open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Эль-Паса (Тэхас)

**Эль-Паса** (ісп.: El Paso) — горад у ЗША, размешчаны ў заходняй частцы штата Тэхас, на рацэ Рыа-Грандэ. Адміністрацыйны цэнтр акругі Эль-Паса. Насельніцтва — 598590 тыс. жыхароў (2005; 6-ы горад па насельніцтву ў Тэхасе). Знаходзячыся на мяжы з Мексікай, Эль-Паса з’яўляецца важным транспартным вузлом, адным з галоўных перавалачных пунктаў паміж ЗША і Мексікай.

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Эль-Паса

Катэгорыя:Гарады Тэхаса
Сан-Антоніа

**Сан-Антоніа** (, мянушка: *«Горад на беразе ракі»*) — горад у ЗША, размешчаны ў паўднёва-цэнтральнай частцы штата Тэхас. Адміністрацыйны цэнтр акругі Бэр. Сан-Антоніа з’яўляецца 2-м па колькасці жыхароў горадам Тэхаса і 7-м у ЗША (1,2 млн жыхароў паводле звестак на 2005 год). Цэнтр прамысловасці і турызму. У Сан-Антоніа знаходзіцца крэпасць Алама — знак здабыцця незалежнасці Тэхаса.

## Эканоміка 
Сан-Антоніа мае 4 напрамкі ў развіцці сваёй эканомікі: фінансавыя паслугі, ахова здароўя, нацыянальная абарона і турызм.

## Спорт 
* Сан-Антоніа Спёрс

## Гарады-пабрацімы Сан-Антоніа 
*  Лас-Пальмас-дэ-Гран-Канарыя (), Іспанія
*  Санта-Крус-дэ-Тэнэрыфэ (), Іспанія
*  Гаасюн (), Тайвань
*  Кумамота (), Японія
*  Гвадалахара (), Мексіка
*  Мантэрэй (), Мексіка
*  Кванджу (), Паўднёвая Карэя
*  Тбілісі (), Грузія

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Тэхаса

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1718 годзе
Юзаф Азямблоўскі

**Юзаф Азямблоўскі** (; ,  — , Вільня) — беларускі і польскі мастак-графік і гравёр.

## Біяграфія 
У 1825—1829 гадах вывучаў матэматыку ў Віленскім універсітэце, у 1830-я займаўся там жа пад кіраўніцтвам прафесара жывапісу Яна Рустэма. Заснаваў у Вільні літаграфічную майстэрню, дзе ілюстравалі свае кнігі вядомыя пісьменнікі Юзаф Крашэўскі, Тэадор Нарбут і інш.

Творчасць звязана з мастацкім жыццём Беларусі і Літвы. Сярод яго прац — пейзажы, краявіды Вільні, малых літоўскіх і беларускіх гарадоў, жанравыя замалёўкі, партрэты вялікага князя літоўскага Альгерда, польскага караля Жыгімонта II Аўгуста і інш.

Выключнае месца ў творчасці Азямблоўскага займае літаграфія «Славянскі нявольнік, 1840-я» («Беларускі раб»), якую Адам Міцкевіч выкарыстоўваў як ілюстрацыю ў лекцыях пра прыгоннае права ў Расійскай імперыі (арыгінал літаграфіі захоўваецца ў музеі А. Міцкевіча ў Парыжы). Аляксандр Герцэн у кнізе «Хрышчоная ўласнасць» (1853) даў ёй высокую ацэнку і пісаў:

## Галерэя 

Выява:Algierd. Альгерд (J. Aziambłoŭski, 1833-39).jpg|Вялікі князь Альгерд
Выява:Vitaŭt. Вітаўт (J. Aziambłoŭski, XIX).jpg|Вялікі князь Вітаўт
Файл:Svitrigaila (97606208).jpg|Вялікі князь Свідрыгайла
Файл:Alaksandar. Аляксандар (J. Aziambłoŭski, 1840).jpg|Вялікі князь Аляксандр
Выява:Jan Damiel. Ян Дамель (J. Aziambłoŭski, 1833-63) (2).jpg|Ян Дамель
Выява:Stanisłaŭ Jundził. Станіслаў Юндзіл (J. Aziambłoŭski, 1825-50).jpg|Станіслаў Юндзіл
Выява:Ozemblovskis-Kazimeras.jpg|Св. Казімір
Выява:Połacak (1849).jpg|Царква Св. Спаса ў Полацку, 1849 год
Выява:Belarussian slave.jpg|«Славянскі нявольнік»
Выява:Sigismund I, Grand Duke of Lithuania (97606312).jpg|Жыгімонт Кейстутавіч
Файл:Piotar Viesiałoŭski. Пётар Весялоўскі (J. Aziambłoŭski, 1840).jpg|Надмагілле Пятра Весялоўскага

## Літаратура 
* *Szczawińska E.* Oziębłowski (Oziembłowski) Józef // Polski Słownik Biograficzny, tom XXIV, Zakład Narodowy im. Ossolińskich i PAN, Wrocław — Warszawa — Kraków — Gdańsk, 1979: ss. 665—666.

## Спасылкі 
* Maciej Oziembłowski. Józef Oziębłowski (Oziembłowski) — znany XIX-wieczny wileński litograf i artysta-malarz  
* Рабы не мы? 

Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Графікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Гравёры Беларусі
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі Польшчы
Катэгорыя:Мастакі Літвы
Сакрамента (Каліфорнія)

**Сакраме́нта** () — горад на захадзе ЗША на месцы ўпадзення ракі Амерыкан-Рывер ў раку Сакрамента.

Адміністрацыйны цэнтр штата Каліфорнія і акругі Сакрамента, заснаваны ў снежні 1848 г. Джонам Сатэрам-малодшым — сынам імігранта з Швейцарыі, які заснаваў першае «белае» пасяленне ў гэтым рэгіёне.

Насельніцтва 466&nbsp;488 жыхароў (2010 год), гэта — сёмы па велічыні горад у Каліфорніі.

У 2016 годзе ў школе *Community Outreach Academy*, размешчанай у прыгарадзе Сакрамента ў зоне кампактнага пражывання славянскай дыяспары, адкрыўся клас беларускай мовы і літаратуры; было гэта звязана з тым, што колькасць беларускіх дзяцей, якія навучаюцца ў школе, павялічваецца. Ідэя адкрыцця беларускага класа была рэалізавана дзякуючы намаганням дырэктара школы Ларысы Ганчар, выхадца з Беларусі, і пры садзейнічанні з боку Міністэрства замежных спраў Беларусі, пасольства ў ЗША і Гродзенскага гарвыканкама, які перадаў школе неабходныя вучэбна-метадычныя матэрыялы.

## Гарады-пабрацімы 
*  Ёнсангу (), Паўднёвая Карэя
*  Кішынёў (), Малдавія
*  Лісталь (), Швейцарыя
*  Маніла (), Філіпіны
*  Мацуяма (), Японія
*  Цзінань (), Кітай
*  Гамільтан (), Новая Зеландыя

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Population Estimates for Cities, Counties and the State with Annual Percent Change 

Катэгорыя:Гарады Каліфорніі
Катэгорыя:Сталіцы штатаў ЗША
Сакрамента (рака)

**Сакраме́нта** () — рака ў ЗША, самая доўгая рака штата Каліфорнія.

Даўжыня ракі 719 км. Бярэ пачатак недалёка ад гары Шаста. Працякае па Каліфарнійскай даліне, размешчанай паміж хрыбтом Сьера-Невада і Берагавымі хрыбтамі. Упадае ў заліў Сан-Францыска, зліваючыся з ракой Сан-Хаакін. На рацэ вадасховішча Шаста. Прыток — Амерыкан-Рывер.

Месца інтэнсіўнай здабычы золата ў перыяд «залатой ліхаманкі».

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* USGS Introduction to the Sacramento River

Катэгорыя:Рэкі Каліфорніі
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Ціхі акіян
Сан-Францыска (заліў)

right|thumb|Заліў Сан-Францыска, заліў Сан-Пабла і праліў Залатыя Вароты
**Заліў Сан-Францыска** () — заліў, размешчаны ў штаце Каліфорнія, ЗША.

Злучаецца з Ціхім акіянам праз праліў Залатыя Вароты. Акваторыя заліва — адзін з прыкладаў ватавага мора. Найбуйнейшая рака, якая ўпадае ў заліў — Сан-Хаакін.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Залівы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Залівы ЗША
Катэгорыя:Геаграфія Каліфорніі
Талса

**Та́лса** () — другі па велічыні горад штата Аклахома з насельніцтвам каля 390 тысяч жыхароў.

## Геаграфія 
Талса размешчана ў паўночна-ўсходнім вуглу Аклахомы. Праз горад працякае рака Арканзас. Агульная плошча горада складае прыкладна 485 км², а сам горад размешчаны на знакамітай трасе 66. У Талсы вялікая агламерацыя, у якой пражывае 935&nbsp;000 чалавек.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
У Талсы на сённяшні дзень існуюць восем гарадоў-пабрацімаў:

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Гарт Брукс (нар. 1962) — амерыканскі выканаўца кантры-музыкі
* Роберт Джэймс Вулсі — амерыканскі палітык
* Джэніфер Джонс (1919—2009) — амерыканская актрыса

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* Та́лса // Словарь географических названий зарубежных стран / отв. ред. А. М. Комков. — 3-е изд., перераб. и доп. — М. : Недра, 1986. — С. 357. — 459 с. — 70 000 экз.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Аклахомы
Луісвіл (Кентукі)

**Луісвіл** — самы вялікі горад у амерыканскім штаце Кентукі. Ён лічыцца 17-м ці 27-м па колькасці насельніцтва ў Злучаных Штатах у залежнасці ад спосабу падліку. Паселішча, якое потым стала горадам Луісвілем, заснавана ў 1778 годзе Джорджам Роджэрсам Кларкам і было названа ў гонар французскага караля Людовіка XVI.
## Насельніцтва 
## Адукацыя 
* Луісвілскі ўніверсітэт
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Гас Ван Сент, амерыканскі рэжысёр
## Гарады-пабрацімы 
thumb|left|Паказальнік кірунку і адлегласці да гарадоў-пабрацімаў
У Луісвіла сем гарадоў-пабрацімаў:
*  Цзюцзян (), правінцыя Цзянсі, Кітай
*  Кіта (), Эквадор
*  Ла-Плата (), Аргенціна
*  Майнц (), Германія
*  Манпелье (), Францыя
*  Перм, Расія
*  Тамале (), Гана

Лідс (Вялікабрытанія) лічыцца горадам-сябрам. Два гарады бралі ўдзел у шматлікіх праграмах па культурным абмене, асабліва ў абласцях медыцыны і права, і ў некалькіх прыватных камерцыйных пачынаннях, якія ўключаюць у сябе Міжнародны гістарычны музей Фрэйзера.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада 
* Louisville Convention and Visitors Bureau

Катэгорыя:Гарады Кентукі

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1778 годзе
Эмі Лі

**Эмі Лін Харцлер** (, нар. Лі (англ. Lee); нар. , Рыверсайд, штат Каліфорнія, ЗША) — , аўтар песень, , , салістка групы Evanescence. Больш вядомая як **Эмі Лі**.

## Дыскаграфія 
### Evanescence 
* «Fallen» (2003)
* «The Open Door» (2006)
* «Evanescence» (2011)

### Супрацоўніцтва і іншыя песні 
## Спасылкі 
* Біяграфія Эмі Лі  
* 
* Афіцыйны сайт Evanescence 
* Фонд падтрымкі людзей хворых на эпілепсію (спансуемы Эмі Лі) 

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Каларада-Спрынгс

**Каларада-Спрынгс** (анг. Colorado Springs) — горад у цэнтральнай частцы ЗША, у штаце Каларада. Размешчаны ва ўсходняй частцы штата, за 98 км на поўдзень ад сталіцы штата Дэнвера на ўсходніх адгор’ях Скалістых гор.

Заснаваны ў жніўні 1871 года генералам Джэксанам Палмерам.

Насельніцтва 369,8 тыс. чал. (2005), з прыгарадамі 572,24 тыс. чал. Каларада-Спрынгс мае надзвычай важнае ваеннае значэнне: у горадзе размешчаныя 2 авіябазы, буйная ваенная частка, а таксама Камандаванне паветрана-касмічнай абароны Паўночнай Амерыкі. Каларадскі ўніверсітэт у Каларада-Спрынгс.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Алан Хэрндан (нар. 1994) — амерыканскі баскетбаліст, цяжкі форвард.
* Джаніса Джэфры (нар. 1991) — амерыканская баскетбалістка.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада 
* Акадэмія ВПС ЗША
* Універсітэт Каларада ў Каларада Спрынгс
* Каларада Каледж

Катэгорыя:Гарады Каларада
Іван Паўлавіч Азёмша

**Іван Паўлавіч Азёмша** (, Вёска Лучыцы, Петрыкаўскі раён — ) — беларускі казачнік.

У рэпертуары казкі, легенды, паданні і апавяданні на фантастычныя і касмаганічных сюжэты. Многія з твораў уяўляюць сабой сатыру на эксплуататарскія класы («Шкадоблівая пані», «Зайздросны поп», «Мужык, пан і ксёндз»). З 80 твораў у зборніку Аляксандра Казіміравіча Сержпутоўскага «Казкі і апавяданні беларусаў-палешукоў» (1911) 32 запісаныя ад Івана Паўлавіча Азёмшы.

## Літаратура 
* т. 5. Биографический справочник. Мн: Издательство «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. 29 с.

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Петрыкаўскім раёне
Катэгорыя:Беларускія народныя казачнікі
Сідні Соерс

**Сідні Уільям Соерс** (;  — ) — амерыканскі адмірал і эксперт разведкі. Займаў пасады:
* Дырэктар Цэнтральнай разведкі, 1946.
* Выканаўчы сакратар Савета Нацыянальнай бяспекі, 1947—1950.
* Спецыяльны кансультант прэзідэнта па ваенных і замежных справах, 1950—1953.

## Гл. таксама 
* Цэнтральнае разведвальнае ўпраўленне
* Савет Нацыянальнай бяспекі

## Спасылкі 
* Сідні Уільям Соерс  на афіцыйным сайце ЦРУ
* Сідні Уільям Соерс  на сайце «Бібліятэка Гары Трумэна»

Катэгорыя:Дырэктары ЦРУ
Evanescence

**Evanescence** () — амерыканскі рок-гурт з Літл-Рока (штат Арканзас), заснаваны ў 1995 годзе вакалісткай Эмі Лі і гітарыстам Бэнам Мудзі. Гурт атрымаў шырокую вядомасць пасля выхаду першага альбома Fallen (2003).

## Дыскаграфія 
* «Origin» (4 лістапада, 2000) (Bigwig Enterprises) *(дэма-альбом)*
* «Fallen» (4 сакавіка, 2003) (Wind-up Records)
* «The Open Door» (3 кастрычніка, 2006) (Wind-up Records)
* «Evanescence» (11 кастрычніка, 2011) (Wind-up Records)
* «Synthesis» (2017)
* «The Bitter Truth» (2021)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Evanescence 
* Блог Evanescence
* Форум Эмі Лі 
* 

Катэгорыя:Рок-гурты ЗША
Катэгорыя:Гурты альтэрнатыўнага рока
Катэгорыя:Гурты альтэрнатыўнага метала ЗША
Катэгорыя:Жаночы вакал у рок-музыцы
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1995 годзе
Катэгорыя:Музычныя калектывы 1990-х
Катэгорыя:Музычныя калектывы 2000-х
Катэгорыя:Музычныя калектывы 2010-х
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Уэсекс

**Уэсекс** (; ) — англасаксонскае каралеўства, якое сфарміравала Англію. Было заснавана саксамі у пачатку VI стагоддзя пры заваяванні Брытаніі. У 740 годзе трапіла пад уладу Мерсіі. У 825 годзе Эгберт, кароль Уэсекса, нанёс паражэнне Мерсіі і аб’яднаў пад сваёй уладай большую частку краіны, якая з таго часу пачала лічыцца Англіяй. Аднак ужо у канцы IX стагоддзя каралю Альфрэду Вялікаму пасля цяжкай барацьбы супраць нарманаў прыйшлося падпісаць дагавор аб перадзеле краіны (Уэсекс застаўся ў яго руках). З перыядам Альфрэда ў гістарычнай літаратуры звычайна звязваецца заканчэнне гісторыі Уэсекса і пачатак гісторыі Англіі.

У эпоху бронзавага веку на тэрыторыі Уэсекса існавала значная Уэсекская культура, якая пакінула вялікую колькасць помнікаў.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Англасаксонскія каралеўствы
Дэрык Уіблі

**Дэрык Джэйсан Уіблі** (; нар. , Скарбара, правінцыя Антарыа) — вакаліст, гітарыст, клавішнік, прадзюсар канадскага рок-гурта Sum 41.

Ён нарадзіўся 21 сакавіка 1980 года ў горадзе Скарбара. У дванаццаць гадоў пераехаў у горад Айджакс, Антарыа, дзе ў старэйшай школе са сваімі сябрамі заснаваў гурт. 15 ліпеня 2006 года ажаніўся са спявачкай Аўрыл Лавін у горадзе Мантэсіта, штат Каліфорнія.

## Дыскаграфія 
### Sum 41 
* Half Hour of Power (1999/2000), прадзюсар
* All Killer No Filler (2001), на канцэртах падчас песні «Pain for Pleasure» Дэрык іграе на барабанах
* «Motivation EP» (2002), прадзюсар
* Does This Look Infected? (2002), гуляе на барабанах у песнях «Reign in Pain» і «WWVII Parts 1 & 2»
* Does This Look Infected Too? (2002), прадзюсар
* Chuck (2004), прадзюсаваў песню «Subject to Change»
* Go Chuck Yourself (2005/2006), выканаўчы прадзюсар
* Underclass Hero (2007), прадзюсар
* 8 Years of Blood, Sake, and Tears: The Best of Sum 41 2000-2008 (2008), прадзюсар
* Screaming Bloody Murder (2011)

### Іншыя праекты 
* National Lampoon's Van Wilder (Soundtrack) (2002), прадзюсар
* FUBAR: The Album (2002), прадзюсар, барабаны
* Spider-Man Soundtrack (2002), прадзюсар
* Treble Charger — Detox (2002), прадзюсар, вакал, гітара
* No Warning — Ill Blood (2002), прадзюсар, аранжоўнік, кіраванне
* Iggy Pop — Skull Ring (2003), прадзюсар, вакал, гітара
* No Warning — Suffer, Survive (2004), прадзюсар, аранжоўнік, кіраванне
* Fantastic 4: The Album (2004), вакал. гітара
* Ludacris — The Red Light District (2004), гітара
* Rock Against Bush, Vol. 1 (2004), прадзюсар
* Killer Queen: A Tribute To Queen (2005), вакал, піяніна
* Tommy Lee — Tommyland: The Ride (2005), гітара
* The Operation M.D. — We Have an Emergency (2007), прадзюсар
* Avril Lavigne — The Best Damn Thing (2007), прадзюсар, гітара, бас

## Спасылкі 
* Sum 41 Афіцыйны сайт групы Дэрыка
* 
* Fender Artist 
* Squier Guitars
* Інтэрв’ю Дэрыка для Playboy 

Катэгорыя:Рок-музыканты Канады
Доўжа

Назву **До́ўжа** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** До́ўжа — вёска ў Віцебскім раёне
** До́ўжа — вёска ў Пастаўскім раёне

## Азёры 
### Беларусь 
* До́ўжа — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці
* Доўжа — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці

### Расія 
* Доўжа — возера ў Пскоўскай вобласці
Mercedes-Benz

**Mercedes-Benz** () — марка нямецкіх аўтамабіляў, а таксама назва кампаніі, якая спецыялізуецца на выпуску легкавых і грузавых аўтамабіляў, аўтобусаў. На цяперашні момант з’яўляецца даччынай кампаніяй канцэрна «Даймлер-Бэнц». Штаб-кватэра знаходзіцца ў Штутгарце.

## Мадэльны шэраг 
### Гістарычныя мадэлі 
* Mercedes-Benz W31
* Mercedes-Benz W138

### Сучасны мадэльны шэраг 
## Удзел у Формуле-1 
Перад сезонам 2010 года Mercedes-Benz набыў 70 % акцый Brawn GP, праз што каманда была перайменаваная ў Mercedes GP.

## У Беларусі 
Станам на канец 2019 года ў Беларусі зарэгістравана  аўтамабіляў Mercedes-Benz.

## Гл. таксама 
* Mercedes-Benz C-Class

## Спасылкі 
* 
* Mercedes-Benz TV  
* Навіны і прэс-рэлізы ў свеце Mercedes-Benz 

Катэгорыя:Аўтамабілебудаўнічыя кампаніі Германіі
Катэгорыя:Вытворцы аўтобусаў
Катэгорыя:Вытворцы дызельных рухавікоў
Дантэ Габрыэл Расеці

**Дантэ Габрыэл Расеці** (, сапр. імя Габрыэл Чарлз Дантэ; , Лондан — ) — англійскі жывапісец і паэт.

## Творчасць 
Вучыўся ў Лондане ў рысавальнай школе Х. Сэса (з 1843 г.), у Акадэміі мастацтваў (з 1845 г.), пазней у М. Браўна.

Адзін з заснавальнікаў «Брацтва прэрафаэлітаў» (гл. Прэрафаэліты). Адхіляў «вульгарны празаізм» у тагачасным мастацтве, шукаў тэмы і сюжэты ў мастацтве італьянскіх прымітываў і паэзіі італьянскага сярэдневякоўя, Ранняга Адраджэння (асабліва ў Дантэ), сярэдневяковых легендах і хроніках, творах англійскіх рамантыкаў, надаваў вобразам адчувальна-пачуццёвы характар і містычную афарбоўку.

Жывапісныя работы вызначаюцца парадаксальным спалучэннем інтэнсіўнасці пачуццяў гераінь (пісаў выключна жаночыя персанажы) і знешняй статычнасці, скаванасці поз і жэстаў; аб’яднаннем аб’ёмна выпісаных фігур з умоўным дэкаратыўным фонам (часта ўзор з лісця і кветак); яркай паліхроміяй і тонкай лінеарнасцю кампазіцый, якія папярэднічалі стылю мадэрн: «Дзяцінства Марыі» (1849), «Дабравешчанне» (1850), «Беата Беатрыкс» (1863), «Каханая» (1865—1866), «Сон Дантэ» (1870—1871) і інш. Размаляваў хол Оксфардскага таварыства ў Лондане (1857), афармляў кнігі, рабіў эскізы вітражоў і пано (з У. Морысам).

» (1882)]]
Літаратурным творам уласцівы жыццёвасць і пераканаўчасць вобразаў, пластычнасць мовы, дакладнасць метафар, нечаканасць асацыяцый і сакавітасць дэталей: зборнікі «Вершы» (1870), «Балады і санеты» (т. 1—2, 1881). Аўтар п’есы «Трагедыя караля», філасофскай паэмы «Цяжар Ніневіі» (1856) і інш., перакладаў.

## Бібліяграфія 
I. Collected works, 2 vv., 1886; Letters, 2 vv., 1895; Preraphaelite diaries a. letters, 1900; Letters to his publisher, F. S. Ellis, L., 1928.

II. Swinburne A. C., Essays a. studies, 1875; Sharp W., D. G. Rossetti, 1882; Hamilton W., The aesthetic movement in England, 1882; Pater W., D. G. Rossetti (the English poets, ed. Ward, v. IV), 1883; Knight J., Life of D. G. Rossetti, 1887 (с библиограф.); Benson A. C., D. G. Rossetti (English men of letters), 1904; Brooke S. A., A study of Clough Arnold, Rossetti a. Morris, 1908; Boas F. S., Rossetti a. his poetry, 1914; Dupré H., Un italien d’Angleterre, P., 1921; Caine H., Recollections of Rossetti, 1928, Bachschmidt F. W., Das italienische Element in D. G. Rossetti, Münster Diss., Breslau, 1930; Klenk H., Nachwirkung D. G. Rossettis, Erlanger Diss., 1932; Waller R. D., The Rossetti Family, 1824—1854, 1932; Klinnert A., D. G. Rossetti u. St. George, Diss., Würzburg, 1933. Венгерова З., Собр. сочин., т. I., СПБ., 1913, Д. Г. Россетти.

III. Rossetti W. M., Bibliography of the works of D. G. Rossetti, 1905.

## Літаратура 
* Расеці // 

## Спасылкі 
* The Complete Writings and Pictures of Dante Gabriel Rossetti 
* Art Renewal Center — Біяграфія, карціны 
* Карціны 
* National Museums Liverpool — Rossetti exhibition 
* History of art: Neoclassicism and Romanticism  
* Exploring Elizabeth Siddal: Beyond the Myth  
* Elizabeth (Lizzie) Siddal 
* Elizabeth Siddall: A Pathfinder  

Катэгорыя:Мастакі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Паэты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Англамоўныя паэты
Катэгорыя:Мастакі рамантызму
Катэгорыя:Пісьменнікі рамантызму
Катэгорыя:Прэрафаэліты
*
Sum 41

**Sum 41** — канадскі рок-гурт з горада Айджакс, Антарыа, заснаваны ў 1996 годзе. Сучасны склад гурта: Дэрык Уіблі (спеў, гітара, клавішныя), Джэйсан Мак-Каслін (бас-гітара, бэк-вакал), Стыў Джоз (бубны, бэк-вакал), Томас Такер (гітара, бэк-вакал, клавішныя).

## Дыскаграфія 
### Студыйныя альбомы 
### Сінглы 
## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт групы
* Sum 41 goes Under Cover  на AOL Music Canada
* Відэаінтэрв’ю Sum 41
* 

Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1996 годзе
Катэгорыя:Панк-рок-гурты
Катэгорыя:Поп-панк-гурты
Катэгорыя:Рок-гурты Канады
Катэгорыя:Гурты альтэрнатыўнага рока
Катэгорыя:Музычныя калектывы 1990-х
Катэгорыя:Музычныя калектывы 2000-х
Катэгорыя:Музычныя калектывы 2010-х
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Джуна»
Катэгорыя:Квартэты
Эхінакактус

**Эхінакактус** (*Echinocactus*) — род шарападобных сукулент з сямейства Кактусавыя, распаўсюджаныя ў пустынях Мексікі і на паўднёвым захадзе ЗША. Расліны растуць павольна, але іх вышыня можа дасягаць трох метраў, а шырыня — больш за метр.
 
Навуковая родавая назва паходзіць ад грэчаскага слова echinos — вожык.

## Сістэматыка 
Па класіфікацыі Бакеберга род Эхінакактус адносіцца да падтрыбы Паўночныя шарападобныя кактусы (Boreocactinae Backeb.), трыбы Цэрэусавыя (Cereeae Britton et Rose) падсямейства Цэрэусавыя (Cereoideae Schum.).

## Арэал 
Натуральны арэал гэтага роду — субтрапічныя пустыні ЗША і Мексікі, у тым ліку знакамітая пустыня Махавэ. Для гэтых раёнаў характэрныя вапнавыя і гліністыя глебы.

Катэгорыя:Кактусавыя
Роберт Майкл Гейтс

**Роберт Майкл Гейтс** (; нар. 25 верасня 1943, Уічыта, штат Канзас) — амерыканскі дзяржаўны і ваенны дзеяч. Служыў у ВПС ЗША ў 1967—1969 гадах, у Цэнтральным разведвальным упраўленні — у 1966—1993 гадах. Дырэктар ЦРУ ў 1991—1993 гадах. Міністр абароны ЗША ў 2006—2011 гадах.

Другі лейтэнант ВПС ЗША (1967). Доктар гістарычных навук (1974).

Катэгорыя:Дырэктары ЦРУ
Катэгорыя:Міністры абароны ЗША
Катэгорыя:Палітыкі ЗША
Brawn GP

**Brawn GP Ltd.** — каманда Формулы-1, якая была заснаваная у 2009 годзе. З’яўляецца правапераемнікам каманды Honda. Упершыню прыняла ўдзел у Формуле-1 29 сакавіка 2009 года (на Гран-Пры Аўстраліі), дзе яе пілоты занялі першае і другое месцы.

Каманда выкарыстоўвае свае шасі і трансмісію, якія распрацоўвала яшчэ з 2008 года. Рухавікі пастаўляюцца кампаніяй Mercedes-Benz.

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт  

Катэгорыя:Каманды Формулы-1
Катэгорыя:Аўтаспорт у Вялікабрытаніі
Лісталь

**Лісталь** () — горад у Швейцарыі, сталіца кантона Базель-Ланд.

Уваходзіць у склад акругі Лісталь. Насельніцтва складае 13&nbsp;417 чалавек (на 31 сакавіка 2008 года). Афіцыйны код — *2829*.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Фатаграфіі 

Выява:Grossraum Basel.png|  
Выява:Liestal_Toerli.jpg|  
Выява:Picswiss BL-49-03.jpg|  
Выява:Karte Gemeinde Liestal 2007.png| 

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Гарады Швейцарыі
Катэгорыя:Камуны кантона Базель-Ланд
Уічыта

**Уічыта** — горад у ЗША, найбуйнейшы населены пункт штата Канзас. Размешчаны ў паўднёвай частцы штата Канзас на рацэ Арканзас у акрузе Сэджуік. Насельніцтва горада — больш за 360 тысяч чалавек, што робіць яго 51-м па велічыні ў ЗША.
 
Горад быў заснаваны ў 1870 г. прадпрымальнікамі, якія вялі бізнес з карэннымі жыхарамі племені ўічыта, ад якога і паходзіць назва горада. Яны ж стварылі Чызхолмскую дарогу, прызначаную для перамяшчэння буйной рагатай жывёлы. Дарога дазволіла злучыць паўночныя рынкі краіны з усходнімі.

## Гарады-пабрацімы 
## Выбітныя ўраджэнцы і жыхары 
* Роберт Майкл Гейтс
* Дэвід Кох

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Official City of Wichita Web Site 
* Wichita Metro Chamber of Commerce 
* Greater Wichita Convention & Visitors Bureau 
* Wichita Mid-Continent Airport 
* *The Wichita Eagle* (мясцовая штодзённая газета) 
* Local Historic Neighborhood Newspaper  
* 360Wichita.com (даведнік для мясцовага бізнесу і забаў) 
* Wichita Attractions, Events, Travel and Lodging  
**Дадатковая інфармацыя**
* City of Wichita-History, on city-administered web page  
* History of the Wichita Beat poets and artists 
* LASR: Wichita Kansas Attractions, Events and Recreation 

Катэгорыя:Гарады Канзаса
О-но Ясумара

**О-но Ясумара** (? — 15 жніўня 723) — японскі культурны дзеяч перыяду Нара, кіраўнік Міністэрства народных спраў, аўтар японскай гістарычнай хронікі «Кодзікі».

## Біяграфія 
О-но Ясумара быў сынам О-но Хамудзі, ваеннага і арыстакрата, які выслужыўся пасля Смуты Дзінсін 672 года.
 
У 704 годзе О-но Ясумара атрымаў 5-ы чынавенскі ранг малодшага ўзроўню, а ў 711 годзе — 5-ы ранг старэйшага ўзроўню. У тым жа годзе па загадзе Імператара Когэна ён запісаў паданні аб Імператарскім доме Японіі з вуснаў Хіэды-но Арэ, які ведаў іх на памяць, і прадставіў імператарскаму двару. Праца складаўся з трох скруткаў і атрымаў назву «Кодзікі» — «Запісы аб дзеяннях старажытнасці». Мяркуюць, што О-но Ясумара быў таксама адным з складальнікаў іншай гістарычнай хронікі «Ніхон сёкі», але дакладных дадзеных, якія пацвярджаюць гэтую здагадку няма.
 
У 715 годзе О-но Ясумара павысілі да 4-га малодшага рангу, а ў наступным годзе ён стаў кіраўніком роду О. О-но Ясумара памёр 15 жніўня 732 года, будучы кіраўніком Міністэрства народных спраў.
 
У 1979 годзе, у квартале Конасэ горада Нара, пасярод чайнай плантацыі была знойдзена магіла О-но Ясумара.

## Літаратура 
* *Рубель В. А.* Японська цивілізація: традиційне суспільство і державність — Київ: «Аквілон-Прес», 1997.
* 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі Японіі
Катэгорыя:Гісторыкі Японіі
Катэгорыя:Перыяд Нара
Нара (горад)

**Нара** — цэнтральны горад Японіі, адміністрацыйны цэнтр прэфектуры Нара, знакаміты сваёй гісторыяй. Са старых часоў у горадзе засталіся шматлікія храмы, кумірні і збудаванні.
 
Плошча горада складае 276,84 км², насельніцтва — 365.205 чалавек (1 чэрвеня 2010), шчыльнасць насельніцтва — 1319,19 чал/км². Ён працягнуўся на 22 км з поўначы на поўдзень і на 34 км з усходу на захад.
 
Нара была сталіцай Японіі ў перыяд Нара з 710 па 784 год. У горадзе знаходзіцца магіла О-но Ясумара.

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Былыя сталіцы
Катэгорыя:Гарады прэфектуры Нара
Катэгорыя:Свяшчэнныя гарады
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Японіі
Катэгорыя:Цэнтральныя гарады Японіі
Фрэсна

**Фрэсна** (Fresno) — горад у ЗША, штат Каліфорнія. З’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам акругі Фрэсна. Размешчаны ў каліфарнійскай Цэнтральнай даліне.
 
Горад з’яўляецца культурным і эканамічным цэнтрам другой па велічыні гарадской агламерацыі Каліфарнійскай даліны, з насельніцтвам 1.002.284 жыхара. Каліфарнійскі дзяржаўны ўніверсітэт у Фрэсна.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Роберт Апшоў (нар. 1994) — амерыканскі баскетбаліст.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Каліфорніі
Парламенцкая рэспубліка

[thumb|400px|right|Парламенцкая рэспубліка пазначана [Аранжавы колер|аранжавым колерам.]]
**Парламенцкая рэспубліка** — разнавіднасць рэспублікі з перавагай паўнамоцтваў на карысць парламента. У парламенцкай рэспубліцы ўрад адказвае толькі перад парламентам, а не перад прэзідэнтам.

Пры такой форме праўлення ўрад фармуецца з дэпутатаў партый, якія валодаюць большасцю галасоў у парламенце. Урад застаецца ва ўладзе да таго часу, пакуль мае падтрымку парламенцкай большасці. У выпадку страты даверу большасці парламента ўрад ці выходзіць у адстаўку, ці дамагаецца праз кіраўніка дзяржавы роспуску парламента і прызначэння новых выбараў. Такая форма праўлення існуе ў краінах, якія адрозніваюцца развітой, у значнай меры самарэгулявальнай эканомікай (Італія, Турцыя, Германія, Грэцыя, Ізраіль і інш.) Выбары пры такой сістэме дэмакратыі звычайна праводзяцца па партыйных спісах, гэта значыць выбаршчыкі галасуюць не за кандыдата, а за тую ці іншую партыю.

## Гл. таксама 
* Народная Рэспубліка
* Савецкая рэспубліка

Катэгорыя:Формы дзяржавы
Уільям Кейсі

**Уільям Джозеф Кейсі** (; , Нью-Ёрк — ) — 13-ы дырэктар Цэнтральнай разведкі (з 20 студзеня 1981 года да 29 студзеня 1987 года, адміністрацыя Рэйгана). Кіраўнік выбарчай кампаніі Рэйгана. Каталік. Член Урада ЗША ў рангу міністра (раней дырэктар ЦРУ не ўключаўся ва ўрад ЗША), член Савета нацыянальнай бяспекі. Член Мальтыйскага ордэна. У якасці кіраўніка ЦРУ працягнуў ажыццяўленне аперацыі «Цыклон».

Катэгорыя:Дырэктары ЦРУ
Катэгорыя:Памерлі ад раку мозгу
Каралеўства Эсэкс

**Усходняе Саксонскае Каралеўства** (стар.-англ. Ēast Seaxna Rīce) — адно з сямі каралеўстваў так званай англасаксонскай гептархіі.

Эсекс быў заснаваны ў пачатку VI стагоддзя ў паўднёва-ўсходняй Англіі на тэрыторыі сучасных графстваў Эсекс, Хартфардшыр і Мідлсекс, а таксама ў кароткі перыяд — Кент. Каралі Эсекса нярэдка былі васаламі іншых кіраўнікоў. Так, апошні кароль — Сігерэд — перадаў дзяржаву каралю Уэсекса Эгберту.

## Гл. таксама 
* Свефберт

## Літаратура 
* Keightley, A., The History of England, (1840)
* Yorke, B., Kings and Kingdoms of Early Anglo-Saxon England, (1984)
* John Baker, Cultural Transition in the Chilterns and Essex Region (University of Hertfordshire Press, 2005)
* Rippon, Stephen, Essex c. 760—1066 (in Bedwin, O, The Archaeology of Essex: Proceedings of the Writtle Conference (Essex County Council, 1996)
* Campbell, James, ed (1991). The Anglo-Saxons. Penguin.
* І. А. Еўтухоў. Слоўнік-даведнік «Страны и народы средневекового Запада». Мн. 2008.

Катэгорыя:Англасаксонскія каралеўствы
Катэгорыя:Гісторыя Англіі
Уладзімір Марцінавіч Азін

{{Ваенны дзеяч
|поўнае імя     = Уладзімір Мартынавіч Азін
|арыгінал імя   = 
|дата нараджэння = 
|дата смерці = 
|месца нараджэння = 
|месца смерці =
|партрэт =Azin, Vladimir Martinovich.jpg
|подпіс =
|мянушка =
|прыналежнасць = 
|гады службы = 1916—1920
|званне = займаў пасаду начдыва
|род войскаў =
|камандаваў = 28 дывізія
|частка =
|бітвы =Грамадзянская вайна
|узнагароды ={ style="background: transparent"
 
}
|сувязі =
|у адстаўцы =
}}

**Уладзімір Мартынавіч (Міхайлавіч) Азін** (;  — ) — удзельнік Грамадзянскай вайны, чырвоны камандзір, камдыў.

## Біяграфія 
Уладзімір Мартынавіч Азін нарадзіўся ў вёсцы Мар’янава Полацкага павета Віцебскай губерні ў сялянскай сям’і. Латыш. З адзнакай скончыў Полацкае гарадское вучылішча.

## Літаратура 
* *Ладухин В. Н.* Азин. — М.: 1967.
* *Кондратьев Н.* Начдив Владимир Азин. — М., 1968
* *Андрей Алдан-Семенов*. Красные и Белые. М.: 1975.
* *Тараткевич М. В.* Уладзімір Азін. — Мн., 1971
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Владимир Мартынович Азин 
* Александр Михайлович КРУЧИНИН «Герой или авантюрист?»  

Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Чырвонага Сцяга
Катэгорыя:Военачальнікі СССР
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Загінулі ў Грамадзянскую вайну ў Расіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Полацкім раёне
Чарвятка

**Чарвя́тка, Чарвя́та** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Палата. Знаходзіцца ў 24 км на паўночны ўсход ад горада Полацк і за 1,5 км на поўнач ад вёскі Кулькі.

Плошча воднай паверхні возера 4,25 км², даўжыня 2,55 км, найбольшая шырыня 2,35 км. Глыбіня возера дасягае 2,6 м. Вадазбор плошчай 13,7 км нізінны, складзены з пяскоў.Катлавіна возера рэшткавага тыпу мае акруглую форму. Схілы катлавіны спадзістыя вышынёй 5—7 метраў, пясчаныя. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія і забалочаныя.Дно возера Чарвятка плоскае. Большая частка дна пакрытае слоем сапрапеля таўшчынёй каля 3 метраў. У прыбярэжнай частцы ў асобных месцах дно пясчанае і пясчана-глеістае.

Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Упадаюць ручаі, выцякае ручай у раку Палата і на паўднёвым усходзе пратока ў возера Гало́вец. Зарастае каля 16 % плошчы возера. Колернасць вады да 60°. Шырыня паласы прыбярэжнай расліннасці складае 10—80 метраў. Растуць трыснёг, чарот, хвошч, асака. Падводная расліннасць пашыраецца да глыбіні 1,7 м.

У возеры водзяцца лешч, акунь, шчупак, плотка, джгір і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
*  — С. 224.
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Лонг-Біч

**Лонг-Біч** () — горад у Каліфорніі, ЗША. Размешчаны ў паўднёвай частцы акругі Лос-Анджэлес, на ўзбярэжжы Ціхага акіяна, за 30 км ад дзелавога цэнтра Лос-Анджэлеса. З поўдня Лонг-Біч мяжуе з акругай Орындж. Лонг-Біч займае 38-е месца па насельніцтву ў ЗША, 6-е месца ў Каліфорніі і 2-е месца ў акрузе Лос-Анджэлес. Паводле перапісу, насельніцтва горада на 2009 год складае - 492.682 жыхароў.
## Адукацыя і культура 
* Каліфарнійскі дзяржаўны ўніверсітэт у Лонг-Біч
## Гарады-пабрацімы 
Лонг-Біч мае наступныя гарады-пабрацімы (па стане на кастрычнік 2007 г.):
*  Бакалод (), Філіпіны
*  Вальпараіса (), Чылі
*  Гвадалахара (), Мексіка
*  Ізмір (), Турцыя
*  Ёкаіці (), Японія
*  Калькута (, , ), Індыя
*  Манта (), Эквадор
*  Мамбаса (), Кенія
*  Пномпень (), Камбоджа
*  Сочы, Расія
*  Цындаа (), Кітай

## Выбітныя ўраджэнцы і жыхары 
* Нікалас Кейдж
* Білі Джын Кінг

## Спасылкі 
* Вэб-сайт горада  

Катэгорыя:Гарады Каліфорніі
Рысперыдон

**Рысперыдон** () — атыповы антыпсіхатычны сродак, вытворнае бензізаксазолу, распрацаваны кампаніяй Janssen Pharmaceutica і упершыню ўхваленае да ўжывання ў 1993 годзе.

Ужываецца часцей за ўсё для лячэння псіхозаў: пры шызафрэніі, а таксама ў тэрапіі некаторых формаў біпалярнага разладу і псіхатычнай дэпрэсіі.

29 снежня 2007 года скончыўся тэрмін патэнтнай аховы на рысперыдон, што прывяло да з’явлення на рынку больш танных версій прэпарату (джэнерыкаў).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Нейратропныя сродкі
Кантрапост

**Кантрапост** (ад  — «супрацьлегласць») прыём выявы фігуры ў мастацтве, пры якім становішча адной часткі цела кантрастна супрацьпастаўлена становішчу іншай часткі.

Кантрапост дынамізуе рытм фігуры, дазваляе перадаць яе рух ці напругу, не парушаючы агульнай раўнавагі формаў, узмацняе трохвымернасць выявы. Гэта значыць кантрапост — становішча раўнавагі (супакою), стваранае з процілеглых адзін аднаму рухаў.

## Характарыстыкі 
* верхняя частка корпуса можа быць паказана ў павароце, ніжняя — франтальна
* вага фігуры засяроджана на адной назе, у той час, як іншая свабодная, хоць і не аддзяляецца ад падножжа
* ненагружаная нага выцягваецца ці згінаецца
* таз, абапіраючыся на адну нагу, адціскаецца ўверх і прымае ледзь касое становішча
* плячо над ненагружанай нагой прыўздымаецца ўверх

Калі цела знаходзіцца ў кантрапосце, вось апорнай канечнасці накіравана вонкі і дагары, а вось цела накіравана да сагнутай нагі, і абедзве восі ў выніку сыходзяцца.
а належыць да перыяду архаікі, калі кантрапост яшчэ не быў вядомы, і таму выяўлены здаецца скаваным і «драўляным»]]

## Гісторыя 
Кантрапост выкарыстоўваўся ў антычным мастацтве пачынаючы з ранняй класікі. У Каноне Паліклета аўтар характарызуе яго як неабходную частку прыгажосці. Знікшы ў эпоху Сярэднявечча, кантрапост быў уваскрэшаны майстрамі Рэнесансу, напрыклад, Данатэла.

Рэзкія кантрапосты з’яўляюцца характэрнымі для маньерызму і барока.

## Гл. таксама 
* Хіязм

## Літаратура 
* M. Porębski, *Dzieje sztuki w zarysie. Od paleolitu po wieki średnie. Tom 1*, Warszawa 1976. (пол.)
* *Słownik terminologiczny sztuk pięknych*, Warszawa 2006. (пол.)
* Andrew Stewart, *One Hundred Greek Sculptors: Their Careers and Extant Works* Polykleitos of Argos, 16.72 (анг.)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастацкая кампазіцыя
Катэгорыя:Выяўленчае мастацтва
Кантраст

thumb|Версіі адной і той жа выявы з рознай кантраснасцю
**Кантра́ст** — у сенсітаметрыі і фотаметрыі — розніца ў характарыстыках розных участкаў выявы, а таксама здольнасць фатаграфічнага матэрыялу ці аптычнай сістэмы перадаваць гэту розніцу.

**Кантраснасць** (таксама, у розных кантэкстах выкарыстоўваецца і само слова *кантраст* і *каэфіцыент кантрасту*) — ступень кантрасту, часцей за ўсё выражаецца беспамернай велічынёй, адносінамі ці лагарыфмам адносін.

Катэгорыя:Оптыка
Катэгорыя:Фотатэрміны
Давід (Мікеланджэла)

**Давід** — мармуровая статуя працы Мікеланджэла, упершыню прадстаўленая здзіўленай фларэнційскай публіцы на плошчы Сіньёрыі 8 верасня 1504 года. З тых часоў пяцімятровая статуя стала ўспрымацца як сімвал Фларэнційскай рэспублікі і адна з вяршыняў не толькі мастацтва Адраджэння, але і чалавечага генія ў цэлым. У наш час арыгінал статуі знаходзіцца ў Акадэміі вытанчаных мастацтваў у Фларэнцыі.

## Гісторыя 
За некалькі дзесяцігоддзяў да стварэння статуі, паблізу Карары была здабыта вялікая мармуровая груда. Гэты блок на працягу доўгага часу захоўваўся ў царкве Санта-Марыя-дэль-Ф’ёрэ, і быў прызначаны для стварэння скульптуры, прысвечанай біблейскага герою Давіду.

Працы па стварэнні скульптуры пачаліся 16 жніўня 1500 года, калі старшына цэха ваўняроў, якому належала глыба, вырашыў перадаць яе Мікеланджэла. Глыба была складанай для апрацоўкі з-за таго, што да яго з глыбай спрабавалі працаваць таксама Агасціна дзі Дуча і Антоніа Раселіні.

## Мастацкія асаблівасці 
Статуя, прызначаная для кругавога агляду, адлюстроўвае аголенага Давіда, засяроджанага на хуткай сутычцы з Галіяфам. У гэтым сюжэце складалася іконаграфічнае новаўвядзенне, паколькі Верок'ё, Данатэла і іншыя папярэднікі Мікеланджэла аддавалі перавагу адлюстроўваць Давіда ў момант урачыстасці пасля перамогі над гігантам.

Юнак рыхтуецца да бою з ворагам, які пераўзыходзіць яго па сіле. Ён спакойны і засяроджаны, але мышцы яго напружаны. Бровы грозна ссунуты, у іх чытаецца нешта жахлівае. Праз левае плячо ён перакінуў прашчу, ніжні кончык якой падхапляе яго правая рука. Свабодная пастава героя — класічны прыклад кантрапоста — ужо падрыхтоўвае смяротны рух.

## Літаратура 
* Anton Gill. *Il Gigante: Michelangelo, Florence, and the David, 1492-1504*. St. Martin's Press, 2003. ISBN 0-312-31442-6.
* *William Wallace.* *The Treasures of Michelangelo*, Andre Deutsch, 2010. ISBN 978-0-233-00253-8 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Скульптуры паводле алфавіта
Катэгорыя:Славутасці Фларэнцыі
Катэгорыя:Скульптуры па сюжэтах Старога запавету
Катэгорыя:З’явіліся ў 1504 годзе
Катэгорыя:Давід
Катэгорыя:Скульптуры Італіі
Катэгорыя:Пашкоджаныя творы мастацтва
Анахайм (Каліфорнія)

**Анахайм** (анг. Anaheim) — горад у Каліфорніі, ЗША. Размешчаны ў акрузе Орындж, у 45 кіламетрах на поўдзень ад Лос-Анджэлеса. Насельніцтва горада складае 342410 (2006), ён з'яўляецца 10-м па насельніцтву ў Каліфорніі і 56-м у ЗША. Анахайм другі па насельніцтву ў акрузе Орандж пасля Санта-Аны, аднак самы вялікі па плошчы. Горад вядомы сваімі паркамі атракцыёнаў, спартыўнымі камандамі і цэнтрамі для правядзення канферэнцый.

## Бізнес 
* Carl’s Jr.

## Спорт 
* Анахайм Дакс

Катэгорыя:Гарады Каліфорніі
Таісія Іванаўна Доўнар

**Таісія Іванаўна Доўнар** (нар. , в. Шацк, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі юрыст; кандыдат юрыдычных навук (1986), доктар юрыдычных навук (1997), прафесар БДУ (1998).

## Біяграфія 
Скончыла ў 1961 годзе Шацкую сярэднюю школу, у 1964 годзе — Мінскае медвучылішча № 1, юрыдычны факультэт БДУ (1973). Працавала фельчарам-лабарантам Раваніцкай участковай бальніцы Чэрвеньскага раёна, фельчарам-лабарантам Мінскага медыцынскага інстытута павышэння кваліфікацыі. З 1977 года выкладчык БДУ. З 1998 года прафе­сар кафедры тэорыі і гісторыі дзяржавы і права юрыдычнага факультэта БДУ.

Навуковым кіраўніком быў доктар юрыдычных навук, прафесар Я. А. Юхо, пад кіраўніцтвам якога ў 1986 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю на тэму «Пераемнасць у канстытуцыйным будаўніцтве Беларускай ССР» у Ленінградскім дзяржаўным універсітэце, а ў 1997 годзе — доктарскую дысертацыю на тэму «Развіццё агульназемскага права Беларусі ў XV—XVI стагоддзях». Пад яе кіраўніцтвам было абаронена 6 кандыдацкіх дысертацый.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар звыш 140 прац, у т.л. звыш 20 работ вучэбна-метадычнага характару, 3 манаграфіі, падручнік (у суаўтарстве), курс лекцый, 8 вучэбных дапаможнікаў. Брала ўдзел у падрыхтоўцы шэрагу энцыклапедычных выданняў: «Юрыдычны энцыклапедычны слоўнік» (Мн., 1992), «Мысліцелі і асветнікі Беларусі» (Мн., 1995), «Статут Вялікага княства Літоўскага 1588» (Мн., 1989), «Энцыклапедыя гісторыі Беларусі». Т. 1—6 (Мн., 1993—2003).

Публікацыі Т. І. Доўнар ліквідуюць пэўны прабел у беларускай гісторыка-прававой навуцы.

## Узнагароды 
Узнагароджаны Прызам імя У. Д. Спасовіча Міністэрства юстыцыі (2003, 2019), Граматай Міністэрства адукацыі, нагрудным знакам Міністэрства адукацыі «Выдатнік адукацыі» (2009), званнем «Ганаровы работнік БДУ» (2018), медалём Францыска Скарыны (2020).

## Бібліяграфія 
* Крымінальнае права Беларусі: Закон, злачынства, адказнасць. — Мн., 1997 (у сааўт.).
* Развіццё асноўных інстытутаў грамадзянскага і крымінальнага права Беларусі ў XV—XVI ст. — Мн., 2000.
* Дагаворы і граматы як крыніцы беларускага феадальнага права. — Мн., 2000 (у сааўт.).
* Канстытуцыйнае права Беларусі феадальнага перыяду (па Статутах Вялікага княства Літоўскага 1529, 1566, 1588 гг.). — Мн., 2001.
* Помнікі права Беларусі феадальнага перыяду. — Мн., 2001.
* Гісторыя канстытуцыйнага права Беларусі. — Мн., 2001 (разам з Р. Васілевічам, І. Юхо).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Юрысты СССР
Катэгорыя:Юрысты Беларусі
Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага
Каралеўства Кент

**Каралеўства Кент**  — адно з сямі каралеўстваў так званай англасаксонскай гептархіі.

## Гісторыя 
Кент, першае «варварскае» («англійскае») каралеўства, заснаванае каля 475 ў Брытаніі англасаксамі, існаваў задоўга да «вялікага ўварвання англасаксаў». Названы ад імя карэннага брыцкага племя кантыеў, Кент раней з'яўляўся пострымскім брытанскім графствам, а яшчэ раней племянным каралеўствам жалезнага веку. Яго пераўтварэнне ў «англійскае» каралеўства пачалося пасля таго, калі кароль Брытаніі Вортыгерн выгнаў апошняга мясцовага брытанскага кіраўніка Гуйангона і аддаў Кент правадыру варвараў Хенгмсту. Пасяліліся тут па ўласнай ініцыятыве, ці былі запрошаны Вортыгернам для дапамогі ў адбіцці спусташальных набегаў піктаў і скотаў — незразумела. Найбольш прыкметнымі фігурамі сярод першых прышэльцаў былі браты Хенгіст і Хорс — саксы альбо юты, якія пасяліліся ў Кенце нягледзячы на жорсткі супраціў Вортыгерна, а пасля і яго сына Вортымера. Да часу смерці Хенігіста варвары цалкам авалодалі Кентам (488). Сталіцай гэтай дзяржавы быў горад Кентэрберы. Населены пераважна ютамі.

Большая частка каралеўства Кент знаходзілася на тэрыторыі сучаснага графства Кент.

## Гл. таксама 
* Эдберт I

Катэгорыя:Англасаксонскія каралеўствы
Каэфіцыент карыснага дзеяння

**Каэфіцыент карыснага дзеяння, ККДз** — велічыня, якае паказвае ступень эфектыўнасці тэхнічнай прылады, машыны, механізма ў адносінах праходзячых у ёй працэсаў перадачы энегріі, яе пераўтварэння з аднаго віду ў другі.

ККДз паказвае, якая частка падведзенай энергіі выкарыстоўваецца на выкананне карыснай работы.Вылічваецца па формуле:

: \eta = \frac{A}{Q}
дзе А — карысная работа (энергія), Q — выкарыстаная работа (энергія).

ККДз з’яўляецца беразмернай велічынёй ў інтэрвале значэнняў ад 0 да 1 (ад 0 да 100 %).У адпаведнасці з законам захавання энергіі ККДз не можа быць больш за 1.

Напрыклад, ККДз цеплавых электрычных станцый каля 0,4, электрычных трансфарматараў — 0,98, электрычных генератараў — 0,95, рухавікоў унутранага згарання — 0,5.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Тэрмадынаміка
Окленд (Каліфорнія)

**Окленд** ( )  — горад у Каліфорніі, ЗША. Размешчаны на ўзбярэжжы заліва Сан-Францыска, трэці па насельніцтву горад вобласці заліва Сан-Францыска пасля Сан-Хасэ і Сан-Францыска. Насельніцтва - 415492 (2006).

## Геаграфія 
Па дадзеных Бюро перапісу насельніцтва ЗША, горад займае плошчу 202,4 км² (з іх 145,2 км² мацерыковая частка і 57,2 км² водная). Дзве траціны тэрыторыі займае раўніна, якая прымыкае да заліва, і адна трэць размешчана на пагорках. Адной са славутасцяў Окленда з’яўляецца возера Лэйк-Мерыт (анг. Lake Merritt), найбуйнейшае салёнае возера ЗША, размешчанае ў гарадскіх межах.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Выбітныя ўраджэнцы і жыхары 
* Томас Шэлінг (1921—2016) — амерыканскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (2005).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Каліфорніі
Adidas

**Adidas AG** (вымаўляецца *адзіда́с*) — германскі прамысловы канцэрн, які спецыялізуецца на выпуску спартыўнага абутку, адзежы і інвентара. Генеральны дырэктар кампаніі — Герберт Хайнер. У наш час кампанія адказная за дыстрыбуцыю прадукцыі кампаній Adidas, Reebok, Rockport, Y-3, RBK & CCM Hockey, а таксама Taylor-Made Golf.

## Літаратура 
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  

### Уласны выпуск кампаніі 
*  
*  

## Спасылкі 
* Міжнародны сайт кампаніі Adidas
* Афіцыйны сайт групы кампаній Adidas 

Катэгорыя:Вытворцы адзення і абутку Германіі
Катэгорыя:Вытворцы спартыўных тавараў
Катэгорыя:Adidas
Bayer

**Bayer AG** – хімічная і фармацэўтычная кампанія, заснаваная ў Бармене (на гэты момант – частка Вуперталя, Германія) у 1863 годзе. Яе штаб-кватэра знаходзіцца ў Леверкузене, Паўночны Рэйн – Вестфалія (Германія). Аспірын – першапачаткова брэнд Bayer – прынёс кампаніі шырокую вядомасць.

## Спасылкі 
* 
* http://www.cbgnetwork.org/index2.html Анты-баераўская кааліцыя
* http://www.wonderdrug.com/  Арыгінальны баераўскі аспірын

Катэгорыя:Кампаніі Германіі
Катэгорыя:Кампаніі, якія займаюцца нанатэхналогіямі
Катэгорыя:Хімічныя і нафтахімічныя кампаніі Германіі
Катэгорыя:Фармацэўтычныя кампаніі Германіі
Катэгорыя:Леверкузен
Bertrandt

**Bertrandt AG** () — германская кампанія па вытворчасці аўта- і авіякамплектуючых. Паслугі канцэрна ахопліваюць увесь шэраг працэсаў стварэння прадукта: ад ідэі да гатовага да серыйнай вытворчасці прадукта. Bertrandt з’яўляецца адным з вядучых канцэрнаў у стварэнні новых рашэнняў для кузаваў, салонаў, шасі, матораў, электрыкі/электронікі і іншых агрэгатаў. Асноўным акцыянерам кампаніі з’яўляецца Dr. Ing. h.c. F. Porsche AG.

На сённяшні дзень кампанія мае свае падраздзяленні ў 19 гарадах Еўропы і ЗША і з’яўляецца партнёрам вядучых аўтамабілебудаўнічых кампаній, сярод якіх Audi, BMW, Opel, Mercedes-Benz, Porsche, SEAT і Volkswagen і гэтак далей.

Катэгорыя:Кампаніі Германіі
Катэгорыя:Вытворцы аўтакамплектуючых
Mercedes-Benz Group

**Mercedes-Benz Group** (был. *DaimlerChrysler AG, Daimler-Benz AG*, да лютага 2022 года *Daimler AG*) — нямецкі аўтамабілебудаўнічы канцэрн. Найбуйнейшая па абароце кампанія Германіі (па выніках 2006 года). Штаб-кватэра знаходзіцца ў горадзе Штутгарт (Stuttgart), зямля Бадэн-Вюртэмберг, Германія.

## Падраздзяленні і маркі 
У склад Daimler AG уваходзяць наступныя падраздзяленні:

* Mercedes-Benz Cars Group — займаецца вытворчасцю легкавых аўтамабіляў марак:
** Maybach
** Mercedes-Benz
** Mercedes-AMG
** Smart
* Daimler Trucks Group — займаецца вытворчасцю буйнатанажных грузавых аўтамабіляў (і, падобных паводле тыпаў вытворчасці, аўтобусаў), рухавікоў марак:
** Mercedes-Benz
*** Daimler Trucks North America LLC
**** Freightliner
**** Freightliner Custom Chassis Corporation (FCCC)
**** Daimler Trucks Remarketing Corporation (DTRC)
**** Daimler Trucks Government Vehicles
**** Detroit Diesel
**** Sterling Trucks
**** Thomas Built Buses
**** Western Star Trucks
** Mitsubishi Fuso Truck and Bus Corporation (MFTBC)
* Mercedes-Benz Vans Group — займаецца вытворчасцю малатанажных грузавых аўтамабіляў марак:
** Mercedes-Benz
* Daimler Buses Group — займаецца вытворчасцю аўтобусаў марак:
** Mercedes-Benz
** Orion Bus Industries
** Setra
* Daimler Financial Services — займаецца фінансаваннем праектаў групы:
** Mercedes-Benz Bank AG
** Mercedes-Benz Financial
** Daimler Truck Financial
** Daimler Fleet Management GmbH

## Гл. таксама 
* Daimler Dernburg Wagen

## Спасылкі 
* [сайт канцэрна](https://group.mercedes-benz.com/ Афіцыйны)


Катэгорыя:Аўтамабілебудаўнічыя кампаніі Германіі
BASF

[thumb|220px|[Штаб-кватэра BASF у Людвігсхафене]]

**BASF Societas Europaea** (**BASF SE**, «Badische Anilin- & Soda-Fabrik» / «Бадзішэ анілін- унд сода- фабрык») — найбуйнейшы ў свеце хімічны канцэрн. Штаб-кватэра — у горадзе Людвігсхафене ў зямлі Рэйнланд-Пфальц на паўднёвым захадзе Германіі.

## Гісторыя 
Канцэрн заснаваны 6 красавіка 1865 года. Скарачэнне BASF пазначала «Badische Anilin- und Soda-Fabrik», гэта значыць «Бадэнская фабрыка па вырабе аніліну і соды», але гэта назва састарэла, засталося толькі скарачэнне.

З 1925 па 1952 кампанія ўваходзіла ў германскі хімічны канцэрн IG Farben.

## Апісанне 
Адыграла важную ролю ў развіцці вытворчасці фарбаў, пластмасаў, фармацэўтычных прэпаратаў, стварэнні прамысловага сінтэзу аміяку і інш. Адзін з вядучых у свеце вытворцаў угнаенняў, пігментаў, палімерных матэрыялаў і паўфабрыкатаў для іх выпуску, лекаў, хімічных сродкаў аховы раслін, магнітных стужак.

Выпускае больш за 5 тыс. найменняў гатовых вырабаў і 7 тыс. паўфабрыкатаў. Здабывае нафту, прыродны газ і вугаль. Аб’ядноўвае больш за 100 прадпрыемстваў у Германіі і каля 200 у ЗША, Францыі, Бельгіі, Нідэрландах, Японіі, Індыі, Бразіліі, Аргенціне і інш.

## Уласнікі і кіраўніцтва 
72 % акцый BASF належыць істытуцыянальным фундатарам (сярод якіх AXA SA — больш за 5 %, Allianz AG — 2,6 % і General Capital Group — 2,1 %).

Курт Бок () — старшыня савета дырэктараў, Юрген Штрубэ () — старшыня наглядальнага савета.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт кампаніі
* RELIUS-Gruppe 
* BASF Performance Flooring 

Катэгорыя:Хімічныя і нафтахімічныя кампаніі Германіі
Катэгорыя:Транснацыянальныя карпарацыі
Allianz

**Allianz SE** — германская страхавая кампанія, адна з вядучых фінансавых кампаній у свеце. Была створана 5 лютага 1890 г. ў Мюнхене і дагэтуль працуе на ўсіх асноўных фінансавых рынках свету. У 1985 г. кампанія Allianz была ператворана ў міжнародны холдынг. У 2010 г. кампанія займала 20 месца ў Fortune Global 500.

Самыя вядомыя страхавыя выплаты Allianz у гісторыі:
* Пакрыццё страт ад землетрасенні ў Сан-Францыска ў 1906 годзе;
* Пакрыццё страт ад гібелі «Тытаніка» ў 1912 годзе;
* Пакрыццё страт ад паводкі ў Еўропе ў 2002 годзе.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт **Allianz AG**

Катэгорыя:Страхавыя кампаніі Германіі
Катэгорыя:Кампаніі Мюнхена