open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Раланду Фансека

**Рала́нду Жо́ржы Пі́рыш да Фансека** (; нар. , Сан-Вісенты, Каба-Вердэ) — партугальскі футбаліст кабавердыйскага паходжання, абаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Партугаліі (2009—2018).

## Клубная кар’ера 
### «Белененсіш» 
Раланду пачаў кар’еру ў моладзевым складзе клуба «Кампамаярэншы», адкуль перайшоў у «Белененсіш». 28 жніўня 2004 года ён дэбютаваў у складзе каманды ў матчы чэмпіянату Партугаліі з клубам «Марытыму», у якім адразу ж забіў гол, а яго каманда перамагла 3:0. У наступных сезонах ён стаў іграком асновы клуба і правёў там яшчэ 4 гады.

### «Порту» 
15 красавіка 2008 года Раланду, у статусе свабоднага агента, перайшоў у клуб «Порту», падпісаўшы кантракт на 4 гады. У першым жа сезоне ён здолеў выціснуць з асноўнага складу Педру Эмануэла, стаўшы іграком асновы каманды, якая перамагла ў чэмпіянаце і Кубку Партугаліі. У 2011 годзе абаронца адсвяткаваў перамогу ў Лізе Еўропы.

У чэрвені 2011 года Раланду зацікавілася італьянская «Рома», а пазней і «Мілан». Аднак, у студзені 2013 года ён на правах арэнды стаў іграком «Напалі», а ўлетку таго ж года — «Інтэра». Пазней гуляў у бельгійскім «Андэрлехце».

### «Марсель» 
31 жніўня 2015 года стаў іграком «Марселя». Пакінуў каманду па заканчэнні сезона 2018/19.

### «Брага» 
У лютым 2020 года далучыўся да «Брагі», дзе гуляў да канца сезона 2021/22.

## Міжнародная кар’ера 
Нягледзячы на тое, што Раланду нарадзіўся ў Каба-Вердэ, ён ва ўзросце 14 гадоў з сям’ёй пераехаў у Партугалію. У 2006 годзе ён атрымаў партугальскае грамадзянства і стаў выступаць за моладзевую зборную краіны. У 2006 і 2007 гадах Раланду гуляў на моладзевых першынствах Еўропы.

З 2009 года ён стаў гуляць за першую зборную Партугаліі.

## Дасягненні 
### Клубныя 
**«Порту»**:
* Чэмпіён Партугаліі (3): 2009, 2011, 2012
* Уладальнік Кубка Партугаліі (3): 2009, 2010, 2011
* Уладальнік Суперкубка Партугаліі (4): 2009, 2010, 2011, 2012
* Пераможца Лігі Еўропы: 2011

**«Брага»**:
* Уладальнік Кубка Партугаліі: 2021

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Футбалісты Партугаліі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Партугаліі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Белененсіш
Катэгорыя:Ігракі ФК Порту
Катэгорыя:Ігракі ФК Напалі
Катэгорыя:Ігракі ФК Інтэрнацыянале Мілан
Катэгорыя:Ігракі ФК Андэрлехт
Катэгорыя:Ігракі ФК Алімпік Марсель
Катэгорыя:Ігракі ФК Брага
Еўрапейскі вяшчальны саюз

**Еўрапейскі вяшчальны саюз**, **ЕВС** (; ) — еўрапейская арганізацыя, найбуйнейшае аб’яднанне нацыянальных вяшчальных арганізацый у свеце. Галоўны офіс размешчаны ў Жэневе (Швейцарыя). Арганізацыя створана 12 лютага 1950 года 23-ма еўрапейскімі тэле- і радыёкампаніямі міжземнаморскага рэгіёну.

Па стане на пачатак 2026 года ў склад арганізацыі ўваходзяць 68 членаў, у якіх прымае ўдзел 113 членскіх арганізацый з 56 краін, і 28 партнёраў з 18 краін.

ЕВС з’яўляецца арганізатарам штогадовых конкурсаў «Еўрабачанне», «Дзіцячае Еўрабачанне» і «Танцавальнае Еўрабачанне». Саюз таксама ўладальнік ўсёй інтэлектуальнай уласнасці, што ствараецца ў рамках конкурсу «Еўрабачанне».

## Гісторыя 
З 1993 года Белтэлерадыёкампанія з’яўлялася членам Еўрапейскага вяшчальнага саюза. 28 мая 2021 года ЕВС прыпыніў яе членства, а 30 чэрвеня 2021 года выключыў яе з членаў арганізацыі.

У лютым 2022 года арганізатары конкурсу «Еўрабачанне» адхілілі Расію ад удзелу ў ім. 26 мая 2022 года расійскія члены Еўрапейскага вяшчальнага саюза былі выключаны з яго складу.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі
Катэгорыя:Тэлекамунікацыі
Катэгорыя:Еўрапейскі вяшчальны саюз
Пячоры Элефанты

**Пячоры Элефанты** () — дзве групы храмавых пячор на востраве Элефанта ў індыйскім штаце Махараштра.

## Спасылкі 
* Сайт ЮНЕСКА
* Турыстычны сайт Махараштры 

Элефанта
Элефанта
Элефанта

**Элефанта** (), або **Гарапуры** (маратхі: *घारापुरी द्वीप*) — востраў у Аравійскім моры каля ўзбярэжжа індыйскага штата Махараштра. Плошча - 2,319 км². Насельніцтва (2011 г.) - 1200 чал.

## Геаграфія 
Востраў Элефанта месціцца ў заліве горада Мумбаі ў 1,19 км ад берага. Даўжыня з паўночнага ўсхода на паўночны захад — 1,9 км. Найбольшая шырыня — 1,48 км. Складзены пераважна базальтамі. Найвышэйшы пункт (гара Кэнан, 173 м) знаходзіцца на захадзе вострава. Большая частка сушы пакрыта дрэвамі і хмызнякамі.

## Гісторыя 
У VI - VII стст. н. э. пячоры вострава Элефанта служылі смесцам пабудовы будысцкіх і індуісцкіх храмаў. У 1534 г. захоплены партугальцамі. Назва Элефанта была дадзена імі з-за статуі слана, знойдзенай на сушы. Назва Гарапуры з'явілася прыкладна ў той жа час або пазней і значыла на мове маратхі "горад *гары*" — паселішча прадстаўнікоў касты шудраў, што займаліся рамяством і мастацтвам. У 1661 - 1947 гг. востраў уваходзіў у склад Брытанскай Індыі. З 1947 г. у складзе незалежнай Індыі.

## Інфраструктура 
На востраве Элефанта існуе 3 паселішчы. Злучаны з горадам Мумбаі сталай паромнай пераправай. Аснова эканомікі — абслугоўванне турыстаў.

## Славутасці 
На востраве Элефанта знаходзяцца 2 комплексы храмавых пячор, унесеныя ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Спасылкі 
* Пячоры Элефанты
* Гісторыя дэканскіх трапаў 

Катэгорыя:Астравы Індыйскага акіяна
Катэгорыя:Астравы Індыі
Сан-Вісенты (мыс)

**Сан-Вісе́нты** ( — *Мыс Святога Вікенція*) — мыс на паўднёвым захадзе Партугаліі, які ўтварае разам з суседнім мысам Понта-ды-Сагрыш самы паўднёва-заходні выступ еўрапейскага мацерыка. Мыс уяўляе сабой заходнюю ўскраіну партугальскага рэгіёна Алгарві, які сканчаецца тут скалістым берагам з беднай расліннасцю, які дасягае вышыні да 70 м.
thumb|злева|Маяк

На мысе Сан-Вісенты знаходзіцца маяк, святло якога бачнае на адлегласці 32 марскія мілі (каля 60 км). Ён лічыцца самым магутным у Еўропе. Вакол мыса праходзіць адзін з самых эксплуатаваных у свеце марскіх шляхоў. Судны, якія абыходзяць мыс, трымаюць значную дыстанцыю бяспекі.

## Міфалогія 
З часоў неаліту мыс з'яўляўся свяшчэнным месцам, пра што сведчаць усталяваныя ў яго наваколлях менгіры. У эпоху фінікійцаў ён быў прысвечаны бажаству Мелькарту. Старажытныя грэкі называлі гэта месца *Афіуса* (краіна змей), а яго жыхароў — *эстрымніі* (жыхары края). Для рымлян мыс з'яўляўся магічным месцам на краю свету, звязаным з заходам сонца і месцам пражывання багоў. Яны называлі яго *Promontorium sacrum*. Хрысціяне назвалі мыс у гонар святога Вікенція Сарагоскага, заступніка мараплаўцаў. Паводле легенды, лодку з яго целам мора вынесла менавіта ў гэтым месцы.

## Гл. таксама 
* мыс Рока — самы заходні мыс кантынентальнай Еўропы

## Спасылкі 
* Інфармацыя пра мыс на сайце Avesdeportugal.info 

Катэгорыя:Мысы Партугаліі
Катэгорыя:Мысы паводле алфавіта
Катэгорыя:Алгарві
Катэгорыя:Мысы Атлантычнага акіяна
Глебазнаўства

**Глебазнаўства** — навука пра глебу, як самастойнае прыроднае цела. Уваходзіць у склад прыродазнаўства, адносіцца да навук аб Зямлі. Глебазнаўства вывучае паходжанне, развіццё, будову, склад, уласцівасці, урадлівасць і распаўсюджванне глебаў, а таксама распрацоўвае меры па іх ахове і рацыянальным выкарыстанні.

Заснавальнік навукі пра глебу — рускі вучоны В. В. Дакучаеў.

Глебазнаўства выкарыстоўвае вынікі геалагічных даследаванняў рэчыўнага складу і ўласцівасцяў горных парод, якія выходзяць на дзённую паверхню зямной кары. Паверхневыя гарызонты горных парод, якія пад уздзеяннем глебаўтваральных працэсаў ператвараюцца ў глебу, называюцца мацярынскімі, або глебаўтваральнымі, пародамі. Іх уласцівасці і склад залежаць ад горных парод, разнастайнасць якіх вельмі вялікая. Асаблівая роля ў глебаўтварэнні належыць жывым арганізмам. Ад іх уздзеяння горная парода ператвараецца ў глебу і фармуецца яе ўрадлівасць.

Разнастайнасць кліматычных умоў, расліннасці, горных парод, рэльефу, розны ўзрост асобных тэрыторый абумоўліваюць вялікую якасную разнастайнасць глебы ў прыродзе. Маючы ўласцівасць урадлівасці, у сельскай гаспадарцы глеба — гэта галоўны сродак вытворчасці.

Чалавек значна ўплывае як на глебаўтварэнне, уласцівасці, рэжымы, урадлівасць глебы, так і на прыродныя фактары, што вызначаюць глебаўтварэнне. Такім чынам, глебазнаўства вывучае глебу, яе асобнае прыроднае цела, як сродак вытворчасці, як прадмет прыкладання чалавечай працы, а таксама, у вядомай ступені, як прадукт гэтай працы.

## Літаратура 
* *Марцуль І. М.* Глебазнаўства // Асновы аграноміі: Падручнік / Пад рэд. Л. А. Верамейчык. — Мн.: Ураджай, 1999. — 416 с.: іл. ISBN 985-04-0122-2
* *Ганжара Н. Ф.* Почвоведение.— М.: Агроконсалт, 2001. — 392 с. — ISBN 5-94325-003-4
* *, Никитин Е. Д.* Сохранение почв как незаменимого компонента биосферы. — М.: Наука, 2000. — 185 с.
* ''* История почвоведения. — М.: Наука, 1981
* *Розанов Б. Г.'' Генетическая морфология почв. — М.: Изд-во Московского университета, 1975

## Спасылкі 
* Архіў часопіса  «Почвоведение», заснаванага ў 1899 г.


Катэгорыя:Навукі аб Зямлі
Сан-Вісентэ

Назву **Сан-Вісе́нтэ** () маюць:
* Сан-Вісентэ — горад і муніцыпалітэт на поўначы Калумбіі, на тэрыторыі дэпартамента Ант'ёкія.
* Сан-Вісентэ — адзін з 14 дэпартаментаў Сальвадора.
* Сан-Вісентэ — муніцыпалітэт дэпартамента Сан-Вісентэ ў Сальвадоры.
* Сан-Вісентэ — вулкан у Сальвадоры.
* Сан-Вісентэ — заліў каля берагоў Чылі.

## Гл. таксама 
* Сан-Вісенты
Сан-Вісенты

Назву **Сан-Вісе́нты** () маюць:
* Сан-Вісенты — востраў архіпелага Каба-Вердэ.
* Сан-Вісенты — крайні паўднёва-заходні пункт Еўропы, Партугалія).
* Сан-Вісенты — раён (фрэгезія) у Партугаліі, уваходзіць у акругу Сантарэн. 
* Сан-Вісенты — раён (фрэгезія) у Партугаліі, уваходзіць у акругу Брага.
* Сан-Вісенты — раён (фрэгезія) у Партугаліі, уваходзіць у акругу Гуарда. 
* Сан-Вісенты — муніцыпалітэт у Партугаліі на востраве Мадэйра.
* Сан-Вісенты — раён (фрэгезія) у Партугаліі, уваходзіць у акругу Віла-Рэал. 
* Сан-Вісенты — раён (фрэгезія) у Партугаліі, уваходзіць у акругу Мадэйра. 
* Капітанства Сан-Вісенты — адно з 13 бразільскіх капітанстваў.
* Сан-Вісенты (Сан-Паўлу)
## Гл. таксама 
* Сан-Вісентэ
Акваланг

**Акваланг** ( — вада,  — лёгкае) — апарат для дыхання чалавека пад вадой.

Вынайдзены Жакам Івам Кусто і Эмілем Ганьянам у 1943 годзе. Складаецца з балонаў са сціснутым паветрам (да 200 атмасфер), аўтамата, што рэгулюе выдыханне і паступленне паветра адпаведна ціску навакольнага асяроддзя, і іншых элементаў. У комплексе з маскай, гідракамбінезонам, ластамі выкарыстоўваецца ў падводным спорце і паляванні, у даследаваннях, выратавальнай службе.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дайвінг
Пухліна

**Пухліна** (сін .: новаўтварэнне, неаплазія, неіплазма) — паталагічны працэс, прадстаўлены новастворанай тканкай, у якой змены генетычнага апарата клетак прыводзяць да парушэння рэгуляцыі іх росту і дыферэнцыравання.

Не ўсе пухліны ракавыя; дабраякасная пухліна не распаўсюджваецца на іншыя часткі цела . Магчымыя аб’ектыўныя і суб’ектыўныя сімптомы ўключаюць: новыя прыпухласці, паталагічны крывацёк, працяглы кашаль, нечаканую страту вагі, змяненне стулу і іншыя. Гэтыя сімптомы могуць сведчыць пра наяўнасць раку ці таксама вызначацца іншымі прычынамі. Існуе звыш 100 выяўленых відаў раку, небяспечных для людзей.

## Класіфікацыя пухлін 
Усе пухліны падпадзяляюць у залежнасці ад іх патэнцый да прагрэсіі і клініка-марфалагічных асаблівасцяў на дзве асноўныя групы:
# Дабраякасныя пухліны,
# Злаякасныя пухліны.

Маюцца 5 класічных асаблівасцяў пухлінавай тканкі: атыпізм (тканкавы, клеткавы), арганоіднасць будовы, прагрэсія, адносная аўтаномнасць і неабмежаваны рост.

## Дабраякасныя пухліны 
Дабраякасныя (сталыя, гамалагічныя) пухліны складаюцца з клетак, дыферэнцыраваных у такой меры, што можна вызначыць, з якой тканкі яны растуць. Для гэтых пухлін характэрны павольны экспансіўны рост, адсутнасць метастазаў, адсутнасць агульнага ўплыву на арганізм. Дабраякасныя пухліны могуць малігнізавацца (ператварацца ў злаякасныя).

## Злаякасныя пухліны 
Злаякасныя (няспелыя, гетэралагічныя) пухліны складаюцца з умерана- і маладыферэнцыраваных клетак. Яны могуць страціць падабенства з тканкай, з якой яны паходзяць. Для злаякасных пухлін характэрны хуткі, часцей інфільтруючы, рост, метастазаванне і рэцыдываванне, наяўнасць агульнага ўплыву на арганізм. Для злаякасных пухлін характэрны як клеткавы (патаўшчэнне і атыпізм базальной мембраны, змена суадносін аб’ёмаў цытаплазмы і ядра, змена ядзернай абалонкі, павелічэнне аб’ёму, а часам і колькасці ядзеркаў, павелічэнне колькасці фігур мітозу, атыпізм мітозу і інш.), так і тканкавы атыпізм (парушэнне прасторавых і колькасных суадносін паміж кампанентамі тканкі, напрыклад, стромай і парэнхімай, сасудам і стромай і т. д.). Пухліны галаўнога мозгу, як правіла, з’яўляюцца злаякаснымі.

Катэгорыя:Анкалогія
2010-я

**2010-я гады** — дзесяцігоддзе, якое ахоплівае гады з 2010 па 2019.

## Падзеі 
* Эканамічны крызіс (2008—2012). Масавыя пратэсты («Захапі Уол-стрыт»).
* Беспарадкі ў Фергюсоне (2014)
* Палітычны крызіс у Бельгіі (2007—2011). Пратэсты ў Грэцыі (2010-12), Англіі (2011), Іспаніі (2011—2012).
* Мытны саюз ЕўрАзЭС (2010). Рэвалюцыя ў Кыргызстане (2010).
* Саміт па ядзернай бяспецы (2010; 2012; СНВ-III). Ядзерная праграма Ірана. Карэйская крызіс (2013 года).
* Уцечка дыпламатычных тэлеграм ЗША (2010). Разгалашэнне інфармацыі Сноўдэнам (2013; PRISM).
* Вайна ў Афганістане (з 2001).
* Іракская вайна (2003—2011).
* Хваляванні ў Пакістане (2011—2013).
* Рэвалюцыя ў Тунісе
* Хваляванні ў Алжыры
* Грамадзянская вайна ў Лівіі
* Рэвалюцыя ў Егіпце (2011)
* Хваляванні ў Бахрэйне
* Рэвалюцыя ў Емене
* Грамадзянская вайна ў Сірыі
* Голад ва Усходняй Афрыцы (2011)
* Эпідэмія ліхаманкі Эбола (2014).
* Палітычны крызіс на Украіне (2013—2014). Вайна на ўсходзе Украіны (2014).
* Еўрапейскі міграцыйны крызіс (2015)

## Спасылкі
Дыегу Іполіту

**Дые́гу Маты́яс Іпо́літу** (, нар. 19 чэрвеня 1986, Санту-Андрэ, штат  Сан-Паўлу, Бразілія) — бразільскі гімнаст, чэмпіён свету і Панамерыканскіх гульняў.

Нарадзіўся ў 1986 годзе ў Санту-Андрэ у сям'і з моцнымі спартыўнымі традыцыямі: яго старэйшая сястра Даніэлі стала першым у гісторыі прадстаўніком Бразіліі, якія заваявалі медаль чэмпіянату свету па гімнастыцы. У 7-гадовым узросце, па прыкладзе старэйшай сястры, пачаў займацца гімнастыкай. У 1997 годзе стаў чэмпіёнам у вольных практыкаваннях сярод дзяцей на чэмпіянаце Бразіліі, у 2001 годзе стаў чэмпіёнам Бразіліі сярод юніёраў у мнагаборства. У 2003 годзе заваяваў два сярэбраныя медалі Панамерыканскіх гульняў. У 2005 годзе стаў уладальнікам залатога медалю чэмпіянату свету. У 2006 годзе стаў сярэбраным прызёрам чэмпіянату свету. У 2007 годзе заваяваў залаты медаль чэмпіянату свету, а таксама дзве залатыя і адну сярэбраную медалі Панамерыканскіх гульняў. Увесну 2008 года захварэў на ліхаманку дэнгэ, але паспеў акрыяць і аднавіцца да Алімпійскім гульням у Пекіне, дзе заняў 6-е месца ў вольных практыкаваннях. У 2011 годзе стаў бронзавым прызёрам чэмпіянату свету і заваяваў тры залатых медалі Панамерыканскіх гульняў. У 2012 годзе прыняў удзел у Алімпійскіх гульнях у Лондане, але поспехаў не дамогся. У 2014 годзе стаў бронзавым прызёрам чэмпіянату свету.

## Спасылкі 
* 
* Профіль FIG

Катэгорыя:Гімнасты на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года
Катэгорыя:Гімнасты на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года
Катэгорыя:Гімнасты Бразіліі
Алешандры Боржыс

**Алеша́ндры Бо́ржыс Карэ́я** (; , ) — бразільскі акцёр, прадзюсар.

## Біяграфія 
Алешандры Боржыс нарадзіўся 23 лютага 1966 года ў артыстычнай сям’і дырэктара тэатра Тана Карэі і танцоўшчыцы Розы Боржыс. У 1993 годзе дэбютаваў на тэлеканале «Маншэты» ў серыяле «Бясконцая вайна», а ў наступным годзе сыграў у сваёй першай кінастужцы. Пасля выканання ролі жыгала Бруну ў тэлесерыяле «Новая ахвяра» стаў вельмі запатрабаваным акцёрам на тэлебачанні. Часцей за ўсё яму дастаюцца ролі лавеласаў. Дэбют Алешандры ў якасці кінапрадзюсара адбыўся ў фільме «Захопнік», які атрымаў мноства ўзнагарод на кінафестывалях.

З 1993 года Алешандры Боржыс у шлюбе з актрысай Жулія Лемерц. У 2000 годзе ў іх нарадзіўся сын Мігел.

## Фільмаграфія 
### Тэлебачанне 
* 2015 — *Я люблю Парайзопуліс* — Жужу
* 2012 — *Праспект Бразіліі* — Кадынью
* 2010 — *Шуміха* — Жак Леклер\Андрэ Шпіна
* 2009 — *Дарогі Індыі* — Раул Кадоры
* 2008 — *Тры сястры* — Артур
* 2007 — *Забароненае жаданне* — Эскабар
* 2007 — *Амазонія ад Галвеса да Шыку Мендыса* — Пласіду ды Кастру
* 2005 — *Белісіма* — Алберту Сабатыні
* 2005 — *Sob Nova Direção* — Гільермі
* 2003 — *Слава* — Крыстыяну Рэйш
* 2002 — *Пацалунак вампіра* — Радрыгу
* 2001 — *Дзеці Евы* — Леанарду Брандан
* 2000 — *Сямейная сувязь* — Данілу
* 2000 — *Сцяна* — Гільермі Шэльц
* 1999 — *У свеце жанчын* — Жуан Педру
* 1998 — *Шальныя грошы* — Неліу Порту-Рыку
* 1998 — *Вавілонская вежа* — Раналду Мендыс
* 1997 — *Заза* — Салану Дзюмонт
* 1996 — *Хто ты?* — Афонсу
* 1995 — *Engraçadinha, seus amores e seus pecados*— Луіс Клаўдыу
* 1995 — *Новая ахвяра* — Бруну
* 1994 — *Выпадак у Антарэсе* — падрэ Педру Паўлу
* 1993 — *Бясконцая вайна* — Какау

### Кіно 
* 2006 — *Зузу Анжыл*
* 2006 — *Каціска сярэдняга ўзросту* — Клаўдыу
* 2006 — *Балада пра дзвюх дзяўчын з Батафогу* — бацька
* 2003 — *Acquária* — Бартак
* 2002 — *Тры Марыі*
* 2002 — *Жуана і Марселу: ідэальнае (амаль) каханне* — Марселу
* 2001 — *Захопнік* — Жылберту/Жыба
* 2000 — *Бог-малодшы*
* 2000 — *Боса Нова* — Акасіу
* 1999 — *Пакуль жыццё разлучыць нас* — Жуан
* 1999 — *Шклянка лютасці*
* 1998 — *Здрада* — муж
* 1998 — *Каханне і Ко.* — Машаду
* 1997 — *Мангейра — каханне з першага позірку* — Марселу
* 1997 — *Глаўра*
* 1996 — *Замежная зямля* — Мігель
* 1994 — *Тысяча і адна* — Антоніу
* 1991 — *Цыганская страсць*

## Спасылкі 
* 
* Алешандры Боржыс на сайце Dramaturgia Brasileira 

Катэгорыя:Акцёры Бразіліі
Філіпі Ньюсі

**Філі́пі Жасі́нту Нью́сі** (, нар. 9 лютага 1959 года, Муеда, Партугальская Усходняя Афрыка) — мазамбікскі дзяржаўны дзеяч, прэзідэнт Мазамбіка з 15 студзеня 2015 года, міністр абароны краіны з 2008 па 2014 гады.

## Біяграфія 
Філіпе Ньюсі нарадзіўся ў лютым 1959 года ў сялянскай сям'і ў партугальскай калоніі Мазамбік. Яго дзяцінства і юнацкасць прыпалі на каланіяльную вызваленчую вайну з партугальскімі каланізатарамі. Яго бацькі былі змагарамі за свабоду Мазамбіка. Яму прыйшлося з дзяцінства хавацца ў суседняй Танзаніі, там ён і скончыў школу і патрапіў у лік маладых кадраў ФРЭЛІМА. Там жа ў Танзаніі ён у 1973 годзе пачаў вывучаць ваенную справу.

Пасля атрымання Мазамбікам незалежнасці ў 1975 годзе ваенная спецыяльнасць стала непатрэбнай і ён пачаў вучыцца па спецыяльнасці інжынера ў сталіцы сваёй дзяржавы Мапуту. Затым ён вучыўся ў Чэхаславакіі ў Брне ў Брненскім тэхнічным універсітэце і ў Вялікабрытаніі ва ўніверсітэце Манчэстэра.

У 2008 годзе ён быў прызначаны міністрам абароны Мазамбіка. Займаў гэту пасаду да моманту вылучэння яго партыяй ФРЭЛІМА ў 2014 годзе на пасаду прэзідэнта краіны.

Абраны прэзідэнтам як прадстаўнік кіруючай партыі ФРЭЛІМА паводле вынікаў выбараў 2014 года. Заняў пасаду прэзідэнта 15 студзеня 2015 года.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэзідэнты Мазамбіка
Катэгорыя:Дзеючыя кіраўнікі дзяржаў
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Снукерны сезон 1996/1997

**Снукерны сезон 1996/1997** уяўляў сабой серыю турніраў па снукеры, якія праходзілі ў часовым прамежку паміж 9 верасня 1996 і 18 мая 1997.


Катэгорыя:Снукерныя сезоны
Эштэван да Гама

**Эштэ́ван да Га́ма** (; каля  — ) — партугальскі мараплавец і ваенны дзеяч, губернатар Партугальскай Індыі ў 1540—1542 гадах.

Другі сын вялікага мараплаўца Васка да Гамы і Катарыны ды Атаіды. Названы быў, верагодна, у гонар дзеда па бацькаўскай лініі, партугальскага рыцара Эштэвана да Гамы (1430—1497)

У 1524 годзе, калі яго бацька адправіўся ў Індыю, віцэ-каралём якой ён быў прызначаны, Эштэван суправаджаў яго на пасадзе камандуючага флотам. Затым, ужо ў 1529 годзе, атрымаў прызначэнне ў крэпасць Сан-Жоржы-да-Міна (цяпер Эльміна) у якасці губернатара партугальскай калоніі на Залатым Беразе. Там ён правёў некалькі гадоў, а пасля гэтага замяніў свайго брата Паўлу на пасадзе губернатара Малакі.

У 1540 годзе памёр губернатар Партугальскай Індыі Гарсія ды Наронья, і на яго месца кароль прызначыў Эштэвана да Гаму, які да таго часу меў вялікі вопыт як у адміністрацыйных справах, так і ў ваенных. Пад кіраўніцтвам новага губернатара ў Гоа была падрыхтавана флатылія для рэйду ў Чырвонае мора. 31 снежня 1540 года армада Эштэвана да Гамы выйшла з Гоа і 27 студзеня 1541 года дасягнула Адэна. Партугальцам удалося правесці некалькі паспяховых марскіх баёў і прасунуцца да самага Суэца, аднак спроба штурму турэцкай марской базы не прынесла поспеху. На зваротным шляху, у порце Масаўа, быў высаджаны на сушу атрад з 400 воінаў і 130 рабоў пад камандаваннем малодшага брата губернатара, Крыштована да Гамы, які павінен быў накіравацца на дапамогу імператару Эфіопіі. Крыштован да Гама загінуў у гэтым паходзе ў 1542 годзе, але ў цэлым місія яго атрада ўвянчалася поспехам.

У 1542 годзе Эштэван да Гама, перадаўшы паўнамоцтвы Мартыну Афонсу ды Соза, вярнуўся ў Партугалію, дзе стаў губернатарам Лісабона.

## Спасылкі 
* http://www.igrejabranca.ru/articles/estevao_dagama.htm 

Катэгорыя:Падарожнікі Партугаліі
Катэгорыя:Мараплаўцы Партугаліі
Мабыць?

**«Мабыць?»** — вербацім, спектакль у дакументальным жанры, пастаўлены ў Рэспубліканскім тэатры беларускай драматургіі рэжысёрам Аляксандрам Марчанкам з удзелам драматурга Дзмітрыя Багаслаўскага.

Гэта першы дакументальны спектакль у Беларусі, які стаў рэпертуарным.

Прэм'ера адбылася 9 снежня 2014.

## Гісторыя стварэння 
Ідэя спектакля з'явілася пасля запрашэння на майстар-клас у Цэнтр Беларускай Драматургіі расейскага драматурга Любові Мульменкі, якая шмат працуе ў жанры дакументальнага тэатру. Шукаючы тэму для будучага спектакля, удзельнікі майстар-класу спыніліся на тэме «У пошуках таемнага беларуса». Аднак падчас працы тэма знікла; і стваральнікі спектакля дадаткова акрэслілі жанр як «Галасы вакол нашых пытанняў». Аляксандр Марчанка, які стаў рэжысёрам спектакля, запрасіў да працы драматурга Дзмітрыя Багаслаўскага.

## Творчы склад 
* Аляксандр Марчанка — рэжысёр-пастаноўшчык
* Дзмітрый Багаслаўскі — драматург
* Юрый Саламонаў — мастак-пастаноўшчык
* Ягор Забелаў — кампазітар

## Акцёры 
* Анастасія Баброва
* Алена Баярава
* Максім Брагінец
* Вераніка Буслаева
* Дзмітрый Давідовіч
* Арцём Курэнь
* Андрэй Новік
* Ганна Семяняка
* Людміла Сідаркевіч
* Максім Паніматчанка
* Ілля Ясінскі

## Спасылкі 
* Старонка спектакля на сайце РТБД 
* Тут ёсць і ваша гісторыя
* Дзень змяняе год. Год змяняе жыццё: вынікі-2014
* Документальность как попытка честности 
* Сценарист Андрей Курейчик и редактор Денис Блищ о главных событиях недели 
* «Мабыць» так
* Уражанне ад спектакля «Мабыць?» РТБД
* Беларусы загаварылі? «Мабыць…»
* «Мабыць, і гэта тэатр…» 
* Не ха­вац­ца ад рэ­аль­нас­ці. «Ма­быць?» Дзміт­рыя Ба­гас­лаў­ска­га 
* Александр Марченко: «Рассчитываю на зрителя, который не прячется от реальности»

Катэгорыя:Тэатр Беларусі
Катэгорыя:Спектаклі Рэспубліканскага тэатра беларускай драматургіі
Боржыс

**Бо́ржыс** (парт. *Borges*) — бразільскі варыянт партугальскага прозвішча Боржыш. Вядомыя носьбіты:

* Алешандры Боржыс — бразільскі акцёр, прадзюсар;
* Антоніу Боржыс — бразільскі рэвалюцыянер;
* Брэну Боржыс, — бразільскі футбаліст;
* Умберліту Боржыс — бразільскі футбаліст;
* Паўлу Луіс Боржэс — бразільскі футбаліст.

## Гл. таксама 
* Боржыш
* Борхес, значэнні
Антоніу Боржыс

**Анто́ніу Бо́ржыс да Фансе́ка** (; 1808,  — 1872, ) — бразільскі  і рэвалюцыянер.

## Біяграфія 
Боржыс да Фансека атрымаў сярэднюю адукацыю ў Дыяцэзіяльнай семінарыі ў Аліндзе, пасля чаго адправіўся ў Германію, дзе скончыў юрыдычны факультэт. Пасля вяртання ў Бразілію далучыўся да рэспубліканскага руху і быў уцягнуты ў паўстанне 6 красавіка 1831 года ў Рыа-дэ-Жанэйра.

У 1848 годзе Боржыс да Фансека стаў адным з кіраўнікоў паўстання ў Пернамбуку, больш вядомага як рэвалюцыя Прайэйра.

## Бібліяграфія 
* MELO, Jerônimo Martiniano Figueira de, *Autos do inquérito da Revolução Praieira*, 1979, 465 pp., citado na página lix.
* SANTOS, Mário Márcio de Almeida, *Um homem contra o Império: vita e lutas de Antônio Borges da Fonseca*, 1995, 235 pp.
* BLAKE, Augusto Victorino Alves Sacramento Blake. Diccionario bibliographico brazileiro. 7 vols, 1883.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Бразіліі
Паўлу да Гама

**Па́ўлу да Га́ма** (; , Алівенса — чэрвень , Ангра-ду-Эраішму) — партугальскі мараплавец, сын Эштэвана да Гама і старэйшы брат Васка да Гама.

Браў удзел у марской экспедыцыі, якая ўпершыню ў гісторыі праплыла з Еўропы да Індыі. У экспедыцыі, якой кіраваў Васка да Гама, Паўлу камандаваў караблём «Сан-Рафаэл» (). Карабель згарэў на зваротным шляху, пасля чаго Паўлу перайшоў на  «Сан-Габрыэл» (). На зваротным шляху ў Партугалію Паўлу цяжка захварэў — розныя крыніцы называюць цынгу, малярыю або сухоты. Васка да Гама даставіў Паўлу на Тэрсейра, дзе заставаўся з ім да самай яго смерці. Толькі пахаваўшы Паўлу ў кляштары Ангра-ду-Эраішму, Васка да Гама вярнуўся ў Партугалію.

Гама
Гама
Гама
Гама
Катэгорыя:Мараплаўцы Партугаліі
Ортаміксавірусы

**Ортаміксавірусы** (*Orthomyxoviridae*) — сямейства складаных РНК-геномных вірусаў, якія валодаюць трапізмам да дыхальных шляхоў млекакормячых і птушак.

Дыферэнцыруюць на інфлюэнца-вірусы А, В і С. Вірыёны маюць сферычную форму, памер 80-120 нм. Геном прадстаўлены негатыўнай (адмоўнай) аднанітачнай НК, якая складаецца з 8 фрагментаў, што кантралююць сінтэз трох полімераз, капсіднага бялку, мембраннага бялку, нейрамінідазы, гемаглютыніну і неструктурнага бялку. Капсід пабудаваны па спіральным тыпе. Нуклеапратэідны цяж згортваецца і пакрываецца мембранным бялком і ліпідамі. На паверхні вірыёна размяшчаюцца два тыпы бялковых выступаў: палачкападобныя - гемаглютынін і грыбападобныя - нейрамінідаза.

У залежнасці ад спалучэння антыгенных тыпаў нейрамінідаз і гемаглютынінаў вірусы грыпу А чалавека дыферэнцыруюцца на тры серавары (віды): N1H1, N2H2, N2H3. Гены, якія кантралююць сінтэз гэтых бялкоў, высокамутабельныя, а ў выпадках змешанай інфекцыі фрагменты генома падвяргаюцца пераразмеркаванню, што вядзе да частай і выразнай зменлівасці вірусаў грыпу А. У вірусаў грыпу В гэтыя змены больш рэдкія і менш глыбокія, а вірус грыпу С - стабільны па антыгеннай спецыфічнасці. Вірус грыпу А выклікае эпідэмічнае захворванне грыпам у чалавека. Яго спецыфічныя серавары таксама паразітуюць у птушак, свіней і коней. Вірус грыпу В патагенны толькі для чалавека, выклікаючы ў яго эпідэмічныя ўспышкі грыпу, якія, аднак, не пераходзяць у пандэмію. Вірус грыпу С выклікае лакалізаваныя ўспышкі грыпу ў дзяцей, асабліва ў аслабелых.

## Літаратура 
* Слоўнік па агульнай і медыцынскай вірусалогіі / Уклад.: А. Красільнікаў, Л. Цітоў, Н. Казак. — Мн.: Вышэйшая школа, 1995. ISBN 985-06-0048-9 

Катэгорыя:Вірусы
Вестмана

**Ве́стмана** (; ) — сёмы па велічыні горад на Фарэрскіх астравах, размешчаны на заходнім узбярэжжы вострава Стрэймай. Адміністрацыйна адносіцца да камуны Вестмана рэгіёна Стрэймай.
thumb|right|250px|Вестмана

## Геаграфія 
Паселішча Вестмана знаходзіцца ў паўночнай частцы вострава Стрэймай, на яго заходнім узбярэжжы. Яно не выходзіць непасрэдна да адкрытага акіяна, ад якога агароджана востравам Воар, і размешчана на беразе невялікага заліва, злучанага з адкрытым акіянам праз праліў Вестманасунд.

## Назва 
Этымалогія назвы гэтага партовага гарадка не зусім ясная і можа ўзыходзіць нават да часоў, папярэднім засяленню Фарэрскіх астравоў вікінгамі. Найбольш праўдападобная версія гаворыць, што назва паходзіць ад «вестман», гэта значыць *Людзі Захаду*, як жыхары старажытнай Скандынавіі звалі кельцкіх пасяленцаў. Гістарычна склалася так, што фарэрцы выкарыстоўвалі назву Вестманахаўн (Vestmannahavn), якая можа азначаць Порт Людзей Захаду. Пры такой інтэрпрэтацыі Вестмана магла быць заснавана яшчэ ў IX стагоддзі. Але існуе таксама меркаванне, што назва паказвае на месцазнаходжанне порта, які размешчаны ў заходняй частцы вострава Стрэймай.

## Гісторыя 
Гісторыя паселішча, размешчанага на месцы Вестманы, можа пачынацца яшчэ да з'яўлення там вікінгаў. Назва паселішча гаворыць пра кельцкае паходжанне пасяленцаў. Каланізацыя верагодна пачалася яшчэ ў IX стагоддзі. Аднак першыя згадкі пра пасёлак датуюцца XIV і XV стагоддзямі.

У пачатку XVII стагоддзя ў наваколлях Вестманы абгрунтаваліся піраты. У 1615 годзе дацкі кароль накіраваў некалькі ваенных караблёў для рашэння праблемы марскога разбою. У гэтым жа годзе адбыўся бой, у якім былі знішчаны тры пірацкіх ірландскіх судны: у выніку дваццаць сем піратаў загінула, пяцьдзясят пяць утапілі пасля бою, а васьмярых завадароў, якія патрапілі ў палон, павесілі.

У снежні 1759 года падчас Сямігадовай вайны кантрабандыст Франсуа Цьюрот разам са сваім экіпажам хаваўся ад штармоў у Вестмане. Падзенне маральнага стану яго войскаў, нежаданне мясцовых жыхароў гандляваць з ім прыпасамі, у тым ліку і харчам, вымусілі яго ў працягнуць сваю місію і здзейсніць напад на паўночнае ўзбярэжжа Ірландыі.

У 1839 годзе пачала сваю дзейнасць Дацкая гандлёвая манаполія, якая ахапіла сваім уплывам усю тэрыторыю архіпелага. Адзін з яе філіялаў размясціўся ў Вестмане.

З сярэдзіны XIX стагоддзі пачалі ўжывацца сеткі, якімі перагароджваўся ўваход у праліў падчас кітабойнага сезона. Кітовае мяса з'яўляецца адным з асноўных прадуктаў харчавання ў рацыёне жыхароў Фарэрскіх астравоў.

У 1897 годзе пабудаваны пастаянны порт, які забяспечвае галоўным чынам рыбалоўства і кітовы промысел. Таксама быў пабудаваны суднарамонтны завод, на якім рамантаваліся катары, першыя з якіх закупляліся ў Вялікабрытаніі.

У 1953 годзе была пабудавана гідраэлектрастанцыя, якая забяспечвала электраэнергіяй Вестману, а затым і многія іншыя паселішчы Фарэрскіх астравоў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Фарэрскіх астравоў
Катэгорыя:Камуны Фарэрскіх астравоў
Катэгорыя:Стрэймай‏
Бітва пад Шчакацінамі

**Бітва пад Шчакацінамі** — бітва, якая адбылася 6 чэрвеня 1794 года недалёка ад горада Шчакаціны, Малая Польшча, паміж войскамі Рэчы Паспалітай і аб’яднанымі сіламі Расійскай імперыі і Прускага каралеўства. Войскі Рэчы Паспалітай былі на чале з Тадэвушам Касцюшкам, рускія і прускія на чале з Аляксандрам Тармасавам, будучым генералам напалеонаўскіх войнаў. Тормасаву дапамагаў прускі генерал Фрэнсіс Фаўрат, які ўдала выкарыстоўваў артылерыю, што ў рэшце рэшт прывяло да перавагі руска-прускіх сілаў.

## Сітуацыя напярэдадні бітвы 
Пасля паразы Расіі ў бітве пад Рацлавіцамі, прусакі ўступілі ў Польшчу на дапамогу супраць паўстання 1794 года. Прусія і Расія былі спалоханыя спробамі польскага боку вызвалення прыгонных, Прусія дадаткова яшчэ і абяцаннем Польшчы дэмакратыі і рынкавай эканомікі.

Раніцай 6 чэрвеня, польскі генерал адзначыў, што «*гэта немагчыма, што Дзянісаў змог сабраць такую армію. Мае вочы могуць памыляцца, але я бачу прусакоў ..*» Касцюшка атрымаў запэўніванні, што прусакі захаваюць нейтралітэт. Расійскія войскі былі размешчаны на левым флангу, у той час як пруская армія была размешчана на правым флангу.

## Бітва 
Значную частку польскага войска складалі ўзброеныя выпрастанымі косамі польскія сяляне — касінеры, якія пры падтрымцы рэгулярных войскаў атакавалі суперніка, а затым адбілі націск іх кавалерыі. Разлік руска-прускага камандавання на тое, што сяляне разбягуцца ўжо пры першым поглядзе на атаку на іх коннікаў, не апраўдаўся. Утварыўшы строй, палякі паспяхова адбівалі атакі кавалерыі. Прускія войскі былі вымушаныя адступіць. Касінеры паспрабавалі захапіць прускую артылерыйскую батарэю з 12 гармат, аднак на роўным прасторы былі амаль цалкам перабітыя карцеччу.

Аб’яднаныя руска-прускія войскі колькасцю 26500 чалавек атрымалі перамогу, перамогшы 15 тысячнае войска Касцюшкі гарматным агнём. Польскі герой-селянін, Войцех Барташ Главацкі, памёр ад ран, атрыманых падчас гэтай бітвы. Акрамя Главацкага ў баі загінула два польскіх генерала: Ёзэф Вадзіцкі і Ян Грахоўскі. Паранены Касцюшка заявіў генералу Сангушцы, які знайшоў яго на полі боя: «*Я хачу памерці тут*», пасля чаго яго перанеслі ў бяспечнае месца.

## Наступствы 
Паўстанцы Касцюшкі адступілі да Варшавы, а аб’яднаныя расійска-прускія сілы 15 чэрвеня захапілі Кракаў. Аўстрыя затым уварваўся ў Польшчу з поўдня, а паўстанне скарацілася да абароны Варшавы.

Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Катэгорыя:Бітвы ў Польшчы
Катэгорыя:Бітвы паўстання 1794 года
Катэгорыя:Бітвы Прусіі
Катэгорыя:Чэрвень 1794 года
Катэгорыя:Падзеі 6 чэрвеня
BioShock 2

**BioShock 2** — камп’ютарная гульня ў жанры шутар ад першай асобы, распрацаваная студыяй 2K Marin для Microsoft Windows, PlayStation 3 і Xbox 360. Рэліз адбыўся 9 лютага 2010. Гульня з’яўляецца працягам BioShock (2007). Версія для OS X была выпушчаная 29 сакавіка 2012 Feral Interactive.

Дзеянне гульні разгортваецца ў выдуманым горадзе Захапленне ў 1968 годзе, праз восем гадоў пасля падзей першай гульні. Галоўным героем з’яўляецца адзін з першых прататыпаў Вялікіх Татуляк — істот, чые органы імплантуюцца ў вадалазныя касцюмы. Вялікі Татулька на імя Дэльта не памятае падзеі папярэдняга дзесяцігоддзя, і мае задачу знайсці сваю сястрычку, з якой ён быў звязаны. Баючыся, што гэтая сустрэча можа разбурыць яе планы, Сафія Лэмб, галоўны антаганіст ў гульні, пасылае супраць героя мутантаў, якія называюць сябе «Сям'ёй Захаплення».

## Спасылкі 
* [Http://www.bioshock2game.com/ Афіцыйны сайт]

Катэгорыя:Шутары ад першай асобы
Катэгорыя:Гульні для macOS
Катэгорыя:Гульні для PlayStation 3
Катэгорыя:Гульні для Windows
Катэгорыя:Гульні для Xbox 360
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2010 года
Каэсіт

**Каэсіт, каўсіт** — мінерал групы кварцу, адна з найбольш шчыльных паліморфная мадыфікацый крэменязёму SiO. Названы ў гонар амерыканскага хіміка Л. Коўса ( 1915—1973), які штучна атрымаў гэты мінерал у 1953 годзе. Каэсіт утвараецца пры высокіх тэмпературах (500—800 °С) і ціску каля 35 кбар.

Крышталізуецца ў монаклінальнай сінгоніі. Утварае бясколерныя празрыстыя прызматычныя і таблітчастыя крышталі. Цвёрдасць 7,5—8 па шкале Моаса. Шчыльнасць 2,95—3 г/см³.

## У прыродзе 
Прыродны каэсіт сустракаецца ў Арызонскім і іншых выбуховых метэарытных кратарах. Таксама ў санідзін-каэсітавым аклагіце з кімберлітавай трубкі на поўдні Афрыкі. На тэрыторыі Беларусі ўпершыню выяўлены імпактытах і выбуховых брэкчыях Лагойскага метэарытнага кратэра. Часам утрымлівае дамешкі алюмінію, жалеза, натрыю.

## Літаратура 
*  — С. 10.

## Спасылкі 
* Коэсит // Кафедра кристаллографии и кристаллохимии Геологического факультета МГУ 
* Коэсит // Каталог Минералов
* 

Катэгорыя:Разнавіднасці кварцу
Уладзімір Гамановіч

**Уладзімір Гамановіч** ( — ) — супрацоўнік міліцыі Рыгі, старшы лейтэнант міліцыі. Уладзімір Гамановіч — адна з ахвяр падзей студзеньскіх барыкад 1991 года ў Рызе, расстраляных 20 студзеня 1991 года ў будынку МУС Латвіі (бульвар Райна, 6) Рыжскім АМАПам і невядомымі баевікамі падчас нападу.  Пахаваны на могілках у Докшыцкім раёне ў родным сяле ў Беларусі. У Уладзіміра Гамановіча засталося трое дзяцей Святлана (9) Ларыса (4) і Віталь (2).

## Памяць 
Каля канала паміж Бастыёнам і бульварам Райна ў Рызе ўсталяваны камень у памяць аб Уладзіміры. У музеі барыкад існуе экспазіцыя, прысвечаная Уладзіміру Гамановічу, дзе знаходзіцца яго міліцэйская форма. Па ініцыятыве фонду падтрымкі ўдзельнікаў барыкад родным Уладзіміра нададзена грамадзянства Латвіі. Міністр унутраных спраў Латвіі Дайніс Турлайс 18 студзеня 1996 года перадаў жонцы Уладзіміра Наталлі грашовую дапамогу.

## Узнагарода 
У 2010 годзе за заслугі ў барацьбе за незалежнасць Латвіі Уладзімір пасмяротна ўзнагароджаны ордэнам Віестура.

Катэгорыя:Кавалеры ордэнаў Латвіі
Катэгорыя:Міліцыянеры
Катэгорыя:Распад СССР
Катэгорыя:Загінулі ў баі
Княжабор’еўскае

**Княжабор’еўскае** — вадасховішча ў Ельскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі на рацэ Млынок (правы прыток Мытвы), за 5 км на паўднёвы ўсход ад Ельска, за 1,8 км на паўднёвы захад ад вёскі Княжабор’е, каля пасёлка Палеск.

Вадасховішча створана ў 1978 годзе. Плошча паверхні 1,45 (1,4) км². Даўжыня 4,5 (4,2 м, даўжыня 0,43.

## Літаратура 
* 
*  — С. 365.
* 

## Спасылкі 
* Постановление Министерства сельского хозяйства и продовольствия Республики Беларусь 18.06.2014 № 29 «О Республиканской комплексной схеме размещения рыболовных угодий» 

Катэгорыя:Басейн Мытвы
Катэгорыя:Вадасховішчы Ельскага раёна
Купальнае

**Купальнае** — возера ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці, за 37 км на паўночны ўсход ад горада Верхнядзвінск, за 1 км на поўнач ад вёскі Любасна, за 3,5 км на ўсход ад возера Асвейскае, у басейне ракі Свольна.

Плошча паверхні 0,1 км². Даўжыня 0,55 км, найбольшая шырыня 0,22 км. Даўжыня берагавой лініі 1,35 км.

Схілы катлавіны вышынёй да 15 м, разараныя. На поўначы і захадзе забалочаная пойма шырынёй 50—100 м. Выцякае ручай у канал Дзегцяроўка.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Верхнядзвінскага раёна
Львоўскі сабор (1946)

**Львоўскі сабор** — сабор клірыкаў і вернікаў Украінскай грэка-каталіцкай царквы, скліканы 8-10 сакавіка 1946 у Львове, на якім была абвешчаная ліквідацыя Берасцейскай уніі 1596 года і ўз'яднанне з Рускай праваслаўнай царквой.

На саборы не прысутнічаў ніводзін грэкакаталіцкі біскуп, і сабор ніколі не прызнаваўся Каталіцкай царквой. УГКЦ і Каталіцкая царква называюць гэты сабор псеўдасаборам альбо ілжэсаборам.

Сам сабор быў інспіраваны КДБ СССР, які ўзяў курс на поўную ліквідацыю ўніяцкіх структур, якія разглядаліся як варожыя СССР сілы. Фармальна ініцыятарамі сабора з'явілася група ў складзе трох святароў: Гаўрыіла Костэльніка, Міхаіла Мельніка, Антонія Пельвецкага як прадстаўнікоў трох дыяцэзій Галіцкай мітраполіі: Львоўскай, Перамышльскай і Станіславаўскай. Нерухомая маёмасць ліквідаванай УКПЦ пасля сабора было перададзена ў «бязвыплатнае карыстанне» Рускай праваслаўнай царкве.

## Наступствы для Беларусі 
Дэ-факта Львоўскі сабор прыпыніў дзейнасць уніяцкай царквы ў Беларусі больш чым на 40 год. Дэ-юрэ ніякага дачынення да Беларусі не меў.

Катэгорыя:Грэка-каталіцкая царква на Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Львова
Катэгорыя:Рэлігія ў Львове
Катэгорыя:1946 год ва Украіне
Катэгорыя:Сакавік 1946 года
Аналітычная функцыя

**Аналіты́чная фу́нкцыя** — функцыя, значэнне якой у кожным пункце яе вобласці вызначэння роўнае суме ступеннага рада, які збягаецца ў некаторым наваколлі гэтага пункта.

Да аналітычных функцый адносяцца: рацыянальная функцыя, паказнікавая функцыя, лагарыфмічная функцыя, трыганаметрычныя функцыі, адваротныя трыганаметрычныя функцыі, іх разнастайныя кампазіцыі, а таксама функцыі, адваротныя да гэтых кампазіцый. Існуюць аналітычныя функцыі аднаго або некалькіх рэчаісных ці камплексных пераменных.

## Азначэнне 
Функцыя *f*(*z*) аднаго камплектнага пераменнага *z*=*х*+і*у* называецца **аналітычнай** у пункце *z*0, калі ў некаторым наваколлі *h* гэтага пункта існуе канечная вытворная
: f'(z) = \lim_{h\to 0} \frac{f(z+h)-f(z)}{h}
(дыферэнцавальнасць функцыі), што мае месца, калі і толькі калі выконваецца ўмова Кашы—Рымана:
: { i \dfrac{ \partial f }{ \partial x } } = \dfrac{ \partial f }{ \partial y }.

## Гісторыя 
Асновы тэорыі аналітычных функцый былі закладзены А.Кашы, Б.Рыманам і К.Веерштрасам, С. В. Кавалеўскай і інш.

На Беларусі даследаванні па тэорыі аналітычных функцый пачаліся ў 1930-я г. ў БДУ (М. В. Ламбін, М. Л. Лукомская), з 1960-х гадоў праводзяцца ў АН, БДУ і іншых ВНУ рэспублікі (Ф. Д. Гахаў, Э. І. Звяровіч і інш.).

## Прыкладанні 
Аналітычныя функцыі маюць шматлікія прымяненні ў матэматычным аналізе (вылічэнне вызначаных інтэгралаў), у геаметрыі (канформныя адлюстраванні), у тэорыі пругкасці, гідрадынаміцы, электрадынаміцы і іншых навуках.

## Гл. таксама 
* Інтэграл Кашы
* Тэарэма Кашы

## Літаратура 
* Аналітычная функцыя //  С. 335.
* Маркушевич А. И. Теория аналитических функций. Т. 1—2. М., 1967—68.
* Шабат Б. В. Введенне в комплексный анализ. Ч. 1—2. 3 изд. М., 1985.
* Гахов Ф. Д. Краевые задачи. З изд. М., 1977.

Катэгорыя:Тыпы функцый
Катэгорыя:Матэматычны аналіз
Катэгорыя:Камплексны аналіз
Тэхнафэнтэзі

**Тэхнафэнтэзі** — паджанр мастацкай літаратуры, жывапісу, камп’ютарных гульняў, які мадэлюе сусвет, дзе суседнічаюць магія і тэхналогія. Яны могуць быць прадстаўленыя дзвюма альтэрнатыўнымі цывілізацыямі, часта варожымі адна адной (Пола Волскі, «Вялікі Эліпс», камп’ютарная гульня «Arcanum»), альбо на ўзбраенні адной і той жа цывілізацыі (Майкл Суэнвік, «Дачка жалезнага дракона»). Іншыя прадстаўнікі жанру: Аляксей Глушаноўскі («Шлях Дэмана»), Уэн Спэнсэр («Тынкер»), Генры Сміт («Кэр Кабал») і інш. Сярод камп’ютарных гульняў — «ТехноМагия», «ShadowRun Returns».

## Кірункі тэхнафэнтэзі 
* Паджанр «паміраючая зямля» («Dying Earth»), назву атрымаў па аднайменным рамане Джэка Вэнса. Падзеі адбываюцца на Зямлі ў далёкай будучыні ці ў альтэрнатыўным сусвеце, дзе адбылася маштабная катастрофа, цывілізацыя была разбурана, тэхналогія — забыта, а навука заменена на магію. У кнізе Пірса Энтані «ХроМагія» («Chrommaggia») вулканы планеты Чары вывяргаюць магічныя эманацыі, якія ператвараюць зямных каланістаў у чароўныя істоты. У мультфільме Ральфа Бакшы «Чараўнікі» людзі ператвараюцца ў эльфаў, фей, гоблінаў у выніку ядзернай катастрофы.
* Паджанр «меч і планета». Скрыжаванне жанраў космаоперы і фэнтэзі.
* Магія і тэхналогія супрацьстаяць адна адной і прадстаўлены дзвюма варожымі цывілізацыямі («Клінок Тышала» Мэцью Вудрынга Стровера)
* Мадэлюецца цалкам магічная цывілізацыя, чые прыстасаванні з’яўляюцца аналагамі тэхнічных дасягненняў ХХ — ХХІ стст. (магічныя касмічныя караблі, камп’ютары і інш).

## Спасылкі 
* Драконы і зоркалёты. Разнастайнасць тэхнафэнтэзі (русск) 

*
Мануэл ды Арыяга

**Мануэ́л Жазэ́ ды Арыя́га Брун да Сілве́йра і Пейрэлангі** (Мануэл ды Арыяга, ; 8 ліпеня 1840, Орта, Азорскія астравы — 5 сакавіка 1917, Лісабон) — партугальскі палітык, адвакат, пісьменнік. Першы прэзідэнт Партугаліі.

## Біяграфія 
]]

Нарадзіўся ў арыстакратычнай сям'і. З 1860 па 1865 гады вывучаў права ў Каімбрскім універсітэце, быў натхнёны ідэямі пазітывізму і рэспубліканізму, удзельнічаў у дыскусіях на філасофскія і палітычныя тэмы. З 1866 г. пасля заканчэння ўніверсітэта працаваў настаўнікам англійскай мовы, пазней займаўся прыватнай адвакацкай практыкай. Праз дзесяць гадоў увайшоў у *Камісію па рэфармаванні сярэдняй адукацыі* ().

Член Партугальскай рэспубліканскай партыі і цудоўны аратар ён чатыры разы абіраўся дэпутатам ад Мадэйры, з 1891 г. у часы кіравання партыі. У адрозненне ад іншых рэспубліканцаў падтрымлівае добрыя адносіны з Рымска-каталіцкай царквой. Пасля рэвалюцыі 1910 г. ён спачатку рэктар Каімбрскага ўніверсітэта, затым Генеральны пракурор Партугаліі. У 1911 г. перамагае на прэзідэнцкіх выбарах.

У перыяд прэзідэнцтва правёў у Партугаліі шэраг буржуазна-дэмакратычных рэформаў, выступаў за нейтралітэт Партугаліі ў Першай сусветнай вайне.

## Сачыненні 
* O Partido Republicano e o Congresso
* A Questão da Lunda
* Descaracterização da Nacionalidade Portuguesa no regime monárquico
* Começo de liquidação final
* Sobre a Unidade da Família Humana debaixo do Ponto de Vista Económico
* A irresponsabilidade do poder executivo no regime monárquico liberal
* Contos Sagrados
* Irradiações
* Harmonia Social

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэзідэнты Партугаліі
Катэгорыя:Палітыкі Партугаліі
Катэгорыя:Пісьменнікі Партугаліі
Беларуская ўніяцкая архіепархія

**Беларуская ўніяцкая архіепархія** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ўніяцкай царквы ў Беларусі. Існавала з 1828 па 1839 гады. Тэрытарыяльна ахоплівала Віцебскую, Магілёўскую губерніі, Бабруйскі, Барысаўскі, Дзісенскі, Ігуменскі, Мазырскі, Рэчыцкі павет Мінскай губерніі, Курляндскую губерню, Жытомірскі і Оўруцкі паветы Валынскай губерніі і Радамысльскі павет Кіеўскай губерніі. У 1830-я гг. у архіепархіі было больш за 1 млн. прыхаджан, каля 700 цэркваў. У 1834 г. пачала аднаўляцца богаслужба паводле ўсходняга абраду. Архіепархія скасавана ў выніку скасавання ўніяцтва ў Расіі ў 1839.

## Беларускія архіепіскапы 
* Іасафат Булгак (17.4.1833 — 25.2.1838)
* Васіль Лужынскі (1838 — 6.3.1839, пасля праваслаўны епіскап)

## Гл. таксама 
* Полацкая ўніяцкая архіепархія
* Полацкія ўніяцкія архіепіскапы

## Літаратура 
* Полацкая уніяцкая архіепархія // 

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел уніяцкай царквы
Катэгорыя:Грэка-каталіцкая царква на Беларусі
Гуам (значэнні)

* Гуам - найбуйнейшы з Марыянскіх астравоў
* ГУАМ - Арганізацыя за дэмакратыю і эканамічнае развіццё ГУАМ — рэгіянальнае аб'яднанне чатырох дзяржаў: Грузіі, Украіны, Азербайджана і Рэспублікі Малдова.
Жуан Піньейру Шагаш

**Жуа́н Пінье́йру Ша́гаш** (; , Рыа-дэ-Жанэйра — , ) — партугальскі палітык, другі прэм'ер-міністр Партугаліі пасля рэвалюцыі 1910 года.

## Біяграфія 
Жуан Піньейру Шагаш нарадзіўся ў Рыа-дэ-Жанэйра ў сям'і партугальскага эмігранта. Вучыўся ў Лісабоне, затым стаў журналістам. Калі ў 1890 годзе Вялікабрытанія прад'явіла Партугаліі ўльтыматум, запатрабаваўшы вываду партугальскіх войскаў з часткі калоній Мазамбік і Ангола (сучасныя тэрыторыі Замбіі і Зімбабвэ), ён уступіў у Рэспубліканскую партыю. У 1891 годзе ўдзельнічаў у паўстанні 31 студзеня, за што быў сасланы ў Анголу. З Анголы бег у Бразілію, дзе працягнуў прарэспубліканскую дзейнасць. Быў адным з актыўных праціўнікаў аўтарытарнага ўрада Жуана Франку ў 1906—1908 гадах.

Пасля рэвалюцыі 1910 года быў прызначаны дыпламатычным прадстаўніком у Парыжы. З 3 верасня па 12 лістапада 1911 года выконваў абавязкі главы ўрада Партугаліі, змяніўшы на гэтай пасадзе Тэофілу Брагу.

## Літаратура 
* Pihneiro Chagas (João), Portugal — Dicionário Histórico, Corográfico, Heráldico, Biográfico, Bibliográfico, Numismático e Artístico, Volume IV, págs. 762—763. 
* Vasco Pereira, *A Vida de João Chagas — de degredado de 1ª classe a Primeiro-Ministro*, com texto introdutório de João Medina, Lisboa, 2005. 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Партугаліі
Красна

**Кра́сна** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Тураўлянка, за 16 км у напрамку на паўднёвы захад ад Полацка, прыкладна за 1 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Кунцэ́вічы.

Плошча паверхні возера 0,16 км². Даўжыня 0,6 км, найбольшая шырыня 0,45 км. Даўжыня берагавой лініі 1,65 км.
Катлавіна возера круглаватай формы. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі пераважна нізкія, пясчаныя, забалочаныя. Вакол возера забалочаная пойма. У паўднёва-ўсходняй частцы пратока ў возера Усомля.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 3-2.

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Усе мышы любяць цырк

**«Усе мышы любяць цырк»** — дзіцячы музычны спектакль, пастаўлены ў Рэспубліканскім тэатры беларускай драматургіі рэжысёрам Веранікай Буслаевай.

Прэм'ера адбылася 23 снежня 2014.

## Гісторыя стварэння 
«Усе мышы любяць цырк» — рэжысёрскі дэбют актрысы РТБД Веранікі Буслаевай, якая таксама ёсць аўтарам сцэнарыя. У якасці рэжысёра Вераніка Буслаева выступіла з прапановы мастацкага кіраўніка Рэспубліканскага тэатра беларускай драматургіі Аляксандра Гарцуева, ужо маючы рэжысёрскі досвед па-за РТБД, збольшага ў якасці рэжысёра антрэпрызных дзіцячых спектакляў. Распавядаючы аб працы над спектаклем, аўтар згадвае сваё захапленне рэпрызамі Вячаслава Палуніна.

## Сюжэт 
У закінутай грымёрцы старога цырку пасяліліся мышаняты, якія пасябравалі з лятучай мышшу, што жыла на гарышчы цырку. Аднак грымёрка прыйшлася даспадобы і двум пацукам. Сюжэт разгортваецца вакол таго, ці атрымаецца ў мышанятаў адваяваць свой нядаўна прыдбаны дом, а таксама выканаць даўнюю мару — стаць цыркавымі акцёрамі.

## Сцэнічныя рашэнні 
У якасці дэкарацыяў выкарыстоўваецца шмат цыркавой атрыбутыкі. У спектаклі, апрача спеваў, танцаў і чытання вершаў, выконваецца шмат цыркавых трукаў.

## Творчы склад 
* Вераніка Буслаева — рэжысёр-пастаноўшчык, аўтар сцэнарыя
* Аляксандра Грахоўская — кампазітар
* Марына Алекна — мастак-пастаноўшчык
* Вацлаў Валадзько — перакладчык

## Дзеючыя асобы і выканаўцы 
* Малыш — Максім Шышко, Ілля Ясінскі
* Шустрык — Дзмітрый Давідовіч, Арцём Курэнь
* Мыша — Марына Здаранкова, Ганна Семяняка
* Лятучая — , Надзея Цвяткова
* Пацук — Мікіта Залатар, Мікалай Стонька, Марат Вайцяховіч
* Пацучыха — Анастасія Баброва, Марыя Пятровіч

## Спасылкі 
* Старонка спектакля на сайце РТБД 
* Невероятная история про силу искусства: детский новогодний спектакль «Усе мышы любяць цырк»
* Почему мыши любят цирк

Катэгорыя:Тэатр Беларусі
Катэгорыя:Спектаклі Рэспубліканскага тэатра беларускай драматургіі