Інстытут біяхіміі біялагічна актыўных злучэнняў НАН Беларусі

**Інстытут біяхіміі біялагічна актыўных злучэнняў НАН Беларусі** (**ІББАЗ НАНБ**) — другая (пасля Інстытута біяарганічнай хіміі) профільная арганізацыя навукі Беларусі ў галіне біяхіміі. Месціцца ў Гродне.

## Гісторыя 
Датай заснавання Інстытута лічыцца 1970 год, калі пастановай Прэзідыума АН БССР у Гродне быў створаны *Аддзел рэгуляцыі абмену рэчываў АН БССР* з правамі юрыдычнай асобы. На новаствораны Аддзел, які ўвайшоў у склад Аддзялення хімічных і геалагічных навук АН БССР, былі ўскладзены наступныя абавязкі:
* правядзенне даследаванняў у галіне вывучэння малекулярных механізмаў каталітычнага ўздзеяння тыаміндыфасфату і ролі вітамінаў у рэгуляцыі абмену рэчываў, уключаючы біяхімічныя асновы;
* распрацоўка навуковых асноў ужывання антыметабалітаў вітамінаў, якія атрыманы шляхам сінтэзу, і натуральных антывітамінных чыннікаў у медыцыне і ветэрынарыі.

У 1985 годзе Аддзел быў пераўтвораны ў *Інстытут біяхіміі АН БССР* (з 1992 — АН Беларусі, з 1997 — НАН Беларусі). Інстытуту былі вызначаны наступныя напрамкі навуковай дзейнасці:
* вывучэнне механізму абмену рэчываў на ўзроўні цэлага арганізму, асобных органаў, тканак, клеткі і ферментатыўных рэакцый і яго рэгуляцыя;
* карэкцыя парушэння абмену рэчываў з дапамогай прыродных злучэнняў і іх сінтэтычных аналагаў.
У 1995 Інстытут быў пераведзены ў склад новастворанага Аддзялення медыка-біялагічных навук, дзе прабыў амаль дзесяцігоддзе.

Новым этапам развіцця Інстытута можна лічыць 2006—2011 гг. Пастановай Прэзідыўма НАН Беларусі ад 19 студзеня 2006 № 9 і Бюро Прэзідыўма НАН Беларусі ад 12 траўня 2006 № 245 была ўтворана *Дзяржаўная ўстанова "Навукова-вытворчы цэнтр «Інстытут фармакалогіі і біяхіміі НАН Беларусі»*. Установа ўвайшла ў склад *Аддзялення хіміі і навук аб Зямлі* і ёй былі вызначаны наступныя напрамкі дзейнасці:
* эксперыментальная і клінічная фармакалогія, фармацыя і тэхналогія лекаў, таксікалогія, біяхімія чалавека і жывёл, біямедыцынская і фармацэўтыная хімія;
* даследаванні і распрацоўка лекаў і другіх фармацэўтычных прадуктаў;
* даклінічныя, біяэквівалентныя і фармацэўтычныя іспыты;
* даследаванні і распрацоўкі ў галіне абмену рэчываў і сродказ метабалічнай тэрапіі, біяфармакалогіі і клетачнай тэрапіі.

Са стварэннем Навукова-вытворчага цэнтра асноўныя даследаванні перамясціліся ў Мінск; у Гродне застаўся філіял Інстытута. Сталі праяўляцца крызісныя з’явы.
30 снежня 2011 г. Навукова-вытворчы цэнтр быў рэарганізаваны: арганізацыя ліквідавана, прадпрыемства «АКАДЕМФАРМ» увайшло на правах юрыдычнай асобы ў склад Аддзялення хіміі і навук аб Зямлі НАН Беларусі, астатнія мінскія падраздзяленні Цэнтра — у склад Інстытута біяарганічнай хіміі НАН Беларусі. Гродзенскія падраздзяленні былі аб’яднаны ў *Гродзенскі філіял Інстытута біяарганічнай хіміі НАН Беларусі*, які ўвайшоў у склад Аддзялення хіміі і навук аб Зямлі.

У 2012 годзе на базе Гродзенскага філіяла Інстытута біяарганічнай хіміі НАН Беларусі быў адноўлены Інстытут біяхіміі ў якасці самастойнай Дзяржаўнай навуковай установы *«Інстытут біяхіміі біялагічна актыўных злучэнняў НАН Беларусі»*. У 2013 Інстытут быў вернуты ў склад Аддзялення медыцынскіх навук. Арганізацыі былі вызначаны наступныя напрамкі дзейнасці:
* правядзенне фундаментальных і прыкладных даследаванняў па вывучэнню механізмаў патагенезу захворванняў печані, сардэчна-сасудзістай і эндакрыннай сістэм, алкагольнай залежнасці, паталагічых станаў, звязаных з дэфіцытам незаменных мікранутрыентаў і дзеяннем стрэсу з мэтай распрацоўкі метадаў іх прафілактыкі, дыягностыкі і тэрапіі;
* лабараторная вытворчасць фармацэўтычных субстанцый;
* стварэнне інавацыйных лекавых сродкаў, вітамінных прэпаратаў, біялагічна актыўных дабавак.

## Асноўныя кірункі даследаванняў 
* вывучэнне механізмаў абмену рэчываў на ўзроўні цэлага арганізму, асобных органаў, тканак, клеткі і і ферментатыўных рэакцый;
* карэкцыя парушэнняў абмену рэчываў з дапамогай прыродных біялагічна актыўных злучэнняў і іх вытворных.

## Вынікі даследаванняў 
* на арганізмавым, клетачным і малекулярным узроўнях вывучаны метабалізм вітаміна B1, ва ўмовах гіпер- і гіпавітамінозу;
* даследаваны фізіка-хімічныя ўласцівасці і структура ізаляваных вітаміназалежных ферментаў;
* вывучана морфабіялогія кары наднырачнікаў жывёл пры стрэсе, расшыфраваны малекулярныя механізмы функцыям цыкла картыкацытаў;
* вызначаны метабалічныя перадумовы і наступствы ўжывання алкаголю, расшыраны ўяўленні пра біяхімічныя неханізмы патагенезу алкагалізму і прапанаваны новыя падыходы ў прафілактыцы і лячэнні захворвання;
* атрыманы даныя аб біяхімічных механізмах рэалізацыі біялагічнай актыўнасці і накіраванай рэгуляцыі метабалічнага балансу ў цэнтральнай нервовай сістэме, печані і злаякасных новаўтварэннях амінакіслотамі і іх вытворнымі; на іх аснове створаны новыя эфектыўныя лекавыя прэпараты;
* высветлена роля біясінтэзу каферменту А ў фарміраванні ўнутрыклетачнага фонду каферменту і яго ацыліраваных форм;
* даследаваны біятрансфармацыя і фармакалагічная актыўнасць вытворных пантатэнавай кіслаты, распрацаваны на іх аснове сродкі метабалічнай тэрапіі

## Навукова-практычная значнасць Інстытута 
* працы ў галіне нейрахіміі і нейрафармакалогіі, біяхіміі алкагольнай і наркатычнай залежнасці, вітаміналогіі, фармакалогіі метабатропных сродкаў і біярэгулятараў, сродкаў метабалічнай тэрапіі;
* даследаванні некаферментных функцый вітамінаў групы B, вітаміналогіі, фармакалогіі метабатропных сродкаў і біярэгулятараў, сродкаў метабалічнай тэрапіі;
* працы па фармакалогіі паводзінаў, кардыяфармакалогіі, біяхімічнай фармакалогіі, таксікалогіі, тэхналогіі лекаў;
* стварэнне ў 2009 першай інавацыйнай фармацэўтычнай вытворчасці ў рэспубліцы — рэспубліканскага вытворчага ўнітарнага прадпрыемства «АКАДЕМФАРМ». За час, што прайшоў пасля стварэння, на прадпрыемстве вынайдзены і асвоены выпуск цэлага шэрагу лекаў, у т.л. супрацьпухлінных прэпаратаў, а таксама мінеральных, вітамінна-мінеральных і метабалічных комплексаў.

## Вядомыя навукоўцы 
* Юрый Міхайлавіч Астроўскі — заснавальнік і першы дырэктар Інстытута, першы і адзіны загадчык Аддзела рэгуляцыі абмену рэчываў АН БССР
* Андрэй Георгіевіч Майсяёнак — біяхімік, вітамінолаг, загадчык аддзела Інстытута біяхіміі біялагічна актыўных злучэнняў НАН Беларусі

## Навуковыя падраздзяленні 
### У 1998 годзе 
* Лабараторыя біяхіміі каферментаў
* Лабараторыя біяхіміі эндакрынных залоз
* Лабараторыя біяфізікі
* Лабараторыя эксперыментальнай гепаталогіі
* Лабараторыя аналітычнай біяхіміі
* Лабараторыя экалагічнай біяхіміі
* Лабараторыя энзімалогіі і біятэхналогіі
* Лабараторыя марфалогіі і нейрахіміі
* Лабараторыя біяхімічнай фармакалогіі
* Лабараторыя біяхіміі спіртоў і альдэгідаў

### У 2025 годзе 
* Аддзел даклінічнага і эксперыментальнага даследавання
** Група функцыянальнай марфалогіі
* Аддзел вітаміналогіі і нутрыцэўтыкі
* Аддзел медыка-біялагічных праблем алкагалізму
** Сектар малекулярнай біялогіі і клетачных тэхналогій
* Галіновая лабараторыя біярэгулятараў

## Дырэктары 
* Юрый Міхайлавіч Астроўскі (1970—1991)
* Фёдар Сямёнавіч Ларын (1992—1996)
* Андрэй Георгіевіч Майсяёнак (1996—1998, в.а.)
* Леанід Іванавіч Няфёдаў (1998—2002)
* Уладзімір Валяр’янавіч Лялевіч (2002—2005)
* Павел Сяргеевіч Пронька (2005—2006, в.а.)
* Дз. І. Раманоўскі (2006—2011)
* Алег Яўгенавіч Кузняцоў (з 2022)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Отчет о деятельности Академии наук Белорусской ССР в 1970 году. — Мн., 1971.
* Краткий отчет о деятельности Академии наук Беларуси в 1992—1996 годах. — Мн., 1997.
* Справаздача аб дзейнасці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі ў 1999 годзе. — Мн., 2000.
* Справаздача аб дзейнасці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі ў 2001 годзе. — Мн., 2002.
* Отчет о предварительных итогах деятельности Национальной академии наук Беларуси в 2004 году. — Мн., 2005.
* Отчет о деятельности Национальной академии наук Беларуси в 2011 году. — Мн., 2012.
* Отчет о деятельности Национальной академии наук Беларуси в 2012 году. — Мн., 2013.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт інстытута

Катэгорыя:Медыцына ў Беларусі
Катэгорыя:Фармакалогія ў Беларусі
Катэгорыя:Біяхімія ў Беларусі
Катэгорыя:Біяфізіка ў Беларусі
Катэгорыя:Арганізацыі Гродна
Катэгорыя:Інстытут біяхіміі біялагічна актыўных злучэнняў НАНБ