open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Франкфурцкі мір

**Франкфурцкі мір** (, ) — мір, які быў заключаны паміж Францыяй і Германіяй 10 мая 1871 года ў Франкфурце-на-Майне і скончыў франка-прускую вайну.

Прэлімінарыі міру былі заключаны раней, 26 лютага 1871 года, у Версалі. Паводле 7 артыкула гэтага прэлімінарнага трактата, перамовы аб канчатковым міры павінны былі весціся ў Бруселі; яны і былі там распачаты, але перапынены і затым адноўлены ў Франкфурце. З боку Германіі іх вялі князь Бісмарк і граф Арнім, з боку французскай рэспублікі — Жуль Фаўр, Пуе-Керцье і Гулар.

У цэлым, Франкфурцкі мір уяўляў толькі пацверджанне версальскага прэлімінарнага міру, з больш дэталёвай распрацоўкай дэталяў; Францыя саступала Германіі Эльзас і Латарынгію (з правам для мясцовых жыхароў захаваць французскае падданства і перасяліцца ў Францыю на ўмове адпаведнага паведамлення ўлад да 1 кастрычніка 1872 г.); абавязвалася выплаціць золатам ці раўнацэннымі золату прускімі, англійскімі, бельгійскімі і г.д. паперамі 5 мільярдаў франкаў кантрыбуцыі, з якіх 500 млн праз 30 дзён пасля ратыфікацыі міру, 1 мільярд — у тым жа годзе, 500 млн — у 1872 г., астатнія тры мільярды — не пазней 1874 г. (з выплатай бягучых працэнтаў); затым былі вызначаны падрабязнасці адносна перадачы архіваў, чыгунак і г.д.

Адступленні ад версальскіх прэлімінарыяў тычыліся (акрамя некаторага паскарэння тэрмінаў выплаты кантрыбуцыі) яшчэ тэрмінаў эвакуацыі германскіх войскаў з французскай тэрыторыі: у прэлімінарыях гэтыя тэрміны былі вызначаны дакладна, а ў Франкфурцкім міры, з прычыны паўстання ў Парыжы, было сказана: «Ачышчэнне дэпартаментаў Уазы і інш., таксама фартоў Парыжа, адбудзецца тады, калі германскі ўрад палічыць, што аднаўленне парадку ў Францыі дае дастатковую гарантыю выканання Францыяй абавязацельстваў, накладзеных на яе; ва ўсякім разе, аднак, па выплаце Францыяй трэцяга паўмільярда франкаў». 20 мая ў Франкфурце адбыўся абмен ратыфікацыйнымі граматамі.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Германска-французскія адносіны
Катэгорыя:Мірныя дагаворы XIX стагоддзя
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Германскай імперыі
Катэгорыя:Дагаворы Францыі перыяду Трэцяй рэспублікі
Катэгорыя:Франка-пруская вайна
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы аб тэрытарыяльных зменах
Катэгорыя:Май 1871 года
Катэгорыя:1871 год у Еўропе
Катэгорыя:Падзеі 10 мая
Катэгорыя:1871 год у Германіі
Веі

thumb|250px|Грот Кампана
**Веі** () — старажытны горад этрускаў (на поўначы ад Рыма). Існаваў з часу Віланаўскай культуры як важны цэнтр Сярэдняй Італіі; уваходзіў у этрускі саюз. З V стагоддзя да н.э. рымляне сістэматычна вялі войны супраць Веяў, якія скончыліся разбурэннем горада ў 396 да н.э.; пазней Веі былі адноўлены імператарам Аўгустам.

Раскопкі (з XIX ст.) выявілі акропаль з рэшткамі крапасных сцен і дамамі, храм VI ст. да н.э., вялікі басейн, выдатныя этрускія скульптуры Апалона і Гермеса, мноства пахаванняў, самае цікавае з якіх (у гроце Кампана) упрыгожана старажытнымі этрускімі фрэскі.

## Літаратура 
* А. Плюшар. Энциклопедический лексикон, том 9. — Типография А. Плюшара; С.-П., 1837 — с. 236 (Веiй).
* Модестов Вейи И., Введение в римскую историю, т. 2, М., 1904;
* Poulsen F., Etruscan tomb paintings, Oxf., 1922;
* Hubaux J., Rome et Veies, P., 1958.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гарады Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Этрускія гарады
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Італіі
Катэгорыя:Колішнія гарады Еўропы
Пецярбургскі пратакол (1907)

**Пецярбургскі пратакол 1907 года** (*па балтыйскім пытанні*) — сакрэтны пратакол паміж Расіяй і Германіяй, падпісаны  года ўпаўнаважанымі К.А. Губаставым і фон Ягавым.

Бакі дамовіліся захоўваць статус-кво на Балтыйскім моры і ўзаемна гарантаваць недатыкальнасць тэрытарыяльных уладанняў у гэтым рэгіёне. Акрамя таго, бакі пагадзіліся заключыць дагавор з Швецыяй і Даніяй аб іх тэрытарыяльнай цэласнасці.

Ключавым пунктам дагавора была згода Германіі на адмову рускага ўрада выканаць умовы Парыжскага мірнага дагавора 1856 года аб дэмілітарызацыі Аландскіх астравоў.

Расія так і не змагла рэалізаваць выгоды ад гэтага дагавора да пачатку Першай сусветнай вайны. Хоць, ужо ў наступным годзе атрымала згоду балтыйскіх дзяржаў на будаўніцтва ўмацаванняў на астравах.

Катэгорыя:Гісторыя Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы XX стагоддзя
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Германскай імперыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Расійска-германскія адносіны
Катэгорыя:1907 год у праве
Vae victis

, якому прыпісваюць выраз «*Гора пераможаным*»]]
**Vae victis** (, ) — лацінскі крылаты выраз, які мае на ўвазе, што ўмовы заўсёды дыктуюць пераможцы, а пераможаныя павінны быць гатовыя да любога трагічнага павароту падзей.

Выраз звязаны з падзеямі 390 г. да н.э. Рымляне пацярпелі разгромнае паражэнне ад Брэна — правадыра гальскага племя, якое пракралася на тэрыторыю Апенінскага паўвострава праз Альпы. Затым галы ўвайшлі ў Рым, разрабавалі і спалілі значную частку горада і аблажылі Капітолій, дзе ў крэпасці схаваліся адборныя рымскія воіны і магістраты. Аблога зацягнулася. Адзін раз галы знянацку нават ледзь не захапілі крэпасць. Сярод абаронцаў Капітолія пачаўся голад. У той час як у горадзе Веях Каміл, абвешчаны дыктатарам, збіраў новую армію, консулы дамовіліся з Брэнам пра выкуп у тысячу фунтаў (327 кг) золата.

Узважваць яго, як паведамляе Ціт Лівій («Гісторыя Рыма ад заснавання Горада», V, 48, 8—9), прыйшлося фальшывымі гірамі ворага. Рымляне спрабавалі пярэчыць, і Брэн са зневажальнымі для іх словамі «***Гора пераможаным***» паклаў зверху гір свой цяжкі меч.

Падчас спрэчкі ў варотах з'явілася армія Каміла, які, як дыктатар, абвясціў рашэнне консулаў несапраўдным, а армія Каміла вызваліла горад.

## Літаратура 
* Ю. С. Цыбульник Крылатые латинские выражения. — М.:: ООО "Издательство АСТ", 2003. — С. 99—100. — 830 с. — 5000 экз. — ISBN 5-17-016376-2

Катэгорыя:Рымская імперыя
Катэгорыя:Лацінскія выслоўі
Катэгорыя:Правасуддзе
Патсдамскае пагадненне (1911)

**Патсдамскае пагадненне** — пагадненне паміж Расійскай і Германскай імперыямі, якое было падпісана ў Пецярбургу  года таварышам міністра замежных спраў Расіі А. А. Няратавым і германскім паслом у Расіі графам Фрыдрыхам фон Пурталесам.

Патсдамскае пагадненне было завяршэннем перамоў падчас Патсдамскай сустрэчы Мікалая II і Вільгельма II у 1910 годзе, адкуль і назва пагаднення.

Па Патсдамскім пагадненні Расія абавязалася не перашкаджаць будаўніцтву чыгункі Берлін — Багдад, а таксама ўзяла на сябе абавязацельства атрымаць ад Ірана канцэсію на будаўніцтва чыгункі Тэгеран — Ханекін на ірана-турэцкай мяжы.

Германія прызнала наяўнасць «асобых інтарэсаў» Расіі ў Паўночным Іране і абавязалася не дамагацца там канцэсій, а таксама запэўніла, што не будзе будаваць адгалінаванні Багдадскай чыгункі на поўнач ад Ханекіна.

## Літаратура 
* Адамова Е. А. (ред.) Сборник договоров России с другими государствами 1856-1917. — М.: Государственное издательство политической литературы, 1952. — С. 405—407. — 25 000 экз.

Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Германскай імперыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Расійска-германскія адносіны
Катэгорыя:Германская імперыя
Катэгорыя:Жнівень 1911 года
Эўгенол

**Эўгено́л** (4-аліл-2-метаксіфенол) — арганічнае злучэнне, уваходзячае ў склад эфірных алеяў. Галоўны складнік гваздзіковага (да 85 %), эўгенольнага базіліка (70—80 %), калюрыі (70—80 %) алеяў. У меншай колькасці ўтрымліваецца ў іншых эфірных алеях.

## Уласцівасці 
Бясколерная або жаўтаватая вадкасць з моцным пахам гваздзікоў. Малекулярная маса 164,2. Тэмпература плаўлення 10,3 °С. Тэмпература кіпення 252,7 °C. Не раствараецца ў вадзе. Раствараецца ў прапіленгліколі, эфірных алеях, у 50 % растворы этанолу. З воднымі растворамі шчолачаў утварае водарастваральныя солі, выкарыстоўваемыя ў мэтах атрымання эўгенолу з эфірных алеяў. З паташом утварае цвёрдае злучэнне. Пры акісленні ўтварае ванілін. Пры награванні са шчолачамі, плацінай і іншымі каталізатарамі ўтварае ізаэўгенол.

## Атрыманне 
Эўгенол атрымліваюць з эфірных алеяў алкіліраваннем алілавым спіртам або алілхларыдам гваяколу.

## Выкарыстанне 
Эўгенол выкарыстоўваецца ў парфумерыі і тытунёвай прамысловасці, у сінтэзе ізаэўгенола.

## Гл. таксама 
* Гваздзіковы алей

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Эвгенол // ХиМиК.ру 
* 

Катэгорыя:Фенолы
Катэгорыя:Духмяныя рэчывы
Мора Усходняе

**Мора Усходняе** () — месяцавае мора, размешчанае на заходняй ускраіне бачнага з Зямлі паўшар'я Месяца.

## Паходжанне 
Мора Усходняе мае дыяметр вала каля 930 км і сфармавалася ў выніку ўдару буйнага астэроіда на раннім этапе фармавання Месяца. Селенаграфічныя каардынаты аб'екта — . Дакладны ўзрост мора невядомы, аднак мяркуецца, што яно ўтварылася трохі пазней, чым басейн мора Дажджоў, гэта значыць не раней чым 3,85 млрд гадоў таму. Навакольная парода адносіцца да познеімбрыйскага перыяду, у той час як басейн мора складзены пародамі раннеімбрыйскага перыяду.

## Рэльеф 
У адрозненне ад басейнаў іншых месяцавых мораў, Мора Усходняе слаба запоўнена застылай базальтавай лавай, што дазваляе нам назіраць яго марфалагічную структуру. Цэнтральная частка мора пакрыта тонкім пластом базальтаў: меркавана менш за 1 км у таўшчыню, гэта значыць менш магутным, чым у іншых месяцавых мораў на бачным паўшар'і. Сутыкненне, якое прывяло да ўзнікнення мора, выклікала з'яўленне трох канцэнтрычных складчатасцей на месяцавай кары. Унутраная града гэтага вялізнага ўдарнага кратэра сфарміравана гарамі Рук, вонкавы ланцуг дыяметрам 930 км утвараюць горы Кардыльеры. Выкінутая ў выніку сутыкнення горная парода мае грубую брукавую структуру, пачынаецца ў знешніх схілаў Кардыльераў і распасціраецца да 500 км у розныя бакі, фармуючы лінейныя прамянёвыя ўтварэнні, якія сыходзіліся да цэнтра мора.

На супрацьлеглым пункце месяцавай паверхні размешчана Мора Краёвае.

Адным з заліваў Мора Усходняга з'яўляецца возера Вясны, разгляданае як адно з магчымых месцаў для будаўніцтва месяцавай базы.

## Назва 
Сучасная назва мора была прапанавана нямецкім астраномам Юліюсам Генрыхам Францам у яго кнізе *Der Mond* (1906). Аднак англійскі астраном-аматар Патрык Мур у кнізе *On the Moon* пазней сцвярджаў, што прапанаваў азначаную назву ў 1946 годзе. На працягу 1960-х гадоў былі атрыманы фатаграфічныя выявы дадзенага рэгіёну, якія дазволілі выказаць здагадку, што Мора Усходняе з'яўляецца кратэрам ударнага паходжання.

У гады, калі мора атрымала сваю назву, у дачыненні да Месяца ў астраноміі была прынятая іншая сістэма наймення бакоў свету. Аднак пазней, у 1961 годзе Міжнародным астранамічным саюзам было прынята пагадненне аб змене бакоў Усход—Захад месцамі, такім чынам Мора Усходняе апынулася на заходняй ускраіне бачнага паўшар'я Месяца.

## Фотагалерэя 

Файл:MareOrientale lunarOrbiter4 c1.jpg|Фатаграфія Мора Усходняга, зробленая КА «Лунар арбітэр-4», 1967
Файл:Mare Orientale.jpg|Фатаграфія Мора Усходняга, зробленая КА «Лунар арбітэр-4», 1967
Файл:Moon-galileo-color.jpg|Фатаграфія Мора Усходняга, зробленая КА «Галілеа», 19 жніўня 2003

## Спасылкі 
* Who Discovered Orientale? 
*
Сухафрукты

**Сухафру́кты** — высушаныя садавіна ці ягады, з астаткавай вільготнасцю каля 20 %. Сушацца або натуральным шляхам (напрыклад, на сонцы), або з ужываннем прамысловых метадаў (напрыклад, з дапамогай дэгідратара).

Сухафрукты багатыя на вітаміны (A, B1, B2, B3, B5, B6) і мінеральныя элементы (жалеза, кальцый, магній, фосфар, калій, натрый), утрымліваюць каля 250 ккал і 1,5 — 5 г бялку на 100 г.

У кулінарыі сухафрукты дадаюцца ў выпечку, сухія сняданкі, мюслі, ласункі. Па прычыне ліквідацыі большай частцы натуральнай вільгаці ў працэсе сушкі (можа губляцца 80 працэнтаў першапачатковай масы пладоў) маюць інтэнсіўны, часта вельмі салодкі ці кісла-салодкі смак і своеасаблівы водар.

## Віды сухафруктаў 

Dry fruit.jpg|Сухафрукты
Raisins 01.jpg|Разынкі
Sqcircleapricots.jpg|Курага
Сухофрукты Узбекистана-01.jpg|Урук
Prune.JPG|Сушаны чарнасліў
Phoenix (botanical) финики.jpg|Сушаныя фінікі з косткамі

## Спасылкі
Палтусы

**Палтусы**  — агульная назва 3 родаў рыб сямейства камбалавых: палтусы стралазубыя — *Atheresthes* (2 віды), палтусы звычайныя, або белакорыя, — *Hippoglossus* (1 від) і палтусы чорныя або сінякорыя, — *Reinharditius* (1 від). Пашыраны ў паўночнай частцы Атлантычнага і Ціхага акіяна. Донныя рыбы.

## Апісанне 
Даўжыня да 2,3 метраў, маса да 117 кг (зрэдку да 4,7 м і 340 кг). Цела асіметрычнае, сплошчанае, падоўжанае. Вочы на правым боку. Кормяцца малюскамі, ракападобнымі, рыбай. Аб'ект промыслу.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Камбалавыя
Катэгорыя:Прамысловая рыба
Катэгорыя:Поліфілетычныя групы
Тэльмы 1

**Тэ́льмы 1** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Тэльмінскага сельсавета. Размешчаны за 9 км на ўсход ад Брэста, 9 км ад чыгуначнай станцыі Брэст-Усходні, на аўтадарозе Брэст — Кобрын, на ўсходзе — меліярацыйныя каналы, на захадзе — лес.

## Гісторыя 
У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. Уваходзіла ў склад маёнтка Ямна, якім валодаў пан Жылей. У 1890 годзе сяляне вёскі ўваходзілі ў Ямніцкае сельскагаспадарчае таварыства.

У 1905 годзе вёска ў Косіцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Косіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. У 1940 годзе адкрыта 7-гадовая школа. У Вялікую Айчынную вайну гітлераўцы спалілі 40 двароў, на фронце загінулі 7 вяскоўцаў.

22 сакавіка 1962 года Чэрнеўскі сельсавет перайменаваны ў Тэльмінскі, цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Тэльмы-1. 

## Інфраструктура 
Цэнтр камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Брэсцкі».

У вёсцы газаразмеркавальная станцыя, звераферма, Дом культуры, сярэдняя школа, дзіцячыя сад-яслі, амбулаторыя, аддзяленне сувязі, сельская бібліятэка, сталовая, прадуктовы і прамтаварны магазіны, дзяржаўнае прадпрыемства «Аэрапорт «Брэст», брэсцкае раённае вытворча-эксплуатацыйнае прадпрыемства па энергетыцы «Райсельэнерга», брэсцкі філіял «Белаэранавігацыі».

## Насельніцтва 
* 71 сялянская душа (1858)
* 21 двор, 201 жыхар (1897)
* 148 жыхароў (1905)
* 17 двароў, 101 жыхар (1921)
* 41 двор, 164 жыхары (1940)
* 214 жыхароў (1959)
* 443 жыхары (1970)
* 632 гаспадаркі, 1963 жыхары (1997)
* 667 гаспадарак, 1972 жыхары (2005)

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тэльмінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Палужскае вадасховішча

**Палу́жскае** — вадасховішча ў Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, за 12 км на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка Краснаполле, паміж аграгарадком Горы і вёскай Дубраўка (Горскі сельсавет).

Плошча паверхні 1,46 км². Даўжыня 7,9 км, найбольшая шырыня 0,6 км. Аб’ём вады 2,8 млн м³. Найбольшая глыбіня 7 м, сярэдняя 1,92. Ваганні ўзроўню на працягу года 1,3 м. Плошча вадазбору 163 км².
Створана ў 1986 годзе на рацэ Палуж (прыток Беседзі) ў мэтах арашэння зямель, рыбагадоўлі, воднага добраўпарадкавання прылеглых вёсак, рэкрэацыі.

У вадасховішчы водзяцца шчупак звычайны, плотка, акунь, карась і інш.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Вадасховішчы Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Вадасховішчы Краснапольскага раёна
Палтэргейст

**Палтэргейст** ( — дамавік) — з'явы перасоўвання, падзення, знікнення прадметаў у доме, якія тлумачацца парапсіхалогіяй выбрыкамі містычных духаў, дамавіка.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паранармальныя з’явы
Катэгорыя:Неакадэмічныя напрамкі даследаванняў
Катэгорыя:Гарадскія легенды
Катэгорыя:Духі
Мантэг’ю (востраў)

'''Мантэг'ю́''' () — найбуйнейшы востраў у групе Паўднёвых Сандвічавых астравоў. Уваходзіць у склад брытанскай заморскай тэрыторыі Паўднёвая Джорджыя і Паўднёвыя Сандвічавы астравы. Плошча — 110 км². Незаселены.

Мае вулканічнае паходжанне. Найвышэйшы пункт — гара Белінда (1370 м). Берагі скалістыя. Клімат субантарктычны, прахалодны. Фаўна прадстаўлена пераважна птушкамі і ластаногімі.

Адкрыты ў 1775 г. Джэймсам Кукам.

## Спасылкі 
* Montagu Island volcano

Мантэг'ю
Катэгорыя:Астравы Атлантычнага акіяна
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Шабат

**Шаба́т** ( — чытаецца «шаба́т» з іўр: «субота»;  — «ша́бэс»; ад *шабат* — «спыніў дзейнасць»), у іўдаізме — сёмы дзень тыдня, у які Тора прадпісвае ўстрымлівацца ад працы, бо Бог у першай кнізе Торы, пасля стварэння свету, на сёмы дзень адпачываў, у яўрэяў сёмы дзень прыпадае на суботу. Пачынаецца на заходзе сонца ў пятніцу і працягваецца да захаду сонца наступнага дня. У гэты час не павінна выконвацца аніякая праца, у тым ліку паўсядзённая.

Прыгатаванне да суботы пачынаецца на досвітку ў пятніцу: трэба прыбраць дом, прыгатаваць ежу на суботу, апрануць святочнае адзенне. Перад надыходам суботы гаспадыня дома запальвае свечкі.

На суботнюю трапезу стол накрываюць белым абрусам, упрыгожваюць кветкамі. На стол ставяць салодкае віно, традыцыйныя дзве халы, смачныя стравы.

Шабат — дзень адпачынку. Яўрэі ў гэты дзень не павінны працаваць, не павінны думаць пра свае справы. Гэты дзень бавяць у сямейным коле, сярод дзяцей і блізкіх сяброў.

Катэгорыя:Іўдаізм
Катэгорыя:Іўдзейскія святы
Мохавае

**Мохавае** — тапонім:

* Мохавае — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Нішча
* Мохавае — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Тураўлянка
* Мохавае — другая назва возера Селядцова ў Верхнядзвінскім раёне  Віцебскай вобласці ў басейне ракі Свольна
* Мохава — возера ў Лоеўскім раёне, на пойме ракі Дняпро
Трыумфальная арка Септымія Севера

**Трыумфальная арка Септымія Севера** () — трохпралётная арка, размешчаная ў паўночнай частцы Рымскага Форума паміж Курыяй і Рострай на старажытнай Свяшчэннай дарозе (*Via Sacra*). Пабудавана ў 205 годзе н.э. у гонар перамог імператара Септымія Севера і яго сыноў Каракалы і Геты над Парфіяй у дзвюх ваенных кампаніях 195—203.

## Апісанне 
Вышыня аркі складае 20,9 м, шырыня 23,3 м, глыбіня — 11,2 м. Яна пабудавана з цэглы і траверціну, абліцавана мармуровымі плітамі. Вышыня атыка — 5,6 м, у ім размешчана 4 пакоі, у якія вядзе лесвіца. Цэнтральны пралёт аркі мае вышыню 12 м і шырыню 7 м, бакавыя — вышыню 7,8 м і шырыню 3 м; перад імі з боку Форума знаходзяцца некалькі ступеняў. Усе тры пралёты злучаны праходамі, гэты прыём ужыты ў шматлікіх трыумфальных арках Новага часу.

У старажытнасці на арцы знаходзілася квадрыга са статуямі Септымія Севера, Каракалы і Геты. Менавіта ў такім выглядзе яна малявалася на рымскіх манетах. Да нашых дзён квадрыга не захавалася.

## Дэкор 
Найбуйнейшымі элементамі дэкору аркі з’яўляюцца 4 рэльефы (памерам 3,92 на 4,72 м) з выявамі эпізодаў вайны з Парфіяй. Апавяданне пачынаецца з левага рэльефу з боку Форума, дзе адлюстроўваецца падрыхтоўка да вайны, бітва з парфянамі, зварот імператара да легіянераў, бітва з варожым войскам, узначаленым царом. На правым рэльефе адлюстраваны штурм Эдэсы, зварот імператара да войскаў, капітуляцыя цара Асраены Абгара, рымскі ваенны савет. З боку Капітолія злева паказана аблога Селеўкіі і ўцёкі парфян, а таксама ўрачыстае ўступленне імператара ва ўзяты горад. Справа — штурм Ктэсіфона і выступленне імператара перад войскамі каля сцен захопленай варожай сталіцы.

У пазухах скляпення цэнтральнага пралёта аркі знаходзяцца рэльефы Вікторый, якія ляцяць над геніямі пор года. Бакавыя пралёты ўпрыгожаны ўвасабленнямі рэк. Каля падмуркаў калон кампазітнага ордара змешчаны рэльефныя выявы рымскіх салдат і палонных парфян.

## Гл. таксама 
* Архітэктура Старажытнага Рыма
* Славутасці Рыма

## Спасылкі 
* 
* 
* Arch of Septimius Severus 
* Arch of Septimius Severus 

Катэгорыя:Архітэктура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Трыумфальныя аркі
Катэгорыя:Славутасці Рыма
Кампазітны ордар

thumb|Архітэктурныя ордары. Кампазітны ордар у ніжнім правым вуглу
**Кампазітны ордар** — архітэктурны ордар, які узнік у Старажытным Рыме. Уяўляе сабой спалучэнне элементаў іанічнага і карынфскага ордараў — у капітэлі выкарыстоўваюцца як валюты, так і арнамент у выглядзе лісця аканта.

Першым вядомым прыкладам кампазітнага ордара з'яўляюцца паўкалоны, якімі была дэкаравана Трыўмфальная арка Ціта ў Рыме, узведзеная ў 81 годзе.

## Гл. таксама 
*  Дарычны ордар

Катэгорыя:Архітэктурныя ордары
Вялікае Язна

**Вялі́кае Я́зна** — возера ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Авута, за 38 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад горада Мёры, каля аграгарадку Язна.

## Назва 
На думку В. Жучкевіча, назва возера Язна ўтвораная ад асновы *яз, ез* — агароджа, запруда ў рацэ для лоўлі рыбы.

 Яго параўноўваюць з назвай літоўскай ракі *Iežesta*, латвійскай *Iež-upe*, звязваючы з літоўскім *iežti, aižyti* «лушчыць, лупіць; праразаць, раздзіраць».

Так жа сама называюцца возера Язна пад Ушачамі і возера Язна ў Невельскім раёне Расіі. 

## Водаапісанне 
Плошча паверхні возера 1,5 км². Даўжыня 3,2 км, найбольшая шырыня 1 км. Даўжыня берагавой лініі 9,6 км. Найбольшая глыбіня 6,5 м. Аб’ём вады 5,5 млн. м³. Плошча вадазбору 60,7 км².
Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны разараныя, месцамі пад хмызняком, ва ўсходняй і паўднёва-ўсходняй частках высокія і стромкія. Берагавая лінія звілістая. Берагі нізкія. Дно пясчанае, глыбей 3—4 м ілістае. У паўднёва-заходняй частцы востраў плошчай 0,5 га.
Падводная расліннасць пашырана да глыбіні 3 м. У Вялікае Язна ўпадае рака Ісцянка, выцякае пратока (рака Ісцянка) у раку Авута. Злучана пратокай з возерам Малое Язна.

У возеры водзяцца лешч, шчупак звычайны, акунь, плотка, лінь і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Вялікае Язна 

Катэгорыя:Басейн Авуты
Катэгорыя:Азёры Мёрскага раёна
Акант (арнамент)

ў Варшаве]]
**Ака́нт**, таксама **аканф** () — характэрны малюнак упрыгожванняў карынфскіх і складаных капітэляў, мадульёнаў, акратэрыяў. Акантывы арнамент характэрны таксама для дэкору фрызаў і карнізаў.
[thumb|злева|150px|[Уільям Морыс. Малюнак для шпалер]]

Названы па аналогіі з травяністай раслінай акантам з сямейства акантывых, што расце ў Міжземнамор'і. Форма яго лісця, з некалькімі вострымі канцамі, якая нагадвае мядзведжую лапу, стала асновай для малюнка.

Матыў узнік у антычным мастацтве. У стылізаваным выглядзе шырока сустракаўся ў грэчаскай, рымскай і візантыйскай архітэктуры, мастацтве. За час свайго існавання акант як элемент арнаментыкі зведаў нямала змен, асабліва актыўна акант змяняўся ў эпоху Сярэднявечча і ў Новы час. Адрозніваюць некалькі відаў аканта: рымскі, грэчаскі, візантыйска-раманскі, гатычны і завіток аканта эпохі Адраджэння.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Арнамент
Грэнкі

**Грэнкі**, **грэнка** — падсмажаныя на алеі лустачкі хлеба (звычайна белага). Хлеб для падрыхтоўкі можа выкарыстоўвацца як свежы, так і чэрствы.
Умоўна можна падзяліць на два асноўныя віды: салёныя і салодкія.
* Салёныя грэнкі (грэнкі-сухарыкі, крутоны) гатуюцца з любога выгляду хлеба. Могуць выкарыстоўвацца як лёгкая закуска (напрыклал, да піва — грэнкі з часныком), так і як інгрэдыент супоў, булёнаў і салатаў. Для дадання ў супы (напрыклад, цыбулевы) хлеб проста абсмажваецца з соллю або перцам.
* Салодкія грэнкі, аналаг французскага тоста гатуюцца з пшанічнага хлеба, папярэдне змазваюцца яйкам, альбо вымочваюць у малацэ і пасыпаць цукрам. Падаюцца да чаю, кавы, какавы, іншых напояў, альбо як самастойная страва.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Хлебабулачныя вырабы
Катэгорыя:Гарніры
Катэгорыя:Закускі
Катэгорыя:Смажаныя стравы
Фінікавая пальма

**Фінікавая пальма**, **Фенікс** (*Phoenix*) — род кветкавых раслін сямейства пальмаў. 17 відаў. Пашыраны ў тропіках і субтропіках Афрыкі і Азіі. Растуць па берагах рэк, у аазісах, на балотах, утвараюць мангравыя лясы, напрыклад фінікавая пальма мангравая (*Phoenix paludosa*). Від уласна фінікавай пальмы (*Phoenix dactylifera*) — старажытная культурная расліна, вядомая з 4-га тыс.да н.э. ў Шумеры, Вавілоне, Егіпце. На Беларусі вырошчваюць у аранжэрэях і пакоях.

## Гл. таксама 
* Phoenix rupicola

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Пальмавыя
Катэгорыя:Расліны ў Бібліі
Мора Хваль

**Мора Хваль** () — месяцавае мора, размешчанае дакладна на поўнач ад мора Пены на бачным з Зямлі боку Месяца, паміж кратэрам Фірмік і ўсходнім Лімбам.

## Апісанне 
Мора Хваль з'яўляецца адным з самых высока размешчаных месяцавых мораў у басейне мора Крызісаў. Селенаграфічныя каардынаты ўтварэння: , дыяметр 243 км, з паўднёвага ўсходу прымыкае кратэр Кандарсэ P (дыяметр 46 км).

Калі нямецкі астраном Ёган Медлер назіраў дадзены ўчастак Месяца ў 1830-x гадах, ён заўважыў крывыя цёмныя палосы на паверхні мора Хваль, што прывяло вучонага да непраўдзівых высноў аб наяўнасці расліннасці на паверхні спадарожніка Зямлі.

## Спасылкі 
* Mare Undarum  
* Planetary Names: Mare Undarum on Moon 
* Virtual Moon Atlas
Крыж Эйнштэйна

**Крыж Эйнштэйна** ці *Q2237+030* ці *QSO 2237+0305* — гравітацыйна лінзаваная выява квазара, які змяшчаецца па восі зроку за галактыкай ZW 2237+030. Гэта пачацвяроная выява стварае амаль дасканалы крыж з галактыкай-лінзай у цэнтры, таму яго назвалі *Крыж Эйнштэйна*, у гонар стваральніка Агульнай тэорыі адноснасці, якая дазволіла прадказаць і патлумачыць з’яву гравітацыйных лінз.

Гэты квазар змяшчаецца прыкладна ў 8 мільярдах светлавых гадоў ад Зямлі, а лінзавальная галактыка — у 400 мільёнах светлавых гадоў, гэта значыць у 20 разоў бліжэй.

Крыж Эйнштэйна можа быць знойдзены ў сузор’і Пегаса па каардынатам 22h40m30s +3d21m30s. Аднак для візуальнага назірання патрэбны тэлескоп з дыяметрам аб’ектыва не менш за паўметра.

## Спасылкі 
* Астронет. Гравитационная линза «Крест Эйнштейна»
* Астронет. Крест Эйнштейна

Катэгорыя:Альберт Эйнштэйн
Э
Э
Катэгорыя:Пегас (сузор’е)
Мора Гумбальта

**Мора Гумбальдта** () — месяцавае мора, размешчанае ў аднайменным басейне, на ўсход ад Мора Холаду. Пры назіранні з Зямлі, яно размешчана паблізу паўночна-ўсходняга краю месяцавага дыска, і працягваецца на яго адваротным боку. З-за свайго месцазнаходжання ўмовы бачнасці мора залежаць ад лібрацый Месяца, і яно можа быць не бачным з Зямлі.

## Паходжанне 
Басейн мора ўтварыўся ў Нектарскі перыяд, і быў затоплены лавай у Познеімбрыйскі перыяд. На паўднёвы ўсход ад мора знаходзяцца пагоркі, размешчаныя ў яго басейне. У паўночнай частцы мора размешчаны буйны кратэр Бяльковіч.

## Апісанне 
Дыяметр мора складае 273 кіламетры, дыяметр яго басейна — каля 600 кіламетраў.

Мора Гумбальта было названа ў гонар Аляксандра фон Гумбальта Іаганам фон Медлерам.

## Спасылкі 
* Gazetteer of Planetary Nomenclature
* Дакладная фатаграфічная карта Мора Гумбальта
* Mare Humboldtianum
Мохавае (возера)

**Мо́хавае** — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Нішча, за 20 км у напрамку на паўночны захад ад гарадскога пасёлка Расоны, за 2 км на ўсход ад вёскі Чырвоны Бор, у межах ландшафтнага заказніка «Чырвоны Бор».

Плошча паверхні возера 0,33 км². Даўжыня 0,73 км, найбольшая шырыня 0,65 км, даўжыня берагавой лініі 2,13 км. Найбольшая глыбіня 2 м. Аб’ём вады 0,41 млн м³. Плошча вадазбору 5,6 км².
Схілы катлавіны невыразныя, на ўсходзе вышынёй да 2 м, пясчаныя, пад лесам. Берагі сплавінныя, тарфяністыя, пад хмызняком. Дно плоскае, выслана сапрапелем. Возера цалкам зарастае.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, лінь, карась і інш.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Возера Мохавае 
* Чырвоны Бор, заказнік, Расонскі р-н

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Расонскага раёна
Уладзімір Міхайлавіч Кавалёў

**Уладзімір Міхайлавіч Кавалёў** (нар. 19 мая 1940 года ў в Пнеўшчына Горацкага раёна) — беларускі навуковец, доктар біялагічных навук, прафесар.

## Біяграфія 
Пасля заканчэння Студенецкaй СШ працаваў у 1958—1960 гг. памочнікам экскaватaршчыка, а затым экскaваторшчыкам у Смалявіцкай СМУ меліярацыі Мінскай вобласці.
У 1965 годзе скончыў факультэт аграхіміі і глебазнаўства Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі. З 1965 па 1966 гг. працаваў загадчыкам Краснапольскай аграхімічнай лабараторыі Магілёўскай вобласці. У 1966 годзе быў прыняты на працу асістэнтам кафедры раслінаводства Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі. У 1967 годзе быў пераведзены на пасаду старэйшага навуковага супрацоўніка праблемнай лабараторыі кафедры раслінаводства і вёў заняткі са студэнтамі з пагадзіннай аплатай.
З 1968 па 1971 гг. вучыўся ў аспірантуры пры кафедры раслінаводства акадэміі. У 1971 годзе абараніў дысертацыю на суісканне вучонай ступені кандыдата сельскагаспадарчых навук на тэму «Сутачная перыядычнасць росту і ход фарміравання ўраджаю азімай пшаніцы».
З 1971 працаваў старшым навуковым супрацоўнікам праблемнай лабараторыі харчавання раслін пры кафедры раслінаводства акадэміі, а затым пераехаў у Маскву. У Маскоўскай сельскагаспадарчай акадэміі імя К. А. Ціміразева працаваў на кафедры сельскагаспадарчай біятэхналогіі і
загадваў лабараторыяй рэгулятараў росту раслін.
У 1996 годзе абараніў дысертацыю на суісканне вучонай ступені доктара біялагічных навук на тэму «Агрaфiзiческaе абгрунтаванне параметраў комплекснай мадэлі патэнцыйнай прадуцыўнасці кармавых культур і метады яе павышэння экзагеннымі рэгулятарамі
росту». Прафесар з 1997 года.

## Уклад у навуку 
Аўтар больш за 300 навуковых прац, атрымана 2 аўтарскіх пасведчанні і 2 патэнта.

## Узнагароды 
* Залаты медаль імя К. А. Ціміразева
* Прысвоена званне «Изобретатель СССР».

## Бібліяграфія 
* Прогнозирование и программирование урожаев. — М.:1987.
* Экологические основы рационального использования сенокосов и пастбищ/ в соавт.- М.:1988.
* Теоретические основы оптимизации формирования урожая /в соавт. — М.: 1997.
* Теория урожая / 3-е- изд., перераб. и доп. — М.: 2003.

## Літаратура 
* Владимир Михайлович Кавалёв // *Лившиц В. М.* Гордость и слава Горецкой земли. В 3-х книгах Кн.1. Учёные -земляки. - Горки.: 2013. — С. 93—94.

Катэгорыя:Дактары біялагічных навук
Катэгорыя:Біёлагі Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
Хабы

**Ха́бы** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Тэльмінскага сельсавета. Размешчаны за 19 км на ўсход ад Брэста, за 14 км ад чыгуначнай станцыі Брэст-Усходні, побач аўтадарога Брэст — Мінск, на ўсходзе — меліярацыйны канал.

У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства саўгаса «Брэсцкі» (цэнтр — в. Тэльмы 1).

## Гісторыя 
У XIX стагоддзі вёска — цэнтр аднайменнага маёнтка ў Косіцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні; дзяржаўная ўласнасць. У 1897 годзе працаваў хлебазапасны магазін.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Косіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 5 вяскоўцаў.

## Насельніцтва 
* 62 сялянскія душы (1858)
* 29 двароў, 228 жыхароў (1897)
* 10 двароў, 60 жыхароў (1921)
* 118 жыхароў (1959)
* 86 жыхароў (1970)
* 30 гаспадарак, 97 жыхароў (2005)

## Вядомыя асобы 
* Анатоль Тарасавіч Федарук — беларускі вучоны ў галіне геабатанікі. Доктар біялагічных навук (1991), прафесар (1995).

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тэльмінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Deviation

**«Deviation»** — беларускі панк-рок гурт, заснаваны ў 1993 годзе ў Вялікай Бераставіцы Стасам і Андрэем Пачобутам. Пераважная большасць песень гурта мае палітычную афарбоўку анархічнага зместу: у песнях крытыкуецца фашызм, таталітарызм, Аляксандр Лукашэнка.

## Асноўная інфармацыя 
12 лістапада 1993 года адбыўся першы канцэрт гэтага гурта. У хуткім часе браты пераехалі ў Гродна. У 1995 годзе гурт выступіў на фестывалі «Раздавим фaшистскую гaдину'95», дзе яны выканалі 3 песні.. Пад канец 90-х гг. — пачатку 2000-х гурт праводзіў даволі інтэнсіўную канцэртную дзейнасць у Польшчы і Расіі. З пачатку 2010-х гадоў гурт не вядзе актыўнай канцэртнай дзейнасці з-за таго, што лідар гурта Стас Пачобут жыве за межамі Беларусі..

## Дыскаграфія 
* 1996 — «Lukaschenko… Uber Alles»
* 1997 — «Хуй вам, або таталітарызм ня пройдзе!»
* 2001 — «Guerrila urbana»
* 2009 — «Чарговы дзень пад акупацыяй»

## Склад 
### 1993—2000 
* Стас Пачобут (вакал)
* Андрэй Пачобут (бас)
* Чэн (Бахціяр) (барабаны)
* Андрэй «Муха» Мухін (гітара)

### 2000—2009 
* Стас Пачобут (вакал)
* Мікіта «Паравоз» Паўроз (бас)
* Андрэй «Муха» Мухін (барабаны)
* Белка (гітара)

## Спасылкі
Катэгорыя:Рок-гурты Беларусі
Катэгорыя:Музычныя калектывы паводле алфавіта
Катэгорыя:Панк-рокавыя гурты Беларусі
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1993 годзе
Катэгорыя:Гурты Брэста
Свята-Пакроўская царква (Малыя Шчытнікі)

**Свята-Пакроўская царква** — праваслаўная царква, помнік архітэктуры барока. Знаходзіцца ў парку на тэрыторыі былой сядзібы ў в. Малыя Шчытнікі Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці.

## Гісторыя 
Пабудавана ў 1742 годзе з цэглы як невялікі прысядзібны касцёл. Забраны ў праваслаўе ў 1864 годзе. У 1918 годзе быў вернуты католікам як прыходскі касцёл Сэрца Ісуса. 3 1990-х гадоў дзейнічае як царква.

У 1988 годзе побач з царквой устаноўлены камень, на якім высечаны словы беларускага мысліцеля К. Лышчынскага: «О падарожны! Не міні гэтых камянёў. Ты на іх не спатыкнешся, калі не спатыкнешся на ісціне. Усвядоміш ісціну ля камянёў, бо нават тыя людзі, якія ведаюць, што гэта праўда, вучаць, што гэта мана. Вучэнне мудрацоў — свядомы падман».

## Архітэктура 
Кампактны прамавугольны ў плане будынак накрыты вальмавым дахам. Фасады насычаны архітэктурнай крапоўкай — лапаткамі паміж высока ўзнятымі лучковымі аконнымі праёмамі бакавых фасадаў. Галоўны фасад завершаны 3-вугольным з «заломам» франтонам з лучковым акном і круглай люкарнай па восі. Галоўны ўваход вырашаны нізкім прытворам, кампазіцыя якога паўтарае галоўны фасад. Бакавыя фасады рытмічна расчлянёны высока ўзнятымі невялікімі лучковымі аконнымі праёмамі і пілястрамі ў прасценках.

## Інтэр'ер 
Архітэктурная пластыка інтэр'ера абмежавана 2 пілястрамі абапал увахода і 2 лучковымі нішамі на алтарнай сцяне. Зала перакрыта драўляным корабавым скляпеннем. Над уваходам размешчаны хоры на 2 драўляных слупах.

## Літаратура 
* *Кулагін А. М.* Праваслаўныя храмы на Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін. — Мн.: БелЭн, 2001. — 328 с.: іл.

## Спасылкі 
* Свята-Пакроўская царква ў в. Малыя Шчытнікі
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Брэсцкага раёна
Катэгорыя:Малыя Шчытнікі
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі барока
Катэгорыя:Храмы Брэсцкай і Кобрынскай епархіі
Катэгорыя:1742 год у Беларусі
Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Шэбрын)

**Свята-Прачысценская царква** — праваслаўная царква, помнік класіцызму XVIII стагоддзя. Знаходзіцца на галоўнай вуліцы ў в. Шэбрын Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці. Пабудавана ў 1793—98 гг. з цэглы. Адрэстаўрыравана ў 2001—2002 гадах.

Занесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння.

## Апісанне 
У архітэктуры ўвасобіўся лаканічны, строгі і рытмічны стыль класіцызму. Просты і кампактны прамавугольны ў плане аб'ём накрыты 2-схільным дахам, 3-вугольны франтон якога завяршае плоскасны галоўны фасад. Ён, як і бакавыя фасады, рытмічна расчлянёны шырокімі лапаткамі, лучковымі аконнымі праёмамі і нішамі. Вуглы будынка акруглены.

## Інтэр'ер 
Зала храма 4 драўлянымі слупамі падзелена на 3 нефы. Бакавыя 2-павярховыя рызніцы і апсіда паміж імі ўчынены ўнутры асноўнага аб'сму і злучаны паміж сабой шырокімі бакавымі арачнымі прасветамі; нал уваходам хоры. Апсіда асветлена 8-граннай люкарнай.

## Званіца 
Мураваная званіца пастаўлена асобна збоку перад храмам і вырашана ў адзіным з царквой архітэктурным стылі: цэнтрычнае, квадратнае ў плане вежападобнае збудаванне пад шатровым дахам з макаўкай. Плоскасныя грані крапаваны вуглавымі пілястрамі і прарэзаны лучковымі аконнымі праёмамі.

## Літаратура 
* *Кулагін А. М.* Праваслаўныя храмы на Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін. — Мн.: БелЭн, 2001. — 328 с.: іл.
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Брэсцкага раёна
Катэгорыя:Шэбрын
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Катэгорыя:Колішнія ўніяцкія храмы Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:1798 год у Беларусі
Катэгорыя:Храмы Брэсцкай і Кобрынскай епархіі
Жураўна (возера)

**Жура́ўна** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Нача, за 30 км у напрамку на паўднёвы захад ад Полацка, каля вёскі Жураўна.

Плошча паверхні возера 0,49 км². Даўжыня 1,5 км, найбольшая шырыня 0,72 км, даўжыня берагавой лініі 5,8 (5,76) км. Найбольшая глыбіня 14 м, сярэдняя 5,4 м. Аб’ём вады ў возеры 2,68 млн м³. Плошча вадазбору 6,9 км².
Катлавіна возера выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны вышынёй да 20 м. Берагавая лінія звілістая. Берагі нізкія, пясчаныя, паўднёва-заходнія — сплавінныя. Мелкаводдзе вузкае. Дно возера да глыбіні 5—6 м пясчанае, астатняя частка дна выслана глеем. Возера эўтрофнае, слабапраточнае.
Зарастае. Прыбярэжная расліннасць распаўсюджваецца на адлегласці 15—125 м ад берага возера і да глыбіні 4,5—5 м. Ручаямі злучана з азёрамі Сушына і Валынец.

У возеры водзяцца лешч, шчупак звычайны, акунь, плотка, лінь, карась і іншыя віды рыб.

Каля возера пралягае аўтамабільная дарога .

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-33. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1984 год.

Катэгорыя:Басейн Начы (прыток Заходняй Дзвіны)
Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Шэбрын

**Шэ́брын** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Тэльмінскага сельсавета. Размешчаны за 15 км на ўсход ад Брэста, за 2,5 км ад аўтадарогі Брэст — Кобрын, на правым беразе р. Мухавец.

У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства саўгаса «Брэсцкі» (цэнтр — в. Тэльмы 1).

## Гісторыя 
Выяўлены археолагамі за 0,4 км на паўднёвы ўсход ад вёскі курганны могільнік VIII—X стагоддзяў сведчыць, што гэта мясцовасць была заселена людзьмі яшчэ ў старажытныя часы.

Паводле пісьмовых крыніц вёска вядома з XVI сатгоддзя як шляхецкая ўласнасць у Берасцейскім старостве і павеце Вялікага Княства Літоўскага. Тут знаходзілася царква Раства Багародзіцы, якой біскуп луцкі і берасцейскі Ю. Фалькоўскі адпісаў у 1518 годзе 6 валок зямлі. У 1793 годзе епіскапам Канстанцінам была пабудавана мураваная праваслаўная царква.

Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) у складзе Расійскай імперыі, у Слонімскай, з 1797 года — у Літоўскай, з 1801 года — у Гродзенскай губернях, сяло было цэнтрам маёнтка. У 1849 годзе дзейнічаў паром цераз р. Мухавец. У 1886 годзе сяло на р. Мухавец у Косіцкай воласці Брэсцкага павета; праваслаўная царква, царкоўна-прыходская школа, карчма. У 1889 годзе працавала народнае вучылішча (57 хлопчыкаў і 11 дзяўчынак). З 1890 года вёска — цэнтр Шэбрынскага сельскагаспадарчага таварыства (мела 484 дзесяціны зямлі). Уладальнікам маёнтка быў У. Дмітроўскі, якому належала 150,5 дзесяцін зямлі. У 1897 годзе ў вёсцы царква, народнае вучылішча, хлебазапасны магазін, карчма.

У 1900 годзе заснаваны торфараспрацоўчы завод, на якім працавалі 20 рабочых; уведзены паравы рухавік. У 1905 годзе сяло (541 жыхар) і маёнтак (62 жыхары) у Косіцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Косіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну гітлераўцы спалілі 12 двароў, загубілі 10 мірных жыхароў; 16 вяскоўцаў загінулі на фронце, 4 — у партызанах.

У верасні 1948 года арганізаваны першы калгас «Перамога», у які ўступілі 87 гаспадарак з 91.

Да 3 чэрвеня 1957 года вёска ўваходзіла ў склад Чэрнеўскага сельсавета, да 8 мая 1970 года — у склад Вычулкаўскага сельсавета (да 1968 года — Трышынскі сельсавет).

## Інфраструктура 
* Аддзяленне і малочнатаварная ферма саўгаса
* Клуб
* Магазін
* Аздараўленчы лагер «Церамок»

Побач з вёскай — Брэсцкі аэрапорт, зона адпачынку «Шэбрынскі лес».
## Насельніцтва 
* 17 двароў, 285 жыхароў (1886)
* 54 двары, 429 жыхароў (1897)
* 47 двароў, 280 жыхароў (1921)
* 90 двароў, 290 жыхароў (1940)
* 306 жыхароў (1959)
* 243 жыхары (1970)
* 54 гаспадаркі, 88 жыхароў (1997)
* 52 гаспадаркі, 83 жыхары (2005)

## Помнікі архітэктуры 
* Свята-Прачысценская царква (1793).

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Тэльмінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Анатоль Якаўлевіч Міцянін

**Анатоль Якаўлевіч Міцянін** (, , станіца Каменская, цяпер г. Каменск-Шахцінскі,  — ) — беларускі савецкі архітэктар, даследчык Мірскага замка.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і інжынера-пуцявіка Якава Васільевіча Міцяніна і хатняй гаспадыні Яўгеніі Васільеўны. Бацька Якаў Васільевіч — унтэр-афіцэр царскай арміі, які перайшоў у Чырвоную армію толькі ў 1922 годзе. Скончыўшы 10 класаў школы ў горадзе Грозным, у 1937 годзе паступіў на архітэктурнае аддзяленне Азербайджанскага індустрыяльнага інстытута.

Добраахвотнікам пайшоў на фронт. У студзені 1942 годзе яго накіравалі ў артылерыйскае вучылішча г. Тбілісі, пасля паўгадавога навучання накіраваны на фронт, дзе камандаваў батарэяй, затым узводам на Цэнтральным фронце. Пад Курскам трапіў у акружэнне, затым у палон. Цудам перажыў расстрэл: прыйшоў у сябе пад трупамі ў яме, здолеў выбрацца і знайсці партызан. Пасля ўз’яднання з дзеючай арміяй удзельнічаў у бітве пад Прохараўкай. Атрымаў званне капітана. У чэрвені 1943 года А. Я. Міцянін быў пераведзены на Варонежскі фронт, у маі 1944 года камандаваў батарэяй 3-га Беларускага фронту, дзе быў паранены, застаўся без правай нагі.

Пасля заканчэння інстытута ў 1947 годзе пераехаў з Баку ў Мінск. У 1951 годзе паступіў у аспірантуру, тэма дысертацыі — Мірскі замак. У пачатку 1950-х гадоў А. Я. Міцянін прыступіў да абмераў і апісання Мірскага замка, дзе яшчэ пражывалі жыхары Міра, што засталіся без прытулку.

Вылучыў і прааналізаваў усе асаблівасці архітэктуры замка пасля перабудоў, зробленых у 1930-я гады князем Міхаілам Святаполк-Мірскім, выявіў бровар, які быў зроблены яшчэ пры Радзівілах. Зафіксаваў выгляд замка і яго стан на 1953 год.

У 1954 годзе абараніў дысертацыю і адным з першых у Беларусі атрымаў ступень кандыдата навук па архітэктуры. Пасля працаваў у Акадэміі навук БССР, з 1957 года — загадчыкам сектара гісторыі архітэктуры ў Акадэміі навук БССР. З 1961 года працаваў дацэнтам кафедры начартальнай геаметрыі і інжынернай графікі ў Політэхнічным інстытуце. У 1966 годзе стаў дэканам архітэктурнага факультета Брэсцкага інжынерна-будаўнічага інстытута.

## Навуковыя працы 
Напісаў манаграфіі «*Мірскі замак*» і «*Абарончыя збудаванні Беларусі*», кіраўнік падручнікаў па архітэктуры Беларусі XIII—XVІ стагоддзяў. Артыкулы па архітэктуры старажытнага Полацка (1961) і іншыя, апублікаваныя ў зборніку навуковых прац Інстытута архітэктуры і будаўніцтва і «Вестках Акадэміі навук». Праца «*Да пытання аб драўляным замкавым будаўніцтве Беларусі*» (у суаўтарстве з Н. М. Вараксіным).

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі Брэсцкага дзяржаўнага тэхнічнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Дэканы будаўнічага факультэта БрДТУ
Спаса-Праабражэнская царква (Медна)

**Спаса-Праабражэнская царква** — праваслаўная царква, помнік народнага дойлідства. Знаходзіцца на паўднёвай ускраіне вёскі Медна Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці. Пабудавана ў 1848 годзе з дрэва на месцы драўлянай капліцы.

## Архітэктура 
Архітэктурная выразнасць храма дасягаецца сродкамі прасторава развітай аб'ёмнай кампазіцыі. Да прамавугольнага ў плане зруба праз невялікі бабінец далучаецца зграбная 1-ярусная званіца аднолькавай вышыні з асноўным аб'ёмам і накрытая 2-схільным гонтавым дашкам з макаўкай па цэнтры. Эфектна выглядае рытмічнае спалучэнне 3-вугольных абшытых «у елку» франтонаў гонтавых дахаў. Вальмавы схіл над алтарнай сцяной завершаны цыбулепадобнай галоўкай. Элемент асіметрыі ў кампазіцыю храма ўносіць левая прыбудова нізкай рызніцы пад 1-схільным дахам. Вертыкальна ашаляваныя сцены прарэзаны невялікімі прамавугольнымі аконнымі праёмамі, па вуглах абшыты дошкамі.
## Інтэр'ер 
Унутры брусчатыя неашаляваныя сцены малітоўнай залы афарбаваны алеем. Апсіда ўнутры храма вылучана простым дашчатым іканастасам. Абраз 17—18 ст. «Іаан Багаслоў» і 3 святочныя абразы ў сярэбраных рызах на паўднёвай сцяне малітоўнай залы.

## Літаратура 
* *Кулагін А. М.* Праваслаўныя храмы на Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін. — Мн.: БелЭн, 2001. — 328 с.: іл.

## Спасылкі 
* Спаса-Праабражэнская царква ў аг. Медна
* 

Катэгорыя:Медна
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Брэсцкага раёна
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:Храмы Брэсцкай і Кобрынскай епархіі
Сокал (горад)

**Сокал** — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Сакольскага раёна Валагодскай вобласці. Горад размешчаны за 35 км на поўнач ад Волагды на скрыжаванні трох найважнейшых транспартных артэрый: Паўночнай чыгункі, ракі Суханы і аўтамагістралі М8.

Насельніцтва па дадзеных перапісу 2010 года - 38 454 чалавекі (75% насельніцтва раёна).

Утварае гарадское паселішча Горад Сокал.  Дзень горада - 12 чэрвеня.

## Гарады-пабрацімы 
* Валкеакаскі (Фінляндыя)
* Тутаеў (Яраслаўская вобласць)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Сакольскага муніцыпальнага раёна 
* Афіцыйны сайт горада Сокал 
* Славутасці Сокала і раёна 
* Карта горада Сокал

Катэгорыя:Гарады Валагодскай вобласці
Рэбун

**Рэбу́н** () — востраў у Японскім моры на паўночны захад ад вострава Хакайда. Тэрыторыя — 80 км². Насельніцтва (2007 г.) — 3194 чал.

## Геаграфія 
Востраў Рэбун знаходзіцца ў 14,6 км ад суседняга вострава Рысіры і ў 43,9 км ад Хакайда. Выцягнуты з поўначы на поўдзень на 21,7 км. Найбольшая шырыня на поўначы — 5,6 км. Найменшая шырыня на поўдні — 1,3 км.

Востраў мае вулканічнае паходжанне. Найвышэйшыя пункты — гара Рэбун (490 м) і гара Мамаіва (250 м). Берагі пераважна скалістыя. На паўночным захадзе вылучаецца пясчаны пляж Гарота, вядомы сярод аматараў сёрфінгу. На поўначы вострава ёсць рака Рэбун і прэснае возера Кусю. Іншыя вадацёкі не маюць сталага характару.

## Прырода 
Востраў Рэбун уваходзіць у склад нацыянальнага парка Рысіры — Рэбун -Сарабецу. Знакаміты сваёй альпійскай флорай, асабліва кветкамі, якія можна назіраць на працягу трох летніх месяцаў. Назва вострава паходзіць з мовы айнаў і значыць «месца адкрытага мора».

## Турызм 
На востраве існуе некалькі паселішчаў. Галоўны горад і порт — Кафука, адкуль ходзяць марскія паромы да Рысіры і Хакайда. Асноўная галіна эканомікі — летні турызм. Для наведвальнікаў арганізуюцца пешыя экскурсіі, у тым ліку на горы Мамаіва і Рэбун, да аддаленых мысаў Гарота і Сукатан, адкуль у ясныя дні бачны Сахалін. На востраве захавалася ваеннае ўмацаванне *касі*, пабудаванае айнамі.

## Спасылкі 
* Rebun Island
* Flower Island, Rebuntou
* Rishiri-Rebun-Sarobetsu National Park

Катэгорыя:Астравы Японіі
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Японскага мора
Вальфраму карбіды

**Вальфраму карбіды** — хімічныя злучэнні вальфраму з вугляродам. Вядомыя вальфраму карбіды: монакарбід (WC) і гемікарбід (W2C, існуе толькі пры высокіх тэмпературах).

Монакарбід вальфраму — крышталічнае рэчыва шэрага колеру, тэмпература плаўлення 2776°С, шчыльнасць 15600 кг/м³. Мае высокую цвёрдасць, кіслотаўстойлівы, у паветры пры тэмпературы >430°С акісляецца. Атрымліваюць узаемадзеяннем вальфраму з вугляродам пры тэмпературы 1430-1630°С у атмасферы вадароду, аднаўленнем аксіду (WO3) вугалем. 

Выкарыстоўваюць як аснову металакерамічных цвёрдых сплаваў, для легіравання хуткарэзных сталяў, нанясення зносаўстойлівых наплавачных пакрыццяў на металічных паверхнях.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Злучэнні вальфраму
В
Вальфраміт

**Вальфраміт** — мінерал класа вальфрамітаў.

Склад вальфраміту (%): MnO — 11,70; FeO — 11,85; WO3 — 76,46.

Крышталізуецца ў манакліннай сінганіі. Крышталі прызматычныя або таблітчастыя, пласціністыя. Вальфраміт з'яўляецца сярэднім членам ізаморфнага шэрагу **ферберыт** (названы ў гонар нямецкага мінералога-аматара М. Фербера (Moritz Rudolph Ferber), крайні жалезісты член шэрагу, чорны, цёмна-карычневы, колер рысы цёмна-карычневы, прызматычныя падоўжаныя крышталі, непразрысты, утрымлівае FeWO4 звыш 80 %) і гюбнерыт (названы ў гонар нямецкага горнага інжынера А. Гюбнера (Аdolph Hubne), крайні марганцавы член шэрагу, буры з чырванаватым адценнем, колер рысы жоўта-буры, утрымлівае FeWO4 менш за 20%, марганца - да 23,4 %, празрысты ў тонкіх сколах).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Характарыстыка вальфраміту 
* Вальфраміт у базе даных мінералаў 

Катэгорыя:Мінералы вальфраму
Катэгорыя:Вокіслы (мінералы)
Катэгорыя:Мінералы жалеза
Катэгорыя:Мінералы марганцу
Катэгорыя:Руды