open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Іван Іванавіч Семянюк

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя     = Іван Іванавіч Семянюк
 |арыгінал імя = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці    = 
 |месца смерці   = 
 |партрэт        = Иван Иванович Семенюк.jpg
 |подпіс        = 
 |мянушка       = 
 |псеўданім      = 
 |прыналежнасць = 
 |гады службы    = 1938—1961
 |званне         = палкоўнік
 |род войскаў      = авіяцыя
 |камандаваў     = 
 |частка          = 
 |бітвы       = Вялікая Айчынная вайна, Вайна ў Карэі
 |узнагароды        = { style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
       
-
     
}
 |Commons        = Ivan Siemianiuk
 |сувязі          = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс        = 
}}
**Іван Іванавіч Семяню́к** (, Мінск — ) — ваенны лётчык, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (1944).

Нарадзіўся ў Мінску. Скончыў сямігодку і школу ФЗВ. Працаваў вучнем памочніка машыніста, слесарам у паравозным дэпо ў Оршы. У Чырвонай Арміі з 1938 года. У 1940 годзе скончыў ваенную авіяшколу пілотаў у Батайску. Падчас Вялікай Айчыннай вайны з чэрвеня 1941 г. на Паўднёвым, Закаўказскім, Паўночна-Каўказскім, Варонежскім, 1-м Украінскім франтах. Камандзір звяна, эскадрыллі.
За гады вайны здзейсніў 430 баявых вылетаў, правёў 125 паветраных баёў, збіў 18 асабіста і 9 у групе самалётаў праціўніка.

Пасля вайны І. І. Семянюк працягваў службу у Ваенна-Паветраных Сілах. У 1948 годзе скончыў Ліпецкія вышэйшыя афіцэрскія лётна-тактычныя курсы. У званні палкоўніка на пасадзе камандзіра 256-га знішчальнага авіяпалка прымаў ўдзел у баявых дзеяннях падчас Карэйскай вайны 1952—1953 гг. З 1952 г. служыў у Паўночнай ваеннай акрузе У 1955 году скончыў Курсы удасканалення каманднага складу пры Ваенна-паветранай акадэміі ў Моніна.

З чэрвеня 1961 г. палкоўнік І. І. Семянюк у запасе. Жыў і працаваў у Мінску. Памёр 24 красавіка 1973 г. пахаваны ў Мінску на Усходніх (Маскоўскіх) могілках.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка»
* 2 ордэны Леніна
* 2 ордэны Чырвонага Сцяга
* Ордэн Айчыннай вайны 1 ступені
* 2 ордэны Чырвонай Зоркі
* Медаль «За баявыя заслугі»
* медалі.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* Семенюк Иван Иванович // AirFighters.RU  

Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Палкоўнікі СССР
Катэгорыя:Лётчыкі Карэйскай вайны
Мікалай Аляксеевіч Багараз

{{Вучоны 
 |Імя                  = Мікалай Аляксеевіч Багараз
 |Арыгінал імя       = 
 |Выява                 = 
 |Шырыня               = 180 px
 |Апісанне выявы              = 
 |Дата нараджэння        = 
 |Месца нараджэння       = 
 |Навуковая сфера        = хірургія
 |Месца працы         = 
 |Навуковая ступень       = 
 |Навуковае званне        = 
 |Альма-матэр          = 
 |Навуковы кіраўнік = 
 |Знакамітыя вучні   = 
 |Вядомы як         = 
 |Вядомая як         = 
 |Узнагароды і прэміі     = 
{ style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
   
}
 |Роспіс              = 
 |Шырыня роспісу       = 
 |Сайт                 = 
}}

**Мікалай Аляксеевіч Багараз** (13 лютага 1874, Таганрог — 15 ліпеня 1952, Масква) — вядомы рускі хірург, прафесар, заслужаны дзеяч навукі РСФСР, лаўрэат Сталінскай прэміі 1 ступені. Рускі піянер фалапластыкі і імплантацыйнай хірургіі палавога члена.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  у Таганрогу.

Да хрышчэння — **Генрых Максімавіч Багараз**. Два гады вучыўся ў Таганрогскай гімназіі, затым — пяць гадоў у Другой Тыфліскай гімназіі, якую скончыў у 1892 годзе з залатым медалём. У 1897 годзе скончыў з залатым медалём Пецярбургскую ваенна-медыцынскую акадэмію і атрымаў ступень «лекара з адзнакай».

Быўшы прафесарам Варшаўскага ўніверсітэта, у 1918 годзе разам з факультэцкай кафедрай хірургіі Мікалай Багараз пераехаў у Растоў.

У верасні 1920 года, у Растове-на-Доне, спяшаючыся са сваёй клінікі ў чырвонаармейскі шпіталь, М. А. Багараз сарваўся з падножкі трамвая і патрапіў пад яго колы. Страціўшы абедзве нагі, М. А. Багараз не сканаў ад страты крыві па шчаслівай выпадковасці — побач апынуўся прафесар М. В. Парыйскі, які змог аказаць яму першую дапамогу.
* На будынку Растоўскага медыцынскага інстытута усталявана прысвечаная М. А.&nbsp;Багаразу мемарыяльная дошка.
* У медыцынскай тэрміналогіі існуе паняцце «Аперацыя Багараза-Крастоўскага»: хірургічная аперацыя накладання анастамозу паміж верхняй брыжэечнай і ніжняй полай венай пры партальнай гіпертэнзіі.

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце «Яндэкс. Слоўнікі»
* Даныя на сайце Біяграфія. Ру
* Мікалай Багараз на сайце www.taganrog.su 
* *Сяргей Емяльянаў.* Хірург М. А. Багараз

Катэгорыя:Хірургі Расіі
Катэгорыя:Хірургі СССР
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі РСФСР
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі Узбекскай ССР
Катэгорыя:Іўдзеі, якія прынялі хрысціянства
Катэгорыя:Выпускнікі ВНУ Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Выкладчыкі Варшаўскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Хірургі Расійскай імперыі
Нацыянальныя лабараторыі Міністэрства энергетыкі ЗША

Нацыянальныя лабараторыі Міністэрства энергетыкі ЗША — навуковыя даследчыя цэнтры, фінансаваныя Міністэрствам энергетыкі ЗША.

## Спіс лабараторый 
У цяперашні час на тэрыторыі ЗША час дзейнічаюць 17 Нацыянальных лабараторый:
* Нацыянальная лабараторыя імя Лоўрэнса ў Берклі (Lawrence Berkeley National Laboratory, 1931)
* Лос-Аламоская нацыянальная лабараторыя (Los Alamos National Laboratory, 1943)
* Окрыджская нацыянальная лабараторыя (Oak Ridge National Laboratory, 1943)
* Аргонская нацыянальная лабараторыя (Argonne National Laboratory, 1946)
* Лабараторыя Эймса (:en:Ames Laboratory, 1947)
* Брукхейвенская нацыянальная лабараторыя (Brookhaven National Laboratory, 1947)
* Сандзійскія нацыянальныя лабараторыі (:en:Sandia National Laboratories, 1948, 1956)
* Нацыянальная лабараторыя Айдаха (:en:Idaho National Laboratory)
* Лабараторыя фізікі плазмы Прынстанскага ўніверсітэта (:en:Princeton Plasma Physics Laboratory; 1951)
* Ліверморская нацыянальная лабараторыя (Lawrence Livermore National Laboratory, 1952)
* Савана-Рыверская лабараторыя (:en:Savannah River National Laboratory; 1952)
* Нацыянальная паскаральная лабараторыя SLAC (SLAC National Accelerator Laboratory, 1962)
* Ціхаакіянская паўночна-заходняя нацыянальная лабараторыя (Pacific Northwest National Laboratory, 1965)
* Нацыянальная паскаральная лабараторыя імя Энрыка Фермі (Фермілаб) (Fermi National Accelerator Laboratory, 1967)
* Нацыянальная лабараторыя па даследаваннях у вобласці аднаўляльных крыніц энергіі (:en:National Renewable Energy Laboratory; 1977)
* Лабараторыя Джэферсана (Thomas Jefferson National Accelerator Facility, 1984)
* Нацыянальная лабараторыя энергетычных тэхналогій (:en:National Energy Technology Laboratory; 1999)

## Гісторыя 
Сістэма нацыянальных лабараторый была створана Міністэрствам Энергетыкі (DoE) неўзабаве пасля другой сусветнай вайны, напачатку 1950-х. Яны павінны былі працаваць над пытаннямі звязанымі з нацыянальнай бяспекай, энергіяй, навакольным асяроддзем і фундаментальнай навукай. Шырока ўзаемадзейнічаюць з універсітэтамі, напрыклад Нацыянальная лабараторыя імя Лоўрэнса ў Берклі (LBNL), заснаваная ў 1931, цесна звязана з Каліфарнійскім універсітэтам.

## Размяшчэнне 
center|1000px|17 нацыянальных лабараторый Мінэнергетыкі ЗША ў 2010 годзе

## Літаратура 
* Peter J. Westwick, The National Labs: Science in an American System, 1947-1974. http://books.google.ru/books?id=rpXQtHWGghcC, 2003, ISBN 0-674-00948-7
* Вычислительные машины будущего — Н.Лорд, П.Гирогосиан, Р.Уэллетт, Р.Клерман, П.Черемисиноф  — 1987г., Москва, Издательство Мирhttp://publ.lib.ru/ARCHIVES/L/LORD_Norman/_Lord_N..html — перевод книги "Advanced Computers: Parallel and Biochip Processors" 1983 г. ISBN 0250406268, в которой описывается, как используются суперкомпьютеры в Национальных лабораториях 

*
Замкі Беларусі (дзяржаўная праграма)

**Замкі Беларусі** — дзяржаўныя праграма Рэспублікі Беларусь на 2012—2018 гады, распрацаваная дзеля стварэнне спрыяльных умоў для захавання, аднаўлення і рацыянальнага выкарыстання аб'ектаў гісторыка-культурнай спадчыны, развіцця ўнутранага і ўязнога турызму. Дзяржпраграма распрацавана ў адпаведнасці з даручэннем Прэзідэнта Беларусі Аляксандра Лукашэнкі, дадзеным 16 снежня 2010 года.

## Мэты 
Праграма садзейнічае адраджэнню і захаванню культурнай і духоўнай спадчыны Беларусі, умацаванню прэстыжу краіны ў міжнароднай супольнасці, уключэнню гісторыка-культурных каштоўнасцей абароннага тыпу ў сферу культурнага і эканамічнага жыцця, пашырэнню разнастайнасці і геаграфіі турыстычных маршрутаў. У 2013 годзе на рэстаўрацыю і добраўпарадкаванне 38 аб'ектаў было вылучана 2,5 млрд беларускіх рублёў, але ўжо бюджэце на 2014 г. гэта сума была скарочана да 1,424 млрд.

## Рэалізацыя 
## Спасылкі 
* Совмин утвердил госпрограмму «Замки Беларуси» на 2012—2018 годы

Катэгорыя:Дзяржаўныя праграмы Беларусі
*
Фіялка палявая

**Фіялка палявая** (*Viola arvensis*) — кветкавая травяністая расліна сямейства фіялкавых.

## Батанічнае апісанне 
Сустракаецца двух- і аднагадовая расліна, якая мае эфемерныя, яравыя і азімыя формы з стрыжнёвым коранем. Сцябло простае, вышынёй да 40 см. Адна расліна дае да 3 тысяч насенін.

## Класіфікацыя 
### Таксанамія 
## Значэнне 
Засмечвае пасевы збожжавых, лёну, канюшыны, прапашных і іншых культур, лугі і пашы.

## Літаратура 
* 
* Энцыклапедыя сельскага гаспадара. — Мн., 1993. — ISBN 5-85700-079-3.

## Спасылкі 
* *Viola arvensis* Murr. — Фиалка полевая // Агроэкологический атлас России и сопредельных стран: экономически значимые растения, их болезни, вредители и сорные растения

Катэгорыя:Фіялка
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Пустазелле
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1770 годзе
Канвенцыя аб абароне правоў чалавека і асноўных свабод

Натхнёная палажэннямі Усеагульнай дэкларацыі, Савет Еўропы прыняла **Канвенцыю аб абароне Правоў Чалавека і асноўных свабод (ЕКПЧ)**. Гэты дакумент быў адкрыты для падпісання ў 1950 годзе. Тры асноўныя рысы надаюць Канвенцыі асаблівае значэнне:

* правы і свабоды кожнага чалавека гарантаваныя ўсімі дзяржавамі-падпісантамі, або, як яны называюцца на міжнародна-прававой мове, "Дагаворнымі Бакамі";
* ўпершыню ў рамках міжнароднага дагавора аб абароне правоў чалавека быў створаны канкрэтны механізм іх абароны;
* парламенты і судовыя органы атрымалі трывалую падставу для прыняцця і тлумачэння законаў у галіне правоў чалавека.

ЕКПЧ і яе пратаколы гарантуюць:
* Права на:
#   жыццё, свабоду і недатыкальнасць асобы;
#   справядлівае судовае разбіральніцтва па грамадзянскіх і крымінальных справах;
#   удзел і вылучэнне сваёй кандыдатуры на выбарах;
#   свабоду думкі, сумлення і рэлігіі;
#   свабоду выказвання думкі (уключаючы свабоду сродкаў масавай інфармацыі);
#   маёмасць і свабоду распараджацца ўласнасцю;
#   свабоду сходаў і аб'яднанняў.

* Забараняюцца:
#   катаванні і бесчалавечнае і зневажальнае абыходжанне;
#   смяротнае пакаранне;
#   рабства і прымусовая праца;
#   дыскрымінацыя ў рэалізацыі гарантаваных канвенцыяй правоў;
#   выправаджванне з краіны ўласных грамадзян або адмова ім ва ўездзе ў краіну;
#   калектыўнае выправаджванне замежнікаў.

Апроч таго, што ЕКПЧ - якая ўступіла ў сілу 3 верасня 1953 г. - абвясціла асноўныя правы чалавека, яна стварыла і адмысловы механізм іх абароны. 

Першапачаткова гэты механізм уключаў тры арганізацыі, якія неслі адказнасць за забеспячэнне выканання абавязацельстваў, прынятых на сябе дзяржавамі - удзельнікамі Канвенцыі: Еўрапейскую Камісію па правах чалавека, Еўрапейскі Суд па правах чалавека і Камітэт міністраў Савета Еўропы.

Ад 1 лістапада 1998 г., па ўступленні ў сілу Пратакола № 11, першыя два з гэтых органаў былі заменены адзіным, пастаянна дзеючым Еўрапейскім Судом па правах чалавека. Яго месцазнаходжанне - Палац правоў чалавека ў Страсбургу (Францыя), дзе знаходзіцца і сам Савет Еўропы.

## Спасылкі 
* European Convention on Human Rights

Катэгорыя:Савет Еўропы 
Катэгорыя:Міжнародныя канвенцыі
Катэгорыя:Міжнародныя праваабарончыя дакументы
Французскі багет

**Французскі багет** (&nbsp;—  доўгі і тонкі хлебабулачны  выраб, мяккі ўнутры, з хрумсткай скарыначкай, часта прыпудраная мукой. У стандартнага багета даўжыня прыкладна 65 см, шырыня 5-6 см і вышыня 3-4 см. Вага прыблізна 250 г. Своеасаблівы сімвал Францыі.

## Уласцівасці і віды багета 
Мае ўласцівасць чарсцвець да канца дня. Па традыцыі багет не рэжуць, а ламаюць. У французскай булачнай можна набыць некалькі відаў такога хлеба, розных па смаку і форме:
* традыцыйны багет (baguette tradition або une tradition);
* багет па-вясковаму (baguette de campagne);
* багет па спецыяльным рэцэпце пекара (baguette du patron);
* у форме коласа (baguette épi);
* вельмі тонкі, завецца нітачкай (ficelle) і г.

## Спасылкі 
* Рэцэпт прыгатавання французскага багета 

Катэгорыя:Французская кухня
Круасан

thumb|250px|Круасан
**Круасан** ()  — невялікая хлеба-булачны  кандытарскі выраб у форме маладзіка з пластовага або дражджавога цеста з утрыманнем слівачнага масла не менш за 82% тлустасці. Вельмі папулярны ў Францыі, дзе падаецца на сняданак да кавы для дарослых або какава («Гарачы шакалад» па-французску) для дзяцей.

Катэгорыя:Французская кухня
Беарнскі соус

thumb|Беарнскі соус
**Беарнскі соус** (фр. sauce béarnaise) — французскі яечна-масляны соус. Гатуецца з распаленага сметанковага масла, цыбулі-шалота, кервеля, эстрагону і белага віннага воцату. Назву соус атрымаў у гонар знакамітага ўраджэнца Беарна - караля Францыі Генрыха IV.

## Літаратура 
* Sarah R. Labensky, Alan M. Hause On cooking: a textbook of culinary fundamentals. — Second Edition. — Prentice-Hall, Inc., 1999. — 1158 p. — ISBN 0138626405

Катэгорыя:Французская кухня
Оге Нільс Бор

**Оге Нільс Бор** (; , Капенгаген, Данія -, там жа) — дацкі фізік. Член Дацкай каралеўскай акадэміі навук (1955), шэрагу іншых акадэмій свету. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1975).

## Біяграфія 
Оге Бор нарадзіўся ў Капенгагене ў сям'і Маргарэт і Нільса Бора, быў іх чацвёртым дзіцем. Сталеючы сярод такіх фізікаў, як Вольфганг Паўлі і Вернер Гейзенберг, ён таксама пачаў захапляцца фізікай. У 1940 годзе, праз некалькі месяцаў пасля акупацыі Даніі, Оге Бор паступіў у Капенгагенскі ўніверсітэт і неўзабаве пачаў асіставаць бацьку пры напісанні артыкулаў і лістоў. У кастрычніку 1943 года сіламі Супраціву быў перапраўлены разам з бацькам на лодцы ў Швецыю, а адтуль на бамбавіку ў Англію. Як асістэнт Нільса Бора, удзельнічаў у працы над атамным праектам, у 1944-1945 з'яўляўся супрацоўнікам Лос-Аламаскай нацыянальнай лабараторыі.

У жніўні 1945 Оге Бор вярнуўся ў Данію і працягнуў навучанне, праз год атрымаўшы ступень магістра. У 1946 ён стаў супрацоўнікам Інстытута тэарэтычнай фізікі (Інстытут Нільса Бора), праходзіў стажыроўку ў Прынстанскім і Калумбійскім універсітэтах (з студзеня 1949 года па жнівень, 1950, пад кіраўніцтвам Ісідара Рабі). Там ён пазнаёміўся з Джэймсам Рэйнуотэрам і Бэнам Мотэльсанам, з якім працягнуў супрацоўніцтва па вяртанні ў Капенгаген. Іх сумесная праца дазволіла развіць у пачатку 1950-х гадоў так званую калектыўную (абагульненую) мадэль ядра. У 1958 разам Д. Пайнсам яны прапанавалі так званую звышцякучую мадэль ядра, разгледзеўшы магчымасць існавання звышцякучасці адронаў ў ядрах. У далейшым Бор і Мотэльсан працавалі над абагульненнем ведаў аб структуры ядра ў выглядзе манаграфіі, першы том якой «адначасткавы рух» выйшаў ў 1969, другі том - «Дэфармацыі ядра» - ў 1975. Праца Оге Бора ў галіне тэорыі ядра паслужыла падставай для ўручэння Нобелеўскай прэміі па фізіцы за 1975 «за адкрыццё ўзаемасувязі паміж калектыўным рухам і рухам асобнай часціцы ў атамным ядры і развіццё тэорыі будовы атамнага ядра, якая базуецца на гэтай ўзаемасувязі» (сумесна з Мотэльсанам і Рэйнуотэрам).

Адначасова з працай у Інстытуце Оге Бор выкладаў у Капенгагенскім універсітэце, з 1956 - у званні прафесара. Пасля смерці Нільса Бора ў 1962 годзе ўзначаліў Інстытут і быў яго дырэктарам да 1970. З 1957 Оге Бор уваходзіў у кіраўніцтва Інстытута тэарэтычнай атамнай фізікі (Nordisk Institut for Teoretisk Atomfysik), у 1975-1981 з'яўляўся яго дырэктарам. У апошнія гады жыцця ён сканцэнтраваўся на выкладчыцкай дзейнасці.У 1950 Оге Бор ажаніўся з Марыетай Софер, ад якой меў чатырох дзяцей. Пасля яе смерці ён ажаніўся ў другі раз (ў 1981) з Бентай Меер Шарф.

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Фізікі Даніі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Даніі
Каліфарнійскі ўніверсітэт

**Каліфарнійскі ўніверсітэт** (), **UC** — аб'яднанне 10 публічных каліфарнійскіх універсітэтаў. Статус «публічны» азначае, што сістэма атрымлівае фінансаванне з шэрагу крыніц, уключаючы бюджэт штата Каліфорнія (каля траціны ўсяго фінансавання), і кіруецца Саветам рэгентаў Каліфарнійскага ўніверсітэта (), які прызначаецца губернатарам штата.

Усяго ў сістэме ўніверсітэтаў Каліфорніі навучаецца больш 191&nbsp;000 студэнтаў. Найстарэйшым і адным з самых прэстыжных у сістэме ўніверсітэтаў Каліфорніі з'яўляецца Каліфарнійскі ўніверсітэт у Берклі, заснаваны ў 1868&nbsp;годзе.

## Структура ўніверсітэта 
* Каліфарнійскі ўніверсітэт у Бельмонце (Belmont), IOU
* Каліфарнійскі ўніверсітэт у Берклі (Berkeley) — галоўны кампус
** Школа бізнесу Хааза (Haas School of Business)
** Інстытут бізнесу і эканамічных даследаванняў
* Каліфарнійскі ўніверсітэт у Дэвісе (Davis), UC Davis
* Каліфарнійскі ўніверсітэт у Ірвайне (Irvine), UCI
* Каліфарнійскі ўніверсітэт у Лос-Анджэлесе (Los Angeles), UCLA
* Каліфарнійскі ўніверсітэт у Мерседзе (Merced)
* Каліфарнійскі ўніверсітэт у Рыверсайдзе (Riverside)
* Каліфарнійскі ўніверсітэт у Сан-Дыега (San Diego), UCSD
* Каліфарнійскі ўніверсітэт у Сан-Францыска (San Francisco)
* Каліфарнійскі ўніверсітэт у Санта-Барбары (Santa Barbara), UCSB
* Каліфарнійскі ўніверсітэт у Санта-Крузе (Santa Cruz)
а таксама
* Каледж права Хейстынгса (Hastings College of the Law)
* Абсерваторыя Ліка (Lick Observatory)
* Інстытут акіянаграфіі Скрыпса (Scripps Institution of Oceanography)

## Даследчыя цэнтры 
Каліфарнійскі ўніверсітэт кіруе шэрагам даследчых цэнтраў (нацыянальныя лабараторыі) Міністэрства энергетыкі ЗША. На 2006 год пад кіраваннем універсітэта знаходзіліся Ліверморская нацыянальная лабараторыя і Нацыянальная лабараторыя імя Лоўрэнса ў Берклі. Раней універсітэт таксама кіраваў  і Лос-Аламоскай нацыянальнай лабараторыяй.

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Каліфорнія

## Спасылкі 
* University of California (афіцыйны сайт)

*
Катэгорыя:Універсітэты Каліфорніі
Анатоль Георгіевіч Лабанок

**Анатоль Георгіевіч Лабанок** (нар. , ) — беларускі мікрабіёлаг. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1991; член-карэспандэнт з 1984), доктар біялагічных навук (1978), прафесар (1983). Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь (1998).

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі медыцынскі інстытут (1961). З 1967 года малодшы навуковы супрацоўнік, загадчык лабараторыі Аддзела мікрабіялогіі АН БССР, у 1973—1975 гадах загадчык Аддзела мікрабіялогіі АН БССР. У 1975—2004 гадах дырэктар Інстытута мікрабіялогіі НАН Беларусі. У 1997—2002 гадах акадэмік-сакратар Аддзялення біялагічных навук НАН Беларусі.

## Навуковая дзейнасць 
Асноўныя работы звязаны з даследаваннем біягенезу пазаклеткавых мікробных ферментаў, фізіялогіі і біяхіміі мікробнага антаганізму, дэградацыі ксенабіётыкаў. Ім растлумачаны механізм рэгуляцыі ўтварэння мікробных депалімераз пры адсутнасці ў асяроддзі спецыфічнага індуктара. Вывучаны поліферментныя сістэмы мікраарганізмаў з малекулярна-функцыянальнай гетэрагеннасцю і сінергічным эфектам дзеяння. Распрацаваны біятэхналогіі атрымання ферментных прэпаратаў для прамысловасці, сельскай гаспадаркі і медыцыны.

Ініцыяваў развіццё перспектыўных для рэспублікі навуковых напрамкаў у галіне мікробных біятэхналогій, у тым ліку стварэння біялагічных сродкаў абароны раслін, экалогіі мікраарганізмаў і аховы навакольнага асяроддзя, а таксама стварэнне Беларускай калекцыі непатагенных мікраарганізмаў са статусам міжнароднага дэпазітарыя.

## Асноўныя працы 
* Микробный синтез на основе целлюлозы: белок и другие ценные продукты. Мн.: Наука и техника, 1988 (совм. с В. Г. Бабицкой, Ж. Н. Боглановской).
* Selection of a mutant strain of Lipomyces kononenkoae with dextranase synthesis resistant to catabolite repression // World J. Microbiol. Biotechnol. 1993.
* Utilization of halogenated benzoats, phenols and benzoates by Rhodococcus rhodochorus strain GM 14 // Appl. and Enviromental Microbiology. 1995.
* Screening of Glucose isomerase-producing microorganisms // World J. Microbiol. Biotechnol. 1998.
* Effect of Aromatic compounds on Cellular Fatty Acid composition of Rodococcus opacus // Appl. and Enviromental Microbiol. 1999.
* Rhizospheral strain Bacillus subtilis 12A and its effect on pathogenic agents of vegetable crops// Bull. Polish Academy of Sciences. Ser. Biol. 2002.
* Interaction between soil Microorganisms: Bacteria, Actinomycetes and Entomopathogenic Fungi of the genera Beauveria and Paecilomyces // Polish J. оf Ecology. 2003

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Анатоль Георгіевіч Лабанок у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
* Лобанок Анатолий Георгиевич   // Сайт БДМУ
* База патентов Беларуси  
* Банк патентов РФ на изобретения и промышленные образцы ФИПС Роспатента 

Катэгорыя:Мікрабіёлагі СССР
Катэгорыя:Мікрабіёлагі Беларусі
Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута мікрабіялогіі НАН Беларусі
Лабанок

**Лабанок** — беларускае прозвішча.

## Выбітныя носьбіты 
* Алесь Іванавіч Лабанок, беларускі акцёр
* Анатоль Георгіевіч Лабанок, беларускі мікрабіёлаг
* Леанід Міхайлавіч Лабанок (1943—2021) — беларускі вучоны ў галіне фізіялогіі. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1996), доктар медыцынскіх навук (1990), прафесар (1993).
* Уладзімір Елісеевіч Лабанок, беларускі дзяржаўны дзеяч
Вадзім Васілевіч Свірыдаў

**Вадзім Васілевіч Свіры́даў** (, вёска Вязынь, Вілейскі раён, Мінская вобласць — ) — беларускі хімік. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1989; член-карэспандэнт з 1980). Доктар хімічных навук (1973), прафесар (1975). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1976). 

## Біяграфія 
Скончыў хімічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1952). З 1955 года ў БДУ, з 1965 года загадчык кафедры, адначасова ў 1979—1993 гадах дырэктар Навукова-даследчага інстытута фізіка-хімічных праблем.

## Сям’я 
* сын Дзмітрый Вадзімавіч Свірыдаў (нар. 1960) — доктар хімічных навук, прафесар, член-карэспандэнт НАН Беларусі, яго жонка — Таццяна Віктараўна Свірыдава (Мазалеўская) (нар. 1978) — кандыдат хімічных навук.

## Навуковая дзейнасць 
Асноўныя працы па фотахіміі неарганічных сістэм, хіміі фатаграфічных працэсаў, хіміі цвёрдага цела. Устанавіў заканамернасці тэрмічнага раскладання, фатолізу і радыёлізу цвёрдых соляў металаў, фотахімічных ператварэнняў на паверхні цвёрдых цел ў водным асяроддзі, фарміравання ультрадысперсных складаных аксідаў з сумесна абложаных гідраксідаў металаў. Выявіў эфекты істотнага павышэння святлоадчувальнасці ў мікрагетэрагенных сістэмах і ўсталяваў заканамернасці фотахімічных працэсаў у фотахромных мікрагетэрагенных сістэмах на аснове галагенідаў розных металаў. Распрацаваў навуковыя асновы і тэхналагічныя прынцыпы атрымання тонкіх плёнак металаў з выкарыстаннем рэакцый хімічнага аблогі ў водных растворах, прынцыпы фотаселектыўнай аблогі металаў і выкарыстання для атрымання нясрэбраных і срэбраных фатаграфічных малюнкаў.

Аўтар больш за 450 навуковых прац, у тым ліку 3 манаграфій і 4 навучальных дапаможнікаў, больш за 120 вынаходак.

## Узнагароды 
* Медаль Францыска Скарыны (1998).

## Навуковыя працы 
* Фотохимия и радиационная химия твердых неорганических веществ. Ч. 1. — Мн., 1964.
* Химическое осаждение металлов из водных растворов. — Мн., 1987 (у сааўтарстве).

## Памяць 
Мемарыяльная дошка на будынку хімічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (вуліца Ленінградская, 14).

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Памяти учёного: Свиридов Вадим Васильевич
* Вадзім Васілевіч Свірыдаў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
* Свиридов Вадим Васильевич // История БГУ 
* 

Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Хімікі СССР
Катэгорыя:Хімікі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вілейскім раёне
Сабор Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Тромсё)

**Сабор Найсвяцейшай Дзевы Марыі** ( Vår Frue kirke) — каталіцкі храм, знаходзіцца ў горадзе Тромсё, Нарвегія. Царква з’яўляецца кафедральным саборам тэрытарыяльнай прэлатуры Тромсё. Сабор Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Тромсе з’яўляецца самым паўночным каталіцкім саборам у свеце.

## Гісторыя 
Будаўніцтва царквы Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Тромсё было скончана ў 1861 годзе. Царква пабудавана ў неагатычным стылі. Унутраны інтэр’ер царквы з часу пабудовы некалькі разоў мяняўся.

Узімку 1944—1945 гг. царква выкарыстоўвалася для размяшчэння бежанцаў з Фінмарка. 14 мая 1969 года царква пацярпела ад пажару, які здарыўся ў горадзе. У 1967 годзе ў храме размяшчалася каталіцкая школа. У чэрвені 1989 сабор Найсвяцейшай Дзевы Марыі наведаў Рымскі Папа Ян Павел II, які наведваў Нарвегію з пастырскім візітам.

У цяперашні час парафія Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Тромсё аб’ядноўвае каля 500 вернікаў розных нацыянальнасцяў, якія пражываюць у Тромсё, сярод якіх большасць складаюць нарвежцы, палякі і філіпінцы.

Катэгорыя:Саборы Нарвегіі
Катэгорыя:Храмы Найсвяцейшай Дзевы Марыі
Катэгорыя:Тромсё
Арктычны сабор

**Арктычны сабор** — лютэранская царква ў нарвежскім горадзе Тромсё. Афіцыйна з'яўляецца не саборам (у горадзе ёсць іншы сабор, дзе знаходзіцца кафедра біскупа), а парафіяльнай царквой прыходу Тромсдален. З'яўляецца адной з галоўных славутасцяў горада.

## Гісторыя 
У сярэдзіне 1950-х гадоў савет Тромсдалена (раёна Тромсё) прыняў рашэнне аб будаўніцтве парафіяльнай царквы. У 1957 годзе да разгляду быў прыняты план архітэктара Яна Інвэ Ховіга, які затым быў перапрацаваны. 9 лістапада 1962 года было прынята канчатковае рашэнне аб будаўніцтве. Работы пачаліся 1 красавіка 1964 года, а ўжо 19 снежня 1965 года царква была асвечана біскупам Монрадам Нордэрвалам.

## Архітэктура 
Знешне будынак, які складаецца з двух злітых трохвугольных канструкцый, пакрытых алюмініевымі пласцінамі, павінны выклікаць асацыяцыю з айсбергам. Разам з гэтым царква нагадвае суседні востраў Håja. Вышыня заходняга партала сабора — 35 метраў.

## Інтэр’ер  
Царква разлічана на 720 вернікаў.

У алтарнай частцы знаходзіцца вітраж, створаны мастаком Віктарам Спарэ ў 1972 годзе. Карціна адлюстроўвае руку Бога, ад якой зыходзяць тры прамяні святла — на вялізную постаць Ісуса Хрыста і побач з ім людзей.

Катэгорыя:Лютэранскія храмы Нарвегіі
Катэгорыя:Саборы Нарвегіі
Катэгорыя:Тромсё
Царква Святога Пятра (Цюрых)

**Царква Святога Пятра** () — найстарэйшая царква Цюрыха. Царква знакамітая самым вялікім вежавым гадзіннікам у Еўропе: дыяметр цыферблата складае 8,7 метраў.

## Гісторыя 
У ходзе археалагічных раскопак удалося выявіць раннюю царкву, датаваную прыкладна VIII—IX стагоддзем. Гэты будынак быў заменены новай раманскай царквой прыкладна ў 1000 годзе. Яна ж у сваю чаргу змянілася ў 1230 годзе на позднераманскі будынак, частка якога і захавалася да нашых дзён. Рудольф Брун — першы незалежны мэр горада, быў пахаваны тут у 1360 годзе. Неф быў перабудаваны ў 1460 годзе ў гатычным стылі.

Сучасны будынак быў асвечаны ў 1706 годзе як першая царква, пабудаваная пры пратэстантызме. Да 1911 года вежа выкарыстоўвалася ў якасці сігнальнай вежы пры пажары. З 1970 па 1975 год праводзіліся рэстаўрацыйныя працы.

## Літаратура 
* Peter Ziegler: *St. Peter in Zürich. Von den Ursprüngen bis zur heutigen Kirchgemeinde*. Buchverlag NZZ, Zürich 2006 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Храмы Цюрыха
Цюрых
Царква Святога Пятра (Ростак)

**Царква Святога Пятра** (ням. Petrikirche) — лютэранскі храм у горадзе Ростак (Мекленбург-Пярэдняя Памеранія). Царква Святога Пятра - найстарэйшая з чатырох ганзейскіх цэркваў горада. Дзве іншыя, Святой Марыі і Святога Мікалая, захаваліся; чацвёртая, Святога Якава, была разбурана падчас Другой сусветнай вайны і пасля разабраная.

## Гісторыя 
Будаўніцтва царквы Святога Пятра пачалося ў сярэдзіне XIV стагоддзя на месцы маленькай царквы, пабудаванай у 1252 годзе. Будынак уяўляе сабой трохнефавую базіліку ў стылі цаглянай готыкі, што характэрна для поўначы Германіі ганзейскага перыяду.

Шпіль царквы меў вышыню 127 м, але быў пашкоджаны ўдарам маланкі ў 1543 годзе. Да 1578 года быў пабудаваны новы шпіль вышынёй 117 м. У Другую сусветную вайну будынак быў пашкоджаны, але адрэстаўраваны ў мірны час. У 1960-я гады інтэр'ер царквы быў распісаны мясцовым мастаком Лотарам Манэвіцам.

Катэгорыя:Ростак
Катэгорыя:Цагляная готыка
Ростак
Парастак
Катэгорыя:Храмы Мекленбурга-Пярэдняй Памераніі
Раклет

**Раклет** (; ад — скабліць, скрэбці) — швейцарская нацыянальная страва, што гатуецца з расплаўленага тлустага сыру.

Першыя згадкі аб страве ўтрымліваюцца ў манастырскіх рукапісах кантонаў Обвальдэн і Нідвальдэн, якія распавядаюць аб пажыўным «смажаным сыры», які гатуюць пастухі ў Альпах у Вале. Пастухі клалі галоўку сыру блізка да агню і саскрабалі павольна гарачы сыр. Сучасны раклет сервіруюць з бульбай, марынаванымі агуркамі, мастардай, рознымі відамі вяндліны. Існуе мноства гатункаў сыру для раклета, які выпускаецца з часнаком, чырвоным перцам або з казінага малака. Сучасны раклет гатуецца ў спецыяльнай настольнай печцы — раклетніцы, для саскрабання гатовага раклета існуе адмысловы раклетны нож.

Катэгорыя:Швейцарская кухня
Катэгорыя:Стравы з малочных прадуктаў
Георгій Іванавіч Сідарэнка

**Георгій Іванавіч Сідарэнка** (,  — , ) — беларускі кардыёлаг. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1996; чл.-кар. з 1974), доктар медыцынскіх навук (1969), прафесар (1970).

## Біяграфія 
Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Скончыў Мінскі медыцынскі інстытут (1950). З 1960 г. дацэнт, з 1961 г. загадчык кафедры Мінскага медыцынскага інстытута, адначасова ў 1971—1977 гг. кіраўнік лабараторыі. У 1977—1993 гг. дырэктар НДІ кардыялогіі, з 1993 г. галоўны навуковы супрацоўнік-кансультант РНПЦ «Кардыялогія» Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь.

## Навукова-практычны ўклад 
Асноўныя працы па праблемах кардыялогіі, медыцынскай кібернетыкі і прыборабудавання. Распрацаваў метады індывідуалізацыі лячэбных працэдур, аўтаматызацыі экстранага аналізу кардыялагічнай інфармацыі, аналізу сардэчна-сасудзістай інфармацыі пры дапамозе ўніверсальных вылічальных машын. Стварыў апараты аўтаматызаванай біякіравальнай дыягностыкі і тэрапіі сардэчна-сасудзістых захворванняў, удзельнічаў у стварэнні новага пакалення лекавых прэпаратаў сардэчна-судзістага дзеяння. 

Аўтар каля 850 навуковых прац, у тым ліку 10 манаграфій і 165 вынаходніцтваў. Заснавальнік і першы дырэктар Беларускага НДІ кардыялогіі. Падрыхтаваў 17 дактароў і 54 кандыдаты навук.

### Асноўныя працы 
* Кибернетика и терапия. М.: Наука, 1970.
* Ранняя инструментальная диагностика гипертонической болезни и атеросклероза. Мн., 1973 (в соавт.).
* Импедансная плетизмография. Мн., 1978 (в соавт.).
* Психофизические аспекты кардиологических исследований. Мн., 1982 (в соавт.).
* Инструментальные методы исследований в кардиологии. Мн., 1994 (в соавт.).
* Ишемическая болезнь сердца. Мн., 1997 (в соавт.).
* Руководство по кардиологии. Мн., 2003 (в соавт.).

## Узнагароды і прэміі 
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга (1975).
* Ордэн Айчыннай вайны I ступені (1985).
* Ганаровае званне «Заслужаны дзеяч навукі БССР» (1985).
* Ганаровае званне «Заслужаны вынаходнік БССР» (1990). 
* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь (1996, у аўтарскім калектыве) — *за цыкл прац «Стварэнне новых метадаў і апаратуры для дыягностыкі сардэчна-сасудзістых захворванняў на аснове мікрапрацэсарных і камп’ютарных тэхналогій»*.
* Ордэн Айчыны III ступені (2000).

## Літаратура 
* 
* Национальная академия наук Беларуси : персональный состав, 1928—2015. — Минск, 2016.
* Республика Беларусь : энциклопедия. [В 7 т.]. Т. 6. — Минск, 2008.

## Спасылкі 
* Біяграфія Г. І. Сідарэнкі на сайце каталога Рэспубліканскай навукова-тэхнічнай бібліятэкі 
* Георгій Іванавіч Сідарэнка ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Кардыёлагі Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя вынаходнікі БССР
Катэгорыя:Медыкі СССР
Катэгорыя:Загадчыкі кафедраў БДМУ
Ігар Дзмітрыевіч Валатоўскі

**Ігар Дзмітрыевіч Валатоўскі** (нар. , Мінск) — беларускі вучоны-біяфізік. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1994; чл.-кар. з 1986), доктар біялагічных навук (1980), прафесар (1990). Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь (1999).

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі медыцынскі інстытут (1962). З 1964 г. у Лабараторыі біяфізікі і ізатопаў АН БССР (з 1974 г. Інстытут фотабіялогіі НАН Беларусі, з 2004 Інстытут біяфізікі і клетачнай інжынерыі НАН Беларусі). З 1983 г. намеснік дырэктара па навуковай рабоце, у 1984-1985 гг. в.а. дырэктара, у 1985-2010 гг. дырэктар Інстытута біяфізікі і клетачнай інжынерыі НАН Беларусі, адначасова з 1988 г. прафесар Белдзяржуніверсітэта. З 1997 г. віцэ-прэзідэнт НАН Беларусі, з мая па кастрычнік 2001 в.а. Прэзідэнта НАН Беларусі. З 2002 па 2014 г. акадэмік-сакратар Аддзялення біялагічных навук Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

## Навуковая дзейнасць 
Работы ў галіне мембраннай біяфізікі, фотабіялогіі, геномікі і пратэомікі. Ім вывучаны заканамернасці біялагічнага дзеяння святла на ўзроўні мембранных структур раслінных і жывёльных сістэм і сфармулявана канцэпцыя аб структурна-мембранным кантролі фотабіялагічных працэсаў у клетцы на прыкладзе функцыянавання фотарэцэптарнага і фотасінтэтычнага апаратаў, якая атрымала ўсебаковае эксперыментальнае абгрунтаванне ў яго даследаваннях і працах іншых аўтараў і паклала аснову новаму арыгінальнаму напрамку. Ім распрацаваны таксама ўніверсальныя схемы трансфармацыі ў клетцы слабых фізічных і хімічных сігналаў у біялагічны эфект, што рэалізуецца з удзелам іонаў кальцыю і цыклічных монануклеатыдаў.

Аўтар больш за 300 навуковых прац, у тым ліку 4 манаграфій, навучальнага дапаможніка.

## Асноўныя працы 
* Введение в молекулярную фотобиологию. Мн.: Наука и техника, 1971 (совм. с С.В. Коневым).
* Фотобиология. 2 изд. Мн.: БГУ, 1973 (совм. с С.В. Коневым).
* Структурная динамика фоторецепторного аппарата. Мн.: Наука и техника, 1986 (совм. с С.В. Коневым).
* Фитохром - фоторегуляторный рецептор растений. Мн.: Навука i тэхнiка, 1992.

## Узнагароды 
* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (1992) за цыкл прац «Люмінесцэнцыя бялкоў і яе выкарыстанне ў навуковых даследаваннях і практыцы».
* Прэмія акадэмій навук Украіны, Беларусі і Малдовы (2001).
* Ордэн Пашаны (2009).

## Спасылкі 
* Нацыянальная акадэмія навук Беларусі - Акадэмік ВАЛАТОЎСКІ Ігар Дзмітрыевіч
* Ігар Дзмітрыевіч Валатоўскі ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Вучоныя Беларусі
Катэгорыя:Біёлагі Беларусі
Катэгорыя:Біяфізікі Беларусі
Катэгорыя:Прэзідэнты Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Віцэ-прэзідэнты НАНБ
Катэгорыя:Біяфізікі СССР
Бенжамін Мотэльсан

**Бенжамін (Бен) Рой Мотэльсан** (;  г., Чыкага, ЗША) — дацкі фізік, які нарадзіўся ў ЗША, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1975), сумесна з Оге Борам і Леа Джэймсам Рэйнуотэрам, «за адкрыццё ўзаемасувязі паміж калектыўным рухам і рухам асобнай часціцы ў атамным ядры і развіццё тэорыі будовы атамнага ядра, якая базуецца на гэтай ўзаемасувязі ».

## Біяграфія 
Моттельсон скончыў школу ў горадзе Ла-Гранж ў Ілінойсе. Ступень бакалаўра атрымаў у 1947 г. у універсітэце Перд'ю. Ступень доктара філасофіі (у галіне ядзернай фізікі) у 1950 годзе ў Гарвардскім універсітэце.

Па стыпендыі Шэлдана паехаў у Данію, дзе пачаў працаваць у галіне ядзернай фізікі. Мотэльсан, разам з Оге Борам, дапамог паказаць правільнасць тэорыі Джэймса Рэйнуотэра пра структуру атамнага ядра. Трое навукоўцаў атрымалі за гэтую працу Нобелеўскую прэмію па фізіцы.

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Фізікі Даніі
Марцін Райл

**Марцін Райл** (; , Брайтан — , Кембрыдж) — брытанскі радыёастраном, аўтар навуковых прац па вывучэнні радыёвыпрамянення Сонца, ідэнтыфікацыі квазараў, статыстычным аналізе радыёкрыніц у Сусвеце, касмалогіі. Член Лонданскага каралеўскага таварыства (1952), Нацыянальнай АН ЗША (1975). Замежны член Каралеўскай Дацкай акадэміі навук і літаратуры (1968), Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук (1970), АН СССР (1971). Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1974), сумесна з Энтані Х’юішам «за піянерскія даследаванні ў галіне радыёфізікі».

## Біяграфічныя звесткі 
Скончыў Оксфардскі ўніверсітэт (1939). З 1945 года ў Кембрыджскім універсітэце (з 1957 прафесар), у 1957—1982 дырэктар Малардскай радыёастранамічнай абсерваторыі. У 1972—1982 на пасадзе Каралеўскага астранома.
 
У 1946 годзе Райл і Вонберг упершыню апублікавалі інтэрфераметрычныя вымярэнні астранамічных аб’ектаў у радыёдыяпазоне, хоць часам сцвярджаецца, што першыя падобныя вымярэння зрабіў у тым жа годзе Джозеф Поўсі ў Сіднейскім універсітэце. Удасканаліўшы абсталяванне, Райл змог выявіць самыя аддаленыя вядомыя на той момант галактыкі ў сусвеце.

Пры дапамозе пабудаванага ім двухантэннага радыётэлескопа даследаваў вялікі ўчастак неба і адкрыў 5 тыс. радыёкрыніц (1957). Прапанаваў метад апертурнага сінтэзу.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Астраномы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Сяргей Ігаравіч Дубаенка

**Сяргей Дубаенка** (нар. , ) — беларускі футбаліст (паўабаронца) і трэнер. У цяперашні час працуе трэнерам у клубе «Юні Ікс Лабс».

## Клубная кар’ера 
Пачынаў кар’еру ў мінскай «Зорцы-БДУ», потым гуляў у розных клубах, пераважна ў Першай лізе.

З 2011 года гуляў за мазырскую «Славію», якой дапамог выйсці ў Вышэйшую лігу. У сезоне 2013 рэдка з’яўляўся ў асноўным складзе. Па заканчэнні сезона (у якім «Славія» страціла месца ў Вышэйшай лізе) пакінуў мазырскі клуб і завяршыў прафесійную кар’еру.

У 2020 годзе далучыўся да другалігавай мар’інагорскай «Вікторыі». У 2021 годзе стаў таксама галоўным трэнерам каманды. У пачатку 2024 года ўвайшоў у трэнерскі штаб мінскага «Юні Ікс Лабс».

## Дасягненні 
* Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2011

## Статыстыка выступленняў 
## Палітычныя погляды 
Падпісаў адкрыты ліст спартыўных дзеячаў краіны, якія выступаюць за дзеючую ўладу Беларусі пасля здушэння народных пратэстаў у 2020 годзе.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Энергетык-БДУ
Катэгорыя:Ігракі ФК Дарыда
Катэгорыя:Ігракі ФК Нафтан
Катэгорыя:Ігракі ФК Верас Нясвіж
Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Мазыр
Катэгорыя:Ігракі ФК Вікторыя Мар’іна Горка
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Вікторыя Мар’іна Горка
Максім Пятровіч Карповіч

**Максім Карповіч** (нар. 27 лютага 1986) — беларускі футбаліст, паўабаронца.

## Клубная кар’ера 
Выхаванец віцебскага футбола, пачынаў кар’еру ў мазырскай «Славіі», пасля доўгі час гуляў за наваполацкі «Нафтан», выступаў за іншыя клубы. У першай палове 2011 года гуляў за палтаўскую «Ворсклу», але не здолеў там замацавацца.

У студзені 2013 года стаў іграком «Белшыны», але не замацаваўся ў аснове і ў жніўні перайшоў у «Граніт». У студзені 2014 года падпісаў кантракт з «Віцебскам». Дапамог віцебскаму клубу вярнуцца ў Вышэйшую лігу па выніках сезона 2014. У першай палове сезона 2015 быў асноўным іграком віцяблян, а са жніўня страціў месца на полі.

У студзені 2016 года прыняў рашэнне аб завяршэнні прафесійнай кар’еры. Пазней стаў працаваць менеджарам у Находцы.

## Дасягненні 
*  Уладальнік Кубка Беларусі: 2009

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Мазыр
Катэгорыя:Ігракі ФК Нафтан
Катэгорыя:Ігракі ФК Савіт
Катэгорыя:Ігракі ФК Дняпро Магілёў
Катэгорыя:Ігракі ФК Ворскла Палтава
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ
Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына
Катэгорыя:Ігракі ФК Граніт Мікашэвічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Віцебск
Станіслаў Іванавіч Грыб

**Станіслаў Іванавіч Грыб** (н. , в. Савічы, Дзятлаўскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне раслінаводства. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2003), акадэмік Акадэміі аграрных навук Рэспублікі Беларусь (1994—2002), замежны член Расійскай акадэміі сельскагаспадарчых навук (2001) і Украінскай акадэміі аграрных навук (2001), доктар сельскагаспадарчых навук (1988), прафесар (1998) . 

## Біяграфія 
Скончыў у 1966 годзе Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію. З 1970 г. загадчык лабараторыі Ганусаўскай доследна-селекцыйнай станцыі па цукровых бураках, з 1973 намеснік кіраўніка Заходняга селекцэнтра па збожжавых, зернебабовых і крупяных культурах, з 1978 г. кіраўнік Заходняга селекцыйнага цэнтра, намеснік дырэктара па навуковай рабоце Беларускага НДІ земляробства і кармоў, адначасова з 1980 г. загадчык аддзела, з 1990 г. загадчык лабараторыі гэтага інстытута. У 1995—1997 гг. віцэ-прэзідэнт Акадэміі аграрных навук Рэспублікі Беларусь, у 1997—2002 гг. акадэмік-сакратар аддзялення земляробства і раслінаводства ААН РБ. З 2002 г. галоўны навуковы супрацоўнік Інстытута земляробства і селекцыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

Навуковыя працы ў галіне селекцыі насенняводства і тэхналогіі вырошчвання збожжавых культур. Распрацаваў і рэалізаваў на практыцы інтэнсіўныя гатункі збожжавых культур з патэнцыйнай ураджайнасцю 8-10 т/га, прапанаваў метады стварэння генетычнай разнастайнасці і ідэнтыфікацыі генатыпаў, якія спалучаюць высокую прадуктыўнасць з талерантнасцю да біятычных і абіятычных фактараў асяроддзя, добрай якасцю прадукцыі. Распрацаваў і ўкараніў у вытворчасць сістэмы адаптаваных, рэсурсазберагальных гатункаў ячменю, аўса, трыцікале, яравой пшаніцы.

Аўтар больш за 400 навуковых прац, у тым ліку 9 манаграфій, 7 вынаходак, 38 аўтарскіх пасведчанняў на гатункі раслін, раянаваных ў Беларусі, з якіх 14 ўключаны ў рэестр замежных краін.

## Узнагароды 
* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (1994, у аўтарскім калектыве) — *за цыкл работ «Распрацоўка метадаў і вынікі селекцыі высокапрадукцыйных, рэсурсаэканомных гатункаў яравога ячменю і азімага жыта»*.
* Ордэн «Знак Пашаны» (1986).
* Медаль Францыска Скарыны (25 жніўня 2017).

## Асноўныя працы 
* Ячменному полю — интенсивные сорта. Мн.: Ураджай, 1992.
* Посевной и посадочный материал сельскохозяйственных культур. Кн. 1-2. Берлин: TRANSFORM, 2001 (в соавт.).
* Семеноводство. Мн.: Бестпринт, 2004 (в соавт.).

## Спасылкі 
* Станіслаў Іванавіч Грыб у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
* Профіль на сайце НАН Беларусі

Катэгорыя:Раслінаводы Беларусі
Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Акадэмікі Акадэміі аграрных навук Беларусі
Дзмітрый Юр’евіч Цярэшчанка

**Дзмітрый Цярэшчанка** (нар. , , Днепрапятроўская вобласць, УССР) — украінскі футбаліст, абаронца і паўабаронца. У цяперашні час працуе трэнерам у дубліруючым складзе беларускага клуба «Дняпро» з Магілёва.

## Клубная кар’ера 
З 2007 года доўгі час выступаў за магілёўскі «Дняпро», а ў 2012 годзе перайшоў у мінскае «Дынама». Не замацаваўся ў мінскім клубе і быў аддадзены ў арэнду ў Магілёў, дапамог «Дняпру» перамагчы ў Першай лізе.

У студзені 2013 года быў аддадзены ў арэнду «Белшыне». Замацаваўся ў аснове на пазіцыі левага паўабаронцы, дзе звычайна чаргаваўся з Раманам Сарокіным. Па заканчэнні тэрміну арэнды ў снежні 2013 года пакінуў «Дынама».

У студзені 2014 года вярнуўся ў «Дняпро». У магілёўскім клубе замацаваўся на пазіцыі левага паўабаронцы. Правёў за клуб усе 32 матчы чэмпіянату, але не здолеў выратаваць «Дняпро» ад вылету ў Першую лігу.

У студзені 2015 года разам з партнёрам па «Дняпры» Міхаілам Казловым знаходзіўся на праглядзе ў салігорскім «Шахцёры», але не падышоў. Пазней цікавасць да паўабаронцы праяўляў «Віцебск», але ў выніку Цярэшачнка застаўся ў Магілёве і ў сакавіку 2015 года падоўжыў кантракт з мясцовым клубам.

У 2015—2016 выступаў за «Дняпро» ў Першай лізе, па выніках сезона 2016 дапамог клубу вярнуцца ў элітны дывізіён. У сезоне 2017 заставаўся асноўным іграком магіляўчан, гуляў у асноўным на пазіцыі левага абаронцы.

У студзені 2018 года пакінуў магілёўскі клуб і накіраваўся на прагляд у «Гомель», з якім у выніку падпісаў кантракт. У складзе гомельскай каманды стаў трывалым іграком асновы. У снежні 2018 года падоўжыў пагадненне з «Гомелем» на наступны сезон. У сезоне 2019 стаў радзей з’яўляцца ў стартавым складзе, а з лета ў асноўным заставаўся на лаўцы запасных. У снежні 2019 года падоўжыў кантракт з гомельскім клубам. У сезоне 2020 у якасці трывалага іграка стартавага складу дапамог «Гомелю» вярнуцца ў Вышэйшую лігу. У студзені 2021 года пакінуў гомельскі клуб.

У студзені 2021 года стаў трэніравацца з магілёўскім «Дняпром» і ў лютым падпісаў з ім кантракт. Стаў асноўным іграком каманды. У студзені 2022 года падоўжыў пагадненне з «Дняпром». У 2022 годзе быў капітанам каманды ў Вышэйшай лізе, аднак па выніках сезона «Дняпро» вярнуўся ў Першую лігу. У снежні 2022 года падоўжыў кантракт з магілёўскім клубам. 25 лістапада 2023 года згуляў развітальны матч за «Дняпро», калі выйшаў на замену ў другім тайме матча апошняга тура Першай лігі супраць «Асіповічаў», чым завяршыў прафесійную кар’еру.

У студзені 2024 года стаў трэнерам у дублі «Дняпра».

## Дасягненні 
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі: 2009
*  Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2012

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Украіны
Катэгорыя:Ігракі ФК Дняпро Магілёў
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Украіны
Сабор Святога Пятра (значэнні)

**Сабор Святога Пятра:**

* Сабор Святога Пятра — каталіцкі сабор у Ватыкане.
* Сабор Святога Пятра — сабор у Бавэ.
* Сабор Святога Пятра — сабор у Рызе.
* Сабор Святога Пятра — у Муасаку.
* Сабор Святога Пятра — у Жэневе.
* Сабор Святога Пятра — Джакава, Харватыя.
Асотна

**Асо́тна** — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Чарнец.

Плошча паверхні возера 0,23 км². Даўжыня 1,32 км, найбольшая шырыня 0,25 км. Плошча вадазбору 1,75 км². Даўжыня берагавой лініі 2,8 км.
Катлавіна возера лагчыннага тыпу, моцна выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй 10—25 метраў, пераважна стромкія. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі возера зліваюцца са схіламі катлавіны.

Возера слабапраточнае. Упадаюць ручаі. Выцякае ручай у раку Чарнец. Ручаём злучана з возерам Вялікія Таболы.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Возера Асотна 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна
Іхтыорнісападобныя

**Іхтыорнісападобныя** (*Ichthyornithiformes* ад стар.-грэч. Ἰχθύς (ichthys) — «рыба» + ὄρνις (ornis) — «птушка») — атрад вымерлых веерахвостых птушак, адзіны ў надпарадаку іхтыорнісаў (*Ichthyornithes*). Іхтыорнісападобныя ўключалі 2 роды: *Ichthyornis* і *Apatornis*, і 9 відаў. Іхтыорніс быў памерам з голуба. Жыў у мелавым перыядзе ў Паўночнай Амерыцы. Добра лётаў. Быў марской птушкай. Верагодна, па ладзе жыцця іхтыорнісы нагадвалі сучасных крачак. Сваю назву іхтыорніс атрымаў з-за падабенства пазванкоў з рыбінымі.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Птушкі