open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ефрасіння Леанідаўна Бондарава

**Ефрасіння Леанідаўна Бондарава** () — беларускі кінакрытык. Доктар філалагічных навук (1977), прафесар (1982).

## Біяграфія 
Нарадзілася 25 лістапада 1922 года ў в. Гапонава Віцебскага павета Віцебскай губерні (цяпер — Лёзненскі раён Віцебскай вобласці). Школьніцай пачала працаваць літаратурным супрацоўнікам раённай газеты «Ленінскі сцяг».

У 1949 годзе скончыла філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1948—1950 гадах — рэдактар-кансультант Міністэрства кінематаграфіі БССР, у 1951—1961 гадах — галоўны рэдактар па вытворчасці фільмаў Міністэрства культуры БССР, адначасова з 1953 года да 2006 года — выкладчык БДУ.

Памерла 30 чэрвеня 2011 года ў Мінску.

## Навуковая праца 
Даследавала праблемы беларускага кінамастацтва і публіцыстыкі, выступала як кінакрытык. Аўтар сцэнарыяў шэрагу дакументальных фільмаў, спецыяльных выпускаў кінахронікі, творчых партрэтаў дзеячаў кіно. Даследаванні вызначаюцца грунтоўнасцю аналізу, публіцыстычнасцю формы. Аўтар твораў «Уладзімір Уладзіміравіч Корш-Саблін» (1960), «Нарыс на экране» (1969, разам з Л. Шылавай), «У кадры і за кадрам» (1973), «Час, экран, крытыка» (1975) і інш.

## Сям’я 
* Муж — беларускі кінааператар, заслужаны дзеяч культуры Алег Ціханавіч Аўдзееў (1926—2025).
* Сын — беларускі кіназнавец, кінакрытык Ігар Алегавіч Аўдзееў (нар. 1959).

## Узнагароды 
* Ганаровая грамата Вярхоўнага Савета БССР (1977),
* Заслужаны дзеяч навукі Беларусі (1982),
* медаль «Ветэран працы»,
* ганаровы знак «За выдатныя поспехі ў працы» Міністэрства вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі СССР,
* ганаровы знак «Выдатнік кінематаграфіі СССР»,
* медаль «За выдатны ўклад у развіццё беларускага кінематографа»,
* прэмія Саюза журналістаў Рэспублікі Беларусь (1994),
* прэмія Саюза кінематаграфістаў Рэспублікі Беларусь (1999).

## Літаратура 
* Бобкова, А. П. Бондарева Евфросинья Леонидовна / А. П. Бобкова // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 1. — С. 82.
* Бондарава Ефрасіння Леанідаўна // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мінск : БелЭн, 1996. — Т. 3 : Беларусы-Варанец. — С. 212.
* Бондарава Ефрасіння Леанідаўна // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Лёзненскага раёна / рэдкал.: І. П. Шамякін [і інш.]; мастак А. М. Хількевіч. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 1992. — С. 575—576.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лёзненскім раёне
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза кінематаграфістаў
Катэгорыя:Кінематаграфісты Беларусі
Катэгорыя:Крытыкі Беларусі
Вірус жоўтай мазаікі фасолі

**Вірус мазаікі жоўтай фасолі** () — патагенны вірус мазаікі раслін роду  сямейства . Перадаецца рознымі відамі тлі і пры непасрэдным фізічным кантакце.

## Геаграфічнае размеркаванне і арэал гаспадароў 
Пра мазаічную хваробу, як мяркуюць, выкліканую вірусам жоўтай мазаікі фасолі, упершыню паведамлялася ў пачатку 1900-х гадоў, у сувязі з паражэннем  на паўночным усходзе ЗША. У цяперашні час лічыцца, што вірус распаўсюджаны па ўсім свеце.

У дадатак да гароху гэты вірус заражае многія іншыя бабовыя культуры, у тым ліку , , , , некалькі відаў  (, , , , , ), , , , ,  і .

Вядома таксама, што заражае некалькі небабовых раслін, у тым ліку віды родаў ,  і ,  і .

Сімптомамі ў гэтых раслін з’яўляюцца мазаіка, мальфармацыя і плямістасць лісця. Гэты вірус вырабляе два віды вірусных уключэнняў, ламінаваныя агрэгаты і ядзернае ўключэнне.

## Захворванні, выкліканыя вірусам 
* Вузкалістасць лубіну
* Жоўтая мазаіка фасолі

## Літаратура 
* *Дорожкин Н. А.*, *Чекалинская Н. И.*, *Нитневская В. И.* Болезни бобовых культур в БССР. — Мн., 1978

## Спасылкі 
* Plant Viruses Online — *Bean yellow mosaic potyvirus*
* ICTVdB — The Universal Virus Database: *Bean yellow mosaic virus*
* Family Groups — The Baltimore Method 

Катэгорыя:Вірусы
Катэгорыя:Вірусныя раслінныя патагены і захворванні
Цвінтарэй звычайны

**Цвінтарэ́й звычайны** (*Centaurium erythraea*) — від кветкавых раслін роду  сямейства .

## Назвы 
Цвінтарэй звычайны, сардэчнік, цэнтаўрыя, тысячнік.

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовая або двухгадовая травяністая расліна вышынёй 15—30 см. Сцябло прамое, чатырохграннае, разгалінаванае ў верхняй частцы. Лісце  простае, суцэльнае, супраціўнае, з гладкім краем, чаргаванае па даўжыні сцябла і ў прыкаранёвай разетцы. Сцябловае лісце лінейна-ланцэтнае, завостранае, сядзячае. Прыкаранёвае лісце з чаранкамі. Кветкі з пяццю пялёсткамі, ярка-ружовага колеру з жаўтаватай трубкай. Суквецце — шчыток. Плод — каробачка.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Расліна распаўсюджана ва ўмераных  і трапічных (Пакістан) абласцях Еўразіі і ў Паўночнай Афрыцы (Лівія, Алжыр, Марока, Туніс). Натуралізавалася на тэрыторыі Паўднёвай і Паўночнай Амерыцы, Аўстраліі, Новай Зеландыі, на Азорскіх і Канарскіх астравах. Расце на вільготных і забалочаных лугах, узлесках і палянах шыракалістых лясоў, ускрайках нізінных балот, аблогах і берагах азёр.

Ахоўваецца ў Эстоніі, шэрагу рэгіёнаў Расіі і Украіны.

## Выкарыстанне 
Лекавая расліна. 

## Літаратура 
*  — С. 267.
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гарычкавыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Флора Аўстраліі
Катэгорыя:Флора Новай Зеландыі
Катэгорыя:Флора Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1800 годзе
Цвінтарэй прыгожы

**Цвінтарэ́й прыгожы** (*Centaurium pulchellum*) — від кветкавых раслін роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовая травяністая расліна вышынёй 2—25 см. Сцябло прамастойнае, звычайна разгалінаванае ад асновы. Лісце простае, сядзячае, супраціўнае, з гладкім краем і завостранай верхавінкай і клінападобнай асновай. Кветкі цёмна-ружовыя або белыя, на канцах галінак. Пялёскаў — 5. Плод — каробачка.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Еўраазіяцкі від раслін. Святлолюбівая расліна, мезафіт, гіграфіт і галатроф. Расце ў стэпах, на лугах, берагах вадаёмаў, пустках, каля дарог. Цвіце ў чэрвені—верасні.

Ахоўваецца ў шэрагу рэгіёнаў Расіі і Украіны, у Фінляндыі.

## Літаратура 
*  — С. 267.
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гарычкавыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
1954 год у гісторыі музыкі

**1954** год быў адзначаны шэрагам музычных падзей.

## Падзеі 
## Альбомы 
## Узнагароды 
## Гурты 
### Створаны 
### Распаліся 
## Нарадзіліся 
* 18 лістапада — Картэр Бёруэл, амерыканскі кінакампазітар.

## Памерлі 
*
Катэгорыя:Гады ў музыцы
Крыніца-Здруй

**Крыніца-Здруй** () — горад на поўдні Польшчы, вядомы бальнеалагічны курорт. Размешчаны за 375 км на поўдзень ад Варшавы, за 120 км на паўднёвы ўсход ад Кракава і за 10 км ад мяжы са Славакіяй. Уваходзіць у склад Новасандэцкага павета Малапольскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Крыніца-Здруй. Чыгуначная станцыя.  

Катэгорыя:Курорты Польшчы
Валянціна Мікалаеўна Бялявіна

**Валянціна Мікалаеўна Бялявіна** (нар. , в. Крынкі, Лёзненскі раён) — беларускі навуковец, кандыдат гістарычных навук (1985).

## Біяграфія 
У 1966 годзе скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. Працуе ў Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

## Навуковая дзейнасць 
Даследуе матэрыяльную і духоўную культуру беларусаў і этнічных груп Беларусі.

Адзін з аўтараў прац «Белорусская народная одежда» (1975), «Этнические процессы и уклад жизни» (1980), «Памятники этнографии» (1981), «Общественный, семейный быт и духовная культура Полесья» (1987), «Общественный быт и культура городского населения Беларуси» (1990), тамоў серыі «Белорусы»: «Истоки и этническое развитие» (2001), «Общественные традиции» (2002) і інш.

## Узнагароды 
* прэмія «За духоўнае адраджэнне» (2008)

## Літаратура 
* Давидович, О. В. Белявина Валентина Николаевна / О. В. Давидович // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 1. — С. 51.

Катэгорыя:Этнографы Беларусі
Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі
Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Беларусі
Рэйчэл Портман

**Рэ́йчэл Мэ́ры Бе́рклі По́ртман** (, нар. ) — англійская кампазітарка, найбольш вядомая сваімі працамі для кіно. У 1997 годзе яна стала першай жанчынай-кампазітарам, удастоенай прэміі «Оскар» у намінацыі Найлепшая музыка да фільма.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кампазітары XX стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары XXI стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Кінакампазітары Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Оперныя кампазітары
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар» за «Найлепшую музыку да фільма»
Вузкалістасць лубіну

**Вузкалістасць лубіну** — хвароба лубіну, выкліканая вірусам жоўтай мазаікі фасолі.

## Апісанне 
Гэта самае небяспечнае захворванне . У Польшчы першыя згадкі вузкалістасці прыходзяць з 1956 года. У пачатку 1960-х гадоў праводзілася даследаванне яго шкоднасці і этыялогіі. Распаўсюджанасць гэтага захворвання звязана з увядзеннем сартоў з нізкім утрыманнем алкалоідаў. Моцна заражаныя расліны адстаюць у росце, дэфармуюцца, доўга застаюцца зялёнымі і не спеюць. На хворых раслінах утвараюцца шматлікія бакавыя парасткі, рэдукаванае звужанае лісце з цёмна-зялёнымі плямамі, няроўнымі краямі і невялікімі ўздуццямі. Кветкавая завязь амаль цалкам асыпаецца або дае 1-2 недаразвітыя струкі.

## Развіццё хваробы 
Крыніцай першаснай інфекцыі з’яўляюцца, напрыклад, гладыёлусы: як іх насенне, так і іншыя заражаныя ўстойлівыя расліны. На працягу вегетацыйнага перыяду вірус BYMV перадаецца насякомымі такіх відаў, як , , . Сонечнае надвор’е ў першай палове лета спрыяе развіццю хваробы .

## Шкоднасць 
Ранняе заражэнне раслін лубіну выклікае каля 90 % (да 95 %) страт ураджайнасці насення, пры заражэнні ў фазе бутанізацыі — 56 %, а пазнейшае — 30-40 % . Нарыхтоўка затрымліваецца на заражаных плантацыях, атрыманае насенне можа утрымліваць вірус (прыблізна 5-30 %) і яго нельга выкарыстоўваць для сяўбы . Узнікненне хваробы перад цвіценнем часта памяншае ўраджайнасць насення, але павялічвае яго памер. Пры заражэнні да цвіцення альбо пасля яго, насенне становяцца больш дробнымі .

## Меры аховы 
Абарона лубіну ад вірусу жоўтай мазаікі фасолі складаецца ў раннім пасеве здаровага насення і прасторавай ізаляцыі ад шматгадовых бабовых раслін, знішчэнне пустазелля — рэзерватараў віруса і яго пераносчыкаў, хімічная апрацоўка раслін (пры масавым размнажэнні тлей на лубіне).

## Літаратура 
* *Дорожкин Н. А.*, *Чекалинская Н. И.*, *Нитневская В. И.* Болезни бобовых культур в БССР. — Мн., 1978

Катэгорыя:Вірусныя раслінныя патагены і захворванні
Катэгорыя:Захворванні бабовых
Віталь Міхайлавіч Сідаровіч

**Віталь Міхайлавіч Сідаровіч** (, Прыазёрск, Казахстан) — беларускі археолаг.

## Біяграфія 
Скончыў БДУ ў 1996 годзе. У 1995—2008 працаваў у Нацыянальным музеі гісторыі і культуры Беларусі, з 2001 — загадчык вучэбнай лабараторыі музейнай справы гістарычнага факультэта БДУ.

## Навуковая дзейнасць 
Сааўтар выстаў «Ля вытокаў беларускай археалогіі», «Шляхамі ў вечнасць», «Вікінгі на Усходзе», «Касцярэзнае рамяство Беларусі». Укладальнік і намеснік галоўнага рэдактара навуковага выдання па археалогіі Беларусі і сумежных краін «Acta archaeologica Albaruthenica».

Прымаў удзел у раскопках гарадзішчаў Зазоны, Рацюнкі, селішча Пруднікі, археалагічных помнікаў каля в. Кавальцы. Праводзіў раскопкі паселішчаў Грыўковічы-2, Дакудава-5, Кавальцы-4 і Кавальцы-5 (1-ГЭС). Вывучае тапаграфію знаходак антычных манет на тэрыторыі Беларусі.

## Спасылкі 
* СІДАРОВІЧ Віталь Міхайлавіч
* 

Катэгорыя:Археолагі Беларусі
Кальварыя Зэбжыдоўска

**Кальварыя Зэбжыдоўска** () — горад на поўдні Польшчы, за 330 км на поўдзень ад Варшавы, за 35 км на поўдзень ад Кракава. Уваходзіць у склад Вадавіцкага павета Малапольскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Кальварыя Зэбжыдоўска. Займае плошчу 5,5 км². Насельніцтва 4,6 тыс. чалавек.

## Славутасці 
У горадзе знаходзіцца бернардынскі марыйны санктуарый (які складаецца з базылікі і кляштара), унесены ў Спіс Сусветнай Спадчыны ЮНЕСКА ў 1999 годзе.
Чэхскі сельсавет

**Чэ́хскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Астравецкага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Чэхі.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як **Швяйлянскі сельсавет** у складзе Астравецкага раёна Вілейскай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Швяйляны. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Чэхі, сельсавет перайменаваны ў Чэхскі. 27 сакавіка 1959 года да сельсавета далучана частка скасаванага Гозскага сельсавета (3 населеныя пункты: Бабраўнікі, Грэбалы і Карлаўшчызна). З 20 студзеня 1960 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 25 снежня 1962 года Астравецкі раён скасаваны. 26 снежня 1962 года скасаваны Чэхскі сельсавет, яго тэрыторыя далучана да Варнянскага сельсавета Ашмянскага раёна (14 населеных пунктаў: Авены, Бабраўнікі, Валейкуны, Газа, Грэбалы, Загазь, Карлаўшчызна, Мацкелы, Мельнікі, Мясляны, Побалі, Рудзішкі, Сасанішкі і Шульнікі) і Гервяцкага сельсавета Смаргонскага раёна (13 населеных пунктаў: Вашкуны, Вялікія Яцыны, Гродзі, Зяленка, Кірэлі, Малыя Яцыны, Малюта, Палесціна, Польці, Сакалойці, Чэхі, Шацернікі і Швяйляны).

26 чэрвеня 1965 года Чэхскі сельсавет утвораны зноў у Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці БССР з цэнтрам у вёсцы Чэхі ў складзе 33 населеных пунктаў: 12 населеных пунктаў (Вашкуны, Вялікія Яцыны, Гродзі, Зяленка, Кірэлі, Малыя Яцыны, Малюта, Палесціна, Сакалойці, Чэхі, Шацернікі і Швяйляны) Гервяцкага сельсавета і 21 населенага пункта (Авены, Бабраўнікі, Вада, Валейкуны, Газа, Гродзі, Грэбалы, Загазь, Зялёнка, Карлаўшчызна, Кудра, Лучка, Мацкелы, Мельнікі, Місляны, Навадрожкі, Нарэйшышкі, Побалі, Рудзішкі, Саснішкі і Шульнікі) Варнянскага сельсавета. 27 студзеня 1975 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Міхалішкаўскага (15 населеных пунктаў: вёскі Авены, Валейкуны, Газа, Загазь, Мацкелы, Мельнікі, Місляны, Побалі, Рудзішкі, Шульнікі, хутары Вада, Зялёнка, Кудра, Навадрожкі і Сасанішкі) і Гервяцкага (13 населеных пунктаў: вёскі Вашкуны, Вялікія Яцыны, Гродзі, Кірэлі, Малыя Яцыны, Палесціна, Сакалойці, Чэхі, Шацернікі, Швяйляны, хутары Валейкуны, Зяленка і Малюта) сельсаветаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Астравецкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1962 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1965 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1975 годзе
Анджэла Бадаламенці

**Анджэ́ла Бадаламе́нці** (, , Бруклін, Нью-Ёрк, ЗША — , Лінкальн Парк, Нью Джэрсі, ЗША) — амерыканскі кінакампазітар. Аўтар музыкі да фільмаў і тэлесерыялаў.

Найбольш вядомы сваёй сумеснай працай з рэжысёрам Дэвідам Лінчам: ён напісаў музыку да фільмаў «Твін Пікс», «Сіні аксаміт», «Дзікае сэрца», «Малхоланд Драйв», «Шаша ў нікуды». Анджэла Бадаламенці таксама супрацоўнічаў з Дэвідам Боўі, Нінай Сімон, Полам Макартні, Шырлі Бэсі, Далорэс О'Рыардан і іншымі. Пад фанфары Бадаламенці запальвалі алімпійскі факел на адкрыцці Алімпійскіх гульняў 1992 у Барселоне.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кампазітары XX стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары XXI стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары ЗША
Катэгорыя:Кінакампазітары ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сатурн»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Распаўсюджванне COVID-19 у Рэспубліцы Косава

Па стане на 9 сакавіка 2023 года ў часткова прызнанай Рэспубліцы Косава зафіксавана 273 312  выпадкаў заражэння COVID-19, з іх 3211 загінулі. 

16 сакавіка 2020 года дзяржава была пераведзена ў надзвычайнае становішча ў галіне грамадскай аховы здароўя.
## Храналогія 
13 сакавіка 2020 году былі пацверджаны першыя два выпадкі: у 77-гадовага мужчыны з Віціны і італьянскай дзяўчыны ва ўзросце 20 гадоў, якая працавала ў Кліне.

14 сакавіка пацвердзіўся трэці выпадак, член сям’і 77-гадовага з Віціны даў станоўчы вынік. У той жа дзень былі пацверджаны два новыя выпадкі: заражанымі апынуліся 42-гадовы мужчына з Віціны і 37-гадовая жанчына з Малішава.

15 сакавіка было пацверджана 4 новыя выпадкі захворвання COVID-19, тры з Малішава і адзін з Падуева. Пасля новых выпадкаў Міністэрства аховы здароўя выдала пастанову ўрада Косава аб пераводзе дзяржавы ў надзвычайнае становішча ў галіне грамадскай аховы здароўя.

16 сакавіка чацвёра блізкіх членаў сям’і 77-гадовага пацыента з Віціны атрымалі станоўчы вынік, прайшоўшы COVID-19 тэставанне. У гэты ж дзень пацверджана яшчэ два выпадкі заражэння COVID-19: SARS-CoV-2 быў выяўлены ў пары, якая прыляцела з Лондана ў Прышціну, мужчыны і жанчыны 26 гадоў, адпаведна, з Прызрэна і Абіліча.

17 сакавіка быў пацверджаны новы выпадак. 39-гадовая жанчына са сталіцы Рэспублікі Косава Прышціны, якая прыехала туды напярэдадні з Лондана, атрымала станоўчы вынік, прайшоўшы тэст на COVID-19. Яшчэ тры новыя выпадкі захворвання былі пацверджаны ў той жа дзень, калі член сям’і інфікаванага чалавека з вёскі Думніца каля Падуева і 54-гадовы мужчына і 49-гадовая жанчына, якія прыляцелі з Дзюсельдорфа ў Джаковіцу, атрымалі станоўчы вынік пасля праходжання тэставання.

18 сакавіка было паведамлена пра дваццаты выпадак захворвання COVID-19 у Рэспубліцы Косава. 55-гадовая жанчына з Падуева атрымала станоўчы вынік пасля праходжання COVID-19 тэставання.

## Зноскі 
Катэгорыя:Пандэмія COVID-19
Катэгорыя:2020 год у Рэспубліцы Косава
Скалярыі

**Скаля́рыі** (*Pterophyllum*) — род прэснаводных рыб сямейства . Лацінская назва паходзіць ад  —  «крыло», і  — «ліст».

## Апісанне 
Цела акруглае, з выцягнутымі спінным і анальным плаўнікамі, нагадвае паўмесяц. Брушныя плаўнікі ніткападобныя.  Непатрабавальныя да ўмоў утрымання.

## Арэал і экалогія 
Водзяцца скалярыі ў басейнах рэк Амазонкі, Арынока і Эсекіба, якія знаходзяцца ў Паўднёвай Амерыцы.

## Віды 
3 віды:
*  Pellegrin, 1903
*  (Gosse, 1963)
*  (Schultze, 1823). Вядомая на Беларусі акварыумная рыба.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* エンゼルフィッシュ 
* Pterophyllum scalare  на fishbase.in

Катэгорыя:Акунепадобныя
Арцёмаў

**Арцёмаў** — рускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Георгій Калістратавіч Арцёмаў (1862—1965) — рускі мастак, жывапісец, графік і скульптар, сцэнограф.
* Ігар Арцёмаў (нар. 1964) — лідар Рускага агульнанацыянальнага саюза.
* Мікалай Міхайлавіч Арцёмаў (1908—2005) — савецкі і расійскі вучоны, фізіёлаг.
* Павел Якаўлевіч Арцёмаў (1907—1994) — спецыяліст у галіне механікі.
* Пётр Сяргеевіч Арцёмаў (нар. 1941) — беларускі мастак.
* Уладзімір Мікалаевіч Арцёмаў — савецкі гімнаст, алімпійскі чэмпіён
* Уладзіслаў Уладзіміравіч Арцёмаў (нар. 1954) — паэт.
Спіс заслужаных архітэктараў Беларусі

## 1969 
* В. М. Аладаў
* М. І. Бакланаў
* С. Б. Баткоўскі
* Г. М. Бенядзіктаў
* В. І. Гусеў
* B. Б. Ладыгіна
* М. Н. Ліўшыц
* Г. А. Парсаданаў
* Ю. В. Шпіт

## 1970 
* А. Ю. Данілава
* П. С. Рудзік

## 1971 
* З. М. Леўчанка

## 1973 
* І. І. Боўт
* С. С. Мусінскі
* Л. М. Пагарэлаў
* Г. В. Сысоеў

## 1974 
* Н. А. Э. Шпігельман

## 1976 
* Г. А. Бяганская
* Ю. П. Грыгор’еў
* Л. М. Тамкоў
* А. Ф. Ткачук

## 1978 
* В. М. Волчак

## 1979 
* Ю. М. Градаў
* У. Э. Сакалоўскі
* В. П. Шыльнікоўская

## 1980 
* В. І. Анікін
* Я. Л. Заслаўскі
* А. П. Калніньш

## 1982 
* Я. Л. Ліневіч

## 1983 
* В. М. Малышаў

## 1984 
* Б. М. Ларчанка

## 1985 
* В. Н. Емяльянаў
* Я. К. Казлоў
* Л. В. Маскалевіч
* Ю. Ф. Патапаў
* Р. А. Шылай

## 1988 
* Я. К. Дзятлаў
* У. М. Еўдакімаў
* Л. М. Левін

## 1989 
* С. І. Пеўны

## 1990 
* А. А. Беразоўскі
* І. М. Мазнічка

## 1991 
* В. С. Бялянкін
* А. А. Воінаў
* Э. М. Гальдштэйн
* А. У. Жалдакоў
* Э. П. Левіна
* С. Б. Неўмывакін
* Н. М. Нядзелька
* М. М. Пірагоў
* А. А. Сабалеўскі

## 1997 
* І. І. Некрашэвіч

## 1998 
* У. Р. Ісачанка
* У. І. Шчарбіна

## 1999 
* С. П. Крывашэеў
* Л. В. Макарэвіч
* А. С. Пархута
* Я. Р. Цвінгель
* І. І. Фралоў

## 2003 
* А. А. Вараб’ёў

## 2004 
* Л. М. Смірнова

## 2009 
* В. Дз. Нікіцін

## 2018 
* М. К. Вінаградаў
* В. У. Крамарэнка

## 2022 
* А. Б. Захарчук

## Літаратура 
* 


Заслужаныя архітэктары
Спіс заслужаных артыстаў Беларусі

Ніжэй прадстаўлены **спіс заслужаных артыстаў Беларусі**.

## 1991 
* H. Я. Аляксандрава
* М. А. Багданаў
* Б. В. Баеў
* М. І. Берсан
* Н. Р. Васільева-Качаткова
* Л. М. Веяўнік
* В. І. Кавалерава
* Г. Р. Маляўскі
* А. І. Марцынюк
* Я. К. Паплаўская
* В. В. Смірноў
* І. М. Тамашэвіч
* А. Р. Ціхановіч
* В. П. Ціхевіч
* А. С. Цялькова
* М. М. Чырык

## 1992 
* Н. Н. Бранковіч
* У. І. Вепрык
* Г. І. Гарбук (Яроменка)
* Ю. М. Гільдзюк
* М. І. Гулінская
* М. І. Засімовіч
* Р. В. Ігнацьеў
* А. М. Казакоў
* С. А. Кашталапава
* У. П. Перлін
* М. М. Скорыкаў
* Г. А. Трушко
* У. Л. Хмурыч
* І. М. Шуміліна
* В. Р. Шытаў
* Ч. І. Юшкевіч

## 1994 
* Н. Х. Галеева
* Н. А. Губская
* В. М. Захараў
* І. В. Лапцінскі
* Уладзімір Міхайлавіч Правалінскі
* Н. А. Руднева
* У. П. Тарашкевіч
* К. Ю. Фурман

## 1995 
* Э. М. Гарачы
* Л. П. Івашкоў
* Ю. В. Паўлішын
* А. Б. Цівуноў

## 1996 
* А. І. Лабанок
* Г. В. Шкуратаў

## 1997 
* З. В. Белахвосцік
* Л. А. Волкава
* Л. М. Горцава
* А. А. Жук
* А. М. Ісаеў
* В. С. Манаеў
* Я. П. Навуменка
* Л. У. Нікольскі
* Г. І. Паўлянок
* Н. М. Раманская
* У. М. Ткачэнка
* Л. А. Улашчанка
* А. У. Фёдараў
* Н. Д. Чараднічэнка
* В. І. Чэпелеў

## 1998 
* С. Я. Анцішын
* С. У. Курыленка
* Л. М. Некрашэвіч

## 2007 
* Ірына Дарафеева

## 2016 
* Віктар Дашкевіч

## 2018 
* Іскуі Абалян
* Аляксандр Саладуха

## Літаратура 
* 


Заслужаныя артысты
Спіс заслужаных вынаходнікаў Беларусі

## 1960 
* Д. Д. Калеснікаў
* Ю. І. Карнацкі
* Р. С. Неруш
* Ю. М. Татараў

## 1963 
* М. І. Несцярэнка

## 1964 
* І. П. Агафонаў

## 1966 
* Р. І. Халадзінскі

## 1967 
* Дз. А. Антонаў
* У. А. Белы
* К. В. Кляменцьеў
* А. Я. Розенберг

## 1968 
* Ф. Ц. Лугаўнёў

## 1970 
* В. У. Войцікаў
* В. І. Жагіра
* У. С. Кахановіч
* І. Д. Мяніцкі
* Л. М. Рэмаў

## 1972 
* Н. М. Гімельфарб

## 1975 
* В. М. Балакла
* С. І. Даўгалёў
* Б. М. Залуцкі
* М. А. Якіменка

## 1976 
* В. А. Сляпцоў

## 1977 
* М. П. Шатэрнік

## 1979 
* У. С. Балбасаў
* І. Г. Зяньковіч
* У. А. Лабуноў
* В. М. Кандрацьеў

## 1980 
* І. М. Плехаў
* А. С. Шашнян

## 1981 
* B. П. Далгоў
* Э. К. Дзятко
* Б. І. Купчынаў
* У. А. Сітаў

## 1984 
* Г. І. Аляксееў

## 1986 
* Л. Р. Дубінскі
* В. С. Парфіяновіч

## 1988 
* М. І. Багдановіч
* М. М. Слюсар
* П. А. Цакун

## 1989 
* В. К. Дубікоўскі
* С. С. Герцовіч
* Я. М. Ішуцінаў
* Г. Д. Калганаў
* У. А. Канстанцінаў
* А. Дз. Коўтун
* А. Б. Краснікаў
* Л. Д. Тарасенка
* І. І. Шонараў
* І. З. Шпак

## 1990 
* У. П. Байкоў
* У. С. Кастамараў
* С. Н. Деках
* М. А. Мяльгуй
* А. М. Салагуб
* Г. І. Сідарэнка
* Л. Л. Счыслёнак
* В. Я. Шчукін

## 1991 
* А. Г. Асан-Джалалаў
* У. К. Дабрынец
* І. М. Шульга

## 1992 
* Я. І. Маруковіч
* А. Дз. Маслакоў

## Літаратура 
* 


Заслужаныя вынаходнікі
Заслужаны геолаг-разведчык Беларускай ССР

**Заслужаны геолаг-разведчык Беларускай ССР** — ганаровае званне, якое прысвойвалася высокакваліфікаваным рабочым, інжынерна-тэхнічным работнікам геалагічнай, геафізічнай, гідрагеал.агічнай, тапографа-геадэзічнай службаў і навукова-даследчых устаноў, якія працавалі па спецыяльнасці не менш за 10 гадоў і мелі вялікія заслугі ў галіне геолага-разведачных работ, падрыхтоўкі і выхавання кадраў геолагаў і разведчыкаў нетраў.

Устаноўлена Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР 22.7.1968, прысвойвалася Прэзідыумам Вярхоўнага Савета БССР. Існавала да 1995 года.

## Заслужяныя геолагі-разведчыкі БССР 
### 1968 
* А. М. Аўксенцьеў
* В. А. Зайцаў
* Г. І. Зелянцоў
* А. К. Калашынскі
* П. А. Леановіч
* П. А. Деановіч
* У. І. Мельнікаў
* П. А. Скалаба
* В. Г. Тарбееў

### 1969 
* М. М. Грыпінскі
* В. В. Дзіхціеўскі
* Б. Ю. Жукоўскі
* У. А. Каржэўскі
* В. Р. Дебедзеў
* Ю. І. Паўлаў
* А. П. Сянько
* П. І. Хаўратовіч

### 1971 
* М. Ц. Жулега
* А. А. Клапкоў
* В. А. Караблёў
* М. А. Таргонскі
* І. І. Цімашэнка

### 1977 
* А. П. Даўроў

### 1984 
* А. П. Сарокін

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Зніклі ў 1995 годзе
Катэгорыя:З’явіліся ў 1968 годзе
Катэгорыя:Ганаровыя званні Беларускай ССР
Эхінацэя

**Эхінацэ́я** (*Echinacea*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя травяністыя карэнішчавыя расліны. Сцябло прамое, вышынёй да 1,5 м. Лісце простае, суцэльнае, чаргаванае. Ніжняе лісце на чаранках, верхняе — сядзячае або амаль сядзячае. Суквецце — кошык. Плод — сямянка.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Расліны роду паходзяць з Паўночнай Амерыкі. 

## Выкарыстанне 
Лекавыя і дэкаратыўныя расліны.

## Віды 
Род налічвае 5 відаў. Паводле сайта The Plant List — 10 відаў:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
*  — С. 446.

## Спасылкі 
* 
* Genus: *Echinacea* Moench // Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy)
* Фармацевтична енциклопедія України // Національний фармацевтичний університет

Катэгорыя:Астравыя (падсямейства)
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Эхінацэя пурпуровая

**Эхінацэ́я пурпуровая** (*Echinacea purpurea*) — від кветкавых раслін роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
 з часопіса «The Botanical Magazine», vol. 1., no. 2 (1792)]]
Шматгадовая травяністая расліна вышынёй 90—120. Пераносіць лёгкі цень. Цвіце ў ліпені—жніўні. Плады паспяваюць у верасні. Размнажаецца насеннем і дзяленнем карэнішча.

## Выкарыстанне 
Лекавая і дэкаратыўная расліна.

## Сінонімы 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Фармацевтична енциклопедія України // Національний фармацевтичний університет

Катэгорыя:Астравыя (падсямейства)
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Дэкаратыўныя садовыя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1794 годзе
Уладзімір Іванавіч Кулішаў

**Уладзімір Іванавіч Кулішаў** (, в. Слабада, Лёзненскі раён, Віцебская вобласць  — ) — беларускі акцёр.

## Біяграфія 
У 1954 годзе скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Працаваў у драматычных тэатрах Расіі, Казахстана, Беларусі, у тым ліку у Гомельскім абласным (1954—1957) і Брэсцкім тэатры драмы і музыкі (з 1960).

У вобразах сучаснікаў выкарыстоўваў прыёмы псіхалагічнага рэалізму, сцэнічныя характары вызначаліся інтэлігентнасцю, глыбінёй, шматпланавасцю. Стварыў шэраг вобразаў у спектаклях класічнага і сучаснага рэпертуару: Лявон («Раскіданае гняздо» Я. Купалы), Мікола, Сербаноўскі («Глыбокая плынь», «Сэрца на далоні» паводле І. Шамякіна), Даніла Антонавіч, Дораш, Зоммер («Калі можаш, прабач», «Брэсцкая крэпасць», «Людзі і камяні» К. Губарэвіча), Людавіка («Сабака на сене» Лопэ дэ Вегі), доктар Эмет («Дзіўная місіс Сэвідж» Дж. Патрыка), Джэнтльмен («Лаліта» Э. Олбі) і інш.

## Літаратура 
* Кулишев Владимир Иванович / О. В. Давидович // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 2. — С. 13.
* Гаробчанка, Т. Я. Кулішаў Уладзімір Іванавіч / Т. Я. Гаробчанка // Культура Беларусі : энцыклапедыя : [у 6 т.] / рэдкал.: В. В. Калістратава [і інш.]. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 2013. — Т. 4 : З-Л. — С. 620—621.
* Гаробчанка, Т. Я. Кулішаў Уладзімір Іванавіч / Т. Я. Гаробчанка // Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; пад агул. рэд. А. В. Сабалеўскага. — Мінск : БелЭн, 2002. — Т. 1 : А-К. — С. 551

Катэгорыя:Акцёры тэатра Беларусі
Мікалай Фёдаравіч Мятлюк

**Мікалай Фёдаравіч Мятлюк** (нар. , в. Слабада, Лёзненскі раён) — беларускі вучоны ў галіне аўтамабілебудавання. Доктар тэхнічных навук (1974), прафесар (1976).

## Біяграфія 
У 1957 годзе скончыў Беларускі політэхнічны інстытут. Пачаў працоўную дзейнасць інжынерам-канструктарам на Мінскім аўтазаводзе. У 1959—1997 гадах працаваў у Беларускай політэхнічнай акадэміі (1985—1994 гадах — загадчык кафедры).

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар каля 200 навуковых і навукова-метадычных прац па тармазных сістэмах аўтамабіляў і іншых мабільных машын, па аўтаматызацыі аўтамабіляў і трактароў. Мае больш за 50 вынаходак. Ім падрыхтавана каля 27 кандыдатаў тэхнічных навук.

## Узнагароды 
* Заслужаны работнік народнай адукацыі Рэспублікі Беларусь (1991).

## Літаратура 
* Метлюк Николай Фёдорович // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 2. — С. 125.
* 

Катэгорыя:Машынабудаўнікі Беларусі
Пётр Міхайлавіч Прусаў

**Пётр Міхайлавіч Прусаў** (нар. , в. Зубкі, Лёзненскага раёна, Віцебскай вобласці — , Тальяці) — савецкі і расійскі канструктар. Доктар тэхнічных навук (1986). Заслужаны машынабудаўнік РСФСР (1984). Заслужаны канструктар Расійскай Федэрацыі (1995).

## Біяграфія 
У 1958—1962 гадах вучыўся ў Гарадоцкім тэхнікуме механізацыі сельскай гаспадаркі. Адначасова паступіў у 1961 годзе ў Горацкую сельскагаспадарчую акадэмію, якую вымушаны быў пакінуць пасля 1-га курса.

Некаторы час працаваў інжынерам па механізацыі у калгасе імя Калініна Лёзненскага раёна. Восенню 1962 года яго прызвалі на службу ў армію, і ў 1963 годзе ён апынуўся ў складзе абмежаванага кантынгенту савецкіх спецыялістаў у Алжыры — на размініраванні алжырска-мараканскай і алжырска-туніскай межаў. Там быў цяжка паранены.

У 1965—1970 гадах вучыўся ў Запарожскім машынабудаўнічым інстытуце па спецыяльнасці «Аўтамабілі і трактары». Скончыўшы інстытут з адзнакай, выбраў пры размеркаванні Волжскі аўтамабільны завод. У 1970—1975 гадах — інжынер-канструктар аддзела праектавання шасі ўпраўлення галоўнага канструктара завода. У красавіку 1972 года Прусаў быў прызначаны вядучым канструктарам праекта ВАЗ-2121.

У 1975—1978 гадах П. М. Прусаў — начальнік канструктарскага бюро перспектыўнага праектавання аўтамабіляў упраўлення галоўнага канструктара Волжскага аўтамабільнага завода. У 1978—1983 гадах — начальнік аддзела агульнай кампаноўкі ўпраўлення галоўнага канструктара Волжскага аўтамабільнага завода; у 1983—1988 гадах — намеснік начальніка ўпраўлення галоўнага канструктара Волжскага аўтамабільнага завода. У 1988—1998 гадах — начальнік упраўлення праектавання аўтамабіляў канструктарска-эксперыментальнага комплексу навукова-тэхнічнага цэнтра, намеснік галоўнага канструктара вытворчага аб’яднання «АвтоВАЗ». У 1998—2003 гадах — галоўны канструктар генеральнага дэпартамента развіцця ААТ «АвтоВАЗ». З 2007 года — вядучы інжынер-канструктар аддзела амалагацыі кіравання, праектавання і суправаджэння складу аўтамабіля дырэкцыі па інжынерынгу ААТ «АвтоВАЗ».

## Узнагароды 
* Заслужаны машынабудаўнік РСФСР (1984)
* медаль «За асваенне цалінных зямель» (1959)
* медаль «За працоўную доблесць» (1986)
* медаль «За заслугі перад Чачэнскай рэспублікай» (2012)
* Заслужаны канструктар Расійскай Федэрацыі (1995)
* ордэн «Знак Пашаны»
* Ганаровы грамадзянін Тальяці (2012)
* Ганаровы грамадзянін Самарскай вобласці (2016)
* залатымі (1984) і сярэбранымі медалямі ВДНГ СССР (1977, 1988, 1991)

## Літаратура 
* Кулакова, А. С теплотой в глазах и доброй улыбкой… / А. Кулакова // Сцяг Перамогі (Лёзна). — 2017. — 24 сак. — С. 4.
* Ретнёва, Е. В честь легенды советского автопрома / Е. Ретнёва // Сцяг Перамогі (Лёзна). — 2018. — 14 жн. — С. 5.
* Шпаковская, Г. Земляков не забывают / Г. Шпаковская // Витебские вести. — 2018. — 18 авг. — С. 11.

Катэгорыя:Канструктары аўтамабіляў
Катэгорыя:Канструктары СССР
Катэгорыя:Дактары тэхнічных навук
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Тальяці
Свірыдзенка

**Свірыдзенка** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Георгій Уладзіміравіч Свірыдзенка (нар. 1962) — беларускі трэнер па гандболе.
* Дзмітрый Віктаравіч Свірыдзенка (нар. 1997) — беларускі футбаліст.
* Ілья Русланавіч Свірыдзенка (нар. 2002) — беларускі футбаліст.
* Ліната Пятроўна Свірыдзенка (нар. 1993) — навуковец. Доктар геолага-мінералагічных навук, прафесар.
* Юлія Анатольеўна Свірыдзенка (нар. 1985) — украінская палітычная дзяячка.

## Гл. таксама 
* Ірына Уладзіміраўна Сумнікава (у дзявоцтве — Свірыдзенка) (нар. 1964) — беларуская і расійская баскетбалістка.
Заімка

**Заімка** — зямельная ўласнасць, набытая правам першай занятай свабоднай зямлі. У Расіі (часцей у Сібіры і на поўначы Еўрапейскай часткі) — паселішча, звычайна аднадворнае, якое ўзнікла ў выніку заімкі, тобок пастаўленае на зямельным участку, занятым кім-небудзь па праву першага валодання, удалечыні ад асвоеных тэрыторый, тып населенага пункта у Расійскай Федэрацыі .

Заімка з’яўляецца першапачатковым, а ў найстаражытнае час і адзіным спосабам набыцця пазямельнага уласнасці. Калі для права ўласнасці на зямлю стала патрабавацца асаблівую падставу (тытул), заімках не зусім страціла сваё значэнне: з дапамогай яе установлялось валоданне маёмасцю або распаўсюджваліся яго мяжы.

Заімкі ўзнікалі ў адасобленых і глухіх участках, у лясной глушы, па берагах рэк, у тым ліку для палявання, рыбалкі.

Зямельны кодэкс РСФСР 1922 года ўзаконіў так званую працоўную заімку, якая дазвалялася толькі ў пэўных шматзямельных мясцовасцях і патрабавала дзяржаўнай рэгістрацыі .

Катэгорыя:Населеныя пункты
Аляксандр Рыгоравіч Арлоў (віцэ-адмірал)

**Аляксандр Рыгоравіч Арлоў** (,  — ) — савецкі военачальнік, інжынер-віцэ-адмірал.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Оршы ў 1900 годзе ў яўрэйскай сям’і.

Службу А. Арлоў пачынаў матросам Волжскай ваеннай флатыліі. Скончыў вучылішча і Ваенна-марскую акадэмію, служыў на караблях і ў штабах флатоў.

У 1937—1945 гадах быў начальнікам Галоўнага тэхнічнага ўпраўлення ВМФ. У верасні 1940 года быў старшынёй камісіі па прыёмцы заводаў у горадзе Ліепая. У тым жа годзе ён атрымаў званне контр-адмірала. У 1944 годзе яму нададзена званне віцэ-адмірала.

Загінуў у авіяцыйнай катастрофе ў красавіку 1945 года, не дажыў да перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне некалькі тыдняў.

## Узнагароды 
* Ордэн Леніна
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* Ордэн Нахімава 1 ступені
* Ордэн Чырвонага Сцяга

## Літаратура 
* Шитиков Е. А., Краснов В. Н., Балабин В. В. Кораблестроение в СССР в годы Великой Отечественной войны. М., 1995. С. 96;
* Русский архив: Великая Отечественная. Т. 21 (10). М., 1996. См. им. указ.; Т. 12 (1-2). М, 1997. С. 451—456.

Катэгорыя:Загінулі ў авіякатастрофах
Бабова

**Бабова** () — горад на поўдні Польшчы, размешчаны за 110 км на ўсход ад Кракава і за 330 км на поўдзень ад Варшавы. Уваходзіць у склад Гарліцкага павета Малапольскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Бабова. Чыгуначная станцыя. Плошча 7,2 км². Насельніцтва 3,1 тыс. чалавек.
Флёраў

**Флёраў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Фёдаравіч Флёраў — дырэктар мінскай балотнай доследнай станцыі
* А. Флёраў — рэдактар газеты Родны край
* Георгій Мікалаевіч Флёраў (1913—1990) — савецкі фізік-ядзершчык
* Іван Андрэевіч Флёраў (1905—1941) — камандзір першай у Чырвонай Арміі батарэі «кацюш»
Ліната Пятроўна Свірыдзенка

**Ліната Пятроўна Свірыдзенка** (нар. , в. Шумшчына, Лёзненскі раён) — расійскі навуковец. Доктар геолага-мінералагічных навук, прафесар. Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Карэлія.

## Біяграфія 
Нарадзілася 28 жніўня 1933 года ў в. Шумшчына Лёзненскага раёна.

Пасля заканчэння сярэдняй школы ў г. Роўна (УССР) паступіла на геалагічны факультэт Львоўскага ўніверсітэта. Вытворчую практыку праходзіла ў Сібіры, у Чыцінскім геалагічным упраўленні, куды была размеркавана ў 1956 годзе пасля заканчэння ўніверсітэта. Чыцінскім геалагічным упраўленнем была прынята на працу малодшым геолагам Балейскай геолага-здымачнай партыі. З 1957 года — геолаг Балейскай партыі, з 1960 года — геолаг Анікінскай партыі.

У 1962 годзе па сямейных абставінах пераехала ў Петразаводск, дзе паступіла ў аспірантуру Інстытута геалогіі Карэльскага філіяла Акадэміі навук СССР.

З 1967 года — малодшы навуковы супрацоўнік Карэльскага філіяла, які пазней быў ператвораны ў Карэльскі навуковы цэнтр Расійскай акадэміі навук (КНЦ РАН). У 1974 годзе стала пераможцай спаборніцтва навуковых супрацоўнікаў.

У 1995 годзе Л. П. Свірыдзенка была абрана замежным членам Нью-Ёркскай акадэміі навук, праз два гады яна была пераведзена на пасаду галоўнага навуковага супрацоўніка КНЦ РАН.

## Навуковая дзейнасць 
З’яўляецца прызнаным спецыялістам у галіне вулканізму і гранітаўтварэння і іх уздзеяння на фарміраванне зямной кары. Яшчэ першыя публікацыі маладога кандыдата навук у цэнтральных часопісах Акадэміі навук прынеслі ёй вядомасць у сусветнай геалагічнай супольнасці. Пачынаючы з 1991 года, яна актыўна ўдзельнічала ў выкананні шэрагу міжнародных праектаў, выступала з дакладамі на міжнародных канферэнцыях у Фінляндыі, Аўстрыі, Канадзе, была членам розных еўрапейскіх і міжнародных камісій па абранай тэматыцы.

З 2006 года Л. П. Свірыдзенка прыняла ўдзел у апошнім з міжнародных праектаў. А праз 2 гады яна заканчыла пісаць манаграфію, прысвечаную пытанням экалагічнай бяспекі паўднёва-ўсходняй ускраіны Фенаскандынаўскага шчыта (Ладажскае возера).

## Узнагароды 
* Медаль «За працоўную доблесць» (1975);
* ганаровая грамата Прэзідыума Вярхоўнага Савета КАССР (1982);
* медаль «Ветэран працы» (1986);
* ганаровая грамата г. Петразаводска (1996);
* заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Карэлія (1997).

## Літаратура 
* Гайдукоў, К. Геолаг з вёскі Шумшчына / К. Гайдукоў // Сцяг Перамогі (Лёзна). — 2015. — 3 лістап. — С. 6.

Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі Рэспублікі Карэлія
Катэгорыя:Геолагі СССР
Катэгорыя:Геолагі Расіі
Спіс заслужаных дзеячаў навукі і тэхнікі Беларускай ССР

## 1949 
* Э. Х. Адэльскі
* А. А. Краўцоў

## 1954 
* Ф. П. Вінакураў
* Сяргей Іванавіч Губкін
* М. В. Дарашэвіч
* І. М. Ліўшыц
* М. Я. Мацапура
* B. В. Папоў
* А. І. Руцкі
* І. І. Рыжкоў

## 1958 
* Я. І. Дрозд

## 1962 
* Б. Л. Шапашнік

## 1963 
* В. П. Севярдэнка
* А. Б. Трэйвас
* І. Г. Ціхаміраў

## 1965 
* І. Л. Любошыц

## 1968 
* Г. В. Багамолаў
* К. В. Гораў
* А. К. Красін
* І. І. Купчынаў
* М. М. Сірата
* Д. А. Чудакоў

## 1971 
* У. Г. Вафіядзі

## 1972 
* Я. Р. Канавалаў
* І. С. Цітовіч
* П. І. Яшчарыцын

## 1975 
* А. С. Вечар
* А. М. Шырокаў
* Г. М. Якаўлеў

## 1976 
* М. С. Высоцкі
* А. У. Роман
* В. Я. Савельеў
* А. П. Федзін

## 1977 
* В. М. Арцем’еў
* С. Х. Будыка
* Р. Я. Паспелаў
* М. У. Праўдзін

## 1978 
* Г. А. Анісовіч
* У. А. Белы
* П. С. Грунтоў
* С. С. Забродскі
* В. В. Кацыгін
* Л. І. Юсялеўскі
* І. І. Ліштван
* В. А. Мішчанка
* В. Б. Несцярэнка
* А. Г. Шашкоў

## 1979 
* Б. М. Багдановіч
* B. У. Гуськоў
* А. Ф. Чарняўскі

## 1980 
* С. С. Атаеў
* Н. М. Бабкова
* Я. І. Бельскі
* П. І. Бялькевіч
* В. С. Буракоў
* У. В. Пячкоўскі
* У. П. Сцепанчук

## 1981 
* А. Я. Ахрыменка
* М. М. Бадзяка
* І. І. Леановіч
* С. І. Назараў
* А. А. Юрцаў

## 1982 
* У. П. Гольцаў
* А. І. Грышкевіч
* А. П. Дастанка
* С. С. Шушкевіч

## 1985 
* В. У. Мураўёў
* А. В. Сцепаненка
* П. М. Чаголін

## Літаратура 
* 


Заслужаныя дзеячы навукі і тэхнікі
Заслужаны канструктар Беларускай ССР

**Заслужаны канструктар Беларускай ССР** — ганаровае званне, якое прысвойвалася работнікам канструктарскіх і тэхналагічных арганізацый, навукова-даследчых устаноў, вытворчых і навукова-вытворчых аб’яднанняў і прадпрыемстваў за вялікі ўклад у распрацоўку і ўкараненне прынцыпова новай высокаэфектыўнай тэхнікі, што па сваіх тэхніка-эканамічных паказчыках адпавядае айчыннаму і сусветнаму ўзроўням. Устаноўлена Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР ад 19 жніўня 1985 года, прысвойвалася Прэзідыумам Вярхоўнага Савета БССР. Скасавана 23 лістапада 1988 года.

## Заслужаныя канструктары Беларускай ССР 
### 1986 
* В. Т. Куляшоў
* М. М. Хромчанка

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1985 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1988 годзе
Катэгорыя:Ганаровыя званні Беларускай ССР
Заслужаны інжынер сельскай гаспадаркі Беларускай ССР

**Заслужаны інжынер сельскай гаспадаркі Беларускай ССР** — ганаровае званне, якое прысвойвалася высокакваліфікаваным інжынерам калгасаў, саўгасаў, міжгаспадарчых аб’яднанняў, прадпрыемстваў і арганізацый сельгастэхнікі і воднай гаспадаркі, навукова-даследчых устаноў і праектных інстытутаў, канструктарскіх бюро, доследных станцый, эксперыментальных баз, навучальных гаспадарак, сельскагаспадарчых органаў, што бездакорна працавалі па спецыяльнасці ў сельскай гаспадарцы не менш як 10 гадоў, мелі вялікія заслугі ў механізацыі сельскагаспадарчай вытворчасці, укараненні перадавых метадаў працы, навукова-тэхнічных дасягненняў, павышэнні эфектыўнасці выкарыстання сельскагаспадарчай тэхнікі і актыўна ўдзельнічалі ў грамадскім жыцці.

Устаноўлена Указам Прэзідыума Вярх. Савета БССР ад 1 лютага 1978 года, прысвойвалася Прэзідыумам Вярхоўнага Савета БССР. Існавала да 1988 года.

## Заслужаныя інжынеры сельскай гаспадаркі БССР 
### 1978 
* Р. І. Байдак
* В. С. Нікіценка
* Б. М. Пажарскі
* Я. А. Сантаровіч

### 1979 
* М. А. Аляксейчык
* В. С. Валадось
* С. В. Юркевіч

### 1980 
* Б. П. Лявонцьеў

### 1982 
* У. В. Ліпніцкі

### 1984 
* У. Г. Бабіцкі

### 1988 
* А. П. Куляшоў

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1978 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1988 годзе
Катэгорыя:Ганаровыя званні Беларускай ССР
Спіс заслужаных лесаводаў Беларусі

## 1964 
* Я. І. Крыўчэня

## 1965 
* І. П. Грыцэнка
* Б. Д. Жылкін
* Ф. Ф. Кавалеўскі
* Ц. М. Качаткоў
* А. Л. Літвінаў
* Ф. С. Сушкевіч
* Ф. Б. Трыбушэўскі
* І. М. Хмялеўскі

## 1966 
* Р. М. Капытаў
* П. К. Мацвеенка
* М. М. Палевікоў
* Я. А. Сарокін

## 1968 
* Р. Я. Арцёменкаў
* Т. К. Бадунова
* У. Г. Вядзьгун
* М. К. Івашкавец
* П. Д. Клімянкоў
* С. П. Крывянкоў
* К. Ф. Мірон
* І. І. Пудаў
* П. П. Хлебаказаў

## 1969 
* Я. Г. Арленка

## 1970 
* А. Д. Ганчароў
* А. І. Даўгяла
* С. Ц. Майсеенка

## 1975 
* А. М. Статкевіч

## 1977 
* А. У. Агароднікава
* С. І. Баброў
* Р. Е. Бондар
* В. М. Галалобаў
* Л. А. Дружына
* Дз. А. Кірэеў
* М. А. Дабкоў
* А. І. Саўчанка
* М. І. Смірноў
* В. В. Хатулькоў

## 1978 
* С. С. Балюк
* В. А. Вакула
* В. А. Ткачоў

## 1979 
* З. М. Зяленка
* Т. А. Калантай
* А. Я. Міроненка
* І. П. Мухураў
* У. П. Швец

## 1980 
* М. Т. Афанасенка
* Р. П. Бондараў
* М. А. Калееў
* В. К. Паджараў
* Ю. Д. Сіроткін

## 1981 
* А. С. Барадзін
* І. С. Бурак
* П. Н. Грамыка
* Л. В. Дольскі
* М. П. Кажамякін
* М. В. Міхалковіч
* І. І. Прыхно
* С. А. Рублеўскі

## 1982 
* В. С. Зязюлін
* Б. В. Ржэўскі
* Д. В. Семянюк

## 1983 
* П. А. Салавей

## 1985 
* В. І. Казіцкі
* Я. У. Дукша

## 1987 
* В. М. Быкаў
* П. П. Каралевіч
* У. М. Курганаў

## 1989 
* І. А. Алейнікаў
* А. І. Буй
* С. І. Вайцялёнак
* І. Н. Зубрэй
* А. М. Панамароў

## 1990 
* М. Д. Бабаедаў
* М. І. Канстанціновіч
* У. П. Раманоўскі
* М. В. Шчасны

## 1991 
* Я. А. Турыновіч
* В. Я. Ермакоў
* А. М. Кажэўнікаў
* С. П. Казлоў
* М. І. Новікаў
* І. І. Пігальскі
* А. П. Сторажаў
* М. А. Сякерыч

## 1992 
* П. В. Какорка

## 1996 
* М. С. Лескавец
* В. П. Палкін
* А. А. Шахлевіч

## 1997 
* М. З. Варонін
* М. Д. Дадзько
* А. А. Пахомаў

## 1998 
* Б. І. Анішчанка
* А. А. Атрошчанка
* І. Д. Дубовік

## 2000 
* М. К. Крук

## 2014 
* М. П. Супрун

## 2019 
* М. І. Раўбель

## Невядомы год 
* Я. У. Лукша

## Літаратура 
* 


Заслужаныя лесаводы
Шчуцін

**Шчуцін** () — горад на поўдні Польшчы на рацэ Вісла, размешчаны за 95 км на ўсход ад Кракава і за 250 км на поўдзень ад Варшавы. Уваходзіць у склад Дамброўскага павета Малапольскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Шчуцін. Плошча 6,85 км². Насельніцтва 4,1 тыс. чалавек.
Краснаслабодскі сельсавет (Быхаўскі раён)

**Краснаслабо́дскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Быхаўскага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 года вёска) Красная Слабада.

## Гісторыя 
Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Узніцкі сельсавет** у складзе Быхаўскага раёна Магілёўскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Узнікі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Быхаўскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 20 красавіка 1939 года вёска Узнікі перайменавана ў Чырвоную (Красную) Слабаду, а сельсавет — у Краснаслабодскі. У канцы 1930-х гадоў на тэрыторыі сучаснага Краснаслабодскага сельсавета існавалі пасёлкі Беларусь, Шакілаўка, Сідабор’е, Чапаева, Закал, жыхары якіх перасяліліся ў іншыя месцы. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Ніканавіцкага сельсавета

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 951 чалавек, з іх 96,5 % — беларусы, 2,5 % — рускія, 0,6 % — таджыкі; паводле перапісу 2019 года — 676 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012.

## Спасылкі 
* 


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Шчаўніца

**Шчаўніца** () — горад на поўдні Польшчы, размешчаны за 100 км на паўднёвы ўсход ад Кракава і за 400 км на поўдзень ад Варшавы ля самай мяжы са Славакіяй. Уваходзіць у склад Наватаргскага павета Малапольскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Шчаўніца. Бальнеалагічны курорт. Плошча 32,9 км². Насельніцтва 5,8 тыс. чалавек. 

Катэгорыя:Курорты Польшчы
Рабка-Здруй

**Рабка-Здруй** () — горад на поўдні Польшчы, размешчаны за 70 км на поўдзень ад Кракава і за 360 км на поўдзень ад Варшавы. Уваходзіць у склад Наватаргскага павета Малапольскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Рабка-Здруй. Бальнеалагічны курорт. Плошча 36,31 км². Насельніцтва 13 тыс. чалавек. 

## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Курорты Польшчы
Вірус агурочнай мазаікі

**Вірус агурочнай мазаікі**, ці **Вірус мазаікі агурка** () — гэта патагенны вірус раслін, тыпавы від роду  сямейства . Гэты вірус мае распаўсюджанне ва ўсім свеце і вельмі шырокі арэал раслін-гаспадароў. Вірус агурочнай мазаікі мае рэпутацыю віруса з самым шырокім спектрам гаспадароў сярод любых вядомых раслінных вірусаў. Ён можа перадавацца ад расліны да расліны як механічным шляхам праз сок, так і з дапамогай тлей. Ён таксама можа перадавацца насеннем і паразітычнымі відамі пустазелля, напрыклад, прадстаўнікамі роду .

## Сімптомы 
У расліннай тканцы гэты вірус вырабляе характэрныя вірусныя , якія могуць быць дыягнастычнымі.

## Шкоднасць 
Паколькі вірус агурочнай мазаікі лёгка распаўсюджваецца, яго можна знайсці па ўсім свеце. Вірус перадаюць больш за 60 розных відаў тлі, сярод іншых пераносчыкаў, ад яго хварэюць больш за 1200 відаў раслін, у тым ліку важныя сельскагаспадарчыя культуры і дэкаратыўныя віды. Сваім раслінным гаспадарам вірус можа нанесці сур’ёзны ўрон, які можа прывесці да эканамічных страт, бо можа прыводзіць да страты ўраджайнасці ў 10-20 %.

## Хваробы, якія выклікае вірус 
* Пабурэнне лубіну

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* ICTVdB — The Universal Virus Database: Cucumber mosaic virus 
* Family Groups — The Baltimore Method 
* Plant Viruses Online — VIDE Database
* Descriptions of Plant Viruses 
* Weekendgardner Monthly Web Magazine: Cucumber Mosaic Virus
* Crop Knowledge Master: Cucumber Mosaic Virus
* AVRDC — The World Vegetable Center Fact Sheet: Cucumber Mosaic Virus 
* University of Illinois Extension — Report on Plant Disease: Mosaic Diseases of Cucurbits
* APSnet: Cucumber Mosaic Virus 
* Alabama Cooperative Extension System — Alabama A&M and Auburn Universities Plant Disease Notes: Cucumber Mosaic Virus 
* Florida Tomato Scouting Guide: Cucumber Mosaic Virus 
* HYPP Pathology: Cucumber Mosaic Virus
* ICTVdB Virus Descriptions: Cucumber Mosaic Virus 

Катэгорыя:Вірусы
Катэгорыя:Вірусныя раслінныя патагены і захворванні
Белпрампраект

**«Белпрампраект»** — праектны інстытут у Мінску, размешчаны ў будынку па адрасе пл. Свабоды, 17. 

Заснаваны ў 1949 годзе ў Мінску як Беларускі дзяржаўны інстытут прамысловага праектавання «Белпрампраект» Дзяржбуда БССР. 3 1994 года акцыянернае таварыства.

Асноўныя кірункі дзейнасці: праектаванне прамысловых прадпрыемстваў на Беларусі і за мяжой, грамадскіх і жылых комплексаў і збудаванняў (аб’екты гандлю, бізнес-цэнтры, мікрараёны, жылыя пасёлкі, банкі, офісы і г.д.), цэнтраў аўтасервіснага абслугоўвання, зваротных сістэм водазабеспячэння; распрацоўка аўтаматызаваных праграм для праектавання, праектна-каштарыснай дакументацыі; інжынерна-тэхнічныя разлікі.

Член Рэспубліканскага саюза будаўнікоў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 


Катэгорыя:Праектныя арганізацыі Мінска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1949 годзе
Катэгорыя:1949 год у Мінску
Мацвей Захаравіч Беляніцкі

**Мацвей Захаравіч Беляніцкі** (, г. Магілёў — ) — беларускі мастак.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў г. Магілёве. Вучыўся ў Віцебскім мастацкім тэхнікуме (1925—1926), скончыў Маскоўскі інстытут выяўленчага мастацтва (1942). Вучыўся ў П. Пакаржэўскага і Г. Ражскага.

Удзельнік мастацкіх выставак з 1927 года. Выкладаў у Мінскім мастацкім вучылішчы (1953—1957). Член Беларускага саюза мастакоў з 1946 года.

Работы мастака знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, фондах Беларускага саюза мастакоў, Бабруйскім краязнаўчым музеі, Гродзенскім дзяржаўным гісторыка-археалагічным музеі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі-пейзажысты Беларусі
Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Беларусі