open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Стракач

**Страка́ч, губа́ лускаватая** (*Polyporus squamosus*) — грыб-трутавік, базідыяміцэт сямейства . Звычайна не разглядаецца, як ядомы, падрабязней глядзі ў раздзеле «Ужыванне».

## Апісанне 
 Мінска]]

Пладовае цела грыба аднагадовае, размешчана звычайна невысока над зямлёй на ствалах дрэў.

Капялюшык мясісты, асіметрычны, дыяметрам да 30 (радзей да 40) см, спачатку ныркападобны, пазней раскінуты, часта некалькі уціснуты каля асновы. Край тонкі, загнута-апушчаны. Мякаць мяккая, пазней цвёрдая, губчата-коркавая, крышыцца; з мучністым прыемным пахам. Колер капялюшыка светла-жоўты, шараваты. На ўсёй паверхні размешчаны цёмна-карычневыя лускавінкі, размешчаныя хвалямі.

Гіменафор трубчасты, светлы (белы, жоўты), з дробнымі круглявымі або зубчастымі порамі (3-5 на мм). Споры белыя.

Ножка да 10 см даўжынёй, да 4 см таўшчынёй, эксцэнтрычная, шчыльная; у верхняй частцы сетчатапорыстая, бялёсая; каля асновы бура-чорная.
Найбольшаяя таўшчыня каля ствала дрэва — каля 7 см. Маса грыба можа дасягаць 10 кг і больш. Краі пладовых целаў хвалістыя і падзеленыя на лопасці глыбокімі расколінамі. Грыб заўсёды пакрыты лёгкім пушком крэмава-жоўтага колеру.

Мякаць мяккая і сакавітая, даволі ломкая, белага колеру, амаль не валодае пахам і кіслявая на смак. Пры высушванні становіцца ломкай, кудзелістай і вельмі лёгкай.

Маладыя грыбы багата вылучаюць вадзяністыя кропелькі жоўтага колеру. Трубачкі жоўтыя, кароткія, доўгай 2—4 мм. Споравы парашок бледна-крэмавы.

## Распаўсюджанне 
Грыб распаўсюджаны на тэрыторыі ўмераных абласцей Паўночнага паўшар’я. Расце на адмерлых і жывых ствалах і галінах шыракалістых парод дрэў. Паразіт-дрэваразбуральнік.

## Ужыванне 
У маладым выглядзе грыб ядомы (адварваюць).

## Літаратура 
*  — С. 12.

## Спасылкі 
* Вячеслав Степанов: Грибы Калужской области — Трутовик чешуйчатый (Polyporus squamosus) 
* Mushroom-Collecting.com: Polyporus squamosus — Dryad’s Saddle 
* AmericanMushrooms.com: Dryad’s Saddle (Polyporus squamosus) 

Катэгорыя:Паліпоравыя
Катэгорыя:Ядомыя грыбы
Катэгорыя:Грыбы Еўразіі
Катэгорыя:Грыбы Паўночнай Амерыкі
Мартулі

**Мартулі́** (, ) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Дунілавіцкага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 37 км на ўсход ад Паставаў, за 10 км на паўднёвы ўсход ад Дунілавіч.

## Гісторыя 
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Валкалата Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.

Да 20 мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Струцкага сельсавета, да 21 чэрвеня 2023 года — у склад Валкоўскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 1921 год — 53 жыхары, 10 двароў.
* 1931 год — 46 жыхароў, 12 двароў.

## Этымалогія назвы 
Назва паходзіць ад прозвішча Мартуль, якое ўтварылася ад кананічнага хрысціянскага імя Марцін (Мартын).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Дунілавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пастаўскага раёна
Тэапантэкуанітлан

thumb|right|200px|Манумент, выяўлены на цырыманіяльным участку Тэапантэкуанітлана
**Тэапантэкуанітлан**, , ад *teopan* = «святое месца», *tecuani* = «ягуар», і *tlan* = суфікс тапонімаў, гэта значыць літар. «святое месца ягуараў» — археалагічны помнік ранняга і сярэдняга фармацыйнага перыяду на тэрыторыі мексіканскага штата Герэра. Знаходзіцца ў западзіне ракі Бальсас-Атаяк. Тэапантэкуанітлан ставіцца да групы альмекскіх селішчаў за межамі гістарычнага ядра альмекскай культуры, на паўднёвым узбярэжжы Мексіканскага заліва.

Тэапантэкуанітлан быў населены ў перыяд каля 1400—500 да н. э. Перыяд існавання горада археолагі звычайна падпадзяляюць на 4 стадыі. Развіццё і насельніцтва горада дасягнула піка на 2-й фазе, 1000—800 гг. да н. э.. Нягледзячы на альмекскі ўплыў, мясцовая культура мела аўтахтоннае паходжанне.

## Гл. таксама 
* :es:Peri'odo precla'sico mesoamericano
* :es:Grutas de Juxtlahuaca
* :es:Cueva de Oxtotitla'n

## Літаратура 
* Coe, Michael (1994), *Mexico: From the Olmecs to the Aztecs*, 4th edition, Thames & Hudson, NY.
* Diehl, Richard A. (2004) *The Olmecs: America’s First Civilization*, Thames & Hudson, NY.
* Evans, Susan Toby (2004) *Ancient Mexico & Central America: Archaeology and Cultural History*, New York: Thames & Hudson.
* Reilly, F. K., (2000), «Tlacozotitla'n (Guerrero, Mexico)» in Evans, Susan, *Archaeology of Ancient Mexico and Central America*, Taylor & Francis.
* Malmstro"m, V. H., «A Survey of Teopantecuanitla'n, Guerrero, Mexico» .
* Martinez Donjuan, Guadalupe (2000), «Teopantecuanitlan», in *The Oxford Encyclopedia of Mesoamerican Cultures*, Carraso, David, ed., Oxford University Press.
* Martinez Donjuan, Guadalupe (1986), «Teopantecuanitlan», in *Arqueologia y Etnohistoria del Estado de Guerrero*, Roberto Cervantes-Delgado, ed., Instituto de Antropologia e Historia of Mexico, pp 55-80.

Катэгорыя:Альмекі
Катэгорыя:Герэра
Катэгорыя:Археалогія ў Мексіцы
Квасевічы

**Квасе́вічы** (, ) — аграгарадок у Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр Квасевіцкага сельсавета.

## Назва 
Беларускі савецкі географ В. Жучкевіч выводзіў назву вёскі ад прозвішча Квасевіч.

З іншага боку, у гэтым рэгіёне (Індура) фіксавалася прозвішча Квас. Ёсць літоўскае *Kvasas,* памяншальнае *Kvaselis,* латышскае *Kvass*.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 20 км у напрамку на захад ад горада Івацэвічы, за 147 км ад Брэста.

## Гісторыя 
Да 1964 года вёска ўваходзіла ў склад Бялавіцкага сельсавета, да 17 лістапада 1980 года — у склад Верашкоўскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 1998 год — 680 жыхароў, 290 двароў.

## Памятныя мясціны 
* Помнік землякам, загінуўшым у Вялікую Айчынную вайну.

## Літаратура 
*  — С. 212.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Квасевіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёна
Квасевіцкі сельсавет

**Квасе́віцкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Івацэвіцкага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 года вёска) Квасевічы.

Колькасць двароў — 702, колькасць жыхароў — 1312.

## Гісторыя 
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як **Альбаўскі сельсавет** у складзе Косаўскага раёна Брэсцкай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Альба. З 20 верасня 1947 года ў складзе Івацэвіцкага раёна. 16 ліпеня 1954 года сельсавет перайменаваны ў **Верашкоўскі**, цэнтр перанесены ў вёску Верашкі. З 25 снежня 1962 года ў складзе Бярозаўскага раёна. У 1964 годзе ў склад сельсавета з Бялавіцкага сельсавета перададзены 4 населеныя пункты (Альшаніца, Квасевічы, Скураты і Хрышчановічы). З 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Івацэвіцкага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Верашкоўскага сельсавета было 8 населеных пунктаў. 17 лістапада 1980 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Квасевічы, сельсавет перайменаваны ў Квасевіцкі. 17 верасня 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Косаўскага сельсавета з вёскамі Бялавічы, Заполле, Старажоўшчына і Хадоркі.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (8 населеных пунктаў) — 1035 чалавек, з іх 97,8 % — беларусы, 1,0 % — рускія, 0,8 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года (12 населеных пунктаў) — 1450 чалавек.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бярозаўскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Ісапа

250px|right|thumb|Нефрытавая фігурка з Ісапы, датыроўка ўскладненая: ад 300 да н. э. да 250 н. э.
**Ісапа** () — буйны археалагічны помнік дакалумбавай культуры, знаходзіцца ў мексіканскім штаце Ч'япас на рацэ Ісапа каля вулкана Такана, 4-ы па велічыні гары Мексікі.

Паселішча Ісапа складала ў папярочніку каля 2 км і было найбуйнейшым у штаце Ч'япас. Храналагічна ісапскую культуру адносяць да перыяду паміж 600 г. да н. э. і 100 г. н. э. На думку некаторых археолагаў, ісапская культура магла паўстаць не пазней 1500 г. да н. э., гэта значыць супадаць па датыроўцы з такімі альмекскими помнікамі, як Тэначтытлан і Ла-Вента. Рэгіён Ісапа заставаўся населеным на працягу познекласічнага перыяду. Датыроўка росквіту ісапскай культуры пакуль няясная з-за невялікай колькасці матэрыялу, які можна было б датаваць радыёвугляродным метадам.

Дзякуючы вялікай колькасці знойдзеных у Ісапе стэл і манументаў з выразанымі выявамі, тэрмін «ісапскі стыль» выкарыстоўваецца для апісання падобных работ у прыбярэжных нагор'ях Ціхага акіяна і далей, уключаючы такія месцы, як Такалік-Абах і Камінальхую.

Ісапа размешчана ў вільготнай пагорыстай мясцовасці з вулканічнай пароды. Нягледзячы на гэта, глеба цалкам прыдатная для сельскай гаспадаркі. Надвор'е — вельмі гарачае і вельмі сухое. Рэгіён Сасануска, навакольны Ісапу, доўгі час (як мінімум з часоў ацтэкаў) славіцца вытворчасцю какавы.

## Літаратура 
* Evans, Susan Toby. *Ancient Mexico & Central America*, Thames and Hudson, London, 2004.
* Guernsey, Julia (2006) *Ritual and Power in Stone: The Performance of Rulership in Mesoamerican Izapan Style Art*, University of Texas Press, Austin, Texas, ISBN 978-0292713239.
* Malstrom, Vincent H., Izapa: Cultural Hearth of the Olmecs?
* Norman, V. Garth, (1973) *Izapa Sculpture, Part 1: Album*. Papers of the New World Archaeological Foundation 30. Brigham Young University, Provo.
* Pool, Christopher (2007) *Olmec Archaeology and Early Mesoamerica*, Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-78882-3.
* Smith, Virginia G., *Izapa Relief Carving: Form, Content, Rules for Design, and Role in Mesoamerican Art History and Archaeology*, Dumbarton Oaks, 1984.

Катэгорыя:Гісторыя Мексікі
Катэгорыя:Ч’япас
Катэгорыя:Археалогія ў Мексіцы
Такалік-Абах

thumb|left|Руіны Такалік-Абаха
**Такалік-Абах** (на мове кічэ Tak'alik A'baj, «трывалы камень»; раней ужывалася памылковая назва *Абах-Такалік*) — археалагічны помнік культуры мая. Знаходзіцца ў муніцыпалітэце Эль-Асінталь, дэпартамент Рэталулеу на поўдні Гватэмалы. Квітнеў у сярэдні перадкласічны перыяд, VIII ст. да н. э. — II ст. н. э.

Архітэктура горада зведала моцны ўплыў альмекаў і ў той жа час захавала характэрныя для культуры мая рысы. Гэта адзіны помнік Месаамерыкі, які захаваў адначасова рысы гэтых абедзвюх культур.

## Спасылкі 
* Historia y Galería de Fotos 

Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Гватэмале
Катэгорыя:Альмекі
Ла-Вента (альмекі)

**Ла-Вента** (la Venta) — культавы цэнтр альмекскай культуры на востраве ў вусці ракі Танала ў штаце Табаска (Мексіка). Горад праіснаваў у балотах Табаска прыкладна з 1100 па 400 г. да н. э.  Росквіт — VIII—IV стагоддзі да н. э.

Агульная плошча старажытнага горада ацэньваецца ў 200 га. Насельніцтва, уключаючы залежныя пасёлкі, складала 18 тысяч чалавек. Правіцелі Ла-Венты мелі неабмежаваную ўладу над рамеснікамі, гандлярамі і земляробамі.

Ён меў выразную архітэктурную планоўку. Вось сіметрыі адхілялася дакладна на 8 градусаў ад кірунку на поўнач. Уключае некалькі пірамід, мноства земляных насыпаў, выбрукаваныя каштоўнымі пародамі каменя культавыя пляцоўкі, скляпы, цырыманіяльныя тайнікі, алтары, стэлы і інш. Галоўным збудаваннем горада з’яўлялася вялікая ўсечаная піраміда 33-метровай вышыні, зробленая з утрамбаванай зямлі ў выглядзе гафраванага конусу з дзесяццю выступамі і западзінамі. Дыяметр піраміды складаў 60 м, агульны аб'ём — каля 8000 куб. м. Піраміда выкарыстоўвалася ў рэлігійных мэтах. Каля яе падножжа стаялі манументальныя помнікі — стэлы і каменныя фігуры, а вакол — дамы знаці з трысняговымі дахамі і адкрытымі сценамі для прахалоды. 

Своеасаблівыя гіганцкіх статуі чалавечых галоў з базальту (10-13 т кожная). Гэта былі каменныя маналіты вышэй чалавечага росту. Магчыма, яны перадавалі вобразы родавых правадыроў таго ці іншага племені. А магчыма, і тое, што галовы-маналіты падкрэслівалі ўладу правіцеляў над навакольным светам. Як бы там ні было, сэнс і прызначэнне гэтых помнікаў да гэтага часу застаюцца загадкай альмекскай цывілізацыі.

Знойдзена таксама вялікая колькасць дробнай пластыкі з нефрыту, жадэіту, гліны. Шматлікія помнікі Ла-Вента перавезены ў музей пад голым небам у горадзе Вілья-Эрмоса (Мексіка).

Усе галоўныя будынкі, пабудаваныя на плоскіх пірамідальных платформах, былі правільна зарыентаваны адносна гэтай восі па старанах свету. Гарадская плошча была выбрукавана старанна абчасанымі і адпаліраванымі брускамі зялёнага серпенціна, які трывала ўтрымоўваецца змацавальным растворам.

## Літаратура 
* Цывілізацыя альмекаў // Гісторыя Старажытнага свету: вучэб. дапаможнік для 5-га кл. устаноў агул. сярэд. адукацыі з беларус. мовай навучання. У 2 ч. Ч. 1 / / У. С. Кошалеў [і інш.]; пер. з рускай мовы В. К. Раманцэвіч. — Мн.: Народная асвета, 2014. — 127 с.: іл. ISBN 978-985-03-2213-5. С. 109-111.

## Спасылкі 
* Ла-Вента (Мексіка)
* Древние ольмеки: история и проблематика исследований: Учеб.пособие / А.В. Табарев. – Новосибирск: Изд-во ИАЭт СО РАН, 2005. – 144 с.;

Катэгорыя:Старажытныя гарады Амерыкі
Катэгорыя:Гісторыя Мексікі
Катэгорыя:Альмекі
Эль-Асусуль

thumb|300px|right|Статуі ў месцы адкрыцця. Неўзабаве пасля выяўлення іх перавезлі ў музей у Шалапе.
**Эль-Асусуль**, *El Azuzul* — археалагічны помнік культуры альмекаў на тэрыторыі мексіканскага штата Веракрус, у некалькіх кіламетрах ад Сан-Ларэнса-Тэначтытлана. Помнік датуецца прыкладна 1100—800 гг. да н. э. Назва *El Azuzul* адбываецца ад найблізкага ранча. У сваю чаргу, помнік уваходзіць у склад археалагічнага комплексу *Loma del Zapote*.

## Манументальнае мастацтва 
У Эль-Асусуль, з паўднёвага боку піраміды, выяўлены дзве разьбяных каменных статуі дакласічнага перыяду. У наш час статуі захоўваюцца ў антрапалагічным музеі г. Шалапа.

Статуі ўяўляюць сабою дзве чалавечых постаці ў амаль ідэнтычных сядзячых паставах. Па меркаванні некаторых даследнікаў, гэтыя «двайняты» — прататыпы Шбаланке і Хунахпу, герояў-двайнят з эпасу «Паполь-Вух», Упрыгожванні на іх галовах былі пазней наўмысна сапсаваны.

Побач з чалавечымі статуямі выяўлены дзве статуі жывёльных, якія нагадваюць ягуараў, вышынёй 120 і 160 гл адпаведна.

## Літаратура 
* Cyphers, Ann, e Botas, Fernando, «An Olmec Feline Sculpture from El Azuzul, Southern Veracruz», *Proceedings of the American Philosophical Society*, Philadelphia, 1994, 138 (2): pp.&nbsp;273–283.
* Cyphers, Ann, «From Stone to Symbols: Olmec Art in Social Context at San Lorenzo Tenochtitla'n», in *Social Patterns in Pre-Classic Mesoamerica*, Dumbarton Oaks, 1999, pp.&nbsp;155–181.
* Pool, Christopher A. , 2007, *Olmec Archaeology and Early Mesoamerica*, Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-78882-3

## Спасылкі 
* Фатаграфіі помніка 
* Solis, Felipe, «Las culturas del Golfo» , на іспанскай мове.

Катэгорыя:Альмекі
Катэгорыя:Археалогія ў Мексіцы
Мачакіла

[thumb|300px|Стэла III з Мачакілы, [Нацыянальны музей археалогіі, Гватэмала]]

**Мачакіла**, *Machaquilá* — археалагічны помнік культуры мая класічнага перыяду на тэрыторыі сучаснай Гватэмалы. Горад на месцы Мачакілы дасягнуў росквіту ў 9 ст. н. э. Знаходзіўся ў 45 км на паўночны ўсход ад Канкуэна і ў 30 км на ўсход ад Сейбаля.

У горадзе выяўлены 23 стэлы, 6 алтароў, 7 панэляў з малюнкамі і лесвіцы з іерагліфічнымі надпісамі. Акрамя таго, у горадзе мелася 9 плошчаў з цырыманіяльнымі будынкамі, а таксама жылы комплекс на поўдні. Выключным можна лічыць тое, што ў горадзе адсутнічаў (ці ж пакуль не выяўлены) стадыён для гульні ў мяч.

У наваколлях Мачакілы выяўлены шэраг меншых археалагічных помнікаў, такіх, як Пячоры Сан-Мігель (Cuevas de San Miguel), населеныя з дакласічнага і да ранняга посткласічнага перыяду. У паселішчах Эскіпулас, Эль-Пуэбліта і Ачыёталь маюцца будынкі групы E і стадыёны для гульні ў мяч.

## Спасылкі 
* FAMSI en Ingle's
* Historia y Galeri'a de Fotos 

Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Гватэмале
Канкуэн

thumb|300px|Панэль III у Канкуэне, адлюстроўвае кіраўніка па імі '''Т’ах'ак' Ча’ан**

**Канкуэн'*, *Cancuén'' — важны археалагічны помнік культуры мая класічнага перыяду. Руіны знаходзяцца на поўдні рэгіёна Саяшчэ, правінцыя Петэн, Гватэмала. Горад быў населены ў перыяд 300 — 950 гг. н. э. У 765 — 790 гг., калі горадам кіраваў кіраўнік Т’ах'ак' Ча’ан, Канкуэн стаў дамінантным горадам на поўдні сучаснай правінцыі Петэн. Росквіт горада даводзіцца на мяжу 8-9 стст.

Сярод нядаўніх знаходак — вельмі майстэрская кераміка, майстэрні па апрацоўцы яспісу, прыладдзе для гульні ў мяч, а таксама самы буйны з палацаў культуры мая. Палац уяўляе сабою масіўнае збудаванне з трох блокаў плошчай 8,2 гектара, якое складаецца з 170 памяшканняў і 11 веранд. У некаторых месцах таўшчыня сцен дасягае 1,8 метра. Аркі і пакоі са скляпеннямі па вышыні могуць дасягаць 6 метраў.

На стадыёне для гульні ў мяч выяўлена 3 прыладдзе, якія адлюстроўваюць кіраўніка па імі ''T’ah 'ak' Cha’an'' у выглядзе іграка, а таксама панэль вагай у 45 кг, дзе намаляваная як ён узначальвае цырымонію ў суседнім горадзе Мачакіла.

## Спасылкі 
* Апісанне і фотагалерэя (на іспанскай мове) 
* Mesoweb (на англійскай мове)
* Investigaciones en Cancue'n FAMSI

Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Гватэмале
Валкоўскі сельсавет

**Валко́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Пастаўскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Валкі.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як **Ласіцкі сельсавет** у складзе Дунілавіцкага раёна Вілейскай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Ласіца. З 20 верасня 1944 года ў складзе Полацкай вобласці. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаваных Гулідаўскага і Міхайлаўскага сельсаветаў. 27 сакавіка 1959 года ў склад сельсавета з Казлоўшчынскага сельсавета перададзены 6 населеных пунктаў (Лесуны, Ляхаўшчына, Маштаркі, Рудка, Рэчкаўшчына і Сарокі). З 20 студзеня 1960 года ў складзе Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці. 20 мая 1960 года да сельсавета далучана частка скасаванага Струцкага сельсавета (15 населеных пунктаў: Гайдукі, Гаранаўшчына, Гігалы, Гінькі, Глінскія, Заруддзе, станцыя Заўлічы, Курылавічы, Мартулі, Марцінелевічы, Мацейкі, Новыя Заўлічы, Плешкуны, Сасноўшчына і Янчукі), у склад Тумашаўскага сельсавета перададзены 8 населеных пунктаў (Белевічы, Гінькі, Гулідава, Гусакова, Залаўкі, Лапішкі, Падкраеўшчына і Рудакова). З 25 снежня 1962 года ў складзе Пастаўскага раёна. 20 лістапада 1970 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Валкі, сельсавет перайменаваны ў Валкоўскі. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Валкоўскага сельсавета было 45 населеных пунктаў. 21 чэрвеня 2023 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Дунілавіцкага сельсавета.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 1071 чалавек, з іх 95,4 % — беларусы, 2,8 % — рускія, 1,1 % — палякі; паводле перапісу 2019 года — 760 чалавек.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 33 населеныя пункты: вёскі Валкі, Вараноўка, Верацеі, Гайдукі, Гаранаўшчына, Гігалы, Гінькі, Глінскія, Даравое, Дразды, Жданы, Жукава, Заруддзе, Заўлічча Новае, Колаўцы, Крывое 2, Курылавічы, Лазовікі, Ласіца, Ляхаўшчына, Мартулі, Марцінелевічы, Мацейкі, Маштаркі, Норыца, Плешкуны, Пятровічы, Рэдзькаўшчына, Сарокі, Сасноўшчына, Станілевічы, Хрыстова і Янчукі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Пастаўскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Дунілавіцкага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Глыбоцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2023 годзе
Бенджамін Франклін

**Бе́нджамін Фра́нклін** (; —) — адзін з бацькоў-заснавальнікаў Злучаных Штатаў Амерыкі, вучоны, журналіст, выдавец, дыпламат, грамадскі дзеяч, пісьменнік.

З 1729 года выдаваў у горадзе Філадэльфія «Pennsylvania Gazette» («Пенсільванскую газету»), а ў 1732—1757 гадах «Альманах беднага Рычарда». Заснаваў у Філадэльфіі першую ў ЗША публічную бібліятэку (1731), Пенсільванскі ўніверсітэт (1740), Амерыканскае філасофскае таварыства (1743). Выступаў за скасаванне рабства неграў. З 1746 года вёў эксперыменты з атмасфернай электрычнасцю, у 1752 годзе прапанаваў маланкаадвод. Сфармуляваў (раней за А. Сміта) працоўную тэорыю вартасці. У філасофіі прытрымліваўся дэізму. У 1751—1764 гадах член палаты дэпутатаў Пенсільваніі. Прадстаўнік Пенсільваніі (1757—1762) і іншых паўночнаамерыканскіх калоній (1764—1775) у Лондане. У час вайны за незалежнасць ЗША член Кантынентальнага кангрэса, адзін з аўтараў Дэкларацыі незалежнасці ЗША, пасланнік ЗША ў Парыжы (1776—1785), спрыяў заключэнню амерыканска-французскага дагавора 1778 г. і Версальскага мірнага дагавора 1783 г. Адзін з распрацоўшчыкаў канстытуцыі ЗША (1787). Аўтар эсэ, сатырычных твораў, мемуараў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вучоныя ЗША
Катэгорыя:Філосафы ЗША
Катэгорыя:Бацькі-заснавальнікі ЗША
Катэгорыя:Генеральныя паштмайстры ЗША
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры ЗША
Катэгорыя:Журналісты ЗША
Катэгорыя:Постаці амерыканскай геаграфіі
Катэгорыя:Вынаходнікі ЗША
Катэгорыя:Гісторыкі XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Абаліцыяністы ЗША
Катэгорыя:Масоны ЗША
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук
Катэгорыя:Ганаровыя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Паслы ЗША ў Францыі
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Коплі
Катэгорыя:Палітыкі ЗША
Джон Франклін

**Джон ФРАНКЛІН** (; , Спілсбі, Лінкольншыр, Вялікабрытанія — , востраў Кінг-Уільям) — англійскі мараплавец, даследчык Арктыкі, контр-адмірал.

У 1818 удзельнічаў у экспедыцыі Д. Б'юкена, мэтай якой было прайсці з Атлантычнага акіяна праз Паўночны полюс у Ціхі акіян. У 1819—22 і 1825—27 кіраваў экспедыцыямі, якія даследавалі паўночнае ўзбярэжжа і ўнутраныя раёны Паўночнай Амерыкі. У 1845 узначаліў палярную экспедыцыю на суднах «Тэрор» і «Эрэбус» для пошуку Паўночна-Заходняга праходу. Удзельнікі экспедыцыі загінулі. На іх пошукі арганізавана каля 50 экспедыцый, якія зрабілі вялікі ўклад у даследаванні Канадскага Арктычнага архіпелага.

Імем Дж. Франкліна названы мыс, горы, заліў і праліў у Паўночнай Амерыцы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Адміралы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Удзельнікі напалеонаўскіх і рэвалюцыйных войнаў
Катэгорыя:Мараплаўцы Вялікабрытаніі
Мерыда (Мексіка)

**Мерыда** () — горад у Мексіцы, адміністрацыйны цэнтр штата Юкатан, а таксама адміністрацыйны цэнтр муніцыпалітэта Мерыда. Колькасць насельніцтва, па дадзеных перапісу 2005 года, склала 734.153 чалавека.

Горад абслугоўвае міжнародны аэрапорт Мануэль-Крэсенсіа-Рэхон.

## Эканоміка 
Вузел аўтамабільных дарог і чыгунак. Аэрапорт міжнароднага значэння. Цэнтр аднаго з найбуйнейшых у свеце раёнаў плантацый грубавалакністай агавы — хенекена. Тэкстыльная (перапрацоўка хенекена), харчовая, металаапрацоўчая прамысловасць. Вываз прадукцыі праз порт Прагрэс. Універсітэт. Турызм.
## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Мексікі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1542 годзе
Сапатэкі

**Сапатэ́кі** — індзейскі народ у Мексіцы. Расселены ў штаце Аахака і ў некаторых раёнах штатаў Ч’япас, Герэра, Веракрус. Колькасць — каля 450 тыс. чал. Па рэлігіі фармальна — каталікі, але захоўваюць традыцыйныя вераванні. Сапатэкі не маюць адзінай этнічнай самасвядомасці, метысаваныя, здаўна мелі кантакты з народамі міхе, соку, хуаве, чанталь, выпрабавалі іх уплыў.

## Мова 
Мова — сапатэк, адносіцца да сапатэцкай групы ота-мангскай моўнай сям’і. Дыялекты: паўднёвы горны, паўночны горны, раўнінны.

У старажытнасці ў сапатэкаў існавала ўласная сапатэцкая пісьменнасць (не дэшыфраваная). У цяперашні час сапатэкі карыстаюцца лацінкай на аснове іспанскай арфаграфіі.

## Побыт 
Асноўныя заняткі — паліўное земляробства (маіс, бабовыя, гарбузовыя, збожжавыя, цукровы трыснёг, агародныя культуры), рыбалоўства, жывёлагадоўля (буйная і дробная рагатая жывёла, коні, свінні, птушка), рамёствы (гарбарнае, ткацтва).

Паселішчы (пуэбла) розныя: густанаселеныя, з густанаселеным цэнтрам і прылеглымі хутарамі, з раскіданай планіроўкай. Жыллё — аднакамернае, квадратнае, глінабітнае, драўлянае, дах — чатырохсхільны, саламяны. Кухня — па-за домам.

Адзенне — агульнамексіканскага тыпу. Жанчыны павязваюць галаву хусткай накшталт турбан або шырокім шалікам, што спускалецца да плячэй.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Дзяржавы сапатэкаў і міштэкаў
* Гісторыя, культура і мастацтва сапатэкаў
Віктар Валянцінавіч Рудскі

**Віктар Валянцінавіч Рудскі** (нар. , сяло Каргасок, ) — доктар геаграфічных навук (з 1997), прафесар (з 1998).

## Біяграфія 
У 1973 годзе скончыў кафедру агульнай геаграфіі геолага-геаграфічнага факультэта Томскага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1978—1981 гг. праходзіў навучанне ў аспірантуры ў Інстытуце геаграфіі Сібіры і Далёкага Усходу Сібірскага аддзялення Акадэміі навук СССР.

Дэкан геаграфічнага факультэта Алтайскага дзяржаўнага ўніверсітэта (з 1989 г.), прарэктар па навуковай рабоце Алтайскага дзяржаўнага ўніверсітэта (з 1997), прарэктар па навуковай рабоце Смаленскага гуманітарнага ўніверсітэта (2003—2005). З 1 верасня 2010 года В. У. Рудскі — загадчык кафедры эканамічнай тэорыі Баранавіцкага дзяржаўнага ўніверсітэта. Лістапад — снежань 2010 года — запрошаны прафесар Універсітэта Марціна-Лютэра Галле-Вітэнберга, Германія.

## Спасылкі 
* Рудский Виктор Валентинович  // Сайт «Учёные Росии» 

Катэгорыя:Дактары геаграфічных навук
Катэгорыя:Географы Расіі
Мендоса

**Мендо́са** (, *Mendoza del Nuevo Valle de La Rioja* — Мендоса ў новай даліне Ла-Рыёхі) — горад у Аргенціне, сталіца аднайменнай правінцыі.

Па дадзеных 2009 г. насельніцтва Мендоса складае 112 900 чалавек. Разам з прадмесцямі горад утварае агламерацыю Вялікая Мендоса з насельніцтвам у 848.660 чалавек (2001 г.), што робіць яе чацвёртай па велічыні агламерацый краіны. Камфортны клімат і развітае вінаробства прывялі да ўзнікнення неафіцыйнай назвы: *горад сонца і добрага віна*.

## Гарады-пабрацімы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Аргенціны
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1561 годзе
Ушмаль

thumb|right|300px|Панарама руін горада Ушмаль
thumb|right|300px|Руіны палаца ва Ушмале
thumb|right|300px|Піраміда Чараўніка
**Ушмаль** (Uxmal) — руіны некалі буйнога горада Мая на паўночным захадзе паўвострава Юкатан, на тэрыторыі сучаснага мексіканскага штата Юкатан, у 68 км на поўдзень ад горада Мерыда. Назва Ушмаль паходзіць ад «ox-mal», што на мове мая азначае «тры разы» (магчыма, маюцца на ўвазе тры перыяды існавання горада — гэта значыць, пасля заснавання былі яшчэ два аднаўленні).

Разам з цырыманіяльным комплексам Лабна і палацавым комплексам Сайіль абвешчаны ў 1996 г. помнікам Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Заснаванне горада 
Горад заснаваны 10.9.0.0.0 | (2 Ahau 13 Mac), што адпавядае 15 жніўня 1007 г, заснавальнік Ах Суйток Тутуль Шыу (акрамя таго, ёсць легенды аб яшчэ двух, больш старажытных, заснаваннях).

## Гісторыя 
Адзін з культурных і палітычных цэнтраў старажытных мая на паўвостраве Юкатан (Мексіка). Час заснавання і найстаражытнейшая гісторыя Ушмаля пакуль невядомыя. У канцы Х ст. н. э. Ушмаль быў захоплены племем тутуль-шыу, звязаным з тальтэкамі. У XIII—XV стст. Ушмаль вёў міжусобныя войны з Маяпанам і Чычэн-Іцой за палітычнае валадарства на Юкатане. Дакладная храналогія гэтых падзей смутная з-за супярэчнасцей у крыніцах, але, верагодна, у пачатку XIII ст. н. э. Ушмаль быў разгромлены войскамі Маяпана. Тутуль-шыу перанеслі сваю сталіцу ў г. Ваб. Войны скончыліся падзеннем Маяпана ў 1441 г.

## Апісанне 
Разваліны Ушмаля дзеляцца на 6 груп, неаднаразова даследаваліся (з XIX ст.) археолагамі ЗША і Мексікі (Дж. Стывенс, У. Холмс, К. Руперт, А. Рус, Х. Акоста, С. Саэнс і інш.) Праведзена частковая рэстаўрацыя будынкаў. Сярод шматлікіх помнікаў манументальнай архітэктуры найбольш значныя: «Палац кіраўніка» — адзін з найпрыгажэйшых будынкаў Ушмаля, багата упрыгожаны скульптурай і мазаічным фрызам з 20 тыс. асобных пласцін, «Дом чараўніка» — храм на пірамідзе (вышыня 30 м), «Галубятня», «Жаночы манастыр» — комплекс з 4 будынкаў, навакольны ўнутраны двор, з аркай на паўднёвым баку, «Дом чарапах», «Дом карліка».

Навукоўцы мяркуюць, што ў горадзе жыло да 25 000 чалавек. Па стылістычных рысах будынкаў, што захаваліся да сённяшняга часу, можна аднесці да прамежку часу ад 700 да 1000 гадоў.

Характэрнымі для Ушмаля з'яўляюцца вялікія, квадратныя плошчы, па краях якіх знаходзяцца будынкі ў класічным стылі Пуук, а таксама пазнейшыя варыянты, якія сустракаюцца толькі тут.

## Спасылкі 
* Археолагі выявілі фасад Вялікай піраміды ва Ушмале, які адносіцца да ранняга класічнага перыяду (навіна ад 10.02.2009 г.)
* Ва Ушмале выяўлена складаная гідрасістэма (навіна ад 08.01.2009 г.)
* Ушмаль — горад мая

Катэгорыя:Гарады мая
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Мексіцы
Мост Інкаў

thumb|300px|Мост Інкаў
**Мост інкаў** () — мост натуральнага паходжання праз раку Мендоса. Знаходзіцца ў 195 км на ўсход ад аргенцінскага горада Мендоса на вышыні 2719 м над узроўнем мора.

## Агульныя звесткі 
Мост шырынёй 28 м, даўжынёй 48 м і таўшчынёй 8 м. узвышаецца аркай вышынёю ў 27 м над рачным люстэркам. На думку навукоўцаў, ён мог ўтварыцца ў выніку паслядоўнасці з снежных лавін і каменяпадаў. Згодна з гэтай мадэллю, лавіны лёда і снега ўтваралі першы пласт над ракой, на які клаўся другі - з камянёў, пылу і скальных абломкаў. Першы пласт таяў, а другі, злёжваўся і увільгатняўся мінералізаванай вадой бліжэйшых геатэрмальных крыніц, паступова ўтвараў арку натуральнага моста.

Паблізу  Моста інкаў размешчаны аднайменны пасёлак, у якім на 2001 г. пражывала пастаянных жыхароў 132 чалавекі. Праз пасёлак праходзіць Панамерыканскія шаша ў той яго частцы, што вядзе ў сталіцу Аргенціны Буэнас-Айрэс. Па аргенцінскай класіфікацыі гэтая дарога з’яўляецца «Нацыянальным маршрутам № 7». Тут жа пралягае палатно цяпер спыненай Трансандынскай чыгункі са станцыяй.

Станцыйны вакзал выкарыстоўваецца як памяшканне альпінісцкага музея «Museo del Andinista», арганізаванага энтузіястамі з Расарыё з мэтай знаёміць прыезджых з культурнай гісторыяй наваколляў гары Аканкагуа. Музей актуальны, бо Мост інкаў з’яўляецца адпраўной кропкай некалькіх альпінісцкіх маршрутаў.

Мост інкаў выкарыстоўваўся ў якасці пераправы яшчэ ў каланіяльныя часы. Праз яго праходзіў сярэднявечны транспартны калідор, спалучаў ўзбярэжжы двух акіянаў: Атлантычнага і Ціхага. У пачатку 1817 па Масту прайшла армія Хасэ дэ Сан-Марціна ў сваім Андскім паходзе, прадпрынятым для абароны незалежнасці Чылі. У красавіку 1835 Мост інкаў агледзеў Чарлз Дарвін, які наведаў гэтую мясцовасць у ходзе кругасветнага падарожжа на караблі «Бігль». Транспартнае значэнне Моста знікла толькі з пачаткам XX ст., Калі недалёка ад яго праз прыток ракі Мендоса, раку Куэвас, быў перакінуты сучасны мост Трансандынскай чыгункі.

Катэгорыя:Інкі
Катэгорыя:Славутасці Аргенціны
Катэгорыя:Прырода Аргенціны
Катэгорыя:Гісторыя Аргенціны
Катэгорыя:Населеныя пункты Аргенціны
Айман аз-Завахіры

**Айман аз-Завахіры** (араб. أيمن الظواهري, Ayman al-Zawahiri, дакладная транслітарацыя ALFB: Åỉmɑn alƵ̑ɑuaeɩri; , Каір — , Кабул, Афганістан) — міжнародны тэрарыст, радыкальны ісламіст, лідар тэрарыстычнай групоўкі Аль-Каіда (2011—2022), урач, ісламскі багаслоў, пісьменнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 19 чэрвеня 1951 года ў Егіпце ў сям’і прафесара фармакалогіі. У 1974 годзе скончыў медыцынскі факультэт Каірскага ўніверсітэта па спецыяльнасці хірург.

Айман аз-Завахіры быў галоўным ідэолагам глабальнай тэрарыстычнай сеткі «Аль-Каіды» на працягу некалькіх дзесяцігоддзяў і адыграў цэнтральную ролю ў нападах на амбасады ЗША ў Кеніі і Танзаніі ў 1998 годзе, у выніку якога загінулі амаль 3000 чалавек. Заняў пасаду лідара «Аль-Каіды» пасля таго, як Усама бін Ладэн быў забіты падчас рэйду войск ЗША ў Пакістане ў 2011 годзе. Пры жыцці бін Ладэна агенцтва Бі-Бі-Сі называла Завахіры «другім чалавекам у Аль-Каідзе».

У Егіпце Айман аз-Завахіры быў завочна прысуджаны да смяротнага пакарання. 25 верасня 2001 года Інтэрпол выдаў ордэр на ягоны арышт. Быў забіты 31 ліпеня 2022 года ў Кабуле ў выніку ўдару амерыканскага беспілотніка.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Члены Аль-Каіды
Катэгорыя:Забітыя ў выніку аперацый спецслужбаў
Верашкі

**Верашкі́** (, ) — вёска ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Квасевіцкага сельсавета.

У 1954—1980 гадах цэнтр Верашкоўскага сельсавета.

## Назва 
Тут сама фіксавалася косаўскае прозвішча Верэшка. Было падвіленскае Верэшкевіч. Ёсць літоўскае *Vereška*, латышскае *Verešs*.

## Славутасць 
* Брацкія могілкі (1941–1944 гады), 13 км на поўдзень, урочышча Гута-Міхалін — .

## Спасылкі 
Катэгорыя:Квасевіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёна
Альба (Івацэвіцкі раён)

**А́льба** (, ) — вёска ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Квасевіцкага сельсавета.

У 1940—1954 гадах цэнтр Альбаўскага сельсавета.

Выява:2024.04.20 Wooden House in Aĺba, Ivacevičy District 01.jpg
Выява:2024.04.20 Wooden House in Aĺba, Ivacevičy District 04.jpg
Выява:2024.04.20 Wooden House in Aĺba, Ivacevičy District 09.jpg

## Славутасці 
* Свята-Юр’еўская царква (1692) — 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Квасевіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёна
Ёдчыкі

**Ёдчыкі** (, ) — вёска ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Квасевіцкага сельсавета.

## Гісторыя 
Перад вайной у вёсцы жыло 291 чалавек у 97 дварах.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў ліпені 1944 года гітлераўцамі было спалена 86 дамоў, забіта 25 чалавек.

## Вядомыя асобы 
* Пётр Паўлавіч Бабей (нар. 1945) — беларускі спартсмен, заслужаны трэнер Беларусі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Квасевіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёна
Ягуль

**Ягуль** (Yagul) — дакалумбава гарадзішча (цяпер месца археалагічных раскопак) у мексіканскім штаце Аахака. Старажытныя сляды селішча датуюцца 3 тыс. да н. э. Горад заснавалі ў 5 ст. да н. э. сапатэкі, пазней горад захапілі і развілі міштэкі. Каля 900 г. н. э. было пабудавана некалькі пірамід, а ў 1300-1400 гг. - некалькі палацаў.
## Спасылкі 
* Instituto Nacinal de Antrpología e Historia: Yagul 
* George And Audrey DeLange: Yagul Archaeological Ruins Oaxaca Mexico, Travel And Tour Photos And Pictures 

Катэгорыя:Штат Аахака
Катэгорыя:Археалогія ў Мексіцы
Катэгорыя:Сапатэкі
Катэгорыя:Міштэкі
Альшаніца (Івацэвіцкі раён)

**Альша́ніца** (, ) — вёска ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Квасевіцкага сельсавета.

У 1940—1959 гадах цэнтр Альшаніцкага сельсавета. Да 1964 года вёска ўваходзіла ў склад Бялавіцкага сельсавета.

## Славутасць 
* Курганны могільнік-2 перыяду ранняга сярэднявечча, размешчаны за 0,7 км на ўсход ад в. Альшаніца, каля дарогі на в. Бялавічы — .

## Спасылкі 
Катэгорыя:Квасевіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёна
Хрышчановічы

**Хрышчано́вічы** (, ) — вёска ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Квасевіцкага сельсавета.

Да 1964 года вёска ўваходзіла ў склад Бялавіцкага сельсавета, да 17 лістапада 1980 года — у склад Верашкоўскага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Квасевіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёна
Эль-Тахін

**Тахін** — археалагічны аб'ект, размешчаны ў сучасным муніцыпалітэце Поса-Рыка-дэ-Ідальга.

Эль-Тахін быў асноўным цэнтрам класічнай культуры Веракрус і адным з найбуйнейшых гарадоў у заходняй частцы Месаамерыкі падчас класічнай эры.

***Tajín*** азначае горад ці месца, гром у Татанакскай мове, і, як мяркуюць, быў адным з імёнаў Татанака — бога грома, маланкі і дажджу.

Image:Tajin1913.jpg|Фатаграфія з лютаўскага нумара часопіса National Geographic 1913 года.
Image:El Tajín, Nischenpyramide.(fcm).jpg|Піраміда Эль-Тахіна, ліпень 2005 года.
Image:Tajin pan4.JPG|Эль-Тахін у жніўні 2006 года.

Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Мексіцы
Катэгорыя:Славутасці Мексікі
Катэгорыя:Гарады Месаамерыкі
Калакмуль

**Калакмуль (Calakmul)** — у мінулым магутны горад мая, сталіца Канульскага царства. Калакмуль быў палітычным канкурэнтам Тыкаля. Прычынай супрацьстаяння двух гарадоў быў той факт, што цывілізацыя мая было падзелена на два лагеры. Эпоха росквіту Каламкуля прыпадае на перыяд паміж 200 і 700 гадамі н. э.

У 1931 годзе Калакмуль, які згадваецца ў старых тэкстах пад імем «Каан» ці «Каралеўства змяі», быў выяўлены амерыканцам Лундэлам (Cyrus Lundell). Калакмуль займаў плошчу прыблізна ў 30 км² і налічваў больш 100 буйных будынкаў, а ўсяго будынкаў каля 5000. Сярод збудаванняў дамінуюць дзве піраміды, якія прынята зваць «Структура I» і «Структура II» вышынёй 45 м. Самая вялікая піраміда мае даўжыню старон у 140 м.

Горад знаходзіцца прыблізна за 300 км на паўднёвы ўсход ад Кампечэ (Мексіка).thumb|right|300px|Піраміда ў Калакмуле «Першая структура»

thumb|right|300px|Стэла пры падножжы «другой структуры»
## Гл. таксама 
* Канульскае царства

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады мая
Монтэ-Альта

[right|400px|thumb|Монтэ-Альта ў кантэксце найбліжэйшых [месаамерыканская храналогія|дакласічных помнікаў]]
**Монтэ-Альта** — археалагічны помнік на ціхаакіянскім узбярэжжы Гватэмалы, які даў назву аднайменнай археалагічнай культуры.

Размешчаны ў 20 км на паўднёвы ўсход ад г. Санта-Лусія-Кацумальгуапа ў акрузе Эксінтла, Монтэ-Альта адносіцца да некалькіх археалагічных перыядаў і культураў. Найстаражытнейшае паселішча ўзнікла тут каля 1800 г. да н. э. **Культура Монтэ-Альта**, якая існавала ў гэты перыяд — адна з найстаражытнейшых у Месаамерыцы і, відаць, папярэднічала альмекам.

У ранні дакласічны перыяд (400 г. да н. э. — 200 г. н. э.) Монтэ-Альта стаў рэгіянальным цэнтрам.

У Монтэ-Альта выяўлена 45 буйных збудаванняў, з якіх найбольш высокім з'яўляецца 20-мятровая піраміда.

Монтэ-Альта вядомы сваімі скульптурамі — гэта галовы і відарысы «пузатых» людзей (такая форма цела выклікана, хутчэй за ўсё, тым, што фігуры вычэсваліся з грубых, акруглых валуноў базальту). Не меней характэрны каменныя стэлы, лікам больш 10, у выглядзе табліц, а таксама 3 каменных алтара. Каменныя стэлы, па меркаванні археолагаў, мелі астранамічнае прызначэнне і служылі для вызначэння палажэння сонца, да якога прывязваліся даты святаў.

На паўночным усходзе выяўлена збудаванне ранняй класічнай эпохі — т.зв. Збудаванне 6.
 

## Літаратура 
* Famsi: Monte Alto (UTM 722341E, 1573508N)

* Parsons, Lee A. 1976 Excavation of Monte Alto, Escuintla, Guatemala In Research Reports: Abstracts and Reviews of Research during the Year 1968. pp. 325—332 National Geographic Society, Washington, DC

* Popenoe De Hatch, Marion 1989 A seriation of Monte Alto sculptures In New Frontiers in the Archaeology of the Pacific Coast of Southern Mesoamerica. Frederick Bove and Lynette Heller, eds. pp. 25-42 Anthropological Research Papers, 39 Arizona State University, Tempe

## Спасылкі 
* Monte Alto Culture 

Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Гватэмале
Ятвезь (Івацэвіцкі раён)

**Я́твезь** (, ) — вёска ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Квасевіцкага сельсавета.

## Гісторыя 
Упершыню вёска ўпамінаецца ў 1559 годзе. У той год была праведзена рэвізія пушчаў у ВКЛ. «На Ятвизи Лососинских людей (*належалі двару ў Ласасіне*) 25 служб, мешкаюць домами».

У 1846 уваходзіла ў склад фальвараку Альба, у якой у тыя часы ў 24 хатах жыло 130 чалавек. Прыгонныя сяляне в. Ятвезь мелі 192 дзесяціны ворнай зямлі, 64 дзесяціны сенажацяў. Пры кожнай хаце быў агарод у 45 сотак. Агулам сяляне мелі 6 коней, 54 валы, 35 кароў, 16 галоў дробнай жывёлы (цялят), 88 авечак, 43 свінні, 2 пчаліныя вуллі.

У 1905 годзе ў вёсцы жыло 63 чалавекі .

## Насельніцтва 
* 2009 год — 8 чалавек

## Спасылкі 
Катэгорыя:Квасевіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёна
Сакбэ

[right|thumb|Сакбэ на паўвостраве [Юкатан]]
**Сакбэ** () — дарогі мая, якія злучалі цырыманіяльныя месцы ці гарады адзін з адным. Сакбэ пазначаюцца часам як скарасныя дарогі мая. Назва паходзіць ад sac (белы) і bé (дорога, путь) і азначае на мове мая белы шлях. Абазначэнне з’явілася ад спосабу «пабудовы» дарог, пры якім апошнія пакрываліся мінераламі белага колеру, вапнаю. Сакбэ былі ад чатырох да дваццаці метраў шырынёй, а ў даўжыню маглі дасягаць 100 км. Некаторыя сакбэ захаваліся да цяперашняга часу.

Катэгорыя:Архітэктура мая
Кускатлан

**Кускатлан** () — дзяржава дакалумбавага часу на тэрыторыі сучаснага Сальвадора ад ракі Пас да ракі Лемпа.

Кускатлан быў створаны на мяжы IX - X  стст. перасяленцамі з земляў тальтэкаў, якія гаварылі на мове наўатль, роднаснай ацтэкскай. У культурным стаўленні яны ўяўлялі сабою змешванне раннеацтэкскай культуры і культуры мая.

Канчаткова заваявана 17 чэрвеня 1524 г. войскамі Педра дэ Альварада. Сучаснымі нашчадкамі жыхароў Кускатлана з'яўляюцца піпілі.

Пісьмовых помнікаў, кодэксаў і інш. не захавалася, хоць іспанскія храністы — Хуарас, Паласес, Ласана і інш. — сцвярджаюць, што яны існавалі.

## Кіраўнікі Кускатлана 
* Куачымісін (*Cuachimicín*)
* Тутэкацыміт (*Tutecotzimit*) 
* Пільгуансіміт (*Pilguanzimit*)
* Танальтут (*Tonaltut*)
* Атлакатль (*Atlacatl*) (? – 1528)

## Спасылкі 
* Señorío de Cuzcatlán
* Museo arqueológico digital: los pipiles 
* Fuerza Armada precolombina de El Salvador
* Historia precolombina de El Salvador 
* Museo arqueológico digital: Crónica de Diego García Palacios 
* Proyecto Cihuatán

Катэгорыя:Гісторыя Сальвадора
Катэгорыя:Археалогія ў Сальвадоры
Ларэта

**Ларэ́та** (, на кечуа: *Luritu suyu*) — адзін з 24-х рэгіёнаў Перу. Адміністрацыйны цэнтр — горад Ікітас.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэгіёны Перу
Меджліс

е]]

**Меджлі́с** ( — *majlis*, «месца сходу») — уласная назва заканадаўча-прадстаўнічага органа (парламента) у шэрагу краін (Іран, Азербайджан), народаў (Міджліс крымскіх татараў), а таксама ўвогуле Народны сход, пераважна ў арабскіх і ісламскіх краінах.

Меджліс — гэта прадстаўніцтва мусульманаў як цэлага і як часткі перад халіфам. Прынцып Меджліс уключае ў сябе не толькі прафесійны сход дэпутатаў, але і дарадчы сход эміраў у Меджліс аль Эміра.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Парламент
Катэгорыя:Іслам і палітыка
Рыа-Бек

thumb|right|250px|Галоўны будынак групы B у Рыа-Бек
**Рыа-Бек** (*Río Bec*) — археалагічны помнік, руіны горада цывілізацыі мая. Руіны выяўлены на поўдні мексіканскага штата Кампечэ. Ад помніка паходзіць таксама назва архітэктурнага стылю Рыа-Бек, які пазней распаўсюдзіўся на суседнія гарады. Гэты стыль цесна звязаны са стылем Чэнес (Chenes), распаўсюджаным на паўночны ўсход ад рэгіёна Рыа-Бек.

## Археалагічны помнік 
Упершыню руіны Рыа-Бек згадвае аўстрыйскі падарожнік Тэаберта Малер у канцы XIX стагоддзя, аднак сам ён іх не наведваў. Першым іх наведаў і апублікаваў паведамленне пра іх французскі падарожнік Морыс дэ Перыньі. У наш час раскопкамі і рэстаўрацыяй помніка займаецца група французскіх археолагаў на чале з Дамінікам Мішле.

## Архітэктурны стыль Рыа-Бек 
Храмавыя піраміды ў стылі Рыа-Бек знаходзяцца ў нізінах у цэнтральнай частцы Мексікі. Стыль узнік у VII стагоддзі н. э. і працягваў існаваць у VIII стагоддзі. Храмавыя піраміды ў гэтым стылі звычайна забяспечаны дзвюма нефункцыянальнымі каменнымі вежамі без унутраных памяшканняў.

Вежы-двайняты звужаюцца да вяршыні, што стварае ілюзію яшчэ большай вышыні. Ствараецца ўражанне, што па сценах веж паднімаюцца прыступкі, якія вядуць у храм, аднак «прыступкі» — усяго толькі матыў афармлення іх паверхні; больш таго, нават калі б прыступкі былі сапраўднымі, падняцца па іх было б немагчыма з-за крутасці сцен.

Храмы, размешчаныя на платформах на вяршынях рыа-бекскіх веж, таксама не функцыянальныя. Яны ўяўляюць сабою суцэльныя масы без унутраных памяшканняў. Псеўда-дзверы, убудаваныя ў нішы на фасадах храмаў, ствараюць уражанне сапраўдных дзвярэй.

Нягледзячы на нефункцыянальныя кампаненты, рыа-бекскія вежы забяспечаны тыповымі для пірамід дэкаратыўнымі матывамі, і храмы на іх вяршынях на першы погляд уяўляюцца функцыянальнымі пірамідамі. Прызначэнне пірамід у стылі Рыа-Бек невядома, аднак яны нагадваюць комплексы веж-двайнят Тыкаля.

Катэгорыя:Археалогія ў Мексіцы
Катэгорыя:Кампечэ
Катэгорыя:Архітэктура мая
Эдвард Лі Торндайк

**Эдвард Лі Торндайк** (; , Уільямсберг, штат Масачусетс, ЗША — ) — амерыканскі псіхолаг.

## Біяграфія 
Працаваў амаль усю сваю кар'еру ў Педагагічным каледжы Калумбійскага ўніверсітэта. Яго даследаванні паводзін жывёл і навучальнага працэсу ўвасобіліся ў тэорыі тыорыі канектыянізму і дапамаглі ўсталяваць навуковую аснову для сучаснай псіхалогіі адукацыі. Яшчэ ён працаваў над вырашэннем некаторых прыкладных праблем, такіх як тэставанне і экзаменаванне працаўнікоў. Ён быў сябрам праўлення Псіхалагічнай карпарацыі, і служыў прэзідэнтам Амерыканскай псіхалагічнай асацыяцыі ў 1912 годзе.

## Асноўныя працы 
* Розум жывёл / «Animal intelligence» (1898);
* Адукацыйная псіхалогія / «Educational psychology» v. 1—2 (1913);
* Псіхалогія жаданняў, інтарэсаў і прыязнасцяў / «The psychology of wants, interest and attitudes» (1935);
* Прырода чалавека ў сацыяльных адносінах / «Human nature and the social order» (1940);
* Псіхалогія і навука адукацыі / «Psychology and the science of education: selected frighting of Edward L. Thorndike» (1962).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Біхевіярызм
Катэгорыя:Псіхолагі ЗША
Катэгорыя:Педагогі ЗША
Катэгорыя:Прэзідэнты Амерыканскай псіхалагічнай асацыяцыі
Скураты (Івацэвіцкі раён)

**Скураты́** (, ) — вёска ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Квасевіцкага сельсавета.

## Гісторыя 
Упершыню ў пісьмовых крыніцах вёска згадваецца 23 кастрычніка 1597 года як вёска Косаўскай воласці Слонімскага павета, якая была ў арэндзе ў пана Дзмітрыя Васільевіча Кіяніна. Сяло невялікае, ворнай зямлі было ўсяго “волок шесть, моркгов шестнадцать, прутов дванадцать пол”.

У 1846 у вёсцы было 42 дамы, у якіх пражывала 328 чалавек. Усе разам яны мелі 463 дзесяціны ворнай зямлі, 144 дзесяціны сенакосу. У вёсцы было 11 коней, 92 валы, 54 каровы, 140 авечак, 83 свінні, 9 пчаліных вульяў. За валоданне зямлёй сяляне павінны былі плаціць грашовы чынш.

у 1905 годзе ў вёсцы жылі 617 чалавек.

Да 1964 года вёска ўваходзіла ў склад Бялавіцкага сельсавета, да 17 лістапада 1980 года — у склад Верашкоўскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 2009 год — 144 чалавекі

## Вядомыя асобы 
* Фама Фаміч Мажэйка — член-карэспандэнт НАН Беларусі, спецыяліст у галіне калоіднай хіміі і фізіка-хімічнай механікі.
* Яўген Аляксандравіч Казімірчык (нар. 1961) — беларускі палітык.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Квасевіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёна