open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Таўэрскі мост

**Таўэрскі мост** () - развадны мост у цэнтры Лондана над ракой Тэмза, недалёка ад Лонданскага Таўэра. Часам яго блытаюць з лонданскім мостам, размешчаным вышэй па плыні. Адкрыты ў 1894 г.. Таксама з'яўляецца адным з сімвалаў Брытаніі.

## Галерэя

File:Opening of Tower Bridge 1895.jpg|
File:Tower_Bridge,London_Construction_photo_2.jpg|
File:Tower Bridge, London Under Construction 1.jpg|
File:Tower Bridge, London Under Construction 2.jpg|
File:Tower Bridge, London Old photo.jpg|
File:The invitation of opening of Tower Bridge, London.jpg|
File:The Tower Bridge, London in the night 1.jpg|
File:The Tower Bridge, London in the night 2.jpg|
File:The Tower Bridge, London in the night 3.jpg|
File:The Tower Bridge, London.jpg|
Image:Tower Bridge Day.JPG|
Image:Tower Bridge London Feb 2006.jpg|
Image:Tower-bridge-air.jpg|
Image:London 2010 Tower Bridge.jpg|
Image:Tower-bridge-south-view.jpg|
Image:TowerBridge SvG2.jpg| 
Image:tower.bridge.7.basculecloseup.london.arp.jpg|
Image:Tower Bridge 2007 3.jpg|

## Спасылкі 
* Tower Bridge Exhibition
* Артыкул пра канструкцыю моста 

Катэгорыя:Масты Лондана
Катэгорыя:Масты праз Тэмзу
Катэгорыя:Развадныя масты
Сцяг Дэмакратычнай Рэспублікі Конга

**Дзяржаўны сцяг Дэмакратычнай Рэспублікі Конга** — прыняты 20 лютага 2006 г.

## Апісанне 
Сцяг ДРК ўяўляе сабой блакітнае палотнішча з жоўтай пяціканцовай зоркай у верхнім правым куце і дыяганальная палосамі жоўтага, чырвонага і жоўтага колераў (чырвоная паласа шырэй па адносінах да жоўтага).

Колеры маюць наступнае значэнне:

* Блакітны колер сімвалізуе свет.
* Чырвоны колер сімвалізуе кроў, пралітую за незалежнасць краіны.
* Жоўты колер сімвалізуе дабрабыт краіны.
* Зорка увасабляе прыгожую будучыню краіны.

Дэмакратычная Рэспубліка Конга
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Дэмакратычнай Рэспублікі Конга
Сцяг Кот-д’Івуара

**Дзяржаўны сцяг Кот-д’Івуара** — прыняты 4 снежня 1959 года.

Уяўляе сабой тры роўнавялікія вертыкальныя паласы (на ўзор сцяга Францыі). Аранжавая паласа сімвалізуе савану і ўрадлівасць зямлі, белая — свет, зялёная — надзею і лес поўдня краіны. Ідэнтычнасць (за выключэннем прапорцый і парадку колераў адносна дрэўка) сцяга Ірландыі — выпадковасць.

Кот д'Івуар
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Кот-д’Івуара
Сцяг Лесота

**Дзяржаўны сцяг Каралеўства Лесота** — прыняты 4 кастрычніка 2006.

Складаецца з трох гарызантальных палос: сіняй, белай і зялёнай.
Шырыня палос суадносіцца паміж сабой як 3:4:3.
У цэнтры белай паласы змешчана чорная выява макаротла (традыцыйнага галаўнога ўбору басута), вышыня якога складае 92 % шырыні белай паласы.

Законапраект аб новым сцягу быў прыняты да 40-ай гадавіны абвяшчэння незалежнасці 84 галасамі дэпутатаў парламента супраць 18 галасоў.

Колеры сімвалізуюць: белы — свет, сіні — ваду (дождж), зялёны — дабрабыт, росквіт.

## Гістарычныя сцягі 

Выява:Unofficial Basutoland Ensign.svg|Каланіяльны сцяг Басутоленда  1884 — 
Выява:Flag of Lesotho (1966–1987).svg|Сцяг Лесота  — 
Выява:Flag of Lesotho (1987-2006).svg|Сцяг Лесота  — 

## Каралеўскія сцягі 

Выява:Royal Standard of Lesotho (1966–1987).svg| — 
Выява:Royal Standard of Lesotho (1987-2006).svg| — 
Выява:Royal Standard of Lesotho.svg|З 

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Лесота
Лесота
Сцяг Лівіі

**Сцяг Лівіі** — дзяржаўны сімвал Лівіі, ўяўляе сабою чырвона-чорна-зялёнае палотнішча з белым паўмесяцам і зоркай. Быў прыняты паўстанцамі Нацыянальнага Пераходнага Савета падчас грамадзянскай вайны. Супадае з былым каралеўскім сцягам.

## Гістарычныя сцягі Лівіі 
Сцягам незалежнага каралеўства Лівіі быў чырвона-чорна-зялёны сцяг з белым паўмесяцам і зоркай пасярэдзіне, але пасля рэвалюцыі 1969 года ён быў зменены на чырвона-бела-чорны. У 1971 годзе Лівія далучылася да Федэрацыі Арабскіх Рэспублік разам з Егіптам і Сірыяй, якая выкарыстоўвала падобны сцяг з выявай у цэнтры ястраба і назвай краіны. Калі Лівія выйшла са складу федэрацыі ў 1977, 11 лістапада быў прыняты чыста зялёны сцяг. Зялёны колер сцяга сімвалізаваў іслам, дзяржаўную рэлігію краіны, а таксама «зялёную рэвалюцыю» Муамара Кадафі. У свой час гэта быў адзіны ў свеце аднакаляровы дзяржаўны сцяг, без якіх-небудзь дадатковых дэталяў, малюнкаў, надпісаў і г. д..

### Галерэя 

Выява:Ottoman Flag.svg|Асманская імперыя (да 1911)
Выява:Flag of Italy (1861-1946).svg|Італьянская Лівія (1911 – 1943)
Выява:Flag of Libya (1951-1969).svg|Каралеўства Лівія (1951 – 1969)
Выява:Flag of Libya (1969–1972).svg|Лівійская Арабская Рэспубліка  (1969 – 1972)
Выява:Flag of Libya (1972–1977).svg|Федэрацыя Арабскіх Рэспублік  (1972 – 1977)
Выява:Flag of Libya (1977-2011).svg|Лівійская Арабская Джамахірыя  (1977 – 2011)

### Гістарычныя рэгіянальныя сцягі 

Выява:Flag of the Tripolitanian Republic.png|Рэспубліка Трыпалітанія, 1918—1923
Выява:Maritime flag of Regency of Tripoli (18th century).svg|Вілает Трыпалітанія, 1864—1911
Выява:Flag of Cyrenaica.svg| Эмірат Кірэнаіка, 1949—1951
Выява:Flag of France.svg|Фецан падчас акупацыі Францыяй, 1943—1951

Катэгорыя:Сцягі дзяржаў
Катэгорыя:Лівія
Малінаўка

Назву **Малі́наўка** маюць:

* Малінаўка, або *заранка* (*Erithacus rubecula*) — птушка

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Малінаўка — вёска ў Драгічынскім раёне
** Малінаўка — вёска ў Маларыцкім раёне
* Віцебская вобласць:
** Малінаўка — вёска ў Аршанскім раёне
** Малінаўка — хутар у Глыбоцкім раёне
** Малінаўка — вёска ў Глыбоцкім раёне
** Малінаўка — вёска ў Мёрскім раёне
** Малінаўка — вёска ў Ушацкім раёне
** Малінаўка — былая вёска ў Цяпінскім сельсавеце Чашніцкага раёна
* Гомельская вобласць:
** Малінаўка — былы пасёлак у Веткаўскім раёне
** Малінаўка — пасёлак у Гомельскім раёне
** Малінаўка — вёска ў Жлобінскім раёне
** Малінаўка — аграгарадок у Лоеўскім раёне
** Малінаўка — вёска ў Доўскім сельсавеце Рагачоўскага раёна
** Малінаўка — пасёлак у Рагачоўскім раёне
** Малінаўка — былая вёска ў Стаўпнянскім сельсавеце Рагачоўскага раёна
* Гродзенская вобласць:
** Малінаўка — хутар у Астравецкім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Малінаўка — вёска ў Асіповіцкім раёне
** Малінаўка — вёска ў Бабруйскім раёне
** Малінаўка — вёска ў Быхаўскім раёне
** Малінаўка — вёска ў Вішоўскім сельсавеце Бялыніцкага раёна
** Малінаўка — вёска ў Ланькаўскім сельсавеце Бялыніцкага раёна
** Малінаўка — вёска ў Цяхцінскім сельсавеце Бялыніцкага раёна
** Малінаўка — былы пасёлак у Ланькаўскім сельсавеце Бялыніцкага раёна
** Малінаўка — вёска ў Кіраўскім раёне
** Малінаўка — вёска ў Краснапольскім раёне
** Малінаўка — вёска ў Крычаўскім раёне
** Малінаўка — вёска ў Чэрыкаўскім раёне
* Мінская вобласць:
** Малінаўка — вёска ў Дзяржынскім раёне
** Малінаўка — вёска ў Капыльскім раёне
** Малінаўка — пасёлак у Капыльскім раёне
** Малінаўка — вёска ў Крупскім раёне
** Малінаўка — вёска ў Акалоўскім сельсавеце Лагойскага раёна
** Малінаўка — вёска ў Каменскім сельсавеце Лагойскага раёна
** Малінаўка — вёска ў Гайненскім сельсавеце Лагойскага раёна
** Малінаўка — вёска ў Бараўлянскім сельсавеце Мінскага раёна
** Малінаўка — вёска ў Шчомысліцкім сельсавеце Мінскага раёна
** Малінаўка — вёска ў Нясвіжскім раёне
** Малінаўка — вёска ў Дукорскім сельсавеце Пухавіцкага раёна
** Малінаўка — вёска ў Навапольскім сельсавеце Пухавіцкага раёна
** Малінаўка — вёска ў Блужскім сельсавеце Пухавіцкага раёна
** Малінаўка — пасёлак у Знаменскім сельсавеце Слуцкага раёна
** Малінаўка — пасёлак у Ісернскім сельсавеце Слуцкага раёна
** Малінаўка — вёска ў Старадарожскім раёне
** Малінаўка — пасёлак ва Уздзенскім раёне
** Малінаўка — вёска ў Лядскім сельсавеце Чэрвеньскага раёна
** Малінаўка — вёска ў Раваніцкім сельсавеце Чэрвеньскага раёна

### Расія 
* Малінаўка (Угранскі раён)

## Рэкі 
### Беларусь 
* Малінаўка — рака ў Талачынскім раёне
Сцяг Маўрыкія

**Дзяржаўны сцяг Рэспублікі Маўрыкій** — упершыню ўзняты 12 сакавіка 1968 г. пры абвяшчэнні незалежнасці ад Вялікабрытаніі.

Сцяг быў распрацаваны ў 1967 годзе геральдычнай калегіяй Вялікабрытаніі (College of Arms) на аснове колераў герба Маўрыкія і мае наступнае сімвалічнае значэнне колераў:

* чырвоны — незалежнасць;
* сіні — колер Індыйскага акіяна;
* жоўты сімвалізуе светлую будучыню;
* зялёны прадстаўляе пышную расліннасць вострава.
Сцяг быў зарэгістраваны геральдычнай калегіяй і падараваны Маўрыкію каралеўскім указам ад 9 студзеня 1968 года.

## Іншыя сцягі 
Пасля атрымання незалежнасці Маўрыкій захаваў сістэму сцягоў па вобразу сцягавай сістэмы Вялікабрытаніі і мае адрозныя ад дзяржаўнага гандлёвы сцяг і службовы сцяг урадавых судоў, створаныя па вобразу і падабенству брытанскіх гандлёвага і службовага сцягоў, з той толькі розніцай, што ў крыжы замест сцяга Вялікабрытаніі намаляваны сцяг Маўрыкія.

Выява:Civil Ensign of Mauritius.svg| Сцяг гандлёвых судоў. 
Выява:Government Ensign of Mauritius.svg| Службовы сцяг урадавых судоў
Выява:Naval Ensign of Mauritius.svg| Ваенна-марскі сцяг

Ваенна-марскі сцяг Маўрыкія з'яўляецца арыгінальным і адрозніваецца як ад дзяржаўнага сцяга, так і ад ваенна-марскога сцяга Вялікабрытаніі.

## Спасылкі 
* FOTW Flags Of The World website. Mauritius

Катэгорыя:Сцягі дзяржаў
Катэгорыя:Маўрыкій
Сцяг Маўрытаніі

**Сцяг Маўрытаніі** ўяўляе сабой прамавугольнае палотнішча зялёнага колеру з гарызантальна размешчаным паўмесяцам і пяціканцовай зоркай над ім жоўтага колеру, якія знаходзяцца ў цэнтры сцяга. Суадносіны шырыні сцяга да даўжыні — 2:3. Зялёны колер сцяга і паўмесяц з зоркай сімвалізуюць іслам, асноўную рэлігію краіны, жоўты колер паўмесяца і зоркі — пустыню Сахара. Акрамя таго, жоўты і зялёны колеры з'яўляюцца панафрыканскімі. Чырвоныя палосы сімвалізуюць намаганні і ахвяры, якія прынеслі жыхары Маўрытаніі, калі баранілі сваю зямлю.

## Гісторыя 
Сцяг быў прыняты 1 красавіка 1959 года пасля атрымання незалежнасці ад Францыі.

Восенню 2016 года прэзідэнт Махамед ульд Абдэль Азіз прапанаваў дадаць да сцяга дзве чырвоныя паласы, каб сімвалізаваць ахвяры, якія прынеслі жыхары Маўрытаніі, абараняючы сваю краіну. Рэферэндум адбыўся 5 жніўня 2017 года, і пытанне было вырашана станоўча. 15 жніўня новы сцяг быў афіцыйна зацверджаны.

## Гл. таксама 
* Герб Маўрытаніі
* Гімн Маўрытаніі

Катэгорыя:Сцягі дзяржаў
Сцяг Каморскіх Астравоў

**Дзяржаўны сцяг Саюза Каморскіх Астравоў** у яго цяперашняй форме быў прыняты ў 2002 годзе. Папярэдні сцяг уяўляў сабой паўмесяц на зялёным фоне. На новым сцягу паўмесяц захаваны, але змешчаны ў зялёны трохкутнік. Акрамя таго былі дададзеныя чатыры паласы, якія сімвалізуюць чатыры вострава архіпелага: жоўты сімвалізуе Магелі, белы сімвалізуе Маёта, чырвоны сімвалізуе Анжуан і сіні сімвалізуе Гранд-Камор. Чатыры зоркі побач з паўмесяцам таксама сімвалізуюць астравы. Паўмесяц сімвалізуе іслам - галоўную рэлігію Каморскіх Астравоў.

## Гістарычныя сцягі Каморскіх Астравоў 

Выява:Flag of France.svg|Сцяг Францыі 1886—1963
Выява:Flag of the Comoros (1963-1975).svg|Сцяг Каморскіх Астравоў  — 
Выява:Flag of Comoros (1975-1978).svg|Сцяг Каморскіх Астравоў  — 
Выява:Flag of the Comoros (1978-1992).svg|Сцяг Ісламскай Федэратыўнай Рэспублікі Каморскія Астравы  — 
Выява:Flag of the Comoros (1992-1996).svg|Сцяг Ісламскай Федэратыўнай Рэспублікі Каморскія Астравы  — 
Выява:Flag of the Comoros (1996-2001).svg|Сцяг Ісламскай Федэратыўнай Рэспублікі Каморскія Астравы  — 

## Сцягі астравоў 

Выява:Flag of Grande Comore.svg|Сцяг Нгазіджы
Выява:Flag of Anjouan.svg|Сцяг Анжуана
Выява:Flag of Mohéli (official).svg|Сцяг Мвалі
Выява:Flag of Mayotte (local).svg|Сцяг Маёты

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Каморскіх Астравоў
Каморскія Астравы
Павукі-скакуны

**Павукі-скакуны** (*Salticidae*) — сямейства падатрада вышэйшых павукоў, у якое ўваходзіць больш за 550 родаў і 5000 відаў, гэта прыкладна 13 % усіх відаў павукоў. У павукоў-скакуноў добры зрок, яны ім карыстаюцца для палявання і навігацыі. Маюцца лёгкія і трахейная сістэма.

## Апісанне 
Даўжыня цела 2—9 мм. Афарбоўка яркая, стракатая, асабліва у самцоў. Галавагрудзі прыўзнятыя спераду, сплюшчаныя ззаду. Маюць 8 «дзённых» вачэй, размешчаных у 3 рады. Ногі адносна кароткія, тоўстыя (асабліва пярэднія, якімі павукі ловяць здабычу), заднія больш доўгія (скакальныя). Брушка акруглае або прадаўгаватае, укрыта перыстымі або лускаватымі валаскамі.

## Пашырэнне 
Пашыраны па ўсім зямным шары, пераважна ў тропіках. На тэрыторыі Беларусі адзначава каля 15 відаў, пераважна з родаў , , , , . Актыўныя днём. Трапляюцца на дрэвах, кустах, сонечным баку сцен і платоў.

## Асаблівасці біялогіі 
Лоўчых сетак не робяць. Перамяшчаюцца скачкамі (адсюль назва). Кормяцца мухамі, клапамі, перапончатакрылымі.

Большасць размнажаецца ў канцы вясны — пачатку лета, спароўванню папярэднічаюць або суправаджаюць яго т.зв. «шлюбныя танцы». ЯЙцы адкладваюць у коканы пад камяні, у трэшчыны сцен, пад кару у двухкамерныя гнёэды, Зімуюць маладыя павукі.

## Гл. таксама 
* Maratus

## Літаратура 
* 
* 


Катэгорыя:Сямействы павукападобных
Мажор

**Мажор**, **натуральны мажор** ( - цвёрды, ,  - вялікі) у сучаснай заходняй музыцы - адзін з асноўных відаў ладу (разам з мінорам). Характэрная асаблівасць мажора - трэцяя ступень дыятанічнай гамы, якая адстаіць ад першай ступені на вялікую тэрцыю. Акрамя натуральнага, існуюць таксама гарманічны і меладычны мажор.

## Ступені ладу 
Кожная ступень мажорнага або мінорнага ладу мае самастойную назву:
thumb|400px|Натуральны до-мажор
* I ступень — тоніка (Т),
* II ступень — сыходзячы ўводны гук,
* III ступень — медыянта (сярэдняя),
* IV ступень — субдамінанта (S),
* V ступень — дамінанта (D),
* VI ступень — субмедыянта (ніжняя медыянта),
* VII ступень — узыходны ўводны гук.
Тоніка, субдаммнанта і дамінанта называюцца галоўнымі ступенямі, астатнія - пабочнымі ступенямі.

## Абазначэнне 
Пры абазначэнні танальнасці слова «мажор» дадаецца да назвы тонікі, напрыклад «До мажор» (С-dur), «Фа-дыез мажор» (Fis-dur) і т. п.

## Гучанне 
Звычайна афарбоўка гучання мажорных твораў суб'ектыўна ўспрымаецца як светлая і «вясёлая», у супрацьлегласць афарбоўцы мінора. Кантраст мажору і мінору складае адзін з найважнейшых эстэтычных кантрастаў у музыцы.

Катэгорыя:Тэорыя музыкі
Катэгорыя:Музычная тэрміналогія
Айдар

**Айда́р** (крым. Ayder, حيدر;, ? — 1487) — крымскі хан у 1475 г. Трэці сын Хаджы-Гірэя.

## Біяграфія 
У 1456 г. арганізаваў пераварот і на некаторы час адхіліў бацьку ад улады. Верагодна, за Айдара заступалася Залатая Арда, незадаволеная курсам Хаджы-Гірэя на незалежнасць Крыму. Падчас свайго кароткага знаходжання на стальцы Айдар імкнуўся прыцягнуць на свой бок Генуэзскую Кафу, абяцаючы зменшыць памеры штогадовай даніны з італьянскіх уладанняў у Крыме.

Праз некалькі месяцаў скінуты. Збег ад бацькі ў Літву, дзе заставаўся да яго смерці. Пры праўленні брата Нур-Даўлета вярнуўся ў Крым. Падчас звяржэння апошняга Менглі-Гірэем падтрымліваў брата і з гэтай прычыне трапіў пад арышт, але неўзабаве быў вызвалены і ў першае кіраванне Менглі-Гірэя знаходзіўся ў Крыме, выходзячы ў ваенныя паходы.

Каля 1477 г. (у перыяд часовага аднаўлення ардынскай улады) разам з Нур-Даўлетам збег у Літву, дзе прабыў два гады. Увосень 1479 г. разам з Нур-Даўлетам перасяліўся з Літвы ў Маскву. Неўзабаве з невядомых прычынах трапіў у няміласць у маскоўскага вялікага князя і быў адпраўлены ў высылку ў Волагду, дзе і памёр.

## Літаратура 
* Гайворонский О (А. Е.). Созвездие Гераев . Краткие биографии крымских ханов. — Симферополь: «Доля», 2003.

Катэгорыя:Ханы крымскія
Сальфеджыа

**Сальфе́джыа** ( — ад назвы музычных нот *** соль*** і *** фа***) — шматзначны музычны тэрмін, які азначае:

* Вучэбную дысцыпліну, прызначаную для развіцця музычнага слыху і музычнай памяці, якая ўключае сальфеджаванне (адна- або шматгалосныя спевы з вымаўленне назваў гукаў), музычны дыктант, аналіз на слых;
* Зборнікі практыкаванняў для адна- або шматгалосных сальфеджаванняў або аналізу на слых;
* Спецыяльныя вакальныя практыкаванні для развіцця голасу, званыя таксама вакалізамі;
* Тое ж, што і сальмізацыя.
Сальфеджыа — пачатковыя вакальныя практыкаванні ў чытанні нот без тэксту. Пры спеве мелодыі сальфеджыа кожная яе нота называецца. Сальфеджыа як практыкаванні размяшчаюцца ў зборніку з паступовым пераходам ад больш лёгкіх да больш цяжкіх. Сальфеджыа пішуцца ва ўсіх танальнасцях мажорных і мінорных і ва ўсіх ключах для розных голасоў, як жаночых, так і мужчынскіх. Пераважна пішуцца сальфеджыа аднагалосныя, але бываюць двух-і трехголосные, мэта якіх складаецца ў прывучэнні спяваючага спяваць самастойна сваю партыю, не збіваючыся з прычыны выканання астатніх партый іншымі галасамі. У кансерваторыях на сальфеджыа звяртаецца асаблівая ўвага як на самы пэўны спосаб для развіцця слыху і здольнасці хутка і дакладна чытаць усякага роду музыку (гл. Сілабізацыя).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Тэорыя музыкі
Катэгорыя:Музычная тэрміналогія
Звычайны павук-скакун

**Звычайны павук-скакун** або **Зебравы павук-скакун** (*Salticus scenicus*) — від павукоў-скакуноў сустракаецца ў галарктычным раёне.

## Апісанне 
Розніцы ў памерах паміж самкай і самцом амаль няма: самкі — 5-7 мм, самца — 5-6 мм. Галоўнай адметнай рысай, гэта вельмі вялікія вочы, што з'яўляецца характэрнай рысай і для іншых павук-скакунчыкаў. У іх восем вачэй, два з якіх, пярэднія, вялікія і даюць павуку бінакулярны зрок. Звычайны павук-скакунчык чорны з белымі палоскамі па ўсім целе.

## Паводзіны 
Як і іншыя, віды павукоў-скакуноў, гэтыя павукі выкарыстоўваюць свой бінакулярны зрок, каб знайсці здабычу. Яны атакуюць яе, папярэдне падкраўшыся з блізкай адлегласці, іх паводзіны палявання было ахарактарызавана як паляванне каціных. Пры выкарыстанні свайго вострага гледжання, яны не могуць дакладна вызначыць адлегласць да ахвяры, і вымушаныя скакаць на яе. Перш чым скакаць на ахвяру яны прыляпляюць сваю шаўковую ніць на паверхню, каб у выпадку промаху паўтарыць спробу. Гэтыя павукі таксама ігнаруюць некаторых насякомых, такіх як мурашы.

## Распаўсюджанне 
Распаўсюджаны павук па ўсёй Еўропе і Галарктыцы, жыве блізка з чалавекам.

## Спасылкі 
* latvijasdaba.lv 

Катэгорыя:Павукі-скакуны
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1757 годзе
Нур-Даўлет

**Нур-Даўлет** (крым. *Nur Devlet, نور دولت* ; ? — 1503) — крымскі хан у 1466—1467, 1467—1469, 1475—1476 г. Другі сын Хаджы-Гірэя.

## Біяграфія 
Пасля смерці бацькі ў 1466 г. успадкаваў крымскі сталец, чаму запрацівіўся яго малодшы брат Менглі, які ў 1467 г. здолеў ненадоўга авалодаць стальцом. Вярнуўшыся ў тым жа годзе да ўлады, Нур-Даўлет паспрабаваў дамовіцца з ханам Залатой Арды, запытаўшы ў яго фармальнага пацверджання сваіх паўнамоцтваў як кіраўніка Крымскага ханства (што ішло насуперак з курсам Хаджы-Гірэя на незалежнасць ханства).

У самым пачатку 1469 г. быў адхілены ад улады Менглі-Гірэем, які абапіраўся на падтрымку знатных крымскіх родаў. У якасці ганаровага арыштанта паселены ў крэпасці Кафа. З 1471 г. жыў у крэпасці Салдайя.

Вызвалены з-пад арышту падчас узяцця Салдайя асманамі ў 1475 г. Зрабіў спробу вярнуць сталец, але з-за аднаўлення ў Крыме ўлады Залатой Арды быў змушаны пакінуць Крым і шукаць сховішча ў польскага караля, які пасяліў Нур-Даўлета ў Кіеве.

Увосень 1479 г. разам з братам Айдэрам пераехаў з Кіева ў Маскву, дзе атрымаў у кіраванне г. Касімаў. У якасці ваяводы дапамагаў маскоўскім войскам у ваенных кампаніях супраць Залатой Арды. Менглі-Гірэй хацеў вярнуць брата ў Крым, але перамовы з маскоўскім гаспадаром былі безвыніковымі.

Памёр у Касімаве ў 1503 г. У 1505 г. труна з прахам Нур-Даўлета па просьбе Менглі была перавезеная ў Крым.

## Літаратура 
* Гайворонский О (А. Е.). Созвездие Гераев . Краткие биографии крымских ханов. — Симферополь: «Доля», 2003.

Катэгорыя:Ханы крымскія
Катэгорыя:Касімаўскія кіраўнікі
Трохгучча

**Трохгу́чча** — акорд, які складаецца з трох гукаў, якія можна размясціць па тэрцыях.

## Утварэнне трохгучча 
Састаўныя гукі трохгучча называюцца *асноўным* (пазначаецца 1), *тэрцавым* (пазначаецца ³) і *квінтавым* (пазначаецца 5) тонамі, у залежнасці ад таго, якое месца яны займаюць у асноўным становішчы (будучы размешчанымі па тэрцыях).

* *Асноўным тонам (прымай)* называецца той гук трохгучча, які ў сціснутым распалажэнні знаходзіцца ўнізе.
* *Тэрцавым тонам (тэрцыяй)* называецца той гук трохгучча, які ў сціснутым распалажэнні знаходзіцца пасярэдзіне.
* *Квінтавым тонам (квінтай)* называецца той гук трохгучча, які ў сціснутым распалажэнні знаходзіцца ўверсе.

Гэтыя назвы, пакуль гаворка ідзе аб дадзеным акордзе, уласцівыя нотам незалежна ад іх узаемнага размяшчэння (формы трохгучча).

Кожнае трохгучча змяшчае ў сціснутым распалажэнні 2 тэрцыі (ніжнюю і верхнюю) і адну квінту ў выніку. У залежнасці ад якасці гэтых інтэрвалаў трохгуччы дзеляцца па сваёй структуры на чатыры тыпы:

* *вялікае (мажорнае) трохгучча* (на малюнку 1) змяшчае ў сціснутым распалажэнні вялікую тэрцыю знізу, малую тэрцыю зверху і чыстую квінту ў выніку;
* *малае (мінорнае) трохгучча* (на малюнку 2) змяшчае ў сціснутым распалажэнні малую тэрцыю знізу, вялікую тэрцыю зверху і чыстую квінту ў выніку;
* *павялічанае трохгучча* (на малюнку 3) змяшчае ў сціснутым распалажэнні 2 вялікія тэрцыі і павялічаную квінту ў выніку;
* *паменшанае трохгучча* (на малюнку 4) змяшчае ў сціснутым распалажэнні 2 малыя тэрцыі і паменшаную квінту ў выніку.

Вялікае і малае трохгучча з’яўляюцца кансанансамі і ў першую чаргу могуць прымяняцца як устойлівыя танічныя акорды. Павелічанае і паменшанае трохгучча з’яўляюцца дысананснымі.

## Звароты трохгучча 
*Зваротам трохгучча* называецца такі яго від, у якім ніжнім гукам з’яўляецца тэрцавы або квінтавы тон асноўнага трохгучча. Трохгучча можа быць трох відаў, кожны з якіх адрозніваецца ад папярэдняга тым, што ніжні гук узняты на актаву вышэй. Гэта аперацыя таксама называецца *зваротам*. Трэці зварот прыводзіць да вяртання да пачатковай формы трохгучча — асноўнага віду, размешчанага на актаву вышэй:

* *трохгучча* (асноўны від) — з асноўным тонам у ніжнім голасе.
* *секстакорд* (або першы зварот трохгучча) — зварот з тэрцавым тонам у ніжнім голасе. У класічнай гармоніі секстакорд пазначаецца лічбай 6.
* *квартсекстакорд* (або другі зварот трохгучча) — зварот з квінтавым тонам у ніжнім голасе. Квартсекстакорд пазначаецца лічбамі 4 і 6 (або 6 і 4). У ім, як і ў секстакордзе, крайнія гукі ўтвараюць сексту, а прыкметай з’яўляецца наяўнасць чыстай кварты ў аснове.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Музычная тэрміналогія
Гваздзік армерыяпадобны

**Гваздзік армерыяпадобны** (*Dianthus armeria*) — від травяністых раслін сямейства .

## Апісанне 
Аднагадовыя і двухгадовая расліна з простым або слабаразгалінаваным, зверху апушаным сцяблом вышынёй 20—60 см і кароткім вертыкальным коранем. Лісце валасістае, цёмна-зялёнае, тонкае, да 5 см даўжынёй. Ніжняе лісце прадаўгавата-ланцэтападобнае, сярэдняе і верхняе лінейна-ланцэтападобнае ці лінейнае, сядзячае. Кветкі 8-15 мм у дыяметры, з пяццю пялёсткамі, ружова-пурпуровыя, на кароткіх кветаножках, сабраны на верхавінцы сцябла ў малакветкавае галоўчатае суквецце. Цвіце ў чэрвені — верасні. Плод — каробачка.

## Арэал 
Від сустракаецца па ўсёй Еўропе, з Партугаліі на поўначы да паўднёвай Шатландыі і паўднёвай Фінляндыі, і з усходу да Украіны і Каўказа. У Беларусі гэты рэліктавы від знаходзіцца ў ізаляваных лакалітэтах на паўночна-ўсходняй мяжы арэалу. Дакладна вядомы ў Брэсцкай (Столінскі раён), Гомельскай (Жыткавіцкі, Лоеўскі і Хойніцкі раёны) і Гродзенскай (горад Гродна) абласцях. Раней прыводзіўся для наваколля Гродна, Ваўкавыска, Шчучына і Лоева.

## Прымяненне і выкарыстанне 
Шырока вырошчваецца як дэкаратыўная расліна ў садах.

## Ахова 
Уключаны ў Чырвоную кнігу Беларусі 2-га выдання (1993). Ахоўваецца ў Літве і Польшчы.

## Галерэя 

Image:Dianthus_armeria_macro.jpg|Гваздзік армерыяпадобны
Image:Dianthus_armeria_seeds.jpg|Насенне *Гваздзіка армерыяпадобнага*

## Спасылкі 
* Гваздзік армерыяпадобны ў Чырвонай кнізе Беларусі  
* 
* *Dianthus armeria* L. // ИАС «ООПТ России» 

Катэгорыя:Гваздзік
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Мінор

thumb|Мінор
**Мінор** (*moll* — мяккі; *minor* — маленькі) у музыцы — адзін з асноўных відаў ладу (разам з мажорам). Характэрная асаблівасць мінора — трэцяя ступень дыятанічнай гамы адстаіць ад першай на малую тэрцыю.

Існуе некалькі разнавіднасцяў мінору. Напрыклад лад, які называецца натуральным мінорам, будуецца наступным чынам: тон-паўтон-тон-тон-паўтон-тон-тон.
thumb|400px|Натуральны Ля мінор

Акрамя таго, існуюць гарманічны мінор і меладычны мінор.

Пры абазначэнні танальнасці слова «мінор» (або moll) дадаецца да назвы тонікі, напрыклад «Ля мінор» (A-moll), «соль-дыез мінор» (Gis-moll) і т. п. Мінорная трохгучнасць ўключае малую тэрцыю, утвораных паміж асноўным тонам і трэцяй ступенню, і вялікую тэрцыю, пабудаваную ад трэцяй ступені. Так, склад трохгучнасць *До мінор* — до, мі-бемоль, соль (C-Es-G).

Катэгорыя:Музычная тэрміналогія
Катэгорыя:Тэорыя музыкі
Сцяг Мадагаскара

**Сцяг Мадагаскара** (з 1958 — Аўтаномная Малагасійская Рэспубліка, з 1960 — Малагасійская Рэспубліка, з 1975 — Дэмакратычная Рэспубліка Мадагаскар, з 1992 — Рэспубліка Мадагаскар) быў прыняты 21 кастрычніка 1958 падчас падрыхтоўкі да рэферэндуму аб статусе краіны адносна Францыі, за два гады да здабыцця незалежнасці.

Колеры сцяга сімвалізуюць гісторыю Мадагаскара, імкненне да незалежнасці і традыцыйныя класы грамадства.

Чырвоны і белы былі колерамі Каралеўства Мерына (мерына — найбуйнейшая этнічная група ў складзе малагасійскага народа), якое было заваявана Францыяй у 1896 годзе. Гэтыя колеры выкарыстоўваліся на сцягу апошняга манарха каралеўства, каралевы Ранавалоны III. Яны могуць указваць на этнічныя карані малагасійцаў ў Паўднёва-Усходняй Азіі, паколькі выкарыстаныя на сцягу Інданезіі.

Зялёны быў колерам племя ховаў — выдатнага класа сялянскіх абшчыннікаў, які сыграў важную ролю ў антыфранцузскай агітацыі і ў нацыянальна-вызваленчым руху.

Катэгорыя:Сцягі дзяржаў
Катэгорыя:Мадагаскар
Жужаль рашэцісты

**Жужаль рашэцісты** (*Carabus cancellatus*) — жук з сямейства жужаляў.

## Біялогія 
Даўжыня цела 20-28 мм. Надкрылы выпуклыя, з рэзкімі падоўжнымі рэбрамі і радамі бугаркоў. Афарбоўка верху медная або бронзавая, радзей цёмна-сіняя, цёмна-зялёная ці бронзава-чорная. Першы членік вусікаў і часта сцёгны — чырвоныя.

## Арэал 
Сустракаецца ў Еўропе і Сібіры. На Беларусі — па ўсёй тэрыторыі, на Палессі радзей.

## Ахова 
Від занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі (IV катэгорыя аховы).

## Літаратура 
* *Горностаев Г. Н.*  Насекомые СССР. — М.: Мысль, 1970.

## Спасылкі 
* Жужаль рашэцісты. Артыкул у Чырвонай кнізе Беларусі

Катэгорыя:Жужалі
Катэгорыя:Насякомыя на марках
Сцяг Малаві

**Дзяржаўны сцяг Малаві** — прыняты 6 ліпеня 1964 года. У 2010 годзе была прынятая новая версія сцягу, на якім чорны і чырвоны колеры змянілі месца, а таксама замест ўзыходзячага сонца намалявана ўжо ззяючае. Улады Малаві лічаць, што гэта стане адлюстраваннем прагрэсу, які краіна зрабіла пасля атрымання незалежнасці ад Вялікабрытаніі ў 1964 годзе.

Асноўныя колеры дзяржаўнага сцягу Малаві: чырвоны, чорны, зялёны. Аснову сцяга складаюць колеры, прысутныя на сцягу Партыі Кангрэсу Малаві (анг.: Malaŵi Congress Party), якая прывяла краіну да незалежнасці.

Колеры маюць наступнае значэнне:

* Чырвоны колер увасабляе кроў, пралітую змагарамі за свабоду Афрыкі.
* Чорны колер сімвалізуе насельніцтва Афрыкі.
* Зялёны колер сімвалізуе неўвядальнай прыроду Малаві.

## Гістарычныя сцягі 

Выява:| — 
Выява:| — 
Выява:Flag of Nyasaland (1919–1925).svg|Сцяг Ньясаленда  —   — 
Выява:Flag of the Federation of Rhodesia and Nyasaland (1953–1963).svg|Сцяг Федэрацыі Радэзіі і Ньясаленда  — 
Выява:Flag of Malawi 1964-2010.svg|Сцяг Малаві — 

## Спасылкі 
* FOTW Flags Of The World website. Malawi 

Катэгорыя:Малаві
Катэгорыя:Сцягі дзяржаў
Жэвахаў

* Мікалай Давыдавіч Жэвахаў — князь, рускі дзяржаўны дзеяч
* Іасаф (Жэвахаў) — свяшчэннапакутнік, царкоўны і грамадскі дзеяч, епіскап Магілёўскі
Псуя

**Псу́я** () — аграгарадок у Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці, на заходнім беразе возера Псуя, адміністрацыйны цэнтр аднайменнага сельсавета.

Знаходзіцца за 45 км на паўночны ўсход ад Глыбокага, 164 км ад Віцебска, 7 км ад чыгуначнай станцыі Зябкі, аўтамабільнай дарогай злучана з шашой Глыбокае — Полацк.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
У «Полацкай рэвізіі» 1552 года паведамляецца, што Баркулаб Іванавіч Корсак, нашчадак роду Корсакаў, меў 3 «дымы», людзі з якіх працавалі ў двары па 3 дні на тыдзень. Вольных людзей налічвалася 12 «дымоў», з якіх сяляне «з усякага збожжа» чацвёртую частку здавалі ўладальніку. Адзначана, што была царква Святой Тройцы, раней пабудаваная Корсакамі. У 1620 годзе Псуя была падзелена на 3 часткі паміж братамі Пятром, Сцяпанам і Іосіфам Корсакамі. У 1623 годзе Іосіф Корсак сваю частку зямель з цэнтрам у Псуі прадаў Міхаілу Раманавічу Корсаку. Пазней ад Корсакаў Псуя перайшла да Рамуальда Падбіпенты — маршалка дзісенскага. Яго дачка Юстына выйшла замуж за Яна Дэспата-Зяновіча, нашчадкі якога гаспадарылі тут да канца XIX стагоддзя.

### У складзе Расійскай імперыі 
У канцы XVIII стагоддзя ў Псуі быў гаспадарскі двор, пабудаваны з дрэва, уніяцкая царква, пераробленая ў праваслаўную ў 1841 годзе. У гэтай царкве ў 1621 г. быў выраблены звон з надпісам на лацінскай мове. У 1888 годзе Псуя дзялілася на некалькі частак: мястэчка Псуя (Празароцкай воласці) — 7 дамоў, 53 жыхары, царква Святога Міхаіла; фальварак Старая Псуя — 1 дом, 18 жыхароў; фальварак Новая Псуя — 1 дом, 33 жыхары; вёска Псуя над рэчкай Ішанкай — 4 дамы, 18 жыхароў, належала Зянону Дэспат-Зяновічу. Наваколле было заселена з 6 ст. да н.э., пра што сведчаць шматлікія курганы, гарадзішча на могілках. У мінулым стагоддзі знойдзена мноства прадметаў, якімі карысталіся ў старажытнасці. Бронзавы бранзалет і жалезная сякера былі перасланы ў Адэскі музей старажытнасці. А. Сапуновым выяўлены падземны ход, абкладзены цэглай, пахаванні, абкладзеныя камянямі, на некалькіх магілках былі каменныя пліты, знойдзены крамянёвыя стрэлы, бранзалеты. У 1866 годзе адкрылася народнае вучылішча, у 1872 г. пабудавана драўляная школа, у якой навучалася каля 30 вучняў.

### Найноўшы час 
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі вёска ўвайшла у склад Савецкай Беларусі. У жніўні 1919 — ліпені 1920 года знаходзілася пад акупацыяй Польшчы.

У 1992 годзе ў вёсцы 222 двары, 524 жыхары.

## Славутасці 
* Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан, помнік землякам, што загінулі ў Вялікую Айчынную вайну
* Свята-Троіцкая царква (1995 г., мураваная).
* Гарадзішча перыяду ранняга жалезнага веку

## Літаратура 
* *Бунто І.* З гісторыі населеных пунктаў Глыбоччыны / І. У. Бунто // Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Глыбоцкага раёна / рэдкал.: Б. І. Сачанка [і інш.]. — Мн., 1995. — С. 443—444.
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Псуеўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Глыбоцкага раёна
Псуя (возера)

**Псу́я** — возера ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Шоша, за 30 км на ўсход ад горада Глыбокае, каля вёскі Псуя.

Плошча паверхні 0,65 км². Даўжыня 2,28 км, найбольшая шырыня 0,5 км. Даўжыня берагавой лініі 5,9 км. Найбольшая глыбіня 10,5 м.  Аб'ём вады 2,81 млн. м³. Плошча вадазбору 3,6&nbsp;км².

Катлавіна лагчыннага тыпу, выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй да 12 м, пераважна разараныя. Берагі нізкія, задзернаваныя, пад хмызняком. Дно сапрапелістае, у мелкаводнай зоне пясчанае. Зарастае слаба, найбольш моцна ў паўднёвым заліве.Выцякае ручай у возера Доўгае.

У возеры водзяцца шчупак, акунь, плотка, краснапёрка, лінь і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* Блакітны скарб Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Г. Пашкоў і інш. - Мн., 2007.
* 
* *Волкаў І.* Экалагічныя праблемы возера Псуя / І. Волкаў // Веснік Глыбоччыны. — 2002. — 24 ліп.
* 

## Спасылкі 
* Возера Псуя 

Катэгорыя:Азёры Глыбоцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Шошы
Увярэднік Каўфмана

**Увярэднік Каўфмана** (*Pedicularis kaufmannii*) — від раслін сямейства Залознікавыя.

## Апісанне 
Увярэднік Каўфмана — гэта наземная травяністая расліна з прамастаячым сцяблом вышынёй да 50 см і супраціўным лісцем і 5-пялёсткавымі кветкамі дліной 2,5-3 см, якія сабраны ў суквецце пэнздлем.

## Арэал 
Сярэдняя (Польшча) і Усходняя Еўропа, Еўропа, Каўказ (Перадкаўказзе), Заходняя Сібір і Сярэдняя Азія (паўночны Казахстан). Рэліктавы, па паходжанню лесастэпавы від у Беларусі знаходзіцца на паўночна-заходняй мяжы арэалу. У цяперашні час вядома два месцазнаходжання: у Гарадоцкім р-не Віцебскай вобл. і Дрыбінскім р-не Магілёўскай вобл. Паводле гербарных дадзеных раней адзначаўся ў наваколлі г. Горкі Горацкага р-на Магілёўскай вобл. (Зборы 1894 года).

## Ахова 
Увярэднік Каўфмана ўключаны ў Чырвоныя кнігі наступных краін і рэгіёнаў:

* Рэспубліка Беларусь
* Белгародская вобласць
* Уладзімірская вобласць
* Кастрамская вобласць
* Латвія
* Ліпецкая вобласць
* Маскоўская вобласць
* Ніжагародская вобласць
* Цвярская вобласць
* Удмуртыя
* Чувашыя
* Яраслаўская вобласць

## Спасылкі 
* Увярэднік Каўфмана ў Чырвонай кнізе Беларусі 
* Выява 
* Pedicularis kaufmannii 
* Мытник Каўфмана

Катэгорыя:Увярэднік
Пліса (возера, Глыбоцкі раён, каля вёскі Луцк-Мосарскі)

**Плі́са** — возера ў Беларусі, на мяжы Глыбоцкага і Пастаўскага раёнаў Віцебскай вобласці ў басейне ракі Галбіца за 18 км на паўночны захад ад горада Глыбокае, у басейне ракі Мнюта, на поўдзень ад вёскі Луцк-Мосарскі.

## Назва 
Паводле Тапарова і Трубачова, паходжанне няяснае. Магчыма, звязанае са ст.-пруск. *Plissingis* (*-ing-* — суфікс) або з лужыцкай ракой *Pleise*.

Назву Пліса маюць таксама рэкі — прытокі бярэзінскага Бабра, Нёмана, Бярэзіны, рака на Падзесенні на ўсходзе ад Чарнігава; возера басейна дзвінскай ракі Дзісны.

Сваёй структурай назва Пліса блізкая да балцкай назвы дзвінскай ракі Дрыса, у якім корань *Dris-* так жа сама дакладна не вытлумачваецца. Іх адносяць да групы гідронімаў з канчаткам *-(с)са*: *Іса*, *Ліса*, *Уса*, *Эса*, *Дрыса*, *Пліса*, ''*, *Труса*, *Таса*, *Рэса*, *Выса*, *Васа'' (на Падзвінні, Панёманні, Павісленні, Павоччы).

## Водаапісанне 
Плошча паверхні 1,1 км². Найбольшая глыбіня 32,9 м. Даўжыня 1,41 км. Найбольшая шырыня 1,16 км. Даўжыня берагавой лініі 4,22 км. Аб’ём вады 10,22 млн м³. Плошча вадазбору 8,04 км².

Катлавіна возера эварзійнага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй 1—5 м спадзістыя, на паўднёвым захадзе стромкія вышынёй 12—13 м, пад хмызняком і валунамі. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія, месцамі завалуненыя, парослыя хмызняком, на паўночным захадзе абразійныя. Дно ўздоўж берагоў пясчана-жвіровае, глыбей — пясчанае (да глыбіні 7 м) і ілістае. Глыбіні да 2 м займаюць каля 17 % плошчы возера. Возера мезатрофнае. Зарастае слаба. Уздоўж берагоў паласа надводнай расліннасці шырынёй да 5 м, месцамі адсутнічае.

Выцякае рака Плісаўка.

У возеры водзяцца шчупак, акунь, лешч, плотка і інш.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Блакітны скарб Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Г. Пашкоў і інш. — Мн., 2007.
* 

Катэгорыя:Азёры Глыбоцкага раёна
Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Галбіцы
Мехмед-Гірэй I

**Мехмед-Гірэй** (крым. *I Mehmed Geray, ۱محمد كراى*;  — ) — крымскі хан у 1515—1523 гадах.

Заняў сталец пасля смерці бацькі Менглі-Гірэя ў 1515 г., прыняўся за ажыццяўленне шырокай знешнепалітычнай праграмы. Да гэтага часу колішняя Залатая Арда распалася на Казанскае, Хаджы-Тарханскае (Астраханскае) ханствы і некалькі незалежных орд (сярод іх Нагайская арда), якія Мехмед-Гірэй вырашыў аб’яднаць пад кіраўніцтвам Крыма і тым самым успадкаваць вяршэнства ардынскіх ханаў.

Задача ўскладнялася тым, што Масква ўступіла ў спрэчку з Крымам за ўплыў у Паволжы, паспяхова замацаваўшы свае пазіцыі ў Казанскім ханстве. Пасля перамогі Менглі-Гірэя над Ардой адбылося астуджэнне крымска-маскоўскіх адносін, паколькі з гэтага часу агульных інтарэсаў у Масквы і Крыма не было. Пры гэтым аднавіліся саюзныя адносіны з Польшчай.

Мехмед-Гірэй спрабаваў заваяваць Хаджы-Тарханское ханства, але безпаспяхова. Далей развіваліся падзеі на казанскім кірунку. У Казані ў 1521 г. быў скінуты са стальца маскоўскі стаўленік Шах-Алі і пасаджаны брат Мехмеда, Сагіб-Гірэй. Тады ж два браты здзейснілі паспяховы паход на Маскву, разрабаваўшы яе наваколлі.

Пасля гэтага Мехмед-Гірэй у 1523 г. зноў выступіў паходам на Хаджы-Тархан і здолеў авалодаць горадам. Аднак быў выманены нагайскімі мурзамі з Хаджы-Тархана і забіты ва ўласным шатры. Пахаваны ў Хаджы-Тархане.

## Сям’я 
Дзеці:
* **сыны:** Газы I Гірэй, Іслям I Гірэй, Бахадур Гірэй, Баба Гірэй, Чабан Гірэй, Алп Гірэй

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Гайворонский О (А. Е.). Созвездие Гераев . Краткие биографии крымских ханов. — Симферополь: «Доля», 2003.

Катэгорыя:Ханы крымскія
Кашо

**Кашо** — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці.

Размешчана ў 4 км на паўночны захад ад горада Гарадок у басейне ракі Усыса (прыток ракі Обаль), якая выцякае з возера пад назвай Гараджанка.

Плошча возера складае 4,15 км² пры найбольшай шырыні 1,3 км. Плошча вадазбору 60,1 км². Найбольшая глыбіня 17,1 м, сярэдняя — 3,5 м. Берагавая лінія звілістая, даўжынёй 21,7 км. Схілы катлавіны дасягаюць вышыні да 6 м, у асобных месцах — да 10 м. Берагі нізкія, месцамі забалочаныя. Катлавіна складаецца з усходняга (глыбінёй 5,9 м), цэнтральнага (9 м) і заходняга (17,1 м) плёсаў. На возеры два вострава. Мелкаводдзе пясчанае, плоская цэнтральная частка дна пакрыта сапрапелем.
На возеры адзначаныя гнездаванні вялікага крахаля.

Каля возера размешчаны вёскі Вялікае і Малое Кашо, Пагост, Сазоненкі, Кавалёўцы.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто - Кулі / Редколл.: Г. П. Пашков и др — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0144-3
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі: У 5-і т. Т. 3. Катэнарыя — Недайка / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ ім. Петруся Броўкі, 1984. — 588 с., іл. — 10 000 экз.
* Витебская область: Общегеографический атлас / Ред. И. Н. Шлык — Мн.: РУП «Белкартография», 2008. — С. 21. — 36 с. — 5000 экз. — ISBN 978-985-508-049-8.

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна
Обаль (возера)

**Обаль** — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Обаль каля вёскі Обаль.

## Водаапісанне 
Катлавіна возера ўяўляе сабой пашыранае рэчышча ракі Обаль. Схілы вышынёй 6—10 м, суглінкавыя і супясчаныя. Плошча воднай паверхні 0,3 км². Даўжыня 2,56 км, найбольшая шырыня 0,4 км. Сярэдняя глыбіня 2,3 м, найбольшая — 2,8 м. Дно плоскае, пакрытае глеем і сапрапелем, берагі забалочаныя. Плошча вадазбору 568 км².
Возера дыстрофнае, зарастае чаротам, трыснягом, гарлачыкамі, рдзестам.

У возера ўпадае чатыры ручая.

## Літаратура 
* Природа Белоруссии: Популярная энциклопедия / Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1989. — С. 199. — 599 с. — 40 000 экз. — ISBN 5-85700-001-7
* 

Катэгорыя:Басейн Обалі
Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна
Дысплей (канструктарскае бюро)

**Рэспубліканскае унітарнае прадпрыемства «Канструктарскае бюро „Дысплей“»** (РУП «КБ „Дысплей“») — беларускае прадпрыемства па распрацоўцы і выпуску відэаманітораў, сродкаў вылічальнай тэхнікі, знаходзіцца ў г. Віцебску.

## Гісторыя 
Заснавана ў канцы 1980-х — пачатку 1990-х.

## Міжнародныя санкцыі 
12 мая 2023 года Украіна ўвяла санкцыі супраць канструктарскага бюро, а 6 снежня таго ж года да санкцый супраць «Дысплея» далучылася Вялікабрытанія. З 9 жніўня 2024 года КБ знаходзіцца у санкцыйным спісе Канады.

24 лютага 2025 года бюро ўключана ў санкцыйны спіс Аўстраліі.

## Дзейнасць 
Займаецца распрацоўкай і вытворчасцю відэаманітораў (ЭПТ, ВК і плазменных) і сродкаў вылічальнай тэхнікі (панэльных і пераносных ЭВМ), прызначаных для жорсткіх умоў эксплуатацыі. Выпускае маніторы розных памераў для прымянення як у наземных сістэмах, так і ў авіяцыйнай галінах (шматфункцыянальныя індыкатары ў кабіне пілота).

З 2007 года распрацоўваецца аўтаматызаваны дыстанцыйна-кіраваны наглядальна-агнявы комплекс «АДУНОК».

## Адміністрацыя 
Генеральны дырэктар — А. С. Вайцянкоў

## Гл. таксама 
*Прадпрыемствы Віцебска
*Прадпрыемствы Беларусі

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ААТ «Канструктарскае бюро «Дысплей»
* http://www.aviaport.ru/directory/aviafirms/591/
* http://www.arms-expo.ru/site.xp/049056053054.html 
* КБ «Дысплей» асвоіла тэхналогію вытворчасці квадратных авіяцыйных дысплеяў, 24 мая 2007, сайт Пасольствы Рэспублікі Беларусь у Расіі

Катэгорыя:Прадпрыемствы Віцебска

Катэгорыя:Канструктарскія бюро
Сосна (возера)

**Со́сна**, **Доўжа** — возера ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, у басейне ракі Лужаснянка, за 12 км у напрамку на поўнач ад Віцебска.

Плошча возера складае 1,1 км², даўжыня 2,64 км, максімальная шырыня 0,82 км. Даўжыня берагавой лініі — 7,53 км. Найбольшая глыбіня 9,4 м, сярэдняя — 3,5 м. Аб’ём вады 4,01 млн м³. Катлавіна возера складаецца з двух плёсаў, падзеленых пакрытым хваёвым лесам востравам плошчай 0,015 км². Катлавіна лагчыннага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Вышыня схілаў катлавіны ад 5—7 да 10—15 метраў.Найбольшыя глыбіні на паўночна-ўсходнім плёсе. Берагі возера часткова зліваюцца са схіламі катлавіны, на паўднёвым усходзе забалочаныя. Мелкаводдзе шырынёй да 100 м займае каля 24 % плошчы возера.
Дно возера да глыбінь 3 м пясчанае, глыбей выслана глеем і крэменязёмістым сапрапелем. Водная маса добра насычана кіслародам.

Надводная расліннасць займае прыбярэжную паласу да 30 м. Да глыбіні 3,2 м растуць рдзесты, эладэя канадская, гарлачыкі.

Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Упадае некалькі ручаёў. Злучана пратокамі з азёрамі Бутыкі (Бу́тыка) і Баранаўскае. На паўночным усходзе выцякае ручай у раку Храпаўлянка.

У возеры водзяцца акунь звычайны, плотка, краснапёрка, шчупак звычайны, лінь, мянтуз, верхаводка, карась. Сустракаецца вугор.

На беразе возера размешчаны вёскі Шылы, Доўжа, спартыўна-аздараўленчая база. Уздоўж возера праходзіць аўтамабільная дарога  (Віцебск — Гарадок). На беразе возера ўздоўж аўтамабільнай дарогі зона адпачынку.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Віцебскага раёна
Катэгорыя:Басейн Лужаснянкі
Куду

**Куду** — два віды лясных антылоп (*Tragelaphus*):
* Вялікі куду (*Tragelaphus strepsiceros*)
* Малы куду (*Tragelaphus imberbis*)
Лісна (возера)

**Лі́сна** — возера ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі; паўночны бераг возера мяжуе з Себежскага раёнам Пскоўскай вобласці Расіі. Размешчана за 42 км на паўночны ўсход ад Верхнядзвінска, уваходзіць у Себежскую групу азёр.

## Апісанне 
Лісна адносіцца да ліку неглыбокіх азёр. Катлавіна падпруднага тыпу, выцягнутая з поўначы на поўдзень на 7,8 км. Берагавая лінія мае простыя і плаўныя абрысы. На захадзе і поўдні схілы надводнай часткі высокія (да 15—20 м), стромкія, нярэдка абрывістыя, паўднёва-заходнія дасягаюць вышыні 30 м і крута абрываюцца да зрэзу вады. Паўночныя і ўсходнія схілы не выяўленыя, забалочаныя, пакрытыя рэдкім сасновым лесам.

У паўднёвай частцы возера маецца даволі буйны востраў, які аддзяляе ад асноўнага люстэрка інтэнсіўна зарастаючы заліў.

Праз возера працякае рака Свольна (басейн Заходняй Дзвіны). З Асвейскім возерам злучаецца праз канал Дзегцяроўку і раку Старая. Упадае Паплаўская канава з возера Белае, ручай з возера Малы Тучок, ручаі.

## На возеры 
На беразе возера знаходзяцца наступныя населеныя пункты:
* Вёска Валясы
* Вёска Дзянісенкі
* Вёска Залучча, Верхнядзвінскі раён
* Вёска Лісна
* Вёска Малашкава
* Вёска Мыленкі

На беразе возера, за 0,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Дзянісенкі знаходзіцца курганны могільнік крывічоў (X—XII ст.).

## Раслінны свет 
Невялікія глыбіні возера і шырокая літараль спрыяюць інтэнсіўнаму зарастанню возера. Паласа расліннасці практычна паўсюдна дасягае 100—200 м. Суцэльнае зарастанне адзначана ў заліве ля ўсходняга берага, які практычна цалкам аддзелены ад возера востравам. Глыбіня распаўсюджвання падводных макрафітаў дасягае 2 м, і толькі зрэдку да 2,6 м.

## Жывёльны свет 
Іхціяфаўна возера ляшчова-шчупакова-лінёвая. Акрамя таго, у возеры водзяцца акунь, плотка, судак, сом, вугор, карась. Вядзецца перыядычны прамысловы лоў рыбы.

## Экалогія 
Берагі возера слаба заселеныя. У межах вадазбору адсутнічаюць прамысловыя прадпрыемствы, а шырокая паласа лесу вакол затрымлівае сельскагаспадарчае забруджванне. Усё гэта абумоўлівае высокую якасць вады і прыцягвае турыстаў.

З 1995  па 1999 год возера і навакольныя лясы ўваходзілі ў склад ландшафтнага заказніка «Чырвоны бор».
З 2000 года возера з тэрыторыяй заходняга і паўднёвага берагоў адносяцца да Асвейскага ландшафтнага заказніка.

## Гаспадарка 
Водныя рэсурсы возера заарандаваныя ТАА «Інтэрсервіс» (Наваполацк). З гэтай прычыны аматарская лоўля рыбы ў возеры абмежаваная.

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Верхнядзвінскага раёна
Катэгорыя:Басейн Свольны
Рэспубліка Зуева

**Рэспубліка Зуева** — «рэспубліка старавераў», узнікла ў час Вялікай Айчыннай вайны паблізу вёскі Заскаркі пад Полацкам на тэрыторыі некалькіх вёсак, населеных пераважна стараверамі. Названа ад прозвішча старасты вёскі — Зуева.

## Гісторыя 
Сям'я Зуева, як і многія яго аднавяскоўцы, перад вайной пацярпелі ад рэпрэсій з боку савецкай улады. Таму пасля адступлення Чырвонай арміі Зуеў восенню-зімой 1941 года арганізаваў у вёсцы самакіраванне. Для абароны жыхароў былі створаны атрады самаабароны.

Нямецкая акупацыйная адміністрацыя ў абмен на выплату фіксаванага натуральнага падатку і недапушчэння на сваю тэрыторыю савецкіх партызан прызнала фактычную аўтаномію тэрыторыі з цэнтрам у вёсцы Саскоркі. У рэспубліцы была адноўлена прыватная ўласнасць, адкрыты стараверскія храмы.

Улады «рэспублікі Зуева» ўсталявалі дружалюбныя адносіны з Народна-працоўным саюзам расійскіх салідарыстаў. Пазней, для фармальнай легалізацыі руху ў вачах немцаў, многія дзеячы рэспублікі абвясцілі сябе мясцовым аддзяленнем рускай Нацыянал-сацыялістычнай партыі Б. Камінскага, аднак фактычна дыстанцыяваліся ад яго руху.

Пры адступленні нямецкай арміі Зуеў з часткай сваіх людзей сышоў на Захад. Іншыя стараверы засталіся і пачалі партызанскую барацьбу супраць Чырвонай Арміі. Для гэтай мэты немцы забяспечылі іх зброяй і харчаваннем. Партызанскія групы трымаліся ў лясах пад Полацкам да 1947 года.

Зуеў і частка яго супрацоўнікаў былі прынятыя ў ВС Камітэта вызвалення народаў Расіі. У 1945 г. ён паспрабаваў вярнуцца на савецкую тэрыторыю для арганізацыі падпольнага руху і прапаў без вестак.

## Цікавыя факты 
* Частка дакументаў, звязаных з дзейнасцю Зуева, захоўваецца ў Нацыянальным архіве ЗША ў Вашынгтоне (напрыклад, рукапіс за аўтарствам нейкага В. Валжаніна ''«Zuyev's Republic» (1951)*, NA RG 338, P-124).
* Апроч Рэспублікі Зуева ў суседніх раёнах Беларусі існавалі іншыя квазінезалежныя ўтварэнні, такія як **Рэспубліка Расона** ў Расонскім раёне і **Рэспубліка Петухова** пад Віцебскам.

## Літаратура 
* *Каров Д.* Партизанское движение в СССР 1941—1944 гг. — Мюнхен, 1954.
* *Wladimir W Posdnjakoff''. Zuyev's Republic // Historical Division, European Command, Foreign Military Studies Branch (1947).

## Спасылкі 
* *Батшев, В.* Партизанщина: мифы и реалии // «Лебедь», № 519, — 18 марта 2007 года.

Катэгорыя:Беларускі калабарацыянізм
Катэгорыя:Гісторыя Полацкага раёна
Катэгорыя:Стараверства ў Беларусі
Рамоначнік шчытковы

**Рамоначнік шчытковы**, **Пірэтрум шчытковы** (*Pyrethrum corymbosum* ці *Tanacetum corymbosum*) — від шматгадовых травяністых раслін сямейства Астравыя.

## Апісанне 
250px|thumb|left|Кветка
Рамоначнік шчытковы дасягае ў вышыню 40-150 см, без паху. Стябло ў верхняй частцы разгалінаванае. Лісце перыста-складанае або перыста-раздзельнае, у абрысы даўгаватага-яйкападобнае, з 3-7 парамі сегментаў. Галоўкі 25-50 мм у дыяметры, сабраны па 3-14 у рыхлыя шчыткападобныя суквецці. Язычковыя кветкі белыя, трубчатыя — жоўтыя. Квітнее ў чэрвені — ліпені.

## Арэал 
Еўрапейска-западнасібірскі лесастэпавы від. У Беларусі знаходзіцца ў ізаляваных лакалітэтах за паўночнай мяжой арэала. Вядомыя месцазнаходжанні ў Добрушскім, Лоеўскім і Мазырскім раёнах Гомельскай вобл. Раней даваўся для наваколля Лоеў, Мазыра і Лутова (Рэчыцкага павета).

## Спасылкі 
* Рамоначнік шчытковы ў Чырвонай кнізе Беларусі  
* Выява 
* Пиретрум щитковый 

Катэгорыя:Астравыя (падсямейства)
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1844 годзе