open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Павел Рыгоравіч Барадаўка

**Павел Рыгоравіч Барадаўка** (, в. Асташова,  — ) — поўны кавалер ордэна Славы.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 10 студзеня 1910 года ў вёсцы Асташова Расійскай іперыі, цяпер Чашніцкага раёна Віцебскай вобласці Беларусі ў сялянскай сям’і. Беларус. Скончыў чатыры класы, працаваў у калгасе.

Удзельнік вызвалення Заходняй Беларусі ў 1939 годзе і савецка-фінскай вайны 1939—1940 гадоў.

У перыяд Вялікай Айчыннай вайны на фронце з 1941 года. Удзельнік Маскоўскай і Курскай бітваў, вызвалення Беларусі, Польшчы, баёў ва Усходняй Прусіі.

Наводчык мінамёта Барадаўка вызначыўся падчас прарыву абароны праціўніка ля Рагачова 24 чэрвеня 1944 года, падавіў два кулямёты.

30 чэрвеня 1944 года на паўночным захадзе ад горада Бабруйска Магілёўскай вобласці мінамётчык Барадаўка стральбой з адкрытай агнявой пазіцыі спрыяў прасоўванню наперад савецкіх стралковых падраздяленняў.

Загадам па 217-й стралковай дывізіі № 091 ад 19 ліпеня 1944 года за мужнасць і адвагу, праяўленыя ў баях, чырвонаармеец Барадаўка Павел Рыгоравіч узнагароджаны ордэнам Славы 3-й ступені.

Намеснік камандзіра мінамётнага разліку 740-га стралковага палка чырвонаармеец Павел Барадаўка 14 кастрычніка 1944 года ў раёне населенага пункта Двур, размешчанага ў шасці кіламетрах на паўднёвы захад ад польскага горада Макаў Мазавецкі, падавіўшы супрацьтанкавую гармату ворага, забяспечыў паспяховыя дзеянні свайго падраздзялення.

Загадам па 48-й арміі № 595 ад 27 кастрычніка 1944 года за мужнасць і адвагу, праяўленыя ў баях, чырвонаармеец Барадаўка Павел Рыгоравіч узнагароджаны ордэнам Славы 2-й ступені.

31 студзеня 1945 года намеснік камандзіра мінамётнага разліку 740-га стралковага палка чырвонаармеец Павел Барадаўка падчас бою каля населенага пункта Балайнен, размешчанага ў дванаццаці кіламетрах на поўнач ад горада Найдэнбург (цяпер польскі горад Нідзіца), прыцэльным агнём з мінамёта падавіў тры кулямёты, знішчыў звыш 10 ворагаў.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 24 сакавіка 1945 года за ўзорнае выкананне заданняў камандавання ў баях з нямецка-варожымі захопнікамі чырвонаармеец Барадаўка Павел Рыгоравіч узнагароджаны ордэнам Славы 1-й ступені, стаўшы поўным кавалерам гэтага ордэна.

У 1945 годзе старшына Барадаўка П. Р. быў дэмабілізаваны. Вярнуўся ў родную вёску, працаваў паляводам у саўгасе «Чашнікі» Віцебскай вобласці. Памер 19 чэрвеня 1968 года.

Узнагароджаны ардэнамі Славы 3-х ступеняў, медалямі, у тым ліку медалём «За адвагу».

## Літаратура 
* 
* Навечно в сердце народном. 3-е изд., доп. и испр. — Минск, 1984.
* *Беляев И. Н., Сысоев А. Н.* Хроника солдатской славы. — Минск, 1970.
* *Долготович Б. Д.* Кавалеры ордена Славы. — Минск, 2006.
* *Лобода В. Ф.* Солдатская слава. Книга 1. — М., 1963.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Поўныя кавалеры ордэна Славы
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі польскага паходу РСЧА
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Міхаіл Маркавіч Барадзін

**Міхаі́л Ма́ркавіч Барадзі́н (Грузенберг)** (, , Віцебская губерня — ) — расійскі рэвалюцыянер, агент Камінтэрна, савецкі дзяржаўны і грамадскі дзеяч.

## Біяграфія 
У 1903 уступіў у РСДРП, бальшавік.

У 1904—1905 жыў у эміграцыі ў Берне. Падчас Рэвалюцыі 1905—1907 — на падпольнай працы ў Рызе. Дэлегат Тамерфорскай канферэнцыі бальшавікоў і IV (Аб’яднальнага) Стакгольмскага з’езду РСДРП.

### Праца ў Камінтэрне 
У 1918 годзе паводле ўказання Леніна накіраваны ў Швецыю для ўрэгулявання пытанняў, звязаных з дарэвалюцыйным фінансаваннем партыі бальшавікоў, адкуль у студзені 1919 года (пасля паразы Германіі ў Першай сусветнай вайне) высланы разам з групай бальшавікоў і англійскіх агентаў (Вацлаў Вароўскі, Максім Літвінаў, агент MI6 Артур Рэнсам і іншыя).

У 1919 быў першым савецкім консулам у Мексіцы. Быўшы саветнікам і асабістым сябрам Сунь Ятсена, арганізоўваў саюз паміж партыяй Гаміньдан і кітайскімі камуністамі. Пасля здрады Чан Кайшы ў 1927 быў адкліканы ў Савецкі Саюз разам з жонкай, двума сынамі і Ганнай Стронг.

### Праца ў СССР 
Пасля вяртання ў СССР быў прызначаны намеснікам наркама працы у выпраўленча-працоўным лагеры ў Сібіры. Паводле іншых звестак ён пасля закрыцця газеты «Московские новости» быў арыштаваны, сядзеў у Лефортаўскай турме і быў расстраляны.

## Сям’я 
Жонка — Фаіна (Фані) Сямёнаўна Барадзіна (у дзявоцтве Арлюк). Барадзін пазнаёміўся з жонкай у 1908 годзе на партыйным зборы ў Чыкага.

Дзеці:
* Фёдар (Фрэд) Міхайлавіч Барадзін (род. 1908) — палкоўнік Чырвонай Арміі, загінуў напачатку Вялікай Айчыннай вайны.
* Норман Міхайлавіч Барадзін (1911—1974) — разведчык і журналіст.

## Цікавыя факты 
* Міхаіл Барадзін быў прататыпам аднаго з галоўных герояў рамана Андрэ Мальро «Заваёўнікі».

## Літаратура 
* Jacobs D.N. Borodin. Stalin’s Man in China. Stanford Univ. Press, 1985 ISBN 978-0-674-07910-6 ISBN 0-674-07910-8
* Хейфец Л. С. Латинская Америка в орбите Коминтерна. Опыт биографического словаря. М.: ИЛА РАН, 2001;
* Taibo P.I. II. Los Bolcheviquis. Mexico: J.Mortiz, 1986; Martinez Verdugo A. (ed.) Historia del comunismo mexicano. Mexico: Grijalbo, 1985;
* Jeifets L., Jeifets V., Huber P. La Internacional Comunista y América Latina, 1919—1943. Diccionario biográfico. Ginebra: Instituto de Latinoamérica-Institut pour l’histoire du communisme, 2004;
* Хейфец В. Л. Провал континентальной революции: Коминтерн и эволюция левого движения Мексики в 1919—1921 гг. // Россия в контексте мировой истории. СПб.: Наука, 2002, с. 252—277;
* Kheyfetz L. and V. Michael Borodin. The First Comintern-emissary to Latin America // The International Newsletter of Historical Studies on Comintern, Communism and Stalinism. Vol.II, 1994/95. № 5/6. P.145-149. Vol.III (1996). № 7/8. P.184-188;
* Усов В. Советская разведка в Китае. 20-е годы ХХ века.

Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Латвіі
Катэгорыя:Дыпламаты СССР
Катэгорыя:Консулы СССР у Мексіцы
Катэгорыя:Бальшавікі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Пасмяротна рэабілітаваныя
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебскім раёне
Катэгорыя:Памерлі ў турмах Расіі
Катэгорыя:Дэлегаты IV з’езда РСДРП
Канстытуцыя Харватыі

**Канстытуцыя Харватыі** () — дзеючая Канстытуцыя Харватыі прынятая парламентам Харватыі 22 снежня 1990 года. Канстытуцыя замяніла сабой Канстытуцыю Сацыялістычнай рэспублікі Харватыя, якая дзейнічала ў СФРЮ. Парламент, які прыняў Канстытуцыю, быў абраны ў красавіку 1990 года на першых свабодных шматпартыйных выбарах. З прычыны, што Канстытуцыя была прынятая перад Калядамі, яна часам нефармальна называецца «Каляднай канстытуцыяй» (Božićni ustav). У 1997, 2000 і 2001 гадах у тэкст Канстытуцыі быў унесены шэраг змен, у прыватнасці, якія датычацца пераўтварэння двухпалатнага парламента ў аднапалатны і абмежавання ўлады Прэзідэнта краіны.

## Структура 
Канстытуцыя Рэспублікі Харватыя складаецца з васьмі частак (139 артыкулаў). Па Канстытуцыі 1990 года Харватыя з'яўлялася прэзідэнцка-парламенцкай рэспублікай, аднак пасля змяненняў 2000 і 2001 года ўрад краіны стаў падсправаздачны Палаце прадстаўнікоў Харвацкага сабора, што азначала пераход да парламенцкай формы кіравання.
 
Складовай часткай Канстытуцыі, прынятай 22 снежня 1990, з'яўляюцца шэраг пазнейшых Канстытуцыйных законаў: "Аб правах і свабодах чалавека і правах этнічных і нацыянальных супольнасцяў або меншасцяў у Рэспубліцы Харватыя" (1991), "Аб супрацоўніцтве Рэспублікі Харватыя з Міжнародным судом ААН" (1996), "Аб Канстытуцыйным судзе Рэспублікі Харватыя" (1999).
* Частка I ("Гістарычныя асновы") - выкладанне гісторыі развіцця дзяржаўнасці і абгрунтаванне гістарычнага права на суверэнітэт.
* Частка II ("Асноўныя палажэнні") - асноўныя характарыстыкі дзяржавы і грамадства.
* Частка III ("Асноўныя свабоды і правы чалавека і грамадзяніна") - правы і свабоды асобы, павага да правоў нацыянальных меншасцяў.
* Частка IV ("Арганізацыя дзяржаўнай улады") - структура дзяржаўных органаў.
* Частка V ("Канстытуцыйны суд Рэспублікі Харватыя") - дзейнасць Канстытуцыйнага суда.
* Частка VI ("Арганізацыя мясцовага самакіравання і кіравання") - адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел і мясцовае самакіраванне.
* Частка VII ("Міжнародныя адносіны") - парадак заключэння міжнародных дагавораў і ўступлення краіны ў міжнародныя саюзы.
* Частка VIII ("Змяненне Канстытуцыі") - рэгламент ўнясення змяненняў у Асноўны закон.

## Спасылкі 
* http://www.usud.hr/default.aspx?Show=ustav_republike_hrvatske&Lang=en 

Харватыя
Катэгорыя:Дзяржаўны лад Харватыі
Уільям Вікры

**Уільям Спенсер Вікры** (, , Вікторыя, Брытанская Калумбія, Канада — , Харысан, штат Нью-Ёрк, ЗША) — амерыканскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1996).

## Біяграфія 
Скончыў Ельскі ўніверсітэт у Нью-Хейвене. Атрымаў ступень доктара ў 1947 годзе ў Калумбійскім універсітэце. Працаваў у розных дзяржаўных установах, у тым ліку і ў казначэйстве. У 1958 годзе стаў прафесарам, а ў 1964 годзе — дэканам эканамічнага факультэта Калумбійскага ўніверсітэта.
 
Кансультаваў дзяржаўныя арганізацыі, быў дырэктарам Нацыянальнага бюро эканамічных даследаванняў у 1973—1977 гадах. З 1979 года быў ганаровымі прафесарам Калумбійскага ўніверсітэта.
 
Памёр Вікры ў Харысане (штат Нью-Ёрк) 11 кастрычніка 1996 праз некалькі дзён пасля аб’яўлення аб прысуджэнні яму Нобелеўскай прэміі па эканоміцы.

Лаўрэат прэміі Ф. Сейдмана (1992).

Катэгорыя:Эканамісты ЗША
Джэймс Мірліс

Сэр **Джэймс Аляксандр Мірліс** (; нар.  г., Мінігэф, Шатландыя) — шатландскі эканаміст. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1996) "за даследаванні ў галіне інфармацыйнай асіметрыі".
 
## Біяграфія 
Вучыўся ў Эдынбургскім універсітэце і ў Кембрыджы (тут атрымаў доктарскую ступень). Выкладаў у Кембрыджскім і Оксфардскім універсітэтах.
 
Прэзідэнт Эканаметрычнага таварыства (1982). Прэзідэнт Міжнароднага атлантычнага эканамічнага таварыства (1988-1989).

## Навуковыя працы 
* "Тэорыя маральнай рызыкі і неназіральныя паводзіны" (The Theory of Moral Hazard and Unobservable Behavior, 1975).

## Спасылкі 
* Аўтабіяграфія Джэймса Мірліса на Нобелеўскім сайце 

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па эканоміцы
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Члены Каралеўскага таварыства Эдынбурга
Амарція Сен

{{Вучоны 
 |Імя                  = Амарція Сен
 |Арыгінал імя       = অমর্ত্য সেন
 |Выява                 = Amartya Sen.jpg
 |Навуковая сфера        = 
 |Узнагароды і прэміі     = 
{
 (1998)
}
{

}
}}
**Амарція Сен** (, Ômorto Shen, ; ) — індыйскі эканаміст, які ўнёс значны ўклад у фармулёўку канцэптуальнай структуры штогадовых справаздач ААН аб развіцці чалавецтва і індэкса развіцця чалавечага патэнцыялу.
 
Вучыўся ў Прэзідэнcі-каледжы Калькуцкага ўніверсітэта і Кембрыджскім універсітэце (тут жа атрымаў ступень доктара).
 
Выкладаў у Калькуцкім універсітэце (1956—1958), Кембрыджскім універсітэце (1957—1963, з 1998), Дэлійскім ўніверсітэце (1963—1971), у Оксфардзе (1977—1988) і Гарвардзе (1987—1998).
 
У 1998—2004 гадах узначальваў Трыніці-каледж у Кембрыджы.
 
Прэзідэнт Міжнароднай эканамічнай асацыяцыі (1986—1989). Прэзідэнт Эканаметрычнага таварыства (1984). Прэзідэнт Амерыканскай эканамічнай асацыяцыі ў 1994 годзе.
 
У 1998 годзе яму была прысуджана Нобелеўская прэмія па эканоміцы «За ўклад у эканамічную тэорыю дабрабыту». Сен таксама стаў лаўрэатам прэмій Ф. Сейдмана (1979). (1986) і В. Лявонцьева (2000)
 
Дачка Амарція Сена ад першага шлюбу — Антара Дэў Сен — з’яўляецца вядомым індыйскім журналістам. Жонка эканаміста (з 1991 года, трэці шлюб Сена) — Эма Ротшыльд — таксама вядомы эканаміст.
 
## Навуковыя працы 
* «Беднасць і голад» (Poverty and Famines, 1981);
* «Вяртанне да праблемы няроўнасці» (Inequality Reexamined, 1992);
* «Развіццё як свабода» (Development as Freedom, 1999).

## Спасылкі 
* Аўтабіяграфія А. Сена на сайце Лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі

Катэгорыя:Выпускнікі Кембрыджскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Прафесары Кембрыджскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па эканоміцы
Роберт Кархарт Мертан

**Роберт Кархарт Мертан** (; ) — амерыканскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1997) «за новы метад вызначэння кошту вытворных каштоўных папер». Сын вядомага сацыёлага Роберта Кінга Мертана.
 
Вучыўся ў Калумбійскім універсітэце і Каліфарнійскім тэхналагічным інстытуце. Ступень доктара атрымаў у Масачусецкім тэхналагічным інстытуце. Прафесар школы бізнесу Гарвардскага ўніверсітэта.
 
У 2003 годзе Мертан быў уцягнуты ў скандале вакол амерыканскага хедж-фонду LTCM (Long Term Capital Management), у якім з'яўляўся адным з партнёраў, нараўне з іншым нобелеўскім лаўрэатам Майранам Шоулзам. Фонд абвінавачваўся ва ўхіленні ад выплаты падаткаў, а кансультантам на судовым працэсе выступаў лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы 2001 Джозеф Стыгліц.

Катэгорыя:Эканамісты ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па эканоміцы
Сімон ван дэр Мер

**Сімон ван дэр Мер** (; , Гаага — , Жэнева) — нідэрландская фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1984), сумесна з Карла Рубіа, «за вырашальны ўклад у вялікай праект, ажыццяўленне якога прывяло да адкрыцця квантаў поля W і Z — пераносчыкаў слабога ўзаемадзеяння».
 
Ван дэр Мер вынайшаў метад выпадковыя астуджэння пучкоў ў паскаральніках, які дазволіў адкрыць W-і Z-базоны на 500-ГэВ калайдэры SPS ў ЦЕРН ў эксперыменце UA-1, якія праходзілі пад кіраўніцтвам Карла Рубіа.
 
Ван дэр Мер з'яўляўся членам Нідэрландскай каралеўскай акадэміі навук, а таксама Міжнароднай акадэміі навук.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта .

Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Фізікі Нідэрландаў
Катэгорыя:Фізікі-паскаральнікі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Нідэрландаў
Джон Харсаньі

**Джон (Янаш) Чарлз Харсаньі** (, ; , Будапешт — , Берклі, штат Каліфорнія) — амерыканскі эканаміст венгерскага паходжання.
 
Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1994) «за фундаментальны аналіз раўнавагі ў тэорыі некааператыўных гульняў».
 
Янаш Харсаньі быў адзіным дзіцем у прыняла каталіцкай яўрэйскай сям'і. Яго бацька быў фармацэўтам, маці хатняй гаспадыняй. Вучыўся ў Лютэранскай гімназіі, сярод выпускнікоў якой быў Джон фон Нейман. У 1944 годзе Харсаньі страціў студэнцкую адтэрміноўку ад войска і, з-за яўрэйскага паходжання, быў накіраваны працоўны батальён ў Югаславіі. Калі праз 7 месяцаў батальён быў адпраўлены ў канцэнтрацыйны лагер Харсаньі ўдалося збегчы, ён схаваўся ў езуіцкім кляштары.
 
Скончыў Будапешцкі ўніверсітэт. Ступень доктара атрымаў у Стэнфардзе. Выкладаў у Аўстралійскім нацыянальным універсітэце (Канбера), універсітэце Уэйн Стэйт (Дэтройт), Каліфарнійскім універсітэце.

## Навуковыя працы 
* «Эсэ па этыцы, сацыяльных паводзінах і навуковаму тлумачэнню» (Essays on Ethics, Social Behavior, and Scientific Explanation, 1976);
* «Работы па тэорыі гульняў» (Papers in game Theory, 1982).
Дэніел Мак-Фадэн

**Дэніел Л. Макфадэн** (; ) — амерыканскі эканаміст.
 
Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (2000) «За распрацоўку тэорыі і метадаў для аналізу дыскрэтнай выбару». Вучыўся ва ўніверсітэце Мінесоты.
 
Доктар філасофіі Чыкагскага ўніверсітэта.
 
Працаваў у Каліфарнійскім універсітэце (Берклі) і Масачусецкім тэхналагічным інстытуце.
 
Прэзідэнт Эканаметрычнага таварыства (1985) і Амерыканскай эканамічнай асацыяцыі (2005).
 
Узнагароджаны медалямі Дж. Б. Кларка (1975) і Фрыша (1986). Ахвяраваў Нобелеўскую прэмію Фонду Таварыства Усходняга заліва ў мэтах падтрымкі адукацыі і мастацтва.

Катэгорыя:Эканамісты ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па эканоміцы
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША
Майран Шоулз

**Майран Сэмюэл Шоулз** (; ) — амерыканскі эканаміст канадскага паходжання, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1997) «за новы метад вызначэння кошту вытворных каштоўных папер». Шоулз з'яўляецца адным з аўтараў фінансавай мадэлі Блэка — Шоулза (мадэлі цэнаўтварэння апцыёнаў).
 
Вучыўся ва Універсітэце Мак-Майстра (Гамільтан, Канада) і Чыкагскім універсітэце, у якім атрымаў ступень PhD. Працаваў у Масачусецкім тэхналагічным інстытуце, Чыкагскім і Стэнфардскім універсітэце, у якім цяпер ён носіць званне ганаровага прафесара імя Фрэнка Э. Бака.
 
У 2003 годзе Шоулз быў ўцягнуты ў скандал вакол амерыканскага хедж-фонду LTCM (Long-Term Capital Management), у якім з'яўляўся адным з партнёраў, нараўне з іншым нобелеўскім лаўрэатам Робертам Мертанам. Фонд абвінавачваўся ва ўхіленні ад выплаты падаткаў, а экспертам-кансультантам з боку дзяржавы на судовым працэсе выступаў лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы 2001 Джозеф Стыгліц.

## Асноўныя працы 
* Манаграфія «Падаткі і стратэгія бізнесу» (Taxes and Business Strategies, 1991; у суаўтарстве з М. Волфсанам).
* Артыкул «Фінансавая інфраструктура і эканамічны рост» (Financial Infrastructure and Economic Growth, 1996).
Джордж Акерлоф

**Джордж Акерлоф** (; ) — амерыканскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (2001) «за аналіз рынкаў з несіметрычнай інфармацыяй» разам з Джозефам Стыгліцам і Майклам Спенсам, заснавальнік інфармацыйнай эканамічнай тэорыі. Акрамя таго Акерлоф вядомы сваімі даследаваннямі рынку працы і асабліва нярыначных заробкаў, якія фарміруюць у цяперашні час асновы новакейнсіянскай школы макраэканомікі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 17 чэрвеня 1940 года ў горадзе Нью-Хейвен (штат Канектыкут) у сям'і прафесара Ельскага ўніверсітэта, эмігранта са Швецыі. Пачаўшы сваё навучанне ў Ельскім універсітэце (1962 - ступень бакалаўра эканомікі), Акерлоф завяршыў яго ў Масачусецкім тэхналагічным інстытуце (1966 - ступень доктара эканомікі). Пасля заканчэння вучобы амаль увесь час выкладаў у Каліфарнійскім універсітэце ў Берклі. У 1967-1968 гадах працаваў прафесарам Індыйскага статыстычнага інстытута, у 1973 годзе быў адным з супрацоўнікаў Камітэта эканамічных дарадчыкаў пры прэзідэнце Ніксане. У 1978 годзе Акерлоф перайшоў у Лонданскую школу эканомікі і палітычных навук, але ў 1980 годзе канчаткова вярнуўся ў Каліфарнійскі ўніверсітэт у Берклі.
 
Жонка Акерлофа - Джанет Елен - вядомы эканаміст, прэзідэнт Федэральнага рэзервовага банка Сан-Францыска ў 2004-10 гадах, намеснік старшыні Савета кіраўнікоў Федэральнай рэзервовай сістэмай ЗША (з кастрычніка 2010 года).

## Даследаванні 
У жніўні 1970 г. змясціў у англійскім  артыкул , у якім акрэсліў істотныя цяжкасці на рынках ва ўмовах асіметрычных звестак і за які атрымаў Нобелеўскую ўзнагароду. 28 лістапада 1986 г. выдаў у Кембрыджы разам з жонкай Джанет Елен кнігу «Узоры  на рынку працы», дзе тлумачылася плата наймальнікам заробку звыш  насуперак высновам неакласічнай школы эканомікі. У 1993 г. выдаў у амерыканскім часопісе  разам з Полам Ромерам артыкул «Марадэрства: гаспадарчае падонне банкруцтва дзеля прыбытку», дзе апісваліся ўмовы, пры якіх уласніку выгадней выціснуць сродкі з уласнага прадпрыемства замест таго, каб яго развіваць: «Банкруцтва дзеля прыбытку адбудзецца, калі дрэнны бухгалтарскі ўлік, слабое рэгуляванне або нізкія спагнанні за злоўжыванне даюць уласнікам пабуджэнне плаціць сабе больш за вартасць іх прадпрыемстваў і затым не выконваць сваіх даўгавых абавязкаў. Банкруцтва дзеля прыбытку найчасцей адбываецца, калі дзяржава ручаецца за даўгавыя абавязкі прадпрыемства».

У маі 1996 г. змясціў у «Штоквартальным часопісе эканомікі» разам з Майклам Кацам і сваёй жонкай артыкул «Разгляд пазашлюбнага дзетараджэння ў Злучаных Штатах», дзе тлумачылася, якім чынам касаванне крымінальнай адказнасці за аборт і пашырэнне даступнасці супрацьзачаткавых сродкаў сярод незамужніх жанчын прывяло да росту долі байструкоў сярод народжаных. 29 студзеня 2009 г. выдаў у Прынстане (шт. Нью-Джэрсі) разам з будучым Нобелеўскім лаўрэатам Робертам Шылерам кнігу , дзе тлумачылася значэнне пачуццяў пры гаспадарчым .

## Спасылкі 
* Старонка на старонцы Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Берклі
* Бібліяграфія Акерлофа // 

Катэгорыя:Кейнсіянцы
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па эканоміцы
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША
Шульц

**Шульц** () — адно з самых распаўсюджаных прозвішчаў нямецкага паходжання.

## Вядомыя асобы 
* Альберт Аляксандравіч Шульц (1835—1902) — інжынер, дзяржаўны служачы

* Бруна Шульц (1892—1942) — польскі пісьменнік і мастак
* Джордж Шульц — амерыканскі дзяржаўны дзеяч
* Дэйв Шульц — амерыканскі барэц, алімпійскі чэмпіён
* Марцін Шульц — нямецкі палітык, сябра Партыі еўрапейскіх сацыялістаў, дэпутат Еўрапарламента з 1994 года.
* Міхал Шульц — вялікалітоўскі архітэктар нямецкага паходжання, прадстаўнік позняга класіцызму
* Пітэр Шульц — амерыканскі хімік
* Рыхард Саламонавіч Шульц — савецкі гельмінтолаг
* Тэадор Уільям Шульц — амерыканскі эканаміст. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1979)
* Файфель Якаўлевіч Шульц — беларускі хірург
Адміністрацыйны падзел Харватыі

thumb|right|350px|Адміністрацыйны падзел Харватыі
Харватыя падзелена на 20 акруг — жупаній (), узначаленых жупанамі. Сталіца краіны, горад Заграб, мае статус асобнай жупаніі.

## Жупаніі і іх цэнтры 
*Паводле нумароў на карце*
Егіпецкая мова

**Егі́пецкая мо́ва** — мова жыхароў Старажытнага Егіпта. На цяперашні час лічыцца мёртвай. Асобнае адгалінаванне афразійскай моўнай сям'і. У рамках гэтай сям'і, паводле меркавання адных навукоўцаў, найбольш блізкая да семіцкіх, паводле меркавання іншых — да чадскіх моў. Адна з самых старажытных вядомых на наш час моў, абслугоўвалася адной з першых сістэм пісьма ў гісторыі чалавецтва — вядомы помнікі з канца 4-га тыс. да н.э. і па V стагоддзе н.э. Апошняя ступень егіпецкай мовы — копцкая мова, якая праіснавала да XVII стагоддзя (як мова набажэнства ў копцкай праваслаўнай царкве ўжываецца і дагэтуль). Навуковая дысцыпліна, якая вывучае егіпецкую мову, называецца *мовазнаўчая егіпталогія*.

Перыядызацыя егіпецкай мовы:
* Стараегіпецкая мова (32 — 22 стст. да н.э.)
* Сярэднеегіпецкая мова (22 — 14 стст. да н.э.)
* Новаегіпецкая мова (14 — 7 стст. да н.э.)
* Дэматычная мова (7 ст. да н.э. — 5 ст. н.э.)
* Копцкая мова (3 — 17 стст., цяпер богаслужэбная мова копцкай царквы)

Катэгорыя:Старажытныя мовы
Катэгорыя:Старажытны Егіпет
Катэгорыя:Егіпецкая моўная сям’я
Роберт Лукас

**Роберт Эмерсан Лукас**, малодшы (; ) — амерыканскі эканаміст.
 
Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1995) «за развіццё і змену гіпотэзы рацыянальных чаканняў, змену асноў мікраэканамічнага аналізу і пункту гледжання на эканамічны аналіз».
 
Прэзідэнт Эканаметрычнага таварыства (1997); прэзідэнт Амерыканскай эканамічнай асацыяцыі (2002).

## Біяграфія 
Вучыўся 15 верасня 1937 года ў Чыкагскім (тут жа атрымаў ступень доктара) і Каліфарнійскім універсітэтах. Працаваў ва ўніверсітэце Карнегі — Мелана і ў Чыкагскім універсітэце.
 
Лукас вывучаў эканоміку для сваёй доктарскай дысертацыі на «амаль-марксісцкіх» асновах. Ён лічыў, што эканоміка з’яўлялася сапраўдным рухавіком гісторыі, і меў намер пасля паглыблення ў эканоміку перайсці назад на кафедру гісторыі.
 
Памёр 15 мая 2023 года.

## Сям’я 
* Першая жонка, Рыта Лукас, пасля іх разводу ў 1988 годзе, атрымала запісанае ў іх пагадненні аб разводзе права на атрыманне паловы Нобелеўскай прэміі, калі Лукас яе атрымае ў наступныя сем гадоў. Калі ён быў узнагароджаны Нобелеўскай прэміяй у 1995 годзе, ёй была перададзена палова прызавой сумы.
 
* Другая жонка, Нэнсі Стокей (нар. 1950), з’яўляецца вядомым эканамістам, прафесарам Чыкагскага ўніверсітэта.

Катэгорыя:Эканамісты ЗША
Лафатэнскія астравы

**Лафатэнскія астравы** () — архіпелаг у Нарвежскім моры ля паўночна-заходняга ўзбярэжжа Нарвегіі.

Астравы скалістыя і падзеленыя паміж сабой у асноўным вузкімі пралівамі. Максімальная вышыня — 1161 м над узроўнем мора. Ад кантынентальнай Нарвегіі аддзеленыя пралівам Вестфіёрд. Плошча архіпелага складае 1227 км², а яго насельніцтва — 24,5 тыс. чалавек.
 
Архіпелаг складаецца з некалькіх буйных астравоў і мноства астраўкоў і скал. Ад паўвострава аддзелены пралівам Вестфіёрд. Уключае астравы Эўствагёй, Вествагёй, Флакстадзёй, Москенесёй і шмат дробных. Складзены пераважна з гранітаў, гнейсаў, сіенітаў, крышталічных сланцаў. Берагі ў асноўным скалістыя, парэзаныя фіёрдамі. Паміж астравамі Феро і Маскенесё размешчаны знакаміты вір Мальстрэм.

Клімат акіянічны, вільготны. Сярэдняя тэмпература студзеня каля 0 °C, ліпеня 12 °C. Ападкаў больш за 1000 мм за год. Мора каля берагоў не замярзае.

Асноўныя заняткі жыхароў — рыбалоўства і авечкагадоўля. Шырока вядомая вырабленая лафатэнцамі сушаная атлантычная траска.

1 снежня 2007 была адкрыта дарога E10 (праект Lofast), якая звязала найбуйнейшыя астравы архіпелага з мацерыковай часткай Нарвегіі. Будаўніцтва дарогі ўключала ў сябе будаўніцтва некалькіх тунэляў і мастоў, у тым ліку аднаго з найбуйнейшых рамна-кансольных мастоў — моста Рафтсундэт.

Катэгорыя:Астравы Нарвежскага мора
Катэгорыя:Астравы Нарвегіі
Маанзундскі архіпелаг

**Маанзундскі архіпелаг** (ад нямецкай назвы праліва Муху-Вяйн — *Moonsund*), або **Заходні Эстонскі архіпелаг** () — група астравоў ва ўсходняй частцы Балтыйскага мора, належыць Эстоніі.

Агульная плошча — каля 4 тысяч км². У склад архіпелага ўваходзяць чатыры буйныя астравы: Саарэмаа, Хійумаа, Муху і Вормсі і каля 500 дробных. Ад мацерыка аддзяляецца пралівам Вяйнамеры, які складаецца з праліваў Суур-Вяйн паміж мацерыком і Муху і Вааз-Вяйн паміж мацерыком і Вормсі. Найбольшая вышыня — 54 м (узгорак Раўнамягі на востраве Саарэмаа).

Клімат умераны марскі, лагодны. Сярэдняя тэмпература студзеня складае −4 °C, ліпеня — 17 °C. Ападкаў 550 мм у год. Вялікая колькасць азёр. Астравы малаўрадлівыя, бо складаюцца галоўным чынам з вапнякоў і марскіх адкладаў антрапагену. Глебы друзавыя і пясчаныя. Расліннасць прадстаўлена лугамі і беднымі хваёвымі лясамі, па берагах сустракаюцца зараснікі трыснягу.

На астравах ёсць запаведнікі Війдумяэ і Вільсандзі. Найбуйнейшыя гарады — Курэссаарэ (востраў Саарэмаа, насельніцтва — 14 тысяч чалавек) і Кярдла (востраў Хійумаа, 4 тысячы чалавек). Іншыя астравы: Аліраху.

Катэгорыя:Астравы Балтыйскага мора
Катэгорыя:Астравы Эстоніі
Даніэль Канеман

**Даніэль Канеман** (, , ) — ізраільска-амерыканскі псіхолаг, адзін з заснавальнікаў псіхалагічнай эканамічнай тэорыі і паводніцкіх фінансаў, у якіх аб'яднаныя эканомікс і кагнітівістыка для тлумачэння ірацыянальнасці адносін чалавека да рызыкі ў прыняцці рашэнняў і ў кіраванні сваімі паводзінамі. Знакаміты дзякуючы сваёй працы, выкананай сумесна з Амосам Тверскі і іншымі аўтарамі, па ўсталяванні кагнітыўнай асновы для агульных чалавечых памылак ў выкарыстанні эўрыстыкі, а таксама для развіцця тэорыі перспектыў; лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (2002) «за ўжыванне псіхалагічнай методыкі ў эканамічнай навуцы, асабліва — пры даследаванні фарміравання меркаванняў і прыняцця рашэнняў ва ўмовах нявызначанасці» (сумесна з В. Смітам), нягледзячы на тое, што даследаванні праводзіў як псіхолаг, а не як эканаміст.

## Біяграфія 
Канеман нарадзіўся ў Тэль-Авіве, правёў свае дзіцячыя гады ў Парыжы, пераехаў у Палесціну ў 1946 годзе. Атрымаў ступень бакалаўра матэматыкі і псіхалогіі ў Яўрэйскім універсітэце ў Іерусаліме ў 1954 годзе, пасля чаго працаваў у Арміі абароны Ізраіля, у асноўным у псіхалагічным аддзеле. Падраздзяленне, у якім ён служыў, займалася адборам і тэставаннем прызыўнікоў. Канеман распрацоўваў інтэрв'ю для ацэнкі асобы.
 
Пасля звальнення з войска Канеман вярнуўся ў Яўрэйскі ўніверсітэт, дзе праслухаў курсы логікі і філасофіі навукі. У 1958 годзе пераехаў у Злучаныя Штаты Амерыкі і атрымаў ступень доктара філасофіі па псіхалогіі ў Каліфарнійскім універсітэце, Берклі ў 1961 годзе.
 
З 1969 года супрацоўнічаў з Амосам Тверскі, які па запрашэнні Канемана чытаў у Яўрэйскім універсітэце лекцыі аб ацэнцы верагоднасці падзей.
 
Працаваў у Прыстанскім універсітэце, а таксама ў Яўрэйскім універсітэце. Уваходзіў у рэдакцыйны савет часопіса *«Economics and Philosophy»*.
Кахамарка

**Кахамарка** () — горад на поўначы Перу, за 861 км ад сталіцы Лімы, сталіца аднайменнага рэгіёна Кахамарка. Насельніцтва складае каля 284 тысяч чалавек.
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Муніцыпалітэт Кахамаркі 
* Карта Кахамаркі 

Катэгорыя:Гарады Перу
Катэгорыя:Гарады інкаў
Бялынкавіцкі раён

**Бялы́нкавіцкі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1924—1927. Цэнтр — вёска Бялынкавічы.

На 1 студзеня 1925 года плошча раёна складала 719 км², на тэрыторыі раёна налічвалася 124 населеныя пункты, насельніцтва раёна складала 23 448 чалавек.

Раён утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе Калінінскай акругі БССР. 20 жніўня 1924 года падзелены на 10 сельсаветаў: Баронькаўскі (Барэйкаўскі), Батаеўскі, Бялынкавіцкі, Велікаборскі, Гаўрыленскі, Каніцкі, Машаўскі, Мокраўскі (Макранскі), Смолькаўскі, Сялецкі. З 9 чэрвеня 1927 года раён у складзе Магілёўскай акругі. 4 жніўня 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Касцюковіцкага раёна.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн., «Беларусь», 1985. — 390 с.

Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1927 годзе
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Касцюковіцкага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Хоцімскага раёна
Катэгорыя:Бялынкавічы
Эпіхлоргідрын

**Эпіхлоргідры́н**, 1-хлор-2,3-эпаксіпрапан, хлорметылаксіран, **CH2(O)CHCH2Cl** — арганічнае рэчыва, насычаны вуглевадарод.

Бясколерная вадкасць з рэзкім непрыемным пахам. Тэмпература плаўлення — 57 °С, тэмпература кіпення 116,11 °C. Добра раствараецца ў арганічных растваральніках, з вадой утварае азеатропную сумесь. Лёгка запальваецца.

Эпіхлоргідрын атрымліваюць дыгідрахлараваннем дыхлоргідрынаў гліцэрыны, эпаксідаваннем аліхларыду.

Выкарыстоўваецца у вытворчасці сінтэтычнай гліцэрыны, эпаксідных смол, эпіхлоргідрынавых каўчукоў, іонаабменных смол.

## Шкоднае ўздзеянне 
Эпіхлоргідрын раздражняе слізістыя абалонкі дыхальных шляхоў і выклікае дэрматыты. Шкодна ўздзейнічае на ныркі і печань.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Эпихлоргидрин // ХиМиК.ру 
* 

Катэгорыя:Вуглевадароды
Гудзонаў праліў

**Гудзон праліў** (, ) — праліў Паўночнага Ледавітага акіяна, абмывае бераг Канады.
 
Праліў знаходзіцца паміж паўвостравам Лабрадор на поўдні і востравам Бафінава Зямля на поўначы. Злучае мора Лабрадор з унутранымі залівамі Гудзона і Фокса, на паўднёвым усходзе злучаецца з залівам Унгава, вядомым сваімі прылівамі.
 
Астравы — Мілі, Солсберы, Нотынгем, Чарлз, Біг-Айлэнд, Батан, Рэзальюшэн, Эджэл, Дыгес, Гудвін.
 
Працягласць праліва — 800 км, шырыня — 115 км на ўсходзе і да 240 км на захадзе. Глыбіня вагаецца ад 115 да 704 м. Вышыня прыліваў — да 12,4 м. Бываюць частыя штормы. Суднаходства магчыма да 4-х месяцаў у годзе.
 
Праліў названы ў гонар Генры Гудзона, які праплыў па праліве ў 1610 годзе.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пралівы Паўночнага Ледавітага акіяна
Катэгорыя:Пралівы Канады
Катэгорыя:Геаграфія Квебека
Катэгорыя:Геаграфія Нунавута
Маанзундская аперацыя (1941)

**Маанзундская аперацыя** (6 верасня — 22 кастрычніка 1941) — абарона РСЧА астравоў Маанзундскага архіпелага ад войскаў нацысцкай Германіі падчас Другой сусветнай вайны.

Адпаведныя наступальныя аперацыі саперніка: асноўная — ; асобныя аперацыі адцягвання — «Зюйдвінд», «Вэствінд», .

Аперацыя адбылася пасля захопу нямецкімі войскамі Таліна (29 жніўня 1941), у выніку чаго савецкія часці на астравах апынуліся ў тыле нямецкіх войскаў.

Катэгорыя:Бітвы і аперацыі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Бітвы СССР
Катэгорыя:Бітвы Германіі
Катэгорыя:Бітвы ў Эстоніі
Паўночная Зямля

**Паўно́чная Зямля́** (, да 1926 года — **Зямля Імператара Мікалая II**) — расійскі архіпелаг у Паўночным Ледавітым акіяне на мяжы Каскага мора і мора Лапцевых. Адміністрацыйна ўваходзіць у склад Таймырскага Даўгана-Ненецкага муніцыпальнага раёна Краснаярскага края. Незаселены.

## Геаграфія 
Плошча архіпелага каля 37,6 тыс. км². Ад мацерыка аддзелены пралівам Вількіцкага. Уключае 4 вялікія астравы — Кастрычніцкай Рэвалюцыі, Бальшавік, Камсамолец, Піянер — і шмат дробных. На Паўночнай Зямлі знаходзіцца самы паўночны астраўны пункт Азіі — мыс Арктычны на востраве Камсамолец.

## Прырода 
Берагі месцамі скалістыя і стромкія, парэзаны глыбокімі фіёрдамі. У рэльефе вылучаюцца прыледавіковыя плато, узвышаныя раўніны, тэрасаваныя прыбярэжныя раўніны. Каля паловы плошчы пакрыта ледавіковымі купаламі і шчытамі вышынёй да 965 м. Складзены пераважна асадкавымі (пясчанікі, даламіты, мергелі, сланцы) і вывергнутымі (дыябазы, граніты) пародамі.

Клімат суровы, арктычны. Сярэднія месячныя тэмпературы зімой ад −28 да −33 °C, летам 0,5—1,6 °C. Ападкаў 150—400 мм за год. Пераважае арктычная пустыня з плямамі мохава-лішайнікавай расліннасці. У складзе жывёльнага свету лемінг, пясец, трапляецца белы мядзведзь. Лежбішча нерпы, грэнландскіх цюленяў, маржоў, бялухі. Птушыныя «кірмашы».
 
## Гісторыя 
Архіпелаг адкрыты 4 верасня 1913 года гідраграфічнай экспедыцыяй 1910—1915 гадоў Барыса Вількіцкага. Спачатку названы ўдзельнікамі экспедыцыі словам «Тайвай» (па першых складах экспедыцыйных ледаколаў «Таймыр» і «Вайгач»). Афіцыйная назва «Зямля Імператара Мікалая II» у гонар расійскага імператара архіпелаг атрымаў 10 (23) студзеня 1914 года, калі яна была абвешчана загадам № 14 марскога міністра.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 


Катэгорыя:Астравы Краснаярскага края
Катэгорыя:Астравы Азіі
Паўночны марскі шлях

[thumb|250px|Маршрут транспартавання грузаў з выкарыстаннем Паўночнага марскога шляху (пазначаны сінім) і альтэрнатыўны шлях, які выкарыстоўвае [Суэцкі канал (чырвоны)]]
**Паўно́чны марскі́ шлях** — самы кароткі марскі шлях паміж Еўрапейскай часткай Расіі і Далёкім Усходам, нацыянальная адзіная транспартная камунікацыя Расіі ў Арктыцы.
 
Праходзіць па морах Паўночнага Ледавітага акіяна (Баранцава, Карскае, Лапцевых, Усходне-Сібірскае, Чукоцкае) і часткова Ціхага акіяна (Берынгава). Паўночны марскі шлях абмежаваны заходнімі ўваходамі ў новазямельскія пралівы і мерыдыянам, якія праходзяць на поўнач ад мыса Жадання, і на ўсход у Берынгавым праліве ад паралелі 66 градусаў паўночнай шыраты і мерыдыянам 168 градусаў 58 хвілін 37 секунд заходняй даўгаты. Даўжыня Паўночнага марскога шляху ад Карскіх Варот да бухты Правідзення каля 5600 км. Адлегласць ад Санкт-Пецярбурга да Уладзівастока па Паўночным марскім шляху складае звыш 14 тыс. км (праз Суэцкі канал — звыш 23 тыс. км).
 
Паўночны марскі шлях абслугоўвае парты Арктыкі і буйных рэк Сібіры (увоз паліва, абсталявання, прадуктаў харчавання, вываз лесу, карысных выкапняў).
 
Альтэрнатыва Паўночным марскім шляху — транспартныя артэрыі, якія праходзяць праз Суэцкі або Панамскі каналы.

У 1939 годзе ў першым паходзе па Паўночнаму марскому шляху прымаў удзел палярны даследчык і акіянолаг М. М. Сомаў.

Катэгорыя:Марскі транспарт Расіі
Катэгорыя:Навігацыя
Катэгорыя:Карскае мора
Катэгорыя:Мора Лапцевых
Катэгорыя:Чукоцкае мора
Катэгорыя:Берынгава мора
Катэгорыя:Усходне-Сібірскае мора
Катэгорыя:Транспарт у Арктыцы
Джозеф Стыгліц

**Джозеф Юджын Стыгліц** (; ) — амерыканскі эканаміст-неакейнсіянец. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (2001, з Акерлофам Джорджам і Спенсам Майклам) «за аналіз рынкаў з несіметрычнай інфармацыяй». Вучыўся ў Амхерст-каледжы і Масачусецкім тэхналагічным інстытуце, дзе атрымаў ступень доктара. Прафесар Калумбійскага ўніверсітэта. Замежны член РАН.
 
Узнагароджаны медалём Дж. Б. Кларка (1979). Лаўрэат прэміі Рэктэнвальда (1998). Старшыня Савета эканамічных кансультантаў пры прэзідэнце ЗША (1995—1997); Шэф-эканаміст Сусветнага банка (1997—2000).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў яўрэйскай сям'і Шарлоты і Натаніеля Стыгліца. З 1960 па 1963 вучыўся ў Амхерст-каледжы, дзе быў прэзідэнтам студэнцкага самакіравання. Працягнуў сваю вучобу ў Масачусецкім тэхналагічным інстытуце. У 1965—1966 вучыўся ў Чыкага, дзе займаўся пад кіраўніцтвам Хірафумі Удзавы. Затым ён вярнуўся ў МТІ, дзе атрымаў ступень доктара навук у 1967. У далейшым Стыгліц выкладаў ва ўніверсітэтах Кембрыджа, Еля, Дзюка, Стэнфарда, Оксфарда і Уінстана і цяпер з'яўляецца прафесарам Калумбійскага ўніверсітэта, а таксама з'яўляецца сурэдактарам часопіса ''The Economists' Voice'' («Голас эканамістаў»).
 
Акрамя сваіх значных даследаванняў у галіне мікра-і макраэканомікі, Стыгліц таксама грае важную ролю ў палітычным і грамадскім жыцці. У 1992 ён перабраўся ў Вашынгтон, каб працаваць у адміністрацыі прэзідэнта Клінтана. У 1993—1995 гадах уваходзіў у склад Эканамічнага савета пры Прэзідэнце ЗША Клінтане. У 1995—1997 займаў пасаду старшыні Савета эканамічных кансультантаў пры прэзідэнце ЗША. У 1997—1999 гадах віцэ-прэзідэнт Сусветнага банка і шэф-эканаміст МБРР.
Каралеўскае геаграфічнае таварыства

**Каралеўскае геаграфічнае таварыства** — англійскае навуковае таварыства, заснаванае ў 1830 годзе пад назвай **Геаграфічнае таварыства Лондана** (Geographical Society of London) для развіцця геаграфічнай навукі пад заступніцтвам караля Вільгельма IV. Яно паглынула «Асацыяцыю па прасоўванні адкрыцця ўнутраных абласцей Афрыкі» (Association for Promoting the Discovery of the Interior Parts of Africa), таксама вядомую як Афрыканская асацыяцыя (African Association) (заснавана сэрам Джозефам Банксам у 1788 годзе), Клуб Ролі (Raleigh Club) і палесцінскую асацыяцыю (Palestine Association). Таварыства атрымала каралеўскія прывілеі ад каралевы Вікторыі ў 1859 годзе.

## Гісторыя 
Заснавальнікамі таварыства з’яўляліся Сэр Джон Бараў, Сэр Джон Франклін і Фрэнсіс Бафорт. Таварыства актыўна спрыяла і падтрымлівала мноства вядомых даследчыкаў і падарожнікаў:
* Чарлз Дарвін
* Джэймс Кінгстан Такі
* Давід Лівінгстан
* Уільям Огілві
* Роберт Фалкан Скот
* Рычард Фрэнсіс Бёртан
* Джон Хенінг Спік
* Джордж Хэйвард
* Генры Мортан Стэнлі
* Фрэдэрык Джордж Джэксан
* Эрнэст Генры Шеклтан
* Сэр Эдмунд Хілары
 
З сярэдзіны 19-га стагоддзя да сярэдзіны Першай сусветнай вайны экспедыцыі, якія спансавала Каралеўскае геаграфічнае таварыства, часта траплялі на вокладкі газет.
 
У 1933 годзе частка членаў таварыства пакінула шэрагі, каб заснаваць арганізацыю пад назвай Інстытут брытанскіх географаў (Institute of British Geographers). Каралеўскае геаграфічнае таварыства і Інстытут брытанскіх географаў суіснавалі на працягу 60 гадоў, да 1994 года, калі пачалася дыскусія аб аб’яднанні. У студзені 1995 года адбылося зліццё, і новая арганізацыя атрымала назву Каралеўскае геаграфічнае таварыства (сумесна з Інстытутам брытанскіх географаў). Сёння таварыства з’яўляецца галоўным сусветным цэнтрам геаграфічных даследаванняў, якія падтрымліваюць адукацыю, навучанне, даследаванні і навуковыя экспедыцыі. Таксама вядзецца прасоўванне і папулярызацыя геаграфіі ў грамадстве. Галоўныя офісы таварыства размешчаны ў Лоўтар Лодж (Кенсінгтан, Лондан).

## Гл. таксама 
* Геаграфічнае таварыства
* Міжнародны геаграфічны саюз
* Рускае геаграфічнае таварыства
* Нацыянальнае геаграфічнае таварыства
* Брытанская Ост-Індская кампанія
* Лонданскае каралеўскае таварыства
* Гісторыя навукі

## Літаратура 
* Mill, H.R. (1930) *The record of the Royal Geographical Society, 1830—1930*, London : Royal Geographical Society, 288 p.
* Royal Geographical Society (2005) *To the ends of the Earth : visions of a changing world : 175 years of exploration and photography*, London : Bloomsbury, ISBN 0-7475-8138-X
* Winser, S. (Ed.) (2004) *Royal Geographical Society with the Institute of British Geographers expedition handbook*, New ed., London : Profile, ISBN 1-86197-044-7

## Спасылкі 
* Royal Geographical Society
* Royal Geographical Society Picture Library
* The official Royal Geographical Society print website 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1830 годзе
Катэгорыя:Геаграфія Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Геаграфічныя таварыствы
Вернан Сміт

**Вернан Лоўмакс Сміт** (; ) — амерыканскі эканаміст. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (2002) «за лабараторныя эксперыменты як сродак у эмпірычным эканамічным аналізе, асабліва ў аналізе альтэрнатыўных рынкавых механізмаў». Вучыўся ва ўніверсітэце Канзаса. Ступень доктара атрымаў у Гарвардзе. Выкладаў у універсітэтах Перд’ю, Джорджа Мэйсана, Масачусецкім тэхналагічным інстытуце, універсітэта Джорджа Мэйсана; супрацоўнік Цэнтра даследаванняў нейраэканомікі, прэзідэнт Міжнароднага фонду эксперыментальных эканамічных даследаванняў.
 
Прэзідэнт Асацыяцыі эканамічнай навукі (1986—1987) і Таварыства «грамадскага выбару» (1988—1990). Лаўрэат прэміі Адама Сміта (1995).

## Асноўныя творы 
* «Інвестыцыі і прадукцыя» (Investment and Production, 1961).

Катэгорыя:Эканамісты ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па эканоміцы
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША
Вормсі

**Вормсі** (, ) — чацвёрты па велічыні востраў Эстоніі пасля Саарэмаа, Хійумаа і Муху). З’яўляецца часткай Маанзундскага архіпелага Балтыйскага мора.

Адміністрацыйна ўваходзіць у склад Ляэнэскага павета. Аддзелены ад вострава Хіюмаа пралівам Муху да 12 км шырынёй. Плошча 93 км². Паверхня нізінная (вышыня да 10 м). Галоўны населены пункт — Хула. Як і суседнія астравы, Вормсі малаўрадлівы, бо ўтвораны галоўным чынам вапнякамі і марскімі адкладамі антрапагену. Глебы друзавыя і пясчаныя. Ёсць сасновыя лясы, а па берагах зараснікі трыснягу. Асноўныя галіны — рыбалоўства і рыбаперапрацоўка, земляробства, жывёлагадоўля. Насельніцтва 399 чалавек (2010).

## Спасылкі 
* vormsi.ee

Катэгорыя:Маанзундскі архіпелаг
Катэгорыя:Астравы Эстоніі
Востраў Адэлаіды

**Востраў Адэлаіды** — бязлюдны востраў архіпелага Зямля Франца-Іосіфа. Найвышэйшы пункт вострава — 48 метраў. Адміністрацыйна адносіцца да Прыморскага раёна Архангельскай вобласці Расіі.

## Геаграфія 
Востраў размешчаны ў паўночна-ўсходняй частцы архіпелага ў водах праліва Сарса. Уваходзіць у склад астравоў Белая Зямля. На адлегласці 3,5 кіламетра на паўночны ўсход размешчаны востраў Ева-Ліў, у 3,3 кіламетрах на поўдзень — востраў Фрэдэн.

Востраў мае круглую форму дыяметрам 2 кіламетры. Уся яго тэрыторыя пакрыта лёдам.

Названы ў гонар маці Нансена — Адэлаіды Юхан Тэклы.

Катэгорыя:Астравы архіпелага Зямля Франца-Іосіфа
Бертан Рыхтэр

**Бертан Рыхтэр** (; , Нью-Ёрк, ЗША — 18 ліпеня 2018) — амерыканскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1976), сумесна з Сэмюэлем Тынгам «за асноватворны ўклад па адкрыцці цяжкай элементарнай часціцы новага тыпу».
 
Навучаўся ў Масачусецкім тэхналагічным інстытуце, дзе атрымаў ступень бакалаўра ў 1952 г. і ступень доктара ў 1956 г. З 1984 па 1999 гг. быў дырэктарам лінейнага паскаральніка часціц у Стэнфардзе (SLAC).
 
Падчас сваёй прафесуры ў Стэнфардскім універсітэце Рыхтэр, сумесна з Дэвідам Рытцсанам і пры падтрымцы камісіі па атамнай энергіі ЗША, пабудаваў паскаральнік SPEAR (Стэнфардскае пазітронна-электроннае асіметрычнае кольца). Пры дапамозе гэтай прылады ён выявіў субатамную часціцу, якую ён назваў часціцай псі (ψ) (у цяперашні час гэтая часціца называецца J/ψ).
 
Гэтую ж часціцу адкрыў незалежна ад яго Сэмюэл Тынг. За дадзенае адкрыццё абодва вучоныя былі ўдастоены Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1976).
 
Па стане на 2007 г. Рыхтэр працуе ў кіраўніцтве дарадцаў камітэта вучоных і інжынераў ЗША — арганізацыі, якая прадстаўляе інтарэсы навукі ва ўрадзе ЗША.

## Спасылкі 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта 

Катэгорыя:Фізікі ЗША
Катэгорыя:Фізікі-паскаральнікі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Энрыка Фермі
Сэмюэл Тынг

**Сэмюэл Чжаачжун Тынг (Дын)** (нар.  г., Эн-Арбар) — кітайска-амерыканскі фізік-ядзершчык, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1976) «За асноватворны ўклад па адкрыцці цяжкай элементарнай часціцы новага тыпу» (J/ψ-мезона) сумесна з Бертанам Рыхтэрам.

## Гл. таксама 
* J/ψ-мезон

## Спасылкі 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта 
* 

Катэгорыя:Фізікі Кітая
Катэгорыя:Фізікі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Замежныя члены АН СССР
Катэгорыя:Замежныя члены РАН
Катэгорыя:Акадэмікі Акадэміі Сініка
Катэгорыя:Акадэмікі Кітайскай акадэміі навук
Катэгорыя:Замежныя члены Кітайскай акадэміі навук
Фрэдэрык Райнес

**Фрэдэрык Райнес** (; , Патэрсан, Нью-Джэрсі, ЗША — , Орындж, акруга Орындж, штат Каліфорнія, ЗША) — амерыканскі фізік, прафесар, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1995) за адкрыццё нейтрына.

## Біяграфічныя звесткі 
Нарадзіўся ў Нью-Джэрсі, ЗША ў сям’і яўрэяў-эмігрантаў з Беларусі. Яго бацькі — Ізраіль Райнес і Гусі Коэн — эмігравалі з Ліды і пажаніліся ўжо ў Злучаных Штатах. Дзед з боку бацькі — рабін Іцхак Якаў Райнес (1839—1915) — заснавальнік яўрэйскага рэлігійнага руху мізрахі. Перад Другой сусветнай вайной Ізраіль Райнес працаваў на ткацкай фабрыцы. Затым сям’я пераехала ў Хелбарн, штат Нью-Ёрк.
 
Фрэдэрык Райнес атрымаў доктарскую ступень па фізіцы ў Нью-Ёркскім універсітэце (1944). Затым працаваў у Лос-Аламаскай нацыянальнай лабараторыі ў Нью-Мексіка, дзе праводзіліся атамныя даследаванні (1951). У 1951 Райнес становіцца прафесарам фізікі і дэканам кафедры фізікі Тэхналагічнага інстытута ў Пітсбургу. У 1966—1988 — прафесар Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Ірвіне.

## Навукова-даследчыцкая дзейнасць 
Працуючы ў творчым тандэме з Клайдам Коўэнам, Ф. Райнес займаўся даследаваннем тэорыі нейтрына. Райнес і Коўэн даказалі існаванне нейтрына, прадказанага ў 1930 Вольфгангам Паўлі. У 1951 яны прапаноўвалі выкарыстоўваць для свайго эксперыменту атамную бомбу, але гэты план быў заменены эксперыментамі на ядзерным рэактары ў Паўднёвай Караліне (1955). Падчас гэтых эксперыментаў было пацверджана існаванне нейтрына.
 
Зарэгістраваў электроннае антынейтрына ў выпрамяненні ад ядзернага рэактара (1956, разам з К. Коўэнам), атмасфернае нейтрына (1965) і ўсплёскі нейтрына ад звышновай зоркі ў Вялікім Магеланавым воблаку (1987). Эксперыментальна даказаў закон захавання барыённага зараду (1957).

За адкрыццё нейтрына Райнес (сумесна з Марцінам Перлам) атрымаў Нобелеўскую прэмію па фізіцы ў 1995 (Коўэн, яго суаўтар па адкрыцці, памёр у 1974). Райнес таксама быў лаўрэатам шматлікіх іншых прэстыжных узнагарод, у тым ліку прэміі імя Роберта Опенгеймера (1981) і Нацыянальны навуковы медаль ЗША (1983), узнагарод Амерыканскага фізічнага таварыства і фонду Гугенхайма. Райнес быў сябрам Амерыканскага таварыства настаўнікаў фізікі, Амерыканскай акадэміі навук і мастацтваў, аўтарам навукова-папулярных лекцый у розных прэстыжных арганізацыях, у тым ліку ў Ізраільскай акадэміі навук і мастацтваў, у Стэнфардскім універсітэце і ва Універсітэце Мэрыленда.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта 

Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Фізікі ЗША
Катэгорыя:Узнагароджаныя Нацыянальным медалём навукі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Замежныя члены РАН
Усходне-Сібірскае мора

**Усходне-Сібірскае мора** () — ускраіннае мора Паўночнага Ледавітага акіяна, размешчана паміж Новасібірскімі астравамі і востравам Урангеля. Плошча паверхні 944 600 км². Мае Калымскі заліў.
 
Назва прысвоена па прапанове Ю. М. Шакальскага Рускім геаграфічным таварыствам, зацверджана пастановай ЦВК СССР 27 чэрвеня 1935 года.

## Геаграфія 
Пралівамі мора злучаецца з Чукоцкім морам і морам Лапцевых. Берагі мора ў заходняй і цэнтральнай частцы вельмі пакатыя, да ўзбярэжжа прымыкае Яна-Індыгірская і Ніжне-Калымскай нізіны. Тэрма-абразійныя ўчасткі там чаргуюцца з акумулятыўнымі, якія знаходзяцца паблізу вусцяў рэк. Першыя слаба парэзаныя, абрывістыя, апоўзневы выступ вышынёй да 10 м (на востраве Новая Сібір да 30 м) які складаецца з шматгадовамерзлых парод, абмываецца плыткім морам. Месцамі да яго прымыкаюць шырокія палосы пясчана-глейкай асушкі. На акумулятыўных участках ўзбярэжжа месцамі моцна парэзана пясчанымі косамі і астраўкамі. Ва ўсходняй частцы ўзбярэжжа, на ўсход ад вусця Калымы, да берага выходзяць адгор'і Чукоцкай нагор’я, месцамі сустракаюцца скалістыя абрывы. Скалістыя абрывы да 400 м вышынёй ёсць на заходнім узбярэжжы вострава Урангеля.

Ва Усходне-Сібірскае мора ўпадаюць рэкі Алазея, Індыгірка, Калыма, Раучуа, Сундрун і інш.

## Спасылкі 

Катэгорыя:ускраінныя моры