open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Маргарыта Войтэс

{{Музыкант
 |Імя              = Маргарыта Войтэс
 |Выява      = 
 |Апісанне выявы = 
 |Дата нараджэння    = 30.10.1936
 |Месца нараджэння   = , РСФСР, СССР
 |Дата смерці      = 
 |Месца смерці     = 
 |Краіна           =  
 |Прафесіі        = камерная , , 
 |Жанры            = 	
 |Узнагароды          = { style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
 
}
 |Вікісховішча        = 
}}
**Маргарыта Во́йтэс** (; нар. , Масква) — эстонская спявачка (лірыка-каларатурнае сапрана). Народная артыстка СССР (1979).

## Біяграфія 
Нарадзілася 30 кастрычніка 1936 года ў Маскве. Дзяцінства правяла ў Новасібірску.

Пасля вяртання сям'і ў Эстонію скончыла сярэднюю школу № 2 (цяпер гімназія імя М. Хярмы) у Тарту і паступіла ў Тартускі ўніверсітэт на бібліяграфічны факультэт. У 1957 годзе дэбютавала на сцэне ўніверсітэцкага тэатра ў аперэце І. Кальмана «Фіялка Манмартра». Не скончыўшы ўніверсітэт, пасля вучобы ў музычнай школе і падрыхтоўчых курсаў, паступіла ў Талінскую кансерваторыю (клас Л. Саўль), якую скончыла 1964 годзе.

З 1964 года салістка тэатра «Ванемуйнэ» ў Тарту. Член КПСС з 1966 па 1991. З 1969 па 1990 год салістка Эстонскага тэатра оперы і балета ў Таліне.

Маргарыты Войтэс першая эстонская спявачка, якая была запрошана ў 1973 годзе спяваць у Вялікім тэатры ў Маскве і даць сольны канцэрт у Цэнтральнай канцэртнай зале «Расія». Гастралявала па многіх гарадах СССР і за мяжой, выступала ў такіх странах як Чэхаславакія, Румынія, Балгарыя, Германія, Венгрыя, Фінляндыя, Італія, Кіпр, Мальта, Швейцарыя, Японія, Індыя, Канада, Шры-Ланка, Швецыя.

30 кастрычніка 2006 годзе ў канцэртнай зале «Эстонія» ў Таліне адбыўся гала-канцэрт у гонар 70-летняга юбілею спявачкі.

У 2008 годзе абрана ганаровым членам Саюза акцёраў Эстоніі.

## Творчасць 
Сярод партый у операх: Канстанца («Выкраданне з сераля» В. А. Моцарта), Віялета, Джыльда («Травіята», «Рыгалета» Дж. Вердзі), Нарына, Лючыя («Дон Паскуале», «Лючыя дзі Ламермур» Г. Даніцэці), Маргарыта («Фаўст» Ш. Гуно), Альцына («Альцына» Г. Ф. Гендэля); у аперэтах: Віялета («Фіялка Манмартра» І. Кальмана), Адэль («Лятучая мыш» І. Штрауса). Выступае як камерная спявачка. Партнёрамі Маргарыты Войтэс па сцэне былі Георг Отс, Хендрык Крум, Іва Куўск і іншыя.

Асаблівае месца ў яе рэпертуары ў апошнія гады набыў духоўны спеў, запісы якога былі зроблены ў 2005 годзе і выйшлі на кампакт-дыску «Авэ Марыя».

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі аперэты
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Эстоніі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты СССР
Катэгорыя:Сапрана
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Эстонскай ССР
Катэгорыя:Народныя артысты Эстонскай ССР
Катэгорыя:Выпускнікі Эстонскай акадэміі музыкі і тэатра
Катэгорыя:Постаці тэатра «Ванемуйнэ»
Катэгорыя:Постаці Нацыянальнай оперы «Эстонія»
Катэгорыя:Члены КПСС
Віктар Эдуардавіч Кінгісеп

**Ві́ктар Эдуарда́віч Кі́нгісеп** (, , воласць Каарма-Суўрэ, Эзэльскі павет, Ліфляндская губерня, Расійская імперыя — , Талін, Эстонія) — прафесійны рэвалюцыянер Расіі і Эстоніі, адзін з арганізатараў Камуністычнай партыі Эстоніі, працаваў у Вярхоўным рэўтрыбунале РСФСР, у УНК і УЦВК.

## Біяграфія 
У рэвалюцыйным руху з 1905 года, член РСДРП(б) — з 1906 года.

У 1917 годзе скончыў Петраградскі Імператарскі ўніверсітэт.

У 1907—1914 гадах вёў партыйную працу ў Пецярбургу, Таліне; удзельнічаў у выданні бальшавіцкай газеты «Кійр» («Прамень») у 1913—1914, падтрымліваў сувязь з Рускім бюро ЦК РСДРП, з бальшавіцкай фракцыяй 4-й Дзяржаўнай думы і з «Праўдай».

Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 вярнуўся ў Петраград; з пачатку чэрвеня ў Таліне, адзін з кіраўнікоў бальшавіцкай арганізацыі Эстоніі. З 22 кастрычніка (4 лістапада) 1917 намеснік старшыні ВРК Эстляндскага края, арганізатар Чырвонай Гвардыі. З 26 кастрычніка (8 лістапада) 1917 член Выканкама Саветаў Эстляндскага края.

З сакавіка 1918 года у Маскве, у Вярхоўным рэўтрыбунале і ВЧК, член УЦВК. З лістапада 1918 адзін з кіраўнікоў Кампартыі Эстоніі, якая дзейнічала ў падполлі, на яе 1-м (1920) і 2-м (1921) з'ездах выбраны членам ЦК і яго палітбюро. Арыштаваны эстонскай паліцыяй і паводле прыгавору ваенна-палявога суда расстраляны.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Чэкісты
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Эстоніі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі
Катэгорыя:Пакараныя смерцю палітыкі
Катэгорыя:Пакараныя смерцю рэвалюцыянеры
Катэгорыя:Камуністы Эстоніі
Катэгорыя:Марксісты
Катэгорыя:Члены РСДРП
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Расстраляныя ў Эстоніі
Катэгорыя:Члены УЦВК
Катэгорыя:Пакараныя смерцю ў 1922 годзе
Эльмар Кітс

**Э́льмар Янавіч Кітс** (; , Тарту — 24 сакавіка 1972, Тарту, Эстонія) — эстонскі жывапісец. Народны мастак СССР (1971).

## Біяграфія 
Скончыў у 1939 годзе Вышэйшую мастацкую школу «Палас» у Тарту, дзе займаўся жывапісам у класе вядомага эстонскага жывапісца прафесара Ада Вабэ. У 1940—1941 гадах выкладаў у Вышэйшай мастацкай школе ў Тарту, у 1944—1949 гадах у Тартускім мастацкім інстытуце.

У 1946 годзе разам з групай эстонскіх мастакоў правёў месяц у Арменіі, у 1947 годзе быў у сярэднеазіяцкіх рэспубліках, а ў 1955 годзе ў Карэліі.

## Творчасць 
Працаваў у тэматычнай карціне, пейзажы, нацюрморце, партрэце. Творчасці ўласцівы свабодная жывапісная манера і тонкасць каларыстычных вырашэнняў: «Згарэлы горад» (1943), «Начная хабанера» (1944), «Кемскі парог» (1955—1956), аўтапартрэт (1956), «Паводка ў Валгаметсе» (1960), трыпціх «Музыка, балет, выяўленчае мастацтва» (1961—1962), «Будаўнікі», «У. І. Ленін» (абодва творы 1969, Дзяржаўная прэмія Эстоніі 1970) і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Народныя мастакі Эстонскай ССР
Катэгорыя:Выпускнікі  Вышэйшай мастацкай школы «Палас»
Катэгорыя:Выпускнікі   Тартускага мастацкага інстытута
Катэгорыя:Выкладчыкі Тартускага мастацкага інстытута
Беларусь на зімовых Алімпійскіх гульнях 1994

**Беларусь** брала ўдзел у зімовых Алімпійскіх гульнях 1994 гады у Лілехамеры (Нарвегія) у першы раз за сваю гісторыю. Срэбнымі прызёрамі Гульняў сталі канькабежац Ігар Жалязоўскі і біятланістка Святлана Парамыгіна. 

## Срэбра 
* Канькабежны спорт, мужчыны — Ігар Жалязоўскі.
* Біятлон, жанчыны — Святлана Парамыгіна.

## Вынікі спаборніцтваў 
### Канькабежны спорт 
1994
Крымская Народная Рэспубліка

**Крымская Наро́дная Рэспу́бліка** ()&nbsp;— дзяржаўнае ўтварэнне на Крымскім паўвостраве, што было абвешчана ў снежні 1917. Фактычна рэспубліка не адбылася, паколькі ў студзені 1918 уладу на паўвостраве захапілі бальшавікі. Крымская Народная рэспубліка была адным з першых у свеце праектаў дэмакратычнай рэспублікі сярод мусульман.

## Гісторыя 
Лютаўская рэвалюцыя 1917 года, апроч іншага, прывяла да актывізацыі і арганізацыйнага фармавання нацыянальна-дэмакратычных рухаў нацыянальных ускраін Расіі.

У сакавіку 1917 года ў Сімферопалі прайшоў Усекрымскі мусульманскі зьезд, на якім паўтаратысячны дэлегатскі корпус абраў пастаянны ворган — Мусульманскі выканаўчы камітэт (Мусвыканкам) з 50 чалавек .

Старшынёй Мусвыканкама быў абраны былы настаўнік, салдат С. Д. Хататаў. Ключавыя пасады занялі Наман Чэлебіджыхан (часовы камісар духоўнага праўленьня і адначасова Таўрычны муфтый) і Джафер Сейдамет (камісар Вакуфнай камісіі).

Мусвыканкам актыўна прыступіў да кіравання ўнутраным жыццём крымскіх татараў: рыхтаваліся змены ў сферы адукацыі, выпускаліся газеты, рабіліся крокі па стварэнні крымскататарскіх вайсковых частак, ўстаноўваліся сувязі з іншымі нацыянальнымі рухамі на тэрыторыі Расійскай імперыі

Першым пастановай Мусульманскага камітэта стала пастанова аб народнай асвеце, і толькі ў другую чаргу ён паклапаціўся аб стварэнні ўзброенай падтрымкі — мусульманскіх добраахвотніцкіх частак. Татарскі батальён быў прызнаны законнай рэвалюцыйнай часткай Усерасійскім Часовым урадам, які нават павялічыў яго, перавёўшы для гэтага ў Сімферопаль запасную частку коннага татарскага палка.

Спрабуючы ўзяць пад свой кантроль увесь паўвостраў, 11 (24) студзеня 1918 году ўрад накіраваў падначаленыя яму войскі на Севастопаль, якія ў ходзе баёў 12 (25)- 13 (26) студзеня з чырвонымі пацярпелі паразу. Пасля гэтага, 14 (27) студзеня пры падтрымцы Севастопальскага атраду чырвонаармейцаў і маракоў Чарнаморскага флоту татарскія фармаванні былі выбітыя з Сімферопаля. Д. Сейдамет уцёк у Турцыю, Наман Чэлебіджыхан быў арыштаваны і 23 лютага ў Севастопалі без суду забіты матросамі, а яго цела было выкінутае ў Чорнае мора .

Катэгорыя:Гісторыя Крыма
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Еўропы
Катэгорыя:Крымскія татары
Катэгорыя:Гісторыя Украіны
Крыпта Святога Леанарда

[right|thumb|266x266px|[Пахавальня Яна Сабескага ў крыпце Святога Леанарда.]]
**Крыпта Святога Леанарда** размяшчаецца пад Саборам Святых Станіслава і Вацлава ў Кракаве. З'яўляецца помнікам раманскай архітэктуры. Крыпта была пабудавана ў XI стагоддзі (каля 1038-1039-х гадоў) па распараджэнні караля Казіміра I, які перанёс у горад сваю рэзідэнцыю.

У канцы XI стагоддзі пачаліся будаўнічыя працы над саборам пад назвай *‘Hermanowska’*. Верагодна, што фундатарам гэтага праекта быў Уладзіслаў I Герман. Сабор быў асвячоны ў 1142 годзе. Пра гэта збудаванне вядома мала: яго выява маецца на адной з пячатак XIII стагоддзя. Фрагменты яго захаваліся да нашых дзён — гэта падмуркі Гадзіннікавай вежы, ніжняя частка сцен вежы «Сярэбраных звонаў» і падземная крыпта Св. Леанарда

У 1118 годзе ў ёй быў пахаваны біскуп Маўрый, хоць пазней з яго магілы былі выняты патэна і пацір.

## Архітэктура 
Крыпту Св. Леанарда, пабудаваную з велізарных, старанна абчасаных каменных блокаў.

Алтар быў выкананы ўжо ў XIX стагоддзі па праекце Віяле ле Дзюка.

## Пахаванні 
У склепе пахаваны шматлікія польскія каралі і вядомыя гістарычныя дзеячы.
* Міхаіл Карыбут Вішнявецкі — кароль Рэчы Паспалітай
* Ян III Сабескі — кароль Рэчы Паспалітай і камандуючы польскай арміяй падчас Венскай бітвы
* Марыя Казіміра — каралева Рэчы Паспалітай і жонка Яна III Сабескага
* Юзаф Панятоўскі — князь Польшчы і маршал Францыі
* Тадэвуш Касцюшка — генерал, рэвалюцыянер і брыгадны генерал арміі ЗША ў час Вайны за незалежнасць
* Уладзіслаў Сікорскі — прэм'ер-міністр польскага ўрада ў выгнанні і вярхоўны галоўнакамандуючы Узброеных сіл Польшчы
Папа Рымскі Ян Павел II правёў сваю першую імшу на алтары ў крыпце Святога Леанарда 2 лістапада 1946 года, праз адзін дзень пасля яго пасвячэння ў святары.

## Спасылкі 
* Royal tombs of the Wawel Cathedral in Krakow  *(англ.)*

Катэгорыя:Вавель
Катэгорыя:З’явіліся ў XI стагоддзі
Катэгорыя:XI стагоддзе ў Кракаве
Церска-Кумскі канал

**Це́рска-Ку́мскі канал** () — арашальна-абвадняльны канал у Расіі на Паўночным Каўказе, у Стаўрапольскім краі і Паўночнай Асеціі.

Канал адкрыты ў 1960 годзе і падае ваду з ракі Церак у раку Кума. Даўжыня канала 150,3 км. Прапускная здольнасць каля 200 м³/с. Пачынаецца каля станіцы Паўладольская, пралягае па міжрэччу Кумы і Церака і сканчаецца каля Левакумскай плаціны. На канале 39 гідратэхнічных збудаванняў. Рэканструяваны ў 2007–2015 гадах.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Терско-Кумский канал // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»
* Терско-Кумский канал // «Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия» megabook.ru

Катэгорыя:Каналы Расіі
Кашмау

**Кашмау** — гэта галаўны ўбор башкірскага нацыянальнага касцюма. Кашмау насілі замужнія жанчыны. Ён уяўляў сабой шапачку з адтулінай на верхавіне з нешырокай стужкай-хвастом, якая спускаецца на спіну. Стужка павінна была цалкам прыкрываць валасы жанчыны. Гэты галаўны ўбор упрыгожваўся манеткамі, падвескамі, караламі і рознымі пацеркамі. Кашмау мог быць чырвонага, ружовага або карычневага колеру.

Кашмау быў асабліва папулярны ў XIX стагоддзі на поўдні і паўднёвым захадзе Башкірыі. У XX стагоддзі ён лічыўся святочным галаўным уборам і яго маглі насіць жанчыны з заможных сем'яў.

Кашмау часта выкарыстоўваецца ў касцюмах фальклорных калектываў і з'яўляецца сімвалам башкірскага адзення.

Прызначэнне і асаблівасці нацыянальнага галаўнога ўбору досыць падрабязна апісаны ў этнаграфічнай літаратуры.

## Спасылкі 
* Женский головной убор — кашмау. Музей археологии и этнографии Учреждения Российской академии наук Института этнологических исследований УНЦ РАН.
* Kашмау. Башкирский народный костюм.
* Kашмау . Энциклопедия моды. Андреева Р., 1997.

Катэгорыя:Жаночыя галаўныя ўборы
Катэгорыя:Башкірскі нацыянальны касцюм
Катэгорыя:Башкірская культура
Катэгорыя:Галаўныя ўборы
Лунь поплаўны

**Лунь поплаўны** (*Circus pygargus*) — драпежная птушка сямейства шуляковых.

## Апісанне 
Памеры адносна невялікія. Даўжыня цела 41-52 см, размах крылаў 105-120 см. Самец папялісты, з чорнымі палосамі на крылах. У самцоў, пачынаючы з другога паслягнездавога апярэння, больш выразнымі робяцца ржавага колеру рыскі на сподзе. Стройны сілуэт з доўгімі крыламі і хвастом. Самка падобная да самак палявога і стэпавага лунёў. Маладыя падобныя да маладых стэпавага луня. Голас падае рэдка. 

## Пашырэнне 
Арэал: Еўропа (акрамя поўначы, часткова акрамя поўдня), Цэнтральная і Заходняя Азія (Каўказ), паўночны захад Афрыкі. Насяляе вялікія па плошчы лугі альбо балоты з высокай травой і групамі кустоў. Пералётны, месца зiмовак: Паўднёвая Азія, Афрыка на поўдзень ад Сахары і ў раёнах ніжняга Ніла. На Беларусі адносна звычайны на гнездаванні пералётны і транзітна мігрыруючы від.

## Асаблівасці біялогіі 
Гняздо ладзіць каля асновы куста альбо паміж купінамі высокай травы. У аснове яго — некалькі галінак (часам з прымессю лісця трыснягу); высцілка ў выглядзе плоскага круга з доўгіх і сухіх траў, з латком.

Яйкі (4-5) трошкі падоўжныя з тупым вузейшым канцом (радзей авальныя, з аднолькавымі канцамі); белыя, бела-зеленаватыя альбо бела-жаўтаватыя; часам ёсць іржава-карычневыя альбо ржава-ружовыя плямы.

Можа скрыжоўвацца з *Circus macrourus*.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

Катэгорыя:Ястрабіныя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Андрэй Рыгоравіч Ермаловіч

**Андрэй Рыгоравіч Ермаловіч** (нар. , Мінск) — беларускі дыпламат. З 2014 па 2002 год — Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Ісламскай Рэспубліцы Пакістан.

## Біяграфія 
Скончыў філасофска-эканамічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1994), Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (2003).
У 1994—1996 гадах — аглядальнік «Нацыянальнай эканамічнай газеты». У 1996—1997 гадах — загадчык сектара па сувязях з замежнымі кантрольнымі органамі Кантрольнай палаты Рэспублікі Беларусь. У 1997—1998 гадах — загадчык сектара міжнароднага пратаколу упраўлення міжнародных сувязяў Сакратарыята Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь. У 1998—2000 гадах памочнік Старшыні Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь. У 2000 годзе — галоўны саветнік упраўлення знешняй палітыкі Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. У 2000—2002 гадах — памочнік Прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь. У 2002—2006 гадах — саветнік Пасольства Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Малдова. У 2006—2007 гадах — начальнік аддзела Цэнтральнай Азіі і Закаўказзя упраўлення двухбаковых адносінаў з краінамі СНД Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь. У 2007—2009 гадах — намеснік начальніка ўпраўлення двухбаковых адносінаў з краінамі СНД Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь. У 2009—2013 гадах — саветнік Пасольства Рэспублікі Беларусь у Турэцкай Рэспубліцы. У 2013—2014 гадах — начальнік аддзела Украіны, Малдовы і Закаўказзя упраўлення двухбаковых адносінаў з краінамі СНД Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь.

З 30 чэрвеня 2014 года па 19 лістапада 2020 года — Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Ісламскай Рэспубліцы Пакістан.

Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Пакістане
Аўгуст Кіцберг

**А́ўгуст Кі́цберг** (, да 1863 года **Аўгуст Кіц**, ; , воласць Лаатрэ, Вільяндзіскі павет, Эстонія — , , Эстонія) — эстонскі пісьменнік; адзін з пачынальнікаў нацыянальнай драматургіі.

## Біяграфія 
Да 1863 года Аўгуст Кіцберг быў вядомы як Аўгуст Кіц. Ён вырас у воласці Аб’я, літаратурную дзейнасць пачаў у 1874 годзе. Пэўны час працаваў у Вільяндзі і Латвіі. У 1901 годзе пераехаў у Тарту, дзе працаваў у газеце Postimees. У Тарту пачалося супрацоўніцтва Аўгуста Кіцберга з тэатрам Ванемуйнэ.

## Творчасць 
У ранніх апавяданнях і п’есах вясковай тэматыкі выявілася яго рамантычна-рэалістычнае светаўспрыманне. У драматычных творах «У віхуры вятроў» (1906), «Хітры Антс і Нячысцік» (паст. 1907), «Бог каліты» (1915), «Лаўрытс» (1919, паст. пад назвай «Чырвоны певень», 1959), трагедыі «Пярэварацень» (паст. 1911), камедыі «Пракляты хутар» (1923), накіраваных супраць сацыяльнай несправядлівасці, разбуральна-згубнай улады грошай, прапаведаваў ідэю маральнага самаўдасканалення. Аўтар зборніка «Вясковыя апавяданні» (кн. 1—5, 1915—1921).

## Ушанаванне памяці 
]]
У 1990 годзе ў Карксі-Нуі Аўгусту Кіцбергу пастаўлены помнік. На радзіме пісьменніка дзейнічае яго дом-музей.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільяндзімаа
Катэгорыя:Пісьменнікі Эстоніі
Катэгорыя:Эстонскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Драматургі XX стагоддзя
Катэгорыя:Драматургі  Эстоніі
Вердзі

**Вердзі**:
* Віялет Вердзі, балерына і педагог
* Джузэпэ Вердзі, італьянскі кампазітар
* Сімонэ Вердзі, італьянскі футбаліст
Койдула

**Койдула**
* Лідзія Койдула — эстонская паэтэса
* Койдула (Саарэмаа)
* Койдула (Сетамаа)
* Койдула (станцыя)
Алег Міхайлавіч Табанюхаў

**Але́г Міха́йлавіч Табаню́хаў** (нар., г. , Магілёўская вобласць) — беларускі дыпламат. Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Туркменістане.

## Біяграфія 
У 1984 годзе скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію па спецыяльнасці эканоміка і арганізацыя сельскай гаспадаркі; у 1996 годзе — Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці дзяржаўнае кіраванне. 

Намеснік старшыні Горацкага раённага выканаўчага камітэта;
намеснік старшыні, першы намеснік старшыні Магілёўскага гарадскога выканаўчага камітэта;
начальнік упраўлення арганізацыі гандлю і рынку рыбапрадуктаў Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь;
першы намеснік Старшыні Праўлення Белкаапсаюза;
намеснік старшыні Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта;
кіраўнік аддзялення Пасольства Рэспублікі Беларусь у Расійскай Федэрацыі ў г. Санкт-Пецярбургу.

З верасня 2013 года — Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Туркменістане. 12 верасня 2019 года быў вызвалены з пасады.

## Сям’я 
Жанаты, мае дзвюх дачок.

Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Туркменістане
Катэгорыя:Намеснікі старшыні Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта
Катэгорыя:Намеснікі старшыні Магілёўскага гарадскога выканаўчага камітэта
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
Катэгорыя:Выпускнікі Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь
Аксіптыля лугавая

**Аксіптыля лугавая** (*Ozyptila praticola*) — павук сямейства бакаходаў.

## Апісанне 
Даўжыня 3—4,5 мм. Галавагрудзі карычневыя з цёмным мармуровым малюнкам, брушка карычнявата-шэрае з карычневымі перацяжкамі. Цела ўкрыта дробнымі светлымі лускавінкамі.

## Арэал і экалогія 
Трапляецца ў лясной зоне Еўропы, Заходняй Сібіры і інш. Жыве пад полагам лесу на паверхні глебы.

## Літаратура 
*  — С. 62.

Катэгорыя:Павукі-бакаходы
Хендрык Крум

{{Музыкант
 |Імя              = Хендрык Крум
 |Выява      = 
 |Апісанне выявы = 
 |Імя пры нараджэнні = 
 |Поўнае імя       = 
 |Дата нараджэння    = 
 |Месца нараджэння   = 
 |Дата смерці      = 
 |Месца смерці     = 
 |Краіна           =   
 |Прафесіі        = камерны , , , 
 |Пеўчы голас  = тэнар
 |Жанры            = 
 |Псеўданімы       = 
 |Калектывы       = Эстонскі тэатр оперы і балета
 |Узнагароды          = { style="background:transparent"
 
}
 |Вікісховішча        = 
}}

**Хе́ндрык Крум** (; , в. Лейзі, востраў Саарэмаа, Эстонія — , , Эстонская ССР, СССР) — эстонскі спявак (тэнар), педагог. Народны артыст СССР (1980). Лаўрэат Прэміі імя Г. Отса (1983).

## Біяграфія 
Хендрык Крум нарадзіўся 21 снежня 1934 года ў вёсцы Лейзі павета Саарэмаа ў Эстоніі.

Вучыўся ў сярэдняй школе ў Лейзі, займаўся лёгкай атлетыкай. У 1953 годзе скончыў сярэднюю музычную школу ў Таліне. Да вучобы ў кансерваторыі некаторы час вучыўся скульптуры ў Дзяржаўным інстытуце мастацтваў Эстонскай ССР. У 1963 годзе скончыў Талінскую кансерваторыю па класе А. Ардэра.

З 1956 года артыст хору Эстонскага радыё. З 1957 года артыст хору, з 1961 і да канца жыцця саліст Эстонскага тэатра оперы і балета ў Таліне.

У 1965—1968 гадах стажыраваўся ў міланскім тэатры «Ла Скала» ў Італіі), дзе вучыўся ў Джэнара Бара, вучня Э. Каруза.

Вёў канцэртную дзейнасць. Выступаў як камерны спявак. У рэпертуары рамансы Г. В. Свірыдава і С. В. Рахманінава. Удзельнічаў у выкананні аратарыяльна-кантатных твораў — рэквіема Дж. Вердзі, оперы-араторыі «Цар Эдып» І. Ф. Стравінскага.

Спяваў на сцэне Вялікага тэатра ў Маскве. Гастраляваў паводле гарадоў СССР і за мяжой (Фінляндыя, Польшча, Італія, Венгрыя, Швецыя, ЗША, Японія, Канада і інш.).

Выступаў у якасці опернага рэжысёра («Баль-маскарад» Дж. Вердзі (1985), «Кармэн» Ж. Бізэ). З 1976 года выкладаў у Талінскай кансерваторыі, з 1981 года дацэнт.

Дэпутат Вярхоўнага Савета Эстонскай ССР 10-га склікання.

Памёр 12 красавіка 1989 года ў Таліне падчас хірургічнай аперацыі з-за тромбу ў сэрцы. Пахаваны на Лясных могілках.

## Творчасць 
Сярод партый: Юла («Вікерцы» Э. Аава), Неэме («Агні помсты» Э. Капа), Крысціян («Сірано дэ Бержэрак» Э. Тамберга), Вадэмон («Іаланта» П. Чайкоўскага), Лыкаў («Царская нявеста» М. Рымскага-Корсакава), Радамес, Рычард, Манрыка («Аіда», «Баль-маскарад», «Трубадур» Дж. Вердзі), Эдгар («Лючыя дзі Ламермур» Г. Даніцэці), Сяргей («Кацярына Ізмайлава» Д. Шастаковіча).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Выкладчыкі Эстонскай акадэміі музыкі і тэатра
Катэгорыя:Постаці Нацыянальнай оперы «Эстонія»
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Эстоніі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты СССР
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Эстонскай ССР
Катэгорыя:Народныя артысты Эстонскай ССР
Катэгорыя:Тэнары
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Эстонскай ССР
Ада Вабэ

**А́да (Адольф Георгіевіч) Ва́бэ** (; , г. , Эстонія — , , Эстонія) — эстонскі жывапісец і графік. Заслужаны дзеяч мастацтваў Эстоніі (1946).

## Біяграфія 
У 1900 годзе сям'я будучага мастака перасялілася ў Нарву. Там Вабэ вучыўся ў гарадской школе. Ён пазнаёміўся з Глафірай Лаўраўцовай, вядомым у Нарве калекцыянерам мастацтва. Лаўраўцова дапамагла Вабэ працягнуць адукацыю ў Рызе і Мюнхене.

У Рызе Вабэ вучыўся ў гарадской мастацкай школе і працаваў у тэатры рабочым сцэны і дэкаратарам. У Рыжскай школе дамінаваў рэалізм, але ўжо распаўсюдзіліся мадэрн і імпрэсіянізм.

З 1911 па 1913 год Вабэ навучаўся ў Мюнхене, у студыі Антона Ажбэ, у 1914 — падарожнічаў у Італіі, у 1915—1916 працаваў у Маскве. У 1917 годзе быў выкладчыкам малявання ў Нарве ў школе ў фабрыкі Крэнгальма. У 1918—1919 выкладаў у Таліне ў гімназіі Вестгальма і на курсах настаўнікаў Міністэрства адукацыі. Быў членам Саюза мастакоў Эстоніі.

Ада Вабэ з'яўляецца адным са стваральнікаў таварыства мастакоў Палас і аднайменнай мастацкай школы (у Тарту), у якой затым выкладаў і дзе быў дырэктарам у 1926—1929 гады. Вучні Вабэ: Айна Бах-Лійманд, Андрус Ёхані, Эльмар Кітс, Крысцьян Тэдэр і іншыя — агулам 28 маладых мастакоў. Нягледзячы на свой замкнёны і дзёрзкі характар, ён быў папулярны сярод вучняў.

У 1920—1930 гадах Вабэ мала экспанаваўся; у 1938 у Таліне адбылася самая буйная выстаўка яго прац, у тым жа годзе ён атрымаў тытул прафесара.

У 1940—1941 гадах выкладаў у Вышэйшым мастацкім вучылішчы імя К. Мягі, у 1944—1950 гадах у мастацкім інстытуце ў Тарту. У 1946 годзе атрымаў званне Заслужанага дзеяч мастацтваў Эстонскай ССР.

Працы Вабэ паваенных гадоў не адпавядалі савецкай рэальнасці і патрабаванням сацыялістычнага рэалізму. У 1948 годзе ён быў выгнаны з Саюза мастакоў, а ў 1950 — звольнены з інстытута. У 1953—1956 гадах узначаліў эксперыментальную графічную майстэрню ў Таліне. 1955—1961 гады былі творча прадуктыўныя, але ў выстаўках Вабэ больш да самай сваёй смерці не ўдзельнічаў.

## Творчасць 
У творчасці прыкметны ўплыў імпрэсіянізму і футурызму: «У кавярні» (1918), «Рачны порт» (1938) і інш. Працаваў у галіне кніжнай графікі: «Чалавек і сфінкс» І. Барбаруса (1919), «Песня песень» Саламона (1932) і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі Эстоніі
Седрык Гагуа

**Седрык Гагуа Куамэ** (; нар. , ) — івуарыйскі футбаліст, абаронца таджыкскага клуба «Істыклол» з Душанбэ.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Кот-д’Івуара
Катэгорыя:Ігракі ФК Афрыка Спортс
Катэгорыя:Ігракі ФК Ісія Вазі
Катэгорыя:Ігракі ФК СІК Сейняёкі
Катэгорыя:Ігракі ФК Кера 07
Катэгорыя:Ігракі ФК Партызан Бялград
Катэгорыя:Ігракі ФК Рыга
Катэгорыя:Ігракі ФК Кайрат Алматы
Катэгорыя:Ігракі ФК СКА-Хабараўск
Катэгорыя:Ігракі ФК Даўгаўпілс
Катэгорыя:Ігракі ФК Тамбоў
Катэгорыя:Ігракі ФК ЦСКА Масква
Катэгорыя:Ігракі ФК Ротар Валгаград
Катэгорыя:Ігракі ФК Істыклол Душанбэ
Дом культуры (Слуцк)

**Дом культуры** — будынак у Слуцку, размешчаны ў цэнтры горада, у скверы па вул. Вялікая Горка. Будаўніцтва дома культуры пачалося ў канцы 1930-х гг. па трохі павялічаным праекце , але да пачатку Вялікай Айчыннай вайны не паспелі адчыніць і дабудоўвалі ўжо  да 1947 года. Помнік архітэктуры неакласіцызму.

## Архітэктура 
Дом культуры ўяўляе сабой сіметрычны прамавугольны ў плане цагляны будынак, галоўным фасадам павернуты ў бок вуліцы. Двухпавярховы ў франтальнай частцы аб’ём пераходзіць у аднанавярховы з боку дваровага фасада. Накрыты аднасхільным дахам. Двухпавярховы аб’ём фланкіраваны 2 рызалітамі лесвічных клетак. Галоўны фасад вырашаны неглыбокай галерэяй з каланадай іанічнага ордара. Цэнтральны ўваход вылучаны высокай арачнай нішай і антаблементам. Дваровы, больш выцягнуты ў плане адпапавярховы аб’ём будынка мае з кожнага вугла самастойныя ўваходы ў выглядзе лоджый. У пластыцы дваровага і бакавых фасадаў выкарыстаны нішы, атык, паўкалоны.

### Інтэр’ер 
Планіроўка першага паверха анфіладная, другога калідорная. з аднабаковым размяшчэннем пакояў для заняткаў гурткоў. Галоўны вестыбюль падзелены па даўжыні шэрагам калон іанічнага ордара. Столь фае расчлянёна ўзбунненымі кесонамі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Слуцка
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі неакласіцызм
Катэгорыя:Дамы культуры Беларусі
Ційт Куўзік

{{Музыкант
 |Імя              = Ційт Куўзік
 |Выява      = 
 |Апісанне выявы = 
 |Імя пры нараджэнні = 
 |Поўнае імя       = 
 |Месца нараджэння   = , Ліфляндская губерня, Расійская імперыя
 |Прафесіі        = камерны , , 
 |Пеўчы голас  = барытон
 |Жанры            = 
 |Псеўданімы       = Ційт Куўзік
 |Калектывы       = Эстонскі тэатр оперы і балета
 |Узнагароды          = 
{ style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
 
}
  |Вікісховішча        = 
}}
**Ційт Ку́ўзік** (; сапраўднае імя — **Дзітрых**; , г. , Эстонія — ) — эстонскі спявак (барытон), педагог. Народны артыст СССР (1954). Лаўрэат трох Дзяржаўных прэмій Эстоніі (1949, 1959, 1967) і дзвюх Сталінскіх прэмій другой ступені (1950, 1952). 1-я прэмія Міжнароднага конкурсу вакалістаў у Вене (1938).

## Біяграфія 
Дзітрых Куўзік нарадзіўся  года ў Пернаве (цяпер — Пярну, Эстонія).

Вырас у Пярну, дзе атрымаў сярэднюю адукацыю ў гімназіі для хлопчыкаў. Выступаў у школьным танцавальным аркестры, іграючы на скрыпцы, віяланчэлі і ударных музычных інструментах, спяваў у школьным хоры хлопчыкаў. Пасля заканчэння гімназіі браў урокі спеву ў выкладчыка вакалу Алены Рэбасельт. У 1938 годзе скончыў Талінскую кансерваторыю па класе А. Ардэра.

У 1938—1940 гадах — саліст Венскай оперы ў Аўстрыі. У 1942—1943 гадах саліст Касельскай оперы ў Германіі. У 1944—1988 гадах (з перапынкам) саліст тэатра оперы і балета «Эстонія» ў Таліне.

З 1940 года выкладаў у Талінскай кансерваторыі, з 1947 года прафесар. Сярод вучняў Г. Отс.

## Творчасць 
Валодаў голасам вялікага дыяпазону з багатай тэмбравай афарбоўкай. Выконваў партыі высокага баса і лірычнага барытона: Раю і Вамба («Пясняр свабоды» і «Агні помсты» Э. Капа), Яўген Анегін (аднайменная опера П. Чайкоўскага), Дэман («» А. Рубінштэйна), Князь Ігар (аднайменная опера А. Барадзіна), Барыс Гадуноў (аднайменная опера М. Мусаргскага), Фігара («Севільскі цырульнік» Дж. Расіні), Рыгалета, Жэрмон («Рыгалета», «Травіята» Дж. Вердзі), Мефістофель («Фаўст» Ш. Гуно).

## Літаратура 
* Куузік Ційт / 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Народныя артысты СССР
Катэгорыя:Выпускнікі Эстонскай акадэміі музыкі і тэатра
Катэгорыя:Постаці Нацыянальнай оперы «Эстонія»
Катэгорыя:Выкладчыкі Эстонскай акадэміі музыкі і тэатра
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты СССР
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Эстоніі
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Эстонскай ССР
Катэгорыя:Народныя артысты Эстонскай ССР
Катэгорыя:Барытоны
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі Эстонскай ССР
Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Эстонскай ССР
Катэгорыя:Пахаваныя на Лясных могілках Таліна
Токай (Венгрыя)

**То́кай** () — горад у Венгрыі, каля зліцця рэк Ціса і Бодраг. Уваходзіць у склад медзье Боршад-Абаўй-Земплен (Паўночная Венгрыя). Размешчаны за 54 км ад адміністрацыйнага цэнтра медзье г. Мішкальц. Колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2014 года складае 4514 чалавек.

Горад Токай — цэнтр вінаробнага рэгіёна Токай-Хедзьялья, у якім вырабляецца аднайменнае віно. Рэгіён уключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Славутасці 
* Гістарычны цэнтр
* Вінны скляпы
* Былая сінагога
* Тэатр імя Паўлаі Эдэ
* Токайская галерэя (былая праваслаўная царква)
* Токайскі музей (былы дом Карачаня)
* Дом токайскі вінаў
* Царква Сэрца Хрыста
* Грэка-каталіцкая царква
* Ратуша
* Скульптурная кампазіцыя на плошчы
* Назіральная пляцоўка на ўзгорку Фінанц
* Мост каралевы Эржэбет
* Палац Ракацы-Дэшэфі (XVII)
* Вінныя скляпы Ракацы
* Алея Сечэні
* Катэдж Ферэнца Бана
* Студня Ракацы

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Токай

Катэгорыя:Гарады Венгрыі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Венгрыі
Катэгорыя:Боршад-Абауй-Земплен
Дзьюла

**Дзью́ла** (, , , ) — горад на паўднёвым усходзе Венгрыі, другі па велічыні горад медзье Бекеш пасля сталіцы — Бекешчабы. Горад займае плошчу 255,80 км², на якой пражывае 32 239 жыхароў.

## Геаграфія 
Горад размешчаны за 200 кіламетраў на паўднёвы ўсход ад Будапешта і за 15 кіламетраў на паўднёвы ўсход ад Бекешчабы. За 5 кіламетраў на ўсход ад горада праходзіць мяжа з Румыніяй. Найбліжэйшы да Дзьюлы румынскі горад — Арад (50 кіламетраў). Праз горад працякае рака Фехер-Кёрэш (Белы Кёрэш), якая некалькімі кіламетрамі ніжэй Дзьюлы ўпадае ў Кёрэш.

## Гісторыя 
Першае згадка пра паселішча датуецца 1313 годам, калі быў заснаваны кляштар, які назваўся па латыні Julamonustr. У 1332 годзе паселішча, якое фарміравалася вакол кляштара атрымала назву Дзьюла. Існуюць дзве версіі паходжання назвы : адна ўзводзіць назву горада да асабістага імя Дзьюла, якое, магчыма, насіў заснавальнік кляштара і паселішча, іншая да назвы аднаго з венгерскіх плямёнаў.

З XV стагоддзя Дзьюла стала цэнтрам камітата Бекеш.

У 1810 годзе ў Дзьюле нарадзіўся знакаміты венгерскі кампазітар Ферэнц Эркель, аўтар дзяржаўнага гімна краіны.

У сярэдзіне XX стагоддзя пасля пачатку выкарыстання тэрмальных вод Паўднёвага Альфёльда ў лячэбных мэтах, Дзьюла стала горадам-курортам. У 1959 годзе тут была адкрыта першая купальня, у 1969 годзе атрымала статус лячэбніцы знакамітая Замкавая купальня. У 1985 годзе Дзьюле быў прысвоены статус курорта-санаторыі Міністэрствам аховы здароўя Венгрыі.

## Насельніцтва 
Пераважную большасць насельніцтва горада складаюць венгры, найбольш значная нацыянальная меншасць — румыны. Паводле даных перапісу 2001 года 94,2 % насельніцтва Дзьюлы — венгры, 2,3 % — румыны, 1,6 % — немцы, 0,4 % — цыгане і 0,3 % — славакі. Нягледзячы на невялікі працэнт сучаснага румынскага насельніцтва Дзьюла гістарычна была цэнтрам румынскай дыяспары ў Венгрыі. Тут размяшчаюцца некалькі румынскіх грамадскіх і нацыянальна-культурных арганізацый, а таксама рэзідэнцыя праваслаўнага біскупа Венгрыі Румынскай праваслаўнай царквы.

## Транспарт 
Аўтадарогі вядуць ад Дзьюлы ў бок Бекешчабы і граніцы з Румыніяй. Чыгуначная галінка злучае Дзьюлу з Бекешчабай. Час у дарозе на цягніку да Будапешта складае 3-4 гадзіны.

## Славутасці 
* Сярэдневяковая крэпасць
* Замак сям’і графаў Альмашы, акружаны вялікім паркам, у якім размешчана «Замкавая купальня», вада ў якую падаецца з тэрмальных крыніц
* Румынскі праваслаўны сабор (1867)
* Гарадская ратуша

## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Імрэ Бродзь — вынаходнік крыптонавай лямпы.
* Ласла Краснагаркаі (нар. 1954) — венгерскі пісьменнік.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Венгрыі
Катэгорыя:Бекеш (медзье)
Папа (горад)

**Па́па** () — горад на захадзе Венгрыі ў медзье Веспрэм. Другі паводле насельніцтва горад медзье. Насельніцтва складае 33 080 чалавек (2007).

Горад Папа размешчаны на поўнач ад пагорыстай грады Бакань. Размешчаны за 40 кіламетраў на паўночны захад ад сталіцы медзье — Веспрэма і за 40 кіламетраў на поўдзень ад Дзьёра. Папа — чыгуначны вузел, дарогі вядуць у Сомбатхей, Татабанью, Дзьёр і Чорну. Аўтадарогі звязваюць горад з навакольнымі гарадамі.

Насельніцтва горада ў значнай меры складаюць нашчадкі нямецкіх перасяленцаў, якія прыбылі сюды ў XVIII стагоддзі пасля вызвалення Венгрыі ад туркаў.

## Славутасці 
thumb|злева|Сабор Св. Стэфана

* Палац Эстэрхазі
* Каталіцкі сабор Св. Стэфана
* Кальвінісцкая царква
* Сінагога

## Вядомыя асобы 
* Ферэнц Дзьюрчань (нар. 1961) — буйны венгерскі прадпрымальнік, палітычны і дзяржаўны дзеяч.

## Гарады-пабрацімы 
*  Кампен, Нідэрланды
*  Гарліцы, Польшча
*  Шветцынген, Германія
*  Казалек’я-дзі-Рэна, Італія
*  Лучанец, Славакія
*  Кавасна, Румынія
*  Лайнефельдэ-Ворбіс, Германія

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Венгрыі
Катэгорыя:Веспрэм (медзье)
Віллем Грос

**Ві́ллем Грос** (; нар. , г. , Эстонія - 6 красавіка 2001) — эстонскі празаік і драматург. Заслужаны пісьменнік Эстоніі (1975). Друкуецца з 1949 года.

## Творчасць 
У сацыяльна-псіхалагічных п'есах «Лёд растае» (1950), «У вялікай сям'і» (1951), «Анкета» (1955), «Паўтара месяца» (1967), у зборніку апавяданняў «Сярэднія дні» (1966), раманах «Крылы распрамляюцца» (1958), «Прадаецца індывідуальны недабудаваны дом…» (1961), «Аднакласнікі» (1965), «Зімовы адпачынак» (1975), «Матывы ўмоўчвання» (1978, Літаратурная прэмія імя Ю. Смуўла 1978), «У перагружанай лодцы» (1981) і інш. даследуе актуальныя маральна-этычныя і філасофскія праблемы на матэрыяле пасляваенаеннага і сучаснага жыцця сваіх суайчыннікаў. Аўтар кнігі літаратурна-публіцыстычных артыкулаў «Хіба сёння — толькі сёння» (1972).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Заслужаныя пісьменнікі Эстонскай ССР
Катэгорыя:Драматургі Эстоніі
Катэгорыя:Драматургі XX стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменнікі Эстоніі
Катэгорыя:Эстонскамоўныя пісьменнікі
Шальгатар’ян

**Ша́льгатар’ян** () — горад на поўначы Венгрыі, адміністрацыйны цэнтр медзье Ноград. Насельніцтва складае 37 166 чал. (2011). Размешчаны на паўночна-ўсходнім схіле гары Чэрхат у міжрэччы рэк Шальга і Тар’ян, паміж горнымі масівамі Каранч — Медвеш і Чэрхат на вышыні 250 м.

## Гісторыя 
Горад вырас з невялікага паселішча, заснаванага ў Сярэднявеччы.

Паводле адной з версій, крэпасць Шальга ўзвялі ў XIII стагоддзі. На тэрыторыі паселішча ў тыя часы ўжо была пабудавана царква. З дакументальных крыніц вядома, што ў сярэдневяковы перыяд Шальгатар’ян у народзе называлі «Бясхлебны Тар’ян». У XVII стагоддзі дзейнічалі млын і кузня. У 1682 годзе значна пацярпеў у час ваенных дзеянняў. На працягу доўгіх дзесяці гадоў яго тэрыторыя была закінута.

У 1850 годзе пры даследаванні навакольных зямель былі выяўлены паклады бурага вугалю. Неўзабаве пачалася яго актыўная распрацоўка. У гэты перыяд колькасць насельніцтва Шальгатар’яна значна вырасла ў сувязі з прыбыццём рабочых з іншых раёнаў краіны.

Статус горада паселішча атрымала ў 1922 годзе. У сярэдзіне XX стагоддзя стаў цэнтрам медзье Ноград.

У гонар Шальгатар’ян у горадзе Кемерава (Расія) названы мікрараён Шалгатар’ян, закладзены ў 1979 годзе ў знак кузбаска-венгерскай дружбы.

## Эканоміка 
Здабыча вугалю. Развіты металургія, машынабудаванне.

## Насельніцтва 
## Славутасці 
* Руіны крэпасці Шальга, размешчаныя на паўночны ўсход ад горада
* Рымска-каталіцкая царква ў стылі барока (XVIII ст.)
* Падземны Музей-пячора
* Гістарычны музей Нограда
* Замак Шомашкё
* Назіральная пляцоўка Каранч
* Скульптура Міклаша Раднаці (скульптар Імрэ Варга)

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Венгрыі
Катэгорыя:Ноград
Куангбінь

**Куангбінь** () — правінцыя ў В’етнаме. Размяшчаецца на поўначы цэнтральнай часткі краіны, на захадзе мяжуе з Лаосам, з усходу амываецца Паўднёва-Кітайскім морам. Цэнтр правінцыі — горад Дангхоі.

## Транспарт 
Нацыянальная чыгунка (Ханой—Сайгон) і дарога 1A праходзіць па ўсёй правінцыі.

Аэрапорт Дангхоі знаходзіцца за 6 км на ўсход ад Дангхоі.

## Славутасці 
|thumb|left]]
* Пячора Шандонг
* Нацыянальны парк Фонг-Ня-Ке-Банг

## Вядомыя асобы 
* Во Нгуен Зіяп (1911—2013) — в’етнамскі ваенны і палітычны дзеяч.

Катэгорыя:Правінцыі В’етнама
Астравы Эстоніі

Станам на 2020 год у Эстоніі налічвалася 2317 марскіх астравоў, з іх 318 плошчай больш за 1 гектар.

97% насельніцтва эстонскіх астравоў пражывае на Саарэмаа, Хіюмаа і востраве Муху. Паводле перапісу насельніцтва 2011 года, на астравах пражывала 40 715 пастаянных жыхароў, што складае 3% ад колькасці пастаянных жыхароў Эстоніі. 

Катэгорыя:Астравы Эстоніі
Эстонія
Сястра Тона

**Сястра Тона** — партрэт жанчыны албанскага мастака Кола Ідрамена, намаляваны ў 1883 годзе. Карціна з'яўляецца часткай калекцыі Нацыянальнай галерэі мастацтваў Албаніі
. Яе называюць «албанскай Мона Лізай».

На партрэце адлюстравана сястра мастака Тона. Карціна стала адным з найвялікшых дасягненняў мастака і лічыцца першым псіхалагічным партрэтам албанскага мастацтва часоў нацыянальнага Адраджэння. Мадэль апранутая ў традыцыйныя для скутарской дзяўчыны касцюм, як падкрэслівае яе сарамлівасць і духоўную чысціню.

Катэгорыя:Жывапіс Албаніі
Катэгорыя:Карціны 1883 года
Нацыянальны парк Этоша

**Этоша** () — нацыянальны парк у Намібіі. Уключае аднайменную западзіну, якая сезонна ператвараецца ў возера. Агульная плошча парка - 22 270 км².

## Гісторыя 
Да прыходу еўрапейцаў у 1851 г. сучасная тэрыторыя парка была населена народам авамба. На іх мове Этоша значыла "вялікі белы пляц". Так называлі саланчакі, што фарміраваліся ў сухі сезон на месцы бяссцёкавага возера. У 1886 г. мясцовыя землі былі далучаны да Германскай Паўднёва-Заходняй Афрыкі. 22 сакавіка 1907 г. створана ахоўваемая тэрыторыя, межы і статус якой некалькі разоў пераглядаліся. У 1964 г. Этоша быў абвешчаны нацыянальным паркам. Сучасныя межы ўсталяваны ў 1970 г. Да 1973 г. уся тэрыторыя парка была абгароджана.

## Геаграфія 
thumb|left|План нацыянальнага парка на аснове спадарожнікавага здымка
Агульная плошча парка ў нашы дні - 22 270 км². Яна ўключае пустынныя і паўпустынныя тэрыторыі, саванны і западзіну Этоша, якая дала назву нацыянальнага парка. 

### Этоша 
Западзіна Этоша займае 4 760 км² і ўяўляе сабою цэнтр буйнога бясцёкавага рэгіёна, які складае агульную тэрыторыю разам з Калахары. 

Западзіна сфарміравалася ў выніку тэктанічных зрухаў і ціску старажытнага ледавіка каля 20 млн гадоў таму. Нізіна перыядычна напаўнялася вадою рэк, так што ўтваралася возера да 70 000 км². 

У нашы дні Этоша ўяўляе сабою саланчакі, забалочаныя і сухія гліністыя нізіны, што сезонна жывіцца вадою ракі Экума. Акрамя таго, існуюць выхады артэзіянскіх вод. Узровень вады ў час паводкі можа дасягаць 10 см. На поўдзень ад западзіны берагі старажытнага возера ператварыліся ў даламітавыя пагоркі. Тут знойдзены страматаліты — выкапнёвыя карбанатныя адкладанні на месцы плыткаводдзяў.

### Клімат 
Для клімата нацыянальнага парка Этоша характэрны значныя сезонныя ваганні. З мая да жніўня доўжыцца прахалодны сухі сезон, калі сярэдняя тэмпература складае +18°C. Вільготны спякотны сезон доўжыцца з верасня да красавіка, калі сярэдняя дзённая тэмпература складае +25°C — +30°C.

## Прырода 
На тэрыторыі нацыянальнага парка Этоша дамінуюць саланчакі і сухія саванны, аднак флора адрозніваецца пэўнай разнастайнасцю. Батанікі вылучаюць 31 раслінную супольнасць, у тым ліку лугі, чаргаванне травы і нізкіх хмызнякоў, высокае разнатраўе, гаі акацый і г. д. Распаўсюджаны метлюжковыя, спараболус, тэрміналія, дрэва мапанэ, марынга, афрыканскі спірактакіс, некалькі відаў акацый і інш.

Нацыянальны парк Этоша вядомы багаццем жывёльнага свету. У ім сустракаюцца 340 відаў птушак, 50 відаў змей, 114 відаў сысуноў.

Etosha pan - namibia.jpg|Саланчак
Etosha National Park, Namibia (2961463803).jpg|Зараснікі марынгі
Etosha National Park, Namibia (2855366649).jpg|Вадапой
2012 Black Rhinoceros Gemsbokvlakte.jpg|Чорны насарог
Dunst Etosha Oct 2002 slide380.jpg|Акацыя

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Інфармацыя для наведвальнікаў 
* Экарэгіён Паўночная Намібія

Этоша
Зборная Албаніі па футболе

**Зборная Албаніі па футболе** прадстаўляе Албанію на міжнародных футбольных турнірах і ў таварыскіх матчах. Арганізацыяй, які ажыццяўляе кантроль і кіраванне зборнай, з’яўляецца Федэрацыя футбола Албаніі.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Федэрацыі футбола Албаніі
Кейла (рака)

**Ке́йла** () — рака ў паўночнай Эстоніі. Бярэ пачатак у балоце Лаасалу на поўдзень ад Юуру і ўпадае ў Фінскі заліў у невялікім пасёлку Кейла-Ёа.

На рацэ знаходзіцца трэці па велічыні ў Эстоніі вадаспад вышынёй 6 м і шырынёй 60—70 м.

Keila jõgi. 04.jpg
Keila jõgi. 09.jpg
Keila-Joa Wasserfall 02.JPG
Keila raudteesild.jpg
Lohu mõisa veskitamm Keila jõel.jpg

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рэкі Эстоніі
Выру (этнас)

**Вы́ру** (, ) — народ у гістарычнай вобласці Вырумаа ў паўднёва-ўсходняй Эстоніі (сучасныя паветы Пылва і Выру), якія размаўляюць на вырускім дыялекце.

Колькасць народу складае каля 75 000 чалавек.

## Спасылкі 
* Еўраменшасці 

Катэгорыя:Эстонцы
Катэгорыя:Фіна-ўгорскія народы
Нацыянальныя паркі Эстоніі

У Эстоніі існуе пяць нацыянальных паркаў, якія займаюць 4,26% тэрыторыі краіны.


Катэгорыя:Спісы:Эстонія
Гіменалепідыды

**Гіменалепідыды** (*Hymenolepididae*) — сямейства гельмінтаў класа стужачных чарвей.

## Апісанне 
Даўжыня цела ад долей да 700 мм, шырыня 0,2—11 мм. Складаюцца са сколекса, шыйкі і стробілы. На сколексе 4 прысоскі і хабаток з 8—10 і больш кручкамі.

## Таксанамія і арэал 
Адрозніваецца больш за 100 родаў, каля 400 відаў. Пашыраны ўсюды, пераважна ў трапічных і субтрапічных раёнах.

## Экалогія і спосаб жыцця 
Паразіты птушак, пераважна свойскіх гусей і качак, млекакормячых, чалавека (асноўныя гаспадары). Узбуджальнікі гіменалепідыдозаў.

Гермафрадыты. Развіваюцца з удзелам прамежкавых (насякомыя, ракападобныя) і рэзервовых (малюскі) гаспадароў. Лічынкі (цыстацэркоіды) ў кішэчніку асноўнага гаспадара ўкараняюцца ў падслізістую абалонку.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Цэпені
Катэгорыя:Сямействы жывёл
Рыхард Калья

**Ры́хард Янавіч Ка́лья** (; , , Расійская імперыя — ) — эстонскі графік. Заслужаны дзеяч мастацтваў Эстоніі (1964).

## Біяграфія 
Вучыўся ў 1936—1940 гадах Вышэйшай мастацкай школе «Палас» у Тарту. У 1944—1948 гадах выкладаў у Тартускім мастацкім інстытуце.

## Творчасць 
Працаваў у тэхніках малюнка пяром, дрэварыту і лінагравюры. Творы вылучаюцца апавядальнасцю, яркасцю характарыстык, разнастайнасцю кампазіцыйных вырашэнняў («Вызваленне палітычных вязняў 22 чэрвеня 1940 года», 1940; «Бежанцы», 1942; «Збіранне бульбы», 1947; «Шахматысты», 1957; «Кавярня», 1961, і інш.). Аўтар ілюстрацый да твораў А. Дзюма і У. Шэкспіра, шматлікіх экслібрысаў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Графікі Эстоніі
Катэгорыя:Графікі  XX стагоддзя
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў Эстонскай ССР
Катэгорыя:Выпускнікі  Вышэйшай мастацкай школы «Палас»
Катэгорыя:Выкладчыкі Тартускага мастацкага каледжа
Лівонскі крыжовы паход

**Лівонскі крыжовы паход** — адзін з паўночных крыжовых паходаў, які прывёў да заваявання немцамі і датчанамі тэрыторый сучасных Эстоніі і Латвіі ў канцы XII — пачатку XIII стагоддзяў. 2 лютага 1207 года на заваяваных тэрыторыях было ўтворана тэакратычнае княства Terra Mariana, якое ўваходзіла ў склад Свяшчэннай Рымскай імперыі, але ў 1215 годзе папа Інакенцій III абвясціў гэтыя землі валоданнем Святога прастола.

У 1226 годзе Гільём Мадэнскі падзяліў захопленыя немцамі і датчанамі зямлі на шэсць феадальных уладанняў, што паслужыла падставай біскупска-рыцарскага ліфляндскага дзяржаўнага арганізма наступнага часу.

## Спасылкі 
* Генрих Латвийский. Хроника Ливонии 
* НОВГОРОДСКАЯ ПЕРВАЯ ЛЕТОПИСЬ
* Tiago João Queimada e Silva. The invasion and conquest of Livonia (late-12th and 13th centuries) 

Катэгорыя:Войны XIII стагоддзя
Катэгорыя:Сярэдневяковая Эстонія
Катэгорыя:Гісторыя Латвіі
Катэгорыя:Паўночныя крыжовыя паходы
Катэгорыя:Войны XII стагоддзя
Катэгорыя:XII стагоддзе ў Эстоніі
Катэгорыя:XIII стагоддзе ў Эстоніі
Катэгорыя:XII стагоддзе ў Латвіі
Катэгорыя:XIII стагоддзе ў Латвіі
Карлікавы цэпень

**Карлікавы цэпень** (*Hymenolepis nana*) — паразітычны чарвяк сямейства гіменалепідыдаў класа стужачных чарвей.

Паразітуе ў тонкім кішэчніку чалавека.

Цела даўжынёю 3—5 см, стужкападобнае, складаецца з членікаў. На галоўцы мае 4 прысоскі і 24—30 кручкоў.

Гермафрадыт. Развіваецца без прамежкавых гаспадароў з выхадам і без выхаду яец у вонкавае асяроддзе. У яйцы знаходзіцца сфарміраваная лічынка.

Узбуджальнік гіменалепідыдозаў. Заражаюцца аліментарным шляхам. У кішэчніку гаспадара лічынкі вызваляюцца з яец, некратызуюць варсінкі, праз 2 тыдні прымацоўваюцца да слізістай абалонкі і ператвараюцца ў палаваспелых паразітаў.

## Літаратура 
* *Гладкая Л.* Карлікавы цэпень // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.2 / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш — Мн.: БелСЭ, 1983.

Катэгорыя:Цэпені
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1852 годзе
Дыктатура Пятса

**Дыктатура Пятса**, таксама **рэжым Пятса**, **«эпоха маўчання»** () — перыяд у гісторыі Эстоніі (12 сакавіка 1934 года — 12 кастрычніка 1939 года), які настаў у выніку дзяржаўнага перавароту 1934 года і характарызававаўся адсутнасцю дэмакратычных свабод, узмацненнем эстонскага нацыяналізму, а таксама істотным узростам эканомікі краіны. Дадзены перыяд гісторыі Эстоніі па-ранейшаму неадназначна трактуецца як у самай Эстоніі, так і за яе межамі.

Катэгорыя:Гісторыя Эстоніі
Дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце Эстоніі

**Дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце Эстоніі** (), афіцыйна *Дэкларацыя аб сувэрэнітэце Эстонскай ССР* (*Deklaratsioon Eesti NSV suveräänsusest*) была абвешчаная 16 лістапада 1988 г. ў часе Спяваючай рэвалюцыі. Дэкларацыя абвяшчала суверэнітэт Эстоніі і вяршынства эстонскіх законаў над савецкімі. Эстонскі парламент таксама заявіў правы на прыродныя рэсурсы рэспублікі: зямлю, унутраныя воды, лясы, мінеральныя радовішчы і сродкі прамысловай вытворчасці, сельскай гаспадаркі, будаўніцтва, дзяржаўныя банкі, транспартную інфраструктуру, камунальную гаспадарку і да т. п. у межах эстонскіх граніцаў. 6 верасня 1991 г. СССР прызнаў незалежнасць Эстоніі, і 17 верасня краіна была прынятая ў ААН.

Катэгорыя:Распад СССР
Катэгорыя:Палітыка Эстоніі
Эстонія
Пралог (мова праграмавання)

**ПРАЛОГ**, таксама **ПРОЛОГ** () — лагічная мова праграмавання агульнага прызначэння. Прымяняецца ў сістэмах штучнага інтэлекту і вылічальнай лінгвістыкі.

Пралог — дэкларатыўная мова праграмавання: каманды Пролога вызначаюць, як звязаны розныя аб'екты, у той час як працэдурныя мовы вызначаюць шлях развязання праблемы. Адносіны паміж аб'ектамі прадстаўляюцца фактамі і правіламі. Вылічэнні ініцыююцца шляхам запуску «запыту» над гэтымі сувязямі.

## Літаратура 
* Савіцкі М. Тлумачальны слоўнік па інфарматыцы: / Мікола Савіцкі. Мн.: Энцыклапедыкс. 2009. ISBN 978-985-6742-83-8
Адукацыя ў Эстоніі

Гісторыя **школьнай адукацыі ў Эстоніі** пачынаецца з першых манастырскіх і саборных школ, што з'явіліся ў XIII—XIV стагоддзях. Першая чытанка на эстонскай мове была выдадзена ў 1575 годзе. Найстарэйшым універсітэтам Эстоніі з'яўляецца Тартускі ўніверсітэт, заснаваны шведскім каралём Густавам II Адольфам у 1632 годзе. У 1919 годзе ўніверсітэцкія курсы ўпершыню пачалі чытацца на эстонскай мове.

Сённяшняя адукацыя ў Эстоніі падзелена на асноўную, прафесійную і дадатковую адукацыю. Адукацыйная сістэма базуецца на чатырохузроўневай аснове, што ўключае ў сябе дашкольную, пачатковую, сярэднюю і вышэйшую адукацыю. Існуе шырокая сетка школ і адукацыйных інстытутаў. Эстонская адукацыйная сістэма складаецца з дзяржаўных, муніцыпальных, публічных і прыватных адукацыйных устаноў.

## Школьная адукацыя 
На дадзены момант у Эстоніі 589 школ.