open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Уладзімір Алегавіч Патанін

**Уладзімір Алегавіч Патанін **( года, Масква) — вядомы расійскі прадпрымальнік і палітычны дзеяч. Уладальнік кіруючай кампаніі «Інтэррос», адной з найбуйнейшых у Расіі (валодае пакетамі акцый ГМК «Нарыльскі нікель», АКБ Росбанк, групы «ПрофЭстейт», холдынгу «ПрофМедиа» і кампаніі «Ружа Хутар»)

Валодаючы асабістай маемасцю ў $ 17,8 млрд, у 2011 годзе заняў 4 радок у спісе 200 найбагацейшых бізнесменаў Расіі (па версіі часопіса Forbes)

Уладзімір Патанін жанаты і мае траіх дзяцей. Жонка — Наталля Мікалаеўна Патаніна, нарадзілася 4 жніўня 1961 года (50 гадоў). Дзеці: дачка Анастасія 30 красавіка 1984 (27 гадоў), выпускніца МДІМА МЗС Расіі, трохразовая чэмпіёнка свету і шматразовая чэмпіёнка Расіі па аквабайку; сын Іван 11 красавіка 1989 года (22 гады), шматразовы чэмпіён Расіі па аквабайку; сын Васіль (2000 года нараджэння).
Усевалад Міхайлавіч Сікорскі

**Усевалад Міхайлавіч Сікорскі** (, вёска Хутар,  — ) — беларускі савецкі гісторык і грамадскі дзеяч. Член-карэспандэнт Акадэміі навук БССР (1972), доктар філасофскіх навук (1967), прафесар (1967). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1971). Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў 1943—1944 гадах — камісар партызанскага злучэння. Рэктар Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта ў перыяд з 1972 па 1978 год.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 10 кастрычніка 1923 года ў вёсцы Хутар Чэрвеньскага раёна ў сям’і Міхаіла Іванавіча (нар. 1893) і Яўгеніі Канстанцінаўны Сікорскіх. Бацька працаваў дырэктарам Хутарской ПСШ. Ён быў арыштаваны  і асуджаны  «тройкай» за антысавецкую дзейнасць.

Усевалад Сікорскі з 1944 г. быў супрацоўнікам Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны. Скончыў Рэспубліканскую партшколу ў 1948 г., Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (БДУ) у 1949 годзе. Працаваў у газеце «Звязда», карэспандэнтам газеты «Праўда» ў БССР. У 1953—1972 гадах выкладчык, дацэнт, прафесар, загадчык кафедры гісторыі КПСС у БДУ. З 1972 па 1978 год рэктар БДУ. У 1978—1981 гадах загадчык кафедры гісторыі КПСС. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР з 1975 па 1980 год.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар больш за 190 навуковых прац. У. М. Сікорскаму належаць працы па праблемах міжнароднага камуністычнага руху, гісторыі КПСС. З’яўляецца адным з аўтарам «Курса лекцый па гісторыі КПСС» (ч. 1—2, 1971).

Сярод твораў У. М. Сікорскага:
* Мировой революционный процесс и современный социал-реформизм (1965);
* КПСС на этапе развитого социализма (1975);
* Партия класса, партия народа (1980)
і іншыя.

## Узнагароды 
У. М. Сікорскі ўзнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны I ступені (1949), Працоўнага Чырвонага Сцяга (1967, 1976), медалямі.

## Сям’я 
У шлюбе з Надзеяй Паўлаўнай Сікорскай меў дачку Святлану Сікорскую, якая працуе касметолагам у Расіі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* Усевалад Міхайлавіч Сікорскі // Сайт БДУ
* Усевалад Міхайлавіч Сікорскі ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Дактары філасофскіх навук
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі
Катэгорыя:Рэктары БДУ
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі Беларускай ССР
Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 9-га склікання
Эрык Эрыксан

**Эрык Хомбургер Эрыксан** ( 15 чэрвеня 1902, Франкфурт-на-Майне - 12 мая 1994, Харвіч, штат Масачусетс) — псіхолаг у сферы псіхалогіі развіцця і псіхааналітык. Вядомы, перш за ўсё, сваёй тэорыяй стадый псіхасацыяльнага развіцця, а таксама як аўтар тэрміна крызіс ідэнтычнасці.

## Гл. таксама 
Эга ідэнтычнасць

## Працы 
### Найважнейшыя працы 
* *Дзяцінства і грамадства* (*Childhood and Society*) (1950)
* *Малады Лютэр. Гісторыка-псіхааналітычнае даследаванне* (*Young Man Luther. A Study in Psychoanalysis and History*) (1958)
* *Ісціна Махатмы Гандзі: пра паходжанне ваяўнічага нягвалту* (''Gandhi's Truth: On the Origin of Militant Nonviolence*) (1969)
* *Сталы перыяд* (*Adulthood*) (рэдактар, 1978)
* *Жыццёвая ўцягнутасць у старасці* (*Vital Involvement in Old Age*) (пры ўдзеле J.M. Erikson і H. Kivnick, 1986)
* *Жыццёвы цыкл завершаны* (*The Life Cycle Completed*) (пры ўдзеле J.M. Erikson, 1987)

### Зборнікі (на англ. мове) 
* *Identity and the Life Cycle. Selected Papers* (1959)
* *A Way of Looking at Things: Selected Papers 1930—1980* (Editor: S.P. Schlien, 1995)
* *The Erik Erikson Reader* (Editor: Robert Coles, 2001)

### Біяграфіі 
* *Identity’s Architect: A Biography of Erik H. Erikson'' (Lawrence J. Friedman and Robert Coles, 1999)

## Спасылкі 
* Тэорыя развіцця Эрыксана (на англ. яз.)

Катэгорыя:Псіхааналітыкі Германіі
Катэгорыя:Неафрэйдысты
Катэгорыя:Псіхолагі Аўстрыі
Катэгорыя:Псіхолагі ЗША
Катэгорыя:Даследчыкі ідэнтычнасці
Батары

thumb|125px|Герб Батары: у барвовым полі тры срэбраныя правыя кліны
**Ба́тары** (Баторы, , ) — сям’я венгерскіх феадалаў, якая грала значную ролю ва Усходняй Еўропе ў часы позняга Сярэднявечча.

Паходзяць з горада Шымлеў-Сілванэй (па-венгерску — Шом’ё), дзе знаходзіўся іх радавы замак. Замак быў пабудаваны Міклашам Батары ў пачатку XIII стагоддзя і ўпершыню ўзгадваецца пад 1319 годам. Пасля таго як Батары ў 1592 годзе пабудавалі сабе асабняк у горадзе, замак прыйшоў у заняпад і зараз ляжыць у руінах.

## Прадстаўнікі 
Найбольш знакамітымі членами гэтай сям’і былі:

* Міклаш IV Батары;
* Іштван Батары (1477—1534) — ваявода Трансільваніі;
* Крыштоф I Батары (1530—1581) — князь Трансільваніі (у перыяд з 1576 па 1581 гады);
* Стэфан Батары (Баторый) (1533—1586) — польскі кароль Стэфан I, князь Трансільваніі;
* Эржэбет Батары (1560—1614) — сумна вядомая венгерская графіня, пляменніца Стэфана Баторыя.
* Вераніка Батары (1551—1600) — дачка польскага караля Стэфана Баторыя, князя Трансільваніі;
* Жыгманд Батары (1572—1613) — князь Трансільваніі (у перыяд з 1581 па 1603 гады).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Радаводны роспіс роду Батары
Ігар Уладзіміравіч Каныгін

**Ігар Уладзіміравіч Каныгін** (нар. 6 чэрвеня 1956 г., Віцебск, Беларуская ССР) — беларускі і савецкі барэц класічнага (грэка-рымскага) стылю.

Заслужаны майстар спорту СССР (1981), чэмпіён свету (1981), Еўропы (1980, 1982, 1985), СССР, сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў (1980). Выступаў за «Дынама» Віцебск.

Вучань заслужанага трэнера СССР Уладзіміра Мікалаевіча Ізапольскага.

Жыве ў горадзе Віцебску.

## Спасылкі 
* 
* Артыкул пра І. У. Каныгіна на сайце sportpanorama.by 
* Артыкул пра І. У. Каныгіна ў газеце «Народнае слова» 
* Турнір І. У. Каныгіна 
* Інтэрв’ю газеце «Віцебскі Праспект»

Катэгорыя:Барцы СССР
Катэгорыя:Барцы Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту СССР
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1980 года
Катэгорыя:Барцы на летніх Алімпійскіх гульнях 1980 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па барацьбе
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па барацьбе
Віктар Іванавіч Несцяровіч

**Віктар Іванавіч Несцяровіч** (, в. Макарычы Старадарожскага раёна Мінскай вобласці) — беларускі мовазнавец, кандыдат філалагічных навук (1983), дацэнт (1984).

## Біяграфія 
Скончыў МДПІ імя А. М. Горкага (1977), аспірантуру (1983), навуковыя кіраўнікі — прафесар Ф. М. Янкоўскі, доктар філалагічных навук А. К. Антановіч. Настаўнік (з 1977), у Віцебскім дзяржаўным універсітэце (з 1978), загадчык кафедры беларускай мовы (1983—1993), дэкан факультэта беларускай філалогіі і культуры (1993—2014), дацэнт кафедры беларускага мовазнаўства (з 2014).

Кірункі навуковай дзейнасці: мова кітабаў беларуска-літоўскіх татар. Сааўтар школьных падручнікаў па беларускай мове.

## Асноўныя працы 
### Асабістыя 
* Стараславянская мова : Уводзіны. Фанетыка : вучэб. дап. для студэнтаў філал. спецыяльнасцей. – Віцебск, Выд-ва Віцеб. дзярж. ун-та, 2000. – 85 с.
* Старажытныя рукапісы беларускіх татар (Графіка. Транслітарацыя. Агульная характарыстыка мовы. Фразеалогія) : манаграфія. — Віцебск: Віцеб. дзярж. ун-т імя П. М. Машэрава, 2003. — 103 с.
* Гістарычная граматыка беларускай мовы: Уводзіны. Фанетыка : вучэбна-метадычны комплекс. – Віцебск : ВДУ імя П.&nbsp;М.&nbsp;Машэрава, 2017. – 144 с.
* “Мірадж-намэ” з Кітаба Абрагіма Хасяневіча (1832) :  манаграфія. – Віцебск : ВДУ імя П. М. Машэрава, 2025. – 326 с. : іл.

### У сааўтарстве 
* Беларуская мова. 4 кл. (1989, 1991, 1993).
* Беларуская мова. 5 кл. (1992, 1994, 1998, 2001, 2002, 2008, 2014).
* Беларуская мова. 11 кл. (1999).
* Адваротны слоўнік беларускай мовы (1994).
* Русско-белорусский словарь: информатика, телекоммуникации и связь, физика (2022). 

Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Пінскія і тураўскія ўніяцкія епіскапы

За аснову ўзяты спіс у трэцім томе выдання «Encyklopedyja powszechna». Там, дзе часавыя межы ўдакладнены, пададзены дадатковыя спасылкі.

* Іёна Гогаль (1595–1602) – пасля заключэння ў 1596 Берасцейскай уніі стаў першым грэка-каталіцкім біскупам турава-пінскім.
* Паісій Сахоўскі (1602–1625)
* Рыгор Міхаловіч (1626–1632)
* Рафаіл Корсак (1632–1637)
* Пахомій Война Аранскі (1637–1653)
* Андрэй Кваснінскі (1654–1665)
* Марцыян Міхал Бялазор (1665–1696)
* Антоні Жалкеўскі (1697–1702)
* Парфірый Кульчыцкі (1703–1716)
* Іахім Цеханавецкі (1716–1719)
* Тэафіль Гадэбскі (1719–1730)
* Георгій Булгак (1730–1769)
* Гедэон Дашковіч Гарбацкі (1769–1779)
* Яўхім Гарбацкі (ад 1784)
* Язафат Булгак (дапаможны біскуп, па смерці Гарбацкага спаўняў абавязкі ардынарыя да скасавання епархіі)

## Літаратура 
* Рэлігія і царква на Беларусі : энцыкл. давед. / рэдкал. : Г.П. Пашкоў [і інш.] ; маст. А.А. Глекаў. — Мінск : БелЭн, 2001. — 368 с.
Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт транспарту

**Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт транспарту**, **БелДУТ** (да 1993 года — **Беларускі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту**, БелІІЧТ, БІІЧТ) — вядучая навучальная і навукова-даследчая ўстанова транспартнага і будаўнічага комплексу Беларусі.
 ]]

## Гісторыя і сучаснасць 
Заснаваны ў 1953 годзе і размешчаны ў г. Гомелі, вуліца Кірава. За мінулыя гады падрыхтавана звыш 27 тысячы інжынераў, бакалаўраў і магістраў. У цяперашні час ва ўніверсітэце навучаюцца каля 12 тысяч студэнтаў усіх формаў навучання.
 і праспекта Перамогі]]
Падрыхтоўку кадраў на 32 кафедрах вядуць звыш 300 выкладчыкаў, у тым ліку 170 прафесараў і дацэнтаў. Рэгіянальныя навучальныя цэнтры ўніверсітэта размешчаны ў Брэсце, Мінску. У складзе ўніверсітэта функцыянуюць Інстытут павышэння кваліфікацыі і Навукова-даследчы інстытут чыгуначнага транспарту.

## Факультэты 
* Завочны (дэкан — к. т. н., дацэнт Пігуноў Уладзімір Уладзіміравіч)
* Факультэт эканомікі і бізнес-тэхналогій (дэкан — к. э. н., Казароз Ігар Мікалаевіч)
* Замежных студэнтаў (дэкан — к. т. н., Дацэнт Уласюк Таццяна Аркадзьеўна)
* Механічны (дэкан — к. т. н. Гурскі Яўген Пятровіч)
* Прамысловае і грамадзянскае будаўніцтва (дэкан — к. т. н. Ташкінаў Анатоль Германовіч)
* Будаўнічы (дэкан — к. т. н., Бачкароў Дзмітрый Ігаравіч)
* Кіраванне працэсамі перавозак (дэкан — к. т. н., дацэнт Берлін Мікалай Пятровіч)
* Электратэхнічны (дэкан — к. т. н., дацэнт Сатыраў Фёдар Яфімавіч)
* Ваенна-транспартны факультэт (начальнік-палкоўнік Пуцінцаў Сяргей Афанасьевіч)

У Мінску дзейнічае філіял ўніверсітэта.

## Каледжы 
У адпаведнасці з пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 2014/10/20 № 995, загадам Міністэрства транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь ад 2015/05/23 № 55 — Беларускі дзяржаўны універсітэт транспарту рэарганізаваны шляхам далучэння да яго ўстаноў адукацыі Брэсцкі дзяржаўны каледж чыгуначнага транспарту Беларускай чыгункі, Гомельскі дзяржаўны каледж чыгуначнага транспарту Беларускай чыгункі, Аршанскі дзяржаўны каледж чыгуначнага транспарту Беларускай чыгункі і з’яўляецца іх правапераемнікам.
* Брэсцкі каледж
* Гомельскі каледж
* Аршанскі каледж

## Выбітныя выкладчыкі 
* Пётр Сцяпанавіч Грунтоў (1933—2012) — вучоны ў галіне транспартных сістэм, доктар тэхнічных навук, рэктар у 1986—1996 гг.
* Сяргей Малахіевіч Лебедзеў (1907—1965) — прафесар, 1954—1963 гг. загадчык кафедры.
* Мацвей Васілевіч Сядзенка (1900—1977) — доктар геолага-мінералагічных навук, прафесар. У 1963—1975 гг. загадчык кафедры інжынернай геалогіі, асноў і фундаментаў.

## Выбітныя выпускнікі 
* Анатоль Аляксандравіч Сівак, начальнік БЧ
* Сяргей Сяргеевіч Сідорскі, 6-ы прэм’ер-міністр Беларусі
* Аляксандр Серафімавіч Якабсон, дзяржаўны дзеяч Беларусі

## Рэктары 
* Аляксей Аляксеевіч Петруковіч (1953—1961)
* Пётр Аляксандравіч Сыцко (1961—1986)
* Пётр Сцяпанавіч Грунтоў (1986—1996)
* Валянцін Пятровіч Ярашэвіч (1997—2000)
* Веньямін Іванавіч Сянько (2001—2016)
* Юрый Іванавіч Кулажанка (26 кастрычніка 2016 — 11 снежня 2024)
* Мікалай Мікалаевіч Казакоў (з 2025)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт БелДУТа 

Катэгорыя:Універсітэты Гомеля

Катэгорыя:1953 год у Гомелі
¿Por qué no te callas?

thumb|right|290px|Ібера-Амерыканская сустрэча ў вярхах, падчас якой адбыўся інцыдэнт
**¿Por qué no te callas?** (; ) — фраза, з якой кароль Іспаніі Хуан Карлас I звярнуўся да прэзідэнта Венесуэлы Уга Чавеса 10 сакавіка 2007 на Ібера-Амерыканскай сустрэчы на вышэйшым узроўні. Выраз адразу стаў сапраўднай сенсацыяй у іспанамоўным свеце, ператварыўся ў мем, з'явіўся на шматлікіх футболках, інтэрнэт-даменах, відэа і рынгтонах мабільных тэлефонаў.

## Абставіны інцыдэнту 
Інцыдэнт адбыўся 10 сакавіка 2007 г. падчас прамовы прэм'ер-міністр а Іспаніі Хасэ Луіса Сапатэра на Ібера-Амерыканскай сустрэчы на вышэйшым узроўні ў Сант'яга, Чылі. Падчас прамовы Сапатэра Чавес неаднаразова спрабаваў яго перабіць, абвінавачваў папярэдні ўрад Іспаніі ў падтрымцы няўдалага перавароту, які часова адхіліў яго ад улады ў красавіку 2002 года. Спрэчкі дасягнулі такога ўзроўню, што кароль Іспаніі Хуан Карлас, які прысутнічаў на сустрэчы, не вытрымаў і звярнуўся да Чавеса з фразай «чаму б табе не змоўкнуць?». Гэтая фраза караля выклікала апладысменты ў зале, аднак назіральнікі адзначылі, што такая рэакцыя караля была даволі незвычайнай не толькі для манархаў Іспаніі, але і іншых краін.

## Рэакцыя 
Гэтая фраза караля растыражаваная шматлікімі відэакліпамі і выпускамі навін імгненна распаўсюдзілася сярод іспанамоўнага насельніцтва планеты. Адразу пасля здарэння з'явіліся футболкі, артыкулы, плакаты, песні і нават рынгтоны для мабільных тэлефонаў з гэтай фразай. Ужо 16 лістапада 2007 г. інтэрнэт-дамен з такім імем быў прададзены за 4,600 долараў. Толькі ў Іспаніі каля паўмільёна чалавек спампавалі гэтую фразу як сігнал званка для тэлефонаў.

Гэтая фраза стала папулярным мемам не толькі сярод моладзі, але і сярод спартыўных каментатараў, вядучых тэлебачання. 6 снежня 2007 г. у Аргенціне нават з'явілася тэлевізійная перадача пад назвай: ¿Por qué no te callas?

## Спасылкі 
* Кароль Гішпаніі папрасіў Чавэса заткнуцца 
* Відэакліп інцыдэнту.

Катэгорыя:Крылатыя выразы
Катэгорыя:Лістапад 2007 года
Катэгорыя:2007 год у палітыцы
Катэгорыя:Уга Чавес
Каляндар юнага фізіка (кніжная серыя)

**«Каляндар юнага фізіка»** — серыя вучэбных і даведачных выданняў, што выдаюцца «Беларускай асацыяцыяй «Конкурс» у якасці прыза ўдзельнікам гульні-конкурса «Зубраня».
Кнігі серыі выдаюцца з 2007 года, на рускай мове.

Аўтары серыі: А. М. Валадзько, Т. М. Грабарэнка, А. Э. Плятнёў, А. Г. Сугакевіч.

Выданні падрыхтаваны на аснове школьной праграмы па фізіцы.
Вучебная інфармацыя ў «Каляндарах» структурызавана такім чынам, каб вучань меў магчымасць вяртацца да ніх увесь вучэбны год. Як і ў любым каляндары, інфармацыя ў гэтых вучэбных дапаможніках падзелена па месяцах.

У каляндараз размешчаны такія рубрыкі як:
* Памятныя даты;
* Юбіляр ці юбілей месяца;
* Гарачая тэма;
* Актуальная задача;
* Займальныя доследы;
* Парады бывалага;
* Вясёлая старонка;
* Цікава ведаць;
* Крыжаванкі.

## Спіс кніг серыі 
* Каляндар юнага фізіка 2007-2008. — 128 с. — 32 500 экз..
* Каляндар юнага фізіка 2009-2010. — 128 с. — 35 100 экз..
* Каляндар юнага фізіка 2010-2011. — 96 с. — 40 700 экз..
* Каляндар юнага фізіка 2012-2013. — 64 с. — 41 700 экз..

Катэгорыя:Беларуская асацыяцыя «Конкурс»
Катэгорыя:Адукацыя ў Беларусі
Катэгорыя:Сярэдняя адукацыя
Паводка ў Тайландзе (2011)

[250px|thumb|Паводка ў Тайландзе, правінцыя [правінцыя Лапбуры|Лапбуры, кастрычнік 2011 года]]

**Паводка ў Тайландзе ў 2011 годзе** — стыхійнае бедства (серыя паводак), выкліканае наймацнейшымі за 50 гадоў сезоннымі мусоннымі дажджамі ў ліпені — верасні 2011 года ў паўночных, паўночна-усходніх і цэнтральных правінцыях Тайланда, адкуль вада праз нізіны цэнтральнага Тайланда прыйшла ў Бангкок. Усяго пацярпела 56 з 76 правінцый Тайланда.

21 кастрычніка 2011 года ў Тайландзе ўведзены асобы рэжым па Законе пра стыхійныя бедствы, які прадугледжвае поўную і неабмежаваную ўладу прэм'ер-міністра Тайланда ў сферы барацьбы са стыхійным бедствам і з ліквідацыяй яго наступстваў. 23 кастрычніка 2011 года Бангкок абвешчаны зонай стыхійнага бедства.

Па стане на 27 кастрычніка 2011 года ў рацэ Чаўпхрая ўзровень вады вагаецца на адзнацы 2,4 — 2,5 метраў над узроўнем мора. Таксама было затоплена некалькі заводаў аўтамабілебудаўнічых карпарацый Toyota, Honda, Mazda і Ford з сутачнай вытворчасцю 6 тысяч аўтамабіляў. Усяго затоплена 14 тысяч прадпрыемстваў і 800 тысяч жылых дамоў.

## Спасылкі 
* Паводка ў Тайландзе (фотахроніка падзей) 

Катэгорыя:Паводкі ў Тайландзе
Катэгорыя:Паводкі 2011 года
Катэгорыя:2011 год у Тайландзе
Катэгорыя:Стыхійныя бедствы 2011 года
Вяртанне (фільм, 2006)

**«Вяртанне»** () — фільм Педра Альмадовара. Па словах рэжысёра, гэта гісторыя, у якой прысутнічаюць «бабуля, маці, дачка, здані і танга». Фільм удзельнічаў у конкурснай праграме Канскага кінафестывалю 2006 года. Педра Альмадовар атрымаў прыз за найлепшы сцэнарый, а актрысы, якія ўдзельнічалі ў фільме, атрымалі калектыўную ўзнагароду за акцёрскую працу.

## Анатацыя 
thumb|200px|left|Пенелопа Круc у ролі Раймунды
Педра Альмадовар працягвае адну са сваіх галоўных тэм — жанчыны. Гэта гісторыя пра тры пакаленні жанчын (бабуля, маці і дачка), прадстаўленая праз прызму сямейных, сяброўскіх, суседскіх і любоўных адносін.

Пасля сваёй смерці Ірэнэ вяртаецца ў родны горад у відзе здані, каб зрабіць тое, што не паспела пры жыцці — папрасіць прабачэння. У яе ёсць тайна.

Яна паўстае перад сваёй малодшай дачкой і ўнучкай. Пачынае весці звычайны лад жыцця: змяняе прычоску, рыхтуе ежу і нават уладкоўваецца на працу (дапамагае сваёй дачцэ — цырульніку). Ужо занадта натуральна і свабодна паводзіць сябе Ірэнэ для здані…

Адзіная, каго баіцца здань-маці — сваю старэйшую дачку — валявую Раймунду. У Раймунды, у сваю чаргу, таксама ёсць тайна, а з развіццём сюжэту з’яўляецца яшчэ адна. Ці змогуць гераіні вырашыць усе свае праблемы і ці прывядзе гэта да шчаслівага канца?

## Узнагароды і намінацыі 
* На Канскім кінафестывалі 2006 года фільм атрымаў узнагароды ў катэгорыях «Найлепшы сцэнарый» і «Найлепшая актрыса», прычым апошняя была прысуджана адразу шасці актрысам, якія зняліся ў фільме — Пенелопе Крус, Лоле Дуэньяс, Кармен Маўры, Бланцы Парцільё, Ёане Коба і Чус Лампрэаве.
* У 2006 годзе фільм атрымаў узнагароду ФІПРЭСІ ў катэгорыі «Фільм года» на міжнародным Сан-Себасцьянскім кінафестывалі.
* Быў прадстаўлены на кінафестывалі ў Таронта ў 2006 годзе.
* Па выніках 2006 года намінаваны на кінапрэмію Гоя ў 14 катэгорыях, у тым ліку «Найлепшы фільм», «Найлепшы рэжысёр», «Найлепшая жаночая роля», «Найлепшы арыгінальны сцэнарый» і 3 намінацыі ў катэгорыі «Найлепшая жаночая роля другога плану».

## Цікавыя факты 
* *Volver* — (з ісп. «вярнуцца») легендарнае аргенцінскае танга, увекавечанае Карласам Гардэлем. У фільме выканана Эстрэльяй Марэнтэ.
* У папярэдняй карціне Педра Альмадовара «Дурное выхаванне» (*La mala educación*, 2004) ёсць адзін намёк на фільм «Вяртанне» і адзін на творчасць Альмадовара: па-першае, афіша фільма Энрыке Гадэда «Бабуля — здань», па-другое, на яшчэ адной афішы ў кабінеце дырэктара *El Azar S.L.* злева ўнізе фігуруе імя актрысы Кармен Маўры, якая сыграла ў некалькіх фільмах Альмадовара.
* У карціне Педра Альмадовара «Кветка маёй таямніцы» (*La flor de mi secreto*, 1995) сюжэт «Вяртання» згадваецца як сюжэт адной з кніг, напісаных галоўнай гераіняй.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт фільма 
*  
* Інтэрв’ю Пенелопы Крус і Педра Альмадовара, апублікаванае ў газеце The Guardian
* Інтэрв’ю Пенелопы Крус для LA Times

Катэгорыя:Фільмы-драмы 2006 года
Катэгорыя:Фільмы Іспаніі 2006 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы Іспаніі
Катэгорыя:Трагікамедыі Іспаніі
Катэгорыя:Фільмы Педра Альмадовара
Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Альберта Іглесіяс
Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты Польскай кінапрэміі «Арлы»
Зона Панамскага канала

**Зона Панамскага канала** (, ) — былая неінкарпараваная неарганізаваная тэрыторыя ЗША, якая ўключала Панамскі канал і зону (5 міль) вакол яго, акрамя гарадоў Панама і Калон. Адміністрацыйным цэнтрам тэрыторыі быў горад Бальбоа, а яе кіраўніком – губернатар.

Зона была створаная 18 лістапада 1903 паводле дагавора Хэя — Бунау-Варыльі. З 1903 да 1979 зона знаходзілася пад кіраваннем ЗША, якія прафінансавалі пабудову Панамскага канала. У 1977 быў падпісаны дагавор Тарыхаса — Картэра, паводле якога тэрыторыя была абвешчаная дэмілітарызаванай зонай, а з 1979 стала амерыкана-панамскім кандамініумам. 31 снежня 1999 суверэнітэт над зонай быў цалкам перададзены Панаме.

Падчас існавання зоны яе межы былі адкрытыя для панамцаў і жыхароў зоны, акрамя часоў палітычных крызісаў у Панаме. Нягледзячы на тое, што большую частку амерыканскага персаналу складалі цывільныя, тэрыторыя ў асноўным выкарыстоўвалася для ваенных мэт: тут знаходзілася 193-я пяхотная брыгада ЗША, якая ў 1989 прымала ўдзел ва ўварванні ЗША ў Панаму. Пасля перадачы суверэнітэту амерыканскія войскі былі выведзеныя.

## Выбітныя жыхары 
* Томас Джордан — амерыканскі геафізік.
* Джон Макейн — сенатар ЗША ад Арызоны, кандыдат у прэзідэнты ЗША ад Рэспубліканскай партыі ў 2008.
* Рычард Прынс — амерыканскі мастак.

Катэгорыя:Гісторыя Панамы
Катэгорыя:Гісторыя ЗША
Галядза

**Галя́дза** (*Блядка*) — рака ў Беларусі, у Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці, левы прыток ракі Сэрвач (басейн Нёмана).

Даўжыня ракі 24 км. Плошча вадазбору 110 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,3 м/км. Пачынаецца на паўночным усходзе ад вёскі Барсукі Докшыцкага раёна. Упадае ў Сэрвач на поўнач ад нежылой.

## Літаратура 
* 
* Блакітны скарб Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2007. — 477 с.
* 
* 

Катэгорыя:Басейн Сэрвачы (прыток Віліі)
Катэгорыя:Рэкі Докшыцкага раёна
Докшыцкі сельсавет

**До́кшыцкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Докшыцкага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Докшыцы (не ўваходзіць у склад сельсавета).

## Агульнае 
Знаходзіцца ў цэнтральнай частцы Докшыцкага раёна. Тэрыторыя сельсавета змяшчаецца на Докшыцкім узвышшы, па ёй праходзіць водападзел басейнаў Чорнага і Балтыйскага мораў. На заходняй ускраіне Докшыц бярэ свой выток рака Бярэзіна, каля вёскі Барсукі — рака Галядза, каля вёскі Туркі — рака Зуйка, абедзве з’яўляюцца прытокамі Сэрвачы.

## Гісторыя 
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Докшыцкага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — у складзе Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Таргунскага сельсавета. 24 студзеня 1958 года да сельсавета далучана частка скасаванага Порплішчанскага сельсавета (10 населеных пунктаў: Булашкі, Зарэмбіна, Карчаватка, Кірціна, Крукоўка, Масловічы, Пунішча, Тадэвушава, Цімяшына і Шантары), таксама ў склад сельсавета з Параф’янаўскага сельсавета перададзены вёскі Брытаны і Харошая Ель. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Віцебскай вобласці. 29 снежня 1961 года да сельсавета далучана частка скасаванага Янкоўскага сельсавета (14 населеных пунктаў: Антоны, Восава, Дубавое, Залессе, Камайск, Касцюкі, Козікі, Крыкуны, Крыніца, Лаці, Рашкаўка, Цагельня, Янкі і Янова), у склад адноўленага Порплішчанскага сельсавета перададзены 20 населеных пунктаў (Астраўлянка, Барсукі, Брытаны, Булашкі, Валасоўшчына, Зарэмбіна, Карчаватка, Кірціна, Крукоўка, Масловічы, Паваркі, Пасекі, Пералоі, Пунішча, Тадэвушава, Харошая Ель I, Харошая Ель II, Цялешына, Чабаданы і Шантары). З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе Глыбоцкага раёна. З 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Докшыцкага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 21 населены пункт. 3 красавіка 1986 года ў склад Тумілавіцкага сельсавета перададзены 4 населеныя пункты (Вецяра, Первамайск, Плітніца і Таргуны). 21 верасня 1987 года ў склад сельсавета з Порплішчанскага сельсавета перададзены 15 населеных пунктаў (Барсукі, Брытаны, Булашкі, Валасоўшчына, Зарэмбіна, Карчаватка, Крукоўка, Масловічы, Паваркі, Пасекі, Пералоі, Тадэвушава, Харошая Ель II, Чабаданы і Шантары).

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1901 чалавек, з іх 94,2 % — беларусы, 4,1 % — рускія, 0,7 % — украінцы, 0,6 % — палякі; паводле перапісу 2019 года — 1507 чалавек.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Глыбоцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Рычард Кромвель

**Рычард Кромвель** () (4 кастрычніка 1626, Хантынгдан — 12 ліпеня 1712, Фінчлі) — англійскі палітычны дзеяч, другі лорд-пратэктар Англіі, Шатландыі і Ірландыі (з 3 верасня 1658 да 25 мая 1659); трэці сын Олівера Кромвеля. Яго ворагі далі яму імя *Tumbledown Dick* і *Queen Dick* за нерашучы характар.

Адрокшыся ад свайго тытула пакінуў Англію, бадзяўся пад рознымі псеўданімамі па ўсёй Еўропе. Пад канец жыцця вярнуўся ў Англію, у Фінчлі, дзе і памёр.

Катэгорыя:Кіраўнікі Англіі
Пасля нас хоць патоп

**Пасля нас хоць патоп** ( — «пасля нас патоп») - гэта значыць, што пасля нашай смерці згінь хоць увесь свет; гэты выраз належыць маркізе Пампадур, упершыню ужыты ёю пры атрыманні Людовікам XV весткі пра няўдалую бітву пад Росбахам, якая глыбока уразіла.

Тую ж думку выказвала старадаўняя грэчаская прымаўка, якую ў лацінскім перакладзе часта выкарыстоўваў Тыберый:  («пасля маёй смерці [хоць] зямля змяшаецца з агнём»).

Некаторыя даследчыкі схільныя прыпісваць гэту фразу рэгенту Філіпу Арлеанскаму.

## Прыклады 
* «…Буржуазія, якая, як заўсёды, кіруецца правілам: "après nous le déluge" — пасля нас хоць патоп!», — пісаў Ленін.

## Гл. таксама 
* Калі ў іх няма хлеба, няхай ядуць пірожныя!

Катэгорыя:Французскія фразы
Катэгорыя:Гісторыя Францыі
Катэгорыя:Крылатыя выразы
Джордж Монк

**Джордж Монк** (;  — ) — англійскі вайскавод і адмірал, архітэктар Рэстаўрацыі каралеўскай улады ў Англіі ў 1660 годзе.

Першапачаткова быў раялістам, але патрапіўшы ў палон, перайшоў на бок Парламента і прымаў актыўны ўдзел у падаўленні мецяжоў супраць Рэспублікі ў Шатландыі і Ірландыі. З 1654 года — губернатар Шатландыі, па прызначэнні Кромвеля. Пасля адстаўкі сына Кромвеля, адмовіўся прызнаць ваенную дыктатуру генерала Ламберта і ўвёў у Лондан свае войскі. За рэстаўрацыю каралеўскай улады, Карлам II Сцюартам ганараваны тытулам герцага.

## Спасылкі 
* Монк Джордж

Катэгорыя:Герцагі Брытанскіх астравоў
Катэгорыя:Пэрства Англіі
Катэгорыя:Адміралы Англіі
Восава (Докшыцкі раён)

**Во́сава** (, ) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці, за 5 км на паўднёвы ўсход ад Докшыц. Уваходзіць у склад Докшыцкага сельсавета.

Паселішча злучана дарогамі з Докшыцамі, з вёскамі Рашкаўка, Нябышына, Паўночнае Гняздзілава.

## Гісторыя 
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Докшыцы Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.

Да 29 снежня 1961 года вёска ўваходзіла ў склад Янкоўскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 1921 год — 306 жыхароў, 56 двароў.
* 1931 год — 365 жыхароў, 67 двароў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Докшыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Докшыцкага раёна
Пётр Пятровіч Пракаповіч

**Пётр Пятро́віч Пракапо́віч** (нар. , вёска Казлы або вёска Роўна, цяпер Пружанскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч, старшыня праўлення Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь у 1998—2011 гадах. Былы віцэ-прэм'ер Рэспублікі Беларусь.

## Біяграфія 
* 1960—1961 — муляр Даўжанскага шахтабудаўнічага кіравання Луганскай вобласці.
* 1966 — скончыў Днепрапятроўскі інжынерна-будаўнічы інстытут.
* 1966—1972 — майстар-будаўнік, прараб, галоўны інжынер, начальнік будаўнічага ўпраўлення № 3 трэста «Цэлінаградпрамбуд» (Казахстан).
* 1972—1976 — намеснік старшыні, старшыня праўлення Кобрынскай міжкалгаснай будаўнічай арганізацыі.
* 1976—1996 — галоўны інжынер Брэсцкага аблміжкалгасбуду, генеральны дырэктар Брэсцкага аблсельбуда, ВА "Брэстаблсельбуд".
* 1990—1995 — Дэпутат Вярхоўнага Савета Беларусі.
* 1996 — намеснік кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, першы намеснік прэм'ер-міністра Рэспублікі Беларусь.
* з сакавіка 1998 г. — старшыня праўлення Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь. Напярэдадні эканамічнага крызісу 2011 г., П. Пракаповіч заявіў ''«Пакуль я з'яўляюся старшынёй Нацбанка, дэвальвацыі больш за 5% не будзе»'', але беларускі рубель неўзабаве абясцэніўся ў тры разы (ад 3 000 да 8 700 BYR за долар ЗША).
* 13 красавіка 2011 г. стала вядома, што Пракаповічу была зробленая складаная аперацыя на сэрцы.
* У чэрвені 2011 г. быў адпраўлены ў адстаўку «па стане здароўя».
* 18 ліпеня 2011 г. быў афіцыйна адпраўлены на пенсію. У 2012—2013 гг. працаваў памочнікам прэзідэнта. 29 лістапада 2012 г. узначаліў Раду па развіцці прадпрымальніцтва.
* 3 красавіка 2015 г. абраны старшынёй назіральнага савета БПС-Ашчадбанка

## Узнагароды 
* Герой Беларусі (2006).
* Ордэн Айчыны III ступені.
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга.
* Ордэн «Знак Пашаны».
* Заслужаны будаўнік Беларускай ССР.
* Ганаровы доктар Палескага дзяржаўнага ўніверсітэта.

## Спасылкі 
* Старонка на праекце BelarusProfile

 

Катэгорыя:Кіраўнікі Нацыянальнага банка Беларусі
Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12-га склікання
Катэгорыя:Памочнікі Прэзідэнта Беларусі
Катэгорыя:Намеснікі прэм’ер-міністраў Беларусі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Брэста
Катэгорыя:Супрацоўнікі Адміністрацыі прэзідэнта Беларусі
Міхаіл Аляксандравіч Карчміт

{{Асоба
|імя              = Міхаіл Аляксандравіч Карчміт
|арыгінал імя   = 
|партрэт          = Карчміт М. А..jpg
|памер           =
|апісанне         = 
|імя пры нараджэнні = 
|род дзейнасці = інжынер, палітык
|дата нараджэння    = 1.02.1949
|месца нараджэння = 
|грамадзянства = →
|падданства =
|рэлігія =
|дата смерці = 22.05.2004
|месца смерці =
|бацька =
|маці =
|жонка =
|дзеці =
|прэміі = 
|узнагароды і прэміі=
{ style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
   
}
{ style="background:transparent"
   
}
|сайт =
}}
**Міхаі́л Алякса́ндравіч Карчмі́т** (1 лютага 1949 — 22 мая 2004) — член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь з 1996 па 2000 гады. З 2000 па 2004 гады член Камісіі па рэгіянальнай палітыцы. Старшыня агракамбіната «Сноў» (Нясвіжскі раён). Герой Беларусі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 1 лютага 1949 года ў вёсцы Радзеўцы, Маладзечанскі раён, Мінская вобласць. Скончыў інжынерам-механікам Беларускі інстытут механізацыі сельскай гаспадаркі ў 1975 годзе. У перыяд з 1968 па 1970 гады служыў у арміі.

З 1967 па 1968 гады працаваў слесарам на Мінскім станкабудаўнічым заводзе, з 1975 па 1980 — інжынерам, а затым галоўным інжынерам калгаса «Ленінскі шлях», з 1980 па 1988 — старшынёй калгасу «Рассвет» Нясвіжскага раёна. З 1988 — старшыня агракамбіната «Сноў».

Член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь з 1996 па 2000 г. З 2000 года член Камісіі па рэгіянальнай палітыцы. Памёр 22 мая 2004 года (на 56-ым годзе жыцця).

## Узнагароды і званні 
* Медаль «За доблесную працу. У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна».
* Ордэн «Знак Пашаны» (1984).
* Ганаровае званне «Заслужаны работнік сельскай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь» (1994).
* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (1998, у сааўтарстве) — *за працу «Стварэнне сістэмы сартоў азімай пшаніцы (Triticum aestivum L.) і тэхналогіі вытворчасці зерня харчовага прызначэння»*.
* Ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь (1999).
* Званне «Герой Беларусі» (2001).
* Званне «Ганаровы грамадзянін горада Нясвіжа» (2002).

Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га склікання
Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 2-га склікання
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Нясвіжа
Юрый Антонавіч Трухан

**Юрый Антонавіч Трухан** (нар. 26 чэрвеня 1961) — савецкі і беларускі футбаліст, абаронца.

## Кар’ера 
З 1978 па 1988 года гуляў за мінскае «Дынама», разам з якім стаў чэмпіёнам СССР. Згуляў 2 матчы ў Кубку УЕФА ў сезоне 1986/87. Пасля цяжкай траўмы ў 1987 годзе на ранейшы ўзровень так і не выйшаў і неўзабаве пакінуў каманду. У 1989 годзе выступаў у Другой лізе за варашылаўградскую «Зару». Наступныя два сезоны адыграў ва ўладзівастоцкім «Прамяні».

У першай палове 1992 гуляў у першым беларускім чэмпіянаце за бабруйскі «Шыннік», пасля чаго пераехаў у пяты нямецкі дывізіён. У 1994 годзе правёў 3 матчы ў Другім дывізіёне Расіі, гуляючы за «Саматлор-XXI».

## Дасягненні 
* Чэмпіён СССР: 1982
* Бронзавы прызёр чэмпіянату СССР: 1983
* Фіналіст Кубка СССР: 1986/87

Катэгорыя:Футбалісты СССР
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Югра Ніжневартаўск
Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына
Катэгорыя:Ігракі ФК Прамень-Энергія Уладзівасток
Катэгорыя:Ігракі ФК Зара Луганск
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Забіт Самедаў

**Забіт Самедаў** (азерб. Zabit Səmədov; нар. 21 чэрвеня 1984 г., с. Джандары, Грузінская ССР) — беларускі кікбаксёр азербайджанскага паходжання, які змагаецца ад клуба «Патрыёт» (Мінск, Беларусь) пад мянушкай «Маўглі».

## Тытулы 
* 1-е месца ў чэмпіянаце свету па версіі KOK 2010
* 1-е месца еўрапейскага Гран-пры К-1 у 2009 г.
* 2-е месца еўрапейскага Гран-пры К-1 у 2008 г.
* 2-е месца сусветнага Гран-пры К-1 у Лас Вегасе ў 2007 годзе
* Чэмпіён Rules Kick Tournament К-1 у Марселі ў 2007 г.
* Чэмпіён турніру K-1 Fighting Network ў Рызе ў 2006 годзе
* Чэмпіён вугорскага Гран-пры ў Дебресене ў 2006 годзе
* Чэмпіён свету па версіі МФЛМ (IFMA) у 2006 годзе
* Чэмпіён свету ў аматарскім турніры па муай-тай па версіі WMF ў Тайландзе ў 2006 годзе
* Чэмпіён Еўропы па кікбоксінгу па версіі WKBF ў 2004 годзе
* Чэмпіён свету па тайскім боксе па версіі WAKO ў 2004 г. (Украіна)
* «Кубак Крышталь», кікбоксінг, 2003 г. 2-е месца
* «Кубак Крышталь», кікбоксінг, 2002 г., чэмпіён
* Чэмпіён турніру Залаты кубак кікбоксінга па версіі WKBF BARS, 2002 г.
* Чэмпіён Еўропы па версіі МФЛМ (IFMA), 2001 г.
* Чэмпіён свету па тайскім боксе на кубку свету па версіі WAKO, 2000 г.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Забіта Самедава 
* Самедаў на сайце беларускіх баявых мастацтваў
* Забіт Самедаў пабіў мільянера з Лос-Анджэлеса
* [Профіль Забіта Самедава на сайце sherdog(https://be.wikipedia.org/wiki/sherdog)]

Катэгорыя:Кікбаксёры Беларусі
Катэгорыя:Кікбаксёры Азербайджана
Катэгорыя:Байцы змяшаных адзінаборстваў Беларусі
Катэгорыя:Асобы
Аляксандр Іосіфавіч Дубко

**Алякса́ндр Іо́сіфавіч Дубко́** (14 студзеня 1938, вёска Ілава, Сіроцінскі раён, Віцебская вобласць — 4 лютага 2001) — беларускі аграрый, старшыня калгаса ў 1972—1995 гадах, старшыня Гродзенскага аблвыканкама (1994—2001).

## Біяграфія 
Скончыў Гродзенскі дзяржаўны аграрны ўніверсітэт у 1960 годзе. З 1972 па 1995 працаваў у якасці старшыні калгаса «Прагрэс» Гродзенскага раёна, Беларуская ССР.

Старшыня Саюза аграрнікаў Беларусі з 1990 года. Удзельнічаў у прэзідэнцкіх выбарах 1994 года. Быў дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР і Вярхоўнага Савета СССР.

## Узнагароды 
* Герой Беларусі (пасмяротна) — за выключныя заслугі перад дзяржавай і грамадствам
* Герой Сацыялістычнай Працы (1982)
* Ордэн Айчыны III ступені
* Два ордэны Леніна
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга
* Ордэн «Знак Пашаны»

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Біяграфія: Дубко А. І.
* Дубко Аляксандр Іосіфавіч 
* Біяграфія на сайце БДГ 
* Шумілінскі раённы выканаўчы камітэт — Імі ганарыцца Шуміліншчына 
* Гісторыя СПК «Прагрэс-Вярцелішкі»
* 

Катэгорыя:Героі Беларусі
Катэгорыя:Старшыні калгасаў
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Беларусі (1994)
Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР ад калгасаў
Катэгорыя:Старшыні Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта
Катэгорыя:Аграномы СССР
Катэгорыя:Аграномы Беларусі
Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 11-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Савета Саюза Вярхоўнага Савета СССР ад акруг Беларусі
Сяргей Аляксандравіч Жыгалка

**Сяргей Жыгалка** (нар. 28 сакавіка 1989 года, Мінск) — беларускі шахматыст, гросмайстар (2007). Трохразовы чэмпіён Беларусі, чэмпіён Еўропы і свету ў сваёй узроставай катэгорыі.

## Кар’ера 
Сяргей Жыгалка перамагаў на чэмпіянаце Еўропы і чэмпіянаце свету да 14 гадоў 2003 года, а таксама на чэмпіянаце Еўропы да 18 гадоў 2006 года.

У 2007 годзе ўпершыню выступіў на кубку свету ФІДЭ, дзе выбыў у першым туры. У 2009 годзе на тайбрэйку саступіў першае месца маладзёжнага чэмпіяна свету Максіму Ваш’е-Ляграву.

Чэмпіён Беларусі 2009, 2012 і 2013 гадоў.

У 2011 годзе заняў 5-е месца на чэмпіянаце Еўропы і заваяваў права ўдзелу ў кубку свету, дзе саступіў у першым коле Антону Філіпаву. У 2011 і 2012 гадах перамог на Адкрытым чэмпіянаце Баку.

На кубку свету-2015 дайшоў да другога кола, дзе саступіў Весяліну Тапалаву. Праз два гады ў першым коле прайграў Юрыю Кузубаву, пазней стаў чэмпіёнам Еўропы па бліцы ў Катавіцах.

### Камандныя спаборніцтвы 
Сяргей Жыгалка выступаў за нацыянальную зборную на Алімпіядзе, чэмпіянаце свету, Еўропы і дзіцячай Алімпіядзе.

## Сям’я 
Мае брата Андрэя, таксама гросмайстра.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Шахматысты Беларусі
Катэхізіс

right|thumb|Катэхізіс Сымона Буднага, 1562|250px
**Катэхі́зіс** (з  ад  (павучанне, навучанне) ←  (усяляць, гучаць у адказ) = *κάτω* (уніз) + *ήχου* (гук) — афіцыйны веравызнальны дакумент якой-небудзь канфесіі, абвяшчальнае навучанне, кніга, якая змяшчае асноўныя становішчы хрысціянскага (не абавязкова) веравучэння, часта выкладзеныя ў выглядзе пытанняў і адказаў.

Катэхізіс утрымлівае адказы на найбольш тыповыя багаслоўскія пытанні і пачатковую багаслоўскую адукацыя перад хрышчэннем. Катэхізісы праваслаўных, каталікоў і пратэстантаў адрозніваюцца па прычыне адрозненняў у іх веравызнаннях. Ёсць адмысловыя дзіцячыя катэхізісы — спрошчаныя. Не любяць выкарыстоўваць катэхізісы анабаптысцкія канфесіі (тыя, хто не хрысцяць немаўлятаў) — баптысты, адвентысты, харызматы, пяцідзясятнікі, «царква Хрыста», мармоны і інш. Аднак у Сведак Іеговы ёсць катэхізіс з выразным указаннем біблейскіх вершаў, у якіх неабходна самастойна знайсці адказы перад гутаркай на хрышчэнне.

У пераносным сэнсе слова «катэхізіс» часам скарыстоўваецца для абазначэння твора, напісанага ў форме пытанняў-адказаў, ці сімвала веры, зборніка нейкіх непарушных прынцыпаў.

Навучанне асновам веры па катэхізісе (напрыклад у перыяд абвяшчэння) завуць катэхезай.

## Гл. таксама 
* падрабязны хрысціянскі катэхізіс Праваслаўнай Кафалічнай Усходняй царквы
* Катэхізіс Каталіцкай царквы
* Катэхізіс рэвалюцыянера

## Спасылкі 
* Катэхізіс Каталіцкай Царквы. Кампендыум
**Самусік А.Ф.*

*
Катэгорыя:Хрысціянскае багаслоўе
Катэгорыя:Педагогіка
Аляксей Аляксандравіч Кудзін

**Аляксей Кудзін** (нар. 12 кастрычніка 1984 г. Мінск, Беларуская ССР, СССР) — беларускі кікбаксёр-прафесіянал. Чэмпіён свету і Еўропы па версіі WBKF, фіналіст турніру King of Kings — этапу Гран-пры K-1 (2010).

Акрамя спаборніцтваў па кікбоксінгу правёў некалькі прафесійных баёў па змяшаных адзінаборствах.

## Спартыўная кар’ера 
* 2006 — чэмпіён свету па тайскім боксе
* 2007 — чэмпіён Еўропы і свету па кікбоксінгу па версіі WBKF
* 2007 — чэмпіён свету па версіі IFMA
* 2008 — чэмпіён свету па версіі IFMA
* 2010 — чэмпіён Еўропы па тайскім боксе
* 2010 — фіналіст турніру King of Kings GP, які прайшоў 16 снежня ў Адзінцова
* 2011 — чэмпіён Еўропы і свету па тайскім боксе па версіі IFMA

## Пераслед 
Удзельнік пратэстаў у Беларусі ў жніўні 2020 года. Тады ў Маладзечна Аляксей Кудзін пабіўся з амапаўцамі, пасля чаго быў жорстка затрыманы, стаў фігурантам крымінальнай справы. Абвінавачваны па артыкуле 364 Крымінальнага кодэксу (гвалт у адносінах супрацоўніка органаў унутраных спраў). З жніўня да сярэдзіны лістапада знаходзіўся пад хатнім арыштам, а пасля з’ехаў з Беларусі ў Заходнюю Еўропу. Затым перабраўся ў манастыр у Расію, дзе яго затрымалі па патрабаванні беларускіх уладаў. Яго экстрадзіравалі ў Беларусь, дзе ён у выніку і быў асуджаны на 2 гады і 6 месяцаў калоніі агульнага рэжыму. Адбываў пакаранне ў Шклоўскай калоніі. Выйшаў на волю пад канец 2022 года.

12 жніўня 2021 года праваабарончыя арганізацыі Беларусі прызналі яго палітычным вязнем.

## Сям’я 
Жонка Таццяна Пархімовіч, у сям’і двое родных і трое прыёмных дзяцей.

## Спасылкі 
* Пяць баёў маладзечанца Кудзіна каштуюць як гадавы заробак астранаўта NASA 
* Профіль Аляксея Кудзіна на сайце Sherdog 

Катэгорыя:Кікбаксёры Беларусі
Катэгорыя:Байцы змяшаных адзінаборстваў Беларусі
Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»
Сяргей Уладзіміравіч Каспараў

**Сяргей Уладзіміравіч Каспараў** (нар. 8 жніўня 1968 г., Баку) — беларускі шахматыст, гросмайстар (2007). З 7 да 9 гадоў займаўся шахматамі ў Бакінскім Палацы піянераў. Кандыдат у майстры спорту з 1983, міжнародны майстар з 1999. Скончыў БДУ па спецыяльнасці геаграфія. Пераможца многіх міжнародных турніраў. Жанаты (жонка - міжнародны майстар па шахматах сярод жанчын Таццяна Каспарава), мае дачку.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Шахматысты Беларусі
Андрэй Васільевіч Кавалёў

**Андрэй Васільевіч Кавалёў** (нар. 7 лістапада 1961, Віцебск) — беларускі шахматыст, гросмайстар (1992).

Чэмпіён Беларусі (2000). У складзе зборнай Беларусі удзельнік 4-х Алімпіяд (1994, 2000-2004).

Удзельнік 1-й лігі чэмпіянату СССР (1988) - 9-12-е месцы. Лепшыя вынікі ў міжнародных спаборніцтвах: Дрэздэн (1987) - 2-4-е; Галле-Нойштат (1987) - 2-3-е (пабочны турнір); Берлін (1988) - 4-6-е; Будапешт (1988, сакавік ) - 6-17-е месцы.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Шахматысты СССР
Катэгорыя:Шахматысты Беларусі
Кірыл Сяргеевіч Ступак

**Кірыл Сяргеевіч Ступак** (нар. 16 сакавіка 1990, Мінск) — беларускі шахматыст, гросмайстар (2011).

У складзе зборнай Беларусі удзельнік 39-й Алімпіяды (2010).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Шахматысты Беларусі

Катэгорыя:Асобы
Гран-Канарыя

thumb|230px|Сцяг вострава Гран-Канарыя
230px|thumb|Муніцыпалітэты Гран-Канарыі
**Гран-Кана́рыя** (ісп.: Gran Canaria) — адзін з Канарскіх астравоў, плошча 1560 км ², насельніцтва 807 тыс. жыхароў. Галоўны горад Лас-Пальмас, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай правінцыі.

## Гісторыя 
Востраў мае вулканічнае паходжанне.

## Эканоміка 
Востраў — адзін з цэнтраў турызму ў Іспаніі. Турыстычны дэвіз — «Гран-Канары — кантынент у мініяцюры».

Лас-Пальмас — буйны порт.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Канарскія астравы
Юрый Станіслававіч Ціханаў

**Юрый Станіслававіч Ціханаў** (, Мінск) — беларускі шахматыст, гросмайстар (2006).

У складзе нацыянальнай зборнай удзельнік 37-й Алімпіяды (2006).

## Спасылкі 
* 
* 
* Асабістая картка Юрыя Ціханава на сайце 365chess.com
* Асабістая картка Юрыя Ціханава на сайце Olimpbase.org

Катэгорыя:Шахматысты Беларусі
Андрэй Аляксандравіч Жыгалка

**Андрэй Аляксандравіч Жыгалка** (18 верасня 1985, Мінск) — беларускі шахматыст, гросмайстар (2006).

## Спартыўная кар’ера 
У перыяд 1999—2005 неаднаразова прадстаўляў Беларусь на чэмпіянатах свету і чэмпіянатах Еўропы сярод моладзі ў розных узроставых групах. Лепшы вынік, дасягнуты ў гэтых спаборніцтвах у 2002 Пенісколі. Двойчы (1999, 2000) таксама з’яўляўся ў нацыянальнай юнацкай зборнай на Алімпійскіх гульнях (16 гадоў), а ў 2004 і 2006 — класічныя алімпійскія турніры.

Асобныя поспехі Андрэй Жыгалка ўключаюць у сябе:

* I м у Кракаве (2001—2002, турнір Краковіі-A)
* II м. У Кобрыне (2002, Беларусь юніёрскі чэмпіянат да 20 гадоў, з Віталь Цецераў)
* I м. у Пардубице (2002, Адкрыты турнір Тэлекам)
* III м. у Мінску (2004, чэмпіянат Беларусі, як Андрэй Малюжін і Вячаслаў Дудуткі)
* II, м. у Мінску (2004, Чэмпіянат Беларусі злучэння юніёраў да 20 гадоў, Сяргей Жыгалка)
* I м. у Ровы (2004, турнір Янтар Балтыкі)
* I м. у Хенгело — два разы (2004 і 2005 годзе, разам з Аляксандрам Разанцавым, Уладзімірам Чыставым і Давідам Барамідзэ)
* I м. у Мінску (2007, разам з Дзмітрыем Бачаровым)
* I м. у Рэвелі (2008).

## Грамадская дзейнасць 
18 жніўня падпісаў адкрыты ліст прадстаўнікоў спартыўнай галіны Рэспублікі Беларусь з патрабаваннем прызнаць несапраўднымі выбары прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, якія прайшлі 9 жніўня 2020 года.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Шахматысты Беларусі
Аляксей Дзмітрыевіч Фёдараў

**Аляксей Дзмітрыевіч Фёдараў** (нар. 5 жнiвня 1972 г., Магілёў) — беларускі шахматыст, гросмайстар (1995).

7 разоў прадстаўляў зборную Беларусі на алімпіядах (1994, 1998-2008).

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Шахматысты Беларусі
Марк Міхайлавіч Шульман

**Марк Міхайлавіч Шульман** (нар.  года) — беларускі шашыст, міжнародны майстар.

Трохразовы чэмпіён Беларускай ССР па шашках-100 (1979, 1987, 1990), чэмпіён Беларусі па рускіх шашках (1998). Удзельнік турніру прэтэндэнтаў за званне чэмпіёна свету па міжнародных шашках (Гаага, 1997).

Катэгорыя:Шашысты СССР
Катэгорыя:Шашысты Беларусі
Тыгран Вартанавіч Петрасян

**Тыгран Вартанавіч Петрасян** (, ,  — , ) — савецкі шахматыст, шахматны тэарэтык і журналіст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 17 чэрвеня 1929 года ў Тбілісі. Рана страціў бацькоў, выхоўваўся старэйшай сястрой Вартуш. Падзарабляў дворнікам.

Пазнаёміўся з шахматамі ў пачатку 1940-х гадоў у тбіліскім Палацы піянераў.

9-ы чэмпіён свету па шахматах з 1963 па 1969, міжнародны гросмайстар (1952), заслужаны майстар спорту СССР (1960), кандыдат філасофскіх навук, чатырохразовы чэмпіён СССР (1959, 1961, 1969, 1975), трохразовы чэмпіён Масквы (1951, 1956 (з Ул. Сімагіным), 1968 (з Д. Бранштэйнам).

Рэдактар штомесячніка «Шахматная Масква» (1963—1966), галоўны рэдактар штотыднёвіка «64» (1968—1977). Не раз прыязджаў у Беларусь, удзельнічаў у адкрыцці шахматнага клуба ў Пінску (1983).

Памёр 13 жніўня 1983 года ў Маскве.

## Узнагароды 
* заслужаны майстар спорту СССР (1960).

## Гл. таксама 
* Ісак Яфрэмавіч Баляслаўскі

Катэгорыя:Шахматысты СССР
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Гюмры
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па шахматах
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту СССР
Юрый Маркавіч Шульман

**Юрый Маркавіч Шульман** (, Мінск, БССР) — беларускі і амерыканскі шахматыст.

## Асноўныя дасягненні 
* 1994 — Нацыянальны чэмпіён Беларусі, Вышэйшая ўзнагарода Спартсмена Рэспублікі Беларусь і сябра беларускай шахматнай алімпійскай каманды ў 1994—1998 гг.
* 1998 — Нацыянальны чэмпіён Беларусі (сумесна)
* 1995 — Чэмпіён Еўропы сярод юніёраў
* 1995 — Абарона звання гросмайстра
* 2000 — Пераможца (сумесна) US National Open, Чэмпіён Тэхаса па шахматах, пераможца спаборніцтвы Koltanowski Memorial
* 2001 — Уваходзіць у Топ-100 лепшых шахматыстаў свету, пераможца (сумесна) World Open
* 2002 — Пераможца (сумесна) American Open
* 2004 — 3-е месца на Чэмпіянаце ЗША па шахматах
* 2005 — Чэмпіён Ілінойса, пераможца (сумесна) Millennium chess festival, кваліфікаваны на 1 / 16 Міжнароднага Кубка па шахматах (Ханты-Мансійск, Расія)
* 2006 — Пераможца 107-га US Open Chess Championship (Чыкага, ЗША), US Chess Championship runner-up (Сан-Дыега, ЗША), US Women Olympic team coach (4-е месца) (Турын, Італія)
* 2006 — Пераможца (сумесна) University of Texas at Dallas GM Invitational Tournament
* 2007 — 3-е месца на Чэмпіянаце ЗША па шахматах і кваліфікаваны на Чэмпіянат свету па шахматах ў 2007 годзе (па версіі ФІДЭ)
* 2007 — 1-е месца на 2007 Chicago Open (Чыкага, ЗША)
* 2008 — Чэмпіён ЗША па шахматах

## Спасылкі 
* Chess Life Bio of Yury Shulman 
* Chess Life Magazine Interview with GM Yury Shulman 
* The Yury Shulman International Chess School
* Selection of GM Yury Shulman’s Games from his web site 

Катэгорыя:Шахматысты Беларусі
Катэгорыя:Шахматысты ЗША
Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з Беларусі