open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Уладзімір Іванавіч Новаш

**Уладзімір Іванавіч Но́ваш** (, Мінск — ) — беларускі спецыяліст у галіне электраэнергетыкі. Доктар тэхнічных навук (1974), прафесар (1976). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (1950), Ленінградскі політэхнічны інстытут (аспірантура, 1953).
    
Працаваў у Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (з 1953, энергетычны факультэт, кафедра «Электрычныя станцыі», прафесар, у 1972—1990 — загадчык кафедры).

## Сям’я 
* сын Іван Уладзіміравіч Новаш (нар. 1958) — кандыдат тэхнічных навук, дацэнт

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя інтарэсы: матэматычнае мадэляванне і вылічальны эксперымент у даследаванні і распрацоўцы рэлейнай аховы і аўтаматыкі энергаўстановак.

## Узнагароды 
Званне «Заслужаны дзеяч навукі Беларускай ССР» (1989) і інш.

## Бібліяграфія 
* Математические модели для исследования переходных процессов и оценки поведения устройств релейной защиты : (разработка, реализация с помощью средств вычислительной техники и практическое использование) : автореферат диссертации … доктора технических наук : 05.14.02 / Новаш Владимир Иванович. — Минск, 1973.
* Переходные процессы в линиях с продольной компенсацией и их влияние на работу релейной защиты : автореферат диссертации … кандидата технических наук / Новаш В. И. — Ленинград, 1954.
 

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Новаш Владимир Иванович // Кто есть кто : доктора наук, профессора, заслуженные деятели науки и лауреаты премий Белорусской государственной политехнической академии : справочник. — Минск, 2000. — С. 156.
* Профессор Новаш Владимир Иванович (к 80-летию со дня рождения) // Энергетика. Известия высших учебных заведений и энергетических объединений СНГ. — 2004. — № 3. — С. 87.
* Профессор Новаш Владимир Иванович : [некролог] // Энергетика. Известия высших учебных заведений и энергетических объединений СНГ. — 2004. — № 5. — С.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Энергетыкі Беларусі
Катэгорыя:Энергетыкі СССР
Анатоль Пятровіч Несянчук

**Анатоль Пятровіч Несянчук** (, в. Юравічы, Калінкавіцкі раён, Гомельская вобласць — ) — беларускі спецыяліст у галіне прамысловай цеплаэнергетыкі. Доктар тэхнічных навук (1988), прафесар (1990).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (спецыяльнаць «Цеплавыя электрычныя станцыі», 1954).
    
Працаваў у Ачынскім мелькамбінаце (Краснаярскі край; 1952—1953), Інстытуце «Белпрампраект» (1953—1954, інжынер-канструктар), Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (з 1955, энергетычны факультэт, кафедра «Прамысловая цеплаэнергетыка і цеплатэхніка», прафесар).

Навуковыя інтарэсы: тэхнічная тэрмадынаміка; цеплаабмен.

## Узнагароды 
Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь (1998).

## Бібліяграфія 
* Разработка теоретических основ термопсевдоожиженного состояния дисперсного материала с целью повышения энергетической и общей эффективности промышленного производства СО2 : автореферат диссертации … доктора технических наук : 05.14.04 / Несенчук Анатолий Петрович. — Москва, 1988.
   

## Літаратура 
* Несянчук Анатоль Пятровіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2000. — Т. 11. — С. 301.
* Несенчук Анатолий Петрович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 5. — С. 434.
* Несенчук Анатолий Петрович // Кто есть кто : Доктора наук, профессора, заслуженные деятели науки и лауреаты премий Белорусской государственной политехнической академии : справочник. — Минск, 2000. — С. 155—156.
Гарына Іванаўна Краўцова

**Гарына Іванаўна Краўцова** (нар. 1937) — беларуская вучоная ў галiне паталагiчнай анатомii. Доктар медыцынскіх навук (1981), прафесар (1987). З 1964 года ў Беларускім дзяржаўным медыцынскім універсітэце, прафесар кафедры паталагічнай анатоміі.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па перынатальнай паталогіі і паталогіі дзіцяга ўзросту, паталагічнай анатоміі прыроджаных парокаў развіцця.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 8. — Мінск, 1999

## Спасылкі 
* Кравцова Гарина Ивановна (22.01.1937- )  

Катэгорыя:Патолагаанатамы Беларусі
Катэгорыя:Патолагаанатамы СССР
Сяргей Іванавіч Цішкоў

**Сяргей Іванавіч Цішкоў** (, Віцебскі раён — ) — беларускі вучоны ў галіне земляробства і раслінаводства, дзяржаўны дзеяч, заслужаны дзеч навукі Беларусі (1961).

## Літаратура 
* Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 227.
Сонечная вуліца (Мінск)

**Сонечная вуліца** — вуліца ў Ленінскім раёне Мінска. Знаходзіцца ў раёне былога Козыраўскага прадмесця паміж вуліцамі Маякоўскага і Лібава-Роменскай недалёка ад чыгуначнай станцыі Мінск-Паўднёвы.

## Сацыяльна-значныя аб’екты вуліцы 
* Пачатковая школа № 29 імя братоў Сянько (д. 3)
* СШ № 54 імя Я. У. Клумава (з 1999 г.; д. 4)

## Спасылкі 
* Сонечная вуліца на АТО.ВУ

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Ленінскі раён (Мінск)
Роменская вуліца (Мінск)

**Роменская вуліца** — вуліца ў Ленінскім раёне Мінска. Як і суседняя Лібава-Роменская вуліца, гэта вуліца названа ў гонар Лібава-Роменскай чыгункі. Знаходзіцца ў раёне былога Козыраўскага прадмесця. Ідзе ад Фізкультурнай вуліцы праз Вялікаморскую і Сонечную паралельна Лібава-Роменскай і Козыраўскай вуліцам і не даходзіць да Аўрораўскай вуліцы.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Ленінскі раён (Мінск)
Дэмбінскі

**Дэмбінскі** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Генрык Дэмбінскі (1791—1864) — польскі генерал, удзельнік кампаніі 1812—1814 гадоў і паўстання 1830—1831 гадоў.
* Генрык Дэмбінскі (1908—1941) — публіцыст, удзельнік антыфашысцкага руху.
* Мікалай Уладзіслававіч Дэмбінскі (1899—1988) — беларускі эканаміст. Доктар эканамічных навук, прафесар.
Канфедэрацыя свабодных прафсаюзаў Украіны

**Канфедэрацыя свабодных прафсаюзаў Украіны** (: **КСПУ**) — украінскае аб’яднанне прафсаюзаў. Створана ў 1998 годзе на базе Аб’яднання свабодных прафсаюзаў Украіны, у якое ўваходзілі ўсеўкраінскія прафсаюзы, якія не належалі да Федэрацыі прафсаюзаў Украіны і якія ўтварыліся як апазіцыйныя прафсаюзы яшчэ за савецкім часам. У 2003 годзе Канфедэрацыя далучылася да Міжнароднай канфедэрацыі прафаюзаў.

У 2013 годзе членскія арганізацыі КСПУ падтрымалі Еўрамайдан. У 2020 годзе, падчас забастовак працоўных калектываў падчас пратэстаў у Беларусі, старшыня Незалежнага прафсаюза гарнякоў Украіны (які ўваходзіць у КСПУ) Міхаіл Валынец заявіў, што ніхто з украінскіх шахцёраў не збіраецца ехаць у Беларусь і замяняць забастоўшчыкаў «Беларуськалія», тым самым, адказаўшы на словы Аляксандра Лукашэнкі аб тым , што ён гатовы запрасіць украінскіх штрэйкбрэхераў замест страйкоўцаў салігорскага прадпрыемства.

## Членскія арганізацыі 
*Незалежны прафсаюз гарнякоў Украіны 
*Усеўкраінскі прафсаюз «Абарона справядлівасці»
*Свабодны прафсаюз чыгуначнікаў Украіны 
*Свабодны прафсаюз работнікаў адукацыі і навукі Украіны 
*Свабодны прафсаюз медыцынскіх работнікаў Украіны 
*Усеўкраінскі прафсаюз «Родная зямля»
*Свабодны прафсаюз прадпрымальнікаў Украіны 
*Прафсаюз-асацыяцыя лётнага складу грамадзянскай авіяцыі Украіны 
*Асацыяцыя аўтатранспартнікаў Украіны
*Свабодны прафсаюз працаздольных інвалідаў

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Прафсаюзы Украіны
Аўрораўская вуліца (Мінск)

**Аўрораўская вуліца** — вуліца ў Ленінскім раёне Мінска. Названа ў гонар крэйсера «Аўрора», сімвала Кастрычніцкай рэвалюцыі. На сайце Беларускай чыгункі паходжанне назвы тлумачыцца так: "Каб убачыць «Аўрору», трэба было ехаць у Ленінград па чыгунцы", а чыгуначная станцыя знаходзілася недалёк ад вуліцы. Знаходзіцца ў раёне былога Козыраўскага прадмесця паміж вуліцамі Козыраўскай і Партызанскай.

## Спасылкі 
* Аўрораўская вуліца на АТО.ВУ

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Ленінскі раён (Мінск)
Васіль Аскаравіч Маркс

**Васіль Аскаравіч Маркс** (, Харкаў — ) — беларускі вучоны ў галіне артапедыі і траўматалогіі. Доктар медыцынскіх навук, заслужаны дзеяч навукі Беларусі, прафесар.

## Біяграфія 
Скончыў Харкаўскае рэальнае вучылішча, Харкаўскі ўніверсітэт ў 1921 годзе і Харкаўскі медычны інстытут у 1926 годзе.

Працаваў у Харкаўскай медыцынскай акадэміі паслядыпломнай адукацыі, загадчыкам кафедры артапедыі і траўматалогіі Беларускай медыцынскай акадэміі паслядыпломнай адукацыі (1953—1978).

## Літаратура 
* Беларуская ССР : кароткая энцыклапедыя : у 5 т. — Мінск, 1981. — Т. 5. — С. 400.
* Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2000. — Т. 10. — С. 120.
* Белорусская ССР : краткая энциклопедия : в 5 т. — Минск, 1982. — Т. 5. — С. 403.
* Очерки истории травматологии и ортопедии в Беларуси / [составители: Т. А. Руцкая, А. П. Маслов]. — Минск, 2017. — С. 52-57.

## Спасылкі 
* Маркс Василий Оскарович (18.05.1898 г.-19.10.1980 г.)
Ілья Рыгоравіч Некрашэвіч

**Ілья Рыгоравіч Некрашэвіч** (, Мазыр, Гомельская вобласць — ) — беларускі вучоны-фізік, адзін з заснавальнікаў навуковай школы па фізіцы плазмы, заслужаны дзеяч навукі Беларусі, кавалер ордэна Леніна.

## Літаратура 
* Беларуская ССР : кароткая энцыклапедыя : у 5 т. — Мінск, 1981. — Т. 5. — С. 445.
* Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2000. — Т. 11. — С. 279.
* Белорусская ССР : краткая энциклопедия : в 5 т. — Минск, 1982. — Т. 5. — С. 451.
* Прафесары і дактары навук Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, 1921—2001 / [складальнік А. А. Яноўскі]. — Мінск, 2001. — С. 205.
* Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2013. — Т. 3, кн. 2 : Гомельская область. — С. 125.
* Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 5. — С. 408.

Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Катэгорыя:Фізікі СССР
Міхаіл Мікалаевіч Ламака

**Міхаіл Мікалаевіч Ламака** (, Мінск — ) — беларускі вучоны ў галіне фтызіятрыі і пульманалогіі, арганізатар аховы здароўя, педагог. Доктар медыцынскіх навук, прафесар, заслужаны дзеяч навукі Беларусі.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт.

Працаваў старэйшым інспектарам Міністэрства аховы здароўя БССР (1955—1957), адначасна асістэнт кафедры шпітальнай тэрапіі Мінскага медыцынскага інстытута.
  

## Літаратура 
* Беларуская ССР : кароткая энцыклапедыя : у 5 т. — Мінск, 1981. — Т. 5. — С. 352.
* 
* Белорусская ССР : краткая энциклопедия : в 5 т. — Минск, 1982. — Т. 5. — С. 376.
* Здравоохранение. — 2015. — № 2. — С. 78.
 

Катэгорыя:Пульманолагі СССР
Катэгорыя:Пульманолагі Беларусі
Катэгорыя:Фтызіятры СССР
Катэгорыя:Фтызіятры Беларусі
Залашка

**Залашка** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Георгій Міхайлавіч Залашка (нар. 1954) — беларускі археолоаг.
* Міхаіл Валянцінавіч Залашка (1929—2003) — беларускі мікрабіёлаг.
Мікалай Уладзіслававіч Дэмбінскі

**Мікалай Уладзіслававіч Дэмбінскі** (, Чарнігаў, Расійская імперыя — ) — беларускі эканаміст. Доктар эканамічных навук (1971), прафесар (1961). Удзельнік грамадзянскай і Вялікай Айчыннай войн.

## Біяграфія 
Скончыў Цэнтральны завочны інстытут фінансава-эканамічных навук (1932).
    
Працаваў у Куйбышаўскім планавым інстытуце (1932—1941, 1945—1947, дацэнт), Беларускім дзяржаўным інстытуце народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава (1947—1987, прафесар кафедры бухгалтарскага ўліку, аналізу і аўдыту ў прамысловасці, у 1953—1964 — загадчык кафедры, з 1978 — прафесар-кансультант).

Навуковыя інтарэсы: тэорыя бухгалтарскага ўліку; эканамічны аналіз дзейнасці прамысловых прадпрыемстваў.

## Узнагароды 
Званне «Заслужаны дзеяч навукі Беларускай ССР» (1972) і інш.

## Бібліяграфія 
* Экономический анализ деятельности строительных организаций / Н. В. Дембинский, А. П. Воробейчиков, М. З. Кауфман — Мн.: Беларусь, 1969.
* Проблемы теории бухгалтерского и экономического анализа деятельности промышленных предприятий : доклад … доктора экономических наук по совокупности выполненных и опубликованных работ : 08-601 / Дембинский Н. В. — Минск, 1970.
* Аналіз эканамічны / М. У. Дэмбінскі // Беларуская савецкая энцыклапедыя: [у 12 т.]. — Мінск, 1969. — Т. 1. — С. 310—311.
* Вопросы теории экономического анализа — М.: Финансы, 1973. — 70, [2] с.
* Экономический анализ деятельности предприятий, учебник для студентов экономических вузов и факультетов по спец. «Финансы и кредит», под ред. д-ра экон. наук, проф. Н. В. Дембинского — Мн.: Вышэйшая школа, 1981. — 380, [1] с. — ил., табл.

## Літаратура 
* Дэмбінскі Мікалай Уладзіслававіч // Беларуская савецкая энцыклапедыя : [у 12 т.]. — Мінск, 1971. — Т. 4. — С. 348.
* 
* Дембинский Николай Владиславович // Белорусская ССР : краткая энциклопедия : [в 5 т.]. — Минск, 1982. — С. 193. — Дата рождения: 30.08.1999 (по юлианскому календарю).
* Дембинский Николай Владиславович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 3. — С. 326. — Дата рождения: 30.08.1999 (по юлианскому календарю).
* [Николай Владиславович Дембинский (1899—1988 гг.)] // Развитие экономической мысли учеными Белорусского государственного экономического университета, 60―80-е годы XX века / [Г. А. Шмарловская и др.]. — Минск, 2003. — С. 48—49.
* Юбилей ученого // Бухгалтерский учет. — 1969. — № 9. — С. [55].

## Спасылкі 
* Дембинский Николай Владиславович  // Праект «Память народа»
* Дембинский Николай Владиславович  // Партал ЭКОНОМИКА.BY

Катэгорыя:Эканамісты СССР
Катэгорыя:Старшыя лейтэнанты СССР
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Пехацінцы Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Аўтары падручнікаў
Міхаіл Валянцінавіч Залашка

**Міхаіл Валянцінавіч Залашка** (, Грозны, Чачэнская аўтаномная вобласць, Паўночна-Каўказскі край, РСФСР — ) — беларускі мікрабіёлаг. Доктар біялагічных навук (1972), прафесар (1974). Кандыдат сельскагаспадарчых навук (1961).

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўская сельскагаспадарчая акадэмія імя К. А. Ціміразева (1953; аспірантура, 1961).
    
Працаваў у Усесаюзным навукова-даследчым інстытуце масларобнай і сыраробнай прамысловасці (г. Угліч; 1954—1965); Інстытуце мікрабіялогіі НАН Беларусі (з 1965, загадчык лабараторыі).

Навуковыя інтарэсы: біятэхналогія і фізіялогія мікраарганізмаў. Заснавальнік навуковай школы фізіялогіі дражджавых арганізмаў.

## Узнагароды 
* Заслужаны дзеяч навукі Беларускай ССР (1990),
* Дзяржаўная прэмія Эстонскай ССР (1985).

## Бібліяграфія 
* Сезонные изменения состава и свойств молочного жира и их влияние на качество сливочного масла : автореферат диссертации … кандидата сельскохозяйственных наук / М. В. Залашко. — Москва, 1961.
* Биосинтез липидов дрожжами : диссертация … доктора биологических наук : 03.00.00 / Залашко Михаил Валентинович. — Минск, 1971.

## Літаратура 
* Залашко Михаил Валентинович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 3. — С. 598.
* 
* 

Катэгорыя:Мікрабіёлагі СССР
Катэгорыя:Мікрабіёлагі Беларусі
Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута мікрабіялогіі НАН Беларусі
Таццяна Данаўна Кужыр

**Таццяна Данаўна Кужыр** (нар. 1945) — беларуская вучоная-генетык. Доктар біялагічных навук (2000).

## Біяграфія 
Скончыла Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (1969). З 1971 — у Інстытуце генетыкі і цыталогіі НАН Беларусі.

## Літаратура 
* Республика Беларусь : энциклопедия. [В 7 т.] Т. 4. — Минск, 2007 — С. 334

Катэгорыя:Генетыкі Беларусі
Катэгорыя:Генетыкі СССР
Вядомыя асобы Грознага

[thumb|200px|[Герб Грознага]]
Вядомыя ўраджэнцы Грознага:

__NOTOC__
[thumb|175px|[Паліна Віктараўна Жарабцова|Паліна Жарабцова]]

## А 
* Нэлі Андрэеўна Абухава (нар. 1947) — беларускі архітэктар.
* Уладзімір Янокавіч Агабекаў (нар. 1940) — беларускі хімік.

## Б 
* Уладзімір Мікалаевіч Баршчоў (нар. 1956) — беларускі ваенны і палітык.

## Ж 
* Паліна Віктараўна Жарабцова (нар. 1985) — чачэнскі літаратар-дакументаліст і журналіст.
* Дзмітрый Анатолевіч Жукаў (1927—2015) — рускі пісьменнік і грамадскі дзеяч.

## З 
* Міхаіл Валянцінавіч Залашка (1929—2003) — беларускі мікрабіёлаг.
* Міхаіл Акімавіч Зюванаў

## М 
* Абдул Муслім Магаметавіч Магамаеў
* Шэйх Мансур
* Цімур Муцураеў

## П 
* Юрый Аляксандравіч Павалій
* Павел Сямёнавіч Кузьмін

## Т 
* Людміла Іванаўна Турышчава

## Ф 
* Анатоль Сямёнавіч Фядзенка

## Х 
* Руслан Імранавіч Хасбулатаў (1942—2023) — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, Старшыня Вярхоўнага Савета Расійскай Федэрацыі (1991—1993).
* Хаважы Ахмедавіч Хацыгаў

## Я 
* Юлія Андрэеўна Яфімава
Хакатон

**Хакатон** (, ад hack — хакер і marathon — марафон) — мерапрыемства, падчас якога розныя спецыялісты, часцей у галіне распрацоўкі праграмнага забеспячэння, сумесна і згуртавана займаюцца распрацоўкай нейкага прадукту, ці вырашэннем нейкай тэхнічнай задачы на працягу адносна кароткага перыяду часу. Звычайна хакатоны доўжацца ад аднаго дня да тыдня. Некаторыя хакатоны прызначаны для адукацыйных або сацыяльных мэт, але часцей мэтай хакатона з’яўляецца стварэнне часткі праграмнага забеспячэння. Кожны хакатон сканцэнтраваны на пэўных галінах.

Мэта хакатона — стварыць працаздольнае праграмнае або апаратнае забеспячэнне да канца мерапрыемства.

## Гл. таксама 
* Беларускі навуковы хакатон

Катэгорыя:Хакерства
Катэгорыя:Слэнг
Джозеф Чат

**Джозеф Чат** (;  — ) — брытанскі даследчык у галіне неарганічнай і металаарганічнай хіміі. Яго імя звязана з апісаннем пі-сувязі паміж пераходнымі металамі і алкенамі, мадэль Дзьюара-Чата-Дункансана.

Чат атрымаў ступень доктара філасофіі ў Кембрыджскім універсітэце пад кіраўніцтвам Ф. Г. Мана за даследаванні мыш’як- і фосфарарганічных злучэнняў і іх комплексаў з пераходнымі металамі. Працаваў у Imperial Chemical Industries з 1949 па 1962 год, і ў гэты час ён, часта ў супрацоўніцтве з Бернардам Л. Шоу, апублікаваў уплывовую працу па гідрыдах металаў і комплексах алкенаў металаў. У гэты перыяд ён паведаміў пра першы прыклад актывацыі сувязі C-H у пераходных металаў і адзін з першых прыкладаў гідрыду пераходнага металу.

У 1960-х гадах Чат перайшоў на пасаду прафесара ва ўніверсітэце Сасекса, а затым стаў дырэктарам аддзела фіксацыі азоту пры Савеце па сельскагаспадарчых даследаваннях.
Полані

**Полані** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Джон Чарлз Полані, канадскі хімік
* Майкл Полані, англійскі фізік, хімік і філосаф
Мірнае пагадненне паміж Эфіопіяй і Тыграем

**Мірнае пагадненне паміж Эфіопіяй і Тыграем** — дагавор паміж федэральным урадам Эфіопіі і ўладамі штата Тыграй аб завяршэнні баявых дзеянняў.

## Гісторыя 
Узброенае супрацьстаянне паміж федэральным урадам Эфіопіі і мясцовымі ўладамі рэгіёну Тыграй ўспыхнула 4 лістапада 2020 года. Прычынамі канфлікту сталі даўнія супярэчнасці паміж федэральным урадам Абія Ахмеда Алі і кіруючай штатам партыяй Народны фронт вызвалення Тыграя. Алі з самага пачатку свайго прэм’ерскага тэрміну прыкладаў намаганні для зніжэння ўплыву НФВТ. У адказ партыя ігнаравала асобныя федэральныя акты і ўказанні на тэрыторыі рэгіёну.

У выніку лістападаўскай аперацыі ўрадавая армія Эфіопія змагла выцесніць праціўніка з галоўных гарадоў і аднавіць кантроль над большай часткай Тыграя. Нягледзячы на шэраг буйных паражэнняў НФВТ працягнуў супраціў і нават змог утрымаць некаторыя горныя раёны рэгіёну. Адначасова падчас канфлікту бакі абвінавачвалі тыя ці іншыя замежныя сілы ў прамым удзеле ў вайне, што напаліла палітычную абстаноўку ў гэтай частцы Афрыкі.

У чэрвені 2021 года антыўрадавыя сілы разгортваюць наступленне. Да канцы месяца эфіопскія войскі і іх саюзнікі былі выбіты з часткі цэнтральнага і ўсходняга Тыграя, у тым ліку рэгіянальнай сталіцы Мэкэле. У кастрычніку ўлады распачалі спробу рэваншу за летнія падзеі, але пацярпелі няўдачу. У гэты час тыграйскія паўстанцы кансалідуюцца з іншымі апазіцыйнымі групоўкамі краіны і разгортваюць дзейнасць за межамі рэгіёну. Тым не менш у канцы года ініцыятыва пераходзіць да федэральнай арміі.

## Напярэдні 
1 верасня 2022 года кіраўніцтва паўстанцаў абвінаваціла ўлады Эфіопіі ў пачатку наступлення на іх пазіцыі на паўночным захадзе Тыграя, а 9 верасня — у наступленні на паўночным усходзе штата. Афрыканскі саюз прапанаваў бакам пад сваёй эгідай перамовы, якія пачаліся 25 кастрычніка ў горадзе Прэторыя (ПАР). Працэс праходзіў пры пасярэдніцтве прэзідэнта Нігерыі Алусегуна Абасанджа, былога прэзідэнта Кеніі Ухуру Кеніята, былога віцэ-прэзідэнта ПАР Фумзіле Мламба-Нгукіа, і пры непасрэдным удзеле міністра замежных спраў і супрацоўніцтва ПАР Наледзі Пандор.

## Дагавор 
Праз дзевяць дзён перамоваў, 2 лістапада, адбылася цырымонія падпісання пагаднення аб спыненні баявых дзеянняў. Ад эфіопскай дэлегацыі дагавор падпісаў саветнік прэм’ер-міністра па пытаннях нацыянальнай бяспекі Рэдван Хусейн Рамета, а ад Тыграя — прэс-сакратар НФВТ Гетачу Рэда. Гетачу Рэда адзначыў.

У перамовах і падпісанні дагавора не ўдзельнічала Эрытрэя, чые ўзброеныя сілы прымалі актыўны ўдзел у падаўленні паўстання ў Тыграі. Акрамя таго, у працэс не ўключылі прадстаўнікоў ваенізаваных фарміраванняў Фано, якія таксама змагаліся з тыграйскими мяцежнікамі.

Як заявілі ўрад і паўстанцы, пагадненне з’яўляецца толькі першым крокам і запатрабуе ўважлівага маніторынгу за ходам яго выканання, у тым ліку з боку міжнароднай супольнасці. Яны таксама заклікалі паважаць падпісаныя дамоўленасці.

## Гл. таксама 
* Мірны дагавор паміж Эфіопіяй і Эрытрэяй

Катэгорыя:Тыграйскі канфлікт
Катэгорыя:Падзеі 2 лістапада
Катэгорыя:Лістапад 2022 года
Катэгорыя:2022 год у палітыцы
Катэгорыя:2022 год у Эфіопіі
Катэгорыя:Мірныя дагаворы
Генры Эйрынг

**Генры Эйрынг** (,  — ) — амерыканскі хімік-тэарэтык мексіканскага паходжання, спецыяліст у галіне вывучэння хуткасцей хімічных рэакцый і прамежкавых злучэнняў, член Міжнароднай Акадэміі Квантава-Малекулярных Даследаванняў.

## Біяграфія 
Эйрынг нарадзіўся ў 1901 годзе ў мармонскай суполцы Калоніі-Хуарэс у Мексіцы. Бацька Генры быў паспяховым фермерам і разводзіў буйную рагатую жывёлу. Аднак пачатак мексіканскай рэвалюцыі ў 1910 г. дэстабілізавала палітычную сітуацыю да такой ступені, што сям’я Генры разам з іншымі каланістамі мігравала ў Эль-Паса штата Тэхас у сярэдзіне ліпеня 1912 года.

Праз два гады бацька Генры купіў невялікую ферму паблізу Пімы ў Арызоне. Генры працягнуў навучанне, якое пачаў яшчэ ў Мексіцы, у Піме ў 1914 годзе. Затым вучыўся ў Гільскай Акадэміі — царкоўнай школе каля Пімы, якую скончыў у 1919 годзе. Ён рабіў вялікія поспехі ў матэматыцы і прыродазнаўчых навуках і вырашыў атрымаць інжынерную спецыяльнасць ва Універсітэце Арызоны.

Пасля заканчэння бакалаўрыяту ў 1923 годзе па спецыяльнасці «горны інжынер» Эйрынг працягнуў вучобу ва Універсітэце Арызоны і атрымаў ступень магістра ў галіне металургіі вясной 1924 года. Далей Генры выкладаў хімію ва Універсітэце Арызоны адзін навучальны год (1924—1925). Ва ўніверсітэце Берклі ён атрымаў доктарскую ступень (Ph.D., 1927).

На хімічным факультэце Універсітэта Вісконсіна ён працягнуў пачатую ў Берклі працу па вывучэнні ўзаемадзеяння газаў з альфа-часціцамі. У 1928 г. ён пачаў працаваць у лабараторыі Фэрынгтана Дэніэльса, дзе вывучаў разлажэнне N2O5 у розных растваральніках. Менавіта тут ён пачаў даследаванні ў галіне хімічнай кінетыкі.

Катэгорыя:Хімікі ЗША
Хардэн Мак-Конэл

**Хардэн Мак-Конэл** (;  — ) — амерыканскі фізікахімік. Лаўрэат Нацыянальнага медаля навукі і Прэміі Вольфа па хіміі.

Хардэн атрымаў ступень бакалаўра навук па хіміі ва Універсітэце Джорджа Вашынгтона ў 1947 годзе і доктарскую ступень. у хіміі ў Каліфарнійскім тэхналагічным інстытуце ў 1951 годзе з Норманам Дэвідсанам. Прапрацаваў на працягу двух гадоў у якасці нацыянальнага навуковага супрацоўніка па фізіцы ў Чыкагскім універсітэце з Робертам С. Малікенам і Джонам Платам, ён займаў пасаду хіміка-даследчыка ў кампаніі Shell Development. Працаваў у Каліфарнійскім тэхналагічным інстытуце ў 1956 годзе ў якасці дацэнта прафесара хіміі, атрымаў званне прафесара хіміі і фізікі ў 1963 годзе, а ў 1964 годзе ён пераехаў у Стэнфардскі ўніверсітэт у якасці прафесара. У 1979 годзе ён быў прызначаны Робертам Эклзам Суэйнам, прафесарам хіміі ў Стэнфардскім універсітэце. З верасня 1989 г. па верасень 1992 г. ён быў загадчыкам кафедры хіміі ў Стэнфардзе.

Катэгорыя:Фізікахімікі ЗША
Джон Во

**Джон Сцюарт Во** ( — ) — амерыканскі хімік і прафесар Масачусецкага тэхналагічнага інстытута. Распрацаваў сярэдняй гамільтанавай тэорыі і яе выкарыстанне для пашырэння спектраскапіі ЯМР, якая раней абмяжоўвалася вадкасцямі. Аўтар ANTIOPE, бясплатнага сімулятара спектраў і дынамікі ядзернага магнітнага рэзанансу (ЯМР) агульнага прызначэння на базе Windows. Ён таксама выкарыстаў сістэмы з некалькіх звязаных спінаў, каб праілюстраваць агульныя патрабаванні да раўнавагі і эргадычнасці ў ізаляваных сістэмах.

У 1974 годзе Во быў абраны членам Нацыянальнай акадэміі навук (НАН) у секцыі хіміі.

Во быў узнагароджаны прэміяй Вольфа па хіміі за 1983/84 гады разам з Гербертам С. Гутоўскім і Хардэнам М. Мак-Конэлам за іх незалежную працу па спектраскапіі ЯМР.
Во

**Во**:

## Прозвішча 
* Джон Во, амерыканскі хімік
* Іўлін Во, англійскі пісьменнік

## Тапонім 
* Во (кантон), франкамоўны кантон на захадзе Швейцарыі
* Во’, камуна ў Італіі
Альберт Эшэнмозер

**Альберт Эшэнмозер** (нар. , Эрстфельд, Швейцарыя) — швейцарскі вучоны-хімік, спецыяліст у галіне арганічнай хіміі. У 1973 годзе каманда навукоўцаў, кіруемая Альбертам Эшэнмозерам і Робертам Вудвардам, сінтэзавала вітамін B12.

Сяброўства: Нацыянальная акадэмія навук ЗША (1973), Амерыканская акадэмія мастацтваў і навук, Еўрапейская Акадэмія, Харвацкая акадэмія навук і мастацтваў, Гётынгенская акадэмія навук, Лонданскае каралеўскае таварыства (1986), Папская акадэмія навук (1986), Леапальдзіна (1976).
Джордж Клод Пайментэл

**Джордж Клод Пайментэл** (,  — ) — амерыканскі хімік, даследаванні якога аказалі велізарны ўплыў на развіццё хіміі. Працы па вывучэнні вадароднай сувязі (1960), а таксама структуры і рэакцыйнай здольнасці свабодных радыкалаў і іншых часціц з высокай рэакцыйнай здольнасцю (1950-60-я). Джордж Пайментэл з’яўляецца стваральнікам першага хімічнага лазера (1964) і інфрачырвонага спектрометра, які дазволіў атрымаць склад атмасферы і паверхні Марса. Ён першым прымяніў спектраскапію для вывучэння рэакцыяназдольных часціц, у матрыцах цвёрдых інертных газаў і іншых інертных матрыцах (1954), зарэгістраваў вялікую колькасць спектраў свабодных радыкалаў.

## Біяграфія 
Пайментел займаў пасаду намесніка дырэктара Нацыянальнага навуковага фонду пад пачаткам Рычарда Аткінсана ў перыяд з 1977 па 1980 год. Па вяртанні ў Берклі ён стаў намеснікам дырэктара Нацыянальнай лабараторыі ім. Лорэнца і кіраўніком лабараторыі хімічнай біядынамікі. У якасці прэзідэнта Амерыканскага хімічнага таварыства за 1986 год ён арганізаваў Нацыянальны дзень хіміі і Нацыянальны тыдзень хіміі.

Катэгорыя:Хімікі ЗША
Пітэр Шульц

**Пітэр Г. Шульц** (; нар.  г.) — амерыканскі хімік, а таксама імунолаг. Прэзідэнт і прафесар Scripps Research Institute, член Нацыянальных Акадэміі навук (1993) і Медыцынскай акадэміі (1998) ЗША. Лаўрэат прэміі Вольфа па хіміі (1994).

Скончыў з адзнакай summa cum laude Калтэх (бакалаўр навук, 1979) і там жа атрымаў ступень доктара філасофіі (1984) пад кіраўніцтвам прафесара Пітэра Дэрвана. Затым правёў год у MIT у прафесара Крыстафера Уэлша, пасля чаго ў 1985 годзе паступіў у штат Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Берклі, дзе дасягнуў пасады прафесара, у 1994—1998 гг. даследчык Медыцынскага інстытута Говарда Х’юза.

Член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук (1990) і Нацыянальнай акадэміі вынаходнікаў ЗША (2015).

Аўтар больш за 500 публікацый, атрымаў больш за сто патэнтаў ЗША.
Бітва за Ірун (1936)

**Бітва за Ірун** была вырашальнай бітвай Гіпускааскай аперацыі падчас грамадзянскай вайны ў Іспаніі. Армія нацыяналістаў пад камандаваннем палкоўніка Альфонса Беарлегі захапіла горад Ірун, адрэзаўшы паўночныя правінцыі Гіпускаа, Біская, Сантандэр і Астурыя ад Францыі.

## Перадумовы
Ірун размешчаны на паўночна-ўсходнім узбярэжжы Іспаніі, паміж мяжой Францыі і горадам Сан-Себасцьян. У канцы ліпеня Навара, цытадэль карлістаў, была захоплена атрадамі рэкетэ, пасля чаго пачаліся масавыя рэпрэсіі супраць унесеных у чорны спіс мірных жыхароў. У пачатку жніўня палкоўнік карлістаў Хасэ Сальчага і палкоўнік Альфонса Беарлегі па загадзе генерала Эміліа Мола ўзначалілі наступленне ў бок Іруна.

## Сілы 
Сілы палкоўніка Беарлегі былі малалікімі, але ў іх распараджэнні былі 155-мм артылерыйскія гарматы, нямецкія лёгкія танкі, самалёты Junkers Ju 52 і злучэнне з 700 байцоў іспанскага легіёна. 

Горад абаранялі 3000 рэспубліканцаў, уключаючы апалчэнцаў НКП, астурыйскіх шахцёраў, баскскіх нацыяналістаў і французскіх камуністаў-добраахвотнікаў. Аднак яны былі дрэнна ўзброены і не мелі належнай ваеннай падрыхтоўкі.

## Бітва 
11 жніўня караблі нацыяналістаў «Іспанія» (лінкор), «Альмірантэ» (крэйсер) і «Веласка» (эсмінец) пачалі абстрэл горада. Асноўныя баі разгарнуліся на хрыбце Пунца.

Французы закрылі мяжу з Іспаніяй 8 жніўня, што прывяло да недахопу боепрыпасаў і харчоў у шэрагах рэспубліканцаў. Калі рэспубліканцы, нарэшце, пакінулі горад, адыходзячыя сілы анархістаў, раз’юшаныя адсутнасцю боепрыпасаў, падпалілі Ірун, каб знішчыць тое, што магло спатрэбіцца нацыяналістам.

Палкоўнік Беарлегі быў паранены снайперскай куляй, калі ўвайшоў у горад. Ён адмовіўся лячыць рану і неўзабаве памёр ад гангрэны. 

## Наступствы 
Пасля Іруна батальёны нацыяналістаў накіраваліся на захад, у бок Сан-Себасцьяна.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*  
*  
*  
*  

Катэгорыя:Бітвы і аперацыі грамадзянскай вайны ў Іспаніі
Катэгорыя:Бітвы ў Іспаніі
Катэгорыя:Жнівень 1936 года
Катэгорыя:Верасень 1936 года
Катэгорыя:1936 год у Іспаніі
Катэгорыя:Канфлікты 1936 года
Гары Баркус Грэй

**Гары Баркус Грэй** (; нар. , Вудбёрн, Кентукі) — амерыканскі вучоны-хімік. Працы па неарганічнай хіміі, біяхіміі, біяфізіцы. Вядомы як даследчык скарасцей біяхімічных рэакцый, у тым ліку хіміі пераносу электронаў. Удастоены Нацыянальнага навуковага медаля ЗША (1986), лаўрэат прэміі Вольфа па хіміі (2004).

Бакалаўр каледжа Заходняга Кентукі (1957). Доктар філасофіі Паўночна-Заходняга ўніверсітэта (1960). З 1965 года прафесар у Каліфарнійскім тэхналагічным інстытуце, з 1981 імянны прафесар (*Arnold O. Beckman Professor*) хіміі.

У 2011 годзе 25-ы найбольш цытаваны з хімікаў (індэкс Хірша > 100).

Катэгорыя:Хімікі ЗША
Катэгорыя:Хімікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Хімікі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Біяхімікі ЗША
Катэгорыя:Біяфізікі ЗША
Кшыштаф Мацяшэўскі

**Кшыштаф (Крыс) Мацяшэўскі** (польск. Krzysztof Matyjaszewski; нар.  г., Канстантынаў Лудзкі, Польшча) — польскі і амерыканскі хімік, вядомы, у тым ліку, як адкрывальнік радыкальнай палімерызацыі з пераносам атама (ATRP). Лаўрэат прэміі Вольфа па хіміі (2011).

## Біяграфія 
Дыплом спецыяліста атрымаў у 1972 годзе ў МВТУ імя Баумана.

Дысертацыю пісаў пад кіраўніцтвам С. Пенчака (польск. Stanislaw Penczek) у Цэнтры малекулярных і макрамалекулярных даследаванняў Польскай акадэміі навук у Лодзі, ступень доктара (аналагічную савецкай ступені кандыдата навук) атрымаў у 1976 годзе.

Пасля постдоку ў Фларыдскім універсітэце (1977-78) працаваў навуковым супрацоўнікам у Польскай акадэміі навук, а таксама (у 1984-85 гадах) навуковым супрацоўнікам французскай сеткі CNRS і запрошаным прафесарам ва Універсітэце Парыж-6 (Універсітэт П’ера і Марыі Кюры).

У 1985 годзе атрымаў ступень хабілітаванага доктара (аналаг савецкага доктара навук) у Лодзінскім тэхнічным універсітэце.

З 1985 года займае пасады прафесара ва Універсітэце Карнегі — Меллона. З 1998 года да цяперашняга моманту — імянны прафесар (J.C. Warner Professor of Natural Sciences) у Карнегі-Мелане і дырэктар Цэнтра макрамалекулярнай інжынерыі пры гэтым універсітэце. З 1996 года — дырэктар Кансорцыума па кантралюемай радыкальнай полімерызацыі (CRP Consortium), да 2001 года былога Кансорцыумам па радыкальнай палімерызацыі з пераносам атама (ATRP Consortium) пры Карнегі-Мелане. З 2004 года — «прафесар універсітэта» (University Professor, ганаровая пасада).

З 2001 года працуе паралельна ад’юнкт-прафесарам (Adjunct Professor) у Пітсбургскім універсітэце і ў Лодзінскім аддзяленні Польскай акадэміі навук.
Яфрэм Ісакавіч Злотнік

**Яфрэм Ісакавіч Злотнік** (, Гомель — ) — беларускі ўрач-нейрахірург. Доктар медыцынскіх навук (1958), прафесар (1963). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Выпускнік 1-га Харкаўскага медычнага інстытута (1941). Выкладаў у Мінскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце (1945—1947), узначальваў нейрахірургічны аддзел Беларускім НДІ неўралогіі, нейрахірургіі і фізіятэрапіі.

## Узнагароды 
Заслужаны дзеяч навукі БССР. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1985).

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя. [У 12 т.] Т. 4. — Мінск, 1971.
* Здравоохранение Беларуси: знаменательные и юбилейные даты, 2009 год. — Минск, 2009.
* К 90-летию Э. И. Злотника — основоположника белорусской нейрохирургии и создателя белорусской нейрохирургической школы / Ю. Г. Шанько // Ars medica. — 2009. — № 3 (13). — С. 4—7. (Форма имени также: Ефрем Исаакович.)
Ален Бард

**Ален Бард** (; нар. , ) — амерыканскі вучоны-хімік, спецыяліст у галіне фізічнай хіміі і электрахіміі. Член Нацыянальнай АН ЗША (1982) і Амерыканскага філасофскага таварыства (1999), супрацоўнік Тэхаскага ўніверсітэта. Удастоены Нацыянальнага навуковага медаля (2011).

У 1956 годзе атрымаў ступень магістра і ў 1958 годзе атрымаў ступень доктара філасофіі ў Гарвардскім універсітэце. З 1958 года працуе ў Тэхаскім універсітэце ў Осціне. З 1982 па 2001 год галоўрэд Journal of the American Chemical Society. Член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук, фэла Амерыканскага хімічнага таварыства (2009, у ліку першых удастоеных).

У 2011 годзе 11-ы найбольш цытуемы з цяперашніх хімікаў (індэкс Хірша = 118). 13-ы найбольш цытаваны хімік за перыяд з 1981 па 1997 год.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Хімікі ЗША
Катэгорыя:Аўтары падручнікаў
Партызанская вуліца (Мінск)

**Партызанская вуліца** — вуліца ў Ленінскім раёне Мінска. Месціцца ў раёне былога Козыраўскага прадмесця паміж вуліцамі Сонечнай і Барадзінскай.

Ёсць звесткі, што назва нададзена не ў гонар партызанскага руху часоў 2-й сусветнай вайны, а ў памяць партызан, якія дзейнічалі ў ваколіцах Мінска падчас польскай акупацыі 1920 года.

## Спасылкі 
* Партызанская вуліца на здымках 2024 г.

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Ленінскі раён (Мінск)
Георгій Іванавіч Новікаў

**Георгій Іванавіч Новікаў** ( — ) — беларускі вучоны ў галіне неарганічнай хіміі. Доктар хімічных навук, прафесар. Заслужаны дзеяч навукі БССР.

## Біяграфія 
Скончыў хімічны факультэт ЛДУ. Пасля абароны доктарскай дысертацыі ў 1966 годзе пераехаў з Ленінграда ў Мінск, дзе кіраваў кафедрай агульнай і неарганічнай хіміі Беларускага дзяржаўнага тэхналагічнага ўніверсітэта.

## Літаратура 
* Беларуская ССР : кароткая энцыклапедыя : у 5 т. — Мінск, 1981. — Т. 5. — С. 451.
* Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2000. — Т. 11. — С. 369.
* Белорусская ССР : краткая энциклопедия : в 5 т. — Минск, 1982. — Т. 5. — С. 458.
* Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 5. — С. 455.
Сцюарт Райс

**Сцюарт Райс** (; ) — амерыканскі хімік, спецыяліст па фізічнай хіміі. Доктар філасофіі (1955), заслужаны сэрвіс-прафесар Чыкагскага ўніверсітэта (эмерыт), навуковы дарадца дырэктара Аргонскай нацыянальнай лабараторыі, член НАН ЗША і Амерыканскага філасофскага таварыства (1986). Удастоены Нацыянальнага навуковага медаля (1999), лаўрэат прэміі Вольфа па хіміі (2011).

## Біяграфія 
Скончыў Бруклінскі каледж (бакалаўр, 1952). Ступені магістра (1954) і доктара філасофіі (1955) атрымаў у Гарвардскім універсітэце, займаўся там з Пола Доты. У тым жа 1955 г. быў абраны ў Harvard Society of Fellows. Пасля двух гадоў там малодшым фела (1955—1957) прыступіў да выкладання ў Чыкагскім універсітэце (паступіўшы ў 1957 годзе на яго кафедру хіміі), адкуль у 2004 годзе выйшаў на пенсію. У 1961—1967 гадах дырэктар James Franck Institute[en], у 1971—1976 гг. загадваў кафедрай хіміі, у 1981—1995 гадах дэкан фізічных навук Чыкагскага ўніверсітэта. Цяпер эмерыт-прафесар кафедры хіміі і James Franck Institute Чыкагскага ўніверсітэта Frank P. Hixon Distinguished Service Professor Emeritus. У 1980—1986 гг. член National Science Board. Каля дваццаці гадоў з’яўляўся членам рады дырэктараў «Бюлетэня навукоўцаў-атамшчыкаў». Блізкі сябар Р. Стывена Беры.

Член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук, замежны член Дацкай каралеўскай акадэміі навук і Ірландскай каралеўскай акадэміі.

## Зноскі
Таіса Паўлаўна Ільінская

**Таіса Паўлаўна Ільінская** (, Самара, РСФСР — ?) — беларускі вучоны ў галіне заатэхніі і спецыяліст у галіне ветэрынарыі. Доктар біялагічных навук (1971). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1981).

## Біяграфія 
Скончыла Маскоўскую ветэрынарную акадэмію (1949). З 1960 года працавала ў Беларускім НДІ жывёлагадоўлі, з 1962 года — загадніца лабараторыі біялогіі размнажэння сельскагаспадарчых жывёл.
 

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1998. — Т. 7. — С. 200
* Беларуская савецкая энцыклапедыя. [У 12 т.] Т. 11. — Мінск, 1974.
* Деятели белорусской науки : персоналия : библиографический указатель, 1974—1990 / Академия наук Беларуси. — Минск, 1992.

Катэгорыя:Ветэрынары Беларусі
Катэгорыя:Ветэраны СССР
Герберт Гутоўскі

**Герберт Сандэр Гутоўскі** (;  — ) — амерыканскі хімік, прафесар хіміі ва Універсітэце штата Ілінойс ва Урбана-Шампейне.

## Навуковая дзейнасць 
Гутоўскі быў першым, хто ўжыў метады ядзернага магнітнага рэзанансу (ЯМР) у галіне хіміі. Ён выкарыстаў спектраскапію ядзернага магнітнага рэзанансу для вызначэння структуры малекул. Яго піянерская праца распрацавала эксперыментальны кантроль ЯМР як навуковага інструмента, звязала эксперыментальныя назіранні з тэарэтычнымі мадэлямі і зрабіла ЯМР адным з найбольш эфектыўных аналітычных інструментаў для аналізу малекулярнай структуры і дынамікі ў вадкасцях, цвёрдых рэчывах і газах, якія выкарыстоўваюцца ў хімічных і медыцынскіх даследаваннях. Яго працы мелі дачыненне да вырашэння праблем у галіне хіміі, біяхіміі і матэрыялазнаўства і паўплывалі на многія падгаліны найноўшай спектраскапіі ЯМР.
Дэвід Чылтан Філіпс

**Дэвід Чылтан Філіпс**, барон Філіпс з Элсміра (; , Элсмір, Англія — , ) — брытанскі біёлаг, біяфізік, першапраходзец структурнай біялогіі. Прафесар Оксфардскага ўніверсітэта (эмерыт), член Лонданскага каралеўскага таварыства (1967) і замежны член Нацыянальнай АН ЗША (1985). Лаўрэат прэміі Вольфа па хіміі (1987).

## Біяграфія 
Вучыўся ва Універсітэцкім каледжы Кардыфа (цяпер Кардыфскі ўніверсітэт). У 1944 годзе паступіў афіцэрам у Каралеўскі флот і служыў на авіяносцы HMS Illustrious. Дэмабілізаваўся ў 1947 годзе і вярнуўся ў Кардыф, дзе працягнуў вучобу і прыступіў да даследаванняў для атрымання доктарскай ступені — займаўся пад кіраўніцтвам Артура Уілсана. З 1951 па 1954 год працаваў у Нацыянальных даследчых лабараторыях у Атаве. Затым у Вялікабрытаніі — у Даследчай лабараторыі Дэйві-Фарадэя ў Нобелеўскага лаўрэата Уільяма Лорэнса Брэга. З 1966 года прафесар малекулярнай біяфізікі Оксфардскага ўніверсітэта, з 1990 года ў адстаўцы (эмерыт). З 1976 па 1983 год біялагічны сакратар і віцэ-прэзідэнт Лонданскага каралеўскага таварыства. У 1979—1985 гадах — Fullerian Professor of Physiology. Сярод яго вучняў — І. Джонс, Майкл Стэрнберг, Джэнет Тортан. У 1994 годзе атрымаў пажыццёвае пэрства.
Георгій Ціханавіч Кавалеўскі

**Георгій Ціханавіч Кавалеўскі** (, в. Мацюшына Сцяна, Лепельскі раён — ) — беларускі вучоны-эканаміст. Кандыдат эканамічных навук (1950), прафесар (1976). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1981). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Закончыў Лепельскае педагагічнае вучылішча (1936), Віцебскі педагагічны інстытут (1940), Усесаюзны завочны фінансавы інстытут (1949), Акадэмію грамадскіх навук пры ЦК ВКП(б) (1950).

Працаваў настаўнікам ва Ушацкім раёне, дырэктарам няпоўнай сярэдняй школы. З 1950 года — загадчык кафедры, з 1951 — намеснік дырэктара Рэспубліканскай партыйнай школы пры ЦК КП(б)Б. Узначаліваў Інстытут эканомікі Акадэміі навук БССР (1952—1964), працаваў там загадчыкам сектара палітэканоміі (1964—1973), загадчыкам кафедры палітэканоміі Інстытута павышэння кваліфікацыі выкладчыкаў вузаў пры БДУ імя Леніна (1973—1978).

Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1955—1963 гадах, старшыня бюджэтнай камісіі Вярхоўнага Савета. У 1960—1964 гг. прадстаўляў БССР у Еўрапейскай эканамічнай камісіі.

Аўтар звыш 70 навуковых работ, сярод якіх манаграфіі «Пытанні аплаты працы ў калгасах Беларусі» (1959), «Катэгорыі і законы размеркавальных адносін сацыялізму» (1968), «Кошт ва ўмовах сацыялізму» (1971), «Формы чыстага даходу пры сацыялізме» (1973), «Заканамернасць утварэння кошту пры сацыялізме» (1982).

## Літаратура 
* Кавалеўскі Георгій Ціханавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мінск : БелЭн, 1998. — Т. 7 : Застаўка-Кантата. — С. 392.
* Кавалеўскі Георгій Ціханавіч // Памяць: Лепельскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: В. Я. Ланікіна [і інш.]; уклад.: В. Я. Ланікіна, А. У. Стэльмах; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : Беларусь, 1999. — С. 569.
* Ковалевский Георгий Тихонович // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 1. — С. 498.

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 4-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 5-га склікання
Мератх

**Мератх**, **Мірат** або **Мірут** (, , ) — горад у паўночна-заходняй частцы штата Утар-Прадэш, Індыя. Адміністрацыйны цэнтр акругі Мератх. Першыя паселішчы на тэрыторыі горада адносяцца да першых вядомых цывілізацый даліны Інда. Горад знаходзіцца прыкладна за 40 км на паўночны ўсход ад Нью-Дэлі і за 453 км на паўночны захад ад сталіцы штата, Лакхнаў. Гэта другі па велічыні (пасля Дэлі) горад планаванага Нацыянальнага сталічнага рэгіёна Індыі, 26-ы па выніках перапісу насельніцтва 2011 года найбольш населены горад Індыі, які ўтварае 33-ю па велічыні гарадскую агламерацыю краіны.

У сярэдзіне XIX стагоддзі ў Мератху знаходзіўся найбуйнейшы вайсковы гарнізон на поўначы Індыі. У 1857 годзе ў гэтым гарнізоне пачалося паўстанне сіпаяў.

Катэгорыя:Гарады Утар-Прадэш
Віджаявада

**Віджаява́да** або **Безвада** ( ) — горад у індыйскім штаце Андхра-Прадэш. Размешчаны на беразе ракі Крышна ў акрузе Крышна. Другі па велічыні горад штата Андхра-Прадэш (пасля Вішакхапатнама). Плошча горада — 261,88 км². Насельніцтва (2011 год) —  чал., разам з прыгарадамі —  чал. Горад таксама вядомы як **Безавада** (гэтая назва выкарыстоўваецца Індыйскімі чыгункамі для абазначэння гарадской станцыі «BZA»). Паводле даных Міністэрства гарадскога развіцця Віджаявада з’яўляецца самым чыстым горадам штата Андхра-Прадэш.

Віджаявада — важны транспартны вузел, звязаны сеткай аўтамабільных і чыгунак, паблізу горада знаходзіцца аэрапорт. Таксама ў горадзе дзейнічаюць прадпрыемствы тэкстыльнай, харчовай, цэментнай прамысловасці.

Горад — адзін з месцаў для паломніцтва індуістаў. У горадзе захаваліся храмы VI—XIII стст.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Андхра-Прадэш
Нацыянальны фонд тэхнічных нарматыўных прававых актаў

**Нацыянальны фонд тэхнічных нарматыўных прававых актаў** створаны Пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 08.01.2008 № 16.

Нацыянальны фонд ТНПА фарміруецца і вядзецца Дзяржаўным камітэтам па стандартызацыі Рэспублікі Беларусь. Тэхнічнае абслугоўванне вядзення фонду ажыццяўляе навукова-вытворчае рэспубліканскае ўнітарнае прадпрыемства «Беларускі дзяржаўны інстытут стандартызацыі і сертыфікацыі» (БелДІСС).

Тэхнічныя нарматыўныя прававыя акты падаюцца ў Нацыянальны фонд ТНПА ў адпаведнасці з пастановай Дзяржстандарта Беларусі ад 30.10.2007 № 55 «Аб зацвярджэнні Інструкцыі аб патрабаваннях да прадастаўлення інфармацыі пра тэхнічныя нарматыўныя прававыя акты» Крыніцамі камплектавання фонду ТНПА з’яўляюцца дзяржаўныя органы, якія зацвярджаюць тэхнічныя нарматыўныя прававыя акты, рэгіянальныя і нацыянальныя арганізацыі па стандартызацыі.

У рэгіёнах рэспублікі Нацыянальны фонд ТНПА прадстаўлены разгалінаванай сеткай інфармацыйных фондаў тэхнічных нарматыўных прававых актаў у тэрытарыяльных цэнтрах стандартызацыі, метралогіі і сертыфікацыі Дзяржаўнага камітэта па стандартызацыі Рэспублікі Беларусь.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Пра фонд 

Катэгорыя:Дзяржаўны камітэт па стандартызацыі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Базы даных
Катэгорыя:З’явіліся ў 2008 годзе
Катэгорыя:2008 год у Беларусі
Маланг

**Маланг** (; ) — горад у інданезійскай правінцыі Усходняя Ява. Другі па насельніцтве горад правінцыі пасля Сурабаі. На ўсход ад горада размешчаны нацыянальны парк Брома-Тэнгер-Семеру, у якім знаходзяцца дзеючыя вулканы Брома і Семеру. Ускраіна нацыянальнага парка знаходзіцца прыкладна за 20 км ад Маланга (па прамой), а вулканы прыкладна за 30 км ад горада.

## Гісторыя 
Горад узнік у Сярэднявеччы. Ён быў сталіцай дзяржавы Сінгасары, затым уваходзіў у склад дзяржавы Матарам. Маланг згадваецца ў так званым Надпісе Дыноё, створаным у 760 годзе. Падчас галандскай каланізацыі Інданезіі Маланг служыў папулярным месцам адпачынку еўрапейцаў, якія знаходзіліся ў Інданезіі. Назва горада паходзіць ад індуісцкага храма Маланг Кучэшвара, які калісьці існаваў тут, што літаральна азначае «Бог знішчыў хлусню і зацвердзіў ісціну». Храм не захаваўся, яго дакладнае размяшчэнне невядома.

Катэгорыя:Усходняя Ява
Катэгорыя:Гарады Інданезіі
Іван Несцеравіч Усаў

**Іван Несцеравіч Усаў** (, в. Асяродак, Асіповіцкі раён, Магілёўская вобласць — ) — беларускі вучоны ў галіне педыятрыі. Доктар медыцынскіх навук (1965), прафесар (1967). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Скончыў Бабруйскую фельчарскую школу (1940), Мінскі медыцынскі інстытут (1951).

З 1951 года на кафедры педыятрыі (у 1967—1989 загадчык кафедры) Мінскага медінстытута. Некаторы час працаваў у Міністэрстве аховы здароўя Беларусі. Даследаваў мікраэлементы ў крыві нованароджаных, механізм развіцця хвароб нырак і іх лячэнне, спадчынную схільнасць і рэзістэнтнасць да хвароб у дзяцей.

## Узнагароды 
Заслужаны дзеяч навукі Беларусі (1981), заслужаны работнік аховы здароўя Беларусі (1991), лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі (1984 г.)

## Літаратура 
* Беларуская ССР : кароткая энцыклапедыя : у 5 т. — Мінск, 1981. — Т. 5. — С. 614.
* Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2003. — Т. 16. — С. 260.
* Белорусская ССР : краткая энциклопедия : в 5 т. — Минск, 1982. — Т. 5. — С. 643.
* Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2021. — Т. 6, кн. 2 : Могилёвская область. — С. 374.
* Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 332.
 

Катэгорыя:Медыкі Вялікай Айчыннай вайны
Nazareth

**«Nazareth»** () — шатландскі рок-гурт, створаны ў 1968 годзе музыкамі гурта «The Shadettes» у горадзе Данфермлін. У арыгінальны склад ўвайшлі: спявак Дэн Мак-Каферці, гітарыст Мэні Чарлтан, басіст Піт Эгнью і барабаншчык Дэрэл Світ.

## Дыскаграфія 
* 1971 — Nazareth
* 1972 — Exercises
* 1973 — RazAmaNaz
* 1973 — Loud ’n’ Proud
* 1974 — Rampant
* 1975 — Hair of the Dog
* 1975 — Greatest Hits
* 1976 — Close Enough for Rock ’n’ Roll
* 1976 — Hot Tracks (зборнік)
* 1976 — Play ’n’ the Game
* 1977 — Expect No Mercy
* 1979 — No Mean City
* 1980 — Malice In Wonderland
* 1981 — The Fool Circle
* 1981 — Snaz (канцэрт)
* 1982 — 2XS
* 1983 — Sound Elixir
* 1984 — The Catch
* 1986 — Cinema
* 1989 — Snakes ’n’ Ladders
* 1990 — BBC Radio 1 Live in Concert (канцэрт; запіс 1972 года)
* 1991 — No Jive
* 1994 — Move Me
* 1998 — Boogaloo
* 1998 — Live At The Beeb (канцэрт)
* 2002 — Homecoming (канцэрт; запіс 2001 года)
* 2003 — Alive and Kicking (канцэртны альбом)
* 2008 — The Newz
* 2011 — Big Dogz
* 2014 — Rock ’n’ Roll Telephone
* 2018 — Tattooed on My Brain
* 2022 — Surviving the Law

## Зноскі 
Катэгорыя:Рок-гурты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1968 годзе