open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Крыгсмарынэ

**Крыгсмарынэ** ( — ваенна-марскі флот) — афіцыйная назва ваенна-марскіх сіл у эпоху Трэцяга Рэйха. 1 чэрвеня 1935 года гэта імя атрымала колішняя Рэйхсмарынэ ( — флот Рэйха). Пасля Другой сусветнай вайны заходнегерманскі флот быў названы Бундэсмарынэ ( — федэральны флот), усходнегерманскі — Фольксмарынэ ( — народны флот).

Першым камандуючым Крыгсмарынэ з 1935 па 1943 год быў Эрых Рэдэр. При Редеры адбылося фарміраванне ВМС Трэцяга Рэйха. З 1943 па 1945 гг камандуючым флотам быў прызначаны Карл Дзёніц. У маі 1945 года на пост камандуючага прызначылі Ганса-Георга фон Фрыдэбурга. Апошнім камандуючым Крыгсмарынэ стаў Вальтэр Варцэха, які ўзначальваў флот у маі-ліпені 1945 года.

## Камандуючыя
* Эрых Рэдэр — 1935—1943 (1928—1935 — камандуючы Рэйхсмарынэ)
* Карл Дзёніц — 1943—1945
* Ганс Георг фон Фрыдэбург — май 1945
* Вальтэр Варцэха — май-ліпень 1945 (ліквідатар)

## Сцягі караблёў і суднаў ВМФ Германіі 

Image:War Ensign of Germany (1935-1938).svg|Сцяг караблёў і суднаў ВМФ Германіі 1935-1938
Image:War ensign of Germany (1938-1945).svg|Сцяг караблёў і суднаў ВМФ Германіі 1938-1945

### Сцягі службовых асоб ВМС Германіі 

Image:Kriegsmarine Admiralinspekteur-Flag 1945 v2.svg|
Image:Kriegsmarine Flag-OBKM 1939-1939 v1.svg|
Image:Kriegsmarine Generaladmiral-Flag 1945 v1.svg|
|Сцяг адмірала ВМС Германіі
|Сцяг віцэ-адмірала ВМС Германіі
|Сцяг контр-адмірала ВМС Германіі

## Гл. таксама 
* Падводныя лодкі тыпу І
* Падводныя лодкі тыпу VII

## Спасылкі 
* German Kriegsmarine 

Катэгорыя:Трэці рэйх
Катэгорыя:Ваенна-марскі флот Германіі
Еленка (прыток Беседзі)

**Е́ленка** — рака ў Хоцімскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Беседзь (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 24 км. Плошча вадазбору 102 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,5 м/км. Пачынаецца прыкладна за 2 км на поўнач ад вёскі Новы Пуць, вусце за 2 км на поўдзень ад аграгарадка Бярозкі. Рэчышча каналізаванае на працягу 6,7 км (ад вытоку да вёскі Чарняўка).

Каля ракі населеныя пункты Селішча, Чарняўка, Красная Зара, Бярозкі.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-36-89. Выданне 1989 г. Стан мясцовасці на 1984 г.

Катэгорыя:Прытокі Беседзі
Катэгорыя:Рэкі Хоцімскага раёна
Зембінка

**Зе́мбінка** — рака ў Барысаўскім раёне Мінскай вобласці, левы прыток ракі Гайна (басейн Дняпра). Даўжыня 11 км. Пачынаецца за 2 км на поўдзень ад вёскі Шарсні, вусце за 2 км на ўсход ад вёскі Каменка. Рэчышча на ўсім працягу каналізаванае. У аграгарадку Зембін на рацэ створана сажалка.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прытокі Гайны
Катэгорыя:Рэкі Барысаўскага раёна
Філакартыя

**Філакарты́я** (ад  — люблю і  — картка) — калекцыяніраванне, вывучэнне і сістэматызацыя паштовак. Зарадзілася ў канцы XIX ст., калі пачаўся масавы выпуск паштовак. Першая паштоўка выпушана ў 1869 годзе ў Аўстра-Венгрыі; першыя ілюстраваныя — у 1870 годзе ў Германіі і Францыі.

## Гл. таксама 
* Баністыка
* Нумізматыка
* Філатэлія
* Філуменія

## Літаратура 
* 
* Філакартыя // Слоўнік іншамоўных слоў: У 2 т. / А. М. Булыка. — Мн., 1999. — Т. 2. — С. 564.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Калекцыяніраванне
Катэгорыя:Філатэлістычныя тэрміны
Падводныя лодкі тыпу ІІ

**Падводныя лодкі тыпу II** — малыя, дызельныя падводныя лодкі Германіі, усяго было пабудавана 50 субмарын гэтага тыпу для Германіі ў перыяд 1935—1941 гг. 

## Гісторыя 
Была распрацавана як прыбярэжная падводная лодка, на ўзор ПЛ CV-707, якая была распрацавана галандскай фіктыўнай кампаніяй *NV Ingenieurskantoor voor Scheepsbouw den Haag* (I.v.S) (створанай Германіяй пасля Першай сусветнай вайны для таго, каб падтрымліваць і развіваць нямецкія падводныя тэхналогіі і абыйсці абмежаванні, устаноўленыя Версальскай дамовай) і пабудавана ў 1933 фінскай верф'ю Crichton-Vulcan у Турку, Фінляндыя. Яна была занадта мала, каб ажыццяўляць працяглыя аперацыі далёка ад дамашніх баз, таму яе асноўная роля была быць вучэбнай лодкай у школах падрыхтоўкі новых нямецкіх марскіх афіцэраў падводнага плавання. 

Тып II меў чатыры падкатэгорыі: 

* *тып II-A* — 6 лодак, 
* *тып II-B* — 20 лодак, 
* *тып II-C* — 8 лодак, 
* *тып II-D* — 16 лодак. 

Лодкі прызначаліся ў першую чаргу для патрулявання прыбярэжных вод, а ўжываліся як для баявых дзеянняў, у тым ліку і ў адкрытым моры, так і для навучання падводнікаў.

## Гл. таксама 
* Класы нямецкіх падводных лодак

## Спасылкі 
* Нямецкія падводныя лодкі тыпу ІІ 
Катэгорыя:Падводныя лодкі Германіі
Вялікі пантыфік

thumb|Статуя Аўгуста, які прыносіць ахвяру (у вобразе вялікага пантыфіка), Рым, Музей Піа-Клеменціна
**Вялікі пантыфік** () — вышэйшая пасада ў сістэме старажытнарымскага рэспубліканскага жрэцтва. Была створана царом Нумай Пампіліям ў канцы VIII стагоддзя да н. э.

Пасада вялікага пантыфіка займалася пажыццёва. Пасля смерці вялікага пантыфіка жрэцтва выбірала часовага вялікага пантыфіка, а наступны сталы вялікі пантыфік вызначаўся на выбарах. Пасада лічылася ганаровай, хаця і мела шмат абмежаванняў: напрыклад, вялікі пантыфік не меў права датыкацца да трупаў, ажаніцца ў другі раз, пакідаць Італію. Актавіян і пазнейшыя рымскія імператары атрымлівалі пасаду вялікага пантыфіка, і хутка пасада страціла прэстыжнасць. У 382 н. э. імператары адмовіліся ад «паганскага» тытула. Сёння тытул вялікага пантыфіка з'яўляецца адным з тытулаў рымскіх пап.

## Спіс вялікіх пантыфікаў 
## Літаратура 
* Боровков П. Образ верховного понтифика у Валерия Максима // Исседон: альманах по древней истории и культуре. Екатеринбург: УрГУ, 2007. Т. IV. ISSN 1683-7037 
* Кофанов Л. Л. Роль жреческих коллегий в архаическом Риме и раз-витие жреческого права // Жреческие коллегии в Раннем Риме. М., 2001. 
* Великий понтифик // Любкер Ф. Реальный словарь классических древностей. М., 2007. 
* Сморчков А. М. Коллегия понтификов // Жреческие коллегии в Раннем Риме. М., 2001. 
* Сморчков А. М. Понтифики и собрания граждан (contiones, concilia, comitia) в эпоху римской республики // ВДИ. 2007. № 3. 

*
Катэгорыя:Папскія тытулы
Зубрыца

**Зубрыца** — рака ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці, левы прыток ракі Белая (басейн Віслы). Даўжыня 4 км. Пачынаецца і цячэ па забалочаным лясным масіве ў межах паўднёва-заходняй ускраіны Белавежскай пушчы, вусце каля паўднёвай ускраіны вёскі Белая. Рэчышча на ўсім працягу каналізаванае.

У засушлівыя леты перасыхае.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Басейн Буга
Катэгорыя:Рэкі Камянецкага раёна
Д-2

thumb|Д-2, выгляд з носа
thumb|Д-2, выгляд з кармы
**Д-2 «Нарадаволец»** — савецкая вялікая дызель-электрычная падводная лодка, пабудаваная ў 1927—1930 гадах, другі карабель тыпу Д.

## Гісторыя карабля 
Першапачаткова падводная лодка звалася «Народаволец», 21 жніўня 1934 была пераназвана ў Д-2, аднак як ва ўжытку, так і ў афіцыйных дакументах звалася як «Д-2» так і «Народаволец».
Лодка была закладзена 5 сакавіка 1927 на Балтыйскім заводзе № 189 у Ленінградзе, завадскі № 178, спушчана на ваду 19 мая 1929 і 11 кастрычніка 1931 года ўвайшла ў склад Балтыйскага флота.

Улетку 1933, лодка здзейсніла пераход па Беламорска-Балтыйскаму каналу і 5 жніўня ўвайшла ў склад брыгады падводных лодак Паўночнага флота. 29 верасня 1939 Д-2 вярнулася на Балтыку і ўстала на рамонт і мадэрнізацыю. У Савецка-фінляндскай вайне ўдзелу не прымала.

Падчас пачатку Вялікай Айчыннай вайны была ў рамонце. 17 жніўня 1941 ўвайшла ў склад Балтыйскага флота.

### Баявыя паходы 
* 23 верасня 1942 — 4 лістапада 1942
* 2 кастрычніка 1944 — 30 кастрычніка 1944
* 12 снежня 1944 — 20 студзеня 1945
* 20 красавіка 1945 — 18 мая 1945

### Паваенная служба 
Да 1956 гады працягвала службу, затым перайшла ў ранг навучальных караблёў пад назвай УТС-6, у 1976 выведзена са складу флота, у 1987 канчаткова спісана. у 1989 годзе пераабсталявана ў музей. Усталявана ў Санкт-Пецярбургу на Васільеўскам востраве.

## Гл. таксама 
* Самуіл Нахманавіч Багарад

## Спасылкі 
* http://www.morskoe-sobranie.ru/?page=d2
* http://www.ckb-rubin.ru/rus/history/pred/1926_1941/index.htm
* http://www.deepstorm.ru/DeepStorm.files/17-45/d%20I/d-2/d-2.htm
* http://www.town.ural.ru/ship/ship/d2.php3 
* http://uboat.net/allies/warships/ship/4865.html

Катэгорыя:Падводныя лодкі тыпу Д
Крахаль вялікі

**Вялікі крахаль** ці **вялікі савук** (*Mergus merganser*) — буйная качка з вузкай падоўжанай дзюбай.

## Апісанне 
Самы буйны і найбольш распаўсюджаны з крахалёў, сваімі памерамі праўзыходзіць крыжанку. Даўжыня цела 60-70 см, маса да 2 кг. Шыя і дзюба доўгія. Характэрная афарбоўка апярэння дазваляе лёгка распазнаць птушку. У самца галава і верхняя частка шыі чорныя, з металічным зеленаватым бляскам. Астатняя яе частка, бакі і ніз цела белыя. Пярэдняя частка спіны чорная, сярэдзіна і надхвосце цёмна-попельна-шэрыя. У самкі бакі, галава і шыя рыжавата-бурыя, пёры на баках з светлай аблямоўкай. Спіна попельна-шэрая з чарнаватымі стракацінамі. Брушка белае.

У адрозненне ад большасці іншых качак, харчуецца не расліннымі кармамі, а рыбай — пра гэта сведчаць вострыя зубы на кручкаватай дзюбе, якімі птушкі трымаюць слізкую здабычу. 

## Пашырэнне 
На большай частцы арэала нешматлікая пералётная птушка. Гнездавая вобласць ахоплівае пераважна лясную зону Еўропы, Азіі і Паўночнай Амерыкі, а таксама горныя мясцовасці Сярэдняй Азіі, Гімалаяў і Тыбета. Асноўныя зімоўкі паблізу атлантычнага і ціхаакіянскага ўзбярэжжаў Еўропы, Азіі і Паўночнай Амерыкі, у раёнах Міжземнамор'я і Чорнага мора, на поўдні Каспійскага мора і ў шэрагу іншых паўднёвых раёнаў Азіі. У Беларусі вельмі рэдкі на гнездаванні (толькі ў паўночнай палове краіны), пералётны, транзітна мігрыруючы і ў нязначнай колькасці зімуючы від.

## Асаблівасці біялогіі 
Як правіла, трымаецца парамі альбо невялікімі групамі, але часам у месцах зімовак фарміруе вялікія чароды, якія складаюцца з некалькіх тысяч асобін. Корм выключна жывёльны, аснову якога складае разнастайная рыба, часам даўжынёй да 18 см.

Для гнездавання вялікі крахаль выбірае мясціны з хуткаплыннымі рэкамі і чыстымі, глыбокімі і багатымі рыбай азёрамі, чым, уласна, і тлумачыцца яго абмежаванае пашырэнне ў Беларусі (іх тут няшмат). Гнёзды будуе часцей за ўсё ў дуплах дрэў паблізу вадаёмаў на вышыні ад 1 да 18 м. Там, дзе гэтыя птушкі не рэдкасць, яны ахвотна засяляюць штучныя гняздоўі.

Гняздуецца з сярэдзіны траўня. У поўнай кладцы 8-15 белых ці белаватых яек памерамі 55-74 x 37-50 мм. Наседжванне на працягу 32 сутак. Птушаняты растуць павольна і толькі ва ўзросце 60-70 дзён набываюць здольнасць лётаць.

## Падвіды 
* *M. m. merganser* — Еўропа і поўнач Азіі;
* *M. m. orientalis* (comatus) — поўдзень Азіі (ад Афганістана да Кітая і Японіі);
* *M. m. americanus* — Паўночная Амерыка.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. ISBN 83-01-13187-X
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5

## Спасылкі 
Катэгорыя:Качыныя
Катэгорыя:Птушкі Еўразіі
Катэгорыя:Птушкі Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Птушкі на марках
Паштоўка

[thumb|140px|[Прапаганда|Прапагандысцкая паштоўка, якая прайшла пошту праз некалькі тыдняў пасля падзення Парыжскай камуны (ліпень 1871)]]
**Пашто́ўка** (першапачаткова *адкрытае пісьмо*) — асаблівы від паштовай карткі з поўнафарматнай выявай на пярэднім боку, які прызначаны для адкрытага пісьма (без канверта). Калекцыяніраванне паштовак называецца філакартыяй.

## Літаратура
*Подлипский А. Белоруссия на почтовых открытках. - Мн.: Полымя, 1988. ББК 76.106

## Гл. таксама 
* Посткросінг

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паштовыя адпраўленні
Катэгорыя:Філатэлістычныя тэрміны
Катэгорыя:Філакартыя
Падводныя лодкі тыпу VII

тыпу VIIC/41]]
**Падво́дныя ло́дкі ты́пу VII** — серыя падводных лодак, якія выкарыстоўваліся германскім ВМФ падчас Другой сусветнай вайны (1939—1945 гг.). Самы шматсерыйны тып падводных лодак у гісторыі. З замоўленых крыгсмарынэ 1050 падводных лодак гэтага тыпу ў перыяд з 1935 па 1945 год у строй увайшлі 703 лодкі сямі мадыфікацый: 10 лодак мадыфікацыі VII-A, 24 — мадыфікацыі VII-B, 572 — мадыфікацыі VII-C, 87 — мадыфікацыі VII-C/41, 0 — мадыфікацыі VII-C/42, 6 — мадыфікацыі VII-D і 4 лодкі мадыфікацыі VII-F.

Катэгорыя:Падводныя лодкі Германіі
Еленка (прыток Бабра)

**Е́ленка** — рака ў Талачынскім раёне Віцебскай вобласці і Крупскім раёне Мінскай вобласці, левы прыток ракі Бобр (басейн Дняпра).

Даўжыня складае 38 км. Плошча вадазбору 170 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні — 0,9 ‰. Выцякае з возера Касмачэўскага на тэрыторыі Талачынскага раёна, вусце знаходзіцца за 2 км на поўдзень ад пасёлка Новае Жыццё Крупскага раёна. Рэчышча каналізаванае на працягу 6 км (ад вытоку да вёскі Еленка Крупскага раёна). Цячэ пераважна па забалочаным лесе. Асноўны прыток — ручай Галавач (справа).

У басейне ракі азёры Касмачэўскае, Сярэдняе, Яложынскае.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Прытокі Бабра
Катэгорыя:Рэкі Талачынскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Крупскага раёна
Д-3

thumb|Д-3 на паштовай марцы
**Д-3 «Чырвонагвардзеец»** — савецкая вялікая дызель-электрычная падводная лодка, пабудаваная ў 1927—1930 гадах, трэці карабель тыпу Д.

## Гісторыя карабля 
Першапачаткова падводная лодка звалася «Чырвонагвардзеец», 21 жніўня 1934 была пераназвана ў Д-3, аднак як ва ўжытку так і ў афіцыйных дакументах звалася як «Д-3» так і «Чырвонагвардзеец».
Лодка была закладзена 5 сакавіка 1927 на Балтыйскім заводзе № 189 у Ленінградзе, завадскі № 179, спушчана на ваду 12 ліпеня 1929 і 20 лістапада 1931 года ўвайшла ў склад Балтыйскага флота.

Улетку 1933, лодка здзейсніла пераход па Беламорска-Балтыйскаму каналу і 5 жніўня увайшла ў склад брыгады падводных лодак Паўночнага флота. У 1938 Д-3 стала першай савецкай лодкай, якая перасекла Грынвіч і ўвайшла ў заходняе паўшар’е. У 1938—1940 была ў рамонце.

### Баявыя паходы 
* 22.06.1941 — 04.07.1941
* 17.07.1941 — 28.07.1941
* 16.08.1941 — 07.09.1941
* 22.09.1941 — 17.10.1941
* 22.11.1941 — 15.12.1941
17 студзеня 1942 узнагароджана ордэнам Чырвонага Сцяга
* 22.02.1942 — 16.03.1942
3 красавіка 1942 атрымала ганаровае званне «Гвардзейская»
* 02.05.1942 — 18.05.1942
* 10.06.1942 — загінула па невядомым прычынам

Магчымымі прычынамі згубы адмыслоўцы завуць падрыў на міне, памылку асабовага склада ці адмову тэхнікі. Усё 53 члены экіпажа зніклі разам з лодкай.

## Спасылкі 
* http://www.ckb-rubin.ru/rus/history/pred/1926_1941/index.htm
* http://www.deepstorm.ru/DeepStorm.files/17-45/d%20I/d-3/d-3.htm
* http://www.town.ural.ru/ship/ship/d3.php3 
* http://www.town.ural.ru/ship/dead/mean_d3.php3 
* http://uboat.net/allies/warships/ship/4866.html

Катэгорыя:Падводныя лодкі тыпу Д
Зуйка

**Зу́йка** — рака ў Беларусі, у Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці і Мядзельскім раёне Мінскай вобласці, левы прыток ракі Сэрвач (басейн Нёмана).

Даўжыня 28 км. Плошча вадазбору 142 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,7 ‰.

Пачынаецца на паўночным захадзе ад вёскі Туркі Докшыцкага раёна, цячэ па тэрыторыі Крыпульскага і Будслаўскага сельсаветаў. Упадае ў Сэрвач за 1 км на поўдзень ад вёскі Палессе і аграгарадка Будслаў. На працягу 13,2 км каналізаваная: ад вёскі Ветахмо да вёскі Калягі (5 км) і за 1,3 км на паўднёвы захад ад вёскі Ворнаўка да вусця (8,2 км).

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Басейн Сэрвачы (прыток Віліі)
Катэгорыя:Рэкі Докшыцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Мядзельскага раёна
Падводныя лодкі тыпу І

**Падво́дныя ло́дкі ты́пу I** — серыя дызель-электрычных падводных лодак Трэцяга рэйха. Усяго было пабудавана дзве лодкі дадзенага тыпу ў перыяд з 1935 па 1936 гг., U-25 і U-26. Абедзве лодкі былі выраблены ў Брэмене на верфі *Deschimag*. Абедзве лодкі да пачатку Другой сусветнай вайны выкарыстоўваліся як навучальныя, іх ужыванне ў актыўных баявых дзеяннях не прадугледжвалася з-за таго, што лодкамі было вельмі цяжка кіраваць на вялікіх глыбінях. Аднак з-за недахопу ў крыгсмарынэ субмарын лодкі ўсё ж прынялі актыўны ўдзел у вайне — U-25 з 1940, U-26 з 1939 года.

Меркавалася, што пасля трэніровак на *ПЛ тыпу I* у падводнікаў не паўстане праблем з іншымі тыпамі ПЛ, якія былі больш манеўраныя.

U-25 здзейсніла пяць баявых паходаў, прыняла ўдзел у Дацка-Нарвежскай аперацыі па захопу Даніі, лодка загінула 1 жніўня 1940 года на міне. U-26 здзейсніла сем баявых паходаў, 1 ліпеня 1940 была патоплена англійскай бомбай, увесь экіпаж (48 чалавек) быў выратаваны саюзнікамі.

## Гл. таксама 
* Класы нямецкіх падводных лодак

Катэгорыя:Падводныя лодкі Германіі
Зверынка

**Зве́рынка**, **Звёрынка** — рака ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, у басейне Заходняй Дзвіны.

Даўжыня ракі 13 км. Плошча вадазбору 54 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,7 м/км. Выцякае са Звярынага возера за 4 км на поўдзень ад вёскі Марыніца, упадае ў возера Якаўскае з усходу за 0,5 км на захад ад вёскі Рудня. Вадазбор у межах Полацкай нізіны. Цячэ па забалочанай лясістай мясцовасці.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Басейн Дрысы
Катэгорыя:Рэкі Расонскага раёна
Франкіроўка

[thumb|Прыклад машыннай франкiроўкi Кангрэсу [ЗША]]
**Франкіраванне**, або **франкіроўка** (ад  — вызваляць і  — бясплатны), — форма папярэдняй аплаты паштовага збору, матэрыяльнае сведчанне аплаты паслуг паштовай сувязі, якія прадстаўляюцца ўстановамі сувязі (поштай) па зацверджаных тарыфах.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пошта
Сабор Святога Стэфана

**Сабор Святога Стэфана** ў Вене (, у прастамоўі *Steffl*) — каталіцкі сабор, нацыянальны сімвал Аўстрыі і сімвал горада Вены. Кафедра венскага архібіскупа — прымаса Аўстрыі. Размешчаны ў цэнтры старога горада на плошчы Св. Стэфана (Штэфансплац). Першы храм на месцы сабора пабудаваны ў 1137—1147; сабор у цяперашнім стане пабудаваны ў XIII—XV стагоддзях і атрымаў цяперашні выгляд да 1511 года. Цяпер знаходзіцца на рэстаўрацыі.

## Літаратура 
* Bermann, Moriz. Der Wiener Stefans-Dom und seine Seenswürdigkeiten in Geschichte, Kunst, Legenden- und Sagenbilde. Wien, Pest, Leipzig., 1878.
* Kurt, Hielscher. Österreich. Landschaft und Baukunst. Berlin-Zürich., 1928.
* Wasnuths. Lexicon der Baukunst. 3-4 Band. Berlin., 1929.
* Wien. Geschichte, Kunst, Leben. Wien., 1943.
* Ulmann, Ernst. Die Welt der gotischen Kathedrale. Berlin.,1981.
* Architektur des Mittelalters: Funktion und Gestalt. Weimar., 1983.
* Wien: [Bildband1]. Texte von Peter Pötscher. Frankfurt am Main., 1989.
* Conrad, Dietrich. Kirchenbau im Mittelalter: Bauplannung und Bauausführung. Leipzig., 1990.
* Сененко М. С. Вена. М., 1970.
* Грубер, Райнхард Х., Кафедральный собор Св. Стефана в Вене. Вена., 2002.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт сабора

Катэгорыя:Храмы Вены
Катэгорыя:Саборы Аўстрыі
Вена
Зуйніца

**Зуйніца** — рака ў Беларусі, ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Заходняя Дзвіна.

Даўжыня ракі 6,8 км. Пачынаецца за 1,7 км на паўднёвы захад ад вёскі Пораўна, упадае ў возера Звонь з паўднёвага захаду за 2 км на паўднёвы захад ад вёскі Звонь. Рэчышча на працягу 2 км угару ад вусця каналізаванае.

## Літаратура 
* 
* Ліст карты N-35-33. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1984 г.
* Ліст карты N-35-34. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1984 г.

Катэгорыя:Басейн Ушачы
Катэгорыя:Рэкі Ушацкага раёна
Сі (значэнні)

Назву **Сі** маюць:

* СІ — міжнародная сістэма адзінак вымярэння
* Сі — нота.
* C (вымаўляецца *сі*) — мова праграмавання.

## Прозвішча 
* Амар Сі (нар. 1978) — французскі акцёр.
Частата

**Частата** паказвае колькасць цыклаў перыядычнай з’явы за адзінку часу. У Сістэме СІ адзінкай частаты з’яўляецца герц (Гц), вызначаны як адзін цыкл у секунду. Перыяд — гэта працягласць аднаго цыкла перыядычнай з’явы, такім чынам, перыяд узаемна адваротны частаце.

## Вызначэнне і адзінкі 
Для цыклічных працэсаў, такіх як вярчэнне, ваганні і хвалі, частата вызначаецца як колькасць цыклаў у адзінку часу.

У фізіцы і інжынерных дысцыплінах, такіх як оптыка, акустыка і радыё, частату звычайна пазначаюць лацінскай літарай *f* (эф) або грэчаскай літарай *ν* (ню).

У Сістэме СІ адзінкай частаты з’яўляецца герц (скарочана *Гц*). Назва дадзена ў гонар нямецкага фізіка Генрыха Герца. 1 Гц азначае, што падзея паўтараецца адзін раз за секунду.

Перыяд — звычайна пазначаецца *T* — гэта працягласць часу, за які адбываецца адзін цыкл, узаемна адваротны частаце *f*:
:  T=\frac{1}{f}. 

## Частата хваль 
Частата адваротна прапарцыянальна даўжыні хвалі *λ* (лямбда). Частата *f* роўная фазавай скорасці *v*, падзеленай на даўжыню хвалі *λ*:
:  f=\frac{v}{\lambda}. 

У прыватным выпадку электрамагнітных хваль, якія ідуць праз вакуум, калі *v = с*, дзе *c* — скорасць святла ў вакууме, гэты выраз мае выгляд:
:  f=\frac{c}{\lambda}. 

Калі хвалі ад монахраматычнай крыніцы святла пераходзяць з аднаго асяроддзя ў другое, іх частата застаецца дакладна такой жа, змяняюцца толькі даўжыня хвалі і яе скорасць.

Катэгорыя:Метралогія
Катэгорыя:Радыётэхнічныя велічыні і параметры
Катэгорыя:Тэорыя ваганняў
Катэгорыя:Тэорыя хваль
Катэгорыя:Фізічныя велічыні
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Прессбол

**Прессбол** () — вядучая недзяржаўная спартыўная газета Беларусі, заснаваная ў 1991 годзе. Перыядычнасць выхаду газеты часта змянялася. «Прессбол» пачынаў публікавацца як штотыднёвік, а з ліпеня 2008 года, ужо другі раз у сваёй гісторыі, выходзіць чатыры разы на тыдзень — у аўторак, сераду, чацвер і пятніцу. Сайт абнаўляецца апоўдні, у дзень выхаду газеты ў распаўсюджванне. Акрамя таго, кожны дзень абнаўляецца стужка навін сайта — канстатаванне факту альбо вынік. Газета выходзіць на рускай мове.

Рэдакцыя з’яўляецца заснавальнікам Клуба бамбардзіраў, Клуба Сяргея Алейнікава і Клуба «сухіх» варатароў

Галоўны рэдактар газеты — Сяргей Кайко, сайту — Юрый Доўнар.

## Вядомыя аўтары 
* Уладзімір Беражкоў
* Сяргей Новікаў
* Дзмітры Беленькі
* Барыс Тасман
* Аляксандр Дабрыян
* Уладзімір Бычак
* Сяргей Нікалаеў
* Канстанцін Лабандзіеўскі
* Андрэй Вашкевіч
* Сяргей Кайко
* Сяргей Вярсоцкі
* Сяргей Шчурко
* Юрый Доўнар
* Вячаслаў Федарэнкаў
* Сяргей Мардасевіч
* Уладзімір Пірог
* Арцём Фандо
* Мікалай Іваноў

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  

Катэгорыя:Газеты Беларусі
Катэгорыя:Спартыўныя газеты
Вуліца Карла-Юхана

**Вуліца Карла Юхана** або **Карла Ёхана** (Karl Johans gate) — цэнтральная магістраль горада Осла, якая злучае Цэнтральны вакзал Осла з Палацам нарвежскіх каралёў.

Вуліца перасякае ўвесь цэнтр Осла; тэрыторыя горада на захад палаца лічыцца Заходнім Осла, на ўсход ад цэнтральнага вакзала — Усходнім. Даўжыня перавышае 1 км. Уздоўж Карла-Юхана размешчаны асноўныя гарадскія славутасці, уключаючы кафедральны сабор Осла, будынак Стортынга, Нарвежскі нацыянальны тэатр і палацавы парк.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Осла
Нявежа

**Няве́жа** — рака ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Уша (басейн Нёмана).

## Назва 
Назва балцкага паходжання.

Корань *Vež-*  — фанетычны варыянт кораня *Važ-*, які ў назве літоўскай ракі *Važ-upė*.

Ад індаеўрапейскага **ṷegh-* «рухацца, цягнуць, везці», адкуль літоўскае *vežti* «везці», *važiuoti* «ехаць».

Гідранімічныя аналагі — назва задзвінскага возера Нявежа, ракі Нявежа (рус. *Невежа*) на Павоччы (прыток Упы).

Назва ракі Нявежа значыць «Нехуткаплынная (рака)».

## Гідраграфія 
Даўжыня ракі складае 9 км. Пачынаецца каля вёскі Лебедзева, у нізоўі цячэ сярод лесу, упадае ва Ушу за 3 км на ўсход ад вёскі Турэц-Баяры. На працягу 5 км перад вусцем каналізаваная.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Маладзечанскага раёна
Катэгорыя:Басейн Ушы (прыток Віліі)
Ват

**Ват**:
* Ват (адзінка вымярэння)

## Прозвішча 
* Джэймс Ват, шатландскі інжынер, вынаходнік-механік
* Джэральд Ват, дзяржаўны і палітычны дзеяч Антыгуа і Барбуда
Ubuntu

**Ubuntu** (вымаўляецца «убу́нту»;  чалавечнасць) — аперацыйная сістэма, дыстрыбутыў Linux. З’яўляецца адгалінаваннем ад Debian GNU/Linux. Распаўсюджваецца як свабоднае праграмнае забеспячэнне, дадаткова даступны прыватнаўласніцкія праграмы.

Галоўны распрацоўшчык і спонсар праекта — брытанская кампанія Canonical. У цяперашні час праект актыўна развіваецца і падтрымліваецца.

Ubuntu карыстаюцца больш за 40 мільёнаў чалавек па ўсім свеце, што робіць яго самым папулярным дыстрыбутывам Linux для настольных камп’ютараў. Ён з’яўляецца 4-м у спісе самых папулярных АС для вэб-сервераў. Звычайна новая версія дыстрыбутыва выходзіць кожныя паўгода і падтрымліваецца на працягу паўтарох гадоў абнаўленнямі бяспекі, а версія LTS, якая выходзіць раз у 2 гады, падтрымліваецца на працягу 3 гадоў. Серверная версія — на працягу 5 гадоў.

## Гл. таксама 
* Runtu
* Linux Mint

## Крыніцы 
Катэгорыя:Аперацыйныя сістэмы
Катэгорыя:Linux
Катэгорыя:Дыстрыбутывы Linux
Катэгорыя:Дыстрыбутывы сямейства Debian
Ельня (прыток Нёмана)

**Ельня** — рака ў Беларусі, у Шчучынскім і Мастоўскім раёнах Гродзенскай вобласці, правы прыток Нёмана.

Даўжыня ракі 23 км. Плошча вадазбору 123 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,3 ‰. Пачынаецца на паўночны захад ад вёскі Барташы Шчучынскага раёна, упадае ў Нёман за 2 км на паўночны ўсход ад вёскі Масты Правыя Мастоўскага раёна. Вадазбор на Лідскай раўніне і Нёманскай нізіне. Мае левы прыток Абрамаўшчыну. На працягу 18 км каналізаваная: ад вёскі Барташы да вёскі Скоржыкі (8 км) і ад вёскі Мілеўцы да вусця (10 км).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Прытокі Нёмана
Катэгорыя:Рэкі Шчучынскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Мастоўскага раёна
Змейка (прыток Ушы)

**Зме́йка**, **Дзвея** — рака ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці і Карэліцкім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Уша (басейн Нёмана).

Даўжыня ракі 26 км (21,5 км з іх на тэрыторыі Баранавіцкага раёна). Плошча вадазбору 190 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,6 м/км.

Пачынаецца за 1,5 км у напрамку на поўнач ад вёскі Стайкі Баранавіцкага раёна, у лясным урочышчы Галубоўшчына, упадае ва Ушу на заходняй ускраіне вёскі Малая Мядзвядка Карэліцкага раёна. У вярхоўі прымае сцёк са шчыльнай сеткі асушальных каналаў і 2 прытокаў з аднайменнай назвай. На працягу 14,5 км каналізаваная (ад вытоку да паўночнай ускраіны вёскі Шчарбовічы).

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Брестской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Прытокі Ушы (прыток Нёмана)
Катэгорыя:Рэкі Баранавіцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Карэліцкага раёна
Зямчатка

**Зямча́тка**, **Зенчанка**, **Малюшыца** — рака ў Карэліцкім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Нёўда (басейн Нёмана).

Даўжыня ракі 20 км. Плошча вадазбору 61 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 4,3 м/км. Пачынаецца каля вёскі Міратычы, на ўсходніх схілах Навагрудскага ўзвышша, упадае ў Нёўду на поўдні ад вёскі Зарэчча. На працягу 6,2 км каналізаваная (ад вёскі Валокі да вусця).

## Літаратура 
* 
*  — С. 389.

Катэгорыя:Басейн Сэрвачы (прыток Нёмана)
Катэгорыя:Рэкі Карэліцкага раёна
Андрушыўскі раён

**Андрушыўскі раён** () — адміністрацыйная адзінка ў складзе Жытомірскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Андрушыўка ().

Утвораны ў 1923 годзе. Насельніцтва раёна на  года складае 34105 чалавек, плошча — 96011&nbsp;км².

## Адміністрацыйны падзел 
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 гарадскога, 1 пасялковага і 27 сельскіх саветаў.

## Населеныя пункты 
На тэрыторыі раёна размешчаны 1 горад раённага значэння, 1 пасёлак гарадскога тыпу, 1 пасёлак сельскага тыпу і 38 сёлаў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Раёны Жытомірскай вобласці
Бараніўскі раён

**Бараніўскі раён** () — адміністрацыйная адзінка на захадзе Жытомірскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — горад Бараніўка ().

Катэгорыя:Раёны Жытомірскай вобласці
Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Слаўгарад)

**Царква Раства Багародзіцы** — архітэктурны помнік класіцызму ў горадзе Слаўгарад Магілёўскай вобласці.

## Гісторыя 
Пабудавана ў 1791—1793 гг. князем Аляксеем Міхайлавічам Галіцыным у стылі класіцызму. Інтэр’ер упрыгожаны іканастасам, жывапісам і цудоўнымі фрэскамі, у якіх першапачаткова налічвалася 57 сюжэтаў Новага і Старога запаветаў. На будаўніцтва будучага храма былі запрошаны вядомыя па тых часах майстры: муляр Лука Іваноў і рускі архітэктар Мікалай Львоў.

У ансамбль з царквой уваходзяць двух’ярусная званіца з невялікай вежачкай у завяршэнні, будынак царкоўнапрыходскай школы. З паўднёвага боку ад царквы — парк, які спускаецца да р. Сож. У 1988 г. перададзена вернікам і адрэстаўрыравана, набыты званы.

У роспісе ўнутраных сцен і іканастаса прымалі ўдзел лепшыя маскоўскія жывапісцы. Сярод мастакоў, якія пісалі фрэскі, згадваецца Уладзімір Баравікоўскі (аўтар партрэтаў Кацярыны II, Паўла I і многіх іншых высокапастаўленых асоб Расійскай імперыі).

Каля царквы былі пахаваныя князь Мікалай Крапоткін (1831—1887) і яго жонка Марыя Аляксандраўна, народжаная фон Бенкендорф (1833—1887). На іх магілах стаялі мармуровыя помнікі з крыжамі наверсе.

## Архітэктура 
Гэта цэнтрычны безапсідны храм з васьмігранным купалам. Помнік архітэктуры класіцызму. Цэнтрычны крыжова-купальны храм. На сяродкрыжжы двухсхільных дахаў з трохвугольнымі франтонамі на тарцах узвышаецца васьмігранны светлавы барабан з пакатым сферычным купалам, пакрытым сусальным золатам. Грані барабана прарэзаны «паладыянскімі» арачнымі аконнымі праёмамі. У пазухах планіровачнага крыжа нізкія акруглыя аб'ёмы прыдзелаў і рызніц (у плане чвэрць круга) пад сферычнымі пакрыццямі. Усе фасады аднолькавай трактоўкі, апяразаны карнізам на дэнтыкулах і шырокім фрызам з разетак. Уваходны партал вылучаны 2 тасканскімі паўкалонамі і паўкруглым «паладыянскім» акном на версе. Аналагічна аформлены арачныя аконныя праёмы фасадных граняў.

## Інтэр'ер 
Унутры малітоўная зала перакрыта цыліндрычнымі скляпеннямі, над сяродкрыжжам узвышаецца паўсферычны купал. На сценах і скляпеннях зберагліся фрэскавыя размалёўкі ў стылі класіцызму (канец 18 ст.; верагодна, пры ўдзеле мастака У. Баравікоўскага). Захаваліся 57 сюжэтных кампазіцый, найбольш цікавыя з якіх «Пакуты Хрыста» (у 1-м ярусе) і «Цябе Бога хвалмі» (на купале), выявы евангелістаў у прасценках барабана. У 1793 — 94 гг. устаноўлены драўляны іканастас (не збярогся). Над уваходам у заходняй частцы хоры.

## Школа 
Пры царкве працавала прыходская школа, будынак якой быў пабудаваны ў канцы XVIII стагоддзя і захаваўся па сённяшні дзень.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* Пропойск с близлежащими деревнями подарен Екатериной II князю А. М. Голицыну. 
* В Славгороде погибают уникальные церковные фрески 
* 

Катэгорыя:Слаўгарад
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Слаўгарадскага раёна
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Катэгорыя:1793 год у Беларусі
Катэгорыя:Храмы Магілёўскай і Мсціслаўскай епархіі
Катэгорыя:Храмы Найсвяцейшай Дзевы Марыі
Эрых Рэдэр

{{Ваенны дзеяч
|імя     = Эрих Іахан Альберт Рэдэр
|арыгінал імя = 
|дата нараджэння = 
|дата смерці = 
|месца нараджэння = 
|месца смерці = 
|выява = Bundesarchiv Bild 146-1980-128-63, Erich Raeder.jpg
|шырыня = 250px
|апісанне выявы = Эрых Рэдэр, галоўнакамандуючы ВМС Германіі ў 1928—1943 гадах. 1940.
|мянушка =
|прыналежнасць = 
|гады службы = 1894—1945
|званне = 
|род войскаў =  кайзераўскія ВМС(Флот адкрытага мора) рэйхсмарынэ крыгсмарынэ
|камандаваў =
|частка =
|бітвы = Першая сусветная вайна
* бітва ля Догер-банкі
* Ютландская бітва
Другая сусветная вайна
|узнагароды =
{

-

-

-

-

-

}
|сувязі =
|у адстаўцы = зняволены, мемуарыст
}}

**Эрых Іаган Альберт Рэдэр** (;  — ) — нямецкі грос-адмірал, галоўнакамандуючы ВМС Трэцяга Рэйху.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Адміралы Германіі
Катэгорыя:Нацысцкія злачынцы
Катэгорыя:Кавалеры Рыцарскага крыжа
Катэгорыя:Кавалеры Жалезнага крыжа 1 класа
Катэгорыя:Кавалеры Жалезнага крыжа 2 класа
Катэгорыя:Маракі Першай сусветнай вайны (Германія)
Катэгорыя:Манархісты
Катэгорыя:Мемуарысты Германіі
Жытомірскі раён

**Жытомірскі раён** () — адміністрацыйная адзінка ў складзе Жытомірскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Жытомір ().

## Гісторыя 
Утвораны ў 1939 годзе.

У пачатку 1960-х гадоў ён быў рэарганізаваны — тэрыторыя і населеныя пункты пераведзеныя ў асноўным у Карастышэўскае тэрытарыяльнае кіраванне, астатнія — да Бярдзічава.

4 жніўня 1965 года ўказам Прэзідыума Вярхоўнага Савета Украінскай ССР быў зноў адноўлены Жытомірскі раён з адміністрацыйным цэнтрам у г. Жытоміры.

17 ліпеня 2020 года ў выніку адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы раён быў узбуйнены. Да ўзбуйнення тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 пасялковага і 30 сельскіх саветаў, у якіх было 3 пасёлкі гарадскога тыпу і 87 вёсак.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Раёны Жытомірскай вобласці
Корасценскі раён

**Корасценскі раён** (, у 1924—30 гадах — Ушамірскі раён) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы Жытомірскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — горад Корасцень.

## Гісторыя 
Корасценскі раён быў утвораны 7 сакавіка 1923 года ў складзе Корасценскай акругі Валынскай губерні. 21 жніўня 1924 г. цэнтр раёна быў перанесены ў вёску Ушомыр, раён быў перайменаваны ў Ушамірскі. з 13 чэрвеня 1930 г. — зноў Корасценскі раён з цэнтрам у горадзе Корасцене.

17 ліпеня 2020 года выніку адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы раён быў узбуйнены.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Раёны Жытомірскай вобласці
Лугынскі раён

**Лугынскі раён** () — былая адміністрацыйная адзінка на поўначы цэнтральнай частцы Жытомірскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Лугыны чалавек, плошча — 994&nbsp;км².

Скасаваны 17 ліпеня 2020 у рамках адміністрацыйны-тэрытарыяльнай рэформы.

### Адміністрацыйны падзел 
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 2 пасялковых і 16 сельскіх саветаў.

### Населеныя пункты 
На тэрыторыі раёна размешчаны 2 пасёлкі гарадскога тыпу і 47 сёлаў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Раёны Жытомірскай вобласці
Сімфонія

**Сімфо́нія** (ад  — «сугучча») — твор для аркестра, які складаецца з некалькіх частак, найбуйнейшая музычная форма сярод канцэртнай аркестравай музыкі.

## Класічная будова 
Звычайна класічная сімфонія (як і саната) складаецца з чатырох частак. Першая частка ў хуткім тэмпе, пішацца ў санатнай форме; другая, у павольным, пішацца ў форме рандо, радзей у форме санаты ці варыяцыі; трэцяя — скерца ці менуэт — у трохчасткавай форме, чацвёртая частка, таксама ў хуткім тэмпе — у санатнай форме або ў вялікай форме рандо. Калі першая частка напісаная ва ўмераным тэмпе, то за ёй наадварот, можа ісці хуткая другая частка і павольная трэцяя частка (напрыклад, як ў дзявятай сімфоніі Бетховена).

## Гісторыя 
Заснавальнікам класічнай мадэлі сімфоніі лічыцца Франц Іозеф Гайдн. У класічнай сімфоніі толькі першая і апошняя часткі маюць аднолькавую танальнасць, а сярэднія пішуцца ў танальнасці, якія з'яўляюцца роднаснымі галоўнай, па якой і вызначаецца танальнасць ўсех сімфоній. Выбітныя прадстаўнікі класічнай сімфоніі — Вольфганг Амадэй Моцарт і Людвіг ван Бетховен.

Рамантычная сімфонія стала спалучэннем класічнай формы з рамантычнай экспрэсіяй і уплывам песень на характар тэматыкі. Развіваецца таксама тэндэнцыя праграмнасці. З'яўляюцца лейтматывам. Галоўнай тэндэнцыяй рамантызму з'яўлялася разнастайнасць формы, складу аркестра і шчыльнасці гучання.

Пачынаючы з другой паловы XIX стагоддзя і, асабліва ў XX стагоддзі строгія формы сімфоніі сталі разбурацца. Стала неабавязковым чатырохчастковасць: сімфоніі могуць утрымліваць ад адной (напр. сімфоніі В. Сільвестрава), да адзінаццаці (14-я Сімфонія Д. Шастаковіча). Неабавязковай становіцца выкарыстанне санатнай формы. Пасля 9-й сімфоніі Л. Бетховена кампазітары сталі ўводзіць у сімфоніі вакальныя партыі. Аднак пастаяннай застаецца маштабнасць і змястоўнасць музычнага матэрыялу.

## Вядомыя аўтары сімфоній 
 — Жывыя кампазітары, якія могуць павялічыць колькасць напісаных імі сімфоній.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Музычныя жанры
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Д-4

**Д-4 «Рэвалюцыянер»** — савецкая вялікая дызель-электрычная падводная лодка, пабудаваная ў 1927—1930 гадах, чацвёрты карабель тыпу Д.

## Гісторыя 
Першапачаткова падводная лодка звалася «Рэвалюцыянер», 21 жніўня 1934 года была пераназвана ў Д-4, аднак як ва ўжытку так і ў афіцыйных дакументах звалася як «Д-4» так і «Рэвалюцыянер».

Лодка была закладзена 14 красавіка 1927 года на Заводзе імя Марці № 198 у Мікалаеўе, завадскі № С-27/192, спушчана на ваду 16 красавіка 1929 года і 30 снежня 1930 года ўвайшла ў склад Чарнаморскага флота. У 1938—1940 гадах была ў рамонце.

### Баявыя паходы 
#### 1941 
* 29.09 — 10.10
* 28.10 — 07.11
* 23.11 — 26.11
* 29.11 — 29.12

#### 1942 
* 14.01 — 24.01
* 09.03 — 22.03
* Транспартаванне грузаў у абложаны Севастопаль
** 07.05 — 09.05
** 15.05 — 21.05
** 23.05 — 28.05
** 29.05 — 04.06
** 05.06 — 12.06
** 29.06 — 05.07
* 06.08 — 22.08

#### 1943 
* 14.02 — 05.03
* 23.03 — 12.04
* 22.05 — 11.06
* 03.08 — 28.08 
** тарпедавала нямецкі транспарт **Boy Federsen**, 6689 брт (былы савецкі «Харкаў»)
** тарпедавала балгарскі транспарт **Варна** з грузам боепрыпасаў (2141 брт)
* 11.11 — ?
** Апошні раз лодку бачылі 1 снежня, пасля чаго яна загінула. Меркавана, падарвалася на мінах.

## Спасылкі 
* http://www.deepstorm.ru/DeepStorm.files/17-45/d%20I/d-4/d-4.htm
* http://www.town.ural.ru/ship/ship/d4.php3 
* http://uboat.net/allies/warships/ship/4867.html

Катэгорыя:Падводныя лодкі тыпу Д
Атрадненскі раён

**Атрадненскі раён** — муніцыпальнае ўтварэнне ў Краснадарскім краі Расійскай Федэрацыі.

Адміністрацыйны цэнтр раёна — станіца Атрадная.

## Геаграфія 
Раён размешчаны на паўднёвым усходзе краю, мяжуе: на ўсходзе — са Стаўрапольскім краем, на поўдні — з Карачаева-Чаркесіяй, на поўначы і захадзе — з Новакубанскім, Лабінскім і Мастаўскім раёнамі Краснадарскага края. Агульная плошча раёна складае 245208 га.

## Некаторыя населеныя пункты 
* Бясстрашная
* Папутная
* Малацянгінская
* Удобная
* Надзёжная
Наркотык

]]
**Наркотыкі** (ад  —які прыводзіць у аняменне, дурманлівы) — група фармакалагічных рэчываў, якія дзейнічаюць у асноўным на цэнтральную нервовую сістэму і выклікаюць у арганізме здранцвенне, якое можа даць палягчэнне, пачуццё эйфарыі або наркатычны сон. Наркотыкі таксама могуць выклікаць галюцынацыі.

У прававым аспекце тэрмін наркотык ахоплівае шырокі спектр розных рэчываў, якія альбо зусім забаронены да распаўсюджання, альбо іх ужыванне строга рэгулюецца законам. Яны ўключаюць у сябе шэраг раслінных рэчываў і іх вытворных, такія як тытунь, алкаголь, канапля, какаін, опіум і яго вытворныя, у тым ліку пантапон, марфін, гераін, кадэін, а таксама іншыя прэпараты, якія выкарыстоўваюцца ў медыцыне, бо снатворныя (веранал, барбаміл і іншыя вытворныя барбітуравой кіслаты), антыдэпрэсанты (тыянептын) і гэтак далей.

## Уздзеянне 
Эфекты дзеянню наркатычных лекавых прэпаратаў залежыць ад дозы і таго, як яны ўваходзяць у цела чалавека. Акрамя іх клінічнага прымяненне для лячэння болю, кашалю ці вострай дыарэі, наркотыкі, як правіла, вырабляюць стан асалоды і эйфарыі, але і зменшаюць агрэсію і непакой.

## Рызыкі 
У выніку неахайнасці, нядбайнасці пры ін’екцыі наркотыкаў павялічваецца рызыка інфекцый, гепатыту, СНІДу, перадазіроўка часта завяршаецца лятальным зыходам. Наркотыкі даволі хутка выклікаюць псіхалагічную і фізічную залежнасць, іх ужыванне небяспечна. Залежнасць ад наркотыкаў называецца наркаманія.

## Гл. таксама 
* Мескалін

## Спасылкі 
Катэгорыя:Наркотыкі
Жыгала

**Жыгала** () — платны партнёр для танцаў у начных рэстаранах, дансінгах, а таксама мужчына, які дае паслугі мужчынскай прастытуцыі.

Часта, але не абавязкова, задавальняе за грошы сексуальныя патрэбы багатай жанчыны. Як правіла за грошы робіцца палюбоўнікам багатай адзінокай жанчыны, прадае не толькі секс, але і платанічныя адносіны.

Катэгорыя:Танцы
Катэгорыя:Сексуальнасць чалавека
Прастытуцыя

thumb|
thumb|left|
**Прастытуцыя** ( — апаганенне, абняслаўленне) — продаж свайго цела з мэтай атрымання ўзнагароджання, матэрыяльных выгод.

## Паслугі 
Прастытуткі могуць падаваць наступныя паслугі: эратычны масаж, вагінальны секс, анальны секс, аральны секс, стрыптыз, «цацкі» (мастурбацыя), лесбі-шоу, эскорт-паслугі, групавы секс, фістынг, рымінг, трамплінг, «залаты дождж», копра, ролевыя гульні, БДСМ і&nbsp;інш.

Некаторыя прастытуткі практыкуюць абмежаванне па мінімальным узросце (гл. «Узрост сексуальнай згоды») і фейс-кантроль.

### Мужчынская прастытуцыя 
Прастытуцыя традыцыйна лічыцца з'явай асабліва жаночай, як і род, да якога належыць слова «прастытутка». Тым часам ужо са старажытнасці існавалі мужчыны, якія фактычна выконвалі тую ж ролю.

* Гомасексуальная мужчынская прастытуцыя. Існавала і існуе практыка падавання гомасексуальнымі (а часам і гетэрасексуальнымі) мужчынамі платных сексуальных паслуг іншым мужчынам. Па форме гэта мала адрозніваецца ад жаночага варыянту прастытуцыі — тыя ж вулічныя, вакзальныя «хлопчыкі», публічныя хаты, масажныя салоны і іншае.

* Гетэрасексуальная мужчынская прастытуцыя. Мужчына атрымлівае грошы за сужыццё з заможнай жанчынай (такога мужчыну называюць жыгала ці альфонс). Такая форма прастытуцыі з'явілася ў раманскіх краінах. Вонкава яна можа адрознівацца ад традыцыйнай «жаночай» прастытуцыі, калі кліент проста плаціць за вызначаныя паслугі вызначаную суму грошай. Часцей адносіны жыгала з жанчынай маюць больш-меней працяглы характар.

Таксама прастытуткі-мужчыны часам працуюць сумесна з жанчынамі-прастытуткамі, пазіцыянуючы сябе як «сямейныя пары». Яны наймаюцца кліентамі для гетэрасексуальнага групавога сексу ці свінга.
Беларуская цэнтральная школьная рада

**Беларуская цэнтральная школьная рада** (*Цэнтральная беларуская школьная рада, ЦБШР*) — беларуская нацыянальная культурна-асветная арганізацыя, дзейнічала ў 1919 — 20 гг. 

Утвораная ў снежні 1919 года ў Менску падчас польскай акупацыі на базе беларускіх школьных рад Меншчыны, Віленшчыны і Гарадзеншчыны. Дзейнічала пад палітычным і бюракратычным уціскам польскіх улад. 

Старшыня С. А. Рак-Міхайлоўскі, намеснікі: А. А. Смоліч, В. Л. Іваноўскі; члены прэзідыума: Я. Станкевіч (Вільня), Л. М. Дзекуць-Малей. Прадстаўніком ЦБШР у Вільні быў Ф. Умястоўскі. 

ЦБШР апекавалася беларускаю школьнаю справаю, арганізоўвала і кіравала беларускімі навучальнымі ўстановамі, стварала мясцовыя беларуская школьныя рады, бібліятэкі, культурна-асветныя гурткі. Выдавала падручнікі і дапаможнікі, распаўсюджвала беларускія газеты і часопісы.

Процідзейнічала палітыцы паланізацыі беларусаў, якую праводзілі акупацыйныя польскія ўлады.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі
Аперытыў

у якасці аперытыву]]
**Аперытыў** () — алкагольны напой, прызначаны для ўзбуджэння апетыту. Ужываецца перад ежай. Як аперытыў выкарыстоўваюць звычайна вермут, херас, моцныя спіртныя напоі, разбаўленыя фруктовым сокам, тонікам, мінеральнай вадой і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Напоі
Малынскі раён

**Малынскі раён** () — адміністрацыйная адзінка ў складзе Жытомірскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Малын ().

Утвораны ў 1938 годзе. Насельніцтва раёна на  года складае 19249 чалавек, плошча — 1406&nbsp;км².

## Адміністрацыйны падзел 
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 2 пасялковых і 25 сельскіх саветаў.

## Населеныя пункты 
На тэрыторыі раёна размешчаны 2 пасёлкі гарадскога тыпу і 101 сяло.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Раёны Жытомірскай вобласці
Звягельскі раён

**Звягельскі раён** (, да 2022 года **Наваград-Валынскі раён**) — адміністрацыйная адзінка ў складзе Жытомірскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — горад Звягель (да 2022 года — Наваград-Валынскі).

## Гісторыя 
Раён быў утвораны ва УССР 7 сакавіка 1923 гады.

17 ліпеня 2020 года ў выніку адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы раён быў узбуйнены. Да ўзбуйнення тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 пасялковага і 39 сельскіх саветаў, у якіх было 1 пасёлак і 109 вёсак.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Раёны Жытомірскай вобласці
Алэўскі раён

**Алэўскі раён** () — былая адміністрацыйная адзінка на паўночным захадзе Жытомірскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Алэўск ().

## Гісторыя 
Утвораны ў 1923 годзе. Насельніцтва раёна на 1 лютага 2015 года складала 42079 чалавек, плошча — 2248&nbsp;км².

Скасаваны 17 ліпеня 2020 года ў рамках адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы.

### Адміністрацыйны падзел 
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога, 4 пасялковых і 20 сельскіх саветаў.

### Населеныя пункты 
На тэрыторыі раёна размешчаны 1 горад раённага значэння, 5 пасёлак гарадскога тыпу, 2 пасёлкі сельскага тыпу і 52 вёскі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Раёны Жытомірскай вобласці
Народыцкі раён

**Народыцкі раён** () — адміністрацыйная адзінка ў складзе Жытомірскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Народычы ().

Утвораны ў 1923 годзе. Насельніцтва раёна на  года складае 9408 чалавек, плошча — 1284&nbsp;км².

## Адміністрацыйны падзел 
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 пасялковага і 15 сельскіх саветаў.

## Населеныя пункты 
На тэрыторыі раёна размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу і 64 сяла.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Раёны Жытомірскай вобласці
Кванзаа

**Кванза** (таксама *Кваанза*, *Кванзаа*) — адзін з афраамерыканскіх фестываляў, які ўяўляе сабой тыдзень пераднавагодніх урачыстасцяў, што доўжыцца па традыцыі з 26 снежня (гэта значыць адразу пасля Каталіцкага Ражства) да 1 студзеня кожнага года. Галоўная мэта свята — падтрымка, развіццё і захаванне афрыканскіх традыцый, якія прыйшлі ў Паўночную Амерыку (ЗША) разам з неграмі-рабамі ў XVII—XIX стагоддзях. Назва свята паходзіць ад выразу на суахілі «матунда я кванза», што ў перакладзе азначае «першыя плады». Само свята, аднак, было уведзена змагарамі за правы чарнаскурых у ЗША толькі ў 1966—1967 гг. Яго адзначаюць каля 15 % афраамерыканцаў або каля 2 % насельніцтва ЗША. Падчас свята вельмі папулярная афрыканская сімволіка.

Катэгорыя:Культура ЗША
Крааль

thumb|Паўднёва-афрыканскі крааль. Малюнак 1857 г.
**Крааль** — тып паселішча ў жывёлагадоўчых народаў Паўднёвай і Усходняй Афрыкі - кольцавай планіроўкі, звычайна ўмацаваюць агароджай, у цэнтры - загон для жывёлы. У народнасцяў банту крааль таксама ўяўляе сабой асобную хатнюю гаспадарку або паселішча; з'яўляецца найменшай адзінкай у традыцыйнай сацыяльнай арганізацыі і складаецца з галавы сям'і, яго жонкі або жонак, дзяцей і іншых сваякоў, якія жывуць у тым жа краале.

## Літаратура 
* Крааль // БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн., 1999, С.441

Катэгорыя:Культура Афрыкі
Катэгорыя:Населеныя пункты
Цадзіла

**Наскальны жывапіс у раёне Цадзіла** — аб’ект са спіса Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Батсване, размешчаны на паўночным захадзе краіны, змяшчае адзін з самых значных у свеце збораў дагістарычнага наскальнага мастацтва.

На працягу 100 тыс. гадоў на плошчы ў 10 км² на тэрыторыі пустыні Калахары было створана болей за 4,5 тыс. выяў геаметрычных знакаў, людзей, жывёл, рытуалаў.

Для мясцовых плямёнаў Цадзіла не перастае заставацца свяшчэнным месцам – яе называюць Гарой багоў. Нядаўна археолагамі была адкрыта пячора, якая, мажліва, з’яўлялася найстаражытнейшым культавым месцам на Зямлі. У ёй знаходзіцца агромны камень з насяканнямі, якія імітуюць змяіную скуру. Побач са скульптурай пітона былі знойдзены тысячы наканечнікаў копій і рытуальныя прынашэнні бажаству. Мясцовыя плямёны да гэтага часу лічуць пітона самай паважанай жывёлай. Прыкладны узрост знаходкі – 70 тыс. гадоў, а гэта значыць, што рэлігійныя культы ў чалавека ўзніклі значна раней, чым вучоныя меркавалі дагэтуль.

Аб'ект быў ўключаны ў спіс у 2001 годзе ў сувязі з выключнай рэлігійнай і духоўнай важнасцю аб'екта для мясцовага насельніцтва і як доказ чалавечага пасялення даўнасцю некалькіх тысячагоддзяў.

## Літаратура 
* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.

Катэгорыя:Першабытнае мастацтва
Катэгорыя:Гісторыя Батсваны
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Батсване