Такшань

thumb|300px|Князь Такшань. На помніку паказана іншая дата смерці князя, паколькі звесткі па гісторыі Венгрыі X стагоддзя да нашага часу недакладныя
**Та́кшань** (;  — ) — князь венграў у (955—972).

## Біяграфія 
Дакладная дата нараджэння Такшаня названа ў «Дзеяннях венграў». Ва ўзросце 16 гадоў (947) Такшань, як сын надзьфеедэлема, узначальвае напад венграў на Італію. У гэтым паходзе венгры дайшлі да Апуліі, і Берэнгару II, прэтэндэнту на тытул караля Італіі, прыйшлося заплаціць венграм даніну, каб яны пакінулі ў супакоі яго каралеўства.

Прыкладна ў гэты ж час бацька Такшаня Жольт сасватаў яму нявесту «з зямлі гунаў (*a kunok földjéről*)» («Дзеянні венграў»). Гунамі венгры называлі сваіх усходніх качавых суседзяў, так што Такшань быў, хутчэй за ўсё, жанаты на печанежцы.

Вялікім князем мадзьяраў Такшань стаў, верагодней усяго, у 955, пасля Аўгсбургскага разгрому венгерскай войска Германскім каралём Атонам I Вялікім. Вядома, што Такшань удзельнічаў у гэтай бітве, але яму пашчасціла выжыць. Аўгсбургскае паражэнне спыніла заваявальныя паходы венграў на Захад і паскорыла іх пераход да аселасці. Аднак венгерскі разбой у Еўропе спыніўся не адразу і ў часы кіравання Такшаня толькі пераарыентоўваўся з Захаду на Поўдзень.

Новай ахвярай мадзьярскіх паходаў стала горш абароненая, у параўнанні з Германіяй, Візантыйская імперыя. У 957 годзе імператар Канстанцін VII Парфірародны, несумнеўна пад уражаннем ад Аўгсбургскай бітвы, спыніў выплату венграм даніны. Аднак Канстанцін VII недаацаніў венграў. Ужо ў красавіку 959 яны аблажылі Канстанцінопаль. Візантыйцы спрабавалі нацкаваць на венграў балгараў і нават плацілі балгарам даніна за тое, каб яны спынялі накіраваныя на Візантыю венгерскія набегі. Але ў 965 годзе цар Балгарыі Пётр дамовіўся з венграмі, што яны не будуць рабаваць Балгарскую тэрыторыю па шляху ў Візантыю. Наўзамен цар Пётр абяцаў ім бесперашкодны праход праз свае ўладанні. Для пакарання балгараў імператар Нікіфар Фока заклікаў на дапамогу кіеўскага князя Святаслава (967), але, замест саюзніка, набыў, у канчатковым выніку, яшчэ больш небяспечнага ворага. Заваяваўшы Балгарыю, Святаслаў уварваўся на тэрыторыю Імперыі (вясна 970 года), заключыўшы саюз і з балгарамі, і з венграмі, і нават са сваімі старымі ворагамі печанегамі. Венгры, па падліках венгерскага гісторыка Ферэнца Мак, складалі да адной траціны ад агульнай велічыні Святаславава войскі.

Тое, што венграм у другі раз (пасля 955 года) удалося сабраць такую значную армію, тлумачыцца тым, што ў венгерскім грамадстве працягваліся працэсы кансалідацыі асобных плямёнаў і родаў у адзіную народнасць і ўзмацнення вялікакняжацкай улады. Другі па значэнні, пасля вялікага князя, мадзьярскі іерархічны тытул вярхоўнага галоўнакамандуючага — дзьюлы — успрымаўся да таго часу ўжо як уласнае імя мадзьярскага кіраўніка Трансільваніі. У Венгрыі складалася двоеўладдзе: вялікі князь Такшань паступова падпарадкоўваў сабе тэрыторыю Паноніі, Дзьюла кіраваў у Трансільваніі. Не маючы сіламі, дастатковых для падпарадкавання ўсёй Венгрыі, Такшань аддаў перавагу саюзу з Дзьюлам, ажаніўшы свайго сына Гезу з дачкой дзьюлы Шаральт (каля 967 года).

Паход аб’яднанай варварскай арміі на Візантыю скончыўся няўдалай для саюзнікаў бітвай пад Аркадыёпалем (970 год), якая паставіла кропку ў гісторыі рабаўніцкіх паходаў мадзьяраў па Еўропе. У канцы X стагоддзя венгры канчаткова пераходзяць да аселасці, а яе кіраўнікі праяўляюць усё большую цікавасць да хрысціянскай рэлігіі. Аднак канфлікт з Візантыяй перашкодзіў хрышчэнню венграў па праваслаўным абрадзе. Такшань паспрабаваў прыняць хрышчэнне ад Папы Рымскага, але і тут яго спасцігла няўдача. Хоць Папа Ян XII і пасвяціў нейкага Закхея біскупам венграў у 963 годзе, яго місія так і не адбылася з-за процідзеяння Атона I, які стаў незадоўга да гэтага (у 962 годзе) Германскім імператарам і што жадаў, каб венгры атрымалі хрышчэнне ад яго, а не ад Папы.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы X стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі Венгрыі
Катэгорыя:Арпады