open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Шэймас Хіні

**Шэймас Джастын Хіні** (;  — ) — ірландскі пісьменнік, паэт, перакладчык і выкладчык. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1995) «За лірычную прыгажосць і этычную глыбіню паэзіі, якая адкрывае перад намі дзіўныя будні і ажылае мінулае».

## Бібліяграфія 
### Паэмы 
* Mid Term Break
* Digging (Faber & Faber, 1966)
* Death of a Naturalist (Faber & Faber, 1966)
* Door into the Dark (Faber & Faber, 1969)
* Wintering Out (Faber & Faber, 1972)
* North (Faber & Faber, 1975)
* Field Work (Faber & Faber, 1979)
* Selected Poems 1965—1975 (Faber & Faber, 1980)
* An Open Letter (Field Day, 1983)
* Station Island (Faber & Faber, 1984)
* The Haw Lantern (Faber & Faber, 1987)
* New Selected Poems 1966—1987 (Faber & Faber, 1990)
* Seeing Things (Faber & Faber, 1991)
* Sweeney’s Flight (with Rachel Giese, photographer) (Faber & Faber, 1992)
* The Spirit Level (Faber & Faber, 1996)
* Opened Ground: Poems 1966—1996 (Faber & Faber, 1998)
* Electric Light (Faber & Faber, 2001)
* District and Circle (Faber & Faber, 2006)

## Пераклады 
* Sweeney Astray: A version from the Irish (Field Day, 1983)
* The Midnight Verdict: Translations from the Irish of Brian Merriman and from the Metamorphoses of Ovid (Gallery Press, 1993)
* Jan Kochanowski: Laments (Faber & Faber, 1995)
* Beowulf (Faber & Faber, 1999)
* Diary of One Who Vanished (Faber & Faber, 1999)

## Эсэ 
* Preoccupations: Selected Prose 1968—1978 (Faber & Faber, 1980)
* The Government of the Tongue (Faber & Faber, 1988)
* The Place of Writing (Emory University, 1989)
* The Redress of Poetry: Oxford Lectures (Faber & Faber, 1995)
* Crediting Poetry: The Nobel Lecture (Gallery Press, 1995)
* Finders Keepers: Selected Prose 1971—2001 (Faber & Faber, 2002)

## Беларускія пераклады 
На беларускую мову паасобныя творы Ш. Хіні пераклалі  Лявон Баршчэўскі, Сяргей Шупа, Алена Таболіч.

Катэгорыя:Пісьменнікі Ірландыі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Шпалеры

**Шпалеры** (ад ) — аздобны матэрыял для ўнутраных сцен і часам столяў, звычайна выпускаюцца ў выглядзе рулонаў. Шпалеры бываюць на папяровай, тканінавай, флізелінавай і палімернай аснове, а таксама ў камбінацыі гэтых матэрыялаў. 

## Гісторыя і паходжанне 
Да XVIII стагоддзя ў Еўропе ўжываліся тканкавыя шпалеры, іх прыбівалі да сцен і столяў, адкуль і пайшла дадзеная назва. 

У эпоху барока шырокай папулярнасцю карысталіся скураныя шпалеры, традыцыя вырабу якіх прыйшла ў Еўропу з арабскага свету праз Іспанію. 

Папяровыя шпалеры з даўніх часоў традыцыйна выкарыстоўваюцца ў краінах Усходняй Азіі (Кітай, Японія). 

## Функцыі шпалер 
Шпалеры ў асноўным выконваюць дэкаратыўныя функцыі, адначасова хаваючы поры і шчыліны ў сценах, што спрыяе чысціні. З прычыны, што шпалерамі пакрываюць усю паверхню сцен, іх колер ўплывае на асветленасць памяшкання.

Катэгорыя:Аздобныя матэрыялы
Клод Дэбюсі

**Ашыль-Клод Дэбюсі** ( ; , Сен-Жэрмэн-ан-Ле паблізу Парыжа — , Парыж) — французскі , .

## Творчасць 
Ствараў музыку ў стылі, які часта называюць *імпрэсіянізмам*, паняццем, якое кампазітар ніколі не любіў. Дэбюсі быў не толькі адным з самых значных французскіх кампазітараў, але таксама адной з самых значных фігур у музыцы на рубяжы XIX і XX стагоддзяў; яго музыка ўяўляе сабой пераходную форму ад позняй рамантычнай музыкі да мадэрнізму ў музыцы XX стагоддзя.
Ражэ Мартэн дзю Гар

**Ражэ Мартэн дзю Гар** () ( — ) — французскі пісьменнік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1937) «За мастацкую сілу і праўду ў выяўленні чалавека і найбольш істотных бакоў сучаснага жыцця».

## Асноўныя творы 
* *Devenir* (1906)
* ''L'Une de Nous* (1909)
* *Jean Barois* (1913)
* *Les Thibault: Le Cahier gris* (1922)
* *Les Thibault : Le Pénitencier* (1922)
* *Les Thibault : La Belle Saison* (1923)
* *Les Thibault : La Consultation* (1928)
* *Les Thibault : La Sorellina* (1928)
* *Les Thibault : La Mort du père* (1929)
* *Vieille France* (1933)
* *Les Thibault : l'Été 1914* (1936)
* *Les Thibault : l'Épilogue* (1940)
* *Correspondance avec André Gide * (posthume 1968)
* *Le Lieutenant-colonel de Maumort '' (posthume 1983)

## Спасылкі 
* Roger Martin du Gard

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі
Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Францыі
Друеўскі сельсавет

**Дру́еўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок Друя.

Утвораны 8 красавіка 2004 г. У склад сельсавета былі перададзеныя гарадскі пасёлак Друя, 44 населеныя пункты скасаванага Друеўскага пасялковага савета і 36 населеных пунктаў скасаванага Друйскага сельсавета (Антанова, Бандуры, Баранаўшчына, Безназванае, Бернатоўшчына, Вайты, Гараўкі 1, Глыбошчына, Далікатары, Дамбравова, Дзем’яны, Дзеткаўцы, Друйка, Друйск, Заполле, Канавалаўшчына, Качэргі, Кірыліна, Клімпаўшчына, Кокаўшчына, Краснагорка, Кропішкі, Кяпсні, Лугі, Лук’янцы, Опліса 1, Опліса 2, Пошта Абаб’е, Рэпеншчына, Смулькі, Смятанаўшчына, Струнеўшчына, Таропаўка, Турчылава, Устронь, Чэрнева). 15 верасня 2005 года гарадскі пасёлак Друя аднесены да катэгорыі сельскіх населеных пунктаў (пасёлак).

13 снежня 2006 года скасаваны хутар Вальцінаўшчына. 26 кастрычніка 2007 года скасавана вёска Рагалёва. 29 красавіка 2008 года скасавана вёска Гараўкі 1. 24 чэрвеня 2011 года скасаваны вёска Безназванае і хутар Більдзюгі. 20 сакавіка 2013 года скасаваны хутар Целяшы. Хутар Лепаўка скасаваны да 2008 года.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2141 чалавек, з іх 71,4 % — беларусы, 14,8 % — рускія, 11,0 % — палякі, 1,4 % — цыганы; паводле перапісу 2019 года — 1532 чалавекі.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 2004 годзе
Казельск

**Казельск** — горад воінскай славы ў Калужскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Казельскага раёна. Размешчаны на левым беразе ракі Жыздра (прыток Акі), за 72 км на паўднёвы захад ад Калугі.

Жыхароў горада называюць казельцамі або казяльчанамі.

## Гісторыя 
Да 1146 года адносіцца першае згадванне пра горад (у складзе Чарнігаўскага княства).

Першым Казельскі князем быў Мсціслаў Святаславіч, які загінуў у бітве з манголамі на Калцы (1223).

У сакавіку-маі 1238 года горад сем тыдняў аказваў супраціў манголам. Быў спалены дашчэнту і названы Батыем «злым».

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Валянціна Мікалаеўна Пашкевіч (1916—2004) — беларускі педагог, лексікограф, грамадска-культурны дзеяч беларускай дыяспары ў Канадзе.
* Яўгеній Яўгеньевіч Жук (нар. 1968) — матэматык, спецыяліст у галіне тэорыі імавернасцей і матэматычнай статыстыкі. Доктар фізіка-матэматычных навук (2000), прафесар (2008).

## Гл. таксама 
* Казельскае княства

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Калужскай вобласці

Катэгорыя:Гарады Русі
Аляксандр Аляксандравіч Алехін

**Аляксандр Аляксандравіч Алехін** (распаўсюджанае напісанне і вымаўленне **Алёхін** з’яўляецца памылковым; , Масква — , Эштарыл, Партугалія) — рускі і французскі шахматыст, які выступаў за Расійскую імперыю, Савецкую Расію і Францыю, чацвёрты чэмпіён свету па шахматах.

Алехін ўвайшоў у лік наймацнейшых шахматыстаў свету перад Першай сусветнай вайной, заняўшы трэцяе месца на пецярбургскім турніры 1914 гады, а ў 1921 годзе пакінуў Расію і пераехаў на пастаяннае месца жыхарства ў Францыю, грамадзянiнам якой стаў у 1925 годзе. У 1927 годзе Алёхін выйграў матч за званне чэмпіёна свету ў Хасэ Рауля Капабланкі, які лічыўся непераможным, і затым на працягу некалькіх гадоў дамінаваў у спаборніцтвах, выйграючы найбуйнейшыя турніры свайго часу з вялікай перавагай над супернікамі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Шахматысты Расіі
Катэгорыя:Шахматысты Францыі
Алесь Алехнік

**Алесь Алехнік** (, хутар Перунова, сёння Лунінецкі раён Брэсцкай вобласці —  2006) —  дзеяч беларускай эміграцыі ў Аўстраліі.

У Аўстраліі з 1950 года. Член і шматгадовы сакратар Беларускага аб'яднання ў Аўстраліі, ад імя якога прадстаўляў беларусаў на разнастайных міжнацыянальных форумах у Аўстраліі (удзельнічаў у дзвюх Аўстралійскіх грамадзянскіх канвенцыях, быў назіральнікам у парламенце) і па-за яе межамі на канферэнцыях Антыкамуністычнай лігі народаў Азіі і Сусветнай антыкамуністычнай лігі. У канцы 1950-х гадоў займаўся выданнем інфармацыйнага бюлетэню Беларускага аб'яднання ў Аўстраліі «Новае Жыццё». У 1969—1982 гадах — кіраўнік Краёвага штаба Беларускага Вызвольнага Фронту ў Аўстраліі. 

Аўтар кнігі ўспамін «Пад бел-чырвона-белым» (Вільня, 1999). Яго архіў, у які ўвайшлі дакументы Беларускага аб'яднання і шматлікае ліставанне, перахоўваецца ў Беларускім дзяржаўным архіве-музеі літаратуры і мастацтва.

Катэгорыя:Члены Беларускай цэнтральнай рады
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лунінецкім раёне
Катэгорыя:Члены Беларускага культурна-грамадскага клуба
Лавы

**Лавы** — тапонім:
## Беларусь 
### Мінск 
* Лавы — гістарычны раён Мінска

### Брэсцкая вобласць 
* Лавы — вёска ў Драгічынскім раёне

### Гомельская вобласць 
* Лавы — пасёлак у Рагачоўскім раёне

### Мінская вобласць 
* Лавы — вёска ў Капыльскім раёне
* Лавы — вёска ў Старадарожскім раёне
## Украіна 
* Лавы (Сосныцкі раён)

## Гл. таксама 
* Лава, мэбля

## Назва 
З аднаго боку, безумоўна, блр. *лава, лаўка* "мэбля".

З іншага боку - фіксавалася кобрыньскае прозвішча Лавовіч, было старое літоўскае Лавевіч. З-пад Літвы (Відзы) было Лавэйка. Ёсць літоўскае *Laveika*, латышскае бяссуфікснае *Lavs*. Аснова *Lav*- (*Lau-*) выкарыстоўвалася ў старажытных балцка-літоўскіх двухасноўных імёнах.
Эмі

**«Эмі»** () — амерыканская тэлевізійная прэмія. Тэлевізійны аналаг прэміі «Оскар».

Прэмію прадстаўляюць тры арганізацыі:
* Амерыканская тэлевізійная акадэмія () уручае прэміі ўсім вячэрнім перадачам, выключаючы спартыўныя;
* Амерыканская нацыянальная тэлевізійная акадэмія () уручае прэміі дзённым, спартыўнай, навінавым і дакументальным праграмам;
* Міжнародная тэлевізійная акадэмія () уручае прэміі тэлевізійным праграмам, выпушчаным і транслюемым за межамі ЗША.

## Спасылкі 
* Прэмія «Эмі» на Internet Movie Database
* Асноўная прэмія «Эмі» 
* Дзённая прэмія «Эмі»
* Міжнародная прэмія «Эмі» 
* Асноўныя правілы і працэдуры ўзнагароджання прэміяй «Эмі» 
* O’Neil, Thomas. *The Emmys: Revised and Updated.* New York: Perigee, 1998. ISBN 0-399-52423-1


Катэгорыя:Тэлевізійныя прэміі ЗША
Бурмістр

**Бурмістр** (, ,  ад ) — вышэйшы кіраўнік горада з адміністрацыйнай і судовай уладай у гарадах з Магдэбургскім правам; кіраўнік магістрата горада, прадстаяцель гарадскога ўпраўлення (старшыня гарадскога савета), аналаг «мэра».

* У старадаўняй Польшчы гэты пост паўстаў у XIII стагоддзі. Бурмістр быў старшынёй гарадскога савета, а выбіралі яго члены савета з свайго асяроддзя, штоквартальна. У XIX ст. пасты бурмістра і старшыні рады былі падзеленыя. Пасада гэта была актуальнай для заходніх абласцей Беларусі і Украіны да 1939 года. І — для ўсёй Беларусі ў складзе ВКЛ правінцыі Рэчы Паспалітай да 1772 г.

* У сучаснай Польшчы бурмістр, згодна з законам ад 8 сакавіка 1990 года, гэта выканаўчы кіраўнік гміны. Выконвае пастановы гарадскога савета, але таксама з’яўляецца кіраўніком гарадской адміністрацыі (магістрата), начальнікам гарадскіх устаноў, напрыклад, гарадскога транспарту, камунальных прадпрыемстваў, дзіцячых садкоў, і г.д. Паводле законаў, таксама можа з’яўляцца начальнікам аддзела Запісу Актаў Грамадзянскага Стану (ЗАГС), хоць звычайна адмаўляецца ад гэтай пасады і намінуе начальніка.
Аналагам бурмістра ў сельскай гміне з’яўляецца войт. У гміне з насельніцтвам больш, чым 100 тыс. жыхароў, аналагам бурмістра з’яўляецца прэзідэнт горада. Прэзідэнт з’яўляецца аналагам бурмістра таксама ў некалькіх гарадах, у якіх насельніцтва не перавышае 100 тыс., але гэты пост гістарычна быў ужо прыняты.
Бурмістрам (войтам, прэзідэнтам) у горадзе можа стаць любы грамадзянін Польшчы ва ўзросце не менш чым 25 гадоў, не пазбаўлены правоў балатавання. Выбары з 2002 года праходзяць у роўных умовах пры тайным галасаванні. Тэрмін паўнамоцтваў — 4 гады.

## Спасылкі 
* Ustawa z dnia 20 czerwca 2002 r. o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta, Dz.U. 2002 nr 113 poz. 984 
* Ustawa z dnia 8 marca 1990 o samorządzie terytorialnym, Dz.U. 1990 nr 16 poz. 95 

Катэгорыя:Пасады
Катэгорыя:Тытулы
Арфа

**А́рфа**, або **гарфа** — шчыпковы струнны музычны інструмент.

Мае форму трохвугольніка, складаецца з **рэзананснага корпусу-скрыні** даўжынёй прыблізна ў 1 метр, які пашыраецца дадолу; ранейшая яго форма была чатырохвугольная, цяперашняя — закругленая з аднаго боку; ён забяспечаны плоскай дэкай, зробленай звычайна з кляновага дрэва, пасярэдзіне якой уздоўж корпусу прымацоўваюць вузкую і тонкую рэйку з цвёрдага дрэва, у якой прабіты адтуліны для пранізвання жыльных струн; з **верхняй часткі** (**вялікага грыфа**), змеяпадобна выгнутай, якая прымацавана да вяршыні корпуса і ўтварае з ім востры вугал; да гэтай часткі прымацаваны шыпы для мацавання струн і іх наладжвання; з **пярэдняга бруса ў форме калоны**, які прызначаны для супраціўлення сіле нацягнутых паміж грыфам і рэзанансным корпусам струн.

На арфе нацягнуты струны толькі для здабывання гукаў дыятанічнай гамы, бо арфы раней мелі значны гукавы аб’ём (пяць актаў) і месца для струн поўнай храматычнай гамы неставала. Таму на арфе без педалі можна сыграць толькі адну гаму. Для храматычнага павышэння ў ранейшыя часы трэба было ўкарочваць струны прыцісканнем пальцамі да грыфа; пазней прыціскаць струны да грыфа сталі з дапамогай адмысловых кручкоў. Такія арфы аказаліся вельмі няёмкімі для выканаўцаў; гэтыя недахопы ў значнай ступені выпраўлены механізмам на педалях, вынайдзеным Якабам Хохбрукерам у 1720 годзе. Майстар прымайстраваў да арфы сем педаль, якія дзейнічалі на прывадах праз пустую прастору бруса, якія праходзілі да грыфа і прыводзілі кручкі ў стан прыціскання струн, што давала па ўсім аб’ёме арфы храматычнае павышэнне гуку.

## Знакамітыя арфісты 
* 
* Вера Дулава
* Марсель Турн’е
* Альфонс Хасельманс
* Вольга Эрдэлі
* Ганна-Марыя Раўнапольская-Дын

## Дзяржаўны сімвал 
Арфа была сімвалам Ірландыі на працягу стагоддзяў. Яна ўпершыню ўжыта як сімвал Ірландыі на сцягу англійскага караля шатландскага караля Якава (Джэймс) I (ён жа шатландскі кароль Якаў (Джэймс) VI), з таго часу арфа выяўлена на ўсіх каралеўскіх сцягах Англіі, Вялікабрытаніі і Злучанага каралеўства, хоць стыль малюнка змяняўся. З 1922 года незалежная Ірландыя ўжывае арфу як дзяржаўны сімвал, ён выяўлены на Вялікай дзяржаўнай пячатцы Ірландыі, на гербе, прэзідэнцкім сцягу і прэзідэнцкай пячатцы, а таксама шэрагу іншых дзяржаўных знакаў і дакументаў. Арфа таксама выяўлена на ірландскіх манетах ад сярэднявечча да сучасных ірландскіх манет еўра.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Шчыпковыя музычныя інструменты
Катэгорыя:Хардафоны
Звон

**Звон** — простая прылада для стварэння гуку. У музыцы класіфікуецца як музычны ўдарны інструмент.

Звычайна мае форму цыліндру або ўсечанага конусу з адкрытым канцом, які працуе рэзанатарам. Звон таксама часта нагадвае па форме парожнюю грушу, якой адрэзалі ніжнюю частку. Гук можа вызывацца языком, які падвешваецца ўнутры звона, і стукаецца аб яго сценкі, калі звон раскачваецца з боку ў бок, ці малатком адпаведнага памеру, якім б’юць па звону звонку.

Званы, як правіла, адліты з металу (бронза або іншыя сплавы), невялікія званы могуць вырабляцца са шкла або керамікі.

## Гл. таксама 
* Рында
* Звон Дэмахагуа
* Дзісенскі звон

## Літаратура 
* «Камбани, клепала и овчарски звънци в България»-проф.д-р Добри Палиев,ИМ,1984
* «Звънчарството в България»-Иван Качулев,БАН

## Спасылкі 

Катэгорыя:Гукавая сігналізацыя
Катэгорыя:Музычныя інструменты паводле алфавіта
Белае золата

**Белае золата** — ювелірны матэрыял, сплаў золата з іншымі кампанентамі (такімі як плаціна, паладый або нікель), якія афарбоўваюць яго ў белы колер.

Калі 1 г звычайнага золата 585 пробы змяшчае 585 мг чыстага золата і сплаў (лігатуру) з серабром і меддзю, то ў сплаве белага золата, замест медзі, дадаецца нікель (паладый), які і афарбоўвае метал ў белы колер. Пры большых працэнтных суадносінах серабра сплаў таксама афарбоўваецца ў белы, але мае больш матавы, колер.

Катэгорыя:Сплавы
Пайнтап Перкінс

**Пайнтап Перкінс** (; (7 ліпеня 1913, Белзоні, штат Місісіпі, ЗША — 21 сакавіка 2011, , штат Тэхас, ЗША) — амерыканскі джазавы піяніст, спявак.

Музычную кар’еру Пайнтап Перкінс пачаў у якасці гітарыста. Аднак, пасля цяжкай траўмы — ранення нажом у левую руку, у 1942 годзе пачаў граць толькі на піяніна. Сваю першую кампазіцыю запісаў у Мемфісе на студыі Сэма Філіпса. Гэта была яго версія тэмы Кларэнс Сміта Pinetop’s Boogie Woogie.

У 2008 годзе ён сумесна з Генры Таўнсендам, Робертам Локвудам і Дэвідам Эдвардсам атрымаў «Грэмі» за альбом «Last of the Great Mississippi Delta Bluesmen: Live in Dallas». У 2011 годзе Пайнтап Перкінс і Вілі «Big Eyes» Сміт за альбом «Joined at the Hip» атрымалі «Грэмі» ў катэгорыі «Найлепшы альбом традыцыйнага блюзу». Атрымаўшы гэтую ўзнагароду, ён стаў найстарэйшым музыкантам, які атрымаў «Грэмі».

Памёр 21 сакавіка 2011 года ва ўзросце 97 гадоў у сваім доме ў Остыне (штат Тэхас) ад спынення сэрца.

Катэгорыя:Постаці ЗША
Куляб

**Куляб** (; перс. کولاب) — горад у Хатлонскай вобласці Таджыкістана, адзін з найстаражытнейшых гарадоў краіны. Размешчаны ў даліне ракі Яхсу (басейн Пянджа), ля падножжа хрыбта Хазрацішох, у 203 км на паўднёвы ўсход ад горада Душанбэ. 99,7 тыс. жыхароў па дадзеных на 2014 год. 

Назва горада, відаць, паходзіць ад тадж. «Кӯлоб» - «азёрная вада». 

Горад упершыню згадваецца пад сучаснай назвай у XIII стагоддзі. 

Горад Куляб, які адзначыў сваё 2700-годдзе ў 2006 годзе, на працягу многіх стагоддзяў быў важным палітычным, гандлёва-эканамічным і культурным цэнтрам вялізнай Хатлонскай вобласці. Горад знаходзіўся на адной з галінак Вялікага Шаўковага шляху і меў цесныя гандлёва-эканамічныя і культурныя сувязі з многімі краінамі Усходу і Захаду.

## Славутасці 
* Маўзалей Мір Саіда Алі Хамадоні 
* Гістарычны музей

### Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Таджыкістана
Мяжанскі сельсавет (Браслаўскі раён)

**Мяжа́нскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2010 года вёска) Мяжаны.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Браслаўскага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Карасінскага сельсавета. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Віцебскай вобласці. 16 верасня 1960 года ў склад сельсавета з Дрысвяцкага сельсавета перададзена вёска Пашавічы. У 1971 годзе скасаваны вёскі Варнішкі, Едлінова, хутар Мар’янова. 26 сакавіка 1973 года скасаваны хутар Гарвелішкі. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 44 населеныя пункты. 8 красавіка 2004 года Мяжанскаму сельсавету былі перададзеныя 43 населеныя пункты скасаванага Зарачскага сельсавета (Асінаўка, Баярунішкі, Бужаны, Бяляны, Вярбоўка, Гусароўшчына, Дудзішкі, Ельна, Емяльянішкі, Жвірблі, Жвірыні, Заеленцы, Зазоны, Запруддзе, Зарачча, Злота, Зыбкі, Іланцы, Кавалішкі, Каленкішкі, Коханішкі, Краснасельцы, Крукі, Майшулі, Мар’янполле, Міхалішкі, Мякяны, Надбярэжжа, Павялішкі, Пляўшкеты, Пузыры, Пустошка, Пучкінішкі, Пушкарышкі, Пятроўшчына, Раткуны, Рожава, Свілюкі, Струста, Урбаны, Усяны, Шавялішкі, Юцішкі).

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1566 чалавек, з іх 65,3 % — беларусы, 19,0 % — рускія, 13,9 % — палякі, 0,8 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года — 1379 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Серхетабат

**Серхетабат** (), раней **Кушка** () — горад (з 1967 года) на поўдні Марыйскага вілаята Туркменістана, на рацэ Кушцы. Насельніцтва 5,2 тыс. жыхароў (1991).

Цяперашняе паселішча ўзнікла ў 1890 годзе як крэпасць.

У 1900 годзе да Кушкі падведзеная чыгуначная лінія ад станцыі Мары. Пазней лінія працягнута да афганскага горада Таргундзі.

У раёне Кушкі знаходзіўся самы паўднёвы пункт СССР.

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Нурмурад Тачмурадаў (1910—1997) — туркменскі хірург.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Туркменістана
Беларуска-латвійская граніца

**Беларуска-латвійская граніца** — дзяржаўная граніца працягласцю 172,912 км. Пачынаецца ад патройнага сутыку з Літвой на поўначы і цягнецца да патройнага сутыку з Расіяй на паўночным усходзе.

Сучасная граніца паўстала пасля распаду СССР, калі абедзве дзяржавы атрымалі незалежнасць. Граніца была зацведжана міждзяржаўным дагаворам ад 21 лютага 1994.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Геаграфія Латвіі
Гараднічы

* У Вялікім Княстве Літоўскім, **гараднічы** (, ) — з XV ст. земскі ўраднік, загадчык пабудоў, у тым ліку абарончых, у дзяржаўным або прыватным паселішчы. Займаўся арганізацыяй іх будаўніцтва, рамонту і догляду. Урад не заўсёды, нават у буйных гарадах, займалі шляхцічы. За выкананне абавязкаў гараднічы звычайна меў ільготы ад ўладальніка паселішча, вызваляўся ад пэўных павіннасцяў, падаткаў, або атрымліваў аплату ці зямлю.
* У Расійскай імперыі, **гараднічы** () — з XVI да 1775 года тое ж, што «гарадавы аканом» (), у 1775—1862 гадах — службовая асоба з дваран, кіраўнік паліцыі, у 1862—1917 — начальнік павятовага горада.

## Літаратура 
* Современный толковый словарь русского языка. — М.: Ридерз Дайджест, 2004. — ISBN 5-89355-108-7 — С. 137;
* 
* *Кузнецов С. А.* Большой толковый словарь русского языка. — 1-е изд. — СПб: Норинт, 1998;
* Толковый словарь русского языка / Ожегов С. И. (совместно Шведова Н. Ю.). — 22-е изд. — 1992;
* Большой толковый словарь современного русского языка (в 4 т.) / под ред. Ушакова Д. Н. — 1935—1940 (1947—1948).

Катэгорыя:Пасады ў Вялікім Княстве Літоўскім
Катэгорыя:Пасады
Катэгорыя:Тытулы
Тудвал

**Тудвал ** ці **Тугдуал** (, , , , пам. 564 г., Трэгор, Брэтань) — святы Рымска-Каталіцкай Царквы, манах, першы біскуп горада Трэгора (сёння — Трэг'е), адзін з 7 святых заснавальнікаў Брэтані. У маладым узросце Тудвал адправіўся ў Ірландыю, каб там вывучаць Біблію, затым стаў пустэльнікам на востраве (сёння называецца Сент-Тудвал) каля паўночнай часткі Уэльса. Праз некаторы час ён вярнуўся ў Брэтань, дзе разам са сваімі вучнямі заснаваў манастыр. Па патрабаванні караля франкаў Хільдэберта I Тудвал быў пасвечаны у епіскапа горада Трэгора.

У горадзе Трэг’е знаходзіцца былы кафедральны сабор, асвечаны ў гонар святога Тудвала.

Памяць у Рымска-Каталіцкай Царкве — 1 снежня.

Катэгорыя:Святыя
Тоні Морысан

**Тоні Морысан**  (; пры нараджэнні **Хлоя Ардэлія Уофард**, англ. Chloe Ardelia Wofford; 18 лютага 1931 – 6 жніўня 2019) — амерыканская пісьменніца. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1993), як пісьменніца, «якая ў сваіх поўных мары і паэзіі раманах ажывіла важны аспект амерыканскай рэальнасці».

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі паводле алфавіта
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Катэгорыя:Лаўрэаты Пулітцэраўскай прэміі
Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Катэгорыя:Асобы, вядомыя пад літаратурнымі псеўданімамі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША
Беларуска-польская граніца

**Беларуска-польская граніца** — дзяржаўная граніца працягласцю прыкладна 398,624 км. Пачынаецца ад патройнага сутыку з Літвой на поўначы і цягнецца да патройнага сутыку з Украінай на поўдні.

Памежныя рэкі (з поўначы на поўдзень): Чорная Ганча, Ваўкушанка, Свіслач, Нараў, Заходні Буг.

Польска-беларуская граніца з’яўляецца таксама і граніцай Еўрасаюза з Беларуссю.

## Гісторыя 
Адным з пытанняў Версальска-Вашынгтонскай сістэмы было размежаванне беларускіх і польскіх тэрыторый. У 1920 міністр замежных спраў Вялікабрытаніі Джордж Керзон прапанаваў лінію Гродна — Ялаўка — Няміраў — Брэст-Літоўск, якая ўлічвала этнічную большасць на спрэчных тэрыторыях. Аднак пасля Польска-савецкай вайны граніца адсунулася далёка ўсходней і Заходняя Беларусь апынулася на тэрыторыі Польскай Рэспублікі.
 і паваенная змена межаў Польшчы]]
Пасля верасня 1939 года ў склад БССР былі далучаны тэрыторыі Заходняй Беларусі. З іх стварылі пяць новых абласцей: Баранавіцкую, Беластоцкую, Брэсцкую, Вілейскую і Пінскую.

Утварылася беларуска-нямецкая мяжа, якая праходзіла каля горада Астраленка.

Згодна з падпісанай 16 жніўня 1945 года паміж СССР і Польшчай дамовай аб дзяржаўнай граніцы — Польшчы перадаваліся 17 раёнаў Беластоцкай вобласці БССР разам з Беластокам і 3 раёны Брэсцкай вобласці, дзе жыла значная колькасць палякаў.

Новая граніца на значнай частцы адцінку прайшла простай лініяй. Вёскі, што знаходзіліся пры лініі граніцы з савецкага боку, зносіліся для ўзвядзення кантрольнай паласы (Калонія Ісаака, Чарнаўшчызна.).

]]
У 1946 годзе падчас удакладнення дзяржаўнай граніцы СССР і ПНР са складу Гродзенскага раёна на карысць ПНР былі перададзены вёскі Клімаўка, Мінкаўцы, Номікі, Такі, Толчы, Шымакі, са складу Сапоцкінскага раёна — вёскі Тадоркаўцы і Хварасцяны.

Пасля гэтага і да цяперашняга часу граніца паміж Польшчай і Беларуссю не мянялася.

## Гл. таксама 
* Беластоцкая вобласць
* Лінія Керзона
* Польска-беларуская сцяна
* Беларуска-польска-літоўскае памежжа

## Спасылкі 
Польшча
Беларусь
Кнот

**Кнот** (ад стар.-) — ніткападобная плеценая стужка, якая ў свечках і лямпах дастаўляе вадкае паліва ў зону згарання. Кнот выкарыстоўваецца для распальвання і гашэння свечкі або лямпы.

Кнот складаецца з шэрагу ўзаемазвязаных валокнаў. Гэтыя пласты ўтвараюць тонкія каналы, якія пры дапамозе капілярных сіл пастаўляюць да полымя вадкае паліва (напрыклад, алей, дэнатураваны спірт, воск) супраць сілы цяжару. Таму капілярны прынцып часам завуць *эфектам кнота*. Кнот паляпшае насычэнне вадкасці газам. Гэта павялічвае лакальны ціск пары і зніжае тэмпературу ўспышкі вадкасці. Такім спосабам утвараецца гаручая сумесь.

Катэгорыя:Крыніцы агню
МАЗ-5309RR

**МАЗ-5309RR** — гоначны грузавы аўтамабіль Мінскага аўтазавода. Створаны на базе МАЗ-5309. Пабудавана 5 машын, якія ў 2010—2020 гады выкарыстоўваліся завадской камандай МАЗ-СПОРТаўта ў ралі-рэйдах.

## Аўтамабілі 
### Шасі № 1 
Першы аўтамабіль быў паказаны 3 верасня 2010 года. Першым спаборніцтвам, у якім машына прыняла ўдзел, стаў ралі-рэйд «Шаўковы шлях — 2010».

Аўтамабіль меў счапленне ZF-Sachs, каробку перадач ZF, раздатачную каробку ZF-Steyr. Масты — МАЗ з сістэмай цэнтралізаванай напампоўкі шын. Падвеска — цалкам залежная, рысорная. Па адным амартызатары на кола. Амартызатары былі вырабленыя на МЗКЦ. Да сезону 2011 года была ўдасканалена падвеска (паставілі падвоеныя амартызатары *Reiger Racing*), мадэрнізавана рулявое кіраванне, аптымізавана сістэма астуджэння паветра.

У 2015 годзе першая машына ў выглядзе макета была ўсталявана на пастаменце на тэрыторыі дзіцячага летняга лагера «Зубраня».

### Шасі № 2 
У 2011 годзе спецыяльна да ралі-рэйду на «Шаўковы шлях — 2011» быў пабудаваны другі аўтамабіль. Ён адрозніваецца яраслаўскім рухавіком ЯМЗ-7Э846.10 (магутнасць 800 к.с.), а таксама быў палегчаны ў параўнанні з машынай 2010 года. Яго маса складае 10,5 т (супраць 11,280 т). Гэтага ўдалося дасягнуць за кошт устаноўкі палегчаных мастоў вытворчасці Sisu. Акрамя гэтага, была зменена рама, якую зрабілі з высокатрывалага больш лёгкага металу. Кабіну ссунулі назад, з-за чаго знікла прыступка. Таксама з’явіўся новы бампер, з новай святлатэхнікай. Замест вялікіх круглых фар паставілі лінзаваную оптыку. Адрозніваецца і кузаў, задні борт якога замянілі тэнтам.

### Шасі № 3 
Трэці ралійны МАЗ з’явіўся ў 2014 годзе. Замест пражэктараў пад ветравым шклом паставілі больш кампактныя і лёгкія дыёдныя светлавыя прыборы. Лінзавыя фары з бампера перамясціліся вышэй, на кабіну, па баках ад рашоткі радыятара.

### Шасі № 4 і № 5 
Шасі чацвёртага пакалення дэбютавала на ралі-рэйдзе «Дакар» 2016 у якасці «баявой тэхнічкі», а на гонцы «Золата Кагана — 2016» на старт выйшлі ўжо дзве такія машыны.

Аўтамабілі абсталяваныя рухавіком Gyrtech. Знешне амаль не адрозніваюцца ад трэцяга шасі.

## Удзел у спаборніцтвах 
### «Дакар» 
 (Аргенціна)]]

### «Шаўковы шлях» 
## Гл. таксама 
* МАЗ-5309
* МАЗ-СПОРТаўта

## Спасылкі 
* 
*  
*  
* 

5309RR
Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі паводле алфавіта
Катэгорыя:Гоначныя аўтамабілі
Катэгорыя:Транспартныя сродкі, прадстаўленыя ў 2010 годзе
Свечка

]]
**Свечка** — прыстасаванне для асвятлення, часцей за ўсё ў выглядзе цыліндру з цвёрдага гаручага матэрыялу, які ў распаленым выглядзе падводзіцца да полымя з дапамогай кнота. Гаручым матэрыялам можа служыць: сала, стэарын, воск, парафін і спермацэт; ў цяперашні час гэта часцей за ўсё сумесь парафіна з рознымі дадаткамі. Кнот прамакаюць растворамі салетры, хлорыстага амонія, борнай кіслаты. 

Існуюць таксама дэкаратыўныя свечкі рознай формы і афарбоўкі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Крыніцы агню
Перл Бак

**Перл Бак**, народжаная **Сайдэнстрыкер** (; кітайскае імя 赛珍珠, Sài Zhēnzhū;  — ) — амерыканская пісьменніца, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры. Дачка місіянера, яна правяла дзяцінства і юнацтва ў Кітаі, у краіне, якая натхніла яе на напісанне сваіх твораў.

У 1938 годзе становіцца лаўрэатам Нобелеўскай прэміі па літаратуры «За шматграннае, сапраўды эпічнае апісанне жыцця кітайскіх сялян і за біяграфічныя шэдэўры». У Кітаі часта лічыцца кітайскай пісьменніцай.

## Беларускія пераклады 
* Вецер з Усходу, Вецер з Захаду. — 2025.
* Раніца ў дзень Раства (пераклад Ганны Башуры).

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША
Сем мудрацоў

## У Старажытнай Грэцыі 
**Сем мудрацоў** — асабліва шанаваныя старажытнагрэчаскія філосафы і палітыкі VII—VI стагоддзяў да н.э., аўтары сентэнцый аб мудрым і правільным жыцці.

Усяго ў розных крыніцах у якасці «сямі мудрацоў» фігуруе некалькі імёнаў у розных камбінацыях. Разнастайнасць спісаў абумоўлена іх «прывязкай» да вызначанага месца і часу. Гэтыя спісы з’явіліся ў Грэцыі дзякуючы практыцы правядзення спаборніцтваў паміж мудрацамі. Гэтыя спаборніцтвы праходзілі як падчас Алімпіяд, так і на іншых грэчаскіх святах. У сувязі з гэтым з’явілася некалькі спісаў, і таму агульная колькасць мудрацоў значна перавышае лік сямі. Склад вар’іруецца ў залежнасці ад крыніцы: усяго 17 імёнаў у розных камбінацыях.

Першы спіс мудрацоў прыведзены ў дыялогу Платона «Пратагорам» (IV ст. да н.э.):
* Фалес Мілецкі
* Пітак Міціленскі
* Біянт
* Салон з Афінаў
* Клеабул Ліндзійскі
* Місон Хянейскі
* Хілон са Спарты

Таксама некаторымі антычнымі аўтарамі ў гэты спіс уключаліся Акусілай, Анаксагор, Анахарсіс, Арыятадэм, Лас, Леафант, Лін, Арфей, Памфілій, Перыяндр, Піфагор, Ферэкід, Эпімянід, Эпіхарм, Эфор.

## У індыйскай міфалогіі 
**Сем мудрацоў** (Санскрыт. *Саптаршаяс*) — у індыйскай міфалогіі група персанажаў чароўнага або паўчароўнага паходжання. Часта ў гэтай групе аб’ядноўваюцца «духанароджаныя» сыны Брахма, імем Праджапаці, першапачатковыя творцы, пазней у яе склад уключаюць вялікіх мудрацоў і іншага паходжання. Часам атаясамляюцца з Ангірасамі.

У розных тэкстах сустракаюцца некалькі варыянтаў імёнаў. Найбольш часта сустракаецца наступны пералік: Атры, Вішвамітра, Бхрыгу, Гаўтама, Джамадагні, Бхарадваджа, Васіштха. Нярэдка ўключаюцца: Ангірас, Дакша, Каш’япа, Крату, Марычы, Пуласцья, Пулаха. У некаторых версіях міфа аб патопе Сем мудрацоў суправаджаюць Ману на караблі.

У індыйскай астраноміі Сем мудрацоў атаясамляюцца з сузор’ем Вялікай Мядзведзіцы.

## У сусветнай літаратуры 
«Кніга пра сем мудрацоў» склалася ў Індыі і ў розных перапрацоўках была вядомая ў Сярэднія вякі ў Персіі, на Блізкім Усходзе, у Візантыі і Еўропе.

## Літаратура 
* Б.Байер, У. Бирштайн и др. История человечества 2002 ISBN 5-17-012785-5

Катэгорыя:Філосафы Старажытнай Грэцыі
Воск

**Воскі** — распаўсюджаныя ў раслінным і жывёльным свеце складаныя эфіры вышэйшых тлустых кіслот і вышэйшых высокамалекулярных спіртоў. Вельмі ўстойлівыя, нерастваральныя ў вадзе, але добра растваральныя ў бензіне, хлараформе, эфіры. Па паходжанні воскі можна падзяліць на жывёльны: пчаліны выпрацоўваецца пчоламі; ваўняны (ланалін) засцерагае воўну і скуру жывёл ад вільгаці, засмечвання і высыхання; спермацет здабываецца з спермацетовага алею кашалотаў; раслінныя воскі пакрываюць тонкім пластом лісце, сцёблы, плады і абараняюць іх ад размачвання вадой, высыхання, шкодных мікраарганізмаў, часам у якасці рэзервовых ліпідаў ўваходзяць у склад насення (т. зв. «алей» жажаба); выкапнёвы воск (азакерыт) складаецца галоўным чынам з гранічных вуглевадародаў.

Пчаліны воск вылучаецца адмысловымі залозамі мёданосных пчол, з яго пчолы будуюць соты.

Воскі зарэгістраваны ў якасці харчовых дабавак **E901-E903** (выкарыстоўваюцца напр. для пакрыцця сыроў).

## Гл.таксама 
* Васкабойня 
* Пчаліны воск

Катэгорыя:Пчалярства
Катэгорыя:Воскі
Катэгорыя:Харчовыя дабаўкі
Катэгорыя:Прадукты жывёльнага паходжання
Карл Адольф Г’елеруп

**Карл Адольф Г’елеруп** (;  — ) — дацкі паэт і пісьменнік. Пісаў на дацкай і нямецкай мовах. Некаторыя творы апублікавання пад псеўданімам Эпігонас (анг. Epigonos). Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1917) «за разнастайнаую паэтычную творчасць і ўзнёслыя ідэалы».

## Біяграфія 
Скончыў Капенгагенскі ўніверсітэт (1878). У першых раманах «Ідэаліст» (1878) і «Вучань германцаў» (1882) створаны вобраз маладога інтэлектуала, які перажываў, як і аўтар, крызіс веры. Аўтар драмы ў вершах «Брунхілвда» (1884), драматычнай паэмы «Тамір» (1887), трагедыі ў прозе і вершах «Хабард і Сігае» (1888), напісанай па матывах дацкага народнага падання, а таксама сучасных драм «Герман Вандалы» (1891), «Вутэрн» (1893) і інш. З 1892 пасяліўся ў Дрэздэне і пісаў на нямецкай мове (раманы «Пастар Морс», 1894, «Млын», 1896). У 1890-я г. захапіўся будызмам, пад уплывам якога напісаў раманы «Пілігрым Каманіта» (1906) і «Вечныя вандроўнікі» (1910).

## Творы 
* Ein Idealist (1878)
* Minna (1889)
* Der Pilger Kamanita (1906)

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі Даніі
Катэгорыя:Паэты Даніі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Даніі
Катэгорыя:Дацкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Нямецкамоўныя пісьменнікі
Слабае ўзаемадзеянне

**Сла́бае ўзаемадзе́янне**, ці **сла́бае я́дзернае ўзаемадзе́янне** — адно з чатырох фундаментальных узаемадзенняў у прыродзе. У прыватнасці, яно адказвае за бэта-распад ядра. Гэтае ўзаемадзеянне называецца слабым, бо два іншыя ўзаемадзеянні, істотныя для ядзернай фізікі, (моцнае і электрамагнітнае), характарызуюцца значна большай інтэнсіўнасцю. Аднак слабае ўзаемадзеянне значна мацнейшае за чацвёртае з фундаментальных узаемадзеянняў, гравітацыйнае. Слабае ўзаемадзеянне з'яўляецца кароткадзейным — яно праяўляецца на адлегласцях, значна меншых за памеры атамнага ядра (характэрны радыус узаемадзеяння 10−18 м). Стандартная мадэль фізікі элементарных часціц апісвае электрамагнітнае ўзаемадзеянне і слабае ўзаемадзеянне як розныя праявы адзінага электраслабага ўзаемадзеяння, тэорыю якога распрацавалі каля 1968 года Шэлдан Глэшаў, Абдус Салам і Стывен Вайнберг. За гэтую работу яны атрымалі Нобелеўскую прэмію па фізіцы за 1979 год.

## Літаратура 
* *Griffiths, David J.* (1987) Introduction to Elementary Particles, Wiley, John & Sons, Inc. ISBN 0-471-60386-4
* *A. Lesov.* The Weak Force: From Fermi to Feynman. — Thesis, University of South Carolina, 2009.
* 

### Уводная літаратура 
* 
* 

### Спецыялізаваная літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 


Катэгорыя:Фундаментальныя ўзаемадзеянні
Катэгорыя:Фізіка элементарных часціц
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Генрык Пантопідан

**Генрык Пантопідан** (; 24 ліпеня 1857 — 21 жніўня 1943) — дацкі пісьменнік-раманіст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1917) «за праўдзівае апісанне сучаснага жыцця Даніі».

## Біяграфія 
Генрык Пантопідан нарадзіўся ў Фрэдэрысіі на Ютландскім паўвостраве ў шматдзетнай сям’і. Калі Генрыку было шэсць гадоў, бацькі пераехалі ў цэнтральную частку Ютландыі, у горад Рандэрс. Пасля заканчэння сярэдняй школы ён паступіў у Капенгагенскі політэхнічны інстытут. У 1879 годзе ён кінуў інстытут і стаў настаўнікам у сялянскай школе ва Фрэрслеве, якую адкрыў яго брат Мартэн. У 1880 годзе ён служыў у арміі, а ў 1881 годзе ён ажаніўся з Метай Мары Хансен, маладой сялянкай, з якой ён пазнаёміўся падчас выкладання, пасля ў іх было двое дзяцей.

У гэтым жа 1881 годзе адбыўся яго літаратурны дэбют — у штотыднёвіку «За мяжой і дома» («Udeog Hjemme») быў апублікаваны яго аповяд «Канец жыцця» («Et Endeligt»).

У 1892 годзе Пантопідан развёўся з першай жонкай і ажаніўся з Антуанэтай Кофуд. Шлюб іх быў бяздзетным, яна памерла ў 1928 годзе.

Ён памёр 21 жніўня 1943.

## Творчасць 
Вядомасць прынеслі аповесць «Сандынгскі прыход» і кніга апавяданняў «Вясковыя абразкі» (абедзве 1883), у якіх рэалістычна паказана жыццё тагачаснага дацкага сялянства. Палемізуючы з неарамантыкамі, стварыў раманы «Начная варта» (1894), «Найвышэйшая песня» (1896), трылогію «Запаветная зямля» (1891—95), дзе панарамна адлюстравана палітычнае і рэлігійнае жыццё краіны канца 19 ст. У шматпланавым эпічным рамане «Шчасліўчык Пер» (1898—1904) канфлікт паміж неардынарнай асобай і бяздушным навакольным светам, праблемы палітыкі, філасофіі, маралі, культуры. Песімістычнымі матывамі прасякнугы раман «Царства мёртвых» (1912—16). Змрочныя прадчуванні расчараванняў і катастроф уласцівы раману «Нябеснае царства чалавека» (1928). Аўтар аўтабіяграфічнай кнігі «Па дарозе да самога сябе» (1943).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* About Henrik Pontoppidan 
* Books and Writers' article about the author
* Danish author, son of a pastor  
* Henrik Pontoppidan nacque a Fredericia nel 1857 
* Dinamarca, 1857—1943) 
* Henrik Pontoppidan (1857—1943) 
* Henrik Pontoppidan  

Катэгорыя:Пісьменнікі Даніі
Катэгорыя:Паэты Даніі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Даніі
Аван

**Аван** () — сяло ў цэнтры марза Арагацотн у Арменіі. Сяло размешчана за 6 км на поўнач ад сяла Кош і за 24 км на паўночны захад ад цэнтра марза (вобласці) — Аштарака. На поўнач ад вёскі знаходзіцца плато гары Арагац. На захад ад вёскі размешчана сяло Лернарот, але каб да яго патрапіць трэба праехаць праз сяло Кош, якое размешчана за 6 км на поўдзень ад сяла і з’яўляецца адзіным выхадам у астатні свет, бо на поўнач ад вёскі больш населеных пунктаў няма, далей ідзе гара Цірынкатар, а за ёй Арагац. Сяло характэрна тым, што асноўнае насельніцтва вёскі складаюць езіды. Езіды найбуйнейшая этнічная меншасць ў Арменіі.

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Арагацотн
Мігель Анхель Астурыяс

**Мігель Анхель Астурыяс Разалес** (; , горад Гватэмала, Гватэмала — , , Іспанія) — гватэмальскі пісьменнік і дыпламат, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1967) («за яркае творчае дасягненне, у аснове якога ляжыць цікавасць да звычаяў і традыцый індзейцаў Лацінскай Амерыкі») і Міжнароднай Ленінскай прэміі «За ўмацаванне міру паміж народамі» (1966).

Катэгорыя:Пісьменнікі Гватэмалы
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Пер-Лашэз
Студзёнка

Назву **Студзёнка** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Студзёнка — вёска ў Гарадоцкім раёне
** Студзёнка — вёска ў Докшыцкім раёне
** Студзёнка — вёска ў Лепельскім раёне
** Студзёнка — аграгарадок у Сенненскім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Студзёнка — вёска ў Быхаўскім раёне
** Студзёнка — вёска ў Запольскім сельсавеце Бялыніцкага раёна
** Студзёнка — вёска ў Лебядзянкаўскім сельсавеце Бялыніцкага раёна
* Мінская вобласць:
** Студзёнка — вёска ў Мётчанскім сельсавеце Барысаўскага раёна
** Студзёнка — вёска ў Прыгараднім сельсавеце Барысаўскага раёна. Месца пераправы арміі Напалеона цераз Бярэзіну ў 1812 годзе.
** Студзёнка — былая вёска ў Крупскім раёне
** Студзёнка — вёска ў Смалявіцкім раёне

## Рэкі 
### Беларусь 
* Студзёнка — рака ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці, правы прыток ракі Бярэзіна
* Студзёнка — ручай у Веткаўскім раёне Гомельскай вобласці, левы прыток ракі Беседзь

### Расія 
* Студзёнка — рака ў Расіі, працякае ў Рэспубліцы Марый Эл.
Горна-Бадахшанская аўтаномная вобласць

**Горна-Бадахшанская аўтаномная вобласць** (ГБАВ; тадж. Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон) — аўтаномная вобласць у складзе Рэспублікі Таджыкістан.

Утворана 2 студзеня 1925 указам ЦВК СССР. 4 жніўня 1967 года за поспехі, дасягнутыя ў гаспадарчым і культурным будаўніцтве ўзнагароджана Ордэнам Леніна.

ГБАВ мяжуе на поўначы з Кыргызстанам, на ўсходзе — з Кітаем, на поўдні і захадзе — з Афганістанам. Плошча 64,2 тыс. км² (44,9 % тэрыторыі Таджыкістана). Насельніцтва 220,6 тыс. чалавек (2010), 3% насельніцтва рэспублікі. У вобласці 7 раёнаў, 43 сельскія абшчыны, 1 горад — Харог.

Вялікую частку тэрыторыі ГБАВ займае высакагор’е Паміра (вышэйшы пункт — пік Ісмаіла Самані, былы пік Камунізму (7495 м)), з-за якога часам завецца «Дахам свету».
Ісмаіл Самані

'''Абу Ібрахім Ісма'іл ібн Ахмад Самані''' (, ,  красавік 849,  - , ) — эмір з дынастыі саманідаў, заснавальнік моцнай дзяржавы ў Сярэдняй Азіі.

Намеснік свайго брата Насра ў Бухары (874-892). Застаўся ў гэтым горадзе і пасля таго як з прычыны смерці свайго брата стаў эмірам Маверанахра (892-907) і ў 893 годзе быў зацверджаны ў гэтым сане халіфам. У тым жа годзе ён распачаў паход на Тараза, заваяваў гэты горад і ператварыў яго галоўную царкву ў мячэць. Змагаўся ў Маверанахры з Сафарыдам Амрам ібн Лейсам. Нягледзячы на тое, што халіф абвясціў аб зняцці Ісмаіла і яго правінцыя была падараваная Амру, пасля перамогі Самані (900) халіф выказаў пераможцу сваё задавальненне.
 
## Ушанаванне памяці 
* У яго гонар названы Пік Ісмаіла Самані

Катэгорыя:Саманіды
Катэгорыя:Кіраўнікі Азіі IX стагоддзя
Беларуска-расійская граніца

**Беларуска-расійская граніца** — дзяржаўная граніца працягласцю 1283 км. Пачынаецца ад патройнага сутыку з Латвіяй на поўначы і цягнецца да патройнага сутыку з Украінаю на поўдні.

## Гісторыя 
### РСФСР і БССР 
БССР была ўтворана 1 студзеня 1919 года ў складзе Мінскай, Магілёўскай, Гродзенскай губерняў цалкам, амаль усёй Віцебскай губерні, пяці заходніх паветаў Смаленскай губерні, чатырох паўночных паветаў Чарнігаўскай губерні і па адным павеце Віленскай і Сувалкаўскай губерняў.

Ужо 16 студзеня 1919 Цэнтральны Камітэт Расійскай камуністычнай партыі (бальшавікоў) пастанавіў вывесці са складу БССР Віцебскую, Магілёўскую і Смаленскую губерні, пакідаючы ў яе складзе толькі Мінскую і Гродзенскую.

Пасля БССР была аб’яднаная з Літвой ў Літоўска-Беларускую Савецкую Сацыялістычную Рэспубліку, а з яе складу быў выведзены і перададзены ў склад РСФСР у лютым 1919 Рэчыцкі павет. Далейшы перадзел межаў быў спынены польска-бальшавіцкай вайной.

Пасля адыходу палякаў у 1920 годзе БССР была абвешчана наноў. Тэрыторыя БССР ахоплівала толькі 6 няпоўных паветаў Мінскай губерні (52,4 тыс. км², дзе жыло 1,5 млн чал.).

### Сучасны стан 
Статус дзяржаўнай граніцы з Расійскай Федэрацыяй нададзены пастановай Вярхоўнага Савету Рэспублікі Беларусь ад 11 чэрвеня 1993, але маюцца міжнародныя дамовы між Беларуссю і Расіяй, у якіх яны наўзаем прызнаюць тэрытарыяльную цэласнасць у існуючых межах. Фактычнае знаходжанне беларуска-расійскай граніцы па адміністрацыйнай мяжы РСФСР і БССР упершыню было прызнанае Дамовай ад 18 снежня 1990 года.

На сённяшні дзень становішча граніцы з Расіяй рэгулюецца Дамовай аб сяброўстве, дабрасуседстве і супрацоўніцтве паміж РБ і Расійскай Фэдэрацыяй ад 21 лютага 1995.

## Спасылкі 
* Чаму Масква ўзводзіць мяжу з Беларуссю і перашкаджае сувязям з Украінай і Балтыяй Ostro.by
* Як Беларусь спрабуе кантраляваць свае межы Ostro.by

Катэгорыя:Граніцы Расійскай Федэрацыі
Катэгорыя:Беларуска-расійскія адносіны
Катэгорыя:Граніцы Беларусі
Ульяна Аляксандраўна

**Ульяна Аляксандраўна** (1331 — , Кіеў) — княжна цвярская, вялікая княгіня літоўская — 2-я жонка Альгерда.

## Біяграфія 
Да 2019 года сучасных даследаванняў біяграфіі княгіні Ульяны не было, літаратура абмяжоўвалася энцыклапедычнымі артыкуламі, між тым яе жыццё даволі добра асветлена крыніцамі (напр. Кароткі звод).

Пасля смерці Альгерда ў 1377 годзе, атрымала ў дажывотнае Віцебск, дзе выхоўвала малодшага Альгердавіча — Свідрыгайлу. З 1384 года была ў Віцебску фактычна ў ссылцы, у Крэўскім дагаворы ўжо не згадваецца, аднак і далей актыўна спрабуе ўдзельнічаць у палітыцы. Паводле сведчання немцаў, Ягайла даў Вітаўту ва ўдзел Луцк па радзе Ульяны, імаверна, такім чынам яна хацела захаваць Трокі за Скіргайлам.

Пазнейшыя крыніцы прыпісваюць Ульяне будаўніцтва каменнай сцяны вакол Ніжняга Віцебскага замка.

Перад смерцю прыняла пострыг з імем Марына. Пахавана ў пячорах Кіева-Пячорскай лаўры.

## У мастацтве 

Файл:Юліянія Цвярская. Ігар Дураў.jpg|Юліянія Цвярская ва ўяленні сучаснага мастака Ігара Дурава.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Darius Baronas* Julijona — Lietuvos didžiojo kunigaikščio Algirdo žmona ir jo vaikų motina // Lietuvos istorijos metraštis. 2019 metai 2. — ISSN 0202-3342 — P. 5-39.
* 
* *Tęgowski, J.* Kilka słów o małżeństwach Wielkiego Księcia Litewskiego Olgierda Giedyminowica  // Україна: культурна спадщина, національна свідомість, державність: Зб. наук. пр. — Львів: Інститут українознавства ім. І. Крип’якевича НАН України, 2011. — Вип. 20. — С. 646—654. — Бібліогр.: 46 назв.
* 
* 
* 

Катэгорыя:Вялікія княгіні літоўскія
Буда

**Буда**:
* Гаўтама Буда — філосаф, заснавальнік будызму
* Буда — тытул у будызме
* (908) Буда
* **Бу́да** — прадпрыемства у XV—XVII стст. у лясах на тэрыторыі Беларусі і лясны пасёлак, дзе праводзілася смалакурэнне, адбывалася вытворчасць дзёгцю, паташу, драўніннага вугалю і інш.

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Бу́да — аграгарадок у Дубровенскім раёне
** Бу́да — вёска ў Пастаўскім раёне
** Бу́да — вёска ў Сенненскім раёне
* Гомельская вобласць:
** Бу́да — вёска ў Акцябрскім раёне
** Бу́да — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне
** Бу́да — вёска ў Жыткавіцкім раёне
** Бу́да — вёска ў Калінкавіцкім раёне
** Бу́да — вёска ў Рагачоўскім раёне
** Бу́да — былая вёска ў Хойніцкім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Бу́да — былая вёска ў Градзянскім сельсавеце Асіповіцкага раёна
** Бу́да — вёска ў Лапіцкім сельсавеце Асіповіцкага раёна
** Бу́да — вёска ў Свіслацкім сельсавеце Асіповіцкага раёна
** Бу́да — вёска ў Бабруйскім раёне
** Бу́да — вёска ў Горацкім раёне
** Бу́да — вёска ў Клімавіцкім раёне
** Бу́да — вёска ў Хоцімскім раёне
* Мінская вобласць:
** Буда́ — вёска ў Валожынскім раёне
** Бу́да — вёска ў Дзяржынскім раёне
** Бу́да — вёска ў Халопеніцкім сельсавеце Крупскага раёна
** Бу́да — вёска ў Крупскім сельсавеце Крупскага раёна
** Бу́да — вёска ў Лагойскім раёне
** Бу́да — вёска ў Смалявіцкім раёне
** Бу́да — вёска ў Старадарожскім раёне
### Расія 
* Буда (Захар’еўскае сельскае паселішча)
* Буда (Краснагорскі раён)
* Буда (Краснінскі раён)
* Буда (Манастыршчынскі раён)

### Украіна 
* Буда (Карукіўскі раён)
* Буда (Навасэлыцкі раён)
* Буда (Ракытніўскі раён)
* Буда (Яварыўскі раён)
Таджыкі

**Таджыкі** (, ,  [tɔːd͡ʒɪ'k]) — народ, які размаўляе на розных дыялектах перса-таджыкскага кантынуума і насяляе рэгіёны на ўсход і паўночны ўсход ад сучаснай дзяржавы Іран, размешчаныя ў сучасным Афганістане, Таджыкістане , Узбекістане і Пакістане. Традыцыйныя землі таджыкаў ахопліваюць Ферганская даліну, Чач, даліну р. Зераўшан, басейн вярхоўяў Амудар'і (Пянджа), Мургаба і Кабула, а таксама басейны Гільменд і Аргандаба. У Афганістане да таджыкаў таксама звычайна адносяць персамоўнае насельніцтва басейнаў Герыруда і возера Хамун. Для Афганістана характэрныя таксама іншыя варыянты назвы гэтай групы насельніцтва: фарсіваны (персамоўныя), дэхкане (аселыя земляробы, гэта значыць тыя, хто не вядзе качавы лад жыцця). У Таджыкістане (і іншых краінах Сярэдняй Азіі) і Афганістане (разам з Пакістанам) прыняты дзве розныя формы літаратурнай мовы таджыкаў: таджыкская мова і дары адпаведна. Агульная колькасць таджыкаў па розных ацэнках складае ад 38 да 40 млн чал.

## Выбітныя таджыкі 
* Ісмаіл Самані
* Эмамалі Рахмон
* Шакір Бухары

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Народы Таджыкістана
Катэгорыя:Народы Узбекістана
Катэгорыя:Народы Афганістана
Катэгорыя:Іранскія народы
Катэгорыя:Сярэдняя Азія