open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Высокі бераг

thumb|300px|Высокі бераг, Швецыя

**Высокі бераг** () — частка шведскага ўзбярэжжа Батнічнага заліва. З’яўляецца знамянальным прыкладам тэрыторыі, якая працягвае ўздымацца пасля адыходу ледавікоў і на якой магчыма навочнае даследаванне ізастазіі. З часоў ледавіковага перыяду ўзровень паверхні павысіўся на 800 метраў. Гэтая з’ява ўпершыню была выяўлена і даследавана менавіта тут.

Згодна з рашэннем ЮНЕСКА, у 2000 годзе гэтая вобласць была ўнесена ў спіс Сусветнай спадчыны. Было адзначана, што Высокі бераг дае ўнікальныя магчымасці для вывучэння геалагічных і тэктанічных працэсаў. У 2006 годзе тэрыторыя, якая знаходзіцца пад аховай ЮНЕСКА, была пашырана за кошт далучэння да Высокага берага архіпелага Кваркен.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Спіс ЮНЕСКА

Катэгорыя:Берагі Балтыйскага мора
Катэгорыя:Берагі Швецыі
Катэгорыя:Берагі Фінляндыі
Сексуальны партнёр

**Сексуальныя партнёры** — людзі, якія ўступалі ў сексуальныя адносіны паміж сабой. Могуць быць любога полу ці сексуальнай арыентацыі. Сексуальныя партнёры могуць быць у пастаянных любоўных адносінах ці неафіцыйных (напрыклад у палюбоўнікаў, свінгераў, таксама пры пікапе ці выпадковай палавой сувязі, у выпадку згвалтавання). Чалавек можа мець больш аднаго сексуальнага партнёра ў любы момант часу (але звычайна гэта асуджаецца грамадствам).

Тэрмін звычайна ўжываецца да добраахвотных сексуальных адносін, якія адбываюцца па ўзаемным жаданні, гэта значыць без ужывання фізічнай сілы ці прымусу (як у выпадку з згвалтаваннем).

У цэлым, сексуальным партнёрам лічыцца чалавек, з якім у гэты момант здзяйсняецца сексуальны кантакт, або той чалавек, з якім ён адбываецца рэгулярна (і чакаецца што так будзе і далей).

Катэгорыя:Інтымныя зносіны
Рыжае

**Ры́жае** — возера ў Смаргонскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Ашмянка, за 14 км у напрамку на паўночны захад ад горада Смаргонь.

Плошча паверхні возера 0,65 км², даўжыня 1,2 км, найбольшая шырыня 0,65 км. Даўжыня берагавой лініі 2,98 км.
Схілы катлавіны возера вышынёй 12—15 м, спадзістыя. У паўночнай і паўднёвай частках да возера прылягае балота. Берагавая лінія слабазвілістая. На захадзе і ўсходзе берагі возера зліваюцца са схіламі катлавіны, паўночныя і паўднёвыя забалочаныя. Дно выслана сапрапелем. Праз возера працякае невялікая рака Сікунка.

## Літаратура 
*  — С. 492.
*  — С. 392.

Катэгорыя:Азёры Смаргонскага раёна
Катэгорыя:Басейн Ашмянкі
Фіялка

**Фія́лка**, **Браткі** (*Viola*) — род кветкавых раслін сямейства фіялкавых.

## Апісанне 
Шматгадовыя травяністыя расліны вышынёй 2—50 см, часам паўкусты. Сцёблы прамастойныя або прыўзнятыя. Лісце з прылісткамі, чаргаванае або ў разетцы, простае, зубчастае ці пілаватае. Кветкі ліловыя, сінія, белыя, жоўтыя або рознакаляровыя, адзіночныя. Плод — каробачка.

## Распаўсюджанне 
Налічваецца каля 500 відаў. Пашыраны ўсюды, пераважна ва ўмераным поясе Паўночнага паўшар’я і Андах. Як эфіраалейную расліну вырошчваюць . На Беларусі найбольш вядомыя , , , , , , , . Трапляюцца ў лясах, на лугах, балотах, па берагах рэк. Культывуюць гібрыдную садовую .

## Віды 
Род налічвае ад 525 да 600 відаў.

### Некаторыя віды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Выкарыстанне 
Лекавыя, эфіраалейныя і дэкаратыўныя расліны.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Праект «Вся Биология»
Фіялка Вітрака

**Фіялка Вітрака**, або **садовыя браткі** (*Víola × wittrokiána*) — травяністая шматгадовая расліна гібрыднага паходжання сямейства фіялкавыя.

Пад гэтай назвай аб’ядноўваюць шматлікія гатункі і гатункагрупы, атрыманыя з удзелам фіялкі трохколернай (*Viola tricolor*), алтайскай (*Viola altaica*) і жоўтай (*Viola lutea*), а таксама, магчыма, і некаторых іншых відаў (напрыклад, *Viola cornuta*).

Відавая назва **wittrokiana** фіялка атрымала ў гонар шведскага прафесара батанікі Вейта Вітрака, дырэктара Бергенскага батанічнага саду і аўтара кнігі па гісторыі гэтай расліны.

## Апісанне 
Кветкі буйныя, дыяметрам да 10 см, адзінкавыя, ўтвараюцца ў пазухах лісця. Калякветнік двайны, венца плоскае 5-пялёсткавае, ніжні пялёстак — з нектараноснай шпорай і апушанай лагчынкай, у якую высыпаецца пылок, бакавыя пялёсткі накіраваныя ўверх. Слупок на верхавіне шарападобны патоўшчаны. Афарбоўка венца разнастайная: белая, жоўтая, блакітная, сіняя, аранжавая, вінна-чырвоная, аднатонная або з рыскамі і плямамі рознай велічыні.

Плод — трохкамерная каробачка. Насенне дробнае, даўжынёй 1,8-2 і шырынёй да 1 мм. Паверхня насення бліскучая, гладкая. Афарбоўка — ад светла- да цёмна-карычневай. У 1 г змяшчаецца 0,8-1 тыс. штук.

## Гісторыя і распаўсюджанне культуры 
Фіялка Вітрака — антрапафітны від расліны. Агульнае распаўсюджанне — шырока культывуецца ў нетрапічных краінах у якасці дэкаратыўнай расліны, часам сустракаецца як пустазельная расліна. Лічыцца, што гібрыдная фіялка выведзена селекцыянерамі ў Англіі ў 30-х гадах XIX стагоддзя, затым яна распаўсюдзілася ў Францыі, Германіі і была завезена ў Беларусь. У пачатку XX стагоддзя ў Амерыцы ў горадзе Портлендзе (штат Арэгон) былі створаны буйнакветкавыя гатункі фіялак розных адценняў чырвонага колеру з дыяметрам кветкі да 10-12 см. У другой палове XX стагоддзя цэнтр селекцыі фіялак перамясціўся з Заходняй Еўропы ў Японію.

Катэгорыя:Фіялка
Эўрыдыка

**Эўрыдыка** () — у старажытнагрэчаскай міфалогіі дрыяда, жонка Арфея.

Паводле міфа, Эўрыдыка была каханай жонкай знакамітага музыканта і арганаўта Арфея. Але іх шлюб цягнуўся кароткі час. Па адной версіі, яна басанож ішла разам з іншымі дзяўчатамі па лузе, па другой — уцякала ад закаханага ў яе юнака, але ў выніку была ўкушана змяёю і памерла.

Арфей вырашыў выратаваць жонку і спусціўся ў замагільны свет. Яго прыгожая ігра на арфе і жалобны спеў вымусілі Аіда і Персефону пайсці на саступкі. Яны дазволілі вярнуць Эўрыдыку ў свет жывых. Але пры гэтым паставілі ўмову, што цень Эўрыдыкі будзе ісці за Арфеем, а ён ніводнага разу не азірнецца. Калі шлях са свету мёртвых быў амаль скончаны, Арфей вырашыў пераканацца, ці разам з ім яго жонка. Ён азірнуўся і толькі паспеў пабачыць зманлівы сілуэт. Эўрыдыка знікла. Багі забаранілі Арфею вяртацца за ёю. Ён страціў розум і блукаў па Фракіі, пакуль не быў забіты. Толькі пасля смерці музыкант быў здольны злучыцца з каханай.

Міф пра Арфея і Эўрыдыку значна паўплываў на еўрапейскае мастацтва і культуру. Імем Эўрыдыкі названа малая планета (75) Эўрыдыка.

## Спасылкі 
* The story of Orpheus and Eurydice, as told by Apollonius of Rhodes, Virgil and Ovid (and retold by Edith Hamilton in Mythology) 

Катэгорыя:Фракія ў старажытнагрэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Героі старажытнагрэчаскіх міфаў
Катэгорыя:Німфы
Люпэ Антыверас

**Люпэ Антыверас** (; 17 верасня 1942, Эль-Паса, Тэхас — 26 ліпеня 2012, Уітыер, Каліфорнія

Антыверас выйграла прэмію «Нацыянальнай рады кінакрытыкаў ЗША» за ролю ў фільме 2000 года «Чак і Бак», а таксама была намінаваная на «Незалежны дух» за лепшую жаночую ролю другога плана. Яна атрымала прыз кінафестывалю «Сандэнс» за ролю ў фільме «Сапраўдныя жанчыны заўсёды ў целе» ў 2002 годзе. Яна таксама вядомая па ролях у фільмах «Мая сям’я», «Селена» і «Лепш не бывае».

На тэлебачанні яна найбольш вядомая па ролі Хуаніты Соліс ў тэлесерыяле «Адчайныя хатнія гаспадыні», якая прынесла ёй намінацыю на прэмію «Эмі» у 2005 годзе.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 
* Люпе Антівэрос на сайце *AllMovie*
* 
* 

Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта
Катэгорыя:Актрысы ЗША
Катэгорыя:Памерлі ад раку печані
Фіялка балотная

**Фіялка балотная** (*Víola palústris*) — травяністая шматгадовая расліна сямейства фіялкавыя.

## Батанічнае апісанне 
Мнагалетнік вышынёй 5-15 см. Карэнішча тонкае, доўгае. Лісце простае, сабрана ў прыкаранёвую разетку на доўгіх хвосціках з прылісткамі. Прылісткі свабодныя, суцэльныя, па краі з дробнымі рэдкімі зубчыкамі. Ліставыя пласцінкі 1-5 см даўжынёй і 1,2-6 см шырынёй.

## Класіфікацыя 
### Таксанамія 
## Значэнне і выкарыстанне 
Меданос, дэкаратыўная расліна.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фіялка
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Расліны балот
Катэгорыя:Дэкаратыўныя садовыя расліны
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Alcelaphus buselaphus

**Alcelaphus buselaphus** — парнакапытнае млекакормячае сямейства пустарогія; адносіцца да падсямейства бубалаў («каровіных антылоп»).

## Апісанне 
Даўжыня цела да 230 см, вышыня ў карку да 150 см, важыць да 180 кг. Стройная танканогая жывёла, рогі кароткія з двума рэзкімі выгібамі у самцоў і ў самак; хвост даўжынёй каля 30 см, пакрыты доўгімі валасамі, без пэндзля на канцы. Афарбоўка ярка-рыжая; ззаду белая пляма («люстэрка»), галава, ногі, хвост і клубы часткова чорныя.

Распаўсюджана ў Паўднёвай Афрыцы. Засяляе саванны. Трымаецца невялікімі групамі па 5—10 галоў. Сілкуецца травой і лісцем. Аб’ект палявання.

Катэгорыя:Пустарогія
Катэгорыя:Сысуны Афрыкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1766 годзе
Фіялка дзіўная

**Фіялка дзіўная** (*Viola mirabilis*) — від травяністых раслін роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна, 20-40 см вышынёй. Карэнішча тоўстае, дравяністае, пакрыта іржава-бурый лускай. Сцябло са скарочанымі міжвузеллямі і разеткай прыкаранёвага лісця, развіваецца пасля з’яўлення першых кветак. Прыкаранёвае лісце суцэльнае, шырокаяйкападобнае, з круглява-сэрцападобнай асновай, па краі з неглыбокімі выемкамі, голае або слаба апушненае кароткімі валасінкамі, размешчана на доўгіх хвосціках, з яйкападобна-ланцэтными прылісткамі з суцэльным або выемчата-зубчастым краем.

Кветкі адзіночныя.

Плод — трохграневая, лакуліцыдная, голая, даўгавата-яйкападобная каробачка, пры паспяванні раскрываецца трыма створкамі і выкідвае насенне.

Цвіце ў красавіку — чэрвені.

## Класіфікацыя 
### Таксанамія 
Катэгорыя:Фіялка
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Фіялка сабачая

**Фіялка сабачая**, **Браткі лесавыя** (*Víola canína*) — шматгадовая травяністая расліна роду фіялка сямейства фіялкавыя.

## Назва 
Фіялка сабачая, парушэнец мужчынскі, уражнік, падцернік, раннік, уразнік, браткі сабачныя, сярдзечнік

## Класіфікацыя 
### Таксанамія 
Катэгорыя:Фіялка
Катэгорыя:Травы
Сексуальныя меншасці

**Сексуальныя меншасці** — зборны тэрмін, які аб'ядноўвае асоб абодвух полаў з мінорнымі па статыстыцы варыянтамі сексуальнай арыентацыі або гендарнай ідэнтычнасці — гомасексуальнасцю, бісексуальнасцю і трансгендарнасцю. Гэты тэрмін аб'ядноўвае ў сабе гомасексуалаў, бісексуалаў, лесбіянак, а таксама трансгендараў. Апошніх правільней  адносіць да катэгорыі гендарных меншасцей. Ад першых літар гэтых слоў утворана скарачэнне **ЛГБТ**, якое часам выкарыстоўваецца для абазначэння сексуальных меншасцей (у англійскай мове існуе аналагічнае скарачэнне **LGBT**).

У паняцце «сексуальныя меншасці» не ўключаюцца групы асоб, чые сексуальныя схільнасці вызначаюцца медыцынай як дэвіянтныя ці паталагічныя, або рэалізацыя сексуальных схільнасцей якіх адбываецца не па сузгоднасці дзвюх сталых дзеяздольных асоб і тым самым парушае правы іншых людзей ці правы жывёл або крымінальнае заканадаўства, у прыватнасці, заафілы, некрафілы, педафілы.

Тэрмін «sexual minorities» у англійскай мове не нясе якіх-небудзь абразлівых ці негатыўных канатацый і ўжываецца ў юрыдычных дакументах як зборнае паняцце для гомасексуалаў, бісексуалаў і лесбіянак. Прыкладам такога словаўжывання можа служыць Sexual Minorities Rights Act, які прыняты ў Вялікабрытаніі і тычыцца толькі гомасексуалаў, бісексуалаў і лесбіянак. У той жа час сярод носьбітаў іншых моў сустракаецца шырокая трактоўка тэрміна «сексуальныя меншасці», якая ўключае і ўсякага роду сексуальныя дэвіяцыі.

У многіх краінах існуюць даволі моцныя і ўплывовыя групы (правакансерватыўныя, рэлігійныя), якія выступаюць за прызнанне гомасексуалаў, лесбіянак, бісексуалаў і трансгендараў не легальнымі меншасцямі, а «сексуальнымі дэвіянтамі» ці «первертамі», грэшнікамі, распуснымі і разбэшчанымі асобамі і г.д.

## Гл. таксама 
* Гендарныя меншасці
* Рух за правы сексуальных і гендарных меншасцей
* Справаздачы Кінсі
* Гамафобія

Катэгорыя:Сексуальная арыентацыя і грамадства
Катэгорыя:Меншасці
Карай Хусар

**Карай Хусар дэ Шарвар** (; ,  — , ) — венгерскі кансерватыўны палітык, журналіст. Член Хрысціянска-сацыяльнага руху.

Пасля знішчэння Венгерскай Савецкай рэспублікі з 24 верасня 1919 па 1 сакавіка 1920 года кароткі час быў прэм'ер-міністрам Венгрыі, а таксама на гэтай пасадзе выконваў абавязкі главы Венгерскай дзяржавы. Па ініцыятыве Хусара ў Венгрыю былі запрошаны шматлікія бачныя дзеячы Белага руху, у прыватнасці, барон П. М. Урангель, А. І. Дзянікін. Хусар прыняў актыўны ўдзел у арганізацыі супрацоўніцтва з белым рухам, у публікацыі кніг пра падзеі Грамадзянскай вайны ў Расіі.

Пазней Хусар займаў пасаду віцэ-старшыні Венгерскага парламента.

## Спасылкі 
* Hungarian Biographical Lexicon

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Венгрыі
Вабольнікі

**Вабо́льнікі**, таксама **Вабальнінкас** () — горад у Літве, на рацэ Вабола. Уваходзіць у склад Біржаўскім раёне Панявежскага павета. Размешчаны за 27 км на паўночны захад ад Купішкаў, за 26 км ад Біржаў; адміністрацыйны цэнтр сянюніі (староства).

## Гісторыя 
Назву атрымаў ад ракі Вабола (прыток ракі Татула). Вядомы з 1555 года. З 1618 года мястэчка. У 1775 годзе атрымаў правы гарадскога самакіравання. У 1792 годзе вялікі князь і кароль Станіслаў Аўгуст паўторна даў правы горада і зацвердзіў герб. Зноў статус горада быў прысвоены ў 1950 годзе. Цяперашні герб зацверджаны дэкрэтам прэзідэнта Літвы 8 сакавіка 1997 года.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Петэр Ваагэ

**Петэр Ваагэ** (, , Флекефіёрд — , Крысціянія) — нарвежскі фізікахімік і мінеролаг.

## Біяграфія 
Атрымаў адукацыю ў Францыі і ў Германіі, а таксама ва ўніверсітэце Крысціяніі (1854—1858), дзе пазней працаваў — спачатку, з 1861, загадчыкам хімічнай лабараторыі, а затым і прафесарам. Асноўныя працы Ваагэ — па хімічнай кінетыцы і тэрмадынаміцы; ён напісаў кіраўніцтва па агульнай і аналітычнай хіміі. У 1864—1867 сумесна з Като Максіміліянам Гульдбергам устанавіў закон дзеючых мас, які стаў адным з самых галоўных палажэнняў тэорыі хімічнай раўнавагі.

## Сачыненні 
* Études sur les affinités chimiques, Christiania, 1867 (сумесна К. М. Гульдбергам).

Катэгорыя:Фізікахімікі Нарвегіі
Катэгорыя:Хімікі XIX стагоддзя
Другая Венгерская Рэспубліка

**Другая Венгерская Рэспубліка** () — парламенцкая рэспубліка, заснаваная пасля ліквідацыі Венгерскай дзяржавы, сатэліта нацысцкай Германіі, утворанага ў 1944 годзе пасля зняцця рэгента Міклаша Хорці з пасады.

## Гісторыя 
Чырвоная армія акупавала Венгрыю з верасня 1944 па красавік 1945 года. У выніку двухмесяцовай аблогі Будапешта горад быў цалкам разбураны.

Пасля падпісання Парыжскага мірнага дагавора Венгрыя страціла ўсе набыцці з 1938 па 1941 гады.

## Скасаванне 
18 жніўня 1949 года парламент прыняў новую канстытуцыю, па якой стваралася Венгерская Народная Рэспубліка, «дзяржава рабочых і сялян».
## Гл. таксама 
* Гісторыя Венгрыі

Катэгорыя:Гісторыя Венгрыі
Спіс прэзідэнтаў Венгрыі

Ніжэй прадстаўлены **Спіс прэзідэнтаў Венгрыі**.

## Рэвалюцыя 1848—1849 
* 1848 — Лаяш Бацьяні
* 1848—1849 — Лаяш Кошут

## Венгерская Савецкая рэспубліка 
* 1918—1919 — Міхай Караі
* 1919 — Шандар Гарбаі
* 1919—1920 — Карай Хусар

## Кіраўнік каралеўства 
* 1920—1944 — Міклаш Хорці ()

## Правадыр нацыі 
* 1944—1945 — Ферэнц Салашы ()

## Прэзідэнт (Венгерская народная рэспубліка) 
* 1946—1948 — Золтан Цілдзі
* 1948—1949 — Арпад Сакашыц

## Старшыня Прэзідыума (Венгерская народная рэспубліка) 
У жніўні 1949 г. пасада прэзідэнта скасавана, замест яе ўведзена пасада Старшыню Прэзідыума
* 1949—1950 — Арпад Сакашыц
* 1950—1952 — Шандар Ронаі
* 1952—1967 — Іштван Добі
* 1967—1987 — Пал Лошанці
* 1987—1988 — Карай Немет
* 1988—1989 — Бруна Штраўб

## В. а. Прэзідэнта (Рэспубліка Венгрыя) 
* 1989—1990 — Мацьяш Сюрэш

## Прэзідэнт Венгрыі 
У 1990 годзе пасада прэзідэнта адноўлена, праведзены першыя прэзідэнцкія выбары.
* 1990—2000 — Арпад Гёнц ()
* 2000—2005 — Ферэнц Мадл ()
* 2005—2010 — Ласла Шоям ()
* 2010—2012 — Пал Шміт ()
* 2012—2022 — Янаш Адэр ()
* 2022—2024 — Каталін Новак ()

Венгрыя
*
Катэгорыя:Спісы:Венгрыя
Вавілонскі палон

**Вавілонскі палон** () — перыяд у гісторыі яўрэйскага народа з 598 па 539 год да н. э. Зборная назва серыі гвалтоўных высяленняў у Вавілонію значнай часткі яўрэйскага насельніцтва Іўдзейскага царства ў часы праўлення Навухаданосара II.

Высяленні адбываліся на працягу 16 гадоў (598—582 гг. да н. э.) і былі карнымі мерамі ў адказ на антывавілонскія паўстанні ў Іўдзеі. Гэты перыяд завяршыўся з вяртаннем часткі яўрэяў у Іўдзею пасля заваявання Вавілоніі персідскім царом Кірам Вялікім.

Вавілонскі палон прывёў да з’яўлення буйной яўрэйскай дыяспары і зрабіўся паваротным пунктам у развіцці яўрэйскай рэлігійна-нацыянальнай свядомасці.

## Гл. таксама 
* Асірыйскі палон

Катэгорыя:Гісторыя яўрэйскага народа
Катэгорыя:Гісторыя іўдаізму
Катэгорыя:Эпоха Першага Храма
Катэгорыя:Старажытны Ізраіль і Іўдзея
Вагай

**Вага́й** () — рака ў Цюменскай вобласці Расіі, левы прыток Іртыша.

Даўжыня ракі 555 км, плошча вадазбору 23 000 на Ішымскай раўніне. Працякае ў паўднёвай частцы Заходне-Сібірскай раўніны. Упадае ў Іртыш каля сяла Вагай, за 55 км ніжэй вусця ракі Табол. Даліна Вагая шырокая, з пакатымі схіламі. Пойма двухбаковая, шырынёй у ніжнім цячэнні да 2 км. Рэчышча меандруючае, умерана звілістае, шырынёй да 80 м. Увесну рака моцна разліваецца, летам мялее. Жыўленне пераважна снегавое. Сярэдні гадавы расход вады 8,23 м³/сек. Рака суднаходная у ніжнім цячэнні.

Прытокі: Ашлык, Агітка, Янтар, Іліней, Балахлей, Батурына, Бараўлянка (Баброўка), Смародзінка (Камышынка), Емец, Лама, Краснаяр, Каш, Крутая і інш.

У вусці Вагая (Ермакова затока) загінуў Ярмак Цімафеевіч.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Вагай // Государственный водный реестр РФ
* *Сурков В. В.* Вагай // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»

Катэгорыя:Рэкі Цюменскай вобласці
Катэгорыя:Прытокі Іртыша
Вагінізм

**Вагінізм** — стан, які адмоўна ўплывае на магчымасць жанчыны ўдзельнічаць у любой форме вагінальнага пранікнення, у тым ліку пры сексуальным кантакце, а таксама пры ўвядзенні тампонаў і пранікненні пры гінекалагічным абследаванні. Вагінізм — вынік міжвольнага скарачэння лабкова-копчыкавай цягліцы. Міжвольнае скарачэнне цягліц похвы адбываецца нечакана, што выклікае боль пры пранікненні.

Жанчыны, хворыя на вагініт, не могуць кантраляваць такую спазму. Цяжкасці ад вагінізму і ступень болю ад пранікнення, у тым ліку сексуальнага, у розных жанчын праяўляюцца па-рознаму.

## Лячэнне 
Вагінізму могуць спрыяць тыя ж фактары, якія выклікаюць ўзнікненне хваравітага палавога акту. Яны могуць быць фізічнымі, псіхалагічнымі або фізіялагічнымі. Лячэнне залежыць ад прычыны, па якой у жанчыны развіўся такі стан. Індывідуальны падыход пры лячэнні.

Катэгорыя:Захворванні паводле алфавіта
Катэгорыя:Сексуальная дысфункцыя
Вага (рака)

**Ва́га** () — рака ў Валагодскай і Архангельскай вобласці Расіі, самы буйны левы прыток Паўночнай Дзвіны.

Даўжыня 575 км, плошча вадазбору . Бярэ пачатак сярод балот у Валагодскай вобласці, працякае па лясістай мясцовасці. Замярзае ў сярэдзіне лістапада, ледастаў у канцы красавіка. Сярэдні гадавы расход вады: 385 м³/сек (каля сяла Шэгавары); 369 ³/сек (каля сяла Усць-Сюма).

Асноўныя прытокі: Кулой, Усцья (справа), Вель (злева). Суднаходная (пры высокай вадзе) ад Вельска (на 355 км). Галоўныя прыстані — Вельск і Шэнкурск. У басейне ракі каля 1000 азёр агульнай плошчай 92,5 км².

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Государственный водный реестр РФ

Катэгорыя:Рэкі Архангельскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Валагодскай вобласці
Катэгорыя:Прытокі Паўночнай Дзвіны
Транслейтанія

17.Каралеўства Харватыя і Славонія]]
**Транслейта́нія** () — неафіцыйнае найменне земляў венгерскай кароны ў складзе двуадзінай Аўстра-Венгрыі. Утворана ў выніку пагаднення 1867 года і праіснавала да 1918 года — года распаду краіны.

## Назва 
Лацінская назва Транслейтанія пазначае землі, размешчаныя на ўсходнім боку (літаральна: «па той бок», калі глядзець з боку Аўстрыі) ракі Лейты (Літавы), у супрацьлегласць Цыслейтаніі, каралеўствам і землям, прадстаўленым у Рэйхсраце і размешчаным на захад ад ракі.

## Склад 
У складзе Транслейтаніі вылучалі:
* Каралеўства Венгрыя, якое ўключала тэрыторыю былой Каралеўскай Венгрыі і Вялікае Герцагства Трансільванскае, якое злілося з ім у выніку уніі
* Свабодны партовы горад Фіумэ (суч. Рыека)
* Каралеўства Харватыя і Славонія.

## Гл. таксама 
* Аўстра-Венгрыя
* Землі кароны Святога Іштвана
* Цыслейтанія

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Аўстра-Венгрыя
Катэгорыя:З’явіліся ў 1867 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1918 годзе
Вагнер

**Вагнер** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Вільгельм Рыхард Вагнер (1813—1883) — нямецкі кампазітар.
* Генрых Матусавіч Вагнер (1922—2000) — беларускі кампазітар.
* Георгій Карлавіч Вагнер (1908—1995) — гісторык мастацтва.
* Ота Вагнер (1841—1919) — аўстрыйскі архітэктар.

## Іншае 
* ПКВ «Вагнер» — расійскае ўзброенае фарміраванне.
Ота Вагнер

**Ота Вагнер** (, Вена — , там жа) — аўстрыйскі архітэктар. Прадстаўнік венскага стылю «мадэрн», член «Венскага сецэсіёна».

Ад пераборлівых па кампазіцыі збудаванняў, аздобленых складаным дэкорам (бальніца Штайнхоф ў Вене, 1904—1907), перайшоў да пошукаў рацыянальнасці і прастаты. У інтэр’еры будынка паштамта і ашчаднай касы ў Вене (1904—1906) Вагнер выступіў як папярэднік функцыяналізму, ужываючы пазбаўленыя дэкору геаметрычна выразныя формы і аголеныя металічныя канструкцыі.
thumb|злева|Царква Св. Леапольда Am Steinhof, 1904—1907

Найбольш прыкметныя пабудовы Вагнера датаваныя 1900-мі гадамі, калі архітэктар завяршыў праектаванне Штатбана. У 1904—1906 гадах ён будуе з бетону і алюмінію, у 1904—1907 — царква Am Steinhof. У тыя ж гады Вагнер праектаваў аналагічныя грамадскія будынкі для Гаагі, Сан-Францыска і іншых гарадоў, а таксама Храм Міру ў Вене (1918). Найбуйнейшы рэалізаваны праект тых гадоў — шпіталь у прыгарадзе Вены (сучасны Otto-Wagner-Spital (1906-1910-я).

## Спасылкі 
* Кароткая біяграфія 
* Музей Ота Вагнера
* Ота Вагнера 
* Архітэктура прыгараднай лініі S45 
*  skizzen 1*, Wien, 1905.
*  skizzen 2*, Wien, 1905.
*  skizzen 3*, Wien, 1905.

Катэгорыя:Архітэктары Аўстрыі
Катэгорыя:Архітэктары мадэрну
Катэгорыя:Архітэктары Вены
Вагініт

**Вагініт**, **кальпіт** — запаленне слізістай абалонкі похвы. Нярэдка спалучаецца з запаленнем вонкавых палавых органаў, г.зн. працякае ў форме вульвавагініту.

## Прычына 
Мікробы або паразіты ў похве (ганакокі, трыхаманады, вастрыцы), якія трапляюць з забруджанай бялізны, брудных рук, пры парушэнні правіл палавой гігіены. Можа ўзнікнуць пры доўгім механічным раздражненні слізістай абалонкі (напрыклад, працяглым нашэнне кольцаў пры выпадзенні маткі). У дзяўчынак 3—10 гадоў вагініт можа развіцца пры трапленні інфекцыі ў похву з токам крыві (пры дыфтэрыі, шкарлятыне, адзёры і інш.)

## Сімптомы 
Набраканне і пачырваненне слізістай абалонкі похвы, гнойныя вылучэнні (часам з дамешкам крыві), адчуванне цяжару ўнізе жывата, пякотка, сверб вонкавых палавых органаў. Прыкметы вульвавагініту: пачырваненне вонкавых палавых органаў, нярэдка распаўсюджваецца на скуру сцёгнаў і ягадзіц, гнойныя вылучэнні, сверб.

Старэчы вагініт можа ўзнікнуць на фоне ўзроставых змяненняў (зморшчванне і сухасць слізістай абалонкі похвы).

## Лячэнне 
Ліквідацыю прычыны. Пры трыхаманадным вагініце праводзіцца адначасовае лячэнне мужа і жонкі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гінекалагічныя захворванні
Вагры

thumb|Вагрыя на карце
**Ваграм** — заходнеславянскае племя, якое жыло ў Сярэднявеччы на паўвостраве Вагрыя. Адно з плямёнаў палабскіх славян. Ваграм былі найбольш паўночна-заходнім племем саюза бодрычаў. Іх арэал ахопліваў усход цяперашняй нямецкай зямлі Шлезвіг-Гольштэйн.

Галоўным умацаваннем ваграў быў Старыгард (Старград), пазней пераназваны ў Ольдэнбург, у якім знаходзілася рэзідэнцыя іх князя. У пачатку X стагоддзя вагры былі заваяваныя Атонам I Вялікім і звернутыя ў хрысціянства, захаваўшы ўласных князёў. У Старградзе ў 968 годзе было створана біскупства, аднак славянскія паўстанні 983 і 990 гадоў ліквідавалі і біскупства, і нямецкую ўладу. Зноў патрапіўшы пад уплыў немцаў, ваграм удалося паўтарыць паспяховае паўстанне ў 1066 годзе і зноў вызваліцца амаль на сто гадоў. Пад правадырствам паганскага князя Крука, яны да 1090 нават перанялі вяршэнства ў саюзе бодрычаў. У рэгіёне Балтыйскага мора вагры славіліся небяспечнымі піратамі, нападалі, падобна вікінгам на дацкія астравы.

У 1138-1139 годзе землі ваграў былі спустошаныя і падпарадкаваныя саксамі з ніжняй Эльбы. Герцаг Генрых Леў перадаў ваграў Адольфу II Гальштэйнскаму, які з 1143 пачаў засяляць паўднёвую і цэнтральную Вагрыя нямецкімі пасяленцамі. Паўночныя землі вакол Старграда і Лютэнбурга заставаліся вагрскімі. Нашчадкі ваграў былі цалкам асіміляваны немцамі.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Славянскія плямёны
*
Катэгорыя:Гісторыя Шлезвіг-Гольштэйна
Катэгорыя:Заходнеславянскія плямёны
Флёкс

**Флёкс** (*Phlox*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Апісанне 
Шматгадовыя, радзей аднагадовыя травы, часам паўкусты. Сцёблы прамастойныя, узыходныя, сцелістыя (утвараюць дзярнінкі), малагалінастыя, вышынёй 10—150 см. Лісце сядзячае, супраціўнае, уверсе сцябла чаргаванае, суцэльнае, ланцэтнае або шылападобнае. Кветкі белыя, блакітныя, ружовыя, чырвоныя, часам з вочкам у цэнтры, пахучыя, сабраныя ў мяцёлчатыя ці шчыткападобныя суквецці, радзей адзіночныя. Плод — каробачка.

## Распаўсюджанне 
Пашыраны пераважна ў Паўночнай Амерыцы і Азіі. Культывуецца больш за 40 відаў і 1500 сартоў; на Беларусі ў культуры найбольш вядомыя , ,  і інш.

## Віды 
Паводле базы даных *The Plant List*, род уключае 85 відаў:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Выкарыстанне 
Дэкаратыўныя расліны.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Сінюхавыя
Дэбора Ваарандзі

**Дэбора Ва́арандзі** (; , Выру — ) — эстонская паэтэса. Народная пісьменніца Эстоніі (1971)

## Біяграфія 
Вучылася ў Тартускім універсітэце. Удзельніца антынацысцкага чэрвеньскага перавароту 1940. У першы зборнік «Пад палаючым небам» (1945) увайшлі вершы перыяду Айчыннай вайны. Кнігі «Пад шум прыбоя» (1948) і «У ясную раніцу» (1950) ўтрымліваюць лірычныя вершы і паэмы аб пасляваенным адраджэнні ў Эстоніі. Высокага мастацкага ўзроўню Ваарандзі дасягнула ў зборніку вершаў «Летуценнік ля вакна» (1959) і «Хлеб прыбярэжных раўнін» (1965). Вершы Ваарандзі прасякнуты грамадзянскім пачуццём, адрозніваюцца эмацыянальнасцю, гнуткасцю. Публіцыстыка і дарожныя нататкі Ваарандзі ўвайшлі ў кнігу «Гарады абнаўляльных успамінаў» (1964). 

Пераклала на эстонскую мову асобныя творы Янкі Купалы. 
## Пераклады 
На беларускую мову творы Ваарандзі пераклаў Анатоль Вярцінскі.

## Творы 
* Selgel hommikul, Tallinn, 1950;
* Unistaja aknal, Tallinn, 1959;
* Uuenevate mälestuste linnad, Tallinn, 1964;
* Rannalageda leib, Tallinn, 1965;
* Valik luuletusi, Tallinn, 1966

## Літаратура 
* 
* Дебора Вааранди // Краткая литературная энциклопедия / Гл. ред. А. А. Сурков. — М. : Советская энциклопедия, 1962—1978.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паэтэсы
Катэгорыя:Паэты Эстоніі
Катэгорыя:Выпускнікі Тартускага ўніверсітэта
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Выру
Катэгорыя:Эстонскамоўныя паэты
Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на эстонскую мову
Іаахім Вадзіян

**Іаахім Вадзіян** (, ням. Von Watt; , Санкт-Гален, Швейцарыя - , там жа) — швейцарскі гуманіст і рэфарматар.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Венскім універсітэце, потым шмат падарожнічаў, адзін час быў прафесарам у Вене і ў 1518 пасяліўся ў якасці ўрача ў сваім родным горадзе. Вадзіян быў блізкім сябрам Цвінглі, перапісваўся з Лютэрам і Эразмам, прымаў удзел у рэлігійных дыспутах і наогул нямала садзейнічаў поспеху Рэфармацыі, асабліва з тых часоў, як быў абраны ў бургамістры Санкт-Галена. Вадзіян карыстаўся вялікім аўтарытэтам у Парацэльса.

Катэгорыя:Рэфармацыя
Катэгорыя:Постаці кальвінізму
Граўлакс

right|thumb|250px|Граўлакс на хрумсткім хлебе з чорным перцам і лімонам
**Граўлакс** (, , , ) — скандынаўская страва з сырога ласося, прыпраўленая соллю, цукрам і кропам. Граўлакс звычайна ўжываецца дробна нарэзаным у якасці аперытыву або закускі і суправаджаецца спецыяльным соусам — *hovmästarsås* (або *gravlaxsås*), кропам або гарчыцай, з хлебам або з бульбай.

У Сярэднявеччы граўлакс рабілі рыбакі з слабасалёнай сёмгі, якую зарывалі ў пясок падчас прыліву. Слова «граўлакс» паходзіць ад скандынаўскіх слоў *grav* (*яма*) і *lax* (або *laks*), што азначае *ласось*. Такім чынам, граўлакс — гэта ласось, пахаваны ў зямлі.

У крамах можна набыць вэнджаны граўлакс, але гэта адступленне ад класічнага рэцэпта, згодна з якім рыба павінна быць сырой.

## Спасылкі 
* Cooking For Engineers: Gravlax — пакрокавы фотарэцэпт 

Катэгорыя:Шведская кухня
Катэгорыя:Фінская кухня
Катэгорыя:Нарвежская кухня
Катэгорыя:Дацкая кухня
Катэгорыя:Ісландская кухня
Мікіта Рыгоравіч Брылёў

**Мікіта Рыгоравіч Брылёў** (, в. Лучын,  — ) — генерал-лейтэнант (1945).

## Біяграфія 
Скончыў Сярэднеазіяцкі ўніверсітэт (Ташкент, 1924), Ваенную акадэмію імя Фрунзе ў 1933.

У арміі з 1914, у Чырвонай Арміі з 1918. Удзельнік Грамадзянскай вайны, разгрому .

У перыяд Вялікай Айчыннай вайны з ліпеня 1941 гады на Заходнім, Бранскім, Цэнтральным, Беларускім, 1-м і 2-м Беларускіх, 4-м Украінскім франтах: намеснік камандзіра і камандзір дывізіі, начальнік штаба арміі.

Удзельнік абароны Масквы, вызвалення Беларусі (Чавус, Слаўгарада, Рагачова, Магілёва, Мінска, Гродна) і Чэхаславакіі. З 1946 у апараце Міністэрства абароны, камандуючы ваеннай акругай.

У 1951-53 начальнік ваеннай кафедры Сярэднеазіяцкага ўніверсітэта.

Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты СССР
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Выпускнікі Ваеннай акадэміі імя М. В. Фрунзэ
Зарама

thumb|300px|Прадстаўнікі зарама (у сучаснай Танзаніі) у святочных строях. Фота 1906 г.
**Зарама** (вазарама, дзалама, сагара) — народ групы банту ў Танзаніі. Жывуць у нізоўях рэк Руфіджы, Руву, Вамі, у ваколіцах горада Морагора і далей амаль да акіянскага ўзбярэжжа. Асноўнае насельніцтва зарама - мусульмане-суніты, частка зарама захоўвае традыцыйныя вераванні - анімізм, культуры продкаў і сіл прыроды. Зарама маюць племянную сацыяльную структуру. Лік сваяцтва матрылінейны. Да 2000 года агульная колькасць зарама ацэньвалася у 656 730 чалавек. 

## Літаратура 
* MacGaffey W. Ritual and Social Change: Ritual and Symbol in Transitional Zaramo Society. African Studies Review 14 (1971): 515.

## Спасылкі 
* Інфармацыя пра зарама на сайце ўніверсітэта Аёвы 

Катэгорыя:Народы Афрыкі
Катэгорыя:Народы банту
Вад (мінерал)

{{Мінерал
 |Назва    = Вад
 |Выява = Pyrolusite - USGS ID Stose, GW 1425.jpg
 |Подпіс     = Піралюзіт і вад (штат Тэнесі, ЗША)
 |Формула     = MnO2 X nH2O
 |Колер        = Ад цёмна-бурага да чорнага
 |Колер рысы  = 
 |Бляск       = Шкляны
 |Празрыстасць= Непразрысты
 |Спайнасць   = Недасканалая па {101}
 |Сінгонія    = 
 |Цвёрдасць   = да 4
 |Залом       = 
 |Прымешка     = Са, Сu, Li
 |Шчыльнасць   = 2,8—4,4
 |Паказчык пераламлення = 
}}
**Вад** — агульная назва мінералаў — зямлістых сумесяў гідраксідаў марганцу.

У асноўным складаецца з піралюзіту і псіламелану. Хімічны склад нясталы. Утрыманне MnO + MnO2 32-75 %, H2O 10-21 %. Колер ад цёмна-бурага да чорнага. Цвёрдасць нізкая, найбольшая — да 4 па шкале Моаса. Шчыльнасць 2,8—4,4. Моцна порысты. Вад адносіцца да гіпергенных утварэнняў, тыповых для кор выветрывання і зон акіслення вокіслаў, карбанатных і сілікатных руд марганцу. Адрозніваюць вад алюміністы, вальфрамісты, жалезісты, кабальтысты, літыісты, медзісты (медны) і іншыя.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гідравокіслы (мінералы)
Катэгорыя:Мінералы марганцу
Вазапрэсін

thumb|right|250px|Мадэль малекулы вазапрэсіну
**Вазапрэсін**, таксама **Антыдыўрэтычны гармон** (АДГ) — гармон гіпаталамуса, які назапашваецца ў задняй долі гіпофізу (у нейрагіпофізе) і адтуль сакрэтуюцца ў кроў. Сакрэцыя павялічваецца пры павышэнні осмалярнасці плазмы крыві і пры памяншэнні аб'ёму пазаклеткавай вадкасці. Вазапрэсін павялічвае рэабсорбцыю вады ныркай, такім чынам падвышаючы канцэнтрацыю мачы і памяншаючы яе аб'ём. Мае таксама шэраг эфектаў на крывяносныя сасуды і галаўны мозг.

Катэгорыя:Гармоны
Ваі (народ)

**Ваі** — народ, які жыве на ўзбярэжжы Заходняй Афрыкі, у Ліберыі і Сьера-Леонэ, а таксама ў Гвінеі. Агульная колькасць - каля 1 млн. чалавек. Размаўляюць на мове ваі сям'і мандэ, якая ўключаецца ў нігера-кангалезскую макрасям'ю. Асноўны традыцыйны занятак - ручное падсечна-агнявое земляробства. Развіта адходніцтва, ткацтва, ганчарства, кавальства, ювелірныя рамёствы. Для традыцыйнай сацыяльнай арганізацыі былі ўласцівы вялікія сем'і, патрылінейныя радавыя групы, патрылакальны шлюб. Традыцыйныя формы сацыяльна-палітычнай арганізацыі былі прадстаўлены павадырствамі, таемнымі мужчынскімі і жаночымі саюзамi; асабліва важную ролю граў таемны мужчынскі саюз *Пора-Бэлі* з характэрнымі для яго жорсткімі абрадамі ініцыяцыі і строгай іерархіяй. У сярэдзіне XIX стагоддзя падвергліся ісламізацыі, што прывяло да памяншэння ролі гэтага мужчынскага саюза. У XIX стагоддзі стварылі ўласнае сілабічнае пісьмо, на якім існуе арыгінальная рукапісная літаратура.

## Літаратура 
* Raymond J. Smyke: The First African Diplomat. Momolu Massaquoi (1870-1938). Xlibris, Philadelphia 2004, ISBN 1-4134-4580-2, S. 384.

Катэгорыя:Народы Ліберыі
Катэгорыя:Народы Сьера-Леонэ
Катэгорыя:Народы Гвінеі
Катэгорыя:Народы мандэ
Вазелін

thumb|Вазелін
**Вазелін** () — прадукт перапрацоўкі нафты, аднастайная мазепадобная маса, сумесь цяжкага нафтавага алею і некаторых цвёрдых вуглевадародаў (парафін, цэрэзін, петралатум). Вазелін атрымліваюць расплаўленнем цвёрдых вуглевадародаў (15—20 %) альбо іх сумесяў у нафтавым алеі з наступнай ачысткай гэтай сумесі сернай кіслатой і адбельвальнай глінай.

## Віды 
* Медыцынскі вазелін — ужываюць у якасці асновы для падрыхтоўкі мазяў; аказвае супрацьзапаленчае дзеянне і абараняе скуру ад розных раздражняльнікаў;
* Жоўты вазелін — для тэхнічных мэтаў (насычэння паперы, тканін і інш);
* Кандэнсатарны вазелін — для патрэб электратэхнічнай прамысловасці;
* Тэхнічны вазелін — універсальная антыфрыкцыйная і ахоўная змазка.

## Ужыванне 
Ужываюць вазелін для насычэння паперы і тканін у электратэхнічнай прамысловасці, для атрымання пластычных змазак, устойлівых да дзеяння моцных акісляльнікаў, для абароны металаў ад карозіі, у якасці слабільнага сродку ў медыцыне, ужываюць для змазвання наканечніка клізмы, як кампанент касметычных крэмаў у касметыцы. Вазеліны ўжываюцца ў якасці тлушчавай асновы ў некаторых аблушчваючых і іншых крэмах і самастойна (вазелін, борны вазелін, крэмы для масажу).

Насуперак устоянаму меркаванню, вазелін мае вельмі малое ўжыванне ў якасці лубрыканту (змазкі) у секс-індустрыі, з прычыны таго, што ён спрыяе разбурэнню латэксу (аднак, варта адзначыць, што латэкс ужываецца не заўсёды, тым больш у секс-індустрыі); тут выкарыстоўваюцца іншыя склады на аснове водазмяшчальных кампанентаў (напрыклад, сіліконы).
Пры нанясенні татуіровак выкарыстоўваецца для загойвання і змякчэння скарынкі, якая ўтвараецца пасля працэдуры.

## Літаратура 
*  — С. 448.
* Краткая энциклопедия домашнего хозяйства / Под ред. А. Ф. Ахабадзе, А. Л. Грекулова — М.: Большая Советская Энциклопедия, 1976.

Катэгорыя:Нафтапрадукты
Катэгорыя:Харчовыя дабаўкі
Катэгорыя:Лекавыя сродкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Дэрмататропныя сродкі
Катэгорыя:Дапаможныя рэчывы, рэактывы і паўпрадукты
Катэгорыя:Антыфрыкцыйныя матэрыялы
Катэгорыя:Таварныя знакі, якія сталі хадзячымі назвамі
Катэгорыя:Касметычныя рэчывы
Карл Вайпрэхт

**Карл Вайпрэхт** (, Кёніг, Гесэн -, Міхельштат, Гесэн) — аўстрыйскі палярны даследчык.

## Біяграфія 
У 1872-74 разам з Ю. Паерам узначальваў экспедыцыю на судне "Тэгетхоф", якая павінна была прайсці Паўночна-ўсходнім праходам з Баранцава мора да Берынгава праліву. Ля Новай Зямлі карабель быў зацёрты льдамі. Падчас 372-сутачнага дрэйфу на поўнач і паўночны ўсход была адкрыта зямля, названая ад імя аўстрыйскага імператара Зямлёй Франца-Іосіфа. За час зімовак Вайпрэхт зрабіў каштоўныя навуковыя назіранні ў галіне геафізікі і вывучаў прыроду палярных льдоў.

## Працы 
* Die 2 Österreich-Ungarische Nordpolar-Expedition unter Weyprecht und Payer, 1872-74, "Petermanns geographische Mitteilungen", Gotha, 1875, Bd 21, № 2.

Катэгорыя:Падарожнікі Аўстрыі
Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Мукачэва
Вальтэр Флемінг

**Вальтэр Флемінг** (; , г. Заксенберг, Германія — ) — нямецкі вучоны ў галіне гісталогіі.

Скончыў універсітэт у г. Ростак (1868). Прафесар універсітэтаў у Празе (з 1873) і Кілі (1876—1901).

Навуковыя працы па гісталогіі малюскаў, рэгенерацыі тканак, праблемах будовы клетак, структуры ядра і цытаплазмы; апісаў прамое і непрамое дзяленне жывёльных клетак, будову ядра ў інтэрфазе. Распрацаваў метад фіксацыі (вадкасць Флемінга) і афарбоўкі гісталагічных прэпаратаў.

## Літаратура 
* Леанцюк А. Флемінг // БЭ ў 18 т. Т. 16. Мн., 2003.

Катэгорыя:Біёлагі Германіі
Флемінг

**Флемінг** — прозвішча.

## Выбітныя носьбіты 
* Аляксандр Флемінг, брытанскі бактэрыёлаг
* Вальтэр Флемінг, нямецкі вучоны ў галіне гісталогіі
* Віктар Флемінг, амерыканскі рэжысёр
* Джон Флемінг, брытанскі гісторык мастацтва
* Джэйсан Флемінг, англійскі акцёр
* Паўль Флемінг, нямецкі паэт
* Сэндфард Флемінг, інжынер
* Якуб Генрык Флемінг, дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай
* Ян Флемінг, англійскі пісьменнік
* Ян Ежы Флемінг, дзяржаўны дзеяч ВКЛ
Паўль Флемінг

**Паўль Флемінг** (; , Гартэнштайн, Германія — ) — нямецкі паэт; прадстаўнік першай сілезскай школы паэтаў.

## Біяграфія 
3 1626 вывучаў філасофію і медыцыну ў Лейпцыгскім універсітэце. Пры жыцці друкаваліся толькі вершы на лацінскай мове (зборнік 1631) — пераважна любоўная лірыка ў форме санета, дзе за эталон узяты Петрарка, але з узмоцненай пачуццёвасцю і геданізмам. Лепшыя творы напісаны на нямецкай мове (зборнік «Нямецкія вершы», выд. 1641) і прысвечаны лёсу айчыны ў час Трыццацігадовай вайны, праблеме часу і адказнасці чалавека перад часам і сабой. Стыль П. Флемінга адметны лапідарнасцю слова, філасофскай глыбінёй і эмацыянальнасцю, пластычнасцю і эмблематычнасцю. Уражанні ад падарожжа ў Расію ў 1633—39 перадаў у шэрагу санетаў, а таксама ў ідыліі з жыцця наўгародскага селяніна.

З беларускіх выданняў верш Паўля Флемінга «*Я не змяню што ёсць*» быў надрукаваны ў літаратурным часопісе «Калосьсе» ў перакладзе Васіля Сёмухі. Верш «*Як ён хоча цалавацца*» ў перакладзе Уладзіміра Папковіча ўвайшоў у анталогію сусветнай паэзіі «*Галасы з-за небакраю*». Некаторыя вершы Флемінга пераклаў на беларускую мову Лявон Баршчэўскі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Лацінамоўныя паэты
Катэгорыя:Нямецкамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Германіі
Дойч-Ваграм

**Дойч-Ваграм** () — горад у Аўстрыі, у федэральнай зямлі Ніжняя Аўстрыя.

Уваходзіць у склад акругі Гензерндорф. Насельніцтва складае 7221 чалавек (на 31 снежня 2005 года). Займае плошчу 30,61 км². Афіцыйны код — 30808.

Гарадок вядомы тым, што пад ім у ліпені 1809 адбылася знакамітая Ваграмская бітва паміж аўстрыйскай арміяй і войскамі Напалеона, падчас якой загінула больш за 10 тыс. аўстрыйцаў.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка 

Катэгорыя:Гарады Ніжняй Аўстрыі
Артур Паўлавіч Вадэр

{{Дзяржаўны дзеяч
| імя          = Артур Паўлавіч Вадэр
| арыгінал імя     = 
| выява              =
| пасада          = Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета ЭССР
| сцяг                 = Flag of the Estonian Soviet Socialist Republic (1953–1990).svg
| парадак              = 8
| перыядпачатак         = 22 снежня 1970
| перыядканец          = 25 мая 1978
| папярэднік       = Аляксандр Янавіч Ансберг, в. а..
| пераемнік             = Мета Вільямаўна Янгаленка-Ванас, в. а..
| пасада_2          = 
| сцяг_2               = 
| парадак_2            = 
| перыядпачатак_2       = 
| перыядканец_2        = 
| папярэднік_2     =
| пераемнік_2           =
| прэм'ер_2            =
| пасада_3          = 
| сцяг_3               = 
| парадак_3            = 
| перыядпачатак_3       = 
| перыядканец_3        = 
| папярэднік_3     = 
| пераемнік_3           = 
| прэм'ер_3            =
| дата нараджэння        = 16.2.1920
| месца нараджэння       = 
| дата смерці          = 25.05.1978
| месца смерці         = , Эстонія
| партыя               =  КПСС
| адукацыя          = Вышэйшая партыйная школа пры ЦК КПСС
| навуковая ступень       =
| бацька                 =
| маці                 =
| у шлюбе              = 
| дзеці                 = 
| пахаваны            = 
| нацыянальнасць       = Эстонец
| узнагароды              = 
{ style="background:transparent"
    
}
}}
**Артур Паўлавіч Вадэр** (, вёска Горбава, цяпер Лёзненскі раён, Віцебская вобласць — , Талін) — эстонскі савецкі дзяржаўны і партыйны дзеяч, кандыдат гістарычных навук (1972). Член КПСС з 1943. Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета ЭССР (1970—1978).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 16 лютага 1920 года ў вёсцы Горбава (цяпер Лёзненскі раён, Віцебская вобласць) у сям’і эстонскага селяніна. Скончыў ВПШ пры ЦК КПСС (1954, завочна). З 1937 года на педагагічнай і камсамольскай рабоце. У 1941—42 гадах у Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. З 1943 года на адміністрацыйна-педагагічнай, з 1948 года — на партыйнай рабоце.

У 1948 годзе накіраваны на партыйную працу ў Эстонію. У 1952—59 гадах — сакратар Талінскага гаркама КП Эстоніі. У 1959—63 гадах у апараце ЦК КПСС. У 1963—64 гадах — старшыня Камітэта партыйна-дзяржаўнага кантролю ЦК КП Эстоніі пры Савеце Міністраў Эстонскай ССР, сакратар ЦК КП Эстоніі і намеснік старшыні Савета Міністраў Эстонскай ССР. У 1964—70 2-і сакратар ЦК КП Эстоніі. З 1970 года — старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета Эстонскай ССР, намеснік старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР (з 1971). Кандыдат у члены ЦК КПСС у 1966—71 гадах. Член ЦК КПСС з 1971 года. Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 6—9-га скліканняў. Узнагароджаны ордэнам Леніна, ордэнам Кастрычніцкай Рэвалюцыі, трыма іншымі ордэнамі, а таксама медалямі.

Памёр 25 мая 1978 года ў Таліне.

## Спасылкі 
* Вадэр Артур Паўлавіч

Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Эстоніі
Катэгорыя:Камуністы Эстоніі
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета Эстонскай ССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 9-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 8-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 7-га склікання
Кубак Беларусі па футболе 2013/2014

**Кубак Беларусі па футболе 2013/2014** — 23-і розыгрыш Кубка Беларусі. 
Пераможцам Кубка стаў футбольны клуб «Шахцёр» з Салігорска (другі раз у гісторыі), 
які ў фінале (3 мая 2014 на «Барысаў-Арэне», якая была адкрыта гэтым матчам) перамог клуб «Нёман» з лікам 1:0. Як пераможца Кубка, «Шахцёр» атрымаў права 
ўдзельнічаць у 2-ім кваліфікацыйным раўндзе Лігі Еўропы 2014/2015 (месца ў Лізе Еўропы, аднак, «Шахцёр» меў па выніках чэмпіянату Беларусі 2013, таму пуцёўку ў Лігу Еўропы атрымаў «Нёман», які заняў 4 месца ў чэмпіянаце).

## Каляндар 
## 1/64 фінала 
На гэтай стадыі прынялі ўдзел 12 клубаў:
* 6 пераможцаў рэгіянальных Кубкаў (Д4 — КФК);
* 6 клубаў Другой Лігі (Д3).

Гульні прайшлі 29 мая 2013.
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матчу.*

## 1/32 фінала 
На гэтай стадыі прынялі ўдзел 23 клубы:
* 6 пераможцаў 1/64 фінала;
* 6 астатніх клубаў Другой Лігі (Д3) (усе клубы лігі, акрамя фарм-клуба «Віцебск-2»);
* 11 клубаў Першай Лігі (Д2) (з 16, 4 клуба пачынаюць з наступнага раўнда, фарм-клуб «Мінск-2» не ўдзельнічае).

Па жараб'ёўцы клуб СКВІЧ (Мінск) аўтаматычна прайшоў у наступны раўнд.

Гульні прайшлі 12 чэрвеня 2013.
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матчу.*

	 	

## 1/16 фінала 
На гэтай стадыі прынялі ўдзел 24 клубы:
* 12 пераможцаў 1/32 фінала;
* 4 астатніх клуба Першай Лігі (Д2): «Гарадзея», «Хваля» (Пінск), «Слуцк», «Ліда».
* 8 клубаў Вышэйшай Лігі (з 12, акрамя ўдзельнікаў еўракубкаў).

Гульні прайшлі 27 і 28 ліпеня 2013.
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матчу.*

	 	

## 1/8 фінала 
На гэтай стадыі прынялі ўдзел 16 клубаў:
* 12 пераможцаў 1/16 фінала;
* 4 клубы Вышэйшай Лігі, якія ўдзельнічаюць у еўракубках: БАТЭ (Барысаў), «Мінск», «Шахцёр» (Салігорск), «Дынама» (Мінск).

Гульні прайшлі з 24 жніўня па 7 верасня 2013.
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матчу.*

## Чвэрцьфіналы 
Гульні прайшлі 22 сакавіка 2014.
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матчу.*

## Паўфіналы 
Гульні прайшлі 15 красавіка 2014.
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матчу.*

## Фінал 

## Спасылкі 
* football.by

2014
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2013 годзе
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2014 годзе
Катэгорыя:2013 год у футболе
Катэгорыя:2014 год у футболе
Леа Вайсбергер

**Леа Вайсбергер** (, Мец — , Бон) — нямецкі мовазнавец і спецыяліст па нямецкай мове, кельталогіі і агульным мовазнаўстве.

## Біяграфія 
Прафесар Ростакскага (з 1927), Марбургскага (з 1938), і Бонскага (з 1942) універсітэтаў. Член-карэспандэнт АН ў Гётынгене. Яскравы прадстаўнік так званага неагумбальтыянскага напрамку ў мовазнаўстве. Паводле Вайсбергера, мова — «сярэдняе звяно», якое пераносіць уплыў знешняга свету на «ўнутраны духоўны свет чалавека». Таму Вайсбергер, як і В. Гумбальт, лічыў, што мова — гэта праява «нацыянальнага духу».

## Навуковыя працы 
* Die Stellung der Sprache im Aufbau der Gesamtkultur, [Bd] 1-2, Hdib., 1933-34;
* Von den Kräften der deutschen Sprache, [Bd] 1-2, 3 Aufl., Düsseldorf, 1962;
* Das Gesetz der Sprache als Grundlage des Sprachstudiums, Hdib., 1951.

Катэгорыя:Мовазнаўцы Германіі
Катэгорыя:Выкладчыкі Марбургскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Бонскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Ростакскага ўніверсітэта
Секс-індустрыя

thumb|
thumb|
thumb|
thumb|
thumb|
**Секс-індустрыя** — сфера чалавечай дзейнасці, якая ўключае ў сябе вытворчасць і рэалізацыю тавараў і паслуг сексуальнага характару. Абароты сродкаў у гэтай сферы даволі вялікія. У ЗША, напрыклад, прыбытак секс-індустрыі складае каля 13 мільярдаў долараў у год. Значная частка гэтага прыбытку — гэта сродкі атрыманыя ад продажу порнастужак на розных носьбітах і іншай медыя-прадукцыі. У Злучаных Штатах Амерыкі вытворчасць порнастужак сканцэнтравана ў Лос-Анджэлесе, у даліне Сан-Фернанда. У Еўропе цэнтрам, як парнаграфічнай кінапрамысловасці, так і секс-індустрыі ў цэлым служыць Будапешт.

## Секс-турызм 
Рост секс-турызму прывёў да росту секс-індустрыі ў шэрагу краін свету. Нелегальны секс-турызм, калі турысту прапануюцца непаўналетнія хлопчыкі і дзяўчынкі, мае шырокае распаўсюджванне ў краінах Карыбскага басейна і Паўднёва-Усходняй Азіі. У некаторых месцах секс-індустрыя дае істотную частку падатаковых паступленняў у бюджэты. Шырока вядомая гамбургская зона прастытуцыі, у якой абслугоўваюцца кліенты з усяго свету.

## Ваенны фактар 
У геаграфіі секс-індустрыі не апошнюю ролю адыгрывае блізкасць ваенных баз. Яна заўсёды групавалася бліжэй да базавання буйных груповак узброеных сіл, гэта значыць бліжэй да вялікай колькасці мужчын, якія выпрабоўваюць пастаяннае сексуальнае незадаволенне. Прыкладаў гэтаму мноства. У XIX стагоддзі секс-індустрыя квітнела ў брытанскім ваенным порце Портсмуце. У XX стагоддзі, аж да пачатку 1990-х гадоў, самая вялікая канцэнтрацыя бардэляў на Філіпінах была каля амерыканскіх ваенных баз. Большасць кліентаў бардэляў Манто, раёна Дубліна, які быў адным з найбуйнейшых цэнтраў прастытуцыі ў Еўропе, складалі брытанскія салдаты, раскватараваныя ў горадзе. Пасля таго як Ірландыя атрымала незалежнасць і брытанскія войскі пакінулі Дублін, прастытуцыя ў гэтым раёне прыйшла ў заняпад. Добра вядомы Патпанг, раён забаў у сталіцы Тайланда — Бангкоку, быў пабудаваны, як зона адпачынку для амерыканскіх салдатаў, якія ўдзельнічалі напачатку 1970-х гадоў ва В'етнамскай вайне.

## Гл. таксама 
*Прастытуцыя
*Парнаграфія
*Стрыптыз
*Секс па тэлефоне

## Спасылкі 
* AVN, Adult Video News 
* XBIZ, Adult Entertainment Industry News & Information
* Rose Garden Project 
* Adult Industry News (AINews.com)
* Principles for Model Sex Industry Legislation 
* Sex Industry - A Guide to Occupational Health and Safety in New Zealand 
* "City’s sex industry worth £6.6m a year and growing"