open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Фларыян Чарнышэвіч

**Фларыян Чарнышэвіч** (; 2 ліпеня 1900, хутар Тучы, Бабруйскі павет — 18 жніўня 1964, , Аргенціна) — польскі эміграцыйны пісьменнік беларускага паходжання. Апісваў жыццё ваколічнай (заградовай) шляхты пачатку XX стагоддзя ў ваколіцах Клічава. Першым і найважнейшым творам аўтара ёсць раман «Надбярэзінцы».

## Біяграфія 
Паходзіў з ваколіц Клічава ў Бабруйскім павеце. Нарадзіўся на хутары Тучы, які цяпер не існуе. Фларыян адзін з пяці дзяцей Францішка Чарнышэвіча і Апалоніі з Мілютаў. Чарнышэвічы былі род ваколічнай шляхты Вялікага Княства Літоўскага з міжрэчча Бярэзіны і Дняпра, у 1859 годзе на вымаганні заканадаўства Расійскай імперыі пацвердзілі сваё шляхецтва.

Юнацтва Фларыян правёў у засценку Перасека, паблізу хутара Тучы, за некалькі кіламетраў ад Клічава, тым часам Мінскай губерні. Скончыў 4-класнае гарадское вучылішча, імаверна, у Клічаве або Бабруйску. Польскую мову вывучыў, паводле ўласных слоў, у «тайных польскіх школах», у якіх сам пазней выкладаў.

У беларускіх СМІ сустракаецца памылковая інфармацыя пра супрацоўніцтва Фларыяна Чарнышэвіча з «Нашай Нівай» у 1910-я гады і публікацыю там яго беларускіх вершаў, але насамрэч з подпісам «Ф. Чарнышэвіч» там публікаваліся вершы Хведара Чарнышэвіча.

Як разведчык на баку Польшчы удзельнічаў у польска-савецкай вайне 1920 года, падзеі якой апісаў у аўтабіяграфічных устаўках «Надбярэзінцаў». Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года радзіма Чарнышэвіча аказалася ў складзе Беларускай ССР, ён пасяліўся ў занятай палякамі Вільні, дзе працаваў у паліцыі.

У 1924 годзе эміграваў у Аргенціну, 30 гадоў працаваў на бойні ў мястэчку Берыса. Вялікімі намаганнямі пабудаваў дом у Вілья-Карлас-Пас, маляўнічай горнай мясцовасці правінцыі Кордава, у якім пасяліўся ў 1956 годзе з жонкай і дачкой. Быў дзеячам Саюза палякаў у Аргенціне.

Позна дэбютаваў у літаратуры, першым творам была аўтабіяграфічная аповесць «Надбярэзінцы», якая выйшла ў 1942 годзе. Кніга мела добрыя рэцэнзіі, але праз Другую сусветную вайну і цэнзуру, уведзеную па вайне ўладамі ПНР, так і не ўвайшла ў канон польскай літаратуры.

## Бібліяграфія 
* 1942 — *Nadberezyńcy* (у беларускім перакладзе «Надбярэзінцы», пераклад Кацярыны Маціеўскай, 2017)
* 1953 — *Wicik Żywica*
* 1958 — *Losy pasierbów*
* 1963 — *Chłopcy z Nowoszyszek*

## Літаратура 
* Bartosz Bajków, *Florian Czarnyszewicz: przyczynek do biografii*, w: «Arcana» (nr 138) listopad/grudzień 2017 
* 
* Krzysztof Wojciechowski, *Chłopcy z Nowoszyszek*: http://www.kresy.pl/publicystyka,omowienia?zobacz/chlopcy-z-nowoszyszek 
* Paulina Subocz-Białek, Ireneusz Staroń, *Nostalgiczna pieśń powrotu. O twórczości Floriana Czarnyszewicza,* Instytut Literatury, Kraków 2020
* Paulina Subocz-Białek, Ireneusz Staroń, *Poza mapą. O «Nadberezyńcach» Floriana Czarnyszewicza*, Arcana, Kraków 2020

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Клічаўскім раёне
2002 год у гісторыі астраноміі

**2002** год быў адзначаны шэрагам падзей у астраноміі.

## Падзеі 
## Астранамічныя з’явы 
## Адкрытыя астранамічныя аб’екты 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Крыніцы 

Катэгорыя:Гады ў астраноміі
Цэзій-136

**Цэзій-136** — радыеактыўны нуклід цэзію з атамным нумарам 55 і масавым лікам 136.
Утвараецца выключна ў працэсе ланцуговай рэакцыі ў атамных рэактарах і ядзернай зброі.

## Адукацыя і распад 
Адзінай крыніцай утварэння цэзію-136 з'яўляецца ланцуговая рэакцыя дзялення ядраў урану-235 або плутонію-239. Пры гэтым ядро цэзію-136 ўтворыцца як прадукт захопу нейтронаў іншым ізатопам (цэзій-135).

: \mathrm{{}^1{}^{35}_{55}Cs} + {}^{1}_{0}n\rightarrow\mathrm{{}^1{}^{36}_{55}Cs}+ \gamma \,.

Распадаецца ж цэзій-136 шляхам бэта-распаду, прадукт распаду — стабільны ізатоп барый-136.
: \mathrm{{}^1{}^{36}_{55}Cs}\rightarrow\mathrm{{}^1{}^{36}_{56}Ba}+ e^- + \bar{\nu}_e \,;

Катэгорыя:Ізатопы цэзію
Казіміраўская Слабада (Горацкі раён)

**Казіміраўская Слабада** — прадмесце горада Горкі Магілёўскай вобласці. Размешчана ў паўднёва-заходняй частцы горада, за ракой Парасіцай.

Казіміраўская Слабада ўпамінаецца ўжо ў першым інвентары Горак 1683 года. У рэвізскіх казках фігуруе як Казіміраўскі фарштат, але пасля працягвае згадваецца як слабада. У 1848 годзе тут было адчынена народнае вучылішча. У 1845—1850 гады на Слабадзе была пабудавана мураваная Свята-Ушэсцеўская царква.

Пасля Вялікай Айчыннай вайны назва «Казіміраўская» амаль выйшла з ужытку, засталася толькі «Слабада».

Катэгорыя:Гістарычныя раёны гарадоў Беларусі
Катэгорыя:Горкі
Пышнянскія баі

**Пышнянскія баі** — абарона партызанамі вёскі Пышна Лепельскага раёна 19 мая — 9 чэрвеня 1943 года, састаўная частка баёў партызан Мінскай і Віцебскай абласцей супраць нямецка-фашысцких захопнікаў у час карнай аперацыі «Котбус».

## Перадумовы 
У канцы 1942 Чашніцкая партызанская брыгада «Дубава» разграміла нямецкі гарнізон у вёсцы Пышна, стварыла там апорны пункт, устанавіла кантроль над чыгункай Лепель — Пышна — Докшыцы — Параф’янава, якая злучала нямецкую 3-ю армію (камандзір генерал-палкоўнік Рэйнграрт) з яе тыламі. Гітлераўцы без поспеху спрабавалі захапіць Пышна ў снежні 1942 і студзені 1943.

## Баі 
19 мая 1943 у 4 гадзіны раніцы праціўнік (1 полк) пачаў наступленне на вёску Пышна. Яе абаранялі партызанскія атрады М. М. Дзідзенкі, роты І. Ф. Карпенкі, Б. П. Звонава і іншыя падраздзяленні. Партызаны адбілі атакі праціўніка, які потым пачаў бамбіць вёску і яе наваколле. 23 мая карнікі пачалі наступаць на вёску з боку могілак і смалакурнага завода. Партызаны ўвялі ў бой дадатковыя сілы (роты М. Клачкова, А. А. Суконькі і інш.), адбілі атакі нямецкіх паліцэйскіх  батальёнаў СС, знішчылі шмат гітлераўцаў, захапілі некалькі гармат і іншай зброі. Карнікі падцягнулі да вёскі новыя сілы, вялі разведку боем. Для ўмацавання абароны Пышна дадаткова былі вылучаны 4-ы партызанскі атрад Чашніцкай партызанскай брыгады, а таксама  атрады партызанскіх брыгад імя С. М. Кароткіна, імя Чапаева, імя Панамарэнкі, «Жалязняк» і імя ЦК КП(б)Б. Вакол вёскі Пышна былі створаны 2 кальцы абароны.

Раніцай 8 чэрвеня, пасля артылерыйскай падрыхтоўкі і бамбардзіроўкі, праціўнік пры падтрымцы танкаў пачаў наступленне па ўсёй лініі абароны, у раёне вёскі Зароўе высадзіўшы дэсант аўтаматчыкаў. Баі ішлі па ўсёй лініі абароны Савін Дуб — Закаліўе — Пышна — Старынка — Навасёлкі. Каб пазбегнуць вялікіх страт, камандаванне партызанскіх брыгад вырашыла адысці. Выкарыстаўшы захопленую разведкай карту з планамі карнікаў, партызаны адарваліся ад ворага. Нямецкая аператыўная група «Норд» генерал-маёра Дорменега замкнула кальцо акружэння ляснога масіву Пышна — Пуцілкавічы — Лагі — Карчы — Лясіны. З 9 па 21 чэрвеня нямецкія паліцэйскія часткі СС без поспеху прачэсвалі лес.

## У мастацтве 
Абарона вёскі Пышна стала тэмай карціны «Бой за Пышна» партызанскага мастака М. Абрыньбы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Бітвы Другой сусветнай вайны з удзелам савецкіх партызан у Беларусі
Катэгорыя:Канфлікты 1943 года
Катэгорыя:Май 1943 года
Катэгорыя:Чэрвень 1943 года
Катэгорыя:1943 год у Беларусі
Iva Sativa

**Яна Смаляга** (), больш вядомая як **Iva Sativa** — беларуская спявачка, рэпер і аўтар песень. Яна арыгінальная і нетыповая артыстка з Беларусі, якая стварае мультымоўны фолк-хіп-хоп. У сваёй творчай дзейнасці выкарыстоўвае шырокую жанравую палітру, накіроўваючы асаблівыя намаганні на захаванне культурных і прыродных каштоўнасцей беларускага краю.

## Біяграфія 
Нарадзілася Яна 27 студзеня 1993 года ў Барысаве. Яна заўсёды спявала ў школе, а потым ва Ўніверсітэце, там жа яна і пачала свой творчы шлях. 12 сакавіка 2017 года ў яе з мужам Лявонам Халатранам нарадзіўся сын Мікі.

## Творчы шлях 
Першую песню (рус. Серебряная Свадьба — Новый мост) яна запісала калі, выконвала заданне калі вучылася на прадзюсара ў інстытуце сучасных ведаў імя А. М. Шырокава. Потым быў пробны запіс песні «Вясняначка» і толькі ўжо ў 2019 годзе выйшла песня «Ture Soha». Тады і з’явілася сучасная Iva Sativa. У 2021 годзе атрымала прыз People's Choice на Jager Music Awards. Зараз Яна ездзіць з канцэртамі па гарадам Беларусі і выступае ў клубах і дабрачынных канцэртах.

Для стварэння кліпа да песні «Калыханка» Яна папрасіла дапамогі ў матуль у Instagram. Адгукнулася шмат жанчын і з нарэзак відэа і атрымаўся кліп у якім удзельнічала і сама Яна са сваім сынам.

## Погляды 
У сваёй творчасці Яна часта выкарыстоўвае народныя матывы і беларускую мову. У профілю Spotify яна кажа чаму «*Мне змалку падабаліся народныя матывы. Гэта перарасло ў глыбокае прыцягненне і вывучэнне беларускай культуры. А потым у жаданне паказаць і даказаць сабе і іншым, што гэта можа быць цікава, сучасна, крута. Хацелася б, каб пра прыгажосць беларускай мовы, культуры, народа ведаў увесь свет. А галоўнае, беларусы самі павінны навучыцца ганарыцца сваёй Радзімай.*» 

## Дыскаграфія 
## Відэаграфія 
Катэгорыя:Рэперы Беларусі
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Беларусі
Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Жангліраванне

**Жанглі́раванне** — фізічнае ўменне, якое заключаецца ў маніпуляванні прадметамі дзеля адпачынку, забавы альбо спорту. Самай вядомай формай жангліравання ёсць жангліраванне ў відзе кідання. Маніпуляцыі праводзяцца з адным, альбо з некалькімі прадметамі адначасова, выкарыстоўваючы адну альбо дзве рукі. Пад рэквізіт выкарыстоўваюцца розныя прадметы. Найбольш распаўсюджанымі прадметамі рэквізіту ёсць мячыкі, булавы альбо кольцы. Некаторыя жанглёры для драматызму выкарыстоўваюць нажы, паходні, бензапілы. Тэрмін жангліраванне таксама выкарыстоўваецца для іншых маніпуляцыйных навыкаў, такіх як дыябала, дыябальскія палачкі, поі, жангліраванне цыгарэтнымі скрынкамі, кантактнае жангліраванне.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Хобі
Нургіса Атабаевіч Тлендыеў

**Нургіса Атабаевіч Тленды́еў** (;  — ) — казахскі дырыжор, кампазітар. Народны артыст Казахскай ССР (1975). Народны артыст СССР (1984). Дзяржаўная прэмія Казахстана (1978).

## Біяграфія 
Нарадзіўся і вырас у ауле Шылікемер (цяпер — сяло Нургіса Тлендыеў Ілійскага раёна, Алмацінская вобласць, Казахстан). Паходзіць з племені .

У дзяцінстве бацька навучыў яго добра гуляць на домбры.

У 1933 годзе А. Жубанаў прывёў яго ў музычна-драматычны тэхнікум (цяпер Алмацінскі музычны каледж імя П. І. Чайкоўскага), дзе быў арганізаваны аркестр народных інструментаў (цяпер Казахскі дзяржаўны акадэмічны аркестр народных інструментаў імя Курмангазы). У дванаццаць гадоў Н. Тлендыева прызначылі канцэртмайстрам, а ў чатырнаццаць — дырыжорам.

У гады вайны добраахвотнікам пайшоў на фронт.

У 1949 годзе скончыў Алма-Ацінскую кансерваторыю, у 1953 годзе — Маскоўскую кансерваторыю.

У 1940—1943 гадах — у Казахскім аркестры народных інструментаў імя Курмангазы (1960—1964 — яго галоўны дырыжор).

У 1953—1960 — дырыжор Казахскага тэатра оперы і балета імя Абая.

У 1968—1981 гадах — галоўны музычны рэдактар кінастудыі «Казахфільм».

З 1981 года — мастацкі кіраўнік і галоўны дырыжор фальклорна-этнаграфічнага аркестра «Атрар сазы» Казахскай філармоніі. Аркестр стаў лаўрэатам , лаўрэатам  (1985), лаўрэатам прэміі Міжнароднага фонду ім. Жамбыла (1996).

Выкладаў у Казахскай дзяржаўнай кансерваторыі імя Курмангазы (прафесар).

Член Саюза кінематаграфістаў Казахскай ССР.

Памёр 15 кастрычніка 1998 года ў Алма-Аце. Пахаваны ў маўзалея Жамбыла ў сяле Жамбыл Жамбылскага раёна Алмацінскай вобласці.

## Творчасць 
Аўтар больш за 500 музычных твораў у розных жанрах: песні, кюі, рамансы, уверцюры, паэмы, кантаты, опера, балет і інш.

Сярод яго твораў: опера «Алтын таулар» () (разам з К. Кужам’яравым, 1961); балеты «Артэке» (балет-паэма) (1957), «Достык жолымен» () (разам з , 1958); кантата «Мой Казахстан» (1959); уверцюры «Халық қуанышы» (1963), «Қайрат» (1964), «Жеңіс солдаты» (1975); аркестравая паэма «Ата толгау» (1962); кюі «Аққу», «Аңсау», «Арман» і іншыя; музыка да звыш 40 спектакляў Казахскага тэатра драмы імя М. Аўэзава і , мастацкім, дакументальным і мультыплікацыйным фільмам.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Кампазітары СССР
Катэгорыя:Кампазітары Казахстана
Катэгорыя:Дырыжоры СССР
Катэгорыя:Дырыжоры Казахстана
Феліцыян Тышкевіч (чашнік кіеўскі)

**Феліцыян Тышкевіч** (, Лагойск — , Зборыў) — ваенны і дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Чашнік кіеўскі (1644—1649), староста жыжмарскі, трабскі і рэжыцкі, палкоўнік каралеўскі, рэгіментар войск Вялікага Княства Літоўскага. Пасол на Сойм Рэчы Паспалітай 1640 года.

## Біяграфія 
Прадстаўнік лагойскай лініі роду Тышкевічаў, сын ваяводы берасцейскага Яна Яўстаха Тышкевіча і яго першай жонкі Сафіі Вішнявецкай, дачкі чаркаскага старосты Міхала Вішнявецкага. Меў братоў маршалка надворнага літоўскага Антонія Яна, падкаморага берасцейскага Казіміра, біскупа віленскага Юрыя і ваяводы чарнігаўскага Крыштафа.

Нарадзіўся ў 1609 годзе ў Лагойску.

Загінуў у .

## Сям’я 
У 1644 ажаніўся з Тэрэзай Сапегай, дачкой кашталяна віленскага Мікалая Сапегі.

Меў аднаго сына:
* Мікалай Тышкевіч (1650 — ?)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Чашнікі_кіеўскія
Катэгорыя:Старосты жыжморскія
Катэгорыя:Старосты трабскія
Катэгорыя:Старосты рэжыцкія
Сямібратава

**Сямібратава** () — пасёлак гарадскога тыпу (з 1948) у Растоўскім раёне Яраслаўскай вобласці Расіі. Размешчаны на левым беразе ракі Усце (басейн Волгі), на федэральнай аўтамабільнай трасе «Халмагоры» (Масква — Архангельск). У пасёлку знаходзіцца аднайменная чыгуначная станцыя.

Адлегласць ад Сямібратава да Растова — 16 км, да Яраслаўля — 37 км, да Масквы — 218 км. Галоўным чынам пасёлак забудаваны пяціпавярховымі дамамі, мае выразную гарадскую планіроўку, акружаны зялёным кольцам кааператыўных садоў.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Растоўскай вобласці
Красны Прафінтэрн (рабочы пасёлак)

**Красны Прафінтэрн** (; да 1927 года — **Панізаўкіна**) — пасёлак гарадскога тыпу ў Някрасаўскім раёне Яраслаўскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр сельскага паселішча Красны Прафінтэрн.

## Геаграфія 
Размешчаны на левым беразе ракі Волгі. З правым берагам пасёлак звязаны паромам. Паромная пераправа функцыянуе ў залежнасці ад фінансавання Адміністрацыі Някрасаўскага раёна. Размешчаны за 36 км на паўночны ўсход ад Яраслаўля. Раней (да 2005 года) — канцавы пункт на чыгуначнай лініі ад лініі Яраслаўль — Данілаў (вяла на крухмала-паткавы завод, разабрана ў 2000-я гады ў сувязі са стратнасцю), цяпер да бліжэйшай чыгуначнай станцыі 33 км.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Яраслаўскай вобласці
Вялікае Сяло (Яраслаўская вобласць)

**Вялікае Сяло** () — сяло ў Яраслаўскай вобласці Расіі. Насельніцтва — 3455 жыхароў (2021). Адміністрацыйны цэнтр Вялікасельскага раёна, а таксама Вялікасельскага сельскага паселішча і Вялікасельскай сельскай акругі, якія ўваходзяць у яго склад. Размешчана на абодвух берагах ракі Юхаць каля ўпадзення ў яе Молакшы, за 58 кіламетраў на захад ад Яраслаўля.

Катэгорыя:Населеныя пункты Яраслаўскай вобласці
Юхаць

**Юхаць** () — рака ў еўрапейскай частцы Расійскай Федэрацыі, працякае па Яраслаўскай вобласці, правы прыток Волгі (Рыбінскае вадасховішча).

Даўжыня — 75 км, плошча вадазборнага басейна — 1700 км². Буйныя прытокі — Малокша, Улейма (левыя); Койка (правы).

Пры зліцці Юхаці і Улеймы знаходзіцца старадаўняе сяло Гарадзішча, у наваколлях якога знойдзены рэшткі старажытных паселішчаў. Ад упадзення Улеймы да вусця па левым беразе ракі размешчаны заалагічны заказнік «Верхне-Волжскі». Рака папулярная сярод рыбакоў і турыстаў.

Катэгорыя:Рэкі Яраслаўскай вобласці
Катэгорыя:Прытокі Волгі
Котарасль

**Котарасль** () — рака ў еўрапейскай частцы Расіі, працякае па Растоўскім, Гаўрылаў-Ямскім і Яраслаўскім раёнах і гарадской акрузе Яраслаўль Яраслаўскай вобласці. Утвараецца ад зліцця дзвюх рэк — Усцья і Вёксы. Правы прыток ракі Волгі, упадае ў яе на 2623 км ад вусця. Даўжыня — 126 км (разам з Вёксай — 132 км), плошча басейна — 6370 км². Сярэднегадавы расход вады ў горадзе Гаўрылаў-Ям — 30 м³/с. Найбуйнейшыя прытокі — Лахасць (правы) і Пахма (левы). На рацэ размешчаны горад Гаўрылаў-Ям, пасёлак гарадскога тыпу Красныя Ткачы і (пры ўпадзенні ў Волгу) горад Яраслаўль.

Катэгорыя:Прытокі Волгі
Катэгорыя:Рэкі Яраслаўскай вобласці
Нерль (прыток Волгі)

**Нерль** () — правы прыток Волгі, які мае сваім вытокам Сомава возера (Яраслаўская вобласць). Упадае ў Волгу ў Калязінскім раёне Цвярской вобласці. Іншыя назвы: Нерль Волжская, Нерль Вялікая, у адрозненне ад іншай Нерлі (Клязьменскай, Малой).

Даўжыня — 112 км, плошча вадазборнага басейна — 3270 км². На тэрыторыі Цвярской вобласці падтоплена Угліцкім вадасховішчам. Сярэдні тэрмін таяння лёду — 10 красавіка, замярзання — 26 лістапада. Сярэдні гадавы расход вады — 12 м³/с. Выкарыстоўваецца для суднаходства (40 км ад вусця) і турызму.

Ля вусця ракі — рэшткі старажытнага горада Ксняціна (цяпер — сяло Скняціна). Прытокі: Кубр.

Катэгорыя:Рэкі Яраслаўскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Цвярской вобласці
Катэгорыя:Прытокі Волгі
Нерль

**Нерль**:
* Нерль (Іванаўская вобласць)
* Нерль (прыток Волгі)
Echinosteliales

**Echinosteliales** — парадак міксаміцэтаў. Вылучаюць два сямействы:  і . Парадак быў апісаны  у 1961 годзе.

Катэгорыя:Міксаміцэты
Кудзьма (прыток Волгі)

**Кудзьма** () — рака ў Ніжагародскай вобласці Расіі, правы прыток Волгі. Працякае па тэрыторыі Багародскага і Кстоўскага раёнаў. Даўжыня — 144 км, плошча вадазборнага басейна — 3220 км². Жыўленне пераважна снегавое. Сярэдні расход за 54 км ад вусця — 5,75 м³/с, найбольшы — 236 м³/с, найменшы — 0,21 м³/с.

Выток ракі знаходзіцца на паўднёвы ўсход ад вёскі Селіцьба. Рака цячэ на поўнач, затым на паўночны ўсход і ўсход. У нізоўі на поўдзень ад вёскі Кадніцы пратокай злучаецца з Волгай. Вусце Кудзьмы знаходзіцца на вышыні вышыні 64 м над узроўнем мора, за 2182 км ад вусця Волгі, паміж вёскамі Кувардзіна і Галашубіха. Населеныя пункты на рацэ: Кстова, Хвашчоўка, Новалікеева і іншыя. На Кудзьме размешчаны санаторыі, дамы адпачынку курортнага пасёлка Зялёны горад.

Катэгорыя:Прытокі Волгі
Катэгорыя:Рэкі Ніжагародскай вобласці
Фізаральныя

**Фізаральныя** (*Physarales*) — парадак міксаміцэтаў. Парадак быў апісаны  у 1922 годзе.

## Таксанамія 
Уключае тры сямействы:
* 
* 
*
Цьма (рака)

**Цьма** () — рака ў Цвярской вобласці Расіі, левы прыток Волгі. Даўжыня — 142 км, плошча вадазборнага басейна — 1850 км². Выток знаходзіцца на поўдзень ад сяла Дзенежнае Старыцкага раёна Цвярской вобласці на паўднёва-ўсходніх схілах Вышневалацкай грады (так званыя Ільі Горы).

Вузкая ў вярхоўях даліна ў ніжнім цячэнні пашыраецца да 40 м. Рэчышча (шырыня 20—25 м, глыбіня 0,5—0,7 м) утварае шматлікія лукавіны. Ледзяное покрыва растае ў пачатку красавіка, ледастаў у пачатку снежня. Сярэдні гадавы расход вады — 13,7 м³/с.

Асноўныя прытокі: Беклаўка (22 км), Расня (12 км), Нашыга (39 км), Альшанка (11 км), Рачайна (62 км), Шостка (59 км).

Катэгорыя:Прытокі Волгі
Катэгорыя:Рэкі Цвярской вобласці
Мера (прыток Волгі)

**Мера** () — рака ў Кастрамской і Іванаўскай абласцях Расіі. Левы прыток ракі Волгі.

Даўжыня — 152 км, плошча басейна — 2380 км², сярэдні расход вады за 51 кіламетр ад вусця — 6,5 м³/с.

Асноўныя прытокі — Медоза (левы), Тома, Сендзега (правыя). Найбуйнейшы з іх — Медоза. На Меры размешчаны буйны пасёлак Астроўскае — цэнтр Астроўскага раёна Кастрамской вобласці — і сяло (раней пасёлак) Зарэчны Заволжскага раёна Іванаўскай вобласці.

Мера пачынаецца непадалёк ад вёскі Пярвушына Судзіслаўскага раёна Кастрамской вобласці.

У верхнім цячэнні рака цячэ па лясной мясцовасці, моцна пятляючы. Шырыня ракі складае 3-10 метраў. На рацэ шматлікія завалы, берагі пад лесам, часам абрывістыя. На некаторых участках у рэчышчы сустракаюцца камяністыя перакаты, хуткасць цячэння даволі вялікая, асабліва ў разводдзе.

Катэгорыя:Рэкі Іванаўскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Кастрамской вобласці
Катэгорыя:Прытокі Волгі
Казанка (прыток Волгі)

**Казанка** (; ) — рака ў Расіі, працякае па Татарстане. Левы прыток Волгі. Даўжыня — 142 км, плошча вадазборнага басейна — 2600 км².

Дно рэчышча вапнавае, з-за чаго вада цвёрдая, насычаная сернакіслай вапнай і непрыдатная для хатняга ўжывання. Бярэ пачатак з пакрытага лесам узвышша каля аднайменнай вёскі Апайкіна Гар. Упадае ў Куйбышаўскае вадасховішча ў межах горада Казані.

Пры стварэнні вадасховішча ў 1950-я гады Казанка ў межах горада ператварылася з натуральнай ракі са звычайнай плынню шырынёй у некалькі дзясяткаў метраў у неглыбокі ліман шырынёй больш за кіламетр з пераважна стаялай вадой (акрамя вузкага фарватару шырынёй з масты на Ленінскай і Кіраўскай дамбах), а яе вусце перамясцілася на некалькі кіламетраў вышэй па цячэнні.

З 1978 года з’яўляецца помнікам прыроды рэгіянальнага значэння Татарстана.

Катэгорыя:Рэкі Татарстана
Катэгорыя:Прытокі Волгі
Лінда

**Лінда**:
* Лінда (імя)

## Прозвішча 
* Багуслаў Лінда, польскі акцёр і рэжысёр

## Рэкі 
* Лінда (прыток Волгі)
* Лінда (прыток Кастрамы)
Селіжараўка

**Селіжараўка** () — рака на паўночным захадзе еўрапейскай часткі Расійскай Федэрацыі, у Цвярской вобласці, левы прыток Волгі. Селіжараўка — адзін з першых вялікіх волжскіх прытокаў.

Даўжыня — 36 км, плошча басейна — 2950 км², сярэдні расход вады — 20 м³/с. Вышыня вытоку — 205 м над узроўнем мора.

Найбуйнейшыя прытокі — Ціхвіна і Сіжына (абодва левыя). Найбуйнейшы населены пункт на рацэ — пасёлак Селіжарава, цэнтр Селіжараўскага раёна, у межах якога Селіжараўка ўпадае ў Волгу.

Выцякае з паўднёва-ўсходняга канца доўгага і вузкага Селіжараўскага плёса Селігера, каля в. Ніжнія Коціцы. У верхнім цячэнні — рака шырынёй 25—30 метраў, з хуткім цячэннем, камянямі і невялікімі перакатамі ў рэчышчы. Берагі ля ракі высокія, зарослыя лесам.

Ніжэй па цячэнні даліна робіцца шырэйшай, цячэнне слабее.

Катэгорыя:Прытокі Волгі
Катэгорыя:Рэкі Цвярской вобласці
Аліна Яноўская

**Аліна Яноўская** (; ,  — , Варшава) — польская актрыса, удзельніца Варшаўскага паўстання.

## Біяграфія 
Нарадзілася 16 красавіка 1923 года ў Варшаве ў сям’і буйных земляўласнікаў. Бацька, па адукацыі інжынер сельскай гаспадаркі, быў ад’ютантам генерала Юзафа Доўбар-Мусніцкага. Маці, Марцэліна Рымкувічоўна, па адукацыі спявачка аперэты, адмовілася ад шматспадзеўнай кар’еры дзеля мужа і сям’і. Брат бацькі, Богдан Яноўскі, земляўласнік маёнтку Яноўскіх у вёсцы Паляны-2 каля Вішнева, быў расстраляны бальшавікамі ў Харкаве (1940, частка катынскага расстрэлу). Яна ў 1939 годзе ўцякла з Крэсаў да Варшавы. У 1942 годзе была арыштавана і зняволена ў вязніцы Сербія ў Варшаве. У Варшаўскім паўстанні з першага да апошняга дня (батальён «Кіліньскі»). Памерла 13 лістапада 2017 года ў Варшаве.

## Выбраная фільмаграфія 
* Złotopolscy (1997—2008),
* Podróż za jeden uśmiech (1971),
* Wojna domowa (1965),
* Zakazane piosenki (1947).

## Узнагароды 
* Крыж камандорскі з зоркай ордэна Адраджэння Польшчы (2001)
* Крыж афіцэрскі ордэна Адраджэння Польшчы (1995)

## Бібліяграфія 
* Dariusz Michalski, *Jam jest Alina czyli Janowska Story*, Prószyński i S-ka, Warszawa 2007, ISBN 978-83-7469-597-8.

## Спасылкі 
* Filmpolski.pl 
* Аліна Яноўская ў першым польскім паваенным фільме Zakazane piosenki (Забароненыя песенкі) 

Катэгорыя:Удзельнікі Варшаўскага паўстання 1944 года
Катэгорыя:Кінаактрысы Польшчы
Людміла Міхайлаўна Кальмаева

**Людмі́ла Міха́йлаўна Кальма́ева** (3 жніўня 1946, Мінск — 11 жніўня 2022) — беларуская мастачка-жывапісец, графік, плакатыстка, скульптарка.

## Біяграфія 
Да 1968 года навучалася ў Беларускім дзяржаўным тэатральна-мастацкім інстытуце, у 1973 годзе скончыла Дзяржаўны інстытут мастацтваў Эстонскай ССР, атрымала дыплом графіка-афарміцелькі.

Сябра Беларускага саюзу мастакоў з 1980 года.

У 1986—1992 гадах працавала выкладчыцай у Беларускім дзяржаўным тэатральна-мастацкім інстытуце. Распрацавала ўласную методыку выкладання акварэльнага жывапісу.

З 1992 года жыла і працавала ў Арнэмаўдэне (Нідэрланды, правінцыя Зеландыя)..

Творы «Свечка» (аловак, папера, гуаш), «Ахвяры» (аловак, папера), «Аголеныя фігуры ў руху» (аловак, папера, 3 аркушы), «Нацюрморт» (аловак, папера, акварэль), «Хлопчык» (аловак, папера), «Дзяўчына» (аловак, папера) экспанаваліся ў красавіку 1991 года на аўкцыёне Выстаўкі дасягненняў народнай гаспадаркі Беларускай ССР (аўкцыён твораў выяўленчага мастацтва) у Мінску.

Творы Людмілы Кальмаевай знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, фондах Беларускага саюзу мастакоў, калекцыі Беларускага саюза дызайнераў, Нацыянальным музеі плакату ў Віланаве (Варшава), Музеі плакату ў Канагаве (Японія), прыватных калекцыях Нідэрландаў, Германіі, Францыі, ЗША і Мексікі.

## Выстаўкі 
* 2016 — Персанальная выстаўка «Сфера чалавека. Жывапіс і графіка Людмілы Кальмаевай» Нацыянальны мастацкі музей Беларусі, Мінск.
* 2013 — Выстаўка «Партрэты жыхароў дома старога Шэльдэгофа».
* 2011 — Групавая выстаўка «Беларускія мастакі ў свеце». Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь, Мінск.
* 2011 — Выстаўка «Дыялогі» і казкі" Людмілы Кальмаевай. Музей сучаснага выяўленчага мастацтва ў Мінску.
* 2009 — Фестываль «Дах-9» у Мінску 11 кастрычніка 2009 года.
* 2009 — Праект Freedom4all, Нідэрланды.
* 2005 — Гендарны маршрут: фестываль ідэй пра «гендар» — эксперыментальны праект, Мінск.
* 1991 — Выстаўка дасягненняў народнай гаспадаркі Беларускай ССР, красавік 1991, аўкцыён твораў выяўленчага мастацтва, Мінск.

## Узнагароды 
* 1986 — медаль «За працоўную адзнаку».

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі Нідэрландаў
Аніш (прыток Волгі)

**Аніш** (; ) — рака ў Расіі, правы прыток Волгі. Працякае па тэрыторыі Цывільскага, Марыінска-Пасадскага, Урмарскага і Казлоўскага раёнаў Чувашыі, упадае ў Куйбышаўскае вадасховішча на рацэ Волга вышэй горада Казлоўка. Даўжыня — 61 км, плошча вадазборнага басейна — 890 км².

Катэгорыя:Прытокі Волгі
Катэгорыя:Рэкі Чувашыі
Чапаеўка (прыток Волгі)

**Чапаеўка** (састар. Мо́ча) — рака ў Самарскай і Арэнбургскай абласцях, левы прыток Волгі. Даўжыня ракі 298 км, плошча вадазборнага басейна — 4310 км². Выток знаходзіцца на стыку Сярэдняга Сырта і Сіняга Сырта (агоры Агульнага Сырта) на мяжы абласцей, за 8 км на паўднёвы ўсход ад пасёлка Шарыпаўка (Самарская вобласць) і за 7 км на захад ад вёскі Пакроўка (Арэнбургская вобласць). Ад вытоку цячэ на паўночны захад да Чапаеўска, дзе паварочвае на паўночны ўсход у пойме Волгі. Ніжэй паблізу Навакуйбышаўска паварочвае на захад. Упадае ў пратоку Сухая Самарка (ніжні ўчастак) у левабярэжжы Волгі ў паўднёвай частцы Самарскай Лукі. Вусце знаходзіцца за 9 км на паўночны захад ад пасёлка Маяк.

Катэгорыя:Рэкі Арэнбургскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Самарскай вобласці
Катэгорыя:Прытокі Волгі
Бальшое Мурашкіна

**Бальшое Мурашкіна**, **Вялікае Мурашкіна** () — рабочы пасёлак (пасёлак гарадскога тыпу) у Ніжагародскай вобласці Расіі.

Адміністрацыйны цэнтр Бальшамурашкінскага раёна, у складзе якога ўяўляе сабой адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне (рабочы пасёлак) і аднайменнае муніцыпальнае ўтварэнне рабочы пасёлак Бальшое Мурашкіна са статусам гарадскога паселішча як адзіны яго населены пункт.

Размешчана за 90 км на паўднёвы ўсход ад Ніжняга Ноўгарада на рацэ Сундавік, на аўтадарозе Р162 Работкі — Парэцкае.

Пасёлак уваходзіць у Пералік гістарычных гарадоў Расіі.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Ніжагародскай вобласці
Сундавік

**Сундавік** () — рака ў Ніжагародскай вобласці Расіі, правы прыток Волгі. Басейн ракі ляжыць на тэрыторыі Вялікамурашкінскага, Далёкаканстанцінаўскага і Лыскаўскага раёнаў вобласці.

Выток ракі знаходзіцца за 4—5 км ад вёскі Картмазава, вусце — каля вёскі Ісады Лыскоўскага раёна, вышыня вусця — 58 м над узроўнем мора. Даўжыня — 97 км, плошча басейна — 1120 км². У сярэднім цячэнні шырыня дасягае 15—20 метраў, у прывусцевай частцы 35—40 м. Сярэдняя глыбіня 1—2 м, максімальная глыбіня дасягае 4 м. На тэрыторыі пасёлка гарадскога тыпу Вялікае Мурашкіна мае вадасховішча. Цячэнне хуткае, дно пераважна пясчанае і галечнае. Найбуйнейшы прыток — рака Пужава.

Катэгорыя:Рэкі Ніжагародскай вобласці
Катэгорыя:Прытокі Волгі
Каражэчна

**Каражэчна** () — рака на паўночным захадзе еўрапейскай часткі Расіі ў Кесавагорскім, Сонкаўскім і Кашынскім раёнах Цвярской вобласці і Угліцкім раёне Яраслаўскай вобласці. Вусце ракі знаходзіцца за 2830 км па левым беразе ракі Волгі ад яе вусця (Волжскі руславы ўчастак Рыбінскага вадасховішча). Даўжыня ракі — 147 км, плошча вадазборнага басейна — 1690 км², расход вады — 6 м³/с.

Каражачна пачынаецца ў Кесавагорскім раёне, у адгор’ях Бежацкага верха. Шырыня ракі ў верхнім і сярэднім цячэнні — 5—20 м, рэчышча звілістае, глыбіня — да 1,5 м. Хуткасць цячэння невысокая.

Бліжэй да вусця з-за падпору Рыбінскага вадасховішча шырыня ракі павялічваецца, на працягу апошніх 4 кіламетраў рака Каражэчна суднаходная.

Нізоўі Караражэчны — папулярнае месца для адпачынку і рыбалкі, па берагах размешчаны санаторыі і турыстычныя базы.

Рака ўпадае ў Волгу ніжэй за горад Угліч.

Катэгорыя:Рэкі Цвярской вобласці
Катэгорыя:Рэкі Яраслаўскай вобласці
Катэгорыя:Прытокі Волгі
Угліцкае вадасховішча

**Угліцкае вадасховішча** () — вадасховішча руславага тыпу на рацэ Волга, размешчанае ў межах Угліцкага раёна Яраслаўскай вобласці і Кімрскага, Калязінскага і Кашынскага раёнаў Цвярской вобласці. Створана ў 1939 годзе ў сувязі з пабудовай Угліцкай ГЭС ва Углічы. Вадасховішча выкарыстоўваецца для энергетыкі, суднаходства, рыбалоўства, а таксама для водазабеспячэння. На берагах размешчаны раённыя цэнтры Калязін і Кімры, пгт Белы Гарадок і мноства сельскіх населеных пунктаў.

Угліцкае вадасховішча руславага тыпу, выцягнутае на 146 км, ажыццяўляе сезоннае рэгуляванне сцёку. Вышыня над узроўнем мора — 113 м. Плошча вадазбору — 60 000 км².

Катэгорыя:Вадасховішчы Цвярской вобласці
Катэгорыя:Вадасховішчы Яраслаўскай вобласці
Катэгорыя:Волга
Яўсей Рыгоравіч Трафімаў

**Яўсей Рыгоравіч Трафімаў** ( Хатоўня, Рагачоўскі павет, Магілёўская губерня — , Ленінград) — беларускі палітычны дзеяч. Адзін з лідэраў Беларускай партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 15 лютага 1886 года ў в. Хатоўня Рагачоўскага павета Магілёўскай губерні ў сялянскай сям’і.

У час Польска-савецкай вайны 1919—1920 гадоў — загадчык інструктарска-арганізацыйнага аддзелу Часовага беларускага нацыянальнага камітэта ў Мінску. Уваходзіў у Ваенна-рэвалюцыйны камітэт БССР, адкуль быў выключаны з-за адмовы падпісаць Дэкларацыю аб другім абвяшэчнні БССР. Пасля працаваў у кааперацыі, у 1924—1930 гадах — кіраўнік крэдытна-планавага аддзелу Беларускага сельгасбанка. Быў членам праўлення Беларускага сельгасбанка.

12 ліпеня 1930 года арыштаваны па справе «Саюзу вызвалення Беларусі». Асуджаны 10 красавіка 1931 года калегіяй АДПУ за шкодніцтва, за антысавецкую агітацыю паводле артыкулаў 58-4, 7, 10, 11 Крымінальнага кодэкса РСФСР, высланы на 5 гадоў у г. Сарапул Вотскай аўтаномнай вобласці РСФСР (цяпер — Удмурція).

Пасля сканчэння тэрміна высылкі жыў у Іркуцку, працаваў у банку. Рэабілітаваны 18 верасня 1960 года Судовай калегіяй па крымінальных справах Вярхоўнага Суда БССР. Асабовая справа Я. Р. Трафімава захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі (справа 20951-с).

З 1961 года жыў у Ленінградзе.

Памёр 20 сакавіка 1970 года ў Ленінградзе.

## Літаратура 
* 
*
Пічаева

**Пічаева** () — сяло ў Тамбоўскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Пічаеўскага раёна і Пічаеўскага сельсавета.

## Геаграфія 
Размешчана за 100 км на паўночны ўсход ад Тамбова на рацэ Кашме, за 16 км на паўднёвы захад ад чыгуначнай станцыі Вярнадаўка Куйбышаўскай чыгункі на лініі Ражск — Пенза.

## Гісторыя 
Заснавана ў 1703 годзе як сяло Салотчынскага манастыра Разанскага павета. Назва паходзіць ад мардоўскага слова «піча» — хвоя.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Тамбоўскай вобласці
Новапакроўка (Тамбоўская вобласць)

**Новапакроўка** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Тамбоўскай вобласці Расіі.

## Геаграфія 
Размешчаны ў паўднёва-заходняй частцы Тамбоўскай вобласці за 8 км на паўночны ўсход ад пасёлка Мардова, адміністрацыйнага цэнтра раёна, на берагах ракі Біцюг.

## Гісторыя 
Гісторыя Новапакроўкі пачалася ў 1908 годзе, калі граф А. А. Арлоў-Давыдаў, якому належала суседняе сяло Нова-Пакроўскае, вырашыў закласці ў ім цукровы завод. Былі пабудаваны кватэры для працоўных.

Статус самастойнага паселішча Новапакроўка атрымала ў 1926 годзе, калі сяло Нова-Пакроўскае было падзелена на сяло Мяльгуны і вёску Новапакроўка (тая частка, што была пабудавана графам Арловым-Давыдавым). Але неўзабаве Новапакроўку ізноў далучылі да сяла Мяльгуны. А пазней ізноў вылучылі ў самастойнае паселішча, якому ў 1973 годзе быў прысвоены статус працоўнага пасёлка.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Тамбоўскай вобласці
Угліцкая ГЭС

**Угліцкая гідраэлектрастанцыя** — ГЭС на рацэ Волга ў Яраслаўскай вобласці Расіі, у горадзе Угліч. Уваходзіць у Волжска-Камскі каскад ГЭС, з’яўляецца яго другой прыступкай. Адна з найстарэйшых гідраэлектрастанцый Расіі — пушчана ў 1940 годзе, адыграла важную ролю ў забеспячэнні Масквы электраэнергіяй у гады Вялікай Айчыннай вайны, асабліва ў перыяд Бітвы за Маскву. Будаўніцтва станцыі вялося ў 1935—1955 гадах, а станам на 1941 год яна з’яўлялася другой па магутнасці дзеючай гідраэлектрастанцыяй СССР. Уласнікам Угліцкай ГЭС (за выключэннем суднаходнага шлюза) з’яўляецца ПАТ «Русгідра». Архітэктурны комплекс Угліцкай ГЭС з’яўляецца аб’ектам культурнай спадчыны, якая ахоўваецца дзяржавай.

Канструктыўна Угліцкая ГЭС уяўляе сабой нізканапорную руславую гідраэлектрастанцыю (будынак ГЭС уваходзіць у склад напорнага фронту). Збудаванні гідравузла складаюцца з руславой земляной плаціны, бетоннай вадаскіднай плаціны, будынка ГЭС і суднаходнага шлюза. У аснове збудаванняў знаходзяцца марэнныя суглінкі, у шэрагу выпадкаў перакрытыя алювіем. Устаноўленая магутнасць электрастанцыі — 120 МВт, забяспечаная магутнасць — 8,8 МВт, сярэднегадавая выпрацоўка — 240 млн кВт·г.

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Расіі
Катэгорыя:Волга
Катэгорыя:Угліч
Катэгорыя:Будоўлі ГУЛАГа
Карал Ванек

**Ка́рал Ва́нек** (); , Шварцкастэлец, Аўстра-Венгрыя — , , Чэхаславакія) — чэшскі пісьменнік, фельетаніст, журналіст. Аўтар рамана «Прыгоды ўдалага ваякі Швейка ў расійскім палоне» (*Osudy dobrého vojáka Švejka v ruském zajetí*, 1923).

## Біяграфія 
Карал Ванек нарадзіўся ў 1887 годзе ў горадзе Чэрны Костэлец (), што месціцца за 30 кіламетраў ад Прагі, у сям’і колавага майстра Ёзефа Ванека, пяты сын з сямі дзяцей.

У часе Першай сусветнай вайны быў на расійскім фронце, пасля трапіў у палон. Па вяртанні на радзіму працаваў у перыядычным друку, апублікаваў шэраг кароткіх апавяданняў і эсэ.

Па смерці Яраслава Гашака на просьбу выдаўца скончыў чацвёртую частку рамана «Прыгоды ўдалага ваякі Швейка», а пасля напісаў пятую і шостую часткі — пра лёс Швейка ў расійскім палоне.

Памёр у 1933 годзе ў Празе ад сухотаў.

## «Прыгоды ўдалага ваякі Швейка ў расійскім палоне» 
Ванек напісаў раман на падставе ўласнага цяжкога досведу. У раздзеле «На працы» ён прызнаецца чытачу: «*Я быў таксама ў Расіі і жыў у палоне ў так званай палоннай працоўнай роце…*» Кніга дае магчымасць паглядзець на Расію тых гадоў, на падзеі ў свеце з новага пункту гледжання — вачыма аўстрыйскага ваеннапалоннага. Значная частка рамана прысвечаная падзеям на тэрыторыі Беларусі, куды Швейка перавезлі для працы на абарону. У кнізе згаданыя прыгоды палонных у Віцебску, Маладзечне, Будславе і іншых мястэчках і вёсках Беларусі.

У 1931—1932 гадах у беларускім перакладзе выдадзена эпапея «Прыгоды ўдалага ваякі Швейка» (у 6 т.) аўтарства Яраслава Гашака і Карала Ванека. 1-ы том перакладаў Міхась Зарэцкі (1931), 2-і — Кандрат Крапіва, 3-і — Максім Лужанін, 4-ы — Лукаш Калюга (1932), 5-ы — Тодар Кляшторны са Змітраком Астапенкам, 6-ы — Кузьма Чорны.

## Гл. таксама 
* Швейк
* Прыгоды ўдалага ваякі Швейка

## Спасылкі 
* Карал Ванек і мы ўсе 

Катэгорыя:гумарысты Чэхіі
Катэгорыя:журналісты Чэхіі
Катэгорыя:Пісьменнікі Чэхіі
Катэгорыя:раманісты Чэхіі
Катэгорыя:Памерлі ад сухотаў
Катэгорыя:Чэшскамоўныя пісьменнікі
Калышлей

**Калышле́й** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Пензенскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Калышлейскага раёна.

## Геаграфія 
Пасёлак размешчаны за 70 км ад Пензы, на правым беразе ракі Калышлей, чыгуначная станцыя на лініі Пенза — Рцішчава, аўтадарога Пенза — Сярдобск.

## Гісторыя 
27 лістапада 1957 года рашэннем Пензенскага аблвыканкама Калышлей атрымаў статус пасёлка гарадскога тыпу.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Пензенскай вобласці
Согажа

**Согажа** () — рака ў Валагодскай і Яраслаўскай абласцях Расіі, упадае ў Рыбінскае вадасховішча на Волзе. Да стварэння Рыбінскага вадасховішча была прытокам Шэксны.

Даўжыня ракі — 129 км, плошча вадазборнага басейна — 2900 км². Найбуйнейшыя прытокі — Сегжа, Ухтома, Сога (левыя); Рэпа (правы).

На рацэ размешчаны горад Пашахонне.

Катэгорыя:Рэкі Валагодскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Яраслаўскай вобласці
Катэгорыя:Басейн Волгі
Полазы

**Полазы** (*Coluber*) — род змей сямейства .

Склад роду неаднаразова пераглядаўся, раней у яго склад уключалі многія віды, якія адносяцца цяпер да іншых родаў. У прыватнасці гэта адносіцца да відаў, якія сустракаюцца на тэрыторыі былога СССР: , , , , , , што адлюстравана ў савецкай літаратуры.

## Віды 
У цяперашні час у склад роду ўключаюць 24 віды:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Вужовыя
Варэна

**Варэна**:
* Варэна (Ламбардыя)
* Варэна (Трэнціна — Альта-Адыджэ)
* Варэна (Літва)
Cerastium dinaricum

**Cerastium dinaricum** — травяністая расліна. Від сямейства . Вядомы з аднаго месца ў Славеніі.

## У культуры 
Выява расліны выкарыстана на паштовай марцы Славеніі.

Катэгорыя:Ясколка
Катэгорыя:Флора Еўропы
Беларускі рэспубліканскі савет прафесійных саюзаў

**Беларускі рэспубліканскі савет прафесійных саюзаў** — беларускі нацыянальны прафсаюзны цэнтр у складзе УЦСПС, які існаваў з 1920 па 1990 год.

## Гісторыя 
Прафсаюзы на тэрыторыі Беларусі пачалі фармавацца яшчэ ў пачатку ХХ стагоддзя. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі пачалася барацьба паміж рознымі левымі палітычнымі плынямі Расійскай рэспублікі (эсэры, бальшавікі, меншавікі) за падпарадкаванне і палітызацыю прафсаюзаў. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі і перамогі РСДРП(б) пачаўся працэс «бальшавізацыі» (падпарадкавання бальшавікам) прафсаюзаў. Гэты працэс у БССР скончыўся ў ліпені 1920 года, калі было створана *Цэнтральнае бюро прафсаюзаў Беларусі*, якое неўзабаве было перайменавана ў *Савет прафсаюзаў Беларусі*. У 1937 годзе ў прафсаюзах было 84,1% працуючага насельніцтва.

Пасля Вялікай Айчыннай вайны беларуская савецкая прафсаюзная сістэма была поўнасцю разбурана. Таму ўжо ў снежні 1944 года ЦК КП(б)Б выпусціла пастанову «Аб аднаўленні прафсаюзных арганізацый у Беларускай ССР», у выніку ў студзені 1946 гады ў беларускіх прафсаюзах было 64,4% працуючага насельніцтва. У лістападзе 1948 года была праведзена І-я беларуская міжсаюзная канферэнцыя прафсаюзаў БССР, на якой быў створан *Беларускі рэспубліканскі савет прафесійных саюзаў (Белсавпраф)*.

У канцы 1980-х, падчас перабудовы, у БССР таксама пачалася і перабудова традыцыйнага прафсаюзнага руху. Апагеем гэтага стаў XVII з’езд Белсаdпрафа ў кастрычніку 1990 года, які аб’явіў аб выхадзе з УЦСПС і фарміраванні новага беларускага нацыянальнага прафсаюзнага цэнтра - Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі.

## Адукацыйныя ўстановы 
У БССР савецкімі ўладамі для прафсаюзаў была створана сістэма падрыхтоўкі кадраў, як, напрыклад, Вышэйшая школа прафсаюзнага руху Беларусі, курсы Белсаўпрафа і абласных прафсаюзных арганізацый.

## Прэмія прафсаюзаў Беларускай ССР 
У Беларускай ССР, як і ў іншых савецкіх рэспубліках, існавала прэмія савецкіх прафсаюзаў. Так, напрыклад, існавала прэмія прафсаюзаў Беларускай ССР па дасягненнях у сферы сельскай гаспадаркі, меліярацыі, воднай гаспадаркі і хлебапрадуктаў імя Кірыла Пракопавіча Арлоўскага.

## Літаратура 
* 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Прафсаюзы СССР
Катэгорыя:Прафсаюзы Беларусі
Іса (Пензенская вобласць)

**Іса ** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Пензенскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Ісінскага раёна.

## Геаграфія 
Пасёлак размешчаны за 100 км на поўнач ад Пензы, за 10 км ад чыгуначнай станцыі Булычова на лініі Пенза — Рузаеўка, на рацэ Ісе (прытоку Мокшы).

## Гісторыя 
Паселішча заснавана ў канцы XVII стагоддзя памешчыкамі. У пачатку XVIII стагоддзя — сяло Спаскае, у складзе Саранскага павета, належала сібірскаму губернатару князю Мацвею Гагарыну. У 1717 годзе спалена падчас «кубанскага пагрому», прычым забіта 15, уведзена ў палон 98 сялян. Пасля пакарання смерцю М. Гагарына адпісана на цара Пятра I, затым перададзена графу Раману Іларыёнавічу Варанцову (1707—1783). Тут знаходзілася адна з найбуйнейшых іх вотчын. Дзякуючы размяшчэнню на Маскоўскай дарозе многія жыхары займаліся возніцтвам, гандлем і рамёствамі. У 1764 годзе пабудавана драўляная царква ў імя Хрыста Збавіцеля (адсюль назва вёскі Спаскае); мураваны храм пабудаваны ў 1820—1838 гадах. У 1774 годзе ісінцы ўдзельнічалі ў Сялянскай вайне на баку атрадаў Пугачова; урадавыя войскі спалілі сяло, жорстка расправіўшыся з удзельнікамі паўстання.

З 23 жніўня 1979 года — пасёлак гарадскога тыпу.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Пензенскай вобласці
Залатароўка

**Залатароўка** — тапонім.

## Расія 
* Залатароўка — пасёлак гарадскога тыпу ў Пензенскай вобласці.
* Залатароўка — вёска ў Вяземскім раёне Смаленскай вобласці.
Залатароўка (Пензенская вобласць)

**Залатароўка** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Пензенскай вобласці Расіі.

## Геаграфія 
Размешчаны за 25 км ад Пензы, за 8 км ад чыгуначнай станцыі Шнаева, па абодвух берагах ракі Мядаеўкі.

## Гісторыя 
Заснавана з такой назвай на месцы старажытных паселішчаў у пачатку XVII стагоддзя канцылярыстам Пензенскай правінцыйнай канторы Аляксеем Фёдаравічам Залатаровым. Да XIX стагоддзя называлася в. Залатароўка і ўваходзіла ў Гарадзішчанскі павет Пензенскай губерні.

У 1928 годзе Залатароўка пераўтворана ў рабочы пасёлак.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Пензенскай вобласці
Луніна (Пензенская вобласць)

**Лу́ніна** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Пензенскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Лунінскага раёна.

## Геаграфія 
Пасёлак размешчаны за 45 км на паўночны ўсход ад Пензы, на рацэ Шукша (прыток Суры). Чыгуначная станцыя Луніна Куйбышаўскай чыгункі на лініі Рузаеўка — Пенза.

## Гісторыя 
Населены пункт узнік на землях, якія атрымалі ў 1665 годзе пензенец, паручнік Восіп Іванавіч Лунін і падпалкоўнік Макар Мілеўскі. Першыя дзесяцігоддзі існавання называлася Архангельскім (па царкве). Да 1710 года (магчыма, у выніку абмену землямі) сяло падорана Іванырсаўскаму Чудаву манастыру, мела 60, у 1718 годзе — 75 двароў манастырскіх сялян. У 1717 годзе сяло спалена атрадам кубанскіх «татараў», забіта 4, узята ў палон 66 чалавек (у 1722 годзе адзін з іх вярнуўся з палону). У 1719 годзе — 34 двары. У 1723 годзе зафіксавана як вотчына Чудава прыпіснога Іванырсаўскага манастыра сяло Архангельскае (Луніна); у вёсцы царква ў імя Архістратыга Міхаіла і 34 двары сялян.

У 1938 годзе Луніна аднесена да катэгорыі пасёлкаў гарадскога тыпу.
## Насельніцтва 
## Літаратура 
* География России: Энциклопедический словарь / Гл. ред. А. П. Горкин. — М.: «Большая Российская энциклопедия», 1998. — С. 336. — 800 с. — 35 000 экз. — ISBN 5-85270-276-5.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Пензенскай вобласці
Лінда (прыток Волгі)

**Лінда** () — рака ў Ніжагародскай вобласці Расіі, левы прыток Волгі. Даўжыня ракі — каля 122 км, плошча вадазборнага басейна — 1630 км².

Выток — ва ўрочышчы Фядосьін Дол за 3,5 км на паўночны захад ад вёскі Трафеліха. Вышыня вытоку — каля 140 м над узроўнем мора. Шырыня ў верхнім цячэнні — у сярэднім ад 7 да 12 метраў, бліжэй да вусця — 20—30 метраў, глыбіня на перакатах — каля 0,5—1 метра, на плёсах — да 3 метраў, дно пясчана-глеістае, берагі стромкія і абрывістыя. Вышыня вусця — каля 64 м над узроўнем мора. Ухіл ракі — 0,67 м/км. Раней па рацэ сплаўлялі лес.

Асноўныя прытокі: злева — Алсма; справа — Кеза і Санда.

Катэгорыя:Рэкі Ніжагародскай вобласці
Катэгорыя:Прытокі Волгі
Paphiopedilum callosum

**Paphiopedilum callosum** — від архідэй, які сустракаецца ад В’етнама да  Малайскага паўвострава. Від быў даследаваны і паказаў шматспадзеўныя вынікі ў лячэнні рака.

## У культуры 
У 2008 годзе выява архідэі была выкарыстана на паштовай марцы Тайланда.

Катэгорыя:Архідныя
Катэгорыя:Флора Паўднёва-Усходняй Азіі
Катэгорыя:Расліны на марках
Парк Яёгі

— ландшафтны парк, які месціцца ў раёне Сібуя горада Токіа (Японія).

Парк з’яўляецца папулярным месцам у Токіа, асабліва штонядзелю, калі ён становіцца месцам збору аматараў японскай рок-музыкі, жанглёраў, комікаў, клубаў баявых мастацтваў, касплэераў і іншых субкультурных груп па захапленням. Увесну тысячы людзей наведваюць парк, каб атрымаць асалоду ад квітнення сакуры падчас ханамі. У парку ёсць месцы для пікнікоў, роварныя дарожкі, пункт пракату ровараў, грамадскія спартыўныя пляцоўкі і пляцоўкі для выгулу сабак.

Побач з паркам ёсць станцыя Харадзюку і храм Мэйдзі ў Яёгікамідзонача. 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Токіа
Красныя Ткачы

**Красныя Ткачы** () — пасёлак (у 1927—2019 гадах — пасёлак гарадскога тыпу) у Яраслаўскім раёне Яраслаўскай вобласці Расіі.

У межах арганізацыі мясцовага самакіравання ўваходзіць у Карабіхскае сельскае паселішча; у межах адміністрацыйна-тэрытарыяльнага ўладкавання ўключаецца ў Карабіхскую сельскую акругу. Размешчаны на правым беразе ракі Котарасль, за 6 км ад чыгуначнай станцыі Казьмадзям’янск (на лініі Яраслаўль — Масква), на старой Маскоўскай дарозе, за 18 км на поўдзень ад Яраслаўля.

Катэгорыя:Населеныя пункты Яраслаўскай вобласці
Dendrobium sutiknoi

**Dendrobium sutiknoi** — від кветкавых раслін, які належыць да сямейства . Навуковая назва гэтага віду была ўпершыню апублікаваная .

## У культуры 
У 2008 годзе выява архідэі была выкарыстана на паштовай марцы Тайланда.

Катэгорыя:Архідныя
Катэгорыя:Расліны на марках
Міхаіл Іванавіч Чулакі

**Міхаіл Іванавіч Чулакі** (, г. , Рэспубліка Крым — ) — расійскі кампазітар, педагог, музычна-грамадскі дзеяч. Народны артыст Расіі (1969). Дзяржаўныя прэміі СССР 1947, 1948, 1950.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 6 (19) лістапада 1908 года ў Сімферопалі ў сям’і судовага прыстава Сімферопальскага акруговага суда Івана Ільіча Чулакі. Скончыў Сімферопальскі музычны тэхнікум (цяпер — ).

У 1931 годзе скончыў Ленінградскую кансерваторыю па класе кампазіцыі .

У 1937—1939 гадах — дырэктар і мастацкі кіраўнік Ленінградскай філармоніі.

З 1951 года працаваў у Камітэце па справах мастацтваў пры СМ СССР, у .

У 1955—1959 гадах і ў 1963—1970 гадах — дырэктар і мастацкі кіраўнік Вялікага тэатра ў Маскве.

З 1933 года выкладаў у Ленінградскай, з 1948 года — у Маскоўскай кансерваторыях, з 1962 года — прафесар. Сярод яго вучняў: , В. В. Бяляеў, Л. Б. Бабылёў, , , Я. П. Крылатаў, , В. У. Пальчун, Н. М. Шахматаў.

З 1948 года — сакратар Саюза кампазітараў СССР, з 1959 года — Саюза кампазітараў Расіі.

Дэпутат Вярхоўнага Савета РСФСР 6 і 7 скліканняў.

Памёр 29 студзеня 1989 года, пахаваны на Увядзенскіх могілках Масквы.

## Творчасць 
Сярод твораў: балеты «Казка пра папа і работніка яго Балду» (паст. 1940), «Уяўны жаніх» (паст. 1946), «Юнацтва» (паст. 1947), «Іван Грозны» (на аснове музыкі С. Пракоф’ева да аднайменага балета, паст. 1975); опера «Малады марак сусвету» (1977); 4 сімфоніі (1930—1937), сімфанічны цыкл «Песні і танцы старой Францыі» (1959), кантаты.

Аўтар кніг «Інструменты сімфанічнага аркестра» (1950), «Жывыя ў памяці маёй» (1990). музычна-крытычных артыкулаў.

## Літаратура 
*
Сасноваборск (Пензенская вобласць)

**Сасноваборск** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Пензенскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Сасноваборскага раёна.

## Геаграфія 
Размешчаны за 25 км ад Пензы, за 8 км ад чыгуначнай станцыі Шнаева, па абодвух берагах ракі Мядаеўкі.
Пасёлак размешчаны за 147 км на ўсход ад Пензы на рацэ Цешняр (прыток Суры), за 18 км на поўдзень ад пасёлка — чыгуначная станцыя Сюзюм Куйбышаўскай чыгункі (лінія Пенза — Сызрань).

## Гісторыя 
Заснаваны не пазней за пачатак XIX стагоддзя як сяло Няскучнае на рацэ Алілейцы, якое належала дваранам Шутавым, Сабуравым і Чымбасавым, і Сурскі хутар на Цешняры, які ўзнік у сувязі з развіццём лесаапрацоўчай прамысловасці і сплаву лесу па Суры.

Пасля адмены прыгоннага права сяло Аляксандраўка (Няскучнае) і вёска Наванікольская (Сурскі хутар) аб’ядналіся пад агульнай назвай сяло Літвіна, якое ўвайшло ў склад Барценеўскай воласці Гарадзішчанскага павета.

У 1928 годзе сяло пераўтворана ў працоўны пасёлак Літвіна і стала раённым цэнтрам Літвінаўскага раёна ў складзе Кузнецкай акругі Сярэдне-Волжскай вобласці (з 1939 года — у Пензенскай вобласці).

У 1940 годзе пасёлак перайменаваны ў Сасноваборск.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Пензенскай вобласці
Белы Яр (Верхнякецкі раён)

**Белы Яр** () — рабочы пасёлак, адміністрацыйны цэнтр Верхнякецкага раёна і Белаярскага гарадскога паселішча Томскай вобласці Расіі. Размешчаны на рацэ Кець (прыток Обі), за 300 км на поўнач ад Томска. У пасёлку знаходзіцца канцавая станцыя Белы Яр Томскай чыгуначнай лініі (уведзена ў эксплуатацыю 5 кастрычніка 1977 года). Аўтадарога Калпашава — Белы Яр, аўтадарога Першамайскае — Улу-Юл — Белы Яр.

Клімат у пасёлку умерана-халодны. 
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Томскай вобласці