open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Тэлефонная сувязь

**Тэлефонная сувязь** — перадача на адлегласць моўнай інфармацыі; від электрасувязі. Забяспечвае вядзенне вусных перамоў паміж абанентамі, якія знаходзяцца на любой адлегласці. Ажыццяўляецца шляхам пераўтварэння гукавых ваганняў у электрычныя сігналы ў мікрафоне тэлефоннага апарата абанента, які гаворыць, перадачы гэтых сігналаў па лініях правадной ці радыёсувязі і іх адваротнага пераўтварэння ў гукавыя ваганні тэлефонам абанента, які слухае. Перадача тэлефонных паведамленняў адбываецца па правадных, кабельных, радыёрэлейных, валаконна-аптычных лініях сувязі, камутацыя каналаў тэлефоннай сувязі (злучэнне і раз’яднанне абанентаў) — аўтаматычнае і ручным спосабамі на тэлефонных станцыях.

У Расіі гарадскія тэлефонныя станцыі пачалі дзейнічаць з 1882 года, на Беларусі — з 1896; міжгародняя лінія тэлефоннай сувязі Мінск—Смалявічы—Барысаў пабудавана ў 1908 годзе.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Водазабеспячэнне

[thumb|right|400px|**Прынцыповая схема водазабеспячэння:** 1 — [крыніцы водазабеспячэння|крыніца водазабеспячэння, 2 — водапрымальнае збудаванне, 3 — помпавая станцыя I пад'ёму, 4 — ачышчальныя збудаванні, 5 — рэзервуар чыстай вады, 6 — помпавая станцыя II пад'ёму, 7 — вадаводы, 8 — воданапорная вежа, 9 — водаразмеркавальная сетка]]

**Водазабеспячэ́нне** — сукупнасць мерапрыемстваў па забеспячэнні вадой населеных пунктаў, прамысловасці, транспарту і інш. праз сістэму гідратэхнічных збудаванняў. Для водазабеспячэння выкарыстоўваюць паверхневыя воды і прэсныя падземныя воды. Падзяляецца на камунальнае і вытворчае. Найбольшыя спажыўцы вады — прадпрыемствы металургічнай, хімічнай, нафтаперапрацоўчай і цэлюлозна-папяровай прамысловасці, ЦЭЦ (падача вады на арашэнне адносіцца да воднай гаспадаркі, на ГЭС — да гідраэнергетыкі). Сістэма водазабеспячэння ўключае ачышчальныя і водазаборныя збудаванні, помпавыя станцыі, вадаводы, водаправодную сетку і інш., бывае гаспадарча-пітнога, вытворчага, проціпажарнага і аб’яднанага прызначэння. Сучасныя сістэмы цэнтралізаваныя: кожная забяспечвае вадой вялікую групу спажыўцоў. Якасць вады для водазабеспячэння кантралюе санітарны нагляд праз санэпідэмстанцыі. Для захавання неабходнай якасці пітной вады ствараюцца водаахоўныя зоны, зберагаюцца водаахоўныя лясы, ажыццяўляюцца іншыя мерапрыемствы па ахове прыроды.

## Гл. таксама 
* Водакарыстанне
* Водаспажыванне

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Жыллёва-камунальная гаспадарка
Нейтрынная астраномія

**Нейтры́нная астрано́мія** — раздзел астраноміі, звязаны з пошукам, рэгістрацыяй і даследаваннем патокаў нейтрына ад пазаземных крыніц.

Узнікла ў 1960-я гады разам са з’яўленнем прылад і .

Метады нейтрыннай астраноміі, у адрозненне ад іншых метадаў даследавання касмічных аб’ектаў, даюць магчымасць вывучаць шчыльныя касмічныя аб’екты і даўнія касмалагічныя эпохі.

У Сусвеце нейтрына ўтвараюцца ў выніку ядзерных працэсаў у нетрах зорак і пры ўзаемадзеянні касмічнага выпрамянення з асяроддзем, напрыклад з рэчывам атмасферы Зямлі (атмасферныя нейтрына), міжгалактычным і міжзорным газамі, морам рэліктавых фатонаў (гл. рэліктавае выпрамяненне) і іншым.

Энергетычны спектр касмічных нейтрына ад ~10 эВ () да 10—10 эВ. Энергія нейтрына ад Сонца і нестацыянарных зорак да 10 эВ.
Нейтрына слаба ўзаемадзейнічаюць з рэчывам, таму зоркі для іх практычна празрыстыя, і яны бесперашкодна пакідаюць іх. Рэгістрацыя гэтых нейтрына дае магчымасць вызначаць тэмпературу, шчыльнасць і хімічны састаў цэнтральнай часткі зорак, недаступнай вывучэнню іншымі метадамі.

Слабае ўзаемадзеянне касмічных нейтрына з рэчывам абумоўлівае складанасць іх дэтэктыравання (патрэбна вялікая колькасць рэгістравальнага рэчыва і дэтэктары неабходна будаваць глыбока пад зямлёй).

Створана 5 найбольш магутных дэтэктараў  (ЗША, Расія — ЗША, Італія — Расія, Японія, Канада) і 2 вялікія дэтэктары атмасферных нейтрына (у возеры Байкал, Расія і антарктычным лёдзе, ЗША). З 1980 існуе сусветная служба назірання за ўспышкамі звышновых зорак у нейтрынным святле.

## Гл. таксама 
* Нейтрынная астрафізіка

## Літаратура 
*  С. 277.
* 


Катэгорыя:Назіральная астраномія
Нейтрынная астрафізіка

**Нейтры́нная астрафі́зіка** — раздзел астрафізікі, які вывучае фізічныя працэсы ў касмічных аб’ектах, што адбываюцца з удзелам нейтрына.

У Сусвеце адрозніваюць нейтрына: , зорныя і касмічныя нейтрына вялікіх энергій.

*Рэліктавыя нейтрына* знаходзіліся ў цеплавой раўнавазе з рэчывам на працягу ~1 с пасля пачатку расшырэння Сусвету. Гарачы газ рэліктавых нейтрына з таго часу астыў, цяпер яго тэмпература 1,9 К і сярэдняя энергія нейтрына ~5×10 эВ.

*Зорныя нейтрына* ўзнікаюць ад дзвюх крыніц. Зоркі ў стацыянарным стане атрымліваюць сваю энергію ад ядзерных рэакцый у асноўным т.зв. вадароднага цыкла (гл. тэрмаядзерныя рэакцыі). Па свяцільнасці Сонца можна вылічыць агульны паток нейтрына, які роўны 1,8×10 нейтрына/с.
Зоркі з масай, большай за масу Сонца ў 1,2—8 разоў, трансфармуюцца ў нейтронную зорку альбо чорную дзіру. Асноўны механізм выпрамянення энергіі на завяршальных стадыях эвалюцыі такіх зорак — выпрамяненне нейтрына, утвораных у ядзерных рэакцыях. Пры гравітацыйным калапсе зоркі з масай, роўнай дзвюм масам Сонца, каля 15 % усёй энергіі зоркі пераходзіць у энергію нейтрына. Энергія асобных нейтрына 10—12 МэВ, працягласць нейтрыннага імпульсу 10—20 с.

*Касмічныя нейтрына вялікіх энергій* утвараюцца ў касмічных аб’ектах у выніку сутыкнення касмічных прамянёў з ядрамі атамаў ці з фатонамі малых энергій.

Асноўныя галактычныя крыніцы нейтрына — падвойныя зоркі, маладыя абалонкі звышновых зорак, пульсары і чорныя дзіры.

## Гл. таксама 
* Нейтрынная астраномія

## Літаратура 
*  С. 277—278.
* Зельдович Я. Б., Новиков И. Д. Релятивистская астрофизика. М., 1967.
* Астрофизика космических лучей. 2 изд. М., 1990.
* Новиков И. Д. Эволюция Вселенной. 3 изд. М., 1990.
* 

## Спасылкі 
* Нейтринная астрофизика // Физическая энциклопедия.

Катэгорыя:Нейтрына
Катэгорыя:Нейтрынная астраномія
Сквер

у Мінску]]
**Сквер** (ад  — квадрат) — невялікі гарадскі сад; важная частка азелянення населеных месцаў, дэкаратыўнага афармлення плошчаў і вуліц. Фарміруецца па асноўных прынцыпах садова-паркавага мастацтва. Плошча звычайна 0,5—2 га. У адрозненне ад бульвара прызначаны пераважна для кароткачасовага адпачынку пешаходаў. Сквер можа мець самастойную закончаную кампазіцыю ці быць элементам буйнога архітэктурна-ландшафтнага ансамбля. Звычайна асноўны элемент кампазіцыі сквера — пляцоўка для адпачынку з фантанам, дэкаратыўнай скульптурай, кветкавым партэрам, клумбамі, газонамі, пасадкамі дрэў, кустоў і інш.

Першыя скверы ўзніклі ў сярэдзіне XIX ст. ў Англіі, у другой палове XIX ст. — у Расіі.

## Беларусь 
 у Мінску]]
Першыя скверы на Беларусі — Аляксандраўскі сад (1870) з фантанам (1874) і на Саборнай плошчы (1890-я г., цяпер пл. Свабоды) у Мінску. Найбольш значныя скверы ствараюцца ў адміністрацыйна-грамадскіх цэнтрах (на плошчах Незалежнасці ў Мінску, Леніна ў Магілёве, Савецкай у Гродне), каля транспартна-планіровачных вузлоў (на прывакзальных плошчах у Гомелі, Маладзечне; Міхайлаўскі каля чыгуначнага вакзала ў Мінску), перад буйнымі грамадскімі будынкамі (Сэндайскі сквер каля Беларускага музычнага тэатра ў Мінску, політэхнічнага інстытута ў Брэсце), каля помнікаў і мемарыльных комплексаў (скверы на плошчы Перамогі ў Мінску, капя помніка Вызвалення на плошчы Свабоды ў Брэсце), у квартальнай забудове — так званыя скверы-«кішэні» (сквер імя Эдварда Вайніловіча па вул. Берсана, Шпітальны сквер на скрыжаваннях пр. Машэрава і вул. Куйбышава ў Мінску) і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ландшафтная архітэктура
Катэгорыя:Скверы
Капліца ў імя святога дабравернага князя Аляксандра Неўскага (Мінск)

**Капліца ў імя святога дабравернага князя Аляксандра Неўскага** — колішняя праваслаўная капліца ў Мінску, якая размяшчала ў Аляксандраўскім скверы.

## Гісторыя 
Пабудавана ў 1869 годзе з цэглы пры ўваходзе ў Аляксандраўскі сквер, на рагу вуліц Захар’еўскай (цяпер пр. Незалежнасці) і Дамініканскай (цяпер вул. Энгельса).

У апошнія гады свайго існавання ўяўляла сабой газетны шапік.

Катэгорыя:Капліцы Мінска
Катэгорыя:1869 год у Мінску
Катэгорыя:Зніклі ў 1929 годзе
Катэгорыя:Колішнія праваслаўныя храмы Мінска
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Беларусі, знішчаныя савецкай уладай
Катэгорыя:Храмы Святога Аляксандра Неўскага
Катэгорыя:Аляксандраўскі сквер
Катэгорыя:Праспект Незалежнасці (Мінск)
Катэгорыя:Вуліца Энгельса (Мінск)
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Мінска
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў псеўдарускім стылі
Кевін Андэрсан

**Кевін Андэрсан** (, 18 мая 1986, Яханэсбург, ПАР) — прафесійны тэнісіст з Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі. Фіналіст адкрытага чэмпіянату ЗША 2017 года і Уімблданскага турніру 2018 года, пераможца чатырох турніраў серыі Сусветнага Тура ATP 250 і фіналіст чатырох турніраў серыі Сусветнага Тура ATP 500.

Першы тэнісіст з Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі, які дасягнуў топ-10 рэйтынгу, пасля Уэйна Ферэйры, які заняў 10-ю пазіцыю ў 1997 годзе.

## Фіналы турніраў 
### Турніры Вялікага Шлема: 2 (2 паразы) 

Катэгорыя:Тэнісісты ПАР
Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года
305-мм гаўбіца ўзору 1915 года

**305-мм гаўбіца ўзору 1915 года** — руская цяжкая гаўбіца, якая была прынята на ўзбраенне ў гады Першай сусветнай вайны. Ужывалася ў ходзе Другой сусветнай вайны для падаўлення ўмацаванняў праціўніка ў ходзе наступальных аперацый ва Усходняй Прусіі, у прыватнасці, пры ўзяцці Кёнігсберга. Акрамя таго, дадзеныя гаўбіцы выкарыстоўваліся у баях ў Карэліі ў 1944 годзе. 

Катэгорыя:Артылерыя калібра 305 мм
Катэгорыя:Артылерыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Артылерыя ў Другой сусветнай вайне
Катэгорыя:Гаўбіцы
Катэгорыя:Савецкая артылерыя
122-мм гаўбіца ўзору 1909 года

**122-мм гаўбіца ўзору 1909 года** — расійская гаўбіца Першай сусветнай вайны. Пасля паразы ў Руска-японскай вайнеРасійская імперыя імкнецца мадэрнізаваць частку свайго узбраення, у тым ліку, праз пошук новых артылерыйскіх сістэм з Францыі і Германіі. 122-мм гаўбіца ўзору 1909 года была распрацавана нямецкім вытворцам зброі кампаніяй . Расія таксама купіла вельмі падобную сістэму ад французскага вытворцы зброі кампаніі , якая была прынята на ўзбраенне пад назвай 122-мм гаўбіца ўзору 1910.

## Гл. таксама 
* 122-мм гаўбіца ўзору 1910

## Спасылкі 
* 122 mm howitzer M1910 .

Катэгорыя:Артылерыя калібра 122 мм
Катэгорыя:Артылерыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Гаўбіцы
Корань усіх бед?

**«Корань усіх бед?» ** () — дакументальны фільм аб рэлігіі, які разглядае рэлігію крытычна. Вядучы і сцэнарыст Рычард Докінз ставіць пад сумнеў карыснасць і рацыянальнасць рэлігіі. Гутарыць з шэрагам як радыкальных (Юсуф Аль-Хатаб, Тэд Хагард) так і ўмераных (Рычард Харыс, Гершэль Глюк) рэлігійных дзеячаў, з атэістамі ў амерыканскай глыбінцы і з прадстаўнікамі навуковай супольнасці.

## Сюжэт 
### Частка першая. Бог як ілюзія. 
Наведванне Лурда, інтэрв'ю са святаром аб меркаваных цудоўных вылячэннях. Супастаўленне навукі і рэлігіі; іх тлумачэння разнастайнасці жыцця. Візіт у Каларада-Спрынгс, размова з пастарам Г Хагардом аб эвалюцыі, гутарка з групай няверуючых аб іх становішчы ў ЗША. Наведванне Ерусаліма: адлюстраванне рэлігійнага канфлікту вакол Храмавай гары, гутарка з прыняўшым іслам яўрэем з ЗША, які востра крытыкуе заходняе грамадства за амаральнасць. Дэманстрацыя немэтазгоднасці рэлігіі з прымяненнем аналогіі з імбрыкам Расэла.

### Частка другая. Вірус веры. 
Докінз абмяркоўвае ролю веры ў адукацыі з равінам Г. Глюкам і настаўнікам-крэацыяністам Хоксам. Гутаркі з псіхолагам Дж. Майтан і пастарам. К. Робертсам пра ўплыў на дзяцей страху перад пеклам. Крытыка Бібліі як асновы для маралі; інтэрв'ю з М. Брэям, прыхільнікам смяротнага пакарання за пралюбадзейства. Гутарка з Р. Харысам, умераным англіканінам. Гутаркі аб нерэлігійнай маралі і зацвярджэнне Докинзам плённасці атэізму і навуковага бачання свету.

## Спасылкі 
* Фільм

Катэгорыя:Крытыка рэлігі ў фільмах
Катэгорыя:Дакументальныя фільмы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Рычард Докінз
Катэгорыя:Тэлефільмы
Кіліян Мбапэ

**Кілія́н Санмі́ Мбапэ́ Латэ́н** (; нар. 20 снежня 1998) — французскі футбаліст, нападнік клуба «Рэал Мадрыд» і нацыянальнай зборнай Францыі. Чэмпіён свету 2018.

## Дасягненні 
**«Манака»**:
* Чэмпіён Францыі: 2017

**«Пары Сен-Жэрмен»**:
* Чэмпіён Францыі (5): 2018, 2019, 2020, 2022, 2023
* Уладальнік Кубка Францыі (3): 2018, 2020, 2021
* Уладальнік Кубка французскай лігі (2): 2018, 2020
* Уладальнік Суперкубка Францыі (2): 2019, 2020

**Францыя**:
* Чэмпіён свету: 2018
* Сярэбраны прызёр чэмпіянату свету: 2022
* Пераможца Лігі нацый УЕФА: 2021

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Футбалісты Францыі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Францыі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Манака
Катэгорыя:Ігракі ФК Пары Сен-Жэрмен
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэал Мадрыд
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Кевін Трап

**Кевін Трап** (; нар. 8 ліпеня 1990, Мерцыг, Германія) — нямецкі футбаліст, брамнік франкфурцкага «Айнтрахта» і нацыянальнай зборнай Германіі.

## Кар’ера 
Трап пачаў сваю прафесійную кар’еру ў клубе «Кайзерслаўтэрн», дэбютаваўшы ў камандзе 9 жніўня 2008 года ў матчы Кубка Германіі супраць «Карл Цэйса».

Пасля вылету клуба з Бундэслігі ў 2012 годзе Трап далучыўся да франкфурцкага «Айнтрахта», сума трансферу склала 1,5 млн еўра. Пагадненне іграка з клубам разлічана да 30 чэрвеня 2016 года. У новым клубе Кевін здолеў выцесніць са складу брамніка Ока Нікалава, а таксама зрабіў вялікі ўнёсак на моцныя выступы клуба, які скончыў першы этап чэмпіянату на чацвёртым месцы.

8 ліпеня 2015 года падпісаў пяцігадовы кантракт з французскім клубам «Пары Сен-Жэрмен». Спачатку быў асноўным брамнікам парыжан, поты стаў саступаць месца ў аснове Альфонсу Арэала. У жніўні 2018 года на правах арэнды вярнуўся ў «Айнтрахт», дзе стаў асноўным брамнікам. Па заканчэнні сезона 2018/19 зноў далучыўся да «Пары Сен-Жэрмен», выйграў з ім Суперкубак Францыі, але ў жніўні 2019 года перайшоў у «Айнтрахт» на трывалай аснове.

## Дасягненні 
**«Пары Сен-Жэрмен»**:
* Чэмпіён Францыі: 2016, 2018
* Уладальнік Кубка Францыі (2): 2017, 2018
* Уладальнік Кубка французскай лігі (2): 2017, 2018
* Уладальнік Суперкубка Францыі (5): 2015, 2016, 2017, 2018, 2019

**«Айнтрахт» Франкфурт**:
* Пераможца Лігі Еўропы: 2022

**Германія**:
* Уладальнік Кубка канфедэрацый: 2017

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Футбольныя варатары
Катэгорыя:Футбалісты Германіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Германіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Кайзерслаўтэрн II
Катэгорыя:Ігракі ФК Кайзерслаўтэрн
Катэгорыя:Ігракі ФК Айнтрахт Франкфурт
Катэгорыя:Ігракі ФК Пары Сен-Жэрмен
10-я армія (Францыя)

**10-я а́рмія Фра́нцыі** () — вайсковае аб’яднанне арміі Францыі. Прымала актыўны ўдзел у Першай і Другой сусветных войнах.

## Гісторыя 
### Першая сусветная вайна 
10-я французская армія была сфарміравана 1 кастрычніка 1914 года ў разгар бега да мора. У першыя дні свайго існавання змагалася супраць нямецкіх карпусоў 1-й, 2-й і 7-й нямецкіх армій у першай бітве пры Арасе. Пасля прыняла найактыўны ўдзел у першай, другой і трэцяй бітвах пры Артуа. У ліпені 1916 года спаборнічала з кайзераўскай арміяй на рацэ Сома, а ў красавіку 1917 — у другой бітве на Эні.

У кастрычніку 1917 года па просьбе галоўнакамандуючага узброеных сіл Італіі генерала Л. Кадорна, 10-я армія разам з часткамі Брытанскага экспедыцыйнага корпуса была перакінутая на Італьянскі тэатр вайны на ўзмацненне італьянскіх войскаў, сфармаваўшы разам Італьянскія экспедыцыйныя сілы. У бітве пры Капарэце італьянцы былі разгромленыя аўстра-нямецкімі войскамі і фактычна пакінулі значную частку Паўночнай Італіі. Французскія войскі стрымлівалі прасоўванне надыходзячых войскаў праціўніка па рубяжах ракі Адыджэ пераважна каля горада Брэшыа.

26 сакавіка 1918 года 10-я армія вярнулася ў Францыю, і разам з іншымі войскамі Францыі і Вялікабрытаніі супрацьстаяла нямецкаму Вясноваму наступленню, білася ў трэцяй бітве на Эні, у другой бітве на Марне, а з пачаткам маштабнага контрнаступлення саюзнікаў змагалася да пераможнага завяршэння вайны на Заходнім фронце.

Пасля падпісання перамір’я армія прыняла ўдзел у акупацыі Рэйнскай вобласці. 21 кастрычніка 1919 года яе аб’ядналі з 8-й арміяй у Французскую Рэйнскую армію.

### Другая сусветная вайна 
24 мая 1940 года армія была адноўлена і прыняла ўдзел у бітве ў Францыі на другім этапе вайны на Заходнім фронце. Але актыўнага ўдзелу ў баявых дзеяннях армія прыняць практычна не змагла з-за хуткаплыннасці падзей таго часу. Армія змагалася на Сене пад камандаваннем генерала Р. Альма супраць ударных груповак групы армій «B» у раёне -, пакуль фронт абароны французскай арміі не быў прарваны і неўзабаве Францыя не капітулявала.

## Камандаванне 
### Камандуючыя 
; 1-я сусветная вайна

* дывізіённы генерал Луі Эрнэст дэ Мад’уі () (1 кастрычніка 1914 — 2 красавіка 1915);
* дывізіённы генерал Віктар Луі-д’Урбал () (2 красавіка 1915 — 4 красавіка 1916);
* дывізіённы генерал Жазэ Альфрэд Мішелэ () (4 красавіка — 27 снежня 1916);
* дывізіённы генерал Дэні Агюст Дзюшэ () (27 снежня 1916 — 11 снежня 1917);
* дывізіённы генерал Поль Мастрэ () (11 снежня 1917 — 10 чэрвеня 1918);
* дывізіённы генерал Шарль Манжэн () (10 чэрвеня 1918 — 12 кастрычніка 1919).

; 2-я сусветная вайна

* генерал армейскага корпуса Рабэр Альма () (24 мая — 19 чэрвеня 1940).

## Спасылкі 
* Order of Battle on May 10, 1940
* Général Robert Altmayer, La Xe Armée sur la Basse-Somme, en Normandie vers et le réduit breton: Mai-juin 1940

Катэгорыя:Узброеныя сілы Францыі ў ПСВ
Катэгорыя:Узброеныя сілы Францыі ў час Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Арміі Францыі падчас Першай сусветнай вайны
Пунктуацыя

**Пунктуацыя** (: ад *punctum*&nbsp;— «кропка») — унармаваная сістэма правіл ужывання на пісьме знакаў прыпынку дзеля падзялення тэксту адпаведна яго лагічным, сінтаксічным ды інтанацыйным асаблівасцям.

## Табліца знакаў пунктуацыі 
Кропка, коска, клічнік, пытальнік, двукроп’е, кропка з коскай і шматкроп’е пішуцца адразу пасля слова, пасля чаго робіцца пропуск. Тэкст у дужках альбо двукоссі пішацца неадрыўна ад іх. Калі ў тэксце адзін за адзін ідуць два знакі прыпынку (напр. кропка і коска альбо клічнік і пытальнік), паміж імі пропускі не ўстаўляюцца.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Тыпаграфіка
Вітунь (рака)

**Ві́тунь** — рака ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці, левы прыток ракі Бярозка (басейн Заходняй Дзвіны). Даўжыня 15,6 км. Пачынаецца за 0,5 км на захад ад вёскі Кляпчэва, вусце за 1,8 км на паўночны ўсход ад вёскі Самсоны. Рэчышча ад вусця на 12,4 км каналізаванае.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Басейн Крывінкі
Катэгорыя:Рэкі Сенненскага раёна
Growing Up in the Universe

**Вырастаючы ў Сусвеце** () — серыя з пяці навукова-папулярных лекцый Рычарда Докінза, дадзеных у рамках Калядных лекцый Каралеўскага Таварыства ў 1991—1992 гадах і заснятых Бі-бі-сі. У 1996 годзе Докінз напісаў кнігу *Падымаючыся на пік неверагоднага*, якая, па яго выразу ў прадмове, вырасла з гэтых лекцый. У 2007 годзе серыя лекцый выпушчаная на DVD.

У кожнай з пяці лекцый Докінз падымае пытанні на тэму эвалюцыі, якія найбольш часта сустракаюцца і нярэдка няправільна разумеюцца, наглядна і з дапамогай лабараторнага абсталявання дэманструе, якім чынам паступова ўскладнялась жыццё на Зямлі развіваючыся з простых формаў да больш складаных.

## Структура 
* *«Прачынаючыся ў Сусвеце»* (), 30 снежня 1991 года
* ''«Аб'екты спраектаваныя і якія ўяўляюцца спраектаванымі»* (), 31 снежня 1991 года
* *«Падымаючыся на пік неверагоднага»* (), 1 студзеня 1992 года
* *«Ультрафіялетавы сад»* (), 2 студзеня 1992 года
* *«Генезіс мэты»* (), 3 студзеня 1992 года

## У ролях 
* Дуглас Адамс
* Карл Саган
* Рычард Грэгары
* Эрык Лэйтвейт
* Філіп Морысан
* Джон Расэл Нэпьер
* Джордж Портэр
* Е Эм Роджэрс
* Хайнц Вольф
* Крыстафер Зімэн

## Спасылкі 
* Вырастаючы ў Сусвеце - Усе лекцыі з рускай агучкай (Full HD) (руск.)&nbsp;
* *Official DVD release announcement at the RDF homepage* 
* *RichardDawkins.net now has a youtube channel ... Growing Up in the Universe in high-quality, full-length episodes.* 
* *Official transcripts'' 
* Фільм — Ч. 1(англ.)&nbsp;
* Сцэнар (англ.)&nbsp;
* ) на IMDb
* ) на IMDb
* ) на IMDb
* ) на IMDb
* ) на IMDb

Катэгорыя:Дакументальныя фільмы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Тэлефільмы
Катэгорыя:Рычард Докінз
Святлана Леанідаўна Курылёва

**Святлана Леанідаўна Курылёва** (25 лютага 1928, Жытомір, Украіна — 18 лістапада 2011, Каменец, Беларусь) — празаік, публіцыст.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў горадзе Жытомір (Украіна), у сям’і ваеннаслужачага. У 1945 годзе закончыла школу ў Харкаве і ў гэтым жа годзе паступіла ў Харкаўскі дзяржаўны ўніверсітэт на філалагічны факультэт.

У 1950 годзе закончыла яго і ў тым жа годзе па запрашэнні Міністэрства адукацыі Беларусі прыехала працаваць настаўніцай рускай мовы і літаратуры ў  г. Камянец Брэсцкай вобласці. Працавала выкладчыкам рускай мовы і літаратуры з 1950 па 1982 гады.

Літаратурнай творчасцю займалася з 1952 года.

Празаік, публіцыст, шмат супрацоўнічала з радыё.

Яе першая проза была надрукавана ва ўсесаюзным часопісе «Юность» у 1960 годзе (апавяданне «Дорога»), якое потым перадрукавала «Литературная газета» (Расія).

Публіцыстычныя артыкулы школьнай настаўніцы часта друкаваліся ў мясцовай і абласной прэсе.

Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1980 года, з 2006 — член Саюза пісьменнікаў Беларусі.

Пасля выхаду на пенсію ў 1988 годзе Святлана Леанідаўна поўнасцю аддалася літаратурнай творчасці.

## Творчасць 
**Аўтар кніг:**
* «Жаворонки на улице»: проза (Минск, «Беларусь», 1965).
* «И нелегко, и непросто»: проза (Минск, «Беларусь», 1975).
* «Формула успеха»: проза (Минск, «Беларусь», 1979).
* «Доброта»: повести (Минск, «Мастацкая літаратура», 1983).
* «Самый короткий день»: повесть (Минск, «Мастацкая літаратура», 1987).

**Публікацыі ў літаратурных з0борніках:**
* «Совхоз-комбинат „Беловежский“: сегодня и завтра»: в соавторстве с Ю. Д. Морозом (Минск, «Ураджай», 1997).
* «Памяць. Камянецкі раён»: удзельнічала ва ўкладанні кнігі (Мінск, «Беларусь», 1990).

**Малая проза**
* «Дорога»: рассказ, журнал «ЮНОСТЬ» (Москва, 1960).

## Публіцыстыка 
Альманах «БЕЛАРУСКАЯ ДУМКА»: «На земле предков»: размышления в преддверии праздника" (№ 30, 2005). «Устоять против сети» (№ 2, 2007). «Во саду ли, в огороде» (№ 8, 2007).

А таксама ў часопісах: «НЁМАН», «РАБОЧЕ-КРЕСТЬЯНСКИЙ КОРРЕСПОНДЕНТ» (Москва); у расійскіх газетах: «ЛИТЕРАТУРНАЯ ГАЗЕТА», «УЧИТЕЛЬСКАЯ ГАЗЕТА», «ХОЗЯИН»; у беларускіх газетах: «ЧЫРВОНАЯ ЗМЕНА», «СОВЕТСКАЯ БЕЛОРУССИЯ» (Мінск), «ЗАРЯ», «БРЕСТСКИЙ КУРЬЕР», «ВЕЧЕРНИЙ БРЕСТ».

Газета «НАВІНЫ КАМЯНЕЧЧЫНЫ»: «Молчать о важном — преступление» (02.09.2005). «Як дапамагчы сабе самому» (16.01.1999). «Души прекрасные порывы» (04.02.1999) і інш.

## Прызнанне 
* Узнагароджана медалём «2000 год Хрысціянству»
* Лаўрэат прэміі часопіса «Нёман» — «Празаік года»
* Лаўрэат прэміі Саюза кінематаграфістаў Беларусі

## Літаратура 
* «Літаратурная ніва Камянеччыны»: Камянецкія чытанні: матэрыялы рэспубліканскай практычнай канферэнцыі (Камянец, 04.09.2005).
* «Літаратурная карта Берасцейшчыны»: навукова-папулярнае выданне (Брэст, «Брэсцкая друкарня», 2008).
* «Курылёва Святлана Леанідаўна»: газета «Навіны Камянеччыны» (26.11.2011).
* «Долгий путь слова. Апошняя размова са Святланай Курылёвай»: Любоў Паўлава, «Брестский курьер» (лістапад, 2011).

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў Беларусі
ФК Ам’ен

**«Ам’ен»** () — французскі футбольны клуб з горада Ам’ен. Заснаваны ў 1901 годзе. Фіналіст Кубка Францыі (2001).

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Ам’ен
ФК Труа

**«Труа»** () — французскі футбольны клуб з горада Труа. Заснаваны ў 1986 годзе.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Труа
ФК Страсбур

**«Страсбур»** () — французскі футбольны клуб з горада Страсбур. Заснаваны ў 1906 годзе. Чэмпіён Францыі (1979), трохразовы ўладальнік Кубка Францыі (1951, 1966, 2001).

## Дасягненні 
thumb|right|200px|«Страсбур» у сезоне 1922/23
### Нацыянальныя 
* 20px **Ліга 1**
** 15px  **Чэмпіён** **(1)**: 1978/79.
** 15px **Віцэ-чэмпіён** **(1)**: 1934/35.
** 15px **3-е месца** **(3)**: 1935/36, 1946/47, 1977/78.
* **Кубак Францыі**
** Выява:Cup Winner.png **Уладальнік** **(3)**: 1950/51, 1965/66, 2000/01.
* **Кубак французскай лігі**
** Выява:Cup Winner.png **Уладальнік** **(4)**: 1963/64, 1996/97, 2004/05, 2018/19.
* **Ліга 2**
** 15px  **Чэмпіён**  **(4)**: 1971/72, 1976/77, 1987/88, 2016/17.
** 15px **Срэбраны медаль**  **(2)**: 1964, 1988.
* **Дывізія Насьяналь (Ліга 3)**
** 15px  **Чэмпіён**  **(1)**: 2015/16.
* **CFA (4 дывізія)**
** 15px  **Чэмпіён**  **(1)**: 2012/13.
* **CFA 2 (5 дывізія)**
** 15px  **Чэмпіён** **(1)**: 2011/12.

### Міжнародныя 
* **Кубак Інтэртота**
** Выява:Cup Winner.png **Уладальнік (1):** 1995.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Страсбур
ФК Нім Алімпік

**«Нім Алімпік»** () — французскі футбольны клуб з горада Нім. Заснаваны ў 1937 годзе. Трохразовы фіналіст Кубка Францыі (1958, 1961, 1996).

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Нім Алімпік
ФК Рэймс

**«Рэймс»** () — французскі футбольны клуб з Рэймса. Клуб быў утвораны ў 1911 годзе пад назвай «Спартыўнае таварыства парку Памеры» (). Свае хатнія матчы клуб праводзіць на стадыёне «Агюст Дэлон», які размешчаны ў межах горада.

«Рэймс» з’яўляецца адным з самых паспяховых клубаў у гісторыі французскага футбола. Ён выйграў шэсць чэмпіянатаў Францыі, два Кубкі Францыі, пяць разоў станавіўся ўладальнікам Суперкубка Францыі. Клуб таксама мае добрыя вынікі на еўрапейскім узроўні, двойчы даходзіў да фіналу Кубка еўрапейскіх чэмпіёнаў у 1956 і 1959 гадах і атрымліваў перамогу ў Лацінскім і Альпійскім кубках, у 1953 і 1977 гадах адпаведна. Тым не менш, з 1980 года назіраецца заняпад клуба. «Рэймс» апошнія 30 гадоў пасля таго правёў хістаючыся паміж Лігай 2 і Нацыянальным чэмпіянатам пасля вылету з найвышэйшага дывізіёна ў сезоне 1978/79. У 2012 годзе клуб здолеў вярнуцца ў першы дывізіён.

## Спасылкі 
Рэймс
Сцяцко

**Сцяцко** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Мікалаевіч Сцяцко — беларускі палітык.
* Павел Уладзіміравіч Сцяцко — беларускі мовазнавец.
Нера

**Не́ра**, **Растоўскае возера** () — прэснаводнае возера на паўднёвым захадзе Яраслаўскай вобласці Расіі.

Плошча паверхні возера 54,4 (51,7) км². Даўжыня 13 км, шырыня 8 км, глыбіня — да 3,6 (да 4) м. Плошча вадазбору 1220 км². Берагі нізінныя. Дно пакрыта тоўстым пластом сапрапелю. Замярзае ў лістападзе, адкрываецца ў красавіку. Жыўленне змяшанае, з перавагай снегавога. На возеры Нера размешчаны горад Растоў (на заходнім беразе), пасёлак гарадскога тыпу Парэчча-Рыбнае.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* *Измайлова А. В.* Неро // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»

Катэгорыя:Азёры Яраслаўскай вобласці
Катэгорыя:Басейн Волгі
Літвінчук

**Літвінчу́к** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Артур Сяргеевіч Літвінчук (нар. 1988) — беларускі вясляр.
* Васіль Андрыянавіч Літвінчук (нар. 1930) — беларускі пісьменнік.
* Марына Віктараўна Літвінчук (нар. 1988) — беларуская вяслярка.
* Наталля Літвінчук (нар.  1978) — беларуская гандбалістка.
Радыяльная вуліца (Мінск)

**Радыяльная вуліца** — вуліца ў Заводскім і Партызанскім раёнах Мінска.

.]]

## Размяшчэнне 
Адміністрацыйныя раёны: Заводскі, Партызанскі; жылыя раёны: Дражня, Паўночны пасёлак.

## Апісанне 
Ад Партызанскага праспекта ў супрацьлеглыя бакі пачынаюцца (на скрыжаванні — ст. М. Аўтазаводская) вуліцы Кабушкіна і Радыяльная (паўночна ўсходні кірунак). Радыяльная перасякае вуліцу Чалюскінцаў, далей да яе прымыкаюць вуліцы Украінская і Волжская, перасякае праезд і вуліцу Катоўскага, Амельянюка. Пасля доўгага павароту ў паўночна-заходнім напрамку праходзіць паблізу 1-га Нахільнага завулка, далей да яе прымыкаюць вуліцы Нахіленая, 1-й і 2-й (пасля скрыжавання з вуліцай Пераходная) Пераходны завулак, 1-й Халмагорская завулак, перасякаецца вуліца Ваўпшасава. Заканчваецца перасячэннем з чыгункай (Таварны Двор) і вуліцай Перадавая. Далей ідзе вуліца Запарожская.

Рух двухбаковы.

## Аб’екты 
* АЗС № 2 «Лукойл» (д. 7)
* Мінскі дзяржаўны энергетычны каледж (д.38)
* Беларускі камерцыйны інстытут кіравання (д.36, да 1998 г.)
* Мінскі каледж прадпрымальніцтва (д.36, з сакавіка 1998 г.)
* № 40 — Мінскі філіял РЭУ імя Г. В. Пляханава (архітэктары Я. Гляцэвіч, В. Малышкін). Узведзены як Праектна-канструктарскі тэхналагічны інстытут.

## Транспарт 
* Тралейбусы: 33, 34, 35, 41, 42
* Аўтобусы: 14, 20С, 27, 27Д, 59, 70, 87с, 92с
* Маршрутные таксі: 1119, 1120, 1035, 1183, 1187, 1092, 1097, 1161

Дома 1-3, 9, 2-26 абслугоўваюцца паштовым аддзяленнем 220021 (Партызанскі, 107) , 5-7, 11, 11а, 13-к, 36-к, акрамя. д. 36а — 220070 (Ванеева, 18) , 28-34, 36а — 220.137 (Ахоцкая, 135) 

## Спасылкі 
* ул. Радиальная  // maps.tut.by
* Вуліцы, на якіх стары Мінск саступае месца новаму // Блог Андрэя Берастоўскага
* ул. Радиальная  // minsk-spravka.by

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Івашкевіч

**Івашкевіч** — беларускае прозвішча, утворанае ад уласнага імя Івашка (народная форма ад Іван).

## Вядомыя носьбіты 
* Алег Анатольевіч Івашкевіч — беларускі вучоны ў галіне хіміі.
* Віктар Антонавіч Івашкевіч — беларускі грамадска-палітычны дзеяч.
* Януш Леанардавіч Івашкевіч — польскі і беларускі гісторык.

Катэгорыя:Беларускія прозвішчы
Козыраўская вуліца (Мінск)

**Козыраўская вуліца** — вуліца ў Ленінскім раёне Мінска, у раёне былога пасёлка Козырава. Да 1987 г. — Паўднёва-Заходняя. Знаходзіцца ў раёне станцыі Мінск-Паўднёвы (былая платформа Козырава).

Гістарычная Козыраўская вуліца 19 сакавіка 1934 года была перайменавана ў Гогалеўскую ў сувязі з 125-годдзем з дня нараджэння М. В. Гогаля, якое адзначалася 1 красавіка таго ж года. Цяпер ад яе засталася толькі асфальтаваная пешаходная дарожка.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* З. В. Шибеко и С. Ф. Шибеко «Минск. Страницы жизни дореволюционного города». Минск, «Полымя», 1990.
* 
* Минск. Энциклопедический справочник. Изд. 2-е. Минск, «Бел. сов. энциклопедия», 1983.

## Спасылкі 
* Козыревская ул.  // map.by
* Прогулка по Козыреву. Топонимическое отступление // Библиотека Минчанина

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Ленінскі раён (Мінск)
Му-і-Рана

**Му-і-Рана** () — горад у камуне Рана, фюльке Нурлан, Нарвегія, размешчаны на поўдзень ад Палярнага Круга ў рэгіёне Хельгелан. Паштовы адрас Му быў зменены на Му-і-Рана ў 1999 годзе. 1 студзеня 2009 года насельніцтва горада складала 17 894 жыхара, і горад з’яўляўся найбуйнейшым (па насельніцтву) у Хельгелане. Музей прыродазнаўства. Тэатр.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Нарвегіі
Катэгорыя:Нурлан
8-я армія (Францыя)

**8-я а́рмія** () — палявая армія сухапутных войскаў Францыі ў часы Першай і Другой сусветных войнаў.

## Першая сусветная вайна 
У часы Першай сусветнай вайны існавала дзве 8-х французскіх арміі. Першая была сфарміравана 16 лістапада 1914 года на базе Бельгійскага Армейскага атрада () і праіснавала да 4 красавіка 1915 года. Другі раз 8-я армія была ўтворана 2 студзеня 1917 года на базе Латарынгскага Армейскага атрада (). 11 лістапада 1919 года пасля Перамір’я яна ўвайшла у склад акупацыйных войскаў у Рэйнскай вобласці. 21 кастрычніка 1919 года яе аб’ядналі з 10-й арміяй у Французскую Рэйнскую армію.

## Другая сусветная вайна 
Восьмая армія была сфармавана 2 верасня 1939 года, яна ўвайшла ў склад 3-й Групы армій на лініі Мажыно.

## Камандаванне 
### Камандуючыя 
; 1-я сусветная вайна
* дывізіённы генерал Віктор д’Урбаль () (20 кастрычніка 1914 — 2 красавіка 1915);
* дывізіённы генерал Анры Пуц () (2 красавіка 1915 — 22 мая 1915) (*Бельгійскі Армейскі атрад*);
* дывізіённы генерал Жорж Луа Эмбэ () (9 сакавіка — 24 ліпеня 1915) (*Латарынгскі Армейскі атрад*);
* дывізіённы генерал Аўгусцін Жэрар () (24 ліпеня — 5 лістапада 1915) (*Латарынгскі Армейскі атрад*);
* дывізіённы генерал Чэлестэ Дэпрэ () (5 лістапада 1915 — 31 снежня 1916) (*Латарынгскі Армейскі атрад*);
* дывізіённы генерал Аўгусцін Жэрар (31 снежня 1916 — 21 кастрычніка 1919);

; 2-я сусветная вайна
* генерал армейскага корпуса Марсэль Жаршэры () (2 верасня 1939 — 21 мая 1940);
* генерал армейскага корпуса Эміль Ларэ () (21 мая — 23 чэрвеня 1940).

## Літаратура 
* Sharp, Lee: The French Army 1939-1940 Organisation: Order of Battle: Operational History Volume I. Lee Sharp (1. painos The Military Press 2002), 2001. ISBN 0-85420-321-4.

## Спасылкі 
* Site dédié à l'home Armée française durant la période du 10 mai au 25 juin 1940
* Les opérations des 1ere et 2ème armées françaises

Катэгорыя:Арміі Францыі падчас Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Арміі Францыі падчас Другой сусветнай вайны
Аляксандр Мікалаевіч Вітчанка

**Аляксандр Мікалаевіч Вітчанка** (; нар. 30 жніўня 1953, Мінск, БССР) — географ, загадчык кафедры геаграфічнай экалогіі, доктар геаграфічных навук, прафесар.

## Біяграфія 
Вітчанка А. М. нарадзіўся 30 жніўня 1953 года. У 1970 годзе скончыў СШ № 33 г. Мінска. У 1975 годзе скончыў геаграфічны факультэт БДУ, з 1976 па 1987 года працаваў у БДУ навуковым супрацоўнікам. З 1987 па 1999 г. старэйшым выкладчыкам, дацэнтам, прафесарам і загадчыкам кафедры фізічнай геаграфіі БДПУ. З 1999 года — прафесар, а з 2000 года загадчык кафедры геаграфічнай экалогіі БДУ.

З 1996 года — доктар геаграфічных навук, з 1999 года — прафесар.

Прафесар Вітчанка А. М. з’яўляецца вядучым спецыялістам у галіне геаэкалогіі, аграэкалогіі, біяметэаралогіі і фізічнай геаграфіі. Ім распрацаваны пытанні тэорыі, методыкі і практыкі ацэнкі аграэкалагічнага патэнцыялу ПТК Беларусі, прапанаваны новыя метадычныя падыходы да ацэнкі ўздзеяння ўмоў надвор’я на чалавека з выкарыстаннем ГІС-тэхналогій. З 90-х гадоў распрацоўвае тэарэтычныя асновы геаэкалогіі, у тым ліку ў галіне ацэнкі якасці навакольнага асяроддзя, фармуе геаэкалагічную навуковую школу Беларусі.

Пад яго кіраўніцтвам абаронена тры кандыдацкіх дысертацыі, працуе група дактарантаў, аспірантаў і магістраў.

Мае вопыт каардынацыі работ па выкананні фундаментальных і прыкладных навуковых даследаванняў у галіне рацыянальнага прыродакарыстання ў рамках дзяржаўных праграм.

Надае значную ўвагу інтэграцыі навукі і адукацыі. Пры яго актыўным удзеле распрацаваны і ўкаранёны ў навучальны працэс адукацыйныя стандарты і навучальныя планы па спецыяльнасці «Геаэкалогія» для шматузроўневай сістэмы адукацыі; падрыхтаваны аўтарскі курс лекцый «Геаэкалогія» і шэраг арыгінальных навучальных праграм па дысцыплінах геаэкалагічных цыклу («Геаэкалогія», «Гісторыя і метадалогія геаэкалогіі», «Ахова навакольнага асяроддзя», «Выкарыстанне прыродных рэсурсаў і ахова прыроды»); распрацаваны праграмы магістарскага і кандыдацкага экзамену па геаэкалогіі. Аляксандр Мікалаевіч распрацаваў і чытаў у розных ВНУ рэспублікі 18 агульных і спецыяльных курсаў.

## Навуковыя публікацыі 
Вітчанка А. М. аўтар і сааўтар 258 апублікаваных навуковых і вучэбна-метадычных прац, у тым ліку 9 манаграфій, 11 вучэбных дапаможнікаў і 2 курсаў лекцый.

## Літаратура 
# Республика Беларусь: Энциклопедия: В 6 т. Т.2 / Редкол.: Р 13 Г. П. Пашков и др. — Мн.: БелЭн, 2006. — 912 с.: илл.
# Прафесары і дактары навук Беларускага Дзяржаўнага Універсітэта / Склад. А. А. Яноўскі. — Мн.: БДУ, 2001. — 339 с.
# Александр Николаевич Витченко // Вестник БГУ. Серия 2, Химия. Биология. География. — 2013. — № 3. — С. 105—107

Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Дактары геаграфічных навук
Катэгорыя:Географы Беларусі
Катэгорыя:Эколагі Беларусі
Катэгорыя:Кліматолагі
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Кочачум

**Ко́чачум** () — рака ў Краснаярскім краі Расіі, правы прыток ракі Ніжняя Тунгуска (басейн Енісея).

Даўжыня ракі 733 км. Плошча вадазбору 96 400 км². Бярэ пачатак на ўскрайку плато Путарана. Працякае па Сярэднесібірскаму пласкагор’ю. Упадае ў Ніжнюю Тунгуску каля гарадскога пасёлка Тура. Асноўны прыток — рака Цембенчы (правы).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Река Кочечум // Государственный водный реестр РФ

Катэгорыя:Рэкі Краснаярскага края
Катэгорыя:Басейн Енісея
Магнітны манаполь

thumb|300px|Палі ізаляваных электрычнага (зверху) і магнітнага (знізу) манаполяў
**Магні́тны манапо́ль** — гіпатэтычны фізічны аб’ект, які некаторымі сваімі ўласцівасцямі нагадвае ізаляваны магнітны полюс.

Існаванне магнітных манаполяў парушае інварыянтнасць адносна адлюстравання прасторы і абарачэння часу, дазваляе
растлумачыць дыскрэтнасць электрычнага зараду, пабудаваць мадэль  кваркаў (існаванне іх толькі ў звязаным стане), прадказаць імавернасць распаду пратона, і шэраг іншых, у тым ліку касмалагічных, эфектаў.

Адпавядае аднайменнаму тапалагічна-нетрывіяльнаму рашэнню ўраўненняў калібровачнай тэорыі поля.
У лінейнай тэорыі манапольныя рашэнні пабудаваны П. Дзіракам (1931, 1948),
у нелінейнай — незалежна савецкім вучоным  і галандскім вучоным Г. Хоафтам (1974).

Эфектыўныя манапольныя канфігурацыі адыгрываюць істотную ролю ў параметрычнай дынаміцы класічных і квантавых сістэм.

Пошук магнітных манаполяў вядзецца ва ўсіх тэхнічна дасягальных інтэрвалах адлегласцей і энергій.

## Зноскі 
## Літаратура 
*  С. 59.
* Стражев В. М., Томильчик Л. М. Электродинамика с магнитным зарядом. Мн., 1975.
** *Shnir, Yakov M.* Magnetic Monopoles. — Springer-Verlag, Berlin, 2005, 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гіпатэтычныя элементарныя часціцы
Катэгорыя:Нявырашаныя праблемы сучаснай фізікі
Катэгорыя:Магнетызм
Катэгорыя:Фізічныя гіпотэзы
Аршанскі павет

Назву **Аршанскі павет** мелі наступныя адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі:

* Аршанскі павет Вялікага Княства Літоўскага (1566—1795)
* Аршанскі павет у складзе Расійскай імперыі і РСФСР (1772—1924)
Луза (значэнні)

Назву **Луза** маюць:

* Луза — горад у Расіі, раённы цэнтр у Кіраўскай вобласці
* Луза — рака ў Расіі, у Кіраўскай, Валагодскай абласцях і Рэспубліцы Комі, прыток ракі Юг.
ФК Лакаматыў Масква

**«Лакаматы́ў»** () — расійскі футбольны клуб з горада Масква. Заснаваны ў 1923 годзе. Трохразовы чэмпіён Расіі, двухразовы ўладальнік Кубка СССР, дзевяціразовы ўладальнік Кубка Расіі і трохразовы ўладальнік Суперкубка Расіі. Генеральным спонсарам клуба з’яўляецца ААТ «Расійскія чыгункі».

## Гісторыя 
### Дата заснавання 
Афіцыйнай датай заснавання клуба пад сучаснай назвай «Лакаматыў» з’яўляецца 12 студзеня 1936 года. Аднак на афіцыйным сайце клуба пазначана, што папярэднікамі «Лакаматыва» былі чыгуначныя клубы «Казанка», які з’явіўся ў 1923 годзе; Клуб Кастрычніцкай рэвалюцыі (ККР), які выступаў у 1924—1930 гадах; і зноў «Казанка», які гуляў у 1931—1935 гадах. У адпаведнасці з гэтым, датай заснавання клуба можа таксама лічыцца 12 жніўня 1923 года. У кнізе Савіна «Масква футбольная» са спасылкай на футбольны каляндар-даведнік Масквы 1922 года прыводзіцца інфармацыя аб складах груп «Б» і «В» чэмпіянату сталіцы, дзе можна знайсці першыя згадванні аб камандзе рабочых чыгуначнага дэпо Масква-Пасажырская Казанскай чыгункі пад назвай «Гурток футбалістаў Казанскай дарогі» (скарочана «Казанка»), якая з’явілася ў 1922 годзе. Фактычна ў асяроддзі заўзятараў «Лакаматыва» кожны год двойчы адзначаюць дзень нараджэння каманды, паколькі 12 жніўня знаходзіцца па тэрмінах побач з Днём чыгуначніка, які адзначаецца ў першую нядзелю жніўня.

### 1923—1991 
22 мая 1936 года стаў днём нараджэння чэмпіянатаў Савецкага Саюза па футболе, адкрываў чэмпіянат матч паміж ленінградскім «Дынама» і маскоўскім «Лакаматывам». Першы гол быў на рахунку гульца чыгуначнікаў Віктара Лаўрова, але пасля ленінградская каманда забіла тры галы і перамагла ў матчы з лікам 3:1. Той сэзон чыгуначнікі скончылі на пятым месцы, тады ж быў і першы заваяваны трафей, ім стаў першы Кубак СССР у 1936 годзе. У фінале на стадыёне «Дынама» ў прысутнасці 20 тысяч гледачоў «Лакаматыў» абыграў тбіліскае «Дынама».

У канцы 1930-х гадоў за каманду гуляў Валянцін Гранаткін, які зрабіў выдатную кар’еру ў якасьці гульца і чыноўніка. З 1981 года па ініцыятыве прэзідэнта ФІФА Жуана Авеланжа праводзіцца міжнародны турнір юнацкіх каманд па футболе памяці першага віцэ-прэзідэнта ФІФА Гранаткіна.

## Склад 
*Станам на сакавік 2024 года.*

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Лакаматыў Масква

Катэгорыя:1923 год у Маскве
Знаменка (Тамбоўская вобласць)

**Знаменка** () — пасёлак гарадскога тыпу, адміністрацыйны цэнтр Знаменскага раёна Тамбоўскай вобласці Расіі. Насельніцтва — 8440 жыхароў (2010 год). Размешчаны за 45 км на поўдзень ад Тамбова, за 3 км на ўсход ад аўтадарогі М6 «Каспій», на рацэ Цна. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1971 года.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Тамбоўскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1700 годзе
Інжавіна

**Інжавіна** () — пасёлак у Тамбоўскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Інжавінскага раёна. Знаходзіцца на правым беразе ракі Варона (басейн Дона). Злучаны чыгуначнай лініяй (41 км) са станцыяй Інакаўка Паўднёва-Усходняй чыгункі. У 1960 годзе сяло Інжавіна было ператворана ў пасёлак гарадскога тыпу. Інжавінскі краязнаўчы музей.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Тамбоўскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1705 годзе
Луза (рака)

**Лу́за** () — рака ў Еўрапейскай частцы Расіі, у Кіраўскай, Валагодскай абласцях і Рэспубліцы Комі, правы прыток ракі Юг (басейн Паўночнай Дзвіны).

Даўжыня ракі 574 км. Плошча вадазбору 18 300 км². Сярэдні расход вады за 99 км ад вусця складае 117 м/км. Выток ракі знаходзіцца на тэрыторыі Апарынскага раёна Кіраўскай вобласці. Упадае ў раку Юг каля вёскі Гаўрына Вялікаусцюгскага раёна Валагодскай вобласці. Вадазбор раўнінны, моцна забалочаны і лясісты

На рацэ горад Луза, пасёлак Лальск, дзве гідраэлектрастанцыі. Суднаходная на адлегласці 410 км ад вусця.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Река Луза // Государственный водный реестр РФ
* *Рулёва С. Н., Завадский А. С.* Луза // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»
* Luza At Krasavino // A Regional, Electronic, Hydrographic Data Network For the Arctic Region (R-ArcticNET)

Катэгорыя:Рэкі Кіраўскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Валагодскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Рэспублікі Комі
Катэгорыя:Басейн Паўночнай Дзвіны
Мучкапскі

**Мучкапскі** () — пасёлак у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Мучкапскага раёна Тамбоўскай вобласці і Мучкапскага пассавета. Знаходзіцца за 160 км ад Тамбова, на паўднёвым усходзе Тамбоўскай вобласці. Мучкапскі размешчаны на левым беразе ракі Вароны (басейн Дона).

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Тамбоўскай вобласці
Умёт

**Умёт** () — пасёлак ва Умёцкім раёне Тамбоўскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр раёна. Насельніцтва — 4368 чал. (2017). Размешчаны ва ўсходняй частцы вобласці за 120 км на ўсход ад Тамбова, на поўнач ад аўтадарогі Р208 Тамбоў — Пенза, у вярхоўях ракі Вяжля (басейн Дона). Чыгуначная станцыя Умёт на лініі Тамбоў — Саратаў.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Тамбоўскай вобласці
Сасноўка (Тамбоўская вобласць)

**Сасноўка** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Сасноўскім раёне Тамбоўскай вобласці Расіі. Насельніцтва — 8590 чал. (2017). Размешчаны ў паўночнай частцы вобласці за 51 км на поўнач ад Тамбова, за 16 км на захад ад аўтадарогі А143 Тамбоў — Шацк. Канцавая станцыя Чаўнавая чыгуначнай лініі Паўднёва-Усходняй чыгункі ад лініі Разань — Мічурынск.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Тамбоўскай вобласці
Такароўка

**Такароўка** () — пасёлак, адміністрацыйны цэнтр Такароўскага раёна Тамбоўскай вобласці Расіі. Размешчаны ў паўднёвай частцы вобласці, за 78 км на поўдзень ад Тамбова, на берагах ракі Вялікі Эрціль. Аднайменная чыгуначная станцыя на лініі Гразі — Паворына. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1968 года.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Тамбоўскай вобласці
Кубак Харватыі па футболе

**Кубак Харватыі па футболе** () — штогадовы кубак Харватыі, які праходзіць у фармаце алімпійскай сістэмы. У спаборніцтве прымаюць удзел 48 каманд. Першы розыгрыш быў праведзены ў 1992 годзе. Найбольш паспяховы клуб — «Дынама» з Заграба, які выйграваў спаборніцтва 17 разоў.

## Пераможцы 
* Дынама Заграб — 17 разоў
* Хайдук Спліт — 8
* Рыека — 6
* Осіек, Інтэр Запрэшыч — 1

Катэгорыя:Футбол у Харватыі
Харватыя
Першая харвацкая футбольная ліга

**Першая харвацкая футбольная ліга** — найвышэйшы дывізіён сістэмы футбольных ліг Харватыі. У спаборніцтве ўдзельнічаюць 10 клубаў. Пасля кожнага сезона клуб, які заняў апошняе месца, вылятае ў Другую лігу, а яго месца займае наймацнейшая каманда другога дывізіёна. Дзеючым чэмпіёнам з’яўляецца клуб «Рыека».

## Чэмпіёны 
* Дынама Заграб — 25 тытулы
* Хайдук Спліт — 6
* Рыека — 2
* Заграб — 1

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка 

Харватыя
Катэгорыя:Футбол у Харватыі
Дзмітрыеўка (Тамбоўская вобласць)

**Дзмітрыеўка** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Нікіфараўскім раёне Тамбоўскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр раёна. Насельніцтва — 7609 чал. (2017). Размешчаны ў паўночна-заходняй частцы вобласці, за 42 км на паўночны захад ад Тамбова, за 2 км на поўнач ад аўтадарогі М6 «Каспій», на берагах ракі Пальной Варонеж. Чыгуначная станцыя Нікіфараўка Паўднёва-Усходняй чыгункі на лініі Мічурынск — Тамбоў. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1966 года.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Тамбоўскай вобласці
Кубак Украіны па футболе

**Кубак Украіны па футболе** — штогадовы кубак Украіны, які праходзіць у фармаце алімпійскай сістэмы. Першы розыгрыш быў праведзены ў 1992 годзе. Найбольш паспяховы клуб — данецкі «Шахцёр», якія выйграваў спаборніцтва 13 разоў.

## Пераможцы 
*  «Дынама» Кіеў, «Шахцёр» Данецк — 13 разоў
* «Чарнаморац» Адэса — 2
* «Таўрыя» Сімферопаль, «Ворскла» Палтава — 1

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Футбол ва Украіне
Украіна
Казімір Пятровіч Стэцкі

**Казімі́р Пятро́віч Стэ́цкі** (, хутар Пад’ельнік, , Мінская губерня — ) — беларускі рэжысёр. Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларускай ССР (1965).

## Біяграфія 
Скончыў Кіеўскі інстытут тэатральнага мастацтва ў 1936 годзе. Працаваў у тэатрах Беларусі: Польскім вандроўным (1929—1930), Лепельскім калгасна-саўгасным (1939—1941), Бабруйскім тэатры драмы і камедыі і Баранавіцкім абласным драматычным (1944—1945), Мазырскім ансамблі песні і танца (з 1946), Рэспубліканскім Доме народнай творчасці (з 1947). У 1958—1977 гадах рэжысёр на Рэспубліканскай студыі тэлебачання.

## Творчасць 
Творчыя рысы найбольш раскрыліся ў жанрах грамадска-палітычнага тэлевяшчання, рэпартажах з месца падзей, тэленарысах. Сярод тэатральных пастановак: «Хто смяецца апошнім» Кандрата Крапівы, «Ірынка» Кузьмы Чорнага, «Не было ні гроша, ды раптам шастак» А. Астроўскага, «Сыночак» М. Меё і М. Энекена (1939—1941), «Урок жыцця» В. Галаўчынера (1945).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Беларусі
Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры СССР
Первамайскі (Тамбоўская вобласць)

**Первамайскі** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Первамайскім раёне Тамбоўскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр раёна. Насельніцтва — 11 742 чал. (2017).

## Геаграфія 
Размешчаны ў паўночна-заходняй частцы вобласці за 92 км на паўночны захад ад Тамбова, за 1,5 км ад аўтадарогі М6 «Каспій». Станцыя Багаяўленск Паўднёва-Усходняй чыгункі (на лініі Смаленск — Мічурынск, Раненбург (Чаплыгін) — Чаўнавая (Сасноўка)).

## Гісторыя 
Населены пункт упершыню згадваецца ў 1831 годзе. Пасёлак узнік як вёска Харчэўня па абодва бакі Астраханскага тракта.

У 1866 годзе тут была адкрыта чыгуначная станцыя Богаяўленск на лініі Ражск — Казлоў. Пры ёй стала расці сяло Нова-Багаяўленскія Выселкі.

У 1888 годзе была пабудавана царква Прасвятой Багародзіцы (захавалася дагэтуль).

У 1958 годзе сяло Нова-Багаяўленскія Выселкі перайменавана ў пасёлак Первамайскі.

У 1959 годзе Первамайскі стаў пасёлкам гарадскога тыпу.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Тамбоўскай вобласці
Савік

**Савік** — прозвішча.

## Прозвішча 
* Лідзія Сымонаўна Савік — беларускі літаратуразнавец, крытык
* Мікалай Пятровіч Савік — беларускі вучоны-кібернетык, публіцыст
Коэн

**Коэн** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Бернард Коэн (мастак)
* Гаральд Коэн (мастак)
* Джордж Коэн — англійскі футбаліст, абаронца
* Леанард Коэн — канадскі паэт, пісьменнік, спявак
* Пол Джозеф Коэн — амерыканскі матэматык
* Саша Барон Коэн — брытанскі акцёр, комік
* Стэнлі Коэн — амерыканскі біяхімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне
* Стэнлі Норман Коэн — амерыканскі генетык
* Уільям Себасцьян Коэн — міністр абароны ЗША
* Элі Коэн (палітык, 1972)

## Гл. таксама 
* Браты Коэн — амерыканскія рэжысёры, прадзюсары і сцэнарысты кіно
Заліў Крыжа

**Заліў Крыжа** () — частка Анадырскага заліва Берынгава мора  каля паўднёвага ўзбярэжжа Чукоцкага паўвострава, у Чукоцкай аўтаномнай акрузе Расіі.

Даўжыня заліва 102 км. Шырыня каля ўваходу 25 км, у цэнтральнай частцы — да 43 км. Глыбіні да 70 м. Прылівы вышынёй да 3 м. Узімку заліў замярзае.

## Літаратура 
* 
* Словарь современных географических названий / Под общей редакцией акад. В. М. Котлякова — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.
* География. Современная иллюстрированная энциклопедия / Под редакцией проф. А. П. Горкина — М.: Росмэн, 2006.

## Спасылкі 
* Креста залив // «Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия» megabook.ru

Катэгорыя:Залівы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Геаграфія Чукоцкай аўтаномнай акругі