Савецкія рэпрэсіі ў Жлобінскім раёне

**Савецкія рэпрэсіі ў Жлобінскім раёне** — кампанія палітычных пераследаў, гвалтоўнай калектывізацыі і масавых дэпартацый насельніцтва, якая праходзіла на тэрыторыі Жлобінскага раёна ў 1920–1930-я гады і працягвалася з рознай інтэнсіўнасцю да канца 1980-х. Яна была часткай агульнасавецкай палітыкі ўстанаўлення татальнага кантролю над сельскай гаспадаркай і грамадскім жыццём.

## Калектывізацыя і пачатак рэпрэсій 
Для росту тэмпаў калектывізацыі ўлады выкарыстоўвалі розныя метады і сродкі. Як і па ўсёй краіне, яны былі пераважна гвалтоўныя. Пад рэпрэсіі траплялі практычна ўсе катэгорыі насельніцтва: сялянства, інтэлігенцыя, былыя разначынцы, прадстаўнікі нацыянальных і рэлігійных меншасцяў.

У кнізе «Памяць. Жлобінскі раён» пайменна ўстаноўлены прозвішчы каля 250 чалавек, каго несправядліва абвінавацілі ў «антысавецкай, контррэвалюцыйнай, падрыўной і шпіёнскай дзейнасці». Дзеля «сацыялістычнага будаўніцтва» бязвінных людзей забівалі, высылалі або саджалі ў вязніцы. Пад рэпрэсіі траплялі цэлымі сем’ямі, разам з дзецьмі.

## Палітыка высялення і дэпартацыі 
У 1930 годзе быў абвешчаны курс на «ліквідацыю кулацтва як класа». Заможных сялян абкладалі надзвычайнымі падаткамі, абвяшчалі кулакамі, высялялі з двароў, ссылалі ў паўночныя і ўсходнія рэгіёны СССР. У 1931 годзе на Урал гвалтоўна перасялілі 158 сямей са Жлобіншчыны (734 чалавекі). 28 кастрычніка 1933 года прынялі пастанову аб перасяленні з БССР у Адэскую вобласць 4 500 калгасных гаспадарак. У выніку жыхароў 50 двароў Жлобіншчыны гвалтоўна адправілі ў Адэскую вобласць.

Да 23 сакавіка 1936 года з БССР такімі метадамі перасялілі 1 779 чалавек. План прадугледжваў — 2 000.

## Пратэсты і антысавецкія настроі 
Калектывізацыя выклікала супраціў. Адзначаліся падпалы калгаснай маёмасці, забойствы партыйных актывістаў, адмова сялян галасаваць за кандыдатуры Сталіна.

У калгасе «Чырвоная ніва» Мінянкоў агітаваў за Рыкава, у «Чырвоным трактарысце» аднаасобнік прасіў вылучыць Галадзеда. Усе падазраваныя былі арыштаваныя.

*«Жлобінскі раён. У калгасе “Чырвоная ніва” Мінянкоў вёў контррэвалюцыйную прапаганду і агітацыю за вылучэнне кандыдатуры Рыкава. У калгасе “Чырвоны трактарыст” аднаасобнік заявіў: “Чаму вылучаюць Сталіна і Молатава, а не вылучаюць Галадзеда?” Севасцьянчык Фёдар (Кабанаўскі сельсавет) агітаваў калгаснікаў, каб яны не галасавалі за таварыша Сталіна. Мінянкоў, Буранкоў і Севасцьянчык ужо арыштаваныя.»*

У дакументах АДПУ ад 7 сакавіка 1930 года пазначана: *«Рабочыя брыгады, якія працуюць у Жлобінскім раёне, арыштоўвалі і адпраўлялі ў міліцыю ўсіх, хто выступаў супраць калектывізацыі. Праз міліцыю прайшло 16 чалавек, амаль усе — сярэднякі і беднякі»*.

У 1938 годзе ўрад планаваў адправіць 2 200 чалавек на Данбас, спустошаны Галадаморам. Жлобінскі раён мусіў даць 20 чалавек, але набралі толькі 5.

## Справа «Тэтаржане» і «Падазроныя» 
У Жлобінскім, Гомельскім і Асіповіцкім раёнах нібыта дзейнічала контррэвалюцыйна-дыверсійная арганізацыя «Тэтаржане». Па гэтай справе было асуджана 69 чалавек. Па ўсёй чыгуначнай сетцы нібыта існавала арганізацыя «Падазроныя».

## Нацыянальныя і культурныя страты 
У выніку «перамогі сацыялізму» на Жлобіншчыне на мяжы знікнення апынуліся палякі, каталікі, стараверы. Такі ж лёс напаткаў шляхецкія роды Кантоўляў, Рымшаў, Сурыновача, Нарушэвіча, Ціхінскага. Згаслі роды Некрашэвічаў, Байдаковых, Берасневых і Еўдаковых.

## Афіцыйная прапаганда і рэальнасць 
Паралельна існавалі дзве рэальнасці. Афіцыйная прэса («Чырвоная змена», «Звязда») пісала пра поспехі калектывізацыі і культурнае жыццё. У 1936 годзе нібыта працавалі больш за 100 гурткоў самадзейнасці з 3 000 удзельнікаў.

## Вынікі 
Савецкія рэпрэсіі змянілі дэмаграфічную і культурную структуру Жлобіншчыны, разбурылі традыцыйны лад жыцця.

## Крыніцы 
* Памяць: Жлобін, Жлобінскі раён. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2000. — 750 с. — (Памяць: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі). — ISBN 985-11-0186-9.
* Газета «Чырвоная змена», 1936.

Катэгорыя:Гісторыя Жлобінскага раёна
Катэгорыя:Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсіі ў БССР
Катэгорыя:Гісторыя СССР
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР