Рычард Хендэрсан

**Рычард Хендэрсан** (; ) — шатландскі малекулярны біёлаг і біяфізік і піянер у галіне электроннай мікраскапіі біялагічных малекул. Хендэрсан падзяліў Нобелеўскую прэмію па хіміі ў 2017 годзе з Жакам Дзюбашэ і Ёахімам Франкам.

## Адукацыя 
Хендэрсан атрымаў адукацыю ў пачатковай школе Ньюкаслтана, сярэдняй школе Хавік і сярэдняй школе Борамюра. Ён працягваў вывучаць фізіку ў Эдынбургскім універсітэце, атрымаўшы ступень бакалаўра фізікі з адзнакай 1-га класа ў 1966 годзе. Затым ён пачаў навучанне ў аспірантуры ў каледжы Корпус-Крысці ў Кембрыджы і атрымаў ступень доктара навук у Кембрыджскім універсітэце ў 1969 годзе.

## Кар’ера і даследаванні 
Хендэрсан працаваў над структурай і механізмам хіматрыпсіна для сваёй доктарскай ступені пад кіраўніцтвам Дэвіда Мервіна Блоў у Лабараторыі малекулярнай біялогіі Савета медыцынскіх даследаванняў заснавала структурную мадэль з нізкім раздзяленнем для бактэрыярадапсін, якая паказвае, што бялок складаецца з сямі трансмембранных спіраляў. Гэтая праца была важная па шэрагу прычын, не апошняй з якіх было тое, што яна паказала, што мембранныя бялкі маюць добра акрэсленыя структуры і што могуць узнікаць трансмембранныя альфа-спіралі. Пасля 1975 года Хендэрсан працягваў працу над структурай бактэрыярадапсіна без Анвіна. У 1990 годзе Хендэрсан апублікаваў атамную мадэль бактэрыярадапсіна з дапамогай электроннай крышталаграфіі ў *Journal of Molecular Biology*. Гэтая мадэль была другой у гісторыі атамнай мадэллю мембраннага бялку. Метады, распрацаваныя Хендэрсанам для электроннай крышталаграфіі, выкарыстоўваюцца да гэтага часу.

Разам з Крысам Тэйтам Хендэрсан дапамог распрацаваць канфармацыйную тэрмастабілізацыю: метад, які дазваляе зрабіць любы бялок больш стабільным, захоўваючы пры гэтым абраную цікавую канфармацыю.  Гэты метад быў вырашальным для крышталізацыі і вырашэння структур некалькіх рэцэптараў, спалучаных з G бялком (GPCR). З дапамогай дабрачыннай арганізацыі LifeArc, Хендэрсан і Тэйт заснавалі старт-ап кампанію пры Савеце медыцынскіх даследаванняў, Heptares Therapeutics Ltd (HTL) у 2007 годзе. HTL працягвае распрацоўваць новыя лекі, накіраваныя на важныя з медыцынскай пункту гледжання GPCR, звязаныя з шырокім спектрам захворванняў чалавека.

### Вучні 
Нягледзячы на тое, што Хендэрсан звычайна працаваў самастойна, ён падрыхтаваў шэраг навукоўцаў, якія пайшлі на самастойную даследчую кар’еру. Сюды уваходзяць:

* Дэвід Агард, з 1983 года ў UCSF
* Пер Булау, з 1994 года ў Шэфілдскім універсітэце
* Нікалаус Грыгор’еў, з 2013 года ў даследчым кампусе HHMI Janelia
* Рэйнхард Грысшамер, з 2017 года ў Нацыянальным інстытуце рака
* Эдмунд Кунджы, з 2000 года ў аддзеле мітахандрыяльнай біялогіі Савета медыцынскіх даследаванняў, Кембрыджскі ўніверсітэт
* Пітэр Разенталь, з 2015 года ў Інстытуце Фрэнсіса Крыка
* Джон Рубінштэйн, з 2006 года ў бальніцы для хворых дзяцей, Таронта 
* Гебхард Шэртлер, з 2010 года ў Інстытуце Паўля Шэрэра, Швейцарская вышэйшая тэхнічная школа Цюрыха
* Крыстафер Тэйт, з 1992 года ў Лабараторыі малекулярнай біялогіі Савета медыцынскіх даследаванняў
* Вінцэнц Унгер, з 2010 года ў Паўночна-Заходнім універсітэце

### Іншыя пасады 
Хендэрсан працаваў у Лабараторыі малекулярнай біялогіі Савета медыцынскіх даследаванняў (MRC LMB) у Кембрыджы з 1973 года і быў яе дырэктарам з 1996 па 2006 год. Вясной 1993 года ён таксама быў запрошаным прафесарам Інстытута Мілера Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Берклі. У цяперашні час  ментар па настаўніцкай схеме Акадэміі медыцынскіх навук. За межамі акадэмічных колаў ён пералічвае свае інтарэсы, як хадзіць па горах у Шатландыі, катацца на байдарках і піць добрае віно
* 1983 — Член Каралеўскага таварыства (FRS)
* 1984 — Медаль сэра Ханса Крэбса Федэрацыі еўрапейскіх біяхімічных таварыстваў
* 1998 — Замежны супрацоўнік Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
* 1981 — Прэмія Эрнста-Рускага за электронную мікраскапію 
* 1991 — Прэмія Льюіса С. Разенсціля
* 1993 — Прэмія Луі-Жантэ па медыцыне
* 1998 — Член-заснавальнік Акадэміі медыцынскіх навук (FMedSci) 
* 2016 — Прэмія Аляксандра Холандэра ў галіне біяфізікі
* 2017 — Прэміяй Уайлі
* 2017 — Ганаровы член Каралеўскага хімічнага таварыства (HonFRSC)
* 2017 — Нобелеўская прэміяй па хіміі разам з Жакам Дзюбашэ і Ёахімам Франкам *«за развіццё крыяэлектроннай мікраскапіі высокай разрознасці для вызначэння структуры біямалекул у растворы»*
* 2018 — Член Ордэна Пашаны ў гонар дня нараджэння Каралевы за заслугі ў электроннай мікраскапіі біялагічных малекул
* 2018 — Каралеўскі медаль Каралеўскага таварыства Эдынбурга
* 2019 — Дыплом ганаровага доктара навук Універсітэта Лідса

## Інтэрв’ю 
Ён даў інтэрв’ю Джыму Аль-Халілі для *The Life Scientific*, упершыню транслявалася на BBC Radio 4 у лютым 2018 года.

## Спасылкі 
* Рычард Хендэрсан  на The Scientists’ Channel

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Кавалеры Пашаны
Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў
Катэгорыя:Члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Коплі
Катэгорыя:Выпускнікі Эдынбургскага ўніверсітэта