open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бадуэн V дэ Эно

**Бадуэн V** (,  — ) — граф Эно з 1171 года, маркграф Намюра з 1184 года пад імем **Бадуэн I**, граф Фландрыі з 1191 года пад імем **Бадуэн VIII**.

## Біяграфія 
Бадуэн V у 1171 годзе атрымаў у спадчыну ад свайго бацькі Бадуэна IV графства Эно. Напачатку свайго кіравання зблізіўся са сваім шваграм, графам Фландрыі Філіпам I Эльзаскім і заключыў з ім у 1177 годзе дагавор аб саюзе.

У 1180 годзе Бадуэн выдаў сваю дачку Ізабелу за караля Францыі Філіпа II Аўгуста, які атрымаў у якасці пасагу Артуа.

У 1189 годзе Бадуэн атрымаў ад імператара графства Намюр, узведзенае ў маркграфства, а ў 1191 годзе пасля смерці Філіпа Эльзаскага атрымаў Фландрыю. За Намюр яму прыйшлося весці вайну з братам жонкі Генрыхам I Намюрскім, з якой ён выйшаў пераможцам у 1194 годзе.

Бадуэн V пакінуў некалькіх сыноў. Фландрыю і Эно атрымаў у спадчыну яго старэйшы сын Бадуэн (Балдуін) VI (1171—1205), Намюр атрымаў другі сын, Філіп I (1175 — 12 кастрычніка 1212).

## Шлюб і дзеці 
У шлюбе з Маргарытай I Эльзаскай. Ад шлюбу з ёй ён меў наступных дзяцей:
* Ізабела (1170—1190) — жонка караля Францыі Філіпа II.
* Бадуэн VI (1171—1205) — граф Фландрыі і Эно, імператар Лацінскай імперыі.
* Іаланда (1175—1219) — жонка П’ера дэ Куртэнэ.
* Філіп I (1175—1212) — маркграф Намюра.
* Генрых I (1176—1216) — імператар Лацінскай імперыі.
* Сібіла (1179—1217).
* Юстас (памёр у 1219 годзе) — рэгент Фесаланікскага каралеўства.
* Готфрыд.

Катэгорыя:Графы Генегау
Катэгорыя:Графы намюрскія
Катэгорыя:Графы фландрскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XII стагоддзя
Катэгорыя:Фландрскі дом
Цэйхгаўз (Берлін)

**Цэйхгаўз** (, прамаўляецца «*цойгхаус*») — будынак у Берліне, было пабудавана ў якасці арсенала на бульвары Унтэр-дэн-Ліндэн і з’яўляецца яго найстарэйшым будынкам.

Першы камень у падмурак гэтага арсенала быў закладзены ў 1695 годзе. Будаўніцтва аднаго з самых прыгожых будынкаў нямецкага барока ў Паўночнай Германіі завяршылася толькі ў 1730 годзе.

Багата аздоблены фасад упрыгожвае мноства алегарычных фігур. На галоўным партале — выява прускага караля Фрыдрыха I, па загадзе якога быў пабудаваны Цэйхгаўз. Дзве багіні Перамогі нясуць яго герб. Надпіс, сэнс якога павінен падкрэсліць разумнасць ужывання зброі толькі для справядлівых мэт, у прыватнасці абвяшчае: *«…На страх ворагам, у імя абароны свайго народа і саюзнікаў — Фрыдрых I»*. Чатыры жаночыя фігуры галоўнага ўваходу сімвалізуюць піратэхніку, арыфметыку, геаметрыю і механіку.

У 1806 годзе Цэйхгаўз быў разбураны войскамі Напалеона. У 1817—1821 гадах будынак быў адноўлены пад кіраўніцтвам Шынкеля, а падчас Другой сусветнай вайны зноў разбураны.

21 сакавіка 1943 года быў запланаваны замах на Гітлера з Герынгам, Гімлерам і Кейтэлем падчас іх наведвання выстаўкі армейскіх трафеяў у Цэйхгаўзе. План складаўся ў тым, што начальнік разведкі групы армій «Цэнтр» палкоўнік Рудольф-Крыстаф фон Герсдорф ахвяруе сабой, схаваўшы на сабе дзве міны запаволенага дзеяння, каб падарваць фюрара і яго акружэнне. Аднак Гітлер прабыў на выстаўцы менш часу, чым чакалася, і план сарваўся.

З 1952 па 1990 гады ў будынку Цэйхгаўза знаходзіўся Музей нямецкай гісторыі. Пасля ўз’яднання краіны плошчы былі перададзены Нямецкаму гістарычнаму музею.

## Цікавыя факты 
У фільме Тома Тыквера «Бяжы, Лола, бяжы» берлінскі Цэйхгаўз выступае ў якасці будынка казіно.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Славутасці Берліна
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Берліна
Катэгорыя:Збудаванні Германіі ў стылі барока
Катэгорыя:Унтэр-дэн-Ліндэн
Генрых I Фландрскі

**Генрых I Фландрскі** (; каля 1174 — ) — імператар Лацінскай імперыі з 1206 года. Трэці сын Бадуэна (Балдуіна) V, графа Эно, і Маргарыты I, графіні Фландрыі.

## Біяграфія 
Удзельнічаў у Чацвёртым крыжовым паходзе і ў 1206 годзе атрымаў у спадчыну ад свайго брата Балдуіна I прастол Лацінскай імперыі. Вылучаўся розумам і адвагай.

Паспяхова ваяваў з балгарамі і з нікейскім імператарам Феадорам Ласкарысам пакуль не заключыў з апошнім мірны дагавор.

Ажаніўся з дачкой Баніфацыя Манферацкага. Як мяркуюць, памёр ад яду.

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XIII стагоддзя
Катэгорыя:Імператары лацінскія
Катэгорыя:Фландрскі дом
Катэгорыя:Удзельнікі Чацвёртага крыжовага паходу
Катэгорыя:Памерлі ад атручвання
Магнітнае поле планет

Наяўнасць або адсутнасць **магнітнага поля ў планет** звязваюць з іх унутранай будовай. На ўсіх планетах зямной групы ёсць уласнае магнітнае поле. Самымі моцнымі магнітнымі палямі валодаюць планеты-гіганты і Зямля. Часта крыніцай дыпольнага магнітнага поля планеты лічаць яе расплаўленае токаправоднае ядро. У Венеры і Зямлі блізкія памеры, сярэдняя шчыльнасць і нават унутраная будова, тым не менш, Зямля мае дастаткова моцнае магнітнае поле, а Венера — не (магнітны момант Венеры не перавышае 5-10 % магнітнага поля Зямлі). Па адной з сучасных тэорый, напружанасць дыпольнага магнітнага поля залежыць ад прэцэсіі палярнай восі і вуглавой хуткасці кручэння. Іменна гэтыя параметры на Венеры вельмі малыя, але вымярэнні паказваюць на яшчэ больш нізкую напружанасць, чым прадказвае тэорыя. Сучасныя тлумачэнні слабага магнітнага поля Венеры заключаюцца ў тым, што ў меркавана жалезным ядры Венеры адсутнічаюць канвектыўныя патокі.

## Гл. таксама 
* Магнітнае поле Зямлі
* Магнітнае поле Месяца
* Магнітнае поле зорак

Катэгорыя:Планеталогія
Катэгорыя:Магнетызм
Манферат

thumb|Вінаграднікі ў Манфераце
**Манферат** (; ) — геаграфічны рэгіён, які з'яўляецца часткай рэгіёна П’емонт у Паўночнай Італіі. У яго межах, якія з часам змяняліся, размяшчаліся аднайменныя маркграфства, а пазней герцагства. Прыкладныя межы ўключаюць сучасныя правінцыі Алесандрыя і Асці.

Манферат з'яўляецца адным з найбольш важных вінаробных раёнаў Італіі. Таксама рэгіён вядомы літаратурнымі традыцыямі, у тым ліку ў XVIII стагоддзі на тэрыторыі Асці нарадзіўся паэт і драматург Віторыа Альф'еры, а ў XX ст. у Алесандрыі Умберта Эка.

Тэрыторыя рэгіёна падзелена напалам ракой Танара. Паўночная частка (), якая знаходзіцца паміж гэтай ракой і ракой По, гэта вобласць узгоркаў і раўнін. Паўднёвая частка () знаходзіцца на ўзнёслым беразе Танара. Апеніны, якія размяшчаюцца на ёй, з'яўляюцца водападзелам паміж П'емонтам і Лігурыяй.
Новы Уаян

**Новы Уаян** — пасёлак гарадскога тыпу ў Паўночна-Байкальскім раёне Рэспублікі Бурація, Расія. Размешчаны ў паўночнай частцы рэспублікі, за 160 км на паўночны ўсход ад адміністрацыйнага цэнтра раёна — пасёлка Ніжнеангарска. Аднайменная чыгуначная станцыя на БАМе.

## Гісторыя 
Статус пасёлка гарадскога тыпу з 2012.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Прадпрыемствы чыгуначнага транспарту, лесанарыхтоўкі

## Спасылкі 
* terrus.ru — база данных России 
* Почтовые индексы Бурятии 
* ОКАТО 
* Песня «УОЯН», песня Уоян в обработке, *Авторы: слова Сергей Балакирев музыка Евгений Инешин.
* песня Уоянский Простор, *Автор слов и музыки Евгений Инешин.''

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Бураціі
Вільгельм Доўгі Меч

'*Вільгельм (Гульельма, Гільём) *Доўгі Меч* Манферацкі*' (, ; каля 1135/1145 — чэрвень ) — граф дзяржавы крыжакоў Яфы і Аскалона (як пасаг ад жонкі), сын манферацкага маркграфа Вільгельма V Старога і Юдзіф Аўстрыйскай, старэйшы брат Конрада Манферацкага і Баніфацыя Манферацкага, муж Сібілы Іерусалімскай, бацька караля Іерусаліма Балдуіна V.

## Біяграфія 
Меў прамы і жорсткі характар, аднак быў запальчывы і схільны да гвалту. Быў адважным байцом, і ўмелым военачальнікам, чым і заслужыў у баі мянушку *Доўгі Меч*. Ён быў другім прадстаўніком роду Алерамічы, які атрымаў гэту мянушку. Першым быў Гульельма II (Вільгельм II) Доўгі Меч, суправіцель у Манфераце ў 960—961.

У лістападзе 1176 года Гульельма ажаніўся з сястрой Іерусалімскага караля Балдуіна IV — Сібілай. З прычыны таго, што малады кароль апынуўся хворым на праказу, то пасля яго смерці трон Іерусалімскага каралеўства павінны былі заняць Сібіла і Вільгельм. Але ў чэрвені 1177 года Вільгельм нечакана памёр ад малярыі ў сваім графстве Аскалон. Яго шлюб доўжыўся толькі 7 месяцаў, аднак Сібіла зацяжарыла. Пасля яго смерці Сібіла нарадзіла сына — будучага караля Іерусаліма, Балдуіна V.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў XII стагоддзі
Катэгорыя:Дом Алерамічы
Катэгорыя:Графы Яфы і Аскалона
Катэгорыя:Кіраўнікі Азіі XII стагоддзя
Спіс імператараў Лацінскай імперыі

Ніжэй прыведзены спіс імператараў Лацінскай імперыі, спарадкаваны па часе іх кіравання.

## Імператары Лацінскай імперыі, 1204 — 1261 
## Літаратура 
* История Средних веков: Крестовые походы (1096—1291 гг.) / Сост. М.М. Стасюлевич. — М.: АСТ; СПб.: Полигон, 2001. — 592 с.
* Мишо Ж.—Ф. История Крестовых походов. — М.: Вече, 2005. — 376 с.
* Сычев Н.В. Книга династий. — М.: АСТ: Восток—Запад, 2006. — 960 с.
* Успенский Ф.И. История Византийской империи. — М.: Астрель; АСТ, 2002. — Т. 5. Отдел VIII. Ласкари и Палеологи. — 560 с.

*
Лацінская імперыя
Катэгорыя:Спісы кіраўнікоў Еўропы
Раўніна Хрыса

]]

**Раўніна Хрыса** (Chryse Planitia) — гіганцкая нізіна, размешчаная на паўночны ўсход субэкватарыяльны часткі заходняга паўшар’я Марса, і якая прымыкае да Ацыдалійскай раўніны.

Назва ўзята з старажытнагрэчаскай мовы і значыць «залатая раўніна». Цэнтр раўніны дыяметрам 1600 км і глыбінёй 2,5 км знаходзіцца на 27° паўночнай шыраты і 37° заходняй даўгаты. Плошча раўніны каля 500 000 км².

Рэгіён цікавы з геалагічнага пункту гледжання, таму тут прызямлілася два касмічныя апараты:

* 20 ліпеня 1976 года КА Вікінг-1 прызямліўся і даслаў першыя фатаграфіі паверхні Марса на Зямлю.
* На краі раўніны 4 снежня 1996 года прызямліўся КА Mars Pathfinder. Да верасня 1997 года было даследавана наваколле месца прызямлення.

Думаюць, што нізіна — старажытны пахаваны ўдарны басейн (хоць гэта аспрэчваюць іншыя даследчыкі), ён мае некалькі агульных рыс з месячнымі морамі. Шчыльнасць ударных кратараў у дыяпазоне 100—2000 метраў, амаль удвая меней за сярэдні паказчык для месячных мораў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Раўніна Хрыса на Google Mars 

Катэгорыя:Рэгіёны Марса
Німфейскі дагавор (1214)

thumb|400px|Лацінская і Нікейская імперыі ў 1204—1214 гг.
**Німфейскі дагавор** (снежань 1214; таксама **Першы Німфейскі дагавор**) () — першы мірны дагавор паміж Лацінскай імперыяй крыжакоў і Нікейскай імперыяй, правапераемніцай Візантыі. Складзены ў горадзе Німфей (цяпер Кемальпаша, Турцыя).

## Значэнне 
Часова завяршыў перыяд працяглых памежна-партызанскіх войн паміж візантыйцамі і крыжакамі ў Малой Азіі, падчас якіх крыжакі спрабавалі прасунуцца ўглыб нікейскай тэрыторыі ў бок Пергама і Німфея. Лацінскую імперыю прадстаўляў Генрых I Фландрскі, Нікейскую — Феадор I Ласкарыс. Абодва бакі паводле дагавора вымушаны былі афіцыйна прызнаць існаванне адзін аднаго як паўнавартасных дзяржаў, а таксама ўзаконіць правы на тыя тэрыторыі, якія яны ўжо кантралявалі. Крыжакі такім чынам змаглі ўтрымаць землі на паўночным захадзе Малой Азіі (Віфінія і Мізія). З іншага боку, яны адмовіліся падтрымаць Трапезундскіх манархаў, якія супернічалі з нікейскім валадаром, які змог анексаваць чарнаморскае ўзбярэжжа на захад ад Сінапа з гарадамі Гераклея і Амастрыда, засяродзіўшы свае высілкі на стрымліванні турэцкай экспансіі, што нікейцам паспяхова ўдавалася да 1280-х гадоў. Дзеянне Першага Німфейскага дагавора доўжылася да 1224 года, калі баланс сіл быў ізноў парушаны нікейскім імператарам. Пры Піманіёне грэкі нанеслі крыжакам разгромнае паражэнне і пазбавілі іх усіх малаазіяцкіх уладанняў за выключэннем паўвострава Нікамедыя.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы XIII стагоддзя
Катэгорыя:1214 год у Азіі
Катэгорыя:Лацінская імперыя
Катэгорыя:Малая Азія
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Візантыі
Сабры

]]
**Са́бры** ( адз. л. «са́бра» (кактус), ад ; адз. л. муж.р. «цаба́р», жан. р. «цабарыт», мн. л. муж.р. «цабары́м» , мн. л. жан. р. «цабарые́т») — тэрмін, які пазначае яўрэяў, якія нарадзіліся на тэрыторыі Ізраіля.

## Гісторыя тэрміна 
Тэрмін упершыню быў выкарыстаны 18 красавіка 1931 года журналістам Уры Кейсары ў артыкуле «Мы лісце кактуса!», апублікаваным у газеце *«Даар ха- Ём»*; у артыкуле ён выступаў супраць ганарлівага стаўлення карэнных ізраільцян да новых рэпатрыянтаў. Гэта параўнанне з калючай пустыннай раслінай (апунцыя індыйская), у якой салодкі і мяккі плод пакрыты скуркай з калючкамі, намякае, што сабра-кібуцнік «калючы» звонку, але «мяккі» і «салодкі» знутры.

У палітычным сэнсе сіянісцкі рух выкарыстоўваў тэрмін для ўсхвалення «новага яўрэя», вобраз якога быў створаны ў самым пачатку XX стагоддзя. У супрацьлегласць «старому» тыпу яўрэя, які нарадзіўся на чужыне і, згодна са стэрэатыпным вобразам, быў "буржуем", «новы яўрэй» прадстаўляў тып пасяленца, аратага і працаўніка. «Стары яўрэй» не рабіў нічога для самаабароны, у той час, як сабра абараняе бацькаўшчыну са зброяй у руках. Іўрыцкае слова «цабар» першапачаткова было слэнгавым, але паступова ператварылася ў нарматыўнае, для апісання яўрэя, ураджэнца Ізраіля. Калі слова было слэнгавым, націск быў на першым складзе, а калі яно стала стандартызаваным, націск перамясціўся на апошні склад, як у большасці слоў сучаснага іўрыту.

## Літаратура 
* Рубинштейн А. Конец мифа о сабре // От Герцля до Рабина и дальше. Сто лет сионизма / пер.с иврита. Под ред. Ф. Дектора. — 2. — Мн.: МЕТ, 2002. — С. 227-269. — 400 с. — 3000 экз. — ISBN 985-436-376-7

Катэгорыя:Яўрэйскія этнасы
Баніфацый I Манферацкі

**Баніфацый I Манферацкі** (&nbsp;— ) — лідар Чацвёртага крыжовага паходу, першы кароль Фесалонікі.

## Біяграфія 
Паводле паходжання — маркграф Манферацкі, сын Вільгельма V Старога і Юдзіфы Аўстрыйскай, брат Вільгельма па мянушцы *Доўгі Меч* і Конрада Манферацкага.

У 1191—1193 гадах ваяваў на боку імператараў Фрыдрыха I і Генрыха VI супраць Ламбардскай лігі, у 1194 годзе — супраць Сіцыліі. У 1201 годзе ў Суасоне быў абраны правадыром Чацвёртага крыжовага паходу, які скончыўся ўзяццем і рабаваннем Канстанцінопаля.

## Падзел Візантыі 
Падчас крыжовага паходу Баніфацый трымаўся ў цені венецыянскага дожа Энрыка Дандала, які фінансаваў экспедыцыю на ўсход. Тым не менш пры заснаванні Лацінскай імперыі ён разлічваў заняць імператарскі трон і ажаніўся з імператрыцай-удавой Марыяй. Венецыянцы заблакавалі абранне яго імператарам, асцерагаючыся празмернага ўзмацнення Манферацкай дынастыі. У Канстанцінопалі стаў валадарыць Балдуін I Фландрскі, а яго брат і спадчыннік Генрых I Фландрскі ажаніўся з дачкой Баніфацыя. У якасці кампенсацыі Баніфацыю былі перададзены візантыйскія вобласці на ўсходзе ад Басфора, а таксама востраў Крыт. Сваёй сталіцай ён абраў другі па велічыні горад імперыі — Фесалонікі. Так узнікла Фесаланікская дзяржава.

Быў забіты ў бітве з балгарамі (4 верасня 1207 года) у паўднёвай частцы Радопаў. Яго галава была адрэзана і паслана да цара Калаяна ў Тырнава. У Фесалоніках яго спадчыннікам стаў 2-гадовы сын ад шлюбу з Марыяй Венгерскай — Дзімітрый, а Манферат атрымаў старэйшы — Гульельма.

## Шлюбы і дзеці 
# Прыкладна ў 1170 годзе яго жонкай стала Алена дзі Боска (*Helene di Bosco*; пам. каля 1204). Трое дзяцей:
#* Гульельма VI, маркграф Манферацкі
#* Беатрыса, другая жонка Энрыка II дэль Карэта, маркграфа Савоны
#* Агнэса (каля 1180&nbsp;— 1208), жонка Генрыха Фландрскага, імператара Лацінскай імперыі
# Элеанора Савойская (пам. 1202), дачка графа Умберта III Савойскага;
# У 1204 годзе ажаніўся з Маргарытай/Марыяй Венгерскай (1175&nbsp;— пасля 1223), дачкой Белы III, удавой Ісака II Ангела
#* Дзімітрый, кароль Фесалонікі

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Vaqueiras, Raimbaut de. *The Epic Letter* (external link to bilingual text)
* 
* Жоффруа Виллардуэн. ЗАВОЕВАНИЕ КОНСТАНТИНОПОЛЯ
* Рембо де Вакейрас. Письмо Бонифацию I де Монферрат 
* 
* http://www.marchesimonferrato.com/Bonifacio%20I.htm 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Маркграфы Манферата
Катэгорыя:Дом Алерамічы
Катэгорыя:Рыцары
Катэгорыя:Удзельнікі Чацвёртага крыжовага паходу
Спіс кансорт-каралеў Венгрыі

Спіс **каралеў Венгрыі**, жонка венгерскіх каралёў. Пасля спынення дынастыі Арпадаў і дынастыі Анжу, тытул Караля Венгрыі галоўным чынам належаў замежным манархам. Пасля 1526 года тытул Каралевы Венгрыі належаў жонкам Габсбургаў, якія валодалі тытулам Караля Венгрыі.

Таксама пасля 1526 года Каралевы Венгрыі валодалі тытуламі Імператрыц Свяшчэннай Рымскай імперыі (пазней Аўстрыйскай імператрыцы) і Кансорт-каралевы Багеміі. Пачынаючы з Леапольда II усе каралі Венгрыі выкарыстоўвалі тытул Апасталічнага караля Венгрыі (першапачаткова быў прысвоены Іштвану I Папам Рымскім), іх жонкі адпаведна насілі тытул Апасталічнай каралевы. Тытул праіснаваў трохі больш за дзевяць стагоддзяў (з 1000 па 1918 гг.).

Да таго ж у гісторыі Венгрыі існавалі дзве кіруючыя каралевы, якіх каранавалі як Каралёў: Марыя I і Марыя Тэрэзія.

## Вялікія княгіні Венгерскія 
## Каралевы Венгрыі 
### Дынастыя Арпадаў, 1000–1038 гг. 
### Дынастыя Арсеола, 1038/44–1041/46 гг. 
### Дынастыя Аба, 1041–1044 гг. 
### Дынастыя Арпадаў, 1046–1301 гг. 
### Дынастыя Пржэмысловічаў, 1301–1305 
### Дынастыя Вітэльсбахаў, 1305–1308 
Жонка пераемніка Вацлава III Атона III Катарына памерла за 23 года да яго ўступлення на венгерскі трон. У другі шлюб з Агнэсай Глогау ён уступіў праз два гады пасля таго, як страціў трон.

### Анжуйская дынастыя Капетынгаў, 1308–1395 
### Дынастыя Люксембургаў, 1395–1437 
### Дынастыя Габсбургаў, 1437–1439 
 і яго нявеста  Магдалена Валуа]]

### Дынастыя Ягелонаў, 1440–1444 
У караля Уласла I не было дзяцей і ён не быў жанаты. Пасля яго смерці яго пераемнікам у Венгрыі стаў былы супернік Ладзіслаў Постум.

### Дынастыя Габсбургаў, 1440/44–1457 
Ладзіслаў Постум нечакана памёр у Празе 23 лістапада 1457 года падчас падрыхтоўкі да вяселля з дачкой Карла VII Магдаленай Валуа.

### Дынастыя Хуньядзі, 1458–1490 
### Дынастыя Ягелонаў, 1490–1526 
### Дынастыя Запальяі, 1526–1570 
### Дынастыя Габсбургаў, 1526–1780 
### Латарынгская дынастыя Габсбургаў 
## Тытулярныя кансорт-каралевы Венгрыі 
### Латарынгская дынастыя Габсбургаў (з 1918 г.) 
*
Катэгорыя:Спісы:Венгрыя
Сонечнае ядро

.]]

**Сонечнае ядро**, як мяркуюць фізікі, распасціраецца ад цэнтра Сонца на адлегласць у  км (прыблізна 0,2 сонечнага радыуса). Ядро — самая гарачая частка Сонца, тэмпература ў ядры складае  (для параўнання: тэмпература паверхні роўная 6000 К). Шчыльнасць ядра —  кг/м³ (у 150 разоў вышэй шчыльнасці вады на Зямлі).

Аналіз дадзеных, атрыманых касмічным апаратам SOHO, паказаў, што ў ядры скорасць кручэння Сонца вакол сваёй восі значна вышэй, чым на паверхні.

## Энергія ядра 
У ядры ажыццяўляецца пратон-пратонная тэрмаядзерная рэакцыя, у выніку якой з чатырох пратонаў утвараецца гелій-4. Пры гэтым кожную секунду ў энергію ператвараюцца 4,26 мільёна тон рэчыва (3,6 пратонаў), аднак гэтая велічыня нікчэмная ў параўнанні з масай Сонца — 2 тон. Магутнасць ядра роўная 380 ётаватам (3,8 Ват, што эквівалентна дэтанацыі 9,1 мегатон трацілу ў секунду.

Ядро — адзінае месца на Сонцы, у якім энергія і цяпло атрымліваецца ад тэрмаядзернай рэакцыі, астатняя частка зоркі нагрэта гэтай энергіяй. Уся энергія ядра паслядоўна праходзіць скрозь слаі, аж да фотасферы, з якой выпраменьваецца ў выглядзе сонечнага святла і кінетычнай энергіі.

## Пераўтварэнне энергіі 
Высокаэнергетычныя фатоны (гама і рэнтген-промні), рухаючыся да паверхні Сонца, рассейваюць частку энергіі ў больш нізкаэнергетычных слаях, у параўнанні з ядром (напрыклад, у мантыі). Ацэнкі «часу праходжання фатона» вар’іруюцца ад 50 мільёнаў гадоў да 40 000 гадоў. Кожны гама-квант з ядра Сонца пераўтвараецца ў некалькі мільёнаў бачных фатонаў, якія і выпраменьваюцца з паверхні.

## Спасылкі 
* Энциклопедия Солнца  

Катэгорыя:Будова Сонца
Галоўная паслядоўнасць

.]]

**Галоўная паслядоўнасць** — вобласць на дыяграме Герцшпрунга — Расела, якая змяшчае зоркі, крыніцай энергіі якіх з’яўляецца тэрмаядзерная рэакцыя сінтэзу гелія з вадароду.

Галоўная паслядоўнасць размешчана ў ваколіцах дыяганалі дыяграмы Герцшпрунга — Расела і праходзіць з верхняга левага вугла (высокія свяцільнасці, раннія спектральныя класы) ў правы ніжні вугал (нізкія свяцільнасці, пазнейшыя спектральныя класы) дыяграмы. Зоркі галоўнай паслядоўнасці маюць аднолькавыя крыніцы энергіі («*гарэнне*» вадароду, у першую чаргу, CNO-цыкл), у сувязі з чым іх свяцільнасць і тэмпература (спектральны клас) вызначаюцца іх масай:

*L=M*3,9;

дзе свяцільнасць *L* і маса *M* вымяраюцца ў адзінках сонечнай свяцільнасці і масы, адпаведна. Таму пачатак левай частцы галоўнай паслядоўнасці прадстаўлена блакітнымі зоркамі з масамі ~50 сонечных, а канец правай — чырвонымі карлікамі з масамі ~0,0767 сонечных.

Існаванне галоўнай паслядоўнасці звязана з тым, што стадыя гарэння вадароду складае ~90 % часу эвалюцыі большасці зорак: выгаранне вадароду ў цэнтральных абласцях зоркі прыводзіць да ўтварэння ізатэрмічнага геліевага ядра, пераходу да стадыі чырвонага гіганта і сходу зоркі з галоўнай паслядоўнасці. Адносна кароткая эвалюцыя чырвоных гігантаў прыводзіць, у залежнасці ад іх масы, да ўтварэння белых карлікаў, нейтронных зорак ці чорных дзірак.

Участак галоўнай паслядоўнасці зорных скопішчаў з’яўляецца індыкатарам іх узросту: так як тэмпы эвалюцыі зорак прапарцыйныя іх масе, то для навал існуе «*левая*» кропка абрыву галоўнай паслядоўнасці ў галіне высокіх свяцільнасцей і ранніх спектральных класаў, якая залежыць ад узросту скопішча, паколькі зоркі з масай, якая перавышае нейкую мяжу, зададзеную узростам скопішча, сышлі з галоўнай паслядоўнасці (гл. мал., выразна бачная кропка сходу з галоўнай паслядоўнасці на галіну чырвоных гігантаў).

## Гл. таксама 
* Дыяграма Герцшпрунга — Расела
* Нуклеасінтэз
* Спектральны клас
* Белы карлік
* Звышновая зорка
* Чорная дзірка

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Шкловский&nbsp;И.&nbsp;С. *Звёзды: их рождение, жизнь и смерть*, М.: Наука, 1984 
* космоса. Маленькая энциклопедия*, М.: «Советская Энциклопедия», 1986

Катэгорыя:Зорная эвалюцыя
Катэгорыя:Астрафізіка
Дыяграма Герцшпрунга — Расела

**Дыяграма Герцшпрунга — Расела** (варыянты транслітарацыі: *Дыяграма Герцшпрунга — Рэсела*, *Расела*, ці проста *Дыяграма Г-Р* або *дыяграма колер — зорная велічыня*, *дыяграма спектр — свяцільнасць*) паказвае залежнасць паміж абсалютнай зорнай велічынёй, свяцільнасцю, спектральным класам і тэмпературай паверхні зоркі. Нечаканым з’яўляецца той факт, што зоркі на гэтай дыяграме размяшчаюцца не выпадкова, а ўтвараюць добра адрозныя ўчасткі.

Была прапанавана прыкладна ў 1910 годзе незалежна Эйнарам Герцшпрунгам (Данія) і Генры Раселам (ЗША). Дыяграма выкарыстоўваецца для класіфікацыі зорак і адпавядае сучасным уяўленням аб зорнай эвалюцыі.

Дыяграма дае магчымасць (хоць і не вельмі дакладна) знайсці абсалютную велічыню па спектральным класе. Асабліва для спектральных класаў O-F. Для позніх класаў гэта ўскладняецца неабходнасцю зрабіць выбар паміж гігантам і карлікам. Аднак пэўныя адрозненні ў інтэнсіўнасці некаторых ліній дазваляюць упэўнена зрабіць гэты выбар.

Каля 90% зорак знаходзіцца на галоўнай паслядоўнасці. Іх свяцільнасць абумоўлена тэрмаядзернымі рэакцыямі ператварэння вадароду ў гелій. Вылучаецца таксама некалькі галін праэвалюцыянаваўшых зорак-гігантаў, у якіх адбываецца гарэнне гелію і больш цяжкіх элементаў. У левай ніжняй частцы дыяграмы знаходзяцца цалкам праэвалюцыянаваўшыя белыя карлікі.

## Віды дыяграм 
Існуе некалькі відаў дыяграмы, і іх найменне не вельмі выразна вызначана. Спачатку дыяграма паказвае спектральны клас зоркі па гарызантальнай восі і абсалютную зорную велічыню па вертыкальнай. Спектральны тып складана адлюстроўваць на дыяграме, бо гэта не лікавая велічыня, і сучасныя версіі дыяграмы прадстаўляюць тут каляровы індэкс B-V зорак. Гэты тып дыяграмы часта называюць дыяграмай Герцшпрунга — Расела або «колер — зорная велічыня», і ён часта выкарыстоўваецца назіральнікамі. Калі зоркі знаходзяцца на прыкладна аднолькавых адлегласцях (напрыклад, зоркі скопішчаў), то дыяграма часта выкарыстоўваецца для апісання скопішча і вертыкальная вось становіцца проста зорнай велічынёй.

Ніжэй галоўнай паслядоўнасці, пачынаючы прыкладна ад яе сярэдзіны, да правага ніжняга вугла цягнецца так званая «паслядоўнасць (ці галіна) субкарлікаў» (на ілюстрацыі да артыкула не паказана). Субкарлікі — гэта старыя, маламасіўныя, бедныя цяжкімі элементамі зоркі, якія складаюць сферычную кампаненту зорнага насельніцтва Галактыкі. Па сучасных прадстаўленнях, яны рэлікты часоў самага пачатку зоркаўтварэння, якія дажылі да нашых дзён дзякуючы малой масе: працягласць іх эвалюцыі перавышае час існавання Сусвету. Больш масіўныя «зоркі-піянеры» даўно ўжо падарваліся як звышновыя і ўзбагацілі рэчыва Сусвету цяжкімі элементамі.

## Гл. таксама 
* Зорная эвалюцыя
* Спектральны клас
* Абсалютная зорная велічыня

## Літаратура 
*  С. 201.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Зорная эвалюцыя
Катэгорыя:Астрафізіка
Катэгорыя:Дыяграмы
Метад Доплера

**Метад Доплера** — метад выяўлення экзапланет, вядомы таксама як спектраметрычнае вымярэнне радыяльнай хуткасці зорак. Гэта самы распаўсюджаны метад, каля 80% экзапланет адкрыта такім спосабам.

З яго дапамогай можна выявіць планеты з масай не менш некалькіх мас Зямлі, размешчаныя ў непасрэднай блізкасці ад зоркі, і планеты-гіганты з перыядамі звароту прыкладна да 10 гадоў. Планета, звяртаючыся вакол зоркі, як бы разгойдвае яе, і мы можам назіраць доплераўскае зрушэнне спектру зоркі.
Гэты метад дазваляе вызначыць амплітуду ваганняў радыяльнай хуткасці для пары «зорка-адзінкавая планета», масу зоркі, перыяд звароту, эксцэнтрысітэт і ніжнюю мяжу значэнні масы экзапланеты ~M_j \sin \alpha. Вугал ~\alpha паміж нармаллю да арбітальнай плоскасці планеты і кірункам на Зямлю сучасныя метады вымераць не дазваляюць.

На 4 верасня 2012 дадзеным метадам адкрыта 488 планет у 379 планетных сістэмах.

## Гл. таксама 
* Экзапланета
* Метады знаходжання экзапланет
* Крысціян Доплер

Катэгорыя:Спектраскапія
Аланхо

**Аланхо́** () — якуцкі гераічны эпас, адзін з найбольш старажытных эпасаў цюркскіх народаў.

Эпас складаецца з многіх сказанняў, блізкіх паводле сюжэта, вобразаў і стылю, памерам 10—15 тысяч вершаваных радкоў. На працягу стагоддзяў сфарміравалася асаблівая класічная традыцыя вуснай перадачы зместу. Прамовы герояў спяваюцца, а астатняя частка прамаўляецца. Частка тэксту — рытмізаваная проза і кароткія празаічныя устаўкі. Словы персанажаў спяваюцца, астатні тэкст выконваецца рэчытатывам, часта без інструментальнага суправаджэння. Паколькі ў кожнага племені і буйнога рода якутаў меліся свае казачнікі і спевакі, якія спецыялізаваліся на перадачы «Аланхо», то ў нашы дні існуе шмат варыянтаў гэтага твора, якія захоўваюць адзіную сюжэтную лінію, але істотна адрозніваюцца паміж сабою. «Аланхо» апавядае пра подзвігі асілкаў *боотур* і часткова прысвечаны гістарычнаму часу да перасялення якутаў на тэрыторыю Якуціі.

У аснове сюжэтаў — барацьба асілкаў з племені айыы аймага са злоснымі аднарукімі ці аднаногімі пачварамі, абарона справядлівасці і мірнага жыцця. У Аланхо паяднаны фантастыка і гіпербалізацыя ў паказе асілкаў з рэалістычнымі апісаннямі побыту, шматлікія міфы старажытнага паходжання.

У 2008 г. ЮНЕСКА ўнясла «Аланхо» у спіс нематэрыяльнай спадчыны чалавецтва.

## Гл. таксама 
* Манчаары
* Марыя Мікалаеўна Андросава-Іонава

## Літаратура 
* Аланхо. 
## Спасылкі 
* Аланхо на сайце ЮНЕСКА
* Аланхо (рускі пераклад)

Катэгорыя:Эпасы
Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:Якуція
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Расіі
Ходцы

**Ходцы** — тапонім:

* Ходцы — аграгарадок у Сенненскім раёне Віцебскай вобласці
* Ходцы — возера ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці
Лібігхаўз

**Лібігхаўз** () — гістарычная віла замкавага тыпу ў Франкфурце-на-Майне, у якой размешчана *Гарадская галерэя Лібігхаўз*. Будынак знаходзіцца на беразе Майна у раёне *Sachsenhausen* (т.зв. Музейны бераг). Віла была пабудавана ў 1896 годзе па заказу барона Генрыха фон Лібіга (1839—1904), тэкстыльнага фабрыканта з Багеміі. У 1907 годзе будынак быў набыты горадам Франкфурт, каб размесціць там музей для гарадской скульптурнай калекцыі.

Калекцыя музея ўключае перад усім антычныя грэчаскія, рымскія і егіпецкія скульптуры, некаторыя творы сярэднявечча, рэнесансу, барока і класіцызму, а таксама экспанаты з Усходняй Азіі.

## Галерэя 

File:Liebieghaus-diskuswerfer-ffm-002.jpg|Дыскабол
File:Athene des Myron Liebieghaus image01.jpg|Афіна
File:liebieghaus innen1c.jpg|Інтэр'ер музея

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Музеі паводле алфавіта
Катэгорыя:Музеі Германіі
Катэгорыя:Музеі Франкфурта-на-Майне
Ганасомы

**Палавыя храмасомы**, ці **ганасомы** — храмасомы, набор якіх адрознівае мужчынскія і жаночыя асобіны ў жывёл і раслін з храмасомным вызначэннем полу.

Па традыцыі палавыя храмасомы ў адрозненне ад аўтасом, якія пазначаюцца парадкавымі нумарамі, пазначаюцца літарамі X, Y, Z ці W. Адсутнасць палавой храмасомы пазначаецца лічбай 0. Як правіла, адзін з палоў вызначаецца наяўнасцю пары аднолькавых палавых храмасом (XX ці ZZ), а іншы — камбінацыяй дзвюх няпарных храмасом ці наяўнасцю толькі адной палавой храмасомы (XY, ZW, X0, Z0). Пол, які мае дзве аднолькавыя палавыя храмасомы, прадукуе гаметы, якія не адрозніваюцца па палавых храмасомах, гэты пол завецца *гомагаметным*. У пола, вызначанага наборам няпарных палавых храмасом, палова гамет нясе адну палавую храмасому, а палова гамет — іншую палавую храмасому, гэты пол завецца *гетэрагаметным*. У чалавека, як ва ўсіх млекакормячых, гомагаметны пол — жаночы (XX), гетэрагаметны пол — мужчынскі (XY). У птушак, насупраць, гетэрагаметны пол — жаночы (ZW), а гомагаметны — мужчынскі (ZZ). У некаторых выпадках пол вызначаецца не адной, а некалькімі парамі палавых храмасом. Напрыклад, качканос мае пяць пар палавых храмасом, жаночы пол задаецца камбінацыяй XXXXXXXXXX, а мужчынскі — XYXYXYXYXY. Падрабязней гл. вызначэнне полу.

## Літаратура 
* Асланян М. М., Солдатова О. П. Генетика и происхождение пола. Учебное пособие для студентов, обучающихся по направлению «биология». — М.: Авторская академия; Товарищество научных изданий КМК, 2010. — 114 с. — ISBN 978-5-91902-001-1
* Коряков Д.Е., Жимулев И.Ф. Хромосомы. Структура и функции. — Новосибирск: Из-во СО РАН, 2009. — 258 с. — ISBN 978-5-7692-1045-7
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Храмасомы
Катэгорыя:Палавы дымарфізм
Заход

**Закат** або **заход** Сонца — знікненне свяціла пад гарызонтам. Заход Сонца часта больш яркі, чым узыход і з больш яркімі чырвонымі і аранжавымі адценнямі. На працягу дня Сонца награвае паверхню Зямлі, памяншаецца адносная вільготнасць і павышаецца хуткасць ветру, пыл падымаецца ў паветра. Тым не менш, адрозненні паміж узыходам і заходам Сонца могуць у некаторых выпадках залежаць ад геаграфічнай пазіцыі назіральніка.

## Спасылкі 
* 
* Геолокационный сервис для расчёта времени астрономических событий, восхода и захода Солнца. 

Катэгорыя:Суткі
Катэгорыя:Сонца
Катэгорыя:Святло
Катэгорыя:Атмасфера
Мак-Кін

**Востраў Мак-Кін** () — востраў у групе астравоў Фенікс. Уваходзіць у склад дзяржавы Кірыбаці. Плошча - 0,57 км². Незаселены.

## Геаграфія
Востраў Мак-Кін знаходзіцца ў Ціхім акіяне на поўдзень ад экватара ў 1517 км на паўднёвы ўсход ад Паўднёвай Таравы, сталіцы Кірыбаці.

Уяўляе сабою замкнёны атол з унутранай вельмі салёнай лагунай, плошча якой у сезон дажджоў пашыраецца да 0,2 км². Форма вострава нагадвае авал. Даўжыня з поўдня на поўнач — 1,26 км, найбольшая шырыня з захаду на ўсход — 0,9 км. На поўначы ўзвышаецца да 5,1 м. Астатняя частка вострава больш нізкая. Ад акіяна Мак-Кін адасоблены каралавым рыфам. Крыніц пітной вады няма.

## Прырода
На востраве надзвычай бедная, пераважна травяністая флора. Фаўна прадстаўлена 30 відамі марскіх птушак і палінезійскімі пацукамі і яшчаркамі.

## Гісторыя
Наяўнасць на востраве пацукоў можа сведчыць, што ў мінулым ён наведваўся палінезійцамі. 28 мая 1794 г. ён быў адкрыты брытанцамі. Назва "Мак-Кін" канчаткова замацавалася толькі ў 1871 г. дзякуючы амерыканскім картографам.

У 1859 г. востраў Мак-Кін быў абвешчаны амерыканскай тэрыторыяй. Да 1870 г. амерыканскія прадпрымальнікі вялі на ім здабычу гуана. У міжваенны перыяд ён быў у аднабаковым парадку далучаны да каланіяльных валоданняў Вялікабрытаніі і ў 1938 г. абвешчаны птушыным запаведнікам. У 1979 г. перайшоў пад юрысдыкцыю незалежнай дзяржавы Кірыбаці, што было падцверджана як Вялікабрытаніяй, так і ЗША. Пры гэтым запаведны статус захаваўся.

## Спасылкі 
*Thomas F. King, McKean Island 
*McKEAN ISLAND, Phoenix Group 
*The eradication of rats on McKean Island

Катэгорыя:Астравы Фенікс
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Мак
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Равакі

**Рава́кі** () — востраў у групе астравоў Фенікс. Да 1980 года меў назву **Фенікс**. Уваходзіць у склад дзяржавы Кірыбаці. Плошча — 0,65 км². Незаселены.

Востраў Равакі знаходзіцца ў Ціхім акіяне, на поўдзень ад экватара, за 1880 км ад Паўднёвай Таравы, сталіцы Кірыбаці. Гэта замкнёны атол з унутранай лагунай, які атачае кола каралавых рыфаў.

Быў адкрыты 24 лютага 1824 года экіпажам брытанскага карабля «Фенікс» і атрымаў назву Фенікс. Пазней гэтая назва была выкарыстана картографамі для ўсёй групы астравоў. У 1870—1871 гадах на Равакі здабывалі гуана. 29 чэрвеня 1889 года Равакі быў далучаны да брытанскіх каланіяльных уладанняў. У 1979 годзе перайшоў пад юрысдыкцыю незалежнай дзяржавы Кірыбаці.

## Спасылкі 
* Phoenix and Orona
* Reefs of Rawaki

Катэгорыя:Астравы Фенікс
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Равакі
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Сонечнае дынама

**Сонечнае дынама** — фізічны працэс, адказны за генерацыю магнітных палёў на Сонцы, разнавіднасць магнітнага гідрадынамічнага дынама.

Назіранні Сонца, якія вяліся з пачатку XX стагоддзя, паказалі, што інтэнсіўнасць сонечных магнітных палёў мяняецца, прычым змены гэтыя носяць цыклічны характар. У пачатку 11-гадовага сонечнага цыкла буйнамаштабнае сонечнае магнітнае поле накіравана пераважна ўздоўж мерыдыянаў (прынята казаць, што яно з’яўляецца «палаідальным») і мае прыблізна дыпольную канфігурацыю. У максімуме цыкла яно змяняецца накіраваным прыблізна ўздоўж паралелей (т. зв. «тараідальным») магнітным полем сонечных плям, якое ў канцы цыкла зноў змяняецца палаідальным — пры гэтым яго кірунак процілеглы таму, што назіраўся 11 гадоў таму («закон Хейла»).

Мадэль сонечнага дынама прызначана растлумачыць згаданыя назіраныя асаблівасці. Так як праводнасць сонечнай плазмы досыць высокая, магнітныя палі ў канвектыўнай зоне Сонца апісваюцца магнітнай гідрадынамікай. З-за таго, што экватарыяльныя вобласці Сонца круцяцца хутчэй, чым палярныя (гэтая асаблівасць называецца «дыферэнцыяльнае кручэнне»), першапачаткова палаідальнае поле, захапляючыся плазмай, якая верціцца, павінна расцягвацца ўздоўж паралелей, набываючы тым самым тараідальную кампаненту. Аднак для забеспячэння замкнёнага самападтрымоўваемага працэсу тараідальнае поле павінна нейкім чынам зноў ператварацца ў палаідальнае. Некаторы час было незразумела, як гэта адбываецца. Больш таго,  прама забараняла стацыянарнае восесіметрычные дынама. У 1955 годзе амерыканскі астрафізік  ў сваёй класічнай працы паказаў, што аб’ёмы сонечнай плазмы пры пад’ёме павінны круціцца за кошт сіл Карыёліса, і захопленыя імі тараідальныя магнітныя палі могуць ператварацца ў палаідальныя (так званы «альфа-эфект»). Тым самым была пабудавана мадэль самападтрымоўваемага сонечнага дынама.

У цяперашні час прапанаваны шматлікія мадэлі сонечнага дынама, больш складаныя, чым прапанаваная Паркерам, аднак, у большасці сваёй, яны ўзыходзяць да апошняй. У прыватнасці, мяркуецца, што генерацыя магнітных палёў адбываецца не ва ўсёй канвектыўнай зоне Сонца, як гэта лічылася раней, а ў так званым «тахакліне» — параўнальна вузкай вобласці паблізу мяжы канвектыўнай і прамяністай зон Сонца, на глыбіні каля 200 000 кіламетраў пад фотасферай Сонца, дзе скорасць вярчэння рэзка мяняецца. Створанае ў гэтай вобласці магнітнае поле падымаецца да паверхні Сонца за кошт магнітнай плавучасці.

Дэталі механізму сонечнага дынама зразумелыя яшчэ далёка не цалкам і з’яўляюцца прадметам сучасных даследаванняў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Сонечная актыўнасць
Катэгорыя:Магнітная гідрадынаміка
Нікумарора

**Нікумаро́ра** () — атол у групе астравоў Фенікс. Належыць дзяржаве Кірыбаці. Плошча - 4,1 км². Незаселены.

## Геаграфія
Атол Нікумарора мае каралавае паходжанне. Знаходзіцца ў Ціхім акіяне ў 1523 км на паўднёвы ўсход ад Паўднёвай Таравы, сталіцы Кірыбаці. Даўжыня з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход - 7 км, шырыня - каля 2 км. Атол атачае кола каралавага рыфа. У цэнтры знаходзіцца шырокая лагуна, злучаная з акіянам пратокамі. Клімат экватарыяльны пасатны.

## Прырода
Атол Нікумарора — адзін з нешматлікіх сярод астравоў Фенікс, дзе адносна добра захавалася першародная прырода. Большая частка сушы пакрыта лясамі, у якіх сустракаюцца какосавая пальма, хваёвыя расліны, папараці і г. д. Фаўна прадстаўлена шматлікімі птушкамі, у тым ліку пералётнымі, крабамі, пацукамі. У лагуне і навакольных акіянскіх прасторах сустракаюцца рэдкія віды рыб, акулы, дэльфіны. Некаторыя віды рыб у лагуне падчас сухога сезону становяцца атрутнымі для чалавека.

## Гісторыя
Атол быў адкрыты ў 1824 г. брытанскімі мараплаўцамі. У 1892 г. далучаны да каланіяльных валоданняў Вялікабрытаніі ў Ціхім акіяне і пераданы ў карыстанне прыватнай кампаніі для вырошчвання какосаў. Аднак камерцыйны праект, які прадугледжваў перасяленне 29 чалавек, быў спынены ўжо ў 1893 г. Няўдала скончылася таксама спроба каланізацыі Нікумарора ў 1938 - 1962 гг., прадпрынятая тунгару з астравоў Гілберта. Нястача пітной вады падчас засухі вымусіла перасяленцаў вярнуцца на радзіму.

Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што незадоўга да свайго знікнення ў 1937 г. на атоле магла спыніцца Амелія Эрхарт. Нікумарора нават мог стаць яе апошнім прыстанкам пасля аварыі самалёта.

У 1979 г. атол Нікумарора ўвайшоў у склад Кірыбаці.

## Спасылкі 
*Aerial Tour of Nikumaroro
*Archaeology and the Fate of Amelia Earhart 

Нікумарора
Нікумарора
Нікумарора
Нікумарора
Арона (атол)

**Аро́на** () — атол у групе астравоў Фенікс. Належыць дзяржаве Кірыбаці. Плошча — 3,9 км². Незаселены.

## Геаграфія 
Атол Арона знаходзіцца ў Ціхім акіяне на поўдзень ад экватара, за 1752 км на паўднёвы ўсход ад Паўднёвай Таравы, сталіцы Кірыбаці. Уяўляе сабою ланцуг каралавых астравоў і скал, якія атачаюць шырокую лагуну глыбінёй да 20 м. Найвышэйшы пункт атола дасягае 9 м над узроўнем акіяна. Клімат экватарыяльны пасатны.

## Прырода 
На атоле захаваліся першародныя лясы і зараснікі хмызняку. У заходняй частцы захоўваюцца штучныя насаджэнні какосавай пальмы. Фаўна прадстаўлена здзічэлымі катамі, свіннямі, пацукамі, яшчаркамі, шматлікімі птушкамі і крабамі. Значна большую цікавасць уяўляе марская флора і фаўна, асабліва падводная частка каралавых рыфаў. Лагуна Арона звязана некалькімі пратокамі з акіянам, у ёй шмат розных рыб і малюскаў.

## Гісторыя 
Першымі насельнікамі атола Арона былі палінезійцы, што пацвярджаецца наяўнасцю на астраўках палінезійскіх пацукоў, якіх тыя прывезлі з сабою для палявання, а таксама рэшткі некалькіх платформаў. Мяркуецца, што адна з іх была стадолам *марае*. Аднак да прыбыцця еўрапейцаў палінезійцы пакінулі гэтае месца.

Атол быў адкрыты ў XIX стагоддзі брытанскімі кітабоямі. У 1840 годзе яго наведала амерыканская навуковая экспедыцыя. У 1889 годзе ён быў далучаны да брытанскіх каланіяльных уладанняў у Ціхім акіяне. У 1916—1938 гадах Арона знаходзілася ў канцэсіі прыватнай кампаніі, якая стварыла плантацыі какосавай пальмы.

У 1938 годзе брытанскімі ўладамі на атоле было створана паселішча Арарыкі. Яго насельнікамі сталі тунгару з астравоў Гілберта. Да 1951 г. колькасць перасяленцаў дасягнула 560 чал. У выніку засухі 1963 года калонія на атоле апынулася ў цяжкім становішчы і была эвакуявана.

У 1979 годзе Арона трапіла пад юрысдыкцыю Кірыбаці.

## Спасылкі 
* ki.geoview.info
* HULL ISLAND 
* Harry E. Maude. THE COLONIZATION OF THE PHOENIX ISLANDS 

Арона
Арона
Арона
Арона
Зорная атмасфера

1999 года ў Францыі]]

**Зо́рная атмасфе́ра** — знешняя вобласць зоркі, размешчаная над зорным ядром, зонай радыяцыі і зонай канвекцыі. Усярэдзіне зорнай атмасферы адрозніваюць некалькі падабласцей, якія валодаюць рознымі ўласцівасцямі.

## Структура зорнай атмасферы 
Самая глыбокая і халодная частка зорнай атмасферы, якую можа бачыць знешні назіральнік, называецца фотасфера. Фотасфера выпраменьвае светлавыя хвалі ва ўсёй вобласці бачнага бесперапыннага спектру. Тэмпература гэтай вобласці расце з глыбінёй і для зорак тыпу Сонца ляжыць у межах ад 4500 да 6500 К.

Над фотасфера знаходзіцца вобласць храмасферы, — тонкі слой зорнай атмасферы (у Сонца ён складае ўсяго толькі каля 10000 км, што нават менш, чым дыяметр Зямлі), які пранізваюць ніткападобныя патокі расплаўленага газу - спікулы.

Тэмпература храмасферы спачатку плаўна змяняецца, павялічваючыся з выдаленнем ад мяжы з фотасферай, а затым у невялікай, пераходнай вобласці, памерам не больш за 100 км, скачкападобна павышаецца да тэмпературы ў 10 разоў больш тэмпературы фотасферы.

Карона — верхняя частка зорнай атмасферы, якая складаецца з распаленай плазмы, з'яўляецца найбольш гарачай і разрэджанай. Яе тэмпература дасягае некалькіх мільёнаў градусаў. Так, тэмпература сонечнай кароны дасягае 2000000 Кельвінаў. Гэтак высокае значэнне каранальнай тэмпературы застаецца адной з нявырашаных праблем сучаснай астрафізікі. Адказ на гэтае пытанне крыецца ў магнітных палях, але дакладны механізм застаецца незразумелым.

У той час, як наяўнасць пераходных абласцей і карон характэрна для ўсіх зорак галоўнай паслядоўнасці, іншыя тыпы зорак могуць не мець падобных абласцей. Так, падобна, што толькі некаторыя зоркі-гіганты і невялікая колькасць звышгігантаў валодаюць каронамі.

Атмасфера Сонца, як самай блізкай да Зямлі зоркі, у цяперашні час вывучана найбольш глыбока сонечнай храмасферы і ўражлівае гало сонечнай кароны. Аналагічна можна назіраць храмасферы іншых зорак у зацьменна-зменных сістэмах, калі адзін кампанент засланяе іншы.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Астрафізіка
Фотасфера

. Прыкметнае пацямненне да края і сонечныя плямы.]]

**Фотасфера** — выпраменьвальны слой зорнай атмасферы, у якім фармуецца бесперапынны спектр выпраменьвання. Фотасфера дае асноўную частку выпраменьвання зоркі.

Фотасфера істотна непразрыстая (аптычная таўшчыня \tau \approx 1), яна паглынае і затым перавыпраменьвае энергію, якая паступае з нетраў зоркі. У сілу непразрыстасці фотасферы перанос энергіі ідзе канвектыўным шляхам: у выпадку сонечнай фотасферы канвекцыя назіраецца як грануляцыя фотасферы, гэта значыць у выглядзе светлых гарачых канвектыўных ячэек (гранул). Працягласць фотасферы залежыць ад яе празрыстасці і, такім чынам, шчыльнасці. Так, тыповая працягласць фотасфера па глыбіні складае для Сонца ~300 км , для белых зорак галоўнай паслядоўнасці спектральнага класа **A0V** — ~1000 км, для гігантаў класа **G** — ~104—105 км, гэта значыць значна менш дыяметра зоркі, з чым, у прыватнасці, звязана тое, што Сонца мае рэзкі бачны край.

Тэмпература фотасферы расце з глыбінёй, што выклікае бачнае пацямненне краю сонечнага дыска: пры аднолькавай аптычнай даўжыні шляху выпраменьванне ў цэнтры дыска прыходзіць вертыкальна з большай глыбіні і, адпаведна, з больш гарачых слаёў фотасферы, у адрозненне ад выпраменьвання перыферыі дыска, што прыходзіць па датычнай з больш халодных знешніх слаёў фотасферы. На паверхні фотасферы Сонца таксама назіраюцца буйнамаштабныя вобласці паніжанай тэмпературы — сонечныя плямы (розніца тэмпературы дасягае 1500 К).

У фотасферы фармуецца бесперапынны спектр выпраменьвання зоркі. Над фотасферай тэмпература і празрыстасць зорнай атмасферы (храмасферы, у якой фармуюцца лініі паглынання зорных спектраў, і кароны) пачынае падвышацца, даходзячы ў кароне да мільёнаў градусаў.

## Спасылкі 
* Фотографии фотосферы — ежедневные изображения Солнца  
* космоса. Маленькая энциклопедия*, М.: Советская Энциклопедия, 1986 
* Фотосфера — энциклопедия Солнца  

Катэгорыя:Астрафізіка
Катэгорыя:Будова Сонца
Спіс дзён года

## Каляндарнае прадстаўленне 
## Таблічны від 
Катэгорыя:Каляндар
*
Афраеўразія

[thumb|300px|right|Афраеўразія і прылеглыя [востраў|астравы.]]
**Афраеўразія** (радзей **Афразія** ці **Еўрафразія**) — суперкантынент і найбуйнейшы масіў сушы на Зямлі, які ўключае мацерыкі Афрыку і Еўразію (Еўразія ў сваю чаргу падзяляецца на Азію і Еўропу). Плошча паверхні дасягае 84 980 532 квадратных кіламетраў, на якіх пражывае каля 5,7 мільярдаў чалавек, ці прыблізна 85% насельніцтва Зямлі. Ён таксама вядомы як Стары Свет, у супрацьлегласць Амерыцы, названай Новым Светам. 

Кантынент Афраеўразія згадваўся як Сусветны Востраў: назва, прапанаваная сэрам Хэлфордам Джонам Мак-Кіндэрам у артыкуле "Геаграфічная вось гісторыі". Тэрмін не ўключае немацерыковыя астравы і архіпелагі.

## Геалогія 
У геалогіі лічыцца, што Афраеўразія стане суперкантынентам, калі Афрыка сутыкнецца з Еўропай. Зрэшты, Афрыка была злучана з Еўразіяй да будаўніцтва Суэцкага канала. Як мяркуецца, гэта адбудзецца праз 600 000 гадоў, калі паўднёвы пункт Іспаніі дасягне Афрыкі. Калі гэта адбудзецца, Міжземнае мора будзе ізалявана ад Атлантычнага акіяна. Канчатковае зліццё Афрыкі і Еўропы, як лічыцца, наступіць праз 70 мільёнаў гадоў, самкнуўшы Міжземнаморскі рэгіён і ўтварыўшы новыя горныя хрыбты ў дадатак да Альпаў.

## Падзелы 
Звычайна Афраеўразію дзеляць на Афрыку і Еўразію па Суэцкаму каналу, а Еўразію дзеляць на Еўропу і Азію. Але таксама існуе падзел на Еўразію-Паўночную Афрыку і Афрыку на поўдзень ад Сахары паводле культурных і гістарычных прычын.

## Цікавыя факты 
Нямецкі архітэктар Герман Зёргель прапанаваў перагарадзіць гідраэлектрычнай дамбай Гібралтарскі праліў і другой меншай дамбай — перакрыць Дарданэлы. У выніку ўзровень вады ў Міжземным моры панізіўся б, а Еўропа і Афрыка ўтварылі б адзін кантынент — **Атлантропу**.

Катэгорыя:Суперкантыненты
Тысячагоддзе

**Тысячагоддзе** (таксама **міле́ніум**) — адзінка вымярэння часу, роўная 1000 гадам.

## Летазлічэнне 
Паводле прынятай цяпер у большасці краін свету сістэме летазлічэння (гл.: грыгарыянскі каляндар), першым тысячагоддзем нашай эры лічыцца перыяд з 1 студзеня 1 года н.э. па 31 снежня 1000 года н.э. уключна, другім — з 1 студзеня 1001 года па 31 снежня 2000 года ўключна, трэцім — з 1 студзеня 2001 года па 31 снежня 3000 года ўключна і г.д.

### Парадкавае 
Звычайна выкарыстоўваецца метад падліку паслядоўна пройдзеных гадоў: напрыклад, 1-ы год н.э. ці 10-ы год валадарання караля Генрыха VIII. Гэта парадкавая нумарацыя, яна прысутнічае ў назвах тысячагоддзяў і стагоддзяў, напрыклад, 1-е тысячагоддзе ці XX стагоддзе, а часам і ў назвах дзесяцігоддзя, напрыклад, 1-е дзесяцігоддзе XXI стагоддзя.

### Колькаснае 
У апошнія гады ўсё больш людзей выкарыстоўваюць індывідуальнае вылічэнне гадоў лікамі, напрыклад, 1945 ці 1998 год. Практычна не выкарыстоўваецца састарэлае напісанне: 1999 год ад Ражства Хрыстова (). Гэта адбылося з-за выкарыстанні дат у навуцы, напрыклад, астранамічнай нумарацыі летазлічэння. У выніку, некаторыя іншыя каляндарныя найменні таксама змяніліся, напрыклад, «1980-я гады» з'яўляецца прымальнай назвай для вызначанага дзесяцігоддзя. Аднак, фармулёўка «1600-я» можа разглядацца і як дзесяцігоддзе, і як стагоддзе.

### Дыяпазоны 
Пераход вылічэння з парадкавага ў колькаснае напісанне з'яўляецца няпоўным, і, магчыма, ніколі не будзе завершаны; асноўныя спрэчныя пытанні выцякаюць з варыянтаў розных дыяпазонаў гадоў для дзесяцігоддзяў, стагоддзяў і тысячагоддзяў.

Для наступнага дыяпазону парадкавага напісання летазлічэння слушна выбраць:
* 2011—2020 у якасці бягучага дзесяцігоддзя;
* 2001—2100 — як цяперашняе стагоддзе;
* 2001—3000 — цяперашняе тысячагоддзе.

Для наступнага дыяпазону колькаснага напісання летазлічэння слушна выбраць:
* 2010—2019 у якасці бягучага дзесяцігоддзя;
* 2000—2099 — як цяперашняе стагоддзе;
* 2000—2999 — цяперашняе тысячагоддзе.

## Гл. таксама 
* Хіліязм
* Праблема 2000 года

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння часу
*
Катэгорыя:Храналогія
Уяўнае каханне

**«Уяўнае каханне»** () — другі фільм канадскага рэжысёра Ксаўе Далана. Прэм’ера адбылася 16 мая 2010 года на Канскім кінафестывалі ў праграме «Асобы погляд».

## Сюжэт 
Малады гей па імі Франсіс (Ксаўе Далан) і яго даўняя сяброўка Мары знаёмяцца з прыгажунчыкам грэка-рымскага выгляду Нікаля, улюбляючыся ў яго і пачынаючы фантазіраваць. Трое блізкіх сяброў становяцца ўдзельнікамі любоўнага трохвугольніка. Паміж Франсісам і Мары пачынаецца суперніцтва за авалоданне душой і целам новага прыяцеля. Троіца ўвесь свабодны час праводзіць разам, спіць у адной пасцелі, але ўсё нявінна і платанічна. Мары і Франсіс па чарзе і кожны па-свойму прызнаюцца Нікаля ў каханні. Але гэта было лішнім. Ідылічныя адносіны сканчаюцца. Сяброўству прыйшоў канец. Нікаля з'язджае ў Кітай.
Праз год на вечарынцы Мары і Франсіс выпадкова сустракаюць свайго салодкага сябра. Але гэта сустрэча не абяцае нічога добрага.

## У ролях 
* Ксаўе Далан — *Франсіс*
* Манія Чакры — *Мары*
* Нільс Шнайдэр — *Нікаля*
* Эні Дарвал — *мама Нікаля*
* Луі Гарэль — *госць на вечарынцы*

## Узнагароды 
* Галоўны прыз 57-га Сіднейскага кінафестывалю

## Цікавыя факты 
* Сцэна з дажджом з маршмэлау з'яўляецца адсылкай да фільма «Загадкавая скура» Грэга Аракі

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы Канады
Катэгорыя:Фільмы-меладрамы
Катэгорыя:Фільмы на тэматыку мужчынскай гомасексуальнасці
Катэгорыя:Фільмы на тэматыку бісексуальнасці