open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пажарна-прыкладны спорт

**Пажарна-прыкладны спорт (ППС)**&#x20;— від спорту, добра развіты ў краінах былога СССР. Паступова набірае папулярнасць за мяжой. Яго мэтай таксама з'яўляецца падрыхтоўка пажарных і ратавальнікаў да выканання дзеянняў па прызначэнні.

## Гісторыя 
Першыя спаборніцтвы, у якія былі ўключаны пажарна-прыкладныя практыкаванні, адбыліся яшчэ ў далёкім 1937 годзе. Гэта былі спаборніцтвы пажарнай аховы НКВД. У 1945 годзе былі распрацаваны правілы спаборніцтваў па ППС і праграма Усесаюзных асабіста-камандных спаборніцтваў пажарнай аховы МУС СССР.
Пазней Прэзідыум Цэнтральнага савета па фізкультуры і спорту прыняла пастанову «Аб уключэнні ППС у Адзіную Ўсесаюзную спартыўную класіфікацыю», што давала спартсменам права на атрыманне спартыўнага разраду, званні майстры спорту і кандыдаты ў майстры спорту. А пасля ўводу ў эксплуатацыю закрытых зімовых комплексаў стала магчымым правядзенне спаборніцтваў не толькі летам, але і ў зімовы перыяд.

## ППС у Украіне 
Украіна з 2002 года — член Міжнароднай спартыўнай федэрацыі пажарных і ратавальнікаў (далей&#x20;— МСФПР), у склад якой уваходзіць 19 краін свету. Зборная каманда МНС па пажарна-прыкладному спорту, якая прадстаўляе Украіну на міжнароднай арэне не раз станавілася прызёрам чэмпіянатаў свету і Еўропы, а таксама чэмпіёнам і прызёрам многіх міжнародных спаборніцтваў.
На сёння самымі маштабнымі ўсеўкраінскімі спаборніцтвамі па ППС з’яўляецца Кубак Чарнобыля (у горадзе Вішнёвым Кіеўскай вобласці), зімовы і летні чэмпіянаты Украіны. Першыя дванаццаць каманд па выніках чэмпіянату прымаюць удзел у розыгрышы Кубка Украіны, а каманда-пераможца адпраўляецца на міжнародныя спаборніцтвы.
Згодна з пратакольным рашэннем IX Міжнароднай канферэнцыі МСФПР, якая адбылася 13 лістапада 2008 года ў г. Баку Рэспублікі Азербайджан, Украіне было прадастаўлена права ўпершыню ў гісторыі развіцця пажарна-прыкладнога спорту правядзенне VI Чэмпіянату свету па пажарна-выратавальным спорце. Падчас цырымоніі закрыцця V чэмпіянату свету па пажарна-выратавальным (прыкладным) спорце, які адбыўся ў верасні 2009 года ў г. Уфе Расійскай Федэрацыі, спартыўнай дэлегацыі Украіны быў урачыста ўручаны сцяг спаборніцтваў.
У 2010 годзе ў Украіне ў горадзе Данецку ён быў праведзены.

Катэгорыя:Індывідуальныя віды спорту
Катэгорыя:Камандныя віды спорту
Катэгорыя:Пажарная справа
Leiopus nebulosus

**Leiopus nebulosus** — жук з сямейства вусачоў і подсемейства ламіін (Lamiinae).

## Апісанне 
Жук маленькіх або сярэдніх памераў, які дасягае 5-10 міліметраў у даўжыню.

## Распаўсюджванне 
Распаўсюджаны ў Еўропе, Расіі і на Каўказе.

## Экалогія і месцапражыванні 
Жыццёвы цыкл доўжыцца ад года да двух гадоў. Кармавымі раслінамі лічынак з'яўляюцца розныя пароды лісцяных дрэў.

## Інфраімаганальныя таксоны 
* падвід: Leiopus nebulosus caucasicus Ganglbauer, 1887 — Каўказ
* падвід: Leiopus nebulosus nebulosus (Linnaeus, 1758) — Расія, Еўропа

## Спасылкі 
* www.cerambyx.uochb.cz Leiopus nebulosus (Linnaeus, 1758) ssp. caucasicus Ganglbauer, 1887 і ssp. nebulosus (Linnaeus, 1758)

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Вусачы
Xyleborus saxeseni

**Xyleborus saxeseni**&#x20;— жук з сямейства караедаў. Ва Украіне распаўсюджаны паўсюдна. Шкоднік лясной і сельскай гаспадарак, пашкоджвае дуб, граб, ясень, бярозу, вольху, каштан, грэцкі арэх, ляшчына, пладовыя дрэвы і іншыя дрэвы.

## Апісанне 
Невялікія жукі, самкі 2,3 міліметра даўжынёй, самцы&#x20;— 1,7-2,2 міліметраў. Пахіл надкрылляў матавы з невыразнымі кропкавымі баразёнкамі, задняя палова пярэдняспінкі і аснаванне надкрылляў пакрытыя вельмі дробнымі валасінкамі. Самец больш плоскі, пакрыты валасінкамі.

## Экалогія 
Засяляе драўніну штамбаў, пянькоў і галінак. Уваходны канал ідзе ўздоўж сэрцападобнага прамяня і пераходзіць у маткавы ход, паварочвае ўбок і праходзіць амаль паралельна гадавому пласта. У канцы маткавага ходу самка адкладае купку яек. Пасля вылуплення лічынкі выгрызаюць агульны сямейны ход у сярэдзіне плоскасці, размешчаны ўверх і ўніз ад маткавага ходу. Генерацыя аднагадовая.

## Спасылкі 
* Артыкул на сайце Аграрны сектар Украіны 

Катэгорыя:Караеды
Dianthus uzbekistanicus

**Dianthus uzbekistanicus** — від двухдольных раслін роду Гваздзік () сямейства Гваздзіковыя (). Упершыню апісаны расийскім батанікам Ігарам Аляксандравічам Лінчэўскім у 1953 годзе.

## Распаўсюджанне 
Эндэмік Узбекістана, вядомы з паміра-алайских хрыбтоў на тэрыторыі Самаркандскай і Кашкадар’інскай абласцей.

Сустракаецца сярод камянёў, вапняковых абломкаў, у скальных расколінах. Від знаходзіцца пад пагрозай знікнення з-за збору кветак і выпасу жывёлы ў месцах свайго арэала.

Вырошчваецца ў Батанічным садзе Акадэміі навук Узбекістана.

Катэгорыя:Флора Азіі
Катэгорыя:Гваздзік
Eumerus ferulae

**Eumerus ferulae** — рэдкі від мух-журчалак (*Syrphidae*) з роду Eumerus. Уключаны ў Чырвоную кнігу Узбекістана.

## Распаўсюджанне 
Эндэмік Узбекістана. Вядомы толькі з наваколля пасёлка Аяк-Гужумды ў Паўднёва-Заходнім Кызылкуме.

## Апісанне 
Дробныя мухі-журчалкі з круглявым брушкам.
Засяляюць пустынныя падгорныя раўніны, парослыя палыннікам. Лёт імага адзначаецца з красавіка па май. Дарослыя мухі сілкуюцца на кветках *Ferula foetida*, лічынкі развіваюцца ў яе сцеблах. Від быў упершыню апісаны ў 1965 годзе савецкім дыптэролагам прафесарам Аляксандрам Аляксандравічам Штакельбергам (1897—1975).
Вядомыя толькі адзінкавыя асобіны. Лімітуючыя фактары — гаспадарчае асваенне чалавекам цалінных зямель у пустыннай зоне, іх узворванне.

## Літаратура 
* Красная книга Республики Узбекистан. — Т. II — Животные. — Ташкент: Chinor ENK, 2009. — 218 с.

Катэгорыя:Журчалкі
Катэгорыя:Насякомыя Азіі
Euphorbia densiuscula

**Euphorbia densiuscula** — від двухдольных раслін роду  сямейства . Расліна ўпершыню апісана расійскім батанікам Міхаілам Рыгоравічам Паповым у 1923 годзе.

Сінанімічная назва — *Tithymalus densiusculus* (Popov) Prokh..

Лісце простае, без дзялення. Суквецце — парасон, нясе кветкі жоўтага колеру. Плод — каробачка альбо шматарэшак. Ядавітае.

## Заўвагі па ахове 
Уключаны ў Чырвоную кнігу Узбекістана.

Катэгорыя:Малачай
Катэгорыя:Ядавітыя расліны
Індыйская анексія Гоа

**Індыйская анексія Гоа** у 1961 годзе () (таксама званая ўварваннем у Гоа, освобождением Гоа і падзеннем партугальскай Індыі) — акцыя ўзброеных сіл Індыі, якая паклала канец партугальскаму кіраванню ў эксклавах на тэрыторыі індыйскага субкантынента ў 1961 годзе. Узброеная акцыя пад кодавай назвай «аперацыя Віджай» (, літар. «перамога») (назва дадзена ўрадам Індыі) працягвалася 36 гадзін, удары наносіліся з паветра, мора і наземнымі сіламі і прывяла да наважнай перамогі Індыі, што паклала канец 451-гадоваму партугальскаму каланіяльнаму кіраванню Гоа. Падчас баёў загінулі 22 індыйцы і 30 партугальцаў. Размеркаванне па рэлігіі выглядала так: 61 % індусаў, 36,7 % хрысціянаў (галоўным чынам каталікоў), 2,2 % мусульманаў. Эканоміка засноўвалася галоўным чынам на сельскай гаспадарцы, хоць у 1940—50 гадах адбыўся бум у горнай прамысловасці — пераважна ў здабычы жалезнай руды і марганца.

## Гл. таксама 
* Інданезійская акупацыя Усходняга Тымора‎

## Літаратура 
* 
* Partial online version at GoaBooks2

Катэгорыя:Гісторыя Гоа
Катэгорыя:Войны Індыі
Катэгорыя:Войны Партугаліі
Катэгорыя:Войны XX стагоддзя
Хойніцкі замак

**Хойніцкі замак** — фартыфікацыйнае збудаванне XVII—XVIII стагоддзяў у Хойніках, цяпер у Гомельскай вобласці Беларусі. Пабудаваны ў першай палове XVII стагоддзя, напярэдадні «хмяльніччыны», напэўна, панам Максіміліянам Бжазоўскім. Пазней належаў князям Шуйскім, панам Прозарам. Ёсць апісанне замка станам на 1721 год.

## Апісанне 
]]
Займаў невялікую пясчаную дзюну ў забалочанай пойме ракі Квесі. Выцягнутая з поўначы на поўдзень авальная пляцоўка замка (35 × 25 м) была акружана запоўненым вадой ровам, які з боку мястэчка меў шырыню 28—30 м, з іншых бакоў — 10—18 м. Акрамя таго, быў абаронены вялікай поймай. На земляным вале стаялі драўляныя абарончыя сцены-гародні, была і ўязная вежа з варотамі. Сувязь з горадам ажыццяўлялася па дамбе і драўляным мосце. Паводле інвентара за 1721 год, Хойніцкі замак быў акружаны парканам, меў 2-павярховую ўязную вежу, зрубленую з брусоў і накрытую дранкай. Першы паверх вежы займалі ўязны праезд з варотамі і 2 памяшканні, адведзеныя пад турму, на 2-м паверсе зала са шклянымі вокнамі ў драўляных рамах. На ўзроўні 2-га паверху ўкругавую ішоў балкон. На замкавым двары размяшчаліся гаспадарчыя пабудовы. Хойніцкі замак стаяў да 2-й паловы 18 ст.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 2003. — 512 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2 (т. 17), ISBN 985-11-0035-8, С. 42.

Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:XVII стагоддзе ў Беларусі
Катэгорыя:Хойнікі
Друцкі замак

**Дру́цкі за́мак** — фартыфікацыйнае збудаванне XIV—XVII стагоддзях у сярэдневяковым Друцку (цяпер побач аграгарадка Друцк Талачынскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі).

## Апісанне 
Узнік як этап развіцца дзядзінца і вакольнага горада Друцка X—XIII стагоддзяў. Быў абнесены высокім валам і абведзены ровам. Звесткі пра замак ёсць у дакументах за 1544, 1545 і 1549 гадоў, у «Хроніцы Еўрапейскай Сарматыі» (1578, 1581) Аляксандра Гваньіні. Друцкі замак пазначаны на картах Еўропы 1562, 1589, 1595 і 1613 гадоў выдання. Заняпаў, імаверна, у сярэдзіне XVII стагоддзя. У дакументах перыяду вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў Друцкі замак не згадваецца.

Вядомы інвентар Друцкага замка складзены ў 1560 годзе.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Друцк
Шклоўскі замак

**Шклоўскі замак** існаваў y 16—17 ст. y г. Шклоў.

## Апісанне 
Пабудаваны на востраве сярод штучнага става, утворанага на р. Шклоўка (Язона). Размяшчаўся на захад ад Шклоўскіх гарадскіх умацаванняў і быў звязаны з імі драўляным мостам «на ізбіцах», які падводзіў да замкавай брамы «з узводам» — пад’ёмным мостам «на чопах жалезных з рэфамі жалезнымі». Па перыметры замкавага двара стаялі драўляныя ўмацаванні: ад ракі, з боку «поля» — гародні, з боку горада — вастракол. У падарожных запісах князя Багуслава Радзівіла ў Шклоўскім замку акрамя брамы згадваюцца 2 іншыя вежы. Паводле інвентара 1661, тут y цэнтры замкавага двара мелася яшчэ адна высокая драўляная вежа, прыстасаваная для артабстрэлу наваколля. У цэйхгаўзе эамка захоўваліся 12 гармат, адна вялікая і 20 малых марцір, 183 гакаўніцы, 44 гранаты рознага калібру, ядры, запас пораху і інш.

У гістарычных крыніцах 18 ст. Шклоўскі замак не ўпамінаецца.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 2003. — 512 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2 (т. 17), ISBN 985-11-0035-8, С. 426.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Шклова
Хірага Гэнай

**Хірага Гэнай**&nbsp; (яп. 平賀 源内, 1728 год — 24 студзеня 1780 года) — японскі вынаходнік, фармацэўт, пісьменнік. Сапраўднае імя — Хірага Кунітома.

Паходзіў з правінцыі Санукі. Вывучаў фармацэўтыку, галандскія навукі, эканоміку, японскія навукі. Спрыяў тавараабмену паміж рэгіёнамі, арганізуючы выстаўкі прадукцыі з розных японскіх княстваў. Вынайшаў спосаб вырабу тканіны з азбесту, самастойна змайстраваў першы японскі тэрмометр і на аснове галандскіх распрацовак стварыў , генератар статычнай электрычнасці.

Зарабляў напісаннем сатырычных раманаў і драм для тэатра лялек, якія карысталіся вялікім поспехам у Эда. Сярод найбольш вядомых яго твораў — «Паданне пра элегантнага Сідакена» (яп. 風流志道軒伝), «Перакаці-поле» (яп. 根無草), «Свяшчэнная пераправа Ягуці» (яп. 神霊矢口渡). У бытавой сварцы забіў чалавека, пасля чаго быў заключаны ў турму. Памёр у наступным годзе ў камеры.

## Спасылкі 
* Музей Хираги Гэнная  (яп.)

Катэгорыя:Вынаходнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Медыкі Японіі
Катэгорыя:Пісьменнікі XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменнікі Японіі
Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Памерлі ў месцах пазбаўлення волі
Катэгорыя:Памерлі ў прэфектуры Токіа
Аляксей Мітрафанавіч Малашка

**Аляксей Мітрафанавіч Мала́шка** (, в. Замачулле, Бялыніцкі раён, Магілёўская вобласць, БССР, СССР — 9 сакавіка 2011, Мінск, Беларусь) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (1973), прафесар (1975).

## Біяграфія 
Скончыў у 1954 годзе Маскоўскі завочны педагагічны інстытут. З 1960 года ў Беларускім інстытуце народнай гаспадаркі, з 1961 года ў БДУ, з 1973 годзе ў Інстытуце павышэння кваліфікацыі пры БДУ. З 1975 года ў Беларускім тэхналагічным універсітэце, у 1973—1991 гадах загадчык кафедры гісторыі КПСС.

## Навуковая дзейнасць 
Даследваў палітычную гісторыю Расіі і Беларусі ў 1917—1925, гісторыю палітычных партый, нацыянальных меншасцей на тэрыторыі Беларусі. Адзін з аўтараў кніг «Рашэнні XXII з'езда КПСС — разгорнутая праграма пабудовы камунізму» (1962), «Курс лекцый па гісторыі КПСС» (ч. 1, 1971, 2-е выд. 1975), «Гісторыя КПСС: структурна-лагічныя схемы» (ч. 1, 1986), вучэбна-метадычных дапаможнікаў па гісторыі і культуры Беларусі.

## Творы 
* К вопросу об оформлении однопартийной системы в СССР. Мн., 1969;
* Воинствующий национализм — идеология и политика империализма. Мн., 1971.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Катэгорыя:Выпускнікі МДГУ імя М. А. Шолахава
Сіба Кокан

**Сіба Кокан** (; народжаны Анда Кіхіра () ці Кацусабура（）);  — ) — японскі мастак і гравёр перыяду Эда, вядомы пад псеўданімам *Кокан* за свае карціны ў стылі , што капіраваў жывапісныя галандскія стылі, метады і тэмы, а таксама за сваімі гравюрамі ў стылі ўкіё-э, якія ён ствараў пад імем Харушыге. Між гэтым ён адзначыўся падробкамі прац Судзукі Харунобу. Кажуць, што ён хваліўся сваёй здольнасцю імітаваць вялікага майстра так добра. Акрамя таго ён займаўся рангаку ў галіне астраноміі.

Як і многія іншыя мастакі перыяду Эда, Коканам выкарыстоўвалася вялікая разнастайнасць іншых імёнаў у розных кропках ў сваёй кар'еры, хоць «Сіба Кокан», «Сузукі Харушыге», і блізкія да іх варыяцыі з'яўляліся значна часцей.

## Біяграфія 
Сіба Кокан пачаў вучыцца маляванню ў 15-гадовым узросце ў школе Кано, у Кано Фурунобу, але пакінуў школу праз 6 гадоў. Пазней ён перайшоў у вучні да Судзукі Харунобу, асвоіў тэхніку ўкіё-э. Як пасля прыгадваў Кокан Сіба, пасля смерці настаўніка, ён працягваў выпускаць гравюры пад яго імем.

Змяніўшы уласны стыль, ён прыняў новае імя, што праславіла яго, — Кокан Сіба. Ён стаў не толькі прыхільнікам новага стылю, але і заклікаў да глыбокага вывучэння еўрапейскіх навук і мастацтваў.

## Значэнне творчай і папулярызатарскай дзейнасці 
Пачаўшы артыстычную кар'еру ў 15 гадоў, Кокан Сіба ператварыўся ў сапраўднага майстра і наватара, значна пашырыў гарызонты для сваіх паслядоўнікаў.

Карта свету працы Кокана Сіба, апублікаваная ў 1792 годзе ў двух рукапісных лістах, паказвае ў навакольных дыяграмах малюнкі Каперніка з Зямлёй, Сонцам і Месяцам.

Катэгорыя:Папулярызатары навукі
Катэгорыя:Мастакі Японіі
Катэгорыя:Гравёры Японіі
Катэгорыя:Астраномы Японіі
Катэгорыя:Картографы Японіі
Зарэмба

**Зарэмба** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Мікалай Іванавіч Зарэмба (1821—1879) — расійскі педагог, кампазітар.
* Міхась Зарэмба (1941—2002) — беларускі пісьменнік, перакладчык.
* Станіслаў Зарэмба — польскі матэматык.
* Эдуард Дзмітрыевіч Зарэмба (1937—2012) — беларускі футбаліст.
* Якуб Зарэмба (1746—1809) — каталіцкі дзеяч, педагог, выкладчык Полацкага езуіцкага калегіума.
Леаніла Апанасаўна Малаш-Аксамітава

**Леані́ла Апана́саўна Ма́лаш-Аксамі́тава** () — беларуская фалькларыстка. Кандыдат філалагічных навук (1967).

## Біяграфія 
Нарадзілася 1 чэрвеня 1927 года ў засценку Несцераўка Дзісенскага павета Віленскага ваяводства (цяпер — Докшыцкі раён Віцебскай вобласці).

Скончыла ў 1952 годзе БДУ. З 1952 года працавала ў Інстытуце літаратуры і Цэнтральнай навуковай бібліятэцы АН Беларусі і БДУ, у 1968—1990 гадах — у Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН Беларусі.

## Навуковая дзейнасць 
Даследуе беларускі фальклор, гісторыю беларускай фалькларыстыкі, беларускае вяселле на агульнаславянскім фоне. Адзін з аўтараў манаграфій «Беларуская фалькларыстыка: Эпоха феадалізму» (1989, з Г. А. Каханоўскім і К. А. Цвіркам), «З душой славяніна: Жыццё і дзейнасць З. Я. Даленгі-Хадакоўскага» (1991, з А. С. Аксамітавым). Укладальнік кнігі «Вяселле: Песні» (кн. 1—6, 1980—1988), а таксама зборніка «Украінскія народныя песні ў запісах Зарыяна Даленгі-Хадакоўскага» (Кіеў, 1974, з А. Дэем).

## Сям’я 
У шлюбе з беларускім мовазнаўцам Анатолем Аксамітавым (1926—2003).

## Творы 
* Беларуская этнаграфія і фальклор у працах славянскіх вучоных эпохі рамантызму. Мн., 1973 (разам з В. К. Бандарчыкам);
* Беларускае вяселле ў яго адносінах да заходнеславянскіх вяселляў — польскага і славацкага. Мн., 1993 (разам з А. С. Аксамітавым).

## Узнагароды 
* Дзяржаўная прэмія БССР (1986) — *за ўдзел у шматтомным навуковым выданні «Беларуская народная творчасць»*.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Докшыцкім раёне
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Кандыдаты філалагічных навук
Кніга Іова (Скарына)

**Кніга Іова** («*Книга светого Иова починается еже словеть Иовъ*») — другое вядомае пражскае выданне Скарыны, якое выйшла ў свет 10 верасня 1517 года.

## Змест кнігі 
Выданне адкрываецца тытульным лістом з гравюрай, назвай кнігі і чатырохрадковымі вершамі. На першым аркушы прадстаўлена «*Предъсловие в книгу Иов*», у якім асветнік распавядае пра значэнне кнігі і анатуе яе змест. Пасля даецца тэкст кнігі, а на перадапошнім аркушы — пасляслоўе, у якім указваецца выдаўца, месца друкавання («*у старом месте Празском*»), а таксама час выхаду кнігі ў свет.

## Друкарскія асаблівасці выдання 
Кніга выдадзена на царкоўна-славянскай мове беларускай рэдакцыі. Выданне кнігі вядома ў двух варыянтах. У адным з варыянтаў тытул зменшаны на другім аркушы, адварот якога пусты, а прамова адсутнічае. Фармат усіх выданняў — у чвэрць аркуша, аб'ём — 52 аркушаў (апошні аркуш пусты), якія сабраны ў 6 сшыткаў (у першым і апошнім сшытках на 10 аркушаў, у астотніх па 8). Набор выкананы пражскім шрыфтам Скарыны — у 10 радкоў вышынёй 75 мм. Сігнатура адсутнічае. Фаліяцыя на верхнім баку аркуша ўверсе справа. У мастацкай аздобе выдання выкарыстаны две аднолькавыя гравюры (на першым і чацвертым аркушы, у другім вырыянце — гравюра на першым аркушы адсутнічае), застаўка, 46 ініцыялаў, надрукаваных з 34 дошак. На першым аркушы (у другім варыянце на другой старонке) змешчана віньетка, якая таксама ёсць у выдадзенай раней Псалтыры. У верхняй частцы аркушаў калонтытулы «*Книга*» (адваротны бок) і «*Светого Иова*» (верхні бок).

Усяго захавалася 15 экзэмпляраў кнігі Іава, з іх 5 поўныя. Варыянт з пустым апошнім аркушам вядомы толькі ў адным экзэмпляры.

## Літаратура 
* Францыск Скарына і яго час: Энцыкл. давед./ Беларус. Сав. Энцыклапедыя; Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — 608 с.: іл. ISBN 5-85700-003-3

## Спасылкі 
Катэгорыя:Францыск Скарына
Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:XVI стагоддзе ў Празе
Катэгорыя:Кнігі 1519 года
Катэгорыя:Кніга Іова
Сен Сурэнавіч Арэўшацян

{{Навуковец
|Імя = Сен Сурэнавіч Арэўшацян
|Арыгінал імя = 
|Выява =Sen S. Arevshatyan.jpg 
|Шырыня =
|Апісанне выявы =
|Навуковая сфера = філасофія, гісторыя
|Месца працы = Матэнадаран
|Навуковая ступень = 
|Навуковае званне = 
|Альма-матэр = 
|Навуковы кіраўнік =
|Знакамітыя вучні =
|Вядомы як =
|Узнагароды і прэміі = { style="background:transparent"
     
-
 
}
|Роспіс =
}}
**Сен Сурэнавіч Арэўшацян** (; 7 студзеня 1928, Ерэван — 25 ліпеня 2014, тамсама) — армянскі філосаф, гісторык, з 1982 па 2007 дырэктар Матэнадарана.

## Біяграфія 
* 1946—1951 — Ерэванскі дзяржаўны ўніверсітэт.
* 1954—1957 — малодшы навуковы супрацоўнік сектара філасофіі НАН Арменіі.
* 1957—1959 — старэйшы навуковы супрацоўнік сектара філасофіі НАН Арменіі.
* 1972—1979 — старэйшы навуковы супрацоўнік, а з 1990 года кіраўнік групы Інстытута філасофіі і права НАН Арменіі.
* 1975—1978 — выкладаў у Ерэванскім дзяржаўным універсітэце.
* 1959—1982 — загаднік аддзелам, а з 1982 па 2007 — дырэктар Матэнадарана.
* 1986—1989 — заснавальнік старшыня фонду культуры Арменіі.
* 1972 — Доктар філасофскіх навук.
* 1978 — Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Армянскай ССР.
* 1993, Парыж — Сапраўдны член міжнародных акадэмій Арарат.
* 1995, Масква — Сапраўдны член прыродазнаўства і гуманітарных навук.
* 1996 — Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Рэспублікі Арменія.
* 1998 — Сапраўдны член праблем вывучэння нацыянальнай бяспекі.
* 2001 — Ганаровы грамадзянін горада Ерэвана.
Узнагароджаны Ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга (1986), Ордэнам «Св. Саак — Св. Месроп» Першапасаднага Св. Эчміядзіна (2004), медалём «За заслугі перад Бацькаўшчынай» 1-й ступені (2010), кавалер Ордэна Мастацтваў і літаратуры (Францыя, 2009).

## Спасылкі 
* Директор Матенадарана 
* Академик С. С. Аревшатян 

Катэгорыя:Філосафы СССР
Катэгорыя:Філосафы Арменіі
Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Гісторыкі Арменіі
Катэгорыя:Філосафы XX стагоддзя
Катэгорыя:Філосафы XXI стагоддзя
Катэгорыя:Гісторыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Гісторыкі XXI стагоддзя
Азімут (астраномія)

**Азімутам** (ад سمت сімт — кірунак, шлях, мэта; السمت ас-сімт, ці السموت ас-самут — азімут) свяціла называецца дуга матэматычнага гарызонту ад пункту поўдня да вертыкальнага круга свяціла, або вугал паміж паўдзённай лініяй і лініяй перасячэння плоскасці матэматычнага гарызонту з вертыкальнай плоскасцю, якая праходзіць праз лінію напрамку на свяціла.

Азімуты адлічваюцца ў бок сутачнага кручэння нябеснай сферы, гэта значыць, на захад ад пункту поўдня, у межах ад 0° да 360°. Часам азімут адлічваецца ад 0° да +180° на захад і ад 0° да −180° на ўсход. Свяцілы, якія знаходзяцца на адным вертыкальным крузе, маюць аднолькавыя азімуты.

У адрозненне ад астраноміі, у геадэзіі азімуты адлічваюцца ад пункту Поўначы на Усход; а ў ваеннай справе — артылерыі [як і астраноміі (ад пункту Поўдня на Захад)], — ад кропкі Поўдня (толькі пераважна супраць ходу гадзіннікавай стрэлкі).

## Літаратура 
* * Кононович Э. В., Мороз В. И.* Общий курс астрономии. М.: Едиториал УРСС, 2004. — 544 с. — ISBN 5-354-00866-2.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Назіральная астраномія
Катэгорыя:Сістэмы нябесных каардынат
Чарняўка (прыток Нёмана)

**Чарня́ўка** — рака ў Дзятлаўскім і Шчучынскім раёнах Гродзенскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Нёман.

Даўжыня ракі 18 км, плошча вадазбору 118 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,7‰. Пачынаецца за 2 км у напрамку на ўсход ад хутара Пад’яварка Дзятлаўскага раёна, цячэ праз лясныя ўрочышчы Воступ, Цеафілін і іншыя, упадае ў Нёман за 1 км на паўночны захад ад вёскі Зачэпічы Шчучынскага раёна. Вадазбор у межах Верхнянёманскай нізіны. Лясістасць вадазбору каля 37 %. Рэчышча каналізаванае. Асноўны прыток — рака Трасцянка (справа).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Дзятлаўскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Шчучынскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Нёмана
Ігнат Георгіевіч Стралкоў

**Ігнат Георгіевіч Стралко́ў** ( — ) — вучоны ў галіне раслінаводства. Доктар сельскагаспадарчых навук (1963), прафесар (1964).

## Біяграфія 
І. Г. Стралкоў нарадзіўся ў вёсцы Глазамічы Віцебскага павета (зараз у Віцебскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі). У 1924 годзе скончыў Горацкі сельскагаспадарчы інстытут. У 1920—1930 гадах працаваў у Народным камісарыяце земляробства БССР. З 1945 года ў Інстытуце сацыялістычнай сельскай гаспадаркі Акадэміі навук БССР, з 1948 года загадчык аддзела зернебабовых культур Беларускага НДІ земляробства.

## Навуковая дзейнасць 
І. Г. Стралкову належаць працы ў галіне апрацоўкі глебы, агратэхнікі, біялогіі і фізіялогіі раслін, насенняводства і селекцыі зернебабовых культур.

Сярод апублікаванага:
* Особенности агротехники слабоалкалоидных люпинов: дис…. канд. с.-х. наук / Акад. наук БССР, Ин-т соц. сел. хоз-ва (1947)
* Агротехника сахарной свеклы / И. Г. Стрелков; Акад. наук Бел. ССР (1947)
* Культура кормовых люпинов в БССР / И. Г. Стрелков; О-во по распространению полит. и науч. знаний Бел. ССР (1952)
* Повышение производительности лёгких дерново-подзолистых почв: автореферат диссертации на соискание учёной степени доктора сельскохозяйственных наук / И. Г. Стрелков; Министерство сельского хозяйства УССР, Украинская сельскохозяйственная академия (1962)
* Многолетний люпин / И. Г. Стрелков, М. Д. Нагорская, И. П. Островой (1962)
* Окультуривание лёгких почв Белоруссии (1967)
і інш.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Сайт Віцебскага раённага выканаўчага камітэта 
* Стралкоў Ігнат Георгіевіч // Прыдзвінскі край: гісторыя і сучаснасць 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
Катэгорыя:Раслінаводы СССР
Катэгорыя:Раслінаводы Беларусі
Касцёл Раства Багародзіцы (Столін)

**Касцёл Раства Багародзіцы** — каталіцкі храм у горадзе Столін, збудаваны ў стылі класіцызм у пачатку XIX ст.

Першы вядомы столінскі касцёл быў збудаваны з цэглы ў 1811 годзе на грошы Каетана Каранеўскага. У 1852 годзе храм пераасвечаны пад праваслаўную царкву, акрамя гэтага яго перабудавалі ў псеўдарускім стылі. У 1923 годзе польскія ўлады вярнулі храм каталікам і ён быў зноў асвечаны пінскім біскупам Зыгмунтам Лазінскім.

Да гэтай парафіі адносілася прыпісная капліца, што знаходзілася ў палацы Радзівілаў «Манькавічы». Могілкі, што таксама адносіліся да касцёла, па стане на 2016 год закінутыя і амаль цалкам знішчаныя вандаламі.

У пасляваенны час храм узарваны бальшавікамі.

У 2007 годзе, падчас пракладкі вадаправоду, на месцы былога касцёла знойдзена некалькі дзесяткаў камянёў са старажытнымі надпісамі і выбітымі крыжамі.

## Галерэя 

File:Stolin, Kaścielny. Столін, Касьцельны (1914).jpg|Выгляд касцёла да перабудовы
File:Stolin, Kaścielny. Столін, Касьцельны (K. Niedabitoŭski, 1936).jpg|Экстэр'ер касцёла Раства Багародзіцы (1936), Столін
File:Stolin, Naradžeńnia. Столін, Нараджэньня (S. Bochnig, 1929).jpg|Інтэр'ер касцёла Раства Багародзіцы ў 1929 г., Столін
File:Столін. Камяні з-пад алтарнай часткі касцёла (01).jpg|Камяні з-пад алтарнай часткі касцёла

Катэгорыя:Колішнія касцёлы Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Касцёлы Столінскага раёна
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Беларусі, знішчаныя савецкай уладай
Катэгорыя:Узарваныя будынкі і збудаванні
Катэгорыя:Славутасці Століна
Катэгорыя:1811 год у Беларусі
Крычаўскі замак

**Крычаўскі замак** — колішні замак у Крычаве, які існаваў y XIV—XVIII стст. на правым беразе р. Сож. Займаў пляцоўку берагавога плато, дзе ў канцы XI—XIII стст. быў дзядзінец старажытнага Крычава.

## Апісанне 
]]
Комплекс умацаванняў замка складаўся з 5 вежаў, y т.л. вежы-брамы. Сцены фартыфікацыі мелі выгляд «клетей замковых» тыпу 2-ярусных гародняў. На замкавым двары былі драўляная царква Святога Міколы, дом дзяржаўцы, свірны, стайні, паграбы, жылыя будынкі служак, цэйхгаўз-«скрабец» для захоўвання пораху, амуніцыі і рознай зброі.

## Ваенная гісторыя 
Крычаўскі замак перажыў аблогі ў 1507, 1508, 1514, 1535, 1633 (тройчы), 1648, 1651, 1654, 1658, 1661 і 1744. У час вайны Масковіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў замак моцна разбураны. У час працяглай аблогі войск маскоўскіх ваявод Шарамецева і Шчарбатага знясілены гарнізон Крычаўскага замка быў вымушаны здацца К. Паклонскаму. У Паўночную вайну 1700—1721 гадоў замак канчаткова разбураны і адрадзіўся толькі перад 1744 годам, калі змог вытрымаць штурмы паўстанцаў Васіля Вашчылы ў час Крычаўскага паўстання 1743—1744 гадоў. У 1778 годзе рускія ваенныя тапографы зафіксавалі замак з палісадам на вяршыні вала і амаль засыпаны роў, пасля 1780-х гадоў ён страціў ваеннае значэнне.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Крычаў
Катэгорыя:З’явіліся ў XIV стагоддзі
Катэгорыя:Зніклі ў XVIII стагоддзі
Касцёл Божага Цела (Давыд-Гарадок)

**Касцёл Божага Цела** — каталіцкі храм у Давыд-Гарадку Столінскага раёна (Беларусь).

Першы вядомы касцёл Давыд-Гарадка быў заснаваны князем Янам Альбрэхтам Радзівілам у 1623 годзе. Гэты храм Божага Цела пашкоджаны ад пажару ў 1811 годзе, быў адрамантаваны, аднак зноў згарэў у 1839 годзе.

Новы касцёл збудаваны ў 1848 годзе на грошы ксяндза Якуба Гарбацэвіча, аднак і другі будынак згарэў у 1890 годзе. На гэтым месцы, поруч з цэнтральнай плошчай горада, сёння знаходзіцца праваслаўная царква Казанскага абраза Маці Божай.

З 1903 года служба праводзілася ў доме настаяцеля — плябаніі.

Па звестках на 1913 год Давыд-Гарадокская парафія налічвала 2520 вернікаў. У гэты час пробашчам парафіі быў ксёндз Кіўбаса. Акрамя яго, у розны час абслугоўвалі парафію ксяндзы Гумніцкі, Скакоўскі, Тамашэўскі, Грабоўскі і Дзятко.

Непадалёк ад цэнтральнай плошчы, на сучаснай вуліцы Лучнікоўскай, у 1936 годзе быў узведзены новы будынак касцёла Божага Цела. Яго пабудавалі на сродкі прыхаджан і ваенаслужачых Корпуса памежнай аховы. Новы храм быў асвечаны біскупам пінскім Казімірам Букрабам 20 верасня 1936 года.

Пасля вайны храм закрыты, у будынку быў адкрыты клуб. Акрамя гэтага, будынак былога касцёл згубіў вежу.

У 2017 годзе клуб пераехаў на новае месца, а будынак вярнуўся каталікам. 21 кастрычніка 2017 года, пры ўдзеле біскупа пінскага Антонія Дзям’янкі, храм быў пераасвечаны пад тытулам Божага Цела.

## Спасылкі 
* Żyskar Józefat. «Nasze kościoły: opis ilustrowany wszystkich kościołów i parafji znajdujących się na obszarach dawnej Polski i ziemiach przyległych». Warszawa-Peterburg. 1913. S. 294—296.
* Касцёл Божага Цела на партале Globustut.by
* Catholic.by. Тры факты пра новаасвечаны касцёл Божага Цела ў Давыд-Гарадку (з фотаздымкамі). 23.10.2017

Катэгорыя:Касцёлы Столінскага раёна
Катэгорыя:Касцёлы Пінскай дыяцэзіі
Катэгорыя:Давыд-Гарадок
Катэгорыя:1936 год у Беларусі
Катэгорыя:2017 год у Беларусі
Пераўтварэнні Лорэнца

**Пераўтварэ́нні Ло́рэнца** ― суадносіны паміж каардынатамі і момантамі часу адвольнай падзеі, якая разглядаецца ў дзвюх інерцыяльных сістэмах адліку (ІСА), якія рухаюцца адна адносна другой.

Атрыманы Х. А. Лорэнцам (1904) як пераўтварэнні, адносна якіх ураўненні Максвела захоўваюць свой выгляд. Пераўтварэнні Лорэнца ў 1905 вывеў А.Эйнштэйн з двух пастулатаў спецыяльнай тэорыі адноснасці.

Пры адносным руху дзвюх інерцыяльных сістэм адліку са скорасцю  уздоўж восі  і аднолькавым напрамку іх дэкартавых восей пераўтварэнні Лорэнца маюць найбольш просты выгляд. А іменна, няхай каардынатныя восі інерцыяльных сістэм адліку *K* і *K&prime;* накіраваныя аднолькава, і сістэма *K&prime;* рухаецца адносна *K* са скорасцю  уздоўж восі . Тады каардынаты ў гэтых дзвюх сістэмах звязаны наступнымі роўнасцямі:

: x' = \frac{x-Vt}{\sqrt{1-\frac{V^2}{c^2}}},\quad y' = y,\quad z' = z,\quad t' = \frac{t-(V/c^2)x}{\sqrt{1-\frac{V^2}{c^2}}},

дзе *x, y, z, t*&nbsp;— каардынаты падзеі ў сістэме *K*; *x&prime;, y&prime;, z&prime;, t&prime;*&nbsp;— каардынаты той жа падзеі ў сістэме *K&prime;*; *V*&nbsp;— адносная скорасць дзвюх сістэм; *c*&nbsp;— скорасць святла ў вакууме.

Зваротныя формулы (пераход ад сістэмы *K&prime;* да *K*) можна атрымаць заменай :

: x = \frac{x'+Vt'}{\sqrt{1-\frac{V^2}{c^2}}},\quad y = y',\quad z = z',\quad t = \frac{t'+(V/c^2)x'}{\sqrt{1-\frac{V^2}{c^2}}}.

Пераўтварэнні Лорэнца пры V\ll c пераходзяць у пераўтварэнні Галілея. З пераўтварэнняў Лорэнца вынікае адноснасць даўжынь і прамежкаў часу, а таксама рэлятывісцкая формула складання скорасцей.

## Гл. таксама 
* Група Лорэнца
* Рэлятывісцкае запавольванне часу
* Рэлятывісцкае скарачэнне даўжыні (Лорэнцава скарачэнне)

## Літаратура 
* 
* Физическая энциклопедия, т. 2 — М.: Большая Российская Энциклопедия стр. 608  и стр. 609. 
* *Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М.* Теоретическая физика: Учеб. пособие. В 10 т. Т. II Теория поля. — М.: Наука, 1988. — ISBN 5-02-014420-7.
* *Паули В.* Теория относительности. — М.: Наука, 1991. — ISBN 5-02-014346-4.
* *Фёдоров Ф. И.* Группа Лоренца. — : Наука, 1979. — 384 с.

Катэгорыя:Спецыяльная тэорыя адноснасці
Катэгорыя:Прастора-час
Катэгорыя:Сістэмы каардынат
Слуцкія замкі

**Слуцкія замкі** існавалі ў 15—18 стст. y г. Слуцк Мінскай вобласці. Размяшчаліся ў абалоне р. Случ. Складаліся з Верхняга (Горнага), Ніжняга (Дольнага) і Новага (Цытадэлі) замкаў.

## Верхні замак 
 з Верхнім і Ніжнім замкамі (у цэнтры) на плане , 1711—1736]]
Верхні (Горны) замак займаў прыродную выспу авальнай формы памерам 80 х 100 м, якая ўзвышалася над поймай р. Случ на 5—7 м y сутоках яе з р. Бычок. У 11—14 стст. тут размяшчаўся дзядзінец летапіснага Случаска. Першыя звесткі пра Верхні замак адносяцца да 1409 года, калі ён згадваецца як умацаванне на насыпаным «капцы» з драўлянымі сценамі і вежамі. Па перыметры пляцоўкі быў насыпаны глініста-пясчаны вал шырынёй y аснове 22 м і вышынёй больш за 4 м. 3 боку поля вал апяразваўся ровам шырынёй 25 м і глыбінёй каля 2 м. Схілы замка былі ўмацаваны дубовымі завостранымі на конус палямі даўжынёй 4—6 м. Паводле інвентарных апісанняў Слуцка за 1627, 1728, 1791, 1793 і 1800, Верхні замак займаў плошчу каля 1,5 га. Цераз абарончы роў быў перакінуты пад'ёмны мост з парэнчамі, які вёў да ўваходнай замкавай брамы. Над ёй мелася высокая вежа з гадзіннікам. На вежы знаходзіўся пакрыты пазалотай медны шар з выявай арла на ім. Замкавая брама мела 4 ярусы бою. Яшчэ ў 1791 тут размяшчаліся 3 гарматы. На восі ўезду стаяў І-павярховы палац з часаных брусоў на падмурку.

## Ніжні замак 
Ніжні (Дольны) замак размяшчаўся на паўночным усходзе ад Верхняга замка (на месцы былога вакольнага горада) і быў аддзелены ад яго запоўненым вадой ровам. Гэты замак быў на 2—3 м ніжэйшы за Верхні і меў выгляд няправільнага чатырохвугольніка плошчай 1,9 га. Ён ахоўваўся земляным валам і драўляным парканам. Паводле інвентара 1687, тут стаялі 3 палацы, зрубленыя з часанага бруса на падмурку, вазоўня, замкавая стайня і іншыя гаспадарчыя пабудовы. Верхні і Ніжні замкі абмываліся водамі р. Бычок з дапамогай плацін і штучнага рова, які злучаў р. Бычок з р. Случ. У 18 стагоддзі гэтыя замкі мелі назву «Земляны замак».

## Новы замак 
 з Цытадэллю (справа) на плане , 1711—1736]]
thumb|left|План цытадэлі

Новы замак (Цытадэль) размяшчаўся на левым беразе р. Случ на тэрыторыі Новага места (горада). Ён меў форму квадрата плошчай 1,1 га з 4 бастыёнамі і адным равелінам. На бастыёнах і курцінах стаялі драўляныя вежы, што не ўласціва для заходне-еўрапейскай бастыённай фартыфікацыі. Новы замак быў абкружаны вадзяным ровам, злучаным з р. Случ патаемным шлюзам. Уваход y цытадэль вёў цераз мост і браму, якая знаходзілася ў тоўшчы вала. Яна была 1-павярховая і мела вароты з 2 палотнішчаў, збітых з дубовых дошак. Новы замак уваходзіў y сістэму знешніх умацаванняў Слуцка 17—18 ст.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15), С. 34-35.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Славутасці Слуцка
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Беларусі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Слуцка
Карыцкі

**Карыцкі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Караль Карыцкі (1702—1789) — педагог, пісьменнік, царкоўна-палітычны дзеяч.
* Міхал Карыцкі (1714—1781) — вялікалітоўскі паэт-лацініст эпохі Асветніцтва, манах-езуіт, педагог, доктар філасофіі.
* Сяргей Дзям’янавіч Карыцкі (1913—1944) — Герой Савецкага Саюза.
Макрэцкі

* Адам Макрэцкі — польскі вайсковы дзеяч, генерал расійскай арміі
* Зыгмунт Макрэцкі — польскі біёлаг
* Стэфан Макрэцкі — генерал, палітычны дзеяч Сярэдняй Літвы
Чарняўка (прыток Балачанкі)

**Чарня́ўка** — рака ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Балачанка (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 21 км, плошча вадазбору 147 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,7 м/км. Пачынаецца за 1,5 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад вёскі Плецявішча (за 2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Язоўкі), упадае ў Балачанку прыкладна за 2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Усохі. Рэчышча каналізаванае. Рака прымае сцёк з сеткі меліярацыйных каналаў. Вадазбор у межах Цэнтральнабярэзінскай раўніны. Лясістасць вадазбору каля 37 %.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Басейн Свіслачы (прыток Бярэзіны)
Катэгорыя:Рэкі Чэрвеньскага раёна
Linckia

**Linckia** — род марскіх зорак з сямейства *Ophidiasteridae* атрада *Valvatida*.

Гэтыя марскія зоркі сустракаюцца ў асноўным у Інда-Ціхаакіянскім басейне. Як і іншыя марскія зоркі, пры небяспецы яны могуць адкідаць адзін з сваіх прамянёў і затым вырошчваць яго нанова. *Linckia* адрозніваюцца здольнасцю цалкам рэгенераваць з асобнага прамяня.

## Віды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Таксоны жывёл, названыя ў гонар людзей
Катэгорыя:Марскія зоркі
Стрэшынскі замак

**Стрэ́шынскі за́мак** — замак, які існаваў у XII—XVIII стагоддзях у сучасным гарадскім пасёлку Стрэшын Жлобінскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.
## Апісанне 
Быў пабудаваны з дрэва на абкружаным ровам мысе ракі Дняпро. У сістэму ўмацаванняў замка ўваходзілі 5 вежаў, роў, вал, гародні. Сярод узбраення Стрэшынскага замка былі гарматы, мушкеты, гакаўніцы, жалезныя і алавяныя ядры, гакаўнічныя і мушкетныя кулі і інш.

## Ваенная гісторыя 
У антыфеадальную вайну 1648—1651 гадоў і вайну Масковіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў замак знаходзіўся ў цэнтры ваенных падзей. У ліпені 1654 года казакі І. Залатарэнкі ўзялі Стрэшын штурмам, a замак спалілі. Пасля вайны Стрэшынскі замак быў адноўлены, аднак ранейшай магутнасці ўжо не меў і ў такім стане праіснаваў да 1793 года.

## Узбраенне 
Паводле інвентараў XVI—XVII стагоддзяў, у замку ўтрымліваўся гарнізон з жаўнераў. У пачатку XVII стагоддзя ў арсенале былі 4 гарматы, 10 гакаўніц, 35 ручніц, запасы пораху, волава, салетры, серы і ядраў. У 1615 годзе згадваюцца "губчастыя ручніцы". У вежы-варотні размяшчаліся яшчэ дзве гарматы «без ложаў».

## Інвентары і структура 
У інвентары 1628 года падрабязна апісаны замак: вежа-брама з трыма памостамі, узводны мост на ланцугах з "жалезнымі чопамі", складаная сістэма засаў. На першым ярусе вежы была турма, на другім — вялікая святліца, на трэцім — свіран, а чацвёрты ярус служыў для агляду і стральбы.

Інвентары 1632 і 1635 гадоў пацвярджаюць захаванне структуры і ўзбраення.

## Літаратура 
* 
* 
* Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік. — 2025. — 463 с.

## Спасылкі 
* Стрэшынскі замак // Краязнаўчы сайт Гомеля і Гомельшчыны 
* Замки Беларуси. Стрешинский замок // HVALI.BY
* *Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік*. — 2025. — С. 76–77. — https://drive.google.com/file/d/1fXSVxbinig2sF05LkqTeHXssAfQKplXu/view.

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Стрэшын
Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі
Катэгорыя:Зніклі ў XVIII стагоддзі
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Жлобінскага раёна
Спін-оф

**Спін-оф** ( (раскручванне), скар. ад *spin-off* — «раскрутка») — мастацкі твор (кніга, фільм, камп’ютарная гульня, комікс), які з’яўляецца вытворным у адносінах да іншага, ужо існуючага твора і які эксплуатуе яго папулярнасць, прызнанне або камерцыйны поспех за кошт выкарыстання якіх-небудзь элементаў: персанажаў, падзей або персанажаў, якія ігралі ў творы-папярэдніку другарадную ролю. Іншымі словамі, спін-оф надае асаблівую ўвагу таму, што не было цэнтральным у арыгінальным творы. Пры выпуску спін-оффаў мяркуецца, што яны будуць успрыняты аўдыторыяй, ужо знаёмай з персанажамі і сітуацыйнымі аспектамі, лепш, чым зусім новыя творы.

Таксама выкарыстоўваюцца тэрміны *адгалінаванне сюжэта*, *сайдсторы* (у выпадках з асобнымі міні-сюжэтамі для другарадных персанажаў), *пабочны твор* і г.д. Як правіла, асноўным адрозненнем спін-офа ад простага працягу або перадгісторыі таго ці іншага мастацкага твора з'яўляецца ўдзел у якасці асноўных дзеючых асоб персанажаў, якія з'яўляліся другараднымі або зусім эпізадычнымі ў зыходным творы. Важна адзначыць адрозненне спін-офа ад рэмэйка — новай інтэрпрэтацыі твора толькі з іншымі акцэнтамі, новай тэхнікай або новымі ўмовамі развіцця таго ж сюжэта.

## Спін-офы па адносінах да арыгінальнага твора 
Падзеі спін-офа могуць адбывацца ў розны час у храналогіі арыгінальнага твора:
* Спін-оф можа з'яўляцца працягам (сіквелам) арыгінальнага сюжэта, у тым выпадку, калі падзеі спін-офа адбываюцца пазней. Напрыклад, «Падшыванец» і «Электра», «Сябры» і «Джоўі», «Рокі» і «Крыд: Спадчына Рокі».
* Спін-оф можа быць прыквелам, калі ён апавядае пра падзеі, якія адбываюцца раней падзей першапачатковага твора. Напрыклад, «Людзі Ікс» і «Людзі Ікс: Пачатак. Расамаха» або «Шрэк 4» і «Кот у ботах».
* Спін-оф можа з'яўляцца мідквелам, калі падзеі ў творах адбываюцца паралельна. Напрыклад, «Гамлет» і «Розэнкранц і Гільдэнстэрн мёртвыя» або «Дзіўныя падарожжы Геракла» і «Зена — каралева воінаў», «Страла» і «Флэш».
* Спін-оф можа быць інтэрквелам, калі яго падзеі адбываюцца паміж двума арыгінальнымі творамі.

## Прыклады 
### У літаратуры 
### У кінематографе і на тэлебачанні 
### У медыя 
Існуе часопіс «Spinoff NASA», які штогод публікуе NASA, дзе распавядаецца аб тым, якія тэхналогіі выкарыстоўваліся ў засваенні касмічнай прасторы, а цяпер ужываюцца больш шырока ў паўсядзённым жыцці.

## Гл. таксама 
* Красовер (сюжэт)
* Рымейк

## Заўвагі 

## Спасылкі 
* Тэлесерыялы — парадаксальныя спляцення

Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні
Катэгорыя:Тэрміналогія кіно і відэа
Абсерваторыя Улугбека

**Абсерваторыя Улугбека** () — адна з найбольш значных абсерваторый сярэднявечча, пабудаваная Улугбекам на пагорку Кухак у ваколіцах Самарканда ў 1424—1428 гадах.

## Гісторыя заснавання 
а абсерваторыі Улугбека]]
Заснавальнік абсерваторыі Мухамад Тарагай Улугбек, унук Тамерлана, быў добра адукаваным і схільным да навук і мастацтва чалавекам.

Вынікам навуковых прац Улугбека ў абсерваторыі з’яўляюцца так званыя «Новыя астранамічныя табліцы», якія ўтрымліваюць выкладанне тэарэтычных асноў астраноміі і каардынаты звыш 1000 зорак. Сярод шматлікіх астранамічных табліц Улугбека вялікую цікавасць уяўляе табліца геаграфічных каардынатаў 683 розных населеных пунктаў краін свету.  Улугбека складаецца з 1018 зорак, размешчаных па сузор’ях. Кожная зорка мае нумар, коратка апісана яе становішча ў сузор’і. Пазначаны каардынаты (даўгата і шырата) і велічыня.

Табліцы атрымалі шырокую вядомасць у Еўропе (выдадзены ў Оксфардзе ў 1665 годзе), Індыі і Кітаі. Прыведзеныя ў ім звесткі, а таксама істотна удакладненыя Улугбекам значэнні працягласці года, нахілу экліптыкі да экватара і прэцэсіі мелі вялікае значэнне для астраноміі.

## Спасылкі 
* Фота захаванай дугі квадранта  
* Абсерваторыя Улугбека  
* Ігар Мажэйка (Кір Булычоў). Обсерватория Улугбека. Палачи и Созидатели 

Катэгорыя:Астранамічныя абсерваторыі
Катэгорыя:Астранамічныя абсерваторыі Узбекістана
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Узбекістана
Катэгорыя:Гісторыя астраноміі
Катэгорыя:Славутасці Самарканда
Катэгорыя:Гісторыя Самарканда
Катэгорыя:Архітэктура эпохі Цімурыдаў
Катэгорыя:Славутасці Узбекістана
Катэгорыя:Навука Цімурыдаў
Вараздат Марціросавіч Аруцюнян

**Вараздат Марціросавіч Аруцюнян** (; 29 лістапада 1909, Ван — 20 сакавіка 2008, Ерэван) — армянскі  і мастацтвазнаўца, гісторык армянскай архітэктуры. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Рэспублікі Арменія (1996), доктар архітэктуры (1964), прафесар (1965). Заслужаны дзеяч мастацтваў Армянскай ССР (1961).

## Біяграфія 
Вараздат Аруцюнян нарадзіўся ў горадзе Ван заходняй Арменіі. З нагоды даты нараджэння Вараздат Аруцюнян казаў: «Мне невядомая дата майго нараджэння… Я яе пазнаў пазней. У 1916 годзе ў тыфліскім часопісе «Амбавабер» апублікавалі поўны спіс выхаванцаў сірочага прытулку пры царкве Цыранавор. Там пад нумарам 204 запісана: «Вараздат Тэр-Аруцюнян, з Вана, 7 гадоў». Ну я палічыў, што нарадзіўся ў 1909 годзе, так доўгі час і пісалася ў дакументах без дакладнага датавання. Калі ж у чарговы раз змяняў пашпарт, у міліцыі мяне папрасілі ўсё ж дапоўніць дату. Я і запісаў: 29 лістапада. То бок палічыў, што дата ўсталявання Савецкай улады ў Арменіі — гэта дата адраджэння армянскага народа, і такім чынам, дзень майго нараджэння». Сям'я Аруцюнянаў была вялікая: у бацькоў Вараздата — бацькі Марціраса і маці Каліпсэ было сямёра дзяцей: чатыры сыны і тры дочкі. Уся сям'я жыла ў адным раёне пад назвай Чаглі. Жыццё было мірным, шчаслівым і творчым да генацыду армян.

З Вана ў 1915 годзе Вараздат Аруцюнян трапіў у сірочы прытулак пры царкве Цыранавор у Тыфлісе і правёў там з братам Арцрунам (пасля — вядомы актор тэатра і кіно, народны артыст Армянскай ССР) і сястрой два гады. Заступнікам прытулку быў выбітны армянскі паэт і пісьменнік Аванес Туманян.

Дзяцінства Вараздата Аруцюняна было зусім сумным. У тыя гады маці Каліпсэ працавала прачкай у розных хатах. Паступова становішча пагаршалася, наступілі галодныя часы, і юныя Вараздат з братам Арцрунам вырашылі бегчы з прытулку. Падзараблялі на вуліцах чышчаннем абутку, продажам вады. Да 1920 года ў сям'і Аруцюнянаў з дзевяці чалавек засталіся трое: першы член іх сям'і загінуў у Вагаршапаце ад тыфу.

## Асноўныя працы 
Асноўныя працы прысвечаны гісторыі і тэорыі армянскай сярэднявечнай і сучаснай архітэктуры, жыцці і дзейнасці выбітных армянскіх архітэктараў.

Мае вялікі ўнёсак у вобласці падрыхтоўвання архітэктурных кадраў, аднаўлення, ахоўвання і прапаганды армянскіх сярэднявечных помнікаў.

### Бібліяграфія 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Профиль Вараздата Мартиросовича Арутюняна на официальном сайте НАН РА
* Профиль Вараздата Мартиросовича Арутюняна  на официальном сайте Союза архитекторов Армении
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Вучоныя Арменіі
Катэгорыя:Вучоныя СССР
Катэгорыя:Гісторыкі архітэктуры
Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы СССР
Катэгорыя:Члены Саюза архітэктараў СССР
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Педагогі СССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Турцыі
CGI (графіка)

стварэнні* — мастацкая выстаўка Эндзі Ломаса з выявамі, згенераванымі камп’ютарам. Watermans Arts Centre, заходні Лондан, 2016 г.]]

**CGI** (, літар. *«вобразы, згенераваныя камп’ютарам»*) — метад выкарыстання камп’ютарнай графікі ў выяўленчым мастацтве, друку, кінематаграфічных спецэфектах, на тэлебачанні, у сімулятарах і інш. Такое медыя можа быць дынамічным і статычным, а таксама двухмерным (2D), хаця часцей гэты тэрмін ужываецца для трохмернай камп’ютарнай графікі (3D), якую выкарыстоўваюць для стварэння персанажаў, сцэн і спецэфектаў у фільмах і тэлебачанні, што называецца «CGI-анімацыяй».

У камп’ютарных гульнях звычайна выкарыстоўваецца камп’ютарная графіка, якая апрацоўваецца ў рэальным часе, але перыядычна дадаюцца і ўнутрагульнявыя кінематаграфічныя ўстаўкі, зробленыя з дапамогай на CGI.

Камп’ютарная графіка дазваляе ствараць эфекты, якія немагчыма атрымаць пры дапамозе традыцыйнага грыму і аніматроніцы. Камп’ютарная анімацыя можа замяніць працу каскадзёраў і статыстаў, а таксама дэкарацыі.

## Гісторыя 
Упершыню ў поўнаметражным фільме камп’ютарная графіка выкарыстоўвалася ў «Свеце Дзікага Захаду», які выйшаў на экраны ў 1973 годзе. У другой палове 1970-х з’явіліся фільмы, якія выкарыстоўваюць элементы трохмернай камп’ютарнай графікі, у тым ліку «Свет будучыні», «Зорныя войны» і «Чужы». У 1980-я гады, да выхаду на экраны другога «Тэрмінатара», Галівуд астыў да камп’ютарных эфектаў, у прыватнасці, з-за больш чым сціплых касавых збораў «Трона» (1982), цалкам пабудаванага на выкарыстанні найнавейшых дасягненняў камп’ютарнай графікі.

У «Парку юрскага перыяду» (1993) упершыню пры дапамозе CGI удалося замяніць каскадзёраў; у тым жа фільме ўпершыню ўдалося бесперапынна злучыць CGI (скура і мышцы дыназаўраў былі створаныя пры дапамозе камп’ютарнай графікі) з традыцыйнай здымкай і аніматронікай. У 1995 годзе выйшаў першы поўнаметражны мультфільм, які быў цалкам зроблены з выкарыстаннем камп’ютарнай графіцы — «Гісторыя цацак». У фільме «Апошняя фантазія: Духі ўнутры нас» (2001 год) упершыню фігуравалі рэалістычныя CGI-выявы людзей.

## Студыі CGI 
Адной з першых студый камп’ютарнай графікі стала амерыканская кампанія «Industrial Light & Magic», заснаваная Джорджам Лукасам у 1975 годзе. У ILM перавярнулі паняцці аб візуальных эфектах у фільмах.

## Літаратура 
* *Борис Машковцев* Творческо-производственные и экономические аспекты научно-технического прогресса в кинематографии  (руск.) // Техника и технологии кино : журнал. — 2006. — № 2.

* *Kerlow, I. V.'' The Art of 3D Computer Animation and Effects. — 2004. — 451 p. — ISBN 0471430366.

Катэгорыя:Камп’ютарная графіка