open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
7-я армія (Германская імперыя)

**7-я а́рмія** () — воінскае аб’яднанне армейскага узроўню Імперскай Германскай Арміі падчас Першай сусветнай вайны.

## Гісторыя баявых дзеянняў 
Была сфармавана падчас мабілізацыі ў жніўні 1914 года на базе II Армейскай Інспекцыі.   

Займала левы фланг германскіх арміяў на Заходнім фронце. Абараняла Эльзас-Латарынгію падчас Пагранічнай бітвы, калі французскія войскі згодна з планам спрабавалі яе вярнуць.

Пад канец вайны ўваходзіла ў склад Групу армій кронпрынца.

## Баявы склад на 1914 год 
* XIV Корпус (Генерал ад інфантэрыі Эрнст Фрайхер фон Хойнінген)
* XV Корпус (Генерал ад інфантэрыі Бертхольд фон Даймлінг)
* XIV Рэзервовы корпус (Генерал ад артылерыі Рыхард фон Шуберт)

## Камандуючыя 
* Генерал-палкоўнік Ёзас фон Хеерынг (2.8.1914—28.08.1916)
* Генерал ад артылерыі (3 27.01.1917 — генерал-палкоўнік) Рыхард фон Шуберт (28.08.1916—11.3.1917)
* Генерал ад інфантэрыі (3 22.03.1918 — генерал-палкоўнік) Макс фон Боэн (11.3.1917—6.8.1918)
* Генерал ад інфантэрыі Магнус фон Эберхарт (6.8.1918—15.10.1918)
* Генерал-палкоўнік Макс фон Боэн (з 15.10.1918)

## Гл. таксама 
* Баявы расклад Германскай імперскай арміі ў 1914 годзе
 

Катэгорыя:Ваенная гісторыя Германіі
Катэгорыя:Арміі Германіі ў Першай сусветнай вайне
Анэля Рдултоўская

**Анэля Рдултоўская**, у шлюбе **Солтан** — прадстаўніца шляхецкага роду Рдултоўскіх, буйных землеўласнікаў Мінскай губерні (Расійская імперыя), дачка Казіміра, сястра Канстанціна і Яўстаха Рдултоўскіх.

## Паходжанне і сям’я 
Належала да каталіцкага шляхецкага роду Рдултоўскіх, які адносіўся ў XVIII ст. да рэгіянальнай эліты Новагародскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. Яе дзед — Ян Хрызастом Рдултоўскі (1735—1791) быў новагародскім падваяводам і пад канец жыцця валодаў вялізнай латыфундыяй (каля 240 тыс. дзесяцін зямлі).

Анэля нарадзілася ў сям’і Казіміра Рдултоўскага (1785—1855) і Тэрэзы Рдултоўскай, якая была зводнай сястрой свайго мужа Казіміра Рдултоўскага — дачкой ад другой жонкі Яна Хрызастома Рдултоўскага (Канстанцыі Булгарын). Спецыяльны дазвол на такі блізкароднасны шлюб быў атрыманы ад Папы Рымскага, для чаго Казімір Рдултоўскі папярэдне выдаткаваў вялікія грошы ў Рым.

Анэля мела таксама братоў Канстанціна Тадэвуша (1804—1869) і Яўстаха (1824—1902) і сястру — Анэлю і Лаўру. Усе дзеці Казіміра і Тэрэзы Рдултоўскіх былі каталікамі.

Анэля Рдултоўская выйшла замуж за Адама Льва Солтана (1825—1901), сына Адама Леана Солтана (1792—1863), уласніка буйнога маёнтка Церабяжоў (7207 дзесяцін) у Пінскім павеце Мінскай губерні (Расійская імперыя). У шлюбе сям’я дзяцей не мела.

У 1856 г. Адам Леў Солтан прадаў маёнтак Церабяжоў суседу — двараніну Цэзарыю Антонію Алешу (1820—1892).

Адам Леў Солтан прыняў удзел у Студзеньскім паўстанні (1863—1864) і пасля падаўлення паўстання быў вымушаны эміграваць за мяжу — у Дрэздэн.

## Сувязі з Людвікам Шпіцнагелем 
Па адной з версій, непадзеленае каханне Людвіка да Анэлі стала прычынай яго самазабойства ў 1827 годзе. Пацвярджаюць гэтую гіпотэзу два творы Шпіцнагеля, якія засталіся ў рукапісах: *Garść snowskiej ziemi* і *List pożegnalny*, але, хутчэй за ўсё, першы з іх з’явіўся яшчэ падчас наведвання Снову ў ліпені 1824 года, а другі не падобны на твор, што выйшаў з-пад пяра Людвіка Шпіцнагеля. Дзеянне п’есы адбывалася ў маёнтку Рдултоўскіх на Наваградчыне, г. зн. у Снове, але аўтар памылкова зрабіў каханай не Анэлю, а яе родную сястру Лаўру.

У прэм’ернай пастаноўцы рэжысёра  (1949, Варшава) яе ролю выконвала , у пастаноўцы  (1949, Познань) — Марыя Уршуноўна, у пастаноўцы Ежы Ронарда Буянскага (1949, Кракаў) — Марыя Багурская, у пастаноўцы  (1969, Тэатр польскага радыё) — Цаліна Менцнер.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* *Orman-Michta, E.* Sołtan Adam Lew / E. Orman-Michta // Polski Słownik Biograficzny. — Warszawa etc.: Ossolineum, 2001. — T. XL. — S. 346.

## Спасылкі 
* Верш «Garść snowskiej ziemi», прысвечаны Анэлі, чытае 

Анэля
Форум Веспасіяна

**Форум Міру**, або **Веспасіяна** () — адзін з імператарскіх форумаў у Рыме, пабудаваны ў 71—75 гг. н.э. Рабірыем для імператара Веспасіяна пасля Іўдзейскай вайны. Прызначаўся для захоўвання трафеяў з Іерусаліма і вывезеных з Грэцыі твораў мастацтва і нагадваў музей.

Форум Веспасіяна быў размешчаны паміж Калізеем і Свяшчэннай дарогай.

У снежні 2015 года, пасля васьмі месяцаў працы, з дапамогай метаду анастылазу былі адноўлены сем калон форума.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Імператарскія форумы Рыма
Катэгорыя:71
Абраз Святога Іасафата Кунцэвіча (Нясвіж)

**Абраз Святога Іасафата Кунцэвіча** — верагодна, найбольш ранні з выяўленых на Беларусі твораў іканапісу з выявай Іасафата Кунцэвіча. Захоўваецца ў касцёле Божага Цела ў Нясвіжы.

Катэгорыя:Абразы Беларусі
Катэгорыя:Іасафат Кунцэвіч
Катэгорыя:Касцёл Божага Цела (Нясвіж)
Дастыш фантастыш

**«Да́стыш фанта́стыш»** () — беларускі мастацкі фільм рэжысёра Аляксандра Канановіча, зняты ў 2009 годзе. Паводле афіцыйнай афішы, фільм прылічаецца да жанра *«кінаістэрыка»*.

## Сюжэт 
Фільм пра пацешных, энергічных і вынаходлівых жыхароў вёскі «375 километр». Яны аруць зямлю на танку і маюць уласны агульны мабільны тэлефон, з якім ездзіць паштальён бабуля Нюра. Галоўны герой фільма Ванька мае ўмілаваную ў Аўстраліі і зносіны з ёю адбываюцца выключна праз інтэрнэт дзякуючы мабільнаму тэлефону. Суседская дзяўчына Варка, якая таемна закаханая ў Ваньку, не можа змірыцца з існаваннем суперніцы і робіць усё магчымае, каб прыцягнуць увагу хлопца.

## У ролях 
## Здымкі і прэм’ера 
Здымкі праходзілі ў Беларусі. Прэм’ера фільма адбылася 16 красавіка 2010 года ў Мінску. Пракатная катэгорыя: 16+.

## Крытыка 
Па меркаванню крытыкаў, кінастужка не атрымалася яркай і захапляльнай. Слабым бокам фільма з’яўляецца непрафесійны мантаж і невыразная гульня акцёраў. Аднак крытыкі адзначаюць добра праведзеную рэкламную кампанію і цікавасць да кінастужкі з боку гледачоў.

## Саўндтрэк 
Музыку да фільму выконвалі гурты «Крамбамбуля», «Naka», «Барто», «Дзецідзяцей». Прэм’ера саўндтрэка адбылася 23 красавіка 2010 года ў мінскім клубе «Рэактар».

## Тэхнічныя дадзеныя 
* Фармат выявы: 2,35:1
* Камера: Arriflex Cameras
* Фармат копіі: 35 мм (anamorphic)
* Фармат здымак: 35 мм (Fuji)
* Выява: каляровая
* Мова: руская

## Спасылкі 
Катэгорыя:Фільмы студыі «Беларусьфільм»
Катэгорыя:Фільмы на рускай мове
Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Беларусі
Катэгорыя:Фільмы Аляксандра Канановіча
Катэгорыя:Кінакамедыі Беларусі
Абраз Святога Іасафата Кунцэвіча (Гродна)

**Абраз Святога Іасафата Кунцэвіча** — абраз з аднаго з 13 алтароў былога езуіцкага касцёл Святога Францыска Ксаверыя ў Гродне. Прысвечаны мучаніку Іасафату алтар пастаўлены ў 1715 г.

## Зноскі 
Катэгорыя:Абразы Беларусі
Катэгорыя:Іасафат Кунцэвіч
Катэгорыя:Кафедральны касцёл Святога Францішка Ксаверыя
Arctoseius koltschaki

***Arctoseius koltschaki*** — від  з атраду  (*Ascoidea*).

Від быў упершыню апісаны ў 2013 годзе расійскім акаролагам Вольгай Макаравай (, Масква) і канадскім біёлагам Эвэртам Ліндквістам (*Evert E. Lindquist*; Canadian National Collection of Insects, Arachnids and Nematodes, Атава) і названы ў гонар адмірала Аляксандра Калчака, аднаго з кіраўнікоў белага руху і палярнага даследчыка.

## Арэал і экалогія 
Эндэмік Расіі (Арктыка і Сібір): Чукоцкі паўвостраў, Новая Зямля, Таймыр, Кольскі паўвостраў, востраў Калгуеў, Якуція, Заходні Саян.

Жыве ў тундры (як сухой, так і вільготнай), на балотах і розных лугах (у тым ліку ў месцах пасялення пясцоў і лемінгаў), у лістоўнічных дрэвастоях і зарасніках кустоў (віду роду , , ).

## Біялагічнае апісанне 
Кляшчы жаўтавата-карычневага колеру даўжынёй каля 0,5 мм. Ідыясома мае выцягнутую завужаную форму з вельмі дробнай пункціроўкай (дорзум гладкі). Памер спіннога дыска самак 528—616 × 248—304 мкм (у самцоў 446—552 × 228—260). Ногі параўнальна доўгія, найбольшы памер маюць першая і чацвёртая пары (у самак I 512—624, II 432—480, III 352—424, IV 512—592; у самцоў I 492—596, II 364—432, III 336—416, IV 472—568).

## Літаратура 
* . doi: 10.1134/S0013873811080100
* 
* 
* 

Катэгорыя:Кляшчы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 2013 годзе
Катэгорыя:Павукападобныя Еўразіі
Катэгорыя:Эндэмікі Расіі
Катэгорыя:Таксоны жывёл, названыя ў гонар людзей
Уніят (Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь)

**«Уніят»** — драўляная скульптура, створаная ў канцы XVIII стагоддзя невядомым мастаком. Паходзіць з а. Будслаў у Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Захоўваецца ў калекцыі Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь. Скульптура хутчэй за ўсё з'яўляецца выявай Святога Іасафата Кунцэвіча.

Катэгорыя:Драўляныя скульптуры
Катэгорыя:Скульптуры Беларусі XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Іасафат Кунцэвіч
Катэгорыя:Будслаў
Катэгорыя:Экспанаты Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь
Вырачка

**Вы́рачка** (*Clinopodium*) — род кветкавых раслін сямейства ясноткавых. Налічвае каля 10 відаў, распаўсюджаных на тэрыторыі Еўразіі і Паўночнай Амерыкі.
. Батанічная ілюстрацыя з Billeder af nordens flora (1917)]]

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя травяністыя расліны з прамастойным сцяблом. Лісце супраціўнае, дробнае, на кароткіх чаранках. Кветкі белыя, ружовыя або пурпуровыя, сабраныя ў густыя несапраўдныя кальчакі. Плод — чатырохарэшак.

## Значэнне і выкарыстанне 
Лекавыя, эфіраалейныя, фарбавальныя, меданосныя і дэкаратыўныя расліны.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Мятныя
Палёт

**Палёт** — самастойнае перамяшчэнне аб’екта ў газападобным асяроддзі ці вакууме.

Гэтае перамяшчэнне можа здзяйсняцца як рэактыўнай цягай ці іншымі рухальнымі сродкамі, так і па інерцыі.

Кантроль вышыні палёту ў полі гравітацыі на хуткасці ніжэй за арбітальную патрабуе, акрамя надання паступальнага руху, ужывання сродкаў падтрымкі — статычных ці дынамічных; у першым выпадку гэта можа быць архімедава сіла атмасферы (калі яна ёсць) цела-крыніцы прыцягнення, магнітнае поле; у другім — пад’ёмная сіла газавай плыні, якая абцякае цела, форма якога дазваляе ствараць гэткую сілу ў такой плыні, або рэактыўная цяга, электрамагнітная сіла і да таго падобное.

## Лятаючыя жывёлы 
;
3. птушка.]]
Найбольш прыстасаванымі для працяглых кантралюемых актыўных палётаў з’яўляюцца лятаючыя птушкі і насякомыя, а таксама млекакормячыя з атрада рукакрылых і вымерлыя паўзуны (рэптыліі) з атрада птэразаўраў. Усе яны выкарыстоўваюць аэрадынамічны прынцып палёту, скарыстоўваючы пад’ёмныя ўласцівасці крыла.

Да таго ж, існуе мноства жывёл, якія здзяйсняюць планіруючы ці парашутаваны палёт: павукі на павуцінні, аэрапланктон, лятаючыя малюскі і лятучыя рыбы, а таксама млекакормячыя і паўзуны, што планіруюць з дапамогай перапонкі ці скураной складкі.

Сама хутка лятаючай жывёлінай прызнаны сокал сапсан, хуткасць яго пікіравання перавышае 370 км/г.

## Гл. таксама 
* Лятальны апарат

## Літаратура 
* 
* *В. Волков*. Покорение воздушного пространства и техники личности сталинского времени  // Культуральные исследования. Сб. науч. работ. — СПб.; М., 2006, с. 189-201. 

## Спасылкі 
* Максим Борисов — Магическое число научит летать и плавать 

Катэгорыя:Аэрадынаміка
Паветраны шар

**Паветраны шар** — лятальны апарат (аэрастат), які для палёту напаўняецца газам, лягчэйшым за паветра. Складаецца з запоўненай газам абалонкі і прымацаванага да яе кошыка  альбо прычапной кабіны. У адрозненне ад дырыжабляў, паветраныя шары не маюць рухавікоў для самостойнага гарызантальнага руху ў паветры. Залежна ад напаўнення, бываюць мангальф'еры (шары, напоўненыя гарачым паветрам), шарльеры (напоўненыя вадародам або геліем) і разьеры (лятакі, якія выкарыстоўваюць адначасова газ і паветра, размещаныя ў асобных абалонках).

Першымі паветраны шар у 1783 годзе зрабілі браты Мангальф'е. Створаны імі шар напаўняўся гарачым паветрам, дзякуючы чаму ён паднімаўся ўверх. Акрамя, у паветраплаванні ўжываюцца  іншыя газы: вадарод, вадзяны газ, асвятляльны газ, аміяк .

Сучасныя паветраныя шары, выкарыстоўваемыя для дэманстрацыйных і спартыўных палётаў, як  і шар братоў Мангальф'е, у асноўным напаўняецца нагрэтым паветрам. Яно награваецца прапанавай гарэлкай, і, паколькі разрэджанае гарачае паветра лягчэй за халоднае, шар узлятае. Пры дасягненні занадта вялікай вышыні пілот цягне за адмысловы (спецыяльны) шнур, злучаны з клапанам у абалонцы  шара — частка гарачага паветра выходзіць вонкі, і паветраны шар апускаецца (зніжаецца).

## Недахопы 
Асноўнымі недахопамі паветранага шару ёсць:
* немагчымасць кіравання — паветраным шарам нельга кіраваць, бо ён ляціць туды, куда яго панясе вецер;
* немагчымасць перавозіць буйнагабарытныя і цяжкія грузы (гэта, у першую чаргу, тычыцца  мангальф'ераў).

## Гл. таксама 
* Аэрастат
* Радыёзонд
* Дырыжабль
* Паветраны шарык

## Спасылкі 
* 
* Журнал Легче Воздуха: видеорепортажи о воздушных шарах со спортивных соревнований и мероприятий
* NASA запустило научный воздушный шар нового поколения
* Экспедиция С. Андре на воздушном шаре к Северному полюсу. 1897 год. 

Катэгорыя:Авіяцыя
9-я армія (Германская імперыя)

**9-я а́рмія** () — воінскае аб’яднанне армейскага узроўню Імперскай Германскай Арміі падчас Першай сусветнай вайны. Была сфармавана ў верасні 1914 года ў Брэслаў на базе часткі 8-й арміі і рэзерваў для кіравання германскімі войскамі на паўднёвым участку Усходняга фронту. Была расфармавана 30 ліпеня 1916 года, затым зноў утворана ў Трансільваніі для ўдзелу ў Румынскай кампаніі. 19 чэрвеня 1918 года была перакінута на Заходні фронт, дзе і была канчаткова распушчана 18 верасня.

## Гісторыя баявых дзеянняў 
### Першае фарміраванне 
Штаб-кватэра 9-й арміі першага фарміравання размяшчалася ў Брэслаў, пад яе камандаванне перайшлі войскі з 8-й арміі, армій Заходняга фронту і 1-й аўстра-венгерскай арміі. Першапачаткова заняла паўднёвы сектар Усходняга фронту на левым крыле 1-й аўстра-венгерскай арміі.

#### Баявы склад на 1 кастрычніка 1914 года 
* XІ корпус (пераведзены з 3-й арміі Заходняга фронту)
* XVIІ корпус (пераведзены з 8-й арміі Усходняга фронту)
* XX корпус (пераведзены з 8-й арміі Усходняга фронту)
* Рэзервовы Гвардзейскі корпус (пераведзены з 2-й арміі Заходняга фронту)
* Ландверны корпус (пераведзены з 1-й аўстра-венгерскай арміі)
* ІІІ кавалерыйскі корпус (пераведзены з Заходняга фронту)

#### Камандуючыя 
* Генерал-палкоўнік Паўль фон Гіндэнбург (18.9.1914—2.11.1914)
* Генерал ад кавалерыі (з 17.12.1914 генерал-палкоўнік) Аўгуст фон Макензен (2.11.1914—17.4.1915)
* Генерал ад кавалерыі Леапольд Баварскі (17.4.1915—30.6.1916)

### Другое фарміраванне 
*Новая* 9-я армія была створана 6 верасня 1916 года ў Трансільваніі для ўдзелу ў Румынскай кампаніі. Была расфармірована 18 верасня 1918 года на Заходнім фронце. Разам з 1-й аўстра-венгерскай арміяй яны ўтварылі Зібенбуржскі сектар.

Image:Romania-WW1-1.jpg|Румынскае ўварванне ў Аўстра-Венгрыю, жнівень 1916 года.
Image:Romania-WW1-2.jpg|Контратака Цэнтральных дзяржаў, верасень–кастрычнік 1916 года.
Image:Romania-WW1-3.jpg|Аперацыі ў Румыніі, з лістапада 1916 да студзеня 1917 года.

#### Баявы склад на верасень 1916 года 
* Рэзервовы XXXIX корпус
* Кавалерыйскі корпус Шметафа

#### Камандуючыя 
* Генерал ад інфантэрыі Эрых фон Фалькенгайн (6.09.1916—1.05.1917)
* Генерал ад інфантэрыі Роберт фон Кош (1.05.1917—10.06.1917)
* Генерал ад інфантэрыі Яганес фон Эбен (10.06.1917—9.6.1918)
* Генерал ад інфантэрыі Фрыц фон Белаў (9.6.1918—6.8.1918)
* Генерал ад інфантэрыі Адольф фон Карлавіц (6.8.1918—18.9.1918)

## Гл. таксама 
* Баявы расклад Германскай імперскай арміі ў 1918 годзе

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Ваенная гісторыя Германіі
Катэгорыя:Арміі Германіі ў Першай сусветнай вайне
Бянёўскі

**«Бянё́ўскі»** () — няскончаная паэма Юльюша Славацкага, пяць першых песень якой былі напісаны ў 1840—1841 гадах і апублікаваныя ў 1841 годзе. Астатнія часткі паэмы не былі выдадзены пры жыцці паэта — выдаў іх Антоні Малецкі ў зборніку «Пасмяротныя сачыненні Славацкага» (). Паэма мусіла быць разлікам Славацкага з непрыязнай да яго літаратурнай крытыкай, а таксама голасам у спрэчцы паэта з Адамам Міцкевічам і яго прыхільнікамі, замалёўкай уласнае паэтычнай праграмы і спробай усталяваць сябе ў якасці новага духоўнага правадніка польскага народа. Гэта была таксама спроба паказаць свой асабісты вобраз былой польскасці, які адрозніваўся ад прадстаўленых у «Пане Тадэвушы» і папулярных раней «Помніках Сапліцы». Форма твора пазычаная з паэмы «Дон Жуан» Байрана.

Сюжэт твора распавядае пра падарожжы і лёс шляхціча Маўрыцыя Бянёўскага, сапраўднай гістарычнай асобы, удзельніка Барскай канфедэрацыі 1768 г., пазней — вядомага падарожніка. Аўтар пераўтварае яго ў паўгалечнага дробнапамеснага шляхціча, пазбаўленага якое-небудзь рамантычнасці. Славацкі адмаўляецца ад звыклай у рамантызме паэтызацыі герояў і падзей, ад традыцыйнага эпічнага наратыву. Згодна з правіламі свабоднай (дэгрысыйнай) паэмы, фабула ахоплівае невялікую частку твора (каля 50 %); аўтар шматразова адыходзіць ад яе, каб акцэнтаваць уласную ўвагу на тэме актуальнага літаратурнага жыцця і палітычнай сітуацыі. Твор напісаны актавамі на ўзор «Дон Жуана» Байрана.

У V песні Славацкі выступае ў працьборства з першым паэтам Польшчы. Ён прызнае веліч Міцкевіча, але падкрэслівае ўласную магутнасць, якая дазваляе нароўні змагацца з «літоўскім богам».

Катэгорыя:Творы Юльюша Славацкага
Група армій Макензена

**Гру́па а́рмій Маке́нзена** () — воінскае аб’яднанне Імперскай Германскай арміі падчас Першай сусветнай вайны, якая дзейнічала ў Сербіі ў перыяд з 18 верасня 1915 года да 11 кастрычніка 1916 года пад камандаваннем генерал-фельдмаршала Аўгуста фон Макензена.

Адпаведна новым камандуючым яна была перайменавана 11 кастрычніка 1916 года ў **групу армій Белава**, а 23 красавіка 1917 года ў **групу армій Шольца**.

## 1915—1916 гады 
Група арміі была сфармавана ў верасні 1915 года для ўварвання ў Сербію. Аперацыя пачалася 7 кастрычніка і пад канец студзеня 1916 года ўся тэрыторыя Сербіі, Чарнагорыі і вялікая частка Албаніі была ў руках Цэнтральных дзяржаў. Пасля гэтага фронт стабілізаваўся на македонска-грэчаскай мяжы.

### Баявы склад ў 1915—1916 гады 
* Германская 11-я армія (пад камандаваннем Макса фон Гальвіца)
* Балгарская 1-я армія (Клімент Баяджыеў)
* Аўстра-венгерская 3-я армія (Герман Кёвес фон Кёвесгаза)

Балгарская 2-я армія таксама прымала ўдзел у нападзенні на Сербію, але яна заставалася пад прамым кантролем балгарскага камандавання.

## 1916—1918 гады 
30 ліпеня 1916 года фельдмаршал Макензен быў пераведзен на Румынскі фронт і Група армій часова апынулася пад камандаваннем Балгарскага генштабу.

11 кастрычніка 1916 года Ота фон Белаў быў прызначаны новым камандуючым і Група армій атрымала назву Група армій Белава ().

23 красавіка 1917 года фон Белаў быў заменены Фрыдрыхам фон Шольцам і Група армій атрымала назву Група армій Шольца ().

### Баявы склад ў 1916—1918 гады 
* Германская 11-я армія (пад камандаваннем Арнольда фон Вінклера, пераемнік — Куна фон Штойбен)
* Балгарская 1-я армія (Клімент Баяджыеў, пераемнік — Дзімітар Гешаў)

## Гл. таксама 
* Баявы расклад Германскай імперскай арміі ў 1918 годзе

## Спасылкі 
* Die Deutschen Heeresgruppen im Ersten Weltkrieg

## Літаратура 
Катэгорыя:Ваенная гісторыя Германіі
Катэгорыя:Групы армій Германіі ў Першай сусветнай вайне
Міханавічы (могілкі)

**Могілкі Міханавічы** — адны з абмежавана дзеючых могілак Мінска. Плошча: 62,94 га, год адкрыцця: 1984. Пахавана каля 50 тыс. чал. (альбо каля 51 тыс.), знаходзяцца ў вёсцы Серафімова Мінскага раёна. На тэрыторыі могілак знаходзіцца часоўня ХІХ ст. Гатаўскай царквы.

## Вядомыя асобы, пахаваныя на могілках 
* Георгій Міхайлавіч Кокін (1907—1984) — беларускі спецыяліст у галіне аўтамабілебудавання.
* Адам Аляксандравіч Паўлюкавец (1939—1994) — беларускі паэт, публіцыст, перакладчык, паліглот.

## Спасылкі 
* Схема могілак «Міханавічы»

Катэгорыя:Могілкі Мінска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1984 годзе
Катэгорыя:1984 год у Мінску
Тытус Дымек

**Ты́тус Ды́мек** (; , , Расійская імперыя — , , ПНР) — польскі .

## Біяграфія 
Тытус нарадзіўся 2 студзеня 1899 года ў Клецку ў сям'і рамесніка Караля Дымека і Алены Памадоўской. Пасля заканчэння школы юнак пачаў працаваць у ліцейным цэху ў горадзе Крывы Рог.

У 1921 годзе пасля пераезду на пастаяннае месца жыхарства ў Польшчу больш за дзесяць гадоў займаў пасаду хіміка-лабаранта.

З 1932 года навучаўся ў  ў Варшаве, пры якім існаваў свой эксперыментальны тэатр. Спачатку Тытус знаходзіўся ў ім у ролі слухача, а пазней стаў выступаць на сцэне. У 1934 годзе акцёр дэбютаваў у сталічным тэатры Comoedia, у якім працаваў пад кіраўніцтвам рэжысёра Эўгеніюша Парэды ў сезоне 1934—1935 гг. У прыватнасці, 29 лістапада 1934 г. Тытус Дымек сыграў у пастаноўцы «Ірад». Працуючы ў тэатры Рэдуты асабліва запомніўся роляй пана Твардоўскага ў спектаклі «Кракаўскі кашальковы невад». У 1938—1939 гадах з'яўляўся кіраўніком студыі акцёрскага майстэрства для моладзі пры Інстытуце «Рэдута», якая насіла назву «Акоп».

Падчас Другой сусветнай вайны ў баявых дзеяннях не ўдзельнічаў, займаючы пасаду клерка ў Падатковай палаце. Пасля заканчэння вайны Тытус Дымек зноў вярнуўся на сцэну. Яго прынялі ў трупу , дзе ён больш за дваццаць гадоў іграў у эпізадычных ролях. Быў задзейнічаны амаль у пяці дзясятках спектакляў, сярод якіх «Гамлет», «», «Пенелопа», «Кароль і акцёр».

У 1951 годзе польскі рэжысёр  запрасіў Тытуса сыграць у ваеннай драме «» эпізадычную ролю сляпога музыканта. Фільм двойчы — у 1954 і 1965 гадах намінаваўся на «Залатую пальмавую галіну».

Акцёр завяршыў тэатральную кар'еру ў 1968 годзе, ва ўзросце 69 гадоў. Тытус Дымек сканаў 23 лістапада 1970 г. у Варшаве.

## Спасылкі 
* Клетчанин снялся в фильме номинанта Каннского кинофестиваля
Крык рабіны

**Крык рабіны** () — п’еса , пастаўленая ў 1949 годзе адразу ў некалькіх тэатрах Польшчы, а тэкст выйшаў у тым жа годзе некалькімі выданнямі.

## Перадгісторыя 
Па адной з версій, непадзеленае каханне Людвіка Шпіцнагеля да Анэлі Рдултоўскай стала прычынай яго самазабойства ў 1827 годзе. Пацвярджаюць гэтую гіпотэзу два творы Шпіцнагеля, якія засталіся ў рукапісах: *Garść snowskiej ziemi* і *List pożegnalny*, але, хутчэй за ўсё, першы з іх з’явіўся яшчэ падчас наведвання Снову ў ліпені 1824 года, а другі не падобны на твор, што выйшаў з-пад пяра Людвіка Шпіцнагеля зрабіў каханай Людвіка не Анэлю, а яе родную сястру Лаўру.

## Пастаноўкі 
П’еса ставілася прынамсі пяць разоў: Прэм’ерная пастаноўка рэжысёра  (1949, Варшава), а таксама пастаноўкі рэжысёраў  (1949, Познань), Густавы Блонскай-Кондрат (1949, Торунь), Ежы Ронарда Буянскага (1949, Кракаў) і  (1969, Тэатр польскага радыё).

Афармленнем пастаноўкі Густавы Блонскай-Кондрат займаўся вядомы польскі мастак , а пастаноўкі Ежы Ронарда Буянскага — польскі мастак і сцэнограф .

## Ролі і іх выканаўцы 
* Маршалак Рдултоўскі — Чэслаў Каліноўскі, Тадэвуш Хмялеўскі, , , 
* Пані Рэгентша — Ядзвіга Гжылеўская-Бужынская, Яўгенія Падбароўна, Антаніна Клоньская, 
* Канстанты — , Збігнеў Лабадзінскі, , , 
* Лаўра (Анэля) — , Марыя Уршуноўна, Марыя Багурская, Цаліна Менцнер
* Людвік Шпіцнагель — , Здзіслаў Салабурскі, , Анджэй Навакоўскі, 
* Міхал — , , , 
* Войцех — Януш Навацкі, , Ян Крыўдзяк, 
* Аран — Тытус Дымек, Людвік Бенуа, Людвік Рушкоўскі, 
* Пан камісар — Аляксандр Міхалоўскі, Здзіслаў Рэльскі, Раман Вайтовіч, 
* Ксёндз канонік — , Юліўш Хадацкі, Мечыслаў Яблоньскі, 
* Пані Шамбеланава — Яніна Сакалоўская, , Яніна Зяліньская, 
* Панна Шамбеланава — Аліна Яноўская, , , Ханна Зяліньская
* Сервацы — , Ежы Кардоўскі, 
* Амброзі — Валадзімір Смешка, , Уладзімеж Касіньскі
* Мадмуазель — Яўгенія Драбік-Віткоўская, Ванда Недзялкоўская
* Суседзі — Уладзімеж Канёўскі, Ян Норвід, , Эмілія Яворская

## Спасылкі 
* Krzyk jarzębiny (Пералік тэатральных пастановак) 

Катэгорыя:Тэатр Польшчы
Катэгорыя:П’есы на польскай мове
Катэгорыя:Рдултоўскія
Сукала

**Сукала** — прылада для намотвання нітак, таксама беларускае прозвішча.

## Прозвішча 
* Аляксандр Васільевіч Сукала (1951—2022) — беларускі вучоны ў галіне педыятрыі, акадэмік НАН Беларусі.
* Валянцін Алегавіч Сукала (нар. 1942) — беларускі дзяржаўны дзеяч.
* Іосіф Пятровіч Сукала — беларускі паэт.

Катэгорыя:Беларускія прозвішчы
Планёр

у ходзе правядзення паветрана-дэсантнай аперацыі «Маркет-Гардэн" 1944]]
**Планёр** (, ад лац. *planum*&nbsp;— *плоскасць*)&nbsp;— безматорны лятальны апарат цяжэйшы за паветра.

Планёр не мае ўласнай механічнай цягі. Стварэнне неабходнай пад’ёмнай сілы дасягаецца наданнем планёру хуткасці пры ўзлёце. Гэта дасягаецца буксіраваннем яго самалётам (аўтамабілем, матацыклам) або гумовым шнурам (амартызатарам), які расцягваецца ўручную планерыстамі. Адчапіўшыся ад буксіра, планёр, які ўзляцеў, можа толькі планіраваць, то бок зніжацца па нахільнай траекторыі. Выкарыстоўваючы ўзыходзячыя плыні паветра, планёр можа лятаць гарызантальна, лунаць і нават набіраць вышыню. Такі тып палёту мае агульную назву планіраванне або лунанне. Планёры шырока прымяняюцца ў авіяцыйным спорце.

У вайсковай справе яны могуць быць выкарыстаныя для выкіду паветраных дэсантаў, перакідвання рыштунку і баявой тэхнікі.

Упершыню планёр сканструяваны ў 1853 годзе Дж. Кейлі. На мяжы XIX—XX стст. найвядомейшым вытворцам планёраў быў Ота Ліліенталь. Вырабіўшы і выпрабаваўшы безліч мадэляў, ён стварыў удалую канструкцыю балансірнага планёра з добрымі лётнымі характарыстыкамі.

Росквіт планёраў выпаў на 1920—1930-я гады, калі пачаўся сапраўдны бум планёрных школ. У СССР ён быў нават у правінцыі. Шмат пілотаў Другой сусветнай вайны здзейснілі свае першыя палёты ў гэтых школах. Даступнасць і адносная таннасць спрыялі значнаму пашырэнню планёрнага спорту пасля заканчэння вайны.

## Гл. таксама 
* Авіацыя беспілотная
* Парашут
* Паветрана-дэсантныя войскі
* Параплан

## Спасылкі 
* Планер своими руками  
* Виртуальный справочник о планерах 

Катэгорыя:Планёры
Катэгорыя:Планерызм
Катэгорыя:Спорт
Бернд Шустэр

**Бернд Шустэр** (; нар. , Аўгсбург, ФРГ) — нямецкі футбольны трэнер, у мінулым прафесійны футбаліст. Выступаў на пазіцыі паўабаронцы. Найбольш вядомы па выступах за «Барселону».

Чэмпіён Еўропы 1980 года ў складзе зборнай ФРГ, трохразовы чэмпіён Іспаніі, шасціразовы ўладальнік Кубка Іспаніі.

Адзін з лепшых футбалістаў Еўропы 1980, 1981 і 1985 гадоў па версіі часопіса «France Football».

Катэгорыя:Футбалісты Германіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Германіі па футболе
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Германіі
Катэгорыя:Ігракі ФК УНАМ Пумас
Катэгорыя:Ігракі ФК Баер 04
Катэгорыя:Ігракі ФК Атлетыка Мадрыд
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэал Мадрыд
Катэгорыя:Ігракі ФК Барселона
Катэгорыя:Ігракі ФК Кёльн
Катэгорыя:Трэнеры ФК Малага
Катэгорыя:Трэнеры ФК Бешыкташ
Катэгорыя:Трэнеры ФК Рэал Мадрыд
Катэгорыя:Трэнеры ФК Хетафэ
Катэгорыя:Трэнеры ФК Левантэ
Катэгорыя:Трэнеры ФК Шахцёр Данецк
Катэгорыя:Трэнеры ФК Херэс
Катэгорыя:Трэнеры ФК Кёльн
Катэгорыя:Трэнеры ФК Фартуна Кёльн
Дзюралюміній

**Дзюралюміній, дзюралюмін, дзюраль** — збіральнае азначэнне групы высокатрывалых алюмініевых сплаваў. Асноўнымі легіраванымі элементамі ё медзь (4,4 %), магній (1,5 %), марганец (0,6%) і алюміній (93,5%) ад масы. Тыповае значэнне мяжы цякучасці —  450 МПа, якое, аднак, залежыць ад складу і тэрмаапрацоўкі.

## Уласцівасці і ўжыванне 
Першае ўжыванне дзюралімінію — выраб каркасу дырыжабляў калянай (жорсткай) канструкцыі, з 1911 года — больш шырокае ўжыванне. Склад сплаву і тэрмаапрацоўка ў гады вайны былі засакрэчаны. Дзякуючы высокай удзельнай трываласці дзюралюміній, пачынаючы з 1920-х, становіцца важным канструкцыйным матэрыялам у самалётабудаванні.

Шчыльнасць сплаву 2&nbsp;500—2&nbsp;800 кг/м³, тэмпература плаўлення каля 650°C. Сплаў шырока выкарыстоўваецца ў авіябудаванні, пры вытворчасці хуткасных цягнікоў  і ў іншых галінах машынабудавання (бо адрозніваюцца істотна большай цвёрдасцю параўнальна з чыстым алюмініем).

Пасля абпалу (нагрэву да тэмпературы прыблізна 500 °C і ахаладжэння) стае мяккім ды гнуткім (як алюміній), пасля старэння (прыроднага пры 20 °C — некалькі сутак, штучнага пры павышанай тэмпературы— некалькі гадзін) стае цвёрдым і каляным.

Недахоп дзюралюмінію — нізкая каразійная стойкасць, таму вырабы патрабуюць пільнай засцярогі ад карозіі. Лісты дзюралюмінію, як правіла, лакіруюць чыстым алюмініем.

Катэгорыя:Сплавы алюмінію
Блокінг-генератар

(трыёдзе)]]
**Блокінг-генератар** — рэлаксацыйны генератар з глыбокай трансфарматарнай адваротнай сувяззю. Выпрацоўвае імпульсы малой працягласці з вялікім перыядам паўтору.

Працуюць у аўтагенератарным і чакальным рэжымах. У мэтах павелічэння стабільнасці ў схему генератара можа дадавацца вагальны контур.

## Асноўныя якасці 
Блокінг-генератар адрозніваецца прастатой будовы, лёгкасцю сінхранізацыі і добрай стабільнасцю, магчымасцю атрымаць значную магутнасць у імпульсе пры адносна невялікай сярэдняй магутнасці.

## Выкарыстанне 
Блокінг-генератары выкарыстоўваюцца ў імпульснай тэхніцы, радыёпрыёмнай, радыёлакацыйнай і тэлевізійнай апаратуры і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Імпульсная тэхніка
Вайсковая авіяцыя

, F-86 Sabre, P-38 Lightning і P-51 Mustang выконваюць палёт на авіяшоў на авіабазе Лэнглі, Вірджынія, США]]
 самалёт Ан-124]]
 вайсковага прызначэння]]
**Вайсковая авіяцыя**&nbsp;— разнавіднасць авіяцыї, якая змяшчае розныя віды самалётаў, верталётаў і іншых лятальных апаратаў, з мэтай вядзення вайсковых дзеянняў у паветранай прасторы.

Тэрмін *«вайсковая авіяцыя»* у шэрагу краін ідэнтычны паняццю Ваенна-паветраныя сілы. На ўзбраенні авіяцыйных часцей знаходзяцца:
* самалёты (пілатаваныя і беспілотныя; палубныя і наземнага базавання)
* гідрасамалёты
* верталёты.
Аснову баявой моцы вайсковай авіяцыі складаюць звышгукавыя ўсепагодныя самалёты, аснащаныя разнастайным бомбавым і ракетна-артылерыйскім узбраеннем, здольныя ўшчэнціць на далёкіх адлегласцях цэлі як ядзернымі, так і звычайнымі сродкамі.

У залежнасці ад прызначэння і падпарадкавання вайсковая авіяцыя ў большасці краін дзеліцца на віды:
* армейская,
* франтавая (тактычная),
* далёкая (стратэгічная),
* супрацьпаветранай абороны,
* авіяцыя ваенна-марскога флоту (берагавая, карабельная, палубная) 
* ваенна-транспартная авіяцыя.
Залежна ад баявых задач і характару дзеянняў вайсковая авіяцыя дзеліцца на роды:
* бамбардзіровачная (ракетаносная),
* знішчальна-бамбардзіровачная,
* знішчальная,
* штурмавая,
* выведвальная,
* супрацькарабельная,
* мінна-тарпедная,
* транспартная]],
* спецыяльная (адмысловая) і дапаможная.

## Гл. таксама 
* Ваенна-паветраныя сілы
* Цывільная авіяцыя
* Войскі радыёэлектроннай барацьбы
* Беспілотны лятальны апарат

## Літаратура 
* «А—БЮРО»Маршал Советского Союза А. А. ГРЕЧКО — председательМ.Воениздат1976&nbsp;1&nbsp;45-55ISBN 00101-030. (рос.)
* (англ.) Aviation History. New York: Primedia Special Interest Publications, 1996.
* (англ.) *Gross, Charles Joseph*. American Military Aviation: The Indispensable Arm. College Station Texas A&M University Press, 2002.

## Спасылкі 
* Крылы Украіны. Вайсковая авіяцыя.
* (рус.) Вайсковая авіяцыя.
* (рус.) Вайсковая авіяцыя ў пасляваенны перыяд.
* (рус.) Энцыклапедыя вайсковай авіяцыі Расіі.

Катэгорыя:Авіяцыя
Катэгорыя:Вайсковая авіяцыя
Андэрсен

**Андэрсен** — дацкае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Стэфан Андэрсен (нар. 1981) — дацкі футбаліст.
* Ханс Крысціян Андэрсен (1805—1875) — дацкі пісьменнік.

## Гл.таксама 
* Андэрсан
Шустэр

**Шустэр** (, ) — нямецкае і яўрэйскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Бернд Шустэр — нямецкі футбольны трэнер
* Рудальф Шустэр — 2-і прэзідэнт Славакіі
* Францыск Іванавіч Шустэр — архітэктар
Суарэс

**Суарэс** () — іспанскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Адольфа Суарэс, іспанскі дзяржаўны дзеяч
* Луіс Суарэс, уругвайскі футбаліст
Агнёўка яловая

**Агнёўка яловая**, **Гімнапіл яловы** (*Gymnopilus sapineus*) — шапкавы базідыяльны грыб з роду гімнапіл сямейства страфарыевых.

## Апісанне 
Шапка дыяметрам 3—8 см, шыроказваночкападобная, пукатая, з апушаным краем, валакніста-лускаватая або з вохрана-бураватым адценнем. Мякаць жоўтая, пругкая, з горкім смакам і рэзкім пахам гнілой драўніны. Пласцінкі вузкія, чыстыя, прырослыя зубцом, вохрана-жоўтыя. Ножка цыліндрычная або каля асновы расшыраная, пустая, уздоўжвалакністая, з жаўтаватымі рэшткамі картыны, уверсе светлая, унізе бураватая. Споры яйцападобна-эліпсаідальныя, шурпатыя, іржава-бураватыя.

## Арэал і экалогія 
Пашырана ў Еўразіі, Паўночнай Амерыцы; на Беларусі трапляецца ўсюды. Расце ў лясах групамі на галлі і пнях пераважна хвойных парод. Пладаносіць у жніўні-верасні.

## Значэнне 
Неядомая.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Страфарыевыя
Гімн Брунея

**Божа, блаславі Султана** («Allah Peliharakan Sultan») — нацыянальны гімн Брунея.

## Тэкст гімна 
## Спасылкі 
* Гімн Брунея

Бруней
Катэгорыя:Бруней
Андэрс

**Андэрс** — імя і прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Томас Андэрс, нямецкі поп-спявак
* Уільям Элісан Андэрс, амерыканскі астранаўт
* Уладзіслаў Андэрс (1892—1970) — генерал польскай арміі.
Агнёўка вуглялюбная

**Агнёўка вуглялюбная**, **лускаўніца вуглялюбная** (*Pholiota highlandensis*) — шапкавы базідыяльны грыб з роду  сямейства .

## Апісанне 
Пладовае цела грыба — шапка на ножцы. Шапка дыяметрам 3—8 см, плоска-пукатая. Скурка слізістая, гладкая, шараватая або жоўта-карычневая, часта з святлейшым краем. Мякаць жаўтаватая. Пласцінкі прырослыя, брудна-жаўтаватыя, з узростам аліўкава-карычневыя. Ножка цыліндрычная, пустая, з карычняватым валакніста-камякаватым кольцам, слабалускаватая, жаўтаватая, каля асновы бураватая. Споры яйцападобна-эліпсаідальныя, гладкія, жоўта-бурыя.

## Распаўсюджанне 
Пашырана ў Еўразіі, Паўночнай Амерыцы. На тэрыторыі Беларусі трапляецца ўсюды. Расце звычайна групамі на месцы вогнішчаў. Пладаносіць у чэрвені—верасні.

Неядомая.

## Літаратура 
* Агнёўка вуглялюбная //  — С. 27.

## Спасылкі 
* Pholiota highlandensis // International Mycological Association (IMA)

Катэгорыя:Страфарыевыя
Катэгорыя:Грыбы Еўразіі
Катэгорыя:Грыбы Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Неядомыя грыбы
Агнёўка шышкавая

**Агнёўка шышкавая** (*Dioryctria abietella*) — від матылёў сямейства агнёвак.

Насяляе хваёвыя і мяшаныя лясы. Пашкоджвае хвою, елку, піхту, лістоўніцу. Лёт у чэрвені—жніўні.

Вусені (даўжыня 20—27 мм) жывуць у шышках і парастках хвойных, зімуюць у подсціле ў пляскатых шаравата-белых коканах.

## Літаратура 
*  — С. 27—28.

Катэгорыя:Агнёўкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1775 годзе
Манаплан

&nbsp;— нізкаплан]]

**Манаплан** (ад грэч. *μόνος*, «адзін» і  — «плоскасць») — самалёт, які мае адну пад'ёмную паверхню (адно крыло), у адрозненне ад біплана ці трыплана.

Па вышыні ўсталёўкі крыла адносна фюзеляжа манапланы дзеляцца на тыпы:
* Нізкапланы;
* Сярэднепланы;
* Высокапланы;
* Парасоль (ад  — парасолька) — крыло над фюзеляжам.
Калі ў манаплана крыло не падтрымліваецца разчалкамі, стойкамі альбо падкосамі, яго называюць ''вольнапад'ёмным''.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Аэрадынамічныя схемы
Катэгорыя:Манапланы
Рэактыўны рухавік

**Рэактыўны рухавік** — рухавік, які стварае рэактыўны рух праз хуткае выцяканне працоўнага цела з сапла, найчасцей працоўным целам ёсць гарачыя газы, ствараемыя праз спальванне паліва ў камерах згарання. Падзяляюцца на турбарэактыўныя, пульсуючыя, прамацечныя (эфектыўна працуюць толькі пры звышгукавых хуткасцях) і ракетныя рухавікі.

## Авіяцыйныя рэактыўныя і газатурбінныя рухавікі 
У адрозненне ад поршнявых рухавікоў, рабочы працэс у рэактыўных рухавіках здзейсняецца безупынна. У камеру згарання асобна падаюцца гаручае з паліўных бакаў і паветра з атмасферы. Паветра сціскаецца, праходзячы праз дзіфузор (у прамацечных РР) ці турбіну. Адпаведна змяненням з гаручай сумессю, камеру згарання ўмоўна дзеляць на тры зоны. У першай паліва выпарваецца і стварае гаручую сумесь. У другой адбываецца згаранне паліўна-паветранай сумесі. У трэцяй прадукты згарання, тэмпература якіх дасягае 2 300 °C, разбаўляецца паветрам, пасля чаго іх можна падаваць на турбіну, не баючыся звесці (вывесці з строю) яе лапаткі. На выхадзе з турбіны газы пападаюць у фарсажную камеру. Сюды пры неабходнасці падаецца дадатковая порцыя паліва, пры згаранні якой атрымліваюць дадатковую магутнасць.

 Згаранне рэактыўнага паліва суправаджаецца ўтварэннем нагару на фарсунцы, галоўцы і сценках рабочай камеры. Нагара утвараецца тым больш, чым вышэй тэмпература кіпення, вязкасць і шчыльнасць паліва і наяўнасць араматычных угляводаў. Нагараўтварэнне змяняе гідраўлічныя характарыстыкі фарсунак, якасць распылення пагаршаецца, што прыводзіць да павышанай дымнасці рухавіка. Рабочы працэс у газатурбінных устаноўках падобны да працэса, што працякае у РР. Там і там у камеру згарання асобна падаецца паліва і сціснутае паветра. У першай зоне адбываецца змешванне, далей актыўнае гарэнне і дагаранне сумесі. Прадукты згарання круцяць кола газавай турбіны. Істотнай адметнасцю ёсць тое, што ў  газатурбінных устаноўках няма фарсажнай камеры. У газавых турбінах прадукты згарання таксама разбаўляюцца вялікай колькасцю паветра, у выніку чаго тэмпература зніжаецца з 1 800-2 000 °C да 600—850 °C. Такім чынам, агульная колькасць паветра, што траціцца, у некалькі разоў большая за стэхіяметрычна неабходную. Аднак колькасць першаснага паветра, якое падаецца ў камеру згарання, складае  25-35 % ад усяе колькасці, таму каафіцыент яго лішку пры гарэнні роўны 1,1-1,5. Праз вялікія траты цяпла ККД найпрасцейшых газатурбінных установак складае 20-26 %, камбінаваных (аснашчаных дызель-генератарам з наддувам) — да 40 %.

Стацыянарныя газатурбінныя ўстаноўкі пры адпаведнай падрыхтоўцы могуць спажываць усе віды паліва, уключна цвёрдае і газападобнае.

## Гл. таксама 
* Паветрана-рэактыўны рухавік
* Прамацечны паветрана-рэактыўны рухавік
* Ракетны рухавік
Катэгорыя:Рухавікі
Eugenia petrikensis

''''*  — від двухдольных расліны роду  сямейства . Упершыню апісаны батанікамі Нілам Уілтанам Сноў і Фалі Рандрыатафіка ў 2012 годзе.

У 2013 годзе таксон увайшоў у спіс дзесяці самых выдатных відаў года па версіі Міжнароднага інстытута па даследаванні відаў (ЗША).

Відавы эпітэт дазены па назве лесу Петрыкі — адзінага месца, дзе расце расліна.

Невялікі арэал *Eugenia petrikensis'' знаходзіцца пад істотным ціскам людзей, у сувязі з чым від лічыцца выміраючым.

Катэгорыя:Міртавыя
Катэгорыя:Эндэмікі Мадагаскара
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 2012 годзе
Белы рух

**Белы рух** (таксама сустракалася **«Белая справа»**, **«Белая ідэя»**) — вайскова-палітычны рух разнастайных у палітычным дачыненні сіл, сфарміраваны ў ходзе Грамадзянскай вайны 1917—1923 гадоў у Расіі дзеля скідання савецкай улады. Складаўся з прадстаўнікоў як умераных сацыялістаў і рэспубліканцаў, так і манархістаў, аб'яднаных супраць бальшавіцкай ідэалогіі і дзейнічалых на грунце прынцыпу «Вялікай, Адзінай і Непадзельнай Расіі». Белы рух быў найбуйнейшай антыбальшавіцкай вайскова-палітычнай сілай падчас Грамадзянскай вайны ў Расіі і існаваў нароўні з іншымі дэмакратычнымі антыбальшавіцкімі ўрадамі, нацыяналістычнымі сепаратысцкімі рухамі ва Украіне, Паўночным Каўказе, у Крыме і басмацтвам у Сярэдняй Азіі. Тэрмін «Белы рух» узнік у Савецкай Расіі, а з 1920-х гг. стаў ужывацца і ў рускай эміграцыі.

Шэраг прыкмет адрознівае Белы рух ад астатніх антыбальшавіцкіх сіл Грамадзянскай вайны:
# Белы рух быў арганізаваным ваенна-палітычным рухам супраць савецкай улады і саюзных ёй палітычных структур, яго непрымірымасць у адносінах да савецкай улады выключала які-небудзь мірны, кампрамісны вынік Грамадзянскай вайны.
# Белы рух адрознівала ўсталёўка на прыярытэт у ваенны час аднаасобнай улады над калегіяльнай, а ваеннай — над грамадзянскай. Для белых урадаў была характэрна нябытнасць выразнага падзелу ўлад, паважныя органы ці не гулялі ніякай ролі ці мелі толькі дарадчыя функцыі.
# Белы рух спрабаваў легалізаваць сябе ў маштабе ўсёй краіны, абвяшчаючы сваю пераемнасць ад далютаўскай і дакастрычніцкай Расіі.
# Прызнанне ўсімі рэгіянальнымі белымі ўрадамі агульнарасійскай улады адмірала А. В. Калчака прыводзіла да жадання дасягнуць агульнасці палітычных праграм і каардынацыі вайсковых дзеянняў. Развязак аграрнага, працоўнага, нацыянальнага і іншых асноўных пытанняў было прынцыпова падобным.
# Белы рух меў агульную сімволіку: трохкаляровы бела-сіне-чырвоны сцяг, герб, афіцыйны гімн «Калі хвалебны наш Бог у Сіёне».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* .

## Спасылкі 
* Пропагандистская война: белые против красных — передача радиостанции «Эхо Москвы» совместно с журналом «Знание — сила»
* Общественно-исторический клуб «Белая Россия»
* Белое движение в лицах — Хронос
* Белое движение в годы гражданской войны в России (1917—1922 гг.)
* Белое движение в Крыму — Крымология 
* Сайт Дроздовского Объединения 
* Князь Анатолий Ливен и Ливенцы 
* Сайт «Антибольшевистская Россия»
* Белая Гвардия
* Союз Православных Офицеров. Белое движение
* Возрождение Державы 
* Сайт рабочей группы Программы «Галлиполийское дело» 
* «Крым в 1920 году»…
* Вологодское Дроздовское объединение
* Официальный сайт I Отдела Русского Обще-Воинского Союза (РОВС)
* Официальная группа II Отдела РОВС (Малороссия, Крым)
* «Память Чести» — Фонд по увековечению памяти участников Белого Движения
* Сайт историка Сергея Владимировича Волкова
* Добровольческий Корпус
* Военная форма Белой Армии 
* Белое Движение — крупный тематический паблик Facebook
* Белое Движение — Россия в красках
Масіра

**Масі́ра** () — востраў у Аравійскім моры каля ўзбярэжжа Амана. Плошча сушы - 649 км². Насельніцтва (2014 г.) - 14825 чал.

## Геаграфія 
Востраў Масіра месціцца на захадзе Аравійскага мора ў 14,2 км ад Аравійскага паўвострава, у 331 км на поўдзень ад Маската, сталіцы Амана. Даўжыня з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад — 65,5 км. Найбольшая шырыня — 16,55 км.

Масіра фактычна з'яўляецца працягам суседніх раёнаў Аравійскага паўвострава. Паверхня пагорыстая, асабліва ва ўсходняй частцы. Найвышэйшы пункт — гара Мадруб — дасягае 256 м над узроўнем акіяна. Паўночны ўсход заняты камяністым плато. На захадзе вылучаюцца невялікія прыбярэжныя даліны. Берагі пясчаныя або камяністыя. На Масіры няма сталых вадацёкаў. Аднак улетку, калі мусоны прыносяць цёплыя дажджы, утвараюцца часовыя рэкі. На востраве здабываюць медзь. 

Клімат трапічны спякотны. Самы цёплы месяц — май, калі сярэдняя тэмпература дасягае +35,4°C. Востраў знаходзіцца ў зоне актыўнасці разбуральных трапічных цыклонаў.

## Прырода 
Для вострава Масіра характэрны пустынныя, паўпустынныя і саванныя ландшафты. Флора і фаўна сушы бедныя. Аднак пляжы Масіры — важнае месца для размнажэння марскіх чарапах. Каля вострава сустракаюцца каралавыя рыфы з багатай марской фаўнай.

## Гісторыя 
Востраў Масіра быў населены каля 4 тысяч гадоў таму і доўгі час з'ўляўся важным месцам для здабычы медзі. Мяркуецца, што старажытныя грэкі ведалі яго пад назвай Серапіс. Паміж 324 г. да н. э. і 321 г. да н. э. яго наведваў Неарх. Некаторы час ён з'яўляўся транзітным пунктам для гандлю паміж Індыяй і Рыімскай імперыяй. Яго жыхароў апісвалі як рыбакоў і лаўцоў чарапах. Сярэднявечны вандроўнік Ібн Батута паведамляў пра Масіру як пра буйны востраў, дзе жыхары ядуць толькі рыбу.

У 1933 г. са згоды султана Маската брытанцы пабудавалі на поўначы вострава невялікую ваенную базу для дазапраўкі гідрасамалётаў. Яна мела важнае значэнне ў гады II Сусветнай вайны, паколькі дазваляла сачыць за падлодкамі, якія маглі пагражаць караблям, што ішлі з Персідскага заліва. У 1942 г. адбылася сутычка паміж брытанскімі ваеннымі і мясцовымі правадырамі, якая скончылася на карысць брытанцаў. У 1977 г. база была перададзена ў маёмасць аманскім ВПС. Ёй таксама карыстаюцца амерыканскія ваенныя.

## Эканоміка 
Насельніцтва вострава Масіра традыцыйна займаецца рыбалоўствам, здабычай медзі і прыбярэжным гандлем. Пасля II Сусветнай вайны найбольш важнае значэнне для эканомікі вострава атрымала абслугоўванне ваеннай базы, што месціцца ў паўночнай частцы. У апошнія дзесяцігоддзі паступова развіваецца турызм.

## Галерэя 

Masirah Island Camels.jpg|Вярблюды на Масіры
Masirah-02-onbekende-hagedis.jpg|Яшчарка — тыповы прадстаўнік мясцовай фаўны
Masirah Island Ferry 1.jpg|Паромная пераправа
Seaplane Fuel store 1984.jpg|Рэшткі будынка брытанскай ваеннай базы 1930-х гг. 

## Спасылкі 
* Masirah Island 
* Remote Lands Masirah Island
* Masirah Air Base

Катэгорыя:Астравы Амана
Катэгорыя:Астравы Індыйскага акіяна
Самсонаў

**Самсонаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Барыс Васільевіч Самсонаў (1909—1943) — Герой Савецкага Саюза.
* Уладзімір Віктаравіч Самсонаў (нар. 1976) — беларускі гулец у настольны тэніс, заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь.
* Уладзімір Паўлавіч Самсонаў (1928—2017) — беларускі вучоны ў галіне раслінаводства. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

## Гл. таксама 
* Самсонава
Fran Bow

**Fran Bow** () — камп’ютарная індзі-гульня ў жанры пазл і Point-and-Click.

## Сюжэт 
Сюжэт — псіхадэлічная хорар-гісторыя 10-гадовай дзяўчынкі, якая, нягледзячы на псіхічнае растройства, а часам і з яго дапамогай павінна прайсці праз многія прыгоды і разабрацца ў таямніцах смерці сваіх бацькоў. Падзеі адбываюцца ў некалькіх паралельных сусветах. Адзін з іх — наша, чалавечая рэальнасць, астатнія — жахлівыя, самнамбулічныя вымярэнні, адваротныя бакі рэальнасці. Дзяўчынку суправаджае яе сябар, кот Містэр Поўнач. Гісторыя часткова пераклікаецца з «Алісай у дзівоснай краіне» Льюіса Кэрала. Саму Алісу можна пабачыць на фотаздымку разам з галоўнай гераіняй — тая заве яе сваёй школьнай сяброўкай.

## Персанажы 
* *Фрэн Боў-Дагенхарт* — 10-гадовая дзяўчынка, невысокага росту, з кароткімі цёмнымі валасамі. Не па гадах разумная і ўдумлівая. Каменціруе ўсе навакольныя падзеі ў філасофскім і іранічным тоне. З-за псіхічнага захворвання блытае рэальнасць і фантазіі. Таблеткі, якія ёй памылкова выдаюць у клініцы, толькі паглыбляюць гэтую праблему. Але вар’яцтва прыносіць дзяўчынцы мала пакут. Яна адчувае сябе нядрэнна і існуе як бы «на іншай хвалі», чым астатнія людзі. Любіць свайго коціка — містэра Поўнач. Вельмі сумуе з-за смерці сваіх бацькоў.

* *Містэр Поўнач* — чорны кот, лепшы сябр Фрэн Боў. Можа размаўляць са сваёй гаспадыняй, дапамагае ёй у складаных сітуацыях.

* *Рэмар* — жудасны дэман, які пераследуе Фрэн.

* *Ітвард* — добры ці то дэман, ці то анёл. Нягледзячы на страшэнны выгляд, стаў для Фрэн як бы другім бацькам.

* *Клара і Мія Бумальхет* — дзве 16-гадовыя сіямскія блізняткі. Злавесныя і ганарлівыя, больш за ўсё мараць аддзяліцца адна ад адной і гатовыя дзеля гэтага на любыя сродкі.

* *Марсэль Дзірн* — урач з псіхіятрычнай клінікі.

* *Грэйс Дагенхарт* — цётка Фрэн Боў.

* *Палонтрас* — чароўны дракон з казачнай краіны.

* *Мабука* — кіраўніца цемры.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
Аляксандр Сяргеевіч Рубанаў

**Аляксандр Сяргеевіч Рубанаў** (, Слуцк — ) — беларускі фізік. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1996; член-карэспандэнт з 1989), доктар фізіка-матэматычных навук (1976), прафесар (1981). Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь (1999). Сын Сяргея Фёдаравіча Рубанава.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1958). У 1958—1978 гадах малодшы навуковы супрацоўнік, старшы інжынер-канструктар, галоўны інжынер лабараторыі, старшы навуковы супрацоўнік Інстытута фізікі АН БССР. З 1978 года загадчык лабараторыі аптычнай галаграфіі Інстытута фізікі імя Б. І. Сцяпанава Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Адначасова з 1996 года старшыня савета Беларускага рэспубліканскага фонду фундаментальных даследаванняў.

## Навуковая дзейнасць 
Даследаванні ў галіне оптыкі і лазернай фізікі. Распрацаваў фізічныя асновы дынамічнай галаграфіі і оптыкі фазавага спалучэння. Выявіў новую з’яву — зварот хвалевага фронту святла пры чатыроххвалевым узаемадзеянні. Распрацаваў эфектыўныя метады пераўтварэння прасторавай структуры лазерных пучкоў, апрацоўкі аптычнай інфармацыі, вызначэння уласцівасцяў рэчывы, ўзбуджэння гіпергуку. Даследаваў оптаэлектронныя дыфракцыйныя структуры для кіравання параметрамі светлавых пучкоў. Распрацаваў метады разліку цеплавога рэжыму і тэрмааптычных скажэнняў актыўных элементаў, метады кіравання часовымі і палярызацыйныя характарыстыкамі генерацыі. Разлічыў інфрачырвонае свячэнне паветра пры ўваходжанні галаўных частак ракет у шчыльныя слаі атмасферы.
]]

## Прэміі і ўзнагароды 
* Дзяржаўная прэмія БССР 1976 года за распрацоўку метадаў разліку энергетычных і часавых характарыстык цвёрдацельных аптычных квантавых генератараў.
* Дзяржаўная прэмія СССР 1982 года за цыкл работ «Фізічныя асновы дынамічнай галаграфіі і новыя метады пераўтварэння прасторавай структуры светлавых пучкоў».

## Навуковыя працы 
* Методы расчета оптических квантовых генераторов. — Мн., 1968 (у сааўтарстве).
* Тепловой режим твердотельных оптических квантовых генераторов. — М., 1973 (разам Б. Р. Беластоцкім).
* Некоторые вопросы динамической голографии // Проблемы современной оптики и спектроскопии. — Мн., 1980.
* Dynamic holograms and phase conjugation in multilevel resonant media // Optics and Laser Technology. 1996. Vol.28, № 4.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Памяті учёного : РУБАНОВ Александр Сергеевич // Нацыянальная акадэмія навук Беларусі
* Аляксандр Сяргеевіч Рубанаў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
* 

Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі Беларусі