open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Тайная гісторыя манголаў

«**Тайная гісторыя манголаў»** — першы літаратурны твор Манголіі. Яна распавядае гісторыю племені Чынгісхана і была складзена пасля смерці Чынгісхана і прадстаўлена ў часы Угедэя курултаю. Складальнік «Тайнай гісторыі манголаў» невядомы, але з вялікай верагоднасцю ён паходзіць з акружэння Угедэя. Ім мог быць Шыгіхутуху — брат Угедэя. Адзіны манускрыпт быў набыты ў 1872 годзе ў Пекінскай бібліятэцы кіраўніком місіі Рускай Праваслаўнай Царквы архімандрытам Паладыем (Кафаравым), пазней манускрыпт захоўваўся ва Усходнім аддзяленні навуковай бібліятэкі імя М. А. Горкага Ленінградскага дзяржаўнага ўніверсітэта.

## Літаратура 
* Manfred Taube: *Geheime Geschichte der Mongolen.* Beck, München 2005, ISBN 3-406-53562-3.

## Спасылкі 
* «Таємне сказання» («Монголін нууц товчоо») // Літературознавча енциклопедія : у 2 т. / авт.-уклад. Ю. І. Ковалів. — Київ : ВЦ «Академія», 2007. — М — Я. — С. 456.
* Die Geheime Geschichte der Mongolen&nbsp;— Ein Comic von Otgonbayar Ershuu. Text nach historischen Quellen. Переклад з монгольської на німецьку: Renate Bauwe. 
* Monumenta Altaica (численна бібліографія) 

Катэгорыя:Сярэдневяковая літаратура
Катэгорыя:Кнігі XIII стагоддзя
Катэгорыя:Мангольская імперыя
Катэгорыя:Мастацтва Манголіі
ЖФК Спартак Масква

**«Спартак Масква»** — расійскі жаночы футбольны клуб з горада Масква, заснаваны ў 1989 годзе. Выступае ў жаночай лізе чэмпіянату Расіі.

## Дасягненні 
### Чэмпіянат Расіі 
*  Срэбраны прызёр : 2006

### Кубак Расіі 
*  Фіналіст (3): 1992, 2005, 2006

## Легіянеры 
*  Алена Казлова (2005)
*  Святлана Фрышко (2005—2006)
*  Святлана Асташова (2005—2006)
*  Вольга Новікава (2006)

## Галоўныя трэнеры 
*  Ігар Перавязенцаў (2006)

## Спасылкі 
* Женщины московского «Спартака» начинают футбольный сезон
Акцябрскі (Белгародскі раён)

**Акцябрскі** — пасёлак гарадскога тыпу ў Белгародскім раёне Белгарадскай вобласці Расіі.

Уваходзіць у склад аднайменнага муніцыпальнага ўтварэння *пасёлак Акцябрскі* са статусам гарадскога паселішча як адзіны яго населены пункт.

## Геаграфія 
Размешчаны на берагах Лопані (басейн Северскага Данца), за 0,5 км на паўночны захад ад аўтамагістралі  Масква — Сімферопаль. Чыгуначная станцыя (Талаконнае) за 30 км на паўднёвы захад ад Белгарада.

## Гісторыя 
Спачатку называўся Васкрасенаўкай, вядомай з 1747 года па згадцы ў Рэвізскай сказцы Курскай губерні. Жыхарамі слабады Васкрасенаўскай былі ўкраінцы. У 1935 годзе цукровы завод у вёсцы наведаў наркам харчовай прамысловасці СССР Анастас Мікаян, які дабіўся вылучэння сродкаў на будаўніцтва агульнаадукацыйнай школы і будынку райвыканкама. У знак падзякі Васкрасенаўка перайменавана ў Мікаянаўку. Статус пасёлка гарадскога тыпу з 1938 года. У 1935—1963 гадах цэнтрам Мікаянаўскага (з 1958 — Акцябрскага) раёна.

З 1963 года пасёлак у складзе Белгародскага раёна.

20 снежня 2004 года паводле Закона Белгародскай вобласці № 159 створана муніцыпальнае ўтварэнне са статусам гарадскога паселішча «Пасёлак **Акцябрскі**».

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт адміністрацыі гарадскога селішча 
* Октябрьский Белгородская // Вялікая савецкая энцыклапедыя : [у 30 т.] / гл. рэд. А. М. Прохараў . — 3-е выд. — М. : Савецкая энцыклапедыя, 1969—1978.

Катэгорыя:Населеныя пункты Белгародскага раёна
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Белгародскай вобласці
Хенадэзоксіхолевая кіслата

**Хенадэзоксіхолевая кіслата** (антрападэзоксіхолевая кіслата, 3α, 7α-дыаксі-5β-халанавая кіслата) — кіслата з групы жоўцевых кіслот. Эмпірычная формула С24H40O4.

## Роля ў страваванні 
Хенадэзоксіхолевая кіслата — адна з дзвюх найважнейшых для чалавечага арганізма жоўцевых кіслот (другая — холевая), якія адносяцца да так званых першасных жоўцевых кіслот, якія ўтвараюцца ў гепатацытах печані пры акісленні халестэрыну.

Хуткасць сінтэзу хенадэзоксіхолевай кіслаты ў дарослага чалавека ў норме прыкладна 200—300 мг / суткі.

У жоўцевым пузыры хенадэзоксіхолевая кіслата прысутнічае галоўным чынам у выглядзе кан’югатаў — парных злучэнняў з гліцынам і таўрынам. Пры кан’югавання з гліцынам ўтвараюцца глікахенадэзоксіхолевая, а з таўрынам (дакладней, з прадуктам дэградацыі цыстэіну — папярэдніка таўрыну) — таўрахенадэзоксіхолевая кіслоты.

Катэгорыя:Жоўцевыя кіслоты
Талуй

**Талуй**, Тулуй (, , піньінь Tuōléi; каля 1193&nbsp;— 1232)&nbsp;— дзяржаўны дзеяч Вялікага мангольскага улуса, военачальнік. Чацвёрты, малодшы сын Чынгісхана і яго галоўнай жонкі Бортэ. Насіў мянушку «Вялікі наён»). У 1227—1229 гадах пасля смерці Чынгісхана і да абрання новага вялікага хана быў рэгентам Мангольскай імперыі.

Старэйшай жонкай Талуя была Соркактані, пляменніца  Ван-хана. Соркактані была хрысціянкай нестарыянскай веры і выхавала дзяцей&nbsp;— Мункэ, Хубілая, Хулагу і Арыг-бугу&nbsp;— у духу павагі да хрысціянскай рэлігіі. Паводле  яны не маглі быць ахрышчаны, аднак гэта не перашкаджала Арыг-Бугу адкрыта вызнаваць хрысціянства, а Мункэ і Хулагу кіравацца ў палітыцы інтарэсамі сваіх нестарыянскіх падначаленых, што было не складана пры надзвычайнай талерантнасці манголаў да хрысціянскай рэлігіі. Следствам гэтага стаў Жоўты крыжовы паход.

## Літаратура 
* Тайная гісторыя манголаў

Катэгорыя:Чынгізіды
Катэгорыя:Рэгенты
Катэгорыя:Барджыгіны
Ван-Хан

**Таарыл** (, Тогорил, Тогрул; ? 1130—1203), больш вядомы як **Ван-хан** (Он-хан)&nbsp;— хан  у 1165—1203 гадах.

## Жыццяпіс 
Унук , сын  (Хурчахус-Буірух)-хана. У дзяцінстве быў захоплены , аднак збег ад іх ва ўзросце 13 гадоў.

Кіраваў  паміж 1165 і 1203 гадамі. Паводле Тайнай гісторыяй манголаў у пачатку праўлення знішчыў двух братоў, а яго трэці брат збег да . Дапамог Чынгісхану вызваліць яго жонку Бортэ, выкрадзеную меркітамі.

Гісторыя адносін Ван-Хана і Чынгісхана коратка выкладзена па польскай першакрыніцы маскоўскім гісторыкам  у «», напісанай у канцы 1680 года.

Катэгорыя:Мангольскія ханы
Катэгорыя:Караіцкія ханы
Катэгорыя:Нестарыянства
Катэгорыя:Манархі, забітыя ў XIII стагоддзі
Катэгорыя:Чынгісхан
Катэгорыя:Братазабойцы
Уэст-Чэстэр (Пенсільванія)

**Уэст-Чэстэр** () — горад і мясцовасць у штаце Пенсільванія ў ЗША. Размешчаны ў агламерацыі Філадэльфіі. Сядзіба ўлад акругі Чэстэр. Кампус Уэст-Чэстэрскага ўніверсітэта.
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Мэцью Мак-Гроры, амерыканскі акцёр
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Пенсільваніі
Таўрахолевая кіслата

**Таўрахолевая кіслата** (**халілтаўрын** або **холатаўрыкум**) — крышталічная жоўцевая кіслата жоўтага колеру, якая ўдзельнічае ў эмульгаванні тлушчаў. Эмпірычная формула C26H45NO7S. Сустракаецца ў выглядзе солі натрыю ў жоўці млекакормячых. Уяўляе сабой кан’югат холевай кіслаты з таўрынам. Таўрахолевая кіслата раствараецца ў вадзе і спірце, менш у эфіры.

У медыцыне ўжываюць як  і жоўцегонны сродак.

## Апісанне 
Утвараецца ў печані чалавека і некаторых жывёл, як злучэнне (кан’югат) холевай кіслаты і таўрыну і таму адносіцца да так званых парных кіслот. Акрамя таўрыну холевая кіслата таксама кан’югуе з гліцынам, у выніку чаго ўзнікае іншая парная кіслата — глікахолевая.

У кішэчніку таўрахолева кіслата эмульгуе тлушчы, актывуючы ліпазу і стымулюючы ўсмоктванне свабодных тлустых кіслот. Да 90-95 % таўрахолевай кіслаты (у выглядзе холевай кіслаты і іншых злучэнняў) усмоктваецца ў кішэчніку ў кроў і па варотнай вене назад трапляе ў печань, дзе холевая кіслата пераносіцца з крыві ў жоўць і зноў кан’югуецца з таўрынам і гліцынам. На працягу сутак так званая  адбываецца да 10 разоў.

Катэгорыя:Жоўцевыя кіслоты
Спіс універсітэтаў штата Пенсільванія

У штаце Пенсільванія (ЗША) дзейнічаюць дзяржаўныя і прыватныя ўніверсітэты свецкай і рэлігійнай скіраванасці.

## Дзяржаўныя 
* Пенсільванскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Пенсільванскі заходні ўніверсітэт
* Пенсільванскі ўніверсітэт у Блумсбергу
* Пенсільванскі ўніверсітэт у Індыяне
* Пенсільванскі ўніверсітэт у Іст-Страўдсбергу
* Пенсільванскі ўніверсітэт у Куцтаўне
* Пенсільванскі ўніверсітэт у Лок-Хэйвене
* Пенсільванскі ўніверсітэт у Мілерсвіле
* Пенсільванскі ўніверсітэт у Мэнсфілдзе
* Пенсільванскі ўніверсітэт у Сліперы-Рок
* Пенсільванскі ўніверсітэт у Чэйні
* Пенсільванскі ўніверсітэт у Шыпенсбергу
* Пітсбургскі ўніверсітэт
* Універсітэт імя А. Лінкальна
* Універсітэт Тэмпл
* Уэст-Чэстэрскі ўніверсітэт

## Прыватныя 
* Альвернскі ўніверсітэт
* Бакнелскі ўніверсітэт
* Гананскі ўніверсітэт
* Гарысбергскі ўніверсітэт навукі і тэхналогій
* Гвінедскі ўніверсітэт міласэрнасці
* Дзюкенаўскі ўніверсітэт Святога Духа
* Дрэксельскі ўніверсітэт
* Дэ-Сэйлзаўскі ўніверсітэт
* Кабрынійскі ўніверсітэт
* Карлаўскі ўніверсітэт (Пенсільванія)
* Карнегі-Меланаўскі ўніверсітэт
* Кларкс-Самітскі ўніверсітэт
* Кэрнскі ўніверсітэт
* Ліхайскі ўніверсітэт
* Мараўскі ўніверсітэт
* Мерсіхерстскі ўніверсітэт
* Месійскі ўніверсітэт
* Мэрывудскі ўніверсітэт
* Нэўманаўскі ўніверсітэт
* Пенсільванская акадэмія прыгожых мастацтваў
* Пенсільванскі ўніверсітэт
* Поінт-Паркскі ўніверсітэт
* Салюскі ўніверсітэт
* Саскуэханскі ўніверсітэт
* Сетан-Хілскі ўніверсітэт
* Скрантанскі ўніверсітэт
* Страераўскі ўніверсітэт
* Уайдэнэрскі ўніверсітэт
* Уілксаўскі ўніверсітэт
* Універсітэт Аркадзія
* Універсітэт Віланова
* Універсітэт Дэлавэрскай даліны
* Універсітэт Імакулата
* Універсітэт імя Германа ДэВры
* Універсітэт імя Роберта Морыса
* Універсітэт імя Томаса Джэферсана
* Універсітэт Ла-Рош
* Універсітэт Ла-Саль
* Універсітэт Мізэрыкордыя
* Універсітэт Святога Іосіфа
* Універсітэт Святога Францыска
* Універсітэт Святой Сям'і
* Усходні ўніверсітэт
* Уэйнсбергскі ўніверсітэт
* Уэлі-Форджскі ўніверсітэт
* Феніксаўскі ўніверсітэт
* Філадэльфійскі ўніверсітэт мастацтваў
* Філадэльфійскі ўніверсітэт навук
* Чатэмскі ўніверсітэт

Пенсільванія
Расціслаў (князь пінскі)

**Расціслаў** (XII ст. — пасля 1228) — князь пінскі (зг. 1228).

## Біяграфія 
Пэўны радавод Ізяславічаў Тураўскіх канчаецца сынамі тураўскага князя Юрыя Яраславіча, але дынастыя працягвалася, летапісы згадваюць некалькіх князёў, якія імаверна належалі да яе. У ліку іх і Расціслаў, але паходжанне яго пэўна не вядома.

Згадваецца аднойчы як князь пінскі толькі пад імем у Галіцка-Валынскім летапісе пад 1228 годам і паводле Іпацьеўскага спісу, і паводле ўдакладнення Міхайлы Грушэўскага.

У канцы 1224 або 1225 годзе памёр луцкі князь Мсціслаў Нямы, ён супраць звычаю перадаў свае ўладанні сыну Івану, а апеку над ім князю Даніле Раманавічу. У 1227 годзе Іван памёр і ўладанні занялі спадкаемцы, Луцк — Яраслаў Інгваравіч (старэйшы пляменнік Мсціслава Нямога), а Чартарыйск — «піняне». Аднак, князь Даніла лічыў, што ўладанні мусяць перайсці яму як апекуну Івана, так ён разумеў волю Мсціслава Нямога. Якія правы былі ў «пінян» не ясна. У канцы 1227 года Даніла схапіў Яраслава Інгваравіча і забраў Луцк, а ў канцы сакавіка 1228 года, на Вялікдзень, падышоў з войскамі да Чартарыйска, неўзабаве ўзяў яго прыступам і захапіў у палон «іх (пінян) князя». Пінскі князь Расціслаў едзе да вялікага князя кіеўскага скардзіцца на Даніла, паводле галіцкага летапісца, Расціслаў «клевятаў, былі бо дзеці яго схоплены». Даследчыкі з гэтага робяць выснову, што схоплены ў Чартарыйску «іх (пінян) князь» быў сынам Расціслава, а як дзеці названы ў множным ліку, то сыноў было прынамсі двое. Болей пінскі князь Расціслаў не згадваецца. Аднак, вялікі князь кіеўскі стварае кааліцыю, у складзе якой супраць Данілы ваююць «куране, піняне, наўгародцы і тураўцы», дамагчыся яны нічога не здолелі, але неўзабаве Даніла з імі замірыўся.

Імёны «дзяцей» Расціслава не вядомы.

На думку Уладзіміра Пашуты, сынамі Расціслава маглі быць пінскі князь Уладзімір, які згадваецца Галіцкага-Валынскім летапісам пад 1229 годам, калі бараніў Берасце па даручэнні галіцка-валынскіх князёў, і пінскі князь Міхаіл, які згадваецца Галіцка-Валынскім летапісам пад 1247 годам. Аднак, думка грунтуецца толькі на храналогіі і тытулатуры.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Ізяславічы Тураўскія
Катэгорыя:Князі пінскія
Катэгорыя:Рурыкавічы
Сезон 2016 ЖФК Ніва-Белкард

У 2016 годзе жаночы футбольны клуб «Ніва-Белкард» з Гродна прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах на рэспубліканскім узроўні:
* Чэмпіянат Беларусі 2016 (6 месца),
* Кубак Беларусі 2016 (чвэрцьфінал).

## Склад каманды 
## Спасылкі 
* ZORKA-BDU VS. NEMAN 11 — 0
* NEMAN VS. ZORKA-BDU 0 — 12
* NEMAN VS. ISLOCH-RGUOR 0 — 3
* SLAVYANKA VS. NEMAN 2 — 1
* NEMAN VS. BOBRUICHANKA 0 — 4
* NEMAN VS. MINSK 0 — 14

  
Ніва-Белкард
Катэгорыя:2016 год у Гродне
2016
Ларыса Валер’еўна Забалуева

**Ларыса Валер’еўна Забалуева** (нар. ) — расійская футбалістка, абаронца.

## Клубная кар’ера 
Першай футбольнай камандай у кар’еры стала гродзенская «Ніва», з якой правяла два сезоны на вышэйшым ўзроўні савецкага футбола.

У 1991 годзе прыняла запрашэнне і перайшла ў новаствараны маскоўскі клуб ЦСКА, ў 1993 годзе перайшла ў больш фінансава ўстойлівую завадскую каманду «Серп і Молат».

## Дасягненні 
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Расіі: 1991

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісткі Расіі
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Ніва-Белкард
Катэгорыя:Ігракі ЖФК ЦСКА Масква
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Серп і Молат Масква
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Тэкстыльшчык Раменскае
Соркактані

**Соркактані** (*Sorkhokhtani*, *Sorkhagtani Beki* або , 1198—1252)&nbsp;— жонка мангольскага хана Талуя.

Паходзіла з народа , была дачкой Якга Гамбу-хана і пляменніцай Тургіл-хана.

Як жонка чацвёртага сына Чынгісхана, Талуя, была маці яго чатырох сыноў&nbsp;— Мункэ, Хубілая, Хулагу і Арыг-Бугі.

Соркактані была хрысціянкай нестарыянскай веры. Выхавала сваіх дзяцей у духу павагі да хрысціянскай рэлігіі. Паводле  яны не маглі быць ахрышчаны, аднак гэта не перашкаджала Арыг-Бугу адкрыта вызнаваць хрысціянства, што было не складана пры надзвычайнай талерантнасці манголаў да хрысціянскай рэлігіі.

Яна адыграла вельмі вялікую ролю на выбарах Мункэ курултаем Вялікім мангольскім ханам у 1251 годзе.

Пахавана ў хрысціянскай царкве ў Ганьсу

## Літаратура 
* Peter Jackson, *Mongols and the West: 1221—1410* (Longman, 2005). ISBN 978-0-582-36896-5.
* Іаганес фон плана Карпіні: Кундэ фон дэн Манголен 1245—1247. пераклад F. Schmieder. Jan Thorbecke Verlag, Sigmaringen 1997. ISBN 3-7995-0603-9.
Канфлікт у Куфры (2008)

**Канфлікт у Куфры 2008 года** — узброенае супрацьстаянне паміж лівійскімі ўладамі і прадстаўнікамі народнасці тубу.

## Гісторыя 
Пасля ўсталявання рэжыма Муамара Кадафі ў 1969 годзе ў Лівіі пачала праводзіцца палітыка арабізацыі. Арабская мова стала адзінай афіцыйнай мовай краіны. Месца для культуры меншасцей пры новай уладзе не апынулася. Больш за тое, асобныя этнасы, у тым ліку тубу, пераследваліся ўрадам, а дзяцей школьнага ўзросту прымушалі браць арабскае імя.

У пачатку лістапада 2008 года ўрад Лівіі пазбавіў этнічных тубу грамадзянства. Нагодай для гэтага стало тое, што іх правадыры падтрымлівалі суседні Чад, з якім у афіцыйнага Трыпалі меліся напружаныя адносіны з часоў чадска-лівійскай вайны. У адказ баевікі ФТВЛ падпалілі будынак мясцовай адміністрацыі. Пасля інцыдэнту ўрад накіраваў у рэгіён вайсковыя падраздзяленні і верталёты, аблажыўшы мясцовасць . У сярэдзіне лістапада бакі дамовіліся аб спыненні агню. У выніку канфлікту загінула ад 11 да 30 чалавек, больш за сотню атрымалі раненні.

## Гл. таксама
* Канфлікт у Куфры (2012)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Канфлікты 2008 года
Катэгорыя:Лістапад 2008 года
Катэгорыя:Войны Лівіі
Катэгорыя:Міжэтнічныя канфлікты
Агул-Гаймыш

**Агул-Гаймыш** (? — 1251) — **хатун** ( — Khātūn) — жаночы тытул, раўназначны тытулу Вялікага мангольскага хана.

## Праўленне 
Была часовым рэгентам Мангольскай імперыі пасля смерці мужа Гуюка ў 1248—1251 гадах. Паходзіла з народа меркітаў. Нарадзіла Гуюку два сыны Хоя і Наку. Падчас яе рэгенцтва прыняла паслоў ад Людовіка IX на чале з  з мэтай стварэння саюза супраць мусульман, якія прыбылі па закліку яе мужа. Аднак перамовы не адбыліся паспяхова. Пасля таго, як новым Вялікім мангольскім ханам пры падтрымцы Батыя выбраны Мункэ, Агул-Гаймыш паспрабавала яго скінуць з трона. Аднак гэта не ўдалося і пасля няўдалага замаху яе схапілі і ўтапілі ў рацэ.

## Літаратура 
* 
* Рашид ад-Дін. Збірка літописів. — М., Л., 1960. — Т. 2.

Катэгорыя:Мангольская імперыя
Катэгорыя:Постаці Мангольскай імперыі
Пенсільванскі дзяржаўны ўніверсітэт

**Пенсільванскі дзяржаўны ўніверсітэт** () — дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая знаходзіцца ў штаце Пенсільванія, ЗША. Адзін з 15 лепшых дзяржаўных універсітэтаў ЗША, член Public Ivy.

## Агульная характарыстыка 
Заснаваны ў 1855 годзе як Пенсільванская фермерская сярэдняя школа.

Штогадовая рэгістрацыя ў кампусе ўніверсітэта ўключае больш за 46 800 аспірантаў і студэнтаў, што робіць Пенсільванскі дзяржаўны ўніверсітэт адным з буйнейшых універсітэтаў у Злучаных Штатах.

Ва ўніверсітэце ёсць самая вялікая ў свеце асацыяцыя выпускнікоў, якія плацяць узносы.

Універсітэт прапануе навучанне па больш чым 160 спецыяльнасцях.

Вядомыя выпускнікі і выкладчыкі ўніверсітэта ўключаюць кіраўнікоў дзяржаў і міністраў, а таксама лаўрэатаў Пулітцэраўскай прэміі, прэміі Грэмі, прэміі Эмі і інш.

Студэнты і выпускнікі ўніверсітэта атрымалі ў агульнай колькасці больш за 50 алімпійскіх медалёў, у тым ліку 17 залатых.

У 2010 годзе ў Акадэмічным рэйтынгу ўніверсітэтаў свету Універсітэт штата Пенсільванія заняў 43 месца. U.S. News & World Report змясціў адукацыйную праграму ўніверсітэта на 47 месца сярод лепшых амерыканскіх каледжаў. У 2010 годзе Penn State ацэнены як 98-ы сярод лепшых універсітэтаў свету паводле QS World University Rankings. Wall Street Journal у верасні 2010 года размясціў Penn State на 1 месцы з 479 паводле запатрабаванасці выпускнікоў на рынку працаўладкавання.

## Структура 
* Каледж сельскагаспадарчых навук
* Каледж мастацтваў і архітэктуры
* Каледж бізнесу
* Каледж камунікацый
* Каледж навук аб зямлі і геолага-мінералагічных навук
* Каледж адукацыі
* Каледж інжынерыі
* Каледж здароўя і развіцця чалавека
* Каледж інфармацыйных навук і тэхналогій
* Каледж права імя Джона Дзікінса
* Каледж права
* Каледж вольных мастацтваў
* Каледж медыцыны
* Каледж медсястрынства
* Каледж навук імя Роберта Эберлі
* Ганаровы каледж імя Уільяма і Джоан Шраераў
* Школа аспірантуры
* Каледж тэхналогій

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Пенсільванія

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўніверсітэта
* Official Athletics website
* Penn State University Police

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Пенсільваніі
Катэгорыя:Асацыяцыя амерыканскіх універсітэтаў
Гуюк

**Гуюк** (; ; манг кірыліца: Гуюг хаан; сакавік 1206 года&nbsp;— 20 красавіка 1248)&nbsp;— мангольскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Вялікі хан Мангольскай імперыі (1246-1248). Прадстаўнік роду Чынгізідаў, сын вялікага хана Угедэя, унук Чынгісхана.

## Біяграфія 
У 1235 годзе Гуюк разам са сваім супернікам Батыем па рашэнні курултая адпраўлены ў паход на захад, у якім яны перасварыліся з пытання, хто з іх галоўней. Пасля сваркі Гуюк без дазволу пакінуў войска. Гэтая сварка пазней прывяла да расколу Мангольскай імперыі. Абвешчаны на курултаі ранняй восенню 1246 года Вялікім Мангольскім ханам. Падчас праўлення Гуюка адбываецца місія Джавані дэ Плана Карпіні да , які прывёз  папы Інакенція IV. Толькі праз чатыры месяцы пасля паведамлення аб прыбыцці Карпіні была дазволена аўдыенцыя ў Вялікага мангольскага хана. Памёр у 1248 падчас выступу са сваёй арміяй супраць арміі Батыя&nbsp;— адной з прычын мяркуюць атручэнне. Пасля яго смерці рэгенткай імперыяй ненадоўга стала яго галоўная жонка Агул-Гаймыш.

Пасмяротнае імя, прадастаўленае імператарамі дынастыі Юань,&nbsp;— **Імператар Цзяньпін** (). Храмавае імя&nbsp;— Дзінцзун ().

## Літаратура 
* Рубель В. А. Історія середньовічного Сходу: Курс лекцій: Навч. посібник. — К.: Либідь, 1997.&nbsp;— 462 с.&nbsp;— ISBN 5-325-00775-0.
* Manfred Taube. *Geheime Geschichte der Mongolen.* Beck, München 2005.

Катэгорыя:Чынгізіды
Катэгорыя:Постаці Мангольскай імперыі
Мункэ

**Мункэ**, **Манка**, **Менгу́** (; ; 1208&nbsp;— 11 жніўня 1259)&nbsp;— мангольскі дзяржаўны і палітычны дзеяч.

## Біяграфія 
Вялікі хан Мангольскай імперыі (1251—1259). Прадстаўнік роду Чынгізідаў. Сын хана Талуя, унук Чынгісхана. Удзельнік  1236—1242 гадоў. У 1248 годзе стаў ханам Залатой Арды трон пасля смерці Гуюка. Дзякуючы інтрыгам маці Соркактані і Батыя разглядаўся як кандыдат на пасаду Вялікага хана, аднак выбары адбыліся толькі ў 1251 годзе. Абраны Вялікім ханам у адсутнасць іншых членаў роду Чынгізідаў. Пасля абрання пачаў рэпрэсіі супраць сваякоў. Памёр падчас паходу на Сун, пры аблозе ўмацаванага горада ў Сычуані. Пасмяротнае імя, прадастаўленае імператарамі дынастыі Юань,&nbsp;— **Імператар Хуаньсу** (). Храмавае імя&nbsp;— Сяньцзун.

## Літаратура 
* *Рубель В. А.* Історія середньовічного Сходу: Курс лекцій: Навч. посібник. — К.: Либідь, 1997.&nbsp;— 462 с.&nbsp;— ISBN 5-325-00775-0.

Катэгорыя:Чынгізіды
Катэгорыя:Постаці Мангольскай імперыі
Тан Інь

**Тан Інь** (, 1470, Сучжоў — 1524, *там жа*), таксама вядомы як **Тан Боху** () — кітайскі мастак, каліграф і паэт дынастыі Мін.

## Біяграфія 
З сям’і багатага гандляра, атрымаў бліскучую адукацыю. Перад здачай экзаменаў у Пекіне быў абвінавачаны ў несумленнасці (ён разам з сябрам падкупіў слугу аднаго з экзаменатараў, каб даведацца пра змест пытанняў), вярнуўся на радзіму і адмовіўся ад кар’еры. Яго жыццё стала прадметам папулярных гісторый. Аўтар пейзажаў, сцэн з хатняга і прыдворнага жыцця.

## Галерэя 

Файл:T'ang Yin 001.jpg|alt=|*Горны праход пасля снегападу*
Файл:T'ang Yin 002.jpg|alt=|*Хатняя сцэнка*
Файл:Court Ladies of the Former Shu by Tang Yin.jpg|alt=|Прыдворныя дамы Ранняй Шу

## Спасылкі 
* Старонка ў *Брытанскай энцыклапедыі*
* Працы ў музеях свету
* Живопись on line
* Узоры каліграфіі

Катэгорыя:Каліграфы Кітая
Катэгорыя:Мастакі Кітая
Babesia

**Babesia** — род апікомплексаў з атраду .

## Гісторыя даследаванняў 
Упершыню апісаны ў 1888 годзе румынскі навукоўцам мікрабіёлагам  як узбуджальнік інфекцыйнага захворвання () буйной рагатай жывёлы. У 1893 годзе па прозвішчы першаадкрывальніка названы род, да якога аднеслі гэтага ўзбуджальніка.

## Этыялогія 
Унутрыклеткавыя паразіты, якія паражаюць эрытрацыты крыві буйной рагатай жывёлы, коней, авечак, свінняў, сабак, чалавека.

У эрытрацытах адбывацца бясполае размнажэнне пратыстаў  кожнай на 2-4 асобіны. Прадстаўнікі роду маюць розную форму і памеры, часцей характэрныя колцавыя формы, якія размяшчаюцца ўздоўж сценак эрытрацыту. Пары пратыстаў утвараюць грушападобныя формы. Заражанасць эрытрацытаў складае ад доляй адсотка (бессімптомныя формы захворванняў) да дзясяткаў адсоткаў (вострыя формы).

## Эпізааталогія 
Перанос пратыстаў ажыццяўляецца цыклічна паміж прамежкавымі гаспадарамі. У якасці гаспадароў выступаюць як жывёлы, спецыфічна адчувальныя да ўзбуджальнікаў, так і неадчувальныя (у асноўным, дробныя грызуны). Перанос паміж гаспадарамі ажыццяўляецца часцей кляшчамі, радзей праз кроў пры аперацыях і траўмах. Асноўнымі   з’яўляюцца кляшчы відаў  і . Пераносчык  — віду .

У арганізме кляшчоў пратысты размножваюцца бясполым шляхам у кішэчніку, а таксама ўнутрыклеткава. У кляшчах яны цыркулююць трансфазна (ад лічынкі да німфы і затым да імага), а таксама трансаварыяльна (праз яйцы да наступнага пакалення кляшчоў). Як правіла, у другім і наступных пакаленнях кляшчоў пасля атрымання ўзбуджальніка з крыві хворай жывёлы лічынкі маюць генералізаванае носьбіцтва пратыстаў ва ўсіх органах, у тым ліку ў слінных залозах.

Пры харчаванні кляшча на жывёле пратысты трапляюць са сліны кляшча ў кроў, дзе ўкараняюцца ў эрытрацыты і пачынаюць размнажэнне. У большасці выпадкаў адбываецца адначасовае заражэнне рознымі відамі роду і іншымі ўзбуджальнікамі небяспечных хвароб (вірусамі клешчавога энцэфаліту, ўзбуджальнікамі барэліёзу і інш.).

## Класіфікацыя 
Адзінай класіфікацыі не распрацаваная. Частка даследчыкаў не падзяляюць Babesia і найпростыя віды роду , іншыя падзяляюць род на 4 роды або падроды і адпаведна адрозніваюць хваробы, імі выкліканыя:

*  — 
*  — 
*  — 
*  — франсаіелёзы

Некаторыя віды:

* 
* 
* 

## Літаратура 
* Дагель В. А., Палянскі ю. і., Хейсин е. м. агульная протозоология. Мн., Л., 1962.
* Levine N. D. Protozoan parasites of domestic animals and of man. — Minneapolis, 1961.

Катэгорыя:Паразіты млекакормячых
Катэгорыя:Храмісты
Лахер-Зэ

**Лахер-Зэ** (; устар. Лахскае возера) — бяссцёкавае возера вулканічнага паходжання на тэрыторыі камуны Глес у раёне Арвайлер зямлі Рэйнланд-Пфальц (Германія).

Возера размешчана ў вулканічнай кальдэры дыяметрам 2 км, за 24 км на паўночны захад ад Кобленца і за 37 км на поўдзень ад Бона, за 8 км ад горада Андэрнах, размешчанага на рацэ Рэйн. Вулкан (маар) Лах знаходзіцца ў горным ланцугу Айфель.

Лахскае возера ўтварылася прыкладна каля 10930 гадоў да н. э. (12 900 ± 560 л. н. па дадзеных аргон-аргонавага датавання тэфры) пасля вывяржэння плініянскага тыпу вулкана Лах, паказчык вулканічнай эксплозивности якога быў роўны VEI 6, што прыкладна адпавядае вывяржэнню філіпінскага вулкана Пінатуба ў 1991. Радыёвугляродым метадам устаноўлена, што вывяржэнне вулкана Лах адбылося 13 006 ± 9 каляндарных гадоў таму.

Гэтае вывяржэнне абмяркоўваецца як магчымы чыннік кліматычнай анамаліі позняга дрыясу. Бліжэйшыя тэрыторыі апынуліся пад пяцідзесяціметровым пластом вулканічнага попелу і пемзы, больш дробныя часціцы былі ў асноўным разнесены на поўдзень да тэрыторыі сучаснай Паўночнай Італіі і на паўночны ўсход — да тэрыторыі сучаснай Расіі і Скандынаўскага паўвострава. Магчыма, вывяржэнне вулкана Лах стала прычынай узнікнення культуры Бромме на тэрыторыі сучаснай Даніі.

Лахер-Зэ знаходзіцца на вышыні 275 метраў над узроўнем мора і мае плошчу 3,31 км², максімальная глыбіня — 51 метры.

У 2007 годзе з кратэрнага возера паходзілі выхады вуглякіслага газу.

У 1867 і 1872 гг. у Лахер-Зе была выпушчана аплодненая сігавая ікра з памеранскага возера Мадю (цяпер Мядве) і Бодэнскага возера, у наш час у возеры насяляе некалькі выглядаў сіга.

Катэгорыя:Азёры Германіі
Катэгорыя:Кратарныя азёры
Катэгорыя:Вулканы Еўропы
Катэгорыя:Рэйнланд-Пфальц
ЖФК СКА-Растоў-на-Доне

**«СКА-Растоў-на-Доне»** — былы расійскі жаночы футбольны клуб з горада Растоў-на-Доне, заснаваны ў 2006 годзе. Выступае ў жаночай лізе чэмпіянату Расіі.

## Дасягненні 
### Чэмпіянат Расіі 
*  Бронзавы прызёр: 2008

## Легіянеры 
*  Святлана Асташова (2007)
*  Ірына Казеева (2007)
*  Алена Шаўцова (2007)
*  Кацярына Кучынская (2007—2008)
*  Святлана Фрышко (2008)

## Галоўныя трэнеры 
* Гоча Мікадзэ (2008)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
Осінг

**Осінг** (саманазва: *Lare Osing*, ) — аўстранезійскі народ, што насяляе ўсходні ўскраек вострава Ява ў Інданезіі. Агульная колькасць (2023 г.) — 345 000 чалавек.

## Паходжанне 
Відавочна, осінг маюць агульнае паходжанне з яванцамі. Іх родная мова сфарміравалася на аснове старажытнай яванскай мовы. У другой палове XV ст. крызіс індуісцкай дзяржавы Маджапахіт выклікаў міграцыю часткі яванцаў на ўсход, дзе склалася індуісцкая дзяржава Бламбанган, якая праіснавала да 1743 г., пакуль не была ўключана ў склад султаната Матарам. Лічыцца, што назва **осінг** значыць на іх мове адмаўленне. Тым не меней, пасля заваявання мясцовае насельніцтва паступова прыняло іслам, хаця працягвала захоўваць некаторыя старажытныя звычаі, сувязі з суседнімі індуісцкімі дзяржавамі Балі, асобную гаворку і тоеснасць.

## Асаблівасці культуры 
Асноўным заняткам осінг здаўна з’яўляецца сельская гаспадарка. Дзякуючы ўрадлівым глебам у рэгіёне, населеным гэтым народам, практыкуецца камерцыйнае вырошчванне кавы, гваздзіку, тытуню і іншых культур. Акрамя таго, жыхары прыбярэжных вёсак займаюцца рыбалоўствам, унутраных раёнаў — здабычай вулканічнай серы. У апошнія дзесяцігоддзі паступова развіваецца абслугоўванне турыстаў.

У мінулым вёскі асноўвалі на схілах гор. Яны мелі раскіданую планіроўку. Вясковай сацыяльнай і эканамічнай адзінкай была сямейная дворагаспадарка. У яе склад уваходзіла некалькі асобных будынкаў — гасцёўня і спальня, кухня, гаспадарчая пабудова. Часцяком будынкі ўяўлялі сабою па́лі без сцен і ўнутраных перагародак пад адзіным дахам. Спалі на цыноўках, агароджаных тонкімі тканінамі для захавання прыватнага жыцця асобных пар. У жылых пабудовах ладзілі чатырохнахільныя дахі, у гаспадарчых — трохнахільныя. Звычайна дворагаспадарка давала прытулак пашыранай сям’і на чале з мужчынам-гаспадаром, але існавалі і малыя нуклеарныя сем’і.

Осінг вядомы як выдатныя разьбяры па дрэву і вытворцы батыку з малюнкамі, якія адлюстроўваюць навакольную прыроду.

## Мова 
Родная мова осінг паходзіць ад старажытнай яванскай мовы і часцяком разглядаецца як дыялект сучаснай яванскай мовы. Падзяляецца на некалькі мясцовых гаворак. Акрамя таго, вылучаюць 2 стылі гаворкі — паўсядзённы *осінг* і болей вытанчаны *бесік*. Апошні выкарыстоўваецца ў рэлігійных і рытуальных мэтах.

## Рэлігія 
Большасць сучасных вернікаў спавядае іслам. Тым не меней, у осінг захаваліся старажытныя анімістычныя ўяўленні, шанаванне продкаў. Традыцыйныя вясковыя святы часцяком нагадваюць балійскія.

## Спасылкі 
* The Osing of East Java
* Budi Prasetyo. The Ethnozoolgy: Traditional Knowledge and Animal Use by Osing Tribe in Banyuwangi, Indonesia
* Sumarmi Local Wisdom of Osing People in Conserving Water Resources
* Ahmad Sulthoni, Dhalia Soetopo DIALEKTIKA BAHASA JAWA DALAM ADAT PERANG BANGKAT SUKU OSING KECAMATAN SINGOJURUH
* Mepe Kasur, Ancient Tradition Of The Osing Nearing Eid-El-Adha

Катэгорыя:Народы Азіі
Катэгорыя:Народы Інданезіі
Катэгорыя:Народы Явы
Катэгорыя:Аўстранезійцы
Аляксандр Яфімавіч Разумны

**Аляксандр Яфімавіч Разумны** (; 1 мая 1891, Елісаветград, Расійская імперыя — , , РСФСР) — савецкі кінарэжысёр. Заслужаны дзеяч мастацтваў РСФСР (1957).

У перыяд 1926—1928 гадоў быў адкамандзіраваны на берлінскую студыю «Праметэус» і «Фебус-фільм» у Парыжы, дзе здымаў фільмы паводле рускай класікі («Лішнія людзі», «Пікавая дама»). Па вяртанні ў СССР — рэжысёр на маскоўскай студыі «Саўкіно», выкладаў у Дзяржаўным інстытуце кінематаграфіі. З 1935 года працаваў на студыі «Міжрабпамфільм» («Саюздзетфільм» — з 1936 года).

У пасляваенны перыяд, у гады малакарціння перайшоў на студыю «Маснаўчфільм», дзе прапрацаваў дзесяць гадоў. З 1955 года — рэжысёр на Літоўскай кінастудыі.

Член ВКП(б) з 1919 года, член Саюза кінематаграфістаў СССР (Масква).

Аляксандр Разумны памёр 16 лістапада 1972 года ў Маскве, пахаваны ў калумбарыі Новадзявочых могілак.
Позняя Цзінь

**Позняя Цзінь** (маньчжурскі.: *Aisin gurun*; )&nbsp;— чжурчжэньская (маньчжурская) дзяржава роду Айсінь Гёро, якая існавала на тэрыторыі ўнутранай Маньчжурыі ў 1616—1636. Заснавана аб’яднальнікам чжурчжэньских плямёнаў, ханам Нурхацы. Названая ў гонар першай чжурчжэньскай дзяржавы сярэднявечча&nbsp;— дынастыі Цзінь. Сталіца размяшчалася ў горадзе Сінцзін, а з 1621 года&nbsp;— у горадзе Мукдэн. Вяла вайну з кітайскай дынастыяй Мін. У 1636 годзе пры кіраванні другога хана  была перайменавана ў дынастыю Цын. Насельніцтва «чжурчжэні» сталі называцца «маньчжурамі». Іншыя назвы&nbsp;— **Цзінскае ханства** (), **Чжурчжэньская дзяржава** (), **Вялікая Маньчжурская дзяржава** ().

## Ханы 
## Літаратура 
* Рубель В. А. Історія середньовічного Сходу: Курс лекцій: Навч. посібник. — К. : Либідь, 1997. — 462 с. — ISBN 5-325-00775-0.
* Непомнин О. Е. *История Китая: Эпоха Цин. XVII&nbsp;— начало XX века*.&nbsp;— Москва: Восточная литература, 2005.

Катэгорыя:Імперыя Цын
Катэгорыя:Кітайскія дынастыі
Катэгорыя:Маньчжурыя
Клішчыіўка

**Клішчыіўка** (; да 1945 года *Карлаўка*) — вёска ў Бахмуцкай гарадской грамадзе Бахмуцкага раёна Данецкай вобласці Украіны.

Код КААТЛУ — 1420985505. Насельніцтва паводле перапісу 2001 года складала 512 чалавек. Паштовы індэкс — 84557. Тэлефонны код — 6274.

## Гісторыя 
У 1945 годзе Указам Прэзідыума ВС УССР вёска *Карлаўка* перайменавана ў *Клішчыіўку*.

19 студзеня 2023 года ў ходзе ўварвання Расіі ва Украіну вёска была акупавана расійскімі войскамі.

17 верасня 2023 года вёска была вызвалена УСУ.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Данецкай вобласці
Цзін-цзун

**Елюй Сянь** (), храмавае імя **Цзін-цзун** (; 1 верасня 948&nbsp;— 13 кастрычніка 982)&nbsp;— пяты імператар , які знаходзіўся ва ўладзе ад 969 да 982 года.

## Біяграфія 
969 года Елюй Сянь замяніў на троне свайго бацьку Елюй Цзіна калі апошні быў забіты ўласнымі слугамі падчас палявання. Цзін-цзун карыстаўся падтрымкай як кіданьскай, так і ханскай кіруючай эліты Ляа.

Імператар Цзін-цзун зрабіў некалькі важных рэчаў для сваёй дзяржавы. У яго ўрадзе працавалі кітайскія (ханскія) чыноўнікі. Аднаго з іх Цзін-цзун прызначыў міністрам паўднёвых спраў, прысвоіўшы тытул *герцага Цынь*. Гэта дазволіла ўраду працаваць больш эфектыўна, а таксама паскорыла ператварэнне кіданьскага грамадства ў феадальнае. Елюй Сянь змагаўся з карупцыяй, звальняючы з пасад тых, хто быў падкупленым або некампетэнтным.

Цзін-цзун ахвотна ўспрымаў крытыку. Ён часткова спыніў паляванне, калі адзін з чыноўнікаў даследаваў, што паміж паляваннем і смерцю імператара Му-цзуна існуе сувязь, і пачаў рыхтавацца да вайны супраць паўднёвых суседзяў.

Першы канфлікт Цзін-цзуна з імперыяй Сун адбыўся пасля нападу апошняй на . Аднак падмацаванне імператара Цзін-цзуна было разбіта дашчэнту арміяй дынастыі Сун. Пасля Сун зруйнавала Паўночную Хань. Армія дынастыі Сун напала на Пекін, Паўднёвую сталіцу дынастыі Ляа. Аднак армія Ляа цалкам знішчыла войска Сун, і імператар Тай-цзун быў вымушаны бегчы з поля бітвы. Пасля гэтага адбылося некалькі бітваў паміж дынастыямі Ляа і Сун.

13 кастрычніка 982 года імператар Цзін-цзун памёр, вяртаючыся з палявання. Трон атрымаў у спадчыну яго старэйшы сын .

## Літаратура 
* Franke, Herbert; Twichett, Denis C. The Cambridge History of China Volume 6, Alien Regimes and Border States, 907—1368. Cambridge University Press. pp. 43-153. ISBN 0521243319

Катэгорыя:Кіраўнікі X стагоддзя
Катэгорыя:Імператары Кітая
Катэгорыя:Елюй
Бурыя лясныя глебы

**Бурыя лясныя глебы, буразёмы** — тып глебы, які ўтвараецца пад шыракалістымі, мяшанымі, радзей хвойнымі лясамі ва ўмовах умерана цёплага вільготнага клімату. Належаць да аўтаморфных глебаў. Пашыраныя на Каўказе, Далёкім Усходзе, у Еўропе, Кітаі, ЗША. На Беларусі трапляюцца невялікамі ўчасткамі сярод дзярнова-палева-падзолістых глеб, часцей у Брэсцкай і Гродзенскай аблясцях.

## Уласцівасці 
Характарызуюцца назапашваннем вокіслаў жалеза (адсюль бурая афарбоўка), слабай дыферэнцыяцыяй профілю, працэсамі аглінення, камякаватай ці арэхападобнай структурай, магутным (да 20-30 см) гумусавым гарызонтам, высокай урадлівасцю. Выкарыстоўваюцца пад пасевы збожжавых і агароднінных культур, соі, пад вінаграднікі і інш.

## Класіфікацыя 
Асноўныя падтыпы:
* тыповыя
* ападзоленыя
* глеевыя
* ападзоленыя глеевыя

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Глебы
Віталь Аляксандравіч Надзіеўскі

**Віталь Аляксандравіч Надзіеўскі** (нар. , Гродна, Беларусь) — беларускі футбаліст, трэнер. Майстар спорту

## Клубная кар’ера 
Выхаванец футбольнай школы ДЮСШАР-6 г. Гродна, першым трэнерам быў Уладзімір Андрушкевіч.

За моладзевую зборную Беларусі U-21 правёў 14 гульняў (2002—2004).
 
У 2015 годзе стаў галоўным трэнерам жаночай каманды «Ніва-Белкард».
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Трэнеры ЖФК Ніва-Белкард
Катэгорыя:Ігракі ФК Ліда
Катэгорыя:Ігракі ФК Алімпія Эльблёнг
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК Нёман Гродна
Катэгорыя:Ігракі ФК Нёман-2 Гродна
Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі
Аўгуст Бурнанвіль

**Аўгуст (Агюст) Бурнанві́ль** (, ,  — , ) — дацкі артыст балета, балетмайстар, педагог.

## Біяграфія 
У 1826 годзе скончыў школу Парыжскай оперы.

З 1830 года — саліст і балетмайстар , выкладаў танцы пры двары.

## Творчасць 
У пастаноўках спалучаў класічны і характарны танцы, шырока выкарыстоўваў фальклор.

Паставіў больш за 50 балетаў, пераважна на музыку дацкіх кампазітараў, фарміраваў своеасаблівасць дацкага балета, распрацоўваў мімічную выразнасць, віртуознасць мужчынскага танца.

Стварыў методыку выкладання танца, т. зв. «ўрок Бурнанвіля» (запісаны яго вучнямі і ўвайшоў у балетную педыгагічную практыку).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Артысты балета паводле алфавіта
Катэгорыя:Артысты балета Францыі
Катэгорыя:Артысты балета Даніі
Катэгорыя:Артысты балета XIX стагоддзя
Катэгорыя:Балетмайстры паводле алфавіта
Катэгорыя:Балетмайстры Даніі
Катэгорыя:Балетмайстры XIX стагоддзя
Катэгорыя:Балетныя педагогі паводле алфавіта
Катэгорыя:Балетныя педагогі Даніі
Катэгорыя:Балетныя педагогі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Артысты Дацкага каралеўскага балета
Айсінь Гёро

**Айсін Гера**, або **Айшин-Гера** (маньчжурск.: *Aisin Gioro*; )&nbsp;— чжурчжэньскі (маньчжурскі) шляхецкі род. Яго прадстаўнікі былі імператарамі маньчжурскай дынастыі Цын у Кітай (1616—1912) і Маньчжурскай дзяржавы (1932—1945). Слова «Айсінь» з’яўляецца ўласна назвай роду, што ў перакладзе з маньчжурскага азначае"Залаты". Слова «Гёро» — тапонім, які пазначае месца ў Маньчжурыі, дзе ўпершыню пасяліліся продкі хана Нурхацы (раён у сучаснай акрузе Ілань, правінцыі Хэйлунцзян, КНР). Нурхацы сцвярджаў, што яго род быў звязаны з чжурчжэньскай дынастыяй Цзінь (金 «Залатая», 1115—1234). Пасля разбурэння дынастыі Цын многія члены роду змянілі маньчжурскае прозвішча на кітайскае Цзінь, захаваўшы семантычную лінію. Іншыя назвы&nbsp;— **дынастыя Айсінаў**, **Гёроскія Айсіні**.

## Гл. таксама 
* Айсінь Гёро Улхічунь

## Літаратура 
* Рубель В. А. Історія середньовічного Сходу: Курс лекцій: Навч. посібник. — К. : Либідь, 1997. — 462 с. — ISBN 5-325-00775-0.

Катэгорыя:Імперыя Цын
Анскулінг

**Анскулінг** ( — ад англ. un — «не» + англ. schooling — «навучанне ў школе») — філасофія і практыка адукацыі, заснаваная на важнасці захавання ў першую чаргу інтарэсаў дзіцяці, калі дзіця навучаецца без адрыву ад сям’і, грунтуючыся на вопыце свайго штодзеннага і звычайна вельмі разнастайнага жыцця, задаючы пытанні, атрымліваючы або шукаючы самастойна адказы на іх

Анскулінг — гэта адзін з варыянтаў хатняга навучання. Часам іх супрацьпастаўляюць, так як апошняе, у адрозненне ад анскулінга, мае на ўвазе прытрымліванне школьнай ці іншай праграме.

Анскулінг не прадугледжвае абавязковасць любых сістэматычных індывідуальных ці калектыўных заняткаў з настаўнікамі або асобамі, якія іх замяняюць.

Некаторыя анскулеры дапускаюць магчымасць дыстанцыйнага навучання, навучання па свабоднай праграме, здачу школьных прадметаў экстэрнам.

Больш радыкальныя анскулеры наогул адпрэчваюць школу і вучэбную праграму. У іх ёсць магчымасць здаць экзамены адразу за ўвесь школьны курс, каб атрымаць атэстат сталасці або яго аналаг, калі гэта неабходна для паступлення ў вышэйшую або іншую нешкольную навучальную ўстанову, альбо для атрымання работы.

Анскулеры не адпрэчваюць вышэйшую адукацыю, бо не знаходзяць у ёй тых недахопаў, якія яны бачаць у школьнай адукацыі.

Тэрмін «анскулінг» прыдумаў у 1970-х гадах і выкарыстоўваў педагог Джон Холт, вядомы як «бацька» хатняга навучання (англ. homeschooling).

Нягледзячы на тое, што часта анскулінг разглядаюць як варыянт хатняга навучання, філасофія анскулераў можа адрознівацца ад філасофіі апошняй, таму што апошнія больш адэпты школьнай праграмы.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Адукацыя
Караліно (аэрадром)

**Караліно** — аэрадром у Беларусі побач вёскі Караліно, на які ў 1962—1983 гадах размяшчаўся гродзенскі аэрапорт.

## Гісторыя 
Аэрадром побач Караліно лічаць найстарэйшым у Беларусі. Спачатку ён быў вайсковым. Першая паветраная рота размясцілася там у 1910 годзе. Авіяцыя з аэрадрома ўдзельнічала ў Першай і Другой сусветных войнах.

З кастрычніка 1939 года тут базіравалася 10-я асобная авіяэскадрылля памежных войск НКУС. Раніцай 22 чэрвеня 1941 года асабовы склад эскадрыллі прыбыў на аэрадром па баявой трывозе, але быў разбомблены і ўжо, практычна, не існаваў. Самалёты, якія знаходзіліся на палявых пляцоўках, нямецкія войскі знішчылі або захапілі. Разведвальныя самалёты Р-10, якія паспелі падняцца ў паветра да пачатку бамбардзіравання, не былі прызначаны для паветраных баёў, таму з вылету не вярнуліся.

У 1962 годзе на месцы былога вайсковага аэрадрома адкрылі грамадзянскі. Тады пачаў лятаць самалёт «Іл-14» па маршруце Масква — Гродна — Масква. Акрамя гэтага з аэрадрома Караліно самалёты ляталі ў Мінск, Кіеў, Адэсу і Крым. У 1970-я гады на аэрадроме пабудавалі дыспетчарскую.

У канцы 1983 года ў мястэчку Абухава адкрылі новы гродзенскі аэрапорт. Аэрапорт у Караліно закрылі. Зараз на аэрадроме базіруецца Гродзенскі аэраклуб. Будынак былой дыспетчарскай аэрадрома спрабуюць прадаць з аўкцыёну з 2022 года.

## Гл. таксама 
* Гродна (аэрапорт)
* Авіякампанія «Гродна»

## Крыніцы
Сезон 2015 ЖФК Ніва-Белкард

У 2015 годзе жаночы футбольны клуб «Ніва-Белкард» з Гродна прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах на рэспубліканскім узроўні:
* Чэмпіянат Беларусі 2015 (5 месца),
* Кубак Беларусі 2015 (чвэрцьфінал).

## Склад каманды 
## Спасылкі 
* BOBRUICHANKA VS. NEMAN 7 — 1
* UNIVERSITET VS. NEMAN 0 — 1
* NEMAN VS. MINSK 0 — 14
* ZORKA-BDU VS. NEMAN 9 — 0
* NEMAN VS. ZORKA-BDU 0 — 5
* ZORKA-BDU VS. NEMAN 5 — 1
* NEMAN VS. NADEZHDA 1 — 2
* UNIVERSITET VS. NEMAN 0 — 4

  
Ніва-Белкард
Катэгорыя:2015 год у Гродне
2015
Microsoft Tag

**Microsoft Tag**, таксама  **HCCB** ( — каляровы штрых-код высокай ёмістасці) — двухмерны каляровы штрых-код, распрацаваны Microsoft. Microsoft Tag выкарыстоўвае кластары каляровых трыкутнікаў замест квадратных пікселяў, якія звычайна асацыююцца з двумернымі штрых-кодамі або QR-кодамі. Быў спецыяльна распрацаваны для распазнання пры дапамозе фотакамер мабільных тэлефонаў. Прызначаны для хуткай ідэнтыфікацыі і атрымання на прыладу загадзя падрыхтаванай інфармацыі, прывязанай да кода і якая захоўваецца на серверы кампаніі Microsoft.

Методыкі апрацоўкі малюнкаў дазваляюць дэкадаваць нават расфакусаваныя здымкі, зробленыя з выкарыстаннем аб’ектываў з нерухомай, сфакусаванай на бясконцасць оптыкай, уласцівых большасці сотавых тэлефонаў. Шчыльнасць даных павялічваецца за кошт выкарыстання палітры з 4 або 8 колераў для трохвугольнікаў, хоць HCCB таксама дазваляе выкарыстоўваць чорна-белы колер, калі гэта неабходна.

У жніўні 2013 года Microsoft паведаміла, што сервіс Microsoft Tag будзе падтрымлівацца да жніўня 2015 года і пасля будзе скасаваны.

Катэгорыя:Штрых-коды
Святлана Валянцінаўна Фрышко

**Святлана Валянцінаўна Фрышко** (нар. , Адэса, Украіна) — украінская футбалістка, нападаючы. Майстар спорту Украіны.

## Клубная кар’ера 
У 1992 і 1993 гадах прызнавалася лепшым гульцом і бамбардзірам чэмпіянату Украіны.

У нацыянальнай зборнай Украіны дэбютавала 29 жніўня 1993 года, на яе рахунку першы гол зборнай у афіцыйных гульнях.

У 1999 годзе скончыла Нацыянальны ўніверсітэт фізічнага выхавання і спорту Украіны.

Выступаў у чэмпіянаце Расіі з 2005 па 2008 год. Выступала ў клубах «Спартак» (Масква), «Надзея» (Нагінск) і «СКА-Растоў-на-Доне» (Растоў-на-Доне).

## Дасягненні 
*   Чэмпіянат Украіны (8): 1992, 1995, 1996, 1997, 2003, 2004, 2011
*  Уладальніца Кубка Украіны (5): 1992, 1995, 1997, 1999, 2003
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісткі Украіны
Катэгорыя:Майстры спорту Украіны
Катэгорыя:Ігракі ЖФК СКА-Растоў-на-Доне
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Надзея Нагінск
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Спартак Масква
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Лада Тальяці
Катэгорыя:Ігракі ЖФК ЦПАР-Данчанка
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Дынама Кіеў
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Кодру Кішынёў
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Чарнаморачка Адэса
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Украіны па футболе
Стэла (значэнні)

**Стэла** — шматзначны тэрмін.

* Стэла — памятная пліта (ці слуп) з высечанымі на ёй тэкстамі ці выявамі.
* Стэла — міжнародная грашовая адзінка, якая выкарыстоўвалася рухам эсперантыстаў.
* Стэла — структурная і праводзячая сістэма вышэйшых раслін, тое што цэнтральны цыліндр.
* Стэла — камуна ў Італіі.

## Прозвішча 
* Раберта Стэла (1952—2020) — італьянскі ўрач.
Ава (горад)

**Ава** (**Інва**) (; MLCTS: ang:wa.mrui.) — гістарычны горад у М’янме, у мінулым сталіца аднайменнай дзяржавы.

## Геаграфія 
У нашы дні — нязначны населены пункт. Размешчаны паблізу Мандалая, у верхняй Бірме.

## Славутасці 
* Манастыр Маха Аунме Банзан, пабудаваны жонкай караля Бадапая ў 1818 годзе.
* Вежа Нам’ін 27-метровай вышыні, адзінае, што засталося ад палаца.
* Мемарыял амерыканскага місіянера Аданірама Джадсана.
* Ступа Хціхлайн Шын Пая (XI стагоддзе).
* Мост Авы, пабудаваны англічанамі ў 1934 годзе цераз Іравадзі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Innwa — a short story by Theippan Maung Wa 1931  inc. audio
* Ava from Alfred Molon' s photogallery 
* The Ava Bridge — Alfred Molon’s photogallery 
* Hidden Treasures of Inwa Tin Tun in *Enchanting Myanmar*

Катэгорыя:Гарады М’янмы
Катэгорыя:Былыя сталіцы
Ава

**Ава** — шматзначны тэрмін

## Тапонімы 
* Ава — гістарычная дзяржава на тэрыторыі сучаснай М’янмы
* Ава — горад у М’янме
* Ава — гістарычная вобласць у Японіі

## Іншае 
* Ава — індзейскі народ у Паўднёвай Амерыцы
Ваенны бунт у Гвінеі-Бісау (2010)

1 красавіка 2010 года ў Гвінея-Бісау адбыўся бунт. Мяцежнікі з ліку вайскоўцаў змясцілі пад дамашні арышт прэм’ер-міністра Карлуша Гомеша, а таксама затрымалі начальніка штаба арміі Замору Індуту. Прыхільнікі Гомеша і ПАІГК адрэагавалі на дзеянні арміі дэманстрацыяй у сталіцы Бісау.

## Падзеі 1 красавіка 
Раніцай 1 красавіка 2010 года салдаты аблажылі офіс прэм’ер-міністра Карлуша Гомеша. Неўзабаве палітык быў затрыманы і пераведзены ў ваенны лагер, хоць пазней яго даставілі дадому, дзе трымалі пад аховай. Замора Індута, начальнік штаба арміі, таксама быў затрыманы і ўтрымліваўся ў вайсковай часці. Адмірал Буба На Чута, які схаваўся на тэрыторыі комплексу Арганізацыі Аб’яднаных Нацый у Бісау за 95 дзён да гэтага з-за абвінавачванняў у змове з мэтай дзяржаўнага перавароту, змог пакінуць свой прытулак і далучыцца да мяцежнікаў. Ён таксама ахарактарызаваў палітыка як «злачынца», якога варта аддаць суду.

3 красавіка дэлегацыя на чале з саветнікам прэзідэнта Марыа Кабралам наведала Індуту, які заставаўся пад вартай у казарме. Са слоў чыноўніка, з палонным «абыходзіліся добра, і ён у парадку».

У канцы красавіка прэм’ер-міністр Гомеш пакінуў Гвінею-Бісау і адправіўся ў Партугалію, дзе заставаўся на працягу некалькіх месяцаў; яго доўгае знаходжанне за мяжой было афіцыйна растлумачана станам здароўя. Урэшце 16 чэрвеня палітык усё ж вярнуўся на радзіму. Па вяртанні ён пакляўся, што яго ўрад застанецца ва ўладзе. Гомеш таксама сустрэўся з Інджаем. Апошні заявіў, што яны змогуць супрацоўнічаць, бо «цяпер усё ўладжана».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Падзеі 1 красавіка
Катэгорыя:Красавік 2010 года
Катэгорыя:Канфлікты 2010 года
Катэгорыя:Гісторыя Гвінеі-Бісау
PDF417

**PDF417** ( — пераносны файл даных) — двухмерны штрых-код, які падтрымлівае кадзіраванне да 2710 знакаў. PDF417 быў распрацаваны ў 1991 годзе фірмай Symbol Technologies. У цяперашні час PDF417 шырока прымяняецца ў ідэнтыфікацыі асобаў, уліку тавараў, пры здачы справаздачнасці ў кантралюючыя органы і іншых галінах. Фармат PDF417 адкрыты для агульнага выкарыстання.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Штрых-коды
Ава (М’янма)

**Ава** (на бірманскай&nbsp;— Інва)&nbsp;— дзяржава ў верхняй М’янме ў XIV—XVIII стагоддзях, якая склалася вакол горада Ава (заснаваны ў 1364) з прычыны распаду Паганскай дзяржавы пасля нашэсця манголаў (XIII — пачатак XIV стагоддзяў). Фармальна лічылася васалам Кітая, фактычна была незалежнай. У Аве існавала ваенна-феадальная сістэма. У сярэдзіне XI—XVI стагоддзяў Ава вяла барацьбу з дзяржавамі Тангу і Пегу, якая скончылася яе уключэннем з 1555 па 1599 гады ў склад дзяржавы, якая часова склалася вакол . Пасля распаду гэтага ўтварэння ў канцы XVI — пачатку XVII стагоддзяў Ава зноў стала незалежнай. XVII стагоддзе быў часам росквіту і тэрытарыяльнага пашырэння Авы. У выніку далучэння да Авы  (Промэ) (1608),  (1610),  (1612),  (1613),  (1614),  (1615) была створана цэнтралізаваная дзяржава. Сіямскае княства Чыенгма (1615) і  сталі васаламі Авы. У XVII стагоддзі ў Аву пранікаюць еўрапейцы. У пачатку XVIII стагоддзя ў выніку міжусобіц, бунтаў, а таксама паўстанняў заваяваных Авой народаў дзяржава пачала распадацца. Пасля захопу сталіцы монамі ў 1752 дзяржава Ава перастала існаваць. Аднак назва Ава захавалася да канца XIX стагоддзя, звычайна яна ўмоўна азначала ўсю М’янму, ці ж толькі Верхнюю М’янму.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Советская историческая энциклопедия, Москва, 1961

Катэгорыя:Зніклі ў 1555 годзе
Катэгорыя:1364
Катэгорыя:Гісторыя М’янмы
Тханбуры (каралеўства)

**Тханбуры **()&nbsp;— перыяд у гісторыі Тайланда з 1768 да 1782 года.

Танбуры быў сталіцай Тайланда на працягу кароткага часу падчас кіравання караля , пасля спусташэння сталіцы (Аютхая) бірманцамі. Кароль  перанёс сталіцу ў Бангкок на другі бок ракі Чаўпхрая у 1782 годзе. Тханбуры заставаўся самастойным горадам і правінцыяй да 1972 года, калі ён быў далучаны да Бангкока.

## Літаратура 
* David K. Wyatt. Thailand: A Short History. Yale University Press

Катэгорыя:Гісторыя Тайланда