open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Касіядор

**Касіядор Сенатар** (; каля 490 — каля 583) — старажытнарымскі дзяржаўны дзеяч, пісьменнік.

## Жыццяпіс 
Касіядор нарадзіўся ў радавым маёнтку Сцылацыум () у паўднёва-ўсходняй Італіі каля 490 года. Ён атрымаў адукацыю ў галіне філасофіі і рыторыкі, як і належыць нашчадку знатнага сямейства. Каля 511 паступіў на пасаду квестара (каралеўскага сакратара) пры двары караля остготаў Тэадорыха Вялікага ў Равене. У 523 прызначаны на пасаду  магістра афіцый, такім чынам узначаліўшы дзяржаўную адміністрацыю. З 533 да 537 займаў ключавую пасаду прэфекта прэторыя.

Касіядор задакументаваў сваю кар'еру на дзяржаўнай службе ў аб'ёмных «Варыях» (), якія ўяўляюць сабой збор лістоў і афіцыйных дакументаў, напісаных ім ад імя вышэйшых кіраўнікоў дзяржавы остготаў.

Пасля таго як Італія вярнулася ў склад Візантыі пры імператары Юстыніяне, Касіядор заняўся стварэннем улснай духоўнай школы. Ён сышоў з публічнага жыцця каля 540 года. Нейдзе ў 550-я гады Касіядор заснаваў манастыр у радавым маёнтку ў Калабрыі і назваў яго «Віварыум» (, ад назвы сваіх рыбных садкоў, дзе рыбы жывуць, не адчуваючы няволі). Манахі тут мелі адчуваць уласную самастойнасць. Касіядор імкнуўся даць адукацыю манахам у галіне як царкоўных, так і класічных ведаў, каб тыя перадавалі набытыя веды іншым. Яны супольна перапісвалі біблейскія і класічныя творы, сабралі і выдалі поўны тэкст Бібліі на лацінскай мове, дадалі каментарыі і заўвагі да асобных кніг Бібліі, выклалі на лацінскай мове працы шэрагу грэчаскіх хрысціянскіх аўтараў.

Адной з найбольш важных прац Касіядора былі «Інстытуцыі» (), дапаможнік для навучання ў манастырскіх установах, у якім аўтар робіць акцэнт на інтэлектуальным развіцці. Гэты энцыклапедычны збор сакральных і свецкіх ведаў складаецца з дзвюх частак. Першая прысвечана інтэрпрэтацыі Бібліі, жыццю і працам айцоў Царквы, другая ўяўляе сабой дапаможнік у вывучэнні сямі свабодных мастацтваў.

Касіядор памёр паміж 575 і 585 гадамі ў сваім манастыры ва ўзросце 90 год. Яго план па захаванні і капіраванні кніг займеў паслядоўнікаў: паколькі многія манастыры карысталіся «Інстытуцыямі», гэта кніга была шматразова перапісана. Закладзеная ім манастырская школа хутка знікла пасля смерці заснавальніка, але тут яшчэ доўгі час займаліся перапісваннем кніг.

## Літаратура 
* *English, Edward D.* Encyclopedia of the medieval world. Facts On File, New York. 2005. ISBN 0-8160-4690-5 

Катэгорыя:Лацінамоўныя пісьменнікі
Вялікае Кізі

**Вялікае Кізі́, Кізі** (, ) — прэснаводнае возера ў Хабараўскім краі Расіі, на правабярэжнай пойме ракі Амур.

Плошча паверхні возера 281 км². Даўжыня 48 км, найбольшая шырыня 10 км. Глыбіні да 4 м (пры сярэднім узроўню вады). Аб’ём вады ў возеры 0,7 км³. Плошча вадазбору 5100 км².

Вялікае Кізі знаходзіцца ў міжгорнай катлавіне. Урэз вады на вышыні 6 м над узроўнем мора. Катлавіна возера падзяляецца на 3 плёсы: Айскі заліў, Ніжняе Кізі і Верхняе Кізі. Жыўленне снегавое і дажджавое. Упадаюць рэкі Яй, Шытнікаўская, Сігавая, Перабоеўка, Малая Сігавая, Малая Чыльба, Вялікая Чыльба, Дульдзі, пратока Марыінская і іншыя вадатокі. З ракой Амур возера звязанае пратокамі і ракой Амуркан. Замярзае Вялікае Кізі ў пачатку лістапада, ускрываецца ў сярэдзіне мая.

У возеры водзяцца галавень, галец, ялец, карась, акунь, мянтуз, омуль, плотка, рыбец, сіг, судак, шчупак, язь, шып і іншыя віды рыб.

Каля паўночнага берага сёлы Марыінскі Рэйд, Вялікія Саннікі, Тулінскае.

## Літаратура 
* Большое Кизи // 

## Спасылкі 
* 
* *Измайлова А. В.* Кизи // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»

Катэгорыя:Азёры Хабараўскага края
Вялікі Піт

**Вялі́кі Піт** () — рака ў Азіяцкай частцы Расіі, ва Усходняй Сібіры, у Краснаярскім краі, правы прыток ракі Енісей (басейн Карскага мора).

Даўжыня ракі 415 км. Плошча вадазбору 21 700 км². Сярэдні расход вады ў ніжнім цячэнні складае 209 м³/с, аб’ём сцёку — 6,596.

Прытокі: Чыркаты, Мундакан, Чадбухта, Тыры, Ненчаны, Юргулі, Чырымба, Унтугун, Аяхта, Панімба, Немчаны, Бранка, Лендаха, Сцяпанаўка, Шырокая, Сухі Піт, Малая Каменка, Каменка (Правая Каменка), Левая Арлоўка, Арлоўка, Малахава (Малахаўка) і іншыя рэкі і ручаі.

Каля ракі пасёлкі Сухі Піт і Бранка.

## Літаратура 
* Большой Пит // 
* 

## Спасылкі 
* 
* *Иванов В. В.* Большой Пит // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»
* Bol’shoy Pit At Baza Sukhoy Pit // A Regional, Electronic, Hydrographic Data Network For the Arctic Region (R-ArcticNET)

Катэгорыя:Рэкі Краснаярскага края
Катэгорыя:Прытокі Енісея
Крушэнне цягніка ў Ілані (2018)

**Крушэнне пасажырскага цягніка** адбылося 21 кастрычніка 2018 года ў горадзе Ілань, Тайвань. 18 чалавек загінулі, 187 паранены.

## Пацярпелыя 
Сама меней 18 чалавек загінулі ў выніку аварыі, яшчэ 187 атрымалі параненні. Паводле паведамленняў, адзін з пацярпелых быў грамадзянінам ЗША, шэсць загінулых былі маладзейшымі за 18 гадоў. Наймалодшымі ахвярамі сталі дзеці 9 гадоў. Кіраванне чыгункі Тайваня пацвердзіла, што сярод загінулых была сям’я з васьмі чалавек, а міністэрства аховы здароўя пацвердзіла, што 53 пацярпелыя дастаўлены ў шпіталі.

## Прычыны аварыі 
Паводле паведамлення The China Post, прычынай крушэння стала значнае перавышэнне скорасці. Участак дарогі, на якім адбылося крушэнне, мае радыус выгіну 300 м, і максімальная дазволеная скорасць на ім складае 75 км/г, а цягнік перавысіў яе амаль удвая, рухаючыся са скорасцю 140 км/г.

Катэгорыя:Катастрофы 2018 года
Катэгорыя:Тайвань
Катэгорыя:2018 год у Кітаі
Катэгорыя:Падзеі 21 кастрычніка
Вялікі Тап

**Вялікі Тап** () — рака ў Азіяцкай частцы Расіі, у Ханты-Мансійскай аўтаномнай акрузе, левы прыток ракі Конда (басейн Іртыша).

Даўжыня ракі 504 км. Плошча вадазбору 6700 км². Сярэдні расход вады каля 90 м³/с, аб’ём сцёку — 2,84.

## Літаратура 
* Большой Тап // 

## Спасылкі 
* 
* Большой Тап // «Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия» megabook.ru
* *Сурков В. В.* Большой Тап // Научно-попцлярная энциклопедия «Вода России»

Катэгорыя:Рэкі Ханты-Мансійскай аўтаномнай акругі — Югра
Катэгорыя:Басейн Іртыша
1794 год у гісторыі астраноміі

**1794** год быў адзначаны шэрагам падзей у астраноміі.

## Падзеі 
## Астранамічныя з’явы 
## Адкрытыя астранамічныя аб’екты 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Заўвагі 
## Крыніцы 
Астраномія
Катэгорыя:Гады ў астраноміі
1997 год у гісторыі астраноміі

**1997** год быў адзначаны шэрагам падзей у астраноміі.

## Падзеі 
* 18—30 жніўня: XXIII Генеральная асамблея Міжнароднага астранамічнага саюза ў Кіёта.
* 6 верасня: Адкрыты два спадарожнікі планеты Уран: Калібан і Сікаракса.
* 15 кастрычніка: Запушчана аўтаматычная міжпланетная станцыя «Касіні-Гюйгенс».

## Астранамічныя з’явы 
Найбольш яркай астранамічнай з’явай 1997 года з’яўляецца Камета Хейла — Бопа, якая стала, магчыма, самай «назіранай» каметай XX стагоддзя. Яна была бачная няўзброеным вокам рэкордны тэрмін — 18 месяцаў, і гэта ў два разы больш за папярэдні рэкорд, устаноўлены Вялікай каметай 1811 года. Камета прайшла перыгелій 1 красавіка 1997 года, дасягнуўшы зорнай велічыні -0,7.

## Адкрытыя астранамічныя аб’екты 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 17 студзеня — Клайд Уільям Томба, амерыканскі астраном, які адкрыў Плутон (нар. 1906).
* 18 ліпеня — Юджын Шумейкер, амерыканскі геолаг, адзін з заснавальнікаў  (нар. 1928).

## Крыніцы 

Катэгорыя:Гады ў астраноміі
ФК Ворскла Палтава

**«Ворскла»** () — украінскі футбольны клуб з горада Палтава.

## Гісторыя 
Клуб заснаваны ў 1955 годзе.

## Дасягненні 
### СССР 
* **Кубак УССР па футболе**:
** **Уладальнік (1):** 1956

### Украіна 
* **Першая ліга**:
** **Пераможца (1):** 1995/1996

* **Чэмпіянат Украіны**:
** **3-е месца (2):** 1996/1997, 2017/2018

* **Кубак Украіны**:
** **Уладальнік (1):** 2008/2009

* **Суперкубак Украіны**:
** **Фіналіст (1):** 2009

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Ворскла Палтава
Лістападавіцкі сельсавет

**Лістапа́давіцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Старобінскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр сельсавета — вёска Лістападавічы.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Старобінскага раёна Слуцкай акругі, з 1927 года — Бабруйскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы ў 1930 годзе ў Старобінскім раёне БССР. З 1935 года ў Старобінскім раёне Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога дзялення ў 1938 годзе ў Старобінскім раёне Мінскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — Бабруйскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Мінскай вобласці.

Скасаваны 16 ліпеня 1954 года, вёскі Вялікія Лістападавічы, Малыя Лістападавічы і Крушнікі перададзены ў падпарадкаванне Старобінскаму пассавету, вёскі Язавінь і Саковічы — Мяцявіцкаму сельсавету.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Старобінскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе
Арыяна Нідэрландская

**Яе Каралеўскае Высокасць Арыяна**, прынцэса Нідэрландаў і прынцэса Аранская-Насаў (; нар. 10 красавіка 2007, Гаага) — трэцяя і малодшая дачка караля Нідэрландаў Вілема-Аляксандра і каралевы Максімы, малодшая ўнучка прынцэсы Беатрыкс. Займае трэцяе месца ў лініі атрымання ў спадчыну прастола Нідэрландаў (пасля двух старэйшых сясцёр — Катарыны-Амаліі, якая нарадзілася 7 снежня 2003 года, і Алексіі, якая нарадзілася 26 чэрвеня 2005 года).

## Спасылкі 
* Арыяна Нідэрландская

Катэгорыя:Аранская дынастыя
Катэгорыя:Прынцэсы Нідэрландаў
Катэгорыя:Каралеўскія дзеці
Уільям Уільямс Пантыкелін

**Уільям Уільямс Пантыкелін** (;  — ) — валійскі паэт і метадысцкі прапаведнік, аўтар шматлікіх гімнаў.

Імя, пад якім Уільям Уільямс найбольш вядомы, паходзіць ад назвы фермы Пантыкелін у Кармартэншыры, дзе яго сям’я пасялілася ў 1740х гадах. У маладосці ён быў англіканскім дыяканам, але захапіўся метадызмам, які ў той час быў яшчэ рухам унутры англіканства, але ўжо выклікаў падазронае стаўленне. У выніку ў 1743 Пантыкеліну адмовілі ў святарскім пасвячэнні. Не жадаючы змяняць свае погляды, Пантыкелін адмовіўся ад далейшых спробаў рабіць царкоўную кар’еру і зрабіўся вольным прапаведнікам. Пачынаючы з 1744 ён выдаў некалькі зборнікаў гімнаў — часам па-англійску, але ў асноўным па-валійску — якія заслужылі яму славу найвялікшага гімнографа Уэльса.

Катэгорыя:Постаці валійскай літаратуры
Кармартэншыр

**Кармартэншыр** (, ) — унітарная адміністрацыйная адзінка Уэльса, адно з гістарычных графстваў Уэльса. Назва паходзіць ад адміністрацыйнага цэнтра графства, горада Кармартэн. Іншыя буйныя гарады — Ланэлі і Аманфорд.

Катэгорыя:Вобласці Уэльса
Кармартэн

**Кармартэн** (, ) — горад у паўднёвым Уэльсе, на рацэ Таўі, адміністрацыйны цэнтр Кармартэншыра. 

## Гісторыя
У часы рымскага ўладарства ў Брытаніі на месцы сучаснага Кармартэна знаходзіўся форт *Марыдунум*. У 1094 нарман Уільям фіц Балдуін збудаваў тут замак. У 1215 замак быў разбураны Ліўэлінам Вялікім, але пакаротку адноўлены.

Катэгорыя:Гарады Уэльса
2018 год у гісторыі астраноміі

**2018** год быў адзначаны шэрагам падзей у астраноміі.

## Падзеі 
* 5 мая — апарат НАСА «InSight» стартаваў з базы Вандэнберг да Марса.
* 27 ліпеня — самае доўгае поўнае **месяцавае зацьменне** XXI стагоддзя.
* 20—31 жніўня — XXX Генеральная асамблея Міжнароднага астранамічнага саюза ў Вене.

## Астранамічныя з’явы 
, 27 ліпеня, 21:18 UTC]]

## Адкрытыя астранамічныя аб’екты 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 5 студзеня — **Джон Уотс Янг**, амерыканскі астранаўт, , які пабываў на Месяцы (нар. 24.09.1930).
* 14 сакавіка — **Стывен Хокінг**, англійскі фізік-тэарэтык, касмолаг, пісьменнік (нар. 08.01.1942).
* 26 мая — **Алан Лаверн Бін**, амерыканскі астранаўт, , які пабываў на Месяцы (нар. 15.03.1932).

## Зноскі 

Катэгорыя:Гады ў астраноміі
Ліўэлін Вялікі

**Ліўэлін Вялікі** (; каля 1173–) — князь Гвінеда і фактычны правіцель большай часткі Уэльса.

У час дзяцінства Ліўэліна Гвінедам кіравалі два яго дзядзькі, якія падзялілі каралеўства паміж сабой пасля смерці свайго бацькі Оўайна Гвінеда. Ліўэлін уступіў з імі ў барацьбу і стаў аднаасобным уладаром, а пазней захапіў і частку Повіса, зрабіўшыся такім чынам самаю уплывоваю фігураю Уэльса.

Заключыў угоду з каралём Англіі Джонам Беззямельным і ў 1205 ажаніўся з яго незаконнаю дачкой Джаанай. Пазней адносіны паміж правіцелямі сапсаваліся; у 1211 Джон нападаў на Гвінед, пазней Ліўэлін падтрымліваў англійскіх баронаў у барацьбе з каралём за Вялікую хартыю.

Катэгорыя:Кіраўнікі каралеўства Гвінед
Катэгорыя:Манархі Уэльса
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XII стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XIII стагоддзя
I Форум рэгіёнаў Беларусі і Украіны

**I Форум рэгіёнаў Беларусі і Украіны** — міжнародны форум, які прайшоў у Гомелі 25—26 кастрычніка 2018 года.

## Гл. таксама 
* V Форум рэгіёнаў Беларусі і Расіі

## Спасылкі 
Катэгорыя:2018 год у Беларусі
Катэгорыя:2018 год у Гомелі
Вялікі Уват

**Вялікі Ува́т** () — возера ў Азіяцкай частцы Расіі, на поўдні Заходняй Сібіры, у Вагайскім раёне Цюменскай вобласці, у басейне ракі Ішым (прыток Іртыша).

Плошча паверхні возера 179 км². Даўжыня 25 км, найбольшая шырыня 10 км. Найбольшая глыбіня 5 м, сярэдняя — 1,8 м. Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з захаду на ўсход. Берагі нізкія. Дно роўнае, пераважна пакрытае ілам. З поўначы, паўночнага захаду і часткова з паўночнага ўсходу возера акружаюць балоты. Трафічны статус возера пераходны — ад мезатрофнага да эўтрофнага. Каля 20 % паверхні возера пакрывае расліннасць.

У возеры водзяцца акунь, шчупак, карась, плотка, джгір і іншыя віды рыб. Развітае прамысловае рыбалоўства, якім займаецца арцельным спосабам насельніцтва прыбярэжных вёсак.

## Літаратура 
* Большой Уват // 

## Спасылкі 
* Озеро Большой Уват // ИАС «ООПТ России»  
* *Ольга Ревягина* ЗАБОЛОТЬЕ: БЫТЬ ИЛИ НЕ БЫТЬ? // Тюменская правда  
* *Измайлова А. В.* Большой Уват // Научно-популярная энциклопедия «Вода России» 
* Большой Уват // «Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия» megabook.ru 

Катэгорыя:Геаграфія Цюменскай вобласці
Малыя Чаны

**Малыя Ча́ны** () — возера ў Азіяцкай частцы Расіі, у Новасібірскай вобласці, у бяссцёкавай вобласці міжрэчча рэк Об і Іртыш (у Барабінскай нізіне).

Плошча паверхні возера 200 км². Даўжыня 21,5 км, найбольшая шырыня 12 км. Сярэдняя глыбіня 1,4 м. Аб’ём вады ў возеры 0,27 км³. Плошча вадазбору 20 100 км². У жыўленні пераважае снегавое. Замярзае возера ў канцы кастрычніка — лістападзе, вызваляецца ад лёду ў красавіку — пачатку мая. Возера эўтрофнае. У Малыя Чаны ўпадае рака Чулым. Пратокай злучаецца з возерам Чаны.

Каля возера знаходзяцца населеныя пункты Гарадзішча, Шырокая Кур’я, Гарнасталіха.

## Літаратура 
* Малые Чаны // 

## Спасылкі 
* 
* *Измайлова А. В.* Малые Чаны // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»
* Малые Чаны // «Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия» megabook.ru

Катэгорыя:Азёры Новасібірскай вобласці
Фернанду Колар ды Мелу

**Фернанду Афонсо Колар ды Мелу** (; нар. 12 жніўня 1949) — бразільскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, прэзідэнт краіны ў 1990—1992 гадах. Падаў у адстаўку пасля таго, як парламент прыняў рашэнне аб яго імпічменце.

Катэгорыя:Прэзідэнты Бразіліі
Мама (значэнні)

**Мама** — шматзначны тэрмін:

* Мама, маці — жанчына адносна сваіх дзяцей

## Тапонімы 
* Мама — гарадское паселішча, адміністрацыйны цэнтр Мамска-Чуйскага раёна Іркуцкай вобласці Расіі
* Мама — рака ў Расіі, ва Усходняй Сібіры, левы прыток ракі Віцім
Мама (рака)

**Ма́ма** () — рака ў Азіяцкай частцы Расіі, у Іркуцкай вобласці і Рэспубліцы Бурація, левы прыток ракі Віцім (басейн Лены).

Утвараецца ў месцы зліцця рэк Левая Мама і Правая Мама. Даўжыня ракі складае 406 км (ад вытоку Левай Мамы) і 211 км ад месца зліцця Левай і Правай Мам. Плошча вадазбору 18 900 км². Выток ракі знаходзіцца на паўночных схілах Верхнеангарскага хрыбта. Упадае ў Віцім за 171 км ад яго вусця, каля пасёлка Мама. Вадазбор на схілах і перадгор’і Верхнеангарскага хрыбта.
]]
Сярэдні расход вады ў ніжнім цячэнні складае 350 м³/с, аб’ём сцёку 11,046 км³/год. Рэкі Левая Мама і Правая Мама маюць паўгорны характар. Ніжэй іх зліцця даліна ракі пашыраецца, рэчышча падзяляецца на рукавы. Ніжэй вусця ракі Канкудзера рэчышча Мамы ўрэзанае, слабазвілістае, са скалістымі берагамі. Сярэдні нахіл воднай паверхні ў ніжнім цячэнні 1,09 м/км. Жыўленне ракі пераважна дажджавое. Замярзае ў канцы кастрычніка, вызваляецца ад лёду ў красавіку — пачатку мая. Суднаходная на адлегласці 110 км (ад вусця да вусця ракі Брам’я).

Прытокі: Агдында-Маскіт, Асікта, Анамакіт, Майгунда, Сярэдні Амнундакан, Ніжні Амнундакан, Ушмун, Тала, Шаман, Індамкура, Якша, Джэганкта, Іменда, Грамда, Каверга, Лульма, Буаркан, Якдакар, Канкудзера, Джыліндра, Брам’я, Камніга, Красная, Вялікая Слюдзянка, Асінкіна, Вялікая Чукча і іншыя рэкі і ручаі.

Каля ракі пасёлкі Брам’я, Слюдзянка, Лугаўской, Мама. У басейне Мамы маюцца радовішчы слюды.

## Літаратура 
* Мама // 

## Спасылкі 
* 
* *Завадский А. С.* Мама // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»

Катэгорыя:Рэкі Іркуцкай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Бураціі
Катэгорыя:Басейн Лены
Оўайн Гвінед

**Оўайн Гвінед** (; каля 1100-23 ці 28 лістапада 1170) — кароль Гвінеда ў паўночным Уэльсе (1137—1170), першы, каго тытулавалі прынцам уэльскім. Ад дзвюх жонак і як найменей чатырох каханак Оўайн меў мноства дзяцей, і пасля яго смерці паміж яго нашчадкамі пачалася доўгая барацьба за ўладу. Пераможцам выйшаў Ліўэлін Вялікі, сын Ёрверта Друйндуна, найстарэйшага з законнанароджаных сыноў Оўайна.

Катэгорыя:Кіраўнікі каралеўства Гвінед
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XII стагоддзя
Макаёнка, 9

**«Макаё́нка, 9»** — штотыднёвая забаўляльная праграма, першае беларускае шоу ў фармаце «». Праект выходзіў у эфіры тэлеканала «Беларусь 1» кожную суботу ў 20:00 з 2018 па 2020 гады. Вядучы — Яўген Перлін.

## Агульныя звесткі 
Вядучы мае зносіны з гасцямі ў студыі ў нязмушанай абстаноўцы, задаючы гумарыстычныя і сур’ёзныя пытанні. У тэлепраграме бяруць удзел сусветныя зоркі, VIP-персоны і звычайныя беларусы, якія сенсацыйна падарвалі Інтэрнэт.

## Рэакцыя 
Першы выпуск шоу 29 верасня 2018 года атрымаў збольшага негатыўныя адзнакі карыстальнікаў «YouTube» з-за невыразных жартаў, адсутнасці сапраўдных «зорак» і плагіяту тэлепраграм , Урганта, .

## Гл. таксама 
* Вячэрні Ургант

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Тэлеперадачы Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2018 годзе
Джаана Уэльская

**Джаана Уэльская** (, ; каля 1191–) — незаконная дачка караля Англіі Джона Беззямельнага, жонка Ліўэліна Вялікага, князя Гвінеда, маці Давіда ап Ліўэліна.

Катэгорыя:Плантагенеты
Катэгорыя:Прынцэсы Англіі
Катэгорыя:Бастарды
Зінаіда Фёдараўна Радчанка

**Зінаіда Фёдараўна Радчанка** (1839, Старыя Дзятлавічы — 5 (18) сакавіка 1916, Новыя Дзятлавічы) — беларуская фалькларыстка. Падрыхтавала кнігі «Зборнік маларускіх i беларускіх песень Гомельскага павета, запісаных для голасу з акампанементам фартэпіяна» (1881) і «Гомельскія народныя песні (беларускія i маларускія)» (1888).

## Спасылкі 
* Гомельскія народныя песні — кніга ў сховішчы
* Зінаіда Радчанка на spadchyna.net.

Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гомельскім раёне
Катэгорыя:Памерлі ў Гомельскім раёне
Іван Пятровіч Лякін

**Іван Пятровіч Лякін** (1912—1941) — лейтэнант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік савецка-фінскай і Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1940).

## Біяграфія 
Іван Лякін нарадзіўся 24 чэрвеня 1912 года ў Маскве. Пасля заканчэння пяці класаў школы працаваў на заводзе. У 1937 годзе Лякін быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. Удзельнічаў у баях савецка-фінскай вайны, будучы наводчыкам гарматы 218-га артылерыйскага палка 51-й стралковай дывізіі 13-й арміі Паўночна-Заходняга фронту.

8—12 студзеня 1940 года І. Лякін удзельнічаў у прарыве фінскай абароны ў раёне пасёлка Рэпола на поўнач ад Выбарга.

У крытычны момант бою ён разам са сваімі таварышамі знішчыў 1 процітанкавую артылерыйскую гармату і падавіў агонь яшчэ адной, што спрыяла прасоўванню наперад танкавых частак. 19 жніўня 1941 года І. П. Лякін загінуў у баі. Пахаваны ў горадзе Чачэрску Гомельскай вобласці Беларусі.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 7 красавіка 1940 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з фінскай белагвардзейшчынай і праяўленыя пры гэтым адвагу і геройства» чырвонаармеец Іван Лякін быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» за нумарам 421.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Лякин Иван Петрович // Праект «Память народа»

Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Леніна
Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся 24 чэрвеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1912 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве
Катэгорыя:Памерлі 19 жніўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1941 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Уладзімір Рыгоравіч Калеснік

**Уладзімір Рыгоравіч Калеснік** (15.6.1911 — 25.11.1943) — лейтэнант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 15 чэрвеня 1911 года ў вёсцы Ражны (цяпер — Браварскі раен Кіеўскай вобласці Украіны). Скончыў восем класаў школы. Пражываў у горадзе Асцёр Казэлэцкага раёна Чарнігаўскай вобласці Украінскай ССР, працаваў кіраўніком мясцовай арганізацыі УЛКСМ.

У 1941 годзе прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1942 годзе скончыў Ленінградскія бранятанкавыя курсы. З жніўня таго ж года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Прымаў удзел у баях на Цэнтральным, 1-м і 2-м Беларускіх франтах. Два разы быў цяжка паранены.

Да лістапада 1943 года лейтэнант Уладзімір Калеснік камандаваў узводам танкаў «Т-34» 1-га танкавага батальёна 68-й танкавай брыгады 61-й арміі Беларускага фронту. Вызначыўся падчас вызвалення Гомельскай вобласці Беларускай ССР. Узвод Калесніка з баямі прарываўся глыбока ў варожы тыл, захапіў важны рубеж і утрымліваў яго, адбіваючы нямецкія контратакі. 25 лістапада 1943 года ў баях за ліквідацыю моцна ўмацаванага апорнага пункта праціўніка Калеснік знішчыў 2 батарэі мінамётаў, 4 артылерыйскія гарматы, 7 агнявых кропак праціўніка. У тым баі яго танк быў падбіты і не рухаўся, пасля чаго экіпаж на працягу 12 гадзін трымаў абарону, нягледзячы на прапанову праціўніка здацца ў палон. У тым баі Калеснік загінуў. Пахаваны ў горадзе Хойнікі Гомельскай вобласці.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 10 сакавіка 1944 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання пры вызваленні Беларусі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» лейтэнант Уладзімір Калеснік пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама быў узнагароджаны ордэнамі Леніна і Чырвонай Зоркі.

## Ушанаванне памяці 
У гонар Калесніка названая вуліца ў Хойніках, усталяваны абеліск у вёсцы Віць.

## Літаратура 
* 
* Боевые звёзды киевлян — Киев: Политиздат Украины, 1983.

Катэгорыя:Лейтэнанты СССР
Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Танкісты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Танкісты СССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кіеўскай вобласці
2018 год у гісторыі тэлебачання

**2018** год быў адзначаны шэрагам падзей у тэлебачанні.

## Падзеі 
Пачала выходзіць у эфір тэлеканала «Беларусь 3» праграма «Люблю і памятаю».

## Узнагароды 
## З’явіліся 
### Тэлевізійныя праграмы 
*6 красавіка – «Flipping Bangers»
*21 мая — «A2 – Abenteuer Autobahn»
* 29 верасня — Макаёнка, 9

### Тэлевізійныя каналы 
### Серыялы 
*лістапад — «Навабранец».

## Нарадзіліся 
### Беларусь 
## Памерлі 
### Беларусь 
## Спасылкі
Тэлебачанне
Катэгорыя:Гады ў тэлебачанні
2010 год у гісторыі тэлебачання

**2010** год быў адзначаны шэрагам падзей у тэлебачанні.

## Падзеі 
## Узнагароды 
## З’явіліся 
### Тэлевізійныя праграмы 
* 26 верасня — Кухня

### Тэлевізійныя каналы 
### Серыялы 
*3 жніўня — «Scrappers»
*1 снежня ― «Storage Wars»
*29 снежня ― «Extreme Couponing»

## Нарадзіліся 
### Беларусь 
## Памерлі 
### Беларусь 
## Спасылкі
Тэлебачанне
Катэгорыя:Гады ў тэлебачанні
Кухня (тэлешоу)

**«Ку́хня»** — беларуская гумарыстычная праграма, якая з’явілася 26 верасня 2010 года. Шоу выходзіла ў эфіры тэлеканала «АНТ» у 21:05. Вядучыя — Георгій Калдун, Яўген Булка і Мікалай Камка.

## Агульныя звесткі 
Стваральнікі тэлепраграмы пазіцыянуюць яе як «некулінарнае шоу». У кухонных дэкарацыях праходзяць адкрытыя размовы: абмяркоўваюцца актуальныя пытанні і падзеі, што адбываюцца ў Беларусі.  прэм’ернага выпуску стаў мастацкі кіраўнік тэатра «Хрыстафор» Яўген Крыжаноўскі:

## Рэакцыя 
Каментатарамі адзначаецца, што вядучыя перадачы смела, як для рэалій Беларусі, жартавалі на тэму прэзідэнцкіх выбараў 2010 года, але пасля саміх выбараў праграма знікла з сеткі вяшчання.

## Гл. таксама 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Тэлеперадачы Беларусі
Іван Мікалаевіч Карачараў

{{Ваенны дзеяч
|імя              = Іван Мікалаевіч Карачараў
|арыгінал імя     = Иван Николаевич Карачаров
|дата нараджэння  = 29.08.1903
|месца нараджэння = , Расійская імперыя
|дата смерці      = 15.10.1943
|месца смерці     = , Гомельская вобласць
|выява            = 
|подпіс           = 
|мянушка          = 
|прыналежнасць    = 
|гады службы      = 1943
|званне           = 
|род войскаў      = пяхота
|пасада           = 
|часць            = 
|бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды       = {
 
}
{
 
}
|сувязі           = 
|у адстаўцы       = 
}}
**Іван Мікалаевіч Карачараў** (29 жніўня 1903, в. Багатае, Курская губерня — 15 кастрычніка 1943, Лоеўскі раён, Гомельская вобласць) — чырвонаармеец Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

## Біяграфія 
Іван Карачараў нарадзіўся 29 жніўня 1903 года ў вёсцы Багатае (цяпер — Іўнянскі раён Белгарадскай вобласці). Атрымаў пачатковую адукацыю, пасля чаго кіраваў канторай «Загатжыўсыравіна» у Ракіцянскім раёне. У 1943 годзе Карачараў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. З красавіка таго ж года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны, быў стралком 685-га стралковага палка 193-й стралковай дывізіі 65-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро.

15 кастрычніка 1943 года Карачараў адным з першых у сваім падраздзяленні пераправіўся праз Днепр у раёне вёскі Крупейкі Лоеўскага раёна Гомельскай вобласці Беларускай ССР. Падчас пераправы яго плыт быў пацеплены, а сам Карачаров атрымаў раненне, але тым не менш здолеў дабрацца да заходняга берага і ўступіць у бой. У той жа дзень Карачараў загінуў у баі. Пахаваны ў пасёлку Лоеў.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 30 кастрычніка 1943 года чырвонаармеец Іван Карачараў пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама пасмяротна быў узнагароджаны ордэнам Леніна.

## Літаратура 
* 
* Герои-белгородцы. — 2-е изд., доп. — Воронеж, 1972. — С. 101.
* Навечно в сердце народном. — 3-е изд., доп. и испр. — Минск, 1984. — С. 214.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро
Катэгорыя:Пахаваныя ў Лоеве
Еўдакім Дзянісавіч Волкаў

{{Ваенны дзеяч
|імя              = Еўдакім Дзянісавіч Волкаў
|арыгінал імя     = 
|дата нараджэння  = 09.03.1922
|месца нараджэння = 
|дата смерці      = 15.10.1943
|месца серці      = 
|выява            = 
|памер            = 
|прыналежнасць    = 
|гады службы      = 1941—1943
|званне           = 
|род войскаў      = пяхота
|пасада           = 
|часць            = 
|бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды       = {
 
}
{
 
}
|сувязі           = 
|у адстаўцы       = 
}}
**Еўдакім Дзянісавіч Волкаў** (1922—1943) — старшы лейтэнант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

## Біяграфія 
Еўдакім Волкаў нарадзіўся 9 сакавіка 1922 года ў вёсцы Кароткае (цяпер Почэпскага раёна Бранскай вобласці) у сям’і селяніна. У 1933 годзе разам з сям’ёй пераехаў на хутар Нова-Пехаўскі Тбіліскага раёна Краснадарскага краю. Скончыў сярэднюю школу-сямігодку. У 1941 годзе быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1942 годзе скончыў пяхотнае вучылішча і быў накіраваны на фронт. Прымаў удзел у баях на Паўднёва-Заходнім, Сталінградскім і Цэнтральным франтах. Удзельнічаў у Сталінградскай бітве, Сеўскайй аперацыі, Курскай бітве і бітве за Дняпро. Да кастрычніка 1943 года старшы лейтэнант Еўдакім Воўкаў камандаваў мінамётнай ротай 685-га стралковага палка 193-й стралковай дывізіі 65-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас вызвалення Гомельскай вобласці Беларускай ССР.

Рота Волкава адбіла дзве варожыя атакі на заходнім беразе ракі Сож. У баі Волкаў асабіста знішчыў 10 варожых салдат і афіцэраў. Падчас фарсіравання Дняпра рота сваім агнём падтрымала дэсантны батальён, пасадзейнічаўшы яму ў захопе плацдарма. 15 кастрычніка 1943 года Волкаў загінуў у баі. Пахаваны ў брацкай магіле ў пасёлку Лоеў Гомельскай вобласці.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 30 кастрычніка 1943 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» старшы лейтэнант Еўдакім Воўкаў пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама быў узнагароджаны ордэнам Леніна і медалём «За адвагу». У гонар Волкава названы вуліцы ў Лоеве і вёсцы Нова-Пехоўскае Краснадарскага краю.

## Літаратура 
* 
* Навечно в сердце народном. — 3-е изд., доп. и испр. — Минск, 1984.

Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Курскай бітвы
Катэгорыя:Удзельнікі Сталінградскай бітвы
Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Почапскім раёне
Андрэй Яўгенавіч Лявонаў

**Андрэ́й Яўге́навіч Ляво́наў** () — савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно, Заслужаны артыст Расіі (1997).

Бацька — Яўген Лявонаў, савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно.

## Біяграфія 
У 1979 годзе скончыў Вышэйшае тэатральнае вучылішча імя Б. В. Шчукіна пры тэатры імя Я. Вахтангава (курс А. А. Казанскай) і быў прыняты ў трупу тэатра Ленком.

## Фільмаграфія 
* 1984 — Час і сям’я Конвей
* 1990 — Падзямелле ведзьмаў
* 2002 — Жаночая логіка 
* 2005 — Ясенін
* 2008 — Гэтым вечарам анёлы плакалі
* 2007—2013 — Татавы дочкі — Сяргей Васняцоў, тата

## Спасылкі 
* kino-teatr.ru

Катэгорыя:Акцёры Расіі
1849 год у гісторыі астраноміі

**1849** год быў адзначаны шэрагам падзей у астраноміі.

## Падзеі 
## Астранамічныя з’явы 
## Адкрытыя астранамічныя аб’екты 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Зноскі 
## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Гады ў астраноміі
Мікалай Артамонавіч Шавялёў

{{Ваенны дзеяч
|імя              = Мікалай Артамонавіч Шавялёў
|арыгінал імя     = Николай Артамонович Шевелёв
|дата нараджэння  = 
|месца нараджэння =
|дата смерці      = 
|месца смерці     = 
|выява            = 
|подпіс           = 
|прыналежнасць    = 
|гады службы      = 1918—1923; 1941—1943
|званне           = 
|род войскаў      = пяхота
|пасада           = 
|часць            = 
|бітвы            = Грамадзянская вайна ў Расіі,Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды       = {
 
}
{
 
}
|сувязі           = 
|у адстаўцы       = 
}}
**Мікалай Артамонавіч Шавялёў** (25 снежня 1899 — 21 лістапада 1943) — савецкі ваенны дзеяч, капітан Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Грамадзянскай і Вялікай Айчыннай войнаў, Герой Савецкага Саюза (30 кастрычніка 1943 года).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 25 снежня 1899 года ў вёсцы Бежычы (цяпер у межах горада Бранска) у сям’і селяніна. Рускі. Член КПСС з 1931 года.

Скончыў сельскагаспадарчы тэхнікум. Працаваў на паравозабудаўнічым заводзе ў Бранску. У Чырвонай Арміі ў 1918—1923 і з кастрычніка 1941 года. Удзельнік Грамадзянскай вайны.

На фронце ў Вялікую Айчынную вайну з чэрвеня 1942 года. Намеснік камандзіра батальёна па палітычнай частцы 120-га стралковага палка (69-я стралковая дывізія, 65-я армія, Цэнтральны фронт) капітан Шэвелеў з дэсантнай групай 15 кастрычніка 1943 года фарсіраваў Дняпро ў раёне пасёлка Радуль (Рыпкынскі раён Чарнігаўскай вобласці), захапіў і ўтрымліваў рубеж, забяспечваючы пераправу падраздзяленняў палка.

Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена 30 кастрычніка 1943 года. Узнагароджаны ордэнамі Леніна, Чырвонай Зоркі. Памёр ад ран 21 лістапада 1943 года.

Пахаваны ў г. п. Лоеў Гомельскай вобласці, дзе яго імем названа вуліца. Мемарыяльная дошка ўстаноўлена ў горадзе Мазыр Гомельскай вобласці.

## Узнагароды СССР 
* Герой Савецкага Саюза (30 кастрычніка 1943 года);
* ордэн Леніна;
* ордэн Чырвонай Зоркі;
* медалі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бранску
Катэгорыя:Памерлі ад ран
Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Капітаны СССР
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Пехацінцы Вялікай Айчыннай вайны
Акт Батлера

**Акт Батлера** () — закон, прыняты ў 1925 годзе ў штаце Тэнэсі, ЗША, які забараняў настаўнікам і выкладчыкам грамадскіх школ і універсітэтаў адмаўляць біблейскае вучэнне аб паходжанні чалавека і выкладаць тэорыю эвалюцыі чалавека ад ніжэйшых формаў жывёл. Унесены членам Палаты Прадстаўнікоў штата Тэнэсі фермерам і хрысціянскім фундаменталистом  (1875-1952) 21 студзеня 1925 годзе, ухвалены той жа палатай 28 студзеня, сенатам штата 13 сакавіка, падпісаны губернатарам штата Осцінам Піем 21 сакавіка таго ж года.

Будзе парушэннем закону, калі любы выкладчык  любога ўніверсітэта ці школы, якія ўтрымліваюцца цалкам ці часткова за кошт штата, будзе выкладаць любую тэорыю, якая адмаўляе гісторыю Боскага Стварэння чалавека, як гэта вучыць Біблія, і замест гэтага выкладаць, што чалавек паходзіць ад ніжэйшых жывёл.

За парушэнне быў прадугледжаны штраф ад 100 да 500 долараў.

У ліпені 1925 года за парушэнне закона судзілі школьнага настаўніка Джона Скоўпса. Працэс атрымаў вядомасць пад назвай Малпавы працэс.

Закон быў адменены 1 верасня 1967 года, пасля таго, як за яго парушэнне быў звольнены Гары Скот, настаўнік з г. Джэксбара. Скот змагаўся за свае правы, спасылаючыся на Першую папраўку да канстытуцыі ЗША, і падаў иск у Федэральны акруговы суд Нэшвіла. 18 мая 1967 года біль аб адмене Акта Батлера быў падпісаны губернатарам штата Бьюфардам Элінгтанам.

## Гл. таксама 
* Малпавы працэс

## Спасылкі 
* Тэкст акта
Катэгорыя:Крыніцы права ЗША
Катэгорыя:Крэацыянізм
Катэгорыя:Рэлігія і права
Віхерт

**Віхерт** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Геранім Віхерт (1734—1816) — езуіт, прапаведнік і педагог
* Эрнст Віхерт (1887—1950) — нямецкі пісьменнік
* Ян Віхерт (1737—1791) — драматург і педагог
Народны камісарыят мясцовай паліўнай прамысловасці БССР

**Наро́дны камісарыя́т мясцо́вай па́ліўнай прамысло́васці Белару́скай ССР** быў утвораны 26 жніўня 1939 года па­вод­ле Пастановы Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР. З 1946 года пераўтвораны ў Міністэрства мясцовай паліўнай прамысловасці БССР.

## Наркам 
* Іван Хацько (1939 — 1946)

## Спасылкі 
* Постановление Совета Народных Комиссаров Белорусской ССР от 27 февраля 1940 г. №235 «Об утверждении Положения о Народном Комиссариате Местной Топливной Промышленности БССР и Положения об отделе местной топливной промышленности исполнительного комитета областного Совета депутатов трудящихся БССР.»  
* .

Катэгорыя:Скасаваныя органы выканаўчай улады Беларусі
Катэгорыя:Народныя камісарыяты БССР
Катэгорыя:З’явіліся ў 1939 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1946 годзе
Сакрамента Кінгз у сезоне 2018/2019

Сезон 2018/2019 стаў 74-м сезонам у НБА ў гісторыі франшызы Сакрамента Кінгз.

## Склад 
## Рэгулярны сезон 
### Вынікі гульняў 
### Турнірная табліца дывізіёна 
### Турнірная табліца канферэнцыі 
### Статыстыка 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт каманды
* Профіль каманды на сайце NBA.com
* Статыстыка каманды на сайце NBA.com
* Статыстыка каманды на сайце Basketball Reference 

Катэгорыя:Сезоны Сакрамента Кінгз
Катэгорыя:Сезон НБА 2018/2019 паводле каманд
Катэгорыя:Спорт у Каліфорніі ў 2018 годзе
Катэгорыя:Спорт у Каліфорніі ў 2019 годзе
Геранім Віхерт

**Геранім Віхерт** (, ; 28 верасня 1734, Беларусь — 7 верасня 1816, Орша) — дзеяч каталіцкага касцёла і Таварыства Ісуса, педагог.

Уступіў у Таварыства Ісуса у Вільні 14 жніўня 1751 г. Высвечаны на ксяндза ў Варшаве ў 1762 г. У 1764—1772 гг. выкладаў і прапаведаваў у Драгічыне і Слуцку. У 1772—1773 гг. быў суперыёрам езуіцкай місіі ў Магілёве.

Пасля скасавання Таварыства Ісуса папам Кліментам XIV (1773) застаўся на Беларусі і працягнуў сваю ордэнскую дзейнасць. У 1773—1779 гг. — суперыёр місіі, а з 1779 па 1784 гг. — рэктар Магілёўскага езуіцкага калегіума. На ІІ Полацкай кангрэгацыі Таварыства Ісуса выконваў функцыі сакратара, а пасля ўваходзіў у склад камісіі, якая была павінна рэфармаваць езуіцкія навучальныя ўстановы ў адпаведнасці з законамі Расійскай імперыі.

З 1786 па 1799 і з 1803 па 1809 гг. — рэктар Аршанскага езуіцкага калегіума. У 1799—1803 гг. — рэктар Полацкага езуіцкага калегіума. Асістэнт генеральнага вікарыя (1786—1809) і асістэнт генерала Таварыства Ісуса Тадэвуша Бжазоўскага (1809—1816). З 30 ліпеня па 10 кастрычніка 1802 г. — генеральны вікарый Таварыства Ісуса.

## Літаратура 
* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / oprac. L. Grzebień. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* Giżycki, J.M. Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół odniej zależnych / J.M. Giżycki. — Kraków : Druk. W. Anczyca i spółki, 1905. — 288 s.

Катэгорыя:Езуіты Беларусі
Катэгорыя:Рэктары Полацкага езуіцкага калегіума
Віталь Іванавіч Севасцьянаў

**Віталь Іванавіч Севасцья́наў** (8 ліпеня 1935, Краснаўральск, Свярдлоўская вобласць — 5 красавіка 2010, Масква) — лётчык-касманаўт СССР, кандыдат тэхнічных навук (1965). Двойчы Герой Савецкага Саюза (1970, 1975). Член КПСС з 1963 года. Заслужаны майстар спорту СССР (1970). Дэпутат Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі першага—чацвёртага (1993—2007) скліканняў. Член фракцыі КПРФ.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кандыдаты тэхнічных навук
Катэгорыя:Лётчыкі-касманаўты СССР
Катэгорыя:Двойчы Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Караганды
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Анадыра
Катэгорыя:Шахматныя функцыянеры
Катэгорыя:Народныя дэпутаты Расіі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Сочы
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі I склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі II склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі III склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі IV склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі ад аднамандатных акруг
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Байканура
Жан Менэ

**Жан Батыст Менэ** (, , ; 6 сакавіка 1793, Віньё, Францыя — 24 чэрвеня 1869, Квебек, Канада — дзеяч каталіцкага касцёла і Ордэна езуітаў, педагог.

Уступіў у Таварыства Ісуса 13 кастрычніка 1815 г. у Пушы, дзе пасля праходзіў выпрабаванні ў навіцыяце. У 1817—1818 гг. вывучаў філасофію ў Полацкай езуіцкай акадэміі, а потым выкладаў у ёй французскую мову і працаваў у полацкім шляхецкім канвікце выхавацелем (1818—1820).

Пасля выгнання езуітаў з Расійскай імперыі (1820) выехаў на Радзіму, дзе скончыў курс тэалогіі і быў высвечаны на ксяндза (1824). З 1832 г. працаваў у Галічыне. Прафесар французскай мовы і этыкі, а таксама кіраўнік школьнага тэатра (1832—1838), французскай мовы і рэлігіі (1844—1845) у Цярнопальскім езуіцкім калегіуме; прафесар гісторыі і царквы ў Новым Сончы (1838—1840). У 1845 г. пераехаў у Паўночную Амерыку, дзе працаваў у ЗША і Канадзе.

## Літаратура 
* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / oprac. L. Grzebień. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* Giżycki, J.M. Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół odniej zależnych / J.M. Giżycki. — Kraków : Druk. W. Anczyca i spółki, 1905. — 288 s.
* KONWIKT SZLACHECKI W TARNOPOLU 1856‑1886. Słownik wychowanków / Ludwik Grzebień, Beata Topij‑Stempińska. Kraków: Wydawnictwo WAM Akademia Ignatianum w Krakowie, 2016.
* Załęski, S. Jezuici w Polsce. T. 5, Jezuici w Polsce porozbiorowej 1820—1905. Cz. 2. — Kraków: W.L. Anczyc i sp, 1906. — s. 518—1300.

Катэгорыя:Выпускнікі Полацкай езуіцкай акадэміі
Катэгорыя:Выкладчыкі Полацкай езуіцкай акадэміі
Катэгорыя:Езуіты Беларусі
Рэстаўрацыя (значэнні)

**Рэстаўрацыя** (ад  — аднаўленне):

* Рэстаўрацыя — умацаванне і аднаўленне пашкоджаных помнікаў культуры.
* Рэстаўрацыя ў палітыцы — аднаўленне ладу, які існаваў раней, часта вяртанне зрынутай дынастыі.
** Рэстаўрацыя Сцюартаў
** Рэстаўрацыя Бурбонаў
** Рэстаўрацыя Мэйдзі
Рэстаўрацыя Сцюартаў

**Рэстаўрацыя Сцюартаў** — аднаўленне манархіі ў Англіі, Шатландыі і Ірландыі, якое адбылося ў 1660. Новым каралём стаў Карл II Сцюарт, сын Карла I, зрынутага і пакаранага смерцю ў 1649. Рэстаўрацыя суправаджалася рэзкім адыходам ад парадкаў папярэдняга перыяду, у прыватнасці новым росквітам тэатраў.

Катэгорыя:Сцюарты
Катэгорыя:Гісторыя Англіі
Катэгорыя:1660 год у Еўропе
Катэгорыя:XVII стагоддзе ў Вялікабрытаніі
Нэл Гвін

**Элеанор (Нэл) Гвін** (;  — ) — англійская камедыйная актрыса, найбольш вядомая як каханка караля Карла II. Карл даў старэйшаму сыну ад Гвін герцагскі тытул, а перад смерцю асобна прасіў свайго брата Якава II «не даць беднай Нэл памерці з голаду». Якаў выканаў гэтае пажаданне, аплаціўшы даўгі Нэл і прызначыўшы ёй пенсію.

У пазнейшыя стагоддзі Нэл Гвін стала ўспрымацца як уцелаўленне часоў Рэстаўрацыі і сама зрабілася персанажам шматлікіх п’ес.

Катэгорыя:Актрысы Англіі
Катэгорыя:Палюбоўніцы манархаў Англіі
Ардон (рака)

**Ардо́н** (, ) — рака ў Еўрапейскай частцы Расіі, на Паўночным Каўказе, у Паўночнай Асеціі, левы прыток ракі Церак (басейн Каспійскага мора).

Даўжыня ракі 102 км. Плошча вадазбору 2700 км². Сярэдні расход вады на адлегласці 36 км ад вусця складае 29 м³/с, аб’ём сцёку 0,915.

Па даліне Ардона пралягае Ваенна-Асецінская дарога. Каля ракі знаходзіцца горад Ардон. У басейне Ардона Садонскае радовішча свінцова-цынкавых руд. На ўчастку ракі працягласцю 16 км (ад сяла Ніжні Зарамаг да вусця ракі Бад) каскад дзеючых ГЭС і ГЭС, якія будуюцца.

## Літаратура 
* Ардон // 
* Ардон // 
* 

## Спасылкі 
* 
* Ардон // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»
* [Ардон (река) // «Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия» megabook.ru](https://megabook.ru/article/Ардон%20(река))
* 

Катэгорыя:Рэкі Паўночнай Асеціі
Катэгорыя:Басейн Каспійскага мора
Эмблема Мальдываў

**Эмблема Мальдываў** — дзяржаўны сімвал Мальдыўскае дзяржавы. Эмблема змяшчае выявы какосавай пальмы і двух мальдыўскіх сцягоў, што скрыжоўваюцца ў аснове; скрутка, на якім напісана традыцыйная арабская назва краіны.  Паміж сцягамі ўдадкаваўся паўмесяц з зоркаю.

Какосавая пальма — галоўнае дрэва астравоў, крыніца і сімвал дабрабыту мальдыўцаў. Астраўляне недарэмна лічаць пальму лепшым у свеце дрэвам — яны дбайна выкарыстоўваюць кожную частку расліны для сваіх патрэбаў: ад будаўніцтва чоўнаў да медыцыны. Паўмесяц і зорка — традыцыйныя сімвалы ісламу, што пранік на астравы ў ХІІ стагоддзі і сёння з'яўляецца дзяржаўнай рэлігіяй. 

Словы на скрутку «Ад-Даўлат Аль-Махалдхібія» () напісаны ў арабскім стылі насх. Гэтую назву выкарыстоўваў нацыянальны герой Мальдываў султан Аль-Газі Махамед Факурафаані Аль-Азам, і азначае яна «дзяржава Махал Дзібіят» — назва, пад якой краіна стала вядомая свету з нататак і карт Ібн Батуты ды іншых арабскіх падарожнікаў, сучаснікаў султана. 

Мальдывы
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Мальдыўскай Рэспублікі
Фёдар Міхайлавіч Вяржбіцкі

**Фёдар Міхайлавіч Вяржбіцкі** (1846—1916) — рускі архітэктар. Аўтар праекта тыпавой вайсковай царквы (1901), па якому на тэрыторыі Расіі было пабудавана 66 храмаў. Сярод іх — , , , ,  (сумесна з ), Свята-Пакроўская царква ў Лібаве.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1846 годзе. Скончыў поўны курс навук у Пецярбургскім будаўнічым вучылішчы са званнем архітэктарскага памочніка і правам на чын XII класа. Быў вызначаны на службу ў міністэрства ўнутраных спраў з 9 чэрвеня 1871 года, з адкамандзіраваннем для заняткаў у . Ужо 27 верасня таго ж года ён быў зацверджаны ў чыне губернскага сакратара; 13 чэрвеня 1872 года прызначаны малодшым інжынерам будаўнічага аддзялення Віленскага губернскага праўлення і на гэтай пасадзе знаходзіўся да 14 мая 1875 года.

Быў перайменаваны 15 сакавіка 1877 года ў грамадзянскія інжынеры.

З 31 студзеня 1891 года вызначаны ў  Міністэрства ўнутраных спраў, а 11 жніўня таго ж года быў прызначаны тэхнікам ў канцылярыю камісіі па ўладкаванні казармаў.

З 22 верасня 1896 года — калежскі асэсар, з 6 снежня 1906 года — стацкі саветнік.

Памёр пасля 1916 года.

## Літаратура 
* Столетие военного министерства. Указатель биографических сведений, архивных и литературных материалов, касающихся чинов общего состава по канцелярии военного министерства с 1802 до 1902 г. включительно. Кн. 2. — С. 675.

## Спасылкі 
* Памятники истории и культуры Псковской области
* Псковский биографический словарь. Под общ. ред. В. Н. Лещикова.

Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Архітэктары Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Архітэктары Расіі
Аляксандр Гаўрылавіч Старжынскі

**Аляксандр Гаўрылавіч Старжынскі** ( — ?) — інжынер-архітэктар.

## Біяграфія 
### Дзяцінства і адукацыя 
Нарадзіўся ў 1850 годзе
* Царква Інакенція, епіскапа Іркуцкага пры духоўнай семінарыі (1899)
* Сабор Троіцы Жываначальнай у Троіцкім манастыры (1900—1911)
* Царква Ціхана і Мітрафана Варонежскіх пры Ціханаўскім духоўным вучылішчы

### Іншае 
* Свята-Міхайлаўская царква ў сяле   (1904—1915)
* Свята-Раства-Багародзіцкая царква ў  

Катэгорыя:Архітэктары Украіны
Катэгорыя:Архітэктары Расіі
Катэгорыя:Архітэктары Пензы
Катэгорыя:Архітэктары Харкава
Катэгорыя:Пензенскія губернскія інжынеры
Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Архітэктары XIX стагоддзя
Сахле-Ворк Зеўдэ

**Сахле-Ворк Зеўдэ** (; нар. ) — эфіопскі дыпламат, першая жанчына-прэзідэнт Эфіопіі. Была абраная прэзідэнтам членамі Федэральнай парламенцкай асамблеі 25 кастрычніка 2018 года. Зеўдэ працавала дыпламатам, спецыяльным прадстаўніком генеральнага сакратара ААН Антоніу Гутэрыша пры Афрыканскім саюзе і кіраўніком аддзялення Арганізацыі Аб’яднаных Нацый пры Афрыканскім саюзе на ўзроўні намесніка генеральнага сакратара Арганізацыі Аб’яднаных Нацый.

Катэгорыя:Прэзідэнты Эфіопіі
Катэгорыя:Жанчыны-прэзідэнты
Лалібэла

**Лалібэла** — горад на поўначы Эфіопіі, вядомы дзякуючы сваім высечаным у камені хрысціянскім цэрквам. Адно з святых месцаў краіны, цэнтр паломніцтва. Па дадзеных Цэнтральнага статыстычнага агенцтва, у 2005 годзе насельніцтва горада складала прыкладна 14 668 чалавек, з іх 7049 мужчын і 7619 жанчын. Па дадзеных нацыянальнага перапісу 1994 года, насельніцтва горада складала 8484 чалавека, з якіх 3709 — мужчыны і 4775 — жанчыны.
Катэгорыя:Гарады Эфіопіі
Грэбенская базавая школа

**Дзяржаўная ўстанова адукацыі «Грэбенская базавая школа Пухавіцкага раёна»** — установа сярэдняй адукацыі ў а. г. Наваполле Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.

## Гісторыя 
Да Другой сусветнай вайны дзеці вучыліся ў Дудзіцкай сямігадовай школе, якая была спалена немцамі ў 1943 годзе. 

У 1944 годзе Дудзікая сярэдняя школа размяшчалася ў пяці прыватных хатах у в. Грэбень. 

У 1952 годзе пачалося будаванне новай школы ў в. Наваполле. У кастрычніку 1955 года была адчыніна. У гэтым жа годзе Дудзікая сярэдняя школа была пераназвана ў Грэбенскую сярэднюю школу. 

З 1 верасня 2013 года школа атрымала новы статус: ДУА «Грэбенская базавая школа Пухавіцкага раёна». 

## Вядомыя выпускнікі 
* Уладзімір Хадыка - беларускі паэт, скончыў на выдатна школу.

## Выкладчыкі 
* Рыгор Папараць - беларускі паэт.

## Дырэктары школы 
* Алена Мікалаеўна Раманоўская.

Катэгорыя:Грэбенская базавая школа Пухавіцкага раёна
Вярбіцкі

**Вярбіцкі** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Дзмітрыевіч Вярбіцкі (нар. 1937) — беларускі скульптар. 
* Аўген Вярбіцкі (1922—1986) — амерыканскі біяхімік беларускага паходжання.
* Бернарда Вярбіцкі (1907—1979) — аргенцінскі пісьменнік і журналіст украінска-яўрэйскага паходжання
* Вацлаў Вярбіцкі (пам. 1555) — рымска-каталіцкі дзеяч ВКЛ.
* Міхаіл Сяргеевіч Вярбіцкі (нар. 1969) — расійскі матэматык.
* Юзаф Вярбіцкі (1853—1936) — польскі паэт.

## Гл. таксама 
* Вярбіцкая
* Вярбіцкія