open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дарога спецый

[thumb|320px|Гандаль спецыямі ў XV стагоддзі (зялёная лінія) і маршруты плаванняў: [Васка да Гама (чорная), Пера да Кавільяна (аранжавая) і Альфонса да Паіва (сіняя)]]
**Дарога спецый** — сухапутная частка аднаго з найстаражытных гандлёвых маршрутаў на зямлі, які злучаў Індыю, Астравы Спецый і Усходнюю Афрыку з краінамі Міжземнамор'я. Пачынаўся ад портаў Аравійскага і Чырвонага мораў, дзе тавары перагружаліся на караваны, якія ішлі праз Петру да ўзбярэжжа Міжземнага мора. Для палягчэння гандлю, царыцай Хатшэпсут, фараонамі Сенусертам III і Нехо I, а таксама царом Дарыем I прадпрымаліся спробы пракапаць Суэцкі канал.

У часы цара Саламона сухапутная частка дарогі спецый выходзіла да ўзбярэжжа Эйлацкага заліва ў раёне горада Эцыён-Гевер. Па гэтым шляху дастаўлялі не толькі спецыі з Астравоў Спецый (карыца, імбір, перац) з Індыі, але і каштоўныя пароды дрэва і слановую косць з Усходняй Афрыкі, шоўк з Кітая, золата, срэбра, каштоўныя камяні.

У залежнасці ад ваенна-палітычнага становішча, асобныя ўчасткі дарогі спецый, як і любога іншага гандлёвага маршруту, маглі ссоўвацца ў бок больш бяспечных раёнаў. Так напрыклад, у часы цара Ірада асноўным портам для гандлю спецыямі на гэтым маршруце на беразе Міжземнага мора была Кейсарыя, а падчас крыжовых паходаў, караваны з Петры, абыходзячы раён канфлікту, ішлі на поўдзень, выходзячы да Міжземнага мора ў раёне Эль-Арыша, але ніколі гэты гандаль не перарываўся. Мусульманскае панаванне над маршрутам гандлю спецыямі вымусіла еўрапейцаў шукаць абыходныя шляхі, што, у канчатковым выніку, прывяло да эпохі вялікіх геаграфічных адкрыццяў.

## Гл. таксама 
* Дарога пахаў
* Via Maris
* Via Regia

## Спасылкі 
* Trade between the Romans and the Empires of Asia. Department of Ancient Near Eastern Art, The Metropolitan Museum of Art 

Катэгорыя:Гандлёвыя шляхі
Ганконгскія пратэсты 2014 года

**Ганконгскія пратэсты 2014 года** (таксама вядомыя як «**Парасонавая рэвалюцыя**» ці «**Рэвалюцыя парасонікаў**» ()) пачаліся ў верасні 2014 года, калі дэмакратычныя прыхільнікі Ганконга зладзілі акцыю пратэсту перад штаб-кватэрай урада і занялі некалькі буйных гарадскіх скрыжаванняў пасля таго як пастаянны камітэт Усекітайскага сходу народных прадстаўнікоў () абвясціў аб сваім рашэнні аб плануемай рэформе выбарчай сістэмы. Сваёй рэформай пастаянны камітэт Усекітайскага сходу народных прадстаўнікоў запатрабаваў ад камітэта па прызначэннях абіраць да трох кандыдатаў на выбары да ўсенароднага галасавання. Пасля выбараў абраны кандыдат павінен афіцыйна прызначацца цэнтральным урадам да таго, як афіцыйна займе пост.

Федэрацыя студэнтаў Ганконга і арганізацыя «Scholarism» пачалі пратэставаць перад штаб-кватэрай урада 22 верасня 2014 года. Увечары 26 верасня некалькі сотняў дэманстрантаў перайшлі бар’ер бяспекі і ўступілі на прывакзальную плошчу Цэнтральнага ўрадавага комплексу, якія была зачынена для публічнага праходу з ліпеня 2014 года. Афіцэры ачапілі пратэстуючых ва ўнутраным двары і абмяжоўвалі іх рух на працягу ночы, пасля чаго сілай выціснулі іх адтуль на наступны дзень, у тым ліку лідара студэнтаў Джошуа Вонга, які быў часова затрыманы. Арганізацыя «Акупіруй Цэнтральны з любоўю і мірам» адразу абвясціла пра пачатак сваёй кампаніі грамадскага непадпарадкавання.

28 верасня пратэстоўцы блакавалі абедзве ўсходне-заходнія транспартныя артэрыі на поўначы востава Ганконг каля Адміралцейства. Ужыванне грубых метадаў разгону паліцыяй, у тым ліку неабгрунтаванае выкарыстанне слёзатачывага газу і напады апанентаў, у тым ліку членаў трыяды, на пратэстуючых, выклікалі павелічэнне падтрымкі пратэсту грамадзянамі. Урад патрабаваў скончыць пратэсты да 6 кастрычніка, але гэта было праігнаравана мітынгоўцамі, хоць яны і дазволілі дзяржаўным служачым увайсці ў офісы, якія раней былі заблакаваныя. Дзяржаўныя кітайскія СМІ сцвярджаюць, што Захад грае ролю «распаўсюдніка» ў пратэстах і што «ўсё больш людзей у Ганконгу падтрымліваюць анты-рэвалюцыйны рух», а таксама папярэджваюць пра «загінуўшых, параненых і іншыя цяжкія наступствы». 11 кастрычніка студэнты апублікавалі адкрыты ліст да кіраўніка КНР Сі Цзіньпіна. У апытанні грамадскай думкі, якое праводзілі ў ганконгскам палітэхнічным універсітэце 4 кастрычніка, 59 % з 850 апытаных падтрымалі пратэстуючых.

Катэгорыя:2014 год у Ганконгу
Катэгорыя:Пратэсты 2014 года
Катэгорыя:Палітыка Ганконга
Латакія

**Латакі́я** (,  [Al-Lāðiqījah], , ) — галоўны порт Сірыі на Міжземным моры. Насельніцтва — 554 000 чалавек.

## Гісторыя 
Вядомы з часоў фінікійцаў пад назвай **Раміта**. Пазней на яго месцы існаваў грэчаскі горад. Селеўк I Нікатар заснаваў горад нанова і назваў яго **Лаадыкея**. Горад быў разбураны землетрасеннямі ў 494 і 555 гг.

Захоплены арабамі ў 638 г. У 1097 г. захоплены крыжакамі. У 1188 г. адваяваны назад Саладзінам.

З XVI стагоддзя да Першай сусветнай вайны — горад у складзе Асманскай імперыі. У перыяд асманскага панавання горад насялялі пераважна алавіты, тым не менш сярод жыхароў была дастатковая колькасць сунітаў і хрысціян.

Пасля звяржэння караля Фейсала ўлада перайшла да французаў, якія падалі гораду аўтаномію. З 1930 па 1936 — сталіца *санжака* Латакія — намінальна аўтаномнай дзяржавы пад кіраўніцтвам Францыі пры мандаце Лігі Нацый.

З 1936 г. у складзе Сірыі. У жніўні 2011 года ў горадзе адбыліся ваенныя сутыкненні паміж урадавымі войскамі і сірыйскай апазіцыяй.

## Клімат 
## Культура 
Ад антычнага перыяду ў горадзе захаваліся тэтрапілон і рэшткі каланады, сярод помнікаў пазнейшага часу — некалькі цэркваў 5—6 стст. і мячэцяў 14—18 стст. У раёне Латакіі маецца шэраг марскіх пляжаў, у тым ліку марскі курорт Шат аль-Азрак — «Блакітны бераг». Купальны сезон на тутэйшых неглыбокіх цёплых водах і пясчаных пляжах доўжыцца з мая па лістапад. Разваліны старажытнага горада Угарыт, дзе былі знойдзены найстаражытныя алфавітныя пісьмёны, знаходзяцца ўсяго ў 16 км на поўнач. У самым горадзе маецца невялікі музей (працуе ў першай палове дня, выхадны — аўторак).

## Насельніцтва 
злева|thumb|Краявід горада з мора

У Латакіі пражывае найбольшая колькасць алавітаў ва ўсёй Сірыі. Вядомыя выхадцы Латакіі — Хафез аль-Асад, Башар аль-Асад, Хана Міна, Із ад-Дзін аль-Касам.

Латакія таксама з'яўляецца сталіцай аднайменнай мухафазы. Да 1991 г. тут размяшчалася база Міжземнаморскай эскадры ВМФ СССР.
## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* Фота Латакіі  ад Міністэрства турызму Сірыі

Катэгорыя:Гарады Сірыі
Катэгорыя:Парты Міжземнага мора
Panzerkampfwagen V Panther

**«Пантэра»** (, скар. PzKpfw V «Panther») — нямецкі сярэдні танк перыяду Другой сусветнай вайны. Гэта баявая машына была распрацавана фірмай MAN у 1941—1942 гадах як асноўны танк вермахта. «Пантэра» была ўзброена гарматай меншага калібра чым Тыгр і па нямецкай класіфікацыі лічылася танкам з сярэднім узбраеннем (ці проста сярэднім). У савецкай танкавай класіфікацыі «Пантэра» лічылася цяжкім танкам, называлі яго як **Т-5** або **Т-V**. Цяжкім танкам яна лічылася і ў саюзнікаў.
У ведамаснай скразной сістэме абазначэнняў ваеннай тэхнікі нацысцкай Германіі «Пантэра» мела індэкс **Sd.Kfz. 171**. Пачынаючы з 27 лютага 1944 года фюрар загадаў выкарыстоўваць для абазначэння танка толькі назва «Пантэра».

Баявым дэбютам «Пантэры» стала бітва на Курскай дузе, пасля танкі гэтага тыпу актыўна выкарыстоўваліся вермахтам і войскамі СС на ўсіх еўрапейскіх тэатрах ваенных дзеянняў. Паводле меркавання шэрагу экспертаў, «Пантэра» з'яўлялася лепшым нямецкім танкам Другой сусветнай вайны і адным з лепшых у свеце. У той жа час танк меў шэраг недахопаў, быў складаны і дарагі ў вытворчасці і эксплуатацыі. На базе «Пантэры» выпускаліся процітанкавыя самаходныя артылерыйскія ўстаноўкі «Ягдпантэра» і шэраг спецыялізаваных машын для інжынерных і артылерыйскіх часцей нямецкіх узброеных сіл.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Танкі Германіі перыяду Другой сусветнай вайны
Панявежыская дыяцэзія

**Панявежыская дыяцэзія** (, ) — адна з сямі дыяцэзій рымска-каталіцкай царквы ў Літве з кафедрай у горадзе Панявежыс (Панявежыскі павет). Уваходзіць у склад Вільнюскай мітраполіі. З'яўляецца суфраганнай дыяцэзіяй Вільнюскія архідыяцэзіі. Кафедральным саборам Панявежыскай дыяцэзіі з'яўляецца касцёл Хрыста Валадара.

Дыяцэзія заснавана ў 1926 годзе.

## Ардынарыі дыяцэзій 
* біскуп  (5.04.1926 — 8.12.1957);
** Sede vacante (1957—1991);
* біскуп Юозас Прайкшас (24.12.1991 — 5.01.2002);
* біскуп Ёнас Каўнецкас (5.01.2002 — 6.06.2013);
* біскуп Лёнгінас Вірбалас S.J. (6.06.2013. — па цяперашні час).

## Дэканаты 
Панявежыская дыяцэзія падзелены на 9 дэканатаў:
* Анікшчэйскі дэканат ();
* Біржайскі дэканат ();
* Зарасайскі дэканат ();
* Купішкіскі дэканат ();
* Панявежыскі дэканат ();
* Панявежыска-Кракянаваўскі дэканат ();
* Пасваліскі дэканат ();
* Рокішкіскі дэканат ();
* Уцянскі дэканат ().

## Літаратура 
* Misius K., Šinkūnas R. Lietuvos katalikų bažnyčios: Žinynas. — V.: Pradai, 1993.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт панявежыскай дыяцэзіі 
* Інфармацыя пра панявежыскую дыяцэзію на сайце catholic-hierarchy.org 
* Інфармацыя пра панявежыскую дыяцэзію на сайце gcatholic.org 


Катэгорыя:1926 год у Літве
Брацлаў

**Брацлаў** () — колішні горад, цяпер пасёлак гарадскога тыпу у Няміраўскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны, на рацэ Паўднёвы Буг. Былы адміністрацыйны цэнтр Брацлаўскага сельсавета. Цэнтр тэрытарыяльнай грамады. Плошча 19,2 км². Насельніцтва 6033 чал. (2005).

Знаходзіцца за 18 км ад Вінніцы, за 15 км ад чыгуначнай станцыі Кароліна, на аўтадарозе Вінніца — Ямпіль.

Брацлаўская крэпасць цягам доўгага часу з'яўлялася важным фарпостам у барацьбе за ўсходняе Падолле. У часы Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай горад быў цэнтрам Брацлаўскага ваяводства.

## Гісторыя 
Першыя згадкі пра *Бряславль*, замак Вялікага Княства Літоўскага, датуюцца 1362 годам. У XV—XVI стагоддзях неаднаразова цярпеў ад татарскіх набегаў.

У 1545 годзе ў Брацлаве было два вадзяныя млыны, мясцовыя феадалы атрымалі ад вялікага князя права ствараць у месце юрыдыкі і прызначаць уласнага войта. У 1552 годзе ў горадзе было 770 будынкаў. У 1564 годзе Брацлаў атрымаў Магдэбургскае права, меў гарадскі герб «у чырвоным полі срэбны крыж, у цэнтры якога блакітны шчыт з маладзіком».

З 1565/66 года цэнтр Брацлаўскага ваяводства ВКЛ. У 1569 годе паводле умоў Люблінскай уніі ўвайшоў у склад Каралеўства Польскага. У XVI ст. праз Брацлаў праходзіў саляны шлях, які вёў з Кацюбеева да Луцка.

У XVII ст. Брацлаўскія замкавыя ўмацаванні прыйшлі ў заняпад. У 1648—1712 гадах цэнтр Брацлаўскага палка.
У 1672—1699 гадах Брацлаў знаходзіўся пад турэцкай акупацыяй.

У 1793 годзе ў выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай апынуўся ў складзе Расійскай імперыі.

У XIX ст. расійскі цар Мікалай II выдаў распараджэнне аб аднаўленні Брацлаўскага замка, аднак праект не ажыццявілі.

У 1941—1944 гадах знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй.

## Насельніцтва 
* 1896 — 6277 чал., у т. л. праваслаўных 41,5 %, раскольнікаў 12 %, каталікоў 7 %, лютэранаў 0,3 % і юдаістаў 39,2 %, паводле стану: шляхты 3,3 %, купцоў 0,9 %, мяшчан 87,5 %, сялян 0,7 %, грамадзян 0,8 %, ваенных 5,6 % і замежнікаў 0,6 %.
* 1968 — 4,5 тыс. чал.
* 2005 — 6033 чал.

## Славутасці 
Брацлаўскі замак стаяў на высокім мысе паміж Паўднёвым Бугам і Пуцаўкай. Даўжыня сценаў складала 36 сажняў, шырыня 28 сажняў. У наш час ад колішняй вялікалітоўскай фартыфікацыі нічога не захавалася.

Сярод местачковых помнікаў архітэктуры — фрагменты забудовы канца XIX — пачатку XX стагоддзяў

## Гл. таксама 
* Брацлаўскае ваяводства

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Bracław //  S. 345—348
* Брацлав // 

## Спасылкі 
* Неафіцыйны сайт 

Катэгорыя:Населеныя пункты Нэмірыўскага раёна
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Вінніцкай вобласці
Каўнаская мітраполія

**Каўнаская мітраполія** — адна з двух мітраполій Рымска-Каталіцкага Касцёла ў Літве.

## Гісторыя 
Мітраполія ўтворана Папам Піем XI 4 красавіка 1926 года і аб’ядноўвала тагачасную Літву.

Сённяшняя юрысдыкцыя мітраполіі ўключае заходнюю частку Літвы.

У яе склад уваходзяць:
* Каўнаская архідыяцэзія
* Шаўляйская дыяцэзія
* Цяльшэйская дыяцэзія
* Вілкавішкіская дыяцэзія

## Мітрапаліты 
* 1926—1959 Юозапас Сквірэцкас ()
* 1959—1989 вакансія
* 1989—1996 Вінцэнтас Сладкявічус
* 1996—2015 Смігітас Тамкявічус
* 2015—зараз Лёнгінас Вірбалас

## Спасылкі 
* інфармацыя аб мітраполіі
* Інфармацыя пра каўнаскую архідыяцэзію на сайце catholic-hierarchy.org 

Катэгорыя:Каталіцтва ў Літве
Катэгорыя:1926 год у Літве
Вількавішкаўская дыяцэзія

**Вількавішкаўская дыяцэзія** () — адна з сямі дыяцэзій рымска-каталіцкай царквы ў Літве з кафедрай у горадзе Вількавішкі (Мар’ямпольскі павет). Уваходзіць у склад Ковенскай мітраполіі. З’яўляецца суфраганнай дыяцэзіяй Каўнаскай архідыяцэзіі. Лацінская назва дыяцэзіі — *«Dioecesis Vilkaviskensis»*. Кафедральным саборам Вількавішкаўскай дыяцэзіі з’яўляецца сабор Найсвяцейшай Дзевы Марыі.

## Гісторыя 
4 красавіка 1926 года Рымскі Папа Пій XI выпусціў булу *«Lituanorum gente»*, якой заснаваў Вількавішкаўскую дыяцэзію, вылучыўшы яе з Ломжынскай дыяцэзіі і Ковенскай архідыяцэзіі.

У наш час біскупскую кафедру Вількавішкаў займае Рымантас Нарвіла.

## Дэканаты 
Вількавішкаўская дыяцэзія падзелена на 7 дэканатаў:
* Алітускі дэканат ();
* Аляксотаскі дэканат ();
* Вілкавішкіскі дэканат ();
* Лаздзійскі дэканат ();
* Марыямпальскі дэканат ();
* Прыенайскі дэканат ();
* Шакейскі дэканат ().

## Літаратура 
* Misius K., Šinkūnas R. Lietuvos katalikų bažnyčios: Žinynas. — V.: Pradai, 1993.
* Butautas — Kudirka R. Sūduvos dvasininkai: Žinynas, I—II d. 700 kunigų biografijos. — V. 2010.
* Булла *Lituanorum gente*, AAS 18 (1926), стр. 121 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Вількавішкаўскай дыяцэзіі 
* Інфармацыя пра Вількавішкаўскую дыяцэзію на сайце catholic-hierarchy.org 
* Інфармацыя пра Вількавішкаўскую дыяцэзію на сайце gcatholic.org 
* Elenchus universi cleri dioecesis Ausustoviensis anno domini 1852 


Катэгорыя:1926 год у Літве
Стрэшынскі раён

**Стрэ́шынскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1924—1927 і ў 1939—1956 гадах. Адміністрацыйны цэнтр — гарадскі пасёлак Стрэшын.

## Гісторыя 
Раён утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе Бабруйскай акругі БССР. Цэнтр — мястэчка Стрэшын. 20 жніўня 1924 года падзелены на 7 сельсаветаў: Верхнеалбянскі (Вышнеалбянскі), Дабрагашчанскі, Кабанаўскі, Мормальскі, Папаратнянскі, Стрэшынскі, Шыхаўскі. У канцы 1924 года ўтвораны Навамаркавіцкі сельсавет. 21 жніўня 1925 года Шыхаўскі сельсавет скасаваны, утвораны Затонскі сельсавет. 4 жніўня 1927 года раён скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Жлобінскага раёна.

28 чэрвеня 1939 года раён утвораны зноў у складзе Гомельскай вобласці БССР. Цэнтр — гарадскі пасёлак Стрэшын. Раён уключаў гарадскі пасёлак Стрэшын і 10 сельсаветаў, перададзеных са Жлобінскага раёна: Верхнеалбянскі, Дабрагашчанскі, Затонскі, Кабанаўскі, Кароткавіцкі, Мормальскі, Навамаркавіцкі, Папаратнянскі, Скяпнянскі і Стрэшынскі. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Затонскі і Стрэшынскі сельсаветы. 17 снежня 1956 года раён скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Жлобінскага раёна.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* 
* 
{{Навігацыйная табліца з падгрупамі
|navbar       = plain
|state        = {}
|загаловак    = Стрэшынскі раён у гістарычных адміністрацыйных адзінках
|базавы_стыль = background-color: ;
|спіс1        = 
|спіс2        = 
}}

Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1927 годзе
Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1939 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1956 годзе
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Жлобінскага раёна
Катэгорыя:Стрэшын
Суфраган

**Суфраган** () — у Кодэксе кананічнага права 1983 года назва біскупаў дыяцэзій, якія ўваходзяць у царкоўную правінцыю, узначаленую мітрапалітам у сане архібіскупа.

## Гісторыя 
Тэрмін суфраган паходзіць ад лацінскага *suffragium* — голас пры галасаванні, у сярэднявечнай латыні — дапамога, падтрымка. Паходжанне назвы, верагодна, звязана з яе падзелам на правінцыі на чале з мітрапалітамі, якія ўзніклі ўжо ў ранняй Царкве. Пры гэтым усе біскупы ў межах правінцыі валодалі правам голасу на правінцыйным саборы, гэта значыць былі суфраганамі ў сваёй правінцыі.

У Сярэднявеччы тэрмін суфраган мог пазначаць любога святара, які з'яўляецца памочнікам іншага: вікарнага біскупа, памочніка абата, прыхадскога вікарыя. Пасля ў Рымска-каталіцкай царквы назва суфраган захавалася толькі за самастойнымі біскупамі правінцыі, выражаючы пры гэтым іх пэўную залежнасць ад мітрапаліта (або архібіскупа).

## Цяперашні час 
У наш час асобыя паўнамоцтвы мітрапаліта ў адносінах да біскупаў-суфраганам уключаюць права склікання правінцыйнага сабора (канон 442 ККП) і абавязак назіраць за выкананнем біскупамі яго правінцыі сваіх абавязкаў у межах, усталяваных агульным ці партыкулярным правам (канон 395 § 4, 415, 421, 425 § 3, 436 ККП). У адносінах да дыяцэзіі самога мітрапаліта гэтымі ж абавязкамі валодае старэйшы па пасвячэнні біскуп-суфраган.

## У Англіканскай царкве 
У Англіканскай царквы тэрмінам суфраган пазначаецца вікарны біскуп.

## Літаратура 
* «Суффраган» // Католическая энциклопедия. Т.4. Изд. францисканцев, М.:2011

Катэгорыя:Рэлігійныя тытулы
Катэгорыя:Царкоўная структура Рымска-Каталіцкай Царквы
Цяльшэйская дыяцэзія

**Цяльшэйская дыяцэзія** () — адна з сямі дыяцэзій рымска-каталіцкай царквы ў Літве з кафедрай у горадзе Цяльшэй (Цяльшэйскі павет). Уваходзіць у склад Каўнаскай мітраполіі. З’яўляецца суфраганнай дыяцэзіяй Каўнаскія архідыяцэзіі. Лацінская назва дыяцэзіі — *«Dioecesis Telsensis»*. Кафедральным саборам Цяльшэйскай дыяцэзіі з’яўляецца касцёл Святога Антонія Падуанскага.

Дыяцэзія заснавана ў 1926 годзе.

У наш час біскупскую цяльшэйскую кафедру займае (з 5 студзеня 2002 года) Ёнас Барута. Дапаможны біскуп Генадзь Лінас Вадап'янавас (з 11 лютага 2012 года) — самы малады біскуп у свеце.

## Дэканаты 
Цяльшэйская дыяцэзія падраздзяляецца на 11 дэканатаў:
* Акмянскі дэканат ();
* Жамайчу-Кальварыйскі дэканат ();
* Клайпедскі дэканат ();
* Мажэйкейскі дэканат ();
* Палангскі дэканат ();
* Плунгскі дэканат ();
* Скуодаскі дэканат ();
* Шылальскі дэканат ();
* Шылуцкі дэканат ();
* Таўрагскі дэканат ();
* Цяльшэйскі дэканат ().

## Літаратура 
* Misius K., Šinkūnas R. Lietuvos katalikų bažnyčios: Žinynas. — V.: Pradai, 1993.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Цяльшэйскай дыяцэзіі 
* Інфармацыя пра Цяльшэйскую дыяцэзію на сайце catholic-hierarchy.org 
* Інфармацыя пра Цяльшэйскую дыяцэзію на сайце gcatholic.org 
* Духавенства Цяльшэйскай дыяцэзіі на 1880 год

Катэгорыя:Рымска-каталіцкія дыяцэзіі Літвы
Катэгорыя:1926 год у Літве
Аскеркі

**Аске́ркі** — шляхецкі род гербу «Мурдэліа» зменены.

Паходзілі з полацкіх мяшчан. Прозвішча ўтварылася ад назвы населенага пункта або імя заснавальніка роду, што даў назву сялу Аскерць на рацэ Яжаль (басейн Улы). Першы вядомы прадстаўнік роду Аляксандр у 1458 судзіўся з Яўлашкам Козчычам праз возера Саланец. Яго нашчадак Нічыпар Аскерчыніч у 1511 выкупіў свае землі ў сяле Целічынічы.

Фёдар, Грышка, Андрэй і Цішка Аскярэнічы (Аткярэнічы, Акярэнічы) валодалі маёнткам на рацэ Ушача. У Інфлянцкую вайну па акупацыі Полаччыны войскам цара маскоўскага Івана Грознага Аскеркі атрымалі як кампенсацыю землі ў Мазырскім павеце, дзе сталі ўплывовым родам. Пазней яны набылі маёнткі ў іншых паветах.

## Найбольш вядомыя прадстаўнікі 
* Антоній Яўхім Аскерка (? — па 1792) — пасол Чатырохгадовага Сойма
* Марцін Тэадор Аскерка (каля 1720—1796) — кашталян ашмянскі
* Ян Мікалай Аскерка (1735—1796) — падстолі, войскі і палявы стражнік вялікі літоўскі; пасол Чатырохгадовага Сойма, удзельнік паўстання Т. Касцюшкі
* Аляксандр Аскерка (1830—1911) — грамадскі дзеяч, удзельнік нацыянальна-вызваленчага паўстання (1863—1864)

## Галерэя 

Выява:Jan Askierka. Ян Аскерка.jpg|Ян Мікалай Аскерка
Выява:Lucyja Askierka. Люцыя Аскерка (XVIII).jpg|Люцыя Яленская (з Аскеркаў)
Выява:Antoni Askierka. Антоні Аскерка (1760).jpg|Антоній Яўхім Аскерка
Выява:Boleslaw Oskierka (89198739).jpg|Баляслаў Паўлавіч Аскерка
Выява:Ян Рустэм. Партрэт Тэрэзы Аскерка.jpg|Тэрэза Аскерка

## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Крыж Свабоды

**Крыж Свабоды** () — дзяржаўная ўзнагарода Эстонскай рэспублікі. Заснаваны 24 лютага 1919 года для ўзнагароджання тых, хто праславіўся ў Вызваленчай вайне, у трох класах, па тры ступені ў кожным класе. I клас (крыжы з белай эмаллю) прызначаўся для ўзнагароджання за ваенныя заслугі. II клас (крыжы з чорнай эмаллю) — за вайсковую доблесць. III клас (крыжы з сіняй эмаллю) — за грамадзянскія заслугі.

Крыж Свабоды Эстоніі аформіў мастак Мікалай Трыйк. Прыкладамі — па меркаванні геральдыста Ханеса Валтэра — паслужылі Крыж Свабоды Фінляндыі (рука з мячом, намаляваная таксама на гербе Карэліі) і крыж вялікіх магістраў Тэўтонскага ордэна (крыж «потэнт» з падоўжанай вертыкальнай лініяй). Як колеры крыжоў, так і колеры стужак (у кожнага класа розная расфарбоўка) былі вытрыманы ў колерах эстонскага нацыянальнага сцяга.

З 19 чэрвеня 1925 года ўзнагароджанне Крыжом Свабоды не праводзіцца.

Крыж Свабоды з'яўляецца галоўным элементам афармлення помніка Перамогі ў Вызваленчай вайне ў Таліне.

## Знакі ордэна 

## Галерэя 

|II-гі клас, 3-я ступень, адзін з варыянтаў
|Адваротны бок

## Літаратура 
* *Walter, Hannes*. Eesti teenetemärgid. Estonian orders and decorations. — Tallinn: Miniplast Pluss, 1998. — 396 lk. — ISBN 9985-9001-7-0. 

## Спасылкі 
* Дзяржаўныя ўзнагароды Эстоніі
* Дзяржаўныя ўзнагароды Эстоніі 

Катэгорыя:Ордэны Эстоніі
Краслаўскі раён

**Краслаўскі раён** () — былы адміністрацыйны раён на поўдні Латвіі ў вобласці Латгале. Межаваў з Даўгаўпілскім, Прэйльскім, Рэзэкненскім і Лудзенскім раёнамі Латвіі, а таксама з Віцебскай вобласцю Беларусі.

Пасля заканчэння адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы Латвіі 1 ліпеня 2009 года большая частка раёна была падзелена на Краслаўскі і Дагдскі краі. Астатнія тры воласці Краслаўскага раёна былі аб'яднаны з Агланскай воласцю Прэйльскага раёна, утварыўшы Агланскі край.

Катэгорыя:Раёны Латвіі
Каўнаская архідыяцэзія

**Каўнаская архідыяцэзія** () — адна з дзвюх каталіцкіх архідыяцэзій лацінскага абраду ў Літве з кафедрай у горадзе Каўнас (Каўнаскі павет). Уваходзіць у склад Каўнаскай мітраполіі. Суфраганнымі дыяцэзіямі для яе з’яўляюцца: Вілкавішкіская дыяцэзія, Цяльшэйская дыяцэзія і Шаўляйская дыяцэзія. Лацінская назва архідыяцэзіі — *«Archidioecesis Kaunensis»*. Кафедральным саборам архідыяцэзіі з’яўляецца царква Святых Пятра і Паўла.

Архідыяцэзія заснавана ў 1926 годзе.

У наш час архібіскупскую кафедру Каўнаса займае (з 4 студзеня 1996 года) Сігітас Тамкявічус. Дапаможны біскуп з 27 верасня 2012 года — Кястуціс Кевалас.

## Дэканаты 
Каўнаская архідыяцэзія падзелена на 7 дэканатаў:
* Ёнаўскі дэканат ();
* Каўнаскі дэканат I ();
* Каўнаскі дэканат II ();
* Кедайнейскі дэканат ();
* Расяйнейскі дэканат ();
* Укмяргскі дэканат ();
* Юрбаркаскі дэканат ().

## Літаратура 
* Kauno arkivyskupijos bažnyčios: žinynas-albumas (sud. A. Bieliauskaitė, V. Dapkienė, R. Gustaitis, G. Pečkaitienė, J. Zareckas). — Kaunas: Terra publica, 2010. — 204 p.: iliustr. — ISBN 978-9955-652-69-4
* Annuario Pontificio, Libreria Editrice Vaticana, Città del Vaticano, 2003, ISBN 88-209-7422-3

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт каўнаскай архідыяцэзіі 
* Інфармацыя пра каўнаскую архідыяцэзію на сайце catholic-hierarchy.org 
* Інфармацыя пра каўнаскую архідыяцэзію на сайце gcatholic.org 


Катэгорыя:1926 год у Літве
Расціслаў Віталевіч Баравы

**Расціслаў Віталевіч Баравы́** () — беларускі гісторык архітэктуры.

Сын царкоўнага дзеяча, протапрэсвітара Віталя Баравога.

Загадчык аддзела гістарычных даследаванняў ТАА «Цэнтр па рэгенерацыі гісторыка-культурных ландшафтаў і тэрыторый». Жыве і працуе ў Мінску.

Аўтар шэрагу артыкулаў, у тым ліку для энцыклапедыі «Вялікае Княства Літоўскае» і серыі кніг «Памяць». Удзельнік складання «Вялікага гістарычнага атласа Беларусі» ў 4 тамах.

Сын — Віталь Баравы, усходазнавец, кандыдат гістарычных навук.

## Бібліяграфія 
* Помнікі старажытнага Мсціслава : да 850-годдзя горада / А. А. Трусаў, Р. В. Баравы. — Мінск, 1985.
* *Баравы Р. В.* Да пытання аб летапіснай Нямізе  // З глыбі вякоў. — Мн.: «Крок уперад», 1992;
* Траецкае прадмесце : Фотаальбом / [Склад. В. Собалева ; Аўт. тэксту Р. Баравы ; Фота Г. Ліхтаровіча]. — Мінск: Беларусь, 1995.
* *Боровой Р. В.* Историческая топография древнего Минска. Обзор источников и современное состояние проблемы  // Гістарычна-археалагічны зборнік № 12, 1997;
* *Боровой Р. В.* Минские древности. «Cтарый город» средневекового Минска по письменным источникам. // Гістарычна-археалагічны зборнік № 15, 2000;
* *Боровой Р.*, *Луцевич Л.* Лошица: Уникальный усадебно-парковый комплекс [Электронный ресурс] // ais.by : архитектурно-строительный портал. — Дата публикации: 24.12.2003, 14:20 — Режим доступа: https://ais.by/story/151
* *Баравы Р. В.* Хрысціянізацыя тэрыторыі Полацкай і Тураўскай епархій X—XIV ст. (Гістарычна-геаграфічны аспект) // Беларускі гістарычны агляд. Том 10. Сшытак 1-2 (18-19), Снежань 2003.
* *Баравы Р. В.* Менск у ХVI стагоддзі: першы «генеральны» план горада і яго магчымы аўтар  // Беларускі гістарычны агляд. Том 11. Сшытак 1-2 (20-21), снежань 2004;
* *Боровой Р. В.* Послевоенная реконструкция и восстановление Минска // «Архитектура и строительство» № 2 (162), 2004;
* *Боровой Р. В.* Минские пригороды XVI — начала XX века // Архитектура и строительство № 11, 2008. — С. 46—50;
* *Боровой Р. В.* Планирование и застройка левобережной части исторического центра Минска в XIX − начале XX в. (по материалам архивных источников) // «Архiварыус». Вып. 10. — Мн.: НГАБ, 2012. — С. 132—146;
* *Боровой Р. В.* Материалы к исторической топографии древних церквей Минска: Борисо-Глебская и Воскресенская церкви // Беларуская даўніна. Вып. 1. — 2014. — С. 97-108.
* 
* *Боровой Р. В.* Планы Минска как исторический источник // Мінск і мінчане: дзесяць стагоддзяў гісторыі. Старонкі гарадскога жыцця. Зборнік навуковых артыкулаў / Уклад. Р. А. Аляхновіч; рэдкал.: В. Л. Лакіза (гал. рэд.) [і інш.]. -- Мінск: Беларуская навука, 2025.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Артыкулы Р. Баравога  на Партале ais.by

Катэгорыя:Гісторыкі архітэктуры Беларусі
Эра Селеўкідаў

**Эра Селеўкідаў** (лац. *Anno Graecorum*, або *AG*) пачалася 1 кастрычніка 312 да н.э. Заваяваўшы зноў Вавілон у жніўні 312 да н.э., Селеўк I Нікатар у 12-ы год кіравання Аляксандра IV пачаў лічыць час паводле гадоў свайго намесніцтва. У гэтым ён браў прыклад з Антыгона і іншых намеснікаў Вавілоніі.

Паводле вавілонскага календара, 12-ы год кіравання Аляксандра IV пачаўся 2 красавіка 312 да н.э. Македонцы, аднак, лічылі гады кіравання Аляксандра IV ад смерці Філіпа III Арыдэя увосень 317 да н.э. Такім чынам, для іх 2-гі год кіравання намесніка Селеўка пачаўся ўвосень 311 года да н.э., у той час як для вавіланян гэты ж год пачаўся 22 красавіка 310 да н.э. Стаўшы царом, Селеўк працягваў лічыць і гады свайго намесніцтва. Для двара год селеўкідскай эры пачынаўся паміж 1-м чыслом месяца лоас і 1-м чыслом месяца дыяс, гэта значыць познім летам або ранняй восенню.

Злічэнне па эры Селеўкідаў ужывалася ў некаторых раёнах Блізкага Усходу аж да цяперашняга часу. З яго бралі прыклад некаторыя ўсходнія дынастыі: Аршакіды ў Парфіі (нягледзячы на тое, што ў грэчаскіх гарадах Парфянскага царства злічэнне эры пачыналася з восені 248 да н.э., яны таксама выкарыстоўвалі і «стары стыль» — эру Селеўкідаў), Дэдалсіды ў Віфініі, Мітрыдаціды ў Понце, нашчадкі Мітрыдата VI і дынастыя Рэскупарыдаў у Баспорскім царстве.

Злічэнне паводле гадоў эры Селеўкідаў выкарыстоўвалася пазней арабскімі астраномамі. Арабы называлі яе «эрай Аляксандра», хоць аль-Біруні разумеў, што гэта памылка.

У сірыйскіх тэкстах датаванне паводле «блаславёных грэкаў» (*l-yawnāyē brīḵē*), гэта значыць паводле Селеўкідскай эры, выкарыстоўвалася аж да XX стагоддзя.

## Гл. таксама 
* Копцкі каляндар
* Эра Дыяклетыяна
* Егіпецкі каляндар
* Эфіопскі каляндар

## Літаратура 
* *Идельсон Н. И.* История календаря. — Л., 1925.
* *Skeat T.-C.* Papyri from Panopolis in the Chester Beatty Library. — Dublin, 1964.
* *Каменцева Е. И.* Хронология. — М., 1967.
* *Селешников С. И.* История календаря и хронология. — М., 1970.
* *Сюзюмов М. Я.* Хронология всеобщая. — Свердловск, 1971.
* *Бикерман Э.* Хронология древнего мира. Ближний Восток и античность. / Перевод И. М. Стеблин-Каменского. — М., 1975.
* *Климишин И. А.* Календарь и хронология. — М., 1990.
* *Постников М. М.* Критическое исследование хронологии древнего мира. — T. I. — М., 2000.

Катэгорыя:Старажытны свет
Катэгорыя:Каляндарныя эры
Віленская мітраполія

**Віленская мітраполія** — адна з двух мітраполій Рымска-Каталіцкага Касцёла ў Літве.

## Гісторыя 
Мітраполія ўтворана Папам Піем XI 28 кастрычніка 1925 года. Юрысдыкцыя мітраполіі ўключае паўночна-ўсходнюю частку Літвы.

У яе склад уваходзяць:
* Віленская архідыяцэзія,
* Кайшадорыская дыяцэзія,
* Панявежыская дыяцэзія.

## Мітрапаліты 
* Ян Цепляк (1925—1926),
* Рамуальд Ялбжыкоўскі (1926—1955),
* Юліёнас Сцепанавічус (1989—1991),
* Аўдрыс Юозас Бачкіс (1991—2013),
* Гінтарас Грушас (з 5 красавіка 2013).

## Спасылкі 
* інфармацыя аб мітраполіі
* Інфармацыя пра Віленскую архідыяцэзію на сайце catholic-hierarchy.org 

Катэгорыя:Каталіцтва ў Літве
Катэгорыя:1925 год у Вільні
Тонгерэн

**Тонгерэн** (, МФА: ; , ) — найстаражытны горад Бельгіі, які ў часы Цэзара быў цэнтрам германскага племя тунграў, а ў раннім Сярэднявеччы — графства Хеспенгау, калыскі каралеўскага дому Капетынгаў. Стаіць  на рацэ Екер на паўночны захад ад Льежа (сучасная правінцыя Лімбург). Нас. — 29,7 тыс. жых. (2006).

У 57-54 гг. да н.э. Тонгерэн (вядомы на латыні як ) становіцца цэнтрам паўстання эбуронаў пад правадырствам Амбіёрыкса, якому ў горадзе пастаўлены помнік. Ён заставаўся буйным цэнтрам пры Меравінгах, нягледзячы на спусташэнні Атылам (451), салічнымі франкамі і нарманамі. Горад быў нядрэнна ўмацаваны; дагэтуль захаваліся фрагменты рымскіх сцен.

Рэлігійнае значэнне Тонгерэна было асабліва вялікім у раннім Сярэднявеччы. Менавіта тут узнікла ў IV стагоддзі першае ў гэтых краях біскупства, на чале якога стаяў Св. Сервацый Маастрыхцкі. Гэты прэлат перанёс цэнтр біскупства ўверх па цячэнні ў Маастрыхт. Пазней яно вырасла ў Льежскае біскупства, адным з галоўных цэнтраў якога ў Сярэднявеччы заставаўся Тонгерэн. Пасля спусташэння брабанцамі (1212) і французамі (1677) Тонгерэн губляе ранейшае значэнне.

Першае месца сярод помнікаў даўніны займае гатычная базіліка Тонгерэнскай Маці Божай, пабудаваная ў гатычным стылі XIII стагоддзя. Бефруа і кляштар бегінак разам з аналагічнымі бельгійскімі пабудовамі ўключаны ў спіс Сусветнай спадчыны. Кельта-рымскія старажытнасці Тонгерэна выстаўлены ў мясцовым археалагічным музеі.

Выява:Ambiorix.jpg|Помнік Амбіёрыксу
Выява:Tongeren Basilika.jpg|Тонгерэнская базіліка
Выява:Interieur OLVbasiliekTongeren 29-06-2008 12-03-29.JPG|Інтэр'ер базілікі
Выява:Tongeren Innenstadt.jpg|Скульптурная група

Катэгорыя:Гарады Бельгіі
Катэгорыя:Камуны правінцыі Лімбург (Бельгія)
Сервацый Маастрыхцкі

**Сервацый Маастрыхцкі** (,  *Сербатыяс*; *(традыцыйна)* нарадзіўся ў Арменіі — памёр 13 мая 384, Маастрыхт, Нідэрланды) — першы біскуп Тонгерэнскі (сучасная Бельгія), хрысціянскі святы, шануецца як свяціцель, памяць у Каталіцкай царкве здзяйсняецца 13 мая. Заступнік Маастрыхта, Грымбергена і Схейндэла.

Пэўных звестак пра паходжанне Сервацыя няма. Лічыцца, што ён нарадзіўся ў Арменіі і праз Іерусалім прыбыў на тэрыторыю сучасных Бельгіі і Нідэрландаў (прычынай жыціе называе цудоўны відзеж анёла, які загадаў яму весці пропаведзь хрысціянства ў паўночных землях). Быў пасвечаны ў біскупы горада Тонгерэна на тэрыторыі сучаснай Бельгіі.

У нямецкім Трыры Сервацый пазнаёміўся з Афанасіем Александрыйскім, які знаходзіўся там у ссылцы ў 336—338 гадах. На царкоўным саборы ў Сердыцы (сучасная Сафія) у 343 годзе Сервацый стаў абаронцам Афанасія ад арыян (пра гэта згадвае сам Афанасій у сваіх лістах). Сервацый увайшоў у гісторыю царквы як адзін з абаронцаў трынітарнага дагмату ад нападак арыян (вядомы сваім асуджэннем арыянскіх біскупаў на саборы ў Кёльне ў 346 годзе).

У 350 годзе Сервацый стаў пасланцам узурпатара Магненцыя да імператара Канстанцыя II у Эдэсу. На памесным саборы ў Рыміні (359—360 гады) вёў доўгія спрэчкі з арыянамі, але быў уведзены ў зман і падпісаў арыянскі сімвал веры. У 381—382 гадах здзейсніў паломніцтва ў Рым, дзе, як апавядае паданне, яму з’явіўся апостал Пётр і загадаў у сувязі з нашэсцем гунаў перанесці біскупскую кафедру ў Маастрыхт.

Сканаў каля 384 года ў Маастрыхце, дзе яго мошчы захоўваюцца ў кафедральным саборы — базіліцы Святога Сервацыя. Частка мошчаў Святога Сервацыя знаходзіцца ў базіліцы Святога Ламберта ў Дзюсельдорфе (Германія).

Гейнрых фон Фельдэке ў XII стагоддзі на аснове лацінскага жыція Сервацыя напісаў яго пераказ у вершах на народным (лімбургскім) дыялекце. Сярэднявечныя легенды прыпісвалі святому сваяцтва з Іаанам Хрысціцелем і 375 гадоў жыцця.

## Літаратура 
* Буров А. А. Избранные жития святых, в Европейских землях просиявших. Москва, 2005.

## Спасылкі 
* Сервацый Маастрыхцкі (Адкрытая праваслаўная энцыклапедыя «Дрэва»)

Катэгорыя:Свяціцелі
Катэгорыя:Святыя Галандыі
Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя IV стагоддзя
Катэгорыя:Біскупы маастрыхцкія
Катэгорыя:Міфічныя доўгажыхары
Катэгорыя:Біскупы IV стагоддзя
РГД-5

thumb|right
**РГД-5** (ручная граната, дыстанцыйная, Індэкс ГРАУ — 57-Г-717) — савецкая наступальная ручная граната, належыць да проціпяхотных аскепкавых ручных гранатаў дыстанцыйнага дзеяння наступальнага тыпу.

Граната прызначана для паразы асабовага складу суперніка аскепкамі корпуса пры сваім выбуху. Цэлі граната дасягае за кошт кідка рукой. Дыстанцыйнага дзеяння — азначае, што граната выбухне праз вызначаны час (3,2—4,2 секунды) пасля таго, як яе выпусцяць, незалежна ад іншых умоў. Граната РГД-5 — наступальнага тыпу. Гэта азначае, што аскепкі гранаты маюць невялікую масу і ляцяць на далёкасць меншую, чым магчымая далёкасць кідка.

## Характарыстыкі 
* Маса, кг: 0,31
* Даўжыня, мм: 114
* Дыяметр, мм: 56,8
* Выбуховае рэчыва: траціл
* Маса выбуховага рэчыва, кг: 0,11
* Механізм дэтанацыі: Запал УЗРГ, УЗРГМ, ці УЗРГМ-2
* Час гарэння запавольніка запала 3,2—4,2 секунды.

Звонку граната мае авальны корпус з тонкай сталі. Абцякальны корпус сабраны з верхняй і ніжняй частак, кожная з якіх улучае вонкавую абалонку і ўкладыш. Адтуліна для запала пры захоўванні зачыняецца пластмасавым коркам. Маса гранаты з запалам 310 г. Зарад выбуховага рэчыва — траціл масай 110 грам. Далёкасць разлёту аскепкаў — 30 метраў.

## Ужыванне 
Запал гранаты ўніверсальны, прыдатны таксама да гранатаў РГ-42 і Ф-1. Марка запала: УЗРГ, УЗРГМ (з другой паловы 1950-х гадоў), ці УЗРГМ-2. Усе гэтыя запалы ўзаемазаменныя. Адтуліна для запала ў корпусе гранаты зачынена пластмасавым коркам, каб не трапляў бруд.

Для ўжывання гранаты трэба разагнуць вусікі засцерагальнай чакі, узяць гранату ў правую руку так, каб пальцы прыціскалі рычаг да корпуса.

Перад кіданнем гранаты, прасунуўшы ўказальны палец левай рукі ў кольца чакі, выдраць чаку. Граната можа працягваць заставацца ў руцэ колькі заўгодна, бо пакуль не адпушчаны рычаг, ударнік запала не можа пабіць капсуль.

Пасля выбару моманту кідка і цэлі кінуць гранату ў цэль. У гэты момант рычаг пад уплывам спружыны ўдарніка павернецца, вызваляючы ўдарнік, і адляціць убок. Ударнік насячэ капсуль і праз 3,2?4,2 секунды адбудзецца выбух.

Граната РГД-5 прынята на ўзбраенне ў 1954 годзе, наўзамен наступальнай гранаты РГ-42. Досвед Другой сусветнай вайны паказаў, што далёкасць разлёту аскепкаў РГ-42 часам перавышала далёкасць кідка, ствараючы пагрозу паразы кідальніка.

Навучальна-імітацыйная мадыфікацыя гранаты завецца УРГ-Н (навучальная ручная граната — наступальная).

## Гл. таксама 
* РГ-42
* Ф-1
* РГН
* РГО

Катэгорыя:Ручныя гранаты
Катэгорыя:Гранаты
Катэгорыя:Зброя СССР
Нумідыя

**Нумідыя** () — у старажытнасці вобласць у Паўночнай Афрыцы (сучасная паўночная частка Туніса і Алжыра), населена нумідыйцамі.

## Гісторыя 
Паступовы пераход качавых плямёнаў Нумідыі масіліеў і мазезіліеў (масайсіліеў) да земляробства і аселай жывёлагадоўлі ў канцы 1 тысячагоддзя да н.э. суправаджаўся ўзнікненнем і развіццём гарадоў (Цырта — галоўны горад, Туга, Тэвес, Сікім і іншыя) і поліснай арганізацыі ў іх.

У III стагоддзі да н.э. Нумідыя была заваявана Карфагенам. Нумідыйцы неаднаразова паўставалі супраць карфагенскага панавання. У перыяд Другой Пунічнай вайны (218—201 гады да н.э.) цар усходняй часткі Нумідыі Масініса аказваў рымлянам дапамогу, за што яны дапамаглі яму стаць у 201 да н.э. кіраўніком усёй Нумідыі. Пры Масінісе (кіраваў у 201—149 гадах да н.э.) нумідыйскае царства значна ўмацавалася: пашырыліся яго тэрыторыі, выраслі гарады, узмацніліся гандлёвыя сувязі з усім Міжземнамор'ем. У 201 да н.э. уся тэрыторыя Нумідыі была аб'яднана ў адзінае царства Масінісам, які зрабіў сваімі сталіцамі гарады Цырта на захадзе і Була-Рэгія на ўсходзе.

У 111—105 гадах да н.э. нумідыйскі цар Югурта вёў вайну з Рымам, але пацярпеў паражэнне, патрапіў у палон і быў пакараны смерцю.

У 46 да н.э. пераўтворана ў рымскую правінцыю Новая Афрыка, у 429/430 г. н.э. заваявана вандаламі, у 533 г. — візантыйцамі (гл. Афрыканскі экзархат), у VII стагоддзі — арабамі (гл. Іфрыкія).

## Цары нумідыйцаў 
* Сіфакс
* Масініса
* Міцыпса
* Югурта
* Гіемпсал II
* Юба I

## Выхадцы Нумідыі 
* Аўрэлій Аўгусцін
* Апулей

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Дэшыфроўка нумідыйскага пісьма - У праекце «Рэканструкцыя» «Новага Герадота»

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Афрыкі
Катэгорыя:Гісторыя Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Старажытнае Міжземнамор’е
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Афрыкі
РГН

thumb|right
**РГН** — ручная граната наступальная, проціпяхотная асколачная ўдарна-дыстанцыйная. Прызначана для паражэння жывой сілы ў баю.

## Характарыстыкі 
* Маса, кг: 290 г
* Даўжыня, мм: 113 мм
* Дыяметр, мм: 60 мм
* Выбуховае рэчыва: A-IX-1 (96 % гексаген, 4 % воск) (пласціт)
* Маса выбуховага рэчыва, кг: 97 г
* Механізм дэтанацыі: Запал УДЗС з часам запаволенні 3,2—4,2 с

Радыус паражэння асколкамі гранаты 15 метраў, радыус магчымага паражэння 35 метраў.

## Выкарыстанне 
Выбухоўнік РГН узводзіцца толькі праз 1,3—1,8 секундаў пасля таго, як будзе адпушчаны засцерагальны рычаг. Калі цягам гэтага часу выбухоўнік зазнае адчувальнае скалынанне, ён здымаецца с баявога ўзвода і граната не выбухае; гэта засцерагае ад няшчасных выпадкаў пры выпадкова ўпушчанай побач гранаце. Далей, выбухоўнік пераходзіць у стан, пры якім граната выбухае ад удару аб цэль.

Калі выбух гранаты не адбыўся ад выбухоўніка ўдарнага дзеяння (прыкладам, пры трапленні ў глыбокі снег, траву), то выбух гранаты адбываецца праз 3,2—4,2 секундаў пасля вызвалення прыціскнога рычага. Перад кідком папярэдне трэба выдаліць засцерагальнае кальцо, прыціснуўшы рычаг пальцамі да корпуса гранаты.
Баявая граната афарбоўваецца ў аліўкава-шараваты колер.

## Гл. таксама 
* РГ-42
* РГД-5
* Ф-1
* РГО

Катэгорыя:Ручныя гранаты
Катэгорыя:Гранаты
Катэгорыя:Зброя СССР
Вера, Надзея, Любоў і іх маці Сафія

**Вера, Надзея, Любоў і маці іх Сафія** (; лац. Fides, Spes, Caritas) — хрысціянскія святыя, ушанаваныя ў ліку мучаніц. Жылі ў II стагоддзі ў Рыме (пам. 137). Памяць здзяйсняецца ў Праваслаўнай царквы 17 верасня (па юліянскім календары).

Сафія, удава з Мілана, прыбыла ў Рым і спынілася ў багатай дамы па імі Фесамнія. Паводле падання, Вера (), Надзея () і Любоў () выхоўваліся маці ў хрысціянскай набожнасці. Калі імператар Адрыян даведаўся пра гэта, ён паспрабаваў спакусіць і прымусіць пакланіцца багіні Артэмідзе — спачатку абяцаннем багатых падарункаў, а затым пагрозамі. Але яны непахісна вызнавалі сваю веру ў Хрыста. Імператар загадаў падвергнуць дочак Сафіі жорсткім катаванням, але яны цудоўным чынам перанеслі іх і загінулі толькі быўшы абезгалоўленымі ці засечанымі.

На дзень смерці Веры было 12 гадоў, Надзеі — 10 і Любові — 9. Імператар аддаў скатаваныя целы дочак Сафіі, яна з пашанай пахавала іх і памерла праз тры дні.

Першапачатковыя грэчаскія імёны дочак — Пістыс, Элпіс і Агапэ — былі перакладзены, і толькі імя іх маці Сафіі («Мудрасць») захавала арыгінальнае гучанне.

## Гл. таксама 
* Вера, Надзея, Любоў — хрысціянскія дабрадзейнасці
* Агапія, Ірына і Хіёнія («Любоў, Мір і Снежная») — тры іншыя святыя сястры-мучаніцы з гаворачымі імёнамі.
* Сафія Рымская — аднайменная святая з таго ж гарады, якая жыла ў IV стагоддзі, чые мошчы, паводле нямецкіх крыніц, захоўваюцца ў Эша і пачынаючы з XII стагоддзя яна згадваецца разам з трыма дочкамі — Верай, Надзеяй і Любоўю.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Страдание святых мучениц Веры, Надежды и Любови, и матери их Софии // Димитрий Ростовский, «Жития святых»

Катэгорыя:Святыя паводле алфавіта
Катэгорыя:Святыя дзеці
Катэгорыя:Мучанікі
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Групы святых
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя II стагоддзя
РГО

thumb|right
**РГО** — ручная проціпяхотная абарончая ўдарна-дыстанцыйная граната. Прызначана для паражэння жывой сілы ў абарончым баю.
Радыус паражэння асколкамі гранаты 50 метраў, радыус магчымага паражэння 100 метраў. Па ТТХ аналагічная гранаце Ф-1, але ў адрозненне ад яе мае камбінаваны ўдарна-дыстанцыйны выбухоўнік.

## Характарыстыкі 
* маса: 530 гр
* далёкасць кідка: 30 м
* час гарэння запала: 3-4 сек.
* колькасць аскепкаў: 700
* час самаліквідацыі 3.2-4.2 сек.
* час далёкага ўзвядзення 1.3-1.8 сек.

## Ужыванне 
Да цэлі граната дастаўляецца толькі за кошт яе кідка рукой салдата.

Выбух гранаты адбываецца пры сустрэчы гранаты с паверхняй. Выбухоўнік агульнабойны, то бок для яго не мае значэння якой часткай граната стукнулася аб паверхню, не мае значэння становішча паверхні (вертыкальнае, гарызантальнае, нахільнае). Мае значэнне толькі хуткасць тармажэння гранаты пры сустрэчы с паверхняй. Пры ўдары аб паверхню вады ці рыхлы свежы снег выбухоўнік можа не спрацаваць.

Дзеля падвышэння бяспекі гранатамётчыка і забеспячэння невыбуху гранаты пры выпадковай сустрэчы яе с перашкодай на блізкай адлегласці ад гранатамётчыка выбухоўнік узводзіцца толькі праз 1.3-1.8 сек. пасля таго, як будзе адпушчаны засцерагальны рычаг (граната кінута). То бок, калі граната ў гэты час стукнецца аб што-небудзь, тое выбуху не адбудзецца зусім.

Калі выбух гранаты не адбыўся ад выбухоўніка ўдарнага дзеяння (граната не кінута, але рычаг адпушчаны; граната ўсё яшчэ знаходзіцца ў лёце; граната звалілася ў ваду ці рыхлы снег) то па заканчэнні 3.2-4.2 сек пасля таго, як будзе адпушчаны засцерагальны рычаг, адбудзецца самаліквідацыя гранаты яе падрывам. У гэтым плане граната працуе дакладна таксама, як і гранаты Ф-1, РГ-42, РГД-5.

Прасцей кажучы, дзеянне гранаты дакладна такое ж, што і ў старых гранат, але калі ў адразанні часу с моманту кідка паміж 1.3-1.8 — 3.2-4.2 сек. граната стукнецца аб што-небудзь, то выбух адбудзецца ад удару.

Баявая граната афарбоўваецца ў аліўкава-шараваты колер. Навучальна-імітацыйная граната афарбоўваецца ў чорны колер.

## Гл. таксама 
* РГ-42
* РГД-5
* Ф-1
* РГН

Катэгорыя:Ручныя гранаты
Катэгорыя:Гранаты
Катэгорыя:Зброя СССР
Зарадавы лік

**Зара́давы лік** атамнага ядра (або **а́тамны ну́мар**, **а́тамны лік**, **пара́дкавы ну́мар** хімічнага элемента) — колькасць пратонаў у атамным ядры. Зарадавы лік роўны зараду ядра ў адзінках элементарнага зараду і адначасова раўняецца парадкаваму нумару адпаведнага ядру хімічнага элемента ў табліцы Мендзялеева.

Тэрмін «атамны» ці «парадкавы» нумар звычайна выкарыстоўваецца ў атамнай фізіцы і ў хіміі, тады як раўназначны тэрмін «зарадавы лік» — у ядзернай фізіцы. У неіанізаваным атаме колькасць электронаў у электронных абалонках супадае з зарадавым лікам.

Зарадавы лік звычайна абазначаецца літарай *Z*. Ядры з аднолькавым зарадавым лікам, але розным масавым лікам *A* (які раўняецца суме ліку пратонаў *Z* і ліку нейтронаў *N*) з’яўляюцца рознымі ізатопамі аднаго хімічнага элемента, бо іменна зарад ядра вызначае будову электроннай абалонкі атама і, такім чынам, яго хімічныя ўласцівасці.

Катэгорыя:Ядзерная фізіка
Катэгорыя:Агульная хімія
Кацярына Уладзіміраўна Ааро

**Кацярына Уладзіміраўна Ааро́** (), таксама вядомая як **Оаро** (нар. 4 верасня 1986, Адэса, УССР, СССР) — беларускі празаік.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Адэсе, амаль адразу сям’я пераехала ў Ялту, дзе Кацярына пражыла 7 гадоў і пайшла ў школу. У 1993 годзе разам з бацькамі пераехала ў Беларусь, у Івацэвічы Брэсцкай вобласці, дзе скончыла школу і ліцэй.

Вучылася на факультэце журналістыкі БДУ, скончыла літаратурна-філасофскае і журналісцкае аддзяленні Беларускага калегіюма. У 2008—2013 гадах вучылася ў Літаратурным інстытуце імя А. М.  Горкага ў Маскве на аддзяленні прозы (майстар — А. Рэкемчук), скончыла з чырвоным дыпломам. Працавала журналісткай у розных выданнях і на радыё, выкладчыцай рускай мовы, літаратуры і мастацкага пісьма. Вяла дзіцячыя творчыя студыі па літаратуры і журналістыцы.

З 2013 года жыве ў Лілі на поўначы Францыі.

## Творчасць 
У 2013 годзе выдала ў серыі «Пункт адліку» СБП дэбютную кнігу «Сарочае радыё. Лісты падзякі»

## Прызнанне 
* Лаўрэат прэміі «Дэбют» (2014) за кнігу «Сарочае радыё»
* Лонг-ліст Прэміі Ежы Гедройца за 2013 год

## Спасылкі 
* Оаро Кацярына Уладзіміраўна 

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Постаці Ліля
Наталка Харытанюк

**Ната́лка Харытаню́к** (сапраўднае імя **Ната́лля Мікала́еўна Харытаню́к**; нар. , Брэст) — беларуская пісьменніца і перакладчыца.

## Біяграфія 
Нарадзілася 24 жніўня 1984 года ў Брэсце. Скончыла факультэт замежных моў Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта ў 2006 годзе. У 2007 годзе на філалагічным факультэце БДУ абараніла магістарскую дысертацыю па творчасці Джуліяна Барнза. Выкладала англійскую мову на факультэце міжнародных адносін БДУ. 

Была членам Беларускага ПЭН-цэнтра. У 2019 годзе выйшла з арганізацыі.

## Творчасць 
Дэбютавала апавяданнем «Фурманка святога Міколы» ў 2005 годзе ў газеце «Наша Ніва». Друкавалася ў часопісах «Дзеяслоў», «ARCHE» і «Паміж», а таксама ў літаратурных зборніках «Жанчыны выходзяць з-пад кантролю», «Пакахай мяне, калі ласка» і «In vino veritas».

## Бібліяграфія 
* «Трынаццаць гісторый пра мёртвага ката» (Логвінаў, 2010) — кніга апавяданняў.
* «Смерць лесбіянкі» (Логвінаў, 2013) — раман.
* «Казкі старога Адамкова» (Логвінаў, 2018) — дзіцячая кніга.
* «Казка пра тое, як Святога Міколу забаранялі» (Kolegium Europy Wschodniej, 2021) — дзіцячая кніга.

## Узнагароды 
* 2010 — Лаўрэатка прэміі «Дэбют» за кнігу апавяданняў «Трынаццаць гісторый пра мёртвага ката».
* 2013 — Лонг-ліст Прэміі Ежы Гедройца за раман «Смерць лесбіянкі».

## Сям'я 
Выхоўвае сына Багдана (нар. у 2012 годзе).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся 24 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1984 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Брэсце
Катэгорыя:Выпускнікі філалагічнага факультэта БДУ
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Рабковічы

**Рабко́вічы** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Вольнаўскага сельсавета. Размешчаны за 30 км на паўднёвы ўсход ад Баранавічаў, за 10 км ад чыгуначнай станцыі Пагарэльцы на лініі Баранавічы — Мінск.

Да вёскі далучаны суседні хутар Уланаўшчына.

## Гісторыя 
У 1897 годзе ў Чэрніхаўскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні, дзейнічалі праваслаўная капліца, карчма.

З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Паланэчкаўскай гміне Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства.

З 1939 года ў БССР. З 15 студзеня 1940 года ў Гарадзішчанскім раёне Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне.

У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да 7 ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінула 19 вяскоўцаў.

## Насельніцтва 
* 49 двароў, 311 жыхароў (1897)
* 58 двароў, 232 жыхары (1909)
* 69 дамоў, 391 жыхар (1921)
* 340 жыхароў (1959)
* 320 жыхароў (1970)
* 96 двароў, 120 жыхароў (1998)
* 60 гаспадарак, 87 жыхароў (2005)

## Вядомыя асобы 
* Анастасія Андрэеўна Жук (1931—2018) — беларуская паэтэса, педагог.
* Мікалай Іванавіч Тупальскі (нар. 1928) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне тэорыі і методыкі навучання замежным мовам, прафесар (1990).

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вольнаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна