open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Уладзімір Яўгенавіч Ляўшук

**Уладзімір Яўгенавіч Ляўшук** (нар. ) — беларускі гісторык, культуролаг. Спецыяліст па гісторыі Таварыства езуітаў у Рэчы Паспалітай у 1569—1772 гадах і яго дзейнасці ў сферы ўніверсітэцкай і школьнай адукацыі. Кандыдат гістарычных навук (2017).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 26 лістапада 1964 года.

Скончыў у 1989 годзе факультэт педагогікі ГрДУ імя Я. Купалы, у 1998 годзе — магістратуру на факультэце фізікі па спецыяльнасці «педагогіка», у 2016 годзе — аспірантуру па спецыяльнасці «гісторыя і тэорыя культуры» ГрДУ імя Я. Купалы. У 2017 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Езуіцкі калегіум у сацыякультурным гарадскім кантэксце беларускіх зямель ВКЛ у 1569—1773 гг.».

З 1998 года працуе ў ГрДУ імя Я. Купалы: выкладчык кафедры эканамічнай тэорыі і камерцый най дзей насці, дацэнт кафедры міжнароднага бізнесу і маркетынгу, загадчык кафедры турызму і культурнай спадчыны, дацэнт кафедры міжнароднага бізнесу і маркетынгу. Выкладчык Філіяла Інстытута павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі ў галіне тэхналогій інфарматызацыі і кіравання Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта ў г. Гродна.

## Навуковая дзейнасць 
Напрамкі даследаванняў: гісторыя адукацыі, педагагічная дзейнасць Таварыства Езуса ў Рэчы Паспалітай, гісторыя езуітаў у Гродне, турыстычны патэнцыял беларускіх рэгіёнаў.

## Бібліяграфія 
* Jezuici w Grodnie, 1622—1700: ludzie i dzieje kolegium: люди и история коллегиума. Kraków, 2013.
* Организационные аспекты образовательной модели иезуитского коллегиума. Гродно, 2010.
;Удзел у калектыўных працах:
* Народы и культуры славянского мира Восточной Европы в исторической ретроспективе (Беларусь, Украина, Россия, Польша): сборник научных статей. Гродно, 2020.
* Этнакультурныя і прыродныя турыстычныя рэсурсы Гродзеншчыны і Сувальшчыны: энцыклапедычны даведнік. Мінск, 2014.
* Обеспечение качества высшего образования: европей ский и белорусский опыт: материалы Международной научно-практической конференции (Гродно, 28 ноября — 1 декабря 2007 г). Гродно, 2008.
* Обеспечение качества высшего образования: европей ский и белорусский опыт: сборник научных статей. Гродно, 2007.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Культуролагі Беларусі
Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага
Яўген Сямёнавіч Мазалькоў

**Яўген Сямёнавіч Мазалькоў** (1909,  — ) — савецкі перакладчык, літаратуразнавец. Заслужаны дзеяч культуры БССР (1968). Лаўрэат Сталінскай прэміі трэцяй ступені (1950).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 17 (30) верасня 1909 года ў сям’і сельскага настаўніка. У 1930 годзе скончыў этналагічны факультэт МДУ. Літаратурную дзейнасць пачаў у 1925 годзе. Яго вершы друкаваліся ў газетах і часопісах 1920-х гадоў. Затым хвароба адарвала яго ад творчай працы. У 1935 годзе ён вярнуўся зноў да літаратурнай працы ў якасці паэта-перакладчыка і крытыка.

## Творчасць 
Пераклаў з беларускай мовы раманы, аповесці, апавяданні Я. Купалы, Я. Коласа, К. Чорнага, І. Я. Навуменкі і інш., пісаў таксама ўступныя артыкулы да твораў. У 1940 годзе пераклаў з украінскай мовы раман І. Я. Франко «Барыслаў смяецца». Напісаў кнігі «Янка Купала. Жыццё і творчасць» (1949), «Якуб Колас. Крытыка-біяграфічны нарыс» (1960). «Спяваючая зямля. Літаратурныя нарысы і партрэты» (1965).

## Узнагароды 
Узнагароджаны Сталінскай прэміяй трэцяй ступені (1950) — за біяграфічную кнігу «Янка Купала. Жыццё і творчасць» (1949).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі МДУ
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы СССР
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Перакладчыкі на рускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы
Суецкі раён

**Суецкі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне (сельскі раён) у Алтайскім краі Расіі. У рамках арганізацыі мясцовага самакіравання яму адпавядае муніцыпальная акруга Суецкі раён (з 2003 да 2022 гг. — муніцыпальны раён).

Адміністрацыйны цэнтр — сяло Верх-Суетка.

## Геаграфія 
Суецкі раён размешчаны на паўночным захадзе края. Мяжуе на паўночным захадзе і поўначы — з Хабарскім, на поўначы — з Панкрушыхінскім, на паўночным усходзе і ўсходзе — з Баеўскім, на поўдні — з Благавешчанскім, на захадзе — са Слаўгарадскім раёнамі.

Рэльеф прадстаўлены слаба-хвалістай раўнінай. Бураватыя супескі і лёгкія суглінкі, у далінах рэчак — саляносныя гліны. На ўзвышаных месцах — глебы чарназёмнага тыпу, у паніжаных месцах і далінах рэк глебы саланцаватага і балотнага тыпу.

Клімат кантынентальны.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Раёны Алтайскага края
Андрэй Уладзіміравіч Любы

**Андрэй Уладзіміравіч Любы** (нар. , Мінск) — беларускі гісторык. Спецыяліст па палітычнай гісторыі Вялікага Княства Літоўскага XIV—XVI стагоддзяў і гістарыяграфіі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага. Кандыдат гістарычных навук (2006), дацэнт.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 2 студзеня 1980 года ў Мінску. Вучыўся ў СШ № 83 г. Мінска.

Скончыў у 2002 годзе гістарычны факультэт БДУ. У 2003—2005 гадах навуковы супрацоўнік і выкладчык гістарычнага факультэта БДУ. У 2005 годзе скончыў аспірантуру БДУ. У 2006 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Унутрыпалітычная барацьба ў Вялікім княстве Літоўскім у 30-40-ыя гг. XV ст.»

У 2006—2007 гадах выкладаў у Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце. У 2007—2010 гадах загадчык кафедры гуманітарных дысцыплін Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў. З 2010 года дацэнт кафедры гісторыі Беларусі Старажытнага часу і Сярэдніх вякоў гістарычнага факультэта БДУ.

## Навуковая дзейнасць 
Напрамкі даследаванняў: гістарыяграфія гісторыі Беларусі, унутрыпалітычныя канфлікты ў гісторыі Вялікага Княства Літоўскага, эпоха Ягелонаў у гісторыі і гістарыяграфіі дзяржаў Цэнтральнай і Усходняй Еўропы, палітычная культура Вялікага Княства Літоўскага, царкоўная гісторыя.

## Навуковыя гранты і стажыроўкі 
Удзельнічаў у міжнародных даследчых праграмах Вышаградскага фонда, Фонда імя Юзафа Мяноўскага, Польскага камітэта ЮНЕСКА, Міністэрства адукацыі Літвы, Міністэрства нацыянальнай адукацыі і вышэйшай школы Рэспублікі Польшча. Удзельнік міжнародных гуманітарных школ пры Даследчым цэнтры антычнай традыцыі і Інстытуце «Artes Liberales» Варшаўскага ўніверсітэта.

## Сям’я 
У шлюбе з гісторыкам Алёнай Любай.

## Бібліяграфія 
; Удзел у калектыўных працах:
* Гісторыя Беларусі са старажытных часоў да канца XVIII ст.: вучэбны дапаможнік для 10-га класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай мовай навучання. Мінск, 2020.
* Гісторыя Беларусі: дапаможнік. У 4 ч. Ч. 1: Ад старажытнасці да сярэдзіны XVI ст. Мінск, 2018.
* Беларускае мастацтва: гісторыя і сучаснасць / III Няфёдаўскія чытанні. Т. 2: Вялікае княства Літоўскае ў гісторыі і культуры Беларусі. Мінск, 2009.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага
Любоў Віктараўна Ляўшун

**Любоў Віктараўна Ляўшун** (нар. , Віцебск) — беларускі філолаг-медыявіст. Спецыяліст па ўсходнеславянскай сярэднявечнай кніжнасці. Доктар філалагічных навук (2012), дацэнт (2019).

## Біяграфія 
Нарадзілася  года ў Віцебску. Вучылася ў сярэдняй школе № 21 г. Віцебска.

Скончыла ў 1988 годзе філалагічны факультэт БДУ, у 1991 годзе — аспірантуру Інстытута сусветнай літаратуры імя М. Горкага ў Маскве.

У 2011 годзе абараніла доктарскую дысертацыю па тэме «Катэгорыя творчага метаду ва ўсходнеславянскай пісьменнасці XI—XVII стагоддзяў».

У 1991—2012 гадах працавала ў Інстытуце мовы і літаратуры імя Я. Коласа і Я. Купалы НАН Беларусі: навуковы супрацоўнік, кіраўнік сектара беларускай літаратуры. З 2012 года навуковы кансультант Беларускага экзархата. У 2012—2018 гадах намесніца дырэктара па навуцы Цэнтра сямейнага выхавання «Наша гарадзішча». З 2018 года прафесар кафедры стылістыкі англійскай мовы Мінскага дзяржаўнага лінгвістычнага ўніверсітэта.

## Навуковая дзейнасць 
Напрамкі даследаванняў: усходнеславянская медыявістыка, тэорыя і гісторыя ўсходнеславянскай сярэднявечнай кніжнасці і культуры беларускіх зямель.

## Бібліяграфія 
* Златоусту подобный. Жизнеописание и духовное наследие преподобноисповедника Леонтия Виленского (к 400-летию со дня кончины). Москва, 2021.
* Полоцкий князь Борис Всеславич. Москва, 2020.
* О слове преображенном и слове преображающем: теоретико-аналитический очерк истории восточнославянского книжного слова XI—XVII веков. Минск, 2009.
* История восточнославянского книжного слова X—XVII веков. Минск, 2001.
* Леонтий Карпович: жизнь и творчество. Минск, 2001.
* Очерки истории восточнославянской средневековой книжности: эволюция творческих методов. Минск, 2000.
; Удзел у калектыўных працах:
* Летапісы і хронікі Вялікага Княства Літоўскага, XV—XVII стст. Мінск, 2015 (Помнікі даў няга пісьменства Беларусі).
* Рэлігійнае пісьменства кірылічнай традыцыі XI—XV стст. Мінск, 2013 (Помнікі даўняга пісьменства Беларусі).
* Літаратура XI—XVI стагоддзяў. Мінск, 2011; 2012 (Залатая калекцыя беларускай літаратуры).
* Славянамоўная паэзія Вялікага Княства Літоўскага XVI—XVIII стст. Мінск, 2011 (Помнікі даўняга пісьменства Беларусі).
* Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў : у 2 т. Т.1: Даўняя літаратура: XI — першая палова XVIII стагоддзя. Мінск, 2006.

## Літаратура 
* 
* *Введенский А.* Рецензия на книгу: Левшун Л. В. Полоцкий князь Борис Всеславич. — М.: Квадрига, 2020 // Studia Historica Europae Orientalis = Исследования по истории Восточной Европы. Вып. 14. — Минск, 2021. — С. 179—187.

Катэгорыя:Філолагі Беларусі
Катэгорыя:Медыявісты
Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага
Глікахенадэзоксіхолевая кіслата

**Глікахенадэзоксіхолевая кіслата** — жоўцевая соль, якая ўтвараецца ў печані з хенадэзоксіхолевай кіслаты і гліцыну, звычайна сустракаецца ў выглядзе натрыевай солі.

Катэгорыя:Жоўцевыя кіслоты
Літахолевая кіслата

**Літахолевая кіслата (3α-гідраксі-5β-халан-24-авая кіслата)** — адна з жоўцевых кіслот. Бактэрыі ў тоўстай кішцы вырабляюць літахолевую кіслату з хенадэзоксіхолевай кіслаты.

Папярэднія даследаванні  паказваюць, што літахолевая кіслата выбарча забівае клеткі , шкадуючы нармальныя нейронавыя клеткі, і цытатаксічна для многіх іншых тыпаў злаякасных клетак у фізіялагічна значных канцэнтрацыях.

Харчовыя валокны могуць звязвацца з літахолевай кіслатой і спрыяць яе выводзінам з калам. Такім чынам, валокны могуць бараніць ад раку тоўстай кішкі.

Літахолевая кіслата (а таксама яе ацэтат і прапіянат) могуць актываваць рэцэптар вітаміна D, не павялічваючы ўзровень кальцыя так моцна, як сам вітамін D.

LCA з высокай афіннасцю (20 мкм) звязваецца з чалавечым мембранным ферментам NAPE-PLD, узмацняючы зборку дымераў і забяспечваючы каталіз. NAPE-PLD каталізуе вызваленне анандаміда і іншых N-ацылэтаналамінаў (NAE) з мембраннага папярэдніка N-ацылфасфатыдылэтаналаміну (NAPE). NAPE-PLD палягчае крыжаваныя перашкоды паміж сігналамі жоўцевых кіслот і сігналамі амідаў ліпідаў. 

Даследаванне дрожджаў таксама паказала, што літахолевая кіслата аказвае амаладжальнае дзеянне. Пазнейшае даследаванне паказала, што жоўцевыя кіслоты назапашваюцца ва ўнутранай і вонкавай мітахандрыяльных мембранах, змяняючы ліпідны склад мітахондрый, стымулюючы або інгібіруючы розныя ферменты.

Катэгорыя:Жоўцевыя кіслоты
Вітамін D

**Вітаміны групы D (Вітамін D)** — , адказныя за павелічэнне ўсмоктвання ў кішэчніку кальцыя, магнію і фасфатаў, а таксама за многія іншыя біялагічныя эфекты. Найбольш важнымі злучэннямі гэтай групы для чалавека з’яўляюцца вітамін D3 (халекальцыферол) і вітамін D2 (эргакальцыферол).

Катэгорыя:Вітаміны
Таўрахенадэзоксіхолевая кіслата

**Таўрахенадэзоксіхолевая кіслата** — адна з жоўцевых кіслот, якая ўтвараецца ў печані большасці біялагічных відаў, уключаючы чалавека, шляхам кан’югацыі хенадэзоксіхолевай кіслаты з таўрынам. Сакрэтуецца ў жоўць, а затым у кішэчнік. Звычайна іанізуецца пры фізіялагічных значэннях pH, хоць можа крышталізавацца ў выглядзе натрыевай солі.

Дзейнічае як дэтэргент для растварэння тлушчаў у тонкай кішцы і ўсмоктваецца за кошт актыўнага транспарту ў тэрмінальным аддзеле падуздышнай кішкі.

Прымяняецца як жоўцегонны сродак.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Жоўцевыя кіслоты
Кая Парвэ

**Кая Парвэ** (эст. Kaija Parve; нар. , , Эстонская ССР) — эстонская біятланістка. Сяміразовая чэмпіёнка свету: у эстафеце (1984—1988), у гонцы на 5 км і 10 км (1985 і 1986). Заслужаны майстар спорту СССР (1985).

Прадстаўляла «Дынама» (Талін). Скончыла Талінскі педагагічны інстытут.

Кая Парвэ — адзіная савецкая спартсменка, якая трапіла ў тройку лепшых агульнага заліку за першыя 6 розыгрышаў Кубка свету па біятлоне. 20-гадовая Парвэ была трэцяй па выніках сезона 1984/85. У першых розыгрышах Кубка дамінавалі нарвежкі і шведка Эва Корпела.

Лепшая спартсменка Эстоніі ў 1985 і 1986 годзе.

У 1990 годзе выйшла замуж і ўзяла прозвішча Хелінурм (эст. Helinurm).

Катэгорыя:Біятланісты СССР
Катэгорыя:Спартсмены СССР
Катэгорыя:Спартсмены Эстоніі
Латушкін

**Латушкін** — прозвішча, псеўданім.

## Вядомыя носьбіты 
* Андрэй Мікалаевіч Латушкін, беларускі гісторык
* Мікола Латушкін, беларускі грамадскі дзеяч
201-я мотастралковая дывізія

**201-я мотастралковая дывізія** — вайсковае фарміраванне СССР і Расіі. Удзельнічала ў Вялікай Айчыннай, Афганскай і Таджыкскай войнах.

## Гісторыя 
Дывізія ўтворана 1 чэрвеня 1943 года ў Тасноўскім раёне Ленінградскай вобласці на базе брыгад унутранай аховы Ленінграда, памежнай брыгады і асобных падраздзяленняў брыгады марской пяхоты.

Баявое хрышчэнне прыняла ў 1944 годзе, калі ў складзе Ленінградскага фронту воінскія часці дывізіі вызвалілі больш за 55 населеных пунктаў і авалодалі горадам Гатчына. У красавік—ліпені ўдзельнічала ў Нарвскай наступальнай аперацыі, вяла баі на Нарвскім плацдарме і вызваляла г. Нарву. З верасня па кастрычнік вяла зацятыя баі ў Эстоніі і Латвіі, прымала ўдзел у вызваленні Рыгі. Да канца вайны змагалася супраць Курляндскай групоўкі.

З мая па ліпень 1945 года дыслакавалася пад горадам Тукумс (Латвійская ССР). Потым, да снежаня 1979 года, дыслакавалася на тэрыторыі Таджыкскай ССР, займалася планавай баявой падрыхтоўкай. Потым была перадыслакавана ў Тэрмез (Узбекская ССР), дзе ўвайшла ў склад 40-й арміі.

У лютым 1980 года ў складзе абмежаванага кантынгенту савецкіх войск уведзена на тэрыторыю Дэмакратычнай Рэспублікі Афганістан. Воінскія часці дывізіі ўдзельнічалі ў рэйдах і баявых аперацыях у правінцыях Кундуз, Тахар, Балх, Баглан, Саманган, неслі службу на блокпастах і вартавых заставах. У лютым 1989 года была выведзена ў Таджыкскую ССР.

З 1992 па 1996 год ва ўмовах грамадзянскай вайны ў Таджыкістане выконвала задачы па забеспячэнні грамадскага парадку, ахове найважнейшых ваенных і дзяржаўных аб’ектаў, папярэджанні і спыненні пераходаў дзяржаўнай мяжы.

Указам Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі № 1055 ад 5 верасня 2005 года перайменавана ў 201-ю Гатчынскую двойчы Чырванасцяжную ваенную базу.

## Узнагароды 
* Загадам Вярхоўнага Галоўнакамандуючага № 012 ад 27 студзеня 1944 года прысвоена ганаровае найменне «Гатчынская».
* Загадам Вярхоўнага Галоўнакамандуючага № 0143 ад 29 мая 1944 года ўзнагароджана ордэнам Чырвонага Сцяга.
* У маі 1985 года Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР узнагароджана другім ордэнам Чырвонага Сцяга.

## Спасылкі 
* 201-я Гатчинская ордена Жукова дважды Краснознаменная военная база

Катэгорыя:Дывізіі СССР
Катэгорыя:Воінскія часці, узнагароджаныя ордэнам Чырвонага Сцяга
Катэгорыя:Сухапутныя войскі СССР падчас Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Дывізіі Расіі
У-ван

**У-ван** (кіт. 周武王, піньінь WNG wáng, імя пры нараджэнні: 發, Fā) (тры варыянты датыроўкі жыцця: 1169—1115, 1087—1043, …-1025 гг да н. э.), заснавальнік кітайскай дынастыі Чжоу. Сын правадыра племя чжоусцаў . Атрымаў перамогу над царскімі войскамі Інь у  ў 1122 (1046, 1027?) годзе да н. э. і аб’яднаўшы шматлікія плямёны і народы Паўночнага Кітаю, У-ван стаў вярхоўным кіраўніком дзяржавы Чжоу. Большую частку заваяваных зямель ён раздаў у якасці надзелаў сваякам і набліжаным. У кітайскай канфуцыянскай гістарыяграфіі У-ван адлюстроўваўся мудрым і дабрадзейным кіраўніком.

## Спасылкі 
* К.Рыжов — «Все монархи мира. Древний Восток»
* Michael Loewe, Edward L. Shaughnessy — The Cambridge history of ancient China: from the origins of civilization to 221 B.C.
* Летопись Ши Цзи (3 глава, касающаяся У-ван)
* А. Таркина — «Бамбуковые анналы» (Чжушу цзинянь) как источник по истории Китая в периоды Шан-Инь (XVI—XI вв. до н. э.) и Чжоу (1027—221 гг. до н. э.)

Катэгорыя:Кіраўнікі Азіі XI стагоддзя да н.э.
Мацвей Яфімавіч Рабіновіч

**Мацвей Яфімавіч Рабіновіч** (13 мая 1913,  — , ) — беларускі шашыст. Двухразовы чэмпіён Беларусі па рускіх шашках (1947, 1948), бронзавы прызёр (1951). Кандыдат у майстры спорту (1948).
## Біяграфія 
Шашкамі пачаў займацца ў 19 гадоў. Першую катэгорыю атрымаў па выніках Усесаюзнага турніру ЦК Саюза выдавецкіх работнікаў (1936).

З лютага 1940 па ліпень 1946 года знаходзіўся на ваеннай службе. Падчас Вялікай Айчыннай вайны служыў інтэндантам сапёрнага батальёна і ў рэдакцыі газеты «Красный кавалерист».

Пасля дэмабілізацыі пачаў жыць у Гомелі. Працаваў журналістам на радыё. Узначальваў гарадскую шахматна-шашачную секцыю, уваходзіў у склад рэспубліканскай. Вёў шашачны гурток у гомельскім Палацы піянераў.

Загінуў у аўтамабільнай аварыі. Пахаваны на Прудкоўскіх могілках Гомеля.

## Спасылкі 
* *Віталь Аніська* 110 гадоў з дня нараджэння Мацвея Рабіновіча, 13.5.2023.

Катэгорыя:Шашысты Беларусі
Група пагранічных войск Расіі ў Таджыкістане

**Група пагранічных войск Расіі ў Таджыкістане** — кантынгент расійскіх памежнікаў на афгана-таджыкістанскай граніцы, які займаўся пытаннямі ахову паўднёвых межаў СНД.

## Гісторыя 
У 1991 годзе пачаўся працэс станаўлення новых межаў Расіі і Таджыкістана, фармавалася заканадаўчая база двухбаковых адносін.

У адпаведнасці з загадам Міністэрства бяспекі Расійскай Федэрацыі ад 19 кастрычніка 1992 года Чырванасцяжная Сярэднеазіяцкая Пагранічная акруга была расфармавана, на базе аператыўна-вайсковай групы арганізавана група пагранічных войск. На падставе загаду ФПС Расіі ад 31 ліпеня 1997 года фарміраванне перайменавана ў групу ФПС Расіі ў Рэспубліцы Таджыкістан, а загадам ад 27 ліпеня 2003 года рэарганізавана ў памежнае ўпраўленне. У 2007 годзе памежнае ўпраўленне перафармавана ў аператыўную памежную групу, а ў верасні 2012 года — у групу пагранічнага супрацоўніцтва ФСБ Расіі.

## Склад 
У 1992 годзе ў склад групы ўвайшлі 5 пагранічных атрадаў (г. Пяндж, пгт. Маскоўскі, г. Калай-Хумб, г. Харог, п. Мургаб), 1 авіяцыйнае падраздзяленне (23-і асобны авіяцыйны полк), 2 ваенна-навучальныя ўстановы (9-я міжакружная школа сяржанцкага складу службы сабак і 6-я акруговая школа кухараў), а таксама 1-ы асобны радыёцэнтр спецпрызначэння, 1-я база забеспячэння і захоўвання ў г. Душанбэ, 10-ы асобны інжынерна-будаўнічы батальён, 1-ы акруговы шпіталь і АКПП «Душанбэ».

## Дзейнасць 
З 1992 па 1997 і ў наступным кантынгент расійскіх пагранічнікаў на таджыкска-афганскай мяжы выконваў задачы па супрацьстаянні баевікам, незаконнаму абароту наркотыкаў, кантрабандзе зброі, сродкаў тэрору і дыверсій. Вайскоўцы забеспячвалі як абарону канстытуцыйнага ладу ў Таджыкістане, так і бяспеку знешніх межаў СНД. Ахова граніцы ажыццяўлялася ва ўзаемадзеянні з Агенцтвам па кантролі за абаротам наркотыкаў, Міністэрствам унутраных спраў і іншымі міністэрствамі краіны, а таксама расійскай 201-й мотастралковай дывізіяй.

## Гл. таксама
* Бой на 12-й заставе Маскоўскага пагранатрада

## Спасылкі 
* Группа пограничного сотрудничества ФСБ России в Таджикистане

Катэгорыя:Пагранічныя войскі
Катэгорыя:Воінскія часці і фарміраванні Расіі
Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжой
ЖФК Энергія Варонеж

**«Энергія»** — былы расійскі жаночы футбольны клуб з горада Варонеж, заснаваны ў 1989 годзе. Выступае ў жаночай лізе чэмпіянату Расіі.

## Дасягненні 
### Чэмпіянат Расіі 
*  Чэмпіён (5): 1995, 1997, 1998, 2002, 2003
*  Срэбраны прызёр (6): 1994, 1996, 1999, 2000, 2001, 2010
*  Бронзавы прызёр (3): 2004, 2009, 2011/12

### Кубак Расіі 
*  Уладальнік (7): 1993, 1995, 1996, 1997, 1999, 2000, 2001
*  Фіналіст (4): 1994, 1998, 2003, 2010

### Лігі чэмпіёнаў УЕФА 
* Удзельнік Лігі чэмпіёнаў УЕФА (2) — 2003/04 (1/4 фіналу), 2004/05 (1/4 фіналу)

## Легіянеры 
*  Эмюіджы Агбіагбеўха (2011—2012)
*  Генрыета Акаба (2012)

## Галоўныя трэнеры 
*  Іван Саенка (1989—2004, 2010—2012)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
Спіс міратворчых місій Украіны

Узброеныя сілы Украіны прымалі ўдзел у міратворчых аперацыях з 1992 года, пасля зацвярджэння Вярхоўнай Радай Пастановы ад 3 ліпеня 1992 года № 2538-XII *«Аб удзеле батальёнаў Узброеных Сіл Украіны ў міратворчых сілах Арганізацыі Аб’яднаных Нацый у зонах канфліктаў на тэрыторыі былой Югаславіі»*. Да 22 лютага 2020 года ў замежных місіях удзельнічалі 45 тыс. вайскоўцаў, страты склалі 55 загінулымі і некаторую колькасць параненымі. 7 сакавіка 2022 года прэзідэнт Уладзімір Зяленскі на фоне расійскага ўварвання падпісаў указ аб вяртанні ўсіх міратворцаў (на той момант у замежных аперацыях удзельнічалі 308 грамадзян дзяржавы, у тым ліку 250 вайскоўцаў і 22 паліцыянтаў). 

## Місіі ААН 
## Місіі НАТА 
## Місіі АБСЕ 
## Іншыя місіі 
## Заўвагі 
## Спасылкі 
* ИСТОРИЯ УЧАСТИЯ ВООРУЖЕННЫХ СИЛ УКРАИНЫ В МИРОТВОРЧЕСКИХ ОПЕРАЦИЯХ
* Операції ООН з підтримки миру
* Всеукраїнське об'єднання «Союз учасників миротворчих операцій» 

Катэгорыя:Міратворчыя місіі і аперацыі ААН
Катэгорыя:Узброеныя сілы Украіны
Катэгорыя:Спісы:Украіна
Геральдычны савет пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь

**Геральдычны савет пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь** — пастаянна дзеючы экспертны калегіяльны дарадчы орган у Беларусі, які каардынуе правядзенне адзінай дзяржаўнай палітыкі ў галіне заснавання і выкарыстання ордэнаў і медалёў, афіцыйных геральдычных сімвалаў.

Заснаваны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 7 жніўня 2002 г. № 441 «Аб утварэнні Геральдычнага савета пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь».

Асноўнымі задачамі Геральдычнага савета з’яўляюцца садзейнічанне развіццю афіцыйнай геральдыкі ў Рэспубліцы Беларусь у адпаведнасці з гісторыка-геральдычнымі традыцыямі беларускага народа, іншых народаў і дзяржаў; метадычнае забеспячэнне работ па заснаванні, стварэнні і выкарыстанні афіцыйных геральдычных сімвалаў; правядзенне абавязковай геральдычнай экспертызы ордэнаў, медалёў, афіцыйных геральдычных сімвалаў; арганізацыя кантролю за выкарыстаннем афіцыйных геральдычных сімвалаў.

Геральдычны савет складаецца са старшыні, намесніка старшыні, сакратара і членаў савета. Персанальны састаў зацвярджаецца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь.

Пасяджэнні Геральдычнага савета праводзяцца па меры неабходнасці (па рашэнні старшыні), але не радзей як адзін раз на два месяцы. Рашэнні Геральдычнага савета прымаюцца простай большасцю галасоў ад агульнай колькасці яго членаў, якія ўдзельнічаюць у пасяджэнні.

Арганізацыйна-тэхнічнае і інфармацыйнае забеспячэнне дзейнасці Геральдычнага савета ажыццяўляецца адпаведна Адміністрацыяй Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь і Дэпартаментам па архівах і справаводстве Міністэрства юстыцыі.

## Спасылкі 
* Указ Президента Республики Беларусь от 7 августа 2002 года № 441 «Об образовании Геральдического совета при Президенте Республики Беларусь» (с изменениями и дополнениями по состоянию на 22.05.2023 г.)

Катэгорыя:Геральдыка Беларусі
Катэгорыя:Кансультатыўныя органы пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:З’явіліся ў 2002 годзе
Катэгорыя:2002 год у Беларусі
Катэгорыя:Геральдычныя арганізацыі
Алег Эдуардавіч Краўцоў

**Алег Эдуардавіч Краўцоў** (нар. 7 мая 1961, Кызыл) — беларускі , Старшыня Рэспубліканскага працоўнага арбітражу Рэспублікі Беларусь (з 2012).

Пасля заканчэння ў 1990 годзе юрыдычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта працаваў следчым пракуратуры, суддзёй суда Маскоўскага раёна горада Брэст, з чэрвеня 1995 года па сакавік 2003 года — першым намеснікам, начальнікам упраўлення юстыцыі Брэсцкага аблвыканкама. З сакавіка 2003 года працаваў намеснікам міністра юстыцыі Рэспублікі Беларусь. З 29 жніўня 2006 года — дырэктар Нацыянальнага цэнтра прававой інфармацыі Рэспублікі Беларусь.

10 красавіка 2012 года ў адпаведнасці з Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 162 прызначаны старшынёй Рэспубліканскага працоўнага арбітражу.

28 чэрвеня 2013 года Алег Краўцоў вызвалены з пасады старшыні Рэспубліканскага працоўнага арбітражу ў сувязі з ліквідацыяй названага дзяржаўнага органа.

## Спасылкі 
* Сайт «Юстыцыя Беларусі»

Катэгорыя:Намеснікі міністра юстыцыі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Тыве
ЖФК Расіянка Хімкі

**«Расіянка»** — былы расійскі жаночы футбольны клуб з горада Хімкі, заснаваны ў 2003 годзе. Выступае ў жаночай лізе чэмпіянату Расіі. У 2017 годзе каманда аб’ядналася з жаночым футбольным клубам «ЦСКА».

## Дасягненні 
### Чэмпіянат Расіі 
*  Чэмпіён (5): 2005, 2006, 2010, 2011/12, 2016
*  Срэбраны прызёр (6): 2004, 2007, 2008, 2009, 2012/13, 2015

### Кубак Расіі 
*  Уладальнік (5): 2005, 2006, 2008, 2009, 2010
*  Фіналіст (2): 2004, 2007

### Лігі чэмпіёнаў УЕФА 
* Удзельнік Лігі чэмпіёнаў УЕФА (3): 2007/08 (1/4 фіналу), 2011/12 (1/4 фіналу), 2012/13 (1/4 фіналу)

## Легіянеры 
*  Эмюіджы Агбіагбеўха (2011—2012)
*  Сафія Якабсан (2011—2013)
*  Лінеа Лілегерд (2012—2013)
*  Алівія Скуг (2014)

## Галоўныя трэнеры 
*  Георгій Шабаршын (2017)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
Майсеня

**Майсеня** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Анатоль Іосіфавіч Майсеня (1959—1996) — беларускі журналіст і палітолаг.
* Канстанцін Мікалаевіч Майсеня (1923—2006) — беларускі грамадскі дзеяч.
Свабодненскі раён

**Свабодненскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у Амурскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Свабодны (у склад раёна не ўваходзіць).

## Геаграфія 
Свабодненскі раён размешчаны на паўднёвым захадзе Амурска-Зейскай раўніны. Мяжуе на паўночным захадзе — з Шыманоўскім, на паўночным усходзе з — Мазанаўскім, на поўдні — з Благавешчанскім раёнамі вобласці, на захадзе — дзяржаўная мяжа з КНР.

Плошча тэрыторыі раёна складае 7318,18 км² (па іншых дадзеных — 7234,39 км²).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Раёны Амурскай вобласці
Акцябрскі раён (Амурская вобласць)

**Акцябрскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у Амурскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — сяло Екацярынаслаўка.

## Геаграфія 
Акцябрскі раён размешчаны на паўднёвым захадзе Амурскай вобласці. На поўначы мяжуе з Ромненскім, на ўсходзе і паўднёвым усходзе — з Завіцінскім, на поўдні — з Міхайлаўскім, на захадзе — з Тамбоўскім і Іванаўскім раёнамі вобласці. Плошча тэрыторыі — 3,4 тыс. км².

## Крыніцы 
Катэгорыя:Раёны Амурскай вобласці
Ромненскі раён

**Ромненскі раён** () — скасаваныя адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у Амурскай вобласці Расіі.

З чэрвеня 2020 года пераўтворана ў муніцыпальную акругу законам ад 22 мая 2020 года, у 2021 годзе Ромненская муніцыпальная акруга зацверджана як адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка.

Адміністрацыйны цэнтр — сяло Ромны.

## Геаграфія 
Ромненскі раён размешчаны на ўсходзе Зейска-Бурэінскай раўніны. На ўсходзе мяжуе з Хабараўскім краем, на паўночным захадзе і поўначы — з Мазанаўскім, на поўдні — з Акцябрскім, Бурэйскім і Завіцінскім раёнамі, на паўднёвым захадзе — з Іванаўскім, на захадзе — з Белагорскім і Серышаўскім раёнамі вобласці. Плошча тэрыторыі — 10,1 тыс. км².

## Крыніцы 
Катэгорыя:Раёны Амурскай вобласці
Міхайлаўскі раён (Амурская вобласць)

**Міха́йлаўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у Амурскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — сяло Паяркава.

## Геаграфія 
Раён размешчаны на поўдні Зейска-Бурэінскай раўніны. На захадзе мяжуе з Канстанцінаўскім, на паўночным захадзе з Тамбоўскім, на поўначы з Акцябрскім, на паўночным усходзе з Завіцінскім, на ўсходзе з Бурэйскім раёнамі вобласці, на поўдні раёна праходзіць дзяржаўная мяжа з КНР. Плошча тэрыторыі 3,0 тыс. км².

## Крыніцы 
Катэгорыя:Раёны Амурскай вобласці
Мазанаўскі раён

**Мазанаўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у Амурскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — сяло Навакіеўскі Увал.

## Геаграфія 
Раён размешчаны ў цэнтральнай частцы Амурскай вобласці, у басейне нізоўяў ракі Селемджы. Мяжуе на поўначы з Зейскім, на ўсходзе — з Селямджынскім раёнамі і Хабараўскім краем, на паўднёвым усходзе — з Рамненскім, на паўднёвым захадзе — з Серышаўскім і Свабодненскім, на захадзе — з Шыманаўскім раёнамі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Раёны Амурскай вобласці
A3 (папера)

]]
**A3** — фармат паперы, вызначаны стандартам ISO 216, серыі А. яго памеры — 297×420 мм, што складае плошчу 0,125 (0,12474) м².

## Агульныя звесткі 
Выкарыстоўваецца для чарцяжоў, вырабу паліграфічнай прадукцыі, газет, часопісаў і інш. Памер гэтага фармату вызначаецца дзяленнем напалову фармату A2 паралельна яго карацейшаму боку і складае палову плошчы фармату A2, чацвёртую частку фармату A1 і восьмую частку фармату A0. У сваю чаргу ён змяшчае ў сабе дзве плошчы фармату А4 і чатыры — фармату А5.

## Гл. таксама 
* ISO 216

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* ISO 216 на iso.org

Катэгорыя:Фарматы паперы
Халекальцыферол

**Халекальцыферо́л (Cholecalciferol), вітамін D3** — тлушчарастваральны вітамін. Адзін з найважнейшых кальцыферолаў. Выкарыстоўваецца ў медыцыне.

Галоўныя крыніцы халекальцыферола: печань млекакормячых, птушак і рыб, яечны жаўток, сметанковае масла.

## Апісанне 
Бясколернае крышталічнае злучэнне, добра раствараецца ў маслах і арганічных растваральніках (спірт, эфір і інш.). Халекальцыферол вельмі адчувальны да ўздзеяння святла і кіслароду.

Недахоп у арганізме выклікае рахіт у дзяцей, мышачныя болі, дыстрафію касцявой тканкі ў дарослых. Прысутнічае ў выглядзе правітаміну халекальцыферола ў скурным покрыве людзей (для ператварэння ў халекальцыферол дастаткова сонечнага апрамянення).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Вітаміны
Магдагачынскі раён

**Магдагачынскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у Амурскай вобласці Расійскай Федэрацыі. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак гарадскога тыпу Магдагачы.

## Геаграфія 
Раён размешчаны на паўночна-заходняй частцы Амурскай вобласці. Мяжуе на паўночным усходзе — з Зейскім раёнам, на ўсходзе — з Шыманаўскім раёнам, на захадзе — са Скавародзінскім раёнам, на поўдні па яго тэрыторыі праходзіць дзяржаўная мяжа Расіі з КНР па р. Амур. Плошча раёна — .

## Крыніцы 
Катэгорыя:Раёны Амурскай вобласці
Халецыстыт

**Халецыстыт** (ад  *«жоўць»* +  *«пузыр»* + суфікс  *«запаленне»*) — запаленне жоўцевага пузыра. Звычайна ўзнікае пры застоі жоўці і камянях у жоўцевым пузыры, пападанні ў яго мікраарганізмаў. Часта бывае разам з жоўцекамянёвай хваробай. Ускладненні: утварэнне гнайнікоў, перытаніт і інш.

## Класіфікацыя 
Халецыстыт дзеліцца на 2 тыпа:
* **Востры (калькулёзны):**
** **Катаральны халецыстыт**. Яго сімптомы — інтэнсіўныя пастаянныя болі ў правым падрабрынні і эпігастральнай вобласці з ірадыяцыяй у паяснічную вобласць, правую лапатку, надплечча, правую палову шыі.
** **Флегманозны халецыстыт** мае больш выяўленую клінічную сімптаматыку. Болі значна больш інтэнсіўныя, чым пры катаральнай форме запалення. Болі ўзмацняюцца пры дыханні, кашлі, змене становішча цела. Часцей узнікае млоснасць і шматразовая ірвота, пагаршаецца агульны стан хворага, тэмпература цела дасягае фебрыльнай, тахікардыя ўзрастае да 110—120 у хвіліну. Жывот уздуты з-за парэзу кішэчніка; пры дыханні правая палова пярэдняй брушнай сценкі адстае ад левай, ахоўна напружана ў правым падрабрынні пры пальпацыі; кішачныя шумы аслаблены.
** **Гангрэнозны халецыстыт** характарызуецца бурнай клінічнай плынню, звычайна з’яўляецца працягам флегманознай стадыі запалення, калі ахоўныя сілы арганізма не ў стане справіцца з вірулентнай мікробнай флорай.
* **Хранічны**. Яго сімптомы — гаркота ў роце, моташнасць, балючасць і адчуванне цяжару ў правым падрабрынні і жываце (узмацняецца пасля прыёму тлустай і смажанай ежы).

## Лячэнне 
Лячэнне тэрапеўтычнае і хірургічнае.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Захворванні страўнікава-кішачнага тракту
Канстанцінаўскі раён (Амурская вобласць)

**Канстанцінаўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у Амурскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — сяло Канстанцінаўка.

## Геаграфія 
Раён размешчаны на поўдні Зейска-Бурэінскай раўніны. Мяжуе на паўночным захадзе і поўначы — з Тамбоўскім раёнам, на ўсходзе — з Міхайлаўскім раёнам, на поўдні па рацэ Амур праходзіць дзяржаўная мяжа з КНР. Плошча раёна — 1,8 тыс. км².

## Крыніцы 
Катэгорыя:Раёны Амурскай вобласці
СМЕРШ (тэлесерыял)

**«СМЕРШ»** ― беларуска-расійскі дванаццацісерыйны тэлесерыял 2012 года рэжысёраў Эдуарда Пальмава і . Прэм’ера адбылася 9 мая 2012 года, рэліз на DVD кампаніяй «Мистерия Звука» ― 6 верасня 2012 года.
## Сюжэт
1943 год, у савецкі тыл немцы закідваюць дыверсійную групу, набраную з савецкіх ваеннапалонных. Двое дыверсантаў ― Бяляеў і Зайцаў па ўласным жаданні здаюцца нашай контрразведцы, яны пачынаюць супрацоўнічаць з Аляксандрам Галімавым; астатнія ― хаваюцца ў лясах. Апроч сваёй працы Галімаў захоплены машыністкай СМЕРШа Любай Ліпінскай, якая крыху старэйшая за яго; у пачатку вайны ў бамбёжцы загінуў яе адзіны сын.

Савецкая контрразведка ўмела пачынае весці радыёгульню з абверам з дапамогай тых, што здаліся для выманьвання ў немцаў боепрыпасаў і падмацавання. Але ўсё ж нехта сочыць за дыверсантамі, а ўначы, пракраўшыся на кватэру медсястры Мар’яны Яфімавай, дзе яны кватэруюцца, забівае Бяляева ― Зайцава Мар’яне ўдаецца выратаваць. Тым часам немцы жадаюць падарваць стратэгічна важны мост, па якім рухаюцца саставы з боепрыпасамі ― у ахову маста ўкаранёны нямецкі дыверсант…

## У галоўных ролях
## Здымачная група
*рэжысёры ― Эдуард Пальмаў, 
*сцэнарый ― Эдуард Пальмаў, , Эдуард Рэзнік
*прадюсары ― , , Дзмітрый Мінзянаў

## Спасылкі
*«СМЕРШ»  на сайце «КиноПоиск» 

Катэгорыя:Тэлесерыялы Беларусі
Марыя Серыкаўна Жаманакава

**Марыя Серыкаўна Жаманакава** (нар. , Расія) — расійская футбалістка, брамнік. Выступала за зборную Расіі.

## Клубная кар’ера 
З 2016 года выступала за «Разань-ПДВ». З ліпеня 2021 года да канца сезона на правах арэнды выступала за беларускі клуб «Мінск».

## Дасягненні 
*   Сярэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі: 2021
*  Фіналіст Кубка Беларусі: 2021
*   Чэмпіянат Расіі (2): 2012/2013, 2018
*  Уладальніца Кубка Расіі: 2021

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісткі Расіі
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Аўрора Санкт-Пецярбург
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Разань-ПДВ
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Зоркі Краснагорск
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Чартанава Масква
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Мінск
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Расіі па футболе
Вайда (значэнні)

**Вайда** — шматзначны тэрмін.

## Прозвішча 
* Анджэй Вайда (1926—2016) — польскі тэатральны дзеяч і кінарэжысёр.

## Тапонім 
* Вайда — горад у Германіі.
* Вайда (Эстонія)

## Расліна 
* Вайда — род кветкавых раслін сямейства .
* Вайда фарбавальная — від кветкавых раслін роду  сямейства .
Рахіт

**Рахіт** (ад  — *пазванічнік*) — хвароба дзяцей ранняга ўзросту (ад 2 месяцаў да года) і маладняку жывёлы, абумоўленая дэфіцытам у арганізме вітаміну D.

Развіваецца ў выніку зніжэння паступлення вітаміну з ежай (кормам) і (або) недастатковасцю яго ўтварэння ў скуры пад уплывам ультрафіялетавых прамянёў. Пры рахіце парушаецца абмен кальцыю і фосфару, шэрагу мікраэлементаў, бялку, адзначаецца недахоп вітамінаў груп B і C.

Захваральнасць больш высокая ў асенне-зімовы перыяд. У дзяцей затрымліваецца развіццё, парушаецца фарміраванне касцей, зніжаецца імунітэт і інш., у выніку парушаецца асанка, бывае малакроўе, карыес і інш.

Лячэнне: ультрафіялетавае апрамяненне скуры, прэпараты вітаміну D.

У жывёлы на рахіт найчасцей хварэюць парасяты, шчаняты, ягняты.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Захворванні апорна-рухальнага апарата чалавека
Эргакальцыферол

**Эргакальцыферо́л (вітамін D2)** — адзін з найважнейшых кальцыферолаў. Галоўная крыніца эргакальцыферолу — алей, дрожджы, малако. Удзельнічае ў рэгуляцыі фосфарна-кальцыевага абмену.

Мае стэроідную структуру, утвараецца пад уплывам ультрафіялетавых прамянёў з вітаміну D1, які ўтрымліваецца ў раслінах і мікраарганізмах.

У печані ператвараецца ў 25-гідраксі-эргакальцыферол, потым у нырках у 1,25-дыгідраксі-эргакальцыферол, які ўзмацняе ўсмоктванне кальцыю і фасфатаў у кішэчніку, нырках і вывядзенне кальцыю з касцей. Гэта прыводзіць да павышэння ўтрымання кальцыю ў крыві.

Эргакальцыферол валодае антыаксідантным і антыканцэрагенным дзеяннем.

Пры недахопе эргакальцыферолу ў дзяцей развіваецца рахіт, у дарослых — размякчэнне касцей, карыес; лішак эргакальцыферолу выклікае ўтварэнне камянёў у нырках і інш.

Прэпараты эргакальцыферолу (спіртавыя і масляныя растворы, дражэ) выкарыстоўваюць у медыцыне для прафілактыкі і лячэння рахіту і іншых парушэнняў абмену фосфару і кальцыю.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Вітаміны
Біле

**Біле** — шматзначны тэрмін.

* Біле — возера ў Беларусі
* Біле — рака ў Германіі, прыток Эльбы
Ян-дзі (дынастыя Суй)

**Ян Гуан** (, троннае імя **Ян-дзі** (569 — 11 сакавіка 618) — другі імператар кітайскай дынастыі Суй, другі сын імператара Вэня. Гады кіравання: 604—617. У гістарычнай літаратуры часцей за ўсё ўжываецца імя **Суй Яндзі** (隋煬帝) — Суйскі імператар Ян.

Таксама вядомы пад імёнамі **Ін** (), **Амо** (), а таксама **імператар Мін** () у часы кароткага праўлення яго ўнука Ян Туна.

## Біяграфія 
Уласным імем імператара Ян было Ян Ін. Па радзе варажбіта яго бацька змяніў імя сына на Ян Гуан. Пасля заснавання дынастыі Суй у 581 годзе Ян заняў пасаду прынца Цзінь. У 588 годзе ён быў прызначаны камандзірам 5 армій, якія ўварваліся ў Паўднёвую дзяржаву  і заваявалі яе. Ваенныя поспехі Ян Гуана і паражэнні яго старэйшага брата Ян Ёна зрабілі магчымым абвяшчэнне першага крон-прынцам. У 604 годзе бацька абодвух братоў памёр пры загадкавых абставінах, і Ян Гуан узышоў на сталец пад імем імператара Яна.

Імператар Ян правіў з 604 да 617 года і завяршыў многія буйныя інжынерныя праекты, уключаючы будаўніцтва Вялікага канала рукамі 2 мільёнаў рабочых. Ён спрыяў рэканструкцыі Вялікай Кітайскай сцяны, што забрала жыцці 6 мільёнаў чалавек. У часы яго кіравання 8 мільёнаў кітайцаў былі задзейнічаны на аднаўленнях імператарскіх палацаў, дарог, ваеннай тэхнікі і караблёў.

Манарх спрабаваў пашыраць межы сваёй імперыі, але рабіў гэта няўдала. Заваёва паўднёвай в’етнамскай дзяржавы Чампа ў 605 годзе правалілася з-за страты арміі, якую знішчыла малярыя, а тры няўдалыя кампаніі супраць карэйскай дзяржавы Кагуро ў 612—614 гадах знясілілі кітайскую казну і прывялі да гібелі трох мільёнаў кітайскіх салдат.

Празмерныя будаўнічыя планы і знешнепалітычныя амбіцыі імператара Яна выклікалі народнае паўстанне ў Паўночным Кітаі. Манарх паспрабаваў выратавацца на поўдні, але ў 618 годзе быў задушаны сваім генералам . Няўдалая палітыка кіраўніка каштавала жыцця не толькі яму самому, але і яго дынастыі, якая спыніла існаванне ў 618 годзе.

У кітайскай гістарыяграфіі і літаратуры імператар Ян паказваецца як адзін з найвялікшых тыранаў у гісторыі Кітая.

## Літаратура 
* Рубель В. А. *Історія середньовічного Сходу: Курс лекцій*: Навч. посібник. — Київ: Либідь, 1997.

Катэгорыя:Памерлі ад асфіксіі
Катэгорыя:Імператары Кітая
Катэгорыя:Забітыя кітайскія імператары
Сяргей Міхайлавіч Краўцоў

**Сярге́й Міха́йлавіч Краўцо́ў** (нар. , Мінск, БССР, СССР) — савецкі і беларускі яхтсмен, удзельнік Алімпійскіх гульняў ,  і , чэмпіён свету, чэмпіён СССР, заслужаны майстар спорту СССР.

## Дасягненні 
На чэмпіянаце свету 1988 года ў алімпійскім класе Тарнада ў Таліне  разам з рулявым Юрыем Канавалавым.

На Летніх Алімпійскіх гульнях 1988 года ў Пусане быў сёмым у класе  разам з рулявым Юрыем Канавалавым.

На Летніх Алімпійскіх гульнях 1992 года ў Барселоне быў дзявятым у классе  разам з рулявым Юрыем Канавалавым.

На Летніх Алімпійскіх гульнях 1996 года, выступаючы за Зборную каманду Беларусі ў Саване ў якасці рулявога, быў дванаццатым у класе  разам са шкотавым Сяргеем Мясніковым.

З 2010 года ганяецца ў класе швертботаў «эМ-Ка» ў якасці аматара. Жыве ў Мінску.

## Адукацыя 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры.

## Узнагароды, званні 
* Заслужаны майстар спорту СССР

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Яхтсмены СССР
Катэгорыя:Яхтсмены Беларусі
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па парусным спорце
Енё Рэйтэ

**Е́нё Рэ́йтэ** (; 29 сакавіка 1905, Будапешт, Аўстра-Венгрыя — 1 студзеня 1943, Еўдакава, СССР) — венгерскі журналіст і драматург, які памёр у працоўным лагеры падчас Другой сусветнай вайны. Нягледзячы на гумарыстычны характар яго твораў, яны не толькі добры чытаныя ў Венгрыі, але таксама высока цэняцца літаратуразнаўцамі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 29 сакавіка 1905 года ў Будапешце, які на той момант уваходзіў у склад Аўстра-Венгрыі. Скончыў навучанне ў тэатральнай школе ў 1924 годзе, пасля чаго ён шмат падарожнічаў па ўсёй Еўропе. Вярнуўшыся ў Венгрыю, ён зарабляў сабе на жыццё, як драматург, часта з вялікім поспехам.

Пазней ён пачаў пісаць прыгодніцкія раманы на аснове сваіх паездак і вопыту за мяжой. Яго раманы хутка запрыкмецілі крытыкі дзякуючы непараўнальнаму і мудрагелістаму пачуццю гумару. Яго раманы, якія перакрыўлялі Французскі Замежны легіён, былі напісаны пад псеўданімам П. Ховард, мелі найбольшы поспех. Ён таксама напісаў вялікую колькасць кабарэ-камедый і рэдагаваў мясцовую газету «Надзькёрут», якая, аднак, была апублікавана толькі адзін раз. Найбольш цэняцца яго творы, якія аб’ядноўвалі ў сябе элементы дэтэктыўных раманаў і раманаў, заўсёды з унікальным пачуццём гумару. Ён таксама пісаў раманы ў традыцыях амерыканскіх вестэрнаў.

Пачынаючы з 1939 года, ён не мог публікаваць свае раманы пад сапраўдным імем з-за свайго яўрэйскага паходжання. У 1942 годзе, з’яўляючыся сур’ёзна хворым, Енё Рэйтэ быў абвінавачаны салашыстамі ў арганізацыі «падрыўной» дзейнасці і проста з бальнічнага ложку адпраўлены ў штрафную роту. Ён памёр праз тыф 1 студзеня 1943 года ў працоўным лагеры Еўдакава у Варонежскай вобласці, на акупаванай тэрыторыі Савецкага Саюза.

Памяць пра Рэйтэ ўсё яшчэ шануецца ў будапешцкім кафэ «Japán», дзе ён быў рэгулярным наведнікам.

## Спасылкі 
* Енё Рэйтэ.

Катэгорыя:Пісьменнікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменнікі Венгрыі
Катэгорыя:Журналісты Венгрыі
Катэгорыя:Памерлі ў канцэнтрацыйных лагерах
Катэгорыя:Венгерскамоўныя пісьменнікі
Вайда (горад)

**Вайда** () — горад у Германіі, у зямлі Цюрынгія. Уваходзіць у склад раёна Грайц. Насельніцтва — 7733 чалавекі (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 12,59 км². Афіцыйны код — 16 0 76 079.

Горад падзяляецца на 2 гарадскія раёны.

Катэгорыя:Гарады Цюрынгіі
Ражэр Касамажор

**Ражэ́р Касамажо́р** (; нар. , Ла-Сеу-д’Уржэль) — іспанскі акцёр тэлебачання, тэатра і кіно.

## Біяграфія 
Ражэр Касамажор нарадзіўся 17 снежня 1976 года ў , правінцыя Льейда (Каталонія). Пачаў сваю акцёрскую кар’еру ў тэатры Андоры, навучаючыся ў складзе трупы «*Somhiteatre*» і гастралюючы па Каталоніі са шматлікімі спектаклямі, сярод якіх «*Шаль*» (), «''*» (Бертальд Брэхт), «*Сярэднявечныя фарсы''». Затым ён пераехаў у Барселону, каб працягнуць навучанне ў Тэатральным каледжы і .

Ён дэбютаваў у кіно ў 2000 годзе, сыграўшы галоўную ролю ў фільме  «'**». Сярод яго наступных фільмаў: «**'» (, 2001), «'**» (, 2001), «**'» (Луіс Ніэта, 2002), «''*» (, 2004), «*Лабірынт фаўна*» (Гільерма дэль Тора, 2006) і «**» (, 2010), за які ён атрымаў прэмію «*Гаўдзі*» як найлепшы акцёр другога плана.

Апрача таго ён іграе ў каталонскіх тэлесерыялах, такіх як «**» (2001), «*Анёлы і святыя*» (2006) і «*Глыбокае мора*» (2006—2007). Таксама ён працягвае сваю тэатральную дзейнасць («**», «*Карнавал*», «**» і інш.).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Ражэр Касамажор на сайце «*Internet Movie Database''»

Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя
Катэгорыя:Акцёры Іспаніі
Катэгорыя:Акцёры Каталоніі
Катэгорыя:Акцёры тэатра Іспаніі
Катэгорыя:Акцёры тэлебачання Іспаніі
Лі Дзі

**Лі Дзі** (), нар. каля 1100 г. Хэян — пам. пасля 1197) — кітайскі мастак.

## Жыццё і творчасць 
Лі Дзі служыў прыдворным мастаком у імператараў Паўднёвай Сун у 1174—1197 гадах. Член Імператарскай Акадэміі ў Кайфыне; адзін з 26 жывапісцаў — членаў *Юхуа юань*, імператарскай акадэміі мастацтваў у Ханчжоу.

Лі Дзі з’яўляецца аўтарам пейзажаў, напісаных у рэалістычнай манеры. Ён таксама вядомы сваімі малюнкамі садавіны, кветак, бамбука, жывёл і птушак, выкананых у дэкаратыўнай манеры. Некаторыя яго працы з’яўляюцца ілюстрацыямі да сучасных яму паэтычных твораў.

Карціны, створаныя Лі Дзі, можна ўбачыць у найбуйнейшых мастацкіх музеях Пекіна, Шанхая, Тайбэя, Токіа, Бостана і інш.

## Галерэя 

Файл:Buffles et vacher fuyant l'orage, attribué à Li Di.png|alt=|*Вяртанне дамой у дождж і вецер*
Файл:Pie-grièche sur un arbre en hiver par Li Di.png|alt=|*Саракуш на дрэве зімой*
Файл:Li Di-Hunting Dog.jpg|alt=Собака, 1197 год, Музей Гугун, Пекин|*Сабака*, 1197 год, Музей Гугун, Пекін
Файл:Li Di - Red and White Cotton Roses - Google Art Project.jpg|alt=|*Ружы белая і чырвоная*
Файл:Li Di-Maple Falcon and Pheasant.jpg|alt=|*Сокал і фазан*

## Літаратура 
* Barnhart, R. M. et al. (1997). Three thousand years of Chinese painting. New Haven, Yale University Press. ISBN 0-300-07013-6
* Ci hai bian ji wei yuan hui (辞海编辑委员会）. Ci hai （辞海）. Shanghai: Shanghai ci shu chu ban she （上海辞书出版社）, 1979.

Катэгорыя:Прыдворныя мастакі
Катэгорыя:Мастакі-пейзажысты
Катэгорыя:Мастакі Кітая
Селма Капетанавіч

**Селма Капетанавіч** (; нар. ) — баснійская футбалістка, паўабаронца. Выступала за зборную Босніі і Герцагавіны.

## Клубная кар’ера 
У ліпені 2021 года пакінула «СФК 2000 Сараева», дзе правяла 16 матчаў, і падпісала кантракт з «мінскам».

Выступала за зборную Герцагавіны па футболе WU-17 (2011—2012), у 2016 годзе дэбютавала за зборную Босніі і Герцагавіны па футболе.

## Дасягненні 
*   Сярэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі: 2021
*  Фіналіст Кубка Беларусі: 2021

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Селма Капетанович 

Катэгорыя:Футбалісткі Босніі і Герцагавіны
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Мінск
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Спліт
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Ферэнцвараш
Катэгорыя:Ігракі ЖФК СФК 2000 Сараева
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Босніі і Герцагавіны па футболе
Халангіт

**Халангіт** (ад  — жоўць і  — сасуд) — запаленне  з прычыны пранікнення ў іх інфекцыі з жоўцевага пузыра, кішэчніка, крывяносных сасудаў (часцей) або па лімфатычных шляхах (радзей).

## Класіфікацыя 
Бывае востры і хранічны халангіт.

Па характары змен у пратоках адрозніваюць катаральны, дыфтэрыйны і гнойны (найбольш цяжкі) халангіт.

## Сімптомы захворвання 
Асноўныя прыкметы — боль у вобласці печані, павелічэнне яе памераў, ліхаманка, жаўтуха.

## Лячэнне 
Лячэнне тэрапеўтычнае і хірургічнае.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Захворванні печані