open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Людміла Генадзеўна Русава

**Людміла Русава** ( — ) — беларуская мастачка і перформерка. З 1990 года — член Беларускага саюза мастакоў.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў 1954 годзе ў пасёлку Дашчанае Архангельскай вобласці, РСФСР.

У 1973 годзе скончыла Мінскае мастацкае вучылішча імя А. Глебава, затым ў 1979 годзе — Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут, аддзяленне манументальна-прыкладнога мастацтва.

15 гадоў працавала мастачкай на Барысаўскім камбінаце дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.

Удзельніца творчых аб’яднанняў «Форма» і «Плюраліс».

Памёрла 30 мая 2010 ў Мінску.

Работы Людмілы Русавай знаходзяцца ў зборы Нацыянальнага мастацкага музея (Мінск, Беларусь), у Мастацкім музеі Цымерл (ЗША, Нью-Джэрсі), у муніцыпалітэце Бона, а таксама прыватных калекцыях у Мінску, Вільнюсе, Рызе, Гданьску, Варшаве, Стакгольме, Берліне і Бостане.

## Творчая дзейнасць 
У 1970 — 1980-я гады ў Мінску разам з Ігарам Кашкурэвічам стварыла нефармальную групу мастакоў «Плюраліс».

У 1980—1990 гадах была ўдзельніцай шматлікіх перфарматыўных групавых праектаў. Групавая выстава «Ажыўленне Казіміра» (Мінск, Палац мастацтва, 1989), «Супрэматычнае ўваскрашэнне Казіміра» (Масква, 1990), выставы мастацтва актуальнай пазіцыі «In-formation» (Віцебск, 1994, 1995, 1996), персанальны праект Людмілы Русавай «Т» (Мінск, галерэя «Шостая лінія», 1995).

У 1997 годзе Русава ўдзельнічае ў Тыдні перформансу, прысвечаным рэжысёру і рэфарматару сцэны Антанену Арто (Мінск, галерэя «Шостая лінія»).

З 1999 года ў Мінску удзельнічала ў міжнародным фестывалі перформансу «Navinki».

У 2000 годзе выпусціла кнігу «Наскрозь». У яе ўвайшлі тэксты 1994—1999 гадоў, якія складаюць цэласны, структураваны аўтарскі тэкст, а таксама графічныя працы «Муміфікаваны знак», што неаднаразова дэманстраваліся раней на выставах у Беларусі і за мяжой.

У гэтым жа годзе зрабіла «фотапраект як фотаперформанс» разам з Сяргеям Ждановічам — «Гульня ў лялькі».

У 2003 годзе ў галерэі «NOVA» праходзіў сінтэтычны праект Людмілы Русавай «Месца танцаў-2003».

## Спасылкі 
* https://secondaryarchive.org/artists/ludmila-rusova/
* https://kalektar.org/be/names/oliI9gIUhEVeJhAV4gMH 
* https://genderlibrary.wordpress.com/2015/02/10/%D0%BB%D1%8E%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BB%D0%B0-%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%B2%D0%B0-%D0%B6%D1%8B%D1%86%D1%8C%D1%86%D1%91-%D1%8F%D0%BA-%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%84%D1%8D%D1%81%D1%82-%D0%B2%D0%BE%D0%BB/
* https://bis.nlb.by/by/documents/137941
* https://plakat.unid.by/avtory/rusava-l-g 
* https://makeout.space/2015/01/25/zyavsya-albom-pra-hrosnuyu-mac-belaruskaga-akcyyanzmu-lyudmlu-rusavu.html
* http://kimpress.by/index.phtml?page=2&DomainName=mast&id=589&mode=print 
* https://partisanmag.by/?p=10917 
* https://partisanmag.by/?p=9374 

Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Бабак

**Бабак** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Пётр Лук’янавіч Бабак — Герой Сацыялістычнай Працы
* Рэната Уладзіміраўна Бабак — украінская оперная спявачка
Рэната Уладзіміраўна Бабак

**Рэната Уладзіміраўна Бабак** (; ,  — , ЗША) — украінская оперная спявачка (меца-сапрана), педагог.

## Біяграфія 
Пасля заканчэння ў 1961 годзе Кіеўскай кансерваторыі (клас прафесара Д. Г. Еўтушэнка) дэбютавала на сцэне Кіеўскай оперы ў партыі Кармэн.

У 1961—1963 гадах спявала на сцэне Львоўскага опернага тэатра.

Са снежня 1963 па 1973 — салістка Вялікага тэатра ў Маскве. У лістападзе 1973 г. папрасіла палітычнага прытулку ў Італіі. Пазней жыла ў ЗША і Канадзе. Да 1986 года паспяхова гастралявала ў Амерыцы і Еўропе.

Каля 20 гадоў была дэканам опернага факультэта Вашынгтонскай кансерваторыі, узначальвала оперную студыю, дзе паставіла некалькі опер: «Запарожац за Дунаем», «Кармэн», «Яўген Анегін», «Гензель і Грэтэль», сцэны з опер Гершвіна.
Уладзімір Мікалаевіч Краж

**Уладзімір Мікалаевіч Краж** (, Лазава, Харкаўская вобласць, Украіна — ) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне тэорыі і методыкі фізічнага выхавання, спартыўнай трэніроўкі. Кандыдат педагагічных навук (1970), прафесар (1991). Акадэмік Беларускай інжынернай акадэміі (1999), член міжнароднай асацыяцыі «Sport Kinetics» (1993).

## Біяграфія 
Скончыў Харкаўскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя Р. С. Скаварады (спецыяльнасць «Фізічнае выхаванне, анатомія і фізіялогія чалавека», 1956), Дзяржаўны цэнтральны інстытут фізічнай культуры (аспірантура, 1969).
    
Працаваў у ДЮСШ г. Палтавы (1957—1958), Беларускім дзяржаўным універсітэце фізічнай культуры (з 1970, спартыўна-педагагічны факультэт спартыўных гульняў і адзінаборстваў, кафедра тэорыі і методыкі фізічнага выхавання і спорту, прафесар, у 1984—1993 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: кінематыка многазвенавых рухальных дзеянняў чалавека; даследаванне пераносу трэніраванасці ў працэсе спартыўнай трэніроўкі; заканамернасці спартыўнай падрыхтоўкі; фізічнае і духоўнае аздараўленне нацыі сродкамі фізічнай культуры і спорту ў антагенезе ва ўмовах постіндустрыяльнага грамадства і ўступлення ў эпоху інфармацыйнага развіцця.

## Узнагароды 
Ганаровыя граматы ЦК УКП(б), ЦК КП(б) Украіны, ЦК УЛКСМ, ЦК ЛКСМ Украіны (1954), нагрудныя значкі «Выдатнік фізічнай культуры і спорту» (1974), «За отличные успехи в работе» Міністэрства вышэйшай і сярэдняй адукацыі СССР (1985), «За заслугі ў развіцці фізічнай культуры і спорту» (1987), «Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь» (1997), «За развіццё фізічнай культуры і спорту ў Республіцы Беларусь» (2007, 2012), медаль «Ветэран працы» (1987) і інш.

## Бібліяграфія 
* Исследование динамики переноса тренированности в процессе тренировки : автореферат диссертации … кандидата педагогических наук : 734 / В. Н. Кряж. — Москва, 1969.

## Літаратура 
* Кряж Владимир Николаевич // Кто есть кто в Республике Беларусь. Спорт : энциклопедия. — Минск, 1999. — С. 123.

Катэгорыя:Педагогі СССР
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Марыя Уладзіміраўна Кадобіна

**Марыя Уладзіміраўна Кадобіна** (нар. , Мінск, Беларусь) — беларуская спартсменка (гімнастыка мастацкая), майстар спорту Беларусі міжнароднага класа, чемпіёнка і бронзавы прызёр І Еўрапейскіх гульняў (2015, Баку), бронзавы прызёр чэмпіянату свету (2014), чэмпіёнка (2016) і сярэбраны прызёр (2016) чэмпіянату Еўропы.

## Літаратура 
* Беларусь на I Еўрапейскіх гульнях у Баку — 2015 = Belarus at the 1st European games in Baku — 2015 : [даведнік / складальнікі: Н. Марыніна і інш.]. — Мінск, 2015. — С. 89.

Катэгорыя:Гімнасткі (мастацкая гімнастыка) Беларусі
Катэгорыя:Гімнасты на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 года
Лідзія Паўлаўна Герасімчук

**Лідзія Паўлаўна Герасімчук** (, ,  — ) — украінская савецкая артыстка балета, салістка Кіеўскага тэатра оперы і балета імя Т. Шаўчэнкі ў 1937—1958 гадах. Заслужаная артыстка Украінскай ССР (1952).

## Біяграфія 
У 1930—1934 гадах займалася ў Кіеўскай харэаграфічнай студыі Ксеніі Юр’еўны Давыдавай, з 1933 года выступала на сцэне Кіеўскага опернага тэатра.

У 1937 годзе скончыла Кіеўскі харэаграфічны тэхнікум па класе Наталлі Веракундавай, пасля чаго была прынята ў трупу Кіеўскага тэатра оперы і балета. Была салісткай тэатра да сваёй смерці ў 1958 годзе. Асабліва вызначалася ў дуэце з : «Гісторыя ўкраінскага балета ведае нямала цудоўных танцавальных дуэтаў, сярод якіх — дуэт Апухціна і Лідзіі Герасімчук».

У час Вялікай Айчыннай вайны у 1942—1944 гадах — артыстка Ленінградскага Малога тэатра оперы і балета, які знаходзіўся ў эвакуацыі ў горадзе Кіраў.

Жыла ў Кіеве. Памерла 5 снежня 1958 года. Пахаваная на Байкавых могілках. На магіле Лідзіі Герасімчук устаноўлены надмагільны помнік «Паміраючы лебедзь» працы скульптара  (бронза, граніт, 1960).

### Сям’я 
* Першы муж — інжынер-меліяратар Абрам Насушкін, сын — Лесь Герасімчук.
* Другі муж — , прэм’ер Кіеўскага тэатра оперы і балета, народны артыст Украінскай ССР, балетмайстар-педагог.

## Творчасць 
Сярод партый Раймонда, Цар-дзяўчына, фея Сірэні, Адэта ў балетах П. Чайкоўскага, Б. Асаф’ева, Л. Мінкуса і іншых.

Была першай выканаўцай вядучых партый у шэрагу балетаў украінскіх кампазітараў. Сярод вядомых партый: Маруся Багуслаўка («Маруся Багуслаўка» ), Марыула («Лілея» К. Данькевіча), Расціслава («Расціслава» ) і іншыя. Выконвала характарныя танцы ў операх «Кармэн», «Князь Ігар», «Фаўст» і інш.

## Літаратура 
* Балет: энциклопедия. / Гл. ред. Ю. Н. Григорович.- М.: Советская энциклопедия, 1981.- 623 стр. с илл.

Катэгорыя:Артысты балета паводле алфавіта
Катэгорыя:Артысты балета СССР
Катэгорыя:Артысты балета Украіны
Алена Ігараўна Вітрычэнка

**Алена Ігараўна Вітрычэнка** (; нар. , , УССР) — украінская спартсменка, выступала ў індывідуальным першынстве па мастацкай гімнастыцы.

## Біяграфія 
Маці Алены, Ніна Вітрычэнка, таксама была гімнасткай, пасля стала трэнерам сваёй дачкі. Алена пачала займацца мастацкай гімнастыкай з чатырохгадовага ўзросту.

Хоць яна ўпершыню з'явілася на міжнародных спаборніцтвах у 1986, па-сапраўднаму яе заўважылі на сусветным першынстве ў Бруселі (Бельгія) у 1992 годзе, дзе яна, як член украінскай зборнай, заваявала сярэбраны медаль. Пасля гэтага Алена пачала перамагаць на шматлікіх іншых важных спаборніцтвах.

Яе найлепшае выступленне адбылося на Летніх Алімпійскіх гульнях 1996 года, дзе яна заваявала бронзавы медаль. Праз год яна выйграла сусветны і еўрапейскі чэмпіянат. Любімым прадметам для Алены з'яўлялася стужка, за выступленні з якой яна тройчы станавілася сусветным і двойчы еўрапейскім чэмпіёнам.

Вітрычэнка скончыла выступы пасля Алімпійскіх гульняў у Сіднеі (2000).

У Кіеве ёю арганізавана ўласная школа мастацкай гімнастыкі, дзе Алена займаецца трэнерскай працай.

Алена Вітрычэнка замужам за бізнесменам Аляксеем Баравіковым. У шлюбе нарадзіліся двое сыноў, Давід і Цэзар, і дачка Аўрора. Сям'я пражывае ў Іспаніі.
Ганна Анатолеўна Марусава

**Ганна Анатолеўна Марусава** (нар. , Магілёў) — беларуская спартсменка (стральба з лука), сярэбраны прызёр чэмпіянату свету (2013), бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы (2000, 2004), сярэбраны прызёр І і ІІ Еўрапейскіх гульняў (2015, Баку; 2019, Мінск).

## Узнагароды 
* Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (11 снежня 2024).
 

## Спасылкі 
* Белоруски завоевали серебро в стрельбе из лука на II Европейских играх
* Белорусская лучница Анна Марусова не вышла в 1/8 финала II Европейских игр
* Стрельба из лука: первая медаль и досадные промахи

Катэгорыя:Стралкі з лука на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 года
Катэгорыя:Стралкі з лука Беларусі
Вядомыя асобы Барнаула

[thumb|200px|[Герб Барнаула]]
Вядомыя ўраджэнцы Барнаула:

__NOTOC__
[thumb|175px|[Марыя Валер’еўна Буціна|Марыя Буціна]]

## А 
* Ала Іванаўна Агафонава (нар. 1937) — беларускі архітэктар.

## Б 
* Ігар Дзмітрыевіч Белагорцаў (1911—1996) — беларускі архітэктар, педагог. Кандыдат архітэктуры (1943), прафесар (1970).
* Валерый Васільевіч Быкаў (нар. 1939) — беларускі і расійскі архітэктар. Член-карэспандэнт Беларускай акадэміі архітэктуры (1999).

## Л 
* Злата Мікалаеўна Леўцева (нар. 1923) — беларускі інжынер-канструктар.

## М 
* Марыя Валер’еўна Буціна (нар. 1988) — расійскі палітычны актывіст, публіцыст і грамадскі дзеяч.

## П 
* Анатоль Іванавіч Палякоў (нар. 1939) — беларускі архітэктар.

## С 
* Уладзімір Яфімавіч Смірноў (1924—1943) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

## Т 
* Віктар Паўлавіч Тарасаў (1934—2006) — беларускі акцёр. Народны артыст Беларусі (1967). Народны артыст СССР (1982).

## Ц 
* Арына Аляксандраўна Цыцыліна (нар. 1998) — беларуская спартсменка (гімнастыка мастацкая), майстар спорту Беларусі міжнароднага класа.
Аскахітоз лёну

**Аскахітоз лёну** — , выкліканае відам  (syn. ). Належыць да групы .

## Апісанне 
Узбуджальнік перадаецца з насеннем і праз глебу. Эфекты больш выяўленыя пасля таго, як расліна заквітнее. Карычневыя абескаляроўванні можна ўбачыць з невялікімі чорнымі кропкамі, пікнідамі, дзе ўтвараюцца споры. Хвароба сур’ёзна адбіваецца на якасці валакна.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Грыбковыя захворванні раслін
Катэгорыя:Захворванні лёну
Вераніка Уладзіміраўна Набокіна

**Вераніка Уладзіміраўна Набокіна** (нар. , Гомель, Беларусь) — беларуская спартсменка (гімнастыка, акрабатыка спартыўная), чэмпіёнка (2019) і мнагакратны бронзавы прызёр І і ІІ Еўрапейскіх гульняў (2015, Баку; 2019, Мінск). Скончыла БДУФК. Інструктар нацыянальнай каманды Рэспублікі Беларусь па акрабатыцы спартыўнай.

## Узнагароды 
Ганаровая грамата Міністэрства спорту і турызму Рэспублікі Беларусь.
 

## Літаратура 
* Беларусь на I Еўрапейскіх гульнях у Баку — 2015 = Belarus at the 1st European games in Baku — 2015: [даведнік / складальнікі: Н. Марыніна і інш.]. — Мінск, 2015. — С. 46.

Катэгорыя:Спартыўныя акрабаты Беларусі
Надзея Рыгораўна Бачыла

**Надзея Рыгораўна Бачыла** (нар. 1935, в. Калініна, Буда-Кашалёўскі раён) — беларуская вучоная-глебазнавец. Доктар сельскагаспадарчых навук (1991).

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па праблемах рацыянальнага выкарыстання арганічных угнаенняў, па распрацоўцы прынцыпаў экалагічных і энергазберагальных сістэм апрацоўкі глебы і г. д.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Глебазнаўцы Беларусі
Антаніна Іванаўна Васільева

**Антаніна Іванаўна Васільева** (, , Расійская імперыя — , , Ізраіль) — савецкая ўкраінская артыстка балета, педагог. Народная артыстка Украінскай ССР (1946).

## Біяграфія 
Антаніна Васільева нарадзілася 14 (27 снежня) 1910 года ў Санкт-Пецярбургу.

У 1930 годзе скончыла Ленінградскае харэаграфічнае вучылішча (педагог — А. Я. Ваганава).

У 1930—1935 — салістка ЛГАТАБ імя С. М. Кірава. У тым жа годзе дэбютавала на сцэне тэатра ў партыі Тао Хоа.

У 1935—1937 — салістка Адэскага тэатра оперы і балета.

У 1937—1956 — салістка КНАТОБ імя Т. Р. Шаўчэнкі.

У 1956—1972 — педагог Кіеўскага харэаграфічнага вучылішча.

У 1966—1972 — мастацкі кіраўнік Кіеўскага харэаграфічнага вучылішча.

З 1989 года жыла ў Ізраілі.

## Творчасць 
Сярод партый: Раймонда («Раймонда» А. К. Глазунова), Адэта — Адылія («Лебядзінае возера» П. І. Чайкоўскага), Аўрора («Спячая прыгажуня» П. І. Чайкоўскага), Кітры («Дон Кіхот» Л. Мінкуса), Сванільда , Эсмеральда («Эсмеральда» Ц. Пуні), Тао Хоа, Марыя («Бахчысарайскі фантан» Б. Асаф’ева), Папялушка («Папялушка» С. С. Пракоф’ева); Лілея («Лілея» К. Данькевіча), Маўка («» ), Расціслава («Расціслава» ) і інш.

Паставіла ў  «Лебядзінае возера» і «Папялушку» (1965, сумесна з Я. В. Зайцавым)

## Літаратура 
* Балет: энциклопедия. / Гл. ред. Ю. Н. Григорович.- М.: Советская энциклопедия, 1981.- 623 стр. с илл.

Катэгорыя:Артысты балета паводле алфавіта
Катэгорыя:Артысты балета СССР
Катэгорыя:Артысты балета Украіны
Катэгорыя:Артысты балета XX стагоддзя
Анастасія Алістратава

**Анастасія Алістратава** (нар. , Гродна, Беларусь) — беларуская спартсменка (гімнастыка спартыўная), бронзавы прызёр ІІ Еўрапейскіх гульняў (2019, Мінск).

Выхаванка Гродзенскай ДЮСШАР.

## Літаратура 
* Гродно : журнал о городе. — 2019. — № 7. — С. 48-49.
* Наш спорт. — 2019. — № 8. — С. 16-17.

Катэгорыя:Гімнасты Беларусі
Міраслава Сапілка

**Міраслава Сапілка** (; , Віннікі, Каралеўства Галіцыі і Ладамерыі
 — , Кіеў, УССР) — украінская паэтэса і празаік.

## Біяграфія 
Нарадзілася 24 жніўня 1897 года ў Вінніках у сялянскай сям’і. З дзяцінства батрачыла на сельгасработах. Пасля 1917 года ўладкавалася на працу мадысткай. З ранняга ўзросту захапілася літаратурай, асабліва паэзіяй.

Пачала друкавацца ў 1928 годзе ў часопісах «Вікна», «Сяйво», розных газетах. 12 мая 1929 года была ў ліку заснавальнікаў літаратурнай групы «Горно».

У 1920-х гадах Міраслава Сапілка падтрымлівала сувязь з заходнеўкраінскім рэвалюцыйным падполлем, сябравала з членамі Камуністычнай партыі Заходняй Украіны. Удзельнічала ў нелегальных сходах рэвалюцыйна настроеных чыгуначнікаў, да якіх належаў муж паэткі — Міхаіл Пастушэнка. Двойчы арыштоўвалася польскай дэфензівай.

Пад уплывам савецкай прапаганды, сям’я Пастушэнкі, якая мела да таго часу дваіх дзяцей, імкнулася перабрацца ў СССР. Жадаючы атрымаць вышэйшую адукацыю і паправіць здароўе, Міраслава Сапілка з сям’ёй у канцы 1930 года пераехала ў Савецкую Украіну. Пасялілася спачатку ў Камянцы-Падольскім, дзе працавала ў краязнаўчым музеі. У 1932 годзе пераехала ў Харкаў, а яшчэ пазней — у Ірпень пад Кіевам, дзе і была арыштаваная ў жніўні 1937 года за два тыдні да свайго саракагоддзя.

Была членам харкаўскай літаратурнай арганізацыі «Заходняя Украіна». У 1931 годзе выдала паэтычны зборнік «Працоўным рукам» і кніжку прозы «Пра ўтульны горад Забабоннікі».

30 верасня 1937 года быў арыштаваны і яе муж Міхаіл Пастушэнка. Сужэнцаў абвінавацілі ў шпіянажы ў інтарэсах польскай разведкі. На допытах ні яна, ні яе муж ні ў чым не скампраметавалі сябе і адпрэчылі ўсе абвінавачванні следства. 22 лістапада 1937 года асобая нарада пры НКУС СССР прыгаварыла паэтэсу да расстрэлу. Прысуд быў выкананы 28 лістапада ў Кіеве. Верагодней за ўсё, яе цела было пахавана на Лук’янаўскіх могілках. Доўгі час пра лёс Міраславы Сапілка нічога не было вядома, афіцыйна лічылася, што яна загінула ў ссылцы 18 лістапада 1942 года.

Рэабілітавана пасмяротна. У 1973 годзе выйшаў зборнік выбраных твораў М. Сапілкі «Да сонца».

## Літаратура 
* Енциклопедія українознавства. У 10-х т. / Гол. ред. Володимир Кубійович. — Парыж; Нью-Йорк: Молоде Життя, 1954—1989.
* Мирослава Сопілка. До сонця. — Київ, Дніпро, 1973.
* Байцар Андрій. Видатні винниківчани: Науково — краєзнавче видання / А. Л. Байцар. — Львів-Винники, 2012. — 88 с.

Катэгорыя:Украінамоўныя паэты
Катэгорыя:Пісьменнікі Украіны
Катэгорыя:Расстралянае адраджэнне
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Пакараныя смерцю пісьменнікі
Кабул (значэнні)

Назву **Кабул** маюць:

* Кабул — горад, сталіца Афганістана.
* Кабул — адна з правінцый Афганістана.
* Кабул — рака ў Афганістане і Пакістане, прыток Інда.
Даўганожка балотная

**Даўганожка балотная**, ** Даўганожка шкодная** (*Tipula paludosa*) — від насякомых з сямейства . З’яўляецца шкоднікам сельскагаспадарчых культур.

## Апісанне 
Цела імага шэрага колеру, у даўжыню дасягае 20-24 мм. Лічынка цыліндрычнай формы, даўжынёй 30-35 мм, не мае канечнасцяў. Яйка да 1 мм, авальнае, чорнае, бліскучае.

## Спосаб жыцця 
Лічынкі кормяцца каранямі і адмерлымі часткамі раслін. Даюць адно пакаленне ў год. Яйкі адкладаюцца ў глебу. Лічынкі вядуць падземны спосаб жыцця і зімуюць у глебе. Увесну ў маладых раслін падгрызаюць карані, сцёблы і бліжэйшае да зямлі лісце, выклікаючы сур’ёзнае прарэжванне пасеваў.

## Распаўсюджанне 
Від шырока распаўсюджаны ў Еўразіі. Адсутнічае на Крайняй Поўначы Еўропы, Фарэрскіх астравах і ў Японіі. На тэрыторыі былога СССР сустракаецца паўсюдна. Колькасць віду ў заходняй частцы арэала вышэй, чым ва ўсходняй. Завезены ў Паўночную Амерыку.

## Шкода 
На тэрыторыі былога СССР гэта насякомае шкодзіць у асноўным лёну ў вільготных раёнах еўрапейскай часткі, асабліва на тарфяністых глебах. У меншай ступені пашкоджвае каноплі, гарох, бульбу, кукурузу, ячмень, авёс, грэчку і розную гародніну.

Для барацьбы ўжываюць інсектыцыды, асушэнне забалочаных участкаў, глыбокае зяблевае ўзворванне і атручаныя прынады.

## Літаратура 
* Вредная долгоножка // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.

Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Насякомыя Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1830 годзе
Катэгорыя:Даўганожкі
Юлія Івончык

**Юлія Івончык** (нар. ) — беларуская спартсменка (гімнастыка, акрабатыка спартыўная), чэмпіёнка і двухкратны бронзавы прызёр ІІ Еўрапейскіх гульняў (2019, Мінск). Скончыла БДУФК. Інструктар нацыянальнай каманды Рэспублікі Беларусь па акрабатыцы спартыўнай.

## Узнагароды 
Ганаровая грамата Міністэрства спорту і турызму Рэспублікі Беларусь.
 

## Спасылкі 
* Белоруски Набокина, Ивончик и Сандович завоевали вторую награду в акробатике на II Европейских играх
* Вероника Набокина, Юлия Ивончик и Карина Сандович — о себе, своем виде спорта и II Европейских играх
* Белоруски Вероника Набокина, Юлия Ивончик и Карина Сандович

Катэгорыя:Спартыўныя акрабаты Беларусі
Марыя Сяргееўна Махарынская

**Марыя Сяргееўна Махарынская** (нар. , Віцебск, Віцебская вобласць, Беларусь) — беларуская спартсменка (гімнастыка, скачкі на батуце), сярэбраны і бронзавы прызёр чэмпіянату свету (2017), двухкратная чэмпіёнка Еўропы (2018), чэмпіёнка ІІ Еўрапейскіх гульняў (2019, Мінск).

## Біяграфія 
Праходзіла спартовую падрыхтоўку на аддзяленні скачкоў на батуце з верасня 2002 года. З 2014 года ўваходзіць у склад Нацыянальнай каманды Рэспублікі Беларусь.

Спартсмен-інструктар нацыянальнай каманды Рэспублікі Беларусь па скачках на батуце ўстановы «Рэспубліканскі цэнтр алімпійскай падрыхтоўкі па гімнастычных відах спорту».

## Узнагароды 
Ганаровае званне «Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь» (17 снежня 2020). Ганаровае званне «Чалавек года Віцебшчыны-2019».

## Літаратура 
* Беларусь. Belarus. — 2019. — № 9. — С. 38-39.
* Наш спорт. — 2019. — № 2. — С. 24-26.
* Махаринская Мария Сергеевна [Фото] // В народе тот не забудется, кто упорно и честно трудится // Віцьбічы = Витьбичи. — 2020. — 6 февр. — С. V. — (Прил.: «Вечерний Витебск»).

Катэгорыя:Скакуны на батуце Беларусі
Катэгорыя:Уладальнікі ганаровага звання «Чалавек года Віцебшчыны»
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту Рэспублікі Беларусь
Мірашнічэнка

**Мірашнічэнка** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Ірына Пятроўна Мірашнічэнка (1942—2023) — савецкая і расійская актрыса, спявачка, педагог; народная артыстка РСФСР (1988).
* Ліяна Мірашнічэнка (нар. 1988) — беларуская футбалістка.
* Пётр Апанасавіч Мірашнічэнка (1922—1944) — Герой Савецкага Саюза.
* Яўгенія Сямёнаўна Мірашнічэнка (1931—2009) — украінская оперная спявачка.
Анастасія Сяргееўна Архіпава

**Анастасія Сяргееўна Архіпава** (нар. ) — беларуская спартсменка (самба), заслужаны майстар спорту Беларусі, майстар спорту міжнароднага класа па дзюдо. Чэмпіёнка (2006, 2007, 2009) і сярэбраны прызёр (2018) чэмпіянатаў свету, чэмпіёнка Еўропы (2011), сярэбраны прызёр ІІ Еўрапейскіх гульняў (2019, Мінск). Лейтэнант міліцыі.

Працуе інспектарам аховы спецыяльнага батальёна міліцыі кіравання Дэпартамента аховы МУС Рэспублікі Беларусь па ахове дыпламатычных прадстаўніцтваў і консульскіх інстытуцый замежных дзяржаў.

## Літаратура 
* Энциклопедия белорусского физкультурно-спортивного общества «Динамо» : 90 лет : 1923—2013. — Минск, 2013. — С. 344.

## Спасылкі 
* Архипова (Лешкова) Анастасия Сергеевна 

Катэгорыя:Самбісты Беларусі
Людміла Сяргееўна Шырына

**Людміла Сяргееўна Шырына** (нар. , Білазэрка, Херсонская вобласць, УССР) — украінская оперная спявачка (лірыка-драматычнае сапрана), салістка Адэскага дзяржаўнага акадэмічнага тэатра оперы і балета. Народная артыстка Украіны (1993).

## Біяграфія 
Нарадзілася 1 жніўня 1948 года ў пасёлку Білазэрка, Херсонская вобласць.

Скончыла Адэскую кансерваторыю (у цяперашні час — музычную акадэмію) па класе дацэнта М. В. Галятоўскай. Іграе на некалькіх музычных інструментах, у тым ліку, на баяне і фартэпіяна. У юнацтве захаплялася спартыўнай гімнастыкай, валейболам і баскетболам.

З 1975 года працуе ў Адэскім дзяржаўным тэатры оперы і балета, з'яўляецца загадчыцай опернай трупы. У 1977 годзе яна стала лаўрэатам першай прэміі (залаты медаль) і ўладальніцай Гран-Пры Міжнароднага конкурсу вакалістаў у Тулузе (Францыя). Кавалер ордэна княгіні Вольгі III ступені (1998). У 1993 годзе Людміле Шырынай было прысвоена званне народнай артысткі Украіны. У 2003 годзе ўдастоена Ганаровай граматай Кабінета Міністраў Украіны за важкі асабісты ўклад у развіццё гуманітарнай сферы, шматгадовую добрасумленную працу і высокі прафесіяналізм. Гастралюе ў такіх краінах, як Францыя, Бельгія, Фінляндыя, Канада, Японія,  Германія, Балгарыя, Венгрыя, ЗША, Ліван, Італія, Іспанія.
Антракноз лёну

**Антракноз лёну** — , выкліканае відам . Належыць да групы .

## Апісанне 
Можа назірацца ва ўсе фазы развіцця лёну, але найбольшую шкоду робіць у перыяд усходы-«ёлачка». У фазе ўсходаў на семядольных лісточках з’яўляюцца рэзка акаймаваныя іржава-аранжавыя плямы, з-за чаго ўчасткі паражанага лёну страчваюць сваю ярка-жоўтую афарбоўку і становяцца пажоўклымі. З часам семядолі бурэюць і адміраюць.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Грыбковыя захворванні раслін
Катэгорыя:Захворванні лёну
Ганна Гайдукевіч

**Ганна Гайдукевіч** (нар. , Мінск, Беларусь) — беларуская спартсменка (гімнастыка мастацкая), майстар спорту Беларусі міжнароднага класа, двухкратная чэмпіёнка і бронзавы прызёр ІІ Еўрапейскіх гульняў (2019, Мінск). Спартсмен-інструктар нацыянальнай каманды Рэспублікі Беларусь па мастацкай гімнастыцы ўстановы «Рэспубліканскі цэнтр алімпійскай падрыхтоўкі (РЦАП) па гімнастыцы мастацкай».

## Спасылкі 
* Новые девочки-тростиночки: кто они? Представляем сборную Беларуси по художественной гимнастике в групповых упражнениях
* II ЕВРОПЕЙСКИЕ ИГРЫ
* Добавить или изменить информацию о гимнастке

Катэгорыя:Гімнасткі (мастацкая гімнастыка) Беларусі
Катэгорыя:Гімнасты на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 года
Людміла Уладзіміраўна Юрчанка

**Людміла Уладзіміраўна Юрчанка** () — украінская оперная спявачка (меца-сапрана).

## Біяграфія 
Нарадзілася 14 сакавіка 1943 года ў Харкаве. Дзяцінства прайшло ў Палтаве. У Палтаве скончыла музычную школу (клас У. І. Апенькі) і тэхнікум лёгкай прамысловасці па спецыяльнасці «Выпрабавальнік электрарухавікоў». Працавала на палтаўскім заводзе «Электраматор». Скончыла КДК імя П. І. Чайкоўскага (1969, клас Р. А. Разумавай).

Салістка Кіеўскай кансерваторыі імя Т. Р Шаўчэнкі.

Адна з нямногіх оперных спявачак, якія бездакорна спалучаюць сцэнічную гульню з музыкай. У рэпертуары — больш за 30 оперных партый. Маючы дыяпазон у 2,5 актавы, аднолькава ўпэўнена выконвае на лімітава нізкіх танах партыю Канчакоўны ў «Князе Ігары» А. П. Барадзіна, і лёгка пераходзіць на амаль сапрана ў напісаных Дж. Вердзі партыях Эбалі ў «Дон Карлас» і Фенены ў «Набука».

Памерла 15 лютага 2026 года.

## Узнагароды і прэміі 
* трэцяя прэмія Усесаюзнага конкурсу вакалістаў імя М. І. Глінкі ў (1971; Вільня)
* першая прэмія міжнароднага конкурсу спевакоў (1975; Барселона)
* Народная артыстка УССР (1982)
* Ордэн княгіні Вольгі III ступені (2001)
* Нацыянальная прэмія Украіны імя Тараса Шаўчэнкі (2004) — за вакальныя партыі ў оперных спектаклях (1999—2003)

## Крыніцы
Яўгенія Эмануілаўна Азарх-Апалава

**Яўгенія Эмануілаўна Азарх** (артыстычны псеўданім **Яўгенія Апалава**; ,  — , ) — украінская актрыса тэатра і кіно. Народная артыстка Украінскай ССР (1969).

## Біяграфія 
Яўгенія Мендэлеўна (Эмануілаўна) Азарх нарадзілася ў Рызе ў сям'і Эмануіла Барысавіча Азарха (1866 — пасля 1935) і Хаі Рувімаўны Азарх (1868 — пасля 1935). Яе сястра Фані Мендэлеўна (Эмануілаўна) Азарх-Бабіна (1898—?) была асуджана ў 1920 годзе на 5 гадоў ВТЛ, брат Аляксандр (1895—1938) — расстраляны ў Астрахані 29 кастрычніка 1938 года.

У 1921 годзе скончыла акцёрскі факультэт Тэатральнага інстытута ў Петраградзе. У 1920-я гг. грала ў Моладзевым тэатры і Тэатры Кнігі ў Петраградзе. З 1930-х гг. грала ў Кіеўскім тэатры рускай драмы імя Лесі Украінкі, была вядучай актрысай гэтага тэатра. Актрыса Кінастудыі імя А. Даўжэнкі (Кіеў).

Пахаваная актрыса на Байкавых могілках у Кіеве.
Яўгенія Сямёнаўна Мірашнічэнка

**Яўгенія Сямёнаўна Мірашнічэнка** (; , с. Першае Савецкае, Харкаўская вобласць, Украінская ССР — , ) — украінская оперная спявачка (каларатурнае сапрана), педагог. Народная артыстка СССР (1965). Герой Украіны (2006). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Украінскай ССР імя Т. Р. Шаўчэнкі (1972) і Дзяржаўнай прэміі СССР (1981).

## Біяграфія 
Яўгенія Мірашнічэнка нарадзілася 12 чэрвеня 1931 года. У лістападзе 1943 года, пасля вызвалення Харкава, сярод дзяцей загінулых бацькоў паступіла ў Харкаўскае спецыялізаванае жаночае рамеснае вучылішча № 5 па спецыяльнасці слесар-зборшчык радыёапаратуры. Спявала ў ансамблі «Працоўныя рэзервы», які прадстаўляў Украіну на аглядзе мастацкай самадзейнасці ў Маскве. Тады ж пачала выступаць на канцэртах у Кіеве, Маскве, у Вялікім тэатры і Крамлі перад членамі ўрада.

У 1951 годзе скончыла Харкаўскае музычнае вучылішча (з 1968 — імя Б. М. Лятошынскага). У 1957 годзе скончыла Кіеўскую кансерваторыю (цяпер Нацыянальная музычная акадэмія Украіны імя П. І. Чайкоўскага) у М. Э. Данец-Тэсэйр. Падчас вучобы працягвала выступаць у кіеўскім ансамблі «Працоўныя рэзервы».

З 1957 года — салістка Кіеўскага тэатра оперы і балета імя Т. Шаўчэнкі, дзе працавала да 1994 года. У 1961 годзе стажыравалася ў Італіі, у тэатры «Ла Скала» (Мілан) у вядомай спявачкі і педагога Эльвіры дэль Ідальга.

Выступала і як канцэртная спявачка — у рэпертуары арыі з опер, рамансы і песні рускіх і ўкраінскіх кампазітараў. Гастралявала па гарадах СССР і за мяжой: Балгарыя, Польшча, Румынія, Югаславія, Канада, ЗША, Францыя, Японія, Кітай і інш.

Запісвалася на радыё, грамкпласцінкі.

Валодала лёгкім і рухомым голасам, які свабодна дасягаў высокіх нот у верхнім рэгістры, выкананне адрознівалася вакальным майстэрствам, тэмпераментам і жвавасцю.

З 1980 года выкладала ў Кіеўскай кансерваторыі (з 1990 — прафесар).

З 1996 года — член прэзідыума Камітэта па Дзяржаўных прэміях Украіны імя Т. Шаўчэнкі. Член апякунскай рады Украінскага фонду культуры.
Феадосія Андрэеўна Барвінская

**Феадосія Андрэеўна Барвінская** (; ,  — , ) — украінская актрыса, народная артыстка УССР (1943).

## Біяграфія 
Нарадзілася 30 траўня 1899 года ў горадзе Сумы ў акцёрскай сям’і. У 14 гадоў пачала творчую працу на сцэне. У 1921—1958 гадах працавала ў Кіеўскім тэатры імя Франка.

Унутраны драматызм і вастрыня формы — галоўныя рысы творчай манеры артысткі. Сярод роляў Барвінскай — Аксана («Гайдамакі» паводле паэмы Шаўчэнкі), Наташа, Сафія («Мітусня», «Няшчасная» Карпенка-Карага), Карынкіна («Без віны вінаватыя» Астроўскага), Ліда («Платон Крэчат» Карнейчука), Стэхі («Назар Стадоля» Шаўчэнка) і іншыя. Здымалася таксама ў кіно («Іван», «Чырвоная хустка», «Пад залатым арлом»).

Памерла 12 кастрычніка 1966 года. Пахаваная ў Кіеве на Байкавых могілках.

## Узнагароды 
* Народная артыстка УССР (1943).
* ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга.

## Літаратура 
* Украинская советская энциклопедия: в 12 томах = Українська радянська енциклопедія (укр.) / За ред. М. Бажана. — 2-ге вид. — К.: Гол. редакція УРЕ, 1974—1985.

Катэгорыя:Актрысы СССР
Катэгорыя:Актрысы Украіны
Вольга Іванаўна Басісцюк-Гаптар

**Вольга Іванаўна Басісцюк-Гаптар** () — украінская спявачка (сапрана). Народная артыстка УССР (1985). Герой Украіны (2010).

## Біяграфія 
Нарадзілася 19 жніўня 1950 года ў с. Паляны Валачыскага раёна Хмяльніцкай вобласці УССР.

У 1974 годзе скончыла Львоўскую кансерваторыю імя М. В. Лысенкі. У 1975—1984 гадах — салістка Львоўскай філармоніі. З 1984 года — салістка Рэспубліканскага дома арганнай і камернай музыкі (зараз — Нацыянальны дом арганнай і камернай музыкі Украіны). У 1993 годзе прыняла ўдзел у «Шаўчэнкаўскім сакавіку»: выступіла з канцэртамі ў Арэнбургу і Орску (Расія), сустракалася з жыхарамі вёсак, была сярод удзельнікаў прэзентацыі Арэнбургскага грамадскага інстытута Тараса Шаўчэнкі.

У 1999—2003 гадах была членам камітэта па прысваенні Нацыянальнай прэміі Украіны імя Тараса Шаўчэнкі.

## Узнагароды і званні 
* Лаўрэат міжнародных конкурсаў вакалістаў у Рыа-дэ-Жанейра (1975, Гран-пры; Бразілія) і Плевене, (1976, 1-я прэмія, залаты медаль; Балгарыя), міжнароднага конкурсу грамзапісу ў Браціславе, які арганізавала ЮНЕСКА (1978)
* Народная артыстка УССР (1985).
* Дзяржаўная прэмія УССР імя Т. Р. Шаўчэнкі (1987) — *за канцэртныя праграмы апошніх гадоў*
* Ордэн князя Яраслава Мудрага V ступені (23 жніўня 1995 года, першы Указ аб узнагароджанні новай узнагародай)
* Герой Украіны (з уручэннем ордэна Дзяржавы, 21.08.2010) — *за выдатныя асабістыя заслугі перад украінскай дзяржавай у развіцці музычнай культуры, уздым міжнароднага прэстыжу айчыннага песеннага мастацтва, шматгадовую творчую дзейнасць і высокае выканальніцкае майстэрства*
Ганна Іванаўна Барысаглебская

**Ганна Іванаўна Барысаглебская** (*Ганна Іванаўна Сідарэнка-Свідзерская*; 1 (13) ліпеня 1868,  — , ) — украінская актрыса, народная артыстка УССР (1936).

## Біяграфія 
Па нацыянальнасці лічыла сябе беларускай-украінкай-рускай. Разам з бацькамі перасялілася ў горад Ізюм на Харкаўшчыне, дзе і прайшло яе дзяцінства. Адукацыю атрымала ў Харкаве ў школе «Дабрачыннага таварыства». У 1886 годзе здала іспыты пры Харкаўскім універсітэце на званне настаўніцы, у тым жа годзе стала выкладаць у сяле Навасёлаўцы Ізюмскага павета.

Праяўляла цікавасць да тэатра з самага дзяцінства. У 1919 годзе стала суарганізатарам Першага дзяржаўнага ўкраінскага драматычнага тэатра імя Т. Р. Шаўчэнкі (у той час у Кіеве, цяпер — у Днепрапятроўску). З 1925 года пачала працаваць на сцэне Кіеўскага тэатра імя Івана Франко. Была вядома перш за ўсё як выбітная характэрная актрыса.

## Працы ў тэатры 
* Секлета («За двума зайцамі» М. П. Старыцкага)
* Ганна («Бесталанная» Карпенкі-Карага)
* Шкандыбіха («Лімерыўна» Мірнага)
* Хіўра («Сарочынскі кірмаш» Старыцкага)
* Клара («Страх» Афінагенава)
* Арына («97» Куліша)
* Марыя Тарасаўна, Варвара («Платон Крэчат», «Багдан Хмяльніцкі» Карнейчука)
Валерыя Сямёнаўна Вірская-Катляр

**Валерыя Сямёнаўна Вірская-Катля́р** (, ,  — , ) — украінская артыстка балета, харэограф і педагог. Народная артыстка Украінскай ССР (1964).

У розныя гады была замужам за балетмайстрам , танцоўшчыкам і педагогам , мастацтвазнаўцам і калекцыянерам .

## Біяграфія 
Нарадзілася 29 кастрычніка 1930 года ў Кіеве.

У 1949 годзе скончыла Кіеўскае харэаграфічнае вучылішча (выпуск педагога Галіны Бярозавай).

У 1949—1951 гадах працавала ў балетнай трупе Львоўскага тэатра оперы і балета імя І. Франка, у 1951—1954 гадах танцавала ў Ансамблі  МА СССР у Польшчы.

У 1954—1975 гадах была салісткай , у складзе якога гастралявала ў многіх краінах свету.
* 1964 — Народная артыстка УССР
* 2003 — Ганаровая грамата Кабінета Міністраў Украіны
* 2005 — Ордэн «За заслугі» III ступені
* 2015 — Ордэн княгіні Вольгі III ступені

## Літаратура 
* *Станишевский Ю.&#x20;А.* Горизонты музыкального театра: опера, балет, оперетта на современной украинской сцене. — К.; Музыкальная Украина, 1968. — 201 с. + 11 л. ил.
* *Боримская Г.* Самоцветы украинского танца: о Государственный заслуженный ансамбль танца УССР под руководством П. П. Вирского — К.: Искусство, 1974. — 136 с.

Катэгорыя:Артысты балета паводле алфавіта
Катэгорыя:Артысты балета СССР
Катэгорыя:Артысты балета Украіны
Катэгорыя:Артысты балета XX стагоддзя
Катэгорыя:Харэографы паводле алфавіта
Катэгорыя:Харэографы СССР
Катэгорыя:Харэографы Украіны
Катэгорыя:Харэографы XX стагоддзя
Любоў Міхайлаўна Гакебуш

**Любоў Міхалаўна Гакебуш** (; 14 (26) верасня 1888,  — , ) — украінская тэатральная актрыса, педагог і перакладчык. Народная артыстка Украінскай ССР (1943). Сястра Міхаіла і Валянціна Гакебушаў, маці Валерыя Гакебуша.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў шляхецкай сям’і. Вучылася ў Інстытуце высакародных дзяўчат у Кіеве, на Вышэйшых жаночых курсах і ў студыі Камернага тэатра ў Маскве.

На прафесійнай сцэне з 1917 года, сцэнічную дзейнасць пачала ва Украінскім нацыянальным тэатры (1917—1918), затым у Першым тэатры УССР імя Шаўчэнкі ў Кіеве (1919—1921), у Другім тэатры УССР імя Франко ў Вінніцы (1921—1922). Іграла ў тэатры Леся Курбаса «Бярэзіль» у 1922—1926 гадах да пераезду ў Харкаў.

У 1926—1928 у Адэскім тэатры імя Кастрычніцкай рэвалюцыі, у 1928—1933 у Харкаўскім Чырвоназаводскім тэатры, пасля яго пераводу ў Сталіна (Данецк) працавала ў Данецкім тэатры (1933—1938). У 1938—1941 зноў у Адэскім тэатры імя Кастрычніцкай рэвалюцыі.

Падчас вайны далучылася да трупы Харкаўскага украінскага тэатра імя Шаўчэнкі ў эвакуацыі (1941—1944). Член КПСС з 1943 года. Пасля 1944 пасялілася ў Кіеве і засяродзілася на перакладчыцкай дзейнасці ў Кіеўскім тэатральным інстытуце.
Фаіна Рыгораўна Гаенка

**Фаіна Рыгораўна Гаенка** (, сапраўднае прозвішча — *Амельчанка*; 25 верасня [8 кастрычніка] 1900, , Таўрычаская губерня — , ) — украінская актрыса. Народная артыстка УССР (1954). Член КПСС з 1941.

## Біяграфія 
Сцэнічную дзейнасць пачала ў драматычным калектыве пры народным доме ў Кахоўцы (1918—1920). У 1925—1927 гадах — актрыса тэатра імя І. Франко (Кіеў), у 1927 годзе — філіяла Адэскага дзяржаўнага драматычнага тэатра, з 1928 года — тэатра імя Занькавецкай (цяпер у Львове). У 1920-х гадах кіравала драматычнымі самадзейнымі калектывамі ў Кахоўцы, Берыславе, Херсоне.

Актрыса шырокага дыяпазону, Гаенка стварыла яркую галерэю характэрных, камедыйных і лірыка-драматыч вобразаў. Сярод іх: Маўка («Лясная песня» Лесі Украінкі), Хіўра («Сарочынскі кірмаш» Гогаля), Сцяша («Назар Стадоля» Шаўчэнка), Сафія («Няшчасная» Карпенка-Карага), Ліда, Саламія, Коўшык («Платон Крэчат», «Багдан Хмяльніцкі», «Калінавы гай» Карнейчука), Васіліса («На дне»), Эмілія («Атэла»).

У 2016 годзе адна з вуліц у Кахоўцы была названа ў яе гонар.

## Узнагароды 
* Народная артыстка УССР (1954);
* ордэн «Знак Пашаны» (24.11.1960).
Драсён раскідзісты

**Драсён раскідзісты**, **Драсён вузлаваты**, **Драсён ільняны**, **Дрост**, **Драсён шурпаты**, **Дзердзец**, **Дрост белы** (*Persicaria lapathifolia*)&nbsp;— травяністая расліна з роду  сямейства .

## Марфалагічная характарыстыка 
Аднагадовая расліна. Сцябло вышынёй 30-60&nbsp;см, прамое, прыпаднятае або ляжачае. Лісце з кароткім хвосцікам ад даўгаватага і даўгавата-эліптычнага да ланцэтнага, часта тупое, знізу з кропкавымі залозкамі, зверху з паўмесяцавай чорнай плямай, зялёнае. Кветкі сабраны ў гронку; калякветнік зеленаваты. Плады&nbsp;— арэшкі, сціснутыя з бакоў, з паглыбленнямі. Цвіце ў чэрвені-кастрычніку. Плады спеюць у жніўні-кастрычніку.

## Экалогія 
Расце на пяску, смеццевых месцах.

## Распаўсюджанне 
Галарктычны від.

## Хімічны склад 
Надземная частка змяшчае 6&nbsp;% дубільных рэчываў, галавая кіслата, оксімецілантрахіён; лісце&nbsp;— да 260 мг% аскарбінавай кіслаты.

## Выкарыстанне 
У медыцыне некаторых краін ужываюць пры гемараідальных крывацёках, як слабіцельны сродак. Эксперыментальнымі даследаваннямі паказана, што расліна мае антыбактэрыяльную актыўнасць супраць дызентэрыйнай палачкі Флекснера. У народнай медыцыне ўжывалі пры алергіі, гемараідальных запорах. Лісце ядомае. Паядаецца буйным рагатым скатом, авечкамі і конямі на паша, у сена і сіласе. Меданос.

## Літаратура 
* Чопик В. И., Дудченко Л. Г., Краснова А. Н. Дикорастущие полезные растения Украины. Справочник. — К. : Наукова думка, 1983. — 400 с. (рос.)

## Спасылкі 
* Гірчак вузлуватий; Гірчак шорсткий // Лікарські рослини : енциклопедичний довідник / за ред. А. М. Гродзінського. — Київ : Видавництво «Українська Енциклопедія» ім. М. П. Бажана, Український виробничо-комерційний центр «Олімп», 1992. — С. 105; 108. — .
* Гірчак шорсткий (*Polygonum scabrum* Moench.)  // Аграрна енциклопедія
* https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=409765 

Катэгорыя:Флора Азіі
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Катэгорыя:Драсёнавыя
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1800 годзе
Валянціна Фёдараўна Каліноўская

**Валянціна Фёдараўна Каліноўская** (; ) — украінская балерына, балетмайстар, харэограф, педагог. Народная артыстка СССР (1968).

## Біяграфія 
Нарадзілася 21 ліпеня (па іншых крыніцах — 28 ліпеня) 1938 года ў Кіеве. Танцавальная кар’ера пачалася ў аматарскай харэаграфічнай студыі, акрамя танцаў займалася акрабатыкай.

У 1957 годзе скончыла Кіеўскае дзяржаўнае харэаграфічнае вучылішча па класе Г. А. Бярозавай і А. В. Ярыгінай. З 1957 года — салістка балета Кіеўскага тэатра оперы і балета імя Т. Шаўчэнкі.

Гастралявала па гарадах СССР і за мяжой: Францыя, Японія, Швецыя, Данія, Партугалія, Югаславія, ЗША, Балгарыя, Канада, Нарвегія, Італія, Румынія і інш.

З 1981 года — педагог і балетмайстар-рэпетытар тэатра, адначасова ў 1991—2006 гадах — дырэктар балетнай трупы тэатра.

З 1993 года — віцэ-прэзідэнт Украінскай акадэміі танца (цяпер — Каледж харэаграфічнага мастацтва «»).

Неаднаразова ўдзельнічала ў журы міжнародных такіх балетных форумаў, як Міжнародны конкурс артыстаў балета і харэографаў імя Сержа Ліфара, фестывалі «Танец XXI стагоддзя», «Танец без межаў» і інш.

## Узнагароды і званні 
* Заслужаная артыстка Украінскай ССР (1961)
* Народная артыстка Украінскай ССР (1965)
* Народная артыстка СССР (1968)
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга (1967)
* Ордэн княгіні Вольгі III ступені (1998)
* Ордэн княгіні Вольгі II ступені (2008)
* Медаль «У памяць 1500-годдзя Кіева»
* Залаты медаль Акадэміі мастацтваў Украіны (2013).

## Крыніцы
Каліноўская

**Каліноўская** — жаночая форма прозвішча Каліноўскі, таксама тапонім.

## Прозвішча 
* Валянціна Фёдараўна Каліноўская (1938—2025) — украінскі балетмайстар.
* Ганна Каліноўская (нар. 1985) — беларуская валейбалістка.
* Рэната Каліноўская (нар. 2006) — беларуская футбалістка, абаронца. Выступала ў нацыянальнай зборнай Беларусі.

## Тапонім 
* Каліноўская (Свіслацкі раён)
Любоў Васілеўна Якімчук

**Любоў Якімчук** (укр.: Любаў Якімчук; нар. , Пэрвамайск, Луганская вобласць) — украінская паэтэса, сцэнарыст, калумніст.

## Біяграфія 
Нарадзілася на Луганшчыне. Скончыла Луганскі нацыянальны ўніверсітэт імя Тараса Шаўчэнкі (2008) і магістарскую праграму «Тэорыя, гісторыя літаратуры і параўнальнае літаратуразнаўства» Нацыянальнага ўніверсітэта «Кіева-Магілянская акадэмія» (2011). З 2003 па 2008 год належала да Літаратурнай групоўкі «СТАН».

Аўтар зборніка паэзіі «як МОДА» (2009) і «Абрыкосы Данбаса» (2015). Лаўрэат шматлікіх літаратурных узнагарод, у тым ліку Міжнародную славянскую паэтычную прэмію, прэмію імя Багдана-Ігара Антоніча і інш.

2010 г. — стыпендыят праграмы Міністра культуры і нацыянальнай спадчыны Рэспублікі Польшча «Gaude Polonia».

Вершы перакладзены на англійскую, нямецкую, рускую, шведскую, французскую, польскую, літоўскую, іўрыт, славацкую, харвацкую, славенскую, беларускую, румынскую, сербскую і інш. Вершы Любові былі апублікаваны ў часопісах Украіны, ЗША, Швецыі, Германіі, Вялікай Брытаніі, Польшчы, Ізраіля, Літвы, Сербіі, Румыніі, Беларусі і інш.

Якімчук таксама з’яўляецца перформерам у музычна-паэтычным дуэце з украінскім імправізуючым кантрабасістам Маркам Токарам, іх праекты ўключаюць «Абрыкосы Данбаса» і «Жанчына, дым і небяспечныя прадметы». Яе паэзіі выконвае вядомая спявачка Мар’яна Садоўская (Кёльн), а таксама маладая спявачка Алеся Здаравецкая (Дублін).

У 2015 годзе украінскі часопіс «Новы час» назваў Любоў Якімчук адной са ста самых уплывовых людзей культуры ва Украіне.
Вера Іосіфаўна Білай

**Вера Іосіфаўна Білай** (29 чэрвеня [12 ліпеня] 1908,  — , ) — украінскі батанік-міколаг і фармаколаг, член-карэспандэнт АН УССР (1961—1991). Заслужаны дзеяч навукі УССР (1968).

## Біяграфія 
Нарадзілася 29 чэрвеня (12 ліпеня) 1908 года ў мястэчку Нікапаль. У 1924 годзе паступіла ў Крыварожскі сельскагаспадарчы інстытут, які скончыла ў 1929 годзе. З 1935 года працавала ў Інстытуце мікрабіялогіі і вірусалогіі, з 1958 года загадвала аддзелам фізіялогіі грыбоў. Член КПСС з 1942 года. У 1991 годзе, у сувязі з распадам СССР і ліквідацыяй АН УССР, выйшла на пенсію. Памерла 12 чэрвеня 1994 г. у Кіеве. Пахаваная на Байкавых могілках.

## Навуковая дзейнасць 
Асноўныя навуковыя працы прысвечаны вывучэнню грыбоў, якія ўтвараюць таксіны, якія пашкоджваюць харчовыя і кармавыя прадукты і выклікаюць захворванні жывёл і чалавека, а таксама прыводзяць да разбурэння прамысловых матэрыялаў.

Сумесна з  стварыла і ўкараніла ў медыцынскую практыку антыбіётык мікрацыд.

## Узнагароды 
* Сталінская прэмія 3-й ступені (1952) — за стварэнне і ўкараненне ў медыцынскую практыку новага лекавага прэпарата;
* двойчы ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга (1954, 1978);
* двойчы ордэн «Знак Пашаны» (1960, 1973);
* ордэн Леніна (1986);
* Заслужаны дзеяч навукі УССР (1968).

Катэгорыя:Батанікі Украіны
Катэгорыя:Міколагі Украіны
Катэгорыя:Батанікі СССР
Катэгорыя:Міколагі СССР
Галіна Яўгенаўна Буркацкая

**Галіна Яўгенаўна Буркацкая** (-) — дзеяч калгаснага руху, старшыня калгаса «Радянська Украина» Чаркаскага раёна Чаркаскай вобласці УССР. Двойчы Герой Сацыялістычнай Працы (1951, 1958). Член Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР 5-га склікання, член Цэнтральнай рэвізійнай камісіі КПСС (1961—1966).

## Біяграфія 
Нарадзілася 4 (17) лютага 1916 года ў сяле Геранімаўка, цяпер Чаркаскага раёна Чаркаскай вобласці УССР.

Скончыла Харкаўскі камуністычны ўніверсітэт імя Арцёма (1938), Украінскую сельскагаспадарчую акадэмію (1956). У 1941—1944 гадах — калгасніца калгаса «Серп і молат» Першамайскага раёна Саратаўскай вобласці. З 1944 года — калгасніца ў калгасе «Радянська Украина».

Буркацкая Г. Я. — кандыдат эканамічных навук (1967), з 1968 года — старшы выкладчык кафедры арганізацыі працы ў сельскагаспадарчай акадэміі (Кіеў).

Член КПСС з 1946 года. Дэлегат XIX—XXII з’ездаў КПСС. На XXII з’ездзе КПСС абрана членам Цэнтральнай рэвізійнай камісіі. Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 3-6 скліканняў.

Была сябрам рэдкалегіі часопіса «Сялянка».

Памерла 13 сакавіка 2006 года.
Людміла Міхайлаўна Каламіец

**Людміла Міхайлаўна Каламіец**, у дзявоцтве — **Панчук** ( — ) — украінская гандбалістка, алімпійская чэмпіёнка 1976 года, чэмпіёнка свету 1982 года.

## Біяграфія 
Член зборнай СССР па гандболе 1974—1977 гадах, сярэбраны прызёр чэмпіянату свету 1975, чэмпіёнка СССР 1974—1977, чэмпіёнка свету 1982 года. Заслужаны майстар спорту СССР (1976).

Пачала гандбольную кар’еру ў кіеўскім «Спартаку» ва ўзросце 17 гадоў. Першапачаткова гуляла на замене. Гульцом асноўнага складу стала толькі ў 1977 годзе, праз год пасля перамогі на Алімпійскіх гульнях.

Алімпіяду 1980 года была вымушана прапусціць з-за дэкрэтнага водпуску. Была вымушана завяршыць спартыўную кар’еру пасля разрыву ахілесава сухажылля.

Кавалер ордэна княгіні Вольгі III-й ступені (2002).

Памерла 18 лютага 2011 года ва ўзросце 55 гадоў ад анкалагічнага захворвання.
Галіна Еўдакімаўна Глушчанка

**Галіна Еўдакімаўна Глушчанка** (, сяло Кашарынцы, Бершадскі раён, Вінніцкая вобласць — , ) — выкладчык і дырэктар школы, Герой Сацыялістычнай Працы (1982). Народны настаўнік Украіны (2009).

## Біяграфія 
Нарадзілася 17 лістапада 1930 года ў сяле Кашарынцы Бершадскага раёна Вінніцкай вобласці.

Да пачатку Вялікай Айчыннай вайны скончыла тры класы школы. З маці перажыла ў родным сяле акупацыю.

Скончыўшы школу, Глушчанка паступіла ў Бершадскае педагагічнае вучылішча, а ў 1955 годзе — на філалагічны факультэт Кіеўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Т. Р. Шаўчэнкі, пасля заканчэння (з адзнакай) якога была накіравана на працу настаўнікам у Кагарлык (Кіеўская вобласць).

У 1959 годзе пераехала ў Кіеў і паступіла на працу ў школу № 77 настаўнікам украінскай мовы і літаратуры, а ў 1968 годзе была прызначаная на пасаду дырэктара той жа школы, пераўтворанай у 1995 годзе ў Клоўскі ліцэй. За час працы на пасадзе дырэктара Галіна Еўдакімаўна Глушчанка стварыла добры педагагічны калектыў, а таксама — школа адной з першых была ўдастоена звання «Узорнай» і неаднаразова пацвярджала гэтае званне. У школе былі створаны музей гісторыі школы і музей Януша Корчака. За дасягнутыя поспехі ў 1977 годзе школа была ўзнагароджана Граматай Вярхоўнага Савета УССР.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 22 ліпеня 1982 года за дасягненне выбітных поспехаў, выяўленую працоўную доблесць у выкананні заданняў першага года адзінаццатай пяцігодкі і ў сувязі з 1500-годдзем Кіева Галіне Еўдакімаўне Глушчанка прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы.

Да 2010 года працавала дырэктарам Клоўскага ліцэя (Пячэрскі раён Кіева).

На працягу 25 гадоў абіралася дэпутатам Кіеўскай гарадской рады народных дэпутатаў, некалькі гадоў узначальвала ў гарсавеце камісію па народнай адукацыі.

Памерла 14 красавіка 2014 года ў Кіеве. Пахавана ў Кіеве на Байкавых могілках.
Панчук

**Панчук** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Людміла Міхайлаўна Каламіец (Панчук) — украінская гандбалістка
* Юрый Іванавіч Панчук — беларускі архітэктар
* Якаў (Панчук)