Сафія Шуазёль-Гуф’е

**Сафія Шуазёль-Гуф’е** (; ) — аўтарка гістарычных раманаў, пісала і публікавала кнігі на французскай мове.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў 1790 годзе ў фальварку Жалудок пад Лідай у сям’і апошняга шэфа літоўскай гвардыі графа Ігната Тызенгаўза (1760-1822) і Марыяны Пшаздзецкай. Па маці была ўнучкай літоўскага падканцлера Тадэвуша Антонія Пшаздзецкага і пляменніцай княгіні Алены Радзівіл (з Пшаздзецкіх), жонкі віленскага ваяводы Міхала Гераніма Радзівіла.

Яе бацькі развяліся, калі Сафія была яшчэ маленькай, і яна расла ў сям’і генерала Юзафа Марыконі і яго жонкі Канстанцыі Шадурскай разам з іх дачкой Даратэяй Марыконі. Тут яна атрымала належную адукацыю, з хатнімі рэпетытарамі, якія выкладалі агульнаадукацыйныя прадметы і музыку. Настаўнікам малявання быў будучы прафесар Віленскага ўніверсітэта Ян Рустэм. Дома размаўлялі па-французску, французская стала яе роднай мовай.

Вясной 1812 года Соф’я пазнаёмілася і пазней пасябравала з расійскім імператарам Аляксандрам I у маёнтку Тавяны. Гэта сяброўства працягвалася да смерці Аляксандра I. Атрымала прыдворнае жаночага званне фрэйліны світы расійскіх імператрыц Лізаветы Аляксееўны і Марыі Фёдараўны і атрымала права нашэння адпаведнага фрэйлінскага шыфра.

У 1812 годзе, пасля таго, як французская армія захапіла Вільню, яна пазнаёмілася з Напалеонам. Потым графіня пісала ў сваіх успамінах, што на сустрэчу з Напалеонам прынцыпова прыйшла ў сукенцы з брыльянтавым фрэйлінскім шыфрам з манаграмамі расійскіх імператрыц. Імператар Францыі публічна адобрыў гэты жэст Сафіі.

Шлюб яе быў не вельмі шчаслівым, і, аўдавеўшы, кожную зіму графіня Сафія Шуазёль-Гуф’е шмат падарожнічала па Еўропе, а вясной і летам яна жыла ў сваім маёнтку Платэле, дзе перабудавала цэнтральны дом маёнтка.

Юльян Цітыюс пісаў пра графіню Шуазёль-Гуф’е ў Вільні у сваіх успамінаў, у апошні год перад паўстаннем 1863—1864 гадоў, баль з удзелам цара быў праігнараваны, і на яго прыйшлі толькі некалькі мясцовых арыстакратаў: *«Дайшло да таго, што Назімаў быў прымушаны папярэдзіць Аляксандра ІІ … Назімаў жадаў зрабіць баль для высокага госця і прыбыўшага з ім вялікага князя Саксен-Веймарскага (стрыечнага брата цара), князя Гесэн-Касельскага (швагер цара) і двух прускіх князёў у памяшканні цывільнага губернатара, бо свой палац ён уступіў цару. Я быў на тым бале і бачыў толькі некалькі мясцовых дам. Цар танцаваў з імі паланезы і доўга размаўляў са старой сяброўкай Аляксандра І, знакамітай пісьменніцай, графіняй Шуазёль-Гуф’е (з Тызенгаўзаў)»**.*

Памерла 28 мая 1878 года ў Ніцы (Францыя). Пахавана ў Манмарансі на могілках Ле-Шампо (секцыя C, магіла № 765).

## Творчасць 
Адна з першых пісьменніц у гістарычнай Літве. Пісала і выдавала кнігі на французскай мове. Большая частка яе твораў — гэта гістарычныя раманы, заснаваныя на рэальных гістарычных фактах, звязаных з жыццём жанчын вышэйшага грамадства Вялікага Княства Літоўскага. Яе гістарычныя раманы папулярызавалі гісторыі Польшчы і Літвы на міжнародным літаратурным полі.

Працы:
* «*Паляк у Санта-Дамінга, або Малады крэол*» (1818)
* «*Барбара Радзівіл*» (1820)
* «*Уладзіслаў Ягайла і Ядвіга, або Унія Літвы з Польшчай*» (1824)
* «*Карлік-палітык*» (1827)
* «*Галіна Агінская, або Шведы ў Польшчы*» (1831)
* «*Успаміны пра Аляксандра, расійскага імператара*» (мемуары, інакш вядомыя як «Успаміны», 1862)
* «*Графіня Гертруда з Камароўскіх Патоцкая: гістарычныя падзеі*» (1875)
* «*Літаніі*» (1878)

## Цікавыя факты 
* Напалеон сказаў: «З гэтай паездкі ў Расію мне спадабалася знаёмства з Соф’яй».
* Вёска Аляксандравас у Плунгескім раёне Літвы была названа ў гонар сына Соф’і.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Пісьменнікі Літвы
Катэгорыя:Тызенгаўзы