open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кратарнае возера

[thumb|[Ірасу, Коста-Рыка]]
**Кратарнае** ці **вулканічнае возера** — возера, якое ўтвараецца пры напаўненні вадой вулканічнага кратара, кальдэры, маара ці ўдарнага кратара. З прычыны таго, што кратар мае, як правіла, форму круга і высокія сценкі, кратарнае возера мае мала прытокаў і амаль не мае сцёкаў. Звычайна кратар запаўняецца дажджавой вадой (у маараў — грунтавымі водамі) і дасягае раўнавагі дзякуючы прасочванню і выпарэнню. На працягу часу дзякуючы эрозіі можа ўзнікнуць наземны сцёк ці нават пратока, як напрыклад у возера Таўпа ў Новай Зеландыі, праз якую цячэ рака Вайката.

Вада ў вулканічным кратары часам мае хімічны састаў, які робіць немагчымым жыццё ў ёй. Прыкладамі такіх часцяком каляровых кіслотных азёр з'яўляюцца Рынкон дэ ла В'еха і Ірасу ў Коста-Рыцы. Утрыманне аксіду вугляроду таксама можа быць надзвычай высокім і стаць прычынай лімналагічнай катастрофы, такой, як катастрофа на возеры Ніёс у Камеруне.

## Спасылкі 
*
Катэгорыя:Вулканічныя формы рэльефу
Бусідо

у даспехах, 1860-я гады.]]
**Бусід́о** ( *бусі-до*, «шлях воіна») — у сярэдневяковай Японіі разнавіднасць напісанага ганаровага кодэксу класа воінаў.

Сярод асноўных прынцыпаў бусідо — абсалютная вернасць свайму сюзерэну, адвага ў баі і пагарда да смерці, павага да праціўніка, выкананне прынятых на сябе абавязкаў і загартоўка духу.

Сфарміравалася на аснове элементаў канфуцыянства, светапогляду будыйскай секты дзэн і сінтаізму. У наш час бусідо аказвае ўплыў на этыку японцаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Культура Японіі
Катэгорыя:Самураі
Партаўеха

**Партаўеха** () — горад у Эквадоры, і сталіца правінцыі Манабі. Знаходзіцца за 30 км ад Ціхаакіянскага ўзбярэжжа. Насельніцтва  чал. (2007). Партаўеха — галоўны палітычны і эканамічны цэнтр рэгіёна. У даліне вырошчваюць памідоры, цыбулю, перац, банан, манга.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* Муніцыпалітэт Партаўеха 

Катэгорыя:Гарады Эквадора
Катэгорыя:Манабі (правінцыя)
Вулканічны кратар

[thumb|Кратар [Везувій|Везувія]]
**Кра́тар вулка́на** ( — чаша) — чашападобнае ці лейкападобнае паглыбленне на вяршыні ці схіле вулканічнага конусу. Дыяметр кратара можа быць ад дзясяткаў метраў да некалькіх кіламетраў, а глыбіня ад некалькіх метраў да сотняў метраў. Кратары ўтвараюцца пры вулканічных вывяржэннях, у выніку падзення метэарытаў і пры буйных штучных выбухах. На дне кратара знаходзяцца адно ці некалькі жаролаў, праз якія на паверхню паступаюць лава і іншыя вулканічныя прадукты, якія ўздымаюцца з магматычнага ачага па вывадным канале. Часам дно кратара перакрыта лававым возерам ці невялікім новаўтвораным вулканічным конусам.

## Гл. таксама 
* Кальдэра
* Маар

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Вулканалогія
Катэгорыя:Вулканічныя формы рэльефу
Катэгорыя:Адмоўныя формы рэльефу
Путумаё

**Путумаё** або **Іса** — рака ў Паўднёвай Амерыцы. У асноўным знаходзіцца ў паўночна-заходняй частцы Бразіліі, у верхнім цячэнні працякае па тэрыторыі Калумбіі, Перу і Эквадора.

Даўжыня ракі складае каля 1800 (1580) км. Плошча вадазбору каля 123 000 км². Цячэ з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Мае шэраг буйных прытокаў. Упадае ў Амазонку. Перыяд высокай вады доўжыцца з кастрычніка да красавіка—мая.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Рэкі Амазонаса
Катэгорыя:Рэкі Калумбіі
Катэгорыя:Рэкі Перу
Катэгорыя:Рэкі Эквадора
Катэгорыя:Прытокі Амазонкі
Канстытуцыя Эквадора (2008)

**Канстытуцыя Эквадора** — вышэйшы закона Эквадора. Дзеючая Канстытуцыя прынята ў 2008 годзе, з'яўляецца 20-й канстытуцыі краіны.

Пасля свайго абрання на пасаду прэзідэнта Эквадора Рафаэль Карэа заклікаў правесці рэферэндум аб стварэнні Устаноўчага сходу, каб напісаць новую канстытуцыю краіны. Асамблея ўпершыню была склікана 29 лістапада 2007 года ў Монтэ Крысці, і было дадзена шэсць месяцаў, каб напісаць новую канстытуцыю. У канцы ліпеня 2008 г. Асамблея прыняла праект канстытуцыі, які складаецца з 494 артыкула.

Канстытуцыя была адобрана выбаршчыкамі на канстытуцыйным рэферэндуме ў верасні 2008 года 63,93% да 28,10%.

## Спасылкі 
*2008 Канстытуцыя  (ісп.)
*Канстытуцыя Эквадора (Джорджтаўн)

Катэгорыя:Эквадор
Эквадор
Астравіты (возера)

**Аставі́ты** — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Друйка, за 16 км у напрамку на поўнач ад горада Браслаў. Знаходзіцца на тэрыторыі Нацыянальнага парка «Браслаўскія азёры».

Плошча паверхні 0,41 км². Даўжыня 1,15 км, найбольшая шырыня 0,64 км. Даўжыня берагавой лініі 3,8 км. Найбольшая глыбіня 2,7 м, сярэдняя 1,2 м. Плошча вадазбору 2,5 км². Аб’ём вады 0,51 млн. м³.
Катлавіна возера рэшткавага тыпу. Схілы катлавіны стромкія, вышынёй 5—10 м. Берагавая лінія звілістая. Берагі нізкія, пясчаныя і тарфяністыя, на ўсходзе зліваюцца са схіламі катлавіны. Дно плоскае, амаль цалкам выслана сапрапелем, каля ўсходніх і паўднёва-ўсходніх берагоў — вузкая пясчаная паласа.
Возера эўтрофнае з прыкметамі дыстафіравання. Зарастае. У паўднёвай частцы выцякае ручай у возера Снуды.

У возеры водзяцца шчупак, лінь, карась, лешч, акунь, плотка і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* *Мыслівец І. А.* Астравіты // 
* 

## Спасылкі 
* Астравіты 

Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Друйкі
Астраўкі (возера, Лепельскі раён)

**Астраўкі́** — возера ў Беларусі, у Лепельскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Тураўлянка, за 30 км на паўночны ўсход ад горада Лепель, каля вёскі Суша.

Плошча паверхні возера 0,54 км². Даўжыня 1,74 км, найбольшая шырыня 0,92 км. Даўжыня берагавой лініі 5,61 км. Найбольшая глыбіня 12,7 м, сярэдняя 5 м. Аб’ём вады ў возеры 2,69 млн м³. Плошча вадазбору 102,1 км².

Катлавіна возера лопасцевай формы, складанага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад і складаецца з 2 плёсаў. Вышыня схілаў катлавіны дасягае 10 м. Берагавая лінія звілістая. Берагі нізкія, на паўночным усходзе і паўночным захадзе зліваюцца са схіламі катлавіны. На возеры 2 астравы агульнай плошчай 0,1 га. Да глыбіні 1,5—2 м дно возера выслана пяском, на большых глыбінях апясчаненымі адкладамі і гліністым ілам.
Возера эўтрофнае, праточнае. Упадае ручай з возера Рагоўскае, злучана пратокай з возерам Цеменіца. Расліннасць уздоўж берагоў утварае палосу шырынёй да 25 м і распаўсюджваецца да глыбіні 3,5 м.

У возеры водзяцца лешч, шчупак, акунь, плотка, гусцяра, краснапёрка, мянтуз, лінь, язь і іншыя віды рыб. Сустракаецца сом.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Лепельскага раёна
Катэгорыя:Басейн Тураўлянкі
Нацыянальны Кангрэс Эквадора

**Нацыянальны Кангрэс Эквадора** — заканадаўчы орган (парламент) Эквадора.

## Склад 
Па канстытуцыі 1998 года, Кангрэс збіраецца ў Кіта і складаецца з 100 дэпутатаў. Кожная з 22 правінцый прызначае як мінімум 2 дэпутатаў, і кожныя 200.000 жыхароў прадстаўлены дадатковым дэпутатам.

## Роспуск 
Выбары ў Кангрэс адбыліся 15 кастрычніка 2006, але парламент быў распушчаны 29 лістападзе 2007 г. з-за высокага ўзроўню карупцыі. Замест яго скліканая часовая асамблея.

Катэгорыя:Дзяржаўны лад Эквадора
Катэгорыя:Палітыка Эквадора
Эквадор
Катэгорыя:Колішнія заканадаўчыя органы
Герб Эквадора

**Герб Эквадора** ў яго сучасным выглядзе быў зацверджаны ў 1900 годзе і грунтуецца на больш старой версіі 1845 года.

## Апісанне 
На авальным шчыце намаляваны вулкан Чымбараса і рака Гуаяс, якая пачынаецца ля яго падножжа. Гэтая карціна азначае прыгажосць і багацце рэгіёнаў Сьера і Коста. Карабель на рацэ называецца таксама Гуаяс. Ён быў пабудаваны ў 1841 годзе ў Гуаякіль і быў першым параходам, які быў пабудаваны на заходнім беразе Паўднёвай Амерыкі. Замест мачты намаляваны кадуцэй, які прадстаўляе гандаль і эканоміку. Наверсе знаходзіцца залатое сонца, акружанае астралагічнымі знакамі Авена, Цяльца, Блізнят і Рака, якія прадстаўляюць месяца з сакавіка па ліпень, што азначае працягласць сакавіцкай рэвалюцыі 1845. Кондар з распасцёртымі крыламі на версе шчыта азначае моц, веліч і сілу Эквадора. Па баках шчыта размешчаны 4 сцягі Эквадора. Лаўр злева азначае славу рэспублікі. Пальмавы ліст справа азначае свет. Фасцыі пад шчытом азначаюць годнасць рэспублікі.

## Гл. таксама 
Сцяг Эквадора

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Эквадора
Эквадор
Уладзімір Віталевіч Жураў

**Уладзімір Жураў** (нар. ) — беларускі футбаліст, брамнік.

## Клубная кар’ера 
Выступаў за магілёўскі «Дняпро», дзе гуляў пераважна за дубль.

З 2012 года быў асноўным брамнікам «Полацка» ў Першай лізе. Пасля пагаршэння фінансавага становішча полацкай каманды ў жніўні 2013 года перайшоў у наваполацкі «Нафтан». У складзе «Нафтана» стаў трэцім брамнікам. 1 верасня 2013 года дэбютаваў у асноўным складзе навапалачан у матчы супраць брэсцкага «Дынама», правёў усе 90 хвілін. З-за памылак Журава «Нафтан» прапусціў 2 галы і саступіў 1:2. Больш у сезоне 2013 не полі не з’яўляўся.

У студзені 2014 года па заканчэнні тэрміну арэнды вярнуўся ў «Дняпро». Пачынаў сезон 2014 у якасці другога брамніка (пасля Барыса Панкратава), але пасля таго як Панкратаў у ліпені 2014 года атрымаў траўму, стаў выступаць у аснове. Па выніках сезона 2014 «Дняпро» выбыў у Першую лігу, дзе Жураў стаў асноўным брамнікам (чаргаваўся з Русланам Капанцовым).

У лютым 2016 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Дняпро» і накіраваўся на прагляд у гродзенскі «Нёман», з якім у сакавіку падпісаў пагадненне. У складзе «Нёмана» стаў другім брамнікам пасля Сяргея Курганскага. У маі 2017 года ў сувязю з траўмай Курганскага, заняў месца ў аснове, пазней стаў часцей з’яўляцца на полі. У лістападзе 2017 года на два гады падоўжыў кантракт з «Нёманам». У першай палове 2018 года быў асноўным брамнікам каманды, пазней страціў месца ў складзе.

У лютым 2019 года перайшоў у «Віцебск», дзе быў другім брамнікам пасля Дзмітрыя Гушчанкі. У снежні 2019 года кантракт клуба з брамнікам быў разарваны.

У студзені 2020 года далучыўся да магілёўскага «Дняпра». Стаў асноўным брамнікам каманды і дапамог ёй перамагчы ў Другой лізе. У студзені 2021 года падоўжыў кантракт з магілёўскім клубам. У сезоне 2021 заставаўся асноўным брамнікам каманды. У студзені 2022 года стала вядома, што Жураў застаецца ў «Дняпры» яшчэ на год.

У сезоне 2022 у Вышэйшай лізе правёў 21 гульню з 30. У студзені 2023 года, нягледзячы на выбыванне ў Першую лігу, падоўжыў кантракт з «Дняпром». Пакінуў каманду ў чэрвені 2023 года.

## Дасягненні 
*  Пераможца Другой лігі чэмпіянату Беларусі: 2020

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбольныя варатары
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Дняпро Магілёў
Катэгорыя:Ігракі ФК Полацк
Катэгорыя:Ігракі ФК Нафтан
Катэгорыя:Ігракі ФК Нёман Гродна
Катэгорыя:Ігракі ФК Віцебск
Спіс каралёў Егіпта

Неўзабаве пасля таго, як 28 лютага 1922 года Егіпет перастаў быць пратэктаратам Вялікабрытаніі, султан Егіпта Ахмед Фуад I прыняў тытул караля Егіпта. Змена назвы была абумоўлена не толькі набыццём Егіптам новага статусу, але і жаданнем султана не адстаць ад манархаў Хіджаза, Сірыі і Ірака.

У кастрычніку 1951 года Егіпет у аднабаковым парадку разарваў Англа-егіпецкі дагавор аб сумесным кіраванні тэрыторыяй Судана, заключаны ў 1936 годзе, пасля чаго сын Ахмеда Фуада, кароль Фарук I, прыняў перайначаны тытул *Караля Егіпта і Судана*.

## Тытулярны кароль Егіпта і Судана 
## Гл. таксама 
* Прэзідэнт Егіпта

## Спасылкі 
* Спіс каралёў Егіпта (з інфармацыяй) на svr.su 

Катэгорыя:Спісы кіраўнікоў Афрыкі
Катэгорыя:Спісы кіраўнікоў Блізкага Усходу
Катэгорыя:Гісторыя Егіпта
Катэгорыя:Спісы:Егіпет
Хусейн Каміль

**Хусейн Каміль** ()&nbsp;(,  — , ) — султан Егіпта з 19 снежня 1914 па 9 кастрычніка 1917 года, падчас брытанскага пратэктарата над Егіптам.

## Біяграфія 
Хусейн Каміль быў сынам хедыва Ісмаіла-пашы, які кіраваў Егіптам з 1863 па 1879 год. Хусейн Каміль быў абвешчаны султанам Егіпта 19 снежня 1914 года, пасля таго, як 5 лістапада 1914 года акупацыйныя брытанскія войскі зрынулі яго пляменніка, хедыва Абаса Хільмі II. Ізноў створаны Егіпецкі султанат быў абвешчаны брытанскім пратэктаратам. Гэта дэ-юрэ ліквідавала асманскі суверэнітэт над Егіптам, які пасля захопу ўлады ў 1805 годзе Мухамедам Алі быў у значнай ступені намінальным.

Пасля смерці Хусейна Каміля, яго адзіны сын, прынц Камалуд-дзін Хусейн адмовіўся ад прастола і тады ўлада ў султанаце перайшла да яго брата Ахмеда Фуада I.
Сяргей Генадзевіч Новік

**Сяргей Новік** (нар. ) — беларускі футбаліст, паўабаронца.

## Клубная кар’ера 
З 2010 года выступаў за дубль мінскага «Дынама». Сезон 2012 правёў у арэндзе ў «Бярозе-2010», дзе быў іграком асновы. У пачатку 2013 года быў аддадзены ў арэнду мазырскай «Славіі», у складзе якой дэбютаваў у Вышэйшай лізе. У жніўні 2013 года перабраўся ў наваполацкі «Нафтан», дзе выступаў пераважна за дубль, у аснове згуляў толькі ў адным матчы.

У сакавіку 2014 года стаў іграком «Віцебска». Прапусціўшы пачатак сезона, пазней стаў іграком асновы віцебскага клуба. У жніўні 2014 года, пасля прыходу ў клуб больш вопытных ігракоў, трапіў на лаўку і стаў толькі выхадзіць на замену. У кастрычніку 2014 кантракт з «Віцебскам» па ўзаемнай згодзе быў разарваны.

У красавіку 2015 года стаў іграком клуба «Смалявічы-СТІ». Згуляўшы ў дзевяці матчах Першай лігі, у ліпені пакінуў клуб.

У пачатку 2017 года далучыўся да «Баранавічаў». Па заканчэнні сезона ў снежні 2017 года пакінуў клуб. У лютым 2018 года падпісаў кантракт з жыткавіцкім ЮАС, пакінуў яго ў лютым 2019 года.

У красавіку 2019 года папоўніў склад чысцінскага «Андэрдога», а ў жніўні таго ж года перайшоў у «Маладзечна». У красавіку 2020 года зноў стаў іграком «Баранавічаў». Пакінуў каманду ў красавіку 2021 года і неўзабаве далучыўся да «Астраўца», якому па выніках сезона 2021 дапамог перамагчы ў Другой лізе. У ліпені 2023 года пакінуў «Астравец».

## Міжнародная кар’ера 
Выступаў за моладзевую зборную Беларусі.

## Дасягненні 
*  Пераможца Другой лігі чэмпіянату Беларусі: 2021

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама-2 Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Бяроза-2010
Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Мазыр
Катэгорыя:Ігракі ФК Нафтан
Катэгорыя:Ігракі ФК Віцебск
Катэгорыя:Ігракі ФК Смалявічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Баранавічы
Катэгорыя:Ігракі ФК ЮАС Жыткавічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Чысць
Катэгорыя:Ігракі ФК Маладзечна
Катэгорыя:Ігракі ФК Астравец
Маўнт-Вернан (плантацыя)

**Ма́ўнт-Ве́рнан** () — плантацыя Джорджа Вашынгтона каля горада Александрыя ў акрузе Фэрфакс (штат Вірджынія) на беразе ракі Патомак, за 24 км на поўдзень ад сталіцы ЗША. З 1960 года мае статус Нацыянальнага гістарычнага помніка.

Памесце названа старэйшым братам палітыка ў гонар брытанскага адмірала Вернана. Джордж Вашынгтон атрымаў у спадчыну плантацыю ў 1751 годзе, пабудаваў двухпавярховы драўляны сядзібны дом (1757) і шэраг іншых збудаванняў (уключаючы бровар). Ён увесь час жыў у Маўнт-Вернане ў прамежках паміж выкананнем дзяржаўных абавязкаў, да самай смерці ў 1799 годзе. У памесце захаваліся мэбля першага прэзідэнта ЗША і яго асабістыя рэчы. Тут жа ён пахаваны разам з жонкай Мартай.thumb|275px|Дом-музей Джорджа Вашынгтона
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт дому-музея Дж. Вашынгтона 
* 3D інтэрактыўная мадэль Маўнт-Вернана
* 

Катэгорыя:Сядзібы ЗША
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Вірджыніі
Катэгорыя:Музеі ЗША
Катэгорыя:Джордж Вашынгтон
Эдвард Вернан

**Эдвард Вернан** (;  — ) — брытанскі адмірал, які камандаваў флотам падчас няўдалай вайны з іспанцамі (1739—1742).

Вернан актыўна ўдзельнічаў у парламенцкім жыцці Англіі з 1722 года да самай смерці. Ён быў адным з тых парламентарыяў, якія насуперак міралюбным памкненням урада Уолпала, раздулі эпізод з вухам Джэнкінса ў *casus belli*. Пасля абвяшчэнне вайны ён асабіста накіраваўся ў Вест-Індыю і авалодаў Партабела на панамскім узбярэжжы.

У 1741 годзе Вернан на 186 караблях з 27 000 маракоў аблажыў Картахену на паўднёваамерыканскім узбярэжжы. Гэта маштабная высадка (самая буйная за ўсё XVIII стагоддзе) пацярпела паражэнне: англічане былі разбіты іспанскім гарнізонам пад камандаваннем «паўчалавека» — аднавокага, аднарукага і кульгавага Бласа дэ Леса. Вестка пра паражэнне прымусіла Уолпала сысці ў адстаўку.

Вернан быў празваны маракамі «старым Грогам» за тое, што нязменна насіў фаевы камзол (). Каб пазбегнуць п’янства на караблях ён загадаў разводзіць ром вадой з лімонным сокам (як потым высвятлілася, які таксама прадухіляў захворванне цынгой). Так нарадзіўся новы напой, названы ў гонар адмірала грогам.

Брат Джорджа Вашынгтона, які служыў пад кіраўніцтвам Вернана, назваў яго імем сямейнае памесце Маўнт-Вернан.

## Цікавыя факты 
* Фінскі піўны канцэрн «Fyynikki» выпускае марку піва «Amiraali», на этыкетках якой намаляваны адмірал.

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце Каралеўскага музея флоту

Катэгорыя:Адміралы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Удзельнікі вайны за аўстрыйскую спадчыну
Мацусіма

— група астравоў у прэфектуры Міягі, Японія. Тут знаходзяцца каля 260 маленькіх астраўкоў (*сіма*, ) пакрытых хвоямі (*мацу*, ). Мацусіма лічыцца адным з трох знакамітых пейзажаў Японіі.

## Краявіды 
На Мацусіме існуе чатыры цудоўныя пункты назірання, званыя «сакан», «рэйкан», «юкан» і «ікан».

Выява:matsushima_otakamori08Dec07.jpg|Краявід з Атакаморы — сакан
Выява:matsushima_tomiyama10Mar07.jpg|Краявід з Таямы — рэйкан
Выява:matsushima_ogidani23Nov07.jpg|Краявід з Агідані — юкан
Выява:matsushima_tamonsan11Feb07.jpg|Краявід з Тамансана — икан

## Спасылкі 
* Matsushima  

Мацусіма
Мацусіма
Мацусіма
Мацусіма
Крэплах

**Крэплах** () — невялікія пельмені з начынкай з фаршу, бульбянога пюрэ ці іншай начынкай, якія звычайна вараць і падаюць да курынага супу, радзей могуць быць пададзены смажанымі. Маюць трохкутную форму, якая сімвалізуе трох патрыярхаў яўрэйскага народа — Аўраама, Іцхака і Якава. У краінах Заходняй Еўропы начынкай для крэплах служыла мяса, а ў славянскіх краінах у самым пачатку XII стагоддзя іх начынялі тварагом. Значна пазней, калі мяса ў Заходняй Еўропе стала мала, з’явіліся і сталі папулярнымі крэплах з садавіной, інакш — варэнікі.

Цеста традыцыйна вырабляюць з мукі, вады і яек, потым раскатваюць у тонкі пласт. У цяперашні час крэплах часта робяць з замарожаных пластоў цеста. Гатовыя крэплах таксама прадаюцца ў кашэрных раздзелах супермаркетаў.

Крэплах абавязкова ядуць на яўрэйскія святы.

Начынка змяняецца ў залежнасці ад падзеі. У святочныя і святыя дні крэплах з мясам падаюць да курынага супу. У Пурым крэплах начыняюць сухафруктамі, а ў Шавуот — сырам.

## Літаратура 
* *Боровская Э.* Еврейская кухня / Боровская Э. — М.: Эксмо, 2012. — 320 с.: ил. ISBN 978-5-699-56247-3

## Спасылкі 
Катэгорыя:Яўрэйская кухня
Катэгорыя:Дамплінгі
Фарфель

**Фарфель**, **фарфелах** або **фарфл** ( , ад сярэдневерхненямецкага *varveln*) — гэта макароныя вырабы памерам з гарошыну, прыгатаваныя з яек і мукі. Фарфель з'яўляецца адной з самых распаўсюджаных страў у ашкеназскай яўрэйскай кухні.

Фарфель павінен быць круглай формы, крыху менш гарошыны. Гатовы фарфель для прасушкі кладуць на аркуш паперы або прасушваюць ў духоўцы на блясе без алею на самым слабым агні.

Добра высушаны фарфель можна захоўваць у сухім месцы на працягу двух-трох месяцаў. Ужываецца для запраўкі булёнаў і супаў, і таксама як гарнір да мясных страў.

Падчас яўрэйскага свята Песаха (Вялікадня) фарфель робіцца з мацы: маца проста разбіваецца на дробныя кавалачкі.

## Літаратура 
* *Боровская Э.* Еврейская кухня / Боровская Э. - М.: Эксмо, 2012. - 320 с.: ил. ISBN 978-5-699-56247-3

Катэгорыя:Яўрэйская кухня
Асліннік

**Аслі́ннік**, **Энатэра**, **Начная свечка** (*Oenothera*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Пераважна двухгадовыя травяністыя расліны вышынёй да 1,5 м з суцэльным, ланцэтападобным, чаргаваным, зубчастым лісцем. Прыкаранёвыя лісты авальныя, сабраныя ў разетку. Кветкі жоўтага колеру. Плод — каробачка. Карані раслін утрымліваюць шмат цукру і пратэінаў, насенне — да 25 % алею.

## Пашырэнне 
Вядома каля 200 відаў, пераважна пашыраных ва ўмераных абласцях Амерыкі. Многія з іх занесены на іншыя кантыненты. На тэрыторыі Беларусі 2 дзікарослыя віды:  і , яшчэ шэраг інтрадукаваны.

## Значэнне і выкарыстанне 
Асліннік з’яўляецца добрым меданосам. Лекавыя і дэкаратыўныя расліны.

Некалькі відаў аслінніка — аб’екты генетычных даследаванняў (напрыклад, на падставе вопытаў з  Гуга дэ Фрыз распрацаваў тэорыю мутацый). Многія з відаў аслінніка і іх гібрыды выкарыстоўваюцца ў якасці дэкаратыўных раслін.

Асліннік выкарыстоўваецца ў народнай медыцыне пры запаленні нырак і туберкулёзе.

## Літаратура 
* 
*  — С. 149.
* 

## Спасылкі 
* 
* Oenothera // The Plant List
* 

Катэгорыя:Скрыпнёвыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Като Кіёмаса

**Като́ Кіёма́са** (; 25 чэрвеня 1562 — 2 жніўня 1611) — японскі дзяржаўны і ваенны дзеяч, самурайскі палкаводзец перыяду Адзуці-Мамаяма. Названы сын Таётомі Хідэёсі, уладальнік Кумамота-хана ў правінцыі Хіго. Будаўнік замкаў Кумамота і Нагоя. Удзельнік бітвы пры Сідзугатакэ (1583) і японска-карэйскай вайны (1592 — 1598). Член будысцкай секты Нітырэн, праследавальнік хрысціян.

## Біяграфія 
### Маладыя гады 
Като Кіёмаса нарадзіўся 25 чэрвеня 1562 года ў вёсцы Нака павета Айты правінцыі Авары, у сялянскай сям'і. У дзяцінстве ён паступіў на самурайскую службу да аднавяскоўца Таётомі Хідэёсі, генерала Оды Набунага. У 1578 годзе Кіёмаса прыняў удзел у Харымскім паходзе. У 1580 годзе, адзначыўшыся на полі бою, ён атрымаў невялікае зямельнае ўладанне ў павеце Дзінто правінцыі Харыма, прыбыткам 120 коку . У наступным годзе Кіёмаса штурмаваў замкі Таторы і Камуры.

У 1582 годзе, пасля гібелі Оды Набунагі, Кіёмаса прыняў удзел у бітве пры Ямадзакі ў складзе войскаў Таётомі Хідэёсі. Праз год ён падтрымаў свайго гаспадара ў супрацьстаянні з Сібатай Кацуіэ. У 1583 годзе Кіёмаса атрымаў за подзвігі тытул аднаго з сямі лепшых дзіданосцаў бітвы пры Сідзугатакэ, а таксама ўладанні ў правінцыях Омі, Ямасіра і Каваты, прыбыткам у 3000 коку. У 1585 годзе, па хадайніцтве Таётомі Хідэёсі, Імператарскі двор дараваў яму 5-ы малодшы ранг і званне Старшыні рахунковага аддзела.

У 1587 годзе Кіёмаса прыняў удзел у карным паходзе на востраў Кюсю. Пасля заваявання замка Уда ён быў прызначаны яго кашталянам і займаўся адміністраваннем правізіі. Паралельна з гэтым Кіёмаса выконваў абавязкі намесніка Таётомі Хідэёсі ў купецкім горадзе Сакай. У гэты перыяд, пад уплывам сваёй маці, ён стаў дбайным прыхільнікам будысцкай секты Нітырэн. Пазней, па загадзе сёгуна Такугавы, ён кіраваў будаўніцтвам Нагойскага замка.

Кіёмаса пахаваны ў манастыры Ханмёдзі, у горадзе Кумамота. У тым жа горадзе існуе свяцілішча Като, у якім памерлага палкаводца шануюць як сінтаісцкае бажаство.

## Літаратура 
* Като Кійомаса // Енциклопедія Ніппоніка: в 26 т. 2-е видання. — Токіо: Сьоґаккан, 1994—1997.

## Спасылкі 
*  Грамадства памяці Като Кіёмасы 
*  Като Кіёмаса // Афіцыйная старонка горада Кумамота 

Катэгорыя:Военачальнікі Японіі
Катэгорыя:Самураі
Такамацу

— цэнтральны горад Японіі, адміністрацыйны цэнтр прэфектуры Кагава на востраве Сікоку, буйны порт на Унутраным японскім моры. 26 верасня 2005 года і 10 студзеня 2006 года Такамацу быў пашыраны за кошт далучэння пасёлкаў Сіяноэ, Мурэ, Адзі, Кагава, Конан і Какубундзі. 

## Насельніцтва 
## Гісторыя і турызм 
Паселішча афіцыйна атрымала статус горада 15 лютага 1890 года. Такамацу быў і заставаўся палітычным і эканамічным цэнтрам рэгіёна з перыяду Эда, калі кіраўнікі дынастыі Мацудайра зрабілі яго сталіцай сваіх уладанняў.

З адкрыццём вялікага моста Сэто цягнікі курсуюць з Такамацу ва Уно (Тамана, Акаяма).

Галоўнай славутасцю Такамацу можна лічыць парк Рыцурын — выдатны сад, закладзены ў перыяд Эда.

## Спорт 
У горадзе грунтуецца футбольны клуб «Каматамарэ Санукі».

## Гарады-пабрацімы 
## Згадванні ў літаратуры 
* Такамацу — адзін з гарадоў, дзе адбываецца дзеянне аповесці Харукі Муракамі «Кафка на пляжы».

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Такама́цу // Словарь географических названий зарубежных стран / отв. ред. А. М. Комков. — 3-е изд., перераб. и доп. — М. : Недра, 1986. — С. 356. — 459 с. — 70 000 экз.

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт
* Japan: Kagawa // Population statistics for countries, administrative divisions, cities, urban areas and agglomerations — interactive maps and charts

Катэгорыя:Гарады прэфектуры Кагава
Катэгорыя:Парты Японіі
Катэгорыя:Цэнтральныя гарады Японіі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1890 годзе
Ямагата (горад)

— адмысловы горад Японіі, адміністрацыйны цэнтр прэфектуры Ямагата. Ён быў заснаваны 1 красавіка 1889 года.

## Клімат 

## Сімволіка 
Герб прэфектуры быў зацверджаны ў кастрычніка 1954 года. Кветкай горада лічыцца сафлор фарбавальны, а дрэвам — рабіна змяшаная.

## Пародненыя гарады 
Ямагата пароднены з чатырма гарадамі:
*  Улан-Удэ, Расія;
*  Кіцбюэль, Аўстрыя;
*  Боўлдэр, Каларада, ЗША;
*  Суан-Хіл, Аўстралія.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт 
* 

Катэгорыя:Гарады прэфектуры Ямагата
Катэгорыя:Адмысловыя гарады Японіі
Ямагата (прэфектура)

— прэфектура, размешчаная ў рэгіёне Тахоку на востраве Хонсю, Японія.   Адміністрацыйны цэнтр прэфектуры — горад Ямагата.

## Геаграфія 
Мяжуе на поўначы з прэфектурай Акіта, на ўсходзе з прэфектурай Міягі, на поўдні з прэфектурамі Фукусіма і Ніігата. На захадзе знаходзіцца Японскае мора. Вялікая частка тэрыторыі — гарыстая. На ўсходзе з сервера на поўдзень раскінуліся горы Оў, горы Дэва і Асахі праходзяць уздоўж заходняга ўзбярэжжа. Буйная рака Магамігава цячэ на поўнач паміж горнымі масівамі, а затым зварочваючы на захад і ўпадае ў Японскае мора недалёка ад Сакаты.

## Гісторыя 
З'яўлялася часткай правінцыі Дэва, да канца перыяду Хэян патрапіла пад уладу сям'і Фудзівара. Доўгі час была падзелена на некалькі ўладанняў, сучасную форму і назву атрымала ў 1876 годзе пасля рэстаўрацыі Мэйдзі.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел 
У прэфектуры Ямагата размешчана 13 гарадоў і 8 паветаў (19 пасёлкаў і тры сёлы).

### Гарады 
Спіс гарадоў прэфектуры:

### Паветы 
Пасёлкі і сёлы паводле паветаў:

## Сімволіка 
Эмблема прэфектуры была зацверджана 21 жніўня 1967 года. На ёй намаляваны тры трохвугольнікі, якія ўяўляюць горы прэфектуры. Вострыя канцы трохвугольнікаў сімвалізуюць рост і развіццё прэфектуры. Сцяг прэфектуры стварылі 26 сакавіка 1963 года.

31 сакавіка 1982 гады былі зацверджаны кветка, дрэва, птушка і жывёла прэфектуры: сафлор фарбавальны, вішня, мандарынка і японскі серау. У сакавіку 1992 года рыбай прэфектуры абралі сіму.

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт
* 
* 

Катэгорыя:Прэфектуры Японіі
Катэгорыя:Тахоку
Станіслаў Сяргеевіч Сазановіч

**Станіслаў Сазановіч** (нар. ) — беларускі футбаліст, абаронца.

## Клубная кар’ера 
Пачаў кар’еру ў мінскай «Зорцы-БДУ», дзе быў іграком асновы. Улетку 2010 года перайшоў у арэнду ў «Гомель», які на той час гуляў у Першай лізе. Па заканчэнні сезона 2010 быў выкуплены гомельскім клубам. У 2011 годзе гуляў за дубль «Гомеля», а сезон 2012 правёў у арэндзе ў рэчыцкім «Ведрычы-97», дзе быў іграком асновы.

У сезоне 2013 вярнуўся з арэнды і стаў іграком асновы «Гомеля». Звычайна гуляў на пазіцыі левага абаронцы, дзе чаргаваўся з Сяргеем Кандрацьевым.

У студзені 2014 года быў аддадзены ў арэнду ў наваполацкі «Нафтан». У «Нафтане» гуляў галоўным чынам за дубль, за аснову згуляў у 5 матчах, дзе найчасцей выкарыстоўваўся на пазіцыі правага паўабаронцы.

У ліпені 2014 года вярнуўся ў «Гомель». Неўзабаве замацаваўся ў складзе ў якасці асноўнага правага абаронцы. У снежні 2014 года падоўжыў кантракт з гамяльчанамі. Па выніках сезона 2015 «Гомель» зноў апынуўся ў Першай лізе, тым не менш Станіслаў паўторна падоўжыў пагадненне з клубам і па выніках сезона 2016 дапамог яму вярнуцца ў эліту. У сезоне 2017 заставаўся асноўным правым абаронцам каманды ў Вышэйшай лізе.

У студзені 2018 года пакінуў «Гомель» і неўзабаве далучыўся да складу дэбютаната беларускай Вышэйшай лігі — клуба «Смалявічы». Стаў іграком стартавага складу, у жніўні і верасні 2018 года не гуляў з-за траўмы.

У снежні 2018 года падпісаў кантракт з «Гарадзеяй», дзе замацаваўся ў асноўным складзе. У верасні 2020 года перайшоў у бабруйскую «Белшыну», дзе таксама стаў іграком асновы. У снежні 2020 па заканчэнні кантракта пакінуў бабруйскі клуб.

У пачатку 2021 года трэніраваўся з «Крумкачамі», аднак у выніку ў сакавіку папоўніў склад дзяржынскага «Арсенала». Замацаваўся ў стартавым складзе каманды, дапамог ёй па выніках сезона 2021 выйсці ў Вышэйшую лігу. Па заканчэнні сезона 2022 пакінуў клуб.

## Міжнародная кар’ера 
Выступаў за моладзевую зборную Беларусі.

## Дасягненні 
*  Уладальнік Кубка Беларусі: 2011
*  Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі (3): 2010, 2016, 2021

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Энергетык-БДУ
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэчыца-2014
Катэгорыя:Ігракі ФК Нафтан
Катэгорыя:Ігракі ФК Смалявічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Гарадзея
Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына
Катэгорыя:Ігракі ФК Арсенал Дзяржынск
Оцу

— цэнтральны горад Японіі, адміністрацыйны цэнтр прэфектуры Сіга.

 Горад прылягае непасрэдна да Кіёта і звязаны з Кіёта адзінай сістэмай метро.

Статус горада Оцу атрымаў 1 кастрычніка 1898.

Горад знаходзіцца на паўднёвым беразе самага вялікага возера Японіі — возера Біва, вакол якога размешчана прэфектура Сіга.

Горад знакаміты храмам Міі-дэра будыйскай школы Тэндай.

У горадзе Сакамато ў складзе Оцу знаходзіцца знакамітая сінтаісцкая кумірня Хіёсі-тайся.

Над горадам размешчана гара Хіэй з храмам Энраку-дзі будыйскай школы Тэндай.

## Цікавыя факты 
* У 1891 годзе ў Оцу адбылася спроба замаху на жыццё цэсарэвіча Мікалая Аляксандравіча (пасля Мікалая II), вядомая як Інцыдэнт у Оцу.

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Гарады прэфектуры Сіга
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Японіі
Катэгорыя:Цэнтральныя гарады Японіі
Сайтама (горад)

— горад у Японіі, адміністрацыйны цэнтр прэфектуры Сайтама. Горад быў утвораны 1 мая 2001 года ў выніку аб'яднання гарадоў Урава, Омія і Ёна. 1 красавіка 2005 года да Сайтамы на ўсходзе быў далучаны горад Івацукі. Сайтама з'яўляецца горадам, вызначаным указам урада з 1 красавіка 2003 года. Горад уваходзіць у агламерацыю Вялікага Токіа.

## Адміністрацыйныя раёны 
Сайтама падзяляецца на дзесяць адміністрацыйных раёнаў:
* Івацукі-ку;
* Кіта-ку;
* Мідоры-ку;
* Мінамі-ку;
* Мінума-ку;
* Нісі-ку;
* Омія-ку;
* Сакура-ку;
* Цюо-ку;
* Урава-ку.

## Транспарт 
Сайтама злучана жалезнай і аўтамабільнымі дарогамі з Токіа (Какудо 16). Аэрапорт Хонда ў горадзе Акегава прызначаны для агульнай авіяцыі. Ён не здзяйсняе транспартных паслуг. Паездка ад міжнародных аэрапортаў Ханеда і Нарыта займае каля дзвюх гадзін.

У сувязі з правядзеннем у 2002 годзе Чэмпіянату свету па футболу была падоўжана лінія Такійскага метрапалітэна Намбоку ад станцыі Акабане-Івабуты да Урава-Місона. Але за межамі Токіа лінія завецца Сайтама-Рэйлвэй ().

## Спорт 
У Сайтаме ёсць дзве футбольныя каманды японскай Джэй-лігі: «Урава Рэдс» і «Омія Ардыя». На новым стадыёне «Сайтама-2002» былі праведзены некалькі матчаў чэмпіянату свету па футболе, у тым ліку адзін паўфінал.

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады прэфектуры Сайтама
Катэгорыя:Гарады, вызначаныя ўказамі ўрада

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 2001 годзе
Тыба (горад)

— горад у Японіі, адміністрацыйны цэнтр прэфектуры Тыба. Размешчаны прыкладна за 40 км на ўсход ад цэнтра Токіа ў Такійскім заліве. З 1992 года мае статус горада, вызначанага ўказам урада.

## Насельніцтва 
## Транспарт 
* Какудо 16

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады прэфектуры Тыба
Катэгорыя:Гарады, вызначаныя ўказамі ўрада
Коты (прэфектура)

— прэфектура Японіі, знаходзіцца ў рэгіёне Сікоку на востраве Сікоку.  Адміністрацыйны цэнтр прэфектуры — горад Коты.

## Гісторыя 
Першапачаткова гэта была правінцыя Тоса. У перыяд Сэнгоку кантралявалася рознымі кланамі. Самураі з Тосы ў канцы перыяду Эда актыўна ўдзельнічалі ў звяржэнні сёгуната Такугава. Цяперашнюю назву прэфектура атрымала ў 1871 годзе, а межы — у 1880 годзе.

## Геаграфія 
Прэфектура мяжуе на паўночным усходзе з прэфектурай Такусіма, на поўдні з прэфектурай Эхімэ. Тэрыторыя прэфектуры галоўным чынам гарыстая, але маюцца некалькі невялікіх раўнінных зон уздоўж рэк.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел 
У прэфектуры Коты размешчана 11 гарадоў і 6 паветаў (17 пасёлкаў і 6 сёлаў).

### Гарады 
Спіс гарадоў прэфектуры:

### Паветы 
Пасёлкі і сёлы паводле паветаў:

## Сімволіка 
Эмблема прэфектуры была абрана 15 красавіка 1953 года. Сцяг прэфектуры афіцыйна не зацвярджаўся, але ў яго якасці звычайна выкарыстоўваюць белую эмблему на фоне колеру бардо. Маскотам прэфектуры стаў Курасіо-кун, названы па цёплым марскім цячэнні Курасіо.

Кветка прэфектуры абралі 22 сакавіка 1954, ім стала васкоўніца чырвоная. Дрэвам 12 верасня 1966 абралі крыптамерыю, птушкай — піта-німфу (10 мая 1964), а рыбай — паласатага тунца (21 чэрвеня 1988).

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт прэфектуры Коты 
* 
* 

Катэгорыя:Прэфектуры Японіі
Катэгорыя:Сікоку
Ямагуты (прэфектура)

— прэфектура, размешчаная ў рэгіёне Цюгоку на востраве Хонсю, Японія.  Адміністрацыйны цэнтр прэфектуры — горад Ямагуты. Самы буйны горад прэфектуры — Сіманасекі.

## Гісторыя 
У мінулым на тэрыторыі прэфектуры Ямагуты размяшчаліся правінцыі Нагата і Суо. Прэфектура была часткай земляў роду Моры ў перыяд Сэнгоку. Пасля адкрыцця Японіі камандорам Мэцью Перы, роды з Нагата адыгралі ключавую ролю ў падзенні сёгуната Такугава і новага імперскага ўрада.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел 
У прэфектуры Ямагуты размешчана 13 гарадоў і 4 паветы (6 пасёлкаў).

### Гарады 
Спіс гарадоў прэфектуры:

### Паветы 
Пасёлкі па паветах:

## Сімволіка 
Эмблема і сцяг прэфектуры былі прыняты 3 верасня 1962 года. Эмблема ўяўляе сабой спалучэнне стылізаваных іерогліфаў  і  і сімвалізуе сабой птушку, якая ўздымаецца да сонца.

Кветкай прэфектуры 22 сакавіка 1954 гады абралі кветкі цытруса нацудайдай. Дрэвам абралі чырвоную японскую хвою (14 верасня 1966), птушкай — чорнага жураўля (13 кастрычніка 1964), а жывёлам — плямістага аленя (13 кастрычніка 1964). Рыбай прэфектуры стала фугу (26 жніўня 1989).

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт 
* 
* 

Катэгорыя:Прэфектуры Японіі
Катэгорыя:Цюгоку
Гі Стэфан Эсамэ

**Гі Стэфан Эсамэ** (; нар. , , Камерун) — камерунскі футбаліст, паўабаронца.

## Клубная кар’ера 
Выступаў за розныя клубы ў Паўднёвай Амерыцы і Еўропе. З 2008 года гуляў за грозненскі «Церак». У сезоне 2012/2013 выступаў у Парагваі.

У ліпені 2013 года перайшоў у гродзенскі «Нёман». Некаторы час выступаў на пазіцыі апорнага паўабаронцы, але неўзабаве стаў гуляць як атакуючы паўабаронца, замяніўшы на гэтай пазіцыі траўміраванага Івана Дзенісевіча. Хутка стаў адным з лепшых ігракоў гродзенскага клуба. У двух турах запар, 27 кастрычніка і 2 лістапада, забіў па голу, прынёс тым самым перамогі над БАТЭ (1:0) і мінскім «Дынама» (2:1), што дапамагло «Нёману» заняць выніковае чацвёртае месца.

У снежні 2013 года стаў іграком казастанскага клуба «Атырау». У складзе «Атырау» адразу стаў іграком асновы. У ліпені 2014 года на правах арэнды перайшоў у 
«Астану». У складзе сталічнага клуба стаў чэмпіёнам Казахстана. У сезоне 2015 вярнуўся ў «Атырау». У студзені 2017 года стала вядома, што Эсамэ пакінуў казахстанскі клуб.

## Міжнародная кар’ера 
Згуляў у двух матчах за зборную Камеруна.

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Казахстана: 2014

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Камеруна
Катэгорыя:Ігракі зборнай Камеруна па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Астана
Катэгорыя:Ігракі ФК Атырау
Катэгорыя:Ігракі ФК Нёман Гродна
Катэгорыя:Ігракі ФК Алімпія Асунсьён
Катэгорыя:Ігракі ФК Насьяналь Асунсьён
Катэгорыя:Ігракі ФК Ахмат Грозны
Катэгорыя:Ігракі ФК Ніжні Ноўгарад (2007)
Катэгорыя:Ігракі ФК Баавішта
Катэгорыя:Ігракі ФК Жуэ-ле-Тур
Катэгорыя:Ігракі ФК Спартыва Лукенья
Ніігата (прэфектура)

— прэфектура, размешчаная ў рэгіёне Цюбу на востраве Хонсю, Японія. Адміністрацыйны цэнтр прэфектуры — горад Ніігата. 

Ніігата — адна з найбуйнейшых прэфектур Японіі, у ёй размяшчаецца найбольшая ў Японіі колькасць сінтаісцкіх свяцілішчаў. Яна з'яўляецца радзімай самурайскага заступніка Уэсугі Кэнсіна. Сучасная Ніігата вядомая сваімі папулярнымі горналыжнымі курортамі (Мёко).

## Геаграфія 
Ніігата мае выхад да Японскага мора. Яе тэрыторыя перасечана горамі, асабліва высокімі на межах з іншымі прэфектурамі. Да прэфектуры адносіцца астравы Садо і Авасіма. Ніігата размешчана ў адной з найбольш небяспечных сейсмічных зон. Тэрыторыя прэфектуры адпавядае гістарычнай правінцыі Этыго.

## Адміністрацыйны падзел 
У прэфектуры размешчана 20 гарадоў і 10 паветаў (7 пасёлкаў і 4 сёлы).

### Гарады 
### Пасёлкі і села 
Пасёлкі і сёлы паводле паветаў:

## Сімволіка 
Першая эмблема прэфектуры была прынята 23 жніўня 1963 года. Яна ўяўляе сабой акружнасць, якая перарываецца стылізаваным сімвалам катаканы . Сцяг прэфектуры быў прыняты таксама 23 жніўня 1963 года. Новая эмблема была зацверджана 27 сакавіка 1992 года. Хваля, намаляваная на эмблеме, сімвалізуе патэнцыял для бязмежнага развіцця прэфектуры.

Кветкай прэфектуры 23 жніўня 1963 гады абралі цюльпан Геснера, дзікай кветкай — прымулу (primula modesta, 1 сакавіка 2008), дрэвам — японскую камелію (27 жніўня 1966), а птушкай — чырвонаногага ібіса (13 верасня 1965).

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* 
* 

Катэгорыя:Прэфектуры Японіі
Катэгорыя:Цюбу
Этыго (правінцыя)

right|thumb|Карта гістарычных абласцей Японіі — вылучана вобласць Этыго
 — гістарычная вобласць на поўначы Японіі, з боку Японскага мора. Яна межавала з абласцямі Удзэн, Івасіра, Кадзукэ, Сінана і Эцю. Сёння гэта вобласць вядомая як прэфектура Ніігата, хоць гэта прэфектура ўключае таксама гістарычную вобласць Сада.
У часы Сэнгоку Этыго кіраваў Уэсугі Кэнсін і яго спадчыннікі; пасля яна перайшла ў валоданне Мацудайра — сваякоў Іэясу.

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Японіі
Садо

— востраў ва ўсходняй частцы Японскага мора. Належыць да прэфектуры Ніігата, Японія. З'яўляецца восьмым па велічыні японскім востравам.

Адміністрацыйным цэнтрам вострава з'яўляецца аднайменны горад Сада, які займае ўсю плошчу гэтага вострава.

## Геаграфія 
thumb|180px|left
На 1 студзеня 2008 года плошча вострава складала 855,26 км², насельніцтва — 65 037 чалавек.

Абрысы вострава з паветра нагадваюць нахіленую направа літару «Н». Яго рэльеф падраздзяляецца на тры асобныя зоны: горны раён Вялікага Сада на паўночным захадзе, пагорысты раён Малога Сада на паўднёвым усходзе і раўнінны раён Кунінака, размешчаны паміж імі.

Горы Вялікага Сада адносна высокія. Найвышэйшы пункт, гара Кімпоку (), — 1172 м. Гэты раён мае прыгожыя краявіды і з'яўляецца часткай нацыянальнага парку Сада-Яхіка-Ёнэ. Самае вядомае месца Вялікага Сада — заліў Сэнкаку ().

Узгоркі Малога Сада адносна нізкія. Самы высокі пункт — гара Дайты () вышынёй 645 м. Паўднёвая частка гэтага раёна таксама ўваходзіць у склад вышэйзгаданага парку.

Даволі шырокая раўніна Кунінака займае цэнтральную частку вострава. Яе глеба ўзбагачаецца водамі рэк, якія сцякаюць з суседніх гор. На ўсходзе і захадзе раўніну абмываюць воды заліваў, падобных па форме — Роцу і Мано. У апошні ўпадае найбуйнейшая рака вострава — Какуфу. На ўсходнім краі раўніны размешчана невялікае возера Камо.

## Гісторыя 
thumb|180px|left|Залатая капальня Сада
Востраў Сада спрадвеку служыў месцам ссылкі палітычных праціўнікаў. У VIII стагоддзі тут была сфармавана асобная правінцыя Сада. З 1185 правінцыя была падаравана Хонма Ёсіхісэ, чый дом працягваў кіраваць востравам да XVI стагоддзя. Аднак наступны падзел на дзве новыя галіны Хамоці-Хонма і Кавахарада-Хонма прывялі да міжусобнай вайны. Канфлікт паміж імі справакаваў Уэсугі Кэнсін, даймё Этыго. Падтрымліваючы то адных, то іншых прадстаўнікоў Хонма ён дамогся паслаблення іх ваеннай сілы. Канец кіраванню Хонма паклала адкрытае ўварванне самураяў Уэсугі, пад правадырствам Уэсугі Кагекацу, у 1589 г.

У XVI стагоддзі ў Сада былі адкрыты паклады золата. Да XVII стагоддзя яны заставаліся пад кантролем роду Уэсугі. У далейшым капальні Сада перайшлі да дому сёгунаў Такугава.

На працягу перыяду Эда (1603—1867) Сада знаходзіўся пад непасрэдным кантролем сёгуната.

1 сакавіка 2004 года ўсе населеныя пункты вострава аб'ядналіся ў горад Сада.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада Сада

Катэгорыя:Астравы Японіі
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Японскага мора
Гмелін

**Гмелін** — нямецкае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Іаган Георг Гмелін, нямецкі ўрач, падарожнік
* Іаган Фрыдрых Гмелін, нямецкі ўрач, хімік
* Леапольд Гмелін, нямецкі хімік
* Самуіл Готліб Гмелін, нямецкі падарожнік
Біягеацэноз

**Біягеацэноз** — гістарычна складзеная сукупнасць жывых (біяцэноз) і нежывых (біятоп) кампанентаў аднароднага ўчастка сушы, дзе адбываецца кругаварот рэчываў і пераўтварэнне энергіі.

Тэрмін прапанаваў рускі геабатанік У. М. Сукачоў у 1942 годзе для абазначэння экасістэм на аднародных участках сушы.

Біягеацэноз уключае дзве структурныя часткі — біяцэноз і біятоп. Кожная з гэтых частак складаецца з пэўных кампанентаў, якія паміж сабой узаемазвязаны.

Біягеацэноз і экасістэма — блізкія паняцці, якія абазначаюць біясістэмы аднаго ўзроўню арганізацыі. Агульнай прыкметай для гэтых сістэм з'яўляецца наяўнасць у іх абмену рэчывам і энергіяй паміж жывым і нежывым кампанентамі. Аднак названыя паняцці не з'яўляюцца сінонімамі. Экасістэмы маюць розную ступень складанасці, розныя маштабы, яны могуць быць натуральнымі (прыроднымі) і штучнымі (створанымі чалавекам). Экасістэма не мае пэўнай размернасці. Біягеацэноз адрозніваецца тэрытарыяльнай абмежаванасцю і пэўным складам папуляцый (біяцэноз). Яго межы вызначаюцца наземным раслінным покрывам (фітацэнозам). Змяненне расліннасці сведчыць пра змяненне ўмоў у біятопе і пра мяжу з суседнім біягеацэнозам. Напрыклад, пераход ад драўніннай расліннасці да травяністай сведчыць пра яго мяжу паміж лясным і лугавым біягеацэнозамі. Біягеацэнозы вылучаюць толькі на сушы. Значыць, паняцце «экасістэма» больш шырокае, чым «біягеацэноз».

3 пункту погляду забеспячэння пажыўнымі рэчывамі біягеацэнозы аўтаномныя (незалежныя ад іншых біягеацэнозаў). У іх замкнуты кругаварот рэчываў паміж арганізмамі і навакольным асяроддзем, які забяспечвае адзінства жывой і нежывой прыроды.

## Літаратура 
* Біялогія: вучэб. дапам. для 11-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / С. С. Маглыш, А. Я. Карэўскі; пад рэд. С. С. Маглыш; пер. з рус. мовы В. У. Клімко. — Мінск: Народная асвета, 2010. — ISBN 978-985-03-1462-8.
* 
* 

Катэгорыя:Экасістэмы
Сіманасэкі

— цэнтральны горад Японіі на паўднёва-заходнім ускрайку вострава Хонсю, самы буйны горад прэфектуры Ямагуты. 

## Гісторыя 
Горад быў заснаваны 1 красавіка 1889 года. 17 красавіка 1895 года тут быў падпісаны Сіманасекскі дагавор, які завяршыў япона-кітайскую вайну 1894—1895 гадоў.

## Гарады-пабрацімы 
### За межамі Японіі 
*  Сантус, Бразілія, з 1971
*  Стамбул, Турцыя, з 1972
*  Пусан, Паўднёвая Карэя, з 1976
*  Цындаа, КНР, з 1979
*  Пітсбург у акрузе Контра-Коста, штат Каліфорнія, ЗША, з 1998

### Унутры Японіі 
* Кікугава (прэфектура Сідзуока)

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Гарады прэфектуры Ямагуты
Катэгорыя:Цэнтральныя гарады Японіі
Іаган Георг Гмелін

**Іаган Георг Гмелін** (—) — нямецкі прыродазнавец, урач, батанік, этнограф, падарожнік, даследчык Сібіры і Урала, ад’юнкт хіміі і натуральнай гісторыі Пецярбургскай Акадэміі навук (30 жніўня 1727), прафесар з 22 студзеня 1731 па 1 студзеня 1748 года, сапраўдны член Пецярбургскай Акадэміі навук. Натураліст акадэмічнага атрада Вялікай Паўночнай экспедыцыі.

Па выніках даследаванняў у Сібіры, у 1747—1759 гадах, былі выдадзеныя 4 тамы кнігі «Флора Сібіры», дзе дадзены апісанні 1178 відаў раслін. У 1751—1752 гадах выйшла «Падарожжа па Сібіры» ў чатырох тамах на нямецкай мове.

Акадэмік і ганаровы член Стакгольмскай акадэміі навук.

Дзядзька Самуіла Готліба Гмеліна (Гмелін-малодшага), вандроўцы-натураліста, і Іагана Фрыдрыха Гмеліна, прафесара медыцыны ў Цюбінгене і Гётынгене.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Батанікі Расіі
Катэгорыя:Батанікі Германіі
Катэгорыя:Географы Расіі
Катэгорыя:Падарожнікі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Этнографы Расіі
Катэгорыя:Правадзейныя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Даследчыкі Сібіры
Катэгорыя:Члены Шведскай каралеўскай акадэміі навук
Ігар Кастроў

**Ігар Кастроў** (нар. ) — малдаўскі футбаліст, паўабаронца беларускага клуба «Нёман» з Гродна.

## Клубная кар’ера 
Пачынаў кар’еру ў Малдове, пасля гуляў у Ізраілі і ЗША. У 2010 годзе вярнуўся ў чэмпіянат Малдовы, дзе гуляў за розныя клубы.

У ліпені 2013 года перайшоў у мазырскую «Славію». Адразу замацаваўся ў асноўным складзе на пазіцыі атакуючага паўабаронцы. Быў адным з найлепшых у камандзе, але не здолеў выратаваць «Славію» ад вылету ў Першую лігу.

У лютым 2014 года вярнуўся ў Малдову, стаўшы іграком клуба «Кастулень». Улетку 2014 года перайшоў у «Верыс», але ўвосень той спыніў існаванне.

У лютым 2015 года стаў іграком казахстанскага клуба «Кызыл-Жар». Улетку таго ж года зноў апынуўся ў Малдове, трапіўшы ў склад «Дынама-Аўта».

У студзені 2016 года прыбыў на прагляд у «Славію». У лютым, разарваўшы кантракт з «Дынама-Аўта», афіцыйна аформіў вяртанне ў беларускі клуб. У складзе «Славіі» замацаваўся ў якасці асноўнага цэнтральнага паўабаронцы. У снежні 2016 года падоўжыў кантракт з мазырскім клубам. У сезоне 2017 заставаўся іграком асновы, але каманда ў другі раз выбыла ў Першую лігу. Атрымаўшы статус нелегіянера, застаўся ў камандзе і ў сезоне 2018, у якім дапамог мазыранам атрымаць перамогу ў Першай лізе. У 2019—2020 гадах заставаўся асноўным іграком «Славіі» ў Вышэйшай лізе.

У студзені 2021 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Славію». Неўзабаве стаў трэніравацца з «Гомелем» і хутка падпісаў пагадненне з клубам. Замацаваўся ў аснове, гуляў пераважна ў стартавым складзе каманды. У студзені 2022 года падоўжыў кантракт з «Гомелем». У сезоне 2022 быў капітанам каманды.

У снежні 2022 года абвясціў, што пакідае «Гомель». Неўзабаве быў прадстаўлены ў якасці іграка мазырскай «Славіі». У студзені 2024 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Славію». Хутка стаў трэніравацца з гродзенскім «Нёманам» і падпісаў пагадненне з клубам.

## Дасягненні 
* Уладальнік Кубка Беларусі (2): 2022, 2024
* Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2018

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Малдовы
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Бендэр
Катэгорыя:Ігракі ФК Хапаэль Беэр-Шэва
Катэгорыя:Ігракі ФК Макабі Герцлія
Катэгорыя:Ігракі ФК Спортынг Канзас-Сіці
Катэгорыя:Ігракі ФК Іскра-Сталь
Катэгорыя:Ігракі ФК Ціраспаль
Катэгорыя:Ігракі ФК Дачыя Кішынёў
Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Мазыр
Катэгорыя:Ігракі ФК Кастулень
Катэгорыя:Ігракі ФК Верыс
Катэгорыя:Ігракі ФК Кызыл-Жар
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама-Аўта
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК Нёман Гродна
Самуіл Готліб Гмелін

**Самуіл (Самуэль) Георг Готліб Гмелін, Гмелін-малодшы** (ням. Samuel Gottlieb Gmelin, , Цюбінген, Германія -, вёска Ахметкент, Дагестан) — нямецкі падарожнік і натураліст. Акадэмік Імператарскай Акадэміі навук. Пляменнік Гмеліна-старэйшага.

Катэгорыя:Батанікі Расіі
Катэгорыя:Падарожнікі Расіі
Катэгорыя:Каўказазнаўцы
Катэгорыя:Правадзейныя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Выкладчыкі СПбДУ
Катэгорыя:Памерлі ў Дагестане
Венецыянскі карнавал

]]
thumb|Удзельнікі венецыянскага карнавала 2010 года

**Венецыянскі карнавал** () — касцюміраванае свята, штогод праходзіць ў Венецыі. Апошні дзень карнавалу - Тлусты аўторак, за якім ідзе саракадзённы пост перад Вялікаднем.

## Гісторыя 
Першая згадка карнавала ў Венецыі адносіцца да 1094 года ў хроніцы Вітале Фальера, хоць да XIII -XIV стагоддзяў масак на карнавалах не насілі. У 1162 годзе ў гонар перамогі над патрыярхам Аквіле  пачалося народнае гулянне на плошчы Сан -Марка.  Верагодна з таго часу карнавал стаў штогадовым. У XVIII стагоддзі венецыянскі карнавал прыйшоў у заняпад.

У 1979 венецыянскі карнавал зноў стаў папулярны . Урад Італіі абраў яго для папулярызацыі гісторыі і культуры Венецыі. Каля трох мільёнаў чалавек прыязджае ў Венецыю на карнавал. 

## Маскі 
Венецыянскія маскі робяцца з скуры або пап'е- машэ. Самыя першыя маскі былі даволі простымі па дызайне і выкарыстоўваліся не для ўтойвання асобы, а для стварэння дыстанцыі і магчымасці кантактаваць сацыяльна не роўным. Сучасныя маскі размалёўваюць ад рукі, з выкарыстаннем грунту і сусальнага золата. Іх ўпрыгожваюць птушынымі пёрамі і каштоўнымі камянямі. Адной з найважнейшых падзей карнавала з'яўляецца конкурс на лепшую маску.

## Галерэя

File:Carnival of Venice. 2018-02-13 13-03-52.jpg
File:Carnival of Venice. 2018-02-13 13-10-50.jpg
File:Carnival of Venice. 2018-02-13 13-01-47.jpg
File:Carnevale a Verona, Italia.jpg
File:Carnival of Venice. 2018-02-13 12-01-15.jpg
File:Carnival of Venice. 2018-02-13 12-27-02.jpg

## Спасылкі 
* Сайт карнавала

Катэгорыя:Культура Венецыі
Катэгорыя:Карнавалы
Катэгорыя:Святы Італіі