Беларускі гістарычны раман

**Белару́скі гістары́чны рама́н** — мастацкія творы напісаныя беларускімі аўтарамі ў жанры гістарычнага раману.

## У літаратуразнаўстве 
Многія даследчыкі (Л. Аляксандрава, І. Варфаламееў, А. Баканаў, Г. Ленобль, В. Малкіна) разглядаюць гістарычны раман як асобны жанр са сваёй унутрыжанравай класіфікацыяй. Іншыя ж лічаць неправамерным наданне гістарычнаму раману самастойнага жанравага статусу, таму што, на іх думку, ён, нягледзячы на своеасаблівасць тыпалагічных формаў і вялікую колькасць тэматычных разнавіднасцей, не мае ўласнажанравых адзнак, якія адрознівалі б яго ад рамана.

## Гісторыя 
У 1960-я гады, дзякуючы Уладзіміру Караткевічу, творы на гістарычную тэматыку набылі папулярнасць. У 1980-90-я гады назіраецца значны рост цікавасці да беларускай мінуўшчыны ў беларускай літаратуры.

## Ацэнкі 
Паводле Віктара Марціновіча, гістарычны раман — адзіны жанр у беларускай літаратуры, які пасля смерці сапраўднага майстра, Уладзіміра Караткевіча, знайшоў пераемніка і захавальніка традыцый класіка, Уладзіміра Арлова.

## Польскамоўны гістарычны раман 
* Astolda, xięzniczka z krwi Palemona… (Ганна Мастоўская-Радзівіл, 1807) — першая спроба напісання гістарычнага рамана на землях былой Рэчы Паспалітай.
* Кунігас (Юзаф Крашэўскі, 1882)
* Последний сейм Речи Посполитой (Уладзіслаў Рэймант), пераклад Яўгена Трапоўскага, Мн. 1994
* Крыжакі (Генрык Сянкевіч), пераклад М. П. Кенькі, Мн. 1997
* Успаміны Сапліцы (Генрык Жавускі), пераклад М. П. Кенькі, Мн. 2005
* Успаміны квестара (Ігнат Ходзька), пераклад з польскае мовы, і камент. Мікалай Валянцінавіч Хаўстовіч, Мн.: «Universitas», 2007.
* Маці каралёў. Паперы Глінкі (Юзаф Крашэўскі), пераклад М. П. Кенькі, Мн. 2007.
* Славянскі світанак (Курыльчык Рышард), пераклад Анатоль Іванавіч Бутэвіч.
* Апошняя са слуцкіх князёў (Юзаф Крашэўскі), пераклад М. П. Кенькі, Мн. 2009.
* Апавяданне 1-е, Арлалёты і Падканвойны, або Полацкая шляхта (Жаніцьба Ямці Пана Шатана Старэйшага) (Вайніслаў Казімір Лада-Заблоцкі), пераклад з польскай мовы, каментарыі і тлумачэнні Жанны Некрашэвіч-Кароткай і Вольгі Макрак Мн. 2016

## Беларускі гістарычны раман 
* На шляху з варагаў у грэкі (Язэп Дыла, 1944-45)
*Адвечнае (Барыс Мікуліч, 1946-47)
* Каласы пад сярпом тваім (1965, Уладзімір Караткевіч)
* Хрыстос прызямліўся ў Гародні (1972, Уладзімір Караткевіч)
* Кастусь Каліноўскі (1976, Аляксандр Іванавіч Якімовіч)
* Чорны замак Альшанскі (1978, Уладзімір Караткевіч)
* Меч князя Вячкі (1987, Леанід Дайнека)
* След Ваўкалака (1988, Леанід Дайнека)
* Спакуса (1989, Таіса Мікалаеўна Бондар)
* Свой дом (1989, Генрых Далідовіч)
* Жалезныя жалуды (1990, Леанід Дайнека)
* Крыж міласэрнасці (1996, Валянціна Міхайлаўна Коўтун)
* Кліч роднага звона (1997, Генрых Далідовіч)
* Вялікая княгіня (1997, Іван Шамякін)
* Пагоня на Грунвальд (1997, Кастусь Тарасаў)
* Пляц волі (2001, Алесь Пашкевіч)
* Альгердава дзіда (зборнік з трох раманаў, 2002, Вольга Іпатава)
* Пакліканыя (2002, Валянціна Міхайлаўна Коўтун)
* Золата забытых магіл (2003, Людміла Рублеўская)
* Літоўскі воўк (2003, Алесь Наварыч)
* Надлом (2003, Васіль Якавенка)
* Год 1812 (2004, Зінаіда Дудзюк)
* Амерыканская адысея Тадэвуша Касцюшкі (2006, Ягор Конеў)
* Княгіня Мянжынская (2006, Юрый Татарынаў)
* Назаві сына Канстанцінам (2008, Леанід Дайнека)
* Знак Вялікага магістра (2009, Вольга Іпатава)
* Нічые (2009, Андрэй Міхайлавіч Федарэнка)
* Францыск Скарына, або Сонца Маладзіковае (2009, Алег Лойка)
* Каралева не здраджвала каралю, або Каралеўскае шлюбаванне ў Новагародку (2009, Анатоль Бутэвіч)
* Пакутны век (2009, Васіль Якавенка)
* Пра лісоўчыка, злога хлопчыка (2010, Леанід Дайнека)
* Той, каго ўдарылі па шчацэ (2011, Леанід Дайнека)
* Сутарэнні Ромула (2011, Людміла Рублеўская)
* Сім победиши (2012, Алесь Пашкевіч)
* Галс (2012, Аркадзь Ліцьвін (Жукоўскі))
* Прастрэлены талер (у трох кнігах, 2013, 2018, Аркадзь Ліцьвін)
* Воляй абраны (2015, Анатоль Бароўскі)
* Дыплом на царства (2015, Аркадзь Ліцьвін)
* Гасцініца «Бельгія» (2017, Ганна Севярынец)
* Ілоты (2018, Леанід Дайнека)
* Беларускі палкоўнік (2018, 2020, Яўген Зубовіч)
* Замкавая гара (2019, Алесь Аляшкевіч)
* Кніга (2019, Давід Алег Лісоўскі)
* Харунжы. Verbera ventorum (2020, Юльяна Пятрэнка)
* Цар (2020, Уладзімір Сцяпанавіч Ліпскі)

## Украінамоўны гістарычны раман 
* Багуслаў Радзівіл: Нямецкі прынц з Вялікага Княства Літоўскага (Ірына Данеўская), пераклад (Наталка Бабіна), Мн. 2018
* Багуслаў Радзівіл. Генерал Караля (Ірына Данеўская), пераклад (Наталка Бабіна), Мн. 2020
* Державець регіомонта Богуслав Радзивіл (Ірына Данеўская), 2021

## Літоўскамоўны гістарычны раман 
* Мядзведжая акадэмія (Вітаўтас Місявічус), пераклад (Майсей Якаўлевіч Грынблат), Мн. 1988

## Рускамоўны гістарычны раман 
Рускамоўная гістарычная проза другой паловы ХХ ст., выяўляе два асноўныя тэматычныя блокі:

* падзеі, так ці інакш звязаныя з агульнай гісторыяй беларусаў, рускіх і ўкраінцаў;
* падзеі ўласнай нацыянальнай гісторыі.

Некаторыя раманы:

* Георгий Скарина (1951, Мікалай Садковіч і Яўген Львоў)
* Белая Русь (1957, Ілья Клаз)
* Хрыстос прызямліўся ў Гародні (1966, Уладзімір Караткевіч)
* Мирослав, князь Дреговичский: Дума о минувшем (1979, Эдуард Скобелеў)
* Пагоня на Грунвальд (1980, Канстанцін Тарасаў)
* Принада (1982, Іван Мяла)
* Приказ № 1 (1985, Мікалай Чаргінец)
* Овсяный бунт (1986, Іван Мяла)
* Побеждая — оглянись (1986, Сяргей Зайцаў)
* Свидетель: Записки капитана Тимкова (1986, Эдуард Скобелеў)
* Корона Великого Княжества (1999, Уладзімір Бутрамееў)
* Пепел и снег (2003, Сяргей Зайцаў)
* Пан Кмитич (тры кнігі, 2011—2012, Міхаіл Галдзянкоў)
* Битва под Острой Брамой (2018, Андрэй Лютых)

## Спасылкі 
* Навасельцава, Г. В. *Гістарычны раман з элементамі дэтэктыўнасці ў сучаснай беларускай літаратуры* / Г. В. Навасельцава // Наука — образованию, производству, экономике : материалы XXI(68) Регион. науч.-практ. конференции преподавателей, науч. сотрудников и аспирантов, Витебск, 11-12 февраля 2016 г. : в 2 т. — Витебск : ВГУ имени П. М. Машерова, 2016. — Т. 1. — С. 146—148. — Бібліягр.: с. 148 (1 назв.).
* 
* 
* 
* 
* Беларускі палкоўнік — Кніга Яўгена Зубовіча 

*