open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ізяславічы Тураўскія

**Ізяславічы Тураўскія** — род князёў Тураўскай зямлі, нашчадкаў Ізяслава Яраславіча, галіна дынастыі Рурыкавічаў.

## Гісторыя 
Да 1042 года Туравам валодаў непасрэдна вялікі князь кіеўскі Яраслаў Уладзіміравіч. Наступным князем быў яго другі сын Яраслава — вялікі князь Ізяслаў Яраславіч, затым княжаць яго малодшыя браты — вялікія князя Святаслаў Яраславіч і Усевалад Яраславіч. Потым тураўскі сталец паслядоўна займаюць сыны Ізяслава Яраславіча — Яраполк Ізяславіч і Святаполк Ізяславіч. Пераход княжання ў спадчыну ад Ізяслава Яраславіча да яго сыноў Яраполка і Святаполка дае падставу думаць пра з’яўленне тураўскай княжацкай дынастыі. У навуковай літаратуры, найперш у працах Пятра Лысенкі, Ізяслаў Яраславіч называецца пачынальнікам мясцовай княжацкай дынастыі. Як за сваю отчыну за тураўскі сталец змагаўся і сын Святаполка Ізяславіча — уладзімірскі князь Яраслаў Святаполчыч, але пацярпеў паражэнне ў барацьбе з вялікім князем кіеўскім Уладзімірам Манамахам.

Сувязі самога Ізяслава Яраславіча, а таксама яго нашчадкаў з Кіевам, Ноўгарадам і Валынню прымушаюць некаторых даследчыкаў сумнявацца, што да сярэдзіны ХІІ ст. можа ісці гаворка пра існаванне адасобленай тураўскай дынастыі. У гэты час тут правяць і прадстаўнікі іншых ліній Рурыкавічаў, у 1113—1157 гадах тураўскім князем не быў ніводзін нашчадак Ізяслава.

Разам з тым, у 1158 годзе праўнук Ізяслава — Юрый Яраславіч (сын Яраслава Святаполчыча) заняў тураўскі сталец без згоды вялікага князя кіеўскага Ізяслава Давыдавіча і, відавочна, абгрунтоўваў сваё права на гэта прыналежнасцю да роду Ізяславічаў. Ён двойчы вытрымаў аблогу Турава войскамі вялікага князя кіеўскага, і надалей у Тураўскай зямлі княжылі толькі нашчадкі Юрыя. Пасля смерці Юрыя Яраславіча Тураўскае княства падзялілася на воласці, у якіх пачалі княжыць нашчадкі Юрыя. Усё гэта сведчыць пра наяўнасць Тураўскай княжацкай дынастыі.

Пад 1207 годам у Лаўрэнцьеўскім летапісе згаданы «а ис Турова и ис Пиньска Святополчи», немагчыма з пэўнасцю вызначыць, ці меліся на ўвазе агулам нашчадкі Святаполка Ізяславіча або толькі сыны Святаполка Юр’евіча.

## Прадстаўнікі дынастыі 
### Князі тураўскія 
* Ізяслаў Яраславіч
* Святаслаў Яраславіч
* Усевалад Яраславіч
* Яраполк Ізяславіч
* Святаполк Ізяславіч
* Юрый Яраславіч
* Святаполк Юр’евіч

### Князі пінскія 
* ? Яраслаў Юр’евіч
* ? Яраполк Юр’евіч
* Уладзімір (зг. 1204, 1229)
* Расціслаў (зг. 1228)
* Міхаіл (зг. 1247)
* Фёдар (зг. 1262)
* Юрый Уладзіміравіч (зг. 1262)
* Дзямід Уладзіміравіч (зг. 1262)

## Нашчадкі 
Магчыма, нашчадкі Ізяславічаў Тураўскіх — князі Астрожскія і Святаполк-Чацвярцінскія.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Войтович, Л. В.* Княжа доба на Русі: портрети еліти. — Біла Церква: Вид. О. В. Пшонківський, 2006. 
* *Ермаловіч, М.* Старажытная Беларусь: Полацкі і новагародскі перыяды. — Мн.: Маст. літ-ра, 1990.
* *Лысенко, П. Ф.* Древний Туров. — Мн.: Белор. наука, 2004. 

Катэгорыя:Князі тураўскія
Алесандрыя (правінцыя)

**Алеса́ндрыя** (, ) — правінцыя ў Італіі, у рэгіёне П’емонт.

## Геаграфія 
200px|left|Карта правінцыі
Тры чвэрці тэрыторыі правінцыі занята горамі. На поўначы нізіна Манферата характарызуецца вялікай колькасцю ўзгоркаў і далін, па якіх працякаюць рэкі По і Танара. У цэнтры правінцыі знаходзіцца ўрадлівая раўніна, перасечаная рэкамі Танара, Барміда і іх прытокамі. На паўднёвым захадзе Алесандрыя заканчваецца ўзгоркамі Валь Барміда, Валь д’Эро і Валь д’Орба, якія працягваючыся злучаюцца з Апенінамі.

На захадзе Алесандрыя мяжуе з правінцыяй Асці, на поўначы з Верчэлі, на ўсходзе з рэгіёнам Ламбардыя а на поўдні з Лігурыяй.

## Гісторыя 
Паводле каралеўскага дэкрэта 23 кастрычніка 1859 года быў заснаваны саюз камун Алесандрыі, Тартоны і Касале, якія ўжо належалі да дэпартамента Алесандрыі; і Асці, Акуі-Тэрмэ і Нові, аддзеленых ад дэпартамента Генуі. У 1935 годзе ад Алесандрыі аддзялілася правінцыя Асці.

## Эканоміка 
Асноўныя прамысловыя цэнтры размешчаны вакол гарадоў Алесандрыя, Тартона, Нові Лігурэ і Казале Манферата. Асноўныя вытворчыя сектары — металаапрацоўчая і ювелірная прамысловасць. У Алесандрыі таксама развіты турызм.

## Культура 
У камуне Варала знаходзіцца рэлігійны цэнтр Сакра Монтэ дзі Крэа (), дзе захавалася базіліка, якая захоўвае шэдэўры шматлікіх вядомых майстроў і некалькі дзясяткаў капэл, прызначаных для хрысціянскіх паломніцтваў. У кожнай з гэтых капэл, прысвечанай асобнаму эпізоду са Старога і Новага запаветаў, фрэскавыя роспісы злучаны ў адно цэлае з размаляванай скульптурай з дрэва, стука і тэракоты. Сакра Монтэ дзі Крэа ўваходзіць у комплекс Сакра Монтэ (Святыя горы) у П'емонце і Ламбардыі, уключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Image:Sacro Monte di Crea 1.jpg
Image:Sacro Monte di Crea. Cappella del Paradiso3.jpg
Image:Sacro Monte di Crea. Cappella3.JPG
Image:Sacro Monte di Crea. Cappella4.JPG

## Адміністрацыйны падзел 
Правінцыя Алесандрыя падзелена на 190 камун.
## Спасылкі 
*Афіцыйны сайт правінцыі
Браўншвайгскі сабор

thumb|Інтэр’ер сабора
thumb|Надмагілле на магіле Генрыха Льва і Мацільды
**Браўншвайгскі сабор** () — лютэранскі сабор нямецкага горада Браўншвайга.

## Гісторыя 
Сабор быў закладзены як калегіяцкая царква ў 1173 годзе герцагам Баварыі і Саксоніі Генрыхам Львом, прысвечаны Святому Уласію і Іаану Хрысціцелю і бфў прызначаны стаць месцам апошняга спачыну самога герцага і яго жонкі Мацільды Англійскай. Узвядзенне храма пачалося пасля вяртання Генрыха Льва з паломніцкай паездкі ў Святую зямлю. У 1188 годзе прайшло асвячэнне захаванага дагэтуль алтара Дзевы Марыі, мяркуецца, што ў гэты ж час была ўзведзена ўсходняя частка будынка. У 1189 годзе ў яшчэ недабудаваным храме была пахавана другая жонка Генрыха Мацільда. Генрых Леў быў пахаваны ў царкве побач з ёй у 1195 годзе. Асвячэнне царквы адбылося 29 снежня 1226 года, і трэцім яе заступнікам стаў Томас Бекет. Царква стала называцца саборам у XIV—XV стагоддзях з-за наяўнасці епіскапальнай кафедры, а з-за прыналежнасці да кляштара.

## Пахаванні 
У вялікай крыпце Браўншвайгскага сабора знаходзіцца пахавальня Вельфаў браўншвайгскай лініі. У прыватнасці ў ёй пахаваны:
* Гертруда (пам. 1077), маркграфіня
* Эгберт II Мейсенскі (пам. 1090), маркграф
* Гертруда II Браўншвайгская, сястра Эгберта
* Генрых Леў (1129—1195), герцаг Саксоніі і Баварыі,
* Мацільда Плантагенет (1157—1189), другая жонка Генрыха Льва, дачка англійскага караля Генрыха II
* Фердынанд Альбрэхт I Браўншвайг-Вольфенбютэль-Бевернскі (1636—1687)
* Крысціна Гесэн-Эшвегская (1648—1702), жонка Фердынанда Альбрэхта I
* Аўгуст Фердынанд Браўншвайг-Вольфенбютэль-Бевернскі (1677—1704)
* Фердынанд Альбрэхт II Браўншвайг-Вольфенбютэльскі (1680—1735)
* Антуанэта Амалія Браўншвайг-Вольфенбютэльская (1696—1762), дачка Людвіга Рудольфа Браўншвайг-Вольфенбютэльскага
* Карл I Браўншвайг-Вольфенбютэльскі (1713—1780)
* Філіпіна Шарлота Пруская (1716—1801), сястра Фрыдрыха Вялікага
* Карл Вільгельм Фердынанд, герцаг Браўншвайгскі (1735—1806)
* Караліна Браўншвайгская (1768—1821), жонка караля Вялікабрытаніі Георга IV
* Фрыдрых Вільгельм Браўншвайг-Вольфенбютэльскі (1771—1815), «чорны герцаг», загінуў у бітве пры Катр-Бра
* Вільгельм Браўншвайгскі (1806—1884)
* Людвіг Эрнст Браўншвайг-Вольфенбютэльскі (1718—1788)
* Фердынанд, прынц Браўншвайгскі (1721—1792) і інш.
* Фрыдрых Франц Браўншвайг-Вольфенбютэльскі (1732—1758)
Побач з саборам на плошчы ўсталявана бронзавая фігура Браўншвайгскага льва — сімвала горада Браўншвайга.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Саборы Германіі
Катэгорыя:Славутасці Браўншвайга
Катэгорыя:Раманская архітэктура
Катэгорыя:Лютэранскія храмы Германіі
Катэгорыя:Пахавальні
Катэгорыя:Храмы Ніжняй Саксоніі
Русачкі

Назву **Русачкі** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць
** Руса́чкі — вёска ў Іўеўскім раёне
** Русачкі́ — вёска ў Шчучынскім раёне
* Мінская вобласць
** Русачкі́ — вёска ў Мядзельскім раёне
Мінскі крэматорый

**Мінскі крэматорый** — адзіны ў Беларусі крэматорый, які знаходзіцца на тэрыторыі Паўночных могілак па-за межамі Мінска. Заснаваны 1 жніўня 1986 года. На пачатак 2011 года ў ім праведзена больш 76 тыс. крэмацый.

## Структура крэматорыя 
Мінскі крэматорый складаецца з рытуальнай часткі, у якую ўваходзяць 3 рытуальныя залы, адміністрацыйна-пабытовы цэх і цэх крэмацыі з 4 пячамі. Вакол асноўнага будынка знаходзяцца калумбарныя сцены і сектар з 19 склепаў. У рытуальным корпусе таксама знаходзіцца магазін рытуальных прыналежнасцяў.

Уласна рытуальныя залы не маюць пэўнай рэлігійнай ці сімвалічнай атрыбутыкі, акрамя упрыгожання пастамента для труны http://nn.by/?c=ar&i=101656&lang=ru.

## Цікавыя факты пра мінскі крэматорый 
* Акрамя жыхароў Беларусі платна крэміруюць жыхароў Расіі і краін Балтыі.
* У крэматорыі захоўваецца 75 кінутых урн.
* Каштоўныя металы, якія застаюцца пасля крэмацыі, здаюцца ў лабараторыю БДУ на пераапрацоўку.

Катэгорыя:Могілкі Мінска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1986 годзе
Катэгорыя:1986 год у Мінску
Кулікова

Назву **Куліко́ва** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Кулікова — вёска ў Полацкім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Кулікова — былая вёска ў Мсціслаўскім раёне
* Мінская вобласць:
** Кулікова — вёска ў Мядзельскім раёне
Смычка

Назву **Смы́чка** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Мінская вобласць
** Смычка — вёска ў Пухавіцкім раёне
** Смычка — пасёлак у Капыльскім раёне
Казелле

Назву **Казе́лле** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Магілёўская вобласць
** Казелле — вёска ў Мхініцкім сельсавеце Краснапольскага раёна
** Казелле — вёска ў Яноўскім сельсавеце Краснапольскага раёна
Кавалікі

Назву **Кава́лікі** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць
** Кавалікі — вёска ў Камянецкім раёне
* Гродзенская вобласць
** Кавалікі — вёска ў Бераставіцкім раёне
Яраслаў Врхліцкі

**Я́раслаў Врхлі́цкі** ( — псеўданім; сапраўднае імя *Эміль Фрыда*, ; , Лоўні — , Домажліцы) — чэшскі , , , кіраўнік так званай «касмапалітычнай» школы ў чэшскай літаратуры.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і гандляра. Брат перакладчыка і тэатральнага крытыка Бедржыха Фрыды. Скончыў Пражскі ўніверсітэт. З 1893 года прафесар Пражскага ўніверсітэта. З 1890 года член Чэшскай акадэміі навук і мастацтваў.

Бацька актрысы, журналісткі, драматурга, паэтэсы і пісьменніцы Евы Врхліцкай.

## Творчасць 
Яго творчасць фарміравалася на традыцыях рамантызму і пад уплывам франц. парнасцаў. Дэбютны зборнік лірыкі «З глыбінь» (1875) прасякнуты песімістычнымі матывамі. У зборніках «Эклогі і песні» (1880), «Паломніцтва да Эльдарада» (1882) сцвярджаў сенсуалістычнае ўспрыманне жыцця. Цэнтральнае месца ў творчасці Врхліцкага займаюць цыкл паэтычных зборнікаў пад агульнай назвай «Эпапея чалавецтва» («Дух і свет», 1878; «Міфы», т. 1—2, 1879—80; «Абломкі эпапеі», 1886; «Новыя абломкі эпапеі», 1894; «Багі і людзі», 1899, і інш.), а таксама паэмы «Іларыён» (1882), «Твардоўскі» (1885), «Бар Кохба» (1897), у якіх, звяртаючыся да знакамітых постацей (Д. Бруна, Г. Галілей, Я. Гус, Я. Жыжка) і падзей мінуўшчыны (французская рэвалюцыя 1789—1799), імкнуўся асэнсаваць ход гістарычнага развіцця чалавецтва. Грамадзянскімі матывамі насычаны зборнікі «Сялянскія балады» (1885) і «Мая радзіма» (1903). Аўтар зборнікаў «Санеты самотніка» і «Галасы ў пустыні» (абодва 1900).

Узбагаціў чэшскую паэзію новымі паэтычнымі формамі і вершаванымі памерамі. Пісаў апавяданні, эсэ, п’есы («Ноч на Карлштэйне», 1884; трылогія «Іпадамія», т. 1—З, 1883—90, у 1891 нап. музыка З. Фібіхам). Перакладаў на чэшскую мову Дантэ, Т. Таса, Л. Арыёста, Д. Байрана, Ф. Шылера, І. В. Гётэ, А. Міцкевіча і інш.

## Беларускія пераклады 
У 2017 годзе ў серыі «Паэты планеты» выйшла кніга выбраных твораў у перакладзе Лявона Баршчэўскага.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пісьменнікі Чэхіі
Катэгорыя:Перакладчыкі на чэшскую мову
Катэгорыя:Пахаваныя на Вышаградскіх могілках
Катэгорыя:Асобы, вядомыя пад літаратурнымі псеўданімамі
Дагавор аб аб’яднанні Германіі

'''Дагавор пра аб'яднанне Германіі''' () — дзяржаўны дагавор, заключаны паміж Федэратыўнай Рэспублікай Германія і Германскай Дэмакратычнай Рэспублікай 31 жніўня 1990 года аб ліквідацыі ГДР, яе далучэнні да Германіі і германскім адзінстве. Набыў моц 29 верасня 1990 года

Падпісанне Дагавора стала вынікам двухбаковых перамоў паміж дзвюма нямецкімі дзяржавамі, якія праходзілі на працягу 1990 года. Дэлегацыю ФРГ на перамовах узначальваў міністр унутраных спраў ФРГ Вольфганг Шойбле, а дэлегацыю ГДР — Гюнтэр Краўзэ.

Дагавор аб аб'яднанні Германіі ўсталяваў, што далучэнне Германскай Дэмакратычнай Рэспублікі да Федэратыўнай Рэспублікі Германія адбудзецца 3 кастрычніка 1990 года.

## Асноўныя палажэнні 
* Уваходжанне Германскай Дэмакратычнай Рэспублікі ў склад ФРГ ажыццяўляецца ў адпаведнасці з артыкулам 23 канстытуцыі ФРГ.
* Адноўленыя на тэрыторыі ГДР землі становяцца землямі ФРГ, на якіх неадкладна ўступае ў сілу канстытуцыя ФРГ.
* Горад Берлін, які ўключае 23 раёны, становіцца самастойнай зямлёй і сталіцай аб'яднанай Германіі.
* Маёмасць і даўгі ГДР пераходзяць да Германіі.
* Дзень 3 кастрычніка аб'яўляецца дзяржаўным святам.

Перадумовай для заключэння дагавора аб аб'яднанні Германіі стаў Дагавор аб канчатковым ўрэгуляванні ў  адносінах да Германіі, які змяшчаў адмову чатырох дзяржаў-пераможцаў ад сваіх правоў у дачыненні да Германіі.

Дадаткі да Дагавора аб аб'яднанні рэгулявалі ўступленне прававых нормаў ФРГ на далучаных тэрыторыі. За некаторым выключэннем яны ўступалі ў сілу на тэрыторыі былой ГДР неадкладна з моманту далучэння. Права ГДР (напрыклад, Грамадзянскі кодэкс і Сямейны кодэкс ГДР), якое дзейнічала да гэтага, страчвала сваю юрыдычную сілу.

## Гл. таксама 
* Германскае пытанне

## Спасылкі 
* Тэкст дагавора ў бягучай рэдакцыі 

Катэгорыя:Аб’яднанне ФРГ і ГДР
Катэгорыя:1990 год у Берліне
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы ГДР
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Германіі
Катэгорыя:Дагаворы паводле алфавіта
Катэгорыя:Змена тэрыторыі Германіі
Кашалі

Назву **Кашалі́** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць
** Кашалі — аграгарадок у Зэльвенскім раёне
* Мінская вобласць
** Кашалі — вёска ў Пухавіцкім раёне
Злічане

**Зліча́не** (, ) — адно са старажытначэшскіх плямёнаў. Насяляла тэрыторыю, якая прылягае да сучаснага г. Коўржым (Чэхія). Паслужыла цэнтрам ўтварэння Злічанскага княства, якое ў пачатку 10 ст. уключала Усходнюю і Паўднёвую Чэхію і вобласць племя дулебаў. Галоўным горадам княства былі Лібіцы. Лібіцкія князі Слаўнікі супернічалі з Прагай у барацьбе за аб'яднанне Чэхіі. У 995 годзе злічане былі падпарадкаваны Пржэмыславічамі.

## Літаратура 
* Turek R., Slavnikova Libice, Praha, 1946;
* Turek R., Die Frühmittelalterlichen Stämmegebiete in Bfihmen, Praha, 1957.

Катэгорыя:Чэшскія плямёны
Катэгорыя:Гісторыя Чэхіі
Лазовіца

Назву **Лазо́віца** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць
** Лазовіца — былая вёска ў Кармянскім раёне
* Магілёўская вобласць
** Лазовіца — вёска ў Клімавіцкім раёне
Бедржых Фрыда

**Бе́држых Фры́да** (; 1 ліпеня 1855, Сланы — 15 кастрычніка 1918, Сланы) — чэшскі перакладчык і тэатральны крытык.

Скончыў філасофскі факультэт Карлава ўніверсітэта. З 1879 г. выкладаў у пражскай вышэйшай жаночай школе. Быў жанаты з сястрой пісьменніка і перакладчыка Ёзефа Вацлава Сладака, даводзячыся пры гэтым братам паэту і перакладчыку Яраславу Врхліцкаму. У адрозненне ад Сладака Фрыда, як і Врхліцкі, сканцэнтраваўся на працы з раманскімі мовам.

Фрыду належаць пераклады больш за 90 празаічных сачыненняў, выдадзеных асобна ці апублікаваных у перыёдыцы (перш за ўсё, у часопісе «Лумір»), — сярод іх, напрыклад, раман Эміля Заля «Разгром» (, апублікаваны па-чэшску ў тым жа 1892 г., што і па-французску), «Уарда» Георга Эберса, «Знакаміты доктар Матэус» Эркмана-Шатрыяна, навелы Тэафіля Гацье, Анарэ дэ Бальзака, Праспера Мерымэ, Гі дэ Мапасана і інш. Акрамя таго, для Нацыянальнага тэатра пераклаў больш за 60 п’ес — у тым ліку вадэвіль Эжэна Лабіша «Любы Селімар», трагедыю Віторыа Альф’еры «Філіп», п’есы Віктар’ена Сарду, Дзюма-сына і інш.

## Спасылкі 
* Артыкул у Энцыклапедыі Ота 

Катэгорыя:Перакладчыкі Чэхіі
Катэгорыя:Перакладчыкі на чэшскую мову
Крывая (значэнні)

Назву **Крыва́я** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць
** Крывая — хутар у Ашмянскім раёне
* Магілёўская вобласць
** Крывая — вёска ў Клімавіцкім раёне.

## Рэкі 
### Беларусь 
* Крывая — рака, прыток Друці ў Талачынскім раёне Віцебскай вобласці.
* Адна з назваў ракі Малінаўка (левы прыток ракі Друць) у Талачынскім раёне Віцебскай вобласці.

## Гл. таксама 
* Крывая (лінія)
* Крывая Града
* Крывая Ніва
* Крывое
Землі ГДР

thumb|300px|Савецкая зона акупацыі Германіі
thumb|300px|*Параўнанне граніц зямель ГДР:* у 1949—1952 гады (фіялетавы) і пасля 1990 года (чырвоны)
**Зямля** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка вышэйшага ўзроўню ў Германскай Дэмакратычнай Рэспубліцы, якая існавала да ўвядзення акруг у 1952 годзе. Усяго на тэрыторыі ГДР у 1949—1952 гады існавала пяць зямель — Брандэнбург, Мекленбург, Саксонія, Саксонія-Анхальт і Цюрынгія. Сталіца ГДР — Берлін не ўваходзіў ні ў якую зямлю.

## Гісторыя 
Пасля Другой сусветнай вайны ў савецкай зоне акупацыі Германіі апынуліся былыя дзяржавы, якія ўваходзяць у Германскі рэйх — Саксонія, Ангальт, Цюрынгія, Мекленбург, а таксама ўсходнія часткі Прусіі — правінцыі Гале-Мерзебург і Магдэбург (да 1944 года абедзве правінцыі складалі разам правінцыю Саксонія), большая частка правінцыі Брандэнбург, а таксама рэшткі правінцый Ніжняя Сілезія і Памеранія (асноўная іх частка адышла да Польшчы) і два невялікія эксклавы дзяржавы Браўншвайг. Пасля некаторых пераўтварэнняў у савецкай зоне былі створаны пяць зямель. У перыяд са снежня 1946 па люты 1947 гадоў кожная з пяці зямель прыняла сваю канстытуцыю.

З утварэннем ГДР у 1949 годзе землі фактычна страцілі свой суверэнітэт і засталіся простымі адміністрацыйнымі адзінкамі ў складзе ўнітарнай дзяржавы. У 1952 годзе землі былі ліквідаваны і заменены на 14 акруг, якія не  ўлічвалі гістарычную пераемнасць. Тым не менш Палата зямель ГДР была ліквідавана толькі ў 1958 годзе, а згадкі пра землі захоўваліся ў канстытуцыі ГДР аж да 1968 года.

22 ліпеня 1990 года ў ГДР быў прыняты закон, які аднавіў землі. Пры гэтым граніцы адноўленых зямель трохі адрозніваліся ад граніц, якія існавалі ў 1952 годзе. Акрамя таго, зямля Мекленбург атрымала назву *Мекленбург — Пярэдняя Памеранія*. Пасля аб'яднання Германіі 3 кастрычніка 1990 года пяць зямель ГДР увайшлі ў склад ФРГ («новыя землі»).

## Гл. таксама 
* Землі Германіі
* Акруга ГДР

## Спасылкі 
* Канстытуцыі зямель ГДР  
* Закон ГДР пра аднаўленне зямель (1990)  

Катэгорыя:Дзяржаўны лад ГДР
Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Германіі
Акруга (ГДР)

thumb|200px|Акруга ў ГДР

**Акруга** () — адміністрацыйная адзінка ў ГДР. У 1952—1990 гадах акругі з’яўляліся сярэднім звяном дзяржаўнага кіравання. У выніку адміністрацыйнай рэформы 1952 года было створана 14 акруг, якія выконвалі задачы зямельных урадаў. Акругі былі падзелены на раёны. Усходні Берлін з 1961 года меў статус акругі.

Існавалі наступныя акругі:

* Акруга Ростак; 10 раёнаў, 4 гарады акруговага падпарадкавання, 360 камун
* Акруга Шверын; 10 раёнаў, 1 горад акруговага падпарадкавання, 389 камун
* Акруга Нойбрандэнбург; 14 раёнаў, 1 горад акруговага падпарадкавання, 492 камун
* Акруга Магдэбург; 19 раёнаў, 1 горад акруговага падпарадкавання, 655 камун
* Акруга Патсдам; 15 раёнаў, 2 гарады акруговага падпарадкавання, 755 камун
* Акруга Франкфурт-на-Одэры; 9 раёнаў, 3 гарады акруговага падпарадкаванне, 438 камун
* Акруга Эрфурт; 13 раёнаў, 2 гарады акруговага падпарадкавання, 719 камун
* Акруга Хале; 20 раёнаў, 3 гарады акруговага падпарадкавання, 684 камун
* Акруга Лейпцыг; 12 раёнаў, 1 горад акруговага падпарадкавання, 422 камун
* Акруга Дрэздэн; 15 раёнаў, 2 гарады акруговага падпарадкавання, 594 камун
* Акруга Котбус; 14 раёнаў, 1 горад акруговага падпарадкавання, 574 камун
* Акруга Зуль; 8 раёнаў, 1 горад акруговага падпарадкавання, 358 камун
* Акруга Гера; 11 раёнаў, 2 гарады акруговага падпарадкавання, 528 камун
* Акруга Карл-Маркс-Штат; 21 раён, 3 гарады акруговага падпарадкавання, 601 камуна

## Адміністрацыйная рэформа 1952 года 
Пасля Другой сусветнай вайны ў савецкай акупацыйнай зоне было створана пяць зямель Мекленбург, Саксонія-Анхальт, Брандэнбург, Цюрынгія і Саксонія, ці як правапераемнікі гістарычных краін, ці з былых правінцый Прусіі. Гэтыя землі стварылі ў 1949 г. Германскую Дэмакратычную Рэспубліку.

У пачатку ліпеня 1952 II. партыйная канферэнцыя САПГ абвясціла Будаўніцтва сацыялізму ў ГДР. У сувязі з гэтым было вырашана перабудаваць дзяржаву па савецкім узоры, каб забяспечыць лепшы кантроль (Дэмакратычны цэнтралізм), і ліквідаваць землі як перажыткі феадальнага ладу.

## Канец акруг 
thumb|Ізноў створаныя землі (чырвоным) і былыя землі ГДР (шэрым)

Да ўваходжання ГДР у ФРГ акругі заставаліся нязменнымі. 22 ліпеня 1990 Народная палата ГДР прыняла закон аб увядзенні зямель, які павінен быў набыць моц 14 кастрычніка. З уваходжаннем у склад ФРГ землі ўжо 3 кастрычніка 1990 лічыліся створанымі.

Акругі Ростак, Шверын і Нойбрандэнбург утварылі зямлю Мекленбург-Пярэдняя Памеранія, акругі Патсдам, Франкфурт-на-Одэры і Котбус — Брандэнбург, акругі Магдэбург і Хале — Саксонію-Анхальт, акругі Эрфурт, Гера і Зуль — Цюрынгію і акругі Лейпцыг, Дрэздэн і Карл-Маркс-Штат — Саксонію. Некаторыя раёны і камуны перайшлі ў іншую зямлю, таму граніцы старых і новых зямель супадаюць толькі часткова.


Катэгорыя:Дзяржаўны лад ГДР
Рынавірусы

**Рынавірусы** (*Rhinovirus*) — род з сямейства пікорнавірусаў, які адрозніваецца ад астатніх пікорнавірусаў выяўным трапізмам да дыхальных шляхоў.

Лабільныя пры рН 7. Тэрмастабільныя пры тэмпературы 56&nbsp;°C. Культывуюцца на культурах клетак чалавека (Н-штамы) і малпаў (М-штамы), утвараючы ва ўмовах павышанай аэрацыі і паніжанай тэмпературы ачаговае ЦПД па паліморфна-клетачным тыпе. Выдзяляюць 113 серавараў рынавірусаў чалавека і два серавары коней і буйной рагатай жывёлы. Выклікаюць востры заразны насмарк. Выяўляюць у РІФ, выдзяленнем віруса, пастаноўкай РЗК і РН.

## Літаратура 
* Слоўнік па агульнай і медыцынскай вірусалогіі / Уклад.: А. Красільнікаў, Л. Цітоў, Н. Казак. — Мн.: Вышэйшая школа, 1995. ISBN 985-06-0048-9

Катэгорыя:Вірусы
Рапухі-павітухі

**Павітухі**, **рапухі-павітухі** (*Alytes*) — род бясхвостых земнаводных з сямейства круглаязычных.

## Апісанне 
Даўжыня да 5 см. Скура бародаўчатая, папяліста-шэрая.

## Распаўсюджанне 
Прадстаўнікі роду пашыраны ў Сярэдняй Еўропе, на Пірэнейскім паўвостраве і ў паўночна-заходняй частцы Афрыкі. Жывуць на ўзгорыстых і гарыстых мясцовасцях.

## Асаблівасці біялогіі 
Актыўныя ўночы. Пракопваюць доўгія хады ў глебе. Кормяцца беспазваночнымі.

Размнажэнне ў сакавіку-красавіку, звычайна ў 50-100 метрах ад бліжэйшай вады. Ікра запакаваная ў доўгія, да метра і больш, слізістыя шнуры (у кожным да 75 яец), якія самец намотвае на свае сцёгны (адсюль назва рода) і ахоўвае да таго часу, пакуль ікрынкі не паспеюць. Пасля гэтага, пасеўшы на дробным месцы, ён чакае, пакуль апалонікі не разарвуць абалонкі ікрынак і не сплывуць. Іх нянька, сарваўшы аб багавінне шалупіну ад яек, вяртаецца на бераг.

## Спіс відаў 
* 
* 
* 
* 
* 

Benny Trapp Alytes cisternasii.jpg|
Alytes muletensis.JPG|
Benny Trapp Alytes dickhilleni.jpg|

Катэгорыя:Бясхвостыя земнаводныя
Ротавірусы

**Ротавірусы** (*Rotavirus*) — род з сямейства рэавірусаў.

Вірыён ікасаэдрычнай формы, дыяметрам 65-75 нм. Геном прадстаўлены двухнітачнай РНК, якая складаецца з 11 фрагментаў. Капсід двухслойны, пабудаваны па кубаідальным тыпе. Вылучана чатыры серавары, дзве групы (A і не A) і дзве падгрупы (1 і 2).

Паразітуюць у малпаў, рагатай жывёлы, свіней, коней, сабак, птушак. Часты ўзбуджальнік гастраэнтэрытаў у дзяцей ва ўзросце 6-24 месяцаў. Дыягназ устанаўліваюць электроннай мікраскапіяй фільтратаў калу, заражэннем нованароджаных мышэй, выяўленнем нарастання антыцел у РН, РЗК, ІФА.

## Літаратура 
* Слоўнік па агульнай і медыцынскай вірусалогіі / Уклад.: А. Красільнікаў, Л. Цітоў, Н. Казак. — Мн.: Вышэйшая школа, 1995. ISBN 985-06-0048-9 

Катэгорыя:Вірусы
Аляксандр Уладзіміравіч Канюк

**Алякса́ндр Уладзі́міравіч Каню́к** (, , БССР) — беларускі дзяржаўны службовец, Генеральны пракурор Рэспублікі Беларусь (2011—2020), дзяржаўны саветнік юстыцыі 1-га класа.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 11 ліпеня 1960 года ў Гродне.

Скончыў сярэднюю школу № 7 г. Гродна. У 1982 годзе скончыў юрыдычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта па спецыяльнасці «Правазнаўства».

З 1982 па 1984 год — камандзір мотастралковага ўзвода 3-га гвардзейскага танкавага палка 3-й гвардзейскай танкавай дывізіі 7-й танкавай арміі Беларускай ваеннай акругі.

З 1984 года працаваў на розных пасадах у ваенных трыбуналах.

У 1993—1997 гадах быў суддзёй Беларускага ваеннага суда.

З 1997 года — старшыня Мінскага міжгарнізоннага ваеннага суда.

З 2006 па 2009 год працаваў суддзёй і старшынёй Беларускага ваеннага суда.

З красавіка 2009 года быў суддзёй і намеснікам старшыні Вярхоўнага суда.

20 верасня 2011 года Аляксандр Канюк быў прызначаны Генеральным пракурорам Рэспублікі Беларусь.
9 верасня 2020 года Аляксандр Лукашэнка вызваліў Аляксандра Канюка ад пасады Генеральнага пракурора Рэспублікі Беларусь.

19 лістапада 2020 года прызначаны амбасадарам Беларусі ў Арменіі.

## Міжнародныя санкцыі 
31 жніўня 2020 года Аляксандр Канюк быў уключаны ў спіс асоб, на якіх накладзена бестэрміновая забарона на ўезд у Латвію, пяцігадовая забарона на ўезд у Эстонію і забарона на ўезд у Літву ў сувязі з тым, што *«сваімі дзеяннямі ён арганізаваў і падтрымаў фальсіфікацыю прэзідэнцкіх выбараў 9 жніўня і наступнае гвалтоўнае задушэнне мірных пратэстаў»*.

2 кастрычніка 2020 года было аб’яўлена, што Канюк трапіў у санкцыйны спіс ЕС. Акрамя ЕС, яго ў свае санкцыйныя спісы ўключылі Вялікабрытанія, Канада, Швейцарыя. 20 лістапада да кастрычніцкага пакета санкцый ЕС далучыліся Албанія, Ісландыя, Ліхтэнштэйн, Нарвегія, Паўночная Македонія, Чарнагорыя і Украіна.

## Узнагароды 
* ордэн «За бездакорную службу» І ступені,
* ордэн «За службу Радзіме ва Узброеных сілах СССР» трэцяй ступені (1986),
* 9 медалёў.

Катэгорыя:Генеральныя пракуроры Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Суддзі Беларусі
Катэгорыя:Суддзі Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Арменіі
Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным спісе ЕС
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «За бездакорную службу» 1 ступені
Parotia wahnesi

**Parotia wahnesi** — птушка сямейства райскіх птушак. Назва дадзена ў гонар нямецкага калекцыянера Карла Ванеса (), які адкрыў гэты від у 1906 годзе.

## Апісанне 
Самец мае вясёлкавую жоўта-зялёную грудку, падоўжаныя чорныя пёры, самка бурая, з чорнай галавой. Памер птушак — прыкладна 43 см у даўжыню. Пра жыццё і звычкі вядома мала. Сілкуецца ў асноўным садавіной і членістаногімі.

## Арэал 
Гэты від -- эндэмік горных лясоў паўвострава Юон і гор Адальберта на паўночным усходзе Папуа-Новай Гвінеі.

## Размнажэнне 
Самец палігамны і выконвае відовішчныя шлюбныя танцы на лясной падсцілцы.

Кладкі, верагодна, утрымліваюць 1, часам 2 яйкі бледнага крэмавага колеру памерам 40 х 26 мм. Яйкі маюць розную структуру палос і кропак.

## Ахова 
Папуляцыя птушак складае менш за 10 000 дарослых птушак і колькасць працягвае зніжацца, таму від уключаны ў Міжнародную Чырвоную Кнігу.

Катэгорыя:Райскія птушкі
Катэгорыя:Птушкі Акіяніі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1906 годзе
Ванес
Адам Іванавіч Магільніцкі

**Адам Іванавіч Магільніцкі** ( г., г. , Навагрудскае ваяводства, Польская Рэспубліка — ) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і рабочых.

Пасля заканчэння юрыдычнага факультэта Белдзяржуніверсітэта ў 1953 годзе быў накіраваны на камсамольскую працу.

У 31 год узначаліў партыйную арганізацыю Смаргонскага раёна, а ў 1962г. абраны першым сакратаром Гродзенскага гарадскога камітэта КП Беларусі.

У 1971г. прызначаны пракурорам Гродзенскай вобласці.

У 1973—1984гг. — Пракурор Беларускай ССР.

Дзяржаўны саветнік юстыцыі 2 класа.

## Узнагароды 
* два Ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга.
* Ордэн «Знак Пашаны»
* пяць медалёў

## Спасылкі 
* Афіцыйная біяграфія на сайце Генеральнай Пракуратуры Рэспублікі Беларусь 
* 
* 

Катэгорыя:Кавалеры ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга
Катэгорыя:Пракуроры БССР
Катэгорыя:Першыя сакратары Гродзенскага гаркама КПБ
Рускі Сцэвала

. «Рускі Сцэвала», 1813. Музей-панарама «Барадзінская бітва»]]
**Ру́скі Сцэ́вала** () — сюжэт, які ўзнік у рускім мастацтве ў час вайны 1812 года і быў вельмі папулярны ў той перыяд. Ён быў адлюстраваны ў літаратуры, графіцы і скульптуры, акрамя таго у Расіі сюжэт стаў упрыгожваць гранёныя шклянкі, малочныя кубкі і нават фарфоравы чайны сервіз:

Я — русский; верности и веры не нарушу.
Ты тело мне клейми,
Не запятнаешь душу!
А руку и с клеймом, изволь, — себе возьми!

Таксама вядома чатырохрадкоўе мастака , якое было надрукавана пад адной з гравюр:

Вотще Порсена Рим громами потрясает.
Кай Муций твёрдостью один его спасает.
Кто ж, кто поколебать возможет тот престол,
Который держит тьмы Сцевол?

## Выяўленчае мастацтва 
]]

Нататка ў часопісе стала повадам для карыкатур І. А. Іванова, І. І. Церабянёва і . Мастакі мелі намер выкарыстаць прыклад Рускага Сцэвалы, каб надаць мужнасці і запалу рускім войскам у бітвах з напалеонаўскай арміяй. Але па сканчэнні вайны агітацыйны матыў творчасці графікаў не спатрэбіўся.

Ліст І. Церабянёва быў скапіяваны ў Германіі. Сюжэт «Рускі Сцэвала» знайшоў адлюстраванне ў англійскай гравюры, выкананай у 1816  і Дзюбургам па малюнку Д. Аткінсана.

Значна пазней сюжэт быў паўтораны ў англійскім мастацтве.

## Скульптура 
. Партрэт скульптара на фоне «Рускага Сцэвалы». Рускі музей, 1830-я]]
В. І. Дэмут-Маліноўскі стварыў у 1813 годзе гіпсавую статую «Рускі Сцэвала». Скульптурнае рашэнне адыйшло ад рэалістычнага паказвання селяніна. Статуя створана ў манументальных, патэтычных формах, у традыцыях узнёслай класічнай прыгажосці. У магутнай пластыцы напаўаголенага цела селяніна, які нагадвае знешне антычнага Геракла, выказаны стан высокага напружання духоўных і фізічных сіл.

У 1813 Дэмут-Маліноўскаму за гэтую працу было прысвоена званне прафесара скульптуры, якая таксама, як і арыгінал, захоўваецца ў Дзяржаўным Рускім музеі.

## Нумізматыка 
У 1999 годзе Банкам Расіі была выпушчана манета ў гонар 100-годдзя Рускага музея з выявай скульптуры «Рускі Сцэвала» В. І. Дэмута-Маліноўскага, якая знаходзіцца ў гэтым музеі.

Мастацкае афармленне манеты выканалі мастак А. В. Бакланаў і скульптар А. А. Далгаполава. Чаканілася гэтая манета 900 пробы (вагай у тройскую ўнцыю чыстага срэбра) на Санкт-Пецярбургскім манетным двары накладам 15.000 штук.

## Спасылкі 
* Александр Ильин-Томич. «Кто придумал русского Сцеволу?». Журнал Родина № 6-7, 1992 год 

Катэгорыя:Французска-руская вайна 1812 года
Катэгорыя:Выяўленчае мастацтва Расіі
Катэгорыя:Сюжэты
Sweet Brains

**Sweet Brains** ( або , МФА: [swiːt breɪnz]) — беларускі поп-гурт, створаны ў лістападзе 2014 года ў Мінску, Беларусь, і які падаў у тым жа годзе заяўку на ўдзел у адборы конкурсу Еўрабачанне ад Беларусі з песняй Run away. Вобразы ўдзелькаў гурта Sweet Brains нагадваюць зомбі ў стыле анімэ. Зомбі-бэнд Sweet Brains праславіўся на ўсю краіну, сабраўшы некалькі дзясяткаў тысяч праглядаў гэтай песні ў Youtube.

## Гісторыя 
Пасля таго, як Sweet Brains у лістападзе 2014 года ўсё ж такі не змаглі прайсці ў фінал конкурсу Еўрабачання ў Беларусі, і не былі дапушчаны да галасавання на Беларускім Тэлебачанні кампетэнтным журы, на чале якога стаяў Аляксандр Рыгоравіч Ціхановіч, фанаты гурта пачалі збор подпісаў пад петыцыяй на Change.org за тое, каб гурт быў дапушчаны да галасавання на тэлебачанні ў фінале конкурсу Еўрабачання ад Беларусі. Петыцыя за лічаныя дні сабрала больш за 7000 подпісаў прыхільнікаў гурта.

У 2015 годзе гурт запісаў новы сінгл пад назвай «Don’t be like a Zombie». Гурт таксама зняў відэакліп на гэту песню, які закрануў сацыяльную тэму, паклікаўшы моладзь не быць «Зомбі», і не праводзіць увесь свой вольны час у мабільных тэлефонах, смартфонах, гаджэтах, інтернеце. Відэакліп «Don’t be like a Zombie» набраў некалькі тысяч праглядаў у Youtube за некалькі дзён.

### 2014 год 
* Выпуск песні «Run away».
* Удзел у адборы конкурса «Еўрабачанне» 2015 года, якое праходзіла ў Вене, Аўстрыя.

### 2015 год 
* Выпуск сацыяльна значнай песні-маніфесту і відэакліпа «Don’t be like a zombie».

### СМІ 
Навіны аб групе Sweet Brains неаднаразова з’яўляюцца ў нацыянальных беларускіх СМІ, вось некаторы з важных згадак пра Sweet Brains у сродках масавай інфармацыі:
* 
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Песні Sweet Brains на Яндекс. Музыке
* *Маліноўскі, Сяргей*. Зомбі-гурт Sweet Brains паўстаў з магілы, *Камсамольская Праўда* (4 верасня 2015). Праверана 4 верасня 2015.
* *Чернухо, Александр*. «Рамантычная прырода патрэбна шматлікім толькі для чарговага „сэлф“».«Мерцвякі» з Sweet Brains прадставілі кліп пра сацыяльны апакаліпсіс., *Onliner.by* (4 верасня 2015). Праверана 4 верасня 2015.
* «Салодкія мазгі» папрасілі быць людзьмі. Прэм’ера кліпа TUT , *TUT.BY* (4 верасня 2015). Праверана 4 версня 2015.

Катэгорыя:Поп-гурты Беларусі
Кляшчовы энцэфаліт

**Кляшчовы энцэфаліт** — цяжкая прыродна-ачаговая трансмісійная вірусная інфекцыя чалавека, якая часта прыводзіць да развіцця вялых паралічаў мышцаў ніжніх канечнасцей, плечавога пояса.

Узбуджальнік адносіцца да сямейства флавівірусаў, антыгенны комплекс кляшчовага энцэфаліту. Заражэнне чалавека адбываецца пры ўкусе інфіцыраваных кляшчоў. Інкубацыйны перыяд 4-7 дзён. Хвароба пачынаецца і працякае востра. Пры ўсходняй форме лятальнасць дасягае 20 %. Пасля перанясення хваробы развіваецца працяглы імунітэт. У прыродных ачагах праводзяць вакцынацыю насельніцтва. Вірус выдзяляюць з крыві, ліквару, мачы заражэннем культур клетак. Для сералагічнай дыягностыкі выкарыстоўваюць РЗК, РТГА, РН, РІФ.

## Літаратура 
* Слоўнік па агульнай і медыцынскай вірусалогіі / Уклад. А. Красільнікаў, Л. Цітоў, Н. Казак. — Мн.: Вышэйшая школа, 1995. — ISBN 985-06-0048-9

Катэгорыя:Вірусныя інфекцыі
Карл Гутшміт

**Карл Гутшміт** (; , в. Фербелін, Германія — ) — нямецкі славіст.

## Біяграфічныя звесткі 
У 1960 скончыў Берлінскі ўніверсітэт імя братоў Гумбальтаў. 3 1967 выкладаў там беларускую філалогію. Загадчык аддзялення славянскіх моў секцыі славістыкі гэтага ўніверсітэта. У 1976 абараніў доктарскую дысертацыю «Нарысы па гісторыі славянскіх нацыянальных літаратурных моў». 3 1982 — прафесар.

## Навуковая дзейнасць 
К. Гутшміт аўтар навуковых публікацый па лексікаграфіі, фразеалогіі, дыялекталогіі, стылістыцы і іншых пытаннях беларускага мовазнаўства. Значнае месца ў яго даследаваннях займаюць пытанні гісторыі развіцця і сучаснага стану беларускай мовы.

## Выбраная бібліяграфія 
* Zwei neue Beiträge zur belorussischen Lexikographie // Zeitschrift für Slawistik. 1969. Bd. 14, H. 1;
* Zur belorussischen Lexikographie in den Jahren 1969 und 1970 // Zeitschrift für Slawistik. 1971. Bd. 16. H. 3;
* Parallele und divergente Entwicklungstendenzen in jungen slawischen Literatursprachen aus soziolinguistischer Sicht // Zeitschrift für Slawistik. 1973. Bd. 18. H. 4;
* Baltische Lehnwörter in der Sprache der belorussischen Literatur // Zeitschrift tür Slawistik. 1974. Bd. 19, H. 2;
* Zur Baltistik in der Belorussischen SSR // Zeitschrift tür Slawistik. 1978. Bd. 23, H. 5;
* Zur Entwicklung des Stils der belorussischen Prosa // Zeitschrift für Slawistik. 1983. Bd. 28, H. 1;
* Probleme der Periodisierung der Geschichte slawischer Schriftsprachen // Zeitschrift für Slawistik. 1988. Bd. 33. H. 2.

## Літаратура 
* Беларуская мова: Энцыклапедыя / Беларус. Энцыкл.; пад. рэд. А. Я. Міхневіча; рэдкал Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 654 с. ISBN 5-85700-126-9.

Катэгорыя:Філолагі Беларусі
Катэгорыя:Філолагі Германіі
Катэгорыя:Славісты
Катэгорыя:Дактары філалагічных навук
Вайнілаўшчына

Назву **Вайні́лаўшчына** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць
** Вайнілаўшчына — хутар у Іўеўскім раёне
* Мінская вобласць
** Вайнілаўшчына — вёска ў Валожынскім раёне
** Вайнілаўшчына — вёска ў Стаўбцоўскім раёне
Выхад яўрэяў з мусульманскіх краін

**Выхад яўрэяў з мусульманскіх (галоўным чынам арабскіх) краін** — масавая эміграцыя яўрэяў з арабскіх і іншых мусульманскіх краін ў XX стагоддзі. Рэпатрыяцыя яўрэяў Блізкага Усходу і Паўночнай Афрыкі ў Краіну Ізраіля пачалася яшчэ ў канцы XIX стагоддзя і стала масавай пасля ўтварэння Дзяржавы Ізраіль і вайны Ізраіля за незалежнасць (1948). Каталізатарамі міграцыі сталі таксама масавыя яўрэйскія пагромы 1940-х гадоў у буйных арабскіх гарадах (у Багдадзе, Каіры, Адэне, Трыпалі, Манаме, Алепа і шэрагу іншых гарадоў).
[thumb|250px|злева|Еменскія яўрэі на борце самалёта, які вывозіць іх з [Адэна ў Ізраіль падчас аперацыі «Чароўны дыван» (1949—1950).]]

У перыяд з 1948 па пачатак 1970-х гадоў з арабскіх краін эмігравалі добраахвотна, беглі ці былі выгнаны ад 800 тыс. да 1 млн яўрэяў. З іх 260 тыс. дасягнулі Ізраіля ў перыяд 1948—1951 гадоў, і яшчэ 600 тыс. да 1972 годзе Ліван быў адзінай арабскай краінай, яўрэйскае насельніцтва якой пасля 1948 года павялічылася, паколькі ён быў прамежкавым пунктам на шляху яўрэйскай міграцыі ў Ізраіль. Аднак да 1970-х гадоў у выніку грамадзянскай вайны ў Ліване яўрэйскае насельніцтва гэтай краіны таксама істотна паменшылася. Да 2002 года выхадцы з арабскіх краін і іх нашчадкі складалі 41 % насельніцтва Ізраіля.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Andre Chouraqui (2002), «Between East and West: A History of the Jews of North Africa». ISBN 1-59045-118-X
* Beinin, Joel (1998), *The Dispersion Of Egyptian Jewry Culture, Politics, And The Formation Of A Modern Diaspora*, University of California Press, c1998. Amer Univ in Cairo Pr, 2005, ISBN 977-424-890-2

## Спасылкі 
* The impact of the Six Day War on Jews in Arab lands
* JIMENA : Jews Indigenous to the Middle East and North Africa
* The Middle East’s Forgotten Refugees  by Semha Alwaya

Катэгорыя:Араба-ізраільскі канфлікт
Катэгорыя:Алія
Катэгорыя:Гісторыя яўрэйскага народа
Катэгорыя:Гісторыя Ізраіля
Катэгорыя:Яўрэйскія бежанцы
Мізрахім

**Мізрахі́м** (мізрахі, усходнія яўрэі; , , мн. л. ,  «жыхары Усходу») — умоўная назва яўрэяў, якія пражываюць ці пражывалі ў краінах Блізкага Усходу і Паўночнай Афрыкі, і выхадцаў з гэтых краін у Ізраілі. У шырокім сэнсе, мізрахім складаюцца з перш за ўсё арабскіх яўрэяў, а таксама персідскіх, бухарскіх, горскіх, індыйскіх і курдыстанскіх яўрэяў. Аднак часам гэты тэрмін ужываюць у вузейшым сэнсе, пазначаючы ім толькі арабскіх яўрэяў.

Гістарычна тэрмін «мізрахім» узнік як пераклад арабскага слова *Mashriqiyyun* (ад араб. машрык), якім у арабскім свеце пазначалі жыхароў яго ўсходняй часткі (Сірыя, Ірак, Аравія, Палесціна, радзей Егіпет), супрацьпастаўляючы жыхарам Магрыба (Maghrabiyyun). Аднак, паколькі ізраільская культура першапачаткова была заснавана на свецкай еўрапейскай яўрэйскай культуры, дзе «ўсход» асацыюецца з ісламскім светам, у сучасным Ізраілі ім сталі пазначаць выхадцаў з усіх арабскіх і блізкаўсходніх краін, супрацьпастаўляючы іх перш за ўсё ашкеназам і еўрапейскім сефардам — выхадцам з Еўропы (хрысціянскіх краін). Гэты тэрмін стаў актыўна выкарыстоўвацца самімі актывістамі-мізрахім у пачатку 1990-х гадоў і з тых часоў набыў шырокую папулярнасць.

Многія мізрахім не выкарыстоўваюць гэты тэрмін, аддаючы перавагу пазначаць сябе непасрэдна па краіне паходжання: іракскія яўрэі, туніскія яўрэі, персідскія яўрэі да т.п.

Іншым каменем спатыкнення з'яўляецца пытанне, ці ўключаць у склад мізрахім **сефардаў**, якія аселі пасля выгнання з Іспаніі ў 1492 годзе ў шматлікіх краінах Блізкага Усходу і Паўночнай Афрыкі. Калі ў адных краінах яны досыць хутка зліліся з мясцовымі яўрэямі, у іншых дзве групы захоўвалі некаторую адасобленасць. І тады мясцовыя яўрэі называлі сябе «*муста’арабім*» («арабізаваныя яўрэі»), а сефарды называлі іх «*марыскі*» (тэрмін, аналагічны еўрапейскаму «маўры»).

У выніку хвалі гвалту ў дачыненні да яўрэяў, якая ўспыхнула пачынаючы з 1940-х гадоў, большасць з іх пакінулі мусульманскія краіны на працягу 1950—1970-х гадоў, прычым у выніку гэтага ў шэрагу краін яўрэйскія абшчыны зніклі наогул. Выключэннем сярод арабскіх краін застаецца Марока, дзе да яўрэяў захоўваецца адносна прыязнае стаўленне. Выхадцы з мусульманскіх краін і іх нашчадкі складаюць каля 40 % насельніцтва Ізраіля. Яны звычайна падтрымліваюць кансерватыўныя рэлігійныя партыі і рухі, перш за ўсё Шас.

Катэгорыя:Яўрэйскія этнасы
Петар Ілямніцкі

**Пе́тар Ілямні́цкі** (; , Геерсберг (цяпер Летаград) ва Усходняй Чэхіі — , Масква) — славацкі пісьменнік. Адзін з пачынальнікаў т. зв. пралетарскай плыні ў славацкай літаратуры. Народны мастак (1949).

## Біяграфія 
Скончыў сельскагаспадарчую школу ў Хрудзіме, пазней педагагічнае вучылішча ў Левіцах (Паўднёвая Славакія).
У 1921 годзе адным з першых уступіў у Камуністычнай партыі Чэхаславакіі. Актыўны ўдзельнік рэвалюцыйнай дзейнасці на тэрыторыі краіны, што прывяло да яго эміграцыі ў СССР. У 1927—1929 жыў у Савецкім Саюзе. У 1927—1928 гадах вучыўся ў Маскоўскім інстытуце журналістыкі.

Пасля заканчэння інстытута вярнуўся на радзіму і працаваў настаўнікам у Чэхіі і Славакіі, затым рэдагаваў газету «Праўда» ў Остраве.

У 1934 — удзельнік першага Усесаюзнага з'езду савецкіх пісьменнікаў. Друкаваўся ў газетах «Proletárka», «Hlas ľudu», «Pravda chudoby», браціслаўскім штотыднёвым літаратурна-грамадскім часопісе «ДАВ», які выдаваўся аб'яднаннем славацкіх рэвалюцыйных пісьменнікаў, пераважна камуністаў. Здзейсніў паездку на Каўказ, працаваў сярод чэшскіх і славацкіх каланістаў, у выніку напісаў раман «Звонкі крок» (1930).

Падчас Другой сусветнай вайны быў удзельнікам партызанскага руху на тэрыторыі Славакіі. За ўдзел у антыфашыстскай барацьбе ў 1942—1945 гг. трапіў  у канцлагер.

У 1945—1946 гг. член Часовага нацыянальнага сходу Чэхаславакіі ад Камуністычнай партыі Славакіі. У 1945 годзе член З'езду прадстаўнікоў. У 1947 быў прызначаны пастаянным дэлегатам Славацкага камітэта ў Бялградзе.  У 1948—49 гг. аташэ па культуры пасольства ЧССР ў Маскве.

Памёр у Маскве. Пахаваны ў Славакіі.

## Творчасць 
Нарысы і апавяданні Ілямніцкага друкаваліся з 1920 года. Аўтар раманаў «Пераможнае падзенне» (1929; ), «Звонкі крок» (1930; ), «Поле неўзаранае» (1932; ), «Кавалак цукру» (1934; ), «Компас — унутры нас» (1937; ), «Хроніка» (1947; ) і інш., у якіх адлюстраваны лёс сялянства, абуджэнне яго свядомасці, Славацкае паўстанне 1944 года і інш. Творам уласцівы дакументальнасць, спалучэнне рэалізму з неарамантычнымі і экспрэсіянісцкімі тэндэнцыямі, спавядальнасць.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Народныя мастакі Чэхаславакіі
Катэгорыя:Пісьменнікі Чэхаславакіі
Катэгорыя:Пісьменнікі Славакіі
Катэгорыя:Славацкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Вязні канцлагераў Трэцяга рэйха
Катэгорыя:Камуністы Чэхіі і Славакіі
Катэгорыя:Сцэнарысты Чэхаславакіі
Катэгорыя:Сцэнарысты Славакіі
Катэгорыя:Журналісты Чэхаславакіі
Катэгорыя:Журналісты Славакіі
Катэгорыя:Педагогі Чэхаславакіі
Катэгорыя:Рэдактары Чэхаславакіі
Катэгорыя:Пісьменнікі-сацрэалісты
Катэгорыя:Дыпламаты Чэхаславакіі
Катэгорыя:Палітыкі Чэхаславакіі
Катэгорыя:Публіцысты Славакіі
Катэгорыя:Публіцысты Чэхаславакіі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Летаграда
Хрушчоўская антырэлігійная кампанія

**Хрушчоўская антырэлігійная кампанія (1958—1964)** — чарговая антырэлігійная кампанія ў СССР.

У Беларусі мела ўплывовыя наступствы. Падчас больш талерантнага перыяда да рэлігіі з 1941 да канца 1950-х гадоў у Савецкім Саюзе, царква павялічвалася колькасна. Гэта выклікала заклапочанасць з боку савецкага кіраўніцтва і Мікіты Хрушчова, які вырашыў у канцы 1950-х распачаць новую кампанію, каб знішчыць рэлігію ў мэтах дасягнення атэістычнага грамадства і пабудовы камунізму.

Хрушчоў меў радыкальныя погляды адносна адмены рэлігіі, і гэтая кампанія стала ў значнай ступені яго ўласнай ініцыятывай. У 1932 годзе ён быў першым сакратаром гаркама Масквы і санкцыяваў разбурэнне больш за 200 праваслаўных цэркваў, вядомых помнікаў — спадчыны ў гісторыі Расіі. Ён быў ініцыятарам рэзалюцыі ЦК КПСС ліпеня 1954 варожай да рэлігіі. Хрушчоў быў не ў стане рэалізаваць свае ідэі на практыцы, пакуль не дасягнуў большай кансалідацыі сваёй улады ў канцы 1950-х.

Антырэлігійная кампанія Хрушчова пачалася ў 1959 годзе, што супала з дваццаць першы з'ездам КПСС ў тым жа годзе. Яна прыводзіла да масавага закрыцця цэркваў (скарачэнне колькасці ад 22000 у 1959, ад 13,008 ў 1960 годзе і 7,873 ў 1965 годзе), кляштараў і манастыроў, а таксама яшчэ існуючых семінарый (пастырскія курсы будуць забароненыя ў цэлым). Кампанія таксама ўключала абмежаванне бацькоўскіх правоў на выкладанне рэлігіі сваіх дзяцей, забарона на прысутнасць дзяцей на царкоўных службах (пачынаючы з 1961 года — баптысты, а затым пашыраны на праваслаўных у 1963 годзе), а таксама забарона ладзіць Святое Прычасце для дзяцей ва ўзросце чатырох гадоў і болей. Хрушчоў дадаткова забараніў ўсе паслугі, якія праводзяцца за межамі царкоўных сцен, аднавіў выкананне заканадаўства 1929 года, якое забараняе паломніцтва, і загадаў запісваць асабістыя дадзеныя ўсіх дарослых, што звярталіся па хрэсьбіны, вяселле ці пахаванне. Ён таксама забараніў царкоўныя званы і паслугі ўдзень у некаторых сельскіх раёнах з мая да канца кастрычніка з-за палявых работ. Невыкананне гэтых правіл для духавенства прывядзе да анулявання дзяржаўнай рэгістрацыі для іх (што азначала яны ўжо не маглі займацца пастырскай працай ці літургіяй без спецыяльнага дзяржаўнага дазволу). Дзяржава ажыццяўляла адстаўкі, арышты і турэмныя тэрміны для святароў, якія крытыкавалі атэізм або антырэлігійную кампанію.

Катэгорыя:Рэлігія ў СССР
Катэгорыя:Хрушчоўская адліга
Катэгорыя:Гісторыя Рускай царквы
Катэгорыя:Гісторыя атэізму
Катэгорыя:Барацьба з рэлігіяй у СССР
Брушны тыф

**Брушны тыф** — вострая інфекцыйная хвароба з кантактным механізмам перадачы, якая характарызуецца ліхаманкай, агульнай інтаксікацыяй, высыпаннямі на скуры і спецыфічным паражэннем лімфатычнай сістэмы ніжняга аддзела тонкай кішкі.

Катэгорыя:Інфекцыйныя захворванні
Ізюм

**Ізюм** — горад у Харкаўскай вобласці Украіны, цэнтр Ізюмскага раёна.

## Геаграфія 
Знаходзіцца на р. Северскі Данец ля падножжа гары Крэмэнэць. Чыгуначная станцыя на лініі Харкаў — Лыман.

## Гісторыя 
Пад назвай «Ізюм сакма» згадваецца ў 1571 годзе. З 1682 года вядомы як Ізюмскі акоп. У 1688—1765 — Ізюмскі Слабадскі полк. У 1765 — правінцыйны горад, а ў 1780 годзе — пры стварэнні намесніцтва — павятовы горад. Падчас расійска-ўкраінскай вайны ў 2022 горад моцна пацярпеў ад абстрэлаў, з 2 красавіка да 10 верасня 2022 знаходзіўся пад расійскай акупацыяй.

## Насельніцтва 
* 1897 год — 13 108 чал.
* 1960 год — 9 609 чал.
* 2013 год — 51 511 чал. 
* 2021 год — 45 884 чал.

## Эканоміка 
Цеплавозарамонтны, оптыка-механічны, будматэрыялаў, цагляны, піваварны заводы, мэблевая фабрыка. Медыцынскі каледж. Краязнаўчы музей.

## Вядомыя асобы 
* Мікалай Мікалаевіч Пінігін (нар. 1957) — беларускі рэжысёр
* Леў Георгіевіч Ходскі (нар. 1924) — беларускі вучоны ў галіне неарганічнай хіміі

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Харкаўскай вобласці

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1681 годзе