open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Феліцыян Піліп Валадковіч

**Феліцыян Піліп Валадковіч** (1697—1778) — царкоўны дзеяч Рэчы Паспалітай. Уніяцкі епіскап холмскі і белзскі (з 1730), епіскап уладзімірскі і берасцейскі (з 1756), мітрапаліт кіеўскі, галіцкі і ўсяе Русі (з 1762).

## Біяграфія 
Прадстаўнік шляхецкага роду Валадковічаў герба «Радван» зменены. Быў сынам менскага стольніка Дамініка Алаіза і Тэрэзы з Янішэўскіх.

Займаў шэраг царкоўных пасадаў, з 1753 быў каад'ютарам мітрапаліта кіеўскага Фларыян Грабніцкага, потым зрабіўся мітрапалітам.

Кароль і вялікі князь Станіслаў Аўгуст Панятоўскі спрабаваў звінаваціць Феліцыяна Піліпа Валадковіча ў злоўжываннях, аднак Ватыкан абвясціў невінаватасць уладыкі (1770). Нягледзячы на гэта, цкаванне мітрапаліта з боку ўладаў Рэчы Паспалітай працягвалася да канца яго жыцця.

Стрыечны дзед Тадэвуша Рэйтана, пасла ад Новагародскага ваяводства ВКЛ на сойм 1773-75 гг.

## Літаратура 
* 

Феліцыян Піліп
Катэгорыя:Кіеўскія ўніяцкія мітрапаліты
Катэгорыя:Уладзімірскія і берасцейскія ўніяцкія епіскапы
Катэгорыя:Холмскія ўніяцкія епіскапы
Катэгорыя:Базыльяне
Катэгорыя:Памерлі ў Валынскай вобласці
Уладзімірскія і берасцейскія ўніяцкія епіскапы

**Епіскапы Уладзімірскія і Берасцейскія** — епіскапы Уніяцкай Царквы ў межах Вялікага Княства Літоўскага і Кароны Каралеўства Польскага ў часы існавання Рэчы Паспалітай, а пасля Расійскай імперыі, кіраўнікі Уладзімірскай і Берасцейскай уніяцкай епархіі.

Кафедры Уладзімірскіх і Берасцейскіх уніяцкіх епіскапаў знаходзіліся ў царкве  ва Уладзіміры-Валынскім і царкве Святога Мікалая ў Бярэсці.

Уладзімірскімі і берасцейскімі ўніяцкімі епіскапамі былі:
* Іпацій Пацей (праваслаўны епіскап 1591—1596, пасля ўніяцкі — 18.7.1613)
* Яўхім Марахоўскі (1613—1631)
** Іосіф Вельямін Руцкі (адміністратар 1631—1632)
* Іосіф Макасей-Бакавецкі (26.1.1632 — 1654)
** Якуб Суша (адміністратар 1650—1655)
* Ян Міхал (Адам) Пацей (7.1655 — 15.9.1666)
* Бенедыкт Глінскі (23.10.1666 — 1678)
** Юрый Габрыэль Вінніцкі (адміністратар 1708—1711)
* Леў Кішка (1711 — 19.11.1728)
*  (12.8.1729 — 22.1.1730)
*  (1730 — 12.9.1756)
* Феліцыян Піліп Валадковіч (1758 — 13.2.1778
*  (2.1778 — 12.7.1778, з 1.9.1764 каад’ютар, з 28.8.1768 адміністратар апостальскі)
*  (19.9.1779 — 1795)
** Арсеній Галаўнеўскі (каад’ютар берасцейскі 1791—1795)

Уладзімірская і берасцейская епархія была ліквідавана ў 1795, а 18.11.1798 была ўзноўлена булай як **Берасцейская (**альбо **Брэсцкая)**. Брэсцкімі ўніяцкімі епіскапамі былі:
* Арсеній Галаўнеўскі (1798, кароткі час перад смерцю)
* Іасафат Булгак (1798—1828)
**  (у 1805—1809 намінаваны на супраслеўскага ўніяцкага епіскапа, але пасля далучэння Беласточчыны да Расійскай імперыі і ліквідавання супраслеўскай уніяцкай епархіі ў 1811 пасвечаны на епіскапа-суфрагана берасцейскага)

## Літаратура 
* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej, Poznań, T.1-31, 1879—1908.


Катэгорыя:Грэка-каталіцкая царква на Беларусі
Кошыцкія мучанікі

**Ко́шыцкія мучанікі** (Марак Крыжын, Штэфан Понграц, Мельхіёр Градзецкі) — тры каталіцкія місіянеры, замардаваныя 7 верасня 1619 года ў Кошыцах падчас антыгабсбургскага паўстання Габрыэля Бетлена.

## Гісторыя 
Падчас антыгабсбургскіх паўстанняў у Венгрыі ў Кошыцах дзейнічалі тры місіянеры з намерам рэкаталізаваць насельніцтва горада, якое ў выніку Рэфармацыі было пераважна пратэстанцкім.

Штэфан Понграц і Мельхіёр Градзецкі былі езуітамі, і Марак Крыжын быў эстэргамскім канонікам, пасланым архібіскупам у Красную над Горнадам (цяпер у складзе Кошыцаў), каб там загадваць уласнасцю былога бенедыкцінскага абацтва.

У перыяд антыгабсбургскіх паўстанняў (1604—1711) каралеўскія гарады часта пераходзілі на бок паўстанцаў. Калі ўвосень 1619 года паўстанцкія войскі аблажылі Кошыцы, у месце распачаўся пераслед каталікоў. Уночы з 6 на 7 верасня 1619 траіх кошыцкіх місіянераў схапілі і асудзілі на смерць. Каноніка замардавалі адразу, езуітаў вырашылі катаваннем змусіць выракчыся каталіцкай веры. Пасля таго, як абодва адмовіліся зрабіць гэта, ім адрубілі галовы. Іх мёртвыя целы дзеля застрашэння астатніх каталікоў у горадзе кінулі ў сцёкавы канал.

Такі ўчынак абурыў нават мясцовых пратэстантаў. Нарэшце мясцовы кат уночы таемна пахаваў мёртвых святароў. На месцы забойства кошыцкіх мучанікаў цяпер знаходзіцца касцёл прэманстрантаў, пабудаваны ў іх гонар езуітамі.

У 1620 годзе жонка венгерскага палаціна Пальфа, Катарына Форгачава, выявіла рэшткі мучанікаў. Іх перапахавалі спачатку ў яе ўладаннях у Ніжняй Шэбаставай (цяпер у складзе Прэшава) і ў Гертніку. У 1635 на запыт кардынала Петра Пазманя іх перавезлі ў Трнаву, дзе паклалі ў касцёле кларысак. У цяперашні час іх рэшткі падзялілі між уршулінскім касцёлам Св. Ганны і езуіцкім касцёла Найсвяцейшай Тройцы.

Працэс беатыфікацыі кошыцкіх мучанікаў распачаўся неўзабаве па іх гібелі, урэшце гэта здзейсніў Папа Рымскі Пій X 15 студзеня 1905. 2 ліпеня 1995 Папа Ян Павел II абвясціў траіх кошыцкіх мучанікаў святымі. Успамін паводле календара рымска-каталіцкай царквы — 7 верасня.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Святыя Славакіі
Катэгорыя:Памерлі ў Кошыцах
Катэгорыя:Каталіцкія мучанікі
Катэгорыя:Пераследы каталіцтва
Габрыэль Лянкевіч

**Габрыэль Лянкевіч** (; , каля Полацка — , Полацк) — рымска-каталіцкі дзеяч, педагог, архітэктар.

## Біяграфія 
З шляхецкага роду Лянкевічаў. 15 жніўня 1745 г. у Вільні ўступіў у Таварыства Ісуса. У 1762—1765 гг. вывучаў ў Рымскім езуіцкім калегіуме (*Collegium Romanum*) архітэктуру. У 1765—1768 гг. выкладаў філасофію і матэматыку ў Нясвіжы. У 1768—1773 гг. у Полацкім езуіцкім калегіуме займаў пасады прафесара архітэктуры і прэфека будаўніцтва (у гэтай якасці ён кіраваў пабудовай карпусоў калегіума).

Аўтар шэрагу архітэктурных праектаў.

## Літаратура 
* Инглот, М. Общество Иисуса в Российской Империи (1772—1820 гг.) и его роль в повсеместном восстановлении Ордена во всем мире / М. Инглот; пер. А. Н. Коваля. — М. : Институт философии, теологии и истории св. Фомы, 2004. — 632 с.
* 
* 
* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / oprac. L. Grzebień. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* Załęski, S. Jezuici w Polsce. T. 5, Jezuici w Polsce porozbiorowej 1773—1905. Cz. 1 : 1773—1820. — Kraków: W.L. Anczyc i sp, 1907. — 517 s.

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Езуіты Беларусі
Катэгорыя:Генералы ордэна езуітаў
Габрыэль
Апостальскі адміністратар

**Апостальскі Адміністратар** () — прызначаны Папам Рымскім кіраўнік Апостальскай адміністратуры або часовы выканаўца абавязкаў біскупа ў вакантнай або занятай дыяцэзіі, частцы дыяцэзіі або прыраўнанай да дыяцэзіі асобнай Царкве; таксама можа выступаць як духоўная асоба, надзеленая поўнай царкоўнай уладай над групай вернікаў (напрыклад, усходняга абраду). Прававы статус адміністратара падрабязна ўстанаўляецца ў папскай пастанове аб прызначэнні на пасаду. Апостальскі Адміністратар для дыяцэзіі прызначаецца тады, калі маюць месца сур'ёзныя перашкоды для кіравання ёю (напрыклад, адмова біскупа ад выканання службовых абавязкаў, выхад біскупа на пенсію) або ўтвараецца новая дыяцэзія. Калі Апостальскі Адміністратар прызначаецца для занятай дыяцэзіі, то паўнамоцтвы дыяцэзіяльнага біскупа і яго генеральнага вікарыя прыпыняюцца.

## Спасылкі 
* Поўны спіс Апостальскіх Адміністратараў

Катэгорыя:Рэлігійныя тытулы
Смаленскія ўніяцкія архіепіскапы

**Смаленскія ўніяцкія архіепіскапы** — епіскапы уніяцкай царквы ў межах Вялікага Княства Літоўскага ў часы існавання Рэчы Паспалітай, кіраўнікі Смаленскай уніяцкай архіепархіі.

Смаленскімі ўніяцкімі архіепіскапамі былі:
* Лявон Крэўза-Ржавускі (1625 — 1639)
*  (1640 — 1654)
* Варлаам Казінскі (намінаваны 1654 — 21.4.1666)
* Міхал Пашкоўскі (намінаваны 1666/1668 — 1670)
* Мітрафан Друцкі-Сакалінскі (князь Мікалай Мітрафан Друцкі-Сакалінскі, намінаваны 1670 — 1690)
* Юрый Малеўскі (1690 — 1695)
* Юзаф Гутаровіч (Іасафат?, 1698 — 1702)
* Гедэон Шумлянскі (1702 — 1706)
кафедра вакантная 1706 — 1711
* Міхал Антоній Гратус-Тарноўскі (1711 — 18.2.1718)
* Лаўрэнцій Друцкі-Сакалінскі (князь Лявон Лаўрэнцій Друцкі-Сакалінскі, 1719 — 15.5.1727)
кафедра вакантная 1727 — 1736
* Антоній Таміловіч (1736 — 23.4.1745)
* Палікарп Міхуневіч (намінаваны 1747, не зацверджаны, памёр 1751)
кафедра вакантная 1745 — 1754
* Цэзар Сцябноўскі (1754 — 1762)
* Гераклій Лісянскі (27.9.1763 — 14.3.1771)
* Юзаф Ляпкоўскі (Ян?, 1771 — 1778)

## Літаратура 
* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej, Poznań, T.1-31, 1879—1908.


Катэгорыя:Грэка-каталіцкая царква на Беларусі
Ларэтанская літанія

**Літанія да Найсвяцейшай Дзевы Марыі**, або** Ларэтанская літанія** () — адна з літанняў да Маці Божай; малітва каталіцкая, якую святар вымаўляе разам (напераменку) з вернікамі. Звычайна адпраўляецца ў траўні.

Яна ўзнікла ў 13 стагоддзі ў Францыі. Назва «Ларэтанская» паходзіць ад італьянскага мястэчка Ларэта, дзе знаходзіцца адна з найвялікшых марыйных святыняў. Менавіта там літанія набыла вельмі вялікую папулярнасць у вернікаў. У літанніі Касцёл праслаўляе вялікія цноты і прывілеі, якімі Бог адарыў сваю верную Слугу. 

Вымаўленне была афіцыйна зацверджанае першы раз Папам Сікстам V. У 1631 годзе Святая Кангрэгацыя Абрадаў забараніла самавольна дадаваць да літанніі непацверджаныя звароты, і кожная наступная змена ў яе адбывалася толькі з дазволу касцельнай улады. Так, некаторыя ранейшыя звароты былі выключаны з тэксту малітвы, а замест іх з'явіліся новыя: «Каралева Ружанца святога» (1675), «Каралева без граху першароднага зачатая» (1846), «Маці добрай парады» (1903), «Каралева супакою» (1917), «Каралева ўнебаўзятая» (1950), «Маці Касцёла» (1980), «Каралева сем'яў» (1995). Такім чынам, цяпер літанія складаецца ўсяго з 49 тытулаў і прывілеяў Найсвяцейшай Дзевы Марыі. Гэта не тычацца аднак Польшчы, дзе літанія складаецца з 50 тытулаў — апошнім з'яўляецца «Каралева Польшчы». Гэты тытул, у форме «Каралева Польскай Кароны», быў афіцыйна зацверджаны 12 кастрычніка 1923 года .

## Спасылкі 
* Тэкст літанні / catholic.by

Катэгорыя:Каталіцтва
Катэгорыя:Каталіцкія малітвы
Катэгорыя:Дзева Марыя
Сямён Львовіч Абугаў

**Сямён Львовіч Абугаў** (, Беразіно, Мінская губерня— ) — расійскі жывапісец і педагог родам з Беларусі.

## Біяграфія 
У 1900 годзе скончыў Адэскую малявальную школу. Па яе заканчэнні паступіў у Вышэйшае мастацкае вучылішча пры Імператарскай Акадэміі мастацтваў у Санкт-Пецярбургу. Займаўся ў Дзмітрыя Кардоўскага і Уладзіміра Макоўскага. У 1908 годзе атрымаў званне мастака жывапісу за карціну «Мацярынства».

Удзельнік выстаў з 1908 года. Пісаў партрэты, пейзажы. У 1918 годзе ўдзельнічаў у афармленні да першай гадавіны Кастрычніцкай рэвалюцыі вуліц Васільеўскага вострава. З 1920 пераважна займаўся педагагічнай дзейнасцю, спачатку ў мастацкіх школах і студыях Ленінграда, а з 1932 года ў Ленінградскім інстытуце жывапісу, скульптуры і архітэктуры пры Усерасійскай Акадэміі мастацтваў. Прафесар з 1939 года.

Яго творы знаходзяцца ў музеях і прыватных зборах у Расіі і за мяжой.

Памёр 3 мая 1950 года ў Ленінградзе на семдзесят трэцім годзе жыцця. Пахаваны на яўрэйскіх Праабражэнскіх могілках Ленінграда.

## Вядомыя вучні 
* Натан Воранаў
* Міхаіл Натарэвіч

Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Члены Саюза мастакоў СССР
Катэгорыя:Адэская школа
Даменіка Лучардзі

**Даменіка Лучардзі** (; , , Генуэзская рэспубліка — , , каралеўства Італія) — італьянскі кардынал, доктар абодвух правоў. Сакратар Свяшчэннай Кангрэгацыі па справах біскупаў і манахаў са 2 кастрычніка 1846 па 10 красавіка 1851. Тытулярны архібіскуп Дамаска з 21 снежня 1846 па 10 красавіка 1851. Тытулярны лацінскі патрыярх Канстанцінопальскі з 10 красавіка па 5 верасня 1851. Біскуп-архібіскуп Сенігаліі з 5 верасня 1851 па 13 сакавіка 1864. Кардынал-святар з 15 сакавіка 1852, з тытулам царквы *Святога Клімента* з 18 сакавіка 1852. 

## Спасылкі 
* Інфармацыя 

Катэгорыя:Кардыналы Італіі
Катэгорыя:Дактары абодвух правоў
Катэгорыя:Лацінскія патрыярхі Канстанцінопаля
Раман Пентка

**Раман Пе́нтка** (; , в. Нова Астралэнка, Мазавецкае ваяводства, Польшча — , , Польшча) — польскі і беларускі грэка-каталіцкі дзеяч.

## Біяграфія 
Паходзіць з польскай рымска-каталіцкай сям’і. Імя пры нараджэнні — **Рышард**. У 1953 годзе паступіў у навіцыят марыянаў у Скужцы, затым вучыўся ў Рыме, Русікуме. Жыў у кляштары ў Гетжвалдзе. Вывучаў філасофію і тэалогію. Пад уплывам беларускага святара Тамаша Падзявы зацікавіўся ўніяцтвам. У 1964 ва Улацлаваку пасвечаны на святара беларускім грэка-каталіцкім біскупам-марыянінам Чаславам Сіповічам. У 1965—1970 вывучаў класічную філалогію на Гуманістычным факультэце Люблінскага каталіцкага ўніверсітэта.

У 1966 атрымаў дазвол на служэнне ў візантыйскім абрадзе. Ад 1969 парах неаўніяцкае парафіі святога Мікіты ў Кастамлотах, адзінай на Падляшшы каталіцкай парафіі ўсходняга абраду, што ацалела пасля Другой сусветнай вайны. У 1982—1995 выкладчык грэчаскай і лацінскай моў у Духоўнай семінарыі марыянаў у Любліне і на Тэалагічным факультэце Люблінскага каталіцкага ўніверсітэта. У 1998 узведзены ў сан архімандрыта, тады ж узнагароджаны медалём *Ecclesiae Populoque servitium praestanti*.

За час свайго душпастырства ў Кастамлотах стварыў Санктуарый Падляшскіх мучанікаў, адрамантаваў старую драўляную царкву, спрычыніўся да рэстаўрацыі старажытных абразоў (у т. л. абраз Св. Мікіты з 1631 года). Пры парафіі быў створаны Міжнародны экуменічны цэнтр Nicetianum. Ладзіў вялікія царкоўныя ўрачыстасці з нагоды 400-х угодкаў Берасцейскай царкоўнай уніі 1596 і ўстанавіў памятны знак. Папулярызатар гісторыі Уніі, усходняга каталіцтва і духоўнасці хрысціянскага Усходу ў Польшчы, шмат выступаў у друку і на тэлевізіі. З гэтымі мэтамі ў 2007 ўпершыню падрыхтаваў і выдаў па-польску «Menologion» (Месяцаслоў) — грэка-каталіцкі каляндар літургічнага ўспаміну святых Усходняй Царквы.

У 1990-я прыяжджаў у Беларусь для душпастырскай апекі беларускіх католікаў візантыйскага абраду, у прыватнасці служыў для грэка-каталіцкай супольнасці ў Брэсце. На працягу многіх гадоў гасцінна прымаў у сваёй парафіі беларускіх грэка-каталіцкіх пілігрымаў і ўдзельнікаў летнікаў для моладзі. У яго парафіі праходзілі практыку многія семінарысты і маладыя святары БГКЦ.
[200px|злева|thumb|Магіла каля  ў [Кастамлот (вёска, Бяльскі павет)|Кастамлотах]]

1 верасня 2007 адышоў на пенсію з пасады параха Кастамлоцкай парафіі. Жыў у Марыянскім доме навукі імя святых Кірыла і Мяфодзія ў Любліне. Памёр 26 сакавіка 2011 у Цэнтры анкалогіі ў Любліне. Пахаваны каля  ў Кастамлотах.

## Літаратура 
* Menologion — каляндар літургічнага ўспаміну святых Усходняй Царквы. // Царква. № 3 (54), 2007
* Новы дышпастыр у Кастамлотах. // Царква. № 3 (54), 2007

## Спасылкі 
* Раман Пентка (пол)
* Сяргей Абламейка. Архімандрыт Раман Пентка

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся 7 лістапада
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1937 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мазавецкім ваяводстве
Катэгорыя:Марыяне
Катэгорыя:Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква
Катэгорыя:Памерлі 26 сакавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 2011 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Любліне
Дом Пяркунаса

**Дом Пяркунаса** — адна з найбольш арыгінальных і старажытных гатычных свецкіх пабудоў, размешчаная ў Старым горадзе Каўнаса, Літва. Дом Пяркунаса быў уключаны ў Рэгістр нерухомай культурнай спадчыны Літвы ў 1996 годзе.

## Гісторыя 
Першапачаткова быў пабудаваны ганзейскімі купцамі; быў іх канторай з 1440 па 1532, быў прададзены ў XVI стагоддзі езуітам, якія адкрылі там капэлу ў 1643. Езуіты таксама завяршылі касцёл Св. Францыска Ксаверыя на плошчы каля ратушы ў 1722 годзе.

Разбураны дом быў перабудаваны ў XIX стагоддзі і выкарыстоўваўся ў якасці школы і тэатра, які наведваў паэт Адам Міцкевіч. У канцы XIX стагоддзя быў пераназваны ў «Дом Пяркунаса» пасля таго, як фігура, знойдзена на адной са сцен, была інтэрпрэтавана рамантычна настроенымі гісторыкамі таго часу як ідал балтыйскага язычніцкага бога грома і неба Пяркунаса. Сёння дом Пяркунаса зноў належыць езуітам, у ім размяшчаецца музей Адама Міцкевіча.

## Цікавыя факты 
У гэтым доме нарадзіўся  літоўскі гісторык, тэолаг і перакладчык Альберт Віюк-Каяловіч .

## Спасылкі 
*  History of Perkūnas' House

Катэгорыя:збудаванні Літвы ў гатычным стылі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Каўнаса
Катэгорыя:Славутасці Каўнаса
Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі

**Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі** — назва шэрагу каталіцкіх храмаў, асвячоных у гонар Дзевы Марыі.

## Беларусь 
* Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар францысканцаў (Ашмяны)
* Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі і Святога Яна Непамука (Вялікія Эйсманты)
* Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вярэйкі)
* Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі Ружанцовай (Гарадзішча)
* Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Задарожжа)
* Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Ліпск)
* Архікафедральны касцёл Найсвяцейшага Імя Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Мінск)
* Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі і шпіталь сясцёр міласэрнасці (Мінск)
* Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі Анёльскай і кляштар бернардзінцаў (Мсціслаў)
* Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Параф’янава)
* Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар бернардзінцаў (Полацк)
* Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар дамініканцаў (Полацк)
* Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Рэпля)
* Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Сар’я)
* Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Сігневічы)
* Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Смальяны)
* Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Хоўхлава)
* Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Чавусы)
* Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Чэрыкаў)

## Літва 
* Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Тракай)

## Гл. таксама 
* Касцёл Адведзін Найсвяцейшай Дзевы Марыі
* Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі
* Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі
* Касцёл Успення Найсвяцейшай Дзевы Марыі
* Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі
Ūkio bankas

**Ūkio Bankas** () — былы літоўскі камерцыйны банк са штаб-кватэрай у Каўнасе. Першы прыватны банк Літвы. Заснавальнік і асноўны акцыянер — літоўскі прадпрымальнік Уладзімір Раманаў (больш за 50%).

## Гісторыя 
У 2008 годзе Ūkio Bankas, як і іншыя банкі, панёс вялікія страты праз , пасля чаго рэйтынгавае агенцтва «Standard & Poor» знізіла яго статус са стабільнага да адмоўнага.

У лютым 2013 банк паведаміў пра нізкую якасць актываў, слабое кіраванне рызыкамі і недахоп патрэбнай аперацыйнай інфармацыі. Праверка таксама паказала, што банк праігнараваў рэкамендацыі цэнтральнага банка па змяншэнні аперацыйных рызык. 12 лютага Банк Літвы абвясціў часовую частковую забарону дзейнасці (мараторый) для «AB Ūkio bankas».

## Дзейнасць 
Банк спансаваў літоўскі футбольны клуб Каўнас і шатландскі Хартс, уласнікам якіх з'яўляецца Уладзімір Раманаў.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка  

Катэгорыя:Зніклі ў 2013 годзе
Катэгорыя:Банкі Літвы
Катэгорыя:Каўнас
Касцёл Святых Пятра і Паўла (Каўнас)

**Сабор Святых Пятра і Паўла** () — каталіцкі храм у горадзе Коўна (Літва), размешчаны па адрасе Вільняус гатве, 26. Помнік гатычнай архітэктуры XV — XIX стагоддзяў. З'яўляецца кафедральным саборам Ковенскай архідыяцэзіі, а таксама мае статус малой базілікі. Касцёл Святых Пятра і Паўла з'яўляецца самым вялікім каталіцкім храмам у Літве і адзінай у краіне гатычнай базілікай.

## Гісторыя 
Будаўніцтва храма пачалося ў 1413 годзе. У 1624 годзе былі пабудаваны галоўны неф і вежы, пры гэтым храму былі нададзены барочныя рысы. Будаўніцтва храма было канчаткова завершана ў 1655 годзе.

У 1800 годзе рэстаўраваны, дабудавана вежа на галоўным фасадзе. З 1808 па 1864 год касцёл належаў аўгусцінскаму ордэну. З 1865 года храм з'яўляецца кафедральным саборам Ковенскай архідыяцэзіі.

У 1921 годзе Папа Рымскі Бенедыкт XV прысвоіў храму статус малой базілікі.

## Архітэктура 
Храм мае ў даўжыню 84 метра і ў шырыню 34 метра. Ад першапачатковага гатычнага касцёла больш-менш захавалася бадай што толькі ўсходняя частка: апсіда і прэзбітэрый. Іх даволі тонкія сцены ўмацаваны гранёнымі контрфорсамі, перакрыцце ўтвараюць вытанчаныя познегатычныя сотавыя скляпенні. Вежа на галоўным фасадзе храма так званага «сармацкага» тыпу мае больш позняе паходжанне.

### Інтэр'ер 
Інтэр'ер упрыгожаны абразамі мастакоў Іагана Готарда Бергофа і Міхала Андрыёлі. Галоўны алтар царквы, аўтарства скульптара Томаша Падгайскага, датуецца 1755 годам.

У крыпце храма пахаваны біскуп Мацеюс Валанчус, кардынал Вінцантас Сладкявічус і літоўскі паэт Майроніс.

## Літаратура 
* Jonas Puzinas. Iš Kauno bažnyčių istorijos // Savivaldybė (žurnalas), 1928, №. 11 (66), С. 13-16.
* Kauno Šv. Apaštalų Petro ir Pauliaus arkikatedra bazilika: monografija / Vaida Kamuntavičienė, Nijolė Lukšionytė-Tolvaišienė, Laima Šinkūnaitė, Rima Valinčiūtė-Varnė. — Kaunas: Kauno arkivyskupijos muziejus, 2008. — 171 с.: iliustr. — ISBN 978-9955-9608-3-6.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  
* Панарама адной з бакавых капліц
* Гісторыя і апісанне храма 

Катэгорыя:Касцёлы Коўна
Катэгорыя:Саборы Літвы
Катэгорыя:Храмы Святых Пятра і Паўла
ФК Харт оф Мідлатыян

**«Харт оф Мідлатыян»** () — шатландскі футбольны клуб з горада Эдынбург, прадстаўнік Шатландскага Прэм’ершыпа. Адзін з двух клубаў горада, якія прадстаўляюць найвышэйшую лігу краіны, другі мае назву «Хайберніян». Хатнія матчы праводзіць на стадыёне «Тайнкасл», які размяшчаецца ў эдынбургскім раёне Горгі. Стадыён з’яўляецца хатняй арэнай з 1886 года і змяшчае 17 420 гледачоў. У 2005 годзе літоўска-расійскі бізнесмен і банкір  выкупіў большую частку правоў на клуб у былога ўладальніка Крыса Робертсана. На сённяшні дзень клуб знаходзіцца пад вонкавым адміністрацыйным кантролем, паклаўшы канец уладанню клубам Уладзімірам Раманавым. Апошнім значным дасягненнем клуба лічыцца перамога ў Кубку Шатландыі ў 2012 годзе, дзе ў фінале «сэрцы» перамаглі свайго спрадвечнага суперніка клуб «Хайберніян» з лікам 5:1.

## Гісторыя 
Найбольш ранішняе згадванне клуба пад назвай *Heart of Midlothian* у спартыўным кантэксце было зроблена ў газете *The Scotsman* 20 ліпеня 1864 года, калі каманда *The Scotsman* і *Heart of Midlothian* праводзілі гульню ў крыкет. На сённяшні дзень невядома меў гэты клуб дачыненне да футбольнага ці не, але ў тыя часу ў Брытаніі шмат клубаў таксама добра гулялі ў іншых відах спорту. «Хартс» быў заснаваны ў 1874 годзе. Па розных меркаваннях назва была ўзята ад папулярнай невялічкай танцавальнай залы, якая ў сваю чаргу так звалася па вядомым рамане сэра Вальтэра Скота «Сэрца графства Мідлатыян» (*Heart of Midlothian*).

Клуб пачаў мець сур’ёзныя фінансавыя праблемы ў лістападзе 2011 года, што азначала, што кіраўніцтва было не ў стане выплаціць ігракам заробную плату, і клуб быў выстаўлены на продаж. Заробак за кастрычнік быў выплачаны позна, а заробак за лістапад ігракі ўбачылі толькі праз дваццаць дзевяць дзён, літаральна за дзень іх заробку за снежань. Але і заробак за снежань таксама не быў выплачаны своечасова, з-за чаго прафсаюз ігракоў падаў скаргу ў кіраўніцтва шатландскай Прэм’ер-лігі. У гэты перыяд клуб параіў ігракам шукаць новы клуб. 4 студзеня 2012 года кіраўніцтва Прэм’ер-лігі загадала «Хартсу» выплаціць усе нявыплачаныя заробкі да 11 студзеня і настойвала, каб заработная плата студзеня павінна была быць выплачана ў тэрмін да 16 студзеня. «Хартс» выплаціў усе заробкі 16 студзеня пасля продажу Эгерта Ёнсана ва Вулверхэмптан Уондэрэрс.

17 чэрвеня 2013 года «Хартс» быў перададзіны пад вонкавы кантроль, маючы пазыку ў памеры 25 мільёнаў фунтаў стэрлінгаў.

## Фарм-клубы 
Наступныя клубы раней прымыкалі да «Хартса», калі яны ўваходзілі ў холдынг Уладзіміра Раманава: «Каўнас» (Літва), «Партызан» (Беларусь).

## Дасягненні 
* **Чэмпіён Шатландыі**: 4
** 1895, 1897, 1958, 1960

* **Уладальнікі Кубка Шатландыі**: 8
** 1891, 1896, 1901, 1906, 1956, 1998, 2006, 2012

* **Уладальнікі Кубка лігі Шатландыі**: 4
** 1955, 1959, 1960, 1963

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Клубная старонка на BBC
* Навіны клуба

Хартс
ФК Хайберніян

**«Хайберніян»** () ― шатландскі прафесійны футбольны клуб з Эдынбурга. Адзін з двух эдынбургскіх клубаў разам са сваімі гістарычнымі супернікамі па эдынбургскім дэрбі «Хартсам». Клуб быў закладзены ў 1875 годзе ірландскімі мігрантамі, але такая самаіндэнтыфікаванасць была з цягам часу перайначана, бо клуб пачалі патрымліваць у залежнасці ад месцазнаходжання, не ўлічваючы этнічныя і рэлігійныя прыналежнасці. Але ж ірландская спадчына адлюстроўваецца ў назве клуба, яго колераў і лагатыпу.

Назва клуба, як правіла, скарачаецца да *Hibs*. Але каманда таксама мае мянушку *Hibees*. Хатнія матчы клуб праводзіць на стадыёне «Істэр Роўд», які месціць 20 421 гледача. «Істэр Роўд» з’яўляецца хатняй арэнай «Хайберніяна» з 1893 года.

Клуб чатыры разы станавіўся чэмпіёнам Шатландыі і апошнім разам гэта здарылася ў 1952 годзе. Тры з гэтых чатырох тытулаў прыйшліся на перыяд паміж 1948 і 1952 гадамі, калі за клуб гуляла так званая Цудоўная пяцёрка ― выбітная лінія нападнікаў. Клуб тройчы перамагаў у Кубку Шатландыі ў 1887, 1902 і 2016 гадах, пры гэтым дзевяць разоў атрымліваў паражэнне ў фіналах Кубка паміж 1902 і 2016 гадамі. Акрамя таго, «Хайберніян» тройчы здабываў Кубак лігі Шатландыі — ў 1972, 1991 і 2007 гадах, у апошнім з гэтых фіналаў у 2007 годзе разграміўшы «Кілмарнак» (5:1). 

## Гісторыя 
### Заснаванне 
Футбольны клуб «Хайберніян» быў заснаваны ў жніўні 1875 года Рымска-каталіцкай прыходскай царквой імя святога Патрыка, якая размешчана на вуліцы Коўгейт у Эдынбургу. Заснавальнікамі клуба былі Кенан Эдвард Джозеф Ханан і прэзідэнт мясцовай асацыяцыі каталіцкіх маладых мужчын, Майкл Уілаен, які стаў першым капітанам клуба. Першапачаткова клуб, як і большасць каманд Эдынбурга, гуляў свае хатнія матчы на «Мідаўз Парк», які быў размешчаны на поўдзень ад цэнтра горада. У 1880 годзе клуб пераехаў ва ўсходні раён Эдынбурга ― Лэйт, дзе быў пабудаваны новы стадыён. У 1891 годзе клуб зноў пераехаў на новую пляцоўку ― «Істэр Роўд», якая размяшчалася ў некалькіх метрах ад папярэдняга аб’екта.

У 1870-х і 1880-х гадах адзінымі спаборніцтвамі, у якіх бралі ўдзел шатландскія клубы, быў Кубак Шатландыі, які быў заснаваны ў 1874 годзе. «Хайберніян» выступаў у гэтым турніры не атрымліваючы прыкметных поспехаў. Толькі праз дванаццаць гадоў пасля свайго заснавання клуб атрымаў першую перамогу ў спартыўных спаборніцтвах. 12 лютага 1887 года ў фінальны матчы на Кубак Шатландыі клуб атрымаў перамогу з лікам 2:1 над камандай «Думбартан», стаўшы, такім чынам, пятай каманд, якая здолела здабыць Кубак Шатландыі.

## Дасягненні 
* **Чэмпіён Шатландыі**: 4
** 1903, 1948, 1951, 1952
* **Уладальнік Кубка Шатландыі**: 3
** 1887, 1902, 2016
* **Уладальнік Кубка лігі Шатландыі**: 3
** 1972, 1991, 2007

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Навіны клуба з газеты *The Scotsman*

Хайберніян
Васіль Аляксеевіч Місюль

** Васіль Аляксеевіч Місюль ** (, вёска Іжа, Вілейскі раён — , Іст-Брансуік, Нью-Джэрсі, ЗША) — дзеяч беларускай эміграцыі ў Германіі і ЗША.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і ў вёсцы Іжа ў 1889 годзе.

Настаўнічаў у Вілейцы і Мядзеле.

Быў відавочцам злачынстваў савецкіх улад у Вілейскай турме ў 1941 годзе.

Акруговы асветны афіцэр БКА падчас нямецкай акупацыі (ад 9 мая 1944 года).,

Ад 1944 у Германіі. З 1945 года знаходзіўся ў лагеры для перамешчаных асоб у брытанскай зоне акупацыі паблізу Браўншвайгу ў вёсцы Ватэнштэт (Wattenstedt). Камендант лагера Святаслаў Коўш. Ад утварэння ў лагеры пачатковай школы ў жніўні 1945 года працуе там настаўнікам. Кіраўнік школы Язэп Гладкі.

У 1950 годзе эмігруе ў ЗША. Бярэ актыўны ўдзел у жыцці беларускай дыяспары. Член управы сабору святога Кірылы Тураўскага ў Брукліне.

Вядомы сваім выступам у 1954 годзе ў Кангрэсе ЗША са сведчаннямі злачынстваў савецкай улады ў Вілейскай турме ў 1941 годзе. ,

### Сведчыць Васіль Місюль 
Атрымаў амерыканскае грамадзянства 3 снежня 1957 года..

Пахаваны на беларускіх могілках святой Еўфрасінні ў Саўт-Рывер, ЗША..

## Літаратура 
* 
* *Алег Гардзіенка* Беларускі кангрэсавы камітэт Амэрыкі (БККА) — Смаленск: Беларускі інстытут навукі й мастацтва, Бібліятэка Бацькаўшчыны 2009. — Кніга 16. — С. 110, 138, 150, 196. — 428 с. — 300 экз.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вілейскім раёне
Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі
Катэгорыя:Беларусы ў Германіі
Катэгорыя:Беларусы ў ЗША
Катэгорыя:Члены Беларускай краёвай абароны
Расохі

Назву **Расо́хі** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць
** Расохі — вёска ў Кармянскім раёне
* Мінская вобласць
** Расохі — вёска ў Лагойскім раёне
** Расохі — вёска ў Мядзельскім раёне

## Азёры 
* Расохі — возера ў Мядзельскім раёне, у басейне ракі Мядзелка
Камяніца (прыток Адрова)

**Камяніца** — рака ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Адроў (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 11 км. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,8 м/км. Плошча вадазбору 62 км². Пачынаецца на ўсход ад вёскі Казённыя Паршні. Упадае ў Адроў каля вёскі Сялец. Вадазбор у межах Аршанскага ўзвышша.

Каля ракі населеныя пункты Карпаўшчына, Бабрамынічы, Ціханы, Сялец.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-60. Выданне 1991 года. Стан мясцовасці на 1987 год.
* Ліст карты N-35-49. Выданне 1986 года. Стан мясцовасці на 1982 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Рэкі Аршанскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Адрова
Ціханы

**Ціханы** — тапонім:

* Ціханы — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці
* Ціханы — вёска ў Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці
Сцяг Понгі

**Сцяг Понгі** — сцяг муніцыпалітэта Понга ў складзе аўтаномнай супольнасці Астурыя Іспаніі. Прыняты ў 2002 годзе.

## Апісанне 
Сцяг уяўляе сабой прамавугольнае палотнішча памерам 2:3 (шырыня да даўжыні). Падзяляецца на тры роўнавялікія гарызантальныя стужкі: чырвоная ў цэнтры і дзве белыя зверху і знізу. У цэнтры сцяга змешчана пячатка караля Кастыліі Энрыке III Пакутніка, які ў 1394 і 1395 гадах надаў першыя прывілеі муніцыпалітэта. На пячатцы кругавы надпіс: +S ENRICI DEI GRATIA REGIS CASTELAE ET LEGIONIS (*+П(ячатка) Энрыке, Божай міласцю караля Кастыліі і Леона*).

## Цікавыя факты 
Сцяг муніцыпалітэта нагадвае сабой сумяшчэнне нацыянальных сімвалаў Беларусі — бел-чырвона-белага сцяга і герба Пагоня.

Катэгорыя:Астурыя
Катэгорыя:Сцягі Іспаніі
Кенаса ў Тракаі

**Тракайская кенаса** — караімскае культавае збудаванне ў г. Тракай (Літва), размешчана па адрасе вуліца Караімская, 30.

## Гісторыя 
Кенаса была пабудавана ў XVIII стагоддзі, у цэнтры караімскай слабады, якая раней называлася Караімшчынай.

Некалькі разоў храм быў пад пагрозай знішчэння, асабліва падчас пажараў у 1794 і 1812 гадах, але неўзабаве быў адноўлены, а ў 1894—1904 гадах быў праведзены капітальны рамонт.

Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны на працягу некалькіх дзесяцігоддзяў тракайская кенаса заставалася адзіным дзеючым караімскім храмам не толькі ў Еўропе, але, пасля зачынення кенасы ў Галічы у сярэдзіне 60-х гадоў, і ў Савецкім Саюзе. Пры гэтым службы ў ёй праводзіліся толькі па святах. Не так даўно быў праведзены яшчэ адзін капітальны рамонт.

## Архітэктура 
міні|250px|Гехал
Кенаса ў плане мае форму квадрата, пакрыта ламаным дахам польскага тыпу, і ўвянчана прамавугольнай вежай. Унутры падзелена на тры часткі: асноўная зала для мужчын, невялікі пярэдні пакой і галерэя для жанчын, якая абапіраецца на чатыры слупы. На ўсходнім боку размешчаны караімскі гехал.

## Гл. таксама 
* Кенаса ў Вільнюсе

## Літаратура 
* Зайончковский М. Караимская кенеса в Тракай
* «Ийдей Тенъри юрягийя kерти ювашлыхны!» // Наш голос № 4 (приложение к журналу «Awazymyz»). — С. 6-7
* Sany hazzanłarynyn Trok dzymatnyn : (Bildirdi R. Refael Abkowicz) = Список газзанов караимской кенассы в Тракае / Автор не указан. — На караимском языке // Karaj Awazy — 1936, № 10, С. 2-обложка

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кенасы паводле алфавіта
Катэгорыя:Трокі
Катэгорыя:Кенасы Літвы
Прагальнасць

frame|Ілюстрацыя сігналаў з розным каэфіцыентам запаўнення D
**Прагальнасць** (, у фізіцы, электроніцы) — адна з класіфікацыйных прыкмет імпульсных сістэм, безразмерны каэфіцыент, які характарызуе перыядычны імпульсны працэс і лікава раўняецца адносіне перыяду паўтарэння імпульсу да яго эфектыўнай працягласці. Адваротная да прагальнасці велічыня, якая часта ўжываецца ў англамоўнай літаратуры, называецца **каэфіцыентам запаўнення** ().

Такім чынам, для імпульснага сігнала дзейнічаюць наступныя суадносіны:

S = \frac{T}{\tau} = \frac{1}{D},

дзе S — прагальнасць, D — каэфіцыент запаўнення, T — перыяд імпульсаў, \tau~ — працягласць імпульсу.

Прыклад сігнала з прагальнасцю, роўнай двум — меандр.

## Літаратура 
* Вакуленко М. О. Тлумачний словник із фізики : {6644 статті} / М. О. Вакуленко, О. В. Вакуленко. — К. : Видавничо-поліграфічний центр «Київський університет», 2008. — 767 с.

Катэгорыя:Электроніка
Катэгорыя:Электрычнасць
Лотыян

thumb|Лотыян на карце Шатландыі
**Ло́тыян** (, ) — гістарычная вобласць на паўднёвым усходзе Шатландыі, на поўдзень ад заліва Ферт-оф-Форт. Назва паходзіць ад імя легендарнага караля Лота. У VIII стагоддзі тут жыў святы пустэльнік Балдрэд, які лічыцца «апосталам» Лотыяна.

У VII стагоддзі вобласць увайшла ў склад англійскага каралеўства Нартумбрыя. Лотыян — адзін з вельмі нешматлікіх рэгіёнаў Шатландыі, у якіх гэльская мова так і не ўкаранілася ў якасці асноўнай.

У наш час на гэтай тэрыторыі размешчаны тры адміністрацыйныя вобласці Шатландыі — Заходні Лотыян, Мідлатыян і Усходні Лотыян.

## Спасылкі 
* 
** 

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Шатландыі
Лот Аркнейскі

**Лот** () — персанаж легенд артураўскага цыкла, кароль Аркнейскіх астравоў і Лотыяна (цяпер тэрыторыя Шатландыі). Магчыма яго прататыпам паслужыў кельцкі Луд.

Як апісваецца ў «Гісторыі каралёў Брытаніі» Гальфрыда Монмуцкага, Лот быў мужам Маргаўзы, сястры караля Артура. Пасля смерці Утэра, бацькі Артура, і дынастычнага крызісу, далучыўся да міжусобнай барацьбы за ўладу. Падчас супрацьстаяння маладога Артура з мяцежнымі правадырамі быў у апазіцыі да караля, але, калі быў ім пераможаны, пры пасродніцтве Мерліна прызнаў Артура сваім валадаром.

Лот і Маргаўза — бацькі чатырох вядомых братоў-рыцараў: сэра Гавейна, сэра Агравейна, сэра Гарэта і сэра Гахерыса.

Паводле Томаса Мэлары, Лот загінуў, змагаючыся з каралём Пелінарам.

Катэгорыя:Персанажы Артурыяны
Суфалк

**Су́фалк**, або **Са́фалк** (, ) — цырыманіяльнае неметрапольнае графства на ўсходзе Англіі. Уваходзіць у склад рэгіёна Усходняя Англія. Сталіца і найбуйнейшы горад — Іпсуіч. Іншыя буйныя гарады — Лоўстафт і Беры-Сент-Эдмендс. Насельніцтва 709,3 тыс. чалавек (31-е месца сярод цырыманіяльных графстваў і 13-е — сярод неметрапольных графстваў; звесткі 2007 года).

## Геаграфія 
Агульная плошча тэрыторыі 3801 км² (8-е месца сярод цырыманіяльных графстваў і 6-е — сярод неметрапольных графстваў). Рэкі Уз, Уэвеней, Стур, Оруэль. Каналы Стомаркет і Лоўстафт. Галоўныя гарады Беры-Сент-Эдмендс, Іпсвіч, , .

## Гл. таксама 
* Суфалкскі дыялект англійскай мовы

## Спасылкі 
* Suffolk County Council
* BBC Suffolk
* Suffolk Observatory — Suffolk's Vital Statistics
* 1911 Encyclopaedia Britannica: Suffolk
* Visit Suffolk Coast 
* List of major Suffolk newspapers 
* Suffolk County Council 
* 
* Перапіс насельніцтва Англіі і Уэльса 2011 года. 

Катэгорыя:Графствы Англіі
Давід Алаба

**Давід Алатакунба Алаба** (; нар. , Вена, Аўстрыя) — аўстрыйскі футбаліст нігерыйска-філіпінскага паходжання, абаронца іспанскага клуба «Рэал Мадрыд» і нацыянальнай зборнай Аўстрыі.

## Клубная кар’ера 
Давід Алаба пачаў сваю кар’еру ў юнацкай камандзе венскай «Аўстрыі». Ужо ў 2008 годзе Алаба заслужыў месца на лаўцы запасных аўстрыйскага клуба. Правёўшы 5 матчаў за рэзервовы склад «Аўстрыі», улетку таго ж года Давід перабраўся ў мюнхенскую «Баварыю». У сезоне 2009/10 Алаба ўпершыню трапіў у склад рэзервовай каманды з Мюнхена, дэбютаваўшы ў яе складзе ў жніўні 2009 года ў матчы Трэцяй лігі супраць дрэздэнскага «Дынама». 29 жніўня таго ж года Давід забіў свой першы гол у складзе рэзервістаў «Баварыі».

У студзені 2010 года Давід стаў прыцягвацца да трэніровак асновы мюнхенскага клуба. 10 лютага Алаба дэбютаваў у асноўным складзе «Баварыі», выйшаўшы на поле на 59-й хвіліне матча на Кубак Германіі супраць «Гройтэр Фюрт», замяніўшы на полі Крысціяна Леля.

У лютым 2021 года было абвешчана, што Алаба пакідае «Баварыю» па заканчэнні сезона, а ў маі мадрыдскі «Рэал» абвясціў аб пераходзе абаронцы ў якасці свабоднага агента, што набывае моц у ліпені. Алаба атрымаў у новай камандзе кашулю з нумарам 4, які да таго 16 гадоў насіў капітан іспанскай каманды Серхіа Рамас.

## Міжнародная кар’ера 
Давід Алаба дэбютаваў у складзе зборнай Аўстрыі 14 кастрычніка 2009 года ў матчы адборачнага цыклу на чэмпіянат свету 2010 супраць зборнай Францыі, выйшаўшы на замену на 79-й хвіліне замест Крысціяна Фухса.

## Дасягненні 
**«Баварыя»**:
* Чэмпіён Германіі (10): 2010, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021
* Уладальнік Кубка Германіі (5): 2013, 2014, 2016, 2019, 2020
* Уладальнік Суперкубка Германіі (3): 2016, 2018, 2020
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў (2): 2013, 2020
* Уладальнік Суперкубка УЕФА (2): 2013, 2020
* Пераможца клубнага чэмпіянату свету (2): 2013, 2020

**«Рэал»**:
* Чэмпіён Іспаніі: 2022
* Уладальнік Кубка Іспаніі: 2023
* Уладальнік Суперкубка Іспаніі: 2021/22
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў: 2022
* Уладальнік Суперкубка УЕФА: 2022
* Пераможца клубнага чэмпіянату свету: 2022

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Футбалісты Аўстрыі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Аўстрыі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Баварыя II Мюнхен
Катэгорыя:Ігракі ФК Баварыя Мюнхен
Катэгорыя:Ігракі ФК Гофенгайм
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэал Мадрыд
Аскарыды

**Аскарыды** (*Ascarididae*) — сямейства круглых чарвей, паразіты тонкага кішэчніка чалавека і жывёл.

Буйных чэрві, іх даўжыня можа дасягаць 40 сантыметраў. Паразітуючы ў органах страўнікава-кішачнага тракту, выклікаюць аскарыдоз. Аскарыды могуць выклікаць пашкоджанне сценкі тонкага кішэчніка, яго непраходнасць, перфаратыўны перытаніт, бранхіт, ачаговыя пнеўманіі, крывахарканне, захворванні печані і падстраўнікавай залозы.

## Апісанне 
Цела (даўжыня 15—40 см) верацёнападобнае. Самкі даўжэйшыя за самцоў. Задні канец у самак роўны, у самцоў закручаны. Рот з трыма (у некаторых відаў яшчэ і з прамежкавымі) губамі.

## Асаблівасці біялогіі 
Размнажаюцца без прамежкавых гаспадароў. Самка аскарыды за суткі адкладвае да 250 тыс. яец, з іх за 5—20 і больш сутак развіваюцца лічынкі, якія астаюцца ў яйцы. Аптымальпая тэмпература для развіцця яец 24 °С. Калі тэмпература ніжэйшая за 12 ці вышэйшая за 36 °С, развіццё спыняецца, але жыццяздольнасць не траціцца.

3 ежай і вадой яйцы аскарыд, у якіх ёсць інвазійпыя лічынкі, трапляюць у арганізм жывёл і чалавека. У кішэчніку лічынкі вызваляюцца ад покрываў яйца, прасвідроўваюць слізістую абалонку кішак і рухаюцца па крыві праз варотную вену, печань, сэрца да лёгкіх, пранікаюць у бронхі, трахеі, адкашліваюцца ў рот і зноў праглынаюцца. У кішэчвіку ператвараюцца ў дарослых паразітаў, якія праз 2—2,5 мес. пачыпаюць адкладваць яйцы.

## Літаратура 
* *Рачкоўская А.* Аскарыды // 

## Спасылкі 
* 


Катэгорыя:Паразіты чалавека
Катэгорыя:Сямействы круглых чарвей
Аскарыда чалавечая

**Аскарыда чалавечая** (*Ascaris lumbricoides*) — від паразітычных круглых чарвей сямейства , які выклікае аскарыдоз. Касмапаліт, жыве ў прасвеце тонкай кішкі чалавека.

## Характарыстыка 
Даволі буйны чарвяк жаўтаватага колеру. Памеры самцоў да 25 см, самак — да 44 см. У самца задні канец цела захіляецца да брушнога боку цела.  Цела тонкае, цыліндрычнае, звужана з абодвух канцоў.

Скурна-мускульны мяшок аскарыды складаецца з мнагаслойнай кутыкулы, якая ахоўвае чарвяка ад ператраўлівання ў кішэчніку гаспадара. Пад ёй знаходзіцца аднаслойны скурны эпітэлій, які выдзяляе рэчыва кутыкулы. Кутыкула дае апору падоўжным мышачным слаям, скарачэнне якіх прыводзіць да зігзагападобных рухаў цела.

Не мае органаў прымацавання, пастаянна рухаецца насустрач харчовым масам. Кутыкула складаецца з 10 слаёў. Кішэчнік трубкападобны, усмоктванне пажыўных рэчываў адбываецца ў сярэдняй кішцы. Нервовая сістэма ўтворана гангліем у форме каляглоткавага кольца і нервовымі стваламі, што адыходзяць ад яго і ідуць уздоўж цела.

З органаў пачуццяў развіты толькі датыкальныя грудкі (папіломы) вакол ротавага адтуліны. 

Органы размнажэння маюць выгляд звілістых тонкіх ніткападобных трубачак. У самкі ёсць два яечнікі, у самца адзін семяннік. Самка за дзень вылучае да 245 тысяч мікраскапічных яек, пакрытых трывалай абалонкай.

Жыве аскарыда ў кішэчніку каля аднаго года. Яна выдзяляе ядавітыя прадукты абмену рэчываў, якія выклікаюць у чалавека расстройствы стрававання і галаўныя болі.

## Размнажэнне 
 *Ascaris lumbricoides*]]
Палавая сістэма самца прадстаўлена ніцепадобным семенніком, самкі — парнымі ніцепадобнымі яечнікамі. Апладненне ўнутранае. Яйцы з калам выходзяць вонкі. У далейшым для развіцця ў іх лічынкі неабходна асяроддзе, якое ўтрымлівае кісларод. Праз 3—4 тыдні ў яйцы развіваецца лічынка. Такое яйцо з лічынкай ужо здольна выклікаць заражэнне новага гаспадара. Яйцы мікраскапічныя і ліпкія. Яны могуць прыліпаць  да агародніны і садавіны, да рук, а затым трапляць у рот чалавека. Іх могуць прынесці на сваіх канечнасцях  мухі, якія поўзаюць па прадуктах і пасудзе.

Абалонка праглынутых яец у страўніку раствараецца, і лічынкі, якія выйшлі, пранікаюць праз сценку кішэчніка ў кроў. Зноў маючы патрэбу ў кіслародзе для далейшага развіцця, лічынкі па крывяносным русле трапляюць у печань, сэрца і лёгкія. З лёгкіх падрослыя лічынкі паднімаюцца па трахеі і гартані ў глотку і са слінай заглытваюцца паўторна. Толькі пасля гэтага лічынкі ў кішэчніку поўнасцю паспяваюць, становяцца дарослымі і размнажаюцца.

## Літаратура 
* Біялогія: вучэб. дапам. для 8-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / Л. В. Камлюк, А. С. Шалапёнак; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — 3-е выд., дап. — Мн.: Нар. асвета, 2010. — 222 с. : іл. ISBN 978-985-03-1367-6

Катэгорыя:Аскарыды
Катэгорыя:Паразіты чалавека
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Ascaris

**Ascaris** (*Ascaris*)&nbsp;— род паразітычных нематод. Уключае два віды: , што звычайна заражае свіней, а таксама , які заражае чалавека. Аскарыды выклікаюць захворванне аскарыдоз.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Sanglas, Laura; Aviles, Francesc X.; Huber, Robert; Gomis-Ruth, F. Xavior; Arolas, Joan L. 2008. *Mammalian metallopeptidase inhibition at the defense barrier of Ascaris parasite.* University of Barcelona, Spain.

Катэгорыя:Аскарыды
Камяніца (прыток Лонвы)

**Камяніца** — рака ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці, правы прыток ракі Лонва (прыток Віліі).

Даўжыня ракі 15 км. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,9 м/км. Плошча вадазбору 43 км². Упадае ў Лонву прыкладна за 450 м у напрамку на поўдзень ад вёскі Новая Вілейка. Вадазбор у паўночнай частцы Мінскага ўзвышша.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Лагойскага раёна
Катэгорыя:Басейн Віліі
Капліца Святога Антонія (Прошкава)

**Капліца Святога Антонія** — каталіцкі храм у Беларусі, у вёсцы Прошкава Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца ў паўночнай частцы вёскі, на могілках. Помнік народнага дойлідства. Пабудавана ў XIX ст. з дрэва. Адноўлена ў канцы XX ст.

## Архітэктура 
Прамавугольны ў плане зруб з пяціграннай апсідай і бакавымі сакрысціямі. Двухсхільны гонтавы дах пераходзіць над апсідай у вальмавы гранёны. Над трохвугольным франтонам фасада ўзвышаецца двух’ярусная чатырохгранная вежа-званіца пад шатровым пакрыццём. Уваход праз нізкі прамавугольны прытвор пад двухсхільным пакрыццём. Гарызантальна ашаляваныя бакавыя фасады прарэзаны арачнымі аконнымі праёмамі ў разных ліштвах. Унутры зала перакрыта плоскай столлю. Над уваходам на ўсю шырыню храма балкон хораў, падтрыманы двума слупамі. Цэнтральны і бакавыя алтары выкананы ў тэхніцы стука пад шэры штучны мармур.

## Літаратура 
* Капліца святога Рафаіла // Кулагін, А. М. Каталіцкія храмы на Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; маст. І. І. Бокі. — Мн., 2000. — С. 128.
* Касцёл Іаана // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мн., 1985. — С. 237.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Прошкава
Катэгорыя:Касцёлы Глыбоцкага раёна
Катэгорыя:Драўляныя касцёлы Беларусі
Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства
Катэгорыя:Касцёлы Віцебскай дыяцэзіі
Герб Клайпеды

**Герб Клайпеды** () — афіцыйны сімвал горада Клайпеда, адміністрацыйнага цэнтра Клайпедскага павета Літвы. Выкарыстоўваецца таксама ў якасці герба гарадскога муніцыпалітэта. Аўтар сучаснага герба — Кястуціс Міцкявічус.

## Апісанне 
Герб уяўляе сабой іспанскі шчыт, у чырвоным полі якога намалявана залатая зубчастая мураваная сцяна з трыма вежамі, цэнтральная большая. Вакол вежаў 4 пяцівугольныя зорачкі. Пад сцяной човен.

## Сімвалізм 
Паводле меркавання большасці гісторыкаў і геральдыстаў, на гербе намаляваны . Існуе таксама версія, што дзве драўляныя вежы — гэта навігацыйныя маякі, якія сімвалізуюць порт Мемель. Човен з'яўляецца сімвалам значнага транспартнага цэнтра і суднаходства, а зоркі, як лічыцца, паказваюць дарогу караблям.

## Гісторыя 
Герб горада на працягу яго гістарычнага развіцця практычна не змяняўся. Найстарэйшая выява герба Мемеля, якая дайшло да нашага часу, выканана на гарадской пячатцы 1619 года.

Выява зубчастай сцяны з трыма вежамі і чоўнам але без зорак, выкарыстоўвалася на гарадской пячатцы 1900 года і гербе Мемеля 1918 года.

У савецкі час герб Клайпеды ўпершыню апрабаваны Рэспубліканскай геральдычнай камісіяй у 1969 годзе. Аўтарам ўзноўленага герба стаў Ёнас Стумбрас. Герб паўтараў гістарычны сімвал горада, але быў выкананы на варажскім шчыце, ад якога пазней адмовіліся.

Сучасны выгляд герба горада распрацаваны ў адпаведнасці з гістарычнай версіяй Клайпедскім цэнтрам дызайну і зацверджаны 1 ліпеня 1992 года.

## Літаратура 
* Geheimes Staatsarchiv preussischer Kulturbesitz, Ostpreussen, Fol. 624, p. 447
* Heinrich Neu. Das Wappen von Memel. Entstehung und Geschichte. — Bonn, 1958.
* Edmundas Rimša. Lietuvos heraldika. — Vilnius: Baltos lankos, 2008. ISBN 978-9955-23-202-5
* Архив Геральдической комиссии Литвы (материал 1967—1970 годов хранится в Центре культурного наследия)

## Спасылкі 
* Lithuanian Civic Heraldry. Heraldry of the World 
* Клайпедскае гарадское самакіраванне на Heraldicum.ru 
* Герб горада Клайпеда на Geraldika.ru 

Катэгорыя:Гербы гарадоў Літвы
Катэгорыя:Клайпеда
Канцовае

**Канцо́вае** — возера ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Свінка, за 10 км у напрамку на паўночны ўсход ад Чашнікаў, паміж вёскамі Малая Вядрэнь і Вялікая Вядрэнь.

Плошча паверхні возера 0,1 км². Даўжыня 0,45 км, найбольшая шырыня 0,25 км. Даўжыня берагавой лініі 1,12 км. Плошча вадазбору 3,25 км².
Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны спадзістыя, вышынёй да 10 м. Берагавая лінія слабазвілістая. У паўднёва-ўсходняй частцы ў возера ўпадае ручай. У паўночна-заходняй частцы выцякае рака Свінка.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Чашніцкага раёна
Макгадзікгадзі

**Макгадзікга́дзі** — бяссцёкавая ўпадзіна ў Батсване, Паўднёвая Афрыка.

Размешчана на вышыні каля 900 метраў над узроўнем мора. Большую частку ўпадзіны займаюць салёныя азёры Соа і Нтветвэ, якія ператвараюцца ў сухую пару года ў саланчакі. Макгадзікгадзі — адно з самых вялікіх саляных азёр на Зямлі, займае першае месца ў свеце па запасах паташу. Ва ўпадзіне знаходзіцца дэльта ракі Акаванга.

Калісьці ва ўпадзіне размяшчалася буйное возера, якое пакрывала тэрыторыю звыш 80 000 км² і мела глыбіню 30 метраў. У возера ўпадалі такія рэкі, як Акаванга, Замбезі, Кванда. Пачало высыхаць каля 10 000 гадоў назад.

У Макгадзікгадзі размешчаны нацыянальны парк.

Катэгорыя:саланчакі
Катэгорыя:Геаграфія Батсваны