open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Фрэн Уолш

Дама **Фрэ́нсіс Розмары «Фрэн» Уолш** (; 10 студзеня 1959, Уэлінгтан, Новая Зеландыя) — новазеландская сцэнарыстка і кінапрадзюсарка.

У 1987 годзе выйшла замуж за Пітэра Джэксана, і далей прымала ўдзел у стварэнні ўсіх яго фільмаў: з 1989 года — як суаўтар сцэнарыя, а з 2001 — як супрадзюсар. За фільм «Уладар пярсцёнкаў: Вяртанне караля» была ўзнагароджана трымя прэміямі «Оскар» — за Найлепшы фільм, Найлепшы адаптаваны сцэнарый і Найлепшую песню.

## Фільмаграфія 
* 1989 — Знаёмцеся з Фібламі (сцэнарыст)
* 1992 — Жывая мерцвячына (сцэнарыст, дырэктар па кастынгу, акцёрскае камэа)
* 1994 — Нябесныя істоты (сцэнарыст)
* 1996 — Джэк Браўн — геній (сцэнарыст)
* 1996 — Страшылы (сцэнарыст, асацыяваны прадзюсар, акцёрскае камэа)
* 2001 — Уладар пярсцёнкаў: Брацтва пярсцёнка (сцэнарыст, прадзюсар, аўтар тэксту песні «In Dreams», рэжысёр другога складу)
* 2002 — Уладар пярсцёнкаў: Дзве вежы (сцэнарыст, прадзюсар, кампазітар песні «Gollum's Song»)
* 2003 — Уладар пярсцёнкаў: Вяртанне караля (сцэнарыст, прадзюсар, кампазітар песень «Into the West» і «A Shadow Lies Between Us»)
* 2005 — Кінг-Конг (сцэнарыст, прадзюсар)
* 2009 — Мілыя косці (сцэнарыст, прадзюсар)
* 2012 — Хобіт: Нечаканая вандроўка (сцэнарыст, прадзюсар)
* 2013 — Хобіт: Пустка Смаўга (сцэнарыст, прадзюсар)
* 2014 — Хобіт: Бітва пяці войскаў (сцэнарыст, прадзюсар)
* 2018 — Хронікі драпежных гарадоў (сцэнарыст, прадзюсар)

## Крыніцы 
Катэгорыя:Сцэнарысты XX стагоддзя
Катэгорыя:Сцэнарысты XXI стагоддзя
Катэгорыя:Сцэнарысты Новай Зеландыі
Катэгорыя:Кінапрадзюсары XXI стагоддзя
Катэгорыя:Кінапрадзюсары Новай Зеландыі

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар» за «Найлепшы адаптаваны сцэнарый»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар» за «Найлепшую песню да фільма»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Неб’юла»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сатурн»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Х’юга
Рамашкі (Ленінградская вобласць)

**Рамашкі** (да 1948 года *Кунінканрысты*, *Рыстыніемі*, *Нойсніемі*, фін.: Kuninkaanristi, Ristiniemi, Noisniemi) — пасёлак у Прыазерскім раёне Ленінградскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Рамашкінскага сельскага паселішча.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Расіі
Сапёрнае

**Сапёрнае** (да 1948 года **Валкярві 1, 2**, фін. Valkjärvi 1, 2) — пасёлак у Рамашкінскім сельскім паселішчы Прыазерскага раёна Ленінградскай вобласці Расіі. Пасёлак размешчаны ў цэнтральнай частцы раёна на аўтадарозе А121 «Сартавала» (Санкт-Пецярбург — Сартавала — аўтамабільная дарога Р-21 «Кола») у месцы прымыкання да яе аўтадарогі 41К-153 (Сапёрнае — Кузнечнае).

Адлегласць да адміністрацыйнага цэнтра паселішча — 10 км. Адлегласць да бліжэйшай чыгуначнай станцыі Громава — 6 км. Каля пасёлка пахаваны Герой Савецкага Саюза Мікалай Фёдаравіч Турцэвіч.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Ленінградскай вобласці
Глебычава

**Глебычава** (; да 1948 **Макслахці**, фін. Makslahti) — пасёлак у Прыморскім гарадскім паселішчы Выбаргскага раёна Ленінградскай вобласці Расіі. Былы адміністрацыйны цэнтр Глебычаўскага сельскага паселішча. Размешчаны ў заходняй частцы раёна на аўтадарозе 41А-082 (Зеленагорск — Выбарг) у месцы прымыкання да яе аўтадарогі 41К-094 (Глебычава — Прыбылава).

Адлегласць да бліжэйшай чыгуначнай станцыі Прыбылава — 3 км.

Пасёлак знаходзіцца на беразе Выбаргскага заліва.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Ленінградскай вобласці
Лосева (Прыазерскі раён)

**Лосева** (да 1948 года **Ківініемі**, фін. Kiviniemi) — пасёлак пры станцыі ў Рамашкінскім сельскім паселішчы Прыазерскага раёна Ленінградскай вобласці Расіі. Пасёлак размешчаны ў цэнтральнай частцы раёна на аўтадарозе А121 «Сартавала» (Санкт-Пецярбург — Сартавала — аўтамабільная дарога Р-21 «Кола»).

Адлегласць да адміністрацыйнага цэнтра паселішча — 16 км. У пасёлку размешчана чыгуначная платформа Лосева — 2 км.

Пасёлак знаходзіцца на левым беразе ракі Вуокса і заходнім беразе Сухадольскага возера.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Ленінградскай вобласці
Вязы (Ленінградская вобласць)

**Вязы** (да 1948 года **Путус**, фін. Putus) — пасёлак у Прыморскім гарадскім паселішчы Выбаргскага раёна Ленінградскай вобласці Расіі. Размешчаны ў заходняй частцы раёна на паўвостраве Кіперорт.

Адлегласць да бліжэйшай чыгуначнай станцыі Прыморск — 12 км.

Пасёлак знаходзіцца на беразе Фінскага заліва.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Ленінградскай вобласці
Пабеда (Ленінградская вобласць)

**Пабеда** (; да 1948 года **Канельярві**, фін. Kanneljärvi) — пасёлак у Рошчынскім гарадскім паселішчы Выбаргскага раёна Ленінградскай вобласці Расіі. Пасёлак размешчаны ў паўднёвай частцы раёна на аўтадарозе 41К-088 (Блакітныя Азёры — Паляны) на захад ад аўтадарогі А181 (частка E 18) «Скандынавія» (Санкт-Пецярбург — Выбарг — мяжа з Фінляндыяй).

Адлегласць да адміністрацыйнага цэнтра паселішча — 10 км. Адлегласць да бліжэйшай чыгуначнай станцыі Канельярві — 4 км. Пасёлак знаходзіцца на паўднёвым беразе Пабеднага возера.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Ленінградскай вобласці
Пен

**Пен**:
* Артур Пен — амерыканскі кінарэжысёр
* Шон Пен — амерыканскі кінарэжысёр і акцёр, сцэнарыст
Хійтала

**Хі́йтала** (, ) — пасёлак у Лахдэнпохскім раёне, уваходзіць у склад рэспублікі Карэлія ў Расіі; адміністрацыйны цэнтр Хійтальскага сельскага паселішча. Размешчаны ў Паўночным Прылажжы на беразе ракі Кокалан’ёкі і возера Райватталанлампі. Праз пасёлак праходзіць траса А129 і адгаліноўваецца аўтадарога на Тоўнан, Куянсуа, Ільмэ, Рынтала.

На аднайменнай чыгуначнай станцыі злучаюцца дзве чыгункі: Выбарг — Ёэнсуу і Санкт-Пецярбург — Хійтала.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Ленінградскай вобласці
Васіль Васілевіч Каменскі

**Васіль Васілевіч Каменскі** (, каля г. Перм, Расійская імперыя — , Масква, РСФСР, СССР) — рускі паэт. Футурыст. Быў блізкі да У. Маякоўскага.

## Творчасць 
Друкаваўся з 1904 года. Раннія вершы пад уплывам футурыстычных поглядаў пазначаны слоўным эксперыментатарствам. У паэмах «Сценька Разін» (1912—1920), «Емяльян Пугачоў» (1930), «Іван Балотнікаў» (1934) героям нададзены рысы былінна-песенных асілкаў. Аўтар аповесці «27 прыгод Хорта Джойса» (1924), рамана «Пушкін і Дантэс» (1928).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Футурызм
Катэгорыя:Сярэбраны век
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Мійнала

**Мійнала** (, ) — пасёлак у Лахдэнпохскім раёне Рэспублікі Карэлія, адміністрацыйны цэнтр Мійнальскага сельскага паселішча. Размешчаны на трасе А121 («Сартавала») на правым беразе ракі Мійналанёкі, за 9 км па аўтадарозе на ўсход ад горада Лахдэнпох'я.

У пасёлку дзейнічае школа, пошта, бібліятэка, сучасны спартыўны комплекс.

Праз пасёлак праходзіць штогадовы этап чэмпіянату Расіі па аўтаралі «Белыя ночы».

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Карэліі
Крастоўка

**Крастоўка**:

## Казахстан 
* Крастоўка (Усходне-Казахстанская вобласць)

## Расія 
* Крастоўка (прыток Сярэдняй Неўкі)
* Крастоўка (Смаленскі раён)
ЛЕФ

**ЛЕФ** (**«Левы фронт мастацтваў»**; ) — літаратурна-мастацкае аб’яднанне ў Маскве ў 1922—1929 гадах.

## Удзельнікі 
У ЛЕФ уваходзілі паэты У. Маякоўскі (кіраўнік), М. Асееў, В. Каменскі, С. Кірсанаў, П. Нязнамаў, Б. Пастарнак (да 1927 года) і інш.; мастакі А. Родчанка, В. Сцяпанава і інш.; крытыкі і тэарэтыкі мастацтва Б. Арватаў, В. Брык, В. Шклоўскі і інш. Блізкімі да ЛЕФа былі дзеячы кіно С. Эйзенштэйн, Д. Вертаў, Э. Шуб і інш.

## Праграма 
ЛЕФ арыентаваўся на сацыяльна-дзейснае, «жыццебудаўнічае» мастацтва, максімальна набліжанае да рацыянальна арганізаванай духоўнай «вытворчасці» і ўрбаністычнай культуры; працягваў асобныя авангардысцкія тэндэнцыі футурызму; абсалютызаваў вытворча-пераўтваральныя (утылітарныя) і арганізацыйна-ідэалагічныя функцыі мастацтва, недаацэньваў або зусім ігнараваў яго пазнаваўчыя і духоўна-эстэтычныя аспекты; арыентаваўся на аднабакова зразумелы «сацыяльны заказ», абсалютызаваў дакументалізм (т. зв. літаратура факта), вытворчы і прапагандысцкі ўтылітарызм, не прымаў мастацкую выдумку, недаацэньваў або цалкам адмаўляў традыцыйныя віды і жанры.

## Выданні 
ЛЕФ выдаваў аднайменны часопіс «ЛЕФ» (1923—1925, рэдактар У. Маякоўскі) і «Новый ЛЕФ» (1927—1928, рэдактар У. Маякоўскі, са жніўня 1928 — С. Траццякоў).

## Уплыў на беларускую літаратуру 
На Беларусі ў пачатку 1920-х гадоў ідэі, блізкія да лефаўскіх, абгрунтоўвалі «Сцвярджальнікі новага мастацтва», асобныя публіцысты Пралеткульта. Пазней некаторыя ідэі ЛЕФа ў прынцыпова іншым пераасэнсаванні ўвайшлі ў праграму «Маладняка» (штучная апазіцыя «маладнякізму» творчасці старэйшых пісьменнікаў, канцэпцыя «вітаізму» — літаратуры, накіраванай на «ажыўленне» рабоча-сялянскай Беларусі і максімальнае набліжэнне літаратуры да жыцця) і «Узвышша», асабліва ў поглядзе на літаратуру як на «жыццебудаўніцтва» і «аквітызм» (ад лац. *aqua vita* 'вада жыцця'), што сімвалізавала пранікненне творча-мастацкага пачатку ў народнае быццё. У літаратурнай практыцы большасць маладнякоўцаў і «Узвышша» выступалі супраць футурызму і ЛЕФа, арыентаваліся на фальклор і традыцыйную музычна-песенную паэзію, а не на ўрбаністычныя матывы і дакументалізм.

Разнавіднасцю ЛЕФа на беларускай літаратурнай ніве стала «Беларуская літаратурна-мастацкая камуна». Большасць маладых паэтаў гэтага аб’яднання (П. Броўка, Я. Скрыган, Я. Сукала, А. Вясёлы, Ю. Лявонны, У. Прыбыткоўскі, І. Чырвань і інш.) абмежаваліся вонкавым спалучэннем паэтыкі У. Маякоўскага з традыцыйнымі матывамі беларускай паэзіі. Яго кіраўнікі (П. Шукайла, М. Бухаркін) з вульгарна-сацыялагічных пазіцый ацэньвалі творчасць С. Ясеніна, У. Маякоўскага, У. Жылкі, А. Вольнага, У. Дубоўкі, Я. Пушчы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Сярэбраны век
Катэгорыя:Футурызм
Катэгорыя:З’явіліся ў 1922 годзе
Хаапалампі

**Хаапалампі** (, ) — пасёлак у Сартавальскім раёне Рэспублікі Карэлія, адміністрацыйны цэнтр Хаапалампінскага сельскага паселішча. У перакладзе з фінскай мовы назва пасёлка азначае «Асінавае лясное возера».

Размешчаны на беразе ракі Савайн’ёкі, за 9 км па аўтадарозе А 121 ад горада Сартавала.

Праз пасёлак праходзіць штогадовы этап чэмпіянату Расіі па аўтаралі «Белыя ночы».

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Карэліі
Палячкі

**Палячкі**:

## Беларусь 
* Палячкі (Шумілінскі раён)

## Расія 
* Палячкі (Смаленскі раён)
Козіна

**Козіна**:
## Беларусь 
* Козіна (Івацэвіцкі раён)
## Расія 
* Козіна (Карахоткінскае сельскае паселішча)
* Козіна (Козінскае сельскае паселішча)
Сілы спецыяльнага прызначэння Лівіі

**Сілы спецыяльнага прызначэння Лівіі** (), таксама **Сайка**, **Сайга**, **Саіка**.

У 2017 і 2018 гадах Міжнародны крымінальны суд абвінаваціў Махмуда Верфалі, аднаго з камандзіраў лівійскага спецпрызна, у ваенных злачынствах (забойствы і загады аб забойствах некамбатантаў паводле артыкула ).

У часы лівійскага канфлікту часці «Сайкі» адзначыліся ў ходзе баёў за Бенгазі (2013 і 2014). У апошнім выпадку ім супрацьстаялі ісламісты групоўкі «Саветы шуры рэвалюцыянераў Бенгазі».

У 2025 годзе 100 байцоў сіл прайшлі навучанне ў Беларусі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Узброеныя сілы Лівіі
Гета ў Прапойску

**Гета ў Прапойску** (лета —  кастрычнік 1941) — яўрэйскае гета, месца прымусовага перасялення яўрэяў пасёлка Прапойск (з 1945 года — горад Слаўгарад) і бліжэйшых населеных пунктаў падчас Халакосту.

## Гісторыя 
У 1939 годзе ў пасёлку Прапойск пражывалі 1038 яўрэяў — 22% насельніцтва. Паселішча было захоплена нямецкімі войскамі 30 жніўня 1941 года. Акупацыя доўжылася 2 гады і 3 месяцы — да 25 лістапада 1943 года.

У кастрычніку 1941 года немцы, рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, арганізавалі ў Прапойску гета. Туды ж прывезлі яўрэяў і з іншых вёсак, у тым ліку з Гайшына.

Гета ачапілі калючым дротам, і яго ахоўвалі немцы. Яўрэяў выкарыстоўвалі на прымусовых работах — у тым ліку, на ўборцы ўраджаю і рамонце дарог) вязняў расстралялі ля вёскі Курганаўка.

## Памяць 
Помнік на месцы расстрэлу ўсталявалі ацалелыя мясцовыя габрэі на сабраныя імі грошы, пад кіраўніцтвам Ігудзіна Міхаіла. У сярэдзіне 1980-х гадоў праз гэтае месца пракладалі вуліцу Ракасоўскага, і помнік знеслі. Аднавіць яго ўдалося толькі праз некалькі гадоў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Прапойск
Катэгорыя:Гісторыя Слаўгарада
Смердзякоўшчына

**Смердзякоўшчына** () — выраз, які апісвае пагарду і нянавісць рускіх да Расіі; разнавіднасць русафобіі.

## Гісторыя тэрміна 
Выраз з’явіўся ў 1890-я гады і быў звязаны з Паўлам Смердзяковым — героем рамана Фёдара Дастаеўскага «Браты Карамазавы». Смердзякоў — пазашлюбны сын Фёдара Паўлавіча Карамазава, яго лакей. Яму належаць словы: Мікалай Бярдзяеў лічыў Смердзякова зваротным бокам Івана Карамазава, якія абодва былі нігілістамі. У сваёй кнізе «Духи русской революции» (1918) ён пісаў: Анатоль Луначарскі адзначаў у 1931 годзе, што для Дастаеўскага Смердзякоўшчына з’яўляецца вобразам рэвалюцыйных мас.

## Сучаснае выкарыстанне 
Сакратар праўлення Саюза пісьменнікаў Расіі, пастаянны аўтар выданняў «Литературная Россия» і «Русь Державная», газеты «Завтра» Эдуард Валодзін у 1996 годзе пісаў, што смердзякоўшчына ў постсавецкай Расіі — «не проста сімптом нацыянальнага захворвання», а бягучая палітычная дактрына.

У 2024 годзе тэлежурналіс Аркадзь Мамантаў у сваім фільме «Иноагенты» параўнаў са Смердзяковым вымушаных эміграваць расійскіх антываенных актывістаў і палітыкаў.

## Гл. также 
* Тожабеларус

## Крыніцы 
Катэгорыя:Словы і выразы
Катэгорыя:Фёдар Дастаеўскі
Дыялекталагічны атлас беларускай мовы

**«Дыялекталагічны атлас беларускай мовы» (ДАБМ)** — сістэматызаваны збор лінгвістычных карт, якія пры дапамозе ўмоўных знакаў адлюстроўваюць размяшчэнне разнастайных асаблівасцей беларускай народнай мовы на тэрыторыі Беларусі; першы атлас асобнай нацыянальнай мовы сярод славянскіх народаў.

## Гісторыя стварэння 
На Першай рэспубліканскай дыялекталагічнай канферэнцыі ў АН БССР (1948) быў прыняты агульны план стварэння дыялекталагічнага атласа беларускай народнай мовы. Меркавалася сабраць звесткі пра гаворкі жыхароў прыкладна 1500 вёсак Беларусі раўнамерна на адлегласці 10-15 км адна ад адной. На пачатку 1950 года АН БССР была выдадзена «Праграма па вывучэнні беларускіх гаворак і збіранні звестак для складання дыялекталагічнага атласа беларускай мовы», якая стала канчатковай асновай па збіранні матэрыялаў для ДАБМ. Яны былі сабраны ў асноўным на працягу 1950—1955 гадоў шляхам экспедыцыйных выездаў дыялекталагічных атрадаў, у склад якіх уваходзілі вучоныя-дыялектолагі, выкладчыкі-філолагі вышэйшых навучальных устаноў рэспублікі, спецыяльна падрыхтаваныя да гэтай работы студэнты. Збіральніцкай працай кіравалі Н. Т. Вайтовіч, М. А. Жыдовіч, Ю. Ф. Мацкевіч.

## Літаратура 
* *Міхайлаў, П. А.* «Дыялекталагічны атлас беларускай мовы» // Беларуская мова: Энцыклапедыя / Беларус. Энцыкл.; пад. рэд. А. Я. Міхневіча; рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 654 с. ISBN 5-85700-126-9.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Атласы беларускай мовы
Селектыўны інгібітар ядзернага экспарту

**Селектыўныя інгібітары ядзернага экспарту** (**SINE** або **SINE-злучэнні**) — гэта прэпараты, якія блакуюць экспартын 1 (XPO1 ці CRM1), бялок, які ўдзельнічае ў транспарце рэчываў з ядра клеткі ў цытаплазму. Гэта выклікае спыненне клетачнага цыклу і смерць клетак шляхам апоптозу. Такім чынам, SINE-злучэнні перспектыўныя ў якасці антыракавых прэпаратаў: некалькі з іх знаходзяцца на стадыі распрацоўкі, а адзін (селінексары) быў зацверджаны для лячэння множнай міеломы ў якасці прэпарата апошняй лініі.

Прататыпным інгібітарам ядзернага экспарту з’яўляецца лептаміцын B — прыродны прадукт і другасны метабаліт бактэрый роду *Streptomyces*. Нягледзячы на тое, што ён з’яўляецца неселектыўным і занадта таксічным для клінічнага прымянення ў людзей, адкрыццё яго механізму дзеяння і супрацьпухлінных уласцівасцей спрычыніла распрацоўку злучэнняў SINE. У людзей праводзіліся раннія клінічныя выпрабаванні (фаза I) пры неходжкінскай лімфоме, бластным крызісе і шырокім спектры прагрэсуйных ці рэфракторных цвёрдых пухлін, такіх як рак тоўстай кішкі, рак галавы і шыі, меланома, рак яечнікаў і рак прастаты. Таксама паведамлялася пра выкарыстанне з міласэрнасці гэтых злучэнняў у пацыентаў з вострым міелоідным лейкозам.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Супрацьпухлінныя сродкі
Мінская вуліца (Варшава)

**Мінская вуліца** () — вуліца ў Варшаве.

## Гісторыя 
В XIX стагоддзі гэта была дарога, якая раздзяляла палі Скарышава. Уздоўж вуліцы стаялі дамы з садамi. У 1891—1892 гадах пад нумарам 15 была ўзведзеная камяніца Цымотэвуша і Юліі Борэнштэтдаў. Гэта была першая шматпавярховая жыллёвая камяніца на гэтай вуліцы.

У 1899 годзе пад нумарам 25 з’явілася фабрыка Акцыянернага таварыства ільняной і джутавай мануфактуры. У 1914 годзе яна налічвала каля 600 працаўнікоў. Пасля 1918 года на яе месцы ўзніклі ваенны заводы «Пацiск».

У пачатку 1950-х гадоў тэрыторыю знішчаных заводаў «Пацiск» заняла Варшаўская фабрыка матацыклаў. Тут вырабляліся матацыклы WFM і скутар Osa. У 1965 годзе вытворчасць перанеслі ў Шчэцін, а будынкі WFM былі перададзены Дзяржаўным аптычным заводам.

У 1950 годзе пад нумарам 65 пачала працаваць Друкарня імя Кастрычніцкай рэвалюцыі — адна з найбуйнейшых друкарняў у Польшчы. Пасля 1989 года яна змяніла назву на Навукова-тэхнічную друкарню.

Пад нумарам 69 знаходзіліся рамонтныя майстэрні станкоў Ponar-Remo, якія былі ліквідаваны ў 1990-х гадах.

У 1990 годзе пры ўваходнай браме на тэрыторыю пад нумарам 25 быў устаноўлены валун у памяць пра Юзафа Пілсудскага, які пасля вяртання ў Польшчу ў лістападзе 1918 года, між іншым, наведаў Аляксандру Шчэрбінскую і іх дачку Ванду, якія жылі ў будынку, які тады стаяў на гэтым месцы (цяпер не існуе).

З 2010 года на тэрыторыі былой Варшаўскай фабрыкі матацыклаў плошчай больш за 7 гектараў пачалася рэалізацыя праекта новага комплексу Soho Factory. У 2012 годзе ў адным з былых фабрычных будынкаў было адкрыта Музей неонаў.

Катэгорыя:Вуліцы і плошчы Варшавы
Лексічны атлас беларускіх народных гаворак

**«Лексічны атлас беларускіх народных гаворак» (ЛАБНГ)** — працяг «Дыялекталагічнага атласа беларускай мовы» (ДАБМ), на картах якога прадстаўлена ў асноўным лексіка розных прадметна-тэматычных груп беларускай дыялектнай мовы, а таксама змешчаны даныя па фанетыцы (асабліва нерэгулярных фанетычных з’явах), акцэнталогіі, словаўтварэнні і семантыцы.

## Структура 
«Лексічны атлас беларускіх народных гаворак» складаецца з 5 тамоў:
* 1 том — «Раслінны і жывёльны свет»
* 2 том — «Сельская гаспадарка»
* 3 том — «Чалавек»
* 4 том — «Побыт»
* 5 том — «Семантыка. Словаўтварэнне. Націск»

## Літаратура 
* Лексічны атлас беларускіх народных гаворак : у 5 т. / Акад. навук. Беларусі ; Ін-т мовазнаўства ім. Я. Коласа; пад. рэд. М. В. Бірылы, Ю. Ф. Мацкевіч. — Мінск, 1993—1998.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Атласы беларускай мовы
Іван Святаславіч

**Іван Святаславіч** (да 1386 — пасля 1422) — князь са смаленскай дынастыі Расціславічаў.

Сын смаленскага князя Святаслава Іванавіча, імаверна, чацвёрты паводле старшынства.

Імаверна, у верасні 1395 года, запрошаны вялікім князем Вітаўтам на перамовы пад Смаленскам, разам з іншымі смаленскімі князямі князь Іван трапіў у палон.

У 1403 годзе вялікалітоўскія войскі пад камандаваннем мсціслаўскага князя Лугвена Альгердавіча захапілі смаленскі «прыгарад» Вязьму, дзе ўзялі ў палон князёў Івана Святаславіча і Аляксандра Міхайлавіча. Па гэтым князь Лугвен «приведе ко Витовъту» князя Івана.

На пачатку XV ст. трымаў маёнткі ў Пінскім княстве. Быў намеснікам тураўскам ва ўладарства Вітаўта, пацвярджаў правы на ўладанні Тураўскай епархіі. Быў сярод кцітараў Успенскага сабора ў Тураве. У 1422 годзе быў сярод сведак Мельнскага дагавора Вялікага княства Літоўскага з Тэўтонскім ордэнам і прывесіў да яго пячатку з надпісам «+ ПЕЧАТЬ КНЯЗЯ ИBAN СВЯТСВЧ».

На думку Юзафа Вольфа, імаверна, пазней князь Іван ад’ехаў да Вялікага княства Маскоўскага і па сваім пляменніку князю Фёдару Юр’евічу атрымаў у кармленне Порхаў. На думку Вольфа, пазнейшыя маскоўскія радаслоўцы называюць Івана Святаславіча пачынальнікам княжацкага роду Порхаўскіх. Аднак, на думку Андрэя Кузьміна, князі Порхаўскія былі нашчадкамі смаленскага князя Юрыя Святаславіча, то-бок толькі блізкімі родзічамі Івана Святаславіча.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Старосты тураўскія
Костырана

**Костырана** () — вёска на поўначы Эстоніі ў воласці Йыэляхтмэ, павет Хар'юмаа. 

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Брыжыт Абер

**Брыжыт Абер** (; ) — французская актрыса тэатра, кіно і тэлебачання.

Самай вядомай роляй Абер, і адной з нямногіх у фільмах на англійскай мове, была роля ў фільме Альфрэда Хічкака «Злавіць злодзея» (1955) з Грэйс Келі і Кэры Грантам у галоўных ролях.

У 1998 яна таксама сыграа ў галівудскай экранізацыі рамана Аляксандра Дзюма «Віконт дэ Бражэлон» (1998), у якой яе партнёрам быў Леанарда Дзі Капрыа ў ролі Луі XIV, караля Францыі і Чалавека ў жалезнай масцы.

## Фільмаграфія 
* (1947) «Антуан і Антуанета» — госця на вяселлі
* (1955) «Злавіць злодзея»

## Зноскі 
Катэгорыя:Актрысы Францыі
Антуан і Антуанета

**«Антуан і Антуанета»** () — французскі кінафільм рэжысёра Жака Бекера 1947 года.

## Сюжэт 
У пятніцу ўвечары Антуан, друкарскі служачы, і Антуанета, працаўніца крамы на Елісейскіх палях, вяртаюцца з працы дадому. Антуанета падвяргаецца пастаянным дамаганням аднаго гандляра, акрамя таго, пара ўвесь час адчувае матэрыяльныя цяжкасці. Усё гэта дае ім нагоды для частых сварак. Але аднойчы іх лёс робіць рэзкі паварот: набыты Антуанетай латарэйны білет — выйгрышны. За гэтым ідзе чарада падзей: страта білета, яго пошукі, прагулка на лодцы па возеры ў Булонскім лесе, гульня ў футбол у каралеўскім парку…

## У ролях 
* Ражэ Піго — Антуан Мулен
* Клер Мафеі — Антуанэта Мулен
* Наэль Раквер — месье Ралан
* Анета Пуаўр — Жульета
* Жак Мейран — месье Барбела
* Жэрар Уры — галантны кліент
* Шарль Камю — гаспадар тытунёвай крамы
* Луі дэ Фюнэс — Эміль, працоўны ў краме і госць на вяселлі
* Брыжыт Абер — госця на вяселлі (кінадэбют)

## Узнагароды 
* Канскі кінафестываль 1947: Прэмія за найлепшы псіхалагічны фільм пра каханне

## Зноскі 
Катэгорыя:Фільмы на французскай мове
Катэгорыя:Кінакамедыі Францыі
Катэгорыя:Кінакамедыі 1947 года
Катэгорыя:Фільмы Францыі 1947 года
Катэгорыя:Фільмы Gaumont
Геклен (фільм)

**«Геклен»** () — французскі гістарычны кінафільм. Першы дарагі кінафільм, выпушчаны ў Францыі пасля заканчэння другой сусветнай вайны. Адзіная рэжысёрская праца Бернара дэ Латура.

## Сюжэт 
Фільм апавядае пра жыццё Бертрана дзю Геклена, пачынаючы з дзяцінства і да смерці ў бітве; аб яго бітвах супраць ангельцаў і наваррцаў, за якія яму быў узнагароджаны тытул каннетабля Францыі.

## У ролях 
* Фернан Гравей — Бертран Дзюгеклен
* Жэрар Уры — Карл V, кароль Францыі
* Жызель Казадсю — графіня
* Жуні Астор
* Луі дэ Фюнэс — прыдворны астролаг

## Зноскі 
Катэгорыя:Фільмы 1948 года
Катэгорыя:Фільмы на французскай мове
Катэгорыя:Прыгодніцкія фільмы Францыі
Катэгорыя:Гістарычныя фільмы Францыі
Катэгорыя:Чорна-белыя фільмы Францыі
Круіз для невядомага

**«Круіз для невядомага»** () — французскі кінафільм.

## Сюжэт 
Упаўнаважаны банка вырашае ліквідаваць дырэктара Клемана Фурніля. Для рэалізацыі свайго злачыннага плана ён арандуе яхту і запрашае да справы нейкага Фрэшыса Эміля. З’яўляецца нейкая Мар’яна, якая жадае выйсці замуж за Фрэшыса пасля смерці Фурніля. Тым часам па радыё аб’яўляюць, што расследаваннем знікнення банкіра займаецца дэтэктыў Барал. У выніку высвятляецца, што Барал — гэта Мар’яна, якая да таго ж была законнай жонкай Фурніля.

## Акцёры 
* Сафі Дэмарэ — Мар’яна Фабр або Дэтэктыў Бараль
* Клод Дафэн — Клеман Фурніль.
* П’ер Брасёр — Эміль Фрэшыс
* Альбер Рэмі — Альберт
* Альбер Мішэль — Боска
* Анры Крам’ё — камісар
* Рэно Мары — Намеснік дырэктара
* Рэнэ Берцье — Рапіра
* Поль Аліўе — Мэр
* Луі дэ Фюнэс — кухар на яхце

## Зноскі 
Катэгорыя:Фільмы на французскай мове
Катэгорыя:Кінакамедыі Францыі
Катэгорыя:Кінакамедыі 1948 года
Саўга (пасёлак)

**Саўга** () — пасёлак у павеце Пярнумаа на паўднёвым захадзе Эстоніі ў воласці Торы. З 1992 па 2017 год (да адміністрацыйнай рэформы мясцовага самакіравання Эстоніі) горад быў адміністрацыйным цэнтрам воласці Саўга.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Мадэмуазель Нітуш (фільм)

**«Мадэмуазель Нітуш»** () — французскі кінафільм паводле аднайменнай аперэты Фларымона Эрвэ. У эпізадычнай ролі старэйшага вахмістра зняўся Луі дэ Фюнэс.

## Сюжэт 
Спадар Селестэн (Фернандэль) вядзе ўрокі музыкі ў манастырскім прытулку для дзяўчынак. Ён — прыклад сціпласці і стрыманасці. Але толькі днём, уначы ж ён пакідае свой строгі гарнітур у манастыры, а сам, надзеўшы фарсісты ўбор, ператвараецца ў мсье Фларыдара — выдумшчыка аперэты. Сёстры нават не падазраюць пра двайное жыццё Селестэна, але выхаванкам манастыра становіцца вядома пра начныя знікненні выкладчыка. Адна з іх — Дэніза (П’ер Анджэлі) — знайшла ноты яго аперэт і вывучыла ўсе партыі. Яна закахана ў музыку Фларыдора і ўгаворвае Селестэна ўзяць яе з сабой у тэатр. Неўзабаве такі выпадак прадставіўся: Селестэну даручаюць адвезці Дэніз на агледзіны, яе бацька знайшоў ёй жаніха — маладога афіцэра. Настаўнік і вучаніца адпраўляюцца ў дарогу.

## Зноскі 
Катэгорыя:Фільмы на французскай мове
Катэгорыя:Кінакамедыі Францыі
Катэгорыя:Кінакамедыі 1954 года
Катэгорыя:Фільмы Францыі 1954 года
Верыёра

**Верыёра** () — пасёлак у воласці Рапіна павета Пылвамаа на паўднёвым усходзе Эстоніі. Да 2017 года з’яўляўся адміністрацыйным цэнтрам воласці Верыёра.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Дані Рабен

**Дані Рабен** (; ) — французская кінаактрыса, папулярная ў 1950—1960 гадах. Вядомасць ёй прынеслі такія фільмы, як «Фру-Фру», «Імяніны Анрыеты», «Жульета».

## Біяграфія 
Пік папулярнасці Дані Рабен прыпаў на 1950-я гады. У фільме «Жульета» Дані Рабен здымалася ў дуэце з Жанам Марэ, з ім жа — у такіх паспяховых фільмах, як «Разбітыя мары» (1953, рэжысёр Ражэ Рышэбэ), «Парыжскія таямніцы» (1962, рэж. Андрэ Юнебель).

У большасць выпадкаў яна здымалася на радзіме, але ў 1960-я гады прымала ўдзел і ў замежных праектах — як, напрыклад, у брытанскай эратычнай камедыі «Вальс тарэадораў» (1962) або ў амерыканскай стужцы «Ідучы за хлопцамі» (1963). Яе апошнім фільмам быў трылер Альфрэда Хічкака «Тапаз» (1969), таксама амерыканскай вытворчасці, пасля чаго яна сышла з кіно.

## Фільмаграфія 
* (1952) «Яна і я»

## Зноскі 
Катэгорыя:Актрысы Францыі
Дэніз Грэй

**Дэніз Грэй** (), сапраўднае імя — **Эдуардзін Верцюі** (; , Шаціён, Італія — , , Францыя) — французская  кіно і тэатра. Пражыла 99 год, за сваё жыццё яна знялася амаль у 100 фільмах. Намінавалася на прэміі «Сезар» (1983) і Nuit des Molières (1987). Да яе найбольш вядомых карцін адносяцца фільмы «Д’ябал у плоці», «Бум» і «Бум 2».

## Біяграфія 
Да кінематографа працавала прадаўшчыцай і фотамадэллю. Яе дэбютным фільмам была нямая карціна 1913 «Mademoiselle Etchika». Аднак кінематограф не адразу прынёс ёй поспех. Толькі з 1915 гады, калі Грэй пачала спяваць у кабарэ, і ёй пачалі прапаноўваць цікавыя ролі ў кіно і тэатры.

Выступала ў тэатры «Камеды Франсэз» у 1944—1946 і ў 1957—1958.

Вялікую папулярнасць акторцы прынесла роля Пупет Валадзье (прабабулі галоўнай гераіні) у першай і другой частках фільма Клода Пінато «Бум».

У 1991 годзе Дэніз Грэй спыніла выступы і скончыла сваю кар’еру. Памерла ў Парыжы ва ўзросце 99 год. Пахаваная ў горадзе Арадон.

Яе дачка Сюзан Грэй таксама была актрысай і памерла 13 снежня 2005 года ва ўзросце 88 гадоў.

## Зноскі
Жызель Казадсю

**Жызель Казадсю** (; ) — французская актрыса.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў XVIII акрузе Парыжа ў сям’і кампазітара Анры Казадэзюса і арфісткі Мары-Луіз Беетз. Яе брат, Крысціян Казадсю, таксама быў акцёрам. У 1934 годзе, пасля заканчэння Вышэйшай нацыянальнай кансерваторыі драматычнага мастацтва, далучылася да трупы Камедзі Франсэз. У тым жа годзе выйшла замуж за акцёра Люсьена Паскаля, ад якога нарадзіла чацвярых дзяцей, двое з якіх (Жан-Клод Казадэзюс і Даменік Пробст) пайшлі па шляху дзеда і сталі музыкантамі.

Прызнанне публікі і пахвалы крытыкаў актрыса атрымала за свае шматлікія ролі ў Камедзі Франсэз. З 1943 года Казадсю таксама рэгулярна здымаецца ў кіно і на тэлебачанні. (1974), «Верная жанчына» (1976), «Мужчына і жанчына: спосаб прымянення» (1996), «Дзеці прыроды» (1998), «Замкнёнае кола» (2009), «Чысты ліст» (2010), «Жанчына і мужчыны» (2010).

29 сакавіка 2013 года актрысе было прысуджана званне вялікага афіцэра ордэна Ганаровага легіёна, крыжа ордэна Ганаровага легіёна. У 2003 годзе была ўдастоена ганаровай прэміі «Мальер» за сваю шматгадовую акцёрскую кар’еру.
## Фільмаграфія 
* (1948) «Геклен» — графіня

## Зноскі 
Катэгорыя:Актрысы Францыі
Кламар

**Кламар** () — горад і камуна ў Францыі, за 10 км на паўднёвы захад ад Парыжа. Горад складаецца з дзвюх частак, падзеленых Кламарскім лесам. Ба-Кламар — гістарычны цэнтр і Пеці-Кламар, забудаваны сучаснымі дамамі.
## Насельніцтва 
## Славутасці 
* Музей скульптара Жана Арпа (Rue des Châtaigners 21) — былая кватэра мастака
* Ратуша XVII—XIX стагоддзя
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Габрыэль Аталь, прэм'ер-міністр Францыі
* Дані Рабен, французская актрыса
## Крыніцы 
Катэгорыя:Камуны дэпартамента О-дэ-Сен
Мой сябар Сенфуан

**«Мой сябар Сенфуан»** () — французскі кінафільм 1949 года.

## Сюжэт 
У вясельным падарожжы ў Італію Гіём і Эжэні суправаджае іх сябар Сенфуан, які раздражняе Эжэ сваімі жартамі. Змяніўшы яго за рулём, Гіём змушаны звяртацца за дапамогай да іх спадарожніцы Іаланды. Раўнівая Эжэні просіць Сенфуана спакусіць Іаланду. Дзве шчаслівыя пары едуць у адной машыне на фоне італьянскіх краявідаў.

## Акцёры 
* Луі дэ Фюнэс — гід
* Сафі Дэмарэт — Эжэні дэ Пюішармуа, жонка Гіёма
* П’ер Бланшар — Сенфуан
* Жаклін Парэль — Іаланда
* Дэніз Грэй — маці Эжэні
* Альфрэд Адам — ​​Гіём дэ Пюішармуа, муж Эжэні
* Жан Эбей — кабатчык
* Анры Шарэт — бацька Машэн
* Эжэн Фруэн — Селянін
* Альбер Мішэль
* Нікаля Амата — доктар

## Зноскі 
Катэгорыя:Фільмы 1949 года
Катэгорыя:Фільмы на французскай мове
Катэгорыя:Кінакамедыі Францыі
Катэгорыя:Кінакамедыі 1949 года
Яна і я (фільм)

**«Яна і я»** — французскі кінафільм 1952 года з папулярнымі акцёрамі Дані Рабен і Франсуа Пер’е. У эпізадычнай ролі афіцыянта выступае Луі дэ Фюнэс.

## Сюжэт 
Заскарузлы халасцяк Жан (Франсуа Пер’е) жэніцца з чароўнай, але шалапутнай Жульет. Адправіўшыся ў плаванне на ветразніку, яны садзяцца на мель побач з вілай дзіўнага мсье Бельёма. Жульет зводзіць Бельёма з розуму, і яго змяшчаюць у псіхіятрычную клініку. Пры дапамозе сябра Жана, Гастана, мужам атрымоўваецца вырашыць свае шматлікія сямейныя праблемы і пазбегнуць разводу. Усе супакойваюцца, але ці надоўга…

## Зноскі 
Катэгорыя:Фільмы на французскай мове
Катэгорыя:Кінакамедыі Францыі
Катэгорыя:Кінакамедыі 1952 года
Гета ў Абчузе

**Гета ў Абчузе** (лета 1941 — 6 мая 1942) — яўрэйскае гета, месца прымусовага перасялення яўрэяў вёскі Абчуга Крупскага раёна і бліжэйшых населеных пунктаў падчас Халакосту.

## Гісторыя 
Вёска Абчуга Акцябрскага сельсавета была захоплена нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года. Акупацыя доўжылася да 28 чэрвеня 1944 года.

Немцы, рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, арганізавалі ў мястэчку гета. На кожным плоце былі расклееныя загады: «*З жыдамі не размаўляць, не вітацца, не пускаць іх у свой дом, не пускаць у лазню, нічога ім не прадаваць. Інакш расстрэл*».

Адзіны харчовы магазін у Абчузе быў адразу разрабаваны жыхарамі, але габрэяў да яго не падпусцілі. Калі нават хтосьці і захацеў бы дапамагчы габрэям, то гэта было смяротна небяспечна. Былі выпадкі, калі мужы выдавалі жонак-габрэек, а жонкі — мужоў-габрэяў. Настаўніца малодшых класаў Ганна Васільеўна была замужам за габрэем, краўцом па прафесіі, у іх было двое дзяцей. Пасля акупацыі Ганна Васільеўна з дзецьмі з’ехала ў сваю родную вёску, а муж хаваўся ў Абчузе ў тайніку. Але ёй надакучылі гэтыя пастаянныя хваляванні, і яна прывяла паліцая да прытулку мужа. Яго схапілі і публічна павесілі. Вольга Якаўлеўна Баканоўская, габрэйка, працавала акушэркай, а перад вайной засталася ўдавой з трыма дзецьмі. Сваякі мужа (беларуса) паведамілі немцам, што Вольга і яе дзеці габрэі, і пасля таго, як іх забілі, забралі дом і маёмасць, а восенню 1941 года падчас чарговай акцыі немцы расстралялі каля 600 габрэяў. Расстрэл праводзілі карнікі з СД пад кіраўніцтвам Шэйнемана.

Гета было ліквідавана 6 (5) мая 1942 года, калі на ўскраіне вёскі былі расстраляныя апошнія 440 яўрэяў.

## Памяць 
У 1960 годзе на брацкай магіле забітых яўрэяў быў усталяваны абеліск.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Абчуга
Катэгорыя:Гісторыя Крупскага раёна
Франсуа Малерб

**Франсуа Малерб** (каля 1555, Кан, Францыя — , Парыж, Францыя) — французскі паэт, пачынальнік паэзіі французскага класіцызму.

## Творчасць 
Малерб пісаў оды, гімны, стансы, санеты, эпіграмы, элегіі: «Каралю Генрыху Вялікаму з прычыны ўзяцця Марселя» (1596), «Суцяшэнне пана дзю Пер’е з выпадку смерці яго дачкі», (1598—1599) і інш. У процівагу П. Рансару і паэтам «Плеяды» ён выступаў за чысціню, абагачэнне і нарматыўнасць літаратурнай мовы («Каментарыі да Дэпорта», 1600), патрабаваў дакладнага размежавання жанраў, стройнай кампазіцыі, гармоніі стылю і дасканаласці рытмікі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Класіцызм
Катэгорыя:Барока
Катэгорыя:Паэты Францыі
Альберт Аляксандравіч Шульц

**Альберт Аляксандравіч Шульц** (; 1835 — 8 верасня 1902, рыма-каталік. Меў брата Антона, таксама служачага пры Міністэрстве шляхоў зносін, правадзейнага стацкага саветніка з 1893 года.

Выпускнік Санкт-Пецярбургскага інстытута шляхоў зносін, на службе пры Міністэрстве шляхоў зносін з 1856 года. Аўтар выдання праекта паляпшэння Агінскай воднай сістэмы ў 1872 годзе, пахаваны на могілках ва Узлянах.

## Сям’я 
Быў у шлюбе з Аляксандрай з Штырмераў (1839—1904, пахавана на Росах у Вільні), старэйшай дачкой пісьменніка і вайскоўца Людвіка Штырмера.

Дзеці:

* Вацлаў
* Людвіка
* Аляксандра

* Марыя-Людвіка Альбертаўна Шульц (8 (20 снежня) 1862 — 1939), якая пабралася шлюбам з Аляксандрам-Марцінам Дыякевічам (сынам Мацея Дыякевіча, уласнікам маёнтка Альхова на 1903 год). Памерла ў Остраве Велькапольскім, пахавана на могілках Роса ў Вільні, побач з маці, дзедам і бабуляй.

## Узнагароды 
Кавалер ордэна Святога Станіслава 3-й ступені.

## Бібліяграфія 
* 

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
*  

Катэгорыя:Інжынеры Беларусі
Катэгорыя:Члены Рускага геаграфічнага таварыства да 1917 года
Катэгорыя:Правадзейныя стацкія саветнікі
Самбу (Йыэляхтмэ)

**Самбу** () — вёска на поўначы Эстоніі ў воласці Йыэляхтмэ, павет Хар'юмаа. 

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Уускюла (Алутагузэ)

**Уускюла** () — вёска ў Эстоніі ў воласці Алутагузэ, павет Іда-Вірумаа. 

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Данііл Хармс

**Данііл Хармс** (сапр. **Данііл Іванавіч Ювачоў**; ) — рускі пісьменнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1906 годзе.

Скончыў нямецкую гімназію «Петэршуле» ў Пецярбургу.

У 1927—1930 гадах — чалец літаратурнай групы «Аб’яднанне рэальнага мастацтва».

У 1931 годзе разам з іншымі членамі групы арыштаваны, у чэрвені 1932 года вызвалены і высланы ў Курск.

У жніўні 1941 года зноў арыштаваны за ўпадніцкія настроі (па даносе Антаніны Аранжэрэевай — знаёмай Ганны Ахматавай і шматгадовага агента НКУС). У прыватнасці, Хармсу ставіліся ў віну яго словы «Калі ж мне дадуць мабілізацыйны лісток, я дам у пысу камандзіру, хай мяне расстраляюць; але форму я не надзену» і «Савецкі Саюз прайграў вайну ў першы ж дзень, Ленінград зараз альбо возьмуць у аблогу, і мы памрэм галоднай смерцю, альбо разбамбяць, не пакінуўшы камня на камні». Таксама Хармс сцвярджаў, што горад замініраваны, а на фронт пасылаюць бяззбройных салдатаў.

Каб пазбегнуць расстрэлу, сімуляваў вар’яцтва; ваенны трыбунал пастанавіў «зважаючы на цяжар здзейсненага злачынства» ўтрымліваць Хармса ў псіхіятрычнай лякарні. Мяркуецца, што Хармс памёр у 1942 годзе падчас блакады Ленінграда, у найбольш цяжкі па колькасці галодных смерцяў месяц, у аддзяленні псіхіятрыі лякарні турмы «Кресты».

Рэабілітаваны ў 1956 годзе.

## Творчасць 
Друкаваўся з 1922 года.

У паэзіі, п'есах «Камедыя горада Пецярбурга» (напісана ў 1927 годзе, апублікавана пасмяротна), «Лізавета Бам» (пастаўлена ў 1928 годзе), аповесці «Старая» (напісана ў 1939 годзе, апублікавана ў 1991 годзе), гратэскавых апавяданнях (цыкл «Выпадкі», напісаны ў 1933—1939 гадах, апублікаваны пасмяротна) абсурднасць быцця, абязлічванне чалавека, адчуванне трагічнай разарванасці свету, прадчуванне катастрофы.

Яго творам уласцівы спалучэнне парадоксаў, алагізмаў і наўмыснай наіўнасці, фантасмагарычнасць, рытмічнае вылучэнне слоў, гукавыя паўторы і варыяцыі. Пісаў вершы для дзяцей, пабудаваныя на камічных эфектах і прынцыпах гульні.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Сярэбраны век
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Сяргей Іванавіч Ожагаў

**Сяргей Іванавіч Ожагаў** (, пасёлак Каменнае (цяпер горад Куўшынава), Цвярская губерня, Расійская імперыя — , Масква, РСФСР, СССР) — расійскі мовазнавец, лексікограф. Доктар філалагічных навук (1953), прафесар (1961).

## Біяграфія 
У 1926 годзе скончыў Ленінградскі дзяржаўны ўніверсітэт. З 1952 года ў Інстытуце рускай мовы АН СССР. Выкладаў у маскоўскіх універсітэце, педагагічным інстытуце, інстытуце філасофіі, літаратуры і мастацтва, на Вышэйшых курсах мастацтвазнаўства пры Інстытуце гісторыі мастацтваў у Ленінградзе і інш.

## Навуковая дзейнасць 
Асноўныя працы па лексікалогіі, лексікаграфіі, гісторыі рускай літаратурнай мовы, праблемах культуры мовы, сацыялінгвістыцы, мове твораў пісьменнікаў.

Адзін са складальнікаў «Тлумачальнага слоўніка рускай мовы» (пад рэдакцыяй Д. М. Ушакова, т. 1-4, 1935—1940). Аўтар «Слоўніка рускай мовы» (1949; з 1992 года — «Тлумачальны слоўнік рускай мовы» С. І. Ожагава і Н. Ю. Шведавай). Рэдактар «Арфаграфічнага слоўніка рускай мовы» (1956), слоўнікаў-даведнікаў «Рускае літаратурнае вымаўленне і націск» (1955), «Правільнасць рускай мовы» (1962) і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мовазнаўцы Расіі
Уускюла (Рапла)

**Уускюла** () — вёска ў Эстоніі ў воласці Рапла, павет Рапламаа. 

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Мары Уускюла

**Мары Уускюла** (; да 1 ліпеня 2005 Мары Багаткін; нар. ) — эстонскі лінгвіст.

## Біяграфія 
Дачка кераміста Георга Багаткіна і ўнучка па бацькоўскай лініі мастакоў Уладзіміра Багаткіна і Валі Лембер-Багаткінай, унучка па матчынай лініі скульптара Эндэля Таніла.

Уускюла скончыла гуманітарную сярэднюю школу Таліна Ыісмяэ ў 1998 годзе і факультэт мастацтваў і гуманітарных навук Тартускага ўніверсітэта ў 2003 годзе па спецыяльнасці «венгерская мова». Яе магістарская і доктарская дысертацыі былі пад кіраўніцтвам Урмаса Сутрапа ў Тартускім універсітэце. Кандыдацкую дысертацыю «Асноўныя каларытычныя тэрміны ў фіна-вугорскіх і славянскіх мовах: міфы і факты» абараніла ў 2008 г. на кафедры агульнага мовазнаўства.

Выкладае ў Талінскім універсітэце псіхалінгвістыку, антрапалагічную лінгвістыку, семантыку і прагматыку. Яна выкладала ў некалькіх іншых еўрапейскіх універсітэтах, у Раскіле, Вероне, Мілане і Будапешце. Кіраўнік праграмы даследаванняў Заходняй Еўропы ў Інстытуце гуманітарных навук Талінскага ўніверсітэта, дзе яна з’яўляецца дацэнтам кафедры лінгвістыкі і перакладазнаўства. Загадчыца аддзела гісторыі мовы, дыялектаў і фіна-вугорскіх моў Інстытута эстонскай мовы. Большая частка яе даследаванняў была сканцэнтравана на лінгвістычных аспектах колераў.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Мовазнаўцы Эстоніі
Парламенцкія выбары на Фарэрскіх астравах (1945)

**Выбары ў Лёгтынг Фарэрскіх астравоў** — выбары ў прадстаўнічы орган Фарэрскіх астравоў, якія прайшлі 6 лістапада 1945 года.

Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны ў Еўропе ў маі 1945 года і аднаўлення адносін паміж Даніяй і Фарэрскімі астравамі абодвум бакам стала зразумела, што яны не могуць проста вярнуцца да даваенных умоў суіснавання. Усе партыі пагадзіліся з неабходнасцю стварэння новай канстытуцыйнай структуры для Фарэрскіх астравоў з улікам пяцігадовага самакіравання.

## Вынікі 
Расстаноўка сіл у парламенце па пытаннях адносін з Даніяй была больш-менш такой жа, як і да выбараў. Народная партыя, якая адкрыта выступала за аддзяленне ад Даніі, была амаль гэтак жа моцная, як парламенцкі блок, арыентаваны на Данію.

У пачатку 1946 года камітэт нядаўна абранага Лёгтынга адправіўся ў Капенгаген для перамоў з урадам Даніі аб будучыні і статусе Фарэрскіх астравоў.

## Вынікі выбараў 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Løgtingið 150: hátíðarrit: 150 ár liðin, síðani Løgtingið varð endurstovnað. Hátíðarrit 3. Løgtingið. — Tórshavn: Løgtingið, 2003. — Ss. 78—79, 149—175.
* Waag, E. Val og valtøl 1906—1966. — Klakksvík: Egiđ forlag, 1967. — Ss. 1—12.
* Løgtingsval skift á valdømi og flokkar (1906-2004) , hagstova.fo
* Stjørnarskipanarmálið 1946, Føroya Skúlabókagrunnur
* Prozentuale Ergebnisse der Parteien von 1906 bis 2011 , in.fo (auf Färöisch)
* Dagblaðið - 9. Nov. 1945, infomedia.dk. Zeitungsbericht über den Ausgang der Løgtingswahl vom 6. November 1945 (auf Färöisch)

1945
Катэгорыя:1945 год на Фарэрскіх астравах
Катэгорыя:Падзеі 6 лістапада
Катэгорыя:Лістапад 1945 года
Катэгорыя:Выбары 1945 года
Ізумрудны (Глыбоцкі раён)

**Ізумру́дны** () — хутар у Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Зябкаўскага сельсавета.

## Геаграфія 
Размешчаны за 190 км ад Мінска, за 180 км ад Віцебска. Вакол хутара сасновы лес.

Бліжэйшыя населеныя пункты Баравое, Прошкава, Прудаўё і іншыя.

### Гідраграфія 
Недалёка размешчана лясное возера Пліса.

## Гісторыя 
24 красавіка 2025 года на тэрыторыі Зябкаўскага сельсавета Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці ўтвораны *хутар Ізумру́дны* ().

Плошча хутара — 0,6017 гектара, працягласць меж — 413,32 метра.

Размешчаны паблізу дзіцячага аздараўленчага лагера «Ізумрудны».

## Інфраструктура 
* Побач размешчаны аздараўленчы лагер «Ізумрудны».
* Аграэкасядзіба.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Глыбоцкага раёна
Оскар (кінапрэмія, 2003)

**75-я цырымонія ўручэння прэміі «Оскар»** за заслугі ў вобласці кінематографа за 2002 год адбылася 23 сакавіка 2003 года ў тэатры «Кодак» (Галівуд, Лос-Анджэлес).

## Лаўрэаты і намінанты 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Спіс намінантаў на афіцыйным сайце
* «Оскар»-2003 на сайце IMDb

2003
Катэгорыя:Сакавік 2003 года
Катэгорыя:Падзеі 23 сакавіка
Катэгорыя:2003 год у Каліфорніі
Катэгорыя:Кінапрэміі 2003 года
Кангру

**Кангру** () — пасёлак у воласці Кійлі павета Хар'юмаа, Эстонія, знаходзіцца за 10 км  на поўдзень ад Таліна. Кангру атрымаў статус пасёлка 18 жніўня 2008 года; раней гэта была вёска.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Парламенцкія выбары на Фарэрскіх астравах (1946)

**Выбары ў Лёгтынг Фарэрскіх астравоў** — апошнія выбары ў прадстаўнічы орган Фарэрскіх астравоў да атрымання самакіравання, якія прайшлі 8 лістапада 1946 года.

Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны ў Еўропе ў маі 1945 года і аднаўлення адносін паміж Даніяй і Фарэрскімі астравамі абодвум бакам стала зразумела, што яны не могуць проста вярнуцца да даваенных умоў суіснавання. Усе партыі пагадзіліся з неабходнасцю стварэння новай канстытуцыйнай структуры для Фарэрскіх астравоў. Сацыя-дэмакрат  не пагадзіўся з прапановай ўрада Даніі аб тым, каб Фарэрскія астравы надалей засталіся часткай Даніі. У выніку праект не атрымаў большасці галасоў з 12 членаў кіруючай кааліцыі сацыял-дэмакратаў і юніяністаў. Такім чынам, апазіцыйная Народная партыя змагла патрабаваць правядзення рэферэндуму. У выніку кароль Крысціян X Глюксбург не прызнаў вынік рэферэндума і другі раз за гісторыю астравоў распусціў Лёгтынг 25 верасня. Новыя выбары былі прызначаны каралём на лістапад 1946 года.

## Вынікі 
Народная партыя, якая адкрыта выступала за аддзяленне ад Даніі і ініцыявала пры дапамозе сацыял-дэмакрата рэферэндум аб незалежнасці астравоў, страціла 3 мандаты ў Лёгтынгу. Былы сацыя-дэмакрат  выступіў на выбарах як беспартыйны кандыдат, але не здолеў набраць неабходнай колькасці галасоў. Апазіцыная кааліцыя сацыял-дэмакратаў і юніяністаў, якая стварыла выбарчы блок, набрала на дваіх усяго толькі 6 мандатаў (СДП — 4, ПС — 2). Відавочная большасць у парламенце дэпутатаў, якія выступалі супраць аддзялення, і, такім чынам, пытання аб незалежнасці Фарэрскіх астравоў было знята з парадку дня. 

Складаныя і цяжкія перамовы прывялі да кампрамісу — Закону аб унутраным самакіраванні 23 сакавіка 1948 года. Пасля гэтага, у маі 1948 года, быў сфарміраваны першы ўрад Фарэрскіх астравоў, прэм’ер-міністрам стаў прадстаўнік Партыі саюза Андрас Самуэльсан. Урад складаўся з кааліцыі партый: Партыя саюза (2 партфеля), Партыя самакіравання і Сацыял-дэмакратычная партыя (па 1 партфелі).

Вынікі рэферэндуму 1946 года адносна статуса Фарерскіх астравоў, на якіх больш за палову прагаласаваўшых выказаліся за аддзяленне ад Даніі і былі праігнараваныя дацкімі ўладамі, а таксама вынікі выбараў 8 лістапада, дзе большасць галасоў атрымалі праціўнікі поўнага самакіравання, прывялі да стварэння нова палітычнай сілы — Рэспубліканская партыя.

## Вынікі выбараў 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* Løgtingsval skift á valdømi og flokkar (1906-2004), hagstova.fo
* FAROES / DK 1945-2011 , parties-and-elections.eu
* Stjørnarskipanarmálið 1946, Føroya Skúlabókagrunnur 
* Prozentuale Ergebnisse der Parteien von 1906 bis 2011 , in.fo
* Dagblaðið - 17. Sept. 1946, infomedia.dk. Zeitungsbericht über den Ausgang der Volksabstimmung vom 14. September 1946.
* Dagblaðið - 13. Nov. 1946, infomedia.dk. Zeitungsbericht über den Ausgang der Løgtingswahl vom 8. November 1946.

1946
Катэгорыя:1946 год на Фарэрскіх астравах
Катэгорыя:Падзеі 8 лістапада
Катэгорыя:Лістапад 1946 года
Катэгорыя:Выбары 1946 года
Закон вуліц (фільм)

**«Закон вуліц»** () — французскі кінафільм рэжысёра Ральфа Абіба. Экранізацыя аднайменнага рамана Агюста Ле Брэтана.

## Сюжэт 
Малад сірата Іў Трэжы (Жан-Луі Трэнціньян) бяжыць з сіроцкага дома, каб знайсці ў Парыжы старога сябра Дэдэ. У Парыжы Іў улюбляецца ў Зет і знаёміцца ​​з уладальнікам бістро Блэнам, які бярэ яго на сталую працу. Жо-Грэк раўніва ставіцца да сяброўства Дэдэ і Іва, спакушае Ванду, прастытутку, да якой неабыякавы Дэдэ, і забівае апошняга. Блэн дапамагае Іву, каб той не паўтарыў лёс Дэдэ. Іў можа жыць шчасліва з Зет і дзіцем, якога яна чакае.

## Зноскі 
Катэгорыя:Фільмы на французскай мове
Катэгорыя:Фільмы-драмы Францыі
Катэгорыя:Фільмы Францыі 1956 года
Лічбавая дыстрыбуцыя

**Лічбавая дыстрыбуцыя** або **лічбавае распаўсюджванне**, **распаўсюджванне праз інтэрнэт** — гэта форма распаўсюджвання лічбавага кантэнту, такога як аўдыё, відэа, электронныя кнігі, відэагульні і праграмнае забеспячэнне, праз інтэрнет. З’яўляецца альтэрнатывай фізічным носьбітам інфармацыі, такім як аптычныя дыскі, відэакасеты, папера і картрыджы.

Адной з формаў лічбавай дыстрыбуцыі з’яўляюцца стрымінгавыя сэрвісы, якія прадугледжваюць, што кліентская праграма на прыладзе карыстальніка атрымае доступ да пэўнага кантэнта па запыце на абмежаваны час. Іншы падыход заключаецца ў дазволе спампаваць файл цалкам на прыладу карыстальніка і захоўваць яго пастаянна з магчымасцю аўтаномнага доступу, часам з нейкай формай абароны ад капіравання.

Для таго, каб гарантаваць даступнасць кантэнта ў розных рэгіёнах і хуткасць яго перадачы, выкарыстоўваюцца так званыя сеткі дастаўкі кантэнту ().  Альтэрнатывай для іх з’яўляюцца тэхналогіі пірынгавага абмену файламі ().

## Сэрвісы лічбавай дыстрыбуцыі 
Некаторыя з найбольш вядомых сэрвісаў лічбавай дыстрыбуцыі пералічаны ніжэй.
#### Аўдыё 
* Apple Music
* Spotify
* SoundCloud
* Amazon Music
* YouTube Music

#### Відэа 
* Netflix
* Youtube
* HBO Max
* Amazon Prime Video
* Disney+
* Hulu

#### Электронныя кнігі 
* Project Gutenberg
* Вікікнігі
* Apple Books
* Google Play Books
* Kindle Store
* Kindle Direct Publishing

#### Відэагульні 
* Steam
* PlayStation Store
* Epic Games Store
* GOG.com

#### Праграмнае забеспячэнне 
* App Store
* Google Play
* F-Droid
* Huawei AppGallery
* Microsoft Store

## Крыніцы 
Катэгорыя:Інтэрнэт
Катэгорыя:Інтэрнэт-сэрвісы
Энергія (значэнні)

* Энергія
* Энергія (прыпыначны пункт)
* Энергія (Пухавіцкі раён)
Эміль Бенвеніст

**Эміль Бенвеніст** (; ) — французскі мовазнавец.

## Біяграфія 
З 1935 года — прафесар Калеж дэ Франс, з 1945 года — сакратар Парыжскага лінгвістычнага таварыства, з 1960 года — член Французскай акадэміі навук.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар прац у галіне агульнага і індаеўрапейскага мовазнаўства, агульнай семіялогіі. Даследаваў праблемы структурнай лінгвістыкі. У адрозненне ад Ф. дэ Сасюра лічыў моўны знак міжвольным, таму што ён абумоўлены сістэмай мовы. Аўтар тэорыі структуры індаеўрапейскага кораня, шматлікіх прац па іранскіх мовах.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мовазнаўцы Францыі
Катэгорыя:Філолагі Францыі