open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Цысана Бежанаўна Татышвілі

**Цысана Бежанаўна Татышві́лі** (; ) — савецкая і грузінская оперная спявачка (сапрана), педагог. Народная артыстка Грузінскай ССР (1973). Народная артыстка СССР (1979).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Тбілісі. У 1963 годзе скончыла Тбіліскую кансерваторыю. У 1963—2001 гадах — салістка Тбіліскага тэатра оперы і балета. Прафесар вакальнага факультэта Тбіліскай дзяржаўнай кансерваторыі.

Памерла Цысана Татышвілі 23 верасня 2017 года ў Тбілісі.

## Творчасць 
Спевы Цысаны Татышвілі адметныя шырокім дыяпазонам, гнуткім, тэхнічна дасканалым, аднолькава гучным голасам ва ўсіх рэгістрах. Акрамя Тбіліскага тэатра оперы і балета выступала на сцэнах Вялікага тэатра ў Маскве і Марыінскага тэатра ў Санкт-Пецярбургу, гастралявала ў многіх гарадах Еўропы: Вільнюсе, Рызе, Кішынёве, Кіеве, Адэсе, Мінску, Сафіі, Будапешце, Варшаве, Берліне, Боне, Мюнхене, Кёльне, Базелі, Афінах, Лісабоне, Лондане, Празе, Вене і іншых.

Сярод выкананых оперных партый: Этэры («Абесалом і Этэры» З. Паліяшвілі), Ліза («Пікавая дама» П. І. Чайкоўскага), Аіда, Эбалі, Дэздэмона («Аіда», «Дон Карлас», «Атэла» Д. Вердзі), Тоска («Тоска» Д. Пучыні), Артруда («Лаэнгрын» Р. Вагнера), Саламея («Саламея» Р. Штрауса) і іншыя.

## Узнагароды і званні 
* Народная артыстка Грузінскай ССР (1973)
* Народная артыстка СССР (1979)
* Дзяржаўная прэмія Грузінскай ССР імя З. П. Паліяшвілі (1979)
* Дзяржаўная прэмія Грузінскай ССР імя Шота Руставелі (1987)
* Ордэн Гонару (Грузія, 2010)
* Прэзідэнцкі ордэн Ззянне (Грузія, 2012)
* Прыз «Мастацтва — сама неўміручасць» (Міжнародная асацыяцыя мастацтваў «Мзечабукі» і таварыства Марыі Калас)
* Ганаровы грамадзянін горада Тбілісі
У 2010 годзе ў гонар Цысаны Татышвілі перад будынкам Грузінска тэатра оперы і балета імя Паліяшвілі была адкрыта «Зорка».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* *Зарубин В. И.* Татишви́ли Цисана Бежановна // Музыкальная энциклопедия : [в 6 т.] / Гл. ред. Ю. В. Келдыш. — М.: Советская энциклопедия: Советский композитор, 1973—1982. — (Энциклопедии. Словари. Справочники. Изд-во «Советская Энциклопедия», Изд-во «Советский композитор»). — Т. 5: Симон — Хейлер. — 1981. — Стб. 457. — 1056 стб., илл. — 102 200 экз.
* 
* *Агин М. С.* Вокально-энциклопедический словарь : Биобиблиография / М-во культуры РСФСР. Респ. координац. хозрасчет. ред.-изд. центр. — М. : Изд-во Ркх-Риц, 1991. — 21 см.
* ვინ ვინაა საქართველოში: ქართული ბიოგრაფიული ცნობარი. — თბ., 1998—1999. — გვ. 308.

## Спасылкі 
* *Валерий Зарубин* Её труд, её счастье // Советская культура. 20 июля 1979 г. № 58(5247) — С. 5.
* ცისანა ტატიშვილი // საქართველოს ბიოგრაფიულ ლექსიკონში
* *Инна Безирганова* Цисана Татишвили // Тбилисская неделя
* Народная артистка СССР Цисана Татишвили скончалась в Грузии // Информационно-аналитически портал «Музыкальные сезоны»

Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі СССР
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Грузіі
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Грузіі
Катэгорыя:Музычныя педагогі СССР
Катэгорыя:Музычныя педагогі Грузіі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Тбілісі
Сезон 2021/2022 «Мінчанкі» Мінск

У сезоне 2021—2022 жаночы валейбольны клуб «Мінчанка» з Мінска прымаў удзел у наступных турнірах:
* Чэмпіянат Беларусі 2021/2022 ( **1 месца**),
* Кубак Беларусі 2021 ( **Уладальнік**).

## Склад каманды 
1. Вікторыя Ганіева (1996)
3. Надзея Столяр (1996)
5. Ксенія Лябёдкіна (2002)
6. Надзея Смірнова (1990)
7. Алена Федарынчык (1993)
9. Надзея Владыка (1992)
12. Алена Лазюк (1990)
14. Дар’я Вакулка (2002)
15. Таццяна Маркевіч (1993)
16. Вера Салікава (1989)

## Трэнеры каманды 
*  Станіслаў Салікаў (галоўны трэнер)
*  Сяргей Кузняцоў (трэнер)

## Гл. таксама 
* Сезон 2020/2021 «Мінчанкі» Мінск
* Сезон 2022/2023 «Мінчанкі» Мінск

## Спасылкі 
* МИНЧАНКА (МИНСК) 
* Minchanka Minsk — players 
2021/2022
Мінчанкі Мінск
Катэгорыя:2021 год у Мінску
Катэгорыя:2022 год у Мінску
Маргарыта Сцепаненка

**Маргарыта Сцепаненка** (нар. , Луганск, Украіна) — украінская і азербайджанская валейбалістка.

## Біяграфія 
З 2012-га па 2017 выступала за «Тэлекам Баку», заваявала тытул віцэ-чемпионки краіны ў сезоне 2016 года, а ў наступным сезоне стала пераможцай чэмпіянату Азербайджана.

Выступу ў чэмпіянатах Турцыі за «Бешыкташ» і Польшчы за «Энея-ПТПС» (Піла).

У красавіку 2020 года далучылася да «Мінчанак» і правяла ў камандзе паўнаварты сезон у расійскай Суперлізе. Узяла ўдзел у 29 гульнях дружыны, набраўшы пры гэтым 332 ачкі.

## Спасылкі 
* Margarita Stepanenko
* Маргарита АЗИЗОВА: За этот сезон налетали 40 тысяч километров
* Маргарита Степаненко покидает «Минчанку»

Катэгорыя:Валейбалісткі Украіны
Катэгорыя:Валейбалісткі Азербайджана
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Азербайджана па валейболе
Гапоненка

**Гапоненка** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Васіль Іванавіч Гапоненка (1928—2019) — вучоны ў галіне фізіялогіі, біяхіміі і радыебіялогіі раслін.
* Ірына Алегаўна Гапоненка (нар. 1969) — вучоны ў галіне мовазнаўства.
* Мікалай Васілевіч Гапоненка (нар. 1962) — вучоны-фізік.
* Сяргей Васільевіч Гапоненка (нар. 1958) — вучоны-фізік, акадэмік НАН Беларусі.
Іван Дайчынаў

**Іван Багданаў Дайчы́наў** (; нар. , Сафія) — балгарскі перакладчык.

## Біяграфія 
Скончыў у 1952 годзе Сафійскі ўніверсітэт. У анталогію беларускага апавядання на сельскую тэматыку «Пад пошум дубоў» (1981) увайшлі пераклады Дайчынава твораў А. Асіпенкі, А. Васілевіч, Л. Дайнекі, М. Парахневіча, Я. Скрыгана і інш. На балгарскую мову пераклаў таксама асобныя апавяданні У. Караткевіча, М. Стральцова, раманы І. Чыгрынава «Апраўданне крыві» (1981), І. Шамякіна «Вазьму твой боль» (1982).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Перакладчыкі Балгарыі
Катэгорыя:Перакладчыкі на балгарскую мову
Перанаспароз крыжакветных

]]
**Перанаспароз крыжакветных** або **Несапраўдная мучністая раса крыжакветных** — захворванне раслін сямейства , якое выклікаецца  і  — грыбападобнымі арганізмамі, класіфікаванымі як ааміцэты, а захворванні, выкліканыя імі, належаць да групы хвароб, званых перанаспарозы. Найбольш пашыраны на капусце, салаце, бручцы, турнэпсе, асабліва небяспечны для расады ў парніках.

## Апісанне 
Папярэднія даследаванні згадвалі як прычыну захворвання , але гэты від быў падзелены на некалькі іншых, і ў цяперашні час узбуджальнікам хвароб, што выклікаюць несапраўдную мучністую расу ў родаў ,  і , лічыцца . Гэты патаген сустракаецца ва ўсіх рэгіёнах вырошчвання капуставых раслін у свеце. Пашкоджваюць рапс і капусту, а таксама на многія дзікарослыя расліны з сямейства капуставых. У пасевах хвароба асабліва небяспечная для ўсходаў рапсу і капусты. Поўная гібель расады сустракаецца рэдка, але адміранне некаторых лістоў аслабляе расліны і прыводзіць да зніжэння ўраджаю.

## Сімптомы 
Захворванне пашкоджвае расліны на розных стадыях развіцця. Яе прыкметнымі сімптомамі з’яўляюцца плямы на надземных частках раслін, у асноўным на лісці і семядолях. Спачатку яны жоўтыя, хларатычныя, затым бурыя. У капусты грыб часта пранікае ў храпку і ў каранёвую сістэму, выклікаючы пацямненне.

## Прафілактыка 
Захворванне папярэджваюць або абмяжоўваюць глыбокім заворваннем пажніўных рэшткаў і захаваннем севазвароту. Пры вытворчасці расады варта пазбягаць залішняй вільготнасці паветра, выконваючы адпаведныя міжраддзі і гушчыню пасева, праветрываючы памяшканні і змагаючыся з пустазеллем. Апырскванне фунгіцыдамі выкарыстоўваюць толькі пры неабходнасці.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Захворванні раслін
Катэгорыя:Захворванні капуставых
Сезон 2020/2021 «Мінчанкі» Мінск

У сезоне 2020—2021 жаночы валейбольны клуб «Мінчанка» з Мінска прымаў удзел у наступных турнірах:
* Чэмпіянат Беларусі 2020/2021 ( **1 месца**),
* Кубак Беларусі 2020 ( **Уладальнік**).

## Склад каманды 
1. Вікторыя Ганіева (1996)
3. Надзея Столяр (1996)
4. Анастасія Канановіч (1993)
5. Ксенія Лябёдкіна (2002)
8. Ксенія Бондар (1990)
9. Надзея Владыка (1992)
10. Маргарыта Сцепаненка (1993)
15. Таццяна Маркевіч (1993)
15. Уладзіслава Прасолава (1999)
16. Анжаліка Барысевіч (1995)
22. Ганна Каліноўская (1985)
25. Ксенія Лябёдкіна (2002)

## Трэнеры каманды 
*  Станіслаў Салікаў (галоўны трэнер)
*  Сяргей Кузняцоў (трэнер)

## Гл. таксама 
* Сезон 2019/2020 «Мінчанкі» Мінск
* Сезон 2021/2022 «Мінчанкі» Мінск

## Спасылкі 
* МИНЧАНКА (МИНСК) 
* Minchanka Minsk — players 
2020/2021
Мінчанкі Мінск
Катэгорыя:2020 год у Мінску
Катэгорыя:2021 год у Мінску
Вера Салікава

**Вера Салікава**, па нараджэнні **Сярэбранікава** (нар. , Чалябінск, Расія) — расійская валейбалістка.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Чалябінску. Пачала займацца валейболам у мясцовай ДЮСШ пад кіраўніцтвам Любові Барысаўны Гамавай.

Мае вялікі досвед гульні ў Суперлізе. Гуляла ва «Уралачцы-НТМК» (Екацярынбург), а з 2013 па 2017 выступала за каманду «Зарэчча-Адзінцова» (Маскоўская вобласць), з кім у 2014 стала ўладальнікам Кубка Выкліку ЕКВ.

З'яўляецца майстрам спорту Рэспублікі Беларусь – у сезоне 2011-2012 быўшы ў складзе каманды «Атлант» (Баранавічы) стала ўладальнікам кубка Рэспублікі Беларусь і чэмпіёнам Рэспублікі Беларусь.

## Спасылкі 
* Vera Salikova 
* Саликова Вера/ Salikova Vera
* Дебют связующей (и другие новости спорта)
* ВЕРА САЛИКОВА (СЕРЕБРЯНИКОВА) — ЕЩЕ ОДНА СВЯЗУЮЩАЯ КОМАНДЫ «МИНЧАНКА» 

Катэгорыя:Валейбалісткі Расіі
Катэгорыя:Ігракі «Зарэчча» Адзінцова
Канберскі ўніверсітэт

**Канберскі ўніверсітэт** () — аўстралійская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Канбера.

## Агульная характарыстыка 
Вучэльня была заснавана ў 1967 годзе як каледж. Камень у падмурак новай вучэльні быў закладзены прэм'ер-міністрам Джонам Гортанам 28 кастрычніка 1968 года. У 1990 годзе каледж атрымаў статус універсітэта і сучасную назву. Галоўны кампус знаходзіцца ў прыгарадзе Канберы прыкладна за 8 км на паўночны захад ад цэнтра горада. З 2002 па 2005 год меўся таксама другі кампус у Брысбене. У адрозненне ад Аўстралійскага нацыянальнага ўніверсітэта, які таксама знаходзіцца ў Канберы, Канберскі ўніверсітэт больш арыентаваны на практыка-арыентаванае навучанне, а не на даследаванні.

## Структура 
* Факультэт мастацтваў і дызайну
* Факультэт бізнесу, дзяржаўнага кіравання і права
* Факультэт адукацыі
* Факультэт здароўя
* Факультэт прыродазнаўчых навук і тэхналогій

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Аўстраліі
Катэгорыя:1967 год у Аўстраліі
Перанаспароз бабовых

**Перанаспароз бабовых** або **Несапраўдная мучністая раса бабовых** — захворванне раслін сямейства , якое выклікаецца ,  і .

## Апісанне 
Пашкоджвае ўсе віды гароху, канюшыны, люцэрны, баркуну, чыны і іншых.

## Сімптомы 
На лісці, парастках, струках у пачатку вегетацыі паяўляюцца бледныя хларатычныя плямы, на ніжнім баку лісця на гэтых плямах фарміруецца шэра-фіялетавы рыхлы налёт спораў. Пашкоджанае лісце засыхае і ападае, зерне ў струках недаразвіваецца, паніжаецца ўсходжасць насення. У шматгадовых раслін іншы раз пашкоджваецца ўся расліна — міцэлій пашыраецца дыфузна, зімуе ў каранёвай сістэме, у наступным годзе пры прарастанні пранікае ў надземныя органы.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Захворванні раслін
Катэгорыя:Захворванні бабовых
Несапраўдная мучністая раса

**Несапраўдная мучністая раса**, або **перанаспароз** — група хвароб раслін, выкліканая псеўдагрыбамі з класу ааміцэтаў, пераважна з сямейства . Сярод узбуджальнікаў могуць быць прадстаўнікі такіх родаў, як , , , , , . Найбольш часта сустракаецца несапраўдная мучністая раса вінаграду (званая таксама «мільдзью», узбуджальнік — ), буракоў (узбуджальнік — ), цыбулі (узбуджальнік — ), агурка (узбуджальнік — ), сланечніку (узбуджальнік — ), тытуню (узбуджальнік — ), гароху (узбуджальнік — ), капуставых (узбуджальнік — ), салаты латук (узбуджальнік — ) і іншыя Пакутуюць таксама дэкаратыўныя расліны, у тым ліку ружы (узбуджальнік — ), мак, астры, васількі і фіялкі. З дзікарослых раслін адзначаны на снітцы, піжме, стрэлках звычайных, лебядзе, чаранкі і падземныя часткі. Заражэнне адбываецца з дапамогай канідый або зааспор.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Захворванні раслін
Катэгорыя:Ааміцэты
Жазэ Педру Агіяр-Бранку

**Жазэ Педру Карэя дэ Агіяр-Бранку** () — партугальскі дзяржаўны дзеяч. Прэзідэнт Асамблеі Рэспублікі з 27 сакавіка 2024 года.

Займаў пасаду міністра юстыцыі ва ўрадзе Педру Сантана Лопіша (2004–2005 гг.) і міністра нацыянальнай абароны ў двух урадах Педру Пасуш Каэлью.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэзідэнты Асамблеі Рэспублікі Партугаліі
Катэгорыя:Дэпутаты Асамблеі Рэспублікі Партугаліі
Пер’евы клешч нажны кароставы

]]
**Пер’евы клешч нажны кароставы** (*Knemidokoptes mutans*) — від саркаптыформных кляшчоў з сямейства . Адзін з відаў кляшчоў, што з’яўляецца прычынай захворвання птушак .

## Крыніцы 
Катэгорыя:Паразіты птушак
Катэгорыя:Саркаптыформныя кляшчы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1859 годзе
Перлаўкі

**Перлаўкі** (*Unio*) — род прэснаводных двухстворкавых малюскаў з сямейства . Лічынкі малюскаў, глахідыі, паразітуюць на жабрах рыб.

## Распаўсюджанне 
Пашыраны ў Еўразіі, Афрыцы, Паўночнай і Цэнтральнай Амерыцы.

## Віды 
На люты 2021 года ў род уключаюць 22 віды:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* † 
* 
* † 
* 
* † 
* 
* † 
* 
* † 
* 
* 
* 

## Спосаб жыцця 
Біяфільтратары, кормяцца дэтрытам, бактэрыямі, планктоннымі арганізмамі.

## Значэнне 
Маюць значэнне ў біялагічным ачышчэнні вадаёмаў. Корм для свойскай жывёлы і птушак.

Перлаўкі могуць служыць крыніцай перламутру.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Двухстворкавыя
Барыс Нічыпаравіч Дакутовіч

**Барыс Нічыпаравіч Дакутовіч** (; , Масква — ) — савецкі рэжысёр.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў Маскве ў сям'і сялян Машкоўскай воласці Аршанскага павета Нічыпара Фёдаравіча і Кацярыны Сямёнаўны Дакутовічаў

Скончыў у 1951 годзе  рэжысёрскі факультэт Дзяржаўнага інстытута тэатральнага мастацтва ў Маскве па курсе Ю. А. Завадскага.

Да 1958 года выкладаў у гэтым інстытуце. У 1958—1960 гадах галоўны рэжысёр Дзяржаўнага рускага драматычнага тэатра Беларусі, у 1962—1963 гадах Беларускага рэспубліканскага тэатра юнага гледача.

У 1966-1968 гадах галоўны рэжысёр Тамбоўскага драматычнага тэатра.

## Творчасць 
Пастаноўкам Дакутовіча ўласцівы яркая тэатральная форма, вобразна-асацыятыўная сцэнічная мова, інтэлектуальнасць: «Іркуцкая гісторыя» А. Арбузава (1960), «Чырвоныя чарцяняты» П. Бляхіна, А. Палявога і А. Талбузіна (1961), «» У. Маякоўскага (1962), «Бітва ў космасе» М. Гамолкі (1963).

Аўтар кніг «Акцёр і роля: некаторыя рэжысёрскія ўрокі Ю. А. Завадскага» (1983), «Загадкі малой драматургіі» (1989).
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Беларусі
Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Расіі
Педра Ральян

**Педра Мануэль Ральян Ахеда** () (, , Іспанія) — іспанскі палітычны дзеяч і фармацэўт. Прэзідэнт Сената Генеральных картэсаў з 17 жніўня 2023 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэзідэнты Сената Іспаніі
Франсіна Арменголь

**Франчэска Люк Арменголь Сасіяс** , вядомая як **Франсіна Арменголь**  — іспанскі палітычны дзеяч і фармацэўт. Прэзідэнт Кангрэса дэпутатаў Генеральных картэсаў з 17 жніўня 2023 года.

З 2007 па 2011 гады займала пасаду прэзідэнта Савета вострава Мальёрка. З 2015 па 2023 гады — Прэзідэнт урада Балеарскіх астравоў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Фармацэўты Іспаніі
Катэгорыя:Прэзідэнты Кангрэса дэпутатаў Іспаніі
Катэгорыя:Прэзідэнты Савета вострава Мальёрка
Катэгорыя:Прэзідэнты ўрада Балеарскіх астравоў
Перанаспароз цыбулі

**Перанаспабоз цыбулі** або **Несапраўдная мучністая раса цыбулі** — захворванне цыбулі, выкліканае грыбападобным мікраарганізмам віду .

## Апісанне 
 сустракаецца ва ўсім свеце. Выкліканая ім мучністая раса лічыцца самай небяспечнай хваробай цыбулі . У асноўным сустракаецца на рэпчатай цыбулі, але зрэдку сустракаецца і на цыбулі скарадзе і на цыбулі-шалот. Асабліва небяспечны для насеннікаў, дзе страты ўраджаю могуць даходзіць да 50 %. Лісце і стрэлкі хворых пасадачных цыбулін робяцца бледна-зялёнымі, пакрываюцца шэра-фіялетавым наалётам грыбніцы і спор паразіта. Расліны жаўцеюць, дрэнна растуць, у вільготнае надвор’е паўторна пашкоджваюцца паўпаразітнымі грыбамі і загніваюць.

## Эпідэміялогія 
Першакрыніцай хваробы з’яўляюцца заражаныя цыбуліны з насенных плантацый. Грыб зімуе ў цыбулінах, раслінных рэштках. Споры, выпрацаваныя патагенам, распаўсюджваюцца на працягу дня і адразу прарастаюць у гіфы на заражаных раслінах. Для іх прарастання неабходна ўвільгатненне лісця на працягу 6-12 гадзін. Лепш за ўсё ўзбуджальнік развіваецца пры тэмпературы 10-22 °C і вільготнасці паветра больш за 95 %. Развіццю хваробы таксама спрыяе чаргаванне перыядаў дажджлівага і бездажджлівага надвор’я . Ааспоры ў глебе могуць заставацца жыццяздольнымі не менш за чатыры гады.

## Меры барацьбы 
Вельмі важную ролю адыгрывае прасторавая ізаляцыя насенных плантацый цыбулі ад плантацый, дзе вырошчваецца цыбуля на пяро. У насенных садках варта выдаляць усе заражаныя расліны. Пры вырошчванні з насення неабходна выкарыстоўваць інтэнсіўную хімічную абарону. Апырскванне звычайна пачынаюць у другой палове мая і паўтараюць кожныя 10-14 дзён. Першапачаткова выкарыстоўваюць сістэмныя фунгіцыды (пранікальныя ў тканкі раслін), якія змяшчаюць такія рэчывы, як: металаксіл, беналаксіл, цымаксаніл, прапанакарб, дыметаморф, у сумесі з фунгіцыдамі, не пранікальнымі ў тканкі раслін; манкацэб, метырам, хлораталаніл, флуазінам. У больш позняй фазе выкарыстоўваюцца фунгіцыды, якія не пранікаюць у тканкі расліны. Каб дакладна вызначыць час першага апырсквання, варта вызначыць колькасць спараносных спор. Для гэтага выкарыстоўваецца апарат для іх захопу і імунафлюарэсцэнтная рэакцыя для іх ідэнтыфікацыі з дапамогай монакланальных антыцелаў. Пры немагчымасці такой дыягностыкі першае апырскванне варта праводзіць пры з’яўленні першых сімптомаў захворвання.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Захворванні раслін
Катэгорыя:Захворванні цыбулі
Даклады Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі

**Даклады Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі** — навуковы часопіс. Выдаеццца з ліпеня 1957 года. Публікуюцца кароткія паведамленні аб новых скончаных і яшчэ не надрукаваных арыгінальных і асабліва маючых прыярытэтны характар даследаваннях у галіне матэматыкі, прыродазнаўства і тэхнікі. З 2004 г. часопіс пашырыў пералік абласцей навук і ўвёў новыя раздзелы — сацыяльна-гуманітарныя навукі, медыцына і аграрныя навукі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Даклады Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі

Катэгорыя:Друкаваныя выданні, якія ўзніклі ў 1957 годзе
Катэгорыя:Часопісы Беларусі
Вядомыя асобы Чалябінска

]]
Вядомыя ўраджэнцы Чалябінска:

__NOTOC__
]]

## А 
* Ігар Паўлавіч Азаронак (нар. 1962) — беларускі ваенны лётчык першага класу, генерал-маёр.
* Алена Барысаўна Ялесіна (нар. 1970) — савецкая і расійская скакуха ў вышыню.

## Б 
* Вячаслаў Аляксандравіч Быстрэнін (1930—2005) — урач-отарыналарынголаг. Доктар медыцынскіх навук (1973), прафесар (1977).
* Барыс Іларыёнавіч Бяляеў (нар. 1945) — беларускі фізік, спецыяліст у галіне спектраскапіі і оптыка-электроннага прыборабудавання.

## Д 
* Натэла Атараўна Дадышкіліяні (нар. 1960) — артыстка балета.
* Іван Аляксандравіч Дорн (нар. 1988) — украінскі спявак, дыджэй і тэлевядучы.
* Мікалай Дудчанка (1944—2022) — беларускі харэограф, рэжысёр, сцэнарыст, педагог, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі.

## Е 
* Дзмітрый Аляксандравіч Емяльянаў (нар. 1995) — расійскі валейбаліст.
* Ігар Арэставіч Еўтухоў (нар. 1962=) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (2001), прафесар (2004).

## К 
* Ніна Аўгустаўна Кабернік (нар. 1949) — беларускі палітык.
* Алена Аркадзеўна Каваленка (нар. 1988) — расійская валейбалістка.

## М 
* Андрэй Анатольевіч Мезін

## П 
* Пётр Пятровіч Падкавыраў
* Луіза Мікалаеўна Пятрова
* Аляксандр Аляксандравіч Пятроў
* Уладзімір Георгіевіч Пятроў

## Р 
* Барыс Барысавіч Рыжы — рускі паэт

## С 
* Наталля Львоўна Сакалова
* Вера Салікава (нар. 1989) — расійская валейбалістка.
* Галіна Васільеўна Старавойтава

## Ф 
* Вольга Аляксандраўна Фаткуліна

## Х 
* Станіслаў Галімавіч Хажэеў
* Ганна Сяргееўна Хітрык

## Ш 
* Леў Міхайлавіч Шнеерсон
* Уладзімір Іванавіч Шчарбін
Юраўская вуліца (Мінск)

**Юраўская** — былая вуліца ў Мінску. З 1920-х гадоў называлася **Камуністычнай**.

Траса Юраўскай пачыналася ад сучаснай вуліцы Леніна і вяла да Свіслачы (да сучасных вуліцы Янкі Купалы і аднайменнага парку), на ўсім працягу ішла паралельна сучасных Інтэрнацыянальнай і праспекта Незалежнасці, праз уваходную групу Палаца Рэспублікі на цяперашняй Кастрычніцкай плошчы.

Называлася, напэўна, ад царквы Святога Юрыя на краі ўзгорка перад схілам да Свіслачы, вядомай як уніяцкая толькі з планаў Мінска канца XVIII ст. Пры царкве былі могілкі.

, заняты пад мінскую гарадскую ўправу.]]
Ад забудовы, якая вядома перад 2-й сусветнай вайной, захаваліся два дамы ў дварах за цяперашнім Палацам культуры прафсаюзаў (цяпер дамы пад адным нумарам па праспекце Незалежнасці, 27А).

Вуліца размяшчалася ў новай частцы горада, якая з’явілася пасля вялікага пажару, калі загадам вялікага князя ў Менску праведзена валочная памера і горад нанова спланаваны.

Вядома прынамсі з 1596 года, калі рэчыцкі староста, князь Яраш Жыжэмскі надаў менскаму кальвінскаму збору свой дом на Юраўскай вуліцы, з пляцам, гаспадарчымі пабудовамі і агародам, які цягнуўся да самай Свіслачы.

Тым часам у Менску была яшчэ адна, найстаражытнейшая вуліца Юраўская, названая ад іншай царквы Святога Юрыя на процілеглым баку горада — у Пятніцкім канцы. Тая вуліца выводзіла з горад і працягвалася дарогай на Ракаў, у адрозненне ад навейшай яе таксама звалі **Ракаўскай**, пазней Новафранцішканскай і Юраўска-Ракаўскай. Таксама на былым Пятніцкім канцы пазней была яшчэ і Юрава-Завальная вуліца, якая далучалася да галоўнай там Юраўска-Ракаўскай.

У канцы XVII ст. пляц на самым пачатку вуліцы, на рагу з Лошыцкай, належаў менскаму падкамораму, князю Тэадору Каралю Горскаму, да кастрычніка 1680 года князь Горскі ахвяраваў пляц францысканцам для будаўніцтва касцёла і кляштара.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Бабруйскі завод біятэхналогій

**ААТ «Бабруйскі завод біятэхналогій»** (да 2013 года — **Бабруйскі гідролізны завод**) — беларускае прадпрыемства па вытворчасці тэхнічнага і харчовага спірту, двухвокісу вугляроду, біятэхналагічнай прадукцыі для сельскай гаспадаркі. Уваходзіць у ДНВА «Хімічны сінтэз і біятэхналогіі» Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

## Гісторыя 
У 1932 годзе Усебеларуская канферэнцыя па хімізацыі сельскай гаспадаркі прыняла рэзалюцыю аб будаўніцтве гідролізна-спіртавога завода. Будаўніцтва пачалося ў 1934 годзе. У 1936 годзе ў Бабруйску ўведзены ў эксплуатацыю гідролізны завод № 4 для перапрацоўкі адходаў Бабруйскага дрэваапрацоўчага камбіната. У гады Вялікай Айчыннай вайны завод быў разбураны, да 1947 годзе адноўлены. З 1950 года — Бабруйскі гідролізны завод. У 1960 годзе ўведзены ў эксплуатацыю цэх па вытворчасці вуглекіслаты, у 1967 годзе — цэх па вытворчасці кармавых дрожджаў. У 1978 годзе завод быў ператвораны ў вытворчае аб’яднанне. У 1979 годзе на заводзе былі ўведзены ў эксплуатацыю лакальныя ачышчальныя збудаванні.

## Сучасны стан 
Станам на 2010 год на заводзе працавала 742 чалавекі, вытворчыя магутнасці складалі 600 тыс. дал спірту этылавага рэктыфікаванага тэхнічнага, 13 тыс. т кармавых дрожджаў, 2,5 тыс. т вадкага двухвокісу вугляроду. Да 2020 года сярэдняспісачная колькасць работнікаў скарацілася да 440 чалавек. Станам на 1 студзеня 2020 года 100% акцый прадпрыемства знаходзіліся ў дзяржаўнай уласнасці. Чысты прыбытак за 2019 года склаў 304 тыс. рублёў (~140 тыс. долараў). Частка харчовага спірту завод пастаўляе вытворцам віна-гарэлачнай прадукцыі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Старонка на сайце ДНВА «Хімічны сінтэз і біятэхналогіі» 

Катэгорыя:Хімічныя і нафтахімічныя кампаніі Беларусі
Катэгорыя:Кампаніі Беларусі
Катэгорыя:Прадпрыемствы Бабруйска
Аўстралійская акадэмія сіл абароны

**Аўстралійская акадэмія сіл абароны** () — аўстралійская дзяржаўная ваенная вышэйшая навучальная ўстанова, якая месціцца ў горадзе Канбера.

## Агульная характарыстыка 
Гэта ваенная акадэмія, якая забяспечвае ваенную і акадэмічную адукацыю для малодшых афіцэраў аўстралійскіх сіл абароны: Каралеўскага ваенна-марскога флоту Аўстраліі, Аўстралійскай арміі і Каралеўскіх ВПС Аўстраліі. У 2016 годзе акадэмія пачала прымаць цывільных студэнтаў на курсы бакалаўрыяту. Акрамя навучання будучых лідэраў аўстралійскіх сіл абароны, акадэмія таксама забяспечвае праграмы аспірантуры і кароткія курсы павышэння кваліфікацыі як для персаналу міністэрства абароны, так і для шырокай грамадскасці. Малодшыя афіцэры, якія наведваюць акадэмію, маюць званне мічмана ў Каралеўскім аўстралійскім ваенна-марскім флоце Аўстраліі, афіцэрскага кадэта ў аўстралійскай арміі або афіцэрскага кадэта ў Каралеўскіх аўстралійскіх ВПС.

## Структура 
* Школа інжынерыі і інфармацыйных тэхналогій
* Школа бізнесу
* Школа гуманітарных і сацыяльных навук
* Школа фізічных, экалагічных і матэматычных навук

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Аўстраліі
SPIEVY z-pad mosta

**SPIEVY z-pad mosta** — жаночы хор, які складаецца з эмігрантак з Беларусі і Украіны. У рэпертуары традыцыйныя беларускія спевы і спевы памежных славянскіх зямель (Польшчы, Украіны, Літвы).

Хор займаецца захаваннем і папулярызацыяй беларускай мовы і традыцыйных песень, падтрымкай беларускіх жанчын у эміграцыі, інтэграцыяй культурных традыцый Беларусі ў кантэкст памежных краін, праводзіць адукацыйныя і тэрапеўтычныя мерапрыемствы.

## Гісторыя 
Хор SPIEVY z-pad mosta створаны групай сябровак, якія пачалі сустракацца пад  у Варшаве вясной 2023 года. Ініцыятаркамі сталі мастачка Караліна Палякова і вакалістка і вакальная тэрапеўтка Руся.

Станам на вясну 2024 года хор складаецца з каля 20 асоб, сярод якіх мастачкі, спявачкі, фатографкі, рэжысёркі, дызайнеркі і іншыя прадстаўніцы крэатыўнага класу. За першы год дзейнасці хор зладзіў больш за 20 публічных выступаў і зрабіў некалькі рэканструкцый старажытных беларускіх абрадаў, напрыклад, Пахавання стралы, Каляд (Шчодрыка), Купалля.

## Дзейнасць 
Хор SPIEVY z-pad mosta стварае музычны кантэнт (запісы спеваў) для міжнародных культурных калабарацый; ладзіць адкрытыя спеўныя колы, у тым ліку ў  і Калектыўнай установе «Prześwit», «гукавыя ванны» — прыватныя тэрапеўтычныя сесіі з выкарыстаннем спеваў, лекцыі пра беларускую традыцыйную культуру, канцэрты ў супрацоўніцтве з электроннымі і класічнымі музыкамі, напрыклад, з Вольгай Падгайскай. Хор выступае на фестывалях, у тым ліку на фестывалі VARUŠNIAK у Варшаве.

Удзельніцы хору лічаць, што традыцыйныя беларускія спевы маюць не толькі культурна-гістарычную каштоўнасць, але і тэрапеўтычнае значэнне. На іхнюю думку спевы дапамагаюць з уласнымі складанымі ўнутранымі станамі, перажываннямі, эмоцыямі, а таксама з’яўляюцца псіхаэмацыйнай падтрымкай для эмігрантаў.

## Рэпертуар 
Рэпертуар хору складаецца з традыцыйных беларускіх песень, якія спявалі жанчыны падчас паганскіх абрадаў і рытуалаў. Гэтыя песні простымі словамі перадаюць сімвалічныя схемы ўзаемадзеяння чалавека з прыродай і іншымі людзьмі, адзначаюць важныя вехі жыццёвага шляху і ініцыяцыі: сепарацыя з маці, пераход з вольнай дзяўчыны ў замужжа, нараджэнне дзіця, пахаванне і так далей.

## Лагатып 
Лагатып хору распрацаваны дызайнеркай Настассяй Безручонак, натхнёнай беларускімі арнаментамі і вышыўкай, у прыватнасці арнаментам жанчыны Масленіцы. У дызайне прысутнічаюць палі моста, пад якім збіраўся хор, і сілуэт жанчыны, намаляваны ў стылі традыцыйнай вышыўкі. Лагатып складаецца з квадратных формаў, характэрных для беларускіх узораў на вопратцы.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
* SPIEVY z-pad mosta аб жаночым сястрынстве, тэрапіі і 8 сакавіка // КЛІК

Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2023 годзе
Катэгорыя:Музычныя калектывы Польшчы
Катэгорыя:Фолк-гурты Беларусі
Катэгорыя:Фолк-гурты Украіны
Катэгорыя:2023 год у Варшаве
Катэгорыя:Хоры Беларусі
Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы
Перанаспароз буракоў

**Перанаспароз буракоў** або **Несапраўдная мучністая раса буракоў** — захворванне буракоў, выкліканае грыбападобным мікраарганізмам віду .

## Апісанне 
Пашкоджвае надземныя часткі, асабліва маладое лісце, цукровых, сталовых і кармавых буракоў. Лісцікі скручваюцца, бляднеюць і пакрываюцца свінцова-шэрым налётам, засыхаюць або гніюць. Карані пашкоджаных буракоў у буртах гніюць і ствараюць ачагі кагатнай гнілі. Крыніца інфекцыі — расліны 2-га года жыцця.

## Значэнне 
У спрыяльныя для развіцця хваробы гады можа зніжаць ураджай на 60 — 70 %.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Захворванні раслін
Катэгорыя:Захворванні буракоў
Тлумач (значэнні)

**Тлумач** — тапонім.

## Украіна 
* Тлумач — горад у Івана-Франкоўскай вобласці.
* Тлумач — рака ў Тлумацкім раёне Івана-Франкоўскай вобласці, прыток ракі Днестр.
* Тлумач, Тлумачык, Таўмачык — рака ў Надвірнянскім і Каламыйскім раёнах Івана-Франкоўскай вобласці, прыток ракі Прут.
Тлумач (прыток Днястра)

**Тлу́мач** — рака ў Тлумацкім раёне Івана-Франкоўскай вобласці Украіны, правы прыток ракі Днестр.

Даўжыня ракі 35 км. Плошча вадазбору 254 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 5,7 м/км. Пачынаецца на ўсходняй ускраіне горада Тлумач у месцы зліцця рэк Дустрів і Солонык. Даліна шырынёй 0,3—1 км. Пойма ў верхнім цячэнні забалочаная, шырынёй 50—300 м. Рэчышча звілістае, месцамі ўтварае меандры. Шырыня рэчышча 6—7 м, глыбіня каля вусця да 1,2 м. Жыўленне змяшанае. Вада з ракі часткова выкарыстоўваецца на гаспадарчыя патрэбы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* ; ISBN 5-88500-020-4 (т. 3).
* Словник гідронімів України — К.: Наукова думка, 1979. — С. 566.

Катэгорыя:Рэкі Івана-Франкоўскай вобласці
Катэгорыя:Прытокі Днястра
Оскар Ляймгрубер

**Оскар Ляймгрубер** (,  — , ) — швейцарскі юрыст. Канцлер з 1943 па 1951 год.

## Біяграфія 
Ляймгрубер, сын кандытара, рос у дзвухмоўным асяроддзі (французскай і нямецкай). Вучыўся ў сярэдняй школе ў Фрыбуры і Швіцы, затым вывучаў права ва ўніверсітэтах Фрыбурга, Берна і Вены. У 1911 г. атрымаў доктарскую ступень. Падчас вучобы Ляймгрубер працаваў рэдактарам «La Liberté» і «Freiburger Zeitung», сакратаром гандлёвай асацыяцыі кантона Фрыбург. З 1912 года быў адвакатам на службе Швейцарскіх федэральных чыгунак.

У 1919 годзе Ляймгрубер перайшоў у паштовы і чыгуначны дэпартамент, дзе працаваў генеральным сакратаром. Ён таксама быў членам цэнтральнага камітэта Каталіцкай кансерватыўнай партыі (пазней ХДНП Швейцарыі). Федэральны савет Швейцарыі абраў яго віцэ-канцлерам у 1925 годзе. Быў ініцыятарам заснавання Федэральнага цэнтра друкаванай прадукцыі і матэрыялаў у 1926 годзе. Ляймгрубер прадстаўляў Швейцарыю на шматлікіх міжнародных кангрэсах.
Адольф фон Штайгер

**Альфрэд Арман Адольф фон Штайгер** (,  — , Берн) — швейцарскі палітык і юрыст. У 1900—1918 гадах — мэр Берна, у 1919—1925 гадах — канцлер Швейцарыі.

## Біяграфія 
Сын старэйшага бібліятэкара з бернскай сям’і фон Штайгераў, вывучаў права ва ўніверсітэтах Берна, Лейпцыга і Жэневы. У 1884—1893 гадах вёў адвакацкую практыку ў Берне. Прапрацаваў два гады запасным суддзёй, з 1893 года ён быў членам Высокага суда Берна. У 1900 г. быў абраны мэрам Берна як прадстаўнік лібералаў. Ён таксама быў членам Вялікага савета кантона Берн з 1903 па 1917 год і членам Савета кантонаў з 1908 па 1918 год.

У 1918 годзе фон Штайгер пачаў сваю прафесійную дзейнасць у ведамстве федэральнага канцлера ў якасці віцэ-канцлера. У наступным годзе Федэральны сход абраў яго канцлерам. Калі ён уступіў на пасаду, уступіў у сілу новы закон аб ведамстве федэральнага канцлера, які вызваліў канцлера ад вядзення пратакола ў Нацыянальным савеце. У 1925 годзе фон Штайгер памёр ад інсульту падчас знаходжання на пасадзе.
Ганс Шацман

**Ганс Шацман** (,  — , ) — швейцарскі суддзя і адвакат. У 1910—1918 гадах — канцлер Швейцарыі.

## Біяграфія 
Шацман скончыў акруговую школу ў Бругу і кантанальную школу ў Аарау. Затым вывучаў права ва ўніверсітэтах Цюрыха, Гейдэльберга, Мюнхена і Берліна. Прыняты ў адвакатуру ў 1871 годзе, кіраваў юрыдычнай фірмай, спачатку ў Бругу, а потым у Ленцбургу. У 1874 годзе ўрад кантона прызначыў яго судовым сакратаром у Аарау, дзе праз год ён заняў пасаду старшыні акруговага суда.

У 1879 годзе Шацман паступіў у ведамства федэральнага канцлера ў якасці сакратара. Федэральны савет Швейцарыі абраў яго віцэ-канцлерам у 1881 годзе. Яму давялося некалькі разоў прадстаўляць федэральнага канцлера Готліба Рынгіра падчас працяглых адсутнасцяў з-за хваробы або лячэння. Пасля амаль трох дзесяцігоддзяў знаходжання на пасадзе Шацман нарэшце змяніў Рынгіра ў 1909 годзе.
Віндзіш

**Віндзіш** (ням.: Windisch) — камуна ў Швейцарыі, у кантоне Ааргау. Уваходзіць у склад акругі Бруг. Насельніцтва — 7920 чалавек (на 31 снежня 2021 года). Афіцыйны код — 4123.

Віндзіш размешчаны за 3 км на паўночны ўсход ад Бруга на паўвостраве, які ўтвараецца зліццём рэк Аарэ і Ройс, на месцы рымскага горада Вінданісы, аднаго са значных гарадоў Гельвецыі, разбуранага алеманамі, гунамі і франкамі. У Віндзішы размешчаны былы манастыр Кёнігсфельдэн (цяпер псіхіятрычная клініка) на месцы, на якім у 1308 годзе быў забіты імператар Альбрэхт I.

Катэгорыя:Камуны кантона Ааргау
Бруг

**Бруг** (ням.: Brugg) — горад у Швейцарыі, акруговы цэнтр, знаходзіцца ў кантоне Ааргау. Уваходзіць у склад акругі Бруг. Насельніцтва — 12738 чалавек (на 31 снежня 2020 года). Афіцыйны код — 4095. Бруг размешчаны на 345 м над узроўнем мора, за 19 км на паўночны ўсход ад Аарау, у маляўнічай і ўрадлівай мясцовасці па рацэ Аарэ, жыхары якой гістарычна займаліся развядзеннем вінаграднікаў і гандлем; цераз раку Аарэ, якая працякае тут па вузкім скалістым рэчышчы, перакінуты каменны мост.

Катэгорыя:Гарады Швейцарыі
Бір (Швейцарыя)

**Бір** () — камуна ў Швейцарыі, у кантоне Ааргау. Уваходзіць у склад акругі Бруг. Насельніцтва — 4598 чалавек (31 снежня 2020 года). Афіцыйны код — 4092.

Катэгорыя:Камуны кантона Ааргау
Готліб Рынгір

**Карл Альбрэхт Готліб Рынгір** (, Вазен-ім-Эменталь — , ) — швейцарскі палітык і юрыст. З 1868 па 1877 год ён прадстаўляў кантон Ааргау ў Савеце штатаў; у 1882—1909 гадах — канцлер Швейцарыі.

## Біяграфія 
Яго бацька Готліб Рынгіер быў рэфармацкім пастарам і на момант яго нараджэння ўзначальваў парафію Сумісвальд. Яго маці — Эма Штраль, дачка адваката Траугота Штраля. У 1843 годзе яго прызвалі ў Хутвіль, дзе яго сын пайшоў у школу. Потым Рынгір скончыў кантанальную школу ў Аарау. Затым рушыў услед вывучэнне права ва ўніверсітэтах Базеля, Мюнхена і Гейдэльберга. Пасля смерці бацькі ў 1858 годзе сям’я пераехала ў Цофінген, пасля чаго ён быў вымушаны адмовіцца ад доктарскай ступені па фінансавых прычынах.

Балатаваўся на вакантную пасаду канцлера ў 1881 годзе. Федэральны сход абраў яго ў чацвёртым туры галасавання. Затым Рынгір узначальваў ведамства федэральнага канцлера да 1909 года. У 1901 годзе Базельскі ўніверсітэт прысвоіў яму званне ганаровага доктара навук, а з 1905 па 1918 год ён быў прэзідэнтам швейцарскага фонду Шылера.
Цофінген

**Цофінген** (ням. Zofingen) — горад у Швейцарыі, у кантоне Ааргау. Уваходзіць у склад акругі Цофінген. Насельніцтва — 12 104 чалавекі (на 31 снежня 2020 года). Афіцыйны код — 4289.

Катэгорыя:Гарады Швейцарыі
Айгер

**Айгер** (ням.: Eiger) — горная вяршыня ў Бернскіх Альпах вышынёй 3970 метраў над узроўнем мора. Знаходзіцца на тэрыторыі швейцарскага кантона Берн. Разам з вяршынямі Юнгфрау і Мёнх утварае знакамітае трыа, якое ўзвышаецца над навакольным ландшафтам. Айгер упершыню згадваецца ў гістарычных дакументах у 1252 годзе.
Шрэкгорн

**Шрэкгорн** () — гара ў Бернскіх Альпах, у кантоне Берн, Швейцарыя. Гэта найвышэйшая з гор, якія знаходзяцца цалкам на тэрыторыі кантона Берн. Вышыня — 4078 метраў над узроўнем мора.

Шрэкгорн — самая паўночная вяршыня вышэй за 4000 метраў над узроўнем мора ў Альпах.

З 2001 года Шрэкхорн, у складзе рэгіёну Юнгфрау-Алеч-Бічгорн, які з’яўляецца ахоўным прыродным аб’ектам, унесены ў Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Катэгорыя:Альпы
Роберт Кэслін

**Роберт Кэслін** (, Аарау — , Берн) — швейцарскі юрыст. Член СвДП Швейцарыі, федэральны канцлер з 1925 па 1934 год.

## Біяграфія 
Сын дырыжора, кіраўніка хору і кампазітара Яўсебія Кэсліна і брат пісьменніка Ганса Кэсліна, скончыў школу ў Аарау ў 1892 годзе. Затым вывучаў права ва ўніверсітэтах Берна, Мюнхена і Гейдэльберга. Пасля атрымання доктарскай ступені ён быў прыняты ў калегію адвакатаў кантона Ааргау і з 1900 года працаваў у акруговым судзе Бадэна, а часам таксама працаваў рэдактарам «Aargauer Tagblatt».

У 1902 годзе Кэслін паступіў у федэральную адміністрацыю і да 1911 года быў ад’юнктам у дэпартаментах юстыцыі і паліцыі. У 1912—1914 гадах — сакратар другой экспертнай камісіі па крымінальным кодэксе. У 1914 годзе перайшоў у аддзел паліцыі Дэпартамента юстыцыі і паліцыі, які ўзначальваў з 1918 года. У 1919 г. Федэральны савет Швейцарыі абраў яго віцэ-канцлерам Германіі.
Дакутовіч

**Дакутовіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Барыс Нічыпаравіч Дакутовіч (1921—2002) — беларускі і расійскі рэжысёр.
* Галіна Іванаўна Дакутовіч (1921—1943) — савецкая лётчыца, спартсменка.
* Цімафей Адамавіч Дакутовіч (1922—1942) — савецкі партызан, падпольшчык.
Монтэ-Роза

**Монтэ-Роза** (, ) — горны масіў, размешчаны ў кантоне Вале, Швейцарыя, і італьянскіх абласцях П'емонт і Вале-д’Аоста. Частка Пенінскіх Альпаў і знаходзіцца ў тым жа горным ланцугу, што і Матэргорн.

Высокі пік масіва — пік Дзюфур узвышаецца на 4634 м і з’яўляецца найвышэйшай вяршыняй Швейцарыі.

На фірнавых палях паўночных схілаў масіва Монтэ-Роза бярэ свой пачатак найбуйнейшы ледавік Пенінскіх Альпаў — Горнер (даўжыня складае 14,1 км, плошча — 68,9 км²), які складаецца з 8 патокаў, якія зліваюцца. Галоўным вытокам ледавіка Горнер з’яўляецца ледавік Монтэ-Роза.

На адной з вяршыняў Монтэ-Роза пахаваны мысліцель-традыцыяналіст сярэдзіны XX стагоддзя Юліус Эвола.

Катэгорыя:Альпы
Дом (гара, Францыя)

**Дом**, *Пюі-дэ-Дом* () — гара, малады патухлы вулкан у складзе Шэн-дэ-Пюі Цэнтральнага масіва ў Францыі.

Уяўляе сабой лававы купал. Размяшчаецца прыкладна за 15 км ад Клермон-Ферана і дала сваё імя дэпартаменту Пюі-дэ-Дом.

Яна знаходзіцца на гранітным плато, размешчаным на вышыні 1000 метраў над узроўнем мора.
Дом (гара, Швейцарыя)

**Дом** (, таксама ) — вяршыня вышынёй 4545 метраў над узроўнем мора, размешчаная ў Пенінскіх Альпах, кантон Вале, Швейцарыя. 3-і па вышыні пікам Альпаў і 2-і — у Швейцарыі. Частка горнага масіва Мішабель, які цалкам ляжыць у Швейцарыі.

Назва Dom па-нямецку можа абазначаць «купал», а таксама «сабор». Вяршыня названа ў гонар Кэнана Берчтольда з сабора Сьёна, першага чалавека, які вывучыў ваколіцы.

Ранейшая назва «Mischabel» паходзіць ад тэрміна са старанямецкага дыялекту, які пазначае «вілы», бо найвышэйшыя вяршыні масіва размешчаны блізка адна да адной.

Катэгорыя:Альпы
Арэст Васілевіч Далжонак

**Арэст Васілевіч Далжонак** (нар. , в. Падомхі, Докшыцкі раён — ) — беларускі дзеяч аматарскага мастацтва, харавы дырыжор. Заслужаны работнік культуры Беларускай ССР (1980).

## Творчасць 
Для творчасці Далжонка характэрны беражлівыя адносіны да народнай песні, імкненне захаваць яе ў блізкім да аўтэнтычнага выглядзе. Аўтар песень «Беларусі юбілейнай», «Наш край случанскі».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Дзеячы аматарскага мастацтва Беларусі
Катэгорыя:Хормайстары Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Докшыцкім раёне
Шутар

**Шутар** ( — «стралялка») — гэта жанр экшан-відэагульняў, у якім мэтай гульца з’яўляецца паражэнне ворагаў з дапамогай агнястрэльнай або кідальнай зброі. У гульні таксама могуць прысутнічаць дапаможныя прадметы, такія як гранаты або браня. Гулец у шутары мае абмежаваны рэсурс боепрыпасаў, здароўя і трываласці брані.

## Паджанры 
### Шутар ад першай асобы 
Шутары ад першай асобы () паказваюць гульнявую прастору вачыма персанажа, пры гэтым гулец цалкам кантралюе рухі і дзеянні персанажа.

Вядомыя прыклады гэтага жанру ўключаюць *Doom*, *Quake*, *Counter-Strike*, *Battlefield*, *Medal of Honor*, *Unreal*, *Call of Duty*, *Team Fortress 2* і *Halo*. Такія гульні, як *Half-Life* і *System Shock* спалучаюць гульнявы працэс шутара з элементамі ролевай або апавядальнай гульні.

### Шутар ад трэцяй асобы 
Шутары ад трэцяй асобы () паказваюць персанажа цалкам ў трохмернай прасторы, такім чынам нібыта камера вісіць у яго за спіной.

Вядомыя прыклады гэтага жанру ўключаюць *Fortnite*, серыю *Tomb Raider*, *Max Payne*, *Star Wars: Battlefront* і *Gears of War*. Механіка шутара ад трэцяй асобы часта ўключана ў прыгодніцкія гульні з адкрытым сусветам, такія як *Elder Scrolls* і *Grand Theft Auto*.

Катэгорыя:Жанры камп’ютарных гульняў
Надзея Яковіц

**Надзея Уладзіміраўна Кошар**, па нараджэнні **Яковіц** (нар. , , Гомельская вобласць, БССР, СССР) — беларуская баскетбалістка. Разыгрываючы абаронца. Майстар спорту Рэспублікі Беларусь па баскетболе. Выступала за маладзёжную зборную Беларусі. Жонка баскетбольнага трэнера Анатоля Кошара.

## Біяграфія 
Выхаванка СДЮШАР №1 г. Светлагорска. З 13 гадоў навучалася ў Рэспубліканскім дзяржаўным вучылішчы алімпійскага рэзерву ў Мінску пад кіраўніцтвам Віктара Іванавіча Бялевіча. У 15 гадоў дэбютавала ў чэмпіянаце Беларусі. Выступала за клубы Гродна, Мінска, Барысава, Брэста.

Выступала за зборныя U-16 (2006), U-18 (2007) і U-20 (2007—2010).

Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры, Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт. З 2014 года — выкладчык Мінскага дзяржаўнага лінгвістычнага ўніверсітэту.

Працавала трэнерам каманд дзяўчын 2007—2009 гадоў нараджэння ў баскетбольнай школе БК «Мінск-2006». Прымала ўдзел у турнірах па баскетболе 3х3.

## Кар’ера 
* 2005—2006 — Вікторыя-ВАР-ГДАУ (Гродна)
* 2006—2007 — Мінск-2006
* 2007—2011 — Бярэзіна-РЦАР (Барысаў)
* 2011—2012 — Мінск-2006
* 2012—2014 — Цмокі-Мінск
* 2014—2016 — БрДУ ЦАР Вікторыя (Брэст)

## Дасягненні 
*  Чэмпіёнка Беларусі (3): 2007/2008, 2009/2010, 2013/2014.
*  Сярэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (3): 2006/2007, 2008/2009, 2012/2013.
*  Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі (1): 2011/2012.
*  Уладальнік Кубка Беларусі (1): 2008.

## Спасылкі 
* Профіль на сайце eurobasket.com
* Профіль на сайце fiba.com
* Профіль на сайце bbw-g2n.jimdofree.com
* Профіль на сайце vk.com

Катэгорыя:Баскетбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Ігракі «Вікторыі» Гродна
Катэгорыя:Ігракі ЖБК «Цмокі-Мінск»
Катэгорыя:Ігракі «Бярэзіны» Барысаў
Катэгорыя:Ігракі «ЦАР Вікторыя» Брэст
Катэгорыя:Выпускнікі БДУФК
Iveco LMV

**Iveco LMV** (*Light Multirole Vehicle*) — італьянскі бронеаўтамабіль, выраблены кампаніяй Iveco Defense Vehicles.

## Апісанне 
Аўтамабіль абсталяваны 3-літровым турбадызельным рухавіком IVECO F1C  магутнасцю 136&nbsp;кВт (185&nbsp;к.с.) у спалучэнні з шасціступеньчатай аўтаматычнай каробкай перадач ZF 6HP26. Тармазная сістэма складаецца з пярэдніх і задніх дыскавых тармазоў з пнеўмагідраўлічным тармажэннем. 

Браня вытрымлівае бранябойныя снарады калібра 12,7 мм і 14,5 мм. Дадатковая бранявая пліта на дне таксама забяспечвае належную абарону ад супрацьтанкавых мін. 

VTLM прапануецца ў двух версіях: стандартная транспартная версія з колавай базай 3500&nbsp;мм і даўжынёй 4970&nbsp;мм; пошукавая са скарочанай да 3200 колавай базай&nbsp;мм і даўжынёй 4670&nbsp;мм. Для абедзвюх версій шырыня каляіны складае 1720&nbsp;мм. Стандартная версія важыць сем тон у хадавым стане пры поўнай загрузцы і можа змясціць чатырох салдат з карыснай нагрузкай каля трох тон (небраняваная версія), браняваная версія — каля 800&nbsp;кг.

Незалежныя пярэдняя і задняя падвескі забяспечваюць, разам з балансам вагі і аптымальным размеркаваннем крутоўнага моманту, добрую рухомасць па бездаражы.

Машына можа працаваць у кардынальна розных прыродна-кліматычных умовах. Бранявік можа працаваць пры тэмпературы ад -32 да +49&nbsp;°C.

## Аператары 
*  Італія
*  Вялікабрытанія
*  Боснія і Герцагавіна
*  Нарвегія
*  Харватыя
*  Іспанія
*  Расія
*  Албанія
*  Туніс

## Крыніцы 
Катэгорыя:Бронеаўтамабілі паводле алфавіта
FIAT 6614

**FIAT 6614** — італьянскі лёгкі колавы бронетранспарцёр. 

## Гісторыя 
Створаны ў пачатку 1970-х гадоў сумесна фірмамі Fiat і OTO Melara.

## Варыянты і мадыфікацыі 
* **КМ-900** — ліцэнзійная копія паўднёвакарэйскай вытворчасці. У снежні 2012 года кампанія Hyundai пачала распрацоўку новага колавага бронетранспарцёра для замены КМ-900
* **KM-901** — мадыфікаваны варыянт бронетранспарцёра паўднёвакарэйскай вытворчасці
* 
*  — выкарыстоўваўся арміяй, ВПС і паліцыяй
* , стаў паступаць у 1978 годзе; станам на 2007 год — 200 KM-900/KM-901
* 
* 

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Бронетранспарцёры
Катэгорыя:Аўтамабілі FIAT
Пеўнік (від рыб)

**Пеўнік**, **Байцовая рыбка** (*Betta splendens*) — від прамянёвапёрых рыб сямейства . Від знаходзіцца пад глабальнай пагрозай знікнення, са статусам уразлівы.

## Апісанне 
Даўжыня 3−4 см, часам да 6 см. Цела выцягнутае, разнастайнага колеру, залежна ад пароды, пры спалоху і рознай змене ўмоў бясколернае. Спінны анальны і хваставы плаўнікі ў самцоў падоўжаныя.

## Распаўсюджанне 
Распаўсюджаны ў Індыі, Тайландзе, Малайзіі. У Еўропу від упершыню завезены ў канцы XIX стагоддзя, у СССР паўторна ў канцы 1940-х.

## Значэнне 
Шырока распаўсюджаны і ўтрымліваецца ў акварыумах. Да ўмоў утрымання адносна непатрабавальныя.

У Тайландзе пашыраны від спорту — баі пеўнікаў, адсюль другая назва.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Акунепадобныя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1910 годзе
Puma (БТР)

**Puma** — сямейства італьянскіх лёгкіх колавых бронетранспарцёраў. Прадстаўленана машынамі Puma 6×6 і Puma 4×4. Аўтамабілі былі распрацаваны і вырабляюцца Consorzio Iveco Fiat – Oto Melara для італьянскай арміі. Першыя прататыпы былі завершаны ў 1988 годзе.

Варыянт 4x4 перавозіць 3 чалавек без уліку вадзіцеля. Варыянт 6×6 перавозіць 6 чалавек без уліку вадзіцеля. 

Браневікі выкарыстоўваюцца Аргенцінай, Джыбуці, Італіяй, Лівіяй, Пакістанам і Украінай.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Бронетранспарцёры
Катэгорыя:Аўтамабілі FIAT
Нацыянальны музей Аўстраліі

**Нацыянальны музей Аўстраліі** — адзін з найбуйнейшых музеяў Аўстраліі, заснаваны ў 1980 годзе. У музеі прадстаўлена экспазіцыя, прысвечаная сацыяльнай гісторыі Аўстраліі, асноўным праблемам, людзям і падзеям, якія сфарміравалі сучасную аўстралійскую нацыю.

## Агульная інфармацыя 
Нацыянальны музей Аўстраліі размешчаны ў канберскім раёне Эктан, недалёка ад Аўстралійскага нацыянальнага ўніверсітэта. У мінулым на месцы музея размяшчалася Каралеўская канберская бальніца, знесеная 13 ліпеня 1997 года.

Музей прысвечаны сацыяльнай гісторыі Аўстраліі: гісторыі і культуры аўстралійскіх абарыгенаў і абарыгенаў Торэсава праліва, аўстралійскай гісторыі і грамадству пасля 1788 года, пытанням узаемадзеяння людзей з навакольным асяроддзем. 5 пастаянных экспазіцый: «Галерэя першых аўстралійцаў», «Пераплеценыя лёсы», «Перспектывы: засяленне Аўстраліі», «Дзяржавы: сімвалы Аўстраліі» і «Вечнасць: гісторыі з усхваляванага сэрца Аўстраліі». Таксама ладзяцца дадатковыя выставы.

У музеі дзейнічае ўласнае выдавецтва, музейны цэнтр гістарычных даследаванняў.

## Гісторыя 
Будынак Нацыянальнага музея Аўстраліі ў Канберы быў афіцыйна адкрыты 11 сакавіка 2001 года з нагоды святкавання стагоддзя з дня стварэння Аўстралійскай федэрацыі. Першыя планы па стварэнні музея з’явіліся яшчэ напачатку XX стагоддзі, але з-за сусветных войн, фінансавых крызісаў яны не былі рэалізаваны. Афіцыйным годам стварэння Нацыянальнага музея Аўстраліі з’яўляецца 1980 год, калі парламентам краіны быў прыняты спецыяльны закон. Тады ж быў распачаты збор калекцыі музея. У 1988 годзе ўрадам Аўстраліі было прынятае рашэнне аб адтэрміноўцы будаўніцтва будынка Нацыянальнага музея. Толькі ў 1996 годзе было абвешчана аб аднаўленні праекту. У 1997 годзе быў праведзены міжнародны конкурс на лепшы дызайн будучага збудавання. Перамог аўстралійскі архітэктар Ховард Рэгат.

Катэгорыя:Нацыянальныя музеі Аўстраліі
Уолтэр Бёрлі Грыфін

**Уолтэр Бёрлі Грыфін** (,  — ) — амерыканскі архітэктар і дызайнер, больш за ўсё вядомы як аўтар праекта сталіцы Аўстраліі Канберы. Большую частку жыцця Грыфін працаваў у супрацоўніцтве са сваёй жонкай Мэрыён Махоні Грыфін.
Грыфін

**Грыфін**:

## Прозвішча 
* Уолтэр Бёрлі Грыфін — амерыканскі архітэктар

## Тапонім 
* Грыфін (Джорджыя)
Серыя

**Се́рыя** (ад  — «рад») — паслядоўны рад якіх-небудзь аднародных прадметаў, якія маюць агульную прымету, аб’яднаны агульным прызначэннем, складаюць адну групу.

* Серыя — адна з частак вялікага кінафільма, якая дэманструецца самастойна.
* Серыя — адзін з рангаў у біялагічнай сістэматыцы; у таксанамічнай іерархіі знаходзіцца ніжэй за род, але вышэй за від.
* Серыя у геахраналогіі — мясцовае стратыграфічнае падраздзяленне, якое аб’ядноўвае дзве і больш світ.
* Серыя — зборнік прадукцыі (кніг, гульняў, фільмаў і г.д.), звязанай паміж сабой агульнымі аспектамі — выдаўцом (ці гандлёвай маркай), сусветам, персанажамі і да т.п.; складовая частка медыяфраншызы.
** Кніжная серыя — кнігі, па тых ці іншых прычынах пазіцыянаваныя выдаўцом як складнікі адзіную паслядоўнасць.
* Серыя паштовых марак — поўны выпуск паштовых марак, звязаных паміж сабой адным прызначэннем, падзеяй, тэмай, нагодай выпуску.

## Гл. таксама 
* Серыял