Рубен Іванавіч Аванесаў

**Рубен Іванавіч Аванесаў** (14 лютага 1902, Шуша Елізаветпальскай губерні — 1 мая 1982, Масква) — савецкі мовазнавец, заснавальнік храналагічнай школы, адзін з заснавальнікаў маскоўскай фаналагічная школы, член-карэспандэнт АН СССР (1958), прафесар МДУ (1937).

Ганаровы член лінгвістычнага грамадства Чэхаславацкай АН, ганаровы доктар Варшаўскага ўніверсітэта, замежны член Акадэміі навук і літаратуры ў Майнцы, Саксонскай АН.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў армянскай сям'і, ранняе дзяцінства правёў у Нагорным Карабаху. Вучыўся ў Лазараўскім інстытуце, у 1925 скончыў МДУ.

* 1925 — абраны членам Маскоўскай Дыялекталагічнай камісіі, пад кіраўніцтвам Дзмітрыя Ушакова.
* 1932 — загадчык кафедры рускай мовы Масгарпедінстытута
* 1937 — прафесар
* 1944 — начальнік аддзела інстытута рускай мовы АН СССР
* з 1958 — член-карэспандэнт Акадэміі навук СССР
* 1971 — за ўдзел у стварэнні комплексу работ у галіне беларускай лінгвагеаграфіі Дзяржаўная прэмія СССР

У 1940 аглух, да канца жыцця карыстаўся слухавым апаратам.

Асноўныя працы прысвечаны гістарычнай і апісальнай рускай дыялекталогіі, гісторыі рускай мовы, гістарычнай і апісальнай фанетыцы, фаналагічная тэорыі, рускай арфаэпіі і арфаграфіі.

Шматлікія гады узначальваў усю дыялекталагічная працу ў Маскве. Аванесаў штогод удзельнічаў у дыялекталагічных экспедыцыях, а потым і кіраваў імі. Быў натхняльнікам грандыёзнай працы па зборы звестак аб рускіх гаворках, стварэнню дыялекталагічнага атласу рускай мовы (ДАРМ) і агульнаславянскага лінгвістычнага атласа (АЛА).

Тэарэтычныя погляды Аванесава ў галіне дыялекталогіі знайшлі адлюстраванне ў яго «Тэорыі лінгвістычнай геаграфіі», а таксама ў «Праграме збору звестак для складання дыялекталагічны атлас рускай мовы» (1945). Уступныя артыкула Аванесава да «Атласу рускіх народных гаворак» ляглі ў аснову тэарэтычных пастулатаў Маскоўскай школы лінгвістычнай геаграфіі.

Па яго праграме вывучалі рускія гаворкі на вялізнай тэрыторыі — ад поўдня Архангельскай вобласці да Дона, ад тэрыторый вакол Ноўгарада, Пскова, Смаленска да ўсходніх берагоў Волгі і прылеглых раёнаў Заволжжа. Гэтую працу праводзіў сектар дыялекталогіі Інстытута рускай мовы АН СССР у цесным супрацоўніцтве з Рубенам Іванавічам, які пасля зліцця гэтага сектара з сектарам гісторыі рускай мовы ўзначаліў даследаванні. Па падручніку Аванесава і В. Г. Арловай «Руская дыялекталогія» рыхтуюць філолагаў і цяпер.

З 1948 года даследаваў беларускую дыялекталогіі і гісторыю беларускай мовы. Удзельнічаў у падрыхтоўцы да выдання «Хрэстаматыі па беларускай дыялекталогіі» (1962), «Хрэстаматыі па гісторыі беларускай мовы» (ч. 1-2, 1961-62), «Нарысаў па беларускай дыялекталогіі» (1964), «Лінгвістычнай геаграфіі і групоўкі беларускіх гаворак» (1968), рэдактар (разам з К. Крапівой, Ю. Ф. Мацкевіч) «Дыялекталагічнага атласу беларускай мовы» (1963).

Разам з П. С. Кузняцовым, У. М. Сідаравым, А. А. Рэфармацкім распрацаваў тэорыю фанем, якая лягла ў аснову канцэпцыі фанетыкі і фаналогіі Маскоўскай фаналагічная школы. Надзвычай карысным апынуўся дадзены падыход для развіцця тэорыі пісьма. Класічная праца Аванесова — «Фанетыка сучаснай рускай літаратурнай мовы» (1956).

Унікальны ўклад Аванесава ў тэорыю рускай арфаэпіі: да гэтага часу настольнай кнігай любога лінгвіста-русістаў з'яўляецца яго «Рускае літаратурнае вымаўленне» (1950), якое вытрымала шэсць выданняў. Пад рэдакцыяй Аванесава выдаваўся «Слоўнік старажытнарускай мовы XI—XIV стст.»

## Сям'я 
* Жонка Р. І. Аванесова — літаратуразнаўца , дачка ўрача-гінеколага-акушэра Маісея Поляка.
* Пляменнік — пісьменнік .

## Бібліяграфія 
* «Программа собирания сведений для составления диалектологического атласа русского языка»
* «Теория лингвистической географии»
* «Общеславянский лингвистический атлас»
* «Фонетика современного русского литературного языка»
* «Русское литературное произношение»
* «Очерки русской диалектологии»
* Р. И. Аванесов и В. Г. Арлова «Русская диалектология»

## Літаратура 
* Алпатов В. М. Москва лингвистическая / Научный совет Российской Академии наук по изучению и охране культурного и природного наследия — М.: Изд-во Института иностранных языков, 2001. — С. 74 — 78. — 104 с. — (Природное и культурное наследие Москвы). — 500 экз. — ISBN 5-88966-028-4.
* Потапов В. В. Рубен Иванович Аванесов (к 100-летию со дня рождения) // Вопросы языкознания. 2002. № 4. — С. 119—131.
* Потапов В. В. Рубен Иванович Аванесов // Отечественные лингвисты ХХ века. Часть 1 / Отв. ред. Ф. М. Березин. М.: ИНИОН РАН, 2002. С. 51-76.

## Спасылкі 
* Працы Р. І. Аванесава

Катэгорыя:Члены-карэспандэнты АН СССР
Катэгорыя:Мовазнаўцы СССР
Катэгорыя:Русісты
Катэгорыя:Фанолагі
Катэгорыя:Дыялектолагі
Катэгорыя:Лексікографы
Катэгорыя:Славісты СССР
Катэгорыя:Выпускнікі МДУ