open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Фартэпіяна

{{Музычны інструмент
 |назва                = Фартэпіяна
 |назвы                = разнавіднасці: піяніна,раяль (*на іл.*)
 |выява             = Steinway Vienna 011.JPG
 |апісанне_фота           = 
 |шырыня_фота             = 
 |класіфікацыя           = • клавішны інструмент
 |дыяпазон                = 
\new PianoStaff >

 |подпіс дыяпазону       = 
 |роднасныя інструменты = клавесін, клавікорд, спінет
 |музыканты               = гл. спіс класічных піяністаў
 |вытворцы           = 
 |артыкулы                  = 
 |гук                    = 
 |апісанне_гуку          = 
 |вікісховішча               = Piano
}}
**Фартэпія́на*' (ад  — «гучна» і  — «ціха») — агульная назва клавішна-струнных музычных інструментаў — раяляў і піяніна.

У большасці еўрапейскіх моў, у адрозненне ад беларускай, слова *fortepiano* абазначае толькі старадаўняе фартэпіяна, тады як сучаснае фартэпіяна абазначаецца як *piano*, *klavier* і г.д.

## Гісторыя 
Папярэднікамі фартэпіяна былі клавесін і клавікорд. Іх недахопамі былі хутка згасаючы гук і пастаянны ўзровень гучнасці, што выключала адзін з выразных сродкаў музыкі — дынаміку. Механіка сучаснага фартэпіяна была вынайдзена італьянскім майстрам Крыстафоры каля 1709 г.
Першыя музычныя творы для фартэпіяна з'явіліся ў XVIII стагоддзі (Гайдн, Моцарт). У ходзе развіцця да інструмента былі дададзены педалі. Для хатняга музіцыравання ў 1826 г. было пабудавана піяніна. У XX стагоддзі з'явіліся прынцыпова новыя інструменты — электронныя піяніна і сінтэзатар.

## Механіка 
Гук у фартэпіяна здабываюць ударам малаточка па струне. Струны з дапамогай калкоў нацягнутыя на рэзанансную дэку (у піяніна дэка знаходзіцца ў вертыкальным становішчы, у раялі — у гарызантальным). Для кожнага гуку існуе хор струн: тры для сярэдняга і высокага дыяпазонаў, дзве або адна — для ніжняга. Дыяпазон большасці фартэпіяна складае 88 паўтонаў ад *ля* субконтрактавы да *до* 5 актавы (больш старыя інструменты могуць абмяжоўвацца нотай *ля* 4 актавы зверху; рэдка сустракаюцца і інструменты з больш шырокім дыяпазонам — ад *фа* субконтрактавы). У нейтральным становішчы струны, акрамя апошніх паўтара-двух актаў, датыкаюцца з дэмпферам. Пры націсканні клавішы ў дзеянне прыводзяць прыладу з рычагоў, папружак і малаточкаў, званую фартэпіяннай механікай. Пасля націскання ад адпаведнага хору струн аддзяляецца дэмпфер, каб струна магла вольна гучаць, і па ім ударае малаточак, абабіты фільцам (лямцам).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* *Риман Г.* Музыкальный словарь. Пер. с нем. Б.П. Юргенсона, доп. рус. отд-нием. — М.: ДиректМедиа Паблишинг, 2008. — CD-ROM.  
* Российский гуманитарный энциклопедический словарь: В 3 т. — М.: Гуманит. изд. центр ВЛАДОС: Филол. фак. С.-Петерб. гос. ун-та, 2002  
* 

*
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Фёдар Іванавіч Шмакаў

**Фёдар Іва́навіч Шма́каў** (, , Расійская імперыя — , , Беларусь) — беларускі , . Народны артыст Беларусі (1959). Народны артыст СССР (1975).

## Біяграфія 
У 1939 г. скончыў Ленініградскі тэатральны інстытут (курс В. Мяркур’ева). Пасля заканчэння інстытуту працаваў у Дзяржаўным рускім драматычным тэатры Беларусі ў Магілёве, з 1941 г. — у БДТ-2, выкладаў у студыях пры тэатры. У 1944 г. працаваў у франтавой тэатральнай брыгадзе. Больш за шэсцьдзесят год працаваў у трупе Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Якуба Коласа. На яго творчым рахунку каля 200 роляў у тэатры і каля 30 роляў у кіно.

## Узнагароды 
Узнагароджаны Дзяржаўнай прэміяй БССР (1968), прэміяй «За духоўнае адраджэнне», прызам Беларускага саюза тэатральных дзеячаў «Крыштальная Паўлінка» (2000), ордэнамі «Знак Пашаны», Працоўнага Чырвонага Сцяга, Дружбы народаў, медалём Францыска Скарыны. Ганаровы грамадзянін Віцебска.

## Творчасць 
**Ролі ў тэатры**
* «Несцерка»
* «Пяюць жаваранкі» — *Верас*
* «Навальніца будзе» — *Аксён Каль*
* «Сэрца на далоні» — *Яраш*
* «Таблетку пад язык» — *Каваль*
* "Кастусь Каліноўскі — *Мураўёў*
* «Праўда добра, а шчасце лепш» — *Платон*
* «Сям’я» — *У. І. Ленін*
* «Вечная крыніца» — *У. І. Ленін*
* «Шостага ліпеня» — *У. І. Ленін*
* «Трэцяя патэтычная» — *У. І. Ленін*
* «Улада цемры» — *Акім*
* «Клоп» — *Прысыпкін*
* «А досвіткі тут ціхія…» — *Васкоў*
* «Гамлет» — *Гарацыо*
**Тэатральныя пастаноўкі**'
* 1966 «Бацькаўшчына» К. Чорнага
* 1970 «Сямнаццаць імгненняў вясны» Ю. Сямёнава і У. Токарава
* 1974 «Трывога» А. Петрашкевіча
* 1999 «Несцерка» В.Вольскага
**Фільмаграфія**
* 1957 — «Бессмяротная песня»
* 1958 — «Качубей»
* 1959 — «Каханнем трэба даражыць»
* 1959 — «Узнятая цаліна» — *Андрэй Размётнаў*
* 1960 — «Балтыйскае неба» — *Увараў*
* 1960 — «Першыя выпрабаванні»
* 1964 — «Крыніцы»
* 1967 — «Анюціна дарога» — *Дзядзя Фёдар*
* 1970 — «Мора ў вагні»
* 1971 — Запрос (кароткачасовы) — *Барадаты*
* 1971 — «Рудабельская рэспубліка»
* 1973 — «Заўтра будзе позна»
* 1975 — «Доўгія вёрсты вайны» — *Крывашэеў*
* 1978 — «Леташняя кадрыль»
* 1979 — «Час выбраў нас»
* 1980 — «Мужнасць»
* 1981 — «Людзі на балоце»
* 1982 — «Іван»
* 1982 — «Подых навальніцы»
* 1983 — «Міргарад і ягоныя жыхары»
* 1983 — «Тры гільзы ад англійскага карабіна»
* 1985 — «Мы абвінавачваем»
* 1985 — «Контрудар» — *Трафімыч*
* 1986 — «На парозе»
* 1986 — «Дзяржаўная мяжа. Год сорак першы» — *Дзяркун*
* 1988 — «Не забудзь азірнуцца»
* 1990 — «Плач перапёлкі»
* 1992 — «Госпадзі, даруй нам грэшным»
* 2008 — «Яблык Месяца»

## Літаратура 
* 
* Тэатральная Беларусь: Энцыклапедыя: У 2 т. Т.2./ Пад агул. рэд. А. В. Сабалеўскага. — Мн. : БелЭн., 2003. ISBN 985-11-0254-7.
* Артыкул «Памёр Фёдар Шмакаў, старэйшы акцёр тэатра імя Якуба Коласа» С. Серабро. Народныя навіны Віцебска 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларускай ССР
Катэгорыя:Народныя артысты Беларускай ССР
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі БССР
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Віцебска
Вэнтспілс

**Вэ́нтспілс** (был. **Вінда́ва**, , ) — горад на паўночным захадзе ў Латвіі, порт на Балтыйскім моры. Ляжыць на рацэ Вэнце, ад якой і атрымаў сваё імя (у перакладзе з латышскай мовы Ventspils — замак на рацэ Вэнта). 189 км ад Рыгі. Мае насельніцтва ў 39 600 чалавек (перапіс 2004 г.).

Першая летапісная згадка — 1290 г. У сярэднявеччы Вэнтспілс быў ганзейскім горадам.

Вэнтспілс — важны незамярзаючы марскі порт, транзытны пункт для нафты і іншых мінеральных рэсурсаў з Расіі, Калійных соляў з Беларусі. Даходы порту зрабілі Вэнтспілс самым заможным горадам у Латвіі. Ад Вэнтспілса да шведскага Нінесхамна рэгулярна ходзіць паром.

Буйны турыстычны цэнтр. У горадзе знаходзіцца старажытны замак Лівонскага ордэна, у сценах якога сёння размяшчаецца сучасны музей. У горадзе ёсць універсітэт (*Venstpils Augstskola*). Баскетбольная каманда з Вэнтспілса шмат разоў была чэмпіёнам краіны. Вэнтспілскі аэрапорт — адзін з чатырох у Латвіі.

## Гісторыя 
Горад быў заснаваны ў XIII стагоддзя Тэўтонскім ордэнам. Ролю важнага гандлёвага цэнтра Вэнтспілс пачаў адыгрываць яшчэ ў Сярэднявеччы, калі быў прыняты ў Ганзейскі саюз. У часы Лівонскага ордэна і Курляндскага герцагства Вэнтспілскі, або Віндаўскі замак быў рэзідэнцыяй гарадскога фогта. Росквіт горада прыпадае на час кіравання курляндскага герцага Якаба (1642—1681 г.) з роду Кетлераў, тады ў вусці ракі Вэнта была пабудавана буйная караблебудаўнічая верф, вакол горада сталі будавацца зброевыя майстэні, даменныя печы, салетравыя і цагляныя мануфактуры, стаў развівацца гандаль з Заходняй Еўропай, пераважна з Галандыяй. Герцагская палітыка грунтавалася на ідэях меркантылізму — прыбытак з экспарту прадукцыі сельскай гаспадаркі, такой як збожжа і лён, расходавалася на будаўніцтва мануфактур і фабрыкаў. Курляндскія караблі (гл. Флот Курляндыі) з Віндавы хадзілі ў Афрыку і Амерыку.

Вэнтспілс мае пляж блакітнага сцяга, а таксама некалькі турыстычных аб’ектаў: замак Лівонскага ордэна, лютэранскую царкву сярэдзіны XIX стагоддзя і іншыя.

## Клімат 
У Вэнтспілсе марскі клімат з мяккай зімой і халаднаватым летам.

## Насельніцтва 
Нацыянальны склад насельніцтва горада на 2011 год:

## Спорт 
* Футбольны клуб «Вэнтспілс» — чэмпіён Латвіі (2006, 2007, 2008);
* Баскетбольны клуб «Вэнтспілс».

## Гарады пабрацімы 
*  Вестэрвік
*  Штральзунд
*  Лар’ян
*  Наваполацк
*  Полацк

## Вядомыя асобы 
* Галіна Віктараўна Бокун (нар. 1946) — беларускі архітэктар.
* Томс Лэйманіс (нар. 1994) — латвійскі баскетбаліст.
* Байба Арвідаўна Рыўжа (нар. 1949) — латвійскі эканаміст.
* Галіна Мікалаеўна Саглаева (нар. 1946) — беларускі архітэктар.
* Клаўс Чаварс (нар. 1996) — латвійскі баскетбаліст.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Сайт горада 

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Катэгорыя:Парты Балтыйскага мора
Катэгорыя:Гарады рэспубліканскага значэння Латвіі
Лімон

**Лімо́н** () — гібрыдны від дрэў з рода цытрус сямейства рутавых. Лімонам таксама завуць плод гэтай расліны.

## Апісанне 
Вечназялёнае дрэва вышынёй 1,5—7 м. Галіны часцей з калючкамі. Лісце скурыстае, авальна-падоўжанае на кароткіх чаранках са спецыфічным пахам. Кветкі двухполыя, белыя, духмяныя, адэіночныя або ў гронхах. Самаапыляецца, цвіце і пладаносіць амаль увесь год. Плод — шматгнездавая ягада, мае ў сабе кіслоты (3,5—8,1 мг %), вітаміны C (45—140 мг %), A, B, P, цукар (1,9—3 %) і інш.

## Пашырэнне 
Радзіма — Паўднёвая і Паўднёва-Усходняя Азія. У 11 ст. завезены ў Міжземнамор’е. Культывуецца ў тропіках і субтропіках. На Беларусі вырошчваецца ў аранжарэях і пакоях.

## Выкарыстанне 
]]
Лекавая расліна. 3 пладоў лімона прыгатаўляюць сокі, канцэнтраты, варэнне, мармелад, лімонную кіслату, тэхнічны і эфірны алей.

## Гл. таксама 
* Лайм

## Літаратура 
* *Пярэднеў У. П.* Лімон // 

## Спасылкі 
* (Purdue University) Morton, Julia F. 1987. «Lemon». pp. 160—168, in *Fruits of warm climates*. (Julia F. Morton, Miami) 

Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Катэгорыя:Пакаёвыя расліны
Катэгорыя:Садавіна
Катэгорыя:Трапічная сельская гаспадарка
Катэгорыя:Гібрыды раслін
Катэгорыя:Пладовыя дрэвы
Катэгорыя:Дэкаратыўныя дрэвы
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Рутавыя
Ганна Цюндзявіцкая

**Ганна Цюндзявіцкая з Прушынскіх** (; , в. Каралішчавічы Мінскага пав. — , в. Кішчын Барысаўскі пав.; Псеўданімы: *A.C.*) — аўтар папулярных гаспадарчых дапаможнікаў.

## Біяграфія 
Нарадзілася 18 ліпеня 1803 года ў в. Каралішчавічы Мінскага павета. Дачка Міхала Прушынскага і Тэклі з Валянскіх. Адукацыю атрымала дома і ў пенсіі Дэйблаў у Вільні.

19 лістапада 1826 года выйшла ў Заслаўлі пад Мінскам замуж за маршалка шляхты Барысаўскага павета Юзафа Цюндзявіцкага. Жылі ў вёсцы Кішчына Слабада. Мелі 2 сынаў: Віктара і Леона, а таксама 4 дачкі.

## Творчасць 
Збірала народныя кулінарныя і лекавыя рэцэпты, правярала іх на практыцы. Ананімна выйшаў яе гаспадарчы дапаможнік «Літоўская гаспадыня» (*Gospodyni litewska…*, Вільня, друкарня Завадскіх, 1848), які вытрымаў шмат перавыданняў (1851, 1856, 1858, 1862, 1873, ?, ?, ?, 1898). Некаторыя даследчыкі лічылі аўтарам «Літоўскай гаспадыні» В. Завадскую. Аўтарства Г. Цюндзявіцкай атрыбутавана праф. А. Мальдзісам, паводле згадак ў артыкуле (1906) А. Ельскага. Таксама Г. Цюндзявіцкая падрыхтавала да друку дапаможнік «Гаспадарчы штогоднік» (*Rocznik gospodarski*, Вільня, 1854; 2-е выд. Вільня, 1861), які выйшаў ужо пасля яе смерці. Пакінула рукапіс працы пра сялянскія лекавыя рэцэпты.

## Гл. таксама 
* Ян Шытлер

## Літаратура 
* Koniusz, Elżbieta. About cooking habits in Lithuania in the XIX century and the names of Vilnius regional dishes on the basis of Kucharka Litewska (Lithuanian Cookbook) // Acta Baltico Slavica № 29/2005. S. 105—123;
* Aleksander Jelski, Sylwetki zasłużonych niewiast polskich z nad Niemna, Dniepru, Dźwiny: Ewa Felińska, Anna Ciundziewicka, Gabriela Horwatowa. Seria 1., Druk Marcina Kuchty, Wilno 1906. S. 14-20.

## Спасылкі 
* Gospodyni litewska czyli nauka utrzymywania porzadnie domu i zaopatrzenia go we wszystkie przyprawy, zapasy kuchenne, apteczkowe i gospodarskie. Tudziez hodowania i utrzymywania bydla, ptastwa i innych zywiolow, wedlug sposobow wybrobowanszych i najdoswiad czenszych, arazem najtanszych i najprostszych. Wyd.VI popr. i pomnozone roznemi przepisami przez Autorke Kucharki Litewskiej (= W.A.Zawadzka). Wilno 1873. Druk. J.Zawadzkiego  — Эл.рэсурс polona.pl/dlibra
* Rocznik gospodarski czyli Wskazówka wszystkich prac i zatrudnień przypadających na każdy miesiąc koło domu, roli, ogrodów i żywiołów. Wilno 1854. Druk. gubernialna  — Эл.рэсурс polona.pl/dlibra

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінскім раёне
Катэгорыя:Кухары

Катэгорыя:Памерлі ў Барысаўскім раёне
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Каралішчавічах
Ганна
Ганна
Сямібанкіршчына

**Сямібанкіршчына** (*сем банкіраў*; слова ўтворана па аналогіі з рускім гістарычным тэрмінам сямібаяршчына) — папулярнае ў сродках масавай інфармацыі 1996 і шэрагу наступных гадоў назва групы з сямі (розныя крыніцы звалі розныя прозвішчы, таму фактычна — дзевяці) буйных прадстаўнікоў расійскага фінансавага бізнесу, якія адыгрывалі значную палітычную і эканамічную ролю, што валодалі СМІ і нефармальна аб'яднаўшыхся, нягледзячы на ўнутраныя рознагалоссі, з мэтай забяспечыць перавыбранне Б. М. Ельцына на наступны тэрмін на прэзідэнцкіх выбарах 1996 года:

# Барыс Беразоўскі — «Логоваз»
# Міхаіл Хадаркоўскі — «Роспром Груп» («Менатеп»)
# Міхаіл Фрыдман — «Альфа Груп»
# Пётр Авен — «Альфа Груп»
# Уладзімір Гусінскі — «Мост Груп»
# Уладзімір Патанін — «Онэксимбанк»
# Аляксандр Смаленскі — «СБС-Агро» (*«Банк Столичный»*)
# Уладзімір Вінаградаў — «Инкомбанк»
# Віталь Малкін — «Российский кредит»

Тэрмін уведзены 14 лістапада 1996 года журналістам Андрэем Фадзіным, які апублікаваў у «Общей газете» артыкул «Семибанкирщина как новорусский вариант семибоярщины». Спіс банкіраў у артыкуле абапіраўся на дадзеныя 1 лістапада 1996 года Барысам Беразоўскім інтэрв'ю Financial Times, дзе ён назваў імёны сямі чалавек, якія кантралююць больш 50% расійскай эканомікі і якія сумесна ўплываюць на прыняцце найважных унутрыпалітычных рашэнняў у Расіі.

Падчас другога тэрміна Ельцына і распачатага ў 2000 кіравання У. У. Пуціна лёс членаў аб'яднання быў розны. Да цяперашняга часу захавалі сваё становішча толькі Фрыдман і Патанін; палітычная значнасць Смаленскага рэзка зменшылася яшчэ пры Ельцыне, хоць ён па-ранейшаму валодае буйнымі капіталамі. Вінаградаў таксама пачаў губляць уплыў яшчэ ў канцы 1990-х, а ў 2008 годзе ён памёр ад інсульту (і быў на той час у цяжкіх матэрыяльных умовах). Віталь Малкін пасля краху банка пачаў палітычную кар'еру і цяпер прадстаўляе Бурацію ў Савеце Федэрацыі. Нарэшце, Беразоўскі (хоць ён і спрыяў узвышэнню Пуціна і яго партыі «Единство» ў 1999 годзе), Гусінскі і Хадаркоўскі пры Пуціне па палітычных прычынах апынуліся personae non gratae: першыя двое пакінулі Расію ўжо ў 2000, М. Хадаркоўскі ў 2003 быў арыштаваны, а затым асуджаны на 8 гадоў турмы, па афіцыйнай версіі — за ўхіленне ад падаткаў.

У дачыненні да фінансавай эліты, якая мае палітычны ўплыў, з 1998 года з лёгкай рукі палітыка Б. Я. Нямцова ўжываецца слова «алігарх».

## Гл. таксама 
* Сямібаяршчына

Катэгорыя:Эканоміка Расіі
Катэгорыя:Палітыка Расіі
Анатомія

**Анато́мія** (ад  — ізноў, зверху і  — «рэжу», «рублю») — зборная група раздзелаў біялогіі, якія займаюцца вывучэннем структуры арганізмаў ці іх частак. Звычайна пад анатоміяй маецца на ўвазе макраскапічная анатомія — вывучэнне структур, якія можна пабачыць простым вокам, без павелічэння. Вывучэннем тканак і клетак з дапамогай павелічэння займаецца мікраскапічная анатомія, яе другая назва — гісталогія.

## Галіны 
Найбольш вядомыя галіны анатоміі:
* **анатомія раслін** — вывучае структуры і ўзаемнае распалажэнне тканкавых комплексаў у раслін.
* **анатомія жывёл** — вывучае структуры і ўзаемнае распалажэнне тканкавых комплексаў у жывёл.
* **анатомія чалавека** — вывучае структуры і ўзаемнае распалажэнне тканкавых комплексаў у чалавека. Гэтая галіна навукі мае значэнне як для біялогіі, гэтак і для медыцыны. Акрамя таго, веданне анатоміі неабходна ў выяўленчым мастацтве дзеля правільнай перадачы прапорцый, поз, жэстаў і мімікі чалавека.

Самастойнай з’яўляецца **параўнальная анатомія жывёл**.

## Вывучэнне 
Традыцыйна анатомія вывучаецца з дапамогай . Дадаткова выкарыстоўваюцца такія метады як агляд загадзя рассечанага цела, пластыкавых мадэлей або камп’ютарных сімуляцый.

Існуюць абсяжны і сістэмны падыходы да вывучэння анатоміі:
* У абсяжным падыходзе кожны абсяг (вобласць) цела (напрыклад, ) вывучаецца асобна ад іншых. Пры гэтым разглядаюцца ўсе структуры і органы, размешчаныя ў гэтым абсягу.
* У сістэмным падыходзе адзінкамі вывучэння з’яўляюцца , што могуць распасцірацца праз усё цела (напрыклад, нервовая сістэма).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 


Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Пакаленне 1898

**Пакаленне 1898** () — назва, якая зацвердзілася за групай іспанскіх пісьменнікаў, што востра перажылі ў сваёй творчасці канчатковы крах Іспанскай імперыі, які давяршыўся паразай у іспана-амерыканскай вайне, стратай у 1898 Кубы, Пуэрта-Рыка, Філіпінскіх астравоў і глыбокім сацыяльным, маральным, палітычным крызісам у краіне. Большасць з іх нарадзіліся ў дзесяцігоддзе паміж 1864 і 1875 гадамі. Сама назва прыдумана Асарынам.

Катэгорыя:Літаратура Іспаніі
Катэгорыя:Літаратурныя групы
Барыс Абрамавіч Беразоўскі

**Барыс Абрамавіч Беразоўскі** (, Масква — ) — буйны расійскі прадпрымальнік і палітычны дзеяч, навуковец-матэматык, уваходзіў у блізкае акружэнне Б. Ельцына, палітычны апанент У. У. Пуціна.

З 20 верасня 2001 г. знаходзіцца ў вышуку ў РФ па абвінавачванні ў махлярстве, адмыванні грошай, спробе гвалтоўнага захопу ўлады. Жыве ў Вялікабрытаніі як палітычны бежанец. З 2003 г. мае брытанскі дакумент (*Travel document*) на імя **«Платон Еленин»** ().
З'яўляецца грамадзянінам Расійскай Федэрацыі. У 1996 годзе адмовіўся ад грамадзянства Ізраіля.
У 1997 годзе часопіс Forbes ацэньваў яго багацце ў 3 млрд долараў. У 1990-я гады ўдзельнік г. зв. «сямібанкіршчыны».

## Літаратура 
* *Скурко А.* Барыс Беразоўскі: майстар блефу // Наша гісторыя, №2, 2019, с. 32-34. ISBN 2617-2305

Катэгорыя:Правадзейныя дзяржаўныя саветнікі Расійскай Федэрацыі 1-га класа
Юрый Анатолевіч Курненін

**Юрый Анатолевіч Курненін** (, Арэхава-Зуева, РСФСР — , , Беларусь) — беларускі футбаліст і трэнер. Выступаў на некалькіх амплуа — крайні нападнік, левы паўабаронца і абаронца. Майстар спорту.

## Кар’ера іграка 
Выхаванец футбольнай школы «Сцяг працы», з 1972 выступаў за маскоўскае «Дынама». У 1976 перайшоў у мінскае «Дынама», дзе выступаў да завяршэння кар’еры ў 1987. Быў капітанам мінскай каманды ў 1983—1984. У 1982 у складзе «Дынама» стаў чэмпіёнам СССР, а пазней, у 1983, стаў аўтарам першага гола беларускіх клубаў у еўракубках (у вароты швейцарскага «Грасхопера»).

Тройчы (1982, 1983, 1984) трапляў у спіс 33 лепшых футбалістаў СССР.

## Кар’ера трэнера 
У 1983 скончыў БДІФК. З 1989 перайшоў на трэнерскую працу. Узначальваў віцебскі КІМ, брэсцкае «Дынама». Апошняе прывёў да бронзавых медалёў чэмпіянату Беларусі 1992. Пазней працаваў у расійскім «Саматлоры», у 1996 узначальваў нацыянальную зборную Сірыі.

У 1999 вярнуўся ў Беларусь, трэніраваў мінскае «Дынама» і салігорскі «Шахцёр». У 2003 увайшоў у трэнерскі штаб зборнай Беларусі, дзе дапамагаў свайму былому таварышу па «Дынама» Анатолю Байдачнаму.

У лютым 2006 узначаліў моладзевую зборную Беларусі. Вывеў яе ў фінальны этап моладзевага чэмпіянату Еўропы 2009.

Памёр 30 ліпеня 2009 у сне.

## Дасягненні 
### Ігравыя 
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату СССР (2): 1975, 1983
*   Чэмпіён СССР: 1982

### Трэнерскія 
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі: 1992

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты СССР
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры СССР
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Трэнеры маладзёжнай зборнай Беларусі па футболе
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Сірыі па футболе
Катэгорыя:Трэнеры ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Трэнеры ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Масква
Чалавек разумны

**Чалаве́к** (*Homo sapiens*) (у біялогіі) — від роду Людзі (*Homo*) з сямейства гамінід у атрадзе прыматаў, адзіны ў наш час. Ад сучасных чалавекападобных, апроч шэрагу анатамічных асаблівасцяў, адрозніваецца значнай ступенню развіцця матэрыяльнай культуры (уключаючы выраб і выкарыстанне прылад), здольнасцю да выразнай мовы і абстрактнага мыслення. Чалавек, як біялагічны від — прадмет даследавання фізічнай антрапалогіі. Прырода і сутнасць чалавека з'яўляецца прадметам як філасофскага, так і рэлігійнага дыспуту.

**Неаантрапы** ( — новы і  — чалавек) — абагульненая назва людзей сучаснага віду, выкапнёвых і сучасных.

Чалавецтва — сукупнасць чалавечых індывідаў. Разнастайнасць культур, формаў грамадскага жыцця і сацыяльнай арганізацыі — прадмет сацыяльных і гуманітарных навук (сацыяльнай і культурнай антрапалогіі, сацыялогіі, эканомікі, гісторыі і інш.).

## Падвіды 
*  Чалавек разумны старэйшы (*Homo sapiens idaltu*)
* Чалавек разумны разумны (*Homo sapiens sapiens*)

*
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Гамініды
Юльян Саковіч

**Юльян Саковіч** (, фальв. Баўдыры Ашмянскага пав. Віленскай губ. — ) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч. Адзін з кіраўнікоў канспірацыйнай Беларускай незалежніцкай партыі і кіраўнік Беларускай Народнай Грамады.

## Біяграфія 
, Марыя Скурко (Маслоўская). 1931]]
Нарадзіўся ў заможнай сялянскай сям'і. Скончыў Віленскую беларускую гімназію. Са школьных гадоў быў звязаны з камуністычным рухам. Вучыўся на агранамічным факультэце ў Віленскім універсітэце, з якога выключаны за рэвалюцыйную дзейнасць. Быў членам Беларускага студэнцкага саюза, КПЗБ, Таварыства беларускай школы (ТБШ). У 1925—1927 гадах быў актывістам Беларускай Сялянска-Работніцкай Грамады. У 1928 выключаны з Беларускага студэнцкага саюза за камуністычную прапаганду. У 1929 выдаваў разам з Г. Вялецкім у Вільні часопіс «Вольная думка» — орган беларускага студэнцтва.

У лютым 1933 на працэсе над кіраўніцтвам ТБШ прыгавораны да 3 гадоў турмы. Напярэдадні 2-й сусветнай вайны арыштаваны і зняволены ў Бяроза-Картузскі канцэнтрацыйны лагер. У верасні 1939 вызвалены, вярнуўся на Віленшчыну, дзе арыштаваны органамі НКУС. З чэрвеня 1941 ў Мінску. У перыяд нацысцкай акупацыі Беларусі займаў пасады начальніка аддзела Беларускай народнай самапомачы (БНС), з чэрвеня 1943 акруговы старшыня БНС у Лідзе. Адзін з кіраўнікоў канспірацыйнай Беларускай незалежніцкай партыі і кіраўнік Беларускай Народнай Грамады.

Забіты 13 чэрвеня 1943 г. польскімі падпольшчыкамі ў в. Васілішкі (цяпер Шчучынскі раён). Пахаваны на праваслаўных могілках у Лідзе.

## Спасылкі 
* Імёны Свабоды. Юльян Саковіч //Радыё «Свабода»
* С. Ёрш — Вяртаньне БНП. Асобы і дакумэнты Беларускай Незалежніцкай Партыі

Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Навучэнцы Віленскай беларускай гімназіі
Катэгорыя:Члены Беларускага студэнцкага саюза
Катэгорыя:Члены Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Члены Таварыства беларускай школы
Катэгорыя:Члены Беларускай незалежніцкай партыі
Катэгорыя:Члены Беларускай Народнай Грамады (1941)
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ашмянскім павеце (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Вязні Бяроза-Картузскага канцлагера
Катэгорыя:Члены Беларускай народнай самапомачы
Беларускае навуковае таварыства

*Беларускае навуковае таварыства існавала ў Вільні ў 1918-39
*Беларускае навуковае таварыства існавала з чэрвеня 1942 да канца 1943 ў Менску
*Беларускае навуковае таварыства, Рыга
Калосьсе

Беларускія выданні з гэтай назвай:
* «Калосьсе» — літаратурна-навуковы часопіс. Выдаваўся з 1935 па 1939 ў Вільні
* «Калосьсе» — літаратурна-мастацкі альманах Таварыства Вольных Літаратараў. Заснаваны ў 1993 годзе
Ёхана Сігюрдардоцір

**Ёхана Сігюрдардоцір** ( [], ) — ісландскі палітычны дзеяч.

## Ранняя біяграфія 
Нарадзілася ў Рэйк'явіку, скончыла Камерцыйны каледж у 1960. Доўгі час працавала сцюардэсай на ісландскіх авіялініях, а пазней у якасці офіснага працаўніка гэтых жа авіяліній. Прымала актыўны ўдзел у прафсаюзным руху. У 1978 упершыню абраная дэпутататам альтынга ў якасці сябра Сацыял-дэмакратычнай партыі. З таго часу нязменна абіралася на ўсіх наступных перавыбарах парламента ў 1979, і 1983—1984 гг. Намеснік старшыні Сацыял-дэмакратычнай партыі ў 1984—1993 гг. Неаднаразова займала пасаду міністра сацыяльнага забеспячэння ў разнастайных кабінетах у 1987—1994 гг.

## Прэм’ер-міністр Ісландыі 
1 лютага 2009 Сігюрдардоцір узначаліла часовае кіраўніцтва краіны з прадстаўнікоў сацыял-дэмакратаў і зялёных.

На пярэдадні выбараў Сігюрдардоцір была абраная 28 сакавіка 2009 лідарам партыі «Сацыял-дэмакратычны альянс».

Ёхана Сігюрдардоцір стала першым у свеце кіраўніком дзяржавы, які адкрыта абвясціў пра сваю гомасексуальную арыентацыю.

## Спасылкі 
* Афіцыйная біяграфія

Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Ісландыі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Ісландыі
Катэгорыя:Міністры сацыяльных спраў Ісландыі
Катэгорыя:Жанчыны-кіраўнікі дзяржаў і ўрадаў
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:ЛГБТ у Ісландыі
Адміністрацыйны падзел Ісландыі

## Гістарычны падзел Ісландыі 
Традыцыйна Ісландыя падзялялася на *landsfjórðungar* (адз.лік: *landsfjórðungur*) альбо чвэрці, якія арыентаваліся на бакі свету. 
Пазнейшы адміністрацыйны падзел абапіраецца на выбарчыя акругі - *сіслы* (*sýslur*) і абшчыны. Асабліва пасля 1874 года, калі ў канстытуцыі былі замацаваны новы падзел. Ранейшы падзел паступова скасаваўся.

Назвы былых чвэрцяў Ісландыі:
#**Vestfirðingafjórðungur** (Breiðfirðingafjórðungur) 
#**Norðlendingafjórðungur** (Eyfirðingafjórðungur)
#**Austfirðingafjórðungur**
#**Sunnlendingafjórðungur** (Rangæingafjórðungur)

## Цяперашні падзел Ісландыі 
Ісландыя падзяляецца на 8 рэгіёнаў (ісл.: landsvæði):
* 7. Ёйстурланд Austurland (адміністрацыйны цэнтр — г. Эгільсстадзір Egilsstaðir)
* 4. Вестфірдзір Vestfirðir (г. Ісафіёрдур Isafjörður)
* 3. Вестурланд Vesturland (г. Боргарнес Borgarnes)
* 5. Нордурланд Вестра Norðurland Vestra (г. Блёндуос Blönduós)
* 6. Нордурланд Эйстра Norðurland Eystra (г. Акюрэйры Akureyri)
* 8. Судурланд Suðurland (г. Сельфас Selfoss)
* 2. Судурнэс Suðurnes (г. Кефлавік Keflavík)
* 1. Хёвудборгаршвайдзід Höfuðborgarsvæðið (г. Рэйк’явік Reykjavík)
Ёхана Гудрун Ёўнсдоцір

**Ёхана Гудрун Ёнсдоцір** (ісл.: Jóhanna Guðrún Jónsdóttir; нар. , Капенгаген, Данія) — ісландская спявачка.

## Кароткая біяграфія 
Ёхана радзілася ў Даніі, але ў 2-гадовым ўзросце разам з бацькамі і двума братамі пераехала ў Ісландыю з пачатку ў Рэйк'явік, потым у Хабнарфіёрдур — партовы горад на паўднёва-заходнім беразе Ісландыі, за 10 км на поўдзень ад Рэйк'явіка.

З васьмі гадоў прымала ўдзел у разнастайных музычных конкурсах, дзе яе талент заўважыла настаўніца спеваў Марыя Б'ёрк. Яна прапанавала Ёхане паступіць у сваю дзіцячую музычную школу і менавіта там Ёхана спасцігла асновы выканання сучаснай поп-музыкі. Усе былі здзіўлены не толькі дыяпазону і «даросласці» голасу, але і бездакорнаму кантролю над ім.

Першы альбом Ёханы выйшаў у 2000 годзе, да яе дзясятага дня нараджэння, другі — у 2001 годзе, трэці — у 2003 годзе, куды ўвайшлі папулярныя калядныя песні.

На некаторы час Ёхана прыпыніла выпуск альбомаў, ёй даводзіцца падоўгу адсутнічаць дома, праводзячы рэпетыцыі ў Нью-Ёрку і Лос-Анджэлесе і сустрэчы з музычнымі прадзюсарамі з усяго свету. Гэта быў цяжкі перыяд у жыцці дзяўчынкі-падлетка Ёханы, апроч шматгадзінных заняткаў у студыі, яна вучылася яшчэ і ў звычайнай школе і не мела вольнага часу для зносін з сябрамі.

## Еўрабачанне 2009 
Ёхана прадстаўляла Ісландыю на Еўрабачанні 2009 з песняй «Is It True?».
У фінале, набрала 218 балаў, і заняла другое месца.

## Дыскаграфія 
### Альбомы 
* *Butterflies And Elvis* (2008)

### Сінглы 
* *Funnything Is (SD)* (2008)

### Відэа-кліпы 
* «Lose Myself» (2008) http://www.youtube.com/watch?v=qtCj2MV4glw
* «I Miss You» (2009) http://vids.myspace.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&videoid=52982244
* «Is It True?» (2009) http://www.youtube.com/watch?v=iAmb0tgHAkA

## Спасылкі 
* Yohanna Official MySpace
* Yohanna на Tonlist.com Icelandic Music
* Yohanna.Ucoz.Ru

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Ісландыі
Усерасійскі фестываль аўтарскай песні імя Валерыя Грушына

**Грушынскі фестываль** — песенны фестываль, які з 1968 года рэгулярна праводзіцца пад Самарай на Маструкоўскіх азёрах.

Фестываль названы у памяць пра Валерыя Грушына (1944—1967), студэнта Куйбышаўскага авіяцыйнага інстытута імя С. П. Каралева, які загінуў падчас турыстычнага паходу па рацэ Уда (Сібір), ратуючы начальніка метэастанцыі Хадома і яго дзяцей.

Штогод на Грушынскі фестываль з’язджаюцца сотні тысяч аматараў песні з усяго свету. Тэматыкай фэсту на працягу яго гісторыі была турыстычная, студэнцкая, патрыятычная, аўтарская песня. У эпоху СССР фармальнае шэфства над фестывалям ажыццяўляў УЛКСМ. З канца 1990-х фестываль пачаў камерцыялізавацца і губляць сваю арыентацыю выключна на аўтарскую песню.

Катэгорыя:Фестывалі аўтарскай песні
Катэгорыя:З’явіліся ў 1967 годзе
Катэгорыя:Фестывалі СССР
Катэгорыя:Фестывалі Расіі
Сцяг

]]
]]
**Сцяг** (таксама *флаг*) — палотнішча правільнай геаметрычнай (звычайна прамавугольнай) формы. Дзяржаўны сцяг з’яўляецца адным з дзяржаўных сімвалаў. Акрамя дзяржаўнага, краіна можа мець вайсковы і камерцыйны (гандлёвы) сцягі.

Свае сцягі маюць ня толькі дзяржавы, але і некаторыя рэгіёны і гарады, ці міжнародныя арганізацыі (напрыклад ААН), камерцыйныя кампаніі, нацыянальныя рухі, грамадскія рухі (сцяг пацыфістаў), і, нават, мовы (сцяг эсперанта).

Акрамя таго, сігнальныя сцягі выкарыстоўваюцца на флоце для перадачы інфармацыі паміж караблямі.

Паводле Закона Рэспублікі Беларусь «Аб афіцыйных геральдычных сімвалах» паняцці **сцяг** і **флаг** у беларускай мове розняцца. Сцягам называецца *«пачэсны сімвал гонару, доблесці і славы адпаведнага дзяржаўнага органа, іншай дзяржаўнай арганізацыі, які вырабляецца ў выглядзе палотнішча са спецыяльнымі атрыбутамі (дрэўка, наверша, стужка, шнур, кутас, тасьма, махры, скаба і інш.) у адзіным экзэмпляры»* (напрыклад, дзяржаўны сцяг). Флагам у сваю чаргу з’яўляецца *«сімвал, які адлюстроўвае гістарычныя, геаграфічныя, сацыяльныя, культурныя, тапанімічныя і іншыя асаблівасці адпаведнай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай ці тэрытарыяльнай адзінкі, служыць для ідэнтыфікацыі дзяржаўных органаў, іншых арганізацый, вырабляецца ў выглядзе палотнішча з захаваннем устаноўленых прапорцый і можа тыражавацца»*.

## Гл. таксама 
* Гістарычныя сцягі
* Сцягі залежных тэрыторый
* Культурныя сцягі

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Ляхор В. А. Военная символика белорусов. Знамёна і мундиры. — Мн., Харвест, 2014. — С. 224
Microsoft Windows Cairo

**Cairo** — кодавае імя праекта ад Microsoft, які распрацоўваўся з 1991 па 1996 год. Адна з першых спроб Microsoft стварыць аперацыйную сістэму новага пакалення (ад яе бярэ свой пачатак Microsoft Windows NT). Cairo ніколі не прадавалася, хоць частка яе тэхналогій з'явілася ў іншых прадуктах.

## Апісанне 
Cairo упершыню была анансавана на Microsoft Professional Developers Conference у 1991-ым годзе Джымам Альчынам. Першы раз яна была публічна паказана ў 1993 Cairo/Win95 PDC. Microsoft мяняла прызначэнне Cairo некалькі разоў, часам робячы яе паўнавартаснай АС, а часам - зборкай новых тэхналогій. Для распрацоўкі Cairo была сабрана найбуйнейшая група распрацоўшчыкаў за ўсю гісторыю Microsoft.

## Магчымасці 
Асаблівасці Cairo сталі часткай іншых прадуктаў Microsoft:
* Карыстацкі інтэрфейс Windows 95 заснаваны на пачатковым праекце інтэрфейсу Cairo (так званы «класічны стыль»).
* X.500 — стаў часткай тэхналогіі Active Directory у Windows 2000
* X.400 — стаў часткай Microsoft Exchange Server.
* Content Indexing — стаў часткай IIS (Internet Information Services), Windows Desktop Search.

Файлавая сістэма, заснаваная на тэхналогіі OLE compound documents, засталася не рэалізаванай ні ў адной аперацыйнай сістэме.

Астатнія кампаненты Object file system цяпер завуцца WinFS, якая планавалася да ўключэння ў Windows Vista, але апынулася не гатовая да тэрміна выйсця Windows Vista, і плануецца да ўключэння ў Windows 7.

Катэгорыя:Microsoft Windows
Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне паводле алфавіта
Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне, распрацаванае ў 1991 годзе
Іоўн Сігурдсан

**Ёўн Сігюрдсан** (; , мыс Пафсейры, Заходняя Ісландыя — , Капенгаген) — ісландскі вучоны і дзяржаўны дзеяч, прэзідэнт ісландскага літаратурнага таварыства.

Нарадзіўся ў сям'і пастара. Надрукаваў: «Diplomatarium islandicum», статыстычны агляд Ісландыі («Skyrslur um Landshagi») і шмат артыкулаў для часопісаў. З 1840 Сігурдссан стаяў на чале руху, які ставіў сваёй мэтай аднаўленне аўтаноміі Ісландыі і яе заканадаўчага сходу — альтынга; таксама ж ён быў галоўным дзеячом ісландскага альтынга, арганізаванага дацкім кіраўніцтвам у 1845 у якасці дарадчай установы. Свае палітычныя ідэі Сігюрдсан прапагандаваў у заснаванай ім газеце «Ny Felagsrit» (1841—1873). Высілкі Сігюрдсана завершыліся поўным поспехам.

Пахаваны ў Рэйк’явіку.

## Літаратура 
* 
* *К. Maurer.* Zur politischen Geschichte Islands. Leipzig, 1880).

Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Ісландыі
Катэгорыя:Вучоныя Ісландыі
Катэгорыя:Вучоныя XIX стагоддзя
Катэгорыя:Палітыкі Ісландыі
Калоссе (часопіс)

**«Калосьсе»** — літаратурна-навуковы часопіс. Выдаваўся з 1935 па 1939 ў Вільні на беларускай мове.

Выходзіў паквартальна. Выдавец у 1935—1936 — Беларускі інстытут гаспадаркі і культуры. У рэдкалегію ўваходзілі М. Шкялёнак, Я. Шутовіч і інш.

Часопіс быў галоўнай літаратурнай трыбунай у Заходняй Беларусі ў другой палове 1930-х гг. Змяшчаў матэрыялы па беларускай гісторыі, сацыяльнай псіхалогіі, краязнаўстве, беларускай мове і літаратуры, культуры.

## Літаратура 
* *Калеснік У.* «Калоссе» //  — С. 34—35.
* Луцкевіч Антон. Часопіс 'Калоссе' за тры кварталы. 'Калоссе', сшытак IV, 1935 г. // Наша слова.pdf № 8 (60), 22 лютага 2023. // на pawet.net
 
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Часопісы Заходняй Беларусі
Катэгорыя:1935 год у Заходняй Беларусі
Садавіна

, Іспанія]]
**Садавіна** — кулінарнае паняцце — сакавіты, звычайна ядомы, плод дрэва або куста. Разнавіднасцю садавіны з’яўляюцца таксама некаторыя ягады.

Садавіной звычайна называюць кожны плод, які складаецца з мякаці і насення і ўтварыўся з завязі кветкі. Гародніна ж — плады травяністых раслін, якія маюць мяккія, непакрытыя драўнянай карой сцёблы.

На думку батанікаў, кожны плод, разам з насеннем, — садавіна. Іх можна падзяліць на тры віды:
* Плод з сакавітай мякаці з насеннем (цытрусавыя, дыні, ягады, яблыкі);
* Плод з сакавітай мякаці з адной буйной цэнтральнай косткай (чарэшня, сліва, персік).
* Сухі плод (арэхі, бабы, гарох)

Садавіна з’яўляецца важным складнікам ежы чалавека і многіх жывёл.


Катэгорыя:Харчовыя прадукты
Жураўскі

**Жураўскі** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Аркадзь Іосіфавіч Жураўскі (1924—2009) — беларускі мовазнавец.
* Дзмітрый Іванавіч Жураўскі — расійскі навуковец-механік.
* Дзмітрый Пятровіч Жураўскі (1810—1856) — расійскі статыстык, эканаміст і дэмограф.
* Караль Жураўскі (1903—1994) — рымска-каталіцкі святар, краязнавец.
* Мікалай Апанасавіч Жураўскі — малдоўскі канаіст.
Салярыс (значэнні)

**Салярыс** (**Solaris**):

* **Салярыс (раман)** () — фантастычны раман Станіслава Лема.
* Салярыс (зорка) — зорка ў сузор'і Пегаса.
* «Салярыс» (СССР, 1968) — тэлеспектакль у 2-х серыях, рэж. Барыс Нірэнбург.
* «Салярыс» (СССР, 1972) — рэж. Андрэй Таркоўскі.
* «Салярыс» (ЗША, 2002) — рэж. Стывен Содерберг.
* **Solaris, гурт** — музычны спейс-рок-гурт.
* **Solaris, альбом** — трэці альбом Photek, выпушчаны ў верасні 2000 года. Назва не злучана з аднайменным раманам.
* **Solaris, аперацыйная сістэма** — аперацыйная сістэма ад Sun Microsystems.
* **Solaris, Atari 2600** — камп’ютарная гульня для Atari 2600 (1986 год) .
* **Solaris Bus & Coach** — польская фірма, вытворца аўтобусаў і тралейбусаў.
Malitvy vainy

**«Malitvy vainy»** (Малітвы вайны) — дэбютны альбом гурта «Крывакрыж».

## Спіс песень 
## Удзельнікі запісу 
* Алесь Мікус — клавішныя, спеў.
* Ларыса Праабражэнская — скрыпка.
* Сяргей Мікалаенка — віяланчэль.
* Вольга Уласенка — акардэон.
* Дзмітрый Касцюшка — труба.
* Зміцер Сасноўскі — дуда, спеў (у песні «Белы легіён (дуды)»).

### Падзякі 
Падзяка была выказаная Алене Мікус, Алегу Лук’янцаву, Тодару Кашкурэвічу, Андрэю Нікіфараву, Сяргею Чыславу і Ігару Бесарабу.

## Крытыка 
Газета «Наша Ніва» рэзка раскрытыкавала альбом. Выклікалі незадаволенасць у аўтараў рэцэнзіі шмат запазычанняў з літоўскай мовы і агульная незразумеласць тэкстаў песень. Рэцэнзенты таксама ўбачылі паралель між сэнсам песні «Великая Литва» і планам жыццёвага абшару Нацысцкай Германіі.

## Цікавосткі 
* Песня «Белы легіён» з альбома запісана як неафіцыйны гімн ужо спыніўшай сваё існаванне арганізацыі «Белы легіён».

## Спасылкі 
* Пра альбом
* Старонка альбома 
* Крытыка на «Нашай Ніве»

Катэгорыя:Альбомы 2009 года
Катэгорыя:Музычныя альбомы Беларусі
Асаднікі

**Асаднікі** — польскія ваенныя і цывільныя каланісты з цэнтральных раёнаў краіны, якім урад міжваеннай Польшчы выдзяляў землі на тэрыторыі Заходняй Беларусі і Заходняй Украіны.

У польскай, чэшскай, славацкай, украінскай, верхненелужыцкай мовах «асада» значыць "пасяленне", "сядзіба", "калонія". У беларускай з гэтым коранем ёсць толькі паняцце «асадныя сяляне» і «асада» — плата гэтых сялян за карыстанне зямлёй.

Асадніцтва ў міжваннай Польшчы — адметны феномен XX ст., пачалося Законам ад снежня 1920 годзе пра надзяленне зямлёй салдат, якія асабліва вызначыліся ў вайне супраць бальшавікоў. Асаднікаў надзялялі ўчасткамі зямлі па некалькі дзясяткаў гектараў пераважна ўздоўж савецка-польскай мяжы. Асаднікі мелі зброю і аб'ядноўваліся ў «Саюз былых абаронцаў усходніх ускраін», выконвалі паліцэйскія, адміністрацыйныя і антыдыверсійныя функцыі. Агулам у Заходняй Беларусі было каля 9000 гаспадарак асаднікаў. Мэта акцыі — змяніць этнічны склад насельніцтва ў памежных раёнах, паланізаваць мясцовых беларусаў, адгарадзіцца ад Савецкага Саюза надзейнай сцяной карэнных палякаў.

У сярэдзіне 1920-х гадоў маёнткі асаднікаў палілі беларускія сяляне.

## Літаратура 
* 
* Stobniak-Smogorzewska J. Kresowe osadnictwo wojskowe 1920—1945. — Warszawa, RYTM, 2003, ISBN 83-7399-006-2

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Заходняя Беларусь
Станіслаў Вацлававіч Суднік

**Станіслаў Вацлававіч Суднік** (, в. Сейлавічы, ) — беларускі пісьменнік, журналіст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 24 верасня 1954 года ў в. Сейлавічы Нясвіжскага раёна. Скончыў Мінскае вышэйшае інжынернае зенітна-ракетнае вучылішча (1977), Цвярскую ваенна-камандную акадэмію імя Жукава (завочна). Як прафесійны ваенны служыў у Савецкай арміі, пасля ва Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь.

Знаходзячыся на вайсковай службе ў Казахстане, выдаваў у г. Прыазёрску беларускую газету «Рокаш» (1990—1992). Адначасова спрабаваў сябе ў паэзіі. У 1992 годзе выдаў першы зборнік вершаў. Друкаваўся ў часопісах «Полымя» і «Маладосць».

Пасля звальнення ў запас шмат часу аддае журналісцкай і грамадскай дзейнасці. У 1997 аднавіў у Лідзе выпуск газеты Таварыства беларускай мовы «Наша слова» (раней выходзіла ў Мінску) і з той пары з’яўляецца яе рэдактарам. Ініцыятар стварэння і рэдактар краязнаўчага часопіса «Лідскі летапісец».

Аўтар некалькіх кніг і паэтычных зборнікаў. Член Саюза беларускіх пісьменнікаў з 2001 года.

## Узнагароды 
* Медаль «За баявыя заслугі».
* Ордэн «За службу Радзіме».
* Медаль Браніслава Тарашкевіча «За абарону роднай мовы» і дыплом Камітэта Ўшанавання (25.3.2002).
* Унясенне ў Кнігу пашаны «Працаўнікі твае, Беларусь».
* Лаўрэат конкурсу вершаў пра Лідскі замак «Голас стагоддзяў» з паэмай «Лідскі сон Гедыміна» (07.09.2025). Конкурс праводзіўся падчас XXXII Дня беларускага пісьменства ў Лідзе.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Старонка Станіслава Судніка
* Станіслаў Суднік прысвяціў сваё жыццё войску і мове  // Рэгіянальная газета
* Як перад «Дажынкамі» можна скарыстаць досвед лідчан. Інтэрв’ю са Станіславам Суднікам  // Рэгіянальная газета

Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Мінскага вышэйшага інжынернага зенітнага ракетнага вучылішча
Катэгорыя:Выпускнікі Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Члены Саюза беларускіх пісьменнікаў
Баяры (значэнні)

Назву **Баяры** маюць:
* Баяры — ваенна-служылы слой феадальнага грамадства ў 9-17 ст.
* Панцырныя баяры — група феадальназалежных людзей у ВКЛ у 15-16 ст.
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Бая́ры — былая вёска ў Брэсцкім раёне
** Бая́ры — вёска ў Жабінкаўскім раёне
** Бая́ры — вёска ў Камянецкім раёне
** Бая́ры — вёска ў Пінскім раёне
** Бая́ры — вёска ў Пружанскім раёне
* Віцебская вобласць:
** Бая́ры — вёска ў Аршанскім раёне
** Бая́ры — вёска ў Глыбоцкім раёне
** Бая́ры — вёска ў Бягомльскім сельсавеце Докшыцкага раёна
** Бая́ры — вёска ў Параф'янаўскім сельсавеце Докшыцкага раёна
** Бая́ры — вёска ў Лёзненскім раёне
** Бая́ры — вёска ў Пастаўскім раёне
** Бая́ры — вёска ў Полацкім раёне
** Бая́ры — вёска ў Кругліцкім сельсавеце Чашніцкага раёна
** Бая́ры — вёска ў Іванскім сельсавеце Чашніцкага раёна
* Гродзенская вобласць:
** Баяры́ — вёска ў Астравецкім раёне
** Бая́ры — хутар у Астравецкім раёне
** Бая́ры — хутар у Ашмянскім раёне
** Бая́ры — вёска ў Ашмянскім раёне
** Бая́ры — вёска ў Пераганцаўскім сельсавеце Воранаўскага раёна
** Бая́ры — вёска ў Жырмунскім сельсавеце Воранаўскага раёна
** Бая́ры — вёска ў Верцялішкаўскім сельсавеце Гродзенскага раёна
** Бая́ры — вёска ў Індурскім сельсавеце Гродзенскага раёна
** Бая́ры — вёска ў Падлабенскім сельсавеце Гродзенскага раёна
** Бая́ры — вёска ў Карэліцкім раёне
** Бая́ры — вёска ў Курылавіцкім сельсавеце Мастоўскага раёна
** Бая́ры — вёска ў Мастоўскім сельсавеце Мастоўскага раёна
** Бая́ры — вёска ў Свіслацкім раёне
** Бая́ры — вёска ў Слонімскім раёне
** Бая́ры — вёска ў Шчучынскім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Бая́ры — вёска ў Бабруйскім раёне
** Бая́ры — вёска ў Крычаўскім раёне
* Мінская вобласць:
** Бая́ры — вёска ў Барысаўскім раёне
** Бая́ры — вёска ў Вілейскім раёне
** Бая́ры — вёска ў Астрошыцкім сельсавеце Лагойскага раёна
** Бая́ры — вёска ў Янушкавіцкім сельсавеце Лагойскага раёна
** Бая́ры — вёска ў Красненскім сельсавеце Маладзечанскага раёна
** Бая́ры — вёска ў Цюрлёўскім сельсавеце Маладзечанскага раёна
** Бая́ры — аграгарадок у Мядзельскім раёне
** Бая́ры — вёска ў Слабадскім сельсавеце Мядзельскага раёна
** Бая́ры — вёска ў Нясвіжскім раёне

### Літва 
* Уцянскі павет
** Баяры — традыцыйная беларуская назва вёскі Баёрай III Ігналінскага раёна
Нёман (значэнні)

Назву **Нёман** (**Неман**) маюць:
* Нёман — рака ў Беларусі, Літве і Калінінградскай вобласці Расіі, упадае ў Балтыйскае мора

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць:
** Нёман — вёска ў Мастоўскім раёне
* Мінская вобласць:
** Нёман — пасёлак у Стаўбцоўскім раёне

### Расія 
* Неман — горад у Калінінградскай вобласці

## Прадпрыемствы 
* «Нёман» — шклозавод у Бярозаўцы, Беларусь
* «Нёман» — аўтобусны завод у Лідзе, Беларусь
* «Нёман» — абутковая фабрыка ў Гродне;
* «Нёман» — тытунёвая фабрыка ў Гродне.

## Спартыўныя клубы 
* «Нёман» — беларускі футбольны клуб з Гродна
* «Нёман» — беларускі футбольны клуб з Мастоў
* «Нёман-Агра» — беларускі футбольны клуб са Стоўбцаў
* «Нёман» — беларускі хакейны клуб з Гродна

## Іншае 
* Нёман (спартыўны комплекс, Гродна)
* Нёман — станцыя Беларускай чыгункі ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці
* «Нёман» — беларускі літаратурна-мастацкі і грамадска-публіцыстычны часопіс
*«Нёман» — еўрарэгіён створаны 6 чэрвеня 1997 году ў выніку трохбаковага пагаднення паміж Польшчай,  Літвой і  Беларуссю

## Гл. таксама 
* Нармандыя-Нёман
1984 (значэнні)

**1984**:
* 1984 — натуральны лік паміж лікамі 1983 і 1985.
* 1984 — год паводле грыгарыянскага календара.
** 1984 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва.
** 1984 год у гісторыі кіно.
** 1984 год у гісторыі літаратуры.
** 1984 год у гісторыі метрапалітэна.
** 1984 год у гісторыі музыкі.
* 1984 () — класічны раман у жанры антыўтопіі англійскага пісьменніка Джорджа Оруэла.
Парк Чалюскінцаў (станцыя метро)

**Парк Чалюскінцаў** () — станцыя Маскоўскай лініі Мінскага метрапалітэна. Размешчана на Маскоўскай лініі, паміж станцыямі «Маскоўская» і «Акадэмія навук».

## Гісторыя 
Станцыя «Парк Чалюскінцаў» пачала ўзводзіцца ў складзе першай чаргі Мінскага метрапалітэна ў 1977 годзе па праекце архітэктараў Б. Юрціна, К. Вязгіна, У. М. Крывашэева, В. Сокала і мастакаў Міцічкіна, Ю. Індрыксана. Менавіта тут была ўбіта першая паля будучага метрапалітэна. Станцыя ўрачыста была адкрыта 29 чэрвеня 1984 года разам з першымі 8-ю станцыямі Маскоўскай лініі.

## Архітэктура 
Перонная зала станцыі перакрыта жалезабетонным скляпеннем, якое апіраецца на абліцаваныя цёмным гранітам пуцявыя сцены. Падоўжнае і папярочнае чляненне скляпення надае станцыі своеасаблівае аблічча. Галоўную кампазіцыйную ролю ў архітэктурна-мастацкім афармленні пероннай залы адыгрываюць 8 дэкаратыўных люстраў по восі скляпення і 34 бакавыя свяцільні ў нішах склянення. Люстры, свяцільні, выкананыя з шкла залацістага колеру, у спалучэнні з белымі скляненнямі надаюць станцыі ўрачыстасць. Колеравае вырашэнне станцыі — бела-ружовы тон, які дапаўняецца гарманічным увядзеннем у аддзелку люстраў і скляпення дэкаратыўна-мастацкіх элементаў з латуні.

## Выхады 
Выхады станцыі размешчаны каля парку імя Чалюскінцаў, батанічнага саду і гадзіннікавага завода «Луч». Непадалёк ад станцыі размешчана Дзіцячая чыгунка.

## Фотагалерэя 

Выява:Pchelus 07.jpg|Пуцявая сцяна
Выява:Pchelus 08.jpg|Паказальнікі
Выява:Pchelus 06.jpg|Дэкаратыўная ўстаўка ў нішы збору
Выява:Pchelus 11.jpg|Дэкаратыўныя люстры
Выява:Pchelus 05.jpg|
Выява:Pchelus 09.jpg|Выхад у тарцы станцыі
Выява:Pchelus 04.jpg|Падземны пераход з уваходам на станцыю
Выява:Pchelus 03.jpg|Уваход на станцыю з праспекта Незалежнасці

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Станцыі Мінскага метрапалітэна
Катэгорыя:Маскоўская лінія метро (Мінск)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1984 годзе
Катэгорыя:1984 год у Мінску
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Барыса Юрціна
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Уладзіміра Крывашэева
Барысаўскі тракт (станцыя метро)

**Барысаўскі тракт** () — станцыя Маскоўскай лініі Мінскага метрапалітэна. Дата адкрыцця — 7 лістапада 2007.

## Фотагалерэя 

Bortr 03.jpg|Лаўка
Bortr 01.jpg|Закрыты выхад
Bortr 04.jpg|Назва на шляхавай сцяне
Bortr 06.jpg|Свяцільні
Bortr 05.jpg|Выхад у горад
Bortr 07.jpg|Пад'ёмнік для інвалідаў
Minsk-Metro-Borisovski Trakt-06.jpg|Выхад да БНТУ

## Спасылкі 
Катэгорыя:Станцыі Мінскага метрапалітэна
Катэгорыя:Маскоўская лінія метро (Мінск)
Катэгорыя:З’явіліся ў 2007 годзе
Катэгорыя:2007 год у Мінску
Уручча (станцыя метро)

**Уручча** () — станцыя Маскоўскай лініі Мінскага метрапалітэна, размешчаная ў аднайменным жылым раёне і з’яўляецца першай станцыяй, якая з’явілася за межамі МКАД. Дата адкрыцця — 7 лістапада 2007. Пасажырапаток — 71.000 чалавек.

## Галерэя 

Файл:Uru44a 09.jpg
Файл:Uru44a 04.jpg|Дэталь столі
Файл:Uru44a 02.jpg|Свяцільні
Файл:Uru44a 13.jpg|Назва на пуцявой сцяне
Файл:Uru44a 06.jpg|Упрыгожанне пуцявой сцяны
Файл:Uru44a 08.jpg|Агароджа ў партала тунэля
Файл:Uru44a 07.jpg|Лесвіца да выхаду і проціпажарны экран
Файл:Uru44a 10.jpg|Выгляд станцыі з вестыбюля
Файл:Uru44a 01.jpg|Ліфт для інвалідаў
Файл:Uru44a 03.jpg|Лесвіца на выхад і мост да ліфта
Файл:Uru44a 12.jpg|Указальнік у падземным пераходзе
Файл:Uru44a 11.jpg|Уваход на станцыю з праспекта Незалежнасці

## Спасылкі 
Катэгорыя:Станцыі Мінскага метрапалітэна
Катэгорыя:Маскоўская лінія метро (Мінск)
Катэгорыя:Уручча (жылы раён)
Катэгорыя:З’явіліся ў 2007 годзе
Катэгорыя:2007 год у Мінску