open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Касцёл Святога Крыжа і Святой Ганны (Брэст)

**Касцёл Святога Крыжа і Святой Ганны** (**фара Вітаўта**) — парафіяльны касцёл, які існаваў у Берасці з 1412 г. да сярэдзіны XIX ст. Заснаваны вялікім князем Вітаўтам. Пазней таксама згадваецца як **касцёл Святога Крыжа і Святой Ганны**. Як і іншыя помнікі архітэктуры Брэста, знішчаны расійскімі ўладамі пры будаўніцтве Брэсцкай крэпасці.

## Гісторыя 
Касцёл фундованы Вітаўтам пад імем Святога Крыжа і Узнясення Найсвяцейшай Дзевы Марыі. Будынак размяшчаўся на тэрыторыі акольнага горада, мяжа тэрыторыі праходзіла з поўначы ўздоўж касцёла езуітаў, галоўны фасад касцёла выходзіў на гандлёвую плошчу, а з поўдня выходзіў на вуліцу Падзамкавую, да бернардзінскага моста.

Да касцёла належалі вялікія юрыдыкі. Адна з іх — Святога Крыжа за рынкам уздоўж вуліцы Падзамкавай. У 1766 годзе па фундацыі кс. Пятра Шпанемберга касцёл быў перабудаваны.

З 1805 г. служба ў касцёле не вялася з прычыны небяспечнасці канструкцый пасля моцнага гарадскога пажару. Рухомыя каштоўнасці былі перанесены ў капліцу. Відаць, стан Фарнага касцёла быў настолькі дрэнны, што расійскія ўлады яго ў далейшым не ўлічвалі.

Касцёл разабраны ў час будаўніцтва Брэсцкай крэпасці, капліца нейкі час выкарыстоўвалася пад ваенныя мэты, пазней таксама была разабрана.

## Храналогія 
* 1389 год — узнікненне першай брэсцкай каталіцкай парафіі.
* 1412 год — пачатак будаўніцтва мураванага (?) каталіцкага храма на вуліцы Нямецкай, на адным з бакоў Рыначнай плошчы. На думку іншых даследчыкаў касцёл заставаўся драўляным ажно да XVIII ст.
* 1766 год — пачатак узвядзення новага мураванага касцёла.
* 1769 год — асвячэнне новазбудаванага касцёла.
* 1806 год — функцыі гарадской Фары перайшлі да езуіцкаму касцёлу, бо сам Фарны касцёл быў дрэнна збудаваны і меў слабыя падмуркі.
* 1808 год — абодва храмы (Фара і езуіцкі) згарэлі.

## Архітэктура 
Будынак меў форму чатырохвугольніка, бабінец фланкіраваў уваход у касцёл, а вуглавая шасцікутная вежа завяршала кампазіцыю будынка.

Плябанія касцёла ўяўляла сабой вялікі дом з жыллёвымі памяшканнямі. У трох вялікіх пакоях каміны з белай кафлі, сцены былі зацягнуты шпалерамі з па-мастацку аздобленай тканіны.

### Інтэр’ер 
У інтэр’еры касцёла былі багата аздобленыя алтары, вялікая колькасць абразоў, сярод іншага і свецкі партрэт Вітаўта, выкананы ў 18 ст. Капліца касцёла размяшчалася з яго ўсходняга боку, бліжэй да царквы Св. Мікалая.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Брэста
Катэгорыя:Колішнія касцёлы Брэста
Марыя Края

**Марыя Края** (; 24 верасня 1911, Задар — 21 лістапада 1999 Тырана) — албанская оперная спявачка.

## Біяграфія 
Нарадзілася у 1911 годзе ў Задары у Каралеўстве Далмацыя, якое пазней увайшло ў склад Аўстра-Венгрыі у каталіцкай сям’і, якая жыла ў невялічкім албанскім раёне ў мяжы горада. З’яўлялася сваячкай Маці Тэрэзы. Ва ўзросце шасці гадоў разам з сям’ёй пераехала на этнічную радзіму ў Албанію ў горад Шкодэр. У Албаніі яна пазнаёмілася з нацыянальнымі традыцыямі і албанскай культурай.

У 1937 годзе Марыя дала канцэрт ў Бары (Італія), а ў наступным годзе яна выступіла ў Мюнхене (Германія).

Сярод самых вядомых выступленняў спявачкі магчыма вылучыць яе выкананне ў операх *Іаланта (опера)Іаланта* кампазітара Пятра Чайкоўскага і *Прададзеная нявеста* кампазітара Бедржыха Сметаны пастаўленых у Нацыянальным тэатры оперы і балета Албаніі.

Памерла ў Тыране ў 1999 годзе. Яна была ўдастоена найвышэйшага прызнання для дзеячаў мастацтваў Албаніі — звання Народнага артыста Албаніі.

## Літаратура 
* M. Lalaj, *Instituti Femnor «Nana Mbretneshë»,* Tiranë: Qendra Kombëtare e Artit dhe e Kulturës, 2013. fq. 54. ISBN 9789994351909
* David Cooper, Kevin Dawe: The Mediterranean in music: critical perspectives, common concerns, cultural differences. Scarecrow Press, 2005. ISBN 978-0-8108-5407-9
* Flori Slatina: Portrete artistesh. Tirana: Gazeta 55, 1999. (alb.)

## Спасылкі 
* Sopranoja brilante Marie Kraja 

Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Албаніі
Катэгорыя:Народныя артысты Албаніі
Марэна (значэнні)

* Марэна — скопішчы несартаванага ці слабасартаванага абломкавага матэрыялу, які пераносіцца або адкладваецца ледавікамі
* народная назва віду
Сіні маршрут (Венгрыя)

**Сіні маршрут** (, скарочана *OKT*) — нацыянальны венгерскі пешаходны маршрут. З’яўляецца часткай сеткі еўрапейскіх пешаходных маршрутаў.

## Гісторыя 
]]
Нацыянальны сіні маршрут, ці проста сіні маршрут стаў адным з першых пешаходных маршрутаў у Еўропе. Гэтая дарога была ўпершыню апісана ў 1938 годзе, яе даўжыня ў той час складала 910 км. Пасля Другой сусветнай вайны многія венгерскія турысты пачалі хадзіць па гэтаму маршруту, таму секцыя спартыўнага турызму будапешцкага таварыства «Лакаматыў» абвясціла ў 1952 годзе нацыянальны паход па «сіняму» шляху. У 1961 годзе арганізацыю і кіраванне рухам «Сіні маршрут» узяла на сябе асацыяцыя «Сябры прыроды».

Першыя гады аб «Сінім маршруце» ведалі ў асноўным толькі спартыўныя турысты, пакуль у пачатку 1980-х гадоў на венгерскім тэлебачанні не была паказана серыя рэпартажаў аб ім. Аўтарам рэпартажаў быў журналіст Паль Роцкенбаўэр, які разам са здымачнай групай прайшоў маршрут за 76 дзён.

Даўжыня маршруту складае больш за 1128 км, ён ідзе ад гары Гешрыбенштайн на мяжы з Аўстрыяй праз Будапешт да населенага пункта Халахаза ля мяжы са Славакіяй. У 1983 годзе ўсходняя частка маршруту ўвайшла ў склад міжнароднага маршруту сяброўства Айзэнах — Будапешт (ЕВ), адзінага міжнароднага маршруту сацыялістычных краін усходняй Еўропы (ён праходзіў праз ГДР, Польшчу, Чэхаславакію і Венгрыю). Сёння большая частка «Сіняга маршруту» інтэгравана ў еўрапейскі міжнародны пешаходны маршрут E4 (Гібралтар — Пірэнеі — Бодэнскае возера — Балатон — Рыла — Крыт). Да «Сіняга маршруту» дадаліся яшчэ два венгерскія маршруты «Rockenbauer Pál Dél-dunántúli Kéktúra» и «Alföldi Kéktúra», якія цяпер зрэдку разглядаюцца як яго частка.

## Літаратура 
* Az Országos Kéktúra. Írott-kőtől Budapest-Hűvösvölgyig; Ifjúsági és Sportminisztérium, Cartographia Kft. Budapest 2001, 160 S.; ISBN 963-352-535-7
* Az Országos Kéktúra. Budapest-Hűvösvölgytöl Hollóházáig; Ifjúsági és Sportminisztérium, Cartographia Kft. Budapest 2001, 160 S.; ISBN 963-352-536-5
* Országos Kéktúra. Útvonalvázlat és Igazoló Füzet; Magyar Természetbarát Szövetség, Budapest 2007, 80 S.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Славутасці Венгрыі
Катэгорыя:Дарогі Венгрыі
Катэгорыя:Пешаходны турызм
Катэгорыя:Пешыя дарогі Еўропы
Яўген Сяргеевіч Боткін

**Яўге́н Сярге́евіч Бо́ткін** (; , Царскае Сяло — 17 ліпеня 1918, Екацярынбург) — расійскі ўрач, лейб-медык сям’і Мікалая II, дваранін, святы Рускай праваслаўнай царквы. Паходзіў з роду маскоўскіх купцоў Боткіных, сын вядомага доктара Сяргея Пятровіча Боткіна. Расстраляны разам з царскай сям’ёй.

Яўген Сяргеевіч
Катэгорыя:Медыкі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Удзельнікі руска-японскай вайны
Катэгорыя:Выкладчыкі Ваенна-медыцынскай акадэміі
Катэгорыя:Расстраляныя ў РСФСР
Катэгорыя:Рускія праваслаўныя святыя
Катэгорыя:Дактары медыцыны
Катэгорыя:Прыдворныя медыкі
Катэгорыя:Праведныя
Bazzi

**Эндру Базі** ( нар. , Дырбарн, Мічыган) — амерыканскі спявак і аўтар песень.

## Біяграфія 
Упершыню ўзяў у рукі гітару ў 4-х гадовым узросце. Бацькі ацанілі імкненне сына і не абцяжарвалі яго патрабаваннем да вывучэння навук. У перыяд навучання ў школе хлопчык спяваў у царкоўным хоры, а ў 6-м класе прыняў удзел у конкурсе «Шоу талентаў», ён выканаў песню Бруна Морса «Talking to the Moon», давёўшы бацькам, што захапленне музыкай можа перарасці ў прафесію.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі ЗША
Катэгорыя:Гітарысты ЗША
Яўген Ільіч Лізюкоў

**Яўген Ільіч Лізюкоў** (1899, Гомель — 1944) — адзін з арганізатараў і кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Мінскай вобласці. Брат Аляксандра Ільіча і Пятра Ільіча Лізюковых.

## Біяграфія 
Член КПСС з 1944 года. У Чырвонай Арміі ў 1918—1932, удзельнік грамадзянскай вайны. Працаваў дырэктарам канторы Галоўутарчэрмет у горадзе Джанкой Крымскай вобласці. У пачатку Вялікай Айчыннай вайны добраахвотнікам пайшоў на фронт, быў цяжка паранены і дэмабілізаваны. Пасля заканчэння школы па падрыхтоўцы партызанскіх кадраў пры Цэнтральным штабе партызанскага руху (1942) накіраваны на акупаваную тэрыторыю Мінскай вобласці. Старшы лейтэнант, камандзір партызанскага атрада імя Дзяржынскага брыгады імя Фрунзэ, начальнік штаба атрада імя Чкалава 225-й брыгады імя Суворава, камандзір атрада імя Молатава 2-й Мінскай брыгады. Загінуў у баі з групай немцаў, якія прарваліся з акружэння каля вёскі Грэбень Пухавіцкага раёна. Пахаваны ў вёсцы Наваполле Пухавіцкага раёна, на магіле ўсталяваны помнік.

## Узнагароды 
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* Ордэн Айчыннай вайны II ступені.
* Таксама іменем братоў Лізюковых названыя вуліцы ў горадзе Чачэрску і аграгарадку Нісімкавічы Чачэрскага раёна.
* У беларуска-славянскай гімназіі № 36, размешчанай па вуліцы братоў Лізюковых, адкрыты музей братоў Лізюковых; на будынку гімназіі ўсталявана мемарыяльная дошка
* У 2019 годзе ў Гомелі на плошчы Перамогі ўсталяваны памятны знак у гонар братоў Лізюковых.

## Літаратура 
* Гомель. Энциклопедический справочник. — Мн.: БелСэ, 1991. — 527 с.

Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Камандзіры партызанскіх злучэнняў, брыгад і атрадаў у гады Вялікай Айчыннай вайны
Баршчыў

**Баршчыў** () — горад у Цярнопальскай вобласці Украіны, былы раённы цэнтр, цэнтр тэрытарыяльнай грамады, чыгуначная станцыя.

## Гісторыя 
На месцы сучаснага горада існавала ўмацаванне часоў Кіеўскай Русі, якое з 1199 г. належала Галіцка-Валынскага княства. Пасля XIV ст. яно адышло да Вялікага Княства Літоўскага, а пасля — Каралеўства Польскага.

У канцы XV ст. пачаліся турэцка-татарскія напады на Падолле. Легенда тлумачыць назву горада тым, што ягоныя жыхары нібыта падчас аднаго з такіх набегаў утапілі татарына ў казані з баршчом.

У пачатку XVІІ ст. тут збудавалі замак, пасля перабудаваны на палац, які да нашага часу не захаваўся. У 1629 г. Баршчыў атрымаў магдэбургскае права. Горад атрымаў свой герб — залаты сноп на фоне падоўжных каляровых палос. А таксама права на тры штогадовых кірмашы і адзін штотыднёвы у чацвер.

У 1772 г. горад адыйшоў да Аўстрыі. У 1809—1815 гг. ён знаходзіўся пад уладай Расіійскай імперыі, пасля чаго быў вернуты да Аўстрыі, быў цэнтрам павета.

У пачатку ліпеня 1919 г. у горад пераехаў ўрад Заходне-Украінскай Народнай Рэспублікі на чале з прэзідэнтам Яўгенам Петрушэвічам. 8 ліпеня 1919 г. у горад прыбыў галоўны атаман арміі Украінскай Народнай Рэспублікі Сымон Пятлюра з прадстаўнікамі штаба арміі УНР для перамоваў з прэзідэнтам ЗУНР Яўгенам Петрушэвічам. На сустрэчы, улічваючы бязвыхаднасць сітуацыі, было прынята рашэнне аб пераходзе Украінскай Галіцкай арміі і ўрада ЗУНР за раку Збруч.

У 1919—1939 гг. горад уваходзіў у склад міжваеннай Польшчы. У 1939 г. далучаны да УССР.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Цярнопальскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1456 годзе
SuperTux

***SuperTux***&nbsp;— гэта свабодны класічны платформер на кшталт Super Mario Bros. Гульня была створана Білам Кендрыкам (Bill Kendrick), і зараз распрацоўваецца і падтрымліваецца камандай SuperTux Development Team.

Галоўны герой гульні&nbsp;— пінгвін Tux, сімвал Linux. Галоўная задача&nbsp;— прайсці ўсе ўзроўні і зарабіць як мага больш ачкоў. Дзеянне гульні адбываецца ў двух лакацыях, якія змяшчаюць досыць вялікая колькасць узроўняў&nbsp;— Антарктыду і Лес. Таксама ёсць дадатковыя карты, створаныя фанатамі.

Версія 0.0.4 была створана ў красавіку 2003. Дзякуючы інтарэсу, праўяленага The Linux Game Tome, (у сакавіку 2004 SuperTux быў ўдастоены звання «Гульня месяца») гульня дасягнула першай вехі, яна атрымала дасканалы гульнявы свет, а таксама сюжэт, падобны на Super Mario Bros.

Версія 0.1.1 выйшла ў траўні 2004. Яна ўключала асноўны гульнявы свет (26 узроўняў).

Версія 0.1.3 выйшла ў ліпені 2005. Яна ўключала асноўнай гульнявой свет (26 узроўняў) і два дадатковых (22 і 28 узроўняў, адпаведна). Сярод іх былі як афіцыйныя узроўні, так і зробленыя гульцамі. Зараз даступны зыходны код, а таксама скампіляваныя версіі для GNU/Linux, Mac OS X і Microsoft Windows, і неафіцыйныя зборкі для іншых платформаў.

Версія 0.3.0 (Milestone 1.9) выйшлі 17 снежня 2006. Гэта была якая распрацоўваецца версія, якая затым перайшла ў версію 0.4 (Milestone 2.0). Сярод новых функцый з’яўляецца:
* дапрацаваная сістэма сутыкненняў;
* адрознівальная здольнасць 800×600;
* пераклад і падтрымка UTF-8;
* для паляпшэння дзеянняў ворага дададзеная скрыптовая мова Squirrel.

SuperTux працуе ў GNU/Linux, Mac OS X, Microsoft Windows; таксама працуе на FreeBSD, BeOS, PlayStation Portable, Symbian OS, SdiOS, MotoMagx.

Распаўсюджваецца SuperTux пад ліцэнзіяй GNU General Public License

## Праціўнікі Tux’a 

File:Bouncing Snowball.png|Скачаючы сняжок
File:Fish.png|Рыбка
File:Flying Snowball.png|Кружачыючы сняжок
File:Jumpy.png|Стрыбунец
File:MrBomb.png|Бомбочка
File:MrIceBlock.png|Ільдзінка
File:Snowball.png|Сняжок
File:Spiky.png|Вожычак

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт SuperTux
* Wiki 

Катэгорыя:Гульні для Apple Macintosh
Катэгорыя:Гульні для PlayStation Portable
Катэгорыя:Гульні для Linux
Катэгорыя:Гульні для Mac OS
Катэгорыя:Гульні для Windows
Катэгорыя:Свабодныя відэагульні
Катэгорыя:Платформеры
Уладзімір Кірылавіч Віннічэнка

**Уладзімір Кірылавіч Віннічэнка** (; 28 ліпеня 1880, Елісаветград, Херсонская губерня, Расійская імперыя — , Мужэн, Праванс — Альпы — Лазурны Бераг, Францыя) — украінскі грамадска-палітычны дзеяч, празаік, драматург і художнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Пасля заканчэння школы і паспяховай здачы экзаменаў паступіў на юрыдычны факультэт Кіеўскага ўніверсітэта. У 1902 г. уступіў у лавы Украінскай рэвалюцыйнай партыі. Займаўся ў ёй прапагандысцкай працай сярод сялянства і рабочых. У 1903 г. быў арыштаваны і выключаны з універсітэта, арыштаваны. Двойчы яму ўдалося бегчы з турмы. Пасля чаго — у эміграцыі. У 1914 г. вярнуўся ў Расійскую імперыю і пад чужым імем жыў у Маскве да 1917 г.

Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 г. і звяржэння царызму быў абраны намеснікам старшыні Украінскай Цэнтральнай Рады. З 15 чэрвеня 1917 па 22 кастрычніка 1918 гг. быў начальнікам Генеральнага сакратарыята Украінскай Народнай Рэспублікі — органа выканаўчай улады Цэнтральнай Рады. 22 студзеня 1918 г. у сваім чацвёртым універсале Рада абвясціла поўную незалежнасць Украіны. 30 студзеня 1918 г. ён пайшоў у адстаўку разам з усім сваім кабінетам.

У перыяд Гетманата ён стаяў у апазіцыі да гетмана Паўла Скарападскага. Пасля яго звяржэння, з 14 снежня 1918 г. быў старшынёй Дырэкторыі УНР. Захоп Кіевам Чырвонай Арміяй 5 лютага 1919 г. і канфлікт з Сымонам Пятлюрам прывёў да адстаўкі Віннічэнкі 13 лютага 1919 г.

Ён эміграваў да Аўстрыі. У Вене арганізаваў эмігранцкую палітычную групу ўкраінцаў. У траўні 1920 г. ён адправіўся ў Маскву, дзе яму прапанавалі пасаду намесніка старшыні Савета Народных Камісараў УССР, разам з пасадай народнага камісара па знешняй палітыцы, аднак ён адмовіўся. Пасля капітуляцыі Францыі і яе акупацыі гітлераўскай Германіяй трапіў у канцэнтрацыйны лагер. Памёр у 1951 г. у французскім Правансе.

Катэгорыя:Грамадзянская вайна ва Украіне
Катэгорыя:Пахаваныя на Лычакаўскіх могілках
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Украіны
Катэгорыя:Пісьменнікі Украіны
Катэгорыя:Украінамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Украінская Народная Рэспубліка
Ішталош-Кё

**Ішталош-Кё** (**Ішталошко**; ) — гара ў Венгрыі на тэрыторыі медзье Хевеш. Мае вышыню 958,1 м над узроўнем мора, і з’яўляецца другой па вышыні гарой масіва Бюк і шостай па вышыні гарой Венгрыі. Да 2014 года яна лічылася найвышэйшым пунктам хрыбта, але, паводле апошніх даследаванняў, вышыня гары Сільвашы-Кё складае 960,715 м, што трохі вышэй.

З населенага пункта Сілвашварад да гары і пячоры вядзе турыстычная сцежка даўжынёй некалькі сотняў метраў.

## Пячора Ішталош-Кё 
Вывучэннем пячоры Ішталош-Кё упершыню заняўся Паль Рашко ў 1911 годзе. Пячора з’яўляецца значным археалагічным помнікам, там былі выяўлены знаходкі ўзростам 30 000 — 40 000 гадоў, сярод якіх косткі пячорнага мядзведзя і бізона Bison latifrons, каменныя і касцяныя прылады працы, а таксама палеалітычны ачаг, які цяпер экспануецца ў Венгерскім нацыянальным музеі.

У пячоры пазней праводзілі раскопкі Атакар Кадзік (1929) і Марыя Мотль (1938). Добра падрыхтаваныя раскопкі праводзіліся ў 1947 годзе, іх узначальваў Ласла Вертэш. На падставе археалагічнай стратыфікацыі і рэшткаў жывёл даследчыкі пячоры вызначылі ўзрост трох культурных слаёў і характарыстыкі папуляцыі людзей, якія там жылі. Пячора атрымала статус ахоўваемай у 1944 годзе і асабліва ахоўваемай у 1982 годзе.

Навейшыя раскопкі пачаліся ў 2000 годзе, іх узначаліў Арпад Рынгер. Важнасць пячоры звязана з выяўленнем там рэшткаў 66 розных відаў ледніковага перыяду, што робіць яе фаўну самай багатай сярод арыньякскай фаўны ў Еўропе; тры новых віды млекакормячых і дваццаць новых відаў птушак былі апісаны на аснове мікрафаўны пячоры.

## Літаратура 
* Vértes László: *Az istállóskői barlang aurignaci II. kultúrájának kormeghatározása*, 1959, Akadémiai Nyomda, Budapest
* T. Dobosi Viola: *Bone finds from Istállós-kő Cave*, Praehistoria, 2002. 3. évf. 79-102. oldal
* Adams, Brian: *New radiocarbon dates from Szeleta and Istállós-kő caves*, Hungary, Praehistoria, 2002. 3. évf. 53-55. oldal
* Ringer Árpád: *The new image of Szeleta and Istállós-kő caves in the Bükk Mountains: a revision project between 1999—2002*, Praehistoria, 2002. 3. évf. 47-52. oldal

## Спасылкі 
* Az Istállós-kő és környezetének térképe 
* Istállóskői ősemberbarlang Szilvásvárad 

Катэгорыя:Горныя вяршыні паводле алфавіта
Катэгорыя:Вяршыні вышынёй да 1000 метраў
Катэгорыя:Горы Венгрыі
Катэгорыя:Горныя вяршыні Еўропы
Катэгорыя:Славутасці Венгрыі
Катэгорыя:Заходнія Карпаты
Андрэй Якаўлевіч Малышаў

**Андрэй Якаўлевіч Ма́лышаў** (,  — ) — вучоны ў галіне эканамічнай геаграфіі, кандыдат геаграфічных навук (1952), прафесар (1970). Заслужаны работнік вышэйшай школы БССР (1971).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Мінску. Скончыў школу, працаваў качагарам на паравозе. У 1939 годзе скончыў Мінскі педагагічны інстытут і паступіў у завочную аспірантуру. У тым жа 1939 годзе быў запрошаны на пасаду выкладчыка і намесніка дэкана. У 1941—1949 гг. ўзначальваў геолагаразведачную экспедыцыю па пошуку радовішчаў золата ў раёне горада Міяс на Урале і інш. У 1949—1979 гг. А. Я. Малышаў у Беларускім дзяржаўным універсітэце, з 1954 года на пасадзе прарэктара па навучальнай рабоце, а ў 1965—1966 гг. узначальваў кафедру эканамічнай геаграфіі геаграфічнага факультэта. У 1952 годзе ў Маскоўскім абласным педагагічным інстытуце абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Полесская область: экономико-географическая характеристика».

## Навуковая дзейнасць 
А. Я. Малышаву належаць працы па эканамічнай геаграфіі Беларускай ССР, праблемам транспарту і асушэння Палесся.

Сярод апублікаваных прац:
* Города и села Белорусской ССР. — Мн., 1959. (разам з В. А. Жучкевічам і Н. Я. Рагозіным)
* Прамысловасць Мінска (Эканоміка-геаграфічны нарыс) — Мінск: Выдавецтва БДУ, 1972. — 119, [1] с. — іл., табл.(разам з Л. А. Паўловіч)
* Транспорт и экономические связи // Георгафия Белоруссии. 2 изд. — Мн., 1977.

## Узнагароды 
* Ордэн Леніна (1976)
* 2 ордэны Працоўнага Чырвонага Сцяга (1961, 1980)
* 2 Ганаровая Граматы Вярхоўнага Савета БССР (1956, 1980)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Малышаў, Андрэй Якаўлевіч (кандыдат геаграфічных навук ; 1913—1984) // Нацыянальная бібліятэка Беларусі
* Малышев, Андрей Яковлевич (кандидат географических наук ; 1913—1984) // Нацыянальная бібліятэка Беларусі
* *Смоляков Г. С.* А. Я. Малышев: учёный, организатор, человек 
* Лучшие выпускники  // Факультэт прыродазнаўства БДПУ імя М. Танка

Катэгорыя:Выпускнікі БДПУ імя Максіма Танка
Катэгорыя:Выкладчыкі БДПУ імя Максіма Танка
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Геаграфічны факультэт БДУ
Катэгорыя:Географы СССР
Катэгорыя:Географы Беларусі
Катэгорыя:Дэпутаты Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў
Катэгорыя:Дэпутаты Мінскага абласнога Савета дэпутатаў
Сонечныя зацьменні XIX стагоддзя

У перыяд з 1801 па 1900 год адбылося 242 сонечныя зацьменні, з якіх 87 былі частковымі, 77 — кольцападобнымі, 63 — поўнымі і 15 — гібрыднымі. Найбольшая колькасць зацьменняў прыпала на 1805 год — на гэты год прыходзіцца 5 сонечных зацьменняў.

Самае доўгае поўнае зацьменне адбылося 7 жніўня 1850 года (6 хв. 50 с.), самае доўгае кольцападобнае зацьменне — 30 кастрычніка 1883 года (10 хв. 17 с.), самае доўгае гібрыднае зацьменне — 9 снежня 1825 года (1 хв. 34 с.). Самае вялікае частковае зацьменне прыпала на 26 чэрвеня 1805 года, яго велічыня склала 0,93573.

## Адметныя зацьменні XIX стагоддзя 
* 1 студзеня 1805 і 30 студзеня 1805: Два сонечныя зацьменні, якія адбыліся на працягу аднаго каляндарнага месяца.
* 7 жніўня 1850: Самае доўгае поўнае зацьменне XIX стагоддзя, максімальная фаза якога працягвалася 6 хвілін 50 секунд.
* 28 ліпеня 1851: Першы ў гісторыі чалавецтва фотаздымак поўнага сонечнага зацьмення зроблены ў Кёнігсбергскай абсерваторыі.
* 29 ліпеня 1878: З гэтым сонечным зацьменнем звязана гісторыя, пазней прызнаная вымыслам. Паводле гэтай гісторыі, амерыканскі вынаходнік Томас Эдысан (1847—1931) усталяваў свае інструменты для назірання зацьмення ў куратніку ў штаце Ваёмінг. Калі зацьменне пачалося, куры прынялі гэта за надыход ночы і пайшлі ўстройвацца на начлег. Эдысану прыйшлося змагацца з нашэсцем кур, таму з больш чым трох хвілін, якія цягнулася зацьменне, у яго засталося толькі некалькі секунд на назіранні.
* 2 снежня 1880 і 31 снежня 1880: Два сонечныя зацьменні, якія адбыліся на працягу аднаго каляндарнага месяца.

## Спіс зацьменняў XIX стагоддзя 
Ніжэй прыведзена табліца, у якой пералічаны ўсе сонечныя зацьменні XIX стагоддзя ў храналагічным парадку. Табліца змяшчае наступныя слупкі:
* **Дата** — дата зацьмення.
* **Час** — час максімальнай фазы зацьмення, гэта значыць момант максімальнага збліжэння восі конуса месяцавага ценю з цэнтрам Зямлі. Час максімальнай фазы прыводзіцца ў Зямным часе (TT).
* **Сарас** — серыя сонечных зацьменняў, да якіх адносіцца дадзенае зацьменне. Сонечныя зацьменні аднаго сараса паўтараюцца з перыядычнасцю раз у 18 гадоў 11 дзён і 8 гадзін.
* **Тып** — тып сонечнага зацьмення. Выкарыстоўваюцца наступныя абазначэнні: поўнае   П  , кольцападобнае   К  , гібрыднае   Г  , частковае   Ч  .
* **Гама** — параметр, які апісвае, наколькі цэнтральным з’яўляецца зацьменне. Гама роўная мінімальнай адлегласці ад восі конуса месяцавага ценю да цэнтра Зямлі падзеленай на экватарыяльны радыюс Зямлі.
* '*** — доля вуглавога дыяметра Сонца, якая аказалася зацемнена.
* **Каардынаты** — геаграфічныя каардынаты пункта максімальнага зацьмення.
* **Шырыня*' — шырыня месяцавага ценю ў кіламетрах.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* Каталог сонечных зацьменняў з 1801 па 1900 гады на сайце НАСА
Эршэг

**Э́ршэг** () — нацыянальны парк у заходняй частцы Венгрыіі, у Заходне-Задунайскім краі на тэрыторыі мед'е Ваш. Парк размяшчаецца ў самым заходнім раёне Венгрыі. Тэрыторыя парку распасціраецца на поўдні ад ракі Раба, непасрэдна прымыкае да межаў Аўстрыі і Славеніі. уйнейшыя гарады побач з паркам — Кёрменд і Сентготхард.

Плошча парку — 44 000 гектараў. Парк Эршэг — самы малады з нацыянальных паркаў Венгрыі, быў заснаваны ў 2002 годзе.

Назву парк атрымаў па імяні гістарычнай вобласці Эршэг, на тэрыторыі якой ён размешчаны. У Эршэге, памежным венгерскім раёне, гістарычна пражывалі ахоўнікі памежных пераходаў ( — гвардыя, варта), сфармаваўшыя самабытную сялянскую культуру.

## Апісанне 
Больш за 60 % тэрыторыі парку займаюць некранутыя лясы, галоўным чынам, хвойныя. У лясах Эршэга захаваліся значныя папуляцыі дзікіх звяроў. Азёры парку вядомы сваёй крыштальна-чыстай вадой. У Эршэге бяруць пачатак рэкі Зала і Керка, а таксама мноства невялікіх прытокаў Рабы.

Ахове экалогіі некранутай прыроды парку надаецца шмат увагі.

У 18 вёсках, размешчаных на тэрыторыі парку, захоўваюцца і аднаўляюцца традыцыі, характэрныя для ахоўнікаў-пасяленцаў Эршэга. Паколькі мясцовыя жыхары маглі разлічваць толькі на сябе і забяспечвалі сябе самі, тут былі развіты самыя разнастайныя рамёствы — выраб драўлянага посуду, інструментаў, мэблі, пляценне кошыкаў, пчалярства, збор і сушэнне грыбоў, прыгатаванне палінкі. Найбольш было развіта ганчарства, традыцыі якога захавалісь да нашых дзён.

У невялікіх паселішчах Эрысенпетер і Велемер захаваліся старажытныя гатычныя цэрквы. Царква ў Велемеры ўпрыгожана насценнымі роспісамі 1378 года.

Штогод з 13 па 16 мая ў Эршэге праходзіць фальклорнае свята «Дні Цвіцення», у ходзе якога даюць прадстаўленні фальклорныя калектывы і ўстройваюцца вялікія кветкавыя базары.

У 2007 годзе на штогадовым Еўрапейскім турыстычным форуме Эршэг стаў адным з пераможцаў конкурсу «Лепшыя месцы падарожжаў».

Банк Венгрыі 22 красавіка 2010 года выпусціў у абарачэнне памятную манету «Эршэг».

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка парку 

Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Венгрыі
Беларуска-брытанскія адносіны

Дыпламатычныя адносіны паміж Рэспублікай Беларусь і Злучаным Каралеўствам Вялікабрытаніі і Паўночнай Ірландыі былі ўсталяваны 27 студзеня 1992 года. У ліпені 1993 года было адкрыта Генеральнае консульства Рэспублікі Беларусь у Лондане, якое ў чэрвені 1994 года было пераўтворана ў Пасольства Рэспублікі Беларусь у Злучаным Каралеўстве Вялікабрытаніі і Паўночнай Ірландыі. Першым паслом Рэспублікі Беларусь у Вялікабрытаніі стаў Уладзімір Сянько. Амбасада Злучанага Каралеўства Вялікабрытаніі і Паўночнай Ірландыі ў Мінску функцыянуе з 1993 года па адрасе Карла Маркса 37. У 2013 годзе паслом Беларусі ў Вялікабрытаніі прызначаны Сяргей Алейнік. Амбасабар Злучанага Каралеўства ў Мінску — Фіёна Гіб.

У першыя гады развіцця адносінаў паміж Беларуссю і Вялікабрытаніяй адбываўся даволі інтэнсіўны палітычны дыялог. У снежні 1994 года Вялікабрытанію наведаў Старшыня Вярхоўнага Савету, а ў траўні 1995 г. — Прэм'ер-міністр Рэспублікі Беларусь Міхаіл Чыгір. Былі падпісаны інвестыцыйныя пагадненні. Злучанае Каралеўства адным з першых у ЕС ратыфікавала пагадненне аб партнёрстве і супрацоўніцтве Беларусі з ЕС у 1996. У лістападзе 2008 для ўдзелу ў першым інвестыцыйным форуме ў Лондане Брытанію наведаў беларускі Прэм'ер Сяргей Сідорскі. 

У кастрычніку 2016 г. адбыўся візіт у Рэспубліку Беларусь Прынца Майкла Кенцкага, падчас якога ён быў прыняты Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь А.Р. Лукашэнкам. У сакавіку 2018 Міністр замежных справаў Беларусі Уладзімір Макей наведаў Лондан, дзе сустрэўся з брытанскім калегам Борысам Джонсанам.

Адным з першых з Мінскам парадніўся англійскі горад Нотынгем, пабрацімам Гомеля стаў шатландскі горад Абердзін.

25 лютага 2022 года Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Беларусі ў Аб’яднаным Каралеўстве Вялікабрытаніі і Паўночнай Ірландыі Максім Ермаловіч быў выкліканы ў Форын Офіс па прычыне падтрымкі, якую беларускі бок аказвае расійскай агрэсіі супраць Украіны.

## Эканамічныя адносіны 
У ХХІ стагоддзі Вялікабрытанія з'яўляецца адным з вядучых эканамічных партнёраў Рэспублікі Беларусь. Як напрамак экспарту беларускіх тавараў Вялікабрытанія ў другой палове 2010-х устойліва займае трэцяе месца пасля Расійскай Федэрацыі і Украіны. У 2017 гандлёвы абарот Вялікабрытаніі і Беларусі склаў $ 2656 млн з дадатным для Беларусі сальда. Аснову беларускага экспарту (2,4 млрд) складаюць нафтапрадукты, брытанскі імпарт у Беларусь — гэта пераважна рухаваікі, алкагольныя напоі, гербіцыды, лекі.

Вялікабрытанія
Беларусь
Некантактныя народы

**Некантактныя народы** (таксама **ізаляваныя** або **згубленыя** народы) — чалавечыя супольнасці, што добраахвотна, або збегам абставін, жывуць (жылі) без якіх-небудзь значных кантактаў са знешнім светам і з сучаснай цывілізацыяй. У ХХІ стагоддзі такіх народаў засталося вельмі мала: паводле ацэнак на 2013, крыху болей за 100 — пераважна гэта плямёны трапічных лясоў Новай Гвінеі і Паўднёвай Амерыкі. Самым ізаляваным і вядомым некантактным племем — у першую чаргу, праз упарты супраціў любым спробам кантакту — лічацца сентынельцы, якія пражываюць на Паўночным Сентынельскім востраве ў складзе Андаманскіх астравоў, што належаць Індыі.

Многія грамадскія дзеячы адстойваюць права народаў на некантакнасць гаворачы, што навязванне стасункаў супярэчыць праву на самавызначэнне. Больш за тое, ізаляваныя плямёны, хутчэй за ўсё, не будуць мець імунітэту да шмат якіх звычайных хваробаў, што могуць паставіць гэтыя плямёны на мяжу знікнення. Іншая пазіцыя заключаецца ў тым, што кантакт пазнаёміць адсталых тубыльцаў з дасягненнямі медыцыны, дазволіць правесці вакцынацыю, атрымаць доступ да лекаў. Усё адно нешматлікія ізаляваныя плямёны асуджаныя на звод, — лічаць прадстаўнікі гэтай пазіцыі. Ды і самое нежаданне кантакту, — дадаюць яны, — звычайна вынік забабонаў або пераканання, што племя будзе перабіта або прададзена ў рабства. Апошняе часам небеспадстаўнае: так падчас каўчукавага буму ў Амазоніі ў пачатку ХХ стагоддзя белыя плантатары нарабілі столькі гвалту, што шмат якія плямёны вырашылі ніколі больш не мець справаў з "цывілізацыяй".

Звестак пра некантактныя народы звычайна вельмі мала, часам невядома нават іх саманазва. Інфармацыя як правіла паступае ад суседніх з імі народаў або з аэрафатаздымкаў. Бывае і так, што ізаляванае племя раптам заяўляе пра жаданне кантакту: так было ў 2013 з машка-піра — індзейскім племем у перуанскай Амазоніі.

Катэгорыя:Карэнныя народы

Катэгорыя:Этналогія
Катэгорыя:Этнаграфія
Катэгорыя:Сацыялогія
Харосткіў

**Харосткіў** () — горад у Чарткіўскім раёне Цярнопальскай вобласці Украіны. Цэнтр тэрытарыяльнай грамады. Чыгуначная станцыя на лініі Цярнопаль — Чарнаўцы.

## Гісторыя 
У 1564 г. паселішча ўпершыню згадваецца ў пісьмовых крыніцах. У 1772 г. падчас першага падзелу Рэчы Паспалітай Хорасткіў увайшоў у склад Аўстрыі, у 1854—1918 гг. знаходзіўся ў складзе акругі Гусятын кароннай зямлі Каралеўства Галіцыі і Ладамерыі. Пасля распаду Аўстра-Венгрыі ўвайшоў у склад міжваеннай Польшчы і ў 1920—1939 гг. знаходзіўся ў складзе Тарнапольскага ваяводства.

У ходзе Другой сусветнай вайны 5 ліпеня 1941 г. горад быў акупаваны нямецкімі войскамі, 24 сакавіка 1944 г. — вызвалены часткамі 40-й гвардзейскай танкавай брыгады Чырвонай Арміі.

У канцы 1972 г. тут быў уведзены ў эксплуатацыю міжкалгасны камбікормавы завод. У 1977 г. пасёлак гарадскога тыпу Хорасткіў атрымаў статус горада. У 1978 г. да горада далучана сяло Хлоповка.

У 1985 г. тут дзейнічалі цукровы завод, спіртавы завод, камбікормавы завод, камбінат хлебапрадуктаў, Цярнопальская сельскагаспадарчая даследчая станцыя, міжкалгасная спецыялізаваная станцыя па шматгадовых травах, занальная аграхімічная лабараторыя, два міжкалгасныя прадпрыемствы па вытворчасці ялавічыны, камбінат бытавога абслугоўвання, прафесійна-тэхнічнае вучылішча, тры агульнаадукацыйныя школы, пачатковая школа, музычная школа, паліклініка, тры дамы культуры, тры клубы і 8 бібліятэк.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Цярнопальскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты Гусятынскага раёна
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1564 годзе
Драгобыцкая духоўная семінарыя благаслаўлёных свяшчэннамучанікаў Севярына, Віталя і Якіма

**Драгобыцкая духоўная семінарыя благаслаўлёных свяшчэннамучанікаў Севярына, Віталя і Якіма** () — вышэйшая багаслоўская навучальная ўстанова Украінскай Грэка-Каталіцкай Царквы, якая знаходзіцца ў горадзе Драгобыч Львоўскай вобласці.

## Гісторыя 
У 1994 г. на базе катэхітычных курсаў быў заснаваны Драгобыцкі епархіяльна-катэхітычны інстытут Найсвяцейшай Тройцы, першым рэктарам якога стаў айцец Мірон (Бендзік). У 1996 г. пры катэхітычным інстытуце была заснавана Драгобыцкая духоўная семінарыя. Афіцыйнае адкрыццё адбылося 1 верасня, а першы набор склаў 12 чалавек. Рэктарам таксама быў прызначаны айцец Мірон (Бендзік). На першых парах семінарыя працавала як багаслоўскі факультэт пры Драгобыцкім епархіяльным інстытуце.

У 1998 г. праектны інстытут перадаў царкве прыстройкі да храма Найсвяцейшай Тройцы, якія ён да таго часу займаў. У будынку быў зроблены рамонт, і ён быў перададзены ў карыстанне семінарыі. З таго часу старое памяшканне (былы аптэчны склад) назвалі корпусам Святога Андрэя, а новае (пры храме) — корпусам святога Язафата.

У чэрвені 2001 г. уладыка Юліян (Вараноўскі) асвяціў краевугольны камень пад будаўніцтва новага корпуса семінарыі. У 2003 г. дэкрэтам уладыкі Юльяна семінарыя стала самастойнай установай імя драгобыцкіх свяшчэннамучанікаў Севярына, Якіма і Віталя.

У 2006 г. будаўніцтва новага корпуса семінарыі было завершана. На дадзены момант браты жывуць у ім, навучанне праводзіцца ў корпусе Святога Андрэя, а ў корпусе святога Язафата размяшчаецца епархіяльнае ўпраўленне Самбарска-Драгобыцкай епархіі УГКЦ.

У 2011 г. навучальная ўстанова адсвяткавала 15-годдзе сваёй афіцыйнай дзейнасці, а фактычна, калі лічыць з моманту пераводу курсаў з Самбара, прайшло ўжо больш за два дзесяцігоддзі. За гэты перыяд Драгобыцкая духоўная семінарыя благаслаўлёных свяшчэннамучанікаў Севярына, Віталя і Якіма зрабіла свой уклад у гісторыю Драгобыча, Украінскай Грэка-Каталіцкай Царквы і Украіны ў цэлым.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка семінарыі

Катэгорыя:Украінская грэкакаталіцкая царква
Катэгорыя:Хрысціянскія навучальныя ўстановы
Катэгорыя:1996 год ва Украіне
Катэгорыя:Драгобыч
Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Украіны
Пячорная купальня

**Пячорная купальня** () — геатэрмальныя ванны ў натуральнай пячоры на курорце Мішкальц-Тапольца, які з'яўляецца часткай горада Мішкальц, Венгрыя. Іншая падобная пячорная купальня ёсць толькі ў горадзе Склене-Цепліце, Славакія.

Тэрмальныя воды (тэмература 30°С), як лічыцца дапамагаюць пры болях у суставах. З-за таго, што яны маюць дастаткова нізкае ўтрыманне солі, чым большасць тэрмальных водаў (каля 1000 мг/л), людзі могуць купацца ў ваннах значна больш, практычна неабмежаваную колькасць часу. Пячорную купальню можна наведваць круглы год, акрамя студзеня.

## Гісторыя 
Пячоры і тэрмальныя купальні былі вядомы са старажытных часоў, але Тапольца стаў папулярным месцам для купання толькі пасля Асманскай акупацыі Венгрыі (XVI—XVII стагоддзі). У гэты час тэрыторыя належала грэчаскаму праваслаўнаму абацтву Гёрёмбёй; развіццё Тапольцы як купальнага месца было ідэяй яго ігумена ў 1711 годзе. Ён таксама прывёз урачэй з горада Каша (цяпер Кошыцы, Славакія) вывучаць дабратворны ўплыў вады. Сама пячора тады не выкарыстоўвалася, басейны знаходзііся звонку. Вада была больш халоднай чым цяпер, таму што халодныя крыніцы Тапольцы (якія цяпер граюць важную ролю ў забяспячэнні горада Мішкальц пітной вадой) таксама выкарыстоўваліся. Да сярэдзіны XVIII стагоддзя, пасля картокага перыяда папулярнасці, купальні былі закінуты, і ў XIX стагоддзі іх будынкі стаялі ў руінах.

У 1837 годзе новы ігумен абацтва Гёрёмбёй аднавіў і пашырыў пабудовы. Тады з'явіўся першы крыты плавальны басейн (усё яшчэ звонку пячоры), прызначаны для заможных наведвальнікаў.

У пачатку XX-га стагоддзя, горад Мішкальц, які пашыраўся, набыў гэты зямельны ўчастак у гэчаскай праваслаўнай царквы, не толькі з-за тэрмальных водаў, але і з-за крыніцы пітной вады (якая цяпер забяспечвае палову водазабеспячэння горада).

У наступныя гады былі пабудаваны новыя грамадскія бані. У 1934 годзе Тапольца была афіцыйна прызнана курортным горадам. У 1939 годзе пачалось будаўніцтва новага купальнага дома. Падчас будаўніцтва былі выяўлены археалагічныя знаходкі і новая, раней невядомая крыніца вады з тэмпературай +31,5°С. Тэрмальная купальня была адкрыта ў 1941 годзе, а ўласна пячорная купальня — толькі 14 мая 1959 года.

З таго часу купальны комплекс быў пашыраны ў некалькі разоў. Адкрыты басейн і характэрная крыша ў форме ракавіны былі пабудаваны ў 1969 годзе. У 1980-х гадах былі пабудаваны новыя памяшканні з больш цёплай вадой (34°C і 36°C). Апошняе пашырэнне купальнага комплексу было ў 1998 годзе.

## Галерэя 

Barlangfurdooutside.jpg|
Barlangfurdo2014-nyar (KCS) (1).JPG|
Barlangfurdo2014-nyar (KCS) (35).JPG|
Inthecavebath.JPG|
Emblemofcavebath.jpg|

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Пячорная купальня на афіцыйным турыстычным сайце Мішкальца

Катэгорыя:Курорты Венгрыі
Катэгорыя:Мішкальц
Пон Джун Хо

**Пон Чжун Хо** (, IPA: , 14 верасня 1969, Тэгу) — паўднёвакарэйскі рэжысёр і сцэнарыст.

У 2019 годзе ўдастоіўся галоўнай узнагароды Канскага кінафестывалю — Залатой пальмавай галіны — за фільм «Паразіты».

## Фільмаграфія 
## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Кінарэжысёры Паўднёвай Карэі
Катэгорыя:Кінарэжысёры XX стагоддзя
Катэгорыя:Кінарэжысёры XXI стагоддзя
Катэгорыя:Сцэнарысты Паўднёвай Карэі
Катэгорыя:Сцэнарысты XX стагоддзя
Катэгорыя:Сцэнарысты XXI стагоддзя
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залатая пальмавая галіна»
Якаб-Хедзь

**Якаб-Хедзь** (**Якабхедзь**;  — «*гара Якава*») — самая высокая гара заходняй часткі хрыбта Мечэк у Паўднёвай Венгрыі. Мае вышыню 602 м.

## Геаграфія 
Гара размешчана на паўночным захадзе ад горада Печ. Яна ўзвышаецца над Сярэднедунайскай нізінай. Пры добрым надвор'і з гары Якаб-Хедзь магчыма ўбачыць Усходні Мечэк з 682-метровай вяршыняй Зенгё.

## Геалогія 
Гара ўзнікла ў палеазойскую эру і складзена пермскім пясчанікам. У выніку дзейнасці эрозіі сфармавалісь некалькі скальных утварэнняў, у прыватнасці, «Бабаш Серкёвек» («Шэраг чалавекападобных камянёў») і «Жангоркё» («Камень Жангора»).

На Якаб-Хедзь знаходзіцца адзінае буйное радовішча урану ў краіне. Здабыча пачалася ў 1950-х гадах пры савецкай падтрымцы. Ачышчаны уран выкарыстоўваўся з 1982 года і для эксплуатацыі атамнай электрастанцыі Пакш. З-за высокага кошту здабычы і падзення цэнаў пасля заканчэння Халоднай вайны шахты былі закрытыя ў 1990-х гадах.

## Гісторыя 
Са старажытных часоў на гары сяліліся людзі. У часы жалезнага веку на гары быў пабудаваны буйны форт, які стаў важным опідумам і палітычным цэнтрам гальштацкай культуры і кельтаў. Пасля рымскага заваявання форт быў закінуты, але яго крапасныя валы яшчэ магчыма ўбачыць.

У часы сярэднявечча ў цэнтры закінутай крэпасці з'явілася невялікая вёска. Яе апекуном быў Святы Якаў. У 1225 годзе на гары быў заснаваны манастыр ордэна паулінаў, ён працягваў дзейнічаць да часоў турэцкай акупацыі Венгрыі. У 1736 годзе ён быў адбудаваны зноў, але ў 1828 годзе яго ліквідавалі і з таго часу ён стаіць закінутым. Да нашага часу захаваліся толькі руіны.

## Літаратура 
* *Pécs lexikon*, Band I. (A-M). Pécs 2010. S. 343. ISBN 978-963-06-7919-0.
* Gergely Buzás: *A Jakab-hegyi pálos kolostor, Várak, Kastélyok, Templomok.* 2007.

Катэгорыя:Горныя вяршыні паводле алфавіта
Катэгорыя:Горы Венгрыі
Катэгорыя:Баранья
Катэгорыя:Горныя вяршыні Еўропы
Ланіўці

**Ланіўці** () — горад у Цярнопальскай вобласці Украіны, былы раённы цэнтр. Горад знаходзіцца на правым беразе ракі Гарынь ў месцы ўпадзення ў яе рэк Жырак, Бугліўка і Жэрдзь, ля адміністратыўнай мяжы з Хмяльніцкай вобласцю. Цэнтр тэрытарыяльнай грамады.

## Гісторыя 
1444 год — першае згадванне паселішча ў пісьмовых крыніцах. У 1793 годзе падчас другога падзелу Рэчы Паспалітай Ланіўці ўвайшлі ў склад Расійскай імперыі і ў 1795 годзе былі ўключаныя ў склад Крэменецкага павета Валынскай губерні. У гэты час у паселішчы налічвалася 170 дамоў і 650 жыхароў. У 1870 годзе тут налічвалася 623 жыхары і 201 дом, дзейнічалі каталіцкі касцёл, праваслаўная царква і сінагога. У 1874 годзе тут было адкрыта аднакласнае народнае вучылішча. У 1905 годзе ў Ланіўцях налічвалася 1,5 тыс. жыхароў.

Пасля пачатку Першай сусветнай вайны для забеспячэння рускіх войскаў была пабудавана чыгунка, у 1915 годзе — уведзена ў эксплуатацыю аднайменная чыгуначная станцыя. У пачатку студзеня 1918 года ў паселішчы была ўсталяваная савецкая ўлада, але ўжо 20 лютага 1918 года Ланіўці занялі аўстра-венгерскія войскі. У далейшым, падчас Грамадзянскай вайны ўлада некалькі разоў змянялася, але 20 верасня 1920 года Ланіўці занялі польскія войскі. Пасля заканчэння баявых дзеянняў Ланіўці засталіся ў складзе Польшчы.

З 1939 года — у складзе УССР. У студзені 1940 года Ланіўці сталі раённым цэнтрам. У ходзе Другой сусветнай вайны з 3 ліпеня 1941 да 6 сакавіка 1944 года Ланіўці былі акупаваныя нямецкімі войскамі, пасля заканчэння баявых дзеянняў пачалося аднаўленне паселішча.

У 1945 годзе была адкрыта сямігадовая школа, у 1948 годзе — арганізаваны калгас імя Жданава, у 1955—1959 гг. — пабудаваны цукровы завод. У 1956 годзе паселішчу быў прысвоена статус пасёлка гарадскога тыпу. У 1958 годзе быў пабудаваны цагляны завод, у 1963 годзе — шырокаэкранны кінатэатр на 320 месцаў. У 1989 годзе колькасць насельніцтва складала 9318 чал.

7 мая 2001 года Ланіўці атрымалі статус горада раённага значэння.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Цярнопальскай вобласці
Бэршадзь

**Бэршадзь** () — горад у Вінніцкай вобласці Украіны, былы раённы цэнтр. Цэнтр тэрытарыяльнай грамады.

## Назва 
Некаторыя лічаць, што назва паходзіць ад цюркскага «брэг» — «ахова», іншыя — што назва паходзіць ад татарскага «бэрэш» — «брытва». Існуе легенда аб дацы ваяводы — Бэршады, якая ўзначаліла абарону горада ад татараў. Існуе і такое тлумачэнне: назва паходзіць ад прозвішча немца — Бэрнша, які першым пачаў забудову паселішча.

## Транспарт 
У горадзе дзейнічае аўтавакзал. Таксама для карыстання даступная чыгунка. У прыгарадзе размешчана аднайменная чыгуначная станцыя вузкакалейнай чыгункі Галаваніўск — Гайваран — Рудныця. На станцыі Рудныця магчымая перасадка на прыгарадныя цягнікі да Адэсы (праз Папелюхы, Кодыму, Падзільск, Раздзільну I), да Вапняркі (праз Крыжопіль) і пасажырскія цягнікі далёкага следавання. Па прыбыцці ў Гайваран частка цягнікоў далей ідзе на Галаваніўск, дзе ажыццяўляецца перасадка на прыгарадны цягнік (шырокай каляіны) да станцыі Памошная (праз Восыпіўку, Підгародну, Першамайск).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Вінніцкай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты Бэршадскага раёна
Драгобыцкі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Івана Франко

**Драгобыцкі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Івана Франко** () — украінская вышэйшая навучальная ўстанова педагагічнага профілю.

## Гісторыя 
Раней у памяшканні ўніверсітэта размяшчалася рэальная гімназія імя імператара Франца-Іосіфа, у якой вучыўся Іван Франко. Тут настаўнічалі паэт Пётр Карманскі, грамадскі дзеяч Уладзімір Бірчак, прафесар музыкі Анастазія Агроднік-Жылява, гімназію ўзначальваў Андрэй Алыськевіч, а саму ўстанову ў свой час скончылі: Васіль Стэфанік, Лесь Мартовіч, Стэфан Коваліў, Уладзімір Бірчак, Астап Ніжанкоўскі, Рыгор Коссак, Бруно Шульц, Анджэй Хцюк, Міхаіл Матчак, Васіль Шаўчук, Мікалай Фрыз і інш.

У маі 1940 г. у адпаведнасці з пастановай урада УССР быў створаны Драгобыцкі настаўніцкі інстытут. У гады Другой сусветнай вайны інстытут спыніў сваю дзейнасць, а 19 лістапада 1944 г. — аднавіў сваю працу, абвясціўшы набор на тры факультэты: гістарычны, філалагічны і фізіка-матэматычны. У 1945—1946 гг. інстытутамм быў упершыню праведзены набор на завочнае аддзяленне, у 1947 г. — інстытут упершыню размеркаваў выпускнікоў на працу ў школы. У 1952 г. настаўніцкі інстытут быў рэарганізаваны ў педагагічны, а праз два гады яму было прысвоена імя Івана Франко. У 1960 г. да Драгобыцкага педагагічнага інстытута быў далучаны Львоўскі педагагічны інстытут.

У 1995 г. інстытут быў атэставаны і аднесены да вышэйшых навучальных устаноў III—IV ўзроўню акрэдытацыі. У 1996 г. ВНУ ўвайшла ў Альянс універсітэтаў за дэмакратыю. А ў 1998 г. на базе інстытута быў створаны Драгобыцкі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Івана Франка.

## Структура 
* Інстытут фізікі, матэматыкі, эканомікі і інавацыйных тэхналогій
* Інстытут замежных моў
* Інстытут музычнага мастацтва
* Інстытут фізічнай культуры і здароўя
* Філалагічны факультэт
* Гістарычны факультэт
* Факультэт пачатковай і мастацкай адукацыі
* Біёлага-прыродазнаўчы факультэт
* Факультэт псіхалогіі, педагогікі і сацыяльнай працы
* Цэнтр паслядыпломнай адукацыі і даўніверсітэцкай падрыхтоўкі

## Універсітэт сёння 
Сёння ўніверсітэт мае 4 інстытуты, 5 факультэтаў, цэнтр паслядыпломнай адукацыі і даўніверсітэцкай падрыхтоўкі, 42 кафедры, на якіх працуе 582 выкладчыкаў, з якіх дактароў навук — 63 (у тым ліку прафесараў — 54), 337 кандыдатаў навук (дацэнтаў — 250). Прафесію педагога атрымліваюць больш за 5 тыс. студэнтаў. Універсітэт рыхтуе настаўнікаў з больш чым па 50 спецыяльнасцям і спецыялізацыям.

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўніверсітэта
* Старонкі гісторыі навучальнай установы

Катэгорыя:Універсітэты Украіны
Катэгорыя:Вышэйшыя педагагічныя навучальныя ўстановы
Катэгорыя:Драгобыч
Катэгорыя:1940 год ва Украіне
Паразіты (фільм, 2019)

**«Паразіты»** () — паўднёвакарэйскі камедыйна-драматычны фільм 2019 года, пастаўлены рэжысёрам Пон Джун Хо. Прэм’ера фільма адбылася 21 мая 2019 года ў межах конкурснай праграмы 72-га Канскага кінафестывалю, дзе карціна ўдастоілася галоўнай узнагароды — Залатой пальмавай галіны.

## Сюжэт 
Бедная карэйская сям’я жыве ў сырым паўпадвале. Іх адзенне і валасы наскрозь прапахлі зямлёй. З працай не шанцуе, з вышэйшай адукацыяй — таксама, і не відаць ніякіх перспектыў. Да таго часу, пакуль сябра маладога Кіу Кіма не прапануе яму падмяніць яго на працы рэпетытарам у багацеяў. А Кіу прыдумвае, як заадно ўладкаваць туды сваю сястру, маці і бацьку. Далей адбываецца чарада абсурдных, камічных сітуацый. «Паразіты» напоўнены сатырай. Тут і тонкі тролінг пакланення перад усім амерыканскім (заможная гаспадыня ў захапленні, калі чуе, што будучая настаўніца яе сына вучылася ў Штатах), і смех з таго, як пад выглядам індывідуальнага падыходу і клуба для выбраных можна выкалочваць шалёныя грошы.

Беларуская журналістка Наталля Лубнеўская адзначае, што фільм метафарычны. Колькі б легенд ні стваралі Кімы вакол сваёй сям’і, яны ніяк не могуць пазбавіцца ад падвальнага паху, які выдае галечу. Чым большы становіцца падман, тым складаней захоўваць таямніцу. З тымі, каго лічыш ворагам, даводзіцца дамаўляцца, каб не патануць абодвум (а падаць, аказваецца, нават калі жывеш у паўпадвале, ёсць куды). А камень-талісман, які абяцае сям’і багацце, прыносіць няшчасце. Нарэшце наступае павучальны фінал, годны класічнай прытчы.

## Акцёрскі склад 
* Сон Кан Хо — *Кім Кітхэк, галава сям’і*
* Лі Сон Гюн — *Пак Тоні*
* Чо Ёджон — *Пак Енгё*
* Чхве У Сік — *Кі У, сын Кітхэка*
* Пак Со Дам — *Кіджон, дачка Кітхэка*
* Пак Со Чжун — *Мінхёк, сябра Кі У*

## Прэм’ера 
Сусветная прэм’ера фільма адбылася 21 мая 2019 года на Канскім кінафестывалі.

## Узнагароды 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* «Паразіты»: чорная камедыя, якая сцірае межы між арт-хаусам і масфільмам

Катэгорыя:Фільмы-драмы 2019 года
Катэгорыя:Фільмы-трылеры 2019 года
Катэгорыя:Кінакамедыі 2019 года
Катэгорыя:Фільмы Паўднёвай Карэі 2019 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы Паўднёвай Карэі
Катэгорыя:Фільмы-трылеры Паўднёвай Карэі
Катэгорыя:Кінакамедыі Паўднёвай Карэі
Катэгорыя:Фільмы на карэйскай мове
Катэгорыя:Экранізацыі коміксаў
Катэгорыя:Фільмы Пон Джун Хо
Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Залатая пальмавая галіна»
Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Оскар» за «Найлепшы фільм»
Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшы фільм на замежнай мове
Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Залаты глобус» за найлепшы фільм на замежнай мове
Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «BAFTA» за найлепшы фільм на замежнай мове
Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Сезар» за найлепшы замежны фільм
Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Незалежны дух» за найлепшы міжнародны фільм
Міяс (значэнні)

Назву **Міяс** маюць:

* Міяс — горад у Чалябінскай вобласці Расіі
* Міяс — рака ў Чалябінскай вобласці Расіі, прыток ракі Ісець (басейн Іртыша)
Станіслаў Каня

**Станіслаў Каня** (; ,Урацанка, Польская Рэспубліка — , Варшава) — польскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, першы сакратар цэнтральнага камітэта Польскай аб’яднанай рабочай партыі (1980—1981). Дэпутат Сейма ПНР VI—IX скліканняў (1972—1989).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сяле Урацанка ў сям’і малазямельнага селяніна. З 1942 года быў рабочым. З 17-гадовага ўзросту (1944 года) — удзельнік антыфашысцкага супраціву.

У красавіку 1945 года ўступіў у Польскую аб’яднаную рабочую партыю. Вёў грамадскую работу сярод моладзі, быў адным з арганізатараў польскага моладзевага руху.

6 верасня 1980 года абраны на пасаду першага сакратара ЦК ПАРП замест Эдварда Герэка, пасля забастовак у Гданьску, якія арганізаваў прафсаюз «Салідарнасць». Быў адпраўлены ў адстаўку 18 кастрычніка 1981 года. Яго месца заняў Войцех Ярузельскі.

## Спасылкі 
* Станіслаў Каня на *Encyklopedia WIEM*
* Станіслаў Каня ў *Энцыклапедычным слоўніку і канфліктаў і вырашэння канфліктаў, 1945—1996*

Катэгорыя:Першыя сакратары ЦК ПАРП
Катэгорыя:Дэпутаты Сейма Польскай Народнай Рэспублікі