open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Свабодны тэатр

«**Свабодны тэатр**» — андэграўндны тэатральны праект беларускіх прафесійных акцёраў, рэжысёраў, драматургаў, які ўваходзіць у Еўрапейскую тэатральную канвенцыю.

## Гісторыя 
«Свабодны тэатр» быў заснаваны 30 сакавіка 2005 года Мікалаем Халезіным і Наталляй Калядой. У маі 2005 год да «Свабоднага тэатра» увайшоў рэжысёр Уладзімір Шчэрбань.

У Беларусі тэатр не мае ні сцэны, ні памяшкання для рэпетыцый, ні дзяржаўнай падтрымкі. У Беларусі спектаклі праходзяць пераважна на прыватных кватэрах. Так, падчас прэм’ернага паказу спектаклю французскага рэжысёра Крысціяна Бенедэці па п’есе Эдварда Бонда «Адзінаццаць кашуль» у жніўні 2007 года супрацоўнікамі праваахоўных органаў былі затрыманы ўсе гледачы і акцёры «Свабоднага тэатра». Халезіна некалькі разоў арыштоўвалі за выступы з крытыкай беларускіх улад.

Спектаклі «Свабоднага тэатра» пабывалі з гастролямі ў Рызе, Маскве, Магілёве, Барысаве, Літве, Фінляндыі, Польшчы, Германіі і Францыі, Вялікабрытаніі, ЗША. «Свабодны тэатр» выступаў на лепшых пляцоўках Еўропы, такіх як Шведскі каралеўскі тэатр і прымаў удзел у самых прэстыжных еўрапейскіх фестывалях — такіх, як Тэатральнае біенале ў Вісбадэне, фестываль Еўрапейскай тэатральнай канвенцыі ў Сент-Эцьене. У маі 2007 года «Свабодны тэатр» запрошаны Парыжскім тэатрам пад кіраўніцтвам Крысціяна Бенедэці на месячныя гастролі ў Парыж. У пачатку мая «Свабодны тэатр» прыняў удзел у фесце «Пасаж» у Нансі.

«Свабодны тэатр» падтрымліваюць выдатныя творцы сучаснасці: Том Стопард, Вацлаў Гавел. Нобелеўскі лаўрэат Гаральд Пінтэр яшчэ пры жыцці даў тэатру права пастаноўкі ўсіх сваіх п’ес.

У снежні 2010 года Свабодны тэатр паказаў у адным з найбуйнейшых тэатраў Вялікабрытаніі, лонданскім «Young Vic» 2 спектаклі — «Спасцігаючы каханне» і «Лічбы». Удзел у пастаноўцы прынялі знакамітыя брытанскія акцёры Джуд Лоу, Іан Мак-Келен, Сэмюэль Уэст і іншыя.

Удзельнікі тэатра праводзілі неаднаразовыя акцыі пратэсту супраць парушэнняў правоў чалавека ў Беларусі ў Нью-Ёрку і Лондане.

## Пастаноўкі 
* «Псіхоз 4.48» Сары Кейн,
* «Мы. Самаідэнтыфікацыя» — Павел Пражко, Павел Расолька і Кастусь Сцешык,
* «Тэхніка дыхання ў беспаветранай прасторы» — Наталля Мошына,
* «Белівуд» — Павел Пражко,
* «Пакаленне Jeans» — Мікалай Халезін,
* «Быць Гаральдам Пінтэрам».
* «Спасцігаючы каханне»
* «Лічбы»

## Прэміі 
* Лаўрэат прэміі Французскай Рэспублікі ў вобласці абароны правоў чалавека
* Лаўрэат тэатральнай прэміі «Еўропа — тэатру» (красавік 2008, грэчаскія Салонікі)
* Люблю Беларусь (2010)

Катэгорыя:Беларускія тэатры
Катэгорыя:З’явіліся ў 2005 годзе
Катэгорыя:«Чорны» спіс дзеячаў мастацтва і творчых калектываў
Непер

**Непер** — беспамерная адзінка вымярэння адносін двух велічынь. Непер не ўваходзіць у сістэму адзінак СІ, аднак, па рашэнні Генеральнай канферэнцыі па мерах і вагам, дапускаецца яго прымяненне без абмежаванняў сумесна з СІ. Адзінка названая ў гонар Джона Непера, які ўвёў у матэматыку паняцце лагарыфма. Беларускае пазначэнне — Нп; міжнароднае — Np.

Гэтак жа, як бел і дэцыбел, непер з’яўляецца адзінкай лагарыфмічнай шкалы. Розніца паміж імі ў тым, што стаўленне велічынь, выказанае ў белах (дэцыбелах), мяркуе выкарыстанне дзесятковых лагарыфмаў, тады як для адносіны ў неперах выкарыстоўваюцца натуральныя лагарыфмы. Стаўленне велічынь x1 і x2 ў неперах:

: N = \ln\frac{x_1}{x_2} = \ln x_1 - \ln x_2.

Неперы можна выказаць праз дэцыбелы і наадварот:

: 
1\ \mbox{Np} = 20 \log_{10} e\ \mbox{dB} \approx 8{.}685889638 \ \mbox{dB} \,

: 
1\ \mbox{dB} = \frac{1}{20 \log_{10} e}\ \mbox{Np} \approx 0{.}115129254 \ \mbox{Np}. \,

= Гл. таксама =

* Дэцыбел

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння адносін велічынь
Аквітаны

**Аквіта́ны** ()  — старажытны іберыйскі народ у паўднёва-заходняй частцы Галіі. Ад наймення аквітанаў узніклі назва Аквітаніі.

## Паходжанне
Антычныя аўтары адасаблялі аквітанаў ад галаў і паведамлялі, што мяжой паміж гэтымі рознымі народамі з'яўляецца рака Гарона. На поўдні натуральнай мяжой Аквітаніі былі Пірэнеі.

Паходжанне аквітанаў даследчыкі звязваюць з носьбітамі Артэнакскай археалагічнай культуры, якая ўзнікла на захадзе Еўропы прыкладна ў 2400 г. да н. э. на аснове папярэдніх мясцовых археалагічных культур і да 1400 г. да н. э. ахоплівала тэрыторыю ад Пірэнеяў і Атлантычнага акіяна да Рэйна. Яе "спаўзанне" на паўднёвы захад тлумачыцца наступам носьбітаў Дунайскай культуры, продкаў кельтаў. Археолагі лічаць, што артэнакцы шырока ўжывалі лук, а таму  іх саміх часам называюць "лучнікамі". Такім чынам, аквітаны былі старажытным ахтаўтонным насельніцтвам Еўропы.

Ужо ў часы Рымскай імперыі з'явіліся надпісы на аквітанскай мове лацінкай, якія дазволілі аднесці яе да іберскай моўнай сям'і.

## Гісторыя
У другой палове 1 тысячагоддзя да н. э. у Аквітаніі існавала развітая земляробчая культура. Нягледзячы на ціск галаў і васконаў, аквітаны вялі актыўны гандаль з суседзямі, а таксама ўздоўж марскога ўзбярэжжа. На поўначы іх гандлёвымі партнёпамі выступалі венеты. З III ст. да н. э. аквітаны карысталіся манетамі. Аднак яны не мелі адзінай дзяржавы і падзяляліся на 17 плямён.

У 56 г. да н. э. Аквітанія была заваявана рымлянамі. На яе тэрыторыі вырас шэраг буйных гарадоў, у тым ліку Тулуза, Бардо, Пуацье і інш. Яны з'яўляліся цэнтрамі раманізацыі мясцовых жыхароў. Аднак, як паказваюць археалагічныя раскопкі, у часы Рымскай імперыі многія тубыльцы ўсё яшчэ карысталіся роднай мовай і нават пісалі на ёй.

У 418 г. землі аквітанаў былі далучаны да вестгоцкай дзяржавы. У VII - VIII стст. існавала незалежнае герцагства Аквітанія. Відавочна, у перыяд ранняга сярэднявечча адбылася далейшая раманізацыя большай часткі мясцовага насельніцтва і яго пераход да мовы *ок*. Астатнія аквітаны, пераважна тыя, хто жыў у перадгор'ях Пірэнеяў, змяшаліся з васконамі і сталі продкамі баскаў.

## Спасылкі 
* Ammianus Marcellinus, The Roman History
* Laurent CALLEGARIN, Les monnaies des peuples aquitains
* A. CASTAING, L’AQUITAINE PRIMITIVE
* Annals of Ancient Ireland

Катэгорыя:Дагістарычная Францыя
Катэгорыя:Старажытныя народы
Катэгорыя:Зніклыя народы Еўропы
Беларуская часовая рада

**Беларуская часовая рада** (*БЧР, Часовая беларуская рада*) — палітычнае аб’яднанне польскай арыентацыі ў Заходняй Беларусі.

Існавала ў 1924—1926 у Вільні. Заснавальнікі і ідэолагі В. Адамовіч, С. Валэйша, А. Паўлюкевіч, Я. Салавей. Друкаваны орган — газета «Грамадскі голас».

На думку арганізатараў, БЧР узнікла «як апазіцыя Беларускаму пасольскаму клубу, яго камунізуючай ідэалогіі і рэвалюцыйным метадам». Рада пракламавала непадзельнасць і суверэннасць Беларусі, хоць фактычна задавальнялася культурна-нацыянальнай аўтаноміяй у рамках Польшчы. Заклікала да еднасці, стварэння адзінага нацыянальнага фронту. Непрымірыма ставілася да эміграцыйнага ўрада Беларускай Народнай Рэспублікі і ўрада БССР. З узнікненнем Беларускай сялянска-работніцкай грамады і шырокім разгортваннем нацыянальна-вызваленчага руху ў Заходняй Беларусі БЧР распалася, а дзейнасць асобных яе прадстаўнікоў, асабліва Паўлюкевіча, вырадзілася ў дагаджанне польскім уладам, жыраванне на беларускай ідэі.

## Літаратура 
* *Ліс А. С.* Беларуская часовая рада / А. С. Ліс // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 1: А—Беліца. — Мн.: БелЭн, 1993. — 495 с. — С. 420. — ISBN 5-85700-074-2.
* *Горны А. С.* Беларускія паланафілы і майскі пераварот у Польшчы 1926 года // Беларусь у XIX—XXI стагоддзях: праблемы этнакультурнага і нацыянальна-дзяржаўнага развіцця. — Гомель, 2013. — С. 121—127.

Катэгорыя:Арганізацыі Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Палітычныя арганізацыі беларускай гісторыі
Вобласць Нясвіж Арміі Краёвай

**Вобласць Нясвіж Арміі Краёвай** (польск. *Obwód Nieśwież AK*) - тэрытарыяльная адзінка Саюза ўзброенай барацьбы, а пазней Арміі Краёвай. Дзейнічала ў часе Другай сусветнай вайны на тэрыторыі Нясвіжскага павета Навагрудскага ваяводства акупаванай Польшчы і карысталася мянушкай *Стражніца*. Вобласць Нясвіж разам з Вобласцю Слонім і Вобласцю Баранавічы уваходзіў у склад Раённага палуднёвага інспектарата Акругі Навагрудак. Камендантам вобласці быў пар. Станіслаў Вінтэр, мянушка *Станлей*.

## Літаратура 
* Struktura Organizacyjna Armii Krajowej, Marek Ney-Krwawicz w: Mówią wieki nr 9/1986.

Катэгорыя:Гісторыя Нясвіжа
Катэгорыя:Беларусь падчас Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Армія Краёва
Поль Марыа

**Поль Марыа** (,  - ) — французскі кампазітар, аранжыроўшчык і дырыжор.

## Біяграфія 
Поль Марыа нарадзіўся ў Францыі, у горадзе Марсель. Скончыў Марсельскую кансерваторыю па класе фартэпіяна. У 17 гадоў стварыў свой першы аркестр. У 1957 пераехаў у Парыж і прыступіў да працы на гуказапісвальнай кампаніі Barclay як аранжыроўшчык і акампаніятар. У розны час працаваў з Шарлем Азнавурам (сумесна створана больш за 120 песень), Далідой, Марысам Шэвалье, Леа Ферэ, Лені Эскудэро і многімі іншымі эстраднымі выканаўцамі.

У 1966 году Поль Марыа становіцца музычным дырэктарам Мірэй Мацьё. Сумесна з паэтам Андрэ Паскалем ён стварае яе галоўны хіт «Mon credo», за некалькі гадоў супрацоўніцтва ён запісаў з Мірэй Мацьё каля 50 песень. У 1967 годзе падчас візіту Мірэй Мацьё ў СССР на борце крэйсера «Аўрора» ў Ленінградзе нараджаецца песня «Quand fera-t-il jour, camarade?», якая ўвайшла ў рэпертуар спявачкі.

У 1962 году Поль Марыа стварае свой першы міжнародны хіт - "Chariot", які атрымаў пазней англійскую назву «I will follow him». Гэта была яго сумесная праца з вядомым французскім кампазітарам і дырыжорам Франкам Пурселем.

У 1964 і 1965 гадах сумесна з Раймонам Лефеўрам ён піша музыку да кінакамедыі з удзелам Луі дэ Фюнеса «Жандар з Сен-Трапэ» і «Жандар у Нью-Ёрку». У 1965 годзе Поль Марыа стварае свой Гранд-аркестр, з якім доўгія гады запісвае інструментальныя версіі папулярных песень, робіць апрацоўкі класічнай музыкі. У 1968 годзе яго аркестравая версія песні-ўдзельніцы конкурсу «Еўрабачанне 1967» - «L'amour est bleu» (у далейшым названая «Love is Blue») узначаліла ў хіт-парадзе ЗША, а затым і ў многіх краінах свету.

Пачынаючы з 1969 года аркестр Поля Марыа рабіў канцэртныя туры ў ЗША і Канадзе, Японіі і Паўднёвай Карэі, Бразіліі і іншых краінах Лацінскай Амерыкі.

Катэгорыя:Кампазітары Францыі
Катэгорыя:Кампазітары паводле алфавіта
Катэгорыя:Кампазітары XX стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі эстрадных аркестраў
Катэгорыя:Музыканты Францыі
Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard Hot 100
Катэгорыя:Лёгкая музыка
Джані Марандзі

**Джані Марандзі** (, поўнае імя — *Джан Луіджы Марандзі*, ; нар. , Мангідора, Італія) — італьянскі музыкант, пераможца фестывалю ў Сан-Рэма ў 1987 годзе. Камандор ордэна «За заслугі перад Італьянскай Рэспублікай» (2005).

## Біяграфія 
Джані Марандзі нарадзіўся ў 1944 годзе. Першы альбом запісаў у 1963 годзе. Вядомасць яму прынесла песня *Andavo a cento all’ora* («Я ехаў на ста кіламетрах у гадзіну»). Пік яго папулярнасці прыйшоўся на 1960-я гады. Затым яго папулярнасць крыху знізілася, аднак ён застаўся адным з самых вядомых дзеячаў італьянскага шоу-бізнесу. У 1970 годзе Джані Марандзі прадстаўляў Італію на конкурсе «Еўрабачанне» з песняй *Occhi di ragazza* («Вочы дзяўчыны»), дзе заняў 8-е месца.

У 1972 годзе ўпершыню прымае ўдзел у фестывалі Сан-Рэма. У 1983 годзе мае вялікі поспех у Сан-Рэма з песняй *La mia nemica amatissima* («Мой самы любімы вораг»). У 1987 годзе 42-гадовы Марандзі займае першае месца на фестывалі Сан-Рэма з песняй *Si può dare di più* («Можна даць больш»). У 1995 годзе разам з Барбарай Кола заняў на фестывалі Сан-Рэма другое месца з песняй In amore («У любові»). У 2000 годзе Маандзі зноў прыняў удзел у Сан-Рэма і заняў трэцяе месца з песняй Innamorato («Закаханы»).

Джані Марандзі таксама зняўся ў шэрагу фільмаў, у адным з іх («Сіла кахання», La forza dell’amore) — разам са сваёй дачкой Мар’янай.

Усяго запісаў 34 альбомы і праспяваў больш за 400 песень. Агульны тыраж прададзеных дыскаў перавысіў 30 мільёнаў. У цяперашні час працягвае актыўную студыйную і гастрольную дзейнасць.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Музыканты паводле алфавіта
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Італіі
Катэгорыя:Акцёры Італіі
Катэгорыя:Прадзюсары Італіі
Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песні Еўрабачанне 1970
Катэгорыя:Прадстаўнікі Італіі на конкурсе песні Еўрабачанне
Свабода перамяшчэння і выбару месца жыхарства

**Свабода перамяшчэння і выбару месца жыхарства**&nbsp;— права чалавека бесперашкодна перамяшчацца па тэрыторыі краіны, выбіраць сваё месца жыхарства і знаходжання, пакідаць краіну і вяртацца ў яе. З'яўляецца адным з асноўных асабістых правоў чалавека і ўключана ва Усеагульную дэкларацыю правоў чалавека, прынятую Генеральнай Асамблеяй ААН у 1948 годзе. Звычайна гэта свабода ў поўнай меры падаецца толькі грамадзянам краіны, а на перамяшчэнне замежных грамадзян могуць накладвацца розныя абмежаванні.

## Гл. таксама 
* Міграцыя насельніцтва
* Прапіска
* Мяжа аселасці
* Свабоды паветранай прасторы

Катэгорыя:Правы чалавека
Катэгорыя:Міграцыйнае права
Даўгінава (значэнні)

Назву **Даўгі́нава** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Даўгінава — вёска ў Мёрскім раёне.

* Гродзенская вобласць:
** Даўгінава — вёска ў Малюшыцкім сельсавеце Карэліцкага раёна.
** Даўгінава — вёска ў Ярэміцкім сельсавеце Карэліцкага раёна.

* Мінская вобласць:
** Даўгінава — вёска ў Вілейскім раёне
** Даўгінава — вёска ва Уздзенскім раёне.

## Гл. таксама 
* Даўгабор’е
* Даўгалескі
* Даўгалессе
* Даўганы
* Даўгаполічы
* Даўгаполле
* Даўгінаўскі
* Доўгавіцкі
* Доўгавічы
* Доўгае
* Доўгаўскі
* Доўгая
* Доўгі
* Доўгія
Вупер

**Вупер** (Wupper) — рака ў Германіі, правы прыток Рэйна. Даўжыня 105 км. Цячэ пераважна ў паўночнай частцы Рэйнскіх Сланцавых гор па густанаселеным прамысловым раёне. У басейне — вадасховішчы. На Вуперы гарады: Вуперталь, Віперфюрт, Хюкесваген, Лейхлінген.

## Зноскі 
Катэгорыя:Рэкі Германіі

Катэгорыя:Прытокі Рэйна
Аляксандрава

Назву **Алякса́ндрава** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Аляксандрава — вёска Сенненскім раёне.
** Аляксандрава — назва вёскі Пруднікі Гарадоцкага раёна да 1954 года.
* Мінская вобласць:
** Аляксандрава — былая вёска ў Мінскім раёне.

## Прозвішча 
* Альбіна Францаўна Аляксандрава (нар. 1941) — беларускі архівіст, палеограф.
* Вера Дзмітрыеўна Аляксандрава — актрыса Узбекістана
* 

## Гл. таксама 
* Александрова
Вустэр (Масачусетс)

**Вустэр** () — горад ЗША. Насельніцтва — 182 тысячы чалавек (2-гі паводле насельніцтва (пасля Бостана) горад штата Масачусетс). Аднміністрацыйны цэнтр акругі Вустэр. Знаходзіцца за 50 км на захад ад Бостана.

Металаапрацоўка і машынабудаванне (вытворчасць станкоў і інструментаў, тэкстыльных і абутковых машын, агнястрэльнай зброі). Універсітэт Кларка.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Альбіна Асіповіч — амерыканская плыўчыха, алімпійская чэмпіёнка
* Роберт Годард — вучоны

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Масачусетса
Вустэр (ПАР)

**Вустэр** (анг.: Worcester) — горад у Заходняй Капскай правінцыі ПАР, на паўночны ўсход ад Кейптаўна. У 2001 г. колькасць жыхароў складала 66348 чалавек. 
Для 94,4% жыхароў асноўнай мовай зносін з'яўляецца афрыкаанс. У горадзе, акрамя хрысціянскіх цэркваў, ёсць сінагога.

Вытворчасць вінаў, фруктовых і агароднінных кансерваў, тэкстыльных вырабаў. Металаапрацоўка. Батанічны сад. Заснаваны ў 1820 годзе.

Катэгорыя:Гарады ПАР
Катэгорыя:З’явіліся ў 1820 годзе
Эніа Марыконэ

**Эніа Марыконэ** (, ) — італьянскі , , аранжоўнік і . У асноўным пісаў музыку для кіно і тэлебачання. Вялікі афіцэр ордэна «За заслугі перад Італьянскай Рэспублікай». Лаўрэат прэміі «Оскар» 2007 года за выдатныя заслугі ў кінематографе, васьміразовы лаўрэат нацыянальнай кінапрэміі Італіі «Давід ды Данатэла» за найлепшую музыку да фільма. Эніа стаў вядомым па ўсім свеце за стварэнне музыкі да спагеці-вестэрнаў, знятых Серджа Леонэ, уключаючы «За прыгаршчу долараў» (1964), «На некалькі долараў больш» (1965), «Добры, дрэнны, злы» (1966), «Аднойчы на Дзікім Захадзе» (1968), «За прыгаршчу дынаміту» (1971) і «Мяне клічуць Ніхто» (1973).

## Біяграфія 
Нарадзіўся у сям’і прафесійнага джазавага трубача Марыа Марыконэ і хатняй гаспадыні Ліберы Рыдольфі. Ён быў старэйшым з пяці дзяцей. Калі Марыконэ споўнілася 9 гадоў, ён паступіў у кансерваторыю Святой Чэчыліі ў Рыме, дзе правучыўся ў агульнай складанасці 11 гадоў, атрымаўшы 3 дыпломы — па класе трубы ў 1946 годзе, па класе аркестра (фанфар) у 1952 годзе і па класе кампазіцыі ў 1953 годзе.

Калі Марыконэ споўнілася 16 гадоў, ён заняў месца другой трубы ў ансамблі Альберта Фламіні, у якім раней граў яго бацька. Разам з ансамблем Эніа падпрацоўваў, граючы ў начных клубах і гатэлях Рыма. А годам пазней Марыконэ уладкаваўся ў тэатр, дзе прапрацаваў адзін год музыкантам, а потым тры гады кампазітарам. У 1950 годзе ён пачаў аранжаваць песні папулярных кампазітараў для радыё. Апрацоўкай музыкі для радыё і канцэртаў ён займаўся да 1960 года, а ў 1960 годзе Марыконэ пачаў аранжаваць музыку для тэлешоў.

Пісаць музыку да фільмаў Марыконэ пачаў толькі ў 1961 годзе, калі яму было 33 гады. Ён пачаў з італьянскіх вестэрнаў, з жанру, з якім цяпер трывала асацыюецца яго імя. Шырокая вядомасць прыйшла да яго пасля працы над фільмамі яго былога аднакласніка, рэжысёра Серджа Леонэ.

З 1964 Марыконэ працаваў у гуказапісвальнай кампаніі «RCA», дзе аранжаваў сотні песень для такіх знакамітасцяў, як Джані Марандзі, Марыа Ланца, Міранда Марціна і іншых.

Праславіўся ў Еўропе, Марыконэ быў запрошаны для працы ў галівудскім кінематографе. У ЗША Марыконэ напісаў музыку для фільмаў такіх вядомых рэжысёраў, як Джон Бурмен, Вольфганг Петэрсен, Бары Левінсан, Тэрэнс Малік, Раман Паланскі, Олівер Стоўн, Браян Дэ Пальма, Майк Нікалс, Джон Карпентэр і іншых. Адметную музыку ўключаюць фільмы «Які выганяе д’ябла 2» (1977), «Дні жніва» (1978), «Нешта» (1982), «Недатыкальныя» (1987), «Ваенныя страты» (1988), «Багсі» (1991), «На лініі агню» (1993), «Выкрыццё» (1994), «Воўк» (1994), «Булварт» (1998) і «Місія на Марс» (2000).

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты Еўрапейскай кінапрэміі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар» за «Найлепшую музыку да фільма»
Катэгорыя:Лаўрэаты ганаровай прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Выг

**Выг** — рака ў Расіі, у Карэліі.

Складаецца з дзвюх частак: Верхні Выг — выцякае з возера Вярхоціннае, упадае ў Выгвозера; Ніжні Выг — выцякае з Выгвозера, ўпадае ў Анежскую губу Белага мора двума рукавамі ля горада Беламорск. Даўжыня Верхняга Выга — 135 км, Ніжняга Выга — 102 км. Плошча басейна — 27 100 км². Верхні Выг ляжыць у забалочанай мясцовасці, працякаючы праз сістэму невялікіх азёр. Расход вады Верхняга Выга — 267 м³/сек. Цячэнне Ніжняга Выга рэгулюецца, уваходзіць у сістэму Беламорска-Балтыйскага канала.

## Літаратура 
*  — С. 302.
* 

## Спасылкі 
* Река Выг (Верхний Выг) // Государственный водный реестр

Катэгорыя:Рэкі Карэліі
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Белае мора
Вустэр (значэнні)

**Вустэр** — назва населеных пунктаў.

## Англія 
* Горад Вустэр, горад у Англіі

## ЗША 
* Вустэр (акруга, Масачусетс)
* Горад Вустэр, Масачусетс

## ПАР 
* Горад Вустэр, ПАР
Высокія раўніны

.]]
**Высокія раўніны** () — плато ў цэнтральнай частцы ЗША. Размешчана ў сярэдняй частцы Вялікіх раўнін, паміж рэкамі Уайт-Рывер (прыток Місісіпі) і Канейдыян (прыток Арканзаса).

Паверхня Высокіх раўнін плоская, вышыні зніжаюцца з захаду на ўсход ад 1700 да 500 м. Ад суседніх участкаў Вялікіх раўнін плато аддзяляецца ўступамі. Высокія раўніны ўтвораны вапнякамі і пясчанікамі палеазойскага ўзросту, якія перакрываюцца лёсападобнымі суглінкамі (радзей пяскамі).

Паверхня плато прарэзаная далінамі рэк (Плат, Арканзас і інш), паблізу якіх яна глыбока раздзеленая густой рачной сеткай. На тэрыторыі плато пераважае рознатраўна-кавыльны стэп на каштанавых глебах. Раён выкарыстоўваецца для пашавай жывёлагадоўлі, у далінах рэк займаюцца ірыгацыйным земляробствам.

Катэгорыя:Плато ЗША
Вурцэн

**Вурцэн** (ням. Wurzen) — горад у Германіі, раённы цэнтр, размешчаны ў зямлі Саксонія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Лейпцыг. Уваходзіць у склад раёна Лейпцыг. Насельніцтва складае 16886 чалавек (на 31 снежня 2010 года). Займае плошчу 68,54 км².

Афіцыйны код — 14 3 83 340.

Катэгорыя:Гарады Саксоніі
Сафія (каралева Грэцыі)

**Сафія Даратэя Ульрыка Аліса з Гогенцолернаў** (; ) — пруская прынцэса, каралева-кансорт Грэцыі (1913—1917).

## Біяграфія 
Дачка прускага прынца Фрыдрыха (будучага імператара Фрыдрыха III) і брытанскай прынцэсы Вялікабрытаніі Вікторыі. Па маці — унучка брытанскай каралевы Вікторыі. Сафія была сёмым дзіцем з васьмі і трэцяй дачкой. Адзін з яе братоў — кайзер Вільгельм II.

27 кастрычніка 1889 года ў Афінах Сафія ўзяла шлюб з грэчаскім прынцам Канстанцінам (1868—1923), які даводзіўся ёй чатырохюрадным братам (абодва былі прапраўнукамі імператара Паўла I). Перад шлюбам прынцэса прыняла праваслаўе і перастала наведваць лютэранскія цэрквы, што прывяло да разладу паміж ёй і яе братам Вільгельмам. Дзеці Канстанціна і Сафіі:
* Георг (1890—1947), кароль Грэцыі (1922—1947),
* Аляксандр (1893—1920), кароль Грэцыі (1917—1920),
* Алена (1896—1982), замужам за каралём Румыніі Каралем II,
* Павел (1901—1964), кароль Грэцыі (1947—1964),
* Ірэна (1904—1974), замужам за Аймонэ, герцагам Аосцкім,
* Кацярына (1913—2007), замужам за маёрам Рычардам Брэндрэмам.

Сафія стала каралевай Грэцыі ў сакавіку 1913 года, калі яе муж змяніў на прастоле свайго бацьку. Падчас Першай сусветнай вайны Канстанцін I быў вымушаны адрачыся на карысць сына Аляксандра па прычыне сваіх германафільскіх сімпатый. У гэтым вінавацілі Сафію, хоць тая больш падтрымлівала прабрытанскія настроі сваёй маці. Мужу з жонкай прыйшлося пакінуць Грэцыю і жыць у Швейцарыі. У 1920 годзе пасля смерці Аляксандра ад укусу малпы яны вярнуліся і Канстанцін ізноў стаў каралём. Аднак праз два гады ён адрокся ў другі раз з-за паражэння ў вайне з Турцыяй. Кароль памёр праз год падчас іх ссылкі на Сіцыліі. У апошнія гады жыцця Сафіі ў яе выявілі рак.

Памерла ў Франкфурце 13 студзеня 1932 года. У 1936 годзе пасля рэстаўрацыі манархіі ў Грэцыі яе рэшткі перапахавалі ў каралеўскім магільным склепе Татоі.

## Тытулы 
* 1870—1888: *Яе Каралеўская Высокасць Прынцэса Сафія Пруская*
* 1888—1913: *Яе Каралеўская Высокасць Кронпрынцэса Грэчаская і Дацкая*
* 1913—1923: *Яе Вялікасць Каралева Грэцыі*
* 1923—1932: *Яе Вялікасць Каралева-ўдава Сафія*

## Крыніцы 
## Спасылкі 
## Гл. таксама 
* Спіс мужоў і жонак манархаў Грэцыі

Катэгорыя:Гогенцолерны
Катэгорыя:Каралевы грэчаскія
Катэгорыя:Члены каралеўскага дому Грэцыі
Архенціна

**Архенціна** () — прэснаводнае возера, размешчанае ў патагонскай правінцыі Санта-Крус, Аргенціна. Гэта найбуйнейшае возера ў Аргенціне, плошча яго паверхні — 1415 км² (максімальная шырыня: 20 км). Сярэдняя глыбіня возера 150 м, максімальная — 500 м. Адкрыта ў лістападзе 1782 братамі Антоніа і Франсіска В'едма. Возера размешчана ў нацыянальным парку Лос-Гласьярэс, у якім размешчана вялікая колькасць ледавікоў, сярод якіх найбольш вядомы ледавік Перыта-Марэна. Возера сілкуецца адталай ледавіковай вадой, якая паступае ад некалькіх рэк; вада з возера В'едма паступае праз раку Ла-Леона і мноства горных ручаёў. Плошча вадазбору складае больш за 17 000 км².

## Спасылкі 
* Возера Архенціна  на сайце Міжнароднага камітэта па экалогіі азёр
* Возера Архенціна  на вэб-сайце ўрада Санта-Крус (на іспанскай)

Катэгорыя:Азёры Аргенціны
Катэгорыя:Санта-Крус (правінцыя)
Катэгорыя:Басейн Атлантычнага акіяна ў Паўднёвай Амерыцы
Рыа-Санта-Крус

**Рыа-Санта-Крус** — рака ў Паўднёвай Амерыцы ў аргенцінскай правінцыі Санта-Крус. Бярэ пачатак у возеры Архенціна ў патагонскіх Андах, на мяжы Чылі і Аргенціны, упадае ў Атлантычны акіян. Агульная працягласць ракі складае каля 385 км, разам з найбольш аддаленымі прытокамі 565 км.

Катэгорыя:Рэкі Паўднёвай Амерыкі, якія ўпадаюць у Атлантычны акіян
Катэгорыя:Рэкі Аргенціны
В’едма

**В’едма** (ісп. Viedma) — ледавіковае возера, размешчана ў паўднёвай Патагоніі каля мяжы Аргенціны і Чылі. Сілкуецца ў асноўным праз ледавік В’едма, адгалінаванне якога знаходзіцца на заходнім беразе возера і мае шырыню 5 км. Перавага карычневых колераў і адсутнасць зеляніны тлумачыцца працэсам прамывання стромкіх схілаў далін лёдам леднікоў.

З возера В’едма выцякае рака Ла-Леона, якая ўпадае ў возера Архенціна і цячэ далей да Атлантычнага акіяна пад назвай Рыа-Санта-Крус.

Хоць вялікая частка возера знаходзіцца на тэрыторыі Аргенціны, яго заходні бераг даходзіць да Паўднёвага Патагонскага ледзянога поля, дзе становішча мяжы з Чылі застаецца нявызначаным. Возера В’едма ўваходзіць у склад нацыянальнага парку Лос-Гласьярэс. На паўночны захад ад возера знаходзіцца вядомы сярод альпіністаў пік Фіцрой (3375 м).

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Санта-Крус (правінцыя)
Катэгорыя:Азёры Аргенціны
Шэпельна

**Шэ́пельна**, **Крашуты** — возера ў Беларусі, у Расонскім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Дрыса, каля вёскі Крашуты, за 32 кіламетры на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка Расоны.

Плошча паверхні возера 0,2 км², даўжыня 1,1 км, найбольшая шырыня 250 метраў, даўжыня берагавой лініі 2,55 км. Плошча вадазбору 1,75 км². Катлавіна значна выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны спадзістыя, вышынёй 5—8 метраў. Выцякае ручай у раку Дрыса.

## Літаратура 
*  — С. 32.
*  — С. 409.

Катэгорыя:Азёры Расонскага раёна
Катэгорыя:Басейн Дрысы
Высокі Таўэрн

**Высо́кі Та́ўэрн** () — горны хрыбет у Аўстрыі, у сістэме Цэнтральных Усходніх Альпаў.

Хрыбет распасціраецца з захаду на ўсход больш чым на 100 км. Складаецца з некалькіх масіваў вышынёй да 3798 м (гара Гросглокнер) з альпійскімі формамі рэльефу. У заходняй частцы шматлікія каравыя і далінныя ледавікі. З паўночных схілаў хрыбта бяруць пачатак многія правыя прытокі ракі Зальцах, з паўднёвых — левыя прытокі Дравы. Восевую зону хрыбта складаюць старажытныя граніты і гнейсы. Да вышыні 1800—2000 м — хваёвыя лясы, вышэй — зараснікі кустоў і лугі. Праз Высокі Таўэрн на вышыні каля 1200 м пракладзены чыгуначны тунэль Зальцбург — Клагенфурт.

## Паходжанне назвы 
Нямецкае *Hohe Tauern* ад ням.  — *высокі* і даіндаеўрапейскага *taur (гл. кельт. twr, tor — *скалістая гара*). З’яўляецца антыподам *Niedere Tauern*, што перакладаецца як Нізкая гара.

## Гл. таксама 
* Нізкі Таўэрн

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Альпы
Катэгорыя:Горы Аўстрыі
Экімань

Назву **Экіма́нь** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Экімань — вёска ў Лепельскім раёне
** Экімань 1 — вёска ў Полацкім раёне
** Экімань 2 — вёска ў Полацкім раёне
Шэршань

**Шэршань** — прадстаўнік роду Шэршні.
* Пётр Пятровіч Шэршань — беларускі дзяржаўны дзеяч. Член Пастаяннай камісіі Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь па міжнародных справах і нацыянальнай бяспецы
* Шэршань (СТРК)
Шэршні

**Шэршні** (*Vespa*) — род насякомых сямейства сапраўдныя восы.

## Апісанне 
Даўжыня цела да 40 мм, шэршня еўрапейскага да 30 мм (матка). Афарбоўка бураватая, ці чырвона-бурая з буравата-жоўтым малюнкам на галаве і брушку. Крылы жаўтаватыя. Ротавы апарат грызуча-ліжучы. Самкі маюць джала і ядавітыя залозы.

## Пашырэнне 
Каля 20 відаў. Пашыраны ўсюды, пераважна ў Паўднёва-Усходняй Азіі. На Беларусі трапляецца .

## Асаблівасці біялогіі 
Жывуць сем’ямі. Шарападобныя гнёзды-соты, размешчаныя гарызантальна (да 6 слаёў, самыя вялікія да 0,5 м) у дуплах дрэў, шпакоўнях, гарышчах дамоў, будуюць з сапраўднай паперы, якую выпрацоўваюць рабочыя асобіны з раздробненых валокнаў драўніны, змочанай вадой і слінай. Дарослыя асобіны кормяцца нектарам, сокамі дрэў, пладоў і ягад. Лічынак кормяць насякомымі — меданоснымі пчоламі, мухамі, восамі.

Шкодзяць пчалярству, лясным і пладовым гадавальнікам, садам. Укусы шэршняў балючыя.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Сапраўдныя восы
Шэршань звычайны

**Шэршань еўрапейскі**, таксама **Шэршань звычайны** (*Vespa crabro*) — найбуйнейшая аса, распаўсюджана на тэрыторыі Еўропы.

## Апісанне 
Даўжыня маткі вагаецца ад 25 да 35 міліметраў, рабочыя асобіны і самцы карацейшыя. Самцы і самкі крыху адрозніваюцца па будове: у самцоў 13 сегментаў вусікаў, у самак — 12, гэтак жа, як і ў іншых восаў. Брушка самца мае 7 бачных сегментаў, брушка самкі на 1 сегмент менш. Рабочыя асобіны і матка маюць джала — перайначаны яйкаклад, які выкарыстоўваецца для абароны ад ворагаў.

## Арэал 
Звычайны шэршань распаўсюджаны па ўсёй тэрыторыі Еўропы, акрамя яе паўночных і крайніх паўднёвых раёнаў. Гэта адзіны шэршань, які жыве на тэрыторыі Беларусі.

## Укусы чалавека 
Укус надзвычай балючы і выклікае ацёк, запаленне, млоснасць, галавакружэнне і алергічныя рэакцыі, якія часам пры­водзяць да лятальнага канца.

## Зноскі 
Катэгорыя:Сапраўдныя восы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Зёлаўскае Дабравешчанне

**Дабравешчанне** — абраз XVIII ст. са святочнага раду іканастаса Свята-Троіцкай царквы ў вёсцы Зёлава (Драгічынскі раён). Напісаны т.зв. Зёлаўскім майстрам.

## Апісанне 
На зёлаўскім абразе «Дабравешчанне» Марыя намалявана ў цёмна-ружовай сукенцы і зеленавата-блакітным мафорыі ўкленчанай перад аналоем (на левым краі) на фоне намёту з чырвонай завесай. Арханёл справа з лілеяй у апушчанай левай руцэ «бяжыць» да Марыі ззаду, правай рукой паказваючы ўверх, на Святога Духа. Букет з трох лілеяў стаіць ў вазе на падлозе, у якой надрукавана некалькі гравюр з гэтым сюжэтам, аднак ніводная з іх не з'яўляецца настолькі блізкай, каб можна было свярджаць пра яе ўплыў на названы беларускі іканапісны твор.

Катэгорыя:З’явіліся ў XVIII стагоддзі
Катэгорыя:Дабравешчанне
Катэгорыя:Абразы Беларусі
Катэгорыя:Беларуская іканапісная школа
Катэгорыя:Зёлава
Экімань 1

]]
**Экіма́нь 1** (, ) — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Экіманскага сельсавета. Размашчана на левым беразе ракі Заходняя Дзвіна, на аўтадарозе Полацк-Дзісна. За 3 кіламетры ад горада і чыгуначнай станцыі Полацк, 108 кіламетраў ад Віцебска.

## Насельніцтва 
* 490 жыхароў, 245 двароў (2003)

## Гісторыя 
Упершыню Экімань згадваецца ў XVI ст. у Полацкай рэвізіі:

Паводле звестак з «Рэвізіі» (1552) у Экіманскім пасадзе Полацка было 269 мяшчанскіх двароў. З пяці гарадскіх пасад ён быў другім па колькасці двароў пасля Вялікага (уласна Полацка). Гэтыя землі знаходзіліся ва ўладанні манастыра Іаана Прадцечы, размешчанага на тэрыторыі пасаду Востраў.

У 1582 па загаду караля і вялікага князя Стэфана Баторыя мястэчка Экімань перайшло да Полацкага езуіцкага калегіума. У 1600 езуіты заснавалі тут парафіяльную школу. У 1633, 1682 і 1750 гг. пасля пажараў у Полацку адтуль у Экімань часова пераводзіліся езуіцкія публічныя школы.

Экімань неаднаразова цярпела ад маскоўскіх захопнікаў. У выніку Трынаццацігадовай вайны (1654—1667) насельніцтва мястэчка зменшылася на 90 %.

У XVIII ст. Экімань працягвала знаходзіцца ва ўладанні езуітаў. Тут існаваў драўляны касцёл без плябаніі, царква і заезны дом з памяшканнямі і цагляным сутарэннем і свірнамі. У 1728 езуіты збудавалі цагельню, якая  ў сярэдзіне стагоддзя забяспечвала цэглай будаўніцтва мураваных карпусоў Полацкага калегіума. У мястэчку таксама дзейнічаў езуіцкі бровар.  Па ліквідацыі ордэна (1773) Экімань перайшла да Баляслава Біспінга (), маршалка старадубскага.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Экімань апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Полацкім павеце Віцебскай губерні. У 1848 мястэчка знаходзілася ва ўладанні Беліковічаў, пазней Мальчэўскіх, і лічылася адным з цэнтраў ганчарства. У гэты час тут дзейнічала паромная пераправа, існавалі млын, бровар, школа пры царкве.

1 студзеня 1919 згодна з пастановай I з'езду КП(б) Беларусі Экімань увайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала мястэчка разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 Экімань вярнулі БССР, дзе яна зрабілася цэнтрам сельсавета.

## Інфраструктура 
* Базавая школа
* Аддзяленне сувязі

## Памятныя мясціны 
* Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан
* Каля вёскі курганны могільнік крывічоў (2-я палова 10 стагоддзя — 1-я палова 11 стагоддзя)

## Літаратура 
* 
* 
* Ekimań //  S. 324.
* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / oprac. L. Grzebień. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Экіманскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Полацкага раёна
Катэгорыя:Мястэчкі Полацкага ваяводства
Дупло

**Дупло** — поласць у ствале, каранях або буйных галінах дрэў, якая ўтварылася ў выніку разбурэння драўніны. Звычайна дуплы ўзнікаюць у старых (перастойных) дрэвастоях на месцы механічнага пашкоджання і распаду тканак драўніны пад уздзеяннем сапрафітных грыбоў і бактэрый, часам пры ўдзеле мурашак і птушак (напрыклад, дзятлаў). Дупло з'яўляецца сховішчам і месцам размнажэння многіх жывёл. У парках і садах дуплаватыя дрэвы патрабуюць своечасовага лячэння.

## Літаратура 
* 
* 
* Дупло́ // 

Катэгорыя:Марфалогія раслін
Сістэма фізічных велічынь

**Сістэма фізічных велічынь** (далей **СФВ**) — сукупнасць узаемазвязаных фізічных велічынь, утвораная па прынцыпе, калі адны фізічныя велічыні з'яўляюцца незалежнымі (асноўнымі фізічнымі велічынямі), а іншыя з'яўляюцца іх функцыямі (вытворнымі фізічнымі велічынямі). СФВ уяўляе сабой структурную схему сувязей фізічных велічынь. Гэтыя сувязі апісваюцца матэматычнымі выразамі, якія называюцца вызначальнымі ўраўненнямі.

З паняццем СФВ цесна звязана паняцце сістэм адзінак фізічных велічынь (САФВ). Сістэма адзінак называецца кагерэнтнай для дадзенай сістэмы велічынь, калі адзінкі вымярэння вытворных велічынь (вытворныя адзінкі) у сістэме адзінак кагерэнтныя, гэта значыць уяўляюць сабой здабыткі ступеней адзінак асноўных велічынь (асноўных адзінак) з каэфіцыентам прапарцыянальнасці, роўным адзінцы.

На практыцы тэрмін «СФВ» ужываецца рэдка. Звычайна гавораць пра формулы у сістэмах адзінак (СІ, СГС і г. д.), нават калі ў даследаванні адзінкі вымярэння і лікавыя значэнні велічынь не выкарыстоўваюцца.

## Прыклады 
1. Міжнародная сістэма велічынь (). Выкарыстоўвае размерныя электрычную і магнітную пастаянныя і рацыяналізаваны запіс формул (ва ўраўненнях Максвела адсутнічае каэфіцыент 4π).

У якасці асноўных фізічных велічынь у ISQ выкарыстоўваюцца:

* L — даўжыня,
* М — маса,
* Т — час,
* I — электрычны ток,
* Θ — тэрмадынамічная тэмпература,
* J — сіла святла,
* N — колькасць рэчыва.

Кагерэнтнай сістэмай адзінак для ISQ з'яўляецца Міжнародная сістэма адзінак (СІ).

2. Абсалютная электрастатычная сістэма велічынь. Электрычная пастаянная прымаецца за безразмерную адзінку, запіс формул не рацыяналізаваны. Кагерэнтнай сістэмай адзінак з'яўляецца СГСЭ.

3. Абсалютная электрамагнітная сістэма велічынь. Магнітная пастаянная прымаецца за безразмерную адзінку, запіс формул не рацыяналізаваны. Кагерэнтнай сістэмай адзінак з'яўляецца СГСМ.

4. Сістэма велічынь Гауса — Максвела. Электрычныя велічыні вызначаюцца па формулах Электрастатычнае сістэмы, магнітныя — па формулах абсалютнай электрамагнітнай сістэмы. Кагерэнтнай сістэмай адзінак з'яўляецца СГС-гаўсава.

5. Сістэма велічынь Лорэнца — Хэвісайда. Адрозніваецца ад папярэдняй рацыяналізаваным запісам формул.

6. Сістэма велічынь з нерацыяналізаваным запісам формул і размернымі электрычнай і магнітнай пастаяннымі (любая з іх можа быць прынята за асноўную, тады іншая будзе вытворнай). Кагерэнтнымі сістэмамі адзінак з'яўляюцца СГСε і СГСμ.

СФВ цесна звязана з задачамі мадэлявання і апісання фізічнай рэальнасці на мове Verilog-AMS.

## Спасылкі 
* Международный словарь по метрологии
* Физические величины. Справочник. Под редакцией И. С. Григорьева, Е. З. Мейлихова.
.net

**.net** — агульны дамен верхняга ўзроўню для сеткавых структур (цяпер выкарыстоўваецца без абмежаванняў).

## Спіс самых старых даменаў 
Ніжэй прыведзены спіс першых зарэгістраваных даменаў:

## Факты 
* Зона была створана 1 студзеня 1985 г.
* Першапачаткова дамен .net прызначаўся для рэсурсаў, прысвечаных сетцы Інтэрнэт, а таксама для арганізацый, вобласць дзейнасці якіх непасрэдна звязана з інтэрнэтам.
* Да снежня 2009 года было зарэгістравана 12.6 мільёнаў даменаў у зоне .net

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* VeriSign Deploys DNS Security Extensions in .net Zone 

net
Геоід

2. Зямны эліпсоід 3. Стромыя лініі 4. Цела Зямлі 5. Геоід]]

**Геоід** (літаральна — «нешта падобнае Зямлі») — выпуклая замкнёная паверхня, што супадае з паверхняй вады ў морах і акіянах у спакойным стане і перпендыкулярная да кірунку сілы цяжару ў любой яе кропцы, а менавіта геаметрычнае цела, якое адлюстроўвае ўласцівасці патэнцыялу сілы цяжару на Зямлі (паблізу зямной паверхні), важнае паняцце ў геадэзіі.

## Вызначэнне паняцця «геоід» 
Геоід вызначаецца як эквіпатэнцыяльная паверхня зямнога поля цяжару (узровень паверхню), прыкладна супадае з сярэднім узроўнем вод Сусветнага акіяна ў неабуранам стане і ўмоўна працягнуты пад мацерыкамі. Адрозненне рэальнага сярэдняга ўзроўню мора ад геоіда можа дасягаць 1 м.

Па вызначэнні эквіпатэнцыяльнай паверхні, паверхня геоіда ўсюды перпендыкулярная стромай лініі.

Некаторыя аўтары абазначаюць вышэйапісанае паняцце тэрмінам не «геоід», а «асноўны ўзровень паверхні», у той час як сам геоід вызначаецца як трохмернае цела, абмежаванае гэтай паверхняй.

## Гісторыя 
Тэрмін «геоід» быў прапанаваны ў 1873 годзе нямецкім матэматыкам Іаганам Бенедыктам Лістынгам для абазначэння геаметрычнай фігуры, больш дакладна адлюстроўвае форму Зямлі, чым эліпсоід вярчэння.

## Выкарыстанне 
Геоід з’яўляецца паверхняй, адносна якой вядзецца адлік вышынь над узроўнем мора. Дакладнае веданне геоіда неабходна, у прыватнасці, у навігацыі — для вызначэння вышыні над узроўнем мора на аснове геадэзічнай (эліпсаідальнай) вышыні, непасрэдна вымяранай GPS-прёмнікамі, а таксама ў фізічнай акіяналогіі — для вызначэння вышынь марской паверхні.

## Гл. таксама 
* Эліпсоід
* Зямля

## Літаратура 
* 
* Гео́ид // Геологический словарь. В 2-х тт. Т. 1: А—Л / Под. ред. А. Н. Криштофовича. Отв. ред. Т. В. Спижарский. — М.: Государственное научно-техническое издательство по геологии и охране недр, 1955. — С. 157. — 404 с. — 25 000 экз.

## Спасылкі 
* Геоид // Усерасійскі навукова-даследчы геалагічны інстытут імя А. П. Карпінскага
* Геоид и квазигеоид // Сайт Санкт-Петербургского техникума геодезии и картографии

Катэгорыя:Геаметрыя
Катэгорыя:Геаграфічная тэрміналогія
.org

**.org** () — агульны дамен верхняга ўзроўню. Адзін з першых даменаў верхняга ўзроўню, першапачаткова прызначаны для некамерцыйных арганізацый, якія не адпавядаюць крытэрам іншых даменаў. Цяпер выкарыстоўваецца без абмежаванняў, атрымаў шырокае распаўсюджванне ў сучасным Інтэрнэце. Вікіпедыя выкарыстоўвае гэты дамен.

Створаны 1 студзеня 1985 па рашэнні ICANN. Адміністратар дамена — Public Interest Registry (з 2003 года).

## Спасылкі 
* Сайт Public Interest Registry.

org
.mil

**.mil** — агульны дамен верхняга ўзроўню. Арганізацыя, якая спансіруе — *DoD Network Information Center*. Сэрвіс для рэгістрацыі — *DoD NIC Registry Services*.

Дамен **.mil** зарэзерваваны для выкарыстання выключна Міністэрствам абароны ЗША.

## Спасылкі 
* 

mil
Азанія (Самалі)

**Азанія** — самаабвешчанае аўтаномнае дзяржаўнае ўтварэнне ў Самалі, абвешчанае ў межах рэгіёну Джубаленд, якое існавала з 2011 па 2013 гады. Фармальна абвешчана, як аўтаномны рэгіён (штат) у складзе федэратыўнай Самалі, па тыпу Пунтленда.

Азанія знікла з-пад увагі 15 мая 2013 года пасля таго, як дэлегаты сфармавалі новы ўрад Джубаленда з лідэрам руху Раскамбоні Ахмедам Махамедам Ісламам Мадобе ў якасці прэзідэнта.

## Перадумовы 
Галоўным ініцыятарам стварэння Азаніі лічылася Кенія, бо ёй было выгадна існаванне дзяржавы-буфернай зоны на мяжы з суседнім Самалі, якое знаходзілася ў стане грамадзянскай вайны з 1991 года і распалася на зоны ўплыву кланаў.

## Абвяшчэнне 
300px|thumb|справа|Першапачатковы сцяг Азаніі

Аўтаномія дзяржавы была абвешчаная на праведзенай цырымоніі ў сталіцы Кеніі Найробі 3 красавіка 2011 года. Прэзідэнтам стаў Махамед Абдзі Гандзі (англ.), былы міністр абароны Самалі.

Галоўнай задачай, названай кіраўніком новага дзяржаўнага фармавання стаў намер выбіць сілы тэрарыстычнай групоўкі «Джамаат Аш-Шабааб», па некаторых звестках звязанай з «Аль-Каідай», з тэрыторыі Азаніі.

На 7 красавіка 2011 года пад кантролем Азаніі знаходзілася толькі невялікая тэрыторыя вакол Даблей. Аднак, дэ-факта Азанія не кантралявала сваю абвешчаную.

## Сцяг 
Сцяг Азаніі ідэнтычны былому сцягу Расіі (з 1991 па 1993).

## Міжнародная рэакцыя 
Урад суседняй Кеніі выказаў надзею, што Азанія зможа абараніць краіну ад пануючай у Самалі анархіі (стаўшы буфернай дзяржавай).

Пераходны ўрад краіны, які спрабуе аб’яднаць Самалі, асудзіў абвяшчэнне незалежнасці Азаніі.

Улады іншага суседа Самалі, Эфіопіі, выступілі супраць стварэння дзяржавы, бо, на іх думку, гэта можа прывесці да ўзмацнення сепаратысцкіх настрояў у эфіёпскай рэгіёне Агадэн .

## Гісторыя 
29 чэрвеня 2011 Махамед Абдзі Каліл, кіраўнік адміністрацыі Пераходнага Федэральнага Урада Самалі ў рэгіёне Гедо абвінаваціў урад Азаніі ў тым, што яно мае сувязі з байцамі «Аль-Шабаб» і, больш за тое, сумесна змагаюцца супраць ПФП .

## Крыніцы 
## Гл. таксама 
* Самалі
* Пунтленд
* Джубаленд

Катэгорыя:Непрызнаныя дзяржавы
Катэгорыя:Самалі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2011 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 2013 годзе
Шпакоўшчына (Полацкі раён)

**Шпако́ўшчына** (, ) — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Астроўшчынскага сельсавета. Да 2004 года цэнтр Шпакоўшчынскага сельсавета. За 36 км на захад ад Полацка, за 140 км ад Віцебска.

## Насельніцтва 
* 2003 года — 520 жыхароў, 255 двароў

## Інфраструктура 
* Базавая школа
* Дом культуры і бібліятэка
* Аддзяленне сувязі

## Славутасці 
* Спаса-Праабражэнская царква (2-я палова XIX ст.)

## Памятныя мясціны 
* Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан — .

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8 (т. 17)

Катэгорыя:Астроўшчынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Полацкага раёна
.name

**.name** — агульны дамен верхняга ўзроўню для персанальных сайтаў. Дамен быў выдзелены ў 2001 годзе, у нармальную працу запушчаны ў студзені 2002 года. Могуць быць зарэгістраваныя як дамены другога ўзроўню (john.name — такія рэгістрацыі дазволеныя са студзеня 2004 года), так і трэцяга ўзроўню (john.doe.name). Калі дамен зарэгістраваны на трэцім узроўні, то адпаведны дамен другога ўзроўню (doe.name у прыведзеным прыкладзе) ужо заняты і не можа быць зарэгістраваны асобна.

Дамен выкарыстоўваецца як для сайтаў рэальных, так і выдуманых персаналій.

## Спасылкі 
* Звесткі whois для дамена .name на сайце IANA 
* Сэрвіс рэгістрацыі даменаў .name 

name
Шпанкі

**Шпанкі** (*Meloidae*) — сямейства насякомых атраду цвердакрылыя. Больш за 4000 відаў. Пашыраны пераважна ў тропіках і субтропіках. На Беларусі 8 відаў, 5 з іх з роду .

## Апісанне 
Даўжыня 8-42 мм. Афарбоўка яркая, часта з металічным бляскам. Галава апушчаная, шыепадобна перацягнутая. Надкрылы шырэй за пярэдняспінку, не прылягаюць да бакоў брушка. Вусікі 8-11 членікавыя, шнура- або ніткападобныя, на канцах патоўшчаныя. Ператварэнне поўнае, ускладненае. Лічынкі маюць 3 стадыі, кормяцца яйцамі саранчовых, мёдам, паразітуюць у гнёздах пчол, знішчаюць іх патомства. Дарослыя жукі аб’ядаюць кветкі і лісце раслін. Характэрная асаблівасць шпанкоў — наяўнасць у целе (асабліва ў крыві) яду кантарыдзіну, які надае жукам непрыемны пах і смак, таму большасць насякомаедных іх не ядуць (акрамя курэй, ластавак, вожыкаў).

## Літаратура 
*  
* 

## Спасылкі 
* Атлас нарывников (Meloidae) России и стран Палеарктики


Катэгорыя:Сямействы насякомых
.gov

**.gov** — агульны дамен верхняга ўзроўню для ўрадавых арганізацый. Спансіруе арганізацыя — General Services Administration. URL для рэгістрацыйных сэрвісаў: http://www.dotgov.gov. WHOIS Server: whois.dotgov.gov.

## Спасылкі 
* 

gov
.info

**.info** — агульны дамен верхняга ўзроўню для інфармацыйных сайтаў (цяпер выкарыстоўваецца без абмежаванняў).

Даменная зона створана 30 студзеня 2001 года.

Дамен .info прызначаны ў асноўным для рэгістрацыі інфармацыйных рэсурсаў, але ніякіх абмежаванняў няма.

Магчымая колькасць знакаў у дамене .info — ад 3 да 63.

## Спасылкі 
* 

info
.edu

**.edu** — агульны дамен верхняга ўзроўню для адукацыйных устаноў. «Дамен прызначаны для акрэдытаваных вышэйшых навучальных устаноў ЗША», і гэты намер строга выконваецца..

Дамен .edu быў створаны ў студзені 1985 як адзін з сямі першых агульных даменаў верхняга ўзроўню. 24 красавіка 1985 года, cmu.edu, berkeley.edu, columbia.edu, purdue.edu, rice.edu, ucla.edu і сталі першымі шасцю зарэгістраванымі даменнымі імёнамі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

edu
.biz

**.biz** — агульны дамен верхняга ўзроўню для бізнес-структур.

Дамен быў створаны ў 2001 годзе з мэтай разгрузіць дамен верхняга ўзроўню .com. Знаходзіцца ў падпарадкаванні Neulevel.

Даўжыня даменнага імя ў гэтай зоне складае ад 3 да 63 знакаў.

Дамен .biz (ад англійскага слова business — бізнэс, справа, камерцыйная дзейнасць). З’яўленне даменнай зоны BIZ з’яўляецца спробай вырашыць праблему дэфіцыту даменаў, што ўзнікла ў выніку перанасычанасці зон COM, NET і ORG.

## Спасылкі 
* 

biz
Леанід Ісакавіч Шофман

**Леанід Ісакавіч Шофман** (нар. , ) — беларускі вучоны ў галіне аграноміі, доктар сельскагаспадарчых навук (1996).

## Біяграфія 
Скончыў Віцебскі ветэрынарны інстытут (1961). Працаваў у Дубровенскім раёне, пасля заканчэння аспірантуры пры Казанскім ветэрынарным інстытуце старшы навуковы супрацоўнік Татарскай рэспубліканскай сельскагаспадарчай доследнай станцыі. 3 1969 г. на Мінскай абласной сельскагаспадарчай доследнай станцыі, з 1997 г. намеснік дырэктара. Аўтар больш як 150 навуковых публікацый па вытворчасці кармоў з пасеваў розных відаў, распрацоўцы якасных параметраў ацэнкі ўраджаю, стварэнні складаных аграфітацэнозаў адна- і шматгадовых кармавых культур.

## Літаратура 
* 
* Шофман Леанід Ісакавіч // Памяць : Гарадоцкі р-н : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад. С. І. Садоўская; рэдкал. Н. А. Бурунова [і інш.]. — Мн., 2004. — С. 716—717.

Катэгорыя:Аграномы СССР
Катэгорыя:Аграномы Беларусі
.eco

**.eco** — дамен верхняга ўзроўню, прапанаваны ініцыятыўнай групай Dot Eco для рэсурсаў, звязаных з экалогіяй, энергазберажэннем і зменамі клімату. Ініцыятыва ўвядзення дадзенага дамена атрымала падтрымку Альянсу па абароне клімату, які ўзначальвае лаўрэатам Нобелеўскай прэміі Альбертам Горам. Рэгістрацыя ў гэтым дамене будзе свабоднай для прыватных асоб, зацікаўленых экалагічнымі праблемамі. Дакументы на рэгістрацыю дамена планавалася падаць да канца 2009 года.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ініцыятыўнай групы 
* Афіцыйны сайт Альянсу па абароне клімату 
* Компьютерра — у Сеткі з’явіцца «экалагічная» даменная зона .eco 

eco
Катэгорыя:Дамены верхняга ўзроўню
.arpa

**.arpa** — агульны дамен верхняга ўзроўню, які выкарыстоўваецца выключна для інфраструктуры інтэрнэту.

У цяперашні час для гэтага дамена вызначаны наступныя дамены другога ўзроўню:

* e164.arpa — для адлюстравання тэлефонных нумароў у DNS (ENUM)
* in-addr.arpa — для зваротных DNS запытаў (адрасы IPv4)
* ip6.arpa — для зваротных DNS запытаў (адрасы IPv6)
* uri.arpa — для дынамічнага выяўлення адрасных схем URI
* urn.arpa — для дынамічнага выяўлення адрасных схем URN

## Спасылкі 
arpa
Катэгорыя:Дамены верхняга ўзроўню
.nato

**.nato** — аддалены агульны дамен верхняга ўзроўню.

Быў уведзены InterNIC ў канцы 1980-х для выкарыстання НАТА, якое лічыла, што ні адзін з агульных даменаў верхняга ўзроўню, што існавалі на той момант (.com, .net, .org, .gov, .mil, .edu) не адлюстроўвае яго статус міжнароднай арганізацыі. Але неўзабаве пасля гэтага InterNIC увёў дамен .int і пераканаў НАТА выкарыстоўваць .nato.int замест .nato. Канчаткова выдалены ў ліпені 1996 года.

nato
.root

**root** — імя запісу каранёвага дамена сістэмы даменных імёнаў Інтэрнэту, часам якая выкарыстоўвалася для адладкі. Яе прысутнасць паказвала, што каранёвая даменная зона не ссечана пры загрузцы каранёвым серверам імёнаў.

У 2006 годзе запіс .root была заменены на іншы: vrsn-end-of-zone-marker-dummy-record; і ў тым жа годзе ўведзены зноў. Запіс быў паўторна выдалены пры падрыхтоўцы да ўкаранення падпісанай каранёвай зоны ў 2010 годзе.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Файл каранёвай зоны

root
.test

**.test** — агульны дамен верхняга ўзроўню. Зарэзерваваны IETF ў RFC 2606 у чэрвені 1999 года. Не прызначаны для ўсталёўкі ў якасці дамена верхняга ўзроўню ў DNS .

## Гл. таксама 
* Example.com
* Internet Protocol — міжсеткавы пратакол

## Крыніцы 
test