open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Весьягонск

**Весьягонск** () — горад на паўночным захадзе Расіі, адміністрацыйны цэнтр Весьягонскага раёна Цвярской вобласці. Насельніцтва — 7532 чалавека (2010 год); 8,6 тыс. па перапісу 2002 года. Весьягонск — самы паўночны горад Цвярской вобласці, размешчаны на беразе Маложскага заліва Рыбінскага вадасховішча, за 253 км ад Цверы. Адлегласць ад Масквы — 300 км па прамой і 420 км па аўтадарогах.

## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
У горадзе прайшлі дзіцячыя гады мастака У. А. Сярова.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Цвярской вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1564 годзе
Моніка Селеш

**Моніка Селеш** (серб. Моніка Селеш, Monika Seleš, , англ. Monica Seles; , , Югаславія) — знакамітая югаслаўска-амерыканская прафесійная тэнісістка, якая выступала за абедзве гэтыя краіны; былая 1-я ракетка свету. 

У 1986 годзе Моніка Селеш пераехала з Югаславіі ў ЗША, і ў 1994 годзе атрымала грамадзянства гэтай краіны. У 2007 годзе Селеш атрымала і грамадзянства Венгрыі, бо яе бацькі з’яўляюцца этнічнымі венграмі. На яе рахунку 9 персанальных перамог у турнірах Вялікага шлема, 4 з якіх адносяцца да Адкрытага чэмпіянату Аўстраліі. У 1990 годзе яна стала самай маладой пераможцай Адкрытага чэмпіянату Францыі. У 1991—1992 гг. першая ракетка свету.

Катэгорыя:Тэнісісты Югаславіі
Катэгорыя:Тэнісісткі ЗША
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2000 года
Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 года
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Аўстраліі па тэнісе ў жаночым адзіночным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Францыі па тэнісе ў жаночым адзіночным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату ЗША па тэнісе ў жаночым адзіночным разрадзе
Катэгорыя:Члены Міжнароднай залы тэніснай славы
Катэгорыя:Уладальнікі Кубка Федэрацыі (тэніс)
Хрэн

**Хрэн** (*Armorácia*) — невялікі род кветкавых раслін сямейства капуставыя (*Brassicaceae*).

## Батанічнае апісанне 
. Батанічная ілюстрацыя з кнігі  *Naše škodljive rastline* (1892)]]
Шматгадовыя травяністыя расліны. Карані доўгія, тоўстыя. Сцябло прамое, галінастае.

Прыкаранёвае лісце даўжынёй да 60 см, даўгаватае, суцэльнае; ніжняе — перыстае; сярэднія лісцінкі — даўгаватыя ці ланцэтныя; верхнія — лінейна-ланцэтныя.
Кветкі белыя, з чатырма пялёсткамі. Плод — стручок.

## Віды 
Паводле сайта The Plant List род налічвае 3 віды:
* 
* 
* 

## Літаратура 
*  — С. 70.
*  — С. 264—265.

## Спасылкі 
* 
* Armoracia // The Plant List

Катэгорыя:Капуставыя
Катэгорыя:Карняплоды
Катэгорыя:Спецыі
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Нялідава

**Нялідава** () — горад (з 1949 года) на паўночным захадзе Расійскай Федэрацыі, адміністрацыйны цэнтр Нялідаўскага раёна Цвярской вобласці.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Цвярской вобласці
Ігар Мікалаевіч Жалязоўскі

{{Канькабежац
 |Імя                    = Ігар Жалязоўскі
 |Фатаграфія             = Igor Zjelezovski.jpg
 |Шырыня                 = 300px
 |Поўнае імя             = Ігар Мікалаевіч Жалязоўскі
 |Чэмпіён свету           = 6 (1985, 1986, 1989, 1991, 1992, 1993)
 |Чэмпіён Еўропы         = 
 |Кубак свету             = 3 (1990/91, 1991/92, 1992/93)
 |Спецыялізацыя          = спрынтарскае шматбор’е,500 м, 1000 м, 1500 м
 |Гонак                  = 88
 |Перамог                  = 30
 |Подыумаў               = 54
 |Ачкоў                  = 
 |500м                   = 36,49 (1985)
 |1000м                  = 1.12,58 (1989)
 |1500м                  = 1.52,50 (1987)
 |3000м                  = 4.12,85 (1988)
 |5000м                  = 7.09,84 (1983)
 |10000м                 = 15.40,82 (1983)
 |Медалі = 

{
{ style="background: transparent"

}
|Абнаўленне= 25 лютага 2012
}}

**Ігар Мікалаевіч Жалязоўскі** (, Орша, Беларуская ССР — ) — беларускі канькабежац, заслужаны майстар спорту СССР (1985). Заслужаны работнік фізічнай культуры і спорту Рэспублікі Беларусь (1994). 5 разоў прызнаваўся лепшым спартсменам года Беларусі па выніках апытання спартыўных журналістаў (1985, 1986, 1989, 1991, 1993).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 1 чэрвеня 1963 года ў Оршы. У 1984 годзе скончыў Беларускі інстытут фізічнай культуры.
 
thumb|left|left|Ігар Жалязоўскі на чэмпіянаце свету па спрынтарскім шматбор’і, Нідэрланды, 24.2.1985
Адзін з наймацнейшых у свеце канькабежцаў-спрынтараў ў 1980-90-х гг. Неаднаразовы рэкардсмен свету (у 1983-89) на дыстанцыі 1000 і 1500 м і ў спрынтэрскім мнагабор’і. Срэбны (1994) і бронзавы (1988) прызёр зімовых Алімпійскіх гульняў на дыстанцыі 1000 м, шасціразовы чэмпіён свету па спрынтарскім шматбор’і (1985, 1986, 1989, 1991-93), пяціразовы чэмпіён СССР па спрынтарскім шматбор’і (1985, 1986, 1989-91), шматразовы чэмпіён краіны (у 1984-91) на дыстанцыях 500, 1000 і 1500 м атрымаў 30 перамог на этапах Кубка свету (1985—1993). Уладальнік Кубка свету на дыстанцыі 1000 м (у 1991—1993). Рэкардсмен свету на дыстанцыях 1000 і 1500 м, а таксама ў спрынтэрскім мнагабор’і.

З 1995 года на адміністрацыйнай працы: прэзідэнт Беларускага саюза канькабежцаў (1996—2005), член НАК Беларусі, быў першым прэзідэнтам Параалімпійскага камітэта Беларусі (1996—2001).

Памёр 12 чэрвеня 2021 года.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Игорь Железовский  — Аўтабіяграфічная кніга Ігара Жалязоўскага 
* Ігар Жалязоўскі — профіль на сайце ISU 
* 
* Ігар Жалязоўскі — профіль на сайце *SpeedskatingNews.info*  
* 

Катэгорыя:Канькабежцы СССР
Катэгорыя:Канькабежцы Беларусі
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 1994 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 1988 года
Катэгорыя:Канькабежцы на зімовых Алімпійскіх гульнях 1988 года
Катэгорыя:Канькабежцы на зімовых Алімпійскіх гульнях 1992 года
Катэгорыя:Канькабежцы на зімовых Алімпійскіх гульнях 1994 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па канькабежным спорце
Катэгорыя:Выпускнікі БДУФК
Катэгорыя:Спартыўныя функцыянеры Беларусі
Канакова

**Канакова** — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Канакоўскага раёна Цвярской вобласці. Горад размешчаны на беразе Іванькаўскага вадасховішча на Волзе, за 82 км на паўднёвы ўсход ад Цверы і за 22 км ад федэральнай аўтамагістралі М10.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Цвярской вобласці
Удомля

**Удо́мля** () — горад (з 1981 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Удомельскага раёна Цвярской вобласці. Горад-спадарожнік Калінінскай АЭС.

## Геаграфія 
Горад Удомля размешчаны ў паўночнай частцы Цвярской вобласці, дзе праходзіць водападзел паміж Балтыйскім і Каспійскім морамі, паміж вадазборнымі плошчамі рэк Волгі і Нявы, у мясцовасці з вялікай колькасцю балот і з ланцугом пагоркаў, на поўначы ўтвараюць лясную граду, на берагах азёр Песьва і Удомля, злучаных пратокай шырынёй 180 метраў.

За 330 км па аўтадарозе ад Масквы, за 176 км ад Цверы, за 50 км ад Вышняга Валачка. Ад Балагое па чыгунцы — 60 км, ад Максаціхі — 56 км. Ад Санкт-Пецярбурга па чыгунцы — 379 км.
## Насельніцтва 
## Гісторыя 
У 1478 годзе згадваецца як воласць архіепіскапа наўгародскага; пазней як Удомельскі пагост каля возера Удомля. Статус горада з 1981 года.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Алег Рыгоравіч Макараў (1933—2003) — савецкі касманаўт.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Цвярской вобласці
Іржы Рашка

**Іржы Рашка** (; 4 лютага 1941, Фрэнштат-пад-Радхоштэм — 20 студзеня 2012, Нові-Йічын) — чэшскі скакун з трампліна, чэмпіён зімовых Алімпійскіх гульняў у Грэноблі (1968).

У 1968 годзе стаў першым алімпійскім чэмпіёнам ад Чэхаславакіі ў зімовых відах спорту.

## Спасылкі 
* Статыстыка на афіцыйным сайце FIS 
* Іржы Рашка на The-Sports.org  

Катэгорыя:Скакуны на лыжах з трампліна Чэхаславакіі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Чэхаславакіі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па скачках з трампліна
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 1968 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 1968 года
Катэгорыя:Скакуны з трампліна на зімовых Алімпійскіх гульнях 1968 года
Катэгорыя:Скакуны з трампліна на зімовых Алімпійскіх гульнях 1972 года
Залаты леў

**«Залаты леў»** () — галоўная ўзнагарода Венецыянскага кінафестывалю. Уведзена ў 1949 годзе, да гэтага вышэйшай узнагародай МКФ быў спачатку «Кубак Мусаліні» (італ. Coppa Mussolini, 1934-1942), а потым «Вялікі міжнародны прыз Венецыі» (італ. Gran Premio Internazionale di Venezia), які ўручаўся з 1946 па 1948 год. У 1969—1979 гадах «Залаты леў» не ўручаўся.

Чатыры рэжысёры двойчы станавіліся лаўрэатамі «Залатога льва» — гэта Андрэ Каят (1950, 1960), Луі Маль (1980, 1987), Чжан Імоў (1992, 1999) і Энг Лі (2005, 2007).

## Лаўрэаты 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Венецыянскі кінафестываль
Катэгорыя:Кінапрэміі Італіі
Венецыянскі кінафестываль

100px|right
**Венецыянскі міжнародны кінафестываль** () — найстарэйшы міжнародны кінафестываль, заснаваны ў 1932 годзе па ініцыятыве італьянскага дыктатара Беніта Мусаліні, штогод праводзіцца на востраве Лідо з 1934 года (за выключэннем 1943—1945 і 1973—1978) у другой палове года (часцей у жніўні-верасні).

Галоўны прыз — «Залаты леў». Па выніках працы ўсіх секцый фестывалю ўручаецца таксама прыз Луіджы Ды Лаўренціса.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Венецыянскага фестываля
*
Ліхаслаўль

**Ліхаслаўль** () — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Ліхаслаўльскага раёна Цвярской вобласці.

Насельніцтва — 11 863 жыхара (2010 год; 12,5 тыс. па перапісу 2002 года).

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Цвярской вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1624 годзе
Тэадорас Ангелопулас

**Тэадорас (Тэа) Ангелопулас** (; 27 красавіка 1935, Афіны — 24 студзеня 2012) — грэчаскі , , , лаўрэат шматлікіх сусветных кінафестываляў. Называўся ў ліку лепшых рэжысёраў сусветнага кіно.

## Узнагароды 
* 1988 — «Срэбны леў» Венецыянскага кінафестывалю за фільм «Пейзаж у тумане»
* 1995 — Гран-пры Канскага кінафестывалю за фільм «Поггляд Уліса»
* 2010 — на Ерэванскім кінафестывалі «Залаты абрыкос» рэжысёр быў удастоены прэміі імя Параджанава «за ўклад у сусветны кінематограф»

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты Канскага кінафестывалю
Катэгорыя:Ахвяры аўтамабільнага наезду на пешаходаў
Рабер Брэсон

**Рабер Брэсон** ( , 25 верасня 1901, Брамон-Ламот, Авернь — 18 снежня 1999, Дру-сюр-Друэт, Эр і Луар) — французскі кінарэжысёр і сцэнарыст.

## Брэсон пра кіно 
* Notes sur le cinématographe. Paris: Gallimard, 1975.

## Пра яго 
* Briot R. Robert Bresson. Paris: Ed.du Cerf, 1957.
* Estève M. Robert Bresson. Paris: Editions Seghers, 1962.
* Sontag S. Spiritual Style in ther Films of Robert Bresson// Sontag S. Against Interpretation. New York: Dell Publishing Co, 1969, p.&nbsp;181-198.
* The Films of Robert Bresson/ Ian Cameron, ed. New York: Praeger Publishers, 1970.
* Schrader P. Transcendental Style in Film: Ozu, Bresson, Dreyer . Berkeley: University of California Press, 1972.
* Sloan J. Robert Bresson: A Guide to References and Resources. Boston: G.K. Hall, 1983
* Arnauld Ph. Robert Bresson. Paris: Cahiers du cinema, 1986.
* Hanlon L. Fragments: Bresson’s Film Style. Cranbury: Associated University Presses, 1986.
* Sémolué J. Bresson, ou, L’acte pur des métamorphoses. Paris: Flammarion, 1993
* Reader K. Robert Bresson . Manchester: Manchester UP, 2000.
* Cunneen J.E. Robert Bresson: A Spiritual Style in Film. New York: Continuum International Pub. Group, 2003.

## Спасылкі 
* Рабер Брэсон на CineMemorial.com 
* Рабер Брэсон  на сайце Masters of Cinema
* Брэсон, бібліяграфія 
* Аглядны артыкул, апублікаваная да 110-годдзя Брэсона 

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сярэбраны мядзведзь»
Луі Маль

**Луі Маль** (, 30 кастрычніка 1932, Францыя — 23 лістапада 1995, Лос-Анджэлес, ЗША) — французскі кінарэжысёр, аператар, прадзюсар, сцэнарыст. Часта згадваецца ў сувязі з кінематаграфічным рухам «Французская новая хваля», аднак яго прыналежнасць да «новай хвалі» спрэчная.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Францыі ў мястэчку Thumeries (дэпартамент Нор) у заможнай сям’і, пяты з сямі дзяцей. Вывучаў спачатку паліталогію, затым кінематаграфію. Як кінематаграфіст практыкаваўся ў Жак-Іва Кусто — прыняў удзел у двухгадовай экспедыцыі Кусто на караблі «Каліпса», дзе набыў практычныя кінематаграфічныя навыкі. Вынікам стаў фільм «Свет маўчання» (1956), зняты сумесна з Кусто. Фільм атрымаў высокія ўзнагароды — «Оскара» і «Залатую пальмавую галіну» Канскага кінафестывалю. Луі Малю было ўсяго 24 гады. У тым жа 1956 годзе, Маль працаваў асістэнтам ў Рабера Брэсона.

Першым самастойным фільмам Маля як рэжысёра быў «Ліфт на эшафот» (1958). Наступны фільм — «Палюбоўнікі» (1958), з Жаннай Маро у галоўнай ролі — справакаваў хвалю спрэчак з-за сэксуальнага кантэксту і табуяваных тэм. Некаторыя наступныя фільмы Маля таксама закранаюць тэмы-табу: у фільме «Блукаючы агеньчык» (1963) галоўны герой схільны да суіцыду, у фільме «Загана сэрца» (1971) здараецца інцэст паміж маці і сынам, а фільм «Лакомб Люсьен» апавядае аб супрацоўніцтве французаў з фашысцкай Германіяй падчас Другой сусветнай вайны.

У 1970-х Маль жыў і працаваў паралельна ў Францыі і ЗША (у Галівудзе). Апошні фільм рэжысёра — «Ваня на 42-й вуліцы» (1994) — заснаваны на п’есе Чэхава «Дзядзя Ваня». Сярод акцёраў і асістэнтаў, з якімі працаваў Луі Маль: Брыжыт Бардо, Жанна Маро, Сьюзан Сарандон, Фолькер Шлёндорф, Марчэла Мастраяні. Луі Маль памёр ад лімфомы у сваім доме ў Лос-Анжэлесе ва ўзросце 63 гадоў.

З 1980 года і да сваёй смерці Луі Маль знаходзіўся ў шлюбе з амерыканскай актрысай Кэндзіс Берген.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Памерлі ад лімфомы
Тэйлар Момсен

**Тэйлар Мішэль Момсен** (анг. Taylor Momsen; 26 ліпеня 1993 года, Сент-Луіс, штат Місуры, ЗША) — амерыканская актрыса, рок-спявачка, гітарыстка і фотамадэль. У кіно ўславілася з роляй Джэні Хамфры  з тэлесерыяла «Пляткарка» (2007). Салістка рок-гурта «The Pretty Reckless» (з 2009 года).

## Спасылкі 
* 
* 
* Тэйлар Момсен  на сайце IMG Models
* 

Катэгорыя:Гітарысты ЗША
Катэгорыя:Жаночы вакал у рок-музыцы
Катэгорыя:Фотамадэлі ЗША
Жанна Маро

**Жанна Маро** ( ; 23 студзеня 1928, Парыж, Францыя — 31 ліпеня 2017, Парыж, Францыя) — французская актрыса, спявачка і рэжысёр, якая атрымала найбольшае прызнанне ў фільмах рэжысёраў «новай хвалі». Па словах аўтарытэтнага кінакрытыка Жынеты Венсандо, «у той час як Брыжыт Бардо сімвалізавала пачуццёвасць, а Катрын Дэнёў — элегантнасць, Жанна Маро ўвасобіла ў кіно ідэал інтэлектуальнай жаноцкасці».

Сярод узнагарод Жанны Маро — прыз Канскага кінафестывалю (1960, за фільм Пітэра Брука «*Сем дзён, сем начэй*»), «*Залаты леў*» Венецыянскага кінафестывалю за ўнёсак у развіццё кіно (1991) і Прэмія еўрапейскай кінаакадэміі за прыжыццёвыя дасягненні (1997), ганаровая «*Залатая пальмавая галіна*» ў Канах (2003), «*Залаты мядзведзь*» Берлінскага кінафестывалю (2005) і прыз Станіслаўскага на XXVII ММКФ (2005). Двойчы, у 1975 і 1995 гг., яна ўзначальвала журы Канскага фестывалю.

## Фільмаграфія 
* (1958) «Ліфт на эшафот» — Фларанс
* (1965) «Віва, Марыя!» — Марыя
* (1974) «Вальсоўшчыкі» — Жанна

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* Classic Movies (1939—1969): Jeanne Moreau 

Катэгорыя:Актрысы Францыі
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Францыі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Тэйлар Хокінс

**Олівер Тэйлар Хокінс** (; ) — амерыканскі музыкант, найбольш вядомы як барабаншчык рок-гурта «Foo Fighters».

Брытанскі часопіс Rhythm назваў Хокінс «Найлепшым рок-барабаншчыкам» у 2005 годзе.

## Спасылкі 
* 
* Збор інтэрв’ю Тэйлара Хокінса

Катэгорыя:Рок-музыканты ЗША
Катэгорыя:Ударнікі ЗША
Кэндзіс Берген

**Кэндзіс Берген** (анг. Candice Bergen, нар. 9 мая 1946, Беверлі-Хілс, штат Каліфорнія) — амерыканская актрыса, найбольш вядомая па ролях у тэлесерыялах «Мёрфі Браўн» і «Юрысты Бостана».

## Біяграфія 
Кэндзіс вывучала мовы і фатаграфію ў Вашынгтоне, а пазней у Пенсільваніі і Швейцарыі. Сваю кар’еру яна пачала ў якасці фотамадэлі, але ўжо праз непрацяглы час атрымала першыя прапановы роляў. У 1979 г. яна намінавалася на «Оскар» і «Залаты глобус» як лепшая актрыса другога плана ў фільме «Пачаць спачатку». За працу ў тэлесерыяле «Мёрфі Браўн» Кэндзіс Берген атрымала два «Залатыя глобусы» і пяць прэмій «Эмі».

У 1981 г. Кэндзіс Берген выйшла замуж за французскага рэжысёра Луі Маля. У іх нарадзілася дачка. Муж Кэндзіс Берген памёр у 1995 г.

Акрамя акцёрскай кар’еры Берген займаецца фотарэпартажамі, жывапісам і выяўленчымі мастацтвамі, а таксама напісала п’есу. Акрамя англійскай яна размаўляе на французскай і іспанскай мовах.

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Нача (прыток Дзвіны)

**На́ча, На́чка** — рака ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Дзвіна.

## Назва 
Нача — досыць распаўсюджаная назва на тэрыторыі цяперашняй Беларусі. Даследчыкі мяркуюць аб яе балцкім або славянскім паходжанні.

## Гідраграфія 
Даўжыня ракі каля 43 км. Бярэ пачатак у возеры Арэхаўна каля вёскі Арэхаўна, цячэ ў межах Ушацка-Лепельскага ўзвышша. Плошча вадазбору 424 км². Вадазбор дробнаўзгорысты. Даліна Начы на большай частцы трапецападобная шырынёй 200—300 м. Пойма перарывістая, адсутнічае ў сярэдняй і ніжняга цячэння. Рэчышча ўмерана звілістае, ў вярхоўі — каналізаванае. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,7 м/км. Берагі стромкія, складзены з суглінкаў і супескаў.

Рака выкарыстоўваецца ў якасці прыёмніка меліярацыйных сістэм. Асноўныя прытокі: Гародзенка, Бедрыца, Валынка. Азёрнасць вадазбору каля 3 %. У басейне Начы азёры Белае, Бабына, Бабынічы, Сушына, Жураўна, Арэхаўна, Нявіда, Каравайна, Лесава, Лунічна, Людвішча, Саланец, Сердава, Доўгае, Забеліна, Ашуркава, Селігоры і інш.

Уздоўж ракі населеныя пункты Арэхаўна, Нача, Карсюкі, Астроўшчына, Палюдавічы і інш.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-21. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1984 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Основные характеристики речных бассейнов (с площадью водосбора более 200 кв. км) Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Прытокі Заходняй Дзвіны
Катэгорыя:Рэкі Полацкага раёна
Людміла Аляксандраўна Шагалава

**Людміла Аляксандраўна Шагалава** (, , Гомельская губерня — , ) — савецкая актрыса. Народная артыстка РСФСР (1977). Лаўрэат Сталінскай прэміі першай ступені (1949).

## Біяграфія 
Нарадзілася 6 красавіка 1923 года ў Рагачове Гомельскай губерні (цяпер — Гомельская вобласць) ў сям’і ваеннага. У 2,5 гады засталася без маці. У 1928 годзе бацька пераведзены з Рагачова ў Маскву. У 1941 годзе эвакуіравана ў Чалябінск, працавала на трактарным заводзе. У 1943 годзе вярнулася ў Маскву, паступіла ва УДIК (майстэрня С. А. Герасімава). У 1948—1994 гадах — актрыса Тэатра-студыі кінаакцёра. Памерла ў Маскве пасля працяглай хваробы, пахавана на Перапечынскіх могілках.

## Творчасць 
Дэбютавала ў кіно ў 14-гадовым узросце ў фільме Я. А. Пратазанава «Сямікласніца». У 1948 годзе знялася ў ролі Валі Борц у фільме «Маладая гвардыя».

## Спасылкі 
* 
* Людміла Шагалава. Кадры з фільма «Не можа быць»!

Катэгорыя:Члены Саюза кінематаграфістаў СССР
Катэгорыя:Сацыялістычны рэалізм
Катэгорыя:Акцёры і актрысы Тэатра-студыі кінаакцёра
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гомельскай губерні
Катэгорыя:Пахаваныя на Перапечынскіх могілках
Уладзімір Міхайлавіч Міхалкін

{{Ваенны дзеяч
|поўнае імя     = Уладзімір Міхайлавіч Міхалкін
|дата нараджэння  = 
|месца нараджэння = 
|дата смерці = 
|месца смерці =  
|партрэт = Vladimir Mikhalkin.jpg
|прыналежнасць = 
|гады службы = 1941—1992
|званне = 
|род войскаў = Артылерыя
|камандаваў = Ракетныя войскі і артылерыя Сухапутных войскаў
|частка =
|бітвы = 
|узнагароды =
{ style="background: transparent"
-
 
-
        
-
       
-
   
}
|сувязі =
|у адстаўцы = з 30 чэрвеня 1992, прэзідэнт Фонду «Афіцэрскае брацтва»
}}
**Уладзі́мір Міха́йлавіч Міха́лкін** (, , Беларуская ССР — , , Расія) — савецкі военачальнік, маршал артылерыі.

## Біяграфія 
З сялян. Атрымаў сярэднюю адукацыю. Нарадзіўся ў сям’і кадравага ваеннага-артылерыста Міхаіла Сямёнавіча Міхалкіна, камандзіра артылерыйскай батарэі, даслужыўся да звання генерал-палкоўніка артылерыі. Часта пераязджаў з сям’ёй па месцах службы бацькі, жыў у Віцебскай вобласці, затым у Выбаргу.

## Вялікая Айчынная вайна 
У пачатку Вялікай Айчыннай вайны добраахвотнікам пайшоў на фронт, прыпісаўшы сабе адразу тры лішнія гады ўзросту ў дакументах. Характэрна, што бацька ведаў пра гэта, але не стаў перашкаджаць. Больш за тое, за ўсю вайну малодшы Міхалкін ніколі не служыў пад камандаваннем бацькі. З ліпеня 1941 года — у Чырвонай Арміі. Ваяваў тэлефаністам і артылерыйскім разведчыкам ў складзе 42-й арміі Ленінградскага фронту, удзельнічаў у абарончых баях на Пулкаўскіх вышынях, на «Неўскім пятачку», быў паранены. Вярнуўшыся ў строй, ваяваў у складзе войскаў ўнутры блакаднага кальца да поўнага зняцця блакады Ленінграда. Удзельнік Ленінградска-Наўгародскай і Выбарскай наступальных аперацый. Будучы перакінуты з часткай на цэнтральны ўчастак савецка-германскага фронту, удзельнічаў у Львоўска-Сандамірскай наступальнай аперацыі. У снежні 1944 года скончыў кароткатэрміновыя франтавыя курсы падрыхтоўкі афіцэрскага складу, атрымаў званне малодшага лейтэнанта і быў прызначаны ад’ютантам камандуючага артылерыяй 21-й арміі 1-га Украінскага фронту. У баях 1945 вызваляў Польшчу і Чэхаславакію.

За гады вайны узнагароджаны трыма баявымі ордэнамі, медалямі «За адвагу» і «За абарону Ленінграда». Родны брат Уладзіміра Міхалкіна Юрый таксама ваяваў на фронце афіцэрам-артылерыстам і загінуў у баі.

Катэгорыя:Военачальнікі СССР
Катэгорыя:Маршалы артылерыі
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Постаці Выбарга
Міхаіл Багданавіч Гарабурда

**Міхаіл Багданавіч Гарабурда** (? — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч, дыпламат.

## Біяграфія 
З 1559 года дзяк Канцылярыі Вялікага Княства Літоўскага, з 1566 — вялікі пісар літоўскі. У 1584 годзе паступіў на ўрад кашталяна менскага, але як вялікі пісар згадваецца яшчэ ў 1579 годзе.

Зрабіў значны ўклад у дыпламатычнае забеспячэнне Інфлянцкай вайны (1558—1582). У 1559 і 1561 гадах у пасольствах да крымскага хана па падтрымку супраць Маскоўскай дзяржавы. У 1563—1564 і 1566 — сакратаром пасольства ў Маскву, у 1571 і 1572—1573 — паслом. Вёў перамовы пра магчымую элекцыю на сталец Рэчы Паспалітай царэвіча Фёдара Іванавіча. За дыпламатычныя заслугі (заключэнне перамір’я) у 1566 годзе прызначаны вялікім пісарам літоўскім і атрымаў Свіслацкую воласць. Пазней, абвінавачаны ў планах перадаць Маскве Лівонію ў абмен на Полацк, некаторы час быў адхілены ад дыпламатычнай службы. У 1579—1581 гадах у войску. У 1582 годзе ўдзельнічаў у заключэнні Ям-Запольскага перамір’я, быў у складзе пасольства ў Маскву. Прыхільнік аб’яднання Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай праз дыпламатыю. У 1585 годзе вёў перамовы з маскоўскім пасольствам да Стэфана Баторыя. Сам быў паслом у Маскву ў 1585—1586 гадах, вёў перамовы пра антыасманскі саюз.

Валодаў маёнткамі Востраў, Клімавічы і Угрын (Слонімскі павет), путнымі слугамі ў Полацкім ваяводстве, у 1566—1568 — дзяржаўца свіслацкі. Паводле Попісу 1567 года, ставіў у войска 17 коней. У 1568 годзе атрымаў у валоданне Свіслацкую воласць з дванаццаццю вёскамі.

Адзін з кіраўнікоў праваслаўнай партыі ў Вялікім Княстве Літоўскім. За пасольствамі ў Маскву купляў рукапісныя кнігі, шмат якія з іх пасля былі выдадзены ў Вялікім Княстве Літоўскім. Куплены ў Маскве Генадзеўскі спіс Бібліі перадаў князю Канстанціну Астрожскаму, спіс быў узяты за аснову выдання г. зв. Астрожскай Бібліі (1581).

## Сям’я 
Бацька — Багдан, у хрышчэнні Фёдар (Тэадат) Рыгоравіч Гарабурда, пісар каралевы Боны; маці — Міласлава з Сачкевічаў на Ліпах. Фёдар з Мілаславай мелі 5 сыноў — Сямёна, Лукаша, Міхаіла, Аніцэтыя і Пятра. Трое з іх, Лукаш, Міхаіл і Пётр, былі на дыпламатычнай службе, ездзілі ў пасольствах у Маскву. Аніцэты (Анцута) з 1562 года быў полацкім епіскапам. Падчас узяцця Полацка маскоўскімі войскамі ў 1563 годзе чацвёра з іх—Сямён, Лукаш, Анцута і Пётр, трапілі ў палон, з яго вярнуўся толькі Лукаш. Лукаш меў дачку, жонку кашталяна полацкага Іосіфа Корсака. У Сямёна быў сын Аляксандр, які таксама быў у маскоўскім палоне і вярнуўся. У Анцуты былі сыны Пётр і Васіль, друкар, якія таксама былі ў палоне і вярнуліся.

Міхаіл Гарабурда быў жанаты з Дамінітрай, дачкой Гетаўта Каленікавіча. Меў сыноў Яна і Крыштафа, дачку Алену, жонку суддзі земскага гарадзенскага Льва Сапегі, траюраднага брата канцлера Льва Іванавіча Сапегі.

## Літаратура 
* 
* 
* Міхаіл Гарабурда — выдатны дыпламат і пісьменнік / І. В. Саверчанка // Гісторыя і грамадазнаўства. — 2012. — N 1. — С. 66—70.
* 
* 
* 

Міхаіл Багданавіч
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны менскія
Катэгорыя:Пісары вялікія літоўскія
Катэгорыя:Дзяржаўцы свіслацкія
Катэгорыя:Дзякі гаспадарскія
Катэгорыя:Дыпламаты Рэчы Паспалітай
Меркурый (міфалогія)

[right|thumb|[Хендрык Гольцыус. Меркурый]]
**Меркурый** (Mercurius, Mircurius, Mirquurius) — у старажытнарымскай міфалогіі бог-заступнік гандлю. Яго атрыбуты — жазло кадуцэй, крылаты шлем і сандалеты, а таксама часта грашовы мяшэчак.

Культ яго атрымаў распаўсюджванне толькі тады, калі Рым наладзіў гандлёвыя адносіны з суседнімі народамі, гэта значыць у эпоху Тарквінияў, да якой адносіцца першы гандлёвы трактат паміж Карфагенам і Рымам. З'яўленне грэчаскіх калоній на поўдні Італіі і распаўсюджванне грэчаскай прамысловасці і гандлю прынесла рымлянам новыя рэлігійныя ўяўленні, якімі рымляне скарысталіся для сімвалічнага пазначэння сваіх рэлігійных паняццяў. Афіцыйна Меркурый быў прыняты ў лік італійскія багоў у 495 годзе да н.э., пасля трохгадовага голаду, калі адначасова з увядзеннем культу Меркурыя былі ўведзеныя культы Сатурна, даўца хлеба, і Цэрэры. Храм у гонар Меркурыя быў асвячоны ў майскія іды 495 года да н.э.; тады ж быў упарадкаваны хлебнае пытанне (annona) і заснаванае саслоўе купцоў, якія насілі назву mercatores або mercuriales.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рымская міфалогія
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Тэйлар Хол

**Тэйлар Стрба Хол** (; нар. 14 лістапада 1991, Калгары, Канада) — прафесійны канадскі хакеіст. Амплуа — левы нападнік.

У 2010 годзе быў абраны на драфце пад агульным першым нумарам камандай «Эдмантан Ойлерз». Да драфта НХЛ гуляў у юніёрскай хакейнай лізе Антарыа за каманду Уінсар Спітфайрз, у складзе якой выйграў два Мемарыяльныя кубкі ў 2009 і 2010 гадах. Пры гэтым быў прызнаны MVP у абодвух розыгрышах. Агентам Хола з’яўляецца былы хакеіст, адзін з лепшых абаронцаў НХЛ усіх часоў, Бобі Ор.

5 ліпеня 2010 года Хол падпісаў свой першы прафесійны кантракт з камандай «Эдмантан Ойлерз».

## Спасылкі 
* 
* OHL Player Profile 

Катэгорыя:Хакеісты Канады
Катэгорыя:Ігракі зборнай Канады па хакеі
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па хакеі з шайбай
Катэгорыя:Хакеісты НХЛ
Катэгорыя:Ігракі «Эдмантан Ойлерз»
Катэгорыя:Ігракі «Нью-Джэрсі Дэвілз»
Катэгорыя:Ігракі «Віндзар Спітфайрз»
Катэгорыя:Ігракі «Аклахома-Сіці Баранс»
Баавішта

**Бааві́шта**, або **Бо́а-Ві́шта** (партуг. *Boa Vista*, літаральна «добры выгляд») — востраў у краіне Каба-Вердэ, уваходзіць у паўночную групу астравоў Барлавенту. Агульная плошча 620 кв. км. Насельніцтва — 6233 чал. (2010 г.). Найвышэйшы пункт — узгорак Монтэ-Эстанцыя (387 м). Самы буйны населены пункт — Сал-Рэй.

## Прырода 
Баавішта, трэці па плошчы востраў Каба-Вердэ, знаходзіцца ўсяго за 455 км ад узбярэжжа Афрыкі. Мае вулканічнае паходжанне. Ландшафты пераважна раўнінныя. Вылучаецца толькі некалькі ўзгоркаў — Монтэ-Эстанцыя (387 м), Санту-Антоніу, Монтэ-Негру і інш. Частка глебаў і крыніц вады засоленая. Берагі камяністыя і пясчаныя. Працягласць пляжаў — каля 55 км.

У мінулым Баавішта была пакрытая лясамі і хмызняком. Але ў выніку дзейнасці чалавека і рассялення хатняй жывёлы мясцовыя лясы былі вынішчаны. Большую частку вострава зараз займаюць каменная пустыня і пясчаныя дзюны. На поўначы Баавішты, а таксама ў турыстычнай узбярэжнай зоне пераважаюць культурныя насаджэнні, у тым ліку зараснікі акацыі, бананаў і фінікавай пальмы. Пляжы Боа-Вішты прыцягваюць чарапах. У 2010 г. арганізаваны марскі запаведнік і навуковы цэнтр аховы і вывучэння гэтых жывёлін.

У непасрэднай блізкасці да Баавішты таксама месцяцца малыя выспы Ілью-ды-Сал-Рэй і Ілью-ды-Балуату.

## Гісторыя 
Згодна з легендамі, Баавішта была адным з першых астравоў Каба-Вердэ, адкрытых партугальскімі маракамі (3 мая 1460 г.). Заспетыя штормам, яны быццам бы ўзрадаваліся, калі ўбачылі зямлю, і таму далі ёй назву «Добры выгляд». Партугальская калонія з’явілася на востраве да 1490 г. Значную колькасць пасяленцаў складалі чарнаскурыя афрыканскія рабы. Аднак рабства мела патрыярхальны характар. Каланісты першапачаткова займаліся ловам чарапах, вырошчвалі гародніну, бавоўну і цукровы трыснёг на продаж.

З XVIII ст. пераважалі жывёлагадоўля і здабыча солі.

У 1872 г. на востраве пасяліліся мараканскія яўрэі. Да нашай пары захаваліся яўрэйскія могілкі.

## Эканоміка 
Жыхары вострава традыцыйна займаюцца вырошчваннем фінікавай пальмы, ловам рыбы, здабычай солі і вапняку. З пачатку 1980-х гг. галоўная галіна мясцовай гаспадаркі — абслугоўванне турыстаў.

## Галерэя 

Image:Lakes at Praia de Curralinho and Praia de Santa Monica from air, 2010 12.JPG|Салёныя азёры на ўзбярэжжы
Image:Rocha Estáncia 2, 2010 12.JPG|Узгорак Монтэ-Эстанцыя
Image:A tree in central Boa Vista, 2010 12.JPG|Флора цэнтральнай часткі вострава
Image:Boa Vista animal 2.jpg|Хатняя жывёла
Image:Recidential coast in Sal Rei, 2010 12.JPG|Горад Сал-Рэй
Image:Boa Vista hotel2.jpg|Турыстычны комплекс

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Падрабязны турыстычны даведнік 
* Чарапахавы запаведнік на Баавішце 
* Чарапахавы запаведнік на Баавішце 

Катэгорыя:Астравы Каба-Вердэ
Барыс Пятровіч Захарчэня

{{Вучоны
 |Навуковая сфера        = оптыка
 |Месца працы         = Фізіка-тэхнічны інстытут АН СССР
 |Навуковая ступень       = 
 |Навуковае званне        = 
 |Альма-матэр          = 
 |Навуковы кіраўнік = Я. Ф. Грос
 |Знакамітыя вучні   = 
 |Вядомы як         = 
 |Узнагароды і прэміі     = 
{ style="background: transparent"
  
}
{ style="background: transparent"

}
 |Роспіс              = 
 |Шырыня роспісу       = 
 |Сайт                 = 
 |Вікітэка             = 
}}
**Барыс Пятровіч Захарчэня** (, Орша — , Санкт-Пецярбург) — савецкі і расійскі вучоны-фізік, акадэмік Расійскай акадэміі навук.

## Біяграфія 
Барыс Пятровіч Захарчэня нарадзіўся ў Оршы. У 1932 пераехаў у Ленінград. У 1952 годзе скончыў фізічны факультэт Ленінградскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Затым працаваў у Фізіка-тэхнічным інстытуце АН СССР. У 1963 годзе ўступіў у КПСС. У 1966 годзе абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Магнітааптычныя з’явы ў крышталях». З 1972 года выкладаў у Ленінградскім электратэхнічным інстытуце. 23 снежня 1976 г быў абраны членам-карэспандэнтам Акадэміі навук СССР. 11 чэрвеня 1992 г быў абраны акадэмікам РАН па спецыяльнасці «фізіка».

## Навуковыя дасягненні 
Адкрыў штарк-эфект эксітона і іанізацыю эксітонных станаў ў слабых знешніх палях. Сумесна з Я. Ф. Гросам адкрыў асцыляцыі магнітапаглынання ў закісу медзі. Даказаў існаванне квазіаднамерных эксітонаў.

Сярод апублікаванага:
* Фазовый переход металл-полупроводник и его применение. — Л., 1979. (разам з А. А. Бугаевым і Ф. А. Чудноўскім)

## Узнагароды і прэміі 
* Ленінская прэмія (1966);
* Дзяржаўная прэмія СССР (1976);
* Залаты медаль імя П. М. Лебедзева (1996);
* Ордэн «За заслугі перад Айчынай» IV ступені (1998);
* Ордэн «Знак Пашаны»
* Прэмія імя А. М. Іофе (2004)

## Літаратура 
*  — С. 11.

Катэгорыя:Выпускнікі фізічнага факультэта СПбДУ
Катэгорыя:Дактары фізіка-матэматычных навук
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты АН СССР
Катэгорыя:Правадзейныя члены РАН
Катэгорыя:Узнагароджаныя залатым медалем імя П. Н. Лебядзева
Катэгорыя:Супрацоўнікі Фізіка-тэхнічнага інстытута імя А. Ф. Іофэ
Катэгорыя:Члены КПСС
Карл Іванавіч Ландэр

**Карл Іванавіч Ландэр** () — савецкі дзяржаўжны дзеяч, удзельнік барацьбы за савецкую ўладу.

## Біяграфічныя звесткі 
3 1905 вёў падпольную работу ў Маскве, Пецярбургу, Лібаве, Рызе, Самары, Ніжнім Ноўгарадзе. 3 1915 на Заходнім фронце, член латышскай сацыял-дэмакратычнай групы ў Мінску. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 член Мінскага і Паўночна-Заходняга камітэтаў РСДРП(б). Член часовага ВРК Заходняга фронту па барацьбе з карнілаўшчынай. 3 верасня 1917 старшыня Мінскага Савета рабочых і салдацкіх дэпутатаў. 3 9 лістапада 1917 старшыня ВРК Заходняга фронту, у лістападзе 1917 — студзені 1918 — СНК Заходняй вобласці і фронту. Член УЦВК у 1917—1918 і яго Прэзідыума. 3 мая 1918 нарком дзяржаўнага кантролю РСФСР. 3 1920 асобаўпаўнаважаны ВЧК на Паўночным Каўказе і ў Данской вобласці, начальнік асобага аддзела Каўказскага фронту. У 1921 загадчык агітацыйна-прапагандысцкага аддзела Маскоўскага камітэта РКП(б). 3 1922 упаўнаважаны Савецкага ўрада пры замежных місіях дапамогі галадаючым у Расіі, у 1923—1925 член калегіі Наркамата знешняга гандлю СССР, пазней на навукова-літаратурнай і педагагічнай рабоце ў ВНУ Масквы, Ленінграда, Кіева.

## Працы 
* Kārlis Landers *Latwijas wehsture : kultur-wehsturiski apzerejumi* 1 *Baltijas senā wehsture. Zemes iekarošana un ordeņa laikmets* Peterburgâ Gulbja Apgahdibâ 1908 
* Kārlis Landers *Latwijas wehsture : kultur-wehsturiski apzerejumi* 2 Peterburgâ Gulbja Apgahdibâ 1908 
* Kārlis Landers *Latwijas wehsture : kultur-wehsturiski apzerejumi* 3 Peterburgâ Gulbja Apgahdibâ 1909 
* J Jankavs; Kārlis Landers *Progresiwo demokratu sinatne latweeschu wehstures jautajumos : kritika par Landera Latwijas wehsturi* Rigā : J. Ozolin̦a apgahdibā, 1910 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Беларусі
Катэгорыя:Бальшавікі
Катэгорыя:Марксісты
Катэгорыя:Народныя камісары РСФСР
Катэгорыя:Чэкісты
Катэгорыя:Члены Усерасійскага Устаноўчага сходу
Катэгорыя:Гісторыкі Латвіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Курляндскай губерні
Капраліты

]]
**Капралі́ты** (ад ) — выкапнёвыя, акамянелыя экскрыменты.
у, знойдзены ў Бурундзі]]

Капраліты былі ўпершыню навукова інтэрпрэтаваныя Уільямам Баклэндам у 1829 годзе. Дагэтуль яны былі вядомыя як «выкапнёвыя шышкі» і «безааравыя камяні». У каменнавугальных адкладах Германіі выяўлены, усярэдзіне шарападобных сцягнутых сферасідэрытаў, канічныя капраліты з няяснымі спіральнымі разорамі, якія прыпісваюцца архегазаўру. З крэйдавых адкладаў як Германіі, так і Англіі даўно вядомыя разнастайныя, па форме нагадваюць то яловую, то лістоўнічную шышку, капраліты рыб (Macropoma і інш.), ад 2 да 5 см у даўжыню і складаюцца, галоўным чынам, з фосфарнакіслай вапны. Знойдзены і апісаны капраліты некаторых марскіх рэптылій (Ichthyosaurus).

Капраліты адрозніваюць ад **палеафекалій**. Як і ў іншых акамянеласцях, у капралітах вялікая частка арганікі заменена неарганічнымі мінераламі, такімі як сілікаты і карбанат кальцыю. У палеафекаліях вялікая частка арыгінальнага арганічнага складу захавалася і можа быць даследаваная. Вылучаюць таксама **ураліты** — прадукты эрозіі, створаныя заканчэннем вадкіх спаражненняў і мачавых вылучэнняў.

Памер капралітаў пазваночных жывёл часам дасягае да 60 см у даўжыню, маючы падоўжаную форму з кольчатымі выгібамі; колер — ад бурага да чорнага; аснова хімічнага складу — фасфат кальцыю. Памер капралітаў бесхрыбтовых складае ад 0,06 да 2 мм; іх часам яшчэ называюць фекальнымі пелетамі.

## Гл. таксама 
* Капраліт з Лойд-банка

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Экскрыменты
Катэгорыя:Акамянеласці
Катэгорыя:Фізіялогія стрававання
Эмануэль Ласкер

**Эмануэль Ласкер** (, 24 снежня 1868 — 11 студзеня 1941) — нямецкі шахматыст і матэматык, прадстаўнік пазіцыйнай школы, другі чэмпіён свету па шахматах (1894—1921). Ласкер захоўваў званне чэмпіёна свету 27 гадоў, што з'яўляецца рэкордным дасягненнем для шахмат, а працягваў выступаць на вышэйшым узроўні да 68 гадоў.

Ласкер валодаў універсальным стылем гульні, аднак яго самымі моцнымі бакамі лічылі пазіцыйнае пачуццё і эндшпіль. Многія біёграфы і даследчыкі называюць Ласкера першаадкрывальнікам псіхалагічнага падыходу да шахматах: лічыцца, што Ласкер часцяком быў гатовы пайсці на пагаршэнне сваёй пазіцыі, каб накіраваць гульню ў нязручнае для канкрэтнага суперніка рэчышча. Гэтая кропка гледжання папулярная і цяпер, хоць частка экспертаў лічыць яе памылковай і тлумачыць дасягненні Ласкера глыбокім разуменнем шахмат і ўменнем ацаніць плюсы і мінусы таго ці іншага працягу партыі.

На працягу сваёй шахматнай кар'еры Ласкер неаднаразова спыняў выступу на некалькі гадоў для заняткаў матэматыкай і філасофіяй. Ласкер абараніў доктарскую дысертацыю па матэматыцы ў 1901 годзе, а яго галоўным дасягненнем у матэматыцы стала тэарэма, названая ад імя Ласкера і Эмі Нётэр, якая пазней падагульніла высновы Ласкера. Акрамя гэтага Ласкер выдаў некалькі філасофскіх прац і літаратурных твораў.

У лютым 1936 года Ласкер выступіў у БССР з сеансам адначасовай гульні на 25 дошках. Яго афіцыйна прымаў старшыня Савета народных камісараў БССР М. Галадзед.

## Спасылкі 
* 
* Асабістая картка Эмануэля Ласкера на сайце 365chess.com
* 50 шахматных задач, заснаваных на партыях Ласкера (англ.)
* Lasker's Chess Magazine (студзень 1905)
* Кампазіцыі Эмануэля Ласкера на PDB-серверы
* 
* *Рубінчык, Вольф.* З гісторыі Беларусі шахматнай — Мінск: Шах-плюс, 2012. С. 63—65.

Катэгорыя:Чэмпіёны свету па шахматах
Катэгорыя:Шахматныя кампазітары
Катэгорыя:Шахматныя тэарэтыкі
Катэгорыя:Шахматысты Германіі
Катэгорыя:Матэматыкі Германіі
Хасэ Рауль Капабланка

**Хасэ Рауль Капабланка-і-Граўпера** (, 19 лістапада 1888, Гавана - 8 сакавіка 1942, Нью-Ёрк) — кубінскі шахматыст, шахматны літаратар, дыпламат, 3-і чэмпіён свету па шахматах (заваяваў званне ў матчы з Ласкерам ў 1921 годзе, прайграў Алехіну ў 1927 годзе), адзін з наймацнейшых шахматыстаў свету ў 1910-1930-х гадах, пераможца шматлікіх міжнародных турніраў. У гады росквіту Капабланка набыў славу «шахматнага аўтамата», аднолькава віртуозна вядучага партыю ў мітэльшпілі і эндшпілі і практычна не дапускаў памылак. У афіцыйных сустрэчах на высокім узроўні (з 1909 года) Капабланка прайграў ўсяго 34 партыі, а з 1916 па 1924 гады заставаўся непераможаным.

## Літаратура 
*  — С. 19.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Чэмпіёны свету па шахматах
Катэгорыя:Шахматысты Кубы
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Памерлі ад унутрымазгавога кровазліцця
Хендрык Гольцыус

**Хендрык Гольцыус** (нідэрл. Hendrick Goltzius, студзень або люты 1558, Бруген пад Фенло, Лімбург — 29 снежня 1616 года або 1 студзеня 1617, Утрэхт) — нідэрландскі мастак, прадстаўнік маньерызма.

## Біяграфія і творчасць 
Дзіцем ўпаў на падпаленыя вуглі, знявечыў сабе правую руку (пасля зрабіў некалькі бліскучых графічных эцюдаў пакалечанай рукі). Вучыўся вітражнаму мастацтву ў бацькі, з 1575 года вучыўся гравіравальнаму майстэрству. У 1577 годзе пасяліўся ў Харлеме. У 21 год ажаніўся са шмат старэйшай, але багатай удавой, што дало яму эканамічную самастойнасць. Тым не менш, ён у 1590 годзе збег ад яе, падарожнічаў па Германии і Італіі, дзе адкрыў для сябе творчасць Рафаэля, але асабліва уразили працы Мікеланджэла. Пакінуў партрэт Джамбалоньі (1591).

У 1600 годзе ўзначаліў Харлемскую акадэмію жывапісу. З гэтага ж часу выступіў як жывапісец і, хоць пачаў позна, пакінуў шэраг выдатных работ (Даная, 1603, і інш.). Больш ён быў вядомы сучаснікам як віртуозны гравёр. Сярод іншага, ён гравіраваў карціны знакамітага ў той час майстра Барталамеуса Шпрангера, Карнеліса Харлемскага і інш.

## Літаратура 
* Hendrick Goltzius (1558—1617): drawings, prints and paintings. Zwolle: Waanders; Amsterdam: Rijksmuseum; New York: Metropolitan Museum of Art; Toledo (Ohio): Museum of Art, 2003

## Спасылкі 
* http://www.metmuseum.org/special/Goltzius/dutch_master_more.htm

Катэгорыя:Мастакі Нідэрландаў
Катэгорыя:Мастакі барока
Катэгорыя:Мастакі маньерызму
Кальрабі

**Кальрабі** — двухгадовая травяністая харчовая расліна; Батанічная разнавіднасць капусты агароднай, адносіцца да роду капуста сямейства капуставыя.

## Этымалогія 
Назву гародніны можна перакласці як "капуста-рэпа" ад ням. Kohl "капуста" і Rübe "рэпа" (у швейцарска-нямецкім дыялекце Rabi). У італьянскай мове завецца падобна: kollаrаpа.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Месцам паходжання лічыцца ўсходняе Міжземнамор'е. У культуры шырока вядомая з часоў Старажытнага Рыма.

## Батанічнае апісанне 
Лісце выцягнутае буйное цёмна-зялёнае, больш прыстасаваная да халоднага клімату, сцябло утвараецца хутчэй за качан.

## Значэнне і прымяненне 
Ядомая частка кальрабі -- сцябло, якое ў надземнай частцы набывае шарападобную ці рэпападобную форму.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.31-32

Катэгорыя:Капуста
Катэгорыя:Гародніна
Капытнік

: Не блытаць з грыбам Капытнік, або *Свінуха*
**Капытнік**, або **Кала** (*Cálla*) — род шматгадовых ценевынослівых водна-балотных або прыбярэжных травяністых раслін сямейства . Род з’яўляецца адзіным прадстаўніком падсямейства *Calloideae* і ўключае толькі адзін від — .

## Назва 
Народныя назвы капытніка балотнага ўключаюць такія, як заяччы бабоўнік, какочнік, петушкі, пеўнікі, бабоўнік, гуска, жытніца, пятушкі, белакапытнік, какошнік, капялюшнік, мядзвежыя лапкі.

## Апісанне 
Расліна з кароткім узыходным сцяблом вышынёю да 30 см і паўзучым карэнішчам. Лісце шырокасэрцападобнае, доўгачаранковае, бліскучае. Кветкі без калякветніка, дробныя, двухполыя, у шчыльных катахах, абгорнутых белым пакрывалам. Плады — чырвоныя сакаўныя ягады, сабраныя ў суплоддзі.

Ядавіты, асабліва ягады і карэнішча.

## Пашырэнне 
Арэал — ад умераных да трапічных абласцей Паўночнага паўшар’я. На тэрыторыі Беларусі расце на балотах, у забалочаных чорнаальховых лясах.

Лекавая, дэкаратыўная і акварыумная расліна.

## Літаратура 
* *Вынаеў Г.* Капытнік 

## Спасылкі 
* *Капытнік* на сайце USDA NRCS 

Катэгорыя:Ароннікавыя
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Расліны балот
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Ядавітыя расліны
Катэгорыя:Манатыпныя роды раслін
Акцыйная суполка друкарскай штукі

**«Акцыйная суполка друкарскай штукі»** — беларуская выдавецкая суполка, якая дзейничала ў Санкт-Пецярбургу ў пач XX ст.

Вядома толькі адна кніжка, выдадзеная гэтай суполкай у 1914 г. — «Кароткая свяшчэнная гісторыя» ксяндза Шустэра. Тыраж склаў 3000 экз. Перакладчык выдання схаваўся пад крыптанімам *X*. Невядома, аднак, ці пераклад зроблены з польскага або нямецкага выдання.

## Літаратура 
* Нікалаеў М. Беларускі Пецярбург. СПб, 2009, С. 249.

Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Расіі
Катэгорыя:Гісторыя Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Беларусы ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Беларуская літаратура XX стагоддзя
Выдавецтва «Люцыян Хвецька і суполка»

**«Люцыян Хвецька і суполка»** — беларуская выдавецкая суполка, якая дзейнічала ў Петраградзе ў пач XX ст.

Вядомыя дзве кніжкі, выдадзеныя гэтай суполкай у 1917 г. Абедзве надрукаваныя лацінкай. Гэта былі «Касцельныя песні / Сабраў Вінцэнты Гожэльняскі» (30 старонак з нотамі). Аўтарам другой быў ксёндз Аляксандр Астрамовіч: «Зязюля А. Слова праўды аб мове і долі беларуса (пасвячаю беларускай моладзі): [Верш(ы)]». Яна мела 16 старонак.

## Літаратура 
* Нікалаеў М. Беларускі Пецярбург. СПб, 2009, С. 249.

Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Расіі
Катэгорыя:Арганізацыі Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Беларуская літаратура XX стагоддзя
Катэгорыя:Беларускія выдавецтвы
Чарбах (станцыя метро)

«**Чарбах**» () — станцыя Ерэванскага метрапалітэна, адкрыта 26 снежня 1996 года. Размешчана на поўдні Ерэвана, ў раёне Шэнгавіт, паміж станцыяй Шэнгавіт і Электрадэпо Шэнгавіт. Станцыя з'яўляецца самай новай станцыяй у Ерэванскім метрапалітэне.

## Спасылкі 
* Матэрыял пра станцыю на сайце «Свет метро»

Катэгорыя:Станцыі Ерэванскага метрапалітэна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1996 годзе
Катэгорыя:1996 год у Ерэване
Оксфардшыр

**О́ксфардшыр** (  або ) — цырыманіяльнае неметрапольнае графства на поўдні Англіі. Уваходзіць у склад рэгіёна Паўднёва-усходняя Англія. Сталіца і найбуйнейшы горад — Оксфард. Насельніцтва — 620 тыс. чалавек (35-е месца сярод графстваў; даныя 2007 г.).

## Геаграфія 
Агульная плошча тэрыторыі 2605 км² (22-е месца сярод цырыманіяльных графстваў і 19-е месца сярод неметрапольных графстваў).

## Адміністрацыйны падзел 
У складзе графства выдзелена 5 адміністрацыйных раёнаў і акруг.

## Спасылкі 
* 
* Oxfordshire County Council  
* Results of the 2005 county council election   
* Thisisoxfordshire Oxfordshire news, sport & information 


Катэгорыя:Графствы Англіі
Трэці ліст Яна

**Трэці ліст апостала Яна**, **Трэці Саборны ліст Свято́га Апо́стала Іаана Багаслова**, **Трэцяе Саборнае Пасланне святога Апостала Іаана Багаслова**, **3-і ліст Яна**, **Трэцяе пасла́ньне Яна Багаслова**  — адзін з лістоў апостала Яна, які ўваходзіць у спіс кніг Новага Запавету. Змяшчаецца пасля другога ліста апостала Яна перад лістом апостала Іуды.

## Адрасат і аўтарства ліста 
Ліст напісаны тым самым аўтарам, што і папярэднія два. У пачатку ліста аўтар вызначае сабе, як старшыню ці, што адно і тое ж на мове лістоў, як старэйшага чалавека. Па зместу і стылю ліст вельмі падобны на другі ліст Яна, а іх заканчэнні амаль аднолькавыя. У пачатку ліста пазначаны адрасат — нехта Гай, які быў кіраўніком адной з суполак; больш нічога ані пра Гая, ані пра месца, дзе ён жыў, не вядома.

## Змест ліста 
Ліст — адзін з самых кароткіх ў Новым Запавеце, у ім усяго 15 вершаў (карацейшы толькі другі ліст Яна, дзе вершаў увогуле 13). Аўтар вельмі задаволены тым, што Гай застаўся верным вучэнню і просіць таго заставацца дзейным і дапамагаць місіянерам-вандроўнікам. З іншага боку, апостал заклапочаны паводзінамі другога кіраўніка — Дыятрэфа, бачачы, што той працуе толькі дзеля ўласных мэтаў. У заканчэнні ліста апостал спадзяецца на хуткую сустрэчу і перадае прывітанні.

## Час і месца напісання ліста 
Верагодныя час і месца напісання тыя ж, што для іншых лістоў Яна — 90-я гады н.э. ў Эфесе.

## Сціслы план ліста 
* Прывітанне (1:1-4)
* Удзячнасць Гаю (1:5-8)
* Асуджэнне Дыятрэфа і падзяка Дыметрыю (1:9-12)
* Заканчэнне ліста (1:13-15)

## Пераклады 
* 3 Іоаново (Біблія Францыска Скарыны)
* Трэцяе пасланьне Яна Багаслова у перакладзе Васіля Сёмухі
* Трэцяе Саборнае Пасланне святога Апостала Іаана Багаслова ў перакладзе Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы
* Трэцяе пасланне святога Яна Секцыі па перакладзе літургічных тэкстаў і афіцыйных дакументаў Касцёла Камісіі Божага Культу і Дысцыпліны Сакрамэнтаў пры Канферэнцыі Каталіцкіх Біскупаў у Беларусі
* Трэцяе паўсюднае пасланьне апостала Яна ў перакладзе Антонія Бокуна
* Трэці суборны ліст сьвятога Яана апостала Багаслова  ў перакладзе Яна Станкевіча
* Трэцяе саборнае пасланьне сьв. апостала Іоана Багаслова  ў перакладзе Лукаша Дзекуць-Малея і Антона Луцкевіча
* Трэці ліст сьв. ап. Яна  ў перакладзе Уладзіслава Чарняўскага
* 3 ліст Яна ў перакладзе П. С. Татарыновіча
* Трэці Сабо́рны ліст Свято́га Апо́стала Іаа́на Багасло́ва ў перакладзе А. К. Клышкі
* 3-і ліст Яна ў перакладзе Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь
* Трэйцяе Пасланьне Яана ў перакладзе Э. К. Сабілы, С. А. Малахава
## Крыніцы 
## Літаратура 
* Толковый Апостол. Соборные послания, изъясненные Епископом Михаилом. - М.: Правило веры, 2009. - 769 с. ISBN 978-5-94759-099-9
* Мэтью Генри. Толкование на книги Нового Завета. Том 5: Послания от Иакова — Коринфянам. 1999. 406 с.
* Толковая Библия. Новый завет. В 7 томах. Том 7. Деяния. Соборные послания. Откровения Иоанна Богослова. Под редакцией А. П. Лопухина. - М.: ДАРЪ, 2009. - 1296 с. ISBN 978-5-485-00276-3

Катэгорыя:Кнігі Новага Запавету
Катэгорыя:Апостал Іаан Багаслоў
Катэгорыя:Саборныя лісты
Капрафагія

**Капрафа́гія** (ад  — гной, фекаліі і  — есці) — паглынанне жывёлам уласных або чужых экскрыментаў.

У чалавека — сексуальная дэвіяцыя, пры якой смакавым фетышам служыць смак кала.

## Капрафагія сярод жывёл 
]]

Капрафагія часта назіраецца ў жывёл, нярэдка можна назіраць яе ў сабак, у віварыі ў мышэй і пацукоў. Нярэдка гэтая з’ява тлумачыцца недахопам у арганізме жывёл якіх-небудзь мікраэлементаў і вітамінаў. Ёсць назіранні за асірацелымі шымпанзэ ў Нацыянальным парку Конга, якія елі экскрыменты, што змяшчалі насенне.

У той жа час сярод дзіцянятаў раслінаедных млекакормячых у перыяд пераходу з малочнай на натуральную дыету назіраецца паглынанне свежых (маладыя сланяняты нават засоўваюць хобат у анус маці) экскрыментаў дарослых асобін. Біялагічнае значэнне дадзенай з’явы заключаецца ў набыцці маладняком мікрафлоры кішачніка, неабходнай для расшчаплення цэлюлозы клеткавых сценак раслін.

## Капрафагія чалавека 
Капрафагія ў людзей (калі яна не мае характару сексуальнага фетышызму) можа быць звязана з сур’ёзнымі праблемамі псіхікі, аўтаагрэсіўнымі паводзінамі па тыпу кампульсіўных дзеянняў, дэменцыяй з развіццём буліміі, энцэфалапатыі ў выніку таксічных уздзеянняў, напрыклад, алкаголю, або перанесенай чэрапна-мазгавой траўмы, а таксама з дэфіцытам жалеза ў немаўлятаў. Паглынанне кала, нават аднаразова, шырока распаўсюджана сярод дзяцей дзіцячага ўзросту, як правіла ў якасці эксперыментальнага дзеяння.

### Тэрапія 
Хворым ў дадзеным выпадку павінна аказвацца псiхатэрапеўтычная дапамога пры падтрымцы антыдэпрэсантаў і нейралептыкаў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Coprophagia in an elderly man: a case report and review of the literature.

Катэгорыя:Пікацызм
Катэгорыя:Трафічная экалогія
Катэгорыя:Харчовыя паводзіны