open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Швейцарская нацыянальная бібліятэка

**Швейцарская нацыянальная бібліятэка** (, , , ) — бібліятэка размешчаная ў Берне, Швейцарыя і ўваходзіць у склад федэральнага ўпраўлення па справах культуры, якое ў сваю чаргу падпарадкоўваецца Федэральнаму дэпартаменту ўнутраных спраў. 

## Гісторыя 
Датай заснавання бібліятэкі лічыцца 1894 год, у якім быў распрацаваны федэральнай указ пра стварэнне Швейцарскай нацыянальнай бібліятэкі, зацверджаны Сенатам і Нацыянальным саветам. А ў 1895 годзе бібліятэка ўжо пачынае сваю дзейнасць.  Першае памяшканне бібліятэкі было памерам з чатырохпакаёвую кватэру і не мела электрычнага асвятлення. У 1899 годзе бібліятэка пераязджае ў новае больш прасторнае памяшканне ў будынку федэральнага архіва, што дазваляе ёй адкрыць свой архіў для грамадскасці. 

## Кіраўніцтва 
Дырэктарам бібліятэкі з 1 красавіка 2005 года па цяперашні час з'яўляецца Мары-Крысцін Дафі. Мары-Крысцін мае навуковую ступень ў вобласці гуманітарных навук. Яна працуе ў швейцарскай нацыянальнай бібліятэцы з 1991 года і за час працы знаходзілася на некалькіх кіруючых пасадах, у тым ліку і ў якасці намесніка дырэктара з 2003 года па сакавік 2005 года. 

## Гл. таксама 
* Нацыянальная бібліятэка
* Найбуйнейшыя бібліятэкі свету
* Швейцарскі літаратурны архіў

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Швейцарскай нацыянальнай бібліятэкі
* Архіў Швейцарскай нацыянальнай бібліятэкі

Катэгорыя:Бібліятэкі Швейцарыі
Швейцарыя
Бібліятэкі
Нацыянальная бібліятэка

**Нацыянальная бібліятэка** — бібліятэка, спецыяльна створаная ўрадам краіны ў якасці сховішча асабліва каштоўнай інфармацыі пра гэту краіну. У адрозненне ад публічных бібліятэк, яны рэдка дазваляюць грамадзянам браць кнігі. Часта яны ўключаюць шматлікія рэдкія, каштоўныя, або значныя працы.

Нацыянальныя бібліятэкі звычайна адрознівае іх памер, у параўнанні з іншымі бібліятэкамі ў той жа краіне. Некаторыя рэгіёны, якія не з'яўляюцца незалежнымі, але жадаюць захаваць сваю культуру, ствараюць свае нацыянальныя бібліятэкі з усімі атрыбутамі такіх інстытутаў, такімі, напрыклад, як абавязковы асобнік.

*
Іван Генадзевіч Шыраеў

**Іва́н Гена́дзевіч Шыра́еў** (, псеўданім — **Ivan Malfeliĉulo** — *Іван Гаротнік*; 11 красавіка 1877 — 23 кастрычніка 1933) — рускі святар, перакладчык і аўтар некалькіх апаваяданняў на эсперанта. Ініцыятар і галоўны рэдактар «Энцыклапедыі эсперанта».

## Біяграфія 
Іван Шыраеў нарадзіўся 11 красавіка 1877 года ў Верацеі Яраслаўскай губерні. У 1899 скончыў Яраслаўскую духоўную семінарыю. Наступныя пяць гадоў працаваў настаўнікам. У 1904 годзе стаў вясковым святаром каля Волагды.

Пачынаючы з 1895 года, калі Шыраеў вывучыў эсперанта, і да самоў смерці ён актыўна падтрымліваў зараджаючыся эсперанта-рух. Ён удзельнчаў у розных літаратурных конкурсах, супрацоўнічаў са шматлікімі эсператнамоўнымі часопісамі, шмат пісаў і перакладаў.

Асноўная заслуга Шыраева — ініцыятыва стварэння энцыклапедыі эсперанта. Дзяля гэтага ён на працягу шэрага гадоў да мая 1930 года збіраў матэрыялы для энцыклапедыі; сам напісаў і ўпарадкаваў паводле алфавіту 2092 артыкула. Двухтомнае ілюстраванае выданне «Энцыклапедыі эсперанта» было апублікавана ў 1934 годзе ўжо пасля яго смерці. Другое выданне выйшла ў свет у 1979 годзе у Будапешце дзякуючы намаганням Вянгерскай эсперанта-асацыяцыі.

## Выбраныя творы 
Згодна з меркаваннем крытыкаў эсперанта-літаратуры, Шыраеў быў таленавітым навелістам, здольным глыбока аналізаваць рэчаіснасць. Яго пяру належаць:
* «Без назвы» («Sen titolo», 1905) — аўтабіяграфічны раман, выданы ў Вене ў 1995 годзе. Лічыцца адным з першых раманаў на эсперанта.
* «Сем апавяданняў» («Sep rakontoj», 1906)
* «Цыганка» («La ciganino», 1907, надрукавана шрыфтам Брайля)
* «Праз зачараванае месца» («Tra loko ensorĉita», 1913)

За свае літаратурныя творы Шыраеў быў прэміраваны на конкурсе эсперанта-літаратуры.

## Пераклады на эсперанта 
* «Вайна і мір» Льва Талстога,
* «Браты Карамазавы» Фёдара Дастаеўскага,
* Літургія Іаана Златавуснага.

## Спасылкі 
* Іван Шыраеў (Ivan Ŝirjaev) у «Энцыклапедыі эсперанта» 

Катэгорыя:Эсперантысты
Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта
Катэгорыя:Перакладчыкі на эсперанта
Катэгорыя:Перакладчыкі прозы і драматургіі на эсперанта
Катэгорыя:Аўтары энцыклапедый і слоўнікаў
Нарвегія на зімовых Алімпійскіх гульнях 1992

**Нарвегія** брала ўдзел у XVI Зімовых Алімпійскіх гульнях, якія праходзілі ў Альбервілі, Францыя, дзе заваявала 20 медаляў, з якіх 9 залатых, 6 сярэбраных і 5 бронзавых. Зборную краіны прадстаўлялі 80 спартсменаў (61 мужчын, 19 жанчын), якія выступалі ў 11 відах спорту.

## Медалісты 
### Золата 
* Чэтыль Андрэ Омат — горналыжны спорт, супергігант.
* Фін Крысціян Ягэ — горналыжны спорт, слалам.
* Юхан-Улаф Кос — канькабежны спорт, 1500 м.
* Геір Карлстад — канькабежны спорт, 5000 м.
* Вегард Ульванг — лыжныя гонкі, класічны стыль, 30 км.
* Вегард Ульванг — лыжныя гонкі, класічны стыль, 10 км.
* Б'ёрн Дэлі — лыжныя гонкі, гонка па сістэме Гундэрсена, 15 км.
* Тэр'е Ланглі, Вегард Ульванг, Крыстэн Шэльдаль і Б'ёрн Дэлі — лыжныя гонкі, эстафета, 4 х 10 км.
* Б'ёрн Дэлі — лыжныя гонкі, свабодны стыль, 50 км.

### Срэбра 
* Однэ Сёндрал — канькабежны спорт, 1500 м.
* Юхан-Улаф Кос — канькабежны спорт, 10000 м.
* Фрэд Борэ Люндберг, Кнут Торы Апеланд і Тронд-Эйнар Элдэн — лыжнае дваябор’е, эстафета, 3 х 10 км.
* Б'ёрн Дэлі — лыжныя гонкі, класічны стыль, 30 км.
* Вегард Ульванг — лыжныя гонкі, гонка па сістэме Гундэрсена, 15 км.
* Сульвайг Педэрсен, Інгер Хеленэ Нюбротэн, Трудэ Дзюбендаль і Элін Нільсен — лыжныя гонкі, эстафета, 4 х 5 км.

### Бронза 
* Ян Эйнар Торсен — горналыжны спорт, супергігант.
* Чэтыль Андрэ Омат — горналыжны спорт, гіганцкі слалам.
* Геір Карлстад — канькабежны спорт, 10000 м.
* Тэр'е Ланглі — лыжныя гонкі, класічны стыль, 30 км.
* Стынэ Ліз Хатэстад — фрыстайл, могул.

## Спасылкі 
* 
* Вынікі Нарвегіі на sports-reference.com 

Катэгорыя:Нарвегія на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Краіны на зімовых Алімпійскіх гульнях 1992 года
Annuario Pontificio

**Annuario Pontificio** ( «Пантыфікальны Штогоднік») — статыстычны штогоднік, які выдаецца ў Ватыкане на італьянскай мове з 1912 года царкоўнымі ўладамі Рымска-Каталіцкай Царквы. Annuario Pontificio змяшчае спіс і падрабязную інфармацыю пра ўсіх афіцыйный асоб і тэрытарыяльныя установы Рымска-Каталіцкай Царквы. Annuario Pontificio публікуе падрабязную статыстыку пра кожную адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку за мінулы год. У статыстыцы ўказваецца назва адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі Рымска-Каталіцкай Царквы, ардынарый гэтай царкоўнай структуры, яе афіцыйны адрас і кантактныя даныя, а таксама іншая разнастайная статыстыка, якая тычыцца колькасці духавенства, маснаства і колькасці вернікаў.

## Гісторыя 
Падобныя статыстычныя даведнікі пад назвай «*Informazioni per l’Anno..»..* нерэгулярна выдаваліся Ватыканам з 1716 па 1859 гг. У 1851 годзе Ватыкан стаў выдаваць даведнік «*Gerarchia di Santa Chiesa Cattolica Apostolica Romana e di ogni rito, con notizie storiche»* з гістарычнымі данымі. У 1860 годзе гэты даведнік стаў звацца «**Annuario Pontificio**». У 1870 годзе выданне Annuario Pontificio перастала выдавацца. У 1872 годзе прыватная друкарня «Tipografia dei fratelli Monaldi» стала неафіцыйна выдаваць статыстычны даведнік «*Gerarchia cattolica e la Corte Pontificia per l’anno*». У 1885 годзе Ватыканская друкарня «*Tipografia Vaticana*» стала выдаваць напаўафіцыйныя статыстычныя даведнікі. З 1899 па 1904 гг. гэтыя даведнікі сталі звацца афіцыйным статыстычным выданнем Ватыкана. У 1904 годзе актам Acta Sanctae Sedis гэтыя даведнікі канчаткова абвешчаны афіцыйным выданнем Святога Прастола. У 1912 годзе гэты штогоднік стаў назвацца «Annuario Pontificio». З 1912 па 1924 гг. ён складаўся толькі са спісы службовых асоб і кароткіх нататкаў пра Ватыканскія кангрэгацыі. З 1940 года Annuario Pontificio выдаецца штогод ватыканскім выдавецтвам «Libreria Editrice Vaticana» і змяшчае падрабязную інфармацыю пра структуры Рымска-Каталіцкай Царквы.

## Літаратура 
* Annuario Pontificio 2009, Vatican City: Vatican Publishing House, 2009, pp. 2484, ISBN 978-88-209-8191-4

## Спасылкі 
* Каталог выдавецтва «Libreria Editrice Vaticana»

Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:Статыстычныя даведнікі
Катэгорыя:Штогоднікі
Катэгорыя:Папскія дакументы
Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі Ватыкана
Катэгорыя:Каталіцкія СМІ
Катэгорыя:Дакументы Каталіцкай Царквы
Палевы мост

[міні|250пкс|Палевы мост — першы справа (ніжні) на макеце цэнтра [Рыма.]]
**Палевы мост** () — у першы збудаваны ў Рыме мост, пра які да нас дайшлі звесткі. Быў узведзены праз раку Тыбр, паміж Бычыным форумам (мясцовасць Велабр) і Трастэверэ чацвёртым рымскім царом, Анкам Марцыем (625 да н.э.).

Паводле апісанняў рымскіх гісторыкаў, пры будаўніцтве не выкарыстоўваліся ні цвікі, ні якія-небудзь іншыя жалезныя змацаванні; для сувязі частак моста паміж сабой ужываліся выключна драўляныя нагелі. Шмат разоў разбураўся, апошні раз у 69 годзе, але заўсёды хутка аднаўляўся ў ранейшай, драўлянай канструкцыі.

## Спасылкі 
* 

## Гл. таксама 
* Гарацый Коклес

Катэгорыя:Драўляныя масты
Катэгорыя:Архітэктура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Славутасці Рыма
Ян Худэк

**Ян Худэк** (; , Шумперк) — канадскі гарналыжнік, віцэ-чэмпіён свету 2007 года ў хуткасным спуску, бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў 2014 у Сочы ў супергіганце. Спецыяліст хуткасных дысцыплін.

## Спартыўная кар'ера 
У Кубку свету Худэк дэбютаваў у 2002 годзе, у лістападзе 2007 года атрымаў сваю першую перамогу на этапе Кубка свету ў хуткасным спуску. Лепшым дасягненнем у агульным заліку Кубка свету з'яўляецца для Худэка 37- е месца ў сезоне 2007/08.

На Алімпіядзе 2010 у Ванкуверы стаў 25-м у хуткасным спуску і 23-м у супергіганце.

Першую алімпійскую ўзнагароду Ян Худэк атрымаў на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014, дзе падзяліў бронзу з амерыканцам Бодэ Мілерам. Ян стаў першым алімпійскім прызёрам сваёй краіны ў гарналыжных спаборніцтвах не ў хуткасным спуску, а таксама першым канадскім гарналыжнікам, які выйграў медаль на Алімпіядзе за апошнія 20 гадоў.

За сваю кар'еру ўдзельнічаў у трох чэмпіянатах свету, заваяваў сярэбраны медаль на чэмпіянаце свету 2007 года ў шведскім Орэ.

Выкарыстоўвае лыжы вытворчасці фірмы Rossignol.

## Спасылкі 
* 
* 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Гарналыжнікі Канады
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 2014 года
Катэгорыя:Гарналыжнікі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010 года
Катэгорыя:Гарналыжнікі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 года
Ваенны ардынарыят Харватыі

** Ваенны ардынарыят Харватыі ** () — ваенны ардынарыят Рымска-Каталіцкай Царквы, які дзейнічае ў Харватыі. Ваенны ардынарыят Харватыі, падпарадкоўваючыся непасрэдна Святому Прастолу, забяспечвае пастырскае акармленне ваеннаслужачых харвацкай арміі і іх сем’яў.

## Гісторыя 
25 красавіка 1997 года Рымскі папа Ян Павел II выдаў булу *«Qui successimus»*, якой заснаваў ваенны ардынарыят Харватыі.

## Ардынарыі 
* Біскуп Юрай Езерынац (Juraj Jezerinac) (25.04.1997 — па наш час).

## Крыніца 
* Annuario Pontificio, Libreria Editrice Vaticana, Citta del Vaticano, 2003, ISBN 88-209-7422-3
* Була *Qui successimus* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Інфармацыя 
* Інфармацыя 

Катэгорыя:Ваенныя ардынарыяты
Катэгорыя:Узброеныя сілы Харватыі
Катэгорыя:Каталіцтва ў Харватыі
Ян XI

**Ян XI** (; каля ,  — снежань ) — Папа Рымскі з сакавіка 931 па снежань 935. Папа перыяду парнакратыі.

Па словах Ліўтпранда Крэмонскага, пазашлюбны сын Марозіі і Папы Сергія III: калі гэта так, то ён адзіны ў гісторыі пазашлюбны сын Рымскага Папы, які сам стаў папам. Ёсць таксама версія, што яго бацькам быў муж Марозіі Альберых I Спалецкі. Атрымаўшы дзякуючы маці рымскі прастол прыкладна ў 20-гадовым узросце, пасля чатырохгадовага пантыфіката Ян разам з ёй быў пасаджаны ў турму іншым яе сынам, Альберыхам II, і неўзабаве ў няволі памёр.

Катэгорыя:Папы Рымскія
Катэгорыя:Графы Тускулумскія
Катэгорыя:Пазашлюбнае нашчадства кіраўнікоў Італіі
Катэгорыя:Царкоўныя дзеячы X стагоддзя
Марозія

**Марозія (Мароцыя)** (, 880/892 — 937/954) — дачка рымскага сенатара Тэафілакта I і яго жонкі Феадоры Старэйшай.

## Біяграфія 
Адрозніваючыся прыгажосцю і лёгкімі норавамі, атрыманымі ў спадчыну ад маці, яна мела, разам з ёй, вялікі ўплыў на Папаў X стагоддзя. Ажанілася з Альберыхам I, маркграфам Камерына, і з дапамогай свайго палюбоўніка, Папы Сергія III, падахвочвала мужа, пераможца над сарацынамі пры Гарыльяна, захапіць уладу над Рымам.

Калі гэта не ўдалося з-за процідзеяння Папы Яна X і Альберых быў забіты, Марозія ажанілася з Гвіда, маркграфам Тасканы, стварыла сабе моцную партыю ў Рыме, захапіла Яна X і загадала задушыць яго ў турме.

Наступныя Папы — Леў VI і Стэфан VII (VIII) — былі крэатурамі Марозіі, якая пасля смерці Стэфана ўзвяла на папскі прастол свайго сына ад Папы Сергія, Яна XI, і стала поўнай валадаркай Рыма і Царквы. Тым часам Гвіда памёр, і Марозія ажанілася з Гуга Арльскім, каралём Арэлацкім і Італьянскім.

Неўзабаве пасля вяселля яе сын ад першага шлюбу, Альберых II, настроіў рымлян супраць маці, выгнаў Гуга з Рыма, захапіў у свае рукі ўладу, аддаў пад варту Папу і пасадзіў у турму Марозію, дзе яна заставалася да самай смерці.

Перыяд кантролю Марозіі і Феадоры над Рымам завецца парнакратыяй.

Мужы:
# Альберых I
# Гвіда, маркграф Тасканы
# Гуга Арльскі, кароль Італіі
Дзеці:
# Ян XI
# Альберых II
# Сергій
# Канстанцін
# Берта

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Постаці Італіі
Катэгорыя:Жанчыны Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Палюбоўніцы Рымскіх Папаў
Катэгорыя:Графы Тускулумскія
Бодэ Мілер

220px|center|Бодзе Мілер у 2011 годзе

**Сэмюэль Бодэ Мілер** (, нар. , Істан, штат Нью-Гэмпшыр, ЗША) — знакаміты амерыканскі гарналыжнік, 4-кратны чэмпіён свету, двухразовы ўладальнік Кубка свету, алімпійскі чэмпіён і 6-разовы прызёр Алімпійскіх гульняў у 4 розных дысцыплінах. Па колькасці алімпійскіх узнагарод у гісторыі гарналыжнага спорту саступае толькі нарвежцу Чэцілю Андрэ Омату.

## Спартыўная кар'ера 
Дэбютаваў у Кубку свету 20 лістапада 1997 года ў амерыканскім Парк-Сіці і адразу ж заняў 11-е месца ў гіганцкім слаламе. Упершыню падняўся на подыум на этапах Кубка свету ў снежні 2000 года ў французскім Валь-д'Ізеры. Там жа праз год Бодэ атрымаў першую перамогу (гіганцкі слалам).

На 2 лютага 2014 за сваю кар'еру атрымаў 33 перамогі на этапах Кубка свету (хуткасны спуск — 8, супергігант — 5, гіганцкі слалам — 9, слалам — 5, камбінацыя/суперкамбінацыя — 6), 78 разоў быў у тройцы прызёраў. Па агульным ліку на этапах перамог Мілер займае 7-е месца ў гісторыі Кубка свету.

Акрамя таго Мілер — адзін з 5 гарналыжнікаў (разам з Пірмінам Цурбрыгенам, Маркам Жырардэлі, Гюнтэрам Мадэры і Чэцілем Андрэ Оматам), хто перамагаў ва ўсіх сучасных дысцыплінах гарналыжнага спорту. Пры гэтым Мілер — адзіны, хто атрымаў не менш за 5 перамог у кожнай з дысцыплін.

Разам з Філам Марэ Мілер — самы паспяховы амерыканец ў гісторыі Кубкаў і чэмпіянатаў свету. Мілер ўдзельнічаў у 5 Алімпіядах (1998, 2002, 2006, 2010 і 2014), дзе заваяваў 6 медалёў — 1 золата, 3 срэбра і 2 бронзы. Ён адзіны амерыканец, які выйграў за кар'еру 6 алімпійскіх медалёў у гарналыжным спорце. Па гэтым паказчыку сярод мужчын саступае толькі Чэцілю Андрэ Омату, на рахунку якога 8 алімпійскіх узнагарод.

Сярод сваіх хобі Бодэ называе гольф, тэніс, боўлінг і еўрапейскі футбол.

Пасля сезону 2009/10 Мілер падумваў аб завяршэнні гарналыжнай кар'еры, але вырашыў працягнуць спаборнічаць. У пачатку сезона 2013/14 Бодэ вярнуўся на трасы Кубка свету пасля траўмы, ужо 8 снежня 2013 года падняўся на подыум, стаўшы другім у гіганцкім слаламе ў амерыканскім Бівер-Крык.

На Алімпійскіх гульнях 2014 у Сочы заваяваў бронзу (разам з Янам Худэкам) у супергіганце, стаў самым узроставым прызёрам Алімпіяд у гарналыжным спорце.

## Спасылкі 
* Сайт Бодэ Мілера  
* 
* 
* Мілер на сайце rasc.ru 
* Мілер на афіцыйным сайце Кубка свету  

Катэгорыя:Гарналыжнікі ЗША
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад ЗША
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2010 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 2002 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 2010 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 2010 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 2014 года
Катэгорыя:Гарналыжнікі на зімовых Алімпійскіх гульнях 1998 года
Катэгорыя:Гарналыжнікі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2002 года
Катэгорыя:Гарналыжнікі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2006 года
Катэгорыя:Гарналыжнікі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010 года
Катэгорыя:Гарналыжнікі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па гарналыжным спорце
Катэгорыя:Уладальнікі Кубка свету па гарналыжным спорце
Пізанела

**Анто́ніа Пізане́ла** (*Antonio Pisanello*, сапр. імя *Antonio die Puccio Pisano*) (каля. 1392—1395, Піза — верагодна, 1455, Рым) — адзін з найбольш выбітных мастакоў эпохі Адраджэння і ранняга італьянскага кватрачэнта.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і суконшчыка *Пуча дзі Джавані дзі Чэрэта*. Пасля яго смерці, удава Ізабэта з сынам Антоніа пераехала ў свой родны горад — Верону. Першым настаўнікам будучага мастака стаў , пазней яго настаўнікам і сябрам стаў . З дзі Фабрыяна Пізанела ў 1409—1415 гадах у Венецыі працаваў над упрыгожваннем Залы Вялікага савету ў Палацы Дожаў (афармленне Залы загінула пры пажары ў 1577 годзе). Пасля раптоўнай смерці Джентыле (1427) Пізанела працягнуў пачаты ім роспіс базілікі Сан Джавані ін Латэрана (не захавалася). У 1420-х гадах працаваў над фрэскамі ў   ў Павіі — гэты фрэскавы цыкл загінуў падчас вайны з Францыяй у 1527 годзе.

У снежні 1439 года прыняў удзел у  супраць Венецыянскай рэспублікі: у складзе войскаў  аблажыў Верону. Неўзабаве пасля вызвалення Вероны ўлады Венецыі забаранілі знаходзіцца мастаку на яе тэрыторыі, а ў 1442 годзе завочна прысудзілі да канфіскацыі маёмасці і пазбаўлення мовы «за паклёп на рэспубліку і вымаўленне ганебных для ўраду слоў». Толькі дзякуючы высокапастаўленым сябрам Пізанела пазбег пакарання.

У 1441—1444 гадах мастак, якому забаронена было жыць на венецыянскіх землях, працаваў пры двары герцага Ферары .

У 1448 годзе Пізанела быў запрошаны ў Неапаль каралём Альфонса Арагонскім.

Пасля 1450 года звестак пра Пізанела няма. Частка біёграфаў лічыць, што ён памёр менавіта ў гэтым годзе. Большасць жа мяркуе, што Пізанела памёр у 1455 годзе, абапіраючыся на ліст  (сына Козіма), які пісаў брату Джавані ў кастрычніку гэтага года:

Я купіў на днях каля трыццаці медалёў, вельмі прыгожых, у вучня Пізанела, які памёр у гэтыя дні…

Творы Пізанела можна ўбачыць у мастацкіх зборах Бергама, Лондана, Парыжа і Вены.

## Літаратура 
* *Майская М. И.* Пизанелло. — М. 1981.
* Художественная галерея № 158, Киев, 2007.
* *Дзуффи С.* Большой атлас живописи. — М.: ОЛМА-ПРЕСС, 2002. — С. 49. — ISBN 5-224-03922-3 
* Dillian Gordon. Pisanello. Painter to the Renaissance Court. Yale University Press, 2001. 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мастакі Італіі
Ваенны ардынарыят Германіі

** Ваенны ардынарыят Германіі ** () — ваенны ардынарыят Рымска-Каталіцкай Царквы, які дзейнічае ў Германіі. Ваенны ардынарыят Германіі, падпарадкоўваючыся непасрэдна Святому Прастолу, забяспечвае пастырскае акармленне ваеннаслужачых германскай арміі і іх сем'яў. Кафедральным саборам ваеннага ардынарыята Германіі з'яўляецца царква Святога Яна Хрысціцеля ў Берліне, якая носіць тытул basilica minor.

## Гісторыя 
У 1868 годзе Святы Прастол стварыў кангрэгацыю ваенных капеланаў для Прускага каралеўства, але па заканчэнні Першай сусветнай вайны яна была скасавана.

20 ліпеня 1933 года кангрэгацыя ваенных капеланаў была адноўлена, але пасля заканчэння Другой сусветнай вайны ўзброеныя сілы нацысцкай Германіі былі распушчаны, а ардынарыят ізноў скасаваны.

Кангрэгацыя ваенных капеланаў была адноўлена ў 1956 годзе ў сувязі з утварэннем новай нямецкай арміі (*Бундэсвера*).

21 ліпеня 1986 года Папа Рымскі Ян Павел II выдаў булу *«Spirituali militum curae»*, якой пераўтварыў кангрэгацыю ваенных капеланаў у ваенны ардынарыят Германіі.

## Крыніца 
* Annuario Pontificio, Libreria Editrice Vaticana, Città del Vaticano, 2003, ISBN 88-209-7422-3
* Була *Spirituali militum curae* 

## Спасылкі 
* Інфармацыя 
* Інфармацыя 

Катэгорыя:Ваенныя ардынарыяты
Катэгорыя:Узброеныя сілы Германіі
Катэгорыя:Рымска-каталіцкія дыяцэзіі Германіі
Конрад II (герцаг Карынтыі)

**Конрад II Малады** (;  — ) — герцаг Карынтыі (з 1035 года) з Салічнай дынастыі.

## Біяграфія 
Конрад Малады быў сынам карынтыйскага герцага Конрада I і Мацільды Швабскай. У 1011 годзе, пасля смерці бацькі, Конрад, быўшы яшчэ дзіцем, быў адхілены ад прастола Карынтыі, які імператар Генрых II перадаў свайму набліжанаму Адальбера Эпенштэйну. Конрад захаваў толькі частку ўладанняў свайго дзеда Атона I у даліне Рэйна (Шпаер, Вормс). У 1024 годзе Конрад высунуў сваю кандыдатуру на выбарах караля Германіі, аднак прайграў стрыечнаму брату Конраду Шпаерскаму.

Скарыстаўшыся паўстаннем Адальбера супраць новага караля, Конрад Малады змог зрушыць свайго праціўніка і ў 1035 годзе атрымаць карону Карынтыі. Аднак ад герцагства былі аддзелены верхнеітальянскія гарады (Верона, Удзінэ) і Карантанская марка (сучасная Штырыя), якія фактычна атрымалі незалежнасць ад Карынтыі. 

Гэта значна аслабіла Карынтыйскую дзяржаву. Больш таго, большая частка мясцовай арыстакратыі сімпатызавала Адальбера Эпенштэйну і адмаўлялася падтрымаць Конрада II. Кіраванне Конрада ў Карынтыі працягвалася нядоўга: у 1039 годзе ён сканаў і быў пахаваны ў радавым магільным склепе Вормскага сабора.

Конрад II не пакінуў пасля сябе дзяцей, у выніку чаго Карынтыя перайшла пад непасрэднае кіраванне імператара Генрыха III і на некалькі гадоў пазбавілася ўласнага кіраўніка.

## Спасылкі 
* genealogie-mittelalter.de

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі Карынтыі
Катэгорыя:Салічная дынастыя
Альберых I Спалецкі

**Альберых I** () (забіты ў 925 г.) — ламбардскі дваранін, які атрымаў напачатку X стагоддзя пры дапамозе Берэнгара I Фрыульскага, бок якога ён прыняў у барацьбе супраць Гвіда Спалецкага, маркграфства Камерына. Пасродкам жаніцьбы на вядомай Мароцыі ён дасягнуў таксама валадарства над Рымам з тытулам уладарнага патрыцыя Рыма, а пазней авалодаў і герцагствам Спалета і аб'яднаўся ў 916 г. з Папам Янам X для выгнання сарацынаў, разбойніцкія набегі якіх даходзілі да варот Рыма. Выгнаны тым жа Папам з Рыма, ён быў забіты рымлянамі ў 925 г. у Орце.

Сынам яго і Мароцыі быў Альберых II, з 932 г. рымскі патрыцый і сенатар.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Герцагі спалецкія
Катэгорыя:Графы Тускулумскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы X стагоддзя
Эндру Уайбрэхт

**Эндру Уайбрэхт** (, нар. , Лэйк-Плэсід, штат Нью-Ёрк, ЗША) — амерыканскі гарналыжнік, бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў 2010 і віцэ-чэмпіён Алімпійскіх гульняў 2014 у Сочы ў супергіганце.

## Спартыўная кар'ера 
Удзельнічае ў афіцыйных спаборніцтвах з 2002 года. Дэбютаваў у Кубку свету 30 лістапада 2006 года ў Бівер-Крык. Рэгулярна выступае ў Кубку свету з 2008 года. За сваю кар'еру Уайнбрехт толькі адзін раз трапіў у першую дзесятку на этапе Кубка свету (у Бівер-Крык у 2007). На чэмпіянаце свету 2009 у Валь-д-Ізеры прыняў удзел у трох дысцыплінах, лепшы вынік — 39-е месца ў супергіганце.

На Алімпіядзе 2010 у Ванкуверы Эндру Уайбрэхт стаў бронзавым прызёрам у супергіганце. У алімпійскіх спаборніцтвах па хуткасным спуску заняў 21-е месца.

## Асабістае жыццё 
Скончыў школу зімовых відаў спорту ў Парк-Сіці ў 2003 годзе, вучыцца ў Дартмуцкім каледжы.

У 2010 годзе прыняў удзел у шоў «У Філадэльфіі заўсёды сонечна» у якасці запрошанай зоркі .

Уайбрэхт вядомы пад мянушкамі «Warhorse» і «Warberg».

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гарналыжнікі ЗША
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 2010 года
Катэгорыя:Гарналыжнікі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010 года
Леў VI (Папа Рымскі)

**Леў VI** (; ? — снежань , ) — Папа Рымскі з мая па снежань 928. Папа перыяду парнакратыі. Паходзіў з Рыма. Заняў прастол дзякуючы інтрыгам Марозіі, магчыма, яшчэ пры жыцці папярэдніка. Далучыў да Рымскай царквы Далмацыю. Хутчэй за ўсё, быў атручаны.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Папы Рымскія
Катэгорыя:Царкоўныя дзеячы X стагоддзя
Стэфан VII (VIII)

**Стэфан VII (VIII)** (; ? — ) — Папа Рымскі з снежня 928 па 15 сакавіка 931. Папа перыяду парнакратыі. Стэфан быў сынам Тэадэмунда. Паводле некаторых даных, узыйшоў на прастол яшчэ пры жыцці Яна X. Спрабаваў аднавіць спрэчкі пра папу Фармоза. Верагодна, быў забіты.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Папы Рымскія
Катэгорыя:Царкоўныя дзеячы X стагоддзя
Альберых II Спалецкі

**Альберых II Спалецкі** (; —) — з 932 года рымскі патрыцый і сенатар. Сын Альберыха I і Марозіі.

## Біяграфія 
Пасля смерці Альберыха I Марозія ажанілася з Гвіда Тасканскім, а пасля яго смерці з каралём Гуга Італьянскім. Абраза, нанесеная гэтым апошнім свайму пасербу Альберыху II, стала нагодай да паўстання рымлян (у 935 годзе) і выгнання Гуга, пасля чаго Альберых захапіў вярхоўную свецкую ўладу ў Рыме, а сваю маці Марозію і свайго брата Папу Яна XI пасадзіў у турму, дзе яны заставаліся да самай сваёй смерці. У 946 годзе Гуга быў вымушаны прызнаць уладу Альберыха над Рымам.

Пяць Пап пад час кіравання Альберыха былі толькі бязвольнымі марыянеткамі ў яго руках. Ён памёр у 954 годзе, пасля 28-гадовага кіравання.

Яго сын ад Альды Арльскай (дачкі Гуга Італьянскага), Актавіян, атрымаў у спадчыну свецкую ўладу над Рымам, з якой ён восенню 955 года, быўшы пад імем Яна XII абраны ў Папы, злучыў і духоўную.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Герцагі спалецкія
Катэгорыя:Графы Тускулумскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы X стагоддзя
Зборная ЗША па хакеі з шайбай

**Зборная ЗША па хакеі з шайбай** — прадстаўляе Злучаныя Штаты Амерыкі на міжнародных турнірах па хакеі з шайбай. Базуецца ў горадзе Эн Арбар.

Зборная троойчы перамагала на Алімпійскіх гульнях (1960, 1980, 2026), трохразовы чэмпіён свету, таксама выйграла Кубак свету 1996. На Кубку свету 2004 хакеісты ЗША не змаглі абараніць тытул, прайграўшы камандзе Фінляндыі ў паўфінале.

Шырока вядомым поспехам зборнай ЗША стаў «Цуд на лёдзе» на Алімпіядзе 1980 у Лэйк-Плэсідзе, калі паўночнаамерыканская каманда выйграла ў абсалютнага фаварыта — зборнай Савецкага Саюза на шляху да золата.

У 1990-х амерыканскі хакей меў шмат выбітных хакеістаў, у іх ліку знакамітыя гульцы НХЛ Брэт Хал, Пэт Лафантэн, Крыс Чэліяс, Філ Хаўслі, Майк Рыхтэр, Браян Ліч, Джэрэмі Ронік, Кіт Ткачук.

На Алімпіядзе 2006 зборная ЗША, укамплектаваная ў асноўным ветэранамі (сярэдні ўзрост каманды звыш 31 года), у тым ліку 44-гадовым Чэліясам, заняла толькі 8 месца, саступіўшы ў чвэрцьфінале зборнай Фінляндыі.

На Алімпіядзе 2010 зборная ЗША, укамплектаваная маладымі таленавітымі хакеістамі, такімі як Патрык Кейн, Зак Парызэ, Дастын Браўн, Філ Кесел, Раян Мілер, Пол Шцясны, Раян Сутэр, заваявала сярэбраныя медалі, саступіўшы ў фінале зборнай Канады (2:3 у авертайме). Брамнік зборнай ЗША Раян Мілер быў прызнаны найлепшым брамнікам і лепшым гульцом турніру, а абаронца-ветэран Браян Рафалскі — лепшым абаронцам.

Бронзавы медаліст чэмпіяната свету ў 2013 годзе. 

Займала 6 месца ў рэйтынгу IIHF станам на 2024 год.

## Спасылкі 
* Ron Wilson Named Head Coach of 2010 U.S. Olympic Team 
* USA Hockey All-Time Rosters and Results 
* Team United States  National Teams of Ice Hockey 
* Зборная ЗША на Eliteprospects.com 

ЗША
Катэгорыя:Хакей у ЗША
Рудольфаў мост

thumb|Рудольфава лаўка ў 1885 годзе
**Рудольфаў мост** (*Рудольфава лаўка*, ) — незахаваны вісячы мост праз Влтаву ў Празе. Пабудаваны ў 1868—1869 гадах, ішоў з Кларава на процілеглы бераг. Пазней, як і Рудальфінум, атрымаў сваю назву ў гонар кронпрынца Рудольфа, да гэтага зваўся Жэлезна лаўка ( — Жалезны мост) або Ржэтазава лаўка ( — ланцужны мост).

Мост складаўся з двух пралётаў даўжынёй 96,01 м. На сярэдняй апоры стаяла металічная вежа вышынёй 17,5 метраў. Шырыня маставога палатна складала 3,35 метры. Метал для канструкцыі пастаўляўся з Англіі з Шэфілда.

Мост, за выключэннем дробных рамонтаў, быў адкрытым да 1914 года. Потым замест яго быў збудаваны новы мост архіеводы Францішка Фердынанда д’Эстэ, пазней названы **мостам Манеса**.

Ад моста застаўся толькі невялікі домік для збору платы на левым беразе (адрас č. p.&nbsp;554). У наш час яго займае грамадская арганізацыя Gemini, там праходзіць праца з дзецьмі і моладдзю. Таксама пра існаванне моста нагадвае назва вуліцы «У жэлезне лаўкі» таксама на левым беразе.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Масты Прагі
Катэгорыя:Масты цераз Влтаву
Катэгорыя:З’явіліся ў 1869 годзе
Катэгорыя:1869 год у Празе
Мост Палацкага

**Мост Палацкага** () — мост праз Влтаву ў Празе. Гэта трэці па ўзросце захаваны мост Прагі, збудаваны ў 1876—1878 гадах па праекце Бедржыха Мунцбергера (Bedřich Münzberger) і Іозефа Райтэра (Josef Reiter) для развіцця прамысловага раёна Сміхаў.

## Апісанне 
Каменны мост складаецца з сямі арак, найбольшы памер у сярэдняй — 32 метры. Пры яго ўзвядзенні ўпершыню ў Празе была выкарыстана тэхналогія з выкарыстаннем кесонаў, якія былі выраблены на фабрыцы Рынгофера () на Сміхаве.

Пры будаўніцтве праект улічваў магчымасць пазнейшага пашырэння моста. Так і адбылося, але толькі ў 1950—1951 гадах пасля Другой сусветнай вайны, калі праводзіліся рамонтныя працы. Агульная шырыня была павялічана з 10,7 да 13,9 метраў. Даўжыня моста складае 228,8 метраў.

Першапачаткова мост быў каляровым, у ім выкарыстоўваўся сіні граніт, белы мармур і чырвоны пясчанік, але хутка паверхні выцвіслі. Каларыстычнае рашэнне сімвалічна — гэта трыкалор, колеры нацыянальнага сцяга. Таксама першапачаткова мост быў упрыгожаны скульптурамі працы Іозефа Мысльбека. Яны моцна пацярпелі пры налётах у 1945 годзе і былі перамешчаны ў Вышаград.

Мост стаў першым пражскім мостам, па якім быў пушчаны трамвай.

Да атрымання афіцыйнай назвы мост звалі Подскалскім (Podskalský, па назве паселішча ) ці Каменны мост на Сміхаў (Kamenný most na Smíchov). У 1878 годзе было дана назва ў гонар Францішка Палацкага. У 1940—45 гадах мост зваўся мостам Моцарта, потым была вернута старая назва.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Масты Прагі
Катэгорыя:Масты цераз Влтаву
Катэгорыя:З’явіліся ў 1878 годзе
Катэгорыя:1878 год у Празе
Зборная Канады па хакеі з шайбай

**Зборная Канады па хакеі з шайбай** — прадстаўляе Канаду на міжнародных турнірах па хакеі з шайбай. Канада — член ІІХФ з 1920 года. У сусветным рэйтынгу ІІХФ за 2013 год знаходзіцца на пятым месцы. У апошнія гады камплектуецца амаль цалкам з гульцоў НХЛ. Зборная Канады як каманда-«родапачынальніца» хакея лічыцца адной з наймацнейшых каманд на міжнароднай арэне, яна выйграла суперсерыю СССР — Канада 1972 года, 4 з 5 кубкаў Канады, Алімпіяду 2002, 2010 і Кубак свету 2004.

## Спасылкі 
* Мельцэр, Біл NHL.com артыкул, прысвечаная перамозе Канады на ЧС 2007. Праверана 2008-09-02.
* Hockey Canada home page
* CNNSI’s 2002 hockey coverage 
* Canada On Ice — Хакейныя чэмпіянаты свету, 1920—2008

Канада
Катэгорыя:Хакей у Канадзе
Фларэнтыйскае герцагства

**Фларэнтыйскае герцагства** () — сярэднявечная дзяржава, якая існавала ў Італіі з 1532 па 1569 гады.

Пасля таго, як Фларэнцыя ў 1530 годзе была ўзята імперскімі войскамі падчас вайны Каньякскай лігі, імператар Карл V ліквідаваў там рэспубліканскую форму кіравання і зрабіў Медычы спадчыннымі кіраўнікамі Фларэнцыі. Новым кіраўніком Фларэнцыі стаў Алесандра Медычы, які ў 1532 годзе атрымаў ад імператара тытул «герцага Фларэнтыйскага».

Алесандра апынуўся настолькі дрэнным кіраўніком, што ўжо ў 1535 годзе да Карла V прыбыла дэлегацыя знатных фларэнтыйцаў з просьбай пазбавіць таго герцагскага тытула. Пасля таго, як Карл V адмовіўся гэта зрабіць, Алесандра ў 1537 годзе быў забіты сваім далёкім сваяком. З прычыны таго, што афіцыйных спадчыннікаў у яго не было, то новым герцагам Фларэнцыі стаў прадстаўнік бакавой лініі Медычы — Козіма I.

Даведаўшыся пра смерць Алесандра, прадстаўнікі сям’і Строцы, якія таксама даводзіліся яму сваякамі, паспрабавалі прыбыць з войскамі і захапіць уладу, але Козіма адправіў ім напярэймы сілы на чале з Алесандра Вітэлі, які разбіў прэтэндэнтаў каля крэпасці Мантэмурла. Імператар Карл V прызнаў Козіма герцагам Фларэнтыйскім у абмен на дапамогу ў чарговай Італьянскай вайне. Гэта дапамога дазволіла дамагчыся вываду з Фларэнцыі імперскага гарнізона і атрымаць столькі незалежнасці, колькі было магчыма ва ўмовах іспанскага панавання ў Італіі.

У 1548 годзе Козіма набыў у Генуэзскай рэспублікі востраў Эльба, дзе стаў базіравацца новаствораны фларэнтыйскі флот.

Падчас апошняй з Італьянскіх войнаў Фларэнтыйскае герцагства выступіла на боку Свяшчэннай Рымскай імперыі супраць Францыі і Сіенскай рэспублікі і, разбіўшы ў 1554 годзе сіенцаў у бітве пры Марчыяна, па выніках вайны далучыла да сябе тэрыторыю Сіены.

У 1569 годзе Папа Пій V зрабіў Козіма «вялікім герцагам Тасканскім».

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Італьянскія дзяржавы
Катэгорыя:Гісторыя Фларэнцыі
Ханс Эрні

**Ганс Э́рні** (; нар. , Люцэрн — 21 сакавіка 2015, Люцэрн) — швейцарскі мастак і скульптар.

Вучыўся ў г. Люцэрн (1924-28) і Акадэміі Жуліяна ў Парыжы (1928-29). Зазнаў уплыў П .Пікаса, Ж. Брака, Ж. Міро. Творчасці ўласцівы гуманістычны пафас, пошукі гарманічнага ідэалу, вытанчаная выразнасць ліній. Аўтар манументальных размалёвак у спартыўным клубе ў Люцэрне (1933), музеі этнаграфіі г. Неўшатэль (1954), плакатаў, малюнкаў, гравюр, кніжных ілюстрацый.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  

Катэгорыя:Мастакі Швейцарыі
Катэгорыя:Скульптары Швейцарыі
Катэгорыя:Мастакі марак
Катэгорыя:Жывыя стогадовыя доўгажыхары
Тасканская марка

**Тасканская марка** (або **Тасканскае маркграфства**) — марка, створаная Каралінгамі на землях былога Лангабардскага каралеўства. На поўначы яна межавала з Італьянскім каралеўствам, на ўсходзе і поўдні — з Папскай вобласцю, на захадзе абмывалася Лігурыйскім морам. Сама марка ўяўляла сабой набор графстваў (галоўным чынам у даліне Арно).

Першым маркграфам Тасканскім быў Адальберт I, які атрымаў гэты тытул у 846 годзе. Яго дзед і бацька — Баніфацый I і Баніфацый II — таксама былі носьбітамі высокіх тытулаў і кантралявалі большасць графстваў рэгіёна. Іх нашчадкі кантралявалі марку да 931 года; у канцы IX — пачатку X стагоддзяў падтрымка маркграфа Тасканы была важная для любога кандыдата на трон караля Італіі.

У 931 годзе Гуга Арльскі, які стаў каралём Італіі, зрынуў нашчадкаў Баніфацыяў у рамках сваіх высілкаў па кансалідацыі найбольш важных уладанняў у Італіі ў руках сваіх сваякоў. Ён дараваў Таскану свайму брату Базо; марка заставалася пад кіраваннем нашчадкаў Базо аж да 1001 года, маркграфы Тасканскія працягвалі адыгрываць важную ролю пры выбары караля Італіі.

У 1027 годзе за апазіцыю ў пытанні абрання яго італьянскім каралём Конрад II зрынуў чарговага тасканскага маркграфа з ліку нашчадкаў Базо, і перадаў марку свайму прыхільніку Баніфацыю. Баніфацый аб’яднаў пад сваёй уладаў усю спадчыну Каноскага дому і перадаў яе па спадчыне сваёй дачцэ Мацільдзе. Мацільда прызначыла спадчынніцай сваіх ленных земляў і памесцяў Рымскую царкву, аднак гэта быў такі прынадны кавалак, што «спадчына Мацільды» на некалькі стагоддзяў стала аб’ектам барацьбы паміж Папамі і Імператарамі; новыя «маркграфы Тасканскія» ўжо не прызначаліся. Падчас гэтай міжусобіцы шэраг тэрыторый былой Тасканскай маркі развіліся настолькі, што сталі самастойнымі дзяржаўнымі ўтварэннямі.

## Маркграфы Тасканскія 
* Адальберт I (846—884)
* Адальберт II (884—915)
* Гвіда (915—929)
* Ламберт (929—931)
* Базон (931—936)
* Уберта (936—962)
* Уга (970—1001)
* Баніфацый III (1004—1011)
* Раніер (1014—1024)
* Баніфацый IV (1027—1052)
* Фрыдрых (1052—1055)
* Готфрыд I (1054—1069)
* Готфрыд II (1069—1076)
* Мацільда Тасканская (1076—1115)

## Гл. таксама 
* Спіс кіраўнікоў Тасканы

## Літаратура 
* Бульст-Тиле Мария Луиза, Йордан Карл, Флекенштейн Йозеф. Священная Римская империя: эпоха становления / Пер. с нем. Дробинской К. Л., Неборской Л. Н. под редакцией Ермаченко И. О. — СПб.: Евразия, 2008. — 480 с. — 1000 экз. — ISBN 978-5-8071-310-9
* Фазоли Джина. Короли Италии (888—962 гг.) / Пер. с итал. Лентовской А. В.. — СПб.: Евразия, 2007. — 288 с. — 1 000 экз. — ISBN 978-5-8071-0161-8

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Італьянскія дзяржавы
Катэгорыя:Гісторыя Тасканы
*
Ірына Уладзіміраўна Ганецкая

**Іры́на Уладзі́міраўна Гане́цкая** (нар. , Маладзечна) — беларускі гісторык і археолаг. Кандыдат гістарычных навук (1993).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў горадзе Маладзечна. Скончыла ў 1984 годзе гістарычны факультэт Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута, у 1989 годзе — аспірантуру Інстытута гісторыі НАН Беларусі.

У 1989—2022 гадах працавала ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі: навуковы супрацоўнік аддзела археалогіі і гісторыі Полацкай зямлі, вядучы навуковы супрацоўнік аддзела археалогіі сярэдневяковага перыяду, аддзела археалогіі Сярэдніх вякоў і Новага часу.

У час пратэстаў супраць рэжыму Лукашэнкі была 8 студзеня 2021 года затрымана непадалёк ад свайго дома разам з суседзямі, з якімі размаўляла. 11 студзеня суддзя Першамайскага раёна Максім Трусевіч выпісаў штраф у 30 базавых велічынь — 870 рублёў, суседзі атрымалі па 10 сутак арышту.

## Навуковая дзейнасць 
Займаецца археалогіяй перыяду XI—XVIII стагоддзяў (гарады, замак, помнікі архітэктуры, керамічныя вырабы), вывучае гісторыю культуры XI—XIII стагоддзяў. Аўтар манаграфіі, навуковых артыкулаў пра Глускі замак. Уваходзіла ў рэдакцыйную калегію 1-га сшытку 5 тома Беларускага гістарычнага агляду. Навуковы рэдактар IV тома «Археалогіі Беларусі» (Мн., 2001) (разам з В. Ляўко і Ю. Заяцам).

## Бібліяграфія 
* Ганецкая І., Здановіч Н., Трусаў А. Вытокі беларускага фаянсу // Мастацтва Беларусі. 1988. № 6. С. 58—61.
* Ганецкая І. Тонкае пачуццё матэрыялу і формы // Мастацтва Беларусі. 1989. № 7. С. 70—71,
* Ганецкая І., Здановіч Н. Дэкаратыўная кераміка // Час, помнікі, людзі: Тэзысы дакладаў міжнароднай канферэнцыі. Мн., 1993.
* Маёліка на Беларусі ў XI—XVIII стст.  — Мн.: Навука і тэхніка, 1995. — 120 с. ISBN 5-343-01566-2
* Ганецкая Ірэна, Марзалюк Ігар. Магілёў у XII—XVIII ст. Беларускі гістарычны агляд. Том 5 Сшытак 1 (8) Чэрвень 1998.
* Ганецкая, І. Крыніцы па гісторыі беларускіх замкаў: 16 век / І. Ганецкая // Беларускі гістарычны часопіс. — 2003. — N9. — С. 17—24.
* В. Вяргей, І. Ганецкая, М. Гурын. Гісторыя Беларусі (у шасці тамах) Трэці том. — Мінск, ВП «Экаперспектыва», 2004.
* В. Вяргей, І. Ганецкая, М. Гурын. Гісторыя Беларусі (у шасці тамах) Другі том. — Мінск, ВП «Экаперспектыва», 2008.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Ірына Ганецкая. Глускі замак: Гісторыя аднаго помніка  // «Глуская панорама» № 9—10 (11—12) ліпень 2007 г. http://80.79.119.137/~gluskonl/arhiv/Pano11jul07.pdf
* 

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Археолагі Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі
Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага
Валерый Іванавіч Галубовіч

**Валерый Іванавіч Галубовіч** (, ) — беларускі гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1974), прафесар (1997).

Скончыў гістарычны факультэт БДУ (1970). З 1974 у Беларускім дзяржаўным эканамічным універсітэце, з 1985 загадчык кафедры эканамічнай гісторыі.

Даследуе гаспадарку земляў сучаснай Беларусі ў IX—XIII стст., эканамічнае развіццё БССР у 1940—1980-я, гісторыю развіцця ў Беларусі эканамічнай навукі і адукацыі (гісторыю БДУ).

Пад кіраўніцтвам і навуковай рэдакцыяй В. Галубовіча ўпершыню ў Беларусі для студэнтаў эканамічных спецыяльнасцей ВНУ распрацавалі праграму курсу «Эканамічная гісторыя Беларусі», а таксама курс параўнаўчай эканамічнай гісторыі «Эканамічная гісторыя Беларусі і замежных краін».

Мае каля 90 навуковых і навукова-метадычных прац. Аўтар шэрагу дапаможнікаў па эканамічнай гісторыі Беларусі і замежжа. Сябар рэдакцыйнай калегіі «Беларускага гістарычнага часопіса».

## Літаратура 
* Шыбека, З. «Трэба рабіць эканамічную гісторыю практычнай навукай»: Да 60-годдзя з дня нараджэння Валерыя Іванавіча Галубовіча / З. Шыбека, В. Кушнер // Беларускі гістарычны часопіс. — 2003. — № 9. — С. 42—43.

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Эдуард Аляксандравіч Мазько

**Эдуард Аляксандравіч Мазько** (, вёска Махро Іванаўскага раёна — , ) — беларускі гісторык, паэт. Кандыдат гістарычных навук (2003).

## Біяграфія 
Скончыў гістарычны факультэт Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Працаваў у музеі Максіма Багдановіча, у 1990-я актыўна друкаваў вершы, уваходзіў у верш-гурт «Дыяген» — суполку гродзенскіх літаратараў. Як паэт, абапіраўся на лепшыя традыцыі заходнееўрапейскага сюррэалізму і дэкадансу, а таксама на мастацка-эстэтычныя пошукі айчыннага прыгожага пісьменства пачатку ХХ ст.

Выкладаў у Гродзенскім дзяржаўным універсітэце імя Янкі Купалы сацыялогію культуры, культуралогію.

У 2003 абараніў кандыдацкую дысертацыю пра Беларускую хрысціянскую дэмакратыю ў міжваенны час, працаваў над доктарскай дысертацыяй, прысвечанай беларускай народнай культуры.

20 чэрвеня 2011 заўчасна памёр.

У 2012 годзе ў Варшаве выйшла пасмяротная кніга паэзіі «Займеннікі».

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Таццяна Сяргееўна Скрыпчанка

**Тацця́на Сярге́еўна Скры́пчанка** (, ) — беларускі археолаг. Кандыдат гістарычных навук (1983).
## Біяграфія 
У 1978 годзе скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. 3 1978 года навуковы супрацоўнік Інстытута гісторыі НАН Беларусі.

Даследуе старажытнае шкло. Удзельнічала ў Палескім археалагічным атрадзе, Мінскай археалагічнай экспедыцыі. Абследавала помнікі археалогіі на тэрыторыі Мінскай і іншых абласцей Беларусі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Археолагі Беларусі
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Ганна Андрэеўна Язубчык

**Ганна Андрэеўна Язубчык** () — беларуская вучоная ў галіне сельскай мікрабіялогіі. Доктар сельскагаспадарчых навук (1962).

## Біяграфія 
Скончыла Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію ў 1930 годзе. З 1935 года ў Інстытуце біялагічных навук АН БССР (у 1939—1941 гадах дырэктар). 

Удзельніца партызанскага руху ў Беларусі ў часе Другой сусветнай вайны. 

У 1944—1945 гадах на пасадзе дырэктара Навукова-даследчага аграглебавага інстытута Акадэміі навук БССР. З 1945 года загадчыца лабараторыі мікрабіялогіі Інстытута сацыялістычнай сельскай гаспадаркі (з 1956 г. — Беларускі НДІ земляробства). У 1969—1974 гадах у Беларускім НДІ глебазнаўства і аграхіміі.

## Навуковыя працы 
Аўтар шматлікіх прац па глебавай мікрабіялогіі.
* Мікраарганізмы ў сельскай гаспадарцы. Мн., 1957;
* Полезные микрооорганизмы в сельском хозяйстве, Мн., 1972 (разам з В. М. Чаканавай)

## Літаратура 
*  — С. 246.
*  — С. 457.

## Спасылкі 
* Язубчык, Ганна Андрэеўна (доктар сельскагаспадарчых навук; 1904—1975) // Нацыянальная бібліятэка Беларусі

Катэгорыя:Дактары сельскагаспадарчых навук
Катэгорыя:Мікрабіёлагі Беларусі
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Таццяна Мікалаеўна Каробушкіна

**Тацця́на Мікала́еўна Каро́бушкіна** (, в. Кубышка, Нялідаўскі раён, Цвярская вобласць) — беларускі археолаг. Кандыдат гістарычных навук (1977).

## Біяграфія 
Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1958). У 1977 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю на тэму «Земляробства на тэрыторыі Беларусі ў 10-13 стст.»: (Віленскі інстытут гісторыі). Працуе ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі.

Брала ўдзел у даследаваннях Мінску і іншых беларускіх гарадоў, абследавала шматлікія помнікі Мінскай і іншых абласцей. Вывучала земляробства на тэрыторыі Беларусі, гісторыю насельніцтва Беларускага Пабужжа X—XIII стст., дала характарыстыку сельскагаспадарчых прылад працы, высвятліла час увядзення ў культуру збожжавых і іншых раслін.

Аўтар кніжак «Земляробства на тэрыторыі Беларусі X—XIII стст.» (1979), «Археалогія Беларусі. Бібліяграфічны паказальнік (1932—1975)» (1988), дзе прыводзяцца археалагічныя помнікі Койданаўшчыны, калі і кім яны даследаваліся; «Курганы Беларускага Пабужжа X—XIII ст.» (Пад рэд. Э. М. Загарульскага. — Мн.: Навука і тэхніка, 1993. — 133 с.), шматлікіх артыкулаў, а таксама адна з аўтараў «Гісторыі Мінску» (1967), «Нарысаў па археалогіі Беларусі». (ч. 2, 1972), «Беларускай археалогіі» (1987).

## Творы 
; Артыкулы ў слоўніках, даведніках і энцыклапедыях 
* Мельнікоўская Вольга Мікалаеўна / Т. М. Каробушкіна // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 2: Л — Я. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2009. — 492, [1] c. — С. 66. — ISBN 978-985-11-0354-2.

## Прэміі 
* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (2002, у аўтарскім калектыве) — *за цыкл прац «Паўднёвая Беларусь у IX—XIII ст.»*.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Цвярской вобласці
Катэгорыя:Археолагі СССР
Катэгорыя:Археолагі Беларусі
Кліменцій Пятровіч Шут

**Кліме́нцій Пятро́віч Шут** (, в. Плецявішча, Чэрвеньскі раён — ) — беларускі археолаг.

## Біяграфія 
У 1960 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. 3 1960 г. навуковы супрацоўнік сектару археалогіі Інстытута гісторыі АН Беларусі. У 1959—1961 гадах удзельнічаў у працы Мінскай археалагічнай экспедыцыі, з 1963 года даследаваў гарадзішчы ранняга жалезнага веку на поўначы Беларусі, на многіх гарадзішчах правёў шурфоўку (неглыбокая вертыкальная выпрацоўка для разведкі выкапняў). Адкрыў і ўвёў у навуковы ўжытак больш за 10 археалагічных помнікаў. Падрыхтаваў археалагічную карту паўночнай Беларусі са спісам гарадзішчаў.

Сярод апублікаваных прац:
* Городище Дворище // Вопросы археологии. — Мн., 1966.;
* Городище Клубчичи Ушачского района // Древности Белоруссии. — Мн., 1969.

## Літаратура 
* 
*  — С. 489.

Катэгорыя:Археолагі Беларусі
Катэгорыя:Археолагі СССР
Мацільда Тасканская

**Мацільда Тасканская** (, ;  — , ), таксама **Мацільда Каноская** (), часам **Вялікая графіня** () — маркграфіня тасканская. Была прыхільніцай рымскага папы Рыгора VII падчас барацьбы за інвестытуру. Адна з нешматлікіх сярэднявечных жанчын, якія праводзілі ваенныя дзеянні.

## Біяграфія 
Яе бацька Баніфацый III Тасканскі быў кіраўніком большасці земляў Паўночнай Італіі, уключаючы Ферару, Модэну, Мантую, Брэшыю, Рэджа-Эмілію, і меў тытул «маркграф тасканскі». Пасля смерці бацькі яе маці Беатрыса Латарынгская была пры ёй рэгенткай.

У 1070 годзе яна па палітычных меркаваннях уступіла ў тайны шлюб з Готфрыдам Гарбатым, герцагам латарынгскім, які памёр у 1076 годзе. У яе замку Каноса Рыгор VII хаваўся ад Генрыха IV, які ў 1077 годзе прыходзіў да яго туды на пакаянне. Калі ў 1081 годзе Генрых напаў на Рыгора, Мацільда перашкодзіла поўнаму паражэнню апошняга, і пасля смерці Рыгора працягвала варагаваць з Генрыхам.

У 1089 годзе яна пагадзілася па просьбе Папы Урбана II уступіць у другі тайны шлюб з 18-гадовым праціўнікам Генрыха IV, Вельфам V, сынам баварскага герцага; шлюб гэты, аднак, быў скасаваны праз некалькі гадоў.

Пазней Мацільда падтрымлівала паўстанні Конрада і Генрыха V супраць іх бацькі.

Спадчынніцай сваіх ленных земляў і памесцяў Мацільда прызначыла рымскую царкву.

Барацьба паміж імператарам і Папамі за гэту так званую спадчыну Мацільды працягвалася да XIII стагоддзя; падчас гэтай міжусобіцы тасканскія гарады хутка развіліся і дасягнулі такой жа незалежнасці, як і гарады Ламбардыі. Такім чынам, спадчына Мацільды распалася на цэлы шэраг гарадскіх абласцей: Фларэнцыі, Лукі, Пізы, Сіены, Арэца, Мадэны, Рэджа-Эміліі, Мантуі і Пармы.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Каноская дынастыя
Катэгорыя:Жанчыны Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Графы Італіі
Канькабежны спорт на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 — 1000 метраў (жанчыны)

**Спаборніцтвы па канькабежнаму спорту на дыстанцыі 1000 метраў сярод жанчын на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014** прайшлі 13 лютага. Месца правядзення канькабежны стадыён «Адлер-Арэна». Спаборніцтвы пачаліся ў 18:00 па мясцовым часе (UTC+4).

## Медалісты 
## Рэкорды 
## Вынікі 
Прадстаўніца Кітая Чжан Хун усталявала рэкорд катка — 1:14,02.

## Спасылкі 
*Вынікі на сайце ІСУ