open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Барэатлантычная падвобласць

**Барэаатлантычная падвобласць** — марская зоагеаграфічная падвобласць барэальнай вобласці; размешчана ў Паўночным паўшар'і ў ўмеранай зоне Атлантычнага акіяна.

## Флора і фаўна 
Межы барэаатлантычнай падвобласці звязаныя з распаўсюджваннем плыні Гальфстрым, які праходзіць у яе межах. Для яе асабліва характэрныя: з водарасцяў — бурыя (напрыклад, ламінарыя, алярыя, фукусы), чырвоныя (анфельцыя); з малюскаў — мідыі; з ракападобных — весланогія ракі (напрыклад, каланус гельгаландскі), крэветкі, лангусты, амары; з рыб — траска, пікша, сайда, камбалападобныя, сом, кефаль, султанка; з птушак — чайкі, кайра, гагаркі, чысцікі; з ластаногіх — хахлач, шэры і грэнландскі цюлені; з кітападобных — грында. У распаўсюджанні некаторых арганізмаў назіраецца акіянічны разрыў (яны сустракаюцца толькі ля ўсходніх і заходніх берагоў Атлантычнага акіяна).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Атлантычны акіян
Мацешы (возера)

**Маце́шы** — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці, за 19 км на паўднёвы захад ад горада Браслаў, за 0,5 км на поўдзень ад вёскі Мацешы, у басейне ракі Дрысвята.

Плошча паверхні 0,27 км². Даўжыня 1,3 км, найбольшая шырыня 0,52 км. Даўжыня берагавой лініі каля 3,2 км.

На поўдні выцякае ручай у возера Богінскае. Істотна зарастае.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Дрысвяты
Баміян (горад)

**Баміян** (بامیان *Bāmiyān*) — горад у цэнтральнай частцы Афганістана, сталіца правінцыі Баміян. Размешчаны ў аднайменнай даліне, якая знаходзіцца прыкладна за 200 км на паўночны захад ад Кабула, на рацэ Баміян, якая адносіцца да басейна ракі Кундуз.

## Гісторыя 
Баміянская даліна гістарычна служыла гандлёвым калідорам, бо з'яўляецца адзіным зручным праходам праз горную сістэму Гіндукуш. Першыя паселішчы ўзніклі ў даліне яшчэ да новай эры. У I—II стагоддзях у даліне былі заснаваныя будысцкія манастыры, якія захаваліся да VIII стагоддзя. У перыяд з II па V стагоддзе ў даліне былі збудаваныя (высечаны ў скале) гіганцкія статуі Буды.

Баміян атрымаў сусветную вядомасць у 2001 годзе, калі гэтыя статуі, нягледзячы на пратэсты многіх краін, у тым ліку мусульманскіх, былі разбураныя талібамі. У лістападзе таго ж года талібы былі вымушаныя пакінуць горад у выніку наступлення войскаў Паўночнага альянсу.

## Спасылкі 
* 
* Славутасці Афганістана. Бамиан
* Войскі Паўночнага альянсу захапілі горад Бамиан

Катэгорыя:Гарады Афганістана
Анатоль Якаўлевіч Каваленка

{{Ваенны дзеяч
|імя              = Анатоль Якаўлевіч Каваленка
|дата нараджэння  = 
|месца нараджэння = 
|дата смерці = 
|месца смерці     = 
|выява            = 
|подпіс           = 
|мянушка          = 
|прыналежнасць    = 
|гады службы      = 1939—1946
|званне           = 
|род войскаў      = авіяцыя
|пасада           = 
|частка           = 
|бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды       = { style="background: transparent"
 
}
{ style=Background: transparent"
 
-
 
}
|сувязі           = 
|у адстаўцы       = 
}}

**Анатоль Якаўлевіч Каваленка** (1919—2008) — капітан Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

## Біяграфія 
Анатоль Каваленка нарадзіўся 23 студзеня 1919 года ў вёсцы Якімаўка (цяпер Рэчыцкі раён Гомельскай вобласці). Пасля заканчэння сямігадовай школы і аўтамабільнага тэхнікума працаваў аўтамеханікам на аўтабазе ў пасёлку Таліца Свярдлоўскай вобласці. У жніўні 1939 года Каваленка быў прызваны ў рабоча-сялянскую Чырвонай Арміі. У 1940 годзе скончыў Харкаўскае ваеннае авіяцыйнае вучылішча. З чэрвеня 1941 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Прыймаў удзел у баях на Паўднёвым, Паўночна-Каўказскім, Закаўказскім, Ленінградскім, 3-ім Прыбалтыйскім, 2-ім Прыбалтыйскім, 1-ым Беларускім франтах. 19 лістапада 1942 года быў падбіты і сеў на вымушаную пасадку, пры гэтым загінулі ўсе члены экіпажа, акрамя Каваленкі.

Да лістапада 1944 года старшы лейтэнант Анатоль Каваленка быў старэйшым лётчыкам-назіральнікам 742-га асобнага авіяпалка . Да гэтага часу ён здзейсніў 160 баявых вылетаў на разведку і бамбардзіроўку скапленняў вялікай колькасці баявой тэхнікі і жывой сілы ворага, нанесшы яму вялікія страты.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 23 студзеня 1945 года за «ўзорнае выкананне заданняў камандавання і паказаныя пры гэтым мужнасць і гераізм» старшы лейтэнант Анатоль Каваленка быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» за нумарам 7387.

Усяго ж за час свайго ўдзела ў баях Каваленка здзейсніў 173 баявых вылята, быў збіты ўвогуле 7 разоў, 2 разы быў паранены. У 1946 годзе ў званні капітана ён быў звольнены ў запас. Жыў і працаваў у Херсоне. У 1951 годзе Каваленка скончыў Адескі педагагічны інстытут. Памер 8 лютага 2008 года, пахаваны ў Херсоне.

Быў таксама ўзнагароджаны ордэнамі Чырвонага Сцяга і Айчыннай вайны 1-й ступені, двумя ордэнамі Чырвонай Зоркі, шэрагам медаляў.

## Памяць 
На галоўным корпусе Паўднёваўкраінскага нацыянальнага педагагічнга ўніверсітэта імя К. Д Ушынскага (былога Педагагічнага тэхнікума), у якім вучыўся А. Я. Каваленка, усталявана мемарыяльная дошка ў паяць абім і двух выпускніках-Героях Савецкага Саюза — В. П. Мусіне і У. С. Маргуненка.

## Літаратура 
* 
* Герои твои, Херсонщина. — Смферополь, 1980.
* Коваленко Анатолий Яковлевич. В кн.: Ю. А. Работин. Золотое кольцо победы. — Одесса: Печатный дом, Друк пивдень, 2012. — С. 67-69. — ISBN 978-966-389-320-4
*  — С. 390.

Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Пахаваныя ў Херсоне
Белае (возера, басейн Дзісны)

**Бе́лае** — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці, за 42 км на паўднёвы захад ад горада Браслаў, за 1,5 км на захад ад вёскі Відзы-Лаўчынскія, у басейне ракі Дзісна.

Плошча паверхні 0,09 км². Даўжыня 0,37 км, найбольшая шырыня 0,32 км. Найбольшая глыбіня 6,7 м. Даўжыня берагавой лініі 1,1 км.

Схілы катлавіны на поўначы і захадзе вышынёй 10 м, на ўсходзе да 7 м, пад хмызняком, на поўначы — пад лесам. Уздоўж паўднёвага берага пераўвільготненая пойма. На поўдні злучана ручаём з невялікім возерам без назвы.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёна
Блакітніца карлікавая

*]]
**Блакітніца карлікавая** (*Cupido minimus*) — мірмекафільны від дзённых матылькоў з сямейства .

## Распаўсюджанне 
Палеарктычны від. Умераны пояс Еўразіі. Паўночная Еўразія, Каўказ, Малая Азія, Цянь-Шань, Алай, Манголія. Сустракаецца ў Славакіі, Венгрыі і Румыніі. У Беларусі — вельмі рэдкі від, але ў характэрных месцах пражывання можа назірацца ў дастаткова вялікай колькасці. На Украіне распаўсюджаны месцамі ў Прыкарпацці і Закарпацці, нярэдкі ў лесастэпавай зоне, пранікаючы там-сям у лясную і стэпавую зоны. Сустракаецца таксама ў Горным Крыме.

Шырока распаўсюджаны ў еўрапейскай частцы Расіі, на поўначы дасягае Палярнага Урала, наваколля Мурманска, на поўдні — поўначы Астраханскай і Растоўскай абласцей. Вядомыя новыя знаходкі віду на Каўказе.

## Этымалогія 
Від быў упершыню апісаны ў 1775 годзе швейцарскім энтамолагам Іаганам Каспарам Фюслі і названы ім  (маленькі, малюсенькі) у сувязі з адносна дробным памерам.

## Апісанне 
Даўжыня 9-15 мм. Крылы самца зверху бурага колеру (амаль чорныя). Самка бурая. Жылкі Sc (субкастальная) і R1 (Cs) на пярэднім крыле паасобныя (у блізкага віду *Cupido osiris* яны суцэльныя).

File:Cupido_minimus_eggs.jpg|Яйкі
File:Cupido_minimus_caterpillar.jpg|Вусень
File:2009-07-26_Königsbrunner_Heide_mit_Rhamnus_saxatilis.jpg|Тыповы біятоп
File:Zwerg-Bläuling (Cupido minimus) 2 (HS).jpg|Cupido minimus

## Месцапражыванне 
Засяляе сухія лугі, узлескі, прасекі, пусткі, старыя кар’еры на вапнавых глебах. На поўначы арэала засяляе лугавінныя і ернікавыя тундры. У сярэдняй паласе жыве ў сухіх лугах у далінах рэк. На поўдні засяляе рознатраўныя стэпы ў бэльках, зёлкава-рознатраўныя лугі ўрочышчаў. У Крыме сустракаецца на вільготных лясных палянах і на яйле.

## Біялогія 
На поўначы арэала развіваецца ў адным пакаленні, у Польшчы, Беларусі, на Украіне і ў больш паўднёвых раёнах Еўрапейскай часткі Расіі за год развіваецца два пакаленні. Час лёту імага — з сярэдзіны мая да сярэдзіны чэрвеня і з сярэдзіны ліпеня да сярэдзіны жніўня. Самка адкладае адзінкавыя яйкі на кветкі кармавых раслін. Гусеніцы развіваюцца з восені па май і ў чэрвені-ліпені, сілкуюцца кветкамі і насеннем. Зімуе вусень апошніх узростаў (часам два сезоны) або кукалка. Вусені сілкуюцца кветкамі і лісцем такіх раслін, як астрагал (*Astragalus*), люцэрна (*Medicago*), вязель (*Coronilla''). Зімуе кукалка.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Блакітніцы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1775 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Мацоні

).]]

**Мацу́н** (), або **мацо́ні** () — кісламалочны напой армянскага паходжання з ферментаванага малака, традыцыйны элемент армянскай і грузінскай. Меркавана слова ўзыходзіць да агульнага індаеўрапейскага кораня і мае кагнаты ў роднасных мовах:  «ёгурт» і  «кіслыя вяршкі». Надалей слова з армянскай мовы трапіла ў шэраг іншых моў.

## Спасылкі 
* Matsoni: The Countercultural Yogurt 
* Delicious Georgian Cuisine — MATSONI /YOGHURT/ SOUP

Катэгорыя:Грузінскія напоі
Катэгорыя:Армянскія напоі
Катэгорыя:Каўказская кухня
Катэгорыя:Кісламалочныя напоі
Новасвятое

**Новасвято́е** (, ) — былы пасёлак у Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіў у склад Заходаўскага сельсавета.

Ліквідаваны ў 2015 годзе.

## Гісторыя 
Станам на 1986 год, пасёлак у складзе Дуброўскага сельсавета Рэчыцкага раёна, у калгасе «12 гадоў Кастрычніка».

## Спасылкі
Спіс дзённых матылькоў Азербайджана

thumb|upright=1.2|Карта размяшчэння Азербайджана
У **спіс чешуекрылых Азербайджана** ўключаны ўсе віды дзённых матылькоў, якія былі зарэгістраваныя на тэрыторыі Азербайджана.

Паводле апошніх ацэнак, вядома 230 відаў дзённых матылькоў з 6 сямействаў, якія сустракаюцца на тэрыторыі Азербайджана

##  
###  
thumb|250px|
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (Linnaeus, 1758)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

###  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

##  
###  
*  (Linnaeus, 1758)
*  (Linnaeus, 1758)

###  
*  (Linnaeus, 1758)
*  
*  Linnaeus, 1758

##  
###  
* 
* 
* 

###  
* 
* 

* 
* 
* 
* 
*  (Linnaeus, 1758)

###  
* 
* 
* 
* 
*  (Linnaeus, 1758)
*  (Hübner, 1804)
* 
*  (Linnaeus, 1758)
* 
* 
* 
* 
* 
*  (Linnaeus, 1758)
* 
* 
* 
* 

##  
thumb|250px|
thumb|250px|

###  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

###  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (Denis & Schiffermuller, 1775)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Theclinae 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

##  
thumb|250px|
thumb|250px|
thumb|250px|
thumb|250px|
thumb|250px|
thumb|250px|
thumb|250px|

###  
thumb|250px|
* 

###  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

###  
* 
*  (Linnaeus, 1758)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (Linnaeus, 1758)
*  (Linnaeus, 1758)
*  (Esper, 1781)
* 
* 
*  (Linnaeus, 1758)
* 

###  
* 
* 
* 

###  
* 

##  
thumb|250px|
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (Hufnagel, 1766)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Матылі
Матылі
Азербайджан
Дзісненскі Рубеж

**Дзісненскі Рубеж** () — хутар у Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Завуццеўскага сельсавета. Утвораны ў 2016 годзе.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Завуццеўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мёрскага раёна
Мікраўгнаенні

**Мікраўгнаенні** — угнаенні, якія змяшчаюць мікраэлементы, рэчывы, спажываныя раслінамі ў невялікіх колькасцях. Падпадзяляюцца на борныя, медныя, марганцавыя, цынкавыя, кобальтавыя і іншыя, а таксама полімікраўгнаенні, у складзе якіх 2 і больш мікраэлемента. У якасці мікраэлементаў ужываюць солі мікраэлементаў, адходы прамысловасці (дзындры, шламы), фрыты (сплавы соляў са шклом).

Найбольш эфектыўнымі формамі мікраэлементаў з'яўляюцца хелаты (Zn, Cu, B, Mo, Fe, Co) і іншыя злучэнні ў складзе арганічных малекул (борэтаноламін і інш.)

## Спасылкі 
*
Борныя ўгнаенні

**Борныя угнаенні** — адзін з відаў мікраўгнаенняў, які змяшчае ў якасці мікраэлемента бор. Апошні удзельнічае ў сінтэзе бялкоў і вугляводаў, вугляводным абмене рэчыў і неабходны сельскагаспадарчым раслінам на працягу ўсяго вегетацыйнага перыяду.

Пры недахопе бору ў раслінах парушаюцца рост і развіццё органаў плоданашэння.

Пад уплывам борных мікраўгнаенняў павышаецца ўраджай цукровых буракоў, бабовых і агароднінных культур, насення лёну. Менш спагадныя на ўнясенне Борна угнаенняў збожжавыя культуры.

## Літаратура 
* Анспок П. И., Микроудобрения, Л., 1978
* Львова И.С, Овчинникова К. Н., Потатуева Ю. А., Агрохимические, технологические и технико-экономические предпосылки развития производства и применения в СССР удобрений, обогащенных микроэлементами, М., 1981
* Состояние и развитие производства минеральных удобрений с микроэлементами, сост. Б. Ф. Федюш-кин, К. Н. Овчинникова, М., 1984. К. Н. Овчинникова.

## Спасылкі 
* Борные удобрения 
* Борные удобрения  

Катэгорыя:Мікраўгнаенні
Вілмаш Жыгманд

**Вілмаш Жыгманд** (,  — ) — венгерскі і амерыканскі кінааператар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і вядомага футбаліста. Вывучаў кіно ў Акадэміі тэатра і кіно ў Будапешце. Атрымаў ступень магістра ў вобласці кінематаграфіі. Працаваў цягам пяці гадоў аператарам на кінастудыі.

Пачынаў у 1955 годзе ў кароткаметражным кіно. Разам з Ласла Ковачам здымаў падзеі 1956 года ў Будапешце. Бег у Аўстрыю, пераехаў у ЗША, дзе дэбютаваў як кінааператар у 1963 годзе. Надалей зняў звыш 80 фільмаў.

## Спасылкі 
* Інтэрв’ю, 2004 

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар» за «Найлепшую работу аператара»
Медныя ўгнаенні

**Медныя ўгнаенні** — адзін з відаў мікраўгнаенняў, які змяшчае ў якасці неабходнага раслінам мікраэлемента Cu. Асноўная біяхімічная функцыя апошняй — удзел у ферментатыўных рэакцыях у складзе медзьутрымальных ферментаў.

## Уласцівасці 
У аптымальных канцэнтрацыях (0,0001 −0,05 %) медзь узмацняе інтэнсіўнасць працэсаў дыхання, што спрыяе паляпшэнню бялковага абмену, росту і развіццю раслін. Пры недахопе медзі расліны паражаюцца так званай «хваробай апрацоўкі», або экзантэмай. Найбольш распаўсюджаныя:
# Медны купарвас CuSO4·5H2АБ (23,7-24,9 % Cu);
# Медна-калійныя ўгнаенні (1,0 ± 0,2 Cu, 56,8 ± 0.6 Да2О), якія атрымліваюцца змешваннем і наступным грануляваннем меднага купарвасу з хларыдам калія;
# Медны амафос (0,9 ± 0,1 % Cu, 52 ± 1 % P2O5, 12 ± 1 % N);
# Медны двайны суперфасфат (0,8 ± 0,05 % Cu, 42-43 % P2O5), які рыхтуюць шляхам увядзення ў Н3РО4 або нейтральную пульпу меднага купарвасу, аксіду медзі альбо медзьутрымальных адходаў вытворчасцей каляровай металургіі;
# Пірытныя недагаркі (0,3 0,5 % Cu) — адходы сернакіслотнай і папярова-цэлюлознай вытворчасцей, якія прымяняюцца ў месцах іх атрымання.

## Выкарыстанне 
### У сельскагаспадарчых культурах 
Медныя ўгнаенні выкарыстоўваюць на асушаных тарфяна-балотных, супясчаных і пяшчаных дзярнова-падзолістых і іншых глебах пад збожжавыя, кармавыя і агароднінныя культуры, цукровыя буракі, бульбу, сланечнік, аднагадовыя і шматгадовыя травы
і г . д.

### Прапорцыі 
Медны купарвас ужываюць у выглядзе воднага раствора для некорневой падкормкі (0,02-0,05 % Cu, 100—300 л/га), а таксама для апрацоўкі насення (0,1-0,02 % Cu, 6-8 л/ц), якую мэтазгодна праводзіць адначасова з іх пратручваннем пестыцыдамі. Медна-калійныя ўгнаенні, медны амафос і медны двайны суперфасфат выкарыстоўваюць для ўнясення ў глебу (50-120 кг Р2Аб5 і 1,0-2,1 кг Cu на 1 га).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мікраўгнаенні
Катэгорыя:Мінеральныя ўгнаенні
Сяргей Пятровіч Барадзін

**Сяргей Пятровіч Барадзін ** (; ,  — , ) — расійскі пісьменнік, літаратурны псеўданім — Амір Саргіджан.

Нарадзіўся ў Маскве. Скончыў Вышэйшы літаратурна-мастацкі інстытут імя В. Я. Брусава (1926).

З 1943 г. член КПСС.

З 1951 г. жыў у Ташкенце. Перакладаў з таджыкскай, узбекскай, хіндзі і іншых моў.

## Узнагароды 
* Сталінская прэмія 1942 года за раман «Дзімітрый Данскі»

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты Сталінскай прэміі
Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі
Баржомская цясніна

**Баржомская цясніна** () — каньён у даліне ракі Куры, падзяляе Месхецкі і Трыялецкі хрыбты Малога Каўказа. Даўжыня цясніны каля 60 км, глыбіня 1300—1500 м. Схілы цясніны пакрытыя шырокалісцевымі і іглічнымі лясамі.

Знакамітыя радовішчы мінеральных вод, санаторыі.

У цясніне размешчаны горад Баржомі, на схілах Месхецкага хрыбта — Баржомскі запаведнік.

Цясніну перасякае нафтаправод Баку — Тбілісі — Джэйхан.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Цясніны
Катэгорыя:Геаграфія Грузіі
Кобальтавыя ўгнаенні

**Кобальтавыя ўгнаенні** — адзін з відаў мікраўгнаенняў, які змяшчае ў якасці мікраэлемента Co; мінеральныя рэчывы і адходы прамысловасці, якія змяшчаюць кобальт у выглядзе водарастваральных соляў (сульфатаў і хларыдаў). Кобальт ў абмене рэчываў, спрыяе фіксацыі атмасфернага азоту, паскарае рост, развіццё і павышае прадуктыўнасць сельскагаспадарчых культур. Пры недахопе ў глебе добра засвойванага кобальту (менш за 2,0 -2,5 мг/кг) яго колькасць у раслінах складае менш 0,07 мг/кг. Недастатковае ўтрыманне ў іх Co пагаршае якасць кармоў, што прыводзіць да парушэнняў крыватвору і сур'ёзных захворванняў (напрыклад, сухотцы, акабальтозу, эндэмічным захворванням) жуйных жывёл (сутачная патрэба ў Co у дойных кароў — 7-20 мг, у авечак — каля 1 мг).

## Выкарыстанне 
Кобальтавыя ўгнаенні выкарыстоўваюць у выглядзе 0,05-0.1%-нага раствора сульфату або хларыду Co для некаранёвых падкормаў раслін і перадпасяўной апрацоўкі насення. Для ўнясення ў глебу перспектыўныя ўгнаенні: нітраамафоска (17 % N, 17 % P2O5, 17 % Да2O, 0,05 % Co), падвойны суперфасфат (43-46 % P2O5, 0,1 % Co) і інш., у якія на стадыі іх падрыхтоўкі ўводзяць кобальт-змяшчаюць дабаўкі (адпрацаваныя каталізатары, шламы, дзындры і т . п.) альбо CoSO4·7Н2O з наступным грануляваннем атрыманых прадуктаў.

## Прымяненне 
Ужываюць кобальтавыя ўгнаенні на дзярнова-падзолістых і балотных глебах пры вырошчванні бабовых, лёну, канопляў, цукровых буракоў, ячменю, азімага жыта і інш. культур. Дозы ўнясення складаюць (у пераліку на Co): у глебу з макроўгнаеннямі 0,2-1,0 кг/га, для некаранёвых падкормаў 0,1-0,2 кг/га, для перадпасяўной апрацоўкі насення 0,05-0,15 кг/ц.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мікраўгнаенні
1955 год у гісторыі кіно

**1955** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 18 студзеня — Кевін Костнер, амерыканскі акцёр, кінарэжысёр, прадзюсар і музыкант.
* 19 сакавіка — Брус Уіліс, амерыканскі акцёр.
* 20 мая — Збігнеў Прайснер, польскі кампазітар, найбольш вядомы, як аўтар музыкі для кіно.
* 21 кастрычніка — Альберта Іглесіяс, іспанскі кампазітар, найбольш вядомы, як аўтар музыкі для кіно.

## Памерлі 
* 7 красавіка — Тэда Бара, амерыканская актрыса, зорка нямога кіно (нар. 1885).
* 5 жніўня — Кармэн Міранда, бразільская спявачка, танцоўшчыца і актрыса (нар. 1909).

## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
BMW M1

**BMW M1** — спорткар, што выпускаўся BMW у перыяд з 1978 па 1981 год. Усяго было выпушчана 456 экзэмпляраў, з іх 20 прынялі ўдзел у чэмпіянаце BMW M1 Procar Championship. 

**БМВ М1** (E26) уяўляе сабой спартыўны аўтамабіль вытворчасці нямецкага аўтавытворцы BMW у перыяд з 1978 па 1981 год.

У канцы 1970-х гадоў, італьянскі вытворца Ламбаргіні заключыў пагадненне з BMW на пабудову і вытворчасць гоначных аўтамабіляў у дастатковай колькасці для амалагацыі, але паўстаў канфлікт, што заахвоціла BMW вырабляць машыны самой. BMW M1 быў адзіным сярэднематорным аўтамабілем BMW масавай вытворчасці. Бензінавы рухавік з М88/1 — 3.5 літровы 6-цыліндравы з механічным упырскам паліва Kugelfischer. Версія гэтага матора была пазней выкарыстана ў Паўднёва-афрыканскай версіі BMW 745i (209 экзэмпляраў было пабудавана ў перыяд паміж 1984 і 1986), а таксама Е24 BMW М6/M635CSi і БМВ М5 Е28. Рухавік меў шэсць асобных дросельных органаў, чатыры клапаны на цыліндр і магутнасць 277 к. с. (204 кВт) у дарожным варыянце, максімальная хуткасць 260 км/г (162 міль/г). Турбіраваныя гоначныя версіі былі здольныя выдаваць каля 850 к. с. (634 кВт).

## Procar 
]]
У 1979 годзе кіраўнік аўтаспартыўнага аддзялення Ёхен Неерпаш стварыў чэмпіянат М1. Серыя была створана, каб дапамагчы BMW у падрыхтоўцы новай мадэлі да групы 4 чэмпіянату свету. Новая серыя, якая атрымала назву Procar BMW М1, служыла дапаможнай серыяй для гонак Формула 1. У серыі выступалі многія гоншчыкі Формула 1 на аднолькавых аўтамабілях.

Серыя праводзілася на працягу двух гадоў. Нікі Лаўда атрымаў перамогу ў сезоне 1979 года, Нэльсан Піке — у 1980 годзе.

Пасля таго, як спорткары BMW былі атэставаныя ў групе 4, імі карысталіся гоншчыкі розных каманд чэмпіяната свету.

## Канцэпт 2008 М1 Омаж 
У красавіку 2008 года, кампанія BMW прадставіла канцэпт М1 Омаж ў гонар 30-годдзя М1. Канцэпт-кар выкарыстоўвае сярэднематорную кампаноўку і запазычвае рэплікі мадэліравання ад арыгінала М1 і Турба шоў-кар. Але канцэрн заявіў, што канцэпт не пойдзе ў вытворчасць. Тым не менш, яго ідэі былі выкарыстаны падчас распрацоўкі BMW i8.

## Літаратура 
# Лучший игрок, Ян П. (1984). "БМВ идет Рейсинга: Автоспорт, двигатели, Приключения". *БМВ — Баварии вождения машины*. Скоки, Иллинойс США: публикации международных. с. 186-189. Номер ISBN 0-517-42464-9.
# Новые и подержанные автомобили. "БМВ М1 (1978-1981) история автомобиля". Is-it-a-lemon.com. Проверено 2010-10-03.
# "БМВ (Сид E26) М1". Qv500.com. Проверено 2010-10-03.
# Вебстер, Ларри (июнь 2014). "БМВ М1 "Покара". *Дорога & Трасса* **65** (9): 66-69.
# Interone по всему миру ГмбХ (2008-06-27). "bmw.de". bmw.de. Проверено 2010-10-03.
# Дэвид Глюкман (апрель 2008). "2008 БМВ М1 уважение концепции". *Автомобильный Журнал*. Источник Интерлинк Медиа, ООО. Заархивированный из оригинала 1 Мая 2008 года. Проверено 2008-04-29.
# "Понятие транспортных средств — М1 должное пресс-релиз — BMW в Северной Америке". Bmwusa.com. Заархивированный из оригинала 27 апреля 2011 года. Проверено 2011-05-05.

## Спасылкі 
* BMW M1 на афіцыйным відэаканале
* Тэст BMW M1
* BMW М1 Омаж на афіцыйным відэаканале

M1
Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта
Катэгорыя:Заднепрывадныя аўтамабілі
Венгерская партыя працоўных

**Венгерская партыя працоўных** () — кіруючая камуністычная партыя Венгрыі з 1948 да 1956 года. Была ўтворана ў выніку зліцця Венгерскай камуністычнай партыі і Сацыял-дэмакратычнай партыі Венгрыі. Зліццё фактычна адбылося ў выніку моцнага ціску, які аказвалі венгерскія камуністы і СССР на сацыял-дэмакратаў. Некалькі незалежна настроеных сацыял-дэмакратаў, якія не прытрымліваліся камуністычнай тактыкі салямі, былі ў кароткія тэрміны пасля зліцця выцесненыя з новай партыі, якая па сутнасці з'яўлялася Венгерскай камуністычнай партыяй пад новай назвай.

Лідарамі партыі былі Мацьяш Ракашы да 1956 года, Эрнё Герэ на працягу трох месяцаў у тым жа годзе і Янаш Кадар да роспуску партыі. Іншым нязначным легальным палітычным партыям было дазволена працягваць дзейнасць у якасці незалежных кааліцыйных партый да 1949 года, але яны былі цалкам падпарадкаваныя Венгерскай партыі працоўных.

Падчас Венгерскай рэвалюцыі 1956 года партыя была ператворана на Венгерскую сацыялістычную рабочую партыю. Новы ўрад Імрэ Надзя заклікаў ацаніць паўстанне не як «контррэвалюцыю», а як «вялікую, нацыянальную і дэмакратычную падзею» і распусціць Дзяржаўную паліцыю бяспекі. Заява Венгрыі аб нейтралітэце і выхадзе з Варшаўскай дамовы выклікала другую інтэрвенцыю войскаў СССР 4 лістапада 1956 года. Пасля гэтага 8 лістапада 1956 года Венгерская сацыялістычная рабочая партыя пад кіраўніцтвам Кадара цалкам падтрымала Савецкі саюз.

Катэгорыя:Венгерскае паўстанне 1956 года
Катэгорыя:Партыі аднапартыйных сістэм
Катэгорыя:Венгерская Народная Рэспубліка
Катэгорыя:Камуністычныя партыі Венгрыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1948 годзе
Катэгорыя:1948 год у Будапешце
Кэрал Ломбард

**Кэрал Ломбард** (, народжаная Джэйн Эліс Пітэрс (),  — ) — амерыканская актрыса, намінантка на прэмію «Оскар».

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і немца і англічанкі. Найбольш вядомая дзякуючы сваім камедыйным ролям у класічных галівудскіх фільмах 1930-х гадоў, асабліва па ролі Айрын Балак у фільме «Мой слуга Годфры» ў 1936 годзе, які і прынёс ёй намінацыю на прэмію Амерыканскай кінаакадэміі. Амерыканскі інстытут кінамастацтва уключыў Кэрал у спіс 100 найвялікшых зорак кіно пад нумарам 23. За свой уклад у кінамастацтва Кэрал Ламбард удастоена зоркі на Галівудскай алеі славы на Галівуд-бульвар 6930.

З 1939 года была замужам за акцёрам Кларкам Гейблам.

У студзені 1942 года Кэрал Ломбард удзельнічала ў туры «Liberty bond» — збор грошай на ваенныя патрэбы з дапамогай ваенных аблігацый. Пасля вылету з Лас-Вегаса пілот не здолеў набраць дастатковую вышыню, і самалёт Trans World Airlines урэзаўся ў гару Патосі. Усе пасажыры загінулі (22 чалавекі). Пахавана на могілках Форэст-лаўн.

Катэгорыя:Актрысы ЗША
Ласла Ковач (кінематаграфіст)

**Ласла Ковач** (, , , Венгрыя, — , , ЗША) — амерыканскі кінааператар венгерскага паходжання, які аказаў вялікі ўплыў на развіццё новай хвалі амерыканскага кінематографа. Самымі вядомымі працамі з’яўляюцца фільмы «Бестурботны яздок» і «Пяць лёгкіх п'ес». Ковач быў ганараваны шматлікімі ўзнагародамі, у тым ліку ад Амерыканскага таварыства кінааператараў ().

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Cece, Венгрыя. Ковач вывучаў кіно ў Акадэміі драмы і кіно ў Будапешце з 1952 па 1956 год. У лістападзе таго ж года яны кантрабандай вывезлі 9100 м плёнкі ў Аўстрыю, потым, у сакавіку 1957 года, пераехалі ў ЗША, каб прадаць гэту плёнку. Але да таго часу паўстанне ўжо не лічылася годным увагі прэсы. Толькі ў 1961 годзе яго кадры былі паказаны ў тэлевізійнай сетцы CBS, у дакументальным фільме Уолтэра Кронкайта.

Ковач пасяліўся ў Злучаных Штатах, натуралізаваўся, атрымаўшы грамадзянства ў 1963 годзе. Ён змяніў некалькі месцаў працы, быў кур’ерам, разносчыкам кляновага сіропу, займаўся друкам мікрастужак у страхавым офісе, перш чым зрабіў некалькі небюджэтных і малабюджэтных фільмаў з Вілмашам Жыгмандам, у тым ліку «Неверагодна дзіўныя стварэнні, якія перасталі жыць і ператварыліся ў зомбі».

## Спасылкі 
* 
* 
* 
*
Казакі (Верхнядзвінскі раён)

**Казакі́** (, ) — вёска ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Шайтараўскага сельсавета.

Створана ў 2013 годзе.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Шайтараўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Верхнядзвінскага раёна
Грыгорэ Прэатаса

**Грыгорэ Прэатаса** (, ,  — ), ) — румынскі дзяржаўны дзеяч, міністр замежных спраў Сацыялістычнай Рэспублікі Румынія (1955—1957).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і чыгуначніка. У 1930-х гг. скончыў філалагічны факультэт Бухарэсцкага ўніверсітэта. Як член Камуністычнага Саюза моладзі браў удзел у лютаўскім (1933) страйку майстэрняў Грывіцы. У наступным годзе быў арыштаваны і асуджаны.

У 1936 годзе ўвайшоў у кіраўніцтва Дэмакратычнага студэнцкага фронту, створанага па ініцыятыве Румынскай камуністычнай партыі. За ўдзел у працы забароненай камуністычнай газеты România Liberă быў арыштаваны і інтэрнаваны ў канцлагер Тыргу-Жыу, у якім прабыў амаль да сканчэння Другой сусветнай вайны. Улетку 1944 г. здзейснілі ўцёкі разам са сваім сябрам Нікалае Чаўшэску. Ва ўнутрыпартыйным змаганні падтрымаў Георгэ Геаргіу-Дэжа, які працаваў з яго бацькам.

У 1944—1946 гг. — галоўны рэдактар România Liberă, з 1945 года — прэс-аташэ Міністэрства прапаганды, неаднаразова выступаў з крытыкай прэм’ер-міністра Петру Гроза і ўзначаленай ім Нацыянальнай ліберальнай партыі Румыніі,
* 1947—1949 гг. — генеральны сакратар,
* 1949—1954 гг. — намеснік міністра замежных спраў,
* 1954—1955 гг. — памочнік прэм’ер-міністра па міжнародных справах,
* 1955—1957 гг. — міністр замежных спраў Сацыялістычнай Рэспублікі Румынія. На гэтым пасту актыўна спрыяў арышту на тэрыторыі Румыніі актыўных удзельнікаў Венгерскіх падзей (1956), у тым ліку Імрэ Надзя і Дзьёрдзя Лукача.

З ліпеня 1957 г. — член Палітбюро, сакратар ЦК Румынскай працоўнай партыі.

Трагічна загінуў у выніку Катастрофы Іл-14 ва Унукаве, на борце якога знаходзіліся члены румынскай урадавай дэлегацыі.

Катэгорыя:Міністры замежных спраў Румыніі
Катэгорыя:Члены Румынскай камуністычнай партыі
Катэгорыя:Члены ЦК РКП
Катэгорыя:Выпускнікі Бухарэсцкага ўніверсітэта
Катэгорыя:Удзельнікі падаўлення Венгерскага паўстання 1956 года
Барана

**Барана** — сельскагаспадарчая прылада для апрацоўкі глебы. Баранаванне засцерагае глебу ад высыхання, выраўноўвае яе паверхню, разбурае глебавую скарынку, знішчае пустазелле. Могуць выкарыстоўвацца як асобна (напрыклад, агрэгаціравацца з трактарамі на сцэпках), так і сумесна з іншымі сельскагаспадарчымі прыладамі (плугамі, сеялкамі, культыватарамі і інш.).

Старажытнай бараной была барана-сукаватка (вершаліна) ў выглядзе звязаных паловак кароткіх яловых бярвенняў з доўгімі сучкамі. Яна ўжывалася пры падсечна-агнявой сістэме земляробства з ручной апрацоўкай зямлі.

Бароны падпадзяляюць на зубавыя, дыскавыя і ротарныя, па будове рабочых органаў яны дзеляцца на зубавыя, спружынныя і дыскавыя, а таксама на бароны агульнага і спецыяльнага прызначэння. У залежнасці ад масы, што прыпадае на адзін зуб або дыск, на цяжкія, сярэднія, лёгкія, як пёрка

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Сельскагаспадарчы энцыклапедычны слоўнік / Рэдкал.: В. К. Месяц (гал. рэд.) і інш — М.: Савецкая энцыклапедыя, 1989. — 656 с. — 100 000 экз.
* 

Катэгорыя:Сельскагаспадарчая тэхніка
Катэгорыя:Сельскагаспадарчыя інструменты
Упраўленне дзяржаўнай бяспекі (Венгрыя)

ў Будапешце. Цяпер — музей Дом тэрору.]]

**Упраўленне дзяржаўнай бяспекі** () — служба дзяржбяспекі ў другой Венгерскай Рэспубліцы і Венгерскай Народнай Рэспубліцы, якая існавала ў 1945—1956 гадах.

## Гісторыя 
1 лютага 1945 года быў створаны палітычны дэпартамент пры паліцыі Будапешта — PRO. У 1946 годзе PRO быў рэарганізаваны ў Дэпартамент дзяржаўнай бяспекі (*Államvédelmi Osztály*, AVO), а ў 1950 годзе — пераназваны ў Кіраванне дзяржаўнай бяспекі (AVH).

Падчас кіравання «лепшага венгерскага вучня Сталіна» Мацьяша Ракашы УДБ праводзіла палітыку выкаранення іншадумства, а таксама была інструментам Сіваграка ў змаганні супраць яго палітычных апанентаў (прыкладам, Ласла Райка). «Росквіт» УДБ давёўся на канец 40-х — 1953. Дзяржбяспека (AVH) налічвала ў штаце 28 тыс. чал. Ім дапамагалі 40 тыс. інфарматараў. На мільён жыхароў Венгрыі АВХ завяла дасье — больш за на 10 % усяго насельніцтва, улучаючы старых і дзяцей. З іх 650 тысяч падпалі пад пераследам, у тым ліку каля 400 тысяч — турэмныя зняволенні.

Пасля смерці Сталіна ў 1953 годзе пачаўся перыяд адноснай лібералізацыі, злучаны з прыходам на пасаду старшыні Савета Міністраў ВНР Імрэ Надзя, які, аднак, у 1955 годзе быў зняты з пасады.

### УДБ і паўстанне 1956 года 
УДБ згуляла значную ролю ў Венгерскім паўстанні 1956 года. Супраць УДБ часцяком была скіравана нянавісць паўстанцаў, і ў выніку многія супрацоўнікі УДБ былі забіты, прытым некаторыя былі забіты вельмі жорсткім чынам.

## Літаратура 
* 

## Гл. таксама 
* Музей тэрору

## Спасылкі 
* Венгерская «оттепель» 56-го 

Катэгорыя:Органы бяспекі
Данкан Холдэйн

**Фрэдэрык Данкан** (), вядомы як **Ф. Данкан Холдэйн** (; нар. , ) — брытанска-амерыканскі фізік, які з’яўляецца прафесарам фізікі на фізічным факультэце Прынстанскага ўніверсітэта, а таксама выдатным запрошаным даследчыкам кафедры ў Інстытуце тэарэтычнай фізікі Перыметр. У 2016 годзе стаў лаўрэатам Нобелеўскай прэміі разам з Джонам Майклам Костэрліцам і Дэвідам Таўлесам за тэарэтычныя адкрыцці тапалагічных фазавых пераходаў і тапалагічных фаз рэчыва.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Фізікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Фізікі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Дэвід Таўлес

**Дэ́від Джэймс Та́ўлес** (; нар. ) — брытанскі фізік, які спецыялізуецца на фізіцы кандэнсаванага стану. У 2016 годзе стаў лаўрэатам Нобелеўскай прэміі разам з Данканам Холдэйнам і Джонам Майклам Костэрліцам за тэарэтычныя адкрыцці тапалагічных фазавых пераходаў і тапалагічных фаз рэчыва.

## Спасылкі
Катэгорыя:Фізікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Тандыр

**Тандыр** — печка-жароўня, мангал асаблівага шарападобнага ці збанападобнага віда для гатавання рознай ежы ў народаў Азіі. Выкарыстоўваўся таксама для абагравання памяшканняў, у культавых і лекавых мэтах. Пашыраны ў краінах Пярэдняй Азіі, Магрыбе, Іспаніі, краінах Лацінскай Амерыкі, Арменіі, Кыргызстане, паўночна-заходнім Кітаі (Усходні Туркестан), на поўдні Расіі, Крыме, Таджыкістане, Туркменіі, Індыі, Узбекістане, Японіі, у Афрыцы, у народаў Балкан. Тандыр традыцыйна з'яўляецца неадменным атрыбутам унутранага двара многіх паўднёвых народаў. Адрозніваецца вялікай цеплаёмістасцю і эканамічнасцю пры расходзе паліва (дроў), паколькі тандыр родам з месцаў, дзе драўніны заўсёды было небагата. Можа быць як стацыянарным, так і пераносным. У сярэднія вякі ён стаў культавым прадметам двара ў сярэднеазіяцкіх вогнепаклоннікаў сартаў. У Закаўказзі ўпамінанні пра шырокія тандыры датуюцца Х—ХІ стагоддзямі. У розных варыянтах напісання гэта слова сустракаецца і ў іншых мовах: у Азербайджане — «тäндыр», у Арменіі — «танір» і «тундыр», у Грузіі — «танэ», у Індыі — «тандур», у Таджыкістане — «танур», Усходнім Туркестане — «танур», у Узбекістане — «тандыр». У Іспаніі і краінах Лацінскай Амерыкі, роўна як і на паўднёвым захадзе ЗША, існуе разнавіднасць тандыра «чыменея», якая ўзыходзіць да арабскіх і берберскіх традыцый. Сучасныя тандыры часта таксама закладваюцца ўручную, але пры іх будаванні ўсё часцей выкарыстоўваюцца цэмент (для падмурка) і цэгла (для сценак).

## Спасылкі 
* «Узбекский тандыр — хлебзавод на дому»

Катэгорыя:Печы
Катэгорыя:Азербайджанская кухня
Катэгорыя:Індыйская кухня
Катэгорыя:Кіргізская кухня
Катэгорыя:Туркменская кухня
Катэгорыя:Узбекская кухня
Катэгорыя:Уйгурская кухня
Катэгорыя:Армянская кухня
Апрацоўка металаў ціскам

— адзін з відаў апрацоўкі металаў ціскам]]
**Апрацоўка металаў ціскам** — тэхналагічны працэс атрымання нарыхтовак або дэталяў у выніку сілавога інструмента ўздзеяння на апрацоўваны матэрыял.

## Віды апрацоўкі металаў ціскам 
Працэсы апрацоўкі металаў ціскам па прызначэнню падпадзяляюць на два выгляды:
* для атрымання нарыхтовак пастаяннага папярочнага перасеку па даўжыні (пруткоў, дроту, стужак, лістоў), якія выкарыстоўваюцца ў будаўнічых канструкцыях у якасці нарыхтовак для наступнага вырабу з іх дэталяў — толькі апрацоўкай рэзаннем або з выкарыстаннем папярэдняга пластычнага формазмянення, асноўнымі разнавіднасцямі такіх працэсаў з’яўляюцца пракатка, прэсаванне і валачэнне;
* для атрымання дэталяў або нарыхтовак (паўфабрыкатаў), якія маюць набліжана формы і памеры гатовых дэталяў і якія патрабуюць апрацоўкі рэзаннем толькі для надання ім канчатковых памераў і атрымання паверхні зададзенай якасці; асноўнымі разнавіднасцямі такіх працэсаў з’яўляюцца коўка і штампоўка.

### Прокатка 
Пракатка — працэс пластычнага дэфармавання тэл паміж вярчальнымі прываднымі валікамі.

### Прэсаванне 
Прэсаванне заключаецца ў прадаўліванні нарыхтоўкі, якая знаходзіцца ў замкнёнай форме, праз адтуліну матрыцы, прычым форма і памеры папярочнага перасеку выдаўленай часткі нарыхтоўкі адпавядаюць форме і памерам адтуліны матрыцы.

### Валачэнне 
Валачэнне заключаецца ў працягванні нарыхтоўкі праз паражніну матрыцы, якая звужваецца; плошчу папярочнага перасеку нарыхтоўкі памяншаецца і атрымлівае форму папярочнага перасеку адтуліны матрыцы.

### Коўка 
Коўкай змяняюць форму і памеры нарыхтоўкі шляхам паслядоўнага ўздзеяння універсальным інструментам (разцамі) на асобныя ўчасткі нагрэтай **нарыхтоўкі.**

### Штампоўка 
Штампоўкай змяняюць форму і памеры нарыхтоўкі з дапамогай спецыялізаванага інструмента — штампа (для кожнай дэталі вырабляюць свой штамп), які складаецца з матрыцы, пуансона і дадатковых частак. Адрозніваюць аб’ёмнае і ліставое штампаваннем. Пры аб’емнай штампоўцы у якасці нарыхтоўкі выкарыстоўваюць сартавы метал, разрэзаны на нарыхтоўкі. На нарыхтоўку ў працэсе аб’ёмнай штампоўкі ўздзейнічаюць спецыялізаваным інструментам — пуансонам, пры гэтым метал запаўняе паражніну матрыцы, набываючы яе форму і памеры.

### Ліставая штампоўка 
Ліставай штампоўкай атрымліваюць плоскія і прасторавыя полыя дэталі з нарыхтовак, у якіх таўшчыня значна менш памераў у плане (ліст, стужка, паласа). Звычайна нарыхтоўка дэфармуецца з дапамогай пуансона і матрыцы.

### Камбінацыі 
Існуюць таксама працэсы, якія з’яўляюцца камбінацыямі з некалькіх метадаў. Напрыклад, метад пракатка-валачэнне, пракатка-прэсаванне і г. д.


Катэгорыя:Вытворчыя працэсы і аперацыі
Катэгорыя:Тэхналогіі машынабудавання
Катэгорыя:Ціск
Тапалагічны парадак

У фізіцы **тапалагічны парадак** — парадак у тэрмадынамічнай фазе пры нулявой тэмпературы. Макраскапічна тапалагічны парадак вызначаецца/апісваецца трывалым зводам асноўнага стану і квантаванымі неабелевымі фазамі Бэры выраджаных асноўных станаў. Микраскапічна тапалагічны парадак адпавядае шаблонам дальнабойнай квантавай заблытанасці. Станы з рознымі тапалагічнымі парадкамі (альбо розных шаблонаў дальнабойнай квантавай заблытанасці) не могуць змяніць адзін аднаго без без фазавага пераходу.

Тапалагічна спарадкаваныя станы маюць некаторыя цікавыя ўласцівасці, такія як тапалагічная дэгенерацыя і фракцыянальная статыстыка/неабелевая статыстыка, якая можа выкарыстоўвацца для рэалізацыі тапалагічнага квантавага кампутара; дасканала праводзячыя краявыя станы, якія могуць мець важныя дадатковыя прыстасаванні; эмерджэнтнае калібравальнае поле і статыстыка Фермі, якая ўключае ў сябе квантавую інфармацыю пра паходжанне элементарных часціц; тапалагічная энтрапія заблытанасці, якая раскрывае паходжанне заблытвання тапалагічнага парадку і г.д. Тапалагічны парадак мае важнае значэнне ў вывучэнні некаторых фізічных сістэм, такіх як спінавая вадкасць, квантавы эфект Хола, а таксама патэнцыйныя прыкладанні да збояў квантавых вылічэнняў.

Тапалагічныя ізалятары і тапалагічныя звышправаднікі (да 1D) не маюць тапалагічнага парадку.

Катэгорыя:Квантавыя фазы
Катэгорыя:Фізіка кандэнсаванага стану
Катэгорыя:Статыстычная механіка
Наскальныя малюнкі Башказылсая

**Наскальныя малюнкі Башкызыласая**, **Башкызылсайскія петрагліфы** (Boshqizilsoy rasmlari, Бошқизилсой расмлари) — археалагічны помнік у Паркенцкім тумане Ташкенцкага вілаята, петрагліфы, выкананыя на скалах у цясніне ракі Башкызылсай. Стварэнне малюнкаў ставіцца да перыядаў старажытнасці і ранняга сярэднявечча.

## Месцазнаходжанне 
Археалагічны помнік знаходзіцца ва ўсходняй частцы Паркенцкага тумана Ташкенцкага вілаята, каля кішлака *Невіч*, у 70-80 км ад Ташкента і ў 25-30 км ад горада Паркент. Малюнкі выкананы на скалах паўднёва-заходняга схілу Чаткальскага хрыбта, якія ўтвараюць цясніну Башкызылсая (назва ракі Кызылсай у верхнім цячэнні), на яго правым беразе.

## Гісторыя вывучэння 
Наскальныя малюнкі Башкызылсая былі адкрыты *А. Мірмухамедавым* ў 1934-м годзе. У 1965 годзе абследаванне помніка правёў *Е. Г. Пругер*. У працы «Археалагічныя помнікі Ташкенцкай вобласці» паведамляецца, што ў 1969-м годзе *А. Кабіраў* правёў падлік колькасці петрагліфаў, якая перавысіла 600. Па дадзеных «Нацыянальнай энцыклапедыі Узбекістана» А. Кабіраў праводзіў даследаванні наскальных малюнкаў у 1966-м і 1971-1972-м гадах (там жа даецца ацэнка агульнай колькасці малюнкаў, якая перавышае 400).

## Датаванне 
Башкызылсайские петрагліфы ствараліся з пачатку I тысячагоддзя да н . э. да сярэдзіны I тысячагоддзя н. э., што адпавядае перыядам старажытнасці і ранняга сярэднявечча.

## Тэхніка выканання і змест 
Петрагліфы маюць контурны характар, выдзеўблены на скалах тэхнікай скола.
File:Petroglyph in Bashkyzylsay (1).jpg |
File:Petroglyph in Bashkyzylsay (2).jpg|
File:Petroglyph in Bashkyzylsay (3).jpg|
 Сярод малюнкаў маюцца кругавыя салярныя знакі, выявы чалавека, свойскіх і дзікіх жывёл (конь, сабака, воўк, снежны барс, горны казёл, архар, алень, кабан), малюнкі-сцэны. Змест малюнкаў-сцэн у працы «Археалагічныя помнікі Ташкенцкай вобласці» характарызуюцца як невыразны. Па дадзеных «Нацыянальнай энцыклапедыі Узбекістана», сярод іх маюцца карціны адпраўлення рэлігійных абрадаў, палявання, жывёлагадоўлі, замыкання табуноў у загон, нападу снежнага барса на горных казлоў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Бошқизилсой расмлари* — Нацыянальная энцыклапедыя Узбекістана . — Ташкент, 2000—2005.
* 

## Спасылкі 
* Турызм ва Узбекістане — Вялікія фатаграфіі Башкызылсайскіх петрагліфаў

Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ва Узбекістане
Катэгорыя:Петрогліфы Азіі
Датчык ціску

**Датчык ціску** — прылада, фізічныя параметры якой змяняюцца ў залежнасці ад ціску вымяранага асяроддзя (вадкасці, газу, пары). У датчыках ціск вымяранага асяроддзя пераўтвараецца ва ўніфікаваны пнеўматычны, электрычны сігнал або лічбавы код.

## Прынцыпы рэалізацыі 
Датчык ціску складаецца з першаснага пераўтваральніка ціску, у складзе якога адчувальны элемент — прыёмнік ціску, схемы другаснай апрацоўкі сігналу, розных па канструкцыі карпусных дэталяў, у тым ліку для герметычнага злучэння датчыка з аб'ектам і абароны ад знешніх уздзеянняў і прылады высновы інфармацыйнага сігналу. Асноўнымі адрозненнямі прылад паміж сабой з'яўляюцца межы вымярэнняў, дынамічныя і частотныя дыяпазоны, дакладнасць рэгістрацыі ціску, дапушчальныя ўмовы эксплуатацыі, масагабарытныя характарыстыкі, якія залежаць ад прынцыпу пераўтварэння ціску ў электрычны сігнал: тэнзаметрычны, п'езарэзістыўны, ёмістны, індуктыўны, рэзанансны, іанізацыйны, п'езаэлектрычны і іншыя.

## Адрозненне ад манометра 
У адрозненне ад датчыка ціску, манометр — прылада, прызначаная для вымярэння (а не проста пераўтварэння) ціску. У манометры ад ціску залежаць паказанні прылады, якія могуць быць прачытаныя з яго шкалы, дысплея або аналагічнай прылады.

Катэгорыя:Гідратэхніка
Катэгорыя:Датчыкі
Катэгорыя:Метралогія
Помнік Сталіну (Будапешт)

**Помнік Сталіну ў Будапешце** — цэнтральны скульптурны твор Будапешта да 1956 года. Быў усталяваны ў снежні 1951 года як падарунак венгерскага народа да сямідзесяцігоддзя Іосіфа Сталіна (21 снежня 1949 года). Разбураны 23 кастрычніка 1956 года падчас Венгерскага паўстання 1956 года.

## Гісторыя 
Помнік быў узведзены на ўскрайку гарадскога парку. Вышыня помніка разам з пастаментам — 25 метраў. Бронзавая статуя Сталіна была ў восем метраў у вышыню. Сталін быў прадстаўлены прамоўцам. Аўтар помніка — венгерскі скульптар Шандар Мікуш. Помнік быў створаны ў класічны перыяд сацыялістычнага рэалізму.

23 кастрычніка 1956 года паўстанцы разбурылі статую, пакінуўшы на пастаменце толькі боты, у якія быў усталяваны венгерскі сцяг. Бронзавы напіс «Правадыр, настаўнік і лепшы сябар венгерскага народа» быў збіты з пастамента.

Пасля падзей 1956 года апусцелы пастамент быў рэканструяваны і доўгі час выкарыстоўваўся як урадавая трыбуна пры правядзенні святочных шэсцяў і дэманстрацый.

У пачатку 1990-х гадоў рэшткі пастамента-трыбуны былі канчаткова дэмантаваныя.

У 2006 годзе ў парку скульптур эпохі сацыялізму ў Будапешце (Memento Park) у паменшаным выглядзе былі пабудаваны цагляны пастамент і ніжняя частка скульптуры — боты Сталіна.

Катэгорыя:Зніклі ў 1956 годзе
Катэгорыя:Знішчаныя помнікі
Катэгорыя:Каласальныя статуі
Катэгорыя:Помнікі Венгрыі
Катэгорыя:1951 год у Будапешце
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Будапешта
Будапешт
Георгіяс Васіліу

**Гео́ргіяс Васас Васіліу** (; ) — кіпрскі палітык, Прэзідэнт Рэспублікі Кіпр з 28 лютага 1988 да 28 лютага 1993 года.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 20 мая 1931 года ў сям’і ўрача і члена цэнтральнага камітэта камуністычнай партыі Кіпра, што прымаў удзел у Грамадзянскай вайне ў Грэцыі. Пасля гэтага сям’я жыла ў Будапешце (Венгерская Народная Рэспубліка), дзе Георгіяс Васіліу вучыўся ў Імрэ Надзя ва ўніверсітэце.

У 1956 годзе, з-за паўстанні быў змушаны з’ехаць у Лондан, дзе завяршыў сваю адукацыю. У 1988 годзе, балатуючыся як незалежны кандыдат, перамог на прэзідэнцкіх выбарах Спіраса Кіпрыяну, а на наступных выбарах 1993 года прайграў Глафкасу Клірыдысу, пасля чаго заснаваў партыю Свабодны дэмакратычны рух.

У 1996 годзе быў абраны старшынём партыі Аб’яднаныя дэмакраты. У 2001 годзе страціў месца ў парламенце. Пасля таго, як у 2004 годзе план Кофі Анана (План Анана) па аб’яднанні Кіпра праваліўся на рэферэндуме, у 2005 годзе пайшоў у адстаўку з паста лідара партыі ў карысць Міхаліса Папапетру. У 1998—2003 гадах кіраваў перамовамі з Еўрапейскім Саюзам па ўступе Кіпра ў гэту арганізацыю. З 2008 года быў членам Еўрапейскага савета па талерантнасці і ўзаемапавазе.

Памёр 13 студзеня 2026 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* His own man. (Cypriot President George Vassiliou) // The Economist 

Катэгорыя:Прэзідэнты Рэспублікі Кіпр
Максім Трыфанавіч Гарбаценкаў

**Максім Трыфанавіч Гарбаценкаў** (, в. , , Смаленская вобласць — ) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Віцебскай і Вілейскай абласцей ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
З 1933 годзе на савецкай працы. У партызанах з лютага 1942 года: камандзір дыверсійнага атрада, у лютым — маі 1943 года камісар, у маі 1943 — ліпені 1944 года камандзір Беларускай дыверсійнай партызанскай брыгады імя У. І. Леніна, адначасова член, з сакавіка 1944 года сакратар Докшыцкага падпольнага РК КП(б)Б.

Скончыў Рэспубліканскую партыйную школу пры ЦК КПБ у 1955 годзе, Вышэйшую партыйную школу пры ЦК КПСС у 1958 годзе.

У 1944—1977 гадах на партыйнай і савецкай працы.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* Горбатенков Максим Трифонович // Праект «Память народа»
* *Ніна Круковіч* «Бегомльскому музею от сына командира диверсионной бригады им. В. И. Ленина Максима Горбатенкова»  // Газета «Родныя вытокі»

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Камандзіры партызанскіх злучэнняў, брыгад і атрадаў у гады Вялікай Айчыннай вайны
Ковач

**Ковач** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Джо Ковач, амерыканскі лёгкаатлет
* Ласла Ковач, амерыканскі кінааператар
* Ласла Ковач, міністр замежных спраў Венгрыі
* Міхал Ковач, 1-ы прэзідэнт Славакіі 
* Радаслаў Ковач, чэшскі футбаліст
Басітхан ібн Західхан Шашы

**Басітхан ібн Західхан Шашы** (,  ,  — ) — узбекскі вучоны-энцыклапедыст, лекар, мастак, , выдавец і паэт.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і лекара, з сямігадовага ўзросту бацька выхоўваў Басітхана ў духу павагі да медыцыны. Будучы навуковец атрымаў адукацыю ў Ташкенцкім , затым пераехаў у Бухару, дзе вучыўся ў медрэсэ Міры Араб.

## Навуковая дзейнасць и творчасць 
Басітхан перакладаў кнігі на арабскай і персідскай мовах, прысвечаныя розным галінам навукі. У 1942 годзе ён ажыццявіў першы пераклад на ўзбекскую мову фундаментальнай працы Абу Алі ібн Сіны «» і напісаў каментары да яго. Дадзены каментаваны пераклад, вядомы пад назвай «Пашыраны канон» («Канун ал-мабсут») быў выдадзены ў 2003—2004 гадах у Ташкенце. Выданне было сустрэта з вялікай цікавасцю з боку лекараў і даследчыкаў.

У 1950 годзе па даручэнні кіраўніцтва  Шашы стварыў два творы па медыцыне («Карысныя якасці лекаў і ежы» і «Назва лекаў і хвароб»), якія сталі падручнікамі для студэнтаў вышэйшых медыцынскіх навучальных устаноў.

Ён стварыў таксама такія працы як «Энцыклапедычны слоўнік па медыцыне», «Кніга аб некаторых функцыях геаметрыі», «Уводзіны ў навуку аб падзеле спадчыны», «Карысныя парады мусульманам», «Крыніца асветы», «Злодзей і суддзя», «Ісціны сакрэтаў», «Свяцільня прамянёў», «Значэнне імёнаў».

Басітхан ібн Західхан Шашы пакінуў значны след у гісторыі культуры народаў Цэнтральнай Азіі. Працы вучонага з’яўляюцца важнай крыніцай для даследчыкаў, якія цікавяцца спадчынай ібн Сіны, якія прыязджаюць у Ташкент з усяго свету для вывучэння яго прац.

Катэгорыя:Энцыклапедысты
Катэгорыя:Медыкі Узбекістана
Катэгорыя:Мастакі Узбекістана
Катэгорыя:Выдаўцы Узбекістана
Катэгорыя:Паэты Узбекістана
Катэгорыя:Узбекскамоўныя паэты
Шчаўе прыбярэжнае

**Шчаўе прыбярэжнае** (*Rumex hydrolapathum*) — від шматгадовых травяністых раслін роду *шчаўе* родам з балот і прэснаводных берагоў Еўропы і Заходняй Азіі.

## Назва 
Шчаўе прыбярэжнае, карпач, шчавух, шчаў конскі, конскі шчавей.

## Батанічнае апісанне 
Гэта самы высокі від у родзе з кветканоснымі сцебламі, якія дасягаюць вышыні да 2 метраў. Адзін з невялікай колькасці дэкаплоідных арганізмаў, які змяшчае дзве сотні асобных храмасом.

## Распаўсюджанне і месцы пражывання 
Расліна родам з Еўропы і Заходняй Азіі. Расце каля азёр, рэк і на марскіх узбярэжжах. Як правіла, сустракаецца блізка да краю вады або расце на плыткаводдзі.

Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Шчаўе
Шчаўе ўкраінскае

**Шчаўе ўкраінскае** (*Rumex ucranicus*) — від шматгадовых травяністых раслін роду .

## Батанічнае апісанне 
Травяністая расліна. Лісце простае, чаргаванае. Кветкі з актынаморфным шасціпялёсткавым каляплоднікам памерам да 1 см сабраныя ў суквецці-мяцёлкі. Плод — сухі арэшак.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Шчаўе