open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ZEZ Silko

**ZEZ SILKO s.r.o.** - кампанія ў Жамберку (Чэхія) па вырабу сілавых кандэнсатараў і прыстасаванняў для кампенсацыі рэактыўнай магутнасці.

## Гісторыя 
Прадпрыемства было створана ў 1964-1967 гадах, калі будынкі машынна-трактарнай станцыі мястэчка Жамберк былі перабудаваны пад вытворчыя памяшканні новага электратэхнічнага прадпрыемства. Вытворчасць кандэнсатараў з заводаў у Яблонне-над-Орліцай і Прагі была перанесена ў гэтыя памяшканні. Да гэтага часу кандэнсатары вырабляліся з дыэлектрыкам прапітаным мінеральным маслам, і на змену гэтай тэхналогіі прыйшлі больш сучасныя на той час прапіткі на аснове хлордыфенілаў (кандэнсатары маркі DELOR 103).

У 1984 годзе пачаўся выраб новых класаў кандэнсатараў з прымяненнем экалагічна бяспечных матэрыялаў.

У 1994 годзе дзяржаўнае прадпрыемства ZEZ Žamberk было прыватызавана і ператворана ў кампанію ZEZ SILKO s.r.o. У цяперашні час мажарытарным уладальнікам з'яўляецца іспанская кампанія Circutor, якая мае такую ж вытворчую праграму, што і ZEZ SILKO.

## Прадукцыя 
Асноўнай вытворчай праграмай кампаніі ZEZ SILKO з'яўляюцца кампенсацыйныя кандэнсатары і электрычныя шчытавыя прыстасаванні прызначаныя для кампенсацыі каэфіцыента магутнасці.

Асноўныя віды прадукцыі:

* кандэнсатары нізкавольтныя на напружанне ад 230 да 760 В
* кандэнсатары з намінальнай частатой да 24 кГц
* перашкодападаўляльныя кандэнсатары
* кампенсацыйныя і фільтруючыя кандэнсатары высокага напружання (да 24 кВ)
* шчыты аўтаматычныя для кампенсацыйныя фільтры і модулі НН
* камплектуючыя для кампенсацыі рэактыўнай магутнасці (рэгулятары, кантактары, дроселі)
* кампенсавальныя і фільтруючыя прыстасаванні для размеркавальных шчытоў
* вымяральныя трансфарматары току

У Беларусі і краінах усходняй Еўропы ZEZ SILKO вядомы ў першую чаргу як вытворца сілавых і кампенсуючых кандэнсатараў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1991 годзе
Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1967 годзе
Катэгорыя:Вытворцы энергетычнага абсталявання
Катэгорыя:Прадпрыемствы Чэхіі
Людзі ў чорным (фільм)

**«Лю́дзі ў чо́рным»** () — амерыканскі навукова-фантастычны камедыйны баявік 1997 года рэжысёра Бары Зоненфельда, заснаваны на аднайменнай серыі коміксаў. У ЗША фільм выйшаў 2 ліпеня 1997 года. Фільм атрымаў прэмію «Оскар» за найлепшы грым.

## Сюжэт 
Агент K працуе ў супер сакрэтнай арганізацыі, якая адсочвае іншапланетную актыўнасць на Зямлі. Аказваецца, што прышэльцы жывуць сярод людзей ужо досыць даўно, і большая іх частка вядзе бяскрыўдны побыт, імкнучыся асабліва не выдзяляцца з натоўпу.
На Зямлю прылятае прадстаўнік агрэсіўнай расы жукоў-захопнікаў, які шукае магутны артэфакт. Высачыць і ліквідаваць пагрозу даручаецца агенту K, якому спатрэбіцца дапамога. У якасці свайго новага напарніка ён выбірае Джэймса Эдвардса — адчайнага нью-ёркскага паліцэйскага, які сустрэўся з прышэльцам падчас выканання чарговага задання.

## У ролях 
## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы ЗША 1997 года
Катэгорыя:Фільмы пра іншапланецян
Катэгорыя:Фільмы Columbia Pictures
Катэгорыя:Экранізацыі коміксаў ЗША
Калядная гісторыя (фільм, 2007)

**«Каля́дная гісто́рыя»** () ― фінскі мастацкі фільм 2007 года. Сюжэт фільма распавядае пра паходжанне святога Мікалая — Санта-Клауса. Фінская прэм’ера адбылася 16 лістапада 2007 года.

«Калядная гісторыя» стала самым папулярным фільмам у Фінляндыі ў 2007 годзе.

На беларускую мову фільм агучаны студыяй Gavarun.by у 2023 годзе.

## Сюжэт 
Шмат гадоў таму ў Лапландыі хлопчык па імені Нікалас застаўся сіратой, калі яго сям’я пад самыя Каляды загінула праваліўшыся пад лёд. Жыхары вёскі збіраюцца, каб вырашыць яго будучыню, і, паколькі жыццё ў Арктыцы цяжкае, вырашана, што, паколькі ні адна сям’я не можа клапаціцца пра яго пастаянна, яны будуць выхоўваць яго разам. Прычым кожная сям’я бярэ яго на адзін год, пачынаючы з Каляд, а потым ён пераходзіць у наступную сям’ю. Удзячны, Нікалас пачынае выразаць з дрэва цацкі ў якасці падарункаў, якія на кожныя Каляды ён пакідае сям’і, якая клапацілася пра яго. З таго часу гэта стала традыцыяй, і Мікалай ніколі не забывае дзяцей тых сем’яў, якія прымалі яго кожны год.

Калі ў вёсцы здарылася эпідэмія, і ні адна з сем’яў не можа дазволіць сабе ўзяць яго да сябе на наступны год, яго бярэ да сябе сварлівы пустэльнік Іісакі ў якасці вучня цесляра. Іісакі старанна з ім працуе. Нікалас разумны і хутка вучыцца, і Іісакі паступова пачынае любіць Нікаласа як уласнага сына. З кожным годам Нікалас пачынае ўсё больш і больш прасякацца духам Каляд, і гэта становіцца яго жыццём, а калі ён старэе, ён становіцца фігурай, вядомай як Санта-Клаўс.

## Узнагароды 
* 2008 — **Міжнародны фестываль маладога кіно «Кастэлінарыя»**
** Прэмія MiniCastellinaria — Юха Вуоліёкі (рэжысёр)
* 2008 — **Прэмія «Юсі»**
** Найлепшая аператарская работа
** Прыз глядацкіх сімпатый
* 2008 — **Кінафестываль у Сарасоце**
** Прыз глядацкіх сімпатый
* 2009 — **Кінафестываль «KIDS FIRST!»**
** Найлепшы сямейны фільм

## Спасылкі 
* 
* 
* Фільм «Калядная гісторыя»

Катэгорыя:Фільмы на фінскай мове
Катэгорыя:Калядныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы-драмы Фінляндыі
Катэгорыя:Сямейныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы, агучаныя па-беларуску праектам Gavarun by
Ансі Сафія Дзіпенаар-Шуман

**Ансі Сафія** **Дзіпенаар-Шуман** (1948, Рудэпурт, ПАР) — паўднёваамерыканская вучоная-арахнолаг.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і ўладальнікаў крамы. З дзяцінства шмат часу праводзіла на свежым паветры і выяўляла схільнасць да біялогіі і цікавасць да прыроды.

У 1967 годзе яна пачала працаваць у тагачасным Міністэрстве сельскай гаспадаркі ПАР у якасці тэхнічнага памочніка. Яна ўдзельнічала ў пяцігадовым праекце па вывучэнні павукоў. З часам зразумеўшы, што ёй неабходна атрымаць навуковую ступень дзеля прасоўвання па кар’ернай лесвіцы, паступіла ва  на ступень бакалаўра навук па заалогіі і псіхалогіі ў якасці асноўных прадметаў і скончыла яе ў 1971 годзе.

З часам Ансі Дзіпенаар-Шуман засяродзілася на вывучэнні павукоў і прысвяціла гэтаму значную частку сваёй прафесійнай дзейнасці. Яна атрымала ступень магістра навук з адзнакай у 1976 годзе і прыступіла да перагляду некаторых родаў падсямейства , якія сустракаюцца ў Паўднёвай Афрыкі, што стала прадметам яе працы на доктарскую ступень.

У 2003 годзе Энсі была павышана да навукоўца-спецыяліста і кіраўніка аддзела арахналогіі аддзела біясістэматыкі Навукова-даследчага інстытута аховы раслін ARC і пайшла на пенсію ў 2013 годзе пасля 46 гадоў працы ў арганізацыі. Яна па-ранейшаму працуе ў ARC па сумяшчальніцтве ў якасці настаўніка і працягвае выбіраць матэрыялы для студэнтаў і праекта SANSA. Таксама з’яўляецца экстраардынарным прафесарам Універсітэта Прэторыі, асацыяцыі, якую яна ўзначальвае з 2002 года, і займае пасаду навуковага супрацоўніка ва Універсітэце Вэнда. Яна атрымала рэйтынг В2 ад Нацыянальнага даследчага фонду на перыяд 2015—2020 гг., што з’яўляецца незалежным доказам яе каштоўнасці і статусу ў паўднёваафрыканскай і міжнароднай навуковай супольнасці.

## Таксоны, названыя ў яе гонар 
### Роды 
*  Lehtinen, 2005 (Thomisidae)
*  Wesołowska, 2015 (Salticidae)
*  Wunderlich, 1995 (Anapidae)

### Віды 
*  Jocqué & van Harten, 2015 (Zodariidae)
*  Lotz, 2015 (Archaeidae)
*  Lyle, 2015 (Trachelidae)
*  Lyle, 2015 (Trachelidae)
*  Zonstein & Marusik, 2015 (Filistatidae)
*  Haddad, 2012 (Corinnidae)
*  Jocqué, 1984 (Linyphiidae)
*  Lotz, 2007 (Eutichuridae)
*  Lotz, 2003 (Eutichuridae)
*  Bosmans & Van Keer, 2015 (Cithaeronidae)
*  Jocqué, 1991 (Zodariidae)
*  Haddad, 2015 (Caponiidae)
*  Moradmand, 2013 (Sparassidae)
*  Benjamin, 2015 (Thomisidae)
*  Bosselaers & Jocqué, 2000 (Corinnidae)
*  Meyer & Ueckermann, 1997 (Linotetranidae)
*  Jäger, 2015 (Sparassidae)
*  Bird & Wharton, 2015 (Melanoblossiidae)
*  Croeser, 1996 (Sparassidae)
*  Roff & Haddad, 2015 (Araneidae)
*  Foord, 2008 (Hersiliidae)
*  Moradmand, 2015 (Sparassidae)
*  Russell-Smith & Jocqué, 2015 (Zodariidae)
*  Corronca, 2002 (Selenopidae)
*  Huber, 2003 (Pholcidae)
*  Harvey & Mahnert, 2015 (Withiidae)
*  Azarkina & Foord, 2015 (Salticidae)
*  Prendini, 2015 (Buthidae)

## Літаратура 
* Charles R. Haddad et S. H. Foord, "The life and times of Africa’s First Lady of Arachnology, Ansie Dippenaar-Schoeman ", African invertebrates, vol. 56, no 2, 12 août 2015, p. 269—283

Катэгорыя:Арахнолагі
Катэгорыя:Вучоныя ПАР
Tyria jacobaeae

**Tyria jacobaeae** — від матылькоў з падсямейства .

## Апісанне 
### Імага 
Размах крылаў 40 мм. Матыль яркі, страката афарбаваны. Пярэднія крылы трохкутнай формы. Крылы цёмна-шэрыя з чырвоным малюнкам. Па краі пярэдняга крыла праходзіць шырокая чырвоная паласа, ля вонкавага краю два чырвоных плямы. Ад падставы крыла да ўнутранага краю праходзіць вузкая чырвоная паласа. Заднія крылы чырвонага колеру з чорнай махрамі. У спакойным стане матыль крылы складае дамком. Галава, грудзі і брушка чорнага колеру. Вусы ніткападобныя.

### Вусень 
Вусень аксаміціста-чорны з яркімі жоўтымі перавязямі, пакрыты рэдкім чорным апушэннем. Галава ў вусеня чорная. Лёт імага ў маі-ліпені на лугах. Днём хаваюцца ў траве і, калі іх патрывожыць, пералятаюць на кароткую адлегласць і хаваюцца.

Катэгорыя:Мядзведзіцы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Дзмітрый Лапкес

**Дзмітрый Майсеевіч Лапкес** (нар. 4 чэрвеня 1976) — беларускі фехтавальшчык (шабля).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1976 годзе ў Мінску.

Удзельнік чатырох Алімпійскіх гульняў, найлепшы вынік — 4-е месца (Афіны, 2004). Выйграў сярэбраны медаль у камандным заліку шаблістаў на чэмпіянаце свету па фехтаванні (2011). Пераможца і прызёр чэмпіянатаў Еўропы.

Пасля завяршэння спартыўнай кар’еры жыве ў ЗША.

## Зноскі 
Катэгорыя:Фехтавальшчыкі Беларусі
Катэгорыя:Фехтавальшчыкі на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 года
Катэгорыя:Фехтавальшчыкі на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 года
Катэгорыя:Фехтавальшчыкі на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года
Катэгорыя:Фехтавальшчыкі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года
Кашмар на вуліцы Вязаў (фільм, 1984)

**«Кашма́р на ву́ліцы Вя́заў»** () — амерыканскі фільм жахаў 1984 года рэжысёра Уэса Крэйвена, першы фільм аднайменнай франшызы.

Карціна атрымала станоўчыя водгукі крытыкаў і стала класікай жанру, аказаўшы знакавы ўплыў на фільмы жахаў. У фільма ёсць 7 працягаў, тэлевізійны серыял, аднайменны рымейк 2010 года; была выпушчана вялікая колькасць суправаджальнай прадукцыі — коміксы, кнігі, камп’ютарныя гульні, цацкі і інш.

У 2021 годзе «Кашмар на вуліцы Вязаў» быў абраны Бібліятэкай Кангрэса для захавання ў Нацыянальным рэестры фільмаў ЗША як «культурна, гістарычна або эстэтычна значны».

## Сюжэт 
Чатыром падлеткам Спрынгвуда сніцца адзін і той жа кашмарны сон, у якім за імі гоніцца і спрабуе забіць чалавек з абпаленым тварам і з нажамі на руцэ. Калі лепшая сяброўка старшакласніцы Нэнсі памірае ў сне жудаснай смерцю, дзяўчына разумее, што да яе дабраўся той жудасны тып, і ён на гэтым не спыніцца. Спрабуючы высветліць, як яму супрацьстаяць, Нэнсі ўсімі сіламі імкнецца не спаць.

## У ролях 
## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы ЗША 1984 года
Катэгорыя:Фільмы жахаў ЗША
Катэгорыя:Фільмы кампаніі New Line Cinema
Катэгорыя:Нацыянальны рэестр фільмаў
Катэгорыя:Фільмы жахаў 1984 года
Морган (акруга, Каларада)

**Морган** () — акруга ў ЗША, штаце Каларада. Афіцыйна ўтворана ў 1889 годзе. Насельніцтва - 28159 чалавек (2010). Атрымала сваё найменне ў гонар Крыстафера Моргана. Адміністрацыйны цэнтр Форт-Морган.

Катэгорыя:Акругі Каларада
Diderma tigrinum

**Diderma tigrinum** — від слізевікоў з сямейства .

## Апісанне 
Спаракарпіі вышынёй ад 1 да 1,5 мм у групах па некалькі асобнікаў на агульным аранжавым гіпаталалусе. Ножка 0,5-1 мм вышынёй, аранжавая, цыліндрычная, з глыбокімі падоўжнымі барознамі. Пашырана буйной круглявай калумелай, такога ж колеру, як ножка. Спарацыста паўсферычная, дыяметрам ад 0,3 да 1,3 мм, ад карычневага да цёмна-шэрага колеру, больш ці менш густа пакрыта круглявымі вапнавымі лускавінкамі. Перыдый — храстковая абалонка, непразрыстая, пакрыта вапнавымі лускавінкамі. Капіліцый складаецца са светла-карычневых нітак, якія адыходзяць ад калумелы. Споры ў масе цёмна-карычневыя, у праходзячым святле крыху святлеюць. Памеры ад 11 да 12 мкм, упрыгожаны ярка выяўленымі бародаўкамі.

## Спасылкі 
* Diderma tigrinum
* Diderma tigrinum

Катэгорыя:Фізаральныя
Сямейны фільм

**Сяме́йны фільм** () — гэта жанр фільмаў (мастацкія, мультыплікацыйныя і дакументальныя фільмы), якія разлічаны на розныя ўзроставыя катэгорыі і таму падыходзяць для прагляду ўсёй сям’ёй.

## Апісанне 
Пры вытворчасці сямейных фільмаў, у параўнанні з дзіцячымі фільмамі, робяцца намаганні для таго, каб пашырыць магчымую аўдыторыю, прычым не толькі па ўзросце, але і геаграфічна. Неабходнай умовай для прызнання кіна- або відэатвора, сямейным з’яўляецца адсутнасць у ім матэрыялаў, якія будуць палічаны непадыходзячымі для дзяцей. Калі ў фільме прысутнічае гумар, то ён уключае сітуацыі, смешныя для дзяцей, і дасціпныя жарты, здольныя выклікаць смех у дарослых.

## Прыклады 
* Трылогія «Назад у будучыню»
* Адзін дома
* Нянькі
* Паляўнічыя за прывідамі
* Серыя фільмаў «Гары Потэр»
* Хаціка: Гісторыя сабакі
* Кароль Леў

## Гл. таксама 
* Дзіцячы фільм

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ursula von Keitz, Caroline Amann: Familienkino / Familienfilm. In: Lexikon der Filmbegriffe, Hrsg. von Hans J. Wulff und Theo Bender.

## Спасылкі 
* Спіс папулярных сямейных фільмаў  на сайце IMDb

Катэгорыя:Жанры кіно
Катэгорыя:Сямейныя фільмы
Сэксмісія

**«Сэксмісія»** (, у савецкім пракаце — «**Новыя амазонкі**») — польская фантастычная кінакамедыя 1983 года, пастаўленая рэжысёрам Юльюшам Махульскім.

У 2005 годзе ў сумесным апытанні трох польскіх выданняў пра кіно (Cinema, Esensja і Stopklatka) чытачы назвалі «Сэксмісію» найлепшым польскім фільмам за 30 гадоў.

## Сюжэт 
Дзеянне фільма пачынаецца ў 1991 годзе. Авантурыст Макс і інтэлігент Альберт удзельнічаюць у эксперыменце замарожвання (гібернацыі), каб прачнуцца праз тры гады, у канцы XX стагоддзя. А абуджаюцца больш чым праз пяцьдзясят гадоў — у 2044 годзе, прычым у свеце, у якім жывуць адны жанчыны.

## У ролях 
## Узнагароды 
* 1984 — **Фестываль польскага мастацкага кіно**
** Прыз «Сярэбраныя львы» (Юльюш Махульскі)
** Найлепшая работа мастака-пастаноўшчыка (Януш Сасноўскі)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Фільмы на польскай мове
Катэгорыя:Фантастычныя камедыі
Катэгорыя:Кінакамедыі Польшчы
Катэгорыя:Постапакаліптычныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы Юльюша Махульскага
Падзеі Міяке

**Падзеі Міяке** () — феномены зямной гісторыі планетарнага характару, з прычыны якіх былі адзначаны значныя скачкі атмасфернай канцэнтрацыі радыеактыўнага ізатопа вугляроду, прынамсі,  і  гадах.

Група японскіх навукоўцаў, якая аналізавала метадам паскаральнай мас-спектраметрыі (AMS) актыўнасць вугляроду-14 у гадавых кольцах дрэў , выявілі рэзкі скачок актыўнасці радыевугляроду ў кольцах, якія ўтварыліся ў 774 і 775 годзе. Гэты рост (1,2 % за год, у 20 разоў болей за звычайныя змены) быў настолькі высокім, што аўтары ў артыкуле, апублікаваным 14 чэрвеня 2012 года ў часопісе «», заявілі пра немагчымасць тлумачэння такога скачка канцэнтрацыі радыеактыўнага вугляроду ў атмасферы ні сонечнай успышкай, ні з’яўленнем звышновай зоркі. Першай у спісе аўтараў паведамлення была аспірантка ўніверсітэта Нагоя Фуса Міяке (Fusa Miyake). Неўзабаве такі самы скачок у гадавых кольцах, якія адносяцца да гэтага ж года, знойдзены ў дубах з Германіі, лістоўніцы з Ямалу, хвоі з Каліфорніі і пазней у дрэвах з шэрагу іншых рэгіёнаў. Дадатковая колькасць вугляроду-14, якая з’явілася ў выніку названай падзеі, па паверхні Зямлі склала . Паводле іншай інфармацыі, агульная колькасць атамаў вугляроду-14, якая ўзнікла ў выніку падзеі 774 года, склала , або агулам каля , гэта значыць у  разы болей за тое, што ў сярэднім узнікае ў зямной атмасферы за год у звычайных умовах.

Гляцыёлагамі была пацверджана рэальнасць гэтай падзеі пасля выяўлення ўсплёску канцэнтрацый касмагенных ізатопаў берылію  і хлору 36CL, выяўленых у антарктычных і грэнландскіх .

У 2013 годзе выйшаў яшчэ адзін артыкул Фусы Міяке з двума суаўтарамі, у якім паведамлялася пра выяўленне аналагічнага, але крыху меншага, скачка канцэнтрацыі вугляроду-14 у 994 годзе. Пазней зроблена ўдакладненне датавання падзей:  (чэрвень-жнівень) і  (люты-чэрвень).

Групамі даследчыкаў з ЗША і Кітая было выяўлена яшчэ некалькі падобных падзей у больш далёкім мінулым. Усе яны былі аб’яднаны пад назвай *падзей Міяке*.

У 2019 годзе апублікаваны сведчанні яшчэ адной велізарнай сонечнай буры прыкладна ў 660 годзе да н.э., параўнальнай з падзеямі 774/775 і 993 гадоў. Напэўна, палярнае ззянне падчас гэтай успышкі было зафіксавана ў асірыйскіх запісах.

У 2021 годзе адкрылі яшчэ дзве падзеі Міяке, яны адбыліся ў 7176 і 5259 гадах да н.э..

Станам на 2023 год вядома прынамсі восем падзей Міяке:

* 7176 год да н.э..
* , дазволіла вылічыць, што дрэвы для будаўніцтва дома вікінгаў на Ньюфаўндлендзе ссечаны праз 28 гадоў пасля ўсплёску — ужо ў 1021 годзе вікінгі былі ў Новым Свеце.

Называюць яшчэ шэраг дат, якія таксама можна лічыць падзеямі Міяке.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Сонечная актыўнасць
Катэгорыя:Дэндрахраналогія
Пятніца 13

**Пя́тніца 13** — трынаццатае чысло месяца, якое прыпадае на пятніцу, у многіх культурах лічыцца «нешчаслівым днём», «днём непрыемнасцяў»  і з'яўляецца адным з самых распаўсюджаных забабонаў. Боязь пятніцы трынаццатага называецца ў медыцыне параскавідэкатрыафобіяй, а боязь трынаццатага чысла — трыскаідэкафобіяй.

## Каляндар пятніц 13-га 
### 1981—1990 
 | ||

 |}

### 1991—2000 
 | ||

 |}

### 2001—2010 
 | ||

 |}

### 2011—2020 
 | ||

 |}

### 2021—2030 
 | ||

 |}

### 2031—2040 
 | ||

 |}

### 2041—2050 
 | ||

 |}

У суме кожны грыгарыянскі 400-гадовы цыкл мае  дзён (365 × 400 =  і 97 дадатковых дзён у лютым). Гэты цыкл мае  тыдзень і 4800 месяцаў. Кожны 400-гадовы цыкл мае тое ж размеркаванне пятніц, якія выпадаюць на 13 чысло месяца. 13-е чысло мае крыху большую верагоднасць выпасці на пятніцу, чым на іншыя дні тыдня. У сярэднім, пятніца 13-га здараецца кожныя 212,35 дзён (212 + 241/688).

## Гл. таксама 
* Трыскаідэкафобія
* Пятніца, 13-е (фільм, 1980)

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Забабоны
Катэгорыя:Спецыфічныя фобіі
Павел Арсеньевіч Жалезняковіч

**Павел Арсеньевіч Жалезняковіч** (27 верасня (10 кастрычніка) 1906, вёска Лешня, Слуцкі павет, Мінская губерня, цяпер у Капыльскім раёне — 6 лістапада 1971) — дзеяч рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі.

## Біяграфія 
У 1926 годзе арыштаваны польскімі ўладамі і ў 1928 годзе засуджаны на пажыццёвае турэмнае зняволенне. У Вялікую Айчынную вайну з лістапада 1942 года — у партызанах, са жніўня 1943 года — камісар 1-га камсамольскага атрада брыгады «Камсамолец» Баранавіцкай вобласці. У 1944—1968 гадах — старшыня Мірскага райвыканкама, Карэліцкага пасялковага савета, першы сакратар Любчанскага, Карэліцкага РК КПБ. Член Рэвізійнай камісіі КПБ у 1959—1966 гадах. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР другога склікання (1947—1951).

## Ушанаванне памяці 
У гонар Жалезняковіча названа вуліца ў гарадскім пасёлку Карэлічы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Старшыні раённых выканаўчых камітэтаў Беларусі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 2-га склікання
Таццяна Уладзіміраўна Сянько

**Таццяна Уладзіміраўна Сянько́** (нар. ) — вучоны ў галіне псіхалогіі, кандыдат псіхалагічных навук (1993), прафесар (1995).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Мінску. У 1976 годзе скончыла Мінскі педагагічны інстытут. З 1976 года працавала ў Мінскім педагагічным вучылішчы, з 1982 ода ў Мінскім педагагічным інстытуце, з 1990 года ў Расійскім педагагічным інстытуце. З 1993 года Т. У. Сянько на пасадзе загадчыка кафедры ў Інстытуце павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кіруючых работнікаў і спецыялістаў адукацыі Рэспублікі Беларусь. З 1994 года працуе ў Беларускім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя Максіма Танка.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар навуковых прац па праблемах сацыяльнай псіхалогіі, псіхалогіі ўзаемадзеяння, дыягностыцы і карэкцыі ўзаемаадносін паміж асобамі.

Сярод апублікаванага:
* Структура и содержание деятельности научно-методического совета и методических комиссий в педагогическо вузе: методические рекомендации / А. А. Гримоть, Т. В. Сенько — Мн.: МГПИ, 1985. — 32 с. : ил. ; 20 см;
* Психологическая практика: Учеб.-метод. пособие / Бел. гос. пед. ун-т им. М. Танка — Мн.: БГПУ, 2001. — 85 с. ; 20 см. — ISBN 985-435-313-3;
* Успех и признание в группе: ст. дошк. возраст / Т. В. Сенько. — Минск : Народная асвета, 1991. — 112 с. : ил. — ISBN 5-341-00396-9;
* Психологическая служба в системе образования: методические материалы / Ю. Н. Карандашев, Т. В. Сенько — Минск: Ю. Н. Карандашев, 1998. — 203 с. : табл. ; 20 см. — ISBN 985-6094-05-1;
* Психология взаимодействия : Учеб. пособие / Т. В. Сенько. — Минск: Карандашев, 1998. — 20 см. — (Библиотека практического психолога).
* Психология взаимодействия = Psychologia interakcji / Т. В. Сенько. — Бельско-Бяла: Y. Karandashev, 2012. — 21 см. — (Библиотека практического психолога);
* Психодиагностика и психотерапия семьи = Psychodiagnoza i psychoterapia rodziny / Т. В. Сенько — Бельско-Бяла: ADDENDIUM, 2017. — 383 c. : ил., табл.; 25 см. — ISBN 978-83-935349-5-1.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Сенько Татьяна Владимировна // Вопросы психологии

Катэгорыя:Псіхолагі СССР
Катэгорыя:Псіхолагі Беларусі
Катэгорыя:Аўтары падручнікаў
12 малпаў

**«12 ма́лпаў»** () — фантастычны фільм  года рэжысёра Тэры Гіліяма.

## Сюжэт 
2035 год... Жахлівы, невылечны вірус знішчыў пяць мільярдаў чалавек, гэта значыць 99% насельніцтвы Зямлі. Людзі, якія засталіся ў жывых, вымушаны жыць пад зямлёй.

Джэймс Коўл добраахвотна адпраўляецца ў небяспечнае падарожжа на машыне часу. Ён павінен патрапіць у мінулае, каб дапамагчы навукоўцам знайсці крыніцу ўзнікнення гэтага жудаснага віруса і раскрыць загадку таямнічых «12 малпаў».

## У ролях 
## Узнагароды 
*  — **Прэмія «Сатурн»**
** Найлепшы навукова-фантастычны фільм
** Найлепшая мужчынская роля другога плану (Брэд Піт)
** Найлепшыя касцюмы (Джулі Вайс)
*  — **Залаты глобус**
** Найлепшая мужчынская роля другога плану (Брэд Піт)

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* 

Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы ЗША 1995 года
Катэгорыя:Навукова-фантастычныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы-трылеры ЗША
Катэгорыя:Фантастычныя баевікі
Катэгорыя:Постапакаліптычныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы Universal Pictures
Катэгорыя:Фільмы пра падарожжы ў часе
Пятніца, 13-е (фільм, 1980)

**«Пя́тніца, 13-е»** () — амерыканскі фільм жахаў 1980 года рэжысёра Шона Канінгэма.

Фільм выйшаў у пракат 9 мая 1980 года і меў вялікі касавы поспех, сабраўшы 59,8 мільёнаў долараў па ўсім свеце. Касавы поспех прывёў да з’яўлення доўгай серыі сіквелаў, красовераў з серыяй фільмаў «Кашмар на вуліцы Вязаў» і перазапуску серыі ў 2009 годзе. Непасрэдны працяг «Пятніца, 13-е, Частка 2» быў выпушчаны праз год.

## Сюжэт 
У 1957 годзе маленькі хлопчык па імені Джэйсан патануў у лагеры «Крыштальнае Возера». У наступным годзе двое выхавацеляў з таго ж лагера сталі ахвярамі невядомага забойцы. У далейшым пажары і брудная вада перашкодзяць узнаўленню работы лагера, але ў 1980 годзе наследнік уладальнікаў спрабуе зноў яго адкрыць з дапамогай новых нанятых выхавацеляў. Тым часам, таемны забойца шнарыць вакол, шукаючы сабе новую ахвяру.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* 

Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы жахаў ЗША
Катэгорыя:Моладзевыя фільмы
Катэгорыя:Фільмы кампаніі Paramount Pictures
Utricularia quelchii

**Utricularia quelchii** — від раслін роду  сямейства .

## Распаўсюджанне 
Від абмежаваны рэгіёнам Гаянскіх нагор’яў на поўначы Паўднёвай Амерыкі (Гаяна, паўночная Бразілія, Венесуэла).

Від расце як эпіфіт на нізкіх дрэвах, на вільготных скалах і на балотах на Тэпуі Гаянскіх нагор’яў; на вышынях ад 1400 да 2800 метраў.

## Выкарыстанне 
Від з’яўляецца папулярным для вырошчвання сярод аматараў драпежных раслін дзякуючы прыгажосці яго кветак. Аднак садоўніцтва нязначнае.

Катэгорыя:Драпежныя расліны
Катэгорыя:Флора Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Плывунец
Mycena crocata

**Mycena crocata** — від агарыкавых грыбоў сямейства . Пры надломе ножкі з яе выцякае аранжавы латэкс.

## Экалогія 
Асяроддзем пражывання з’яўляюцца драўняныя рэшткі і апалае лісце ў лісцевых лясах, асабліва ў букавых.

Катэгорыя:Грыбы Еўропы
Катэгорыя:Агарыкальныя
Уільям Макей

Айцец **Уільям Джозеф Макей** (1915, Манрэаль — 18 кастрычніка 1995, Тхімпху) — канадскі езуіцкі святар, стваральнік сучаснай сістэмы адукацыі ў Бутане, уключаючы першую  ().

## Біяграфія 
### Раннія гады 
Макей далучыўся да езуітаў у 1932 годзе, а ў 1945 годзе быў пасвечаны. У 1946 годзе ён выехаў з Канады ў езуіцкую місію ў Дарджылінг, Індыя. Айцец Макей праслужыў там 17 гадоў, на працягу якіх прымаў удзел у шматлікіх адукацыйных праграмах і быў дырэктарам дзвюх школ. Аднак ён стаў непапулярным у мясцовых уладаў, і ў 1963 годзе яму загадалі пакінуць краіну.

Калі кароль Бутану Джыгме Дорджы Вангчук даведаўся пра неадкладную высылку айца Макея з Індыі, ён запрасіў святара стаць педагогам у Бутане ў рамках праграмы мадэрнізацыі краіны. Айцец Макей прыняў прапанову. У якасці папераджальных мер ён выдаліў усе свае зубы, бо ведаў, што не зможа атрымаць доступ да сучаснай стаматалогіі.

### Жыццё ў Бутане 
Айцец Макей прыбыў у Бутан у кастрычніку 1963 года. Езуіты сталі першай афіцыйнай Рымска-каталіцкай місіяй у Бутане. На працягу наступных трох дзесяцігоддзяў айцец Макей не мог звяртаць бутанскіх грамадзян у хрысціянства, паколькі гэта было забаронена бутанскімі законамі.

Сваю першую школу ён стварыў у Трашыгангу, яна размяшчалася ў закінутым кароўніку і ў ёй вучылася 7 вучняў.

У 1973 годзе айцец Макей быў узнагароджаны Каралеўскім ордэнам Бутана за заслугі ў развіцці адукацыі ў Бутане. У 1985 годзе ён стаў ганаровым грамадзянінам Бутана, а калі ў 1988 годзе езуіцкі ордэн быў выгнаны з Бутана, айцу Макею дазволілі застацца ў краіне.

Пасля яго смерці ў 1995 годзе яго некралог на нацыянальным радыё Бутана працягваўся на працягу 15 хвілін. Нягледзячы на яго пажаданні быць пахаваным у Бутане, езуіты запатрабавалі яго цела, каб пахаваць на сваіх могілках.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Езуіты
Катэгорыя:Рэлігія ў Бутане
Двайны тэракт у Белуджыстане (2024)

7 лютага 2024 года ў выніку двух выбухаў у правінцыі Белуджыстан (Пакістан) загінула па меншай меры 28 чалавек. Інцыдэнт здарыўся напярэдадні ўсеагульных выбараў. Атакі былі нацэлены на офісы кандыдатаў і партый. Адказнасць узялі баевікі «Ісламскай дзяржавы».

## Ход падзей 
Напярэдадні ўсеагульных выбараў 8 лютага ў правінцыі Белуджыстан адбылося больш за два дзясяткі нападаў. Выбух адбыўся ў той час, калі кандыдат сустракаўся са сваім агентам. Прыкладна праз паўтары гадзіны здарыўся другі выбух у раёне Кіла Сайфула. Мэтай атакі стаў офіс партыі Джаміят Улема-і-Іслам (Фазл). Загінула 12 чалавек. Як і ў папярэднім выпадку, бомба была ўсталявана на матацыкле. Паводле звестак паліцыі, у момант выбуху ў будынку знаходзілася вялікая колькасць рабочых. Некаторыя з параненых былі дастаўлены на верталёце ў сталіцу правінцыі Квета.

## Наступствы 
Пакістаў абвясціў аб закрыцці межаў з Афганістанам і Іранам да 9 лютага для забеспячэння бяспекі падчас выбараў.

Адказнасць за тэракт узялі баевікі «Ісламскай дзяржавы».

## Рэакцыя 
Прэзідэнт краіны Арыф Алві асудзіў напады і выказаў спачуванні сем’ям ахвяраў.

Спачуванні пакістанскаму ўраду накіравалі Вялікабрытанія, Іран, Саудаўская Аравія, ААЭ.

Генеральны сакратар ААН Антоніу Гутэрыш рашуча асудзіў выбухі, а яго прэс-сакратар дадаў, што напады «відавочна звязаны» з выбарамі.

Amnesty International выказала занепакоенасць у сувязі з эскалацыяй гвалту супраць кандыдатаў і палітычных структур. Двайны тэракт быў названы «абуральным замахам на дэмакратычны працэс» і парушэннем правоў чалавека.

## Заўвагі 
Катэгорыя:Забойствы, здзейсненыя ў 2024 годзе
Катэгорыя:Люты 2024 года
Катэгорыя:Падзеі 7 лютага
Катэгорыя:2024 год у Пакістане
Катэгорыя:Тэрарыстычныя акты Ісламскай дзяржавы
Катэгорыя:Тэрарыстычныя акты 2024 года
Адносіны БССР і ПНР

**Адносіны БССР і ПНР** — двухбаковыя кантакты паміж Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікай і Польскай Народнай Рэспублікай у 1944—1989 гадах. Папярэднічалі сучасным адносінам Рэспублікі Беларусь і Рэспублікі Польшча, усталяваным у 1992 годзе.

## Храналогія 
9 верасня 1944 года БССР і Польскі камітэт нацыянальнага вызвалення падпісалі пагадненне аб абмене насельніцтвам. 

У 1955 годзе ў ПНР прайшла Дэкада беларускай культуры. Неўзабаве ў Беларусі адбыліся Дні польскай культуры.

У 1956 годзе Беластоцкае і Люблінскае ваяводствы ПНР усталявалі партнёрства з Брэсцкай і Гродзенскай абласцямі БССР. 

У 1959 годзе супрацоўніцтва наладзілі Мінская вобласць і Варшаўскае (пазней Плоцкае) ваяводства. 

У 1966 годзе ў Беларусі арганізаваны Дні польскай навукі і тэхнікі. Адначасова Камітэт па кінематаграфіі пры Савеце Міністраў БССР заключыў пагадненне аб супрацоўніцтве паміж кінастудыяй «Беларусьфільм» і Аб’яднаным прадпрыемствам творчых аб’яднанняў ПНР у рамках падпісанага працоўнага плана супрацоўніцтва паміж кінематаграфістамі СССР і ПНР.

У 1967 годзе Віцебская вобласць заключыла пагадненне з Зеленагурскім ваяводствам. 

У 1970 годзе Беларускі політэхнічны інстытут усталяваў пастаянныя кантакты з Беластоцкім політэхнічным інстытутам.

У 1972 годзе ў Мінску адкрылася генеральнае консульства Польшчы.

У 1976 годзе ў Беларусі арганізаваны Дні польскай літаратуры.

У 1977-м Мінскі рэгіён стаў партнёрам Сядлецкага ваяводства. Адначасова Таруньскае і Улацлаўскае ваяводствы сталі супрацоўнічаць з Магілёўскай вобласцю, а Еленягурскае — з Гомельскай.

## Заўвагі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Польская Народная Рэспубліка
Катэгорыя:Беларуска-польскія адносіны
Катэгорыя:БССР
Ютаўскі тэхналагічны ўніверсітэт

**Ютаўскі тэхналагічны ўніверсітэт** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Сент-Джордж у штаце Юта, ЗША.

## Агульная характарыстыка 
Установа пачалася як Акадэмія Святога Георгія, заснаваная ў 1911 годзе мармонамі. Пазней яна стала дзяржаўнай вучэльняй сістэмы вышэйшай адукацыі штата Юта. Да 2000 года гэта быў двухгадовы малодшы каледж пад назвай Каледж Дзіксі. У 2021 годзе пасля спрэчак з нагоды выкарыстання тэрміна «Дзіксі» ў назве школы заканадаўчы орган штата ўхваліў законапраект, які дазволіў вучэльне стаць тэхналагічным універсітэтам.

## Структура 
* Каледж мастацтваў
* Каледж бізнесу
* Каледж адукацыі
* Каледж навук пра здароўе
* Каледж сацыяльна-гуманітарных навук
* Каледж прыродазнаўчых навук, інжынерыі і тэхналогій
* Універсітэцкі каледж

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Юта

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Юты
Вольга Васілеўна Патапава

**Вольга Васілеўна Патапава** (нар. , г. Ульянаўск, Расія) — беларускі мовазнавец, спецыяліст у галіне тэарэтычнага мовазнаўства. Кандыдат філалагічных навук (2006).

## Біяграфія 
Нарадзілася  года ва Ульянаўску. Скончыла філалагічны факультэт БДУ па спецыяльнасці «Беларуская мова і літаратура»; у 2005 годзе аспірантуру.

Працуе на кафедры тэарэтычнага і славянскага мовазнаўства філалагічнага факультэта БДУ, дацэнт.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя інтарэсы: кагнітыўная лінгвістыка; этналінгвістыка; лексікаграфія; супастаўляльныя даследаванні славянскіх моў; беларусістыка; багемістыка; славакістыка.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Багемісты
Катэгорыя:Славакісты
Крысціян VII (кароль Даніі)

**Крысціян VII** (; 29 студзеня 1749, Крысціянбарг, Ховедстадэн — 13 сакавіка 1808, Рэндсбург, Шлезвіг-Гальштэйн) — кароль Даніі і Нарвегіі з 14 студзеня 1766 года, афіцыйна да смерці, а фактычна толькі па 1769 год.

З-за душэўнага захворвання Крысціяна ўсе ўрадавыя рашэнні прымаліся яго дарадцамі. Яны мяняліся па меры таго, хто выйграваў барацьбу за блізкасць да пасаду, але з 14 красавіка 1784 года і да смерці караля ў 1808 годзе неафіцыйным кіраўніком дзяржавы быў яго сын, пасля кароль Фрэдэрык VI.
Ягор Ягоравіч Сянько

**Ягор Ягоравіч Сянько́** ( — ) — беларускі вучоны-фізік і педагог, кандыдат фізіка-матэматычных навук (1969), прафесар (1990).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Міхалова Чашніцкага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. У 1958 годзе скончыў Віцебскі педагагічны інстытут па спецыяльнасці «Фізіка і асновы вытворчасці», у 1967 годзе аспірантуру Кіраўскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута. У 1969 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю. З 1971 года Я. Я. Сянько працаваў у Магілёўскім дзяржаўным універсітэце імя А. А. Куляшова на пасадзе прафесара кафедры агульнай фізікі фізіка-матэматычнага факультэта. У 1977—1987 гадах загадчык кафедры, з 2003 года прафесар кафедры фізікі і тэхнічных дысцыплін, у 1972—1992 гадах — дэкан факультэта.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар навуковых прац па праблемах радыеактыўнасці глебы і прыземныага слоя атмасферы, методыцы выкладання фізікі і радыяцыйнай бяспекі ў вышэйшых навучальных установах.

Сярод апублікаванага:
* Суточные изменения эксхаляции Rn и концентрации его в атмосфере // Известия АН СССР. Физика атмосферы и океана. 1968. Т. 4. № 5;
* Исследования по диффузии радона, торона и продуктов их распада в почвенном и атмосферном воздухе : автореферат диссертации … кандидата физико-математических наук : 01.051 / Сенько Егор Егорович. — Вильнюс, 1968;
* Практические занятия по курсу общей физики : [Учеб. пособие для физ.-мат. фак. пед. ин-тов] / Е. Е. Сенько, В. И. Веракса, Г. А. Ефимчик. — Мн.: Вышэйшэйшая школа, 1984. — 112 с.; 20 см;
* Основы физики для студентов вузов: учебно-методическое пособие для студентов нефизических специальностей / В. М. Кротов, Е. Е. Сенько. — Могилёв, 2008.

## Узнагароды і званні 
* Медаль «Ветэран працы»
* Знак «Выдатнік народнай асветы БССР» (1977),
* Знак «Выдатнік асветы СССР» (1986),
* Знак «Пераможца сацыялістычнага спаборніцтва 1973 года» і іншыя ўзнагароды
* Знак «Ударнік дзявятай пяцігодкі» (1975)

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Факультэт матэматыкі і прыродазнаўства Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. А. Куляшова. Гісторыя факультэта
* *Александр Радьков* Мой физмат (отрывки из книги) // Настаўніцкая газета, № 55, 23 мая 2020 года.
* Сянько, Ягор Ягоравіч (кандыдат фізіка-матэматычных навук; фізіка; 1934—2012) // Вучоныя Беларусі

Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Фізікі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Геафізікі
Катэгорыя:Выдатнікі народнай асветы БССР
Катэгорыя:Аўтары падручнікаў
Хана Шомер-Ротэнберг

**Хана Шомер-Ротэнберг** (? — 18 мая 1960, Нью-Ёрк) — яўрэйская спявачка, даследчыца народнай музыкі, кампазітар.

Нарадзілася 1 мая 1884 у Адэсе, або 1 студзеня 1885 у Пінску. Дачка вядомага пісьменніка Нохума Шайкевіча-Шомера і Дзіны Бярцінскай.

У 1893 з сям’ёй эмігравала ў ЗША. Жыла ў Нью-Ёрку. Спявала з дзяцінства. Вучылася спевам у Лазара Самойлава , Фрэнсіса Роджэрса (1870—1951). Да канца 1930-х гадоў выступала ў сольных канцэртах з песнямі на ідышы і іўрыце. Выдала кнігу «Песні Палесціны» (1928) з тэкстамі на дзвюх мовах і нотамі. Гастралявала ў Святой зямлі. Уваходзіла ў Амерыкана-палесцінскае музычнае таварыства — Маілам.

Напісала дзве п’есы на ідышы, у аснове якіх ляжаць народныя песні. Оперу «Once Upon a Time» паказалі ў 1922 годзе на сцэне яўрэйскага тэатра Шварца.

## Бібліяграфія 
* Songs Heard in Palestine. — Bloch Publishing Co, New York. 1928.

## Спасылкі 
* Shomer Rothenberg, Anna
* Anna Shomer-Rothenberg 
* Sonia Gollance

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі ЗША
Катэгорыя:Этнографы ЗША
Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш
Фронт (арганізацыя)

**«Фронт»**, **Студэнцкая лявіца «Фронт»** () — дэмакратычная арганізацыя студэнтаў і выкладчыкаў Віленскага ўніверсітэта ў 1933—1936 гадах. Налічвала некалькі дзясяткаў прадстаўнікоў польскай, беларускай, літоўскай і яўрэйскай нацыянальнасці. некаторыя з удзельнікаў арганізацыі былі членамі КПЗБ і КСМЗБ, таму яе дзейнасць праходзіла пад ідэйным уплывам КПЗБ. Кіраўнікі арганізацыі Г. Дэмбінскі і С. Ендрыхоўскі.

Члены «Фронта» выступалі ў абарону правоў нацыянальных меншасцей, супраць вялікадзяржаўнага шавінізму і антысемітызму, крытыкавалі капіталістычны лад. У жніўні 1935 — сакавіку 1936 года арганізацыя выдавала легальную двухтыднёвую газета «» («Папросту»). Пасля закрыцця яе ўладамі з чэрвеня 1936 выходзіла газета «Karta» («Старонка», выйшлі 4 нумары).

Пасля арганізаванага ўладамі ў студзені 1936 года працэсу 11-і над актывістамі «Ф.» арганізацыя перайшла на нелегальнае становішча. У маі 1936 года Дэмбінскі і Ендрыхоўскі, якія прадстаўлялі Заходнюю Беларусь, удзельнічалі ў рабоце антыфашысцкага кангрэса дзеячаў культуры 1936 у Львове. Пасля арышту ў чэрвені 1936 года актыву «Фронта» Дэмбінскі і Ендрыхоўскі былі прыгавораны да 4 гадоў турмы кожны.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Арганізацыі Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Віленскі ўніверсітэт
Катэгорыя:Камунізм у Польшчы
Катэгорыя:Камунізм у Беларусі
Катэгорыя:1933 год у Вільні
Катэгорыя:Зніклі ў 1936 годзе
Катэгорыя:З’явіліся ў 1933 годзе
Клара Джалілава

**Клара Алімадатаўна Джалілава** (; 8 ліпеня 1938, Ташкент — 20 лістапада 2020, Ташкент) — савецкая і узбекская  і , Заслужаная артыстка Узбекскай ССР (1977).

## Біяграфія 
Нарадзілася 8 ліпеня 1938 года ў Ташкенце ў сям’і рабочых, дзе была старэйшай з пяці дзяцей. З дзяцінства займалася музыкай і вакалам, выступала з канцэртамі як спявачка самадзейнага калектыву. У 1955 годзе яе заўважыла оперная спявачка  і запрасіла на праслухоўванне ў Ташкенцкую дзяржаўную кансерваторыю, пасля чаго Клара была рэкамендавана салісткай да ўзбекскага аркестра народных інструментаў пры Дзяржаўнай філармоніі Узбекскай ССР. У 1957 годзе Клара Джалілава была дэлегавана ад Узбекскай ССР на  у Маскву, дзе была ўдастоена залатога медаля. Скончыла Ташкенцкі мастацка-прамысловы інстытут.

У 1958 годзе выканала галоўную ролю ў музычнай камедыі «Зачараваны табой», якая атрымала ўсесаюзны поспех. У 1960 годзе як вакалістка ўдзельнічала ў агучанні музычнай камедыі «Аб гэтым гаворыць уся махаля» Шухрата Абасава. У 1977 годзе атрымала званне заслужанай артысткі Узбекскай ССР. Пазней шмат здымалася ў кіно — згуляла адну з нявестак у камедыі «Бунт нявестак» (1985), з’явілася ў невялікай ролі служанкі гарэма турэцкага султана ў маштабнай гістарычнай драме  і  «» (1990) з міжнародным акцёрскім складам, — і выступала на эстрадзе.

Памерла 20 лістапада 2020 года ў Ташкенце ў 82-гадовым узросце.

## Асабістае жыццё 
Джалілава двойчы выходзіла замуж. Першым мужам спявачкі быў акцёр . У пары нарадзіўся сын Фуркат. Шлюб завяршыўся разводам. Другі муж — Рустам Негматаў, музыкант ансамбля «Бахор». У гэтым шлюбе нарадзіліся двое сыноў — Шухрат (памёр у 2012 годзе ад раку ў 47-гадовым узросце) і Шаўкат.

## Узнагароды 
* 1977 — Заслужаная артыстка Узбекскай ССР
* 2011 — Ордэн «Дустлік» (Узбекістан)

## Спасылкі 
*
Адэлін

**Адэлін** (, , ) — былая нямецкая калонія  сельскага савета  раёна Жытомірскай вобласці.

Былое лютэранскае паселішча у 25 км на паўднёвы захад ад горада Наваград-Валынскі. Лютэранскі прыход — Наваград-Валынскі.

## Насельніцтва 
У канцы XIX стагоддзя колькасць насельніцтва складала 123 жыхары, двароў — 18, у 1906 годзе — 20 двароў і 116 жыхароў, у 1910 годзе — 55 жыхароў, у 1924 годзе — 34 двары і 175 жыхароў, з перавагай насельніцтва нямецкай нацыянальнасці, у 1926 годзе — 186 чалавек і 40 двароў.

У выніку Галадамору 1932—33 гадоў у калоніі не засталося жыхароў.

## Гісторыя 
У канцы XIX стагоддзя — калонія  воласьці  павета Валынскай губерні, ў 18 вёрстах ад цэнтра павета, г. Наваград-Валынскі. Размяшчалася ў 9 вёрстах ад раённага цэнтра, с. Пішчаў, і 2,5 вярсты ад цэнтра сельсавета, с. Такарыў.

Па стане на 1 кастрычніка 1941 года ў пераліку населеных пунктаў не згадваецца.

## Крыніцы 
## Спасылки 
* Адэлін на карце 1915 года

Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Жытомірскай вобласці
Фрэдэрык II (кароль Даніі)

**Фрэдэрык II** (; 1 ліпеня 1534, Хадэрслеў — 4 красавіка 1588, манастыр Антворскаў, каля Слагельса) — кароль Даніі і Нарвегіі з 1 студзеня 1559 года, з дынастыі Альдэнбургаў.

Сын дацкага караля Крысціяна III і Даратэі Саксен-Лаўэнбургскай.
Генрык Дэмбінскі (1908—1941)

**Ге́нрык Дэмбі́нскі** (; 30 ліпеня 1908, Іркуцк, Расійская імперыя — 12 жніўня 1941, Ганцавічы, Брэсцкая вобласць) —  польскі палітычны дзеяч, публіцыст.

## Біяграфія 
Пасля 1918 жыў у Ашмянах. У пачатку 1930-х гадоў вывучаў філасофію і права ў Віленскім універсітэце. Падчас вучобы ў 1927—1932 гадах быў сябрам Асацыяцыі студэнтаў-каталікоў «Адраджэнне». Узначальваў групу студэнцкай лявіцы «Фронт». У 1935 адзін з заснавальнікаў і рэдактараў газеты «Poprostu». Удзельнік Антыфашысцкага кангрэса дзеячаў культуры 1936 у Львове. У 1937 годзе ён далучыўся да Польскай сацыялістычнай партыі. У той жа год асуджаны польскімі ўладамі на 4 гады турмы. 

Пасля далучэння Заходняй Беларусі да БССР працаваў інспектарам раённага аддзела народнай асветы.

Расстраляны нямецкімі ўладамі на вакзале ў Ганцавічах, дзе цяпер устаноўлены памятны знак.

Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Польшчы
Катэгорыя:Публіцысты Польшчы
Катэгорыя:Расстраляныя на акупаванай тэрыторыі СССР
Змаганне (газета)

**«Зма́ганне»** — газета дэмакратычнага кірунку. Орган Беларускай рэвалюцыйнай арганізацыі. Выдавалася з 28 кастрычніка 1923 да 31 студзеня 1924 года два разы, з № 8 тры разы на тыдзень у Вільні на беларускай мове. Рэдактар-выдавец М. Шыла. Асвятляла эканамічнае становішча ў Заходняй Беларусі, пытанні нацыянальна-вызвольнага руху, развіцця асветы, нацыянальнага мастацтва і культуры. Крытыкавала палітыку ўрада Польшчы за сацыяльны і нацыянальны ўціск, пагардлівым адносіны да беларускай мовы, школы, культуры, за фінансавую нестабільнасць у краіне. Заклікала да стварэння рабоча-сялянскай партыі. Друкавала літаратурна-публіцыстычныя нарысы, рэцэнзіі на кнігі, навукова-папулярным творы. У газеце друкаваліся М. Краўцоў, А. Луцкевіч, С. Рак-Міхайлоўскі, У. Самойла і інш. Выйшаў 31 нумар, з іх 2 канфіскаваны. Апошні нумар — газета-аднадзёнка «Нашае змаганне» — выйшаў 3 лютага 1924 года. Закрыта польскімі ўладамі. 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:1923 год у Вільні
Катэгорыя:Газеты Вільні на беларускай мове
Катэгорыя:Беларуская рэвалюцыйная арганізацыя
Катэгорыя:Газеты Заходняй Беларусі
Уладзіслаў Негалеўскі

**Уладзіслаў Негалеўскі** (, маёнтак Уласцяеўкі каля Срэма — 19 сакавіка 1885, Познань) — польскі юрыст, ліберальны палітык, удзельнік паўстання 1863—1864 гадоў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і ўдзельніка напалеонаўскіх паходаў, палкоўніка Войска Польскага, грамадскага дзеяча Анджэя Негалеўскага (1787—1857) і Ганны з Крыжаноўскіх.

Сярэднюю адукацыю атрымаў у познанскіх гімназіях Св. Марыі Магдалены і Фрыдрыха Вільгельма. Вывучаў права ва ўніверсітэце Бона, дзе ў 1845 годзе абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Аб дзяржаўным праве» (*O prawie dzierżawnym*). Адмовіўшыся ад прапанаванай яму працы на кафедры ва ўніверсітэце Цюрыха, вярнуўся на Радзіму ў Велікапольшчу, далучыўся да барацьбы за незалежнасць. Быў адным з арганізатараў планаванай атакі на Цытадэль у Познані 2 сакавіка 1846 года. Быў зняволены ў Познані і Берліне. Быў асуджаны на Берлінскім працэсе.

У час паўстання 1848 года ўвайшоў у склад Нацыянальнага камітэта ў Познані. У 1849 годзе абараняў вядомага адваката , прыцягнутага да суду за ўдзел у *вясне народаў*. Як член польскай дэлегацыі выступаў у абарону праў палякаў у парламенце горада Франкфурта. Шматразова быў дэпутатам прускага ландтага (1849—1852, 1858—1861, 1867—1884), таксама быў дэпутатам Рэйхстага Германіі (з 1871).

Супрацьстаяў германізацыі. Выступаў у абарону польскай мовы ў школах і органах улады Велікапольшчы, дамагаўся павагі да аўтаноміі Вялікага Княства Пазнаньскага. У 1859—1860 выкрыў правакацыю шэфа познанскай паліцыі, з фальсіфікацыяй антыпрускіх спісаў палякаў у Познані.

Браў удзел у паўстання 1863—1864 гадоў. Быў паранены ў бітве пад Ігнацэвам. Крыху раней 6 мая 1863 года палкоўнік Тачаноўскі прызначыў яго кіраўніком горада Кола. Быў абвінавачаны ў здрадзе Радзімы, адбываў пакаранне ў Глогаве.

У 1884 прайграў выбары ў ландтаг Прусіі Стэфану Цагельскаму, памёр годам пазней у Познані.

## Сям’я 
Быў жанаты з Вандай з Квілецкіх. Дзяцей не меў.

## Культурніцкая дзейнасць 
Быў адным з арганізатараў Пазнаньскага таварыства сяброў навук, якое было створана ў яго доме ў 1857. Напачатку ён выконваў абавязкі віцэ-прэзідэнта таварыства і рэдактара «Штогоднікаў» таварыства. Стварыў таксама Таварыства народнай асветы, Таварыства народнага чытання і Цэнтральнае гаспадарчае таварыства. Працаваў над развіццём Вышэйшай земляробчай школы ў Жабікове (заснаваная Аўгустам Цяшкоўскім). З Людвікам Жапецкім выдаваў газету «*Goniec Wielkopolski»*, на старонках якой рашуча выступаў супраць супрацоўніцтва з Прусіяй.

## Літаратура 
* Jan Słowikowski, *Władysław Niegolewski*, w: *Wielkopolski słownik biograficzny*, Warszawa-Poznań 1981, ISBN 83-01-02722-3
* Witold Jakóbczyk, *Przetrwać nad Wartą 1815—1914*, 55. część cyklu «Dzieje narodu i państwa polskiego», Warszawa 1989

## Спасылкі 
* Выступ Уладзіслава Негалеўскага ў паряменце Прусіі ў абарону польскага народа ў жніўні 1849 года

Катэгорыя:юрысты Польшчы
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Польшчы
Катэгорыя:адвакаты Польшчы
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Дэзерцірства

. «Дэзерцір», 1906]]

**Дэзерцірства** (; **дэзерцір** ад ) — гэта ваеннае злачынства, якое заключаецца ў тым, што ваеннаслужачы, незалежна ад ваеннага звання ці пасады, пакідае месца свайго прызначэння без дазволу кіравання ваеннай часткі або без важных прычын, якія вызнаюцца законам. Дэзерціры могуць быць пакараны ваеннымі судамі ў залежнасці ад абставін і ступені цяжкасці ўчынку, уключаючы пазбаўленне ваеннага звання, пазбаўленне волі і іншымі санкцыямі.

## Крымінальная адказнасць па арт. 446 Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь
Прама ў дыспазіцыі артыкула замацавана паняцце дэзерцірства - гэта самавольнае пакіданне часці або месца службы з мэтай зусім ухіліцца ад воінскай службы або няяўка з той жа мэтай на службу пры назначэнні, перакладзе, з камандзіроўкі, водпуску або арганізацыі аховы здароўя.

За такія дзеянні суд можа пасадзіць вінаватага за краты на тэрмін ад 2 да 7 гадоў. У выпадку калі такія дзеянні былі здзейсненыя ў баявой абстаноўцы або падчас ваеннага становішча, вінаваты можа правесці ў турме ад 8 да 12 гадоў жыцця.

## Спасылкі 
* Тэкст Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь.

Катэгорыя:Вайна
*
Свет (газета)

**«Свет»** (арыг. «Сьвет») — газета Беларускага рабоча-сялянскага пасольскага клуба «Змаганне». Выдавалася з 22 чэрвеня да 29 ліпеня 1929 у Вільні на беларускай мове штотыднёва. Выйшла 8 нумароў, 6, 7, 8-ы нумары канфіскаваны. Закрыта ўладамі.

Асвятляла розныя бакі жыцця насельніцтва Заходняй Беларусі. Друкавала матэрыялы пра эканамічны і палітычны ўціск, звязаны з пачаткам сусветнага эканамічнага крызісу і пашырэннем у Еўропе, у т.л. і ў Польшчы, нацыянал-сацыялізму. Паведамляла пра беспрацоўе, масавыя палітычныя кампаніі да Дня барацьбы за мір (1 жніўня), дзейнасць гурткоў ТБШ, кааператываў, прафсаюзаў, разгромленую ўладамі Грамаду, фашызацыю грамадства, пагрозу вайны. 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Газеты Вільні на беларускай мове
Катэгорыя:1929 год у Вільні
Катэгорыя:Змаганне
Народная справа

**«Наро́дная спра́ва»** — газета рэвалюцыйна-дэмакратычнага кірунку ў Заходняй Беларусі, орган Беларускай сялянска-работніцкай грамады (БСРГ). Выдавалася з 19 чэрвеня да 27 лістапада 1926 года ў Вільні на беларускай мове 2 разы на тыдзень замест закрытай газета «Беларуская справа». Выдавец П. Мятла. Выйшла 39 нумароў, з іх 6 канфіскаваны. Закрыта польскімі ўладамі.

Крытыкавала ўнутраную і знешнюю палітыку Польшчы, пісала пра стварэнне новых арганізацый, правядзенне павятовых з’ездаў БСРГ, пра эканамічнае і палітычнае становішча ў БССР і інш. Падрабязна інфармавала насельніцтва Заходняй Беларусі пра забастоўку вуглякопаў Англіі. Друкавала творы Цёткі, М. Васілька, А. Салагуба, П. Пестрака, Улад-Ініцкага, Я. Маланкі і інш., артыкулы пра Цётку і Я. Коласа. 

Адзначыла 20-годдзе выхаду газет «Наша доля» і «Наша ніва». 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Газеты Вільні на беларускай мове
Катэгорыя:1926 год у Вільні
Катэгорыя:Беларуская сялянска-работніцкая грамада
Катэгорыя:Газеты Заходняй Беларусі