Баснійская вайна

**Баснійская вайна** (1 сакавіка 1992 — 14 верасня 1995) — востры міжэтнічны канфлікт паміж узброенымі фармаваннямі трох нацыянальных абшчын Рэспублікі Боснія і Герцагавіна: баснійскіх мусульман, баснійскіх харватаў і баснійскіх сербаў.

## Перадгісторыя 
На тэрыторыі Босніі і Герцагавіны гістарычна пражывалі прадстаўнікі трох нацыянальнасцяў (паводле перапісу насельніцтва 1991 года): баснійскія мусульмане (44 %), этнічныя сербы (31 %) і харваты (17 %). І яшчэ частка насельніцтва, хоць і нязначная (5,5%), ідэнтыфікавала сябе як югаславы.

На фоне выхаду са складу Югаславіі Славеніі і Харватыі ў баснійскім парламенце здарыўся раскол: харваты і баснякі сталі таксама выступаць за аддзяленне, а сербы патрабавалі не выходзіць з адзінай краіны — раскол Босніі і Герцагавіны стаў непазбежны.

9 студзеня 1992 года, была абвешчана *Рэспубліка сербскага народа Босніі і Герцагавіны* (з 12 жніўня 1992 года — Рэспубліка Сербская), як федэратыўная адзінка Югаславіі.

29 лютага 1992 года ў Босніі і Герцагавіне прайшоў рэферэндум: большасць сербаў ігнаравалі яго, але 98 адсоткаў тых, хто прыйшоў на ўчасткі (у асноўным харватаў і баснякоў) выступілі за выхад з Югаславіі.

Пасля абвяшчэння незалежнасці разгарэлася вайна, у якой баснійскія сербы атрымалі падтрымку ад урада Сербіі Слабадана Мілошавіча і Югаслаўскай Народнай Арміі. Неўзабаве баявыя дзеянні разгарэліся на тэрыторыі ўсёй рэспублікі і пачаліся першыя этнічныя чысткі.

## Ход вайны 
1 красавіка 1992 г. абвешчана незалежнасць Босніі і Герцагавіны. У красавіку адбыўся «мусульманскі путч» — захоп будынкаў міліцыі і важнейшых аб’ектаў сепаратыстамі. Мусульманскім узброеным фарміраванням супрацьстаяла Сербская добраахвотніцкае гвардыя і атрады добраахвотнікаў. Югаслаўская армія адвяла свае падраздзялення, а затым была блакіравана мусульманамі ў казармах.

ЗША і шэраг іншых дзяржаў абвінавацілі Сербію ў распальванні канфлікту ў Босніі і Герцагавіне. Пасля ўльтыматуму АБСЕ югаслаўскія войскі былі выведзены з тэрыторыі рэспублікі. Але становішча ў рэспубліцы не стабілізавалася. Успыхнула вайна паміж харватамі і мусульманамі з удзелам харвацкай арміі. Кіраўніцтва Босніі і Герцагавіны падзялілася на самастойныя этнічныя групоўкі.

18 сакавіка 1994 г. пры пасрэдніцтве ЗША была створана мусульмана-харвацкая федэрацыя і добра ўзброеная сумесная армія, якая пачала наступальную аперацыі пры падтрымцы паветраных сіл НАТА, якія нанасілі бомбавыя ўдары па сербскім пазіцыям. Супярэчнасці сербскіх лідараў з югаслаўскім кіраўніцтвам, а таксама блакада «блакітнымі каскамі» цяжкага ўзбраення сербаў паставілі іх у цяжкае становішча. У жніўні—верасні 1995 года НАТА, разбурыўшы сербскія ваенныя і грамадзянскія аб’екты, цэнтры сувязі і сістэмы СПА, падрыхтавалі новае наступленне мусульмана-харвацкай арміі. 12 кастрычніка сербы былі вымушаныя падпісаць пагадненне аб спыненні агню.

## Завяршэнне вайны 
У лістападзе 1995 году падпісаннем Дэйтанскім пагаднення, згодна з якімі Боснія (якая складалася з 51 % мусульман і 49 % праваслаўных хрысціян) падзялялася на баснійска-мусульманскую і баснійска-сербскую рэспублікі, але ў сваіх ранейшых межах. Адзіную Боснію павінны былі прадстаўляць некаторыя агульныя інстытуты дзвюх рэспублік. 35-тысячны кантынгент войскаў НАТА з удзелам ЗША быў абавязаны сачыць за захаваннем пагадненняў па Босніі. Асобы, падазраваныя ў злачынствах, падлягалі арышту (перш за ўсё гэта тычылася лідараў баснійскіх сербаў Слабадана Мілошавіча і Радка Младзіча).

СБ ААН рэзалюцыяй № 1031 ад 15 снежня 1995 г. даручыў НАТА сфармаваць міратворчыя сілы для спынення канфлікту ў Босніі і Герцагавіне, што стала першай у гісторыі наземнай аперацыяй, якая праводзілася пры вядучай ролі НАТА за межамі зоны яе адказнасці. Роля ААН звялася да ўхвалення гэтай аперацыі. Склад міратворчых шматнацыянальных сіл уключаў у сябе 57300 чалавек, 475 танкаў, 1654 бронемашын, 1367 гармат, сістэм залпавага агню і мінамётаў, 200 баявых верталётаў, 139 баявых самалётаў, 35 караблёў (з 52 самалётамі палубнай авіяцыі) і іншае ўзбраенне. Лічыцца, што да пачатку 2000 г. мэты міратворчай аперацыі былі ў асноўным дасягнуты — наступіла спыненне агню. Але поўнай згоды канфліктуючых бакоў так і не адбылося. Не вырашанай засталася праблема бежанцаў.

## Ваенныя злачынствы 
Абодва бакі ў перыяд канфлікту абвінавачвалі ў этнічных чыстках, згвалтаваннях жанчын, згонам людзей у канцлагеры і іншых ваенных злачынствах.

## Гл. таксама 
* Распад Югаславіі
* Аблога Сараева
* Замежныя камбатанты ў Баснійскай вайне

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Istraživačko dokumentacioni centar   
* arhivcroTV   
* The war in Central Bosnia Photo Gallery by James Mason at pbase.com 

Катэгорыя:Югаслаўскія войны

Катэгорыя:Войны Харватыі
Катэгорыя:Войны за незалежнасць
Катэгорыя:Грамадзянскія войны