open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Іль-дэ-Ба

**Іль-дэ-Ба** (; ) — востраў у дэпартаменце Фіністэр на паўночным захадзе Брэтані (Францыя). Плошча — 3,05 км². Насельніцтва (2016 г.) — 483 чалавек.

## Геаграфія 
Іль-дэ-Ба месціцца за 83 км на поўнач ад Кемпера, адміністрацыйнага цэнтра Фіністэра. Уяўляе сабою паверхню падводнага гранітнага плато, аддзеленага ад Брэтонскага паўвострава пралівам (1,4 км). Даўжыня з захаду на ўсход — 3,71 км. Найбольшая шырыня — 1,62 км. Хаця назва вострава перакладаецца з брэтонскай мовы як «пляскаты», яго рэльеф адрозніваецца няроўнасцю, выхадамі гранітнага карсту, наяўнасцю расколін і валуноў. Найвышэйшы пункт не перавышае 33 м над узроўнем акіяна.

Клімат мяккі акіянічны. Сярэдняя гадавая дзённая тэмпература трымаецца каля +11,5&nbsp;°C. Узімку тут не бывае маразоў. Летняя спёка асцюджаецца прахалоднымі плынямі з боку Ла-Манша. Дзякуючы гэтаму мясцовыя жыхары вырошчваюць разам са звыклымі для сваёй шыраты трапічныя і субтрапічныя расліны.

Die Gartenlaube (1876) b 267 1.jpg|Карта вострава 1876 г.
2012 08 Bretagne 340.JPG|Праліў паміж востравам і Брэтонскім паўвостравам
Ile de Batz 2008 PD 61.JPG|Прыбярэжны ландшафт

## Прырода 
Большая частка паверхні Іль-дэ-Ба значна зменена чалавекам у выніку шматвекавой сельскагаспадарчай дзейнасці. На астатніх тэрыторыях захавалася лугавая расліннасць. На паўднёвым захадзе для агульнага наведвання адкрыты батанічны сад з трапічнымі і субтрапічнымі культурамі. На берагах гняздуюць марскія птушкі. Акіянічныя воды вакол вострава багатыя на водарасці.

Cheval de trait - île de Batz.JPG|Паша на ўзбярэжжы
Coquelicots - Bretagne.jpg|Макавыя зараснікі
Île de Batz 024 Jardin Georges Delaselle Cordylines.JPG|Батанічны сад

## Спасылкі 
* Ile de Batz Bienvenue!
* The Isle of Batz
* Ile de Batz: Histoire, Patrimoine, Noblesse
* Île de Batz — histoire maritime de Bretagne Nord

Катэгорыя:Астравы Атлантычнага акіяна
Катэгорыя:Астравы Брэтані
Ганеш-Гімал

**Ганеш-Гімал** — горны масіў у Гімалаях, размешчаны на мяжы Непала з Кітаем (Тыбецкі аўтаномны раён), прыкладна за 70 км на паўночны захад ад Катманду. У склад масіва ўваходзяць чатыры вяршыні вышынёй больш за 7000 метраў і чатырнаццаць, якія перавышаюць 6000 метраў.

Катэгорыя:Горныя масівы
Катэгорыя:Гімалаі
Катэгорыя:Горы Кітая
Катэгорыя:Горы Непала
Нура (значэнні)

**Нура**:

## Казахстан 
* Нура — рака
* Нура (Акмолінская вобласць)
* Нура (Нурынскі раён)
* Нура (Усходне-Казахстанская вобласць)
* Нура (Шэцкі раён)

## Швецыя 
* Нура (камуна)
Кабанбай

**Кабанбай**:
* Кабанбай (Бестэрэкская сельская акруга)
* Кабанбай (Кабанбайская сельская акруга)
* Кабанбай (Тарбагатайскі раён)
Азат

**Азат** — тапонім.

## Казахстан 
* Азат (Акольскі раён)
* Азат (Зерэндзінскі раён)
Удоды

**Удоды** (*Upupa*)&nbsp;— род птушак, адзіны ў сямействе . Уключае 3 сучасных і адзін вымерлы віды.

## Таксанамія 
Спачатку удодаў адносілі да атраду . Паводле класіфікацыі Сіблі-Алквіста ўдода разам з прадстаўнікамі роду  вылучылі ў атрад . Па больш позніх класіфікацыях гэтыя роды аб’ядналі з птушкамі-насарогамі ў атрад .

### Віды 
Спачатку род лічыўся манатыпным з адзіным відам  . Па сучаснай класіфікацыі да асобнага віду  адносяць афрыканскую папуляцыю ўдода, а да віду &nbsp;— мадагаскарскую папуляцыю. Акрамя таго, на востраве Святой Алены існаваў від , што вымер ў XVI стагоддзі.

## Спасылкі 
* Hoopoe- Species text in The Atlas of Southern African Birds.
* And Ageing sexing (PDF, 5.3 MB) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze 
* Hoopoe відэа, photos & sounds on the Internet Bird Collection

Катэгорыя:Роды птушак
Катэгорыя:Птушкі-насарогі (атрад)
Аколь (значэнні)

**Аколь**:
* Аколь — горад у Казахстане
* Аколь (Атыраўская вобласць)
* Аколь (Зерэндзінскі раён)
* Аколь (Паўладарская вобласць)
Upupiformes

**Upupiformes** — атрад нованёбных птушак, які вылучаюць некаторымі сістэматыкі.

У атрад уключаюць 2 (або 3) сямейства:  і .

Катэгорыя:Птушкі-насарогі (атрад)
Карагай

**Карагай**:
* Карагай (Атыраўская вобласць)
* Карагай (Бурабайскі раён)
* Карагай (Зерэндзінскі раён)
* Карагай (раён Біржан сал)
Phoeniculus

**Phoeniculus**&nbsp;— род птушак, адзіны прадстаўнік сямейства , хоць па больш ранніх класіфікацыях у гэта сямейства таксама ўключаўся род . Род распаўсюджаны па ўсёй Афрыцы на поўдзень ад Сахары.

## Таксанамія 
Паводле класіфікацыі Сіблі-Алквіста род *Phoeniculus* разам з прадстаўнікамі роду  вылучылі ў атрад . Па больш позніх класіфікацыях гэтыя роды аб’ядналі з птушкамі-насарогамі ў атрад .

## Віды 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Роды птушак
Катэгорыя:Птушкі-насарогі (атрад)
Акжар

**Акжар**:
* Акжар (Аршалынскі раён)
* Акжар (Атыраўская вобласць)
* Акжар (Карагандзінская вобласць)
* Акжар (Кызылардзінская вобласць)
* Акжар (Тарбагатайскі раён)
* Акжар (Урджарскі раён)
Боснія і Герцагавіна на конкурсе песні Еўрабачанне

Боснія і Герцагавіна ўдзельнічае ў конкурсе песні Еўрабачанне з 1993 года. З-за нізкага сярэдняга бала па выніках мінулых гадоў краіна была вымушаная прапусціць конкурсы 1998 і 2000 гадоў. На працягу з 1961 па 1991 год Боснія і Герцагавіна ўдзельнічала ў конкурсе ў складзе  Югаславіі.

Лепшым вынікам стаў выступ гурта Hari Mata Hari, якая заняў 3 месца ў 2006 годзе, з песняй *Lejla*, а найменш паспяховым - выступ квартэта Дзіна, Далала Мідхат-Талакіча, Аны Руцнэр і Джалы ў 2016 годзе (не выйшлі ў фінал). За ўсю гісторыю ўдзелу ў конкурсе Боснія і Герцагавіна атрымала ў суме 2084 бала.

Боснія прапусціла конкурсы 1998 і 2000 гадоў з-за невысокага сярэдняга бала, а таксама конкурсы 2013-2015 і 2017-2019 гадоў у сувязі з фінансавымі праблемамі.

## Удзельнікі 

## Гісторыя галасавання 
Станам на  год гісторыя галасавання Босніі і Герцагавіны выглядае наступным чынам:

|

|

|

## Прэмія Марсэля Безансона 
## Фотагалерэя 

Файл:Deen - Bosnia & Herzegovina 2004.jpg|Дзін у Стамбуле (2004)
Файл:ESC 2007 Bosnia and Herzegovina - Maria Sestic - Rijeka bez imena.jpg|Марыя Шэсціч у Хельсінкі (2007) 
Файл:ESC 2008 - Bosnia & Herzegovina - Laka, 1st semifinal.jpg|Эльвір Лаковіч у Белградзе (2008)
Файл:Vukasin Brajic 01.JPG|Вукашын Браіч у Осла (2010)
Файл:Bosnia and Herzegovina at ESC 2011.jpg|Дзіна Мэрлін у Дзюсельдорфе (2011)
Файл:ESC2016 - Bosnia and Herzegovina 19.jpg| Дзін, Далал Мідхат-Талакіч, Ана Руцнэр і Джала ў Стакгольме (2016)

Катэгорыя:Краіны на конкурсе песні Еўрабачанне
Катэгорыя:Культура Босніі і Герцагавіны
Мірнае

**Мірнае**:

## Беларусь 
* Мірнае (Лельчыцкі раён)

## Казахстан 
* Мірнае (Акмолінская вобласць)
* Мірнае (Карагандзінская вобласць)
* Мірнае (Усходне-Казахстанская вобласць)
## Украіна 
### Пасёлкі гарадскога тыпу 
* Мырнэ - Данецкая вобласць, Валнавахскі раён
* Мырнэ - Запарожская вобласць, Мэлітопальскі раён
* Мырнэ - Луганская вобласць, Сарокынскі раён
* Мырнэ - Херсонская вобласць, Білазэрскі раён
* Мырнэ - Херсонская вобласць, Каланчацкі раён

### Сёлы 
* Мырнэ - Валынская вобласць, Гарохіўскі раён
* Мырнэ - Жытомірская вобласць, Бэрдычыўскі раён
* Мырнэ - Жытомірская вобласць, Радамышльскі раён
* Мырнэ - Кіеўская вобласць, Барыспільскі раён
* Мырнэ - Сумская вобласць, Вэлыкапысарыўскі раён
* Мырнэ - Сумская вобласць, Ахтырскі раён
* Мырнэ - Чарнігаўская вобласць, Бабровыцкі раён
* Мырнэ - Чарнігаўская вобласць, Казэлэцкі раён
* Мырнэ - Чарнігаўская вобласць, Талалаіўскі раён
Жанаталап

**Жанаталап**:
* Жанаталап (Атыраўская вобласць)
* Жанаталап (Буландынскі раён)
* Жанаталап (Бурабайскі раён)
* Жанаталап (Карагандзінская вобласць)
* Жанаталап (Кызылардзінская вобласць)
* Жанаталап (Усходне-Казахстанская вобласць)
Дамба (значэнні)

**Дамба** — гідратэхнічнае збудаванне.
* Дамба (мультфільм)
* Дамба (сяло)
Сумах аленярогі

**Сумах аленярогі**, **Сумах пушысты**, **Сумах воцатны**, **Воцатнае дрэва**, **Сумах кароткавалосы** (*Rhus typhina*) — расліна сямейства  , від роду , якое расце ва ўсходняй частцы Паўночнай Амерыкі, пераважна ў паўднёва-усходняй Канадзе і на паўночным усходзе ЗША.

## Батанічнае апісанне 
Лістападнае дрэва вышынёй 3—10 м. Лісце непарнапёрыстае даўжынёй 25—55 см, з 9—31 лісцінкамі. Кожная лісцінка 6—11 см даўжынёй. Маладыя галіны і ліставыя хвасткі пакрываюць аксаміцістыя валасінкі. Кветкі чырвона-карычневага колеру, у густых конусападобных мяцёлках 10—20 см даўжынёй і 4—6 см у дыяметры. Плады — маленькія чырвоныя касцянкі сабраныя ў мяцёлкі. Лісце ўвосень набывае ярка-чырвоны колер.

## Выкарыстанне 
Воцатнае дрэва культывуецца як дэкаратыўная расліна.

Файл:Daniel_Fuchs.CC-BY-SA.Rhus_typhina.JPG|
Файл:Essigbaum%28Rhus_hirta%29.jpg|
Файл:Rhus hirta trunk.jpg|

Воцатнае дрэва не з’яўляецца моцна небяспечным відам для чалавека, але сок пры прыёме ўнутр або пападанні на слізістыя абалонкі можа выклікаць атручванне, а пры кантакце са скурай выклікае лёгкае смыленне.

## Літаратура 
* 
* 
* *Александрова М. С.* Ах, что за сумах! // Садовник : журнал. — 2007. — № 10.

## Спасылкі 
* 
* 
* Bioimages: *Rhus typhina*
* Photographs and descriptions of plants of Missouri. *Rhus typhina* 
* North Woods wiki. *Rhus typhina* 
* Brian Johnston. A Close-up View of the Staghorn Sumac (*Rhus typhina*). Microscopy—UK

Катэгорыя:Дэкаратыўныя дрэвы
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Сумахавыя
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1756 годзе
Бірлік

**Бірлік**:
* Бірлік (Астраханскі раён)
* Бірлік (Баянаульскі раён)
* Бірлік (Бескарагайскі раён)
* Бірлік (Бірлікская сельская акруга)
* Бірлік (гарадская адміністрацыя Атырау)
* Бірлік (Жанакарганскі раён)
* Бірлік (Жармінскі раён)
* Бірлік (Кармакшынскі раён)
* Бірлік (Курмангазінскі раён)
* Бірлік (Куршымскі раён)
* Бірлік (Майлыбаская сельская акруга)
* Бірлік (Мангістаўская вобласць)
* Бірлік (Паўладарскі раён)
* Бірлік (Цалінаградскі раён)
Жумыскер

**Жумыскер**:
* Жумыскер (Атыраўская вобласць)
* Жумыскер (Карагандзінская вобласць)
* Жумыскер (Паўладарская вобласць)
* Жумыскер (Усходне-Казахстанская вобласць)
Арнек

**Арнек**:
* Арнек (Акольскі раён)
* Арнек (Астраханскі раён)
* Арнек (Какпекцінскі раён)
* Арнек (Карагандзінская вобласць)
* Арнек (Катон-Карагайскі раён)
Чарэмха

**Чарэмха**

* Чарэмха — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Гайнаўскага павета Падляскага ваяводства
* народная назва віду
Андзірыс

**Андзірыс**:
* Андзірыс (Астраханскі раён)
* Андзірыс (Зерэндзінскі раён)
* Андзірыс (Карагандзінская вобласць)
* Андзірыс (Усходне-Казахстанская вобласць)
Жанабет

**Жанабет**:
* Жанабет (Актагайскі раён)
* Жанабет (Жалезінскі раён)
* Жанабет (Качырскі раён)
Жанабірлік

**Жанабірлік**:
* Жанабірлік (Акмолінская вобласць)
* Жанабірлік (Паўладарская вобласць)
Жаскайрат

**Жаскайрат**:
* Жаскайрат (Ісатайскі раён)
* Жаскайрат (Кзылкагінскі раён)
* Жаскайрат (Паўладарская вобласць)
Захараўка

**Захараўка**:
## Беларусь 
* Захараўка (Крупскі раён)
## Казахстан 
* Захараўка (Паўладарская вобласць)
## Расія
* Захараўка (Пачынкаўскі раён)
Кайнар

**Кайнар**:
* Кайнар (Акмолінская вобласць)
* Кайнар (гарадская адміністрацыя Семея)
* Кайнар (Зайсанскі раён)
* Кайнар (Какпекцінскі раён)
* Кайнар (Карагандзінская вобласць)
* Кайнар (Куршымскі раён)
* Кайнар (раён Біржан сал)
Палтаўка

**Палтаўка**:
## Казахстан 
* Палтаўка (Акмолінская вобласць)
## Расія 
* Палтаўка (Омская вобласць)
## Украіна 
* Палтаўка (Канатопскі раён)
Каранёвы чахольчык

**Каранёвы чахольчык**, **карнёвы каптурок** (, ) — ахоўнае ўтварэнне кончыка кораня, які расце. Служыць абаронай пераважна ад механічных пашкоджанняў. Гэта невялікі конусападобны каўпачок, даўжынёй звычайна каля 0,2 мм, радзей (у паветраных каранёў) — да некалькіх міліметраў, які затуляе далікатныя клеткі апікальнай мерыстэмы кончыка кораня і частку яго зоны росту.

Клеткі карнёвага каптурка ўтвараюцца пры першасным росце кораня за кошт дзялення клетак часткі апікальнай мерыстэмы — каліптрагена. Клеткі карнёвага каптурка жывуць усяго некалькі сутак і пастаянна злускваюцца з яго паверхні. Вонкавыя слаі клетак каптурка сакрэтуюць слізь, якая складаецца ў асноўным з поліцукрыдаў. Да гэтай слізі прыліпаюць часціцы глебы, што, магчыма, абараняе кончык кораня ад высыхання. У многіх крыніцах паказваецца таксама, што слізь служыць змазкай пры прасоўванні кораня ў глебе.

Амілапласты цэнтральнай зоны каранёвага каптурка служаць статалітамі, якія забяспечваюць геарэцэпцыю і дадатны геатрапізм растучага кораня.

Пры вырошчванні метадам гідрапонікі у некаторых раслін карнёвы каптурок не фармуецца. У той жа час у многіх водных раслін з плавальнымі каранямі (напрыклад, відаў роду раска, жабнік, вадзяны арэх) карнёвы каптурок можа быць рэдукаваны і заменены каранёвай кішэнькай.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Корань
Свабоднае

**Свабоднае**:

## Беларусь 
* Свабоднае (Сенненскі раён)

## Казахстан 
* Свабоднае (Акмолінская вобласць)
Караколь

**Караколь**:
* Караколь (Астраханскі раён)
* Караколь (Атбасарскі раён)
* Караколь (гарадская адміністрацыя Аксу)
* Караколь (Карагандзінская вобласць)
* Караколь (Кзылкагінскі раён)
* Караколь (Курмангазінскі раён)
* Караколь (Паўладарскі раён)
* Караколь (Усходне-Казахстанская вобласць)
* Караколь (Ясільскі раён)
Яльтай

**Яльтай**:
* Яльтай (Буландынскі раён)
* Яльтай (Ярэйментаўскі раён)
* Яльтай (Ясільскі раён)
Жарык

**Жарык**:
* Жарык (Акмолінская вобласць)
* Жарык (Жармінскі раён)
Жарма

**Жарма**:
* Жарма (Мангістаўская вобласць)
* Жарма (Усходне-Казахстанская вобласць)
Карасу

**Карасу**:
* Карасу (Акмолінская вобласць)
* Карасу (Актагайскі раён)
* Карасу (Асакараўскі раён)
* Карасу (Аягозскі раён)
* Карасу (Жармінскі раён)
* Карасу (Паўладарская вобласць)
* Карасу (Тарбагатайскі раён)
Львоўка

**Львоўка**:
## Беларусь 
* Львоўка (Ваўкавыскі раён)
## Казахстан 
* Львоўка (Паўладарская вобласць)
Талап

**Талап**:
* Талап (Карагандзінская вобласць)
* Талап (Кызылардзінская вобласць)
Акум

**Акум**:
* Акум (Жалагашскі раён)
* Акум (Жанакарганскі раён)
Юбілейнае

**Юбілейнае**:
* Юбілейнае (Акмолінская вобласць)
* Юбілейнае (Карагандзінская вобласць)
* Юбілейнае (Паўладарская вобласць)
* *Юбілейнае* — ранейшая назва аула Какбастау ў Катон-Карагайскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці
Ніякай літасьці Альгерду Б

**«Ніякай літасьці Альгерду Б.»** — зборнік з 36 эсэ беларускага пісьменніка Альгерда Бахарэвіча, выдадзены ў 2014 годзе ў выдавецтве «Галіяфы».

## Гісторыя стварэння 
Улетку 2013 года, вярнуўшыся з Гамбурга ў Мінск, аўтар пачаў весці штотыднёвую калонку на сайце кампаніі Будзьма беларусамі. У выніку амаль за год ім было напісана каля сарака эсэ, прысвечаных розным праявам беларускага жыцця. Культура і гісторыя, літаратура і кіно, мроі і спадзяванні, асабістае і грамадскае, вечнае і надзённае, Беларусь як частка Еўропы і Еўропа як беларускі сон — вось некаторыя з тэм, якія зрабіліся вызначальнымі для гэтай кнігі.

## Назва 
Кніжка носіць назву «Ніякай літасці Альгерду Б.» — самаіранічнае адкліканне да раману Бахарэвіча «Ніякай літасьці Валянціне Г.».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Літаратурныя творы на беларускай мове
Катэгорыя:Творы Альгерда Бахарэвіча
Катэгорыя:Эсэ
Катэгорыя:Кнігі 2014 года
Талды

**Талды**:
* Талды (Зайсанскі раён)
* Талды (Каркаралінскі раён)
* Талды (Катон-Карагайскі раён)
* Талды (Шэцкі раён)
Конкурс песні Еўрабачанне 2020

**Конкурс песні Еўрабачанне 2020** (, ) — адменены 65ы юбілейны конкурс песні Еўрабачанне. Права на правядзенне конкурсу атрымалі Нідэрланды пасля перамогі іх прадстаўніка Дункана Лоўрэнса з песняй «Arcade» на конкурсе 2019 года, які праходзіў у Тэль-Авіве.

## Спасылкі 
* 

*
2020
Катэгорыя:Май 2020 года
Канстанцін Шэвелеў

**Канстанцін Шэвелеў** (нар. , Бабруйск) — беларускі футбаліст, нападаючы.

## Клубная кар’ера 
Выхаванец Бярэзінскага ДЮСШАР, першым трэнерам быў Міхаіл Саладышоў. У 2016 годзе быў у складзе клуба з Першай лігі ФК «Ашмяны», дзе забіў 2 галы. З 2017 года ў складзе ФК «Вікторыя».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Вікторыя Мар’іна Горка
Катэгорыя:Ігракі ФК Ашмяны-БДУФК
Lytta

**Lytta** — род насякомых з падсямейства . Прадстаўнікі роду   маюць знешняе падабенства з матылькамі роду *Lytta*.

## Распаўсюджанне 
У Неарктыцы распаўсюджаныя 69 відаў.

## Экалогія 
Лічынкі селяцца ў вуллях пчол.

## Пералік відаў 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Шпанкі
Прадзільнік паходны

**Прадзільнік паходны** (*Thaumetopoea processionea*) — матылёк, вусень якога пераважна знаходзіцца ў дубовых лясах у перыяд з мая па жнівень. Пашкоджвае дуб, рэдка іншыя лісцяныя пароды, такія як ляшчына, граб, бяроза і бук . Лічыцца шкодным для здароўя, таму што пры кантакце валасінкі вусеняў выклікаюць раздражненне скуры, вачэй і дыхальных шляхоў у людзей, а таксама ў жывёл, напрыклад, коней і сабак.

## Апісанне 
Матыль з размахам крылаў 22 — 32 мм; пярэднія крылы карычнева-шэрыя з трыма чорна-шэрымі папярочнымі палосамі і невыразнай сярэдняй плямай; па краі крыла светлая хвалістая лінія, заднія крылы жаўтавата-белыя з цёмнай перапонкай. Яйка памерам да 1 мм, круглае, дыскападобнае, светла-шэрае; яйцакладка мае выгляд прамавугольнага шчытка з радамі яек, якія прасвечваюцца. Вусень даўжынёй 20 — 30 мм, цёмна-шэры, па баках бялёсы, з двума радамі аранжавых бародавак, якія маюць доўгія валасінкі; на целе ёсць шэраг пякучых валасінак. Кукалка даўжынёй 12 — 12,5 мм, вохрыста-жоўтая, у кокане.

## Экалогія 
Зімуюць яйкі на кары галін і ствалоў. У канцы красавіка — пачатку мая адраджаюцца вусені. Жывуць разам. Спачатку пашкоджваюць пупышкі, пазней аб’ядаюць лісце ў начны час. Днём знаходзяцца ў сховішчах. Вечарам перапаўзаюць ў крону правільнымі шэрагамі — «строем». Раніцай такім жа спосабам вяртаюцца ў сховішча. Падчас пераходаў наперадзе паўзе адзін вусень, следам — па дзве у шэраг, да канца калона звужаецца. Паходная калона пакідае за сабой павуцінневы след. Вусені праходзяць 6 узростаў і развіваюцца на працягу 65 — 80 сутак. Скінутыя падчас лінек лупіны і назапашаныя экскрыменты ператвараюць сховішча з лісця на вялікі клубок, усярэдзіне якога гусеніцы какануюцца, размешчаныя радамі. Акукляюцца ў ліпені — пачатку жніўня. Праз 20 — 40 сутак вылятаюць матылькі. Самкі адкладаюць ўвесь запас яек на гладкую кару галін і ствалоў роўнымі радамі ў выглядзе прамавугольнай групы. Пладавітасць — у сярэднім 160 яек (ад 80 да 230). Кладка пакрываецца выдзяленнямі, што ўтвараюць празрыстую плёнку.

## Арэал 
Цэнтральная і паўднёвая Еўропа. У сувязі з глабальным змяненнем клімату арэал распаўсюджвання прасоўваецца на поўнач. За апошнія гады зарэгістраваны значны рост колькасці вусеняў у такіх краінах, як Бельгія, Нідэрланды, Германія, Вялікабрытанія, Польшча і нават Швецыя. Ва Украіне распаўсюджаны ў паўднёва-заходніх абласцях.

Катэгорыя:Чубаткі
Актасты

**Актасты**:
* Актасты (Акмолінская вобласць)
* Актасты (Жанааркінскі раён)
* Актасты (Каркаралінскі раён)
*
Карабулак

**Карабулак**:

## Азербайджан 
* Карабулак (Азербайджан)

## Казахстан 
* Карабулак (Акмолінская вобласць)
* Карабулак (Акшаўлінская сельская акруга)
* Карабулак (гарадская адміністрацыя Жэзказгана)
* Карабулак (Зайсанскі раён)
* Карабулак (Карагандзінская вобласць)
* Карабулак (Касагашская сельская акруга)
* Карабулак (Куршымскі раён)
* Карабулак (Майлінская сельская акруга)
* Карабулак (Паўладарская вобласць)
* Карабулак (Сайрамскі раён)
* Карабулак (Урджарскі раён)

## Расія 
* Карабулак (горад)
Бена Шолта

**Бена Шолта**, нямецкі варыянт — **Бена Шольцэ** (, , 16 кастрычніка 1891, Радзібор, Лужыца, Германія — 14 жніўня 1968, Дрэздэн, ГДР) — каталіцкі святар, перакладчык, пісьменнік і грамадскі дзеяч. 

## Біяграфія 
Нарадзіўся 16 кастрычніка 1891 года ў сям'і выкладчыка гімназіі ў Радворы. Скончыў сярэднюю сербалужыцкую школу, пасля чаго з 1907 па 1915 год навучаўся ў Лужыцкай семінарыі ў Празе, дзе таксама з 1912 года навучаўся ў Маластранскай гімназіі. У 1915 годзе ўступіў у сербалужыцкую культурна-асветніцкую арганізацыю «Маціца сербская». У 1916 годзе быў пасвечаны ў святара, пасля чаго служыў у парафіі ў Лейпцыгу. У 1920-я гады працягнуў сваё навучанне ў Лейпцыгскім універсітэце ў класе прафесара Мацея Муркі. Разам з Юрыем Гаўштынам Шветлікам займаўся перакладам Бібліі на верхнялужыцкую мову. 

У 1926 годзе быў прызначаны настаяцелем у Маркранштадце, дзе служыў да 1938 года. З 1938 па 1941 год быў настаяцелем у Пірне. Дапамагаў польскім рабочым, за што быў арыштаваны ў 1941 годзе па так званай «справе настаяцеляў» і адпраўлены ў канцэнтрацыйны лагер Дахаў, дзе прабыў да канца Другой сусветнай вайны. У 1945 годзе вярнуўся ў Пірну, дзе служыў настаяцелем да выхаду на пенсію ў 75-гадовым узросце. У 1945 годзе разам з Янам Цыж-Гайнічанскім удзельнічаў у арганізацыі Лужыцкасербскага нацыянальнага камітэта. 
У 1972 годзе быў удастоены пасмяротна прэміі імя Якуба Чышынскага. 

## Сачыненні 
* *Statok bjez hospodarja*, 1963;
* *Serbski ludowy ansambl*/ Staatliches Ensemble für sorbische Volkskultur, 28 + 4 s., Staatliches Ensemble für sorbische Volkskultur, Budyšin;
* *Kopa směcha anekdoty ze serbskeho žiwjenja*.

## Літаратура 
* Гугнин А. А., Введение в историю серболужицкой словесности и литературы от истоков до наших дней, Российская академия наук, Институт славяноведения и балканистики, научный центр славяно-германских отношений, М., 1997, стр. 169, 170, ISBN 5-7576-0063-2
* Jan Meškank: Šołta, Beno. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 548sl.

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі імя Якуба Чышынскага
Катэгорыя:Каталіцкія святары
Катэгорыя:Члены Маціцы серба-лужыцкай
Катэгорыя:Верхнялужыцкія пісьменнікі
Акжол

**Акжол**:
* Акжол (Каркаралінскі раён)
* Акжол (Кызылардзінская вобласць)
* Акжол (Паўладарская вобласць)
* Акжол (Усходне-Казахстанская вобласць)
* Акжол (Шэцкі раён)
Земляная сажа

**Земляная сажа**, **Чарнільныя арэшкі** — від галаў, якія ўтвараюцца лічынкамі шэрагу насякомых сямейства  на маладых галінах і лісці некаторых відаў . Прадстаўляюць сабой порыстыя ўтварэнні круглявай або даўгаватай формы ў выглядзе нарастаў дыяметрам 1,5—2 сантыметраў і больш. Нарасты могуць «гронкай» пакрываць паражонае лісце. Утрымліваюць дубільныя рэчывы (да 70 % ад сухой масы). Па афарбоўцы могуць быць зелянява-жаўтлявыя, жаўтлява-белыя, жаўтлявыя, часта з чырвоным бокам. З-за сваёй формы і афарбоўкі ў англійскай мове яны атрымалі назву «дубовых яблыкаў» ().

Структура гала мяккая і друзлая, унутранае змесціва порыстае. У самым цэнтры гала знаходзіцца невялікая камера дыяметрам да 5-7 мм, унутры якой адбываецца развіццё лічынкі. Насякомыя пры дапамозе яйцаклада адкладаюць яйкі па адным у мякаць ліста. Гэта выклікае ўзмоцнены рост навакольных тканак, і ў выніку ўтвораецца гал. З яйка выходзіць лічынка, якая ў рэшце рэшт ператвараецца ў дарослае насякомае. Імага робіць ход у мякаці гала і праз яго выходзіць вонкі. У Еўропе асноўнымі першакрыніцамі чарнільных арэшкаў з’яўляюцца  і , а на тэрыторыі Паўночнай Амерыкі — віды *Amphibolips confluenta* і *Atrusca bella*. Яна ўтрымлівае шмат танінаў. Па спосабе прыгатавання гэтае чарніла называлі жалезістым або жалеза-галавым. Земляная сажа была вядомая і выкарыстоўваліся ў вытворчасці чарніла, па меншай меры, з часоў Рымскай імперыі. Доўгі час, пачынаючы з Сярэдневякоўя, гэтае чарніла было стандартным пры пісьме; найбольш распаўсюджана было пачынаючы з XVIII стагоддзя і аж да сярэдзіны XX стагоддзя ў сувязі з паступовым павелічэннем пісьменнасці. Для вырабу жалезістага чарніла галы настойвалі ў кіслым растворы і дадавалі жалезнае пілавінне. Працэс доўжыўся да месяца. Для таго, каб чарніла «лепш клалася» на паперу, у яго склад уводзілі вішнёвую смалу — камедзь. Атрыманае такім чынам чарніла было ўстойлівым — мала выліньвала на святле і было водатрывалым. Нягледзячы на добрую ўстойлівасць чарніла да выцвітання і вады, з-за наяўнасці ў складзе актыўных рэчываў, яно выклікае разбурэнне паперы. На Русі перапісчыкі рукапісаў таксама выкарыстоўвалі «чернять дубом с железинью» — «жалезнае» чарніла, якое рыхтавалі з жалезнага купарвасу дадаючы ў яго адвар з земляной сажы з дубовага лісця.

Акрамя гэтага, земляная сажа выкарыстоўвалася для дублення скуры і атрымання звязальных лекавых сродкаў.

У Старажытным Рыме нядобрасумленныя прадаўцы разводзілі медны купарвас таннейшым жалезным купарвасам. Для таго, каб выявіць падробку, выкарыстоўвалі земляную сажу: чорная афарбоўка выдавала наяўнасць жалеза ў купарвасе.

У наш час галы выкарыстоўваюць для атрымання таніну, які ўжываецца ў медыцынскіх мэтах.

Файл:Thomas Bresson - Galle-chene-4 (by).JPG|Земляная сажа на лісці дуба
Файл:DiplolepisQuercusFolii.JPG|«Гронка» земляной сажы
Файл:Larve Eikengalwesp (Cynips quercusfolii).jpg|Падоўжны зрэз гала. Бачная лічынка 
Файл:Cynips quercusfolii - oak apple.jpg| ўнутры чарнільнага арэшка
Файл:Cynips quercusfolii.jpg|Імага 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Арэхатворкі
Катэгорыя:Захворванні раслін
Bombyx

**Bombyx** — род матылькоў з сямейства Сапраўдныя шаўкапрады. Вусені харчуюцца раслінамі сямейства , асабліва роду .

## Віды 
Уключае ў сябе віды:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Сапраўдныя шаўкапрады
Гімназія імя Яна Неруды

**Гімназія імя Яна Неруды** () — шасцігадовая гімназія сярэдняй адукацыі, якая знаходзіцца ў пражскім раёне Мала-Страна на вуліцы Геліхава 457/3, Чэхія. Адна з найстарэйшых гімназій у Чэхіі.

## Гісторыя 
Гімназія была заснавана 6 чэрвеня 1865 года. Да канца XIX стагоддзя разам з Лужыцкай семінарыяй была адной з адукацыйных устаноў, у якой вучылася будучая сербалужыцкая інтэлігенцыя. Студэнты Лужыцкай семінарыі для атрымання дзяржаўнай адукацыі праходзілі ў абавязковым парадку навучанне ў гэтай гімназіі. У XIX — пачатку XX стагоддзя называлася як *«Маластранская нямецкая гімназія»* па найменні *«Маластранскай гімназіі»,* якая існавала ў 40-е гады XIX стагоддзя . У сучасным будынку знаходзіцца з 1876 года, калі яе дырэктарам быў чэшскі педагог і грамадскі дзеяч Вацлаў Зялёны. З нагоды 100-годдзя з дня нараджэння чэшскага пісьменніка і паэта Яна Неруды гімназіі ў 1934 годзе было прысвоена яго імя.

; У цяперашні час

Да 1990 года ў гімназіі дзейнічалі два аддзяленні: гуманітарнае аддзяленне і аддзяленне натуральных навук. З 1990 года сістэма навучання падзяляецца на два этапы, на працягу якіх выкладаюцца навуковыя і гуманітарныя дысцыпліны. З гэтага ж часу адукацыя ў гімназіі мае двухмоўны чэшска-англійскі і чэшска-французскі характар. У першы і другі год навучання прадметы выкладаюцца на англійскай мове. З трэцяга года навучання прадметы (акрамя курсу выяўленчага мастацтва і спорту) выкладаюцца на французскай мове.

Асноўны будынак гімназіі размяшчаецца на вуліцы Геліхава. Музычнае аддзяленне знаходзіцца на Коменскай плошчы.

У 1996/1997 і 2011/2012 гадах у музычным аддзяленні на Коменскай плошчы дзейнічала сістэма васьмігадовай адукацыі.

## Вядомыя выпускнікі 
* Міклаўш Бедрых-Ралдубін (1859-1930) — сербалужыцкі пісьменнік і паэт;
* Уладзіслаў Ванчура — чэшскі пісьменнік;
* Міхал Весела (1863-1927) — сербалужыцкі паэт.
* Якуб Вяцлаўк (1885-1951) — бібліятэкар. Заснавальнік сербалужыцкай бібліяграфіі.
* Юрый Лусчанскі (1839-1905) — каталіцкі епіскап, прэфект апостальскай дыяцэзіі Мейсена.
* Міклаўш Жур (1859-1932) — лужыцкі пісьменнік, драматург і грамадскі дзеяч.
* Ёзаф Новак (1895-1978) — лужыцкі паэт і драматург;
* Іржы Параўбек — прэм'ер-міністр Чэхіі з 2005 па 2006 год;
* Ян Патачка — чэшскі філосаф.
* Ян Цыж-Гайнічанскі (1883-1948) — лужыцкі грамадскі дзеяч. Старшыня Сербалужыцкага нацыянальнага сходу.
* Ян Чэсла (1840-1915) — урач, сербалужыцкі паэт.
* Міхал Шэўчык (1870-1903) — лужыцкі пісьменнік, гісторык і публіцыст.
* Якуб Шэўчык (1867-1935) — лужыцкі паэт і грамадскі дзеяч.
* Міклаўш Юст (1885-1975) — лужыцкі публіцыст.

## Літаратура 
* Łusčanski, Serbski seminar sw.  Pětra w Prazy , Časopis Maćicy Serbskeje, 1892, с. 16 — 17

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт гімназіі 

Катэгорыя:Гімназіі
Катэгорыя:Адукацыя ў Празе
Жырмоны

Назву **Жырмо́ны** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Мінская вобласць:
** Жырмоны 1 — вёска ва Уздзенскім раёне
** Жырмоны 2 — вёска ва Уздзенскім раёне
Aula Magna (Стакгольмскі ўніверсітэт)

**Aula Magna** () — самая вялікая аўдыторыя Стакгольмскага ўніверсітэта ў Швецыі, завершана ў 1998 годзе.

Акрамя вялікай лекцыйнай залы, у будынку ёсць меншыя залы для нарад і семінараў. Па-за лекцыйнай залай ёсць галерэя для чытання. Аўдыторыя выкарыстоўваецца для правядзення акадэмічных збораў, такіх як канферэнцыі і сімпозіумы, а таксама для знешніх функцый, такіх як агульны сход. Тут таксама праводзіліся нобелеўскія лекцыі.

У жніўні 2019 года ў Вялікай залі адбылося адкрыццё канферэнцыі «Вікіманія 2019» і прайшла частка мерапрыемстваў канферэнцыі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Стакгольмскі ўніверсітэт
Катэгорыя:1998 год у Швецыі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Стакгольма
Катэгорыя:З’явіліся ў 1998 годзе
Аконны праём

]]
**Аконны праём** — праём у сцяне (даху) для мантажу аднаго ці некалькіх аконных блокаў, канструкцыя якога прадугледжвае таксама ўстаноўку мантажнага ўшчыльнення, адкосаў, зліваў, падаконнай дошкі. Існуюць два варыянты аконных праёмаў: з вонкавай чвэрцю і без яе.

Ніша ў сцяне, якая імітуе аконны праём, называецца сляпым акном.

## Літаратура 
* «Дом: Строительная терминология», М.: Бук-пресс, 2006.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Лучковая арка

**Лучковая арка** —  кругавая арка, якая перакрывае пралёт па дузе меншай, чым паўакружнасць, яе цэнтр размешчаны ніжэй за узровень пят.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Аркі
Ліццё

**Ліццё** — працэс атрымання вырабаў (адлівак) з расплаўленых матэрыялаў (металаў, горных парод, керамічных матэрыялаў, пластмас і інш.), залітых у ліцейную форму і пасля зацвердзявання апрацаваных. Адзін з найбольш эканамічных спосабаў вырабу дэталей і загатовак складанай формы і розных памераў. У ліцейнай вытворчасці выкарыстоўваюць больш за 50 разнавіднасцей ліцця, у т.л. бесперапыннае ліццё, вакуумнае ліццё, каменнае ліццё.

Ліццём у какіль атрымліваюць фасонныя шчыльныя адліўкі з дакладнымі памерамі, меншымі прыпускамі на  (з чыгуну, сталі, алюмінію, магніевых і інш. сплаваў).

Ліццё ў абалонкавыя формы (разавыя, зробленыя з сумесі кварцавага пяску і ) дае адліўкі з шчыльнай аднароднай дробназярністай структурай і высокімі механічнымі якасцямі, з гладкай паверхняй. Эфектыўнае ў буйнасерыйнай вытворчасці пры вырабе адлівак масай да 100 кг.

Ліццё па выплаўляльных мадэлях робіцца ў нераздымных абалонках з дробназярністага . Рабочая поласць утвараецца пасля выплаўлення з абалонкі патрэбнай мадэлі (з парафіну, стэарыну і інш.). Дае складаныя адліўкі з высокай (прэцызійнай) дакладнасцю.

 вядуць у прэс-формы, якія запаўняюць металам або пластмасай (тэрмапластам, рэактапластам) і гумавымі сумесямі з вялікай скорасцю пад высокім ціскам. Пасля астывання, зацвердзявання або вулканізацыі матэрыял набывае канфігурацыю ўнутранай поласці. Дае складаныя вырабы з высокай дакладнасцю. Спосаб высокапрадукцыйны.

## Гісторыя 
З бронзы, пазней і жалеза, адлівалі ўпрыгажэнні (спражкі, фібулы), наканечнікі коп’яў, стрэл. У XII ст. пашырыўся спосаб ліцця ў каменныя ці гліняныя раздымныя формы, падрыхтаваныя на васковай мадэлі. З медзі, бронзы, срэбра, радзей з золата адлівалі ўпрыгажэнні (бранзалеты , пярсцёнкі, спражкі, амулеты, падвескі ў выглядзе канькоў ці званочкаў), царкоўнае начынне (свяцільні, крыжы, энкалпіёны), дэталі адзення, конскай збруі; са свінцу выраблялі пячаткі і абразкі з гарэльефнымі сюжэтнымі выявамі. У познафеадальны перыяд адлівалі гарматы, ядры да іх, званы і іншыя вырабы. Выкарыстанне каляровых металаў і іх сплаваў, чыгуну, якія добра запаўняюць форму, спрыяла атрыманню высокамастацкіх вырабаў; гарматы аздаблялі рэльефнымі паяскамі, гербамі, выявамі жывёл, анёлаў і іншых, званы — расліннымі гірляндамі, арнаментальнымі надпісамі. Прыкладам высакаякаснага ліцця з’яўляюцца гарматы, адлітыя ў Нясвіжы, якія зберагаюцца ў Музеі Войска Польскага ў Варшаве і музеі артылерыі ў Стакгольме (Швецыя).

## Беларусь 
На тэрыторыі Беларусі ліццё вядома з часоў бронзавага веку (з сярэдзіны II-га тыс. да н.э.).

На Беларусі даследаванні ў галіне ліцця металаў вядуцца з 1950-х гадоў у Фізіка-тэхнічным інстытуце Нацаянальнай АН, БНТУ, Беларускім навукова-даследчым і канструктарска-тэхналагічным інстытуце ліцейнай вытворчасці, Гомельскім тэхнічным універсітэце і інш. Распрацаваны новыя спосабы ліцця (намарожваннем, ліццё ў какіль з штучным паветраным зазорам, ліццё на вярчальныя , бесперапыннае цэнтрабежнае ліццё і інш.), адпаведныя машыны, абсталяванне, сродкі аўтаматызацыі вытворчых працэсаў і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Тэхнікі скульптуры
Дзмітрый Савінкоў

**Дзмітрый Савінкоў** (нар. ) — беларускі футбаліст, брамнік.

## Клубная кар’ера 
Пачынаў кар’еру ў ФК «Прамень», пазней гуляў у Другой лізе за «Слонім». У 2017 годзе выступаў за мар’інагорскую «Вікторыю».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Футбольныя варатары
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Прамень Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Слонім-2017
Катэгорыя:Ігракі ФК Вікторыя Мар’іна Горка
Катэгорыя:Ігракі ФК Чысць
Міжыперсніца

**Міжыперсніца**

* народная назва віду 
* народная назва віду
Трыпутнік прамежкавы

**Трыпутнік прамежкавы** (*Plantago major* subsp. *intermedia*) — шматгадовая расліна сямейства . Падвід . Лісце трыпутніка прамежкавага вузей, чым у вялікага, а ліст мае менш жорсткія праводзячыя пучкі.

## Батанічнае апісанне 
Расліна дасягае ад 2 да 30 см у вышыню. Кветкі цвітуць з мая па лістапад. Плод — цагляна-чырвоная каробачка.

Трыпутнік прамежкавы сустракаецца на вільготных прасторах, у прыродных месцах з ушчыльненай глебай.

## Спасылкі 
* Verspreiding in Nederland FLORON

Катэгорыя:Трыпутнік
Помнік Цішку Гартнаму

**Помнік Цішку Гартнаму** — помнік у Капылі, размешчаны на плошчы Леніна, каля Капыльскага раённага краязнаўчага музея. Прысвечаны беларускаму пісьменніку і дзяржаўнаму дзеячу Цішку Гартнаму (Змітру Жылуновічу), які нарадзіўся ў горадзе. Грошы на помнік былі сабраныя гараджанамі на суботніках. Адкрыты 14 мая 2000 года. Аўтар помніка скульптар Уладзімір Бандарэнка. Помнік выкананы ў выглядзе каменя, у верхняй частцы якога гарэльефная патрэтная выява, ніжэй выбіты гады жыцця, творчы псеўданім і сапраўднае імя.

Катэгорыя:Помнікі Мінскай вобласці
Катэгорыя:Помнікі літаратарам
Катэгорыя:2000 год у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2000 годзе
Катэгорыя:Славутасці Капыля
Катэгорыя:Помнікі дзяржаўным і палітычным дзеячам
Катэгорыя:Зміцер Жылуновіч
Трыпутнік пясчаны

**Трыпутнік пясчаны** (*Plantago indica*) — расліна сямейства Трыпутнікавыя, від роду Трыпутнік.

## Таксанамія 
Від **Трыпутнік пясчаны** ўваходзіць у род  сямейства  парадку .

Катэгорыя:Трыпутнік
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1801 годзе
Каляндар Бахарэвіча

**«Каляндар Бахарэвіча»** — зборнік эсэ беларускага пісьменніка Альгерда Бахарэвіча, выдадзены ў 2014 годзе ў серыі Бібліятэка Радыё Свабода.

## Пра кнігу 
Зборнік складаюць 366 эсэ пра падзеі, асобаў і факты гісторыі, якія варта ведаць, каб адчуць сябе часткай чалавецтва. Гістарычныя факты ў кнізе па-мастацку пераасэнсаваныя аўтарам. З календара можна даведацца, у які дзень Жанна д’Арк апошні раз у жыцці апранула мужчынскае адзенне, як спужаная ўлада хацела даць дошкай па галаве ста тысячам удзельнікаў усебеларускага страйку і іншае.

## Гісторыя стварэння 
«Каляндар Бахарэвіча» ўпершыню з’явіўся ў 2013 годзе на сайце і хвалях Радыё Свабода. Гэтая кніга стваралася ў Гамбургу, Мінску, Уроцлаве і Вісбю.

## Спасылкі 
*Электронная версія кнігі

Катэгорыя:Літаратурныя творы паводле алфавіта
Катэгорыя:Творы Альгерда Бахарэвіча
Катэгорыя:Эсэ
Катэгорыя:Кнігі 2014 года
Трыпутнік сярэдні

**Трыпутнік сярэдні** (*Plantágo média*) — шматгадовая травяністая расліна, від роду  сямейства .

## Назва 
Трыпутнік сярэдні, шпарнік, шпарніца, бабка, плеснік, кукушка, казакі, дарожнік, трыпуднік, трыпутнік

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя травяністыя расліны.

Лісце яйкападобнай або эліптычнай, часам яйкападобна-ланцэтнай формы, з суцэльным краем або зубчастае. Хвосцікі шырокія, кароткія, у 3-10 разоў карацей ліставай пласцінкі, у цені даўжэй, часам амаль роўныя ёй.

Кветканосы 15-70 см вышынёй, ля аснавання ўзыходзячыя, апушаныя прыціснутымі валасінкамі. Суквецці 2-8 см даўжынёй, цыліндрычныя, густыя. Чашалісцікі 1,5—2 мм даўжынёй, яйкападобна-эліптычныя або эліптычныя, пленчатые. Долі вяночка 1,5—2 мм даўжынёй, яйкападобнай або даўгавата-яйкападобнай формы.

Плады — каробачкі 2-3 мм даўжынёй, з 2-6 насенінамі.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Арэал віду ахоплівае Еўропу, Сібір, Пярэднюю і Сярэднюю Азію. Апісаны з Заходняй Еўропы.

Расце на пойменных, высакагорных і мурожных лугах, а таксама ў разрэджаных лясах, каля дарог, на пакладах.

## Таксанамія 
Від **Трыпутнік сярэдні** ўваходзіць у род  сямейства  парадку .

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Трыпутнік
Наддзвінне

**«Наддзвінне»**, **Народнае літаратурнае аб’яднанне «Наддзвінне»** — аб’яднанне беларускіх пісьменнікаў, створанае ў 1926 годзе у Полацку, як Полацкі філіял «Маладняка». З’яўляецца адным з найстарэйшых у Беларусі, і па сённяшні дзень працягвае сваю творчую працу.

## Гісторыя 
Праз «Наддзвінне» прайшло нямала вядомых беларускіх літаратараў. Сярод паэтаў членамі аб’яднання былі А. Дудар, А. Звонак, сярод празаікаў — Я. Скрыган. У перадваенны час тут заявілі пра сябе Э. Самуйленак, П. Броўка, Т. Хадкевіч. У літаб’яднанні рабілі свае першыя крокі такія пісьменнікі, як Г. Бураўкін, В. Лукша, М. Барэйша, Н. Гальпяровіч і інш.

## Дзейнасць 
Удзельнікамі аб’яднання выдаюцца аўтарскія і калектыўныя зборнікі паэзіі, праводзяцца літаратурныя вечарыны і творчыя сустрэчы. Таксама ў газеце «Полацкі веснік» заўсёды друкуецца літаратурная старонка.

## Літаратура 
* Бабко, М. У. «Надзвінне» литературное объединение белорусских писателей / М. У. Бабко // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.] / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. — Минск : БелЭн, 2007. — Т. 5 : Минск-Педиатрия. — С. 290.
* Балдоўскі, М. Я. Ад вытокаў роднай зямлі / М. Я. Балдоўскі; гутарыла Т. Філімонава // Полацкі веснік. — 2010. — 23 ліп. — С. 5.
* Габриэлян, О. Н. Полоцкое народное литературное объединение «Надзвінне» / О. Н. Габриэлян // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 2. — С. 350.
* Загурская, Г. На творчым шляху, або Натхняе полацкая зямля / Г. Загурская // Полацкі веснік. — 2011. — 18 лістап. — С. 7.
* Загурская, Г. «Наддзвінне»: ад пачатку да сёння / Г. Загурская // Літаратура і мастацтва. — 2012. — 12 кастр. — С. 7.
* Кірылаў, Г. І. «Надзвінне» / Г. І. Кірылаў // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мінск : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1 : Дадатак : Шчытнікі-Яя. — С. 432.
* Мелешко, В. На поэтической волне / В. Мелешко // Полацкі веснік. — 2016. — 20 снеж. — С. 7.
* Мукамол, Л. Чары Надзвіння / Л. Мукамол, Г. Сакалова // Літаратура і мастацтва. — 2008. — 19 снеж. — С. 14.
* Надзвінне : альманах Полацкага народнага літаратурнага аб’яднання. — Полацк : Спадчына Ф. Скарыны, 1999. — 159 с.
* «Надзвінню» — 75 // Літаратура і мастацтва. — 2001. — 14 верас. — С. 12.
* Сіўко, Ф. Паэзія збліжае гарады / Ф. Сіўко // Народнае слова. — 2002. — 25 крас. — С. 8.
* Ступакова, И. П. Встреча с читателями / И. П. Ступакова // Полацкі веснік. — 2016. — 26 лют. — С. 19.
* Філімонава, Т. Ад пачатку — да сёння / Т. Філімонава // Полацкі веснік. — 2016. — 27 снеж. — С. 7.

## Спасылкі 
* Аб’яднанне народнае літаратурнае «Наддзвінне». Полацкі раён, г. Полацк

Катэгорыя:Літаратурныя аб’яднанні Беларусі
Фылыпіўка (Львоў)

**Фылыпіўка** () — мясцовасць у Лычакіўскім раёне Львова, якая абмежаваная вуліцамі Азоўскай, Панчышына, Алеся, Аральскай, Братуня.

У XIX ст. у гэтай мясцовасці функцыянавала цаглярня "Фылыпіўка" Філіпа Маркуса. 

Тут пераважаюць дамы перыяду ранняга польскага канструктывізму, пабудаваныя ў міжваенны перыяд. Часта трапляецца забудова савецкага перыяду. 

Забудова ў большасці выпадкаў адна- і двухпавярховая сядзібнага тыпу.

Катэгорыя:Геаграфія Львова
Прафесарская калонія (Львоў)

**Прафесарская калонія** () — мясцовасць у Лычакіўскім раёне Львова, якая пятлёй чыгункі Підзамчэ — Лычакіў аддзеленая ад суседніх мясцовасцяў — Лычакіў, Крыўчыці і Шаўчэнкаўскі гай.

## Агульная характарыстыка 
Прафесарская калонія паўстала на мяжы ХІХ і ХХ ст. як раён віл і асабнякоў на адным са спрыяльных для пражывання ўзвышшаў львоўскіх ваколіц. Забудова мясцовасці пераважна адна-, двух-, трохпавярховая 1930-х гг. у стылі канструктывізму. Акрамя таго ў 1950-х гг. тут было пабудавана некалькі барачных будынкаў, потым — дамы пачатку 1960-х гг. і сучасныя прыватныя аднакватэрныя дамы 2000-х гг.

Жыллё ў Прафесарскай калоніі, дзе слабы транспартны рух і шмат зялёных насаджэнняў, лічыцца ў Львове даволі прэстыжнымі.

Раён характэрны тым, што праезная частка большасці ягоных вулачак вельмі вузкая (на адну машыну), яны выкладзены пераважна дробным чорным брукам.

У Прафесарскай калоніі пражывалі свайго часу таксама некаторыя ўкраінскія літаратары, сярод якіх Ірына Вільдэ, Мікалай Вінграноўскі і Раман Дзідула.

Катэгорыя:Геаграфія Львова
Скнылівак

**Скнылівак** () — мясцовасць у Залізнычным раёне Львова, размешчаная паміж мяжой горада і вуліцамі Любінскай, Выгоўскага і Кульпаркіўскай.

## Гісторыя 
У 1427 г. Ян Берава Зубрскі заснаваў сяло Скныліў. У першай палове XVI ст. паблізу Скныліва пасялілася некалькі сем'яў, а іх паселішча назвалі Скнылівак. У 1607 г. кароль Жыгімонт III Ваза падарыў шпіталю Святога Духа ў Львове сяло Скнылівак, якое тады складалася толькі з чатырох двароў. Пазней сяло Скнылівак спазнала значныя разбурэнні ад татарскіх набегаў. У 1624 г. па распараджэнні караля сяло было прададзена бурмістру Львова Марціну Кампіану. Пасля смерці Кампіана сяло пераходзіла з рук у рукі. У 1747 г. горад вярнуў Скнылівак Яну Купінскаму, і ў тым жа годзе сяло было вернута ва ўласнасць шпіталя Святога Духа ў Львове. У 1927 г. на Скнылівак перанеслі львоўскі аэрадром, а 13 чэрвеня 1952 г. Скнылівак быў канчаткова далучаны да горада.

## Аб'екты 
* Міжнародны аэрапорт "Львоў" імя караля Данілы Галіцкага;
* ТВЦ "Піўдэнны" - найбольшы гандлёвы комплекс у Львове.

Катэгорыя:Геаграфія Львова
Кастэліўка

**Кастэліўка** () — мясцовасць у Франкіўскім раёне Львова, паміж сучаснымі вуліцамі Генерала Чупрынкі, Гарбачэўскага, Кастэліўка і Кольбэрга.

Раён запраектавалі ў 1886-1888 гг. на паўднёва-заходняй ускраіне горада архітэктары Ю. Захарэвіч і І. Лэвынскі. Жывапісныя вілы, раскіданыя сярод зялёных насаджэнняў, рэалізавалі ідэю новых урбаністычных ідэй горада-саду. 

## Гісторыя 
Назва Кастэліўка паходзіць ад сям'і архітэктараў і будаўнікоў італьянскага паходжання. Яшчэ ў гарадскіх актах XVI ст. згадваецца будаўнік Захарыяш Кастэла з Лугана па мянушцы Спраўны. У XVII ст. вядомы каралеўскія архітэктары Тамаш і Матэўш Кастэла. А ў дакументах другой паловы XVII ст. згадваецца ў Львове мяшчанскі род Кастэла, чый маёнтак Кастэліўка размяшчаўся ў раёне цяперашніх вуліц Сахарава і Нэчуя-Лэвыцкага. Гісторык мастацтва Ю. Бірулёў узгадвае архітэктара Антоніа Кастэлі, які мог там жыць у 1740-1750 гг. Назва Кастэліўка пазначаная таксама на кадастравай карце Львова 1849 г. Хоць на гэтай карце Кастэліўка змяшчалася некалькі ніжэй, каля Вулецкай дарогі (цяпер вул. Сахарава), Ю. Захарэвіч і І. Лэвынскі вырашылі прысвоіць гэту назву свайму урбаністычнаму праекту.

Назва "Кастэліўка" прысвоілі ў 1992 г. вуліцы, пракладзенай у 1930-х гг. пад схіламі ўзгор'і, на якім размяшчаўся ўчастак віл Кастэліўкі. Спачатку вуліцу назвалі ў гонар Леапольда Ліса-Кулі (1896-1919 гг.), польскага афіцэра, ад'ютанта Юзэфа Пілсудскага, які загінуў пад Торчынам у баі з войскам УНР. У 1946-1992 гг. яна насіла імя Героя Савецкага Саюза Аляксандра Матросава (1924-1943 гг.).

Сучасная забудова большай частцы вуліцы Катлярэўскага паходзіць з канца XIX — першых дзесяцігоддзяў XX ст. Да скрыжавання з вул. І. Лэвынскага левы бок з няцотнай нумарацыяй складаюць пераважна вілы старажытнай Кастэліўкі, а правую — шматкватэрныя дамы. Далей пераважаюць шматпавярховыя дамы. Нешматлікія свабодныя ўчасткі ў апошняе дзесяцігоддзе інтэнсіўна забудоўваюцца.

Катэгорыя:Геаграфія Львова
Метшк

**Метшк** () — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Фрыда Метшк (1916—1990) — ніжнялужыцкі пісьменнік, перакладчык, рэдактар і педагог.
* Юра Метшк (1954—2022) — лужыцкі кампазітар, лаўрэат нацыянальнай сербалужыцкай прэміі імя Якуба Чышынскага.
Шцілерыўка

**Шцілерыўка** () — мясцовасць у Лычакіўскім раёне Львова, якая знаходзіцца паміж вуліцамі Руставэлі, Скэльна, плошчай Пэтрушэвыча, Самійлэнка, Чарэшневай, Пчылкі.

## Агульная характарыстыка 
Назва мясцовасці паходзіць ад прозвішча ўладальніка цаглярні Шцілера, якая размяшчалася непадалёк. Прадпрыемства Шцілера існавала яшчэ ў XIX ст. На Галіцкай краёвай выставе 1894 г. цаглярня Шцілера была прадстаўлена ўласным павільёнам.

З няпарнага боку вул. Архыпэнка (тады - вул. Святога Яцка) тэрыторыя, якая некалі належала аўстрыйскаму вайсковаму ведамству, у 1920-1930-х гг. была забудавана віламі для польскіх афіцэраў і чыноўнікаў. Тады ж былі пракладзеныя вуліцы Самійлэнка (дады - Афіцэрская), Чарэшневая, Стралкоўская.

Катэгорыя:Геаграфія Львова
Сыгніўка

**Сыгніўка** () — мясцовасць у Залізнычным раёне Львова, абмежаваная вуліцамі Патона, Выгоўскага і Гарадоцкай.

## Гісторыя 
Існуе версія, што назва былога сяла паходзіць ад прозвішча ўладальнікаў мясцовага маёнтка братоў Сігні (), што з часам трансфармавалася ў сучасную назву Сыгніўка ().

З канца XVIII ст. мясцовасць засялялі нямецкія каланісты. Перад Першай сусветнай вайной Сыгніўка мела статус прыгараднага сяла з насельніцтвам каля 2 тыс. чалавек, з якіх большасць было немцамі па паходжанню. У 1920-1930-х гг. раён пачалі хутка забудоўваць сядзібнымі дамамі для рабочых. Яшчэ ў 1920-х гг. пракладзеная вул. Пустая (сучасная вул. Выгоўскага). 11 красавіка 1930 г. Сыгніўка ўвайшла ў межы горада.

У савецкія часы ў межах раёна па праекце архітэктараў 3. Падлеснага, Л. Нівінай і С. Зэм'янкіна ў 1980-1990 гг. быў збудаваны жылы масіў Срыблясты. Яшчэ ў 1970-х гг. была пабудавана прафесійная спартыўная арэна Залізнычнага раёна Львова — стадыён "Сокал".

У другой палове 1960-х гг. на вул. Выгоўскага паміж вул. Любінскай і вул. Патона былі пракладзеныя лініі для тралейбуснага маршруту №10. У 1971 г. тралейбус №10 злучыў вул. Рашыўскую з цэнтрам горада. У 1972 г. быў зменены тралейбусны маршрут №3, які злучыў вул. Прапарную (сучасную вул. Рашыўскую) з тралейбусным дэпо. У 1974 г. тралейбусны маршрут №3 працягнулі да пл. Крапыўныцкага і на вул. Стрыйскую, аднак ужо ў 1977 г. на вуліцы Рашыўскай з'явіўся канцавы прыпынак тралейбуснага маршруту №3.

Катэгорыя:Геаграфія Львова
Паўднёвы Пераходны Савет

**Паўднёвы Пераходны Савет** — сепаратысцкі орган улады Еменскай Рэспублікі, створаны Паўднёвым рухам падчас вайны ў Емене ў 2017 годзе.

Створаны 4 красавіка 2017 года савет складаўся з 26 членаў на чале з Айдарусам аль-Зубаідзі (прэзідэнт), а таксама Хані Бін Брэйка (віцэ-прэзідэнт). ППС кіруе большай часткай тэрыторыі ў Паўднёвым Емене. Некаторыя з членаў ППС былі губернатарамі правінцый Далі, Шабва, Хадрамаут, Лахдж, Сакотра і Эль-Махра.

## Гicторыя 
У канцы красавіка 2017 года губернатар правінцыі Адэн Айдарус аль-Зубаiдзi быў звольнены беглым прэзідэнтам Хадзі за нелаяльнасць і за падтрымку Паўднёвага руху. 3 мая ў Адэне былі праведзены буйныя мітынгі ў знак пратэсту супраць рашэння Хадзі. ППС быў утвораны ў маі 2017 года. Праз дзень Хадзі назваў савет нелегітымным.

Пачынаючы з 28 студзеня 2018 года сепаратысты, лаяльныя да ППС, захапілі кантроль над будынкам урада Хадзі ў Адэне.

Прэзідэнт ППС Айдарус аль-Зубаiдзi абвясціў аб надзвычайным становішчы ў сталiцы і аб пачатку працэсу звяржэння ўлады Хадзі над Поўднем.

У ходзе бітвы за Адэн у 2018 годзе, ППС узяў кантроль над горадам.

9 студзеня 2026 года самараспушчаны пасля ўзяцця ўрадавымі войскамі Адэна.

Катэгорыя:Еменскі крызіс
Катэгорыя:Сепаратызм
Катэгорыя:Палітыка Емена
Блакітнавочка

**Блакітнаво́чка** (*Sisyrínchium*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя (зрэдку аднагадовыя) травяністыя расліны. Сцёблы прамастойныя, узыходныя. Лісце вузкае, чаргаванае ў ніжняй частцы сцябла або ў прыкаранёвай разетцы, сядзячае, з гладкім краем. Кветкі з шасцю пялёсткамі, сабраныя ў парасонападобныя суквецці. Плод — сухая каробачка.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Род налічвае каля 100). Расліны роду распаўсюджаны ў трапічных і субтрапічных абласцях на тэрыторыі Паўднёвай і Паўночнай Амерыкі. Некаторыя віды, у тым ліку паўночнаамерыканскі від , натуралізаваліся на тэрыторыі Еўразіі, Аўстраліі і Новай Зеландыі.

## Гаспадарчае значэнне 
Некаторыя віды выкарыстоўваюцца ў якасці дэкаратыўных раслін.

## Літаратура 
*  — С. 308.

## Спасылкі 
* 
* Sisyrinchium // The Plant List
* [Род сисиринхиум (голубоглазка, сисюринхий) – Sisyrinchium L. // «Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия» megabook.ru](https://megabook.ru/article/Род%20сисиринхиум%20(голубоглазка%2C%20сисюринхий)%20–%20Sisyrinchium%20L.) 

Катэгорыя:Касачовыя
Катэгорыя:Флора Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі