open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дом па вуліцы Карла Маркса, 36 (Мінск)

**МанаЛІТ**, **Дом пісьменнікаў** — адміністрацыйна-жылы будынак па вуліцы Карла Маркса ў Мінску, пабудаваны для беларускіх пісьменнікаў. Другі адрас -- Энгельса, 16. Будаўніцтва пачалося ў 1951 годзе, здадзены ў эксплуатацыю 7 лістапада 1953 года. Стыль — сталінскі ампір. Архітэктар — Аркадзь Брэгман. Гісторыка-культурная каштоўнасць рэгіянальнага значэння.

## Гісторыя 
У канцы XIX ст. на гэтым месцы пабудаваны дом Юхновіча, разбураны падчас Другой сусветнай вайны.

Новы будынак на пляцоўцы ўзведзены ў 1951-1953 гадах як жылы дом Саюза пісьменнікаў БССР з крамай «Палітычная кніга».

## Вядомыя жыхары 
 Уладзіміру Караткевічу.]]
Першымі ў дом засяліліся пісьменнікі Янка Маўр (№ 1), Максім Лужанін (№ 5), Рыгор Семашкевіч (№ 16, пасля Івана Грамовіча), Міхась Клімковіч (№ 18), Васіль Вітка (№ 19) Пятро Глебка (№ 20), Іван Мележ (№ 21), Іван Шамякін (№ 22), Янка Брыль (№ 23), Усевалад Краўчанка (№ 24, потым № 4), Янка Скрыган (№ 24), Макар Паслядовіч, Аляксей Зарыцкі, Кастусь Кірэенка, Піліп Пестрак, Тарас Хадкевіч.

Пазней у доме пасяліўся Іван Навуменка (№ 21, з 1964 пасля Івана Мележа), у 1971 годзе пераехаў Уладзімір Караткевіч (№ 24, пасля Усевалада Краўчанкі і Янкі Скрыгана). Таксама Вячаслаў Адамчык (№ 23, пасля Янкі Брыля).

Да 2016 года ў доме жыў Ніл Гілевіч (№ 22, з 1969 пасля Івана Шамякіна, потым № 19 з 1983 пасля Пятра Глебкі), да 2019 года ў доме жыў Уладзімір Някляеў. Вячаслаў Рагойша, у колішняй кватэры Кастуся Кірэенкі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* .

Катэгорыя:Ленінскі раён (Мінск)
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мінска
Катэгорыя:Вуліца Карла Маркса (Мінск)
Андоль

**Андоль** () — традыцыйная сістэма абагравання дамоў у Карэя. Асаблівасцю сістэмы з’яўляецца тое, што цяпло ідзе з лакальнай зоны на падлозе, якая выкарыстоўваецца жыхарамі для сну, прыёму гасцей, працы. Сістэма андоль з’яўляецца аналагам  з ляжанкай.

## Канструкцыя 
У адрозненне ад Рымскай імперыі, дзе абаграванне падлогі ( — тып ацяпляльнай сістэмы, прызначанай для абагравання аднапавярховых будынкаў) з часам быў згублены, сістэма цёплай падлогі на працягу тысячагоддзяў выкарыстоўвалася ў Карэі і насіла назву «андоль». Гэтае слова ў перакладзе з карэйскай мовы азначае «цёплыя камяні». Мяркуецца, што дадзеная сістэма была вынайдзенай у перыяд трох карэйскіх дзяржаў (I ст. да н. э. — VII ст. н. э.). Прынцып яе працы заключаўся ў наступным. У кухні ці ў знешняй сцяне пакоя размяшчалася печ. Пад падлогай пакоя пракладваліся гарызантальныя паражніны (тунэлі) для дыму і гарачага паветра, якое праходзіла па паражнінах падчас спальвання дроў у печы. Асаблівая будова сістэмы абагравання падлогі дапамагала ўтрымліваць цяпло на працягу доўгага часу. На сённяшні дзень абаграванне падлогі з дапамогай сістэмы андоль з’яўляецца тыповай рысай традыцыйнага карэйскага жылля. Аднак у сучасных дамах сістэма андоль ў яе першапачатковым выглядзе практычна не выкарыстоўваецца, яе замяняе ўдасканаленая сістэма  .

## Андоль і побытавыя асаблівасці культуры карэйцаў 
## Галерэя 

Файл:Korea-Gangneung-Seongyojang-02.jpg
Файл:Korea-Unhyeongung-06.jpg|alt=Дымоход|Комін
Файл:Korea-Unhyeongung-03.jpg|alt=Дымоход|Комін 
Файл:Korea-Seoul-Namsangol-03.jpg|alt=Выхлопные жерла|Выхлапныя жаролы 

Катэгорыя:Ацяпляльныя прылады
Катэгорыя:Культура Карэі
Катэгорыя:Карэя
Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Нікарагуа

**Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Нікарагуа** — кантынгент савецкіх вайскоўцаў у Нікарагуа, якія аказвалі падтрымку ў ваеннай падрыхтоўцы і грамадзянскай вайне 1981—1990 гадоў.

Савецкая ваенная дапамога дзяржаве пачалася пасля прыходу да ўлады сандзіністаў у 1979 годзе. Урад Нікарагуа стаў набываць у Масквы ўзбраенне і тэхніку. Адначасна лінуў паток саветнікаў і спецыялістаў. Да 1990 года ў краіне пабывала 688 прадстаўнікоў УС СССР, у тым ліку 77 вайскоўцаў тэрміновай службы. Нярэдка яны ўдзельнічалі ў баявых дзеяннях супраць контрас. Аднак роля савецкіх ваенных спецыялістаў у нікарагуанскім канфлікце насіла абмежаваны характар, маючы на ўвазе ў першую чаргу матэрыяльна-тэхнічную дапамогу. 

У 1982 годзе ваенныя медыкі з СССР аказвалі дапамогу жыхарам паўночных рэгіёнаў, якія пацярпелі ад паводкі. Для грамадзянскіх асоб быў уладкаваны шпіталь на 100 ложкаў.

Паводле неафіцыйных даных, у Нікарагуа ў сярэдзіне 1980-х гадоў знаходзілася таксама значная колькасць савецкіх інструктараў па лініі ваеннай разведкі. У іх задачу ўваходзіла навучанне мясцовых байцоў метадам дыверсійнай і партызанскай барацьбы.

У часы перабудовы Савецкі Саюз перайшоў да нейтральнай пазіцыі ў нікарагуанскім канфлікце, вывеўшы з «гарачай кропкі» сваіх саветнікаў і ваенспецаў.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Замежныя кантынгенты Узброеных сіл СССРКатэгорыя:Гісторыя Нікарагуа
Валянцін Багратавіч Тапурыдзэ

**Валянцін Багратавіч Тапуры́дзэ** (;  — ) — савецкі грузінскі . Народны мастак Грузінскай ССР (1958), правадзейны член Акадэміі мастацтваў СССР (1970, член-карэспандэнт з 1958 года).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Тыфлісе. У 1931 годзе скончыў Тбіліскую акадэмію мастацтваў. Вучань Я. І. Нікаладзэ, М. П. Кандэлакі, Я. Я. Лансерэ І. А. Шарлеманя. З 1938 года выкладаў у Тбіліскай акадэміі мастацтваў, з 1962 года — прафесар, у 1972—1980 гадах — кіраўнік творчай майстэрні скульптуры.

## Творчасць 
Творчасць Валянціна Тапурыдзэ адметная манументалізмам, эпічнасцю па вобразным ладзе. Акрамя манументальнага жанру, працаваў у жанры партрэтнай скульптуры.

Сярод твораў скульптара: фігура «Перамога» і статуя А. Цэрэтэлі на будынку тэатра ў Чыятуры (1945—1950); помнікі У. І. Леніну ў Тбілісі (1956), Калінінградзе (1958, на Плошчы Перамогі), Руставі (1961), Маскве; скульптурныя кампазіцыі і партрэты «Паэт А. Цэрэтэлі» (1949), «Перамога» (1950), «Рабочы-ліцейшчык» (1957), «Дзяўчына» (1960), «У. І. Ленін» (1961), «Акцёр Эрнст Буш» (1966), «Архітэктар Р. В. Чхеідзэ» (1971) і іншыя.

## Узнагароды і званні 
* Народны мастак Грузінскай ССР (1958)
* Сталінская прэмія другой ступені (1950)
* Ордэн «Знак Пашаны»
* Медалі

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* Топури́дзе Валентин Багратович // Популярная художественная энциклопедия. Архитектура. Живопись. Скульптура. Графика. Декоративное искусство. В 2 кн. / Под ред. Полевого В. М. Ред. кол.: В. Ф. Маркузон, Д. В. Сарабьянов, В. Д. Синюков (зам. гл. ред.) — М.: Издательство «Советская энциклопедия», 1986. — Книга II. М—Я, 1986. — С. 299. — 432 с, ил., 32 л. ил. — 200 000 экз.
* 

## Спасылкі 
* Топуридзе Валентин Багратович // Расійская акадэмія  мастацтваў
* Topuridze Valentin // Georgian Modern and Contemporary Visual Arts Database
* Топуридзе Валентин Багратович (1907—1980) // Трамвай искусств
* ვალენტინ თოფურიძე // Biographical Dictionary of Georgia

Катэгорыя:Скульптары XX стагоддзя
Катэгорыя:Скульптары-манументалісты СССР
Катэгорыя:Скульптары Грузіі
Рычард Натонскі

**Рычард Натонскі** (; нар. 1951) — генерал-лейтэнант УС ЗША ў адстаўцы, начальнік камандавання Корпуса марской пяхоты ЗША (2008—2010).

## Біяграфія 
Родам з Амстэрдама, штат Нью-Ёрк. З 1956 года разам з сям’ёй жыў у Нью-Канаане, штат Канектыкут. У 1973 годзе скончыў Луісвілскі ўніверсітэт са ступенню бакалаўра мастацтваў у галіне гісторыі .

У 1974 годзе прайшоў курс базавай школы і стаў камандзірам узвода і старшым афіцэрам у роце H 2-га батальёна 4-га палка марской пяхоты. Удзельнічаў у эвакуацыйных аперацыях у Камбоджы («Eagle Pull») і ў Паўднёвым В’етнаме («Frequent Wind»).

У ліпені 1975 года пераведзены на базу навабранцаў марской пяхоты ў Сан-Дыега і быў прызначаны камандзірам роты А 1-га навучальнага батальёна, а затым адказмным за аперацыі. У красавіку 1978 года накіраваны на службу ў Вашынгтонскія казармы марской пяхоты, дзе служыў камандзірам роты B.

У 1981 годзе прайшоў навучанне ў Школе кандыдатаў у афіцэры, пасля паступіў у Школу дэсантных дзеянняў.

У ліпені 1982 года прызначаны афіцэрам па аперацыях 1-га батальёна 5-га палка марской пяхоты. У 1984 годзе пераведзены ў штаб марской пяхоты. Працаваў у аддзеле наземных баявых патрабаванняў Дэпартамента планавання, палітыкі і аперацый. З 1987 па 1988 год вучыўся ў камандна-штабным каледжы марской пяхоты.

У канцы 80-х знаходзіўся ў камандзіроўцы на Блізкім Усходзе. Працаваў назіральнікам ААН. Затым служыў у 2-м марскім авіяцыйным крыле.

У 1991 годзе прызначаны ў 2-і полк марской пяхоты, дзе пазней узначаліў 1-ы батальён. Удзельнічаў у гуманітарнай місіі для дапамогі гаіцянскім мігрантам на Кубе і аперацыях «Аднаўленне надзеі» і «Працягванне надзеі» ў Самалі. 

З 1994 па 1995 год вучыўся ў Абаронным каледжы НАТА ў Рыме. Працаваў у Аператыўнай секцыі II экспедыцыйнага злучэння марской пяхоты. Затым заняў пасаду камандзіра 24-га экспедыцыйнага атрада. Накіроўваўся на замежныя аперацыі ў Боснію і Кувейт. У маі 1998 года перайшоў у Аб’яднаны штаб у Пентагоне. Выконваў абавязкі начальніка аддзела цэнтральнага камандавання Аператыўнага ўпраўлення Аб’яднанага штаба, а затым і намесніка дырэктара па аперацыях у Нацыянальным ваенным камандным цэнтры. Таксама працаваў дырэктарам аддзела стратэгіі і планаў, дырэктарам аддзела аперацый у аддзеле планаў, палітыкі і аперацый штаба Корпуса марской пяхоты.

У 2002 годзе прыняў на сябе камандаванне 2-й экспедыцыйнай брыгадай марской пяхоты. Ваяваў у Іраку. У ходзе баёў за Насірыю ўдзельнічаў у выратаванні Джэсікі Лінч. З 2004 года на чале 1-й дывізіі марской пяхоты. Быў адным з кіраўнікоў штурму Фалуджы.

У 2006 годзе быў прызначаны намеснікам каменданта па планах, палітыцы і аперацыях. У 2008 годзе стаў начальнікам камандавання сіл марской пяхоты ЗША. 

З 8 верасня 2010 года ў адстаўцы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*
*
*

Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Міністэрства абароны ЗША «За выдатную службу»
Катэгорыя:Кавалеры ордэна «Легіён пашаны»
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «За выдатную службу» (ВМС ЗША)
Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў
Катэгорыя:Удзельнікі Іракскай вайны
Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты
Катэгорыя:Удзельнікі вайны ў В’етнаме
Міжнароднае радыё Кітая

**Міжнароднае радыё Кітая** — дзяржаўнае радыё Кітая, якое здзяйсняе вяшчанне на замежныя краіны.

Міжнароднае радыё Кітая было створана 3 снежня 1941 года. Ставіць мэтай паглыбіць разуменне і сяброўства паміж народамі Кітая і ўсяго свету. Па стане на канец 2007 года, праграмы Міжнароднага радыё Кітая можна было праслухаць на 53 мовах у аб'ёме 1520 гадзін у суткі.

Маецца 5 падраздзяленняў для унутранага вяшчання: гэта навінавае радыё (CRI NEWS RADIO, у Пекіне, FM90.5), радыё на англійскай мове (EASY FM, у Пекіне FM91.5), музычнае радыё (HIT FM, у Пекіне FM88.7), радыё для навучання замежных моваў (AM1008/AM846), якое вяшчае на 9 мовах (CRI OLYMPIC RADIO, AM900).

## Зноскі 
Катэгорыя:Міжнародныя радыёстанцыі
Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі Кітая
Андрэй Канстанцінавіч Крупенькін

**Андрэй Канстанцінавіч Крупенькін** (нар. 17 чэрвеня 1973, г. Клімавічы) — беларускі сілавік, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VIII склікання.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 17 чэрвеня 1973 года ў г. Клімавічы Магілёўскай вобласці.

Скончыў Магілёўскі машынабудаўнічы інстытут па спецыяльнасці «Металарэжучыя станкі і інструменты»; курсы Інстытута нацыянальнай бяспекі Рэспублікі Беларусь; палкоўнік.

Праходзіў ваенную службу ва ўпраўленні Камітэта дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь па Магілёўскай вобласці. Займаў пасаду намесніка начальніка ўпраўлення Камітэта дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь па Брэсцкай вобласці.

У 2024 годзе выбраны дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VIII склікання ад Брэсцкай-Пагранічнай акругі № 4. Член Пастаяннай камісіі па нацыянальнай бяспецы.

## Узнагароды 
Узнагароджаны медалямі «За адзнаку ў вайсковай службе», «За бездакорную службу» I, II і III ступені.

## Сям'я 
Жанаты, мае двух сыноў.

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь

Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 8-га склікання
Дыктыякаўліда жывародная

**Дыктыякаўліда жывародная** (*Dictyocaulus viviparus*) — від круглых чарвей сямейства .

Від мае касмапалітычнае распаўсюджанне. У дзікіх жывёл знойдзены ў , ,  і .

## Жыццёвы цыкл 
З’яўляецца яйцажывародным і нараджае яйцы, якія выкашліваюцца і паядаюцца. Гэтыя яйцы вылупляюцца ў стрававальным тракце, а затым выводзяцца жывымі. Для распаўсюджання яны карыстаюцца спараноснымі грыбамі . Пры прыёме ежы лічынкі прагрызаюць сценкі кішачніка да мезентэрыяльных лімфатычных вузлоў. Адтуль яны падарожнічаюць у лёгкія з дапамогай цыркуляцыі крыві і/або лімфы.

Катэгорыя:Паразіты млекакормячых
Катэгорыя:Дыктыякаўліды
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1782 годзе
Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Мазамбіку

**Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Мазамбіку** — кантынгент савецкіх вайскоўцаў у Мазамбіку, якія аказвалі падтрымку ў ваенным будаўніцтве і грамадзянскай вайне 1976—1992 гадоў.

Ваенныя саветнікі і ваенспецы былі размешчаны ў краіне пасля здабыцця незалежнасці ад Партугаліі. Мазамбікская армія забяспечвалася савецкім узбраеннем, дапамогу ў засваенні якога аказвалі кадравыя вайскоўцы УС СССР. Замежнікі таксама працавалі ў ваенна-навучальных установах. Акрамя прамых абавязкаў — выкладчыцкай працы, многія з іх выконвалі работу няштатных саветнікаў і спецыялістаў, перадаючы мазамбікскім афіцэрам вопыт арганізацыі службы войск, арганізацыі і правядзення палітыка-выхаваўчай работы з падначаленымі.

Савецкія ваенныя саветнікі і спецыялісты правялі вялікую работу па ўладкаванню ўзброеных сіл краіны, арганізаваўшы цэнтры па мабілізацыі і прызыву, пагранічную ахову, службу войск, баявую падрыхтоўку, матэрыяльна-тэхнічнае забеспячэнне, распрацаваўшы арганізацыйна-штатныя структуры. Аднак пры гэтым яны сутыкаліся з шэрагам цяжкасцей, пакутавалі ад умоў гарачага і вільготнага афрыканскага клімату, многія перахварэлі на трапічную малярыю. Час ад часу яны прымалі ўдзел у баявых дзеяннях, хоць гэта не прадугледжвалася двухбаковымі пагадненнямі аб ваенным супрацоўніцтве. Пры выкананні службовых абавязкаў шэсць савецкіх вайскоўцаў загінулі, адзін сканаў ад ранення і яшчэ адзін ад хваробы.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Замежныя кантынгенты Узброеных сіл СССРКатэгорыя:Гісторыя Мазамбіка
Тара (упакоўка)

— шматабаротная цвёрдая тара]]
]]
**Та́ра** ( ад  — тое, што адкінута) — ёмістасць для ўпакоўвання, захоўвання і абарачэння (транспарціроўкі) прадукцыі і тавараў. З’яўляецца асноўным элементам упакоўкі. У працэсе абарачэння тара ўдзельнічае як разам з прадукцыяй (таварам), так і без яго.

У залежнасці ад месца выкарыстання тара падзяляецца на:
* транспартную;
* спажывецкую, прызначаную для ўпакоўвання і дастаўкі тавараў спажыўцу;
* вытворчую, прызначаную для перамяшчэнне і захоўванне матэрыялаў, паўфабрыкатаў, прадукцыі на вытворчасці.

Тара бывае цвёрдая (кантэйнеры, бочкі, бідоны, слоікі, скрынкі, бутэлькі і інш.), паўцвёрдая (кошыкі, кардонныя скрынкі) і мяккая (мяшкі). Па характару выкарыстання: разавая і шматабаротная. Шматабаротная тара, як правіла, вяртаецца вытворцу ці пастаўшчыку. У залежнасці ад асаблівасцей канструкцыі тара падзяляецца на неразборную, разборную, складную, камбінаваную, адкрытую, герметычную; у залежнасці ад габарытаў: на буйнагабарытную і дробнагабарытную.

Кошт тары, як правіла, цалкам або часткова ўключаецца ў цану тавара.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* Та́ра // 
* *Шеремет, Е. А.* Товароведение упаковочных материалов и тары : курс лекций / сост. Е. А. Шеремет, Грошев И. М. — Витебск : УО «ВГТУ», 2021. — 230 с. — ISBN 978-985-481-668-5.
* ГОСТ 17527—2014. «Упаковка. Термины и определения»

Катэгорыя:Упакоўка
У-дзі (Паўночная Чжоу)

**Імператар Чжоу У-дзі** (, асабістае імя **Юй Вэньюн**, ; 543—578) — імператар Паўночнай Чжоу, з мангольскага племя .

## Пахаванне 
З 1994 па 1995 гады кітайскія археолагі правялі раскопкі ў грабніцы Сяалін, дзе былі знойдзены чэрап і косці канечнасцей Юй Вэньюна, а таксама пячатка імператрыцы-маці. Каманда з Інстытута навукова-тэхнічнай археалогіі  з дапамогай зондаў захопу, адаптаваных для старажытнай ДНК, атрымала каля мільёна прыдатных для выкарыстання генетычных локусаў з узораў костак канечнасцяў імператара дынастыі Паўночнай Чжоў. Былі адноўлены яго ключавыя рысы, а менавіта валасы, скура і зрэнкі. Пасля шасці гадоў работ быў створаны партрэт Юй Вэньюна.

## Зноскі
Шэрбрукскі ўніверсітэт

**Шэрбрукскі ўніверсітэт** () — канадская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Шэрбрук у правінцыі Квебек, Канада.

## Агульная характарыстыка 
Універсітэт быў заснаваны ў 1954 годзе як франкамоўны каталіцкі ўніверсітэт у англамоўным асяроддзі. У 1975 годзе свецкі чалавек стаў рэктарам універсітэта ў першы раз і чыста каталіцкі фокус вучэльні быў зменены, за выключэннем факультэта тэалогіі. На 46 бакалаўрскіх, 48 магістарскіх і 27 доктарскіх праграмах вучацца каля 41 000 студэнтаў.

## Структура 
* Факультэт адміністрацыі
* Факультэт адукацыі
* Факультэт інжынерыі
* Факультэт права
* Факультэт літаратуры і гуманітарных навук
* Факультэт медыцыны і навук пра здароўе
* Факультэт спорту і фізічнага выхавання
* Факультэт прыродазнаўства
* Факультэт тэалогіі, этыкі і філасофіі

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з французскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Канады
Даніэла Марціновіч

**Даніэла Марціновіч**, вядомая як Даніэла (;  15 ліпеня 1971, Спліт, Югаславія) — харвацкая поп-спявачка.

Нарадзілася ў горадзе Спліт, бацька Даніэлы быў мясніком. Яе сястра — Ізабэла Марціновіч — таксама стала поп-спявачкай, у прыватнасці, была ўдзельніцай гурта *Stijene* .

У дзяцінстве была ўдзельніцай ансамбля «Дамінік»  пры царкве Св. Дамініка ў Спліце. Ва ўзросце 17 гадоў выступала на разагрэве ў спевака Віцэ Вукава. У 1991—1996 гадах — удзельніца гурта *Magazin*, пасля чаго пачала сольную кар’еру  .

За гады кар’еры выпусціла каля дзясятка студыйных альбомаў, сярод якіх альбом калядных песень і альбом песень Джорджа Наўковіча. Апроч музычнай творчасці з’яўляецца аўтарам некалькіх кніг .

З 2019 года ўваходзіць у склад журы шоу *Zvijazde pjevaju*  .

## Дыскаграфія 
### Студыйныя альбомы 
* 1996 — Zovem te ja
* 1998 — To malo ljubavi
* 1999 — I po svjetlu i po mraku
* 2001 — Pleši sa mnom
* 2003 — Božić s Danijelom
* 2005 — Oaza
* 2006 — Canta y baila con Danijela
* 2008 — Nek živi ljubav
* 2011 — Unikat

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце газеты Večernji list

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Харватыі
Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў
Даа У-дзі (Паўночная Вэй)

**Імператар Вэй Даа У-дзі**, асабістае імя **Тоба Гуй** （魏道武帝拓跋珪; ）— заснавальнік і першы імператар дзяржавы Паўночная Вэй. Меў мангольскае паходжанне.

Быў правадыром племені тоба з племяннога саюза сяньбі. З 386 года яго дзяржава вядома як Вэй.

## Зноскі
Біскупскі ўніверсітэт

**Біскупскі ўніверсітэт** () — канадская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Шэрбрук у правінцыі Квебек, Канада.

## Агульная характарыстыка 
Заснавальнікам установы быў англіканскі біскуп Квебека Джордж Маунцін, які таксама займаў пасаду першага дырэктара Універсітэта імя Дж. Мак-Гіла. Гэта адзін з трох універсітэтаў правінцыі Квебек, у якіх навучанне вядзецца пераважна на англійскай мове. Ён быў афіцыйна заснаваны як каледж у 1843 годзе і атрымаў грамату ад каралевы Вікторыі ў 1853 годзе. Вучэльня заставалася пад кіраўніцтвам англіканскай царквы з моманту свайго заснавання да 1947 года. З таго часу ўніверсітэт стаў свецкай установай адукацыі.

## Структура 
* Школа адукацыі
* Школа бізнесу
* Аддзяленне гуманітарных навук
* Аддзяленне прыродазнаўчых навук і матэматыкі
* Аддзяленне сацыяльных навук

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Канады
Maverick (БТР)

**Maverick** — бронетранспарцёр, распрацаваны паўднёваафрыканскай кампаніяй Paramount Group. Прэзентаваны ў 2008 годзе. 

## Апісанне 
Мае баявую масу 15 тысяч&nbsp;кг, масай карыснай нагрузкі — 5000&nbsp;кг. Развівае крэйсерскую хуткасць ад 100 да 120 кіламетраў у гадзіну. Запас ходу па дарозе складае каля 700 кіламетраў.

Абсталёўваецца альбо рухавіком MAN і 12-ступеністай паўаўтаматычнай каробкай перадач, альбо дызельнай сілавой устаноўкай з 6-ступеністай цалкам аўтаматычнай каробкай перадач. 

Канструкцыя з падвойнай абшыўкай.

Браніраванне забяспечвае абарону ад стрэлаў з вінтоўкі Драгунова, снарадаў калібра .50 і самаробных выбуховых прылад.

## Аператары 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы 
Катэгорыя:Бранятэхніка ПАР
Катэгорыя:Бронеаўтамабілі паводле алфавіта
Вышэйшая тэхналагічная школа

**Вышэйшая тэхналагічная школа** () — канадская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Манрэаль у правінцыі Квебек, Канада.

## Агульная характарыстыка 
Вышэйшая тэхналагічная школа была заснавана ў 1974 годзе як частка Квебекскага ўніверсітэта. У 2018 годзе ў ВНУ, якая спецыялізуецца на навучанні і даследаваннях у прыкладных і тэхнічных навуках, навучалася 10 600 студэнтаў. Гэта робіць яго другім па велічыні тэхнічным універсітэтам Канады.

## Структура 
* Дэпартамент электрычнай інжынерыі
* Дэпартамент будаўнічай інжынерыі
* Дэпартамент механічнай інжынерыі
* Дэпартамент сістэмнай інжынерыі
* Дэпартамент праграмнага забеспячэння і ІТ
* Дэпартамент агульнага навучання

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з французскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Канады
Лахэ (прыток Хуанхэ)

**Лахэ** () — рака ў Кітаі, правы прыток Хуанхэ. Даўжыня 420 км, плошча басейна 19,2 тыс. км².

Бярэ пачатак у гарах Хуашань у Шэньсі, цячэ праз заходні і цэнтральны Хэнань. На рацэ горад Лаян.

## Зноскі 
Катэгорыя:Прытокі Хуанхэ
Катэгорыя:Рэкі Кітая
Уладзіслаў Міцкевіч

**Уладзіслаў Юзаф Міцкевіч** (; ,  — , Парыж) — польскі кнігар, бібліятэкар, публіцыст і дзеяч эміграцыі.

## Біяграфія 
Старэйшы сын і другое дзіця Адама Міцкевіча і Цэліны, народжанай Шыманоўская. У яго былі дзве сястры Марыя і Гелена і тры браты: Юзаф, Аляксандр і Ян. У 1862 годзе ажаніўся са сваёй стрыечнай сястрой Марыяй, народжанай Малеўскай (іх маці былі роднымі сёстрамі), дачкой Францішка Малеўскага.

У 1863 годзе падчас паўстання 1863—1864 гадоў удзельнічаў у экспедыцыі ў Жамойцію.

У эміграцыі заснаваў часопіс «L’Espérance», які павінен быў абараняць справу народаў, якія знаходзіліся ў няволі. Публікаваў пераклады польскай літаратуры, у тым ліку: '** яго бацькі, **' Юзафа Ігнацы Крашэўскага, фрагменты «Мемарыялы старога шляхціца літоўскага» Генрыка Жэвускага, «Гісторыя Вацлава» Стэфана Гарчынскага і інш. Распаўсюджваў свой часопіс на тэрыторыі былой Рэчы Паспалітай і ў іншых месцах.

У 1864 годзе заснаваў знакамітую ў той час Кнігарню Люксембурга, якая мела на мэце прапаганду польскіх твораў і польскіх твораў на французскай і польскай мовах. Яе галоўным пачынаннем было стварэнне Польскай народнай бібліятэкі, якая стала ўзорам для пазнейшых выдавецтваў польскіх эмігрантаў.

У 1903 годзе заснаваў Музей Адама Міцкевіча ў Парыжы, размешчаны ў будынку Польскай бібліятэкі на востраве Сент-Луі.

Падчас Першай сусветнай вайны жыў у Швейцарыі, дзе ўдзельнічаў (у тым ліку з Генрыкам Сянкевічам і Ігнацыем Масціцкім) у працы Швейцарскага галоўнага камітэта дапамогі ахвярам вайны ў Польшчы.

19 кастрычніка 1924 года ў Парыжы ўзнагароджаны ганаровай граматай Польскага корпуса ветэранаў і патройным Крыжам Мужнасці.

## Спасылкі 
* *Władysław Mickiewicz — ambasador sprawy polskiej*
* Władysław Mickiewicz, *Pamiętniki*, T. 1-3, Warszawa 1926—1933 (Лічбавая копія)
* Уладзіслаў Міцкевіч — публікацыі ў бібліятэцы Polona

Катэгорыя:Асобы

Уладзіслаў
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Парыжы
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Пісьменнікі Польшчы
Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі
Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменнікі
Марыя Гарэцкая

**Марыя Гэлена Гарэцкая** з **Міцкевічаў** (; ,  — , ) — перакладчыца і аўтар успамінаў, грамадская дзяячка, філантропка.

## Біяграфія 
Найстарэшая з дзяцей Адама Міцкевіча і Цэліны Міцкевіч, сястра Уладзіслава.

Восенню 1855 года скончыла курсы гувернантак. Адхіліўшы прапанову аб шлюбе ад сакратара Адама Міцкевіча, Армана Леві, 7 лістапада 1857 г. выйшла замуж за мастака Тадэвуша Гарэцкага. У іх было чацвёра дзяцей: Адам, Людвік (1863—1936) лекар, Цэліна і Гэлена. Адам і Цэліна памерлі маладымі, Гэлена (1861—1884) выйшла замуж за Юзафа Модлінскага з Кшывасондза ў Куявах.

Была аўтарам перакладаў на французскую мову і кніг *«Успаміны пра Адама Міцкевіча, расказаныя наймалодшаму брату»* ().

Была пахавана на могілках у Манмарансі.

## Бібліяграфія 
* Ewa Kossak, *Rodzina M.* Warszawa 1991
* Polski Słownik Biograficzny, tom VIII, wyd. 1959—1960 s. 305

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Публікацыі Марыі Гарэцкай у бібліятэцы Polona

Марыя
Катэгорыя:Пісьменніцы Польшчы
Катэгорыя:Мемуарысты Францыі
Катэгорыя:Філантропы Францыі
Калат (Афганістан)

**Калат** (,  *Qalāt*) — горад на поўдні Афганістана, цэнтр правінцыі Забуль.

Размешчаны на ўзроўні 1550 метраў, займае плошчу каля 4820 га. Адлегласць да Кабула — 353 км.

Горад звязаны шашой № 1 з Кандагарам на паўднёвым захадзе і з Газні і Кабулам на паўночным ўсходзе. Аэрапорт Калат знаходзіцца ў некалькіх кіламетрах на поўнач ад горада. Першая паласа была пабудавана ў 2006 годзе. Горад мае шпіталь, вадаправод, каналізацыю і электрычныя сеткі.

Каля аэрапорту знаходзілася група рэканструкцыі правінцыі Забул пад кіраўніцтвам ЗША, якая займалася будаўніцтвам і аднаўленнем гарадской інфраструктуры, і ўстанаўленнем грамадскага кіравання ў правінцыі. 13 жніўня 2021 года Калат перайшоў пад кіраванне Талібана.

Калат мае паўзасушлівы клімат. Сярэдняя тэмпература складае 13,6 градуса Цэльсія, сярэднегадавая колькасць ападкаў — 283 мм. Ліпень — самы гарачы месяц года з сярэдняй тэмпературай 27,5 градуса Цэльсія. Самы халодны месяц студзень мае сярэднюю тэмпературу −2,9 градуса Цэльсія.

## Насельніцтва 
Жыхары гэтага горада ў асноўным пуштуны з племя гельзай. У горадзе 4 паліцэйскія ўчасткі і каля 5462 жылых дамоў на 2014 год.

Насельніцтва

* 2006 год — 9900 чалавек
* 2015 год — 49158 чалавек
* 2021 год — 44928 чалавек

Каля 85 % насельніцтва занята ў сельскай гаспадарцы — вырощчвае збожжа, міндаль, вінаград, цукровы трыснёг, гранаты, а таксама гадуе жывёл. 5 % працуюць у дзяржаўных установах, астатнія 10 % займаюцца гандлем і вытворчасцю ў раёнах 2 і 3. Значная площча палёў і садоў абрашаецца каналамі і ручаямі. 

Крыкет і футбол з’яўляюцца самымі папулярнымі відамі спорту ў гэтым раёне. Савет па крыкеце Афганістана будуе ў горадзе крыкетны стадыён.

## Славутасці 
**Бала Хесар Забул** — старажытная крэпасць на вяршыні пагорка, пабудаваная войскамі Аляксандра Македонскага каля 5 стагоддзя нашай эры. 

**Пячора Болан Баба**, глыбінёй 730-метры, гістарычна выкарыстоўвалася ў рэлігійных мэтах. 

Катэгорыя:Гарады Афганістана
Аргумент ласося

**Аргумент ласося** () выкарыстоўваўся ў гістарычнай лінгвістыцы для вызначэння межаў прарадзімы індаеўрапейцаў.

Аргумент заключаецца ў тым, што назва ласося ў радзе індаеўрапейскіх моў узыходзіць да агульнага праіндаеўрапейскага кораня, а значыць, праіндаеўрапейцам быў вядомы ласось, і ён жыў на іх прарадзіме.

У XIX стагоддзі з’явіўся метад лінгвістычнай палеанталогіі, які дазволіў лакалізаваць прарадзіму якога-небудзь народа: рэканструяваўся слоўнікавы склад мовы гэтага народа і, адпаведна, вядомыя яму рэаліі. Прарадзіма шукалася ў межах арэалаў жывёл і дрэў, вядомых у мове даследавання.

Сярод іншых назваў для праіндаеўрапейскага слова на падставе , , , , асет. *læsæg,* , *lašaša*, *lãšis*, , старажытнапрускага слова lasasso, старажытнаверхнянямецкага *lahs*, старажытнаісландскага *lax* была рэканструявана і назва ласося. Навукоўцы, пачынаючы з  (1883), палічылі, што так праіндаеўрапейцы называлі атлантычнага ласося, які жыве толькі ў рэках басейна Атлантычнага акіяна і Балтыйскага мора. На падставе гэтых меркаванняў і быў высунуты *аргумент ласося*, паводле якога прарадзіма індаеўрапейцаў знаходзілася ў паўночнай Еўропе.

Пазней  выказаў здагадку, што праіндаеўрапейскае слова магло адносіцца не да *Salmo salar*, а да *Salmo trutta trutta*, што жыве ў Чорным і Каспійскім морах, а таксама ў рэках, якія ўпадаюць у іх. Такім чынам, па логіцы вучонага, у славянскіх, балтыйскіх і германскіх мовах слова **lok’s* змяніла значэнне з *Salmo trutta trutta* на *Salmo salar* пасля сыходу продкаў — носьбітаў гэтых моў з прарадзімы і знаёмства іх з новымі рэаліямі ў новых месцах пасялення.

Згодна з другім пунктам гледжання, значэнне «ласось» у індаеўрапейскага кораня, які абазначаў «рыбу» (пар. тах. *laks* «рыба»), з’явілася як інавацыя толькі ў балта-славяна-германскай мове (альбо як агульнае семантычнае развіццё ў балта-славянскай і прагерманскай мовах).

На думку Тамаза Гамкрэлідзэ і Вячаслава Іванава:
 «…Вузкая сфера дыялектнага распаўсюджвання гэтага слова, якога няма ў шэрагу індаеўрапейскіх дыялектаў, выяўляе яго позняе паходжанне ў спецыяльным значэнні асаблівай разнавіднасці рыбы з чырвонай плямістай афарбоўкай, якая водзіцца ў рэках басейна Каспійскага мора і ў паўночнаеўрапейскіх водах».
Назву ласося яны ўзводзяць да асновы **lak* — «чырвоны, плямісты».

Катэгорыя:Мовазнаўства
Катэгорыя:Кампаратывістыка
Катэгорыя:Праіндаеўрапейская мова
Царства Вэй

**Вэй** () — адно з трох царстваў перыяду Саньго ў Кітаі. Існавала з 220 па 266 гады.

Займала тэрыторыю Паўночнага і Цэнтральнага Кітая. Яго заснавальнік Цаа Цаа абвясціў у 220 годзе свайго сына Цаа Пі імператарам.

Да 264 года войскі Вэй акупавалі Сычуань, паклаўшы канец існаванню царства Шу.

Царства Вэй узвысілі дзве сацыяльныя групы: землеўласніцкая знаць, з якой выйшаў заснавальнік дынастыі, і прафесійныя вайскоўцы, якія далучыліся да яго дзеля асабістай выгады. Пакуль ішлі пастаянныя войны, яны ўжываліся адна з адной, але пасля перамогі над Шу выбухнуў канфлікт, у якім ваякі перамаглі арыстакратаў. У 265 годзе правадыр арміі Сыма Янь, унук і сын пераможных палкаводцаў, скінуў апошняга цара дынастыі Вэй. Новая дынастыя прыняла назву Цзінь.

## Зноскі 
Катэгорыя:З’явіліся ў 220 годзе
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Кітая
Катэгорыя:Эпоха Трохцарства
Катэгорыя:Вэй
Казкі на канапе

«**Казкі на канапе**» — беларускі аўтарскі літаратурны канал на беларускай мове, на якім чытаюцца беларускія народныя казкі, аўтарскія творы беларускіх пісьменнікаў, а таксама распавядаецца пра дзіцячыя кнігі беларускіх аўтараў.

Аўтар і вядоўца канала — блогер, вядучы метадыст аддзела бібліятэчнага маркетынгу Барысаўскай цэнтральнай раённай бібліятэкі Людміла Браніславаўна Захарэвіч.

## Гісторыя 
Канал «Казкі на канапе» ўзнік на платформе YouTube ў жніўні 2021 года. Аўтар канала — дыпламант прэміі імя Васіля Віткі, вядучы метадыст аддзела бібліятэчнага маркетынгу Барысаўскай цэнтральнай раённай бібліятэкі Людміла Браніславаўна Захарэвіч. Здымкі ролікаў адбываюцца ў кабінеце Барысаўскай цэнтральнай раённай бібліятэкі імя І. Х. Каладзеева і на верандзе хаты Людмілы Захарэвіч, на канапе, адкуль і паходзіць назва канала.

Ужо за першы год відэа на YouTube-канале «Казкі на канапе» сабралі больш за тысячу праглядаў. Сярод ролікаў на канале — відэа па творах беларускіх аўтараў Алены Масла, Кацярыны Хадасевіч-Лісавой, Уладзіміра Ліпскага, Тамары Бунта і іншых.

## Крыніцы
Каятонас Алякнавічус

**Каятонас Алякнавічус**, **Каятан Аляхновіч** (;  Цярпейкей, каля Купішкаў — , Асава, цяпер Воранаўскі раён Гродзенскай вобласці, Беларусь) — літоўскі паэт, ксёндз.

## Біяграфія 
Навучаўся ў трашкунскай шасцікласнай школе. У 1827 г. уступіў у віленскі кляштар канонікаў латэранскіх. У 1832 скончыў Віленскую духоўную семінарыю. Быў ксяндзом у Абеле, , Кедайнах, Сумілішках, з 1848 г. у Мерачы, адкуль за падтрымку паўстання 1863 г. у 1867 г. быў пераведзены ў мястэчка Асава.

Пачынальнік жанру фельетона ў літоўскай літаратуры, ён адзін з першых пачаў пісаць вершы для дзяцей. Яго паэзія мае народнае светаадчуванне, яна насычана рэаліямі вясковага жыцця, напісана на жывой дасціпнай гаворцы простых людзей з выкарыстаннем народных паэтызмаў. Выдаў зборнікі паэзіі «*Pasakos, pritikimai, veselios ir giesmės»* (), (1861). У форме дыялогу падрыхтаваў лемантар «*Elementorius, arba Lengvas mokslas skaityt Rašto švento»* (), 1846.

## Зноскі 
## Літаратура 
* Daiva Krištopaitienė. Aleknavičius, Kajetonas. Lietuvių literatūros enciklopedija. Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas. — Vilnius, 2001. — ISBN 9986-513-95-2
* Kajetono Aleknavičiaus eilėraštis «Motka ir reikalas mokslo vaikams» 

Катэгорыя:Літоўскамоўныя паэты
Катэгорыя:Каталіцкія святары Беларусі
Катэгорыя:Памерлі ў Асаве
Катэгорыя:Каталіцкія святары Літвы
Герберт Мак-Мастэр

**Герберт Рэйманд Мак-Мастэр** (; нар. 24 ліпеня 1962) — амерыканскі ваенны і дзяржаўны дзеяч, генерал-лейтэнант.

У 2014 годзе часопіс Time ўключыў яго ў спіс 100 самых уплывовых людзей свету.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Філадэльфіі, штат Пенсільванія. Бацька быў кадравым вайскоўцам-пяхотнікам і ваяваў у В’етнаме. Маці працавала школьнай настаўніцай.

Мак-Мастэр хадзіў у школу Ваеннай акадэміі Вэлі-Фордж. Захапляўся футболам і баскетболам. У 1984 годзе скончыў Ваенную акадэмію ЗША ў Вест-Пойнце. Далей паступіў у паветрана-дэсантную школу ў Форт-Бэнінг, адвучыўшыся папярэдне на курсах асноўнай падрыхтоўкі афіцэраў бранятанкавых войск. У 1985 годзе скончыў школу рэйнджараў, куды паступіў для таго, каб лепш падрыхтавацца да кіравання сухапутнымі падраздзяленнямі.

У 1999 годзе скончыў камандна-штабны каледж арміі ЗША, у 2003 — каледж арміі ЗША. У 90-х абараніў вучоныя ступені магістра і доктара філасофіі ў галіне ваеннай гісторыі ва Універсітэце Паўночнай Караліны. 

Мак-Мастэр удзельнічаў у вайне ў Персідскім заліве, ваяваў у Афганістане і Іраку. Ён удастоены мноства ваенных узнагарод. Узначальваў цэнтр інтэграцыі баявых магчымасцяў сухапутных войскаў арміі ЗША. У сакавіку 2017 года Камітэт Сената па справах узброеных сіл пераважнай большасцю галасоў зацвердзіў Герберта Мак-Мастэра на пасаду кіраўніка Савета нацыянальнай бяспекі.

## Сям’я 
Жанаты, жонка — Кэтлін Тротэр. У шлюбе нарадзілася трое дачок.

## Спасылкі 
* Герберт Макмастер: биографическая справка (Голос Америки)

Катэгорыя:Генералы арміі (ЗША)Катэгорыя:Генерал-лейтэнантыКатэгорыя:Удзельнікі Іракскай вайны
Майская навальніца (карная аперацыя)

**Аперацыя «Майская навальніца»** () — кодавая назва карнай аперацыі нямецка-фашысцкіх захопнікаў супраць партызан і мясцовага насельніцтва ў Віцебскім, Гарадоцкім, Суражскім і Лёзненскім раёнах (у трохвугольніку Віцебск — Гарадок — Сураж) 17 — 22 мая 1943 года.

## Ход аперацыі 
Праводзілася сіламі 87-й пяхотнай, 4-й авіяпалявой дывізій, 8-й танкавай брыгады, 9 ахоўных батальёнаў, батальёна СС «Мёртвая галава». Да карнай аперацыі была прыцягнута паліцыя з Лёзненскага і Панізоўскага (Смаленская вобласць) раёнаў. Пры ўсіх часцях і буйных пдраздзяленнях знаходзіліся рэквізіцыйныя каманды з групы гаспадарчай каманды 206 (Віцебск). Усяго ў аперацыі ўдзельнічалі больш за 20 тысяч гітлераўцаў. Карнікам супрацьстаялі партызанскія брыгады 1-я Беларуска і 2-я Беларуская імя Панамарэнкі дыверсійная Беларуская імя Леніна, 1-я Віцебская, імя А. Ф. Данукалава, імя Чырванасцяжнага Ленінскага камасмола агульнай колькасцю 2,5 тысячы чалавек.

Праціўніку ўдалося выцесніць партызан з раёнаў іх дыслакацыі, псля чаго карнікі прыступілі да рабавання і распраў. Яны рассралялі больш за 2400 чалавек, захапілі 350 кароў і коней, 150 цэнтнераў збожжа. 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Карныя аперацыі нямецкага войска
Катэгорыя:1943 год у Беларусі
Катэгорыя:Канфлікты 1943 года
Катэгорыя:Май 1943 года
Вялля і Нёман

**Вялля́ і Нё́ман** — верш Мойшэ Кульбака з паэмы «Райсн». Верш Кульбака Вялля — адзін з самых вядомых фрагментаў паэмы Райск або Беларусь — вядомага паэтычнага твору Кульбака 1922 года, у якім паэт апявае краявіды Беларусі і яе насельнікаў.

Стварыць паэтычны свет краіны Райсн Кульбак задумаў на чужыне, калі ён на некалькі гадоў пакінуў родны край. У Берліне, у 1921 годзе, у яго раптам абудзілася вострая настальгія, якая дала яму натхненне напісаць самыя свае райснскія (ці беларускія) творы.

## Пераклад 
Вершаваны пераклад «Вялля і Нёман» на беларускую мову выканаў паэт Андрэй Хадановіч, пераклад з ідышу — Сяргей Шупа і Вольф Рубінчык.

## Спасылкі 
* *Райсн*, вершаваны пераклад Андрэя Хадановіча, пераклад з ідышу Сяргея Шупы і Вольфа Рубінчыка, пераклад апублікаваны ў 117 выпуску часопіса Дзеяслоў, с. 148—159.
* *Райсн* арыгінал на ідыш.
* *Райсн* на англійскай мове, пераклад Леанарда Вольфа, а таксама частковы пераклад Язэпа Семяжона на беларускую мову.

Катэгорыя:Творы Мойшэ Кульбака
Катэгорыя:Вершы
Катэгорыя:Эпічная паэзія
Катэгорыя:Творы 1922 года
Катэгорыя:Літаратурныя творы на ідыш
Дуда (верш)

**Дуда. Песня-жальба з старой Беларусі** — верш Мойшэ Кульбака. Уяўляе сабой восем песень, у якіх паэт апявае краявіды і культуры Беларусі, беларусаў і беларускіх яўрэяў.

Верш *«Доля»* нагадвае верш *«Зайграй, зайграй, хлопча малы…»* Паўлюка Багрыма і верш *«Мая дудка»* Францішка Багушэвіча.

Мойшэ Кульбак, як і ў сваім вершу Вялля і Нёман, апявае краявіды ракі Вялля.

## Пераклад 
Пераклад на беларускую мову ў 2018 годзе выканаў Сяргей Шупа.

## Спасылкі 
* Пераклад на беларускую мову

Катэгорыя:Творы Мойшэ Кульбака
Катэгорыя:Вершы
Катэгорыя:Літаратурныя творы на ідыш
Бойтра

**«Бойтра»** ці **«Разбойнік Бойтра»** () — п’еса Мойшэ Кульбака, якая ўпершыню была надрукавана ў 1936 годзе ў Менску ў часопісе «Штэрн». Драма «Бойтра» была створана ў 1936 годзе і тады ж была пастаўлена Дзяржаўным яўрэйскім драматычным тэатрам у Менску (рэжысёр — Саламон Міхоэлс), мела поспех, але неўзабаве была забаронена як твор «ворага народа», пасля не перавыдавалася і не перакладалася на іншыя мовы. У 1957 годзе тэкст быў надрукаваны з рукапісу ў тэль-авіўскім часопісе «Голдэнэ кэйт».

## Змест 
Паказаныя ў драме падзеі адбываліся ў мяжы аселасці ў часы кіравання расійскага імператара Мікалая І. Мікалай I выдаў указ, якім праз валявое рашэнне ўвёў асаблівыя ўмовы рэкруцкіх набораў для яўрэяў. Па гэтым указе ажыццяўленне рэкруцкіх набораў ускладалася на яўрэйскія абшчыны (кагалы). Пры гэтым хлопчыкаў можна было здаваць у салдаты з 12-гадовага ўзросту. Кагалы часта здавалі ў салдаты сіротаў і паўсіротаў, дзяцей беднякоў, маўляў, і ў бядняцкіх сем’ях ратоў паменее, і сіроты будуць утрымлівацца за дзяржаўны кошт. Урад стварыў спецыяльныя ваенныя каманды, якія ездзілі па мястэчках, адлоўлівалі яўрэйскіх хлопчыкаў і 12, і 10, і нават 8 год — усіх, хто трапіць пад руку — і здавалі іх у так званыя «кантаністы». Дзяцей накіроўвалі ў спецыяльныя батальёны кантаністаў, дзе іх прыводзілі да праваслаўя, некага і прымусова. Мала хто з дзяцей, выявіўшы ўпартасць, заставаўся ў веры дзядоў. Нярэдкасцю сярод кантаністаў бывалі выпадкі самазабойства. Афіцыйна вайсковая служба пачыналася з 20 год і доўжылася 25 гадоў. Час знаходжання ў батальёнах кантаністаў да прызыўнога ўзросту ў тэрмін службы не залічваўся. Адначасова аднавілася палітыка высялення яўрэяў з вёсак. Яўрэі супраціўляліся, не хацелі пакідаць родныя мясціны. Выгнаныя з вёсак яўрэі сем’ямі бадзяліся па лясах і палях, здабывалі хлеб надзённы выпадковымі заробкамі. Здаралася, голад падштурхоўваў самых адчайных да разбою.

У драме Мойшэ Кульбака апавядаецца пра тое, як у памянёных вышэй умовах сын балагола Хаім, што застаўся сіратою, таленавіты, але бедны юнак, быў здадзены кагалам у салдаты. Пры гэтым істотную ролю адыграла і тая акалічнасць, што ў хлапца закахалася дачка старосты кагалу, багатага і ўплывовага чалавека, які не хацеў аддаць яе за жабрака і меў намер па-свойму ўладкаваць жыццё роднага дзіцяці. Хаіму ўдалося ўцячы з салдат, і ён зрабіўся высакародным атаманам разбойнікаў, яўрэйскім Робін Гудам. Толькі ж апынуўшыся паміж жорнамі самадзяржаўнай улады і ўлады кагалу, герой-адзіночка не здолеў перамагчы. І хоць урэшце яму ўдалося аб’яднацца з каханаю, але толькі дзеля таго, каб ім разам загінуць…

## Пераклад 
Твор «Разбойнік Бойтра» пад назвай «Бойтра» быў перакладзены на беларускую мову паэтам і перакладчыкам Феліксам Баторыным у 2014 годзе і надрукаваны ў 72 выпуску часопіса Дзеяслоў.

## Блізкія творы 
* Верш Андрэя Александровіча «Разбойнік Буйтра» (1928).

## Спасылкі 
* *Бойтра*, Пераклад Фелікса Баторына, апублікаваны ў 72 выпуску часопіса Дзеяслоў, с. 134—175.

Катэгорыя:Творы Мойшэ Кульбака
Катэгорыя:Творы 1936 года
Катэгорыя:П’есы
Катэгорыя:Літаратурныя творы, перакладзеныя на беларускую мову
Катэгорыя:Літаратурныя творы на ідыш
Райсн

**«Райсн»** ці **«Белару́сь»** () — паэма Мойшэ Кульбака, якая ўпершыню была надрукавана ў лютым 1922 года ў Нью-Ёрку ў часопісе «Цукунфт». Паэма апявае краявіды Беларусі і яе насельнікаў. Беларускі перакладчык Сяргей Шупа параўноўвае паэму Мойшэ Кульбака з «Новай зямлёй» Якуба Коласа і баладамі Адама Міцкевіча.

Аднак ужо на пачатку XX стагоддзя гэты тэрмін у яўрэйскім асяроддзі ўспрымаўся як архаічны, старасвецкі, легендарны — нешта са старонак старадаўніх рукапісаў і з народных легенд.

Іншы райснец і паэт Аўром Лесін надрукаваў твор «Райсн» у сваім прэстыжным літаратурным часопісе «Цукунфт» ў Нью-Ёрку ў лютым 1922 года і назваў твор «паэмай трывалай, свежай, прымітыўнай прыземленасці», у якім паэт стварае са звычайных вяскоўцаў класічных герояў — як яўрэяў, так і неяўрэяў, якія «выпраменьваюць свежы духмяны водар палёў, лясоў і рэк»; у другі том уключылі лацінскую транслітарацыю вершаў і іх пераклад на беларускую мову.

На рускую мову твор пераклаў ураджэнец Мінска Аляксандр Рывін. На англійскую мову *Райсн* пераклаў Леанард Вольф.

## Ушанаванне памяці 
* У 1950-я яўрэйскі знакаміты паэт Герц Гросбард выпусціў пластынкі з найграннем тэкстаў класічных твораў яўрэйскай літаратуры XІX-XX стагоддзя на ідышы. На другой з дзесяці пласцінак ёсць урывак паэмы *Райсн*. Гросбард чытае на літаратурным, літоўскім вымаўленні, у той час, як Кульбак пісаў у беларускім вымаўленні: усе *ой* у арыгінале гучаць як *эй*.
* У 2014 г. выйшаў музычны альбом гурта «Літвакус», названы «Райсн» у гонар знакамітай паэмы.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* *Райсн*, вершаваны пераклад Андрэя Хадановіча, пераклад з ідыш Сяргея Шупы і Вольфа Рубінчыка, пераклад апублікаваны ў 117 выпуску часопіса Дзеяслоў, с. 148—159.
* *Райсн* арыгінал на ідыш.
* *Райсн* на англійскай мове, пераклад Леанарда Вольфа, а таксама частковы пераклад Язэпа Семяжона на беларускую мову.
* *Art.Context.* Андрэй Хадановіч, Весна Вашко, Сяргей Шупа Андрэй Хадановіч і Сяргей Шупа чытаюць урывак з паэмы *Райсн*.

Катэгорыя:Творы Мойшэ Кульбака
Катэгорыя:Творы 1922 года
Катэгорыя:Эпасы
Катэгорыя:Літаратурныя творы, перакладзеныя на беларускую мову
Сапліцы

**Саплі́цы** (, ) — колішняя вёска ў Беларусі. Знаходзілася на тэрыторыі Варанчанскага сельсавета Карэліцкага раёна Гродзенскай вобласці.

## Назва 
Першапачаткова вёска (дакладней — засценак) называлася *Сапліца*, *Сапліцы* ці *Сопліцы*]. Падчас знаходжання засценку ў складзе Расійскай імперыі поруч з іншымі найменнямі вёскі з'яўляецца таксама назва *Сапліцава* (), якая выкарыстоўвалася ў тым ліку ў міжваеннай Польшчы.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Засценак Сапліцы ў складзе Вялікага Княства Літоўскага ўваходзіў у склад Наваградскага павета Навагрудскага ваяводства. Засценак належаў Сапліцам (Сопліцам).

Вёска Райца, якая знаходзілася побач Сапліцаў належала брату каханай Адама Міцкевіча Марылі — Юзафа Верашчакі. У 1897 годзе Верашчакі прадалі маёнтак Путкамерам (унукам Марылі). У 1910 годзе яго атрымала ў пасаг дачка Яніна, пабраўшыся шлюбам з прафесарам Кракаўскага ўніверсітэта Адамам Жултоўскім.

У часы Першай сусветнай вайны ў лютым 1918 года Сапліцы занялі войскі Германскай імперыі.

### Найноўшы час 
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай тэрыторыя абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай I з'езду КП(б) Беларусі засценак увайшоў у склад Беларускай ССР. Згодна з Рыжскім мірным дагаворам 1921 года Сапліцы апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі. Увайшлі ў склад гміны Цырын Навагрудскага павета Навагрудскага ваяводства, у засценку ў 1921 годзе жыло 29 жыхароў, сярод якіх 23 былі каталікамі, 6 праваслаўнымі.

Вядома, што Адама Міцкевіча звязвалі сваяцкія сувязі з сапраўднымі гаспадарамі мястэчка. Сапліцы () былі ў сваяцтве з уладальнікамі суседніх Горбатавічаў Міцкевічамі праз шлюб Адама Міцкевіча (стрыечнага дзеда паэта) з Вікторыяй Сапліцай у 1779 г.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Mapa WIG Horodyszcze
Суддзя Сапліца

*Пан Тадэвуш*, Кніга 8, *Заезд*).]]
**Суддзя Сапліца** — персанаж з эпічнай паэмы Адама Міцкевіча «Пан Тадэвуш».

Прыходзіцца дзядзькам Тадэвушу і малодшым братам Яцаку Сапліцы, якога ніколі не бачыў. Вучыўся ў езуіцкай школе, але адукацыю здабыў у час дзесяцігадовай службы ў бацькі Падкаморага — Ваяводы. У маладосці быў закаханы ў Марту Грачэшанку, дачку Войскага. Пасля яе смерці не звязваўся з ніводнай жанчынай. Клапоціцца пра выхаванне Тадэвуша і разам з Таліменай з'яўляецца апекуном Зосі. За забойства Стольніка Гарэшкі ягоным братам атрымаў замак Гарэшкаў.

З'яўляецца добрым гаспадаром, уласнаручна даглядае ўсю маёмасць. Не крыўдзіць сялян, клапоціцца пра іх зямлю, не перагружае іх празмернай працай:

Не кажа сялянам кланяцца «у калені». Часам сядае з імі за адным сталом, згодна старому звычаю. Бароніць старыя шляхецкія парадкі і не любіць іншаземшчыны, прытрымліваецца старых звычаяў, шануе гасцей, ладзіць паляванні і банкеты на стары манер. Патрыёт, прыхільнік ідэі паўстання, шчыра радуецца навіне аб падрыхтоўцы да вайны, дапамагае шляхце пасля бітвы з маскалямі, з радасцю прымае гасцей (польскіх легіянераў). Яго недахопамі з'яўляецца палкасць і звадніцтва, якія можна заўважыць падчас спрэчкі за замак.

Магчымым прататыпам персанажа быў дзядзька Адама Міцкевіча, суддзя Мернард Растоцкі, у маёнтку якога будучы паэт пэўны час гадаваўся пасля смерці бацькі ў 1812 годзе.

У спектаклі «Пан Тадэвуш» рэжысёра Мікалая Пінігіна (2014) ролю суддзі Сапліцы выконвалі Генадзь Аўсяннікаў і Аляксандр Падабед.

Катэгорыя:Пан Тадэвуш
Катэгорыя:Персанажы твораў Адама Міцкевіча
Нацыянальны навукова-даследчы інстытут

**Нацыянальны навукова-даследчы інстытут** () — канадская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Квебек у правінцыі Квебек, Канада.

## Агульная характарыстыка 
Гэта навукова-арыентаваны ўніверсітэт, які ўваходзіць у сістэму Квебекскага ўіверсітэта і прапануе толькі навучальныя праграмы аспірантуры. 

Інстытут праводзіць даследаванні ў чатырох шырокіх галінах ведаў: 
* вада, зямля і навакольнае асяроддзе; 
* энергетыка, матэрыялы і тэлекамунікацыі; 
* здароўе чалавека, жывёл і навакольнае асяроддзе; 
* урбанізацыя, культура і грамадства.

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з французскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Канады
Якуб Ясінскі, альбо дзве Польшчы

**«Якуб Ясінскі, альбо дзве Польшчы»** (, ) — празаічная драма на французскай мове, напісаная Адамам Міцкевічам у 1836 годзе.

Драма складалася з пяці актаў, але захаваліся толькі тры-чатыры сцэны першага акту і апісанне галоўнага героя. Галоўным героем драмы быў Якуб Ясінскі, а сюжэт быў заснаваны на падзеях Паўстання Касцюшкі. Аднак Ясінскі ў творчасці Міцкевіча быў амаложаны на адзінаццаць гадоў у параўнанні з рэальным узростам Якуба ў час паўстання.

Разам з *«Барскімі канфедэратамі»* драма была задумана для паказу ў французскіх тэатрах, асабліва ў вельмі папулярным тэатры *Porte Sаіnt-Martіn*. Аднак драма, нягледзячы на прыхільныя меркаванні такіх пісьменнікаў, як Альфрэд дэ Віньі і Жорж Санд, не была прынята да інсцэнізацыі.

## Бібліяграфія 
* Maria Prussak. Francuskie teksty Adama Mickiewicza. «Teksty Drugie». 1, s. 143—150, 2016.
* Alina Witkowska, Ryszard Przybylski: Romantyzm. Wyd. VIII — 3 dodruk. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009. ISBN 978-83-01-13848-6.

## Спасылкі 
* *Drames polonais d’Adam Mickiewicz : Les confédérés de Bar ; Jacques Jasinski ou les Deux Polognes* (1867) у бібліятэцы Polona

Катэгорыя:Творы Адама Міцкевіча
Катэгорыя:Творы 1836 года
Катэгорыя:Творы на французскай мове