Азербайджанскі дыван

[300px|thumb|Тыповы [тэбрызскі дыван.]]
**Азербайджанскі дыван** — тэрмін, які выкарыстоўваецца для абазначэння розных тыпаў бязворсавых і ворсавых дываноў, якія вырабляюцца азербайджанцамі. Сярод азербайджанскіх дываноў вылучаюць бакінскія, гянджынскія, казахскія, шырванскія, шэмахінскія, карабахскія, кубінскія, ардэбільскія і тэбрызскія. Большасць заходніх аўтараў, у тым ліку энцыклапедыі «Іраніка» і «Брытаніка», як правіла, адносяць дываны, вытканыя ў Іранскім Азербайджане да персідскіх (іранскіх), а дываны вытканыя ў Азербайджане і раёнах кампактнага пражывання азербайджанцаў ў Арменіі, Грузіі і Дагестане адносяць да каўказскіх. Згодна класіфікацыі, прынятай у асноўным у Азербайджане і раней у СССР, — адзін з відаў ўсходняга дывана.

. 
Энцыклапедыя «Іраніка» адзначае, што ў XIX стагоддзі на Каўказе майстэрства дываноў было распаўсюджана пераважна ва ўсходнім Закаўказзі, радзіме цюркскага насельніцтва вядомай цяпер як азербайджанцы. Ткацтва дываноў іншых народаў мела невялікую значнасць.  Як пісаў Джон Ф.Пайл, каўказскія майстры дываноў у цэлым вынікалі персідскай практыцы, аднак «у асноўным выкарыстоўвалі больш выразныя і буйныя элементы арнаменту». П. Р. Дж. Форд у сваім даследаванні гісторыі і традыцыйных арнаментаў ўсходніх дываноў адзначаў, што, «хоць дываны зараз вырабляюць у Дагестане, Грузіі і Арменіі, але сапраўднай радзімай расійскіх каўказскіх дываноў застаецца Азербайджан, і навыкі і ідэі азербайджанскіх ткачоў адчуваюцца па ўсім Каўказе». Рускі даследчык М. Д. Ісаеў адзначаў, што ў канцы XIX — пачатку XX стагоддзяў дыванаткацтва ў асноўным было засяроджана ў Азербайджане. На думку савецкага мастацтвазнаўца М. В. Бабенчыкава «азербайджанскія майстры заўсёды асабліва шанаваліся ў іншых краінах як па-майстэрску ковроткачи». Амерыканскі гісторык Рональд Сюні адзначае, што дыванаткацтва адно са старажытных рамёстваў у Азербайджане, якое дасягнула росквіту ў Сярэднія стагоддзі, дзякуючы чаму азербайджанскія дываны сталі шырока вядомыя ў краінах Азіі і Еўропы. На думку савецкага вучонага-этнографа С. А. Токарава азербайджанскія дываны шмат у чым нагадваюць армянскія, а ад персідскіх адрозніваюцца моцнай стылізацыяй малюнкаў і адсутнасцю круглявых ліній арнаменту.

Дыванаткацтва — адзін з традыцыйных, старадаўніх відаў дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва Азербайджана.

thumb| Мазаічная копія дывана «Шэйх Сафі» (5,34 м х 10,51 м).
Старадаўнія азербайджанскія дываны захоўваюцца ў Белым Доме, Дзяржаўным дэпартаменце ЗША і ў многіх музеях свету, у тым ліку Азербайджанскі дзяржаўны музей дывана і народна-прыкладнога мастацтва ў Баку, Метраполітэн-музей у Нью-Ёрку, Музей вытанчаных мастацтваў у Бостане, Музей мастацтваў у Філадэльфіі, Луўр у Парыжы, Музей Вікторыі і Альберта ў Лондане, Эрмітаж, Ватыкан і г. д.

У 2006 годзе пры падтрымцы Маскоўскага бюро ЮНЕСКА выйшаў дыск пад назвай «Азербайджанскія дываны» з 215 малюнкамі, 15 відэакліпамі і некалькімі артыкуламі па мастацтве азербайджанскіх дываноў. Дыск уключае раздзелы па гісторыі, тэхніцы, школах азербайджанскага дыванаткацтва, узорах дываноў, калекцыях у музеях свету. У лістападзе 2010 года «Традыцыйнае мастацтва дываноў у Азербайджане» унесена ў рэпрэзентатыўны спіс ЮНЕСКА па нематэрыяльнай культурнай спадчыны чалавецтва. 

Выява:Fachralo Kazak Prayer Rug Last Quarter 19th C Lot 60.jpg|Казахская школа дывана. XIX стагоддзе.
Выява:Shirvan 01.jpg|Шырванская школа дывана. XVI стагоддзе.
Выява:Gasimushagy carpets.jpg|Карабахская школа дывана. Дыван Гасымушагы. XIX стагоддзе.
Выява:Azerbaijani carpet from Shusha.jpg|Шуше дыван намазлік (малітоўны кілімок). XIX стагоддзе.

## Гл. таксама 
* Азербайджанскі дзяржаўны музей дывана і народнага прыкладнога мастацтва імя Ляціфа Керымава
* Дываны Гасымушагы 

## Спасылкі 
* The traditional art of Azerbaijani carpet weaving in the Republic of Azerbaijan *ЮНЕСКА* 
* Азербайджанскі дыван у Вялікай савецкай энцыклапедыі *ВСЭ* 
* Азербайджанскі дыван у New York Magazine. № 38, 27.09.1993. 
* Азербайджанскі дыван у New York Magazine. № 16, 17.04.1995. 
* Дываны Азербайджана *Gov.cap.ru* 
* Расійскі этнаграфічны музей. Ткацтва.  *Ethnomuseum.ru* 
* The development of carpet weaving in Azerbaijan *Azerbaijan.az* 
* Сайт Міністэрства культуры Азербайджана «Азербайджанскія дываны»