Шаша смерці

**Шаша смерці** (, таксама ў множным ліку highways of death) — назва, дадзеная заходнімі журналістамі аднаму з фінальных эпізодаў вайны ў Персідскім заліве, калі ў ноч з 26 на 27 лютага 1991 года ў выніку масіраваных налётаў авіяцыі ЗША і іх саюзнікаў на дзвюх шасейных дарогах паміж Эль-Кувейтам і іракскай мяжой былі знішчаны тысячы аўтамабіляў і адзінак бранятэхнікі, на якіх іракская армія і мірныя жыхары адступалі з Кувейта. На шашы 80 у ваколіцах Эль-Джахры было спалена авіяўдарамі каля 1400 аўтамабіляў і іншай тэхнікі. Такая ж атака была ў тую ноч прадпрынята на паралельнай прыморскай шашы, дзе таксама было знішчана яшчэ да 400 адзінак тэхнікі, таму назва «шаша смерці» можа адносіцца да абедзвюх трас. Фатаграфіі і тэлездымкі «шашы смерці» сталі яркімі медыйнымі вобразамі аперацыі «Бура ў пустыні».

## Гісторыя 
Абедзве «шашы смерці» пралягаюць па тэрыторыі Кувейта і Ірака. Шасціпалосная. У той жа дзень войскі арабскіх краін пры падтрымцы марской пяхотай ЗША прыбылі ў Эль-Кувейт. У іракскай пустыні на захад ад Кувейта імкліва надыходзіў 7-ы армейскі корпус ЗША, у далейшым павярнуўшыся на ўсход і пачаўшы прасоўванне да Басры, што пагражала ўсім іракскім сілам у Кувейце поўным акружэннем. Іракская абарона развалілася; многія салдаты, завалодаўшы выпадковым аўтатранспартам, спрабавалі пакінуць Кувейт па шашы 80. Пры гэтым ўтварыліся шматлікія заторы. Таму на шашы былі не толькі бранятэхніка і артылерыйскія гарматы, але таксама пажарныя і паліцэйскія машыны, фургоны, лімузіны, прыватныя аўтамабілі, нават бульдозеры: у палон здалося толькі 450 іракскіх салдат. Журналісты «Вашынгтон пост», якія пабылі на асноўнай шашы, налічылі там ад 200 да 300 трупаў; аб наступствах атакі на прыморскай шашы «Вашынгтон Пост» таксама паведамляла, што там засталося прыкладна 400 адзінак тэхнікі і «тры тузіны целаў». Журналіст Los Angeles Times Боб Дрогін бачыў на тым жа прыморскай шашы «многія дзясяткі» трупаў. Лівана-амерыканская журналістка Джойс Чэдыак сцвярджала, што на шашы засталіся «цела дзясяткаў тысяч іракскіх салдат». У 2003 годзе даследаванне Project on Defense Alternatives амерыканскай арганізацыі The Commonwealth Institute ацэньвала агульную колькасць загінуўшых у абедзвюх калонах ў 800—1000 чалавек, і максімальныя страты павінны былі панесці галава і хвост кожнай калоны. Галоўнакамандуючы сіламі шматнацыянальная кааліцыі генерал Норман Шварцкопф так тлумачыў рашэнне аб нанясенні удараў па адступаючым войскам:Першая прычына... таму што на гэтай шашы было шмат ваеннай тэхнікі, і я аддаў распараджэнне ўсім сваім камандзірам, што я хачу, каб была знішчана кожная адзінка іракскай тэхнікі, якую мы можам знішчыць... Па-другое, гэта была не група нявінных людзей, якія спрабавалі перабрацца праз мяжу ў Ірак. Гэта была група гвалтаўнікоў, забойцаў і галаварэзаў, якія гвалтавалі і рабавалі ў цэнтры Кувейт-Сіці, а цяпер спрабавалі выбрацца з краіны, перш чым іх зловяць.
Пасля заканчэння баявых дзеянняў акцыя па знішчэнні іракскіх войскаў на «шашы смерці» раскрытыкавана з боку шэрагу заходніх каментатараў. Некаторыя крытыкі, у прыватнасці, былы генеральны пракурор ЗША Рэмсі Кларк і створаная ім «Следчая камісія Міжнароднага трыбунала па ваенных злачынствах» назвалі здарэнне ваенным злачынствам і абвінавачвалі амерыканскіх вайскоўцаў у парушэнні Жэнеўскіх канвенцый аб абароне грамадзянскага насельніцтва ў ваенны час.

## «Шаша смерці» пасля вайны 
Шаша 80 была адрамантавана ў канцы 1990-х гадоў. У 2003 годзе яна выкарыстоўвалася амерыканскімі і брытанскімі войскамі падчас уварвання ў Ірак. Сёння ўздоўж шашы яшчэ можна сустрэць асобныя экземпляры тэхнікі, знішчанай у 1991 годзе.

## У культуры 
* У 1991 годзе The Guardian даручыў брытанскаму антываенныя паэту Тоні Харысану ўшанаваць памяць пра вайну і, у прыватнасці, аб «Шаша смерці». Яго верш «Халоднае прышэсце» пачалося з прадстаўлення фатаграфіі, зробленай на шашы 80 фотажурналістам Кенетам Джарэкам.
* Сцэна на «шашы смерці» прысутнічае ў фільме «Марпехі».
* У фільме «Брава Два Нуль» (у Расіі вядомы як «Бура ў пустыні») паказаны некалькі секунд дакументальных здымак разбітай тэхнікі на «шашы смерці».
* У гульні «Splinter Cell: Conviction» ёсць місія на «Дарозе смерці»
* У гульні «Battlefield 3» «шашу смерці» можна ўбачыць у главе Thunder Run.
* У гульні Call of Duty: Modern Warfare (2019) дзеянне адной з місій адбываецца на «шашы смерці», які нагадвае свой рэальны правобраз, але змешчана ў выдуманай краіне Урзыкстан, прычым у адпаведнасці з сюжэтам гульні калону ўцекачоў і ваенных на шашы разбамбавала расійская авіяцыя. У Расіі такая інтэрпрэтацыя выклікала абурэнне як у СМІ, так і сацыяльных сетках. Распрацоўшчыкі з студыі Infinity Ward, адказваючы на папрокі, казалі, што малююць у гульні не нейкі канкрэтны канфлікт, а выдуманы, выкарыстоўваючы тэмы «за апошнія 50 гадоў» — падзеі, якія адбываюцца ў свеце зноў і зноў. Журналіст Polygon Чарлі Хол, каментуючы сітуацыю, пісаў: «спажыўцы па-за заходніх краін мяркуюць, што гэты непрыкрытая празаходняя выдумка накіравана супраць іх, а спажыўцы ў заходніх краінах — што іх спрабуюць падмануць скажэннем фактаў, без пяці хвілін прапагандай».

## Гл. таксама 
* Бамбардзіроўка бамбасховішча Амірыя
* Дарога смерці

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* Фотографии иракской техники, уничтоженной на «шоссе смерти»
* Photographs of destroyed military equipment taken by a contemporary American serviceman 
* Highway of Death photographs taken in 1991 by a Kuwaiti journalist 
* A high-resolution map of Kuwait. Highway 80 leads north from Kuwait city, via Al Jahra

Катэгорыя:Вайна ў Персідскім заліве
Катэгорыя:Ваенныя злачынствы