open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Уладзімір Міхайлавіч Мажуль

**Уладзімір Міхайлавіч Мажуль** (нар. , Адэса — ) — беларускі вучоны ў галіне біяфізікі, пратэёмікі. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2004), доктар біялагічных навук (1986), прафесар (1991).

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (1962). З 1965 года старшы інжынер-тэхнолаг, галоўны інжынер, малодшы, старэйшы, вядучы навуковы супрацоўнік, з 1989 года па 2003 год загадчык лабараторыі фатонікі бялкоў Інстытута фотабіялогіі НАН Беларусі. З 2004 года загадчык лабараторыі пратэёміка Інстытута біяфізікі і клетачнай інжынерыі НАН Беларусі.

## Навуковая дзейнасць 
Работы ў галіне малекулярнай і мембраннай біяфізікі, фатонікі бялкоў, пратэёміка. Устанавіў новы біяфізічны механізм рэгуляцыі актыўнасці пратэома ў норме і пры паталогіі, які рэалізуецца шляхам пераўтварэнняў структурна-дынамічнага стану бялкоў на фоне сталасці іх складу. Паказаў важнасць ролі унутрымалекулярнай дынамікі бялковай глобулы ў рэалізацыі і рэгуляцыі функцыянальнай актыўнасці бялкоў. Прапанаваў флуктуацыйную мадэль фермент-субстратных узаемадзеянняў. Сфармуляваў і эксперыментальна абгрунтаваў канцэпцыю аб магчымасці існавання бялку ў мностве часткова-згорнутых станаў, якія адрозніваюцца па канфармацыі, унутрымалекулярнай дынаміцы і функцыянальнай актыўнасці. Распрацаваў метад селектыўнага маніторынгу мілісекунднай унутрымалекулярнай дынамікі мембранных бялкоў у складзе жывых клетках, заснаваны на рэгістрацыі кінэтычных параметраў трыптафанавай фасфарэсцэнцыі пры пакаёвай тэмпературы. Стварыў прыборнае забеспячэнне фосфарэсцэнтнага метаду.

Аўтар больш за 300 навуковых прац, у тым ліку манаграфіі, 12 вынаходак.

## Узнагароды 
Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (1992) *за цыкл прац па люмінесцэнцыі бялкоў і яе выкарыстанні ў навуковых даследаваннях і практыцы, апублікаваных у 1956—1991 гадах*.

## Асноўныя працы 
* Межклеточные контакты. Мн.: Наука и техника, 1977 (совм. с С. В. Коневым).
* Внутримолекулярная динамика и функциональная активность белков (совм. с Е. М. Зайцевой, Д. Г. Щербиным) // Биофизика, 2000. Т.45, вып.6. С. 965—989.
* Monitoring of Actin Unfolding by Room Temperature Tryptophan Phosphorescence (in coauthorship) // Biochemistry, 2003. Vol.42. P. 13551-13557.
* Развитие исследований в области протеомики в Республике Беларусь: фундаментальные и прикладные аспекты // Наука и инновации, 2005. № 7(29). С. 42-51.

## Літаратура 
* 
* Национальная академия наук Беларуси : персональный состав, 1928—2015 / Национальная академия наук Беларуси; [составители: Т. С. Буденкова и др. ; редакционный совет: В. Г. Гусаков (председатель) и др.]. — 2-е изд., исправленное. — Минск, 2016. (Информация: с 406—407.)

## Спасылкі 
* Уладзімір Міхайлавіч Мажуль у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Біяфізікі Беларусі
Медаль «Беларускія Вэтэраны на Чужыне»

**Медаль «Беларускія Вэтэраны на Чужыне»** — узнагарода, зацверджаная Прэзідэнтам БЦР Радаславым Астроўскім да 30-годдзя знаходжання БЦР у ЗША.

## Гісторыя 
10 кастрычніка (паводле Ціта Мазырца 10—14 кастрычніка) 1976 года за тыдзень да сваёй смерці Радаслаў Астроўскі зацвердзіў тры ўзнагароды БКА. Трэцяй з іх, паводле парадку ў пераліку, быў Медаль «Беларускія Вэтэраны на Чужыне».

Усе тры ўзнагароды прызначаліся для ўзнагароджання беларусаў з шэрагу прыхільнікаў Беларускай цэнтральнай рады на эміграцыі. Разам тымі медалямі выдаваліся дыпломы. Медаль «Беларускія Вэтэраны на Чужыне» прызначаўся для «*ўдзельнікаў збройнага змагання за дзяржаўную незалежнасць Беларускай Рэспублікі*».

## Апісанне 
Медаль меў жоўтую стужку, у цэнтры круглага знаку змяшчаўся шчыт з выявай шасціканцовага крыжа і англамоўным надпісам «*B. V. in exile*» (B. V. — **B**elarusian **V**eterans, беларускія ветэраны), а па канце — дзве лаўровыя галінкі і тры зоркі ўверсе. На адваротным баку надпіс у 5 радкоў: «*Беларускія вэтэраны на чужыне БЦР*». Вырабляўся медаль з бронзы.

## Артэфакты 
* Асобнік медаля «Беларускія Вэтэраны на Чужыне» захоўваецца ў Беларускім інстытуце навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку.

## Спасылкі 
* Значкі, жэтоны, медалі
* *Мазырэц Ц.* Узнагароды Беларусі // Спадчына № 5, 1992. — С. 38-41; № 1, 1993. — С. 53-56.

Катэгорыя:З’явіліся ў 1976 годзе
Катэгорыя:1976 год у ЗША
Катэгорыя:Беларуская дыяспара
Катэгорыя:Узнагароды Беларускай цэнтральнай рады
Delicate (песня Тэйлар Свіфт)

**«Delicate»**  *(бел. «Далікатная тэма»)* — песня амерыканскай спявачкі Тэйлар Свіфт з яе шостага студыйнага альбома «Reputation». Трэк быў выпушчаны ў якасці сінгла 12 сакавіка 2018 года на лэйбле Big Machine Records. У той жа дзень адбыўся рэліз відэакліпа на кампазіцыю. «Delicate» атрымала станоўчыя водгукі ад музычных крытыкаў і стала адной з самых паспяховых з альбома. Песня дасягнула 12 месца ў галоўным хіт-парадзе ЗША «Billboard» Hot 100, заняла 28 радок у хіт-парадзе Аўстраліі і 33 — у Новай Зеландыі, дабралася да 45 пазіцыі ў Вялікабрытаніі і 20 — у Канадзе. Часопіс Rolling Stone назваў яе найлепшай за ўвесь 2017 год.

## Асноўная інфармацыя 
* «Delicate» увайшла ў шосты альбом Тэйлар Свіфт «Reputation» і стала адной з любімых у фанатаў і крытыкаў.
* У якасці сінгла трэк быў прэзентаваны 12 сакавіка 2018 года на прэміі iHeartRadio Music Awards.
* Кліп на песню зняў рэжысёр Джосэф Кан. За першы дзень відэа праглядзелі каля 13,000,000 разоў на YouTube.
* Кліп абвінавочвалі ў плагіяце рэкламы «KENZO».
* Таксама было створана вертыкальнае відэа, прэм'ера якога адбылася на сэрвісе Spotify 30 сакавіка 2018 года.
* У песні ёсць некалькі радыё-версій, два рэмікса, а таксама версія ў жывым выкананні для Spotify.

Тэйлар Свіфт расказала пра сэнс песні і яе месца на альбоме:

## Крытычныя водгукі 
«Delicate» атрымала станоўчыя водгукі ад музычных крытыкаў і інтэрнэт-выданняў. Consequence of Sound назвалі песню адной з найлепшых на альбоме,а Newsweek, The Independent — увогуле адной з найлепшых ва ўсёй дыскаграфіі спявачкі. Часопіс Rolling Stone выбраў яе ў якасці найлепшай за ўвесь 2017 год. Выданне Vanity Fair таксама уключыла кампазіцыю у спіс найлепшых песень.

## Узнагароды і намінацыі 
## Чарты 
### Штотыднёвыя чарты 
### Выніковыя гадавыя чарты
Купчынаў

**Купчынаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Барыс Іванавіч Купчынаў (1935—2009) — беларускі вучоны. Доктар тэхнічных навук (1976), прафесар (1989). Заслужаны вынаходнік БССР.
* Іван Іосіфавіч Купчынаў (1909—1988) — беларускі вучоны і педагог, доктар тэхнічных навук (1962), прафесар (1963), Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР (1968).
Сяргей Пятровіч Семяняка

**Сяргей Пятровіч Семяняка** (нар. , в. Бор Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці) — беларускі спартсмен. Майстар спорту Беларусі па лёгкай атлетыцы, Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа. Пяціразовы чэмпіён свету.

## Біяграфія 
У 1982 годзе пайшоў у 1 клас Бор-Слабадской сярэдняй школы, затым пераведзены ў Маладзечанскі спецшколу-інтэрнат, які скончыў ў 1992 годзе, паступіў у Мар’інагорскі сельскагаспадарчы тэхнікум на агранамічнае аддзяленне.

З 1996 года працаваў у ахове Чэрвенскага рынку і хадзіў на трэніроўкі ў цэнтр алімпійскай падрыхтоўкі па міні-футболе і лёгкай атлетыцы сярод слабавідушчых.

У 1998 годзе залічаны ў Нацыянальную зборную каманду па міні-футболе сярод інвалідаў па зроку. У гэтым жа 1998 годзе каманда стала чэмпіёнам свету на чэмпіянаце ў Бразіліі, а Сяргей Семяняка прызнаны найлепшым гульцом чэмпіянату.

У 1999 годзе адбыўся першы чэмпіянат Еўропы па міні-футболе сярод слабавідушчых. У Мінску каманда заваявала срэбра, а Сяргей Семяняка прызнаны найлепшым гульцом Еўропы, атрымаў званне «Майстар спорту міжнароднага класа».

У 2001 годзе на Другім чэмпіянаце Еўропы ў Парыжы прызнаны лепшым гульцом. У 2002 годзе ў Мілане на Другім чэмпіянаце свету па міні-футболе сярод слабавідзяшчых каманда стала чэмпіёнам.

У 2004 годзе на параалімпійскіх гульнях у Афінах заняў чацвёртае месца ў кіданні дзіды і шостае месца ў кіданні дыску.

У 2011 годзе стаў ганаровым грамадзянінам Пухавіцкага раёна.

Спартыўную кар’еру скончыў у 2012 годзе.

Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Пухавіцкага раёна
Катэгорыя:Ігракі ў міні-футбол Беларусі
Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі міжнароднага класа
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Лёгкаатлеты Беларусі
Мікалай Андрэевіч Манак

**Мікалай Андрэевіч Манак** (нар. , в. Семежава, Капыльскі раён, Мінская вобласць — ) — беларускі кардыёлаг. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2009), доктар медыцынскіх навук (1993), прафесар (1995). Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь (2007).

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (1972), клінічную ардынатуру пры кафедры шпітальнай тэрапіі (1974). З 1974 — урач-тэрапеўт Рэспубліканскай бальніцы IV Галоўнага ўпраўлення Міністэрства аховы здароўя БССР, з 1978 года старшы навуковы супрацоўнік, загадчык лабараторыі, загадчык аддзела, з 1993 года дырэктар БелНДІ кардыялогіі Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь (з 2000 года РНПЦ «Кардыялогія»), з 2004 года загадчык аддзялення гэтага цэнтра, адначасова ў 1993—2004 гадах галоўны кардыёлаг Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь.

У 2005—2011 гадах старшыня Беларускага навуковага таварыства кардыёлагаў. У 2006—2013 гадах першы намеснік старшыні Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь. З 2013 года працаваў галоўным навуковым супрацоўнікам РНПЦ «Кардыялогія».

## Навуковая дзейнасць 
Асноўныя навуковыя даследаванні прысвечаны хранічнай ішэмічнай хваробы сэрца, пытанням дыягностыкі, высвятленню патагенетычных механізмаў, распрацоўцы дыферэнцыраваных і індывідуалізаваных метадаў лячэння, рэабілітацыйным тэхналогіям, прагназаванню інваліднасці. Для індывідуалізаванага падбору медыкаментознай тэрапіі распрацаваў метад скрынінга антыангінальных прэпаратаў з дапамогай вострага фармакалагічнага тэсту ва ўмовах велаэргаметрычных нагрузак і дазаванай хадьбы. Выканаў арыгінальныя распрацоўкі па болевой адчувальнасці, метэазалежнасці і метэопрафілактыкі, вертебракардыяльнаму сіндрому, развіццю талерантнасці да арганічных нітратаў, асаблівасцям развіцця стэнакардыі ў жанчын у розныя фазы менопаузы, дысфункцыі сінусавага вузла.

Аўтар больш за 300 навуковых прац, у тым ліку 5 манаграфій, 6 аўтарскіх пасведчанняў.

## Узнагароды 
Узнагароджаны медалём Францыска Скарыны (1997), іншымі медалямі.

## Асноўныя працы 
* Внезапная коронарная смерть // Здравоохранение. 2001, № 10.
* Руководство по кардиологии. Мн.: Беларусь, 2003.
* Патогенетические механизмы развития толерантности к нитратам и возможные пути коррекции // Кардиология СНГ. 2003. Т.1 (в соавт.).
* Становление и развитие кардиологии в Беларуси // Кардиология СНГ. 2004. Т.4, № 2.

## Літаратура 
* Национальная академия наук Беларуси : энциклопедический справочник / Национальная академия наук Беларуси; [редколлегия: В. Г. Гусаков (главный редактор) и др.]. — Минск, 2017. (Информация: с. 323—324.)
* Национальная академия наук Беларуси : персональный состав, 1928—2015 / Национальная академия наук Беларуси; [составители: Т. С. Буденкова и др. ; редакционный совет: В. Г. Гусаков (председатель) и др.]. — 2-е изд., исправленное. — Минск, 2016. (Информация: с. 409—410.)

## Спасылкі 
* Мікалай Андрэевіч Манак у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі
Альфрэд Сцяпанавіч Майхровіч

**Альфрэд Сцяпанавіч Майхровіч** (нар. , Мінск — , Мінск) — беларускі вучоны ў галіне гісторыка-філасофскай навукі. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1996), доктар філасофскіх навук (1984), прафесар (1994).

## Біяграфія 
3 сям’і служачых. Бацька, Сцяпан Казіміравіч Майхровіч (1908—1981), беларускі савецкі крытык, літаратуразнавец. А. Майхровіч, скончыўшы СШ № 13 г. Мінска (1954), паступіў на філалагічны факультэт БДУ, які скончыў у 1959. Працаваў рэдактарам у выдавецтве «Навука і тэхніка» (1959—1961). У 1961—1964 гадах вучыўся ў аспірантуры Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН БССР па спецыяльнасці эстэтыка. Працаваў малодшым навуковым супрацоўнікам Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору (1965—1969), старшым навуковым супрацоўнікам Інстытута філасофіі і права АН БССР (1969—1980). 3 1980 — загадчык аддзела гісторыі філасофіі гэтага інстытута. У 1969 абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Ідэйна-эстэтычныя погляды Я. Коласа». Доктарская дысертацыя прысвечана тэме «Беларускія рэвалюцыйныя дэмакраты: Фарміраванне і важнейшыя аспекты светапогляду».

## Узнагароды 
Дзяржаўная прэмія БССР (1984) за цыкл работ па гісторыі філасофіі і грамадскай думкі Беларусі даакцябрскага перыяду. Прэмія Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1993) за манаграфію «Пошук сапраўднага быцця і чалавека: з гісторыі філасофіі і культуры Беларусі».

## Асноўныя працы 
* Об эстетическом освоении действительности. — Мн.: Наука и техника, 1973.
* Белорусские революционные демократы: важнейшие аспекты мировоззрения. — Мн.: Наука и техника, 1977.
* Янка Купала и Якуб Колас: вопросы мировоззрения. — Мн.: Наука и техника, 1982.
* Поиск истинного бытия и человека: из истории философии и культуры Беларуси. — Мн.: Навука і тэхніка, 1992.
* Які ён, шлях Беларусі да дэмакратычнай дзяржавы. — Мн.: Права і эканоміка, 1996.
* Становление нравственного сознания: из истории духовной культуры Беларуси. — Мн.: Беларускі кнігазбор, 1997.
* Идеология: сущность, назначение, возможности. 3 изд -. Мн.: Право и экономика, 2004.
* Асветнікі зямлі Беларускай. X — пачатак XX ст.: Энцыклапедычны даведнік / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.), Г. Я. Галенчанка, С. Ф. Дубянецкі, Г. В. Кісялёў, У. М. Конан, А. С. Майхровіч, Г. А. Маслыка, М. С. Сташкевіч, А. К. Фядосаў, І. П. Хаўратовіч; Маст. рэд.: У. М. Жук. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 492 с.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Альфрэд Сцяпанавіч Майхровіч у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Філосафы СССР
Катэгорыя:Філосафы Беларусі
Рыебіні

**Ры́ебіні** (, традыцыйная беларуская назва **Рыбінішкі**) — вёска ў Латвіі, на рацэ Фейманцы. Адміністрацыйны цэнтр Рыебінскага края. Насельніцта на 2015 год — 841 чалавек. Знаходзяцца за 213 км ад Рыгі. Даўняе мястэчка гістарычных Інфлянтаў (Латгаліі).

## Гісторыя 
### Паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Каралеўствам Польскім 
Упершыню Рыбінішкі ўпамінаюцца ў ХVII ст., калі яны знаходзіліся ў валоданні Корфаў. У 1716 годзе мястэчка перайшло да фон Беркаў, а ў 1758 годзе — да Міхала Вейсенгофа. У канцы XVIII ст. тут збудавалі палац.

### Пад уладай Расійскай імперыі 
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе Рыбінішкі апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, у Рэжыцкім павеце Віцебскай губерні. У другой палове XIX ст. у мястэчку было 32 двары.

У часы Першай сусветнай вайны ў 1918 годзе Рыбінішкі занялі войскі Германскай імперыі.

### Найноўшы час 
1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай I з’езду КП(б) Беларусі Рыбінішкі ўвайшлі ў склад Беларускай ССР. У 1920 годзе бальшавікі перадалі мястэчка Латвіі. У 1949 годзе Рыебіні ўвайшлі ў склад Прэйльскага раёна, а ў 2008 годзе — сталі цэнтрам края.

## Насельніцтва 
### Дэмаграфія 
* **XIX стагоддзе**: 1897 год — 584 чал., з іх 533 іўдзеі
* **XX стагоддзе**: 1920 год — 446 чал., з іх 386 іўдзеяў; 1935 год — 464 чал., з іх 317 іўдзеяў
* **XXI стагоддзе**: 2015 год — 841 чал.

### Інфраструктура 
У Рыбінішках працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, дом культуры, бібліятэка, школа конегадоўлі.

## Турыстычная інфармацыя 
### Славутасці 
* Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла (1894—1909)
* Сядзіба (XVIII ст.)

## Вядомыя асобы 
* Марк Міхайлавіч Моін (1903—1969) — беларускі тэатральны акцёр, рэжысёр.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Žyvie Rock'n'Roll

'''«Žyvie Rock’n'Roll!»''' () — альбом беларускага рок-гурта «BN», выдадзены ў 2006 годзе.

## Змест 
## Дадатковая інфармацыя 
На песні «Цягнік», «Дажджамі» і «Крылы» былі зняты кліпы. «Гарады» ўвайшла ў зборнік «Генералы айчыннага року». «Спіралі» — у зборнік «Прэм’ер Тузін 2005». «Цягнік» — у зборнік «Песні свабоды-2», «Моднікі» — у зборнік «Дыхаць!», «Быў час…» — у зборнік «Песні свабоды-3». «Daždžami» — у зборнік «Прэм’ер Тузін 2007».

## Спасылкі 
* :B:N: // «Тузін Гітоў»

Катэгорыя:Альбомы :B:N:
Не трывай

**«Не трывай»** — альбом беларускага рок-гурта «BN», выдадзены ў 2004 годзе.

## Змест 
## Удзельнікі 
* Алесь Лютыч: гітара, спеў
* Максім Шолахаў: бас-гітара
* Рамуальд Пазняк: бубны
* Максім Ліцвінец: рытм-гітара
* Сяргей Машковіч: тэксты

## Выдаўцы 
* BN
* «БМА group» у супрацы з «Prynamsi records»
* Анатоль Харытонаў: запіс, звядзенне, мастэрынг

## Дадатковая інфармацыя 
У ліпені 2003 года песня «Адчуваю» трапіла ў ратацыю на «Альфа-радыё» ў хіт-парад «Наша музыка». На песню «Канюшня» ў 2006 годзе быў зняты кліп. Песня «Dzied Maroz» трапіла ў складанку «Viza Незалежнай Рэспублікі Мроя», «Не трывай» — у складанку «Наша музыка 1».

Катэгорыя:Альбомы :B:N:
Крустпілс

**Кру́стпілс** (; да 1917 года *Кройцбург*, , традыцыйная беларуская назва **Крыжборк**) — частка горада Екабпілса, на правым беразе ракі Дзвіны. Даўняе мястэчка гістарычных Інфлянтаў (Латгаліі).

## Гісторыя 
### Паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Каралеўствам Польскім 
Замак Крыжборк збудавалі ў 1237 годзе. Паводле падання, яшчэ раней тут існавала паселішча Полацкага княства — *Крыжбор*. На карысць гэтай версіі свердчаць беларускія назвы найбольшых на Дзвіне тутэйшых парогаў — Перакагрыж, Гусак, Бродыж і Ціхая Руба. Паміж дзвінскіх плытагонаў існавала прыказка: «Прабег Янка Перакагрыж дый кажа — Браткі, Рыгу бачу».

Першы пісьмовы ўспамін пра Крыжборк датуецца 1511 годам. У 1557 годзе замак захапіў маскоўскі гаспадар Іван IV Грозны. 30 жніўня 1559 года Лівонскі ордэн перайшоў пад пратэктарат Вялікага Княства Літоўскага. У 1566 годзе Крыжборк увайшоў ва ўтворанае Задзвінскае княства. У 1585 годзе кароль і вялікі князь Стэфан Баторый перадаў замак у валоданне Корфаў.

У Крыжборгу існаваў мытны прыкаморак, дзе купцы плацілі «замкавае», «старое», а ў часы войнаў 1600—1629 гадоў — «дадатковае» і «новае падвышанае» мыта.

### Пад уладай Расійскай імперыі 
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай ў 1772 годзе Крыжборк апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, у Дзвінскім павеце Віцебскай губерні. У 1861 годзе тут адкрылася чыгуначная станцыя Кройцбург. У другой палове XIX стагоддзя ў мястэчку было 276 будынкаў, дзейнічалі лютэранская кірха, каталіцкая капліца і 3 іўдзейскія малітоўныя дамы, працавалі шпіталь, паштовая і чыгуначная станцыі, вінакурня і бровар.

У часы Першай сусветнай вайны ў 1918 годзе Крыжборк занялі войскі Германскай імперыі.

### Найноўшы час 
У 1920 годзе Крустпілс увайшоў у склад Латвіі і атрымаў статус горада. У Другую сусветную вайну з ліпеня 1941 да ліпеня 1944 года горада знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Рэйха. У 1962 годзе па пабудове моста цераз Дзвіну Крустпілс стаў часткай горада Екабпілса.

## Славутасці 
* Замак (1237)
* Лютэранская кірха (1818)

### Страчаная спадчына 
* Сінагога (1890)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Екабпілс
Катэгорыя:Гарады, якія ўвайшлі ў склад іншага горада
Катэгорыя:Замкі Латвіі
Прэм’ер Тузін 2005

**«Прэм’е́р Ту́зін 2005»** — зборнік песень-пераможцаў хіт-параду «Тузін Гітоў» выдадзены ў 2005 годзе, які распачаў серыю «Прэм’ер Тузін». Упершыню падобны зборнік выдадзены ў фармаце CDA/MP3, на кружэлцы акрамя 12 асноўных трэкаў прысутнічаюць 30 трэкаў у фармаце MP3.

## Змест 
### CDA 
# Айша — «Чорны барон»
# BN — «Спіралі»
# Partyzone feat. Руся — «Маё сэрца»
# Neuro Dubel — «Жыццё»
# Крамбамбуля — «Турысты»
# UltraВожык — «Атлантыда»
# WZ-Orkiestra — «Вясновы дзень»
# J:МОРС — «Так-цік-так»
# IQ48 feat. Аляксандр Памідораў — «Выйсце»
# Indiga — «Людзі»
# Zet — «Белакрылы анёл»
# žygimont VAZA — «Лакарня»

### MP3 
# Аляксандра і Канстанцін — «Ду-ду да-да»
# БазЫлькі — «Страла»
# Camerata — «Як пад гаем»
# Смок і Малыш feat. Ігар Варашкевіч — «Баба Лена»
# Ірына Дарафеева — «Човен»
# Garadzkija — «Сам на сам»
# Валік Грышко — «Каханая»
# Guda — «Мядуніца» (T-Trider & Maks Retort Drum-n-bass mix)
# IceCreamOff — «Гарызонты»
# IQ48 — «Карыда»
# J:МОРС — «Глядзі»
# Пятро Ялфімаў — «Dziwny jest ten świat»
# Крама і Юрый Несцярэнка — «Блюз белай ночы»
# Ляпис Трубецкой — «Рамонкі»
# Logika Metro feat. Яр — «Вясна-красна»
# Ганна Мушак — «Толькі снег»
# Neuro Dubel — «Скрыпка Дрыгвы»
# Палац — «Кола грукатала»
# Аляксандр Памідораў — «Дзень без гарэлкі»
# P.L.A.N. — «Шынкарачка»
#  — «Званы»
# Siver — «Гадзіннік»
# Стары Ольса — «У карчме»
# Стэфан — «Абарваная струна»
# Этна трыа Троіца — «Журавы»
# ULIS — «Устану ранкам»
# Ігар Варашкевіч, Віктар Маўчанаў, Аляксандра — «Я інакш не магу»
# Зміцер Вайцюшкевіч і WZ-Orkiestra — «Я ішоў да цябе»
# Vodar Susviet — «Ты і я»
# Лявон Вольскі — «Павешаным 1863 года»

## Крытыка 
«Музыкальная газета»: *«выдатная пласцінка»*!

## Выдаўцы 
* Тузін Гітоў 
* West Records
* Сяргей Будкін: менеджмент
* Аляксей Мінчонак: менеджмент
* Генадзь Сыракваш: майстарынг
* Wiecier Mechaniczny: дызайн
* Ігар Назаранка: аздабленне і мультымедыя

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка складанкі 
* Тузін Гітоў 

Катэгорыя:Музычныя альбомы Беларусі
Генералы айчыннага року

«**Генера́лы айчы́ннага ро́ку**» — зборнік песень беларускіх выканаўцаў, запісаная ў 2004 годзе. 25 красавіка 2004 года ў Мінскім Лядовым палацы прайшоў звязаны з выданнем гэтага зборніка аднайменны фестываль.

## Змест 
## Выдаўцы 
* Віталь Супрановіч: прадзюсар і менеджар
* Віталь Зыблюк: кастынг
* Вітаўт Мартыненка: канцэптуальная крэатура
* Сяргей Лабандзіеўскі: майстарынг
* Ягор Шумскі: дызайн

Катэгорыя:Альбомы 2004 года
Катэгорыя:Музычныя альбомы Беларусі
Басовішча XVII

**Басовішча XVII** — зборнік, прысвечаны фестывалю «Басовішча-2006», выдадзены ў 2007 годзе. На ім прадстаўлены запісы ўсіх дзесяці ўдзельнікаў конкурснай часткі фестывалю, а таксама 4 трэкі іншых вядомых беларускіх музыкантаў.

## Змест 
# Band A — «Дзень сурка»
# Krok — «Адное і тое ж»
# Nevma — «Я не веру табе»
# MoZart — «Нябесны смех»
# РоСтра — «Ночка»
# Vodar Susviet — «Ільдзінка»
# Людзі Святла — «Вясна»
# Termin X — «Закрэслі сваё імя»
# s.d.m. — «Сам сабе»
# Parason — «Далучайся»
# IQ48 — «Схаванае сэрца»
# Indiga — «Заенька (акустыка)»
# Drum Ecstasy — «Farshistic»
# Neuro Dubel — «Das piche»
# Людзі Святла — «Анёл (Осмос mix)»

## Дадатковыя звесткі 
Усе ўдзельнікі конкурснай часткі фестывалю «Басовішча-2006» у якасці ўзнагароды атрымалі магчымасць запісу адной з сваіх песняў на студыі гуказапісу «ОСМОС». У выніку ў 2007 годзе была складзена плытка з запісаў гэтых гуртоў, а таксама чатырох іншых вядомых беларускіх музыкантаў — IQ48, Indiga, Drum Ecstasy і Neuro Dubel. Прадзюсарам гэтага праекту стаў Павел Юрцэвіч.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сайт студыі гуказапісу «ОСМОС» 
* «Басовішча XVII» на knihi.net 

Катэгорыя:Альбомы 2007 года
Катэгорыя:Музычныя альбомы Беларусі
Катэгорыя:Басовішча
Сцяфан Барысавіч Міхалёў

**Сцяфан Барысавіч Міхалёў** (нар. , в Караблёва, Смаленская вобласць, Расія — , Мінск) — беларускі вучоны ў галіне аўтаматызаваных сістэм праектавання і аўтаматызацыі працэсаў кіравання вытворчасцю. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1986), доктар тэхнічных навук (1974), прафесар (1982). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Скончыў Адэскі політэхнічны інстытут (1955). З 1957 года на Мінскім заводзе аўтаматычных ліній, інжынер-тэхнолаг, галоўны тэхнолаг.

З 1967 года дырэктар Цэнтральнага навукова-даследчага і праектна-тэхналагічнага інстытута арганізацыі і тэхнікі кіравання (ЦНДІТК, г. Мінск). У 1985—1992 гадах генеральны дырэктар НДА «Цэнтрсістэм» — дырэктар ЦНДІТК.

## Навуковая дзейнасць 
Работы ў галіне тэорыі стварэння аўтаматызаваных сістэм праектавання і аўтаматызацыі працэсаў кіравання вытворчасцю ў машынабудаванні і прыборабудаванні. Тэарэтычна абгрунтаваў і распрацаваў метадалогію стварэння аўтаматызаваных сістэм кіравання прадпрыемствамі, тыпізацыі элементаў аўтаматызаваных сістэм. Правёў даследаванні па вывучэнні структур складаных аўтаматызаваных сістэм праектавання вырабаў і тэхналогіі, іх дэкампазіцыі і інтэграцыі.

Аўтар больш за 100 навуковых прац, у тым ліку 6 манаграфій, 25 кніг і брашур.

## Узнагароды 
Дзяржаўная прэмія СССР (1984) за распрацоўку тэарэтычных асноў, стварэнне і шырокае ўкараненне арганізацыйнага кіравання з выкарыстаннем ЭВМ.

Узнагароджаны ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга (1971, 1981), Дружбы народаў (1986), «Знак Пашаны» (1966), Айчыннай вайны II ступені (1985), медалямі.

## Асноўныя працы 
* Автоматизация процессов подготовки производства. Мн., 1973.
* Методические основы разработки АСУ. Мн., 1975 (совм. с Б. А. Соболевым, Е. А. Жалнеровичем).
* Автоматизация технологической подготовки производства. Мн., 1982 (совм. с С. М. Мирзоевым).
* АСУ на промышленном предприятии: методы создания: Справочник. М., 1989 (совм. с Р. С. Седеговым, А. С. Гримбергом, Е. И. Велесько).

## Літаратура 
* Национальная академия наук Беларуси: 1928—2008 гг. : документы и материалы / Н. В. Василевская, М. В. Мясникович, Інстытут гісторыі (Нацыянальная акадэмія навук Беларусі) «Белорусская наука», 2008 г. — 765 с
* 

## Спасылкі 
* Сцяфан Барысавіч Міхалёў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты АН БССР
Пылюшнік ворлікалісты

**Пылю́шнік ворлікалісты** (*Thalictrum aquilegiifolium*) — від кветкавых раслін роду  сямейства .

## Назвы 
Пылюшнік ворлікалісты, пылюшнік вадазборалісты, пажытнік, расходнік, чортава золата, жывіцельнік, лілейка, стары дуб, божае крэсла, срэбранік.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая травяністая карэнішчавая расліна вышынёй да 1 (да 1,2) м. Сцябло прамастойнае, аблісцелае. Лісце двойчы-тройчыперыстае, чаргаванае. Лісцікі амаль круглай формы. Кветкі светла-фіялетавыя, зрэдку белыя, дробныя, да 1 см у дыяметры. Тычынкі ліловыя або белаватыя. Калякветнік правільны, складзены з 4—5 рана ападаючых лісточкаў зеленаватага колеру. Суквецце — буйная шчыткападобная мяцёлка. Плод — шматарэшак. Арэшкі грушападобнай формы, з чатырма рэбрамі.

Існуюць садовыя формы расліны з чырванаватымі, лілова-ружовымі, белымі і аранжавымі кветкамі.

Расліна ядавітая.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Расліна распаўсюджана на тэрыторыі Еўропы і ўмераных абласцей Азіі. Ценевынослівая расліна. Мезафіт, гіграфіт, мезатроф і эўтроф. Расце ў шыракалістых і мяшаных лясах, хмызняках, на ўзлесках, лугах, па берагах вадаёмаў, у парках і садах.

Ахоўваецца на тэрыторыі шэрагу рэгіёнаў Расіі, Украіны і Фінляндыі.

## Гаспадарчае значэнне 
Дэкаратыўная і лекавая расліна.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* *Крупкина Л. И.* Род 35. Василисник — Thalictrum L. // Флора Восточной Европы / Отв. ред. и ред. тома Н. Н. Цвелёв. — СПб.: Мир и семья; Издательство Санкт-Петербургской государственной химико-фармацевтической академии, 2001. — Т. X. — Редактор тома Н. Н. Цвелёв. — С. 186—195. — 670 с. — 700 экз. — ISBN 5-8085-0122-9 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* *Thalictrum aquilegiifolium* L. // ИАС «ООПТ России»

Катэгорыя:Казяльцовыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Ядавітыя расліны
Белавежскі павет

**Белаве́жскі паве́т** — павет Беластоцкага ваяводства Польскай Рэспублікі. Сядзіба — вёска Белавежа.

## Гісторыя 
Створаны з часткі былога Пружанскага павета (гміны Масева, Белавежа і Сухопаль) і Брэсцкага павета (гміны Палоўцы, Вярховічы, Дзмітравічы, Дварцы) Гродзенскай губерні Расійскай імперыі пад праўленнем Часовага кіраўніцтва прыфрантавымі і этапавымі тэрыторыямі 12 снежня 1920 года. Ужо 19 лютага 1921 года быў далучаны да Беластоцкага ваяводства, прычым гміны былога Брэсцкага павета адыйшлі да новаўтворанага Брэсцкага павета. Па рашэнні ўрада 11 ліпеня 1922 года (дзейнага з 1 жніўня 1922 года) павет быў ліквідаваны і ўключаны ў Бельскі павет.

У цяперашні час тэрыторыі павета адносяцца да Камянецкага раёна і Пружанскага раёна Беларусі і Гайнаўскага павета Польшчы.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел 
### Гміны 
* Масева
* Белавежа
* Сухопаль

### Мястэчкі 
* Нараўка

## Насельніцтва 
Паводле вынікаў перапісу 1931 года насельніцтва павета складала 108 600 чалавек, шчыльнасць — 41 чал. на км². Паводле звестак перапісу насельніцтва 1921 г. у павеце пражывала 8921 (49,9%) беларус, 7955 (44,5%) палякаў, 841 (4,7%) яўрэй, 117 (0,7%) рускіх, 36 (0,2%) украінцаў (у перапісе былі запісаны як русіны), 5 немцаў, 2 эстонцы, 1 армянін і 1 славак. 78,6% (14058) жыхароў павету былі праваслаўнымі, 13,2% (2363) каталікамі, 7,5% (1349) юдаістамі, 0,6% (106) пратэстантамі і 2 жыхары мусульманамі.

Катэгорыя:Былыя адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі Беларусі
Катэгорыя:Паветы Польскай Рэспублікі (1918—1939)
Катэгорыя:Беластоцкае ваяводства (1919—1939)
Дзмітрый Фролавіч Тараскоў

**Дзмітрый Фролавіч Тараскоў** (, Горліўка, Украіна — , Чаркасы, Украіна) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

## Біяграфія 
. Мемарыял 8-ай танкавай дывізіі, памятная дошка]]
Скончыў 7 класаў, а затым школу аўтатэхнікі ў горадзе Данецку. Працаваў на шахце.

У Чырвонай Арміі з 1938 года. Да вайны быў старэйшым механікам-вадзіцелем танка Т-34. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны з чэрвеня 1941 года. У 1943 годзе стаў механікам-вадзіцелем самаходнай артылерыйскай ўстаноўкі. Быў двойчы цяжка паранены.

Механік-кіроўца самаходна-артылерыйскай ўстаноўкі (САУ) 1817-га самаходна-артылерыйскага палка (52-я армія, 2-і Украінскі фронт) старшына Дзмітрый Тарасков ў ноч на 17 лістапада 1943 гады ў складзе разліку ўварваўся ў сяло Гэраныміўка Чаркаскага раёна Чаркаскай вобласці Украіны і нанёс ворагу значныя страты ў жывой сіле і тэхніцы. 20 лістапада з дэсантам аўтаматчыкаў разлік самаходкі ў ліку першых у палку дасягнуў чыгуначнай станцыі Чаркасы, а затым і цэнтра горада.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 22 лютага 1944 за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» старшыне Тараскову Дзмітрыю Фролавічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаль «Залатая Зорка» (№ 8156).

Член КПСС з 1954 года. У 1960 годзе скончыў Тульскі горны тэхнікум.

## Літаратура 
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.

## Спасылкі 
*
Прэм’ер Тузін 2007

**Прэм’е́р Ту́зін 2007** — зборнік песень-пераможцаў хіт-параду «Тузін Гітоў», выдадзены ў пачатку 2008 года. Трэці ў серыі зборнікаў «Прэм’ер Тузін».

## Змест 
### CDA 
# N.R.M. — «Miensk i Minsk»
# NESTARы BAND — «Агні гараць»
# Osimira — «Зязюля мыя серыя»
# PitBull — «Maju nadzieju»
# Бан-Жвірба — «Малпы»
# Рокаш — «Крумкач»
# Band A — «Рэвалюцыя»
# Крама — «Неба — лёс арла»
# Zet — «Love Story — Don’t Worry»
# BN — «Daždžami»
# IQ48 — «Схаванае сэрца»
# Tav.Mauzer — «Калыханка»

### MP3 
# Адыс Абеба — «Каханая»
# Анжаліка Агурбаш — «Вянок»
# Aura — «Ноччу на Купалле»
# Андрэй Бананаў — «Дзень»
# Таццяна Беланогая — «Дзеці неба»
# Камерата — «Агонь да нябёсаў»
# Чырвоным па Белым — «Непераможныя»
# Джамбібум — «Туман ярам»
# Харлі — «Добрыя людзі»
# Голая Манашка — «Павязаны»
# Indiga — «Бяжы са мной»
# Indra — «Сонца вакол»
# Алесь Камоцкі — «Лета»
# Комба Бакх — «Пра быт»
# Крамбамбуля — «Таварыш Маўзер»
# Krok — «Навальніца»
# Like a Gossamer — «Дарога»
# Pete-Paff — «Cok-cok-cok»
# s.d.m. — «Сагрэйце краіну»
# Віктар Шалкевіч — «Горад»
# Штрих-Кот — «Вечар»
# Tarpach — «Нечакана»
# Termin X — «Закрэслі сваё імя»
# UltraВожык — «Крыніца цяпла»
# Usplёsk — «Sістэма»
# Зміцер Вайцюшкевіч — «Мора»
# Vodar Suśviet — «Ільдзінка»
# Змяя — «СССР»
# Znich — «Беларусь»
# žygimont VAZA — «Не глядзі…»

## Выдаўцы 
* Тузін Гітоў
* Новая музычная кампанія
* Osmos: майстарынг
* Аdліга: дызайн і адмысловая прамоцыя
* Ігар Назаранка: мультымедыя
* І. Віркоўскі: паліграфія

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Музычныя альбомы Беларусі
Пясецкі

**Пясецкі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Сцяпан Сцяпанавіч Пясецкі (нар. 1949) — беларусь вучоны, доктар тэхнічных навук (1992), прафесар (2000).
* Сяргей Пясецкі (1901—1964) — польскі пісьменнік.
* Франк Пясецкі (1919—2008) — амерыканскі авіаканструктар.
Пасіенэ

**Па́сіенэ** (, традыцыйная беларуская назва **Пасі́нь**) — вёска ў Латвіі, на рацэ Сінюсе. Цэнтр воласці Зілупскага края. Насельніцтва на 2017 год — 312 чалавек. Знаходзіцца за 12 км ад Зілупэ, за 314 км ад Рыгі, на аўтамабільнай дарозе Зілупэ — Эзэрніекі.

## Гісторыя 
### Паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Каралеўствам Польскім 
Упершыню Пасінь упамінаецца ў XVI ст. У 1694 годзе біскуп інфлянцкі Мікалай Корвін-Паплаўскі запрасіў сюды дамініканцаў, для якіх збудаваў драўляныя касцёл і кляштар. У 1753 годзе кляштар згарэў, у сувязі з чым з фундацыі канцлера Яна Андрэя Борха ў мястэчку збудавалі мураваны кляштарны комплекс.

### Пад уладай Расійскай імперыі 
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе Пасінь апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Люцынскім павеце Віцебскай губерні. Па здушэнні вызваленчага паўстання (1830—1831) у 1832 годзе расійскія ўлады гвалтоўна ліквідавалі кляштар дамініканцаў. У 1882 годзе мястэчка пацярпела ад пажару.

У часы Першай сусветнай вайны ў 1918 годзе Пасінь занялі войскі Германскай імперыі.

### Найноўшы час 
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Пасінь абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР. У 1920 годзе бальшавікі перадалі мястэчка Латвіі.

Восенню 1942 года ў Пасіенэ распачала працу двухгадовая беларуская сельскагаспадарчая сярэдняя школа (дырэктар — аграном Казімір Мяжэцкі), у якой навучалася каля 70 чал. У школу прымалася моладзь, якая скончыла поўны курс сямігодкі. Першы і апошні выпуск навучэнцаў школы адбыўся 6 красавіка 1944 года. У беларускай прэсе з’явілася згадка пра тое, што мясцовае насельніцтва з энтузіязмам вітала адкрыццё сельскагаспадарчай школы. Нейкі Аўсей з Солажаў выказаў нават жаданне перадаць на патрэбы школы 10 гектараў зямлі і частку сваіх будынкаў.

22 верасня 2014 года ў Пасіенэ прайшлі дні беларускай культуры.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: ~1887 год — 1 тыс. чал.
* **XX стагоддзе**: 1935 год — 328 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2017 год — 312 чал.

### Інфраструктура 
У Пасіні працуюць пачатковая школа, амбулаторыя, дом культуры, бібліятэка, пошта.

## Славутасці 
* Касцёл Святога Дамініка і кляштар дамініканцаў (1753—1761) ў стылі віленскага барока
* Сядзіба (каля 1850)

## Вядомыя асобы 
* Пятро Сакол (1905—1985) — беларускі паэт, перакладчык.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Катэгорыя:Зілупскі край
Пылюшнік малы

**Пылю́шнік малы** (*Thalictrum minus*) — від кветкавых раслін роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая травяністая карэнішчавая расліна вышынёй да 1,5 м. Сцябло прамастойнае, галінастае. Лісце чаргаванае, складанае, тройчы-чатырохразоваперыстае. Ніжняе лісце на чаранках, верхняе — сядзячае. Лісцікі круглаватыя, з тупымі зубцамі. Кветкі паніклыя, зеленавата-чырванаватыя, у раскідзістых мяцёлках. Плод — сядзячы, баразнаваты арэшак яйцападобнай формы.

Расліна ядавітая.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Расліна распаўсюджана на тэрыторыі Еўропы, трапічных (Індыя, Пакістан) і ўмераных абласцей Азіі, Паўночнай Афрыкі (Алжыр, Марока). Святлолюбівая расліна, мезафіт і мезатроф.
Расце на лугах, у светлых лясах, прыбярэжных і поймавых хмызняках, камяністых россыпах і скалах, па берагах вадаёмаў, у парках і садах. Цвіце ў чэрвені—ліпені.

Ахоўвецца на тэрыторыі Эстоніі, Мурманскай абласцей і Рэспублікі Карэлія ў Расіі

## Гаспадарчае значэнне 
Дэкаратыўная і лекавая расліна. У траве маецца вялікая колькасць фітанцыдаў, надаючых бактэрыцыдныя ўласцівасці. Галоўным чынам выкарыстоўваецца ў народнай медыцыне пры захворваннях скуры і страўнікава-кішачнага тракту і пры малярыі. Карані і надземныя часткі расліны афарбоўваюць тканіну ў жоўты колер.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*  — С. 315.
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* *Thalictrum minus* L. // ИАС «ООПТ России»

Катэгорыя:Казяльцовыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Ядавітыя расліны
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Сцяпан Сцяпанавіч Пясецкі

**Сцяпан Сцяпанавіч Пясецкі** (, в. Аляксейкі, Івацэвіцкі раён, Брэсцкая вобласць — ) — беларускі вучоны ў галіне матэрыялазнаўства, тэхналогіі палімераў і кампазіцыйных матэрыялаў на іх аснове. Член-карэспандэнт НАН Беларусі (2014), доктар тэхнічных навук (1992), прафесар (2000). Выдатнік вынаходніцтва і рацыяналізацыі (1988).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі тэхналагічны інстытут імя С. М. Кірава (1971). З 1971 года працаваў у Інстытуце механікі металапалімерных сістэм АН БССР. З 1992 года — загадчык лабараторыі, з 2004 года — загадчык аддзела Інстытута механікі металапалімерных сістэм імя В. А. Белага НАН Беларусі.

З 2015 года — галоўны рэдактар міжнароднага навукова-тэхнічнага часопіса «Палімерныя матэрыялы і тэхналогіі».

## Навуковая дзейнасць 
Працы ў галіне хімічнага матэрыялазнаўства і тэхналогіі палімерных кампазіцыйных матэрыялаў. Зрабіў унёсак у распрацоўку тэарэтычных асноў тэхналогіі функцыяналізаваных палімераў і сапалімераў алефінаў, тэхналогію сумесей і сплаваў палімераў, арміраваных пластыкаў. Атрымаў важныя навуковыя вынікі пры вывучэнні міжфазавых узаемадзеянняў і рэлаксацыйных з’яў, раэлагічных паводзін і фазава-структурных пераўтварэнняў у шматкампанентных палімер-палімерных і металапалімерных сістэмах, нанакампазітах. Вынікі даследаванняў выкарыстоўваюцца ў тэхналогіях атрымання і перапрацоўкі канкурэнтаздольных і перспектыўных палімерных кампазітаў. Вынайшаў больш за 150 марак імпартазамяшчальных і экспартаарыентаваных палімерных матэрыялаў для патрэб машынабудавання, электратэхнічнай прамысловасці, чыгуначнага транспарту і інш.

## Узнагароды 
Прэмія Ленінскага камсамола Беларусі ў галіне навукі і тэхнікі (1975) за працу «Даследаванне фізіка-хімічных з’яў пры вырабе і эксплуатацыі палімерных і металапалімерных дэталей машын». Прэмія НАН Беларусі (2008) за цыкл прац «Хімічная тэхналогія імпартазамяшчальных і перспектыўных палімерных матэрыялаў тэхнічнага прызначэння». Ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (2012). Нагрудны знак узнагароды імя У. М. Ігнатоўскага НАН Беларусі (2019).

## Літаратура 
* 
* Пясецкі Сцяпан Сцяпанавіч // Памяць. Івацэвіцкі раён. Мінск, 1997. — С. 459.

## Спасылкі 
* Сцяпан Сцяпанавіч Пясецкі ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Члены-карэспандэнты НАНБ
Катэгорыя:Матэрыялазнаўцы СССР
Катэгорыя:Матэрыялазнаўцы Беларусі
Авэнір Афанасьевіч Цярэнцьеў

**Авэнір Афанасьевіч Цярэнцьеў** (, Вялікія Лукі — ) — беларускі вучоны ў галіне тэхнічных навук. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1996). Доктар тэхнічных навук (1990), прафесар (1991).

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі тарфяны інстытут (1961). З 1961 года інжынер, малодшы навуковы супрацоўнік, старшы выкладчык, дацэнт Калінінскага політэхнічнага інстытута, з 1974 года старшы навуковы супрацоўнік, з 1990 года намеснік дырэктара па навуковай рабоце Інстытута праблем выкарыстання прыродных рэсурсаў і экалогіі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (да 1990 года Інстытут торфу АН БССР). З 2003 года галоўны навуковы супрацоўнік таго ж інстытута.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя даследаванні па фізіка-хімічнай механіцы прыродных дысперсных сістэм і горных парод. Распрацаваў тэарэтычныя асновы і спосабы накіраванага структураутварэння ў торфах і сапрапелях, тарфяна-балотных глебах, бурых вуглях, кампазіцыях на аснове торфу для атрымання розных матэрыялаў і паліва. Устанавіў агульныя заканамернасці структураутварэння канцэнтраваных сістэм на аснове горных парод пры механічным і фізіка-хімічным уздзеяннях. Выявіў механізм рэзкага памяншэння вільгацеправоднасці і рухомасці катыёнаў ў тарфяных сістэмах пры увядзенні аніённымі павярхоўна-актыўных рэчываў (ПАР) і іх узмацненні ў выпадку катыённых ПАР, абумоўлены змяненнем электракінэтычных і структурна-реологіческіх уласцівасцяў межавых слаёў. Паказаў дастасавальнасць асноўнага калоіднай-хімічнага прынцыпу рэгулявання фізіка-механічных уласцівасцяў дысперсных сістэм з дапамогай ПАР да тарфяных кампазіцый. Абгрунтаваў магчымасць павелічэння адгезійных сувязяў у торфавугольнай кампазіцыі за кошт ўбудавання гумінавых рэчываў торфу ў структуру паверхневых слаёў вугалю пры яго механаактывацыі.

Аўтар больш за 140 навуковых прац, у т.л. 8 манаграфій, 33 вынаходстваў.

## Асноўныя працы 
* Практикум по физике и химии торфа. Калинин, 1971 (в соавт.).
* Физико-химические основы торфяного производства. Мн.: Наука и техника, 1983 (в соавт.).
* Физика и химия торфа. М.: Недра, 1989 (в соавт.).
* Структура и свойства формованной торфяной продукции. Тверь: Созвездие, 2004 (совм. с В. И. Суворовым).

## Літаратура 
* 
* Национальная академия наук Беларуси : персональный состав, 1928—2015. — 2-е изд., исправленное. — Минск, 2016.
* Национальная Академия наук Беларуси : персональный состав. — Минск, 2003.

Катэгорыя:Вучоныя СССР
Катэгорыя:Вучоныя Беларусі
Мікалай Рыгоравіч Грынько

**Мікалай Рыгоравіч Грынько** (, Херсон — , Кіеў) — савецкі акцёр тэатра і кіно. Народны артыст УССР (1973).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Херсоне ў сям’і акцёраў Рабоча-сялянскага пэрасоўнага тэатра.

У гады Вялікай Айчыннай вайны служыў стралком-радыстам на бамбардзіроўшчыках далёкага дзеяння, быў камсаргам палка.

З 1946 года — акцёр Запарожскага драматычнага тэатра імя М. Шчорса, акцёр Ужгарадскага музычна-драматычнага тэатра. У 1949 годзе скончыў тэатральную студыю пры Запарожскім тэатры.

Памёр 10 красавіка 1989 года.

## Фільмаграфія 
* Прыгоды Бураціна (1975)
* Сталкер (1979)

## Літаратура 
* Ю. Репик. Николай Гринько: Талисман Андрея Тарковского // «Советский экран». — 1990. — № 2.

## Спасылкі 
* Николай Гринько. *Басина Наталья*. Новейшая история отечественного кино. 1986—2000.

Катэгорыя:Акцёры СССР
Федчанка

**Фе́дчанка** () — украінскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксей Паўлавіч Федчанка (1844—1873) — рускі вучоны-натураліст, падарожнік, даследчык Сярэдняй Азіі.
* Іван Сямёнавіч Федчанка (1923—1987) — Герой Савецкага Саюза (1944).
* Ларыса Мікалаеўна Федчанка (1925—1996) — беларуская актрыса.
* Сталін Іванавіч Федчанка (нар. 1938) — беларускі архітэктар.
Іван Сямёнавіч Федчанка

**Іван Сямёнавіч Федчанка** (, в. Сытнэ, Украіна — , Чаркасы, Украіна) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

## Біяграфія 
. Мемарыял 8-ай танкавай дывізіі, памятная дошка]]
Скончыў 10 класаў школы № 600 у Маскве. У Чырвонай Арміі з ліпеня 1941 года. Змагаўся на Сталінградскім, Паўднёва-Заходнім, Паўночна-Заходняй, Варонежскім, 1-м Украінскім і 1-м Беларускім франтах. Удзельнічаў у бітве пад Масквой, Сталінградскай і Курскай бітвах, фарсіраваў Днепр, Віслу, вызваляў Варшаву, штурмаваў Берлін.

У баі за вёску Вэлыкы Букрын (Мыроніўскі раён Кіеўскай вобласці) з 28 па 29 верасня знішчыў з экіпажам 3 процітанкавых гарматы, 2 мінамёты праціўніка, што дазволіла іх роце паспяхова дзейнічаць пры вызваленні вёскі.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 3 чэрвеня 1944 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» гвардыі старшыне Федчанка Івану Сямёнавіч прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаль «Залатая Зорка» (№ 3069).

## Літаратура 
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Танкісты Вялікай Айчыннай вайны
Расціслаў Мінаевіч Шмыроў

**Расціслаў Мінаевіч Шмыро́ў** (, сяло Заполле, Гарадоцкі раён — ) — савецкі і беларускі акцёр тэатра і кіно, сцэнарыст.

## Біяграфія 
Расціслаў Шмыроў нарадзіўся 13 сакавіка 1937 года ў беларускай вёсцы Заполле Гарадоцкага раёна Віцебскай вобласці. Яго маці Ірына Бураўкіна ў 1942 годзе выйшла замуж за партызанскага камандзіра Міная Шмырова, які быў вядомы як бацька Мінай. Шмыроў ўсынавіў Расціслава і даў яму свае прозвішча і імя па бацьку. Пазней ў 1971 годзе ён зняў фільм пра свайго айчыма «Бацька».

У 1960 годзе скончыў УДІК. У 1981—1995 гадах працаваў акцёрам і сцэнарыстам на кінастудыі «Беларусьфільм» і ў беларускім Тэатры кінаакцёра.

Памёр 1 красавіка 1995 года.

## Працы ў тэатры 
* «Качынае паляванне» — *Кушак*
* «Глядзіце, хто прыйшоў» — *Табуноў*
* «Старонкі яго палёту» — *Тарыч*
* «Фантазіі паводле Гогаля» — *карчмар*
* «Гамлет» — *Палоній*
* «Басаногі ў Афінах» — *Сакрат*

## Фільмаграфія 
* «Пра Чырвоную Шапачку» (1977)
* «Чалавек не здаецца» (1960) — Іван Марозаў

## Спасылкі 
* Беларусьфільм. Шмыроў Расціслаў Минаевич
* КиноПоиск: Расціслаў Шмыроў.
* Кинопарк: Расціслаў Шмыроў.
* Расціслаў Шмыроў // telespektakli.ru 

Катэгорыя:Выпускнікі УДІКа
Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя
Катэгорыя:Акцёры Беларусі
Катэгорыя:Акцёры СССР
Катэгорыя:Акцёры паводле алфавіта
Тачыцкі

**Тачыцкі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Мікіта Андрэевіч Тачыцкі (нар. 1991) — расійскі хакеіст.
* Эдуард Іванавіч Тачыцкі (1935—2007) — беларускі вучоны. Доктар тэхнічных навук (1974), прафесар (1981).
* Якаў Іванавіч Тачыцкі — беларускі вучоны.
Аляксандр Міхайлавіч Шырокаў

**Аляксандр Міхайлавіч Шырокаў** (, в. Зааўраг, цяпер Кіраўская вобласць, Расія — ) — беларускі вучоны ў галіне тэхнічнай кібернетыкі і тэорыі інфармацыі. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1977), доктар тэхнічных навук (1972), прафесар (1973). Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР (1975). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Скончыў Ваенную інжынерную радыётэхнічную акадэмію (1953). З 1963 года займаўся навукова-педагагічнай дзейнасцю ў Мінскім вышэйшым інжынерным зенітным ракетным вучылішчы СПА, з 1980 года ў Белдзяржуніверсітэце, з 1982 года загадчык кафедры, дэкан Белдзяржуніверсітэта.

З 1990 года стваральнік і рэктар недзяржаўнага Інстытута сучасных ведаў.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы ў галіне тэхнічнай кібернетыкі: тэорыя надзейнасці і эксплуатацыі складаных радыёэлектронных сістэм, сістэмны аналіз, ацэнка і забеспячэнне якасці складаных сістэм. Атрымаў вынікі ў галіне вызначэння заканамернасцяў эвалюцыі складаных тэхнічных сістэм і распрацоўкі метадаў ацэнкі характарыстык якасці складаных тэхнічных сістэм на ранніх этапах.

Аўтар больш за 200 навуковых прац, у т. л. 5 манаграфій, 12 вынаходстваў.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнамі Чырвонай Зоркі (1945, 1965), Айчыннай вайны II ступені (1985), «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР» II ступені (1977), медалямі.

## Асноўныя працы 
* Основы надежности и эксплуатации электронной аппаратуры. — Мн., 1965.
* Надежность радиоэлектронных устройств. — М., 1972.
* Основы теории комплектования. — Мн., 1987.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Аляксандр Міхайлавіч Шырокаў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кіраўскай вобласці
Катэгорыя:Кібернетыкі СССР
Катэгорыя:Кібернетыкі Беларусі