколлях Норвіча. Адукацыю атрымаў у гімназіі Норвіча (*Norwich School*). Сям'я не магла падтрымаць яго паступленне ва ўніверсітэт і ў 1815 годзе ён стаў агентам бельгійскай фірмы па гандлі насеннем у Лондане.

У гэты перыяд ён знаёміцца з Уільямам Гукерам, які дапамог яму заняць месца асістэнта ў гербарыі Джозефа Банкса.
 
## Шлях у навуцы 
Сваю навуковую дзейнасць пачаў ён выданнем (у 1820 годзе) манаграфіі руж (*«Rosarum Monographia»*, з 19 табліцамі), у наступным годзе пачаў друкаваць *«Collectanea Botanica»* (I—VIII).

Ліндлі спачатку прыняў сістэму класіфікацыі раслін Дэкандоля, але потым у працы *The vegetable Kingdom*, грунтуючыся на новых пошуках, прапанаваў сваю класіфікацыю, якая складала ў сабе 7 класаў, 56 спалучэнняў, ці пераходных злучальных груп, і 303 сямействы. Пад імем «караняродных» (*Rhizogenes*) Ліндлі згрупаваў паразітуючыя бесхларафілавыя расліны; пад «сеткаватымі» (*Dictyogenes*) сабраў тыя з аднадольных, якія па лісцю і знешняму выгляду маюць падабенства з двухдольнымі; нарэшце, голанасенныя, ці хвойныя (*Gymnospermes*), пераназваў у *Gymnogenes* (галародныя).

За час навуковай дзейнасці ім было апісана некалькі тысяч відаў раслін.

## Друкаваныя працы 
[thumb| [Батанічная ілюстрацыя з кнігі Гумбальта, Банплана і Кунта «*Nova genera et species plantarum…*» Vol. 6, 1815—1825]]

*  з 19 табліцамі
*  з 28 табліцамі
* 
* 
*  3 выд. — 1839
*  — у гэтым сачыненні, больш вядомым пад назвай A Natural System of Botany, Ліндлі выказаў сваю сістэму расліннага царства
* ; пазней гэта сачыненне (у 1852 годзе выйшла сёмае выданне) з'явілася пад загалоўкам «*Elements of Botany*»
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## У гонар і памяць 
Карл Кунт у гонар Ліндлі назваў род раслін , які адносіцца да сямейства .

## Спасылкі 
*  

Катэгорыя:Батанікі Вялікабрытаніі
Еўрыбія

**Эўрыбія** (Еўрыбія, , ) — у старажытнагрэчаскай міфалогіі увасабленне марской сілы, дачка Геі і Понта, сястра Нерэя, Таўманта, Фаркіса і Кето; жонка Крыя, маці Астрэя, Паланта і Перса.

Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія багіні
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Крый (тытан)

**Крый**, **Крыяс** ( ці  «баран») — у старажытнагрэчаскай міфалогіі адзін з тытанаў, сын Урана і Геі, муж дачкі Понта Еўрыбіі. Быў зрынуты падчас тытанамахіі і скінуты ў Тартар.

Бацька Астрэя, Перса і Паланта. Паводле Паўсанія, бацька Піфона.

Катэгорыя:Тытаны
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Астрэй (міфалогія)

**Астрэ́й** (, «зорны») — у старажытнагрэчаскай міфалогіі — бажаство зорнага неба. Гесіёд лічыў Астрэя тытанам другога пакалення, сынам Крыя і Еўрыбіі, мужам Эас, бацькам вятроў Барэя, Нота, Зефіра і Эўра.

Аднак іншыя схіляліся да таго, што Астрэй быў гігантам, нашчадкам Тартара і Геі.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія багі
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Катэгорыя:Тытаны
Катэгорыя:Гіганты
Скалярная велічыня

: *Гэты артыкул пра фізічнае паняцце. Пра больш агульнае значэнне тэрміна, гл. артыкул Скаляр*
**Скаля́рная велічыня** (ад  — ступеністы) у фізіцы — велічыня, кожнае значэнне якой можа быць выражана адным рэчаісным лікам. Гэта значыць скалярная велічыня вызначаецца толькі сваім значэннем, у адрозненне ад вектара, які акрамя значэння мае кірунак. Да скалярных велічынь адносяцца даўжыня, плошча, час, тэмпература і г.д.

Катэгорыя:Фізічныя велічыні
Карламан

**Карламан** можа адносіцца да наступных твараў:

* Карламан, сын Карла Мартэла (716—754)
* Карламан, сын Піпіна Кароткага (751—771)
* Карламан, сын Карла II Лысага (пам. у 876/877)
* Карламан, кароль Баварыі (830—880)
* Карламан (кароль Заходне-Франкскага каралеўства) (862 ?—884)
Палант (тытан)

**Палант** (Палас, ) — у старажытнагрэчаскай міфалогіі малодшы тытан. Сын Крыя і Еўрыбіі. Муж акіяніды Стыкс, бацька Нікі, Кратаса, Зела і Біі Яго імем названы горад Пелена ў Ахае.

Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Катэгорыя:Тытаны
Шашлык

300px|thumb|right|Шашлык са свініны
**Шашлы́к** (магчыма, ад кр.-тат.: *şiş* («ражон»); у іншых мовах — арм. *խորոված* — «харавац», тур. *şiş kebabı* — «шыш-кебаб», груз. *მწვადი* — «мцвадзі») — страва з кавалачкаў мяса (часцей бараніны), нанізаных на металічны ражон (*шампур*) і засмажаных разам з кольцамі цыбулі.

## Прыгатаванне 
Шашлык першапачаткова гатаваўся з бараніны або са свініны ці ялавічыны ў залежнасці ад мясцовых культурных і рэлігійных асаблівасцяў. Шашлык гатуецца або толькі з мяса, або з кавалачкаў мяса, якія чаргуюцца з кавалкамі гародніны, балгарскага перца, цыбулі, грыбоў і памідораў.

Мяса для шашлыка, як правіла, марынуецца на працягу ночы ў марынадзе высокай кіслотнасці, які можа складацца з воцату, сухога віна ці кіслага фруктовага або гароднінага соку з даданнем зеляніны і спецый.

Шашлык звычайна гатуюць на мангале.

## Галерэя 

Выява:Shashlyk4.jpg
Выява:Shashlyk5.jpg
Выява:Shashlyk6.jpg
Выява:Шашлык.JPG
Выява:Myaso (452683003).jpg
Выява:Свежий шашлык на мангале (Сентябрь 2015 г.).jpg

## Спасылкі 
* Шашлыкі і грыль. Усё пра гатаванне шашлыка
* Шашлыкі на любы густ на dreamgourmand.ru
* Шашлыкі 

Катэгорыя:Каўказская кухня
Катэгорыя:Мясныя стравы
Катэгорыя:Вулічная ежа
Астроўкі

Назву **Астро́ўкі** маюць:
* Астроўкі — гаспадарчая пабудова

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Магілёўская вобласць:
** Астроўкі — вёска ў Асіповіцкім раёне
* Мінская вобласць:
** Астроўкі — вёска ў Бярэзінскім раёне
** Астроўкі — вёска ў Крупскім раёне
** Астроўкі — аграгарадок у Нясвіжскім раёне
** Астроўкі — вёска ў Салігорскім раёне

## Гл. таксама 
* Астраўкі (возера, Лепельскі раён)
Свініна

thumb|Вэнджаныя свіныя рабрынкі
**Свініна** — мяса свіней, карысны харчовы прадукт. У мясным балансе Беларусі займае 47,7 % (2000).

Ужываецца ў смажаным, вараным, параным, вэнджаным і салёным выглядзе для падрыхтоўкі шырокага спектру страў, уключаючы супы (напрыклад, боршч, расольнік), катлеты, рагу, халаднік, шашлык, шніцаль, эскалопы, яцерніцэ і іншыя стравы; свініну выкарыстоўваюць (напалову з ялавічынай) для гатавання пельменяў.

Вялікая колькасць свініны перапрацоўваецца ў розную вяндліну: кумпяк, лапатка, грудзінка, бекон і інш. і ў рознага роду каўбасы. У хатніх умовах можна прыгатаваць з свініны бужаніну.

Таксама ў ежу ўжываецца спецыяльна прыгатаваная цэлая свіння як асобная страва (звычайна парася).

## Спасылкі 

Катэгорыя:Свінагадоўля
Азярод (значэнні)

* Азярод, гульня - гульня.
* Азярод - гаспадарчае збудаванне.
Паплаўскі

**Паплаўскі** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алесь Паплаўскі, беларускі паэт, празаік
* Георгій Георгіевіч Паплаўскі, беларускі графік, жывапісец
* Канстанцін Іосіфавіч Паплаўскі, беларускі кампазітар
* Міхаіл Іванавіч Паплаўскі (нар. 1946) — беларускі палітык.
* Станіслаў Гіляравіч Паплаўскі, савецкі і польскі военачальнік, генерал арміі. Герой Савецкага Саюза
* Яўген Уладзіміравіч Паплаўскі, беларускі кампазітар

## Гл.таксама 
* Паплаўская
Станюта

**Станюта** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Аляксандравіч Станюта — беларускі крытык, літаратуразнавец, пісьменнік.
* Меліціна Дзмітрыеўна Станюта — беларуская гімнастка.
* Міхаіл Пятровіч Станюта — беларускі мастак.
* Стэфанія Міхайлаўна Станюта (1905—2000) — беларуская актрыса.
Грышкевіч

**Грышкевіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Мікалаевіч Грышкевіч — беларускі мастак.
* Аркадзь Іванавіч Грышкевіч (нар. 1925) — беларускі спецыяліст у галіне аўтамабілебудавання.
* Ганна Давыскіба (дзяв. Грышкевіч, нар. 2000) — беларуская валейбалістка.
* Францішак Грышкевіч — беларускі паэт, публіцыст, перакладчык.
* Вінцэнт Антонавіч Жук-Грышкевіч — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, настаўнік.

## Гл. таксама 
* Грыневіч
* Грыцкевіч
Мікерын

**Менкаўра** (грэч. **Мікерын** паводле Герадота) — шосты цар (фараон) егіпецкай IV дынастыі часоў Старога Царства. Правіў прыкладна з 2530 па 2510 да н.э. Пра яго асобу і час яго праўлення засталося вельмі мала сведчанняў. Вядомы ён, перш за ўсё, як будаўнік трэцяй піраміды ў Гізе, а таксама дзякуючы шматлікім скульптурным выявам, знойдзеным у ваколіцах яго піраміды. Многія з гэтых статуй выдатна захаваліся.

## Паходжанне і сям'я 
thumb|left|140px|Картуш з іменем Менкаўры ў Абідаскім спісе
Імаверна, Менкаўра быў сынам фараона Хафры і Хамерэрнебці I. Такое меркаванне пашырана, таму што ў наваколлі Менкаўравай піраміды быў знойдзен нож, на яком было імя Хамерэрнебці.

Адзіная вядомая жонка Менкаўры — Хамерэрнебці II. У яе грабніцы ўпамінаецца яе маці з такім жа іменем, якая да таго ж насіла тытул "царскай маці". На аснове гэтага Джордж Эндру Рэйснер прыйшоў да агульнапрынятай сёння высновы, што Хамерэрнебці I была таксама і маці Менкаўравай жонкі. І такім чынам, Менкаўра быў жанаты на сваёй роднай сястры. Адзіным вядомым дзіцем ад гэтага шлюбу быў прынц Хуэнра, пахаваны каля піраміды свайго бацькі, на гэтай падставе, згодна з меркаваннем Рэйснера, ён лічыцца заўчасна памерлым наследным прынцам.

Ступень сваяцтва Менкаўры з яго пераемнікам Шэпсескафам даволі няясная. Хаця вядома, што Шэпсескаф загадаў завяршыць памінальны храм Менкаўры і змясціць там свой указ. Гэта падштурхнула Рэйснера да высновы, што Шэпсескаф таксама быў сынам Менкаўры. Праўда, само па сабе завяршэнне храма — не паказчык, бо кожны егіпецкі цар павінен быў забяспечыць належнае пахаванне свайго папярэдніка незалежна ад ступені сваяцтва (і даволі часта гэта выконвалася). З рэштак жа моцна пашкоджанага ўказа вычытаць пэўныя звесткі аб паходжанні (аб бацьках) Шэпсескафа немагчыма.
У наяўных крыніцах няма звестак пра тое, як часта праводзіліся падлікі пры Менкаўры: штогод ці раз у два гады. Калі мелі месца двухгадовыя прамежкі, то працягласць праўлення складзе звыш 20 гадоў.

Акрамя будаўніцтва піраміднага комплекса не вядома ніякіх падзей часоў праўлення Менкаўры. Імя правіцеля сустракаецца на адном аб'екце з Бібла і на шматлікіх адбітках цыліндрычных пячатак з Бухена.

Катэгорыя:Фараоны чацвёртай дынастыі
Калібры

**Калібры** (*Trochilidae*) — сямейства птушак, адзінае ў атрадзе калібрыпадобных (*Trochiliformes*). 

## Апісанне 
Самыя дробныя птушкі на Зямлі. Даўжыня 5,7—30 мм, маса 1,6—20 г. Апярэнне рознакаляровае, бліскучае. Дзюба доўгая, тонкая, у некаторых выгнугая. Палігамы. Нясуць 1—2 яйцы. Кормяцца на ляту кветкавым нектарам і часткова дробнымі насякомымі. Адносная маса сэрца найбольшая сярод птушак. Інтэнсіўны абмен рэчываў, тэмпература цела каля 43 °С. Ноччу і пры недахопе корму ўпадаюць у здранцвенне, тэмпература цела зніжаецца да 14,5 °С. Лётаюць хутка (да 80 км/гадз). Могуць завісаць у паветры і даваць задні ход. Дробныя віды робяць крыламі да 80 узмахаў за секунду.

## Пашырэнне 
Каля 330 відаў. Пашыраны ў Амерыцы (ад паўднёвай Аляскі і Лабрадора да Вогненнай Зямлі). Жывуць у розных ландшафтах, пераважна аселыя.

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Атрады птушак
Нектарніцы

**Нектарніцы**, нектарніцавыя, нектаркі (*Nectariniidae*) — сямейства пеўчых птушак атрада вераб'інападобных.

Выдзяляецца 16 родаў, 139 відаў. Пашыраны ў Паўднёвай Азіі, Аўстраліі і Афрыцы. Жывуць у лясах, садах, зарасніках кустоў, гарах. Робяць сезонныя міграцыі, звязаныя з масавым цвіценнем раслін, удзельнічаюць у іх апыленні.

Даўжыня да 25 см, маса да 20 г. Дзюба доўгая, тонкая, часта выгнутая, краі наддзюб'я злёгку зазубраныя. Афарбоўка самцоў яркая, з металічным адлівам, самак — зеленавата-шэрая. У некаторых відаў самцы і самкі афарбаваны аднолькава, у цьмяныя колеры. Кормяцца насякомымі, павукамі, пладамі, нектарам кветак (адсюль назва).

## Класіфікацыя 
У сямействе нектарніц 16 родаў з 139 відамі:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Вераб’інападобныя
Кляшчы

**Кляшчы** (*Acari*) — падклас членістаногіх класа павукападобных.

## Апісанне 
Даўжыня 0,05—13 мм, сытых крывасмокаў да 30 мм. Цела шарападобнае ці прадаўгавата-авальнае, крыху пляскатае, нерасчлянёнае. Ротавы апарат колючы, грызучы, колюча-грызучы. Вочы ў большасці відаў адсутнічаюць.

Раздзельнаполыя, з палавым дымарфізмам. Большасць кляшчоў адкладвае яйцы, ёсць жывародныя. Развіццё з поўным ператаарэннем. Жыццёвы цыкл уключае фазы: яйцо, лічынка, німфа (адна ці некалькі стадый) і імага. Лічынка 6-ногая, у німфы і імага па 4 пары ног. Паводле тыпу кармлення кляшчы — сапрафагі і драпежнікі. Многія віды — паразіты раслін, жывёл і чалавека.

## Класіфікацыя і экалогія 
Адрозніваюцца 3 асобныя надатрады: ,  і , 300 сямействаў, больш за 10 тысяч відаў. Пашыраны па ўсім свеце. Большасць жыве на сушы (у глебе, лясным подсціле, гнёздах птушак і звяроў), некаторыя ў вадзе. На Беларусі адзначаны акарыформныя, у тым ліку  і , а таксама паразітыформныя кляшчы.

## Значэнне і шкоднасць 
Кляшчы-крывасмокі могуць пераносіць узбуджальнікаў хвароб (напрыклад, у жывел — піраплазмозаў, бабезіёзаў і інш., у чалавека — кляшчовага энцэфаліту, тулярэміі і сыпнатыфозных ліхаманак). Акароідныя кляшчы () пашкоджваюць збожжа і прадукты,  і  кляшчы выклікаюць хваробы яблынь, цытрусавых і інш.

## Гл. таксама 
* Іксодавыя кляшчы
* Hydrachnidiae

## Зноскі 
## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Атрады павукападобных
Эмалахлені

**Эмалахлені** (eMalahleni) — адміністрацыйны цэнтр мясцовага муніцыпалітэта Эмалахлені ў раёне Нкангала, правінцыя Мпумаланга (ПАР).

## Гісторыя 
Населены пункт быў заснаваны ў 1890 годзе пад назвай Вітбанк. У 1894 годзе сюды была падведзена чыгунка з Прэторыі. У 1903 годзе Вітбанк атрымаў статус горада, а ў 1914 — муніцыпалітэта. 3 сакавіка 2006 года Вітбанк быў афіцыйна перайменаваны ў Эмалахлені.

Катэгорыя:Гарады ПАР
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1890 годзе
Адольф Зянюк

**Адольф Зянюк** (, Сухаволя, Сакольскі павет, цяпер у Польшчы — ) — беларускі грамадскі дзеяч.

Уваходзіў у Гродзенскі гурток беларускай моладзі, з восені 1913 быў старшынёй гуртка. У гуртку ўдзельнічаў у спектаклях, пісаў апавяданні. Скончыўшы гімназію ў Гродне, працягваў навучанне на юрыдычным факультэце Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта. Належаў да Пецярбургскага гуртка беларускіх студэнтаў. У 1916 мабілізаваны на фронт. Скончыў у Кіеве ваеннае вучылішча. На пачатку 1920-х вучыўся ў Віленскім універсітэце, быў сябрам Беларускага студэнцкага саюза, рэдактарам «Студэнцкай думкі». З 1928 прызначаны кіраўніком беларускага аддзелу пры Віленскім радыё, дзе кожны тыдзень чытаў беларускія лекцыі. Працаваў суддзёй на Палессі, у Вільні, дзе і памёр.

## Літаратура 
* З успамінаў Баляслава Грабінскага (1899—1991) / падрыхтоўка да друку А.Смаленчука // Горад Святога Губерта: зборнік краязнаўчых артыкулаў. Вып. 6. — Гродна, 2012.
* *Мастыка А.* Беларускі студэнцкі саюз Віленскага універсітэта Стэфана Баторыя ў беларускім нацыянальным руху ў Вільні (1919-1939): бакалаўрская праца / Мастыка Андрэй; навук. кіраўнік праф. А. Смалянчук; Еўрапейскі гуманітарны універсітэт. — Вільня, 2009.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сухаволі
Катэгорыя:Памерлі ў Вільнюсе
Катэгорыя:Члены Беларускага студэнцкага саюза
Вітватэрсранд

**Вітватэрсранд** ( 'хрыбет белай вады') — нізкі горны ланцуг у правінцыі Гаўтэнг у Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы.

Хрыбет Вітватэрсранд фармуе кантынентальны водападзел: з яго паўночных схілаў сцякаюць прытокі Лімпопа, якія ўпадаюць у Індыйскі акіян, а з паўднёвых — рэкі басейна Ваалу, якія ўпадаюць у Атлантычны акіян. Гэты раён мае кліматычныя асаблівасці: з-за нізкіх пагоркаў ствараецца эфект наветранага / зацішнага боку, і ў выніку ў паўночных прыгарадах Яганэсбурга клімат больш вільготны, а ў паўднёвых — больш сухі.

## Літаратура 
* Breckenridge, Keith Derek (1995) *An Age of Consent: law, discipline, and violence on the South African gold mines, 1910&ndash;1933*. Ph.D. thesis, Northwestern University, Evanston, Ill.
* Cammack, Diana (1990) "The Rand at War: the Witwatersrand and the Anglo-Boer war 1899&ndash;1902*. London: James Currey
* Herd, Norman (1966) *1922: the revolt on the Rand''. Johannesburg: Blue Crane Books

Катэгорыя:Горы ПАР