open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Росаш (Баранавіцкі раён)

**Ро́саш** (, ) — хутар у Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Вольнаўскага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вольнаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Паўтарак

**Паўтарак** — білонная манета наміналам 1 ½ гроша на землях Рэчы Паспалітай.
У Еўропе мела назву Драйпёлькер, у Маскоўскім княстве — Чэх (пасля гэтая назва перайшла і на землі Украіны і Усход Беларусі). Паўтарак меў такі самы выгляд як і іншыя еўрапейскія манеты падобнага наміналу, розніўся толькі лацінскім надпісам і гербам. У Рэчы Паспалітай біццё паўтаракаў распачата ў часы Жыгімонта Вазы. Разам з кароннымі паўтаракамі на землях беларусі часта сустракаюцца шведскія — рыжскага і эблёнгскага манетных двароў, і прускія манеты (Драйпёлькер).

На аверсе — іспанскі геральдычны шчыт з дзвюма Арламі і Пагонямі па дыяганалі. У цэнтры гербу малы шчыт са Снапом — гербам Вазаў. Над шчытом Карона, пад шчытом лічба 3 — тры паўгрошы.
На рэверсе — дзяржава ў якой упісана лічба 24, што азначае вартасць — 1/24 талера.

У ВКЛ паўтаракі біліся мала і ў кароткі прамежак часу на віленскім манетным двары:

* **Жыгімонт Ваза** — 1619, 1620, 1622.
* **Ян Казімір** — 1650 (лічыцца памылкай ці тагачаснай падробкай), 1652.

У Кароне чаканка паўтаракаў пачалася за Жыгімонтам Вазам і з цягам часу (1621—1626) набыло масавыя памеры:
* Быдгашчанскі манетны двор — 1614—1628
* Кракаўскі манетны двор — 1615—1618
* Пазнаньскі манетны двор — 1654, 1658—1659, 1662, 1666
* Львоўскі манетны двор — 1661
* Рыжскі манетны двор біў свае адмысловыя паўтаракі — 1616—1617, 1620, 1624.

У 1753, 1755—1756 гадах паўтаракі для Польшчы біў Лейпцыгскі манетны двор (Саксонія).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Манеты Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Сярэдневяковыя манеты
Катэгорыя:Грошы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Манеты Польшчы
Грош

thumb|300px|Літоўскі грош 1536 года

**Грош** (нямецкая < лацінская: *grossus*):

1) сярэбраная манета вартасцю некалькі ці некалькі дзясяткаў дынараў, бітая з 1172 года ў Італіі, з 1266 года ў Францыі (туронскі грош), з 1300 года — у Чэхіі (пражскі грош, які ўжываўся і на землях ВКЛ, з пачатковай вагай 3,7 г.) і ў іншых краях Заходняй і Цэнтральнай Еўропы.

У Польшчы грош (3,2 г.) пачаў біць Казімір III Вялікі ў 1367 годзе (кракаўскі грош). Аляксандр Ягелончык быў заснавальнікам Віленскага манетнага двара, дзе напачатку біліся літоўскія паўграшовікі і дынары, а пасля і грошы: на аверсе замест кароны — Пагоня.

1 грош = 3 шэлягі = 12 дэнары.

Канстытуцыя 1501 года абвяшчала роўнасць і аднолькавасць кароннага і літоўскага гроша. Аднак вартасць кароннага складала 4/5 літоўскага. Таму «Устава» 1508 года патрабавала для каронных манет роўных правоў з літоўскімі. Але гэта не адбылося.

Віленская мынца была спынена ў 1506 годзе, пад час наведвання яе асабіста Жыгімонтам з-за таго, што манет было выбіта больш за патрэбы краіны. Але ўжо ў 1508 годзе яна ізноў распачала працу, б'ючы паўграшовікі ажно да 1529 года.

У часы Жыгімонта I грош важыў 1,8 г.

З 1526 года біўся выключна паўгрош, пасля цэлыя і большай вартасці (паўтарак, дваяк, траяк, чварак, шастак).

thumb|300px|Літоўскі грош 1626 года Жыгімонта Вазы

Загад, падпісаны Жыгімонтам I у 1535 годзе, загадваў «У ВКЛ новую манету ў мынцы біці, грошы, плоскія, каторыя бы былі браны па два палугрошкі». Аднак выпуск грошаў скончыўся на наступны 1536 год. На гэтых манетах маецца адметная для сусветнай нумізматыкі з'ява — выбіваліся літары (пачатковыя лацінскіх назваў месяцаў), якія азначалі час чаканкі: *S* — верасень, *N* — лістапад ў 1535 годзе, і *F* — люты, *M* — сакавік ці май, *J* — студзень, чэрвень, ці ліпень, *A* — жнівень ў 1536 годзе.

Біццё грошай адбывалася па літоўскай (1545—1546) і па польскай стапе (1546—1548). Вага польскага гроша 2,059 грама 375 пробы срэбра, літоўскі грош быў на 1/4 лепшы па срэбру.

У Польшчы грошы біліся ў 1526—1529, 1545—1548 гадах.

З 1752 года грошы ў Рэчы Паспалітай білі ў медзі.

Ад XVI стагоддзя да 1918 года грош = 1/30 польскага злотага, ці ½ расійскай капейкі.

2) З часоў Рэчы Паспалітай II з 1924 дасюль: 100 грошай = 1 злоты.

3) Грашовая адзінка Аўстрыі з 1924 года: 100 грошай = 1 шылінг.

## Гл. таксама 
* Пражскі грош
* Туронскі грош
* Кракаўскі грош

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сярэдневяковыя манеты
Катэгорыя:Манеты Польшчы
Дзмітрый Эдуардавіч Герасімовіч

**Дзмітрый Эдуардавіч Герасімовіч** (, ) — беларускі дызайнер, мастак кнігі, графік.

Вучыўся на Вышэйшых курсах Дзяржкіно пры Усесаюзным дзяржаўным інстытуце кінематаграфіі ў Маскве і ў Львоўскім паліграфічным інстытуце.

Лаўрэат шматлікіх беларускіх і міжнародных конкурсаў мастацтва кнігі.

## Працы 
* «Ладдзя роспачы» Уладзімір Караткевіч
* трохтомная энцыклапедыя «Вялікае Княства Літоўскае»
* «Край» Вадзім Грудзько
* У. Арлоў. «Ад Полацка пачаўся свет». Мастацкі рэдактар: Герасімовіч Дзмітрый. Мінск: Рыф тур, 2005. ISBN 985-6700-38-8
* «Краіна Беларусь» Аўтар тэксту У. Арлоў, мастак Зм. Герасімовіч — Angloprojekt Corporation Ltd, 2003
* «Вялікае Княства Літоўскае. Ілюстраваная гісторыя» / тэкст У. Арлова; падбор іл., макет З. Герасімовіча. 2-е выд., дапрац. — Браціслава : Kalligram, spol. sr.o., 2012. — 320 с. : іл. — ISBN 978-985-6919-82-7
* Святая Ефрасіння, альбо адкуль ёсць, пайшла Полацкая зямля : [для малодшага і сярэдняга школьнага ўзросту] / Алесь Марціновіч; [ілюстрацыі З. Герасімовіча] (2008)
* Полацк — бацька гарадоў беларускіх / Н. Я. Гальпяровіч, Н. Г. Ваніна; [рэдкалегія: Н. Г. Ваніна (і інш.); фота: З. Э. Герасімовіч (і інш.)] (2010)

## Спасылкі 
* Герасімовіч пра кнігу «Вялікае Княства Літоўскае. Ілюстраваная гісторыя»: Не баяліся атрапіць пад каньюнктуру Радыё Свабода
* Cловарь авторов. Герасімовіч, Дзмітрый Эдуардавіч Сводный электронный каталог системы корпоративной каталогизации

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Дызайнеры Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1959 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Трутнаў

**Тру́тнаў** (, ) — горад у Кралавеградзецкім краі Чэхіі, на рацэ Упе, ля падножжа горнага масіва Крконашы. Насельніцтва 30,9 тыс. жых. (2012).

Асноўная галіна прамысловасці горада — тэкстыльная (галоўным чынам, ільняная). Вытворчасць вырабаў са шкла.

## Гісторыя 
Упершыню згадваецца каля 1260, под сучаснай назвай (першапачаткова — у нямецкім варыянце) — з 1301. З канца XIV стагоддзя знаходзіўся ва ўладанні багемскай каралевы. Вытрымаў усе варожыя атакі; быў узяты толькі Янам Жыжкам у час Гусіцкіх войнаў у 1421 і двойчы (у 1642 і ў 1647) асаджваўся шведамі на працягу Трыццацігадовай вайны. Індустрыялізацыя горада пачалася ў XIX стагоддзі. У 1823 былі створаны палатняная мануфактура і шаўкаткацккая фабрыка. Да 1945 асноўнае насельніцтва горада складалі немцы, у цяперашні час — чэхі.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Славутасці 
З архітэктурных помнікаў вартыя ўвагі: адзінаццаціметровая калона ў стылі барока, размешчаная на цэнтральнай плошчы горада; касцёл Нараджэння Дзевы Марыі з 64-метровай вежай і вялізнай крыптай, якая цяпер з'яўляецца канцэртнай залай; скульптурная група, якая адлюстроўвае Яна Непамуцкага і Святое Сямейства.

Паблізу Трутнава — вядомы курорт Янске Лазне.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада  

Катэгорыя:Гарады Кралавеградзецкага края
Рамясцвянка

**Рамясцвя́нка** — рака ў Мсціслаўскім і Горацкім раёнах Магілёўскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Быстрая (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 49 км, плошча вадазбору 291 км². Пачынаецца за 1,2 км у напрамку на поўнач ад вёскі Рэместава ў Мсціслаўскім раёне, упадае ў Быструю на паўночна-ўсходняй ускраіне вёскі Кледнявічы. Працякае па Горацка-Мсціслаўскай узвышнай раўніне. Даліна ракі трапецападобная, шырынёй ад 0,2 да 1 км. Шырыня ракі да 15 м. У вярхоўі перасыхае. Прымае сцёк з ручаёў і меліярацыйных каналаў. Асноўны прыток — Лядня (справа).

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Могилёвской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Мсціслаўскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Горацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Проні
Журавель

* Сузор'е Журавель
* Шэры журавель
* Сяргей Барысавіч Журавель
* Уладзімір Іванавіч Журавель
* Танец «Журавель»
Непамук

**Не́памук** (; ) — горад у Пльзенскім краі Чэхіі. Знаходзіцца на рацэ Міхаўка, за 35 км на паўднёвы захад ад сталіцы края, горада Пльзень.

## Гісторыя 
Першая згадка пра вёску Памук датаваная 1144 годам у сувязі з пабудовай непадалёк новага цыстэрцыянскага кляштара. У 1384 годзе Памук зліўся з суседнімі Пржэсаніцамі () і быў перайменаваны ў Непамук. Гэта дазволіла вёсцы ў 1413 годзе атрымаць статус горада. Аднак, у 1420-м годзе кляштар быў спалены, а яго ўладанні перайшлі ў рукі Швамберкаў, тагачасных уладальнікаў зеленагорскай сядзібы. Дзякуючы мудраму кіраванню, Непамук атрымаў шырокія правы варыць піва і праводзіць штогадовы кірмаш. У 1730-м годзе імператар Карл VI павялічыў статус Непамука да горада. З сярэдзіны XIX стагоддзя на працягу ста гадоў Непамук быў раённым судовым цэнтрам.

## Вядомыя выхадцы 
У Непамуку нарадзіўся каталіцкі святы Ян Непамуцкі.

## Гарады-пабрацімы 
*  Гуквалды, Чэхія
*  Анікшчэй, Літва
*  Крупіна, Славакія
*  Кемнат, Германія
*  Оміш, Харватыя
*  Свалмен, Нідэрланды
*  Вісла, Польшча

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гарады Пльзенскага края
Крынічнік чаборалісты

**Крынічнік чаборалісты** (*Verónica serpyllifólia*) — шматгадовая травяністая расліна, від роду  сямейства .

## Таксанамія 
Від **Крынічнік чаборалісты** ўваходзіць у род  сямейства  парадку .

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Крынічнік
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Аўстраліі і Акіяніі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Паўднёвай Амерыкі
Верхняе Чэрніхава

**Ве́рхняе Чэ́рніхава** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Вольнаўскага сельсавета.

## Гісторыя 
У другой палове XIX — пачатку XX стагоддзяў побач з вёскай, на ўзвышшы Рдултоўскія заклалі новы сядзібава-паркавы комплекс у Верхнім Чэрніхаве. Пры заездзе на сядзібу стаяла прыдарожная капліца, ліпавыя прысады вялі да капліцы-пахавальні Рдултоўскіх.

Капліца-пахавальня Рдултоўскіх уяўляе сабой атынкаваны будынак 8 на 10 м, нагадвае склеп, напалову засыпаны зямлёй. Яго фасад упрыгожаны чатырма калонамі і завершаны франтонам. Адсюль садовая сцежка вяла праз парк да дому, які з’яўляўся цэнтрам кампазіцыі.

Вакол знаходзіўся фальварак, рэшткі якога захаваліся да нашых дзён. Сядзібная вось заканчвалася двума спалучанымі міжсобку вадаёмамі, якія жывіліся вадой з крыніцы.

Да 1962 года вёска ўваходзіла ў склад Савіцкага сельсавета.

## Памятныя мясціны 
* Капліца-пахавальня Рдултоўскіх
* Царква Святой Параскевы Пятніцы (1895)
* Прысядзібны парк пры былой сядзібе Рдултоўскіх
* Каплічка прыдарожная

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Вольнаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Катэгорыя:Рдултоўскія
Крэмніцкі манетны двор

thumb|Стары будынак манетнага двара
**Дзяржа́ўнае прадпрые́мства «Крэ́мніцкі мане́тны двор»** (, ) — дзяржаўны манетны двор Славакіі, знаходзіцца ў Крэмніцы. З'яўляецца адным з найстарэйшых дзейных прадпрыемстваў і найстарэйшым манетным дваром у свеце.

З 2008 года тут выпускаюцца славацкія еўра.

## Гісторыя 
[thumb|злева|10 [кройцэраў, адчаканеныя падчас рэвалюцыі (1848)]]
[thumb|злева|Памятны медаль у гонар [папства Яна Паўла II (2005)]]
Разам са статусам вольнага каралеўскага шахцёрскага горада ад венгерскага караля Карла I Роберта 17 лістапада 1328 Крэмніца атрымала прывілей на працу манетнага двара. Першыя манеты чаканіліся паводле ўзору манетнага двара ў Фларэнцыі і называліся флорыны. У 1499 у Крэмніцы аднымі з першых пачалі чаканіць срэбныя талеры. Прыкладна гэты часам датаваныя першыя вядомыя крэмніцкія медалі.

Пазней пачалася чаканка дукатаў. Яны былі вельмі вядомыя ў Еўропе праз сваю высокую якасць, дакладную масу (3,49 г) і чысціню (986‰) золата. Паводле ацэнак, за час сваёй дзейнасці манетны двор адчаканіў 21,5 млн дукатаў.

Да пачатку XX стагоддзя абсталяванне манетнага двара значна састарэла, з'явіліся нават прапановы па пераносе яго ў Будапешт. Аднак да заканчэння Першай сусветнай вайны гэтага не адбылося. Пасля таго, як чэшскія войскі ўвайшлі ў Паўночную Венгрыю, урад Караі загадаў перавезьці абсталяванне і запас высакародных металаў у сталіцу. Венгерскі ўрад пачаў чаканіць першыя манеты на зношаных станках і штампах у Чэпелі (цяпер раён Будапешта).

Чэхаславацкаму ўраду давялося ствараць манетны двор з нуля, паколькі ў Крэмніцы засталіся адны пустыя будынкі. Абсталявання новага двара пачалося ў 1921. З таго часу Крэмніцкі манетны двор чаканіў манеты для патрэбаў чэхаславацкай дзяржавы і 25 іншых краін. Пад канец Другой сусветнай вайны нацысты ўзарвалі ўсё абсталяванне, аднаўленне адбывалася да лета 1946 года.

У 1955 годзе манетны двор занесены ў спіс нацыянальных культурных славутасцей. У 1986 годзе вытворчасць перанесена ў новы будынак па-за межамі горада, а ў старым будынку ў гістарычным цэнтры засталася вытворчасць медалёў.

## Сучаснасць 
27 чэрвеня 1988 года Федэральнае міністэрства металургіі, механічнай і электроннай інжынерыі заснавала Дзяржаўнае прадпрыемства «Крэмніцкі манетны двор». З 31 снежня 1996 паўнапраўным уласнікам з'яўляецца Міністэрства фінансаў Славакіі.

Паколькі манетны двор быў адзіным на тэрыторыі Чэхаславакіі, пасля падзелу Чэхаславакіі незалежная Чэхія заснавала ў 1990-х гадах уласны манетны двор. З 23 студзеня 1993 на Крэмніцкім манетным двары пачалася чаканка славацкіх манет.

У цяперашні час манетны двор працягвае чаканіць манеты для некалькіх краін свету, славацкія еўра, памятныя манеты. Выпускае таксама медалі, значыкі і інш.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
* Кароткая гісторыя Крэмніцкага манетнага двара

Катэгорыя:Манетныя двары
Катэгорыя:Прадпрыемствы Славакіі
Катэгорыя:Крэмніца
Катэгорыя:Аб’екты Еўрапейскай спадчыны
Герань лугавая

**Герань лугавая** (*Geránium praténse*) — двухдольная кветкавая расліна, від роду  сямейства .

## Назва 
Герань лугавая, чэрвяточнік, грабелькі, змяёўка, кураслеп галубячы.

## Натуральныя разнавіднасці 
Паводле Tropicos.org. Missouri Botanical Garden.
* *Geranium pratense* var. *affine* (Ledeb.) C.C. Huang & L.R. Xu, 1998
* *Geranium pratense* fo. *albiflorum* Opiz
* *Geranium pratense* var. *erianthum* (DC.) B. Boivin, 1966
* *Geranium pratense* subsp. *finitimum* R. Knuth
* *Geranium pratense* fo. *leucanthemum* B. Boivin, 1972
* *Geranium pratense* var. *litwinowii* Woronow
* *Geranium pratense* fo. *pratense*
* *Geranium pratense* var. *pratense*
* *Geranium pratense* var. *ruprechtii* Woronow, 1908
* *Geranium pratense* var. *schmidii* Y.J. Nasir, 1989
* *Geranium pratense* subsp. *sergievskajae* Peschkova, 1996
* *Geranium pratense* subsp. *stewartianum* Y.J. Nasir, 1989
* *Geranium pratense* var. *stewartianum* Y.J. Nasir, 1989
* *Geranium pratense* subsp. *transbaicalicum* (Serg.) Gubanov, 1983

## Распаўсюджанне і экалогія 
У прыродзе арэал віду ахоплівае умераныя раёны Еўразіі, ад Іспаніі на захадзе да Кітая на ўсходзе і ад Скандынавіі на поўначы да Індыі на поўдні. Еўропа: усе краіны Заходняй Еўропы, адсутнічае на Крыце і Балеарскіх астравах, усе горы Еўропы; Азія: Турцыя, Іран (паўночная частка), Непал, Індыя (Гімалаі), Кітай (горы), Карэйскі паўвостраў, Бірма (хрыбет Лайп'е), Японія (востраў Хакайда); Паўночная Амерыка: Аляска (заходняя частка), Алеуцкія астравы, Канада (галоўным чынам поўдзень), ЗША (усходнія штаты да Вірджыніі і Місуры на поўдзень, рэдка на паўночным захадзе, Кардыльеры); Паўднёвая Амерыка: Эквадор, Калумбія, Перу (Анды); Цэнтральная Амерыка: Ямайка. На тэрыторыі былога СССР сустракаецца ва ўсёй еўрапейскай частцы (акрамя паўпустынь), на Каўказе (горныя раёны). Сярэдняя Азія: Джунгарскі Алатау, Цянь-Шань; Сібір: на ўсход ад паўднёвага ўзбярэжжа возера Байкал, самыя паўночныя месцазнаходжанні: Обская губа (кадя Палярнага круга), Верашчагіна, на Енісеі (64° паўночнай шыраты); Далёкі Усход: Прыморскі край, Сіхатэ-Алінь, Сахалін, Курыльскія астравы, Ахоцкае ўзбярэжжа, Камандорскія астравы.

Пераважна лясная і лугавая расліна. Сустракаецца на выганах, па дарогах, галечнікам, на вільготных і багністых лугах, у негустых лясах, у горных лясных і лесастэпавых раёнах, на травяністых схілах, зрэдку ў стэпах. Падымаецца да вышыні 1500—4500 метраў над узроўнем мора.

Культывуецца і натуралізавана паўсюдна.

## Таксанамія 
Від **Герань лугавая** ўваходзіць у род  сямейства  парадку .

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Герань
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Расна (возера)

**Ра́сна** — возера ў Полацкім (на мяжы з Ушацкім) раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Ушача, за 12 км у напрамку на поўнач ад гарадскога пасёлка Ушачы, прыкладна за 700 м на ўсход ад вёскі Шэндзялы.

## Назва 
У. Тапароў дапускае балцкае паходжанне гідроніма з **Resna*, параўновае з старапрускім *Resen*, *Resiten*, *Resenygeiten*. Менш імаверным бачыць сувязь з коранем *-reis*, як у старапрускім *Reysan* ад *reisis* — «арэх».

## Гідраграфія 
Плошча паверхні возера 0,4 км². Даўжыня 0,88 км, найбольшая шырыня 0,66 км, даўжыня берагавой лініі 2,4 км. Найбольшая глыбіня возера дасягае 2,1 м. Плошча вадазбору 5,7 км².

Катлавіна возера рэшткавага тыпу, выцягнутая з захаду на ўсход. Схілы катлавіны вышынёй 3—5 м, усходнія і паўднёва-ўсходнія да 6—9 м. Берагі нізкія, забалочаныя. Заходнія і паўночныя берагі сплавінныя. Вакол возера пойма шырынёй да 250 м. Мелкаводдзе пясчанае, на большых глыбінях дно выслана сапрапелем. Возера зарастаючае.

У Расна ўпадае ручай з возера Астроўна, у паўднёвай частцы выцякае ручай у возера Салонец.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Ушачы
Паўночная Венгрыя

**Паўночная Венгрыя** () — статыстычны (NUTS 2) рэгіён Венгрыі, які ўключае медзье Боршад-Абаўй-Земплен, Хевеш, Ноград. На поўначы мяжуе са Славакіяй.

Плошча рэгіёна складае 13 428 км² (чацвёрты па плошчы рэгіён Венгрыі). Насельніцтва — 1 194 697 чалавек (даныя 2011 года). Узровень беспрацоўя ў 2001 годзе складаў 8 % (вышэйшы па краіне).

Цяжкая прамысловасць — найбольш развітая галіна эканомікі Паўночнай Венгрыі. Перспектыўнай галіной лічыцца турызм.

На тэрыторыі рэгіёна знаходзіцца самы высокі пункт Венгрыі — гара Кекеш. Размешчаная на мяжы са Славакіяй пячора Барадла уключана ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Буйныя гарады 
* Мішкальц
* Эгер
* Шальгатар’ян

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рэгіёны Венгрыі
Вольны каралеўскі шахцёрскі горад

**Вольны каралеўскі шахцёрскі горад** — у Сярэднявеччы шахцёрскі горад, які атрымаў ад караля прывілеі, што давалі лепшыя магчымасці для развіцця. У цэнтральнай Славакіі існавалі восем такіх месцаў:
* Крэмніца
* Банска-Шцьяўніца
* Банска-Бістрыца
* Нова-Баня
* Банска-Бела
* Пуканец
* Любетава
* Гельніца

Галоўным шахцёрскім горадам была Крэмніца, пазней гэтая функцыя перайшла да самакіравання Баньска-Шцьяўніцы.

## Гл. таксама 
* Вольны каралеўскі горад

Катэгорыя:Гісторыя Славакіі
Катэгорыя:Сярэдневякоўе
Катэгорыя:Мясцовае самакіраванне
Крэмніца

**Крэ́мніца** (, , , ) — горад у Банскабістрыцкім краі Славакіі. Мае багатую горназдабыўчую і чаканную мінуўшчыну. Падчас Венгерскага каралеўства мела статус вольнага каралеўскага шахцёрскага горада.

## Гісторыя 
У Сярэднявеччы і Новым часе Крэмніца была адным з галоўных шахцёрскіх гарадоў свету дзякуючы сваім вялізным пакладам залатой руды ў Крэмніцкіх гарах. Першыя звесткі пра падземную здабычу з’яўляюцца ў IX стагоддзі.

Упершыню ўпамінаецца ў пісьмовых крыніцах 17 лістапада 1328 года, калі венгерскі кароль Карл I Роберт надаў *Крэмніцбані* прывілей вольнага каралеўскага шахцёрскага і чаканнага горада, а таксама заснаваў тут манетны двор, які на працягу свайго існавання чаканіў залатыя і сярэбраныя манеты для розных еўрапейскіх каралеўскіх двароў. Флорыны, а пазней і знакамітыя *крэмніцкія дукаты* служылі плацёжнымі сродкамі ў міжнародных разлікаў праз сваю надзвычайную чысціню золата, з’яўляючыся таксама ўзорам для ўсіх еўрапейскіх манетных двароў. Крэмніцкі манетны двор стаў адным з найстарэйшых падобных у свеце і адным з нешматлікіх, што не спынілі сваю дзейнасць. У цяперашні час тут выпускаюцца славацкія еўра.

Здабыча руды і чаканка манет прынеслі гораду багацце і славу. За найвялікшую вытворчасць золата ў Венгрыі ў XIV стагоддзі горад атрымаў прыстаўка «залатая» Крэмніца.

У 1331 годзе Крэмніца стала рэзідэнцыяй камерграфа, які курыраваў усе шахты і манетныя двары ў дванаццаці камітатах Венгрыі. Пад канец XIV стагоддзя Крэмніца стала сталіцай шахцёрскіх гарадоў у цэнтральнай Верхняй Венгрыі, у XV стагоддзі стала другім па значнасці венгерскім горадам, пастаянна атрымліваючы новыя прывілеі.

Здабыча золата і вытворчасць манет у Крэмніцы дасягнулі кульмінацыі ў XIV—XV стагоддзях. Як адзін з найістотнейшых цэнтраў пратэстанцкай Рэфармацыі ў краіне, горад уваходзіў у пратэстанцкую «Лігу сямі шахцёрскіх гарадоў» разам з Банска-Белай, Банска-Быстрыцай, Банска-Шцьяўніцай, Любетавай, Нова-Баняй і Пуканцам.

У 1765—1772 гадах у месце быў пастаўлены адзін з апошніх маравых слупоў у габсбургскіх уладаннях.

Пазней золатаздабыча становіцца ўсё даражэйшай з-за таго, што даводзілася капаць усё глыбейшыя і глыбейшыя шахты. Апошняе золата было здабытае ў 1970 годзе, і з таго часу ўсе шахты зачыненыя.

## Насельніцтва 
### Этнічны склад 
* славакі — 95,76 %
* немцы — 1,19 %
* чэхі — 0,88 %
* цыганы — 0,86 %
* венгры — 0,33 %
* украінцы — 0,03 %
* і іншыя

### Паводле веравызнання 
* рыма-каталікі — 64,89 %
* без вызнання — 22,62 %
* евангельскія хрысціяне — 5,84 %
* грэка-каталікі — 0,46 %
* і іншыя

## Славутасці 
 Найсвятой Тройцы (1765—1772)]]
* Бібліятэка імя Яна Колара
* Музей манет і медалёў — адзін з найстарэйшых музеяў Славакіі, заснаваны ў 1890 годзе. З 1994 ў падпарадкаванні Нацыянальнага банка Славакіі.
* Музей Гыча
* Касцёл Св. Кацярыны
* Замак
* Ратуша
* Ансамбль галоўнай плошчы
* Манетны двор

## Партнёрскія гарады 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка горада 
* Крэмніца віртуальная 

Катэгорыя:Гарады Славакіі
Эгіна (востраў)

**Эгіна** () — востраў у Эгейскім моры. Уваходзіць у склад Грэцыі. Агульная плошча — 87,41 км². Насельніцтва — 13056 чал. (2011).

## Прырода 
Востраў Эгіна месціцца ў Сараніцкім заліве на захадзе Эгейскага мора ў 19 км на паўднёвы захад ад Афінаў. Мае вулканічнае паходжанне, сфарміраваўся каля 4 — 1 млн гадоў таму. Даўжыня з захаду на ўсход — 12,8 км. Найбольшая шырыня з поўначы на поўдзень — 11,3 км. Найвышэйшы пункт — гара Орас (532 м). Берагі крутыя, скалістыя. Толькі на захадзе маецца заліў з нізкімі берагамі, прыдатны для заходу суднаў.

Клімат субтрапічны міжземнаморскі. У зімовыя месяцы сярэдняя тэмпература рэдка апускаецца ніжэй за 6 °C, улетку паднімаецца да 31 °C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 402 мм.

У мінулым на Эгіне меўся хваёвы лес. У нашы дні пераважаюць зараснікі ксерафітаў, маюцца штучныя насаджэнні дубоў і кіпарысаў. Фаўна прадстаўлена птушкамі, казуркамі, грызунамі.

## Гісторыя 
Паводле старажытнагрэчаскай міфалогіі, востраў першапачаткова зваўся Энонэ. Тут нарадзілася Эгіна, выкрадзеная Зеўсам. Ад іх сувязі нарадзіўся Эак, першы валадар Энонэ і дзед знакамітага героя Ахіла. Ён пераназваў востраў у гонар сваёй маці.

Археолагі выявілі, што Эгіна была населена ў неаліце, каля 3 тысячагоддзя да н.э. З 2 тысячагоддзя да н.э. назіраўся росквіт мясцовай культуры, звязаны з развіццём Мікенскай цывілізацыі. У пачатку 1 тысячагоддзя да н.э. была населена дарыйцамі. Эгінскі поліс набыў найбольшую магутнасць у VII — сярэдзіне V стст. да н.э. дзякуючы свайму флоту, які падтрымліваў гандаль з іншымі землямі Грэцыі, Егіптам і Фінікіяй. Эгінцы ўдзельнічалі ў бітве ля Саламіна з персамі. Срэбраныя манеты Эгіны з выявай чарапахі карысталіся попытам ва ўсёй Грэцыі. У 459 г. да н.э. Эгіну захапілі афіняне, якія зруйнавалі ўмацаванні і ўсталявалі кантроль над флотам.

Пазней Эгіна трапляла пад уладу македонцаў, рымлян, візантыйцаў, венецыянцаў, туркаў. У 1827—1829 гг., падчас грэчаскай вызваленчай вайны, выконвала функцыю сталіцы Грэцыі.

## Эканоміка 
На востраве Эгіна маюцца 2 парты, якія злучаюць яго з іншымі портамі Грэцыі, у тым ліку Афінамі.

Асноўныя галіны эканомікі — кабатажнае суднаходства, традыцыйнае рамяство, рыбалоўства, абслугоўванне турыстаў. Востраў знакаміты вытворчасцю фісташак.

## Славутыя мясціны 
Эгіну наведваюць аматары антычнасці і традыцыйнай грэчаскай культуры. Найбольш адметныя славутыя мясціны вострава:
* Пагорак Калона — найбольш старажытнае населенае месца Эгіны. Рэшткі старажытнага храма Апалона. Каля пагорка працуе археалагічны музей.
* Добра захаваныя рэшткі антычнага храма Афея, пабудаванага ў VI ст. да н.э. Каля храма працуе музей.
* Вёска Палеяхора. У сярэднявеччы выконвала функцыю адміністрацыйнага цэнтра вострава. Захаваліся пабудовы XIV—XVIII стст.
* Вежа Маркелас. Пабудавана ў 1802 г. У 1827—1829 гг. у ёй працаваў урад Грэцыі.
* Праваслаўны жаночы манастыр Агіяс-Нектарыяс.
* Шпіталь для дзікіх жывёл, куды накіроўваюць хворых дзікіх жывёл з усёй Грэцыі.

## Спасылкі 
* aegina.com.gr
* Aegina Island, Greece
* About the history of Aegina island, Greece
* Aegina Island Geologic History

Эгіна
Эгіна
Эгіна
Мяцеліца (значэнні)

* Завіруха, паземны перанос снегу ветрам
* Мяцеліца (танец)

## Прозвішча 
* Андрэй Мікалаевіч Мяцеліца — беларускі дыпламат
* Дзмітрый Іванавіч Мяцеліца (нар. 1938) — фізіка- і біяхімік. Доктар хімічных навук (1976), прафесар.
Рэгіёны Венгрыі

Сем **рэгіёнаў Венгрыі** былі вылучаны ў 1999 паводле Закона 1999/XCII, які з'яўляецца перапрацоўкай Закона 1996/XXI. Венгрыя падзелена на 7 рэгіёнаў, якія ў сваю чаргу падзеленына драбнейшыя адміністрацыйныя адзінкі — медзье.

thumb|center|550px

* ***Паўночная Венгрыя*** ўключае медзье Боршад-Абаўй-Земплен, Хевеш, Ноград, гарады Мішкальц, Эгер і Шальгатар’ян.
* ***Паўночны Альфёльд*** уключае медзье Хайду-Біхар, Яс-Надзькун-Сольнак, Сабальч-Сатмар-Берэг, гарады Дэбрэцэн, Сольнак і Ньірэдзьхаза.
* ***Паўднёвы Альфёльд*** уключае медзье Бач-Кішкун, Бекеш, Чонград, гарады Кечкемет, Бекешчаба, Сегед і Ходмезевашархей.
* ***Цэнтральная Венгрыя*** ўключае медзье Пешт, сталіцу Будапешт і горад Эрд.
* ***Цэнтральна-Задунайскі край*** уключае медзье Комарам-Эстэргам, Феер, Веспрэм, гарады Татабанья, Секешфехервар, Дунайвараш і Веспрэм.
* ***Заходне-Задунайскі край*** уключае медзье Дзьёр-Мошан-Шопран, Ваш, Зала, гарады Дзьёр, Шопран, Сомбатхей, Залаэгерсег і Надзьканіжэ.
* ***Паўднёва-Задунайскі край*** уключае медзье Баранья, Шомадзь, Тольна, гарады Печ, Капашвар і Сексард.

## Гл. таксама 
Адміністрацыйны падзел Венгрыі
Шпілеўскі

**Шпілеўскі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Францавіч Шпілеўскі (нар. 1953) — беларускі дзяржаўны дзеяч, старшыня Дзяржаўнага мытнага камітэта Рэспублікі Беларусь (2001—2014)
*Іван Фёдаравіч Шпілеўскі (1891—1941) — гісторык-краязнавец
* Павел Міхайлавіч Шпілеўскі (1823—1861) — беларускі этнограф, публіцыст, літаратурна-мастацкі крытык
* Эдуард Міхайлавіч Шпілеўскі (нар. 1939) — беларускі навуковец-фізік
Старая (рака)

**Старая**  — рака ў Расіі і Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Бярэ пачатак з возера Ярыца на тэрыторыі Себежскага раёна Пскоўскай вобласці, цячэ ў паўднёва-ўсходнім напрамку, упадае ў возера Лісна на тэрыторыі Беларусі. У ніжнім цячэнні па рацэ праходзіць мяжа паміж Расіяй і Беларуссю. Даўжыня каля 10 км. Асноўны прыток — рака Прастырыца (левы). У басейне ракі знаходзяцца азёры Прыпішы і Прастырыца.

## Спасылкі 
* Ліст карты O-35-141-D

Катэгорыя:Рэкі Пскоўскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Верхнядзвінскага раёна
Мяцеліца (танец)

**Мяцеліца** — старажытны народны беларускі, рускі і ўкраінскі гульнявы танец з хуткай зменай фігур і шматстайнымі кружэннямі, якія нагадваюць мяцеліцу.

Мяцеліца — танец зімовых гулянняў моладзі, які звычайна уладкоўваўся на свята на сельскай плошчы або на змёрзлы сажалцы.

## Харэаграфія 
Мяцеліца — танец вясёлы, жыццярадасны, выконваецца энергічна, з вялікім эмацыйным пад'ёмам і ў выразна жартаўлівай манеры. Колькасць пар танцораў не абмежавана. Тэмп танца хуткі.

Танцоры кружацца ў імклівым карагодзе, малюючы завіруху. Мяцеліцу выконваюць разам са спевамі ці толькі пад музыку.

Карагод «Мяцеліцы» пабудаваны на адным-двух нескладаных рухах. Вядучая пара захапляе за сабой усю чараду танцуючых то па крузе, то васьмёркай, то «слімаком», а часам закручвае ўсіх у «гурбу», цеснаты ў цэнтры.

Кампазіцыя беларускай «Мяцеліцы» будуецца на прыгожых, хуткіх перастраеннях у выглядзе «зорачак», якія нагадваюць сняжынкі з выкарыстанняў вяртушак, сольных і парных кружэнняў. Могуць выкарыстоўвацца невялікія ручнікі ці хустачкі, каб яшчэ больш наблізіць выгляд танцу да імітацыі снежнай завірухі.

П. Шпілеўскі адзначае некаторыя асаблівасці беларускай «Мяцеліцы»:

А. Кіркор апісваў «Мяцеліцу» інакш:

## Вывучэнне 
Паводле сведчання Е. Р. Раманава «Мяцеліца» згадана сярод найбольш папулярных танцаў Гомельскага павета. П. М. Шпілеўскі таксама згадваў «Мяцеліцу» ў сваіх тэкстах. «Мяцеліцу» ў шэрагу найбольш распаўсюджаных на ігрышчах танцаў адзначаў у сваёй кнізе Е. Э. Сно.

## У культуры 
Мяцеліца згадана ў ліку беларускіх танцаў у паэме «Тарас на Парнасе».

Народны танец «Мяцеліца» ў 1852 годзе быў уведзены ў першую беларускую камічную оперу «Сялянка» (лібрэта і пастаноўка В. Дуніна-Марцінкевіча, музыка С. Манюшкі), у фінал першага акта. Гэта першы прыклад выкарыстання беларускага народнага танца ў тэатры.

## Літаратура 
* *Алексютович Л. К.* Белорусские народные танцы, хороводы, игры. / Под ред. М. Я. Гринблата. — Мн.: «Вышейш. школа», 1978. — 528 с. с ил.
* *Гуменюк А.* Інструментальна музика — Київ: Наукова думка, 1972

## Спасылкі 
* Танец «Метелица» 
* Танец «Метелица» (сцэнічны варыянт) (youtube.com)
* Танец «Пурга-вьюга». 1957 год. (youtube.com)

Катэгорыя:Беларускія народныя танцы
Катэгорыя:Рускія народныя танцы
Катэгорыя:Украінскія народныя танцы
Катэгорыя:Калядныя традыцыі
Бярозка (харавод)

**Бярозка** — танец-карагод, характэрны для цэнтральнай Расіі і Беларусі. Музычны памер 3/4, 4/4. Тэмп ад павольнага да ўмерана хуткага.

## Харэаграфія 
У некаторых раёнах выконваўся дзяўчынамі падчас вясновых закличек, абавязковы атрыбут — галінкі бярозы, якія выканаўцы трымаюць у руках. Вядомы таксама як парны вясковы танец, не звязаны з абрадавымі дзеяннямі. Характэрныя элементы танца — простыя крокі па крузе і адначасовае прысяданне ўсіх выканаўцаў на пэўны такт музыкі. Танец суправаджаецца шматлікімі і разнастайнымі прыпеўкамі. У Мінскай вобласці танец суправаджаў гульню «Жаніцьба Цярэшкі».

## Сцэнічны варыянт 
Па матывах народнага танца створаны сцэнічны варыянт. У гэтым выпадку жанчыны выконваюць яго ў «традыцыйных рускіх» касцюмах стылізаваных пад ніжагародскія дзявочыя (кофта, сарафан, какошнік або хустку), валасы прыбраныя ў касу. Рухі плыўныя па крузе, у карагодзе, ланцужком (адзін за адным), змейкай, у дзве лініі, кручэння адна вакол адной або парамі вакол агульных цэнтраў у групах. Махі нагамі адсутнічаюць. Крокі нешырокія і частыя, якія ствараюць уражанне слізгацення («як лебедзь плыве»). У руках танцоркі трымаюць хустачкі або галінкі бярозы, што можа сімвалізаваць развітанне з вясной. Агульны настрой танца меланхалічны.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Беларускія народныя танцы
Катэгорыя:Рускія народныя танцы
Катэгорыя:Беларускія абрады і звычаі
Катэгорыя:Этнаграфія Беларусі
Катэгорыя:Карагодныя танцы
Раманаў

**Раманаў** — рускае прозвішча, утворанае ад імя Раман.

## Вядомыя носьбіты 
* Алег Аляксандравіч Раманаў (нар. 1975) — член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання.
* 
* Віктар Міхайлавіч Раманаў (нар. 1961) — расійскі ваенны штурман-выпрабавальнік.
* Генадзь Сцяпанавіч Раманаў (нар. 1938) — фізік-тэарэтык.
* Еўдакім Раманавіч Раманаў (1855—1922) — беларускі этнограф, фалькларыст і археолаг.
* Іван Мікіціч Раманаў (?—1640) — рускі баярын, стольнік.
* 
* Мікіта Іванавіч Раманаў (1600-я—1654) — рускі баярын.
* Міхаіл Мікіціч Раманаў (каля 1560—1602) — рускі баярын, стольнік.
* Павел Мінаевіч Раманаў (1905—1944) — Герой Савецкага Саюза.
* Панцеляймон Сяргеевіч Раманаў (1884—1938) — пісьменнік.
* Рыгор Васілевіч Раманаў — савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч.
* Сяргей Аляксандравіч Раманаў — беларускі актывіст анархісцкага руху, палітычны зняволены. 
* Сяргей Рыгоравіч Раманаў (1914—2001) — беларускі мастак.
* Уладзімір Іванавіч Раманаў (1950—2006) — савецкі і расійскі серыйны забойца, гвалтаўнік і педафіл.
* Уладзімір Сяргеевіч Раманаў (1926—2006) — беларускі лесавод, эколаг. Доктар сельскагаспадарчых навук (1986), прафесар (1976).

## Гл. таксама 
* Раманава
Бычок (танец)

**Бычок** — традыцыйны беларускі танец. Музычны памер 2/4. Тэмп умераны або хуткі. Вядомы ў некалькіх харэаграфічных варыянтах: найбольш старажытны блізкі да карагодаў, у якіх танцоры імітавалі баданні бычкоў; пазнейшыя набліжаюцца да кадрылі; сустракаюцца сольныя імправізаваныя варыянты. Бычок мог быць складовай часткай «Жаніцьбы Цярэшкі», дзе выконваўся пад прыпеўкі; напрыклад на Віцебшчыне спявалі:

Ах, матулечка, бычка, бычка, бычка,
Разгулялася дачка, дачка, дачка,
Ах, матулечка, цялушачка,
Разгулялася дачушачка.

Танец распаўсюджаны па ўсёй Беларусі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Карагодныя танцы
Катэгорыя:Беларускія народныя танцы
Катэгорыя:Рускія народныя танцы
Катэгорыя:Украінскія народныя танцы
Катэгорыя:Беларускія абрады і звычаі
Катэгорыя:Этнаграфія Беларусі
Селязень (карагод)

**Селязень** — старадаўняя беларуская гульня — карагод. Адзін з удзельнікаў (селязень) стаіць пасярод карагода і жартаўліва паказвае, як скачуць старыя бабы, маладзіцы, хлопцы. Удзельнікі карагода ходзяць і спяваюць:

Селязенька насаты,
Маладзец кудраваты,
Скажы, селязенька,
старыя бабы скачуць?

Затым спяваў «селязень» ці іншая група. У рухах удзельнікаў выразныя рысы пластычнага пераўвасаблення.

На Палессі гульня называлася «Селязня вадзіць» і выконвалася пад музыку. Вядомыя і сучасныя запісы «Селязня» ў Беларусі. У некаторых раёнах ролю селязня выконвае «Каза».

У гульні праяўляецца культ вадаплаўнай птушкі. Людзі «гукалі вясну», хадзілі ў некаторых раёнах з караваем, на якім узоры з качачкамі, з печывам у выглядзе птушак. Селязень (качачка) — сімвал вясны, кахання, нездарма ён прысутнічаў амаль на ўсіх этапах традыцыйнага вяселля. Вера продкаў у птушак зарадзілася ў глыбокай старажытнасці.  таксама былі абавязковымі ў вясновых абрадах.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Беларускія народныя танцы
Катэгорыя:Беларускія абрады і звычаі
Катэгорыя:Этнаграфія Беларусі
Катэгорыя:Карагодныя танцы
Застадолле

Назву **Застадолле** маюць:

* Застадолле — вёска ў Машканскім сельсавеце Сенненскага раёна Віцебскай вобласці
* Застадолле — вёска ў Студзёнкаўскім сельсавеце Сенненскага раёна Віцебскай вобласці
* Застадолле — вёска ў Карэліцкім раёне Гродзенскай вобласці
Журавель (танец)

**Журавель** — беларускі танец-гульня, дзе галоўным персанажам выступаў «журавель».

Некалькі дзяўчат танчаць, іншыя ахоўваюць іх ад «жураўлёў» (хлопцаў), спяваюць:

Пасею я лён, канапель,
Налятае журавель…

Калі хлопцы лавілі дзяўчат, спявалі ўсе разам:

Ішлі хлопцы мяжою,
Пілі смалу дзяжою…

У іншым варыянце выканаўцы павольна падымаюць то правую, то левую нагу, імітуючы крокі жураўля. У цэнтры круга ходзіць хлопец — «журавель». Калі пары круцяцца, «журавель» імкнецца вырваць якую-небудзь дзяўчыну з рук кавалера. Дзяўчаты спяваюць:

Да ўнадзіўся журавель
Да да нашых канапель…

Калі дзяўчаты закрычаць: «Хапай, журавель!» — Ён павінен схапіць дзяўчыну за руку і станцаваць з ёй адзін круг. «Жураўлём» у крузе застаецца хлопец без пары.

Вядома і гульня «У жураўля», у якой дзеючымі асобамі выступалі «маці», «журавель» і «дзеці». «Маці» размаўляе з «жураўлём», які хоча злавіць і з'есці «дзяцей». «Жураўль» хапае «дзяцей», яны ловяць злодзея і дзяўбуць яго пальцамі па верхавіне. Тое ж робяць і з «маці», калі яна не зберагла «дзяцей». У танцах і гульнях пра жураўля праяўляюцца старажытныя вераванні ў культ птушак (жывёльны татэмізм). Па назіраннях Н. Н. Нікольскага, на Палессі журавель лічыўся «падаўцам усякага дабра».

## На тэатральнай сцэне 
У 1922 годзе К. А. Алексютовіч уключыў элементы «Жураўля» ў танцы ражаных для спектакля «Машэка» па п'есе Е. Міровіча. Танец быў зроблены ў гульнявым плане, галоўную ролю ў танцы выконваў Г. Ю. Грыгоніс.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Беларускія народныя танцы
Катэгорыя:Рускія народныя танцы
Катэгорыя:Беларускія абрады і звычаі
Катэгорыя:Этнаграфія Беларусі
Певень

]]
[thumb|Чырвоны певень на сцягу [Валонія|Валоніі ]]
**Пе́вень** — самец курыцы; увогуле, самцы ўсіх птушак сямейства курападобных. Знешне ад курыцы звычайна адрозніваецца буйным грэбнем і завушніцамі, таксама пышным і часта рознакаляровым хваставым апярэннем.

Ва ўсходніх славян і ў хрысціянскай міфалогіі адна з найважнейшых функцый пеўня як прадвесніка&nbsp;— часавая. Яго спеў азначае пачатак новага часу, калі дзейнічаюць цёмныя д'ябальскія сілы. Сваім спевам певень разганяе нечысць да наступнай ночы. Спеў трох пеўняў&nbsp;— знак роўнай працягласці поўначы да ранішняга світанку&nbsp;— сведчыць пра завяршэнне дзеяння нячыстых сіл.

Певень — адзін з нацыянальных сімвалаў Францыі. Быў свяшчэнным у Галіі; само словазлучэнне заснавана на каламбуры:  адначасова азначае і «гал», і «певень».

## Літаратура 
*Smith, P. *The Chicken Book*, North Point Press, 1982, passim.

## Спасылкі 
П
Катэгорыя:Свойскія жывёлы
Катэгорыя:Птушкі ў Бібліі
Гальская вайна

**Гальская вайна** (; нярэдка кажуць пра **гальскія войны** ў множным ліку) — канфлікт Рымскай рэспублікі з гальскімі плямёнамі (58—50 да н.э.), які працякаў у некалькі этапаў і скончыўся заваяваннем апошніх.

Гай Юлій Цэзар, які ўвайшоў у Галію па запрашэнні мясцовых плямёнаў, паступова падпарадкаваў усе іх землі і здушыў шэраг вызваленчых паўстанняў, уключаючы ўсеагульнае выступленне галаў у 52 годзе да н.э. Акрамя таго, палкаводзец двойчы здзяйсняў паходы ў Германію і Брытанію з карнымі, заваявальнымі і паказальнымі мэтамі. Падчас вайны палкаводзец, увесь час сутыкаючыся з перавышаючымі сіламі галаў, неаднаразова ўжываў тактычныя хітрасці і выкруты, выкарыстоўваў складаныя інжынерныя збудаванні, а ў кульмінацыйнай аперацыі вайны — аблозе Алезіі — адначасова разбіў абаронцаў горада і падмацаванні, якія прыйшлі ім на дапамогу . Па выніках вайны палкаводзец далучыў да Рымскай рэспублікі тэрыторыю плошчай у 500 тысяч квадратных кіламетраў, якую насяляла некалькі мільёнаў чалавек. Дзякуючы сваім перамогам Цэзар дамогся папулярнасці ў Рыме і здолеў назапасіць велізарныя багацці, што дазволіла яму паспяхова пачаць грамадзянскую вайну ў 49 годзе да н.э.

Ваенныя дзеянні апісаны Цэзарам у падрабязных «Запісках пра Гальскую вайну». З уздымам нацыяналізму ў XIX стагоддзі вайна пачала тлумачыцца ў Францыі як адна з найважнейшых падзей нацыянальнай гісторыі, а правадыр паўстанцаў галаў Верцынгетарыг стаў лічыцца адным з найвялікшых герояў Францыі.

## Заўвагі 
## Літаратура 
* Гай Юлій Цэзар. Запіскі пра Гальскую вайну: анлайн.
* Гай Светоній Транквіл. Жыццё дванаццаці цэзараў, Боскі Юлій: анлайн.
* Дыян Касій. Рымская гісторыя: анлайн .
* Плутарх. Параўнальныя жыццяпісы, Цэзар: анлайн.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Галы
Катэгорыя:Войны Старажытнага Рыма

Катэгорыя:Войны I стагоддзя да н.э.
Станіслаў Урсын Нямцэвіч

**Станіслаў Урсын Нямцэвіч** (, в. Клейнікі каля Берасця — ) — дзяржаўны дзеяч, прадстаўнік шляхецкага роду Нямцэвічаў гербу «Равіч». Бацькі — Францішак і Ганна з Карытынскіх.

## Біяграфія 
У 1768—1773 гадах вучыўся ў Рыцарскай школе ў Варшаве. Уваходзіў у склад камісіі па дэмаркацыі мяжы з Расіяй пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай. З 1776 года рэгент па справах ВКЛ у вайсковым дэпартаменце Пастаяннай Рады.

Пасол на сойм 1782 года, дэпутат Трыбунала ВКЛ у 1781—1782 гадах, стараста равяціцкі. У 1786 годзе абраны членам Пастаяннай Рады, да 1788 годзе ў дэпартаменце паліцыі. З 1790 года пасол на Чатырохгадовы сойм 1788—1792, выступаў супраць Канстытуцыі 3 мая 1791 года.

На чале харугвы кавалерыі ўдзельнічаў у вайне з Расіяй 1792 года, у бітве пад Мірам 11 чэрвеня 1792 года. Далучыўся да паўстання 1794 года, праводзіў мабілізацыю ў Берасцейскім ваяводстве.

Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай заняў лаяльную пазіцыю да расійскіх улад. Падтрымліваў планы А. Е. Чартарыйскага адбудовы Польскай дзяржавы пад сюзерэнітэтам Расіі.

У 1801—1807 гадах гродзенскі губернскі маршалак, з 1816 года губернатар.

Выдаў «Зборнік законаў і ўказаў, як у дзённіках, так і асобна агалошаных: аб прэрагатывах шляхты …» (т. 1 — 3, 1805).

## Літаратура 
* 
* *Раюк, А. Р.* Нефармальныя сувязі паміж дваранствам Гродзенскай губерні ў 1801—1863 гг. / А. Р. Раюк // Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі / Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі; навук. рэд. А. І. Лакотка. — Мінск : Права і эканоміка, 2016. — Вып. 21. — С. 240—246.

Станіслаў
Катэгорыя:Гродзенскія губернатары
Катэгорыя:Губернскія маршалкі гродзенскія
Катэгорыя:Старосты равяціцкія
Катэгорыя:Дэпутаты Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Дэпутаты Сойма Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікага Сойма 1788—1792
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Брэсцкім раёне
Хрудзім

**Хрудзім** ( ) — горад на захадзе Пардубіцкага края Чэхіі. З'яўляецца адміністрацыйным цэнтрам раёна Хрудзім. Насельніцтва — 23 484 чалавек (2006). Размяшчаецца ў 110-і кіламетрах на ўсход ад Прагі.

## Гісторыя 
У VII—VIII стст. у раён цяперашняга Хрудзіма прыйшлі славяне. Паселішча, відавочна, з'явілася ў IX стагоддзі, хоць першая згадка пра яго адносіцца да 1055 года, калі тут памёр чэшскі князь Бржэціслаў I. У часы кіравання Пржэмысла Отакара II Хрудзім стаў каралеўскім горадам. Яго выгоднае становішча на шляху з Прагі ў Маравію зрабіла Хрудзім адным з асноўных гарадоў Чэшскага каралеўства.

Падчас Гусіцкіх войнаў (1419—1434) Хрудзім падтрымаў прыхільнікаў Гуса, нямецкае насельніцтва пакінула горад. Цяжкім бедствам для горада стала таксама Трыццацігадовая вайна. Хрудзім пачаў страчваць сваю былую значнасцю.

Будаўніцтва чыгункі праз Хрудзім у трэцяй чвэрці XIX стагоддзя негатыўна адбілася на эканоміцы горада. Нягледзячы на гэта Хрудзім паступова станавіўся культурным цэнтрам.

## Насельніцтва 
thumb|left|175пкс|Касцёл Узнясення Дзевы Марыі

## Славутасці 
* Касцёл Узнясення Дзевы Марыі (1857—1879)
* Касцёл Св. Іосіфа (1662—1665)
* Касцёл Св. Кацярыны Александрыйскай (1662—1665)
* Чумны слуп

## Вядомыя выхадцы і жыхары 
* Карнеліус Віктарын з Вшэгрда (каля 1460—1520) — чэшскі пісьменнік-гуманіст, асветнік XV стагоддзя, перакладчык, юрыст, педагог.
* Іозеф Рэсель (1793—1857) — вынаходнік, які прапанаваў новы рухавік для судна — вяслярны вінт, змяшчаны ў кармавой частцы, і пабудаваў першы ў свеце параход «Чывета» з вяслярным вінтом.
* Францішак Шморанц старэйшы (1814—1902) — чэшскі архітэктар і рэстаўратар. Ганаровы грамадзянін Хрудзіма.

## Гарады-пабрацімы 
*  Алесніца
*  Свіднік
*  Чаркасы
*  Эдэ

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  
* Гісторыя горада  
* Chrudim - virtual show

Катэгорыя:Гарады Пардубіцкага края
Антычная раманізацыя

**Раманізацыя** ( рымскі, раманскі, раманізаваны) — працэс антычнай асіміляцыі і акультурацыі, які выражаўся ў засваенні народна-лацінскай мовы і асноўных элементаў раманскай культуры значнай колькасцю неіталійскіх народаў, якія насялялі правінцыі старажытнай Рымскай імперыі і іншыя падпарадкаваныя ёй рэгіёны. Найбольш глыбокай была раманізацыя абласцей, блізкіх да самой Італіі і Лацыума па клімаце і геаграфічна. У Міжземнамор'і гэта Італія, Іберыя, Галія (асабліва паўднёвая), Рэцыя, Сіцылія, Сардзінія, Корсіка, Балеарскія астравы, Дакія. У гэтых рэгіёнах да цяперашняга часу пражываюць раманскія народы (іспанцы, італьянцы, французы, малдаване і інш.) і захоўваюцца раманскія мовы (іспанская, французская, італьянская, румына-малдаўская і інш.)

## Гісторыя 
Працэс раманізацыі ішоў вельмі хутка ў Міжземнамор’і (Італія, Іберыя, Правансе — Аксітанія). У больш паўночных і перыферыйных рэгіёнах ён быў абцяжараны ў сілу аддаленасці, слабога прытоку каланістаў з Італіі і войнаў з суседнімі і/ці аўтахтоннымі народамі (кельты, германцы, ілірыйцы). Да прыкладу, у шэрагу месцаў раманская мова і культура знікла пад націскам іншых народаў (Панонія, Ілірыя, прырэйнская Германія, краіны Магрыба). Так, раманскай мове і культуры ў антычнай Брытаніі не ўдалося замацавацца з-за германскіх нашэсцяў, хоць на поўдні і паўднёвым усходзе Брытаніі, дзе насельніцтва ўжо было знаёма з рымскімі таварамі і рымскім ладам жыцця, раманізацыя была прыкметная, але так і не закранула шырокія пласты насельніцтва. Тут было шмат цэнтраў гарадскога тыпу, з’явіліся рымскія вілы. У іншых жа рэгіёнах, асабліва на поўначы і ўсходзе захоўваліся кельцкія звычаі і традыцыйная сацыяльная структура. У III ст. Брытанія перажывала перыяд адноснага дабрабыту, а IV ст. часта называецца як «залаты век Рымскай Брытаніі». Аднак, неўзабаве яна стала аб’ектам новага нашэсця — з боку германскіх плямёнаў англаў і саксаў. Рымская культура на поўдні знікла, а на ўсходзе і поўначы зноў адрадзіліся кельцкія традыцыі, хоць класічная латынь працягвала ўжывацца толькі ў вузкім коле багасловаў і летапісцаў.

Катэгорыя:Рымская імперыя
Катэгорыя:Лацінская мова
Катэгорыя:Раманскія мовы
Катэгорыя:Міжземнамор’е
Катэгорыя:Культурная асіміляцыя
Евангельскія хрысціяне

**Евангельскія хрысціяне** (**евангелічныя хрысціяне**) — група роднасных пратэстанцкіх дэнамінацый, такіх як менаніты, баптысты, пяцідзясятнікі і евангельскія хрысціяне (праханаўцы). Часам да групы евангелікаў адносяць метадыстаў, прэсвітэрыян і «ўмераных» харызматаў.

Асноўныя характэрныя рысы евангельскіх пратэстанцкіх цэркваў — акцэнт на асабістым духоўным адраджэнні кожнага верніка, місіянерская актыўнасць і строгая этычная пазіцыя.

Прынцыповым адрозненнем евангельскіх хрысціян з’яўляецца іх стаўленне да Бібліі (у першую чаргу да Новага Запавету) як да адзінай абсалютна аўтарытэтнай крыніцы для веры і жыцця, яны лічаць, што царкоўнае паданне толькі аддаляе хрысціян ад завершанага Божага адкравення, дадзенага ў Свяшчэнным Пісанні.

## Набажэнствы 
Асноўнае набажэнства (інакш іх яшчэ называюць «сходамі») у евангельскіх цэрквах праходзіць, як правіла, па нядзелях. Таксама праводзяцца сходы ў будныя дні. Распаўсюджаны так званыя «дамашнія групы» — размовы, сумеснае вывучэнне Бібліі, малітвы і спевы хрысціян, якія жывуць у адным раёне, у доме аднаго з вернікаў.

Як правіла, набажэнствы складаюцца з адной ці некалькіх пропаведзей; спеву псалмоў і малітваў паміж спевамі (так званае Служэнне Услаўлення); закліку да пакаяння для тых, хто яшчэ не стаў хрысціянінам; асабістых сведчанняў; дэкламацыі духоўных вершаў.

Асноўнымі абрадамі (ці Таінствамі — у евангельскіх хрысціян выкарыстоўваюцца абодва паняцці) з’яўляюцца Хрышчэнне і Вячэра Гасподняя (або Прычасце).

## Гл. таксама 
* Дом малітвы
* Памесная царква
* Баптызм
* Пяцідзясятнікі
* Нізкая царква

## Спасылкі 

Катэгорыя:Гісторыя хрысціянства