open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Станіслаў Францавіч Эйсмант

**Станіслаў Францавіч Эйсмант** ( — ) — каталіцкі святар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 16 лютага 1887 года ў Аршанскім павеце Магілёўскай губерні. У 1904 годзе скончыў гімназію пры касцёле Святой Кацярыны ў Пецярбургу, у 1909 годзе — семінарыю, у 1912 годзе — духоўную акадэмію. 6 мая 1912 года пасвечаны ў святары. Служыў вікарыям у касцёле Святога Роха ў Мінску. У 1918 годзе прызначаны вікарыям касцёла Святога Станіслава ў Пецярбургу, адначасова выконваў абавязкі плябана касцёла Святога Казіміра. У маі 1919 года ўзначаліў дэлегацыю пецярбургскіх каталікоў, якая адправілася ў Маскву з патрабаваннем вызвалення мітрапаліта, беларускага грамадскага дзеяча Эдварда фон Ропа. 10 сакавіка 1923 года быў арыштаваны ў Маскве па справе архібіскупа Яна Цепляка, асуджаны на 10 гадоў зняволення. Сядзеў у Лефортаўскай турме. У 1925 годзе абменены на польскіх камуністаў і высланы ў Польшчу, далейшы лёс невядомы.

## Спасылкі 
* Санкт-Петербургский мартиролог духовенства и мирян
* ЭЙСМОНТ Станислав Францевич
* ЭЙСМОНТ Станислав Францевич

Катэгорыя:Постаці беларускага каталіцтва
Катэгорыя:Постаці расійскага каталіцтва
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Палац Тышкевічаў (Вільня)

**Палац Тышкевічаў** () — палац у стылі класіцызму ў Старым горадзе Вільні, які выходзіць сваімі фасадамі на вуліцы Завальную (), Троцкую () і Кейданскую (). З’яўляецца адной са славутасцей Вільні; помнік архітэктуры рэспубліканскага значэння (AtR 63), код 768 у Рэестры культурных каштоўнасцей Літоўскай Рэспублікі.

У наш час у палацы Тышкевічаў размяшчаецца архітэктурны факультэт Вільнюскага тэхнічнага ўніверсітэта Гедыміна.

## Гісторыя 
З XV стагоддзя ў гэтым месцы стаяў дом паноў Жылінскіх, пазней — будынак, які належаў роду Карпаў. У 1783 годзе палац рэканструяваны ў стылі позняга класіцызму па праекце архітэктара Лаўрына Гуцэвіча. Зрэшты, гісторык Тэрэсе Дамбраўскайтэ даказвала, што звесткі аб тым, што Гуцэвіч рэканструяваў будынак, не знаходзяць дакументальнага пацверджання.

Пасля таго, як Іаана Карп выйшла замуж за Міхала Юзафа Тышкевіча, які паклаў пачатак біржанскай галіны Тышкевічаў, палац каля 1790 года перайшоў ва ўласнасць Тышкевічаў. З 1839 года ўладальнікам палаца быў Юзаф Міхал Тышкевіч, пасля смерці якога палац атрымаў у спадчыну яго сын Юзаф Тышкевіч.

У 1840 годзе архітэктар Томаш Тышэцкі рэканструяваў будынак. Паводле меркавання Уладаса Дрэмы, рэканструкцыя Тышэцкага ў модным тады эклектычным стылі сапсавала пабудову Гуцэвіча, якая адрознівалася арыгінальнасцю

У сярэдзіне XIX стагоддзя па праекце архітэктара Мікалая Чагіна збудаваны партал з балконам над ім, які падтрымліваюць два атланты (скульптары Франчэска Андрыёлі і яго вучань Юзаф Казлоўскі)

## Спасылкі 
* 
* 

Тышкевічаў
Катэгорыя:Тышкевічы
Катэгорыя:Збудаванні Літвы ў стылі класіцызм
Чэрск (Брэсцкі раён)

**Чэрск** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Дамачаўскага сельсавета. Размешчаны за 56 км на поўдзень ад Брэста, за 13 км ад чыгуначнай станцыі Дубіца, на аўтадарозе Дамачава — Дубок, на ўсходзе — рака Капаеўка (прыток Заходняга Буга), на захадзе меліярацыйныя каналы.

У складзе адкрытага акцыянернага таварыства «Брэстрайаграсэрвіс» (цэнтр — гарадскі пасёлак Дамачава).

## Гісторыя 
Паводле пісьмовых крыніц вядомы з XVI стагоддзя як шляхецкая ўласнасць у складзе Берасцейскага староства Берасцейскага павета Вялікага Княства Літоўскага. У 1700 годзе пабудавана праваслаўная царква.

Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) у складзе Расійскай імперыі, у Слонімскай, з 1797 года — у Літоўскай, з 1801 года — у Гродзенскай губернях. Вёска і аднайменны фальварак уваходзілі ў маёнтак Дамачава, якім валодалі князі Вітгенштэйны. 

У 1863 годзе падчас нацыянальна-вызваленчага паўстання ў чэрскіх лясах адбыліся баявыя дзеянні паўстанцкага атрада Станкевіча з карнымі расійскімі падраздзяленнямі. У выніку двухгадзіннага бою паўстанцы вымушаны былі адступіць, страціўшы 11 чалавек забітымі, 17 былі ўзяты ў палон, а тыя, хто застаўся жывымі, уліліся ў атрад Казіміра Нарбута і працягвалі барацьбу.

У 1870 годзе вёска — цэнтр сельскай грамады, фальварак — уласнасць князя Вітгенштэйна. У 1886 годзе дзейнічала царкоўна-прыходская школа, капліца, піваварня і бровар, саладоўня. У 1897 годзе ў вёсцы быў хлебазапасны магазін, ветраны млын і карчма. Непадалёку ад вёскі размяшчаўся маёнтак (3 двары, 25 жыхароў).
. Святочныя ўборы дзяўчат і маладых жанчын. Чэрск. 1910-я гады]]

У 1905 годзе вёска і фальварак у Дамачаўскай воласці Брэсцкага павета. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Дамачаўскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. З 12 кастрычніка 1940 года цэнтр Чэрскага сельсавета. У Вялікую Айчынную вайну нямецка-фашысцкія акупанты знішчылі 35 двароў, загубілі 25 жыхароў; 20 вяскоўцаў загінулі на фронце, 1 — у партызанах. 18 снежня 1972 года Чэрскі сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Дамачаўскага пассавета.

## Насельніцтва 
* 38 двароў, 395 жыхароў (1886)
* 89 двароў, 538 жыхароў (1897)
* 610 жыхароў (1905)
* 64 двары, 311 жыхароў (1921)
* 135 двароў, 520 жыхароў (1940)
* 539 жыхароў (1959)
* 569 жыхароў (1970)
* 139 гаспадарак, 250 жыхароў (1997)
* 76 гаспадарак, 190 жыхароў (2005)

## Інфраструктура 
* Пачатковая школа
* Фельчарска-акушэрскі пункт
* Аддзяленне сувязі
* Сельская бібліятэка

## Памятныя мясціны 
* Брацкая магіла (1944) — .

## Славутасці 
* Міхайлаўская царква са званіцай (1701), вул. Цэнтральная, 37 (інв. № 100/С-53454) — .
* Прысядзібны парк пры былым фальварку Стаміроўскіх (XVIII стагоддзе).

### Страчаная спадчына 
* Сядзібны дом. Спалены ў канцы Вялікай Айчыннай вайны партызанамі.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дамачаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Ягор Андрэевіч Тамко

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Ягор Андрэевіч Тамко
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     =
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = , 
 |гады службы      = 1954—1992
 |званне           = віцэ-адмірал
 |род войскаў      = Ваенна-Марскі Флот
 |камандаваў       = 11-я дывізія АПЛ
 |частка           = 
 |бітвы            = 
 |узнагароды       = { style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
    
-
      
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}
**Ягор Андрэевіч Тамко́** (, в. Лявонаўцы,  — , ) — віцэ-адмірал (1988), Герой Савецкага Саюза (1978).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 3 жніўня 1935 года ў вёсцы Лявонаўцы Віленскага ваяводства (зараз у Мёрскім раёне Віцебскай вобласці). Скончыў 10 класаў сярэдняй школы і працаваў піянерважатым і сакратаром камсамольскай арганізацыі ў Мёрскім раёне.

У Ваенна-марскім флоце з 1954 года. Вучыўся ў Севераморскім вышэйшым ваенным вучылішчы ў Архангельску. У 1957 годзе пераведзены ў Ленінградскае вышэйшае ваенна-марское вучылішча імя М. В. Фрунзэ, якое скончыў у 1958 годзе. З верасня 1958 года праходзіў службу на тарпедных катарах Паўночнага флоту. З 1962 года — намеснік камандзіра па палітычнай частцы і старэйшы памочнік камандзіра падводнай лодкі «С-363».

У 1967 годзе скончыў Вышэйшыя спецыяльныя класы ВМФ. З ліпеня 1967 года — старшы памочнік камандзіра другога экіпажа атамнай падводнай лодкі «К-27», пазней — старэйшы памочнік экіпажа АПЛ «К-11» камандзір 426-га экіпажа Паўночнага флоту і адкрыта мемарыяльная дошка.
* Экспазіцыя ў гісторыка-краязнаўчым музеі школы № 3 горада Мёры.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Историко-краеведческий музей средней школы № 3 города Миоры 
* Подводники  // Белорусская военная газета «Во славу Родины» 

Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Падводнікі
Сцяг Маладзечна

**Сцяг Маладзечна** — сцяг горада Маладзечна і Маладзечанскага раёна. Сцяг зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 7 лютага 2008 г. № 398.

## Апісанне 
Сцяг Маладзечна створаны на аснове сімволікі герба горада і ўяўляе сабой прамавугольнае палатнішча блакітнага колеру, па цэнтры сцяга намаляваны герб, герб на сцягу Маладзечна намаляваны ў блакітным полі іспанскага шчыта, на срэбным воблаку Багародзіца ў залатой кароне, у блакітных і залатых адзеннях і залатой мантыі з чырвоным падбіваннем, якая трымае ў руках белае покрыва.

## Літаратура 
* Сержан В., Миронов Н., Гербы белорусских городов на значках, Минск, 1991.
* Рассадин С. Я., Михальчанко А. М., Гербы и флаги городов и районов Беларуси, Минск, 2005.

## Спасылкі 
* [Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь(https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%80%D1%8D%D0%B7%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%BD%D1%82_%D0%A0%D1%8D%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%96_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C) ад 7 лютага 2008 г. № 398.]

Катэгорыя:Маладзечна
Маладзечна
Катэгорыя:Маладзечанскі раён
Камеамеа ІІ

**Камеамеа (Камехамеха, Тамеамеа) ІІ** (1797—1824) — кароль Гавайскіх астравоў з 1819 г., сын караля Камеамеа І Вялікага.

## Біяграфія 
Нарадзіўся прыкладна ў 1797 г. у Хіла, на востраве Гаваі. Старэйшы сын караля Камеамеа І і яго жонкі вышэйшага рангу — каралевы Каахуману. Пры нараджэнні меў імя Ліхаліха (Liholiho), а поўным імем было Каланінуі Куа Ліхаліха і ке капу Лалані (Kalaninui kua Liholiho i ke kapu ʻIolani). З пяці год яго выхоўвалі як пераймальніка трону. Француз Жан-Батыст Рыў вучыў прынцаў англійскай і французскай мове, стаў іх блізкім сябрам. Калі Камеамеа стаў каралём, ён здзесніў план свайго бацькі ўвесці на астравах хрысціянства, дзеля чаго заспрасіў амерыканскіх пратэстанцкіх місіянераў, пераследваў язычніцтва. Адмяніў многія старадаўнія правілы і табу. Ажыцявіў паездку ў Англію, дзе і памёр.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Kamehameha II (Liholiho) 1797—1824 on HawaiiHistory.com web site
* 
* 

Катэгорыя:Постаці Гаваяў
Сасан

**Сасан** (, *пехл* *Şəşən*), **Шашан** — жрэц у храме Анахіты ў Істахры. Быў жанаты з Рамбехішт, дачкой кіраўніка Парса, Гачыхра, з роду Барзангідаў. Выкарыстоўваў сваё становішча для прасоўвання па службе свайго сына Папака. Паводле іншай версіі, Папак выступае не сынам Сасана, Сасан быў жанаты з дачкой Папака, ад шлюбу якіх нарадзіўся Ардашыр. Ардашыр, у выніку атрымання ў спадчыну ўлады ад роду Барзангі і барацьбы з парфянамі, атрымаў усю паўнату ўлады спачатку ў Парсе, а затым ва ўсім Іране. Стаў заснавальнікам новай кіруючай дынастыі, названай у гонар Сасана, Сасанідскай.

Катэгорыя:Гісторыя Ірана
Катэгорыя:Сасаніды
Свята-Пакроўская царква (Ёдчыцы)

**Свята-Пакроўская царква** — драўляная праваслаўная царква, пабудаваная ў 1801 г. з дрэва на сродкі прыхаджан. Знаходзіцца ў в. Ёдчыцы Клецкага раёна Мінскай вобласці. Занесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння, помнік драўлянага дойлідства.

## Архітэктура 
ы]]
Драўляная царква пабудавана ў 1801 г. ў цэнтры вёскі на штучным насыпе на высокім бутавым фундаменце. У 1856 г. капітальна адрамантавана на сродкі ўладальніка маёнтка князя Радзівіла, рэканструявана ў пачатку 20 ст.

Крыжовая ў плане, трохчасткавай аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі: прамавугольны ў плане бабінец са званіцай над ім, купалападобны асноўны аб'ём і апсіда з бакавымі прыбудовамі. Двухярусная шатровая званіца (васьмярык на чацверыку), васьмігранны светлавы барабан асноўнага аб'ёму, вальмавы дах апсіды, двухсхільны ганак галоўнага ўвахода завершаны цыбулепадобнымі галоўкамі на васьмігранных шыйках.
## Інтэр'ер
У інтэр'еры плоская столь і светлавы барабан апіраюцца на сцены з дапамогай скляпеністых ветразяў. Апсіда вылучана шырокім прасветам і невысокім 1-ярусным іканастасам на 7 абразоў.

## Літаратура 
* 
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.
## Спасылкі 
* Клецкі раён
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Клецкага раёна
Катэгорыя:Ёдчыцы
Катэгорыя:Храмы Слуцкай епархіі
Папак

**Папак** (, у позняй арабамоўнай літаратуры Бабак, ад араб. Bəbəg) — персідскі дзяржаўны дзеяч.

Папак да 200 года быў царом Хіра, невялікага гарадка на возеры Бактэган у Персіі. Затым Папак атрымаў ад свайго сюзерэна цара Гачіра Істахр і для свайго малодшага сына Ардашыра пасаду начальніка горада Дарабгерд. Яго старэйшы сын Шапур атрымаў у спадчыну трон, аднак Ардашыр зрынуў свайго брата ў 220 г.

## Літаратура 
* Jean Gagé. *La montée des Sassanides*. «Histoire de Babak de Sasan et d'Ardachir» par Tha'alibi. Le Mémorial des Siècles. Editions Albin Michel. Paris. 1964. рp. 198—201.

Катэгорыя:Кіраўнікі Азіі III стагоддзя
Катэгорыя:Сасаніды
Акінак

thumb|Скіфскі акінак VII—V да н.э.

**Акіна́к** () — зброя колюча-сякучага прызначэння, кароткалязовы меч ці кінжал даўжынёй 17-40 см.
[thumb|left|200px|Выява Дарыя I з акінкам у левай руцэ, [вазапісец Дарыя]]

Былі найбольш распаўсюджаны ў скіфай у VI — III ст. да н.э. Меў выдатныя колючыя ўласцівасці і дастатковую масу (да двух кілаграмаў) для нанясення сякучых удараў. Акінакі кавалі з адной нарыхтоўк жалеза. Клінкі былі часцей за ўсё двухлязовыя, рэдка — адналязовыя. Па форме маглі быць вузкія трохвугольныя падоўжаныя альбо прамыя з паралельнымі лёзамі і кароткім вастрыём. Дол, як правіла, адсутнічаў. Меў сэрцападобнае перакрыжаванне і плоскае наверша ў выглядзе папярочнага кароткага бруска ці паўмесяца. Разам з пэўнай разнавіднасцю трэнзеля, акінак з’яўляўся адным з элементаў так званай скіфскай трыяды — комплексу прадметаў, характэрных для скіфскай культуры. Археалагічныя знаходкі акінкаў і іншых складнікаў трыяды дазваляюць прасачыць засведчанае Герадотам і Дыядорам пранікненне ўсходне-іранскіх «царскіх скіфаў» праз Пярэднюю Азію і Каўказ да Паўночнага Прычарнамор’я.

## Беларусь 
У Беларусі вядомы дзве знаходкі, абедзве каля в. Асарэвічы Брагінскага раёна: першую выкапала В. М. Мельнікоўская ў 1957 годзе, другую М. І. Лашанкоў у 2007 годзе. Апошні акінак меў агульную даўжыню каля 32 см, ромбападобнае ў сячэнні лязо даўжынёй 22 см, антэннае наверша пашкоджана карозіяй. Абодва належалі да Мілаградскай археалагічнай культуры.

## Літаратура 
* Гвоздев, С. А. Холодное оружие Востока и Запада: Техника самообороны / С. А. Гвоздев. — Мн.: Современное cлово, 2000. — 175 с. — С. . — ISBN 985-443-172-Х.
* Лашанкоў, М. І. Акінак / М. І. Лашанкоў // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 26. — ISBN 978-985-11-0353-5.
* Лошенков, М., Кенько, П. Новые находки милоградского времени в Беларуси / Михаил Лошенков, Павел Кенько // Гістарычна-археалагічны зборнік. — 2007. — Вып. 23. — С. 214—216.
* Мельниковская, О. Н. Племена Южной Белоруссии в раннем железном веке / О. Н. Мельниковская; АН СССР, Ин-т археологии. — М.: Наука, 1967. — 192, [3] с.
* Мелюкова, А. І. Вооружение скифов. — М.: Наука, 1964. — 91 с.; 16 отд. л. илл. в папке. — (Археология СССР. Свод археологических источников; Вып. Д1—04).
* Петровская, Е. А. Находки скифского времени у с. Казаровичи Киевской области // Археологические исследования на Украине в 1968 г. Вып. 3. — Киев, 1971. — С.

## Спасылкі 
* Акінак

Катэгорыя:Халодная зброя паводле алфавіта
Катэгорыя:Мячы (зброя)
Катэгорыя:Антычная зброя
Катэгорыя:Еўрапейскія мячы
Катэгорыя:Еўрапейскія мячы па тыпах
Катэгорыя:Мячы Старажытнага свету
Палац Ардашыра

**Палац Ардашыра** () або **Атэш-Кадэх** (آتشکده) — адна з рэзідэнцый першага сасанідскага цара Ардашыра, выбудаваная ім поплеч крэпасці Галех-Дахтар прыблізна ў 224 годзе. Руіны — у наваколлях сучаснага Фірузабада (вобласць Фарс). 

Нароўні з Сервестанскім палацам уяўляе вялікая цікавасць як адзін з нешматлікіх захаваных помнікаў сасанідскай архітэктуры. Разваліны займаюць участак памерам 105 на 55 метраў. У старажытнасці перад палацам меўся штучны вадаём. 

У 1997 г. улады Ірана прапанавалі ЮНЕСКА уключыць Атэш-Кадэх разам з Галех-Дахтарам у спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны.

Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Іране
Катэгорыя:Архітэктура Ірана
Катэгорыя:Палацы Ірана
Катэгорыя:Фарс (астан)
Катэгорыя:З’явіліся ў 224 годзе
Барандохт

**Барандо́хт** (), **Пурандохт** — кіраўніца (царыца царыц) Эраншахра (старажытная назва Ірана) і Анерана з дынастыі Сасанідаў, кіравала адзін год, з 629 па 630 год. Дачка шаханшаха Хасрова II. Разам з Азармдухт была адной з дзвюх жанчын-кіраўніц Ірана за ўсю гісторыю краіны.

## Літаратура 
* Дашков С. Б. Цари царей — Сасаниды. История Ирана III—VII вв. в легендах, исторических хрониках и современных исследованиях. — М.: СМИ-АЗИЯ, 2008. — 352 с. — 4000 экз. — ISBN 978-5-91660-001-8

Катэгорыя:Кіраўнікі Азіі VII стагоддзя
Катэгорыя:Сасаніды
Катэгорыя:Жанчыны-кіраўнікі дзяржаў і ўрадаў
Палац Радзівілаў (Вільня)

**Палац Радзівілаў** () — палац у стылі позняга рэнесансу ў Старым горадзе Вільні, другі па значэнні з палацаў Радзівілаў у Вільні і самы вялікі з іх. Знаходзіцца на Віленскай вуліцы (). Ахоўваецца дзяржавай: значыўся помнікам архітэктуры рэспубліканскага значэння (AtR 46) і гістарычным помнікам рэспубліканскага значэння (IR 42) , код у Рэгістры культурных каштоўнасцей 752. У адрэстаўраванай частцы палаца размяшчаецца Музей палаца Радзівілаў — падраздзяленне Літоўскага мастацкага музея з экспазіцыяй, прысвечанай роду Радзівілаў, якая прадстаўляе выяўленчае мастацтва замежных краін XVI—XIX стагоддзяў.

## Гісторыя 
) з выявай палаца Януша Радзівіла]]

У XVI стагоддзі на месцы цяперашняга будынка палаца Радзівілаў размяшчаўся драўляны палац Мікалая Радзівіла Чорнага. У сярэдзіне XVII стагоддзя архітэктар Ян Ульрых узвёў рэзідэнцыю ваяводы віленскага, вялікага гетман літоўскі Януша Радзівіла.

Палац значна пашкодзілі пажары, якія лютавалі ў Вільню ў 1654 годзе, калі пачалася вайна з Расіяй, і ў XVII стагоддзі, калі Вялікае княства праходзіла скрозь чараду войнаў. Дамінік Геранім Радзівіл у 1807 годзе перадаў закінуты будынак віленскаму дабрачыннаму Чалавекалюбнаму таварыства, у распараджэнні якога палац знаходзіўся да 1940 года. На працягу XIX і XX стагоддзяў карпусы, якія складалі палац, неаднаразова рамантаваліся, асобныя часткі руйнаваліся або радыкальна перабудоўваліся. Захаваліся два карпусы палацавага ансамбля — паўночны і ўсходні, а таксама паўночны павільён.
міні|Палац Радзівілаў 
У 1967 годзе архітэктар Вітаўтас Дварышкіс падрыхтаваў праект кансервацыі і рэстаўрацыі палаца. У 1984 годзе па праекце архітэктара Эвалдаса Зулонаса быў адноўлены заходні павільён, у якім размясціўся цэнтральны лекторый таварыства «Веды». У астатніх карпусах былога палаца былі жылыя кватэры і інтэрнат.

У 1990 годзе ў адрэстаўраваным палацы Радзівілаў размясцілася падраздзяленне Літоўскага мастацкага музея — Музей палаца Радзівілаў. Апроч экспазіцыі, прысвечанай роду Радзівілаў і яго выдатным прадстаўнікам, у музеі прадстаўлены творы выяўленчага мастацтва Аўстрыі, Германіі, Іспаніі, Італіі, Польшчы, Расіі, Францыі, фламандскі і галандскі жывапіс.
міні|Паўднёва-заходні партал усходняга корпуса палаца Радзівіла

## Архітэктура 
Палац — адзіны захаваны ў Вільні рэнесансны палац з рысамі галандскага Рэнесансу і афармленнем у стылі маньерызму, па сваім паходжанні з літоўскай рэнесанснай архітэктуры. Першапачатковая сіметрычная структура палаца была блізкая палацам позняга Рэнесансу ва Францыі, такім як Палац Фантэнбло і Люксембургскі палац.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* LDM Radvilų rūmų muziejaus pastatas 
* Палац Радзівілаў 
* 
* 

Радзівілаў
Катэгорыя:Маёмасць Радзівілаў
Катэгорыя:Збудаванні Літвы ў стылі рэнесанс
Фірузабад

**Фірузаба́д** (сярэднеперс. اردشيرخوره *Ардашыр-Хварах* ,  *Fīrūzābād*) — горад на поўдні Ірана, у правінцыі Фарс. Адміністрацыйны цэнтр шахрэстана Фірузабад.

## Геаграфія 
Горад знаходзіцца ў заходняй частцы Фарса, у горнай мясцовасці паўднёва-ўсходняга Заграса, на вышыні 1 322 метраў над узроўнем мора.
Фірузабад размешчаны на адлегласці прыблізна 85 кіламетраў на поўдзень ад Шыраза, адміністрацыйнага цэнтра правінцыі і на адлегласці 760 кіламетраў на поўдзень-паўднёвы ўсход (SSE) ад Тэгерана, сталіцы краіны.

## Гісторыя 
Фірузабад мае старажытную гісторыю. Аляксандр Македонскі знішчыў ранейшы горад Гор. Праз некалькі стагоддзяў Ардашыр I, першы цар дынастыі Сасанідаў, аднавіў горад і зрабіў яго сваёй сталіцай. Ізноў спустошаны падчас арабскага заваявання ў VII стагоддзі.

Аляксандр Македонскі змог накіраваць на горад воды возера, якое захавалася ўверх па цячэнні ракі. Ардашыр I, аднаўляючы горад, пабудаваў адводны канал ад возера.

Горад будаваўся як сталіца і быў акружаны сцяной з чатырма брамамі, у цэнтры знаходзіўся зараастрыйскі храм.

## Славутасці 
Побач з горадам захаваліся ў руінах пабудовы Ардашыра — крэпасць Галех-Дахтар («крэпасць дачкі»), палац Ардашыра і храм вогнепаклоннікаў на месцы былога горада Гор, або Ардашыр-Хварах. У 1997 г. урад Ірана прапанаваў уключыць гэтыя помнікі ў спіс Сусветнай спадчыны.

## Насельніцтва 
Паводле даных перапісу, на 2006 год насельніцтва складала 58 210 чалавек; у нацыянальным складзе пераважаюць кашкайцы, у канфесійным — мусульмане-шыіты.

## Спасылкі 
* Fars Cultural Heritage Organization 

Катэгорыя:Гарады Ірана
Катэгорыя:З’явіліся ў IV стагоддзі
Палац Парламента

**Палац Парламента** () у Бухарэсце (Румынія) — шматфункцыянальны будынак, дзе засядаюць абедзве палаты румынскага парламента. Паводле звестак Акадэміі сусветных рэкордаў, Палац — найвышэйшы грамадзянскі будынак з адміністрацыйнымі функцыямі, найбольш дарагі і цяжкі будынак сярод адміністрацыйных будынкаў.

## Назва 
Першапачаткова палац называўся **Домам народа** (**Народным домам**  або **Домам Рэспублікі** ), але ў посткамуністычную эпоху быў перайменаваны ў **Палац Парламента**. Нягледзячы на гэта, шмат хто называе яго ранейшым імем.

## Апісанне 
Памеры палаца — 270×240 м. Вышыня — 86 м. Падземная частка паглыблена на 92 м. У палацы 1100 пакояў, 12 паверхаў. 4 падземных узроўні пабудаваны і ўжо выкарыстоўваюцца і яшчэ 4 узроўні знаходзяцца на розных стадыях будаўніцтва. На будаўніцтва было выдаткавана каля 1 мільёна м³ мармуру, у асноўным з Рукшыцы, 3500 тон хрусталю (480 жырандоляў, 1409 столевых свяцільнікаў і люстэркаў), 700 тыс. тон сталі і бронзы для дзвярэй, вакон, жырандоляў і капітэляў. Было таксама выкарыстана 900 тыс. м³ драўніны для паркету і насценных панэляў (арэшнік, дуб, вішня, вяз, клён), 200 тыс. м² шарсцяных дываноў розных памераў. У палац нават былі прывезены варштаты, каб рабіць асобныя вялікія дываны прама на месцы. Будынак палаца спалучае ў сабе элементы розных стыляў і не паддаецца дакладнай класіфікацыі.

## Будаўніцтва 
Палац быў распрацаваны архітэктарам Анчам Петрэску і будаваўся для камуністычнага рэжыму. Нікалае Чаўшэску назваў яго **Народным домам** ().

Палац быў пабудаваны на ўзгорку Спірый, забудова на якім для гэтага была часткова разбурана. Будаўніцтва пачалося 25 чэрвеня 1984 года. Будынак першапачаткова прызначаўся для штаб-кватэры асноўных дзяржаўных інстытутаў. Палац быў пабудаваны галоўным чынам з матэрыялаў румынскай вытворчасці. Падчас будаўніцтва ўзнік такі попыт на румынскі мармур, што нават надмагільныя камяні па ўсёй краіне рабілі з іншых матэрыялаў. Будаўніцтва запатрабавала знішчэнні пятай часткі гістарычнага цэнтра горада і выклікала шматлікія пратэсты, бо было разбурана мноства цэркваў. Будаўніцтва амаль завяршылася да часу звяржэння і пакарання смерцю Чаўшэску ў 1989 годзе. Некаторыя недаробкі ў палацы застаюцца і станам на 2015 год, фактычна цалкам яго будаўніцтва і аздабленне не завершаны.

## Гісторыя 
З 1996 года ў палац пераехала Палата дэпутатаў Румыніі, якая дагэтуль размяшчалася ў Палацы палаты дэпутатаў, а таксама Румынскі заканадаўчы савет і Румынскі савет па канкурэнцыі. У 2005 годзе да іх далучыўся Сенат, які пераехаў з будынку колішняга Цэнтральнага камітэта Камуністычнай партыі.

У 2008 годзе у Палацы праходзіў 20-ы саміт НАТА.

## Спасылкі 
* Звесткі   на старонцы Палаты дэпутатаў Румыніі
* Romanian Chamber of Deputies / Парламенцкі палац у Бухарэсце — найбуйнейшае збудаванне Еўропы 

Катэгорыя:Музеі Бухарэста
Катэгорыя:Адміністрацыйныя збудаванні Румыніі
Катэгорыя:Палацы Бухарэста
Катэгорыя:Парламент Румыніі
Катэгорыя:Сталінская архітэктура
Катэгорыя:Збудаванні Румыніі ў стылі неакласіцызм
Армізд III

**Армізд III** () — шаснаццаты цар з дынастыі Сасанідаў ( — ), старэйшы сын Ездыгерда II.

Яго бацькам быў персідскі цар Ездыгерд II. На момант яго смерці Армізд знаходзіўся побач з Ктэсіфонам, у той час як яго малодшы брат Пероз знаходзіўся ва ўсходняй частцы дзяржавы — у Сістане. Калі Ездыгерд сканаў у Парсе, Армізд стаў царом. У адказ на гэта Пероз падняў паўстанне, звярнуўшыся па дапамогу да эфталітаў і ўгаварыў іх цара, што Армізд несправядліва ўзурпаваў яго законнае месца. Атрымаўшы ваенную дапамогу ад эфталітаў, Пероз вярнуўся, разбіў Армізда і пакараў яго смерцю ў 459 годзе.

## Літаратура 
* *Дашков С. Б.* Цари царей — Сасаниды. История Ирана III—VII вв. в легендах, исторических хрониках и современных исследованиях. — М.: СМИ-АЗИЯ, 2008. — 352 с. — 4000 экз. — ISBN 978-5-91660-001-8
* A. Shapur Shahbazi: Hormizd III. In: Ehsan Yarshater (Hrsg.): Encyclopædia Iranica.

Катэгорыя:Кіраўнікі Азіі V стагоддзя
Катэгорыя:Дынастыя Сасаніды
Катэгорыя:Зрынутыя манархі
Бахрам V

**Бахрам V** (Варахран, Врам, ), больш вядомы ў гісторыі як **Бахрам Гур,** сасанідскі шахіншах з 420/421 па 439 гады. Адзін з траіх сыноў Яздгірда І (399—420) і Шашандухт, дачкі яўрэйскага эксіларха.

Пасля смерці Яздгірда I знаць, незадаволеная яго ўладарствам, спрабавала адхіліць ад улады ўсіх яго сыноў і пасадзіць на сталец Хасрова, нашчадка бакавой галіны дынастыі Сасанідаў. Бахрам здолеў, з дапамогай войск арабскага ўладара Мундзіра I з клану Лахм, пры двары якога ён выхоўваўся, а таксама праз перамовы з дэлегацыяй ад іранскіх магнатаў, адхіліць Хасрова ад улады і атрымаць карону.

 Бахрама V]]

Бахрам Гур стаў вядомы не столькі сваім рэальным уладарствам, колькі праз вобраз бясстрашнага і магутнага военачальніка, героя-каханка і заўзятага паляўнічага з персідскага фальклору і літаратуры пазнейшых часоў. Захаванне шахіншаха ў такім вобразе ў народнай памяці тлумачыцца як ягонымі гарманічнымі адносінамі з арыстакратыяй (што выгадна адрознівала яго ад бацькі), так і ўвогуле даволі пазітыўным поглядам зараастрыйскай рэлігіі на матэрыяльны свет і яго асалоды і даброты, паводле якога імкненне да зямных дароў, стварэння светлых і святых сілаў, не асуджаецца. Вобраз Бахрама як аматара жанчын (які ёсць вельмі важнай складовай ягонага вобразу ў традыцыі іранцаў) яскрава дэманструецца ў творы славутага паэта Гянджэві «Сем прыгажунь», а таксама ў пэўных фрагментах «Шах-намэ», якая дае даволі грунтоўны мастацкі аповед пра гэтага ўладара Ірана. Таксама ёсць паданні, якія прыпісваюць Бахраму перамогу над цмокам, якія, такім чынам, родняць яго з шэрагам падобных герояў важнага сюжэта індаеўрапейскай міфалогіі, міфа пра барацьбу з цмокам. У дадатак сярэднявечная персідская кніга «Лубаб Эль-Баб» прыпісвае шахіншаху стварэнне першага верша на новаперсідскай, што, хутчэй, не адпавядае праўдзе, а толькі ёсць добрым прыкладам ідэалізацыі манарха ў народнай традыцыі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Дашков С. Б.* «Цари царей — Сасаниды. История Ирана III—VII вв. в легендах, исторических хрониках и современных исследованиях». — : СМИ-АЗИЯ, 2008. — 352 с. — 4000 экз. — ISBN 978-5-91660-001-8.
* Christelle Jullien (editor). «Discourse, power issues, and images: transversal studies on the reigns of Yazdgird I and Wahram V». — Leuven; Paris; Bristol, CT : Peeters, 2023. — pp. 1- 231. — ISBN 9789042949683.

## Спасылкі 
* Бахрам V у Iranica 

Катэгорыя:Сасаніды
Катэгорыя:Кіраўнікі Азіі V стагоддзя
Віленскі гаон

**Эліяху бен Шлома Залман** (, Сялец, Берасцейскае ваяводства, Вялікае Княства Літоўскае — 1797, Вільня, Расійская імперыя; вядомы як **Віленскі гаон**) — рабін, кабаліст і грамадскі дзеяч, адзін з выбітных духоўных аўтарытэтаў артадаксальнага яўрэйства, матэматык. Заснавальнік міснагедскага (або літоўскага) напрамку ў іўдаізме. Слова «Гаон» у перакладзе з іўрыта азначае «Геній».

## Вучні 
* Хаім з Валожына
* Гілель са Шклова
* Менахем Мендэль з Віцебска
* Менашэ з Ільі

## Кнігі 
* Эвен Шлема — Дасканалая мера
* Агахот Агра — глосы да Вавілонскага Талмуда
* Каментары да Шулхан Аруха

## Спасылкі 
Катэгорыя:Постаці яўрэйскага багаслоўя
Катэгорыя:Яўрэйскія філосафы
Катэгорыя:Ахаранім
Катэгорыя:Кабалісты
Катэгорыя:Рабіны Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Багасловы XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Пахаваныя на Яўрэйскіх могілках, Вільнюс
Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Яўрэі
JQuery

**jQuery** (вымаўляецца *джэй-кві́эры*) — кросплатформавая JavaScript-бібліятэка, прызначаная для спрашчэння сцэнарыяў на баку кліента з HTML. Прадстаўлена ў студзені 2006 года ў Нью-Ёрку на канферэнцыі Баркемп Джонам Рэзігам. У цяперашні час паляпшаецца камандай распрацоўшчыкаў на чале з Дэйвам Метвінам. Выкарыстоўваецца больш чым на 80 % з 10 тысяч сайтаў з самай вялікай колькасцю наведванняў. jQuery з’яўляецца найбольш папулярнай бібліятэкай JavaScript, якая выкарыстоўваецца сёння.

jQuery з’яўляецца свабодным праграмным забеспячэннем з адкрытым зыходным кодам, пад ліцэнзіяй MIT. Сінтаксіс jQuery распрацаваны, каб зрабіць яго больш арыентаваным на дакумент, выбарку элементаў DOM-мадэлі, стварэнне анімацыі, апрацоўку падзей і распрацоўку праграм Ajax. jQuery таксама дае магчымасці для распрацоўшчыкаў па стварэнні ўбудоў у бібліятэку JavaScript. Гэта дазваляе распрацоўшчыкам ствараць абстракцыі для нізкаўзроўневага ўзаемадзеяння і анімацыі, высакаякасных эфектаў. Модульны падыход бібліятэкі jQuery дазваляе ствараць магутныя дынамічныя вэб-старонкі і вэб-праграмы.

Мноства элементаў паводле выбаркі элементаў з DOM-мадэлі, абыход і маніпуляцыя з падтрымкай селектарнага рухавіка пад назвай «Sizzle», які выкарыстоўваецца ад версіі 1.3, стварыў новы стыль праграмавання, ф’юзінг алгарытмы і DOM-структуры даных, што паўплывала на архітэктуру іншых фрэймворкаў JavaScript, такіх як YUI v3 і Dojo.

Microsoft і Nokia выкарыстоўваюць jQuery у сваім платформах. Microsoft уключыў бібліятэку ў сваё асяроддзе распрацоўкі Visual Studio для выкарыстання ў рамках сваіх фрэймворкаў Microsoft ASP.NET AJAX і ASP.NET MVC, у той час як Nokia інтэгравала бібліятэку jQuery у платформу распрацоўкі віджэтаў Web Run-Time. jQuery таксама выкарыстоўваецца ў MediaWiki, пачынаючы з версіі 1.16.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Структураваная on-line дакументацыя па JQuery  
* Рэпазітар jQuery убудоў 

Катэгорыя:Бібліятэкі JavaScript
Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне з ліцэнзіяй GNU GPL
Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне з ліцэнзіяй MIT
Катэгорыя:Свабодныя бібліятэкі праграм
Катэгорыя:Свабоднае праграмнае забеспячэнне, напісанае на JavaScript
Арэна Карынтыянс

**«Арэна Карынтыянс»** () - футбольны стадыён у Сан-Паўлу, Бразілія. Павінен стаць хатняй арэнай футбольнага клуба «Карынтыянс». Стадыён будзе змяшчаць 48 тысяч гледачоў. Але пад час Чэмпіяната свету па футболе 2014 колькасць месцаў павялічана да 60 тысяч.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Футбольныя стадыёны Бразіліі
Пероз

**Перо́з** ( «Пераможца») — сямнаццаты цар з дынастыі Сасанідаў (459—484), старэйшы сын Ездыгерда II. Узыйшоў на прастол, перамогшы з дапамогай гунаў свайго брата Армізда III.

Усё яго кіраванне прайшло ў войнах з дзяржавамі эфталітаў, гунаў і Візантыяй. У 460-х гадах ізноў пачынае палітыку праследавання хрысціянства.

У 482 г. Пероз трапляе ў палон да эфталітаў. Гэта падзея выклікае паўстанне ў Арменіі ў 483—484 гг. пад правадырствам Ваана Маміканяна, якое пазней падтрымалі напаўгрузінскі цар Вахтангам і албанцы. Паводле Нварсакскага дагавора Арменія атрымлівала поўную рэлігійную свабоду. Паўстанне было падушана персамі, але сын Пероза трапляе ў закладнікі да эфталітаў (белых гунаў), а сам Пероз вельмі няўдала дзейнічае ў войнах з гунамі і гіне ў бітве з імі ў 484 г.

## Літаратура 
* Дашков С. Б. Цари царей — Сасаниды. История Ирана III—VII вв. в легендах, исторических хрониках и современных исследованиях. — М.: СМИ-АЗИЯ, 2008. — 352 с. — 4000 экз. — ISBN 978-5-91660-001-8
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Сасаніды
Катэгорыя:Кіраўнікі Азіі V стагоддзя
Катэгорыя:Манархі, якія загінулі ў баі
Данбас

[thumb|Данбас (ружовым) на фоне [Луганская вобласць|Луганскай, Данецкай і Днепрапятроўскай абласцей|right|360px]]
thumb|400px|Карта рэгіёну падчас фазы замарожанага канфлікту вайны на Данбасе, ад завяршэння Дэбальцаўскай бітвы ў 2015 годзе да расійскага ўварвання ва Украіну ў лютым 2022 года

**Данбас** — гісторыка-культурны і эканамічны рэгіён на паўднёвым усходзе Украіны. Часткі Данбаса ў выніку расійска-ўкраінскай вайны знаходзяцца пад кантролем сепаратысцкіх груповак: «Данецкай Народнай Рэспублікі» і «Луганскай Народнай Рэспублікі». Слова «Данбас» утворана ад «Дане́цкі басейн», скарачэння ад «Дане́цкі каменнаву́гальны басейн». Назва вугальнага басейна — адсылка да Данецкага кража; апошняя звязана з ракой Северскі Данец.

Каменнавугальны басейн утварыўся на залівах і ліманах даўно неіснуючага мора. Гэтае мора займала ўсю ўсходнюю палову Еўрапейскай Расіі і заходнюю Азіяцкай, падзяляўшыся паміж імі суцэльным масівам Уральскага хрыбта і ўразаючыся на захад вузкім, моцна выцягнутым Данецкім залівам у мацярык.

Як помнікі даўно зніклага мора, да нашай эпохі захаваліся параўнальна невялікія рэзервуары, напоўненыя марской вадой, Каспійскае і Аральскае моры.

Данецкі вугальны басейн быў адкрыты ў 1720-я гады ў раёне цяперашняга горада Лісічанск Луганскай вобласці. Прамысловае асваенне пачалося з канца XIX стагоддзя. Плошча каля 60 тысяч км². Сумарныя запасы да глыбіні 1800 м — 140.800.000.000 тон.

## Гарады 
* Данецк
* Луганск
* Макееўка
* Горлаўка
* Севераданецк
* Алчэўск
* Лісічанск
* Янакіева
* Сняжное
* Красны Луч
* Свярдлоўск
* Стаханаў
* Тарэз
* Рубежнае
* Бранка
* Антрацыт
* Шахцёрск

## Спасылкі 

Катэгорыя:Вугальныя басейны
Катэгорыя:Радовішчы Украіны
Катэгорыя:Вугальная прамысловасць Украіны
Катэгорыя:Геаграфія Данецкай вобласці
Катэгорыя:Геаграфія Луганскай вобласці
Міхаіл (Казачынскі)

. «Малюнак посаха архімандрыта Міхаіла Казачынскага», 1866]]
**Міхаіл** (свецкае імя **Мануіл Іванавіч Казачынскі**; , Ямпіль — , Слуцк) — архімандрыт і прэфект Кіеўскай духоўнай акадэміі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і польскага шляхціча.

У 1733 годзе скончыў Кіева-Магілянскую акадэмію. У 1736 годзе быў пасвечаны ў святары і прызначаны рэктарам усіх школ Бялградска-Карлавацкай мітраполіі.

Шмат падарожнічаў па славянскіх землях і Германіі, заснаўваў некалькі вучылішчаў у Сербіі. У 1739 годзе прыняў манаства. З 1739 па 1744 год быў прэфектам Кіева-Магілянскай акадэміі, дзе выкладаў філасофію. У 1746 годзе прызначаны архімандрытам Выдубіцкага манастыра, з 1748 года — архімандрыт Слуцкага Траецкага манастыра.

Надрукаваў панегірык «Найяснейшай непераможнай Імператрыцы» (Кіеў, 1744) і «Філасофія Арыстоцелева» (Кіеў, 1745). Абодва творы напісаны на трох мовах (рускай, лацінскай і польскай) і маюць шмат тонкасцей схаластычнага красамоўства.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Архімандрыты Рускай праваслаўнай царквы
Балаш (цар персідскі)

**Балаш** (Vhaləhş/Валахш)— цар персідскі з 484 па 488 года, васямнаццаты ў дынастыі Сасанідаў.

## Біяграфія 
Брат і пераемнік Пероза, які загінуў у вайне з эфталітамі. Балаш змог арганізаваць эфектыўны адпор эфталітам, прымусіўшы іх да мірных перамоў, і ўварваўся ў Арменію. Мір з Арменіяй звёў яе да ўзроўню персідскай правінцыі, у якой жорстка душыўся зараастрызм і падтрымліваліся правы хрысціян. Арменія цяпер кіравалася намеснікам цара. На працягу ўсяго свайго валадарання Балаш знаходзіўся ў вялікай залежнасці ад кіраўніка Сакастана Зарміхра і кіраўніка Рэя Міхрана, якім і належала рэальная ўлада.

Калі праз некалькі месяцаў кіравання Балаша падняў мяцеж Зарэх, сын Пероза, Балаш здушыў супраціўленне і пакараў пляменніка смерцю. Аднак Балаш не выстаяў супраць другой змовы, на чале якой апынуўся другі пляменнік, Кавад I. Кавад пры дапамозе эфталітаў зрынуў Балаша, які быў аслеплены і неўзабаве памёр.

## Літаратура 
* *Дашков С. Б.* Цари царей — Сасаниды. История Ирана III—VII вв. в легендах, исторических хрониках и современных исследованиях. — М.: СМИ-АЗИЯ, 2008. — 352 с. — 4000 экз. — ISBN 978-5-91660-001-8
* The Political History of Iran under the Sasanians, R.N. Frye, The Cambridge History of Iran, Vol.3, Ed. Yarshater, 149.

Катэгорыя:Кіраўнікі Азіі V стагоддзя
Катэгорыя:Сілком аслепленыя
Катэгорыя:Сасаніды
Катэгорыя:Памерлі ў 489 годзе
Бялградска-Карлавацкая архіепархія

**Бялградска-Карлавацкая архіепархія** () — тэрытарыяльна-адміністрацыйная і кананічная структура Сербскай праваслаўнай царквы. Цэнтр епархіі — горад Бялград. Архіепархія адказная за Бялград і яго наваколлі, уключае 12 манастыроў і 49 храмаў.

Архіепархія была ўтворана ў 1931 годзе, калі былі аб'яднаны Бялградская мітраполія і Срэмска-Карлавацкая епархія.

У 1947 годзе з яе былі вылучаны Срэмская і Шумадзійская епархіі, а горад Панчава быў перададзены Банацкай епархіі. У наш час, нягледзячы на прысутнасць у назве архіепархіі, горад Срэмскі-Карлаўцы адносіцца да Срэмскай епархіі. 

Кіруючым епіскапам з'яўляецца Сербскі патрыярх.

## Гл. таксама 
* Сербская Праваслаўная Царква

## Спасылкі 
* Гісторыя архіепархіі
Тлалок

]]
**Тлалок** (ісп. Tlaloc) — «які прымушае расці»; у міфалогіі народаў Мезаамерыкі бог дажджу і грому, сельскай гаспадаркі, агня і паўднёвай часткі свету, уладар усіх ядомых раслін. У мая насіў імя Чак, у татанакаў — Тахін, у міштэкаў — Цаві, у сапатэкаў — Касіха-Пітао. Яго культ атрымаў распаўсюджанне з ІІ ст. да н.э., пасунуўшы болей старажытны культ Кецалькаатля.

## Знешні выгляд 
Малюнкі і скульптуры паказвалі яго антрапаморфнай пачварай з тварам ягуара, часам з вачыма савы альбо кругамі ў выглядзе стылізаваных змей вакол вачэй, з клыкамі ягуара, змяіным завітком перад носам. На галаве Тлалока часта знаходзілася зубістая карона, цела — чорнага кулеру, у руках — змеепадобны, аблеплены зубамі кій (маланка) альбо сцябло кукурузы ці збан з вадою.

## Функцыі 
Па ўяўленнях ацтэкаў, Тлалок — дабрадзейны бог, но можа выклікаць паводку, засуху, град, маланкі. Лічылася, што ён жыве на вяршынях гор ці ў палацы над Мексіканскім залівам, дзе ўтвараюцца хмары. У яго жытле, ва ўнутраным двары, у кожным з чатырох куткоў стаіць па вялікаму збану, у якіх знаходзяцца жыватворны дождж, засуха, хваробы раслін і разбуральная залева адпаведна. Таму і сам Тлалок маляваўся часам у выглядзе збана. Жрацы лічылі, што Тлалок — адзінае боства, але па болей архаічных уяўленнях існавала шмат асобных карлікавых Тлалокаў («хлопчыкаў дажджу»), якія ўладарылі над дажджом, горнымі вяршынямі, градам і снегам. Ім падпарадкоўваліся таксама рэкі і азёры. Ў культам Тлалока былі звязаны жабы і змеі.

Тлалок мог пакараць людзей рэўматызмам, вадзянкай. Таму ў Тлалакан (яго нябеснае жытло) траплялі тыя, каго забіла маланка, тапельцы, падагрыкі, памерлыя ад праказы. У Тлалакане было досыць вады, ежы, кветак. Першай жонкай Тлалока была Шочыкацэль, затым — Чальчыутлікуэ. Па некаторых звестках ён быў бацькам бога луны Тэкістэкатля. Выявы Тлалока даволі шматлікія, бо яго культ быў надзвычайна пашыраны. Ацтэкі здзеснівалі рытуалы ў яго гонар на глыбокіх вірах возера Тэскока. Кожны год яму прыносілі ў ахвяру дзяцей, топячы іх у вадзе. На гары Тлалок, ля Тэначтытлана, была пабудавана вялікая статуя бога з белай лавы з паглыбленнем у галаве. У дажджлівы часы туды ўкладвалася насенне ядомых раслін.

## Роля ў касмаганічным міфе 
Ацтэкі верылі, нібыта цяперашні свет — пяты па ліку. Кожны з папярэдніх сусветаў быў створаны і загінуў па волі багоў; ролю сонца дзеля кожнага сусвету выконваў той ці іншы з бог. Сонцам трэцяга сусвету стаў Тлалок. Эпоха так званага Трэцяга сонца цягнулася 364 года, пасля чаго Кецалькаатль зрынуў на зямлю вогненны дождж. Вулканы адчынілі свае кратэры. З неба падаў пясок і распаленыя камяні. Большасць людзей загінула, а тыя, хто выжыў, ператварыліся ў птушак.

## Спасылкі 
* Тлалок на сайце «Энцыклапедыя міфалогіі»
* Мифология Ацтеков / Мифы ацтеков. Сотворение миров

Катэгорыя:Багі ацтэкаў
Катэгорыя:Багі
Натуршчыцы (карціна)

**Натуршчыцы** () — карціна мастака Жоржа Сёра, створаная ў тэхніцы пуантылізму ў 1884—1886 гадах. Карціна захоўваецца ў  ў Філадэльфіі.

## Апісанне 
Карціна з'яўляецца адказам Сёра на меркаванні крытыкаў, што дывіянізм не з'яўляецца тэхнікай, якую добра выкарыстоўваць для малявання аголенага чалавечага цела. Сёра выдатна паказаў, што такая думка з'яўляецца памылковай.

Усе тры жанчыны на карціне — гэта адна мадэль, якая пазіравала тройчы. На сцяне пакоя вісіць карціна Сёра .

## Літаратура 
* J. Rewald, *Seurat*, Paris : A. Michel, 1948.
* *Seurat : paintings and drawings*, D. C. Rich et R. L. Herbert (éd.), catalogue de l'exposition (Chicago, The Art Institute-New York, MOMA, 1958), Chicago : The Art Institute, 1958.
* H. Dorra et J. Rewald, ''Seurat. L'oeuvre peint : biographie et catalogue critique*, Paris : Les Beaux-Arts, 1959.
* C. M. de Hauke, *Seurat et son oeuvre*, Paris : Gründ, 1961, 2 vol.
* A. Madeleine-Perdrillat, *Seurat*, Genève : Skira, 1990.
* A. Distel, *Seurat*, Paris : Édition du Chêne, 1992.
* *Seurat'', R. L. Herbert et Fr. Cachin (éd.), catalogue de l'exposition (Paris, Grand Palais- New York, The Metropolitan Museum, 1991), Paris : Réunion des musées nationaux, 1991.
* L. Nochlin, «Body politics : Seurat's Poseuses», *Art in America*, vol. 82, mars 1994, p. 70-77 et 121—123.
* A. Kostka, «Two ladies vanishing : die Poseuses von Seurat in der Sammlung Harry Graf Kessler : Kunsttransfer als Teilrezeption», *Jenseits der Grenzen : französische und deutsche Kunst vom Ancien Régime bis zur Gegenwart*, Köln : DuMont, 2000.
* R. L. Herbert, *Seurat : drawings and paintings*, Yale : Yale University Press, 2001.

## Спасылкі 
* Жорж Сёра. Натурщицы

Катэгорыя:Карціны Жоржа Сёра
Катэгорыя:Карціны
Петравац

*Петравац — абшчына ў Рэспубліцы Сербскай у складзе БіГ
*Петравац — населены пункт у Чарнагорыі
*Петравац — футбольны клуб

Гл. таксама:
* Босанскі-Петравац — горад у ФБіГ у складзе БіГ
* Босанскі-Петравац — абшчына ў ФБіГ у складзе БіГ
* Петравац-на-Млаві — горад у Сербіі
* Петравац-на-Млаві — абшчына ў Сербіі
Тамаш Гесэ

250px|thumb|Малюнак абклада Слуцкага Евангелля. 1866
**Тамаш Гесэ** (**Гесэ Іван (Ян) Хрыстафоравіч**;  — ?) — мастак-партрэтыст і педагог, тытулярны саветнік.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Віленскай мастацкай школы ў Яна Рустэма і Яна Дамеля. З сярэдзіны 1830-х гг. жыў у Слуцку. У 1837—1868 гг. выкладаў маляванне ў Слуцкай мужчынскай гімназіі. Зрабіў значны ўклад ва ўдасканаленне методыкі навучання маляванню і чарчэнню. Пад яго кіраўніцтвам зрабіў першыя крокі па засваенню партрэтнага мастацтва будучы акадэмік партрэтнага жывапісу К. Карсалін.

Займаўся таксама музыкай, вядомы як флейтыст і віяланчаліст. Цікавіўся краязнаўствам, праводзіў археалагічныя даследаванні ў ваколіцах Слуцка. Валодаў значным зборам малюнкаў Яна Дамеля. Сабраў таксама цікавую археалагічную калекцыю, многа прадметаў слуцкай старасвеччыны, аднак яго калекцыя загінула ў пажары 1860 года.

## Творчасць 
Творчая спадчына мастака на сёння амаль невядома. Яго малюнкі на пачатку XX ст. захоўваліся ў Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча.

## Спасылкі 
* Спадчына слуцкага края. ХІХ стагоддзе

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскай мастацкай школы
Катэгорыя:Флейтысты Беларусі
Катэгорыя:Віяланчалісты Беларусі
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Постаці Слуцка
Піфей

**Піфей** (, каля 380 — каля 310) — старажытнагрэчаскі купец, падарожнік, географ, які паходзіў з заходнеміжземнаморскай калоніі Масалія (сучасны Марсель).

## Біяграфія 
Піфей каля 325 года да н.э. здзейсніў падарожжа ўздоўж берагоў Паўночнай Еўропы. Кніга Піфея «Пра акіян» з апісаннем яго падарожжа да нашых дзён не дайшла, аднак на яе спасылаюцца Страбон, Пліній Старэйшы, Палібій і іншыя антычныя аўтары, часта каб аспрэчыць яго звесткі. Антычныя гісторыкі звалі яго лгуном і фантазёрам.

Лічыцца, што ён адкрыў паўвостраў Брэтань, астравы Ірландыя і Брытанія, які ён апісаў як трохвугольны і палічыў памеры яго бакоў (перабольшыўшы іх, але прапорцыі былі дакладныя), абагнуў Брытанію, адкрыў Ірландскае і Паўночнае моры, даследаваў востраў Зеландыю і часткова Скандынаўскі паўвостраў. Зваротны шлях Піфей здзейсніў або морам, або па сушы (рэкамі Рэйн і Рона). Не толькі гэта застаецца нявысветленым з яго падарожжа па Паўночнай Еўропе: навукоўцы да гэтага часу спрачаюцца наконт апісанай Піфеем ледзянога вострава *Туле*, размешчанага за палярным кругам (паводле апісання Піфея, палярны дзень там доўжыцца цэлы месяц), высоўваючы розныя версіі, што гэта была за краіна,&nbsp;— ад Грэнландыі, Ісландыі да Фарэрскіх астравоў; таксама незразумела, ці дасягнуў Піфей узбярэжжа Балтыйскага мора, але, верагодна, дасягнуў вострава Гельгаланд, які славіўся сваім бурштынам.

Піфей быў першым грэкам, які апісаў палярны дзень, палярнае ззянне і вечныя льды. Піфей таксама першым усталяваў сувязь паміж нябесным рухам Месяца і з’явай марскіх прыліваў і адліваў (на поўначы мора «дыхае» кожныя 6 гадзін, падпарадкоўваючыся фазам Месяца), бо прылівы і адлівы не назіраюцца так відавочна ў Міжземным моры.

Да таго ж Піфей дакладна апісаў і даў назвы германскім плямёнам, кельтам і, як мяркуюць навукоўцы, саамы (у Піфея названы *finoi*). Менавіта дзякуючы Піфею *Брытанія* з тых часоў стала агульна ўжывальнай назвай вострава.

У вобласці матэматычных даследаванняў Піфей вылічыў нахіл плоскасці экліптыкі ад плоскасці нябеснага экватара.

## Літаратура 
* Ельницкий Л. А. Древнейшие океанские плавания. — М.: Географгиз, 1962. — 88 с. (обл.)
* Дитмар А. Б. В страны олова и янтаря: Путешествие Пифея из Массалии. — М.: Географгиз, 1963. — 72 с. (обл.)
* Широкова Н. С. Путешествие Пифея и открытие Ultima Thule (реалистическая традиция о Туле) // Культура кельтов и нордическая традиция античности / Н. С. Широкова. — СПб.: Евразия, 2000.
* Лаллеман, Фердинанд. Пифей. Бортовой дневник античного мореплавателя = Journal de bord de Pytheas. — М.: Прогресс, 1986. — 256 с. — 50 000 экз. (обл.)
* Cunliffe B. *The extraordinary voyage of Pytheas the Greek: The man who discovered Britain*. Walker & Co, Penguin, 2002.
* Hawkes C. F. C. *Pytheas: Europe and the Greek explorers*. Oxford: Blackwell, 1977.
* Roseman C. S. *Pytheas of Massilia: On the ocean: Text, translation and commentary*. Ares Publishing, 1994.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Даследчыкі Арктыкі
Катэгорыя:Географы Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Падарожнікі-даследчыкі
Сцяцкі

Назву **Сцяцкі** маюць:

* Сцяцкі — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці
* Сцяцкі — вёска ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці
* Сцяцкі — вёска ў Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці
Цетава

**Це́тава** (, ) — горад на паўночным захадзе Паўночнай Македоніі, цэнтр абшчыны Цетава, пабудаваны ля падножжа горнага масіва Шар у гісторыка-геаграфічнай вобласці Полаг. Праз Цетава працякае рака Пена. Горад размешчаны на вышыні 300 м над узроўнем мора.

Насельніцтва Цетава — 52&nbsp;915 чалавек (2002). У Цетава два ўніверсітэты: Дзяржаўны ўніверсітэт Цетава і міжнародны Паўднёва-ўсходне-еўрапейскі ўніверсітэт. Праз Цетава праходзіць шаша з Скоп’е на Госцівар.

Па легендзе, горад названы ў гонар героя Цета, які, нібы, ачысціў горад ад змей.

300px|thumb|Рака Пена ў Цетава

## Гісторыя 
Цетава было заснавана ў XIII стагоддзі як невялікі праваслаўны пасёлак — Хцетава, вакол царквы Святой Багародзіцы. У канцы XIV стагоддзя Цетава разам з астатняй Македоніяй было заваявана Асманскай імперыяй. З ростам мусульманскага насельніцтва ў Македоніі ў XV стагоддзі сталі будавацца мячэці, лазні і рынкі. Цетава стала важным гандлёвым цэнтрам для мясцовых земляробаў і рамеснікаў, а таксама важным умацаваным пунктам. Пры турках Цетава звалася Калкандэленам. Да XIX стагоддзя, калі насельніцтва Цетава стала павялічвацца за кошт навакольных вёсак, колькасць жыхароў налічвала 4500. У 1912, у выніку Балканскіх войнаў, Цетава стала сербскім горадам. Падчас Другой сусветнай вайны Цетава кіравалася сумесна Італіяй і яе марыянетачным рэжымам у Албаніі. Камуністычная партыя Македоніі была ўтворана 19 сакавіка 1943 г. у Цетаве.

## Насельніцтва 
Насельніцтва Цетава мае змяшаны этнічны склад.

## Гарады-пабрацімы 
## Гл. таксама 
* Ляшоцкі манастыр

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сайт абшчыны Цетава 

Катэгорыя:Гарады Паўночнай Македоніі
Яа (значэнні)

**Яа** можа значыць:

## Геаграфія 
***Яа** — горад у Японіі

## Народы 
***Яа** — усходнеафрыканскі народ
***Яа** — народ у Кітаі і В’етнаме