Міхаіл Дзмітрыевіч Бонч-Бруевіч

**Міхаі́л Дзмі́трыевіч Бонч-Бруе́віч** — рускі і савецкі геадэзіст, военачальнік, удзельнік Першай сусветнай і грамадзянскай войнаў. Генерал-лейтэнант (1944). Доктар ваенных і тэхнічных навук. З дваран, брат Уладзіміра Дзмітрыевіча Бонч-Бруевіча.

## Біяграфія 
З сям’і каморніка, выхадца з дваран Магілёўскай губерні.

У 1891 годзе скончыў Маскоўскі вымяральны Канстанцінаўскі межавы інстытут, у 1892 годзе — ваенна-вучэльны курс Маскоўскага пяхотнага юнкерскага вучылішча. У 1898 годзе — Акадэмію Генштаба, дзе ў 1907 годзе выкладаў тактыку.

Між іншым, ужо тады нязменным памочнікам Бонч-Бруевіча па шэрагу пытанняў стаў палкоўнік Генштаба С. Г. Лукірскі. Даволі цікава адзначыць, што ваенны міністр генерал Уладзімір Сухамлін у 1915 годзе недалюбліваў як аднаго, так і другога: Бонч-Бруевіча лічыў цалкам залежным ад Лукірскага, а апошняга называў «дрэнню вялікай».

## Начальнік штаба Паўночна-Заходняга фронту 
У сакавіку 1915 Бонч-Бруевіч стаў начальнікам штаба Паўночна-Заходняга фронту, у той час гэта была адна з ключавых пасад у рускай арміі. Рэзкі і малатаварыскі, ён не падабаўся палацавай шляхце. Вакол генерала пляліся інтрыгі. Бонч-Бруевіч плаціў прыдворным той жа манетай, падазраючы некаторых з іх у шпіянажы на карысць Германіі. У рэшце рэшт, некаторыя царадворцы сталі адкрыта выказваць сваё грэбаванне да генерала. Па словах М. К. Лемке, які служыў у час вайны ў стаўцы Вярхоўнага Галоўнакамандуючага, неяк да іх прыехаў былы варшаўскі генерал-губернатар князь Енгалычаў і заявіў, што хоча заняць пасаду «не менш» чым начальніка штаба фронту. Бачачы здзіўленне чыноў стаўкі, Енгалычаў хутка дадаў: «Так прагоніце каго-небудзь, ну хоць Бонч-Бруевіча. Гасудар абяцаў пагаварыць пра гэта з Рузскім…» Вядома ж, князю патлумачылі, што так не робіцца, і ён паехаў дадому, але выпадак вельмі паказальны.

Неўзабаве да хору нядобразычліўцаў М. Д. Бонч-Бруевіча далучылася і царыца, пакрыўджаная недаверам генерала да яе набліжаных. Яна засыпала Мікалая II лістамі са з’едлівымі водгукамі ў адрас Бонч-Бруевіча:

«Якая будзе радасць, калі ты пазбавішся ад Б. Бр. (не ўмею напісаць яго імя)! Але спачатку яму трэба даць зразумець, якое ён зрабіў зло, якое падае прытым на цябе. Ты занадта добры, мой прамяністы анёл. Будзь цвярдзейшы, і калі пакараеш, то не даруй адразу і не давай добрых месцаў: цябе недастаткова баяцца».

«…Так, хутчэй пазбаўся ад Бр.-Бр. Толькі не давай яму дывізіі…»

«Ці прыбраў Курапаткін, нарэшце, Бр.-Бруевіча? Калі яшчэ не, дык загадай гэта зрабіць хутчэй. Будзь больш рашучым і больш самадзяржаўным, дружа, паказвай твой кулак там, дзе гэта неабходна — як казаў мне стары Гарамыкін у апошні раз, калі быў у мяне: „Гасудар павінен быць цвёрдым, неабходна, каб адчулі яго ўладу“. І гэта праўда. Твая анёльская дабрыня, паблажлівасць і цярпенне вядомыя ўсім, імі карыстаюцца. Дакажы ж, што ты адзін — валадар і валодаеш моцнай воляй».

Зразумела, што ўсё гэта не магло цягнуцца доўга, і 1 сакавіка 1916 Мікалай II зняў Бонч-Бруевіча з займаемай пасады. Цяпер ён стаў спачатку генералам для даручэнняў штаба Паўночнага фронту, затым — стаўкі галоўнакамандуючага. Але ўсе гэтыя пасады былі хутчэй намінальнымі. Не дзіўна, што з Лютаўскай рэвалюцыяй пакрыўджаны царскай сям’ёй Міхаіл Дзмітрыевіч адным з першых генералаў абвясціў аб сваёй лаяльнасці Часоваму ўраду.

## Пасля падзення манархіі ў 1917 годзе 
Пры Керанскім Бонч-Бруевіч спачатку займаў пасаду начальніка Пскоўскага гарнізона, дзе знаходзіўся штаб Паўночнага фронту, затым некаторы час камандаваў Паўночным фронтам, і, нарэшце, быў прызначаны начальнікам Магілёўскага гарнізона.

У час Кастрычніцкай рэвалюцыі М. Д. Бонч-Бруевіч самы першы з генералаў перайшоў на бок бальшавікоў Зрэшты, Сыціну тады гэта істотна не пашкодзіла, арыштован ён быў праз 7 гадоў..

У рэшце рэшт, 17 мая 1931 года М. Д. Бонч-Бруевіча выпусцілі з турмы, а яго справа «за адсутнасцю складу злачынства» была спынена.

У 1937 годзе яму прысвоена званне камдыва, у 1944 годзе назначаны генерал-лейтэнантам.

## Узнагароды 
### Расійская імперыя 
* Ордэн Святога Станіслава 3-й ступені (1900)
* Ордэн Святой Ганны 3-й ступені (1903)
* Ордэн Святога Станіслава 2-й ступені (1906)
* Ордэн Святой Ганны 2-й ступені (1910/12/06)
* Ордэн Святога Уладзіміра 4-й ступені (1913/12/06)
* Георгіеўская зброя (1914/09/22)
* Ордэн Святога Уладзіміра 3-й ступені (1914/10/25)

## Бібліяграфія 
* Труды по тактике и геодезии.
* Мемуары.

## Літаратура 
* Залесский К. А. Кто был кто в Первой мировой войне. — М.: АСТ, 2003. — 896 с. — 5000 экз. — ISBN 5-271-06895-1

## Спасылкі 
* Бонч-Бруевич Михаил Дмитриевич, редактор Вячеслав Румянцев.
* : Вся власть Советам! Москва, Воениздат, 1958.
* 
* Похоронен на Ваганьковском кладбище 

Міхаіл Дзмітрыевіч
Катэгорыя:Мемуарысты СССР
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Царскія афіцэры на службе ў РСЧА
Катэгорыя:Выкладчыкі ВНУ Масквы
Катэгорыя:Узнагароджаныя Залатой зброяй «За адвагу»