open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вуліца Янкі Журбы (Полацк)

**Вуліца Янкі Журбы** (, ) — вуліца ў Полацку.

## Агульная характарыстыка 
Вуліца размешчана ў паўднёва-ўсходняй частцы горада на левым беразе Дзвіны ў мясцовасці Кароўнікі. Працягласць з захаду на ўсход складае 850 метраў. Рух грамадскага транспарта па вуліцы не ажыццяўляецца. Забудова вуліцы індывідуальная малапавярховая сядзібнага тыпу.

Названа ў гонар беларускага паэта Янкі Журбы, які правёў у Полацку апошнія гады жыцця.

## Гл. таксама 
* Спіс вуліц Полацка

Катэгорыя:Вуліцы Полацка
Іваноўка (значэнні)

Назву **Івано́ўка** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Магілёўская вобласць:
** Іваноўка — былая вёска ў Хоцімскім раёне, з 1977 года ў мяжы гарадскога пасёлка Хоцімск
** Іваноўка — варыянт назвы вёскі Іванаўка Касцюковіцкага раёна

## Гл. таксама 
* Іванаўка
Генцкі кінафестываль

**Генцкі кінафестываль** () — штогадовы міжнародны кінафестываль, які праводзіцца ў Генце, Бельгія. Упершыню фестываль адбыўся ў 1974 годзе і з таго часу ператварыўся ў найбуйнейшы кінафестываль у Бельгіі. Акрамя ўласна кіно на фестывалі надаецца асаблівая ўвага музыцы да фільмаў: з 2001 года ў межах фестывалю ўручаецца Сусветная прэмія саўндтрэкаў, на якой узнагароджваюцца найлепшыя кінакампазітары, а таксама найлепшыя саўндрэкі да кіна- і тэлефільмаў.

Фестываль праходзіць кожны год у кастрычніку, міжнароднае журы прысуджае Гран-пры за найлепшы фільм і прэмію Жоржа Дэлеру за найлепшы саўндтрэк ці гукавы дызайн. Акрамя афіцыйнага конкурсу існуюць такія секцыі, як сусветнае кіно, класіка і штогадовая асобая ўвага.

З 2000 па 2018 год праводзіўся еўрапейскі конкурс кароткаметражных фільмаў. У 2019 годзе конкурс кароткаметражных фільмаў быў пераўтвораны ў міжнародны конкурс, галоўным прызам якога стала Міжнародная прэмія за найлепшы кароткаметражны фільм.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Генцкага кінафестывалю

Катэгорыя:Кінафестывалі Бельгіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1974 годзе
Катэгорыя:Культура Гента
Леон Блюм

**Андрэ Леон Блюм** (;  — ) — французскі дзяржаўны дзеяч, палітык і пісьменнік. Ён стаў першым сацыялістам і яўрэем, які займаў пасаду прэм'ер-міністра Францыі ў 1936-1937 і 1938 гадах.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Парыжы ў сям'і яўрэйскага паходжання. Атрымаў выдатную адукацыю: вучыўся ў Ліцэі імя Генрыха IV, а затым у Вышэйшай нармальнай школе, дзе вывучаў літаратуру і права. Пасля атрымання дыплома ён стаў адвакатам і журналістам, спрыяючы развіццю сацыялістычных ідэй у Францыі.

Упершыню далучыўся да сацыялістычнага руху на пачатку XX стагоддзя. У 1919 годзе стаў дэпутатам Нацыянальнага сходу Францыі. Пасля смерці Жана Жарэса ён узначаліў SFIO і працягваў змагацца за ідэалы сацыялізму і дэмакратыі.

Леон Блюм стаў ключавой фігурай у стварэнні Народнага фронту — кааліцыі левых партый, якая перамагла на парламенцкіх выбарах 1936 года. У чэрвені таго ж года ён быў прызначаны прэм'ер-міністрам.

За час свайго кіравання Францыяй Народны фронт правёў шэраг важных сацыяльных рэформаў: увядзенне 40-гадзіннага працоўнага тыдня, павелічэнне заробкаў рабочых, права на калектыўныя дамовы, адпачынак аплачваемы на працягу двух тыдняў у год. Гэтыя меры значна палепшылі ўмовы працы французскіх рабочых, але выклікалі незадаволенасць бізнес-колаў, што прывяло да крызісу і адстаўкі ўрада ў 1937 годзе.

З пачаткам вайны актыўна выступаў супраць фашызму. Пасля паражэння Францыі быў арыштаваны ўрадам Вішы і пераданы нацыстам. Ён правёў некалькі гадоў у зняволенні ў канцэнтрацыйным лагеры Бухенвальд і толькі ў 1945 годзе быў вызвалены саюзнікамі.

Пасля вайны ён кароткі час зноў займаў пасаду кіраўніка ўрада Францыі ў 1946-1947 гадах. У апошнія гады жыцця займаўся палітычнымі каментарыямі і напісаннем мемуараў. Памёр 30 сакавіка 1950 года.

Леон Блюм адыграў важную ролю ў французскай гісторыі як лідар сацыялістычнага руху і рэфарматар. Яго палітыка значна паўплывала на развіццё сацыяльных гарантый у Францыі, а яго барацьба за дэмакратычныя каштоўнасці зрабіла яго адной з ключавых фігур XX стагоддзя.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Францыі
Новавасільеўскі

**Новавасі́льеўскі** (, ) — былы пасёлак у Хоцімскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіў у склад Трасцінскага сельсавета.

Да 15 студзеня 1971 года пасёлак уваходзіў у склад Забялышынскага сельсавета. Скасаваны ў 1977 годзе, зліўся з вёскай Будачка.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Будачка
Франсуа Байру

**Франсуа Рэнэ Жан Люсьен Байру** (; нар.  года ў Бардэры, Атлантычныя Пірэнеі, Францыя) — французскі палітык і пісьменнік, Прэм’ер-міністр Францыі з 13 снежня 2024 года па 9 верасня 2025 года.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і дробных фермераў. У 1974 годзе скончыў Універсітэт Бардо III, дзе вывучаў класічную літаратуру. Пасля заканчэння ўніверсітэта працаваў настаўнікам у сярэдняй школе.

У 1982 годзе пачаў сваю палітычную кар’еру, стаўшы дэпутатам рады дэпартамента Атлантычныя Пірэнеі. З 1986 па 1993 год, а таксама з 1997 па 1999 і з 2002 па 2012 год быў дэпутатам Нацыянальнага сходу Францыі ад гэтага дэпартамента.

З 1993 па 1997 год займаў пасаду міністра адукацыі Францыі, правёў шэраг рэформаў у сістэме адукацыі. У 1998 годзе быў абраны старшынёй «Саюза за французскую дэмакратыю» (UDF), правацэнтрысцкага палітычнага руху, заснаванага ў 1978 годзе.

У 2007 годзе, пасля атрымання 18,57 % галасоў у першым туры прэзідэнцкіх выбараў, заснаваў новую цэнтрысцкую партыю — «Дэмакратычны рух» (MoDem). Ён таксама з’яўляецца сустаршынёй Еўрапейскай дэмакратычнай партыі.

У маі 2017 года атрымаў пасаду міністра юстыцыі ў першым урадзе Эдуара Філіпа, але ў чэрвені таго ж года сышоў у адстаўку ў сувязі са скандалам, звязаным з меркаваным фіктыўным наймам памочнікаў еўрадэпутатамі ад яго партыі.

13 снежня 2024 года быў прызначаны прэм’ер-міністрам Францыі прэзідэнтам Эманюэлем Макронам. 23 снежня 2024 года быў сфарміраваны яго ўрад.

Таксама вядомы як аўтар некалькіх гістарычных прац, у тым ліку біяграфіі караля Генрыха IV.

Жанаты, мае шасцёра дзяцей і дванаццаць унукаў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Францыі
Карл Вільгельм Райнмут

**Карл Вільгельм Рэйнмут** (, 4 красавіка 1892 года, Гейдэльберг — 6 мая 1979 года) — нямецкі астраном. Адкрыў 395 астэроідаў, 2 каметы. У яго гонар названы астэроід (1111) Рэйнмуція, адкрыты ім у 1927 годзе.

Астэроід (909) Ула, адкрыты ў 1919 годзе, Карл Рэйнмут назваў у гонар Урсулы Арэнс, дачкі сяброў вучонага, якія аказвалі матэрыяльную дапамогу абсерваторыі Кёнігштуль, дзе ён працаваў. У гонар гэтай сям’і названы таксама астэроід (950) Арэнса, адкрыты ў 1921 годзе.

Астэроід (954) Лі і (955) Альстэда, адкрытыя ў 1921 годзе, астраном назваў у гонар сваёй жонкі ліны Альстэды Рэйнмут, а астэроід (956) Эліза, адкрыты ў тым жа годзе, назваў у гонар сваёй маці. Астэроід (979) Ільсева названы ў гонар Ільзы Вальдорф, знаёмай Рэйнмута. Астэроід (1297) Кадэя названы ў гонар сваякоў з боку жонкі брата Карла Рэйнмута, прафесара Э. Рэйнмута.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Першаадкрывальнікі камет
Катэгорыя:Першаадкрывальнікі астэроідаў
Катэгорыя:Астраномы Германіі
Курган (Шклоўскі раён)

**Курга́н** () — былы пасёлак у Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіў у склад Таўкачоўскага сельсавета.

Скасаваны ў 1977 годзе.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Мікі 17

**«Мікі 17»** () — навукова-фантастычны фільм паўднёвакарэйскага рэжысёра Пон Джун Хо з Робертам Пацінсанам і Стывенам Ёнам у галоўных ролях. Выйшаў у пракат 28 лютага 2025 года. Спецпаказ фільма прайшоў у рамках 75-га Берлінскага міжнароднага кінафестывалю 15 лютага 2025 года.

Літаратурнай асновай сцэнарыя фільма стаў навукова-фантастычны раман Эдварда Эштана «Мікі 7».

## Сюжэт 
Галоўны герой — Мікі Барнс, які ўдзельнічае ў каланізацыі ледзянога свету Ніфльхейм. Ён падпісвае кантракт на тое, каб стаць «аднаўляльным супрацоўнікам», то бок пасля смерці яго розум загружаюць у новае цела-дублікат. Пасля шостай сваёй гібелі Мікі пачынае ўсведамляць свае адрозненні ад іншых супрацоўнікаў.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы ЗША 2025 года
Катэгорыя:Навукова-фантастычныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы Пон Джун Хо
Катэгорыя:Фільмы кампаніі Warner Bros.
Гета ў Антонаўцы

**Гета ў Антонаўцы** (лета  — снежань 1941) — яўрэйскае гета, месца прымусовага перасялення яўрэяў вёскі Антонаўка Маляціцкага сельсавета Крычаўскага раёна Магілёўскай вобласці і бліжэйшых населеных пунктаў падчас Халакосту.

## Гісторыя 
Да вайны ў Антонаўцы быў яўрэйскі калгас і яўрэі складалі большасць насельніцтва.

Вёска была захоплена нямецкімі войскамі 16 ліпеня 1941 года. Большасць мужчын Антонаўкі прызыўнога ўзросту, у тым ліку і яўрэяў, у чэрвені 1941 года мабілізавалі ў Чырвоную Армію.

Праз тры дні, 17 лістапада, былі ўзятыя яшчэ 12 габрэяў, якіх адвялі да балота, прымусілі распрануцца і забілі.

19 снежня немцы забралі з Антонаўкі дзяўчыну Вертліб Зінаіду, адвялі яе ў іншую вёску, дзе на калгасным току цалкам распранулі і расстралялі.

Вёска Антонаўка была спалена ў 1941 годзе і не аднаўлялася.

## Памяць 
Забітых яўрэяў Антонаўкі пасля вайны перапахавалі на былых яўрэйскіх могілках. У 2004 годзе вучні маляціцкай сярэдняй школы на гэтым месцы ўсталявалі помнік у выглядзе дрэва з абсечанымі галінамі і з надпісам, што гэта помнік усім загінулым мірным жыхарам вёскі.

У 2017 годзе ў пасёлку Маляцічы недалёка ад будынка сельсавета быў усталяваны помнік габрэям антонаўкі, забітым 14 лістапада 1941 года.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Антонаўка
Катэгорыя:Гісторыя Крычаўскага раёна
Селішча (Янушкавіцкі сельсавет)

**Се́лішча** () — скасаваны хутар (засценак) у Гайна-Слабадскай воласці Барысаўскага павета Мінскай губерні (цяпер — у Лагойскім раёне Мінскай вобласці). Размешчаны за 30 км на поўнач ад Мінска паміж вёскамі Харужынцы, Вялікія Бесяды і Баяры. У Селішчах на працягу 9 гадоў жыла сям’я беларускага паэта Янкі Купалы.

## Геаграфія 
Размешчаны за 30 км на поўнач ад Мінска паміж вёскамі Харужынцы, Вялікія Бесяды і Баяры.

## Селішча і Янка Купала 
Бацькі Янкі Купалы арандавалі зямлю ў паселішчы ў памешчыцы Манюшкі ў 1895—1904 гадах. Тут Купала напісаў свае першыя вершы: на польскай мове (прысвечаны сястры Леакадзіі ў дзень яе імянін) і найбольш раннія з вядомых твораў маладога паэта Луцэвіча, напісаных па-беларуску, — верш «Мая доля», датаваны 15 ліпеня 1904 года. У Селішчах Купала вырашыў паехаць вучыцца ў народнае вучылішча ў Бяларучах. 

У гэты час Купала шмат чытаў, кнігі браў у Зыгмунта Чаховіча, удзельніка паўстання 1863—1864, які жыў непадалёк у маёнтку Бесяды.

Янка Купала працаваў не толькі на сваёй гаспадарцы, але таксама шукаў працу ў іншых месцах — хатнім настаўнікам, прыказчыкам у панскім маёнтку і інш. У 1903 годзе ўпершыню ненадоўга пакінуў дом у Селішчах.

У 1904 годзе сям’я Луцэвічаў з’ехала з Селішчаў і пераехала ў вёску Бараўцы.

## Былая сядзіба 
Сёння на месцы былога засценка над зялёнай рунню ўзвышаецца курганок з купінай дрэў. Былыя хаты, падвалы і адрыны стаялі ніжэй — там, дзе цяпер лес. Там быў і сад. У нізкім месцы цёк ручай, біла крыніца. На гары знаходзілася пуня.

## Зноскі 
## Літаратура 
* Янка Купала: Энцыкл. даведнік / БелСЭ; Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн., БелСЭ, 1986. — 727 с, 26 л. іл.; Артыкул «Янка Купала» / Аўтар — А. Лойка. — С. 5—20; Артыкул «Бараўцы» / Аўтар — Ж. Дапкюнас. — С. 64; Артыкул «Селішча» / Аўтар — Н. Капранава. — С. 555.
* Энцыклапедычны даведнік «Янка Купала». Артыкул «Селішча». — Мн., БелСЭ, 1986. — С. 555.
* Лойка Алег. Акопы або У прадчуванні рэвалюцыі. ― У яго кн.: Як агонь, як вада…: Раман-эсэ пра Янку Купалу. ― Мн., 1984.
* Содаль, Уладзімер. Пуцявінамі сейбіта. ― Мн., 1982.
* Цвірка, Кастусь. Той курган векавечны…: Сцяжыны вандровак. ― Мн., 1985. ― С. 186―205.
* Чырскі, Мікалай. Гасцінцам Купалы. ― Мн., 2002. ― 36 с.

## Спасылкі
Ларан Фабіус

**Ларан П’ер Эмануэль Фабіус** (; нар.  года ў Парыжы) — французскі палітык і дзяржаўны дзеяч, Прэм’ер-міністр Францыі ў 1984-1986 гадах.

## Біяграфія 
Атрымаў адукацыю ў прэстыжных навучальных установах, уключаючы Вышэйшую нармальную школу і Нацыянальную школу адміністрацыі, што падрыхтавала яго да дзяржаўнай службы.

У 1978 годзе быў абраны дэпутатам Нацыянальнага сходу Францыі ад Сацыялістычнай партыі. У 1981 годзе, пасля абрання Франсуа Мітэрана прэзідэнтам, быў прызначаны міністрам бюджэту, а ў 1983 годзе — міністрам прамысловасці і даследаванняў.

У 1984 годзе, ва ўзросце 37 гадоў, стаў прэм'ер-міністрам Францыі, стаўшы на той час самым маладым прэм'ер-міністрам у гісторыі Пятай рэспублікі. Яго ўрад сутыкнуўся з эканамічнымі выклікамі і правёў шэраг рэформ, накіраваных на мадэрнізацыю французскай эканомікі.

Пасля заканчэння тэрміну на пасадзе прэм'ер-міністра ў 1986 годзе, працягваў актыўную палітычную дзейнасць. Займаў пасады міністра эканомікі, фінансаў і прамысловасці (2000–2002), а таксама міністра замежных спраў (2012–2016). На пасадзе міністра замежных спраў ён адыграў ключавую ролю ў перамовах па Парыжскім пагадненні аб змяненні клімату ў 2015 годзе.

У 2016 годзе быў прызначаны старшынёй Канстытуцыйнай рады Францыі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Францыі
Масавыя забойствы сірыйскіх алавітаў (2025)

У 2025 годзе ў Сірыі ўчынена серыя мэтанакіраваных забойстваў мірных жыхароў алавітаў.

Асабліва жорсткія расправы адбыліся ў пачатку сакавіка ў правінцыі Латакія, дзе, па даных Сірыйскай абсерваторыі па правах чалавека, сірыйскія сілы бяспекі за два дні забілі сотні мірных жыхароў, у тым ліку 52 алавітаў толькі ў гарадах Аль-Мухтарыя і Аль-Шыр у сельскай мясцовасці Латакіі. Гэтыя падзеі адбыліся ў перыяд абвастрэння напружанасці і ўзброеных сутыкненняў паміж баевікамі сілаў пераходнага ўрада Сірыі і асобамі, лаяльнымі былому прэзідэнту Сірыі Башару Асаду. Нягледзячы на запэўніванні новых урадавых чыноўнікаў, што меншасці будуць у бяспецы ў новай Сірыі, са снежня 2024 года члены суполак алавітаў падвяргаліся забойствам і гвалту.

Паводле SOHR, як мінімум 973 асобы былі забітыў 39 эпізодах у перыяд з 6 па 8 сакавіка 2025. Дырэктар Сірыйскай сеткі па правах чалавека Фадэль Абдул Гані заявіў, што ў перыяд з 6 па 8 сакавіка ўзброеныя баевікі, якія падтрымлівалі новы сірыйскі ўрад, забілі 164 чалавек, у тым ліку 7 дзяцей і 13 жанчын, а групы лаяльных Асаду забілі 26 мірных жыхароў і 121 паліцэйскага Службы агульнай бяспекі Сірыі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Папярэджанні CS1: розныя назвы: authors list
Катэгорыя:Сакавік 2025 года
Катэгорыя:Масавыя забойствы
Катэгорыя:Ваенныя злачынствы падчас грамадзянскай вайны ў Сірыі
Катэгорыя:Забойствы, здзейсненыя ў 2025 годзе
Вуліца Мазурава (Гомель)

**Вуліца Мазурава** — адна з галоўных вуліц Цэнтральнага раёна Гомеля. Названа ў гонар савецкага дзеяча Кірыла Мазурава.

Пачынаецца ад скрыжавання з вуліцай Хатаевіча, заканчваецца скрыжаваннем з вуліцамі Каменшчыкава і Агарэнкі (картаграфічны працяг вуліцы).

Вуліца забудавана жылымі (5-16 павярховымі) дамамі і камерцыйнымі пабудовамі.

Паўночная частка вуліца размешчана ўздоўж азёр Бурае балота (з цотнага боку) і Валатаўское (з няцотнага боку).

## На вуліцы размешчаны 
* Гомельская цэнтральная гарадская клінічная паліклініка
* Гомельская цэнтральная гарадская дзіцячая клінічная паліклініка
* Яслі-сад № 18
* Сярэдняя школа № 72
* Дзіцячы сад № 100
* Гомельскі абласны цэнтр алімпійскага рэзерву па тэнісе
* Гомельскі лядовы палац
* Палац водных відаў спорту
* Буйныя магазіны «АЛМІ», «Green», «ВЕСТА»
* аддзяленне Беларусбанка
* аддзяленне № 6 РУП «Белпошта»

## Перасякае вуліцы 
* Усходні абход
* бульвар Газеты Гомельская праўда
* вуліца Галавацкага
* вуліца Кожара
* вуліца Ц. С. Барадзіна

## Крыніцы
Якаб Вакернагель

**Якаб Вакернагель** () — швейцарскі лінгвіст. Спецыяліст у галіне грэчаскай мовы і індалогіі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 11 снежня 1853 года ў Базелі (Швейцарыя) у сям’і філолага Вільгельма Вакернагеля.

Вывучаў класічную філалогію, германістыку і гісторыю ў Гётынгене і Лейпцыгу. Выкладаў у Базельскім універсітэце, з 1879 года — прафесар грэчаскай мовы, пераемнік Фрыдрыха Ніцшэ.

Вядомы як вынаходнік закона Вакернагеля, названага ў яго гонар.

Памёр 22 мая 1938 года ў Базелі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Вучоныя Швейцарыі
Катэгорыя:Філолагі Швейцарыі
Катэгорыя:Мовазнаўцы Швейцарыі
Закон Вакернагеля

**Зако́н Вакерна́геля** — правіла, сфармуляванае швейцарскім лінгвістам Якабам Вакернагелем адносна пазіцыі ненаціскных слоў у праіндаеўрапейскай мове.

Згодна з гэтым правілам, слаба- і ненаціскныя словы (т. зв. клітыкі) прымыкалі да слоў пад націскам і займалі другое месца ў сказе. Граматычны клас першага (націскнога) члена не быў фіксаваны.

Гэтую з'яву можна назіраць часткова і ў сучасных індаеўрапейскіх мовах: у многіх славянскіх (чэшская) і французскай, а раней — у літоўскім пісьменстве.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Праіндаеўрапейская мова
Цягнуць Каляду на дуба

**Цягнуць Каляду на дуба** — абрад у Новінах Бярэзінскага раёна Мінскай вобласці, складовая частка каляднага святкавання зімовага цыкла традыцыйнага беларускага сялянскага календара паганскага паходжання; уключаны ў гадавы круг аграрнага календара і ўвасабляе традыцыю провадаў Каляд.

Традыцыйны абрад провадаў Каляд 21 студзеня — самаарганізаваныя групы калядоўшчыкаў падчас свята цягнуць на дуб саламянае пудзіла Каляды, якое сімвалізуе жаночы пачатак, — каб сядзела высока і садзейнічала багатаму ўраджаю ў новым сельскагаспадарчым годзе; кола або барану — каб буслы вяліся; абрадавую кашу-куццю — ахвяра душам продкаў. Пасля гэтага адбываецца традыцыйнае сумеснае частаванне-пагулянка ў складчыну ўдзельнікаў абраду з танцамі, песнямі, гульнямі, музыкай. Абрад «Цягнуць Каляду на дуба» — актуальная культурная з’явай, перадаецца ад пакалення да пакаленне і прызнаецца супольнасцю сваёй нематэрыяльнай каштоўнасцю. Нягледзячы, што абрад адноўлены ў 1998 годзе, ён трывала захоўваецца ў памяці мясцовых жыхароў, не адно пакаленне вяскоўцаў ёсць удзельнікамі і носьбітамі традыцыі абраду.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Беларускія абрады
Катэгорыя:Калядныя традыцыі
Катэгорыя:Культура Бярэзінскага раёна
Катэгорыя:Новіны (Бярэзінскі раён)
Катэгорыя:Нематэрыяльныя гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Культура беларускай дуды на Магілёўшчыне

«Дуда», 2019, Рэспубліка Беларусь ]]
**Культура беларускай дуды на Магілёўшчыне** — музыкальная традыцыя выканання на Магілёўшчыне, адна з нематэрыяльных каштоўнасцяў Асіповіцкага раёна, уваходзіць у спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны Беларусі. У Магілёўскай вобласці творчую, культурную дзейнасць ажыццяўляе адзін дудар гэта — Мікалай Георгіевіч Забаўскі. Мае шыфр 53БЛ000173 у спісе нематэрыяльнай культурнай спадчыны Беларусі.

## Апісанне 
Дуда — старажытны традыцыйны музычны інструмент і твор дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, з’яўляецца не толькі старажытным музычным інструментам, але і атрыбутам рытуальна-музычных практык, якія ўзыходзяць да старажытных культаў.

Мікалай Забаўскі грае на дудзе падчас абрадаў у якіх удзельнічае, таксама грае ў народным ансамблі народнай песні «Вязанка» Вязьеўскага сельскага Дома культуры. У рэпертуар музыкі песні «Калядная», «Саўка ды Грышка», «Рэчанька», «Падыспань», «Лявоніха», «Пад’язджаем мы да сяла», «Карагод вялікі — вуліца малая».

Забаўскі набыў інструмент у беларускага майстра музычных інструментаў Тодара Кашкурэвіча.

Любоў Забаўскага да музыкі з’явілася ў дзяцінстве. Паступіў у музычную школу, потым у інстытут культуры, граў у народным цымбальным аркестры. Потым з’явілася думка, што яго прадзедаў звалі Саўка і Грышка, як у песні і вырашыў навучыцца іграць на старадаўнім музычным інструменце дуда, каб зайграць беларускую народную песню, унесці ўклад у папулярызацыю народнага мастацтва. Навучыўся іграць сам на слых. Грае без нот, рэпертуар падбірае на слых, некаторыя песні па ўспамінах з дзяцінства.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Нематэрыяльныя гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Беларускія дуды
Катэгорыя:Культура Асіповіцкага раёна
Якуб Адамавіч Якубоўскі

**Якуб Адамавіч Якубоўскі** (, в. Камаі, цяпер Пастаўскі раён, Віцебская вобласць — , Мінск) — беларускі гісторык, географ, аўтар гімна беларускіх татараў, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі (1976).

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў вёсцы Камаі (цяпер у Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці) ў сям’і рамесніка. У часы Другой сусветнай вайны пераехаў у гарадскі пасёлак Відзы Браслаўскага раёна, дзе скончыў школу. З 1949 года працаваў піянерважатым і настаўнікам пачатковых класаў у мясцовых школах, адначасова завочна вучыўся на гістарычным аддзяленні Мінскага настаўніцкага інстытута. У 1957—1962 гадах адукацыю працягваў па спецыяльнасці «геаграфія» ў Беларускім дзяржаўным універсітэце. Пасля заканчэння БДУ працаваў у Навукова-даследчым інстытуце глебазнаўства.

З 1967 года працаваў у выдавецтве «Беларуская энцыклапедыя», у 1972—1988 гадах займаў пасаду загадчыка рэдакцыі геаграфіі, геалогіі і геафізікі. Удзельнічаў у падрыхтоўцы шэрагу значных выданняў, у тым ліку: «Беларуская Савецкая Энцыклапедыя» (12 тамоў); «Энцыклапедыя прыроды Беларусі» (5 тамоў); «Беларуская ССР: кароткая энцыклапедыя» (5 тамоў, на беларускай і рускай мовах); «Блакітная кніга Беларусі».

Працуючы ў выдавецтве, працягваў адукацыю: вучыўся ў Мінскім педагагічным інстытуце імя М. Горкага па спецыяльнасцях «гісторыя і грамадазнаўства» (1979—1982) і «беларуская мова і літаратура» (1985—1989).

Памёр  года ў Мінску.

## Даследаванне гісторыі і культуры татараў 
Якуб Якубоўскі даследаваў гісторыю і культуру татараў у Беларусі, вывучаў іх старажытныя шляхецкія роды, збіраў звесткі пра вядомых беларускіх дзеячаў татарскага паходжання. Распрацаваў канцэпцыю і рыхтаваў матэрыялы да энцыклапедычнага даведніка «Татары Беларусі, Літвы і Польшчы» (застаўся ў рукапісе).

У 1991 годзе ініцыяваў стварэнне і стаў галоўным рэдактарам часопіса «Байрам» — афіцыйнага выдання Беларускага згуртавання татараў-мусульман «Аль-Кітаб». Займаў гэтую пасаду з 1991 па 1998 год. Напісаў каля 1000 артыкулаў для часопіса і энцыклапедычнага даведніка. Ягоным аўтарствам належаць словы гімна беларускіх татараў «Мы з Іманам жывём на зямлі Беларусі» (музыка Д. Мазітавай).

## Узнагароды 
У 1976 годзе ў складзе калектыву аўтараў 12-томнай «Беларускай Савецкай Энцыклапедыі» быў узнагароджаны Дзяржаўнай прэміяй БССР. Узнагароджаны медалём М. Шчакаціхіна (1998). Занесены ў кнігу гонару «Рупліўцы твае, Беларусь» (1998).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:географы Беларусі
Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары
Закон Вінтэра

**Закон Вінтэра** — фанетычны закон, адкрыты ў 1976 годзе Вернерам Вінтэрам (артыкул апублікаваны ў 1978 годзе) і актуальны для балтыйскіх і славянскіх моў.

Фармулюецца наступным чынам: праіндаеўрапейская паслядоўнасць *кароткі галосны* + *звонкі змычны* даюць у праславянскай паслядоўнасць *доўгі галосны з акутавай інтанацыяй* + *звонкі змычны*, у той час, як праіндаеўрапейская паслядоўнасць *кароткі галосны* + *звонкі прыдыхальны змычны* даюць у праславянскай паслядоўнасць *кароткі галосны* + *звонкі змычны*.

Згодна з глатальнай тэорыяй, дадзеная фанетычная змена ўяўляе сабой прыватны выпадак замяняльнага падаўжэння.

Закон Вінтэра пацвярджае, што зыходнай для праславянскай мовы з'яўляецца трохсерыйная сістэма змычных.

## Адносная храналогія 
Фанетычныя змены паводле закона Вінтэра адбываліся да страты прыдыханняў */bʰ/, */dʰ/, */gʰ/, */gʷʰ/ → */b/, */d/, */g/, */gʷ/, бо перад прыдыхальнымі гэты закон не дзейнічаў.

## Прыклады 
* >*sēd-. Параўн.  з  «сядзець»,  «сяджу»;
* >*bēg-. Параўн.  з  «бягу»;
* >*ūdr-. Параўн.  з  () «вадзяная жывёла»,  «гідра, вадзяная змяя».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Гамкрелидзе Т. В., Иванов Вяч. Вс.* Индоевропейский язык и индоевропейцы: Реконструкция и историко-типологический анализ праязыка и протокультуры: В 2-х книгах. — Тбилиси: Издательство Тбилисского университета, 1984.
* 
* *Kapović M.* Uvod u indoeuropsku lingvistiku. — Zagreb: Matica Hrvatska, 2008. — S. 233—234
*  

Катэгорыя:Індаеўрапейскія мовы
Катэгорыя:Фанетычныя законы
Дзяржава-заступніца

**Дзяржава-заступніца** — нейтральная дзяржава, якой адзін з бакоў узброенага канфлікту даручае абарону сваіх грамадзян, якія знаходзяцца ва ўладзе іншага боку канфлікту (у тым ліку ваеннапалонных і інтэрнаваных).

## Падчас узброенага канфлікту 
Механізм дзяржаў-заступніц мае дастаткова даўнюю гісторыю. Напрыклад, падчас Першай сусветнай вайны дзяржавай-заступніцай падданых Асманскай імперыі, якія знаходзіліся ў палоне ў Расійскай імперыі, была Іспанія. Падчас Другой сусветнай вайны функцыі дзяржаў-заступніц ваеннапалонных выконвалі Швейцарыя (прадстаўляла інтарэсы 35 дзяржаў), Швецыя (прадстаўляла інтарэсы 28 краін) і ЗША (прадстаўляла інтарэсы 12 дзяржаў да свайго ўступлення ў вайну).

Згодна з Жэнеўскімі канвенцыямі 1949 года з пачатку ўзброенага канфлікту абодва бакі павінны неадкладна перадаць дзяржаве-заступніцы абавязкі па забеспячэнні прымянення палажэнняў Жэнеўскіх канвенцый. Пры гэтым на прызначэнне дэлегатаў дзяржавы-заступніцы павінна быць атрымана згода дзяржавы, пры якой яны будуць выконваць сваю місію. Прадстаўнікі дзяржавы-заступніцы маюць права наведвання ўсіх месцаў асоб пад заступніцтвам, права ацэнкі іх жыццёвых умоў у зняволенні або на акупаванай тэрыторыі, права ацэнкі агульнай сітуацыі харчовага забеспячэння, права назірання за канкрэтным прымяненнем мер па абароне асоб, у прыватнасці, у выпадку іх утрымання ў зняволенні, інтэрнавання, у выпадку знаходжання на акупаванай тэрыторыі, а таксама захавання судовых гарантый у выпадку судовага пераследу і смяротнага прысуду. Асобы пад заступніцтвам маюць права паведамляць дзяржавам-заступніцам аб сваім становішчы. Калі, нягледзячы на ўмяшанне Міжнароднага камітэта Чырвонага Крыжа, дзяржава-заступніца не прызначаная, Жэнеўскія канвенцыі прадугледжваюць, што МКЧК будзе дзейнічаць у якасці субстытута дзяржавы-заступніцы і будзе выконваць яе абавязкі.

У 2024 годзе было паведамлена, што Катар, ПАР і Ватыкан хочуць стаць краінамі-заступніцамі ўкраінскіх грамадзян у Расіі ў сувязі з расійска-ўкраінскай вайной і, у прыватнасці, стаць пасярэднікамі ў перамовах аб вяртанні вывезеных украінскіх дзяцей дадому. Пры гэтым не паведамляецца аб згодзе ўладаў Расіі на такія прапановы; у 2023 годзе ўлады Швейцарыі паведамлялі, што ўлады Расіі адмовіліся прызнаць яе дзяржавай-заступніцай для абароны інтарэсаў Украіны ў Расіі.

## Пры адсутнасці ўзброенага канфлікту 
Аналагічны механізм прымяняецца і ў выпадку адсутнасці дыпламатычных адносін паміж дзяржавамі ў адсутнасць ўзброенага канфлікту. У другой палове XX стагоддзя некаторыя дзяржавы таксама ва ўмовах разрыву або адсутнасці дыпламатычных адносін стваралі свае «секцыі інтарэсаў» пры пасольстве трэцяй краіны, укамплектаваныя сваімі дыпламатамі, замест таго, каб абмежавацца прадстаўніцтвам сваіх інтарэсаў трэцім бокам. Напрыклад, Вялікабрытанія і Лівія пасля разрыву дыпламатычных адносін паміж імі ў 1964 годзе і аж да іх аднаўлення ў 1999 годзе захоўвалі пры пасольствах трэціх краін свае секцыі інтарэсаў. Пры наяўнасці ў краіне секцыі інтарэсаў асноўны аб'ём кантактаў захоўваецца, што дае магчымасць падрыхтаваць аднаўленне дыпламатычных адносін.

## Крыніпцы 

Катэгорыя:Дыпламатыя
Суок

**Суок** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Вольга Густаваўна Суок — жонка пісьменніка Юрыя Алешы
* Лідзія Густаваўна Суок — жонка паэта Эдуарда Багрыцкага
* Серафіма Густаваўна Суок — жонка Уладзіміра Нарбута, Мікалая Харджыева і Віктара Шклоўскага
Нова-Ігуасу

**Нова-Ігуасу** () — муніцыпалітэт у Бразіліі, уваходзіць у штат Рыа-дэ-Жанэйра. Складовая частка мезарэгіёна Агламерацыя Рыа-дэ-Жанэйра. Уваходзіць у эканоміка-статыстычны мікрарэгіён Рыа-дэ-Жанэйра. Плошча — 523,888 км². Шчыльнасць насельніцтва — 1585,6 чал./км².
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Зінью, бразільскі футбаліст
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Бразіліі
Провады русалкi

**Правады русалкі** — абрад, рытуал у вёсцы Вялікі Бор Хойніцкага раёна Гомельскай вобласці і звязаны са сканчэннем святкавання Русальнага тыдня на восьмым тыдні пасля Вялікадня. Цырымонія праводзіцца штогод у нядзелю пасля Тройцы.

## Паходжанне 
Рытуал вельмі старажытны, але часова перапыніўся. У сярэдзіне 1990-х гг. абрад быў адроджаны.

Носьбіты распавядаюць легенду пра паходжанне абраду, якая перадаецца з пакалення ў пакаленне: «*… калісьці людзі верылі, што дзіця, якога не хрысцяць, памрэ і ператворыцца ў русалку. Сабраліся тады вясковыя жанчыны пасля Тройцы і вырашылі прагнаць гэтую русалку… З тых часоў, каб уласкавіць русалку, і каб не было граду, і не паміралі маленькія дзеці, людзі сталі здзяйсняць з ёй "развітання"*»*.*

## Працэс 
Абрад праводзіцца штогод, зараз актыўна практыкуецца ў Хойніцкім раёне Гомельскай вобласці.

Перш за ўсё ўдзельнікі апранаюцца ў традыцыйную святочную вопратку, далей ствараюць вянкі. А пасля ідуць у канец вёскі да поля і спяваюць песні. Яны суправаджаюць русалку. На ролю русалкі бяруць незамужнюю маладую дзяўчыну. Яе ахоўваюць два хлопцы таксама маладыя. Мясцовыя распавадалі: «*Гэтыя русалкі-шкодныя сутнасці. Жывуць у сажалках, у іншых вадаёмах, у канавах. Могуць выйсці да людзей і пачаць паскудзіць. Коням могуць грывы заплесці, потым паспрабуй разблытай! Могуць пацягнуць дзяцей і ўтапіць. Так! Возьме русалка пучок ячменю або жыта, зробiць „завітку“ ды падкіне суседзям. І тыя, што дружна жылі, пачынаюць сварыцца, зайздросціць адзін аднаму!»*.

Русалку неабходна загнаць у жыта, сарваць з яе зеляніна і вянок. У працэсе людзей, якія ідуць, б’юць крапівой па нагах. Пасля людзі скачуць праз вогнішча.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія абрады
Катэгорыя:Культура Хойніцкага раёна
Катэгорыя:Нематэрыяльныя гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Фальсіфікацыя гісторыі

**Фальсіфікацыя гісторыі** — усвядомлены і мэтанакіраваны працэс скажэння ўяўленняў аб гістарычных падзеях і працэсах у інтарэсах індывідаў, сацыяльных груп, сацыяльных інстытутаў ці элітаў, а таксама вынік дадзенага працэсу ў выглядзе прадуктаў (вобразаў) індывідуальнай і грамадскай свядомасці — пэўныя адчуванні, перажыванні, настроі, ідэі, погляды, канцэпцыі, дактрыны і іншае.

Адрозніваецца ад паняцця **Псеўдагісторыя** — ідэй і канцэпцый на гістарычную тэматыку, якія прэтэндуюць на навуковасць, але не з’яўляюцца навуковымі, «перапісванне» мінулага ў сучасных асабістых ці палітычных мэтах.

Псеўдагісторыя і «фальсіфікацыя гісторыі» не супадаюць з паняццем *міфалагізацыя гісторыі*, працэсам стварэння ненавуковай версіі мінулага, аснову якой складае структура міф.

Не варта блытаць псеўдагісторыю з *альтэрнатыўнай гісторыяй* — літаратурным напрамкам, прысвечаным адлюстраванню рэальнасці, якая магла быць, калі б гісторыя ў адзін са сваіх пераломных момантаў пайшла па іншым шляху.

Псеўдагісторыя характарызуецца выкарыстаннем розных маніпулятыўных прыёмаў і лагічных памылак, уключаючы выбарачнае прадстаўленне фактаў. Аўтар можа карыстацца слабасцю гістарычных ведаў мас. Можа стварацца ў рамках *інструментальнага падыходу да гісторыі*, які адмаўляе самастойную каштоўнасць мінулага і ставіць мінулае на службу сучаснасці. Мэтамі аўтара, як правіла, з’яўляецца не «змена» гісторыі, а імкненне да славы і ўзбагачэння. Таксама матывацыяй стварэння можа быць барацьба за ўладу. Часта звязана з тэорыямі змовы.

Блізкімі і звязанымі паняццямі з’яўляюцца псеўдаархеалогія і псеўдалінгвістыка. Адным з прыёмаў псеўдагісторыі з’яўляецца фальсіфікацыя гістарычных крыніц.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Палітыка
Катэгорыя:Гісторыя
Гней Пампей Трог

**Гней Пампей Трог** (; I стагоддзе) — старажытнарымскі гісторык, складальнік «Філіпавай гісторыі» ў 44 кнігах.
## Біяграфія 
Гней Пампей Трог нарадзіўся ў горадзе  () ў Трансальпійскай Галіі (цяпер — Везон-ла-Рамен, Францыя). Яго дзед, з племя ваконціяў, служыў пад камандаваннем Гнея Пампея Вялікага ў вайне супраць Серторыя і пасля гэтага атрымаў рымскае грамадзянства і номен *Пампей*. Бацька ж Трога служыў пры Цэзары сакратаром і перакладчыкам.

Вядома, што Трог пісаў на аснове прац Арыстоцеля і Тэафраста кнігі пра натуральную гісторыю раслін і жывёл, якія часта цытуе Пліній Старэйшы. Аднак яго галоўнай працай была «Філіпава гісторыя» ў 44 кнігах, галоўнай тэмай якой з'яўляецца македонскі цар Філіп II, эпоха Аляксандра Вялікага і дыядохаў. Усё сачыненне ахоплівае эпоху ад асірыйскага цара Ніна да часоў Трога.

Ад 44 кніг захаваліся толькі «Prologoi», кароткі змест асобных кніг і вытрымкі, зробленыя Маркам Юніянам Юстынам. Рымская гісторыя практычна не закранута да часу, калі Грэцыя і Усход уступілі ў кантакт з Рымам. Пры напісанні «Філіпавай гісторыі» Трог выкарыстоўваў працы Герадота, Ктэсія, Эфара, Тымея, Палібія, Дыядора і іншых аўтараў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*Марк Юниан Юстин. Эпитома сочинения Помпея Трога «Historiae Philippicae». — СПб.: Изд-во С.-Петерб. ун-та, 2005.
*
* John C. Yardley, Waldemar Heckel, *Justin: Epitome of the Philippic History of Pompeius Trogus. Vol. I, Books 11-12: Alexander the Great*. Oxford 1997 (siehe vor allem die dortige Einleitung).
* Otto Seel, *Pompeius Trogus und das Problem der Universalgeschichte*. In: *Aufstieg und Niedergang der römischen Welt*. Bd. II 30,2. Berlin-New York 1982, S. 1363—1423.

## Спасылкі 
* *Марк Юніян Юстын.* Эпітама сачынення Пампея Трога «Гісторыя Філіпа» на рускай мове

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Лацінскія гісторыкі
Катэгорыя:Кельцкая Галія
Катэгорыя:Рымская Галія
Энхітраус белы

**Энхітраус белы**, ці **Энхітрэус белы** (*Enchytraeus albidus*) — від кольчатых чарвей сямейства . Навуковая назва віду была ўпершыню абгрунтавана апублікаваная ў 1837 годзе Фрыдрыхам Густавам Якабам Генле.

## Апісанне 
Дарослыя асобіны маюць даўжыню некалькі сантыметраў. Жыццёвы цыкл кароткі; пры тэмпературы 18 °C жывёлы дасягаюць палавой сталасці праз 33 дня. Пры больш нізкіх тэмпературах гэты перыяд даўжэйшы.

## Значэнне 
Від разводзіцца ў якасці корму для рыб. Ён сустракаецца па ўсім свеце і жыве ў розных асяроддзях пражывання, як прэснаводных, так і марскіх. Ён у асноўным змяшчаецца ў арганічных матэрыялах, якія раскладаюцца, такіх як кампост або .

### Выкарыстанне ў экатаксікалагічных даследаваннях 
Стандартызаваны метад выпрабаванняў, ухвалены АЭСР і Еўрапейскім саюзам для вызначэння экатаксічнасці хімічных рэчываў, — гэта тэст на размнажэнне прадстаўнікоў сямейства , з E. albidus у якасці рэкамендаванага віду.

У гэтым тэсце дарослыя чарвякі падвяргаюцца ўздзеянню розных канцэнтрацый доследнага рэчыва ў штучнай глебе на працягу пэўнага перыяду часу (плюс кантрольная група ў незабруджанай глебе). Тэст вымярае смяротнасць праз два тыдні ўздзеяння і  (колькасць нашчадкаў ад маці) праз шэсць тыдняў. З вынікаў выпрабаванняў можна атрымаць  і/або эфектныя канцэнтрацыі [значэнне ECx (напрыклад, EC10, EC50)].

## Крыніцы 
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1837 годзе
Катэгорыя:Энхітрэіды
Серафіма Густаваўна Суок

**Серафіма Густаваўна Суок** ( 1902 года, Адэса, Расійская імперыя — 1983 год, Масква, СССР) — малодшая з трох сясцёр Суок. Была жонкай, паслядоўна, ,  і Віктара Шклоўскага.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Адэсе. Малодшая дачка выкладчыка музыкі, аўстрыйскага эмігранта, Густава Алаізавіча Суока. Сястра — Лідзія (1895—1969), жонка паэта Эдуарда Багрыцкага; Вольга (1899—1978), жонка пісьменніка Юрыя Алешы.

Лічылася самай прыгожай з сясцёр Суок, перажыла ў Адэсе бурны раман з Юрыем Алешам, жыла з ім у фактычным шлюбе . Затым пара пераехала ў Харкаў, дзе Уладзімір Нарбут адбіў яе ў Алешы, пагражаючы самагубствам; мяркуецца, што ў выніку гэтых падзей Алеша зрабіў Нарбута адным з прататыпаў героя свайго рамана «». Пасля Алеша ажаніўся з яе сястрой Вольгай.

Серафіма Суок лічыцца адным з прататыпаў гераіні, што носіць імя Суок у рамане Алешы «» (сярод іншых называюць яе сястру Вольгу і першае каханне пісьменніка Валянціну Грунзайд). У кнізе ўспамінаў Валянціна Катаева «» Серафіма Суок выведзена ў вельмі непрывабным выглядзе пад псеўданімам «дружочак». Архіўныя матэрыялы па Серафіме Суок (Шклоўскай) захоўваюцца ў РДАЛМ.

### Сям’я 
* Першы муж — адэскі бухгалтар, паэт-аматар; імя невядома, друкаваўся пад псеўданімам «Мак» (1920 год).
* Фактычны шлюб з Юрыем Алешам.
* Другі муж — Уладзімір Нарбут, паэт (1922).
* Трэці муж — Мікалай Харджыеў, пісьменнік (пажаніліся ў 1936 годзе).
* Чацвёрты муж — Віктар Шклоўскі (1893—1984), пісьменнік (сустрэліся ў гады ВАВ ў эвакуацыі ў Алма-Аце, доўгі час сужыцця, афіцыйна пажаніліся ў 1956 годзе).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Вставай же, Всеволод, и всем володай…
* Женщины, сводившие с ума Есенина, Блока, Бунина, рождались и умирали в Одессе 
* Какие тайны скрывает сказка «Три Толстяка»?
Выраб дудкі на Палессі

**Дудка-выкрутка** — старажытны беларускі народны духавы музычны інструмент, які ўяўляе сабой падоўжаную свістковую флейту. Яе выраб і выкарыстанне з'яўляюцца важнай часткай беларускай традыцыйнай музычнай культуры. Дудка мае даўжыню 40–60 см, адну свістковую і 6 ігравых адтулін (адна з іх глухая). Традыцыя вырабу дудкі архаічным спосабам выкручвання захавалася да нашых дзён і прадстаўляе значны інтарэс для даследчыкаў народнай музычнай культуры.

## Гісторыя і паходжанне 
Дудка і іншыя інструменты флейтавага тыпу былі вядомыя на тэрыторыі Беларусі яшчэ ў першай палове 2-га тысячагоддзя да н.э. Літаратурныя помнікі XI–XVIII стагоддзяў, такія як «Кніга светлага прарока божыя Данііла» Ф. Скарыны (XVI ст.) і «Загадчык справах старых гадоў» (1699 г.), змяшчаюць узгадкі пра дудку. У XIX стагоддзі з развіццём этнаграфіі і фалькларыстыкі з'явіліся больш падрабязныя апісанні інструмента. Беларускі фалькларыст і этнограф А.К. Сержпутоўскі адзначаў, што дудка займае важнае месца ў вуснай народнай творчасці, выконваючы эстэтычную і сацыяльна-грамадскую функцыі.

На тэрыторыі Беларусі выраб дудкі меў рэгіянальныя асаблівасці. Напрыклад "Палеская дудка" была распаўсюджаная на мяжы з Украінай (Палессі). Апісанне вырабу дудкі-выкруткі менавіта Палескага рэгіёна змяшчаецца ў манаграфіі этнографа Часлава Пяткевіча «Рэчыцкае Палессе» (1928 г.).

## Тэхналогія вырабу 
Для вырабу дудкі выкарыстоўваюцца натуральныя матэрыялы: хваёвае дрэва, сякера, востры нож, абцугі, бяроста. Працэс вырабу ўключае выкручванне ствала дрэва, што патрабуе асаблівых навыкаў і ведаў. Майстры лічаць, што дудка мае душу, таму што зроблена з жывога дрэва. Асабліва прыгожа яна гучыць, калі дрэва вырасла на магіле або ў яго ўдарыла маланка.

## Сучаснае бытаванне 
На сённяшні дзень, вядомы адзіны майстар, які валодае архаічным спосабам вырабу дудкі-выкруткі, — Фёдар Уладзіміравіч Муравейка, жыхар вёскі Тычыны Салігорскага раёна Мінскай вобласці. Ён навучыўся вырабу дудкі яшчэ ў дзяцінстве, асвоіўшы мясцовыя палескія традыцыі. Фёдар Уладзіміравіч праводзіць майстар-класы, дзе дэманструе працэс вырабу дудкі і яе гучанне.

Сучаснае выкарыстанне дудкі абмежавана ў асноўным фальклорнымі ансамблямі і дзіцячымі самадзейнымі калектывамі. Традыцыйны культурны кантэкст вырабу і выкарыстання дудкі амаль згублены, што робіць гэты элемент нематэрыяльнай культурнай спадчыны пад пагрозай знікнення.

## Літаратура 
Назіна І. Беларускія народныя музычныя інструменты / і. Д. Назіна-Мінск : Беларусь, 1997 - 239 с. : іл. ISBN 985-01-0061-3
Катэгорыя:Музычныя інструменты
Катэгорыя:Драўляныя духавыя музычныя інструменты
Катэгорыя:Беларускія народныя музычныя інструменты
Катэгорыя:Украінскія музычныя інструменты
Катэгорыя:Аэрафоны
Беластоцкая аперацыя

**Беластоцкая аперацыя** — наступальная аперацыя войск 2-га Беларускага фронта (генерал-палкоўнік Г. Ф. Захараў) 5—27 ліпеня 1944 года, састаўная частка Беларускай аперацыі.

У Беластоцкай аперацыі ўдзельнічалі арміі: 3-я (перададзена са складу 1-га Беларускага фронту, генерал-палкоўнік А. В. Гарбатаў), 49-я (генерал-лейтэнант І. Ц. Грышын), 50-я (генерал-лейтэнант І. В. Болдзін), 4-я паветраная (генерал-палкоўнік аіяцыі К. А. Вяршынін).

## Ход аперацыі 
Войскі 2-га Беларускага фронту, якія ўдзельнічалі ў Мінскай аперацыі і праследавалі разгромленага праціўніка, паводле дырэктывы Стаўкі Вярхоўнага Галоўнакамандавання ад 4 ліпеня 1944 года атрымалі задачу без аператыўнай паўзы развіваць наступленне ў напрамку Навагрудак, Ваўкавыск, Беласток; у ходзе наступлення завяршыць разгром рэштак нямецкіх 4-й і 9-й армій, не даць ім магчымасці замацавацца і арганізаваць супраціўленне на загадзя падрыхтаваных рубяжах; у далейшым выйсці да граніцы з Усходняй Прусіяй і ў паўночна-ўсходнія раёны Польшчы.

5—16 ліпеня савецкія войскі праследавалі праціўніка, які адступаў, знішчалі яго ар’егарды і адбівалі контратакі. Часці 49-й і 50-й армій адбівалі ўсе спробы войск праціўніка, якія трапілі ў акружэнне, вырвацца з мінскага катла ў паўднёвым і паўднёва-заходніх напрамках. 7 ліпеня войскі 49-й арміі вызвалілі Дзяржынск, 8 ліпеня часці 3-й арміі і армейскі рухомы атрад 50-й арміі вызвалілі Навагрудак. 9 ліпеня войскі 3-й арміі выйшлі на рубеж рэк Нёман і Моўчадзь (за 5 сутак прасунуліся на 120—125 км), фарсіравалі 3 водныя перашкоды, 12 ліпеня вызвалілі Зэльву, 13 ліпеня — Масты, 14 ліпеня — Ваўкавыск, і падышлі да ракі Свіслач. 10 ліпеня ў аперацыю ўведзены войскі 50-й арміі, якія за 6 дзён выйшлі на рубеж рэк Свіслач (вусце ракі) і Нёман (сярэдняе цячэнне), фарсіравалі іх і 16 ліпеня вызвалілі асноўную частку Гродна (на правым беразе Нёмана). 17—27 ліпеня войскі фронту — 50-я, 3-я арміі і ўведзеныя з 2-га эшалона ў бітву 49-я армія, а таксама 3-і гвардзейскі кавалерыйскі корпус (перададзены з складу 3-га Беларускага фронту, генерал-лейтэнант М. С. Аслікоўскі) — зламалі супраціўленне праціўніка, якое ўзрасло з падыходам у раён Гродна — Свіслач да 10 нямецкіх дывізій. Баі ў гэтым раёне завяршыліся 23—24 ліпеня, была вызвалена 24 ліпеня занёманская (левабярэжная) частка Гродна, савецкія войскі прасунуліся на 45—60 км. Войскі фронту пры падтрымцы 4-й паветранай арміі і авіяцыі далёкага дзеяння 27 ліпеня вызвалілі Беласток і выйшлі на подступы да граніцы Усходняй Прусіі, на рубеж Аўгустоўскага канала на захад ад Беластока. Быў зроблены пачатак вызвалення паўночна-ўсходніх раёнаў Польшчы. 11 часцям і злучэнням былі нададзены ганаровыя найменні «Ваўкавыскіх», 17 — «Гродзенскіх», 24 — «Беластоцкіх».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Катэгорыя:Бітвы СССР
Катэгорыя:Бітвы Германіі
Катэгорыя:Ліпень 1944 года
Катэгорыя:Беларуская аперацыя (1944)
Вуліца Бабушкіна (Полацк)

**Вуліца Бабушкіна** (, ) — вуліца ў Полацку.

## Агульная характарыстыка 
Размешчана ва ўсходняй частцы горада на левым беразе Дзвіны ў мясцовасці Кароўнікі. Працягласць вуліцы з захаду на ўсход ад чыгункі Полацк — Маладзечна да рэчкі Кароўнікі ля мяжы горада з вёскай Каз'янкі складае каля 2,5 км. 

Забудова вуліцы прадстаўлена малапавярховымі дамамі сядзібнага тыпу. Грамадскі транспарт прадстаўлены аўтобусам №8 і маршрутным таксі №17. 

Названа ў гонар рускага рэвалюцыянера-бальшавіка Івана Бабушкіна.

## Гл. таксама 
* Спіс вуліц Полацка

Катэгорыя:Вуліцы Полацка
Лідзія Густаваўна Суок

**Лідзія Густаваўна Суок** (1895—1969) — жонка паэта Эдуарда Багрыцкага.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Адэсе.

Старэйшая дачка выкладчыка музыкі, аўстрыйскага эмігранта, Густава Алаізавіча Суока. Некаторы час была жонкай ваеннага ўрача, які пазней загінуў на фронце

У 1920 годзе выйшла замуж за Эдуарда Багрыцкага. Была выведзена як *Жонка птушкалова* у рамане В. П. Катаева «». Прозвішча Суок было выкарыстана Ю. Алешам у якасці імя персанажа рамана «», а прататыпамі гераіні, якая носіць імя Суок у рамане Алешы «Тры Таўстуны», сярод іншых называюць яе сясцёр Серафіму і Вольгу.

Спрабуючы заступіцца за арыштаванага мужа сястры , была сама рэпрэсаваная ў 1937 годзе. У карагандзінскай ссылцы хадзіла адзначацца ў мясцовае кіраванне НКУС, размешчанае па іроніі лёсу на вуліцы Эдуарда Багрыцкага. Вярнулася з заключэння ў 1956 годзе.

Памерла ў 1969 годзе. Пахавана на Новадзявочых могілках побач з магілай мужа і кенатафам сына (Усевалад Багрыцкі быў пахаваны недалёка ад месца гібелі ў Волхаўскім катле).

### Сям’я 
* Муж — Эдуард Георгіевіч Багрыцкі (1895—1934).
** Дачка — памерла ў маленстве ад знясілення.
** Сын — паэт Усевалад Эдуардавіч Багрыцкі, загінуў на фронце ў 1942 годзе.
* Сёстры — Вольга (1899—1978), жонка пісьменніка Юрыя Алешы; Серафіма (1902—1983), жонка паэта .

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Вставай же, Всеволод, и всем володай…
* Женщины, сводившие с ума Есенина, Блока, Бунина, рождались и умирали в Одессе 

Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Бярозаўка (Бялынічы)

**Бяро́заўка** (, ) — былая вёска ў Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласці. Знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Бялыніцкага пассавета.

Скасавана ў 1977 годзе, уключана ў мяжу гарадскога пасёлка Бялынічы.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Бялынічы
Паўліста (Параіба)

**Паўліста** () — муніцыпалітэт у Бразіліі, уваходзіць у штат Параіба. Складовая частка мезарэгіёна Сертан штата Параіба. Уваходзіць у эканоміка-статыстычны мікрарэгіён Соза. Плошча — 576,880 км². Шчыльнасць насельніцтва — 19,9 чал./км².

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Бразіліі
Петраліна

**Петраліна** () — муніцыпалітэт у Бразіліі, уваходзіць у штат Пернамбуку. Складовая частка мезарэгіёна Сан-Франсіску-Пернамбукану. Уваходзіць у эканоміка-статыстычны мікрарэгіён Петраліна. Плошча — 4558,54 км². Шчыльнасць насельніцтва — 57,04 чал. /км². Заснаваны ў 1893 годзе.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Бразіліі
Порту-Велью

**Порту-Велью** ( — стары порт) — горад і муніцыпалітэт у Бразіліі, сталіца штата Рандонія. Складовая частка мезарэгіёна Мадэйра-Гуапарэ. Уваходзіць у эканоміка-статыстычны мікрарэгіён Порту-Велью. Плошча — 34096,39 км². Шчыльнасць насельніцтва — 12,57 чал./км².

Порт на рацэ Мадэйра.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Бразіліі
Рыбейран-Прэту

**Рыбейран-Прэ́ту** () — муніцыпалітэт у Бразіліі, уваходзіць у штат Сан-Паўлу. Складовая частка мезарэгіёну Рыбейран-Прэту. Уваходзіць у эканоміка-статыстычны мікрарэгіён Рыбейран-Прэту.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Бразіліі
Петропаліс

**Петропаліс** () — муніцыпалітэт у Бразіліі, уваходзіць у штат Рыа-дэ-Жанэйра. Складовая частка мезарэгіёна Агламерацыя Рыа-дэ-Жанэйра. Уваходзіць у эканоміка-статыстычны мікрарэгіён Серана. Плошча — 774,606 км². Шчыльнасць насельніцтва — 395,9 чал./км².

## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Пітэр Браян Медавар, англійскі біёлаг
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Бразіліі
Учора, сёння, заўтра

**«Учора, сёння, заўтра»** () — італьянскі фільм рэжысёра Віторыа дэ Сіка, які выйшаў на экраны ў 1963 годзе. У 1965 годзе ўзнагароджаны прэміяй «Оскар» за найлепшы замежны фільм.

Фільм складаецца з трох навел, якія адбываюцца ў трох найбуйнейшых гарадах Італіі (Неапаль, Мілан і Рым). Ва ўсіх сцэнах іграюць Сафі Ларэн і Марчэла Мастраяні.

## Сюжэт 
Першы эпізод — **Адэліна** — быў напісаны Эдуарда дэ Філіпа. Гэта гісторыя пачалася ў 1954 годзе ў Неапалі ў іспанскім квартале. Гандлярка кантрабанднымі цыгарэтамі, Адэліна Сбараці, якая, каб яе не арыштавалі, зноў і зноў становіцца маці. Пасля нараджэння сёмага сына муж галоўнай гераіні — Кармінэ — выматаны і даведзены да знясілення, і Адэлін даводзіцца вырашаць — завесці дзіця ад іншага мужчыны або ісці ў турму.

Аўтара натхніла рэальная гісторыя, якая адбылася з неапалітанскай кантрабандысткай Канчатай Мукардзі: каб не ісці ў турму, яна 19 разоў цяжарала і нарадзіла 7 сыноў. Яна працягвала прадаваць кантрабандныя цыгарэты, пакуль не памерла 21 лістапада 2001 года ва ўзросце 78 гадоў.

Другі эпізод — **Ганна** — створаны паводле матываў апавядання Альберта Маравія і апавядае пра адну багатую сіньёру з Мілана, у якой любоўная інтрыжка з мужчынам сціплага дастатку. Сустрэўшыся раніцай нядзелі яны едуць за горад на новенькім «Ролс-Ройсе» Ганны, уразаючыся на кожным скрыжаванні ў машыны наперадзе. Ганна была гатова збегчы з Рэнца, але Рэнца ледзь не збівае на дарозе дзіця, сапсаваўшы любімы «Ролс-Ройс» Ганны. Ганна з’яжджае з сустрэтым спадарожнікам за тэхдапамогай, пакінуўшы Рэнца ахоўваць машыну. Гэтая гісторыя прымушае інакш зірнуць на свае ўзаемаадносіны і Рэнца, і Ганну. У выніку невялікага жыццёвага здарэння герой бачыць сапраўдны твар сваёй пасіі — перад ім паўстае дурнаватая, эгаістычная і меркантыльная кабетка, вышэй за ўсё якая шануе камфорт, увагу мужчын і багацце. Рэнца цяпер і сам не разумее, як ён мог любіць гэткую істоту.

Трэці эпізод — **Мара** — напісаны Чэзарэ Дзаваціні і расказвае пра раскошную прастытутку з Рыма, якая жыве на П’яцца Навона насупраць тэрасы вучня духоўнай семінарыі, які жыве са сваёй сварлівай бабуляй. Старая адразу ўсё разумее пра Мару, але закаханы семінарыст думае, што Мара — манікюрніца, да якой ходзіць шмат кліентаў. Спачатку гэта забаўляе Мару, але яна разумее сваю памылку, калі Умберта пагражае адмовіцца ад далейшага навучання і ўступіць у Замежны легіён. І яна дае абяцанне цноты на цэлы тыдзень у той момант, калі прыехаў да яе палюбоўнік гатовы задушыць яе ў парыве страсці.
Адна са знакамітых сцэн фільма — сцэна стрыптызу Мары (Сафі Ларэн) перад вачыма згаладалага кліента з Балонні (Мастраяні). Гэтая сцэна была зноў прадстаўлена ў фільме Роберта Олтмена «Высокая мода» праз 30 гадоў, у іранічным ключы, таксама з Сафі Ларэн і Марчэла Мастраяні.

## Зноскі 
Катэгорыя:Фільмы 1963 года