Артур Аляксандравіч Клінаў

**Артур Аляксандравіч Клінаў** (нар. , ) — беларускі мастак, акцыяніст, дызайнер, фатограф, літаратар, сцэнарыст, галоўны рэдактар часопіса «pARTisan» (2002).

Прадстаўнік неафіцыйнага і нефармальнага мастацтва, авангардыст, канцэптуальны мастак. Вядомы ў Беларусі з канца 1980-х гадоў. Аўтар урбаністычна-культурнай канцэпцыі «Горад Сонца» — захавання архітэктурнай унікальнасці цэнтральнай часткі Мінска. Універсальная творчая асобы, якая развівае мастацкую ідэю і рэалізуе навацыю ў любой мастацкай форме (традыцыйны жывапіс, фатаграфія, саламяная скульптура, перформанс, інсталяцыя, відэа, літаратура) з выкарыстаннем розных матэрыялаў і прадметаў рэальнасці. Беларускі культуролаг Максім Жбанкоў ахарактарызваў Артура Клінава як беларускага прадаўжальніка наватарства Эндзі Уорхала і Эміра Кустурыцы.

## Сям’я 
Маці была інжынерам-праграмістам і членам камуністычнай партыі, пра яе мастак у інтэрв’ю казаў: *«Працаголік. Усё жыццё аддала працы і мне»*.

## Выхаванне і адукацыя 
Артур Клінаў вырас у тым квартале Мінска, дзе было шмат яўрэйскіх сямей, хоць яго сям’я не яўрэйская. У сярэдняй школе ў класе разам з Артурам таксама вучылася шмат яўрэяў.

У 1976—1980 гг. вучыўся ў дзіцячай мастацкай школе № 1, а ў 1978—1982 гг. — і ў мастацкіх студыях і майстэрнях Уладзіміра Ткачэнкі, Рышарда Мая і Віталія Чарнабрысава. У 1982 г. удзельнічаў у акцыі «Гуканне вясны», арганізаванай «Беларускай Майстроўняй» у Заслаўі.

## Творчасць у галіне жывапісу, дызайну, перформансу і фотамастацтва 
Пасля заканчэння інстытута ўцягнуўся ў сваю спецыяльнасць «горадабудаўніцтва». Яшчэ ў студэнцкія гады Артур Клінаў займаўся навуковым даследаваннем беларускай архітэктуры савецкага перыяду (асабліва т.зв. мінскага «сталінскага ампіру» — 1930—1950-я гады), што пазней рэалізуецца ў значныя праекты: студэнцкае даследаванне стала канцэптуальным падмуркам для стварэння фотаальбома «Горад Сонца» (2005), аўтабіяграфічнага рамана «Мінск. Горад Сонца» (2006) і ўрбаністычна-культурнай канцэпцыі «Горад Сонца-2».

Праз пэўны час у Клінава скончваецца цікавасць да горадабудаўніцтва і ён шукае для сябе чагосьці іншага: *«Але потым у мяне настала паўза, пайшлі захапленні авангардызмам, пацыфізмам, хіпі… Я на некалькі гадоў пайшоў у экзістэнцыйны пошук»*. Праект «Навінак» быў першым праектам у межах праграмы «Міжнародныя арт-фэсты ў Беларусі», якая была распрацавана Беларускай асацыяцыяй сучаснага мастацтва. Першы фестываль «NAVINKI» адбыўся ў верасні 1999 г. у Мінску ў Палацы мастацтваў, а галоўным куратарам фестывалю стаў Віктар Пятроў — сябра Артура Клінава.

У 2011 г. прадстаўляў Беларусь на 54-й міжнароднай Венецыянскай біенале (Італія), дзе прадставіў сваю інсталяцыю з саломы «Вячэра».

Творы Артура Клінава знаходзяцца ў калекцыях Музея сучаснага выяўленчага мастацтва ў Мінску, Цэнтры сучаснага мастацтва «Уяздоўскі палац» (Варшава), Галерэі Эдуарда Нахамкіна (Нью-Ёрк), калекцыі Аляксандра Глезера (Музей сучаснага рускага мастацтва, Нью-Джэрсі, ЗША), прыватных калекцыях Беларусі, Вялікабрытаніі, Германіі, Галандыі, Ізраіля, Італіі, Расіі, ЗША, Францыі, Швецыі
* 1996:
** выстаўка Артура Клінава, Міхаіла Баразны, О. Сазыкінай і інш. (зямля Паўночны Рэйн-Вестфалія, Германія). Фатаграфічны праект «Горад СОНца» хутка быў трансфарміраваны Клінавым з серыі здымкаў у мастацкую аўтабіяграфічную кнігу, прысвечаную Мінску і вобразу горада, — раман «Мінск. Горад Сонца» (2006).

У тэкставай частцы фотаальбома «Горад СОНца» (2005) Артур Клінаў адзначыў архітэктурную каштоўнасць, мастацкую вартасць і еўрапейскую ўнікальнасць цэнтральнай часткі Мінска («сталінскі ампір» 1930—1950-х гадоў), якая забудоўвалася ў савецкія часы паводле рэгулярнага плану і ідэй камунізму як ідэальны камуністычны горад для ідэальнага (камуністычнага) грамадства. Клінаў назваў яе «Горад Сонца» — унікальны ўрбаністычны аб’ект і помнік культуры сусветнага ўзроўню, аналага якому няма нідзе ў свеце. «Горад Сонца» у Мінску — гэта не ўвесь Мінск, а цэнтральная яго частка — вялікі архітэктурны ансамбль, які мае працяжнасць 7-8 км і шырыню 2-4 км (ці нават значна шырэй) уздоўж сучаснага праспекта Незалежнасці і навокал (Прывакзальная плошча, плошча Незалежнасці, плошча Перамогі, вуліца Карла Маркса, вуліца Кірава, вуліца Леніна, вуліца Максіма Багдановіча, вуліца Камуністычная, вуліца Захарава, вуліца Чырвонаармейская, вуліца Казлова і інш.). На думку Клінава, мінскі «Горад Сонца» — гэта адзінае на тэрыторыі СССР цэласнае ўвасабленне ідэальнага камуністычнага горада. У савецкім праекце Вялікай Камуністычнай Утопіі краевугольным камнем была пабудова новага ідэальнага горада для ідэальнага грамадства. Такі ідэальны горад будаваўся паўсюль у СССР — у кожным, нават маленькім горадзе. Аднак нідзе, акрамя Мінска, забудова горада паводле гэтых сацыяльных стандартаў і эстэтычных уяўленняў не была рэалізавана ў поўнай ступені як завершаны ўрбаністычны комплекс, нават у Маскве. У сваёй кнізе Клінаў сцвярджаў, што Камуністычны праект не быў толькі праектам Савецкага Саюза, а быў еўрапейскім праектам, які нарадзіўся яшчэ 400 год таму — адлюстраваны ў кнізе Тамаза Кампанелы «Горад Солнца» (1602). Таму мінскі «Горад Солнца» — гэта еўрапейскі помнік, які маецца толькі ў Беларусі і каштоўны менавіта сваёй цэласцю. З таго часу Клінаў пачынае распаўсюджваць праз мас-медыя сваю ўрбаністычна-культурную канцэпцыю «Горад Сонца».

File:Belarus-Minsk-Railway Station Square-4.jpg|Прывакзальная плошча ў Мінску — «вароты» у «Горад Солнца»
File:Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатар опэры і балету г. Менск 2.jpg|Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета Рэспублікі Беларусь
File:Minsk in Winter.jpg|«Дом пад шпілем» у Мінску
File:Мінск, Універсам Цэнтральны.jpg|Савецкі дызайн інтэр'ера ўніверсама «Цэнтральны» у Мінску
File:OSWALD'S APARTMENT BUILDING - MINSK - BELARUS.jpg|Жылы дом на плошчы Перамогі
File:Belarus-Minsk-Skaryna Avenue-2.jpg|Праспект Незалежнасці
|Галоўны паштамп
File:Belarus-Minsk-Ministry of Agriculture.jpg|Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь
|Штаб-кватэра СНД
File:Сталінка ў Мінску.jpg|Жылы дом у стылі «сталінскага ампіру» у Мінску

У лістападзе 2007 г. у межах месяца беларускай культуры ў Парыжы ў цэнтры «Maison d’Europe et d’Orient» адкрылася фотавыстаўка Клінава, а таксама прайшла прэзентацыя ўрыўкаў яго раману «Мінск. Горад Сонца» у перакладзе на французскую мову.

У 2009 г. выступіў ініцыятарам грамадскай гарадской праграмы «Горад Сонца-2» — ператварэння Мінска ў буйны турыстычны і культурны цэнтр Еўропы на падставе захавання аўтэнтыкі і падтрымкі ў годным выглядзе архітэктурных ансамбляў у стылі сталінскага ампіру (1930—1950-х гадоў) цэнтральнай часткі Мінска (г.зв. «Горада Сонца») — праз афіцыйнае прызнанне іх гісторыка-архітэктурным запаведнікам і прыняцце законаў аб ахоўных зонах, што дазволіла б прывабіць мільён замежных турыстаў штогадова і адпаведныя прыбыткі. У Мінск была запрошана група экспертаў ЮНЕСКА, для далучэння цэнтральнай часткі Мінска (г.зв. «Горада Сонца») у Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Беларусі, аднак група знайшла шмат адхіленняў ад аўтэнтыкі, якія былі зроблены пазнейшым часам. Клінаў лічыць яшчэ цалкам магчымым вярнуць аўтэнтычнасць страчаным фрагментам ансамбляў комплекса і далейшае ўключэнне ў Спіс сусветнай спадчыны. Між тым, у цэнтральнай частцы Мінска вядзецца «кропкавая забудова» будынкамі розных архітэктурных стыляў (напрыклад, атэль «Кемпінскі» на праспекце Незалежнасці), што парушае гарманічнасць і ансамблевасць цэнтра Мінска і стварае цяжкасці для рэалізацыі праграмы «Горад Сонца-2». Выказаўся супраць забудовы савецкай гістарычнай прасторы горада «шкляным кічам» і ператварэння Мінска ў шэра-бятонны бязтварны мегаполіс: Раман, напісаны як падарожная кніга па Мінску, змяшчае філасофскія разважанні і стылістычна вытанчаны тэкст, дзе асабістая гісторыя героя арганічна ўплецена ў мінулае і сучаснасць горада. Маршрут героя, апісаны аўтарам у кнізе, можа быць дапаможнікам па савецкаму Мінску для турыстаў. Кніга была пераведзена на нямецкую, рускую, польскую, венгерскую і шведскую мовы.

Раман **«Шалом»** (2010): Авантурны, прыгодніцкі раман, раман-падарожжа, які сам аўтар акрэслівае як батлейку, ярмарачны балаган, дзе ў гратэскнай форме дзеянне адбываецца з гумарам і сарказмам, але за чым стаяць больш глыбокія сэнсы, звычайна звязаныя з біблейскімі ідэямі. Герой рамана — мастак — купляе ў нямецкім Боне шалом (кайзераўскую каску) і едзе дадому ў Магілёў праз Гановер, Берлін, Варшаву, Брэст і Мінск. Узнімаюцца праблемы нацыянальнай самаідэнтыфікацыі, пошукаў Беларуссю свайго месца ў Еўропе, успрымання беларусаў іншымі еўрапейскімі народамі. *(Раман быў уключаны ў 2012 у шорт-ліст Літаратурнай прэміі імя Ежы Гедройца)*.

Раман **«Шклатара»** (2013): Шчыры і праўдзівы аповяд пра бурапеннае жыццё ў 2010 годзе багемнага месца творчага Мінску — нонканфармісцкай галерэі «Ў», будынак якой раней служыў пунктам прыёму шклатары. Героямі рамана з’яўляюцца людзі беларускага андэрграўнду.

Падзеі рамана **«Локісаў»** (2020) адбываюцца на поўначы Беларусі. У сюжэце скарыстаныя мясцовыя легенды, вельмі старыя, яшчэ з язычніцкіх часоў. Раман ствараўся амаль тры гады.

У жніўні 2010 г. пачаў працу над сцэнарыем да экранізацыі кнігі Яна Баршчэўскага «Шляхціц Завальня». Хоча ператварыць Каптаруны цалкам у арт-вёску, якая паводле задумкі Клінава мусіць стаць культурнай прасторай і пляцоўкай для людзей мастацтва і аматараў.

## Прэміі і ўзнагароды 
10 красавіка 2021 стала вядома, што Артур Клінаў стаў лаўрэатам літаратурнай прэміі «Гліняны Вялес» за кнігу «Локісаў».

## Палітычныя погляды 
Клінаў выказваецца за перамовы і кампраміс з аўтарытарным рэжымам Аляксандра Лукашэнкі.

## Хобі 
Артур Клінаў збірае калекцыі беларускага авангарда і мае вялікую калекцыю кіча.

## Літаратура 
:* *Клінаў, А.* Чалавек над горадам // Культура. — 1995. — 28 июня.
:* *Клинов, А.* Открытия года // Имя. — 1996. — 27 декабря. — С. 3.
:* *Клинов, А.* Наш город — будто солнце // Минский курьер. — 2005. — 24 ноября.
:* *Клінаў, А.* Горад СОНца: фотаальбом / А. Клінаў. — Менск : Логвінаў, 2005. — 128 с.
:* *Клінаў, А.* Горад СОНца: фотаальбом / А. Клінаў. — Менск : Логвінаў, 2006. — 2-е выд. — 128 с.
:* *Клінаў, А.* Горад СОНца: фотаальбом / А. Клінаў. — Менск : Логвінаў, 2013. — 3-е выд. — 128 с.
:* *Klinaŭ, A.* Minsk. Sonnenstadt der Träume / A. Klinaŭ, aus dem Russischen von Volker Weichsel. — Frankfurt am Main : Suhrkamp Verlag, 2006.
:* *Клінаў, А.* Малая падарожная кніжка па Горадзе Сонца: Раман / Артур Клінаў. — Мінск : Логвінаў, 2008. — 202 с.
:* *Klinau, A.* Mińsk. Przewodnik po Mieście Słońca / A. Klinau, tłumaczenie Małgorzata Buchalik. — Wołowiec : Czarne, 2008. — 152 s.
:* *Клінаў, А.* Дванаццаць. Выбраныя творы 1996—2008: Альбом / Уступны тэкст: М. Жбанкоў; Пер. уступнага тэксту на анг.: V.K. — Мінск : Логвінаў, 2009. — 144 с.
:* *Клінаў, А.* Шалом: Ваенны раман. — Мінск : Логвінаў, 2010. — 334 с.
:* *Клинов, А*. Шалом: Роман. — Москва : Ад Маргинем, 2013.
:* *Klinaŭ, A.* Schalom. Ein Schelmenroman / A. Klinaŭ, aus dem Russischen von Thomas Weiler. — Berlin : *edition*.fotoTAPETA, 2015.
:* *Клінаў, А.* Трэба зьмяняць партызанскую парадыгму беларускага аўтара // pARTisan. — 2011. — № 15. — С. 32—37.
:* *Клінаў, А.* Шклатара / А. Клінаў. — Менск : Логвінаў, 2013. — 336 с.
:* *Klinaŭ, A.* PARTISANEN. Kultur_Macht_Belarus / A. Klinaŭ. — Berlin : *edition*.fotoTAPETA, 2014.
* Беларускі авангард 1980-х: альбом / уступны тэкст: В. Архіпава. — Мінск : Логвінаў, 2011.
* *Чаркасава, В.* Смерць піянера-3. Больш катафалкаў добрых і розных / В. Чаркасава // Голас Радзімы. — 1996. — 26 снежня.
* Смерць піянера-3: выстаўка ў галерэі «Шостая лінія» // ЛіМ. — 1997. — 3 студзеня.
* *Коломенская, И.* Погребальный ход… катафалком / И. Коломенская // Белорусская газета. — 1997. — 20 января.
* *Пянкрат, А.* Вельмі мінскі мастак / А. Пянкрат // Свабода. — 1997. — 18 ліпеня.
* *Прохоров, И.* Колумбарий всемирной литературы / И. Прохоров // Имя. — 1998. — 28 декабря.
* *Коваленко, О.* Болота Empire // Беларусь в мире. — 2005. — № 5. — С. 46—54.
* *Белявец, А.* Вандроўнік па горадзе Сонца  / А. Белявец // Мастацтва. — 2011. — № 8. — С. 23.
* *Дубавец, С.* Майстроўня. Гісторыя аднаго цуду / Сяргей Дубавец; фота А. Канцавога. — [Б. м.] : Радыё СвабоднаяЕўропа / Радыё Свабода, 2012, — 457 с.
* *Жбанков, М.* NO STYLE. Белкульт между Вудстоком и «Дажынкамі» / М. Жбанков. — Вильнюс : ЕГУ, 2013. — 268 с.
* *Харэўскі, С. В.* Гісторыя мастацтва і дойлідства Беларусі / С. В. Харэўскі. — Вільня: ЕГУ, 2007. — 240 с.

## Спасылкі 
* Артур Клинов  // admarginem.ru
* Артур Клінаў: праект ідэальнага гораду  // partisanmag.by
* Артур Клинов — о современной культуре, позиции элит и извечном белорусском партизанстве  // tut.by
* Артур Клинов: Возрождение Города Солнца позволит государству привлечь миллионы туристов  // tut.by
* Артур Клинов: Власти не имеют внятной стратегии развития Минска  // rest.ej.by
* Артур КЛІНАЎ: Горад Сонца — Мысли Вслух — YouTube
* Менск — дзіўнае места //nashaniva.by/
* Артур Клинов: «Моя жизнь в соломе!» //artaktivist.org
* Артур Клинов. Экскурсия по Городу Солнца // kyky.org
* Артур Клинов: белорусам нужно искоренить из себя геном подпольного человека // naviny.by
* Інтэрв’ю Клінава, 2001 год  // belarus-art.iatp.by
* Национальный павильон Республики Беларусь на 54-й Венецианской биеннале (2011): СОЛОМЕННАЯ «ТАЙНАЯ ВЕЧЕРЯ» АРТУРА КЛИНОВА //artkurator.com
* Артур КЛИНОВ: «Отстоять парк 40-летия Октября означает отстоять городскую культуру Минска» // wildlife.by
* Артур Клинов  // belavangard.by
* Регенерация в партизанских условиях  //shabohin.com
* Артур Клінаў напісаў раман, «які многіх пакрыўдзіць» // budzma.org
* Афіцыйны сайт міжнароднага фестывалю перформансу NAVINKI 

Катэгорыя:Сцэнарысты Беларусі
Катэгорыя:Фатографы Беларусі
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Дызайнеры Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Члены Беларускай спеўна-драматычнай майстроўні
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Гліняны вялес»
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза дызайнераў
Катэгорыя:Прадпрымальнікі Беларусі