Хахокам

**Хахо́кам** () — археалагічная культура Паўночнай Амерыкі. Існавала ў IV — XV стст. н. э. на тэрыторыі амерыканскага штата Арызона і мексіканскага штата Санора.

## Паходжанне 
Назва **хахокам** паходзіць з мовы індзейцаў піма. Яны называлі так насельнікаў пустыні Санора. Першапачаткова лічылася, што носьбіты хахокам былі мігрантамі з Месаамерыкі. Аднак археалагічныя даследаванні канца XX стагоддзя прадэманстравалі, што жыхары Соноры займаліся ручным земляробствам з канца 3 тысячагоддзя да н. э. Такім чынам склалася думка, што культура мае аўтахтонны характар, хаця ўплыў месаамерыканцаў і старажытных пуэбла таксама не аспрэчваецца.

## Храналогія 
* Ранні перыяд (фарміраванне) да сярэдзіны VIII ст.: з'яўленне арашальнага земляробства
* Дакласічны перыяд (сярэдзіна VIII ст. — сярэдзіна XII ст.): змены ў архітэктуры, вылучэнне рамяства
* Класічны перыяд (сярэдзіна XII ст. — сярэдзіна XV ст): росквіт і заняпад

## Асаблівасці 
Носьбіты культуры хахокам былі пераважна земляробамі. Яны жылі ў сухім клімаце, дзе вырошчванне раслін на вялікіх плошчах патрабавала ірыгацыі. Хахокамцы дасягнулі значных поспехаў у будаўніцтве каналаў. Каналы будаваліся так, каб сцёк вады адбываўся па ўхілу. У сярэднім ўхіл складаў каля 30-70 см на мілю. Такім чынам да 1300 г. арошвалася каля 4452 га. Гэта дазволіла стварыць адну з самых шчыльных папуляцый ў Паўночнай Амерыцы. Будаўніцтва і абслугоўванне ірыгацыйнай сістэмы патрабавалі сумеснай працы тысяч людзей, земляробы павінны былі каардынаваць свае намаганні для адкрыцця шлюзаў ў пэўны час. Вырошчвалі бавоўнік, кукурузу, фасолю, гарбузы, агаву і амарант. Усе гэтыя расліны патрапілі на поўнач з Месаамерыкі.

Рамеснікі хахокам выраблялі мноства розных прадметаў з дрэва, косці, каменя і гліны. На каменных паліраваных пасудзінах выразалі выявы людзей і жывёл. Знаходзяць складаныя касцяныя шпількі і трубкі, кошыкі з доўгіх шыпоў і іголак, антрапаморфныя гліняныя лялькі і г. д. Але найвышэйшага развіцця дасягнула мастацтва керамікі. Майстры ўжывалі некалькі тэхналогій абпалу і роспісу сваіх вырабаў. Кераміка з розных вёсак магла адрознівацца адна ад аднай.

Важную ролю адыгрываў гандаль рознымі таварамі з прадстаўнікамі іншых старажытных культур амерыканскага паўднёвага захаду, а таксама Месаамерыкі. Людзі хахокам вывозілі баваўняныя тканіны і керамічныя вырабы, у абмен атрымлівалі ўпрыгажванні з бірузы і ракавінак, медныя званочкі, люстэркі з пірыту і сланца.

Да V — VIII стагоддзяў мясцовае насельніцтва будавала простыя зямлянкавые жытлы. Людзі капалі неглыбокія яміны, ўсталёўвалі каркас і накрывалі яго дзёрнам і саманам. Аднакамерныя жытлы ў вёсках групіраваліся ў кварталы. Магчыма, жыхары кварталаў складалі вялікія пашыраныя сем'і. Вылучаліся адмысловыя месцы для смеццевых ям і ям для захавання прадуктаў. Ежу гатавалі ў вялікіх падземных печах на адкрытых пляцоўках. Асновай харчавання былі мякаць агавы, кукуруза і гарбузы.

У канцы 1 — пачатку 2 тысячагоддзяў з'явіліся храмавыя насыпныя платформы. Да 1250 г. людзі перасяліліся ў надземныя хаціны з саману. У вялікіх вёсках капалі авальныя корты, магчыма для рытуальнай гульні ў мяч.

Вучоныя выявілі значную дзіцячую смяротнасць. Мяркуюць, што памірала кожнае чацвёртае дзіця.

## Заняпад 
Заняпад культуры хахокам адбыўся да адкрыццяў Калумба паміж 1200 г. і 1450 г., калі большасць вёсак былі пакінуты. Сучасныя даследчыкі тлумачаць гэта рэзкім ростам насельніцтва ў 1100 — 1300 гг. і засухай, якая пачалася пасля пахаладання ў пачатку XIV ст. Ірыгацыйная сістэма, створаная хахокамцамі, не здолела пракарміць усіх. Прамымі нашчадкамі стваральнікаў культуры хахокам звычайна лічаць індзейцаў піма.

## Галерэя 

Coolidge - Casa Grande Ruins National Monument-1450 C.E. -5.JPG|Храмавы комплекс Каса-Грандэ ў Арызоне
Mesa-Mesa Grande Ruins-5.JPG|Рэшткі старажытнага квартала ў Меса-Грандэ (Арызона)
Robinson Mesa Hanging Canal.jpg|Рэшткі старажытнага канала ў нашы дні
WLA lacma Vessel Hohokam Casa Grande Arizona.jpg|Керамічная пасудзіна
Hohokam Sacaton red-on-buff plate, crica 950-1150 AD.JPG|Гліняная талерка
Gfp-hohokam-irrigation-agriculturalists.jpg|Упрыгожванні

## Спасылкі 
* Who or What Is Hohokam? - Archaeology Southwest
* The Hohokam — Arizona Museum of Natural History 
* Hohokam - Arizona Ruins
* The Hohokam: Preshistoric People of the Desert Southwest
* Hohokam Legacy: Desert Canals

Катэгорыя:Археалогія ў ЗША
Катэгорыя:Археалогія ў Мексіцы
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Дакалумбавы культуры