Чарнігаў

**Чарні́гаў** () — горад на поўначы Украіны на рацэ Дзясна, адзін з найстарэйшых гарадоў Украіны (IX ст.). Цэнтр Чарнігаўскай вобласці. Насельніцтва складае каля 300 тыс. чал. (2024).

## Назва 
Назва Чарнігаў найімаверней адыменнага (антрапанімічнага) паходжання.

Крыніцай тапоніма мог быць засведчаны на Падняпроўі антрапонім Чарніга (Чэрніга). У ім вылучаецца корань, роднасны слову *чорны*. Антрапанімічны пашыральнік *-іг-* таксама ў сучасных прозвішчах у рэгіёне тыпу Брыдзіга, Скаліга, Сувіга, Шэліга і пад.

Ад антрапоніма тапонім Чарнігаў утвораны так жа сама, як тапонімы Быхаў, Чэрыкаў і інш.

## Геаграфія 
Чарнігаў знаходзіцца ў заходняй частцы Чарнігаўскай вобласці. Размешчаны ў Прыдняпроўскай нізіны, на правым беразе ракі Дзясна.

### Клімат 
Горад знаходзіцца ў зоне, якая характарызуецца кантынентальным кліматам. Самы цёплы месяц — ліпень са сярэдняй тэмпературай 18,9&nbsp;°C (66&nbsp;°F). Самы халодны месяц — студзень, з сярэдняй тэмпературай −5,6 °C (22 °F).

## Гісторыя 
У IX ст. — цэнтр севяран. Упершыню згадваецца ў летапісе пад 907 годам. 3 X стагоддзя ў складзе Кіеўскай Русі. У 1024—1036 і 1054—1239 гадах эканамічны і палітычны цэнтр Чарнігаўскага княства. У 1239 годзе разбураны мангола-татарскімі войскамі Батыя. 3 2-й пал. XIV ст. ў складзе ВКЛ. У выніку вайны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім княствам Літоўскім 1500—1503 гадоў разам з Чарнігава-Северскай зямлёй адышоў да Расійскай дзяржавы. Паводле Дэулінскага перамір’я 1618 года ў складзе Рэчы Паспалітай, у 1623 годзе атрымаў магдэбургскае права. Летам 1648 года горад захоплены паўстанцамі, цэнтр Чарнігаўскага казацкага палка. Паводле Андросаўскага перамір’я 1667 у складзе Расійскай дзяржавы. 3 1679 у Чарнігаве дзейнічала друкарня, з 1700 года — калегіум. 3 1782 года — цэнтр Чарнігаўскага намесніцтва, з 1797 года — Маларасійскай, з 1802 года — Чарнігаўскай губерні. Акупіраваны германскімі войскамі (сакавік 1918 — студзень 1919), арміяй Дзянікіна (кастрычнік—лістапад 1919). 3 1925 года - цэнтр акругі, з 1932 года — вобласці. У Другую сусветную вайну акупаваны (1941) нацысцкай Германіяй, заняты Чырвонай Арміяй у выніку Чарнігаўска-Прыпяцкай аперацыі 1943 года.

Станам на сярэдзіну ліпеня 2022 года, адзін з найбольш разбураных гарадоў Украіны пасля падчас ўварвання Расіі ва Украіну, шэраг яшчэ больш разбураных населеных пунктаў знаходзіцца на ўсходзе Украіны.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
### Мова 
## Прамысловасць 
Лёгкая прамысловасць (шарсцяная, абутковая, швейная), харчовая (мясная, малочная, кандытарская), машынабудаванне і металаапрацоўка, хімічная, паліграфічная, дрэваапрацоўчая прамысловасць, вытворчасць будаўнічых матэрыялаў.

## Транспарт 
Вузел чыгунак і аўтадарог, порт на р. Дзясна. У горадзе дзейнічае тралейбусная сетка.

## Культура, адукацыя 
2 тэатры, у т.л. драматычны. Музеі: гістарычны, мастацкі, народнага дэкаратыўнага мастацтва, М. М. Кацюбінскага.

* Нацыянальны ўніверсітэт «Чарнігаўскі калегіум» імя Т. Р. Шаўчэнкі
* Нацыянальны ўніверсітэт «Чарнігаўская політэхніка»

## Выдатныя мясціны 
Архітэктурна-гістарычны запаведнік: Чарнігаўскі Спаса-Праабражэнскі сабор, Барысаглебскі (XII ст.) сабор; Пятніцкая царква (XII—XIII ст.); ансамблі Ялецкага (XVII ст.; з Успенскім саборам, XII ст.) і Троіцкага (XVII—XVIII ст.) манастыроў.

## Вядомыя асобы 
* Дзяніс Уладзіміравіч Скепскі
* Ігар Іванавіч Краўчанка (нар. 1970) — беларускі палітык.
* Віталь Іванавіч Секун (1935—2004) — вучоны, псіхолаг і сацыёлаг, доктар псіхалагічных навук.

## Галерэя 

Файл:AX Chernihiv Pyatnytska Church.jpg|Царква Св. Параскевы Пятніцы
Файл:Борисоглебский собор в Чернигове.jpg|Царква Св. Барыса і Глеба
Файл:Collegium-dytynets-Chernihiv-1.jpg|Калегіум
Файл:St. Catherine Church.jpg|Царква Св. Кацярыны
Файл:Спасо-Преображенский собор Чернигова-2.jpg|Царква Праабражэння Гасподняга
Файл:Троицкий собор Чернигова.jpg|Царква Св. Тройцы
Файл:Chernigov red square.jpg|Красная плошча
Файл:Chernigov. Eletsky Monastery.jpg|Ялецкі манастыр

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Чарнігаў — старажытны горад на Дзясне ў Юркавым куточку 
* Гарадскі даведнік і анлайн карта Чарнігава

Катэгорыя:Гарады Чарнігаўскай вобласці