open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Агенцтва ЗША па міжнародным развіцці

**Агенцтва ЗША па міжнародным развіцці (АМР ЗША)** () — цэнтральны орган дзяржаўнага кіравання Злучаных Штатаў Амерыкі ў галіне аказання дапамогі за мяжой. З 2025 года Агенцтва знаходзіцца ў працэсе ліквідацыі.

## Апісанне 
Асноўныя кірункі працы Агенцтва ўключалі падтрымку гандлю, сельскай гаспадаркі, эканамічнага росту, аховы здароўя, экстраную гуманітарную дапамогу, садзейнічанне ў прадухіленні канфліктаў і падтрымку дэмакратыі ў больш чым 100 краінах свету.

Адміністратар Агенцтва і яго намеснік прызначаліся Прэзідэнтам са згоды Сената і дзейнічалі ў каардынацыі з Дзяржаўным Сакратаром ЗША.

## Гісторыя 
Арганізацыя была заснавана ў 1961 годзе ўказам прэзідэнта Джона Кенэдзі пасля прыняцця Закона «Аб садзейнічанні замежным краінам». Агенцтва аб’яднала функцыі некалькіх, што існавалі раней, ведамстваў ЗША, якія займаліся пытаннямі міжнароднага развіцця.

У складзе арганізацыі працавалі больш за 10 тыс. чалавек, з іх дзве траціны — за межамі Злучаных Штатаў. Арганізацыя ўключала некалькі рэгіянальных і спецыялізаваных бюро.

За больш чым 60 гадоў свайго існавання Агенцтва перажыло некалькі рэформаў і перыядычна падвяргалася крытыцы ў Кангрэсе ЗША за нізкую эфектыўнасць праграм дапамогі бедным краінам. Першыя прапановы ліквідаваць USAID выказваліся яшчэ ў гады адміністрацыі Рычарда Ніксана (1969—1974 гг.), калі ён рэарганізаваў дзейнасць Агенцтва.

Падчас свайго першага тэрміну Дональд Трамп планаваў скараціць фінансаванне USAID амаль на траціну, аднак гэтая ініцыятыва не была падтрыманая Кангрэсам. Пасля ўступлення 20 студзеня 2025 года на пасаду на другі тэрмін Дональд Трамп сваім указам прыпыніў на 90 дзён вылучэнне амерыканскай дапамогі іншым краінам.

1 ліпеня 2025 года дзяржсакратар ЗША Марка Рубіа паведаміў, што USAID афіцыйна згортвае праграмы замежнай дапамогі. Амаль праз два месяцы, 29 жніўня, Рубіа заявіў, што USAID афіцыйна будзе закрыта.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* USAID, афіцыйны сайт

Катэгорыя:Урад ЗША
Катэгорыя:Знешняя палітыка ЗША
Чэмпіянат свету па снукеры 1972

**Чэмпіянат свету 1972** (, таксама вядомы як *Park Drive World Snooker Championship 1972*) — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з сакавіку 1971 года па 26 лютага 1972 года на арэне Selly Park British Legion, у Бірмінгеме, Англія. Турнір стаў 35-м розыгрышам чэмпіянату свету, які быў заснаваны ў 1927 годзе. Кампанія Park Drive упершыню спансавала турнір. Прызавы фонд турніру склаў £400, якія атрымаў пераможца.

Катэгорыя:Чэмпіянат свету па снукеры
Катэгорыя:1972 год у снукеры
Злічальнае мноства

**Злічальнае мноства** — бесканечнае мноства, элементы якога можна перанумараваць натуральнымі лікамі. Больш фармальна: мноства X з'яўляецца злічальным, калі існуе біекцыя X\leftrightarrow \mathbb{N}, дзе {\mathbb N} пазначае мноства ўсіх натуральных лікаў. Іншымі словамі, злічальнае мноства — гэта мноства, якое такую ж магутнасць як і мноства натуральных лікаў.

Злічальнае мноства з'яўляецца «найменшым» бесканечным мноствам, гэта значыць у любым бесканечным мностве знойдзецца злічальнае падмноства. Магутнасць мноства ўсіх натуральных лікаў пазначаецца сімвалам \alef_0 (вымаўляецца: «Алеф-нуль»).

## Уласцівасці 
* Любое падмноства злічальнага мноства не больш чым злічальнае (г.зн. канечнае або злічальнае).
* Аб'яднанне канечнай або злічальнай колькасці злічальных мностваў злічальнае.
* Прамы здабытак канечнага ліку злічальных мностваў злічальны.
* Мноства ўсіх канечных падмностваў злічальнага мноства злічальнае.
* Мноства ўсіх падмностваў злічальнага мноства мае магутнасць кантынуума і таму не злічальнае.

## Звязаныя паняцці 
Незлічальнае мноства — бесканечнае мноства, якое не з'яўляецца злічальным. Такім чынам, любое мноства з'яўляецца альбо канечным, альбо злічальным, альбо незлічальным.

## Прыклады 
### Злічальныя мноствы 
* простыя лікі
* натуральныя лікі
* цэлыя лікі
* рацыянальныя лікі
* алгебраічныя лікі
* колца перыядаў
* вылічальныя лікі
* арыфметычныя лікі
* мноства ўсіх канечных слоў над злічальным алфавітам
* мноства ўсіх слоў над канечным алфавітам
* любое бесканечнае сямейства неперасякальных адкрытых прамежкаў на рэчаіснай восі
* мноства ўсіх прамых на плоскасці, кожная з якіх утрымлівае хаця б 2 пункты з рацыянальнымі каардынатамі
* любое бесканечнае мноства пунктаў на плоскасці, усе пары адлегласцей паміж элементамі якога рацыянальныя

### Незлічальныя мноствы 
* рэчаісныя лікі
* камплексныя лікі

Катэгорыя:Тэорыя мностваў
Ямана

**Я́мана** (*Tequenica, Yagán, Yaghan, Yámana*) — ізаляваная індзейская мова, якая знікла, і на каторай размаўлялі яганы, што жылі ў гамлеце Укіка ў горадзе Пуэрта-Уільямс вострава Наварына правінцыі Патагонія ў Чылі, а таксама на крайнім поўдні вострава Вогненная Зямля ў Аргенціне.

У 1946 годзе на яганскай сове размаўляла не менш за 60 чалавек. Ямана мела да 5 дыялектаў. У 1990-я гады ў Аргенціне мова амаль знікла. Пасля смерці 84-гадовай носьбіткі Эмеліны Акунья (1921-12.10.2005) заставаўся адзін носьбіт — яе нявестка Крысціна Кальдэрон, якая жыла ў сяленні Укіка (востраў Наварына) у Чылі. Кальдэрон (часта яе называюць проста *Абуэла* — бабуля) разам са сваёй унучкай Крысцінай Зарага і сястрой Урсулай выдала ў 2005 годзе кнігу *Hai Kur Mamashu Shis* («Хачу расказаць вам гісторыю»), у якой сабраныя яганскія казкі, якія расказалі ёй прадстаўнікі старэйшых пакаленняў племя. Пасля смерці ў 2022 годзе Крысціны Кальдэрон носьбітаў гэтай мовы не засталося.

## Спасылкі 
* Ямана на Ethnologue

Катэгорыя:Мовы Аргенціны
Катэгорыя:Мовы Чылі
Катэгорыя:Некласіфікаваныя мовы
Катэгорыя:Індзейскія мовы
Катэгорыя:Мёртвыя мовы
Mamihlapinatapai

**Mamihlapinatapai** (зрэдку пішуць mamihlapinatapei, звычайна чытаецца як маміхлапінатапай) — слова з яганскай мовы племені яганаў (Вогненная Зямля), азначана ў кнізе рэкордаў Гінэса ў якасці «найбольш ёмістага слова» і лічыцца адным з самых цяжкіх для пераклада слоў. Яно азначае «Погляд паміж двумя людзьмі, у якім адлюстроўваецца жаданне кожнага, што іншы стане ініцыятарам таго, чаго жадаюць абодва, але ні адзін не жадае быць першым».

Слова складаецца з рэфлексіўнага/пасіўнага прэфікса ma- (перад галосным — mam-), корня ihlapi, што значыць «быць у непаразуменні, што рабіць далей», суфікса -n (указвае на статычнасць), суфікса -ate- (азначае дасягненне), і падвоенага суфікса -apai-, які разам з рэфлексіўным mam- абазначае ўзаемнасць.

Акрамя таго, гэта назва песні амерыканскага паэта-спевака Роні Кокса.

## Гл. таксама 
* Ыфкуіл

## Літаратура 
* Mattews, P. (ed.). 1992. The Guinness Book of Records. 1993.
* Hitchings, H., p92, Defining the World, Farrar, Strauss, and Giroux, New York, 2005

## Спасылкі 
* http://betterhanenglish.com/mamihlapinatapai-hagan/

Катэгорыя:Словы
Катэгорыя:Самыя длінныя словы
Алег Уладзіміравіч Рыжанкоў

**Але́г Уладзі́міравіч Рыжанко́ў** (, Найстэн'ярві, Карэльская АССР, РСФСР) — беларускі біятланіст, удзельнік 4 Алімпійскіх гульняў, сцяганосец беларускай зборнай на Зімовых Алімпійскіх гульнях 2002 года ў Турыне. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (1996). Уладальнік малага Кубка свету ў складзе эстафетнай зборнай у сезоне 2002/03, Чэмпіён свету ў эстафеце ў 1999 годзе.

## Біяграфія 
Пачаў займацца біятлонам у 1985 годзе. Пачаў заняткі ў дзіцячай спартыўнай школе Верамейкі Чэрыкаўскага раёна Магілёўскай вобласці. Член беларускай нацыянальнай зборнай па біятлоне з 1993 года. Дэбют у Кубку свету адбыўся ў 1992 годзе ў Паклюцы, дзе ў індывідуальнай гонцы ён заняў 20 месца. Першы раз патрапіў на подыум у тым жа месце, у спрынтарскай гонцы, дзе ён здабыў бронзавы медаль.

Найлепшымі вынікамі на Алімпійскіх гульнях было 4 месца ў эстафеце ў Лілехамеры ў 1994 і Нагана ў 1998.

Заявіў пра заканчэнне кар’еры пасля эстафетнай гонкі на Алімпійскіх гульнях у Турыне (2006), дзе беларуская зборная заняла 11 месца. Скончыў кар’еру ў 2006 годзе, перайшоўшы на пасаду трэнера моладзевай зборнай Беларусі па біятлоне.

## Дасягненні 
* Чэмпіянаты свету:
** Залаты медаль, эстафета — 1999
** Срэбны медаль, індывідуальная гонка — 1997
** Срэбны медаль, эстафета — 2001
** Бронзавы медаль, індывідуальная гонка — 1995
** Бронзавы медаль, эстафета — 1995
** Бронзавы медаль, эстафета — 1996
** Бронзавы медаль, спрынт — 1997
** Бронзавы медаль, эстафета — 2003
* 3 перамогі на этапах Кубка свету

## Агульны залік Кубка свету 
* 1995—1996 — **30-е месца**
* 1997—1998 — **41-е месца**
* 1998—1999 — **14-е месца**
* 1999—2000 — **28-е месца**
* 2000—2001 — **20-е месца**
* 2001—2002 — **19-е месца**
* 2002—2003 — **8-е месца**
* 2003—2004 — **22-е месца**
* 2004—2005 — **25-е месца**
* 2005—2006 — **35-е месца**

## Спасылкі 
* Профіль на сайце IBU

Катэгорыя:Біятланісты Беларусі
Катэгорыя:Біятланісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 1994 года
Катэгорыя:Біятланісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 1998 года
Катэгорыя:Біятланісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2002 года
Катэгорыя:Біятланісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2006 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па біятлоне
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па біятлоне
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Сцяганосцы на зімовых Алімпійскіх гульнях 2002 года
Катэгорыя:Постаці Суаярві
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Суаярвскім раёне
Чэмпіянат свету па снукеры 1971

**Чэмпіянат свету 1971** () — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 28 верасня па 7 лістапада 1970 года у Сіднеі, Аўстралія. Турнір стаў 34-м розыгрышам чэмпіянату свету, які быў заснаваны ў 1927 годзе. Прызавы фонд турніру склаў £2,333, якія атрымаў пераможца.

Катэгорыя:Чэмпіянат свету па снукеры
Катэгорыя:1971 год у снукеры
Чэмпіянат свету па снукеры 1970

**Чэмпіянат свету 1970** (, таксама вядомы як *Players No.6 World Snooker Championship 1970*) — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў у красавіку 1970 года на арэне Victoria Hall, у Лондане, Англія. Турнір стаў 33-м розыгрышам чэмпіянату свету, які быў заснаваны ў 1927 годзе. Кампанія Players No.6 у другі раз запар спансавала турнір. Прызавы фонд турніру склаў £1,225, якія атрымаў пераможца.

Катэгорыя:Чэмпіянат свету па снукеры
Катэгорыя:1970 год у снукеры
Пуэрта-Уільямс

**Пуэрта-Уільямс** — невялікі чылійскі горад і порт на востраве Наварына (архіпелаг Вогненная Зямля на беразе праліва Бігля). Сталіца правінцыі Чылійская Антарктыка. Сапернічае з Ушуаяй за званне самага паўднёвага горада на свеце.

## Гісторыя 
Да іспанскай каланізацыі тэрыторыю займалі плямёны яганаў, вядомыя еўрапейскім падарожнікам з XVI стагоддзя. Да канца XIX стагоддзя Вогненная Зямля не выклікала ў еўрапейцаў цікавасці з пункту гледжання каланізацыі ў першую чаргу праз суровы клімат. Сітуацыя змянілася ў 1890 годзе, калі на востраве было знойдзена золата. Праз два гады на ўсходнім беразе вострава была заснавана вёска Пуэрта-Тора. Пуэрта-Уільямс з’явіўся ў 1953 годзе перш за ўсё як ваенна-марская база, праз тое, што Пуэрта-Тора была нязручнай для яе размяшчэння. Паступова ў горадзе развілася і грамадзянская эканоміка, перш за ўсё рыбалоўства, турызм і абслугоўванне караблёў, што заходзяць у порт. Развіццё мясцовай эканомікі выклікала за сабой і павелічэнне колькасці насельніцтва — у 2002 годзе Пуэрта-Уільямс налічваў 2874 жыхары (з улікам персаналу ваенна-марской базы), што больш чым на 100 чалавек пераўзыходзіць паказчыкі мінулага перапісу (1992 год, 1841 чалавек).

## Клімат 
Згодна з класіфікацыяй Кёпена, клімат у Пуэрта-Уільямсе з’яўляецца пераходным паміж марскім і субантарктычным з нязначнымі хістаннямі тэмператур на працягу года. Лета кароткае, халаднаватае, зіма працяглая, з вялікай колькасцю ападкаў, мяккая. У год выпадае да 3000 мм ападкаў, што разам з халаднаватым кліматам спрыяе ўтварэнню горных ледавікоў у наўколлях горада.

## Эканоміка 
Пуэрта-Уільямс з’яўляецца зыходным пунктам і базай шматлікіх навуковых экспедыцый па даследаванні Антарктыкі і Вогненнай Зямлі. Горад служыць таксама базай забеспячэння для маякоў і метэаралагічных станцый рэгіёна.

Асновай эканомікі Пуэрта-Уільямса з’яўляецца турызм. У порт горада рэгулярна заходзяць прыватныя яхты і пасажырскія лайнеры, якія здзяйсняюць круізы па Антарктыцы і вакол Мыса Горн. Турысты могуць хадзіць у пешыя паходы па наваколных гарах, на якіх растуць унікальныя Магеланавы лясы, самы паўднёвы лясны масіў на Зямлі. Таксама папулярна марская рыбалка і паездкі на кацярах да велізарных калоній пінгвінаў і марскіх коцікаў. У летнія месяцы магчыма плаванне на яхтах да Мыса Горн і Антарктычнага паўвострава. Значную ролю ў эканоміцы горада грае рыбалоўства і абслугоўванне ваенна-марской базы.

## Спасылкі 
* Карта паўднёвага Чылі

Катэгорыя:Населеныя пункты Чылі
Катэгорыя:Вогненная Зямля
Спаса-Праабражэнская царква (Шумакі)

**Спаса-Праабражэнская царква** — праваслаўная царква, помнік дойлідства готыкі і рэнесансу. Знаходзіцца на захад ад вёскі Шумакі Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці, на правым беразе р. Лясная. Помнік рэспубліканскага значэння.

Паводле падання пабудавана як прысядзібная царква князя I. Шуйскага з цэглы раскіданага палаца Радзівіла, які прайграў яго ў карты ў 1609 годзе.

## Архітэктура 
Невялікі кампактны мураваны храм складаецца з прамавугольнага аб’ёму, які спалучаецца з масіўнай паўкруглай апсідай, агульны 2-схільны дах над якой пры дапамозе застрэшкаў пераходзіць у канічнае пакрыццё. Па цэнтры даху ўзвышаецца купалок на драўляным 8-гранным барабане. Вытанчаную пластыку фасадам надаюць шырокія лапаткі ў прасценках стральчатых аконных праемаў, прафіляваны і крапаваны паддахавы карніз, што сведчыць аб уплыве ранняга барока. Аконны праём апсіды запоўнены каляровым вітражом у выглядзе крыжа. Уваход арганізаваны праз прыбудаваны пазней нізкі прытвор пад 2-схільным дахам.

Прастора малітоўнай залы перакрыта цыліндрычным з распалубкамі скляпеннем, сцены крапаваны лапаткамі, адпаведнымі вонкавым.

## Інтэр’ер 
Інтэр’ер упрыгожаны іканастасам 18 стагоддзя з разнымі ў стылі барока царскімі варотамі. У царкве можна ўбачыць абразы «Пакроў Багародзіцы» (1751) і «Віленскія мучанікі» (19 ст.).

## Званіца 
Званіца першапачаткова ўзвышалася над прытворам і па форме нагадвала гранёны барабан. Пазней разабрана, замест яе на царкоўным двары была пабудавана простая і зграбная драўляная званіца, вырашаная ў традыцыях народнага дойлідства (перабудавана ў 1930-я гады).

## Літаратура 
* *Кулагін А. М.* Праваслаўныя храмы на Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін. — Мн.: БелЭн, 2001. — 328 с.: іл.
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Шумакі
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Брэсцкага раёна
Катэгорыя:1609 год у Еўропе
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў гатычным стылі
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі рэнесанс
Катэгорыя:Колішнія ўніяцкія храмы Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:XVII стагоддзе ў Беларусі
Катэгорыя:Храмы Брэсцкай і Кобрынскай епархіі
Спаса-Праабражэнская царква (Шпакоўшчына)

**Спаса-Праабражэнская царква** — праваслаўная царква ў вёсцы Шпакоўшчына Полацкага раёна, пабудаваная ў другой палове XIX ст. Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю.

## Гісторыя 
Пабудавана ў другой палове XIX ст. У 1956 годзе яна была закрыта мясцовымі ўладамі, у будынку месціўся склад зерня. Праз вокны былі працягнуты транспарцёрныя стужкі.

Адраджэнне храма пачалося ў 1985 годзе з прыходам айца Міхаіла (Міхаіл Васільевіч Карандзей).

## Архітэктура 
Вырашана паводле канона чатырохчасткавага праваслаўнага храма: званіца, трапезная, малітоўная зала з бакавымі прыдзеламі, апсіда з рызніцай. Дзве вертыкальныя дамінанты з цыбулепадобнымі купаламі на гранёных барабанах — шатровая двух’ярусная званіца (васьмярык на чацверыку) над прытворам і кубападобны аб’ём малітоўнай залы пад пакатым чатырохсхільным дахам. Дынаміка кампазіцыі нарастае ад нізкіх рызніцы і прыдзелаў да цэнтральнага аб’ёму і завяршаецца высотнай дамінантай шатровай званіцы. Уваход вырашаны манументальным двухслуповым арачным ганкам-рундуком. Мае насычаную дэкаратыўную апрацоўку — вуглавыя лапаткі з шырынкамі і ўразныя калонкі, круглыя разеткі, прафіляваныя карнізы з філёнгавымі і какошнікавымі фрызамі, рустоўку, падваконныя філёнгі. Адзінарныя і патройныя арачныя аконныя праёмы апрацаваны прафіляванымі паўкруглымі і кілепадобнымі ліштвамі.

### Інтэр’ер 
Унутры памяшканні аб’яднаны шырокімі арачнымі прасветамі, апсіда вылучана трох’ярусным драўляным іканастасам, створаным, як і алтарныя карціны і люстра, родным братам айца Міхаіла — айцом Антоніем (Антонам Васільевічам Карандзеем). На паўднёвай сцяне, справа ад алтара, абраз вялікамучаніка Панцеляймона (прыблізна датаваны кан. ХІХ — пач. ХХ стст.).

## Літаратура 
* *Мельянцава Т. А.* Інфармацыйны агляд па выніках наведвання культавых устаноў Полацкага раёна.
* Храм Преображения Господня в д. Порплище [Полоцкого р-на] // Полоцкие епархиальные ведомости. — 2009. — № 1 (апр.). — С. 4.
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Шпакоўшчына
Катэгорыя:Шпакоўшчына (Полацкі раён)
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў псеўдарускім стылі
Катэгорыя:Храмы Полацкай і Глыбоцкай епархіі
Свята-Мікалаеўская царква (Калектыўная)

**Спаса-Мікалаеўская царква** — праваслаўная царква ў вёсцы Калектыўная пабудаваная ў канцы XVIII стагоддзя. Помнік архітэктуры барока.

## Гісторыя 
Пабудаваны Мікольскі скіт быў у 1750 годзе з цэглы на зямлі, якая належала Богаяўленскаму манастыру.
Штогод да яго ладзіліся хрэсныя хады з асабліва шанаваным абразом Іверскай Маці Божай. Рэканструявана ў 2-й палавіне XIX стагоддзя.

## Архітэктура 
Вырашана крыжова-купальным аб'ёмам. На перакрыжаванні двухсхільных дахаў узведзены васьмігранны драўляны светлавы барабан, накрыты самкнутым шлемападобным купалам з макаўкай, над прытворам — двух'ярусная чатырохгранная шатровая званіца з макаўкай. Плоскасныя фасады парэзаны лучковымі аконнымі і ўваходнымі праёмамі ў ліштвах з замковым каменем, апяразаны прафіляваным карнізам, крапаваны вуглавымі слаёнымі лапаткамі. Унутры сцены ў ніжнім ярусе крапаваны лучковымі нішамі.

## Літаратура 
* Кулагін, А. М. Свята-Троіцкая царква, г. Гарадок / А. М. Кулагін // Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік. — Мн., 2007. — С.188.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Калектыўная
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі барока
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Полацкага раёна
Катэгорыя:Колішнія ўніяцкія храмы Віцебскай вобласці
Катэгорыя:1750 год у Беларусі
Катэгорыя:Храмы Полацкай і Глыбоцкай епархіі
Капліца-пахавальня Корсакаў

**Капліца-пахавальня Корсакаў** — помнік архітэктуры неарускага стылю на могілках у в. Бяздзедавічы.

## Гісторыя 
Пабудавана ў 1910 г. з бутавага каменю і цэглы як родавая пахавальня ўладальнікаў маёнтка Корсакаў. Знаходзілася ў паўзруйнаваным стане, у 1990-я гг. адрамантавана, прыпісана да Спаса-Праабражэнскай царквы ў вёсцы Шпакоўшчына.

## Архітэктура 
Капліца ўяўляе сабой прамавугольны ў плане аб’ём завершаны васьмігранным барабанам, шацёр якога завершаны макаўкай і дэкарыраваны ў аснаванні какошнікамі. Уваход вырашаны масіўным шатровым рундуком з магутнымі арачнымі праёмамі на слупах-дыньках. Фасады апяразаны какошнікавым і зубчастым парапетамі, прафіляваным карнізам з гарадковымі фрызамі і разнымі металічнымі падзорамі. Насычанае каларыстычнае рашэнне дасягнута спалучэннем паліхромнай бутавай муроўкі сцен і чырвонацаглянай муроўкі архітэктурнага дэкору: пластычныя ліштвы лучковых аконных праёмаў, вуглавыя лапаткі з «патопленымі» калонкамі, рамбічныя плакеткі, накладныя крыжы.

### Інтэр’ер 
У інтэр'еры апсіду вылучаў высокамастацкі бела-керамічны іканастас у стылі неаракако (разбіты). Падалтарнай часткай была крыпта-пахавальня ўладальнікаў маёнтка (не захавалася).

## Літаратура 
* Кулагін, А.М. Свята-Троіцкая царква, г. Гарадок / А. М. Кулагін // Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік. — Мн., 2007. — С.62—63.
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Капліцы-пахавальні Беларусі
Катэгорыя:Бяздзедавічы
Катэгорыя:Корсакі
Катэгорыя:Храмы Полацкай і Глыбоцкай епархіі
Катэгорыя:1910 год у Беларусі
Катэгорыя:Культавыя збудаванні Полацкага раёна
Катэгорыя:Капліцы Віцебскай вобласці
Сцяпан Мікалаевіч Цемушаў

**Сцяпан Мікалаевіч Цемушаў** (, Бабруйск, Магілёўская вобласць, БССР) — беларускі гісторык, доктар гістарычных навук, прафесар кафедры гісторыі Расіі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, загадчык кафедры гісторыі Беларусі старажытнага часу і сярэдніх вякоў Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

У вобласць навуковых інтарэсаў уваходзяць палітычная гісторыя славянскіх раннефеадальных дзяржаў, пераходны перыяд у развіцці славян ад родаплемяннога да дзяржаўнага ладу, развіццё палітычных інстытутаў раннесярэднявечных грамадстваў (дзяржаўная ўлада, падаткова-данніцкая сістэма). У 2003 годзе пад кіраўніцтвам прафесара А. А. Яноўскага абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Генезіс і эвалюцыя інстытута вярхоўнай улады ў славянскіх раннефеадальных дзяржавах». У 2022 годзе абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Фарміраванне дзяржаўных фінансаў Старажытнай Русі (IX — першая палова XIII ст.)». Аўтар больш як 200 прац.

Разам з навуковымі даследаваннямі займаецца праблемамі тэсталогіі, з’яўляецца аўтарам некалькіх зборнікаў тэставых заданняў па гісторыі для студэнтаў і навучэнцаў. Двойчы лаўрэат Рэспубліканскай прэміі за лепшую навуковую працу студэнтаў (1995, 1997).

Брат-блізнюк гісторыка Віктара Цемушава.

## Публікацыі 
### Вучэбныя дапаможнікі 
* Гісторыя Беларусі са старажытных часоў да сярэдзіны XIII ст.: вучэб. дапам. для 6-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / Г. В. Штыхаў, С. М. Цемушаў, В. У. Ракуць; пад рэд. Г. В. Штыхава, Ю. М. Бохана. — Мінск: Выд. цэнтр БДУ, 2009. — 143 с.: іл.
* История русской государственности и права (до октября 1917 г.): курс лекций / Д. В. Мазарчук, С. Н. Темушев. — Мн.: Эдит ВВ, 2007. — 392 с.
* Начало Руси: генезис государственности в источниках и исторической традиции / С. Н. Темушев. — Мн.: Изд-во БГУ, 2008. — 158 с.

### Навуковыя публікацыі 
* Княжеская власть и полюдье / С. Н. Темушев // Веснiк Беларускага дзяржаўнага унiверсiтэта. Серыя 3. — 2001. — № 1. — С. 9—14.
* Налогово-данническая система Древнерусского государства: современное понимание проблемы // Российские и славянские исследования: науч. сб. — Вып. 2. — Мн., 2007. — С. 106—114.
* Сравнительный анализ раннесредневековых институтов (на примере полюдья и вейцлы) // Проблемы методологии исследований истории Беларуси: материалы Международной научной конференции (Минск, 26−27 октября 2006 г.) / Нац. академия наук Беларуси, Институт истории; редкол.: А. А. Коваленя [и др.]. — Мн.: Белорусская наука, 2008. − С. 214—217.
* Литва и Русь: трансформация взаимоотношений от даннической зависимости к внешней экспансии (историография проблемы) // Studia Historica Orientalis = Исследования по истории Восточной Европы: науч. сб. — Вып. 3. — Минск: РИВШ, 2010. — С. 49—72.
* «Белая веверица от дыма»: к вопросу о предыстории формирования налогово-даннических отношений в Древней Руси // Веснік БДУ. Серыя 3. — 2011. — № 1. — С. 21—26.

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце БДУ

Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Блізняты паводле алфавіта
Чэмпіянаты свету па снукеры 1964—1968

У сувязі з пагадненнем Асацыяцыі і савета кіравання більярда ( пасля шасцігадовага перапынку чэмпіянат свету па снукеры быў адроджаны Рэксам Уільямсам у фармаце чэлендж-матчаў. У наступныя пяць гадоў чэмпіён свету 1957 года Джон Палмэн згуляў сем чэлендж-матчаў супраць розных сапернікаў, пакуль чэмпіянат не вярнуўся ў фармат турніру на выбыванне ў 1969 годзе.

## Чэлендж-матчы 
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па снукеры
Катэгорыя:1964 год у снукеры
Катэгорыя:1965 год у снукеры
Катэгорыя:1966 год у снукеры
Катэгорыя:1967 год у снукеры
Катэгорыя:1968 год у снукеры
Чэмпіянат свету па снукеры 1973

**Чэмпіянат свету 1973** (, таксама вядомы як *Park Drive World Snooker Championship 1973*) — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 16 па 28 красавіка 1973 года на арэне City Exhibition Hall, у Манчэстэры, Англія. Турнір стаў 36-м розыгрышам чэмпіянату свету, які быў заснаваны ў 1927 годзе. Кампанія Park Drive у другі раз запар спансавала турнір. Прызавы фонд турніру склаў £8,000, з якіх £1,500 атрымаў пераможца.

Катэгорыя:Чэмпіянат свету па снукеры
Катэгорыя:1973 год у снукеры
Катэгорыя:Красавік 1973 года
Яноўскі

**Яноўскі** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алег Антонавіч Яноўскі — беларускі гісторык і гістарыёграф.
* Анатоль Іванавіч Яноўскі (нар. 1968) — беларускі футбаліст і трэнер па міні-футболу.
* Вячаслаў Яўгенавіч Яноўскі — беларускі і савецкі баксёр.
* Давід Маркелавіч Яноўскі — шахматыст, шахматны тэарэтык, практык і журналіст.
* Пётр Фёдаравіч Яноўскі (1933—2019) — беларускі трэнер па веславанні на байдарках і каноэ, заслужаны трэнер.
* Рычард Карлавіч Яноўскі — беларускі хірург.
* Юрый Іванавіч Яноўскі — савецкі пісьменнік.
* Хаім Маркелавіч Яноўскі (1867—1935) — грамадскі дзеяч.

## Гл. таксама 
* Яноўская
Цемушаў

* Віктар Мікалаевіч Цемушаў - беларускі гісторык.
* Сцяпан Мікалаевіч Цемушаў - беларускі гісторык.
Запрудскі замак

**Запрудскі замак** — помнік абарончага дойлідства XIV—XVII ст. Размешчаны каля в. Запруды (Кобрынскі раён).

## Апісанне 
Замак складаўся з палаца (не захаваўся) і абарончых умацаванняў: земляных валоў з частаколам наверсе і вадзяных равоў. У плане равы і валы нагадваюць упісаныя адзін у адзін прамавугольнікі, якія з усходу мелі бакі ў выглядзе паўдуг, што зыходзіліся ў месцы ўезду ў замак. Валы з гэтага боку згладжаныя. Захаваліся валы вышынёй 1,5—2 м і шырынёю у аснове да 4 м. Равы маюць глыбіню да 2,5 м і шырыню каля 5 м.

## Літаратура 
* 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6), с. 535.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Славутасці Кобрынскага раёна
Катэгорыя:Запруды
Чэмпіянат свету па снукеры 1969

**Чэмпіянат свету 1969** (, таксама вядомы як *Players No.6 World Snooker Championship 1969*) — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў у сакавіку 1969 года на арэне Victoria Hall, у Лондане, Англія. Турнір стаў 32-м розыгрышам чэмпіянату свету, які быў заснаваны ў 1927 годзе. Кампанія Players No.6 упершыню спансавала турнір. Прызавы фонд турніру склаў £3,500, з якіх £1,300 атрымаў пераможца.

Катэгорыя:Чэмпіянат свету па снукеры
Катэгорыя:1969 год у снукеры
Чэмпіянат Беларусі па шахматах

**Чэмпіяна́т Белару́сі па ша́хматах** — штогадовае спартыўнае спаборніцтва, якое ладзіцца Міністэрствам спорту і турызму супольна з «Беларускай федэрацыяй шахмат». З'яўляецца адборачным этапам да асабістага чэмпіянату Еўропы.

## Гісторыя 
Першы чэмпіянат Беларусі па шахматах адбыўся ў межах Усебеларускага шахматнага сходу ў 1924 годзе. Пераможцам турніру, які ладзіўся паводле кругавой сістэмы з дванаццаццю ўдзельнікамі, стаў лекар з Мінску Саламон Разенталь. Да Вялікай Айчыннай вайны адбыліся дванаццаць чэмпіянатаў.

У першым паваенным чэмпіянаце 1947 года перамог майстар Уладзімір Сайгін. З таго часу турніры адбываліся штогод.

Набольшую колькасць тытулаў чэмпіёна заваёўваў гросмайстар Вячаслаў Дыдышка — 11 разоў. Па сем разоў перамагалі Уладзімір Сайгін і Альберт Капенгут, па шэсць — Гаўрыіл Верасаў і Аляксей Суэцін.

## Чэмпіянаты БССР 
[thumb|160px|[Ісак Баляслаўскі]]
[thumb|160px|[Аляксей Суэцін]]
[thumb|160px|[Барыс Гельфанд]]

## Чэмпіянаты Рэспублікі Беларусь 
thumb|160px|Аляксей Фёдараў
thumb|160px|Юрый Шульман

## Заўвагі 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Чэмпіёны Рэспублікі Беларусь

Катэгорыя:Шахматы ў Беларусі
Шахматы
Чорны студзень

thumb|250px|Савецкія дэсантнікі ў Баку, 1990 г.
**Чорны студзень** — увод ноччу 19 студзеня 1990 года ў Баку (Азербайджанская ССР) 35 тысяч савецкіх ваенных на танках і бронетранспарцёрах, што прывяло да забойства 137, ранення каля 700 і арышту звыш 800 чалавек. 22 студзеня Вярхоўны Савет (ВС) Азербайджанскай ССР (АзССР) пастанавіў лічыць агрэсіяй неканстытуцыйнае ўвядзенне Прэзідыумам ВС СССР надзвычайнага становішча ў горадзе, што адбылося без узгаднення з уладамі рэспублікі. 40-дзённая жалоба па забітых суправаджалася агульнаазербайджанскай стачкай заводаў. Міністр абароны СССР Дзмітрый Язаў зазначыў аб кіраваным ім нападзе: «Мы ўвайшлі ў Азербайджан, каб знішчыць палітычныя структуры Народнага фронту і не дапусціць іх перамогі на выбарах, запланаваных на 19 сакавіка 1990 года».

## Перадумовы 
9 студзеня 1990 г. Вярхоўны Савет Армянскай ССР пастанавіў уключыць у дзяржаўны план развіцця адпаведны план Нагорна-Карабахскай аўтаномнай вобласці (НКАВ) АзССР, населенай пераважна армянамі. 12 студзеня Народны фронт Азербайджана (НФА) утварыў у Баку камітэт абароны. 13 студзеня ў горадзе пачаўся пагром, у якім забілі 90 армян. 18 студзеня прыхільнікі НФА забарыкадавалі ўезды ў Баку некалькімі сотнямі легкавікоў, грузавікоў і аўтобусаў. 19 студзеня Прэзідыум ВС СССР пашырыў Указам № 1092 на горад надзвычайнае становішча, што з 15 студзеня ўвёў у НКАВ.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыя Азербайджана
Катэгорыя:Гісторыя Баку
Катэгорыя:Перабудова
Катэгорыя:Азербайджанская ССР
Катэгорыя:Канфлікты 1990 года
Катэгорыя:Студзень 1990 года
Катэгорыя:Падзеі 20 студзеня
Катэгорыя:1990 год у СССР
Катэгорыя:1990 год у Азербайджане
Катэгорыя:Масавыя забойствы ў Азербайджане
Чэмпіянат свету па трэкавых велагонках 1923

**Чэмпіянат свету па трэкавых велагонках 1923 года** прайшоў з 18 па 26 жніўня ў Цюрыху (Швейцарыя).

## Агульны медальны залік 
## Медалісты 
1923
Катэгорыя:Жнівень 1923 года
Чэмпіянат свету па трэкавых велагонках 1924

**Чэмпіянат свету па трэкавых велагонках 1924 года** прайшоў з 3 па 10 жніўня ў Парыжы (Францыя).

## Агульны медальны залік 
## Медалісты 
1924
Катэгорыя:Жнівень 1924 года
Марыс Шыль

**Марыс Шыль** (; , Пюто — , Сюрэн) — французскі велагоншчык, чэмпіён і сярэбраны прызёр летніх Алімпійскіх гульняў 1908.

На Гульнях 1908 у Лондане Шыль спаборнічаў у пяці дысцыплінах. Ён стаў чэмпіёнам у тандэме разам з Андрэ Афрэ і сярэбраным прызёрам у гонцы на 5000 м. Таксама, ён спыніўся на першых раўндах у заездзе на 660 ярдаў і каманднай гонцы праследавання, а ў спрынце ён дайшоў да фіналу, але гонка была адменена з-за перавышэння ліміту часу.

На чэмпіянаце свету 1924 года Марыс Шыль заваяваў бронзавы медаль у спрынце.

## Спасылкі 
* Марыс Шыль на sports-reference.com  

Катэгорыя:Велагоншчыкі Францыі
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1908 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1908 года
Катэгорыя:Велагоншчыкі на летніх Алімпійскіх гульнях 1908 года
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Францыі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па веласпорце
ВАЗ-2103

**ВАЗ-2103** *(на экспарт ішоў пад назвай **Lada 1500**)* — савецкі заднепрывадны малы седан II групы. Быў распрацаваны сумесна з італьянскай фірмай Fiat на базе мадэлі Fiat 124 і серыйна вырабляўся на Волжскім аўтамабільным заводзе з 1972 па 1984 год. За 12 гадоў было выпушчана .

## Мадыфікацыі 
* **ВАЗ-21031** (1975) — папярэдніца мадэлі ВАЗ-2106, дробнасерыйная з рухавіком ВАЗ-2106 (1,6 л 80 к.с.)
* **ВАЗ-21033** (1977—1983) — з рухавіком ВАЗ-21011 (1,3 л 69 к.с.).
* **ВАЗ-21035** (1973—1981) — экспартная мадыфікацыя, з рухавіком ВАЗ-2101 (1,2 л 64 к.с.). Шыны — *Ия-170* — радыяльныя, 165 SR 13, з шырынёй профілю 165 мм (на ВАЗ-2101 155 мм). Экспартныя машыны для заходніх краін (для краін СЭУ за дадатковую плату) абсталёўваліся радыяльнымі шынамі, на іншых рынках аўтамабіль абсталёўваўся дыяганальнымі шынамі 6,45-13".

Маса аўтамабіля — 1030 кг.

## Спорт 
З 1973 года ВАЗ-2103 пачаў з’яўляцца ў гонках. У асноўным выкарыстоўваўся на ўнутраных савецкіх гонках, дзе спаборнічала з падрыхтаванымі Масквічамі або Іжамі. «Жыгулі» таксама спаборнічалі з іншымі аўтамабілямі ўсходнееўрапейскага паходжання, польскім Fiat 125p або чэхаславацкай Škoda 130 RS, як, напрыклад, на Кубку міру і сяброўства ў 1975 годзе пад Мінскам. Дзякуючы магутнаму рухавіку ВАЗ-2103 таксама быў папулярным за мяжой у гоншчыкаў краін, дзе ВАЗ дамогся камерцыйнага поспеху. У Чэхаславакіі ён быў мадыфікаваны кампаніяй , прыватныя каманды таксама выкарыстоўвалі яго ў ралійных гонках у Грэцыі, Швецыі, Фінляндыі. У другой палове 1970-х гадоў ВАЗ-2103 выкарыстоўваўся на чэмпіянаце свету па ралі. Лепшым вынікам было шостае месца ў абсалютным заліку на ралі «Акропаліс» у 1976 годзе.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Гл. таксама 
* Fiat 124
* ВАЗ-2101

2103
Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта
Глінянская брама

**Глінянская брама** — помнік абароннай архітэктуры позняга рэнесансу ў Львове (Украіна), частка фартыфікацый у комплексе бернардзінскага кляштара. Знаходзіцца на плошчы Мытнай. Помнік уяўляе сабой найбольш захаваны фрагмент старадаўніх фартыфікацый Львова.

Уязная Глінянская брама была пабудаваны ў першай траціне XVII стагоддзя. Вежу ўзвялі ў 1618 годзе пад кіраўніцтвам інжынера Ф. Гетканта.

Глінянская брама ўяўляе сабой адну з яркіх дамінант у старой частцы Львова. У заходняй частцы, разам з кляштарнымі сценамі, сцяна Глінянскай брамы ўтварае вялікі замкнёны двор у форме трохвугольніка. Узведзена з каменя і цэглы, размешчана на восі поўнач-поўдзень, у верхняй частцы зроблены байніцы. Цэнтр сцяны акцэнтаваны квадратнай у плане вежай з арачным праездам. Перад сцяной рэканструяваны старажытны роў. З процілеглага, заходняга боку сцяны рэканструяваны драўляныя галерэі.

У 1976—1977 гадах была праведзена рэканструкцыя пад кіраўніцтвам архітэктараў А. Навакіўскага і К. Прысяжнага.

У сцяне і вежы знаходзяцца памяшканні інстытута «Укрзахадпраектрэстаўрацыя», а ў паўночна-заходняй частцы — адміністрацыя Львоўскага гісторыка-культурнага запаведніка.

## Літаратура 
* Трегубова Т. О., Мих Р. М. Львів: Архітектурно-історичний нарис. Київ: Будівельник. С. 54.

## Спасылкі 
* Уязная (Глінянская) брама

Катэгорыя:Архітэктура Львова
Катэгорыя:Фартыфікацыі Львова
Катэгорыя:Брамы Украіны
Гарадскі арсенал (Львоў)

**Гарадскі арсенал** — фартыфікацыйнае збудаванне ў Львове (Украіна), пабудаванае ў 1554—1556 гадах. Помнік рэнесанснай абароннай архітэктуры.

Гарадскі арсенал прылягаў да крапасных сцен Львова, рэшткі якіх бачныя з вуліцы Арсенальнай. Будынак арсенала выканана з каменя, двухпавярховы, прамавугольнае ў плане, з невялікай васьмівугольнай вежай на паўночным боку. Паводле даных даследаванняў і раскопак, праведзеных у 1970-х гадах, вежа і сцены першага паверху маюць даўнейшае паходжанне і былі пабудаваны, відаць, у XIV стагоддзі.

У XVIII стагоддзі ў скляпах ільвоўскага гарадскога арсенала трымалі палонных украінскіх казакоў і гайдамакаў. У адным з казематаў знаходзілася камера катаванняў і жыллё гарадскога ката.

Падчас нападу шведаў у 1704 годзе арсенал быў разбураны, але праз два гады адбудаваны наноў. Сучасная рэстаўрацыя была праведзена ў 1979—1981 гадах. З 1981 года — музей зброі «Арсенал».

## Гл. таксама 
* Арсенал Сяняўскіх
* Каралеўскі арсенал, Львоў

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Музеі Львова
Катэгорыя:Фартыфікацыі Львова
Катэгорыя:Арсеналы
Качкоўскі

**Качкоўскі** — прозвішча. Вядомыя носьбіты:
* Міхаіл Аляксеевіч Качкоўскі (1802—1872) — галіцка-рускі грамадскі дзеяч і мецэнат, публіцыст, юрыст.
* Сяргей Уладзіслававіч Качкоўскі (нар. 1968) — расійскі ваенны дзеяч, Палкоўнік. Герой Расійскай Федэрацыі.
Юрый Рагацінец

**Юрый Рагацінец** (пам. пасля 1605 года) — багаты львоўскі мяшчанін, выдатны дзеяч Львоўскага Успенскага брацтва, абаронца праваслаўя.

## Біяграфія 
Паходзіў з галіцкага гарадка Рагацін. Быў у добрых узаемаадносінах з князем Канстанцінам Астрожскім і кіеўскім мітрапалітам Іпаціем Пацеем. У лістах да Львоўскага (1596) і Віленскага (1599) брацтваў раіў умеранасць у рэлігійнай барацьбе. У 1604 годзе супраць Юрыя Рагацінца як багацея выступаў Іаан Вішэнскі. Некаторыя літаратуразнаўцы, у прыватнасці Іван Франко і Мікалай Васіленка, прыпісвалі яму аўтарства палемічнага твора «Перасцярога» ().

Адзін з заснавальнікаў Львоўскай брацкай школы.

## Спасылкі 
* Капраль М. Рогатинці Юрій та Іван // Довідник з історії України. — 2-е видання. — К., 2001. — С. 659.

Катэгорыя:Постаці Львова
Катэгорыя:Нарадзіліся ў XVI стагоддзі
Катэгорыя:Памерлі ў XVII стагоддзі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Івана-Франкоўскай вобласці
Вежа Карнякта

**Вежа Карня́кта** — помнік архітэктуры ў Львове (Украіна), частка ансамбля Успенскай царквы. Знаходзіцца на вуліцы Падвальная, 9.

Вежа пабудавана як званіца Успенскай царквы, выконвала ролю абароннай вежы падчас аблогі і дазорнага пункта пажарнай варты. Пабудавана па праекце архітэктара П. Барбона пры ўдзеле П. Рымляніна ў 1572—1578 гадах на сродкі грэчаскага купца Канстанціна Карнякта.

Вежа першапачаткова мела тры розныя па вышыні ярусы і трохступеністае шатровае завяршэнне. У 1672 падчас турэцкай аблогі званіца пацярпела ад пажару. Была адбудавана ў 1695 архітэктарам П. Беберам, які дабудаваў яшчэ адзін ярус і сучаснае барочнае завяршэнне з чатырма вітымі абеліскамі па вуглах.

Будынак выкананы з каменю, квадратны ў плане, у аздабленні выкарыстана паліхромія. Фасады ўпрыгожаны пілястрамі тасканскага ордара з чырвонымі арачнымі міжаконнямі. Вышыня ярусаў паступова памяншаецца, а дакладныя прапарцыйныя суадносіны надаюць званіцы складнасць і вытанчанасць.

## Гл. таксама 
* Капліца Трох Свяціцеляў

## Літаратура 
* *Вуйцик В. С., Липка Р. М.* Зустріч зі Львовом. — Львів: Каменяр, 1987. С. 32.
* Памятники градостроительства и архитектуры Украинской ССР. Киев: Будивельник, 1983—1986. Том 3, с. 92.

## Спасылкі 
* Фотагалерэя Вежы Карнякта 

Катэгорыя:Культавыя збудаванні Львова
Катэгорыя:Фартыфікацыі Львова
Катэгорыя:Славутасці Львова
Катэгорыя:Вежы Украіны
Музей Вестэрботэна

**Музей Вестэрботэна** ў раёне Гамліа горада Умеа — музей з адказнасцю за культурную гісторыю Вестэрботэна. У музеі таксама ёсць музей пад адкрытым небам Гамліа, лыжная выстава (раней Музей лыж Швецыі), выстава рыбалкі і мора (раней Рыбалка і Марскі музей), папулярны архіў і шэраг лагераў саамаў. Музей працуе па ўсім Вестэрботэне ў асноўным у археалагічнай вобласці. Музей выдае штоквартальны часопіс Вестэрботэн для Вестэрботэнскага раённага аб’яднання.

## Музей пад адкрытым небам з саамскіх лагераў 
Гамліа — гэта музей пад адкрытым небам, што з’яўляецца неад’емнай часткай музея Вестэрботэна. Музей пад адкрытым небам — гэта калекцыя гістарычных будынкаў і арганізуе мерапрыемствы для дэманстрацыі таго, як Вестэрботэн выглядаў у гістарычныя часы. Будынкі, якія можна праглядаць на Гамліа, былі аб’яднаны з розных частках краіны; у тым ліку царквы, сядзібы, вятрак, дом XVIII стагоддзя, школа, кузня і шэраг лагераў саамаў.

У 1901 годзе стварэнне пераехала ў гімназію, якая тады будавалася. У сувязі з павелічэннем памеру калекцыі музей пераехаў у вялікі склад у порце горада ў 1911 годзе. З самага пачатку мясцовае гістарычнае таварыства, якое было сфарміравана ў 1919 годзе, працавала на стварэнні музейнага будынка ў раёне Гамліа. Будаўніцтва было завершанае ў 1939 годзе.

Паміж 1921 і 1990 гадамі розныя старыя будынкі ад Вестэрботэна былі перамешчаныя ў гэтым раёне. Першапачатковы план павінен быў мець ферму з паўночнай часткі графства і з поўдня, але з-за высокага кошту ён замест вырашыў сабраць некаторыя будынкі з поўначы і некаторыя з поўдня Вестэрботэна ў адной ферме. перамешчаныя у Музей лыж Швецыі ўва Умеа.

Галоўны будынак музея Вестэрботэна па праекце архітэктара Бенгта Рамары і быў пабудаваны ў 1943 годзе.

## Спасылкі 
* Västerbottens museum website 

Катэгорыя:Музеі Швецыі
Катэгорыя:Славутасці Умеа
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Умеа
Музей гітар

**Guitars – the Museum** (, ) — музей, размешчаны ў цэнтры горада Умеа, Швецыя. Музей размешчаны ў цагляным доме, што раней займала школа імя Берцэліуса. Ён падзяляе месца з рок-клубам, рэстаранам і музычнай крамай. Музей адкрыты ў канцы студзеня 2014 года ў сувязі з інаўгурацыяй культурнай сталіцы Еўропы ва Умеа.

Музей знаходзіцца ў падпарадкаванні як сумеснае прадпрыемства на чале з людзьмі з музычнага магазіна, 4Sound і рок-клуба, Scharinska, (які захаваў імя нават пасля пераезду з Scharinska Villan да Vasaskolan),, які таксама знаходзяцца пад інвестыцыямі Guitars – the Museum. Муніцыпалітэт Умеа падтрымаў музей за кошт абнаўлення і адаптацыі памяшканняў, з гадавым суфінансаваннем 2,4 млн шведскіх крон у 2014 і 2015 гадах.

## Калекцыя 
Калекцыі музея складаюцца ў асноўным з электрагітар з 1950-х і 1960-х гадоў, а таксама меншай калекцыі электрычных бас-гітар, узмацняльнікаў і іншых прылад, звязаных з гісторыяй электрычных гітар. Калекцыя была сабраная братамі Мікаэлем і Сэмюэлем Адэнам з 1970 года; аднак, калекцыя ў цэлым не выстаўлялася на ўсеагульны агляд, пакуль музей не быў адкрыты.

Сярод найбольш эксклюзіўных гітар ў калекцыі, ёсць 1958 Gibson Flying V, 1960 Les Paul і Fender Broadcaster 1950. У агульнай складанасці больш за 500 гітар музей прыцягнуў міжнародную ўвагу,і быў апісаны як найбуйнейшы ў сваім родзе ў свеце.

У дадатак да ўласнай калекцыі музея ёсць таксама пакой для часовых выстаў. Да адкрыцця выстаўкі *Умеа — сталіца еўрапейскага хардкора 1989—2000* архівам народнага руху быў паказаны ў музеі.

## Спасылкі 
* Guitars – the Museum
* The Guitarist, October 2013: "Building the dream" (pdf)
* Umea.se: "Den hemliga gitarrsamlingen"  

Катэгорыя:Музеі Швецыі
Катэгорыя:Умеа
Галіцкая плошча (Львоў)

**Га́ліцкая плошча** — плошча ў Галіцкім раёне Львова (Украіна). Размяшчаецца паміж вуліцай Валавай і плошчамі Міцкевіча і Саборнай. Яна ўтварылася ўжо ў XIII стагоддзі, у перыяд будаўніцтва львоўскіх крапасных умацаванняў перад Галіцкай брамай, па-за межамі ўмацаванага горада. Ад яе разыходзіліся дарогі на Галіч, Гліняны, да карпацкіх перавалаў і саляных капальняў.

Плошча перад брамай насіла назву Пад Вартай, на ёй будавала жыллё рамеснікі і размяшчаліся заезныя двары. У сучасным выглядзе плошча ўтварылася ў канцы XVIII стагоддзя, калі сталі разбіраць гарадскія фартыфікацыі. Назва плошчы падодзіць ад Галіцкай брамай, якая стаяла на скрыжаванні цяперашніх вуліц Галіцкай і Братоў Рагацінцаў. На плошчы размяшчаўся Галіцкі кірмаш, які ў 1892 годзе перанеслі на тэрыторыю саду за палацам Улянецкіх. У 1893 годзе будаўнік ільвоўскіх паркаў Арнальд Рэрынг заклаў на месцы рынку сквер.

Ужо ў 1880 г. праз Галіцкую плошчу пралягла лінія конкі да плошчы Мытнай і далей вуліцы Лычакаўскай. У 1894 г. Па плошчы пусцілі таксама лінію электрычнага трамвая, па вул. Баторыя (цяпер вул. Князя Рамана) да Галіцкай краявой выстаўкі. У 1909 г. электрычны трамвай стаў рухацца праз Бернардзінскую плошчу (цяпер — Саборную). У 1951 г. былі ліквідаваны трамвайныя лініі на вул. Першамайскай (цяперашнім праспекце Свабоды) і часткі пл. Галіцкай, а напачатку XXI стагоддзя трамвайныя шляхі разабралі тут цалкам.

У 2001 годзе на плошчы ўсталявалі конны помнік заснавальніку Львова князю Данілу Галіцкаму працы скульптараў Васіля Ярыча і Рамана Рамановіча, а таксама архітэктара Ярэмы Чурыліка.

## Характэрныя будынкі 
* Вул. Валавая, 7 і 9 пабудаваны 1909—1911 гг. па праекце Альфрэда Захарэвіча і Юзафа Сасноўскага. Іх фасады з боку плошчы Галіцкай упрыгожваюць масіўныя рэльефныя фігуры працы Зыгмунта Курчынскага.
* Вул. Валавая, 11, пабудавана ў 1909—1910 гг. па праекце Артура Шлеена ў неагатычным стылі.
* Пл. Галіцкая, 7 / вул. Валавая, 14 — будынак галіцка-рускага Таварыства імя Качкоўскага, пабудавана ў 1888 г. па праекце Вінцэнта Кузневіча.
* Пл. Галіцкая, 7 — пабудавана ў 1902 годзе архітэктарам Каралем Боўблікам; да 1934 года тут знаходзілася была кавярня «Цэнтральная», у якой збіраліся напачатку XX ст. паэты «Маладой музы».
* Пл. Галіцкая, 10. Палац Улянецкіх (належаў таксама сем’ям Бельскіх, Камароўскіх, Патоцкіх), пабудаваны як загарадны дом.
* Пл. Галіцкая, 15 — пабудавана ў 1872 годзе для Галіцкага акцыянернага іпатэчнага банка па праекце Філіпа Пакуцінскага.

## Гл. таксама 
* Плошча Даніла Галіцкага, Львоў

## Літаратура 
* Мельник І. Галицька площа // Енциклопедія Львова. Т. 1. / За ред. А. Козицького та І. Підкови. — Львів: Літопис, 2007. — С. 468—469.
* Lwów. Ilustrowany przewodnik. — Lwów: Centrum Europy, 2003. — 320 s..

## Спасылкі 
Катэгорыя:Плошчы Львова
Дыферэнцыял (значэнні)

**Дыферэнцыял:**

У матэматыцы:
* **Дыферэнцыял функцыі** - 1-форма, якая характарызуе паводзіны функцыі ў наваколлі кропкі.
* **Дыферэнцыял, дыферэнцыяльная геаметрыя**
* **Дыферэнцыял, тэхніка** - частка трансмісіі, якая служыць для таго, каб вядучыя колы круціліся не сінхронна.
* **Дыферэнцыяльны рэдуктар** - адзін з класаў механічных рэдуктараў.
Канстанцін Карнякт

**Канстанці́н Карня́кт** (1517 ці 1520, Рэтымнан — ) — грэчаскі купец, львоўскі патрыцый і мецэнат, адзін з лідараў львоўскага праваслаўя.

## Біяграфія 
Канстанцін Карнякт нарадзіўся ў 1517 ці 1520 годзе ў горадзе Рэтымнан на востраве Крыт. Глебу для фінансавага і палітычнага аўтарытэту Канстанціна ў Львове стварыў яго старэйшы брат Міхаіл, які ўвесь час жыў у горадзе з 1545 да 1563 года, займаючыся гандлем усходнімі таварамі. Канстанцін Карнякт пераехаў спачатку ў Малдову і стаў вазіць у Львоў на продаж віно, шоўк і бавоўну.

25 сакавіка 1566 года па дэкрэце польскага караля Канстанцін Карнякт атрымаў дазвол на свабодны гандаль усходнімі вінамі ў гарадах Рэчы Паспалітай. З 1570 года ён пасяліўся ў Львове, у 1576 годзе дамогся каралеўскай граматы на права збірацб мыту на рускіх землях каралеўства — на Валыні, Кіеўшчыне, Падолле, Падляшша, Холмшчыне і ў Галіцыі. Ён падаваў магнатам і шляхце пазыкі пад заклад маёнткаў, у 1571 атрымаў дваранства сам і набыў гарадок Кулікаў і дзясятак вёсак.

Не пазней за 1569 год ён стаў членам праваслаўнага брацтва. У 1586 годзе Карнякт стаў адным з дванаццаці членаў-заснавальнікаў Львоўскага Успенскага праваслаўнага брацтва. Па просьбе канстанцінопальскага патрыярха Ераміі II ў 1572 годзе. К. Карнякт матэрыяльна падтрымаў будаўніцтва званіцы і царквы Успення Прасвятой Багародзіцы. Ён падтрымліваў брацкія школу і друкарню, аплачваў судовыя расходы падчас праваслаўных мяшчан супраць львоўскага магістрата, які кантраляваўся каталікамі. Канстанцін Карнякт фінансаваў дзейнасць праваслаўнай фракцыі варшаўскага сойма.

На львоўскай плошчы Рынак ён у 1580 годзе ім быў пабудаваны ўласны палац у стылі рэнесансу, адзін з найпрыгажэйшых будынкаў у горадзе. У канцы XVІ стагоддзя К. Карнякт лічыўся найбагацейшым мяшчанінам Львова. Ён узяў шлюб у 1575 годзе з Ганнай Дзедушыцкай (памерла ў 1616 годзе), прадстаўніцай аднаго з самых уплывовых родаў польска-літоўскай дзяржавы. У шлюбе меў дочак і двух сыноў — Канстанціна і Аляксандра.

У канцы жыцця жыцця Канстанцін Карнякт пасяліўся ў сваім прыгарадным маёнтку. Ён памёр 1 жніўня 1603 годзе і быў пахаваны ў крыпце праваслаўнай Успенскай царквы, пабудаванай на яго сродкі. Паводле яго завяшчання, Стаўрапігіяльнае брацтва атрымлівала прыбыткі ад яго маёнтка ў прыгараднай вёсцы Збоішча.

## Спасылкі 
* Канстанцін Карнякт
* Грэкі ва Украіне 
* Грэцкія арэшкі 

Катэгорыя:Гісторыя Львова
Абраз Маці Божай Падхорнай

**Абраз Маці Божай Падхорнай** — каталіцкая цудатворная ікона рымскага канону. Знаходзіцца ў Троіцкім касцёле ў Глыбокім.

## Гісторыя 
Першапачаткова знаходзіўся ў капліцы пад хорамі пры ўваходзе ў кармеліцкім касцёле Унебаўзяцця Маці Божай у Глыбокім, фундаваным у 1639 г. мсціслаўскім ваяводам Юзафам Корсакам. Пасля скасаванні кляштара і пераасвячэння касцёла ў праваслаўную царкву абраз перадалі ў парафіяльны Троіцкі касцёл, дзе ён знаходзіцца і сёння.

## Апісанне 
Абраз намаляваны ён на палатне, па характары жывапісу святыню можна аднесці да сярэдзіны XVIII ст., прыкладна тады ж выканана металічная шата з каронамі і прамяністымі німбамі. Рысы твару Маці Божай дробныя, далікатныя, нагадваюць выяву на абразе з касцёла Святой Тэрэзы ў Вільні. Кампазіцыю пашырае пурпурны занавес, які ахінае фігуру Марыі. Апрача таго, уверсе адлюстраваныя Бог Айцец і Святы Дух.

Таксама абраз меў шматлікія воты, якія яшчэ бачныя на здымку 1930-х гг., але былі пазней страчаны. 

## Спасылкі 
* ЦУДЫ АБРАЗА МАЦІ БОЖАЙ КАНГРЭГАЦКАЙ

Катэгорыя:Гісторыя Глыбокага
Катэгорыя:Славутасці Глыбокага
Катэгорыя:Абразы Беларусі
Катэгорыя:Іканаграфія Багародзіцы
Катэгорыя:Цудатворныя абразы Багародзіцы