open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Уюн звычайны

**Ую́н, уюн звычайны** (*Misgurnus fossilis*) — рыба сямейства Уюновыя. Мясцовыя назвы: *піскун, піскар*.

## Апісанне 
Даўжыня цела 16—25 см, зрэдку болей (да 32 см). Маса да 25—40 г, часам болей. Цела спераду амаль цыліндрычнае, затым крыху сціснутае з бакоў. Галава невялікая. Вакол рота 5 пар вусікаў (2 пары на верхняй сківіцы, 1 пара ў вуглах рота і 2 пары на ніжняй сківіцы). Вочы невялікія, жоўтага або карычневага колеру. Плаўнікі закругленыя, з цёмнымі плямамі. Луска дробная. Бакавая лінія непрыкметная. Афарбоўка залежыць ад месца жыхарства. Звычайна спіна бурая з цёмнымі плямінамі, бакі жаўтаватыя, бруха жоўтае або чырванаватае. Па баках працягваюцца 3 цёмныя палоскі (сярэдняя цягнецца ад вока да хваставога плаўніка).

## Распаўсюджанне 
Уюн шырока распаўсюджаны ў прэсных вадаёмах Еўразіі (за выключэннем вадаёмаў Пірэнейскага паўвострава, Італіі, Грэцыі, Вялікабрытаніі, Скандынавіі, у басейне Паўночнага Ледавітага акіяна, вадаёмах Крыма, Камчаткі. У басейне Амура вылучаецца асобны падвід.

На тэрыторыі Беларусі сустракаецца паўсюдна, пераважна ў непраточных, зарастаючых азёрах, старыцах, затоках, забалочаных рэках і каналах.

## Асаблівасці біялогіі 
Уюны — аселыя рыбы, толькі ў час паводкі могуць пераадольваць значныя адлегласці. У месцах жыхарства трымаюцца каля дна або закапаўшыся ў іл. Пры перасыханні вадаёма закопваюцца ў вільготны іл і упадаюць у спячку. Уюны вельмі не патрабавальныя да колькасці кіслароду ў вадзе.

Дарослыя ўюны кормяцца дновымі беспазваночнымі: казуркамі і іх лічынкамі, малюскамі, дробнымі ракападобнымі, а таксама дэтрытам.

Палавой спеласці дасягаюць у трохгадовым узросце. Нераст звычайна ў красавіку — маі. Уюны нерастуюць ў прыбярэжнай зоне, у густых зарасніках (у перыяд паводкі — на поймах вадаёмаў). Ікра дыяметрам 1,7—1,9 мм. Колькасць адкладваемых ікрынак можа дасягаць 150 тысяч.

Перыяд інкубацыі 5-7 сутак, пасля чаго лічынка з дапамогай ніткападобных вырастаў на галаве прымацоўваецца да раслін і вісіць у тоўшчы вады да поўнага расходавання запасу жаўтка. Развіццё лічынак адбываецца ва ўмовах дэфіцыту кіслароду, таму ў іх развіваюцца дадатковыя лічынкавыя органы дыхання ў выглядзе сістэмы крывяносных сасудаў жоўцевага мяшка, затым развіваюцца вонкавыя жабры, якія ў працэсе росту і развіцця лічынкі рэдукуюцца.

## Промысел і развядзенне 
Прамысловага значэння не маюць. Выкарыстоўваюцца ў якасці прынады пры лоўлі драпежнай рыбы. Часам уюноў трымаюць у акварыумах.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Уюновыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Рэферэндум аб незалежнасці Квебека (1995)

**Другі рэферэндум аб незалежнасці Квебека** () — адзін з дзвюх рэферэндумаў па пытанні незалежнасці канадскай правінцыі Квебек. Праведзены 30 кастрычніка 1995 года. Вынікі: 50,58 % (2 362 648 чал.) выказаліся супраць аддзялення Квебека ад Канадскай Федэрацыі і 49,42 % (2 308 360 чал.) выказалася за аддзяленне і стварэнне суверэннай дзяржавы. Для параўнання, першы рэферэндум аб незалежнасці Квебека меў наступныя вынікі: 59,56 % супраць і 40,44 % за. Рашэнне пра рэферэндум было прынята 12 чэрвеня 1995 года. Такім чынам, абодва рэферэндумы не прывялі да суверэнітэту правінцыі, хоць у другі раз розніца апынулася невялікі і была аспрэчана. Нягледзячы на фармальнае паражэнне, правінцыя пайшла шляхам фактычнай суверэнізацыі, стварыўшы так званую «дзяржаву ў дзяржаве». ЗША і англамоўная Канада ў цэлым негатыўна адносіліся да спроб аддзялення Квебека.

## Вынікі 
## Перадумовы і наступствы 
Асаблівую апаск ў англамоўных СМІ выклікала схільнасць Квебека да ўспрымання левых, сацыялістычных ідэй, якая захоўвалася на працягу XX стагоддзя, і яго патэнцыйная саветызацыя ў выпадку атрымання незалежнасці. Асаблівую ролю ў гэтым адыгрываў незвычайна высокі ўзровень юніянізацыі квебекскага рабочага класа, які захоўваецца да нашых дзён. Так, звыш 40 % квебекскіх рабочых да начаша часу з'яўляюцца членамі прафсаюзаў, у параўнанні з 9 % у ЗША і Канадзе. Улічваючы традыцыйную этна-моўную палярызацыю класаў у Квебеку, прафсаюзы выступалі за незалежнасць як сімвал вызвалення ад англамоўнай эксплуатацыі. Сам факт правядзення рэферэндуму і падрыхтоўка да яго выклікалі паніку ў асяроддзі англа-квебекцаў і спарадзіў другую хвалю іх эміграцыі, галоўным чынам у Антарыа. У выніку, нават пасля перамогі федэралістаў, далейшая дэангліфікацыя Квебека працягнулася.

## Гісторыя 
Сепаратысцкія сілы ў Квебеку былі натхнёныя так званым «парадам суверэнітэтаў» пачатку 1990-х гадоў (распад СССР, Чэхаславакіі, Югаславіі). Квебекскае грамадства таксама імкнулася да лагічнага завяршэння Ціхай рэвалюцыі 1960-х гадоў калі франкаканадцы (асабліва франка-квебекцы) паўсталі на абарону роднай мовы і культуры пад ціскам англамоўнай большасці. Самым трагічным складнікам стаў дэмаграфічны разрэз вынікаў галасавання: 60 % франка-квебекцаў выказалася за незалежнасць і толькі 40 % супраць. Разам з тым каля 98 % англа-квебекцаў і каля 80 % алафонаў Квебека былі супраць незалежнасці. Пасля рэферэндуму выявілася нямала доказаў спроб федэральных улад паўплываць на яго вынікі. У прыватнасці была наўмысна паскорана натуралізацыя нефранкамоўных імігрантаў, якія ўжо пражывалі ў Квебеку і сімпатызавалі англафонам з эканамічных матываў і боязі згалення правінцыі ў выпадку атрымання ёю суверэнітэту.

## Гл. таксама 
* Рэферэндум аб незалежнасці Квебека, 1980
* Квебекскі блок
* Ціхая рэвалюцыя
* Насельніцтва Квебека
* Квебекскі сепаратызм

Катэгорыя:Рух за незалежнасць Квебека
Катэгорыя:Рэферэндумы ў Канадзе
Катэгорыя:Рэферэндумы аб незалежнасці
Катэгорыя:1995 год у Канадзе
Фронт вызвалення Брэтані

**Фронт вызвалення Брэтані** (, ) — французская радыкальная арганізацыя брэтонскага народа, створаная ў 1963 г. і якая ставіла сваёй мэтай стварэнне незалежнай дзяржавы на тэрыторыі Брэтані. Мела два ўзброеныя крыла: леварадыкальную рэвалюцыйную і рэспубліканскую арміі Брэтані.

## Гл таксама 
*Рэвалюцыйная армія Брэтані
*Брэтань
*Брэтонцы

## Спасылкі 
* Пракламацыя (1968)
* Прававая аснова (1968)
* Дэкларацыя (1978)
* Праграма (1978)

Катэгорыя:Гісторыя Францыі
Катэгорыя:Леварадыкальныя арганізацыі
Катэгорыя:Нацыянальна-вызваленчыя рухі
Катэгорыя:Брэтань
Катэгорыя:Брэтаньскі нацыяналізм
Хуан Педра Агірэ

**Хуан Педра Хуліян Агірэ-і-Лопес дэ Аная** (;  — ) — аргенцінскі рэвалюцыянер і палітык.

## Біяграфія 
Агірэ нарадзіўся ў Буэнас-Айрэсе. Браў удзел у барацьбе супраць брытанскіх войскаў у 1806-07 гадах, даслужыўся да звання капітана. У 1820 годзе часова выконваў абавязкі Вярхоўнага кіраўніка Аб’яднаных правінцый Рыа-дэ-Ла-Платы, быў апошнім, хто насіў гэты тытул. У 1824 годзе займаў пасаду міністра эканомікі, а ў 1826 годзе стаў першым прэзідэнтам адроджанага нацыянальнага банка.

## Літаратура 
* Pablo Zubiaurre, Desde la tierra, Sociedad Rural de Ayacucho, Ayacucho, 2003 ISBN 987-21125-0-9

Катэгорыя:Палітыкі Аргенціны
Катэгорыя:Прэзідэнты Аргенціны
Катэгорыя:Міністры эканомікі Аргенціны
Катэгорыя:Ваенныя Аргенціны
Бернардзіна Рывадавія

**Бернардзіна Рывадавія** (поўнае імя Бернардзіна дэ ла Трынідад Гансалес Рывадавія і Рывадавія, ; , Буэнас-Айрэс, Аргенціна — , Кадыс, Іспанія) — адзін з кіраўнікоў барацьбы за незалежнасць Паўднёвай Амерыкі ад іспанскага панавання, у 1811—1812 гадах член трыумвірату — аргенцінскага ўрада, першы прэзідэнт Аргенціны з 8 лютага 1826 года па 9 жніўня 1827 года.

Катэгорыя:Прэзідэнты Аргенціны
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Аргенціны
Катэгорыя:Міністры фінансаў Аргенціны
Катэгорыя:Імігравалі ў Іспанію з Аргенціны
Вісентэ Лопес і Планес

**Алехандра Вісентэ Лопес і Планес** (;  — ) — аргенцінскі пісьменнік і палітык. Займаў пасаду прэзідэнта Аб’яднаных правінцый Рыа-дэ-ла-Платы з 7 ліпеня па 18 жніўня 1827 г. Аўтар тэксту гімна Аргенціны. Пахаваны на могілках Рэкалета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэзідэнты Аргенціны
Катэгорыя:Юрысты Аргенціны
Катэгорыя:Пісьменнікі Аргенціны
Фронт вызвалення Дафара

**Фронт вызвалення Дафара** — аманская леварадыкальная арганізацыя, створаная ў 1965 г. Вяла ў паўднёвай правінцыі Амана Дафары ўзброеную барацьбу за стварэнне незалежнай дзяржавы. 

Баявікі арганізацыі праходзілі навучанне ў СССР у 165-м навучальным цэнтры па падрыхтоўцы замежных ваеннаслужачых.

Султан Кабус бен Саід, пры падтрымцы Ірана і Вялікабрытаніі, у 1976 г. здолеў нанесці адчувальнае паражэнне фронту падчас вайны ў Дафары і выцесніць яго далёка ў горы і на мяжу Паўднёвага Емена. У наш час Фронт існуе як малалікая арганізацыя з цэнтрам у Лондане.

Катэгорыя:Сепаратызм
Катэгорыя:Гісторыя Амана
Катэгорыя:Леварадыкальныя арганізацыі
Катэгорыя:Партызанскія рухі
Катэгорыя:Нацыянальна-вызваленчыя рухі
Прыквел

**Прыквел** (, кантамінацыя прыстаўкі *pre-* («да») і *sequel*) — мастацкі твор, раман, аповесць або фільм, дзеі ў якім адбываецца да дзей у асноўным творы. Прыквел ствараецца праз некаторы час пасля выхаду арыгіналу. Часта ў прыквелах тлумачацца падзеі і тэмы, пра якія распавядае асноўная частка.

Паводле Оксфардскіх слоўнікаў англійскай мовы упершыню паняцце «прыквел» з’яўляецца ў друку ў 1958 годзе ў артыкуле Энтані Баўчара ў часопісе «Фантастыка і Навука» (). Аўтар артыкула ўжывае паняцце пры апісанні рамана «Яны павінны мець зоркі» (), Джэймса Блэша. У 1970-я і 1980-я гады паняцце пачынаюць ужывацць паўсюдна. Адзін з выдатнейшых прыквелаў сярод фільмаў — новая трылогія «Зорных войнаў», рэжысёра Джорджа Лукаса.

## Гл. таксама 
* Сіквел
* Рымейк

Катэгорыя:Літаратура
Катэгорыя:Кінематограф
Катэгорыя:Тэрміналогія кіно і відэа
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні
Катэгорыя:Прыквелы
Хуан Хасэ В’ямонтэ

**Хуан Хасэ В’ямонтэ Гансалес** (; , Буэнас-Айрэс — , Мантэвідэа) — аргенцінскі ваенны і палітычны дзеяч пачатку XIX стагоддзя.

## Біяграфія 
Юнаком уступіў у шэрагі ўзброеных сіл, ідучы па шляху свайго бацькі. Удзельнічаў у барацьбе супраць брытанскага ўварвання ў званні лейтэнанта, затым вызначыўся пры абароне Сан-Карласа, за што атрымаў званне капітана.

Пасля Майскай рэвалюцыі удзельнічаў у бітвах пад Сіпаею і Гуак. Пасля апошняй бітвы яго абвінавацілі ў тым, што ён не ўвёў у бой свой атрад у колькасці 1 500 чалавек. Гэта абвінавачванне пацягнула за сабой працяглы судовы працэс на ваенным трыбунале, які ў выніку апраўдаў яго і ён застаўся ў войску.

У лістападзе 1814, калі пачалася грамадзянская вайна, ён быў прызначаны губернатарам правінцыі Энтрэ-Рыяс. У наступным годзе ён прыняў удзел у паўстанні супраць вярхоўнага кіраўніка Карласа Марыі дэ Альвеара. У наступным годзе быў арыштаваны і заключаны ў турму. У траўні 1818 ён стаў дэпутатам кангрэса Тукуман, а ў наступным годзе атрымаў прызначэнне на пасаду камандуючага экспедыцыйнай арміяй Санта-Фэ, замяніўшы Хуана Рамона Балькарсэ.

Ён быў сасланы ў Мантэвідэа пасля бітвы пад Сепедаю 1820 года, але вярнуўся ў канцы 1821 і быў прызначаны губернатарам правінцыі Буэнас-Айрэс у сувязі з адсутнасцю Марціна Радрыгеса. У 1824 годзе ён стаў дэпутатам Генеральнага кангрэса, на гэтай пасадзе ён падтрымаў унітарны варыянт канстытуцыі 1826 года, але пасля перайшоў пад сцягі федэралісцкай партыі. Пасля правалу унітарнага эксперыменту Хуана Лавалі ён замяніў апошняга на пасадзе губернатара Буэнас-Айрэса ў 1829 годзе. На гэтай пасадзе ён практычна нічога не зрабіў, акрамя таго, што забяспечыў прыход да ўлады Хуана Мануэля дэ Росаса.

У 1833 годзе ён зноў стаў губернатарам Буэнас-Айрэса, але прабыў на гэтай пасадзе менш за год. В’ямонтэ быў сасланы ў Мантэвідэа ў 1839 годзе, дзе ён і памёр у 1843 годзе. Яго цела было перавезена ў Буэнас-Айрэс і пахавана на могілках Рэкалета.

Катэгорыя:Ваенныя Аргенціны
Катэгорыя:Прэзідэнты Аргенціны
Хуан Мануэль дэ Росас

**Хуан Мануэль Хасэ Дамінга Артыс дэ Росас-і-Лопес-дэ-Асорніа** (; , Буэнас-Айрэс — , Саўтгемптан) — аргенцінскі ваенны і палітычны дзеяч, генерал-капітан (губернатар) Буэнас-Айрэса з 8 снежня 1829 г. па 17 снежня 1832 года (1-ы раз) і з 13 красавіка 1835 г. па 3 лютага 1852 (2-гі раз).
Хуан Рамон Балькарсэ

**Хуан Рамон Гансалес дэ Балькарсэ** (; , Буэнас-Айрэс — , Кансэпсьён-дэль-Уругвай) — аргенцінскі ваенны і палітычны дзеяч.

## Біяграфія 
Хуан Рамон удзельнічаў у барацьбе супраць брытанскага ўварвання ў 1807 годзе, і ў ваеннай кампаніі ў Перу 1812 пад камандаваннем генерала Мануэля Бельграна. Займаў пасаду губернатара Буэнас-Айрэса з 1818 да 1820 г. За гады кіравання дэ Росаса займаў пасаду міністра абароны. У 1832 годзе ён зноў быў абраны губернатарам Буэнас-Айрэса. 11 кастрычніка 1833 года адбыўся судовы працэс супраць дэ Росаса. У гэты час пад сценамі рэзідэнцыі губернатара сабраўся вялікі натоўп гауча і беднякоў, якія патрабавалі вызвалення Росаса з-пад варты і адстаўкі Балькарсэ. Войскі, якія павінны стрымліваць натоўп, павярнулі зброю супраць урада і далучыліся да народа. Балькарсэ быў аддадзены пад суд, а яго месца заняў Хуан Хасэ В’ямонтэ. Балькарсэ быў заключаны і памёр у ссылцы ў Кансепсьён.

## Літаратура 
* Cutolo, Vicente, *Nuevo diccionario biográfico argentino*, 7 volúmenes, Ed. Elche, Bs. As., 1968—1985.
* López Rosas, José R., *Entre la monarquía y la república*. Memorial de la Patria, tomo III, Ed. La Bastilla, Bs. As., 1981.
* Boully, Víctor, *El interregno de los lomonegros*. Memorial de la Patria, tomo VI, Ed. La Bastilla, Bs. As., 1984.
* Zinny, Antonio, *Historia de los gobernadores de las Provincias Argentinas*, Ed, Hyspamérica, 1987. ISBN 950-614-685-3
* Gianello, Leoncio, *Historia de Santa Fe*, Ed. Plus Ultra, Bs. As., 1986. ISBN 950-21-0150-2
* Ruiz Moreno, Isidoro J., *Campañas militares argentinas*, Tomo I, Ed. Emecé, Bs. As., 2004. ISBN 950-04-2675-7
* Piñeiro, Armando Alonso, *Historia del general Viamonte y su época*, Ed. Plus Ultra, Bs. As., 1969.

Катэгорыя:Прэзідэнты Аргенціны
Катэгорыя:Міністры абароны Аргенціны
Валерый Фёдаравіч Ачайкін

**Валерый Фёдаравіч Ачайкін** (, Анаткасы, Урмарскі раён, Чувашская АССР — , Мінск) — беларускі архітэктар, мастак і педагог.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 20 верасня 1938 года у вёсцы Анаткасы Урмарскага раёна Чуваскай АССР у сям’і селяніна. З 1956 года па 1961 год вучыўся у , з 1961 года па 1967 год у Ленінградскім вышэйшым мастацка-прамысловым вучылішчы імя В. І. Мухінай. З 1967 года жыў у Мінску.

З 1967 года да 1970 года працаваў на заводзе вылічальнай тэхнікі імя Арджанікідзе, а з 1970 па 2002 гады ў праектным інстытуце Белдзяржпраект, дзе з 1995 года ўзначальваў аддзел інтэр’ераў і малых архітэктурных формаў. З 1991 года дацэнт Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў. З 2005 года з’яўляўся дацэнтам Інстытута сучасных ведаў імя А. М. Шырокава і дарадцаю Беларускай акадэміі архітэктуры.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1975 года, член Беларускага саюза мастакоў (2008).

## Творчасць 
### Архітэктура 
Браў удзел у вялікай колькасці архітэктурных праектаў інстытута Белдзяржпраект як распрацоўшчык інтэр’ераў будынкаў (1970—1986) і малых архітэктурных формаў. Некаторыя з іх:

* інтэр’еры і панно на фасадзе галоўнага будынка Рэспубліканскай бальніцы у Бараўлянах (разам з Вольгай Ладыгінай і Паўлам Беляевым);

* інтэр’ер універмага «Зорка» па вуліцы Веры Харужай, 21 у Мінску (разам з Вольгай Ладыгінай);
* інтэр’ер кінатэатра «Кастрычнік» у Мінску
* інтэр’ер станцыі Мінскага метрапалітэна «Інстытут культуры» (1979—1983)

Цягам 5 гадоў з’яўляўся членам творчай групы па распрацоўке інтэр’ераў Палаца Рэспублікі.

### Выяўленчае мастацтва 
Валерый Ачайкін вядомы як мастак, які працаваў у жанрах пейзажа, нацюрморта, партрэта. Браў удзел у шматлікіх выставах. Яго творы знаходзяцца ў Музеі Вялікай Айчыннай вайны у Мінску, у мастацкім музеі г. Табольска і ў шматлікіх прыватных сборах у Беларусі, Расіі, Германіі, Злучаных Штатах, Францыі і Літве.

## Педагагічная дзейнасць 
З 1971 па 1981 гады ўзначальваў мастацкую студыю пры Саюзе архітэктараў Беларусі. Быў дацэнтам Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў і дацэнтам Інстытута сучасных ведаў імя А. М. Шырокава.

## Узнагароды 
Праекты інтэр’ераў неаднаразова адзначаліся Ганаровымі граматамі Саюза архітэктараў Беларусі. За праект інтэр’еру станцыі Мінскага метрапалітэна «Інстытут культуры» ўзнагароджаны Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР.

## Дукаваныя працы 
* Проектирование интерьеров индивидуального жилого дома : учебное пособие для вузов / Л. Е. Дягилев, В. Ф. Очайкин. — Минск : Современные знания, 2008. — 107 с. — ISBN 978-985-6885-10-8.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Міністэрства культуры Чувашыі
* ВАК Рэспублікі Беларусь 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза архітэктараў
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі Інстытута сучасных ведаў імя А. М. Шырокава
Гарошак кашубскі

**Гаро́шак кашубскі** (*Vicia cassubica*) — кветкавая расліна роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна з тонкім паўзучым карэнішчам. Сцябло тонкае, прамастойнае або крыху лазячае, даўжынёй 30—60 (да 70. Расце на сухіх і горных лугах, узлесках, высечках, пустках, пашах, у хмызняках, парках і садах, каля дарог. Плады паспяваюць у ліпені—жніўні.

Ахоўваецца на тэрыторыі Эстоніі).

Кармавая і дэкаратыўная расліна.
]]

## Літаратура 
*  — С. 567—568.

## Спасылкі 
* 
* 
* Дикие родичи культурных растений. *Vicia cassubica* L. — Вика кашубская, горошек кашубский. // Агроэкологический атлас России и сопредельных стран: экономически значимые растения, их болезни, вредители и сорные растения

Катэгорыя:Гарошак
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Кармавыя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Карыфей

**Карыфе́й** () — у антычнай драме кіраўнік хору.

На ранняй стадыі трагедыя пачыналася з выхаду на архестру хору на чале з карыфеем — парода. Карыфею належаў уступны рэчытатыў ва ўрачыстых анапестах.

Карыфей ажыццяўляў кантакт паміж акцёрамі і хорам, ён дзвюма-трыма вершамі падводзіў вынік пачутаму маналогу, ці паведамляў пра прыход новага персанажа, ці наказваў таго, што пакідаў сцэну.

Пасля гэты тэрмін стаў выкарыстоўвацца для абазначэння людзей, якія дамагліся выдатных поспехаў у сваёй справе, часцей за ўсё ў мастацтве ці навуцы.

У балеце — танцуючы наперадзе кардэбалета, саліруючы танцор (танцоўшчыца).

## Літаратура 
* В. Н. Ярхо «Семь дней в афинском театре Диониса». Москва, Лабиринт, 2004.-360 с.

Катэгорыя:Тэатр Старажытнай Грэцыі
Анапест

**Ана́пест** ( — адлюстраваны назад, адваротны дактылю; меней распаўсюджаны націск **анапе́ст**, адпаведнае ) — трохскладовы вершаваны памер.

У антычнай квантытатыўнай метрыцы — метр, стапа якога складаецца з двух кароткіх і аднаго доўгага склада.

У новаеўрапейскай сілаба-танічнай метрыцы анапестам называецца метр, стапа якога складаецца з двух ненаціскных і аднаго націскнога склада.

## Анапест у беларускай літаратуры 
Анапест, як і іншыя трохскладовыя стопы, у беларускай паэзіі асабліва пашырыўся з пачатку XX ст. Анапестычным метрам карысталіся Я. Купала, Я. Колас, М. Багдановіч і іншыя паэты. Прыклад з Янкі Купалы:
Не кля**ні́**|це мя**не́**,
Што так **сму́т**|на пя**ю́**.

## Іншыя трохскладовыя памеры 
* Амфібрахій
* Дактыль

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Метрыка
Мануэль Вісентэ Маса

**Мануэль Вісентэ Маса** (; , Буэнас-Айрэс — , Буэнас-Айрэс) — аргенцінскі адвакат і палітык-федэраліст, губернатар Буэнас-Айрэса, быў забіты пасля няўдалага замаху на Хуана Мануэля дэ Росаса.

## Біяграфія 
Маса нарадзіўся ў Буэнас-Айрэсе, вышэйшую адукацыю ва ўніверсітэце Сант’яга ў Чылі. У пачатку вызвольнага руху супраць Іспаніі, які ўзмацніўся ў Паўднёвай Амерыцы, Маса быў арыштаваны ў Ліме, у той час цэнтры віцэ-каралеўства Перу, а затым некаторы час правёў у зняволенні ў Буэнас-Айрэсе, атрымаў свабоду ў 1815 годзе. У тым жа годзе ён актыўна ўключыўся ў палітыку ў якасці старшыні Грамадзянскай камісіі юстыцыі Буэнас-Айрэса. У 1816 годзе ён заняў пасаду мэра аднаго з раёнаў Буэнас-Айрэса. У далейшым ён зблізіўся і завёў сяброўскія адносіны з Хуанам Мануэлем дэ Росасам. У 1820-х Маса актыўна ўдзельнічаў у палітычным жыцці. У 1823 годзе ён упершыню быў сасланы за ўдзел у паўстанні супраць Марціна Радрыгеса, а затым другі раз (1829) — за паўстанне супраць Хуана Лавалі.

Калі Росас вярнуўся да ўлады, Маса граў важную ролю ва ўрадзе апошняга. На сустрэчы з Хасэ Марыяй Пасам у Кордаве Маса суправаджаў Росаса, калі на таго быў здзейснены замах. У 1832 годзе, калі Росас выйшаў у адстаўку, Маса стаў галоўным міністрам Хуана Рамона Балькарсэ, але за год ён прыняў удзел у руху, які патрабаваў адстаўкі Балькарсэ. Пасля гэтага ён таксама займаў пасады ва ўрадзе Хуана Хасэ В’ямонтэ.
Хуста Хасэ дэ Уркіса

**Хуста Хасэ дэ Уркіса-і-Гарсія** (,  — ) — аргенцінскі генерал і палітык, прэзідэнт Аргенцінскай канфедэрацыі з 1854 да 1860 год.

## Біяграфія 
Займаў пасаду губернатара правінцыі Энтрэ-Рыас падчас кіравання Хуана Мануэля дэ Росаса, які быў губернатарам Буэнас-Айрэса з паўнамоцтвамі, дэлегаванымі яму іншымі правінцыямі. Росас неаднаразова прасіў адстаўкі ў іншых губернатараў, але гэта было толькі палітычнай хітрасцю, ён разумеў, што гэта прашэнне будзе адхілена. Тым не менш у 1851 Уркіса, занепакоены палітычным і эканамічным ціскам з боку Буэнас-Айрэса, адклікаў паўнамоцтвы Росаса адносна правінцыі Энтрэ-Рыас. Пасля гэтага Уркіса аднавіў гандлёвыя адносіны абыходзячы порт Буэнас-Айрэса. Потым ён звярнуўся да Росаса з прапановай распрацаваць канстытуцыю, ідэю якой апошні неаднаразова адпрэчваў, гэтак жа ён паступіў і ў гэты раз. Пры падтрымцы бразільскіх і уругвайскіх лібералаў Уркіса стварыў «Вялікую армію», з дапамогай якой вымусіў Мануэля Арыбэ зняць аблогу з Мантэвідэа ў кастрычніку 1851.

У траўні 1852 Уркіса стаў часовым кіраўніком Аргенцінскай канфедэрацыі. У 1853 годзе Канстытуцыйная асамблея прыняла канстытуцыю, якая базавалася ў асноўным на ідэях Хуана Баўтыста Альбердзі. У адпаведнасці з новай канстытуцыяй Уркіса ўступіў на пасаду прэзідэнта ў сакавіку 1854 года.

За перыяд яго праўлення былі стабілізаваць міжнародныя адносіны, прапанавана сістэма агульнай адукацыі, пачата будаўніцтва чыгункі. Аднак яго праца па нацыянальнай кансалідацыі сустрэла супраціў з боку некаторых правінцый, у прыватнасці, Буэнас-Айрэса, якая выйшла са складу канфедэрацыі. Адкрытае супрацьстаянне ўспыхнула ў 1859 годзе. Уркіса разграміў сілы правінцыі пад камандаваннем Барталамэ Мітрэ ў кастрычніку 1859 у бітве пад Сепедай, пасля чаго Буэнас-Айрэс пагадзіўся вярнуцца ў склад канфедэрацыі.

Катэгорыя:Палітыкі Аргенціны
Сант’яга Дэркі

'''Сант'яга Дэркі''' (; , Кордава — , Карыентэс, Аргенціна) — аргенцінскі палітык, першы прэзідэнт Аргенціны. Кіраваў на працягу 18 месяцаў у 1860—1861 гадах.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Кордаўскім нацыянальным універсітэце, атрымаў ступень па праве ў 1831 годзе. У родным універсітэце ён стаў прафесарам права, потым філасофіі і, нарэшце, намеснікам дэкана. У 1845 годзе ён ажаніўся з Мадэста Гарсіяй дэ Касіа, у шлюбе ў іх нарадзілася трое сыноў і трое дачок.

Ён быў спачатку памочнікам, а затым дзяржаўным міністрам ва ўрадзе правінцыі Карыентэс. Хуста Хасэ дэ Уркіса прызначыў яго міністрам юстыцыі і адукацыі. Ён адправіў яго ў Парагвай з замежнай дзелавой місіяй. Пасля завяршэння паўнамоцтваў Уркіса Дэркі заняў яго месца.

Дэркі прыняў змены ў Канстытуцыю, якая абвясціла новую назву краіны — Рэспубліка Аргенціна. Гэтыя папраўкі былі ў карысць Буэнас-Айрэса. Непапулярныя дзеянні ўрада ў дачыненні да астатняй краіны выклікалі масавую незадаволенасць у правінцыях, што вылілася ва ўзброенае супрацьстаянне. Дэркі не ўдалося захаваць уладу, ён быў вымушаны падаць у адстаўку і бегчы ў Мантэвідэа. Барталамэ Мітрэ дапамог яму вярнуцца з выгнання ў родны горад жонкі Карыентэс, дзе ён і памёр праз некалькі гадоў.
Барталамэ Мітрэ

**Барталамэ Мітрэ** (; , Буэнас-Айрэс — , Буэнас-Айрэс) — аргенцінскі палітык, ваенны, гісторык, вучоны, дзяржаўны дзеяч і журналіст, губернатар правінцыі Буэнас-Айрэс і прэзідэнт Аргенціны 1862—1868 гадах.

5 кастрычніка 1862 Мітрэ быў абраны прэзідэнтам Рэспублікі Аргенціна. Было дасягнута нацыянальнае палітычнае адзінства.

Пачаўся перыяд ўнутранага прагрэсу і рэформаў, які закрануў чыгуначную сістэму, арганізацыю войска, распаўсюджванне адукацыі на ўсіх узроўнях, удасканаленне паштовай службы, арганізацыі Вярхоўнага суда, валюты, рэгуляванне доўгу, была прынятая метрычная сістэма мер і заснаваны грамадскі крэдыт. Ён быў арганізатарам і першым галоўнакамандуючым у Вайне траістага саюза (парагвайскага вайна), дзе Аргенціна, разам з Бразіліяй і Каларада Уругвай, уварваліся ў Парагвай.
Радыкальны грамадзянскі саюз

**Радыкальны грамадзянскі саюз** (, UCR) — сацыял-ліберальная палітычная партыя ў Аргенціне. Пазіцыя партыі па коле пытанняў, ад ліберальнай да сацыял-дэмакратычнай. UCR з'яўляецца членам Сацыялістычнага інтэрнацыяналу. Заснавана ў 1891 радыкальнымі лібераламі, яна з'яўляецца найстарэйшай палітычнай партыяй сярод дзеючых у Аргенціне. На працягу многіх гадоў партыя была альбо ў апазіцыі да ўрадаў пераністаў або па-за законам у перыяд ваеннага рэжыму.

## Гісторыя 
Партыя была заснавана ў 1891 часткай членаў Грамадзянскага саюза (назва была абрана пад уплывам фракцыі радыкалаў у парламенце III Рэспублікі ў Францыі). Пасля прыняцця ў 1912 годзе закона 8871 аб усеагульным абавязковым выбарчым праве для мужчын партыя рэзка павялічыла сваё прадстаўніцтва ў выбарных органах. У 1916 году лідар (з 1893) партыі Іполіта Ірыгоен быў абраны прэзідэнтам Аргенціны і заставаўся на гэтай пасадзе да 1922 года. У 1922—1928 прэзідэнтам быў яшчэ адзін прадстаўнік РГС Марсела Таркуата дэ Альвеар, які прадстаўляў іншую фракцыю. У 1928 Ірыгоен ізноў стаў прэзідэнтам, але ў 1930 годзе быў зрушаны ў выніку вайсковага перавароту. У 1930—1958 РГС быў найбуйнейшай апазіцыйнай партыяй у краіне. У 1957 у партыі адбыўся раскол. Вяртанне партыі да ўлады адбылося ў 1958 годзе пасля забароны перанісцкай арганізацыі і спынення праўлення вайскоўцаў. У 1958—1966 два прадстаўнікі дзвюх фракцый РГС, Артура Франдзісі (ад «непрымірымых») і Артура Умберта Льіа (ад «Народнага РГС»), паслядоўна былі прэзідэнтамі Аргенціны. У 1966—1983 партыя знаходзілася ў апазіцыі да пераністаў і вайскоўцаў, некаторы час была забароненая. У 1983 прадстаўнік партыі Рауль Альфансін быў абраны прэзідэнтам Аргенціны, але ў 1989 годзе ён сышоў у адстаўку пасля правалу яго эканамічнай рэформы, які выліўся ў гіперінфляцыю і, як следства, масавыя беспарадкі ў буйных гарадах. У 1999—2001 прэзідэнтам быў прадстаўнік партыі Фернанда дэ ла Руа, але і ён сышоў у адстаўку з-за эканамічнага крызісу, які пачаўся ў 2001 годзе.

У цяперашні час партыя з'яўляецца найбуйнейшай апазіцыйнай арганізацыяй, аднак яна расколатая па пытанні аб падтрымцы Хустысіялісцкай партыі і Фронту за перамогу прэзідэнта Крысціны Кіршнер, якія належаць да правячага блоку, і яе мужа і папярэдніка Нестара Кіршнера. Так, на прэзідэнцкіх выбарах 2007 года член РГС Хуліа Кобос высунуўся віцэ-прэзідэнтам разам з Крысцінай Кіршнер, хоць на гэтых жа выбарах ад РГС на пасаду прэзідэнта вылучаўся Раберта Лаванам.

1 красавіка 2011 г кандыдатам на пасаду прэзідэнта Аргенціны ад партыі Грамадзянскі радыкальны саюз быў абраны Рыкарда Альфансін, сын Рауля Альфансіна, які займаў пасаду прэзідэнта Аргенціны з 1983 па 1989.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Палітычныя партыі Аргенціны
Катэгорыя:Гісторыя Аргенціны
Катэгорыя:Сацыялістычны інтэрнацыянал
Хуан Эстэбан Педэрнера

**Хуан Эстэбан Педэрнера** ( , Сан-Хасэ-дэль-Мора, правінцыя Сан-Луіс, Аргенціна — , Буэнас -Айрэс) — аргенцінскі вайсковец і палітык. Займаў пасаду віцэ-прэзідэнта Аргенціны ў 1860—1861 гадах і прэзідэнта Аргенціны ў 1861 годзе. Актыўны ўдзельнік вайны за незалежнасць Аргенціны і грамадзянскай вайны ў Аргенціне.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1796 годзе ў правінцыі Сан-Луіс, вучыўся ў францысканскім манастыры, але пакінуў вучобу і ўступіў у шэрагі палка коннай артылерыі, якім камандаваў Хасэ дэ Сан-Марцін. Полк удзельнічаў у вайне за незалежнасць Аргенціны супраць Іспаніі. У 1815 годзе ён удзельнічаў у бітвах пад Чакабука і Майпа ў Чылі, а затым у кампаніі па вызваленні Перу. Быў узяты ў палон іспанскімі вайскоўцамі, але здолеў збегчы і вярнуцца да сваёй арміі. 23 верасня 1823 г. Хуан Эстэбан Педэрнера, будучы ў чыне генерал-лейтэнанта, ажаніўся з Розай Хуанай Герэдэяй, якая нарадзілася ў Перу ў 1805 годзе.

У 1826 годзе ён зноў займаўся ваеннай справай, на гэты раз удзельнічаючы ў Аргенціна-бразільскай вайне. У грамадзянскай вайне ён далучыўся да ўнітарнай партыі пад кіраўніцтвам генерала Хасэ Марыі Паса, і ўдзельнічаў у бітве пад Ла-Табладай супраць сіл федэралістаў. Пасля працяглага часу ў ссылцы ён вярнуўся ў краіну пасля падзеньня рэжыму Росаса і заняў пасаду сенатара ад правінцыі Сан-Луіс. У 1856 годзе быў прызначаны на пасаду камандуючага пагранічнымі войскамі, а ў 1859 годзе быў абраны на пасаду губернатара Сан-Луіс. У тым жа годзе ён прыняў удзел у бітве пад Сепедай. Пазней ён быў абраны на пасаду віцэ-прэзідэнта Сант’яга Дэркі, гэтую пасаду ён займаў у 1860—1861 гадах, пакуль Дэркі не падаў у адстаўку пасля паразы пад Павонам. Пасля гэтага Педэрнера выконваў абавязкі прэзідэнта, пакуль ўрад не быў распушчаны. У 1882 годзе ён быў прызначаны генерал-лейтэнантам Арміі рэспублікі.
Барыённая асіметрыя Сусвету

**Барыённая асіметрыя Сусвету** — перавага ў бачнай часткі Сусвету рэчыва над антырэчывам, што назіраецца. Гэты назіральны факт не можа быць растлумачаны ў здагадцы зыходнай барыённай сіметрыі падчас Вялікага выбуху ні ў рамках Стандартнай мадэлі, ні ў рамках агульнай тэорыі адноснасці — двух тэорый, якія з'яўляюцца асновай сучаснай касмалогіі. Нараўне з прасторавай плоскасныя назіранага Сусвету і праблемай гарызонту ён прадстаўляе сабой адзін з аспектаў праблемы пачатковых значэнняў у касмалогіі.

Існуе некалькі гіпотэз, якія спрабуюць растлумачыць з'яву барыённай асіметрыі, аднак ні адна з іх не прызнаная навуковай супольнасцю пэўна даказанай.

Найбольш распаўсюджаныя тэорыі, якія пашыраюць Стандартную мадэль такім чынам, што ў некаторых рэакцыях магчыма больш моцнае парушэнне CP-інварыянтнасці па параўнанні з яе парушэннем у Стандартнай мадэлі. У гэтых тэорыях мяркуецца, што першапачаткова колькасць барыённай і антыбарыённай матэрыі было аднолькава, аднак пасля ў сілу якіх-небудзь прычын з-за несіметрычнай рэакцый адносна таго, якія часціцы — рэчыва або антырэчыва — у іх удзельнічаюць, адбылося паступовае нарастанне колькасці барыённага рэчыва і памяншэнне колькасці антыбарыённага. Падобныя тэорыі ўзнікаюць натуральным чынам у мадэлях вялікага аб'яднання.

Іншыя магчымыя сцэнарыі ўзнікнення асіметрыі прыцягваюць альбо макраскапічнай падзел абласцей лакалізацыі рэчыва і антырэчыва (што прадстаўляецца малаімаверным), альбо паглынанне антырэчыва чорнымі дзіркамі, здольнымі аддзяліць яго ад рэчывы пры ўмове парушэнні CP-інварыянтнасці. Апошні сцэнарый патрабуе існавання гіпатэтычных цяжкіх часціц, якія распадаюцца з моцным парушэннем CP-інварыянтнасці.

У 2010 годзе была вылучана гіпотэза, што барыённая асіметрыя звязана з наяўнасцю цёмнай матэрыі. Згодна з здагадкай носьбітам адмоўнага барыённага зарада з'яўляюцца часціцы цёмнай матэрыі, не даступныя для непасрэднага назірання ў зямных эксперыментах, але якія праяўляюцца праз гравітацыйнае ўзаемадзеянне на маштабах галактык.

## Гл. таксама 
* Барыён

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Касмалогія
Катэгорыя:Фізіка элементарных часціц
Катэгорыя:Нявырашаныя праблемы сучаснай фізікі
Эдуар Анры Аўрыль

**Эдуар Анры Аўрыль** (, падпісваўся звычайна Поль Аўрыль, ; , Алжыр - , Ле-Рэнсі) — французскі мастак, вядомы сваімі ілюстрацыямі эратычнай літаратуры.

У 1874-1878 гг. вучыўся ў парыжскай Школе прыгожых мастацтваў. Першай працай Аўрыля ў галіне эратычнай ілюстрацыі быў раман Тэафіля Гацье «Фартуна». Далей рушылі ўслед ілюстрацыі да «Саламба» Флабера, «Фані Хіл. Мемуары жанчыны для уцех» Джона Клеланда, вершаў П’етра Арэціна (Позы Арэціна) і многіх іншых кніг, у тым ліку ананімных, якія распаўсюджваліся па падпісцы. Найбольшую вядомасць атрымалі ілюстрацыі Аўрыля да кнігі «De Figuris Veneris: даведнік па класічнай эротыцы» нямецкага вучонага Фрыдрыха Карла Форберга.

## Галерэя 

Image:Édouard-Henri Avril (1).jpg|
Image:Édouard-Henri Avril (3).jpg|
Image:Édouard-Henri Avril (8).jpg|
Image:Édouard-Henri Avril (11).jpg|
Image:Édouard-Henri Avril (18).jpg|
Маркавец

**Маркавец** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Віктар Пятровіч Маркавец (1947—2013) — беларускі мастак-жывапісец.
* Валянціна Пятроўна Маркавец-Бартлава (нар. 1951) — беларуская мастачка.
Нейтрынныя асцыляцыі

**Нейтрынныя асцыляцыі** — ператварэнні нейтрына (электроннага, мюоннага або таоннага) у нейтрына іншага віду (пакалення), ці ж у антынейтрына. Тэорыя прадказвае наяўнасць закона перыядычнага змянення імавернасці выяўлення часціцы пэўнага віду ў залежнасці ад ўласнага часу, які прайшоў з моманту стварэння часціцы.

Ідэя нейтрынных асцыляцый была ўпершыню выказана савецка-італьянскім фізікам Б. М. Пантэкорва ў 1957 годзе.

Наяўнасць нейтрынных асцыляцый важна для вырашэння праблемы сонечных нейтрына.

## Асцыляцыі ў вакууме 
Мяркуецца, што такія ператварэнні — следства наяўнасці ў нейтрына масы або (для выпадку ператварэнняў нейтрына ↔ антынейтрына) незахавання лептоннага зарада пры высокіх энергіях.

Стандартная мадэль у першапачатковай версіі не апісвае масы нейтрына і іх асцыляцыі, аднак іх можна ўключыць у гэтую тэорыю з дапамогай параўнальна невялікай мадыфікацыі — ўключэння ў агульны лагранжыян масавага члена і PMNS-матрыцы змешвання нейтрына.

Вакуумныя асцыляцыі выяўленыя для атмасферных, рэактарных і паскаральнікавых нейтрына. Для сонечных нейтрына вакуумныя асцыляцыі могуць быць субдамінантным працэсам, але пакуль існаванне гэтага тыпу асцыляцый для іх не пацверджана, у адрозненне ад асцыляцый у рэчыве (эфект Міхеева — Смірнова — Вольфенштэйна, гл. ніжэй).

Калі маса нейтрына роўная нулю (а яе значэнне пакуль невядома) альбо масы ўсіх тыпаў нейтрына роўныя, то такі працэс, тэарэтычна, не павінен мець месца.

## Асцыляцыі ў рэчыве 
Нейтрынныя асцыляцыі ў рэчыве абумоўлены наяўнасцю ў нейтрына эфектыўнай масы ў асяроддзі, ненулявой незалежна ад наяўнасці ў нейтрына масы. Такія асцыляцыі рэзка ўзмацняюцца пры руху пучка нейтрына ў рэчыве са шчыльнасцю, якая плаўна змяняецца, ў момант, калі эфектыўныя масы двух тыпаў нейтрына становяцца блізкія адна да аднае (для гэтага неабходна таксама, каб розныя тыпы нейтрына па-рознаму ўзаемадзейнічалі з рэчывам, гэта значыць каб эфектыўныя патэнцыялы нейтрына ў асяроддзі залежалі ад шчыльнасці асяроддзя па-рознаму). Гэты эфект завецца эфектам Міхеева — Смірнова — Вольфенштэйна і лічыцца асноўнай прычынай эксперыментальна знойдзенага недахопу электронных нейтрына ў патоку нейтрына ад Сонца.

## Літаратура 
* Материалы по физике нейтрино на сайт НИИЯФ МГУ
* *Ю. Г. Куденко*, «Исследование нейтринных осцилляций в ускорительных экспериментах с длинной базой», Успехи физических наук, вып. 6, 2011.
* *С. М. Биленький*, «Массы, смешивание и осцилляции нейтрино», Успехи физических наук 173 1171—1186 (2003)

Катэгорыя:Нейтрына
Катэгорыя:Слабае ўзаемадзеянне
Катэгорыя:Фізіка за межамі Стандартнай мадэлі
Харыкло

**Харыкло́** () — гераіня старажытнагрэчаскай міфалогіі. У адной версіі — дачка Кіхрэя, жонка Хірона. Нарадзіла ад Хірона Акірою. Карміцелька Ахіла.

У іншай версіі гэта фіванская німфа, сяброўка Афіны. Маці Тырэсія.

Катэгорыя:Гераіні старажытнагрэчаскіх міфаў
Катэгорыя:Міфы Фесаліі
Катэгорыя:Міфы Беотыі
(42355) Тыфон

**(42355) Тыфон** (42355 Typhon) — невялікі аб’ект рассеянага дыска, хоць таксама можа быць класіфікаваны як кентаўр.

26 мая 2002 года аб’ект быў уключаны ў каталог малых планет пад нумарам **42355**. 9 лістапада 2006 года яму афіцыйна прысвоена імя. Аб’ект названы па імі пачвары Тыфона з старажытнагрэчаскай міфалогіі.

## Спадарожнік 
На здымках тэлескопа «Хабл», зробленых 20 студзеня 2006 года, у Тыфона быў адкрыты спадарожнік, названы **Яхідна** (**42355 Typhon I Echidna**), які абарачацца на адлегласці каля 1,3 тыс. км ад асноўнага цела. Дыяметр Яхідны складае 78±8 км.

## Спасылкі 
* 
* 
* Typhon and Echidna
* Тыфон у «Вялікай энцыклапедыі Кірыла і Мяфодзія»

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 2002 годзе
Катэгорыя:Транснептунавыя аб’екты
Катэгорыя:Падвойныя астэроіды
Near-Earth Asteroid Tracking

thumb|right|300px|Колькасць калязямных аб'ектаў, выяўленых рознымі праектамі
**NEAT** ( — *адсочванне калязямных астэроідаў*) — праект Лабараторыі рэактыўнага руху НАСА па пошуку калязямных аб'ектаў. Праект NEAT дзейнічаў са снежня 1995 года да красавіка 2007 года. Першапачаткова кіраўніком праекта была Элеанора Хелін (да 2002 года), якая працавала разам са Стывенам Праўда і Дэвідам Рабіновічам.

У рамках праекта NEAT адкрыта 26 630 астэроідаў і 54 каметы.

## Інструменты 
Праект NEAT меў пагадненне аб супрацоўніцтве з ВПС ЗША, каб выкарыстоўваць тэлескоп GEODSS (скар. ад ), размешчаны на вулкане Халеакала (востраў Маўі, Гаваі). Для гэтага тэлескопа калектывам NEAT была сканструявана ПЗС-матрыца 4096×4096 пікселяў з полем агляду 1,2°×1,6°. Код абсерваторыі GEODSS у рамках праекта NEAT — «566».

З красавіка 2001 праект таксама задзейнічаў 1,2-мятровы тэлескоп Самуэля Ошына ў Паламарскай абсерваторыі. Для гэтага яго абсталявалі 112 ПЗС-матрыцамі 2400×600 пікселяў кожная. Код Паламарскай абсерваторыі ў рамках праекта NEAT — «644».

Напачатку 2005 года ў гонар праекта быў названы астэроід (64070) NEAT.

## Гл. таксама 
* Глыбінны лінзаваны агляд

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка праекта 

Катэгорыя:Праграмы пошуку малых целаў Сонечнай сістэмы
Катэгорыя:Астранамічныя абсерваторыі паводле алфавіту
Катэгорыя:Астранамічныя абсерваторыі ЗША
Хірон

**Хіро́н** (, Хейрон, «рука») у старажытнагрэчаскай фесалійскай міфалогіі — кентаўр, сын Кронаса і Філіры, першапачаткова надзелены неўміручасцю. Гесіёду прыпісвалася паэма «Навучанні Хірона». Яго жонкай была Харыкло, а дачкой — Гіпа.

У адрозненне ад большасці кентаўраў, якія славіліся буянствам, схільнасцю да п'янства і варожасцю да людзей, Хірон быў мудрым і добрым. Ён жыў на гары Пеліёне. Быў вучнем Апалона і Артэміды. У сваю чаргу вучыў вельмі шматлікіх герояў — Ясона (для падарожжа якога стварыў першы нябесны глобус), а таксама Дыяскураў, Ахіла (які лічыўся яго нашчадкам), якога ён карміў ільвіным мясам, магчыма, Арфея і іншых. Навучаў медыцынскаму мастацтву Асклепія і Патрокла, а паляўнічаму — Актэона. Удзельнік індыйскага паходу Дыяніса. Падарыў Пелею дзіду з ясеню.

Быў асабістым сябрам Геракла. Абхоплены каханнем, да яго прыйшоў Геракл і жыл у пячоры. Быў смяротна паранены атручанай стралой, выпадкова пушчанай Гераклам. Або Геракл ненаўмысна паразіў яго выстралам з лука, параніўшы яго ў калена, або яго нагу зачапіла выпушчаная ім страла Геракла. Паводле некаторых аўтараў, ён пасяліўся ў Малеі, дзе загінуў ад стралы Геракла. Малея — гэта або мыс у Лаканіцы, або горад у Фесаліі.

Зведаўшы страшныя пакуты, адмовіўся ад сваёй неўміручасці, перадаўшы яго Праметэю.

Змешчаны на небе ў выглядзе сузор’я Кентаўра, ці Стральца.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кентаўры
Катэгорыя:Катастэрызмы
Катэгорыя:Міфы Фесаліі
Катэгорыя:Персанажы «Боскай камедыі»
Каса-Расада

**Ка́са-Раса́да** (, **Ружовы дом**) — афіцыйная рэзідэнцыя прэзідэнта Аргенціны, размешчаная ў цэнтры Буэнас-Айрэса на ўсходнім боку плошчы Пласа-дэ-Мая. Хоць Каса-Расада з’яўляецца месцам працы прэзідэнта, жыве ён у рэзідэнцыі Кінта-дэ-Алівас ў наваколлях горада.

## Гісторыя 
Будаўніцтва прэзідэнцкага палаца Каса-Расада пачалося ў канцы XVI стагоддзя. Яшчэ ў 1594, неўзабаве пасля заснавання горада Хуанам дэ Гараем на гэтым месцы быў пабудаваны форт Хуана-Бальтазара Аўстрыйскага, у 1713 перабудаваны ва ўмацаваны замак Сан-Мігель, які стаў рэзідэнцыяй іспанскіх каланіяльных уладаў. У 1825 па распараджэнні прэзідэнта Бернардзіна Рывадавія замак быў аформлены ў неакласічным стылі, і заставаўся рэзідэнцыяй уладаў Буэнас-Айрэса да 1857, калі па загадзе прэзідэнта Хуста Хасэ дэ Уркісы быў разабраны для пабудовы будынка мытні, які быў збудаваны ў італьянскім стылі Эдвардам Тэйларам і стаў самым вялікім будынкам горада.

У 1862 з заснаваннем пасады прэзідэнта яго рэзідэнцыяй стаў адміністрацыйны флігель ацалелага замка, пры прэзідэнтах Барталомэ Мітрэ і Дамінга Сарм'ента рэканструяваны з даданнем унутраных двароў і паціа і выфарбаваны з цёмна-карычневага ў ружовы колер, што павінна было стаць сімвалам прымірэння дзвюх асноўных палітычных партый краіны — унітарыстаў і федэралістаў, чыімі колерамі былі адпаведна белы і чырвоны.
250px|left|thumb|Палацавы балкон

У 1873 побач з рэзідэнцыяй прэзідэнта па праекце Карла Кільберга ў стылі Другой імперыі быў збудаваны Цэнтральны паштамт. У 1882 па распараджэнні Хуліа Рока прэзідэнцкая рэзідэнцыя была аформлена Энрыке Абергам у стылі паштамта, і ў 1884 Франчэска Тамбурыні злучыў іх у італьянскім стылі. Пасля зносу мытні ў 1898 на яго месцы было пабудавана ўсходняе крыло палаца.

## Сучасны стан 
У наш час славутасці палаца ўключаюць:
* Кабінет Рывадавія — рабочую рэзідэнцыю прэзідэнта, названую так у гонар першага прэзідэнта;
* Зала бюстаў, дзе выстаўлены бюсты легітымна абраных прэзідэнтаў Аргенціны (апошнім у 2003 быў адкрыты бюст Рауля Альфансіна)
* Музей палаца, размешчаны ў захаваных памяшканнях форта Сан-Мігель.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка палаца

Катэгорыя:Афіцыйныя рэзідэнцыі кіраўнікоў дзяржавы
Катэгорыя:Архітэктура Буэнас-Айрэса
*
Катэгорыя:З’явіліся ў 1884 годзе
Хуліа Рока

{{Дзяржаўны дзеяч
| імя                = Хуліа Архенціна Рока
| арыгінал імя       = Julio Argentino Roca 
| выява              = Julio A Roca.jpg
| шырыня             =
| апісанне выявы     = 
| пасада             = прэзідэнт Аргенціны
| сцяг               = Standard of the President of Argentina Afloat.svg
| парадак            = 
| перыядпачатак      = 1880
| перыядканец        = 1886
| папярэднік         = Нікалас Авельянеда
| пераемнік          = Мігель Хуарэс Сельман
| дата нараджэння    = 
| месца нараджэння   = 
| дата смерці        = 
| месца смерці       = 
| пахаваны           =
| род                =
| бацька             =
| маці               =
| муж                =
| жонка              =
| дзеці              =
| узнагароды         =
{

}
|
}}
**Хуліа Архенціна Рока** (; ,  — , ) — аргенцінскі палітычны дзеяч, прэзідэнт Аргенціны.

У 1879 годзе быў прызначаны ваенным міністрам; узначальваў экспедыцыю на Рыа-Негра супраць індзейцаў. Хоць экспедыцыя была малапаспяховай, тым не менш уплыў Рока ўзмацніўся, і ў 1880 годзе федэралісты выставілі яго кандыдатам у прэзідэнты; правінцыі Буэнас-Айрэс і Карыентэс, якія супрацівіліся яго абранню, былі ўціхаміраны, і ў тым жа годзе ён быў абраны ў прэзідэнты з вялікім перавагай. Рока прабыў прэзідэнтам да 1886 года, прытрымліваючыся прымірыцельнай палітыкі.

Пасля ён быў прэзідэнтам сената, а ў 1893 годзе, стоячы на чале ўрадавых войскаў, здушыў паўстанне.

З 1898 года па 1904 год ізноў займаў прэзідэнцкую пасаду.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Военачальнікі Аргенціны
Катэгорыя:Прэзідэнты Аргенціны
Катэгорыя:Віцэ-прэзідэнты Аргенціны
Катэгорыя:Міністры абароны Аргенціны
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Рэкалета
Асклепіяд Самаскі

**Асклепіяд Самаскі** (, нар. каля 285 да н.э.) — старажытнагрэчаскі букалічны паэт. Паходзіў з в. Самас. Захавалася 39 эпіграм, напісаных элегічным дыстыхам, у «Анталогіі», выдадзенай у Александрыі III ст. да н.э.. Творчасць Асклепіяда (як і шматлікіх іншых паэтаў эпохі элінізму) характарызуецца адарванасцю ад грамадскага жыцця і цікавасцю да асобнага чалавека. У эпіграмах Асклепіяда пераважаюць тэмы кахання і жыццёвай асалоды; эпіграмы адрозніваюцца шчырасцю і высокім мастацкім майстэрствам. Асклепіяд аказаў вялікі ўплыў на наступнае развіццё эпіграмы і антычную паэзію наогул; яго імем названы Вялікі і Малы Асклепіядавы вершы, Першая, Другая, Трэцяя, Чацвёртая і Пятая Асклепіядавы строфы, якія выкарыстоўваў у сваіх одах Гарацый.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Паэты Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія паэты
Катэгорыя:Паэты III стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Асобы
Кананічная квантавая гравітацыя

**Кананічная квантавая гравітацыя** — тэорыя, мэтай якой з'яўляецца пабудова квантавай тэорыі гравітацыйнага поля шляхам кананічнага квантавання гамільтанавай фармулёўкі агульнай тэорыі адноснасці. Аснову гэтай тэорыі заклаў амерыканскі фізік-тэарэтык Брайс Дэвіт. У 1967 годзе ён апублікаваў серыю з трох асноватворных работ дадзенага кірунку на аснове папярэдніх пошукаў Пітэра Бергмана, прымяніўшы так званыя кананічныя метады квантавання для гамільтанавых сістэм з сувязямі. Дадзены падыход, вынайдзены Полем Дзіракам, дазваляе квантаваць сістэмы з калібравальнай сіметрыяй шляхам фіксацыі каліброўкі. Новыя падыходы, заснаваныя часткова на працы Дэвіта і Дзірака, уключаюць метад Хартл — Хокінга, злічэнне Рэджэ, ураўненне Уілера — Дэвіта і петлявую квантавую гравітацыю.

## Спасылкі 
* *B. DeWitt.* Quantum theory of gravity I // Physical Review 160, 1113—1148 (1967).
* *B. DeWitt.* Quantum theory of gravity II: the manifestly covariant theory // Physical Review 162, 1195—1239 (1967).
* *B. DeWitt.* Quantum theory of gravity III: application of the covariant theory // Physical Review 162, 1239—1256 (1967).
* Систематическое изложение:*Девитт Б. С.* Динамическая теория групп и полей: Пер. с англ. / Под ред. Г. А. Вилковыского. — : Наука. Гл. ред. физ.-мат. лит. — 1987. — 288 с. Также репринтное переиздание: Череповец: Меркурий-ПРЕСС, 2000. ISBN 5-11-480064-7.
* *Гитман Д. М., Тютин И. В.* Каноническое квантование систем со связями. — М.: Наука, 1986.

Катэгорыя:Квантавая гравітацыя
Катэгорыя:Тэорыі гравітацыі
Эпіграма

**Эпігра́ма** ( «надпіс») — невялікі сатырычны верш, які высмейвае якую-небудзь асобу ці грамадскую з'яву.

## У антычнай паэзіі 
У антычную эпоху эпіграмай зваўся пасвячальны надпіс на статуях, алтарах і іншых прадметах, якія прысвячаюцца багам, і на надмагіллях (гл. эпітафія). Паступова фармаваліся тэматычныя разнавіднасці эпіграм сентэнцыйна-дыдактычных, апісальных, любоўных, застольных, сатырычных, урачыстых. Ад эпічных формаў паэзіі эпіграму адрознівала сцісласць і ярка выяўленае суб'ектыўнае стаўленне да падзеі ці факту. Пісалася эпіграма элегічным дыстыхам, пазней ямбам і іншымі памерамі. 
У форме эпіграм выражаліся разважанні Платона, Сафо пісала эпіграмы пра горыч ранняй страты, Анакрэонт — пра весялосць на балі. Да майстроў эпіграм адносяць Сіманіда Кеаскага, Асклепіяда, Мелеагра. Росквітам эпіграмы ў грэчаскай літаратуры была творчасць эліністычных паэтаў III стагоддзя да н.э. — I стагоддзя н.э. (якая склала ядро так званай «Палацінскай анталогіі» у 15 кнігах), у рымскай — сатырычная творчасць Марцыяла (I стагоддзе н.э.). 
Традыцыі антычнай эпіграмы працягваліся ў візантыйскай літаратуры і ў лацінскай літаратуры Сярэднявечча і Рэнесансу, пазней зрэдку адраджаліся («Венецыянскія эпіграмы» І. В. Гётэ).

## У новай еўрапейскай паэзіі 
Эпіграмы Марцыяла былі тэматычна блізкія да сатыр Ювенала. Да спадчыны Марцыяла ўзыходзіць сучаснае разуменне эпіграмы як кароткага кплівага верша, звычайна пабудаванага на кантрасце паступовай экспазіцыі і нечаканага завяршэння, заключнай «вастрыні» (пуант). Такога роду эпіграма склалася ў французскай паэзіі XVI — XVII стагоддзяў. Часам росквіту эпіграмы ў еўрапейскай літаратуры лічыцца XVIII стагоддзе (Вальтэр, Ж. Б. Русо, Г. Э. Лесінг, у Расіі — А. П. Сумарокаў). Паралельна развівалася эпіграма, якая прадстаўляе сабой непасрэдны водгук на надзённыя падзеі, часта палітычныя. Апроч названых, да майстроў вострых сатырычных эпіграм адносяць Ж. дэ Лафантэна і П. Д. Э. Лебрэна ў Францыі, Р. Бёрнса ў Англіі, Г. Гейнэ ў Германіі.

## Літаратура 
* 
* 
* Греческая эпиграмма. / Сост. Ф. Петровский, Ю. Шульц. — : Гос. изд. худ. лит-ры, 1960.
* Греческая эпиграмма. / Изд. подгот. Н. А. Чистякова. — : Наука, 1993. ISBN 5-02-027950-1.
* Словарь литературоведческих терминов. — : Просвещение, 1974.
* Русская эпиграмма. / Сост. В. Васильев. — : Художественная литература, 1990. ISBN 5-280-01014-6.

Катэгорыя:Паэтычныя жанры