open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гапласпарыдыі

**Гапласпарыдыі** (*Ascetosporea* ці *Haplosporidia*) — паразітычныя арганізмы.

## Сістэматыка 
Адны лічаць гапласпарыдыі атрадам класа кнідаспарыдый, іншыя збліжаюць іх з грыбамі.

Да гапласпарыдый адносяць 5 родаў, якія ўключаюць каля 40 відаў.

## Спосаб жыцця 
Гапласпарыдыі паразітуюць у тканках розных беспазваночных — немертын, чарвякоў, ракападобных, насякомых, малюскаў і інш. Гапласпарыдыі ўтвараюць ў жывёле-гаспадары невялікія шмат’ядравыя плазмодыі, у якіх фармуюцца дробныя споры (5—10 мк), пазбаўленыя стракальных капсул. Гапласпарыдыі распаўсюджаныя паўсюдна. Гібелі жывёл-гаспадароў пад уздзеяннем гапласпарыдый не назіралася.

Катэгорыя:Пратысты
Гаа Шы

**Гаа Шы** (сапраўднае імя Гаа Да-фу, каля 700 або 702 — студзень , Чан’ань) — кітайскі паэт эпохі праўлення дынастыі Тан.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Бохане ў беднай сям’і, з дзіцячых гадоў самастойна зарабляў сабе на жыццё, а маладосць правёў у туляннях па краіне разам з вандроўным тэатрам, затым нейкі час вёў адрэшніцтва ў лясах, практыкуючыся ў стральбе з лука і валоданні мячом.

Вершы пачаў пісаць ужо ў сталым узросце; яго творы хутка зрабіліся папулярнымі ў тых месцах, дзе ён бываў. Праз нейкі час ён атрымаў месца ў свіце важнага чыноўніка, затым некалькі разоў беспаспяхова спрабаваў здаць экзамен на атрыманне вучонай ступені і ў рэшце рэшт, калі яму было ўжо каля 40 гадоў, здолеў зрабіць гэта. Поспех даў яму высокую ваенную пасаду на заходняй ўскраіне; падчас паўстання Ань Лушань ён застаўся верны імператару, за што быў уведзены ў яго асабістую світу.

Асноўныя тэмы яго вершаў — ваенная тэматыка і пакуты простага народа; ў яго паэзіі адчуваецца ўплыў вядучых паэтаў Брытанскага перыяду, Лі Бо і Ду Фу. Лепшыя яго творы, такія як «Яньскі напеў», «Песня пра Інчжоу», «Уначы расстаюся з сябрам», карыстаюцца ў Кітаі вядомасцю да гэтага часу.

## Літаратура 
* Wu, John C. H. (1972). *The Four Seasons of Tang Poetry*. Rutland, Vermont: Charles E.Tuttle. ISBN 978-0-8048-0197-3

Катэгорыя:Пісьменнікі Кітая
Катэгорыя:Кітайскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 700-я гады
Мера

**Мера**:

* Мера — старажытнае фіна-ўгорскае племя.

## Тэрмін 
* Мера — сродак вымярэнняў, прызначаны для ўзнаўлення і захоўвання значэння фізічнай велічыні
* Мера — філасофская катэгорыя, якая паказвае арганічнае адзінства якаснай і колькаснай вызначанасці прадмета або з’явы.
* Мера мноства — абагульненне паняццяў даўжыні, плошчы і аб’ёму.

## Тапонім 
* Мера — рака ў Кастрамской і Іванаўскай вобласці Расіі.
* Мера — рака ў Італіі і Швейцарыі.

## Прозвішча 
* Сіпрыяна Мера (1897—1975) — іспанскі палітычны і ваенны дзеяч.
Лінкальншыр

**Лінкальншыр** () — графства на ўсходзе Англіі, ля берагоў Паўночнага мора. Часткова ўваходзіць у склад рэгіёна Іст-Мідлендс, часткова — у Ёркшыр і Хамбер.

Сталіца і найбуйнейшы горад — Лінкальн. Насельніцтва 674 тыс. чалавек (15-е месца сярод графстваў; звесткі 2004 года).

## Геаграфія 
Агульная плошча тэрыторыі цырыманіяльнага графства — 6 959 км² (2-е месца сярод 48 цырыманіяльных графстваў); тэрыторыя неметрапольнага графства без унітарных адзінак Паўночны Лінкальншыр і Паўночна-Усходні Лінкальншыр — 5 921 км² (4-е месца сярод 27 неметрапольных графстваў). Абмываецца на ўсходзе Паўночным морам, мяжуе на паўднёвым усходзе з Норфалкам, на поўдні з Кембрыджшырам, на паўднёвым захадзе з Ратлендам і Лестэршырам, на захадзе з Нотынгемшырам, на паўночным захадзе з Паўднёвым Ёркшырам, на поўначы з Усходнім Ёркшырам.

## Гісторыя 
Раней падзяляўся на 3 адміністрацыйныя часткі: Холенд, Кестывен і Ліндсі. У 1971 г. насельніцтва было 808,3 тыс. чалавек.

## Дэмаграфія 
## Адміністрацыйны падзел 
У складзе графства вылучана 7 адміністрацыйных раёнаў неметрапольнага графства і 2 унітарныя адзінкі.

## Эканоміка 
Лінкальншыр — пераважна аграрная тэрыторыя з пераважным значэннем раслінаводства, якое спалучаецца з жывёлагадоўляй. Здабыча жалезнай руды (раён Фродынгема). Харчовая прамысловасць, сельскагаспадарчае машынабудаванне (Лінкальн і Бостан), металургія (Скантарп), нафтахімія (Імінгем). Буйны рыбалоўны порт — Грэйт-Грымсбі.

## Культура 
## Славутасці 
* Бельтан-хаус
* Замак Татэршэл

## Цікавыя факты 
* Горад Бостан у Лінкальншыры з’яўляецца правобразам выдуманага гарадка Флэксбара з серыі сатырычна-дэтэктыўных раманаў Коліна Уотсана.

## Спасылкі 
* Lincolnshire web  
* Lincolnshire County Council website 
* Visitlincolnshire.com 
* Official Lincolnshire Flag site  
* Lincolnshire Life magazine 


Катэгорыя:Графствы Англіі
Геаметрычная акустыка

**Геаметрычная акустыка** — падзел акустыкі, прадметам вывучэння якога з'яўляюцца законы распаўсюджвання гуку. У аснове ляжыць уяўленне аб тым, што гукавыя прамяні - гэта лініі, датычныя да якіх супадаюць з напрамкам распаўсюджвання энергіі акустычных ваганняў.

## Апісанне 
Геаметрычная акустыка прадстаўляе максімальны выпадак хвалевай акустыкі пры імкненні даўжыні гукавой хвалі да нуля. Таму дакладнасць метадаў геаметрычнай акустыкі павышаецца з памяншэннем даўжыні хвалі. Для геаметрычнай акустыкі ў асноўным дастасавальныя тыя ж законы і ўраўненні, што і ў геаметрычнай оптыцы.

## Ужыванне геаметрычнай акустыкі 
Геаметрычная акустыка дастасоўная ў выпадку грэбавання хвалевай прыродай пругкіх ваганняў і звязаных з ёй дыфракцыйных з'яў. Асноўнай задачай геаметрычнай акустыкі з'яўляецца вылічэнне траекторыі гукавых прамянёў. Ужыванне геаметрычнай акустыкі залежыць ад даўжыні гукавой хвалі, памераў паверхні, якая адлюстроўвае, і яе размяшчэння ў адносінах да крыніцы гуку і пункце прыёму.
Метадамі геаметрычнай акустыкі ўжываюць у архітэктурнай акустыцы, гідраакустыцы і іншых. На аснове законаў геаметрычнай акустыкі можна стварыць набліжаную тэорыю распаўсюджвання гуку ў неаднародных асяроддзях.

## Гл. таксама 
* Акустыка

## Літаратура 
* Физический энциклопедический словарь / Гл. ред. А. М. Прохоров. Ред. коллегия Д. М. Алексеев, А. М. Бонч-Бруевич, А. С. Боровик-Романов и др. — М.: Сов. энцикл., 1983. — 928 с., стр. 113

Катэгорыя:Акустыка
Мера Жардана

**Ме́ра Жарда́на** (або **Ме́ра Пеа́на-Жарда́на**) — адзін са спосабаў фармалізацыі паняцця памеру (даўжыні, плошчы і -мернага аб’ёму) у -мернай еўклідавай прасторы.

## Пабудова 
right|thumb|Мноства вымернае па Жардану, калі ўнутраная мера Жардана раўняецца вонкавай меры Жардана.
Мера Жардана ~m\Delta паралелепіпеда \Delta=\prod_{i=1}^n [a_i,\;b_i] у \R^n вызначаецца як здабытак
: m\Delta=\prod_{i=1}^n (b_i-a_i).
Для абмежаванага мноства E\subset\R^n вызначаюцца:
* вонкавая (знешняя) мера Жардана
*: m_eE=\inf\sum_{k=1}^N m\Delta_k,\quad\bigcup_k\Delta_k\supset E
* унутраная мера Жардана
*: m_iE=\sup\sum_{k=1}^N m\Delta_k,\quad\bigcup_k\Delta_k\subset E,\quad\Delta_k\cap\Delta_m = \varnothing,&emsp;калі&emsp;k\neq m,
дзе \Delta_1,\;\Delta_2,\;\ldots,\;\Delta_N — паралелепіпеды апісанага вышэй выгляду.

Мноства ~E называецца **вымерным па Жардану** (**квадравальным** пры , **кубавальным** пры ), калі ~m_eE=m_iE. У гэтым выпадку мера Жардана роўная ~mE=m_eE=m_iE.

## Уласцівасці 
* Мера Жардана застаецца нязменнаю адносна рухаў еўклідавай прасторы.
* Абмежаванае мноства E\subset\R^n вымернае па Жардану тады і толькі тады, калі яго мяжа мае нулявую меру Жардана .
** У прыватнасці, усе мноствы, чыя мяжа складаецца з канечнага ліку гладкіх крывых і пунктаў, вымерныя па Жардану. Тым не менш, існуюць мноствы, абмежаваныя простай замкнутай крывой Жардана, не вымерныя па Жардану.
* Вонкавая мера Жардана адна і тая ж для ~E і \bar E (замыкання мноства ~E) і раўняецца меры Барэля \bar E.
* Вымерныя па Жардану мноствы ўтвараюць колца, на яком мера Жардана канечная адытыўная функцыя.

## Гісторыя 
Такое паняцце меры ўвялі Пеана (1887) і Жардан (1892). Пазней паняцце было абагульнена Лебегам на шырэйшы клас мностваў.

## Прыклад мноства, невымернага па Жардану 
Разглядзім меру Жардана m, вызначаную на \R^2 і няхай A=\{(x,y)\in\R^2 : 0\le x\le 1,\; 0\le y\le 1\} — мноства пунктаў адзінкавага квадрата. Няхай X=A\cap\Q^2 — мноства ўсіх пунктаў мноства A з рацыянальнымі каардынатамі, тады X — невымернае па Жардану мноства, бо
: m_e X=1,\;m_i X=0,\;m_e X\neq m_i X,
г. зн. вонкавая і ўнутраная мера Жардана не супадаюць.

## Гл. таксама 
* Мера мноства
* Мера Лебега
* Мера Хаусдорфа
* 

## Літаратура 
* 
* *Кудрявцев Л. Д., Кутасов А. Д.* Сборник задач по математическому анализу, глава 2;
* *Peano, G.* Applicazioni geometriche del calcolo infinitesimale. — Torino, 1887;
* *Jordan, C.* Journal de Mathématiques Pures et Appliquées. — 1892. — t. 8. — p. 69—99;

Катэгорыя:Эўклідава геаметрыя
Катэгорыя:Тэорыя меры
Гарвардская абсерваторыя

**Гарвардская абсерваторыя** — навукова-даследчая ўстанова Гарвардскага ўніверсітэта (ЗША). Заснаваная ў 1839 годзе. У яе склад уваходзяць астранамічныя абсерваторыі на тэрыторыі ўніверсітэта (з 1844); радыё-астранамічныя і метэорныя станцыі ў іншых месцах ЗША. З 1955 з Гарвардская абсерваторыя была аб'яднаная Смітсанаўскага астрафізічнай абсерваторыяй у Кембрыджы. Асноўныя інструменты: 1,5-м рэфлектар, 60-см і 80-см тэлескопы Шміта, 18-м радыётэлескоп і інш. Асноўныя напрамкі даследаванняў: вывучэнне зменных зорак, фотаметрычныя і спектрафотаметрычныя даследаванні зорак, туманнасцяў, галактык, радыёастранамічныя даследаванні, вывучэнне праблемы ўнутранай будовы зорак, касмалогія. У Гарварскай абсерваторыі знаходзіцца унікальная шкляная бібліятэка (звыш 500 тыс. негатываў). На Гарвардскай абсерваторыі распрацавана першая дэталёвая спектральная класіфікацыя зорак (Гарвардская фотаметрыя), адкрыта залежнасць "перыяд змены бляску - свяцільнасць" для цэфеід, складзеныя шырокія каталогі зорных велічынь, спектраў, скопішч галактык і інш.

## Гл. таксама 
* Гарвардскі ўніверсітэт
* Гарвард-Смітсанаўскі цэнтр астрафізікі
* Смітсаніянская астрафізічная абсерваторыя
* Цэнтр малых планет
* Астрафатаграфія

## Спасылкі 
* Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics

**Публікацыі назіранняў у Цэнтры малых планет:**
* Астраметрычныя назіранні малых планет

**Публікацыі ў базе даных NASA ADS:**
* Пошук па слове «Harvard College Observatory»

**Назіранні камет і спадарожнікаў планет пасля 1870 года:**
* Архівы назіранняў, MPC

Катэгорыя:Гарвардскі ўніверсітэт
Катэгорыя:Астранамічныя абсерваторыі ЗША
Катэгорыя:З’явіліся ў 1839 годзе
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Масачусетса
Каралінскі замак

.]]
**Каралінскі замак** — фартыфікацыйнае збудаванне ў Караліне, прадмесці Пінска.

## Гісторыя 
Заснаваны маршалкам вялікім літоўскім князем Янам Каралем Дольскім, які ў 1690 годзе атрымаў ад Сойма землі каля Пінска. Князь Дольскі пабудаваў прадмесце Каралін і замак, які меў ваенную і рэпрэзентатыўную функцыі, насупраць яго — касцёл Св. Карла Барамеуша.

Пасля смерці Яна Караля Дольскага замак спадчынай перайшоў да князёў Вішнявецкіх. Замак разбураны ў 1706 годзе войскамі шведскага караля Карла XII. Да пачатку XX ст. захаваліся руіны замка. Да цяперашняга часу захаваўся падземны ход, якім можна выйсці на бастыёны.

## Архітэктура 
Замак пабудаваны ў новаітальянскай фартыфікацыйнай сістэме, прамавугольны ў плане, меў памеры 76х38/46 метраў. Два паўднёвыя бастыёны выходзілі на Прыпяць і мелі невялікія памеры. Перад замкам быў роў шырынёй да 9 м з пад’ёмным мостам. На дзядзінцы стаяў палац.

## Літаратура 
* *Ткачоў М.* Каралінскі замак / Вялікае княства Літоўскае: энцыклапедыя. У 2 т. Т. 2. Мн.: БелЭн, 2006. — 792 с. — С. 47.

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Пінска
Катэгорыя:Дольскія
Катэгорыя:Вішнявецкія
Катэгорыя:З’явіліся ў XVII стагоддзі
Катэгорыя:Зніклі ў 1706 годзе
Катэгорыя:Каралін (прадмесце)
Біяакустыка

**Біяакустыка** (ад  — жыццё,  — слыхавы, слухаць) — вобласць у біялогіі, раздзел у заалогіі, які займаецца вывучэннем гукавой сігналізацыі ў жывёл і іх гукавых узаемаадносін.

Вобласць біяакустыкі — вывучэнне ролі гуку як сродку перадачы інфармацыі ў свеце жывых істот, вывучэнне разнастайных існых у прыродзе спосабаў гукавой сувязі паміж жывымі істотамі, механізмы ўтварэння і ўспрымання ў іх гукаў, а таксама прынцыпы кадзіравання і дэкадзіравання перадаваемай інфармацыі ў жывых біяакустычных сістэмах.

Біяакустыка задзейнічае заолагаў, інжынераў-акустыкаў, фізіёлагаў, псіхолагаў, лінгвістаў, матэматыкаў, інжынераў-канструктараў, біёнікаў і шэраг іншых спецыялістаў.

У СССР буйныя навуковыя цэнтры па біяакустыцы знаходзіліся ў Інстытуце эвалюцыйнай марфалогіі і экалогіі жывёл імя А. Н. Севарцова АН СССР, акустычным інстытуце імя Н. І. Андрэева АН СССР (Масква), у Інстытуце фізіялогіі імя І. П. Паўлава і Інстытуце эвалюцыйнай фізіялогіі і біяхіміі імя І. М. Сечанова АН СССР (Ленінград), у МДУ і ЛДУ, на Карадагскай біястанцыі Інстытута біялогіі паўднёвых мораў АН СССР. Ёсць свае навуковыя цэнтры і ў ЗША, Англіі, Японіі, Францыі, Германіі.

Біяакустыка калекцыянуе галасы жывёл. Гэта мае вялікае навуковае значэнне, таму што многія віды птушак ці насякомых амаль не адрозніваюцца вонкава, але добра адрозніваюцца па галасах, што дазваляе вылучыць іх у асобныя віды. Фанатэкі таксама служаць крыніцай матэрыялу для біяакустычных метадаў, якія прымяняюцца на практыцы (прыцягнення або адпужвання жывёл).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Акустыка
Катэгорыя:Біялогія
Катэгорыя:Заалогія
Сокал (замак)

ага (1579 г.)]]
**Замак Сокал** існаваў у XVI ст. каля вёскі Сакалішча (цяпер Расонскі раён, Беларусь). Збудаваны ў 1566 г. падчас Лівонскай вайны па загадзе Івана IV Грознага як парубежная крэпасць. Аблога замка Сокал у 1579 г. завяршылася ўзяццем яго войскамі караля Стэфана Баторыя і яго поўным разбурэннем.

## Апісанне 
Планіроўка і памеры замка вызначаліся мысам пры зліцці рэк Дрыса і Нішча. Паўавальны ў плане замак, разгорнуты паўавальнай часткай у бок стрэлкі мыса, меў 10 вежаў, якія былі падзелены на 2-3 яруса і мелі баявыя памяшканні і амбразуры. 4 вежы былі чатырохвугольнымі і завяршаліся двухсхільным дахам. Астатнія вежы былі васьмівугольнымі, з высокім шатровым дахам. Вежы стаялі на высокіх насыпах і злучаліся абарончымі сценамі. У сцяне, процілеглай закругленай частцы, размяшчаліся арачная брама пад двухсхільным дахам і дзвюма байніцамі па баках. Густая драўляная забудова дзяцінца займала амаль палову яго тэрыторыі. Цэнтрам замкавай кампазіцыі была царква на невялікай плошчы, якую атачалі прамавугольныя ў плане хаты. Вылучаліся два вежападобныя збудаванні: адно з іх з купальным завяршэннем мела рэнесансныя рысы.

Замак адлюстраваны на гравюры, зробленай па малюнку С. Пахалавіцкага (1579 г.).

## Літаратура 
* *Якімовіч Ю.* Замак Сокал / Вялікае княства Літоўскае: энцыклапедыя. У 2 т. Т. 2. Мн.: БелЭн, 2006. — 792 с. — С. 618—619.
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Сакалішча
Катэгорыя:З’явіліся ў 1566 годзе
Катэгорыя:Лівонская вайна
Катэгорыя:Зніклі ў 1579 годзе
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты Расонскага раёна
Катэгорыя:1566 год у Беларусі
Паўднёваславянскія мовы

**Паўднёваславя́нскія мовы** — група славянскіх моў, у цяперашні час распаўсюджаная ў Паўднёва-Усходняй Еўропе, на Балканскім паўвостраве.

## Класіфікацыя 
* усходняя падгрупа:
** балгарская;
** македонская;
** стараславянская †;
*** царкоўнаславянская;
* заходняя падгрупа:
** серба-харвацкая мова, з якой выдзяляюцца:
*** баснійская;
*** харвацкая;
*** чарнагорская;
*** сербская;
**** славянасербская †;
** славенская.

Моўная супольнасць паўднёваславянскіх моў меней відавочная, чым заходнеславянскіх і ўсходнеславянскіх. Сучасныя паўднёваславянскія мовы дзеляцца на дзве прыкметна розныя падгрупы: заходнюю (славенская, серба-харвацкі дыялектны кантынуум) і ўсходнюю (балгарская і македонская). Імаверныя прычыны значных адрозненняў паміж імі:
* славяне засялялі Балканы двума патокамі: усходнім і заходнім;
* на мову балгар і македонцаў аказалі большы ўплыў навакольныя неславянскія (пераважна цюркскія) народы.

## Асноўныя рысы 
Самым відавочным адрозненнем паўднёваславянскіх моў ад усходне- і заходнеславянскіх з’яўляецца захаваная сістэма спражэння дзеясловаў з мноствам прошлых часоў (імперфект, аорыст, плюсквамперфект), у якой, аднак, інфінітыва або зусім няма (у балгарскай), або яго выкарыстанне абмежавана. Для ўтварэння складаных форм будучага часу ў якасці дапаможнага дзеяслова ўжываецца не «быць» ці «мець» (як, напрыклад, у беларускай ці ўкраінскай), а «хацець».

Спрошчана скланенне (у балгарскай да поўнага знікнення склонаў, рэшткі якіх захоўваюцца толькі для займеннікаў і ў фразеалагізмах; у сербска-харвацкіх мовах супалі давальны, творны і месны склоны множнага ліку).

У лексіцы значны ўсходні ўплыў (многа слоў турэцкіх і запазычаных праз турэцкае пасрэдніцтва).

Але з сучаснай літаратурнай рускай (расійскай) мовай паўднёваславянскія маюць пэўнае падабенства, звязанае з многавяковым уплывам на рускую мову царкоўнаславянскага пісьменства, чые традыцыі праніклі ва ўсе элементы мовы: фанетыку, лексіку, словаўтварэнне і інш.

## Гл. таксама 
* Славяне
* Славянскія мовы

## Спасылкі 
* Лингвистический энциклопедический словарь (1990) / Южнославянские языки
* Паўднёваславянскія мовы ў даведніку Ethnologue.

Катэгорыя:Славянскія мовы
Aus Politik und Zeitgeschichte

**Aus Politik und Zeitgeschichte** (**З палітыкі і сучаснай гісторыі**) — дадатак да нямецкага тыднёвіка *Das Parlament* («Парламент»). Выдаецца з 1953 года. Нягледзячы на незвычайную форму публікавання, выданне адносіцца да найважнейшых нямецкіх паліталагічных перыёдыкаў.

У кожным выпуску разглядаецца адна тэма рознымі аўтарамі з розных пунктаў гледжання.

Выдаўцом дадатку з’яўляецца *Федэральны цэнтр па палітычнай адукацыі*.

APuZ таксама з 1995 г. мае анлайн-версію.

## Спасылкі 
* Aus Politik und Zeitgeschichte (Online-Ausgabe)

Катэгорыя:Газеты Германіі
Катэгорыя:Газеты на нямецкай мове
Васіль (князь казельскі)

**Васіль** (1225/1226 — май 1238) — князь казельскі, унук Мсціслава Святаславіча, першага казельскага князя, які разам з сынам загінуў у бітве на Калцы ў 1223 годзе.

Па версіі Л.Вайтовіча, загінулага на Калцы Мсціславіча звалі Васіль (у хрышчэнні Дзмітрый), а бацьку Васіля звалі Іван. Паводле іншай версіі, бацьку Васіля звалі Ціт.

Васіль быў забіты манголамі пры ўзяцці Казельска напачатку мая 1238 года пасля 7-тыднёвай аблогі.

Катэгорыя:Рурыкавічы
Катэгорыя:Князі казельскія
Катэгорыя:Памерлі ў 1238 годзе
Гаацзу (дынастыя Тан)

**Гаацзу** ( — ), імя пры нараджэнні — Лі Юань (李渊) — кітайскі імператар (618—626), заснавальнік дынастыі Тан. Дэвіз праўлення — Удэ.

## Біяграфія 
Буйны феадал з правінцыі Шаньсі. Скарыстаўшыся аслабленнем ўлады дынастыі Суй у выніку шматлікіх сялянскіх паўстанняў і феадальных міжусобіц, у 617 захапіў сталіцу Чан’ань, дзе быў абвешчаны ў 618 г. імператарам. Вёў разам з сынам Лі Шымінем войны за падпарадкаванне ўсёй краіны. Перамог усіх іншых сапернікаў, у тым ліку Лі Гі, Доу Цзяньдэ, Вана Шыкуна, Сюэ Жэньгао і Лю Учжоу. Імкнучыся спыніць сялянскія паўстанні, абвясціў аб памяншэнні падаткаў. Быў адхілены ад улады Лі Шымінем.

Катэгорыя:Імператары дынастыі Тан
Катэгорыя:Кіраўнікі Азіі VII стагоддзя
Катэгорыя:Военачальнікі Сярэдневякоўя
Артур Рудольф Ганч

**Артур Рудольф Ганч** (; ,  — , там жа) — нямецкі хімік-арганік.

З 1882 года прафесар у Цюрыху, з 1893 года ў Вюрцбургу, у 1903—1927 гг. у Лейпцыгу. У 1881—1883 гг. распрацаваў метады сінтэзу пірыдзіну і яго вытворных з ацэтвоцатнага эфіру і альдэгідаміякаў; пазней атрымаў шэраг вытворных тыязолу і падобных злучэнняў. У 1890 годзе разам з А. Вернерам паклаў пачатак стэрэахіміі азоту. Ганч упершыню ўжыў фізічныя метады для ўстанаўлення будовы арганічных злучэнняў.

## Спасылкі 
* Schons, P. A.: Short Biographies of Noted Germans, Austrians and Swiss 

Катэгорыя:Выкладчыкі Цюрыхскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выпускнікі Дрэздэнскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Вюрцбургскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Лейпцыгскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Хімікі Германіі
Арка Славы (Магілёў)

**А́рка Сла́вы**, або **Мемарыя́льная а́рка** — трыумфальная арка ў Магілёве, размешчаная па вул. Першамайскай у скверы імя І. С. Лазарэнкі.

## Гісторыя 
Узведзена ў 1780 годзе на Саборнай плошчы, насупраць Іосіфаўскага сабора (не захаваўся). Праз гэту арку ў 1780 годзе праязджала ў Магілёў расійская імператрыца Кацярына II, якая наведвала горад для сустрэчы з аўстрыйскім імператарам Іосіфам II.

Арка рэстаўрыравана ў 1950-я гады. Тады ж над нішай усталяваны барэльефы У. І. Леніна, герба СССР, сярпа і молата.

У 1964 годзе на арцы Славы ў Магілёве ўсталяваны мемарыяльныя дошкі, на якіх пералічаны часці і злучэнні Чырвонай Арміі, якія былі ўзнагароджаны за ўдзел у Вялікай Айчыннай вайне ордэнамі Чырвонага Сцяга, Суворава II ступені, Суворава III ступені, а таксама атрымалі назву «Магілёўскіх».

У 2011 годзе мемарыяльныя дошкі на арцы абноўлены.

## Архітэктура 
Арка ўяўляе сабой прамавугольнае ў плане збудаванне з двума выступамі-рызалітамі, якое завершана шырокім прафіляваным карнізам і ламаным трохвугольным франтонам, па тарцах фланкіравана дзвюма калонамі карынфскага ордара з антаблементам. У цэнтры галоўнага фасада — вялікая паўцыркульная ніша.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Славутасці Магілёва
Катэгорыя:Трыумфальныя аркі
Катэгорыя:Магілёў у гады Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:З’явіліся ў 1780 годзе
Катэгорыя:Саборная плошча (Магілёў)
Катэгорыя:1780 год у Беларусі
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Магілёве
Капыльскі замак

**Капыльскі замак** — замак, які размяшчаўся ў горадзе Капыль (Беларусь) у XIV—XVIII стст.

## Гісторыя 
Замак вырас з дзяцінца летапіснага Капыля, які ў сваю чаргу заняў месца гарадзішча ранняга жалезнага веку. Займаў ледавіковы марэнны ўзгорак, які ўзвышаецца над поймай ракі Мажа на 10—13 м. Напачатку XVI ст. Капыль лічыўся адным з «найважнейшых княжацкіх замкаў з местам», г.зн. з горадам.

Замак быў рэзідэнцыяй уласнікаў Капыля — княжацкіх родаў Алелькавічаў і Радзівілаў, якія пражывалі ў ім эпізадычна. Увесь час у замку жыў толькі іх намеснік.

У 1996—1999 гг. на тэрыторыі замка праводзіліся археалагічныя раскопкі, падчас якіх была вывучана плошча каля 500 квадратных метраў.

## Архітэктура 
Схілы ўзгорка стромкія, пляцоўка практычна роўная, эліпсападобнай формы памерам 45 м на 100 м. Захаваліся рэшткі земляных умацаванняў — валы вышынёй да 3 м, насыпаныя з пяску і гліны. Ад драўляных умацаванняў захаваліся абгарэлыя рэшткі ў насыпе вала. Замак абараняў роў шырынёй 20 м і глыбінёй да 3 м. Падчас небяспекі роў запаўняўся вадой з ракі з дапамогай плаціны. Забудова замка была драўлянай.

## Літаратура 
* *Калядзінскі Л.* Капыльскі замак / Вялікае княства Літоўскае: энцыклапедыя. У 2 т. Т. 2. Мн.: БелЭн, 2006. — 792 с. — С. 43.

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Капыля
Катэгорыя:З’явіліся ў XIV стагоддзі
Катэгорыя:Зніклі ў XVIII стагоддзі
Катэгорыя:Алелькавічы
Катэгорыя:Будынкі і калекцыі роду Радзівілаў
Маржоры Эстыяна

**Маржоры Эстыяна** (; нар. , Бразілія) — бразільская , , .

## Фільмаграфія 
* 2003: *Malhação* … *Fabiana*
* 2004: *Malhação* … *Natasha Ferreira*
* 2006: *Páginas da Vida* … *Marina Andrade Rangel*
* 2006: *Sob Nova Direção* … *Nely Li*
* 2007: *Duas Caras* … *Maria Paula Fonseca do Nascimento*
* 2009: *Caminho das Índias* … *Tônia (Antônia Cavinato)*
* 2010: *S.O.S. Emergência* … *Flávia Menezes*
* 2011: *Amor em Quatro Atos* … *Letícia*
* 2011: *Malu de Bicicleta* … *Sueli*
* 2011: *Cine Conhecimento* … -
* 2011: *A Vida da Gente* … *Manuela Fonseca*
* 2012: *Lado a Lado* … *Laura Assunção*
* 2013: *O Tempo e o Vento* … *Bibiana*

## Спасылкі 
* 
* Marjorie Estiano official website
* Marjorie Estiano on Universal Music website 
* http://www.youtube.com/user/marjorieoficial/videos?view=0

Катэгорыя:Актрысы Бразіліі
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Бразіліі
Маркус Гарві

**Маркус Гарві** (, , Ямайка — , Лондан) — актыўны дзеяч негрыцянскага руху за раўнапраўе і вызваленне ад прыгнёту. Заснавальнік Сусветнай асацыяцыі па паляпшэнні становішча неграў (the Universal Negro Improvement Association, UNIA).

## Біяграфія 
Нарадзіўся на востраве Ямайка. Да 14 гадоў наведваў школу, пасля чаго ў асноўным займаўся самаадукацыяй. 1 жніўня 1914 года разам з таварышам заснаваў на Ямайцы «Сусветную асацыяцыю па паляпшэнні становішча неграў», аднак, не дабіўшыся вялікіх поспехаў, з’ехаў у ЗША і там заснаваў некалькі філіялаў асацыяцыі. У 1922 Гарві асуджаюць за фінансавыя махінацыі і на пяць гадоў ён трапляе ў турму, пасля чаго губляе ўвесь свой аўтарытэт у негрыцянскім руху і памірае ў 1940 годзе ў Лондане, знаходзячыся ў палітычнай ізаляцыі.

## Погляды 
Надаваў вялікае значэнне расавай чысціні неграў і заклікаў амерыканскіх грамадзян афрыканскага паходжання перасяляцца ў Афрыку. На глебе расавага этнацэнтрызму зблізіўся нават з адкрыта расісцкай арганізацыяй Ку-клукс-клан. У сваіх прамовах прадказваў каранацыю чорнага караля на афрыканскім кантыненце, дзякуючы чаму эфіопскі Імператар Хайле Селасіе I быў абвешчаны прыхільнікамі растафарыянства увасабленнем Джа (Бога).

Катэгорыя:Актывісты руху за правы афраамерыканцаў
Катэгорыя:Палітыкі Ямайкі
Катэгорыя:Растафары
Цімкавіцкі народны тэатр

**Цімкавіцкі народны тэатр** — адзіны сельскі тэатр Беларусі, адзін з найстарэйшых тэатраў Мінскай вобласці. Тэатр знаходзіцца ў в. Цімкавічы Капыльскага раёна.

## Гісторыя 
Сваю дзейнасць ён пачаў з драматычнага гуртка, які ў снежні 1917 года паставіў свой першы спектакль па п’есе М. Гогаля «».

У першым складзе гуртка ўдзельнічаў будучы вядомы пісьменнік Кузьма Чорны.

З 1939 года арганізатарам і нязменным кіраўніком стала заслужаная настаўніца БССР Зінаіда Іосіфаўна Раманенка.

24 мая 1967 года калектыву было прысвоена найменне «народны» аматарскі калектыў (спектакль «Ганка» У. Галубка). Калектыў быў лаўрэатам Першага Усесаюзнага фестывалю самадзейнай мастацкай творчасці (1975—1977 гг.), дыпламантам рэспубліканскага агляду аматарскага тэатральнага мастацтва (1982 г.).

## Рэпертуар 
У тэатры шырокая рэпертуарная палітра. У ёй — п’есы беларускіх, рускіх і ўкраінскіх драматургаў («Ірынка» К. Чорнага, «Партызаны» К. Крапівы, «Прымакі» Я. Купалы, «Ляцяць гусі» А. Сафронава, «Адалень трава» , «Назар Стадоля» Т. Шаўчэнкі.

Пры тэатры была створана дзіцячая студыя.

Вялікі поспех у гледачоў мела прэм’ера спектакля па п’есе Івана Шамякіна «Дзеці аднаго дома», на якой прысутнічаў сам аўтар. З 1972 па 1976 гады былі пастаўлены спектаклі: «Мы вясёлыя рабяты» Ю. Томіна, «Пунсовенькая кветачка» Л. Брасевіча, «Гаўрош Брэсцкай крэпасці» А. Махнача, «Прыгоды Нязнайкі».

У снежні 2002 года тэатр заявіў пра сябе камедыяй «Грэшнікі» па матывах п’есы С. Лабазерава «Сямейны партрэт з грашовымі знакамі». Пастаноўку п’есы ажыццявіў малады рэжысёр Віктар Шулешка, у ролі перакладчыка выступіла А. Острыкава. 3а гэтую пастаноўку калектыў узнагароджаны дыпломам 4-га Абласнога фестывалю народных тэатраў «Бярэзінская рампа» (28-30 лістапада 2003 г.).

У 2006 годзе пад кіраўніцтвам рэжысёра А. Голубева і памочніка рэжысёра С. Лазоўскай тэатр працаваў над пастаноўкай спектакля па п’есе Аляксея Вінакура «Олд і сада-маза». 25 мая 2008 года тэатр з поспехам пацвярдзіў званне «народны» самадзейны калектыў.

У пачатку красавіка 2010 года тэатр пачаў працаваць над пастаноўкай спектакля па п’есе А. Дударава «Не пакідай мяне» і 4 лютага 2011 года ажыццёўлены яго паказ на сцэне Цімкавіцкага сельскага Дома культуры.

Катэгорыя:Тэатры, заснаваныя ў 1917 годзе
Катэгорыя:Тэатры Беларусі
Катэгорыя:Культура Капыльскага раёна
Катэгорыя:Цімкавічы
Мінча

**Мінча** ()  — рака на поўначы Італіі, левы прыток ракі По.

Даўжыня ракі 75 км, плошча басейна 2859 км². Цячэ па Паданскай раўніне ў вобласці Ламбардыя.

Вытокам Мінча лічыцца рака Сарка, якая ўпадае ў возера Гарда, з якога выцякае Мінча (блізу горада Песк'ера-дэль-Гарда). Агульная даўжыня рэк, уключаючы даўжыню возера, складае 194 км.

Да 589 года Мінча ўпадала ў Адрыятычнае мора блізу горада Адрыя. У выніку разліву ракі Адыджэ ў 589 годзе адбылася буйная паводка, якая змяніла ландшафт, рэчышча ракі Мінча адхілілася на поўдзень і яна стала прытокам ракі По.

На рацэ Мінча знаходзіцца горад Мантуя.

Катэгорыя:Басейн По
Катэгорыя:Рэкі Італіі
Гардэз

**Гардэз** (пушту ګردېز, дары گردیز Gardēz) — горад на ўсходзе Афганістана, на поўдзень ад Кабула. Сталіца правінцыі Пактыя. У 1980-1987 гадах выкарыстоўваўся як аперацыйная база абмежаванага кантынгенту савецкіх войскаў у Афганістане (40-й арміі), у тым ліку пры правядзенні буйной вайсковай аперацыі па дэблакаванні стратэгічнай шашы Гардэз-Хост (Матун). У гэтым горадзе нарадзіўся і быў пахаваны афганскі прэзідэнт Наджыбула.

Катэгорыя:Гарады Афганістана
Электраакустыка

**Электраакустыка** — раздзел акустыкі, які займаецца пытаннямі прыёму, запісу і прайгравання гуку пры дапамозе электрычных прыбораў, таксама вывучае электрычныя ваганні і іх пераўтварэнні ў гук.

## Апісанне 
Электраакустыка прымяняльная да сістэм вяшчання, радыётэлефоннай сувязі, гукаўзмацнення, гукавога суправаджэння тэлебачання, запісу і прайгравання гуку і т. д., а менавіта, распаўсюджвання гуку, характарыстыкі слыху, акустычных сігналаў, электраакустычнай апаратуры, памяшканняў, радыё-і тэлестудый, сістэм гукаўзмацнення і агучаныя, а таксама пытанні перадачы акустычных сігналаў, у тым ліку зразумеласць і разборлівасць прамовы, і методыка акустычных вымярэнняў.

## Вытворцы 
Асноўныя кампаніі спецыялізуюцца на серыйным выпуску ўзмацняльнікаў і акустыкі:

* Amphion
* Ayon
* Audionet
* Burmester
* Chord
* Dynaudio
* Eltax
* JBL
* Kharma
* Odeon
* Opera Loudspeaker
* T+A
* Tannoy
* Shindo Lab
* WAVAC
* WLM
* Unison Research
* Yamamoto
* Yamaha

## Літаратура 
* Алдошина И. А. Бытовая электроакустическая аппаратура
* Иофе В. К., Лизунков М. В. Бытовые акустические системы

Катэгорыя:Акустыка
Катэгорыя:Гук
Гардэнія

**Гардэнія** (*Gardenia*) — род вечназялёных, часам лістападных хмызнякоў або невялікіх дрэў сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Кветкі адзінкавыя, буйныя, духмяныя, вяночак белы, жоўты або фіялетавы 5-9-членавы. Плод — ягада.

## Віды і арэал 
Каля 250 відаў у трапічных і субтрапічных Азіі, а таксама ў трапічнай і паўднёвай Афрыцы. Многія віды выкарыстоўваюцца як дэкаратыўныя. Найбольш распаўсюджаная ў культуры, у тым ліку на Чарнаморскім узбярэжжы Каўказа, G. jasminoides (G. florida, G. radicans), якая мае белыя кветкі.

## Спіс відаў 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Марэнавыя
Аніта Гарыбальдзі

**Аніта Гарыбальдзі** (, поўнае імя — **Ганна Марыя і Жэсус Рыбейру**, , , Марын'юс, Бразілія — , паблізу Равенны) — удзельніца нацыянальна-вызваленчай барацьбы італьянскага народа, жонка і баявы паплечнік Дж. Гарыбальдзі. Пазнаёмілася з Дж. Гарыбальдзі ў 1839 годзе падчас вызваленчай вайны паўднёваамерыканскай рэспублікі Рыу-Гранды, а таксама разам з Дж. Гарыбальдзі ўдзельнічала ў партызанскіх бітвах у Паўднёвай Амерыцы. У снежні 1847 разам са сваімі дзецьмі з'ехала на радзіму мужа - у Італію. Падчас Рэвалюцыі 1848-49 змагалася ў якасці афіцэра ў атрадзе Дж. Гарыбальдзі пры абароне Рымскай рэспублікі 1849. Памерла падчас паходу гарыбальдзійцаў, якія спрабавалі пасля падзення Рыма прабіцца да Венецыянскай рэспублікі.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Бразіліі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Італіі
Філон Гаркуша

**Філон (Ілья) Гаркуша** (?,  — ?) — палкоўнік казацкага атрада, паплечнік Багдана Хмяльніцкага.

## Біяграфія 
Нарадзіўся, верагодна, у Быхаве. У 1648 годзе з атрадам казакоў прыбыў з Украіны на Беларусь. Тут шэрагі паўстанцаў папоўнілі беларускія сяляне. Атрад Ф. Гаркушы ў баі каля мястэчка Горваль на пераправе цераз р. Бярэзіна разграміў буйны атрад стражніка вялікага літоўскага Рыгора Мірскага. У канцы 1648 года аблажыў добра ўмацаваную крэпасць Быхаў, але пад націскам войск Горскага і Паца вымушаны быў адступіць) годзе стварыў гіпсавы бюст Філона Гаркушы.

## Літаратура 
* Гаркуша Ілья // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5.- Мн.: БелЭН, 1997.- С. 61.
* Гаркуша Ілья // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т.2.- Мн.: БелЭН, 1994.- С. 487.
* Радзіма Гаркушы Філона // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Магілёўская вобл.- Мн.: БелСЭ, 1986.- С. 132.
* Коваленко Сергій. Горкуша Филон//Україна під булавою Богдана Хмельницького. Енциклопедія у 3-х томах. Том 1.&nbsp;— Київ: Видавництво «Стікс», 2007.
* Довідник з історії України.&nbsp;— 2-е видання.&nbsp;— К., 2001
* В.&nbsp;В.&nbsp;Кривошея. Козацька еліта Гетьманщини. Київ: ІПіЕНД імені І.&nbsp;Ф.&nbsp;Кураса НАН України, 2008.&nbsp;— 452 с. ISBN 978966024850
* Ю. Мицик *Филон Гаркуша* з «Полководці Війська Запорізького : історичні портрети.» Кн. 2 / НАН України&nbsp;— К: 2004.&nbsp;— ст. 101—118.

Катэгорыя:Памерлі ў XVII стагоддзі
Катэгорыя:Удзельнікі казацка-сялянскай вайны (1648—1651)
Гаркуша

**Гаркуша** — украінскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Іван Федасеевіч Гаркуша (1896—1970) — беларускі глебазнавец.
* Раман Рыгоравіч Гаркуша (нар. 1984) — беларускі футбаліст.
* Сямён Іванавіч Гаркуша (XVIII сагоддзе) — запарожскі казак, гайдамак.
* Філон Гаркуша (XVII сагоддзе) — запарожскі казак, палкоўнік.

## Грыбы 
* народная назва віду грыбоў
Севастакратар

right|thumb|200px|Балгарскі севастакратар Калаян і яго жонка Дэсіслава
**Севастакратар** (, , ) — вышэйшы прыдворны тытул у позняй Візантыйскай імперыі і шэрагу суседніх дзяржаў, у прыватнасці ў Сербскім царстве і ў Другім Балгарскім царстве. Жонкі севастакратараў зваліся **севастакратарысамі** (σεβαστοκρατόρισσα) або (у славянскіх землях) **севастакратыцамі**.

Тытул складаецца з дзвюх грэчаскіх асноў і даслоўна перакладаецца як «высакародны валадар».

Увёў тытул візантыйскі імператар Аляксей Камнін для свайго старэйшага брата Ісака Камніна. Паводле Ганны Камнін, тытул пазначаў ранг вышэй цэзара (якім быў зяць Аляксея Нікіфар Мелісін) і разглядаўся як *другі імператар*.

Катэгорыя:Тытулы
Катэгорыя:Візантыйскія рангі
Гарда

thumb|left|150px|Від з космасу

**Га́рда** () — возера на поўначы Італіі, ля падножжа Альпаў; паўднёвай частка — на Ламбардскай нізіне.

Размешчана на вышыні 65 м. Плошча 370 км², глыбіня да 346 м. Катлавіна возера — тэктанічная ўпадзіна, апрацаваная плейстацэнавымі канцавымі ледавікамі. Паўночная, вузкая і доўгая частка нагадвае фіёрд пры вышынях навакольных хрыбтоў да 2000 м, паўднёвая — больш шырокая, складзеная марэннымі адкладамі. У паўночны канец возера ўпадае рака Сарка, з паўднёвага канца выцякае рака Мінча (левы прыток ракі По). Суднаходства. Курорты (Лімонэ-суль-Гарда, Гардонэ-Рыўера, Брэнцонэ, Гарда).

## Літаратура 
* 
* Гарда // 
* *G. Borelli*, Un lago, una civiltà: il Garda, Verona, Banca popolare di Verona, 1983.
* *Edizioni d’Arte Lettore*, Lago di Garda, Si.Be Group, Verona, 2004.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Турыстычная інфармацыя пра возера 
* Турыстычны сайт возера Гарда
* Віртуальны тур па возеры Гарда 

Катэгорыя:Азёры Італіі
Катэгорыя:Басейн По
Валянціна Аўраамаўна Маслава

**Валянціна Аўраамаўна (Аўрамаўна) Маслава** (, , Магілёўская вобласць) — беларускі мовазнавец. Доктар філалагічных навук, прафесар кафедры агульнага і рускага мовазнаўства Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта.

## Біяграфія 
Скончыла Кыргызскі дзяржуніверсітэт (1972); аспірантуру пры Інстытуце мовазнаўства АН СССР (1981); дактарантуру пры БДУ (1992).

## Навуковыя інтарэсы 
Праблемы філалагічнага аналіза тэксту; псіхалінгвістыка; лінгвакультуралогія.

## Навуковыя публікацыі 
* Маслава В. А. Пра канататыўны аспект семантыкі слова / В. А. Маслава // Беларуская лінгвістыка. — Мінск, 1988. — Вып. 33. — С. 3-9.
* Маслова В. А. Специфика культуры русских и белорусов и ее отражение в языках и текстах / В. А. Маслова // Беларуска-руска-польскае супастаўляльнае мовазнаўства : матэрыялы I Усесаюз. навук. канф. (17-19 ліп. 1990 г.). — Віцебск, 1990. — С. 174—178
* Маслава В. А. Аб некаторых прыемах стварэння экспрэсіўнасці мастацкага тэксту / В. А. Маслава // Веснік БДУ. Сер. 4, Філалогія. Журналістыка. Педагогіка. — 1993. — № 1. — С. 63-64. — Бібліягр.: с. 64 (2 назв.).
* Маслава В. А. Жанчына ў моўнай карціне свету беларусаў і амерыканцаў / В. А. Маслава // Беларусіка = Аlbaruthenica : [матэрыялы з'ездаў, канф.]. — Мінск, 1993. — [Кн. 5] : Культура беларускага замежжа; Беларуска-амерыканскія гістарычна-культурныя ўзаемадачыненні. — С. 299—302.
* Валянціна Маслава. Адбіткі міфаў розных народаў у мове беларусаў // Беларусіка = Аlbaruthenica: [Кн. 6]
* Маслова В. А. Марина Цветаева. Над временем и тяготением // Мн., 2000, ISBN 985-6479-19-3
* Маслова Валентина Авраамовна — Когнитивная лингвистика // М., 2004

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 10. — Мінск, 2000.

Катэгорыя:Дактары філалагічных навук
Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Спіс імператараў Трапезунда

[thumb|right|350px|Трапезундская імперыя і іншыя суседзі Візантыі ў [1265 годзе (William R. Shepherd, *Historical Atlas,* 1911)]]
**Спіс імператараў Трапезундскай імперыі**

## Літаратура 
* 

*
Трапезундскія імператары
Гарлява

**Гарлява** () — горад у Літве. Уваходзіць у склад Ковенскага раёна Ковенскага павета. Гарлява мае статус гарадской сянюніі, адміністрацыйны цэнтр Гарляўскай сельскай сянюніі. Месціцца за 10 км на поўдзень ад Коўні і ў 1,5 км ад чыгуначнай станцыі Гарлява на лініі Коўна — Калінінград. Фактычна Гарлява выконвае функцыі прыгарада Коўні.

## Гісторыя 
Населены пункт пачаў фармавацца ў пачатку XIX стагоддзя ў маёнтку памешчыка Гадлеўскага ля пракладзенай шашы, меў назву Гадлева. На сродкі Гадлеўскага быў збудаваны каталіцкі касцёл Найсвяцейшай Тройцы (1809) і лютэранскі храм (1814—1816). У 1872 годзе 95 двароў.

З 1918 года ў складзе незалежнай Літвы, валасны цэнтр. З 1940 года ў складзе Літоўскай ССР. Большую частку насельніцтва складалі яўрэі; большасць знішчана падчас Другой сусветнай вайны. Летам 1944 года была спаленая сінагога, разбураны лютэранскі храм.

З 1990 года ў складзе адноўленай незалежнай Літвы.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Гарна

**Гарна** (*Antilope cervicapra*) — парнакапытнае млекакормячае падсямейства *Antilopinae*.

## Апісанне 
Стройна складзенае жывёла; даўжыня цела 120—130 см, хваста — каля 15 см, вышыня ў карку да 80 см. У самцоў даволі доўгія (да 70 см) спіральна закручаныя рогі. Афарбоўка дарослых самцоў чарнавата-шэрая, самак і маладых — чырванавата-бурая, ніз цела — белы. Распаўсюджана ў Індыі, выключаючы Малабарскае узбярэжжа. Палігамная жывёла. Жыве статкамі па 20—30 галоў; засяляе шырокія адкрытыя раўніны. Размнажаецца на працягу ўсяго года. Цяжарнасць каля 6 месяцаў. Самкі нараджаюць па адным цялю. Гарна вельмі хутка бегае, добра скача.

Катэгорыя:пустарогія
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Дэвід Гарнет

**Дэвід Гарнет** (;  — ) — англійскі пісьменнік і выдавец.

## Біяграфія 
Гарнетт нарадзіўся ў Брайтане. Ён паходзіў з англійскай пісьменніцкай дынастыі Гарнет: яго бацька Эдвард быў пісьменнікам і рэдактарам, дзед Рычард — пісьменнікам і бібліятэкарам, маці Канстанс — перакладчыцай рускай літаратуры.

Быў антымілітарыстам, Гарнет не браў удзел у Першай сусветнай вайне. Падчас вайны ён працаваў на пладовых фермах. Ён стаў удзельнікам літаратурнага аб’яднання «Блумсберы», куды ўваходзілі таксама Вірджынія Вульф, Артур Уэйл, Літан Стрэйч і іншыя вядомыя пісьменнікі. Вядомасць прыйшла да яго пасля выхаду рамана «Жанчына-лісіца» («Lady Into Fox»), які ў 1922 годзе атрымаў прэмію Тэйт. Гарнет і Фрэнсіс Бірэл валодалі кнігарняй каля Брытанскага музея. Сумесна з паэтам Фрэнсісам Мейнелам ён заснаваў выдавецтва Nonesuch Press. Па яго рамане «Аспекты кахання» («Aspects of Love») Эндру Лойд Уэбер у 1989 годзе напісаў мюзікл.

Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікабрытаніі XX стагоддзя
Катэгорыя:Пацыфісты
Гарніерыт

**Гарніерыт** (нумеіт) — рэдкі мінерал класа сілікатаў, сумесь водных сілікатаў магнію і нікеля (тальку і нікелевага серпентына).

Названы ў гонар французскага горнага інжынера Жуля Гарн'е (фр. Jules Garnier; 1839-1904), які знайшоў гэты мінерал на Новай Каледоніі ў 1865 годзе.

## Уласцівасці 
Склад (%): NiO - 15-45;, MgO - да 15; склад мінерала можа моцна адрознівацца. Утвараецца ў кары выветрывання серпентынітаў. Крышталі, якія маюць монаклінную сінгонію, рэдкія. Звычайна гарніерыт знаходзіцца ў выглядзе прамяністых утварэнняў, агрэгатаў гронкападобнай формы.

Не плавіцца. На паветры губляе ваду і можа рассыпацца ў парашок. Раскладаецца ў цёплай салянай кіслаце. Сустракаецца ў асацыяцыі з талькам, сепіялітам, апалам, ліманітам.

## Спасылкі 
* Гарніерыт у базе мінералаў 

Катэгорыя:Сілікаты (мінералы)
Катэгорыя:Мінералы нікелю
Катэгорыя:Мінералы магнію
Катэгорыя:Руды
Генадзь Васілевіч Будай

**Генадзь Васілевіч Будай** (, г. Дзяржынск — ) — адзін з арганізатараў і кіраўнікоў камуністычнага падполля і партызанскага руху ў Мінскай і Баранавіцкай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны, журналіст. Заслужаны дзеяч культуры БССР (1968). Брат Георгія Будая.

## Біяграфія 
Скончыў Камуністычны інстытут журналістыкі ў Мінску ў 1941, БДУ ў 1959.

## Узнагароды 
Заслужаны дзеяч культуры БССР (1968). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі (1984).

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Журналісты СССР
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы культуры Беларускай ССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі БССР
Катэгорыя:Члены ЦК КПБ
Мемарыяльная кватэра Пушкіна на Арбаце

**Мемарыяльная кватэра Пушкіна на Арбаце** (г. Масква, вул. Арбат, 53) — музей у старым арбацкім доме, куды паэт упершыню прывёз сваю жонку Н. М. Ганчарову. Філіял Дзяржаўнага музея А. С. Пушкіна.

Будынак быў пабудаваны ў 1815 годзе наўзамен згарэлага падчас пажару 1812 года. У перыяд пражывання Пушкіна сядзіба належала ў Мiканору Міканоравічу Хітраво.

У 1884—1885 гадах, калі дом належаў І. В. Патрыкееву, у кватэры другога паверха пражываў брат вялікага рускага кампазітара Анатоль Ільіч Чайкоўскі. У гэты перыяд у яго часта гасцяваў Пётр Ільіч Чайкоўскі, які прыязджаў у Маскву з сяла Майданава Клінскага павета.

У 1921 годзе на другім паверсе дома працаваў Акруговы самадзейны тэатр Чырвонай Арміі. Авангардысцкім тэатрам кіраваў У. Л. Жамчужны, рэвалюцыйныя ідэі абнаўлення тэатральнага мастацтва падтрымліваў А.Луначарскі. У мастацкі савет тэатра ўваходзілі У. У. Маякоўскі, У. Э. Меерхольд.

Падчас Вялікага тэрору тут знаходзіўся Ваенны трыбунал Маскоўскай ваеннай акругі, пазней у доме з’явіліся камунальныя кватэры. У 80-х гадах нарадзілася ідэя аднавіць пушкінскі інтэр’ер. Музей «Мемарыяльная кватэра А. С. Пушкіна на Арбаце» быў адкрыты 18 лютага 1986 г. Экспазіцыя носіць мемарыяльны характар, бо ўся абстаноўка была страчаная. Залы першага паверха прысвечаны тэме «Пушкін і Масква».

Пастаянная экспазіцыя прысвечана ўзаемаадносінам Пушкіна і Масквы, тут жа знаходзяцца мемарыяльныя пакоі сям’і Пушкіных. У фондах музея захоўваюцца творы беларускага графіка А. Г. Лось

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт музея 

Катэгорыя:Музеі, заснаваныя ў 1986 годзе
Катэгорыя:1986 год у Маскве
Катэгорыя:Музеі Масквы
Пушкін
Пушкін
Катэгорыя:Музеі Аляксандра Пушкіна
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Арбата
Гімнаспарангій дрыжалкападобны

**Гімнаспарангій дрыжалкападобны** (*Gymnosporangium tremelloides*) — від паразітычных грыбоў. Пасяляюцца на лісці раслін падсямейства яблыневыя.

## Апісанне 
*Gymnosporangium tremelloides* разам з  развівае тэлейтаспоры на . Гэта паражэнне носіць хранічны характар, і таму ядловец служыць пастаяннай крыніцай інфекцыі для яблыні і грушы. Гэтыя пладовыя расліны адыгрываюць ролю прамежкавага гаспадара, бо яны заражаюцца базідыяспорамі з ядлоўца.

Прыкладна ў ліпені на верхнім боку лісця яблыневых з’яўляюцца круглявыя чырванавата-аранжавыя плямы з дробнымі цёмнымі кропкамі. Гэтыя кропкі — спермагоніі грыба. Пазней на ніжнім боку лісця развіваюцца эцыдзіі ў выглядзе даўгаватых, конусападобных ці сасцападобных вырастаў, якія размяшчаюцца групамі. Пасля паспявання эцыдзіі разрываюцца зоркападобнымі расколінамі і з іх выкідаюцца эцыдзіаспоры.

У некаторыя гады пры моцным развіцці захворвання могуць пашкоджвацца не толькі лісце, але і парасткі з пладамі. На цэлым дрэве бывае цяжка выявіць непашкоджаныя лісці. Такое захворванне прыносіць істотную шкоду: дрэвы не даюць прыросту, плады не могуць развівацца і ападаюць раней часу.

## Барацьба ў сельскай гаспадарцы 
Каб не дапусціць масавага развіцця хваробы, трэба знішчаць зараснікі ядлоўцу побач з пладовымі садамі, а таксама апрыскваць дрэвы спецыяльнымі хімічнымі прэпаратамі. Паколькі прамежкавым гаспадаром віду з’яўляецца , трэба пазбягаць яго пасадак у арэале развядзення яблыневых садоў і іншых культур, якім шкодзіць *Gymnosporangium tremelloides*. Тое самае тычыцца і іншых відаў ядлоўца.

## Літаратура 
* *Снігіроў Г. С.* Гімнаспарангій // 

Катэгорыя:Пукцыніевыя
Катэгорыя:Паразіты
Кальтавутура

**Кальтавутура** () — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Сіцылія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Палерма.

Насельніцтва складае 4571 чалавек, шчыльнасць насельніцтва складае 47 чел./км². Займае плошчу 97 км². Паштовы індэкс — 90022. Тэлефонны код — 0921.

Заступнікам населенага пункта лічыцца Maria Santissima del soccorso. Свята штогод святкуецца 10 верасня.
Жыронда (эстуарый)

**Жыронда** () — эстуарый рэк Гарона і Дардонь, у Францыі. Адкрываецца ў Біскайскі заліў. Даўжыня 75 км, найменшая глыбіня на фарватэры 8 м. Порт Ле-Вердон.

На поўдзень ад Жыронды размяшчаецца Срэбны бераг.

Жыронда была выкарыстаная ў «аперацыі "Франктон"» накіраванай супраць нямецкіх суднаў — парушальнікаў блакады, правозіць у акупаваную Францыю каштоўную стратэгічную сыравіну з нейтральных дзяржаў і Японіі. У атацы на байдарках прынялі ўдзел 10 камандас, якія падпарадкоўваліся англійскай марской пяхоце пад кіраўніцтвам маёра Хаслера. Двое камандас патанулі ў хуткіх плынях вусця Жыронды.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рэкі Францыі
Катэгорыя:Эстуарыі
Катэгорыя:Біскайскі заліў
Ядвіга Іосіфаўна Будай

**Ядвіга Іосіфаўна Будай** (, в. Арэхаўская, Мінскі раён) — Герой Сацыялістычнай Працы (1958).

З 1937 года ў калгасе «Чырвоны агароднік», у 1952—1977 гадах даярка калгаса «Савецкая Беларусь», з 1972 года — саўгаса «Азёрны» Мінскага раёна. Званне Героя Сацыялістычнай Працы прысвоена за поспехі ў развіцці вытворчасці сельскагаспадарчай прадукцыі і ўкараненне дасягненняў навукі і перадавога вопыту.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінскім раёне
Гарона

**Гаро́на** (, , ) — рака ў Францыі і Іспаніі (вытокі).

Даўжыня 647 км, плошча басейна 56 тыс. км². Бярэ пачатак у Цэнтральных Пірэнеях некалькімі вытокамі на вышыні 1800—2300 м, па выхадзе з гор цячэ па Гаронскай нізіне. Шырыня ля горада Бардо каля 500 м. Упадае ў Біскайскі заліў. У межах Пірэнеяў цячэ ў вузкай глыбокай даліне, мае стромкае падзенне, ніжэй з’яўляецца тыповай раўніннай ракой з добра распрацаванай далінай. Асноўныя прытокі: Саў, Жэр, Баіз, Ар’еж (з Пірэнеяў), Тарн, Ло, Дардонь (з Цэнтральнага Французскага масіву); зліваючыся з ракой Дардонь, Гарона ўтварае эстуарый Жыронда. Жыўленне пераважна за кошт талых вод горных снягоў і дажджоў. Сток рэзка змяняецца па сезонах; максімальны расход вады з сакавіка па чэрвень. Сярэдні гадавы расход ля вусця каля 680 м³/сек (максімальны да 8 тыс. м³/сек). Гарона складае частку суднаходнай воднай сістэмы (якая ўключае таксама Гаронскі канал і Паўднёвы канал), якая злучае Біскайскі заліў з Міжземным морам.

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Рэкі Францыі
Катэгорыя:Рэкі Каталоніі
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Біскайскі заліў
Дардонь (рака)

**Дардонь** (, , ) — рака на поўдні Францыі. Рака бярэ выток у гарах Цэнтральнага масіва ля вяршыні Пюі-дэ-Сансі каля курортнага гарадка Мон-Дор, працякае прыкладна 500 км па рэгіёнах Францыі, і на поўнач ад Бардо ўпадае ў Гарону, утвараючы разам эстуарый Жыронда. Гэта адна з нямногіх рэк, у якой адбываюцца прылівы і адлівы.

Катэгорыя:Прытокі Гароны
Катэгорыя:Рэкі Францыі
Будзінскі

**Будзінскі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Канстанцін Андрэевіч Будзінскі, педагог
* Станіслаў Янавіч Будзінскі, рэвалюцыйны дзеяч, публіцыст

## Гл.таксама 
* Будзіловіч
Будзіловіч

**Будзіловіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Антон Сямёнавіч Будзіловіч, расійскі славіст, філолаг і грамадскі дзеяч беларускага паходжання
* Ігнат Мартынавіч Будзіловіч, удзельнік паўстання 1863—1864 гадоў у Беларусі
* Лаўрэн Будзіловіч (псеўданім Аркадзя Смоліча), дзеяч беларускага нацыянальна-дзяржаўнага адраджэння, вучоны ў галіне эканомікі
* Мікалай Мікалаевіч Будзіловіч (загінуў у 1945), прафесар-лацініст, у 1944—1945 гадах — прадстаўнік беларускай рады ў складзе Камітэта вызвалення народаў Расіі, эмігрант.

## Гл.таксама 
* Будзінскі

Катэгорыя:Беларускія прозвішчы