open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Уладзімір Аляксандравіч Дамарад

**Уладзімір Аляксандравіч Дамара́д** (, г. Бабруйск — ) — беларускі графік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў Бабруйску. Скончыў у 1939 годзе Віцебскае мастацкае вучылішча. Працаваў пераважна ў акварэлі. Сярод твораў: «Карпаты», «Снег выпаў» (абодва 1960), «Замаразкі» (1965), «Пасля рыбалкі», «Цішыня» (абодва 1966), «Бабруйская прыстань» (1973), «Хлеб партызанам» (1974), серыя «Стары Бабруйск» (1968), «Дарога да мора» (1983), эстамп «Ішлі ў партызаны» (1970), лінагравюра «Свяшчэнныя магілы» (1967), малюнкі і інш. Сярод работ 1980—1990-х гг.: «Бярэзіна ў красавіку», «Восень у Яловіцах», «Вялікая вада», «Раніца на Бярэзіне» і інш.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1966 года.

Памёр  года.

## Памяць 
У 2005 імя Дамарада прысвоена дзіцячай мастацкай школе ў г. Бабруйск.

## Сям'я 
Бацька беларускага мастака-манументаліста Сямёна Дамарада (нар. 1948).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Графікі Беларусі
Ірына Алегаўна Гапоненка

**Ірына Алегаўна Гапоненка** (нар., ) — беларускі мовазнавец. Доктар філалагічных навук.

## Біяграфія 
Закончыла філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1990) і аспірантуру пры гэтай навучальнай установе (1993). Дацэнт кафедры гісторыі беларускай мовы БДУ. Даследуе пытанні станаўлення графіка-арфаграфічнай, лексічнай і анамастычнай сістэм сучаснай беларускай літаратурнай мовы.

Назва кандыдацкай дысертацыі: «Арфаграфія беларускіх выданняў пачатку ХХ стагоддзя» (1993), прафесар Л. М. Шакун.

Назва доктарскай дысертацыі: «Станаўленне нормаў беларускай літаратурнай мовы XIX-пач. XX ст. у галіне графікі, арфаграфіі, лексікі», 2014.

## Публікацыі 
* Моўная палiтыка i моўная сiтуацыя на Беларусi ў XIX — на пачатку XX / I. А. Гапоненка // Веснік БДУ. Серыя 4, Філалогія. Журналістыка. Педагогіка / Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. — 2011. — № 2. — С. 50—55.
* Этнонiмы у беларускай мове XIX — пачатку XX ст. / Iрына Гапоненка // Роднае слова. — 2010. — № 9. — С. 42—46.

Катэгорыя:Дактары філалагічных навук
Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Васіль Іванавіч Гапоненка

**Васіль Іванавіч Гапоненка** (, Сабалі, Брагінскі раён, Гомельская вобласць — ) — беларускі вучоны ў галіне фізіялогіі, біяхіміі і радыебіялогіі раслін, акадэмік Міжнароднай акадэміі арганізацыйных і кіраўніцкіх навук. Доктар біялагічных навук (1985).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1952; аспірантура, 1955). Навуковыя інтарэсы: фотасінтэз; абнаўленне хларафілу; радыебіялогія раслін; асаблівасці назапашвання раслінамі агра- і фітацэнозаў радыенуклідаў чарнобыльскага выкіду, іх размеркавання паміж рознымі органамі і дзеянні іянізавальнага выпраменьвання на функцыянальны стан раслін і іх прадукцыйную дзейнасць; прынцыпы аптымальнага землекарыстання ў раёнах радыеактыўнага забруджвання.

Працаваў у Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі ў Горках (з 1955, асістэнт кафедры фізіялогіі раслін і мікрабіялогіі); Інстытуце фотабіялогіі (з 1957; у 1966—1988 — загадчык лабараторыі ізатопных метадаў даследавання); Інстытуце радыебіялогіі (з 1988; у 1988—1995 — загадчык лабараторыі).

## Узнагароды 
* Ганаровая грамата Вярхоўнага Савета БССР і інш.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1997. — Т. 5. — С.37

Катэгорыя:Дактары біялагічных навук
Рышард Біске

**Рышард Біске** (; 3 красавіка 1895, Варшава — 9 ліпеня 1938, Варшава) — польскі рэжысёр, сцэнограф і кінарэжысёр.

## Біяграфія 
Сын мастака Караль Біске.

Вывучаў архітэктуру ў Цюрыху і Варшаўскай політэхніцы, але не скончыў навучанне.

Падчас 1-й сусветнай вайны, з 1914 года разам з бацькам быў у бежанстве ў Мінску. Напэўна, разам з бацькам з сакавіка 1916 года супрацоўнічаў з Аддзелам помнікаў пры . У 1918 годзе Аддзел фактычна замяніла Мінскае кола , Караль Біске быў сярод членаў Управы Мінскага кола, а Рышард — сакратаром. Аддзел і потым Мінскае кола займалася пошукам, фіксацыяй, ратаваннем і вывазам у Польшчу культурных каштоўнасцяў, як эвакуяваных расійскімі ўладамі пры адступленні з польскіх губерняў, так і мясцовых. Рышард Біске зрабіў значную колькасць фотаздымкаў помнікаў у Мінскім рэгіёне. У 1918 годзе, пасля заняцця Мінска Чырвонай Арміяй, Рышард разам з бацькам вярнуўся ў Варшаву. Узнагароджаны за гэту дзейнасць.

З 1923 года займаўся кінаіндустрыяй, спачатку працаваў дэкаратарам. Быў адным з сузаснавальнікаў кінастудыі , якая выпусціла фільм ''* (1924, рэжысёр Зыгмунт Вэсалоўскі). У 1929 годзе разам з Фрыдэрыкам Уласакам-малодшым запатэнтаваў сістэму сінхранізацыі гуку фільмаў.

У 1930-я гады дзейнічаў у кінематаграфічнай галіне. Сузаснавальнік Асацыяцыі кінарэжысёраў і кіраўнікоў вытворчасці. Сузаснавальнік (1934) і прэзідэнт (1935—1938) Асацыяцыі прадзюсараў кароткаметражных фільмаў. Віцэ-прэзідэнт Вышэйшага савета па кіно.

Таксама займаўся гісторыяй кіно, меў багатую калекцыю праграм, кадраў і кінаафіш. Займаўся вытворчасцю дакументальных фільмаў пра помнікі Варшавы. Таксама быў ілюстратарам кніг для моладзі.

У 1938 годзе ўзнагароджаны .

Пахаваны на могілках Павонзкі ў Варшаве.

## Фільмаграфія — мастацкія фільмы 
* *Skrzydlaty zwycięzca* (1924) — сцэнаграфія
* ** (1929) — рэжысура (разам з Адамам Аўгустыновічам)
* *Puszcza* (1932) — рэжысура, вытворчасць
* *Kopciuszek* (1934, фільм кароткаметражны) — рэжысура
* *Warszawa dawna i dzisiejsza'' (1934, фільм кароткаметражны) — рэжысура

## Крыніцы 
## Літаратура 
*  План «Новага Места» Мінска 1804 г.: новая іканаграфічная крыніца са збораў Мінскага Кола Варшаўскага Таварыства Апекі над Помнікамі Мінуўшчыны // Мінск і мінчане: дзесяць стагоддзяў гісторыі (да 940-годдзя горада): матэрыялы Міжнар. навук.-практ. канф. (Мінск, 7—9 верас. 2007 г.). — Мінск: Беларуская навука, 2008. — С. 185—189.
*  Вываз крыўскіх культурных цэннасьцяў у Польшчу ў часе польска-расійскай вайны 1918—1919 гг. // «Крывіч», № 2 (10), ліпень-сьнежань 1925 г. — C. 108—110

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кінарэжысёры Польшчы
Катэгорыя:Кінапрадзюсары Польшчы
Генеральная акруга Літва

**Генеральная акруга Літва** (, ) — ваенна-адміністрацыйная адзінка ў складзе рэйхскамісарыята Остланд, утвораная на тэрыторыі Літвы. Існавала з 25 ліпеня 1941 да заняцця Вільнюса войскамі Чырвонай Арміі 13 ліпеня 1945. Цэнтрам утварэння быў горад Каўнас.

## Гісторыя 
Акруга была ўтворана 25 ліпеня 1941 года ў складзе рэйхскамісарыята Остланд. На чале стаяў Генеральны камісар, які знаходзіўся ў Каўнасе.

Згодна перапісу 3 мая 1942 года, колькасць насельніцтва складала 2 844 000 чалавек, з іх прыблізна 46 000 чалавек былі яўрэямі. У верасні 1943 года акруга была плошчай 67 056 км². Складалася з 25 раёнаў, з 290 валасцей і 2-х гарадскіх адміністрацыйных адзінак Вільнюс і Каўнас.

Адміністрацыя акругі эксплуатавала літоўскае насельніцтва, праводзіла палітыку германізацыі і Халакосту, выкарыстоўвала рэсурсы краю на ваенныя патрэбы. Нярэдкай з’явай былі карныя меры — прымусовыя работы, пазбаўленне волі, забойствы.

Генеральная акруга прыпыніла сваё існаванне з адступленнем нямецкай арміі з тэрыторыі ўтварэння ў ліпені 1944 г.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел 
Спачатку Генеральная акруга ахоплівала 4 акругі: Каўнаскую гарадскую, Каўнаскую (сельскую), Шаўляйскую і Панявежыскую. 1 жніўня 1941 года адбылося пашырэнне Генеральнай акругі за кошт раёна вакол Вільнюса, абмежаваўшыся на ўсходзе і паўднёвым усходзе колішняй літоўскай мяжой. Адначасова былі сфармаваны дзве новыя акругі: Вільнюская гарадская і Вільнюская (сельская). Станам на 1 чэрвеня 1944 г. Генеральная акруга Літва складалася з такіх адзінак:
* Вільнюская гарадская акруга (*Kreisgebiet Wilna-Stadt*)
* Вільнюская акруга (*Kreisgebiet Wilna-Land*)
* Каўнаская гарадская акруга (*Kreisgebiet Kauen-Stadt*)
* Каўнаская акруга (*Kreisgebiet Kauen-Land*)
* Шаўляйская акруга (*Kreisgebiet Schaulen-Land*)
* Панявежыская акруга (*Kreisgebiet Ponewesch-Land*)

## Кіраванне 
Вышэйшым органам акругі быў галоўны камісарыят, які складаўся з аддзелаў і пададдзелаў:

* аддзел палітыкі і прапаганды (Карл Наберсберг)
* аддзел унутраных спраў (Зохс)
* аддзел прамысловасці (Георг фон Эбнер, потым Фукс)
* аддзел сельскай гаспадаркі і харчавання (Рудольф Пенсэ)

Агулам у камісарыяце працавалі 370 службовых асоб.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гісторыя Літвы
Себежскае возера

**Себежскае возера** — возера ў басейне Дзвіны ў Пскоўскай вобласці. Возера з’яўляецца катлавінай ледавіковага паходжання і знаходзіцца на вышыні 126 метраў над узроўнем мора, уваходзіць у групу Себежскіх азёр.

Плошча возера — 15,8 км² (з астравамі — 16,0 км²). Сярэдняя глыбіня возера — каля 5 метраў, найбольшая — 18 метраў, размах ваганняў узроўня возера складае каля 1,5 метра. Прытокі возера — невялікія рэчкі, выцякае з возера толькі адна рака — Угарынка. З усходу ў возера ўпадае рака Чарнея з аднайменнай вёскай ля вусця.

Берагі Себежскага возера высокія, грунт на прыбярэжжы пясчаны. Возера пакрыта лёдам з лістапада-снежня да канца красавіка, летам воды возера ў паверхневым слоі выграваюцца да 20 °C і вышэй.

У 1996 годзе возера ўваходзіць у склад Себежскага нацыянальнага парку.

Катэгорыя:Азёры Пскоўскай вобласці
Цісканіна ва Утар-Прадэшы (2024)

2 ліпеня 2024 года на індуісцкім. Яшчэ 150 былі шпіталізаваны. Інцыдэнт адбыўся падчас сатсанга (свята ў памяць пра бога Шыву) у вёсцы Мугал Гархі. Свята праводзілася ў імправізаваным намёце. Палатка была ўстаноўлена на гразкім рысавым полі ў 500 метрах ад шашы. Яна была разлічана на 5 000 чалавек, але ў выніку прыйшло 15 000. Сатсанг праводзіла арганізацыя Шры Джагар Гуру Баба, заснаваная мясцовым прапаведнікам Сурадж Палам.

Цісканіна здарылася, калі вернікі сыходзілі пасля завяршэння сатсанга. Чыноўнікі сцвярджалі, што прычынай трагедыі сталі спякота, празмернасць колькасці наведвальнікаў і моцная пыльная бура, якая выклікала ў людзей паніку.  

Трагедыя выклікала абурэнне ў Індыі і падняла пытанне аб парушэнні мер бяспекі. Паліцыя распачала справу супраць Пала і яшчэ некалькіх асоб.

Мясцовыя ўлады заявілі, што сем’і загінулых атрымаюць па 200 000 рупій (прыблізна 2400 долараў ЗША, або каля мінімальнай аплаты кваліфікаванай працы ў акрузе за 15 месяцаў або сярэдні заробак за сем месяцаў у краіне), а пацярпелыя — па 50 000.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Катастрофы 2024 года
Катэгорыя:Падзеі 2 ліпеня
Катэгорыя:Ліпень 2024 года
На запчасткі

«**На запчасткі**» () — мастацкі фільм 2007 года рэжысёра . Прэм’ера фільма адбылася на 60-м Канскім кінафестывалі.

## Сюжэт 
Гісторыя разгортваецца вакол Алехандра «Але» — 12-гадовага знаходлівага вулічнага сіраты, які працуе ў аўтамайстэрні на звалцы, размешчанай на ўскрайку Квінса, Нью-Ёрк. Адсутнасць дома, бацькоў і стабільнага заробку прыводзіць да таго, што Алехандра вымушаны цяжка працаваць, каб пабудаваць больш годнае жыццё для сябе і сваёй сястры. Ва ўмовах гэтых хісткіх абставін Алехандра з усіх сіл спрабуе прыстасавацца да хаатычнага свету мегаполіса, сутыкаючыся з іншымі людзьмі ў роспачы і вучачыся прымаць складаныя рашэнні…

## Крытыка 
Амерыканскі кінакрытык Роджэр Эберт адзначыў фільм чатырма зоркамі з чатырох і ўнёс у свой спіс «Выдатных фільмаў». 

## Узнагароды 
Паводле інфармацыі сайта «Internet Movie Database» фільм быў адзначаны 4 кінаўзнагародамі і яшчэ 8 намінацыямі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы ЗША 2007 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы 2007 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Выдатныя фільмы (Роджэр Эберт)
Нараджальнасць

**Нараджальнасць** — працэс узнаўлення насельніцтва ў сукупнасці людзей, што складаюць пакаленне або сукупнасць пакаленняў. У статыстыцы нараджальнасць вымяраюць частатой нараджэння дзяцей у пэўнай групе людзей або ва ўсім насельніцтве. Яго узровень вызначаюць каэфіцыентам нараджальнасці — суадносінамі ліку народжаных да колькасці ўсяго насельніцтва, ў праміле (на 1000 чал.).

Нараджальнасць, смяротнасць і працягласць жыцця — асноўныя паказчыкі натуральнага руху насельніцтва. Біялагічная аснова нараджальнасці — здольнасць чалавека узнаўляць патомства. Патэнцыяльная магчымасць нараджальнасці рэалізуецца Ў выніку рэпрадуктыўных паводзін чалавека, якія абумоўлены сістэмай патрэбнасцей грамадства, і рэгулюецца сацыяльна-культурнымі нормамі, традыцыямі, грамадскай думкай і інш. Звесткі аб нараджальнасці даюць: перапіс насельніцтва або выбарачныя абследаванні, бягучы ўлік нараджэнняў вядуць ЗАГСы, сельсаветы і інш.

## Літаратура 
* 

## Гл. таксама 
* Спіс краін паводле ўзроўню нараджальнасці

Катэгорыя:Нараджальнасць
Катэгорыя:Дэмаграфія
Пецылія

**Пецылія** (*Xiphophorus maculatus*) — від жывародзячых прэснаводных рыб сямейства . Папулярны ў акварыумістыцы.

## Апісанне 
У прыродзе рыбка вырастае да 6 см даўжынёй. Цела выцягнутае. Афарбоўка зменлівая і вельмі маляўнічая, уключае жоўты, аранжавы, чырвоны ці белы колеры. Бакавая лінія не адзначана колерам. Палавы дымарфізм нязначны. Хваставы плаўнік у самца завостраны. Анальны плаўнік самца ператварыўся ў ганаподыум — орган, які выкарыстоўваецца для размнажэння. Анальны плаўнік самкі мае форму веера.

## Распаўсюджанне 
Від распаўсюджаны на поўдні Мексікі (Кампечэ, Ч’япас, Аахака, Кінтана-Роа, Табаска, Веракрус) і на поўначы Беліза.

## Спосаб жыцця 
Жыве ў павольных рэках і канавах Мексікі і Гватэмалы. Усяедны. Харчуецца раслінамі, рачкамі, чарвякамі, насякомымі.

## Значэнне 
У пачатку XX стагоддзя завезены ў Еўропу. Аб’ект акварыумнага рыбаводства.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Southern Platyfish United States Geological Survey factsheet 

Катэгорыя:Акварыумныя рыбы
Катэгорыя:Пецыліды
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1904 годзе
Міцкевіч (кратар)

**Міцкевіч** — кратар на Меркурыі. Яго назва была прынятая Міжнародным астранамічным саюзам (МАС) у 1976 годзе ў гонар паэта Адама Міцкевіча, які жыў з 1798 па 1855 год.

У раёне цэнтральнага комплексу пікаў гэтага кратара шмат западзін.

## Выявы 

Файл:Mickiewicz_crater_EN0226498350M.jpg|alt=Oblique view of the southern part of the crater|Выгляд паўднёвай часткі кратара пад вуглом
Файл:Mickiewicz_crater_central_peaks_EN1008569855M.map.jpg|alt=The central peak complex, with abundant hollows|Цэнтральны комплекс пікаў са шматлікімі западзінамі

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кратары Меркурыя
Дэпапуляцыя

**Дэпапуляцыя** — працэс скарачэння колькасці насельніцтва той ці іншай краіны, часцей за ўсё з прычыны яго вымірання, г.зн. устойлівага перавышэння смяротнасці над нараджальнасцю. Дэпапуляцыя можа адбывацца натуральным шляхам пры ўстойлівым перавышэнні смяротнасці над нараджальнасцю, што назіраецца ў цяперашні час у шэрагу развітых краін (Германія, Іспанія, у меншай меры Францыя і інш.), а таксама ў выніку стыхійных бедстваў, напрыклад засух або эпідэмій. Дэпапуляцыя можа быць наступствам войнаў.

У гістарычным мінулым з’явы дэпапуляцыі былі выкліканыя, пераважна, рэзкім павышэннем смяротнасці з прычыны эпідэмій, кровапралітных войнаў, голаду і да т. п. У наш час у эканамічна развітых краінах з прасунутай сістэмай аховы здароўя дэпапуляцыя звязана, перш за ўсё, са зніжэннем нараджальнасці, пераходам ад традыцыйнай для мінулых эпох шматдзетнай сям’і да маладзетнай (1-2 дзіцяці), што недастаткова для замяшчэння пакаленняў.

Пераадоленне дэпапуляцыі звычайна вядзецца шляхам спецыяльнай дэмаграфічнай палітыкі — стратэгіі, нацэленай на зніжэнне смяротнасці (шляхам развіцця аховы здароўя і да т.п.) і на павышэнне нараджальнасці (шляхам яе матэрыяльнага стымулявання); у некаторых краінах (напрыклад, Германіі) шляхам прыцягнення імігрантаў.

## Літаратура 
* Демографическая энциклопедия / Редкол.: Ткаченко А. А., Аношкин А. В.,  Денисенко М. Б. и  др. — М.: ООО "Издательство «Энциклопедия», 2013. — 944 с. — ISBN 978-5-94802-051-8. — С. 247.

Катэгорыя:Дэмаграфія
Катэгорыя:Дэмаграфічная тэорыя
Пецылобрыкан

**Пецылобрыкан** (*Nannostomus eques*) — від прэснаводных рыб сямейства .

## Апісанне 
Упершыню від быў апісаны ў 1876 годзе Францам Штайндахнерам, што зрабіла яго адным з першых прадстаўнікоў роду, якія былі выяўлены і апісаны. Для прадстаўнікоў гэтага роду характэрна невялікае цела выцягнутай формы даўжынёй да 5 см з прыкметнымі гарызантальнымі палосамі залацістага колеру.

Быў завезены ў Еўропу ў пачатку XX стагоддзя, а ў СССР — у 1950-я гады. Від даволі часта сустракаецца ў акварыумах, дзе звычка плаваць і трымацца пад вуглом «пысай уверх» робіць яго папулярным выбарам.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Рыбы Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1876 годзе
Катэгорыя:Харацынападобныя
Нябесныя істоты

«**Нябесныя істоты**» () — новазеландскі біяграфічны фільм 1994 года, зняты Пітэрам Джэксанам па сцэнарыі, які ён напісаў разам са сваёй жонкай Фрэн Уолш. Галоўныя ролі выканалі  і Кейт Уінслет. Фільм спалучае элементы розных жанраў, такіх як гістарычная драма, крымінал, псіхалагічны трылер, рамантыка і фэнтэзі.

Заснаваны на вядомай , фільм разглядае адносіны між дзвюма дзяўчынкамі-падлеткамі — Палін Паркер і  — кульмінацыяй якіх стала наўмыснае забойства маці Паркер. Падзеі ахопліваюць перыяд ад першай сустрэчы дзяўчат у 1952 годзе да здзяйснення злачынства, якое адбылося ў Крайстчэрч, Новая Зеландыя, 22 чэрвеня 1954 года.

Прэм’ера фільма адбылася на 51-м Венецыянскім кінафестывалі ў верасні 1994 года, дзе карціна была ўзнагароджана «». Фільм атрымаў шырокае прызнанне крытыкаў, стаўшы адным з самых папулярных фільмаў таго года. Рэцэнзенты высока ацанілі большасць аспектаў пастаноўкі, асаблівую ўвагу надалі працы невядомых раней Лінскі і Уінслет, а таксама рэжысуры Джэксана. Фільм атрымаў намінацыю на «Оскар» за найлепшы арыгінальны сцэнарый у 1995 годзе.

## Сюжэт 
У 1954 годзе з Англіі ў новазеландскі гарадок прыязджае школьніца па імені Джульет. Там яна знаёміцца са сваёй новай аднакласніцай Палін, і іх сяброўства неўзабаве пераходзіць у лесбійскую сувязь. Страсная цяга дзяўчат адна да адной умацоўваецца і сумесным захапленнем фантастычнымі сусветамі і літаратурай. Іх бурная фантазія прыводзіць да стварэння паралельнай рэальнасці, дзе яны адчуваюць сябе ў бяспецы і вольнымі ад грамадскіх абмежаванняў. Спрабуючы захаваць сваю ўнікальную сувязь, сяброўкі здзяйсняюць крайні ўчынак, пераходзячы грань між выдумкай і рэальнасцю.

## Узнагароды 
Паводле рэсурса «Internet Movie Database» фільм быў адзначаны 17 кінаўзнагародамі і яшчэ 17 намінацыямі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы Новай Зеландыі 1994 года
Катэгорыя:Фільмы Германіі 1994 года
Катэгорыя:Крымінальныя фільмы 1994 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы 1994 года
Катэгорыя:Фільмы-трылеры 1994 года
Катэгорыя:Фільмы-біяграфіі Новай Зеландыі
Катэгорыя:Крымінальныя фільмы Новай Зеландыі
Катэгорыя:Фільмы-драмы Новай Зеландыі
Катэгорыя:Фільмы-трылеры Новай Зеландыі
Катэгорыя:Фільмы-біяграфіі Германіі
Катэгорыя:Крымінальныя фільмы Германіі
Катэгорыя:Фільмы-драмы Германіі
Катэгорыя:Фільмы-трылеры Германіі
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы на французскай мове
Катэгорыя:Фільмы Пітэра Джэксана
Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Пітэра Джэксана
Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Фрэн Уолш
Катэгорыя:50 фільмаў, якія неабходна паглядзець, перш чым памерці
Назір Ларбаві

**Назір Ларбаві** (; ) — алжырскі палітычны дзеяч, юрыст і дыпламат. Прэм’ер-міністр Алжыра з 11 лістапада 2023 года.

## Біяграфія 
У юнацтве Ларбаві быў прафесійным спартсменам-гандбалістам. Удзельнічаў у гульнях за Кубак Алжыра па гандболе сярод мужчын, уладальнік Кубку Алжыра 1971/1972, 1972/1973 і 1975/1976 гадоў. Таксама быў членам нацыянальнай мужчынскай зборнай Алжыра па гандболе на чэмпіянаце свету па гандболе ў 1974 годзе, затым на чэмпіянаце Афрыкі па гандболе ў 1976 годзе. 

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Алжыра
Голас Расоншчыны

**Голас Расоншчыны** — раённая газета Расонскага раёна Віцебскай вобласці. Выдаецца з 1932 года. Заснавальнікі: Расонскі раённы выканаўчы камітэт і Расонскі раённы Савет дэпутатаў. Перыядычнае выданне друкуецца ў Наваполацкай тыпаграфіі.

## Гісторыя 
4 чэрвеня 1932 года выйшаў першы нумар раённай газеты пад назвай «Калектывіст Расоншчыны», які не захаваўся ў архівах.

У гады Вялікай Айчыннай вайны ў жніўні-кастрычніку 1943 года выдавалася раённая газета «Сацыялістычная праца» (12 нумароў) на базе Расонскай партызанскай брыгады імя Сталіна. Перыядычнае выданне выходзіла ў друкарні ў в. Тапары, якая зараз не існуе ў Янкавіцкім сельсавеце.

3 красавіка 1965 года стала выходзіць пад назвай «Камуністычны шлях».

За актыўны ўдзел у выхаванні працоўных, мабілізацыю іх на паспяховае выкананне задач гаспадарчага і культурнага будаўніцтва газета ўзнагароджана Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР.

3 1 студзеня 1991 года газета выходзіць пад назвай «Голас Расоншчыны». З цягам часу змянялася перыядычнасць. Раней газета выходзіла 2 разы на тыдзень (па аўторках на чатырох старонках, па пятніцах на шасці старонках) і 3 разы на тыдзень. У 2020 годзе перыядычнае выданне выходзіць на беларускай і рускай мовах адзін раз на тыдзень на 12 старонках.

## Рэдактары 
* У. Сімураў (1965—1966),
* Г. Шаршнёў (1967—1973),
* Л. Галаўня (1973—2005),
* Алена Юр’еўна Кірылава.

## Літаратура 
* Гартаючы падшыўкі // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Расонскага раёна / рэдкал.: Б. І. Сачанка [і інш.]; мастак А. М. Хількевіч. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 1994. — С. 82-84.
* «Голас Расоншчыны» // Сродкі масавай інфармацыі Віцебскай вобласці : буклет / тэкст Л. Д. Мышлёнак. — Віцебск : Віцебская абласная друкарня, 2003. — С. 19-20.

Катэгорыя:Газеты Беларусі
Катэгорыя:Культура Расонскага раёна
Катэгорыя:1932 год у Беларусі
Катэгорыя:Газеты на беларускай мове
Катэгорыя:Газеты на рускай мове
Кліч Радзімы

**Кліч Радзімы** — раённая газета Шаркаўшчынскага раёна Віцебскай вобласці. Выдаецца з 1944 года. Заснавальнікі: Шаркаўшчынскі раённы выканаўчы камітэт і Шаркаўшчынскі раённы Савет дэпутатаў. Неаднаразовы пераможца і прызёр абласнога конкурсу прыродаахоўнай тэматыкі.

## Гісторыя 
15 студзеня 1940 года быў утвораны Шаркаўшчынскі раён. У ходзе фарміравання органаў кіравання, структурных падраздзяленняў, вырашэння шматлікіх арганізацыйных пытанняў было прынята рашэнне аб выданні друкаванага органа Шаркаўшчынскага РК КПБ(б) Беларусі і райсавета дэпутатаў працоўных. Ім стала «Сялянская праўда», першы нумар якой убачыў свет 5 снежня 1944 года. Газета друкавалася ў г. Глыбокае тыражом 500 экзэмпляраў.

3 2 ліпеня 1950 года яна пачала выходзіць пад назвай «Калгасны шлях» з тыражом у 1000 экзэмпляраў. У 1964 годзе Шаркаўшчынскі раён быў расфарміраваны, а ў канцы 1966 года ўтвораны зноў. Таму з 1 студзеня 1967 года пачала выдавацца газета «Кліч Радзімы». Гэтая назва захавалася і па сённяшні дзень.

## Рэдактары 
* Аляксандр Іванавіч Барыла

## Літаратура 
* «Кліч Радзімы» // Сродкі масавай інфармацыі Віцебскай вобласці / тэкст Л. Д. Мышленка. — Віцебск, 2003. — С. 22-23.
* Корсак, Э. А. Там сіратліва стаяць лінатыпы / Э. Корсак // Кліч Радзімы (Шаркаўшчына). — 2002. — 4 мая. — С. 2.

Катэгорыя:Газеты Беларусі
Катэгорыя:Культура Шаркаўшчынскага раёна
Катэгорыя:1944 год у Беларусі
Катэгорыя:Газеты на беларускай мове
Катэгорыя:Газеты на рускай мове
Гальштат (Германія)

**Гальштат** () — горад і гарадская абшчына  ў Германіі, у Зямлі Баварыя. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Верхняя Франконія. Уваходзіць у склад раёна Бамберг. Насельніцтва — 8551 чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 14,54 км ². Афіцыйны код — 09 4 71140.

Катэгорыя:Гарады Баварыі
Бургунды

**Бургунды** — племя ўсходніх германцаў. У першыя стагоддзі н.э. прыйшлі з Балтыйскага мора на Рэйн. У 406 годзе заснавана каралеўства з цэнтрам у Вормсе (у 436 годзе знішчана гунамі). У 457 годзе занялі басейн ракі Рона, дзе заснавалі дзяржаву з цэнтрам у Ліёне. У 6 стагоддзі прынялі хрысціянства. У 534 годзе падпарадкаваны франкамі. Пазней увайшлі ў склад паўднёва-французскай народнасці.

## Літаратура 
*
Альберт Рошты

**Альберт Рошты** (фр. Albert Rösti, нар. , Фрутыген, Берн, Швейцарыя) — швейцарскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Лідар Швейцарскай народнай партыі з 2016 па 2020 гады. Член Федэральнага савета Швейцарыі з 1 студзеня 2023 года.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў жніўні 1967 года ў кантоне Берн. Пасля заканчэння школы вучыўся ў вышэйшай школе ў Цюрыху, дзе вывучаў аграномію. У 2002 годзе ён яшчэ скончыў у ЗША Рочэстэрскі ўніверсітэт. Ён вярнуўся ў Швейцарыю і пачаў жыць і працаваць у Ітэндорфе, у дэпартаменце эканомікі.

Уваходзіў у ШНП і пачаў супрацоўнічаць у яе аддзяленнях кантона Берн. Яго аўтарытэт быў значны і ён у 2016 годзе ўзначаліў ШНП і быў яе лідарам на працягу чатырох гадоў. У канцы 2022 года ў Швейцарыі рыхтаваліся абраць двух новых чальцоў Федэральнага савета, адным з кандыдатаў быў і Альберт Рошты. У снежні яго абралі ў першым туры. Таксама было вызначана, што ён з 1 студзеня 2023 г. узначаліць міністэрства навакольнага асяроддзя, транспарту, энергетыкі і камунікацый.
Элізабет Бом-Шнайдэр

**Элізабет Бом-Шнайдэр** (ням. і фр. Elisabeth Baume-Schneider; нар.  года, Сент-Ім’е, Берн, Швейцарыя) — швейцарскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, прадстаўляе Сацыял-дэмакратычную партыю. Член Федэральнага савета Швейцарыі са студзеня 2023 года. Кіраўнік Дэпартамента юстыцыі і паліцыі з 1 студзеня 2023 года. З 1 студзеня 2024 года ўзначальвае міністэрства ўнутраных спраў.

## Біяграфія 
Нарадзілася на Каляды 1963 года ў нямецкамоўнай сям’і фермераў у франкамоўным кантоне Берн. Вучылася ў французскай школе, пасля заканчэння якой паступіла ў Нёўшатэльскі ўніверсітэт вывучаць эканоміку і сацыяльныя навукі. У 1987 годзе атрымала ліцэнзію і затым пачала працаваць як сацыяльная працаўніца ў горадзе Франш-Мантань, у нядаўна ўтвораным кантоне Юра.

Заўсёды стаяла на левых пазіцыях і ўваходзіла ў юнацтве ў трацкісцкую Рэвалюцыйную марксісцкую лігу Швейцарыі, была ўцягнутая ў дзейнасць Amnesty International, яе кумірам доўга была польская Салідарнасць. Менавіта гэтым і было абумоўлена, што ў канчатковым выніку яна ўступіла ў СДПШ. У 1995 годзе яна ў маладым узросце была абрана ў кіраўніцтва кантона Юрась. У 2019 годзе Бом-Шнайдэр стала дэпутатам Нацыянальнага савета Швейцарыі ад кантона Юра. У лістападзе 2022 года яна вылучыла сваю кандыдатуру ў Федэральны савет Швейцарыі. Пры гэтым не толькі ёй было зразумела, што яна аўтсайдар гэтых выбараў.

У снежні 2022 года, у трэцім туры, Элізабет Бом-Шнайдэр, нечакана для многіх, была абраная ў Федэральны савет сваёй краіны. Так першы прадстаўнік кантона Юра апынуўся ў Федэральным савеце. З 1 студзеня 2023 года яна ўвайшла ў Федэральны савет, дзе ўзначаліла дэпартамент юстыцыі і паліцыі, да канца года яна ўзначальвала гэтае міністэрства. З 1 студзеня 2024 г. узначаліла Міністэрства ўнутраных спраў Швейцарыі.
Вайсгорн

**Вайсхорн** ( — літаральна «Белы пік») — вяршыня вышынёй 4506 метраў у Пенінскіх Альпах у Швейцарыі, кантон Вале. 7-ая па вышыні вяршыня ў Альпах сярод гор, адносная вышыня якіх перавышае 100 метраў. Першае ўзыходжанне на Вайсгорн было здзейснена ў 1861 годзе англічанінам Джонам Тындалем сумесна з праваднікамі Ёханам Іозефам Бененам і Ульрыхам Венгерам.

Катэгорыя:Альпы
Усходнія Альпы

**Усходнія Альпы** — частка сістэмы хрыбтоў і горных масіваў Альпаў на ўсход ад умоўнай лініі, якая праходзіць ад Бодэнскага возера на поўначы па далінах Рэйна і Задняга Рэйна да перавалу Шплюген, рэкам Ліро і Мера да возера Кома на поўдні.

Усходнія Альпы адрозніваюцца ад Заходніх Альпаў большай шырынёй (да 260 км), меншай вышынёй (4049 м), меншым распаўсюджваннем сучасных ледавікоў і альпійскіх формаў рэльефу, а таксама наяўнасцю буйных падоўжных рачных далін і пераважна шыротным распасціраннем хрыбтоў, якія на ўсходзе разыходзяцца.

Найбольш прыпаднятая цэнтральная зона адрозніваецца рэзка расчлянёным горна-ледавіковым рэльефам і максімальным ва Усходніх Альпах зледзяненнем. Яна ўключае ў сябе Рэтыйскія Альпы, Эцтальскія Альпы, Цылертальскія Альпы, Высокі Таўэрн, Нізкі Таўэрн і іншыя хрыбты.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Восточные Альпы : [арх. 25 октября 2022] // Великий князь — Восходящий узел орбиты [Электронный ресурс]. — 2006. — С. 765—766. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 5). — ISBN 5-85270-334-6.
* 

Катэгорыя:Альпы
Мера (рака, упадае ў Кома)

**Мера** (іт. Mera) — рака ў Швейцарыі і Італіі. Даўжыня ракі — 57 км, з якіх 37 прыпадае на італьянскую тэрыторыю. Плошча вадазборнага басейна — 757 км².

Пачынаецца з ледавікоў на паўночных схілах горнага масіва Берніна, які адносіцца да Альп, на вышыні 2310 метраў над узроўнем мора. Цячэ на поўнач, затым па міжгорнай даліне на паўднёвы захад праз вёскі Вікасапрана, Стампа, Кастазенья (усё — у Швейцарыі) і італьянскі горад К'явена. Затым паварочвае на поўдзень, працякае праз возера Медзола і ўпадае ў возера Кома, размешчанае на вышыні 199 метраў над узроўнем мора. Пад К’явенай на рацэ размешчана вадасховішча.

Асноўныя прытокі ў вярхоўях — Мароц, Дуана, Арлення.

Катэгорыя:Рэкі Італіі
Катэгорыя:Рэкі Швейцарыі
Далягляды

**«Далягля́ды»** — штогадовы літаратурны зборнік. Выдаваўся штогод у 1975—1992 гадах у Мінску. У перакладах на беларускую мову змяшчаў творы класікаў сусветнай літаратуры, пісьменнікаў народаў СССР і замежных краін. 3 1982 года друкаваў толькі пераклады твораў замежных пісьменнікаў. Беларускамоўныя пераклады твораў літаратуры народаў СССР публікаваліся ў зборніку «Братэрства».

Асноўныя рубрыкі — «Проза, паэзія, драматургія», «Спадчына», «Пісьменнік і кніга», «Голас наш чуцён далёка» (пра выданні твораў беларускай літаратуры і даследаванні яе ў блізкім і далёкім замежжы), «Хроніка перакладных выданняў».

Перакладчыкі: А. Куляшоў, М. Танк, П. Панчанка, Э. Агняцвет, А. Асташонак, М. Аўрамчык, Р. Барадулін, Я. Брыль, Г. Бураўкін, В. Вітка, Ю. Гаўрук, Н. Гілевіч, С. Грахоўскі, А. Зарыцкі, В. Зуёнак, З. Колас, А. Кудравец, П. Макаль, А. Мальдзіс, М. Навіцкі, Б. Сачанка, Я. Семяжон, В. Сёмуха, Я. Сіпакоў, М. Стральцоў, І. Чарота, І. Чыгрынаў, Л. Яўменаў і інш.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Літаратурныя альманахі Беларусі
Катэгорыя:Альманахі на беларускай мове
Катэгорыя:Пераклады
Себежскі краязнаўчы музей

**Себежскі краязнаўчы музей** — музей у горадзе Себеж Пскоўскай вобласці. У музеі дзейнічаюць пастаянныя экспазіцыі з аб’ектамі мясцовай жывой прыроды, геалогіі, археалогіі і гісторыі, праходзяць выставы мясцовых мастакоў і фатографаў. Супрацоўнікі музея праводзяць экскурсіі па горадзе і памятных мясцінах Себежскага раёна.

Экспазіцыі і выставы займаюць 8 залаў агульнай плошчай 280 м².

## Гісторыя 
Дата заснавання музея — 30 жніўня 1927 г., калі музей быў прыняты Галоўнанавукай у музейную сетку краіны. Фонды былі сабраны першым дырэктарам — Барысам Уладзіміравічам Сівіцкім, супрацоўнікамі музея і ахвяраваны мясцовымі жыхарамі. У час Вялікай Айчыннай вайны ўсе экспанаты былі страчаны, да 1947 года музей быў адноўлены.

У 1958 годзе музею быў перададзены будынак былой турмы (пабудаваны ў сярэдзіне 19 стагоддзя ў якасці павятовай турмы, у 1917—1941 гадах — турма НКУС, у 1941—1944 — турма Гестапа).
Гран-Камбен

**Гран-Камбен** (фр. Grand Combin) — горны масіў у Пенінскіх Альпах Швейцарыі, кантон Вале і Італіі, правінцыя Вале-д’Аоста, які складаецца з некалькіх вяршыняў. Самы высокі пункт масіва, Гран-Камбен-дэ-Графенер, мае вышыню 4314 метраў над узроўнем мора, 7-я вяршыня ў Швейцарскіх Альпах па адноснай вышыні (1517 метраў над узроўнем мора). Чатыры вяршыні ў масіве вышэй за 4000 метраў над узроўнем мора.

Катэгорыя:Альпы
П’ер Абер

**П’ер Абер** (фр. Pierre Aubert; , Ла-Шо-дэ-Фон, Швейцарыя — ) — швейцарскі дзяржаўны дзеяч, прэзідэнт Швейцарыі (1983 і 1987).

## Біяграфія 
Вывучаў юрыспрудэнцыю ва Універсітэце Нёўшатэля і скончыў яго са ступенню бакалаўра. У 1951—1952 вучыўся на працягу двух семестраў у Гейдэльбергскім універсітэце. У 1952—1977 займаўся адвакацкай практыкай, спецыялізуючыся ў крымінальным праве. З 1971 па 1977 быў старшынёй рады Універсітэта Нёўшатэля.

Яго палітычная кар’ера пачалася ў 1960 годзе з абрання ў гарадскі савет Ла-Шо-дэ-Фона, дзе ён працаваў да 1968 года. Праз год быў абраны ў Вялікі савет (кантанальны парламент) Нёўшатэля (да 1975) і ўзначальваў яго ў 1969—1970.

З 1971 па 1977 год абіраўся членам Савета кантонаў швейцарскага парламента. З 1974 па 1977 год прадстаўляў Швейцарыю ў Парламенцкай Асамблеі Савета Еўропы і быў сябрам Камітэта па палітычных пытаннях ПАРЕ. 7 снежня 1977 гады абраны ў Федэральны савет Швейцарыі.

З 7 снежня 1977 года па 31 снежня 1987 года — член Федэральнага савета Швейцарыі. З 1 лютага 1978 года па 31 снежня 1987 года — начальнік палітычнага дэпартамента (міністр замежных спраў Швейцарыі). У 1982 і 1986 гадах — віцэ-прэзідэнт Швейцарыі. У 1983 і 1987 гадах — прэзідэнт Швейцарыі. У якасці кіраўніка палітычнага дэпартамента праводзіў актыўную знешнюю палітыку, наведаў з афіцыйнымі візітамі 55 краін свету. У 1979 годзе ў Нігерыі падпісаў сумеснае камюніке, накіраванае супраць апартэіду. Ён стаў першым заходнім лідэрам, які ўстанавіў адносіны з Арганізацыяй вызвалення Палестыны і сустрэўся з Фарукам Кадумі ў ліпені 1980 у Берне. Выступаў за ўступленне Швейцарыі ў ААН, аднак на рэферэндуме ў ліпені 1986 76 % выказалася супраць.
Абер

**Абер** — прозвішча.
* Даніэль Абер — французскі кампазітар
* П’ер Абер — прэзідэнт Швейцарыі
Пенінскія Альпы

**Пенінскія Альпы** (ням.: Walliser Alpen, фр.: Alpes valaisannes, італ.: Alpi Pennine, лац.: Alpes Poeninae) — горы, частка Заходніх Альпаў на тэрыторыі Швейцарыі (кантон Вале) і Італіі (П’емонт і Вале-д’Аоста).

Пенінскія Альпы аддзеленыя ад Грайскіх Альпаў (на паўднёвым захадзе) — перавалам Ферэ і далінай ракі Дора-Бальтэа, ад Лепанцінскіх Альпаў (на ўсходзе) — перавалам Сімплон, ад Бернскіх Альпаў (на поўначы) — далінай ракі Рона.

Швейцарскую частку Пенінскіх Альпаў называюць таксама Альпамі кантона Вале (Alpes valaisannes, Walliser Alpen). Назву Пенінскіх Альпаў атрымала таксама адна з правінцый Рымскай імперыі.

Пенінскія Альпы ўключаюць больш за 40 вяршыняў вышынёй звыш 4000 м. Найвышэйшы пункт — пік Дзюфур (4634 м).

Катэгорыя:Альпы
Адамсіт

**Адамсі́т**, **дыгідрафенарсазінхларыд**, HN(C6H4)2AsCl — гетэрацыклічнае злучэнне мыш’яку, атрутная рэчыва, якое выклікае раздражненне дыхальных шляхоў і галаўны боль.

Упершыню сінтэзаваны ў Германіі Генрыхам Ота Віландам у 1915 годзе. Адначасова і незалежна быў распрацаваны амерыканскім хімікам Роджэрам Адамсам (у гонар якога ён названы) ва Універсітэце Ілінойса ў 1918 годзе. Адносіцца да групы баявых атрутных рэчываў, якія раздражняюць верхнія дыхальныя шляхі (стэрнітаў). З гэтай мэтай у выглядзе аэразоляў выкарыстоўваўся ў Першай сусветнай вайне.

## Фізічныя ўласцівасці 
Жоўты крышталічны парашок (тэхнічны прадукт афарбаваны ў зялёны колер). Тэмпература плаўлення 195 °C. Тэмпература кіпення 410 °C. Практычна нерастваральны ў вадзе, на холадзе слаба раствараецца ў многіх арганічных растваральніках; пры награванні растваральнасць у іх істотна ўзрастае.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Адамси́т (DM) // Военный энциклопедический словарь. В 2 т. Т. 1. / Редкол.: А. П. Горкин, В. А. Золотарев, В. М. Карев и др. — М.: Большая Российская энциклопедия, «РИПОЛ КЛАССИК», 2001. — С. 35. — 848 с. — 5000 экз. — (Энциклопедические словари). — ISBN 5-85270-219-6 («БРЭ»); ISBN 5-7905-0994-0 («РИПОЛ КЛАССИК»); 5-7905-0995-9 (т. 1).
* 
* 

Катэгорыя:Мыш’як
Катэгорыя:Хлорарганічныя злучэнні
Катэгорыя:Азотазмяшчальныя арганічныя злучэнні
Катэгорыя:Араматычныя злучэнні
Катэгорыя:Хімічная зброя
Адантабласты

**Адантабласты** — клеткі пазваночных, якія паходзяць з нервовага грэбня, крыніцы часткі перыферыі пульпы зуба, біялагічная роля якога — генез дэнціну, субстанцыі пад зубной эмаллю на каронцы і цэментам на корані. Адантабласты робяцца адрознымі ад клетак дэнтальнай смочкі. Гэта адбываецца з прычыны эксперсіі сігнальных малекул і роставых фактараў унутранага эпітэлія эмалі IEE (абрэвіятура ад англійскай «Inner Enamel Epithelium»).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Зубы
Роджэр Адамс

**Роджэр Адамс** (; , Рэдонда-Біч, Каліфорнія, ЗША — ) — амерыканскі хімік-арганік. Найбольш вядомы адкрыццём каталізатара Адамса, працамі па структурнай хіміі і стэрэахіміі прыродных злучэнняў, такіх як антрахіноны, хаульмуровая кіслата і гасіпол. Ён навучыў каля 250 дактароў навук (Ph.D.) і навуковых супрацоўнікаў у Ілінойсе, адыграў ключавую ролю ў развіцці навучання спецыялістаў і прамысловых даследаванняў, займаўся даследаваннем баявых газаў для амерыканскай арміі на працягу Першай і Другой сусветных войнаў. У яго гонар названа рэчыва адамсіт.

Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1929).

Катэгорыя:Хімікі ЗША
Катэгорыя:Хімікі XX стагоддзя
Аданталіт

**Аданталіт** — акамянелыя косткі, біўні або зубы вымерлых выкапнёвых жывёл (маманта, мастадонта).

## Уласцівасці 
* Хімічная формула: пераважна фасфат кальцыя і жалеза (апатыт і вівіянтыт) і арганічныя рэчывы звычайна з прымешкай карбанату кальцыя
* Крышталяграфічная сістэма: гексаганальная (апатыт), манаклінная (вівіянтыт)
* Цвёрдасць: 5
* Шчыльнасць: 3,0-3,2
* Колер: блакітнаваты, зеленаваты
* Бляск: шкляны
Пры награванні — непрыемны пах паленых костак.

Катэгорыя:Фасфатныя мінералы
Гальштат (Аўстрыя)

**Гальштат** (, ) — кірмашовая абшчына (ням.: Marktgemeinde) у Аўстрыі, у федэральнай зямлі Верхняя Аўстрыя. Уваходзіць у склад акругі Гмундэн. Насельніцтва — 923 чалавекі (на 31 снежня 2005 года). Плошча — 60 км². Афіцыйны код — 40709.

Цэнтр гальштацкай культуры, помнік Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Размешчаны ў цяжкадаступнай альпійскай мясцовасці на Гальштацкім возеры.

Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Аўстрыі
Катэгорыя:Еўропа жалезнага веку
Аўстралійскі каталіцкі ўніверсітэт

**Аўстралійскі каталіцкі ўніверсітэт** () — аўстралійская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, кампусы якой размяшчаюцца ў гарадах Брысбен, Канбера, Мельбурн, Сідней, Баларат, а таксама ў прадмесцях Сіднея Блэктаўне і Стратфілдзе.

## Агульная характарыстыка 
Універсітэт быў створаны 1 студзеня 1991 года шляхам зліцця чатырох каталіцкіх вышэйшых навучальных устаноў у Квінслендзе, Новым Паўднёвым Уэльсе, Вікторыі і Аўстралійскай сталічнай тэрыторыі. Першым кіраўніком універсітэта стаў арцыбіскуп Сіднея кардынал Эдвард Беда Клэнсі. Універсітэт размешчаны ў шасці кампусах у трох штатах і адной федэральнай тэрыторыі, а таксама мае замежны кампус у Рыме. Хоць універсітэт з'яўляецца каталіцкім, ён адкрыты для студэнтаў усіх рэлігійных перакананняў.

## Структура 
* Факультэт адукацыі і мастацтваў
* Факультэт навук пра здароўе
* Факультэт права і бізнесу
* Факультэт тэалогіі і філасофіі

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Аўстраліі
Катэгорыя:Каталіцкія ўніверсітэты
Блэктаўн

**Блэктаўн** () — мясцовасць на правах горада ў Аўстраліі ў штаце Новы Паўднёвы Уэльс, частка агламерацыі Сіднея, размешчаны за 34 км на захад ад яго цэнтральнага дзелавога раёна. Адно з самых шматкультурных месцаў у Вялікім Сіднеі.

Катэгорыя:Гарады Новага Паўднёвага Уэльса
Салех Гуджыл

**Салех Гуджыл** (; нар. , , Французскі Алжыр) — алжырскі палітычны дзеяч, юрыст і дыпламат. Прэзідэнт Савета нацыі Алжыра з 9 красавіка 2019 года.

Займаў пасаду міністра транспарту Алжыра ў 1979–1986 гадах.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэзідэнты Савета Нацыі Алжыра
Катэгорыя:Міністры транспарту Алжыра
Рычард Лідэкер

**Рычард Лідэкер** (;  — ) — англійскі натураліст, геолаг і аўтар шматлікіх кніг па натуральнай гісторыі.

## Біяграфія 
Лідэкер нарадзіўся ў Лондане, у 1872 годзе ў Трыніці-каледжы праслухаў курс прыродазнаўчых навук. У 1874 годзе ён прыступіў да працы ў Геалагічная Служба Індыі, дзе і пачаў даследаванні палеазаалогіі пазваночных Паўночнай Індыі (асабліва Кашміра). Ён быў адказным за каталагізацыю выкапняў сысуноў, рэптылій і птушак у Музеі Прыродазнаўства ў Лондане.

Лідэкер унёс вялікі ўклад у біягеаграфію. У 1895 годзе ён правёў біягеаграфічную мяжу паміж групай Зондскіх астравоў, вядомых як Уалесія, і Аўстралійскай фауністычнай вобласцю, цяпер вядомай як лінія Лідэкера.
Ібрахім Бугалі

**Ібрахім Бугалі** () (, Бені Ісгун, правінцыя Гардая, Французскі Алжыр) — алжырскі палітычны дзеяч. Прэзідэнт Народнай нацыянальнай асамблеі Алжыра з 8 ліпеня 2021 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэзідэнты Народнай нацыянальнай асамблеі Алжыра
Уільям Генры Флаўэр

*Сэр* **Уільям Генры Флаўэр** (; , Стратфард-он-Эйван, Уорыкшыр — , ) — англійскі медык, заолаг і антраполаг.

Член Лонданскага каралеўскага таварыства (1864), член-карэспандэнт Французскай акадэміі навук (1895).

У 1882 годзе ўдастоены Каралеўскага медаля Лонданскага каралеўскага таварыства.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Стратфард-он-Эйван (графства Уорыкшыр, Англія). Вывучаў медыцыну і прыродазнаўчыя навукі ў Лондане. У 1851 годзе атрымаў ступень лекара, у 1854 годзе паступіў ваенным лекарам у дзейнае войска ў Крыме.

Па вяртанні ў Лондан прызначаны лекарам і празектарам у шпіталі Middlsex і з гэтага часу заняўся вывучэннем жывёл. У 1861 годзе прызначаны дырэктарам музея Каралеўскага медыцынскага вучылішча (College of Surgeons), які меў багатую анатамічную калекцыю, якую Флаўэр значна павялічыў. З 1869 года Флаўэр чытаў лекцыі па анатоміі ў гэтай вучэльні.

У 1884 годзе назначаны дырэктарам прыродагістарычнага аддзела Брытанскага музея, якім быў да 1898 года.

Навуковыя працы Флаўэра датычацца пераважна параўнальнай анатоміі млекакормячых і чалавека. Ён лічыўся лепшым знаўцам кітоў, упершыню вывучыў змену зубоў у сумчатых і зрабіў вельмі каштоўныя даследаванні над параўнальнай анатоміяй печані млекакормячых. У якасці кіраўніка найбагацейшага ў свеце музея Флаўэр вядомы асабліва тым, што адзін з першых пераканаўся ў неабходнасці аддзяліць выставачныя калекцыі, прызначаныя для публікі, ад калекцый для навуковых даследаванняў.

Разам з Лідэкерам Флаўэр выдаў падручнік «Introduction to the Study of Mammals» у Лондане.
Самуэль Ікомэ Сако

**Самуэль Ікомэ Сако** (; ) — адзін з лідараў камерунскіх сепаратыстаў. Адзін з прэзідэнтаў непрызнанага дзяржаўнага ўтварэння Федэратыўная Рэспубліка Амбазонія з 4 лютага 2018 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэзідэнты Амбазоніі
Адантасхізма

**Адантасхізма** (*Odontoschisma*) — від пячоначных імхоў сямейства , які трапляецца на тарфяністай глебе, гнілой драўніне, зрэдку на камянях. Касмапаліт.

## Крыніцы
Леон Шлумпф

**Леон Шлумпф** (; , Фельсберг, кантон Граўбюндэн, Швейцарыя — ) — швейцарскі палітык, прэзідэнт.

## Біяграфія 
Леон Шлумпф вывучаў права ва Універсітэце Цюрыха і ў 1951 годзе атрымаў ступень доктара юрыдычных навук. У 1951 годзе адкрыў сваю адвакацкую кантору ў Куры. З 1955 па 1965 год быў членам Вялікай рады Граўбюндэна, а ў 1964 узначальваў яго, прадстаўляючы Дэмакратычную партыю. З 1966 па 1974 год кіраваў дэпартаментам унутраных спраў ва ўрадзе кантона. Затым быў членам Нацыянальнага савета (1967—1974) і Савета кантонаў (1974—1979) швейцарскага парламента. У 1971 годзе Шлумпф стаў адным з архітэктараў Народнай партыі, у якую ўвайшла Дэмакратычная партыя кантона Граўбюндэн. У снежні 1979 года абраны ў Федэральны савет Швейцарыі.

З 1 студзеня па 31 снежня 1964 год — прэзідэнт Вялікага савета Граўбюндэна. З 1 студзеня па 31 снежня 1969 год — прэзідэнт Малога савета Граўбюндэна. З 1 студзеня па 31 снежня 1974 год — кіраўнік урада Граўбюндэна. З 5 снежня 1979 па 31 снежня 1987 год — член Федэральнага савета Швейцарыі. З 1 студзеня 1980 года па 31 снежня 1987 года — начальнік дэпартамента (міністр) транспарту, камунікацый і энергетыкі. З 1 студзеня па 31 снежня 1984 года — прэзідэнт Швейцарыі.

Яго дачка, Эвелін Відмер-Шлумпф, з 2007 года з’яўляецца членам Федэральнага савета Швейцарыі і ўзначальвае дэпартамент фінансаў. У 2012 годзе яна была прэзідэнтам Швейцарыі.
Хаакін Маурын

**Хаакін Маўрын Хулія** (, ; ) — іспанска-каталонскі палітыяны дзеяч. Лідар Рабоча-сялянскага блока і Рабочай партыі марксісцкага адзінства.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў правінцыі Уэска, Арагон. З ранняга юнацтва ўдзельнічаў у сацыялістычным руху. Некалькі разоў паўставаў перад судом.

Скончыў універсітэт у Лерыдзе (Каталонія). Пасля далучыўся да анархісцкай Confederación Nacional del Trabajo (CNT, «Нацыянальная канфедэрацыя працы»). У 1920 годзе быў абраны мясцовым сакратаром прафсаюза, а таксама рэдактарам штотыднёвіка *Lucha Social*. У 1921 годзе прадстаўляў рух на з’ездзе Прафінтэрна ў Маскве. Пасля вяртання абраны генеральным сакратаром CNT. У лютым 1922 года арыштаваны і зняволены ў турму. Заснаваў бальшавіцкую групу ў рамках CNT — *Comités Sindicalistas Revolucionarios* («Рэвалюцыйныя прафсаюзныя камітэты»).

У 1924 годзе ўступіў у Камуністычную партыю Іспаніі. Займаўся арганізацыяй Каталонска-Балеарскай камуністычнай федэрацыі. Падчас разгону апазіцыйных партый па загаду дыктатара Мігеля Прыма дэ Рыверы ў студзені 1925 года быў арыштаваны і заключаны ў турму. Вызвалены ў 1927 годзе, пасля чаго з’ехаў у Парыж. Вярнуўся ў 1930 годзе, стаўшы праціўнікам сталінскай палітыкі ў Савецкім Саюзе. Падтрымліваў Мікалая Бухарына. Хутка пакінуў кампартыю.

З 1935 года ў складзе Рабочай партыі марксісцкага адзінства. У 1936 годзе быў абраны ў Кангрэс дэпутатаў Іспаніі па спісах Народнага фронту.

У 1944 годзе, у гады франкісцкай дыктатуры, асуджаны на 30 гадоў. У ходзе амністыі 1946 года вызвалены.

У 1947 годзе разам са сваёй сям’ёй выехаў у Злучаныя Штаты.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Andrew Durgan, *BOC 1930-1936: El Bloque Obrero y Campesino* (BOC 1930-1936: The Workers' and Peasants' Bloc). Barcelona: Laertes S.A. de Ediciones, 1996.
* Andrew Durgan, *Dissident Communism in Catalonia, 1930-36.* PhD dissertation. University of London, 1989.
* Antoni Monreal, *El pensamiento político de Joaquín Maurín* (The Political Thought of Joaquín Maurín'). Barcelona: Península, 1984.
* Alan Sennett, *Revolutionary Marxism in Spain, 1930-1937.* [2014] Chicago: Haymarket Books, 2015.

## Спасылкі 
*Joaquín Maurín biography by Pedro Bonet y Luis Alonso at the Fundación Andreu Nin
*Joaquin Maurin archive at Stanford University
*Joaquín Maurín archive at Marxists Internet Archive
*Joaquín Maurín archive at Marxists Internet Archive

Катэгорыя:Камуністы
Яніна Нікіціна

**Яніна Аляксандраўна Нікіціна** (нар. , , Беларусь) — беларуская баскетбалістка і трэнер. Атакуючы абаронца.

## Біяграфія 
Выхаванка СДзЮШАР №5 г. Магілёў. Першы трэнер — Юлія Аляксееўна Капцелёва. Выступала за клубы Беларусі і Латвіі, прыцягвалася ў моладзевыя зборныя Беларусі.

Скончыла Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Аркадзя Куляшова (2014).

З 2023 года — трэнер па АФП БК «Барысфен». У лістападзе 2025 года ўвайшла ў трэнерскі штаб жаночай зборнай Беларусі.

## Кар’ера 
* 2006—2010 — Магіляўчанка (Магілёў)
* 2010—2013 — Гарызонт (Мінск)
* 2013—2014 — Ліепаяс Папірс (Ліепая, Латвія)
* 2014—2015 — Вега 1/Ліепая (Ліепая, Латвія)

## Дасягненні 
*  Чэмпіёнка Беларусі (2): 2010/2011, 2011/2012.
*  Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі (1): 2012/2013.
*  Уладальнік Кубка Беларусі (2): 2011, 2012.
*  Сярэбраны прызёр Балтыйскай лігі (2): 2011/2012, 2012/2013.
*  Бронзавы прызёр Балтыйскай лігі (1): 2010/2011.

## Спасылкі 
* Профіль на сайце eurobasket.com
* Профіль на сайце proballers.com
* Профіль на сайце БК «Барысфен»
* Профіль на сайце infobasket.su
* Сегодня день рождения отмечает тренер баскетбольного клуба "Борисфен" Янина НИКИТИНА!

Катэгорыя:Баскетбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ЖБК «Магіляўчанка»
Катэгорыя:Ігракі «Гарызонта» Мінск
Катэгорыя:Ігракі ЖБК «Металург» Ліепая
Катэгорыя:Баскетбольныя трэнеры Беларусі