open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ліцыній

**Флавій Галерый Валерый Ліцыніян Ліцыній** (; каля 263—325) — рымскі імператар у 308—324.

## Біяграфія 
Ліцыній адбываўся з Дакіі і быў з даўніх пор знаёмы з імператарам Галерыем, асабліва з часу вайны супраць персідскага цара Нарсеса. У 307 годзе Галерый зрабіў Ліцынія сваім суправіцелем з тытулам Цэзара і пакінуў яго для абароны Ілірыка і Фракіі. Сам Галерэй рушыў у Італію супраць Максенцыя. Па вяртанні ў 308 годзе ён абвясціў Ліцынія Аўгустам і аддаў пад яго ўладу Рэцыю і Панонію (Аўрэлій Віктар, «Пра Цэзараў»; 40) .

Пасля смерці Галерэя пачалася вайна паміж Ліцыніем і Максімінам, які валодаў Сірыяй і Егіптам. Войскі абодвух прэтэндэнтаў сустрэліся ў Віфініі, але імператары здолелі дамовіцца пра падзел улады. Ліцыній атрымаў еўрапейскія правінцыі імператара Галерыя, а Максімін — азіяцкія.

У 313 годзе Ліцыній жаніўся з Канстанцыяй, сястрой імператара Канстанціна I. У гэты час Максімін вырашыў пачаць вайну і пераправіўся з вялікім войскам у Еўропу. Ліцыній паспяшаўся назад, але з-за раптоўнасці нападу здолеў сабраць толькі невялікае войска. Непадалёк ад Гелеспонта адбылася бітва, дзе Максімін быў цалкам пабіты і змушаны быў бегчы ў Азію. Пасля таго як той памёр у Тарсе, усе ўсходнія правінцыі прызналі ўладу Ліцынія (Лактанцый, «Пра смерць ганіцеляў» 36, 45, 49).

Ліцыній быў па сваім нораве вельмі прагны. Па сваёй натуры ён перасягнуў усіх, быў вельмі ўладалюбівы, быў вельмі суровы і раздражняльны, і варожа ставіўся да навук. Ва ўсім ён прытрымліваўся вайсковай дысцыпліны (Аўрэлій Віктар, «Пра жыццё і норавы рымскіх імператараў»; 41).

Пасля гібелі ўсіх астатніх імператараў, Ліцыній і Канстанцін засталіся адзінымі валадарамі рымскага свету. Мір доўга не прастаяў і адразу пасля смерці Максіміна бліснула новая вайна, якая працягвалася дзесяць гадоў. У 314 годзе Канстанцін пабіў Ліцынія ля Цыбала, і захапіў у яго Далмацыю, Мезію і Македонію. У 324 вайна аднавілася. Ліцыній быў ізноў пабіты ў Фракіі і адступіў да Халкідона (Аўрэлій Віктар, «Пра Цэзараў»; 41). Канстанцін пераследаваў таго ў Малой Азіі.

У апошняй марской і сухапутнай бітве ў Нікамедыі Ліцыній быў пераможаны і здаўся Канстанцінц. Ён перадаў Канстанцінцсвой царскі ўбор і зрокся ад улады. Канстанцін спаслаў Ліцынія ў Фесалонікі, але праз некаторы час загадаў задушыць яго.

## Літаратура 
* *Коптелов Б. В.* Император Лициний: На переломе эпох. — М., 2008. — 132 с. — ISBN 5-9551-0239-6.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Забітыя манархі
Катэгорыя:Задушаныя
Касцюковічы (значэнні)

Назву **Касцюко́вічы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць:
** Касцюковічы — вёска ў Мазырскім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Касцюковічы — горад, цэнтр Касцюковіцкага раёна
** Касцюковічы — вёска ў Круглянскім раёне
Ветка (значэнні)

Назву **Ве́тка** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць:
** Ветка — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне
** Ветка — горад, цэнтр Веткаўскага раёна
* Магілёўская вобласць:
** Ветка — вёска ў Бялыніцкім раёне
** Ветка — вёска ў Хоцімскім раёне
* Мінская вобласць:
** Ветка — вёска ў Салігорскім раёне
** Ветка — вёска ў Слуцкім раёне
Кастрычнік (значэнні)

Назву **Кастры́чнік** маюць:
* **Кастрычнік** — дзясяты месяц Грыгарыянскага календара

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць:
** Кастрычнік — вёска ў Светлагорскім раёне.
** Кастрычнік — пасёлак у Хойніцкім раёне.
* Магілёўская вобласць:
** Кастрычнік — былая вёска ў Бялыніцкім раёне.
** Кастрычнік — вёска ў Глускім раёне.
* Мінская вобласць:
** Кастрычнік — вёска ў Барысаўскім раёне.
** Кастрычнік — вёска ў Крупскім раёне.

## Іншае 
* «Кастрычнік» — кінатэатр у Магілёве.
* «Кастрычнік» — кінатэатр у Мінску.
* Кастрычнік — прыпыначны пункт у Калінкавіцкім раёне.
White Horse (песня Тэйлар Свіфт)

**«White Horse»** *(бел. «Белы конь»)* — другі сінгл амерыканскай кантры спявачкі Тэйлар Свіфт з яе другога студыйнага альбома «Fearless», выпушчаны 7 снежня 2008 пад лэйблам Big Machine. Песня была напісана Тэйлар разам з Ліз Роуз. Кампазіцыя і відэакліп мелі значную папулярнасць у ЗША (№ 13 у Billboard Hot 100, №2 у Hot Country Songs) і атрымалі станоўчыя водгукі, а таксама некалькі музычных узнагарод, сярод якіх нават дзве прэміі Грэмі.

## Інфармацыя
Сінгл выйшаў 7 снежня 2008 года і дэбютаваў пад нумарам №13 у Billboard Hot 100, а 4 красавіка 2009 года дасягнуў другога месца ў Hot Country Songs.

У лістападзе 2014 года наклад «White Horse» перавысіў 1,9 мільёна копій у ЗША. На цяперашні час тыраж у Амерыцы складае прыблізна 4 мільёна копій. Акрамя таго, песня атрымала чатыры плацінавыя сертыфікацыі ад Recording Industry Association of America.

Кампазіцыя стала адным з 13 трэкаў з альбома «Fearless», якія ўвайшлі ў топ-40 чарта Billboard Hot 100, што стала новым рэкордам гэтага хіт-парада.

Прэм'ера відэакліпа на «White Horse» адбылася 7 лютага 2009 на тэлеканале CMT. Рэжысёрам стала Трэй Фанджой.

31 студзеня 2010 года ў Лос-Анджэлесе адбылася 52-я цырымонія ўзнагароджання музычнай прэміі Грэмі, дзе Тэйлар перамагла у двух катэгорыях: «Лепшая кантры-песня» і «Лепшае выкананне кантры-спявачкай».

Патаемнае пасланне — «All I Ever Wanted Was The Truth» *(бел. «Усё, што я калі-небудзь жадала, — гэта праўда»)*.

## Версіі
***CD Сінглы**
#White Horse" (Альбомная версія) – 3:55
#White Horse" (Радыё версія) – 3:22

## Чарты
### Тыднёвыя чарты
### Гадавыя чарты
Кубак Беларусі па плаванні 2017

**Адкрыты Кубак Беларусі па плаванні памяці Б. Я. Сівіцкага 2017** праходзіў 25-28 студзеня ў Брэсце.

## Медалісты 
### Мужчыны 
### Жанчыны 
### Змяшаны 
## Спасылкі 
* Вынікі Кубка 

Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2017 годзе
Катэгорыя:Студзень 2017 года
Катэгорыя:Спорт у Брэсце
Катэгорыя:2017 год у Брэсце
Катэгорыя:Кубак Беларусі па плаванні
Забава (значэнні)

* **Забава** — актыўная дзейнасць, у выніку ажыццяўлення якой чалавек адчувае задавальненне

Назву **Заба́ва** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Забава — вёска ў Кобрынскім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Забава — пасёлак у Чавускім раёне

## Рэкі 
* Забава — рака ў Быхаўскім раёне Магілёўскай вобласці, левы прыток ракі Макранка
Палікарпа Пас Гарсія

**Палікарпа Пас Гарсія** (— ) — гандураскі ваенны лідар і часовы аўтакратычны прэзідэнт краіны з 1978 да 1982 года.

## Прэзідэнцтва 
Пас прыйшоў да ўлады 1978 годзе ў выніку так званага «какаінавага перавароту», які фінансаваўся Медэльінскім какаінавым картэлем на чале з наркабаронам Хуанам Матэі-Бальэстерасам. У часы яго праўлення узброеныя сілы Гандураса і спецыяльныя службы атрымлівалі фінансаванне ад картэляў у абмен на абарону з боку дзяржавы, а Гандурас стаў адным з асноўных каналаў транспарціроўкі какаіну і марыхуаны з Калумбіі. Калі амерыканскае Упраўленне па барацьбе з наркотыкамі размясціла свой першы офіс у Тэгусігальпе ў 1981 года, яно хутка прыйшло да высновы, што «амаль усе члены ўрада былі ўцягнутыя ў гандаль наркотыкамі»
.

Яго праўленне адзначалася ростам ўзроўню карупцыі і высокім узроўнем ваенных рэпрэсій.

Вайскоўцы кіравалі Гандурасам з 1963 года, а Пас стаў апошнім на цяперашні час генералам на пасадзе кіраўніка дзяржавы. Выбары 1981 года выйграў Раберта Суаса Кордава, і Пас склаў свае паўнамоцтвы ў студзені наступнага года.

Катэгорыя:Прэзідэнты Гандураса
Баразнаватабрухія

**Баразнаватабрухія, бяспанцырныя, жалабабрухія** (*Solenogastres*) — клас малюскаў.

Адрозніваецца каля 120 найбольш прымітыўных відаў, пашыраных амаль ва ўсіх морах ад Арктыкі да Антарктыкі. Жывуць на розных глыбінях (да 9000 м). Найбольш вядомыя малюскі з родаў *Nematomenia* і *Epimenia*. 

Цела чэрвепадобнае, даўжынёй ад 1 мм да 30 см, звонку ўкрытае вапняковымі шыпамі рознай будовы. Ракавіна адсутнічае. У большасці на брушным баку знаходзіцца баразна (адсюль назва) з вузкім кілем (рудымент нагі). 

Гермафрадыты. Кормяцца дэтрытам, водарасцямі, дробнымі жывёламі. Частка з іх жыве сярод каралаў і аб'ядае іх паліпы.

## Літаратура 
* Баразнаватабрухія // 


Катэгорыя:Класы жывёл
Геварызм

**Геварызм** — левая палітычная плынь, якая ўзнікла пасля Кубінскай рэвалюцыі і грунтуецца на ленінізме, мааізме, партызанскай вайне і іншых ідэях Эрнэста Чэ Гевары. Ідэалогія мела вялікі поспех сярод партызан Лацінскай Амерыкі і «новых левых» у Заходняй Еўропе
## Гісторыя ўзнікнення і асноўныя ідэі геварызму 
Пасля перамогі кубінскай рэвалюцыі пад кіраўніцтвам Фідэля Кастра, яго паплечнік Эрнэста Гевара ператварыў свае абстрактныя леварадыкальныя ідэі ў адзіную ідэалогію — геварызм. Практычна гэтую ідэалогію Гевара выкарастаў у Конга і Балівіі. Падчас вайны ў Балівіі Гевара загінуў і стаў сімвалам сусветнага камуністычнага руху і ідэалам новых левых.
Геварызм падтрымлівае экспарт рэвалюцыі ў імперыялістычныя краіны (напрыклад, ЗША). Гевара ўвесь час гаворыць аб тым, што пастаянная партызанская вайна, якая адбываецца ў пазагарадскіх раёнах, можа «зламаць лідараў». Ён уводзіць тры моманты, якія прадстаўляюць яго ідэалогію ў цэлым: што звычайныя людзі могуць выйграць у дзяржаўнай арміі пры правільнай арганізацыі; што ўмовы, якія робяць рэвалюцыю, народныя сілы могуць выкарыстоўваць; і што народныя сілы заўсёды маюць перавагу ў не гарадскіх умовах.
Гевара мещ асабліва вялікую цікавасць да партызанскай вайны, з прысвячэннем *foco* тэхнікі, таксама вядомы як «focalism» (ці «foquismo» на іспанскай мове). Нягледзячы на адрозненні ў падыходах — падкрэсліваючы кіраўніцтва партызан, а не засяроджванне палітычнай улады ў ваенных ўмацаваньнях — Чэ Гевара натхніўся мааісцкім паняццем «народнай вайны», ідэям Маа Цзэдуна і падтрымаў яго ў кітайска-савецкім расколе. Гэтай супярэчнасцю можа часткова растлумачыць яго адыход ад прасавецкай Кубы Кастра ў сярэдзіне 1960-х гадоў.
Гл. таксама
* Трацкізм
* Марксізм
* Марксізм-ленінізм
* Мааізм
* Кастраізм

## Спасылкі 
Катэгорыя:Марксізм
Катэгорыя:Чэ Гевара
Катэгорыя:Партызанская вайна
Катэгорыя:Кірункі сацыялогіі
Чорнае (возера, Расонскі раён, каля вёскі Вялікія Асёткі)

**Чо́рнае** — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, за 31 км на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка Расоны, за 3 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Вялікія Асёткі, на водападзеле рэк Дрыса і Палата.

Плошча паверхні 0,06 км². Даўжыня 0,32 км, найбольшая шырыня 0,27 км. Даўжыня берагавой лініі 0,97 км.

Круглая катлавіна возера размешчана сярод вялікага балотнага масіву.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Расонскага раёна
Катэгорыя:Басейн Заходняй Дзвіны
Піліп Іванавіч Кавалёў

{{Ваенны дзеяч
|імя              = Піліп Іванавіч Кавалёў
|дата нараджэння  = 27.11.1916 (14)
|месца нараджэння = 
|дата смерці      = 17.03.1944
|месца смерці     = 
|выява            = 
|апісанне         = 
|мянушка          = 
|прыналежнасць    = 
|гады службы      = 
|званне           = 
|род войскаў      = 
|камандаваў       = група падрыўнікоў
|часць            = 255-ы партызанскі полк 8-й Рагачоўскай партызанскай брыгады
|бітвы            = Савецка-фінская вайнаВялікая Айчынная вайна
|узнагароды       = {
 
}
{
 
}
|сувязі           = 
|у адстаўцы       = 
}}
**Піліп Іванавіч Кавалёў ** ( — 17 сакавіка 1944) — Герой Савецкага Саюза, падрыўнік. Удзельнічаў у партызанскім руху ў Беларусі. Быў у групе падрыўнікоў 255-га партызанскага палка 8-й Рагачоўскай партызанскай брыгады. Пасмяротна узнагароджаны ордэнам Леніна.

## Біяграфія 
Філіп Іванавіч Кавалёў нарадзіўся 27 лістапада 1916 года ў вёсцы Гайкоў цяпер Чэрыкаўскага раёна Магілёўскай вобласці ў сям'і селяніна. Па нацыянальнасці з'яўляецца беларусам. Атрымаў 9-гадовую адукацыю. Да 1939 года працаваў у саўгасе, на заводзе ў Запарожжы, а потым у Чэрыкаўскай МТС.

У 1939 годзе Кавалёў паступіў на службу ў Чырвоную Армію. Удзельнічаў у савецка-фінскай вайне ў 1939—1940 гадах.

З чэрвеня 1941 года ён удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Трапіўшы ў акружэнне, з баямі прарываўся да савецкіх войскаў. У баях за Ленінград у верасні 1941 года быў паранены. Лячыўся ў шпіталі на Урале. Пасля лячэння ў шпіталі даведаўся, што больш не прыдатны да службы. Напісаўшы прашэнне ў штаб партызанскага руху аб адпраўке ў нямецкі тыл, туды быў адпраўлены. Адразу актыўна ўключыўся ў партызанскі рух на тэрыторыі Беларусі. З ліпеня 1942 года знаходзіцца ў 255-м партызанскім палку на пасадзе падрыўніка. Удзельнічаў у падрыхтоўцы 13 дыверсійных груп.

За час працы ў нямецкім тыле пусціў пад адхон 19 нямецкіх эшалонаў з тэхнікай і жывой сілай, падарваў 24 аўтамашыны, падарваў 9 шашэйных мастоў.

Загінуў у баі з нямецкімі часткамі каля вёскі Перунова Кіраўскага раёна Магілёўскай вобласці 17 сакавіка 1944 года. 15 жніўня 1944 года яму было пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза. Таксама пасмяротна узнагароджаны ордэнам Леніна. Быў пахаваны ў вёсцы Боркі Кіраўскага раёна Магілёўскай вобласці. Імя Ф. І. Кавалёва носіць сярэдняя школа № 2 г. Клічава..

## Памяць 
* Імем Кавалёва названа вуліца ў горадзе Чэрыкаве.
* 3 ліпеня 1993 года ў горадзе Клічаў Магілёўскай вобласці Рэспублікі Беларусь адкрыты помнік П. І. Кавалёву.

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Пахаваныя ў Кіраўскім раёне
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чэрыкаўскім раёне
Катэгорыя:Памерлі ў Кіраўскім раёне
Чорнае (возера, Расонскі раён, басейн Нішчы, каля вёскі Якубова)

**Чо́рнае** — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці, за 19 км на паўночны захад ад гарадскога пасёлка Расоны, за 7,5 км на поўнач ад вёскі Якубова, у басейне ракі Нішча.

Плошча паверхні 0,04 км². Даўжыня 0,28 км, найбольшая шырыня 0,18 км. Даўжыня берагавой лініі 0,04 км.

Размешчана сярод лесу. Схілы катлавіны невыразныя, уздоўж заходняга берага балота.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб'екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб'екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Расонскага раёна
Катэгорыя:Басейн Нішчы
Глыбокае Струнава

**Глыбо́кае Стру́нава** — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці, за 30 км на паўночны ўсход ад горада Гарадок, за 5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Вярэчча, у басейне ракі Аўсянка.

Плошча паверхні 0,16 км². Даўжыня 1,25 км, найбольшая шырыня 0,22 км. Даўжыня берагавой лініі 2,65 км. Плошча вадазбору 2 км².

Схілы катлавіны вышынёй да 25 м, пад лесам. Злучана пратокай з возерам Мелкае Струнава.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб'екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб'екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна
Пярэспа (значэнні)

Назву **Пярэ́спа** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Пярэспа — вёска ў Драгічынскім раёне
* Мінская вобласць:
** Пярэспа — вёска ў Любанскім раёне
* Мінск:
** Пярэспа — гістарычны раён Мінска, размешчаны ў паўночнай частцы горада, на сутоках рэчкі Пярэспы і ракі Свіслач

## Рэкі 
* Пярэспа — рака, левы прыток Свіслачы
* Пярэспа — ручай у Добрушскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі і Навазыбкаўскім раёне Бранскай вобласці Расіі, левы прыток ракі Ачоса
Аўрэлій Валерый Валент

**Аўрэлій Валерый Валент** (, ? — 317 г.), вядомы таксама як **Валент I** — рымскі імператар з канца 316 года па 1 сакавіка 317 года.

## Біяграфія 
Адзінае, што вядома пра гэтага чалавека да яго прыходу да ўлады — што ён быў камандуючым на мяжы () у Дакіі (якая ў той час кантралявалася Ліцыніем). Пасля таго як падчас першай сваёй вайны з Канстанцінам I Ліцыній пацярпеў знішчальную паразу ў бітве пры Цыбале 8 кастрычніка 316 года (некаторыя даследчыкі яе адносілі да 314 г.), ён бег да Адрыянапаля, дзе з дапамогай Валента сабраў новае войска. Там, напачатку снежня 316 года Ліцыній узвёў Валента ў ранг Аўгуста — напэўна, для таго, каб захаваць яго лаяльнасць. Пазней Ліцыній распачне такі ж ход, падчас другой вайны з Канстанцінам прызначыўшы сабе ў суправіцелі Марцініяна.

Наратыўныя крыніцы завуць Валента цэзарам, аднак на манетах ён пазначаецца як Аўгуст.

Сітуацыю змяніла параза Ліцынія ў бітве пры Мардыі ў канцы 316 — пачатку 317 гадоў. Ліцыній быў змушаны прызнаць Канстанціна старэйшым аўгустам і зрушыць Валента. Мірны дагавора быў складзены ў Сердзіцы 1 сакавіка 317 года. Невядома, ці было гэта ўмовай дагавора, але крыху пазней Ліцыній караў смерцю Валента.

## Крыніцы 
## Літаратура 
### Першасная літаратура 
* Аноним Валезия. Род императора Константина. 17-18.
* Псевдо-Аврелий Виктор. Извлечения о жизни и нравах римских императоров. XL.
* Зосим. Новая история. 2. 20.

### Даследаванні 
* Jones, Arnold, H. M. Constantine and the Conversion of Europe, The English University Press, 1949
* Lieu, Samuel N. C., Montserrat Dominic. From Constantine to Julian: A Source History, Routledge, 1996. ISBN 0-415-09335-X (с английским переводом «Рода императора Константина»).
* Odahl, Charles M. Constantine and the Christian Empire, Routledge, 2004. ISBN 0-415-17485-6
* Potter, David S. The Roman Empire at Bay AD 180—395, Routledge, 2004. ISBN 0-415-10058-5
* Barnes, Timothy D. The New Empire of Diocletian and Constantine. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1982. ISBN 0-7837-2221-4

Катэгорыя:Зрынутыя манархі
Князь-возера (значэнні)

Назву **Князь-возера** маюць:
* Возера Чырвонае ў Беларусі
* Князь-возера, балет
Троіцкі раён

**Троіцкі раён**:

## Расія 
* Троіцкі раён (Алтайскі край)
* Троіцкі раён (Чалябінская вобласць)

## Украіна 
* Троіцкі раён (Луганская вобласць)
Норка амерыканская

**Норка амерыканская** (*Neovison vison*) — драпежная млекакормячая жывёла сямейства куніцавых.

## Апісанне 
Даўжыня цела 40—50, хваста 18—25 см, маса да 1500 г. Самцы большыя за самак. Поўсць густая, бліскучая, ад рыжавата-бурай да цёмна-карычневай. Ніжняя губа белая. На горле і грудзях зрэдку невялікая белая пляма.

## Пашырэнне 
Пашырана ў Паўночнай Амерыцы. Акліматызавана ў Еўропе (у Беларусь завезена ў 1953), выцясняе еўрапейскую норку.

## Асаблівасці біялогіі 
Полавая спеласць у 3—10 мес. Размнажаецца да 5—6-гадовага ўзросту. Гон з канца лютага — пачатку сакавіка. Цяжарнасць 37—80 сутак. Да 17 (звычайна 6—7) дзіцянят (даўжыня 5—7 см, маса 9—12 г сляпыя, неапушаныя) нараджаецца ў маі — чэрвені.

Ліняюць 2 разы за год. Валасяное покрыва выспявае ў канцы кастрычкіка.

## Промысел і развядзенне 
Каштоўны пушны звярок. Аб'ект зверагадоўлі, у штучных умовах гадуюць карычневых, блакітных, белых і іншых норак.

## Літаратура 
* *Рымінская Я.* Норка амерыканская // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш — Мн.: БелСЭ, 1985. 

Катэгорыя:Куніцавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1777 годзе
Лідзія Міхайлаўна Ражанава

**Лідзія Міхайлаўна Ра́жанава** (,  — 2015) — беларуская . Народная артыстка БССР (1955).

## Біяграфія 
Пасля заканчэння  ў 1947 годзе балерына Дзяржаўнага тэатра оперы і балета БССР. У тэатры танцавала да 1968 года.

## Творчасць 
Для выканаўчай манеры Ражанавай былі характэрныя высакароднасць стылю класічнага танца, чысціня ліній, лірызм.

Выконвала партыі ў нацыянальных і класічных балетах. Сыграла наступныя ролі: Надзейка, Марынка («Князь-возера» і «Палымяныя сэрцы» В. Залатарова), Адэта — Адылія, Аўрора, Нікія, Марыя; Сары («»), Фрыгія, Жызэль («Жызэль» А. Адана), Марыя («Бахчысарайскі фантан» Б. Асаф’ева), Маша («Шчаўкунчык» П. Чайкоўскага), Кітры («Дон Кіхот» Л. Мінкуса) і інш.

Удзельнічала ў гастролях за мяжой.

## Літаратура 
* Беларуская ССР: Карот. энцыкл. Т. 5. - С. 506.
* 
* 
* 
* 
* 
* Балет: энциклопедия. / Гл. ред. Ю. Н. Григорович.- М.: Советская энциклопедия, 1981. — 623 стр. с илл.

## Спасылкі 
* «…Такая солёная от слёз и пота, такая сладкая от творческих радостей…» 
* Народной артистке Беларуси Лидии Ряженовой исполняется 90 лет 

Катэгорыя:Народныя артысты Беларускай ССР
Катэгорыя:Выпускнікі Маскоўскай акадэміі харэаграфіі
Сырдар’інская ЦЭС

'''Сырдар'інская ЦЭС''' — цеплавая электрастанцыя ў горадзе Шырын, Сырдар'інскай вобласці Узбекістана. Найбуйнейшая электрастанцыя ў Цэнтральнай Азіі — устаноўленая магутнасць 3000 МВт. Адна з найбуйнейшых электрастанцый у Цэнтральнай Азіі. Уваходзіць у склад «АТ Узбекэнерга».

## Гісторыя 
Пачатак будаўніцтва станцыі — 1966 г., сканчэнне — 1981 г. У якасці першаснага паліва выкарыстоўваецца прыродны газ, рэзервовае — мазут.

У снежні 1976 года быў запушчаны 5-ы блок электрастанцыі.

У адпаведнасці з праграмай рэфармавання энергетычнай галіны Узбекістана Сырдар'інская ГРЭС была ператворана ў ААТ «Сырдар'інская цеплавая электрастанцыя» у канцы 2001 года.

У 2001 годзе Еўрапейскім банкам рэканструкцыі і развіцця (ЕБРР) выдзелены крэдыт у памеры 27,8 млн даляраў ЗША. Рэканструкцыю 2-х энергаблокаў выканала фірма Siemens AG 2003 г.

У 2002 годзе нямецкая Siemens AG ажыццявіла рэканструкцыю электрастанцыі коштам $45,4 млн. Праект прадугледжваў мадэрнізацыю двух энергаблокаў з выхадам на праектныя магутнасці. Фінансаванне ажыццяўлялася за кошт крэдыту Еўрапейскага банка рэканструкцыі і развіцця (ЕБРР) у аб'ёме $27,8 млн і ўласных сродкаў АТ Узбекэнерга.

2006 годзе кампаніяй «Узбекэнерга» быў абвешчаны тэндэр на пастаўку абсталявання і правядзенне капітальна-аднаўленчага рамонту блока № 5 станцыі. У выніку заказ на аднаўленне пятага энергаблока Сырдар'інскай ЦЭС праектнай коштам $41 млн атрымалі «Сілавыя машыны».

У чэрвені 2009 года расійскае ААТ «Сілавыя машыны» ажыццявіла капітальна-аднаўленчы рамонт пятага энергаблока магутнасцю 300 МВт. У ходзе мадэрнізацыі, якая вялася з 2006 года, была цалкам адноўлена маслосистема, адрамантавана і зманціравана дапаможнае абсталяванне, праведзены мантаж трубаправодаў, адноўлены апорна-падвесная сістэма і агрэгат К-300, праведзены электратэхнічныя і пуска-наладачныя працы.

Сілавыя Машыны таксама ажыццяўляюць рэканструкцыю энергаблока № 6 праектнай коштам $29 млн, якая завершыцца ў 2010 годзе. Пасля завяршэння дадзенага праекта чаканая гадавая эканомія прыроднага газу ад энергаблокаў № 5, № 6 складзе 152 млн кубаметраў.

У маі 2012 Сырдар'інская ЦЭС абвясціла тэндэр на рэканструкцыю чарговых 2-х энергаблокаў станцыі. У рамках праекта плануецца поўнамаштабная рэканструкцыя двух энергаблокаў магутнасцю па 300 МВт. У выніку магутнасць станцыі павінна павялічыцца на 50 МВт.

## Сучасны стан 
Сырдар'інская ЦЭС была ўведзена ў эксплуатацыю з усталяванай магутнасцю тры тысячы МВт (дзесяць энергаблокаў па 300 МВт). Гадавы аб'ём выдачы электраэнергіі ў аб'яднаную энергетычную сістэму рэспублікі — 13 млрд кВт/г, або 32 % ад агульнага аб'ёму вырабленай у Узбекістане электраэнергіі.

## Дасягненні 
Дымавая труба Сырдар'інскай электрастанцыі знаходзіцца на 61 месцы ў спісе самых высокіх будынкаў і збудаванняў свету.

Катэгорыя:Электрастанцыі паводле алфавіта
Катэгорыя:Электрастанцыі Узбекістана
Катэгорыя:Цеплавыя электрастанцыі
Лебяда гарадская

**Лебяда гарадская** (*Chenopodium urbicum*) — аднагадовая травяністая расліна, від роду  сямейства .

## Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання 
Шырока распаўсюджана ў раёне натуральнага паходжання — Еўропе і Азіі. Разнесена чалавекам у іншыя часткі свету, трапіла ў Амерыку і Новую Зеландыю. У Расіі шырока распаўсюджанае пустазелле, якое рассялілася ад еўрапейскіх раёнаў праз Сярэднюю Азію і Сібір аж да далёкаўсходніх рубяжоў. Расце па пустазельных месцах, на пустках і вакол паселішчаў, пранікае ў пасевы, можа ўтвараць зараснікі.

## Батанічнае апісанне 
Травяністая расліна, дасягае ў вышыню 1 метр. Сцябло зялёнага колеру рабрыстае, прамое, простае або галінастае.

Лісце буйное, даўжынёй больш за 10 см, на доўгіх хвосціках ад 1,5 да 4 см, светла-зялёнага колеру. Ліставыя пласцінкі трохкутнай або рамбічнай формы, з рассечаным або клінаватым аснаваннем, з няроўна зубчастымі бакамі, верхняе лісце ланцэтападобнае. Звычайна лісце голае, часам знізу бывае пакрытым слабым мучністым налётам.

Абодваполыя кветкі, сабраныя большай часткай у шчыльныя пірамідальна-мяцёлкавыя суквецці, цвітуць у ліпені — верасні.

Насенне ад 0,6 да 1 мм у дыяметры, чорнае, глянцавае са слабым сеткаватым малюнкам.

Лік храмасом 2n=18.

## Сінонімы 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Значэнне і прымяненне 
Лісце і плады прыдатныя ў ежу. Зеляніна можа служыць заменай шпінату. Насенне выкарыстоўваецца як заменнік проса.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Лебяда
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Пустазелле
Лебяда чырвоная

**Лебяда чырвоная** (*Chenopodium rubrum*) — аднагадовая травяністая расліна, від роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовая травяністая расліна вышынёй ад 10 да 80 см. З тоўстым прамым або ляжачым вуглаватым ў перасеку сцяблом чырванаватага колеру. Лісце тоўстае, глянцавае з зубчастымі бакамі. Кветкі сабраны ў коласападобныя суквецці. На адной расліне спее да 3000 штук насення.

## Сінонімы 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Арэал 
Распаўсюджана па ўсім паўночным паўшар'і, у Паўночнай Амерыцы і Еўразіі. Сустракаецца па берагах вадаёмаў, на солонцах, у дарог і вакол паселішчаў.

## Гаспадарчае значэнне і прымяненне 
Расліна можа выкарыстоўвацца для салат або як кампанент баршчу.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Лебяда
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Святаяннік прадзіраўлены

**Святаяннік прадзіраўлены** (*Hypericum perforatum*) — шматгадовая травяністая расліна; від роду  сямейства , тыпавы від гэтага роду. Раней род звычайна разглядалі ў складзе сямейства .

Адна з найбольш часта выкарыстаных лекавых раслін; выкарыстоўваецца таксама ў харчовай прамысловасці.

## Назва 
Святаяннік звычайны, зелле Святога Івана, святаянскае зелле, зверабой, расанкі, свентаянскае зелле, святаянкі, кроўка, бярозка, заячча кроў, красная травіца.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Расце святаяннік паўсюдна, месцамі ўтварае цэлыя зараснікі уздоўж узлескаў хвойных лясоў, па сухіх лугах, лясных сонечных палянах. Сустракаецца як пустазелле ўздоўж лясных дарог і па ўскраінах палёў.

Шырока распаўсюджаны ў Еўразіі — ад Атлантычнага ўзбярэжжа да Сібіры, Манголіі і Кітая. Сустракаецца ў Паўночнай Афрыцы, на Канарскіх і Азорскіх астравах. Як натуралізаваная расліна сустракаецца ў Аўстраліі, Новай Зеландыі, Японіі, Паўднёвай і Паўночнай Амерыцы.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая расліна з тонкім, моцным карэнішчам, ад якога штогод вырастае некалькі гладкіх двухгранных галінастых сцеблаў вышынёй да 40—80 см.

Сцябло — прамое, зялёнага колеру, затым становіцца чырванавата-бурага колеру; на гладкай паверхні вылучаюцца дзве падоўжныя лініі. Характэрныя сакраторныя ёмішчы з цёмным змесцівам.

Суквецце — верхавінны гронкападобны-шчыткападобны тырс. Кветкі правільныя, да 2 см у дыяметры, з падвойным пяцічленным калякветнікам. Чашачка глыбока-паасобная, застаецца пры плодзе, свабодныя часткі ланцэтныя, з рэдкімі чорнымі залозкамі. Пялёсткі свабодныя, залаціста-жоўтыя, даўгавата-эліптычныя, на верхавіне коса зрэзаныя, з залозкамі, якія па краі ліста цёмныя, а на астатняй паверхні — светлыя. Шматлікія тычынкі зрасліся ў тры пучка. Гінецэй цэнакарпны, слупкі адагнутыя, лычыкі з чырвонымі сасочкамі, завязь трохгнёздавая, у яе аснаванні — залозістыя стамінодзіі. Цвіце святаяннік з чэрвеня па жнівень на працягу 25-30 дзён.

Формула кветкі: {{Nobr|\mathrm{\ast \; Ca_{(5)}\; Co_{5} \;  A_{(\infty)+(\infty) +(\infty)}\;  G_{(\underline3)}}}}.

Пылковыя зёрны трохбораздава-оравыя або трохбораздавыя-орападобныя, шарападобнай або эліпсаідальнай формы. Даўжыня палярнай восі 13,6—17,7 мкм, экватарыяльны дыяметр 13,6—17 мкм. У абрысе з полюса амаль круглява-трохлопасцевыя, з экватара — круглявыя або шырока-эліптычныя. Разоры шырынёй 3—5 мкм, з роўнымі краямі і завостранымі або прытупленымі канцамі, якія амаль сыходзяцца ў палюсоў. Оры круглявыя або экватарыяльна выцягнутыя, часта слаба прыкметныя. Мембрана разор і ораў дробназярністая. Экзіна таўшчынёй 1—1,3 мкм. Шырыня мезакольпіўма 2—3 мкм. Скульптура дробнасеткавая, вочкі дробныя, круглява-вуглаватыя. Стрыжанькі тонкія, з маленькімі, круглявымі галоўкамі; падсцілаючы і покрыўны слаі тонкія. Колер пылка цёмна-жоўты.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Святаяннікавыя
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Антыдэпрэсанты
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Чорнае (возера, Расонскі раён, басейн Дрысы, каля вёскі Забор’е)

**Чо́рнае** — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці, за 34 км на ўсход ад гарадскога пасёлка Расоны, за 2 км на паўночны ўсход ад вёскі Забор’е Краснапольскага сельсавета, у басейне ракі Дрыса.

Плошча паверхні 0,02 км². Даўжыня 0,15 км, найбольшая шырыня 0,12 км. Даўжыня берагавой лініі 0,4 км.

Схілы катлавіны невыразныя. Вакол возера лес, на поўдні і захадзе забалочаны хмызняк.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Басейн Дрысы
Катэгорыя:Азёры Расонскага раёна
Марцініян

**Секстаў Марцый Марцініян** () — рымскі імператар у 324 годзе.

## Біяграфія 
Пра ранняе жыццё і кар'еру Марцініяна нам нічога невядомае. Падчас грамадзянскай вайны Канстанціна I Вялікага і Ліцынія, Марцініян быў магістрам афіцый усходняга імператара. Пасля паразы ў  3 ліпеня 324 года, Ліцыній прызначыў Марцініяна сваім Цэзарам і намінальна Аўгустам на Захадзе. Марцініян быў пасланы ў Лампсак перашкодзіць войску Канстанціна перасекчы з Фракіі Гелеспонт. Пасля разгрому войскаў Ліцынія ў  18 верасня 324 года той быў сасланы ў Фесалонікі, дзе ўтрымваўся пад хатнім арыштам, а Марцініян кінуты ў кападакійскую турму. У тым жа годзе на загад Канстанціна I Марцініян быў пакараны смерцю. Не больш як год праз каралі смерцю і самога Ліцынія.

## Літаратура 
* *Аврелий Виктор*. О цезарях. 41. 8.
* *Псевдо-Аврелий Виктор*. Извлечения о жизни и нравах римских императоров. 41. 6-7.
* DiMaio, Michael. «Martinianus (324 A.D.)». *DIR* (1996).

Катэгорыя:Магістры афіцый
Міхал Домашка

**Мі́хал До́машка** (, 23 чэрвеня 1820 года,  каля г. Будышын, Саксонія — 7 чэрвеня 1897 года,  каля г. Любій, Саксонія) — лютэранскі святар, сербалужыцкі пісьменнік і паэт.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 23 сакавіка 1820 года ў лужыцкай вёсцы  каля Будышына ў сялянскай сям'і. У 1835—1842 гадах навучаўся ў гімназіі ў Будышыне. Падчас навучання быў адным з заснавальнікаў студэнцкага брацтва «Societas Slavica Budissinensis». У 1842—1845 гадах вывучаў тэалогію ў Лейпцыгу. Пасля навучання быў пасвечаны на святара. У 1846—1849 гадах быў вікарыем у лютэранскім прыходзе ў Дэльні-Вуездзе. У 1847 годзе быў адным з заснавальнікаў сербалужыцкай культурна-асветніцкай арганізацыі «Маціца сербская». Падпісаў устаноўчы заклік «Wulku próstwu Serbow». В 1849 годзе быў прызначаны настаяцелем. У 1887—1897 гадах рэдактар лютэранскага часопіса «Misionski Posol». На гэтай пасадзе знаходзіўся да выхаду на пенсію ў 1892 годзе.

Падчас рэвалюцыі 1848 года прытрымліваўся ліберальных поглядаў. Публікаваў свае артыкулы ў газеце «Tydźenska Nowina», якую выдаваў Ян Арнашт Смолер.

У 1882 годзе апублікаваў у літаратурным часопісе «Łužica» пад псеўданімам Шыман (Šyman) аўтабіяграфічную аповесць «Bratřik a sotřička» (Брацік і сястрычка).

Напісаў верш «Naše serbstwo z procha stawa» (*Наша сербства з праху паўстане*), якое часта выкарыстоўвалася сярод лужычан у якасці неафіцыйнага гімна ў часы нацысцкага рэжыму.

Сканаў 7 чэрвеня 1897 года ў сербалужыцкай вёсцы .

Бацька лютэранскага пастара і сербалужыцкага пісьменніка Франца Морыца Домашкі.

## Сачыненні 
* Adwentska harfa, Budyšin, 1864;
* Póstna harfa, Budyšin, 1865;
* Zionske hłosy, Budyšin, 1868.

## Літаратура 
* Česko-lužicke styky v 1.polovině 19. století// Česko-lužický věstník, 2007, стр. 54
* Jan Cyž: *Domaška, Michał*// Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 115.
* Nekrolog XXXIV , Časopis Maćicy Serbskeje, 1898, стр. 53 — 58

## Спасылкі 
Катэгорыя:Верхнялужыцкія пісьменнікі
Катэгорыя:Лужыцкамоўныя паэты
Катэгорыя:Члены Маціцы серба-лужыцкай
Конюх

**Конюх** — работнік, які даглядае коней, таксама прозвішча.

## Прозвішча 
* Ана Конюх — харвацкая тэнісістка
* Пётр Васілевіч Конюх — беларускі оперны спявак
* Уладзімір Сяргеевіч Конюх — беларускі матэматык
Калуга (рыба)

**Калуга** (*Huso dauricus*) — рыба роду бялуг сямейства асятровых.

Пашырана на Далёкім Усходзе, у басейне Амура. Адрозніваюцца 2 формы: паўпрахадная (на нераст заходзіць у Амур) і рачная (пастаянна жыве ў Амуры). Трапляецца таксама ў азёрах.

Даўжыня да 5,6 м (часцей 1,5—2,5 м), маса да 1000 кг (звычайна 50—100 кг). Рот вялікі, паўмесяцавы.

Ікра буйная, да 4 мм у дыяметры. Маляўкі кормяцца бентасам, дарослыя — рыбай. Калуга палюе, рэзка ўсмоктваючы здабычу (ласосевых, карпавых і іншую рыбу) разам з вадой дзякуючы магутным сківіцам і аб'ёму ротавай поласці.

Жыве да 55 гадоў. Колькасць падтрымліваецца штучным развядэеннем. Занесена ў Чырвоную кнігу МСАП.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асятровыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1775 годзе
Зондскія астравы

**Зо́ндскія астравы́** — група астравоў, частка Малайскага архіпелага. Большасць астравоў у Інданезіі (часткова тэрыторыі ў межах Малайзіі, уключае таксама Бруней і Усходні Тымор).

Абмываецца Ціхім і Індыйскім акіянам і іх ускраінным морамі. Плошча больш 1,5 млн км². Падзяляецца на Вялікія Зондскія астравы і Малыя Зондскія астравы. Найбуйнейшыя астравы: Калімантан (другі ў свеце па плошчы пасля Грэнландыі), Суматра, Сулавесі, Ява (у групе Вялікіх Зондскіх астравоў). Адносяцца да Альпійскай геасінклінальнай вобласці. Рэльеф пераважна горны, актыўны вулканізм. Вільготныя трапічныя лясы, на поўдні — мусонныя лясы і саванны. Найбольшыя гарады: Бандунг, Семаранг, Джакарта (востраў Ява), Палембанг, Медан (востраў Суматра), Банджармасін, Пантыянак (востраў Калімантан), Уджунгпаднанг, Манада (востраў Сулавесі).

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Астравы Інданезіі
Катэгорыя:Астравы Індыйскага акіяна
Катэгорыя:Астравы Малайзіі
Калумбарый

**Калумбарый** (, першапачатковае значэнне — галубятня) — сховішча для урнаў з прахам пасля крэмацыі. У Старажытны Рыме для калумбарыяў узводзілі спецыяльныя будынкі з радамі паўкруглых ніш (Калумбарыі на Апіевай дарозе, 1 стагоддзе да н.э.). У наш час калумбарыі будуюцца на могілках і пры крэматорыях.

## Літаратура 
* 
Катэгорыя:Пахавальныя традыцыі
Катэгорыя:Пахаванні
Франц Морыц Домашка

**Франц Морыц До́машка**, нямецкі варыянт — **Франц Морыц Домашке** (, , 24 верасня 1862, , каралеўства Саксонія — 26 верасня 1931 года, , Германія) — лютэранскі святар і сербалужыцкі пісьменнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 24 верасня 1862 года ў вёсцы  ў сям'і лютэранскага пастара і сербалужыцкага паэта Міхала Домашкі. У 1887—1883 гадах навучаўся ў педагагічным вучылішчы ў г. Любіў. З 1883 года працаваў дарэктарам і займаўся самаадукацыяй. У 1888 годзе паступіў на тэалагічны факультэт Лейпцыгскага ўніверсітэта, які скончыў у 1892 годзе. У 1893 годзе ўступіў у сербалужыцкае культурна-асветніцкае таварыства «Маціца сербская». Быў членам «Сербскага прапаведніцкага таварыства».

Служыў святаром у 1892—1898 гадах у , у 1898—1902 у Годзіі. Яго настаяцелем быў . У 1889 годзе займаўся ў  арганізацыяй маладзёжнага летняга лагера «Схадзаванка». Пражываючы ў Годзіі, займаўся выданнем лютэранскага часопіса «Misionski Posoł», быў адным з яго рэдактараў. У 1902 годзе быў прызначаны настаяцелем у прыход , дзе служыў да сваёй смерці ў 1931 годзе.

Напісаў дзве аповесці, некалькі царкоўных гімнаў і вершаў. Займаўся напісаннем некралогаў. Апублікаваў мноства артыкулаў у розным сербалужыцкім перыядычным друку.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Верхнялужыцкія пісьменнікі
Арменакан

**Арменакан** — першая нацыянальна-палітычная партыя армян. Заснавана ўвосень 1885 года ў Ване аднадумцамі Мкрціча Партугаляна. У 1921 г. аб'ядналася з левымі гнчакістамі і рамкаварамі ў партыю Рамкавар-Азатакан Арменакан.

У 1860-70-х гадах армянская грамадска-палітычная эліта з увагай ставілася да палітычнага, эканамічнага і культурнага развіцця армянскага народа, падзеленага паміж трыма імперыямі. Вынікі чарговай руска-турэцкай вайны, якая завяршылася Берлінскім кангрэсам прывялі да надзеі развіцця Радзімы. Пераканаўшыся, што рэформы ў армянскіх вілаетах, агаданыя арт.61 Берлінскага дагавора не ажыццяўляюцца, армяне прыступілі да стварэння таемных таварыстваў і кружкоў, што шырылі ідэі нацыянальна-вызвольнай барацьбы.

Мкрціч Хрымян яшчэ ў 1876 і 1877 гадах у сваіх творах пісаў пра тое, каб краіна рыхтавалася да барацьбы. Пад кіраўніцтвам Мкрціча Хримяна, Мкрціча Партугаляна і Канстанціна Камсаракана ў канцы 1879 года ў Ване была створана нацыянальна-вызвольная арганізацыя «Чорны Крыж». Дзейнасць арганізацыі паступова прыпынілася, калі асманскі ўрад выслаў Партугаляна і Хрымяна, а Камсаракан быў пераведзены па працы ў іншае месца.

Мкрціч Партугалян пасяліўся ў Марселі і з 20 ліпеня 1885 года пачаткаў выдаваць газету «Арменія».

Былыя члены «Чорнага Крыжа» зноў пачалі сустракацца. Спачатку гэтыя сустрэчы арганізоўвалі браты Грыгарыс і Мкрціч Тэрлемезяны. Восенню 1885 года была створана першая армянская палітычная партыя. Па назве газеты М. Партугаляна партыя была названа «Арменакан».

Ядром партыі сталі выпускнікі Цэнтральнага ліцэя Вана, заснаванага М. Партугалянам.

Праграма партыі агадвала вызваленне Заходняй Арменіі ад асманскага дэспатызму.

Для дасягнення гэтай мэты прызнаваліся прымальнымі як узброенае змаганне, так і подкупы ці дыпламатычныя шляхі. М. Партугалян сілкаваў вызначаныя надзеі і на рэформы, якія маглі быць ажыццёўлены асманскім урадам.

У час масавых забойстваў армян у 1890-х гадах Мкрціч Тэрлемезян кіраваў абарончымі баямі Вана.

Яму ўдалося з'яднаць вакол сябе дашнакаў і гнчакістаў. Партыя таксама ўзяла ўдзел у Ванскай самаабароне 1915 года.

Выратаваная ад разні група арменаканаў аб'ядналася з іншымі палітычнымі сіламі і стварыла партыю Рамкавар-Азатакан Арменакан.

## Гл. таксама 
* Сацыял-дэмакратычная партыя Гнчакян
* Дашнакцуцюн

Катэгорыя:Палітычныя партыі Арменіі
Асетр рускі

**Асетр рускі** (*Acipenser gueldenstaedtii*) — рыба сямейства асятровых.

## Апісанне 
Даўжыня да 2 м, маса да 100 кг (сярэдняя 16—32 кг). Рыла кароткае і тупое. Вусікі размешчаны бліжэй да канца рыла, чым да рота, гладкія. Мае 5 радоў касцявых пласцінак, спінных жучак звычайна ад 10 да 15 штук. Спіна часцей за ўсё цёмна-шэрая з аліўкавым ці карычневым адценнем, бакі святлейшыя, бруха белае або жаўтаватае.

## Пашырэнне 
Водзіцца ў басейнах Каспійскага (тыповая форма), Азоўскага і Чорнага (падвід чарнаморска-азоўскі) мораў. Тыповая праходная рыба. У рэкі Беларусі (Дняпро, Прыпяць, Сож) заходзіў з Чорнага мора да пач. ХХ ст. 3 пабудовай плаціны Днепрагэса міграцыі спыніліся. Апошні раз злоўлены каля Быхава ў 1927.

## Асаблівасці біялогіі 
Жыве да 50 гадоў. Ход у рэкі вясной і восенню, рыба веснавога ходу нерастуе ў тым жа годзе; асенняга — зімуе на ямах у рэках, нерастуе вясной у наступным годзе на ўчастках з хуткім цячэннем і шчыльным грунтам.

Моладзь жывіцца беспазвавочнымі (ракападобныя, чэрві). дарослыя — буйнымі малюскамі і рыбай.

## Промысел і вырошчванне 
Каштоўная рыба. Магчыма гібрыдызацыя з сцерляддзю для таварнага вырошчвання ў сажалках.

## Літаратура 
* *Жукаў П.* Асетр рускі // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. Т. 1. — Мн., 1983.

Катэгорыя:Асятровыя
Леві Лінкальн

**Леві Лінкальн, старэйшы** (;  — , Вустэр) — амерыканскі палітычны дзеяч. На працягу сваёй кар’еры займаў пасады губернатара Масачусетса (1808—1809), віцэ-губернатара штата Масачусетс, генеральнага пракурора ЗША пры прэзідэнце Томасе Джэферсане (1801—1805) і непрацяглы час з 5 сакавіка 1801 года па 1 мая 1801 года выконваў абавязкі дзяржаўнага сакратара ЗША.

Леві Лінкальн быў жанаты з Мартай Уолда (1761—1828), ад шлюбу з якой меў дзесяць дзяцей (трое з якіх памерлі ў маленстве). Двое з яго сыноў таксама сталі губернатарамі амерыканскіх штатаў: старэйшы — Леві Лінкальн, малодшы (1782—1868) — губернатарам штата Масачусетс, Лінкальн Энах (1788—1829) — губернатарам штата Мэн.

Катэгорыя:Генеральныя пракуроры ЗША
Асятровыя

**Асятровыя** (*Acipenseridae*) — сямейства рыб, атрада асетрападобных.

## Апісанне 
Асятровыя маюць падоўжанае верацёнападобнае цела, пакрытае пяццю радамі касцяных жучак: адным спінным, двума бакавымі і двума брушнымі. Паміж радамі жучак рассеяны дробныя касцяныя зярняткі і пласцінкі. Рыла падоўжанае, канічнае ці лапатападобнае. Рот размешчаны на ніжнім боку галавы, у некаторых краі яго заходзяць на бакі галавы, з мясістымі губамі. На ніжнім боку рыла спераду ад рота маюцца 4 вусікі ў папярочным радзе. Рот высоўны, бяззубы, але ў малявак маюцца слабыя зубы. Жаберных тычынак менш за 50.

Пярэдні прамень груднога плаўніка моцна патоўшчаны і пераўтвораны ў калючку, якая складаецца са злітых між сабой прамянёў. Спінны плаўнік адсунуты назад. Плавальны пузыр звычайна добра развіты (у некаторых асятровых рудыментарны, напрыклад, у несапраўднага лапатаноса), злучаны са страўнікам ці страваводам.

Унутраны шкілет храстковы, хорда захоўваецца, пазванкоў няма.

## Пашырэнне 
Прахадныя, паўпрахадныя і прэснаводныя рыбы. Насяляюць воды Паўночнага паўшар’я — Еўразіі і Паўночнай Амерыкі. Адрозніваюць 4 роды (бялугі, асятры, лапатаносы і несапраўдныя лапатаносы), да якіх належыць 25 сучасных відаў.

## Асаблівасці біялогіі 
Бентафагі, кормяцца доннымі беспазваночнымі, малюскамі і дробнай рыбай. Ёсць драпежнікі (бялуга). 

Належаць да доўгажывучых рыб, некаторыя віды, могуць дажываць да 100 гадоў. Палавая спеласць надыходзіць позна (напрыклад, у сцерлядзі ў 7–8 гадоў, у іншых відаў — значна пазней). Яны ніколі не нерастуюць у марской вадзе. Размнажэнне адбываецца не кожны год.

## Літаратура 
* Жизнь животных. В 7-ми тт. Т. 4. Рыбы / Под ред. Т. С. Расса. — М.: Просвещение, 1983.


Катэгорыя:Сямействы рыб
Рэлігія ў Арменіі

Большая частка насельніцтва Арменіі з’яўляецца хрысціянамі — паслядоўнікамі Армянскай апостальскай царквы.

## Хрысціянства 
.]]
Хрысціянства з’явілася ў Арменіі ў I стагоддзі н.э., калі, паводле падання, у краіне навучалі апосталы Ісуса Хрыста Фадзей і Варфаламей, апошнія лічацца заснавальнікамі Армянскай апостальскай царквы. У пачатку IV стагоддзя (традыцыйная дата — 301 год) цар Трдат III абвясціў хрысціянства дзяржаўнай рэлігіяй, такім чынам Арменія стала першай хрысціянскай дзяржавай у свеце.

Паводле апублікаваных матэрыялаў перапісу насельніцтва Арменіі 2011 года, 92,6 % насельніцтва краіны належаць да Армянскай апостальскай царквы, 1,0 % насельніцтва адносяцца да пратэстанцкай Армянскай евангелісцкай царквы, 0,5 % адносяцца да Армянскай каталіцкай царквы, 0,3 % да дэнамінацыі Сведак Іеговы (мае адрозненні як ад традыцыйных хрысціянскіх цэркваў, так і ад пратэстанцкіх), 0,25 % праваслаўных, 0,1 % адносяцца да духоўна-хрысціянскай дэнамінацыі малакане, таксама невядомы лік хрысціянаў у матэрыялах перапісу аднесены да катэгорыі «іншыя» (агулам 0,26 % насельніцтва краіны), якая, апроч хрысціянаў, складаецца з мусульманаў, іўдаістаў і прыхільнікаў іншых нехрысціянскіх рэлігій.

## Іўдаізм 
У Арменіі жыве 3 тысячы іўдзеяў, галоўным чынам у Ерэване.

## Іслам 
 у Ерэване.]]

У Арменіі жывуць паслядоўнікі ісламу, гэту рэлігію вызнаюць курды, персы, азербайджанцы і іншыя народы. У Ерэване для мусульманаў дзейнічае мячэць.

Цяпер у Арменіі дыяспара мусульманаў-курдаў налічвае некалькі сотняў чалавек, большасць з іх жыве ў Абавянскім раёне, некаторая колькасць мусульманаў-азербайджанцаў жыве каля ўсходніх і паўночных меж Арменіі ў сельскай мясцовасці. У Ерэване жывуць каля 1 тысячы мусульманаў — курды, персы і выхадцы з Блізкага Усходу.

## Паганства 
Па даных перапісу 2011 года, у краіне жыве 5 434 паслядоўнікі паганства.

## Афіцыйная статыстыка
Сілічы

Назву **Сілічы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Сі́лічы — вёска ў Пружанскім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Сілічы́ — вёска ў Касцюковіцкім раёне
* Мінская вобласць:
** Сі́лічы — вёска ў Лагойскім раёне
## Іншае 
* Сі́лічы — гарналыжны цэнтр у Лагойскім раёне Мінскай вобласці

## Назва 
Фіксавалася прозвішчы Сілевіч, Сіліч (Беняконі), віленскае Сіловіч. З-пад Вільні было немянчынскае Сілейга. Ёсць літоўскія *Silis, Siliūnas*, латышскія *Sīls, Silis**.*

З іншага боку, ёсць праваслаўнае імя Сіланцій грэцкага паходжання, праваслаўнае імя Сіла.
Юліус Зэер

**Юліус Зэер** (чэш. *Julius Zeyer*, 26 чэрвеня 1841 —†29 студзеня 1901) — чэшскі паэт, пісьменнік, драматург, прадстаўнік неаромантызма.

## Жыццяпіс 
Паходзіў з старадаўняга французскага шляхецкага роду з боку бацькі, па мацярынскай лініі — з заможнай пакаталічанай габрэйскай сям'і. Нарадзіўся ў Празе ў 1841 годзе, рана страціў бацьку. Разам з маці вымушаны быў заняцца сямейнай справай - дрэваапрацоўкай, вучыўся на цесляра ў Вене, дзе скончыў рэальнае вучылішча. У 1861 годзе стаў працаваць у цяслярнай майстэрні ў Вене. Потым жыў у Германіі, Швейцарыі і Францыі. У гэты час захапіўся літаратурай.

Па павярэнню ў Празе паступіў на філасофскі факультэт Карлавага універсітэта. Адначасова актыўна займаўся вывучэннем замежных моў — англійскай, французскай, італьянскай, іспанскай, рускай, польскай, санскрыту і копцкай. У 1873 годзе выйшла першае яго апавяданне «Прыгожыя зубкі». З 1882 года быў выхавальнікам дзяцей графа Гарраха. Пасля працягнуў свае падарожжы. З 1887 года пабываў у Нідэрландах, Бельгіі, Іспаніі, Польшчы, Украіне (на паўвостраве Крым), дзе ён быў некалькі разоў у якасці выхавальнік, Славеніі, Харватыі, Афрыцы, краінах Далёкага Усходу.

## Творчасць 
Аснову паэтычнай творчасці Зэера складаюць творы эпічнага характару. Самыя вядомыя з іх цыклы патрыатычных вершаў «Вышеград» (1880 год) і «Прыход Чэха» (1886 год), прысвечаныя легендарнаму мінуламу Чэхіі.

У творы «Апакаліптычнае бачанне» 1881 года адлюстравана сіла народа, якая зменіць жыццё Чэхіі да лепшага.

Захапленне дэкадэнцтвам і неараматызмам  адбілася ў рамане ў "Марыя Плойгар" (1888 год), ярысвечаны раскрыццю душэўнага свету чэшскага інтэлігента. Раманы "Дом «У знічкі 1894 год), «Тры легенды пра ўкрыжаванне» (1895 год), які былі поўныя песімізму, расчаравання, іх героі жывуць і паміраюць у чужым для сябе асяроддзі і ў адзіноце.

Знаходжанне на Украіне адбілася ў творчасці Зэера — «Песня пра помсць за Ігара» (1882 год), «Песня пра гора добрага малайца Рамана Васільевіча».

У драматургіі, Зеер аддаваў перавагу гістарычным і казачным сюжэтам, спыняе сваю ўвагу на славацкай народнай казцы — па яе матывах у 1898 годзе стварае драму «Радуз і Магулена», па матывах якой у 1970 годзе зняты кінафільм.

## Літаратура 
* Čeští spisovatelé 19. a počátku 20. století. Praha: Československý spisovatel, 1982. S. 330-334. (чос.)
* Bolton, Jonathan. «Zeyer, Julius». YIVO Encyclopedia of Jews in Eastern Europe. Retrieved 19 October 2012. (чос.)

Катэгорыя:Аўтары літаратуры ЛГБТ
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1841 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 26 красавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1901 годзе
Катэгорыя:Памерлі 29 студзеня
Катэгорыя:Драматургі Чэхіі
Катэгорыя:Пісьменнікі Чэхіі
Катэгорыя:Паэты Чэхіі
Інэса Анатолеўна Душкевіч

**Інэса Анатолеўна Душкевіч** (нар. , ) — беларуская , . Народная артыстка Беларускай ССР (1991).

## Біяграфія 
Скончыла Беларускае харэаграфічнае вучылішча ў 1977 годзе. З 1977 года салістка Нацыянальнага акадэмічнага тэатра оперы і балета, з 1999 года педагог Беларускага харэаграфічнага каледжа. Творчай індывідуальнасці ўласцівы шырокі акцёрскі дыяпазон, спалучэнне віртуознасці з вялікай пластычнай экспрэсіяй. Творчая вяршыня — партыя Рагнеды («Страсці» А. Мдывані).

## Узнагароды і прэміі 
* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры (1996, у аўтарскім калектыве) — *за балет «Страсці» («Рагнеда»)*.

## Літаратура 
* 

## Спасылка 
* Прима национального балета Инесса Душкевич отмечает юбилей 
* Народная артистка Беларуси Инесса Душкевич отмечает юбилей 
* Леди изящество