Райца

**Ра́йца** (, ) — аграгарадок у Карэліцкім раёне Гродзенскай вобласці, на аўтадарозе Карэлічы — Наваельня. За 16 км на паўднёвы захад ад г.п. Карэлічы, 214 км ад Гродна, 35 км ад чыгуначнай станцыі Наваельня. 320 жыхароў, 119 двароў (2001). Адміністрацыйны цэнтр Райцаўскага сельсавета.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
. Н. Орда, 1864—1876 гг.]]

Першая згадка гэтага маёнтка прыпадае на 1510 год, калі Райца належала Богушу і Мішку Верашчакам. Далей гаспадарылі ў ёй, па чарзе, Наўмовічы і Гаштольды. Але ў другой палове XVI стагоддзя Райца стала ўласнасцю роду, які ўзяў прозвішча ад назвы маёнтка — Раецкіх (або Дунін-Раецкіх).

У дакументах Візітаў уніяцкіх цэркваў Мінскага і Новагародскага сабораў 1680—1682 гадоў у Райцы ўпамінаецца царква ў гонар Раства Хрыстова, збудаваная з фундацыі Раецкіх. Святаром у парафіі служыў а. Мікалай Раецкі, яму дапамагаў а. Андрэй Тамашэўскі. Парафія аб’ядноўвала 405 вернікаў.

### Пад уладай Расійскай імперыі 
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Райца апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Наваградскім павеце. У 1816—1817 гадах палкоўнік Канстанцін Раецкі адбудаваў у вёсцы знішчаную ў 1811 годзе пажарам Спаскую царкву. Новая царква з бутавага каменю і цэглы выконвала ролю пахавальні Раецкіх. У царкве захоўваўся мясцовашанаваны абраз Божай Маці, пакрыты масіўнай срэбнай рызай.

Пасля смерці ў 1838 годзе Атона, сына навагрудскага маршалка Францішка Раецкага, маёнтак перайшоў у спадчыну да старэйшай дачкі Францішка, Людвікі. А тая прынесла Райцу свайму мужу — навагрудскаму маршалку Юзафу Верашчаку, брату каханай Адама Міцкевіча Марылі Пасля скасавання Уніі царква належала рыма-каталікам, аднак па здушэнні нацыянальна-вызваленчага паўстання (1863—1864) расійскія ўлады адабралі яе і перадалі Маскоўскаму патрыярхату.

Ва ўласнасці Верашчакаў маёнтак заставаўся да 1898 года, калі Казімір, сын Юзафа, перадаў Райцу сваяку Ваўжынцу Путкамеру, унуку Марылі Верашчакі. Згодна з Рыжскім мірным дагаворам 1921 года Райца апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі. Напярэдадні Другой сусветнай вайны Жалтоўскія падаравалі свой маёнтак разам з домам, бібліятэкай, калекцыямі жывапісу і антыкварыяту сёстрам-палатынкам, а самі канчаткова перабраліся жыць у Кракаў. Палатынкі гаспадарылі ў ім з 1933 па 1943 гады.

За савецкім часам улады спрабавалі разбурыць царкву трактарамі. Аднак, зрабіць гэтага не здолелі і далі рады толькі зрынуць статую Дзевы Марыі з фасаду і пабурылі дэкаратыўныя вежы і кантрафорсы, якія ўмацоўвалі будынак. Помнік адбудавалі ў 2000-я гады як царкву Беларускага экзархату Маскоўскага патрыярхату пад тытулам Святой велікамучаніцы Варвары.

На 2001 год у Райцы было 119 двароў. У 2000-я гады яна атрымала афіцыйны статус аграгарадку.

Rajca, Vieraščaka. Райца, Верашчака (T. Boretti, 1894) (2).jpg|Сядзіба. Т. Барэці, 
Rajca, Vieraščaka. Райца, Верашчака (T. Boretti, 1894) (4).jpg|Сядзіба. Т. Барэці, 
Rajca, Vieraščaka. Райца, Верашчака (T. Boretti, 1894) (8).jpg|Сядзіба. Т. Барэці, 
Rajca, Vieraščaka. Райца, Верашчака (J. Bułhak, 1910).jpg|Сядзіба. Я. Булгак, 1910 г.

Rajca, Spaskaja. Райца, Спаская (T. Boretti, 1894) (4).jpg|Царква. Т. Барэці, да 1894 г.  
Rajca, Spaskaja. Райца, Спаская (1900).jpg|Царква, каля 1900 г.
Rajca, Spaskaja. Райца, Спаская (1916-17).jpg|Царква, 1916—17 гг.
Rajca, Spaskaja. Райца, Спаская (A. Visłocki, 1923).jpg|Царква. А. Віслоцкі, 1923 г. 

## Насельніцтва 
* **XX стагоддзе**: 1999 год — 319 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2001 год — 320 чал.; 2010 год — 305 чал.

## Інфраструктура 
У Райцы працуюць сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, бальніца, амбулаторыя, аптэка, аддзяленне сувязі.

## Славутасці 
* Плябанія (XIX ст.)
* Слуп з гербам Раецкіх — «Лебедзь»
* Сядзібна-паркавы комплекс Путкамераў (XVIII—XIX стагоддзі)
* Царква Перамянення Гасподняга (1817; былая ўніяцкая царква, затым касцёл, цяпер царква Святой велікамучаніцы Варвары Беларускага экзархата Маскоўскага патрыярхата)
* Помнікі М. Ф. Гастэлу і землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

## Галерэя 

Orthodox church of St. Barbara in Raytsa (Райца).jpg|Агульны выгляд
Частка за вежай была збудавана ў 2000 годзе.JPG|Спаская царква
Belarus-Raytsa-Church of Barbara-Park-1.jpg|Брама
Slup lebiedz.JPG|Слуп з гербам 

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Візіты ўніяцкіх цэркваў Мінскага і Навагрудскага сабораў 1680—1682 гг." / Укладальнік Д. Лісейчыкаў. — : І. П. Логвінаў, 2009. — 270 с.
* Radwan M. Carat wobec Kościoła greckokatolickiego w zaborze rosyjskim 1796—1839. — Lublin: Instytut Europy Środkowo-Wschodniej, 2004. ISBN 83-917615-5-X.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Райцаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Карэліцкага раёна