open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Эберт

**Эберт**:
* Лілі Эберт — брытанская пісьменніца
* Роджэр Эберт — амерыканскі кінакрытык, гісторык, журналіст, сцэнарыст
* Фрыдрых Эберт — нямецкі сацыял-дэмакрат
Лілі Эберт

**Лілі Эберт** (; ) — брытанская пісьменніца.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў 1923 годзе ў Венгрыі. Была старэйшай дачкой у яўрэйскай сям’і, дзе было яшчэ пяцёра дзяцей.

У сакавіку 1944 года ў Венгрыю ўварваліся нацысты. Дваццацігадовую Лілі разам з маці, малодшым братам і трыма сёстрамі дэпартавалі ў лагер смерці «Асвенцім-Біркенаў». Пазбегнуць газавай камеры змаглі толькі яна і дзве сястры, паколькі нацысты палічылі іх прыдатнымі для працы ў лагеры, які быў вызвалены саюзнымі войскамі ў 1945 годзе.

З 1967 года Лілі Эберт жыла ў Лондане. Стала адной з заснавальніц Цэнтра выжылых ахвяр Халакосту ў Вялікабрытаніі. Яна вядомая сваімі мемуарамі, відэаролікамі ў сацсетках і выступамі ў СМІ пра перажытае. У прыватнасці, яна выпусціла кнігу «Абяцанне Лілі: як я выжыла ў Асвенціме і знайшла ў сабе сілы жыць далей». Разам са сваім унукам Эберт вяла акаўнт у тыктоку, на які было падпісана два мільёны карыстальнікаў.

Памерла ў 2024 годзе.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Выжылі ў канцлагеры Асвенцім
Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікабрытаніі
Дубавіцы

Назву **Дубавіцы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Дубавіцы — былая вёска ў Віцебскім раёне

## Расійская Федэрацыя 
* Дубавіцы — вёска ў Смаленскай вобласці
Боньхад

**Боньхад** () — горад у цэнтры Венгрыі, у медзье Тольна. Боньхад размешчаны на шашы Сексард — Печ, прыкладна за 15 км на паўднёвы захад ад сталіцы медзье — Сексарда.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Лілі Эберт — брытанская пісьменніца
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Венгрыі
Дубавіцы (Віцебскі раён)

**Дубавіцы** (, ) — вёска на тэрыторыі Суражскага раёна, знішчаная нямецкімі акупацыйнымі войскамі разам з жыхарамі. Знаходзілася за 3 км на усход ад в. Кавалёва Запольскага сельсавета. 

У кастрычніку 1943 года, у час карнай аперацыі, нямецкія карныя падраздзяленні загубілі 28 жыхароў, а вёску (42 двары) спалілі.

Пасля вайны не адрадзілася.

У савецкія часы на месцы вёскі быў усталяваны мемарыяльны знак, які захаваўся да нашых дзён.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Віцебскага раёна
Катэгорыя:Запольскі сельсавет (Віцебскі раён)
Дубрава (Віцебскі раён)

**Дубрава** (, ) — вёска на тэрыторыі Віцебскага раёна, знішчаная нямецкімі акупацыйнымі войскамі разам з жыхарамі. Знаходзілася за 1 км на поўдзень ад в. Прывольная (да 1964 года — Сапуны) Вымнянскага сельсавета. Перад Вялікай Айчыннай вайной у ёй жылі 144 чалавека.

14 снежня 1943 года, у час карнай аперацыі, нямецкія карныя падраздзяленні загубілі 99 жыхароў, а вёску (32 двары) спалілі.

Пасля вайны не адрадзілася.

У 1958 годзе на месцы вёскі быў усталяваны абеліск, які захаваўся да нашых дзён.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Віцебскага раёна
Катэгорыя:Вымнянскі сельсавет
Дэміс Хасабіс

**Дэміс Хасабіс** (; ) — брытанскі даследчык штучнага інтэлекту, нейрабіёлаг, распрацоўшчык камп’ютарных гульняў.

Член Каралеўскай інжынернай акадэміі Вялікабрытаніі (2017), Лонданскага каралеўскага таварыства (2018). Лаўрэат прэміі Дэна Дэвіда (2020) і Нобелеўскай прэміі па хіміі (2024), якая была прысуджана яму за прадказанне фолдзінга бялкоў з дапамогай распрацаванай яго кампаніяй DeepMind праграма AlphaFold.

## Раннія гады 
Дэміс нарадзіўся і вырас у Паўночным Лондане, у сям’і грэка-кіпрыёта і кітаянкі з Сінгапура. Гуляючы ў дзяцінстве ў шахматы, Хасабіс быў шахматным вундэркіндам, ва ўзросце 13 гадоў меў рэйтынг Эла ў 2300 пунктаў, займаючы пятае месца ў свеце сярод юнакоў да 14 гадоў, узначальваў шматлікія англійскія юнацкія шахматныя каманды. Хасабіс вывучаў інфарматыку ў Квінс-каледжы Кембрыджскага ўніверсітэта з 1994 года і скончыў яго з падвойнай адзнакай у 1997 годзе.

## Кар’ера 
### Lionhead 
Пасля заканчэння Кембрыджа Дэміс некаторы час працаваў у студыі Lionhead. У прыватнасці быў вядучым праграмістам па стварэнні гульнявога штучнага інтэлекту для гульні Black & White.

### Elixir Studios 
У 1998 годзе Хасабіс пакінуў Lionhead і заснаваў кампанію Elixir Studios, незалежны Лонданскі распрацоўшчык камп’ютарных гульняў. Дэміс быў выканаўчым дызайнерам такіх гульняў як Republic: The Revolution і Evil Genius.

### Кагнітыўная нейрабіялогія 
Ён атрымаў доктарскую ступень у галіне кагнітыўнай нейрабіялогіі ва Універсітэцкім каледжы Лондана у 2009 годзе. У сваёй працы ён для новых алгарытмаў штучнага інтэлекту чэрпаў натхненне ў чалавечым мозгу. Працуючы ў галіне даследавання механізмаў працы памяці і амнезіі, быў суаўтарам некалькіх важных навуковых артыкулаў, апублікаваных у такіх аўтарытэтных навуковых часопісах як Nature, Science, Neuron і PNAS.

### DeepMind 
У 2010 годзе Хасабіс стаў адным з заснавальнікаў кампаніі па даследаванні штучнага інтэлекту DeepMind. У 2014 годзе Google купіў DeepMind за 400 мільёнаў фунтаў стэрлінгаў, хоць кампанія застаецца незалежнай юрыдычнай асобай з офісам у Лондане. Кампанія DeepMind, з моманту набыцця яе Google, пад кіраўніцтвам Хасабіса дабілася шэрагу значных дасягненняў у галіне стварэння саманавучальных нейронавых сетак, самымі вядомымі з якіх з’яўляюцца AlphaGo, AlphaZero і AlphaStar.

Адзначаны  Лонданскага каралеўскага таварыства (2014).

* Прэмія Уайлі (2022)
* BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Award (2022)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Exclusive interview: meet Demis Hassabis, London’s megamind who just sold his company to Google for £400m
* Demis Hassabis

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Даследчыкі штучнага інтэлекту
Катэгорыя:Рыцары-бакалаўры
Семілетаў

**Семілетаў** — мужчынскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Фёдаравіч Семілетаў (1926—1990) — беларускі мастак, педагог.
* Барыс Аляксандравіч Семілетаў (нар. 1956) — беларускі мастак.
Аляксандр Фёдаравіч Семілетаў

**Аляксандр Фёдаравіч Семілетаў** (; ) — беларускі мастак, педагог.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў вёсцы Чуеўка Амурскай акругі РСФСР. Скончыў у 1947 годзе Іркуцкае мастацкае вучылішча, у 1959 годзе — Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Вучыўся ў В. Волкава, В. Цвіркі. Удзельнік мастацкіх выставак з 1960 года.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1964 года.

Памёр  года.

## Творчасць 
Працаваў у розных жанрах станковага жывапісу. Асноўныя творы: карціны «Калгасны рынак», «Партызанская вясна», «За ўладу Саветаў», «Кастрычнік», «У імя жыцця», «Партызаны Беларусі», «Нафтавікі Палесся», «Сталявары», «Лётчыкі — Героі СавецкагаСаюза», «Вяртанне», «Жыццё»; пейзажы «Свіслач», «Наваколле Мінска», «Поўдзень на Палессі»; партрэты жонкі, піянеркі, Т. Навіцкай; шэраг нацюрмортаў.

Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, фондах БСМ.

## Сям’я 
Мае сына Барыса Семілетава (нар. 1956), таксама мастака.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мастакі Беларусі XX стагоддзя
Мікалай Мікалаевіч Андруковіч

**Мікалай Мікалаевіч Андруковіч** (нар.  або , г. Жодзіна) — беларускі мастак.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года (паводле іншых звестак ) ў горадзе Жодзіна. Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1980 годзе. Вучыўся ў І. П. Харламава, А. Ф. Семілетава, А. А. Марачкіна. Удзельнік мастацкіх выставак з 1983 года.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1990 года. Жыў у Жодзіне.

## Творчасць 
Працуе ў станковым жывапісе пераважна ў жанрах пейзажа і нацюрморта, а таксама карціны. Асноўныя творы: палотны «Снег сышоў», «Катастрофа», «Радзіма. Раніца», «Лагойшчына», «Прадчуванне навальніцы», «Летнія навальніцы», «Бярэзіна», «Жоўтае поле», «Сухое дрэва. Роздум», «Чорная кава».

Творы знаходзяцца ў мастацкім цэнтры «Жыльбел», у мастацкіх галерэях і ўласных калекцыях Беларусі, Германіі, Балгарыі, Эстоніі, Швецыі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Мастакі Беларусі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі Беларусі XXI стагоддзя
Рыдасі

**Рыдасі** () — вёска на трэцім паводле велічыні эстонскім востраве Муху. Належыць да аднайменнай воласці павета Саарэмаа. 
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Катэгорыя:Муху
Алар Котлі

**Алар Котлі** (; 4 жніўня [17 жніўня] 1904, Вяйке-Маар'я — , ) — эстонскі архітэктар, мэблевы дызайнер.

## Біяграфія 
Нарадзіўся сям’і наглядчыка царквы Юхана Котлі.

У 1915—1922 гадах наведваў гімназію ў Ракверэ, у 1922—1923 гадах вучыўся скульптуры ў школе мастацтваў «Плас» у Тарту і матэматыцы ў Тартускім універсітэце. З 1923 па 1927 год вывучаў архітэктуру ў Вышэйшым тэхнічным вучылішчы Данцыга, дзе ён да 1928 года быў асістэнтам.

З 1930 па 1937 год Алар Котлі працаваў у розных эстонскіх міністэрствах, перш чым атрымаў пасаду намесніка дырэктара ў дзяржаўнай будаўнічай фірме «Ehitaja» (з эст. «Будаўнік»).

Па праекце Алара Котлі ў 1938 годзе была ўзведзена рэзідэнцыя Прэзідэнта Эстоніі. У савецкі час у гэтым будынку размяшчаўся Прэзідыўм Вярхоўнай Рады Эстонскай ССР.

З 1941 па 1945 год Котлі быў кіраўніком аддзела ў будаўнічым упраўленні. Пасля Другой сусветнай вайны з 1944 па 1958 год працаваў у Дзяржаўным праектным інстытуце «Эстонпраект», з 1955 года — на пасадзе галоўнага архітэктара.

У 1945 годзе быў адным з заснавальнікаў Саюза архітэктараў Эстонскай ССР, старшынёй якога заставаўся да 1950 года, з 1955 па 1963 год быў віцэ-старшынём Саюза. З 1961 па 1963 год Котлі загадваў кафедрай архітэктуры ў Дзяржаўным мастацкім інстытуце Эстонскай ССР. У 1947 годзе яму было прысвоена званне заслужанага дзеяча мастацтваў Эстонскай ССР.

Памёр 4 кастрычніка 1963 года ў Таліне. Пахаваны на Лясных могілках.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Архітэктары Эстоніі
Баніфратэрская вуліца (Варшава)

**Баніфратэрская вуліца** () — вуліца ў Варшаве, якая падзяляе раёны Новы Горад і Муранаў.

## Гісторыя 
Вуліца Баніфратэрская з’яўляецца фрагментам былой дарогі, якая вяла да Марымонскай шашы (цяпер вул. Марымонская) і з’яўляецца на планах ужо ў XVIII ст. Была адзначана на зямлі Парысаў, таму першапачатковыя назвы вуліцы Парышэўская.

Першапачаткова яна пралягала толькі на ўчастку ад вул. Францішканскай да вул. Канвікторскай побач з будынкамі баніфратраў, ад чаго паходзіць сучасная назва вуліцы.

Самымі старымі будынкамі ўздоўж вуліцы Баніфратэрскай былі сядзіба архітэктара Юзэфа Фантаны і комплекс кляштара і касцёла св. Яна Божага, які належыць айцам баніфратрам. Яны таксама трымалі прытулак для вар’ятаў, які размяшчаўся побач, у будынку 1757 г. на рагу вуліцы Канвікторскай, таксама спраектаваны Юзэфам Фантанам. Пасля 1770 г. на вуліцы з’явіліся жылыя дамы, сядзібныя і камяніцы. Адзін з іх належаў архітэктару Банавентуру Салары, які спраектаваў мноства будынкаў, узведзеных у гэтым раёне.

Вялікія змены ў раёне вуліцы Баніфратэрскай прынесла пабудова ў 1830-х гадах Варшаўскай цытадэлі, а затым Аляксееўскага форта (1847—1849). На вуліцы Баніфратэрскай былі знесены ўсе будынкі за лініяй вул. Канвікторскай. Разам з тым развівалася забудова паўднёвага ўчастка вуліцы; у 1870-я г. пабудавана некалькі камяніц, фасады якіх звычайна ўпрыгожваліся гіпсавай ляпнінай.

. 1938 год]]
27 лістапада 1937 г. быў адкрыты шляхаправод, які злучае вул. Баніфратэрскую з Жалібожам. У снежні 1938 г. Баніфратэрская была пашырана да вул. Свентаерскай і плошчы Красінскіх, прабіўшы праезд у флігелі палаца Красінскіх. Гэта запатрабавала значных фінансавых выдаткаў на набыццё 10 аб’ектаў, а затым на знос 36 будынкаў. Такім чынам было дасягнута зручнае злучэнне цэнтра горада з тагачасным перыферыйным Жалібожам і выведзены трамвайны рух з-пад шляхаправоду на вуліцах Краеўскага і Шыманоўскага. Па вуліцы Баніфратэрскай да 15 лістапада 1947 года хадзілі трамваі.

У лістападзе 1940 г. паўднёвы ўчастак вуліцы паміж вуліцамі Свентаерскай і Сапежынскай увайшоў у склад Варшаўскага гета. У снежні 1941 г. мяжа закрытага раёна была перанесена на захад, на сярэдзіну дарогі. Вуліца атрымала нямецкую назву Кляштарная *()*.

Падчас паўстання ў Варшаўскім гета амаль усе будынкі на вуліцы пацярпелі. Пасля заканчэння вайны было вырашана адбудаваць толькі стадыён «Палонія» і касцёл святога Яна Божага. Прылеглы да касцёла манастыр быў разбураны ў 1966 годзе разам з руінамі вар’ятні, але хутка адноўлены. У 1947 г. адкрытая паралельна вуліца Новамаршалкоўская (зараз вул. ген. У. Андэрса) адцягнула на сябе ролю гарадской магістралі з цэнтра ў Жалібож.

З 22 ліпеня 1949 г. па 12 красавіка 1972 г. па вуліцы пралягалі тралейбусныя лініі. На поўначы вуліцы размяшчаўся канцавы прыпынак «Гданьскі вакзал», да гэтага часу захавалася кола, ад былога канцавога прыпынку. З 2005 года гэты кавалак вуліцы зачынены для транспарту з-за абрушэння падземных тратуараў форта Траўгут (цяперашняя назва форт Алексея), якія пралягалі пад дарогай.
Катэгорыя:Вуліцы і плошчы Варшавы
Нурмэ

**Нурмэ**:

## Прозвішча 
* Тыйдрэк Нурмэ — эстонскі спартсмен

## Тапонім 
* Нурмэ (Муху)
* Нурмэ (Саарэмаа)
* Нурмэ (Саўэ)
Мыйзакюла (значэнні)

* Мыйзакюла
* Мыйзакюла (Кійлі)
* Мыйзакюла (Муху)
* Мыйзакюла (Саарэмаа)
* Мыйзакюла (станцыя)
Мыйзакюла (Саарэмаа)

**Мыйзакюла** () — вёска на найбуйнейшым эстонскім востраве Саарэмаа. Уваходзіць у склад воласці Саарэмаа (да 2017: воласць Ляэнэ-Саарэ) у павеце Саарэмаа.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Лінусэ

**Лінусэ**:
* Лінусэ (Ляэнэрана)
* Лінусэ (Муху)
* Лінусэ (Саарэмаа)
Лінусэ (Ляэнэрана)

**Лінусэ**() — вёска ў воласці Ляэнэрана павета Пярнумаа (да 2017 года: воласць Ханіла, павет Ляэнэмаа) Эстоніі. За 13 км на ўсход ад Віртсу.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Койдула (Сетамаа)

**Койдула** () - вёска ў павеце Вырумаа воласці Сетамаа. Знаходзіцца на паўночны захад ад Пячор, недалёка ад эстонска-расійскай мяжы. У вёсцы знаходзіцца памежны пераход Койдула, тут заканчваецца дарога Карысіла-Печоры. На захад ад вёскі чыгуначная станцыя Койдула.

На поўдзень ад вёскі цячэ рака Піўза.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Алік

**Алік**:
* Пеэтэр Алік — эстонскі мастак
* Яак Алік — эстонскі тэатральны і дзяржаўны дзеяч
Угала

**Драматычны тэатр «Угала»** — тэатр у Вільяндзі на вуліцы Ваксалі, 7. Адзін з найстарэйшых прафесійных драматычных тэатраў Эстоніі, заснаваны ў 1920 годзе. Першапачаткова меў назву Тэатральна-мастацкае аб’яднанне «Угала».

## Дырэктары 
* 2001—2002 — Яак Алік,
* 2002—2009 — Пеэтэр Тамеару,
* 2009—2012 — Хілар Сейн,
* 2012—2014 — Хайці Пак,
* 2014—2019 — Крысцііна Аліксаар.
Катэгорыя:Тэатры Эстоніі
Яак Алік

**Яак Алік** (; нар. , ) — эстонскі тэатральны крытык, кіраўнік тэатра і рэжысёр, палітык. У 1995—1999 — міністр культуры Эстонскай Рэспублікі.

## Біяграфія 
Сын дзеячаў эстонскага рабочага руху Хендрыка Аліка і Вольгі Лаўрысцін. Адзінаўтробны брат эстонскай вучонай і палітыка Мар'ю Лаўрысцін. Скончыў Талінскую сярэднюю школу № 22 (1965). У 1972 годзе скончыў аддзяленне сацыялогіі Тартускага ўніверсітэта.

У 1977 годзе ўзначаліў Упраўленне тэатраў Міністэрства культуры Эстонскай ССР. Быў адным з заснавальнікаў і першым галоўным рэдактарам эстонскага часопіса «Тэатр, музыка, кіно». У 1990 годзе абіраўся ў Вярхоўны Савет Эстонскай ССР, дэпутатам якога быў да 1992 года. У перыяд 1991—1995 быў мастацкім кіраўніком тэатра «Угала» ў горадзе Вільяндзі, у 2001—2003 быў дырэктарам гэтага тэатра. З 1994 года быў сябрам Кааліцыйнай партыі Эстоніі, правацэнтрысцкай партыі з ліберальным ухілам, якая распалася ў 2000 годзе.

У 1995—1999 гг. займаў пасаду міністра культуры Эстонскай Рэспублікі. У 1999—2000 гг. быў віцэ-мэрам Вільяндзі. З 2003 года з’яўляецца членам партыі «Народны Саюз Эстоніі».
Выбіраўся ў Рыйгікогу 8-га і 10-га скліканняў.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Міністры культуры Эстоніі
Тае Ацке-Селасіе

**Тае Ацке Селасіе Амдэ** (; ) — эфіёпскі дыпламат, шосты прэзідэнт Эфіопіі з 7 кастрычніка 2024 года. Шмат разоў працаваў паслом у ААН. Да ўступлення на гэтую пасаду займаў пасаду міністра замежных спраў.

## Біяграфія 
 прымае новаабранага прэзідэнта Селасіе.]]
Нарадзіўся ў Дебарке, Гондар, правінцыя Бегемдер. Атрымаў вышэйшую адукацыю ва Універсітэце Адыс-Абебы і Ланкастэрскім універсітэце ў Англіі па спецыяльнасці «паліталогія, міжнародныя адносіны і стратэгічныя даследаванні».

З 2018 года працаваў пастаянным прадстаўніком Эфіопіі пры ААН. Да свайго прызначэння ў ААН Тае займаў пасаду генеральнага консула Эфіопіі ў Лос-Анджэлесе на стратэгічных ролях у Вашынгтоне, акруга Калумбія, Стакгольме і паслом Эфіопіі ў Егіпце. 8 лютага 2024 года змяніў Дэмеке Меконена на пасадзе міністра замежных спраў пасля адстаўкі Дэмеке 26 студзеня.

## Прэзідэнцтва 
7 кастрычніка 2024 года быў прызначаны прэзідэнтам Эфіопіі, змяніўшы на гэтай пасадзе Сахле-Ворк Зеўдэ, тэрмін паўнамоцтваў якой скончыўся на фоне спекуляцый і публічных дэбатаў. Прызначэнне Тае адбылося ў крытычны час для Эфіопіі, са значнымі праблемамі ў міжнародных адносінах і ўнутранымі канфліктамі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Прэзідэнты Эфіопіі
Катэгорыя:Палітыкі Эфіопіі
Паэнасэ

**Паэнасэ** (, да 1977 года — Пайнасэ) — вёска на трэцім паводле велічыні эстонскім востраве Муху. Належыць да аднайменнай воласці павета Саарэмаа. Знаходзіцца на поўначы вострава.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Катэгорыя:Муху
Лісіцыян

**Лісіцыян** () — армянскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Рузанна Паўлаўна Лісіцыян (нар. 1945) — савецкая, расійская і армянская спявачка, вакальны педагог.
* Србуі Сцяпанаўна Лісіцыян (1893—1979) — савецкі навуковец, мастацтвазнаўца.
Вежнавец

**Вежнавец** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Ева Вежнавец (нар. 1972) — беларуская пісьменніца, журналістка.
* Марына Валер’еўна Вежнавец (нар. 1978) — беларуская балерына.
1900 год у гісторыі музыкі

**1900** год быў адзначаны шэрагам музычных падзей.

## Падзеі 
## Творы 
## Нарадзіліся 
* 22 лютага — Эвальд Ааў, эстонскі кампазітар і харавы дырыжор († 1939).
## Памерлі 
## Гл. таксама
## Літаратура
## Спасылкі
*
Катэгорыя:Гады ў музыцы
Бор (Дрычынскі сельсавет)

**Бор** () — былая вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Вёска Бор уваходзіла ў склад Дрычынскага сельсавета.

## Гісторыя 
У XVIII стагоддзі ў складзе Менскага павета Менскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Ігуменскім павеце Мінскай губерні.

У XIX стагоддзі вёска Бор адносілася да маёнтка Оштарполле, уласнасць Оштарпаў, з сярэдзіны XIX стагоддзя ўласнасць Ваньковічаў. Пасля 1861 года ў Дукорскай воласці Ігуменскага павета. Паводле перапісу 1897 года быў хлебазапасны магазін, капліца.

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Жыхары Дукорскай воласці пісалі звароты ў Народны Сакратарыят Беларусі са скаргамі на дзеянні нямецкіх акупацыйных улад. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй Польшчы (Мінская акруга ГУУЗ).

З 31 ліпеня 1920 года ў Беларускай ССР.

У Другую сусветную вайну з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй Германіі.

Знесена ў 1993 годзе ў звязку з будаўніцтвам Мінскай ЦЭЦ-5, перад зносам было 54 двары.

## Насельніцтва 
* 1897 год — 336 жыхароў
* 1908 год — 67 двароў, 394 жыхары
* 1917 год — 69 двароў, 395 жыхароў (усе беларусы)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
*
Дзмітрый Міхайлавіч Грозныя Вочы

**Дзмітрый Міхайлавіч Грозныя Вочы** (1298—1326) — князь цвярскі (1318—1326) і вялікі князь уладзімірскі (1322—1326).

## Біяграфія 
Сын цвярскога князя Міхаіла Яраславіча і растоўскай княжны Ганны Дзмітрыеўны.

Удзельнічаў у барацьбе бацькі супраць вялікага князя маскоўскага Юрыя Данілавіча. Калі ў 1311 годзе памёр бяздзетным гарадзецкі князь Міхаіл Андрэевіч, Арда санкцыянавала заняцце стальца маскоўскімі Данілавічамі і ў Ніжнім Ноўгарадзе пачаў княжыць Барыс, 12-гадовы Дзмітрый пайшоў на Ніжні Ноўгарад, але быў спынены ва Уладзіміры мітрапалітам Пятром. У 1314 годзе падчас ад’езду бацькі ў Арду Дзмітрый камандаваў цвярскім войскам, якое выйшла на бераг Волгі супраць наўгародцаў, прыхільнікаў Юрыя.

У 1321 годзе Дзмітрый Міхайлавіч прызнаў Юрыя вялікім князем і аддаў яму цвярскую даніну (2000 рублёў), але той не перадаў яе хану, а пусціў у абарот у Ноўгарадзе. Тады Дзмітрый паехаў у Арду да Узбек-хана і абвінаваціў Юрыя ва ўтойванні часткі прызначанай татарам даніны. Раззлаваны Узбек-хан выдаў Дзмітрыю ярлык на вялікае княжанне.

Юрый застаўся ў Ноўгарадзе. У 1324 годзе да яго прыехаў пасол хана Ахмыл і пераканаў паехаць у Арду. Праз некаторы час туды ж прыехаў і Дзмітрый. Сустрэўшы там вінаватага ў смерці свайго бацькі, 21 лістапада 1325 года, напярэдадні гадавіны гібелі Міхала Яраславіча, ён засек Юрыя і стаў чакаць ханскага суда, але меў усё ж надзею на ханскую міласць.

Але хан Узбек моцна раззлаваўся на самаўпраўства. Юрый быў яго зяцем, і прыхільнікі Масквы казалі, што трэба адпомсціць за смерць сваяка. Яны казалі, што прабачэнне забойцы можа быць расцэнена як мяккасць з боку хана.

Урэшце хан прыняў рашэнне пакараць смерцю маладога князя. У народзе за свой дзёрзкі ўчынак, за палкую любоў да бацькі і народа ён атрымаў мянушку Грозныя Вочы.

## Сям’я 
У 1320 годзе Дзмітрый Міхайлавіч ажаніўся з Марыяй (1305—1349), дачкой вялікага князя літоўскага Гедзіміна. Пасля гібелі Дзмітрыя ў Ардзе жонка яго, паводле некаторых крыніц, не здолела перанесці гора і неўзабаве памерла. Аднак, паводле Ліцавога летапіснага зводу яна памерла ў 1348 годзе. Паводле іншых крыніц, у 1326 годзе Марыя Гедзімінаўна пастрыглася ў манахіні.

У шлюбе было двое сыноў:
* Канстанцін, памёр у дзяцінстве каля 1325
* сын, памёр у маленстве

## Літаратура 
* 
* *Кулюгин А. И.* Правители России. Изд. 2-е. — Чебоксары: Чувашия, 2000. — ISBN 5-86765-132-0
* *Лурье Ф.* Российская история и культура в таблицах. — СПб: Геликон Плюс, 1998. — ISBN 5-7559-0002-7
* *Нечволодов А.* Сказание о Русской Земле. Кн. 1. — СПб: Царское дело, 2003. — ISBN 5-7624-0096-6
* *Конявская Е. Л.* Дмитрий Михайлович Тверской в оценке современников и потомков // Древняя Русь. Вопросы медиевистики. 2005. № 1 (19). С. 16-22.

Катэгорыя:Пакараныя смерцю манархі
Катэгорыя:Князі цвярскія
Катэгорыя:Вялікія князі ўладзімірскія
Ніхон Хіданкё

, скарочана  — арганізацыя, створаная хібакуся ў 1956 годзе для ціску на японскі ўрад, каб лабіраваць адмову ад ядзернай зброі і паляпшэнне падтрымкі пацярпелых ад яе.

Дзейнасць арганізацыі ўключала прадстаўленне тысяч паказанняў сведак, выданне рэзалюцый і публічных зваротаў, а таксама штогадовую адпраўку дэлегацый у розныя міжнародныя арганізацыі, у тым ліку Арганізацыю Аб’яднаных Нацый, каб выступаць за глабальнае ядзернае раззбраенне.

У 2024 годзе арганізацыя атрымала Нобелеўскую прэмію міру за *«намаганні па стварэнні свету, свабоднага ад ядзернай зброі, і за дэманстрацыю сведчанняў, што ядзерная зброя больш ніколі не павінна выкарыстоўвацца»*.

## Агляд 
Ніхон Хіданкё — агульнанацыянальная арганізацыя, створаная групамі тых, хто выжыў пасля атамнай бамбардзіроўкі Хірасімы і Нагасакі. У выніку выпрабавання тэрмаядзернай зброі, праведзенага ЗША на атоле Бікіні ў 1954 годзе, ападкі з Кастл Брава выклікалі востры радыяцыйны сіндром у жыхароў суседніх атолаў і 23 членаў экіпажа японскага рыбалоўнага судна Дайго Фукуру Мару. Гэта прывяло да фарміравання Японскага савета супраць атамнай і вадароднай бомбаў у Хірасіме ў наступным годзе. 

Аднак салідарнасць руху была пастаўлена пад пагрозу, калі ў 1959 годзе арганізацыя стала актыўна ўдзельнічаць у антыамерыканска-японскім руху супраць дагавора аб бяспецы разам з левай . У 1961 годзе, калі СССР аднавіў ядзерныя выпрабаванні, камуністычнае крыло арганізацыі адмовілася іх асудзіць, што прывяло да рознагалоссяў унутры структуры. Пры падтрымцы кансерватыўнай Ліберальна-дэмакратычнай партыі была створана новая арганізацыя на чале з Масатосі Мацусіта, лідарам цвёрда антыкамуністычнай . Гэтыя ўнутраныя супярэчнасці ў антыядзерных рухах прывялі да таго, што некаторыя прэфектурныя Хіданкё раскалоліся і на мясцовым узроўні, як, напрыклад, у Хірасіме, дзе была Хіданкё, якую падтрымлівала сацыялістычная партыя, і Хіданкё, якія падтрымлівала Камуністычная партыя, з аднолькавай назвай прапаганду адмены ядзернай зброі, высоўванне патрабаванняў дзяржаўных кампенсацый, хадайніцтвы пра дзеянні да ўрада Японіі, ААН і іншых урадаў, лабіраванне ліквідацыі ядзернай зброі і заключэння міжнароднага дагавора аб ядзерным раззбраенні, правядзенне міжнародных канферэнцый, лабіраванне прыняцця законаў супраць ядзернай зброі і ў падтрымку хібакуся, павышэнне дасведчанасці пра рэальнасць атамных бамбаванняў як у Японіі, так і за яе межамі, даследаванні, публікацыі, выставы і сходы па шкодзе ад атамных бомб, кансультацыі і падтрымку для хібакуся.

## Узнагароды 
* 2003 — Прэмія міру імя Шона Макбрайда.
* 2010 — Прэмія за грамадскую актыўнасць ад Сусветнага саміту лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі міру.
* 2024 — Нобелеўская прэмія міру.

Перад прысуджэннем Нобелеўскай прэміі міру Ніхон Хіданкё таксама намінавалася на яе ў 1985, 1994 і 2015 гадах Міжнародным бюро міру.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Ніхон Хіданкё
* HIBAKUSHA — Выжылыя пасля атамнай бамбардзіроўкі
* Заявы генеральнага сакратара ААН Пан Гі Муна

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Японіі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі міру
Гастэла

**Гастэла** можа азначаць::

## Прозвішча 
* Мікалай Францавіч Гастэла — ваенны лётчык, Герой Савецкага Саюза

## Тапонім 
#### Казахстан 
* Гастэла — сяло ў Жаркаінскім раёне Акмалінскай вобласці.

#### Расія 
* Гастэла — сяло ў Цянькінскім раёне Магаданскай вобласці.
* Гастэла — сяло ў Паранайскім раёне Сахалінскай вобласці.

## Гл. таксама 
* Вуліца Гастэлы — назва вуліц у розных населеных пунктах дзяржаў былога СССР, названых у памяць пра савецкага ваеннага лётчыка, Героя Савецкага Саюза.
Андрасюк

**Андрасю́к** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Іван Васільевіч Андрасюк (нар. 1958) — беларускі мастак.
* Міхал Андрасюк (нар. 1959) — пісьменнік, журналіст, актыўны дзеяч беларускай меншасці ў Польшчы.
Уладзімір Ільіч Андрыянаў

**Уладзімір Ільіч Андрыянаў** (нар. , г. Архангельск, Расія) — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, жывапісец.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў Архангельску. Скончыў у 1972 годзе факультэт дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва Маскоўскага тэхналагічнага інстытута. Удзельнік мастацкіх выставак з 1972 года.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1977 года.

Жыве ў г. Гомелі.

## Творчасць 
Працуе пераважна ў кераміцы (шамот, фарфор). Асноўныя творы: дэкаратыўныя кампазіцыі «Жанглёр», «Шахматысты», «На працу ў космас», «Адпачынак», «Сям’я», «Раніца»; дэкаратыўныя талеркі «Ганчар», «У садзе», «Цырк», «Падарункавыя», «Птушкі», «Старажытны Гомель», «3 гісторыі спорту», сервіз «Мара», дэкаратыўны рэльеф «Майстэрня».

Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, фондах Міністэрства культуры Расіі, фондах БСМ.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мастакі Беларусі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі Беларусі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва Беларусі
Міхаіл Фёдаравіч Пашкевіч

**Міхаіл Фёдаравіч Пашке́віч** (нар. ) — вучоны ў галіне машынабудавання, доктар тэхнічных навук (1994), прафесар (1995).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Зацішша (Шклоўскі раён, Магілёўская вобласць Беларусі). У 1958 годзе скончыў Магілёўскі машынабудаўнічы тэхнікум. Працаваў на Мінскім матацыклетным і веласіпедным заводзе. У 1967 годзе Беларускі політэхнічны інстытут, у 1972 годзе аспірантуру пры Фізіка-тэхнічным інстытуце Акадэміі навук БССР. З 1967 года (у 1972—2018 гадах) М. Ф. Пашкевіч у Магілёўскім машынабудаўнічым інстытуце (сучасны Беларуска-Расійскі ўніверсітэт): прафесар кафедры «Тэхналогія машынабудавання», у 1988—2007 гадах загадчык кафедры, у 1977—1985 гадах — загадчык кафедры «Супраціўленне матэрыялаў».

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар навуковых прац па распрацоўцы і даследаванню новых тыпаў планетарных, шарыкавых і ролікавых механічных перадач, тэхналагічных метадаў павышэння іх тэхнічнага ўзроўню і сродкаў аўтаматычнага кантролю. Аўтар і сааўтар шэрагу вынаходстваў.

Сярод апублікаванага:
* Теоретические и экспериментальные основы проектирования планетарных шариковых и роликовых передач : автореферат дис. … доктора технических наук : 05.02.02. — Минск, 1993. — 48 с. : ил.;
* *Пашкевич М. Ф., Кожуро Л. М., Жолобов А. А., Пашкевич, В. М., Мрочек Ж. А.* Технология машиностроения, учебное пособие для студентов учреждений, обеспечивающих получение высшего образования по машиностроительным специальностям, под ред. д-ра техн. наук, проф. М. Ф. Пашкевича — Мн. : Новое знание , 2008. — 477 с.;
* *Пашкевич М. Ф., Жолобов А. А., Шелег В. К., Мрочек Ж. А., Лукашенко В. А. Пашкевич, В. М. *Технология машиностроения. Курсовое и дипломное проектирование, учебное пособие для студентов высших учебных заведений по машиностроительным специальностям, под ред. М. Ф. Пашкевича — Минск : Издательство Гревцова, 2010. — 398, [2] с.;
* *Пашкевич М. Ф., Рогачевский Н. И., Бужинский А. И., Рогачевский С. Н.* Методика расчета геометрических параметров торцовой червячной передачи // Вестник Белорусско-Российского университета. 2012. № 1 (34).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
*  — С. 746.

## Спасылкі 
* Пашкевіч, Міхаіл Фёдаравіч (доктар тэхнічных навук; машынабудаванне; нар. 1939) // Электронны каталог Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі
* Пашкевич Михаил Федорович // База патентов Беларуси
* Банк патентов РФ на изобретения и промышленные образцы ФИПС Роспатента

Катэгорыя:Машынабудаўнікі СССР
Катэгорыя:Машынабудаўнікі Беларусі
Катэгорыя:Вынаходнікі СССР
Катэгорыя:Вынаходнікі Беларусі
World Marathon Majors

**World Marathon Majors** (WMM) (вядомы таксама як **Abbott World Marathon Majors**) — серыя штогадовых спаборніцтваў сярод марафонцаў, якая праводзіцца з 2006 года.

За ўдзел у марафоне спартсмену налічваюцца балы. У залік уваходзіць пападанне ў першую пяцёрку на наступных марафонах: Бостанскі, Лонданскі, Берлінскі, Чыкагскі і Нью-Ёркскі марафоны ў 2006—2012 гадах, а з 2013 года да серыя далучыўся Такійскі марафон. У лістападзе 2024 года было абвешчана, што Сіднейскі марафон з 2025 года будзе дададзены ў якасці сёмага забегу ў серыю. Таксама балы налічваюцца на Алімпійскім марафоне і на марафоне ў межах чэмпіянату свету.

Да 2015 года спартсмену налічваліся балы: за 1 месца — 25 балаў, 2 месца — 15 балаў, 3 месца — 10 балаў, 4 месца — 5 балаў, 5 месца — 1 бал. У 2015 годзе ацэнка была перагледжана: 1 месца – 25 балаў, 2 месца – 16 балаў, 3 месца – 9 балаў, 4 месца – 4 балы, 5 месца − 1 бал. У рэйтынг серыі залічваюцца два найлепшыя вынікі за перыяд падліку ачкоў (да перагляду сістэмы ацэнкі ў рэйтынг уваходзіла чатыры найлепшыя вынікі).

Пераможца серыі ўзнагароджваецца грашовым прызам у памеры 500 000 долараў ЗША.

### Six Star Finishers 
Медаль «Шэсць зорак» была ўведзена ў 2016 годзе ў гонар бегуноў, якія завяршылі ўсе шэсць асноўных марафонаў.

5 сакавіка 2023 года беларуская атлетка Ала Касабуцкая стала першай з беларусаў, хто атрымаў медаль World Marathon Majors Six Star Finishers за заваяванне ўсіх 6 самых прэстыжных марафонаў у свеце.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Марафоны
Катэгорыя:World Marathon Majors
Шэўчэнка

**Шэўчэнка** — тапонім.

## Украіна 
* Шэўчэнка — вёска ў Мыкалаіўскім раёне Адэскай вобласці.
* Шэўчэнка — вёска ў Барскім раёне Вінніцкай вобласці.
* Шэўчэнка — вёска ў Гайсынскім раёне Вінніцкай вобласці.
* Шэўчэнка — вёска ў Літынскім раёне Вінніцкай вобласці.
* Шэўчэнка — пасёлак у Нэмірыўскім раёне Вінніцкай вобласці.
* Шэўчэнка — вёска ў Апосталаўскім раёне Днепрапятроўскай вобласці.
* Шэўчэнка — — пасёлак у Дніпроўскім раёне Днепрапятроўскай вобласці.

## Гл. таксама 
* Шаўчэнка
Мыйзакюла (Муху)

**Мыйзакюла** () — вёска на трэцім паводле велічыні эстонскім востраве Муху. Належыць да аднайменнай воласці павета Саарэмаа. 

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Катэгорыя:Муху
Васіль Васілевіч Антановіч

**Васіль Васілевіч Антановіч** (нар. , в. Дубеі, Салігорскі раён, Мінская вобласць) — беларускі скульптар, аўтар твораў у манументальнай, станковай і паркавай скульптуры.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў вёсцы Дубеі Салігорскага раёна. Скончыў у 1983 годзе Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Вучыўся ў Г. Мурамцава і А. Анікейчыка. Удзельнік мастацкіх выставак з 1977 года.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1995 года.

Жыве ў г. Мінску.

## Творчасць 
Працуе ў станковай і манументальнай скульптуры. Асноўныя творы: кампазіцыі «Кірыла Тураўскі», «Канцлагер», «Трое аголеных», «Георгій Перамоганосец», праект помніка-крыжа пры ўездзе ў в. Дальва. Творы знаходзяцца ў Нацыянальным музеі гісторыі і культуры Беларусі, Беларускім музеі гісторыі Вялікай Айчыннай вайны.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Скульптары Беларусі
Апіёк

**Апіёк** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Мікалай Апанасавіч Апіёк (нар. 1935) — беларускі мастак.
* Наталля Мікалаеўна Апіёк (нар. 1969) — беларускі мастак-графік, скульптар.
* Тамара Іванаўна Апіёк (нар. 1943) — беларуская актрыса.
Афіцыйныя мовы ААН

Для арганізацыі працы органаў у сістэме  ААН ўстаноўлены афіцыйныя і рабочыя мовы. Пералік гэтых моў вызначаны ў правілах працэдуры кожнага органа. На афіцыйных мовах выдаюцца ўсе асноўныя дакументы ААН, уключаючы рэзалюцыі. На працоўных мовах выдаюцца стэнаграфічная справаздачы пасяджэнняў і на іх перакладаюцца прамовы, вымаўленых на любой афіцыйнай мове. Афіцыйнымі мовамі Арганізацыі Аб’яднаных Нацый з’яўляюцца:

* Англійская мова. Дзень англійскай мовы ў ААН — 23 красавіка (дзень нараджэння У. Шэкспіра).
* Французская мова. Дзень французскай мовы ў ААН — 20 сакавіка (Міжнародны дзень франкафоніі).
* Руская мова. Дзень рускай мовы ў ААН — 6 чэрвеня (дзень нараджэння А. С. Пушкіна)
* Іспанская мова. Дзень іспанскай мовы ў ААН — 12 кастрычніка («Dia de la Hispanidad» — дзень іспанамоўнай культуры).
* Кітайская мова. Дзень кітайскай мовы ў ААН — 20 красавіка (прысвечаны Цан Цзе, заснавальніку кітайскай пісьменнасці)
* Арабская мова. Дзень арабскай мовы ў ААН — 18 снежня (дзень зацвярджэння ў 1973 годзе рашэння аб уключэнні арабскай мовы ў лік афіцыйных і працоўных моў Генеральнай Асамблеі і яе галоўных камітэтаў).

Калі дэлегацыя жадае выступіць на мове, якая не з’яўляецца афіцыйнай, то яна павінна забяспечыць вусны або пісьмовы пераклад выступу на адну з афіцыйных моў.

## Спасылкі 
* ООН и многоязычие

Катэгорыя:Арганізацыя Аб’яднаных Нацый
Касцёла святога Яна Божага

**Касцёла святога Яна Божага** () — рэктарскі касцёл ордэна Братоў Гаспітальераў.

## Гісторыя 
У 1650 г. Багуслаў Ляшчынскі ў сваім спадчынным мястэчку Лешне пад Варшавай заснаваў касцёл і кляштар гаспітальераў. Першым прыёрам кляштара быў неапалітанскі святар. Мадэст Генойна, папулярны варшаўскі хірург. Падмурак быў сціплы, а памяшканне было занадта аддаленым ад цэнтра сталіцы. Браты Тобіяш Морштын — вялікі каронны лоўчы і Ян Анджэй Морштын — рэферэндарый, падтрымалі баніфратрыкаў.

Будаўніцтва касцёла і кляштара было завершана ў 1673 годзе.

У 1713 годзе кароль Аўгуст ІІ Моцны набыў Морштынскі палац у якасці сваёй рэзідэнцыі і пачаў далучаць суседнія тэрыторыі, у тым ліку тэрыторыю кляштара і касцёла братоў шпітальераў. Таму ён выдаў 12 000 чаканеных талераў на пабудову новага касцёла на месцы. Работы пачаліся ў 1728 годзе, а праз некалькі гадоў біскуп Познані Ян Тарла асвяціў касцёл і кляштар.

Пры узвядзенні касцёла пабудавалі і будынак шпіталя. Першапачаткова было 8 ложкаў. Толькі ў 1760 г. рускі ваявода князь Аўгуст Чартарыйскі пабудаваў новы будынак для хворых на 34 ложкі і некалькі дапаможных памяшканняў.

Пасля падзелу Рэчы Паспалітай браты шпітальеры былі рэпрэсаваныя царскімі ўладамі за дапамогу паўстанцам 1831 і 1863 гг.

Падчас Варшаўскага паўстання касцёл, шпіталь і кляштарныя будынкі былі важным пунктам супраціўлення паўстанцаў. Іх абаранялі салдаты батальёнаў «Зоська», «Парасоль» і «Чата 49» да 25 жніўня 1944 г. У гэтых баях будынкі моцна пацярпелі.

Пасля вайны касцёл аднавілі, а вось шпіталь не адбудавалі. Унутры касцёла помнікаў амаль няма — ёсць толькі абраз св. Андрэя з XVII ст. (у бакавым алтары) і Найсвяцейшай Панны Марыі ў галоўным алтары. Ёсць таксама мемарыяльныя дошкі, некаторыя з іх прысвечаны памяці Арміі Краёвай і ксяндза Серафіна Клоца, які дазволіў і падтрымаў аднаўленне касцёла.

У 1965 годзе храм і кляштарны комплекс братоў шпітальераў былі занесены ў рэестр помнікаў.

У 1976—2013 гадах касцёл з’яўляўся парафіяльным касцёлам ужо не існуючай парафіі св. Яна Божага і св Андрэя Апостала.
Марыя Гальшанская

**Марыя Андрэеўна Гальшанская** (не раней 1405 — пасля 1456) — вялікалітоўская арыстакратка з роду Гальшанскіх.

Трэцяя малодшая дачка князя Андрэя Вязынскага з роду Гальшанскіх і Аляксандры Дзмітрыеўны з роду князёў Друцкіх, сястра Васілісы і Соф’і.

З 1425 года жонка Іллі Мушаці (з 1425), з 1432 года гаспадара малдаўскага, сына гаспадара Аляксандра I Добрага.

Дзеці:
* Раман II (1426—1448), гаспадар малдаўскі з 1447 года.
* Алексэндрэл (1429—1455), гаспадар малдаўскі ў 1449, 1452—1454 і 1455 гадах.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Jan Tęgowski*, Powiązania genealogiczne wojewodów mołdawskich Bogdanowiczów z domem Giedyminowiczów w XIV—XV wieku, «Genealogia. Studia i materiały historyczne», t. 3, 1993.

Катэгорыя:Гальшанскія
Зміцер Юр’евіч Юркевіч

**Зміцер Юр’евіч Юркевіч** (нар. 1975) — беларускі даследчык-архівіст і краязнавец, мастак-перформер і арт-куратар.

Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў.

Былы рэзідэнт берлінскай арт-сядзібы «Тахелес». Куратар фестывалю «Дах». У 2013 годзе ўнутры куратарскай групы стварыў і кіруе Арт-суполкай імя Тадэвуша Рэйтана.

Ініцыятар адраджэння радавога маёнтка Рэйтанаў у Грушаўцы пад Ляхавічамі. Аўтар шэрагу артыкулаў прысвечаных роду Рэйтанаў у «Культуры», «Краязнаўчай газеце», «Звяздзе», «Голасе Радзімы», «Аргументах і Фактах».

Калумніст газеты «Культура».

Аўтар шматлікіх навуковых і публіцыстычных артыкулаў генеалагічнай і краязнаўчай тэматыкі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Архівісты Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Перформеры Беларусі
Катэгорыя:Арт-куратары Беларусі
Ганна Трафімаўна Гажэнка-Злотнік

**Ганна Трафімаўна Гажэнка-Злотнік** (нар. 17 снежня 1927, г. Адэса) — беларускі скульптар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 17 снежня 1927 года ў Адэсе. Вучылася ў 1946—1950 гадах у Адэскім мастацкім вучылішчы, у 1951—1957 гадах у Ленінградскім вышэйшым мастацкім вучылішчы у Л. М. Пісарэўскага, дыпломная праца фантан «Шчаслівае дзяцінства» (кіраўнікі В. Л. Сімакоў, В. Л. Рыбалка). Удзельнічала ў рэспубліканскіх, усесаюзных, замежных і міжнародных выстаўках з 1958 года.

З 1957 года выкладала ў Мінскім мастацкім вучылішчы імя А. К. Глебава.

## Творчасць 
Асноўныя творы з таніраванага гіпсу: «Партрэт У. І. Леніна» (1957, варыянт — 1958), «На купанне» (1958), «Дзеля жыцця» (1961), «Партрэт дачкі» (1963), «На трэніроўцы» (1965) і інш. Выканала таксама шэраг паркавых скульптур з гіпсу (1959).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Скульптары Беларусі
Наталля Мікалаеўна Апіёк

**Наталля Мікалаеўна Апіёк** (; ) — беларускі і расійскі мастак-графік, скульптар.

## Біяграфія 
Нарадзілася  года ў Гродне ў сям’і мастака Мікалая Апіёка і актрысы Тамары Нікалаевай. Скончыла ў 1988 годзе Мінскае мастацкае вучылішча, у 1994 годзе Маскоўскі мастацкі інстытут імя В. Сурыкава. Вучылася ў А. Комава і У. Цыгаля. Дыпломная праца «Св. Ефрасіння Полацкая» пастаўлена ў нядзельнай школе Храма ў гонар усіх Святых у Мінску. Удзельніца мастацкіх выставак з 1988 года.

У 1994—1997 гадах аспірант-стажор творчай майстэрскай У. Цыгаля.

У 1998 годзе скончыла аспірантуру творчых майстэрняў Акадэміі мастацтваў Расіі. Жыла ў г. Мінску.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1994 года, Творчага саюза мастакоў Расіі з 1995 года, Маскоўскага саюза мастакоў з 1999 года, Саюза мастакоў Расіі з 2016 года.

Акадэмік Расійскай акадэміі прыродазнаўчых навук па аддзяленні «Развіццё г. Масквы і Маскоўскай вобласці» (2011). Ганаровы член (2014), член-карэспандэнт Расійскай акадэміі мастацтваў (Аддзяленне скульптуры, 2021).

## Творчасць 
Працуе ў станковай і манументальнай скульптуры, а таксама ў графіцы. Асноўныя творы: рэльеф «Св. Царыца Аляксандра» для храма Хрыста Выратавальніка (Масква), праект помніка Ефрасінні Полацкай для Полацка, скульптурныя кампазіцыі «Пераход», «Бабульчын сад», «Галгофа», графічная серыя «Шлях Ефрасінні Полацкай».

Творы знаходзяцца ў фондах Акадэміі мастацтваў Расіі, Акадэміі грамадскіх навук пры Прэзідэнце Расіі.

## Узнагароды 
Узнагароджана сярэбраным медалём ВДНГ СССР (1989) за скульптуру «Пераход» і дыпломам I ступені AM Расіі (1996). Ганаровы працаўнік культуры горада Масквы (2009).

Залаты медаль Расійскай Акадэміі мастацтваў (2002) за серыю іконаграфічных рэльефаў для ўбрання фасадаў храма ў гонар Покрыва Найсвяцейшай Багародзіцы с. Нядзельнае Калужскай вобласці. Медаль РПЦ прападобнага Андрэя іканапісца (2019).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Скульптары Беларусі
Катэгорыя:Скульптары XX стагоддзя
Катэгорыя:Скульптары XXI стагоддзя
Катэгорыя:Скульптары Расіі
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Лычнёва

**Лычнёва** (, ) — вёска на тэрыторыі Суражскага раёна, знішчаная нямецкімі акупацыйнымі войскамі разам з жыхарамі. Знаходзілася за 3 км на захад ад сучаснага аграгарадка Тарасенкі (ад перадваеннай вёскі Любашкава) Запольскага сельсавета. 

Перад Вялікай Айчыннай вайной у вёсцы жылі 185 чалавек.

У чэрвені 1942 года, у час карнай аперацыі, гітлераўцы загубілі 144 жыхароў, а вёску (40 двароў) спалілі.

Пасля вайны не адрадзілася. На ўшанаванне памяці ахвяр фашызму ў 1988 годзе на месцы спаленай вёскі ўстаноўлены мемарыяльны знак. 

Увекавечана ў мемарыяльным комплексе «Хатынь».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Беларуская энцыклапедыя

Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Віцебскага раёна
Катэгорыя:Запольскі сельсавет (Віцебскі раён)
Кеміль Гусейнавіч Асадаў

**Кеміль Гусейнавіч Асадаў** (нар. , г. Нахічэвань, Азербайджан) — беларускі мастак.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў горадзе Нахічэвань. Скончыў у 1962 годзе архітэктурны факультэт Азербайджанскага політэхнічнага інстытута. Удзельнік мастацкіх выставак з 1972 года.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1988 года.

Жыве ў г. Гродна.

## Творчасць 
Працуе як афарміцель інтэр'ераў, а таксама ў акварэлі. Асноўныя работы: інтэр’еры ў рэстаранах «Гродна» (г. Беласток, Польшча), «Беласток», «Вясёлка», у Палацы хімікаў, палацы «Юнацтва», кінатэатры «Кастрычнік», абласным драматычным тэатры (усе ў Гродна); акварэлі «Перад навальніцай», «Жаночы партрэт».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мастакі Беларусі XX стагоддзя
Чыкагскі марафон

**Чыкагскі марафон** (, поўная назва — *Bank of America Chicago Marathon*) — марафон, які праводзіцца кожны кастрычнік у Чыкага, штат Ілінойс, ЗША. З’яўляўся адным з арганізатараў і найстарэйшых членаў AIMS. У 2006 годзе выйшаў са складу AIMS і ўвайшоў у новую лігу з пяці на той момант марафонаў World Marathon Majors. Мае плацінавы лэйбл ІААФ. Чацвёрты ў свеце забег па колькасці тых, хто фінішаваў.

## Статыстыка 
## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка Чыкагскага марафона

Катэгорыя:Марафоны
Катэгорыя:World Marathon Majors
Магнус Юліус Дэлагардзі

Граф **Магнус Юліус Дэлагардзі** (;  — ) — шведскі генерал-лейтэнант (16 студзеня 1717 года), член рыксрода, прэзідэнт Камерц-Калегіі, член партыі «капелюшоў».

Сын Акселя Юліуса Дэлагардзі. Скончыў Упсальскі ўніверсітэт. З 1689 года на французскай каралеўскай службе. Лейтэнант, а з 1691 года капітан. Удзельнічаў у вайне Аўгсбургскай лігі, а пазней у вайне за іспанскую спадчыну. У 1703 годзе стаў падпалкоўнікам, а ў 1707 годзе — палкоўнікам.

У 1709 годзе вярнуўся ў Швецыю. Палкоўнік Далекарлійскага пяхотнага палка. Удзельнік бітваў пры Хельсінгбаргу (1710) і Гадэбушы (1712). Генерал-маёр з 23 сакавіка 1713 года. Удзельнік нарвежскіх паходаў 1716 і 1718 гадоў. З 16 студзеня 1717 года генерал-лейтэнант.

Ажаніўся з Хедвіг Катарынай Дэлагардзі.

Яго дачка, Ева Экеблад, стала першай жанчынай-членам Шведскай Каралеўскай акадэміі навук. Унучка Гедвіга Дэлагардзі — жонка Густафа Морыца Армфельта, першага прэзідэнта Шведскай акадэміі. Праўнучка Марыя перадала прозвішча Дэлагардзі свайму сыну Аляксандру, які служыў у рускай арміі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Упсальскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Удзельнікі Паўночнай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі вайны за іспанскую спадчыну
Катэгорыя:Военачальнікі Швецыі
Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты
Пагары

**Пагары** — тапонім.

## Беларусь 
* Пагары — былая вёска Полацкага раёна

## Расія 
* Пагары — пасёлак у Клімаўскім раёне Бранскай вобласці Расіі
Сяргей Трафімавіч Асапрылка

**Сяргей Трафімавіч Асапрылка** (нар. , г. п. Наваельня, Гродзенская вобласць) — беларускі мастак.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў гарадскім пасёлку Наваельня Гродзенскай вобласці. Скончыў у 1977 годзе Мінскае мастацкае вучылішча, у 1983 годзе — Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Вучыўся ў П. Крохалева і М. Данцыга. Удзельнік мастацкіх выставак з 1980 года.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1996 года. 3 1997 года — старшыня праўлення Гродзенскай абласной арганізацыі Беларускага саюза мастакоў.

Жыве ў г. Гродна.

## Творчасць 
Працуе ў станковым жывапісе ў жанрах кампазіцыйнай карціны і партрэта. Асноўныя творы: кампазіцыі «Нашэсце», «Прадчуванне», «Веласіпедысты», «Аднойчы», «Рух», палотны серый «Санаты», «Без назваў», «Мінімалізмы». Творы знаходзяцца ў Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва ў Мінску, Муніцыпальным музеі горада Сабадэль (Іспанія).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Зады

Назву **Зады́** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць
** Зады — былая вёска ў Аршанскім раёне
** Зады — былая вёска ў Шумілінскім раёне
* Магілёўская вобласць
** Зады — былая вёска ў Бялыніцкім раёне
* Мінская вобласць:
** Зады — вёска ў Лагойскім раёне
** Зады — былая вёска ў Пухавіцкім раёне

### Украіна 
* Зады — вёска ў Львоўскай вобласці
Адраку

**Адраку** () — вёска ў воласці Авінурмэ павета Іда-Вірумаа Эстоніі. Упершыню ўзгадваецца ў пісьмовых крыніцах у 1599 годзе.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Алекерэ

**Алекерэ** () — вёска ў воласці Авінурмэ павета Іда-Вірумаа Эстоніі.  
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Зады (Пухавіцкі раён)

**Зады́** () — былая вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Вёска Зады ўваходзіла склад Гарэлецкага сельсавета.

## Назва 
Назва-арыенцір, звычайна задняя і далёкая частка палёў, часам лесу.

## Гісторыя 
У XIX стагоддзі фальварак Зады ў Ігуменскім павеце Мінскай губерні, уласнасць Янішэўскіх, належаў да маёнтка Цітва. Пасля 1861 года ў Цітвянскай воласці Ігуменскага павета. Па смерці Людвіга Ануфрыевіча Янішэўскага і падзелу яго ўласнасці паміж чатырма сынамі, Зады дасталіся наймалодшаму Людвіку разам з маёнткам Варонічы. У 1889 годзе Задамі валодаў дваранін рыма-каталіцкага веравызнання Людвіг Людвігавіч Янішэўскі, было 614 дзесяцін зямлі. Паводле перапісу 1908 года засценак.

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй Польшчы (Мінская акруга ГУУЗ).

З 31 ліпеня 1920 года ў Беларускай ССР. Фальварак быў нацыяналізаваны, атрымаў статус пасёлка.

У Другую сусветную вайну з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй Германіі. У траўні—чэрвені 1942 года вёска была спалена нямецкімі войскамі. Пасля вайны адноўлена.

У наш час не існуе.

## Насельніцтва 
* 1908 год — 6 двароў, 38 жыхароў
* 1917 год — 7 двароў, 47 жыхароў (усе беларусы)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі
Кырвэ (Муствеэ)

**Кырвэ** () — вёска ў воласці Муствеэ павета Іда-Вірумаа Эстоніі. 
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Муствеэ (воласць)

**Муствеэ** () — воласць у Эстоніі, у складзе павета Йыгевамаа. Воласць размешчана на ўсходзе Йыгевамаа, на поўначы яе суседзямі з’яўляюцца воласці Алутагузэ і Віні, на захадзе — воласць Йыгева і на поўдні — воласці Тарту і Пейпсіяэрэ. На ўсходзе воласць мяжуе з Чудскім возерам. Найважнейшымі аўтадарогамі воласці з’яўляецца шаша Йыхві—Тарту—Валга (асноўная шаша № 3) і дапаможныя шашы Ракверэ—Луйзэ, Йыгева—Муствеэ і Ааверэ—Каластэ—Амеду.

Плошча воласці — 615,68 км², шчыльнасць насельніцтва ў 2021 годзе склала 8,5 чалавека/1 км².
## Крыніцы 
Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Кырвэметса

**Кырвэметса** () — вёска ў воласці Муствеэ (у 1992—2017 — Авінурмэ) павета Іда-Вірумаа Эстоніі.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі