open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гісторыя Бельгіі

## Старажытнасць 
Першымі вядомымі з крыніц насельнікамі гэтых зямель былі белгі, імаверна, адна з груп кельцкіх плямёнаў. Рым забраў гэтыя землі пад сваю ўладу пры Юліі Цэзары у 54 годзе да н.э.

## Ранняе сярэднявечча 
Пасля падзення Заходняй Рымскай імперыі Галія была ўключана ў Франкскае каралеўства.

## Высокае сярэднявечча 
Феадальная раздробненасць: герцагства Брабант, графствы Намюр, Фландрыя, Эно і Льежскае біскупства.

## Позняе сярэднявечча 
У 1384—1530 гады тэрыторыя сучаснай Бельгіі ўваходзіла ў склад герцагства Бургундыя.

## Новы час 
З XVI стагоддзя да 1713 года былі пад уладай іспанскіх Габсбургаў, у 1713--1794 гадах — пад уладай аўстрыйскіх Габсбургаў.

У 1794 годзе Паўднёвыя Нідэрланды далучаны да Першай Французскай рэспублікі, падзелены на дзевяць дэпартаментаў і заставаліся ў такім стане да 1815 года.

### Незалежная Бельгія 
Венскі кангрэс аб’яднаў Паўднёвыя Нідэрланды з Паўночнымі (а таксама з біскупствам Льежскім) у Аб’яднанае каралеўства Нідэрландаў, аднак ужо праз пятнаццаць гадоў каталіцкая большасць на Поўдні здабыла палітычную самастойнасць і вылучылася ў каралеўства Бельгія.

У 1885 годзе кароль Леапольд II абвясціў «Свабодную дзяржаву Конга», суверэнным уладаром якой стаў сам — Бельгія стала каляніяльнай дзяржавай. Эксплуатацыя калоніі была адной са значных крыніц назапашвання капіталаў і развіцця прамысловасці Бельгіі.

## Найноўшы час 
Бельгія вельмі моцна пацярпела падчас Першай сусветнай вайны: Бітва на Ізеры, Фландрская бітва, Другая бітва пры Іпры і інш.

З 1936 года Бельгія праводзіць палітыку нейтралітэту. Аднак у маі 1940 года краіну акупуюць нямецкія войскі за 18 дзён.

Пасля вайны каралеўства ўступіла ў: ААН (1945), НАТА (1949), ЕЭС (1957). Страціла свае афрыканскія калоніі (1960).

Па зменах у Канстытуцыі Бельгія завяршыла пераход ад унітарнай дзяржавы да федэратыўнай.
Гісторыя Босніі і Герцагавіны

**Гісторыя Босніі і Герцагавіны** — працэс фарміравання і развіцця дзяржавы Боснія і Герцагавіна.

## Сярэднявечча 
Землі былі пад уладай харвацкіх каралёў (958 — ~1000), венгерскіх каралёў (~1000 — ~1200). Каля 1200 сфармавалася ўласнае каралеўства, у хуткім часе ўзяло кантроль над Герцагавінай. У 1391 каралеўства распалася, паўднёвая частка адасобілася ў самастойнае княства Герцагавіна. У 1463 — 1878 турэцкая правінцыя.

## Новы час 
Пасля 1878 пад кантролем Аўстра-Венгрыі ў якасці правінцыі Боснія і Герцагавіна. Фармальна анексаваная ў 1908.

## Найноўшы час 
Боснія стала правінцыяй Югаславіі ў 1918, федэратыўнай рэспублікай Боснія і Герцагавіна ў 1946.

### Незалежная Боснія і Герцагавіна. Грамадзянская вайна 
Суверэнітэт абвешчаны 15 кастрычніка 1991.

9 студзеня 1992 была абвешчана Рэспубліка Сербская БіГ як федэратыўная адзінка Сацыялістычнай Федэратыўнай Рэспублікі Югаславія (СФРЮ).

25 студзеня 1992 Парламент БіГ прыняў Мемарандум аб незалежнасці.

Рэферэндум за незалежнасць праведзены 29 лютага 1992. Пасля абвяшчэння незалежнасці пачаліся сутыкненні з этнічнымі сербамі. ЗША і ЕС прызналі рэспубліку 7 красавіка 1992. Жорсткія баі з удзелам трох бакоў — баснійцаў, сербаў, харватаў, потым між баснійска-харвацкім саюзам (18 сакавіка 1994) і сербамі, узаемныя этнічныя "чысткі" працягваліся да канца 1995 (гл. Аблога Сараева). Краіны НАТА актыўна ўмяшаліся ў канфлікт у сяр. 1995, бамбілі пазіцыі баснійскіх сербаў. У гэты ж час баснійска-харвацкі саюз правёў паспяховы наступ у верасні 1995, заняў да 50% тэрыторыі Босніі і Герцагавіны. Канфлікт завяршыўся падпісаннем Дэйтанскіх пагадненняў (папярэдняя згода 21 лістапада 1995, падпісаныя 14 снежня 1995 у Парыжы).
Гісторыя Візантыі

**Гісторыя Усходняй Рымскай імперыі**. Традыцыйна, пачаткам гісторыі Візантыйскай імперыі лічыцца валадаранне першага рымскага імператара-хрысціяніна Канстанціна. Гэты час прынёс істотныя змены ў парадку рэчаў: хрысціянства набыло значна большую вагу ў грамадскім жыцці Рымскай імперыі, сталіца была перанесена з Рыму ў Канстанцінопаль. Але заканадаўчая, палітычная, эканамічная, вайсковая структуры заставаліся пэўны час амаль такімі самымі. Нават форма хрысціянства ў Візантыйскай імперыі набыла шмат істотных прыкмет грэка-рымскай культуры. Канцом гісторыі Візантыйскай імперыі стала падзенне Канстанцінопалю ў 1453.

## Храналогія 
### Утварэнне хрысціянскай імперыі (300—527) 
* 306—337: Валадаранне Канстанціна.
* 325: Нікейскі сабор.
* 378: Параза Заходняй Рымскай імперыі пад Адрыянопалем.
* 410: Візіготы разрабоўваюць Рым.
* 354—430: Жыццё і дзейнасць Аўгусціна Гіпонскага.
* 455: Вандалы разрабоўваюць Рым.
* 476: Скінуты з пасады апошні рымскі імператар Захаду Ромул Аўгуст.

### Аднаўленне Рымскай імперыі на ўсходзе (527—1056) 
* 527—565: Валадаранне Юстыніяна.
* 532—537: Збудаваны Сафійскі сабор.
* 568: Напад ламбардаў на Італію.
* 680: Монафізіцтва абвешчана неправаслаўным.
* 690-ыя: Захоп мусульманамі Паўночнай Афрыкі.
* ~858 — 867: Місіянерства Св. Кірыла і Мяфодзія.
* 867—1056: Валадаранне Македонскай дынастыі.
* 988: Хрышчэнне Кіеўскай Русі.

### Заняпад Візантыйскай імперыі (1056—1453) 
* 1071: Параза Візантыі пад Манзікертам.
* 1204: Канстанцінопаль заняты крыжакамі.
* 1261: Вызваленне Канстанцінопаля ад крыжакоў.
* 1453: Аблога і падзенне Канстанцінопаля.

## Крыніцы 
## Спасылкі 

Катэгорыя:Гісторыя Еўропы
Катэгорыя:Гісторыя Блізкага Усходу
Катэгорыя:Гісторыя Паўночнай Афрыкі
Гісторыя Славеніі

**Гісторыя Славеніі**.
## Старажытнасць 
### Ранняя гісторыя 
* Каля 1200 г. да н.э. — на сучаснай тэрыторыі Славеніі пражывалі плямёны дунайскай культуры і культуры Терамар.
* Тэрыторыю сучаснай паўночна-ўсходняй Славеніі засялялі плямёны Адрыятычных Венетаў.
* На тэрыторыі сучаснай Славеніі пасяліліся кельцкія плямёны
* Каля 250 г. да н.э. Латэнская кельцкая археалагічная культура паступова замяняе Гальштадскую культуру.

### Антычнасць 
* 221 г. да н.э.  — мяжа Рымскай рэспублікі дасягнула Юліянскіх Альп.
* 181 г. да н.э. — пачатак паступовага захопу тэрыторыі сучаснай Славеніі.
* 178 г. да н.э. — Рымскае войска захоплівае Істрыю.
Землі былі заселены ілірыйцамі, трапілі пад уладу Рыма каля 1 ст. да н.э.

## Сярэднявечча 
У выніку славянскай каланізацыі ўтварылася княства Карантанія (іначай Карынція; каля 7 ст.). Князь Горазд першым з славянскіх уладароў прыняў хрысціянства. У 10 ст. Карантанія распалася на некалькі правінцый, якія былі разабраны франкамі і германцамі. Пачаўся прыток германскага насельніцтва. Самастойнае, потым залежнае, Карантанскае княства існавала яшчэ ў пач. 15 ст. на частцы зямель на поўнач ад Альпаў (гл. Княскі камень (Цаловец), Сталец ваяводы (Гаспасвецкае поле)). Да 16 ст. ужо ўсе землі Карантаніі былі заняты імперыяй Габсбургаў.

## Новы час 
У 1809 — 1814 большая частка гэтых зямель уваходзіла ў Ілірыйскую правінцыю, створаную Напалеонам. Пасля Венскага кангрэсу землі былі вернуты Аўстрыі.

## Найноўшы час 
Пасля 1-й сусв. вайны і распаду Аўстра-Венгерскай імперыі землі правінцый Славенія, Карынція часткова ўвайшлі ў Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў (1918; гл. таксама Клагенфурцкі рэферэндум 1920).

### 1918 — 1991 
Гл. Гісторыя Югаславіі.

### Пасля 1991 
У 1991 Славенія абвясціла незалежнасць і выйшла са складу Югаславіі. Спроба федэральнага ўрада ваеннаю сілаю вярнуць краіну ў склад федэрацыі не ўдалася.

## Гл. таксама
Гісторыя Старажытнай Македоніі

## Старажытнасць 
У VII ст. да н.э. насельніцтва падпарадкавалі сабе плямёны македонцаў. Цар Пердыка I і яго пераемнікі аб’ядналі македонскія плямёны, заснавалі самастойнае царства.

У VI—V стст. да н.э. цары з дынастыі Аргеадаў пашырылі сваю ўладу на ўнутраную тэрыторыю паўвострава, былі адцеснены ад Эгейскага мора грэкамі.

Цар Філіп ІІ заваяваў частку грэчаскіх полісаў, устанавіў пратэктарат над усёй Грэцыяй у выніку .

Цар Аляксандр Македонскі працягваў заваяванні, стварыў вялізную дзяржаву з цэнтрам у старажытнай Македоніі (гл. Элінізм). Па смерці Аляксандра Македонскага яго дзяржаву падзялілі між сабой яго паплечнікі, пачаліся доўгія міжусобныя войны.

Пры дынастыі Антыганідаў магутнасць старажытнай Македоніі была адноўлена, але пасля няўдалых для сябе  з Рымам Македонія заняпала, была падзелена на 4 рэспублікі пад рымскім пратэктаратам і нарэшце ўвайшла ў склад Рыму як правінцыя.

## Літаратура 
* 

Старажытная Македонія
Гісторыя Паўночнай Македоніі

**Гісторыя Паўночнай Македоніі**.

## Старажытнасць 
У старажытнасці большая частка тэрыторыі, якая цяпер з’яўляецца Паўночнай Македоніяй, была ўключана ў царства Пеонія, якое было заселена пеанцамі, народам фракійскага паходжання , але таксама часткамі старажытнай Ілірыі, Старажытнай Македонцы засялілі тэрыторыю на поўдні, жывучы сярод многіх іншых плямёнаў і Дарданіі , населенай рознымі ілірыйскімі народамі , а таксама Лінкесты і Пелагоніі, населеных старажытнагрэцкімі плямёнамі маласаў  . Ні адна з іх не мела фіксаваных межаў; яны часам падпарадкоўваліся каралям Македоніі, а часам адрываліся.

У канцы VI стагоддзя да нашай эры ахеменідскія персы пад кіраўніцтвам Дарыя Вялікага заваявалі пеанцаў, уключыўшы ў свае шырокія тэрыторыі тэрыторыю сённяшняй Паўночнай Македоніі. Пасля страты падчас Другога персідскага ўварвання ў Грэцыю ў 479 годзе да нашай эры персы ў рэшце рэшт сышлі са сваіх еўрапейскіх тэрыторый, у тым ліку з тэрыторыі сённяшняй Паўночнай Македоніі.

У 336 г. да н.э. Філіп II Македонскі цалкам анексаваў Верхнюю Македонію, уключаючы яе паўночную частку і паўднёвую Пеонію, якія цяпер знаходзяцца ў межах Паўночнай Македоніі. Сын Філіпа Аляксандр Македонскі заваяваў большую частку астатняй часткі рэгіёну, уключыўшы яго ў сваю імперыю, за выключэннем Дарданіі . Рымляне ўключылі большую частку рэспублікі ў сваю правінцыю Македонія, але самыя паўночныя часткі (Дарданія) ляжалі ў Мезіі; да часу Дыяклетыяна яны былі падзеленыя, і рэспубліка была падзелена паміж Македоніяй Салютарыс і Мезіяй прымай. Пра славян да V ст.

## Сярэднявечча 
Сучасная Паўночная Македонія змешчана на тэрыторыях Вардарскай Македоніі, часткі гістарычнай зямлі Македоніі. У старажытнасці паўднёвая частка сучаснай Паўночнай Македоніі ўваходзіла ў склад Старажытнай Македоніі.

Гісторыю Вардарскай Македоніі і гістарычнай вобласці Македонія наогул да пач. 20 ст. гл. у адпаведных раздзелах Гісторыі Рыму, Гісторыі Візантыі, Гісторыі Балгарыі, Гісторыі Сербіі, Гісторыі Турцыі.

## Новы час 
Пасля Балканскіх войнаў, у 1913—1918, Вардарская Македонія належала Сербіі.

## Найноўшы час 
### 1918—1991 
У 1918 увайшла ў Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў.
Гл. Гісторыя Югаславіі.

### Пасля 1991 
У верасні 1991 на рэферэндуме насельніцтва Македоніі выказалася за суверэнітэт і дзяржаўную самастойнасць. 17.11.1991 прынята канстытуцыя. Член ААН (1993).

## Гл. таксама 
* Народна-вызваленчая барацьба ў Македоніі
* Торбешы

## Крыніцы 
## Літаратура 
*
Гісторыя Сібіры

**Гісторыя Сібіры** — мінулае вялізнага геаграфічнага рэгіёна ў паўночна-ўсходняй частцы Еўразіі, абмежаванага з захада Уральскімі горамі, з поўначы Паўночным Ледавітым акіянам, з поўдня мяжой паміж Расіяй і сумежных дзяржаў (Казахстан, Манголія, Кітай).

Сібір была заселеная чалавекам з палеаліту. Пачатак земляробства і цывілізацыі звязаны са з'яўленнем у Сібіры цюркаў, якія стварылі першыя дзяржавы: Уйгурскі каганат і Енісейскі (Хакаскі) каганат. Пасля 1200-х Сібір увайшла ў склад Мангольскай імперыі, пасля распаду якой было адноўлена цюркскае Сібірскае ханства, якое ў 16-17 ст. было паступова заваяванае Маскоўскім царствам.

Заваёву Сібіры пачаў казак Ярмак, працягнулі шматлікія палкаводцы, уключаючы Хабарава і Дзяжнёва. Ад сярэдзіны 17 стагоддзя царскі ўрад высылае ў Сібір прадстаўнікоў розных народаў, у тым ліку беларусаў. Вядомы дзённік Адама Каменскага, беларуса, сасланага ў Сібір у 1657. У Сібіры ён стаў сотнікам казацкага войска, але пазней быў выкуплены польскім урадам і вярнуўся ў Беларусь.

З сярэдзіны 19 стагоддзя ў Сібіры фармуецца нацыянальны рух (абласніцтва), які, аднак, у грамадзянскай вайне 1918—1922 гг. не змог дамагчыся незалежнасці.

На пач. 20 ст. практычна ўся тэрыторыя Сібіры ўваходзіла ў склад Расійскай імперыі, але пазней Манчжурыя адышла да Кітая, а г.зв. Паўночны Казахстан — да Казахстана.

Першапачаткова ў Сібіры панавалі шаманізм і маніхейства, татарскія ханы з 15 стагоддзі ўводзілі іслам, а маскоўскія цары з 17 стагоддзя — праваслаўе. У Сібіры дагэтуль захоўваецца вялікая разнастайнасць народаў і рэлігій.
Гісторыя Харватыі

**Гісторыя Харватыі**.
## Старажытнасць 
## Сярэднявечча 
З 7 ст. землі населеныя харватамі. Уласнае каралеўства створана ў 924, далучана да венгерскага ў 1102, з захоўваннем пэўнай аўтаноміі.
Туркі захапілі Славонію ў 16 ст., паўночная частка вернута ў 1699 (гл. Карлавіцкая дамова).
## Новы час 
Харватыя дапамагла Аўстрыі падавіць венгерскае паўстанне 1848 — 1849, у выніку была выдзелена, разам з Славоніяй, у каронную зямлю Харватыя і Славонія, якая была вернута ў Венгрыю ў 1867.
## Найноўшы час 
У 1918 увайшла ў Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў. У выніку рэарганізацыі 1929 Харватыя і Славонія сталі Саўскім графствам, у 1939 былі аб'яднаны з Прымор'еўскім графствам у графства Харватыя. Пасля захопу Германіяй, была створана сатэлітная дзяржава Харватыя (1941 — 1945).
У 1946 увайшла ў Федэратыўную Югаславію.
25.6.1991 абвясціла незалежнасць ад Югаславіі. Пачалася вайна з этнічнымі сербамі, якія было кантралявалі да 30% тэрыторыі Харватыі (гл. Сербска Краіна). Спыненне агню падпісана ў чэрвені 1992, ваенныя дзеянні ўзнавіліся ў 1993. Новае спыненне агню з сербамі Краіны падпісана 30.3.1994. У жніўні 1995 харвацкім войскам праведзены наступальныя аперацыі, у выніку занята большасць кантраляваных сербамі земляў. Падпісаны мірныя пагадненні з кіраўнікамі Босніі і Сербіі (14.12.1995). Апошні сербскі анклаў, Усходняя Славонія, вернуты пад харвацкі кантроль 15.1.1998.

## Гл. таксама 
* Дуброўніцкая рэспубліка
Дамен верхняга ўзроўню

**Дамен верхняга ўзроўню** (, скар. *TLD*) — апошняя частка назвы дамена, паслядоўнасць літар пасля апошняй кропкі ў назве любога дамена. Так, у назве дамена www.website.com, даменам верхняга ўзроўню з'яўляецца *com* (альбо *COM*, таму што падзелу на вялікія і малыя літары ў назвах даменаў няма).

Арганізацыя Internet Assigned Numbers Authority (IANA) на сённяшні дзень падзяляе дамены верхняга ўзроўню на тры тыпы:

* Нацыянальныя дамены верхняга ўзроўню (*country code top-level domains, ccTLD*): ужываюцца ў краінах альбо ў залежных тэрыторыях. Даўжыня — дзве літары, напрыклад *by* для Беларусі.
* Агульныя дамены верхняга ўзроўню (*generic top-level domain, gTLD*): ужываюцца (па меншай меры тэарэтычна) у класах арганізацый (напрыклад, *com* для камерцыйных арганізацый). Даўжыня — звыш трох літар. Большасць агульных даменаў верхняга ўзроўню дазваляецца выкарыстоўваць на любых тэрыторыях свету, але па гістарычных прычынах *mil* (ваенны) і *gov* (урадавы) могуць ужывацца толькі Злучанымі Штатамі Амерыкі. Агульныя дамены верхняга ўзроўню падзяляюцца на субкласавыя спансіраваныя дамены верхняга ўзроўню (*sponsored top-level domains, sTLD*), напрыклад, *.aero*, *.coop*, *.museum* і неспансіраваныя дамены верхняга ўзроўню (*unsponsored top-level domains, uTLD*), напрыклад *.biz*, *.info*, *.name* і *.pro*.
* Інфраструктурныя дамены верхняга ўзроўню (*infrastructure top-level domain*).

Поўны спіс даменаў верхняга ўзроўню змешчаны ў наступным артыкуле: спіс даменаў верхняга ўзроўню.

## Гістарычныя дамены верхняга ўзроўню 
Дамен .nato быў утвораны ў канцы 1980-х арганізацыяй NIC для НАТА, але праз некаторы час высветлілася, што ні адзін з такіх даменаў не дазваляў адэкватна вызначыць статус міжнародных арганізацый. Таму неўзабаве NIC быў утвораны яшчэ адзін дамен з назвай .int для ўжывання міжнароднымі арганізацыямі, прапанаваўшы НАТА выкарыстоўваць замест існуючага варыянта nato.int. Такім чынам, дамен верхняга ўзроўню nato перастаў выкарыстоўвацца, але канчаткавае яго выдаленне адбылося толькі ў ліпені 1996 года.

Іншымі гістарычнымі даменамі верхняга ўзроўню былі .cs для Чэхаславакіі, .su для Савецкага Саюза і .zr для Заіра.

## Гл. таксама 
* Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў

## Спасылкі па тэме 
* Спіс дзеючых даменаў агульнага прызначэння, нацыянальных даменаў і даменаў абмежаванага карыстання на сайце IANA
* Спіс дзеючых даменаў агульнага прызначэння і кіравальных арганізацый на сайце ICANN
* Спіс, акрэдытаваных ICANN, рэгістратараў даменаў агульнага прызначэння з пералікам даменаў (ICANN-Accredited Registrars) на сайце ICANN
* Даменная карта свету 4080x2040 (Visibone Country Chart) (≈ 3 Мбайт)
* Top-Level Domains News - CircleID

Катэгорыя:Інтэрнэт
Катэгорыя:Стандарты Інтэрнэту
Катэгорыя:Класіфікатары
*
Даныя

**Даныя** (ад лац.: *data* множны лік ад лац.: *datum* — «(штосьці) дадзенае» ад лац.: *dare* — «даваць», «штосьці дадзенае») — спалучэнне дыскрэтных значнасцяў, якое нясе ў сябе інфармацыю, якая характарызуе пэўную сістэму, з’яву, працэс ці аб’ект, прадстаўлены ў пэўнай форме і прызначаны для далейшага выкарыстання; канкрэтная форма прадстаўлення **зместу** інфармацыі. Даныя часта выкарыстоўваюцца ў навуковых даследаваннях, інфармацыйных тэхналогіях і фінансах. У прыватнасці, даныя могуць быць выкарыстаны ў якасці пераменных у камп’ютарных вылічэннях. Даныя могуць прадстаўляць сабой як абстрактныя ідэі, так і канкрэтныя вымярэнні.

Даныя можна апісаць:
* абстрактна (матэматычна);
* лагічна;
* фізічна.

Даныя характарызуюцца сваёй структурай і таму часта прадстаўляюцца ў выглядзе табліц, якія прадстаўляюць дадатковыя кантэксты і сэнсы, і могуць выкарыстоўвацца самі сабой як даныя ў больш складаных структурах.. Акадэмічная і перакладчыцкая супольнасць Беларусі сходзіцца на меркаванні, што дапушчальнае выкарыстанне толькі такога паняцця. Многія беларусы ўжываюць дзеепрыметнік «дадзеныя» як назоўнік, што з акадэмічнага пункту гледжання — памылка.

Ёсць меркаванне, што назоўнік *даныя* з’яўляецца запазычаннем з рускай мовы і транслітарацыяй рус.: *данные*. Тым часам, слова *даныя* часта сустракаецца ў тэкстах беларускіх класікаў (Якуб Колас, Цішка Гартны, Вацлаў Ластоўскі і інш.) як назоўнік і прыметнік, таму ўжыванне слова *дадзеныя* як назоўніка разглядаецца некаторымі навукоўцамі, у тым ліку, як уплыў рускай мовы.

У сваю чаргу, ёсць меркаванне, што назоўнік *даныя* паходзіць ад польск.: *dane* або укр.: *дані*.

Этымалагічна назоўнік *даныя* меркавана ўтвораны ад прыметніка *даныя*, які паходзіць ад дзеяслова *даць*, што агулам з’яўляецца калькай ад лац.: *data*.

## Гл. таксама 
* Атручэнне даных

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* Даныя — Данные (Data) // Інфарматыка. Беларуска-рускі тэрміналагічны слоўнік — Мн.: БДПУ імя М. Танка, 1996. — С. 32. — 100 экз. — ISBN 985-6087-29-5.

Катэгорыя:Інфарматыка
Катэгорыя:Камп’ютарная тэрміналогія
Дарагабуж (Ровенская вобласць)

**Дарагабуж** () — сяло Гарбакоўскага сельсавета Гошчанскага раёна Ровенскай вобласці Украіны. Колькасць насельніцтва — 663 чалавекі. Колішняя сталіца Дарагабужскага княства.

## Назва 
Горад месціўся на шляху з Прыпяці ў Паўднёвы Буг, таму атрымаў адпаведную назву *«дарога да Бугу»*. У гэтым супадаюць меркаванні мясцовай народнай этымалогіі і навукоўцаў-мовазнаўцаў.

## Гісторыя 
Дарагабуж быў цэнтрам Пагорыны, упершыню згадваецца ў гэтак званай «Праўдзе Яраславічаў», другі раз у 1084 г., калі быў нададзены кіеўскім князем Усеваладам Яраславічам свайму пляменніку Давыду Ігаравічу. Давыд Ігаравіч, з-за ўдзелу ў міжусобіцах, часова страціў Дарагабуж, але ў 1100 г. зноў атрымаў з рук кіеўскага князя Святаполка Ізяславіча і трымаў ужо да канца жыцця (1113). У горадзе знойдзена старажытная пячатка з надпісам *ДАВДЪ*.

Мясціўся на левым беразе р. Гарынь, у XI—XIII стст. плошча дзядзінца разам з пасадам складала каля 20 га. Каля горада у XI—XIII стст. мясціліся прадмесці, з археалагічных раскопках вядома адно з іх на месцы сучаснага с. Падаляне, і Успенскі манастыр. Знойдзеныя развалы пліфы і глазураваная керамічная плітка, што сведчыць пра існаванне ў Дарагабужы манументальных пабудоў.

Пасля смерці Давыда Ігаравіча Дарагабуж разам з княствам атрымаў князь уладзіміра-валынскі Яраслаў Святаполчыч, але з-за яго ўдзелу ў міжусобіцах хутка перайшоў у непасрэднае валоданне да кіеўскіх князёў, якія давалі яго разам з Перасопніцай ў трыманне розным князям — сваім сынам, братам, пляменнікам, саюзнікам і васалам, у т.л. кн. шумскім, кн. дубровіцкім. З кан. XII ст. Дарагабуж і Дарагабужскае княства сталі часткаю асобнага Перасопніцкага княства, а з 1230 г. увайшлі ў Луцкае княства, з 1371 г. у Астрожскае княства.

Пазней Дарагабуж быў у валоданні галіны Астрожскіх — Заслаўскіх, ад якіх трапіў да Сангушак. Пасля 1703 г., калі Раман Сангушка перадаў Дарагабуж і Дарагабужскі маёнтак адной з малодшых галін свайго роду, Дарагабуж перайшоў ад Сангушак да Канецпольскіх, а далей ім паслядоўна валодалі Валеўскія, Завішы, Ёдкі, апошнія ўладальнікі — Раковічы, валодалі Дарагабужам да 1939 г.

Катэгорыя:Гарады Русі
Катэгорыя:Населеныя пункты Гошчанскага раёна
Пабла Дарада

**Пабла Дарада** (;  — ) — футбаліст зборнай каманды Уругвая. Нападнік. Чэмпіён свету 1930.

## Біяграфія 
Пачаў кар’еру футбаліста ў сярэдзіне 1920-х гадоў у сталічнай «Белье Вісце». З 1929 па 1932 год 7 раз выступаў за зборную Уругвая, паспеўшы вызначыцца трыма забітымі галамі. Дарада правёў на пераможным чэмпіянаце свету 1930 3 матчы і забіў 2 мячы, у тым ліку адкрыўшы лік на 12-й хвіліне ў фінале супраць зборнай Аргенціны. Разам з Эрнеста Маскероні, быў адным з самых маладых ігракоў у чэмпіёнскай камандзе.
 
Пасля чэмпіянату свету Пабла Дарада перайшоў з «Бельі Вісты» у аргенцінскі «Рывер Плэйт», у складзе якога ў 1932 годзе стаў чэмпіёнам Аргенціны.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток:"Set-Print", 2006.

Катэгорыя:Футбалісты Уругвая
Катэгорыя:Ігракі зборнай Уругвая па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Рывер Плэйт
Катэгорыя:Ігракі ФК Белья Віста
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 1930
Дарлінг

**Да́рлінг** () — рака на паўднёвым усходзе Аўстраліі, у штаце Новы Паўднёвы Уэльс, правы прыток ракі Мурэй. Да зліцця з ракой Калгаа мае назвы *Думарэк, Макінтайр, Баруан*.

Даўжыня ракі 2740 км. Плошча вадазбору 650 000 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 42 м³/сек. Выток ракі знаходзіцца на заходніх схілах хрыбта Нью-Інгленд.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*  — С. 54.

## Спасылкі 
* Longest Rivers // Commonwealth of Australia (Geoscience Australia)
* Darling River // Encyclopædia Britannica

Катэгорыя:Рэкі Новага Паўднёвага Уэльса
Катэгорыя:Басейн Мурэя
Джалма Сантус

**Джа́лма Са́нтус** або **Джалма Сантас** (, ; ,  — , ) — бразільскі футбаліст, абаронца. Чэмпіён свету 1958 і 1962 у складзе нацыянальнай зборнай Бразіліі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток: «Set-Print», 2006.

## Спасылкі 
* Статыстыка матчаў за зборную 

Катэгорыя:Футбалісты Бразіліі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Бразіліі па футболе
Катэгорыя:Двухразовыя чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Атлетыку Паранаэнсі
Катэгорыя:Ігракі ФК Палмейрас
Катэгорыя:Ігракі ФК Партугеза Дэспортус
Катэгорыя:ФІФА 100
Юры Джаркаеф

**Юры Джаркаеф** (; нар. , , Францыя) — французскі футбаліст, паўабаронца. Чэмпіён свету 1998 у складзе нацыянальнай зборнай Францыі.
## Крыніцы 
## Літаратура 
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток: «Set-Print», 2006.

Катэгорыя:Футбалісты Францыі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Францыі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Нью-Ёрк Рэд Булз
Катэгорыя:Ігракі ФК Блэкберн Роверс
Катэгорыя:Ігракі ФК Болтан Уондэрэрс
Катэгорыя:Ігракі ФК Кайзерслаўтэрн
Катэгорыя:Ігракі ФК Інтэрнацыянале Мілан
Катэгорыя:Ігракі ФК Пары Сен-Жэрмен
Катэгорыя:Ігракі ФК Манака
Катэгорыя:Ігракі ФК Страсбур
Катэгорыя:Ігракі ФК Грэнобль
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па футболе
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 1998
Джая

**Джая** (Пунчак-Джая, да 1965 Карстэнс, да 1969 Сукарна) — горная вяршыня ў Інданезіі, на захадзе гара на в. Новая Гвінея, у гарах Маоке. Вышыня 4884&nbsp;м (самая высокая ў Акіяніі). Складзена з крышталічных парод. 3 вышыні 4400 м — вечныя снягі і ледавікі (агульная плошча каля 15 км²). Уваходзіць у склад нацыянальнага рэзервата Лорэнц.

## Галерэя 

Image:Puncak Jaya (NASA astronaut photograph).jpg
Image:Puncak Jaya icecap 1936.jpg
Image:Puncak Jaya icecap 1972.jpg

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геаграфія Новай Гвінеі
Катэгорыя:Горы Акіяніі
Катэгорыя:Горы Інданезіі
Эндру Джонсан

**Эндру Джонсан** (,  — ) — 17-ы прэзідэнт ЗША з 1865 па 1869, першапачаткова прадстаўнік Дэмакратычнай партыі, абраны ў 1864 віцэ-прэзідэнтам пры рэспубліканцы А. Лінкальне (у той час блок, які яны прадстаўлялі, называўся «Нацыянальны саюз»).

## Біяграфія 
Джонсан аддаваў перавагу хуткай рэканструкцыі зноў далучаных штатаў да Саюзу. Яго планы не давалі абароны былым рабам, і ён меў канфрантацыю з Кангрэсам, ў якім дамінавалі рэспубліканцы. Канфрантацыя скончылася імпічментам прэзідэнта. Джонсан стаў першым прэзідэнтам, якому вынеслі імпічмент, аднак ён быў апраўданы большасцю ў Сенаце ў адзін голас.

Джонсан нарадзіўся ў Ролі (Паўночная Караліна, ЗША). Быў вучням краўца, працаваў у некалькіх гарадах, перш чым пераехаў у Грынвіль, штат Тэнесі. Служыў у якасці члена муніцыпальнай рады і мэрам перад тым, як быў абраны ў Палату Прадстаўнікоў штату Тэнесі ў 1835 годзе. Пасля кароткай службы у Сенаце Тэнесі, Джонсан быў абраны у федэральную Палату Прадстаўнікоў ў 1843 годзе, дзе ён служыў пяць двухгадовых тэрмінаў. Ён стаў губернатарам Тэнесі на чатыры гады, і быў абраны заканадаўчым органам у Сенат у 1857. За час службы ў Кангрэсе, ён дабіваўся праходу закона пра хомстэды, які быў прыняты пасля таго як ён пакінуў крэсла Сенатара ў 1862.

Калі Паўднёвыя рабаўладальніцкія штаты ўключна Тэнесі пакінулі саюз, каб сфармаваць Канфедэратыўныя Штаты Амерыкі, Джонсан застаўся ў Саюзе, Джонсан быў адзіным сенатарам ад Канфедэратыўнага штата, які не сышоў ў адстаўку пасля таго як штат выйшаў з Саюзу. У 1862 годзе Лінкальн назначыў яго ваенным губернатарам Тэнесі пасля таго як штат быў адбіты. У 1864 годзе, Джонсан у якасці ваеннага дэмакрата і паўднёвага юніяніста, быў лагічным выбарам для Лінкальна, які хацеў дасласць паведамленне грамадству пра нацыянальную лучнасць паўночных і паўднёвых штатаў у сваёй прадвыбарчай кампаніі; Лінкальн перамог. Калі Джонсан прысягаў у якасці Віцэ-прэзідэнта ў сакавіку 1865 года, ён гаварыў няскладную прамову. Пазней ён адасобіўся, каб пазбегнуць публічнага абсмейвання. Шасцю тыднямі пазней, пасля забойства Лінкальна, ён заняў пасаду прэзідэнта.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Прэзідэнты ЗША
Катэгорыя:Віцэ-прэзідэнты ЗША
Катэгорыя:Губернатары Тэнесі
Катэгорыя:Сенатары ад штата Тэнесі
Катэгорыя:Члены Палаты прадстаўнікоў ад штата Тэнесі
Катэгорыя:Члены Дэмакратычнай партыі ЗША
Катэгорыя:Члены Рэспубліканскай партыі ЗША
Дэвід Лойд Джордж

{{Дзяржаўны дзеяч
|імя            = Дэвід Лойд Джордж
|арыгінал імя = David Lloyd George
|выява        = David Lloyd George.jpg
|шырыня         =

|дата нараджэння  = 
|месца нараджэння = 
|дата смерці = 
|месца смерці = 
|аўтограф = David Lloyd George Signature.svg
|узнагароды =
{

}
}}
**Дэвід Лойд Джордж** ( і ; , г. Манчэстэр, Вялікабрытанія — ) — брытанскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, дыпламат; 53-і прэм'ер-міністр Вялікабрытаніі. Граф Двайфар (1945). Адзіны валіец на пасадзе прэм’ер-міністра і адзіны прэм’ер-міністр, роднай мовай якога не была англійская.

Атрымаў юрыдычную адукацыю. 3 1890 дэпутат палаты абшчын ад Ліберальнай партыі, выступаў супраць англа-бурскай вайны 1899—1902. 3 1905 міністр гандлю, з 1908 міністр фінансаў (на ўзор Германіі правёў у 1908 сацыяльную рэформу — закон аб пенсіі па ўзросце, абавязковае страхаванне ад хвароб і беспрацоўя з 1911), з 1915 міністр ваеннага забеспячэння, у 1916—22 прэм’ер-міністр (у 1916 і ваенны міністр) Вялікабрытаніі. Адзін з галоўных удзельнікаў Парыжскай мірнай канферэнцыі 1919—20 і аўтараў Версальскага мірнага дагавора 1919. Падтрымліваў Грэцыю ў час грэка-турэцкай вайны 1919—22, садзейнічаў заключэнню кампраміснага англа-ірландскага дагавора 1921. Кіраўнік брытанскай дэлегацыі на Генуэзскай канферэнцыі 1922. У 1926—31 лідар Ліберальнай партыі. Пасля прыходу да ўлады ў Германіі А. Гітлера (1933) выступаў у яго падтрымку, аднак хутка зразумеў сваю памылку. У 1945 член палаты лордаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Дыпламаты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Постаці ўэльскай палітыкі
Катэгорыя:Постаці баптызму
Катэгорыя:Члены Ліберальнай партыі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Мемуарысты Вялікабрытаніі
Эндру Джэксан

**Эндру Джэксан** (,  — ) — 7-ы прэзідэнт ЗША, адзін з заснавальнікаў Дэмакратычнай партыі ЗША.

## Біяграфія 
У час вайны за незалежнасць ЗША Джэксан, чыя сям'я падтрымлівала вайну, быў кур'ерам. Калі Джэксану было 13 гадоў ён трапіў у палон, яго катавалі брытанцы. Пазней стаў адвакатам. Быў абраны ў Палату Прадстаўнікоў ЗША, а потым і ў Сенат. Джэксан атрымаў званне палкоўніка ў міліцыі штата Тэнэсі, які пазней стаў яго палітычнай і ваеннай базай. Джэксан валодаў сотняй рабоў, якія працавалі на , якую ён купіў у 1804 годзе. Джэксан забіў чалавека на дуэлі ў 1806 годзе, за справу гонару, бо той абразіў яго жонку Рэйчал. Вялікую папулярнасць Джэксан атрымаў у час Англа-амерыканскай вайне 1812 года, дзе трыумфальна перамог у бітве пад Новым Арлеанам.

Лічыцца першым «*народным прэзідэнтам*», бо, з аднаго боку, з'яўляўся выхадцам з простай сям'і, а, з іншага, — яго папулярнасць сярод шляхетных выбаршчыкаў была велізарнай. Стаўшы прэзідэнтам, увёў «*сістэму здабычы*» () і замяніў вялікую колькасць служачых федэральных органаў выканаўчай улады. У 1836 годзе закрыў Другі банк ЗША. Быў прыхільнікам рабаўладальніцкай сістэмы, а таксама падтрымаў і падпісаў закон аб перасяленні індзейцаў, які перадыслакаваў шэраг плямёнаў на «*індзейскую тэрыторыю*».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Прэзідэнты ЗША
Джэксан (гара)

**Джэксан** — гара на Антарктычным паўвостраве. Вышыня 3050 м. З’яўляецца самай высокай гарой Антарктычнага паўвострава і Брытанскай антарктычнай тэрыторыі. Адкрыта членамі антарктычнай службы ЗША, 1939—1941, названа ад імя Эндру Джэксана, сёмага прэзідэнта Злучаных Штатаў. Першае ўзыходжанне на гару Джэксан было зроблена камандай на чале з Джонам Крэбам Канінгам з Брытанскай антарктычнай службы (БАС) ў 1964 годзе. Геалогія гары Джэксана была вывучана ў 1972 годзе.

Катэгорыя:Горы Антарктыды
Роберт Джэнкінсан

**Роберт Джэнкінсан, 2-і граф Ліверпул** (;  — ) — 22-і прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі. Належаў да партыі Торы.

## Біяграфія 
У 1791 годзе быў абраны ў Палату абшчын. У 1796 годзе прыняў тытул пачцівасці лорд Хоксберы, калі яго бацька атрымаў тытул графа Ліверпул. Ва ўрадзе Генры Эдзінгтана быў міністрам замежных спраў. У 1803 годзе атрымаў тытул Барон Хоксберы за заслугі на пасадзе міністра і перайшоў у Палату Лордаў. У другім ўрадзе Уільяма Піта — унутраных спраў. Займаў розныя міністэрскія пасады ў міністэрствах Портленда і Персіваля, а пасля смерці апошняга, у 1812 годзе, сам сфармаваў кабінет.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Торы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Выпускнікі Оксфардскага ўніверсітэта
Клаўдзіа Джэнціле

**Клаўдзіа Джэнціле** (; нар. ) — італьянскі футбаліст, абаронца. Чэмпіён свету 1982 у складзе нацыянальнай зборнай Італіі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Руднік В.* Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток:"Set-Print", 2006.

Катэгорыя:Футбалісты Італіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Італіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК П’ячэнца
Катэгорыя:Ігракі ФК Фіярэнціна
Катэгорыя:Ігракі ФК Ювентус
Катэгорыя:Ігракі ФК Варэзэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Арона
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Італіі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Сьён
Катэгорыя:Трэнеры маладзёжнай зборнай Італіі па футболе
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 1982
Крысціян Дзакарда

{{Футбаліст
|імя                         = Крысціян Дзакарда
|выява                       = 
|мянушкі                     = 
|дата нараджэння             = 
|месца нараджэння            = 
|грамадзянства               = 
|рост                        = 
|вага                        = 
|пазіцыя                     = абаронца
|цяперашні клуб              = 
|нумар                       = 
|моладзевыя клубы            = 
|клубы                       = 
|нацыянальная зборная        = 
|медалі                      = 
 
  
  
{ style="background:transparent"

}
|абнаўленне даных пра клуб   = 14 кастрычніка 2019
|абнаўленне даных пра зборную = 5 верасня 2015
}}
**Крысціян Дзакарда** (; нар. ) — італьянскі футбаліст, абаронца. Чэмпіён свету 2006 у складзе нацыянальнай зборнай Італіі.

## Кар’ера 
### Клубная 
Крысціян быў адным з найлепшых выхаванцаў «Балонні», дэбютаваў за асноўны склад у 2001 годзе пад кіраўніцтвам Франчэска Гвідаліна, адразу замацаваўся ў аснове і атрымаў выклік у моладзевую зборную Італіі. У 2004 годзе перайшоў у «Палерма», галоўным трэнерам якога быў Гвідалін. Сезон 2008/09 правёў у «Вольфсбургу» і зноў злучыўся з Франчэска ў «Парме» ў 2009 годзе.

24 студзеня 2013 года падпісаў кантракт з «Міланам». Пераход быў часткай абмену ігракамі паміж клубамі, з «Мілана» ў «Парму» накіраваўся Джамель Месбах. У складзе «Мілана» Крысціян гуляў рэдка, за два з паловай сезоны толькі 17 разоў з’явіўся на полі ва ўсіх турнірах.

31 жніўня 2015 года перайшоў у склад дэбютанта Серыі A — футбольнага клуба «Карпі», падпісаўшы двухгадовы кантракт. Улетку 2016 года быў аддадзены ў арэнду «Вічэнцы». Па заканчэнні сезона пакінуў «Вічэнцу».

У кастрычніку 2017 года стаў іграком мальтыйскага клуба «Хамрун Спартанс». Пакінуў каманду з Мальты па заканчэнні сезона 2017/18.

У студзені 2019 года далучыўся да клуба «Трэ Фіёры» з чэмпіянату Сан-Марына. 9 ліпеня 2019 года, роўна праз 13 гадоў пасля перамогі на чэмпіянаце свету, абвясціў аб завяршэнні кар’еры.

### Міжнародная 
С 2004 по 2007 годы выступаў за нацыянальную зборную Італіі, правёў у яе складзе 17 матчаў, забіў адзін гол. Прымаў удзел у чэмпіянаце свету 2006, дзе тройчы выйшаў на поле і вызначыўся аўтаголам у матчы супраць ЗША.

## Дасягненні 
### Клубныя 
**«Вольфсбург»**:
* Чэмпіён Германіі: 2009

**«Трэ Фіёры»**:
* Уладальнік Кубка Сан-Марына: 2019

### Міжнародныя 
**Італія**:
* Чэмпіён свету: 2006

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток:"Set-Print", 2006.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Італіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Італіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Трэ Фіёры
Катэгорыя:Ігракі ФК Хамрун Спартанс
Катэгорыя:Ігракі ФК Вічэнца
Катэгорыя:Ігракі ФК Карпі
Катэгорыя:Ігракі ФК Мілан
Катэгорыя:Ігракі ФК Парма
Катэгорыя:Ігракі ФК Вольфсбург
Катэгорыя:Ігракі ФК Палерма
Катэгорыя:Ігракі ФК Балоння
Катэгорыя:Ігракі ФК Спецыя
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 2006
Дзюфур (пік)

**Дзюфур** — гара ў горнай сістэме Альпаў. Вышыня 4634 м.

Катэгорыя:Горныя вяршыні паводле алфавіта
Катэгорыя:Альпы
Катэгорыя:Горныя вяршыні Еўропы
Катэгорыя:Горы Швейцарыі
Крыстоф Дзюгары

**Крыстоф Дзюгары** (; нар. , , Францыя) — французскі футбаліст, нападнік. Чэмпіён свету 1998 у складзе нацыянальнай зборнай Францыі.

Пачынаў кар’еру ў «Бардо» разам з Зінедзінам Зіданам і Біксантам Лізаразю. Пасля матчу Кубка УЕФА з «Міланам», у якім Дзюгары забіў міланцам гол, «Мілан» захацеў займець іграка. У далейшым клубная кар’ера ў іграка не заладзілася, у адрозненне ад зборнай, у якой ён стаў чэмпіёнам свету 1998 і чэмпіёнам Еўропы 2000.

У цяперашні час працуе каментатарам на французскім тэлебачанні.

## Дасягненні 
* Чэмпіён Іспаніі 1998
* Уладальнік Кубка французскай лігі 2002
* Чэмпіён свету 1998
* Чэмпіён Еўропы 2000
* Уладальнік Кубка канфедэрацый 2001
* Кавалер ордэна Ганаровага легіёна 3а перамогу на чэмпіянаце свету 1998

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток:"Set-Print", 2006.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Футбалісты Францыі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Францыі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Катар
Катэгорыя:Ігракі ФК Бірмінгем Сіці
Катэгорыя:Ігракі ФК Бардо
Катэгорыя:Ігракі ФК Алімпік Марсель
Катэгорыя:Ігракі ФК Барселона
Катэгорыя:Ігракі ФК Мілан
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па футболе
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 1998
Дыда (нападаючы)

**Эдвалду Алвіс ды Санта Роза** (; ,  — , Рыа-дэ-Жанэйра), больш вядомы пад імем **Дыда** () — бразільскі футбаліст, нападнік. Чэмпіён свету 1958 у складзе нацыянальнай зборнай Бразіліі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток: «Set-Print», 2006.

Катэгорыя:Футбалісты Бразіліі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Бразіліі па футболе
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Хуніёр Баранкілья
Катэгорыя:Ігракі ФК Партугеза Дэспортус
Катэгорыя:Ігракі ФК Фламенгу
Катэгорыя:Ігракі ФК ССА Масеё
Катэгорыя:Памерлі ад раку
Дыды

**Валды́р Перэ́йра** (парт. Valdir Pereira / Waldyr Pereira; , Кампус-дус-Гайтаказіс — , Рыа-дэ-Жанэйра), больш вядомы пад імем **Дыды́** (парт. Didi) — бразільскі футбаліст, апорны паўабаронца. За зборную Бразіліі правёў 74 матчы і забіў 21 гол. Двухразовы чэмпіён свету (1958, 1962). Быў аўтарам удару пад назвай «сухі ліст» (Folha Seca). Аўтар першага гола ў гісторыі стадыёна «Маракай», забітага 15 чэрвеня 1950 года ў матчы зборных штата Рыа-дэ-Жанэйра і штата Сан-Паўлу (перамога штата Сан-Паўлу 3:1). Пасля завяршэння кар’еры футбаліста працаваў трэнерам. У 2000 годзе, за год да смерці, быў уключаны ў Залу Славы ФІФА, у тым жа годзе ўдастоіўся памятнага знака на варотах «Маракай».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток: «Set-Print», 2006.

## Спасылкі 
* Статыстыка
* Craque Imortal — Didi

Катэгорыя:Футбалісты Бразіліі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Бразіліі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Амерыкану Кампус-дус-Гайтаказіс
Катэгорыя:Ігракі ФК Ленсуэнсі
Катэгорыя:Ігракі ФК Мадурэйра
Катэгорыя:Ігракі ФК Флуміненсі
Катэгорыя:Ігракі ФК Батафогу
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэал Мадрыд
Катэгорыя:Ігракі ФК Спортынг Крыстал
Катэгорыя:Ігракі ФК Сан-Паўлу
Катэгорыя:Ігракі ФК Веракрус
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Бразіліі
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Перу па футболе
Катэгорыя:Трэнеры ФК Спортынг Крыстал
Катэгорыя:Трэнеры ФК Рывер Плэйт
Катэгорыя:Трэнеры ФК Фенербахчэ
Катэгорыя:Трэнеры ФК Флуміненсі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Крузейру
Катэгорыя:Трэнеры ФК Аль-Ахлі Джыда
Катэгорыя:Трэнеры ФК Батафогу
Катэгорыя:Трэнеры ФК Фарталеза
Катэгорыя:Трэнеры ФК Сан-Паўлу
Катэгорыя:Трэнеры ФК Альянса Ліма
Катэгорыя:Трэнеры ФК Бангу
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 1952 года
Катэгорыя:Двухразовыя чэмпіёны свету па футболе
Бернар Дыямед

**Бернар Дыямед** (; нар. , , Францыя) — французскі футбаліст, паўабаронца. Чэмпіён свету 1998 у складзе нацыянальнай зборнай Францыі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Руднік В.* Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток: «Set-Print», 2006.

Катэгорыя:Футбалісты Францыі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Францыі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Клермон
Катэгорыя:Ігракі ФК Крэтэй
Катэгорыя:Ігракі ФК Аяча
Катэгорыя:Ігракі ФК Ліверпул
Катэгорыя:Ігракі ФК Асер
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Францыі
Катэгорыя:Трэнеры юнацкай зборнай Францыі па футболе
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 1998
Дыну Сані

**Ды́ну Са́ні** або **Дына Сані** (; , ) — бразільскі футбаліст, паўабаронца. Чэмпіён свету 1958 у складзе нацыянальнай зборнай Бразіліі.

Футбольную кар’еру пачаў у мясцовым клубе «Сан-Паўлу», прымаў удзел у чэмпіянаце Аргенціны за «Бока Хуніярс» у 1961 годзе.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Руднік В.* Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток: «Set-Print», 2006.

Катэгорыя:Футбалісты Бразіліі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Бразіліі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Карынтыянс
Катэгорыя:Ігракі ФК Мілан
Катэгорыя:Ігракі ФК Бока Хуніярс
Катэгорыя:Ігракі ФК Сан-Паўлу
Катэгорыя:Ігракі ФК Камерсіял Рыбейран-Прэту
Катэгорыя:Ігракі ФК XV лістапада Жау
Катэгорыя:Ігракі ФК Палмейрас
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Бразіліі
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Катара па футболе
Катэгорыя:Трэнеры ФК Карынтыянс
Катэгорыя:Трэнеры ФК Інтэрнасьянал
Катэгорыя:Трэнеры ФК Гаяс
Катэгорыя:Трэнеры ФК Палмейрас
Катэгорыя:Трэнеры ФК Карытыба
Катэгорыя:Трэнеры ФК Пеньяроль
Катэгорыя:Трэнеры ФК Фламенгу
Катэгорыя:Трэнеры ФК Флуміненсі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Понты-Прэта
Катэгорыя:Трэнеры ФК Бока Хуніярс
Катэгорыя:Трэнеры ФК Грэміу
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Дон

**Дон**, у старажытных грэкаў **Гіргіс**, **Танаіс**, **Тан** (, ), у Сярэдневеччы **Вялікі Дон**, у старажытных кыпчакоў **Тэн** — рака ў Еўрапейскай частцы Расіі.

Па плошчы вадазбору, роўнай 422 тыс. км ², у Еўропе саступае толькі Волзе, Дняпру і Дунаю. Даўжыня ракі — 1870 км. Выток Дона размешчаны ў паўночнай частцы Сярэднярускага ўзвышша, на вышыні каля 180 м над узроўнем мора. Раней за пачатак ракі прымалі месца выхаду з возера Іван (насамрэч сцёк вод з возера ў Дон звычайна не адбываецца). Сёння за выток Дона часта прымаюць Шацкае вадасховішча на поўнач Новамаскоўска, але яно таксама не з'яўляецца вытокам Дона і адгароджана ад ракі чыгуначнай плацінай. Сапраўдны выток знаходзіцца ў парку за 2-3 км на ўсход (ручай Урванка).
Прытокі: Маныч, Мядзведзіца, Сасна, Ілаўля.
## Гл. таксама 
* Дэльта Дона

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі еўрапейскай часткі Расіі

Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Азоўскае мора
Дрозд-пустэльнік

**Дрозд-пустэльнік** (*Catharus guttatus*) — птушка сярэдняй велічыні сямейства драздовых атраду вераб'іных.

## Паводзіны 
Дрозд-пустэльнік шукае на зямлі альбо ў раслінах жукоў, ос і мух. Садавіна, і ў першую чаргу ягады, дапаўняюць рацыён птушкі.

## Іншае 
* Дрозд-пустэльнік з'яўляецца афіцыйнай птушкай амерыканскага штата Вермонт.

## Спасылкі 
* Спеў дразда-пустэльніка (аудыяфайл)

Катэгорыя:Драздовыя
Доктар навук

**Доктар навук** — навуковая ступень. Упершыню прысвоеная ў 1130 Балонскім універсітэтам. У Расійскай імперыі прысвойвалася з 1819. Сучасная практыка Рэспублікі Беларусь па прысваенні гэтае навуковай ступені ўведзеная ў 1934. Прысвойваецца, як правіла, асобам, якія ўжо маюць навуковую ступень кандыдата навук па адпаведнай галіне навукі і публічна абаранілі доктарскую дысертацыю.

## Спасылкі 
* **(рус.)**  Вышэйшая атэстацыйная камісія Рэспублікі Беларусь 

Катэгорыя:Навуковыя ступені і званні
Дрыгавічы

]]
**Дрыгавічы́** (магчыма, што больш правільная форма назвы — **драгавічы**; гістар. **другувіты**, **драгувіты** — відаць, патронім ад імя Дрыгавіт; на гэтай аснове узнікла Тураўскае княства. Таксама да дрыгавіцкіх належалі Гарадзенская і Берасцейская землі; ужо ў XI—XII стст. раёны Берасця і Горадна адзначаліся суцэльна ўсходнеславянскім насельніцтвам.

Да ліку дрыгавіцкіх гарадоў, згодна з летапісамі, належалі Тураў, Слуцк і Клецк. Падобна, такімі былі таксама Мазыр, Брагін (*Брягин*), Рэчыца, Рагачоў, можа, г. Дубровіца ў сучаснай Ровенскай вобласці.

Дрыгавічы з’яўляюцца адной з асноўных крыніц утварэння беларускай народнасці (: крывічы, радзімічы, балты).

## Гл. таксама 
* Славяне
* Вялікае перасяленне народаў
* Славянская каланізацыя Беларусі

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Ян Станкевіч*. Беларускія плямёны. Дрыгвічы  

Катэгорыя:Славянскія плямёны
Катэгорыя:Славянскія плямёны ў Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (862—1236)
Аляксандр Дуглас-Х’юм

**Аляксандр (Алек) Дуглас-Х’юм** (,  — ) — 67-ы прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі. Належаў да Кансерватыўнай партыі.

## Біяграфія 
Скончыў Ітанскую школу і каледж Крайст-Чорч Оксфардскага ўніверсітэта (1925). У маладосці прафесійны гулец у крыкет, выступаў за зборную. У 1934 годзе абраны ўпершыню ў Палату абшчын, засядаў там з перапынкамі да 1951 года, заўсёды як кансерватар. У 1960—1963 і 1970—1974 — міністр замежных спраў Вялікабрытаніі.

Х’юм быў першым прэм’ер-міністрам Вялікабрытаніі, які нарадзіўся ў XX стагоддзі і апошнім членам Палаты лордаў, прызначаным на пасаду прэм’ера з гэтай палаты. Таксама быў апошнім прэм’ер-міністрам, кандыдатуру якога абраў асабіста манарх (каралева Лізавета II). У 1965 годзе Дуглас-Х’юм у якасці лідара апазіцыі правёў рэформу, у выніку якой была ўпарадкавана працэдура абрання лідара Кансерватыўнай партыі. З тых часоў брытанскі манарх фактычна страціў магчымасць уплываць на прызначэнне прэм’ер-міністра. Стаўшы прэм’ерам, Дуглас-Х’юм адмовіўся ад свайго пэрскага тытула 14-га графа Х’юм, які насіў пасля смерці бацькі ў 1951 годзе, быў пераабраны ў Палату абшчын як дэпутат (адзіны такі выпадак за ўсю гісторыю парламента).

З 1974 года Дуглас-Х’юм вярнуўся ў Палату лордаў, але ўжо як пажыццёвы пэр з тытулам барона Херсела. Пасля смерці яго сын Дэвід стаў спадчынным пэрам (15-м графам Х’юм) і сам заняў месца ў Палаце лордаў, якое захаваў і пасля парламенцкай рэформы.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Выпускнікі Оксфардскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Члены Кансерватыўнай партыі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Графы Шатландыі
Дулебы

**Дуле́бы** — раннеславянскае племя, найбольшае сярод продкаў сучасных чэхаў. Жылі на Дунаі, на тэрыторыі Аварскага каганату, з якімі варагавалі і якіх называлі "обры" (назва патрапіла ў "Аповесць мінулых часоў" як кніжная веда адукаваных манахаў па гісторыі падунайскіх славянскіх плямёнаў).

## У тапаніміі 
З дулебамі часам звязваюць некалькі назваў на тэрыторыі сучаснай Беларусі (паміж Бялынічамі і Клічавам) — тапонімы Дулеба (цяпер Дулебы) і Дулебна (цяпер Дулебня), гідронім Дулебка (назва ракі), таксама назва Дулебскае балота, усе яны знаходзяцца побач адзін аднаго. 

## Гл. таксама 
* Славяне
* Вялікае перасяленне народаў
* Славянская каланізацыя Беларусі
* Кумар

## Крыніцы 
## Літаратура 
* [Ерм1990] Ермаловіч М. Старажытная Беларусь: Полацкі і новагародскі перыяды. — Мн.: Маст. літ., 1990. ISBN 5-340-00614-X.

Катэгорыя:Славянскія плямёны
Катэгорыя:Славянскія плямёны ў Беларусі
Дуглас Адамс

**Дуглас А́дамс** (; , Кембрыдж — ) — брытанскі пісьменнік, аўтар твораў у жанры фантастыкі. Скончыў каледж Сент-Джон у Кембрыджы.

Адзін з любімых персанажаў пісьменніка — «негераічны» герой. Пэўныя канцэпцыі з твораў ўвайшлі ў папулярную субкультуру Сеціва («вавілонская рыбка», якая дазваляе разумець кожную мову, «спадарожнік галактычнага аўтастопера», як метафара Сеціва, якое ўтрымлівае інфармацыю пра ўсё, прычым інфармацыя можа быць цалкам несапраўднай і нават небяспечнай; фраза «не панікуй»).

## Творы 
### Серыя «Аўтастопам па Галактыцы» 
Спачатку серыя была створана як цыкл радыёпастановак для BBC, потым ператворана ў серыю раманаў.
# Аўтастопам па Галактыцы (''The Hitch Hiker's Guide to the Galaxy*)
# Рэстаран пры канцы сусвету (*The Restaurant at the End of the Universe*)
# Жыццё, сусвет і ўсё наогул (*Life, the Universe, and Everything*)
# Бывайце, дзякуй вам за рыбку (*So Long, and Thanks for All the Fish*)
# Пераважна бяскрыўдная (*Mostly Harmless*)

### Серыя «Дэк Джэнтлі» 
# Халістычнае дэтэктыўнае агенцтва Дэка Джэнтлі (*Dirk Gently's Holistic Detective Agency*, 1981).
# Доўгі і змрочны перапынак на чай для душы (*The Long Dark Tea-Time of the Soul*).
# Апошняя магчымасць бачыць… (*Last Chance to See…*; разам з Маркам Карвадайнам).
# Жытні сэнс (*The Meaning of Liff''; разам з Джонам Лойдам).

## Беларускія пераклады 
* Аўтаспынам па Галактыцы: [раман] / Дуглас Адамс. — Вільня: Логвінаў, 2015. — 221, [1] с.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сеціўнае інтэрв'ю з Дугласам Адамсам на Slashdot.org.

Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Дунга

**Ка́рлус Каэта́ну Бледо́рн Веры́** (; нар. , Іжуі, Рыу-Гранды-ду-Сул), больш вядомы як **Ду́нга** — бразільскі футбаліст, паўабаронца. Чэмпіён свету 1994 у складзе нацыянальнай зборнай Бразіліі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток: «Set-Print», 2006.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Бразіліі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Бразіліі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Інтэрнасьянал
Катэгорыя:Ігракі ФК Карынтыянс
Катэгорыя:Ігракі ФК Сантус
Катэгорыя:Ігракі ФК Васка да Гама
Катэгорыя:Ігракі ФК Піза
Катэгорыя:Ігракі ФК Фіярэнціна
Катэгорыя:Ігракі ФК Пескара
Катэгорыя:Ігракі ФК Штутгарт
Катэгорыя:Ігракі ФК Джубіла Івата
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 1984 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1984 года
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Бразіліі
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Бразіліі па футболе
Катэгорыя:Трэнеры алімпійскай зборнай Бразіліі па футболе
Катэгорыя:Трэнеры ФК Інтэрнасьянал
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Чэмпіёны Паўднёвай Амерыкі па футболе
Дхаўлагіры

**Дхаўлагіры** — вяршыня ў горнай сістэме Гімалаяў, у Непале. Вышыня 8167 м. Ледавікі. Пакарылі вяршыню швейцарскія альпіністы (А. Шэльберг і інш.) у 1960 годзе.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Горныя вяршыні паводле алфавіта
Катэгорыя:Горы Непала
Бенджамін Дызраэлі

**Бенджамін Дызраэлі** (1804—1881) — 40-ы, 42-і прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі. Належаў да Кансерватыўнай партыі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Вялікабрытаніі