open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Збігнеў Рау

**Збігнеў Уладзімеж Рау** (; нар. , , ПНР) — польскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, міністр замежных спраў Рэспублікі Польшча. Дзеючы старшыня Арганізацыі па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе (АБСЕ).

## Біяграфія 
У 1977 годзе скончыў юрыдычны факультэт Лодзінскага ўніверсітэта. З 1981 года быў стыпендыятам і выкладчыкам ва ўніверсітэтах Германіі, Нідэрландаў, Вялікабрытаніі, ЗША і Аўстраліі. У 1982 годзе атрымаў ступень доктара права, у 1996 годзе — хабілітаванага доктара.

У 2005 годзе атрымаў вучонае званне прафесара юрыдычных навук і ўзначаліў кафедру палітыка-прававых дактрын Лодзінскага ўніверсітэта.

У 2005 годзе ўваходзіў у Камітэт падтрымкі Леха Качыньскага на прэзідэнцкіх выбарах. У тым жа годзе на парламенцкіх выбарах быў абраны сенатарам ад партыі «Права і справядлівасць». З 2006 па 2008 гады прадстаўляў польскі парламент у Парламенцкай асамблеі Савета Еўропы.

8 снежня 2015 года ўзначаліў Лодзьскае ваяводства. 11 лістапада 2019 года быў абраны дэпутатам Сейма і завяршыў працу ў якасці ваяводы. У сейме быў прызначаны старшынёй камісіі па замежных справах. У 2020 годзе стаў старшынёй дэлегацыі польскага парламента ў Парламенцкай асамблеі Рады Еўропы.

26 жніўня 2020 года Збігнеў Рау прызначаны міністрам замежных спраў Рэспублікі Польшча.

Катэгорыя:Міністры замежных спраў Польшчы
Катэгорыя:Сенатары Польшчы
Катэгорыя:Дэпутаты Сейма Польшчы 9 склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Сейма Польшчы 10 склікання
Ален Аспэ

**Ален Аспэ** (фр.: Alain Aspect; нар. , , Францыя) — французскі фізік, спецыяліст па квантавай оптыцы, тэорыі схаваных параметраў і квантавай заблытанасці. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (2022).

У пачатку 1980-х працаваў над доктарскай дысертацыяй па няроўнасцях Бела. У гэты час атрымаў вядомасць яго эксперымент, звязаны з парадоксам Эйнштэйна — Падольскага — Розена. У далейшым пераключыўся на вывучэнне лазернага астуджэння. Цяпер ён заняты працамі па кандэнсаце Базэ — Эйнштэйна.

Прафесар парыжскай Політэхнічнай школы. Акадэмік Французскай акадэміі навук (2001). Член Французскай акадэміі тэхналогій. Замежны член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (2008). Член-карэспандэнт Аўстрыйскай акадэміі навук (2009). Член Еўрапейскай акадэміі (2009). Замежны член Лонданскага каралеўскага таварыства (2015).
Антон Цайлінгер

**Антон Цайлінгер** (ням.: Anton Zeilinger; нар. , Рыд, Аўстрыя) — аўстрыйскі фізік, вядомы сваімі піянерскімі працамі ў галіне квантавай інфармацыі. Упершыню ажыццявіў квантавую тэлепартацыю з выкарыстаннем фатонаў. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (2022). Замежны член НАН Беларусі (2014).

З 2006 года з’яўляецца віцэ-старшынёй рады папячыцеляў Аўстрыйскага інстытута навукі і тэхналогій (Institute of Science and Technology Austria), пачатак якому паклаў.
## Асноўныя працы 
*Experimental quantum teleportation // Nature. 1997. Vol. 390, N 6660 (у суаўт.).
*Quantum Information: An Introduction to Basic Theoretical Concepts and Experiments. Springer, 2001 (у суаўт.).
*Физика квантовой информации. М., 2002 (у суаўт.).
*Einsteins Schleier: Die neue Welt der Quantenphysik. München, 2003.
*Einsteins Spuk: Teleportation und weitere Mysterien der Quantenphysik. München, 2005.
*Dance of the Photons: From Einstein to Quantum Teleportation. N. Y., 2010.
## Спасылкі 
* Антон Цайлінгер у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
* Профіль А. Цайлінгера на сайце НАН Беларусі

Катэгорыя:Замежныя члены НАНБ
Катэгорыя:Замежныя члены Кітайскай акадэміі навук
Аляксей Віктаравіч Марачкоў

**Аляксей Віктаравіч Марачкоў** (нар. 26 сакавіка 1954) — беларускі ўрач-анестэзіёлаг-рэаніматолаг. Заслужаны ўрач Рэспублікі Беларусь (2009).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Магілёўскім раёне. Пасля заканчэння Мінскага медыцынскага інстытута пачаў урачэбную дзейнасць на пасадзе ўрача анестэзіёлага-рэаніматолага ў Магілёўскай абласной бальніцы, дзе працягвае працаваць да гэтага часу загадчыкам аддзялення анестэзіялогіі і рэанімацыі.

## Навуковая дзейнасць 
У 1987 годзе без адрыву ад практычнай працы пад кіраўніцтвам прафесара І. Ф. Астрэйкава, які тады толькі ўзначаліў кафедру дзіцячай анестэзіялогіі, рэаніматалогіі і таксікалогіі ЦОЛІУ ўрачоў, Аляксей Віктаравіч паспяхова абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Прафілактыка ўскладненняў, звязаных з рознымі варыянтамі размяшчэння катэтэраў у цэнтральных венах у дзяцей». У цяперашні час методыка вызначэння становішча цэнтральнага вянознага катэтара, прапанаваная А. В. Марачковым, выкарыстоўваецца ў паўсядзённай практыцы, за мяжой выпускаюцца спецыяльныя наборы для яе прымянення.

Адным з першых у Рэспубліцы Беларусь укараніў у паўсядзённую практыку выкарыстанне экстракарпаральных метадаў дэтаксікацыі на ўзроўні аддзялення рэанімацыі абласной бальніцы па-за буйнымі сталічнымі цэнтрамі. Вынікам гэтай дзейнасці з’явілася абарона ў 1998 годзе доктарскай дысертацыі (навуковы кансультант прафесар І. І. Канус) на тэму «Павышэнне бяспекі і эфектыўнасці некаторых метадаў дэтаксікацыі ў інтэнсіўнай тэрапіі хворых пры неадкладных станах».

А. В. Марачкоў распрацаваў шэраг арыгінальных методык, ён з’яўляецца аўтарам 7 вынаходстваў і патэнтаў. Вынікі праведзеных ім навуковых даследаванняў адлюстраваны больш як у 200 друкаваных работах, некалькіх рэкамендацыях Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь, 4 манаграфіях. Навуковая дзейнасць з’явілася асновай для ўдасканалення выбітнага медычнага таленту А. В. Марачкова.

Больш за 20 гадоў Аляксей Віктаравіч Марачкоў з’яўляецца галоўным пазаштатным анестэзіёлагам-рэаніматолагам Упраўлення аховы здароўя Магілёўскага абласнога выканаўчага камітэта.

## Спасылкі 
* Профессор Марочков: врач и ученый 

Катэгорыя:Анестэзіёлагі Беларусі
Катэгорыя:Анестэзіёлагі СССР
Катэгорыя:Рэаніматолагі
Іспанскае абнаўленне

**Іспанскае абнаўленне** (, **RE**) — іспанская правая манархічная палітычная партыя, якая існавала ў часы Другой Рэспублікі. Партыя выступала за аднаўленне на троне Альфонса XIII, чым адрознівалася ад карлістаў, якія жадалі бачыць на троне герцага Хаўера Пармскага. У ходзе грамадзянскай вайны фактычна спыніла сваё існаванне, увайшоўшы разам з шэрагам іншых ультраправых арганізацый у склад Іспанскай фалангі.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Іспаніі
Катэгорыя:Манархічныя партыі
Катэгорыя:Ультраправыя партыі
Катэгорыя:Арганізацыі грамадзянскай вайны ў Іспаніі
Касны

**Кáсны** — ліхія духі, якія дзейнічаюць гуртам.

## Этымалогія імя 
Назва *касны* магчыма звязана з беларускім дыялектным касны «сараматны, дрэнны, худы», рускім дыялектным кáстный, кастнóй «паскудны, гідкі, брыдкі, нячысты», параўн. таксама Кашчэй, *Кашч*.

## Апісанне 
Напаўшы на ахвяру, прысмоктваюцца да яе, нібы п’яўкі, пакуль тая не памрэ. Чым больш ахвяра супраціўляецца, тым з большай сілаю яны прыстаюць да яе, нібы ахопленыя злобай. Калі прыстае адзін з каснаў, то баяцца няма чаго. Калі ж напад зроблены двума-трыма каснамі, то пакуль адзін ля ахвяры, астатнія могуць склікаць іншых. Іх піск ахвяра можа пачуць толькі маючы пры сабе такі *абярэг* як «чацвярговая соль» — гэта значыць соль, асвечаная ў храме на Чысты чацвер.

Гэтыя нячысцікі маюць агульныя рысы з іншымі крывасмокамі: вупырамі, ератнікамі.

## Літаратура 
* 
* Никифоровский Н. Я. Нечистики: Свод протонародных в Витебской Белоруссии сказаний о нечистой силе. Вильно, 1907. С.38-39

Катэгорыя:Беларуская міфалогія
Катэгорыя:Беларускі фальклор
Ажэн

**Ажэ́н** ( і ) — адміністрацыйны цэнтр дэпартамента Лот і Гарона ў рэгіёне Новая Аквітанія, Францыя. Размешчаны на беразе Гароны ля падножжа 162-метровага ўзгорка Эрмітаж. Насельніцтва —  чалавек (1999 год).

## Гісторыя 
Упершыню згадваецца ў «Запісках аб Гальскай вайне» Юлія Цэзара як Агінум (). У 509 годзе перайшоў у рукі Хлодвіга. У сярэднія вякі — сталіца графства Ажэнуа, якое ўваходзіла з XII па XV стагоддзе ва ўладанні англійскіх каралёў. У 1578 годзе аддадзены ў пасаг Маргарыце Валуа пры заключэнні ёй шлюбу з Генрыхам Наварскім. З Ажэна паходзіла сямейства гуманістаў Скалігераў.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Ален Аспэ, французскі фізік
* Жан Венсан Фелікс Ламуру, французскі альголаг
* Бернар Жэрмен дэ Ласепед, французскі іхтыёлаг

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Новай Аквітаніі
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Лот і Гарона
Уладзімір Уладзіміравіч Апанасовіч

**Уладзімір Уладзіміравіч Апанасовіч** (нар. , в. Стахава, Столінскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне прыбораў і метадаў эксперыментальнай фізікі, інфарматыкі. Доктар фізіка-матэматычных навук (1991), кандыдат тэхнічных навук (1981), прафесар (1993).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Радыёфізіка і электроніка», 1973).
    
Працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце (з 1972, Інстытут бізнесу і менеджменту тэхналогій, дырэктар, 1996—2018).

Навуковыя інтарэсы: мадэляванне складаных працэсаў і сістэм; камп’ютарны аналіз даных.

## Бібліяграфія 
* Модели, методы, алгоритмы и программы восстановления временных характеристик случайных потоков в измерительно-вычислительных системах обеспечения физических экспериментов : автореферат диссертации … доктора физико-математических наук : 01.04.01 / Апанасович Владимир Владимирович. — Москва, 1990.
* Разработка и исследование методов определения характеристик случайных потоков в физическом эксперименте : автореферат диссертации … кандидата технических наук : 05.13.01 / Апанасович Владимир Владимирович. — Москва, 1981.
* Статистический анализ случайных потоков в физическом эксперименте / В. В. Апанасович, А. А. Коляда, А. Ф. Чернявский. — Минск, 1988.
* Цифровое моделирование стохастических систем / В. В. Апанасович, О. М. Тихоненко. — Минск, 1987.
 

## Літаратура 
* 
* Апанасович Владимир Владимирович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 2. — С. 128.
* Апанасовіч Уладзімір Уладзіміравіч // Прафесары і дактары навук Беларускага дзяржаўнага універсітэта, 1921—2001 : 80 год. — Мінск, 2001. — С. 17.
 

Катэгорыя:Дэканы БДУ
Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Катэгорыя:Постаці беларускай інфарматыкі
Святаслаў Мікалаевіч Шнітко

**Святаслаў Мікалаевіч Шнітко** (нар. ) — беларускі ваенны ўрач-хірург. Заслужаны ўрач Рэспублікі Беларусь (2009).

## Біяграфія 
У 1983 годзе скончыў ваенна-медыцынскі факультэт пры Куйбышаўскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце. Кваліфікацыя па дыпломе: урач, спецыяльнасць — лячэбная справа. З 1983 па 1986 год праходзіў службу на пасадзе начальніка медыцынскага пункта — урача парашутна-дэсантнага батальёна, з 1986 па 1989 год — на пасадзе камандзіра ўзвода — вядучага хірурга медыцынскай роты, г. Брэст.

У 1992 годзе скончыў факультэт кіруючага медыцынскага складу Ваенна-медыцынскай акадэміі імя С. М. Кірава (г. Санкт-Пецярбург) па спецыяльнасці «Арганізацыя хірургічнай дапамогі». З 1992 па 1995 год праходзіў службу на пасадзе старшага ардынатара аддзялення таракальнай хірургіі 432 Галоўнага ваеннага клінічнага шпіталя Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь, г. Мінск.

З 1995 па 2000 год — намеснік начальніка кафедры ваенна-палявой хірургіі — дацэнт ваенна-медыцынскага факультэта Мінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута, г. Мінск. З 2000 па 2003 год — намеснік начальніка факультэта па вучэбнай і навуковай рабоце — начальнік навучальнага аддзела — прафесар ваенна-медыцынскага факультэта дзяржаўнай вядучай вышэйшай навучальнай установы «Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт», г. Мінск. З 2003 года па цяперашні час — начальнік ваенна-медыцынскага факультэта ва УА «Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт».

## Навуковая дзейнасць 
З’яўляецца аўтарам і суаўтарам больш за 450 навуковых і навукова-метадычных работ.

З’яўляецца аўтарам патэнта Рэспублікі Беларусь на вынаходніцтва і 23 рацыяналізатарскія прапановы.

З’яўляецца галоўным рэдактарам часопіса «Ваенная медыцына».

Правадзейны член Акадэміі ваенных навук Расійскай Федэрацыі.

З’яўляецца членам Навукова-метадычнага савета Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта, старшынёй Рэспубліканскай вучэбна-метадычнай камісіі па ваенна-медыцынскіх дысцыплінах, старшынёй Савета ваенна-медыцынскага факультэта, членам саветаў Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта, па абароне дысертацый Д 03.18. Экспертнай Рады ДКНТ.

## Літаратура 
* 
* Республика Беларусь: энциклопедия: [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 611.
* Ишутин, О.С. Военно-медицинское образование в Республике Беларусь. История и современность. Т. 2 : История создания и деятельности военно-медицинского факультета в Минском государственном медицинском институте, учреждении образования "Белорусский государственный медицинский университет", 1995—2020 гг. : к 25-летию создания факультета / О. С. Ишутин. — 2020. — С.58-63

Катэгорыя:Ваенныя ўрачы Беларусі
Катэгорыя:Ваенныя ўрачы СССР
Катэгорыя:Палкоўнікі медыцынскай службы (Беларусь)
Катэгорыя:Хірургі СССР
Катэгорыя:Хірургі Беларусі
Катэгорыя:Дэканы БДМУ
Плоткін

**Плоткін** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Леў Абрамавіч Плоткін — савецкі літаратуразнавец, літаратурны крытык
* Пінхас Плоткін (1915—2009) — яўрэйскі паэт
*  — беларускі ўрач-псіхіятр. Спецыяліст у псіхатэрапіі і наркалогіі
Марахоўскі

**Марахоўскі** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Віталь Сяргеевіч Марахоўскі — расійскі футбаліст
* Якім Марахоўскі — уніяцкі епіскап уладзімірскі і берасцейскі, рэлігійны пісьменнік-палеміст
Паменкэ

**Па́менкэ** (саманазва: *Pamunkey*) — індзейская нацыя ў Вірджыніі (ЗША). Колькасць чальцоў (2017 г.) — 430 чалавек.

Паменкэ з'яўляліся галіной індзейскай канфедэрацыі паўхатан, што насяляла ўзбярэжжа Вірджыніі ў пачатку XVII ст. Лічыцца, што правадыр Паўхатан паходзіў менавіта з гэтай групы індзейцаў. 

У 1646 г. і 1677 г. паменкэ заключылі пагадненне з вірджынскімі каланістамі, паводле якіх атрымалі землі ў карыстанне. Яны сталі асновай для сучаснай рэзервацыі, якая ў нашы дні займае 1600 акраў. Асновай існавання яе насельнікаў былі земляробства, традыцыйнае рыбалоўства і выраб керамікі. 

Наяўнасць рэзервацыі дапамагло паменкэ захаваць унутранае самакіраванне. Імкненне да падтрымання племянной чысціні прывяло да забароны шлюбаў з чарнаскурымі (адменена толькі ў 2012 г.). У 1844 г. была даследавана мова паменкэ, якая да таго часу захавала толькі 14 словаў алганкінскага паходжання. 

Нацыя паменкэ прызнана з боку Садружнасці Вірджынія. З 1982 г. адбываецца працэс федэральнага прызнання.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
* Энцыклапедыя Вірджыніі

Катэгорыя:Алганкіны
Катэгорыя:Народы ЗША
Катэгорыя:Вірджынія
Джон Клаўзер

**Джон Клаўзер** (; нар. , Пасадэна, ЗША) — амерыканскі фізік, спецыяліст па квантавай механіцы. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (2022).

## Даследаванні 
У 1960-я-1970-я гады займаўся мадыфікацыямі няроўнасцей Бела, якія вядомыя пад назвамі Бела — Клаўзера — Хорна і Клаўзера — Хорна — Шымоні — Холта. Правёў першую ў свеце эксперыментальную праверку няроўнасцям Бела ў 1972 годзе (разам з Фрыдманам) і другую ў свеце праверку ў 1976 годзе.

## Узнагароды 
* Прэмія Вольфа па фізіцы (2010)
* Нобелеўская прэмія па фізіцы (2022)
Джэймс Марапэ

**Джэймс Марапэ** (; нар. , Тары) — дзяржаўны і палітычны дзеяч Папуа — Новай Гвінеі. У ліпені 2007 года стаў членам Нацыянальнага парламента Папуа-Новай Гвінеі, прадстаўляючы акругу Тары-Поры правінцыі Хела. 30 мая 2019 года стаў восьмым прэм’ер-міністрам Папуа-Новай Гвінеі.

## Біяграфія 
Джэймс Марапэ — прадстаўнік народа хулі, аднаго з найбуйнейшых плямёнаў і этнічных груп краіны. Бацька Марапэ быў пастарам Царквы адвентыстаў сёмага дня, і Джэймс Марапэ таксама падзяляе гэтую веру. Джэймс Марапэ наведваў пачатковую школу Міндж і сярэднюю школу адвентыстаў Кабюфы ў высакагор’і Папуа — Новай Гвінеі. У 1993 годзе атрымаў ступень бакалаўра гуманітарных навук ва Універсітэце Папуа — Новай Гвінеі, а ў 2000 годзе атрымаў ступень магістра навук у абароне навакольнага асяроддзя. З 2001 па 2006 гады выконваў абавязкі памочніка міністра палітыкі ў Дэпартаменце кіравання персаналам. Марапэ жанаты з Рэйчэл Марапэ, якая родам з правінцыі Іст-Сепік. У пары шасцёра дзяцей.

У 2002 годзе Джэймс Марапэ ўпершыню паспрабаваў абрацца ў Нацыянальны парламент у акрузе Тары-Поры ад Партыі народнага прагрэсу, але галасаванне ў правінцыі Саўтэрн-Хайлендс было адменена з-за шырока распаўсюджаных выпадкаў гвалту. У 2003 годзе зноў удзельнічаў у выбарах, але прайграў дзейнаму дэпутату Тому Таміяпэ. Джэймс Марапэ не пагадзіўся з пройгрышам і аспрэчыў вынікі выбараў у судовым парадку, але прайграў справу, а наступная апеляцыя была адхілена.

У 2007 годзе зноў прыняў удзел у выбарах у якасці кандыдата ад партыі Нацыянальны альянс і атрымаў перамогу над Томам Таміяпэ. Пасля стаў парламенцкім сакратаром па працоўных справах, транспарце і грамадзянскай авіяцыі пры прэм’ер-міністру Майкле Самарэ. Таксама працаваў намеснікам старшыні камітэта па прывілегіях і членам парламенцкага Рэферальнага камітэта па міжурадавых адносінах. З 16 снежня 2008 года да 2 жніўня 2011 года быў міністрам адукацыі. У лютым 2012 года пакінуў Партыю нацыянальнага альянсу і далучыўся да Народнага нацыянальнага кангрэсу.

Ён быў пераабраны на выбарах 2012 года ў акрузе Тары-Поры. Затым быў прызначаны міністрам фінансаў ва ўрадзе Пітэра О’Ніла. У 2017 годзе зноў быў пераабраны на выбарах, прадстаўляючы Народны нацыянальны кангрэс. 11 красавіка 2019 года падаў у адстаўку з пасады міністра фінансаў, але застаўся сябрам Народнага нацыянальнага кангрэса і ўрада. Аднак, 9 красавіка 2019 года Джэймс Марапэ выйшаў з партыі, а Сэм Бэсіл быў прызначаны міністрам фінансаў 18 красавіка 2019 года. У маі 2019 года быў названы ў якасці патэнцыйнага кандыдата для замены Пітэра О’Ніла ў якасці прэм’ер-міністра. Пітэр О’Ніл падаў у адстаўку 29 мая 2019 года, а Джэймс Марапэ быў абраны прэм’ер-міністрам 30 мая 2019 года і быў прыведзены да прысягі пазней у той жа дзень.

Катэгорыя:Міністры фінансаў
Катэгорыя:Міністры адукацыі
Андрэй Уладзіленавіч Данілаў

**Андрэй Уладзіленавіч Данілаў** (нар. , Куйбышаў, Расія) — рэлігіязнавец, багаслоў. Кандыдат багаслоўя (1996), доктар філасофіі (Рэгенсбургскі ўніверсітэт, Германія, 1999).

## Біяграфія 
Скончыў Куйбышаўскі архітэктурна-будаўнічы інстытут (1982), Маскоўскую духоўную семінарыю (1991), Маскоўскую духоўную акадэмію (1996), Рэгенсбургскі ўніверсітэт (філасофскі факультэт, 1995; рэлігіязнаўчая аспірантура, 1999).
   
Працаваў у Еўрапейскім гуманітарным універсітэце (1999—2004, факультэт тэалогіі, кафедра рэлігіязнаўства, загадчык кафедры), Інстытуце тэалогіі імя святых Мяфодзія і Кірыла Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (кафедра рэлігіязнаўства, загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: фенаменалогія рэлігіі; сістэматычная тэалогія; тэалогія дыялогу.

## Узнагароды 
Ордэн святога роўнаапостальнага вялікага князя Уладзіміра (2004), ордэн свяціцеля Кірыла Тураўскага (2009).

## Бібліяграфія 
* Экклезиологические воззрения И. В. Лопухина : диссертация … кандидата богословия / А. В. Данилов. — Загорск, 1996.
* Основы систематического религиоведения : учебно-методическое пособие / А. В. Данилов. — Минск, 2009.
* Розенкрейцер и реформатор российского масонства И. В. Лопухин : его учение о «внутренней церкви» как новация масонской мистики / А. В. Данилов. — Минск, 2010.
* Феноменология религиозного символа / А. Данилов. — Минск, 2010.
* Iwan Lopuchin : Erneuerer der russischen Freimaurerei : seine Lehre von der inneren Kirche als eigenständiger Beitrag zum Lehrgebäude der freimaurerischen Mystik / Andrej V. Danilov. — Dettelbach, 2000.
 

## Спасылкі 
* Заведующий кафедрой религиоведения Института теологии БГУ, преподаватель кафедры апологетики Минской духовной академии. 

Катэгорыя:Багасловы Беларусі
Катэгорыя:Рэлігіязнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Громава

**Громава** — шматзначны тэрмін.

## Тапонімы 
### Населеныя пункты 
* Громава — вёска ў Дарагабужскім раёне Смаленскай вобласці Расіі

### Вуліцы 
* Вуліца Громава — вуліца ў Мінску
Якубава

**Якубава** — шматзначны тэрмін.

## Вядомыя асобы 
* Людміла Валер’еўна Якубава — беларуская ўрач-кардыёлаг

## Тапонімы 
### Населеныя пункты 
* Якубава — аграгарадок у Дубровенскім раёне Віцебскай вобласці
* Якубава — вёска ў Сафонаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі

### Іншае 
* 

## Гл. таксама 
* Якубова
* Якубаў
Міхал Ігнатавіч Варнас

**Міхал Ігнатавіч Варнас** (, в. Шынкуны, Ковенская губерня, цяпер Літва — , Магілёў, турма НКУС) — беларускі каталіцкі святар.

## Біяграфія 
З беларускай сялянскай сям’і. Скончыў Магілёўскую духоўную семінарыю ў Санкт-Пецярбургу. Прыняў сакрамэнт святарства ў 1900 годзе. У 1902—1908 гадах пробашч касцёла ў в. Яшмуйжа (тагачасны паштовы адрас: ст. Прэлі) Дынабургскага павета. З 1913 года вікарый касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі пры кляштары дамініканцаў у в. Аглона (тагачасны паштовы адрас: ст. Самерсет) Дынабургскага павета. З 1923 года адміністратар парафіі Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі ў в. Івандар Чэрыкаўскага павета (цяпер Клімавіцкі раён). У 1926—1928 гадах і, верагодна, пазней пробашч касцёла Найсвяцейшай Тройцы ў мястэчку Лазавіца Клімавіцкага павета (цяпер Клімавіцкі раён). З 1936 года пробашч парафіі Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі ў Мсціславе Магілёўскай вобласці.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ковенскай губерні
Катэгорыя:Нарадзіліся ва Укмяргскім раёне
Катэгорыя:Каталіцкія святары Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Пасмяротна рэабілітаваныя ў СССР
Уладзімір Рыгоравіч Башкіраў

**Уладзімір Рыгоравіч Башкіраў** (нар. , в. Раслякі, Гарадоцкі раён, Віцебская вобласць) — беларускі свяшчэннік (мітрафорны протаіерэй), багаслоў. Доктар багаслоўя (2009), прафесар (2006).

## Біяграфія 
Скончыў Пскоўскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя С. М. Кірава (спецыяльнасць «Нямецкая і англійская мовы», 1972), Маскоўскую духоўную акадэмію (спецыяльнасць «Тэалогія», 1982).
    
Служыў у храме ў гонар Усіх Святых г. Мінска (клірык), Мінскай духоўнай акадэміі (прафесар), Інстытуце тэалогіі імя святых Мяфодзія і Кірыла Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (кафедра багаслоўя, загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: багаслоўе; гісторыя дагматаў; гамілетыка.

## Бібліяграфія 
* На пути к Богу: богословско-методологический опыт построения системы христианского вероучения и этики : диссертация … доктора богословия : защищена 10.02.2009 / протоиерей Владимир Башкиров. — Жировичи, 2009.
* О молитве : как молиться современному человеку / протоиерей Владимир Башкиров. — Минск, 2012.
* Сын Божий — Сын Человеческий (Логос-Тропос Христа в творениях преподобного Максима Исповедника) / протоиерей Владимир Башкиров. — Жировичи, 2006.
* Христианский брак и семья / протоиерей Владимир Башкиров. — Минск, 2012.
 

 

Катэгорыя:Святары Рускай праваслаўнай царквы
Катэгорыя:Багасловы Беларусі
Катэгорыя:Протаіерэі
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Дактары багаслоўя
Лазовіцкая місія езуітаў

**Лазовіцкая місія езуітаў** — місія езуітаў, якая існавала ў в. Лазовіцы Мсціслаўскага ваяводства (цяпер в. Лазовіца ў Клімавіцкім раёне) у 1752—1820 гадах. Заснаваў Ян Кіркор, падчашы мсціслаўскі, які пабудаваў місійны дом і драўляны касцёл Св. Тройцы як філіяльны касцёл парафіі Мсціслаўскага кляштара кармелітаў (з 1776 асобная парафія). Місія залежала ад Мсціслаўскага езуіцкага калегіума. Тут звычайна было 3 місіянеры, адзін з якіх загадваў парафіяй, інш. праводзілі душпастырскую дзейнасць, выкладалі ў школе (працавала ў 1799—1807). Місія закрыта пасля скасавання ордэна езуітаў у Расійскай імперыі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Клімавіцкага раёна
Катэгорыя:Лазовіца (Клімавіцкі раён)
Катэгорыя:Ордэн езуітаў на Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1752 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1820 годзе
Катэгорыя:1752 год у Беларусі
The Life-Sized City

**«The Life-Sized City»** () — канадскі тэлевізійны дакументальны серыял, прэм’ера якога адбылася на «» ў 2017 годзе. Серыял, арганізаваны , які наведвае розныя гарады свету, дзе апісвае інавацыйныя праекты мясцовага гарадскога развіцця і паляпшэння, якія змяняюць і ажыўляюць гарадское жыццё.

Серыял атрымаў пяць намінацый на «» на «» і дзве на «».

Серыял быў рэтрансляваны каналам «» у Брытанскай Калумбіі, а таксама на міжнародным узроўні на фінскім «Yle» (як «Ihmisen Kaupunki»), у Даніі  (як «Det fantastiske byliv»), у Аўстрыі «», у Бельгіі , польскі «», італьянскі «LaEffe» (як «Racconti dalle citta del futuro») і французскі «Planète+» (як «Des villes à hauteur d’hommes»).

## Спасылкі
Аляксандр Юр’евіч Бендзін

**Аляксандр Юр’евіч Бендзін** (нар. , г. Ізмаіл, Адэская вобласць, Украіна) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (2013), дацэнт (2009). Член Міжнароднай славянскай акадэміі навук, адукацыі, мастацтваў і культуры, Калегіі Выдавецкага савета Беларускай Праваслаўнай Царквы.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Гісторыя», 1982).

Працаваў у Еўрапейскім гуманітарным універсітэце (з 1997, факультэт тэалогіі, дацэнт), Інстытуце тэалогіі імя святых Мяфодзія і Кірыла Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (з 2004, кафедра багаслоўя, дацэнт).

Навуковыя інтарэсы: гісторыя царквы; рэлігійная талерантнасць; руская рэлігійная філасофія; этналогія.

## Узнагароды 
Прэмія імя мітрапаліта Маскоўскага і Каломенскага Макарыя (2013).

## Бібліяграфія 
* Проблемы веротерпимости в Северо-Западном крае Российской империи (1863—1914 гг.) : автореферат диссертации … доктора исторических наук : 07.00.02 / Бендин Александр Юрьевич. — Санкт-Петербург, 2013.
* Исторический поиск Беларуси : альманах / [составитель А. Ю. Бендин]. — Минск, 2006.
* Образы российской монархии, формируемые христианскими конфессиями Северо-Западного края во второй половине XIX — начале XX вв. / А. Ю. Бендин // Новая экономика. — 2012. — № 2. — С. 251—259.
 

 

Катэгорыя:Гісторыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Гісторыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Гісторыкі царквы
Дзільраба Дыльмурат

**Дзільраба́ Дыльмура́т** (, трад. кіт.: 迪麗热巴·迪力木拉提; у Кітаі больш вядомая як **Dilireba** (трансліт.: *Дзілірэба́*); нар. 3 чэрвеня 1992, Урумчы, СУАР, Кітай) — кітайская актрыса, танцорка, спявачка, мадэль і вядучая шоу ўйгурскага паходжання.

## Дзяцінства і адукацыя 
Дзільраба нарадзілася 3 чэрвеня 1992 года ў горадзе Урумчы, у Сіньцзян-Уйгурскім аўтаномным раёне Кітайскай Народнай Рэспублікі. У 2001 годзе, калі дзяўчынке было 9 гадоў, яе бацька прывёў яе ў сярэднюю мастацкую школу Сіньцзян, каб яна здала ўступны экзамен. У той час Дзільраба думала, што гэта былі нейкія дадатковыя заняткі. Пазней, калі яна атрымала прапанову ад школы, яна зразумела, што будзе хадзіць у школу танцаў на працягу наступных шасці гадоў.

У 2007 годзе яна скончыла Сяньцзянскі інстытут мастацтваў і стала ўдзельніцай Сіньцзянскай трупы песень і танцаў.

У 2010 годзе яна паступіла на тэатральнае аддзяленне Шанхайскай тэатральнай акадэміі па спецыяльнасці «Драма, кіно і тэлебачанне». У тым жа годзе яна спрабавала прайсці праслухоўванне ў новы праект рэжысёра Лу Чуаня «Тайная вячэра».

Катэгорыя:Акцёры паводле алфавіта
Катэгорыя:Актрысы Кітая
Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Лазовіца)

**Касцёл Найсвяцейшай Тройцы і кляштар дамініканцаў** — колішні рымска-каталіцкі культавы комплекс у в. Лазовіца Клімавіцкага раёна.

## Гісторыя 
Заснаваны ў пачатку XVII стагоддзя.

Тут у 1752 годзе падчашы мсціслаўскі Ян Кіркор заснаваў езуіцкую місію, пабудаваўшы місійны дом і невялікі драўляны касцёл Св. Тройцы як філіяльны касцёл парафіі Мсціслаўскага кляштара кармелітаў (з 1776 асобная парафія).

Касцёл зруйнаваны ў 1930-я гг ==
* Матусевіч;
* Тамішыс;
* 1903—1906? — Баляслаў Урублеўскі;
* 1906—1907? — Казімір Сырвіт;
* 1908—1910? — Стэфан Бяртамус;
* 1911—1922? — Канстанцін Антонавіч Андрэкус;
* 1926 — першая палова 1930-х (?) — Міхал Ігнатавіч Варнас.

## Літаратура 
* 
* Żyskar J. Nasze kościoły. Archidjecezja Mohylowska. Warszawa, 1913. S. 91—92.

Катэгорыя:Дамініканскія кляштары Беларусі
Катэгорыя:Лазовіца (Клімавіцкі раён)
Катэгорыя:Колішнія касцёлы Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Касцёлы Клімавіцкага раёна
Катэгорыя:XVII стагоддзе ў Беларусі
Катэгорыя:1752 год у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў XVII стагоддзі
Катэгорыя:Зніклі ў 1930-я гады
Уладзімір Аляксандравіч Марціновіч

**Уладзімір Аляксандравіч Марціновіч** (нар. , Мінск) — беларускі тэолаг, рэлігіязнавец. Доктар тэалогіі (Венскі ўніверсітэт, Аўстрыя, 2006), дацэнт (2013).

## Біяграфія 
Скончыў Інстытут усходніх цэркваў (Рэгенсбург, Германія, 2000), Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт (Мінск, спецыяльнасць «Рэлігіязнаўства», 2001), Універсітэт імя Фрыдрыха-Аляксандра (Эрланген, Германія, 2003), Венскі ўніверсітэт (Аўстрыя, факультэт каталіцкага багаслоўя, дактарантура, 2006).

Працаваў у Інстытуце тэалогіі імя святых Мяфодзія і Кірыла Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (кафедра рэлігіязнаўства, старшы выкладчык; вучэбна-метадычны аддзел, намеснік начальніка), Мінскай духоўнай акадэміі (з 2013, кафедра апалагетыкі, загадчык кафедры).
 
Навуковыя інтарэсы: нетрадыцыйная рэлігійнасць; рэлігія і палітыка; рэлігія ў Амерыцы.

## Бібліяграфія 
* Mitgliedschaft in der Weißrussischen Orthodoxen Kirche nach dem Kommunismus : Dissertation : [angestrebter akademischer Grad «Doktor der Theologie» : datum der Einreichung 2006-05] / Vladimir A. Martinovich. — Wien, 2006.
* Введение в понятийный аппарат сектоведения : пособие для студентов / В. А. Мартинович. — Минск, 2008.
* Нетрадиционная религиозность в Беларуси: тенденции и опасности / В. А. Мартинович. — Минск, 2010.
* Міграцыя новых рэлігійных рухаў на Беларусі / У. А. Марціновіч // Весці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Серыя гуманiтарных навук. — 2009. — № 2. — С. 15—20.
* Cults in Belarus / V. A. Martinovich // The Phenomenon of Cults from Scientific Perspective. — Cracow, 2007. — P. 452—459.
 

 

Катэгорыя:Багасловы Беларусі
Катэгорыя:Сацыёлагі Беларусі
Катэгорыя:Рэлігіязнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Аўтары энцыклапедый і слоўнікаў
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Выпускнікі Інстытута ўсходніх цэркваў у Рэгенсбургу
Зямля і воля

**Зямля і воля** — рэвалюцыйная народніцкая арганізацыя, якая існавала ў Расійскай імперыі з 1860 па 1864 і з 1876 па 1879 год.

Ідэйным натхняльнікам першай арганізацыі быў Мікалай Чарнышэўскі. Арганізатары «Зямлі і волі» былі перакананыя ў непазбежнасці сялянскага паўстання ў 1863 годзе, да заканчэння тэрміну ўвядзення ў дзеянне палажэння аб сялянах, які адмяніў прыгоннае права, аб чым, на іх думку, сведчылі хваляванні, якія рушылі пасля абвяшчэння маніфеста аб сялянскай рэформе 1861 года. Грамадства мела цесныя сувязі з замежнымі левымі актывістамі, такімі як Бакунін і Герцэн. У 1864 годзе таварыства самаліквідавалася з прычыны няздзейсненага прагнозу аб сялянскім паўстанні і паражэння паўстання на тэрыторыі Беларусі і Польшчы.

У 1876 годзе ў Санкт-Пецярбургу была заснавана «Паўночная рэвалюцыйна-народніцкая група», якая з 1878 года пачала называцца «Зямля і воля» ў памяць аб арганізацыі 1860-х гадоў. Стварэнню «Зямлі і волі» папярэднічала абмеркаванне народнікамі няўдалага досведу «хаджэння ў народ». У выніку былі вызначаны асновы праграмы «Зямлі і волі» (канчаткова прынята ў маі 1878 года), якая адлюстравала тэарэтычныя палажэнні, вылучаныя Міхаілам Бакуніным. Сваёй канчатковай мэтай сябры «Зямлі і волі» абвясцілі ўвядзенне «анархіі і калектывізму». Для падрыхтоўкі рэвалюцыі члены арганізацыі лічылі неабходным: актывізаваць незадаволенасць у народзе, якая ўжо існавала, на іх думку, у тым ліку з дапамогай арганізацыі пастаянных «паселішчаў і прытонаў» рэвалюцыянераў у вёсцы, прыцягваць на свой бок рэлігійныя секты і «разбойніцкія банды», уладкоўваць бунты, дэманстрацыі, стачкі і для вядзення прапаганды ў войску — афіцэрскія гурткі, весці «сістэматычнае знішчэнне найбольш шкодных або выбітных асоб з урада і наогул людзей, якімі трымаецца той ці іншы ненавісны нам парадак».

Дзейнасць землявольцаў не знайшла водгуку ў сялян. З пачатку 1878 года ў арганізацыі ўтварылася дзве групоўкі, «палітыкі» і «вясковікі». Першая групоўка настойвала на сістэматычным ужыванні тэрарыстычных метадаў, другая ж настойвала на працягу старой тактыкі. Рознагалоссі паміж дзвюма групамі прывялі да расколу «Зямлі і волі» ў сярэдзіне 1879 года на дзве арганізацыі — «Народную волю» і «Чорны перадзел».

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1876 годзе
Катэгорыя:Арганізацыі, закрытыя ў 1879 годзе
Катэгорыя:Народніцтва
Міховіч

**Міховіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Міхаіл Сцяпанавіч Міховіч — беларускі ўрач-траўматолаг-артапед.
* Эдуард Сяргеевіч Міховіч — беларускі спартсмен у тайскім боксе і кікбоксінгу.

Катэгорыя:Беларускія прозвішчы
Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Івандар)

**Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі** — колішні каталіцкі храм у в. Івандар Клімавіцкага раёна. Адносіўся да Чэрыка-Чавускага дэканата. Паводле звестак ад 1910 г. мураваны касцёл знаходзіўся побач з сядзібай Солтанаў «Івандар».

## Святары 
* 1902—1906? — Фірмін Мяндркевіч;
* 1906—1911 — Канстанцін Антонавіч Андрэкус;
* 1912?—1916? — Станіслаў Іонін;
* 1923—1926 — Міхал Ігнатавіч Варнас.

Катэгорыя:Колішнія касцёлы Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Гісторыя Клімавіцкага раёна
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Клімавіцкага раёна
Катэгорыя:Храмы Унебаўзяцця Дзевы Марыі
Мікалай Міхайлавіч Зуеў

**Мікалай Міхайлавіч Зуеў** () — беларускі матэматык, педагог. Кандыдат фізіка-матэматычных навук.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт у 1969 годзе. Скончыў аспірантуру ў Маскоўскім дзяржаўным універсітэце ў 1973 годзе. Кандыдат фізіка-матэматычных навук (1976).

Сярод навуковых інтарэсаў — задачы тэорыі імавернасцей і фінансавай матэматыкі.

Працуе дацэнтам на кафедры тэорыі імавернасцей і матэматычнай статыстыкі факультэта прыкладной матэматыкі і інфарматыкі БДУ.

Памёр 26 студзеня 2026 года.

## Кнігі і навуковыя працы 
* Derivative Pricing in Incomplete Markets / Petr Lappo, Nickolay Zuev // Теория вероятностей, математическая статистика и их приложения : сборник научных статей. — Минск, 2010. — Вып. 3 : Материалы Международной конференции, посвященной 75-летию профессора, доктора физико-математических наук Геннадия Алексеевича Медведева, Минск, 22—25 февраля 2010 г. — С. 196—200.
* Исследование старших спектральных плотностей стационарных процессов с перемешиванием : диссертация … кандидата физико-математических наук : 01.01.05 : защищена 22.12.1976 : утверждена 26.01.1977 / Зуев Николай Михайлович. — Вильнюс, 1976.
* Неравномерная оценка скорости сходимости распределений максимума последовательных сумм m-зависимых случайных величин / Н. М. Зуев, Я. Б. Кошкин // Весці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Серыя фізіка-матэматычных навук. — 2005. — № 3. — С. 44—49.
* Предельные теоремы для слабо зависимых случайных величин / Н. М. Зуев. — Минск, 2000.
* Тэорыя iмавернасцей i матэматычная статыстыка / М. М. Зуеў, У. У. Сячко. — Мазыр, 2000.
* О расчёте опционов европейского и американского типов/ Зуев, Н. М. — 2015
* Распределение времени наступления серии случайных событий в полиномиальной схеме/Зуев, Н. М. — Nov-2012.	

## Спасылкі 
* Электронный каталог ЦНБ НАН Беларуси
* Сайт ФПМИ ЗУЕВ НИКОЛАЙ МИХАЙЛОВИЧ 
* Электронная библиотека БГУ Зуев, Н. М. 

Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Ben Fogle: New Lives in the Wild

**«Ben Fogle: New Lives in the Wild»** () — тэлесерыял на «», які вядзе падарожнік  і які вырабляецца «Motion Content Group» і «Renegade Pictures». Праграма паказвае серыю не звязаных паміж сабой эпізодаў, як Бэн Фогл сустракаецца з людзьмі, якія прынялі *«альтэрнатыўны»* лад жыцця, які ў асноўным *«па-за сеткай»*, у адных з больш аддаленых месцаў на зямлі. У 2015 годзе Фогл арганізаваў дадатковы серыял пад назвай «Новыя жыцці ў дзікай Вялікабрытаніі» з сем’ямі ў брытанскіх месцах, у той час як фільм «Бэн Фогл: Ствары новае жыццё ў краіне» 2020 года мае аналагічную аснову. Па стане на 2022 год брытанскія праграмы і спін-офы «Вяртанне ў дзікую прыроду» ў прэсе, на электронных праграмах і «My5» называліся «Новыя жыцці ў дзікай прыродзе», прычым гэтыя эпізоды не з’яўляліся часткай асобнай серыі.

## Спасылкі
Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове
Катэгорыя:Тэлесерыялы Warner Bros. Television
Браніцкі

**Браніцкі** — прозвішча.

## Прозвішча 
* Генадзь Аляксеевіч Браніцкі (нар. 1938) — беларускі фізікахімік. Доктар хімічных навук (1988), прафесар (1989).
* Стафан Мікалай Браніцкі (?—1709) — польскі дзяржаўны дзеяч.
*
Алег Уладзіміравіч Чысцік

**Алег Уладзіміравіч Чысцік** (, в. Клімаўка, Гомельскі раён, Гомельская вобласць — ) — беларускі аграглебазнавец, аграхімік. Доктар сельскагаспадарчых навук (1992), прафесар.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускую дзяржаўную сельскагаспадарчую акадэмію (1969).
    
Працаваў у інстытуце «Латдзіпразем» (г. Рыга, Латвія, з 1969, інжынер), Беларускім навукова-даследчым інстытуце глебазнаўства і аграхіміі (з 1970, навуковы супрацоўнік), Міжнародным дзяржаўным экалагічным універсітэце імя А. Д. Сахарава (Мінск, 1992—2012, дырэктар дэпартамента Міжнароднага вышэйшага каледжа, у 1999—2006 — загадчык кафедры экалагічнага маніторынгу, з 2006 — прафесар кафедры экалагічнага маніторынгу і менеджменту).

Навуковыя інтарэсы: фізіка-хімічныя асаблівасці эрадзіраваных глебаў, захаванне і абнаўленне іх урадлівасці; гарызантальная міграцыя радыенуклідаў у аграэкасістэмах і інш.

## Узнагароды 
Нагрудны знак «Выдатнік адукацыі».

## Бібліяграфія 
* Агрохимические свойства дерново-подзолистых пылевато-суглинистых эродированных почв и особенности применения удобрений : автореферат диссертации … доктора сельскохозяйственных наук : 06.01.04 ; 06.01.03 / Чистик Олег Владимирович. — Минск, 1992.
* Агрохимическая характеристика эродированных дерново-подзолистых почв Центральной части БССР и эффективность удобрений на них : автореферат диссертации … кандидата сельскохозяйственных наук : 06.01.04 / Чистик Олег Владимирович. — Рига, 1979.
 

## Літаратура 
* 
* Чистик Олег Владимирович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 548.
* Чистик Олег Владимирович // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2013. — Т. 3 : Гомельская область : в 2 кн., кн. 2. — С. 476.
* Памяти товарища : [Чистик Олег Владимирович : некролог] / С. С. Позняк [и др.] // Экологический вестник. — 2014. — № 4. — С. 118.

Катэгорыя:Глебазнаўцы СССР
Катэгорыя:Глебазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Аграхімікі СССР
Катэгорыя:Аграхімікі Беларусі
Ляймбах (Цюрынгія)

**Ляймбах** () — камуна ў Германіі, у зямлі Цюрынгія. Уваходзіць у склад раёна Вартбург. Насельніцтва — 1794 чалавекі (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 8,63 км². Афіцыйны код — 16 0 63 051.

Катэгорыя:Камуны Цюрынгіі
Павел Мікалаевіч Гапонік

**Павел Мікалаевіч Гапонік** (, в. Горталь, Івацэвіцкі раён, Брэсцкая вобласць — ) — беларускі хімік-арганік. Доктар хімічных навук (2001), прафесар (2008).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Хімія», 1965).
    
Працаваў у Навукова-даследчым інстытуце фізіка-хімічных праблем Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (лабараторыя хіміі кандэнсаваных асяроддзяў, галоўны навуковы супрацоўнік).

Навуковыя інтарэсы: фундаментальныя і прыкладныя праблемы хіміі гетэрацыклічных, каардынацыйных, металаарганічных і высокамалекулярных злучэнняў.

## Узнагароды 
Медаль «За працоўную доблесць» (1981), нагрудны знак «Вынаходнік СССР» (1985), званне «Заслужаны работнік Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта» (2011).

## Бібліяграфія 
* N-замещенные тетразолы. Синтез, свойства, строение и применение : автореферат диссертации … доктора химических наук : 05.17.05 / Гапоник Павел Николаевич. — Санкт-Петербург, 2000.
* Металлопроизводные тетразолов / П. Н. Гапоник, С. В. Войтехович, О. А. Ивашкевич // Успехи химии. — 2006. — Т. 75, № 6. — С. 569—603.
* Селективное N(2)-алкилирование спиртами тетразола и 5-замещенных тетразолов / А. О. Корень, П. Н. Гапоник // Химия гетероциклических соединений. — 1990. — № 12. — С. 1643—1647.
* Crystal structure and physical properties of the new 2D polymeric compound bis(1,5-diaminotetrazole)dichlorocopper(II) / Pavel N. Gaponik [et al.] // Inorganica Chimica Acta. — 2005. — Vol. 358, iss. 8. — P. 2549—2557.
 

## Літаратура 
* 
* Гапоник Павел Николаевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 2. — С. 879.
* Гапоник Павел Николаевич // Прафесары і дактары навук Беларускага дзяржаўнага універсітэта, 1921—2001 : 80 год. — Мінск, 2001. — С. 57—58.
 

Катэгорыя:Хімікі СССР
Катэгорыя:Хімікі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Івацэвіцкім раёне
Марат Гумеравіч Ясавееў

**Марат Гумеравіч Ясавееў** (, Маладзечна, Мінская вобласць — ) — беларускі геолаг-гідрагеолаг. Доктар геолага-мінералагічных навук (1998), прафесар (2001).

## Біяграфія 
Скончыў Кіеўскі дзяржаўны ўніверсітэт (1971).
    
Працаваў у Беларускім дзяржаўным інстытуце інжынерных пошукаў (з 1971), Інстытуце геалагічных навук НАН Беларусі (1975—1999), Беларускім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя М. Танка (2003—2016, дэкан факультэта прыродазнаўства, з 2006 — загадчык кафедры эканамічнай геаграфіі і аховы прыроды), Беларускім дзяржаўным універсітэце (1999—2003 — загадчык лабараторыі геаэкалагічных праблем, з 2016 — Міжнародны дзяржаўны экалагічны інстытут імя А. Д. Сахарава, прафесар кафедры экалагічнага маніторынгу і менеджменту факультэта маніторынгу навакольнага асяроддзя).

Навуковыя інтарэсы: гідрагеалогія; геаэкалогія; экалагічная адукацыя.

## Узнагароды 
Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь (1998).

## Бібліяграфія 
* Подземная гидросфера Беларуси (строение, экология, рациональное использование) : автореферат диссертации … доктора геолого-минералогических наук : 04.00.06 / Ясовеев Марат Гумерович. — Минск, 1998.
* Гидрогеология и промышленные рассолы Припятского прогиба : автореферат диссертации … кандидата геолого-минералогических наук : 04.00.06 / Ясовеев Марат Гумерович. — Минск, 1983.
 

## Літаратура 
* 
* Ясовеев Марат Гумерович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 735.
* Ясовеев Марат Гумерович // Геологи и горные инженеры Беларуси : биографический справочник : [в 2 ч.]. — Минск, 2008. — Ч. 1. — С. 239.
* Ясавееў Марат Гумеравіч // Дактары і кандыдаты навук Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя Максіма Танка (да 100-годдзя з дня заснавання) : біябібліяграфічны даведнік. — Мінск, 2014. — С. 69.
* Марат Гумерович Ясовеев // Журнал Белорусского государственного университета. Экология. — 2019. — № 4. — С. 108—109.

Катэгорыя:Дэканы факультэта прыродазнаўства БДПУ імя Максіма Танка
Катэгорыя:Геолагі СССР
Катэгорыя:Геолагі Беларусі
Катэгорыя:Эколагі СССР
Катэгорыя:Эколагі Беларусі
Дзмітрый Давыдавіч Грыншпан

**Дзмітрый Давыдавіч Грыншпан** (нар. , Казань, Расія) — беларускі хімік, спецыяліст у галіне хіміі высокамалекулярных злучэнняў і фізічнай хіміі. Доктар хімічных навук (2006), прафесар (2008).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Хімія», 1971).
    
Працуе ў Беларускім дзяржаўным універсітэце (з 1971, Навукова-даследчы інстытут фізіка-хімічных праблем, лабараторыя раствораў цэлюлозы і прадуктаў іх перапрацоўкі, з 1988 — загадчык лабараторыі, у 1980—1985 — загадчык сектара мадыфікаваных валокнаў і плёнак лабараторыі фізічнай хіміі цэлюлозы).

Навуковыя інтарэсы: хімія высокамалекулярных злучэнняў; фізіка-хімія раствораў палімераў і прадуктаў іх перапрацоўкі.

## Узнагароды 
Нагрудны знак «Вынаходнік СССР» (1985).

## Бібліяграфія 
* Физикохимия новых процессов получения и переработки растворов целлюлозы : диссертация … доктора химических наук : 02.00.06 ; 02.00.04 : защищена 25.11.2005 : утверждена 22.03.2006 / Гриншпан Дмитрий Давидович. — Минск, 2005.
* Неводные растворители целлюлозы / Д. Д. Гриншпан. — Минск, 1991.
* The formation of lyotropic mesophase in aqueous solutions of the sodium salt of cellulose acetate sulfate / D. D. Grinshpan [et al.] // Polymer Science, Series B. — 2002. — № 1/2. — Р. 23—26.
 

Катэгорыя:Хімікі СССР
Катэгорыя:Хімікі Беларусі
Катэгорыя:Фізікахімікі СССР
Катэгорыя:Фізікахімікі Беларусі
Жытко

**Жытко** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Анатоль Паўлавіч Жытко (нар. 1957) — беларускі гісторык.
* Іван Андрэевіч Жытко (1930—2013) — беларускі пісьменнік.
* Караліна Жытко (нар. 1999) — беларуская футбалістка.

Катэгорыя:Беларускія прозвішчы
Фрыдрых Мельхіёр Грым

Барон **Фрыдрых Мельхіёр Грым** (;  — ) — нямецкі публіцыст эпохі Асветніцтва, крытык і дыпламат, шматгадовы карэспандэнт імператрыцы Кацярыны II. Іх перапіска (на французскай мове) апублікавана і з’яўляецца каштоўнай крыніцай.

## Біяграфія 
Яшчэ вучнем гімназіі ўступіў у перапіску з Готшэдам, пад уплывам якога напісаў (1743) трагедыю «Ваніса». Неўзабаве атрымаў месца сакратара саксонскага пасланца пры германскім сейме.

У 1748 годзе прыехаў у Парыж, дзе правёў большую частку свайго жыцця, блізка знаёмы з усімі знакамітасцямі таго часу. Брашура «Lettre de M. Grimm sur Omphale, tragédie lyrique» (1752), дзе ён даў крытычную ацэнку французскай музыкі, звярнула на яго ўвагу публікі. Калі прыбылая ў тым жа годзе ў Парыж італьянская опера зрабіла моцны раскол сярод французскіх меламанаў, Грым напісаў поўны дасціпнасці памфлет «Le petit prophête de Boehmischbroda», які меў велізарны поспех.

Катэгорыя:Публіцысты Германіі
Катэгорыя:Дыпламаты Германіі
Катэгорыя:Пісьменнікі Германіі XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Шматмоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Ганаровыя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Германіі
Катэгорыя:Музычныя крытыкі Германіі
Катэгорыя:Журналісты Германіі
Катэгорыя:Пісьменнікі Германіі XIX стагоддзя
Рокенштуль

**Рокенштуль** () — камуна ў Германіі, у зямлі Цюрынгія, уваходзіць у раён Вартбург. Скасавана ў 2009 годзе. Насельніцтва — 1353 чалавекі (на 31 снежня 2007 года). Плошча — 30,39 км². 31 снежня 2008 года, пасля праведзеных рэформ, Рокенштуль увайшоў у склад гарадской камуны Гайза. З 6 сакавіка 2009 года ўсе паселішчы камуны Рокенштуль сталі часткай гарадской камуны, а сама камуна была скасаваная.

Катэгорыя:Камуны Цюрынгіі
Ян Юзаф Кіркор (падчашы мсціслаўскі)

**Ян Юзаф Кіркор** () — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Кіркораў уласнага герба.

У перыяд з 4 жніўня 1700 года па 27 красавіка 1719 года тытулаваўся падчашым мсціслаўскім.

У 1752 годзе заснаваў в. Лазовіцы Мсціслаўскага ваяводства місію езуітаў, пабудаваўшы місійны дом і драўляны касцёл Св. Тройцы.

## Сям’я 
У шлюбе з Багуславай Астроўскай.

## Літаратура 
* 

Ян Юзаф
Георг Ноймарк

**Георг Ноймарк** (;  — ) — нямецкі паэт, кампазітар, музыкант-гамбіст і бібліятэкар.

## Біяграфія 
Георг Ноймарк нарадзіўся 16 сакавіка 1621 года ў мястэчку Лангензальца ў Цюрынгіі. З 1630 года наведваў гімназію ў Шлейсінгене, а затым перайшоў на гімназію Готы, пасля чаго вучыўся ва ўніверсітэце Кёнігсберга. Быў вельмі дзейным сябрам «Fruchtbringende Gesellschaft» і нюрнбергскага «Blumenorden», аўтар духоўных вершаў.

Яго свецкая паэзія (у зборніках «Poetisch-musikalisches Luslwäldgen» і «Fortgepflantzter poetischer Lustwald»), па водгуку Ф. Ф. Фідлера, «поўная безгустоўні таго часу».

Некаторыя са сваіх вершаў ён сам пераклаў на музыку. Ноймарк напісаў таксама паэтыку і «Neusprossender deutscher Palmbaum» — гісторыю «Fruchtbringende Gesellschaft».

Георг Ноймарк памёр 8 ліпеня 1681 года ў горадзе Веймары, дзе працаваў бібліятэкарам.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Цюрынгіі
Катэгорыя:Паэты Германіі
Катэгорыя:Паэты XVII стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары Германіі
Катэгорыя:Кампазітары XVII стагоддзя
Катэгорыя:Музыканты Германіі
Катэгорыя:Бібліятэкары Германіі
Джавані Амброзіа

**Джавані Амброзіа** (), да прыняцця каталіцтва **Гульельма Эбрэа да Пезара** (, літаральна «Гульельма Яўрэй з Пезара»; каля 1420, Пезара — , ) — італьянскі харэограф, майстар танца і кампазітар эпохі Адраджэння. Належаў да рыцарскага ордэна Залатой Шпоры, або «Залатога воінства» ().

## Біяграфія 
У 1440-х гадах вучыўся ў Даменіка з П’ячэнцы (ён жа Даменіка з Ферары), згаданы ў кнізе апошняга Liber ballorum (1460).

У перыяд паміж кастрычнікам 1463 года і маем 1465 года Гульельма, відаць, звярнуўся з іудаізму ў каталіцызм і прыняў імя Джавані Амброзіа. Гульельма зрабіў гэта пад уплывам свайго заступніка, які адрозніваўся пабожнасцю, кандацьера Алесандра Сфорцы (кіраўніка горада Пезара і брата Франчэска Сфорцы). У гонар Джынеўры Сфорцы, дачкі Алесандра, Джавані Амброзія склаў бас-данс.

У 1465 годзе пераехаў у Мілан, дзе займаўся падрыхтоўкай урачыстасцей да намечанага вяселля Элеаноры Арагонскай і герцага Бары (трэцяга сына Франчэска Сфорцы).

Верагодна, Алесандра Сфорца таксама спрыяў таму, каб Джавані Амброзіа атрымаў ад імператара Фрыдрыха III пасвячэнне ў рыцары ў 1469 годзе і стаў, як і яго настаўнік Даменіка з П’ячэнцы, кавалерам ордэна Залатой Шпоры.

Служыў пры дварах найбольш уплывовых манархаў у Італіі эпохі Адраджэння (такіх як Ларэнца Медычы) — у Неапалі, Урбіна, Мілане і Ферары.

Катэгорыя:Кавалеры ордэна Залатой шпоры
Катэгорыя:Кампазітары Італіі
Катэгорыя:Кампазітары XV стагоддзя
Катэгорыя:Танцоры Італіі
Катэгорыя:Харэографы Італіі