open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Барскі раён

**Барскі раён** () — былая адміністрацыйная адзінка на захадзе Вінніцкай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Бар

## Адміністрацыйны падзел 
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 гарадскога, 1 пасялковага і 27 сельскіх саветаў.

## Населеныя пункты 
На тэрыторыі раёна размешчаны 1 горад раённага значэння, 1 пасёлак гарадскога тыпу, 7 пасёлкаў сельскага тыпу і 85 вёсак.

## Вядомыя ўраджэнцы 
* Анатоль Сямёнавіч Паламарчук (1920—1979) — батанік, доктар біялагічных навук. Нарадзіўся ў вёсцы Вэрхіўка.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Раёны Вінніцкай вобласці
Зборная Францыі па футболе

**Зборная Францыі па футболе** прадстаўляе Францыю на міжнародных матчах і турнірах па футболе з 1904 года. Кіруецца і кантралюецца Федэрацыяй футбола Францыі, якая з’яўляецца адным з 55 членаў УЕФА (Саюз еўрапейскіх футбольных асацыяцый) і ўваходзіць у ФІФА.

Чэмпіён свету 1998 і 2018, чэмпіён Еўропы ў 1984 і 2000. 18 лістапада 2023 года Францыя перайграла Гібралтар з лікам 14:0, гэта стала найбуйнейшай перамогай у адборачных турнірах да чэмпіянатаў Еўропы.

## Выступы на турнірах 
### Чэмпіянат свету 
### Чэмпіянат Еўропы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Федэрацыі Футбола Францыі
* Старонка на афіцыйным сайце УЕФА
* Старонка на афіцыйным сайце ФІФА
Маракайба (возера)

**Марака́йба** () — возера—лагуна на захадзе Венесуэлы. Пралівам (глыбіня 2-4 м) злучанае з Венесуэльскім залівам.

Знаходзіцца ў тэктанічнай упадзіне паміж гарамі Сьера-дэ-Перыха і Кардыльера-дэ-Мерыда. Плошча 16,3 тыс. км², глыбіня у паўднёвай частцы да 250 м. Плошча возера скарачаецца за кошт алювіяльных адкладаў. Берагі нізінныя, забалочаныя. У Маракайба ўпадае каля 50 рэк.

Суднаходства. Здабыча нафты са дна возера.На возеры размешчаны порт Маракайба. Праз праліў, злучаючы возера з морам, пабудаваны мост даўжынёй 8,7 км.

## Гл. таксама 
* Маланкі Кататумба

## Літаратура 
*  — С. 103.

Катэгорыя:Азёры Венесуэлы
Катэгорыя:Азёры Паўднёвай Амерыкі
Гайсынскі раён

**Гайсынскі раён** () — адміністрацыйная адзінка на ўсходзе Вінніцкай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Гайсын ().

Утвораны 7 сакавіка 1923 года. Насельніцтва раёна на  года складае 57747 чалавек, плошча — 1100&nbsp;км².

## Адміністрацыйны падзел 
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 гарадскога і 26 сельскіх саветаў.

## Населеныя пункты 
На тэрыторыі раёна размешчаны 1 горад раённага значэння, 7 пасёлкаў сельскага тыпу і 55 сёлаў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Раёны Вінніцкай вобласці
Казятынскі раён

**Казятынскі раён** () — былая адміністрацыйная адзінка на поўначы Вінніцкай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Казятын

## Адміністрацыйны падзел 
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 2 пасялковых і 32 сельскіх саветаў.

## Населеныя пункты 
На тэрыторыі раёна размешчаны 2 пасёлкі гарадскога тыпу, 3 пасёлкі сельскага тыпу і 66 сёлаў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Раёны Вінніцкай вобласці
Бухенвальд

**Бухенвальд** — нямецкі канцэнтрацыйны лагер, якія размяшчаліся на гары Этарс каля Веймара ў Цюрынгіі. Заснаваны ў 1937 годзе. Адзін з буйнейшых канцэнтрацыйных лагераў. За часы існавання лагера праз яго прайшло каля 250 тысяч чалавек з усіх еўрапейскіх краін, загінула звыш 56 тысяч, у тым ліку каля 8 тысяч савецкіх ваеннапалонных.
» — надпіс на ўваходзе ў лагер.]]

У 1945—1950 — савецкі спецлагер для інтэрніравання нацысцкіх злачынцаў.

У 1958 створаны мемарыял: захаваныя будынак крэматорыя, назіральныя вышкі, калючы дрот у некалькі шэрагаў, брама з надпісам «Jedem das Seine» («Кожнаму сваё» па-нямецку). У лагеры працавала нацысцкая злачынца Ільза Кох.

## Гл. таксама 
* Міжнародны дзень вызвалення вязняў фашысцкіх канцлагераў
* Лагеры смерці
* Халакост

## Літаратура 
* Либстер М. В горниле ужаса: рассказ человека, прошедшего через фашистский террор. — Пер. с англ. — М.: Особая книга, 2007, 250г, 192 с.: ил. ISBN 978-5-9797-0003-8
* Max Liebster: *Hoffnungsstrahl im Nazisturm. Geschichte eines Holocaustüberlebenden*; Esch-sur-Alzette, 2003; ISBN 2-87953-990-0

## Спасылкі 
* 
* Сведчанні відавочнікаў і спіс савецкіх ваеннапалонных 
* Афіцыйны сайт Бухенвальда
* Спіс усіх канцлагераў і іх філіялаў 
* Jehovah?s Witnesses at KZ Buchenwald 
* Паўстанне вязняў Бухенвальда. Праз 60 гадоў 
* Дзень вызвалення вязняў фашысцкіх канцлагераў. Даведка

Катэгорыя:Веймар
Катэгорыя:Месцы пакаранняў смерцю
Катэгорыя:Канцэнтрацыйныя лагеры Трэцяга рэйха
Сайма

**Са́йма** (, ) — самае буйное возера Фінляндыі (паводле іншага вызначэння — азёрная сістэма), знаходзіцца на паўднёвым усходзе краіны.

Яго плошча складае 4370 км², а адзінай ракой, што выцякае з яго, з’яўляецца Вуокса, што цячэ на ўсход і ўпадае ў Ладажскае возера. На поўначы ў возера ўпадае рака Піеліс’ёкі. Сайменскім каналам злучана з Фінскім залівам.

Ледастаў са снежня па май. Па возеры ажыцяўляецца транспарціроўка лесу, суднаходства, рыбалоўства. Галоўныя парты: Лапеэнранта, Саванліна, Мікелі, Іоэнсу.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Азёры Фінляндыі
Катэгорыя:Басейн Вуоксы
Вуокса (возера)

**Вуокса** (таксама **Узерва**, ад , «новае возера», **Уусіярві** ад ) — возера на Карэльскім перашыйку ў Прыазерскім раёне Ленінградскай вобласці. Знаходзіцца на паўднёвы захад ад горада Прыазерск.

## Галерэя 

Vuoksa.JPG|Возера Вуокса каля пасёлка Яркае
Lake Vuoksa 2.jpg
Lake Vuoksa 3.jpg
Lake Vuoksa 4.jpg
Lake Vuoksa 5.jpg
Vuoksa lake in fog (august-end morning).jpg

## Спасылкі 
Катэгорыя:Азёры Ленінградскай вобласці
Вуокса (рака)

**Вуокса** (, , , ) — азёрна-рачная сістэма, якая ўключае сістэму азёр і пратокаў у Фінляндыі і Расіі, самая буйная рака Карэльскга перашыйка. 

Даўжыня ракі складае 156 км. Плошча вадазбору 68 700 км². Сярэдні расход вады 645 м³/с, аб’ём сцёку 20,357 км³/год. Рака бярэ свой пачатак з возера Сайма (Фінляндыя), перасякае граду Салпаўселькя, утвараючы вадаскат Іматра. Упадае ў Ладажскае возера. На рацэ пабудаваны каскад Вуокскіх ГЭС.

Каля ракі гарады Іматра (Фінляндыя), Светагорск, Каменнагорск, Прыазерск.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Река Вуокса (Бурная, Тайпален-йоки, Тайпале) // Государственный водный реестр РФ
* *Агафонова С. А., Жук В. А.* Вуокса // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»

Катэгорыя:Рэкі Фінляндыі
Катэгорыя:Рэкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Рэкі Ленінградскай вобласці
Ян Пётр Норблін

**Ян Пётр Норблін** (; , Сена і Марна, паводле іншых звестак 1 ліпеня 1745, Шампань — , ) — польскі мастак французскага паходжання; жывапісец, графік, гравёр і карыкатурыст, адзін са стваральнікаў жанравага жывапісу ў Рэчы Паспалітай і адзін з найвыбітнейшых мастакоў эпохі Станіслава Аўгуста.

Бацька мастака , віяланчэліста , польскага бранзаўшчыка .

## Біяграфія 
|250px|«Польскі шляхціч»|thumb

* 1745 г. — нарадзіўся ў Мізі-сюр-Іон (Францыя). Вучыўся ў Дрэздэне ў Франчэска Казановы, дзе пазнаёміўся з Адамам Казімірам Чартарыйскім.
* 1774 г. — прыяжджае ў Рэч Паспалітую, дзе становіцца каралеўскім прыдворным мастаком. Сёлета засноўвае мастацкую школу, якая дзейнічала да 1804.
* 1804 г. — вярнуўся ў Францыю.
* 1830 г. — памёр у Парыжы.

## Школа жывапісу 
Школа значна ўплывала на развіццё жывапісу Рэчы Паспалітай XVIII ст. У ёй вучыліся такія мастакі, як Ян Рустэм і Міхал Плоньскі.

## Творчасць 
На заказ Чартарыйскіх, Норблін маляваў партрэты, пейзажы і гістарычныя сцэны, але найбольшае значэнне маюць яго замалёўкі жыцця польскіх мястэчак XVIII ст.: вобразы павятовай шляхты, яўрэяў, сялян. Таксама Норблін быў сведкам лёсавызначальных падзей гісторыі Рэчы Паспалітай — Чатырохгадовага Сейма і паўстання 1794 г. Творы пра гэты перыяд — «Павешанне здраднікаў», «Касінеры пад Рацлавіцамі», «Прыняцце Канстытуцыі 3 мая» — маюць вялікае гістарычнае значэнне.

Выява:Norblin-Fete galante.jpg|«Галантнае свята»
Выява:Jean-Pierre Norblin - Królewska Street horse market.jpg|«Рынак на Празе»
Выява:Ambasada rosyjska 1794.JPG|«Штурм расійскага пасольства»
Выява:Norblin_Hanging_of_traitors_in_effigie.jpg|«Пакаранне смерцю здраднікаў»

## Спасылкі 
* Біяграфія 
* 
* Норблен-дэ-ла-Гурдэн у Воўчыне

Катэгорыя:Мастакі Францыі
Катэгорыя:Мастакі Польшчы
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Беларускі краёвы з’езд

**Беларускі краёвы з’езд** — выдуманы форум «дэлегатаў беларускіх грамадскіх і палітычных арганізацый, сялянскіх радаў», членаў «Быўшай Рады БНР і іншых краёвых арганізацый цэлай Беларусі», які нібыта адбыўся 28-30 студзеня 1919 г. у зоне «бальшавіцкай акупацыі» ў Навагрудку. Пра гэты з’езд не было вядома членам Рады Беларускай Народнай Рэспублікі і Рады Народных Міністраў БНР, якія ў той час знаходзіліся ў Гродне. Не паведамлялася пра з’езд і ў друку. «Прэзідэнт» нібыта абранай на Беларускім краёвым з’ездзе Беларускай краёвай народнай рады К. Цвірка-Гадыцкі меў у той час сталыя кантакты з дзеячамі БНР і нават супрацоўнічаў з імі. Легенда аб Беларускім краёвым з’ездзе ўзнікла ў сакавіку 1919 г., калі дэлегацыя БНР на чале з А. Луцкевічам дамагалася ўдзелу ў Парыжскай мірнай канферэнцыі. 23 сакавіка 1919 г. К. Цвірка-Гадыцкі і член Беларускай краёвай народнай рады А. Янсан накіравалі міністру-прэзідэнту Польшчы І. Падарэўскаму ліст, у які ўключылі «рэзалюцыю з’езда», што тычалася справы беларускай дзяржаўнасці. У першым пункце рэзалюцыі сцвярджалася, што «існаванне самастойнай Беларускай дзяржавы — немагчыма». Беларускі народ, гаварылася далей, « павінен ўвайсці ў звязак з адным са сваіх суседзяў». Былая Расійская дзяржава, пісалі Цвірка-Гадыцкі і Янсан, апанавана «бальшавіцкй анархіяй», а Украіна і Літва кіруюцца чужымі інтарэсамі і не маюць сталай асновы дзяржаўнага жыцця. Таму гэтыя краіны, на думку аўтараў рэзалюцыі, не маглі даць беларускаму народу «заспакаення яго нацыянальных і іншых патрэб і пжаданняў», і «толькі адраджаючаяся дэмакратычная Польшча ёсць суседам, з каторым беларускі народ зжыўся праз вякі супольнага існавання — звязак з ёю, а разам з тым і усімі дэмакратыямі Захаду — адзін можа даць найбольш выгад беларускамум народу і загарантаваць непадзельнасць Беларускага краю». Аўтары «рэзалюцыі» пісалі, што «Беларусь у сваіх этнаграфічнах межах… увайдзе ў сціслы звязак з Польскай Рэчы Паспалітай». Правядзенне пастановы юбыло даручана Беларускай краёвай народнай радзе. Пастанова «з’езда» даводзілася да ведама І. Падарэўскага, каб ён здзейсніў адпаведныя крокі «у кірунку ўстанаўлення супольнага палітычнагав жыцця беларускага народа з Польшчай». Міністр-прэзідэнт Польшчы пдкрэсліў на Парыжскай мірнай канферэнцыі, што дэлегацыя не мае паўнамоцтваў і не можа удзельнічаць у перагаворах. «Рэзалюцыя» істотнага ўплыву на работу Парыжскай мірнай канферэнцыі не зрабіла. Фіктыўнасць Беларускага краёвага з’езда была даказана, і ў чэрвені 1919 г. прадстаўнікі беларускай нарады былі дапушчаны на канферэнцыю.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)
Катэгорыя:Гісторыя Навагрудка
Катэгорыя:Выдуманыя падзеі
Крыжопільскі раён

**Крыжопільскі раён** () — былая адміністрацыйная адзінка на поўдні Вінніцкай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Крыжопіль

## Адміністрацыйны падзел 
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 пасялковага і 19 сельскіх саветаў.

## Населеныя пункты 
На тэрыторыі раёна размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу, 8 пасёлкаў сельскага тыпу і 36 сёлаў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Раёны Вінніцкай вобласці
Ставангер

**Става́нгер** () — горад і камуна ў фюльке Ругалан, Нарвегія. Нафтавая сталіца Нарвегіі.

Размешчаны на паўвостраве на паўднёва-заходнім узбярэжжы Нарвегіі. Цэнтр трэцяй паводле велічыні агламерацыі ў краіне. Клімат — мяккі марскі, даволі ветраны, сярэдняя тэмпература ўсіх месяцаў вышэй за нуль, ападкі — 1200 мм у год.

Ставангер — 4-ы паводле велічыні горад у Нарвегіі з насельніцтвам  жыхароў (1.1.2008), у агламерацыі —  жыхароў (3-я паводле велічыні ў Нарвегіі). Каля  чалавек пражывае ў ваколіцах Ставангера.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Крысціян Лангэ (1869—1938) — палітык, лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру
* Сігб’ёрн Обстфелер (1866—1900) — нарвежскі пісьменнік.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Нарвегіі
Катэгорыя:Ругалан
Ліепайскае возера

**Ліепайскае возера** (латыш. Liepājas ezers) — возера ў Латвіі.

Плошча возера — 37,1 км², пятае ў краіне. Даўжыня возера — 16,2 км, сярэдняя глыбіня — каля 2 м, максімальная — 3 м, даўжыня берагавой лініі — 44,6 км. На возеры 13 астравоў. Знаходзіцца возера на захадзе Латвіі.

Катэгорыя:Азёры Латвіі
Катэгорыя:Ліепая
Гальве

**Гальве** () або **Троцкае возера** — возера ў Літве.

Возера на паўднёвым усходзе Літвы. Плошча — 3,6 км². Даўжыня — 3,2 км, максімальная шырыня — 1,75 км. Плошча вадазбору — 74 км². Найбольшыя глыбіні ва ўсходняй частцы возера, сярэдняя глыбіня — 13,6 м. Троцкі замак размешчаны на паўднёвым узбярэжжы. Агулам на возеры 21 востраў. Гальве — самае вядомае возера ў Літве, дзякуючы Троцкаму замку. Цяпер возера папулярнае як турыстычны аб’ект.

## Гл. таксама 
* Бажніцеле — адзін з астравоў на возеры

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Азёры Літвы
Катэгорыя:Басейн Віліі
Анча (возера)

**Анча** () — возера ў Лаздзіяйскім раёне Літвы, за 1 км на поўдзень ад Вяйсіеяя.

Праз возера працякае рака Балтайі Анча.

Катэгорыя:Азёры Літвы
Ганьча (возера)

**Ганьча** () — возера ў Польшчы, у Падляскім ваяводстве.

Ганьча — самае глыбокае возера ў Польшчы. Найбольшая глыбіня — 106,1 м. Праз возера працякае рака Чорная Ганча.

## Спасылкі 
* Rezerwat Krajobrazowo-Wodny 
* Podwodne zdjęcia *Hańcza pod lodem* Filipa Nowickiego 
* Strona z mapą batygraficzną
* Artykuł odnoszący się do aktualnej głębokości 
* Mapa satelitarna

Катэгорыя:Азёры Польшчы
Ільмень

**І́льмень** — возера ў Расіі, у заходняй частцы Наўгародскай вобласці. Адносіцца да басейна Балтыйскага мора Атлантычнага акіяна. Пасляледавіковы вадаём (на месцы больш ранніх водных сістэм) з маляўнічымі берагамі і шматтысячагадовай гісторыяй асваення. Традыцыйна прывабны для турыстаў.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Азёры Наўгародскай вобласці
Анча (рака)

**Анча** () — рака ў Літве, працякае па тэрыторыі Кільмезскага раёна Шаўляйскага павета, а таксама Шылальскага і Таўрагскага раёнаў Таўрагскага павета на захадзе краіны. 

## Этымалогія 
Назва ракі звязана з глыбокім месцам (літ. *uots*), але, магчыма, проста паходзіць ад назвы птушкі качкі (літ. antis).

## Гісторыя 
Анча — гістарычная рака, яна неаднаразова згадваецца ў справаздачах аб Тэўтонскіх ваенных шляхах у Літву, складзеных у 1384–1402 гадах. 

Рака была натуральнай перашкодай абароны літоўцаў ад нападаў крыжакоў.

## Фізіка-геаграфічная характарыстыка 
Даўжыня ракі — 67 км, плошча басейна 277 км². 

Выцякае з балоцістай мясцовасці недалёка ад вёскі Клібаляй, 6 км на захад ад горада Кражэй. Упадае ў раку Шашувіс 46 км ад яе вусця, каля вёскі Сантакэй. 

Сярэдняя глыбіня 0,5-1 м, сярэдні ўхіл 193 см/км. У вярхоўях даліна не выяўленая, ад вёскі Антынінкэй — вузкая і глыбокая (да 25 м). Хуткасць плыні 0,6-0,7 м/с. 

Вялікае ваганне ўзроўню і расходу вады. Вада падымаецца да 2 м. Расход вады ў Пужайскім водавымяральным пасту (3 км на паўднёвы захад ад горада Скаўдзвіле): максімальны 98,6 м³/с, сярэдні 2,82 м³/с, мінімальны 0,018 м³/с. 

### Прытокі: 
* левыя: Шалтупіс, Плушча, Сувіркштэ, Інксцілас;
* правыя: Рынгіс, Дубе, Рынге, Скляусціс, Клутупіс, Пяла, Нараса, Укіс.

Катэгорыя:Рэкі Літвы
Сівэрс

**Сівэрс** — дзявятае па велічыні возера ў Латвіі. Размешчана ва ўсходняй частцы Латвіі — Латгаліі, якую называюць краем блакітных азёр, недалёка ад мяжы з Беларуссю. Плошча паверхні каля 17,5 км². Максімальная глыбіня дасягае 24,5 м. На возеры 26 астравоў агульнай плошчай 53,1 га, самы буйны з іх — Ліела (25,1 га). Іншыя буйныя астравы: Шкерша (3,9 га), Ліепая (3,6 га). Сістэмай маленькіх рэчак Сівэрс злучана з возерам Дрыдзіс. Берагі параслі густым трыснягом, асабліва ўсходняя частка возера. Дно пераважна глеістае, з перападамі глыбінь і водмелямі.

Катэгорыя:Азёры Латвіі
Кіраўскі раён (Крым)

**Кіраўскі раён** (, , ) — адзін з 14 раёнаў Аўтаномнай Рэспублікі Крым.

## Гісторыя 
З 2014 года анэксаваны Расійскай Федэрацыяй.

12 мая 2016 года Вярхоўная Рада Украіны перайменавала «Кіраўскі раён» у «Іслямтэрэцкі». Пастанова аб перайменаванні набудзе моц пасля вяртання часова акупаванай тэрыторыі Аўтаномнай Рэспублікі Крым і горада Севастопаля пад агульную юрысдыкцыю Украіны.

## Заўвагі 
## Крыніцы
Дрыдзіс

**Дрыдзіс** (таксама **Дрэйдзс** — у адпаведнасці з патрабаваннямі латгальскай мовы) — самае глыбокае возера ў Латвіі. Размешчана ва ўсходняй частцы Латвіі — Латгаліі, якую называюць краем блакітных азёр, недалёка ад мяжы з Беларуссю.

Возера ўтворана ў падледавіковай разоры. Ложа пясчанае, галечнае, у залівах — мул. Берагі месцамі стромкія.

Максімальная глыбіня, як было ўстаноўлена ў 2007 годзе, дасягае 66,2 м. На возеры дзевяць астравоў агульнай плошчай 18,7 га, самы буйны з іх — Берната (13,9 га). Сістэмай маленькіх рэчак Дрыдзіс злучана з возерам Сівэрс. Дно возера пакрыта пяціметровым слоем глею.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Азёры Латвіі
Катэгорыя:Басейн Заходняй Дзвіны
Беларускі навукова-літаратурны гурток

**Беларускі навукова-літаратурны гурток** студэнтаў Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта — культурна-асветная арганізацыя ў 1912—1914 гадах. Узнік на хвалі нацыянальна-вызваленчага руху народаў Расійскай імперыі на ўзор гурткоў студэнтаў іншых нацыянальнасцей. Аформіўся дзякуючы ініцыятыве студэнта фізіка-матэматычнага факультэта Я. І. Хлябцэвіча. У арганізацыйную групу ўваходзіла 16 чалавек. Статут гуртка быў зацверджаны саветам прафесараў універсітэта толькі 30 снежня 1912 года, хоць з яго праектам студэнты звярталіся ў рэктарат яшчэ ў 1905—1906 гадах. Паводле статута, мэта гуртка — «навуковае азнаямленне з духоўным (мова, літаратура, народная славеснасць) і грамадскім (этнаграфія, статыстыка, народная гаспадарка) жыццём Беларусі». Кіраўнік гуртка — дацэнт А. А. Разенфельд, стараста — студэнт Б. А. Тарашкевіч. 

Галоўная заслуга гуртка — навуковае абгрунтаванне неабходнасці развіцця беларускай мовы, літаратуры і культуры і значны ўклад студэнтаў у гэту справу. Студэнты распрацоўвалі тэмы: «Рукапісны альбом Вярыгі-Дарэўскага», «Фанетычная транскрыпцыя беларускіх твораў», «Развіццё беларускай нацыянальнай ідэі» (Б. А. Тарашкевіч), «Беларуская народная музыка» (А. А. Грыневіч), «Адраджэнне беларускай народніцкай літаратуры» (Я. І. Хлябцэвіч), «Вывучэнне старажытных гістарычных помнікаў і ахова даўніны» (К. С. Душэўскі), «Беларуская бібліяграфія» (Р. А. Зямкевіч). Гурткоўцы выпусцілі часопіс «Раніца» (1914), рыхтавалі часопіс «Сябра» (рукапіс 1-га нумара захоўваецца ў Цэнтральнай бібліятэцы Літоўскай АН), разам з суполкай «Загляне сонца і ў наша аконца» ўдзельнічалі ў падрыхтоўцы альманаха «Маладая Беларусь» (1912—1913). Гурток падтрымлівалі І. А. Бадуэн дэ Куртэнэ, С. А. Вянгераў, Я. Ф. Карскі, А. Л. Пагодзін, Е. Р. Раманаў, А. А. Шахматаў і іншыя вядомыя вучоныя, пісьменнікі і грамадскія дзеячы. Некаторыя неафіцыйныя пасяджэнні праводзілі на кватэры Б. І. Эпімах-Шыпілы, куды прыходзілі студэнты-беларусы з іншых навучальных устаноў Пецярбурга, а таксама людзі розных прафесій, якія не мелі права наведваць пасяджэнні гуртка ва ўніверсітэце. 

Гурток садзейнічаў ажыццяўленню ідэй асветніцкага характару, што выявілася ў прапагандзе беларускіх кніг, адкрыцці бібліятэк на Беларусі, у тым ліку Астрамечаўскай бібліятэкі імя Ф. Ф. Паўленкава, у развіцці беларускага тэатральнага мастацтва.

## Літаратура 
* * Семашкевіч Р. М.* Беларускі навукова-літаратурны гурток // — С. 437.
* . — С. 449.

Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Расіі
Катэгорыя:Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт
Катэгорыя:Арганізацыі Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Беларусы ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:1912 год у  Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:З’явіліся ў 1912 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1914 годзе
Катэгорыя:Студэнцкія арганізацыі
Адрыяна Ліма

**Адрыя́на Франчэска Лі́ма** (, нарадзілася 12 чэрвеня 1981, Салвадор) — бразільская супермадэль, найболей вядомая як адзін з анёлаў Victoria’s Secret. У сродках масавай інфармацыі Ліму часта завуць адной з самых прыгожых жанчын планеты.

## Біяграфія 
Нарадзілася 12 чэрвеня 1981 года ў бразільскім горадзе Сальвадор. Яе бацька Нэльсан Торэс і маці Граца Ліма былі сацыяльнымі працаўнікамі. У ёй цячэ кроў французаў, партугальцаў, амерыканскіх індзейцаў і зусім крыху ад жыхароў Карыбскіх астравоў. У 13 гадоў яе заўважыў у гандлёвым цэнтры агент мадэльнага агенцтва і запрасіў на кастынг. З тых часоў яе кар’ера імкліва ідзе ўверх.

У 1996 годзе яна стала пераможцам бразільскага фіналу конкурсу мадэляў, якое праводзіла агенцтва Ford Models, а на міжнародным — заняла другое месца.

У 1998 годзе Адрыяна падпісала кантракт з Elite і пераехала ў Нью-Ёрк.

З 2001 года з’яўляецца адным з Victoria’s Secret Angels, падпісаўшы кантракт з гэтым вядомым брэндам адзежы і жаночай бялізны. За гэты час яна ўпрыгожыла сабой вокладкі такіх вядомых часопісаў, як GQ, Elle, Esquire і г.д. і прымала ўдзел ва ўсіх Victoria’s Secre Fashion Show — адным з самых вядомых модных паказаў свету.

Жыве ў Нью-Ёрку. У 2009—2016 гадах была замужам за баскетбалістам Марка Ярычам.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* 
* 
* Больш за 400 фатаграфій Адрыяны Лімы 

Катэгорыя:Фотамадэлі Бразіліі
Катэгорыя:Топ-мадэлі
Катэгорыя:Анёлы Victoria’s Secret
Ганча

Назву **Ганча** (**Анча**, **Ганьча**) маюць:

* Ганьча () — вёска ў Польшчы, у Падляскім ваяводстве
* Анча () — возера ў Лаздзіяскім раёне Літвы
* Ганьча — возера ў Польшчы, у Падляскім ваяводстве
* Анча — рака ў Шаўляйскім і Таўрагскім паветах Літвы
* Балтайі Анча ці Белая Ганча — рака ў Літве
* Балтайі Анча — вадасховішча ў Літве
* Чорная Ганча — рака ў Польшчы і Гродзенскім раёне Беларусі, левы прыток Нёмана
Селіта Ібэнкс

**Селіта Ібэнкс** (; , Джорджтаўн, Кайманавы астравы) — амерыканская супермадэль. Найболей вядомая ў складзе анёлаў Victoria’s Secret.

## Біяграфія 
У Селіты ірландскія, афра-амерыканскія і індзейскія карані. У сям’і, якая жыла вельмі небагата, акрамя Селіты яшчэ сем братоў. Пасля заканчэння школы пераехала ў Нью-Ёрк, Стэйтэн Айлэнд, плануючы паступіць у Нью-Ёрскі ўніверсітэт вывучаць права. У 17 гадоў была заўважаная агентам з Elite Model Management і пачала кар’еру мадэлі.

Удзельнічала ў кампаніях Ralph Lauren, Sweetface, Abercrombie & Fitch, Levi’s і Tommy Hilfiger. У 2007 годзе з’явілася на вокладцы Sports Illustrated’s 2007 Swimsuit Issue. Тайра Бэнкс назвала Селіту сваёй пераемніцай. Селіту можна ўбачыць у відэа Лені Кравіца «Again».

Таксама Селіта здымалася для Sports Illustrated у 2007 годзе.

## Спасылкі 
* Профіль на Fashionmodeldirectory

Ібэнкс
Ібэнкс
Катэгорыя:Топ-мадэлі
Катэгорыя:Анёлы Victoria’s Secret
Міранда Кэр

**Міранда Мэй Кэр** (; нар. ) — аўстралійская супермадэль, найболей вядомая як адзін з анёлаў Victoria’s Secret.

## Біяграфія 
### Нараджэнне, раннія гады 
Міранда Мэй Кэр (нарадзілася 20 красавіка, 1983 або 1985) аўстралійская супермадэль, больш вядомая як адна з удзельніц the Victoria’s Secret Angels (першая аўстралійка ў the Victoria’s Secret campaign), і як твар аўстралійскай кампаніі Portmans. Кэр стала вядомая ў фэшн індустрыі ў канцы 1990-ых пасля перамогі ў Australian nation-wide model search арганізаваны Dolly Magazine і Impulse fragrances.

## Спасылкі 
* блог 
* Fashion Model Directory

Катэгорыя:Постаці Аўстраліі
Алесандра Амбросіа

**Алеса́ндра Амбро́сіа** (, нарадзілася 11 красавіка 1981, Бразілія) — бразільская супермадэль, найболей вядомая як адзін з анёлаў Victoria's Secret.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* IMDb

Катэгорыя:Фотамадэлі Бразіліі
Катэгорыя:Топ-мадэлі
Катэгорыя:Анёлы Victoria’s Secret
Джорджтаўн (Гаяна)

**Джорджтаўн** () — сталіца, самы вялікі порт і самы вялікі горад Гаяны, знаходзіцца на ўзбярэжжы Атлатычнага акіяна ў вусці ракі Дэмерара. Насельніцтва складае каля 210 тыс. чалавек.

Праз порт горада ажыццяўляецца экспарт краіны, у асноўным: цукар, дрэва, баксіты, золата і алмазы.

Горад быў заснаваны ў 1781 годзе галандскімі каланістамі, першапачатковая назва была — *Стабрук*. Сучасная назва была нададзена гораду ў 1812 годзе, пасля перадачы калоніі Вялікабрытаніі. У 1784 годзе горад атрымаў статус адміністрацыйнага цэнтра галандскіх каланіяльных тэрыторыяў ў Паўднёвай Амерыцы. У 1812 годзе, пасля заваявання брытанцамі, у горадзе размясцілася рэзідэнцыя губернатара. У 1831 годзе, пасля аб'яднання англійскіх калоній *Бербіс*, *Эсекіба* і *Дэмерара*, Джорджтаўн стаў сталіцай новага ўтварэння — Брытанская Гвіяна. Пасля адмены рабства ў 1830-х гадах у Джорджтаўн пачалі прыбываць працоўныя з Індыі, Азіі і Афрыкі, у 1840-х гадах сюды пачалі перасяляцца працоўныя з Партугаліі і Кітаю.

У маі 1966 года Гаяна абвясціла сваю незалежнасць, а Джорджтаўн стаў яе сталіцай.

## Прыродныя ўмовы 
Клімат у горадзе субэкватарыяльны, сярэднегадавая тэмпература вагаецца ад +26 да +28 °C. Сярэднегадавы ўзровень ападкаў складае каля 2250 мм. Перыяд дажджоў цягнецца з мая да жніўня, і з лістапада да студзеня. У сувязі з блізкасць акіяна, вільготнасць паветра вельмі высокая, прыкладна 75-80 %.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Адукацыя 
* Універсітэт Гаяны
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Гаяны
Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1781 годзе
Даўтцэн Крус

**Даўтцэн Крус** (; ) — нідэрландская супермадэль.

Даўтцэн Крус удзельнічала ў рэкламных кампаніях Calvin Klein, Dolce & Gabbana, Escada, GAP, Gianfranco Ferré, Gucci Cruise, Guerlain, H&M, HUGO by Hugo Boss, L’Oréal, Mexx, Schwarzkopf, Tommy Hilfiger denim і Valentino. Таксама з'яўляецца адным з Анёлаў Victoria’s Secret. Здымалася для календара Pirelli у 2008 годзе.

## Спасылкі 
* Профіль на FashionModelDirectory.com
* Профіль на Postironic.org

Катэгорыя:Топ-мадэлі Нідэрландаў
Катэгорыя:Фотамадэлі Нідэрландаў
Катэгорыя:Топ-мадэлі
Катэгорыя:Анёлы Victoria’s Secret
Музей Мунка

**Музей Мунка** () — музей у Осла, якая займаецца зборам, апрацоўкай і папулярызацыяй творчасці нарвежскага мастака і графіка Эдварда Мунка.

У цяперашні час музейны фонд складае каля 1100 карцін, 4500 малюнкаў, 18000 графічных файлаў. Акрамя твораў мастака ў музеі захоўваюцца некалькі асабістых рэчаў мастака, у тым ліку і тыя, якія ён завяшчаў горадзе пасля сваёй смерці (1944).

Музей быў урачыста адкрыты ў 1963 годзе.

## Спасылкі 
* Сайт музея 

Катэгорыя:Осла
Крэпасць Акерсхус

**Замак** або **крэпасць Акерсхус**  (Akershus Festning, Akershus slott) - замак у Осла, сталіцы Нарвегіі. 

## Гісторыя 
Заснавальнікам замка лічыцца кароль Хокан V Магнуссан. Разам з крэпасцю ў нарвежскім Тэнсбергу яна была наймацнейшай цытадэллю Скандынавіі. Паводле легенды, кароль заклаў замак пасля таго, як на яго напаў Альва Эрлінгссан з Сарпсборга. Гэта першы выпадак у гісторыі нарвесжкай архітэктуры, калі замак быў пабудаваны з цэглы і каменя. 

Замак перажыў аблогу 1308 года (шведы пад кіраўніцтвам Эрыка Кнутссана). У 1527 г. замак згарэў дашчэнту і быў перабудаваны з каменя цыстэрыянскага абацтва з суседняга вострава.

Катэгорыя:Крэпасці
Катэгорыя:Осла
Шэрая гусь

**Шэрая гусь** (*Anser anser*) — вадаплаўная птушка сямейства качыных, адзін з самых вядомых відаў дзікіх гусяў. Прыручана больш трох тысяч год назад (гл. Гусь свойская).

## Апісанне 
Шэрая гусь — птушка даўжынёй да 70—90 см і вагой каля 2,1—4,5 (зрэдку да 6) кг, размах крылаў 147—180 см. Апярэнне шэра-бурае з хвалістым малюнкам на шыі і чэраве. Мае светлае абрамленне пёраў на спіне. Дзюба ружовая або аранжавая. Самец прыкметна буйнейшы за самку.

## Пашырэнне 
Арэал разарваны. Шэрая гусь гняздуе на ціхіх вадаёмах Паўночнай і Цэнтральнай Еўропы, а таксама ва ўмераным поясе Азіі і да Далёкага Усходу. Асноўная частка гнездавых папуляцыі шэрай гусі канцэнтруецца ў дэльце Днястра і Дуная. На тэрыторыі Беларусі вельмі рэдкі на гнездаванні і нешматлікі ў час транзітных міграцый від. Зімуе ў Паўднёвай Еўропе і Азіі, часам у Паўночнай Афрыцы.

Тыповыя біятопы — неглыбокія вадаёмы паблізу вялікіх лугоў, вялікія па плошчы балоты, на поўначы таксама жыве ўздоўж марскіх узбярэжжаў і фіёрдаў.

## Асаблівасці біялогіі 
Гняздо дыяметрам 60—100 см на сухім узгорку (купіне травы, у трыснягу, карані якога добра зрасліся паміж сабой), амаль колападобнае, у знешняй частцы са сцёблаў і лісця трыснягу, ва ўнутранай — з лісця трыснягу. Унутраныя краі, а таксама латок высланы шэрым пухам.

Яйкі (3—8) крыху падоўжаныя з тупым вузейшым канцом, бела-жаўтаватыя або бела-зеленаватыя. Памеры: 83 х 59 мм.

## Падвіды 
* *А. а. аnser* — цэнтр і захад Еўропы;
* *A. a. rubrirostris* — паўднёвы-ўсход і ўсход Еўропы, таксама Азія.
* *A. a. silvestris* — Ісландыя, Шатландыя і ўзбярэжжа Нарвегіі (адрозніваюць некаторыя аўтары)

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X
* 

## Спасылкі 
* Артыкул на сайце APUS.RU  
* 

Катэгорыя:Гусі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Грыф-урубу

**Грыф-урубу** або **Чорная катарта** (*Coragyps atratus*) — птушка сямейства амерыканскіх грыфаў, жывуць у цёплым умераным і трапічным клімаце Паўночнай і Паўднёвай Амерыкі.

Катэгорыя:Амерыканскія грыфы
Хайдзі Клум

**Хайдзі Клум** (; нарадзілася 1 чэрвеня 1973, Бергіш-Гладбах) — нямецкая топ-мадэль, актрыса і тэлевядучая.

## Біяграфія 
З канца 90-х гадоў Хайдзі Клум лічыцца адной з самых вядомых мадэляў у свеце. Яе кар'ера пачалася ў 1992 годзе, калі яна выйграла галоўны прыз у *Late-Night-Show* Томаса Готшалка. 19-гадовая школьніца спаборнічала супраць 25 000 канкурэнтак і ў якасці прыза падпісала кантракт з мадэльным агенцтвам на 300 000 долараў. Пасля канчатка школы яна адмовілася ад вучобы на дызайнера адзежы ў Дзюсельдорфе і замест гэтага занялася сваёй кар'ерай. З 1993 года Клум жыве ў ЗША.

Сусветная вядомасць прыйшла да Хайдзі Клум у 1998 годзе, калі яе фота ў купальніку было надрукавана на вокладцы амерыканскага часопіса *Sports Illustrated*, чый тыраж дасягае ў ЗША 20 млн. Акрамя таго Клум стала адной з вядучых мадэляў кампаніі ''Victoria's Secret*, адным з «анёлаў». Таксама вышлі папулярныя часопісы *Vogue* і *Elle'' з фатаграфіяй Хайдзі на вокладцы. Аднак Клум ніколі не прыналежыла да групы мадэляў, якія выходзілі на подыумы падчас вялікіх паказаў у Парыжы, Мілане або Нью-Ёрку.

## Спасылкі 
* heidiklum.com — Афіцыйны сайт
* 
* Heidi Klum на Fashion Model Directory
* 

Катэгорыя:Фотамадэлі Германіі
Катэгорыя:Топ-мадэлі Германіі
Катэгорыя:Топ-мадэлі
Катэгорыя:Тэлевядучыя Германіі
Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з Германіі
Катэгорыя:Анёлы Victoria’s Secret
Марскія свінні

**Марскія свінні** (*Phocoenidae*) — сямейства марскіх млекакормячых падатрада зубатых кітоў. Раней адносіліся да сямейства дэльфінавых.

## Постаць 
Адрозніваюцца ад дэльфінаў будовай чэрапа і зубоў, якія маюць не канічную, а сплошчаную каронку. Марскія свінні драбнейшыя за сапраўдных дэльфінаў, з даўжынёй цела 1,5—2,5 м і вагой каля 120 кг, больш шчыльнага целаскладу. Галовы невялікія, прытупленыя, пазбаўленыя дзюбы. Спінны плаўнік адсутнічае альбо невялікі, трохвугольнай формы; вельмі буйны ў самцоў віду *Phocoena dioptrica*. Пярэднія плаўнікі даволі кароткія. Афарбоўка цела кантрасная, з чорнымі, белымі і шэрымі ўчасткамі, альбо аднастайная. Сустракаюцца поўныя і частковыя альбіносы.

## Зноскі 
Катэгорыя:Зубатыя кіты
Катэгорыя:Марскія млекакормячыя
Беларускі вучыцельскі хаўрус

**Белару́скі вучы́цельскі хаўру́с** дзейнічаў у 1917—1920 гадах.

Утвораны 9 ліпеня 1917 года ў Мінску па ініцыятыве настаўнікаў-дэлегатаў З’езда беларускіх арганізацый і партый. Сярод заснавальнікаў Я. Лёсік, М. Мароз, П. Бадунова, А. Русак, М. Ганчарык, А. Даніловіч, В. Лявіцкая і інш. Ставіў за мэту гуртаваць настаўнікаў і дзеячаў народнай адукацыі, якія лічылі неабходным беларусізаваць не толькі пачатковыя, але і сярэднія і вышэйшыя навучальныя ўстановы. Заклікаў пачаць выкладанне ў школах на беларускай мове з 1917/18 навучальнага года. Меў аддзяленні ў некаторых паветах і валасцях. Аказваў матэрыяльную і маральную падтрымку настаўнікам, якія адкрывалі беларускія школы. У 1918 годзе прадстаўнікі хаўрусу ўваходзілі ў склад Рады Беларускай Народнай Рэспублікі. У перыяд польскай акупацыі (1919—1920) хаўрус энергічна процідзейнічаў спробам улад абмежаваць нацыянальныя правы беларусаў у галіне асветы.

## Літаратура 
* *С. С. Рудовіч*. Беларускі вучыцельскі хаўрус // . — С. 438.
* *Рудовіч, С. С.* Беларускія настаўніцкія саюзы / С. С. Рудовіч //  — С. 461.
* Статут Беларускага вучыцельскага хаўрусу // Вольная Беларусь. — 1917. — № . — 3 жніўня. — С.

Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі
Катэгорыя:Арганізацыі Мінска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1917 годзе
Катэгорыя:1917 год у Мінску
Катэгорыя:Зніклі ў 1920 годзе
Марская свінка

**Марская свінка** (*Cavia porcellus*) — грызун сямейства свінкавых.

## Апісанне 
Даўжыня цела ад 25 да 35 см і залежыць ад пароды. Хвост як правіла адсутнічае. Дарослы самец марской свінкі важыць 800—1500 г, а самка — 600—1200 г. Прыродная афарбоўка карычнева-шэрая, з больш светлым брушкам. Выкарыстоўваюцца ў якасці дэкаратыўных і лабараторных жывёл. Выведзена шмат парод, якія адрозніваюцца структурай, даўжынёй і афарбоўкай поўсці. Пароды свойскіх марскіх свінак падзяляюцца на групы: кароткапоўсцевыя (селфы, агуці і многія іншыя), даўгапоўсцевыя (шэлці, тэкселі, мерына і іншыя), шорсткапоўсцевыя (абісінцы, амерыканскія тэддзі, рэкс і г. д.), парода без поўсці (Болдуін, скініі). Будова цела хатніх марскіх свінак значна адрозніваецца ад будовы цела іх дзікіх братоў.

Катэгорыя:Грызуны
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Аляксандр Алаізавіч Лянкевіч

**Аляксандр Алаізавіч Лянкевіч** (, Гродзенская губерня — ?; Псеўданімы: *Ляндар*) — адзін з кіраўнікоў паўстання 1863—1864 у Гродзенскім павеце.

## Біяграфія 
У 1840—1861 гадах у арміі, падпалкоўнік. Пасля адстаўкі жыў y сваім фальварку Панюкі Гродзенскага павета.

2 мая 1863 года падняў паўстанне ў Гродзенскім павеце, арганізаваў атрад (каля 200 чал.). Пасля аб’яднання з ваўкавыскімі паўстанцамі — вайсковы начальнік Гродзенскага і Ваўкавыскага паветаў. 3.6.1863 г. у Мілавідскай бітве на чале аб'яднаных сіл гродзенскіх, ваўкавыскіх, навагрудскіх і слонімскіх паўстанцаў нанёс паражэнне урадавым войскам. 1.8.1863 г. з лідскімі паўстанцамі перайшоў Нёман і дзейнічаў у Аўгустоўскай губерні. Паўстанцкія ўлады надалі яму званне палкоўніка.

З верасня 1863 года за мяжою. Завочна яму быў вынесены смяротны прысуд.

## Літаратура 
* Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т.5. — Мн.:, 1981.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0155-9 (т.9)

Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Аляксандр Алаізавіч
Марыса Мілер

**Марыса Мілер** (; нар. 6 жніўня 1978, Санта-Круз, Каліфорнія, ЗША) — амерыканская мадэль. Кар’еру мадэлі пачала ў 16 гадоў, калі была заўважаная прадстаўнікамі італьянскага мадэльнага агенцтва і праз некалькі месяцаў з’ехала працаваць у Італію. У Марысы таксама ёсць дзве сястры.
Захапляецца сёрфінгам і валейболам.

З’яўляецца адной з Анёлаў Victoria’s Secret з 2008 года, з’яўлялася на старонках каталога кампаніі з 2004 года. Таксама здымалася для вокладак часопісаў «Perfect 10» і «Sports Illustrated Swimsuit Issue» з 2002 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* MarisaMiller.com
* 
* Профіль на fashionmodeldirectory.com
* Marisa Miller  in Complex Magazine
* 

Катэгорыя:Фотамадэлі ЗША
Катэгорыя:Топ-мадэлі
Катэгорыя:Анёлы Victoria’s Secret
Фелікс Улодак

**Фелікс Адам Ян Улодак** (, ;  — ?), — адзін з удзельнікаў паўстання 1863—1864 гадоў, узначальваў Пружанскі паўстанцкі атрад. Дзейнічаў пад псеўданімамі *Самух*, *Шчасны* і *Здзяхоўскі*.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Улодакаў герба «Праўдзіч». Бацька, таксама Фелікс, меў ва ўласнасці маёнткі Кабакі ў Пружанскім і Матыкалы ў Брэсцкім паветах. Фелікс Адам Ян нарадзіўся меркавана ў Кабаках.

Сябраваў з мастаком Міхаілам Кулешам, які ў 1845 годзе, падчас паездкі па Берасцейшчыне, гасцяваў у маёнтку Улодака

Падтрымаў паўстанне 1863—1864 гадоў. 20 красавіка 1863 года сфарміраваў паўстанцкі атрад, які налічваў каля 300 чалавек. Намагаючыся аб’яднацца з сіламі Густава Стравінскага, накіраваўся ў ваколіцы Бярозы-Картузскай. Па дарозе быў акружаны расійскімі войскамі ля в. Смалярка, дзе 13 мая прыняў з імі бой. Пасля аб’яднання кіраўніцтва агульным атрадам прыняў Аляксандр Лянкевіч.

 года атрад прыняў удзел у бітве пад Мілавідамі.  года адбылася жорсткая сутычка ля вёскі Ласасін. Атрад Улодка пацярпеў цяжкія страты: 40 чалавек забітымі.

Неўзабаве Улодак аддзяліўся ад Лянкевіча і  года, аб’яднаўшыся з паўстанцамі Яна Эдварда Ваньковіча, сышоўся ў бітве з салдатамі і казакамі каля в. Пескі Слонімскага павета. Пасля гэтага атрад адышоў у Пінскі павет.

Пасля яго кіраўніком пружанскага атрада стаў Ільдэфонс Хадакоўскі герба «Далэнга» (1815—1880), а сам Фелікс неўзабаве з’ехаў у Царства Польскае Расійскай імперыі. У 1864 годзе як палітычны злачынец пазбаўлены правоў стану, маёмасць канфіскаваная.

## Сям’я 
* Бацька Фелікс Улодак (21 кастрычніка 1802 — ?), харунжы пружанскі. У сярэдзіне XIX стагоддзя збудаваў у Кабаках палац (не захаваўся), у якім пасля ў пачатку XX стагоддзя працаваў дзед расійскага спевака Андрэя Макарэвіча. А да скасавання прыгоннага права Макарэвічы былі прыгоннымі Улодкаў.
* Маці Габрыэла Біспінг фон Гален (?—1887)
* Сярэдні брат Каміль Улодак (1839—?) — быў арыштаваны 23 чэрвеня 1863 за дапамогу паўстанцам. Пазней вядома, што ў 1890 валодаў маёнткам Кабакі і фальваркам Камяніца (1399 дзесяцінаў). яго дачка Соф’я выйшла замуж за Вітольда Свянціцкага (траюраднага пляменніка Адама Міцкевіча), якому перайшлі ва ўласнасць Кабакі

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бярозаўскім раёне
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Фелікс
Караліна Куркава

**Ка́раліна Ку́ркава** (нар. 28 лютага 1984, , Чэхія) — чэшская топ-мадэль. Таксама вядомая, як КК (Кэй-Кэй), Koka-Kola або проста Kinka.

## Спасылкі 
* Профіль на IMDB
* Фан-сайт 
* Karolina Kurkova  Video at TV-Click

Катэгорыя:Постаці Чэхіі
Катэгорыя:Топ-мадэлі
Катэгорыя:Анёлы Victoria’s Secret
Абрыкосаўка

* Вёска Абрыкосаўка, Кіраўскі раён
* Вёска Абрыкосаўка, Сакскі раён
Чорны кайман

**Чорны кайман** (*Melanosuchus niger*) — буйны паўднёваамерыканскі кракадзіл, адносіцца да сямейства алігатаравых, вылучаецца ў самастойны род *Melanosuchus*.

## Апісанне 
Даўжыня дасягае 4,7 м, ёсць непацверджаныя паведамленні аб шасцімятровых асобінах. Гэта самы буйны від алігатаравых і другая па велічыні жывёла Паўднёвай Амерыкі, пасля арынокскага кракадзіла. Афарбоўка вельмі цёмная, часам амаль чорная. На ніжняй сківіцы маюцца шэрыя або карычневыя палосы, на баках — светла-жоўтыя, найбольш прыкметныя ў маладым узросце, у дарослых асобін афарбоўка больш раўнамерная. Ад іншых кайманаў адрозніваецца больш вострай пысай і вялікімі вачыма. Агульная колькасць зубоў — 72-76.

Катэгорыя:Алігатаравыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1825 годзе
Катэгорыя:Фаўна Паўднёвай Амерыкі
Мангусты

**Мангусты** (*Herpestes*) — род млекакормячых з сямейства мангуставых (*Herpestidae*).

## Апісанне 
Даўжыня цела да 65 см, хваста да 51 см, маса да 3,2 кг. Тулава падоўжанае, канечнасці кароткія, хмыза вострая. Поўсць кароткая, грубаватая. Афарбоўка бурая розных адценняў. часам са светлымі плямамі.

## Пашырэнне 
Пашыраны ў Паўночна-Заходняй Еўропе, Малой, Пярэдняй і Паўднёвай Азіі, Афрыцы. Акліматызаваны ў Вест-Індыі, на Гавайскіх астравах і Фіджы. 

Жывуць у розных умовах. Трымаюцца паасобна, часам групамі. Найбольш вядомы прадстаўнік роду мангуст егіпецкі — іхнеўмон.

Лёгка прыручаюцца.

## Асаблівасці біялогіі 
Драпежнікі, кормяцца дробнымі жывёламі, пераважна грызунамі і змеямі, у т.л. ядавітымі. Імунітэту да змяінага яду не маюць, спраўляюцца з імі дзякуючы імгненнай рэакцыі.

яжарнасць каля 60 дзён. Нараджаюць 2-4 дзіцяняці.

## Віды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мангуставыя
Урва

**Урва** або **мангуст-крабаед** (*Herpestes urva*) — від жывёл роду мангусты (*Herpestes*).

## Апісанне 
Па знешнім выглядзе ён нічым асабліва не адрозніваецца ад іншых мангустаў. Пыса яго выцягнутая і вострая, тулава вузкае і моцнае. Пальцы на лапах злучаюцца вялікімі перапонкамі. Добра развітыя подхвостныя залозы. Па агульнай афарбоўцы урва таксама не адрозніваецца ад астатніх мангустов. На верхняй частцы цела футра цёмна-бура-шэрае, ніжняя частка цела цёмна-бурая, лапы — чорныя. Часам на верхняй частцы тулава ёсць чорныя палоскі. Ад вачэй да пляча ідзе белая рэзка акрэсленая стужка. Таксама поўнасіметрычныя палосы праходзяць і па хвасце. Па велічыні урва крыху пераўзыходзіць іншыя віды свайго сямейства: дарослы самец мае ў даўжыню да 85 см, з якіх каля 30 прыпадае на хвост.

## Арэал і экалогія 
Вобласць распаўсюджвання урвы абмяжоўваецца невялікімі ўзвышшамі паўднёва-ўсходняй частцы Гімалайскага хрыбта, Араканам, Бірмай, Асамам і поўднем Кітая.

Гняздуе ў земляных норах. Харчуецца рыбай і крабамі.

Катэгорыя:Мангуставыя
Катэгорыя:Сысуны Азіі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1836 годзе
Сакскі раён

**Сакскі раён** (, , ) — адміністрацыйная адзінка ў складзе Аўтаномнай Рэспублікі Крым. Адміністрацыйны цэнтр — Сакы ().

## Заўвагі 
## Крыніцы
Цітус Далеўскі

**Цітус Далеўскі** (, фальв. Кункулка Лідскага пав., месца фальварка не лакалізавана — , Вільня) — адзін з удзельнікаў Паўстання 1863—1864.
## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і дробнага шляхціча Дамініка Далеўскага. Вучыўся ў Віленскай гімназіі, дзе сябраваў з Ф. Багушэвічам. Удзельнічаў у рэвалюцыйным студэнцкім руху ў Маскве і Пецярбургу, дзе тым часам вучыўся ва ўніверсітэтах. Адзін з паплечнікаў К. Каліноўскага напярэдадні паўстання, з лета 1863 г. у кіраўніцтве паўстаннем. Быў прызначаны Каліноўскім на пасаду паўстанцкага начальніка Вільні. Арыштаваны ў снежні 1863 г., расстраляны ў Вільні на Лукішскай плошчы.

## Памяць 
У сакавіку 2024 г. да дня 160-й гадавіны пакараньня сьмерцю Кастуся Каліноўскага на тэрыторыі францішканскага кляштара адкрылі паўстанцам Кастусю Каліноўскаму, Зыгмунту Серакоўскаму і Цітусу Далеўскаму.

## Гл. таксама 
* Аляксандр Далеўскі, удзельнік Паўстання 1863—1864 г.
* Фларыян Далеўскі, удзельнік Паўстання 1863—1864 г.
* Францішак Далеўскі (1825 — 25.4.1904, фальв. Руднікі Лідскага пав.), брат Цітуса. Адзін з кіраўнікоў партыі белых. Асуджаны да 10 гадоў катаргі ў Сібіры да паўстання і да 20 гадоў катаргі пасля паўстання.
* Канстанцін Далеўскі (1837 — 25.5.1871) брат Цітуса, камандзір атрада на Ковеншчыне. У эміграцыі, расстраляны версальцамі пад час разгрому Парыжскай камуны.
* Апалонія з Далеўскіх (1841—1915), сястра Цітуса, жонка Зігмунта Серакоўскага.

## Літаратура 
* 1891. Выйшла ў свет кніга Францішка Багушэвіча «Дудка беларуская» // Арлоў У., Сагановіч Г. Дзесяць вякоў беларускай гісторыі. — Вільнюс, 2000.
* Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т.5. — Мн.:, 1981 г.
* Суднік С., Сліўкін В. Лідчына ў паўстаньні 1863 года // Лідскі Летапісец, № 4.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Паўстанцкія начальнікі Вільні (1863—1864)
Катэгорыя:Далеўскія
Марскія вожыкі

**Марскія вожыкі** (*Echinoidea*) — клас ігласкурых. Апісана каля 940 сучасных відаў. У выкапняковым стане вядомыя з ардовіка.

## Знешні выгляд 
Цела марскіх вожыкаў звычайна амаль сферычнай формы, памерам ад 2-3 да 30 см; пакрыта радамі вапнавых пласцінак. Пласцінкі, як правіла, злучаныя нерухома і ўтвараюць шчыльны панцыр (шкарлупіны), не дазваляе вожыку змяняць форму. Па форме цела (і некаторых іншым прыкметах) марскія вожыкі падпадзяляюцца на **правільных** і **няправільных**. У правільных вожыкаў форма цела амаль круглая, і пабудаваныя яны па строга радыяльнай пяціпрамянёвай сіметрыі. У няправільных вожыкаў форма цела сплошчаная, і ў іх адрозніваюцца пярэднія і заднія канцавіны цела.

Катэгорыя:Ігласкурыя
Іхнеўмон

**Іхнеўмон** (*Herpestes ichneumon*; таксама **Егіпецкі мангуст** або **Фараонавая мышка**) — від жывёл роду мангусты (*Herpestes*); вядомы як святая жывёла старажытных егіпцян. Ужо Герадот казаў, што ў кожным горадзе іхнеўмонаў бальзаміравалі і хавалі ў свяшчэнных месцах. Іхнеўмон распаўсюджаны не толькі па ўсёй паўночнай Афрыцы і Індастане, але таксама жыве ў заходняй Афрыцы, у Лаанга і Конга, а таксама на Мадагаскары, куды быў завезены людзьмі з Афрыканскага мацерыка. У Егіпце жыве па берагах рэк і ў густых зарасніках трыснягу, навакольных палях.

## Зноскі 
Катэгорыя:Мангуставыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Капібара

**Капіба́ра** (), або **вадасві́нка** (*Hydrochoerus hydrochaeris*) — самы вялікі сучасны грызун, належыць да сямейства свінкавых. Некаторыя аўтары адносяць капібару да монатыповага сямейства вадасвінкавых (*Hydrochoeridae*). Капібара — траваедная жывёла з вельмі масіўным целаскладам (вага можа даходзіць да 65 кг), якая вядзе паўводны спосаб жыцця і пражывае ў Паўднёвай Амерыцы.

## Апісанне 
, разцы ў капібары растуць на працягу ўсяго жыцця, што вымушае жывёлу пастаянна іх сточваць.]]
Самы буйны з сучасных грызуноў — даўжыня цела 100—130 см, вышыня ў карку каля 50 см, маса да 60 кг і больш. Укрыта рэдкімі, доўгімі (да 10 см) і грубымі валасамі. Спіна рыжавата-бурая або шараватая, бруха жаўтавата-бурае. Канечнасці доўгія, галава выцягнутая, спераду тупая. Паміж пальцамі няпоўныя плавальныя перапонкі.

## Пашырэнне 
 рэгіёне Льянас у Венесуэле.]]
Пашырана ў Цэнтральнай і Паўднёвай Амерыцы. Жыве на берагах вадаёмаў і на балотах у трапічных лясах.

 заапарку.]]
Аб'ект промыслу (мяса, скура). Добра прыручаецца, ёсць спробы зрабіць свойскай. Колькасць скарачаецца.

## Асаблівасці біялогіі 
Вядзе паўводны спосаб жыцця, добра плавае і нырае. Жыве групамі. Корміцца прыбярэжнай і воднай расліннасцю.

Раз у год нараджае 2—8 дзіцянят.

## Літаратура 
* 

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Грызуны
Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1766 годзе
Катэгорыя:Эндэмікі Паўднёвай Амерыкі
Марскія зоркі

**Марскія зоркі** (*Asteroidea* ад грэч. Ἀστήρ — зорка) — клас беспазваночных тыпу ігласкурых. Прыкладна 1600 сучасных відаў. У выкапнёвым стане вядомыя з ардовіка.

## Біялогія 
Зоркападобныя або пяцікутная ігласкурыя. Велічыня вагаецца ад 2 см да 1 м, хаця большасць — 12-25 см. Многія віды ярка пафарбаваныя.

Гэта маларухомыя жывёлы, якія маюць ад 5 да 50 прамянёў.

Ад цэнтральнага плоскага або слабапуклага дыска ў морской зоркі адыходзяць 5 (рэдка — да 40) прамянёў, ці рук. Пры скарочаных прамянях форма цела набліжаецца да пяцівугольніка. Рукі заключаюць ў сабе стрававальныя вырасты страўніка і адросткі палавых органаў; ўнутры рук знаходзяцца падоўжныя шэрагі пазванкоў.

## Галерэя 

White Sea StarFish, Russia.jpg|*Asterias rubens*, Белае мора, Расія
Starfish 08 (paulshaffner).jpg|Індыйскі акіян, Танзанія
Crown of Thorns-jonhanson.jpg|Індыйскі акіян, Тайланд
Orange ochre star.jpg|Ціхі акіян, Канада
Blue starfish in Papua New Guinea.jpg|Ціхі акіян, Папуа — Новая Гвінея

Катэгорыя:Ігласкурыя
Галатурыі

**Галатурыі** або **Марскія кубынкі**, або **Марскія агуркі** (*Holothuroidea*) — клас беспазваночных жывёл тыпу ігласкурых. Віды, што ўжываюць у ежу, маюць агульную назву «**трэпанг**».

Сучасная фаўна прадстаўлена 1150 відамі, падзеленымі на 6 атрадаў, якія адрозніваюцца адзін ад аднаго формай щупальцаў і вапнавых кольцаў, а таксама наяўнасцю некаторых унутраных органаў. Самае старое скамянелая галатурыя адносяцца да сілурыйскага перыяда.

Катэгорыя:Ігласкурыя
Амерыканскія грыфы

**Амерыканскія грыфы** або **Катартыды**, або **Грыфы Новага Свету** (*Cathartidae*), — сямейства птушак з атрада сокалападобных (некаторыя аўтары вылучаюць яго ў новы атрад ястрабінападобных), якія жывуць у раёнах з умераным і трапічным кліматам Паўночнай і Паўднёвай Амерыкі. Прадстаўнікі сямейства характарызуюцца буйнымі памерамі і парапланным палётам; харчуюцца падалкай.

## Гл. таксама 
* Каліфарнійскі кондар