open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кузня

, карціна Кузня, 1845 год]]
**Кузня** — майстэрня по ручной апрацоўцы металу, як правіла, коўкай.

Чалавек, які ажыццяўляе ўсе гэтыя аперацыі і працуе ў кузні — каваль.

## Абсталяванне кузні 
У кузні абавязкова размяшчаліся агнішча (горан) і кавадла. У ёй можна ажыццяўляць амаль усе першасныя аперацыі па апрацоўцы металу: плавіць, заліваць яго ў форму; а таксама і далейшыя, сярод якіх: свабодная коўка, кавальская зварка, горнавая пайка медзі, тэрмічная апрацоўка вырабаў, гартаванне, штампоўка, валачэнне, згібанне, кручэнне, чаканка і г. д.

Файл:Blacksmith_at_work02.jpg|alt=Кузнец за ковкой|Каваль за коўкай
Файл:Интерьер_кузницы_Львов_Шевч_гай.jpg|alt=Кузница в Шевченковском гае|Кузня ў Шаўчэнкаўскім гаі
Файл:Forging_shop-Gesenkschmiede_1.JPG|alt=Механический молот|Механічны молат 
Файл:Blacksmiths_fire.jpg|Горан
Файл:Coal-forge-diagram.svg|alt=Устройство горна|Будова горна
Файл:Barkerville_BC_Blacksmith_Shop.JPG|alt=Кузнечная мастерская Баркервилля Британской Колумбии|Кавальская майстэрня Баркервіля ў Брытанскай Калумбіі
Файл:Forgeron_au_travail_Guédelon.JPG|alt=Кузнец за работой Геделон|Каваль за працай, Гедэлон
Файл:Smidse_1.jpg|alt=Кузница|Кузня

## Гісторыя 
У недалёкім мінулым *кузня* — галоўнае месца вытворчасці зброі і прылад працы. Кавальскае рамяство і кавальская вытворчасць маюць шматвяковую гісторыю. Чалавеку здаўна былі вядомыя найпрасцейшыя кавальскія інструменты для коўкі: молат, клешчы, кавадла і самае простае абсталяванне для награвання — горан, а таксама прылада для нагнятання паветра — мяхі.

На Русі, каб пазбегнуць пажару, кузня будавалася як мага далей ад жылой забудовы.

Першая механізацыя працэсаў коўкі адбываецца ў XVI стагоддзі. Тады пачынаюць прымяняць механічныя рычажныя і вададзейныя молаты, якія прыводзіліся ў дзеянне энергіяй вадзяной плыні. Пры адсутнасці гідраэнергіі прымяняліся капаравыя (падаючыя) молаты.

У сувязі з малой прадукцыйнасцю працы і адначасова паскарэннем навукова-тэхнічнага прагрэсу кузня згубіла сваё значэнне; ручная вытворчасць змянілася фабрычна-патокавай. На замену майстэрням прыйшлі кавальскія цэхі з механічнымі і гідраўлічнымі молатамі, пракатнымі станамі і г. д. У сучаснай кузні займаюцца, як правіла, ручной мастацкай коўкай і ствараюць паштучныя вырабы.

## Гл. таксама 
* Зварка
* Металургія

## Крыніцы 
Катэгорыя:Кавальства
Катэгорыя:Металаапрацоўка
Халакост у Крупскім раёне

За час акупацыі практычна ўсе яўрэі Крупскага раёна былі забітыя, а нешматлікія ацалелыя ў большасці ваявалі пасля ў партызанскіх атрадах.

Масавыя забойствы яўрэяў у раёне пачаліся ўжо ў верасні 1941 года ў пасёлках Крупкі, Бобр, вёсках Халопенічы, Абчуга, Шамкі, Дуброўка, Ротань і іншых месцах.
* у гета ў пасёлку Бобр (лета — 10 кастрычніка 1941) былі забітыя каля 700 габрэяў.
* у гета ў горадзе Крупкі (ліпень — 18 верасня 1941) былі забітыя каля 2000 габрэяў.
* у гета ў пасёлку Халопенічы (ліпень — 6 верасня 1941) былі забітыя каля 2400 габрэяў.
* у гета вёскі Абчуга (да мая 1942 года) загінула больш за 1000 чалавек.
* у гета вёскі Ухвала (да 14 сакавіка 1942) загінула больш за 150 чалавек.
* у гета вёскі Шамкі (да 6 верасня 1941) загінула 600—700, Давыдзёнак Дзяніс і Анастасія.

Помнікі забітым яўрэям раёна ўстаноўлены ў Крупках, Абчузе, Халопенічах, Бабры, Шамках і Ухвале.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Крупскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Крупскага раёна
Бакалея

**Бакалея** ( *—* прадавец тавараў першай неабходнасці,  — зеляніна, гародніна) — сухія харчовыя тавары першай неабходнасці, полуфабрыкаты і кансервы, а таксама некаторыя базавыя гаспадарчыя тавары (мыла, пральны парашок, запалкі). З пункту гледжання арганізацыі прадуктовага рознічнага гандлю, бакалейныя тавары, якія адрозніваюцца працяглымі тэрмінамі хранення і непатрабавальнасцю ў захоўванні, супрацьпастаўляюцца гастранамічным, як правіла, гатовым да спажывання, больш дарагім і патрабуючым спецыяльных умоў захоўвання.

Слова з’явілася ва ўжытку ў дарэвалюцыйнай Расіі, дзе абазначала сухія харчовыя тавары — спачатку сухафрукты і вэнджаніну, пасля чай, цукар, кофе, муку, крупы, прыправы. Пазней слова распаўсюдзілася на бакалейную краму альбо аддзел у краме, якія вялі рознічны гандаль гэтымі таварамі. Уладальнік бакалейнай крамы — бакалейшчык.

У Савецкім Саюзе рэалізацыяй бакалейных тавараў сярод насельніцтва з 1950-х гг. займалася Галоўбакалея ў складзе Міністэрства гандлю СССР. У савецкім заканадаўстве былі вызначаны патрабаванні да працоўнага месца работніка бакалеі, да інвентарнай тары і другіх аспектаў гандлю. Дзякуючы даступнасці халадзільнага абсталявання, сучасныя магазіны каля дома звычайна гандлююць як бакалеяй, так і гастранамічнымі таварамі, уключаючы мясцовыя мясныя і малочныя вырабы, а таксама свежую гародніну і садавіну.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Рознічны гандаль
Катэгорыя:Магазіны
Гужавы транспарт

арлоўскіх рысакоў (Імператар Аляксандр III у адкрытым ландо). Карціна М. Я. Свярчкова, 1888]]
 з вупражжу. Слаўнае, 2002]]
, запрэжаныя двухгорбымі вярблюдамі. Расія, 1942]]
**Гужавы транспарт** (ад слова *гуж —* скураная альбо вяровачная пятля ў вупражы) — від вупражнога транспарту, як грузавога, так і пасажырскага, у якім транспартныя сродкі (павозкі) прыводзяцца ў рух жывёламі. 

У якасці цяглавых жывёл выкарыстоўваюцца коні, валы, буйвалы, аслы, мулы, сабакі, алені. У залежнасці ад тыпу хадавой часткі адрозніваюць калёсны і санны гужавы транспарт. У тым выпадку, калі груз замацоўваецца на самой жывёле, гавораць пра ўючны транспарт, які лічыцца асобным відам транспарту. Згодна з Венскай канвенцыяй аб дарожных знаках і сігналах, знак  забараняе рух як гужавога, так і ўючнага транспарту на дадзенай дарозе (не забараняючы верхавую язду).

## Гісторыя 
, *Германія, 2006*]]
Гужавы транспарт да сярэдзіны XIX стагоддзя быў асноўным відам сухапутнага транспарту, у сярэдзіне XIX стагоддзя шырокае распаўсюджанне атрымала чыгунка, а ў пачатку XX стагоддзя — аўтамабілі. Тым не менш гужавы транспарт заставаўся важным відам транспарту да Другой сусветнай вайны, пасля чаго ён быў выцеснены матарызаванымі відамі транспарту.

З пачатку XXI стагоддзя гужавы транспарт выкарыстоўваецца ў сельскай мясцовасці, а ў краінах, якія развіваюцца доля гужавога транспарту па-ранейшаму застаецца высокай. 

У многіх турыстычных гарадах конныя экіпажы выкарыстоўваюцца для катання турыстаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Гужевой транспорт // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
* Гужевой санитарный транспорт / Степанов А. П. // Большая медицинская энциклопедия : в 30 т. / гл. ред. Б. В. Петровский. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1977. — Т. 6 : Гипотиреоз — Дегенерация. — 632 с. : ил.
Катэгорыя:Гужавы транспарт
Катэгорыя:Віды транспарту
Леанід Антонавіч Гарбацэвіч

**Леанід Антонавіч Гарбацэвіч** () — савецкі ваенны дзеяч, генерал-маёр авіяцыі (1941), удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Вядомы як арганізатар авіяцыйных аперацый на Варонежскім фронце.

## Біяграфія 
### Раннія гады і пачатак шляху 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і ў вёсцы Самахвалавічы Мінскага павета. З 1923 года працаваў у камсамоле, з верасня 1924 года — у Чырвонай Арміі. Скончыў Ленінградскую ваенна-тэхнічную школу ВПС (1925), Ленінградскую ваенна-тэарэтычную школу ВПС (1927), Барысаглебскую 2-ю ваенную школу лётчыкаў (1928). З 1928 года — інструктар-лётчык у Барысаглебску.

### Служба ў перадваенныя гады 
У 1930 годзе пераведзены ў 8-ю школу ваенных пілотаў (Адэса), дзе служыў інструктарам, камандзірам звяна і атрада. У 1935—1936 гадах навучаўся ў Ліпецкай вышэйшай лётна-тактычнай школе ВПС. З 1937 года — камандзір 33-й знішчальнай авіяцыйнай брыгады (Хабараўск), з 1938 года — камандзір 20-й авіяцыйнай брыгады (2-я асобная Чырванасцяжная армія). У 1940 годзе ўзначаліў 29-ю авіяцыйную дывізію (Далёкаўсходні фронт).

У лістападзе 1940 года прызначаны камандзірам 5-га авіяцыйнага корпуса. У 1941 годзе скончыў курсы ўдасканалення вышэйшага начальніцкага складу (КУВНАС) пры Ваеннай акадэміі імя М. В. Фрунзэ і стаў начальнікам упраўлення бамбардзіровачнай авіяцыі Галоўнага ўпраўлення ВПС Чырвонай Арміі.

### Вялікая Айчынная вайна 
21 верасня 1941 года прызначаны начальнікам Упраўлення авіяцыі Галоўнага камандавання ВПС. 29 кастрычніка 1941 года атрымаў званне генерал-маёра авіяцыі. З сакавіка 1942 года камандаваў 3-й ударнай авіяцыйнай групай стаўкі вярхоўнага галоўнага камандавання, каардынуючы дзеянні авіяцыі на Паўднёвым фронце.

З ліпеня 1942 года — камандзір 244-й бамбардзіровачнай авіяцыйнай дывізіі (2-я паветраная армія, Варонежскі фронт). Удзельнічаў у Варонежска-Варашылаўградскай і Данецкай абарончых аперацыях. Асабіста здзейсніў больш за 50 баявых вылетаў, арганізоўваў знішчэнне нямецкіх танкавых калон.

### Гібель і памяць 
26 ліпеня 1942 года загінуў падчас налёту нямецкіх знішчальнікаў Me-109 на аэрадром каля вёскі Чартавіцкае (Варонежская вобласць). Пахаваны ў Мічурынску з вайсковымі ўшанаваннямі. 4 мая 2017 года ў Мічурынску адкрыты помнік генералу.

### Узнагароды 
* Ордэн Чырвонай Зоркі (4 кастрычніка 1941 года).
* Наградная зброя.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Барысаглебскае ВВАУЛ. Старонка выпускніка 
* Гарбацэвіч Леанід Антонавіч. АБД Памяць Народа 

Катэгорыя:Кавалеры ордэна Чырвонай Зоркі
Шон Бэйкер

**Шон Бэйкер** (; ) — амерыканскі кінарэжысёр. Ён найбольш вядомы як рэжысёр незалежных мастацкіх фільмаў пра жыццё сэкс-работнікаў, такіх як «Старлетка» (2012), «Мандарын» (2015), «Праект „Фларыда“» (2017), «Чырвоная ракета» (2021) і «Анора» (2024), апошні з якіх атрымаў Залатую пальмавую галіну Канскага кінафестывалю 2024 года і шэсць намінацый на «Оскар», у тым ліку як «Найлепшы фільм» (2025).

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Рэжысёры тэлебачання ЗША
Катэгорыя:Кінааператары ЗША
Катэгорыя:Мантажоры ЗША
Катэгорыя:Сцэнарысты тэлебачання ЗША
Катэгорыя:Выпускнікі Нью-Ёркскага ўніверсітэта
Хенрык Бараноўскі

**Хенрык Бараноўскі** (;  — ) — польскі рэжысёр тэатра, оперы і кіно, акцёр, сцэнограф, драматург, сцэнарыст і паэт. Найбольш вядомы як выканаўца галоўнай ролі ў фільме «Дэкалог, адзін» рэжысёра Кшыштафа Кеслёўскага. Ён таксама выканаў ролю Юзафа, брата Розы, у фільме «» рэжысёркі  і ролю Напалеона ў фільме «» рэжысёра Анджэя Вайды. Хенрык Бараноўскі кіраваў больш чым 60 тэатральнымі і опернымі пастаноўкамі ў Еўропе, Расіі і ЗША і быў мастацкім кіраўніком  ў Катавіцах у сярэдзіне 2000-х. Ён таксама паставіў чатыры «*тэлетэатральныя*» пастаноўкі: «…так, я буду, так» (1992, адаптацыя «Уліса» Джэймса Джойса), «Для Федры» (1998), «Святая ведзьма» (2003) і «Ноч — маці дня» (2004).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Польшчы
Катэгорыя:Тэатральныя акцёры Польшчы
Катэгорыя:Кінаакцёры Польшчы
Катэгорыя:Сцэнарысты Польшчы
Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Памерлі ад раку
Шпалапрапітны завод

]]
**Шпалапрапітны завод** — прадпрыемства пуцявой гаспадаркі з механізаванымі вытворчымі працэсамі, на якім адбываецца насычэнне антысептыкамі драўляных шпал, маставых і пераводных брусоў, слупоў ліній сувязі і аўтаблакіроўкі.

## Склад прадпрыемства 
]]
На шпалапрапітным заводзе ёсць:

* склад сырой прадукцыі
* цэх насычэння з машынным аддзяленнем і кацельняй
* прылады водаачысткі
* склад антысептыкаў
* склад гатовай прадукцыі
* транспартная інфраструктура
* дарогі для аўтамабільнага і пуці для чыгуначнага транспарту

## Цэх насычэння 
У цэхах насычэння знаходзяцца прапітныя цыліндры, ваганетка для размяшчэння шпал, манеўровы цыліндр, прызначаны для запаўнення прапітнага цыліндру антысептыкам у перыяд насычэння і прыёму антысептыку пасля яе заканчэння. Для вымярэння аб’ёму антысептыку, які паглынаецца драўнінай у працэсе насычэння, выкарыстоўваюць спецыяльныя вымяральныя прыборы — мернікі. Манеўровыя і прапітныя цыліндры, рэзервуары для нарыхтоўкі сумесі і мернікі абсталяваны паравымі падагравальнікамі змеевіковага тыпу.

## XXI стагоддзе 
.]]
У XXI стагоддзі шырокае распаўсюджанне атрымалі жалезабетонныя шпалы. Рознага тыпу слупы, маставыя і пераводныя брусы таксама вырабляюцца з жалезабетону. З гэтай прычыны многія шпалапрапітныя заводы перапрафіляваліся і займаюцца зборкай рэйкашпальнай рашоткі з жалезабетонных шпал і рэек.

## Гл. таксама 
* Шпала

## Літаратура 
* Шпалопропиточный завод // Железнодорожный транспорт: энциклопедия / гл. ред. Н. С. Конарев. — М.: Большая российская энциклопедия, 1994. — С. 500-501. 
Катэгорыя:Пуцявая гаспадарка
Катэгорыя:Прадпрыемствы чыгуначнага транспарту
Альбер Прэцыёзі

**Альбер Аляксандр Прэцыёзі** (; ) — французскі ваенны лётчык, баец палка «Нармандыя».

## Біяграфія 
Нарадзіўся на востраве Корсіка ў сям’і сельскага жандара. У 1930-х пакінуў родную вёску і ў 1935 годзе паступіў у авіяцыйную школу Салон-дэ-Праванс ён далучыўся да знішчальнага палка «Нармандыя» (пазней пераназваны ў «Нармандыя—Нёман»). Падраздзяленне складалася з французскіх лётчыкаў, якія змагаліся на Усходнім фронце.

У паветраным баі на арлоўскім напрамку пілота збілі. Яго цела было спешна пахавана разам з савецкімі вайскоўцамі і партызанамі.

## Муамар Кадафі 
У 1941 годзе самалёт Прэцыёзі з-за тэхнічнай няспраўнасці вымушана сеў у Лівійскай пустыні. Выжыць лётчыку дапамаглі бедуіны племя сенусі. Нейкі час ён пражыў у іх. Пілот уступіў у любоўную сувязь з мясцовай жанчынай, якая пасля нарадзіла ад яго хлопчыка. Паводле некаторых звестак, дзіцем быў будучы кіраўнік Лівійскай Джамахірыі Муамар Кадафі. Чуткі грунтаваліся на наступным: 1) гісторыя пра тое, што ў Прэцыёзі быў біялагічны сын у Лівіі, цыркулявалася сярод яго саслужыўцаў; 2) у маладосці Кадафі быў вельмі падобны на Прэцыёзі. Упершыню ў СМІ падобная інфармацыя з’явілася ў 1970-х гадах. Аднак гэтыя здагадкі не былі пацверджаны па выніках вывучэння архіва ВПС Францыі. Аб’ект выкарыстоўваўся ў ходзе інтэрвенцыі НАТА ў Лівіі супраць войск Муамара Кадафі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Jean-François Roseau, La chute d'Icare, Paris, Éditions de Fallois, 2016, 342 p. (ISBN 978-2-877-06956-4, OCLC 958089080) et Paris, Folio, 2018 (n° 6506).

## Спасылкі 
* Біяграфія

Катэгорыя:Постаці Корсікі
Катэгорыя:Французскія лётчыкі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Нармандыя-Нёман
Падручны польска-беларускі слоўнік

**Падру́чны по́льска-белару́скі сло́ўнік** (***ППБС-62***) — двухмоўны перакладны слоўнік, выдадзены ў 1962 годзе ў Варшаве. Галоўныя рэдактары — Антаніна Абрэмбская-Яблонская і Мікалай Бірыла. Налічвае каля 40 000 слоў.

## Укладанне 
Работа над слоўнікам пачалася ў 1955 годзе ў сектары беларускай філалогіі пры . Кіравала працай загадчыца кафедры беларускай філалогіі Варшаўскага ўніверсітэта прафесарка Антаніна Абрэмбская-Яблонская, бралі ўдзел таксама супрацоўнікі сектару беларускай філалогіі Польска-савецкага інстытута і кафедры беларускай філалогіі Варшаўскага ўніверсітэта Лідзія Базылюк, Лідзія Галавінская, Ларыса Гутнік, Барыс Мерынг і Баляслаў Манкевіч. З беларускага боку ўдзельнічаў мовазнавец акадэмік Мікалай Бірыла, які ў той час працаваў загадчыкам сектара тэрміналогіі Інстытута мовазнаўства Акадэміі навук БССР і чытаў лекцыі па беларускай мове ў Варшаўскім універсітэце. Але і пасля вяртання ў Беларусь ён працягваў удзел у працы над слоўнікам па пошце.

## Бібліяграфія 
* 

## Крыніцы 
## Літаратура 
*
Крэпасць Камбамбе

**Крэпасць Камбамбе** (*Kambambe* або *Cambambe*, парт: *Fortaleza de Cambambe*) — гістарычная крэпасць, пабудаваная партугальскімі каланізатарамі на ўсходнім беразе ракі Кванза ў Камбамбе ў правінцыі Паўночная Кванза, Ангола.

## Гісторыя 
Крэпасць Камбамбе была пабудавана ў 1604 годзе губернатарам Жуанам дэ Ленкастрэ як апорны пункт для заваявання і пранікнення на тэрыторыю Анголы праз раку Кванза. Дата будаўніцтва — 1604 год або 1691 год, згодна з надпісам на ганку ўваходных дзвярэй. Акупацыя Камбамбе шмат каштавала для Партугаліі з-за супраціву мясцовых жыхароў. Акрамя ўмацавання ўзброенай прысутнасці Партугаліі, крэпасць выкарыстоўвалася для ўтрымання вязняў і захоўвання тавараў, якія чакалі адпраўлення ў Амерыку. Камбамбе быў важным цэнтрам незаконнай дзейнасці і гандлю рабамі. Адсюль партугальцы арганізоўвалі напады на бліжэйшыя вёскі для захопу рабоў. Крэпасць Камбамбе была класіфікавана як Нацыянальны помнік адпаведна Правінцыйнаму указу № 67 ад 30 мая 1925 года. Пазней яна прыйшла ў заняпад і разбурылася. Зараз з’яўляецца дзяржаўнай уласнасцю. Міністэрства культуры Анголы нясе адказнасць за яе ўтрыманне і захаванне.

## Структура 
Крэпасць Камбамбе была пабудавана ў форме квадрата з бастыёнамі па чатырох кутах і ўпрыгожана ўваходам у барочным стылі, што адпавядала мадэлі ваеннага дойлідства XVII стагоддзя. Франтон уваходнай брамы пазначаны датай 1691 год і ўвянчаны гербам.

## Статус Сусветнай спадчыны 
Крэпасць Камбамбе была ўключана ў Папярэдні спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА 22 лістапада 1996 года ў культурнай катэгорыі.

## Зноскі 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Анголы
Ліелвірцава

**Ліе́лвірцава** () — населены пункт у Елгаўскім краі Латвіі. Уваходзіць у склад Платонскай воласці. Знаходзіцца на левым беразе ракі Вірцава.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Ліелплатанэ

**Ліелплатанэ** () — населены пункт у Елгаўскім краі Латвіі. Уваходзіць у склад Ліелплатанскай воласці. Знаходзіцца на беразе ракі Платанэ. За 26 км ад горада Елгава.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Пачатковая школа, бібліятэка, практыка сямейнага ўрача, паштовае аддзяленне, магазіны.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Оглайнэ

**Оглайнэ** () — населены пункт у Елгаўскім краі Латвіі. Уваходзіць у склад Вірцаўскай воласці. У вёсцы захавалася сядзіба XIX стагоддзя - помнік архітэктуры мясцовага значэння.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Элея (Латвія)

**Элея** () — вёска ў Латвіі, Елгаўскім краі, адміністрацыйны цэнтр Элейскай воласці. Размешчана ў паўднёвай частцы Латвіі, каля мяжы з Літвой, на беразе ракі Элея.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Энгурэ (вёска)

**Энгурэ** () — населены пункт у паўночнай частцы Латвіі, размешчаны ў Энгурскай воласці Тукумскага краю. Да 1 ліпеня 2009 года ўваходзіў у склад Тукумскага раёна.

З’яўляецца цэнтрам Энгурскай воласці. За 22 км ад Тукумса, да Рыгі 71 км.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2006

**Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2006** — 12-ы кубак Рэспублікі Беларусь па валейболе сярод жанчын. Паўфінал і фінал кубак прайшоў 23 — 24 снежня 2006 года у Гродна. Лепшыя гульцы турніру (па версіі БФВ): Аксана Аксёнава (Атлант-БарДу Баранавічы), Святлана Галкіна (Дываноўшчык Брэст), Вольга Мароз (Мінчанка—БДЭУ).

### Паўфінал і фінал 
## Гл. таксама 
* Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2005
* Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2007

## Спасылкі 
* Новогодние трофеи

Катэгорыя:2006 год у валейболе
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2006 годзе
2006
Апшуцыемс

**Апшуцыемс** () — населены пункт у Энгурскай воласці Тукумскага краю Латвіі. Размешчаны на ўзбярэжжы Рыжскага заліва ўздоўж рэгіянальнай аўтатрасы P128 (Слока-Талсы), паміж Пліеньцыемсам на паўночным захадзе і Клапкалнцыемсам на паўднёвым усходзе. Па тэрыторыі пасёлка працякае рака Лачупэ.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Кэстэрцыемс

**Кэстэрцыемс** () — населены пункт у Энгурскай воласці Тукумскага краю Латвіі.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Любоў Канстанцінаўна Каспорская

**Любоў Канстанцінаўна Каспорская** (нар. , в. Локці Чэлябінскай вобласці, Расія) — беларуская спявачка (лірыка-каларатурнае сапрана), педагог, заслужаная артыстка Беларускай ССР (1978), народная артыстка Беларускай ССР (1991, апошняе ўзнагароджванне).

## Біяграфія 
Скончыла Беларускую кансерваторыю (1967, клас М.Людвіг), асістэнтуру-стажыроўку пад кіраўніцтвам Т. Н. Ніжнікавай. 3 1978 выкладае ў Беларускай акадэміі музыкі.
У 1966—1998 гадах салістка акадэмічнага хору Беларускага тэлебачання і радыё. Выканала шматлікія партыі саліруючага сапрана ў буйных кантатна-аратарыяльных творах музычнай класікі і беларускіх кампазітараў. Упершыню выканала вакальныя цыклы «Дзявочыя песні» Галіны Гарэлавай, «Вясёлыя дзіцячыя песні» Сяргея Картэса, «Песні кахання» Андрэя Мдывані, «Перайманне англійскіх балад» і «Незвычайная школа» Эты Тырманд і інш.

Аўтар зборніка вакалізаў (2006).

## Літаратура 
* 

## Зноскі 
Катэгорыя:Народныя артысты Беларускай ССР
Польска-беларускі слоўнік (1932)

**По́льска-белару́скі сло́ўнік** — двухмоўны перакладны слоўнік, выдадзены ў 1932 годзе Польскім інстытутам пралетарскай культуры АН БССР.

Меў каля 60 тысяч слоў. Першы перакладны польска-беларускі слоўнік, выдадзены на тэрыторыі Беларусі.

У 1933 выданне слоўніка забаронена пастановай прэзідыума Беларускай акадэміі навук за «нацдэмаўскі і шавіністычны характар», набор раскіданы, 25 асобнікаў пакінулі, рэшту тыражу знішчылі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Кнігі 1932 года
Катэгорыя:Слоўнікі беларускай мовы
Катэгорыя:Слоўнікі польскай мовы
Катэгорыя:Перакладныя слоўнікі
Брэдзі Корбет

**Брэдзі Джэймс Монсан Корбет** (; ) — амерыканскі ,  і  і .

Найбольш вядомыя фільмы з яго ўдзелам – «Трынаццаць», «Загадкавая скура» і «Вясёлыя гульні».

Зрэжысаваў фільм «Бруталіст» (2024), за які ён атрымаў «Срэбнага льва» на 81-м Венецыянскім міжнародным кінафестывалі, прэмію «Найлепшы рэжысёр» на 82-й прэміі «Залаты глобус», а таксама быў намінаваны на прэмію «Оскар» у катэгорыях «Найлепшы рэжысёр» і «Найлепшы арыгінальны сцэнар».

## Зноскі 
## Спасылкі 
*
Тлумачальны слоўнік па інфарматыцы

**Тлумачальны слоўнік па інфарматыцы** — беларускі тэрміналагічны слоўнік змешанага тыпу. Выдадзены ў 2009 годзе Міколам Савіцкім. У слоўніку змешчана больш за 2500 адзінак.

Першае выданне набліжана да дзейнага афіцыйнага правапісу, але пры гэтым аўтар ужывае словы *кампутар* і *звесткі* замест кадыфікаваных і пашыраных *камп’ютар* і *даныя*. Таксама ў слоўніку назірацца і іншая арфаграфічная варыянтнасць.

Галоўнай асаблівасцю слоўніка ёсць тое, што гэта не перакладны руска-беларускі слоўнік, як большасць тэрміналагічных выданняў, а ўласна беларускамоўны слоўнік, пры гэтым у якасці дапаможнай мовы ўжываецца англійская — у кожным слоўнікавым артыкуле ў дужках прыводзіцца англійскі эквівалент. Пераклад тэрмінаў (і калькаванне) ў слоўніку зроблена непасрэдна з англійскай мовы, якая часцей за ўсё і з’яўляецца першакрыніцай, а не з рускай мовы, або праз пасрэдніцтва рускай. Аўтар, з аднаго боку, арыентуецца на ўнутраныя рэсурсы мовы і лексікаграфічную дзейнасць 1920-х гг., з другога боку, выкарыстоўвае інтэрнацыяналізмаў. Слоўнік мае параўнальна шырокую варыятыўнасць тэрмінаў, што ў прынцыпе характэрна для ўсіх тэрміналагічных сістэм на пачатковых этапах іх фарміравання.

## Бібліяграфія 
* Тлумачальны слоўнік па інфарматыцы / Мікола Савіцкі. — Мінск : Энцыклапедыкс, 2009. — 300 с. ; 21 см. — Бібліяграфія: с. 298 (18 назв.). — 100 экз. —  (у пераплёце)
* Тлумачальны слоўнік па інфарматыцы : беларускі клясычны правапіс : больш за 3000 слоў / М. І. Савіцкі. — 2-е выд., дапоўненае і перапрацаванае. — Мінск : Медыял, 2014. — 415, [2] с. : табл. ; 20 см. — Частка тэксту на англійскай мове. — Бібліяграфія: с. 413—414. — 300 экз. — ISBN 978-985-6914-20-4

## Крыніцы 
Катэгорыя:Тэрміналагічныя слоўнікі
Катэгорыя:Слоўнікі беларускай мовы
Катэгорыя:Кнігі 2009 года
Катэгорыя:Тарашкевіца
Корбет

**Корбет** () — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Брэдзі Корбет — амерыканскі акцёр і кінарэжысёр.
* Эдвард Джэймс Корбет — брытанскі паляўнічы, пісьменнік і натураліст.
Бой (конунг)

**Бой** (*Bous*) — міфічны герой «Дзей данаў» Саксона Граматыка, «рутэнскі конунг».

У Саксона Граматыка «рутэнскі конунг» Бой, атоеснены са скандынаўскім богам Валі, сынам Одзіна і Рынды (якая пераасэнсавана Саксонам як «рутэнская князёўна»). Паданне звязана з вядомым на Русі курганам загінулага ў бітве Боя.

## Гістарыяграфія 
Сярэднявечныя гісторыкі адносілі падзеі ўладарства Боя да старажытных часоў, напрыклад, у пераказе Іаана Магнуса або Якаба Рэйтэнфельса:

У 3174 годзе ад стварэння свету Боўс, начальнік рутэнаў, паспяхова ваяваў з Готэрам, царом шведскім, і ўся Фінляндыя тады перайшла да рутэнаў, але Радэрык, сын Готэра, зноў падпарадкаваў рутэнаў сабе.

 супастаўляе легенду пра рутэнскага конуга Боя з беларускім міфам пра першага князя Бая. На думку даследчыка, крыніцай падання пра Боя для Саксона Граматыка мог быць аповед кагосьці са служэбнікаў менскай князёўны Сафіі Валадараўны, дацкай каралевы з 1157 года. Аляксееў заўважае, што конунг Бой таксама сын боства, як і першы князь Бойка, які ў адной з пазнейшых версій беларускай міфалогіі выступаў як сын бажаства Бая, Вялеса. Даследчык бачаць у рутэнскім конунгу і першым князю беларускай міфалогіі адно з бостваў замагільнага свету старажытных крывічоў, а імя персанажа лічыць балцкім эпітэтам Вялняса, узору  «страшны».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Конунгі Гардарыкі
Уладзімір Раманавіч Алекна

**Уладзімір Раманавіч Алекна** (нар. , Полацк, Беларусь) — беларускі валейбаліст і трэнер.

## Біяграфія 
Пачаў сваю кар’еру ў мінскім СКА, дзе выступаў разам з вядомымі беларускімі валейбалістамі Ігарам Загорцавым, Аляксандрам Сінгаеўскім і Уладзімірам Вертелко, якія цяпер займаюць пост дзяржтрэнера па валейболе ў Міністэрстве спорту і турызму. Потым выступаў за ЦСКА (Масква), «Леўскі» (Болгаpия), «Асці», «Спалета» (абодва — Італія), «Канаў» і «Тyp» (абодва — Фpанция). Двyкpатный чэмпіён СССР, чэмпіён Болгаpии, чэмпіён Фpанціі і ўладальнік Кyбка Фpанціі.

З 1999 па 2004 гады ўзначальваў «Тур», з якім выйграў Кубак Францыі, чэмпіянат краіны, заняў трэцяе месца ў Лізе чэмпіёнаў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Вместо серба — БЕЛОРУС

Катэгорыя:Валейбалісты Беларусі
Катэгорыя:Валейбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Расійскага дзяржаўнага ўніверсітэта фізічнай культуры, спорту, моладзі і турызму
Катэгорыя:Трэнеры «Тура» (валейбол)
Катэгорыя:Трэнеры «Зеніта» Санкт-Пецярбург (валейбол)
Катэгорыя:Трэнеры «Зеніта» Казань
Катэгорыя:Трэнеры «Луча» Масква
Катэгорыя:Трэнеры «Дынама» Масква (валейбол)
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Расіі па валейболе
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Ірана па валейболе
Катэгорыя:Заслужаныя трэнеры Расіі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Дружбы (Расія)
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Пашаны
Талінскі заліў

**Талінскі заліў**() — частка Фінскага заліва паміж паўвостравамі Суўрупі і Віймсі і выспамі Найссаар і Аэгна. На паўднёвым узбярэжжы заліва размешчана сталіца Эстоніі — горад Талін.

Плошча заліва — каля 250 км², найбольшая глыбіня — 90 метраў (паміж астравамі Аэгна і Найссаар). Талінскі заліў з’яўляецца адным з самых глыбокіх заліваў Эстоніі. Паўвостравы дзеляць Талінскі заліў на тры часткі: заліў Какумяэ (Тыскрэ), заліў Коплі, заліў Пальясаарэ і Талінскі рэйд (самае вузкае месца заліва, знаходзіцца паміж Пальясаарэ і Мійдурана).

Узбярэжжа заліва пераважна спадзістае, скалістыя абрывы сустракаюцца ў Ранамыйза, Какумяэ, на паўвостраве Коплі і на востраве Найссаар.

Самыя вялікія пясчаныя пляжы размешчаны ў Какумяэ, Пельгурана і Пірыта. Камяністыя ўзбярэжжа знаходзяцца паміж Ранамыйза і Тыскрэ, у Какумяэ і Рока-аль-Марэ, паміж Пальясаарэ і Коплі, у Кадрыёрзе, Мерывялья і на востраве Аэгна.
Катэгорыя:Залівы Балтыйскага мора
Катэгорыя:Залівы Эстоніі
Ласнамяэ

**Ласнамяэ** () — найбуйнейшы па колькасці насельніцтва раён Таліна (Эстонія). Па дадзеных Рэгістра народанасельніцтва, станам на 1 траўня 2024 года ў ім пражывалі 119 158 чалавек.

Архітэктарамі раёна, першая планіроўка якога з’явілася ў 1971 годзе, былі Март Порт, Мале Меэлак, Хуга Сеп, Ірына Раўд і Алег Жамчугаў.

## Геаграфія і мікрараёны 
Ласнамяэ размяшчаецца за 2—8 км на ўсход ад цэнтра горада па абодва бакі ад Пецярбургскай шашы і складаецца з 16 мікрараёнаў (у дужках пазначаны нумары адпаведных мікрараёнаў да 1991 года):

* Вяа,
* Катлеры (VIII),
* Курэпылу (XI),
* Курыстыку (VII),
* Лаагна (II і III),
* Лоапэалсэ (IX),
* Мустаківі (IV),
* Паэ (I),
* Паэвялья (X),
* Прыйсле (VI),
* Селі (V),
* Сікупілі,
* Сыямяэ,
* Тондзіраба (III-A),
* Уўслін (XI),
* Юлемістэ.
Мяжуе з раёнамі Пірыта на поўначы і Кесклін на захадзе.

Плошча раёна станам на 1 студзеня 2024 г. — 27,47 км².
## Крыніцы 
Катэгорыя:Раёны Таліна
Thominx contorta

**Thominx contorta** — від круглых чарвей сямейства .

## Апісанне 
Кутыкула цела дробна паласатая. Базілярныя палосы добра развіты. ***Самец***: Даўжыня цела 14,3-15,6 мм, шырыня 0,05-0,07 мм. Спікулы тонкія, далікатныя і выглядаюць слабымі. Палавая бурса рудаментарная, невялікая і складаецца з двух невялікіх выступаў і кутыкулярнага пласта. ***Самка***: Даўжыня цела 28-32 мм. Даўжыня яйца 0,050-0,055 мм, шырыня 0,024-0,028 мм. Верхняя шкарлупіна яец гладкая і тоўстая .

## Жыццёвы цыкл 
Вядуць паразітычны спосаб жыцця ў страваводзе, ротавай поласці і гартані такіх птушак, як індыкі, свойскія качкі, гусі, чайкі, куры і вераб'іныя. Харчуюцца выдзяленнямі слізістых абалонак. У іх няма ворагаў. Самцы і самкі размнажаюцца праз яйцы. Феналогія віду ўключае яйцо, лічынку прамежкавага гаспадара і дарослую асобіну. Сярэдняя працягласць жыцця ў гаспадары складае 2-2,5 месяца, а час да палавой сталасці — 24 дня. Прамежкавага гаспадара няма. Да стадыі інвазіі дасягае лічынка, якая жыве ўнутры яйца 35-40 дзён. Рэпрадуктыўныя і храмасомныя характарыстыкі невядомыя. Няма неабходнасці ў ахове.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Круглыя чэрві
Катэгорыя:Паразіты птушак
Тэрміналагічны слоўнік

**Тэрміналагічны слоўнік** — лінгвістычны слоўнік, які змяшчае сістэматызаванае на аснове пэўных прынцыпаў апісанне тэрмінаў пэўнай галіны навукі, тэхнікі, вытворчасці, дзейнасці, мастацтва і інш. Напрыклад, лінгвістычны слоўнік, слоўнік электратэхнічных тэрмінаў, слоўнік па металургічнай вытворчасці, слоўнік бібліятэчных і бібліяграфічных тэрмінаў, слоўнік музычных тэрмінаў.

У тэрміналагічным слоўніку побач з алфавітнай пашырана арганізацыя тэрмінаў на аснове сістэмы паняццяў пэўнай галіны навукі (*«Слоўнік славянскай лінгвістычнай тэрміналогіі»*, т. 1, Прага, 1977, змяшчае таксама і беларускую частку).

## Крыніцы 
## Літаратура 
*
Таксакара кашэчая

**Таксакара кашэчая** (*Toxocara mystax*) — від круглых чарвякоў сямейства .

## Апісанне 
Самцы дасягаюць у даўжыню 5-10 см, самкі 9-18 см. Афарбоўка цела светла-жоўтага колеру. Галаўны канец цела мае выразна выяўленыя «бакавыя крылы». Яйцы круглай формы, з тоўстай абалонкай, памерам каля 85 мкм. Эмбрыянальная фаза доўжыцца 10-15 дзён.

## Этыялогія 
*Toxocara mystax* з’яўляецца шырока распаўсюджаным паразітам у стрававальнай сістэме прадстаўнікоў сямейства каціныя. Дарослыя асобіны паразітуюць у тонкім кішачніку, выклікаючы бессімптомнае захворванне — таксакароз. У рэдкіх выпадках, пры моцнай інвазіі хвароба можа скончыцца смяротным зыходам.

Інфікаванне котак адбываецца прамым шляхам пры пападанні ўнутр яец, альбо пры паглынанні мяса заражаных жывёл.

## Лячэнне 
Лячэнне ўключае ў сябе прыём процігельмінтных прэпаратаў.

Файл:Toxocara_worm3_anterior.jpg|Галаўны канец з "бакавымі крыламі»
Файл:Toxocara_cati_1.JPG|Яйцо чарвяка

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паразіты катоў
Катэгорыя:Паразіты млекакормячых
Катэгорыя:Круглыя чэрві
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1800 годзе
Мікалай Пракопавіч Васіленка

**Мікалай Пракопавіч Васіленка** () — украінскі грамадскі і палітычны дзеяч, гісторык дзяржавы і права. Акадэмік Украінскай акадэміі навук (1920).

## Біяграфія 
Скончыў гісторыка-філалагічны факультэт Юр’еўскага (Тартускага) універсітэта (1890). У тым жа годзе пераехаў у Кіеў, дзе працаваў выкладчыкам і журналістам. Як член Кіеўскай грамады (пазней Таварыства ўкраінскіх паступоўцаў (ТУП)), актыўна ўдзельнічаў ва украінскім нацыянальным руху. Плённа супрацоўнічаў з часопісам «Кіеўская даўніна». У 1905 рэдагаваў газету «Киевские ответы», на старонках якой ён адстойваў ідэю украінскай дзяржаўнасці, за што быў асуджаны на год пазбаўлення волі. Пасля вызвалення экстэрнам здаў экзамены за курс юрыдычнага факультэту ў Новарасійскім універсітэце (Адэса). З 1908 — член Украінскага навуковага таварыства ў Кіеве, рэдагаваў яго «Запіскі». У 1909 абраны прыват-дацэнтам Кіеўскага ўніверсітэта, але пазбаўлены права выкладаць (пераследаваўся па палітычных матывах — абвінавачваўся ва ўкраінскім сепаратызме). У 1917 — куратар Кіеўскай школьнай акругі, са студзеня 1918 — член калегіі Генеральнага суду. Належаў да канстытуцыйна-дэмакратычнай партыі (кадэтаў). У траўні 1918 зацверджаны гетманам П. Скарападскім міністрам асветы і часова в.а. міністра замежных спраў, а з ліпеня 1918 — прэзідэнт Дзяржаўнага Сенату Украінскай дзяржавы. Займаючы пасаду міністра асветы, праводзіў палітыку ўкраінізацыі навучальных устаноў, стаў адным з ініцыятараў стварэння Украінскага дзяржаўнага ўніверсітэта ў Кіеве (1918—20) і Украінскага дзяржаўнага Камянец-Падольскага ўніверсітэта. У 1921 абраны прэзідэнтам Украінскай акадэміі навук, але не зацверджаны урадам на гэтай пасадзе. У 1920-1929 — загадчык сацыяльна-эканамічнага аддзела Усеўкраінскай акадэміі навук. У 1920-я узначальваў Камісію па вывучэнні украінскага права. У 1924 асуджаны па справе «Кіеўскага абласнога асяродку» 1921—1924 да 10 гадоў, пазней амніставаны. З 1929 пазбаўлены права займаць кіруючыя пасады ва Усеўкраінскай акадэміі навук.

## Асноўныя працы 
* До історії малоросійської історіографії і малоросійського суспільного устрою. К., 1894
* Перші кроки по введенню положень 19 лютого 1861 р. в Чернігівській губернії. К., 1901
* О. М. Бодянський та його роль у вивченні Малоросії. К., 1904
* Політичні погляди М. Драгоманова. К., 1912
* Нариси з історії Західної Русі і України. К., 1916
* Павло Полуботок. К., 1925
* Як скасовано Литовський статут. К., 1926.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Тронько П. Т. Василенко Микола Прокопович // Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наукова думка, 2003. — Т. 1 : А — В. — С. 441—442. — ISBN 966-00-0734-5.

Катэгорыя:Акадэмікі АН УССР
Катэгорыя:Гісторыкі Украіны
Мермітыды

**Mermithidae** — сямейства паразітычных круглых чарвей атраду . Заражаюць членістаногіх, галоўным чынам, насякомых, а таксама павукоў, скарпіёнаў, ракападобных, некаторыя віды паразітуюць на дажджавых чарвяках, п’яўках і малюсках. Звычайна спецыфічныя для аднаго віду гаспадароў (або аднаго ці двух сямействаў), прыводзячы іх да смяротнага зыходу ў ходзе свайго развіцця. Упершыню прадстаўнікі сямейства былі выяўленыя буйным італьянскім натуралістам  і згаданыя ў 1623 годзе у адной з пасмяротных яго прац. Маюць значэнне для біялагічнага кантролю шкодных відаў, паколькі каля 25 відаў паразітуюць на лічынках двухкрылых (, , ). У мурашак выяўленыя прадстаўнікі 7 родаў паразітычных прадстаўнікоў сямейства: , , , , ,  і .

## Палеанталогія 
Самы старажытны прадстаўнік сямейства знойдзены ў брушку макраца ў ліванскім бурштыне, ён жа лічыцца самым старажытным вядомым відам круглых чарвей. Вядомы асобнік, знойдзены ў павуку з балтыйскага бурштыну, узростам каля 40 млн гадоў. Меркаваныя прадстаўнікі сямейства адзначаны таксама ў раннемелавых адкладах Іспаніі.

## Сістэматыка 
Больш за 200 відаў і 30 родаў (Poinar, 1979), у тым ліку:

*  Kaburaki & Imamura, 1932
*  Poinar and Petersen, 1986
* 
* 
*  Rubtsov, 1968
*  Rubtsov and Isaeva, 1975
*  Poinar and Petersen, 1978
*  Poinar, 1977
* 
*  Micoletzky, 1923
*  Rubtsov, 1970
*  Corti, 1902
*  Coman, 1953
*  Artyukhovsky, 1969
*  Daday, 1911
*  Dujardin, 1842
*  Daday, 1911
*  Johnson, 1963
* 
*  Nickle, 1972
*  Poinar, Lane, Thomas, 1967
*  De Man, 1903
*  Coman, 1961
* 
*  Rubtsov, 1969

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Nematodes as Biological Control Agents: Mermithidae 
* Biological control potential 
* Entomophilic History
* Mermithids (uel.ac.uk)
* *Mermis nigrescens* on the UF / IFAS

Катэгорыя:Сямействы круглых чарвей
Катэгорыя:Круглыя чэрві
Thymus carnosus

**Thymus carnosus** — від раслін сямейства , эндэмік поўдня Партугаліі і паўднёвага ўсходу Іспаніі. Этымалогія відавага эпітэта:  — «мясісты».

## Апісанне 
Паўкуст 15-30 см вышынёй. Сцёблы прыўзнятыя, калі маладыя з чатырохкутным перасекам. Лісце 4-4. 5 × 1-1. 5 мм, лінейна-эліптычнае, мясістае, апушанае знізу, з жаўтлявымі сферападобнымі залозамі на ўсёй паверхні.

Суквецці 9-12 мм у дыяметры, галавападобныя. Прыкветкі 5-6 × 3-4 мм, шырэйшыя за лісце, яйцападобныя, раснічастыя, з раскіданымі сферападобнымі залозамі, часам з залозістымі валасінкамі на ніжняй паверхні. Чашачка 3.5-4.5 мм; трубка ≈2 мм, апушаная. Вяночак ≈5 мм, белы або крэмавы. Арэшкі 0.80.9 × 0.5-0.7 мм, шарападобныя. 2n = 56.

Расце на прыбярэжных пясках і паўзамацаваных выдмах.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1841 годзе
Катэгорыя:Чабор
Катэгорыя:Флора Еўропы
Халакост у Дзяржынскім раёне

За час акупацыі практычна ўсе яўрэі Дзяржынскага раёна былі забітыя, а нешматлікія выратаваныя ў большасці ваявалі пасля ў партызанскіх атрадах.

Устаноўлены 5 месцаў масавых забойстваў яўрэяў на тэрыторыі раёна — Клыпаўшчына, Рыжаўка, Скароднае, Дзяржынск, Скірмантава.

Немцы, рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, стварылі на тэрыторыі раёна 1 гета — у Дзяржынску. У гэтым гета ў перыяд з лета 1941 года да 21 кастрычніка 1941 года былі закатаваныя і забітыя каля 2000 яўрэяў.

У Дзяржынскім раёне 3 чалавекі былі ўдастоены ганаровага звання «Праведнік народаў свету» ад ізраільскага мемарыяльнага інстытута «Яд ва-Шэм» «*у знак глыбокай удзячнасці за дапамогу, аказаную яўрэйскаму народу ў гады Другой сусветнай вайны*»: Зуеўская Ганна, Харытон Лізавета, Луцкіна (Жыліч) Аляксандра.

Ахвярам генацыду яўрэяў у Дзяржынскім раёне ўстаноўлена 4 помнікі — у Рыжаўцы (каля вёскі Вінаградаўка), у Скірмантаве.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Дзяржынскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Дзяржынскага раёна
.38 ACP

**.38 ACP** (*Automatic Colt Pistol*, **.38 Auto**, **9×23мм SR**) — патрон цэнтральнага ўзгарання з паўфланцавай гільзай, створаны ў ЗША для выкарыстання ў самазарадным пісталеце Colt M1900. У далейшым паслужыў асновай для стварэння больш магутнага патрона .38 Super з аднолькавымі памерамі гільзы.

## Гісторыя 
.38 ACP — пісталетны патрон з паўколам, распрацаваны Джонам Браўнінгам. Упершыню ён быў выкарыстаны ў прататыпе пісталета Colt Model 1897. Патрон у завершаным варыянце быў шырока прадстаўлены ў 1900 годзе разам з пісталетам Colt M1900. Першапачатковыя варыянты патрона валодалі значнай магутнасцю для свайго часу. Пазней магутнасць патрона прыйшлося паменшыць з-за моцнага зносу зброі. Продаж патронаў .38 ACP нязначна выраслі падчас зброевага буму 1950-х, 1960-х і 1970-х гадоў, паколькі патроны падыходзілі для іспанскіх пісталетаў, такіх як Astra 400 (хоць яны і былі пад патрон 9×23 мм Largo).

Метрычнае абазначэнне патрона — 9×23 мм SR (паўабодкавы), які не варта блытаць з іншымі патронамі 9×23 мм Ларго ці 9×23 мм Steyr.

## Характарыстыкі 
Патрон значна пераўзыходзіць па магутнасці такія патроны як 9×17 мм і 9×18 мм ПМ, і набліжаецца па магутнасці да 9×19 мм Парабэлум і 9×23 мм Ларго. У пачатковых варыянтах быў здольны разагнаць кулю масай 8,4 г (130 гран) да 380 м/с, а пры выкарыстанні эксперыментальнага зарада пачатковая хуткасць кулі дасягала 410 м/с. Аднак гэта згубна адбівалася на канструкцыі пісталета Colt M1900 і пасля магутнасць парахавога зарада прыйшлося значна паменшыць, і неўзабаве хуткасці былі зніжаны да ўзроўню ніжэй 370 м/с. Наступныя камерцыйныя зарады значна адрозніваліся па магутнасці пачынаючы ад 300 да 360 м/c.

## Тыпы куль 
Маецца два тыпу куль для патрона:

* Абалонкавая (FMJ) — маса ад 7 да 8 грам.
* Экспансіўная (JHP) — маса 8 грам.

## Спасылкі 
* .38 ACP

Катэгорыя:Colt
Катэгорыя:Патроны
Ophrys ariadnae

**Ophrys ariadnae** — від кветкавых раслін сямейства .

## Апісанне 
Шматгадовы клубневы геафіт, які дасягае вышыні ад 10 да 40 сантыметраў. Губа адносна шырокая ад 12 да 16 міліметраў, самая шырокая кропка знаходзіцца пасярэдзіне. Бакавыя долі невялікія, загнутыя ўніз і ляжаць больш-менш выразна на губе.

Ophrys ariadnae падобны на , але буйнейшы. Яго губа значна большая, чым у *Ophrys cretica*, і мае больш разнастайны і складаны малюнак. Ёсць больш за 30 розных малюнкаў. У раслін з  малюнак часта падобны на арнамент у стылі ракако і перагружаны.

## Экалогія 
Мае два перыяды красавання: расліны на вышыні да 400 метраў квітнеюць з канца студзеня да сярэдзіны сакавіка, на вышынях да 1100 метраў — з сярэдзіны сакавіка да пачатку мая. На Крыце расліны другога перыяду цвіцення маюць больш просты і цёмны малюнак.

## Арэал 
*Ophrys ariadnae* сустракаецца на Кікладах, цэнтральным і ўсходнім Крыце, , Родасе і Самасе. Расце ў адкрытых лясах, зарасніках кустоў, аліўкавых гаях, хмызняках, лугах, , акультураных тэрасах і пустках на вышыні ад узроўню мора да 1100 метраў. Месцы ў асноўным сухія, пясчаныя і адкрытыя.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Офрыс
Helicocranchia

**Helicocranchia** — род невялікіх галаваногіх сямейства .

## Апісанне 
Характарызуюцца наяўнасцю вельмі вялікага тулава і пары маленькіх лопасцепадобных плаўнікоў, якія прымацаваныя да часткі , размешчанай над мышачнай . Гэтыя кальмары павольна апускаюцца, пачынаючы з паверхні ў выглядзе  і апускаючыся на больш нізкія  глыбіні амаль дарослымі асобінамі.

Род змяшчае біялюмінесцэнтныя віды.

## Віды 
У родзе вылучаюць тры віды:

*  (Voss, 1962)
*  (Voss, 1960)
*  Massy, 1907

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* CephBase: Helicocranchia
* Tree of Life web project: *Helicocranchia*

Катэгорыя:Галаваногія
Шматкроп’е

**Шматкро́п’е** — знак прыпынку ў выглядзе трох пастаўленых побач кропак (…), а таксама рад кропак, які абазначае пропуск у тэксце.

## У матэматыцы 
У матэматыцы шматкроп’е выкарыстоўваецца ў значэнні «і гэтак далей» і можа азначаць:
* Пропуск часткі паслядоўнасці, сумы, здабытку і г. д., напрыклад:
** 1 + 2 + \ldots + 100
** 1, 2, 3, \dots
** a_1, a_2,\,\dots,\,a_n
* Бясконцыя лічбы ў перыядычным дзесятковым дробе (пры гэтым лічбы павінны паўтарацца), напрыклад: 1/9 = 0.11111…
* Трансцэндэнтны лік, напрыклад, пастаянная Гельфанда e^{\pi} = 23,1406926…

## Крыніцы 
Катэгорыя:Знакі прыпынку
Ascaridina

***Ascaridina*** — падатрад паразітычных круглых чарвей класу  (або атрад ). Больш за 1800 відаў. Сустракаюцца паўсюдна.

## Апісанне 
Паразіты стрававальнай сістэмы пазваночных жывёл. Сярод іх  (даўжынёй да 30 см), якая выклікае аскарыдоз. Віды родаў  і  дасягаюць у даўжыню 50 см. Самцы, як правіла, драбнейшыя за самак. Кутыкула кольчатая. Вакол ротавай адтуліны размешчаны 3 другасныя губы (радзей 2, 4 або 6). Фарынкс цыліндрычны. Сярэдняя кішка мірыяцытозная або поліцытозная. Цягліцавыя клеткі плаціміярные або другаснацеламіярныя (мускулатура поліміярная).

## Класіфікацыя 
Каля 200 родаў і больш за 1800 відаў. Разглядаецца або ў якасці самастойнага атрада  або ўключаецца ў атрад  (у складзе ) у якасці падатраду  () або ў статусе інфраатраду .

* Надсямейства 
**  (больш за 200 відаў)
**  (больш за 400 відаў)
**  (2 віды)
**  (2 віды)
**  (каля 200 відаў)
* Надсямейства 
**  (больш за 60 відаў)
**  (каля 200 відаў)
**  (больш за 150 відаў)
* Надсямейства 
**  (больш за 30 відаў)
**  (каля 30 відаў)
**  (больш за 130 відаў)
** ?
* Надсямейства 
**  (1 від)
**  (каля 200 відаў)
**  (каля 80 відаў)
**  (каля 10 відаў)
**  (каля 50 відаў)
* Надсямейства 
**  (2 віды)
**  (каля 100 відаў)

## Крыніцы 
## Літаратура 
** 

## Спасылкі 
* Biodiversity Explorer 
* Fauna Europaea: Ascaridida 
* Animal Diversity Web: Ascaridida
* Catalogue of Life: Ascaridida 
* World Register of Marine Species: Ascaridida
* Аскарыдоз
* Аскарыдоз (форумы)
* Аскарыдоз (Ascaridosis) 

Катэгорыя:Круглыя чэрві
Катэгорыя:Атрады жывёл
Нінэль Афінагенаўна Ганчарова

**Нінэль Афінагенаўна Ганчарова** (нар. , Ветка, Гомельская вобласць, БССР) — беларускі філолаг-раманіст (лацінская мова). Кандыдат філалагічных навук (1974), прафесар (1991). 

## Біяграфія 
Нарадзілася 27 верасня 1930 года ў горадзе Ветка Гомельскай вобласці БССР. У 1949—1964 гадах навучалася ў Кіеўскім дзяржаўным універсітэце імя Тараса Шаўчэнкі. 

З 1958 года працуе ў Беларускім дзяржаўным універсітэце. У 1978—1990 гадах узначальвала кафедру французскай, іспанскай і лацінскай моў БДУ.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтарка каля 300 навукова-метадычных прац. Асаблівай папулярнасцю карыстаюцца:
* падручнік *«Лацінская мова для гуманітарных факультэтаў»*, які вытрымаў чатыры выданні;
* зборнікі лацінскіх прыказак, прымавак, афарызмаў;
* шасцімоўны слоўнік лацінскіх прыказак, прымавак і крылатых выразаў (выдаваўся двойчы).

У апошнія гады займаецца складаннем і выданнем спецыяльных слоўнікаў лацінскай тэрміналогіі для гісторыкаў і юрыстаў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Лаціністы Беларусі
Эндзэлэ

**Эндзэлэ** () — населены пункт у Руіенскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Ерскай воласці. Знаходзіцца на аўтадарозе P17 (Валміера — Руіена — эстонская мяжа) прыкладна за 6 км на поўдзень ад горада Руіена.
## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, пачатковая школа, паштовае аддзяленне, фельчарскі пункт, крама.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Віркены

**Віркены** () —  населены пункт у Руіенскім краі Латвіі. Уваходзіць у склад Вілпулкскай воласці. Знаходзіцца каля рэгіянальнай аўтадарогі P21 (Руіена — Мазсалаца).

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Храналогія (Рымша)

**«Храналогія»** (*Которого сѧ м(е)с(я)ца што за старыхъ вековъ дѣело короткое описанїе*) — вершаваны твор вялікалітоўскага паэта другой паловы XVI стагоддзя Андрэя Рымшы. Надрукаваны Іванам Фёдаравым у Астрогу 5 мая 1581 года. Гэта аднааркушнае выданне, у якім дзве старонкі тэксту надрукаваны на адным баку.

Гэты паэтычны твор складаецца з дванаццаці невялікіх тэкстаў, якія ўключаюць загалоўкі, двухрадкоўі пра падзеі біблейскай гісторыі і ўказанні дня месяца (па юліянскім календары з абазначэннем кніжнага/лацінскага варыянту назвы месяца). У загалоўках спачатку прыводзіцца лацінская назва месяца, затым старажытнаяўрэйская (*«погебреіску»*) і далей — славянская (*«просто»*): ''«М(е)с(я)ца сентебра, по гебреиску елюль, просто вресень».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Літаратурныя творы на старабеларускай мове
Катэгорыя:Творы 1581 года
Катэгорыя:Вершаваныя творы
Катэгорыя:Андрэй Рымша
Сэлі (Валкаўскі край)

**Сэлі** (раней Лугажы; ) — населены пункт у Валкаўскім краі Латвіі. Уваходзіць у склад Валкаўскай воласці. Знаходзіцца каля аўтадарогі P23 (Валка — Вірэшы).

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Паштовае аддзяленне, крама, пункт Чырвонага Крыжа.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Турна

**Турна** () — населены пункт у Валкаўскім краі Латвіі. Уваходзіць у склад Эргэмскай воласці. За 19 км ад горада Валка.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Еры

**Е́ры** () — населены пункт у Руіенскім краі Латвіі. Уваходзіць у склад Ерскай воласці (адміністрацыйны цэнтр - вёска Эндзэлэ).

Знаходзіцца на беразе ракі Руя каля паўднёва-ўсходняй ускраіны горада Руіена. Побач праходзіць аўтадарога P17 (Валміера - Руіена - мяжа Эстоніі). За 42 км ад горада Валміера.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Эрглі (Баўскі край)

**Эрглі** () — населены пункт на поўдні Латвіі, размешчаны ў Брунаўскай воласці Баўскага краю. Да 1 ліпеня 2009 года ўваходзіў у склад Баўскага раёна.

Знаходзіцца на левым беразе ракі Мэмэлэ каля ручая Кукучу, паміж вёскамі Брунава і Язнсаўлэ.

За 20 км ад Баўска, да Рыгі — 88 км.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Юмправа (Огрскі край)

**Юмправа** () — населены пункт у Огрскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Юмпраўскай воласці. За 19 км ад горада Ліелвардэ, да горада Огрэ — каля 36 км.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, сярэдняя школа, музычная і мастацкая школа, дзіцячы садок, дом культуры, бібліятэка, платформа Юмправа на чыгуначнай лініі Рыга — Крустпілс.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Цыемупэ

**Цыемупэ** () — населены пункт у Огрскім краі Латвіі. Уваходзіць у склад Агрэсгальскай воласці. Знаходзіцца на правым беразе Даўгавы каля аўтадарогі A6. За 4 км ад горада Огрэ.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Народны дом, бібліятэка, кафэ «Дакота», аўтасэрвіс, платформа Цыемупэ на чыгуначнай лініі Рыга — Крустпілс.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Яўнана

**Яўнана** () — населены пункт у Алукснэнскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Яўнінінскай воласці. Размешчаны на правым беразе ракі Пэдэдзэ каля рэгіянальнай аўтадарогі P43 (Літэнэ - Алукснэ). За 18 км ад горада Алукснэ.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Юмурда

**Юмурда** () — вёска ў Эргльскім краі Латвіі, адміністрацыйны цэнтр Юмурдскай воласці.

Размешчана на берагах возера Юмурда, за 7 км ад краявога цэнтра і за 113 км ад Рыгі. Каля вёскі праходзіць аўтадарога P33.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Бібліятэка, фельчарскі пункт, паштовае аддзяленне, крама, гатэль «Jumurdas muiža».
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Саўснэя

**Саўснэя** () — населены пункт у Эргльскім краі Латвіі. Уваходзіць у склад Саўснэйскай воласці. Знаходзіцца на рэгіянальнай аўтадарозе P78 (Плявіняс — Эрглі). За 12 км ад пасёлка Эрглі, за 51 км ад горада Мадана.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Пачатковая школа, бібліятэка, хуткая дапамога, некалькі магазінаў і музей пісьменніка Вальдэмара Заліціса.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі