open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Маямі (народ)

**Маямі** (саманазва: *Myaamiaki*) — алганкінскі народ, карэнныя жыхары ЗША. Агульная колькасць (2016 г.) — 2 900 чал.

Да прыходу еўрапейцаў маямі межавалі з канфедэрацыяй Ілінойс, падтрымлівалі земляробчыя традыцыі Місісіпскай цывілізацыі. У XVII ст. з-за ваенных сутычак з іракезамі пачалі міграцыю на ўсход. Яна працягвалася да сярэдзіны XVIII ст. У выніку маямі аселі на землях, што прылягалі да сучаснага штата Вермонт. Разам з маямі перасяляліся часткі Ілінойс.

У XVIII ст. маямі ўяўлялі сабою канфедэрацыю з 6 аб’яднанняў:
* Вялікія *маямі*
* *Кілатыка*
* *Менгаконія*
* *Пэпікокія*
* *Піянкешаў*
* *Вея*

З сярэдзіны XVII ст. мелі кантакты з французамі. Ваенны і гандлёвы саюз з французскімі місіянерамі і ваеннымі з’яўляўся важным у барацьбе з іракезамі. Пасля Сямігадовай вайны трапілі пад уплыў Вялікабрытаніі.

Падчас Амерыканскай рэвалюцыі частка маямі падтрымала амерыканскіх паўстанцаў, частка — Вялікабрытанію. Пасля заканчэння вайны за незалежнасць ЗША правадыр Малая Чарапаха ўзначаліў супольныя сілы індзейцаў-прыхільнікаў лаялізму. У 1790 г. і ў 1791 г. нанёс буйныя паражэнні арміі ЗША. У 1794 г. маямі былі разбіты і страцілі значную частку сваіх тэрыторый. У вайне 1812—1814 гг. былі саюзнікамі брытанцаў.

Сутычкі з арміяй ЗША працягваліся да 1826 г., калі было заключана мірнае пагадненне, што прадугледжвала страту племянных зямель. Аднак маямі, што валодалі зямлёй як прыватныя ўласнікі, здолелі захаваць свае надзелы. У 1846 г. маямі фактычна былі падзелены. Прыватныя ўласнікі былі астаўлены на папярэднім месцы жыхарства. Яны пераважна жылі ў Індыяне. Астатнія перамешчаны на тэрыторыю сучаснага штата Аклахома.

У нашы дні племя маямі ў Аклахоме з’яўляецца афіцыйна прызнаным урадам ЗША, мае сваю Канстытуцыю і органы кіравання. У Індыяне дзейнічае задзіночанне Нацыя маямі, якая вядзе актыўную сацыяльную і палітычную дзейнасць, аднак не прызнана ўрадам ЗША ў якасці індзейскай меншасці.

## Спасылкі 
* KIILOONA MYAAMIAKI Miami Tribe of Oklahoma
* Miami Nation of Indians of the State of Indiana
* Miami Indians 

Катэгорыя:Алганкіны
Катэгорыя:Народы ЗША
Спіс прэм’ер-міністраў Партугаліі

**Прэм’ер-міністр Партугаліі** () — з’яўляецца сучаснай назвай кіраўніка ўрада Партугальскай Рэспублікі. Такая назва была афіцыйна замацавана Канстытуцыяй 1976 года, прынятай пасля Рэвалюцыі гваздзікоў 25 красавіка 1974 года. Прэм’ер-міністр Партугаліі з’яўляецца кіраўніком выканаўчай улады і каардынуе дзеянні міністраў свайго ўрада, прадстаўляе яго перад іншымі галінамі ўлады (прэзідэнт Рэспублікі, Нацыянальная Асамблея, судовая ўлада), адчытваецца перад Нацыянальнай Асамблеяй, а таксама інфармуе прэзідэнта Рэспублікі. Дзеючым прэм’ер-міністрам з’яўляецца сацыяліст Антоніу Кошта, які заняў гэту пасаду пасля вотуму недаверу ўраду Педру Пасуша Каэлью.

## «Нацыянальная дыктатура» (1926—1933) 
## II Рэспубліка: Новая дзяржава (1933—1974) 

*
Партугалія
Круглова (возера)

**Кругло́ва** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці, за 16 км на паўднёвы захад ад горада Полацк, за 2 км на поўнач ад вёскі Заполле, у басейне ракі Ушача.

Плошча паверхні 0,05 км². Даўжыня 0,27 км, найбольшая шырыня 0,22 км. Даўжыня берагавой лініі 0,78 км.

Знаходзіцца сярод лесу.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Атава (народ)

**Атава**, або **адава** (саманазва: *Odaawaa*, літаральна "гандляры") — алганкінскі народ, карэнныя жыхары Канады і ЗША. Агульная колькасць (2022 г.) — 76 200 чал.

## Гісторыя 
Атава паходзяць ад групы алганкінаў, якая ў 1 або ў пачатку 2 тысячагоддзяў н. э. мігрыравала з ракі Святога Лаўрэнція да Вялікіх азёр. Галоўны цэнтр народа доўгі час месціўся на востраве Макінак. Разам з аджыбвэ і патаватомі складалі канфедэрацыю Рада трох агнёў.

З 1615 г. пачаліся кантакты з французамі. Атава моцна пацярпелі ад эпідэмій, якія ахапілі тубыльцаў Вялікіх азёр пасля сутыкнення з еўрапейцамі, а таксама падчас войн с суседзямі — іншымі алганкінамі і іракезамі. Але ў выніку саюзных адносінаў з французскімі каланістамі яны нават здолелі пашырыць свае тэрыторыі. У пачатку XVIII ст. атава насялялі землі ад паўночнага берага возера Мічыган да паўночнага захаду Агая.

У Сямігадовай вайне выступілі ў якасці саюзнікаў Францыі. Асаблівую вядомасць набыў правадыр Пантыяк, які рабіў смелыя вылазкі супраць брытанскіх крэпасцяў і паселішчаў каланістаў. У 1763 г., калі Францыя пацярпела паражэнне, Пантыяк працягваў змаганне і імкнуўся аб’яднаць вакол сябе іншыя плямёны. Яго барацьбу спыніла толькі смерць у 1769 г.

Падчас вайны за незалежнасць ЗША атава падтрымалі Вялікабрытанію супраць амерыканскіх паўстанцаў. Правадыр Эгушава заключыў саюз з суседзямі і працягваў вайну супраць амерыканцаў да мірнага дагавора ў Грынвелі, заключанага 3 жніўня 1795 г. Атава былі пазбаўлены тэрыторый на паўднёвым усходзе ад возера Мічыган, аднак захавалі большасць сваіх зямель. У 1807 г. і 1817 г. атава былі вымушаны заключыць дадатковыя дагаворы і ўсёткі страцілі значныя землі. У 1831 г. атава, што жылі на ўсход ад Місісіпі, былі пераселены ў Канзас і Аклахому.

У наш час на тэрыторыі ЗША дзейнічаюць 4 аўтаномныя рэзервацыі атава, урады і Канстытуцыі якіх прызнаны федэральным урадам ЗША, а таксама 2 аб’яднанні, пазбаўленыя самакіравання, але прызнаныя ўрадам, і 7 аб’яднанняў са статусам непрызнаных. На тэрыторыі Канады 5 аўтаномных рэзервацый і 14 больш дробных аўтаномных абшчын атава.

## Мова 
Атава размаўляюць на некалькіх дыялектах мовы аджыбвэ.

## Спасылкі 
* Ottawa Indians
* Native Languages of the Americas: Ottawa (Odawa, Odaawa)
* Ottawa history 
* Ottawa Tribe of Oklahoma
* Ottawa Indian Tribe

Катэгорыя:Алганкіны
Катэгорыя:Народы ЗША
Катэгорыя:Народы Канады
Патаватомі

**Патаватомі** (ад аджыбвэ: *potawatomink*, літаральна "трымальнікі агню"; саманазва: *Bodéwadmi*) — алганкінскі народ, карэнныя жыхары Канады і ЗША. Агульная колькасць (2016 г.) - 26 300 чал.

Патаватомі паходзяць ад групы алганкінаў, якая ў канцы 1 - пачатку 2 тысячагоддзя н. э. мігрыравала з ракі Святога Лаўрэнція да Вялікіх азёр. У 1634 г., калі адбыліся першыя кантакты з французскімі даследчыкамі, яны насялялі частку ўзбярэжжа возера Мічыган. Уваходзілі ў склад канфедэрацыі Рада трох агнёў. У другой палове XVII ст. моцна пацярпелі ад наступу іракезаў. Пасля іх выгнання паступова занялі значныя тэрыторыі ад Антарыа да Вісконсіна. Важную ролю пры гэтым адыгрывалі саюзныя адносіны з Францыяй. Каля 1695 г. сярод патаватомі дзейнічала французская езуіцкая місія.

Пасля Сямігадовай вайны трапілі пад кантроль Вялікабрытаніі. Хаця адносіны з брытанскімі ўладамі мелі складаны характар, пасля Амерыканскай рэвалюцыі, калі землі патаватомі пачалі паступова захоплівацца каланістамі з ЗША, былі вымушаны арыентавацца на саюз з каланіяльнай адміністрацыяй Канады. У вайне 1812 - 1814 гг. большасць патаватомі змагалася супраць ЗША. Пасля паражэння ў вайне народ апынуўся ў гаротным стане, паколькі былі парушаны гандлёвыя сувязі з Канадай. У 1829 г. і ў 1833 г. правадыры былі вымушаны перадаць ЗША значныя тэрыторыі, у тым ліку месца сучаснага Дэтройта. Гэта выклікала міграцыю часткі індзейцаў на захад і ў Канаду. У 1846 - 1867 гг. патаватомі фактычна былі расколаты. Частка, якая прыняла амерыканскае грамадзянства або мела прыватныя землі, здолела захаваць месцы свайго пражывання, аднак астатнія былі дабраахвотна або прымусова перамешчаны на захад ад Місісіпі.

У наш час патаватомі складаюць некалькі лакальных груп з розным прававым статусам, якія насяляюць штаты Вісконсін, Мічыган, Аклахома, Канзас і Індыяна ў ЗША, а таксама правінцыю Антарыа ў Канадзе. 

## Спасылкі 
* Potawatomi History 
* Citizen Potawatomi Nation
* Forest County Potawatomi
* Prairie Band Potawatomi Nation
* Pokagon Band of Potawatomi: Pokégnek Bodéwadmik

Катэгорыя:Алганкіны
Катэгорыя:Народы ЗША
Катэгорыя:Народы Канады
Аракел Рыгоравіч Бабаханян

**Лео** (), сапр. **Аракел Рыгоравіч Бабаханян** (, Шуша, Бакінская губерня — ,  — армянскі гісторык, пісьменнік, публіцыст, прафесар Ерэванскага ўніверсітэта.

## Біяграфія 
Скончыў школу, займаўся самаадукацыяй. Працаваў натарыяльным пісарам, тэлеграфістам, кіраўніком друкарняй «Арар» (Шуша, Баку). У 1895—1906 гг. — супрацоўнік, сакратар газеты «Мшак». У 1906—1907 гг. выкладаў у семінарыі Геваргян (Эчміядзін). З 1924 года да канца жыцця выкладаў у Ерэванскім універсітэце.

## Навуковая дзейнасць 
Да пачатку XX стагоддзя апублікаваў шмат даследаванняў па асноўных праблемах гісторыі Арменіі і яе культуры. Яму прыналежаць манаграфіі на армянскай мове, прысвечаныя гісторыі армянскага друкарства, жыцця і дзейнасці кіраўніка армянскай царквы ў Расіі Іосіфа Аргуцінскага, грамадскіх дзеячаў, публіцыстаў і крытыкаў XIX стагоддзя Сцяпанаса Назарана і Грэгара Арцруні.

У апошнія гады жыцця працаваў над шматтамовай гісторыяй Арменіі.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Гісторыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Выкладчыкі Ерэванскага дзяржаўнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Пахаваныя ў пантэоне Камітаса
Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Гісторыкі Расіі
Катэгорыя:Гісторыкі Арменіі
Катэгорыя:Публіцысты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Публіцысты СССР
Сімон Врацян

**Сімон Врацян** () — армянскі дзяржаўны дзеяч, апошні прэм’ер-міністр Рэспублікі Арменіі (з 25 лістапада па 2 снежня 1920 г.). Пасля ўсталявання ў Арменіі савецкай улады эміграваў, жыў у Францыі, ЗША, Ліване.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 24 сакавіка 1882 года ў сяле Вялікія Салы.

Адукацыю атрымаў у мужчынскай гімназіі ў Нахічэвані-на-Доне. Пасля сканчэння Эчміядзінскай духоўнай семінарыі, у 1906 годзе, вярнуўся ў Нахічэвань. Пачаў займацца рэвалюцыйнай дзейнасцю, але, асцерагаючыся пераследаў, з’ехаў у Батум, потым у Трапезунд, а потым у Канстанцінопаль. У 1908 годзе вярнуўся ў Расію. У Санкт-Пецярбургу паступіў ва ўніверсітэт, вучыўся на юрыдычным і педагагічным факультэтах. У 1911—1913 гадах быў рэдактарам штодзённай газеты «Радзіма» ў ЗША.

У пачатку Першай сусветнай вайны знаходзіўся ў Тыфлісе, беручы ўдзел у фармаванні армянскіх добраахвотніцкіх дружын на Каўказскім фронце.

У 1918 годзе быў абраны членам Закаўказскага сойма. Пасля абвяшчэння незалежнасці Арменіі быў прызначаны кіраўніком дыпламатычнай місіі рэспублікі пры Самаахвотніцкім войску поўдня Расіі генерала Дзянікіна. У 1919 годзе быў абраны дэпутатам парламента Арменіі, пазней стаў міністрам сельскай гаспадаркі і працы дашнакскага ўрада.

У лістападзе 1920 года абраны прэм’ер міністрам. Праз месяц па пагадненні з РСФСР урад Врацяна быў адхілены ад улады. У пачатку 1921 года ўзначаліў так званы «Камітэт выратавання Радзімы». Актыўна браў удзел у антысавецкім паўстанні, а пасля яго паразы назаўжды пакінуў радзіму. Панёс з сабой сцяг Першай рэспублікі Арменіі, якой кіраваў 8 дзён.

Пасля жыў у Францыі, ЗША, на Блізкім Усходзе. З 1951 года і да канца жыцця — дырэктар армянскай семінарыі ў Бейруце (Ліван).

У 1967 годзе апублікаваў шасцітамовыя ўспаміны «Па дарогах жыцця».

Памёр 21 мая 1969 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Симон Врацян. Биографические данные // Правительство республики армения
* Врацян Симон // Энциклопедия Genocide.ru

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Арменіі
Катэгорыя:Члены партыі «Дашнакцуцюн»
Негніючнік

**Негніючнік**, **Жывунец** (*Marasmius*) — род шапкавых базідыяльных грыбоў сямейства . Налічвае каля 25 відаў.

## Батанічнае апісанне 
Пладовае цела — шапка на ножцы. грыбы пераважна дробныя, пры адміранні высыхаюць. Шапкі маюць розную форму, маюць цемнаватую афарбоўку, зрэдку светлыя. Пласцінкі прырослыя, рэдкія. Ножка цыліндрычнай формы, жорсткая. Мякаць шапак тонкая і шчыльная. Споры гладкія і бясколерныя. Пладовыя целы з’яўляюцца ў чэрвені—верасні.

Здольныя раскладаць устойлівыя складнікі ападу лісця і ігліцы — цэлюлозу і лігнін. Некаторыя віды ядомыя.

## Арэал 
Грыбы роду негніючнік распаўсюджаны ў Амерыцы, Афрыцы, Еўразіі і Аўстраліі. На тэрыторыі Беларусі сустракаюцца 16 відаў. Растуць на глебе, лясным подсціле, на ламаччы і пнях.

## Некаторыя віды 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
*  — С. 266.

## Спасылкі 
* Marasmius // Сайт Encyclopedia of Life (EOL)
* 

Катэгорыя:Агарыкальныя
Хенг Сомнанг Нгор

**Хенг Сомнанг Нгор** (, ; 22 сакавіка 1940, Камбоджа — 25 лютага 1996, Лос-Анджэлес) — амерыкана-камбоджыйскага лекар, , пісьменнік, лаўрэат прэміі «Оскар».

Нгор вядомы, перш за ўсё, тым, што атрымаў «Оскар» за найлепшую ролю другога плана за сваю першую ролю ў фільме «Палі смерці». У ім ён адлюстраваў камбоджыйскага журналіста і перакладчыка Дыта Прана. Нгор і Гаральд Расел — адзіныя непрафесійныя акцёры, якія атрымалі «Оскар», а Нгор, акрамя гэтага, застаецца пакуль адзіным чалавекам у Азіі, які выйграў прэмію «Оскар» за найлепшую ролю другога плана.

## Зноскі
Генры Клей

**Генры Клей** (, 12 красавіка 1777, акруга Хановер, Віргінія — 29 чэрвеня 1852, Вашынгтон, акруга Калумбія) — амерыканскі юрыст, палітычны і дзяржаўны дзеяч. Клей прадстаўляў штат Кентукі як у Сенаце, так і ў Палаце прадстаўнікоў, у якой ён таксама займаў пасаду спікера. У 1834—1836 гадах быў старшынёй сенацкага Камітэта па міжнародных адносінах. У кабінеце прэзідэнта Джона Квінсі Адамса Клей займаў пасаду дзяржаўнага сакратара. Ён тройчы, у 1824, 1832 і 1844 гадах, балатаваўся на пасаду прэзідэнта ЗША, усе тры разы Клей прайграваў выбары.

Клей быў адным з лідараў нацыянальнай рэспубліканскай партыі, а затым і партыі вігаў. Ён атрымаў мянушку «Вялікі майстар кампрамісу» за сваю дзейнасць па прадухіленні расколу ЗША з-за пытання рабства. Клей сыграў важную ролю ў прыняцці Миссурийского кампрамісу і кампрамісаў 1850 года. У 1957 годзе камітэт Сената пад кіраўніцтвам Джона Кенэдзі назваў Клея у ліку пяці найбольш выбітных сенатараў у гісторыі ЗША.

Катэгорыя:Дзяржаўныя сакратары ЗША
Рак вузкапальцы

**Вузкапальцы рак** (*Astacus leptodyctylus*) — від дзесяціногіх ракападобных.

## Апісанне 
Даўжыня да 30 см, маса да 150 г. Ад шыракапальцага рака адрозніваецца больш вузкім целам і будовай клюшняў. Цела складаецца з нерасчлянёных галавагрудзей (з 5 парамі хадзільных ног) і падзеленага на 6 сегментаў брушка (з 5 парамі плавальных ножак), укрыта хіцінавым панцырам. Вочы фасетачныя.

## Пашырэнне 
Пашыраны ва ўмераных паясах зямнога шара, у тым ліку ў рэках Понта-Каспійскага басейна, Карэліі. На Беларусі трапляецца ў прыбярэжнай палосе рэк і азёр з глеістым дном, найбольш шматлікі ў Віцебскай вобласці. Праз Беларусь, Літву, Польшчу праходзіць мяжа стыкавання арэалаў шыракапальцага і вузкапальцага ракаў.

## Асаблівасці біялогіі 
Актыўны днём і ўночы. Зімуе ў глыбокіх мясцінах у натуральных сховішчах. Адчувальны да забруджвання вады. Корміцца пераважна воднай расліннасцю і жывёльным кормам (у тым ліку трупамі).

Ад шыракапальцага рака адрозніваецца большай рухомасцю, вынослівасцю і пладавітасцю, трапляецца часцей, паступова яго выцясняе.

Полавая спеласць у 3—4 гады пры даўжыні 10,5—11,5 см. Плоднасць да 300 ікрынак. Малькі вылупліваюцца ў пачатку лета. Пры росце рак некалькі разоў ліняе. Жыве 10—12 гадоў.

## Промысел 
Ядомы. Аб’ект промыслу.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дзесяціногія ракападобныя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1823 годзе
Катэгорыя:Жывёлы на марках
Васіль Піліпавіч Мухін

{{Ваенны дзеяч
| поўнае імя = Васіль Піліпавіч Мухін
| арыгінал імя = 
| дата нараджэння = 
| месца нараджэння = 
| дата смерці = 
| месца смерці = 
| выява = 
| партрэт = 
| подпіс = 
| мянушка = 
| псеўданім = 
| прыналежнасць = 
| гады службы = 1938—1957
| званне = падпалкоўнік
| род войскаў = авіяцыя
| камандаваў = 
| частка = 
| бітвы = Вялікая Айчынная вайна
| узнагароды = { style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
       
-
     
}
| Commons = 
| Rodovid = 
| сувязі = 
| у адстаўцы = 
| роспіс = 
}}
**Васіль Піліпавіч Мухін** ( — ) — ваенны лётчык, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 31 снежня 1917 года ў вёсцы Кунтараўка (у сучасным Веткаўскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі).

У 1936—1938 гг. працаваў на заводзе «Гомсельмаш». Скончыў 1 курс фінансавага тэхнікума, у 1938 годзе — Гомельскі аэраклуб. У Чырвонай Арміі з 1938 года. У 1941 годзе скончыў Чугуеўскую ваенную авіяцыйную школу лётчыкаў. З ліпеня 1942 г. удзельнік баявых дзеянняў на Паўднёвым, Варонежскім, Сцяпным, 2-м Украінскім франтах, удзельнік Курскай бітвы, вызвалення Украіны, Румыніі, Венгрыі, Чэхаславакіі, Аўстрыі. Да канца вайны здзейсніў 340 баявых вылетаў, удзельнічаў у 77 паветраных баях, асабіста збіў 19 самалётаў праціўніка. З ліпеня 1943 г. прыкрываў у баях І. М. Кажадуба.

Да 1957 г. В. П. Мухін на службе ў Савецкай Арміі. У 1948 годзе скончыў Вышэйшую афіцэрскую школу штурманаў ВПС. З 1957 года падпалкоўнік Мухін у адстаўцы. У 1965—1973 гг. працаваў на заводзе ў Гомелі.

Памёр 17 ліпеня 1984 года. Пахаваны ў Гомелі.

## Узнагароды і званні 
* Медаль «Залатая Зорка»
* Ордэн Леніна
* 4 ордэны Чырвонага Сцяга
* Ордэн Айчыннай вайны I ступені
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* Медалі
* Ганаровы грамадзянін горада Бельцы (Малдова).

## Памяць 
* Мемарыяльныя дошкі ўсталяваны на прахадной завода і будынку ДТСААФ у Гомелі.
* Мемарыяльная дошка на Алеі Герояў у горадзе Корсунь-Шаўчэнкаўскі (Чаркаская вобласць Украіны).
* Імя В. П. Мухіна на мемарыяльным знаку на Алеі Герояў у горадзе Чугуеў.
* Стэла ў гонар В. П. Мухіна ўстаноўлена на Алеі Герояў у Гомелі (вул. Савецкая).
* Помнік на алее выбітных ураджэнцаў Веткаўскага раёна на цэнтральнай плошчы г. Ветка.

## Літаратура 
*  — С. 19.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Падпалкоўнікі СССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Веткаўскім раёне
Марозы (возера)

**Маро́зы** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, за 10 км на паўднёвы захад ад горада Полацк, за 2 км на ўсход ад аграгарадка Рудня, у басейне ракі Ушача.

Плошча паверхні 0,06 км². Даўжыня 0,4 км, найбольшая шырыня 0,17 км. Даўжыня берагавой лініі 1 км.

Схілы катлавіны вышынёй 2 м, пад хмызняком, які расце да ўрэзу вады. Упадаюць ручай і меліярацыйная канава, на паўднёвым захадзе выцякае ручай у раку Ушача.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-22. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1986 год.

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Ушачы
Ветрына (возера)

**Ве́трына** — возера ў Беларусі, у Полацкім раёне Віцебскай вобласці, за 23 км на паўднёвы захад ад горада Полацк, на паўднёва-заходняй ускраіне гарадскога пасёлка Ветрына, у басейне ракі Нача.

Плошча паверхні 0,07 км². Даўжыня 0,38 км, найбольшая шырыня 0,23 км. Даўжыня берагавой лініі 1 км.

Схілы катлавіны вышынёй 10 м, пад пабудовамі і агародамі. На захадзе і поўдні пойма шырынёй 15—20 м, пад лугам.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Начы (прыток Заходняй Дзвіны)
Ветрына (значэнні)

Назву **Ве́трына** маюць:

* Ветрына — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Нача
* Ветрына — гарадскі пасёлак у Полацкім раёне Віцебскай вобласці
Дражна (возера)

**Дра́жна** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці, за 28 км на паўднёвы захад ад горада Полацк, за 0,5 км на захад ад вёскі Наўліца, у басейне ракі Нача.

Плошча паверхні 0,007 км². Даўжыня 0,18 км, найбольшая шырыня 0,005 км. Даўжыня берагавой лініі 0,4 км.

Знаходзіцца на ўскрайку забалочанага хмызняку. З усходу акружана высокімі схіламі. Сцёк па канале ў раку Нача.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Начы (прыток Заходняй Дзвіны)
Рыбна (возера)

**Ры́бна** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці, за 26 км на паўднёвы захад ад горада Полацк, за 1,5 км на ўсход вёскі Забелле 1-е, у басейне ракі Нача.

Плошча паверхні 0,05 км². Даўжыня 0,32 км, найбольшая шырыня 0,2 км. Даўжыня берагавой лініі 0,9 км.

Знаходзіцца сярод балота.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Акенца (возера)

**Аке́нца** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці, за 6 км на поўнач ад горада Полацк, за 1,5 км на ўсход ад вёскі Гамзялёва, у басейне ракі Заходняя Дзвіна.

Плошча паверхні 0,07 км². Даўжыня 0,4 км, найбольшая шырыня 0,2 км. Даўжыня берагавой лініі 1,05 км.

Знаходзіцца ў лясным урочышчы Зялёны Востраў. Вакол возера забалочаны хмызняк. На захадзе выцякае ручай у Заходнюю Дзвіну.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Гваздоўскае

**Гваздо́ўскае** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці, за 11 км на паўночны захад ад горада Полацк, у вёсцы Гваздова, у басейне ракі Заходняя Дзвіна.

Плошча паверхні 0,08 км². Даўжыня 0,4 км, найбольшая шырыня 0,25 км. Даўжыня берагавой лініі 1,05 км.

Схілы катлавіны вышынёй 2 м, пад пабудовамі і агародамі. Упадае ручай.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Морзіна (возера)

**Мо́рзіна (Му́рзіна)** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці, за 13 км на паўночны захад ад горада Полацк, каля вёскі Гваздова, у басейне ракі Полюшка.

Плошча паверхні 0,05 км². Даўжыня 0,29 км, найбольшая шырыня 0,22 км. Даўжыня берагавой лініі 0,8 км.

Схілы катлавіны вышынёй да 3 м, на захадзе пад лесам.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Вялікі Кілавец

**Вялі́кі Кілаве́ц** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці, за 20 км на паўночны захад ад горада Полацк, за 2 км на захад ад вёскі Азіна, у басейне ракі Званіца.

Плошча паверхні 0,06 км². Даўжыня 0,4 км, найбольшая шырыня 0,2 км. Даўжыня берагавой лініі 0,95 км.

Схілы катлавіны на поўдні і ўсходзе вышынёй 15 м, пад хмызняком, на поўначы — 10 м, у верхняй частцы разараныя.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Юстын Мурашка

**Юстын Мурашка** (?, в. Маркаўцы, Вішнеўская воласць, Вілейскі павет — ) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч.

## Біяграфія 
Да беларускага руху далучыўся ў 1909 годзе. Да 1917 году працаваў у беларускіх арганізацыя Петраграда. Сябар Цэнтральнай беларускай вайсковай рады. У 1918 годзе ў якасці прадстаўніка ўваходзіў у склад Рады БНР. Удзельнік Першага усебеларускага сходу.

У чэрвені 1919 — абраны сакратаром Прэзідыума Беларускай Рады Віленшчыны і Гарадзеншчыны. Сябра Беларускай вайсковай камісіі. Пасля 1920 году жыў у Заходняй Беларусі.

У 1928 годзе балатаваўся ў польскі сойм па выбарчым спісе «Беларускія сяляне і работнікі» на чале з Янкам Станкевічам.

У лістападзе 1941 году быў бурмістам Ашмян, дзе арганізаваў беларускае школьніцтва і адміністрацыю. Пасля далучэння Ашмян да Літвы, быў бурмістрам у Валожыне. На нейкі час быў арыштаваны паліцыяй па даносу польскага падполля. Пасля 1944 — з'ехаў на Захад.

У 1949 годзе браў удзел у Першым сусветным з'ездзе беларускай эміграцыі.

## Літаратура 
* Кароткі нарыс беларускага пытаньня (пер з польск.). Менск: Логвінаў, 2009. С.274, нататка 627.
* Юстын Мурашка. (На 30-я ўгодкі сьмерці.) «Беларус», № 305, кастрычнік 1982, с. 3—4. Кастусь Калоша

Катэгорыя:Беларускі калабарацыянізм
Катэгорыя:Постаці Ашмян
Катэгорыя:Постаці Валожына
Карай Янза

**Карай Янза** ( , Будапешт, Аўстра-Венгрыя — 21 чэрвеня 2001, Будапешт, Венгрыя) — венгерскі военачальнік, Міністр абароны Венгерскай Народнай Рэспублікі (1956).

## Біяграфія 
Пасля заканчэння пачатковай школы працаваў токарам на суднабудаўнічай верфі Ганц. У 1945 становіцца прэзідэнтам аперацыйнага камітэта верфі, аднак у 1949, вызваліўшыся, сыходзіць добраахвотнікам у войска. Становіцца намеснікам, затым — начальнікам службы харчовага забеспячэння Венгерскай народнай арміі. У 1952 яму быў прысвоены чын генерал-лейтэнанта.

У студзені-кастрычніку 1956 — намеснік міністра, у канцы кастрычніка-пачатку лістапада 1956 — Міністр абароны Венгерскай Народнай Рэспублікі. Падчас Венгерскага паўстання (1956) беспаспяхова спрабаваў пераканаць паўстанцаў скласці зброю.

21 лютага 1958 быў пазбаўлены вайсковага звання. У 1990 быў рэабілітаваны.

## Спасылкі 
* http://www.rev.hu/sulinet56/online/szerviz/kislex/biograf/janza.htm
* http://www.tortenelmitar.hu/index.php?option=com_content&view=article&id=4452&catid=73:j&Itemid=67&lang=hu
Роберт Бэкан

**Роберт Бэкан** (; 5 ліпеня 1860 — 29 мая 1919) — амерыканскі палітык-рэспубліканец, 39-ы Дзяржсакратар ЗША.

## Біяграфія 
Роберт Бэкан нарадзіўся у Ямайка Плейн, Масачусетс. Яго бацькамі былі Уільям Бенджамін Бэкан і Эмілі Кросбі Лоў. Скончыў Гарвардскі ўніверсітэт, дзе быў членам A.D. Club і Delta Kappa Epsilon. 10 кастрычніка 1883 года ажаніўся з Мартай Волдран Коўдын. У іх нарадзілася чатыры дзіцяці: Роберт Лоў Бэкан, Гаспар Грызвальд Бэкан, Эліёт Коўдын Бэкан і Марта Беатрыкс Бэкан, якая выйшла замуж за Джорджа Уітні (1885—1963). Іх сын Роберт быў членам Палаты прадстаўнікоў, Гаспар старшынёй Сената Масачусетса і віцэ-губернатарам.

З 1894 года пачаў працаваць у J.P. Morgan & Co. Разам з Джонам Морганам удзельнічаў у фарміраванні U.S. Steel і Northern Securities Company. Пакінуў кампанію ў 1903 годзе з-за нервовага перанапружання.

5 верасня 1905 года прэзідэнт Тэадор Рузвельт прызначыў Бэкана, свайго сябра па Гарварду, намеснікам Дзяржсакратара ЗША Эліу Рута, месца якой 27 студзеня 1909 года ён і заняў. На гэтай пасадзе Бэкан удзельнічаў у распрацоўцы пагаднення з Калумбіяй і Панама аб Панамскім канале. Сышоў у адстаўку 4 сакавіка 1909 года.

У 1909—1912 гадах працаваў амбасадарам ЗША ў Францыі. Пасля сыходу з гэтай пасады быў прызначаны ў штаб Джона Першынга.

У жніўня 1914 года Бэкан адправіўся на Заходні фронт Першай сусветнай вайны, дзе дапамагаў частках амерыканскіх аўтамабіляў хуткай дапамогі. У 1915 годзе выйшла ў свет яго кніга «Лепшыя адносіны з нашымі лацінаамерыканскімі суседзямі». У 1917 годзе атрымаў званне маёра, а ў наступным годзе прызначаны Першынгі кіраўніком амерыканскай ваеннай місіі ў брытанскай Стаўцы.

29 мая 1919 Роберт Бэкан памёр ад заражэння крыві пасля таго, як яму выдалілі мастаідыт.

Катэгорыя:Дзяржаўныя сакратары ЗША
Бэкан

**Бэкан**, **Бэйкан** () () — распаўсюджанае прозвішча англійскага паходжання:

* Роберт Бэкан — амерыканскі палітык-рэспубліканец, 39-й Дзяржсакратар ЗША
* Роджэр Бэкан — англійскі філосаф
* Кевін Бэйкан — амерыканскі акцёр, музыкант, прадзюсар і рэжысёр
* Сара Бэкан — амерыканская скакуха ў ваду, сярэбраная алімпійская прызёрка
* Фрэнсіс Бэкан — англійскі філосаф
* Фрэнсіс Бэкан — мастак
* Чарлз Бэкан — амерыканскі лёгкаатлет

## Зноскі
Малы Белянок

**Малы́ Беляно́к** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці, за 30 км на паўднёвы захад ад горада Полацк, за 0,6 км на поўдзень ад вёскі Двор Саланевічы, у басейне ракі Быстрыца.

Плошча паверхні 0,04 км². Даўжыня 0,3 км, найбольшая шырыня 0,2 км. Даўжыня берагавой лініі 0,8 км.

Схілы катлавіны вышынёй 10 м (на поўначы 5 м), пераважна пад хмызняком. На поўначы лугавая пойма. На поўдні ўпадае ручай з возера без назвы, на поўначы выцякае ручай у возера Вялікі Белянок.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Гарадзішча (вадасховішча)

**Гарадзі́шча** — вадасховішча ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі на рацэ Чаенка (прыток ракі Бася) паміж вёскай Старыя Чамаданы і аграгарадком Гарадзішча.

Вадасховішча створана ў 1982 годзе ў мэтах арашэння, рыбагадоўлі і забеспячэння вадой навакольных населеных пунктаў. Плошча паверхні вадасховішча 0,39 км². Даўжыня 3 км, найбольшая шырыня 0,28 км. Найбольшая глыбіня 9 м. Аб'ём вады 1,19 млн м³. Берагі вадасховішча слаба парэзаныя, правы бераг месцамі стромкі.

## Літаратура 
*  — С. 42.
* 
* 

Катэгорыя:Вадасховішчы Шклоўскага раёна
Катэгорыя:Вадасховішчы Магілёўскай вобласці
Дыметыламін

**Дыметыламі́н** — другасны амін аліфатычнага раду, (CH3)2NH.

## Уласцівасці 
Бясколерны газ з непрыемным пахам. Малекулярная маса 45,087 г/моль. Тэмпература плаўлення 92,2 °С. Тэмпература кіпення 6,9 °C. Шчыльнасць 654 кг/м³ пры тэмпературы 20 °C. Раствараецца ў вадзе і арганічных растваральніках. З кіслотамі ўтварае крышталічныя солі. Пры ахаладжэнні лёгка звадкоўваецца ў празрыстую вадкасць.

Дыметыламін таксічны. У чалавека выклікае раздражненне скуры, слізістых абалонак вачэй і верхніх дыхальных шляхоў, парушэнне функцый цэнтральнай нервовай сістэмы.

## Атрыманне 
У прыродных умовах дыметыламін утвараецца ў працэсе гніення бялковых рэчываў. У прамысловасці атрымліваюць узаемадзеяннем метылавага спірту або дыметылавага эфіру з аміякам, а таксама з фармальдэгіду і хлорыстага амонію.

## Выкарыстанне 
Дыметыламін выкарыстоўваецца ў вытворчасці паскаральнікаў вулканізацыі, лекавых і мыйных сродкаў, гербіцыдаў, ракетнага паліва і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Інфармацыя на сайце ХиМиК.ру
* Інфармацыя на сайце CharChem
* ГОСТ 9967-74 Диметиламин технический. Технические условия
* 

Катэгорыя:Аміны
Катэгорыя:Злучэнні азоту
Ціхамір Арэшкавіч

**Ціхамір Арэшкавіч** (; нар. 1 студзеня 1966, Заграб) — харвацкі менеджар фармацэўтычнай прамысловасці і палітык, з 22 студзеня да 19 кастрычніка 2016 года прэм’ер-міністр Харватыі.

## Біяграфія 
Атрымаў адукацыю ў галіне хіміі, скончыўшы ў 1989 годзе ў Канадзе Універсітэт Макмастера. У 1991 годзе атрымаў ступень магістра дзелавога адміністравання. З 1992 года прафесійна звязаны з фармацэўтычнай прамысловасцю. Працаваў у Eli Lilly and Company (Канада), займаючыся фінансамі і міжнароднымі кантактамі, затым прыйшоў на пасаду дырэктара, адказнага за адносіны з органамі дзяржаўнага кіравання і эканамічныя пытанні. Пазней працаваў у якасці віцэ-прэзідэнта Novopharm па пытаннях развіцця і фінансавага дырэктара. У 2009 годзе ён далучыўся да карпарацыі харвацкая PLIVA, у якасці рэгіянальнага дырэктар фінансаў, а затым генеральны дырэктар PLIVA. Пазней працаваў у звязанай арганізацыйна кампаніі Teva Pharmaceutical Industries.

23 снежня 2015 года лідары партый «Харвацкая дэмакратычная садружнасць» і «Мост незалежных спісаў» прапанавалі Ціхаміра Арэшкавіча ў якасці кандыдата ад гэтых партый, якія складаюць парламенцкую большасць на пасаду прэм’ер-міністра Харватыі. У той жа дзень прэзідэнт Калінда Грабар-Кітаравіч прызначыла яго на гэту пасаду, даручыўшы фарміраванне новага ўрада. Вызначэнне складу кабінета доўжылася амаль месяц. 22 студзеня 2016 года Харвацкая Сабор прагаласаваў за вотум даверу яго ўраду: 83 дэпутатаў былі «за», 61 — «супраць» і 5 устрымалася.

Катэгорыя:Палітыкі Харватыі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Харватыі
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Вялікае Хацькова

**Вялі́кае Хацько́ва** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці, за 32 км на ўсход ад горада Полацк, за 9 км на паўночны ўсход ад вёскі Домнікі, у басейне ракі Ценіца.

Плошча паверхні 0,07 км². Даўжыня 0,32 км, найбольшая шырыня 0,3 км. Даўжыня берагавой лініі 0,95 км.

Схілы катлавіны слаба выражаны, пад забалочаным лесам, на поўдні параслі забалочаным хмызняком.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Селігоры

**Селіго́ры** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, за 22 км у напрамку на паўднёвы захад ад горада Полацк, каля вёскі Глыбачка, у басейне ракі Нача.

## Назва 
Назва возера ад назвы вёскі Селігоры, што была на паўднёвым усходзе ад возера.

У XVI стагоддзі згадваецца як «Силигоръ», ад ранейшага «Сълигора». Далей да балцкага *Sēligalā* «Селіголь; край селаў».

Так жа сама з «Латыголава» (ад Латыголь < *Lat-gal*-) утварылася назва «Латыгорава» (назва  на цвярскім Заволжы, побач з в. Літвінава), у выніку дысіміляцыі двух «-л-».

Апроч латгалаў і селаў, на тэрыторыі цяперашняй Беларусі ёсць тапанімічнае сведчанне і пра земгалаў (земіголь) — былы хутар Змігола (< *Зимгола*), на паўночным ускрайку буйнога балота пад Шаркаўшчынай.

## Водаапісанне 
Плошча паверхні 0,14 км². Даўжыня 0,6 км, найбольшая шырыня 0,42 км. Даўжыня берагавой лініі 1,58 км.
Катлавіна возера круглаватая, крыху выцягнутая ў напрамку з захаду на ўсход. Схілы катлавіны вышынёй 10—15 м, пераважна спадзістыя. Ёсць некалькі падоўжаных заліваў. У паўночнай частцы ў возера ўпадае меліярацыйная канава.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-34. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1984 г.

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Басейн Начы (прыток Заходняй Дзвіны)
Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Герэн

**Герэн** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Жазеф Гаспар Ламбер дэ Герэн — расійскі інжынер-генерал французскага паходжання
* П’ер-Нарсіс Герэн — французскі мастак
* Рабер Герэн — першы прэзідэнт ФІФА
* Шарль Герэн (мастак)
Іван Емяльянавіч Каленікаў

{{Ваенны дзеяч
|імя              = Іван Емяльянавіч Каленікаў
|дата нараджэння  = 
|месца нараджэння = 
|дата смерці      = 
|месца смерці     = 
|выява            = 
|подпіс           = 
|мянушка          = 
|прыналежнасць    = 
|гады службы      = 1933—1957
|званне           = 
|род войскаў      = бранятанкавыя войскі
|пасада           = 
|частка           = 55-я гвардзейская танкавая брыгада
|бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды       = 
|сувязі           = { style=:background: transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
 
-
 
}
{ style="background: transparent"
 
}
|у адстаўцы       = 
}}

**Іван Емяльянавіч Каленікаў** (1912—1969) — палкоўнік Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

## Біяграфія 
Іван Каленікаў нарадзіўся 12 лістапада 1912 года ў Гомелі. Пасля заканчэння дзесяці класаў працаваў кацельшчыкам на заводзе. У 1933 годзе Каленікаў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1937 годзе ён скончыў Саратаўскае танкавае вучылішча. З першага дня Вялікай Айчыннай вайны — на фронце. Прымаў удзел у баях на Заходнім, Паўднёва-Заходнім, Варонежскім, 1-м Украінскім франтах, у верасні 1942 года быў цяжка паранены. Да лістапада 1943 года гвардыі маёр Іван Каленікаў быў намеснікам камандзіра 55-й гвардзейскай танкавай брыгады  . Вызначыўся падчас вызвалення Кіева.

У перыяд з 4 па 7 лістапада Каленікаў кіраваў перадавым атрадам брыгады, які перарэзаў шашу Кіеў—Жытомір, з-за чаго нямецкія войскі страцілі шлях для адступлення. У тых баях атрад знішчыў каля 300 салдат і афіцэраў і ўзяў у палон яшчэ каля 500. Потым, калі брыгада дзейнічала ў нямецкім тыле, Каленікаў умела кіраваў яе падраздзяленнямі.

У 1944 годзе Каленікаў скончыў курсы ўдасканальвання каманднага саставу пры , пасля чаго працягнуў удзел у баях. Паля заканчэння вайны ён працягнуў службу ў Савецкай Арміі. У 1957 годзе ў званні палкоўніка быў звольнены ў запас. Жыў у Рызе, працаваў дыспетчарам на адным з заводаў. Памёр 14 жніўня 1969 года.

Быў таксама ўзнагароджаны трыма ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнамі Айчыннай вайны 1-й ступені, Чырвонай Зоркі,  і шэрагам медалёў.

## Памяць 
* Стэла ў гонар І. Е. Каленікава ўстаноўлена на Алеі Герояў у Гомелі (вул. Савецкая).

## Літаратура 
* 
* Навечно в сердце народном. 3-е изд., доп. и испр. Минск, 1984.

Катэгорыя:Танкісты СССР
Катэгорыя:Танкісты Вялікай Айчыннай вайны
Аршыл Горкі

**Аршыл Го́ркі** (, сапраўднае імя Ваз­да­ніг Манук Адаян (); 1904, Харком, Ван, Асманская імперыя — 21 ліпеня 1948, Шэрман, Канектыкут, ЗША) — амерыканскі мастак армянскага паходжанні, адзін з заснавальнікаў «абстрактнага сюррэалізму».

Горкі лічыцца адным з найбольш уплывовых амерыканскіх мастакоў XX стагоддзя, яго карціны выстаўлены ва ўсіх найбуйнейшых галерэях ЗША, а таксама ў лонданскім «галерэя Тэйт».

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў армянскай сям'і ў сяле Харком, блізу горада Ван.

У 1915 годзе ў час генацыду армян бег разам з маці і трыма сёстрамі ў расійскае Закаўказзе. Пасля таго, як маці ў 1919 году памерла ад голаду ў Ерэване, Горкі эміграваў у 1920 годзе ў ЗША, да бацькі. У пошуках сябе ён змяняе сваё імя на «Аршыл Горкі», намякаючы на ўлюбёнага пісьменніка Максіма Горкага.

Наведваў мастацкую школу штата Род-Айленд у Правідэнсе. У 1922 Горкі паступае ў Новую школу дызайну Бостана, спачатку малюе пад уплывам імпрэсіяністаў, пазней — постімпрэсіяністаў (у гэты час ён жыве ў Нью-Ёрку).

У 1926-1931 гадах выкладаў у мастацкай школе і Цэнтральным мастацкім вучылішчы ў Нью-Ёрку.

У 1930 годзе працы ўдзельнікаў групы, у якую ўваходзіў Горкі, былі выстаўлены ў Музеі сучаснага мастацтва ў Нью-Ёрку. Першая персанальная выстава Горкі адбылася ў Галерэі Мелана (Філадэльфія) ў 1931 годзе. У 1930-я гады Горкі цесна супрацоўнічаў са Сцюартам Дэвісам, Вілемам дэ Кунінгам і Джонам Грэмам. У 1944 годзе ён пазнаёміўся з Андрэ Брэтонам і іншымі вядомымі сюррэалістамі.

## Апошні год жыцця 
Апошні год жыцця Горкі быў поўны трагічных падзей: згарае майстэрня Горкі разам з працамі, у мастака выяўляецца рак, ён трапляе ў аўтакатастрофу і, зламаўшы руку, пазбываецца магчымасці маляваць, а жонка пакідае яго, забраўшы з сабой дзіцё.

### Гібель 
Ва ўзросце 44 гадоў Горкі здзяйсняе самагубства, павесіўшыся.

## Спасылкі 
* Биография на сайте Энциклопедии фонда «Хайазг»
* Artcyclopedia 
* Картины Аршиля Горки
* artnet Судьба американского художника Арчила Горки армянского происхождения
* New York Times: «Аршил Горки: Пикассо Вашингтон-сквер»

Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Павесіліся
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Турцыі
Малы Супонец

**Малы́ Супо́нец** — возера ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці, за 40 км на ўсход ад горада Глыбокае, за 1 км на ўсход ад хутара Скрабатуны, у басейне ракі Альзініца.

Плошча паверхні 0,15 км². Даўжыня 0,45 км, найбольшая шырыня 0,38 км. Даўжыня берагавой лініі 1,39 км.

Схілы катлавіны вышынёй да 10 м, параслі лесам. Берагі нізкія, забалочаныя, на поўдні зліваюцца са схіламі. Злучана пратокай з возерам Вялікі Супонец.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Глыбоцкага раёна
Дзегцяроўскае

**Дзегцяро́ўскае** — возера ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці, за 6 км на поўнач ад горада Глыбокае, каля вёскі Дзегцяры, у басейне ракі Бярозаўка.

Плошча паверхні 0,2 км². Даўжыня 0,62 км, найбольшая шырыня 0,2 км. Даўжыня берагавой лініі 1,32 км.

Схілы катлавіны вышынёй да 5 м, пераважна разараныя. З усходняга заліва выцякае ручай у возера Шубніцкае.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Глыбоцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Дзісны
Апал

**Апал** — мінерал падкласа гідраксідаў. Мае 1—34 % вады, 65—92 % SiO2, прымесі аксідаў Fe2O3, MgO, CaO і інш.

## Назва 
Назаа ад лацінскага слова «*opalus*», якое бярэ пачатак ад санскрыцкага «*úpala*», г.зн. «каштоўны камень».

## Апісанне 
Чысты апал бясколерны, непразрысты, мае афарбоўку блізкую да малочнай або афарбаваны ў няяркія тоны рознымі прымесямі. Па колеру адрозніваюць дзве асноўныя разнавіднасці апалу — белы і чорны. Белы можа быць жаўтаватым, а чорны часцей за ўсё бывае цёмна-шэры або сіні. Прыкметна вар’іруе ступень празрыстасці. Празрыстыя і паўпразрыстыя ўзоры валодаюць апалесцэнцыяй (пералівы колераў), якая ўзнікае дзякуючы рассейванню святла дробнымі часцінкамі.

Аморфны. Рэнтгенаструктурны аналіз і вывучэнне пад электронным мікраскопам выявілі ў апале крышталічныя часцінкі надзвычай малых памераў. Высветлена, што ў аморфным апале ёсць асобныя ўчасткі, якія складаюцца са шчыльна ўпакаваных сферычных часцінак крэменязёму памерам 1500—4000 А.

Бляск васковы, матавы, шкляны, перламутравы, смалісты. Рысы не дае. Зямлістыя рознасці маюць белую рысу. Цвёрдасць 5,5—6,5. Злом ракавісты. Крохкі. Шчыльнасць 1,9—2,3 г/см³.

## Утварэнне 
Асадкавы, гідратэрмальны. Утварае нацечныя агрэгаты — ааліты, скарынкі, ныркападобныя масы. На тэрыторыі Беларусі трапляецца ў выглядзе цэменту, шкарлупін дыятамей, у мелавых адкладах (сцяжэнні) і інш.

## Разнавіднасці 
У залежнасці ад афарбоўкі і характару апалесцэнцыі (вясёлкавых пераліваў колеру) вылучаюць яго разнавіднасці:
* белы апал — светлы, празрысты са светла-блакітнай апалесцэнцыяй;
* чорны апал — чорны, цёмна-фіялетавы, сіні, зялёны, бардовы з чырванаватай апалесцэнцыяй;
* арлекін — з пералівам каляровых плям на чырванаватым фоне;
* вогненны апал — жоўты, чырвоны з вогненнай апалесцэнцыяй;
* гіяліт, або мюлерава шкло — празрысты, чысты, як шкло;
* кахалонг — блакітнавата-белы, фарфорападобны, моцна порысты з перламутравай апалесцэнцыяй;
* гідрафан — шэры, эфект ірызацыі праяўляецца пасля змочвання вадой.

## Выкарыстанне 
З апалу складаецца дыятаміт, трэпел і апока — сыравіна для вырабу цэменту, напаўняльнікі.

Выкарыстоўваецца як вырабны камень. Вогненны апал — каштоўны камень.

## Літаратура 
* 
* Мінералы, горныя пароды і глебы роднага краю: Кн. для настаўніка / У. Фядотаў, А. Цытленак. — Мн.: Нар. асвета, 1987. — 109, [2] c.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вырабныя камяні
Катэгорыя:Разнавіднасці кварцу
Гваякол

**Гваякол**, **2-метаксіфенол** — арганічнае злучэнне, вытворнае фенолу, CH3OC6H4OH.

## Уласцівасці 
Бясколернае крышталічнае рэчыва з моцным пахам. Цямнее на паветры і на святле. Малекулярная маса 124,13. Тэмпература плаўлення 28,5 °С. Тэмпература кіпення 205 °C. Шчыльнасць 1,1287 г/см³ пры тэмпературы 21,4 °C. Добра раствараецца ў этаноле, эфіры, ледзяной воцатнай кіслаце, растворах шчолачаў. Растварае ёд і серу. Шчолачныя солі гваяколу добра раствараюцца ў вадзе, магніевыя і кальцыевыя солі — дрэнна.

## Атрыманне 
Гваякол уваходзіць у склад прадуктаў перагонкі гваякавай і іншых драўнінных смол. У прамысловых умовах атрымліваюць метыліраваннем піракатэхіну метылсернай кіслатой, дыметылсульфатам ці метанолам.

## Выкарыстанне 
Гваякол выкарыстоўваецца ў вытворчасці пахучых рэчываў (ванілін, эўгенол, санталідол і інш.) і лекавых сродкаў. Таксама выкарыстоўваецца ў невялікай колькасці ў парфумернай прамысловасці.

## Шкоднае ўздзеянне 
Гваякол выклікае анестэзію скуры, экзэму, раздражненне верхніх дыхальных шляхоў і вачэй.

## Літаратура 
*  — С. 103.

## Спасылкі 
* Інфармацыя на сайце XuMuK.ru
* Інфармацыя на сайце CharChem

Катэгорыя:Фенолы
Півянец

**Півяне́ц** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, за 19 км на паўднёвы захад ад горада Полацк, за 1,2 км на паўднёвы захад ад вёскі Грыцкаўшчына, у басейне ракі Ушача.

Плошча паверхні 0,02 км². Даўжыня 0,25 км, найбольшая шырыня 0,14 км. Даўжыня берагавой лініі 0,63 км.

На поўначы ўпадае ручай, на поўдні выцякае ручай у возера Варонічы.

## Літаратура 
* 
* Пивинец // Ліст карты N-35-22. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1986 год.

Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Ушачы
Свята-Успенская царква (Пярковічы)

**Свята-Успенская царква** — праваслаўны храм у в. Пярковічы Драгічынскага раёна Брэсцкай вобласці. Знаходзіцца на заходняй ускраіне вёскі, у сядзібна-паркавым ансамбле Віславухаў.

## Гісторыя 
]]
Першая царква была пабудавана намаганнямі ўладальніка вёскі ўніяцкага епіскапа луцкага і астрожскага Кірылы Цярлецкага ў канцы XVI стагоддзя. Драўляная Свята-Успенская царква мела дзве невысокія вежы і купал над прэзбітэрыем. Храм стаяў на мураваным падмурку. Унутры меліся тры алтары, выкананыя ў мастацкай разьбе, царскія вароты і іншыя мастацкія каштоўнасці. У гэтай царкве ў 1607 (1605) годзе і быў пахаваны Кірыла Цярлецкі. Яго мошчы былі накрыты вялікай гранітнай плітою з надпісамі на латыні. Пад час шматлікіх войнаў XVII стагоддзя царква была спалена.

Цяперашнюю царкву фундаваў як уніяцкую на месцы папярэдняй падкаморы брэсцкі Зянон Віславух каля 1770 года. Завяршыў будаўніцтва ў 1805 годзе і аздобіў храм ягоны сын Віктар. Былі прадугледжаны асобныя крыпты для роду Віславухаў, у якіх былі пахаваны ўладальнікі сядзібы Зянон і Віктар з жонкамі. Таксама ў крыпту перанеслі парэшткі Кірылы Цярлецкага.

Рэшткі епіскапа захоўваліся ў крыпце да 1970-х гадоў. У наш час надмагілле Цярлецкага захоўваецца ў Музеі старажытнабеларускай культуры ў Мінску.

Пасля скасавання уніі храм быў перададзены праваслаўным вернікам. Пасля прыходу Савецкай улады ў 1939 годзе парэшткі пахаваных у крыпце былі параскіданы, а саму крыпту замуравалі. У 1961 годзе царкву зачынілі, аднак ў 1990 годзе намаганнямі мясцовых жыхароў яе аднавілі.

## Архітэктура 
Помнік архітэктуры позняга класіцызму. Храм вырашаны ў буйных манументальных формах. Аднанефны прамавугольны ў плане аб’ём пад двухсхільным дахам з вальмай над алтарнай сцяной. Дах па краях завершаны драўлянымі васьміграннымі барабанамі. Галоўны арачны ўваход вылучаны 4-паўкалонным порцікам з трохвугольным франтонам, які рытмічна спалучаецца з драўляным франтонам даху. Бакавыя фасады расчлянёны высока ўзнятымі арачнымі аконнымі праёмамі і масіўнымі спаранымі пілястрамі ў прасценках.

У інтэр’еры сцены малітоўнай залы раскрапаваны шырокімі спаранымі пілястрамі. У паўднёвай частцы хоры, якія падтрымліваюцца 2 масіўнымі пілонамі. У агульнай прасторы залы бакавыя прамавугольныя рызніцы вылучаюць квадратную апсіду, вылучаную трох’ярусным іканастасам.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Драгічынскага раёна
Катэгорыя:Пярковічы
Катэгорыя:Храмы Брэсцкай і Кобрынскай епархіі
Катэгорыя:1805 год у Беларусі
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Катэгорыя:Віславухі
Дымніца

**Ды́мніца** (*Fumaria*) — род кветкавых раслін падсямейства  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовыя травяністыя расліны з тонкім разгалінаваным сцяблом і стрыжнёвым коранем. Лісце чаргаванае, тонкае, перыстарассечанае, шызаватае або зялёнае. Кветкі дробныя, фіялетава-ружовага колеру, зрэдку белыя, сабраныя ў гронкі. Плод падобны на арэшак.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Пашыраны пераважна у Міжземнамор’і.
Расліны святлолюбівыя. Растуць каля дарог, у парках і садах, на пустках, пашах і агародах. На тэрыторыі Беларусі ў наваколлі гарадскога пасёлка Рось адзначана .

## Значэнне і выкарыстанне 
Лекавыя і фарбавальныя расліны. Расліны ядавітыя, утрымліваюць фумарын і фумарынавую кіслату.

## Віды 
Род Налічвае каля 50). Некаторыя з іх:
* 
* 
* 

## Літаратура 
*  — С. 283.
*  — С. 242.

## Спасылкі 
* 
* Fumaria // The Plant List
* U.S. National Plant Germplasm System
* 

Катэгорыя:Дымніцавыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Ядавітыя расліны
Катэгорыя:Лекавыя расліны