Чырвоная зорка

**Чырвоная зорка** (★) — геральдычны знак, які быў сімвалам Чырвонай арміі, прысутнічаў на сцягу і гербе СССР, сцягах і гербах некаторых краін Варшаўскага дагавора, сімволіцы левых арганізацый і рухаў. Ён з’яўляецца адным з элементаў Сцяга Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі, эмблем Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь, Узброеных сіл Рэспублікі Казахстан і НВАК, прысутнічае ў якасці элемента на афіцыйных сімвалах некаторых іншых дзяржаў і іх адміністрацыйных адзінак. Ён таксама намаляваны на эмблемах шэрагу спартыўных клубаў, такіх як ЦСКА, і некаторых кампаній, такіх як Heineken (з XIX стагоддзя).

## Выкарыстанне сімвала ў Расійскай імперыі 
 з арлом, на вагоне воінскага цягніка, Расійская імперыя, фота Віктара Булы, 1905 год.]]
Чырвоная зорка звычайна называлася «марсавай зоркай» па імі старажытнарымскага бога вайны Марса. «Марсава» пяціканцовая зорка (**але не чырвонага колеру**) выкарыстоўвалася ў Рускай арміі. Мікалай I сваім указам ад 1 студзеня 1827 года ўвёў зоркі на эпалетах афіцэраў і генералаў, 29 красавіка 1854 года зоркі былі дададзены на пагоны.

Пасля Лютаўскай рэвалюцыі знакі адрознення ваеннаслужачых Рускай імператарскай арміі былі зменены, пагоны адменены. 21 красавіка 1917 года, загадам па флоце і марскім ведамстве № 150 ваеннага і марскога міністра Часовага ўрада А. І. Гучкова, пагоны заменены нарукаўнымі знакамі адрознення і ўведзена новая кукарда. На ёй пяціканцовая зорка была размешчана па-над разеткай з якарам: пяць канцоў зоркі — пяць мацерыкоў планеты. Чырвоны колер — колер пралетарскай рэвалюцыі, ён павінен быў аб’яднаць усе пяць кантынентаў адзінай мэтай і адзіным пачаткам. Вялікая савецкая энцыклапедыя давала такую трактоўку гэтаму сімвалу: *«…чырвоная пяціканцовая зорка… — сімвал канчатковай перамогі ідэй камунізму на пяці кантынентах Зямнога шара…»*. Такім чынам чырвоная зорка — знак Камінтэрна. У аснове сімвала ляжалі ідэі сусветнай рэвалюцыі, сусветнай савецкай рэспублікі і сусветнай дыктатуры пралетарыята.

У савецкай традыцыі Марс сімвалізаваў абарону мірнай працы. Чырвоная зорка размешчана па-над планетай Зямля на гербе СССР. Чырвоная зорка сімвалізавала вызваленне працоўных ад голаду, вайны, галечы і рабства. Маюцца шматлікія звесткі, што першапачаткова чырвоная зорка была павернута двума прамянямі ўгару, а адным уніз, як у свой час размяшчалася старажытнагрэчаская пентаграма. У прыватнасці, накіраваны ўніз адзіны прамень мае зорка на першай савецкай узнагародзе — Ордэне Чырвонага сцяга. Аднак такое размяшчэнне выклікала ў неадукаваных людзей асацыяцыю з рогамі д’ябла, у сімвала з’явілася мянушка «знак антыхрыста». Падобнае ўспрыманне падмацоўвалася жорсткімі ганеннямі на праваслаўную царкву ў першыя гады савецкай улады. Зрэшты, не выключана, што сатанінская інтэрпрэтацыя чырвонай зоркі была прапанавана антысавецкімі сіламі ў рамках ідэалагічнай барацьбы. Ваенны аддзел УЦВК вымушана выдаў масавым тыражом улётку «*Глядзі, таварыш, вось Чырвоная Зорка*», дзе выкарыстоўвалася выява зоркі з адным прамянём угару і ў форме прытчы тлумачылася яго значэнне. З гэтага моманту арыентацыя сімвала не змянялася.

### У Рабоча-сялянскай Чырвонай арміі 
Прыход да ўлады бальшавікоў паклаў канец існаванню рускай імператарскай арміі і яе атрыбутаў. Пры стварэнні новай арміі — Рабоча-сялянскай Чырвонай арміі — патрабавалася вырашыць пытанне і пра знакі адрознення для ваеннаслужачых. Чырвоная зорка як сімвал Чырвонай арміі была прапанавана Ваеннай калегіяй па арганізацыі Чырвонай арміі, стваральнікам эмблемы быў камандуючы Петраградскай ваеннай акругай Канстанцін Ерамееў. Іншыя даследчыкі, спасылаючыся на ўспаміны публіцыста Е. М. Яраслаўскага, сцвярджалі, што аўтарам быў адзін з камісараў Маскоўскай ваеннай акругі М. А. Палянскі, які і прапанаваў чырвоную пяціканцовую зорку з выявай плуга, молата і кнігі. Малюнак атрымаўся некалькі перагружаным і дрэнна чытаўся. Пасля абмеркавання на грамадскай калегіі акругі ў сімвале былі пакінуты толькі молат і плуг.

Упершыню пра «чырвоную зорку» згадваецца ў газеце «Известия Всероссийского Центрального Исполнительного Комитета Советов крестьянских, рабочих, солдатских и казачьих депутатов» 19 красавіка 1918 года. Невялікая нататка ў раздзеле «Хроніка» апавядала, што Камісарыятам па ваенных справах зацверджаны чарцёж нагруднага знака для воінаў Чырвонай арміі ў выглядзе чырвонай зоркі з залацістай выявай плуга і молата ў цэнтры. Зорка ўвасобіла ў сабе найстаражытны сімвал абароны. Плуг і молат чыталіся як саюз рабочых і сялян. Чырвоны колер увасабляў рэвалюцыю. Пры афіцыйным зацвярджэнні яе загадам Наркамваена Рэспублікі Л. Д. Троцкім № 321 ад 7 мая 1918 года яна атрымала назву *«„марсава зорка“ з плугам і молатам»*, было абвешчана, што гэты знак пазванае на *«прыналежнасць асоб, якія знаходзяцца на службе ў войсках Чырвонай Арміі»*.

Першапачаткова «Значок чырвонаармейца» насіўся на грудзі, але 15 лістапада 1918 года загадам РВС РСФСР № 773 зорка стала насіцца на галаўных уборах (на месцы размяшчэння раней кукард), нашэнне якой распаўсюдзілася на ваенных маракоў. У загадзе адзначалася: «З гэтага часу рэвалюцыйны знак — Чырвоная зорка з’яўляецца выразам адзінства Чырвонага Флоту і Чырвонай Арміі».

## Гістарычныя сцягі, гербы, эмблемы 

Выява:Вступайте в красную конницу, 1920.jpg|Кавалерыст у будзёнаўцы з чырвонай зоркай на плакаце «Уступайце ў чырвоную конніцу!» (1920 год). 
Выява:Soviet Red Army Hammer and Plough.svg|Эмблема Рабоча-Сялянскай Чырвонай Арміі (1918 год).
Выява:Army star of the USSR armed forces.svg|Сімвал УС СССР. 
Выява:Red Army Badge.svg|Пяціканцовая зорка — эмблема Узброеных Сіл СССР.
Выява:Red army conscript hat insignia.jpg|Зорка з эмблемай да галаўным уборам ваеннаслужачых тэрміновай службы УС СССР. 
Выява:Naval Ensign of the Soviet Union.svg| Сцяг Ваенна-марскога флоту СССР.
File:Naval Jack of the Soviet Union.svg| Гюйс Ваенна-марскога флоту СССР (1932—1964). 
Выява:Red Army flag (Fictitious).svg|Сцяг Сухапутных войскаў СССР (неафіцыйны).
Выява:Flag of the Soviet Air Force.svg|Сцяг Ваенна-паветраных сіл СССР. 
Выява:Flag of the Soviet Union.svg|Сцяг СССР (1924–1991).
Выява:State Emblem of the Soviet Union.svg|Герб СССР (1958–1991).
Выява:Flag of SFR Yugoslavia.svg|Сцяг Сацыялістычнай Федэратыўнай Рэспублікі Югаславія (1945–1992).
Выява:Emblem_of_SFR_Yugoslavia.svg|Герб Сацыялістычнай Федэратыўнай Рэспублікі Югаславія (1946–1992).
Выява:Flag of Albania 1946.svg|Сцяг Народнай Сацыялістычнай Рэспублікі Албанія (1946–1992). 
Выява:Flag of Benin (1975-1990).svg|Сцяг Народнай Рэспублікі Бенін (1975–1990). 
Выява:Emblem of the Tajik Soviet Socialist Republic (1940–1991), Emblem of Tajikistan (1991–1992).svg| Герб Таджыкскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі. 
Выява:Coat of arms of the Socialist Republic of Romania.svg|Герб Сацыялістычнай рэспублікі Румынія (1966–1989).
Выява:RAF-Logo.svg|Эмблема Фракцыі Чырвонай Арміі. 	

## Сучасныя сцягі і гербы 

Выява:Banner of the Armed Forces of the Russian Federation (obverse).svg| Сцяг Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі (2003 – цяперашні час)
Выява:Banner of the Armed Forces of the Russian Federation (reverse).svg|Адваротны бок, Сцяг Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі з 2003 года.
Выява:Coat of arms of Belarus.svg|Герб Рэспублікі Беларусь (1995 – цяперашні час) 
Выява:Flag of California.svg| Сцяг Каліфорніі, зацверджаны ў 1911 годзе
Выява:Flag of Birmingham, Alabama.svg| Сцяг Бірмінгема, Алабама
Выява:Flag of Hong Kong.svg|Сцяг Ганконга (1990 – цяперашні час)
Выява:Flag of Djibouti.svg|Сцяг Джыбуці (1977 – цяперашні час)
Выява:Flag of Zimbabwe.svg|Сцяг Зімбабвэ (1980 – цяперашні час)
Выява:Coat of Arms of Zimbabwe.svg| Герб Зімбабвэ (1981 – цяперашні час)
Выява:Emblem of Mozambique.svg|Герб Мазамбіка (1990 – цяперашні час)
Выява:Flag of New Zealand.svg|Сцяг Новай Зеландыі (1902 – цяперашні час) 
Выява:Naval Ensign of New Zealand.svg|Ваенна-марскі сцяг Новай Зеландыі (1902 – цяперашні час)
Выява:Coat of arms of New Zealand.svg|Герб Новай Зеландыі (1956 – цяперашні час)
Выява:Flag of Transnistria (state).svg|Сцяг Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі (1991 – цяперашні час)
Выява:Coat of Arms of the Free Territory of Trieste - Zone B.svg|Герб Свабоднага горада Трыест
Выява:Transnistria-coa.svg|Герб Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі (1991 – цяперашні час)
Выява:Flag of Algeria.svg|Сцяг Алжыра (1962 – цяперашні час)

Выява:Flag_of_the_Sahrawi_Arab_Democratic_Republic.svg|Сцяг Сахарскай Арабскай Дэмакратычнай Рэспублікі (1976–цяперашні час)
Выява:Flag of Tunisia.svg|Сцяг Туніса (1999 – цяперашні час)
Выява:Coat of arms of Tunisia.svg|Герб Туніса (1999 – цяперашні час) 
Выява:Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg|Сцяг Турэцкай Рэспублікі Паўночнага Кіпра
Выява:TurkishEmblem.svg|Нацыянальная эмблема Турцыі (неафіцыйная)
Выява:Flag of Canton of Valais.svg|Сцяг кантона Вале Швейцарыя
Выява:Flag redstarpacketline.jpg|Параходства ЗША  Red Star Line

Выява:Flag of Washington, D.C.svg| Сцяг Вашынгтона, ЗША
Выява:Flag of Nagasaki, Nagasaki.svg|Сцяг Нагасакі, Японія
Выява:Flag of North Korea.svg|Сцяг Карэйскай Народна-Дэмакратычнай Рэспублікі (1948 – цяперашні час)
Выява:Emblem_of_North_Korea.svg|Герб Карэйскай Народна-Дэмакратычнай Рэспублікі (1948 – цяперашні час)
Выява:Flag of the EZLN.svg|Сцяг Сапатысцкай арміі нацыянальнага вызвалення
Выява:US-AssistantSecretaryOfTheNavyAeronautics-Flag.svg|Сцяг Намесніка Камандуючага ВМФ ЗША
Выява:Flag of Hokkaido Development Commission vector.svg|Сцяг  прэфектуры Хакайда, Японія
Выява:Flag of Panama.svg|Сцяг Панамы (з 1903 года)
Выява:Flag_of_Cuba.svg|Сцяг Кубы
Выява:Coat of arms military-of-kazakhstan.svg|Сімвал Узброеных сіл Казахстана.
Выява:COA LPR oct 2014.svg|Герб Луганскай Народнай Рэспублікі (2014 – цяперашні час)

## Лагатыпы брэндаў, кампаній і фірмаў 

Выява:Macys.svg|Лагатып амерыканскай сеткі ўнівермагаў Macy's
Выява:White Red Pentastar Chrysler.jpg|Эмблема аўтамабіляў КрайслерWhite Red Pentastar
Выява:Jetstar Logo.svg|Лагатып авіякампаніі Jetstar , Аўстралія
Выява:Biertje2.png|Рэклама піва «Heineken»

## Чырвоная зорка на замежных узнагародах 

Выява:Gallipoli-star-unadorned.jpg|Галіпалійская зорка, Турцыя, 1915
Файл:L'insigne des blessés militaires (France).jpg|Медаль «Зорка», (за раненне), Францыя, 1915
Выява:De Orde van Liefdadigheid Osmaanse Rijk.jpg|Ордэн Асманскай Імперыі, 1878, Шэйхад Нісані
Выява:Patriotic Women's Association merit badge.jpg|Узнагарода «Жаночага патрыятычнага грамадства», Японія

## Гл. таксама 
* Пяціканцовая зорка
* Пентаграма
* Крамлёўскія зоркі
* Ордэн Чырвонай Зоркі

* Чырвоная зорка, раман
* Чырвоная зорка, газета
* Кукарда

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Камунізм
Катэгорыя:Геральдычныя фігуры
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы СССР
Катэгорыя:Узброеныя сілы СССР
Катэгорыя:Сімвалы ў выглядзе зоркі