open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ваньковічы

thumb|Герб «Ліс»
**Ваньковічы** — вялікалітоўскі шляхецкі род герба «Ліс».
Першае ўпамінанне пра род адносіцца да 1499. Безупынны радавод вядзецца з XVI ст., калі Ваньковічы мелі маёнткі ў Новагародскім павеце і каля Вілейкі. Былі праваслаўнымі, з канца XVII ст. католікамі. У XIX—XX стст. валодалі вёскамі Калюжыца, Волма, Дзевялтова і інш. Займалі пасады ў мясцовай адміністрацыі ВКЛ (Менскае ваяводства), былі пасламі соймаў і дэпутатамі Галоўнага Літоўскага Трыбунала, выбіраліся ў органы дваранскага самакіравання Расійскай імперыі.

## Найбольш вядомыя прадстаўнікі 
* Антон Тадэвушавіч Ваньковіч (1780—1812), ігуменскі павятовы маршалак (1805—1808)
* Валянцін Ваньковіч (1800—1842), мастак
* Леў Апалінарыевіч Ваньковіч (1831—пасля 1881), мінскі павятовы маршалак (1863—1872)
* Мельхіёр Аляксандравіч Ваньковіч (1775—1842), ігуменскі павятовы суддзя (1799—1802), старшыня II Дэпартамента Мінскага Галоўнага суда
* Мельхіёр Каралевіч Ваньковіч (1843—1892), уласнік маёнтка Калюжыцы ў Ігуменскім павеце, удзельнік паўстання 1863—1864 гадоў  
* Мельхіёр Ваньковіч (1892—1974), польскі журналіст і пісьменнік
* Станіслаў Аляксандравіч Ваньковіч (?—1812), барысаўскі павятовы маршалак (1797—1802), мінскі губернскі маршалак (1802—1808)
* Станіслаў Аляксандравіч Ваньковіч (1860—1937), віцэ-старшыня Віленскага таварыства сельскай гаспадаркі, дэпутат II Дзяржаўнай Думы Расійскай імперыі, дэпутат III Дзяржаўнай Думы Расійскай імперыі, член Краёвай партыі Літвы і Беларусі
* Станіслаў Станіслававіч Ваньковіч (1885—1943), сенатар (1928—1935) Другой Рэчы Паспалітай (Польшчы), віцэ-старшыня Начальнай рады арганізацый землеўласнікаў (1936)
* Тэадор Антоній Ваньковіч (?—1716), мінскі стольнік і мінскі судовы падстароста  
* Юзаф Матэвушавіч Ваньковіч (раней 1788—пасля 1818), мінскі павятовы маршалак (1795—1800, 1802—1808)
* Ян Эдвард Ваньковіч (1838—1899), кіраўнік паўстання 1863—1864 гадоў у Брэсцкім павеце

## Маёнткі 
* Дом Ваньковічаў
* Сядзіба Ваньковічаў

## Літаратура 
* 
* Ваньковичи / Департамент по архивам и делопроизводству Министерства юстиции Республики Беларусь [и др.] ; сост.: Н.А. Голубева, Н.М. Усова, Л.В. Языкович ; под научной редакцией В.И. Прокопцова. — Минск : БелЭн, 2012. — 442 с.
* *Чарняўскі, В. Ф.* Ураднікі (пасады, тытулы) Менскага ваяводства XVI—XVIII стагоддзяў (Біяграфічны даведнік) / В. Ф. Чарняўскі. — Мн.: Олдеран, 2007. — 224 с.
* *Konarski, S.* Wańkowiczowie herbu Lis odmienny / S. Konarski. — Paryż, 1960.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

## Спасылкі 
* «СОВЕТ» РОДА ВАНЬКОВИЧЕЙ
* Ваньковічы. Слаўны род зямлі беларускай
* Ваньковічы. Прэзентацыя кнігі
Каліеўшчына

**Каліеўшчына** (, ад укр. «колій») — паўстанне ўкраінскіх казакоў і ўкраінскага сялянства ў 1768—1769 гадах супраць Рэчы Паспалітай. Паўстанне імкнулася да прыпынку сацыяльнага, нацыянальнага, і рэлігійнага прыніжэння ўкраінцаў.

У лютым 1768 пад ціскам расійскіх улад кароль Рэчы Паспалітай Станіслаў Аўгуст Панятоўскі падпісаў указ, у якім праваслаўная царква прыраўнівалася да каталіцкай. Гэта вельмі моцна незадаволіла польскую шляхту, якая пад заклікам прыняжэння каталіцызму, паніжэння шляхетных праў і выхаду Рэчы Паспалітай з-пад уплыву Расійскай імперыі, утварыла Барскую канфедэрацыю. Канфедэраты пачалі катаваць і грабіць украінскае насельніцтва, паліць праваслаўныя храмы, што і паслужыла штуршком да пачатку паўстання. Паўстанне хутка атрымала імпульс і распаўсюджвалася па тэрыторыі левабярэжнай Украіны. Ва Умані гэта прывяло да разні неверагодных памераў, праз тры тыдні гвалту мяцежнікі забілі больш за 20,000 людзей. Лідары паўстання былі казакі Максім Жалязняк і Іван Гонта. Паўстанне было падушана аб’яднанымі сіламі польскіх і расійскіх войскаў.

## Літаратура 
* Magocsi, Paul Robert (1996). A History of Ukraine. Toronto: University of Toronto Press. ISBN 0-8020-0830-5.

Катэгорыя:1768 год у Еўропе
Катэгорыя:1769 год у Еўропе
Катэгорыя:Канфлікты 1768 года
Катэгорыя:Канфлікты 1769 года
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ва Украіне
Катэгорыя:Польска-ўкраінскія адносіны
Катэгорыя:Паўстанні ў Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Сялянскія паўстанні
Катэгорыя:Паўстанні ва Украіне
Жан Шарэ

**Жан Шарэ** (, ІРА: [ʒɑ̃ ʃɑʀe]; ) — канадскі палітык, лідар правячай правінцыяльнай Ліберальнай партыі Квебека. З’яўляецца 29-м і цяперашнім прэм’ер-міністрам правінцыі Квебек. У Нацыянальным сходзе Квебека Шарэ прадстаўляе акругу Шэрбрук (рэгіён Эстры) з 1998.

Жан Шарэ з’яўляецца юрыстам па прафесіі. Ён скончыў Шэрбрукскі ўніверсітэт.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Квебек (правінцыя)
Катэгорыя:Палітыкі Квебека
Катэгорыя:Горад Шэрбрук
Катэгорыя:Палітыкі Канады
Азоў

**Азоў** () — горад (з 1708 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Азоўскага раёна Растоўскай вобласці. Насельніцтва 82,8 тыс. чалавек (2007). Заснаваны ў 1067 годзе.

Азоў размешчаны на беразе Дона, за 7 км ад яго ўпадзення ў Таганрогскі заліў Азоўскага мора.Порт Азоў. Горад на працягу стагоддзяў меў важнае стратэгічнае значэнне, якое аказала вялікі ўплыў на яго гісторыю.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Літаратура 
* Азоў // 

Катэгорыя:Гарады Растоўскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1067 годзе
Аксай

**Аксай**:

## Казахстан 
* Аксай (Акмолінская вобласць)
* Аксай (Атыраўская вобласць)
* Аксай (Бурлінскі раён)

## Расія 
* Аксай, горад у Растоўскай вобласці (Расія)
Аксай (Растоўская вобласць)

**Аксай** () — горад (з 1957 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Аксайскага раёна Растоўскай вобласці. Насельніцтва 38 тыс. чалавек (2024). Заснаваны ў 1659 годзе.

Размешчаны на паўднёвым усходзе Рускай раўніны, у паўднёва-заходняй частцы Растоўскай вобласці, на стромкім правым беразе ракі Дон, у месцы ўпадзення ў яго рукава Аксай, за 18 км на паўночны ўсход ад Растова-на-Доне.

## Насельніцтва 
* 1989 год — 33,4 тыс. чал.
* 2010 год — 36 134 чал.

## Гл. таксама 
* Мухіна балка

## Літаратура 
* Аксай // 

Катэгорыя:Гарады Растоўскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1570 годзе
Ніна Іосіфаўна Мацяш

**Ніна Іосіфаўна Мацяш** (, в. Нівы, Бярозаўскі раён, Брэсцкая вобласць — , ) — беларуская паэтэса і перакладчыца. Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі (1994).

## Біяграфія 
Нарадзілася 20 верасня 1943 года ў в. в. Нівы Бярозаўскага раёна Брэсцкай вобласці ў сялянскай сям’і.

Скончыла Бярозаўскую сярэднюю школу (1960), паступіла на факультэт французскай мовы Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута замежных моў. З-за хваробы вымушана была ўзяць акадэмічны адпачынак (скончыла інстытут у 1966). У 1973—1977 гадах працавала выкладчыцай нямецкай мовы ў Белаазёрскай прафесійна-тэхнічнай навучальні. Член Саюза пісьменнікаў СССР (з 1971).

## Творчасць 
Дэбютавала вершам у 1962 годзе (бярозаўская раённая газета «Маяк камунізму» і «Во славу Родины»). Аўтар зборнікаў паэзіі «Агонь» (1970), «Удзячнасць» (вершы і паэма, 1973), «Ралля суровая» (вершы і пераклады, 1976), «Прыручэнне вясны» (1979), «Поўны келіх» (1982), «Жнівень» (1985), «Паварот на лета» (выбранае, 1986), «Шчаслівай долю назаві» (1990) і казак «Два браты і сякера» (1975), «Казка пра суседзяў, змяю і мядзведзя» (1982).

Напісала п’есы для тэатра лялек «Прыгоды трох парасят» (пастаўлена ў 1976), «Крок у бессмяротнасць» (пастаўлена ў 1977), тэлесцэнарыі пра творчасць В. Бялыніцкага-Бірулі «Пясняр роднай прыроды» (пастаўлены ў 1978) і Р. Кента «Гэта я, госпадзі» (пастаўлены ў 1980).

Перакладала з нямецкай, французскай, польскай, украінскай. У яе перакладзе на беларускую мову выйшлі кнігі Ж. Аліўе «У краіне індзейцаў» (1973), А. Гаўрылюка «Песня з Бярозы» (1979), Ж. Сіменона «Першая справа Мегрэ» (1982), А. дэ Сент-Экзюперы «Планета людзей» (1984) і «Маленькі прынц» (1989), навелы Г. дэ Мапасана (1987), паэма «Маруся Чурай» Л. Кастэнка (1989), вершы Віславы Шымборскай.

## Узнагароды 
Узнагароджана медалямі. Лаўрэат Літаратурнай прэміі СП Беларусі імя А. Куляшова (1984) за «Паэму жніва», прэміі Усебеларускага фестывалю моладзі, прысвечанага 50-годдзю ЛКСМБ (1970) за вершы аб моладзі, Літаратурнай прэміі імя Уладзіміра Калесніка (2009, пасмяротна) за зборнік «У прыгаршчах ветру».

## Выбраная бібліяграфія 
* Выбраныя творы / Ніна Мацяш; уклад. і камент. Уладзіміра Васілевіча і Галіны Скарыны; прадм. Генадзя Праневіча. — Мн.: Беларуская навука, 2015. — 605 с. : [4] л. іл. — (Беларускі кнігазбор: БК. Серыя I, Мастацкая літаратура). — ISBN 978-985-08-1845-4.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Віртуальная выстава да 80-годдзя з дня нараджэння Ніны Мацяш  / Дзяржаўны музей гісторыі беларускай літаратуры

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бярозаўскім раёне
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Брытанская Калумбія

**Брытанская Калумбія** (, ІРА: /ˌbrɪtɨʃ kəˈlʌmbiə/; ) — адна з правінцый Канады. Мяжуе з ЗША на паўночным захадзе, з тэрыторыяй Юкан на поўначы, з Паўночна-Заходнімі тэрыторыямі на паўночным усходзе, з правінцыяй Альберта на ўсходзе і з ЗША на поўдні.

## Геаграфія 
Тэрыторыя Брытанскай Калумбіі складае 944 735 кв. км.

Сталіца правінцыі — г. Вікторыя (нас. 79 тыс.). Найбуйнейшы горад — Ванкувер (нас. 612 тыс.). У Вікторыі дзейнічае Ціхаакіянскі каледж міжнароднай супольнасці. Іншыя гарады: Кімберлі.

## Дэмаграфія 
Да прыходу еўрапейцаў тэрыторыю Брытанскай Калумбіі насялялі індзейскія народы. У нашы дні іх нашчадкі маюць статус першасных нацый. Брытанская Калумбія лідыруе сярод іншых правінцый па колькасці аўтаномных індзейскіх рэзервацый. Тут працягваюць жыць прадстаўнікі карэнных народаў славі, данэ-заа, чынук, хайда, цымшыян, секані, прыбярэжныя і ўнутраныя салішцы, кутэнай, кры, салто, квакіютль, нутка і інш. 

У 2006 насельніцтва Брытанскай Калумбіі складала 4,4 мільёнаў жыхароў.

У 2006 англійская мова з’яўлялася роднай у 71,5 % жыхароў Брытанскай Калумбіі, кітайская мова ў 8,5 %, пенджабская ў 4 %, нямецкая ў 2,2 %, французская ў 1,4 %, тагальская ў 1,3 %, карэйская ў 1,2 %.

У 2001 рэлігіяй 55,7 % жыхароў Брытанскай Калумбіі было хрысціянства, 3,5 % — сікхізм, 2,2 % — будызм, 1,5 % — іслам. 35,9 % жыхароў не вызначалі ніякай рэлігіі.

## Урад 
Галава ўраду Брытанскай Калумбіі — Прэм’ер-міністр Гордан Кэмпбел, які з’яўляецца лідарам кіруючай Брытанска-Калумбійскай ліберальнай партыі. Лейтэнант-губернатар Брытанскай Калумбіі — Стывен Пойнт, які прадстаўляе ў правінцыі каралеву Канады Елізавету ІІ.

## Вядомыя асобы 
* Памела Андэрсан

Катэгорыя:Правінцыі Канады
Батайск

**Бата́йск** () — горад (з 1938 года) у Расіі, абласнога падпарадкавання ў складзе Растоўскай вобласці. Насельніцтва 101,2 тыс. чалавек (2007). Заснаваны ў 1769 годзе.

Размешчаны на рацэ Койсуг, за 15 км ад Растова-на-Доне і з’яўляецца яго спадарожнікам.

Лакаматыўнае дэпо, вагоннае дэпо, ВА «Электрасвет» і інш.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Славутасці 
* Батайскі музей гісторыі

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Растоўскай вобласці

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1769 годзе
Валгадонск

**Валгадонск** () — горад (з 1956 года) у Расіі, у складзе Растоўскай вобласці. Насельніцтва 168 тыс. чалавек (2021). Заснаваны ў 1950 годзе пры будаўніцтве Волга-Данскога канала. Горад размешчаны на беразе Цымлянскага вадасховішча, паміж Растовам-на-Доне і Валгаградам.

## Насельніцтва 
## Эканоміка 
У Валгадонску знаходзяцца буйныя прадпрыемствы атамнай прамысловасці — Атаммаш, Валгадонская АЭС (за 17 км ад горада), а таксама камбінат дрэўных пліт, вопытна-эксперыментальны завод дарожнага машынабудавання, хімічны завод, завод радыётэхнічнай апаратуры.

## Памятныя мясціны 
* Валгадонскі дэндрарый
* Валгадонскі эколага-гістарычны музей
* Парк Перамогі, Валгадонск
* Помнік «Мірны атам», Валгадонск

Катэгорыя:Гарады Растоўскай вобласці
Гукава

**Гу́кава** () — горад (з 1955 года) у Расіі, у складзе Растоўскай вобласці. Насельніцтва 69,2 тыс. чалавек (2005).

Заснаваны ў 1878 годзе як чыгуначная станцыя. Далейшае развіццё атрымаў дзякуючы наяўнасці запасаў высокаякаснага вугалю-антрацыту. Вугаль здабывалі тут яшчэ да рэвалюцыі 1917 года.

Горад размешчаны ля ўкраінска-расійскай мяжы, за 123 км ад Растова-на-Доне.

Асноўная галіна эканомікі — вуглездабыўная прамысловасць; у горадзе 6 дзеючых шахт. ААТ «Гукавугаль» — буйнейшае прадпрыемства горада. У цяперашні час у Гукава здабываецца больш за палову ўсёй здабычы вугалю Растоўскай вобласці. Таксама працуюць прадпрыемствы лёгкай і харчовай прамысловасці, мэблевая фабрыка, завод угнаенняў.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Растоўскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1878 годзе
Каменск-Шахцінскі

**Каменск-Шахцінскі** () — горад (з 1927 года) у Расіі, у складзе Растоўскай вобласці. Заснаваны ў 1671 годзе. Горад размешчаны ля паўночна-ўсходніх адгор’яў Данецкага кража, на рацэ Северскі Данец (правы прыток Дона), за 145 км на паўночны ўсход ад Растова-на-Доне.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
У горадзе і ў раёне яго — шэраг вугальных шахт (здабыча каменнага вугалю). Развітая хімічная прамысловасць: ФДУП «Каменскхімкамбінат», ФКП Камбінат «Каменскі», ААТ «Каменсквалакно». Таксама маюцца машынабудаўнічыя прадпрыемствы: «Машзавод», «Каменскі вопытна-механічны завод», завод газавыкарыстоўваючага абсталявання, ЗАТ «КОМЗ-Экспарт» — гандлёвая марка «TIGARBO». Заводы «Прамгаз», шклатарны, цагляны, дрэваапрацоўчы. Каменская ЦЭЦ. З харчовых прадпрыемстваў варта вылучыць мясакамбінат, кандытарскую фабрыку, малочны завод, харчакамбінат, вінна-гарэлкавы завод, хлебакамбінат і інш.

## Вядомыя асобы 
* Васіль Іванавіч Стражаў (нар. 1944) — беларускі вучоны-фізік, рэктар Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.
* Анатоль Якаўлевіч Міцянін (1918—1992) — беларускі архітэктар.
* Віктар Уладзіміравіч Саркісьян (нар. 1947) — беларускі артыст балета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Растоўскай вобласці
Белая Калітва

**Белая Калітва** () — горад (з 1958 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Белакалітвінскага раёна Растоўскай вобласці. Насельніцтва 47,3 тыс. чалавек (2007). Заснаваны ў 1703 годзе.

Горад размешчаны ў месцы ўпадзення ракі Калітва ў Северскі Данец, за 168 км ад Растова-на-Доне.

Металургічны завод.

## Насельніцтва 
## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Растоўскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1703 годзе
Канстанцінаўск

**Канстанцінаўск** () — горад (з 1967 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Канстанцінаўскага раёна Растоўскай вобласці. Заснаваны ў 1864 годзе. Горад размешчаны на правым беразе ракі Дон, за 169 км ад Растова-на-Доне.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Рыбны, масласыраробчы заводы, вытворчасць будматэрыялаў.

Катэгорыя:Гарады Растоўскай вобласці
Фёдар Міхайлавіч Янкоўскі

**Фёдар Міхайлавіч Янкоўскі** () — беларускі мовазнавец і .

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Скончыў Рагачоўскі педагагічны тэхнікум (1936). Працаваў настаўнікам Бунцавіцкай школы Менскага раёна. Скончыў завочна Менскі настаўніцкі інстытут у 1939 годзе.

Удзельнічаў у савецка-фінляндскай вайне (1939—1940), быў паранены.

## Навуковая дзейнасць 
Дэбютаваў у рэспубліканскім друку нарысам у 1936 годзе (часопіс "Работніца і калгасніца Беларусі"). Даследаваў беларускую народную мову, фанетыку, марфалогію і сінтаксіс беларускай літаратурнай мовы, гісторыю беларускай мовы.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Памяць : Гіст.-дакум. хроніка Лагойскага раёна : У 2 кн. — Кн. 2 / Рэд. кал. Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭН, 2004. — C. 353.

Катэгорыя:Беларусісты
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Дыялектолагі
Катэгорыя:Мовазнаўцы СССР
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Разведчыкі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Пахаваныя на Усходніх могілках Мінска
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Шахты

**Шахты** () — горад (з 1867 года) у Расіі, у складзе Растоўскай вобласці. Насельніцтва 219 тыс. чалавек (2025). Заснаваны ў 1867 годзе.

Горад размешчаны на рацэ Грушаўка. З’яўляецца другім па плошчы (пасля Растова-на-Доне) і трэцім па колькасці насельніцтва (пасля Таганрога) горадам у Растоўскай вобласці.

Здабыча каменнага вугалю, машынабудаўнічы завод «Гідрапрывад» (прамысловая гідраўліка). Вытворчасць будаўнічых матэрыялаў, у тым ліку жалезабетонных канструкцый, керамічных вырабаў; завод сухіх будаўнічых сумесяў, прадпрыемства па вырабе керамічнай пліткі. Растоўскі электраметалургічны завод.

Радзіма Героя Савецкага Саюза Б. І. Коўзана (1922—1985), мастацтвазнаўца У. І. Няфёда (1919—1999).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Растоўскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1805 годзе
Зернаград

**Зернаград** () — горад (з 1951 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Зернаградскага раёна Растоўскай вобласці.  Заснаваны ў 1915 годзе як раз’езд Вярблюд. Размешчаны ў Сальскіх стэпах, за 77 км ад Растова-на-Доне.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Элеватар. Горад Зернаград — цэнтр сельскагаспадарчай навукі. Тут дзейнічаюць Усерасійскі навукова-даследчы праектна-тэхналагічны інстытут механізавання і электрыфікацыі сельскай гаспадаркі, Усерасійскі навукова-даследчы інстытут сорга і іншых зерневых культур, Азова-Чарнаморская дзяржаўная аграінжынерная акадэмія, Паўночна-Каўказская машынавыпрабавальная станцыя.

Катэгорыя:Гарады Растоўскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1929 годзе
Красны Сулін

**Красны Сулін** () — горад (з 1926 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Краснасулінскага раёна Растоўскай вобласці. Заснаваны ў 1797 годзе. Горад размешчаны ў Данбасе, на рацэ Кундруча (басейн Северскага Данца).

## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Металургічны завод, вытворчасць будматэрыялаў, харчовая прамысловаць.

## Вядомыя асобы 
* Георгій Мікалаевіч Машкоў (1909—1991) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Мінскай вобласці ў Вялікую Айчынную вайну.
* Сяргей Валянцінавіч Бордусаў (нар. 1955) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі і абсталявання для вытворчасці паўправаднікоў, матэрыялаў і прыбораў электроннай тэхнікі.

Катэгорыя:Гарады Растоўскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1797 годзе
Іашкар-Ала

**Іашкар-Ала** (мар. і , луговамар.: ); раней *Царовакакша́йск*): горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Марый Эл. Насельніцтва 248,2 час. чалавек (2005) рускія 67,7 %, марыйцы — 24 %, татары — 4,3 %. Заснаваны ў 1584 годзе. Горад размешчаны по беразе р. Какшагі.
Эканоміка горада характарызуецца, у першую чаргу, развітой прамысловасцю.

Мэр — Яўген Маслаў.

Вядучыя галіны: машынабудаванне, хімічная і харчовая прамысловасць.

## Вядомыя ўраджэнцы 
* Ларыса Давыдаўна Фінкельштэйн — беларускі і расійскі мастацтвазнаўца, арт-крытык, галерыст.
* Валерый Іосіфавіч Альшанскі (нар. 1943) — беларускі спецыяліст у галіне машын, агрэгатаў і працэсаў лёгкай прамысловасці.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Марый Эл
Іосіф Аляксандравіч Бельскі

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя     = Іосіф Аляксандравіч Бельскі
 |арыгінал імя = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |выява            = Іосіф Аляксандравіч Бельскі.jpg
 |подпіс           = 
 |мянушка       = 
 |псеўданім      = 
 |прыналежнасць = 
 |гады службы    = 1941—1945
 |званне         = 
 |род войскаў      = Партызаны
 |камандаваў     = 
 |частка          = 
 |бітвы       = Грамадзянская вайна ў Расіі,  Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды        = { style="background: transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
 
}
 |Commons        = 
 |сувязі          = Васіль Іванавіч Казлоў,  Раман Навумавіч Мачульскі
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс        = 
}}
**Іо́сіф Алякса́ндравіч Бе́льскі** (, в. Лошыца, Мінская губерня, цяпер у межах Мінска) — ) — савецкі партыйны і прафсаюзны дзеяч, палкоўнік Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Грамадзянскай і Вялікай Айчыннай войнаў, адзін з арганізатараў партызанскага руху ў Мінскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Партызанская дзейнасць 
У чэрвені 1941 г. Бельскі ўдзельнічаў у арганізацыі эвакуацыі прадпрыемстваў і ўстаноў горада Барысава. У пачатку ліпеня 1941 г. ў лясах Чэрвеньскага раёна быў утвораны Мінскі падпольны абкам УКП(б), у склад якога ўвайшоў Бельскі. Абкам даручыў яму арганізаваць працу ў Старобінскім, Чырвонаслабодскім, Капыльскім і Грэскім раёнах. Бельскі пераходзіў паміж населенымі пунктамі, усталёўваў сувязь, арганізоўваў партызанскія групы. У Мінскай і Палескай абласцях пры яго непасрэдным удзеле былі арганізаваны 63 першасныя падпольныя партарганізацыі ў мясцовых партызанскіх атрадах.

## Літаратура 
* 
*  — С. 9—10.
* 
* Люди легенд. Выпуск 1. М., 1965.
* Герои огненных лет. Книга 8. М.: Московский рабочий, 1985.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 2-га склікання
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 4-га склікання
Катэгорыя:Члены ЦК КПБ
Катэгорыя:Старшыні Вярхоўнага Савета БССР
Катэгорыя:Старшыні Беларускага рэспубліканскага савета прафсаюзаў
Катэгорыя:Сакратары Мінскага абкама КПБ
Катэгорыя:Камандзіры партызанскіх злучэнняў, брыгад і атрадаў у гады Вялікай Айчыннай вайны
Дасканалая канкурэнцыя

thumb|right|Графік мадэлі
**Абсалютная канкурэнцыя**, **вольная канкурэнцыя** або **чыстая канкурэнцыя** — эканамічная мадэль, ідэалізаваны стан рынку, калі асобныя пакупнікі і прадаўцы не могуць уплываць на кошт, але фармуюць яе сваім укладаннем попыта і прапановы.

Прыкметы абсалютнай канкурэнцыі:
* мноства прадаўцоў і пакупнікоў
* аднастайнасць і падзельнасць прадукцыі, якая прадаецца
* адсутнасць бар’ераў для ўваходу або выхаду з рынку
* высокая мабільнасць фактараў вытворчасці
* роўны і поўны доступ усіх удзельнікаў да інфармацыі (кошты тавараў)

У выпадку, калі хоць бы адна прыкмета адсутнічае, канкурэнцыя завецца няпоўнай.
У выпадку, калі гэтыя прыкметы штучна выдаляюцца з мэтай занятку манапольнага становішча на рынку, сітуацыю мянуюць нядобрасумленная канкурэнцыя.

Абсалютна канкурэнтны рынак з’яўляецца поўнай супрацьлегласцю манаполіі. У такой рыначнай мадэлі прысутнічае велізарная колькасць прадаўцоў, якія прапануюць стандартную, нічым не адрозную прадукцыю. Каб прыйсці на такі рынак, альбо выйсці з яго, для гэтага няма ніякіх перашкод. Колькасць прадаўцоў тут настолькі вялікая, што яны не могуць дамовіцца пра адзіную рыначнаю палітыку і дзейнічаюць кожны сам па сабе. Пры гэтым кожны прадавец прапануе на рынак настолькі невялікую колькасць тавара, што любыя яго крокі па змене цаны ніяк не адбіваюцца на рыначнай сітуацыі ў цэлым.

Усё гэта вызначае немагчымасць кантролю над цаной. Кошт тавара фармуецца рынкам стыхійна, і вытворцу застаецца толькі згаджацца з той цаной, якая склалася. Спроба прызначыць цану вышэй рыначнай прывядзе да таго, што пакупнікі не стануць набываць тавар, усталяванне заніжанай цаны зменшыць прыбытак прадаўца.

Прадавец, які дзейнічае на абсалютна канкурэнтным рынку, не мае ніякіх рычагоў уздзеяння на рыначную цану. І калі параўноўваць абсалютную канкурэнцыю з іншымі мадэлямі рынка, то выявіцца, што ва ўмовах абсалютнай канкурэнцыі тавар прапануецца па найменшай цане.

Давід Рыкарда выявіў заканамерную ва ўмовах вольнай канкурэнцыі тэндэнцыю нормы прыбытку да паніжэння.

Падчас назіранняў за рэальнай эканомікай была зроблена выснова, што падобная форма канкурэнцыі на рынку звычайна церпіць фіяска і патрабуецца некаторае знешняе ўмяшанне ў рыначную сітуацыю.
   

Катэгорыя:Канкурэнцыя
Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны
Катэгорыя:Эканамічныя мадэлі
Хвядос Сяргеевіч Шынклер

**Хвядос Сяргеевіч Шынклер** (, Заслаўе, цяпер Мінскі раён — , фронт пад Сталінградам) — беларускі ,  і . Адзін з пачынальнікаў урбаністычнай тэмы ў беларускай літаратуры. Псеўданімы: *Сяргееў; Шынклер Кв.; Явар; Явар Хв.; Явар Хвядос; Явар Я.*

## Біяграфія 
Нарадзіўся 22 верасня 1903 года ў сям’і начальніка чыгуначнай станцыі «Рудзенск». У Рудзенску прайшлі яго дзіцячыя і школьныя гады.

Вучыўся ў Мінскім рэальным вучылішчы (1914—1920). Самавукам авалодаў тэлеграфнай справай і ў 1919 годзе паступіў на работу на чыгунцы тэлеграфістам, спачатку ў Рудзенску, потым — у Асіповічах. Пасля працаваў бібліятэкарам, загадчыкам клуба ў Рудзенску. Быў удзельнікам літаратурнага аб’яднання «Маладняк». У 1929—1931 гадах — супрацоўнік бабруйскай газеты «Камуніст», са снежня 1931 года — сакратар рэдакцыі раённай транспартнай газеты «Ударнік» (Жлобін). У 1935—1941 гадах працаваў у газеце «Літаратура і мастацтва» і часопісе «Полымя». На пачатку Вялікай Айчыннай вайны эвакуіраваўся ў Свярдлоўск. У 1942 годзе пайшоў добраахвотнікам у Чырвоную Армію. Чатыры месяцы вучыўся ў ваенным вучылішчы ў г. Кыштым Чалябінскай вобласці.

Загінуў 25 кастрычніка 1942 года пад Сталінградам.

## Творчасць 
Дэбютаваў допісамі ў газеты ў 1922 годзе як рабочы карэспандэнт. У 1925—1926 гадах у мясцовым друку з’явіліся яго першыя допісы, а праз некаторы час у літаратурным дадатку да бабруйскай акруговай газеты «Комуніст», «Вясне», бабруйскім альманаху «Уздым» і затым у «Маладняку» былі надрукаваны яго першыя апавяданні «Стрэлачнік Мігай», «Ічэ», «Апошні рэйс», «Блок» і іншыя. Чытацкія колы цёпла сустрэлі таленавітага пачынаючага празаіка, які ўносіў у беларускую літататуру свежы струмень — пафас чыгуначнага жыцця.

Першае апавяданне надрукаваў у 1928 годзе. Асобнымі выданнямі выйшлі апавяданне «Ічэ» (1929), зборнік апавяданняў «Стрэлачнік Мігай» (1930), апавяданне «Блок» (1933), аповесці «Сонца пад шпалы» (1933), «Запіскі інструктара Томана» (1934), «Пульс жыцця» (1950, выходзіла на рускай мове ў 1942 годзе ў Маскве). Аўтар аповесці для дзяцей «Петрык-завадатар» (1935). У 1960 годзе выйшлі выбраныя творы, у 1984 годзе — кніга апавяданняў, аповесцей, успамінаў «Апошні рэйс».

Напісаў п’есу «Пачэсны рэйс» (апублікавана ў 1939 годзе), кінасцэнарый «Шчаслівы шлях» (з Ю. Рудзько, 1940). Выступаў з рэцэнзіямі, артыкуламі, нарысамі.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Члены Беларускай асацыяцыі пралетарскіх пісьменнікаў
Катэгорыя:Постаці Рудзенска
Катэгорыя:Супрацоўнікі газеты «Бабруйскае жыццё»
Катэгорыя:Загінулі ў баі
Алесь Траяноўскі

**Алесь (Аляксандр Пятровіч) Траяно́ўскі** (, х. Уздымач, Слуцкі раён, Мінская вобласць — 18 сакавіка 2005, Мінск, Беларусь) — беларускі пісьменнік, перакладчык, крытык, публіцыст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і лесніка Пятра Іванавіча Траяноўскага. У час Вялікай Айчыннай вайны з верасня 1942 па ліпень 1944 года — партызан брыгады імя Чапаева, з ліпеня 1944 года — на 3-м Беларускім і 3-м Украінскім франтах, быў цяжка паранены. Пасля дэмабілізацыі (1946) працаваў на розных пасадах у Мінску. Скончыў Маскоўскі гісторыка-архіўны інстытут (1959). У 1955—1962 гадах літаратурны супрацоўнік шматтыражнай газеты «Западная трасса» (Беларускае ўпраўленне грамадзянскай авіяцыі). У 1962—1982 гадах — літаратурны супрацоўнік, загадчык аддзела літаратуры і мастацтва газеты «Звязда», у 1983—1986 гадах — намеснік галоўнага рэдактара часопіса «Мастацтва Беларусі». Член СП СССР (з 1990).

Памёр 18 сакавіка 2005 года ў плябані Чырвонага касцёла ў Мінску. Пахаваны на Кальварыйскіх могілках.

## Творчасць 
Дэбютаваў артыкуламі на літаратуразнаўчыя тэмы у 1957 годзе ў перыядычным друку. Працаваў у галіне мастацкага перакладу з 1960 года. Перакладаў з верхнялужыцкай, ніжнялужыцкай, кашубскай, польскай і ўкраінскай моў. Адзін з укладальнікаў і перакладчыкаў, аўтар прадмовы і каментарыяў да анталогіі паэзіі лужыцкіх сербаў «Там, дзе Шпрэвя шуміць» (1969). У яго перакладах на беларускую мову выйшлі анталогія кашубскай паэзіі «За даляглядам край Сталемаў» (1980), аповесць Ю. Брэзана «Чорны млын» (1984). Пераклаў шэраг твораў І. Франка, П. Тычыны, Я. Барта-Цішынскага, Ю. Брэзана, К. Лоранца, А. Лаймінг і інш.

Узнагароджаны медалямі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* *Анатолій Жук* Алесь Траяноўскі // Наследие слуцкого края

Катэгорыя:Перакладчыкі СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з кашубскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з польскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы
Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты СССР
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы СССР
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Вязь

(1588)]]

**Вязь** — старажытнае дэкаратыўнае пісьмо, пры якім літары звязаны ў непарыўны арнамент.

Запазычана ўсходне-славянскімі кніжнікамі ў канцы 14 ст. ад паўднёвых славян у двух стылях — прыродным і геаметрычным. Першы характарызаваўся наяўнасцю пры літарах раслінных і жывёльных арнаментальных элементаў, другі строга захоўваў геаметрычныя формы кірылаўскіх літар. Спалучэнне літар ў вязі рабілі рознымі спосабамі — зліццём падобных частак суседніх літар, падпарадкаваннем адной літары другой, калі памер яе змяншаўся і яна пісалася ўнутры большай літары, не перасякаючы яе элементаў, памяншэннем абедзвюх літар і напісаннем іх адной пад другой і інш. Упрыгожванне арнаментальнымі элементамі служыла для запаўнення пустот, характэрных многім кірылаўскім літарам. Для пісання вяззю звычайна ўжывалі каляровыя фарба, часцей за ўсё кінавар. На Вялікім княстве Літоўскім у 15—17 ст. вяззю ўпрыгожвалі тытульныя лісты і загалоўкі кніг, ужывалі пераважна ў рукапісных кнігах рэлігійных жанраў («Псалтыр» 16 ст., «Пролаг» 17 ст.), зрэдку ў дзелавой і свецкай пісьменасці (Статут ВКЛ 1566). Друкаваная вязь вядома ў выданнях Ф. Скарыны, С. Буднага, у старадруках 16—17 ст. (Статут ВКЛ 1588, «Дзідаскалія» 1653). У вялікалітоўскай вязі пераважалі элементы расліннага і жывёльнага арнаменту, у маскоўскай — геаметрычнага.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Старабеларуская мова
Катэгорыя:Старажытнаруская мова
Катэгорыя:Каліграфія
Катэгорыя:Мастацтва Русі
Павел Сцяпанавіч Крынчык

**Павел Сцяпанавіч Крынчык** () — дзеяч беларускага нацыянальна-вызваленчага руху ў Заходняй Беларусі, публіцыст.

## Біяграфія 
У палітычным руху з 1918 года. У 1921 годзе скончыў Екацярынаслаўскі палітэхнікум шляхоў зносін. 

Вярнуўся на Слонімшчыну, якая ў выніку Рыжскага міру 1921 года апынулася ў складзе Польшчы (у беларускай гістарыяграфіі — Заходняя Беларусь). У 1920-я гады актыўны ўдзельнік Таварыства беларускай школы (ТБШ), з 1927 года віцэ-старшыня Слонімскай акруговай управы ТБШ, з траўня 1929 года член Галоўнай управы ТБШ. У 1928 абраны дэпутатам (паслом) польскага сейма па спісе беларускіх арганізацый, адзін з арганізатараў і член Галоўнага сакратарыята пасольскага клуба «Змаганне». Уваходзіў у заходнебеларускі арганізацыйны камітэт па падрыхтоўцы Еўрапейскага сялянскага кангрэса ў Берліне.

У жніўні 1930 года арыштаваны польскімі ўладамі і асуджаны на 10 гадоў турмы. З верасня 1932 года ў выніку абмену палітвязнямі ў СССР. Працаваў на гаспадарчай рабоце. Арыштаваны 26 кастрычніка 1935 года, асуджаны 1 красавіка 1936 года «тройкай» НКУС за «*сувязь з разведкай буржуазнай Польшчы*» да 5 гадоў лагераў. Этапаваны ў адзін з Калымскіх лагераў. 

Рэабілітаваны 30 сакавіка 1956 года. Асабовая справа № 6824-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі. Жыў у Слоніме. Муж Алены Лябецкай. 

Аўтар успамінаў. Перад смерцю расказаў свайму пляменніку Уладзіміру Шундрыку, нібыта ў 1930-х гадах у БССР існавала антысавецкае падполле, якое выбрала падпольны ўрад, куды ўваходзіў і Крынчык. А пасля пачаліся арышты. Напэўна, Крынчык быў адзіны з кіраўніцтва падполля, які вярнуўся з канцлагераў.

Памёр у Слоніме, пахаваны на Слонімскіх гарадскіх могілках.

## Бібліяграфія 
* Як мы змагаліся за ўдзел у Еўрапейскім сялянскім кангрэсе // У суровыя гады падполля. Мн., 1958.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слонімскім раёне
Іван Яўстахавіч Выгоўскі

**Іван Яўстахавіч Выгоўскі** — гетман запарожскага войска.

## Біяграфія 
Паходзіў з радавітай украінскай шляхты. Служыў у польскім войску, у бітве пад Жоўтымі Водамі трапіў у татарскі палон. Вызваліўшыся з палону стаў паплечнікам Б. Хмяльніцкага, быў генеральным вайсковым пісарам. Пасля смерці Хмяльніцкага (1657) казацкая старшына выбрала Выгоўскага гетманам Запарожскага войска. Арыентуючыся на збліжэнне з Польшчай, Выгоўскі разам з ваенным кіраўніцтвам Рэчы Паспалітай рыхтаваў план сумеснай барацьбы супраць маскоўскага войска. Падпісаў Гадзяцкі дагавор 1658, паводле якога Украіна на федэратыўных асновах зноў уваходзіла ў склад Польскага каралеўства. Згодна з умовай пагаднення гетман павінен быў вызваліць ад казакоў усходнюю тэрыторыю ВКЛ.

## Вайна з Расіяй 
Нейкі час галоўны ўдар па царскіх войсках планавалася нанесці на Беларусі, аднак ваенныя дзеянні амаль адначасова пачаліся і на Украіне і на Беларусі, дзе імі камандаваў паплечнік Выгоўскага Іван Нячай. Летам 1659 г. Выгоўскі пры падтрымцы польскага і татарскага войска разграміў пад Канатопам буйныя сілы царскага ваяводы А. Трубяцкога. Але большасць казакоў была незадаволена палітыкай Выгоўскага, супраць яго ўзнік народны рух, які ўзначалілі І. Багун, І. Бяспалы, І. Іскра і інш. Выгоўскі з групай наёмных палякаў уцёк у Польшчу і адмовіўся ад гетманства. Там ён атрымаў тытул сенатара і пасаду кіеўскага ваяводы, аднак у выніку інтрыг гетмана Правабярэжнай Украіны П. Цяцеры быў расстраляны.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гетманы Украіны
Катэгорыя:Ваяводы кіеўскія
Гадзяцкі дагавор

**Гадзяцкі дагавор, або Гадзяцкая унія** — пагадненне паміж Рэччу Паспалітай і Казацкім войскам, якое вызначала ўзаемаадносіны тагачаснай Украіны, Польскай Кароны і ВКЛ, у выніку чаго павінна была паўстаць Рэч Паспалітая Трох Народаў. Падпісана 6(16) верасня 1658 года ў горадзе Гадзяч на Палтаўшчыне. Звязана з падзеямі вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667.

## Бакі 
З боку Рэчы Паспалітай дамову падпісалі валынскі кашталян С. К. Бянецкі і смаленскі кашталян Л. К. Еўлашэўскі. З боку Украіны — гетман Запарожскай Сечы Іван Выгоўскі. 

Тэкст пагаднення зацвердзіў Сойм, а подпіса кароль Ян II Казімір Ваза.  

## Асноўныя палажэнні 
Паводле дамовы з Кіеўскага, Брацлаўскага і Чарнігаўскага ваяводстваў утваралася асобная дзяржава. Яна павінна была аб’яднацца з тагачаснай Польшчай і ВКЛ на прынцыпах федэрацыі ў Рэч Паспалітую Трох Народаў.  

Украінская дзяржава мела права на ўласныя грошы. Колькасць Запарожскага войска скарачалася да 60 тысяч чалавек. Шляхце, што перайшла на бок Хмяльніцкага і Выгоўскага, даравалася амністыя. Жыхарам праваслаўнага веравызнання гарантавалася роўнае з каталікамі права займаць кіроўныя дзяржаўныя пасады, а кіеўскі мітрапаліт уключаўся ў склад Сената.

Пасля ратыфікацыі гэтага акта Вальным Соймам Рэчы Паспалітай шляхта мела права вяртацца ў свае маёнткі ва Украіну. 

Да выбараў караля дапускалася шляхта ўсіх трох дзяржаў новай федэрацыі. Пры гэтым Берасцейская унія не распаўсюджвалася на тэрыторыю Вялікага княства Рускага. 

Гадзяцкая унія скасоўвала палажэнні Пераяслаўскай рады, паводле якой тагачасная Украіна пераходзіла пад уладу маскоўскага самадзяржаўя. 

## Ацэнкі і наступствы 
Гадзяцкі дагавор лічыцца дыпламатычным поспехам абодвух бакоў, а ягоныя ўмовы цалкам адпавядалі інтарэсам украінскай казацкай старшы́ны. 

У выніку казацкае войска перайшло на бок Рэчы Паспалітай, што дазволіла разбіць маскоўскае войска ў Канатопскай бітве.

Аднак поўнасцю дагавор выкананы не быў, бо ў выніку унутрыказацкага паўстання 1659 гетман Выгоўскі быў скінуты і ўцёк.

## Гл. таксама 
* Рэч Паспалітая Трох Народаў

## Літаратура 
* 
* Гадячская (Гадяцька) уния // Большая советская энциклопедия : в 66 т. (65 т. и 1 доп.) / гл. ред. О. Ю. Шмидт. — М. : Советская энциклопедия, 1926—1947.
* *М. С. Грушевский* (*М. С. Грушевський*), «История Украйны-Руси» («Історія України-Руси»). Т. X. Р. III — Киев (Київ), 1936 год.

## Спасылкі 
* Копія Гадзяцкага дагавора

Катэгорыя:Мірныя дагаворы XVII стагоддзя
Катэгорыя:Падзеі 16 верасня
Катэгорыя:1658
Катэгорыя:Запарожская Сеч
Катэгорыя:Гісторыя Польшчы
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Запарожскай Сечы
Зверава (горад)

**Зверава** () — горад (з 1989 года) у Расіі, у складзе Растоўскай вобласці. За 140 км ад Растова-на-Доне, за 21 км ад Гукава. Здабыча каменнага вугалю.

## Гісторыя 
Горад вырас з шахцёрскага пасёлка, які ўзнік у пачатку XX стагоддзя вакол станцыі Зверава, якая, у сваю чаргу, атрымала сваю назву ад хутара Зверава, які ўзнік у 1819 годзе.

У 1929 годзе Зверава атрымаў статус рабочага пасёлка. На момант утварэння Растоўскай вобласці з’яўляўся цэнтрам аднайменнага раёна, які быў скасаваны ў 1963 годзе, адначасова рабочы пасёлак Зверава быў перададзены ў падпарадкаванне Гукаўскага гарсавета.

У 1989 годзе атрымаў статус горада абласнога падпарадкавання.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Растоўскай вобласці
Аркадзь Іосіфавіч Маўзон

**Аркадзь Маўзон**, сапр. **Арон Маўшэнзон** (,  — ) — беларускі драматург, кінасцэнарыст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і рабочага. Скончыў фабрычна-заводское вучылішча (1935). Працаваў токарам на заводзе «Камунар» (цяпер імя С. Кірава) у Мінску. Пасля заканчэння драматычнай студыі пры БДТ-1 (1936) быў акцёрам, асістэнтам рэжысёра БДТ-2 (Віцебск). У гады Вялікай Айчыннай вайны разам з БДТ-2 быў эвакуіраваны ў г. Уральск, затым у г. Арэхава-Зуева. З 1946 года працаваў у газеце «Віцебскі рабочы» (загадчыкам аддзела), з 1950 года на кінастудыі «Беларусьфільм» (з 1951 г. быў начальнікам сцэнарнага аддзела). З 1965 па 1971 год рэдактар Рэпертуарна-рэдакцыйнай калегіі ўпраўлення культасветустаноў Міністэрства культуры БССР. У 1972 годзе вярнуўся на кінастудыю «Беларусьфільм». 

Член Саюза пісьменнікаў БССР з 1947 года.

## Творчасць 
Дэбютаваў у друку ў 1945. Пісаў на беларускай і рускай мовах. Першая п'еса — «Канстанцін Заслонаў» (1946, пастаўлена ў 1947, у 1948 апублікавана, а спектакль атрымаў Дзяржаўную прэмію СССР). Аўтар п'ес «Наталля Крыўцова» (апублікавана і пастаўлена ў 1954), «У ціхім завулку» (апублікавана і пастаўлена ў 1955), «Калі разыходзяцца шляхі» (пастаўлена ў 1955), «Непрымірымасць» (пастаўлена ў 1956), «У бітве вялікай» (1958, пастаўлена ў 1957), «Калі ты чалавек» («Твой светлы шлях», апублікавана і пастаўлена ў 1960), «Пад адным небам» («Асцярожна, Мякішавы», апублікавана і пастаўлена ў 1962), «Куда идешь, Сергей?» (апублікавана і пастаўлена ў 1965), «У доме на Сонечнай» (пастаўлена ў 1966), «Жизнь всего одна» (апублікавана і пастаўлена ў 1968), «Дарога праз ноч» («Людзі, агонь, смерць», апублікавана і пастаўлена ў 1970), «Да апошняга дыхання» (апублікавана ў 1978), шэрагу аднаактовак. Выдадзены зборнікі драматургічных твораў «Выбраныя п'есы» (1964), «Людзі і час» (1972), «П'есы» (1974), «П'есы» (1978), «Да апошняга дыхання» (1985).

Па яго сцэнарыях пастаўлены кінафільмы «Канстанцін Заслонаў» (1949, у 1950 фільм атрымаў Дзяржаўную прэмію СССР), «Зялёныя агні» (1956), «Наперадзе — круты паварот» (1960).

Выступаў у перыядычным друку з артыкуламі аб драматургіі і сучасным тэатры.

## Прызнанне 
Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны» і медалямі.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Маўзон (Маўшэнзон) Аркадзь (Арон) Іосіфавіч // Прыдзвінскі край: гісторыя і сучаснасць

Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Драматургі СССР
Катэгорыя:Драматургі Беларусі
Катэгорыя:Сцэнарысты СССР
Катэгорыя:Сцэнарысты Беларусі
Артур Вольскі

**Арту́р Во́льскі**, поўнае імя **Арту́р Віта́левіч Зэ́йдэль-Во́льскі** (, Койданава, зараз , Мінская вобласць — , Мінск) — беларускі пісьменнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і пісьменніка Віталя Вольскага.

## Сям’я 
Сын Артура Вольскага — беларускі музыка і пісьменнік Лявон Вольскі.

## Творчасць 
Дэбютаваў у друку ў 1937 годзе. Напісаў на рускай мове аповесць «Родная семья» (Хабараўск, 1953, у суаўтарстве з Б. Іртышскім). Аўтар зборнікаў паэзіі «Водбліскі далёкіх маякоў» (1958), «Далёкія і блізкія прычалы» (1962), «Дабрата» (1966), «Выратавальны круг» (1974), «Строма» (1982), «Чалавек, якому баліць» (выбранае, 1984), «Наваселле дрэў» (1990). Аўтар кніг паэзіі, прозы, казак для дзяцей «Маленькім сябрам» (1955), «Дзедаў госць» (1958), «Чырвоная зорка» (1961), «Чарнічка» (1964), «Рагатка» (1971), «Што такое мікра тое» (1971), «Лясныя мастакі» (1973), «Жывыя літары» (1973), «А куды падаўся дождж» (1974), «Ізумрудавы горад, дзе ты?..» (1977), «Еду ў госці да слана» (1978), «Сонца блізка ўжо зусім» (1984), «Дабяруся да нябёс» (1984), «Ад А да Я — прафесія мая» (1987), апавядання-эсэ «Хлеб — усяму галава» (1989). Кнігі Выбраных твораў выходзілі ў 1971, 1974.

Сумесна з П. Макалём напісаў п'есы «За лясамі дрымучымі» (1959, пастаўлена ў 1958), «Марынка-крапіўніца» (пастаўлена ў 1962). У суаўтарстве з Э. Доўнер напісаў кінасцэнарый «Марынка, Янка і тайны каралеўскага замка» (пастаўлены ў 1978). Аўтар п'ес-казак «Сцяпан — вялікі пан» (1979, пакладзеная на музыку Ю. Семянякам і пастаўленая ў 1979 на сцэне Мінскага тэатра музычнай камедыі — першая беларуская аперэта для дзяцей), «Тры Іваны — тры браты» (1985), «Граф Глінскі-Папялінскі» (1986), «Каб не змаўкаў жаваранак» (1989). На Беларускім тэлебачанні пастаўлены спектаклі «Апошняя ноч Алаізы» (1986), «Водар папараці» (1989).

Перакладаў з рускай, украінскай, літоўскай, латышскай, нямецкай і іўрыта.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны II ступені, «Знак Пашаны», медалем «За баявыя заслугі» і іншымі медалямі.

## Літаратура 
* 
* 
* *Стэльмах Д.* Тэатр — яго родны дом (пра Артура Вольскага) // Беларускі рэспубліканскі тэатр юнага гледача. 2009, 23 верасн. — Эл.рэсурс beltuz.by
* Арлоў У. Імёны Свабоды: Артур Вольскі // Радыё Свабода. 2006, 10 кастр. 16:17 — Эл.рэсурс svaboda.org

Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Пахаваныя на Паўночных могілках
Рынгольд

**Рынгольд** або **Рымгольд**, у арыгінальных тэкстах **Ringelt**, **Ringolt** і іншае — міфічны вялікі князь літоўскі з роду Палямонавічаў і бацька Міндоўга.

Сын Альгімонта пра якога больш нічога не вядома У хроніцы Рынгольд вяртаецца ў Навагрудак пасля перамогі над манголамі каля Магільны. Легендарнае апавяданне сцвярджае, што Рынгольд быў бацькам трох сыноў, і пакінуў Навагрудак аднаму з іх, Войшалку. На праўдзе, верагодных звестак пра бацьку Міндоўга няма, а ў Лівонскай вершаванай хроніцы ён згаданы без імя, толькі як «*магутны князь (кароль)*» (*könig gros*).

: Даўгерутэ.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Легендарныя літоўскія князі
Торунь

**То́рунь** () — горад на правах павета на поўначы Польшчы, у Куяўска-Паморскім ваяводстве. Знаходзіцца на рацэ Вісла. Адлегласць па прамой паміж гарадамі Торунь — Мінск 595 км, да Варшавы — 186 км.

Насельніцтва 197 812 жыхароў (2021 год).

## Гісторыя 
Горад узнік вакол замка, заснаванага тэўтонскімі рыцарамі ў 1231 годзе. У 1232 годзе атрымаў гарадское права. У 1264 годзе непадалёку ад Торуні заснаваны Новы горад, у 1454 годзе абедзве гарадскія часткі аб’ядналіся. Значны гандлёвы цэнтр, член сярэдневяковай Ганзы.

З 1454 года ў складзе Польшчы. Радзіма М. Каперніка. Тут падпісаны мірныя дагаворы, якія завяршылі Вялікую вайну (1409—1411) з удзелам Вялікага Княства Літоўскага і скончылі Трынаццацігадовую вайну (1454—1466). З канца XVI стагоддзя асяродак лютэранства.

З 1793 года горад у Прусіі (акрамя 1807—1815, калі ён уваходзіў у Варшаўскае герцагства), яе значная памежная крэпасць. З 1920 года ў Польшчы, важны ваенна-рачны порт, галоўная база Віслінскай флатыліі польскіх ВМС. У Другую сусветную вайну далучаны да Германіі. З 1945 года зноў у складзе Польшчы, у 1975—1999 гадах адміністрацыйны цэнтр Тарунскага ваяводства.

## Насельніцтва 
## Прамысловасць 
Развіваецца хімічная, машынабудаўнічая, харчовая, шарсцяная, швейная, паліграфічная прамысловасць.

## Навука, адукацыя, культура 
* Універсітэт імя М. Каперніка.
* Дом-музей М. Каперніка.
* Планетарый імя Уладзіслава Дзявульскага

## Транспарт 
Вузел чыгунак і аўтамабільных дарог. Порт на рацэ Вісла.

## Славутасці 
Уваходзіць у Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Захаваліся руіны замкаў XIII—XV стагоддзяў. У раёнах Старога горада і Новага горада рэшткі гарадскіх умацаванняў, ратуша (XIII стагоддзе — 1603), гатычныя касцёлы Св. Яна (каля 1250 — XV стагоддзе), Св. Якуба (1309—1315), Дзевы Марыі (1350—1370), гатычныя і барочныя збожжасховішчы (XIV—XVII стагоддзі), дамы ў стылях готыкі, рэнесансу і барока. Вылучаюцца грамадскія пабудовы ў духу эклектыкі (універсітэт, пачатак ХХ стагоддзя, неаготыка), стылю мадэрн і функцыяналізму. Помнік М. Каперніку (1853).

* Свята-Мікалаеўская царква
* Крывая вежа ў Торуні
* Кляштарная брама
* Замак у Дыбаве

## Вядомыя асобы 
* Марта Вячынска (нар. 1998) — польская баскетбалістка.
* Багуслаў Лінда — польскі акцёр.
* Ванда Іванаўна Русецкая (1945—2024) — беларуская сацыёлаг.

## Спорт 
* «Катажынкі» — жаночы баскетбольны клуб
* «Пернік» — баскетбольны клуб
* АЗС УМК — гандбольны клуб

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
Заронава (аграгарадок)

**Заро́нава** (, ) — аграгарадок (да 2011 г. вёска) ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Знаходзіцца непадалёку ад аднайменнага возера. У вёсцы знаходзяцца каменныя крыжы.

У Заронаве дзейнічаюць бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт.

## Выбітныя ўраджэнцы і жыхары 
* Анатоль Аляксандравіч Лазоўскі, доктар сельскагаспадарчых навук

## Спасылкі 
* Артыкул у Віцебскай энцыклапедыі

Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёна
Катэгорыя:Аграгарадкі Віцебскай вобласці
Арахіс

**Ара́хіс** (*Arachis*) — род раслін сямейства бабовых.

## Апісанне 
Аднагадовая травяністая расліна вышынёй 25-75 см. Сцябло прамастойнае або распасцёртае па зямлі. Лісце няпарнаперыстае. Кветкі жоўта-аранжавыя, верхнія бясплодныя, ніжнія пладаносныя, клейстагамныя. Пасля апладнення кветаножка з завяззю пачынае расці, апускаецца да зямлі і заглыбляецца ў глебу, дзе выспявае плод — цыліндрычны або коканападобны струк з сеткавай паверхняй і 1-7 зярнятамі, багатымі бялком (да 22 %), алеем (да 42 %), вугляводамі (да 13 %) і вітамінам B1; змяшчае алкалоід арахін.

## Пашырэнне 
Род налічвае каля 70 відаў. Усе яны — травяністыя расліны з парнаперыстаскладаным лісцем. Большасць відаў — дзікія. Распаўсюджаны ў асноўным у Бразіліі, і толькі Арахіс культурны, або земляны арэх (Arachis hypogaea L.) культывуецца ў розных трапічных краінах Амерыкі, Азіі і Афрыкі, а ў Еўропе — у Італіі, Іспаніі і на поўдні Францыі. Акрамя арахісу культурнага, толькі адзін від (Arachis pintoi) разводзяць за межамі Паўднёвай Амерыкі.

На Беларусі ёсць у калекцыі Цэнтральнага батанічнага сада АН, вырошчваецца аматарамі.

## Выкарыстанне 
Зерне ўжываюць на выраб алею, кандытарскай прадукцыі, спажываюць свежым і смажаным. З макухі робяць халву. Надземная маса — корм для жывёлы і сідэрат.

## Віды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Матыльковыя
Катэгорыя:Ядомыя арэхі і семечкі
Алелька Уладзіміравіч

**Алелька Уладзіміравіч** або **Аляксандр Уладзіміравіч** (? — ) — князь слуцкі і капыльскі (пасля 1398—1440), князь кіеўскі (1440—1454).

## Біяграфія 
Сын князя кіеўскага, потым слуцкага і капыльскага Уладзіміра Альгердавіча. Па смерці бацькі валодаў Слуцкім і Капыльскім княствамі.

У пачатку XV ст. атрымаў ад Вітаўта Кіеўскае княства за падтрымку ў барацьбе са Свідрыгайлам, але ў 1422 годзе страціў яго. У 1411 годзе выдаў прывілей Кіеўскаму кляштару дамініканцаў.

У 1417 годзе пры спрыянні Вітаўта ажаніўся з яго ўнучкай Настассяй, дачкой маскоўскага князя Васіля і Соф’і Вітаўтаўны.

Вёў несупынную барацьбу з татарскімі наездамі на паўднёвыя землі дзяржавы. Браў удзел у заключэнні Мельнскага міру (1422), а таксама ў выправе Вітаўта на Ноўгарад (1428). Па смерці Вітаўта прэтэндаваў на сталец.

Падчас феадальнай вайны 1432-1437 гадоў спачатку быў прыхільнікам Жыгімонта Кейстутавіча, удзельнічаў на яго баку ў бітве пад Ашмянамі (9.12.1432), потым перайшоў на бок Свідрыгайлы Альгердавіча. Потым вярнуўся на бок Жыгімонта. Не пазней за кастрычнік 1439 года зняволены Жыгімонтам у Кернаве, а яго жонка і сыны Сямён і Міхаіл — ва Уцяне. Вызвалены па смерці Жыгімонта ў 1440 годзе.

Па смерці Жыгімонта (1440) прэтэндаваў на сталец. Новаабраны вялікі князь Казімір перадаў яму Кіеўскае княства, потым Асцёр.

Паводле Л. Вайтовіча, перад смерцю Алелька прыняў схіму пад імем Алексій. Пахаваны ў Кіева-Пячэрскай лаўры.

Магчыма ў Алелькі быў і трэці сын — Аляксандр.

## Зноскі 
## Літаратура 
* *Войтович Л.* Князівські династії Східної Європи (кінець IX — початок XVI ст.): склад, суспільна і політична роль. Історико-генеалогічне дослідження. — Львів, 2000.

Катэгорыя:Алелькавічы
Катэгорыя:Альгердавічы
Катэгорыя:Прыхільнікі Свідрыгайлы Альгердавіча
Катэгорыя:Князі слуцкія
Катэгорыя:Князі капыльскія