open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Картада

**Картада** — напой на аснове кавы і малака. Гатуецца з эспрэса, з наступным даданнем малака, у прапорцыях 1:1. Падаецца у шкляным посудзе аб'ёмам 150-200 мл. Ёсць таксама рэцэпты з даданнем згушчанага малака або даданнем згушчанага малака і ўзбітымі вяршкамі.
 
Гэты напой папулярны ў Іспаніі і Партугаліі, а таксама ўсёй Лацінскай Амерыцы, дзе яго п'юць ў другой палове дня. У Каталоніі вядомы як «Талат», у Басконіі яго называюць «Эбак», «Пінг» або «Гарота» у Партугаліі і «Нуазет» у Францыі. На Кубе ён вядомы як «Картадыта».

Катэгорыя:кава
Катэгорыя:напоі
Муджыбур Рахман

**Муджыбур Рахман**, шэйх Муджыб (, Тунгіпура, Індыя — ) — палітычны і дзяржаўны дзеяч Бангладэш.

## Біяграфія 
Скончыў ісламскі каледж у Калькуце. У 1949 адзін з заснавальнікаў (з 1965 лідар) Народнай лігі (Авамі ліг, АЛ), якая стаяла за аўтаномію Усходняга Пакістана ў складзе адзінай пакістанскай дзяржавы. За сваю дзейнасць неаднаразова быў арыштаваны ваеннымі ўладамі Пакістана. Пасля перамогі ў 1970 АЛ на парламенцкіх выбарах у Пакістане і адмовы ваенных перадаць ёй уладу ініцыіраваў абвяшчэнне Усходняга Пакістана незалежнай Рэспублікай Бангладэш. 3 1972 прэм’ер-міністр, з 1975 прэзідэнт Народнай Рэспублікі Бангладэш. Ажыццяўляў палітыку шырокіх сацыяльных пераўтварэнняў, але не здолеў пераадолець цяжкі эканамічны крызіс, у якім апынулася краіна ў сярэдзіне 1970-х. Забіты ў выніку дзяржаўнага перавароту.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Анлайн музей М.Рахмана ў Дацы 

Катэгорыя:Прэзідэнты Бангладэш
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Бангладэш
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Бангладэш
Катэгорыя:Забітыя прэзідэнты
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры
Сінільная кіслата

**Сіні́льная (цыяніставадародная) кіслата**, **цыяністы вадарод**, **нітрыл мурашынай кіслаты, HCN** — аднаасноўная кіслата. Адкрыта ў 1782 годзе шведскім хімікам К. В. Шэеле, у 1811 годзе Ж. Л. Гей-Люсак атрымаў бязводную сінільную кіслату і вызначыў яе склад.

Бескаляровая, вельмі лятучая, лёгкарухомая атрутная вадкасць з характэрным пахам горкага міндалю. Тэмпература кіпення 25,65 °C, шчыльнасць 687,08 кг/м³. Сумесь пары з паветрам (4,9—39,7 % кіслаты) выбуханебяспечная. Змешваецца ва ўсіх адносінах з вадой, этанолам, дыэтылавым эфірам. Узаемадзейнічае з аксідамі і гідраксідамі шчолачных і шчолачназямельных металаў. Не ўзаемадзейнічае з карбанатамі.

Сінільная кіслата ўтрымліваецца ў некаторых раслінах (гл. цыянідная бомба), коксавым газе, тытунёвым дыме, вылучаецца пры тэрмічным раскладанні нейлону, поліурэтанаў.

З металамі ўтварае солі — цыяніды. Арганічныя вытворныя сінільнай кіслаты маюць назву нітрылы.

Асноўны метад атрымання ў прамысловасці — акісляльны аманоліз метану пры тэмпературы 1000&nbsp;°C на каталізатары (плаціна, сплавы плаціны з родыем і плаціны з ірыдыем).

Сінільная кіслата выкарыстоўваецца у вытворчасці цыянідаў, хлорцыяну, акрылатаў, амінакіслот, у якасці фуміганта і інш.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Синильная кислота // Российская энциклопедия по охране труда: В 3 т. — 2-е изд., перераб. и доп. — М.: Изд-во НЦ ЭНАС,2007. 

## Спасылкі 
* *Смирнов С. К.* Синильная кислота 

Катэгорыя:Неарганічныя кіслоты
Катэгорыя:Злучэнні вадароду
Катэгорыя:Злучэнні азоту
Катэгорыя:Злучэнні вугляроду
Катэгорыя:Хімічная зброя
Катэгорыя:Фуміганты
Катэгорыя:Цыяніды
Гольдвасэр

**Гольдвасэр** (, ) — папулярны моцны лікёр, настоены на травах. Утрымоўвае буйныя часціцы 22-каратнага золата.
 
Напой быў вынайдзены ў 1598 годзе галандцам Амброзіусам Вермёлем , які пражываў у Гданьску (Данцынгу).

Катэгорыя:Травяныя лікёры
Катэгорыя:Польская кухня
Сан-Джавані-дэі-Фіярэнціні

Царква **Сан-Джавані-дэі-Фіярэнціні**, пабудавана для абшчыны фларэнтыйцаў у Рыме.

Будаўніцтва ў 1509 годзе распачаў Антоніа да Сангала мал., затым пад кіраўніцтвам іншых архітэктараў. Будаўніцтва храма было завершана стагоддзе праз: купал збудаваны па праекце Карла Мадэрна (1620), тут пазней пахаванага, фасад дабудаваны ў XVIII стагоддзі.
Над інтэр'ерам працавалі першым чынам тасканскія майстры. Варта ўвагі статуя Св. Іаана, працы Міна вуль Рэамэ, Антоніа Раджы аўтар мармуровай скульптурнай групы «Хрышчэнне Хрыста» ля галоўнага алтара. Алтар — апошняя праца Бараміні, які таксама пахаваны ў Сан-Джавані-дэі-Фіярэнціні.

## Тытулярная царква 
Царква Сан-Джавані-дэі-Фіярэнціні з'яўляецца тытулярнай царквой, кардыналам-святаром з тытулам царквы *Сан-Джавані-дэі-Фіярэнціні* з 24 сакавіка 2006 года, з'яўляецца італьянскі кардынал Карла Кафара.

## Літаратура 
* Heinz-Joachim Fischer: *Rom. Zweieinhalb Jahrtausende Geschichte, Kunst und Kultur der Ewigen Stadt.* DuMont Buchverlag, Köln 2001, ISBN 3-7701-5607-2.

Д
Д
Генрык Віснер

**Генрык Ві́снер** (; , ) — польскі гісторык.

Скончыў Варшаўскі ўніверсітэт (1962). 3 1961 працаваў у Цэнтральнай вайсковай бібліятэцы, у выдавецтве Міністэрства нацыянальнай абароны, Інстытуце сацыялістычных краін Польскай АН. 3 1980 у Інстытуце гісторыі Польскай АН. Прафесар (1987).

Даследуе ваенную гісторыю, гісторыю дыпламатыі Рэчы Паспалітай. Аўтар прац па гісторыі ВКЛ.

## Бібліяграфія 
* *Od Ujścia do Warki*. 1973
* *Z lat potopu 1655-1660*. 1975
* *Lisowczycy*, 1976, 1995, 2004
* *Wojna nie wojna. Szkice z przeszłości polsko-litewskiej*. 1978
* *Najjaśniejsza Rzeczpospolita. Szkice z czasów Zygmunta III i Władysława IV Wazy*. 2001
* *Najjaśniejsza Rzeczpospolita. Szkice z dziejów Polski szlacheckiej XVI - XVII wieku*. 1978
* *Rozróżnieni w wierze*. 1982
* *Zygmunt III Waza*, 1984, 1991, 2006
* *Kircholm 1605*. 1987, 2005, 2011
* *Unia. Sceny z przeszłości Polski i Litwy*. 1988
* *Rokosz Zebrzydowskiego*. 1989
* *Litwa i Litwini. Szkice z dziejów państwa i narodu*. 1991
* *Litwa i Litwini. Z przeszłości państwa i narodu*. 1993
* *Król i car. Rzeczpospolita i Moskwa w XVI i XVII wieku*. 1995
* *Władysław IV Waza*. 1995
* *Litwa. Dzieje państwa i narodu*. 1999
* *Janusz Radziwiłł 1612–1655*. 2000
* *Rzeczpospolita Wazów. Czasy Zygmunta III i Władysława IV*. T.1, 2002
* *Rzeczpospolita Wazów. Wojsko Wielkiego Księstwa Litewskiego, dyplomacja, varia*. T.2, 2004
* *Rzeczpospolita Wazów. Sławne państwo, Wielkie Księstwo Litewskie.* T.3, 2008

## Літаратура 
* Віснер // БЭ ў 18 т. Т. 4. Мн., 1997.

Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы
Эспрэса

**Эспрэса** () — напой, прыгатаваны шляхам прапускання гарачай (каля 90 °C) пад ціскам 9 бар вады праз фільтр з молатай кавай.

Напой карыстаецца вялікай папулярнасцю ва ўсім свеце і, перш за ўсё, на поўдні Еўропы — у Італіі і Партугаліі.

## Літаратура 
* Francesco Illy, Riccardo Illy: Kaffee, von der Bohne zum Espresso. Droemer Knaur, München 1994, ISBN 3-426-26763-2
* Ingrid Niemeier, Jost Niemeier: Espresso, von A bis Z. Heel, Königswinter 2002, ISBN 3-89880-104-7

## Спасылкі 
Катэгорыя:Італьянская кухня
Катэгорыя:Кававыя напоі
Польская вышэйшая гуманітарная школа

**Польская вышэйшая гуманітарная школа** () - вышэйшая школа ў Беларусі, створана ў 2001 годзе, якая мела філіялы ў Мінску, Гродне і Баранавічах.

## Структура 
Школа з'яўлялася аўтаномнай адзінкай (факультэтам) Беларускага інстытута правазнаўства ў Мінску. Яе дырэктарам быў старшыня Польскага навуковага таварыства (ПНТ), дац. Чэслаў Бенькоўскі. Мела філіялы ў Мінску, Гродне і Баранавічах. Планавалася, каб яна вяла ліцэнцыйнацкае і магістэрскае навучэнне, ў дзённай і завочнай форме. Навучанне павінна цягнуцца ад 3,5 да 5 гадоў, у залежнасці ад віда і формы навучання. Праводзіўся набор на кірункі:

* міжнароднае права са спецыялізацыяй еўрапейскае права (Польшча, Германія, Расія);
* кіраванне (муніцыпальнае права);
* эканомія са спецыялізацыяй міжнародныя эканамічныя адносіны;
* бухгалтэрыя, аналіз і аўдыт са спецыялізацыяй аўдыт у еўрапейскіх краінах;
* псіхалогія;
* паліталогія;
* падрыхтоўчы факультэт з кірункамі: польская філалогія з германістыкай або англістыкай, прыкладная інфарматыка, гувернанцтва;
* паслядыпломнае магістарскае навучанне.

Планавалася, каб заняткі адбываліся на польскай мове, аднак слабае веданне яе пасярод студэнтаў давяло да таго, што ў праграме І курса ўвялі інтэнсіўны моўны курс у межах 6-8 гадзін на тыдзень. Ён павінен быў даць падрыхтоўку да ўводзін польскай мовы як мовы навучання з 3. семестра.

## Гісторыя 
Установа была створана ў 2001 годзе, згодна з дамовай паміж ПНТ і ўладамі Беларускага інстытута правазнаўства (БІП), як факультэт БІП. У чэрвені таго самага года ў філіялах школы пачалася першая рэкрутацыя. З 2010 г. Школа рэарганізавана і дзейнічае як лінгвістычны цэнтр пры БІП.

## Літаратура 
*  

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Мінска
Катэгорыя:Палякі на Беларусі
Катэгорыя:2001 год у Мінску
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з польскай мовай навучання
Катэгорыя:Вывучэнне польскай мовы
Кава па-ірландску

thumb
**Кава па-ірландску** — кававы напой, які таксама можна аднесці да катэгорыі кактэйляў з вяршкамі.

## Склад 
* Гарачая чорная кава - 80 мл (4 часткі)
* Ірландскі віскі - 40 мл (2 часткі)
* Карычневы цукар - 1 гарбатная лыжка
* Узбітыя вяршкі - 30 мл (1 ½ часткі)
 
Гэты склад кактэйлю зарэгістраваны Міжнароднай асацыяцыяй бармэнаў () і ўключаны ў спіс афіцыйных кактэйляў Міжнароднай асацыяцыяй бармэнаў.

## Прыгатаванне 
Існуюць розныя спосабы і рэцэпты гатавання кавы па-ірландску. Напрыклад, у адмысловы шкляны посуд ёмістасцю каля 150 см³ ўліваюць гарачую чорную каву. Дадаюць у яе цукровы пясок і размешваюць лыжкай да поўнага растварэння цукру. Затым уліваюць віскі і ўпрыгожваюць кактэйль узбітымі вяршкамі, паклаўшы іх «шапкай» на паверхню напою. Гэты ж кактэйль, толькі пад іншай назвай, можна прыгатаваць, замяніўшы віскі каньяком або цёмным ромам.
 
## Літаратура 
* Hannes Bertschi, Marcus Reckewitz: Von Absinth bis Zabaione, Berlin 2002, S. 160 ff.

Катэгорыя:Кактэйлі з вяршкамі
Катэгорыя:Кававыя напоі
Алесь Дзятлаў

**Алесь Дзятлаў** (*Аляксандр Мікалаевіч Дзятлаў*, нар., в. Туркі, , Магілёўская вобласць) — беларускі пісьменнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і настаўніка. Жыў у Пятровічах, а з лета 1944 г. — на радзіме маці, у Плёсах, дзе бацьку прызначылі дырэктарам мясцовай школы. У 1959 г. скончыў аддзяленне журналістыкі БДУ. Працаваў у Глыбоцкай раённай газеце «Сцяг камунізму» (1959—1961), у «Чырвонай змене» (1961—1973). У 1973—1975 гг. член сцэнарна-рэдакцыйнай калегіі кінастудыі «Беларусьфільм». У 1975—1980 гг. карэспандэнт газеты «Звязда», з 1980 г. рэдактар аддзела навукі часопіса «Родная прырода».

## Творчасць 
Друкуецца з 1956 г. У 1970-м годзе было надрукавана апавяданне ў газеце «Літаратура і мастацтва». Аўтар зборнікаў, аповесцяў і апавяданняў, нарысаў, фельетонаў, твораў для дзяцей.

### Творы 
* «Росы на паплаве» (1974)
* «Белы месяц сакавік» (1977)
* «Сляды» (1981)
* «Начное неба ў ліпені» (1981)
* «Вяртанне» (1987)
* «У вераснёвы вечар» (1987)
* «Парог» (1993)

## Літаратура 
* Дзятлаў Алесь//Белар. энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6.-Мн., 1998.-С. 165.
* Дзятлаў Алесь//Энцыклапедыя літ-ры і мастацтва.-У 5 т. Т. 2.-С. 334—335.

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Аляксандр Міхайлавіч Налівайка

**Аляксандр Міхайлавіч Налівайка** (Нарадзіўся , вёска Вязычын, Асіповіцкі раён) — беларускі літаратуразнавец, крытык. Кандыдат філалагічных навук (1954).

## Біяграфія 
Скончыў Магілёўскі педагагічны інстытут (1951). У 1954—1999 гг. працаваў у Беларускім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя М. Танка. Аўтар манаграфіі "Аповесць Якуба Коласа «Дрыгва» (1959), вучэбнага дапаможніка «Беларуская савецкая літаратура» (1979), адзін з аўтараў падручніка па «Беларуская літаратура» (1971, з Т. Бурэйка). Складальнік «Хрэстаматыі па беларускай дзіцячай літаратуры» (1966, у сааўт.), «Хрэстаматыі па беларускай савецкай літаратуры» (ч.1-2, 1984).

## Літаратура 
* , С.133.

Катэгорыя:Кандыдаты філалагічных навук
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Асіповіцкім раёне
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Крытыкі Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Аркадзя Куляшова
Катэгорыя:Выкладчыкі БДПУ імя Максіма Танка
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза дызайнераў
Іван Іванавіч Бокій

**Іван Іванавіч Бокій** (, вёска Продзвіна, ) — беларускі графік.

## Біяграфія 
У 1968 г. скончыў Мінскае мастацкае вучылішча, ў 1977 г. Маскоўскі паліграфічны інстытут. Удзельнік мастацкіх выставак з 1980 г. Працуе ў кніжнай і станкавай графіцы. Асноўныя творы: мастацкае афармленне «Падарожнай кніжкі Скарыны», альбома «Беларуская кераміка», кніг «Як разгаралася полымя» і «Маніфест народнага шчасця» П. Ткачова; графічнай серыі «Хатынь», «Свабодай азорыцца свет». Узнагароджаны залатым медалём ВДНГ СССР (1985), шматлікімі дыпломамі конкурсаў «Мастацтва кнігі».

## Літаратура 
* Бокій Іван Іванавіч//Беларускі Саюз мастакоў (1938—1998): Энцыклапед. даведнік.-Мн., 1998.-С. 65.

Катэгорыя:Выпускнікі Мінскага дзяржаўнага мастацкага каледжа імя А. К. Глебава
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Плотка

**Плотка, плотка звычайная** (*Rutilus rutilus*) — від рыб сямейства карпавых. 

## Назва 
Народныя назвы *плаціца, плоць, вобліца, караваха, альхоўка*.

## Апісанне 
Даўжыня да 30—35 см, маса да 300—400, часам да 700 г. Звычайнымі з’яўляюцца асобіны даўжынёй 15—18 см і масай 100—150 г. Цела прадаўгаватае, сціснутае з бакоў. Галава адносна кароткая. Рот касы, паўніжні, яго верхавіна знаходзіцца на ўзроўні ніжняга краю вока. Радужына аранжавая, з чырвонай плямай у верхняй частцы. Спінны плаўнік невялікі, цёмна-шэры, усечаны, анальны — аранжавы ці чырвоны, крыху выемчаты. Хваставы плаўнік цёмна-шэры, грудныя — бледна-жаўтаватыя, брушныя — аранжавыя ці чырвоныя. Спіна цёмна-бурая або цёмна-зеленаватая, бакі і бруха серабрыстыя. Афарбоўка зменлівая і залежыць ад экалагічных умоў вадаёма. У перыяд нерасту самцы пакрываюцца эпітэляльнымі бугаркамі.

## Пашырэнне 
Плотка пашырана ў прэсных і саланаватых водах Еўропы на ўсход ад Паўднёвай Англіі і Пірэнеяў і на поўнач ад Альпаў. У рэках і азёрах Сібіры, Сярэдняй Азіі і Закаўказзі ўтварае шэраг падвідаў. У басейнах Каспійскага і Чорнага мораў жывуць паўпрахадныя падвіды — вобла і таран. На Беларусі адна з найбольш шматлікіх рыб. 

Водзіцца ў рэках, поймавых вадаёмах і азёрах, вадасховішчах. Трымаецца ўскраін зараснікаў і вялікіх прагалін паміж імі. Пазбягае заіленых мясцін і хуткага цячэння.

## Асаблівасці біялогіі 
Чародная рыба. Вясной выходзіць на залітую пойму. Пасля нерасту разыходзіцца па ўсім вадаёме. Харчовы спектр вельмі шырокі, корміцца зоапланктонам, водарасцямі, ракападобнымі бентаса, лічынкамі насякомых.  

, Эстонія]]
Полавая спеласць наступае на 3-4-м годзе. Нерастуе ўвесну пры тэмпературы вады 8-10°С. Нераст кожны год адбываецца ў адных і тых жа месцах: каля берагоў, зарослых жорсткай расліннасцю, у поймавых старыцах і азёрах, захламленых месцах вадаёмаў. Клейкую ікру адкладвае на раслінныя рэшткі і смецце. Плоднасць у залежнасці ад узросту ад 700 да 75000 ікрынак. Інкубацыйны перыяд працягваецца 1—2 тыдні. Моладзь спачатку трымаецца на нерасцілішчы, улетку выходзіць у адкрытыя вадаёмы на глыбіню.

Увосень моладзь і дарослая рыба адыходзіць у глыбокія зімавальныя ямы.

## Промысел 
Прамысловая рыба. Малакаштоўная з-за нізкага тэмпа росту. Папулярны аб’ект аматарскага лову.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Плотва Вялікая савецкая энцыклапедыя 
* Плотва  // Проект «Вся биология» 

Катэгорыя:Карпавыя
Катэгорыя:Рыбы Еўропы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Польская кухня

**Польская кухня** — кулінарныя традыцыі Польшчы, якія развіваліся пад уплывам еўрапейскіх (нямецкай, італьянскай, французскай) кухань, так і ўсходніх (турэцкай, яўрэйскай).

Папулярныя польскія стравы: пельмені, крупы, макароны, галубцы, свіныя адбіўныя, тушанае мяса, квашаніна, свіная рулька. Супы (суп з капусты, ячменны суп, боршч, курыны суп, таматавы суп, агурочны суп, грыбны суп, халаднік), стравы з капустай і бульбай, мізэрыя, хлеб (жытні, пшанічны), тварог, усе віды мяса (асабліва свініна, птушка і ялавічына), гатаваныя рознымі спосабамі, і ў меншай ступені, марская і прэснаводная рыба.

## Літаратура 
* Kuchnia polska. Maria Librowska (red.). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, 1982. ISBN 83-208-0275-X.

## Спасылкі
Юрый Альфрэдавіч Дарашкевіч

**Юрый Альфрэдавіч Дарашкевіч** (нар. , г. ) — беларускі жывапісец.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут (1985). Аўтар размалёвак і вітражоў радыётэхнічнага каледжа і сувораўскага вучылішча (1989) ў Мінску. Працуе пераважна ў станкавым жывапісе. Аформіў спектакль «Цудоўная дудка» у Гродзенскім тэатры лялек у 1988 годзе. Распрацаваў тэмы: «Бабы» і «Чашы»: «Чаша — аб'ект», «Чаша, знойдзеная ў лесе», «Чаша — вытока», «Чаша цёплая», «Чаша з прывідам» і інш.(1990-я г.).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза дызайнераў
Карней Іосіфавіч Аляксееў

**Карней Іосіфавіч Аляксееў** (нар. , в. Вуглы, Бабруйскі раён) — беларускі скульптар.

## Біяграфія 
У 1970 г. скончыў мастацка-прамысловае вучылішча, а ў 1976 г. — Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Вучыўся ў А. Бембеля, А. Анікейчыка.

Удзельнік мастацкіх выставак з 1974 года, кампазіцыі «Першы ўраджай» (1974), «Ф. Скарына», «Пад мірным небам», «Выратаванне», «Сон паэта. Прысвячаецца М. Багдановічу», «Анёл-ахоўнік», «Жаночы партрэт», «Кветкавод Наташа» (1983), трыпціх «Якуб Колас» (1976), помнік-бюст Герою Савецкага Саюза М. Чэпіку (1980, в. Блужа Мінскай вобласці), мемарыяльныя дошкі І. Болдзіну, М. Яшыну, Г. Каніскаму ў г. Магілёве.

Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, Нацыянальным музеі гісторыі і культуры ў Мінску, Магілёўскім абласным мастацкім музеі імя П. Масленікава, Літаратурным музеі М. Багдановіча, Літаратурным музеі Я. Купалы, Гродзенскім гісторыка-археалагічным музеі, фондах БСМ.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бабруйскім раёне
Катэгорыя:Скульптары Беларусі
Катэгорыя:Скульптары СССР
Катэгорыя:Скульптары XXI стагоддзя
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза мастакоў
Катэгорыя:Скульптары паводле алфавіта
Сяргей Валянцінавіч Антонаў

**Сяргей Валянцінавіч Антонаў** (нар. 26 жніўня 1968 года, Быхаў, Магілёўская вобласць, Беларусь) — журналіст, пісьменнік, уласны карэспандэнт беларускай газеты «Прыватны дэтэктыў» (з 2000 года).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 26 жніўня 1968 года ў Быхаве, Магілёўскай вобласці, Беларусь. Дзяцінства правёў у Быхаве. Першы свой аповяд асабіста запісаў у трохгадовым узросце. Ужо ў юнацтве марыў стаць сапраўдным пісьменнікам, аднак паводле патрабавання бацькі пасля заканчэння школы паступіў у Магілёўскі тэхналагічны інстытут (цяпер Магілёўскі дзяржаўны універсітэт харчавання). З другога курсу пайшоў на тэрміновую службу, якую праходзіў у Маскве. У 1992 годзе скончыў інстытут па спецыяльнасці інжынер-механік. Пасля службы уладкаваўся на працу раённую газету «Маяк Прыдняпроўя». З 2000 года — уласны карэспандэнт мінскай газеты «Прыватны дэтэктыў». Сябра партыі Беларускі Народны Фронт з пятнаццацігадовым стажам.

Быў заўважаны рэдактарамі выдавецтва АСТ і рэкамендаваны для ўдзелу ў праекце Дзмітрыя Глухоўскага «Сусвет Метро 2033», стаўшы яго аўтарам нумар два. Як пісьменнік схільны да апакаліптычнага рамантызму. Сярод літаратурных настаўнікаў — Мікалай Васільевіч Гогаль і Міхаіл Апанасавіч Булгакаў. Хобі — купажаванне венецыянскага шкла.
Цяпер час працуе над трыма тэкстамі: футура-апакаліптычны раман «Стабілізатар. Мінск 2041» пра Беларусь, раман «Рублёўка» для серыі «Сусвет Метро 2033» і другі раман сагі пра вампіраў.

## Бібліяграфія 
* Тры раманы «*Аргор*» у жанры фэнтэзі.
* Містычныя трылеры «*Поўня*» і «* Скальпель доктара Менгеле*» Выдавецтва «Амадэус». 2008.
* Раманы «* Цёмныя тунэлі*», «* У інтарэсах рэвалюцыі*» і «*Непахаваныя*»; апавяданне «* Tabula Rasa*» з серыі " Сусвет Метро 2033 ". Выдавецтва АСТ. 2010 — 2012 гг.
* Раман-фэнтэзі «*Пяціборац*». Выдавецтва «Эксмо». 2012.

## Спасылкі 
* [Http://samlib.ru/editors/a/antonow_sergej_walentinowich/ Старонка Сяргея Антонава на «самвыдат»]
* [Http://www.youtube.com/watch?v=5ua3S4J2488/ Рэпартаж пра Сяргея Антонава на тэлеканале АНТ]
* [Http://www.youtube.com/watch?v=igj3ViuyiFU/ Дзмітрый Глухоўскі і Сяргей Антонаў ў Маскоўскім Доме Кнігі]
* [Http://www.youtube.com/watch?v=9oInQdmraBU/ Дзмітрый Глухоўскі і Сяргей Антонаў на кніжнай выставе]

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі-фантасты Расіі
Катэгорыя:Пісьменнікі-фантасты Беларусі
Жанна Отэрдаль

**Жанна Луіза Отэрдаль** (; , Удэвала, Швецыя — ) — шведская пісьменніца.

Працавала настаўніцай шведскай мовы ў Гётэбаргу з 1901 па 1935 год, была выкладчыкам і актывісткай руху квакераў.

Аўтар шматлікіх кніг для дзяцей і юнацтва. Пісала раманы, казкі, апавяданні, псалмы, дзіцячыя вершы, некаторыя з якіх рабіліся песнямі і заставаліся папулярнымі цягам усяго ХХ стагоддзя, і інш. У 1959 годзе была ўзнагароджана медалём Нільса Хольгерсана.

Памерла 27 ліпеня 1965 года. Пахаваная ў Гётэбаргу на Усходніх могілках.

## Спасылкі 
* Казка Ж.Отэрдаль "Прынц без ценю" у перакладзе на беларускую мову 

Катэгорыя:Пісьменніцы Швецыі
Катэгорыя:Пісьменніцы XX стагоддзя
Ерафей Васілевіч Касценіч

**Ерафей (Іерафей) Васілевіч Касценіч** (, в. Мужычок, Клімавіцкі павет, Магілёўская губерня, Расійская імперыя — , Санкт-Пецярбург, Расійская імперыя) — рускі лекар і вучоны ў галіне афтальмалогіі.

У нататцы «Медыцынская дапамога, пададзеная хворым на вочы ў Быхаўскім павеце Магілёўскай губерні прафесарам Е. Касценічам з 12 ліпеня да 12 верасня 1894 года» паведамляецца, што ён у 1884—1890 гадах штогод на працягу трох месяцаў лячыў хворых на вочы ў сваёй хаце ў Царкоўным Асаўцы.

За два месяцы 1894 года ён прыняў у амбулаторных пакоях у вёсках Рыжкаўцы і Царкоўным Асаўцы 3092 хворых, аперацыйную дапамогу атрымалі 477 чалавек, з якіх 200 хворым былі зроблены складаныя аперацыі на вачах. На яго магіле ў вёсцы Красны Асавец у 1964 годзе быў пастаўлены абеліск.

## Літаратура 
*  — С. 502
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Хоцімскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі СПбДУ
Катэгорыя:Афтальмолагі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Выкладчыкі Варшаўскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Афтальмолагі Беларусі
Маргарыта Захараўна Савіцкая

**Маргарыта Захараўна Савіцкая** (, Горкі, Магілёўская вобласць) — беларускі жывапісец.

## Біяграфія 
Скончыла Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут (1959). У мастацкіх выстаўках удзельнічае з 1959 года. Працуе ў бытавым жанру, жанру пейзажа і партрэта.

Карціны: «У полі» (1959), «Лета» (1962), «Гімнасты» (1963), «Хлеб партызанам» (1967), «Восень» (1970, разам з Л. Ізмайлавай), «Дарога на Слонім» (1981), «Раніца на Іслачы» і «Лясное возера» (1985). Аўтар партрэтаў народнага мастака М. Савіцкага (1981), «Дзяўчынка» (1984) і інш. Мастацтва М. Я. Савіцкай адметна вобразным раскрыццём сутнасці з’явы, каларыстычнымі сродкамі.

## Літаратура 
* 
* 
* *Лившиц В. М.* Гордость и слава Горецкой земли. Книга 3. Герои Социалистического Труда, заслуженные работники народного хозяйства, культуры, художники и писатели — Горки, 2015. — С. 50. — 64 с.

Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Іван Данілавіч Касачоў

**Іван Данілавіч Касачоў** (нар. , вёска Акушкі, Горацкі раён, Магілёўская вобласць) — расійскі хірург, доктар медыцынскіх навук (1983), прафесар. Заслужаны ўрач Расійскай Федэрацыі (1994).

## Біяграфія 
Беларус. Скончыў Каменскую сярэднюю школу Горацкага раёна, Ленінградскую Ваенную медыцынскую акадэмію імя С. М. Кірава (1962), дзе і працуе (з 1986 г. намеснікам начальніка кафедры агульнай хірургіі ВМА, з 1988 г. намеснікам начальніка ВМА, з 1995 г. прафесарам кафедры агульнай хірургіі). У 1974—1976 гг. працаваў урачом-хірургам і навуковым даследчыкам у складзе ХХ Савецкай антарктычнай экспедыцыі. У 1983—1986 гг. служыў у Афганістане галоўным хірургам 40-й арміі. З яго ініцыятывы і пры непасрэдным удзеле пры акадэміі створаны шэраг лячэбна-дыягнастычных цэнтраў, а таксама вучылішча па падрыхтоўцы медыцынскіх сясцёр (1991).

Аўтар звыш за 380 навуковых прац і 200 рацыяналізатарскіх прапаноў, у т.л. 7 манаграфій, 7 вынаходніцтваў.

## Узнагароды 
Узнагароджаны Ордэнам Чырвонай Зоркі (1984), ордэнам Леніна (1986), ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга (1989) і ордэнам «За обустройство земли Российской» 2-й ступені (2008). Пражывае ў Санкт-Пецярбургу.

## Літаратура 
* Касачоў Іван Данілавіч // Нікалаеў, М. Беларускі Пецярбург /Мікола Нікалаеў. — Санкт-Пецярбург, 2009. — С. 374—375.
* Касачёв Иван Данилович//Лившиц В. М. Гордость и слава Горецкой земли. В 3 -х книгах. Книга 1. Учёные-земляки.- Горки. С.124-128.

Катэгорыя:Хірургі Расіі
Катэгорыя:Хірургі СССР
Катэгорыя:Ваенныя ўрачы СССР
Катэгорыя:Ваенныя ўрачы Расіі
Міхаіл Герасімавіч Голчанка

**Міхаіл Герасімавіч Голчанка** (, вёска Плешчыцы, Шклоўскі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне меліярацыі. Кандыдат тэхнічных навук (1991), прафесар (1992). Заслужаны работнік народнай адукацыі (1990).

## Біяграфія 
Скончыў БСГА (1965), дзе і працуе дэканам гідрамеліярацыйнага факультэта. Аўтар звыш 250 навуковых прац па вільгацезабяспечанасці і арашэнні зямель, утылізацыі жывёлагадоўчых сцёкаў, дажджавальных прыстасаваннях, 30 вынаходніцтваў і патэнтаў.

## Асноўныя публікацыі 
* Влагообеспеченность и орошение земель в Белоруссии. — Мн.:Ураджай,1976.
* Орошение садов и ягодников. — Мн.:Ураджай, 1985 (у сааўт.).
* Интенсификация орошаемого овощеводства. — Мн.: Ураджай, 1987 (у сааўт.).
* Оросительные мелиорации. — Мн.:Выш.шк.,1989.

## Літаратура 
* Голчанка Міхаіл Герасімавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.5. — Мн.,1997. — С.327.

Катэгорыя:Вучоныя Беларусі
Катэгорыя:Дэканы БДСГА
Браян Фрыл

[250px|thumbnail|«[Translations» на сцэне ў Мінску]]
**Браян Фрыл** (, , графства ) — ірландскі пісьменнік і драматург. У 1948 годзе скончыў каледж св. Патрыка (Мейнут) са ступенню бакалаўра мастацтваў. Затым вучыўся ў педагагічным каледжы св. Іосіфа (Белфаст). Працаваў настаўнікам у школах акругі Лондандэры (1950—1960).

Пачаў пісаць у 1950-я гады радыёп'есы і апавяданні для часопіса «». Напісаная ў 1963 годзе п'еса «Філадэльфія, я іду да цябе!», якая была ўпершыню прадстаўлена на тэатральным фэсце ў Дубліне (1964), пасля — у Нью-Ёрку (1966) і Лондане (1967), атрымала глядацкае прызнанне.

Затым пісаў меладраматычныя п'есы. Першая палітычная п'еса «Ганаровыя грамадзяне» (1973) пра падзеі «» 1972 была прадстаўлена адначасова ў тэатры «Раял Корт» у Лондане і ў Тэатры Абацтва ў Дубліне. П'еса «Пераклады» (1980) пра канфлікт Ірландыі з Вялікабрытаніяй стала першай пастаноўкай трупы «Філд Дей Ціэтр», створанай Фрылам разам з акцёрам Стывенам Ры, паэтам Шэймасам Хіні і іншымі. За п'есу «Танцы на свяце Луга» Фрыла ў 1991 годзе атрымаў Прэмію Лорэнса Аліўе, годам пазней — нью-ёркскую прэмію Тоні. Гэтая, пабудаваная на аўтабіяграфічным матэрыяле, п'еса ў 1999 годзе была экранізавана.

## Узнагароды 
* 1988 — Evening Standard Award for Best Play — Aristocrats
* 1989 — New York Drama Critics Circle Award for Best Foreign Play — Aristocrats
* 1991 — Прэмія Лоўрэнса Аліўе за лепшую п'есу — Dancing at Lughnasa
* 1992 — New York Drama Critics Circle award for best play- Dancing at Lughnasa
* 1992 — Tony awards, including Best Play — Dancing at Lughnasa
* 1996 — New York Drama Critics Circle award for best foreign play — Molly Sweeney
* 2010 — Donegal Person of the Year

## Літаратура і спасылкі 
* *Фрил Б.* Почетные граждане. — М., 1975.
* 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Ольстэрскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выпускнікі Ірландскага нацыянальнага ўніверсітэта ў Мейнуце
Даніла Уладзіміравіч Жаркоўскі

**Даніла Уладзіміравіч Жаркоўскі** (, вёска Ходараўка, Горацкі раён — , Мінск) — беларускі хімік. Доктар хімічных навук (1966), прафесар (1967).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі лесатэхнічны інстытут (1931) і Ленінградскую лесатэхнічную акадэмію (1935). У 1936—1941 і 1946—1952 гадах у Інстытуце хіміі АН БССР, у 1956—1966 у Беларускім інстытуце механізацыі і электрыфікацыі сельскай гаспадаркі, у 1968—1973 у Інстытуце фізіка-арганічнай хіміі АН БССР. Навуковыя працы па вывучэнні цэлюлозы і яе эфіраў, даследаваў працэсы мерсерызацыі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Беларусь у асобах і падзеях: Жаркоўскі Даніла Уладзіміравіч // Нацыянальная бібліятэка Беларусі

Катэгорыя:Хімікі Беларусі
Катэгорыя:Хімікі СССР
Праскоўя Самойлаўна Жукава

**Праскоўя Самойлаўна Жу́кава** (нар.  г., вёска Рэкта, Горацкі павет, Гомельская губерня) — беларускі вучоны ў галіне агратэхнікі агароднінных культур. Доктар сельскагаспадарчых навук (1970), прафесар (1988). Заслужаны работнік сельскай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь (1992).

## Біяграфія 
У 1947 годзе скончыла Беларускі сельскагаспадарчы інстытут. У 1949—1954 гг. малодшы навуковы супрацоўнік, аспірант у Інстытуце меліярацыі, воднай і балотнай гаспадаркі, навуковы супрацоўнік Інстытута сацыялістычнай сельскай гаспадаркі Акадэміі навук БССР. З 1955 года — старэйшы выкладчыка кафедры раслінаводства Белацаркоўскага сельскагаспадарчага інстытута.

### Асноўныя публікацыі 
* Гербициды и регуляторы роста в овощеводстве. — Мн., 1976.
* Агротехнические и химические методы борьбы с сорняками в посадках картофеля. — Мн, 1981. (разам з Т. С. Шырко)
* Регуляторы роста и гербициды на овощных культурах и картофеле. — Мн., 1990.
* Эффективность применения регуляторов роста в овощеводстве и картофелеводстве. — М., 1990.

## Літаратура 
* Жукава Праскоўя Самойлаўна //  — С.444.
*  — С. 290.

## Спасылкі 
* Жукова, Прасковья Самуиловна (доктор сельскохозяйственных наук; род. 1921) // Нацыянальная бібліятэка Беларусі
* Жукава Праскоўя Самойлаўна // База даных «Мой край — Магілёўшчына». Магілёўская абласная бібліятэка імя У. І. Леніна 

Катэгорыя:Дактары сельскагаспадарчых навук
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Горацкім раёне
Ядвіга Уладзіславаўна Машынская-Гельтман

**Ядвіга Уладзіславаўна Машынская-Гельтман** (; ,  — ) — савецкая і беларуская паэтэса-перакладчык, левы грамадскі дзеяч і педагог; звязана з асяроддзем палякаў на Беларусі, тварыла на польскай мове. Жонка Стэфана Гельтмана, маці Віктара Гельтмана.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў 1886 годзе ў Глуску, ў Мінскай губерні Расійскай імперыі ў сям’і аптэкара. Вучылася ў Ягелонскім універсітэце ў Кракаве (1904—1907). Студэнткай прымала ўдзел у маладзёжным рэвалюцыйна-дэмакратычным руху. Да гэтага часу адносяцца і яе першыя вершы, прысвечаныя рэвалюцыйнай барацьбе моладзі («Адозва», 1906 г.). З 1917 г. працавала ў Мінску, стала членам «Польскага сацыялістычнага аб’яднання». У 1921—1931 гг. выкладала ў польскім педтэхнікуме імя Людвіка Варынскага і ў педагагічным інстытуце ў Мінску, прымала ўдзел у рабоце польскага сектара Акадэміі навук БССР. У 1932—1937 гг. выкладала польскую мову ў Ваеннай Акадэміі імя Фрунзэ ў Маскве. У 1937 г. рэпрэсіравана савецкай уладай і выслана ў Казахскую ССР.

У 1920-я гады стала першым складальнікам падручнікаў і буквара для польскіх школ у Беларусі, часта выступала ў перыядычным друку з апавяданнямі, нарысамі — «Першая кніга для чытання», «Другая частка лемантара» (1926), «Другая кніга для чытання» (1928). Пераклала на польскую мову асобныя вершы і паэму Я. Купалы «Над ракой Арэсай», «Выбраныя апавяданні» Ц. Гартнага (1929), «Выбраныя вершы» А. Александровіча (1932), аповесці «Салавей» З. Бядулі (1931), «Дрыгва» Я. Коласа (1936), урыўкі з паэмы Я. Коласа «Сымон-музыка». Член польскай секцыі Беларускай асацыяцыі пралетарскіх пісьменнікаў, член Саюза пісьменнікаў СССР.

Катэгорыя:Паэтэсы Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі на польскую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Выкладчыкі БДПУ імя Максіма Танка
Катэгорыя:Польскамоўныя паэты
Катэгорыя:Члены Беларускай асацыяцыі пралетарскіх пісьменнікаў
Катэгорыя:Выкладчыкі Польскага педагагічнага тэхнікума імя Людвіка Варынскага
Сяргей Сцяпанавіч Захараў

**Сяргей Сцяпанавіч Заха́раў** (г., в. Старое Сямёнкава, Уладзімірская вобласць, Расія — ) — беларускі вучоны ў галіне земляробства. Доктар сельскагаспадарчых навук (1958), прафесар (1959). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1965).

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскую сельскагаспадарчую акадэмію імя К. А. Ціміразева (1931). З 1933 г. у Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі. У 1942—1944 гг. дырэктар Інстытута сацыялістычнай сельскай гаспадаркі АН БССР. У 1950—1951 гг. дэкан агранамічнага факультэта, у 1951—1953 гг. прарэктар па навуковай рабоце, у 1954—1974 гг. загадчык кафедры земляробства ў БСГА. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР 1-га склікання.

Навуковыя працы па эфектыўнасці севазваротаў з выкарыстаннем травасеяння, прамежкавых культур, сідэратаў, вапны і сістэм гербіцыдаў. Даследаваў эфектыўнасць папярэднікаў асноўных сельскагаспадарчых культур і папараў ва ўмовах Беларусі.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Леніна (1961), Працоўнага Чырвонага Сцяга (1974), «Знак Пашаны» (1953,1956) і медалямі. Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР (1978).

## Асноўныя публікацыі 
* Занятыя папары і рацыянальнае іх выкарыстанне. — Мн.,1960.
* Основы земледелия. — Мн.,1963.
* Земледелие Западной и Северо-Западной зон СССР. — М.,1967.

## Літаратура 
* Захараў Сяргей Сцяпанавіч //  — С. 10.
*  — С. 341.
* Захараў Сяргей Сцяпанавіч // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Горацкага р-на. — Мн.,1996. — С. 546.

Катэгорыя:Постаці беларускага земляробства
Катэгорыя:Дактары сельскагаспадарчых навук
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі Беларускай ССР
Катэгорыя:Выпускнікі РДАУ-МСГА імя К. А. Ціміразева
Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 1-га склікання
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Леніна
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга
Катэгорыя:Кавалеры ордэна «Знак Пашаны»
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ва Уладзімірскай вобласці
Катэгорыя:Дэканы агранамічнага факультэта БДСГА
Васіль Іванавіч Васільеў

**Васіль Іванавіч Васільеў** (нар. , вёска Тушавая, Горацкі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі жывапісец, педагог.

## Біяграфія 
Скончыў Віленскі мастацкі інстытут (1952). Вучыўся ў В. Мацкявічуса. З 1960 г. выкладае ў Мінскім мастацкім вучылішчы. У рэспубліканскіх мастацкіх выстаўках удзельнічае з 1952 г. Працуе ў жанрах пейзажу і партрэта. У пейзажах багатая вобразнасць спалучаецца з майстэрствам абагульнення: «Веснавое ворыва» (1967), «Восеньскі матыў» (1973), «Восень на Вячы» (1975), «Браслаўшчына» (1976), «Лён» (1977), «Вечар» (1981), «Зноў прыйшла вясна» (1982), «Месячная ноч ля возера» (1983), «Парыў ветру» (1994), «Белавежская пушча» (1996) і інш.

У Горацкім гісторыка-этнаграфічным музеі знаходзіцца калекцыя мастака з 31 карціны.

## Літаратура 
* Васільеў Васіль Іванавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т.- Мн., 1997. — Т.4. — С. 28.
* Васільеў Васіль Іванавіч // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі. — Мн., 1984. — Т.1. — С. 584.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Горацкім раёне
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі СССР
Васіль Васільеў

**Васіль Васільеў**:
* Васіль Аляксеевіч Васільеў (1908—?) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Пінскай вобласці
* Васіль Вячаслававіч Васільеў (нар. 1954) — беларускі мастак.
* Васіль Іванавіч Васільеў (нар. 1927) — беларускі жывапісец, педагог
* Васіль Паўлавіч Васільеў — рускі вучоны-сінолаг
Касовіч

**Касовіч** — беларускае прозвішча.

## Выбітныя носьбіты 
* Ігнацій Касовіч — філолаг, прафесар Варшаўскага універсітэта.
* Каэтан Касовіч — расійскі і беларускі ўсходазнавец
* Пётр Самсонавіч Касовіч — расійскі аграхімік беларускага паходжання
* Аляксандр Валер’евіч Касовіч — беларускі гісторык
Анатоль Мікалаевіч Карташэвіч

**Анатоль Мікалаевіч Карташэвіч** (, Слуцк, Мінская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне аўтатрактарабудавання. Доктар тэхнічных навук (1993), прафесар (1994), акадэмік Інжынерна-тэхналагічнай і Інжынернай акадэміі Рэспублікі Беларусь, акадэмік Акадэміі аграрнай адукацыі, член Міжнароднай асацыяцыі Еўрапейскіх універсітэтаў. Кембрыджскім біяграфічным цэнтрам прызнаны «Чалавекам года» (1998).

## Біяграфія 
Скончыў БСГА (1971), дзе і працуе (у 1993—1996 гг. дэкан па міжнародных сувязях, у 1996—2002 гг. першы прарэктар).

Аўтар звыш за 730 навукова-метадычных работ, у тым ліку 3 манаграфій, звыш за 20 кніг і брашур па паляпшэнні эксплуатацыйных характарыстык рухавікоў унутранага згарання, па актуальных праблемах аграрнай адукацыі. Аўтар 155 патэнтаў на вынаходствы, асобныя з якіх былі ўкаранёны на заводах краін СНД па вытворчасці рухавікоў (Наберажныя Чалны, Санкт-Пецярбург, Харкаў). Распрацаваў сістэмы аховы рухавікоў ад цеплавых і механічных перагрузак, прынцыпы павышэння экалагічных і эканамічных паказчыкаў работы дызеляў. Вынікі яго навуковай работы надрукаваны ў Германіі, Вялікабрытаніі, Францыі, Японіі, Кітаі, Польшчы, Румыніі, Расіі і інш. Выдаў 8 манаграфій, 14 вучэбных дапаможнікаў, звыш 20 кніг і брашур.
 
## Асноўныя публікацыі 
* Мелиоративные машины : курсовое и дипломное проектирование: учеб.пособие. — Горки, 1997 (у сааўт.).
* Белорусская СХА: специальности и специализации. — Горки, 1998.
* Белорусская СХА: история и современность. — Горки, 1998.

## Узнагароды і званні 
* Заслужаны работнік адукацыі Рэспублікі Беларусь (26 лютага 2021).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Машынабудаўнікі Беларусі
Катэгорыя:Дактары тэхнічных навук
Катэгорыя:Акадэмікі Міжнароднай акадэміі аграрнай адукацыі
Сяргей Патапавіч Кукраш

**Сяргей Патапавіч Ку́краш** (, в. Закальное, Любанскі раён, Мінская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне аграхіміі. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (2002), доктар сельскагаспадарчых навук (2002), прафесар (2003).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію (1965). З 1974 г. працаваў на Магілёўскай абласной станцыі па хімізацыі сельскай гаспадаркі (з 1977 г. дырэктар). З 1981 г. працуе ў БСГА асістэнтам (1981—1983), старшым выкладчыкам (1988), дацэнтам (1988—1999), прафесарам кафедры аграхіміі (1999). З’яўляецца адным з вядучых вучоных у галіне ільнаводства. Аўтар звыш за 180 навуковых і метадычных прац па вывучэнні новых форм угнаенняў, рэгулятараў росту і распрацоўцы спосабаў іх выкарыстання для павышэння ўраджайнасці ільну і якасці ільнопрадукцыі.

Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (2002, у аўтарскім калектыве) — *за цыкл прац «Стварэнне комплекса вучэбнай літаратуры па аграхіміі для вышэйшых і сярэдніх спецыяльных сельскагаспадарчых навучальных устаноў»*.

## Асноўныя публікацыі 
* Агрохимия. — Мн., 2000 (у сааўт.)
* Лён Беларуси: монография (в соавт.). — Мн., 2003.

## Літаратура 
* 
* 
* Кукреш Сергей Потапович // Лён : энциклопедия / сост. Л. В. Ловчая; под общ. ред. И. А. Голуба. — Минск : БелЭн, 2009. — С. 66.
* Республика Беларусь : энциклопедия. Т. 4. — Минск, 2007.

Катэгорыя:Дактары сельскагаспадарчых навук
Катэгорыя:Аграхімікі Беларусі
Уладзімір Іванавіч Кумачоў

**Уладзімір Іванавіч Кумачоў** (нар. , ) — беларускі вучоны ў галіне меліярацыі. Доктар тэхнічных навук, прафесар (1994).

## Біяграфія 
Скончыў школу ў горках, працаваў на Горацкім кансервавым заводзе. Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію ў 1965 годзе. Працаваў выкладчыкам гідратэхнікума ў горадзе Кяхта (Бурація). У 1967—1971 і з 1975 г. у БСГА — старшы выкладчык, затым дацэнт, прафесар кафедры гідратэхнічных збудаванняў. У 2005—2009 гг. загадчык кафедрай сельскага будаўніцтва і добраўпарадкавання тэрыторыі.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар больш за 70 навуковых прац па аўтаматычным кіраванні глебавай вільгаццю, тэорыі грунтавой вады, кавітацыі. Распрацаваў тэорыю і сістэмы аўтаматычнага кантролю і кіравання глебавай вільгаццю, тэорыю кавітацыйнай эрозіі матэрыялаў і спосаб стварэння кавітацыі.

### Асноўныя публікацыі 
* К прогнозированию интенсивности кавитационной эрозии. — Мн.: Выш.шк., 1984.
* Автоматическое управление водным режимом торфяно-болотных почв: Рекомендации. — Горки,1993.
* Мониторинг грунтовых вод. — Минск, 2003.
* Гравитация. Начала Единой Теории Природы. — Минск, 2011.

## Літаратура 
* Кумачоў Уладзімір Іванавіч //  — С. 19.

## Спасылкі 
* Известные выпускники  // Сайт ДУА «Школа № 2» г. Горкі
* Кумачоў Уладзімір Іванавіч // Магілеўская абласная бібліятэка імя У. І. Леніна 
* Кафедра сельского строительства и обустройства территории // Белорусская государственная орденов Октябрьской Революции и Трудового Красного Знамени сельскохозяйственная академия 

Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
Катэгорыя:Вучоныя Беларусі
Катэгорыя:Вучоныя СССР
Іван Федасеевіч Гаркуша

**Іван Федасеевіч Гарку́ша** (, Гарадзішча, Гарадзішчанскі раён,  — Мінск, ) — беларускі глебазнавец, акадэмік Акадэміі навук БССР (1961), акадэмік Акадэміі сельскагаспадарчых навук (1959), доктар сельскагаспадарчых навук, прафесар (1954), заслужаны дзеяч навукі БССР (1956).

## Біяграфія 
У 1919—1920 гадах служба ў Чырвонай Арміі. З 1920 па 1923 год працаваў настаўнікам. Скончыў  (1928), Вышэйшыя Педагагічныя курсы пры Харкаўскім сельскагаспадарчым інстытуце (1930). З 1930 года аспірант, навуковы супрацоўнік Усесаюзнага інстытута ўгнаенняў, агратэхнікі і аграглебазнаўства, адначасова загадчык кафедры глебазнаўства і земляробства Ленінградскай вышэйшай камуністычнай школы.

Дырэктар глеба-агранамічнай лабараторыі Туркестанскага філіяла АН БССР (1942). З 1944 года прарэктар, у 1952—1965 гг. рэктар і адначасова загадчык кафедры глебазнаўства Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар прац па эвалюцыі дзярнова-падзолістых і тарфяна-балотных глеб пад уздзеяннем акультурвання. За падручнік «Глебазнаўства» (1940, 6-е выд. 1962) і за манаграфію «Акультурванне глебаў як сучасны этап глебаўтварэння» (1956) прэмія імя акадэміка Вільямса (1947, 1957) АН СССР. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР 4—6 скліканняў.

## Узнагароды 
Узнагароджаны двума ордэнамі Леніна (1961, 1964), Працоўнага Чырвонага Сцяга (1958), «Знак Пашаны», медалямі, Ганаровымі граматамі Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР.

## Памяць
На корпусе № 10 БСГА ўстаноўлена мемарыяльная дошка (1994).

## Літаратура 
* 
* Гаркуша І. Ф. // Памяць: Гіст.-дакум.хроніка Горацкага р-на. — Мн., 1996. — С. 541.
* 
* *Лившиц В. М., Цыганов А. Р.* Верность земле. Горки. Соавт.: — Горки: 1999. — 54 с., ил. ISBN 985-6120-38-1
* Гаркуша Иван Федосеевич. В кн.: *Лившиц, В. М., Цыганов, А. Р., Саскевич, П. А.* Гордость и слава Белорусской государственной сельскохозяйственной академии. Профессора и выпускники: академики и члены-корреспонденты — Горки: 2017. — С.37-38. ISBN 978-985-467-707-1

## Спасылкі 
* Памяці вучонага:Гаркуша Іван Федасеевіч // Нацыянальная акадэмія навук Беларусі
* Іван Федасеевіч Гаркуша ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Выпускнікі Херсонскага дзяржаўнага аграрнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Глебазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Глебазнаўцы СССР
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі Беларускай ССР
Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
Катэгорыя:Рэктары Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 4-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 5-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 6-га склікання
Пётр Самсонавіч Касовіч

**Пётр Самсонавіч Касовіч** (, , Магілёўская вобласць – ) — расійскі аграхімік, глебазнавец і фізіёлаг раслін, сапраўдны стацкі саветнік, прафесар, старшыня Таварыства дапамогі бедным вучням Імператарскага ляснога інстытута.

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі ўніверсітэт (1887) і Пятроўскую земляробчую і лясную акадэмію (1889). У 1891—1894 гг. працаваў у Маскоўскім універсітэце, з 1902 г. прафесар кафедры глебазнаўства Пецярбургскага ляснога інстытута. З 1895 г. узначальваў Бюро па земляробству і глебазнаўству навуковага камітэта Міністэрства земляробства. У 1897 г. арганізаваў сельскагаспадарчую хімічную лабараторыю для вывучэння аграхімічных уласцівасцей глеб Расіі. У 1900 г. заснаваў “Журнал опытной агрономии” і дзесяць год рэдагаваў яго, зрабіўшы трыбунай агранамічнай навукі. У 1905—1907 гг і ў 1909—1911 гг. выконваў абавязкі абранага дырэктара Імператарскага ляснога інстытута. Ставіў палявыя вопыты па вывучэнні вапнавання глеб. Даказаў, што свабодны азот бабовыя расліны засвойваюць толькі праз карані, на якіх ёсць спецыяльныя клубеньчыкі (1889—1891); вызначыў растваральную ролю фізіялагічна кіслых аміячных угнаенняў, якія ўносяцца разам з фасфарытам. Першым у Расіі даследаваў кругаварот серы і хлору ў прыродзе (1913).
 
## Асноўныя публікацыі 
* Основы учения о почве. – СПб, 1911.            
* Краткий курс общего почвоведения. – СПб, 1916.

## Літаратура 
* Касовіч Пётр Самсонавіч  // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мн., 1999. — Т. 8. — С. 150—151. 
* Касовіч Пётр Самсонавіч // Асветнікі зямлі беларускай (X-пач.XX ст.) : энцыклапедычны даведнік. — Мн., 2006. — С. 216. 
* Касовіч Пётр Самсонавіч // *Нікалаеў, М.* Беларускі Пецярбург  / Мікола Нікалаеў. — Санкт-Пецярбург, 2009. — С. 212.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Глебазнаўцы
Анварбек Закіравіч Латыпаў

**Анварбек Закіравіч Латыпаў** (, Петрапаўлаўск, РСФСР - ) — беларускі біёлаг. Доктар сельскагаспадарчых навук (1975), прафесар (1978), акадэмік Міжнароднай акадэміі аграрнай адукацыі Расіі, член савета спецыяльнага Фонду Прэзідэнта па сацыяльнай падтрымцы адораных вучняў і студэнтаў. Заслужаны работнік адукацыі Беларусі (1995).

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскую сельскагаспадарчую акадэмію імя Ціміразева (1951). З 1955 працуе ў БСГА (1955–2010, агранамічны факультэт, асістэнт, дацэнт кафедры селекцыі і насенняводства, прафесар кафедры генетыкі і насенняводства, у 1967–2000 – загадчык кафедры генетыкі, 1957–1961 – дэкан факультэта завочнага навучання, 1962–1967 – прарэктар па навуковай рабоце, 1977–1983 – прарэктар па вучэбнай рабоце).

Аўтар звыш 160 навуковых прац па генетыцы і селекцыі збожжавых культур (пшаніца, трыцікале).

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны» (1966), званне «Заслужаны работнік адукацыі Рэспублікі Беларусь» (1995) і інш.

## Сям'я 
Унук Сцяпан Сяргеевіч Латыпаў стаў ахвярай палітычнага пераследу ў 2020-х гг.

## Асноўныя публікацыі 
* Основы цитологии и цитологические методы: Учеб.пособие. — Горки,1969.
* Биология цветения, опыления и оплодотворения видов пшеницы. — Горкі, 1971.
* Биологические и технологические основы выращивания растений. — Варшава:Наука,1990.

## Літаратура 
* Латыпаў Анварбек Закіравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.9. — Мн.,1999. — С.156.

Катэгорыя:Выкладчыкі агранамічнага факультэт БДСГА
Катэгорыя:Дэканы БДСГА
Фёдар Ігнатавіч Лішчанка

**Фёдар Ігнатавіч Л́ішчанка** (, Самбек, Растоўская вобласць, Расія — ) — вучоны ў галіне раслінаводства. Доктар сельскагаспадарчых навук (1969), прафесар (1969).

## Біяграфія 
З 1954 года ў Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі (з 1967 загадчык кафедры).

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па сортавыпрабаванні, сортараянаванні і агратэхніцы сельскагаспадарчых культур. Распрацаваў прыёмы стварэння і рацыянальнага выкарыстання сенажацей і пашы, сістэму травасумесей шматгадовых траў.

## Літаратура 
* Лішчанка Фёдар Ігнатавіч //  — С. 330.
*  — С. 203.

## Спасылкі 
* Лищенко, Федор Игнатьевич (доктор сельскохозяйственных наук; 1903—1980)

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Растоўскай вобласці
Катэгорыя:Раслінаводы СССР
Катэгорыя:Раслінаводы Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
Фёдар Кузьміч Курапаценка

**Фёдар Кузьміч Курапаценка** (, вёска Малыя Бялевічы, Быхаўскі павет, Магілёўская губерня — ) — беларускі вучоны ў галіне землеўпарадкавання, Заслужаны работнік вышэйшай школы (1973). Прафесар (1961).

## Біяграфія 
Скончыў БСГА (1931). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. У 1932—1937 гадах інжынер-землеўпарадчык Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці. З 1939 годзе ў БСГА, загадчык кафедры землеўпарадкавальнага праектавання (1949—1971), прафесар гэтай кафедры (з 1971). Аўтар навуковых прац па землеўпарадкаванні, картаграфіі і геадэзіі.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнамі Кастрычніцкай рэвалюцыі (1971), «Знак Пашаны» (1961, 1966) і іншымі ордэнамі, медалём «За працоўную доблесць» (1953) і інш.

## Асноўныя публікацыі 
* Землеустроительное картографирование зон деятельности МТС и административных районов. — Горки, 1957.
* Проблемы современного землеустройства. — Мн., 1977 (у сааўт.).

## Літаратура 
*  — С. 42

Катэгорыя:Геадэзісты Беларусі
Катэгорыя:Картографы
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Магілёўскім раёне
Катэгорыя:Дэканы землеўпарадкавальнага факультэта БДСГА