open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ёўнік

**Ёўнік**, або **Асетнік** — дэманалагічная істота ва ўсходніх славян, дух, які жыў у ёўні і якому прыпісваліся функцыі аховы локуса і спрыяння гаспадарцы.

## Апісанне 
Знешне ёўнік, паводле матэрыялаў А. Я. Багдановіча, нагадваў дамавіка, але быў не белым, а чорным ад сажы. Па іншых апісаннях, ёўнік з’яўляўся ў выглядзе нейкай антрапаморфнай масы, ці чорнай істоты з палаючыма вачыма. Жыве ён у куце ёўні, на сушні, на рагу печы. Увесь час ён сядзіць на сваім месцы, рэдка падыходзячы да акна, каб
выкашляць попел і сажу. Яшчэ радзей ён пакідае ёўню, каб паглядзець на малацьбу, агледзець ток, склады снапоў, накіраваць ці адхіліць вецер для веяння збожжа.

Ёўнік ахоўвае ёўню і хлеб ад усялякай бяды; клапоціцца, каб правільна палілася сушыльная печ, пасылае патрэбны для веяння скразняк, замятае гумно, вее зерне, надае яму спору, малоціць раніцай. Вельмі не падабаецца яму, калі ў ёўню заходзяць не патрэбныя там людзі, такіх нячысцік палохаў, з’яўляючыся ў розных месцах ёўні.

Ёўніку вельмі падабалася, калі сушня замяняла лазню: ён меў магчымасць змыць сажу і пыл. Раззлаваны за нешта на людзей, ёўнік кідаў снапы ў агонь і мог нават спаліць ёўню. Беларусы стараліся задобрыць ёўніка, каб ён не нанёс ніякай шкоды. Для гэтага перад пачаткам сушкі ў агонь кідалі першы сноп збожжа і пакідалі ў ёўні сноп, калі малацьба завяршалася.

Жывучы побач з печкай, ёўнік не баяўся звычайнага агню. Ён спакойна мог глядзець на пажар у ёўні і жыць на абгарэлым бервяне пасля пажару, пакуль не дбудоўвалася новая ёўня, куды ён адразу пераходзіў. Але ад удару маланкі і далейшага пажару гінуў. У ёўню, адбудаваную на тым самым месцы, дзе загінуў ёўнік, іншы ніколі не пойдзе.

## Літаратура 
* Этналогія Беларусі: традыцыйная культура насельніцтва ў гістарычнай перспектыве. Вучэб.-метад. дапам. / Т. А. Навагродскі [і інш.] — Мінск, БДУ, 2009. — 335 с. іл. — ISBN 978-985-518-121-8.
* Беларуская міфалогія / уклад. У. А. Васілевіч. Мінск, 2001.
* 
* *Богданович А. Е.* Пережитки древнего миросозерцания у белорусов. — Гродно, 1895.
* *Вуглік, І. Р.* Міфалогія беларусаў : навучальна-метадычны дапаможнік / І. Р. Вуглік. — Мінск : Сучасныя веды, 2005. — 151 с.
* Славянская мифология : энцикл. слов. — М., 1995.
* Славянские древности : этнолингвист. слов. : в 3 т. — М.,1995. — Т. 1 ; М., 1999. — Т. 3 ; М., 2004. — Т. 2.
* *Шамак, А. А.* Міфалогія беларусаў / А. А. Шамак. — Мінск, 2005.

Катэгорыя:Беларуская міфалогія
Катэгорыя:Беларуская народная дэманалогія
Катэгорыя:Дэманалогія
Адрыян Галаўня

**Адрыян Галаўня** (1750—1831) — беларускі ўніяцкі дзеяч, грэка-каталіцкі біскуп.

Уступіў у Ордэн базыльянаў. 22 верасня 1809 прызначаны дапаможным біскупам віленскім, тытулярным біскупам аршанскім, а 10 студзеня 1811 быў пасвечаны на тытулярнага біскупа аршанскага. Хіратанію здзейсніў грэка-каталіцкі архібіскуп Рыгор Кахановіч у прысутнасці рымска-каталіцкіх біскупаў Якуба Дадэркі і Цыпрыяна Адынца. У 1818 прызначаны дапаможным біскупам мінскім. У 1828 выйшаў на пенсію.

Маці Францішка Багушэвіча — Канстанцыя, — родная пляменніца біскупа Адрыяна Галаўні. Патрыярх сучаснай беларускай літаратуры пісаў у вершы «Свая зямля»: «Былі уніяты калісьці дзяды».

## Спасылкі 
* Bishop Adrijan Holovnja (Holownia), O.S.B.M. †
* Лаўрэш Леанід. Грэка-каталіцкі епіскап Галаўня // Наша Слова. № 42 (1453), 16 кастрычніка 2019. // на pawet.net

Катэгорыя:Базыльяне
Катэгорыя:Постаці беларускага ўсходняга каталіцтва
Катэгорыя:біскупы віленскія
Катэгорыя:Біскупы Мінскай дыяцэзіі
Цімафей Эфескі

**Цімафей** (, ; каля , Лістра, Галатыя, Рымская імперыя — каля , Эфес, Рымская імперыя) — апостал ад сямідзесяці, вучань апостала Паўла, першы біскуп эфескі.

Цімафей быў, як паведамляюць Дзеянні Святых Апосталаў, сынам іўдзейкі, якая звярнулася ў хрысціянства, і грэка. У Другім пасланні да Цімафея паведамляюцца імёны яго маці — Эўніка, і бабулі, таксама хрысціянкі, — Лаіда. Цімафей жыў у горадзе Лістра ў правінцыі Лікаонія. Ён звярнуўся, верагодна, пад уплывам пропаведзі апостала Паўла ў Лістры падчас яго першага падарожжа (Дз 14:5—22), каля 48—49 гадоў.
[thumb|left|Выява Цімафея, 1-га біскупа Эфескага з «Нюрнбергскай Хронікі» [Хартман Шэдэль|Хартмана Шэдэля, (1493)]]

Падчас свайго другога падарожжа Павел зноў наведаў Лістру і на гэты раз узяў Цімафея з сабой (). Цімафей быў адным з самых верных і любімых вучняў апостала, Павел называў яго «мой любімы і верны ў Госпадзе сын». Цімафей, нягледзячы на маладосць, выконваў шэраг важных даручэнняў апостала — ён прапаведаваў у Фесалоніках (), настаўляў у веры ў Карынфе ().

Вызваліўшыся з свайго першага зняволення ў Рыме, апостал Павел распачаў з Цімафеем паездку на Усход, і пакінуў Цімафея ў Эфесе біскупам. Калі Павел ізноў быў заключаны ў Рыме пад варту, Цімафей наведаў яго ў зняволенні. Пасля смерці Паўла ў 67 годзе Цімафей вярнуўся ў Эфес. Пра яго апошнія гады дакладнай інфармацыі няма, паданне паведамляе, што ён, як і яго настаўнік, памёр мучанікам каля 80 года.

Да Цімафея звернуты два пастырскія пасланні апостала Паўла (1-ае, 2-ое), якія ўвайшлі ў склад Новага Запавету.

## Спасылкі 
* St. Timothy, Bishop and Martyr

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лістры
Катэгорыя:70 апосталаў
Катэгорыя:Персанажы Новага Запавету
Катэгорыя:Каталіцкія і праваслаўныя святыя
Катэгорыя:Свяшчэннамучанікі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў I стагоддзі
Катэгорыя:Памерлі ў I стагоддзі
Катэгорыя:Біскупы эфескія
Катэгорыя:Дзеянні святых апосталаў
Катэгорыя:Памерлі ў Эфесе
Пуннік

**Пуннік** - дэманалагічная істота ўсходніх славян, дух, які жыў у пуні.

## Апісанне 
Пуннік падобны на ахапак дробнага забруджанага сена, пакрыты запыленымі ніткамі павуціны. Ён, паводле ўяўленняў, звычайна сядзеў на кроквах і назіраў за наведвальнікамі пуні, палохаючы дзяцей і некаторых прахожых хрыпам, свістам ці жаласным енкам. Вельмі не падабалася пунніку вільгаць, ад якой ён марнеў, хоць, як і іншыя нячысцікі, загінуць мог толькі ад удару маланкі.

## Літаратура 
* Т. А. Навагродскі [і інш.] Этналогія Беларусі: традыцыйная культура насельніцтва ў гістарычнай перспектыве. Вучэб.-метад. дапам. — Мінск, БДУ, 2009. — 335 с. іл. ISBN 978-985-518-121-8
* Беларуская міфалогія / уклад. У. А. Васілевіч. Мінск, 2001.
* Беларуская міфалогія : энцыкл. слоўн. Мінск, 2004.
* *Вуглік, І.Р.* Міфалогія беларусаў : навучальна-метадычны дапаможнік / І.Р. Вуглік. — Мінск : Сучасныя веды, 2005. — 151 с.
* Славянская мифология : энцикл. слов. М., 1995.
* Славянские древности : этнолингвист. слов. :в3т.М.,1995. Т. 1 ; М., 1999. Т. 3 ; М., 2004. Т. 2.
* Шамак, А. А. Міфалогія беларусаў / А. А. Шамак. Мінск, 2005.

Катэгорыя:Беларуская міфалогія
Катэгорыя:Беларуская народная дэманалогія
Катэгорыя:Дэманалогія
Феадосій (Растоцкі)

**Феадосій Растоцкі**, **Тадэвуш Тэадор Феадосій Болбас-Растоцкі** (*1725 — ) — архіепіскап, уніяцкі мітрапаліт Кіеўскі, Галіцкі і ўсяе Русі (1788—1805), епіскап Холмскі (1785—1790), тэолаг.

Нарадзіўся ў Беларусі, каля Слоніма, у сям'і слонімскага гарадскога суддзі Казіміра Болбас-Растоцкага ад жонкі з другога шлюбу Ганны з роду Есьман.

У 1739 у вельмі маладым узросце (14 гадоў) стаў манахам-базыльянінам. Пасля навіцыята і заканчэння сярэдніх філасофскіх студыяў у лістападзе 1750 быў пасланы на вышэйшыя багаслоўскія студыі ў Рым. Багаслоўскую адукацыю атрымліваў у Грэчаскім калегіуме Св. Афанасія ў Рыме. Высвячаны там на святара ў 1754. У тым жа годзе вярнуўся на Бацькаўшчыну, стаў прафесарам філасофіі, тэалогіі ў базыльянскіх манастырах. Быў таксама дырэктарам школы ва Уладзіміры-Валынскім.

Пасля некалькіх гадоў прафесарскай працы яго абралі спачатку сакратаром Літоўскай правінцыі базыльянскага чыну, затым генеральным сакратаром базыльянскага ордэна ў 1759. На капітуле ў Берасці ў 1772 ён быў абраны протаігуменам Літоўскай правінцыі базыльянаў. Як здольнага адміністратара ў 1780 на капітуле ў Таракані яго пераабралі яшчэ на чатыры гады протаігуменам.

2 ліпеня 1784 наменаваны біскупам Холмскім. Мітрапаліт Ясон Смагажэўскі абраў яго сабе памочнікам і сваім пераемнікам. Яго хіратонія на каад'ютара Кіеўскай мітраполіі адбылася 11 красавіка 1785, а 19 чэрвеня 1785 ён заняў біскупскі пасад у Холме. 1 лістапада 1788, пасля смерці мітрапаліта Смагажэўскага, Феадосій Растоцкі стаў мітрапалітам Кіеўскім, Галіцкім і ўсяе Русі. 4 красавіка 1790 пакінуў пасад біскупа Холмскага.

Уніяцкі мітрапаліт Растоцкі — першы з уніяцкіх уладыкаў, які атрымаў годнасць сенатара і месца (з 1790) у сенаце Рэчы Паспалітай, чаго уніяцкая царква беспаспяхова дабівалася для сваіх ярархаў на працягу двух стагоддзяў.

Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795), дзеля абмежвання і кантралявання дзейнасці ўніяцкай Царквы, Кацярына II затрымала мітрапаліта Растоцкага ў Пецярбургу, адкуль ён, аддзелены ад сваёй мітраполіі, быў звязаны з пастваю толькі дыпламатычным шляхам.

Памёр у Пецярбургу ў 1805.

Мітрапаліт Феадосій Растоцкі фактычна стаў апошнім паўнапраўным і поўнатытульным каталіцкім Кіеўскім мітрапалітам, бо пастаўленых расійскім царскім урадам на такую годнасць наступных мітрапалітаў Апостальская Сталіца ўважала толькі адміністратарамі старажытнай Кіеўскай кананічнай мітраполіі.

Быў прыхільнікам Канстытуцыі 3 мая. У 1790 адзначаны Ордэнам Св. Станіслава, а ў 1791 атрымаў Ордэн Белага Арла.

## Літаратура 
* А. Г. Великий, ЧСВВ. З літопису християнської України, т. VII, XVIII—XIX ст. — Видавництво ОО. Василіян, Рим, 1975.
* Archbishop Tadeusz Teodozy Rostocki, O.S.B.M.
* Tadeusz Teodor Teodozy Bołbas-Rostocki h. Juńczyk

Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кіеўскія ўніяцкія мітрапаліты
Катэгорыя:Холмскія ўніяцкія епіскапы
Катэгорыя:Базыльяне
Катэгорыя:Канфедэраты Чатырохгадовага сойма
Сафлор

**Сафлор** (*Carthamus*) — род кветкавых раслін сямейства Астравыя. Налічвае 48 відаў, пашыраных у Міжземнамор'і, Пярэдняй і Сярэдняй Азіі.

Адна- і двухгадовыя травяністыя расліны. У культуры ў Амерыцы, Еўразіі, Аўстраліі вырошчваецца .

Алейныя, лекавыя, фарбавальныя і кармавыя расліны.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Сафлор на сайце Plantopedia.ru  
* 

Катэгорыя:Астравыя
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Кармавыя расліны
Катэгорыя:Алейныя культуры
Гуменнік

**Гуменнік**, **падавіннік** — сядзібны дух ва ўсходніх славян, які жыве ў гумне, пад асеццю або за асецевай печчу, ахоўвае гэтыя будынкі і збожжа.

## Апісанне 
Гуменніка ўяўлялі як дабрадушнага маленькага дзядка, падпяразанага саламяным перавяслам. Ён дапамагаў гаспадару сушыць і малаціць збожжа. Жыў у гумне з восені, а летам, калі гумны стаялі пустыя, жыў у полі, таму народ часта блытаў яго з палевіком.

Па іншых звестках, Гуменнік уяўляўся старым, апранутым у чорную куртку, падпяразаным чорным поясам, з каўпаком на галаве (Рагачоўскі павет). Яго часта можна бачыць, але не трэба з ім пачынаць размаўляць, а толькі маліцца і хрысціцца. Тады Гуменнік зробіць сваю работу і стане нябачным.

У народным уяўленні мог збліжацца таксама з іншымі нячысцікамі. Так, Гуменнік мог патрабаваць наўзамен рознага багацця кроплю крыві з мезенага пальца або «тое, чаго ў доме не ведаеш». Магчыма, у гэтым адбіліся колішнія ахвярапрынашэнні Гуменніку, за што можа сведчыць і наступная згадка «Слова аб ідалах»: «А друзіі под овіном і в поветех скотьях молятся, акі поганіі».

## Гл. таксама 
* Ёўнік

## Літаратура 
* Этналогія Беларусі: традыцыйная культура насельніцтва ў гістарычнай перспектыве. Вучэб.-метад. дапам. / Т. А. Навагродскі [і інш.] — Мінск, БДУ, 2009. — 335 с. іл. ISBN 978-985-518-121-8
* Міфалогія беларусаў: энцыклапедычны слоўнік / склад. І. Клімковіч, В. Аўтушка; навук. рэд. Т. Валодзіна, С. Санько. — Мн.: Беларусь, 2011. — 607 с.: іл. ISBN 978-985-01-0903-3
* Беларуская міфалогія / уклад. У. А. Васілевіч. Мінск, 2001.
* 
* *Вуглік, І. Р.* Міфалогія беларусаў : навучальна-метадычны дапаможнік / І. Р. Вуглік. — Мінск : Сучасныя веды, 2005. — 151 с.
* Славянская мифология : энцикл. слов. М., 1995.
* Славянские древности : этнолингвист. слов. :в3т. М.,1995. Т. 1 ; М., 1999. Т. 3 ; М., 2004. Т. 2.
* Шамак, А. А. Міфалогія беларусаў / А. А. Шамак. Мінск, 2005.

Катэгорыя:Беларуская міфалогія
Катэгорыя:Беларуская народная дэманалогія
Сафлор фарбавальны

**Сафлор фарбавальны** (*Cárthamus tinctórius*) — від кветкавых раслін роду .

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовая травяністая расліна. Сцёблы вышынёй да 100 см (зрэдку вышэй), цвёрдыя, белаватыя, галінастыя. Лісце скурыстае, сядзячае, з шыпамі. Кветкі дробныя жоўтыя, аранжавыя, аранжава-чырвоныя, зрэдку белыя, сабраныя ў кошыкі дыяметрам да 4 см. Апыленне перакрыжаванае, пераважна пчоламі. Плод — рабрыстая сямянка.

Расліна не патрабавальная да якасці глебы, добра вытрымлівае засуху і нізкія тэмпературы. Вырошчваецца ў культуры, сустракаецца і як пустазелле.

## Выкарыстанне 
Насенне сафлору фарбавальнага ўтрымлівае да 60 % алею, падобнага да сланечнікавага, якое выкарыстоўваецца ў ежу і ў тэхнічных мэтах. З пялёсткаў кветак атрымліваюць жоўты і чырвоны фарбавальнікі, якія выкарыстоўваць пры фарбаванні тканіны і ў якасці харчовага фарбавальніка. Кармавая расліна.

## Гл. таксама 
* Сафлоравы алей

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Сафлор на сайце Plantopedia.ru  
* 

Катэгорыя:Астравыя
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Кармавыя расліны
Катэгорыя:Алейныя культуры
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
2-я гвардзейская пяхотная дывізія (Германская імперыя)

**2-я Гвардзе́йская Пяхотная Дыві́зія** () — вайсковая часць Прускай (і далей) Германскай імперскай арміі, штаб-кватэра — у Берліне.

Была сфармавана падчас Вызваленчай вайны ў 1813 годзе ў якасці грэнадзёрскай брыгады з чатырох батальёнаў. 5 верасня 1818 года брыгада была развёрнута ў 2-ю дывізію Гвардзейскага корпуса і, нарэшце, 22 снежня 1819 года атрымала назву 2-й Гвардзейскай дывізіі. У гады Першай Сусветнай вайны ваявала на Заходнім  фронце. 

## Баявы склад на 1901 год
* 3-я Гвардзейская пяхотная брыгада (Берлін)
: Імператара Аляксандра 1-ы гвардзейскі грэнадзёрскі полк (Берлін)
: Каралевы Елізаветы 3-і гвардзейскі грэнадзёрскі полк (Шарлотэнбург)
: Гвардзейскі стралковы батальён (Ліхтэрфельдзе)
* 4-я Гвардзейская пяхотная брыгада (Берлін)
: Імператара Франца 2-і гвардзейскі грэнадзёрскі полк (Берлін)
: Каралевы Аўгусты 4-ы гвардзейскі грэнадзёрскі полк (Берлін)
* 5-я Гвардзейская пяхотная брыгада (Шпандау)
: 5-ы полк пешай гвардзіі (Шпандау)
: 5-ы гвардзейскі грэнадзёрскі полк (Шпандау)
* 2-я Гвардзейская артылерыйская брыгада (Патсдам)
: 2-і Гвардзейскі артылерыйскі полк (Патсдам)
: 4-ы Гвардзейскі артылерыйскі полк (Патсдам)

## Баявы склад на 1914 год
* 3-я Гвардзейская пяхотная брыгада (Берлін)
: Імператара Александра 1-ы гвардзейскі грэнадзёрскі полк (Берлін)
: Каралевы Елізаветы 3-і гвардзейскі грэнадзёрскі полк (Шарлотэнбург)
: Гвардзейскі стралковы батальён (Ліхтэрфельдзе)
: 1-ы Гвардзейскі ландверны грэнадзёрскі полк
: 3-ы Гвардзейскі ландверны грэнадзёрскі полк
* 4-я Гвардзейская пяхотная брыгада (Берлін)
: Імператара Франца 2-і гвардзейскі грэнадзёрскі полк (Берлін)
: Каралевы Аўгусты 4-ы гвардзейскі грэнадзёрскі полк (Берлін)
: 2-ы Гвардзейскі ландверны грэнадзёрскі полк
: 4-ы Гвардзейскі ландверны грэнадзёрскі полк
* 5-я Гвардзейская пяхотная брыгада (Шпандау)
: 5-ы полк пешай гвардзіі (Шпандау)
: 5-ы гвардзейскі грэнадзёрскі полк (Шпандау)
* 2-я Гвардзейская артылерыйская брыгада (Патсдам)
: 2-і Гвардзейскі артылерыйскі полк (Патсдам)
: 4-ы Гвардзейскі артылерыйскі полк (Патсдам)

## Літаратура 
* Гісторыі 251 дывізіі германскай арміі, якія бралі ўдзел у вайне (1914-1918). Кампіляцыя запісаў разведкі Генеральнага Штабу ЗША, 1919

## Спасылкі 
* Баявы расклад Германская Імперскай арміі ў 1901 годзе 
* Баявы расклад Германскай Імперская арміі ў 1914 годзе  

Катэгорыя:Германская імперыя
Катэгорыя:Дывізіі Германіі ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Дывізіі Германіі
Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2014

У гэтым артыкуле знаходзяцца склады, заяўленыя на чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2014 года федэрацыямі адпаведных краін. Склад кожнай каманды на Чэмпіянаце свету па хакеі ў 2014 годзе складаецца з не менш як 15 хакеістаў (форварды і абаронцы) і 2 брамнікаў, і не больш за 22 хакеістаў і 3 брамнікаў.

## Беларусь 
Спіс 25-ці хакеістаў быў аб'вешчаны 6 мая.

***Галоўны трэнер**: Глен Хенлан
***Асістэнт трэнера**: Алег Мікульчык
***Асістэнт трэнера**: Эдуард Занкавец
***Асістэнт трэнера**: Тод Вудкрафт

**Палявыя**

**Брамнікі**

## Германія 
Спіс 26-ці хакеістаў быў аб'вешчаны 7 мая.

***Галоўны трэнер**: Пет Картына
***Асістэнт трэнера**: Хельмут Дэ Раф
***Асістэнт трэнера**: Ніклас Сундблад

**Палявыя**

**Брамнікі**

## Данія 
Спіс 24-ох хакеістаў быў аб'вешчаны 4 мая.

***Галоўны трэнер**: Ян Карлсан
***Асістэнт трэнера**: Томас Ёнсан
***Асістэнт трэнера**: Тайс Мілер-Хансен

**Палявыя**

**Брамнікі**

## ЗША 
Спіс 25-ці хакеістаў быў аб'вешчаны 2 мая.

***Галоўны трэнер**: Пітэр Лавіалет
***Асістэнт трэнера**: Дон Гранато
***Асістэнт трэнера**: Філ Хаўслі
***Асістэнт трэнера**: Джо Секо

**Палявыя**

**Брамнікі**

## Італія 
Спіс 25-ці хакеістаў быў аб'вешчаны 28 красавіка.

***Галоўны трэнер**: Том Покел
***Асістэнт трэнера**: Алекс Гшлісэр
***Асістэнт трэнера**: Фабіо Палоні

**Палявыя**

**Брамнікі**

## Казахстан 
***Галоўны трэнер**: Ары-Пека Селін
***Асістэнт трэнера**: Раймо Хельмінен
***Асістэнт трэнера**: Тімур Мухамеджан
***Асістэнт трэнера**: Ерлан Сагымбаеў

**Палявыя**

**Брамнікі**

## Спасылкі 
Катэгорыя:Чэмпіянаты свету па хакеі з шайбай
Жаслен I (граф Эдэсы)

**Жаслен I дэ Куртэнэ** (, памёр у верасні  на шляху ад Эдэсы да Кайсуна) — князь Галілеі (1112—1118), граф Эдэсы з 1118 года, кіраваў графствам Эдэскім у перыяд яго найвышэйшага росквіту. Малодшы сын сеньёра Жаслена дэ Куртэнэ і Ізабелы дэ Манлеры, а таксама стрыечны брат Бадуэна II.

Быў у шлюбе з Беатрыс, сястрой кілікійскага цара Тораса I, якая паходзіла з армянскага царскага роду Рубенідаў

## Літаратура 
* Nicholson, R. B. «Joscelyn I, prince of Edessa». Univ. of Illinois Press, 1954.

|}

Катэгорыя:Графы эдэскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Азіі XII стагоддзя
Катэгорыя:Першы дом Куртэнэ
Раймунд-Рубен

**Раймунд-Рубен** (**Раймунд Рупен** або **Раймонд-Рубен**; нар. 1199 — пам. 1221) — кіраўнік Антыяхійскага княства. Сын графа Трыпалі Раймунда IV і дачкі дзявятага кіраўніка Кілікійскага армянскага царства Алісы.

## Біяграфія 
У 1194 годзе Лявонам каля Баграса быў узяты ў палон Баэмунд III, для вызвалення якога спатрэбілася асабістае прыбыццё ў Сіс караля Іерусаліма Генрыха Шампанскага. Умовай вызвалення паслужыла адмова ад прэтэнзій Баэмунда на Баграс, і выдачы Алісы, дачкі Рубена III, за муж за Раймонда старэйшага сына Баэмунда. Паводле гэтага ж дагавора магчымы спадчыннік гэтага саюза атрымліваў карону Антыёхіі.

У 1199 годзе ў Раймунда і Алісы нарадзіўся сын Раймунд-Рупен. Праз усяго два гады, у 1201 годзе, памёр кіраўнік Антыяхійскага княства Баэмунд III.

Паводле дагавора заключанаму ў 1194 годзе паміж Кілікіяй і Антыёхіяй на прастол павінен быў узысці Раймунд Рубен — старэйшы сын Баэмунда і армянскай прынцэсы Алісы, якая даводзілася пляменніцай каралю Кілікіі Лявону I. Права атрымання ў спадчыну прастола аспрэчыў малодшы сын памерлага кіраўніка, Баэмунд IV, які жадаў далучэння Антыёхіі не да Кілікіі, а да сваіх уладанняў. Паміж дзвюма дзяржавамі выбухнуў канфлікт.

У 1205 годзе, Раймунд-Рубен зрынуўшы князя Баэмунда IV прыйшоў да ўлады ў Антыёхіі, але праз тры гады, у 1208 годзе, быў сам зрынуты Баэмундам IV.

У 1216 годзе, Лявон займае Антыёхію, уладу над якой перадае законнаму спадчынніку, свайму траюраднаму пляменніку Раймунд Рубен. Але кіраванне апошняга ў Антыёхіі пацярпела фіяска і выклікала абурэнне насельніцтва. Больш таго Раймунд Рубен пасварыўся з братам свайго дзеда армянскім каралём. Верагодна гэта адбылося з-за таго, што Лявон, у якога нарадзілася другая дачка — Забел, вырашыў прызначыць яе спадчынніцай кілікійскага прастола.

У 1219 годзе Баэмунд IV захапіў Антыёхію і выгнаў Раймонд-Рубена.

## Продкі 
Катэгорыя:Род Рубенідаў
Сазонаў

**Сазонаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Васіль Васільевіч Сазонаў (1850—?) — беларускі і расійскі архітэктар.
* Віктар Паўлавіч Сазонаў (нар. 1963) — беларускі грамадскі і палітычны дзеяч, літаратар.
* Ігар Сяргеевіч Сазонаў (нар. 1951) — беларускі вучоны ў галіне машынабудавання. Доктар тэхнічных навук (2003), прафесар (2005).
* Максім Сазонаў (нар. 1996) — беларускі баскетбаліст.
* Мікалай Аляксеевіч Сазонаў (1903—1963) — вучоны ў галіне электрыфікацыі сельскай гаспадаркі.
* 
* Сяргей Дзмітрыевіч Сазонаў (1860—1927) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі.
Іозеф Аўгуст Шультэс

**Іозеф Аўгуст Шультэс** (; 14 красавіка 1773, Вена, Аўстрыйская імперыя — 21 красавіка 1831, Ландсхут, Баварыя) — аўстрыйскі батанік, урач, натураліст і пісьменнік-падарожнік. Доктар медыцыны і прафесар Венскага, Кракаўскага і Ландсхуцкага ўніверсітэтаў, першы дырэктар хірургічнай школы ў Ландсхуце. Акадэмік Шведскай акадэміі навук (1821).

Бацька батаніка Юліуса Германа Шультэса.

Аўтар прац «Флора Аўстрыі», «Флора Баварыі». Сумесна з Іаганам Якабам Ромерам апублікаваў 16-е выданне Лінееўскай «*Systema Vegetabilium*».

Вынаходнік вадалазнага шлема.

## Выбраныя працы 
* *Oestreichs Flora*. 1794.
* *Reisen durch Oberösterreich in den Jahren 1794, 1795, 1802, 1803, 1804 und 1808*, 1809.
* *Baierns Flora*. 1811.
* *Grundriß einer Geschichte und Literatur der Botanik*. 1817.
* *Reise auf den Glockner*. 1824.
* *Mantissa … systematis vegetabilium Caroli a Linné …*. 1822—1824 (Bd. 1-2).
* *Mantissa … systematis vegetabilium Caroli a Linné …*. 1827 (Bd. 3) — у суаўтарстве з Ю. Г. Шультэсам

## Расліны, названыя ў гонар 
 — род дэкаратыўных травяністых раслін сямейства  з Паўднёвай Амерыкі.

## Літаратура 
* 
* Christa Riedl-Dorn: *Schultes, Joseph August* — Neue Deutsche Biographie. Band 23, Duncker & Humblot, Berlin 2007, S. 692—694.

Катэгорыя:Батанікі Аўстрыі
Катэгорыя:Члены Шведскай каралеўскай акадэміі навук
Шасціногія

**Шасціногія** ( ад  «шэсць» і , род. ск.  — «нага») — надклас трахейных членістаногіх (*Arthropoda*), які ўключае ў сябе насякомых (*Insecta*) і скрытнасківічных (*Entognatha*), якія ў сваю чаргу ўключаюць двуххвостак (*Diplura*), бязвусікавых (*Protura*) і нагахвостак (*Collembola*).

Колькасць відаў, якія адносяцца да шасціногіх, вельмі вялікая. Адных толькі насякомых налічваецца некалькі мільёнаў відаў. Астатнія групы разам налічваюць усяго каля пяці тысячы відаў, з якіх чатыры тысячы прыпадае на нагахвостак. У гэтым выглядзе таксон быў складзены ў 1987 годзе, а раней тэрмін «шасціногіх» служыў сінонімам насякомых. У наш час навукоўцамі апісана 1 080 760 відаў, уключаючы 17 227 выкапнёвых відаў (Zhang, 2013).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Шасціногія
Бедржых Вшэмір фон Берхтальд

**Бедржых Вшэмір фон Берхтальд** (; Фрыдрых Берхтальд, ; 1781—1876) — чэшскі урач і батанік.

## Біяграфія 
Бедржых Вшэмыр фон Берхтальд пасля заканчэння ў 1804 годзе Карлава ўніверсітэта заставаўся пры . Апроч заняткаў доктарскай практыкай большую частку свайго часу прысвячаў прыродазнаўчым навукам, у першую чаргу батаніцы.

Пасля 11 гадоў медыцынскай практыкі ён прыняў рашэнне заняцца выключна навукай і цалкам прысвяціць сябе даследаванню прыроды. З навуковымі мэтамі ён з 1834 па 1842 гады здзейсніў шэраг падарожжаў па шматлікіх еўрапейскіх краінах, Паўночнай Афрыцы і Малой Азіі, у 1846 годзе ён пабываў у Паўднёвай Амерыцы большую частку часу падарожнічаючы па Бразіліі.

На мяжы 1830—40 гадоў ён апублікаваў шматтомную працу па флоры Багеміі.
У суаўтарстве з выдатнымі чэшскімі батанікамі братамі Каралам і Янам Прэсламі ім было апублікавана некалькіх навукова-даследчых прац. Першы чэшскі аўтар, які апублікаваў батанічную працу пра бульбу — «*Die kartoffeln.*».

Быў прыхільнікам руху Чэшскага нацыянальнага адраджэння, разам са сваім зводным братам  браў удзел у стварэнні Пражскага Нацыянальнага музея.

Яго імем быў названы род раслін , пазней гэта назва ўвайшла ў сінаніміку роду .

## Навуковыя працы 
* *O přirozenosti rostlin, aneb, Rostlinář.* Prag: Joz. Krarse 1820. (совместно с Я. С. Пресл)
* *Die Rubiaceen Böheims.* 1838.
* *Ökonomisch-technische Flora Böhmens.* у 6 тамах, Prag: Gedruckt bei J.H. Pospischil, 1836—43. т.1
* *Die kartoffeln. (Solanum tuberosum C.Bauh.) Deren geschichte, charakteristik, nützlichkeit, schädlichkeit, kultur, krankheiten etc., mit ausführlichen angaben ihrer industriellen anwendung.* Prag, Druck von G. Haase söhne, 1842.

## Спасылкі 
* Bedřich Všemír Berchtold z Uherčic 

Катэгорыя:Батанікі Чэхіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў раёне Індржыхуў-Градзец
Жан Венсан Фелікс Ламуру

**Жан Венса́н Фелікс Ламуру́** (; 3 мая 1779, Ажэн — 26 сакавіка 1825) — французскі альголаг і заолаг.

У 1805 годзе абараніў дысертацыю, у 1807 г. прыехаў у Парыж, дзе быў абраны членам-карэспандэнтам Акадэміі навук. З 1808 г. прафесар прыродазнаўчай гісторыі ў Кане.

Ён унёс важны ўнёсак у альгалогію (вучэнне пра водарасці). У 1824 годзе Ламуру налічваў ужо 590 відаў водарасцей, тады як  яшчэ пяць гадоў назад (1819) — 342. Яму належыць лепшая спроба альгалагічнай сістэматызацыі ў першай траціне XIX стагоддзя, хоць ён дзіўным чынам адносіў каралінавыя () з чырвоных водарасцей да жывёл (каралавых паліпаў) пад імем *Polypiers calcifères*. Памылка гэта трымалася даволі доўга і была выпраўлена спачатку Швейгерам, а потым Кютцынгам і Дэкенам.

## Выданні 
* Найбольш вядомае і важнае яго сачыненне — «*Histoire des Polypiers coralligènes nexibles vulgairement nommées Zoophytes*» (1816).
* «*Essai sur plusieures espèces de Fucus peu connues*» (1805),
* «*Essai sur les genres de la famille des Thalassiophytes non articulées*» (1813),
* «*Exposition méthodique des genres de l’ordre des Polypiers*» (П., 1821).

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Заолагі Францыі
Катэгорыя:Батанікі Францыі
Катэгорыя:Альголагі
Свята-Пакроўская царква (Дзеткавічы)

**Свята-Пакроўская царква** — помнік драўлянага дойлідства ў вёсцы Дзеткавічах Драгічынскага раёна Брэсцкай вобласці. Занесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб’ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння.

## Гісторыя 
Пабудавана ў 1740 годзе. Перабудавана ў 1884 годзе інжынерам Аляксандрам Рэмерам..

## Архітэктура 
Помнік драўлянага народнага дойлідства.

## Літаратура 
*  — С. 194.
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Дзеткавічы (Драгічынскі раён)
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Драгічынскага раёна
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства
Катэгорыя:1740 год у Беларусі
Катэгорыя:Храмы Брэсцкай і Кобрынскай епархіі
Мікалай Аляксандравіч Стасенка

**Мікалай Аляксандравіч Стасенка** (, Рошчына) — беларускі хакеіст, абаронца. Выхаванец хабараўскага хакея. У цяперашні час з’яўляецца іграком чарапавецкай «Северсталі», якая выступае ў КХЛ.

Катэгорыя:Хакеісты Беларусі
Катэгорыя:Хакеісты КХЛ
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па хакеі
Катэгорыя:Ігракі ХК Юніёр Мінск
Катэгорыя:Ігракі ХК Юнацтва-Мінск
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Хакеісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010 года
Катэгорыя:Ігракі ХК Віцязь Падольск
Катэгорыя:Ігракі ХК Северсталь
Катэгорыя:Ігракі ХК Амур Хабараўск
Багун балотны

**Багу́н балотны** (*Ledum palustre*) — від кветкавых раслін сямейства .

## Назва 
Народныя назвы: багно, багон, бахун, клапоўнік, бор.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовазялёны куст вышынёю 30—120 см з прамастойным галінастым сцяблом. Верхавінкі маладых галінак, кветаножкі і лісце знізу ўкрытыя іржава-бурым лямцам. Лісце чаргаванае, лінейна-падоўжанае, на кароткіх чаранках, шчыльнае, скурыстае. Кветкі дробныя, белыя, адурманьвальна-духмяныя, у верхавінкавых парасонападобных шчытках. Плод — сухая шматнасенная каробачка.

## Распаўсюджанне 
На тэрыторыі Беларусі расце на сфагнавых балотах і ў забалочаных хваёвых лясах, утварае зараснікі.

## Выкарыстанне 
Лекавая (адхарквальны сродак), інсектыцыдная і меданосная расліна. Мае ў сабе дубільныя і фарбавальныя рэчывы. Ядавіты — гліказіды арбуцін і андрамедатаксін, да 7,5 % эфірнага алею з рэзкім пахам і горкім смакам, які валодае раздражняльным і наркатычным дзеяннем, у значных дозах паралізуе нервовую сістэму.

У лекавых мэтах выкарыстоўваюцца маладыя аблісцелыя верхавінкавыя парасткі з кветкамі.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Верасовыя
Катэгорыя:Кусты
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Катэгорыя:Ядавітыя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Уладзімір Міхайлавіч Дзянісаў

**Уладзі́мір Міха́йлавіч Дзяні́саў** (, , Віцебская вобласць, СССР) — беларускі хакеіст, абаронца, капітан нацыянальнай зборнай Беларусі па хакеі з шайбай. У цяперашні час выступае за клуб КХЛ Дынама Мінск.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Хакеісты Беларусі
Катэгорыя:Хакеісты КХЛ
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па хакеі
Катэгорыя:Ігракі ХК Тарпеда Ніжні Ноўгарад
Катэгорыя:Ігракі ХК Дынама Мінск
Катэгорыя:Выпускнікі Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Хакеісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010 года
Катэгорыя:Ігракі ХК Ак Барс
Катэгорыя:Ігракі «Хартфард Вулф Пэк»
Катэгорыя:Ігракі ХК Лада Тальяці
Катэгорыя:Ігракі ХК Керамін Мінск
Катэгорыя:Ігракі ХК Хімік Наваполацк
Катэгорыя:Ігракі ХК Юніёр Мінск
Катэгорыя:Ігракі ХК Віцебск
Багноўка

**Багно́ўка**, **вадзяніка**, **вараніка**, **шыкша** (*Empetrum*) — род кветкавых вечназялёных нізкарослых хмызнякоў сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Лісце вузкае, шчыльнае, з загорнутымі ўніз бакамі. Кветкі дробныя, пазухавыя, трохчленавыя, з падвойным калякветнікам, тычынак 3. Плод — ягадападобная касцянка з вадкім і крыху саладкавым сокам.

## Арэал 
Налічваецца ад некалькіх да 18 відаў, якія пашыраны ў халодных абласцях Паўночнага паўшар’я, у паўднёвых раёнах Паўднёвай Амерыкі і на некаторых прылеглых астравах (Чылійскія Анды, Вогненная Зямля, астравы Фалклендскія і Трыстан-да-Кунья), ва ўсходняй частцы Паўночнай Амерыкі і ў паўднёва-заходняй Еўропе. Сустракаюцца па мохавай, мохава-лішайнікавай і камяністай тундры, на сфагнавых балотах, радзей на пясчаных косах і дзюнах, у лясах і ў альпійскім поясе.

## Значэнне і выкарыстанне 
Выкарыстоўваюцца як дэкаратыўныя расліны.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Empetrum // The Plant List

Катэгорыя:Верасовыя
Вышэйшыя грыбы

**Вышэйшыя грыбы** () — падцарства грыбоў, у якое ўключаюць Аскаміцэты і Базідыяміцэты. У побыце грыбамі звычайна завуцца менавіта вышэйшыя грыбы (або іх пладовыя целы). Лацінская назва падцарства абумоўлена тым, што ў прадстаўнікоў гэтых аддзелаў пры палавым размнажэнні ўтвараюцца двухядзерныя клеткі (дыкарыяны) і нават дыкарыятычны міцэлій, і толькі па заканчэнні некаторага часу ядры зліваюцца, спараджаючы дыплоідную зіготу.
[500px|thumb|left|Схематычная выява [гіфа|гіфы, клеткі якой маюць па два розныя гаплоідныя ядры.]]

## Крыніцы 
Катэгорыя:Мікалогія
Севастопальская вуліца

**Севастопальская вуліца** — назва вуліц у розных населеных пунктах.

## Беларусь 
* Севастопальская вуліца — вуліца ў Гомелі.
* Севастопальская вуліца — вуліца ў Калінкавічах.
* Севастопальская вуліца — вуліца ў Магілёве.
* Севастопальская вуліца — вуліца ў Мачулішчах.
* Севастопальская вуліца — вуліца ў Мінску.
Аарон Пінскі

**Аарон Пінскі** (таксама ***Аарон Крацінгскі***, ? — 1841, Пінск) — рабін, які працаваў у г. Крацінзе (Ковенская губерня), а потым у Пінску, дзе і памёр у 1841 годзе.

Напісаў *Тасафот Аарона*, у якім ён спрабаваў вырашыць на пытанні тасафістаў ў розных талмудысцкіх трактатах, у прыватнасці ў Зраіме, Маэдзе і Нідзе. Гэта кніга, якая змяшчае таксама адукацыйныя і кабалістычныя дыскурсы, была надрукавана ў 1858 годзе.

## Літаратура 
* Singer, Isidore; Adler, Cyrus; (eds.) et al. (1901—1906) *The Jewish Encyclopedia*. Funk and Wagnalls, New York. LCCN 16-14703

Катэгорыя:Постаці Крацінгі
Катэгорыя:Рабіны Беларусі
Багун (род раслін)

**Багу́н** (*Ledum*) — род кветкавых раслін сямейства верасовых.

## Арэал 
Налічваецца каля 10 відаў. Пашыраны ў халодных і ўмераных паясах Паўночнага паўшар’я. Часам гэтыя віды ўключаюць у род рададэндран.

### Віды 
Паводле базы даных *The Plant List* (2013), род уключае 6 відаў:
* 
* 
* 
* 
* *
* 

## Літаратура 
* Багун // 
*  — С. 210.

Катэгорыя:Верасовыя
Галуза

**Галу́за** — беларускае і ўкраінскае прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Алесь Галуза (1911—2001) — беларускі пісьменнік, настаўнік.
* Анатоль Пятровіч Галуза (нар. 1957) — беларускі савецкі гандбаліст.
* Валянціна Сямёнаўна Галуза (нар. 1930) — заслужаны настаўнік Беларускай ССР.
*  (нар. 1956) — расійскі юрыст.
*  (нар. 1936) — украінская савецкая дзяячка, дэпутат Вярхоўнай Рады УССР VI—VII скліканняў.
* Дзмітрый Ігаравіч Галуза (нар. 2001) — беларускі футбаліст.
* Іларыён Віктаравіч Галуза (нар. 1947) — беларускі вучоны, астраном, педагог.
* Іларыён Рыгоравіч Галуза (1899—1977) — беларускі савецкі вучоны ў галіне заалогіі і паразіталогіі, доктар біялагічных навук, прафесар, акадэмік АН КазССР.
*  (нар. 1983) — украінская спартсменка, майстар спорту міжнароднага класа.
*  (нар. 1989) — беларуская і расійская рэжысёрка.
*  (1911—1943) — украінскі савецкі вайсковец, маёр.
*  (1897—1980) — беларускі савецкі вучоны, гісторык, рэктар Туркменскай Вышэйшай камуністычнай сельскагаспадарчай школы.
*  (1918—2006) — украінскі савецкі вайсковец, Герой Савецкага Саюза.
* Станіслаў Рыгоравіч Галуза (нар. 1936) — вучоны-эканаміст, дырэктар Інстытута эканомікі НАН Беларусі (1981—1988).
* Юрый Антонавіч Галуза (нар. 1964) — дэпутат Ашмянскага раённага Савета дэпутатаў 28-га склікання.
Багноўка чорная

**Багноўка чорная**, **Багноўка**, **Багнаўка** (*Empetrum nigrum*) — кветкавая расліна сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовазялёны кусцік вышынёю 10—20 см з доўгім паўзучым разгалінаваным сцяблом, сцелецца па зямлі, даўжыня да 1 м. Лісце дробнае, вузкаэліптычнае. Кветкі дробныя, адзінкавыя, зрэдку па 2—3 ў пазухах лісця, ружовыя або цёмна-чырвоныя. Плод — шарападобная шыза-чорная ягадападобная касцянка.

## Арэал 
Распаўсюджана на тэрыторыі Еўразіі і Паўночнай Амерыкі.
На тэрыторыі Беларусі трапляецца пераважна ў паўночных раёнах. Расце на вярховых балотах і у забалочаных хваёвых і яловых лясах, утварае зараснікі.

## Значэнне і выкарыстанне 
Плады ядомыя, кіславатыя, з пурпуровым сокам, маюць вітамін С, андрамеда-таксін, фарбавальныя і дубільныя рэчывы. Настой з травы ўжываецца ў народнай медыцыне.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Растения Беларуси // Гербарий ЦБС НАН Беларуси MSKH  
* Водяника чёрная — Empetrum nigrum //  Экологический центр "Экосистема"™, А. С. Боголюбов 

Катэгорыя:Верасовыя
Катэгорыя:Кусцікі
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Вострыца

**Вострыца**, **Лугавік** (*Deschampsia*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя травяністыя расліны з голымі ці пад суквеццямі шурпатымі прамастойнымі сцёбламі вышынёю да 1 м, звычайна ўтвараюць дзярніну. Лісце вузкалінейнае, вострашурпатарабрыстае. Каласкі 2—3-кветныя, шматлікія, сабраныя ў раскідзістыя, рэдка сціснутыя, мяцёлкі. Плод — зярняўка.

## Арэал 
Налічваецца каля 50 відаў. Пашыраны амаль ва ўсіх нетрапічных краінах зямнога шара, а таксама ў высакагор’ях тропікаў. На тэрыторыі Беларусі трапляецца .

## Прымяненне 
Кармавыя расліны.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* *Deschampsia* (Щучка) // ИАС «ООПТ России» 

Катэгорыя:Метлюжковыя
Гарадніца (значэнні)

Назву **Гарадніца** маюць:

* Гарадніца — гістарычны раён Гродна
* Гарадніца — вёска
* Гарадніца — рака ў Нясвіжскім раёне Мінскай вобласці, левы прыток ракі Уша
Дубіскі дагавор

**Дубі́скі дагавор** — пагадненне, афармленае трыма прававымі актамі, сфармуляванымі 31 кастрычніка 1382 года вялікім князем літоўскім Ягайлам, яго братам Скіргайлам і вялікім маршалам Тэўтонскага Ордэна Конрадам фон Валенродам. У ходзе грамадзянскай вайны ў ВКЛ у 1381—1384 гадоў Ордэн дапамагаў Ягайлу і Скіргайлу супраць іх дзядзькі Кейстута і яго сына Вітаўта. Каб замацаваць абяцанні, дадзеныя Ягайлам падчас вайны, Ордэн арганізаваў перамовы па заключэнні пагаднення. Дакументы падпісаны пасля шасцідзённых перамоў на востраве ракі Дубісы. Дагавор не быў ратыфікаваны і не набыў моцы. Вайна працягнулася года 1383 года.

## Умовы 
* У першым акце Ягайла абяцаў ахрысціцца і перавесці Вялікае Княства Літоўскае ў хрысціянства цягам чатырох гадоў.
* Паводле другога акту Жамойцкая зямля, якая аддзяляла Тэўтонскі ордэн у Прусіі ад яго адгалінавання ў Лівоніі, перадавалася крыжакам да ракі Дубісы.
* Паводле трэцяга акту фарміраваўся чатырохгадовы ваенны саюз — абодва бакі абяцалі дапамагаць адзін другому супраць агульных ворагаў. Ягайла таксама пагадзіўся не пачынаць вайну без дазволу Ордэна. Гэта дало дадатковую перавагу крыжакам, якія настойвалі на ратыфікацыі пагаднення. Пяць разоў вялікі магістр прапаноўваў дату, але Ягайла няўхільна адмаўляўся. Заключная сустрэча была прызначана на 19 ліпеня 1383 на тым самым востраве, дзе праводзілася першая сустрэча. Ягайла прыбыў як было дамоўлена, але крыжацкая дэлегацыя на чале з вялікім магістрам Конрадам Зёльнерам фон Ротэнштайнам затрымалася каля Хрыстмемеля ў некалькіх мілях ад месца сустрэчы з прычыны мелкаводдзя Нёмана. Пакрыўджаны Ягайла не збіраўся сыходзіць з месца, каб сустрэць вялікага магістра. Дэлегацыі раз'ехаліся.

Тэўтонскія рыцары абвясцілі вайну 30 ліпеня. Яны ахрысцілі Вітаўта і падтрымалі яго барацьбу супраць Ягайлы за вяртанне сваёй вотчыны. Урэшце, улетку 1384 года Вітаўт і Ягайла замірыліся: Вітаўт вярнуў сабе бацькоўскія землі (акрамя Трокаў), а Ягайла ў 1386 годзе быў каранаваны як кароль Польшчы. Да канца невядома, чаму дыпламатычныя перамовы паміж Ягайлам і крыжакамі праваліліся. Некаторыя сцвярджаюць, што Ягайла ўжо ведаў пра магчымасць шлюбу з польскай каралевай Ядвігай і ўзыходу на польскі сталец. Іншыя сцвярджаюць, што Юліяна, маці Ягайлы, адмовілася хрысціцца ў каталіцтва з-за свайго праваслаўнага веравызнання.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Тэўтонскага ордэна
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:1382
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы XIV стагоддзя
Дзмітрый Альгердавіч

**Дзмітрый Альгердавіч** (пасля 1320 — ) — князь бранскі, старадубскі, трубчэўскі з дынастыі Гедзімінавічаў. Родапачынальнік князёў Трубяцкіх.

## Біяграфія 
Сын вялікага князя Альгерда і яго першай жонкі Марыі. У гістарыяграфіі часта блытаюць Дзмітрыя і яго малодшага брата Карыбута-Дзмітрыя Альгердавіча.

Каля 1370 года атрымаў Бранскае і Старадубскае княствы. Магчыма, князю Дзмітрыю таксама належала маладзечанскае *«Дмитрьево село Груздовица»*, нададзенае ў 1387 годзе каралём Ягайлам сярод іншага свайму брату князю Скіргайлу.

Аднак, у 1375 годзе, паводле Рагожскага летапісца (Стб. 106, 138), бранскім князем быў Раман Міхайлавіч, прыхільнік Масквы.

Страціў свае ўладанні пасля «ад’езду» у Маскву зімой 1379—1380 года. Ад вялікага князя маскоўскага атрымаў Пераслаўль-Залескі. Браў удзел у Кулікоўскай бітве 1380 года.

У канцы 1387 — пачатку 1388 года вярнуўся ў Вялікае Княства Літоўскае. У Маладзечне 16 снежня 1388 года прысягнуў каралю Ягайлу.

Загінуў у бітве на Ворскле (1399).

## Сям’я 
У шлюбе з Ганнай меў двух сыноў:
* Міхаіла (пам. пасля 1399), князя трубчэўскага
* Івана (пам. 1399)

## Літаратура 
* 
* 
* *Флоря Б. Н.* Литва и Русь перед битвой на Куликовом поле // Куликовская битва. — Москва, 1980. — С. 142—173. — С. 166.
* 
* Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1998. — Т. 6. — С. 125.
* Вялікае Княства Літоўскае : энцыклапедыя : [у 3 т.]. — Мінск, 2005. — Т. 1. — С. 586—587.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі : у 6 т. — Мінск, 1996. — Т. 3. — С. 232.

Катэгорыя:Гедзімінавічы
Катэгорыя:Князі бранскія
Катэгорыя:Князі чарнігаўскія
Катэгорыя:Асобы, чыя дата нараджэння не вызначана
Земавіт I Мазавецкі

**Земавіт I Мазавецкі** (, (каля 1215 — 23 чэрвеня 1262) — князь чэрскі (1247—1262), плоцкі (1248—1262), мазавецкі (1248—1262) і серадзскі (1259—1260), малодшы сын князя мазавецкага Конрада I і рускай князёўны Агафіі Святаславаўны Северскай. Адзін з польскіх князёў перыяду феадальнай раздробненасці.

## Біяграфія 
У 1247 годзе пасля смерці свайго бацькі, князя мазавецкага Конрада, Земавіт атрымаў у спадчынну частку Мазовіі са сталіцай у Чэрску. У 1248 годзе пасля смерці свайго бяздзетнага старэйшага брата, князя плоцкага Баляслава, Земавіт чэрскі атрымаў у валоданне астатнюю частку Мазовіі разам з Плоцкам, Візнай і Лівам. У 1248 годзе Земавіт мазавецкі разам з кракаўскім князем Баляславам Сарамлівым, князямі галіцкім Данілам Раманавічам і валынскім Васілька Раманавічам дзейсніў паспяховы ваенны паход на яцвягаў. У 1253 і 1255 гадах Земавіт мазавецкі распачаў два ваенныя паходы супраць яцвягаў.

У 1254 годзе ў Рачонжы Земавіт Мазавецкі заключыў дагавор з тэўтонскімі рыцарамі-крыжакамі аб падзеле яцвяжскай зямлі паміж Мазовіяй, Галіцыяй і Тэўтонскім ордэнам. У 1257 і 1260 гадах князь Земавіт мазавецкі двойчы падаўжаў мірныя дагаворы з Ордэнам.

23 чэрвеня 1262 года мазавецкі князь Земавіт I загінуў падчас уварвання ў Мазовію войска вялікага князя літоўскага Міндоўга. Яго старэйшы сын Конрад быў узяты ў палон і выведзены ў Літву. Новым мазавецкім князем стаў малодшы сын Баляслаў II, а рэгентам пры ім князь вялікапольскі Баляслаў Набожны (1262—1264), саюзнік Земавіта I Мазавецкага.

## Сям'я 
Быў жанаты з Пераяславай Данілаўнай (пам. 1283), дачкой князя Данілы Раманавіча Галіцкага. Дзеці: Конрад II (каля 1250—1294), князь мазавецкі, чэрскі і плоцкі, Баляслаў II Мазавецкі (1251—1313), князь мазавецкі, плоцкі і чэрскі, Саламея, манашка.

Катэгорыя:Мазавецкія Пясты
Баляслаў I Мазавецкі

**Баляслаў I Мазавецкі** (; каля 1208 — пасля 25 лютага 1248) — прадстаўнік дынастыі Пястаў, адзін з польскіх князёў перыяду феадальнай раздробненасці. Князь добжынскі (1227—1229, 1247—1248), сандамірскі (1232—1238), серадзскі (1233—1234), плоцкі (1234—1248) і мазавецкі (1247-1248), старэйшы сын князя мазавецкага Конрада I і князёўны Агафіі Святаславаўны Ноўгарад-Северскай.

## Біяграфія 
У 1227 годзе Баляслаў атрымаў ва ўдзельнае валоданне ад бацькі Конрада Мазавецкага Добжынскую зямлю. У 1229 годзе Баляслаў атрымаў ад свайго бацькі Конрада Мазавецкага, які заняў кракаўскі княжацкі сталец, частку Сандамірскай зямлі з горадам Радым. У 1233 годзе Баляслаў набыў Серадзскую зямлю. У 1234 годзе Баляслаў атрымаў ад свайго бацькі Конрада ва ўдзельнае валоданне частку Мазовіі са сталіцай у Плоцку. У жніўні 1247 г. пасля смерці свайго бацькі Конрада Баляслаў стаў самастойна кіраваць у Мазовіі і Добжынскай зямлі.

## Сям’я 
Баляслаў Мазавецкі быў двойчы жанаты. У першым шлюбе быў жанаты з Гертрудай (пам. каля 1234), дачкой князя сілезскага і кракаўскага Генрыха II Набожнага. У 1244 годзе другі раз ажаніўся з рускай князёўнай Анастасіяй, дачкой князя Аляксандра Усеваладавіча Белзскага. Ад двух шлюбаў не меў нашчадства.

Катэгорыя:Мазавецкія Пясты
Плоцкае княства

**Плоцкае княства** () — гістарычнае княства ў Мазовіі якое існавала ў 1233—1351 і 1370—1495 гадах.

Княства было створана Конрадам I Мазавецкім для свайго сына Баляслава I. У 1247—1275 гадах княства зноў было аб'яднана з Мазавецкім княствам. Пры падзеле Мазавецкага княства сынамі Земавіта I Конрадам II і Баляславам II Плоцкае княства адышло апошняму. У наступныя гады княства пераходзіла ад Мазовіі да Польшчы, у 1495 годзе канчаткова далучана да Польшчы.

## Спасылкі 
* wyborcza.pl

Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Польшчы
Катэгорыя:Гісторыя Мазавецкага ваяводства
Катэгорыя:Плоцк
Катэгорыя:1233 год у Еўропе
Катэгорыя:XIII стагоддзе ў Польшчы
Вэнграў

**Вэ́нграў** () — горад у Польшчы, на рацэ Лівец. Адміністрацыйны цэнтр Вэнгроўскага павета Мазавецкага ваяводства. Утварае гарадскую гміну. Насельніцтва 12,6 тыс. жыхароў (2004), плошча — 35,45 км².

## Гісторыя 
thumb|Бітва пры Вэнграве
Упершыню згадваецца ў 1414 годзе. Гарадскія правы атрымаў у 1441 годзе.

З першай паловы XVI стагоддзя.быў уласнасцю Радзівілаў. У 1536 годзе як пасаг жонкі яго атрымаў жамойцкі стараста Ян Радзівіл. У 1558 г. Вэнграў дастаўся прыхільніцы рэфармацыі Ганне Радзівіл-Кішцы і больш за дзвесце гадоў быў адным з пратэстанцкіх цэнтраў Рэчы Паспалітай. Тут засядалі пратэстанцкія сіноды, знаходзілі прытулак арыяне на чале з Пятром з Ганёндза (у Вэнграве ў арыянскай друкарні былі надрукаваны найважнейшыя яго творы). У Вэнграве ёсць некалькі цэркваў з фрэскамі пачатку XVIII стагоддзя працы Мікеланджэла Палоні (аўтара фрэсак капліцы Св. Казіміра ў Віленскім кафедральным саборы). Да нашых дзён захавалася размешчаная ў некалькіх кіламетрах ад горада рэзідэнцыя Радзівілаў, якая пачала будавацца адразу пасля Люблінскай уніі ў XVII стагоддзі.

Пры Вэнграве адбылася аднайменная бітва падчас Студзеньскага паўстання. Падчас Другой сусветнай вайны на тэрыторыі горада немцамі было сфарміравана гета, у якім жыло 8 тыс. яўрэяў.

## Спасылкі
Лешак Чорны

**Лешак Чорны** (; каля  — ) — прадстаўнік дынастыі Пястаў, адзін з польскіх князёў перыяду феадальнай раздробненасці.

Лешак быў унукам Конрада Мазавецкага, сынам Казіміра I Куяўскага і Канстанцыі Уроцлаўскай, і братам Уладзіслава Лакетка. Ён быў князем серадзкім (з 1261), ленчыцкім (з 1267), інаўроцлаўскім (у 1273—1278 гг.), кракаўскі і сандамірскім (з 1279).

У 1265 годзе Лешак Чорны ажаніўся з Агрыпінай Расціслаўнай (пам. 1305), дачкой Расціслава Славанскага і Ганны Венгерскай. У 1271 Агрыпіна падала на развод, абвінаваціўшы мужа ў імпатэнцыі. Дзяцей у іх не было.
, 1879]]

У 1287 ва ўладанні Лешак ўварваліся нагайцы пад правадырствам Кара-Нагай-хана, аднак узяць Кракаў не змаглі. Сам князь тым часам хаваўся ў Венгрыі.

Лешак Чорны сканаў у Кракаве, дзе і быў пахаваны.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Род Пястаў
Кёльн Турм

thumb|180px|left|Кёльн Турм з поўдня
thumb|180px|left|Фасад будынка

**Кёльн Турм** (, таксама ) —  148,5 мятровы (165,48 з антэнай) офісны небаскроб у горадзе Кёльне, Германія. Ён быў збудаваны на працягу двух гадоў з першага чэрвеня 1999 па 21 лістапада 2001 у раёне горада Кёльн Медыяпарк. Комплекс будынкаў у частцы горада Кёльн-Нойштат-Норд (Köln-Neustadt-Nord) прызначаны для размяшчэння прадпрыемстваў і арганізацый інфармацыйнай сферы і ўключае офісы, залы для кангрэсаў і канферэнцый.

Кёльн Турм - другі па вышыні небаскроб у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія пасля будынка Post Tower у Боне. У агульнагерманскім спісе небаскробаў будынак займае трынаццатае месца. 

На трыццатым паверсе знаходзіцца адкрытая для свабоднага наведвання назіральная пляцоўка з рэстаранам.

## Спасылкі
* Афіцыйны сайт Кёльн Турм
* Старонка Кёльн Турм на skyscraperpage.com

Катэгорыя:Вышынныя будынкі Паўночнага Рэйна-Вестфаліі
Катэгорыя:Небаскробы вышынёй ад 100 да 149 метраў
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Кёльна
Катэгорыя:З’явіліся ў 2001 годзе
Прытчы Ісуса Хрыста

[thumb|250px|Вяртанне блуднага сына. [Леанела Спада, 16 ст., Луўр]]

**Прытчы Ісуса Хрыста** ці ***Прыпавесці Ісуса Хрыста*** - прытчы і прыпавесці, кароткія апавяданні, якія былі сказаны Ісусам Хрыстом і запісаны на старонках Новага Запавета. Прытчы можна знайсці ва ўсіх кананічных Евангеллях, і ў некаторых з некананічных Евангелляў, але размешчаны ў асноўным у трох сінаптычных Евангеллях.

Прытчы ўяўляюць сабой ключавую частку вучэння Ісуса, утвараючы прыкладна трэцюю частку з Яго запісаных вучэнняў. Хрысціяне ўдзяляюць вялікую ўвагу гэтым прытчам, таму што яны з’яўляюцца словами самога Ісуса, і яны, як лічацца, з’яўляюцца тымі словамі, якімі згодна з Ян. 8:28 і 14:10 Айцец навучыў Ісуса.

Прытчы Ісуса з’яўляюцца простымі і запамінальнымі апавяданнямі, часта з вобразамі, аднак усе перадаюць нейкае паведамленне. Даследчыкі адзначаюць, што хоць гэтыя апавяданні і здаюцца простымі, яны перадаюць вельмі глыбокі змест і займаюць цэнтральнае месца ў вучэнні Ісуса. Хрысціянскія аўтары разглядаюць іх не як простыя апавяданні, якія служаць у якасці ілюстрацый, але ў якасці ўнутраных аналогій, у якіх выяўляецца сэнс духоўнага свету.

Многія з прыттчаў Ісуса апісваюць простыя паўсядзённыя рэчы, такія, як выпечка хлеба жанчынай (прытча пра закваску), стук чалавека ў дзверы свайго суседа ў начны час (прытча пра чалавека, які просіць хлеба ў поўнач), або рабаванне на бязлюднай дарозе (прытча аб добрым Самараніне); тым не менш прытчы маюць справу са значнымі рэлігійнымі тэмамі, такімі як прыход  Божага Валадарства, важнасці малітвы, і сэнсу любові.

У сучасны час прытчы Ісуса Хрыста сфарміравалі прататып для тэрміна прытча, і нават сярод тых, хто мала ведае пра Біблію, прытчы Ісуса застаюцца аднымі з самых вядомых гісторый ў свеце.

Катэгорыя:Жыццё Ісуса Хрыста