Збігнеў Прайснер

**Збі́гнеў Пра́йснер** ( ; ) — польскі кампазітар, адзін з найбольш выдатных кампазітараў кіно свайго пакалення. Кеслёўскі зазначае, што «*ў пэўным сэнсе, „Сіні“ здымаўся як ілюстрацыя да музыкі*».

У 1993—1994 гадах Кеслёўскі і Прайснер працавалі над трылогіяй «Тры колеры». Найбольш вядомымі музычнымі тэмамі з двух апошніх фільмаў трылогіі сталі танга з фільма «Тры колеры: Белы» і балеро з фільма «Тры колеры: Чырвоны». На прэм’еры фільма «Тры колеры: Чырвоны» ў Канах Кеслёўскі абвясціў аб заканчэнні яго рэжысёрскай кар’еры.

Кшыштаф Кеслёўскі памёр 13 сакавіка 1996 года. На працягу ўсяго супрацоўніцтва Прайснер і Кеслёўскім заставаліся блізкімі сябрамі. Прайснер адзначае: «*У маім жыцці было ўсяго некалькі чалавек, з якімі мне хацелася праводзіць час. Адным з іх быў Кшыштаф*».

У гэты час на творчым шляху Прайснера паўстала пытанне: ці мае яго кінамузыка самакаштоўнасць і незалежнасць ад кіно? Каб адказаць сабе на гэтае пытанне Прайснер даў свой першы канцэрт. Гэта адбылося 15 чэрвеня 1995 года ў саляной шахце ў Вялічцы. На канцэрце гучала музыка Прайснера з кінастужак Кшыштафа Кеслёўскага, Агнешкі Холанд, Луі Маля ды іншых у выкананні Варшаўскага сімфанічнага аркестру, Варшаўскага камернага хору, хлапечага хору Кракаўскай філармоніі і салістаў. Канцэрт завяршыўся доўгай авацыяй стоячы.

Запіс канцэрта быў выпушчаны асобным альбомам «Preisner’s Music». Адмысловыя гонгі разбіваюць канцэрт на пяць сэнсавых частак: пасля ўступнай мелодыі з фільма «Экспрапрыяцыя» гучыць шэраг мелодый з кінацыкла «Дэкалог» Кшыштафа Кеслёўскага; у другую частку ўвайшлі «Марыянеткі» з «Падвойнага жыцця Веранікі» і некалькі кампазіцый з фільма «Патаемны сад» Агнешкі Холанд; трэцяя частка ўключае ў сябе саўндтрэкі фільмаў «Парывы жадання» ( Леа Пул), «Гульні ў палях Госпада» (рэж. Эктар Бабенка), «Шкода» (рэж. Луі Маль), «Калі мужчына кахае жанчыну» (рэж. Луіс Мандокі), «Еўропа Еўропа» (рэж. Агнешка Холанд); у чацвёртай частцы гучыць кінамузыка, дзе вядучую ролю іграе вакалістка Эльжбета Таварніцка; завяршаюць канцэрт найбольш вядомыя творы Прайснера, напісаныя да фільма Кшыштафа Кеслёўскага «Падвойнае жыццё Веранікі» і трылогіі «Тры колеры».

На дыску «Preisner’s Music» значацца наступныя словы Прайснера: «*Я не люблю вяртацца назад і рабіць тое, што ўжо калісьці зрабіў, але я мусіў даведацца, ці гучыць мая музыка гэтак жа добра, калі яе не суправаджае кіно. Ці цвёрда яна стаіць на сваіх нагах, вырваная з кінематаграфічнага кантэксту? Каб праверыць гэта, я выбраў саляную шахту ў Вялічцы, непадалёк ад Кракава: патаемнае, загадкавае магічнае месца на глыбіні 130 метраў па зямлёй. Унікальная атмасфера з выключнай акустыкай*».

### Рэквіем па маім сябру 
У 1998 годзе пабачыла свет першая буйнамаштабная праца Прайснера, створаная адмыслова для студыйнага запісу і публічнага выканання — «Рэквіем па маім сябру».

У тым жа годзе выйшаў і іншы альбом Прайснера: «Мае калядкі на канец стагоддзя». Альбом складаўся з двух аркестравых п’ес у пачатку і ў канцы, паміж якімі змяшчаліся 10 песень, напісаных Прайснерам у супрацоўніцтве з вядомымі польскімі пісьменнікамі і паэтамі. Сярод выканаўцаў былі задзейнічаны некаторыя спевакі, якія ўжо раней працавалі з Прайснерам, у тым ліку Эльжбета Таварніцка, Пётр Лыкоўскі, Анна Салапак і Беата Рыбатыцка. Сольныя інструментальныя партыі выканалі піяніст Лешак Можджар, гітарыст Джон Парычэлі і басіст Эндзі Паск

У 2010 годзе Прайснер выпусціў альбом «Танец смерці» () — музыка для тэатральнай пастаноўкі Томаса Вінтэрберга «Пахаванне».

### Праца з Лізай Джэрард 
, 5 кастрычніка 2019 года.]]
Новы этап у творчасці Прайснера пачаўся ў 2013 годзе, калі ён стаў шчыльна супрацоўнічаць з вакалісткай музычнага калектыву «Dead Can Dance» Лізай Джэрард.

Іх першай супольнай працай стаў вялікі праект «Дзённікі надзеі» () — музычны твор, заснаваны на дзённіках і вершах польскіх дзяцей, ахвяр Халакосту. Паводле ўспамінаў Прайснера, ідэя гэтага твора ўзнікла яшчэ на пачатку 1990-ых гадоў, калі яны з Кеслёўскім былі на кінафестывалі ў Іерусаліме. Там ім давялося наведаць выставу, прысвечаную лёсу дзяцей падчас Халакосту. Пасля выставы Кеслёўскі сказаў Прайснеру: «*Ты павінен апісаць усё, адчутае намі, праз музыку. Ты проста мусіш зрабіць гэта!*» Натхненнем да «Дзённікаў надзеі» паслужылі дзённікі Руткі Ласкер, Давіда Рубіновіча, вершы Абрама Капловіча і Абрама Цытрына.

Збігнеў Прайснер і Ліза Джэрард ладзілі супольныя канцэрты ва Уроцлаве, Лондане, Стамбуле, Шанхаі. Апроч таго, яны не раз сустракаліся ў студыі пры запісе музыкі да фільмаў «Хлусня, што мы гаворым» і «Даліна ценяў», а таксама на сцэне падчас канцэртаў «Here and Now» (2014) і «2016 Dokad?».

### Выкарыстанне музыкі 
Музычныя творы Прайснера неаднаразова выкарыстоўвалася ў кіно. Так музыка з фільма «Дэкалог, пяць» гучыць таксама ў фільме  «», а асобныя часткі «Рэквіема па маім сябру» ўвайшлі ў «Дрэва жыцця» Тэрэнса Маліка і «Вялікую прыгажосць» Паала Сарэнціна. Наконт апошніх двух Прайснер сцвярджае: «*Я бачыў гэтыя фільмы і задаволены тым, як рэжысёры выкарысталі маю музыку. Найбольш захапляе тое, што зрабіў Тэрэнс Малік у „Дрэве жыцця“ — „Lacrimosa“ гучыць так, быццам была адмыслова напісана для гэтага фільма*».

## Асабістае жыццё 
Збігнеў Прайснер быў жанаты з Эвай Прайснер, мастачкай з Кракава. Пасля шлюбу ўзяў яе прозвішча.

Сястра Прайснера —  (нар. 1960) — артыстка «Піўніцы пад Баранамі».

## Ван дэн Будэнмаер 
**Ван дэн Будэнмаер** (*Van den Budenmayer*; 20 мая 1755 — 1803) — выдуманы галандскі кампазітар канца XVIII стагоддзя, альтэр-эга Збігнева Прайснера.

Асоба кампазітара Ван дэн Будэнмаера сустракаецца некалькі разоў у кінастужках польскага рэжысёра Кшыштафа Кеслёўскага і з’яўляецца рэмінісцэнцыяй Спадара Когіта — выдуманага персанажа з твораў Збігнева Герберта. Звяртаючыся да вытокаў гісторыі Будэнмаера, Прайснер прыгадвае: «*Пачалося ўсё з чыстай выпадковасці. У „Дэкалогу IX“ Кшыштаф хацеў выкарыстаць некалькі песень Малера, якія ніколі не запісваліся ў Польшчы. Запісаць іх каштавала б надзвычай дорага. І я сказаў, што напішу нешта іншае, непадобнае. Калі не атрымаецца, табе прыйдзецца набыць правы на Малера. Калі я напішу паршывую музыку, скажам, што гэта не я, а Ван дэн Будэнмаер. Калі ж напішу добрую — будзе мая*». У выніку музыка Ван дэн Будэнмаера загучала ў чатырох фільмах Кеслёўскага: «Дэкалог, дзевяць» (1990), «Падвойнае жыццё Веранікі» (1991), «Тры колеры: Сіні» (1993) і «Тры колеры: Чырвоны» (1994).

Апроч самой музыкі, прыпісанай выдуманаму кампазітару, у кожным з гэтых фільмаў яго асоба ўзбагачалася ўсё новымі і новымі фактамі. Так, у фільме «Падвойнае жыццё Веранікі» сцвярджалася, што ён галандскі кампазітар XVIII стагоддзя, які аднак быў адкрыты зусім нядаўна. У адным з эпізодаў фільма можна ўбачыць даты нараджэння і смерці кампазітара, напісаныя крэйдай на школьнай дошцы: 1755—1803. «*Дата нараджэння была такой жа, як і мая, толькі на дзвесце год раней*» — адзначае Прайснер. Пазней, у фільме «Тры колеры: Чырвоны» на стале ў галоўнага героя, суддзі, можна пабачыць кружэлку з музыкай Ван дэн Будэнмаера. На вокладцы, паказанай буйным планам, выяўлены партрэт кампазітара. У гэтым жа фільме галоўная гераіня, Валянцін, слухае дыск з музыкай Ван дэн Будэнмаера — на імгненне на вокладцы дыска зноў відаць яго партрэт. Імя Ван дэн Будэнмаера фігуруе і ў фінальных цітрах фільмаў, і на дысках з саўндтрэкамі.

У пачатку 1990-х гадоў Кеслёўскі пачаў атрымліваць лісты ад складальнікаў розных энцыклапедычных выданняў. Сярод іх быў ліст ад Выдавецтва Оксфардскага ўніверсітэта (): яны абнаўлялі энцыклапедыю класічнай музыкі, у сувязі з чым запрашвалі інфармацыю пра Ван дэн Будэнмаера, бо іх уласныя даследаванні ні да чаго не прывялі. Кеслёўскі адказаў, што Ван дэн Будэнмаер — выдуманы персанаж, якога яны прыдумалі разам з кампазітарам Збігневам Прайснерам. Складальнікі энцыклапедыі не паверылі. Бясплённае ліставанне доўжылася прыблізна паўгода, пасля чаго Кеслёўскі перастаў адказваць на лісты.

Праводзячы мяжу паміж уласнай творчасцю і творчасцю свайго альтэр-эга, Прайснер адзначае, што «*Ван дэн Будэнмаер выразна выяўляе сябе слухачам як праз музыку, так і праз выбар тэкстаў. Калі ён упершыню з’яўляецца ў 9-ай частцы „Дэкалога“, ён выкарыстоўвае кароткі ўрывак пра гарлачыкі галандскага паэта . У „Падвойным жыцці Веранікі“ ён цытуе „Чысцец“ і „Рай“ з „Боскай камедыі“ Дантэ*».

Пасля смерці Кшыштафа Кеслёўскага (1996) Прайснер больш не пісаў твораў ад імя Ван дэн Будэнмаера. 

## Уплывы і погляды 
Кампазітарскі стыль Прайснера ўяўляе сабой вольную форму танальнага неарамантызму з заўважным уплывам Нікало Паганіні і Яна Сібеліуса. У аглядзе для часопісу «Music Theory Online» адзначаецца, што апроч уплыву Сібеліуса ў творах Прайснера можна заўважыць элементы Малера і Бетховена.

Сярод уплываў на станаўленне кампазітарскага таленту Прайснера адзначаюць касцёльную і народную музыку, творчасць гурта «Pink Floyd» і многае іншае. Сам жа Прайснер, пацвярджаючы існаванне такіх уплываў, аднак адзначае: «*Для мяне музыка не з’яўляецца крыніцай натхнення. Я цікаўлюся літаратурай, філасофіяй, жыццём, жывапісам, людзьмі. Мне давялося расці сярод народнай музыкі. Яна запамінальная, і з яе можна многае пачарпнуць. Але калі пішаш музыку, то ніколі не можаш сказаць, адкуль яна бярэцца*».

Аналізуючы Прайснеравы саўндтрэкі да фільмаў Кеслёўскага,  выдзеліла два асноўныя «*тыпы*» музычнага суправаджэння: «*Першы заключаўся ў складанні сціплай музыкі: пастэльнай, прыглушанай, часта прызначанай для саліруючага інструмента (пераважна фартэпіяна), з ажурнай структурай (кароткія, нібы толькі накіданыя матывы).  Другі тып — супрацьлеглы першаму. Гэта яркая і магутная музыка, якая дэманструе нястрымную імкненне да дамінавання; праца з магутным выканальніцкім апаратам (сольны голас, як правіла, з падтрымкай хору і аркестра), кантрастамі дынамікі, вялікімі адрэзкамі часу, бо на яе спажыванне патрэбны час*».

Прайснер падкрэслівае важнасць мелодыі ў музыцы і лічыць сучасную музыку, пазбаўленую мелодыі, штучнай музыкай, якую ён не любіць і не паважае.

Гаворачы пра свае прыхільнасці ў кінамузыцы, Прайснер аддае перавагу такім італьянскім кампазітарам, як Ніна Рота і Эніа Марыконэ, а таксама амерыканцу Бернарду Херману. Сярод найбольш істотных пераваг гэтых кампазітараў Прайснер адзначае іх кантроль над партытурай ад пачатку і да самага канца. У супрацьвагу ім ён прыводзіць у прыклад галівудскі кінематограф, дзе кампазітар часцей за ўсё піша набор музычных тэм, а далей дае аранжыроўшчыкам заданні, у якім настроі, на якім інструменце і на якую колькасць часу развіць тую ці іншую мелодыю. Прайснер жа са свайго боку адмаўляе камбініраваную творчасць, бо на яго погляд музыка да фільма павінна нагадваць сімфанічны твор, які мае сваю структуру, — і для гэтага патрэбен адзіны творца.

Прайснер неаднаразова рэзка выказваўся аб галівудскім падыходзе да напісання музыкі. Адной з галоўных праблем ён называе «*фінансавую гігантаманію*»: «*Калі фільм каштуе 100 мільёнаў долараў, усе прадзюсары трасуцца, каб не страціць укладзеныя грошы. Пачынаецца ціск на ўсіх, уключаючы кампазітара, каб пісаў так, як яны хочуць, бо прадзюсарам здаецца, што яны ведаюць лепш. Гэта часта прыводзіць да катастрофы, і ўжо дакладна не з’яўляецца нечым творчым*». У пацвярджэнне сваіх слоў Прайснер прыгадвае наступны кур’ёзны момант. Калі ў 1993 годзе ён трэці год запар атрымоўваў прэмію Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса, адзін з дырэктараў буйной амерыканскай кампаніі шчыра яго павіншаваў, але тут жа параіў прыстасаваць свой «*еўрапейскі менталітэт*» да амерыканскай рэчаіснасці, бо гэта дапаможа яму ў яго кар’еры. На што кампазітар адказаў пытаннем: «*Калі я арыгінальны, і вы мяне за гэта ўзнагароджваеце, то чаму хочаце мяне змяніць?*» У інтэрв’ю для «The Guardian» Прайснер раскрытыкаваў прамалінейнасць, з якой галівудскія кампазітары падыходзяць да напісання музыкі: «*Напісаць музыку для фільма вельмі проста. Пытанне заключаецца ў тым, навошта яна ўвогуле. Суадносіны паміж фільмам і музыкай цалкам метафізічныя, бо музыку немагчыма пабачыць; вы толькі адчуваеце яе, і мне здаецца, што найлепшай музыкай у кіно з’яўляецца поўная цішыня. Пры стварэнні музыкі для большасці амерыканскіх фільмаў залучаюцца кампазітары накшталт Джона Уільямса — у выніку музыка гучыць на працягу ўсяго фільма і дыктуе вам, аб чым думаць і што адчуваць. Небяспека: крыху пужаючых валторн. Любоўная сцэна: рамантычныя струнныя. Але французскі пісьменнік Бадлер быў правы, кажучы, што задача мастака апісаць не тое, што ён бачыць, але тое, што адчувае*».

Гаворачы пра ролю музыкі ў кіно, Прайснер неаднаразова выказвае думку, што яе галоўная задача: падрыхтаваць гледача да цішыні. Так, у інтэрв’ю для «Village Voice» ён заявіў: 

## Творы 
### Дыскаграфія саўндтрэкаў 
### Самастойныя музычныя творы 
### Сінглы 
### Канцэрты, кампіляцыі і аранжыроўкі 
## Узнагароды 
 у гонар Кшыштафа Песевіча, Кшыштафа Кеслёўскага і Збігнева Прайснера.]]

### Кінаўзнагароды 
Атрымаўшы сусветную вядомасць у пачатку 1990-ых гадоў, Прайснер не раз удастойваўся значных узнагарод за музыку, напісаную для кіно. Так Прайснер тры гады запар быў адзначаны Прэміяй Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса за найлепшую музыку (1991, 1992, 1993), двойчы быў узнагароджаны прэміяй «Сезар» (1995, 1996), двойчы намінаваўся на кінапрэмію «Залаты глобус» (1992, 1994), быў узнагароджаны Сярэбраным мядзведзем на Берлінскім кінафестывалі.

22 верасня 2018 года ў межах 34-га Міжнароднага кінафестывалю ў Хайфе Прайснеру была ўручана ганаровая прэмія за выдатны мастацкі ўклад у сусветнае кіно.

Паводле інфармацыі сайта «Internet Movie Database» за дасягненні ў галіне музыкі Збігнеў Прайснер быў 17 разоў намініраваны на значныя кінапрэміі і ўзнагароджаны 10 з іх.

### Узнагароды за ўклад у музыку і культуру 
Апроч шэрагу значных кінапрэмій Прайснер атрымліваў узнагароды і непасрэдна ў сферы музыкі, а таксама за ўклад у культуру агулам.

У 1992 годзе Прайснер быў удастоены Прэміі міністра замежных спраў Польшчы за выдатны ўклад у прадстаўленне польскай культуры за мяжой. У 1994 годзе атрымаў Медаль мэра Кракава за прыжыццёвыя дасягненні.

У 1995 годзе Прайснер стаў лаўрэатам польскай музычнай прэміі «» у намінацыі «».

Рашэннем прэзідэнта Польшчы Браніслава Камароўскага ад 24 красавіка 2012 года Прайснер быў узнагароджаны Афіцэрскім Крыжам Ордэна Адраджэння Польшчы «*за выдатны ўклад у пашырэнне і распаўсюджванне польскай і сусветнай культуры, за дасягненні ў творчай і мастацкай працы*». Цырымонія ўганаравання адбылася 3 мая 2012 года. У 2013 годзе Прайснер удастоіўся Залатога медаля «».

5 кастрычніка 2019 года падчас юбілейнага канцэрту Прайснера прэзідэнт Кракава  ўзнагародзіў яго «Медалём за заслугі перад горадам Кракавам». У 2024 годзе Прайснеру было прысвоена званне Ганаровага грамадзянина Бельска-Бяла.

### Дыскі — лідары продажу 
Ніжэй прыведзены спіс найбольш папулярных у Польшчы альбомаў Збігнева Прайснера, якім «» прысудзіў статус залатога альбо плацінавага дыскаў:

## Крыніцы 
## Літаратура 
### Кнігі 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Артыкулы 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Збігнева Прайснера
* 
* 
* 

Катэгорыя:Кампазітары Польшчы
Катэгорыя:Кампазітары XX стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары XXI стагоддзя
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Польшчы
Катэгорыя:Кінакампазітары Польшчы
Катэгорыя:Кампазітары — аўтары рэквіемаў
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сезар» за найлепшую музыку
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сярэбраны мядзведзь»