Астравец

**Астраве́ц** () — горад у Гродзенскай вобласці Беларусі, цэнтр Астравецкага раёна, на рацэ Лошы.

## Назва 
Назва славянскага паходжання, ад слова «востраў», якое мела некалькі значэнняў, агулам у Беларусі каля 80 паселішчаў з падобнымі назвамі.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 250 км на паўночны ўсход ад Гродна, за 4 км ад чыгуначнай станцыі Гудагай на лініі Маладзечна — Вільнюс. Аўтадарогай звязаны з Ашмянамі.

Цэнтр горада сфарміраваны ў левабярэжнай частцы Лошы. Галоўная вось — вул. Ленінская, якая перасякае горад з захаду на ўсход. На перасячэнні вуліц Ленінскай, Валадарскага, Кастрычніцкай, Карла Маркса ўтворана прамавугольная ў плане цэнтральная плошча. Сетка вуліц прамавугольная, квартальная, у цэнтры — дамы 2-3-павярховыя, на ўскраінах аднапавярховая забудова сядзібнага тыпу. Старая частка горада забудавана па генплане 1992 года: ва ўсходняй частцы пабудаваныя 5-павярховыя жылыя дамы, у раёне вуліцы Гагарына — індывідуальная забудова. Пабудаваны будынкі «Беларусбанка», гандлёвы дом «Анастасія», Петрапаўлаўская царква і інш.

Да 2021 года, пасля будаўніцтва БелАЭС і росту колькасці насельніцтва, у горадзе з’явіліся тры новыя мікрараёны.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Першы пісьмовы ўпамін пра Астравец датуецца 1468, калі ўладар Геранёнаў Юрый Гаштольд запісаў тутэйшаму касцёлу Найсвяцейшай Дзевы Марыі і Усіх Святых уклад у дзве меры мёду штогод. У 1542 па смерці Станіслава Гаштольда мястэчка перайшло да вялікага князя Жыгімонта Старога, які перадаў яго сыну Жыгімонту Аўгусту. У 1546 годзе Жыгімонт Аўгуст падараваў Астравец Гераніму Карыцкаму. З 1600 мястэчка знаходзілася ў валоданні Яна Корсака, які ў 1616 зрабіў укладавы запіс на будаўніцтва дамініканскага кляштара і касцёла Святых Казьмы і Дзям’яна.

У часы вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў маскоўскія захопнікі спустошылі Астравецкі кляштар дамініканцаў), майстэрня дрэнажных труб. У 1888 годзе конная чыгунка злучыла мястэчка са станцыяй Слабодка (Гудагай).

### Найноўшы час 
У 1905 годзе тут дзейнічала «Астравецкае таварыства», звязанае з Віленскай арганізацыяй РСДРП.

У Першую сусветную вайну з 1915 да 1918 года Астравец займалі германскія войскі.

Пасля польска-савецкай вайны (1919—1921) мястэчка апынулася ў складзе Сярэдняй Літвы, а затым з 1922 года ў міжваеннай Польскай Рэспубліцы, у Ашмянскім павеце Віленскага ваяводства.

У 1939 годзе Астравец увайшоў у БССР, дзе ў 1940 стаў цэнтрам раёна. У Другую сусветную вайну з чэрвеня 1941 да 3 ліпеня 1944 мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. 25 красавіка 1958 года вёска Астравец атрымала статус пасёлка гарадскога тыпу.

У 1994 годзе ў Астраўцы паставілі помнік Іосіфу Гашкевічу. У маі 1997 і кастрычніку 2002 гадоў у мястэчку прайшлі 1-я і 2-я Міжнародныя Гашкевіцкія чытанні. 14 чэрвеня 2007 года адбылося афіцыйнае зацверджанне герба і сцяга Астраўца. 27 сакавіка 2012 года паселішча атрымала статус горада. 

26 лютага 2013 года ў межы горада ўключаны вёскі Бялькішкі і Кавалі Астравецкага сельсавета, хутар Каменка Гудагайскага сельсавета.

У сувязі з будаўніцтвам БелАЭС горад рос. Адначасна былі рэканструяваны старыя вуліцы. Выканана добраўпарадкаванне берагоў рэк, створаны новыя пад’язныя і абыходныя дарогі, масты, абноўленыя інжынерныя сеткі. У поймах рэк Лоша і Кавалёўка, якія праходзяць у межах горада паблізу мікрараёна № 1 і мікрараёна № 2, уладкаваны пешаходна-рэкрэацыйныя зоны з мастамі і алеямі. Ля берагоў створаны месцы для адпачынку і заняткаў спортам, пракладзеныя пешаходныя і веладарожкі. Тут узвялі дзве новыя школы, чатыры дзіцячыя садкі з басейнамі, дом творчасці дзяцей і моладзі, новую бальніцу, ФВК, стадыён і спартыўна-аздараўленчы комплекс, боўлінг-цэнтр, більярд і спорт-бар.

## Насельніцтва 
Паводле даных аддзела статыстыкі Астравецкага райвыканкама, у перыяд з 1999 па 2009 колькасць насельніцтва скарацілася на 364 чалавекі (з 8 629 да 8 265). Аднак у 2010-х тэндэнцыя змянілася. Па перапісу 2019 года астраўчан стала больш на 4044 (больш за 45 %). Дзяцей у горадзе — 22,5 %, працаздольнага насельніцтва — 62,5 %, асоб пенсійнага ўзросту — 15 %. Сярэдні ўзрост гараджан склаў 35 гадоў. У працэнтным і колькасным дачыненні беларусы пераважалі. Меліся буйныя дыяспары палякаў, літоўцаў, рускіх і ўкраінцаў. Доля апошніх дзвюх павялічылася за кошт будаўніцтва БелАЭС.

## Эканоміка 
### Прамысловасць 
Асноўнымі прамысловымі прадпрыемствамі горада з’яўляюцца:
* ААТ «Астравецкі завод „Радыёдэталь“» — шнуры армаваныя відэльцам, электраўстановачныя вырабы, электраразмеркавальная апаратура, вузлы і дэталі для машынабудавання, розныя металічныя вырабы;
* Астравецкае ўнітарнае камунальнае прадпрыемства бытавога абслугоўвання — швейныя вырабы, рытуальныя прыналежнасці, жалезабетонныя вырабы;
* ІП ТАА «Тэхнапласт» — укладышы і скрынкі для кандытарскіх вырабаў.

### Гандаль 
На 2021 год, паводле даных ад райвыканкама, у горадзе дзейнічалі 43 крамы харчовых і 145 нехарчовых тавараў. У ліку апошніх: 20 магазінаў адзення і абутку; 18 будаўнічых матэрыялаў, сантэхнікі і інструментаў; 12 кіёскаў; 10 аптэк; 10 крам бытавой хіміі і касметыкі; 8 бытавой тэхнікі і гаспадарчых тавараў; 7 аўтазапчастак; 6 зоамагазінаў і ветэрынарных аптэк; 5 рытуальных тавараў; 5 тавараў для дзяцей; 5 салонаў сувязі; 4 мэблі; 4 кветак і сувеніраў; 3 аўтамабільныя заправачныя станцыі; 3 канцылярыі; 2 штор і тканак; 1 ювелірных вырабаў. Астатнія 22 аднесены да «іншых аб’ектаў».

У гэты спіс не трапіў рынак Астравецкага філіяла Гродзенскага аблспажыўтаварыства. Тут пераважна гандлююць прыезджыя з Іўеўскага, Столінскага раёнаў, Пінска і суседніх Ашмян.

Таксама ў пералік не ўнесены гандлёвы цэнтр «ZAMI», у якім размешчаны прадуктовы гіпермаркет, магазін бытавой тэхнікі, піцэрыя, кафэ і больш за 30 розных магазінаў. Акрамя яго, ёсць яшчэ два цэнтры — «Дом быту» і «Талер». Функцыянуе гандлёвы дом «Юлія».

### Гасцінічны бізнес 
У горадзе дзейнічаюць гасцініцы «Радуга» і «Sun Hotel», а таксама турыстычная сядзіба «Міні-Швейцарыя».

## Сацыяльная інфраструктура 
### Адукацыя 
На 2021 год у Астраўцы працавалі тры сярэднія школы і гімназія. Апошняя да 2004 года з’яўлялася СШ № 2, а ранейшы зноў стаў 2-й сярэдняй школай. У 2019 годзе адкрылася яшчэ 3-я сярэдняя школа.

### Ахова здароўя 
З лютага 2020 года ў Астраўцы пачала работу новая раённая бальніца. Адкрыты тры корпусы, 13 аддзяленняў, пяць з якіх міжраённыя, на 232 ложкі. Яшчэ два корпусы былі здадзены ў чэрвені. Усяго ў складзе бальніцы 16 аддзяленняў, у тым ліку міжраённыя і нават міжабласныя, на 382 ложкі.

Астравецкая цэнтральная раённая клінічная бальніца (ЦРКБ) будавалася па індывідуальным праекце як шматфункцыянальны медцэнтр. Персанал прыцягвалі з іншых рэгіёнаў, у тым ліку дзякуючы магчымасці атрымаць арэнднае жыллё. ЦРБК уваходзіць у лік апорных бальніц Гродзенскай вобласці, тут сканцэнтравалі дарагое высокатэхналагічнае абсталяванне і спецыялістаў адпаведнага ўзроўню. Шэраг аддзяленняў бальніцы афіцыйна маюць статус міжраённых, гэта значыць абслугоўваюць не толькі жыхароў Астравецкага раёна. Ёсць тут і свая ПЦР-лабараторыя, яе стварэнне было адным з гуманітарных праектаў «Расатама», які вёў будаўніцтва АЭС у Астраўцы.

### Культура 
У 1967 годзе адкрыта Астравецкая дзіцячая музычная школа, якая з 2007 года ператворана ў дзіцячую школу мастацтваў. Яшчэ адна рэарганізацыя сістэмы была праведзена ў канцы 2011 года, калі ўсе пяць школ мастацтваў і музычных школ раёна былі аб’яднаны ў адну ўстанову. З 1 студзеня 2012 года была створана дзяржаўная ўстанова адукацыі «Астравецкая дзіцячая школа мастацтваў», у якую ўвайшлі непасрэдна базавая школа і 4 філіялы.

Рашэннем Астравецкага раённага выканаўчага камітэта № 727 ад 29 снежня 2014 года з 3 сакавіка 2015 года Дзяржаўная ўстанова культуры «Астравецкі раённы дом культуры» шляхам зліцця з дзяржаўнай установай культуры «Астравецкі раённы цэнтр рамёстваў» была рэарганізавана ў дзяржаўную ўстанову «Астравецкі раённы цэнтр культуры і народнай творчасці».
У горадзе размешчаны раённая і дзіцячая бібліятэкі.

5 сакавіка 2021 года ў Астраўцы адкрыўся новы будынак шматфункцыянальнага комплексу сацыяльна-культурнага прызначэння і творчасці моладзі. Плошча новага будынка склала амаль 10 тыс. м². Тут размясціліся адразу некалькі ўстаноў культуры. У новым комплексе свае плошчы атрымаў раённы гісторыка-этнаграфічны музей, які раней меў толькі фондасховішча. На першым паверсе цэнтра размясцілі экспазіцыю, прысвечаную Астравецкаму краю. На другі паверх цэнтра пераехала раённая бібліятэка. Напярэдадні пераезду было поўнасцю абноўлена тэхнічнае аснашчэнне бібліятэкі з 40-тысячным фондам. Трэці паверх будынка заняў раённы цэнтр культуры. Тут з’явілася шматфункцыянальная зала, якая можа трансфармавацца пад розныя мерапрыемствы. Таксама ў будынку адкрыўся кафетэрый. Працуе 3D-кіназала на 30 месцаў. На цокальным паверсе адкрылася трэнажорная зала. Тут жа размясцілася Астравецкае бюро Ашмянскага філіяла РУП «Гродзенскае агенцтва па дзяржаўнай рэгістрацыі і зямельным кадастры».

### Спорт 
Для арганізацыі фізкультурна-аздараўленчай і спартыўнай работы ў Астраўцы ёсць 65 спартыўных аб’ектаў. У раённы фізкультурна-спартыўны клуб (ФСК) уваходзяць: спартыўна-аздараўленчы комплекс «Імпульс», адміністрацыйна-спартыўны комплекс «Стадыён», хакейная каробка і вяровачны гарадок. Астравецкі раён удзельнічае ў міжнародным праекце «Планета баскетбола-аранжавы атам». У 2019 годзе пры пры падтрымцы «Расатама» ў двары гімназіі № 1 пабудавана сучасная пляцоўка для гульні ў баскетбол 3×3 з унікальным пакрыццём. У гэты ж час быў заснаваны футбольны клуб «Астравец».

З красавіка 1964 года дзейнічае дзіцяча-юнацкая спартыўная школа. Заснавальнікам яе стаў Аддзел адукацыі райвыканкама. У розныя гады ў Астравецкай ДЮСШ культываваліся лыжны спорт, хакей, вольная барацьба, лёгкая атлетыка і бокс. Вучэбна-выхаваўчы працэс арганізуецца на спартыўнай базе ўстаноў адукацыі і аграгарадкоў раёна, спартыўнай залы «Старт», САК «Імпульс». На 2021 год культываваліся чатыры віды спорту: бокс, грэка-рымская барацьба, гандбол і лёгкая атлетыка. Да гэтага перыяду ў школе падрыхтавана з ліку выпускнікоў і навучэнцаў: 5 мастроў спорту міжнароднага класа, 4 майстры спорту Беларусі і 18 кандыдатаў у майстры спорту

## Славутасці 
* Касцёл Святых Касмы і Даміяна (1785—1787), вул. Камсамольская, 1 — 
* Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (1910—1911), вул. Ленінская, 61 — 
* Свята-Петра-Паўлаўская царква (1994—1999)
* Вадзяны млын
* Земляное ўмацаванне (XV—XVII ст.)
* Помнік Іосіфу Гашкевічу

### Страчаная спадчына 
* Кляштар дамініканцаў

## Галерэя 
### Гістарычная частка 

Астравец. Захад. Ленiнская.jpg|Уезд з боку Гудагая
ЦэнтрПлошчаАстравец.jpg|Цэнтральная плошча
Астравец. Ля касцёла Св. Касмы і Даміяна (02).jpg|Ля касцёла святых Касмы і Даміяна
У парка в Островце.jpg|Мурал ля гарадскога парку з сацыяльнай рэкламай ад МНС
File:Валадарскага2021Астравец(2).jpg|Дом на вуліцы Валадарскага з графіці
Валадарскага 2021 Астравец.jpg|Веласіпедная і пешаходныя дарожкі на вуліцы Валадарскага
Первомайская Островец.jpg|Прыватны сектар на вуліцы Першамайскай
Белмаркет у Астраўцы.jpg|На скрыжаванні вуліц Валадарскага і Паркавая
Помнік Гашкевічу Астравец.jpg|Помнік І.А. Гашкевічу
Воiн-iнтэрнацыялiст(Астравец).jpg|Помнік ураджэнцам Астравецкага раёна, якія ўдзельнічалі ў Афганскай вайне 1979-1989 гадоў
Ласось (Скульптура, Астравец).jpg|Скульптурная кампазіцыя «Ласось» на Востраве кахання
ОстровЛюбвиОстровец.jpg|Ратонда на Востраве кахання
Астравец.Уезд.Поўнач.jpg|На ўездзе ў горад з боку Малей
Помнік святым Пятру і Феўроніі.jpg|Помнік святым Пятру і Феўронні Мурамскім
Валадарскага 35.jpg|Дом 35 на Валадарскага
Валадарскага 5-3.jpg|Дом 5-3 на Валадарскага
Торговый дом Юлия Островец.jpg|Гандлёвы дом «Юлія»
Островец, Островецкий район, Гродненская область, Беларусь 07.jpg|Вуліца Ленінская

**Установы**

Островецкий райсполкома.jpg|Астравецкі раённы выканаўчы камітэт
Районный отдел образования (Островец).jpg|Раённы аддзел адукацыі
СШ1Островец.jpg|Сярэдняя школа №1
СШ2Астравец.jpg|Сярэдняя школа №2
Лясгас Астравец.jpg|Астравецкі вопытны лясгас
Островецкая детская школа искусств.jpg|Дзіцячая школа мастацтваў
ДЮСШОстровец.jpg|Дзіцяча-юнацкая спартыўная школа
ФОК Импульс.jpg|СВК «Імпульс»
Sun Hotel Островец.jpg|Гасцініца «Sun Hotel»
Астравец. Гасцініца.jpg|Гасцініца «Радуга»

**Спадчына**

Астравец. Касцёл Св. Касмы і Даміяна (01).jpg|Касцёл Святых Касмы і Даміяна
Church of the Holy Cross in Astraviec.jpg|Касцёл Узвіжання Святога Крыжа
Астравец. Будынак млына (01).jpg|Вадзяны млын
Астравец. Царква.jpg|Свята-Петра-Паўлаўская царква

**Гарадскі парк**

ПамятникЛенинуОстровец.jpg|Помнік У. І. Леніну
Скульптура Островец (4).jpg|Скульптура «Дубочак»
Скульптура Островец (3).jpg|Скульптура «Папараць-кветка»
Медведи Островец.jpg|«Мядзведзі»
Скульптура Островец (2).jpg|Скульптура «Матыль»
Скульптура Островец (1).jpg|Скульптура «Фарэль»
Фонарь МЧС Островец.jpg|Ліхтар, усталяваны МНС напярэдадні Дня пажарнай службы Беларусі

### Мікрараён № 1, № 2 і №3 

Первый микрорайон Островец.jpg|Від на 1-ы мікрараён з боку завулка Набярэжнага
Мікрараён2Астравец.jpg|Жылыя дамы ў 2-м мікрараёне
ДомАстравецМікрараён2 (2).jpg|Дом 18 на вуліцы Аэрадромная
ДомАстравецМікрараён2 (1).jpg|На вуліцы Караткевіча каля дзіцячага садка
ДомАстравецМікрараён3 (1).jpg|Дом 5 на вуліцы Караткевіча
АстравецБелькішкі.jpg|На ўездзе з боку вёскі Бялькішкі (цяпер аднайменная вуліца горада)
Руки Атома.jpg|Кампазіцыя «Рукі атама»
Островец, Островецкий район, Гродненская область, Беларусь 50.jpg|Каля гімназіі
Островец, Островецкий район, Гродненская область, Беларусь 36.jpg|Жылыя пабудовы
Стэла на ўездзе ў Астравец з усходу.jpg|Стэла на ўсходнім уездзе ў горад з боку вёскі Ізабеліна

**Установы**

ЦРБ Астравец.jpg|Цэнтральная раённая бальніца
Цэнтр культруры Астравец.jpg|Цэнтр культуры
Гимназия1Островец.jpg|Гімназія
СШ3Островец.jpg|Сярэдняя школа №3
Астравец новы аўтавакзал.jpg|Аўтавакзал
Лядова пляцоўка Астравец.jpg|Лядовая пляцоўка
МНС Астравец.jpg|Пажарнае дэпо
Суд Астравецкага раёна.jpg|Суд

## Вядомыя асобы 
* Аляксандр Васілевіч Асяненка (нар. 1953) — беларускі архітэктар.

## Гл. таксама 
* Гарады Гродзенскай вобласці
* Гарады Беларусі
* ФК Астравец

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Неафіцыйны сайт Астраўца 
* Астравец — westki.info 
* Афіцыйны сайт Астравецкага райвыканкама 
* Выява пергамена з першаю згадкаю пра Астравец 
* Jurkau kutoczak — Юркаў куточак — Yury’s Corner. Астравецкія касцёлы 


Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства