Карма (Кармянскі раён)

**Кармá**.

 Корань *Karm*- у літоўскім гідроніме *Karmė* А. Ванагас звязваў з літоўскім *kermėti* "густа расці"

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Археалагічныя знаходкі на месцы сучаснага гарадскога пасёлка датуюцца 26 тысячагоддзем да нашай эры.

У пісьмовых крыніцах Карма ўпершыню ўзгадваецца ў 1665 годзе.

Пад 1696 годам яна значыцца ў каптуровай кнізе Рэчыцкага павета ў сувязі з перадачай у вечнае карыстанне рэчыцкаму гарадскому пісару Паўлу Квялчэўскаму.

Пад 1726 годам Карма ўзгадваецца ў інвентары Чачэрскага староства.

### Расійская імперыя 
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772 год) Карма была забраная ў склад Расійскай імперыі, дзе стала цэнтрам воласці Рагачоўскага павета Магілёўскай губерні. У гэты час маёнткам валодалі Быкоўскія; тут працавала цагельня.

На 1847 год у склад Кармянскай воласці ўваходзіла 58 навакольных вёсак; праз пасёлак праходзіў Чарнігаўскі тракт, працавалі паштовая станцыя і народнае вучылішча.

На 1880 год у Карме было 149 будынкаў, дзейнічалі царква і 3 сінагогі, працавалі 36 крамаў і вадзяны млын. На 1886 год — школа, 3 іўдзейскія малітоўныя дамы, 30 крамаў, штогод праводзіліся 3 кірмашы. У канцы ХІХ стагоддзя ў пасёлку было 200 двароў.

### Найноўшы час 
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Карма абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі.

1 студзеня 1919 года згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква далучыла пасёлак разам з іншымі тэрыторыямі да РСФСР.

25 лютага 1919 года тут выбухнула , у выніку якога паўстанцы занялі Карму. Аднак 26 лютага 1919 года бальшавікі здушылі выступленне.

У 1924 годзе Карму вярнулі БССР, дзе яна стала цэнтрам раёна. 27 верасня 1938 года Карме надалі афіцыйны статус гарадскога пасёлка.

У Другую сусветную вайну ў перыяд з 15 жніўня 1941 г. да 26 лістапада 1943 г. Карма была акупаваная нямецкімі войскамі.

У 1962—1965 гадах пасёлак уваходзіў у склад Рагачоўскага раёна, у 1965—1966 гадах — Чачэрскага.

20 кастрычніка 1995 года адміністрацыйныя адзінкі Кармянскі раён і пасёлак Карма, якія маюць агульны адміністрацыйны цэнтр, аб'яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку — Кармянскі раён.

У 2007 годзе ў склад Кармы ўвайшлі вёскі Куракаўшчына, Новая Зенькавіна, Старая Зенькавіна, Сырск.

## Насельніцтва 
**Дэмаграфія**

ImageSize = width:auto height:140 barincrement:29
PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:7700
ScaleMajor = unit:year increment:2500 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:15
  bar:1826 from:0 till:926
  bar:1897 from:0 till:2649
  bar:1923 from:0 till:1500
  bar:1971 from:0 till:4100
  bar:1995 from:0 till:5000
  bar:1997 from:0 till:5100
  bar:2004 from:0 till:6200
  bar:2009 from:0 till:7448
  bar:2017 from:0 till:7583
TextData=
  fontsize:10px pos:(10,195)
  text:

* **XIX стагоддзе**: 1826 год — 926 чал.; 1897 год — 2649 чал.
* **XX стагоддзе**: 1923 год — 1,5 тыс. чал.; 1971 год — 4,1 тыс. чал.; 1995 год — 5 тыс. чал.; 1997 год — 5,1 тыс. чал.
* **XXI стагоддзе**: 2004 год — 6,2 тыс. чал.; 2006 год — 6,2 тыс. чал.; 2008 год — 7,5 тыс. чал.; 2009 год — 7448 чал. (перапіс); 2016 год — 7610 чал..

## Славутасці 
* Забудова гістарычная (канец ХІХ — пачатак ХХ ст.; фрагменты)
* Іўдзейскія могілкі
* Сядзіба Дорыя-Дзерналовічаў «Стэфанава» (XIX ст.)
* Царква Святога Мікалая (1832)

## Галерэя 

Карма. Руіны царквы.jpg|Руіны царквы
Карма. Сядзіба. Гаспадарчая пабудова (02).jpg|Гаспадарчая пабудова пры сядзібе
Карма. Крухмальны завод.jpg|Крухмальны завод
Карма. Цэнтр.jpg|Адміністрацыйны будынак

## Вядомыя асобы 
* Гнэся Львоўна Дазорцава (1901—1966) — беларускі вучоны ў галіне акушэрства і гінекалогіі.
* Яўген Міхайлавіч Перлін — беларускі тэлевядоўца.
* Ірына Міхайлаўна Палякова — беларускі палітык.
* Таццяна Мікалаеўна Далініна (нар. 1963) — беларускі эканаміст. Доктар эканамічных навук.

## Гл. таксама 
* Пасёлкі гарадскога тыпу Гомельскай вобласці
* Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства