Георгій Апалонавіч Гапон

**Гео́ргій Апало́навіч Гапо́н** (, сяло Білыкы, , Палтаўская губерня — , Азяркі, Санкт-Пецярбургская губерня) — святар Рускай праваслаўнай царквы, палітычны дзеяч і прафсаюзны , выбітны прамоўца і прапаведнік.

Стваральнік і нязменны кіраўнік працоўнай арганізацыі «Сход рускіх фабрычна-завадскіх рабочых г. Санкт-Пецярбурга», арганізатар студзеньскай працоўнай забастоўкі і масавага  рабочых да цара  года, што скончылася расстрэлам рабочых і паклала пачатак рэвалюцыі 1905—1907 гадоў у Расіі. Пасля 9 студзеня 1905 года — дзеяч рускай рэвалюцыйнай эміграцыі, арганізатар , удзельнік няўдалай падрыхтоўкі ўзброенага паўстання ў Санкт-Пецярбургу з дапамогай зброі з парахода «», заснавальнік рэвалюцыйнай арганізацыі «Усерасійскі працоўны саюз». Пасля вяртання ў Расію ў кастрычніку-лістападзе 1905 года — кіраўнік адроджанага «Сходу рускіх фабрычна-завадскіх рабочых г. Санкт-Пецярбурга», саюзнік графа Вітэ, прыхільнік , абвешчаных Маніфестам 17 кастрычніка, праціўнік узброеных метадаў змагання. У сакавіку 1906 года забіты ў Азярках групай баевікоў-эсэраў па вінавачанні ў супрацы з уладамі і  рэвалюцыі.

## Біяграфія ў 1870—1903 гадах 
### Раннія гады і святарства 
Георгій Гапон нарадзіўся ў 1870 годзе ў сяле Білыкы Кабяляцкага павета Палтаўскай губерні. Прозвішча Гапон паходзіць ад украінскага варыянту хрысціянскага імя . Паводле сямейнага падання, продкамі Гапона па мужчынскай лініі былі запарожскія казакі. Бацька Гапона, Апалон Фёдаравіч, быў заможным селянінам, карыстаўся вялікай павагай аднавяскоўцаў і на працягу 35 гадоў абіраўся валасным пісарам. Маці была простай непісьменнай сялянкай.

Дзяцінства Гапона прайшло ў родным сяле, дзе ён займаўся сялянскай працай і, дапамагаючы бацькам, пас авечак, цялят і свінняў. У дзяцінстве Гапон быў вельмі рэлігійным і адрозніваўся схільнасцю да містыкі; любіў слухаць аповеды пра жыццё святых і марыў, як яны, здзяйсняць дзівы. Найбольшае ўражанне на яго зрабіў аповед пра святога Іаана Наўгародскага, якому атрымалася засядлаць  і з’ездзіць на ім у Іерусалім. Гапон стаў марыць пра той дзень, калі і яму з’явіцца нагода «злавіць чорта».

Па сканчэнні духоўнага вучылішча Гапон паступіў у . Падчас навукі ў семінарыі апынуўся пад уплывам іншага талстоўца — , які прыйшоў з Яснай Паляны. Працягваючы навуку ў семінарыі, Гапон стаў адкрыта выказваць талстоўскія ідэі, што прывяло яго да канфлікту з семінарскім начальствам. Яго прыстрашылі пазбаўленнем стыпендыі, у адказ на што ён заявіў, што сам адмаўляецца ад стыпендыі, і стаў падзарабляць прыватнымі ўрокамі. У 1893 годзе паспяхова скончыў семінарыю, аднак з-за канфлікту з семінарскім начальствам не атрымаў дыплома першай ступені, што даваў права на паступленне ў Томскі ўніверсітэт. Па сканчэнні семінарыі ўладкаваўся працаваць у земскай статыстыцы і працягваў падзарабляць прыватнымі ўрокамі. Папулярнасць маладога святара прывяла да яго канфлікту са святарамі суседніх прыходаў, якія сталі казаць, што ён выкрадае ў іх паству. Гапон, са свайго боку, вінаваціў іх у фарысействе і крывадушнасці. Гэта падзея стала паваротным момантам у жыцці Гапона. Каб пазбыцца цяжкіх думак, ён паехаў у Санкт-Пецярбург паступаць у духоўную акадэмію. Хоць дыплом другой ступені не даваў яму права на паступленне ў акадэмію, Гапон здолеў заручыцца падтрымкай біскупа Іларыёна, які знаходзіўся ў сяброўскіх адносінах з обер-пракурорам Сінода . Атрымаўшы рэкамендацыйны ліст ад Іларыёна, Гапон з’явіўся да Пабеданосцава і па яго пратэкцыі і пратэкцыі таварыша обер-пракурора —  паступіў на 1-ы курс акадэміі. Аднак Гапон не быў задаволены сваёй дзейнасцю прапаведніка. Маючы зносіны з беднякамі, ён стаў задавацца думкай, як рэальна дапамагчы гэтым людзям вярнуцца да чалавечага жыцця. Некалькі разоў Гапон запрашаўся служыць на ўрачыстых святах разам са святым Іаанам Кранштацкім, які зрабіў на яго моцнае ўражанне.

У 1902 годзе Гапон склаў новы праект сістэмы дабрачынных устаноў. Праект прадугледжваў стварэнне працоўных калоній для рэабілітацыі беспрацоўных галётнікаў, узорам для якіх паслужыла Кранштацкі Дом працавітасці. На гэту тэму Гапонам быў напісаны даклад для падачы імператрыцы Аляксандры Фёдараўне. Даклад быў ухвалены кіраўніком горада Мікалаем Клейгельсам, аднак не атрымаў далейшага ходу. Сыходзячы з прытулку, Гапон забраў з сабой выхаванку Аляксандру Уздалёву, якую пазней зрабіў сваёй грамадзянскай жонкай (па канонах праваслаўнай царквы заўдавелы святар не мае права на паўторны шлюб). У тым жа годзе ён быў адлічаны з 3-га курса акадэміі, прытым прычынай выключэння была няздача Гапонам пераходных экзаменаў. У 1903 годзе Гапон паспяхова скончыў акадэмію, напісаўшы дыпломную працу на тэму «Сучаснае становішча прыходу ў праваслаўных цэрквах, грэчаскай і рускай», і атрымаў пасаду святара пры турэмнай царкве святога Міхаіла Чарнігаўскага Гарадской перасыльнай турмы. Гапон быў прыцягнуты да справы арганізацыі як папулярны ў працоўным асяроддзі святар. Паводле некаторых дадзеных, Гапон карыстаўся заступніцтвам пецярбургскага кіраўніка горада Мікалая Клейгельса, у якога быў на добрым рахунку і лічыўся сваім чалавекам. Зімой 1902—1903 гадоў Гапон наведваў сходы зубатаўскага таварыства, гутарыў з Зубатавым і яго вучнем І. С. Сакаловым, а потым здзейсніў падарожжа ў Маскву, дзе азнаёміўся з дзейнасцю маскоўскай зубатаўскай арганізацыі. Паводле вынікаў гэтага падарожжа Гапон напісаў даклад, копіі якога былі пададзены кіраўніку горада Клейгельсу, мітрапаліту Антонію і самому Зубатаву. У дакладзе Гапон паддаваў крытыцы існыя зубатаўскія арганізацыі і прапанаваў заснаваць новае працоўнае таварыства на ўзор незалежных англійскіх прафсаюзаў. Гэта рабіла яго адзіным пасярэднікам паміж працоўным таварыствам і адміністрацыяй. У дакладзе на імя дырэктара Дэпартамента паліцыі Аляксея Лапухіна Гапон пісаў, што не справа паліцыі — займацца стварэннем працоўных арганізацый, «калі ў яе і сваёй справы па завязку», і паказваў на няўдалыя досведы такога роду ў Маскве, Адэсе і Санкт-Пецярбургу. Далей Гапон паказваў, што «ў таварыстве існуе воблака прадузятасцей супраць паліцыі», і таму паліцыя павінна «як бы адысці ўбок і саступіць месца грамадскай самадзейнасці». Закладам поспеху новай арганізацыі Гапон лічыў прынцып працоўнай *самадзейнасці*, калі справа вядзецца не чынамі паліцыі, а кружком працоўных, якія прасякнуліся ўсведамленнем уласных інтарэсаў.

Ствараючы новае таварыства, Гапон не парываў адносін з адстаўленым Зубатавым і некаторы час падтрымваў з ім ліставанне. У канцы 1903 года ў лісце да Зубатава Гапон паведамляў, што працоўныя помняць яго, як свайго настаўніка, і расказваў пра поспехі новай арганізацыі. У той жа час Гапон падкрэсліваў, што новае таварыства ўладкавана на новых пачатках была адкрыта першая чайная-клуб, якая стала цэнтрам новага таварыства.

Першыя часы справа арганізацыі прасоўвалася туга, і да вясны 1904 года колькасць людзей у Сходзе не перавышала некалькіх сот чалавек.

У канцы 1903 года працоўныя з групы Карэліна ўступілі ў «Сход» і занялі ў ім кіроўныя пасты. Карэлін і яго найблізкія таварышы ўвайшлі таксама ў склад «таемнага камітэта», ці «штаба», і ўзялі ўдзел у выпрацаванні далейшай тактыкі арганізацыі. У сакавіку 1904 года Г. А. Гапонам і працоўнымі І. В. Васільевым, М. М. Варнашовым, Д. У. Кузіным і А. Я. Карэліным была прынята так званая «праграма пяці», што стала таемнай праграмай арганізацыі. «Шырце гэтыя думкі, імкніцеся да заваявання гэтых вымогаў, але не кажыце, адкуль яны», — наказваў працоўным Гапон.

Уступ у «Сход» групы Карэліна прывёў да хуткага ўзросту колькасці ўдзельнікаў арганізацыі. Так атрымалася пашырыць дзейнасць «Сходу» па ўсім Пецярбургу.

Улетку 1904 года Гапон у парушэнне статута паспрабаваў пашырыць дзейнасць «Сходу» на іншыя гарады Расіі. З гэтай мэтай ён здзейсніў падарожжа ў Маскву, Кіеў, Харкаў і Палтаву. У Маскве і Кіеве Гапон наведваў мясцовыя зубатаўскія арганізацыі і пры працоўных крытыкаваў іх дзейнасць, ставячы ў прыклад поспехі сваёй працоўнай арганізацыі ў Пецярбургу. Пры гэтым ён пераконваў працоўных адмовіцца ад сувязей з адміністрацыяй і арганізавацца на пачатках самадзейнасці, абяцаючы сваё спрыянне пры правядзенні новага статута. Гапон, са свайго боку, азнаёміў іх са сваёй сакавіцкай «праграмай пяці». Аднак Чыжоў не паддаўся на пагрозу. Пасля Чыжоў пісаў: «Атрымаўшы адпор ад дырэктара С. І. Смірнова, святар Гапон убачыў сябе ў становішчы чалавека, якому ўжо нельга спыняцца на паўдарозе: ускалыхнутая частка працоўных не прабачыла б яму чаканняў, якія не спраўдзіліся, і ён пусціў у ход усё, каб падтрымаць свой аўтарытэт».

3 студзеня ў міністра фінансаў У. М. Какоўцава адбылася нарада заводчыкаў і фабрыкантаў, на якой абмяркоўваліся меры па спыненні працоўнага страйку. Паводле вынікаў гэтай нарады Какоўцаў напісаў даклад на імя імператара, які быў пададзены яму 5 студзеня. У дакладзе Какоўцаў сцвярджаў, што вымогі працоўных незаконныя і невыканальныя для прамыслоўцаў, а выкананне некаторых з іх магло б вырабіць цяжкую шкоду расійскай прамысловасці. У прыватнасці, усталяванне 8-гадзіннага працоўнага дня на Пуцілаўскім заводзе, што выконваў адказны заказ для Маньчжурскай арміі, магло б прывесці да непапраўных наступстваў на ваенным фронце і таму зусім недазволена. Какоўцаў таксама звяртаў увагу цара на тое, што страйкам кіруе дапушчаны ўладамі «Сход» на чале са святаром Гапонам і паведамляў, што звярнуўся па гэтай нагодзе ў Дэпартамент паліцыі. Цар азнаёміўся з дакладам.

4 студзеня Гапон на чале дэпутацыі з’явіўся да дырэктара Пуцілаўскага завода Смірнова і зачытаў яму спіс эканамічных вымогаў. З нагоды кожнага пункта вымогаў Гапон даваў тлумачэнні і пярэчыў на заўвагі, што рабіліся дырэктарам, прытым неаднаразова звяртаўся да суправаджалых яго працоўных са словамі: «Ці не так, таварышы?». У кароткай выснове Гапон ад імя працоўных выяўляў гатовасць памерці ля сцен царскага палаца, калі просьба не будзе выканана:

*Вось, Гасудар, нашы галоўныя патрэбы, з якімі мы прыйшлі да Цябе! Загадай і пакляніся выканаць іх, і Ты зробіш Расію шчаслівай і слаўнай, а імя сваё захаваеш у сэрцах нашых і нашых нашчадкаў на вечныя часы. А не загадаеш, не адгукнешся на наша маленне, — мы памром тут, на гэтым пляцы, прад Тваім палацам. Нам няма куды больш ісці і няма чаго! У нас толькі два шляхі: — ці да волі і шчасця, ці ў магілу. Пакажы, Гасудар, любы з іх, мы пойдзем па ім беспярэчна, хоць бы гэта і быў шлях да смерці. Хай наша жыццё будзе ахвярай для змучанай Расіі! Нам не шкада гэтай ахвяры, мы ахвотна прыносім яе!**

Ідэя шэсця да палаца «ўсей грамадай» паўстала 6 студзеня і прыналежала самому Гапону. Паводле падліку журналіста Н. Сімбірскага, усяго былі сабраны не менш 40 тысяч подпісаў. Пасля кожнага пункта петыцыі Гапон даваў яму кароткае тлумачэнне і звяртаўся да натоўпу з пытаннем: «Ці трэба вам гэта, таварышы?» — «Трэба, трэба!» — адзіным уздыхам адказваў натоўп. Пад канец прамовы Гапон патрабаваў ад працоўных паклясціся, што яны з’явяцца ў нядзелю на плошчу і не адступяцца ад сваіх вымогаў, нават калі ім будзе пагражаць смерць.

Паводле сведчанняў сведак, натоўп, наэлектрызаваны Гапонам, знаходзіўся ў стане рэлігійнай экзальтацыі. Людзі плакалі, тупалі нагамі, стукалі крэсламі, біліся кулакамі ў сцены і кляліся, як адзін, з’явіцца на плошчу і памерці за праўду і волю. «Тады выкідвайце чырвоныя сцягі і рабіце ўсё, што знойдзеце разумным», — казаў Гапон.

Такім чынам Гапону атрымалася прыцягнуць рэвалюцыянераў на свой бок, і яны цалкам падпарадкаваліся агульнаму руху.

7 студзеня Гапон хадзіў на прыём да міністра юстыцыі  і пераконваў яго зрабіць уплыў на цара і ўгаварыць яго прыняць петыцыю. «Упадзіце яму ў ногі, — казаў Гапон, — і маліце яго, дзеля яго самога, прыняць дэпутацыю, і тады ўдзячная Расія занясе ваша імя ў летапісы краіны». Гэта думка была даведзена да імператара Мікалая II, які запісаў у сваім  8 студзеня: «З учорашняга дня ў Пецярбургу застрайкавалі ўсе заводы і фабрыкі… На чале працоўнага саюзу — нейкі *святар-сацыяліст* Гапон».

Каб не даць уладам нагоды ўжыць сілу, Гапон вырашыў надаць руху максімальна мірны характар.

Прадбачачы, што цар не захоча выйсці да народа з боязі за сваё жыццё, Гапон запатрабаваў ад кіроўнага кружка працоўных паклясціся, што яны гарантуюць бяспеку цара цаной свайго ўласнага жыцця. «Калі што-небудзь здарыцца з царом, я першы скончу з сабой на вашых вачах, — казаў Гапон. — Вы ведаеце, што я ўмею трымаць слова, а ў гэтым я клянуся вам» і цару Мікалаю II з заклікам унікнуць кровапраліцця. У сваім лісце да цара Гапон пісаў:

*Гасудар, баюся, што Твае міністры не сказалі Табе ўсёй праўды пра сапраўдны стан рэчаў у сталіцы. Ведай, што працоўныя і жыхары г. Пецярбурга, верачы ў Цябе, беззваротна вырашылі з’явіцца заўтра ў 2 гадзіны папаўдні да Зімовага палаца, каб прадставіць Табе свае патрэбы і патрэбы ўсяго рускага народа. Калі Ты, вагаючыся душой, не явішся народу і калі разальецца нявінная кроў, то падзярэцца тая маральная сувязь, якая дагэтуль яшчэ існуе паміж Табой і Тваім народам. Давер, які ён сілкуе да Цябе, назаўжды знікне. З’явіся ж заўтра з мужным сэрцам прад Тваім народам і прымі з адкрытай душой нашу пакорлівую петыцыю. Я, прадстаўнік працоўных, і мае мужныя таварышы цаной свайго ўласнага жыцця гарантуем недатыкальнасць Тваёй асобы.*

8 студзеня таварышам міністра ўнутраных спраў К. Н. Рыдзеўскім быў падпісаны ордар на арышт Гапона. Аднак арыштаваць яго не атрымалася, бо Гапон быў аточаны шчыльным натоўпам працоўных і для яго арышту запатрабавалася б прынесці ў ахвяру не менш 10 чалавек паліцыі.

8 студзеня, выступаючы перад працоўнымі, Гапон ужо выказваў думку, што цар можа не выйсці да народа і выслаць супраць яго войскі. У такіх выпадках ён сканчаў сваю прамову словамі: «І тады ў нас больш няма цара!» — і ўвесь натоўп адказваў хорам: «Няма цара…». У сваім лісце Гапон пісаў: «Родныя таварышы-працоўныя! Такім чынам, у нас больш няма цара! Нявінная кроў лягла паміж ім і народам. Жыве ж пачатак народнай барацьбы за свабоду!». Вечарам таго ж дня Гапон разам з Горкім прыйшоў на сход левай інтэлігенцыі ў . Выступаючы перад сабранымі, Гапон заклікаў іх падтрымаць народнае паўстанне і дапамагчы працоўным здабыць зброю. Падчас выступу ён зачытваў дакументы, з якіх было зразумела, што ініцыятарамі расстрэлу шэсця былі дзядзькі цара —  і . Не ведаючы замежных моў, Гапон зайшоў у Жэневе ў рускую бібліятэку і назваў сваё імя бібліятэкару. Бібліятэкар, які аказаўся сацыял-дэмакратам, неадкладна адвёў яго на кватэру Г. В. Пляханава. Пляханаў сустрэў Гапона з распасцёртымі абдымкамі і ўладкаваў яму ганараванне, на якое былі запрошаны галоўныя лідары сацыял-дэмакратычнай партыі — В. І. Засуліч, , , ,  і іншыя. Каб падрыхтаваць народ да паўстання, Гапон пісаў рэвалюцыйныя заклікі, якія друкаваліся эсэрамі і нелегальна ўвозіліся на тэрыторыю Расіі. У сваіх закліках ён заклікаў да самых крайніх метадаў барацьбы з самадзяржаўем. Так, у *«Закліку да ўсяго сялянскага люду»* ён пісаў:

Наперад, браты, не азіраючыся назад, не сумняваючыся ў слабых духам. Героям-героям не павінна быць звароту. Наперад, працягваць! Надыходзіць суд, страшны суд, страшны суд над усімі саграшыўшымі нашымі, за ўсе нашы слёзы, стогны, вядомыя і невядомыя. Разарві кайданы, прымі сваё рабства. Разарвіце павуцінне, у якім мы, бяспраўныя, ваюем! Давайце раздушым, растопчам нашых крыважэрных двухногіх павукоў! Пранесемся па ўсёй Рускай зямлі шырокай плынню ўзброенага народнага паўстання, змяцем усё зло, усе смуродныя гады, вашых подлых прыгнятальнікаў і ўзурпатараў. Давайце разнясём дашчэнту ўрадавы насос самадзяржаўя — насос, які выпампоўвае нашу кроў з нашых жыл, пампуе яе, разводзіць вадой, корміць нашых злыдняў уволю. Няхай жыве ўзброенае паўстанне народа за зямлю і свабоду! Няхай жыве будучая свабода для ўсіх вас, о Руская краіна, з усімі народамі! Няхай жыве ўвесь орган улады працоўных (Устаноўчы сход)! І ўся кроў, якая павінна праліцца, — на галаву цара-ката і на галовы яго сваякоў!

## Забойства Георгія Гапона 
28 сакавіка 1906 года Георгіq Гапон выехаў з Пецярбурга па  і не вярнуўся назад. Паводле звестак працоўных, ён адпраўляўся на дзелавую сустрэчу з прадстаўніком партыі эсэраў. З’язджаючы, Гапон не ўзяў з сабой ні рэчаў, ні зброі, і абяцаў да вечара вярнуцца. Працоўныя занепакоіліся, ці не здарылася з ім якой-небудзь бяды. Паведамлялася, што Гапон быў задушаны вяроўкай і яго труп вісіць на адной з пуставалых дач пад Пецярбургам. Паведамленні пацвердзіліся. 30 красавіка на дачы Звяржынскай у Азёрках было выяўлена цела забітага чалавека, па ўсіх азнаках падобнага на Гапона. Працоўныя гапонаўскіх арганізацый пацвердзілі, што забіты з’яўляецца Георгіем Гапонам. Выкрыццё паказала, што смерць наступіла ад задушвання. Паводле папярэдніх дадзеных, Гапон быў запрошаны на дачу добра знаёмым яму чалавекам, падпаў пад напад групы асоб, быў задушаны вяроўкай і падвешаны на ўбіты ў сцяну крук. У забойстве бралі ўдзел каля 3—4 чалавек. Чалавек, які наймаў дачу, быў апазнаны дворнікам па фатаграфіі. Ім апынуўся інжынер Пётр Рутэнберг. Г. А. Гапон быў пахаваны на Успенскіх (цяпер — Паўночных) могілках Санкт-Пецярбурга.

## Асоба Георгія Гапона 
### Выгляд 
Паводле сведчанняў сучаснікаў, Гапон меў яркую, прыгожую і запамінальны выгляд. Людзі, якія бачылі яго адзін раз, беспамылкова пазнавалі яго праз шмат гадоў. Гапон меў паўднёвы тып твару, з асмуглай скурай, буйным носам, чорнымі, як смоль, валасамі, барадой «колеру крумкачынага крыла» і чорнымі вачамі.

### Валявыя і лідарскія якасці 
Паводле шматлікіх сведчанняў, Гапон меў моцную волю, вялікую энергію і «шалёны» . Так, паводле слоў , у Гапона быў «моцны, як крамень, характар», а М. Сімбірскі пісаў: «У гэтага чалавека сталёвая воля — яна гнецца, але не ломіцца». Фінскія рэвалюцыянеры клікалі яго «агнявым чалавекам». Б. В. Савінкаў сцвярджаў, што ў яго быў «б’ючы ў вочы прамоўніцкі талент». Асаблівасцю прамоўніцкага талента Гапона было тое, што ён выяўляўся толькі *перад вялікай аўдыторыяй*. У вузкім коле суразмоўцаў, асабліва інтэлігентаў, ён вырабляў зусім бездапаможнае ўражанне. Так, Чарноў успамінаў, што Гапон быў малацікавы як суразмоўца. «Ён гаварыў адрывіста, блытаўся, губляўся. Калі ён хацеў вас у чымсьці пераканаць, ён страшна паўтараўся, казаў адно і тое ж амаль даслоўна, як быццам хацеў проста загіпнатызаваць вас гэтым настойлівым, аднастайным паўторам». Наэлектрызаваўшы натоўп, Гапон мог павесці яго куды заўгодна. Журналіст  пісаў: «Не было больш гугнівага чалавека, чым Гапон, калі ён казаў у коле нешматлікіх. З інтэлігентамі ён гаварыць не ўмеў зусім. Словы гразлі, думкі блыталіся, мова была чужая і смешная. Але ніколі я яшчэ не чуў такога праўдзівага, усхваляванага, прыгожага, нечаканага прамоўцы, прамоўцы-князя, прамоўцы-бога, прамоўцы-музыканта, як ён, у тыя нешматлікія хвіліны, калі ён выступаў прад тысячнай аўдыторыяй зачараваных, узбуджаных, зачараваных людзей-дзяцей, якімі рабіліся яны пад нязгаснымі чарамі гапонаўскіх прамоў. І, прыўзняты гэтай агульнай узрушанасцю і гэтай верай, і гэтым агульным, быццам малітоўным, настроем, зменьваўся і сам Гапон».

Сучаснікі па-рознаму тлумачылі сакрэт прамоўніцкага талента Гапона. Адны меркавалі, што Гапон, быўшы выхадцам з народа, гаварыў з ім на адной мове і таму быў яму такі блізкі, такі зразумелы і такі чароўны. У 1903 годзе, ствараючы працоўную арганізацыю, Гапон казаў І. І. Паўлаву, што спадзяецца дасягнуць такіх вынікаў, што гісторыя потым разважыць. «Адзін наш бацюшка такой, а то ўсе нягоднікі», — казалі працоўныя, закліканага вывесці пакутны народ «з магілы бяспраўя, невуцтва і галечы». Такая ж думка пашырылася пра яго і ў народзе.

Відаць, для дасягнення сваёй мэты Гапон быў гатоў пераступаць і праз *жыцці людзей*. І. І. Паўлаў успамінаў: «Гапон быў шчыра адданы працоўным, — з гэтай пазіцыі яго збіць не было магчымасці, — але каб утрымацца на гэтай пазіцыі, ён мог прынесці ў ахвяру што і каго хочаш. Тут для яго не грала б ролі ні сяброўства, ні сваяцтва, ні паняткі пра маральнасць і г. д. Ён не пасаромеўся б падвесці пад адказнасць ці зусім пад бяду і няшчасце самага блізкага чалавека, калі б бачыў, што ад гэтага яго думка пасунецца наперад хаця б на міліметр», а калі У. Посэ заўважыў, што яна можа загінуць у выніку гэтага тэракту, Гапон спакойна адказваў: «Ну чтo жe… і загіне. Усе мы загінем». «Я тут толькі зразумеў, што Гапон ні перад чым не спыніцца», — успамінаў Посэ.

## Сачыненні 
*Аўтабіяграфія*
*  Тэкст запісаны са слоў Гапона брытанскімі журналістамі і выдадзены на англійскай у 1906 годзе. У Расіі кніга ўпершыню была выдадзена ў зваротным перакладзе на рускую ў 1918 годзе.
*Петыцыя, заклікі і лісты''
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Кінаўвасабленні 
*  («Святар Гапон», 1917)
*  («9 студзеня», 1925)
* Яфім Капелян («», 1956)
*  («», США, 1971)
* Мікалай Карачанцаў («», 1981)
*  («», 1988)
* Віктар Тэрэля («», 1993)
*  (, 2000)

## Заўвагі 
## Літаратура 
### Мемуары і ўспаміны 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  Часть I, глава III, II.Часть I, глава III, XII.Часть II, глава I, XI.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Артыкулы і даследаванні 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Гапон Георг. Аполлонович // Российский гуманитарный энциклопедический словарь: В 3 т. — М.: Гуманит. изд. центр ВЛАДОС: Филол. фак. С.-Петерб. гос. ун-та, 2002. 

## Кінаўвасабленні 
* Яфім Капелян (Пралог, 1956)
* Мікалай Карачанцаў (Таварыш Інакенцій, 1981)
*  (, 1988)
* Віктар Тэрэля (Раскол, 1993)
*  (, 2000)

Катэгорыя:Палітыкі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Мемуарысты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Сацыялісты Расіі
Катэгорыя:Ахвяры забойстваў
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі
Катэгорыя:Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Палтаўскай вобласці
Катэгорыя:Талстоўства