Зэльва

**Зэ́льва**.

У Літве аналагі — гідронімы *Želva, Želvis*, *Zelva, Zelvė*. Дзве апошнія назвы — возера і рака каля Еўя, узніклі пад уплывам яцвягаў, бо ў яцвяжскай мове, як і ў іншай заходнябалцкай мове — прускай, быў пераход *ž > z*. Яцвяжскае гучанне назвы аднаўляецца як **Zelvō* (Зелво).

Назву Зэльвы ставяць у адзін шэраг з такімі гідронімамі на левабярэжжы Нёмана, як **Zeita* (назва возера, што дала назву ракі *Zietela*, ад якой праз некалькі этапаў трансфармацыі ўзнікла назва мястэчка Дзятлава) і Свіцязь (мясцовыя літоўскамоўныя аўтахтоны ўжывалі назву *Svitožis*). Па-літоўску (па-ўсходнябалцку) гэтыя тры назвы мелі б карані *Želv-, Žiet-, Švit-* (заходнябалцкім мовам таксама быў уласцівы пераход *š > s*).

Назва Зэльвы з’яўляецца гідранімічнай спадчынай яцвягаў, у якую, апроч згаданых водных назваў, улучаюць таксама назвы рэк Ясельда, Грыўда, Саколда, Голда, Нёўда, Сёгда, у якіх другі складнік паходзіць ад яцвяжскага **udā* «вада, рака».

## Гісторыя 
Паселішча вядома з 1470 года як сяло **Вялікая Зэльва**, належала М. Нацэвічу. З 1477 года вядомы суседні маёнтак **Малая Зэльва**.

З XVI стагоддзя Вялікая і Малая Зэльва знаходзіліся ва ўласнасці Вішнеўскіх, Ільінічаў, Забярэзінскіх, Зяновічаў, Камароўскіх і інш. З першай паловы XVII стагоддзя — уладанне Сапегаў.

З 1524 года Вялікая Зэльва (з XVI стагоддзя ў крыніцах проста Зэльва) — мястэчка Ваўкавыскага павета.

У 1643 годзе К. Сапега прымаў тут караля польскага і вялікага князя літоўскага Уладзіслава Вазу.

У 1721 годзе каралём Аўгустам Моцным Зэльве дадзены прывілей на торг і кірмашы (гл. Ганненскі (Зэльвенскі) кірмаш).

У 1739 годзе ў мястэчку заснаваная рэзідэнцыя ордэна піяраў.

З 1795 года — у Расійскай імперыі, цэнтр воласці Ваўкавыскага павета.

У 1831 годзе Зэльва за ўдзел Сапегаў у паўстанні 1830—1831 гадоў канфіскаваная.

У XX стагоддзі Малая Зэльва ўвайшла ў межы Зэльвы.

З 1921 года ў складзе Польшчы, цэнтр гміны ў Ваўкавыскім павеце Беластоцкага ваяводства.

З 1939 года ў БССР, з 1940 года — гарадскі пасёлак, цэнтр Зэльвенскага раёна.

У 1962—1966 гадах — у Ваўкавыскім раёне, з 1966 года — цэнтр Зэльвенскага раёна.

## Насельніцтва 
* 1829 год — 1&nbsp;103 чал. (хрысціян — 159 мужч., 117 жанч.; яўрэяў — 452 мужч., 375 жанч.), 161 двор (63 — хрысціянскіх, 98 — яўрэйскіх)
* 1832 год — 175 двароў
* 1857 год — 1&nbsp;950 чал., 240 двароў
* 1897 год — 2&nbsp;852 чал. (1&nbsp;404 мужч., 1&nbsp;448 жанч., у т.л. сялян — 470 мужч., 421 жанч.; асоб несялянскіх саслоўяў — 842 мужч., 981 жанч.)
* 1971 год — 4,3 тыс. чал.
* 2006 год — 7,7 тыс. чал.
* 2016 год — 6&nbsp;906 чал.
* 2017 год — 6&nbsp;795 чал.

## Эканоміка 
Прадпрыемствы харчовай, лёгкай і будаўнічых матэрыялаў прамысловасці. Гасцініца. На беразе Зэльвенскага вадасховішча турыстычная сядзіба «Лаўрыновічы» (за 5 км ад Зэльвы). Зэльвенская ГЭС.

## Славутасці 
* Зэльвенская Троіцкая царква
* Зэльвенскі Троіцкі касцёл

## Вядомыя асобы 
* Ларыса Геніюш (1910—1983) — беларуская паэтэса і празаік
* Міхаіл Міхайлавіч Інькоў (нар. 1954) — беларускі скульптар і архітэктар.
* Іосіф Самуілавіч Канцэпольскі (1903—1976) — вучоны, доктар хімічных навук, прафесар
* Уладзімір Мазго (нар. 1959) — беларускі паэт.
* Іона Лазаравіч Фрэйдзін (1896—1991) — савецкі географ, эканаміст, доктар геаграфічных навук
* Аляксей Сцяпанавіч Шышко (нар. 1972) — беларускі архітэктар і дызайнер.
* Дзмітрый Вярстак (нар. 1980) — беларускі футбаліст.
* Дзмітрый Фёдаравіч Хворык (нар. 1977) — беларускі ўрач-дэрматавенеролаг. Доктар медыцынскіх навук (2010), прафесар (2012).

## Гл. таксама 
* ДЮСШ г. п. Зэльва
* Зэльвенскую сярэднюю школу № 2

## Зноскі 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР. Т. 2: справочник. — Мн., 1987.
* 
* 
* *Соркіна, І*. Мястэчкі Зэльва і Дзярэчын у святле архіўных звестак // Славуты Зэльвенскі край: Матэрыялы навук. гісторыка-краязнаўчай канфер. — Ліда, 2004. — С. 87-97.

## Спасылкі 
* Сайт пасёлка Зэльва 


Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства