open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Павел Пятровіч Шастакоўскі

**Павел Пятровіч Шастакоўскі** ( — , ) — рускі белаэмігрант (былы штабс-капітан лейб-гвардыі), які пакінуў радзіму ў 1920 г. Старшыня Славянскага саюза ў Аргенціне. Пасля пераезду ў СССР (1955 г.) жыў у Мінску, дзе выйшлі яго ўспаміны «Путь к правде» (1960 г.). Успаміны ўнучкі П. Шастакоўскага Сільвіі Картэс-Пелех.

## Успаміны 
* Шостаковский П. П. Путь к правде. — Мн., 1960. — 356 с.

## Літаратура 
* Шабельцаў С. Беларусы ў Аргенціне: грамадская дзейнасць і рээміграцыя ў СССР (1930 — 1960-я гг.): Зборнік дакументаў і ўспамінаў / Сяргей Шабельцаў; Рэдактар Н.Гардзіенка. — Мн.: Медысонт, 2009. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны, Кніга 17). — С. 76.
Іван Мікалаевіч Шоц

**Іван Мікалаевіч Шоц** (?, в. Святляны, Смаргонскі раён, Гродзенская вобласць — студзень 1972, Смаргонь) — адзін з кіраўнікоў Руху дапамогі Бацькаўшчыне ў Аргенціне, стваральнікаў Беларускага цэнтральнага дэмакратычнага камітэта дапамогі сіротам Вялікай Айчыннай вайны. З 1946—1949 гг. — рэдактар газеты «Наш голос» (Буэнас-Айрэс). Арыштаваны ў 1949 г. аргенцінскімі ўладамі. Рээміграваў на Радзіму ў 1955 г.

## Літаратура 
* Шабельцаў С. Беларусы ў Аргенціне: грамадская дзейнасць і рээміграцыя ў СССР (1930 — 1960-я гг.): Зборнік дакументаў і ўспамінаў / Сяргей Шабельцаў; Рэдактар Н.Гардзіенка. — Мн.: Медысонт, 2009. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны, Кніга 17). — С. 51.

Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі
Катэгорыя:Беларусы ў Аргенціне
Эндагамія

**Эндагамія** (ад грэч. энда — унутры + шлюб) — звычай, які дазваляў шлюб толькі паміж членамі адной грамадскай групы (племя, часам роду). Эндагамія племя найчасцей спалучалася з экзагаміяй родаў, што ўваходзілі ў яго. Каставай эндагаміі называлі забароны шлюбаў паміж людзьмі розных саслоўяў (напрыклад, У Старажытным Егіпце, кастах Індыі

## Літаратура 
* Першиц А. И. Из истории патриархальных форм брака // КСИЭ. — 1955. — Выпуск 24. — С.
* Штернберг Л. Я. семья и род у народов Северо-Восточной Азии. — Л., 1933.
* Энгельс Ф. Происхождение семьи, частной собственности и государства // Маркс К., Энгельс Ф. Сочинения. Том 21. — 2-е издание. — М.,

Катэгорыя:Этнаграфія
Катэгорыя:Шлюб
Зорка жыцця

**Зорка жыцця** (анг.: Star of Life) — эмблема службы экстранай медыцынскай дапамогі, якую сумесна кантралююць Амерыканская медыцынская асацыяцыя і Дэпартамент аховы здароўя, адукацыі і сацыяльнай дапамогі ЗША. Эмблема і яе варыяцыі выкарыстоўваюцца таксама іншымі службамі, якія аказваюць тэрміновую медыцынскую дапамогу (у прыватнасці, пошукава-выратавальныя службы і National Registry of Emergency Medical Technicians).

На малюнку — сіняя шасціканцовая зорка з белай акантоўкай, у цэнтры — белы посах Асклепія, бога медыцыны і лекавання ў старажытнагрэчаскай міфалогіі.

## Гл. таксама 
* Посах Асклепія

Катэгорыя:Медыцынскія сімвалы
Медны век

**Энеаліт** (ад  aeneus медны +  камень), *халкаліт* (ад  медзь +  камень) — медны век, пераходны перыяд ад каменнага веку да бронзавага веку, калі ўпершыню сталі выкарыстоўваць медныя прылады працы, зброю і ўпрыгожанні. Медныя вырабы з’явіліся ў краінах Старажытнага Усходу ў IV-м тыс. да н.э., у Еўропе ў III — II-м тыс. да н.э. На тэрыторыі Беларусі ў эпоху энеаліту жылі плямёны археалагічнай культуры лейкападобных кубкаў (сярэдзіна IV-га — сярэдзіна III-га тыс. да н.э.) і археалагічная культура шарападобных амфар (сярэдзіна — 2-я палова III-га тыс. да н.э.). Вырабы з медзі ўжываліся паралельна з каменнымі, якія часам пераважалі і нават дасягалі найбольшага росквіту. Лічыцца, што роля энеалітычнага перыяду ў лясной зоне Еўропы малазначная.

## Літаратура 
* Археология СССР. Свод археологических источников. Выпуск В 1 — 27. Свешников И. К. Культура шаровидных амфор. — М., 1983.
* Археология СССР. Энеолит СССР. — М., 1982.

## Спасылкі
Яфет

[thumb|left|Сыны Ноя [Сім, Хам і Яфет]]
**Яфет**, *Іафет* — у Старым запавеце Бібліі адзін з трох сыноў (Сім, Хам, Яфет) Ноя — адзінага з людзей, каму Бог даў магчымасць выратавацца з сям'ёй у час сусветнага патопу. Лічыцца, што ад Яфета і яго братоў паходзіць усё сучаснае чалавецтва. Паводле хрысціянскага падання, нашчадкі Яфета насялялі Еўропу і частку Азіі, утварыўшы т.зв. «яфетаву» (еўрапеоідную) расу.

## Літаратура 
* Яфет // Беларуская энцыклапедыя: У 18 тамах. Том 18. Кніга 1: Дадатак: Шчытнікі — ЯЯ / Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і іншыя. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 2004. — С. 319.

Катэгорыя:Персанажы Старога Запавету
Катэгорыя:Асобы
Посах Асклепія

**Посах Асклепія** — распаўсюджаны медыцынскі знак.

Паводле легенды, старажытнагрэчаскі бог медыцыны і лекавання Асклепій, ішоў, абапіраючыся на кій, у палац Крыцкага цара Мінаса, які паклікаў яго ўваскрэсіць памерлага сына. Па дарозе посах абвіла змяя і Асклепій забіў яе. Следам з'явілася другая змяя, з травой ў роце, пры дапамозе якой ён уваскрэсіў першую змяю. Асклепій знайшоў гэтую траву і з яе дапамогай пачаў уваскрашаць памерлых.

Посах Асклепія, звычайна, быў намаляваны як драўляная палка з суччам і сімвалізаваў поувязь з зямлёй і падарожжы ўрача.

## Гл.таксама 
* Зорка жыцця

## Спасылкі 
Катэгорыя:Медыцынскія сімвалы
Катэгорыя:Негеральдычныя фігуры
Катэгорыя:Прадметы ў старажытнагрэчаскай міфалогіі
Палеанталогія

[thumb|Шкілет [трыцэратапса ў Нацыянальным музеі прыродазнаўчай гісторыі, Вашынгтон (ЗША)]]
**Палеанталогія** () — навука аб выкапнёвых парэштках раслін і жывёл, якая спрабуе рэканструяваць па знойдзеных парэштках іх знешні выгляд, біялагічныя асаблівасці, спосабы харчавання, размнажэння і г. д., а таксама аднавіць на аснове гэтых звестак ход біялагічнай эвалюцыі. Палеантолагі даследуюць не толькі ўласна парэшткі жывёл і раслін, але і іх скамянелыя сляды, адкінутыя абалонкі, тафацэнозы і іншыя сведчанні іх існавання. У палеанталогіі таксама выкарыстоўваюцца метады палеаэкалогіі і палеакліматалогіі з мэтай прайгравання асяроддзя жыццядзейнасці арганізмаў, супастаўлення сучаснага асяроддзя пражывання арганізмаў, здагадкі месцапражыванняў вымерлых і г. д.

## Гл. таксама 
* Палеабатаніка
* Палеазаалогія
* Акамянеласці
* Знакамітыя палеантолагі
* Палеантрапалогія

## Літаратура 
*
Франсуа Азон

**Франсуа Азон** (; нар. 15 лістапада 1967) — французскі сцэнарыст і кінарэжысёр, фільмы якога характарызуюцца вострай сатырай і свабоднымі поглядамі на чалавечую сэксуальнасць. Ён заваяваў міжнародную папулярнасць дзякуючы сваім фільмам «8 жанчын» (па-французску 8 femmes, 2002) і «Басейн» (па-англійску Swimming Pool, 2003). Франсуа Азон лічыцца адным з самых прыкметных маладых рэжысёраў «новай хвалі» ў Францыі.

## Поўнаметражныя фільмы 
* 1998 — Пацучатнік / Sitcom
* 1999 — Крымінальныя палюбоўнікі / Les Amants criminels
* 2000 — Кроплі дажджу на распаленых скалах / Gouttes d’eau sur pierres brûlantes
* 2000 — Пад пяском / Sous le sable
* 2002 — 8 жанчын / Huit femmes
* 2003 — Басейн / Swimming Pool
* 2004 — 5x2 / 5x2
* 2005 — Час развітання / Le Temps qui reste
* 2007 — Анёл / Angel
* 2009 — Рыкі / Riki
* 2009 — Прытулак / The Refuge

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Франсуа Азона 
* 
* Старонка Франсуа Азона на сайце *Senses of Cinema*

Катэгорыя:Кінарэжысёры Францыі
Катэгорыя:Сцэнарысты Францыі
Копцеўскі сельсавет

**Ко́пцеўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Горацкага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок Копцеўка.

## Гісторыя 
У пачатку 1919 года ў Шамаўскай воласці пачала дзейнічаць антыбальшавіцкая «банда» на чале з белагвардзейскім афіцэрам, якая разагнала Копцеўскі сельсавет, разграміла сельгаскамуну, раздала жывёл, сельгасінвентар і іншую маёмасць жыхарам суседніх вёсак, а сябе ўзялі толькі некалькі коней. Ліквідавалі т.зв. «банду» толькі ў канцы 1919 года.

Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Чурылаўскі (Студзянецкі) сельсавет** у складзе Дрыбінскага раёна Аршанскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Чурылава. У 1927 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Студзянец. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Дрыбінскім раёне БССР, з 8 ліпеня 1931 года — у Горацкім раёне. У 1931 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Пнеўшчына. З 12 лютага 1935 года ў складзе адноўленага Дрыбінскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. З 16 верасня 1959 года ў складзе Горацкага раёна. 19 студзеня 1960 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Копцеўка, сельсавет перайменаваны ў Копцеўскі. У 1961 годзе ў склад сельсавета з Дрыбінскага сельсавета перададзены пасёлак Мікольск, які быў скасаваны 7 сакавіка 2008 года.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 738 чалавек, з іх 95,9 % — беларусы, 2,7 % — рускія, 0,8 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года — 497 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Дрыбінскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Абед

**Абед** — як правіла, другі ці трэці прыём ежы ў дзень (звычайна пасля першага альбо другога сняданку). Як правіла на абед падаецца гарачая ежа. У большасці краін абедзенны час прыпадае на перыяд ад поўдня да 15 гадзін, аднак гэты час можа вагацца і часам абед можа адбывацца і ўвечары, замяняючы сабой вячэру.

У гасцініцах абед з'яўляецца часткай поўнага пансіёну.

## Меню і паслядоўнасць страў 
У меню абеду ўваходзяць 2, 3 або 4 стравы. Найбольш паўнавартасны і разнастайны рацыён, у якім абед складаецца з 4 страў: закускі, супу, другога і салодкага.

Паслядоўнасць падачы іх не выпадковая. Яна ўсталявалася здаўна.

Уступ: спачатку падаюць да стала закускі, невялікія па аб'ёме стравы вострага і саланаватага смаку. Яны ўзбуджаюць апетыт, што дабратворна ўздзейнічае на страваванне і спрыяе засваенню наступных страў абеду (намёк на абед). Узбуджаюць апетыт і супы (паўнавартаснае запрашэнне да абеду або размінка).

Катэгорыя:Культура харчавання
Паб

у, Шатландыя]]
**Паб** ( — скарачэнне ад Public house, публічны дом) — установа, у якой прадаюцца алкагольныя напоі для распіцця, усярэдзіне або па-за межамі дадзенага памяшкання.

Многія пабы маюць у наяўнасці невялікі бровар, які знаходзіцца непасрэдна ў пабах або паблізу ад іх. Піва, зваранае там, з’яўляецца асноўным брэндам паба. У асноўным пабы сустракаюцца ў англакамоўных краінах, такіх як Вялікабрытанія, Ірландыя, Канада, Аўстралія і Новая Зеландыя, у меншай ступені — у ЗША. Пабы сустракаюцца і ў іншых краінах, але там яны не з’яўляюцца пераважнымі піцейных ўстановамі.

Катэгорыя:Рэстараны
Яфрэм

**Яфрэм** — у Старым запавеце Бібліі ўнук Якава, народжаны ад яго сына Іосіфа Прыгожага і дачкі егіпецкага жраца Патыфера Асенефа. Лічыцца родапачынальнікам-эпонімам аднаго з ізраільскіх плямён («калена» Яфрэма).

## Літаратура 
* Яфрэм // Беларуская энцыклапедыя: У 18 тамах. Том 18. Кніга 1: Дадатак: Шчытнікі — ЯЯ / Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і іншыя. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 2004. — С. 320.

Катэгорыя:Персанажы Пяцікніжжа
Катэгорыя:Пакаленні Ізраіля
Катэгорыя:Іўдаістычная міфалогія
Катэгорыя:Персанажы Старога Запавету
Рэстаран

у]]
**Рэстаран** (ад , аднавіць, мацаваць) — прадпрыемства грамадскага харчавання з шырокім асартыментам страў складанай падрыхтоўкі, уключаючы заказныя і фірмовыя; віна-гарэлачныя, тытунёвыя і кандытарскія вырабы, павышаным узроўнем абслугоўвання ў спалучэнні з арганізацыяй адпачынку.

Часам рэстараны размяшчаюцца ў больш буйных установах, напрыклад у гасцініцах, дзе паслугі харчавання прадастаўляюцца для зручнасці пражывання і для павелічэння патэнцыяльнага даходу гасцініцы.

Уладальнік рэстараннага бізнесу называецца *рэстаратарам*; абодва словы паходзяць ад французскага дзеяслова *restaurer* (аднаўляць, умацоўваць, карміць). Варта адзначыць, што *restaurant* ў амерыканскім англійскай — любое прадпрыемства грамадскага харчавання наогул, а не толькі рэстаран.

## Гл. таксама 
* Вагон-рэстаран
* Афіцыянт

*
Афіцыянт

**Афіцыянт** (ням. Offiziant; састар. **Кельнер**, ням. Kellner) — работнік прадпрыемстваў грамадскага харчавання, абслугоўвае наведвальнікаў у рэстаранах, кафэ.

У абавязкі афіцыянта, звычайна, уваходзяць:
* выкананне заказаў наведвальнікаў;
* атрыманне ад іх разліку за паслугі;
* уборка сталоў пасля сыходу наведвальнікаў;
* сервіроўка сталоў да прыходу новых кліентаў.

Афіцыянт нясе матэрыяльную адказнасць за захаванасць посуду і грошай. Для паспяховай працы афіцыянту неабходныя фізічная вынослівасць, добрая каардынацыя рухаў, развітая зрокавая памяць, здольнасць да размеркавання увагі і арыфметычныя здольнасці.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прафесіі
Катэгорыя:Сфера паслуг
Катэгорыя:Культура харчавання
Вагон-рэстаран

**Вагон-рэстаран** — чыгуначны вагон, прызначаны для забеспячэння гарачым харчаваннем пасажыраў у падарожжы. Пераважна, уключаецца ў склад пасажырскіх цягнікоў.

## Гісторыя з’яўлення 
Выпуск вагонаў-рэстаранаў ўпершыню пачаты кампаніяй «Пульман» Джорджа Пульмана ў 1867 годзе.

## Канструктыўныя асаблівасці 
Вагон-рэстаран, звычайна, мае цэльнаметалічны кузаў, тыпавыя для пасажырскіх вагонаў хадавыя часткі, тармазное і аўтасчэпнае абсталяванне, а таксама салон, у якім размешчаны сталы і буфет, кухоннае і дапаможныя памяшканні. Кухоннае аддзяленне для падрыхтоўкі гарачай ежы абсталявана плітой з вадкапаліўным ці электрычным ацяпленнем. У вагоне-рэстаране ўстаноўлена халадзільнае абсталяванне для захоўвання прадуктаў, ахладжэння паўфабрыкатаў і прыгатавання харчовага лёду. Прадугледжаны паасобныя сістэмы водазабеспячэння кухоннага аддзялення і умывальнага памяшкання. Вагон-рэстаран абсталяваны сістэмай кандыцыянавання паветра і вадзяным ацяпленнем з камбінаваным электравугальным катлом. Электразабеспячэнне — індывідуальнае (ад падвагоннага генератара) або цэнтралізаванае (ад кантактнай сеткі).
## Гл. таксама 
* Вагон-цыстэрна

Катэгорыя:Пасажырскія вагоны
Катэгорыя:Рэстараны
Рэдніц

**Рэдніц** (ням. Rednitz) — рака ў Германіі. На вышыні 342 м над узроўнем мора. Рэдніц утвараюць сутокі рэк Швабскі Рэцат і Франкскі Рэцат. У месцы сутокі з ракой Пегніц да паўночнага захаду ад горада Фюрт недалёка ад Нюрнберга ўтвараюць раку Рэгніц, для якой Рэдніц з'яўляецца левым прытокам.

На рацэ Рэдніц размешчаныя гарады Рот, Бюхенбах, Рэдніцхембах, Шваба, Штайн, Нюрнберг, Оберасбах і Цырндорф.

Катэгорыя:Рэкі Германіі
Яшар Кемаль

**Яшар Кемаль** (; сапраўднае *Гёкчэлі Кемаль Садык*) (нар. 1922, с. Хемітэ-Гёкчэлі, Турцыя) — турэцкі пісьменнік. Працаваў настаўнікам, журналістам. Друкуецца з 1939 г. Раманы «Худы Мемед» (т. 1 — 2, 1955), «Зямля — жалезная, неба — меднае» (1963 г.), «Эфе з Чакырджа» (1972 г.) пра сацыяльныя супярэчнасці турэцкай вёскі. Дылогія «Гаспадары маёнтка Акчасаз» («Злачынства на Кавальскім базары», 1973 г., і «Юсуфчык Юсуф», 1975 г.) пра жыццё турэцкіх качэўнікаў. Аўтар зборнікаў апавяданняў «Спёка» (1952 г.) і рэпартажаў «Гэта краіна з канца ў канец» (1971 г.), раманаў «Бляшанка» (1955 г.), «Апора» (1960 г.), «Легенда гары» (1970 г.), «Разбойнік» (1972 г.), «Калі забіць змяю» (1976 г.), «Голас крыві» (1991 г.), аповесцей, вершаў, даследаванняў па фальклоры.

## Літаратура 
* Яшар Кемаль // Беларуская энцыклапедыя: У 18 тамах. Том 18. Кніга 1: Дадатак: Шчытнікі — ЯЯ / Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і іншыя. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 2004. — С. 324.

Катэгорыя:Пісьменнікі Турцыі
Катэгорыя:Туркамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Педагогі Турцыі
Катэгорыя:Журналісты Турцыі
Славянскі саюз у Аргенціне

**Славянскі саюз у Аргенціне** — пракамуністычнае аб'яднанне славян у 1941—1949 гг., якое выказвала салідарнасць і падтрымку СССР, а таксама славянскім краінам, дзе пасля Другой сусветнай вайны ўсталяваліся рэжымы, падкантрольныя Маскве. На чале славянскага руху знаходзіўся Камітэт па аб'яднанні славян (Камітэт за славянскае адзінства, а пасля Славянскі камітэт), які з'яўляўся таксама выканаўчым камітэтам з'езда аргенцінскіх славянаў. Пасля II з'езда аргенцінскіх славян у 1946 г. Славянскі камітэт, згодна з новым статутам, называўся Славянскі саюз у Аргенціне. У 1949 г. забаронены аргенцінскімі ўладамі.

## Гл. таксама 
* Павел Пятровіч Шастакоўскі

## Літаратура 
* Шабельцаў С. Беларусы ў Аргенціне: грамадская дзейнасць і рээміграцыя ў СССР (1930 — 1960-я гг.): Зборнік дакументаў і ўспамінаў / Сяргей Шабельцаў; Рэдактар Н.Гардзіенка. — Мн.: Медысонт, 2009. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны, Кніга 17). — С. 74.

Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Аргенціны
Чырвоны бубал

**Чырвоны бубал** (*Alcelaphus caama*) — від сысуноў з роду Кангоні (*Alcelaphus*) падсямейства бубалаў (*Alcelaphinae*) сямейства пустарогіх (*Bovidae*). Знаходзіцца пад мінімальнай пагрозай, бо колькасць папуляцыі складае каля 130 тысяч асобін і працягвае павялічвацца.

Катэгорыя:Пустарогія
Пегніц

**Пегніц** (ням. Pegnitz) — рака ў Германіі працягласцю каля 115 км. Выток размешчаны на вышыні 423 м над узроўнем мора. У месцы сутокі з ракой Рэдніц да паўночнага захаду ад горада Фюрт недалёка ад Нюрнберга ўтвараюць раку Рэгніц, для якой Пегніц з'яўляецца правым прытокам.

Катэгорыя:Рэкі Германіі
Лі (Ірландыя)

**Лі** (, ) — рака ў Ірландыі ў графстве Корк.

Цячэ праз горад Корк, упадае ў Кельцкае мора. Даўжыня ракі каля 90 кіламетраў, на рацэ ў раёне горада Корка пабудавана гідраэлектрастанцыя і вадасховішча.

На беразе ракі недалёка ад Корка замак Блэкрок, пабудаваны ў XVI стагоддзі.

Катэгорыя:Рэкі Ірландыі
Катэгорыя:Басейн Атлантычнага акіяна ў Еўропе
Хунта

**Хунта** ( — «сход, камітэт») — у Іспаніі і іспанамоўных краінах гэтым словам пазначаюцца розныя органы дзяржаўнага кіравання, у тым ліку грамадзянскія. Напрыклад, хунта Піначэта. Калі гаворка ідзе пра партугаламоўныя краіны, ужываецца тэрмін «*жунта*» (па-партугальску junta).

У сучаснай беларускай мове (як і ў шэрагу іншых моў свету) слова хунта выкарыстоўваецца ў асноўным для абазначэння ваеннай дыктатуры, якая ўсталявалася ў выніку дзяржаўнага перавароту, прычым не абавязкова ў іспанамоўнай краіне — грэчаская ваенная хунта («чорныя палкоўнікі») або хунта М’янмы.

## Найбольш вядомыя хунты 
*  Першая хунта Аргенціны
*  Першая і другая бразільскія хунты (1930 і 1969).
*  Нігерыйская хунта (1966—1979 і 1983—1998).
*  Грэчаская хунта, «Чорныя палкоўнікі» ці «Рэжым палкоўнікаў» (1967—1974).
*  Перуанская хунта (1968—1980).
*  Урадавая Хунта Чылі, 1973—1990.
*  ДЭРГ у Эфіопіі (1974—1987).
*  Аргенцінская хунта (1976—1982).
*  Урадавая Хунта Нацыянальнай Рэканструкцыі (1979—1985).
*  Ваенны Савет Нацыянальнага Выратавання (1981—1983).

Катэгорыя:Дзяржаўная ўлада
Катэгорыя:Ваенная справа
Корк

**Корк** (), або **Ко́ркег** () — горад на паўднёвым усходзе Ірландыі (другі па велічыні ў краіне), адміністрацыйны цэнтр аднайменнага графства. Заснаваны ў VI стагоддзі Св. Фінбарам, які заклаў царкву на паўднёвым беразе ракі Лі. Насельніцтва 119,1 тыс. жых. (2006).

Ірландская назва горада Corcaigh перакладаецца як «балота».

## Славутасці 
thumb|left|upright|Сабор Святога Фінбара
* Замак Дэсманд.
* Замак Блэкрок.
* Сабор Святога Фінбара.
* Царква Святой Ганны
* Галерэя Кроўфард Арт.
* Галерэя Фіркін Крэйн Сентэр.
* Вежа царквы Шандон
* Элісіян
* Будынак гарадскога савета
* Дом оперы Корка
* Англійскі магазін
* Форт Елізавета

## Гл. таксама 
* Рака Лі

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Ірландыі
Беларускі дзяржаўны цырк

**Белару́скі дзяржа́ўны цырк** знаходзіцца на праспекце Незалежнасці ў горадзе Мінску. Умяшчальнасць залы цырка — 1667 месцаў, цырк разлічаны для паказу нумароў розных жанраў — ад воднай феерыі да паветраных нумароў.

## Гісторыя 
Першы ў Беларусі цырк быў адкрыты на Саборнай плошчы (цяпер плошча Свабоды) 16 лістапада 1884. Гэта быў стацыянарны драўляны цырк — «Цырк братоў Нікіціным» на 800 месцаў, пабудаваны Аляксандрам Бачаравым па замове Пятра Нікіціна. Першым дырэктарам Мінскага цырка стаў вядомы прадпрымальнік і цыркавы артыст Пётр Аляксандравіч Нікіцін.

Цырк братоў Нікіціных неаднаразова рэканструяваўся і перамяшчаўся па раёнах горада. У 1930 годзе на яго базе ў Гарадскім садзе (цяпер парк імя Горкага) быў пабудаваны цырк-шапіто на 1200 месцаў. Цырк быў разбураны 25 чэрвеня 1941 года ў час бамбардзіроўкі горада фашысцкай авіяцыяй. Цыркавая трупа была эвакуіравана ў Маскву, затым у Омск. 7 лістапада 1941 года Беларускі цырк даў першае прадстаўленне для байцоў, якія сыходзілі на фронт.

У 1946 годзе дырэктар цырка Барыс Яфімавіч Кабішчар заняўся аднаўленнем цырка на ранейшым месцы. Адноўлены цырк-шапіто быў падораны Мінску горадам Арлом і меў 1200 глядзельных месцаў.

Будаўніцтва новага стацыянарнага зімовага цырка пачалося ў кастрычніку 1954 года. Пабудаваны ён быў па праекце архітэктара У. А. Жукава на перакрыжаванні водна-зялёнага дыяметра Мінска (р. Свіслач і зялёная зона ўздоўж яе поймы) і пр. Незалежнасці. Уяўляе сабой круглае купальнае збудаванне з прамавугольным у плане трохпавярховым службовым корпусам. Галоўны фасад аформлены каланадай карынфскага ордара. Глядзельная зала мае арэну (дыяметр 13 м), 1668 месц, размешчаных амфітэатрам; аснашчана сучаснай тэхнічнай і цыркавой апаратурай. Вакол відовішчнай часткі знаходзіцца фае і гардэробы, памяшканні для артыстаў і абслуговага персаналу, залы для рэпетыцый, спецыяльныя памяшканні для жывёлы. У лютым 1959 года Беларускі дзяржаўны цырк адкрыўся з першым паказам.

З верасня 2008 Беларускі дзяржаўны цырк знаходзіўся на рэканструкцыі і адчыніў свае дзверы ў адрамантаваным будынку ў лістападзе 2010 года. Падчас рэканструкцыі да старога будынку прыбудавалі адміністрацыйны будынак, зрабілі новую сучасную арэну. Касы размешчаны ў асобным будыначку ля галоўнага ўваходу.

## Дырэктары 
* 1939—1959 — Барыс Яфімавіч Кабішчар (1906—1959)
* 1959—1974 — Міхаіл Міхайлавіч Марусалаў (1921—1981)
* 1974—1984 — Леанід Аляксандравіч Смольскі
* 1984—1996 — Іван Сямёнавіч Пашкевіч
* 1996 — чэрвень 2013 г. — Таццяна Мікалаеўна Бандарчук
* чэрвень — снежань 2013 г. — Сяргей Уладзіміравіч Мядзведзеў
* снежань 2013 — цяперашні час — Уладзімір Анатольевіч Шабан

## Спасылкі 
* Сайт 
* Обошлись без мыши//РЭСПУБЛІКА — Новости Беларуси | Белорусские новости — № 198 (5110) — Суббота, 16 октября 2010


Катэгорыя:Славутасці Мінска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1884 годзе
Катэгорыя:1884 год у Мінску
Катэгорыя:З’явіліся ў 1959 годзе
Катэгорыя:1959 год у Мінску
Катэгорыя:Праспект Незалежнасці (Мінск)
Сар’янскі сельсавет

**Сар’я́нскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Верхнядзвінскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2009 года вёска) Сар’я.

## Агульныя звесткі 
Знаходзіцца на захадзе Верхнядзвінскага раёна. Праз сельсавет цячэ рака Сар’янка.

## Гісторыя 
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Дрысенскага раёна Полацкай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы з 26 ліпеня 1930 года ў Дрысенскім раёне БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Полацкай акругі, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Віцебскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Сардыцкага сельсавета.

26 сакавіка 1973 года цэнтр Сардыцкага сельсавета перанесены ў вёску Сар’я, Сардыцкі сельсавет перайменаваны ў Сар’янскі. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 22 населеныя пункты. 8 красавіка 2004 года ў склад сельсавета з Бігосаўскага сельсавета перададзены вёскі Ворзава, Крывасельцы, Ліпаўкі і Росіца. 27 чэрвеня 2008 года скасавана вёска Зулава, 15 кастрычніка 2025 года — вёскі Важаны і Заламы.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1305 чалавек, з іх 89,3 % — беларусы, 7,3 % — рускія; паводле перапісу 2019 года — 1034 чалавекі.

## Населеныя пункты 
Населеныя пункты ў межах сельсавета (у дужках колькасць жыхароў станам на 1.1.2010):
* Абухава (24)
* Атокі (8)
* Важаны (1)
* Вознава (нежылы)
* Ворзава (10)
* Вусце (203)
* Вялікія Плейкі (11)
* Гарбулі (24)
* Громаўкі (11)
* Дзегцярова (30)
* Ліпаўкі (нежылы)
* Крывасельцы (12)
* Малыя Плейкі (24)
* Мушына (52)
* Ніжняе Хаміно або Ніжняе Фаміно (7)
* Пашэнькі (5)
* Пакаёўцы (12)
* Росіца (318)
* Сардыкі (46)
* Сар’я (549)
* Шатрова (91)
* Юралава (4)

У 2007 годзе саўгас «Росіца» далучаны да саўгаса «Дрысенскі», што пацягнула змену меж сельсаветаў. У сувязі з гэтым частка паселішчаў Бігосаўскага с/с перайшла ў Сар’янскі с/с.

Зніклыя пасля Другой Сусветнай вайны вёскі (справа пазначаны год знікнення):
* Бандзелі — 1997
* Верхняе Хаміно — 1994
* Заламы — 2009
* Зулава — 1989, скасавана ў 2008 годзе.
* Каранікі — 1987
* Пагулянаўка — 1980
* Сандары — 1980
* Фальваркова — 1969

## Транспарт 
Праз тэрыторыю сельсавета ідзе чыгунка, рэспубліканская аўтадарога Віцебск — Полацк — граніца Латвійскай Рэспублікі  і абласная аўтадарога Верхнядзвінск — Асвея.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1973 годзе
Плошча Калініна (Мінск)

**Плошча Калініна** — плошча ў Першамайскім раёне Мінска, размешчана на скрыжаванні праспекта Незалежнасці з вуліцай Калініна і завулкам Кузьмы Чорнага. Названа ў гонар Міхаіла Калініна

На плошчы ўсталяваны манумент Міхаілу Калініну, а таксама размешчаны ўваход у Цэнтральны батанічны сад Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

Шэраг аб’ектаў, што знаходзяцца на плошчы Калініна, у прыватнасці жылы дом за помнікам, у якім размешчаны магазін «1000 дробязяў» і арка ўваходу ў Цэнтральны батанічны сад праектаваў архітэктар Георгій Сысоеў.

## Спасылкі 
Калініна
Катэгорыя:Першамайскі раён (Мінск)
Катэгорыя:Праспект Незалежнасці (Мінск)
Плошча Якуба Коласа

**Плошча Якуба Коласа** (да 1956 — **Камароўская**) — плошча ў Першамайскім раёне Мінска, размешчана на скрыжаванні праспекта Незалежнасці з вуліцай Якуба Коласа. У цэнтры плошчы — помнік народнаму паэту Беларусі Якубу Коласу, справа і злева ад яго — скульптуры герояў яго твораў. Каля паловы плошчы займае сквер з фантанамі.
Пад плошчай размешчана аднайменная станцыя метро.

Да плошчы прымыкаюць вуліцы Якуба Коласа, Чырвоная, Залатая Горка, Веры Харужай, Бульвар Мулявіна. З усходу паміж Праспектам Незалежнасці (Скарыны) і вул. Я. Коласа знаходзіцца былы будынак Універсітэта фізкультуры.

На поўначы — Мінскае вытворчае аб'яднанне вылічальнай тэхнікі і былы будынак Мінскага паліграфкамбіната імя Я. Коласа. На захадзе — жылы будынак, які змяшчае былое памяшканне кафэ «На ростанях». На бульвары Мулявіна на поўдні — Дзяржаўная філармонія, каля яе — крамы ЦУМ «Мінск», жылыя дамы з гастраномам «Радзівілаўскі», «Лянок», «Садавіна-гародніна» перабудаваная ва ўніверсам.

## Гісторыя 
Плошча Якуба Коласа размешчана на месцы гістарычнай Камароўкі — вёскі, якая дала назву Камароўскаму рынку. Першапачаткова плошча называлася **Камароўскай**.

Фарміраванне плошчы пачалося з рэканструкцыі так званых «Камароўскіх віл» на стыку былых Барысаўскага і Лагойскага трактаў і будаўніцтва інстытута фізкультуры ў 1936-1939 гг.. У сучасным выглядзе забудавана паводле праекта 1952 г. (арх. М. Баршч, Л. Аранаўскас і Л. Мацкевіч), дзе былі ўлічаны прапановы праектаў 1939 г. (арх. У. Мураўёў) і 1940 г. (арх. А. Клімаў).

У 1956 годзе плошча была названа ў гонар народнага паэта Беларусі Якуба Коласа. З 1962 па 1972 гады на плошчы бліжэй да Універсітэта Фізкультуры стаяў помнік атаму. Помнік Якубу Коласу і героям яго твораў урачыста адкрыты 3 лістапада 1972 года ў дзень 90-годдзя Якуба Коласа на цэнтральнай частцы плошчы (Рэканструкцыя. Архітэктары Л. Левін, Ю. Градаў, Г. Заборскі). Аўтар скульптурнай кампазіцыі — народны мастак Беларусі Заір Азгур.

У 1984 годзе была адкрыта станцыя метрапалітэна Плошча Якуба Коласа.

## Літаратура 
* Архітэктура Беларусі : энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1993.

## Спасылкі 
Коласа
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Якуба Коласа
Юбілейная плошча (Мінск)

**Юбілейная плошча** — плошча ў Цэнтральным раёне горада Мінска.

Праз плошчу праходзяць вуліцы: Кальварыйская, Раманаўская Слабада, Мельнікайтэ, М. Танка, Ракаўская, Сухая.

Тут размешчаны кінатэатр «Беларусь», крамы, жылыя і офісныя будынкі, сярод якіх — будынак Белпобыттэхпраекта — адзін з самых высокіх будынкаў Мінска.

На плошчы знаходзяцца выхады станцый метро «Фрунзенская» і «Юбілейная плошча».

## Назва 
]]
У 1826 годзе на гэтым месцы, тагачаснай ускраіне горада, мінскімі каталікамі быў усталяваны памятны знак у гонар 1500-годдзя Нікейскага сабора (325 г.). У памяць пра гэтую падзею плошча пазней і атрымала назву «Юбілейная».

Безназоўная плошча была запраектавана горадабудаўнічым планам Мінска 1858 года з існуючым помнікам «Юбілей».

На працягу сваёй гісторыі плошча называлася:
* Новая Будова (1872, 1876, 1889);
* Юбілейная (1880, 1895, 1904—1919, 1923, 1926);
* Ракаўскі базарчык (да 1896);
* 25 Кастрычніка (1919—1941, 1944—1952);
* Заходняя (*Westplatz*, 1941—1944);
* Юбілейная (з 1952).

## Спасылкі 
* Юбілейная плошча 
* Панарама сучаснага Мінска. Карта Мінска. Гістарычныя месцы Мінска

Катэгорыя:Плошчы Мінска
Такантынс

**Такантынс:**

* Такантынс — рака ў Бразіліі, прыток ракі Пара
* Такантынс — штат у Бразіліі
Замкавая гара (Пуцэвічы)

**За́мкавая гара** (**Пуцэвіцкая**) — узгорак у Ладзеніцкім сельсавеце Навагрудскага раёна Гродзенскай вобласці вышынёй 324,1 м над узроўнем мора.

Замкавая гара — найвышэйшы пункт Навагрудскага ўзвышша і наогул Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца за 3 км на захад ад Навагрудка побач з вёскай Пуцэвічы.

## Апісанне 
Складзена чырвона-бурымі марэннымі суглінкамі, перакрытымі пылаватым супескам. Мае выгляд спадзіста-выпуклага падняцця субмерыдыяльнага кірунку, тыповага для краявых утварэнняў. Схілы спадзістыя, пераважная стромкасць 3—7°, адносныя перавышэнні да 20—25 м. Глебы дзярнова-падзолістыя сярэднеападзоленыя, бліжэй да вяршыні эрадзіраваныя. Амаль уся пад ворывам.

## Помнік прыроды 
Гара ўпершыню абвешчана помнікам прыроды ў 1997 годзе пад назвай «Пуцэвіцкая гара» на плошчы 85 га. 18 студзеня 2008 года гара абвешчана геалагічным помнікам прыроды рэспубліканскага значэння пад назвай «Пагорак «Гара Пуцэвіцкая». 6 лістапада 2024 года помнік прыроды быў пераўтвораны ў геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння «Гара «Пуцэвіцкая», яго межы былі зменены, плошча склала 91,8 га.

## Гл. таксама 
* Замкавая гара ў Навагрудку, на якой захаваліся руіны Наваградскага замка (XIII—XVI ст.). Побач з гарой насыпаны Курган Бессмяротнасці Адама Міцкевіча.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Горные вершины равнинной Беларуси / В. Э. Пасанен, Е. А. Дикусар, В. Е. Подлисских. — Минск: ГУ «Республиканский учебно-методический центр физического воспитания населения», 2014. — 224 с: ил. — ISBN 978-985-7054-10-7. C.143.

## Спасылкі 
* Інфармацыя пра геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння "Гара Пуцэвіцкая" на сайце Навагрудскага райвыканкама

Катэгорыя:Узгоркі Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Навагрудскага раёна
Катэгорыя:Геалогія Навагрудскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Навагрудскага раёна
Катэгорыя:Геалагічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Рэльеф Гродзенскай вобласці
Плошча Парыжскай Камуны (Мінск)

**Плошча Парыжскай Камуны** — плошча ў цэнтры Мінска.
Плошча размешчана ў Цэнтральным раёне паміж вуліцамі Максіма Багдановіча, Янкі Купалы, Куйбышава і Пашкевіч.

На плошчы размешчаны Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета Рэспублікі Беларусь. Астатнюю частку плошчы займае сквер Траецкая гара, на бакавой алеі якога ўстаноўлены помнік беларускаму паэту Максіму Багдановічу. Па перыметры плошчы размешчаны, будынка гарадской клінічнай бальніцы № 2, Траецкага прадмесця, Мінскае сувораўскае ваеннае вучылішча, а таксама павільён Нацыянальнага выставачнага цэнтра «Белэкспа» да яго зносу. З боку вуліцы Куйбышава да плошчы прымыкае Піянерскі парк, у якім стаіць помнік піянеру-герою Марату Казею.

## Гісторыя 
У другой палове XVI ст. на гэтым месцы паўстаў Траецкі базар, які стаў адным з найбуйнейшых у Мінску. Плошча, занятая кірмашом, стала называцца Траецкай плошчай. У 1919 г. плошча была перайменаваная ў памяць аб Парыжскай камуне 1871 г. Рынак існаваў да 1933 г., калі пачалося ўзвядзенне Дзяржаўнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета БССР па праекце архітэктара І. Р. Лангбарда. Тэатр адкрыўся ў 1938 г. Падчас вайны будынак тэатра не быў разбураны. У 1950 г. на плошчы быў разбіты дэкаратыўны сад. У 1981 г. быў адкрыты помнік Максіму Багдановічу ў гонар 90-годдзя з дня яго нараджэння.

## Спасылкі 
* Плошча Парыжскай Камуны 

Парыжскай Камуны
Джонатан Свіфт

**Джонатан Свіфт** (; 30 лістапада 1667, Дублін — 19 кастрычніка 1745) — англа-ірландскі пісьменнік.

## Біяграфічныя звесткі 
Вучыўся ў Трыніты-каледжы Дублінскага універсітэта (1682—1688). У 1689—1699 г. літаратурны сакратар і бібліятэкар дыпламата і эсэіста У. Тэмпла. У 1695 г. атрымаў ступень магістра мастацтваў у Оксфардскім універсітэце. У 1695 г. прыняў сан свяшчэнніка. Доктар багаслоўя (1702). У 1710—1714 г. зблізіўся з кіраўнікамі ўрада торы, падтрымліваў і накіроўваў іх урадавую палітыку ў артыкулах і памфлетах. У 1713 г. настаяцель сабора св. Патрыка ў Дубліне.

## Творчасць 
Літаратурная дзейнасць пачаў як паэт. Першыя паэтычныя творы насілі парадыйны характар і высмейвалі манернасць т.зв. высокай паэзіі. Майстар палітычнага памфлета, у якім асуджаў унутраную палітыку Англіі, каланіяльны войны, выступаў супраць забабонаў і невуцтва. У памфлетах «Бітва кніг» (1697) і «Казка бочкі» (1704), напісаных у алегарычнай форме і насычаных палітычнай, антырэлігійнай сатырай, — ідэі карыснасці ведаў. Памфлеты «Пісьмы Суконшчыкаў» (1723—1724), «Сціплая прапанова» (1729) прысвечаны барацьбе а правы ірландскага народа. Асноўны твор — раман «Падарожжы Гулівера» (1726), у якім вострая сатыра на славалюбства і крывадушнасць тагачасных судоў, палітычных дзеячаў і партый, у ім Свіфт стварыў гратэскавы партрэт грамадства, з дапамогай якога высмейваецца ўсё чалавецтва. У апісанні падарожжа ў краіну ліліпутаў Свіфт праводзіць ідэю аб выхаванні дзяцей у атмасферы справядлівасці, мужнасці, рэлігійнасці і любві да сваёй краіны. Вобразы патрыярхальных і мудрых волатаў, якія займаюцца мірнай плённай працай і не ведаюць зброі, служаць для акцэнтавання ідэалу пісьменніка — адукаванай манархіі. Апошняя частка рамана, якая апавядае пра разумных коней, напоўнена песімізмам: Свіфт ужо не верыць у адраджэнне дабрадзейнасці людзей, аднак вобраз Гулівера, простага, працавітага і сумленнага чалавека, заклікае да самаўдасканалення. Паводле рамана зняты мастацкі і мультыплікацыйныя фільмы (Англія, ЗША, Іспанія). Беларускі тэатр юнага гледача паставіў спектакль «У краіне ліліпутаў» (1985). На беларускую мову раман перакладалі А. Кудравец, В. Пануцэвіч.

## Беларускія пераклады 
* Падарожжа Гулівера да волатаў у краіне Бробдзынгнаг / Пер. В. П. — Маервік: Гал. Кватэра Беларус. Скаўтаў, 1949. — 79с. — (Бібліятэка скаўц.доктуры; Кн.1).
* Рабінзон Круза: Раман / Даніэль Дэфо. Падарожжа Гулівера: Раман / Пер. А. Кудраўца. — Мн.: Юнацтва, 1996. — 270 с. — (Школьная бібліятэка).

## Літаратура 
* Рагачэўская М. Свіфт // БЭ ў 18 т. Т. 14. Мн., 2002.
* Bullitt, John M. Jonathan Swift and the Anatomy of Satire: A Study of Satiric Technique. — Cambridge: Harvard U P, 1953.
* Муравьев В. С. Джонатан Свифт. — М., 1968.
* Дубашинский И. А. Памфлеты Свифта. — Рига, 1968.
* Левидов М. Ю. Путешествие…, мысли и чувства Джонатана Свифта… — М., 1986.

Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Паэты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Пісьменнікі Ірландыі
Катэгорыя:Паэты Ірландыі
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Англамоўныя паэты
Ёханес Рау

**Ёханес Рау** (, 16 студзеня 1931, Вуперталь — 27 студзеня 2006, Берлін) — федэральны прэзідэнт Германіі з 1 ліпеня 1999 года па 30 чэрвеня 2004 года.

У 1952 годзе Рау стаў членам агульнагерманскай народнай партыі (Gesamtdeutsche Volkspartei, GVP) — адным з заснавальнікаў якой быў былы федэральны міністр унутраных спраў Густаў Хайнеман — і заадно стаў яе раённым старшынёй у Вуперталі. У 1957 годзе партыя распусцілася і Рау стаў членам Сацыял-дэмакратычнай партыі Германіі. У 1958 годзе быў абраны ў парламент зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія, у якім ён быў да 1999 года.

## Гл. таксама 
* Мінскі міжнародны адукацыйны цэнтр імя Ёханеса Рау

## Крыніцы 
Катэгорыя:Прэзідэнты Германіі
Катэгорыя:Старшыні Сацыял-дэмакратычнай партыі Германіі
Луізіяна

**Луізіяна** (, ) — штат на поўдні ЗША. Буйнейшыя гарады: Новы Арлеан, Батан-Руж. Агульная плошча 135382 км² (31-е месца ў ЗША), у тым ліку на сушу прыходзіцца 113721 км². Насельніцтва 4 574 836 чалавек (25-е месца ў ЗША). Афіцыйная мянушка Луізіяны — Штат пеліканаў. Названая ў гонар французскага караля Людовіка XIV.

## Геаграфія 
На захадзе Луізіяна мяжуе з Тэхасам, на поўначы — з Арканзасам, на ўсходзе — з Місісіпі, на поўдні тэрыторыя абмежаваная водамі Мексіканскага заліва. Тэрыторыя штата выразна падзяляецца на дзве часткі — «верхнюю» і «ніжнюю». Апошняя характарызуецца багаццем багністых нізін.

Найвышэйшы пункт — пагорак Дрыскіл, вышыня над узроўнем мора — 163 м.

## Судовая сістэма і злачыннасць 
Судовая ўлада ў Луізіяне складаецца з сістэмы судоў, якія тлумачаць і ўжываюць грамадзянскае і крымінальнае права. Вярхоўны суд штата Луізіяна з’яўляецца найвышэйшым судом штата. Ёсць таксама пяць апеляцыйных судоў, 43 раённыя суды, пяць судоў па сямейных справах ці справах непаўналетніх, 487 гарадскіх судоў і тры парафіяльныя суды.

Паводле статыстыкі ФБР за 2020 год, наступныя 10 гарадоў з’яўляюцца найбольш небяспечнымі ў Луізіяне:

# Хаманд
# Апелусас
# Александрыя
# Марксвіл
# Бастроп
# Кроўлі
# Манро
# Уокер
# Уэст Манро
# Лісвіл

## Вядомыя асобы 
* Карл Мэлоўн
* Майкл Эліс Дэбейкі

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка адміністрацыі штата Луізіяна  

Катэгорыя:Штаты ЗША
Вісконсін

**Вісконсін** () — штат ЗША, знаходзіцца на поўначы цэнтральнай часткі краіны. Сталіца штата — горад Мадысан, найбуйнейшы горад — Мілуокі. Штат мяжуе з Мінесотай на захадзе, Аявай на паўднёвым захадзе, Ілінойсам на поўдні, возерам Мічыган на ўсходзе, штатам Мічыган на паўночным усходзе і возерам Верхнім на поўначы. Вісконсін займае 23-е месца сярод штатаў па плошчы і 20-е месца па колькасці насельніцтва. Тэрыторыя штата падзелена на 72 акругі.
## Геаграфія 
Рэкі: Місісіпі з Блэк-Рывер і Чыпева. Іншыя рэкі: Елаў-Рывер (Вісконсін, графства Бэран), Елаў-Рывер (Вісконсін, графства Вошбарн), Елаў-Рывер (Вісконсін, графства Кларк), Елаў-Рывер (Вісконсін, графства Тэйлар).

## Вядомыя асобы 
* Джорджыя О’Кіф
* Фрэнк Лойд Райт
* The Chordettes
* Джэфры Дамер

## Гл. таксама 
* Еркская абсерваторыя

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Штаты ЗША
Дзюкэндо

thumb|300px|Дзюкэндо сiaй
**Дзюкэндо** (铳 剣 道) — Японскае мастацтва штыкавога бою.

Распрацавана пасля заканчэння Другой сусветнай вайны для таго, каб дазволіць жадаючым навучацца ваеннаму штыкавому бою і працягваць трэніроўкі ўжо ў выглядзе звычайнага спорту. Новы від спорту быў заснаваны ў Toyama Military Academy (Rikugun Toyama Gakko). Нацыянальная Асацыяцыя Дзюкэндо сфармавалася ў 1955 годзе.

Сучаснае дзюкэндо выкарыстоўвае «мокудзё» (*mokujyo*), драўляную копію вінтоўкі з прымацаваным затупленным штыком на канцы.

Як і многія іншыя сучасныя японскія баявыя віды спорту, дзюкэндо ўключае ў сябе шмат асаблівых ката для заняткаў у адзіночку. Таксама праводзяцца спартыўныя паядынкі і агульнаяпонскія спаборніцтвы па іх. Удзельнікі спаборніцтваў выкарыстоўваюць трохі змененую абарону кэндо.

У адрозненне ад большасці іншых баявых японскіх відаў спорту, дзюкэндо вельмі рэдкі, але ўсё ж вядомы від спорту ў японскіх сярэдніх школах. У свядомасці многіх японцаў ён усё яшчэ не разглядаецца як сапраўдны спорт. У адрозненне ад кэндо або кюдо, многія ўдзельнікі Другой сусветнай вайны маюць рэальны вопыт выкарыстання гэтых тэхнік у баі, што стварае негатыўны вобраз для многіх японцаў.

## Гл. таксама 
* Сокэ Кубота Такаюкі

* Кёсі Куратомі

* Сіхан Вядзернікаў

* Сэнсэй Вядзернікава

* Gosoku Ryu

* INTERNATIONAL KARATE ASSOCIATION

* Куботан

* Black Belt

* Nisei Week

* Хацімакі

Катэгорыя:Баявыя мастацтвы
Нурэц

**Нурэц**, або **Ну́жац** () — рака ва ўсходняй Польшчы і ў Беларусі, правы прыток Буга даўжынёй 100 км і плошчай вадазбору 2102 км². Працякае па Падляскім і Мазавецкім ваяводствах.

Рака бярэ пачатак на тэрыторыі Беларусі (Камянецкі раён), а каля Цеханоўца ўпадае ў Буг.

Асноўныя прытокі:
левыя: Нурчы, Лесна, Чорная, Сенніца, Кукаўка, Пэлхаўка;
правыя: Бранко, Мень-з-Маркуўка.

Буйнейшыя паселішчы на рацэ Нурэц: Чаромха, Кляшчэлі, Боцькі, Браньск, Цехановец.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рэкі Камянецкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Падляскага ваяводства
Катэгорыя:Рэкі Мазавецкага ваяводства
Катэгорыя:Прытокі Буга
Ілінойс

**Ілінойс** () — штат на Сярэднім Захадзе ЗША. Плошча — 140&nbsp;998 км². Насельніцтва — 12&nbsp;910&nbsp;409 чалавек (2009), пяты па колькасці жыхароў штат. Сталіца — горад Спрынгфілд, найбуйнейшы горад — Чыкага. Іншыя буйныя гарады: Арора, Рокфард, Джоліет.

Афіцыйная мянушка — «Зямля Лінкальна» (), а таксама «Штат у прэрыі» (). Афіцыйны дэвіз — «Незалежнасць штата, нацыянальны саюз» (). Назва паходзіць ад наймення аб’яднання індзейскіх плямён. На амерыканскім дыялекце англійскай мовы «Illinois» вымаўляецца на французскі манер — без апошняга гуку «s» (ˌ ɪlɨnɔɪ).

## Геаграфія і клімат 
Штат размешчаны на Цэнтральных раўнінах, і 60 % яго тэрыторыі займаюць прэрыі, астатняя частка занятая ўзгоркамі. На поўначы мяжуе са штатам Вісконсін, з паўночнага ўсходу абмежаваны возерам Мічыган, мяжуе са штатам Індыяна на ўсходзе і паўднёвым усходзе, з Кентукі — на поўдні, з Аявай і Місуры на захадзе. Паўднёвая мяжа праходзіць па рацэ Агая, заходняя і паўднёва-заходняя — па рацэ Місісіпі. Значная частка паўднёвага ўчастка мяжы з Індыянай праходзіць па рацэ Уобаш.

У штаце — больш за 500 рэк (найбуйнейшая — Ілінойс), злучаная суднаходным каналам з возерам Мічыган) і 950 азёр.

Умерана кантынентальны клімат.

Штат багаты карыснымі выкапнямі, сярод якіх — вугаль, нафта, прыродны газ, цынк, пясчанік.

## Вядомыя асобы 
* Карл Сэндберг (1878—1967) — амерыканскі паэт, гісторык, празаік і фалькларыст.
* Роберт Уодлаў (1918—1940) — паводле Кнігі рэкордаў Гінэса, самы высокі чалавек у сусветнай гісторыі.
* Рэй Брэдберы (1920—2012) — амерыканскі пісьменнік-фантаст.
* Марлі Мэтлін (нар. 1965) — амерыканская актрыса.
* Альфрэд Сцёртэвант (1891—1970) — амерыканскі генетык, адзін з заснавальнікаў храмасомнай тэорыі спадчыннасці.

## Гл. таксама 
* Ілінойскі вугальны басейн

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Штаты ЗША
Вароты

— галоўны сімвал германскай сталіцы]]
**Вароты** — праезд у сцяне ці агароджы, які замыкаецца створамі. Прызначаны для праезду коннага або аўтамабільнага (радзей — іншых відаў) транспарту. Сам створ варот таксама часта называюць варотамі. Звычайна створаў два, яны паварочваюцца на завесах (гл. таксама Верэя). Складаныя вароты могуць мець некалькі створаў або праходаў, уключаючы брамку для пешаходаў. Акрамя таго, сёння існуюць яшчэ ралеты і рулонныя вароты, якія працуюць па адзіным прынцыпе і, па сутнасці, ўяўляюць сабой жалюзі.

Этымалагічна звязаны са словамі «ворат» і «паваротны».

Вароты могуць выкарыстоўвацца для абмежавання доступу на пэўную тэрыторыю, а могуць быць чыста дэкаратыўным элементам. Дэкаратыўныя вароты могуць стаяць як асобны архітэктурны або бытавы элемент, без сцяны або агароджы. Дэкаратыўныя вароты часта не маюць створаў і ўяўляюць сабой дэкаратыўную арку, якая стаіць асобна. Разнавіднасцю дэкаратыўных варот з’яўляюцца трыўмфальныя вароты (трыўмфальныя аркі) у гонар ваенных перамог.

Умацаваныя вароты з’яўляюцца неад’емнай часткай фартыфікацыйнага будынка, напрыклад замка, гарадскіх сцен (гарадскія вароты), крамля. Паколькі вароты былі ўразлівым месцам крэпасці, нярэдка перад варотамі ладзіўся барбакан — абарончае збудаванне, якое ахоўвала подступы да брамы. Зверху над варотамі часта надбудоўвалі вежу.

## Гл. таксама 
* Брама

Катэгорыя:Архітэктура
Брандэнбургскія вароты

**Брандэнбургскія вароты** або **Брандэнбургская брама** () — архітэктурны помнік у Берліне (Германія).

Самы знакаміты сімвал Берліна і Германіі. Доўгі час былі сімвалам падзелу Германіі і Берліна, а пасля 1989 года сталі ўвасабленнем уз’яднання краіны.

Брадэнбургскія вароты — адзіныя гарадскія вароты Берліна, якія захаваліся, іх першапачатковая назва — *Вароты міру*. Пабудаваны Карлам Готгардам Ланггансам у 1789—1791 гадах і былі першым значным творам у стылі берлінскага класіцызму. Узорам для Брадэнбургскіх варот былі прапілеі Акропаля ў Афінах.

## Цікавыя факты 
Увечары 8 мая 2020 года культурная арганізацыя  правяла акцыю, прымеркаваную да 75-й гадавіны заканчэння Другой сусветнай вайны ў Еўропе. Светлавой праекцыяй на варотах падзякавалі воінам краін-саюзніц за вызваленне ад нацызму. Слова «Дзякуй» з’явілася на беларускай, рускай, англійскай, французскай, нямецкай, украінскай і польскай мовах.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Берліна
Катэгорыя:Славутасці Берліна
Катэгорыя:Помнікі Берліна
Катэгорыя:Трыумфальныя аркі
Катэгорыя:Брамы Германіі
Lamprima aurata

**Lamprima aurata** — жук з сямейства .

## Апісанне 
Даўжыня цела 20 — 25 мм. Афарбоўка звычайна ярка-зялёная з залаціста-чырвоным бляскам. Характэрны полімарфізм — сустракаюцца асобіны з сіняй, сіне-зялёнай, чырвонай, меднай варыяцыямі афарбоўкі. Мандыбулы самца ўмерана развітыя. У самак мандыбулы развіты значна менш. Пярэдняспінка ў грубай і глыбокай пунктыроўцы.

## Пашырэнне 
Арэал: Усходняя Аўстралія, імаверна Новая Гвінея

Месцапражыванне: сухія лясы і рэдкалессе.

## Асаблівасці біялогіі 
Лічынкі развіваюцца ў мёртвай драўніне відаў сямейства : , , , .

## Зноскі 
Катэгорыя:Рагачы
Берагавое

**Берагавое** — тапонім:

## Казахстан 
* Берагавое (Жалезінскі раён)
* Берагавое (Качырскі раён)

## Расія 
* Берагавое — сяло ў Белгародскай вобласці, Прохараўскім раёна
* Берагавое — сяло ў Краснадарскім краі, падпарадкавана гарадской акрузе Геленджык
* Берагавое — сяло ў Прыморскім краі, падпарадкавана Уладзівастоцкай гарадской акрузе
* Берагавое — сяло ў Корсакаўскай гарадской акрузе Сахалінскай вобласці

## Украіна 
* Вёска Берагавое, Бахчысарайскі раён
* Вёска Берагавое, Феадосія
Вінаграднае

**Вінаграднае** — тапонім:

## Расія 
* Вінаграднае - сяло, Кізлярскі раён Дагестана
* Вінаграднае - сяло ў Грозненскім раёне Чачні
* Вінаграднае - сяло, Гарадавікоўскі раён Калмыкіі
* Вінаграднае - сяло, Маздокскі раён Паўночнай Асеціі

## Украіна 
* Вёска Вінаграднае, Ленінскі раён
* Вёска Вінаграднае, Феадосія
Джорджыя

**Джорджыя** () — штат на паўднёвым усходзе ЗША, чацвёрты штат, які падпісаў у 1788 г. Канстытуцыю Злучаных штатаў. Сталіца і найбуйнейшы горад — Атланта. Іншыя буйныя гарады: Савана. Насельніцтва  (2000).

Афіцыйныя мянушкі Джорджыі — «Персікавы штат» і «Імперскі штат Поўдня».

## Геаграфія 
На Поўначы Джорджыя мяжуе са штатамі Тэнесі і Паўночная Караліна, на ўсходзе — з Паўднёвай Каралінай і Атлантычным акіянам, на поўдні — з Фларыдай, на захадзе — з Алабама. Па тэрыторыі штаты працякаюць рэкі Елаў-Рывер і Савана.

На поўначы штата знаходзіцца Блакітны хрыбет (адгор’е Апалачаў).

## Судовая сістэма 
Судовая сістэма ў Джорджыі складаецца з трох узроўняў судоў: вярхоўны суд, апеляцыйны суд і суд першай інстанцыі. Хаця ў Джорджыі існуе 6 класаў судоў першай інстанцыі, кожны з іх валодае юрысдыкцыяй па канкрэтных пытаннях. Суды першай інстанцыі ў Джорджыі ўключаюць Вышэйшы суд, суды па справах непаўналетніх, суды па спадчынных справах, муніцыпальны суд, міравы суд і дзяржаўны суд.

Вярхоўны суд Джорджыі ў 2017 годзе пашырыўся з сямі суддзяў да дзевяці. Станам на сакавік 2020 года восем суддзяў у судзе былі прызначаныя губернатарам-рэспубліканцам, а адзін быў першапачаткова абраны на пазапартыйных выбарах.

## Вядомыя асобы 
* Дуайт Ховард
* Кім Бейсінгер

## Археалогія 
* Каменны арол

Image:Beach and Boardwalk on Jekyll Island.jpg
Image:Cnncenter.jpg
Image:Atlanta cityscape.jpg

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Штаты ЗША