Гісторыя Ліхтэнштэйна

Тэрыторыя, якую цяпер займае **Княства Ліхтэнштэйн**, была палітычна вызначаная ў 814 годзе з утварэннем правінцыі Ніжняя Рэцыя. Межы Ліхтэнштэйна застаюцца нязменнымі ад 1434 года, калі па рацэ Рэйн была ўсталяваная мяжа паміж Свяшчэннай Рымскай імперыяй і Швейцарскімі кантонамі.
## Антычнасць 
[thumb|280px|справа|[Замак Вадуц, пабудаваны ў перыяд Сярэднявечча]]

Рымскія дарогі перасякалі рэгіён з поўначы на поўдзень, праз  Альпійскі перавал Шплюгенпас (), перасякаючы Альпы і выходзячы на край поймы на правым беразе Рэйна, які доўгі час заставаўся незаселеным з-за перыядычных паводак. Рымскія паселішчы былі выяўлены ў вёсках Шаанвальд () і Нендельн (). Пазней на поўначы Алеманні былі захаваныя рэшткі Рымскага форта Шан.

## Сярэднявечча 
Частка Рэцыі была ўключана ў склад  Франкскай дзяржавы, і падзялялася на часткі на працягу наступнага часу. Паколькі Герцагства Швабія спыніла сваё існаванне ў 1268 годзе, усе падданыя герцагства сталі васаламі імперскага пасаду (тое ж самае адбылося з Вестфаліяй, калі герцагства Саксонія было падзелена на некалькі княстваў пасля задушэння паўстання Генрыха Льва).

Сярэднявечнае графства Вадуц было ўтворана ў 1342 як малая частка графства Вердэнберг дынастыі Манфор (). У 15-тым стагоддзі адбыліся тры войны, у выніку якіх былі панесены некаторыя разбурэнні.

Дынастыя Ліхтэнштэйнаў, ад якой Княства бярэ сваю назву, а не наадварот, носіць назву ад **замка Ліхтэнштэйн** () у Ніжняй Аўстрыі, якім яны валодалі сама меней з 1140 да 13-га стагоддзя і з 1807 года да цяперашняга часу. На працягу стагоддзяў дынастыя набывала вялікія надзелы зямлі пераважна ў Маравіі, Ніжняй Аўстрыі і Герцагстве Штырыя, але ўсе гэтыя шырокія і багатыя тэрыторыі былі часткамі феадальных маёнткаў іншых, буйнейшых феадалаў, у прыватнасці, розных галін сям'і Габсбургаў, у якіх шматлікія Ліхтэнштэйны былі прыдворнымі дараднікамі. Такім чынам, не маючы земляў, якія падпарадкоўваюцца непасрэдна імператарскаму пасаду, дынастыя Ліхтэнштэйнаў была не ў стане адпавядаць асноўнаму патрабаванню, каб атрымаць права на паседжанне ў Рэйхстазе Свяшчэннай Рымскай імперыі, хоць ім быў прысвоены ранг княства ў канцы 17-га стагоддзі.

## Новы час 
Падчас Трыццацігадовай вайны (1618—1648 гады) у Ліхтэнштэйн уварваліся войскі Аўстрыйскай імперыі і Швецыі

Князь Франц Іосіф II стаў першым князем дзяржавы, які мае нязменную рэзідэнцыю менавіта ў Ліхтэнштэйне.

На працягу Другой сусветнай вайны Ліхтэнштэйн заставаўся нейтральным, нягледзячы на тое, што сямейныя рэліквіі з ваеннай зоны былі вывезены для захаванасці ў Ліхтэнштэйн (і Лондан). Пасля вайны Чэхаславакія і Польшча актывізавалі вяртанне таго, што яны лічылі германскай уласнасцю, заявіўшы свае правы на нашчадкавыя землі і валодання дынастыі Ліхтэнштэйнаў у Багеміі, Маравіі і Сілезіі (князі Ліхтэнштэйна жылі ў Вене да Аншлюсу). Экспрапрыяцыі падвергліся больш за 1,600 км. сельскагаспадарчых і лясных угоддзяў, у тым ліку некалькі замкаў і палацаў сям'і. Грамадзянам Ліхтэнштэйна было забаронена заязджаць на тэрыторыю Чэхаславакіі падчас халоднай вайны. Ліхтэнштэйн даў палітычнае сховішча каля пяці сотням салдатаў з Першага рускага нацыянальнага войска (ваеннае фарміраванне, якое дзейнічала ў складзе вермахта падчас Другой сусветнай вайны пад кіраўніцтвам Смыслоўскага). Гэтая падзея ўшанаваная ў Рускім помніку (помнік адзначаны на ўсіх турыстычных мапах краіны) на мяжы горада Хінтэршэлленбергу (). Закон аб даванні сховішча меў велізарнае значэнне для краіны, паколькі краіна была беднай, і мела вялікія цяжкасці з забеспячэннем ежай і жыллём такой вялікай групы ўцекачоў. Урэшце, Аргенціна пагадзілася даць сталае жыллё і палітычнае сховішча ўцекачам.

## Паваенны час 
Выпрабоўваючы цяжкае фінансавае становішча пасля вайны, дынастыя Ліхтэнштэйнаў часта звярталася да продажу мастацкіх каштоўнасцей сям'і, улічваючы, напрыклад, партрэт « Джыневра Бенчы» Леанарда і Вінчы, які быў набыты Нацыянальнай галерэй мастацтваў ЗША у 1967 годзе. Аднак на працягу наступнага дзесяцігоддзя Ліхтэнштэйн пачаў квітнець пасля мадэрнізацыі сваёй эканомікі дзякуючы прыцягненню шматлікіх кампаній з-за нізкіх падаткавых ставак. Ліхтэнштэйн станавіўся ўсё больш значным фінансавым цэнтрам у Еўропе. У 1998 годзе прынц Ханс-Адам II стаў пераемнікам свайго бацькі на пасадзе. У 1996 годзе Расія вярнула сям'і Ліхтэнштэйнаў архівы, тым самым скончыўшы даўнюю спрэчку паміж дзвюма краінамі. У 1978 годзе Ліхтэнштэйн стаў членам Рады Еўропы, затым у 1990 годзе далучыўся да Арганізацыі Аб'яднаных Нацый, у 1991 годзе — да Еўрапейскай асацыяцыі вольнага гандлю (ЕАВГ), і ўвайшоў у Еўрапейскую эканамічную зону (ЕЕС) і Сусветную гандлёвую арганізацыю (СГА) у 1995 годзе.

## Ліхтэнштэйн у XXI стагоддзі 
[thumb|200px|справа|[Алаіз (спадчынны князь Ліхтэнштэйна)]]

На рэферэндум 16 сакавіка 2003 года было вынесена пытанне аб занясенні значных змен у канстытуцыю, адносна павелічэння ўлады манарха да ўзроўню манархаў іншых Еўрапейскіх краін. Кіруючы Князь Ханс-Адам II абяцаў пакінуць краіну ў выпадку паразы на рэферэндуме, але атрымаў перамогу, набраўшы 64,3% галасоў. Новая Канстытуцыя дала Князю права распускаць урад, сцвярджаць суддзяў і тыражваць вета на законы, проста адмаўляючыся падпісваць іх на працягу 6 месяцаў.

15 жніўня 2003 года Ханс-Адам II заявіў, што ён сыдзе ў адстаўку на працягу аднаго года і перадасць стырны кіравання свайму сыну, Спадчыннаму Князю Ліхтэнштэйна Алаізу.

1 ліпеня 2007 года, кіруючы князь Ліхтэнштэйна, Ханс-Адам II, і прэм'ер-міністр Ліхтэнштэйна, Отмар Хаслер, прызначылі доктара Бруса С. Алена () і мр. Леадыса С. Мецьюза (), якія з'яўляюцца амерыканцамі, упершыню ў гісторыі Княства Ліхтэнштэйн Ганаровымі Консуламі. http://www.liechtenstein.li/en/fl-aussenstelle-washington/fl-aussenstelle-aktuell?newsid=15219 

## Гл. таксама 
* Поўная гісторыя Княства Ліхтэнштэйн 
* Гісторыя Ліхтэнштэйна: Зыходныя дакументы
* Гісторыя Ліхтэнштэйна