1 верасня

__NOTOC__
**1 верасня** — дзвесце сорак чацвёрты (дзвесце сорак пяты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 852: Архібіскуп Майнца Рабан Маўр асвяціў у Франкфурце базіліку Выратавальніка, на месцы якой потым з’явіўся Франкфурцкі сабор.
* 1057: Ісаак I Камнін стаў імператарам Візантыі.
* 1067: Бадуэн VI Фландрскі становіцца графам Фландрыі.
* 1435: Бітва пад Вількамірам, войскі Жыгімонта Кейстутавіча разам з палякамі разбілі Свідрыгайлу і яго саюзнікаў.
* 1482: Крымскія татары на чале з Менглі-Гірэем разрабавалі і спалілі Кіеў, кіеўскі ваявода Івашка Хадкевіч трапіў у палон.
* 1804: Нямецкі астраном Карл Людвіг Хардынг адкрыў астэроід Юнону.
* 1827: У Расійскай імперыі забаронена прымаць сялян у вышэйшыя і сярэднія навучальныя ўстановы.
* 1870: Франка-пруская вайна: французскія войскі разбіты пад Седанам, імператар Напалеон III узяты ў палон.
* 1906: У Вільні выйшла першая легальная беларуская газета «Наша доля». Адбылося першае выступленне ў друку Я. Коласа.
* 1920: Францыя абвясціла аб стварэнні дзяржавы Ліван са сталіцай у Бейруце.
* 1923: У Токіа адбыўся вельмі моцны землятрус, ахвярамі якога сталі дзесяткі тысяч чалавек.
* 1928: Албанія стала каралеўствам.
* 1939: Нападам нацысцкай Германіі на Польшчу пачалася першая ваенная кампанія II сусветнай вайны.
* 1944: Пачалі працаваць беларускія гімназіі ў Бельску і Гайнаўцы, беларуска-руская ў Беластоку і беларускія пачатковыя школы ва ўсёй Усходняй Беласточчыне, у 1945 г. гэтыя школы былі ліквідаваныя польскімі ўладамі.
* 1946: На рэферэндуме ў Грэцыі большасць насельніцтва прагаласавала за аднаўленне ў краіне манархіі.
* 1951:
** У Лондане адкрыўся першы супермаркет.
** Дагавор пра стварэнне блока АНЗЮС падпісаны ў Сан-Францыска.
* 1969: У Лівіі Муамар Кадафі зрынуў караля Ідрыса I.
* 1970: У Нью-Ёрку распачаты першы ў свеце камп’ютарны турнір па шахматах.
* 1971: Катар абвясціў сябе незалежнай дзяржавай.
* 1973: Тэрарыст у маўзалеі Леніна (Масква) узарваў бомбу — цела Леніна не было пашкоджана, загінула некалькі наведвальнікаў.
* 1977: Зацверджаны новы тэкст гімна СССР, з якога выключылі словы пра І. Сталіна.
* 1978: Пуск першага тралейбуса ў Віцебску
* 1983: Савецкія вайскоўцы збілі паўднёвакарэйскі Boeing.
* 1985: Знойдзены карабель «Тытанік», які патануў у 1912 годзе.
* 1991: Аб’яўлены суверэнітэт Узбекістана.
* 1992: Адкрыты Чэрвеньскі раённы краязнаўчы музей.
* 1996: Спынена вяшчанне «Радыё 101,2» — адзінай незалежнай беларускамоўнай радыёстанцыі ў Беларусі.
* 2004: Вывяржэнне вулкана Асама ў Японіі.
* 2007: У Полацку адкрыты помнік Усяславу Чарадзею.
* 2015: Адкрыты Верхнядзвінскі гісторыка-краязнаўчы музей.

## Нарадзіліся 
* 1743: Кароль Антоні Жэра, польскі і беларускі пісьменнік (пам. пасля 1798)
* 1751: Эмануэль Шыканедэр, нямецкі оперны спявак, імпрэсарыа, драматург і лібрэтыст (пам. 21.9.1812)
* 1887: Блез Сандрар, швейцарска-французскі пісьменнік
* 1895: Генрых Хёрле, нямецкі мастак
* 1896: Андрэ Юнебель, французскі рэжысёр
* 1900: Сымон Баранавых, беларускі празаік (пам. 10.11.1942)
* 1913: Масей Сяднёў, беларускі пісьменнік (пам. 2002)
* 1933: Энн Рычардс, амерыканскі палітык
* 1935: Сэйдзі Адзава, японскі дырыжор
* 1937: Ален Джонс, брытанскі мастак
* 1940: Анні Эрно, французская пісьменніца, лаўрэатка Нобелеўскай прэміі
* 1942: Іван Басюк, беларускі гісторык
* 1953: Андрэс Мустанен, эстонскі кампазітар, скрыпач
* 1953: Ахмад Шах Масуд, афганскі палявы камандзір
* 1956: Уладзімір Салодкі, беларускі спявак
* 1984: Людвіг Ёрансан, шведскі кампазітар

## Памерлі 
* 1159: Адрыян IV, Папа Рымскі
* 1715: Людовік XIV, кароль французскі
* 1715: Франсуа Жырардон, французскі мастак
* 1723: Дзмітрый Кантэмір, гаспадар малдаўскі
* 1938: Адам Пучкар-Хмялеўскі, беларускі рэлігійны дзеяч, каталіцкі святар (нар. 24.12.1891)
* 1950: Карл Эдуард Сёэт, эстонскі паэт
* 1951: Вольс, французскі жывапісец, фотамастак

## Святкуюць 
*  ААН: Сусветны Дзень міру
* Дзень Руху недалучэння
*  Арменія,  Беларусь,  Казахстан,  Кыргызстан,  Латвія,  Малдова,  Туркменістан,  Расія: Дзень ведаў
*  Сінгапур: Дзень настаўніка
*  Славакія: Дзень Канстытуцыі
*  Узбекістан: Дзень незалежнасці

901