open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Уладзімір Іванавіч Ганчарэнка

**Уладзі́мір Іва́навіч Ганчарэ́нка** (нар. , в. Садкі Калінкавіцкага раёна Гомельскай вобласці) — беларускі дзяржаўны дзеяч, былы міністр сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь (2005-2006).

## Біяграфія 
Скончыў Усесаюзны завочны электратэхнічны інстытут сувязі (1981). Заслужаны сувязіст Рэспублікі Беларусь (1997).

Працаваў тэлеграфістам, электраманцёрам і электрамеханікам Калінкавіцкага раённага вузла сувязі, інжынерам, намеснікам начальніка і начальнікам эксплуатацыйна-тэхнічнага вузла сувязі - ЭТВС - у Калінкавічах, потым у Рэчыцы.

З 1984 па 1994 — узначальваў Магілёўскае абласное вытворча-тэхнічнае ўпраўленне сувязі і інфарматыкі.

З 14 кастрычніка 1994 — міністр сувязі і інфарматыкі Рэспублікі Беларусь.

17 снежня 1999 года прызначаны кіраўніком спраў Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

З 22 лютага 2001 зноў міністр сувязі Рэспублікі Беларусь.

17 жніўня 2005 года пасля пераўтварэння Міністэрства сувязі ў Міністэрства сувязі і інфарматызацыі быў прызначаны Міністрам сувязі і інфарматызацыі. На пасадзе Міністра прапрацаваў да 5 мая 2006 года.

## Спасылкі 
* Старонка на сайце Хто ёсць хто
* Старонка на сайце Міністэрства сувязі і інфарматызацыі

Катэгорыя:Міністры сувязі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Кіраўнікі справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Калінкавіцкім раёне
Яншаа

**Яншаа** () — неалітычная культура, пашыраная ў 4—3-м тыс. да н.э. ў сярэднім цячэнні р. Хуанхэ паўночнага Кітая.

Яе носьбіты займаліся матычным земляробствам (чуміза), жывёлагадоўляй, паляваннем, рыбалоўствам і збіральніцтвам. Паселішчы размяшчаліся на лёсавых рачных тэрасах, мелі адкрыты характар, складаліся з круглых або прамавугольных паўзямлянак, паглыбленых у грунт і абмазаных глінай. Кераміку выраблялі ўручную і размалёўвалі чорнай або чырвонай фарбай па жоўтым ангобе, з зааморфнымі і абстрактнымі матывамі. Вядомы таксама вырабы з расшчэпленага і паліраванага каменю. Нябожчыкаў хавалі ў доўгіх ямах.

## Літаратура 
* Яншао //  С. 279—280.
* Васильев Л. С. Проблемы генезиса китайской цивилизации. М., 1976.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Кітая
Salix reticulata

**Salix reticulata** — від кустоў якія сцелюцца, з роду  сямейства .

Лісце і канцы галін ядуць алені, зімой яны ядуць галіны выкопваючы іх з-пад снегу.

## Распаўсюджанне і экалогія 
У прыродзе арэал віду ахоплівае паўднёвыя і паўночныя раёны Еўропы, Усходнюю Сібір, Далёкі Усход Расіі, паўночныя раёны Манголіі, практычна усю тэрыторыю Канады і Скалістыя горы у ЗША.

Расце па камяністых, шчабністых і лішайнікавых арктычных і альпійскіх тундрах.

## Батанічнае апісанне 
Карлікавы, растапырана-галінасты кусцік з голымі, тоўстымі, чырванавата-бурымі галінамі, якія сцелюцца, часткай пад зямлёй, і укараняюцца, даўжынёй да 50-75 см.
Лісце яйкападобнае, эліптычна-круглявае або зваротна-яйкападобнае, даўжынёй 1,5-5 см, шырынёй 1-3,5 см, ля аснавання і наверсе закругленае або на канцы злёгку выемкавае, радзей ля аснавання клінавата-звужанае, цэльнакрайняе або зубчастае, шчыльнае, скурыстае; дарослае голае або знізу злёгку валасістае, маладое — шаўкавіста-валасістае, зверху цёмна-зялёнае, знізу шыза-белае, на хвосціках даўжынёй 0,3-1,5 см.

Шышкі пазнейшыя, на канчатковых галінках, пакрытых лісцікамі, тонка-цыліндрычныя, рыхла- або густакветкавыя, даўжынёй 1,5-3 см. Прыкветныя лускавінкі амаль круглявыя або зваротна-яйкападобныя, светла-бурыя, ружаватыя або жаўтлявыя, па спінцы голыя, па краі коратка-раснічастыя, даўжынёй да 1-1,5 см. Тычынкі ў ліку двух, свабодныя, у ніжняй частцы тонкаваласістыя, з фіялетавымі або жоўтымі пылавікамі. Завязь сядзячая або на вельмі кароткай ножцы, даўгавата-яйкападобная, злёгку пурпурная, кучарава-бела-валасістая, даўжынёй да 3-6 мм.

## Класіфікацыя 
### Таксанамія 
Від **Salix reticulata** уваходзіць у род  сямейства  парадку .

### Інфравідавыя таксоны 
У межах віду вылучаюць некалькі падвідаў:
* 
: 
: 
* 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Вярба
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Rhododendron groenlandicum

**Rhododendron groenlandicum** — від раслін, нізкі куст роду .

Раней від адносілі да роду  і яго правільнай назвай была .

## Батанічнае апісанне 
Хмызняк вышынёй каля паўметра (рэдка да 2 м) з вечназялёным лісцем 20—60 мм даўжынёй і 3—15 мм шырынёй. Лісце маршчыністае зверху, знізу густа пакрыта валасінкамі, афарбаванымі ад белага да чырвона-карычневага колеру, хвалістае па краях. Малюсенькія белыя кветкі сабраны ў паўсферычныя суквецці і вельмі духмяныя.

## Арэал 
Від распаўсюджаны па ўсёй Арктыцы. У Еўропе ён даходзіць да Альпаў, а ў Паўночнай Амерыцы яго арэал распасціраецца да поўначы Пенсільваніі, Агая і Нью-Джэрсі на ўсходзе і Арэгона на захадзе. Ён расце на балотах і вільготных узбярэжжах, а часам і на скалістых схілах Альпаў.

## Ужыванне 
Выкарыстоўваецца ў фітатэрапіі.

Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Верасовыя
Вокнішча

**Во́кнішча** — возера ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Обаль, за 19 км у напрамку на захад ад гарадскога пасёлка Шуміліна, прыкладна за 2,5 км на поўдзень ад гарадскога пасёлка Обаль і за 2 км на паўночны ўсход ад вёскі Шалягі.

Плошча паверхні возера 0,15 км². Даўжыня 0,5 км, найбольшая шырыня 0,32 км, даўжыня берагавой лініі каля 1,2 км.
Катлавіна возера круглаватай формы і знаходзіцца ў забалочанай нізіннай мясцовасці. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія, тарфяністыя. У заходняй частцы пратокай возера злучаецца з сеткай меліярацыйных каналаў і праз яе з ракой Обаль.

## Літаратура 
*  — С. 484.
* 
* 
* Ліст карты N-35-35. Выданне 1991 года. Стан мясцовасці на 1987 год.

## Спасылкі 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 2.

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Шумілінскага раёна
Катэгорыя:Басейн Обалі
Шэньсі

**Шэньсі́** — правінцыя ў Кітаі, у басейне сярэдняга цячэння ракі Хуанхэ. Плошча 205 тыс. км². Насельніцтва 36,59 млн чал. (2001). Адміністрацыйны цэнтр — горад Сіянь.

## Геаграфія 
Паўночная частка правінцыі ў межах Лёсавага плато, на поўдні хрыбет Цыньлін, у цэнтры раўніна ракі Вэйхэ.

Клімат умераны мусонны, на поўдні субтрапічны. Сярэдняя тэмпература студзеня ад −8&nbsp;°C на поўначы да 4&nbsp;°C на поўдні, ліпеня адпаведна 23 і 27&nbsp;°C. Ападкаў ад 300 мм на паўночным захадзе да 1000 мм на паўднёвым усходзе.

Галоўныя рэкі: Хуанхэ (з прытокам Вэйхэ) і Ханьшуй (прыток ракі Янцзы).

Расліннасць на плато стэпавая і паўпустынная, у гарах — лясы.

## Эканоміка 
Шэньсі — старажытны земляробчы рэгіён Кітая. Вырошчваюць пшаніцу, рыс, проса, бавоўну, алейныя культуры. Гадуюць авечак, коз, буйную рагатую жывёлу, аслоў.

Прамысловасць: чорная металургія, машынабудаванне (станкі, прылады, трактары, аўтамашыны), нафтаперапрацоўчая, хімічная, фармацэўтычная, папяровая, тэкстыльная, керамічная.

Вядзецца здабыча каменнага вугалю, нафты, жалезнай руды.

Асноўныя прамысловыя цэнтры — Сіянь, Баацзі, Яньань.

Суднаходства па рэках Хуанхэ і Ханьшуй.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Правінцыі Кітая
Epilobium latifolium

**Epilobium latifolium** — травяністая шматгадовая расліна; від роду  сямейства .

## Распаўсюджанне і асяроддзе пасялення 
Цыркумбарэальны від, расце ў паўночных раёнах Паўночнага паўшар'я, у тым ліку субарктычных і арктычных абласцях, у шырокім дыяпазоне вышынь.

## Батанічнае апісанне 
Лісце мае даўжыню ад 1 да 10 см, форма вагаецца ад дзідападобнай да авальнай, яно можа быць завостраным або круглявым на канцах, можа быць пакрытыя валасінкамі.

Суквецце — гронка з кветак з яркім цёмна-ружовым, часам белае, колерам пялёсткаў да 3 сантыметраў у даўжыню.

Плады — падоўжаныя, могуць перавышаць 10 сантыметраў у даўжыню.

## Значэнне і ўжыванне 
З’яўляецца нацыянальнай кветкай Грэнландыі, дзе вядома пад назвай  — дзяўчынка.

Катэгорыя:Скрыпнёвыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Ranunculus nivalis

**Ranunculus nivalis** — шматгадовая травяністая расліна; від роду  сямейства .

## Апісанне 
*Ranunculus nivalis* — расліна каля 6-15 см вышынёй. Яе цёмна-жоўтыя кветкі адзіночныя, а не сабраны ў суквецці. Цвіце ў ліпені і жніўні.

## Арэал 
Расце ў горных раёнах ў вільготных месцах, напрыклад, на балотах. Распаўсюджаны на Алясцы, у Канадзе, Грэнландыі і на поўначы Еўразіі.

## Таксанамія 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Казялец
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Ядавітыя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Draba lactea

**Draba lactea** — кветкавая расліна роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
*Draba lactea* — шматгадовая травяністая расліна вышынёй 2—5 см з голымі сцёбламі і лісцем, пакрытым валасінкамі, рознымі на паверхні і краях ліста. Лісце простае, чаргаванае. На кожным сцябле расце мноства кветак белага колеру. Пялёсткаў 4. Плод — стручок.

## Арэал 
Расліна распаўсюджана па ўсёй Арктыцы. Яе арэал распасціраецца на поўдзень ад арктычных абласцей у горных раёнах Нарвегіі і Канады.

## Зноскі 
Катэгорыя:Вяснянка (род раслін)
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1817 годзе
Угедэй

**Угедэ́й** (кастрычнік 1186 — снежань 1241) — мангольскі вялікі хан, правіцель Мангольскай імперыі (1229—41).

Трэці сын Чынгісхана, абраны яго пераемнікам на з'ездзе мангольскай знаці.

Пры Угедэю манголы закончылі заваяванне Паўночнага Кітая і Закаўказзя, ажыццявілі паходы пад кіраўніцтвам Батыя ва Усходнюю Еўропу (гл. Мангольскія заваяванні); праведзены перапіс насельніцтва і пабудавана сталіца .

## Літаратура 
* Угедэй //  С. 161.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Чынгізіды
Катэгорыя:Правіцелі Мангольскай імперыі
Савецкая вуліца (Брэст)

**Вуліца Савецкая** (раней **Мільённая**, **Паліцэйская**, **Дамброўскага**) — вуліца ў цэнтральнай частцы горада Брэста. Займае важнае месца ў яго планіровачнай структуры. Бярэ пачатак з вул. Арджанікідзэ, перасякае пр. Машэрава і выходзіць на набярэжную р. Мухавец. Ад вул. Пушкінскай да пр. Машэрава з’яўляецца пешаходнай. Даўжыня вуліцы складае 1740 м.

## Гісторыя 
Пачала фармавацца ў сярэдзіне XIX стагоддзя. У 1915 годзе значная частка вуліцы была спалена. Да Другой сусветнай вайны на вуліцы размяшчаліся гарадскі магістрат, крамы, аптэкі, цырульні, 1—2-павярховыя жылыя дамы, кінатэатр «Адрыя» (цяпер «1 Мая»). У 1951—1957 гадах вуліца рэканструявана, пабудаваныя 2—3-павярховыя жылыя дамы, архітэктура якіх узбагачаюць элементы класічнай спадчыны. У 1970-я гады пабудаваны кінатэатр «Беларусь», ансамбль дзевяціпавярховых жылых дамоў з прадпрыемствамі гандлю, культурна-побытавага абслугоўвання ў першых паверхах.

З 2009 года на адной з пешаходных зон вуліцы штодня запальвае і гасіць старадаўнія ліхтары штатны ліхтаршчык у форме пятроўскіх часоў. Для гэтага ён падымаецца па лесвіцы і ўручную запальвае і гасіць у кожным ліхтары газавую лямпу. Усяго на вуліцы Савецкай усталявана 19 такіх ліхтароў.

## Апісанне 
Своеасаблівае архітэктурна-мастацкае аблічча вуліцы ствараюць суадносіны шырыні і профілю магістралі, вышыні забудовы і рытмічнае чаргаванне адміністрацыйных, культурна-побытавых, гандлёвых і жылых будынкаў. Захаваліся помнікі архітэктуры канца XIX — пачатку XX стагоддзяў: былы гарадскі асабняк, былая мужчынская гімназія (цяпер навучальны корпус педінстытута), Брацкая царква. Тарцовай часткай на вул. Савецкую выходзіць гандлёвы цэнтр.

У 2009 годзе на скрыжаванні вул. Гогаля і вул. Савецкай за кошт ахвяраванняў гараджан і сродкаў горада ўзведзены помнік, прысвечаны тысячагоддзю Брэста.

## Забудова 
### Па цотным баку 
* № 2/1 — адміністрацыйны корпус «Белалка» (2015; арх. Я. Крапіўны).
* № 10 — Свята-Мікалаеўская брацкая царква. Узведзена ў 1906 годзе. 
* № 16 — 
* № 18 — 
* № 28 — 
* № 46 — 
* № 50 — 

* № 64 — мураваны двухпавярховы будынак з мансардай.
* № 66 — 
* № 68 — гандлёвы цэнтр «Аціс-Хол» (2014, архітэктар У. Н. Казакоў).
* № 72 — мураваны двухпавярховы будынак, складанай у плане формы. Узведзены ў 1920—1930 гадах. Галоўным фасадам выходзяць на вуліцу, утвараючы з дамамі № 74 і 76 адзіны комплекс. Сцены дэкарыраваныя лапаткамі, вокны прамавугольныя, на другіх паверхах балконы. На першым паверсе размешчаны гандлёвыя ўстановы. 
* № 107 — 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Пешаходныя вуліцы Беларусі
Катэгорыя:Вуліцы Брэста
Катэгорыя:Гістарычны цэнтр Брэста
Агееў

**Агееў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* 
* Іван Андрэевіч Агееў (нар. 2005) — беларускі футбаліст.
* Сяргей Міхайлавіч Агееў (нар. 1957) — матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1996), прафесар (2010).
Лян Цічаа

**Лян Цічаа** (23.2.1873, правінцыя Гуандун, Кітай — 19.1.1929) — кітайскі палітычны дзеяч, гісторык.

## Біяграфія 
Выступаў за спалучэнне канфуцыянскіх традыцый з еўрапейскімі новаўвядзеннямі. У час «Сто дзён рэформ» (1898) дарадца імператара Гуансюя. Пасля паражэння рэфарматараў эміграваў у Японію, сумесна з Кан Ювэем стварыў канстытуцыйна-манархічны Саюз абароны імператара. Вярнуўся ў Кітай у 1912 г. у час Сіньхайскай рэвалюцыі 1911—13. Стварыў Прагрэсіўную партыю.
Падтрымаў прэзідэнта Юань Шыкая супраць Сунь Ятсена, але асудзіў спробу першага абвясціць сябе імператарам.
З 1923 г. узначальваў кітайскую секцыю ПЭН-клуба, выкладаў у Пекінскім універсітэце.
Аўтар філасофскіх і гістарычных прац, п’ес, вершаў і інш.

## Літаратура 
* Лян Цічао //  С. 426.

Катэгорыя:Гісторыкі Кітая
Катэгорыя:Палітыкі Кітая
Катэгорыя:Філосафы Кітая
Чжоу

**Чжоу** — назва эпохі ў гісторыі Старажытнага Кітая і кітайскай дынастыі, якая правіла ў 11—3 ст. да н.э.

Пры Чжоу пачалося пашырэнне жалеза, развівалася ірыгацыйнае земляробства, аформіліся асноўныя філасофска-рэлігійныя школы: канфуцыянства, даасізм, легізм (фацзя) і інш.

Падзялялася на Заходнюю Чжоу (1122—771 гг. да н.э., сталіца каля сучаснага Сіяня) і Усходнюю Чжоу (770—221 гг. да н.э., сталіца каля сучаснага Лаяна).

## Заходняя Чжоу 
Першапачаткова старажытна-кітайскае племя Чжоу залежала ад дзяржавы Інь. У 1122 да н.э. (паводле сучаснай гістарыяграфіі 1137—911 да н.э.) правадыр Чжоу У-Ван разграміў Інь, аб’яднаў усе плямёны і стварыў дзяржаву на тэрыторыі басейна рэк Хуанхэ і Янцзы.

Заходняя Чжоу была нетрывалым дзяржаўным утварэннем. Яе правіцелі раздавалі ўдзелы сваякам, прыхільнікам і саюзнікам вана (цара). Удзелы мелі аўтаномію, а вярхоўнаму правіцелю плацілі даніну і аказвалі ваенную дапамогу. Барацьба удзелаў з цэнтральнай уладай і паміж сабою прывяла ў 8 ст. да н.э. да распаду дзяржавы.

## Усходняя Чжоу 
Усходняя Чжоу дзялілася на перыяды:
* эпоху Вёсен і Восеней (Чуньцю; 770—481 гг. да н. э.),
* эпоху Ваюючых царстваў (Чжаньго; 481—221 гг. да н.э.).
У перыяд Чуньцю улада ванаў была аслаблена барацьбой за гегемонію паміж асобнымі ўладарамі (чжухоў), якія толькі намінальна прызнавалі вяршэнства цара.
У перыяд Чжаньго ўзнікла некалькі буйных царстваў, якія змагаліся за панаванне над усім Кітаем.

Апошні цар Чжоу пазбаўлены ўлады ў 256/255 г. да н.э., але фактычна перыяд Чжоу завяршыўся ў 221 г. да н.э., калі краіна была аб’яднана пад уладай дынастыі Цынь.

## Літаратура 
* Чжоў //  С. 270—271.

## Спасылкі 
Чжоу
Чжоу
Чжоу
Цзянсі

**Цзянсі́** — правінцыя на ўсходзе Кітая.

Плошча 166,6 тыс. км². Насельніцтва 41,86 млн ч. (2001).
Адміністрацыйны цэнтр — горад Наньчан.

## Геаграфія 
Унутраную частку займае нізінная раўніна ў басейне возера Паянху, па ускраінах — горныя хрыбты (Уішань, Цзюліншань, Муфушань).
Галоўныя рэкі — Янцзы і Ганьцзян.

Клімат субтрапічны, мусонны. Сярэдняя тэмпература студзеня 4—10 °C, ліпеня 27—30 °C, ападкаў 1400—1700 мм за год.

## Эканоміка 
Асноўная галіна сельскай гаспадаркі — земляробства. Галоўная культура — паліўны рыс (па 2 ураджаі за год). Вырошчваюць таксама пшаніцу, ячмень, батат, бабовыя, чай, цытрусавыя і тэхнічныя культуры (бавоўнік, джут, рамі, тытунь, цукровы трыснёг, алейныя). Гадуюць свіней, буйную рагатую жывёлу, у т.л. буйвалаў. Птушкагадоўля. Рыбалоўства.

Здабыча вальфраму, свінцу, волава, цынку, медзі, малібдэну, марганцу, золата, урану, каменнага вугалю.

Прамысловасць: машынабудаванне (аўтамабілі, трактары, станкі), тэкстыльная, шкляная, фарфоравая (найбольшая ў Кітаі фабрыка ў г. Цзіндэчжэнь), папяровая, хімічная, харчовая.

Найбольшыя гарады: Наньчан, Цзіндэчжэнь, Цзюцзян, Ганьчжоў.

Суднаходства па возеры Паянху, рэках Янцзы і Ганьцзян.

## Літаратура 
* Цзянсі //  С. 111.

## Спасылкі
Праспект Машэрава (Брэст)

**Праспект Машэрава** () — праспект у цэнтральнай частцы Брэста. Адна з асноўных транспартных магістраляў горада, якая перасякае яго з захаду на ўсход ад Брэсцкай крэпасці да Кобрынскага маста. Даўжыня — 3,5 км.

Праспект названы ў гонар Пятра Міронавіча Машэрава.

## Ранейшыя назвы 
Участак праспекта ад Брэсцкай крэпасці да вуліцы Леніна раней меў назвы: вул. Цярэспальская, Фаміна.

Другі ўчастак, ад вуліцы Леніна да Кобрынскага маста, раней меў наступныя назвы: Шасэйная, праспект імя Імператара Аляксандра II (да 1921 года), Ягелонская, Нова-Ягелонская, Ягелонская Замойская (з 1921 па 1939 гады), Маскоўская (1939—1941 гады), Штрасе дэс 22 юні, Тэрэспальштрасэ (1941—1944 гады), Маскоўская (1944—1998 гады).

У 1998 годзе заходняя частка вуліцы Маскоўская была перайменавана ў праспект Машэрава.

## Забудова 
]]
]]
* № 15 — гасцініца «Інтурыст» (1975, арх. Г. Бенядзіктаў, В. Астаповіч, Л. Лукомская).
* № 22 — 
* № 30 — 

* № 32 — будынак (сярэдзіна XIX стагоддзя) — 
* № 34 — 
* № 42 — 
* № 44 — 
* № 48 — 
* № 50 — двухпавярховы будынак. Рэстаўраваны ў 2001 годзе па праекце архітэктара У. Н. Казакова. — 
* № 54 — 
* № 75 корпус 1 — будынак выдавецтва газеты «Заря» (1980, архітэктары В. Арсеньеў, А. Казюкоў).
* № 17 — Гандлёвы цэнтр «ЦУМ»
* № 21 — Васьміпавярховы будынак Белтэлекам
* Бюст П. І. Клімука
* Помнік савецкім пагранічнікам (1972 г., скульптар М. Альтшулер, архітэктары А. Гарбачоў, М. Мілавідаў)

## Цікавыя факты 
Падчас пратэстаў 2020 года 13 верасня на скрыжаванні праспекта Машэрава і бульвара Шаўчэнкі супраць пратэстоўцаў выкарысталі вадамёт і за гэтым скрыжаваннем замацавалася нефармальная назва "*Вадамётнае скрыжаванне*", якую нават замацавалі ў Google картах.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ленінскі раён (Брэст)
Катэгорыя:Гістарычны цэнтр Брэста
Катэгорыя:Вуліцы, названыя ў гонар Пятра Машэрава
Трапічныя лясы

]]
**Трапі́чныя лясы́** — лясы, распаўсюджаныя ў трапічным, экватарыяльным і субэкватарыяльным паясах паміж 25° пн. ш. і 30° пд. ш. Трапічныя лясы сустракаюцца ў шырокім поясе, які акружае Зямлю па экватары і разрываецца толькі акіянамі і гарамі.

Агульная цыркуляцыя атмасферы адбываецца з зоны высокага атмасфернага ціску ў раёне тропікаў у зону нізкага ціску ў раёне экватара, у тым жа кірунку пераносіцца вільгаць. Гэта прыводзіць да існавання вільготнага экватарыяльнага пояса і сухога трапічнага. Паміж імі знаходзіцца субэкватарыяльны пояс, у якім увільгатненне залежыць ад кірунку ветру (мусону), які залежыць ад пары года.

Расліннасць трапічных лясоў вельмі разнастайная, залежыць галоўным чынам ад колькасці ападкаў і іх размеркавання паводле пораў года. У выпадку багатых (звыш 2000 мм) і іх больш-менш раўнамернага размеркавання развіваюцца вечназялёныя вільготныя трапічныя лясы. Па меры аддалення ад экватара з’яўляюцца лясы, у якіх увільгатненне залежыць ад пары года: дажджлівы перыяд змяняецца сухім. Гэта — зімнезялёныя пераменна-вільготныя трапічныя лясы з лісцем, якое ападае на час засухі. Далей гэтыя лясы змяняюцца саваннавымі лясамі. Пры гэтым у Афрыцы і Паўднёвай Амерыцы мусонныя і экватарыяльныя лясы змяняюцца саваннавымі лясамі з захаду на ўсход. Пры яшчэ больш засушлівым клімаце дрэвастоі разрэджваюцца, саваннавыя лясы змяняюцца ксерафільнымі калючымі лясамі і зараснікамі кустоў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Карысныя расліны трапічных лясоў 
* Энцыклапедыя прыроды. Трапічны лес
* Валянцін Страхаў. Якія лясы яшчэ засталіся ў свеце 

Катэгорыя:Зоны расліннасці
Катэгорыя:Тыпы лесу
Катэгорыя:Тропікі
Аляксандр Віктаравіч Агееў

**Алякса́ндр Ві́ктаравіч Аге́еў** (нар. , в. Трылесіна, Горацкі раён (цяпер — ), Магілёўская вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч, былы міністр энергетыкі Рэспублікі Беларусь (2004—2006).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 31 студзеня 1952 года ў в. Трылесіна Горацкага раёна Магілёўскай вобласці Беларускай ССР.

У 1971 годзе скончыў Магілёўскі політэхнічны тэхнікум, у 1979 — Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію па спецыяльнасці «інжынер-механік».

З 1971 года працаваў тэхнікам-механікам Аршанскага гархарчгандлю.

У 1971—1973 — служба ў Савецкай арміі.

У 1979—1981 — старшы інжынер-кантралёр станцыі тэхнічнага абслугоўвання, намеснік кіраўніка Бялыніцкай райсельгастэхнікі Магілёўскага вобласці.

У 1981—1992 — інструктар аргаддзела Бялыніцкага РК КПБ, старшыня райсельгасхіміі, намеснік старшыні Бялыніцкага аграпрамысловага аб'яднання, намеснік начальніка ўпраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання Бялыніцкага райвыканкама.

З 1992 — старшыня Бялыніцкага райвыканкама.

27 красавіка 2000 года ўказам Прэзідэнта прызначаны памочнікам Прэзідэнта — галоўным інспектарам па Брэсцкай вобласці.

6 жніўня 2004 года ўказам Прэзідэнта № 384 прызначаны Міністрам энергетыкі Рэспублікі Беларусь.

5 мая 2006 года ў сувязі з пераходам на іншую працу быў вызвалены з пасады міністра.

16 мая 2006 года быў прызначаны намеснікам Старшыні Камітэта дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь, а 23 кастрычніка 2012 года быў адпраўлены ў адстаўку.

## Выбарчая дзейнасць 
У 1991—1994 — дэпутат Бялыніцкага раённага Савета.

У 1992—1994 — дэпутат Магілёўскага абласнога Савета.

З 1996 года — член Савета рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, намеснік старшыні Пастаяннай камісіі па рэгіянальнай палітыцы.

## Асабістае жыццё 
У Аляксандра Агеева ёсць катэдж ў элітным мінскім раёне Дразды, дзе жывуць у асноўным прадстаўнікі ўлады і людзі блізка звязаныя з Аляксандрам Лукашэнкам.

## Спасылкі 
* Старонка на праекце Прэс Дасье 

Катэгорыя:Міністры энергетыкі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га склікання
Катэгорыя:Старшыні Бялыніцкага раённага выканаўчага камітэта
Катэгорыя:Памочнікі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь — інспектары па Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Парламенцкага сходу Беларусі і Расіі
Катэгорыя:Дэпутаты Бялыніцкага раённага Савета дэпутатаў
Катэгорыя:Дэпутаты Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў
Пераменна-вільготныя трапічныя лясы

thumb|285px|Сухі мусонны лес
**Пераменна-вільготныя трапічныя лясы** — часткова лістападныя густыя трапічныя лясы. Ад вільготнатрапічных лясоў адрозніваюцца меншай відавой разнастайнасцю, памяншэннем колькасці эпіфітаў і ліян. 
У вільготны перыяд нагадваюць вечназялёныя экватарыяльныя лясы, а ў засушлівы большая частка дрэў застаецца без лісця, акрамя прадстаўнікоў вечназялёных відаў у ніжніх ярусах.

Пераменна-вільготныя лясы растуць да поўдня і поўначы ад вільготных экватарыяльных лясоў: у трапічнай частцы Афрыкі, у Амерыцы, у Індастане, на Шры-Ланцы, у Індакітаі, Кітаі, Паўночнай і Паўночна-Усходняй Аўстраліі.

## Гл. таксама 
* Джунглі

## Спасылкі 
* Лясы краін Афрыкі і Мадагаскара  на сайце Батанічнага саду ДУА РАН 
* 2006-01-13, Sciencedaily: Deep-rooted Plants Have Much Greater Impact On Climate Than Experts Thought

Катэгорыя:Тыпы лесу
Катэгорыя:Зоны расліннасці
Ізатэрма (метэаралогія)

thumb|Ізатэрмы сярэднегадавой тэмпературы Еўропы
**Ізатэ́рма** ( «роўны» і  «цяпло») — ізалінія аднолькавых тэмператур. Звычайна выкарыстоўваюцца паняцці ізатэрмы ліпеня і ізатэрмы студзеня.

Каб наглядна паказаць, якія тэмпературы ў розных частках зямной паверхні, выкарыстоўваюць ізатэрмы. Ізатэрмы сярэднегадавых тэмператур дазваляюць ацаніць звязаны з тэмпературай клімат розных мясцовасцей. Могуць замяняцца зонамі, у якіх тэмпература вагаецца ад вызначанага значэння да іншага вызначанага значэння — у такім разе ізатэрмамі будуць межы такіх зон.

## Спасылкі 
* ИЗОТЕРМА // Научно-технический энциклопедический словарь

Катэгорыя:Ізалініі
Катэгорыя:Метэаралогія
Катэгорыя:Кліматалогія
Карл Эмануіл I

**Карл Эмануіл I Вялікі ** (; , Рывалі — , Савільяна) — герцаг Савойскі з 1580 года.

## Біяграфія 
Адзіны сын герцага Савойскага Эмануіла Філіберта і яго жонкі Маргарыты Валуа.

Спрыяў уцягванню Савоі ў шматлікія войны. Доўгія гады змагаўся з Францыяй за маркграфства Салуца (1588—1601), у 1601 годзе дамогся прызнання Генрыхам IV сваёй улады над гэтым уладаннем у абмен на саступку шэрагу сваіх тэрыторый паміж Бургундыяй і Дафінэ (Брэс, Бюжэ, Жэ). У тым жа годзе здзейсніў спробу захапіць Жэневу (т.зв. Жэнеўская эскалада), якая скончылася няўдачай. Таксама ўдзельнічаў у Першай вайне за Манферат (1613—1617), за мантуанская спадчыну (1628—1631) і іншых войнах, якія прывялі да падрыву эканомікі краіны і шэрагу тэрытарыяльных страт.

## Сям’я 
З 1585 года ў шлюбе з Каталінай Аўстрыйскай, дачкой іспанскага караля Філіпа II. Дзеці:
* Філіп-Эмануіл (1586—1605);
* Віктар-Амадэй I (1587—1637), герцаг Савойскі;
* Эмануіл-Філіберт (1588—1624), віцэ-кароль Сіцыліі;
* Маргарыта Савойская (1589—1655);
* Ізабела (1591—1626);
* Марыс (1593—1657);
* Марыя Апаліна (1594—1656);
* Франсуаза Кацярына (1595—1640);
* Томас Франц (1596—1656).

У яго былі таксама пазашлюбныя дзеці.

## Гл. таксама 
* Жэнеўская эскалада

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Савойская дынастыя
Катэгорыя:Герцагі савойскі
Катэгорыя:Удзельнікі Трыццацігадовай вайны
Катэгорыя:Кіраўнікі П’емонта
Прэм’ер-міністр Бахрэйна

У Бахрэйне **прэм’ер-міністр** з’яўляецца кіраўніком урада краіны. Паводле канстытуцыі Бахрэйна, прэм’ер-міністр прызначаецца непасрэдна каралём, і яго прызначэнне не патрэбуе ўхвалення Палаты дэпутатаў.

З моманту здабыцця незалежнасці краіны ў Бахрэйне быў толькі адзін прэм’ер-міністр — Халіфа ібн Салман аль-Халіфа, дзядзька кіруючага караля Хамада ібн Ісы аль-Халіфы. З 19 студзеня 1970 года па 16 жніўня 1971 года яго пасада называлася «Старшыня Дзяржаўнага савета».

## Спіс прэм’ер-міністраў Бахрэйна 
* Шэйх Халіфа ібн Салман аль-Халіфа (19 студзеня 1970—2020)

## Гл. таксама 
* Бахрэйн
* Кароль Бахрэйна

## Спасылкі 
* Спіс прэм’ер-міністраў Бахрэйна на *rulers.org* 
* Спіс прэм’ер-міністраў Бахрэйна на *worldstatesmen.org* 

Бахрэйн
Катэгорыя:Спісы:Бахрэйн
*
Спіс манархаў Бахрэйна

Тытул **Кароль Бахрэйна** з'явіўся ў лютым 2002 года, калі тагачасны эмір Бахрэйна, Хамад ібн Іса аль-Халіфа абвясціў сябе каралём. У перыяд з 1783 па 1971 год кіраўнікі краіны называліся *хакімамі Бахрэйна*, а з 1971 па 2002 год — *эмірамі Дзяржавы Бахрэйн*. Гэтак жа, як хакімы і эміры, кароль з'яўляецца главой дзяржавы і валодае амаль абсалютнай уладай.

## Спіс манархаў 
### Хакімы Бахрэйна (1783—1971) 
* Шэйх Ахмад ібн Халіфа аль-Халіфа (1783 — 18 ліпеня 1795)
* Шэйх Абдала ібн Ахмад аль-Халіфа (1796 — красавік 1843), кіраваў разам з наступнымі:
** Шэйх Салман ібн Ахмад аль-Халіфа (1796—1825)
** Шэйх Халіфа ібн Салман аль-Халіфа (1825 — 31 мая 1834)
** Шэйх Мухамад ібн Халіфа аль-Халіфа (31 мая 1834 — чэрвень 1842)
* Шэйх Мухамад ібн Халіфа аль-Халіфа (красавік 1843 — 6 верасня 1868)
* Шэйх Алі ібн Халіфа аль-Халіфа (6 верасня 1868 — 28 верасня 1869)
* Шэйх Мухамад ібн Абдала аль-Халіфа (верасень 1869 — 1 снежня 1869)
* Шэйх Іса ібн Алі аль-Халіфа (снежань 1869 — 9 снежня 1932), кіраваў разам з наступным
* Шэйх Мухамад ібн Абдала аль-Халіфа (снежань 1869 — кастрычнік 1888), кіраваў разам з папярэднім
* Шэйх Хамад ібн Іса аль-Халіфа (9 снежня 1932 — 24 лютага 1942)
* Шэйх Салман ібн Хамад аль-Халіфа (24 лютага 1942 — 2 лістапада 1961)
* Шэйх Іса ібн Салман аль-Халіфа (2 лістапада 1961 — 16 жніўня 1971)

### Эміры Дзяржавы Бахрэйн (1971—2002) 
* Шэйх Іса ібн Салман аль-Халіфа (16 жніўня 1971 — 6 сакавіка 1999)
* Шэйх Хамад ібн Іса аль-Халіфа (6 сакавіка 1999 — 14 лютага 2002)

### Кароль Бахрэйна (з 2002) 
* Шэйх Хамад ібн Іса аль-Халіфа (14 лютага 2002 — наш час)

## Гл. таксама 
* Бахрэйн
* Прэм’ер-міністр Бахрэйна

## Спасылкі 
* Спіс кіраўнікоў Бахрэйна на *rulers.org* 
* Спіс кіраўнікоў Бахрэйна на *worldstatesmen.org* 

Бахрэйн
Катэгорыя:Спісы:Бахрэйн
*
Ісламская партыя Афганістана

**Ісламская партыя Афганістана** (скар. **ІПА**, ) — адна з найбольш буйных і ўплывовых ісламскіх палітычных партый Афганістана суніцкага толку. Па сваім прызначэнні і структуры ІПА — ваенізаваная арганізацыя, у якой беспярэчнае выкананне загадаў і распараджэнняў, а таксама гатоўнасць прыняць удзел ва ўзброенай барацьбе лічылася адной з найважнейшых умоў членства ў партыі.

Створана ў 1975 годзе на тэрыторыі Пакістана ў выніку зліцця некалькіх праваэкстрэмісцкіх груповак, якія дзейнічалі ў шэрагах вядомай рэакцыйнай міжнароднай рэлігійнай тэрарыстычнай арганізацыі «Браты-мусульмане». Заснавальнік і лідар — Гульбедзін Хекмаціяр.

Асноўнай мэтай пасля красавіцкіх падзей 1978 года ІПА абвясціла звяржэнне ўстаноўленага ў ДРА рэжыму і наступнае абвяшчэнне Афганістана на «ісламскай рэспублікай». Маджахеды партыі «ІПА» вялі актыўную ваенна-палітычную барацьбу супраць прысутнасці сіл АКСВА (1979-1989) і дзяржаўнай улады ДРА пад кіраўніцтвам Бабрака Кармаля (пазней Махамада Наджыбулы).

У пачатку 1988 года ў ДРА дзейнічалі незаконныя ўзброеныя фарміраванні ІПА агульнай колькасцю да 25 тыс. чал., а ўсяго ў Аўганістане ў той час налічвалася звыш 80 тыс. прыхільнікаў гэтай арганізацыі. Кіраўніцтва ІПА атрымлівала зброю і фінансавую дапамогу ад ЗША, Пакістана, Кітая. У Лондане, Гамбургу, Мешхедзе, Пешавары ІПА мела свае прадстаўніцтвы і выдавала 5 газет і 2 часопісы. Штаб-кватэра ў Пешавары.

   

## Гл. таксама 
* Ахмад Шах Масуд
* Ісмаіл-хан
* Шыіцкая васьмёрка

Катэгорыя:Палітычныя партыі паводле алфавіта
Катэгорыя:Палітычныя партыі, заснаваныя ў 1975 годзе
Катэгорыя:Палітычныя партыі Афганістана
Іхэтуаньскае паўстанне

**Іхэтуа́ньскае паўста́нне**, ці **Баксёрскае паўстанне** — паўстанне пераважна супраць засілля іншаземцаў у Паўночным Кітаі ў 1898—1901 гадах.

Ініцыіравана тайным рэлігійным таварыствам Іхэцюань («Кулак у імя справядлівасці і згоды»), пазней былі перайменаваны ў Іхэтуані («Атрады справядлівасці і згоды» — адсюль назва) у правінцыі Шаньдун.

У 1900 паўстанцы (100 тыс.; сяляне і гарадскія беднякі), якіх не здолелі спыніць урадавыя войскі, накіраваліся ў Пекін, знішчаючы замежныя місіі і прадстаўніцтвы. 14 чэрвеня 1900 г. іхэтуані ўступілі ў Пекін і разам з урадавымі войскамі 56 дзён вялі аблогу пасольскага квартала. Пасля сумеснай ноты кітайскаму ўраду Вялікабрытанія, ЗША, Германія, Японія, Расія, Францыя, Італія і Аўстра-Венгрыя пачалі ўзброеную інтэрвенцыю. 21 чэрвеня кітайскі ўрад абвясціў вайну дзяржавам-інтэрвентам, аднак іх аб'яднаная армія на чале з нямецкім фельдмаршалам А. фон Вальдэрзэе 14 жніўня заняла Пекін. 7 верасня кітайскі ўрад, які перабраўся ў г. Сіянь, абвясціў іхэтуаняў па-за законам. У 1901 г. замежныя і кітайскія войскі задушылі паўстанне. 7 верасня 1901 г. Кітай падпісаў навязаны яму «Заключны пратакол», які фактычна зводзіў краіну да становішча паўкалоніі.

## Літаратура 
* Іхэтуаньскае паўстанне //  С. 369.
* Калюжная Н. М. Восстание ихэтуаней (1898—1901). М., 1978.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Паўстанні ў Кітаі
Катэгорыя:Рэвалюцыі ў Кітаі
Выгада (возера)

**Вы́гада** — возера ў Глускім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Зарудзеча (прыток Пцічы), за 7 км у напрамку на захад ад Глуска, прыкладна за 2,7 км на захад ад вёскі Мыслоціна.

Плошча паверхні возера 0,78 км². Даўжыня 1,35 км, найбольшая шырыня 0,9 (0.84 км. Найбольшая глыбіня 0,5 (1) м. Аб'ём вады ў возеры каля 0,4 млн м³.
Катлавіна возера знаходзіцца сярод забалочанай мясцовасці. Берагі нізкія і пясчаныя, заходнія забалочаныя. Дно возера тарфяністае, высланае сапрапелем. Цалкам зарастае. Улетку возера амаль перасыхае. Пратокай злучаецца з сеткай меліярацыйных каналаў.

У возера водзіцца карась залаты.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Інфармацыя на сайце «Белорусский Посейдон» 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 2.
* Ліст карты N-35-118. Выданне 1981 г. 

Катэгорыя:Азёры Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Глускага раёна
Diapensiaceae

**Diapensiaceae** — невялікае сямейства кветкавых раслін парадку Верасакветныя.

## Арэал 
Прадстаўнікі сямейства растуць у халодных і ўмераных абласцях паўночнага паўшар’я, галоўным чынам у горных і арктычных абласцях ЗША і Азіі: Бірмы, Кітая, Японіі.

Сямейства змяшчае 20 відаў у сямі родах.

## Роды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Семейство диапенсиевые

*
Катэгорыя:Сямействы раслін
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Афганскія маджахеды

**Афга́нскія маджахе́ды** ( mujāhid, mujahiddin) — члены нерэгулярных узброеных фарміраванняў, матываваных радыкальнай ісламскай ідэалогіяй, арганізаваных у адзіную паўстанцкую сілу ў перыяд грамадзянскай вайны ў Афганістане ў 1979—1992 гадах. Набіраліся з 1979 года з мясцовага насельніцтва з мэтай вядзення ўзброенай барацьбы супраць ваеннай прысутнасці СССР і афганскіх урадаў Бабрака Кармаля і Наджыбулы. Частка афганскіх маджахедаў пасля заканчэння вайны ў сярэдзіне 1990-х гадоў папоўніла шэрагі радыкальнага руху «Талібан», іншая — атрады «Паўночнага Альянсу».

Слова «маджахед» арабскага паходжання («муджахід», множны лік «муджахідзін»), літаральна азначае «змагар за веру», адначасова з'яўляючыся абазначэннем удзельніка джыхаду або мяцежніка (паўстанца). Савецкая армія і афганскія ўлады называлі іх **душма́намі** ( — *dušman*, душмон, пушту دښمان - *duxman*,*dušman* — «вораг»), а савецкіх салдат афганцы называлі шураві ( — *šuravî, шӯравӣ* — «савецкі»). Савецкія салдаты часта ўжывалі для іх абазначэння жаргоннае слова «духі» — вытворнае ад «душманы». 

Душманы насілі тое ж традыцыйнае афганскае адзенне, што і мясцовае насельніцтва, знешне нічым з яго не адрозніваючыся (кашулі, чорныя камізэлькі, чалма ці паколь).

## Літаратура 
* Журнал «Армия», 1999, № 6
* Кто же они, душманы? // «Проблемы мира и социализма», № 5 (333), 1986. стр.93-96

## Спасылкі 
* Советский репортёр в гостях у душманов

Катэгорыя:Афганская вайна (1979—1989)
Аляксандр Мікалаевіч Кутатэлі

**Аляксандр Мікалаевіч Кутатэлі** (сапр. прозвішча Кутатэладзэ, ;  — ) — грузінскі савецкі ,  і .

## Біяграфія 
Нарадзіўся у г. Кутаісі ў сям і юрыста. Вучыўся ў Тбіліскім універсітэце на адзяленні грузінскай літаратуры.

## Творчасць 
Першы выступ у друку «Змяя Хірсе». Аўтар двух зборнікаў вершаў і кніжкі апавяданяў «Байцы». Асноўны твор раман «Тварам да твару» аб змаганні бальшывікоў супраць меньшавісцкага ўраду Першай Грузінскай рэспублікі, перакладзены на беларускаю мову П. У. Броўкам.

Пераклаў на грузінскую мову «Фаўста» Гётэ і «Прыкутага Праметэя» Эсхіла.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга.

## Літаратура 
* Натрошвили Г., Лицо эпохи, «Дружба народов», 1962, № 4.

## Спасылкі 
* [Большая советская энциклопедия(https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%8F%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D1%8B%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F). — М.: Советская энциклопедия. 1969—1978. ]
* Энциклопедический словарь псевдонимов. С. Колосова. 2009. 
* Большой Энциклопедический словарь. 2000. 

Катэгорыя:Грузінскамоўныя паэты
Катэгорыя:Грузінскамоўныя пісьменнікі
Народна-дэмакратычная партыя Афганістана

**Народна-дэмакратычная партыя Афганістана** (НДПА; , ) — марксісцкая партыя, якая існавала ў Афганістане ў 1965—1992 гг.; у апошнія 2 гады свайго існавання яна называлася «Ватан» ( — «Айчына»).

Заснавана 1 студзеня 1965 года журналістам Нурам Мухамедам Таракі. У 1967 годзе ў партыі адбыўся раскол на радыкальную фракцыю «Хальк» ( — «Народ») і больш умераную «Парчам» ( — «Сцяг»), якую ўзначаліў Б. Кармаль.

У 1978 годзе афіцэры — члены НДПА здзейснілі Красавіцкую рэвалюцыю і прывялі партыю да ўлады. На гэты момант партыя налічвала 18 тыс. членаў. Памылкі ў правядзенні НДПА сацыяльна-эканамічных рэформаў выклікалі масавую незадаволенасць у краіне і рост узброенага супраціўлення. У партыі абвастрылася фракцыйная барацьба, у выніку чаго 1 ліпеня 1978 лідар парчамістаў Б. Кармаль быў адхілены ад займанай пасады і быў адпраўлены паслом у ЧССР. Акрамя таго, у выніку нутрапартыйных інтрыг у верасні 1979 года Н. М. Таракі быў адхілены ад улады і неўзабаве забіты па распараджэнні новага лідара партыі Хафізулы Аміна. З-за палітычнай нестабільнасці ў дзяржаве НДПА заклікала савецкія войскі, што прывяло да Афганскай вайне 1979—1989 гадоў. Падчас аперацыі, праведзенай савецкім спецпрызнам 27 снежня 1979 года, Х. Амін быў забіты, а да кіраўніцтва партыяй прыведзены прамаскоўскі арыентаваны Б. Кармаль.

Пад уплывам Перабудовы ў СССР партыя адмовілася ад шэрагу базавых пунктаў ідэалогіі і пайшла на кампраміс з узброенай апазіцыяй. У 1990 годзе на Другім з'ездзе партыі (18-ы пленум) НДПА змяніла сваю тэарэтычную базу, прыняла новы маніфест і змяніла назву на «Ватан» («Айчына»). Партыя «Ватан» з'яўлялася кіруючай у Афганістане да 1992 г. Пасля распаду СССР і страты савецкай дапамогі, партыя страціла ўладу і самараспусцілася. Частка прыхільнікаў фракцыі «Парчам» (галоўным чынам непуштуны) далучыліся да атрадаў Ахмад Шах Масуда, а былыя халькісты і пранаджыбаўскія парчамісты пайшлі на саюз з Г. Хекмаціярам.

У 2002 годзе на базе партыі «Ватан» была створана Афганская дэмакратычная партыя Ватан.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Савецкі архіў 

Катэгорыя:Палітычныя партыі Афганістана
Катэгорыя:Гісторыя Афганістана
Катэгорыя:З’явіліся ў 1965 годзе
Катэгорыя:1965 год у Кабуле
А
Брытанская зона акупацыі Германіі

**Брытанская зона Германіі** (*Britische Besatzungszone*) - адна з чатырох зон, створаных саюзнікамі ў ліпені 1945 года ў адпаведнасці з рашэннямі Ялцінскай канферэнцыі.

Брытанская зона акупацыі складалася з 4 зямель Ніжняя Саксонія, Паўночны Рэйн-Вестфалія, Шлезвіг-Гальштэйн і Гамбург.

Штаб-кватэра брытанскай ваеннай адміністрацыі знаходзілася ў горадзе .

## Гл. таксама 
* Трызонія

Катэгорыя:Акупацыя Германіі войскамі саюзнікаў
Катэгорыя:Знешняя палітыка Вялікабрытаніі
Палессе (Чачэрскі раён)

**Пале́ссе** (, ) — аграгарадок у Чачэрскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Палескага сельсавета.

## Геаграфія 
Аграгарадок знаходзіцца за 35 км у напрамку на паўночны ўсход ад Чачэрска, за 100 км ад Гомеля, каля правага берага ракі Каўпіты. Праз Палессе пралягае аўтамабільная дарога .
* Алег Іванавіч Ядранцаў (нар. 1963) — беларускі палітык.

## Літаратура 
*  — С. 552.
* 
* Ліст карты N-36-99. Выданне 1979 г.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Палескі сельсавет (Чачэрскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Чачэрскага раёна

Катэгорыя:Аграгарадкі Гомельскай вобласці
Вяхава

**Вя́хава** — возера ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Вір (працякае праз возера), за 12 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад Бабруйска, прыкладна за 4 км на паўднёвы захад ад аграгарадка Цялуша. Возера знаходзіцца на тэрыторыі ландшафтнага заказніка мясцовага значэння «Дубоўскі каскад азёр»

Плошча паверхні возера 0,42 км². Даўжыня 1 км, найбольшая шырыня 0,75 км, даўжыня берагавой лініі 2,7 км. Найбольшая глыбіня 2,2 м, сярэдняя — 1,3 м. Аб’ём вады ў возеры 0,55 млн м³. Плошча вадазбору 85,3 км².
Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны спадзістыя. З паўночнага, усходняга і паўднёвага бакоў забалочаная пойма. Берагі пясчаныя і забалочаныя. Дно выслана слоем крэменязёмістага сапрапелю магутнасцю да 11,5 м. Возера праточнае. У паўночнай частцы злучаецца ракой Вір з возерам Плывун.

У возеры водзяцца акунь, лешч, шчупак звычайны, лінь, плотка, краснапёрка, джгір.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-107. Выданне 1982 года. Стан мясцовасці на 1978, 1980 гады.

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Могилёвской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Могилёвской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 2. 

Катэгорыя:Азёры Бабруйскага раёна
Катэгорыя:Дубоўскі каскад азёр
Катэгорыя:Басейн Бярэзіны
Рэпарацыя ДНК

, якая ажыццяўляе рэпарацыю ДНК.]]
**Рэпарацыя** (ад  — аднаўленне) - адмысловая функцыя клетак, зводзіцца да здольнасці выпраўляць хімічныя пашкоджанні і парывы ў малекулах ДНК, пашкоджанай пры нармальным біясінтэзе ДНК у клетцы або ў выніку ўздзеяння фізічных або хімічных агентаў. Ажыццяўляецца адмысловымі ферментнымі сістэмамі клеткі. Шэраг спадчынных хвароб (напр., пігментная ксерадэрма) звязаны з парушэннямі сістэм рэпарацый.

Катэгорыя:ДНК
Староства

**Старо́ства** або **ста́раства** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў дзяржаўных уладаннях Каралеўства Польскага і Вялікага Княства Літоўскага і ў сучаснай Літоўскай Рэспубліцы, а таксама ў Галічыне ў перыяд Аўстра-Венгерскай імперыі (XIX ст.).

У склад староства ўваходзілі адзін ці больш гарадоў, мястэчак і некалькі сёлаў.

## У Вялікім Княстве Літоўскім і ў Каралеўстве Польскім 
У Вялікім Княстве Літоўскім староства — гаспадарчая адзінка ў XVI—XVIII стагоддзях, якую вялікі князь даваў на часовае карыстанне феадалам за службу.

З 1562 годзе ўладальнікі старостваў уносілі ў казну на ўтрыманне войска г.зв. кварту — 1/4 частку чыстага даходу.

Перыядычна праводзіліся люстрацыі (рэвізіі) старостваў.

У Каралеўстве Польскім староствы () існавалі ўжо пачынаючы з XIV стагоддзя. Староствы ўсталёўваліся на землях, якія належалі каралю Польшчы, і падаваліся дваранам у пажыццёвае карыстанне.

Існавала два віды старостваў:

* *Гродавае староства* () — дзяржаўнае ўладанне вакол сядзібы гродавага старосты, якое знаходзілася ў яго кіраванні і прызначалася на яго ўтрыманне.
* *Нягродавае староства* () — дзяржаўнае ўладанне, якое здавалася ў арэнду і не было звязана з выкананнем абавязкаў гродавага старосты.

## Літоўская рэспубліка 
У Літоўскай Рэспубліцы староства () — трэці ўзровень адміністрацыйнага падзелу, з 2009 года сянюніі дзеляцца на сянюнайтыі.

Група сянюній утварае раён, тэрытарыяльнае самакіраванне (), якія ў сваю чаргу яднаюцца ў паветы. Цяпер у Літве 546 сянюній.

На чале сянюніі стаіць выбарны стараста — сянюнас ().

## Зноскі 
* **Крыніцы**

* **Заўвагі**

## Літаратура 
* 
* 
* Советская историческая энциклопедия. / Под ред. Е. М. Жукова. — М.: Советская энциклопедия, 1973—1982.

Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае
Катэгорыя:Староствы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Адміністрацыйныя адзінкі
Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Літвы
Катэгорыя:Рэч Паспалітая
Мясцовае самакіраванне

**Мясцовае самакіраванне** — самастойнае вырашэнне спраў насельніцтвам мясцовасці ўласнымі сродкамі паводле ўласных зацікаўленасцяў і асаблівасцяў развіцця мясцовасці. Ажыццяўляецца непасрэдна жыхарамі і праз абраных прадстаўнікоў. Больш шырокае паняцце мясцовага самакіравання мае на ўвазе права і рэальную здольнасць органаў мясцовага самакіравання рэгламентаваць значную частку публічных спраў і кіраваць ёй, дзейнічаючы ў рамках закона, пад сваю адказнасць і ў інтарэсах мясцовага насельніцтва.

У сучасным свеце вялікі распаўсюд атрымалі тыя сістэмы мясцовага самакіравання, класіфікацыя якіх заснавана на складанні адносін паміж мясцовым самакіраваннем і цэнтральнымі ўладамі.

Катэгорыя:Паліталогія
Катэгорыя:Самакіраванне

Катэгорыя:Грамадзянскае грамадства
Паўночная Суматра

**Паўночная Суматра** () — правінцыя на паўначы вострава Суматра ў Інданезіі. Плошча — 72 981,23 км². Насельніцтва (2014 г.) — 13 527 937 чал. Адміністрацыйны цэнтр — Медан.

## Геаграфія 
Правінцыя Паўночная Суматра займае плошчу 72981,23 і цягнецца праз увесь востраў Суматра на 460 км ад Малакскага праліва на поўначы да Індыйскага акіяна на поўдні. Землі ўздоўж Малакскага праліва пераважна нізінныя або раўнінныя. Далей цягнуцца вулканічныя горы. Узбярэжжа Індыйскага акіяна прадстаўлена доўгімі пляжамі з некалькімі бухтамі, прыдатнымі для марскіх суднаў. У склад Паўночнай Суматры таксама ўваходзіць шэраг астравоў, найбуйнейшым з якіх з’яўляецца Ніас. Дзякуючы вільготнаму экватарыяльнаму клімату ў правінцыі шмат рэк. Геаграфічнай славутасцю Паўночнай Суматры з’яўляецца возера Тоба. Яно ўзнікла на месцы катастрафічнага вывяржэння аднайменнага вулкана, якое адбылося 73±4 тыс. гадоў таму і, як мяркуюць вучоныя, значна паўплывала на раннюю гісторыю чалавецтва. На возеры размешчаны востраў Самасір, што прыцягвае шматлікіх наведвальнікаў з розных краін свету.

## Эканоміка 
Правінцыя Паўночная Суматра — эканамічна развіты рэгіён Інданезіі. Найважнейшымі галінамі гаспадарткі тут з’яўляюцца сельская гаспадарка і турызм. На землях правінцыі вырошчваюць такія камерцыйныя культуры, як гевея, алейная пальма, кава, цукровы трыснёг і г. д. Плантацыі вакол Медана знакаміты якасным тытунем. Турызм сканцэнтраваны пераважна вакол возера Тоба, часткова на востраве Ніас і ў Медане. Перапрацоўчая прамысловасць развіта ў буйных гарадах. У 2010 г. была адчынена прамысловая зона Сеі-Мангкеі, якая спецыялізуецца на перапрацоўцы пальмавага алею.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
* Гісторыя
* Рэгіянальная эканоміка

Паўночная Суматра
Цар-дуб (Тадуліна)

**Цар-дуб** — дуб звычайны ў вёсцы Тадуліна Лепельскага раёна, узрост якога складае 250 гадоў, паводле іншых крыніц — 400 гадоў. Размешчаны за 15 км ад г. Лепеля. Зацвержаны ў якасці батанічнага помніка прыроды Дзяржаўным камітэтам Савета Міністраў БССР па ахове прыроды ад 27 снежня 1963 года № 221.

Тадулінскі цар-дуб дасягае ў вышыню 26 метраў, дыяметр ствала складае 1,56 метра, вышыня ад першага жывога сучка — 2 метры, дыяметр кроны з поўначы на поўдзень 26 метраў, з захаду на ўсход — 25 метраў. Багата пладаносіць.

## Гл. таксама 
* Помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Віцебскай вобласці

## Літаратура 
* Тадулінскі дуб-волат. 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дубы
Катэгорыя:Тадуліна (Лепельскі раён)
Катэгорыя:Славутасці Лепельскага раёна
Катэгорыя:Дрэвы-помнікі
Берлінскія могілкі

**Берлінскія могілкі** раскіданы па ўсёй тэрыторыі сучаснага Берліна. Агульная колькасць могілак, якія знаходзяцца ва ўсёй Берлінскай гарадской рысе і прадстаўляюць з сябе размеркаваныя адкрытыя і закрытыя магілы, размешчаныя на простых могілках і могілках, якія знаходзяцца на тэрыторыі царкоўных двароў, складае каля 1147 Га. 79 могілак знаходзяцца ў спісе помнікаў Берліна, якія ўваходзяць у *Сад помнікаў* .

Пасля загада кабінета Міністраў у 1908, аб іх цэнтралізацыі вакол Берліна, пачалўся працэс пераноса могілак з ядра Берліна на яго акраіны, які аднак, пачаў сапраўды выканацца толькі пачынаючы з стварэння Вялікага Берліна ў 1920 годзе. Такім чынам, сёння існуе яшчэ мноства лакальных могільнікаў. Перанос могілак да чатырох цэнтральных могілак на ўскраіне вялікага горада ў пач. 20 ст. застаўся незавершаным, із-за разлічных палітычных падзей, такіх як сусветная вайна і гіперінфляцыя.

Катэгорыя:Славутасці Берліна
Катэгорыя:Могілкі Германіі
Шчаперня (рака)

**Шчапе́рня** — рака ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Дрыса (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня ракі 19 км. Плошча вадазбору 59 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,5 м/км. Пачынаецца ў напрамку на ўсход ад вёскі Шчаперня, упалае ў Дрысу прыкладна за 2 км на поўнач ад вёскі Фядоценкі. Вадазбор у межах Полацкай нізіны. Рака прымае сцёк з ручаёў і меліярацыйных каналаў. Рэчышча Шчаперні часткова каналізаванае.

Каля ракі населеныя пункты Шчаперня, Паташонкі, Маставуха, Заенкі.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-10. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1986 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Рэкі Полацкага раёна
Катэгорыя:Прытокі Дрысы