open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Жуанот Мартурэль

**Жуанот Мартурэль** (; паміж 1405 і 1415, Валенсія — сакавік або красавік 1468 , Чірывелья, Валенсія) — валенсійскі пісьменнік, аўтар першага рыцарскага рамана «Тырант Белы», напісанага на валенсійскай каталонскай мове.

## Біяграфія 
З арыстакратычнай сям’і. Пражыў бурнае жыццё, поўную падарожжаў, рыцарскіх бітваў і любоўных авантур. Да нас дайшлі, у форме афіцыйных пасланняў і завераных герольдам актаў, тры яго выклікі на паядынак. У пошуках арбітра для першага з іх, падставай для якога паслужыла парушэнне шлюбнага абяцання, дадзенага яго сястры, Мартурэль заехаў у Лондан. Да канца жыцця дайшоў да жабрацтва.

## Творчасць 
Пісаў лісты аб сваіх баявых подзвігах, перавёў стараанглійскую паэму «Гі з Варвіка» (падчас знаходжання ў Англіі), якая часткова ўвайшла ў раман «Тырант Белы». Застаўся вядомы раманам «Тырант Белы», пра які з пахвалой адазваўся Сервантэс у «Дон Кіхоце».

## Водгук Сервантэса 
— З намі хросная сіла! — Закрычаў святар. — Як, і Тырант Белы тут ? Дайце мне яго, дружа, гэта ж скарбніца асалод і паклады уцех. У ім выведзеныя доблесны рыцар дон Кірыэлейсон Монтальванскі, брат яго, Томас Мантальванскі, і рыцар Фансека, у ім малюецца бітва адважнага Тыранта з догам, у ім апісваюцца хітрасці панны Радасці, шашні ўдавы Патрафіры і, нарэшце, сардэчная схільнасць імператрыцы да яе конюха Іпаліта. Запэўніваю вас, шаноўны сябар, што ў развазе склада гэта лепшая кніга ў свеце. Рыцары тут ядуць, спяць, паміраюць на сваім ложку, перад смерцю складаюць завяшчанні, і яшчэ ў ёй шмат такога, што ў іншых кнігах гэтага гатунку адсутнічае. З усім тым аўтар яе наўмысна нагарадзіў столькі ўсякай марнасці, што яго варта было б прысудзіць да пажыццёвай катаргі. Вазьміце яе з сабой, прачытайце, і вы ўбачыце, што я сказаў пра яе сапраўдную праўду.

## Прызнанне 
Раман Мартурэля перавыдаецца да гэтага часу, у іспанамоўным свеце існуюць яго пераказы для дзяцей. Майстэрства Мартурэля пільна аналізуе Марыё Варгас Льёса. Фільм паводле рамана зняў каталонскі кінарэжысёр Вісэнтэ Аранда (2006, сярод іншых, у фільме занятыя Вікторыя Абрыль і Джанкарла Джаніні).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Chiner J.J. El viure novel·lesc: biografia de Joanot Martorell. Alcoi: Marfil, 1993
* Villalmanzo Cameno J. Joanot Martorell: biografía ilustrada y diplomatario. Valencia: Ajuntament de Valencia, 1995
* Actes del col·loqui internacional Tirant lo Blanc: l’albor de la novel.la moderna europea: estudis crítics sobre Tirant lo Blanc i el seu context = Études critiques sur et autour de Tirant le Blanc/ Jean Marie Barberà, ed. Barcelona: Publicacions de l’Abadia de Montserrat, 1997
* Terry A. Tirant lo Blanc: new approaches. Woodbridge; Rochester: Tamesis, 1999
* Pujol J. La memòria literària de Joanot Martorell: models i escriptura en el Tirant lo Blanc. Barcelona: Publicacions de l’Abadia de Montserrat; Curial Edicions Catalanes, 2002.

## Спасылкі 
* http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/01593963657814956332257/index.htm
* Старонка на сайце IMDB

Катэгорыя:Пісьменнікі Іспаніі
Катэгорыя:Рыцарскія раманы
Мегера

**Мегера** (, «зайздросная») — у старажытнагрэчаскай міфалогіі самая страшная з трох эрыній, багінь помсты, дачка Эрэба і Нюкты (або народжана Ноччу і Тартарам, або нарадзілася ад кропель крыві, якія лінулі пры пакладанні Урана.).

Увасабленне зайздрасці і гневу. Малявалі яе ў выглядзе жудаснай жанчыны са змеямі замест валасоў, з выскаленымі зубамі і бізуном  у руках.

У пераносным значэнні — злая і сварлівая жанчына (не толькі ў беларускай, але і, напрыклад, , ). Імем Мегеры названы Euchloron megaera і астэроід (464) Мегера.

Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія багіні
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Вялікі тэатр

**Вялікі тэатр** (), **Дзяржаўны акадэмічны Вялікі тэатр Расійскай Федэрацыі** — тэатр оперы і балета; адзін з цэнтраў рускай і сусветнай музычнай тэатральнай культуры.

Заснаваны ў 1776 годзе ў Маскве на базе трупы, створанай  і князем П. В. Урусавым. Спектаклі даваліся ў будынку на вуліцы  (называўся Пятроўскі тэатр), з 1824 года — у сучасным будынку (архітэктар В. Бавэ, паводле праекта ; рэканструяваны ў 1856 годзе, архітэктар А. К. Кавас). Напачатку ставіліся замежныя і перыя расійскія оперы і балеты, пазней — шэдэўры сусветнай класікі і сучасных кампазітараў). З пачатку 20 стагоддзя сусветнае прызнанне атрымала руская вакальная (Ф. Шаляпін, А. Няжданава, Л. Собінаў) і балетная (К. Гельцэр, ) школы, звязаныя з дзейнасцю Вялікага тэатра. З 1919 года акадэмічны. У 1924-59 гадах у памяшканні былога  працаваў філіял Вялікага тэатра, у 1961-89 гадах спектаклі ішлі і ў Крамлёўскім Палацы з’ездаў (сучасны Дзяржаўны Крамлёўскі Палац).

У розныя гады ў тэатры працавалі: дырыжоры , Г. Раждзественскі, Я. Святланаў; спевакі , Н. Абухава, С. Лемешаў, І. Казлоўскі, , Г. Вішнеўская, , Алена Васілеўна Абразцова, , Т. Сіняўская, , , , , ; салісты балета Г. Уланава, В. Лепяшынская, М. Сямёнава, М. Плісецкая, Н. Бяссмертнава, К. Максімава, У. Васільеў, М. Ліепа, , Н. Сямізорава, ; рэжысёры , ; балетмайстры Л. Лаўроўскі, Ю. Грыгаровіч.

## Галерэя 

Файл:Bolshoy Teatr.jpg|Вялікі тэатр. Малюнак XIX ст.
Файл:Большой театр 1883.gif|Імператарскі Вялікі тэатр у 1883 годзе
Файл:Bolshoi Theatre 1905.jpg|Маскоўскі Імператарскі Вялікі тэатр у 1905 годзе
Файл:Bundesarchiv Bild 102-13138, Moskau, Bolschoi-Theater.jpg|Вялікі тэатр у 1932 годзе
Файл:RIAN archive 42402 Protective camouflage on the building of the Bolshoi Theater..jpg|Ахоўная маскіроўка на будынку тэатра. Жнівень 1942 года.
Файл:Bolshoi theatre.jpg|Вялікі тэатр да рэканструкцыі.
Файл:Moscow-Bolshoi-Theare-1.jpg|Вялікі тэатр пасля рэканструкцыі

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Славутасці Масквы
Катэгорыя:Тэатры Масквы
Алекто (міфалогія)

**Алекто́** — (, таксама  — бязлітасная, непрымірымая, а таксама тая, што ніколі не адпачывае) — у старажытнагрэчаскай міфалогіі багіня помсты, адна з трох  ці зрыній — дочак Эрэба і Нюкты (або «дачка бясшлюбная Ночы», або нарадзілася ад кропель крыві, якія лінулі пры пакладанні Урана.. Яе сёстры Мегера і Тысіфона. Яе заклікае Гера ў Вергілія.

## Уплыў на сучасную культуру 
* У гонар Алекто названы астэроід , адкрыты ў 1901 годзе.
* Імя Алекто носіць адзін з жаночых персанажаў серыі кніг і фільмаў пра Гары Потэра Алекто Кэрау.

Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія багіні
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Аравія Петрэйская

**Аравія Петрэйская** (), **Аравія** — памежная правінцыя Рымскай імперыі, створаная напачатку II стагоддзя.

Аравія ўвайшла ў склад імперыі ў 106 годзе пры Траяне ў выніку анексіі Набатэйскага царства. Стратэгічна правінцыя забяспечвала бяспеку Сірыі, Іўдзеі і Егіпта з паўднёвага ўсходу, а таксама бяспеку марскіх шляхоў па Чырвоным моры. Уключала тэрыторыі сучаснай Іарданіі, поўдзень сучаснай Сірыі, тэрыторыі Сінайскага паўвострава і паўночна-заходняй Саудаўскай Аравіі. Адміністрацыйным цэнтрам правінцыі была Босра. Прыкладна ў 297 годзе (пры Дыяклетыяне) Аравія была падзелена на дзве правінцыі, паўднёвую і паўночную, з цэнтрамі Петрай і Босрай.

Рымскі перыяд быў перыядам аднаўлення эканамічнага росквіту Аравіі. Рымляне адрамантавалі старую Царскую дарогу. У аравійскіх гарадах з'явілася шмат новых пабудоў. Караванны гандаль з парфянамі на ўсходзе квітнеў. Раманізацыя закранула гэту правінцыю, але не ў такой ступені, як астатнія. У кіраванне Септымія Сервера тэрыторыя правінцыі Аравія Петрэйская была пашырана.

Пры імператары Дыяклетыяне легіянерамі ў Аравіі, якая адышла да дыяцэзіі Усход, быў пабудаваны шэраг умацаванняў, якія атрымалі назву Арабскі лімес. У позняй антычнасці ён быў дэмантаваны. Пасля падзелу Рымскай імперыі, Камяністая Аравія стала часткай Усходу. Імператар Анастасій I прызнаў незалежную федэрацыю арабскіх плямёнаў з Емена як рымскага саюзніка пры ўмове, што яны будуць абараняць усходнія межы. Іх цар атрымаў тытул патрыкія. У 604 годзе, калі Сасаніды ўварваліся ў Візантыйскую імперыю, арабы ўжо не ваявалі за візантыйцаў і запатрабавалася амаль чвэрць стагоддзя, пакуль імператар Іраклій не выгнаў захопнікаў у Ірана-візантыйскай вайне (602—628). Неўзабаве Аравія ўвайшла ў склад Арабскага халіфата.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Набатэйцы 
* Glen Bowersock: Roman Arabia. Cambridge/MA 1983.
* Rudolf Ernst Brünnow, Alfred von Domaszewski: Die Provincia Arabia. 3 Bände, Straßburg 1904—1909.
* Maurice Sartre: Trois Études sur l’Arabie romaine et byzantine. Brüssel 1982.

Катэгорыя:Правінцыі Рымскай імперыі
Катэгорыя:Дамусульманская Аравія
Каср Ібрым

**Каср Ібрым** () — разваліны старажытнага горада сярэднявечнай Ніжняй Нубіі, знаходзіцца на поўдні сучаснага Егіпта. Старажытны горад размяшчаўся першапачаткова на схіле берага Ніла, але ў выніку будаўніцтва Асуанскай плаціны ў другой палове XX стагоддзя і ўтварэння ў выніку разліва вод Ніла вазера Насер, Каср Ібрым фактычна стаў востравам. З будаўніцтвам плаціны апынулася, што Каср Ібрым — адзіны археалагічны помнік у раёне затаплення, які апынуўся вышэй новага ўзроўню вады. І да, і пасля будаўніцтва плаціны Каср Ібрым прыцягваў да сябе археолагаў.

Першыя раскопкі Каср Ібрыма распачала экспедыцыя Пенсільванскага ўніверсітэта ў 1911 годзе. Археолагамі ўсталявана, што першыя паселішчы Каср Ібрым датуюцца Егіпецкім Познім перыядам. Паселішча дасягнула росквіту ў Сярэднявеччы, у гэты перыяд у Каср Ібрыме размяшчалася дыяцэзія дзяржавы Набатыі. У Каср Ібрыме знойдзена найбагацейшая на сённяшні дзень калекцыя дакументаў на старажытнанубійскай мове, уключаючы дакументы дыяцэзіі. Каср Ібрыме быў населены аж да 1840-х гадоў, у наш час востраў закрыты для наведвання, на ім працуюць толькі археолагі.

, датаваная IX-X стагоддзем з Каср Ібрыма]] 
*Замак-крэпасць Ібрым*, якая аднаўляецца археолагамі, пабудаваны на падмурку больш старажытнай пабудовы часоў егіпецкіх фараонаў. Будаўніцтва працягвалася ў рымскі перыяд, у часы прэфектуры Гая Петроніуса (), у валадаранне імператара Аўгуста. Усталявана, што ў гэты перыяд будаўніцтва вялося з выкарыстаннем матэрыялаў больш старажытных пабудоў. Найстарэйшы раскапаны храм датуецца эпохай фараона Тахарка. На гэтым храме намаляваны фараон, які прыносіць ахвяраванне багам. Найстаражытным знойдзеным артэфактам з'яўляецца стэла, узведзеная на 8-м годзе валадарання фараона Аменхатэпа I.

Стэла фараона Аменхатэпа I выкарыстоўвалася пры будаўніцтве значна пазнейшага Візантыйскага кафедральнага храма, які дайшоў да нашых дзён у руінах. У наш час гэта стэла знаходзіцца ў калекцыі Брытанскага музея. На заходнім схіле *замка-крэпасці Ібрым* размяшчаюцца некалькі невялікіх храмаў, высечаных у камені па загадзе егіпецкага намесніка царства Куш і прысвечаных розным кіраўнікам Егіпецкага Новага царства і егіпецкім божаствам. Падчас падрыхтоўкі тэрыторыі да затаплення пры будаўніцтве Асуанскай плаціны ў Каср Ібрым праводзіліся працы, падчас якіх барэльефы зразаліся і перавозіліся ў раён Новага Вадз-эс-Себэ (). Вялікая каменная стэла Сеці I, узведзеная егіпецкім намеснікам часоў фараона Аменамопэ (), выяўленая на паўднёвым схіле *замка-крэпасці Ібрым*, была перавезена ў мясцовасць Новая Калабша () у наваколлях Асуана.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Егіпце
Катэгорыя:Колішнія гарады Афрыкі
Катэгорыя:Гісторыя Егіпта
Катэгорыя:Нубія
Юрый Мікалаевіч Грыгаровіч

**Юрый Мікалаевіч Грыгаровіч** () — савецкі і расійскі артыст балета,  і , . Народны артыст СССР (1973), Герой Сацыялістычнай Працы (1986), лаўрэат Ленінскай (1970) і двух Дзяржаўных прэмій СССР (1977, 1985), Герой Працы Кубані (2003).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Юрый Мікалаевіч Грыгаровіч// 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Артысты балета СССР
Катэгорыя:Артысты балета Расіі
Катэгорыя:Балетмайстры Расіі
Катэгорыя:Балетмайстры СССР
Катэгорыя:Педагогі Расіі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Авацыя»
Волчак

**Волчак** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алег Канстанцінавіч Волчак (нар. 1967) — беларускі правабаронца.
* Аляксандр Аляксандравіч Волчак (нар. 1955) — беларускі географ, спецыяліст у галіне гідралогіі сушы, водных рэсурсаў, гідрахіміі. Доктар геаграфічных навук, прафесар.
* Барыс Ізраілевіч Волчак (1905—1974) — рэжысёр.
* Віктар Мацвеевіч Волчак (1910—1985) — беларускі архітэктар.
* Галіна Барысаўна Волчак (1933—2019) — актрыса і рэжысёр.
* Ігар Віктаравіч Волчак (нар. 1946) — беларускі мультыплікатар і рэжысёр.
* Ігар Дзмітрыевіч Волчак (нар. 1998) — беларускі плывец.
* Наталля Мечыславаўна Волчак (нар. 1972) — беларуская вяслярка ў акадэмічным веславанні.

Катэгорыя:Беларускія прозвішчы
Кацярына Васілеўна Гельцэр

**Кацярына Васілеўна Гельцэр** ( — ) — расійская і савецкая балерына, найбуйнейшая «зорка» савецкага балета 1920-х гадоў. Народная артыстка Рэспублікі (1925). Лаўрэат Сталінскай прэміі першай ступені (1943). Жонка балетмайстра В. Д. Ціхамірава.

## Тэатральныя работы 
* «» А. К. Глазунова, пастаноўкі 1900, 1908 і 1918 гадоў
* 1910 — «Саламба» А. Ф. Арэндса — Саламба
* 1927 — «Чырвоны мак» Р. М. Гліэра — Тао Хоа
* «Спячая прыгажуня» П. І. Чайкоўскага — Аўрора
* «Лебядзінае возера» П. І. Чайкоўскага — Адэта-Адылія
* «» Ц. Пуні — Эсмеральда
* «Канёк-гарбунок» Ц. Пуні — Цар-дзяўчына
* 1912 — «» А. Адана — Медора
* «» П. Л. Гертэля — Ліза

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Артысты балета Расійскай імперыі
Катэгорыя:Артысты балета СССР
Катэгорыя:Артысты балета XIX стагоддзя
Катэгорыя:Артысты балета XX стагоддзя
Катэгорыя:Балетныя педагогі СССР
Катэгорыя:Постаці Вялікага тэатра
Тамара Ільінічна Сіняўская

**Тамара Ільінічна Сіня́ўская** (нар., , СССР) — савецкая і расійская оперная спявачка (мецца-сапрана), педагог. Народная артыстка РСФСР (1976). Народная артыстка СССР (1982). Лаўрэат прэміі Ленінскага камсамола (1980). Удава народнага артыста СССР Мусліма Магамаева.

Займацца спевамі пачала ў ансамблі песні і танца Маскоўскага гарадскога Палаца піянераў пад кіраўніцтвам В. Локцева. У 1964 годзе скончыла Музычнае вучылішча пры Маскоўскай кансерваторыі імя П. І. Чайкоўскага, у 1970 годзе — Дзяржаўны інстытут тэатральнага мастацтва па класе спеваў у Д. Б. Бяляўскага. З 1964 па 2003 год — салістка Вялікага тэатра. Упершыню на сцэну выйшла ў ролі пажа ў оперы «Рыгалета» Д.Вердзі. У 1973—1974 гг. стажыравалася ў тэатры «Ла Скала» (Мілан).

З 2005 года — загадчык вакальнай кафедры ў ГІТІСе, прафесар. Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 11 склікання з 1984 года.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Народныя артысты Азербайджана
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Расіі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты СССР
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Расіі
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі СССР
Катэгорыя:Музычныя педагогі Расіі
Катэгорыя:Музычныя педагогі СССР
Катэгорыя:Мецца-сапрана
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 11-га склікання
Луцый Мусій Эміліян

**Луцый Мусій Эміліян** (; пам. 261 ці 262) — рымскі ўзурпатар.

Мусій Эміліян верагодна меў італійскія карані. Належаў да вершніцкага саслоўю. Ён быў афіцэрам Рымскай арміі пры Філіпе Арабе і Валяр'яне. У 247 годзе быў «пракуратарам абедзвюх гаваняў» () у Осціі. Пазней ён стаў прэфектам правінцыі Егіпет, дзе адказваў за выкананне Валерыянавых законаў супраць хрысціян.

Ён падтрымаў паўстанне Макрыяна супраць Галіена (260—261). Пасля паражэння Макрыяна, верагодна, сам абвясціў сябе імператарам. Галіен паслаў вайскавода Аўрэлія Феадота супраць Эміліяна. Пасля кароткай барацьбы Эміліян быў пераможаны (да 30 сакавіка 262), схоплены і, пазней, задушаны ў турме.

## Літаратура 
* «Usurpers in Egypt: Mussius Aemilianus and Memor», in Körner, Christian, «Usurpers under Gallienus», *De Imperatoribus Romanis*

Катэгорыя:Памерлі ў 262 годзе
Катэгорыя:Трыццаць тыранаў
Катэгорыя:Рымскія ўзурпатары
Катэгорыя:Забітыя манархі
Катэгорыя:Салдацкія імператары
Катэгорыя:Задушаныя
Катэгорыя:Прэфекты Егіпта
Афанасій Воўчак

**Афанасій Воўчак** — беларускі ювелір і чаканшчык па срэбру сярэдзіны 18 стагоддзя.

## Біяграфія 
Працаваў у Магілёве. Падпісаныя працы Воўчака: гарэльефныя аклады да абразоў, зробленыя ў 1749 (да 1941 ў Магілёўскім гістарычным музеі; не захаваліся), да абразоў Хрыста (1769) і Багамаці (1767) аршанскіх цэркваў.

Катэгорыя:Ювеліры Беларусі
Андрай Кіска

**А́ндрай Кі́ска** (; 2 лютага 1963, Попрад, ЧССР) — прэзідэнт Славакіі (2014—2019), славацкі прадпрымальнік, мецэнат. Менеджар года-2006, лаўрэат прэміі «Крыштальнае крыло» за філантрапію (2011).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Попрадзе ў сям’і настаўнікаў. Скончыў электратэхнічны факультэт Браціслаўскага тэхнічнага ўніверсітэта са званнем інжынера-мікраэлектроніка. Працаваў праектантам у Попрадзе. У 1990 годзе з’ехаў у Злучаныя Штаты, дзе працаваў на будоўлі, помпавай станцыі і ў рэстаране хуткага харчавання.

Неўзабаве інвеставаў увесь заробак у акцыі амерыканскай брокерскай кампаніі, якая дзейнічала на таварнай біржы. Праз тры тыдні яна, аднак, збанкрутавала.

Андрай Кіска вярнуўся на радзіму ў снежні 1991, якое дзейнічала як філіял аднайменнай кампаніі з Паўночнай Караліны, належнай іхнім сябрам, якая займалася набыццём бытавой электронікі непасрэдна ад вытворцаў, пасля прадаючы яе пакупнікам у растэрміноўку. Пазней асартымент таксама пашырыўся на мэблю, спартыўныя тавары, цацкі і да т. п. У 1999 Кіскі заснавалі акцыянернае таварыства «Quatro», якое прапаноўвала афармленне растэрміноўкі непасрэдна ў крамах. Як зазначыў Андрай Кіска: «Гэта тыповая амерыканская мадэль, калі вы валодаеце паспяховай фірмай і самі ствараеце ёй канкурэнцыю»*, *Q — CAR'' і «Slovenské kreditné karty», дзякуючы чаму стала найбуйнейшай у Славакіі крэдытнай фірмай з прыкладна 400&nbsp;000 кліентаў і ўключыў іх у структуру холдынгавай кампаніі «Consumer Finance Holding».

У 2006 годзе Андрай Кіска разам з былым калегам і заснавальнікам рэкламнай агенцыі Ігарам Бросманам заснаваў некамерцыйную арганізацыю «Добры ангел». У 2011 атрымаў узнагароду «Крыштальнае крыло» за філянтрапію.

У 2014 годзе перамог на прэзідэнцкіх выбарах, у другім туры набраўшы 59,38&nbsp;% галасоў.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
* Жыццяпіс 

Катэгорыя:Прадпрымальнікі Славакіі
Катэгорыя:Філантропы
Катэгорыя:Мецэнаты Славакіі
Катэгорыя:Прэзідэнты Славакіі
Генадзь Мікалаевіч Раждзественскі

**Генадзь Мікалаевіч Раждзественскі** (нар. ,  — ) — савецкі і расійскі дырыжор, педагог, піяніст, кампазітар і музычна-грамадскі дзеяч. Народны артыст СССР (1976). Герой Сацыялістычнай Працы (1990). Лаўрэат Ленінскай прэміі (1970).

## Біяграфія 
Музычную адукацыю атрымаў у Музычнай школе імя Гнесіных у А. Ф. Гнесінай і ў Цэнтральнай музычнай школе па класе фартэпіяна. У 1949 годзе паступіў у Маскоўскую кансерваторыю — у клас фартэпіяна Л.Аборына і оперна-сімфанічнага дырыжыравання, дзе прафесарам быў яго бацька Мікалай Аносаў. У 1954 годзе Раждзественскі скончыў кансерваторыю, у 1957 годзе — аспірантуру.

Дэбют Раждзественскага ў якасці дырыжора адбыўся ў 1951 годзе: у Вялікім тэатры пад яго кіраваннем быў выкананы балет П. І. Чайкоўскага «Спячая прыгажуня». Больш за 50 гадоў Раждзественскі кіруе рознымі расійскімі і замежнымі музычнымі калектывамі, вядзе актыўную педагагічную і музычна-асветніцкую дзейнасць. З 1974 года ён выкладае на кафедры оперна-сімфанічнага дырыжыравання Маскоўскай кансерваторыі, з 1976 года — прафесар, з 2001 года — загадчык кафедры.

У сезоне 2000—2001 гадах — мастацкі кіраўнік Вялікага тэатра. З 1 верасня 2012 года ўзначальваў Камерны музычны тэатр ім. Б. А. Пакроўскага.

Памёр пасля працяглай хваробы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дырыжоры СССР
Катэгорыя:Дырыжоры Расіі
Катэгорыя:Піяністы СССР
Катэгорыя:Піяністы Расіі
Катэгорыя:Кампазітары СССР
Катэгорыя:Кампазітары Расіі
Катэгорыя:Постаці Вялікага тэатра
Катэгорыя:Героі Сацыялістычнай Працы
Катэгорыя:Лаўрэаты Ленінскай прэміі
Катэгорыя:Народныя артысты СССР
Віктар Мацвеевіч Волчак

**Віктар Мацвеевіч Волчак** (, ст. Ціны Ніжнеінгашскага раёна Краснаярскага края — ) — беларускі архітэктар і педагог. Заслужаны архітэктар БССР (1978). Яго сын Ігар Віктаравіч Волчак, стаў кінарэжысёрам.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў шматдзетнай сям’і. У 1928 годзе скончыў школу з педагагічным ухілам, стаў працаваць настаўнікам. Праз год яго накіравалі вучыцца ў Вышэйшы мастацка-тэхнічны інстытут (ВМАТЭІН) у Маскву. Пасля рэарганізацыі ВМАТЭІН частку студэнтаў перавялі ва Усерасійскую Акадэмію мастацтваў. Яго выкладчыкамі сталі вядомыя майстры савецкай архітэктуры І. А. Фамін, У. А. Шчука, В. І. Мухіна, Л. У. Руднеў. Кіраўніком дыпломнага праекта студэнта быў прафесар Іосіф Лангбард.

У 1936 годзе быў накіраваны ў Ташкент, Узбекская ССР. У суаўтарстве распрацоўваў генеральны план цэнтральнай часткі Ташкента, праектаваў будынак Ташкенцкага гаркама Кампартыі Узбекістана, удзельнічаў у архітэктурным афармленні гідразбудаванняў Катакурганскага вадасховішча. Пачатак вайны заспеў Волчака ва Узбекскай ССР, дзе ён браў удзел у выпуску плакатаў.

## Творчасць 
]]
[250px|thumb|[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы]]
Галоўны кірунак творчасці — архітэктура адміністрацыйных будынкаў і мемарыяльных збудаванняў.

Сярод работ у Ташкенце: праекты будаўніцтва і рэканструкцыі грамадскіх будынкаў, спартыўных і паркавых збудаванняў, манументаў, у т.л. будынак Ташкенцкага гаркама партыі (1939), помнік Алішэру Наваі (1950, скульптар Л. Дзітрых) і інш, абеліскі ў гонар савецкіх воінаў і партызан у г. п. Івянец Валожынскага раёна (абодва 1959; скульптар Я. Печкін). Адзін з аўтараў мемарыяльнага комплексу Брэсцкая крэпасць-герой. У Саратаўскім абласным музеі краязнаўства захоўваецца тыражны плакат В. М. Волчака «Фашызм — гэта гвалт, голад, смерць» (1941).

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны II ступені, медалямі. Яго архітэктурныя заслугі адзначаны чатырма Ганаровымі граматамі Вярхоўнага Савета Узбекскай ССР і Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, сярэбраным медалём ВДНГ СССР. У 1978 годзе архітэктару прысвоена званне Заслужанага архітэктара Беларускай ССР.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Волчек Виктор Матвеевич 
* К 100-летию Заслуженного архитектора БССР Виктора Матвеевича Волчека (09.06.1910-26.04.1985)  

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары СССР
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Архітэктары Брэста
Катэгорыя:Архітэктары Ташкента
Ваяводы інфлянцкія

[thumb|130px|[Геранім Радзяёўскі]]

**Ваявода інфлянцкі** — мясцовы ўраднік у Інфлянцкім ваяводстве, супольным уладанні (кандамініуме) Вялікага Княства Літоўскага і Каралеўства Польскага; засядаў у Сенаце Рэчы Паспалітай.

Ваяводамі інфлянцкімі былі:
* Геранім Радзяёўскі (1667)
* Ян Тэадор Шлібен (да 1681—1695)
* Ян Анджэй Плятэр (1695—1696)

[thumb|130px|[Ян Анджэй Борх]]

* Ота Фрыдэрык Фелькерзам (1696—1705)
* Фабіян Плятэр (1705—1707)
* Стэфан Караль Гротус (1707—1709)
* Юзаф Кос (1709—1713)
* Пётр Ежы Пшабяндоўскі (1713—1722)
* Антоні Морштын (1722—1735)
* Ян Людвік Плятэр (1735—1736)
* Францішак Якуб Шэмбак (1737—1765)
* Ян Анджэй Борх (1765—1767)
* Станіслаў Бжастоўскі (1767—1769)
* Юзафат Зыберг (1769—1775)
* Ян Тадэвуш Зыберг (1775—1778)
* Каспар Рагалінскі (1778—1788)
* Адам Эвальд Фелькерзам (1790—1794)

## Гл. таксама 
* Кашталяны інфлянцкія

## Літаратура 
* 
* 
* Wolff, Józef. Senatorowie i dignitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego, 1386—1795. — Kraków, 1885.
Корбут

**Корбут** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аліна Анатольеўна Корбут (нар. 1972) — беларускі спецыяліст у галіне тэорыі, методыкі і арганізацыі сацыяльна-культурнай дзейнасці. Кандыдат педагагічных навук (1997), дацэнт (2000).
* Аляксандр Іосіфавіч Корбут — беларускі архітэктар.
* Віктар Андрэевіч Корбут — беларускі журналіст.
* Вольга Валянцінаўна Корбут — беларуская гімнастка, чатырохразовая алімпійская чэмпіёнка.
* Габрыэль Корбут — польскі гісторык літаратуры.
* Марта Корбут (нар. 1991) — беларуская гандбалістка.
* Мікалай Мікалаевіч Корбут (нар. 1963) — беларускі дзяржаўны дзеяч, кіраўнік справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.
* Мікалай Пятровіч Корбут (1948—2026) — беларускі дзяржаўны дзеяч, Міністр фінансаў Рэспублікі Беларусь (1997—2008).
* Пётр Юльянавіч Корбут (1908—1944) — Герой Савецкага Саюза.
* Ялегі Пранціш Карафа-Корбут — беларускі паэт.

## Паходжанне прозвішча 
Прозвішча мяркуецца ад старажытнабалцкага двухасноўнага імені *Kar-butas*.

## Крыніцы
Алена Уладзіміраўна Цюнянкова

{{Спартсмен
 |імя                 = Алена Цюнянкова
 |партрэт             = 
 |памер              = 
 |подпіс             = 
 |пол                 = 
 |поўнае імя          = Алена Уладзіміраўна Валчэцкая
 |арыгінальнае імя    = 
 |мянушкі            = 
 |нацыянальнасць      = /
 |спецыялізацыя       = 
 |клуб                = Узброеныя Сілы (Гродна)
 |дата нараджэння       = 
 |месца нараджэння      = 
 |дата смерці         = 
 |месца смерці        = 
 |гады кар'еры        =
 |працоўны бок     = 
 |трэнеры             = 
 |рост                = 
 |вага                 = 
 |медалі              = 

{ style="background:transparent"

}
}}
**Алена Уладзіміраўна Цюнянкова** (нар. Валчэцкая; нар. , г. Гродна) — беларуская гімнастка, алімпійская чэмпіёнка 1964, заслужаны майстар спорту СССР, выкладчык. Дацэнт кафедры тэорыі і методыкі фізічнай культуры Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы. Ганаровы грамадзянін горада Гродна.

## Біяграфія 
Чатырохразовая чэмпіёнка СССР у апорным скачку (1960—1962, 1965), двухразовая чэмпіёнка СССР у практыкаваннях на бервяне — 1963, 1964 гады. Заслужаны трэнер БССР. Першы трэнер — Рэнальд Кныш.

У 1966 яна зламала нагу. У тым жа годзе яна выйшла замуж, змяніла прозвішча на Цюнянкова, а ў наступным годзе нарадзіла сваю першую дачку, скончыўшы спартыўную кар’еру.

Пасля гэтага скончыла Гродзенскі дзяржаўны педагагічны інстытут у 1965 годзе і каля 30 гадоў трэніравала гімнастаў у родным Гродне.

Яна стала першым трэнерам Вольгі Корбут, але пасля паўтара года перадала яе Рэнальду Кнышу, які раней займаўся з ёй самой. У перыяд з 1998 па 2006 год яна трэніравала ў Мінэапалісе, Злучаныя Штаты, разам з  і Вольгай Гоцманавай. У 2006 годзе яна вярнулася ў Гродна да сваёй 94-гадовай маці і дачок Таццяны і Ірыны:

## Палітычныя погляды 
Падпісала адкрыты ліст спартыўных дзеячаў краіны, якія выступаюць за дзеючую ўладу Беларусі пасля жорсткіх падаўленняў народных пратэстаў у 2020 годзе.

## Узнагароды 
* Званне заслужаны майстар спорту СССР (1971).
* Званне заслужаны трэнер БССР

У 1964 годзе была абрана адным са спартсменаў года.

## Спасылкі 
* Волчецкая Елена Владимировна  —  
*  
* Статья в газете «Спортивная панорама»  
* Артыкул на сайце НАК РБ  

Катэгорыя:Гімнасты СССР
Катэгорыя:Гімнасты Беларусі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па спартыўнай гімнастыцы
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад СССР
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту СССР
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1964
Катэгорыя:Гімнасты на летніх Алімпійскіх гульнях 1964
Катэгорыя:Заслужаныя трэнеры БССР
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Гродна
НФЛ у сезоне 1945

**Cезон 1945** года стаў 26-ым сезонам Нацыянальнай футбольнай лігі (NFL). Скочыўся перамогай «Cleveland Rams».

## Выніковая табліца
**В** = Выйгрыш, **П** = Паражэнне, **Н** = Нічыя, **%** = Адсотак перамог, **АН** = Ачкі набраныя, **АП** = Ачкі прапушчаныя*

***Заўвага**: Да 1972 года, нічыі ў турнірных табліцах не ўлічваліся.''

## Чэмпіёнская гульня НФЛ 
## Спасылкі 
* Гісторыя НФЛ 1941-1950  на nfl.com
* Дэталі сезону 1945

1945
Катэгорыя:1945 год у спорце
Іван Сямёнавіч Казлоўскі

**Іван Сямёнавіч Казлоўскі** (11 [24] сакавіка 1900, вёска Мар’янаўка, Кіеўская губерня — , Масква) — украінскі оперны і камерны спявак (лірычны спінтавы тэнар), рэжысёр. Народны артыст СССР (1940). Герой Сацыялістычнай Працы (1980).

З 7 гадоў спяваў у хоры Кіеўскага Міхайлаўскага манастыра, дзе быў заўважаны вядомым духоўным кампазітарам Аляксандрам Кошыцам. Пачаў спяваць у хоры Траецкага народнага дома ў Кіеве (тэатр Садоўскага), пазней — саліст Вялікага акадэмічнага хору. У 1920 годзе скончыў Кіеўскі музычна-драматычны інстытут (вакальны факультэт).

Падчас службы ў шэрагах Чырвонай Арміі (1920—1923) у горадзе Палтава ўдзельнічаў у спектаклях Украінскага музычна-драматычнага тэатра. У 1924 годзе — у трупе Харкаўскага опернага тэатра. У 1925—1926 гадах — саліст Свярдлоўскага опернага тэатра. У 1926 годзе быў запрошаны на службу ў Вялікі тэатр. Дэбютаваў у ролі Альфрэда («Травіята»), з першых гадоў службы ў Вялікім тэатры, выконваючы галоўныя тэнаравыя партыі, набыў папулярнасць і масу прыхільнікаў, у канцы 1930-х Казлоўскі становіцца адным з любімых спевакоў Сталіна.

У 1938 годзе Казлоўскі стварае Дзяржаўны ансамбль оперы СССР і становіцца мастацкім кіраўніком гэтага калектыву. Выступаў як оперны рэжысёр. У 1954 годзе, знаходзячыся на піку папулярнасці, Іван Сямёнавіч назаўжды пакінуў Вялікі тэатр. І. С. Казлоўскі памёр 21 снежня 1993, (па іншых крыніцах — 24 снежня). Пахаваны ў Маскве на Новадзявочых могілках (участак № 10).

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі СССР
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Украіны
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі СССР
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Украіны
Катэгорыя:Оперныя рэжысёры СССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кіеўскай вобласці
Алесь Ваўчок

**Алесь Ваўчок** — беларускі народны казачнік пачатку XX стагоддзя.

Селянін з вёскі Крылоўшчына Навагрудскага павета.

У 1901 годзе польскі лінгвіст Эдвард Кліх запісаў ад яго 18 казак і апавяданняў, якія апублікаваў (урыўкі), перадаўшы з вялікай дакладнасцю асаблівасці мясцовага дыялекту. У традыцыйных побытавых казачных сюжэтах Ваўчок самабытна развіваў сацыяльныя матывы, жыва перадаваў жанравыя сцэнкі.

## Зноскі 
Катэгорыя:Казачнікі
Катэгорыя:Постаці XX стагоддзя
Ваяводы брацлаўскія

**Ваявода брацлаўскі** — мясцовы ўраднік у Брацлаўскім ваяводстве Вялікага Княства Літоўскага, намеснік караля і вялікага князя.

Згодна з умовамі Люблінскай уніі (1569) ваяводства апынулася ў складзе Каралеўства Польскага; ваявода брацлаўскі засядаў у Сенаце Рэчы Паспалітай.

Ваяводамі брацлаўскімі былі:
[thumb|140px|[Раман Сангушка]]

* Раман Сангушка (1566—1571)
* Андрэй Вішнявецкі (1571—1576)
* Януш Збаражскі (1576—1608)
* Ян Патоцкі (1608—1611)
* Якуб Патоцкі (1611—1613)
* Аляксандр Заслаўскі (1615—1628)
* Стэфан Патоцкі (1628—1631)
* Станіслаў Патоцкі (1631—1636)
* Лукаш Жалкеўскі (1636)

[thumb|140px|[Канстанцін Крыштаф Вішнявецкі|Канстанцін Вішнявецкі]]

* Мікалай Патоцкі (1636—1646)
* Дамінік Аляксандр Казаноўскі (1646—1648)
* Адам Кісель (1648—1649)
* Уладзіслаў Мышкоўскі (1649—1650)
* Станіслаў Лянцкаронскі (1650—1652)
* Пётр Патоцкі (1652—1657)
* Міхал Ежы Чартарыйскі (1658—1661)
* Андрэй Патоцкі (1662—1663)
* Ян Патоцкі (1673—1675)

[thumb|140px|[Мікалай Леан Сапега]]

* Канстанцін Крыштаф Вішнявецкі (1677—1678)
* Марцін Замойскі (1678—1682)
* Мікалай Леан Сапега (1683—1685)
* Ян Крыштаф Гнінскі (1685—1694)
* Марцін Хамянтоўскі (1694—1704)
* Ян Аляксандр Канецпольскі (1704—1719)
* Міхал Стэфан Ёрдан (1719—1739)
* Станіслаў Свідзінскі (1739—1754)
* Ян Каятан Ябланоўскі (1754—1764)
* Станіслаў Любамірскі (1764—1772)
* Мацей Лянцкаронскі (1772—1789)
* Марцін Грахольскі (1790—1795)

## Гл. таксама 
* Кашталяны брацлаўскія

## Літаратура 
* 
*
Іван Кірылавіч Вальваценка

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Іван Кірылавіч Вальваценка
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 15.4.1915
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 1996
 |месца смерці     = 
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 1937—1946
 |званне           = 
 |род войскаў      = 
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = Савецка-фінская вайна,  
* Курская бітва
* Берлінская аперацыя
* Пражская аперацыя
 |узнагароды       = 
{ style="background: transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
   
}
{ style="background: transparent"
 
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = Маёр 
 |роспіс         = 
}}
**Іва́н Кіры́лавіч Вальваце́нка** (, в. Мазалава, Мсціслаўскі павет, Магілёўская губерня, Расійская імперыя  Магілёўскай вобласці Беларусі) — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, камандзір танкавай роты 56-й гвардзейскай танкавай брыгады 7-га гвардзейскага танкавага корпуса 3-й гвардзейскай танкавай арміі 1-га Украінскага фронту, гвардыі старшы лейтэнант. Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і селяніна. Беларус, атрымаў пачатковую адукацыю.

У Чырвонай Арміі з 1937 года. Удзельнік паходу савецкіх войскаў у Заходнюю Украіну і Заходнюю Беларусь ў 1939 годзе, савецка-фінляндскай вайны 1939—1940 гадоў.

Асабіста на сваім танку ён падбіў 2 сярэдніх танка суперніка, знішчыў 9 гармат і некалькі дзесяткаў гітлераўцаў. 5 лістапада 1943 года рота перарэзала шашы Кіеў — Жытомір.

Член ВКП (б)/КПСС з 1944 года. З 1946 гады маёр Вальваценка — у запасе. Да 1979 працаваў на львоўскім заводзе кінескопаў. Жыў у Львове.

Памёр у 1996 годзе.

## Узнагароды 
* Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена 10 студзеня 1944 года.
* Узнагароджаны ордэнам Леніна, двума ордэнамі Айчыннай вайны 1 ступені, ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга і медалямі, сярод якіх медаль «За доблесную працу».

## Памяць 
* Імя Героя носіць піянерская дружына ДУА «Мазолаўскай КПК дзіцячы сад-СШ».

## Спасылкі 
* Вольватенко Иван Кириллович
* Вальваценка Іван Кірылавіч 

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мсціслаўскім раёне
Катэгорыя:Маёры СССР
Чараўнік двухлісты

**Чараўнік двухлісты** (*Platanthera bifolia*) — від шматгадовых травяністых клубневых раслін з роду  сямейства .

## Назва 
Навуковая назва роду, *Platanthera*, паходзіць ад гречаскіх слоў *platis* («шырокі») і *antera* («пылковы мяшок») і тлумачыцца асаблівасцю формы пыльніка прадстаўнікоў гэтага роду. Відавы эпітэт, *bifolia* ( — «дву(х)…» і *folius* — «ліст»), тлумачыцца характэрнымі для раслін гэтага віду двума буйнымі прыкаранёвымі лістамі.

У сінаніміку віду ўваходзяць наступныя назвы:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Беларускія назвы: чараўнік двухлісты, чараўнік, прычар, зяполькі, каманішнік, любка.

## Біялагічнае апісанне 
Чараўнік двухлісты — шматгадовая травяністая расліна вышынёй 20-60 см з двума непадзеленымі каранёвымі клубнямі. Адвар каранёў ужываецца пры зубным болю, ліхаманцы, жаночых хваробах, гнайніках, пры атручваннях ядамі, захворваннях страўнікава-кішачнага тракту, паносах, запаленні мачавога пузыра, нервовых знясіленнях, запаленчых агменях, ранах. Ахоўваецца ў прыродных запаведніках, . Трэба ажыццяўляць кантроль за станам папуляцый.

## Манеты 
У 1999 годзе Нацыянальны банк Украіны выпусціў дзве :  з нейзільберу і  са срэбра з выявай чараўніка двухлістага на Рэверсе.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* *, , А.&nbsp;М.&nbsp;Краснова;* «» Справочник; Киев, , 1983. 
* Червона книга України. Рослинний світ / Під ред. Шеляг-Сосонка Ю. Р.&nbsp;— К.: Українська енциклопедія імені М.&nbsp;П.&nbsp;Бажана, 1996.&nbsp;— С. 398.
* Флора УРСР, 1950;
* Декоративные травянистые растения для открытого грунта СССР, 1977;
* Заверуха Б. В., Андриенко Т. Л., Протопопова В. В., 1983;
* Собко В. Г., 1989; Орхидеи нашей страны, 1991.

## Спасылкі 
* *Platanthera bifolia* в Энциклопедии декоративных садовых растений
* Любка двулистная
* [Любка двулистная — Platanthera bifolia (L.) Rich.](http://narodnaya-medicina.com/posts/tag/Platanthera%20bifolia%20(L.)%20Rich.) 

Катэгорыя:Чараўнік
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Дэкаратыўныя садовыя расліны
Катэгорыя:Расліны лясоў
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1817 годзе
Кармэн Амая

**Ка́рмэн Ама́я** (, , Барселона — , Багур) — іспанская танцоўшчыца, спявачка, актрыса кіно, легендарная выканаўца танца фламенка.

## Біяграфія 
Па паходжанні цыганка, дачка гітарыста Франсіска Амая (мянушка Эль Чына, Кітаец). Танцавала з шасці гадоў, разам з бацькам выступала ў барселонскім рэстаране «Сем варот». Яе талент першым заўважыў каталонскі мастацкі крытык Себасцьян Гаш. У 1923 выступіла ў Мадрыдзе. У 1929 дэбютавала ў Парыжы, мела велізарны поспех, выступала ў трупе Ракель Мельер.

]]

З 1936 жыла і гастралявала за мяжой — у Партугаліі, ЗША, краінах Лацінскай Амерыкі, Францыі, Вялікабрытаніі, Паўднёвай Афрыцы. Атрымала высокія водгукі Артура Тасканіні і Леапольда Стакоўскага. З 1935 здымалася ў кіно, найбольш вядомая яе апошняя кінароля ў фільме «Сям’я Тарантос» (1963, цыганская версія Рамэа і Джульеты, з удзелам таксама Антоніа Гадэса). Выступала ў Белым Доме ў 1944 па запрашэнні прэзідэнта Рузвельта, у 1953 — па запрашэнні прэзідэнта Трумэна.

Вярнулася ў Іспанію ў 1947. З поспехам выступала ў краіне і гастралявала за мяжой да самай смерці.

Актрыса памерла 19 лістапада 1963. Пахавана на барселонскіх могілках Манжуік.

## Прызнанне 
У парку Манжуік (у цяперашні час — Парк Хуана Бросы) ў 1966 быў узведзены помнік Кармэн Амае.

## Літаратура 
* Hidalgo Gómez F. Carmen Amaya. Barcelona: Estudios P. M., 1995
* Sevilla P. Queen of the gypsies: the life and legend of Carmen Amaya: flamenco in the theater age, 1910—1960. San Diego: Sevilla Press, 1999
* 
* Bois, Mario (1994). *Carmen Amaya o la danza del fuego*. Madrid: Espasa Calpe.
* Hidalgo Gómez, Francisco (2010). *Carmen Amaya. La biografía*. Barcelona: Ediciones Carena.
* Madridejos Mora, Montserrat (2012). *El flamenco en la Barcelona de la Exposición Internacional (1929—1930). Barcelona: Edicions Bellaterra.
* Madridejos Mora, Montserrat y David Pérez Merinero (2013), *Carmen Amaya*. Barcelona: Edicions Bellaterra.
* Montañés, Salvador (1963). *Carmen Amaya. La bailaora genial*. Barcelona: Ediciones G.P.
* Pujol Baulenas, Jordi y Carlos García de Olalla (2003). *Carmen Amaya. El mar me enseñó a bailar''. Barcelona: Almendra Music.

## Спасылкі 
* 
* Біяграфія, фатаграфіі  
* Відэа на сайце flamenco-world.com
* [Кармэн Амая на сайце IMDB(https://be.wikipedia.org/wiki/IMDB)]
* 
* Carmen Amaya at Papelesflamencos.com
* Short biography of Carmen Amaya at Historiasdeflamenco.com
* Carmen Amaya biography and related products
* Carmen Amaya description on her grandniece’s website 
* «Queen of the Gypsies» , a portrait of Carmen Amaya, video clips from the documentary
* Centennial special: Carmen Amaya

Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Танцоўшчыцы
Аўзіяс Марк

**Аўзіяс Марк** (; , Гандыя, прав. Валенсія — , Валенсія) — каталонскі (валенсійскі) паэт.

## Біяграфія 
Сын паэта Перэ Марка. Набліжаны караля Альфонса V, ваяваў на Корсіцы, у Сардзініі, Сіцыліі, Неапалі, на поўначы Афрыкі. Пасля 1425 пакінуў ваенную ніву, у 1428 годзе вярнуўся ў Гандыю. Каля 1430 года пачаў пісаць. У 1437 ажаніўся з Ісабэль Мартурэль, сястры Жуанота Мартурэля, якая праз два гады памерла. У 1450 годзе пасяліўся ў Валенсіі, дзе праз некалькі гадоў памёр.

## Творчасць 
Марк парваў з рытарычнай традыцыяй правансальскіх трубадураў, уносячы ў вершы пра каханне, веру і смерць інтымны лірычны пачатак. Захавалася 128 яго твораў, напісаных на валенсійскай мове. На іспанскую (кастыльскую) мову іх, сярод іншых, перакладаў Хорхэ дэ Мантэмаёр (1560). Яны паўплывалі на іспанскую паэзію эпохі Адраджэння. Дастаткова сказаць, што вучнямі Марка лічылі сябе Хуан Баскан і яго сябар Гарсіласа дэ ла Вега, Дыега Хуртада дэ Мендоса, Фернанда дэ Эрэра і іншыя.

У гонар Аўзіяса Марка названы кратар на Меркурыі.

## Бібліяграфія 
* Obra poética completa/ Rafael Ferreres, ed. Madrid: Editorial Castalia, 1979
* [Стихи] // Из каталонской поэзии. Л.: Художественная литература, 1984, с.64-77

## Літаратура 
* Tormo García A. Ausiàs March. Madrid: Publicaciones Españolas, 1959
* McNerney K. The influence of Ausiàs March on early Golden Age Castilian poetry. Amsterdam: Rodopi, 1982
* Ferraté J. Llegir Ausiàs March. Barcelona: Assaig, 1992.
* Sattel S. Ausiàs March: Katalanische Lyrik im 15. Jahrhundert. Frankfurt: Domus Editoria Europaea, 1993
* Villalmanzo Cameno J. Ausias March: colección documental. Valencia: Institució Alfons el Magnànim; Diputació de València, 1999

## Галерэя 

File:Ausiàs March, sala de personatges il·lustres del palau del marqués de Dosaigües 02.JPG|
File:Estàtua d'Ausiàs March, biblioteca municipal central de València.JPG|
File:Estàtua d'Ausiàs March a Gandia.JPG|
File:A Ausiàs March.JPG|

## Спасылкі 
* http://www.arrakis.es/~dmrq/ausias 
* http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=6931369&pt=Ausi%E0s%20March 

Катэгорыя:Паэты XV стагоддзя
Катэгорыя:Паэты Іспаніі
Катэгорыя:Памерлі ў Валенсіі
Сяргей Анатолевіч Гоцманаў

**Сяргей Гоцманаў** (, , Казахская ССР, СССР) — беларускі футбаліст, які іграў за зборную СССР у 1980-я гады. 4 разы прызнаваўся лепшым футбалістам Беларусі (1983, 1985, 1987, 1989).

## Кар’ера 
### «Дынама» Мінск 
У 1979 годзе быў запрошаны ў мінскае «Дынама». У складзе гэтай каманды ён выйграў чэмпіянат СССР у 1982 годзе пад кіраўніцтвам Эдуарда Малафеева.

### Зборная СССР 
Свой першы міжнародны матч ён сыграў супраць Фінляндыі 15 мая 1984 года, другая міжнародная сустрэча адбылася 2 чэрвеня 1984 года, калі зборная СССР іграла супраць Англіі на стадыёне «Уэмблі». У 1988 годзе на Чэмпіянаце Еўропы, Гоцманаў быў удзельнікам савецкай каманды ў дзвюх гульнях у групе Б (якую зборная СССР узначаліла), таксама ў абедзвюх дафінальных гульнях і ў фінальнай гульні, у якой савецкая зборная прайграла Нідэрландам з лікам 0:2.

Пад час гульні за «Дынама» Мінск і зборную СССР Гоцманаў абвяшчаўся беларускім футбалістам года ў 1983, 1985, 1987 і 1989 гадах.

### У Англіі 
У лютым 1990 года Гоцманава запрасілі ў англійскі клуб «Брайтан энд Хоўв Альбіён» на некантрактнай аснове і ён забіў чатыры галы за 16 гульняў. Пад час нядоўгага знаходжання ў клубе «Голдстан Граўнд» (*Goldstone Ground*) Гоцманаў стаў культавай фігурай на полі. У адной з гульняў ён паказаў клас, калі абыграўшы брамніка перад забіццём голу ён адсалютаваў заўзятарам. «Альбіён» хацеў падпісаць кантракт з Гоцманавым, але не змог перабіць прапанову «Саўтгемптана» і футбаліст перайшоў у «Саўт».

Гульня ў «Саўгемптане» не склалася, за ўвесь сезон 1990 года Гоцманаў згуляў толькі чатырнаццаць гульняў.

### Позняя кар’ера 
У верасні 1991 года Гоцманаў перайшоў у Нямецкую лігу, дзе сыграў адзін сезон за «Гале 1896» (*VfL Halle 1896*) перад вяртаннем у Мінск, дзе быў запрошаны ў клуб «Дынама-93».

Пасля распаду СССР ён сыграў тры гульні за зборную Беларусі, сыграўшы першую гульню 28 кастрычніка 1992 года супраць зборнай Украіны з лікам 1:1. У сярэдзіне 1990-х гадоў Гоцманаў пераехаў у ЗША ў клуб «Мінесота Тандэр».

Яго жонка Вольга была трэнерам беларускай нацыянальнай зборнай па гімнастыцы. Цяпер Гоцманаў жыве ў Вудберы (Мінесота), дзе трэнеруе мясцовую моладзевую каманду па футболе. Яго сын, Аляксандр Гоцманаў, іграў у «Каларада Рэпідс», перад пераходам у «Мінесота Тандэр».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* Профіль на сайце weltfussball.de

Катэгорыя:Футбалісты СССР
Катэгорыя:Чэмпіёны СССР па футболе
Катэгорыя:Ігракі зборнай СССР па футболе
Катэгорыя:Майстры спорту СССР міжнароднага класа
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Мінесота Тандэр
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама-93 Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Галешэр
Катэгорыя:Ігракі ФК Саўтгемптан
Катэгорыя:Ігракі ФК Брайтан энд Хоўв Альбіён
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Дняпро Магілёў
Бакінскі Міжнародны Фестываль Мсціслава Растраповіча

**Міжнародны фестываль Мсціслава Растраповіча** () — асновай гэтай падзеі паслужыў фестываль у 2006 годзе ў Баку, прысвечаны 100-годдзю з дня нараджэння Дзмітрыя Шастаковіча. Пачынаючы з 2007 года, у снежні ў Баку праводзіцца фестываль, прысвечаны вялікаму бакінцу Мсціслава Растраповічу. У якасці арганізатараў фестывалю выступаюць Міністэрства культуры і турызму Азербайджана, фонд Мсціслава Растраповіча, і фонд Гейдара Аліева. Штогод для ўдзелу ў фестывалі ў Баку прыбывае вялікая колькасць вядомых музыкантаў і выканаўцаў. Гледачы могуць атрымаць асалоду ад выступлення стыпендыятаў фонду Мсціслава Растраповіча. Канцэрты, якія праводзяцца ў рамках фестывалю, праходзяць на лепшых сцэнах горада .

## Спасылкі 
*Міжнародны фестываль імя Мсціслава Растраповіча 2012 

Катэгорыя:Музычныя фестывалі паводле алфавіта
Катэгорыя:Музычныя фестывалі Азербайджана
Аліба (абат)

**Аліба** () (каля , Бесалу — , Канфлент) — граф Бергі і Рыпольеса (988—1003), абат манастыроў Санта-Марыя-дэ-Рыполь і Сан-Мігель-дэ-Кюкса () (1008—1046), біскуп Віка (1018—1046). Лічыцца адным з духоўных заснавальнікаў Каталоніі і адным з найважнейшых прэлатаў свайго часу на Пірэнейскім паўвостраве.

## Біяграфія 
Аліба паходзіў з шляхетнага каталонскага дома (серданьская галіна Барселонскай дынастыі). Ён адрокся ад свецкіх уладанняў і стаў абатам манастыра Санта-Марыя-дэ-Рыполь. Пасля абраны біскупам горада Вік, Аліба шмат пісаў і пакінуў пасля сябе шматлікія працы аб сваім часе. Самымі галоўнымі, аднак, з'яўляюцца арабскія рукапісы, перакладзеныя ім на лацінскую мову на карысць усёй Еўропы.

Аліба спрыяў развіццю руху «Свет і Божае Перамір'е» (; , , ), да 1022 і ў 1027 гадах адбылася пагадненне і падпісанне гэтага дагавора з іншымі біскупамі і дваранамі ў Toulouges (Русільён) і дзе было сказана, што ўсё: дваране, рыцары, сяляне і манахі, згаджаюцца з увядзеннем дзён у годзе, у якія ніхто не мог сварыцца ні з кім і ўцекачы маглі схавацца ў царквах і святых месцах, упэўненыя ў абароне.

Аліба быў настолькі ўплывовы, што ў 1023 кароль Санча III Наварскі раіўся з ім па дарэчнасць жаніцьбы сваёй сястры Уракі Гарсес з яе траюрадным братам Альфонса V (у выніку біскуп запярэчыў, але Санча праігнараваў гэтае пярэчанне). Яго лісты паказваюць, што Альфонса і яго пераемнік Бярмуда III лічыліся імператарам ўсёй Іспаніі, у той час як кароль Наварскі быў проста манархам, хоць у канчатковым выніку манархам Піренэяў.

Аліба заснаваў або рэфармаваў манастыры Мансерат (1025), Флувія і г.д, і асвяціў або спрыяў мностве іншых цэркваў, такіх як Манастырская базыліка Манрэса. Менавіта ён стварыў Асамблеі свету і перамір'я, правобраз будучага каталонскага парламента, каб дапамагчы дваранам ў кіраванні. Ён быў блізкім дарадцам барселонскага графа Берэнгера Рамона I і рэканструяваў сабор горада Вік пры падтрымцы яго маці, графіні Эрмесэнды Каркасонскай. Новы сабор быў зноў адкрыты перад святам Пятра і Паўла 31 жніўня 1038 г.

Аліба памёр у сваім манастыры Сан-Мігель-дэ-Кюкса ў 1046.

## Памяць 
У 1973 годзе каледж Абат Аліба быў створаны ў якасці прыватнага філіяла Універсітэта Барселоны. У 2003 годзе ўрад Каталоніі ухваліў пераўтварэнне каледжа ва ўніверсітэт Abat Oliba CEU University. Гэтая назва выбрана для праслаўлення імя Алібы, «які тысячу гадоў таму заклаў асновы Каталоніі, якая зараджаецца на аснове рымскай і хрысціянскай культуры».

## Галерэя 

File:OlibaObiolsMontserat.jpg|
File:Abat Oliba (2).JPG|
File:Museu Episcopal de Vic (Catalunya).JPG|Помнік Алібе ў Віку
File:Abat Oliba.JPG|Статуя Алібы ў Мансераце
File:Abat Oliba Escultura Ripoll.JPG|

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Ramón Menéndez Pidal. *The Cid and his Spain*. 1929 год.
* Herbermann, Charles, ed. Catholic Encyclopedia. Robert Appleton Company. 1913 год.

## Спасылкі 
* Скан буклета пра абата Аліба

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы X стагоддзя
Катэгорыя:Царкоўныя дзеячы XI стагоддзя