Кут (Ірак)

**Кут** (), афіцыйна **Эль-Кут**, таксама **Кут-эль-Імара** або **Кут-эль-Амара** — горад на ўсходзе Ірака, на левым беразе ракі Тыгр, прыкладна за 160 км на паўднёвы ўсход ад Багдада. Адміністрацыйны цэнтр мухафазы . Насельніцтва — каля 389 400 чалавек (2018, ацэнка). Сталіца рэгіёна, доўгі час вядомага як Эль-Кут, але з 1960-х гадоў перайменаванага ў Васіт.

Стары горад знаходзіцца ва U-падобнай лукавіне ракі, насупраць месца, дзе Шат-эль-Гараф адгаліноўваецца ад Тыгра. Гэты U-падобны выгін робіць яго амаль што востравам, які злучаецца з берагам толькі вузкім перашыйкам. Шмат стагоддзяў Кут быў цэнтрам мясцовага гандлю дыванамі. Навакольная тэрыторыя — урадлівы рэгіён, дзе вырошчваюцца збожжавыя культуры. Недалёка ад Кута знаходзіўся цэнтр ядзерных даследаванняў, разрабаваны пасля ўварвання ЗША ў Ірак (2003).

## Геаграфія 
### Клімат 
Кут мае арыдны клімат (*BWh*) у сістэме кліматычнай класіфікацыі Кёпена-Гейгера. Сярэдняя гадавая тэмпература — 23,4 °C. Штогод выпадае каля 138 мм ападкаў.

## Гісторыя 
На месцы сучаснага Кута знаходзіўся сярэднявечны горад **Мадхарая**. Ён размяшчаўся пры ўпадзенні канала Нахраван у Тыгр. Аднак ужо ў пачатку XIII ст., па сведчанні Якута аль-Хамаві, горад Мадхарая быў разбураны.

Сучасны Кут у значнай ступені абавязаны сваім росквітам з’яўленню параходнага транспарту на Тыгры ў XIX ст.

### Першая сусветная вайна 
Кут быў месцам баёў у час Першай сусветнай вайны. Брытанскія Месапатамскія экспедыцыйныя сілы пад кіраўніцтвам генерал-маёра Чарльза Таўнсенда рушылі на поўнач з Басры ў верасні 1915 года, гэтыя падзеі вядомыя пад назвай Месапатамская кампанія. Брытанцы дасягнулі Кута 26 верасня і пасля трох дзён баёў выбілі асманскія войскі з горада.

Пасля амаль дзевяцімесячнага перапынку Таўнсенд накіраваўся ўверх па рацэ да . Пасля бітвы ля Ктэсіфона брытанскія войскі зноў адышлі ў Кут. 7 снежня 1915 года туркі пад камандаваннем палкоўніка Нурэдзіна-пашы пачалі аблогу Кута, якая доўжылася 147 дзён. Брытанскай кавалерыі пад камандаваннем палкоўніка Джэрарда Лічмана ўдалося прарвацца, але Таўнсенд і асноўная частка войскаў засталіся ў аблозе. Было зроблена шмат спроб вызваліць сілы Таўнсенда з аблогі, але ўсе яны не мелі поспеху. Пры спробах вярнуць Кут загінула каля 23 тысяч брытанскіх і індыйскіх салдат, гэта, хутчэй за ўсё, самыя значныя страты брытанцаў па-за еўрапейскім тэатрам баявых дзеянняў. Бліжэй да канца аблогі Т. Э. Лоўрэнс і Обры Герберт з брытанскай разведкі беспаспяхова спрабавалі падкупіць Халіла-пашу, каб дазволіць войскам уцячы. Нарэшце 29 красавіка 1916 года Таўнсенд і разам з ім каля 8 тысяч салдат здаліся ў палон. Палонных вайскоўцаў падзялілі: афіцэраў адправілі ў розныя месцы, а многіх з радавых салдат прымусілі да катаржных работ, якія працягваліся да капітуляцыі Асманскай імперыі; больш як палова катаржнікаў загінула. У снежні 1916 года большыя і лепш забяспечаныя брытанскія сілы пад камандаваннем генерала Фрэдэрыка Стэнлі Мода аднавілі наступ і 23 лютага 1917 года, панёсшы цяжкія страты, зноў занялі Кут.

Кут быў моцна пашкоджаны ў час Першай сусветнай вайны і амаль цалкам перабудаваны пасля яе.

### Сучасная гісторыя 
У 1930-я гады ў горадзе была пабудавана дамба, каб забяспечваць навакольныя тэрыторыі вадой для арашэння. На дамбе ёсць дарога і шлюз для караблёў, якія праходзяць уверх і ўніз па Тыгры. Дамба падтрымлівае дастаткова высокі ўзровень вады ў Тыгры для забеспячэння вадой ірыгацыйнага канала Гараф.

Станам на 1952 год, 26 440 гектараў арашаліся вадой з канала Гараф. З гэтых зямель 14 080 гектараў былі размеркаваны паміж дробнымі фермерамі ў рамках праграмы сацыяльнай зямельнай рэформы: фермеры атрымлівалі па 10 га на сям’ю і абавязваліся жыць на зямлі, якую апрацоўвалі. У 2005 годзе дамба і рэгулятар канала Гараф былі адрамантаваны, выдаткі склалі 3 млн долараў ЗША.

## Гл. таксама 
* Англа-іракская вайна

## Зноскі 
## Крыніцы 
* 
* 
* 

## Знешнія спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Ірака