open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Страсбурскі ўніверсітэт

**Страсбурскі ўніверсітэт** () — французская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Страсбур.

## Агульная характарыстыка 
Гэта шматпрофільны ўніверсітэт, у якім навучаецца амаль 50 тысяч студэнтаў, з якіх 20 % складаюць замежнікі, амаль 3 тысячы выкладчыкаў і даследчыкаў, які налічвае 35 структурных адзінак (факультэтаў, школ і інстытутаў) і больш за 70 даследчых падраздзяленняў. Ён уваходзіць у шэраг першых французскіх універсітэтаў, а таксама з’яўляецца адным з першых у краіне, хто стварыў адпаведны ўніверсітэцкі фонд. Установа з’яўляецца членам некалькіх прэстыжных універсітэцкіх аб’яднанняў, такіх як Еўрапейская ліга даследчых універсітэтаў і інш. У 2011 годзе ўніверсітэт увайшоў у тройку найлепшых ВНУ Францыі ў рамках ініцыятывы у галіне перадавога вопыту (IDEX). 18 выпускнікоў і выкладчыкаў універсітэта з’яўляюцца лаўрэатамі Нобелеўскай прэміі.

## Гісторыя 
Гісторыя ўтварэння ўніверсітэта ўзыходзіць да пратэстанцкай гімназіі, заснаванай у 1538 годзе, па якой пазней універсітэт называўся пратэстанцкай акадэміяй. У 1566 годзе імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі Максіміліян II надаў гімназіі статус акадэміі, у 1621 годзе яна стала ўніверсітэтам, а ў 1631 годзе — каралеўскім універсітэтам. У 1681 годзе войскі французскага караля Людовіка XIV захапілі Эльзас, і па Вестфальскім дагаворы заходні бераг Рэйна, уключаючы і ўніверсітэт, адышоў да Францыі. Падчас Другой сусветнай вайны, калі Францыя была акупаваная нацысцкай Германіяй, універсітэт быў перамешчаны ў Клермон-Феран.

У 1970 годзе ўніверсітэт быў падзелены на тры асобных ВНУ:
* Універсітэт Страсбур I (Універсітэт імя Луі Пастэра)
* Універсітэт Страсбур II (Універсітэт імя Марка Блока)
* Універсітэт Страсбур III (Універсітэт імя Рабера Шумана)

У 2009 годзе яны былі зноў аб’яднаны ў адну пад назвай «Страсбурскі ўніверсітэт».

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Францыі
Катэгорыя:Страсбур
Гвардафуй

**Гвардафуй** (Guardafui, Gardafui) — адзін з самых усходніх мысаў Афрыкі, размешчаны на ўскрайку Афрыканскага Рога, на поўдзень ад праліва, які вядзе ў Адэнскі заліў і на 100 кіламетраў паўночней мыса Хафун, які з'яўляецца самым усходнім мысам Афрыкі. Над мысам узвышаецца гара, якую мясцовыя жыхары называюць Гардаф, або Djardaf, у той час як уласна мыс носіць у іх назву Азор; адсюль адбываецца арабскае імя Djard Hafûm, роўна як і еўрапейскае Гвардафуй.

Тэрыторыя, прылеглая да мыса, адносіцца да Самалі (Пунтленд). Недалёка ад мыса размешчаны архіпелаг Сакотра, які належыць Емену.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мысы Самалі
Катэгорыя:Мысы Індыйскага акіяна
Антверпен (правінцыя)

**Антверпен** (, ) — адна з дзесяці правінцый Бельгіі і адна з пяці фламандскіх правінцый. Мяжуе з Усходняй Фландрыяй, Фламандскім Брабантам, Лімбургам і Нідэрландамі. Сталіца - Антверпен. Правінцыя дзеліцца на 3 акругі (Мехелен, Антверпен і Цюрнхаўт), якія ў сваю чаргу складаюцца з 70 камун.

## Адукацыя і даследаванні 
У правінцыі размешчана некалькі навучальных устаноў і Універсітэт Антверпена. Некалькі навукова-даследчыя інстытутаў, такіх як SCK • CEN, Еўрапейскі Інстытут рэферэнтных матэрыялаў і вымярэнняў (IRMM) і Фламандскі інстытут тэхналагічных даследаванняў (VITO).

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
Льеж (правінцыя)

**Льеж** — адна з дзесяці правінцый Бельгіі і адна з пяці валонскіх правінцый. Мяжуе з Лімбургам, правінцыяй Намюр, Фламандскім Брабантам, Валонскім Брабантам, правінцыяй Люксембург, дзяржавай Люксембург, Нідэрландамі і Германіяй. Сталіца - горад Льеж. Складаецца з 84 муніцыпалітэтаў.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
Еўрапейскі інвестыцыйны банк

**Еўрапейскі інвестыцыйны банк** — дзяржаўная фінансава-крэдытная ўстанова Еўрапейскага саюза для фінансавання развіцця адсталых еўрапейскіх рэгіёнаў у форме доўгатэрміновых крэдытаў. Створаны ў 1958 годзе з мэтай прадастаўлення крэдытаў для будаўніцтва і рэканструкцыі аб’ектаў, якія ўяўляюць цікавасць для краін ЕС. Статутны капітал фарміруецца з узносаў краін-удзельніц і складае 248,8 млрд еўра (станам на 2020 год). ЕІБ з’яўляецца юрыдычнай асобай. Яго членамі з’яўляюцца дзяржавы — члены Супольнасці. Задача ЕІБ заключаецца ў спрыянні «пастаяннаму і збалансаванаму развіццю агульнага рынку ў інтарэсах Супольнасці». Для дасягнення гэтай мэты ён выкарыстоўвае як рэсурсы рынку капіталаў, да якіх мае доступ, так і ўласныя рэсурсы. Банк прадастаўляе крэдыты і гарантыі для рэалізацыі такіх праектаў:

* па развіццю слабаразвітых рэгіёнаў;
* накіраваных на мадэрнізацыю або пераўтварэнне прадпрыемстваў або на развіццё новых відаў дзейнасці, якія б спрыялі прагрэсу ў стварэнні агульнага рынку;
* якія ўяўляюць агульны інтарэс для некалькіх дзяржаў-членаў, але з-за свайго аб’ёму або сутнасці не могуць быць цалкам прафінансаваны асобнымі дзяржавамі-членамі.

Кіруючыя органы Еўрапейскага інвестыцыйнага банка — Савет кіраўнікоў, Дырэктарат і Кіраванне. У Савет кіраўнікоў уваходзяць міністры фінансаў краін ЕС. Ён вызначае агульную крэдытную палітыку, разглядае і зацвярджае гадавыя балансы, уносіць змены ва ўстаўны капітал. Дырэктарат прымае рашэнні пра выдачу крэдытаў, гарантыі пры прыцягненні сродкаў, вызначэнне адсоткавых ставак. Аператыўнае кіраўніцтва ажыццяўляюць прэзідэнт і пяць яго намеснікаў. Месцазнаходжанне Еўрапейскага інвестыцыйнага банка — Еўрапейскі квартал Люксембурга.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Еўрапейскага інвестыцыйнага банка
* Статут ЕІБ

Катэгорыя:Органы Еўрапейскага саюза
Катэгорыя:Міжнародныя фінансавыя арганізацыі
Марыя дэ Гіз (каралева Шатландыі)

**Марыя дэ Гіз** (; — ) — каралева Шатландыі, жонка караля Якава V і рэгент Шатландыі ў 1554-1560 гг. Перыяд яе регентства стаў крытычным для выбару напрамку далейшага палітычнага і рэлігійнага развіцця краіны.

## Шлюб і дзеці 
* (1534) Луі II, герцаг дэ Лангвіль
: Франсуа III (1535—1551), герцаг дэ Лангвіль (з 1537 г.)
* (1538) Якаў V, кароль Шатландыі
: Джэймс (1540—1541)
: Роберт (1541—1541)
: Марыя I Сцюарт (1542—1587), каралева Шатландыі (1542—1567)
Як відаць, пасля смерці Якава V, Марыя дэ Гіз знаходзілася ў любоўнай сувязі з кардыналам Бітанам і графам Батвелам.

## Літаратура 
* Marshall, Rosalind K, *Mary of Guise: Queen of Scots*, NMS Publishing, Edinburgh, 2001 (reprinted 2008) ISBN 978-1-901663-63-1
* Pamela E. Ritchie — *Mary of Guise in Scotland, 1548—1560: A Political Study* (2002)

## Спасылкі 
* Марыя дэ Гіз на сайце Undiscovered Scotland  
* Марыя дэ Гіз  

Катэгорыя:Рэгенты Шатландыі
Катэгорыя:Кіраўнікі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Мужы і жонкі манархаў Шатландыі
Якаў V

**Якаў V** (, 10 красавіка 1512 — 14 снежня 1542) — кароль Шатландыі (1513—1542) з дынастыі Сцюартаў.

## Шлюб і дзеці 
* (1537) Мадлен Французская, дачка Францыска I, караля Францыі
* (1538) Марыя дэ Гіз, дачка Клода Латарынгскага, герцага дэ Гіза
: Джэймс (1540—1541)
: Марыя I Сцюарт, каралева Шатландыі
Якаў V меў таксама не меней сямі незаконнанароджаных дзяцей, сярод якіх самымі вядомымі з'яўляюцца Джэймс Сцюарт, граф Морэйскі, а таксама Джон Сцюарт, прыёр Колдынгема.

## Літаратура 
* Donaldson, G. *Scotland: James V—James VII*, 1965

## Спасылкі 
*  на ''''

Катэгорыя:Каралі шатландскія
Катэгорыя:Кіраўнікі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Род Сцюартаў
Катэгорыя:Каранаваныя дзеці
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лінлітгау
Еўрапейскі квартал (Люксембург)

**Еўрапейскі квартал** (, , ) — раён у паўночна-ўсходняй частцы горада Люксембург, дзе размяшчаюцца ўстановы Еўрапейскага саюза. З’яўляецца часткай квартала Кірхберг.

Люксембург з’яўляецца радзімай аднаго з бацькоў-заснавальнікаў ЕС Рабера Шумана, які ў 1950 годзе высунуў план аб’яднання галін прамысловасці шэрагу заходнееўрапейскіх дзяржаў, што прывяло да ўзнікнення Еўрапейскіх супольнасцяў (папярэднік ЕС). У Люксембургу таксама прайшоў першы збор краін-членаў Еўрапейскага аб’яднання вугалю і сталі пад старшынствам Жана Манэ.

У Люксембургу, Бруселі і Страсбургу размясціліся інстытуты ЕС. Для Еўрапейскага квартала ў Люксембургу быў выбраны раён Кірхберг, дзе з 1952 года размясціліся:
* Генеральны сакратарыят Еўрапейскага парламента
* Частка Генеральнай дырэкцыі Еўрапейскай камісіі
* Суд Еўрапейскага саюза
* Еўрапейскі суд аўдытараў
* Еўрапейскі інвестыцыйны банк
* Савет Еўрапейскага саюза
У раёне галоўнага вакзала Люксембурга таксама знаходзіцца Служба публікацый ЕС.
У 2005 годзе ў Еўрапейскім квартале была адкрыта Люксембургская філармонія.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Еўрапейскі Саюз
Катэгорыя:Люксембург (горад)
Амель (рака)

**Амель** () — рака ў Бельгіі.

Знаходзіцца на ўсходзе краіны, працякае па правінцыі Льеж. Плошча басейна ракі складае 1077 км². Агульная даўжыня ракі 93 км. Яна з’яўляецца правым прытокам ракі Урт.

Рачная сістэма ракі — Маас.

Катэгорыя:Рэкі Бельгіі
Лімбург (правінцыя, Бельгія)

**Лімбург** — адна з дзесяці правінцый Бельгіі і адна з пяці фламандскіх правінцый. Мяжуе з правінцыяй Антверпен, Фламандскім Брабантам, правінцыяй Льеж і Нідэрландамі. Сталіца — горад Хаселт. Складаецца з 44 камун, 2 з іх — эксклаў Вурэн і малюсенькі Херстапэ маюць моўныя ільготы для франкафонаў.

## Асноўныя даныя 
* Плошча: 2422 км²
* Самы высокі пункт: пасёлак Вурэн, 287,5 метраў над узроўнем мора (вышэйшы пункт Фландрыі)
* Найважнейшыя рэкі: Маас, Дэмер, Екер, Домел.
* Насельніцтва: 809 942 (па стане на 1 студзеня 2005)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
Фламандская супольнасць

right|thumb|150px|Сцяг фламандскай супольнасці
right|thumb|150px|Фламандская супольнасць на карце Бельгіі
**Фламандская супольнасць Бельгіі** (,  таксама: Нідэрландскамоўная супольнасць  — ) — адна з трох моўных супольнасцей Бельгіі (нароўні з французскай і нямецкамоўнай). 

Супольнасць мае наступныя паўнамоцтвы: 
* адукацыя (за выключэннем прысваення вучоных ступеней),
* культура і моўныя пытанні,
* нідэрландскамоўнае тэле- і радыёвяшчанне,
* спорт.

Да Фламандскай супольнасці адносяцца жыхары Фламандскага рэгіёна і нідэрландамоўныя жыхары Брусельскага сталічнага рэгіёна.

Катэгорыя:Моўныя супольнасці Бельгіі
Катэгорыя:Нідэрландская мова
Хаселт

**Хаселт** ( ) — сталіца бельгійскай правінцыі Лімбург, якая размяшчаецца на ўсходзе паўночнай частцы Бельгіі — Фландрыі. Насельніцтва — каля  жыхароў. Праз горад працякае рака Дэмер, а таксама праходзіць канал Альберта. На захад ад Хаселта праходзіць траса Е313.

Катэгорыя:Гарады Бельгіі
Катэгорыя:Камуны правінцыі Лімбург (Бельгія)
Люксембург (правінцыя)

**Люксембург** (, , , ) — адна з дзесяці правінцый Бельгіі і адна з пяці валонскіх правінцый. Мяжуе з правінцыяй Льеж, правінцыяй Намюр, Францыяй і дзяржавай Люксембург. Сталіца — Арлон. Па плошчы Люксембург з’яўляецца найбуйнейшай правінцыяй Бельгіі, але пры гэтым гэта самая маланаселеная вобласць у шчыльна населенай краіне. Складаецца з 44 муніцыпалітэтаў. Да 1839 года тэрыторыя Вялікага герцагства Люксембург. Жыхары правінцыі ў асноўным з’яўляюцца франкамоўным насельніцтвам, у прымежных з Люксембургам раёнах пражывае меншасць, якая размаўляе на люксембургскай мове.

## Гісторыя 
Першапачаткова—тэрыторыя Вялікага герцагства Люксембург. Падчас Бельгійскай рэвалюцыі франкамоўнае насельніцтва Люксембурга, незадаволенае палітыкай караля Аб'яднаных Нідэрландаў Вілема I, адначасова вялікага герцага люксембургскага, далучылася да паўстанцаў і ўзяло пад кантроль большую частку тэрыторыі вялікага герцагства.

На канферэнцыі Вялікіх дзяржаў 15 лістапада 1831 года было прынята рашэнне, што асноўная, франкамоўная частка Вялікага герцагства пераходзіць Бельгіі, а горад Люксембург і навакольныя тэрыторыі павінны застацца за Вілемам I і ўвайсці ў Германскі саюз.  Вілем I адмовіўся падпісаць такую дамову, і супрацьстаянне працягвалася яшчэ некалькі гадоў.  Нідэрландскі кароль быў вымушаны пайсці на ўступкі і падпісаць дагавор у 1839 годзе. 
## Асноўныя даныя 
* Плошча: 4443 кв.км
* Самы высокі пункт: Барак-дэ-Фрэцюр (Baraque de Fraiture), 651 метра над узроўнем мора
* Найважнейшыя рэкі: Урт, Семуа
* Насельніцтва: 256004 (станам на 1 студзеня 2005)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
Дэмер

**Дэмер** (, ) — бельгійская рака, што працякае праз правінцыі Фламандскі Брабант і Лімбург. Назва ракі паходзіць да кельцкага tam (цёмны) і ara (вада). Дэмер адносіцца да басейна Шэльды.

Дэмер быў упершыню згаданы ў 870 годзе. Згодна з Мерсенскім дагаворам па Дэмеры праходзіў профіль уладанняў памерлага бяздзетным Латарынгскага караля Лотара II, які памёр у 869 годзе. У той час, аднак, Дэмерам называлася Дэйле, сёння ж Дэмерам завецца адзін з прытокаў Дэйле.

Разлівы Дэмера ў перыяд моцных дажджоў наносяць істотную шкоду эканоміцы рэгіёна: так у 1998 годзе шкода склала больш 16 мільёнаў еўра.

## Фатаграфіі 

Выява:Ketsingen - Demerbron.jpg|Выток Дэмера ў Кетсінгене.
Выява:DemerDijleWerchter.JPG|Упадзенне Дэмера (злева) у Дэйле (справа).

Катэгорыя:Рэкі Лімбурга
Катэгорыя:Рэкі Фламандскага Брабанта
Катэгорыя:Рэкі Бельгіі
Гастон Торн

**Гастон Эгмон Торн** (люксемб. Gaston Egmond Thorn, 3 верасня 1928, горад Люксембург — 26 жніўня 2007, Люксембург) — люксембургскі і еўрапейскі палітычны дзеяч.

## Біяграфія 
Гастон Торн падчас Другой сусветнай вайны быў арыштаваны акупацыйнымі сіламі і правёў некалькі месяцаў у папраўчай лагеры.

Пасля вайны вучыўся ў вышэйшых навучальных установах у Манпелье і Парыжы (Францыя), а таксама ў Лазане (Швейцарыя). Атрымаў ступень доктара права і быў прыняты ў Калегію адвакатаў Люксембурга. У перыяд вучобы з’яўляўся старшынёй Нацыянальнага саюза студэнтаў Люксембурга і старшынёй Міжнароднай канферэнцыі студэнтаў. Дарадца Люксембурга, пазней намеснік мэра горада з 1951 па 1963.

## Палітычная кар’ера ў Люксембургу 
У 1959 годзе Торн быў выбраны ў Заканадаўчы сход Люксембурга. Узначальваў ліберальную Дэмакратычную партыю Люксембурга з 1961. Стаў членам урада ў 1968 годзе. Доўгі час займаў міністэрскія пасты ў розных саставах урада, у прыватнасці, міністр замежных спраў і знешняга гандлю ў 1969—1980, міністр эканомікі ў 1977—1980. У 1975 годзе быў выбраны Старшынёй Генеральнай Асамблеі ААН. Прэм’ер-міністр Люксембурга ў 1974—1979.

## Палітычная кар’ера ў Еўрапейскім саюзе 
Старшыня Еўрапейскай камісіі ў 1981—1985.

Катэгорыя:Міністры замежных спраў Люксембурга
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Люксембурга
Катэгорыя:Старшыні Еўрапейскай камісіі
Катэгорыя:Старшыні Генеральнай Асамблеі ААН
Эно (правінцыя)

**Эно** — адна з дзесяці правінцый Бельгіі і адна з пяці валонскіх правінцый. Мяжуе з Заходняй Фландрыяй, Усходняй Фландрыяй, Фламандскім Брабантам, Валонскім Брабантам, правінцыяй Намюр і Францыяй. Сталіца - горад Монс. Складаецца з 69 муніцыпалітэтаў.

## Асноўныя даныя 
* Плошча: 3787 км²
* Найважнейшыя рэкі: Шэльда, Дандр, Самбра
* Насельніцтва: 1&nbsp;286&nbsp;275 (па стане на 1 студзеня 2005)

## Вядомыя асобы 
* Іаханес Окегем

## Гл. таксама 
* Ат
* Бамон

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Правінцыі Бельгіі
Сандра Калніетэ

**Сандра Калніетэ** (лат.: Sandra Kalniete; 22 снежня 1952 года, пгт Тогур, Томская вобласць, РСФСР, СССР) — латвійскі палітык.

Была актывістам Народнага фронту Латвіі, затым дыпламатам, у 2002—2004 гг. міністрам замежных спраў у кабінеце Эйнара Рэпшэ, у 2004 г. часовым еўракамісарам ад Латвіі, у 2006 годзе абраная дэпутатам Сейма ад «Новага часу», у 2008 г. стала адной з лідараў новай партыі Грамадзянскі саюз, у 2009 г. абраная дэпутатам Еўрапарламента, дзе далучылася да групы Еўрапейскай народнай партыі (хрысціянскіх дэмакратаў).

## Спасылкі 
* Сайт С. Калніетэ
* Біяграфія

Катэгорыя:Дэпутаты Еўрапарламента ад Латвіі
Катэгорыя:Дэпутаты Дзявятага Сейма Латвіі
Катэгорыя:Дыпламаты Латвіі
Катэгорыя:Еўрапейскія камісары
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Латвіі
Катэгорыя:Паслы Латвіі ў Францыі
Катэгорыя:Члены «Новага часу» (Латвія)
Еўрапал

**Еўрапал** () — паліцэйская служба Еўрапейскага саюза, размешчаная ў Гаазе. Асноўнымі задачамі службы з'яўляюцца каардынацыя працы нацыянальных служб у барацьбе з міжнароднай арганізаванай злачыннасцю і паляпшэнне інфармацыйнага абмену паміж нацыянальнымі паліцэйскімі службамі. Сярод асноўных напрамкаў работы Еўрапала можна вылучыць барацьбу з тэрарызмам, нелегальнай гандлем зброяй, наркагандлем, дзіцячай парнаграфіяй і адмываннем грошай. 

На дадзены момант Еўрапал каардынуе працу паліцэйскіх служб усіх 27 краін-членаў Еўрапейскага саюза. 

Еўрапал на дадзены момант налічвае 630 супрацоўнікаў, з іх каля 120 афіцэраў сувязі Еўрапола (анг. Europol Liaison Officer, ELO), адкамандзіраваныя ў Еўрапал дзяржавамі-членамі ЕС у якасці прадстаўнікоў іх нацыянальных праваахоўных органаў.

## Крытыка Еўрапала 
Шматлікія праваабаронцы і юрысты, якія спецыялізуюцца на абароне прыватнай інфармацыі, крытыкуюць Еўрапал за вядзенне банка даных падазраваных і банка працоўных даных для мэт аналізу, бо гэта супярэчыць прынцыпу «прэзумпцыі невінаватасці».

## Гл. таксама
* Інтэрпол

## Інтэрнэт рэсурсы 
* афіцыйная старонка Еўрапола 

Катэгорыя:Агенцтвы Еўрапейскага саюза
Катэгорыя:Паліцыя
Еўраюст

**Еўраюст** — агенцтва Еўрапейскага саюза, якая мае справу з судовымі органамі.

Еўраюст складаецца з пракурораў, суддзяў або супрацоўнікаў паліцыі, якія валодаюць аналагічнымі паўнамоцтвамі, ад кожнай дзяржавы, якая ўваходзіць у ЕС. Яго задача заключаецца ў павышэнні эфектыўнасці нацыянальных уладаў, калі яны маюць справу з расследаваннямі і судовымі разглядамі ў дачыненні да трансгранічнай і арганізаванай злачыннасці.

## Гісторыя 
Еўраюст быў створаны рашэннем Еўрапейскага савета, абвешчаным 15-16 кастрычніка 1999 года ў Тамперэ. Савет вырашыў стварыць пастаянны орган судовага супрацоўніцтва ў мэтах паляпшэння барацьбы з сур'ёзнымі злачынствамі.

14 снежня 2000 г. Савет Еўрапейскага саюза афіцыйна стварыў часовую арганізацыю для судовага супрацоўніцтва, якая мела назву «Пра-еўраюст», якая была папярэднікам Еўраюста. Гэтая арганізацыя была «круглым сталом» для пракурораў ад усіх дзяржаў ЕС, якія распрацоўвалі канцэпцыю Еўраюста. Пра-еўраюст пачаў працу 1 сакавіка 2001 года, а Еўраюст быў створаны ў 2002.

## Спасылкі 
http://eulaw.edu.ru/documents/legislation/law_defence/evroiust.htm 

http://www.eurojust.europa.eu/

Катэгорыя:Агенцтвы Еўрапейскага саюза
Катэгорыя:Гаага
Катэгорыя:Арганізацыі Нідэрландаў
Катэгорыя:З’явіліся ў 2002 годзе
Катэгорыя:Правасуддзе
Семуа

**Семуа** (ням. Semois) — рака ў Бельгіі.

Знаходзіцца на ўсходзе краіны. Выток Семуа размешчаны ў Арлоне ў бельгійскай правінцыі Люксембург, недалёка ад мяжы з дзяржавай Люксембург. Цячэ ў заходнім кірунку. Плошча басейна ракі складае 1329 км ². Агульная даўжыня ракі 210 км. Яна з'яўляецца правым прытокам ракі Маас.

## Гл.таксама 
* Рака Амель

Катэгорыя:Рэкі Бельгіі
Монс

**Монс** (, , ) — горад у Бельгіі, за 50 км на паўднёвы захад ад Бруселя, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Эно. Размешчаны на канале Самбра — Шэльда. Гістарычна вядомы як сталіца графства Эно. Насельніцтва — 99,2 тыс. жыхароў (2006).

## Гісторыя 
Назву горад атрымаў па лагеры, які быў наладжаны тут Юліем Цэзарам, а лагер, у сваю чаргу, — па ўзгорку ( — «гара»), на якіх раскінуўся сучасны Монс. Паселішча на месцы цяперашняга Монса існавала яшчэ ў эпоху неаліту. Горад быў заснаваны ў VII стагоддзі.

## Эканоміка 
Прадпрыемствы коксахімічнай, шкло-керамічнай, цэментавай, харчовай, лёгкай (вытворчасць палатна, ваўняных і баваўняных тканін, пляценне карунак) прамысловасці; металаапрацоўка. Монс — чыгуначны вузел. Гістарычна — цэнтр каменнавугальнага басейна.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Славутасці 
У горадзе — універсітэт, музей прыгожых мастацтваў. У Монсе шмат архітэктурных помнікаў XI—XVIII стагоддзяў:
* гатычная ратуша XV стагоддзя;
* гатычны сабор Святой Вальдэтруды, які быў пабудаваны ў 1450—1686 гадах і замяніў стары раманскі (у скарбніцы сабора — залатыя вырабы, кнігі, карціны, тканіны і скульптуры VII—XIX стагоддзяў);
* 81-метровая бефруа, збудаваная ў 1661 годзе (з’яўляецца адзінай барочнай званіцай Бельгіі, нароўні з іншымі бефруа ўключана ў Спіс Сусветнай Спадчыны ЮНЕСКА).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада 
* Cercle Archeologique de Mons   — спіс крыніц па гісторыі Монса
* Афіцыйны сайт сабора Св. Вальдэтруды  (маецца віртуальная экскурсія)

Катэгорыя:Гарады Бельгіі
Катэгорыя:Камуны правінцыі Эно
Адвакат

**Адвака́т** (, ад *advoco* — запрашаю) — асоба, прафесіяй якой з’яўляецца ажыццяўленне юрыдычнай дапамогі фізічным асобам (грамадзянам, асобам без грамадзянства) і юрыдычным асобам (арганізацыям), у тым ліку абарона іх інтарэсаў і правоў у судзе. Адвакатура як прафесія вядомая са старажытных часоў.

## Старажытны Рым 
Упершыню адвакаты з’явіліся ў Старажытным Рыме. Як адзначаў расійскі юрыст і гісторык права польскага паходжання Яўген Васькоўскі, «*… першымі юрыстамі ў Рыме былі . Яны ядналі дзве прафесіі: юрыскансультантаў і адвакатаў*». Адвакатура рэспубліканскага перыяду Старажытнага Рыма была вольнай прафесіяй і ніякай карпаратыўнай структуры не мела. Карпарацыя прафесійных абаронцаў у судзе сфармавалася ў Рыме ў часы Імперыі, г.зн. да нашай эры. Дакументальна зафіксаваная калегія юрыстаў-абаронцаў фармавалася на аснове добра вядомых у пазнейшыя часы прынцыпаў: патрабавалася быць занесеным у матрыкулы (афіцыйны спіс асоб з пэўным узроўнем прыбытку) і паспяхова здаць экзамены па праву. Будова адвакатуры, якая склалася ў эпоху Імперыі, была класічнай. Яна стала асновай для ўсіх наступных пераўтварэнняў адвакатуры, аж да найноўшага часу.

## Гл. таксама 
* Судовая абарона
* Дзень адвакатуры

## Спасылкі 
Катэгорыя:Адвакатура
Катэгорыя:Юрыдычныя пасады і прафесіі
Гюнтэр Ферхойген

**Гюнтэр Ферхойген** (; нар. , Бад-Кройцнах, Германія) — нямецкі і еўрапейскі палітык, віцэ-прэзідэнт Еўракамісіі і еўрапейскі камісар па пытаннях прадпрымальніцтва і прамысловасці ў 2004—2010 гг.

У 1960-я гады вывучаўз гісторыю, паліталогію і сацыялогію ва ўніверсітэтах Бона і Кёльна. Пачынаючы з канца 1960-х працаваў у апараце міністэрстваў унутраных і замежных спраў ФРГ. У 1983 г. стаў дэпутатам бундэстага, дзе ўдзельнічаў у рабоце парламенцкага камітэта па знешніх сувязях. У 1999 г. стаў еўрапейскім камісарам па пашырэнні.

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце Еўракамісіі 

Катэгорыя:Еўрапейскія камісары
Катэгорыя:Члены Сацыял-дэмакратычнай партыі Германіі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Крыжа зямлі Марыі 1 класа
Пракурор

**Пракурор** ( — кіраваць, ведаць чым-небудзь, клапаціцца) — галоўны законны прадстаўнік абвінавачвання ў краінах рамана-германскай прававой сям'і з сістэмай следства або ў краінах англа-амерыканскай прававой сям'і, якія прынялі спаборную сістэму. Абвінавачванне — бок, які адказвае за выклад довадаў супраць асобы, якая абвінавачваецца ў здзяйсненні правапарушэння, у ходзе судовага разбору па крымінальнай справе. Функцыі пракурораў у розных краінах розныя і шмат у чым вызначаюцца гістарычна склаўшыміся ўмовамі.

## Літаратура 
* *Raoul Muhm*, *Gian Carlo Caselli* (Hrsg.). Die Rolle des Staatsanwaltes Erfahrungen in Europa — Il ruolo del Pubblico Ministero Esperienze in Europa — Le role du Magistrat du Parquet Expériences en Europe — The role of the Public Prosecutor Experiences in Europe. — Vecchiarelli Editore Manziana (Roma) 2005 ISBN 88-8247-156-X
* *Raoul Muhm*. The role of the Public Prosecutor in Germany  // The Irish Jurist | Volume XXXVIII | New Series 2003 , The Law Faculty, University College, Dublin

## Спасылкі 
* www.prosecutor.info  каля 2900 вэбсайтаў пракуратур у ЗША і іншых краінах 
* www.prokuporu.ru звароты да пракурора 

Катэгорыя:Крымінальна-працэсуальнае права
Катэгорыя:Юрыдычныя пасады і прафесіі
Катэгорыя:Пракуратура
Януш Левандоўскі

**Януш Антоні Левандоўскі** (; нар. 13 чэрвеня 1951 года, Люблін) — польскі і еўрапейскі палітык, еўрапейскі камісар па бюджэтных пытаннях з 9 лютага 2010 года.

Вучыўся ў Гданьскім універсітэце, дзе вывучаў эканоміку, у 1974 годзе абараніў магістарскую дысертацыю, у 1984 года - доктарскую. Працаваў у сферы марскіх перавозак, у канцы 80-х некаторы час выкладаў у Гарвардскім універсітэце. Паралельна быў эканамічным саветнікам «Салідарнасці». У 1991 і 1992-1993 быў міністрам прыватызацыі.

На выбарах у Еўрапарламент 2004 года быў абраны ад партыі Грамадзянская платформа. На выбарах у Еўрапарламент 2009 года быў пераабраны, але 9 лютага 2010 пакінуў сваё дэпутацкае месца ў сувязі з зацвярджэннем яго ў абноўленым складзе Еўракамісіі.

## Спасылкі 
* Януш Левандоўскі на афіцыйным сайце Еўрапарламента 

Катэгорыя:Еўрапейскія камісары
Катэгорыя:Міністры Польшчы
Катэгорыя:Члены партыі «Грамадзянская платформа»
Катэгорыя:Дэпутаты Еўрапарламента ад Польшчы
Еўрапейскае чыгуначнае агенцтва

**Еўрапейскае чыгуначнае агенцтва** — адно з агенцтваў Еўрапейскага саюза. Рашэнне аб яго стварэнні было прынята ў красавіку 2004 года. У агенцтва ёсць два галоўныя цэнтры, абодва знаходзяцца ў дэпартаменце Нор, паўночная Францыя. Штаб-кватэра разам з усімі аддзяленнямі знаходзіцца ў горадзе Валансьен, міжнародныя канферэнцыі і сустрэчы праходзяць у горадзе Ліль.

Дзейнасць у поўным аб’ёме пачалася ў сярэдзіне 2006 года. Усяго ў арганізацыі працуюць крыху больш за сто супрацоўнікаў. Дзейнасць агенцтва накіравана на стварэнне канкурэнтаздольнай еўрапейскай чыгуначнай сеткі за кошт павелічэння міжгранічнага прапускнога патоку і забеспячэння патрабаванага ўзроўня бяспекі. Еўрапейскае чыгуначнае агенцтва устанаўлівае стандарты для еўрапейскіх чыгунак у рэгламенце «Тэхнічныя спецыфікацыі ўзаемадзеяння». Пры ажыццяўленні свайго мандата Еўрапейскае чыгуначнае агенцтва цесна супрацоўнічае з двума зацікаўленымі бакамі — Еўрапейскай камісіяй і прадстаўнікамі ўрадаў, з аднаго боку, і партнёрамі ў чыгуначным сектары, чыгуначнымі работнікамі і пасажырамі, з другога.

## Спасылкі 
* http://www.era.europa.eu/Pages/Home.aspx 

Катэгорыя:Агенцтвы Еўрапейскага саюза
Катэгорыя:Чыгуначны транспарт у Еўропе
Катэгорыя:З’явіліся ў 2004 годзе
Шэнген

**Шэнген** (ням., фр., люкс. *Schengen*) — вёска ў Вялікім герцагстве Люксембург. Уваходзіць у склад камуны Шэнген, якая, у сваю чаргу, з’яўляецца складовай часткай кантона Рэміх. Вядомая перш за ўсё дзякуючы Шэнгенскаму пагадненню.

## Геаграфія 
Вёска размешчана ў паўднёва-ўсходняй частцы Люксембурга на левым беразе ракі Мозель каля гары святога Марка паблізу месца сыходжання межаў Люксембурга, Германіі і Францыі. На процілеглым беразе Мозеля знаходзіцца германская камуна Перль (зямля Саар), паблізу — французская камуна Апаш (дэпартамент Мозель, рэгіён Латарынгія). Насельніцтва — 425 жыхароў (2004). Асновай эканомікі з’яўляюцца вінаробства і продаж бензіну для германскіх аўтамабілістаў па цэнах, ніжэйшых, чым у Германіі ().

## Гісторыя 
Археалагічныя знаходкі бронзавага веку паказваюць, што тэрыторыя Шэнгена ўжо ў той час была заселеная. Першае пісьмовае згадванне аб вёсцы адносіцца да 877 г.

У 1909 быў пабудаваны мост праз Мозель, што вядзе ў вёску Шэнген, які замяніў паромную пераправу, якая была з 1451 года. У 1939 г. пасля абвяшчэння Францыяй і Вялікабрытаніяй вайны Германіі мост быў разбураны. У 1959 г. быў пабудаваны новы мост. З 2003 г. функцыянуе новы аўтамабільны мост, размешчаны трохі на поўнач.

## Славутасці 
Да ліку славутасцяў вёскі адносяцца Шэнгенскі замак, рэшткі крэпасці з ровам XIII стагоддзя, дом Коха, плошча Шэнгенскага пагаднення.

### Шэнгенскі замак 
Шэнгенскі замак быў збудаваны ў 1390 г. У 1812 замак быў разбураны, за выключэннем вежы, якая да сённяшняга дня захавалася ў першародным выглядзе. Пасля замак быў адбудаваны нанова, галоўным чынам з матэрыялаў арыгінальнага замка. 13 верасня 1871 г. замак наведаў французскі пісьменнік Віктор Гюго. У Дзяржаўным музеі Люксембурга захоўваецца малюнак замка, зроблены пісьменнікам. У 1939 г. замак быў узяты на апеку манашкамі манастыра Святой Елізаветы, у наш час ён выкарыстоўваецца для правядзення кангрэсаў і семінараў.

### Дом Коха і плошча Шэнгенскага пагаднення 
Недалёка ад Шэнгенскага замка знаходзіцца дом Коха (*Kochhaus*), пабудаваны ў 1779 г. У наш час там працуе выстаўка, прысвечаная Еўропе і еўрапейскай інтэграцыі. Побач, на плошчы Шэнгенскага пагаднення, збудаваны манумент у памяць пра пагадненне. Манумент уяўляе сабою тры стаячыя побач стэлы з зоркамі і з інфармацыйнымі матэрыяламі, перад стэламі выгадаваны кветнік (па кур’ёзным супадзенні, у форме кірылічнай літары Ш — першай літары ў слове *Шэнген*).

Катэгорыя:Населеныя пункты Люксембурга
Катэгорыя:Камуны Люксембурга
Катэгорыя:Памежныя стыкі
Шэнгенская зона

**Шэнгенская зона** ўключае ў сябе 29 еўрапейскіх дзяржаў, якія ўхвалілі аднайменнае пагадненне, падпісанае ў мястэчку Шэнген (Люксембург) у 1985 годзе. Шэнгенская зона нагадвае нейкую дзяржаву, створаную для міжнароднага турызму з памежным кантролем пры ўездзе і выездзе з зоны, але без памежнага кантролю ўнутры.

Дадзеныя правілы былі ўключаны ў правілы Еўрапейскага Саюза законам Амстэрдамскага дагавора ў 1999, хоць Шэнгенская зона афіцыйна ўключае тры краіны, якія не ўваходзяць у ЕС, і дэ-факта ўключае тры еўрапейскія мікра-дзяржавы: Манака, Сан-Марына і Ватыкан. Усе краіны ЕС, акрамя Вялікабрытаніі і Ірландыі, абавязаліся увайсці ў Шэнгенскую зону, і ўсе, апрача Кіпра, ужо зрабілі гэта. Стана на канец студзеня 2025 года, зона ахоплівае плошчу ў 4.595.131 км ², на якой жыве звыш 450 млн чалавек.

Шэнгенскія правілы ўводзяць ліквідацыю памежнага кантролю паміж дзяржавамі, якія ўвайшлі ў зону, і адначасова ўмацаванне пагранічнага кантролю з дзяржавамі, якія мяжуюць з зонай. Таксама краіны абавязваюцца весці адзіную палітыку ў дачыненні да часова прыбываемых асоб, узгадненне кантролю на знешніх межах і развіваць паліцэйскае і судовае супрацоўніцтва.

Для пасведчання асобы можа выкарыстоўвацца пашпарт або карта грамадзяніна ЕС. Часам можа ўводзіцца памежны кантроль паміж некаторымі краінамі Шэнгенскай зоны.

## Членства 
На гэты момант Шэнгенская зона складаецца з 29 дзяржаў, усё акрамя чатырох — члены Еўрапейскага Саюза. Дзве краіны з нечленаў ЕС — Ісландыя і Нарвегія — уваходзяць у Скандынаўскі пашпартны саюз і афіцыйна класіфікаваны як дзяржавы, звязаныя з Шэнгенскай дзейнасцю ЕС. Яшчэ дзве, Швейцарыя і Ліхтэнштэйн, увайшлі ў зону на тых жа ўмовах. Дэ-факта Шэнгенская зона ўключае некалькі мікрадзяржаў, якія падтрымліваюць адкрытыя ці паўадкрытыя межы з краінамі Шэнгенскага пагаднення.

Перад поўным уводам Шэнгенскіх правіл краіна павінна атрымаць ацэнку гатоўнасці ў чатырох абласцях: паветраныя межы, візы, паліцэйскае супрацоўніцтва і абарона персанальных даных. У ролі ацэньвальных выступаюць адмысловыя эксперты з ЕС.

### Бягучы склад 

а.  Дзяржавы па-за ЕС, але ў шэнгенскай зоне.
б.  Для сухапутных меж і марскіх портаў; з 30 сакавіка 2008 таксама і для аэрапортаў.
в.  Усходняя Германія ўвайшла ў ФРГ, уступаючы ў Шэнген, 3 кастрычніка 1990. Да гэтага яна заставалася па-за пагадненнем. Нягледзячы на некаторыя паведамленні СМІ, Гельгаланд уваходзіць у Шэнгенскую зону; ён толькі не ўваходзіць у Еўрапейскае пагадненне па дададзеным падатку.
г.  Толькі па шэнгенскай візе, выдадзенай Даніяй.
д.  Хоць Ян-Маен уваходзіць у Шэнгенскую зону.
е.  Усе іспанскія тэрыторыі знаходзяцца ў Шэнгенскай зоне, але існуе памежны кантроль на выездзе з Сеўты і Мелільі ў Іспанію ці іншыя краіны зоны з-за спецыяльных візавых правіл для мараканскіх жыхароў, якія пражываюць у Тэтуане і Надоры.

### Чаканыя ўваходжанні 
## Гл. таксама 
* Шэнгенская інфармацыйная сістэма
* 

## Зноскі 
Катэгорыя:Еўрапейскі Саюз
Катэгорыя:Еўропа
Тупаевыя

**Тупа́евыя**, тупа́і (*Tupaiidae*) — сямейства млекакормячых, традыцыйна адносілася да паўмалпаў.

## Апісанне 
Даўжыня цела да 25 см, хваста да 22 см, маса да 360 г. Канечнасці кароткія, пярэднія даўжэйшыя за заднія; пяціпальцыя, з кіпцюрамі. Футра густое, мяккае, бурае або карычневае з рознымі адценнямі. 

## Пашырэнне 
Вядомы з алігацэну Азіі (каля 30 млн. г. назад). 

Адрозніваецца 5 родаў, 18 відаў. Пашыраны ў трапічных дажджавых і горных лясах Паўднёва-Усходняй Азіі, астравах Малайскага архіпелага.

## Асаблівасці біялогіі 
Актыўныя ўдзень. Кормяцца раслінамі і насякомымі. Жывуць у падлеску і ніжніх галінах дрэў. Гняздуюцца у дуплах паваленых дрэў, у поласцях сцёблаў бамбуку і інш. Палавой спеласці дасягаюць ва ўзросце 6 месяцаў. Нараджаюць да 4 дзіцянят.

## Літаратура 
*
Аляксей Рыгоравіч Арлоў

{{Дзяржаўны дзеяч
|імя              = Аляксей Рыгоравіч Арлоў-Чэсменскі
|выява          = Orlov-Chesmenskiy.jpg
|шырыня           = 200px
|апісанне         = 
|род дзейнасці = 
|дата нараджэння    = 5.10.1737 (24.9)
|месца нараджэння   =  
|падданства       = 
|дата смерці      = 5.1.1808 (24.12.1807)
|месца смерці     =  
|бацька =
|маці =
|жонка =
|дзеці =
|род =Арловы
|узнагароды = {
   

}
}}

**Аляксей Рыгоравіч Арлоў-Чэсменскі**  (; 24 верасня (5 кастрычніка) 1737 - 24 снежня 1807 (5 студзеня 1808)) — рускі вайсковы і дзяржаўны дзеяч, генерал-аншэф (1769), граф (1762), паплечнік Кацярыны II, брат яе фаварыта Рыгора Рыгоравіча Арлова.

## Спасылкі 
* Орлов-Чесменский Алексей Григорьевич (граф, генерал — аншеф) // Русский биографический словарь: В 25 т. / под наблюдением А. А. Половцова. 1896—1918.
* Орлов-Чесменский, Алексей Григорьевич // Российский гуманитарный энциклопедический словарь
* Шишанов В. «Сани. Рысак» или граф Орлов едет на Барсе // Витебский проспект. 2006. № 13 
* И. М. Смилянская, Е. Б. Смилянская. Человек барокко в эпоху классицизма (А. Г. Орлов и греческая идея).
* Альманах привилегированного Стрелковаго Общества в Карлсбаде. 1711-1801 гг. Извлечения // Русский архив, 1894. - Кн. 2. - Вып. 6. - С. 258-267. - Под загл.: Граф Орлов-Чесменский в Карлсбаде.

Аляксей Рыгоравіч
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Расіі
Катэгорыя:Удзельнікі руска-турэцкай вайны 1768—1774
Катэгорыя:Удзельнікі Сямігадовай вайны
Ралан Антонавіч Быкаў

{{Кінематаграфіст
| Імя              = Ралан Быкаў
| Арыгінал імя   = 
| Фота             = 
| Шырыня           =
| Подпіс          = 
| Імя пры нараджэнні = Ралан Антонавіч Быкаў
| Дата нараджэння    = 
| Месца нараджэння   = 
| Дата смерці = 
| Месца смерці = 
| Грамадзянства =   
| Прафесія = 
| Гады актыўнасці = 1954—1998
| Кірунак =
| Узнагароды =
{ style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
         
}
* 
| imdb_id = 0125909
| Сайт =
}}

**Ралан Антонавіч Быкаў** (па пашпарце, з-за памылкі пашпартыста — **Роланд Анатольевіч**) (; 1929-6 кастрычніка 1998) — савецкі і расійскі , ,, . Народны артыст СССР (1990). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1986).

## Ганаровыя званні і ўзнагароды 
* Заслужаны артыст РСФСР (1973)
* Народны артыст РСФСР (1987)
* Дзяржаўная прэмія РСФСР імя братоў Васільевых (1987)
* Народны артыст СССР (1990)
* Ордэн «За заслугі перад Айчынай» IV ступені (11 лістапада 1994)
## Фільмаграфія 
### Акцёр 
* (1969) «Апошняя рэліквія» — брат Ёганэс 
### Рэжысёр 
* 1962 — Сем нянек
* 1963 — Знікла лета (з Н. У. Арловым)
* 1965 — Булачка з макам (сюжэт для кіначасопіса «Фіціль»)
* 1966 — Айбаліт-66
* 1970 — Увага, чарапаха!
* 1971 — Тэлеграма
* 1974 — Аўтамабіль, скрыпка і сабака Клякса
* 1977 — Нос
* 1982 — Вясельны падарунак (з Р. П. Эсадзе і А. С. Ігішевым)
* 1983 — Пудзіла
* 1990 — Я сюды больш ніколі не вярнуся

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Постаці Масфільма
Катэгорыя:Акцёры агучвання СССР
Катэгорыя:Акцёры агучвання Расіі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Ніка»
Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР ад усесаюзных таварыстваў і фондаў
Катэгорыя:Члены Саюза кінематаграфістаў СССР
Катэгорыя:Рэжысёры дзіцячага кіно
Срэмскі-Карлаўцы

**Срэмскі-Карлаўцы** (, , , , , ) — горад у Ваяводзіне, які ўваходзіць у склад Сербіі, у рэгіёне Срэм, размешчаны на беразе ракі Дунай, у 8 км ад горада Новы Сада.

## Гісторыя 
У 1698—1699 у горадзе праходзіў міжнародны кангрэс, па выніках якога быў заключаны Карлавіцкі мір паміж Асманскай імперыяй і Аўстрыяй і яе саюзнікамі, у выніку якога Карлаўцы адышлі да Аўстрыі і ўвайшлі ў склад Ваеннай мяжы.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Ёван Раіч (1726—1801) — сербскі гісторык.

## Спасылкі 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Ваяводзіны
Катэгорыя:Гарады на Дунаі
П’ер Франсуа Ферхюльст

'''П'ер Франсуа Ферхюльст''' (; , , Бельгія — , , Бельгія) — бельгійскі матэматык, вядомы працамі ў вобласці мадэлявання колькасці насельніцтва.

Пачатковую адукацыя атрымаў у Бруселі, у 1822 годзе паступіў ва ўніверсітэт Гента, дзе ў 1825 г. атрымаў доктарскую ступень за працы па тэорыі лікаў. На працягу вучобы атрымаў некалькі ўзнагарод за працы па варыяцыйным падліку.

Катэгорыя:Матэматыкі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі Бельгіі
Шарль Адольф Вюрц

**Шарль Адольф Вюрц** (фр. Charles Adolphe Würtz; 26 лістапада 1817, Страсбург - 12 мая 1884, Парыж) — французскі хімік, член Парыжскай акадэміі навук (1867) і яе прэзідэнт з 1881 г.

## Працы Вюрца 
Працы Вюрца адносяцца галоўным чынам да арганічнай хіміі, якую ён узбагаціў адкрыццём новых злучэнняў і новых агульных метадаў сінтэзу. У 1849 г. Вюрц, дзейнічаючы едкім калі на метылавы і этылавы эфіры ізацыянавай і ізацыануравай кіслот, атрымаў метыламін і этыламін — найпростыя прадстаўнікі шэрагу тоўстых амінаў. У 1855 г. прапанаваў агульны спосаб (пазней названы імем Вюрца) сінтэзу насычаных вуглевадародаў дзеяннем металічнага натрыю на алкілгалагеніды. У 1856 годзе Вюрц сінтэзаваў этыленгліколь — першы з двухатамных спіртоў, або гліколь, у 1859 г. — этыленхлоргідрын і пры апрацоўцы яго едкім калі — вокіс этылену, які паслужыў Вюрцу зыходным прадуктам для сінтэзу амінаспіртоў, халіна (1867) і нейрына (1869). У 1867 г. Вюрц сплаўленнем бензолсульфакіслаты з едкай шчолаччу атрымаў фенол (карболавую кіслату). У 1872 годзе апісаў альдольную кандэнсацыю. Вюрц быў перакананым прыхільнікам перадавых напрамкаў хіміі свайго часу — атамна-малекулярнага вучэння і тэорыі хімічнай будовы А. М. Бутлерава, распаўсюджванню якіх садзейнічаў. Усе навучальныя дапаможнікі і манаграфіі Вюрца атрымалі ў свой час шырокае распаўсюджванне.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Хімікі Францыі
Катэгорыя:Хімікі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Коплі
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук
Катэгорыя:Замежныя члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Асобы
Вольга Мікалаеўна Грамыка

**Вольга Мікалаеўна Грамыка** (нар. , , Украіна) — беларуская пісьменніца. Піша на рускай мове.

## Біяграфія 
Нарадзілася апоўначы з 13 на 14 верасня 1978 года ў Вінніцы. Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт па спецыяльнасці мікрабіялогія. Працавала ў адным з НДІ Мінска. Член Саюза пісьменнікаў Беларусі. Замужам, мае сына.

Паводле звестак «Беларускага расследавальніцкага цэнтра», сужэнцам Вольгі Грамыка з’яўляецца беларускі бізнесмен Аляксандр Зайцаў.

Першыя кнігі былі напісаны ў жанры гумарыстычнага фэнтэзі, «Верныя ворагі» ў жанры гераічнага. Выдаецца з 2003 года.

## Творчасць 
Творы Вольгі Грамыка адрознівае іронія, часам пераходзячая ў сарказм. Галоўнымі героямі яе кніг з’яўляюцца персанажы, якія ў традыцыйнай фэнтэзі адносяцца да адмоўных: ведзьмы, вампіры, пярэваратні, драконы, тролі, манціхоры і іншыя. Дзве кнігі — «Плюс на мінус» і «Космабіёлухі» былі напісаны ў суаўтарстве з рыжскім пісьменнікам Андрэем Уланавым.

У Інтэрнэце вядомая пад псеўданімамі Ведзьма або Volha. Таксама фанаты творчасці Грамыка часта называюць яе ВБП, што значыць — Вялікая Беларуская (альбо Белорская — па месцы дзеяння некалькіх яе кніг) Пісьменніца.

Катэгорыя:Пісьменнікі-фантасты Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі фэнтэзі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XX стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменнікі фэнтэзі Расіі
Катэгорыя:Пісьменнікі-фантасты Расіі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Зорны мост»
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XXI стагоддзя
Крысціна Фернандэс дэ Кіршнер

**Крысціна Элізабет Фернандэс дэ Кіршнер** ( ; , горад Ла-Плата, правінцыя Буэнас-Айрэс) — дзяржаўная і палітычная дзяячка Аргенціны, якая стала другой жанчынай — прэзідэнтам Аргенціны (пасля Ісабель Перон) і першай жанчынай — прэзідэнтам Аргенціны ў выніку выбараў.

## Біяграфія 
Падчас вучобы ва Універсітэце горада Ла-Плата Крысціна Элізабет Фернандэс стала членам універсітэцкай перанісцкай маладзёжнай арганізацыі. Тады ж яна пазнаёмілася з актыўным удзельнікам гэтага руху Нестарам Кіршнерам, за якога выйшла замуж у маі 1975 года.

Пасля ваеннага перавароту 1976 года паслядоўнікі Перона сталі падвяргацца рэпрэсіям. Маладыя муж і жонка прынялі рашэнне часова спыніць палітычную дзейнасць і з’ехалі з Ла-Плата ў Рыа-Гальегас, родны горад Нестара Кіршнера, дзе заснавалі адвакацкую кантору.

З вяртаннем краіны да дэмакратыі муж і жонка Кіршнеры аднавілі палітычную кар’еру і сталі прымаць актыўны ўдзел у дзейнасці Хустысіялісцкай партыі. Нестар Кіршнер у 1991 годзе заняў пасаду губернатара правінцыі Санта-Круз. 

Сама Крысціна Кіршнер двойчы (1989 і 1993) была абрана ў Заканадаўчы сход правінцыі Санта-Крус. У перыяд з 1995 года па 2007 год некалькі разоў абіралася ў Нацыянальны Кангрэс Аргенціны. У 2003 годзе яна падтрымала Нестара Кіршнера ў яго выбарчай кампаніі, падчас якой ён перамог у другім туры выбараў і стаў прэзідэнтам краіны.

У 2007 годзе, з набліжэннем канца тэрміну прэзідэнцтва мужа, Крысціна Кіршнер вырашыла балатавацца на прэзідэнцкую пасаду сама, як кандыдат ад кіруючай партыі «Фронт за перамогу». Выбары 28 кастрычніка яна выйграла з 45 % галасоў і з перавагай у 20 % адносна наступнага кандыдата. 23 кастрычніка 2011 года яе пераабралі на другі тэрмін (54,11 % галасоў).

Пасля прэзідэнцтва, у кастрычніку 2017 года, была абрана ў Сенат. З 2019 да 2023 года займала пасаду віцэ-прэзідэнта пры прэзідэнце Альберта Фернандэсе.

6 снежня 2022 года яе прысудзілі да 6 гадоў пазбаўлення волі па абвінавачванні ў карупцыі і забаранілі займаць дзяржаўныя пасады. Аднак, рашэнне не ўступіла ў сілу, паколькі на той момант яна валодала парламенцкай недатыкальнасцю.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Старонка на сайце сената Аргенціны

Катэгорыя:Прэзідэнты Аргенціны
Катэгорыя:Жанчыны-прэзідэнты
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Еўрапейскае агенцтва марской бяспекі

**Еўрапейскае агенцтва марской бяспекі** — агенцтва Еўрапейскага саюза, якое займаецца прадухіленнем марскіх аварый, забруджвання вады з-за працы судоў і гібелі людзей на моры шляхам садзейнічання выканання адпаведнага заканадаўства ЕС. Яго штаб-кватэра знаходзіцца ў Лісабоне.

## Гісторыя 
Еўрапейскае агенцтва марской бяспекі было заснавана ў 2002 годзе, пасля таго як ЕС у сувязі з буйнымі катастрофамі ў еўрапейскіх водах, такімі як трагедыя парома Эстонія і нафтавага танкера Эрыка, прыняў некалькі пакетаў заканадаўчых актаў, якія тычацца марской бяспекі. Было адзначана, што спецыялізаванаму тэхнічнаму агенцтву неабходна разгледзець выкананне гэтага заканадаўства і дапамагчы ў яго ажыццяўленні. Стварэнне агенцтва было замацавана ў Рэгламенце Еўрапейскага парламента і Савета № 1406/2002 ад 27 чэрвеня 2002 г. Штаб агенцтва размешчаны ў Лісабоне, і ў чэрвені 2009 годзе ён пераехаў у новы, спецыяльна пабудаваны будынак у цэнтры горада.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт агенцтва
* Рэгламент № 1406/2002 ад 27 чэрвеня 2002 г.(на англійскай)

Катэгорыя:Агенцтвы Еўрапейскага саюза
Катэгорыя:Лісабон
Катэгорыя:Арганізацыі Партугаліі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2002 годзе
Катэгорыя:Бяспека на мора
Ла-Плата (Аргенціна)

**Ла-Плата** () — горад у Аргенціне, на беразе эстуарыя Ла-Плата, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Буэнас-Айрэс і дэпартамента Ла-Плата.

## Музеі 
* Музей Ла-Платы

## Гарады-пабрацімы 
*  Порту-Алегры (Бразілія) — з 1982
*  Балоння (Італія) — з 1988
*  Беэр-Шэва (Ізраіль) — з 1989
*  Сарагоса (Іспанія) — з 1990
*  Мальданада (Уругвай) — з 1992
*  Асунсьён (Парагвай) — з 1993
*  Кансепсьён (Чылі) — з 1993
*  Санта-Крус-дэ-ла-Сьера (Балівія) — з 1994
*  Мантэвідэа (Уругвай) — з 1994
*  Луісвіл (Кентукі, ЗША) — з 1994
*  Аньяры (Таскана, Італія) — з 1998
*  Булонь-сюр-Мэр (Францыя) — з 2000
*  Сукрэ (Балівія) — з 2005
*  Белу-Арызонты (Бразілія)

## Выбітныя ўраджэнцы і жыхары 
* Крысціна Фернандэс дэ Кіршнер

## Спасылкі 
* Сайт горада 
* Заснаванне горада
* Google Maps

Катэгорыя:Гарады Аргенціны
Нестар Кіршнер

**Нестар Карлас Кіршнер Астоіч** (, 25 лютага 1950, Рыа-Гальегас, Патагонія, Аргенціна — 27 кастрычніка 2010, Эль-Калафатэ, Санта-Крус, Аргенціна) — прэзідэнт Аргенціны з 25 мая 2003 па 28 кастрычніка 2007. Нарадзіўся ў сям’і эмігрантаў — бацька быў швейцарскага паходжання, маці — чылійскай-харвацкага.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Прэзідэнты Аргенціны
Ян Фігель

**Ян Фігель** (; ) — славацкі і еўрапейскі палітык, старшыня партыі Хрысціянска-дэмакратычны рух, у 2004—2009 — еўрапейскі камісар па пытаннях адукацыі і культуры. З 2010 года — міністр транспарту, пошт і камунікацый Славакіі.

У 1983 годзе скончыў Кошыцкі тэхнічны ўніверсітэт, працаваў інжынерам у Прэшове. У 1990 годзе ўступіў у Хрысціянска-дэмакратычны рух, у 1992 годзе стаў дэпутатам славацкага парламента. Працаваў у камітэце па знешняй палітыцы, быў членам славацкай дэлегацыі ў Савеце Еўропы. У 2004 годзе, пасля ўступлення Славакіі ў Еўрасаюз, быў вылучаны на пасаду еўрапейскага камісара па пытаннях прадпрымальніцтва і прамысловасці, аднак знаходзіўся на гэтай пасадзе да фарміравання новага складу Еўракамісіі на чале з Жазэ Мануэлам Барозу, дзе Фігель атрымаў пасаду еўрапейскага камісара па пытаннях адукацыі і культуры (да 2007 года ў яго кампетэнцыю таксама ўваходзілі пытанні шматмоўя).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце Еўракамісіі 

Катэгорыя:Еўрапейскія камісары
Катэгорыя:Палітыкі Славакіі
Катэгорыя:Члены Хрысціянска-дэмакратычнага руху
Мішэль Барнье

{{Дзяржаўны дзеяч
| арыгінал імя     = 
| пасада          = Прэм’ер-міністр Францыі
| перыядпачатак       = 5 верасня 2024
| перыядканец       = 13 снежня 2025
| сцяг               = Flag of France.svg
|узнагароды = {

}
}}
**Мішэль Барнье** (, )  — французскі кансерватыўны палітык. Міністр замежных спраў Францыі з 31 сакавіка 2004 па 5 чэрвеня 2005 года. Еўрапейскі камісар па ўнутраным гандлі з 9 лютага 2010 года. Прэм’ер-міністр Францыі з 5  верасня 2024 года па 13 снежня 2025 года. 

Быў сябрам шэрагу партый галісцкага кола (UDR, RR, UMP і Рэспубліканцы), займаў некалькі пасад ва ўрадзе Францыі, у тым ліку міністра аховы навакольнага асяроддзя з 1993 па 1995 год, дзяржаўнага міністра па справах Еўропы з 1995 па 1997 год, міністра замежных спраў з 2004 па 2005 год, міністра сельскай гаспадаркі і рыбалоўства з 2007 па 2009 год.

На ўзроўні Еўрапейскага саюза быў еўракамісарам па ўнутраным рынку і паслугах з 2010 па 2014 год і віцэ-прэзідэнтам Еўрапейскай народнай партыі з 2010 па 2015 год. З кастрычніка 2016 года па лістапад 2019 года быў галоўным перамоўшчыкам ад ЕС у Мэтавой групе па падрыхтоўцы і правядзенні перамоваў са Злучаным Каралеўствам у адпаведнасці з артыкулам 50 Дамовы аб Еўрапейскім саюзе, затым з 2019 па 2021 год кіраўніком Мэтавай групы Еўрапейскай камісіі па сувязях са Злучаным Каралеўствам.

У жніўні 2021 года абвясціў, што будзе балатавацца ў прэзідэнты Францыі на выбарах 2022 года, але яму не ўдалося атрымаць дастатковую падтрымку на кангрэсе рэспубліканцаў у 2021 годзе.

5 верасня 2024 года прэзідэнт Эманюэль Макрон прызначыў яго Прэм'ер-міністрам Францыі.

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Францыі
Катэгорыя:Дэпутаты Еўрапарламента ад Францыі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Ганаровага легіёна
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Францыі
Катэгорыя:Міністры сельскай гаспадаркі Францыі
Катэгорыя:Міністры экалогіі Францыі
Катэгорыя:Члены Саюза за народны рух
Катэгорыя:Еўрапейскія камісары
Старыя Грамыкі

**Стары́я Грамы́кі** (, ) — былая вёска ў Веткаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіла ў склад Свяцілавіцкага сельсавета. Ліквідавана ў 2011 годзе.

Знаходзіцца на правым беразе ракі Беседзь, за 22 км на поўдзень ад Свяцілавічаў. У 1992 годзе вёска адселена ў сувязі з аварыяй на ЧАЭС.

## Гісторыя 
Упершыню ў гістарычных крыніцах вёска ўзгадваецца ў 1609 годзе. З 1726 года вядома як баярская ваколіца Грамыкі, у той час на 21 двор. Вёска Старыя Грамыкі адміністрацыйна адносіліся да Чачэрскага староства Рэчыцкага павета Менскага ваяводства ВКЛ.

## Насельніцтва 
* 1897 год — 519 жыхароў
* 1910 год — 66 жыхароў
* 1969 год — 211 жыхароў
* 1989 год — 112 жыхароў
* З 1992 года насельніцтва няма

## Вядомыя выхадцы 
* Андрэй Грамыка — савецкі дзяржаўны дзеяч і дыпламат
* Аляксандр Сямёнавіч Грамыка (нар. 1937) — беларускі пісьменнік, Заслужаны работнік МУС СССР.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Беларусі, адселеныя пасля Чарнобыльскай катастрофы
Фараніды

**Фарані́ды** (*Phoronida*) — тып шчупальцавых жывёл.

## Апісанне 
Адрозніваюць каля 20 сучасных відаў. Пашыраны ў морах. Адзіночныя донныя беспазваночныя жывёлы.

Даўжыня ад 0,6 да 45 см. Цела знаходзіцца ў трубачках з арганічнага рэчыва. 3 трубачкі высоўваецца пярэдні канец цела са складаным, падвойным, спіралепадобным шчупальцавым апаратам, раснічкамі якога корм падганяецца да рота. Кішэчнік петлепадобны. Ёсць крывяносная, нервовая сістэмы і выдзяляльныя органы. Гермафрадыты. Пелагічная лічынка — актынатроха — пераўтвараецца ў дарослую жывёлу пасля складанай метамарфозы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Першаснаротыя
Катэгорыя:Тыпы жывёл