open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Звыроднае размеркаванне

{{Размеркаванне імавернасцей|
  name       =Звыроднае размеркаванне|
  type       =mass|
  cdf_image  =Функцыя размеркавання для a=0|
  parameters =a \in (-\infty,\infty)\,|
  support    =x=a\,|
  pdf        =
    \begin{matrix}
    1 & x=a \\ 0 & x \neq a
    \end{matrix}
    |
  cdf        =
    \begin{matrix}
    0 & x|
  mean       =a\,|
  median     =a\,|
  mode       =a\,|
  variance   =0\,|
  skewness   =|
  kurtosis   =|
  entropy    =0\,|
  mgf        =e^{at}\,|
  char       =e^{iat}\,|
}}
**Звыроднае размеркаванне** — дыскрэтнае размеркаванне імавернасцей, сканцэнтраванае ў адным пункце. Выпадковая велічыня з такім размеркаваннем фармальна адпавядае азначэнню выпадковай велічыні, але не ёсць выпадковай у звычайным разуменні гэтага слова, таму размеркаванне называецца звыродным.

Функцыя імавернасці роўная звыроднага размеркавання роўная 1 у некаторым пункце a лікавай простай і 0 ва ўсіх астатніх пунктах.

Функцыя размеркавання мае выгляд
: F(x)=\left\{\begin{matrix} 1, & \mbox{if }x\ge a \\ 0, & \mbox{if }x

## Сталая выпадковая велічыня 
У тэорыі імавернасцей сталай выпадковай велічынёй называецца дыскрэтная выпадковая велічыня, якая прымае  незалежна ад таго, якая падзея адбылася. Фармальна гэта адрозніваецца ад  сталай выпадковай велічыні, якая можа прымаць іншыя значэнні, але толькі для падзей з нулявой імавернасцю. Сталыя і амаль напэўна сталыя выпадковыя велічыні маюць звыроднае размеркаванне і дазваляюць працаваць з канстантамі ў фармаце тэорыі імавернасцей.

Няхай X: \Omega \to \mathbb{R} — выпадковая велічыня, вызначаная на імавернаснай прасторы (\Omega, \mathcal{A}, P). Выпадковая велічыня X завецца амаль напэўна сталай, калі існуе  a \in \mathbb{R}  такое, што
: P(X = a) = 1,
і сталай, калі
: X(\omega) = a, \quad \forall\omega \in \Omega.

Сталая выпадковая велічыня заўсёды амаль напэўна сталая, але не наадварот, бо калі X амаль напэўна сталая, можа існаваць падзея \gamma \in \Omega такая, што X(\gamma) \neq a (у такім выпадку заўсёды P(\gamma) = 0).

На практыцы розніца паміж сталай і амаль напэўна сталай выпадковай велічынёй не мае значэння, бо абодва тыпы велічынь маюць звыроднае размеркаванне і функцыі размеркавання, роўныя ссунутай на a ўздоўж восі абсцыс .

## Крыніцы 
Катэгорыя:Размеркаванні імавернасцей
Аляксандр Сяргеевіч Семянюк

**Аляксандр Сяргеевіч Семянюк** (нар. , Гомель, Беларусь) — беларускі баскетбаліст. Цэнтравы. Майстар спорту Рэспублікі Беларусь. Выступае за нацыянальную зборную Беларусі.

## Біяграфія 
Выхаванец гомельскага ГАЦАР па гульнявых відах спорту. Першы трэнер — Анатоль Пятровіч Рагазенка. Навучаўся ў Мінску ў Рэспубліканскім дзяржаўным вучылішчы алімпійскага рэзерву пад кіраўніцтвам Аляксандра Аляксандравіча Барысава і Валерыя Пятровіча Ваўлева.

Пачынаў кар’еру ў клубе «Віталюр-РДВАР» у 2009 годзе і выступаў за яго да расфармавання ў 2011 годзе.

Сезон 2011/2012 распачаў ў клубе «Мінск-2006», стаў уладальнікам Кубка Беларусі, выступаў ў Адзінай лізе ВТБ. У лютым 2012 года пераведзены ў фарм-клуб «Мінск-2006-2», стаў з ім бронзавым прызёрам чэмпіянату Беларусі.

Сезон 2013/2014 правёў у Гродне, выступаў за клубы «Прынёманне» (да снежня 2013 г.) і «Гродна-93».

У 2014 годзе вярнуўся ў «Цмокі-Мінск» і  пяць разоў выйграваў з клубам чэмпіянат Беларусі і Кубак Беларусі.
 
Выступаў за юнацкую U-16 (2009), юніёрскую U-18 (2010—2011), моладзевую U-20 (2011—2012) і нацыянальную (з 2014) зборную Беларусі.

## Кар’ера 
* 2009—2011 — Віталюр-РДВАР (Мінск)
* 2011—2012 — Мінск-2006
* 2012 — Мінск-2006-2
* 2012—2013 — Цмокі-Мінск-2
* 2013 — Цмокі-Мінск (*у Адзінай Лізе ВТБ*)
* 2013 — Прынёманне (Гродна) 
* 2014 — Гродна-93
* 2014—2019 — Цмокі-Мінск
* 2019 — Урал (Екацярынбург, Расія)
* 2019—2021 — Васток-65 (Южна-Сахалінск, Расія)
* 2021—2022 — Самара (Расія)
* 2022 — Новасібірск (Расія)
* 2022—2023 — Дынама (Уладзівасток, Расія)
* 2023—2024 — Тэмп-СУМЗ (Рэўда, Расія)
* з 2024 — Новасібірск (Расія)

## Дасягненні 
*  Чэмпіён Беларусі (5): 2014/2015, 2015/2016, 2016/2017, 2017/2018, 2018/2019.
*  Сярэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (1): 2013/2014.
*  Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі (1): 2011/2012.
*  Бронзавы прызёр Расійскай Суперлігі (1): 2023/2024.
*  Уладальнік Кубка Беларусі (5): 2011, 2014, 2015, 2016, 2018.
*  Сярэбраны прызёр Кубка Расіі (1): 2020/2021.
*  Бронзавы прызёр Кубка Расіі (1): 2019/2020.

## Спасылкі 
* Профіль на сайце РФБ
* Профіль на сайце eurobasket.com

Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе
Катэгорыя:Ігракі «Урала» Екацярынбург (баскетбол)
Катэгорыя:Ігракі ТЭМП-СУМЗ Рэўда
Катэгорыя:Ігракі «Вастока-65» Южна-Сахалінск
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-18
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-20
Тэракт у Мастунзе (2023)

29 верасня 2023 г. у акрузе Мастунг (правінцыя Белуджыстан, Пакістан) падчас галоўнай працэсіі ісламскага свята Ід Мілад-уль-Набі ў гонар дня нараджэння прарока Мухамеда падарваўся тэрарыст-смяротнік. Выбух адбыўся каля мячэці. Па меншай меры 60 чалавек загінулі і 50—70 паранены.

## Ход падзей 
Джыхадзісты і белуджскія сепаратысты рэгулярна здзяйсняюць тэракты ў правінцыі. Раён Мастунг таксама пакутаваў ад акцый баевікоў. Тут ужо адбываліся тэракты ў 2011, 2014, 2015, 2017 і 2018 гадах.

Новая атака адбылася ў непасрэднай блізкасці ад мячэці Мадзіна, дзе людзі збіраліся для рэлігійнай працэсіі. Праваахоўныя органы падазравалі, што гэта быў наўмысны напад смяротніка. Злачынец падарваў сябе каля аўтамабіля намесніка суперінтэнданта паліцыі Наваза Гішкары. Месца трагедыі было ачэплена праваахоўнымі органамі, а пацярпелых даставілі ў бліжэйшыя медыцынскія ўстановы. Для аказання аператыўнай медыцынскай дапамогі ахвярам у бальніцах аб’явілі надзвычайнае становішча. Міністр інфармацыі Ян Ачакзай абвясціў у Белуджыстане трохдзённую жалобу.

Пакістанскія талібы адмаўлялі дачыненне да інцыдэнту, заявіўшы, што такая атака «супярэчыць іх палітыцы».

## Адказнасць 
Ні адна групоўка не ўзяла на сябе адказнасць за выбух. Амір Рана, дырэктар Пакістанскага інстытута вывучэння праблем міру, сказаў, што напад у Мастунзе і выбух у мячэці Хангу, які адбыўся праз некалькі гадзін пасля гэтага, імаверна, з’яўляюцца справай рук Ісламскай дзяржавы.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Выбухі 2023 года
Катэгорыя:Тэракты-самагубствы
Катэгорыя:Забойствы, здзейсненыя ў 2023 годзе
Катэгорыя:Верасень 2023 года
Катэгорыя:Падзеі 29 верасня
Катэгорыя:Тэрарыстычныя акты 2023 года
Пропаведзь

». Карл Блох, 1877. Дацкі музей нацыянальнай гісторыі, Фрэдэрыксбарг.]]

**Пропаведзь** — прамова свяшчэннаслужыцеля (прапаведніка) у храме перад прыхаджанамі ў канцы літургіі; жанр рэлігійнай прапаганды. Змяшчае тлумачэнні палажэнняў веравучэння, каментарыі Святога пісання, рэкамендацыі для адпаведных паводзін і дзеянняў.

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Рыторыка
Катэгорыя:Аратарская проза
Павучанне

**Павуча́нне** — празаічны твор павучальнага характару. Узнік у старажытнарускай літаратуры пад уплывам візантыйскай і балгарскай царкоўнай прамоўніцкай прозы. Існаваў у форме дыдактычнага «слова», пропаведзі, прамовы. Ствараліся царкоўнымі і свецкімі аўтарамі. 

У Кіеўскай Русі вядома з сярэдзіны XI стагоддзя. Найбольш папулярнымі на беларускіх землях былі «словы» Іаана Златавуста (зборнікі «Златавуст», «Златаструй»), у якія пазней былі ўключаны «Словы» Кірылы Тураўскага, што далі матэрыял для старажытна-рускіх зборнікаў «Ізмарагд» і «», якія распаўсюджваліся (перапісваліся і друкаваліся) на Беларусі ў XII—XVIII стст.

Вылучаюць урачыста-ўзнёслыя і дыдактычныя павучанні. Урачыста-ўзнёслыя павучанні апавядалі пра магутнасць рускай дзяржавы, яе князёў і г.д. («» мітрапаліта Іларыёна, «Словы» Кірылы Тураўскага). Дыдактычныя павучанні — «настаўленні ў веры», у якіх у даступнай форме, без рытарычных акрас апавядалася пра хрысціянскія ісціны або абрады (творы Лукі Жыдзяты, Феадосія Пячэрскага).

Лепшыя ўзоры павучанняў выходзілі за межы рэлігійна-царкоўнай дыдактыкі, у іх ставіліся пытанні грамадскага значэння, асветніцтва, гуманізму (творы Грыгорыя Цамблака, Сімяона Полацкага, Георгія Каніскага).

Асобна вылучаліся павучанні-звароты да сваіх дзяцей з мэтай перадачы ім жыццёвай і дзяржаўнай мудрасці («Павучанне Уладзіміра Манамаха»). Павучанне аб павазе да кніг змешчаны ў Ізборніках Святаслава 1073 і 1076 гадоў.	

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Літаратурныя жанры
Катэгорыя:Літаратура Старажытнай Русі
Льюісвіл (Тэхас)

**Льюісвіл** () — горад у акрузе Дэнтан (штат Тэхас, ЗША). Насельніцтва - 95 290 чалавек па статыстычных дадзеных перапісу 2010 года. Па дадзеных Бюро перапісу насельніцтва ЗША Льюісвіль мае агульную плошчу ў 109,997 км², з якіх 94,27 км² займае зямля і 15,726 км² - вада. Плошча водных рэсурсаў - 14,3 % ад усёй яго плошчы.

Катэгорыя:Гарады Тэхаса
Казанне

**Каза́нне** — від царкоўна-рэлігійнай прапаведніцкай літаратуры, належыць да аратарскай прозы. Блізкае да слова, але больш вузкае і пэўнае па значэнні. Асноўныя тыпы — урачыстае і дыдактычнае казанні. Яго вытокі ў вусных «словах» — прамовах першых прапаведнікаў. Класічныя ўзоры казанняў пакінулі раннехрысціянскія пісьменнікі Іаан Златавуст, Грыгорый Багаслоў, Васіль Вялікі, Яфрэм Сірын, якія развівалі традыцыі антычнай аратарскай прозы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэлігійная літаратура
Катэгорыя:Літаратурныя жанры
Катэгорыя:Аратарская проза
Дэнтан (акруга)

**Дэнтан** () — акруга ў штаце Тэхас, ЗША. Афіцыйна ўтворана ў 1846 годзе з часткі акругі Фанін, і названы ў гонар Джона Дэнтана — прапаведніка, юрыста і салдата, які загінуў пры нападзе на паселішча індзейцаў кічай. Станам на 2000 год колькасць насельніцтва складала 432 976 чалавек. Па ацэнцы бюро перапісу насельніцтва ЗША ў 2008 годзе колькасць жыхароў акругі павялічылася да 636 557 чалавек. Акруговым цэнтрам з’яўляецца горад Дэнтан.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Акругі Тэхаса
Аліс (Тэхас)

**Аліс** () — горад у ЗША, размешчаны ў паўднёвай частцы штата Тэхас, адміністрацыйны цэнтр акругі Джым-Уэлс. Па дадзеных перапісу за 2010 год колькасць жыхароў - 19 104 чалавекі, паводле ацэнкі Бюро перапісу ЗША ў 2018 годзе - 19 146 чалавек.
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Роберт Кёрл, амерыканскі хімік
* Джэймс Элісан, амерыканскі імунолаг

Катэгорыя:Гарады Тэхаса
Джым-Уэлс

**Джым-Уэлс** () — акруга штата Тэхас Злучаных Штатаў Амерыкі. На 2000 год у ёй пражывала 39332 чалавек. Па ацэнцы бюро перапісу насельніцтва ЗША ў 2008 годзе насельніцтва акругі складала 41 069 чалавек. Акруговы цэнтр — горад Аліс. Акруга Джым-Уэлс была сфарміравана ў 1912 годзе з часткі акругі Нуэсес. Названа ў гонар Джэймса Бебеджа Уэлса, уплывовага палітыка поўдня Тэхаса.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Акругі Тэхаса
Нуэсес (акруга)

**Нуэсес** () — акруга штата Тэхас Злучаных Штатаў Амерыкі. На 2000 год у ёй пражывала 313534 чалавек. Па ацэнцы бюро перапісу насельніцтва ЗША ў 2009 годзе насельніцтва акругі складала 323 046 чалавек. Акруговы цэнтр — горад Корпус-Крысты. Акруга Нуэсес была сфарміравана ў 1846 годзе. Названа ад ракі Нуэсес (ісп.: nueces — арэхі).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Акругі Тэхаса
Анаўак (Тэхас)

**Анаўак** () — горад на паўднёвым усходзе штата Тэхас (ЗША), прыкладна за 80 км на ўсход ад Х'юстана. Анаўак - адміністрацыйны цэнтр акругі Чэймберс. Паводле Бюро перапісу насельніцтва ЗША, паводле перапісу 2010 года насельніцтва Анаўака - 2243 чалавекі.

Катэгорыя:Гарады Тэхаса
Арыэль Дамбаль

**Арыэль Дамбаль** (фр.: Arielle Dombasle, поўнае імя *Арыэль Лор Максім Санеры дэ Фраманталь*, нар. , Хартфард, Канектыкут) — амерыканская актрыса, спявачка, рэжысёр, мадэль.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і прамыслоўца Жана-Луі Санеры. Па матчынай лініі з’яўляецца ўнучкай былога амбасадара Францыі ў Мексіцы Марысу Гар’е-Дамбалю. Рана засталася без маці. Дзяцінства і юнацтва правяла ў сям’і дзеда ў Мексіцы. Доўгі час навучалася класічнаму танцу.

У 1976 годзе пераехала ў Парыж вучыцца музыцы і спеву. Тамака жа зрабіла першыя крокі ў кіно і на сцэне. У сваёй кар’еры супрацоўнічала з Раманам Паланскі, Патрыкам Джонам Малкавічам, Раулем Руісам, Аленам Роб-Грые і інш.

У 1982 годзе паспрабавала сябе ў рэжысуры і зняла фільм «Любоўная ліхаманка» («Chasse Croise»). У 1988 годзе зняла свой другі фільм «Блакітныя піраміды» («Les Pyramides Bleues»), а ў 2013 годзе — «Опіум».

У 1999 годзе Арыэль Домбаль знялася ў камедыі «Астэрыкс і Абелікс супраць Цэзара».

У 1993 годзе Арыэль выйшла замуж за французскага філосафа і пісьменніка Бернара-Анры Леві.
П’ер Агасціні

**П’ер Агасціні** (; нар. , Туніс, Французскі пратэктарат у Тунісе) — французска-амерыканскі фізік-эксперыментатар, вядомы вынаходствам метаду RABBITT для характарыстыкі атасекундных светлавых імпульсаў. Атрымаў Нобелеўскую прэмію па фізіцы ў 2023 годзе. Вучыўся ва Універсітэце Экс-Марсель, атрымаўшы ступень доктара філасофіі ў 1968 годзе. сумесна з Ферэнцам Краусам і Анн Л’Юе. Пасля атрымання ступені доктара філасофіі ён стаў даследчыкам у Навуковым цэнтры Парыж-Саклі, займаючы там розныя пасады да 2002 года.

У 2005 годзе Агасціні стаў прафесарам фізікі ва Універсітэце штата Агая.
Чэймберс (акруга, Тэхас)

**Чэймберс** () — акруга штата Тэхас Злучаных Штатаў Амерыкі. На 2000 год у ёй пражывала 26031 чалавек. Па ацэнцы бюро перапісу насельніцтва ЗША ў 2008 годзе насельніцтва акругі — 29 356 чалавек. Акруговы цэнтр — горад Анаўак.

Акруга Чэймберс была сфарміравана ў 1858 годзе з частак акруг Джэферсан і Ліберці. Названа ў гонар Томаса Джэферсана Чэймберса (), юрыста ранняга Тэхаса.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Акругі Тэхаса
Феадосій Баравік

**Феадосій Баравік** (; канец XVI ст. — 6 сакавіка 1652, Жыровічы)&nbsp;— царкоўны дзеяч, святар уніяцкай царквы, базыльянін Літоўскай правінцыі, гісторык, прапаведнік.

## Біяграфія 
]]
Паходзіў са шляхты Менскага павета. У 15-гадовым узросце пачаў вайсковую службу. Потым уступіў да Ордэна базыльян. Прапаведнік у віленскім кляштары Святой Тройцы, у 1620 годзе — настаяцель. Удзельнічаў у капітулах базыльянскага ордэна ў Лаўрышаве (1621) і Руце (1623). Прапаведнік у Наваградку. У 1637 годзе ігумен у Збаражы. У 1644 годзе як ігумен прымаў у Жыровіцкім манастыры  караля Уладзіслава Вазу і каралеву Цэцылію-Рэнату са світай дзяржаўных ураднікаў і вялікай колькасцю шляхты. Як прапаведнік у Менску (1648) падпісаў дагавор продажы базыльянскага пляца менскім францысканцам. У пачатку 1652 года зноў прызначаны ігуменам (суперпрыёрам) Жыровіцкага манастыра, але неўзабаве, 6 сакавіка 1652 года, памёр у Жыровічах.

## Творчасць 
Падчас прапаведніцтва ў Наваградку выдаў кніжку пра Наваградскае брацтва.

Не пазней за чэрвень 1621 года па даручэнні Лаўрышаўскага капітула напісаў старабеларускую «*Гисториа або повѣсть людеи розных, вѣры годныхъ, о образѣ чудовномъ пренасвятеишое дѣвы маріи жировицкомъ в повѣте слонимскомъ*» жыровіцкага цудатворнага абраза Маці Божай, а таксама яе польскі пераклад і выдаў яго як «Historia abo powieść zgodliwa przez pewne podánie ludźi wiáry godnych, o obrazie przeczystey Panny Mariey Zyrowickim kudotwornym». Пазней дапоўніў твор пералікам цудаў, «якія здзяйсняюцца пры абразе да сённяшняга дня». Кніга некалькі разоў выдавалася ў Вільні (1622, 1628, 1629) і, магчыма, Супраслі (1653, 1714). Захаваўся тэкст Баравіка на старабеларускай народнай мовай, ён быў выдадзены ў Пецярбургу ў 1912 годзе Платонам Жуковічам.

Частка рукапісу, некалькі першых аркушаў гісторыі Жыровіцкай іконы Божай Маці аўтарства Феадосія Баравіка захоўваецца ў Бібліятэцы РАН (Ф. 37, воп. 1, спр. 38), астатняя, большая частка — у Львоўскай нацыянальнай навуковай бібліятэцы Украіны імя Васіля Стэфаніка (Ф. 3, МВ-393).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Ks. Józefat Skruteń, ZSBW*. Borowik Teodozy († 1652) // Polski Słownik Biograficzny.&nbsp;— Kraków, 1936.&nbsp;— T. II.&nbsp;— S. 344. 
* *Bp. Edward Ozorowski*. Borowik Teodozy // Słownik polskich teologów katolickich, pod. red. ks. Hieronima Eug. Wyczawskiego OFM.&nbsp;— tom 1.&nbsp;— Warszawa 1981.&nbsp;— S. 198—199. 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Перакладчыкі XVII стагоддзя
Катэгорыя:Постаці Збаража
Катэгорыя:Постаці Мінска
Катэгорыя:Постаці Вільнюса
Катэгорыя:Прапаведнікі
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы Беларусі
Катэгорыя:Рэлігія ў Вялікім Княстве Літоўскім
Катэгорыя:Базыльяне
Валянціна Аркадзьеўна Ястраб

**Валянціна Аркадзьеўна Ястраб** (нар. , Зажэвічы, Старобінскі раён, Мінская вобласць) — беларускі педагог і палітык.

Дэпутат Вярхоўнага Савета Беларусі 12-га склікання.

## Біяграфія 
Нарадзілася 9 снежня 1962 года ў вёсцы Зажэвічы Старобінскага раёна ў сям’і сельскіх настаўнікаў.

Скончыла школу ў Старых Цярушках. Пасля заканчэння ўніверсітэта разам з мужам прыехала настаўнічаць у школу вёскі Вялікі Рожан Салігорскага раёна.

У 1990 годзе абрана ў Вярхоўны Савет Беларусі 12-га склікання. Галасавала за прыняцце Закона «Аб забеспячэнні палітычнай і эканамічнай самастойнасці БССР».

## Сям’я 
Замужам, мае двух сыноў і дачку.

* Муж — Міхаіл Паўлавіч Ястраб, дырэктар сярэдняй школы № 2 Салігорска.
* Дачка — Алена Міхайлаўна Ястраб, настаўніца пачатковых класаў сярэдняй школы № 5 Салігорска.

## Узнагароды 
* Званне «Выдатнік народнай адукацыі БССР».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12-га склікання
Słowo (газета, Пецярбург)

**«Słowo»** () — польская газета. Выдавалася з  да  года ў Пецярбургу штодзённа. Выдавец І. Агрызка. З дэмакратычных пазіцый асвятляла пытанні сялянскага, міжнароднага жыцця, асветы. Надрукавала вершы У. Сыракомлі, А. Чайкоўскага, матэрыялы пра літаратурнай дзейнасць Г. Марцінкевіча. У «Słowo» супрацоўнічалі Ю. Барташэвіч, М. Балінскі, Э. Жалігоўскі (А. Сава), З. Серакоўскі, У. Спасовіч, У. Сыракомля, магчыма, В. Каліноўскі, брат К. Каліноўскага. З газетай быў звязаны беларускі паэт Я. Вуль.

Забаронена за публікацыю ліста польскага гісторыка І. Лялевеля.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Газеты Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Газеты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Газеты на польскай мове
Камон

**Камон** (, «знак дома»), таксама **мон** (, «знак»), **мансё** (, *мансё:*, «радавы малюнак») — у Японіі — свайго роду сямейны герб. *Камон* з’яўляецца ў некаторай ступені арыгінальным знакам роду, сям’і ці чалавека, дастаткова вядомага, каб мець асабісты сімвал. Гэты знак не з’яўляецца гербам у агульным сэнсе гэтага слова, бо не прадстаўляе сабой геральдычную эмблему роду.

## Дызайн 
Радавыя знакі прадстаўляюць сабой стылізаваную выяву кветак, раслін, жывёл, пёраў, рукатворных прадметаў ( і г.д.) і таму падобнага, звычайна упісаных у акружнасць. Традыцыйна *камоны* маюць двухколерную афарбоўку. Часам у *камонах* адлюстроўваюцца і прафесійныя атрыбуты ўладальніка (гейша, напрыклад, можа мець *камон* з выявай веера).

## Гістарычная даведка 
Традыцыйна *камоны* маляваліся на кімано і  прадстаўнікоў высакароднага саслоўя ў Японіі. З абодвух бакоў кімано магло быць намалявана ад аднаго да пяці *камонаў*, акрамя таго, яны маглі быць намаляваныя на  і на спіне. Жанчыны высакароднага паходжання мелі права насіць на вопратцы свой сямейны *камон*, а не сімвал мужа, і перадаваць яго па спадчыне дочкам. Камон можа таксама адлюстроўвацца на некаторых прадметах, такіх як фіранкі, аздабленне паланкіна і г. д. *Камоны* атрымалі распаўсюджванне і як сімвалы, якія малююцца на сцяжках валадарных асоб, даймё і самураеў, на іх шлемах (, *кабута*) і даспехах (, *до:*).
 — хрызантэма]]
Камоны з’яўляюцца збольшага і статуснымі сімваламі: больш старажытныя, простыя камоны часцяком кажуць аб высокім статусе свайго ўладальніка, альбо пра большую ўрачыстасць адзенні.

## Сучаснасць 
У сучаснай Японіі практычна кожная сям’я мае свой камон, аднак выкарыстоўваюцца гэтыя знакі даволі рэдка. Часцей для афіцыйных і прадстаўніцкіх патрэб выкарыстоўваюцца інкан (, «пячатка») — асабістая пячатка пацвярджэння, якая замяняе ў Японіі . У цяперашні час камон трывала ўвайшоў ва ўжытак як сімвал японскай даўніны, арнаментальны элемент афармлення японскіх рэстаранаў, крамаў, прадметаў нацыянальнага начыння.

## Гл. таксама 
*  — аналагічны цюркскі геральдычны сімвал.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Геральдыка
Катэгорыя:Культура Японіі
Аратарская проза

**Ара́тарская проза** — помнікі красамоўства, а таксама літаратурныя творы, напісаныя ў прамоўніцкім стылі. Найбольшага росквіту дасягнула ў Грэцыі (V—IV стст. да н.э.) і Рыме (I ст. да н.э.), дзе выпрацавана тэорыя аратарскага мастацтва — рыторыка. Узоры класічнага красамоўства — прамовы Цыцэрона, буйнейшага тэарэтыка і практыка аратарскай прозы. У перыяд Сярэднявечча мела пераважна царкоўна-рэлігійны характар. Эпоха Адраджэння садзейнічала развіццю свецкай аратарскай прозы.

На Беларусі першыя выдатныя прадстаўнікі царкоўнага красамоўства Іларыён і Кірыла Тураўскі. Жанравую сувязь з аратарскай прозай мае «Слова пра паход Ігараў». У XVI—XVII стст. у перыяд рэлігійнай палемікі бытавалі «слова», прамова, казанне, пропаведзь. Развіццю аратарскай прозы садзейнічалі і арацыі. Выдатным прамоўцам быў грамадска-палітычны дзеяч і дыпламат Л. Сапега (прамова на Варшаўскім сойме 1588). Сярод прадстаўнікоў беларускага царкоўнага красамоўства вылучаліся Л. Карповіч, М. Сматрыцкі і Сімяон Полацкі. У XVII—XVIII стст. на Беларусі з’явіліся гумарыстычна-парадыйныя і сатырычныя творы, складзеныя ў прамоўніцкім стылі («Прамова Мялешкі», «Прамова русіна», Жыровіцкія арацыі і інш.). У стылі прамоў напісаны публіцыстычныя маналогі, «словы» да чытачоў К. Каліноўскага ў газета «Мужыцкая праўда».

У аратарскай прозе XX ст. пакінуў след сваімі палкімі прамовамі ў польскім сейме Б. Тарашкевіч, які выступаў у абарону нацыянальных і сацыяльных правоў працоўных Заходняй Беларусі. Цесна звязаныя з надзённымі праблемамі грамадскага жыцця творы аратарскай прозы — каштоўная крыніца ведаў пра культурнае і гістарычнае мінулае краіны.	

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Літаратурныя жанры
Слова пра Меркурыя Смаленскага

**«Сло́ва пра Мерку́рыя Смале́нскага»**, або **«Аповесць пра Меркурыя Смаленскага»** — помнік старажытнай літаратуры ўсходніх славян. Узнікла як народнае эпічнае паданне пасля мангола-татарскага нашэсця, верагодна, у другой палове XII—XIV стагоддзі, літаратурна апрацавана ў XV стагоддзі. Падставай узнікнення падання паслужыў той факт, што мангола-татары не змаглі заваяваць Смаленскую зямлю і не разрабавалі Смаленск, гэта было вытлумачана заступніцтвам Меркурыя — абаронцы хрысціян ад ворагаў (у яго асобе аб’ядналіся рысы народнага волата і блажэннага).

Аповесць блізкая да твораў гісторыка-агіяграфічнага жанру, напісана лірычна, усхвалявана, асабліва вылучаюцца маналогі-плачы Смаленскай зямлі па воінах, што загінулі.

Твор мясцовага паходжання, мова царкоўна-славянская. Вядома каля 80 спісаў, найбольш раннія датуюцца XVI стагоддзем. Першая, самая старажытная паводле паходжання, рэдакцыя захавалася ў адзіным спісе XVII стагоддзя. «Слова…» адкрыў і даследаваў у XIX стагоддзі Ф. Буслаеў.

## Публікацыі 
* Памятники литературы Древней Руси, XIII в. М., 1981.

## Літаратура 
* 
* Белецкий Л. Т. Литературная история повести о Меркурии Смоленском. Пг., 1922

Катэгорыя:Літаратура Старажытнай Русі
Катэгорыя:Ананімныя творы
Кафедра (падраздзяленне ўніверсітэта)

**Кафедра** ( «сядалішча; сядзенне») — асноўнае аб’яднанне навукова-выкладчыцкага складу ВНУ па адной ці некалькім роднасным навучальным дысцыплінам; з’яўляецца адміністрацыйна-структурным складнікам ВНУ. Ажыццяўляе навуковую, навукова-даследчую і навукова-тэхнічную дзейнасць па пэўнаму кірунку.

Загадчыкам кафедры, як правіла, з’яўляецца прафесар, вядомы вучоны. Акрамя таго, кафедра разумеецца як самастойная навуковая вобласць, як прадмет выкладання ў ВНУ або як прадмет вывучэння ў навукова-даследчай.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Вышэйшая адукацыя
Багдан Пятровіч Таменчук

**Багдан Пятровіч Таменчук** (; нар. 3 верасня 1950) — украінскі гісторык і археолаг.

Даследчык гісторыі Галіча. Сфармаваў найноўшую тэорыю ўзнікнення і эвалюцыі Старажытнага Галіча.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 3 верасня 1950 года ў вёсцы Ценява Каламыйскага раёна Івана-Франкоўскай вобласці УССР (цяпер Украіна).

З 1999 па 2006 год працаваў дацэнтам кафедры сусветнай гісторыі Прыкарпацкага ўніверсітэта.

Сфармаваў найноўшую канцэпцыю ўзнікнення і развіцця Галіча. У прыватнасці, падкрэслівае ён: «Старажытны Галіч знаходзіўся на скрыжаванні некалькіх трансеўрапейскіх і трансеўразійскіх гандлёвых і міграцыйных шляхоў. Трансеўразійскі шлях ішоў з Азіі праз Паўночнае Прычарнамор’е праз Днестр у Заходнюю Еўропу. Трансеўрапейскі гандлёвы шлях ішоў з Балтыкі праз Днестр у Цэнтральную і Паўднёвую Еўропу. Таму Галіч сапраўды адчыняе „Днястроўскую браму“ ў Еўропу і „Карпацкую браму“ ў Дунай».

З 2006 года — дацэнт, з 2014 года — загадчык кафедры археалогіі і этналогіі Прыкарпацкага ўніверсітэта.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гісторыкі Украіны
Катэгорыя:Археолагі Украіны
Стэнлі Барэл

**Стэнлі Барэл** (нар. , Форт-Нокс, ЗША) — амерыканскі баскетбаліст.

## Кар’ера 
У першай палове снежня 2014 года далучыўся да мінскіх «Цмокаў».
 
27 ліпеня 2016 года падпісаў кантракт з камандай «Энерга Чарні Слупск».

Катэгорыя:Баскетбалісты ЗША
Катэгорыя:Ігракі «Босны» Сараева
Катэгорыя:Ігракі «Хапаэля» Гільбоа Галіль
Катэгорыя:Ігракі «Остын Спёрс»
Катэгорыя:Ігракі «Акапі Алстар»
Катэгорыя:Ігракі «Айсберэна» Брэмергафен
Омбудсман

**О́мбудсман** (ад  — прадстаўнік чыіх-небудзь інтарэсаў) — спецыяльна выбраная або прызначаная службовая асоба ў шэрагу краін для кантролю за захаваннем правоў чалавека рознымі адміністрацыйнымі органамі. Выбіраецца або прызначаецца як службовая асоба парламентам, кіраўніком дзяржавы або ўрадам. У некаторых краінах гэтыя функцыі выконваюць прыватныя асобы і аб’яднанні.

У адрозненне ад пракуратуры омбудсман ажыццяўляе кантроль і вядзе расследаванне з пункту гледжання законнасці, эфектыўнасці, мэтазгоднасці, добрасумленнасці, справядлівасці. Дзейнічае і па скаргах грамадзян і па ўласнай ініцыятыве.

Такіх службовых асоб называюць: уласна омбудсман — у скандынаўскіх краінах; народны абаронца ў Іспаніі і Калумбіі; пасрэднік — у Францыі; адвакат народа — у Румыніі; упаўнаважаны па правах чалавека — у Расіі.

Вынікі сваёй дзейнасці омбудсман паведамляе парламенту або органу, які яго ўпаўнаважыў для прыняцця адпаведных мер і аднаўлення парушаных правоў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дзяржаўны апарат
Катэгорыя:Праваабарончы рух
Вера Паўлаўна Нікольская

**Вера Паўлаўна Нікольская** (Валерыя Паўлаўна, у шлюбе **Цюляева**; 12 лютага 1901—1980) — руская вучоная, этнограф. З ёй звязаны фатаграфіі сялянскага жыцця ў Тураўскім раёне Беларусі.

## Біяграфія 
Дачка святара Паўла Васілевіча Нікольскага (1870—1942 ці 43) і шведскай дваранкі лютэранкі Леанціны Эміліі Лінберг. Абое нарадзіліся ў Шацкім павеце Тамбоўскай губерні. Мелі пяць дачок і сына. Бацька быў краязнаўцам і царкоўным гісторыкам.

У 1910—1912 вучылася ў Марыінскай гімназіі ў Варонежы, пазней у гімназіі ў Саратаве, на гісторыка-філілагічным факультэце Саратаўскага ўніверсітэта. Вучаніца Барыса Сакалова. З 1924 навуковы супрацоўнік, потым памочнік захавальніка ўсходнеславянскага аддзела Музея народазнаўства ў Маскве. У 1925—1927 брала ўдзел у этнаграфічных экспедыцыях на Палессі, у 1929 у даследаванні рускага цацачнага промыслу ў Вятцы. У 1931 звольнена з музея як «сацыяльна небяспечны элемент». На пачатку вайны працавала ў Акадэміі навук.

## Беларускія вобразы 
Збіральніца калекцыі, у якую ўвайшлі 60 фатаграфій з Лельчыцкага і Жыткавіцкага раёнаў Беларусі (тады — Тураўскі раён). Датавана 1930 годам. Здымкі ахапілі вёскі Перароў, Запясочнае, Дварэц, Белка, горад Петрыкаў.
На здымках відны сяляне, сагнаныя ў калгас, працэс калгаснай будоўлі, знахарка і зёлкі ў знахарчынай хаце, ганчар, рыбакі, рыбалоўныя снасці (невад, дарожка, настаўка, вуда, жак), лоўля рыбы, рыбацкі курэнь, майстраванне лодак, выраб вяровак, гарадская прыстань, дзіцячы сад пры калгасе. Партрэты дарослых і дзяцей. Пастушок. Дзеці-нянькі. 

## Спасылкі 
* ethno.by
* Кунсткамера
* Біяграфія П. Нікольскага

Катэгорыя:Этнографы Расіі
Катэгорыя:Этнографы СССР
Катэгорыя:Беларусісты
Гіпергеаметрычнае размеркаванне

{{Размеркаванне імавернасцей
| name       = Гіпергеаметрычнае размеркаванне
| type       = mass
| pdf_image  = 
| cdf_image  = 
| parameters = \begin{align}N&\in \left\{0,1,2,\dots\right\} \\
                                 K&\in \left\{0,1,2,\dots,N\right\} \\
                                 n&\in \left\{0,1,2,\dots,N\right\}\end{align}\,
| support  = \scriptstyle{k\, \in\, \left\{\max{(0,\, n+K-N)},\, \dots,\, \min{(n,\, K )}\right\}}\,
| pdf      = {{{K \choose k} {{N-K} \choose {n-k}}}\over {N \choose n}}
| cdf      = 1-{{{n \choose {k+1}}{{N-n} \choose {K-k-1}}}\over {N \choose K}} \,_3F_2\!\!\left[\begin{array}{c}1,\ k+1-K,\ k+1-n \\ k+2,\ N+k+2-K-n\end{array};1\right], дзе \,_pF_q — 
| mean     = n {K \over N}
| median   =
| mode     = \left \lceil \frac{(n+1)(K+1)}{N+2} \right \rceil-1, \left \lfloor \frac{(n+1)(K+1)}{N+2} \right \rfloor
| variance = n{K\over N}{N-K\over N}{N-n\over N-1}
| skewness = \frac{(N-2K)(N-1)^\frac{1}{2}(N-2n)}{[nK(N-K)(N-n)]^\frac{1}{2}(N-2)}
| kurtosis =  \left.\frac{1}{n K(N-K)(N-n)(N-2)(N-3)}\cdot\right.
\Big[(N-1)N^{2}\Big(N(N+1)-6K(N-K)-6n(N-n)\Big)+{}
{}+6 n K (N-K)(N-n)(5N-6)\Big]
| entropy =
| mgf     = \frac{{N-K \choose n} \scriptstyle{\,_2F_1(-n, -K; N - K - n + 1; e^{t}) } }
                           \,\!
| char = \frac{{N-K \choose n} \scriptstyle{\,_2F_1(-n, -K; N - K - n + 1; e^{it}) }}
 
}}
**Гіпергеаметрычнае размеркаванне** — дыскрэтнае размеркаванне імавернасцей, якое апісвае імавернасць таго, што пры  n элементаў без вяртання з генеральнай сукупнасці на N элементаў, K з якіх маюць пэўную ўласцівасць, k элементаў выбаркі будуць мець гэтую ўласцівасць. Напрыклад калі ў скрыні знаходзіцца 10 шароў, 6 з якіх чорныя (N=10, K=6), і з гэтай скрыні выпадкова выбіраецца 3 шары (n = 3), колькасць чорных шароў сярод трох выбраных будзе размеркаванай гіпергеаметрычна выпадковай велічынёй.

## Азначэнне 
Выпадковая велічыня X мае гіпергеаметрычнае размеркаванне (запісваецца X \sim \operatorname{Hypergeometric}(N,K,n)), калі яе функцыя імавернасці мае выгляд
:  p_X(k) = P(X = k) 
= \frac{\binom{K}{k} \binom{N - K}{n-k}}{\binom{N}{n}},

дзе

* N — памер генеральнай сукупнасці,
* K — колькасць элементаў з пэўнай уласцівасцю ў генеральнай сукупнасці,
* n — памер выбаркі з генеральнай сукупнасці,
* k — колькасці элементаў з пэўнай уласцівасцю ў выбарцы,
* \textstyle {a \choose b} — .

К прымае значэнні з прамежку \max(0, n+K-N) \leq k \leq \min(K,n).

Катэгорыя:Размеркаванні імавернасцей
Полымя (выдавецтва)

**«Полымя»** — газетна-часопіснае выдавецтва.

Заснавана ў студзені 1950 года як газетна-часопіснае на базе выдавецтваў ЦК ЛКСМБ і газеты «Савецкі селянін». У кастрычніку 1963 года аб’яднана з выдавецтвам газеты «Мінская праўда» і атрымала назву «Полымя». У 1977 ператворана ў кніжна-часопіснае выдавецтва.

Выдавала газеты «Літаратура і мастацтва», «Настаўніцкая газета», «Физкультурник Белоруссии», «Голас Радзімы», рэспубліканскія часопісы «Беларусь», «Полымя», «Нёман», «Народная асвета», «Здравоохранение Белоруссии», «Промышленность Белоруссии», «Сельское хозяйство Белоруссии», бюлетэні «Родная прырода», «Помнікі гісторыі і культуры Беларусі», «За безопасность движения», «Рабочая смена», «Строительство и архитектура Белоруссии» і інш. Акрамя перыядычных выданняў выпускала кнігі, брашуры, буклеты, альбомы, плакаты, праспекты.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Выдавецтвы Беларусі
Катэгорыя:1950 год у Беларусі
Стэван Алексіч

**Стэван Алексіч** () — сербскі мастак, які нарадзіўся ў Аўстра-Венгрыі. Яго працы належаць да Мюнхенскай школы. Ён асабліва вядомы сваёй серыяй аўтапартрэтаў з 1895 па 1922 гады, якія адначасова ілюструюць эвалюцыю яго стылю і тэхнікі, а таксама змены ў яго целаскладзе і характары, і з’яўляецца найбуйнейшай падобнай калекцыяй сербскага жывапісу.

## Біяграфія 
Алексіч нарадзіўся 23 снежня 1876 года ў горадзе Арад, які на сёння размяшчаецца ў Румыніі, у сям’і мастакоў. Яго бацька Душан і дзед Нікала таксама былі жывапісцамі. Пачатковую школу скончыў у Арадзе, дзе атрымаў першыя ўрокі жывапісу ад бацькі. У 1895 годзе пераехаў у Мюнхен, дзе навучаўся ў Акадэміі выяўленчых мастацтваў у класе Ніколааса Гізіса. Калі ў 1900 годзе яго бацька памёр, ён вырашыў кінуць навучанне і пераехаць у вёску ў Ваяводзіне. Там ён пабудаваў дом са студыяй і ажаніўся з мясцовай настаўніцай Стэфаніяй Лукіч у 1905 годзе. Астатняе жыццё правёў у Модашы і працаваў жывапісцам. Памёр 2 лістапада 1923 года.

## Галерэя 

File:S.Aleksić Andjeo.jpg|Анёл смуткуе
File:S.Aleksic Seti Georgije ubiva aždahu 1909.jpg|Святы Георгій, які забівае змея

Файл:S.Aleksić Zenski-akt 1896.jpg|Аголеная жанчына
Выява:S Aleksic autoportret u kafani 1901.jpg|Аўтапартрэт у кафэ
File:Aleksicreaper.jpg|Жнец
File:S.Aleksić Veseli Banacani.jpg|Вясёлыя баначаны
File:Stevan Aleksić, Spaljivanje Moštiju Svetog Save, 1912.jpg|Спаленне моста Святога Савы

## Спасылкі 
* Стэван Алексіч. Галерија Матице српске.

Катэгорыя:Мастакі Сербіі
Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты
Войцех Цэпл

**Войцех Цэпл** (; ) — чэшскі юрыст, публіцыст. Былы суддзя Канстытуцыйнага суда Чэшскай Рэспублікі.

Скончыў юрыдычны факультэт Карлава ўніверсітэта, аспірантуру. Працаваў выкладчыкам, старэйшым выкладчыкам, загадчыкам кафедры, прафесарам Карлава ўніверсітэта.

Удзельнічаў у працы заканадаўчых саветаў і камісій пры падрыхтоўцы законаў, грамадзянскага кодэксу і Канстытуцыі. 5 чэрвеня 1993 года быў прызначаны суддзём Канстытуцыйнага суда Чэшскай Рэспублікі. Пасля — выкладчык Карлава ўніверсітэта.

## Пераклады на беларускую 
* Працэс трансфармацыі таталітарнага рэжыму ў дэмакратычную сістэму; Нарматыўны лад грамадства — неабходная ўмова… // Беларускі шлях у Еўропу, 2006, europlatform

## Спасылкі 
* Хатняя старонка Цэпла

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:юрысты Чэхіі
Катэгорыя:палітыкі Чэхіі
Катэгорыя:педагогі Чэхіі
Катэгорыя:Члены Грамадзянскага дэмакратычнага саюза
Катэгорыя:Выпускнікі юрыдычнага факультэта Карлава ўніверсітэта
Катэгорыя:Суддзі Чэхіі
Вігмунд Мерсійскі

**Вігмунд** ( ? — 840) — кароль Мерсіі (839—840).

## Біяграфія 
Сын Віглафа, караля Мерсіі. Стаў кіраваць супольна з сваім бацькам, відаць, неўзабаве па 830 годзе. Упершыню ўпамінаецца ў грамаце Віглафа 831 года.

У 839 годзе па смерці бацькі стаў каралём Мерсіі. Аднак панаванне было нядоўгім. Памёр ад дызентэрыі ў пачатку 840 года.

Ажаніўся з Эльфледай, дачкой караля Кеолвульфа I. Меў сына Вігстана, караля Мерсіі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Каралі Мерсіі
Гайла

**Гайла** (; ) — біскуп Лангра (з 880).

## Біяграфія 
Сын і цёзка графа Гайлы. Быў абатам Флавіньі ў 866—870 гадах і Турну ў апошнія гады валадарання Карла Лысага. У 879 годзе каранаваў Боза Праванскага ў Мантайле; Боза, сваім парадкам, зрабіў яго біскупам Лангра.

За час свайго кароткага тэрміна знаходжання на біскупскай кафедры значна павялічыў зямельныя ўладанні і правы дыяцэзіі Лангра, што стала знакам палітычнай празорлівасці. Азначаўся як амбіцыйны прэлат, які спрабаваў пашырыць часовую ўладу сваёй кафедры настолькі далёка, наколькі гэта магчыма за валадараннем слабых Каралінгаў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Постаці Лангра
Аляксей Іванавіч Якімаў

**Аляксей Іванавіч Якімаў** (; ) — савецкі і амерыканскі вучоны, спецыяліст у галіне фізіка цвёрдага цела і оптыкі. Доктар фізіка-матэматычных навук. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (2023; сумесна з Муні Бавендзі і Луісам Брусам).

Першаадкрывальнік нанакрышталічных паўправадніковых квантавых кропак, які выканаў піянерскія даследаванні іх электронных і аптычных уласцівасцяў.

## Біяграфія 
У 1967 годзе скончыў фізічны факультэт Ленінградскага дзяржаўнага ўніверсітэта (кафедра малекулярнай фізікі). У 1974 годзе абараніў дысертацыю на суісканне вучонай ступені кандыдата фізіка-матэматычных навук па тэме «Аптычная арыентацыя спіноў носьбітаў у паўправадніках». У 1989 годзе абараніў дысертацыю на ступень доктара фізіка-матэматычных навук па тэме «Квантавыя размерные з’явы ў паўправадніковых мікракрышталях».

Працаваў у Фізіка-тэхнічным інстытуце імя А. Ф. Іофэ і ў Дзяржаўным аптычным інстытуце імя С. І. Вавілава. З 1999 года працуе ў ЗША ў кампаніі Nanocrystals Technology Inc, штат Нью-Ёрк, у якасці *Chief Scientist*.

Быў запрошаным прафесарам у Політэхнічнай школе ў Парыжы, у Ліёнскім універсітэце імя Клода Бернара, ў Інстытуце Макса Планка і ва Універсітэце Осакі.

## Навуковая дзейнасць 
У 1970-х гадах удзельнічаў у даследаваннях аптычнай арыентацыі спіноў электронаў і ядраў ў паўправадніках.

У канцы 1970-х і пачатку 1980-х гадоў, працуючы ў Дзяржаўным інстытуцке імя С. І. Вавілава, распрацаваў і рэалізаваў метад атрымання крышталяў нанаметровых памераў у шклопадобных матрыцах. Ужываючы дадзены метад, з дапамогай выбару тэмпературы і часу тэрмаапрацоўкі шкла, актываваных паўправаднікамі, стала магчымым атрымліваць крышталі з памерамі, якія ляжаць у шырокіх межах: ад адзінак да дзясяткаў і больш нанаметраў. Пазней аб гэтым этапе работ А. Якімава акадэмік Ж. І. Алфёраў пісаў: *«Першыя паўправадніковыя кропкі-мікракрышталі злучэнняў AIIBVI, сфармаваныя ў шкляной матрыцы, былі прапанаваны і рэалізаваны А. І. Якімавым і А. А. Анушчанка»*.

Пазней паўправадніковыя нанакрышталі і ім падобныя аб’екты сталі называць «квантавымі кропкам»; пачатак іх даследаванню ў свеце было пакладзена працамі, выкананымі А. Якімавым.
* Нобелеўская прэмія па хіміі 2023 года

## Артыкулы пра нанакрыўталях 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Статья «Quantum size effect in semiconductor microcrystals», вышедшая в 1985 году, была опубликована повторно в 1993 году в специальном юбилейном выпуске журнала «Solid State Communications», посвящённом его тридцатилетию.

## Зноскі 
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Супрацоўнікі Фізіка-тэхнічнага інстытута імя А. Ф. Іофэ
Катэгорыя:Супрацоўнікі ДАІ імя С. І. Вавілава
Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі СССР
Менгальд

**Менгальд** (; ? — 892) — граф Юі, Святы.

## Біяграфія 
Адзіная крыніца звестак пра Менгальда — Vita et miracula Mengoldi, ананімны тэкст XII ст., які папулярызаваў культ святога ў рэгіёне Юі, калі яго мошчы перанеслі туды. У XVI ст. біскуп льежскі Эрард дэ Ла Марк абвясціў заслугі святога вартымі даверу. У 1658 годзе Vita Mengoldi апублікаваў і крытычна прааналізаваў Жан Баланд.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Гаўдэрых Велетрыйскі

**Гаўдэрых** (; ? — каля 897) — біскуп Велетры (850—867).

## Біяграфія 
Належаў да інтэлектуальнай эліты Рыму другой паловы IX ст. У 867 годзе разам з Гіманідам і Стэфанам Непійскім Гаўдэрыха выгналі з Рыму, але неўзабаве кароль Людовік II пры пасярэдніцтве папы Адрыяна II памілаваў яго..

У 875 годзе папа Ян VIII накіраваў Гаўдэрыха разам з Фармозам з Порта і Янам з Арэца запрасіць Карла Лысага на імператарскую каранацыю ў Рым.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Каталіцкія біскупы
Фэгэраш (значэнні)

Назву **Фэгэраш** маюць

* Фэгэраш — горад у Румыніі
* Фэгэраш — горны масіў у Паўднёвых Карпатах
Фэгэраш

**Фэгэра́ш** () — горад у цэнтральнай частцы Румыніі, у жудзецу Брашоў, на рацэ Олт.

## Насельніцтва 
* 1975 год — 29,5 тыс. жыхароў.
* 1985 год — 41 тыс. жыхароў.
* 2002 год — 36 121 жыхар.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Брашоў (жудзец)
Катэгорыя:Гарады Румыніі
Слова (твор)

**Слова** — твор аратарскай прозы ў форме прамовы, пропаведзі або паслання; жанр старажытнай пісьменнасці. Блізкае да казання, але больш шырокае па значэнні. Паводле зместу, накіраванасці і агульнага характару словы падзяляліся на свецкія і царкоўна-рэлігійныя. Сярод апошніх вылучаліся ўрачыста-панегірычныя і павучальна-дыдактычныя.

У старажытнарускай і беларускай літаратуры словам называлі творы розных жанраў: легендарнае паданне «Слова пра Меркурыя Смаленскага», апакрыфічнае «Слова пра Адама і Еву», агіяграфічнае «Слова пра жыццё і смерць вялікага князя Дзімітрыя Іванавіча», перакладная аповесць «Слова пра Іасафа царэвіча». Выдатны помнік старажытнай літаратуры ўсходніх славян, у якім спалучаны асаблівасці апавядальнай прозы і гістарычнай песні, — «Слова аб паходзе Ігаравым». Арыгінальнасцю, багаццем вобразна-паэтычнай мовы, лірызмам вызначаліся словы Кірылы Тураўскага.

У XVI—XVII стагоддзях словы царкоўна-рэлігійнага характару сталі важным сродкам вострай ідэалагічнай барацьбы, набылі некаторыя асаблівасці палемічнай літаратуры (словы-казанні Л. Карповіча, І. Пацея, М. Сматрыцкага). Актуальныя праблемы грамадска-палітычнага жыцця краіны закраналіся ў свецкіх словах (прамовы Р. Хадкевіча, Л. Сапегі, «Прамова Мялешкі»).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Аратарская проза
Англтан

**Англтан** () — горад на паўднёвым усходзе штата Тэхас (ЗША), прыкладна за 70 км на поўдзень ад Х'юстана. Англтан з'яўляецца акруговым цэнтрам акругі Бразорыя. Паводле Бюро перапісу насельніцтва ЗША, паводле перапісу 2010 года насельніцтва Англтана - 18 862 чалавекі. Заснаваны ў 1890 годзе Льюісам Рэндольфам Браянам-старэйшым і Фаўстына Кіберам.

Катэгорыя:Гарады Тэхаса
Бразорыя (акруга)

**Бразорыя** () — акруга штата Тэхас Злучаных Штатаў Амерыкі. На 2000 год у ёй пражывала 241767 чалавек. Па ацэнцы бюро перапісу насельніцтва ЗША ў 2008 годзе насельніцтва акругі складала 301 044 чалавек. Акруговы цэнтр — горад Англтан.

Акруга Бразорыя была сфарміравана ў 1836 годзе. Як і суседняя акруга Бразас, сваю назву яна атрымала ад ракі Бразас, якая працякае па яе тэрыторыі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Акругі Тэхаса
Бразас (акруга)

**Бразас** () — акруга штата Тэхас Злучаных Штатаў Амерыкі. На 2000 год у ёй пражывала 152 415 чалавек. Паводле ацэнкі бюро перапісу насельніцтва ЗША ў 2008 годзе насельніцтва акругі складала 175 122 чалавекі. Акруговы цэнтр — горад Браян.

Акруга Бразас была сфарміравана ў 1841 годзе з часткі акругі Вашынгтон. Сваю назву ён атрымаў ад ракі Бразас.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Акругі Тэхаса
Бразас (рака)

**Бра́зас** () — адзінаццатая па даўжыні рака ў ЗША. Даўжыня — 1352 км (з вярхоўем Нью-Мексіка — 2060 км). Упадае ў Мексіканскі заліў. Бярэ пачатак ад зліцця Солт-Форк-Бразарс і Дабл-Маўнцін-Форк. Асноўнымі прытокамі Бразаса з’яўляюцца рэкі Боск’ю, Літл-Рывер і Навасота.

На рацэ пабудаваны тры плаціны, якія ўтвараюць азёры: Посум-Кінгдам, Гранберы і Уітні. Апошняя плаціна (Гранберы) была пабудавана ў 1969 годзе.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэкі Тэхаса
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Атлантычны акіян
Браян (Тэхас)

**Браян** () — горад у ЗША,  ва ўсходняй частцы штата Тэхас. Адміністрацыйны цэнтр акругі Бразас. Па дадзеных перапісу за 2010 год колькасць жыхароў - 76 201 чалавек, паводле ацэнкі Бюро перапісу ЗША ў 2019 годзе ў горадзе - 84 096 чалавек. Разам у горадам Каледж-Стэйшэн складае пятнаццатую паводле насельніцтва агламерацыю Тэхаса.

Катэгорыя:Гарады Тэхаса
Андэрсан (Тэхас)

**Андэрсан** () — горад у акрузе Граймс штата Тэхас (ЗША). Адміністрацыйны цэнтр гэтай акругі. Па дадзеных перапісу за 2010 год колькасць жыхароў складала 222 чалавекі, паводле ацэнкі Бюро перапісу ЗША ў 2018 годзе ў горадзе пражывала 223 чалавекі. Горад разам з ваколіцамі занесены ў нацыянальны рэестр гістарычных мясцін ЗША.

Катэгорыя:Гарады Тэхаса
Граймс (акруга)

**Граймс** () — акруга штата Тэхас Злучаных Штатаў Амерыкі. На 2000 год у ёй пражывалі 23552 чалавекі. Па ацэнцы бюро перапісу насельніцтва ЗША ў 2008 годзе насельніцтва акругі — 25 895 чалавек. Акруговы цэнтр — горад Андэрсан. Акруга Граймс была сфарміравана ў 1846 годзе з часткі акругі Мантгомеры. Названа ў гонар Джыса Граймса, выканаўцы дэкларацыі аб незалежнасці Тэхаса і аднаго з ранніх пасяленцаў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Акругі Тэхаса
Уолер (акруга)

**Уолер** () — акруга ў ЗША, штаце Тэхас. На 2000 год колькасць насельніцтва складала 32662 чалавекі. Па ацэнцы бюро перапісу насельніцтва ЗША ў 2009 годзе насельніцтва акругі — 36 530 чалавек. Акруговы цэнтр — горад Хемпстэд. Акруга Уолер была сфарміравана ў 1873 годзе.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Акругі Тэхаса
Уолер

**Уолер** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Рут Уолер (1921—1946) — амерыканская місіянерка, член беларускай місіі ААН у справе дапамогі і аднаўлення (ЮННРА).

## Тапонім 
* Уолер (акруга)
Дэтанатар

ўзору 1935 года]]
**Дэтанатар** — частка выбуховага прыстасавання, якая змяшчае зарад выбуховага рэчыва, больш адчувальнага да знешніх уздзеянняў, чым брызантнае выбуховае рэчыва асноўнага зарада. Дэтанатар прызначаны для надзейнага ўзбуджэння выбуху асноўнага зарада артылерыйскага снарада, міны, авіябомба, баявой часткі ракеты, тарпеды, а таксама падрыўнога зарада.

Пры спрацоўванні дэтанатара ў аб'ёме выбуховага рэчыва ўзнікае беглы фронт ўдарнай (дэтанацыйных) хвалі, і за кошт яе высокай хуткасці адбываецца вельмі хуткае вылучэнне энергіі ў межах зарада. Пры гэтым варта падзяляць гарэнне і дэтанацыю, апошняя мае шэраг адметных прыкмет, таких як хуткасць акісляльна-аднаўленчай рэакцыі перавышае хуткасць распаўсюджвання гукавой хвалі ў асяроддзі, а гарэнне рэдка перавышае дзясяткі метраў у секунду. Таксама варта адзначыць ,што для гарэння ёсць істотныя абмежаванні па хуткасці (уласна, чаму для выбуховых работ рэдка ўжываюцца парахавыя сумесі - яны гараць, а не выбухаюць, без з'яўлення брызантнага эфекту) абумоўленыя працэсамі дыфузіі і выпарэння кампанентаў сумесі, а працэс дэтанацыі адбываецца ў больш кароткія прамежкі часу, абыходзячы стадыю выпарэння кампанентаў. Па сутнасці, пры дэтанацыі фармуецца фронт павышанага ціску і тэмпературы, здольны да самападтрымання і лавінападобнага росту вылучэння энергіі. Менавіта хуткасць энергавылучэнне і абумоўлівае эфектыўнасць выбуху.

Дэтанатары можна падзяліць на хімічныя і фізічныя, зыходзячы з прыроды узбуджальнага падрыў працэсу.

Рабочым рэчывам хімічнага дэтанатара можа з'яўляцца, напрыклад, грымучая ртуць, трынітрарэзерцынат свінцу + азід свінцу і інш. Прывядзенне іх у дзеянне звычайна ажыццяўляецца механічным уздзеяннем (удар байка аб капсуль патрона).

Найбольш шырока распаўсюджаным прыкладам фізічнага дэтанатара з'яўляецца электразапал - кропкавы награвальны элемент высокай магутнасці.

Існуюць таксама і іншыя віды дэтанатараў, дзе для ўзбуджэння выбуху выкарыстоўваюцца хімічныя рэакцыі, трэнне і т. п.

## Бяспека 
Дэтанатар-найбольш небяспечная частка боепрыпасу або падрыўнога зарада, якая патрабуе найбольшай абароны ад несанкцыянаваных уздзеянняў. У многіх боепрыпасах дэтанатар звычайна схаваны ў глыбіні боепрыпасу і абаронены ад выпадковага спрацоўвання рознымі ахоўнымі прыладамі. Часцей за ўсё справу непасрэдна з дэтанатарамі маюць прафесійныя сапёры.

Вырабіць у хатніх умовах або ў "грамадзянскай" лабараторыі дэтанатар, здольны падарваць траціл ці іншае брызантнае выбуховае рэчыва, досыць цяжка ў сілу спецыфічнасці яго кампанентаў, за выключэннем дэтанатара на аснове пераксіду ацэтону.

## Літаратура 
* 
Катэгорыя:Выбуховыя рэчывы
Чырвоная лінія

у Мінску пабудаваны з водступам ад чырвонай лініі]]
**Чырвоная лінія** ў горадабудаўніцтве — умоўная мяжа, якая аддзяляе магістралі, вуліцы, праезды і плошчы ад тэрыторый, прызначаных пад забудову. Будуюць як па чырвонай лініі, так і з	водступам ад яе. Забяспечвае горадабудаўнічую дысцыпліну пры будаўніцтве і рэканструкцыі гарадоў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Горадабудаўніцтва
Катэгорыя:Землеўпарадкаванне
Вячаслаў Феліксавіч Шалькевіч

**Вячаслаў Феліксавіч Шальке́віч** (; нар. , ст. Ганзурына, Бурація, РСФСР) — беларускі філосаф і гісторык. Доктар філасофскіх навук (1994), прафесар (1997). У 1986—1989 гадах выкладаў ва Уроцлаўскай сельскагаспадарчай акадэміі (Польшча). З 2002 года ў Мінскім інстытуце кіравання.

## Творы 
* Філасофская думка ў Беларусі. Мн., 1976;
* Скарына і наш час. Мн., 1979;
* Казимир Лышчинский. Мн., 1986 (разам з К. С. Пракошынай);
* К. Калиновский: Страницы биогр. Мн., 1988;
* Сыны і пасынкі Беларусі. Мн., 1996 (у сааўтарстве);
* Скорина и Скориниана. Мн., 2001;
* Гісторыя палітычнай і прававой думкі Беларусі. 3 выд. Мн., 2002.	
* Świat myśli słowiańskiej : Z historii filozofii i myśli społeczno-politycznej narodów słowiańskich / Wiaczesław Szalkiewicz. — Rzeszów, 2009.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Філосафы СССР
Катэгорыя:Філосафы Беларусі
Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бураціі