Ізяслаў (горад)

**Ізя́слаў** () — горад у Хмяльніцкай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр Ізяслаўскага раёна. Плошча 23,91 км². Насельніцтва 15 996 чалавек (2022). Знаходзіцца на Гарыні пры ўпадзенні ў яе Паноры і Сашэні, за 127 км ад Луцку і 269 км ад Кіева. Чыгуначная станцыя Ізяслаў на лініі Шапятоўка — Цярнопаль.

Утварылася на аснове двух местаў: *Старога Заслава* (1390) і *Новага Заслава* (1579).
## Этымалогія назвы 
Назва горада ўтварылася ад гідроніма «Славута», што азначае «рэчка». На думку украінскага філолага Васіля Німчука тапонім, такім чынам, паказвае пачатковае размяшчэнне гарадскога паселішча за Гарынню.

Назвы горад на розных мовах, у розны час:

* *Zaslavia* — лацінская назва.
* *Zasław* — польская назва.
* *זסלב* — назва на ідыш.
* *Изяслав, Изяславль* — руская назва.
* *Saslaw* — нямецкая назва.

## Гісторыя 
* 1390: першыя згадкі ў пісьмовых крыніцах. Уласнасць князя Фёдара Астрожскага.
* XIV ст.: у складзе Вялікага Княства Літоўскага
* 1455: перайшоў да Заслаўскіх.
* XVІ—XVII стст.: цэнтр Ізяслаўскага княства.
* 1569: у складзе Крэмянецкага павета.
* XVI ст.: у Ізяславе існаваў манастыр, у якім пачалі Перасопніцкае Дабравешчанне (1556).
* 1567: у горадзе існавала пратэстанцкая друкарня. Згадваецца антытрынітарскі пастар.
* 1579: першая згадка пра Новы Ізяслаў.
* 1583: Новы Ізяслаў атрымаў Магдэбургскае права.
* 1648: казацкія войскі захапілі і спалілі горад.
* 1709: перайшоў да Любамірскіх.
* 1738: Горад набыў маршалак Вялікага Княства Літоўскага Павел Караль Сангушка.
* 1754: Аўгуст Сас надаў гораду страчанае Магдэбургскае права, Новы Ізяслаў атрымаў свой другі герб («у чырвоным полі срэбная гарадская брама з трымя вежамі, пакрытымі княжацкімі каронамі, у адчыненых варотах — Пагоня»).
* 1793: у выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай апынуўся ў складзе Расійскай імперыі.
* 1796: атрымаў новы, расійскі герб, таксама з выявай Пагоні.
* 1807: згадваецца яўрэйская друкарня.
* 1842: у Ізяславе працавала паперня.
* 1915: праз горад прайшла чыгунка Шапятоўка — Ланавцы.
* 1917—1920: у складзе УНР.
* 1919: у Ізяславе падпісаны пратакол пра вызначэнне дэмаркацыйнай лініі паміж украінскімі і польскімі войскамі.
* 1920: Валасны i раённы цэнтр Шапятоўскай акругі УССР.
* 1937: раённы цэнтр Камянец-Падольскай вобласці.
* ліпень 1941 — сакавік 1944: знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй. Цэнтр Заслаўскай акругі генеральнай акругі «Валынь-Падолле».
* 1954: раённы цэнтр Хмяльніцкай вобласці.
* 1991: горад у складзе Украіны.

## Насельніцтва 

ImageSize = width:630 height:300
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:20000
ScaleMajor = unit:year increment:10000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:2000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:19 align:left
  bar:1849 from:0 till:9425
  bar:1858 from:0 till:8612
  bar:1885 from:0 till:10229
  bar:1897 from:0 till:12688
  bar:1911 from:0 till:14593
  bar:1919 from:0 till:18000
  bar:1923 from:0 till:9949
  bar:1926 from:0 till:11700
  bar:1939 from:0 till:11600
  bar:1989 from:0 till:17567
  bar:2001 color:cobar2 from:0 till:18444
  bar:2009 from:0 till:17232
PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
 bar:1849 at: 9425 text: 9.425 shift:(-14,5)
  bar:1858 at:8612 text: 8.612 shift:(-14,5)
  bar:1885 at:10229 text: 10.229 shift:(-14,5)
  bar:1897 at:12688 text: 12.688 shift:(-14,5)
  bar:1911 at:14593 text: 14.593 shift:(-14,5)
  bar:1919 at:18000 text: 18.000 shift:(-14,5)
  bar:1923 at:9949 text: 9.949 shift:(-14,5)
  bar:1926 at:11700 text: 11.700 shift:(-14,5)
  bar:1939 at:11600 text: 11.600 shift:(-14,5)
  bar:1989 at:17567 text: 17.567 shift:(-14,5)
  bar:2001 at:18444 text: 18.444 shift:(-14,5)
  bar:2009 at:17232 text: 17.232 shift:(-14,5)

## Выдатныя мясціны 
* Стары ізяслаўскі замак (XV ст.)
* Царква Св. Яна Хрысціцеля (1599)
* Новы ізяслаўскі замак (XVІ ст.)
* Сінагога (XVІ ст.)
* Сінагога (XVІII ст.)
* Касцёл Св. Міхаіла Арханёла і кляштар бернардынцаў (1602)
* Касцёл Св. Іосіфа і кляштар місіянераў (1747)
* Палац Сангушкаў (1754)
* Гандлёвыя рады (XVІIІ ст.)

## Вядомыя асобы 
* Мар’ян Дубецкі (1838—1926) — польскі гісторык і пісьменнік, педагог
## Крыніцы 
## Літаратура 
* Tadeusz Jerzy Stecki. Wołyń pod względem statystycznym, historycznym i archeologicznym, Т. 1, Lwów 1864 
* Володимир Александрович. Інвентарі замків у Старому й Новому Заславі з XVII століття 
* Наталя Яковенко. Жарти зі смертю (пародійна мініатюра князя Олександра Заславського на тлі його конфесійної ідентичності) 
* Метафора спільного дому. Заславщина багатьох культур. Зб. мат. наукової конференції. Ізяслав — Острог, 2006. 

## Спасылкі 
* Прагноз надвор’я ў горадзе Ізяслаў
* Ізяслаў

Катэгорыя:Гарады Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Гарады Хмяльніцкай вобласці