Пратэст на Розенштрасэ

, мемарыял пратэсту]]
**Пратэ́ст на Ро́зенштра́сэ** («Вуліцы ружаў») у Берліне — мірная дэманстрацыя ў Трэцім рэйху, скіраваная супраць дзеянняў рэжыму. У сямідзённых пратэстах цягам лютага—сакавіка 1943 года ўдзельнічалі этнічныя немкі — жонкі і сваячкі жыдоў, арыштаваных дзеля дэпартацыі паводле расавай палітыкі Трэцяга рэйха. Выступленне скончылася вызваленнем усіх арыштаваных. Пратэст на Розенштрасэ — адзіная масавая дэманстрацыя немцаў у Трэцім рэйху супраць дэпартацыі яўрэяў.

## Перадумовы 
Нюрнбергскія законы Трэцяга рэйха не адрознівалі яўрэяў, жанатых з людзьмі іншай веры, ад «поўных яўрэяў», і прадугледжвалі такое самае да іх стаўленне. Нацысты намагаліся спрасціць працэдуру разводу ў такіх выпадках; тым не менш, 90 % прадстаўнікоў арыйскай расы вырашылі трымацца свайго шлюбу, таму рэжым мусіў устрымлівацца ад пераследу такіх яўрэяў, магчыма, баючыся раскрыцця сакрэтнасці «канчатковага рашэння». У 1939 годзе ў Трэцім рэйху налічвалася 30 000 сужэнскіх параў, адной паловай у якіх з’яўляліся яўрэі.

## Хада падзей 
22 студзеня 1943 года Іозеф Гебельс і Адольф Гітлер вырашылі канчаткова ачысціць Германію ад яўрэяў.

27 лютага Гестапа пачало ў часе «» арыштоўваць апошніх яўрэяў у Берліне і накіроўваць іх у транзітныя лагеры. 1800 арыштаваных мужчын, якія былі жанаты з неяўрэйкамі, аддзялілі ад астатніх 10 000 арыштаваных і змясцілі ў будынках на Розенштрасэ 2—4, паколькі яны з’яўляліся «прывілеяванымі» нават паводле нацысцкіх законаў. Яны разыходзіліся пасля пагрозаў адкрыць агонь, але праз пэўны час зноў збіраліся на дэманстрацыю. 1 сакавіка 1943 года пратэст давялося прыпыніць, бо пачалася бамбардзіроўка Берліна брытанскай авіяцыяй.

РСХА прапаноўвала расстраляць пратэст, аднак Гебельс забараніў гэта, палічыўшы пратэст не палітычным, а проста жаданнем жанчын вярнуць сваіх мужоў; а немагчымасць схаваць магчымае забойства немцаў магло падарваць дух адзінства нацыі.

## Памяць 
Будынак на Розенштрасэ каля Александэрплаца, дзе трымалі схопленых яўрэяў, быў знішчаны падчас бамбардзіроўкі Берліна саюзнікамі ў канцы вайны. Цяпер на гэтым месцы стаіць ружовая калона з інфармацыяй пра дэманстрацыю.

У сярэдзіне 1980-х гадоў усходненямецкая скульптарка Інгеборг Гунцынгер стварыла мемарыял жанчынам, якія пратэставалі на Розенштрасэ. У 1995 годзе гэты мемарыял пад назвай «Блок жанчын» () быў пастаўлены ў парку непадалёк ад месца падзей.

У 2003 годзе пра падзеі на вуліцы Ружаў рэжысёрка Маргарэта фон Трота зняла фільм «Розенштрасэ».

## Літаратура 
* Joachim Neander. *Sein Leben, seine Lieder, sein Tal*, Verlag Presseverband der Evangelischen Kirche im Rheinland (1980).
* Monika Richarz. *Judisches Leben in Deutschland: Selbstzeugnisse zur Sozialgeschichte*, vol. 3, 1918—1945, Stuttgart: Dt. Verl.-Anst. (1982): 64.
* Helmut Eschwege and Konrad Kwiet. *Selbstbehauptung und Widerstand deutsche Juden im Kampf um Existenz und Menschewuerde 1933—1945,* Hamburg: Christians (1984):43.
* Konrad Kwiet. *Selbstbehauptung und Widerstand: Deutsche Juden im Kampf um Existenz und Menschenwürde, 1933—1945*, Christians (1984). 
* Helmut Eschwege. *Fremd unter meinesgleichen: Erinnerungen eines Dresdner Juden*, Ch. Links; 1. Aufl edition (1991). 
* Antonia Leugers. *Gegen eine Mauer bischöflichen Schweigens: Der Ausschuss für Ordensangelegenheiten und seine Widerstandskonzeption 1941 bis 1945*, Verlag J. Knecht (1996).
* Christof Dipper. Schwierigkeiten mit der Resistenz, *Geschichte und Gesellschaft* 22 (1996): 409—416.
* Heinz Boberach. *Aemter, Abkuerzungen, Aktionen des NS-Staates,* Munich: Saur (1997): 379.
* Eric A. Johnson. *Nazi Terror: The Gestapo, Jews, and Ordinary Germans,* New York: Basic Books (1999): 25.
* Marion A. Kaplan. *Dignity and Despair*, Oxford University Press: (1999): 193.
* Nathan Stoltzfus. *Resistance of the Heart: Intermarriage and the Rosenstrasse Protest in Nazi Germany*, Rutgers University Press (March 2001): paperback: 386 pages. 
* Christof Dipper. *Third Reich History as if the People Mattered*, *Geschichte und Gesellschaft 26*, no. 4 (2000). John J. Michalczyk, *Confront!: Resistance in Nazi Germany*, Peter Lang, 2004: 8. 
* Wolf Gruner, *Widerstand in der Rosenstraße*, Fischer Taschenbuch Vlg. (2005). 
* Nathan Stoltzfus. *Hitler’s Compromises: Coercion and Consensus in Nazi Germany,* Yale University Press (2016). 
* Nathan Stoltzfus and Birgit Maier-Katkin. *Protest in Hitler’s «National Community»: Popular Unrest and the Nazi Response*, Berghahn Books (2016). 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* The Women’s Rosenstraße Protest in Nazi Berlin, Nathan Stoltzfus
* Resistance by Berlin women against Goebbels (German language)
* Encyclopedia of Jewish Suffering, Book review of *Jews in Nazi Berlin: From Kristallnacht to Liberation.* Edited by Beate Meyer, Hermann Simon and Chana Schuetz, The University of Chicago Press. Book review By Alexander Zvielli, *The Jerusalem Post*, 4/9/2010. «An evocative profile of wartime Berlin reveals the shame, humiliation and destruction that befell the city’s Jews».

Катэгорыя:Канфлікты 1943 года
Катэгорыя:Халакост у Германіі
Катэгорыя:Грамадзянскае непадпарадкаванне
Катэгорыя:Рух супраціву ў Германіі
Катэгорыя:Выступленні ў Германіі
Катэгорыя:1940-я ў Берліне
Катэгорыя:Жаночыя пратэсты