open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сербская мова

**Сербская мова** — адна са славянскіх моў. Разам з балгарскай, македонскай, славенскай, харвацкай і баснійскай адносіцца да паўднёваславянскай падгрупы. Апошнія дзве мовы часта аб'ядноўваюць з сербскай у адну (сербахарвацкую мову); у гэтым выпадку асобныя сербская, харвацкая і баснійская мовы лічаць рэгіянальнымі варыянтамі сербахарвацкай. Пералік адрозненняў сербскай мовы ад харвацкай і баснійскай — на старонцы сербахарвацкая мова.

## Сацыялінгвістычныя дадзеныя 
На сербскай мове размаўляюць у Сербіі і Чарнагорыі, у асобных усходніх раёнах Харватыі, а таксама ў баснійскім рэгіёне Рэспубліка Сербская. Лік сербскамоўных — каля 12 млн. чалавек. Большасць носьбітаў — сербы, якія вызнаюць праваслаўе.

## Пісьменнасць 
Сербская мова выкарыстоўвае ў якасці пісьменнасці два алфавіта: заснаваны на кірыліцы («вуковіца») і заснаваны на лацініцы («гаевіца»). У кожным па 30 літар; існуе адназначная адпаведнасць паміж літарамі аднаго і другога алфавіта (але простае аўтаматычнае пераўтварэнне тэксту магчыма толькі ў адзін бок, бо лацінскія дзіграфы зрэдку адпавядаюць парам асобных кірылічных літар).

Некаторыя сербскія курсіўныя і рукапісныя літары (маленькія *г, д, п, т*, вялікія *Б, Д, Н*, гл. артыкул «Грамадзянскі шрыфт») істотна адрозніваюцца ў напісанні ад тых жа літар у большасці цяперашніх кірылічных азбук. Аднак гэтая розніца часта не падтрымліваецца распаўсюджанымі камп'ютарнымі выдавецкімі сістэмамі, дзе курсіў кірыліцы адлюстроўваецца толькі ў «рускім» напісанні.

### Нелітарныя арфаграфічныя знакі 
З нелітарных арфаграфічных знакаў у сербскай пісьменнасці (як у кірыліцы, так і ў лацініцы) выкарыстоўваюцца:
* злучок;
* апостраф;
* надрадковыя дыякрытычныя знакі (пяць знакаў, з якіх адзін мае два значэння), узыходзячыя да царкоўнаславянскай пісьменнасці, рэгулярна ўжываюцца ў слоўніках, але ў звычайным тэксце сустракаюцца рэдка, пераважна для адрознівання амографаў:
** знак націску мае чатыры разнавіднасці:
*** *доўгі сыходзячы націск*;
*** *доўгі ўзыходзячы націск*;
*** *кароткі сыходзячы націск*;
*** *кароткі ўзыходзячы націск*;

## Марфалогія 
### Назоўнік 
Сербскі назоўнік мае граматычныя катэгорыі роду, ліку і склону. Існуе тры роды (мужчынскі, жаночы, сярэдні), два лікі (адзіночны і множны) і сем склонаў (назоўны, родны, давальны, вінавальны, творны, месны і клічны).

### Сербскі алфавіт (літары ў кірылічным парадку) 

 

 

* У шматлікіх дыялектах розніца ў гучанні літар **ћ** і **ч** адсутнічае.

## Гл. таксама 
* В. С. Караджыч

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Funky Serbian Language - дыдактычныя матэрыялы, у тым ліку бясплатны аўдыаслоўнік 
* Б92
* Фондација Растко 
* Майстэрня сербскай мовы і культуры  Вывучыце сербскую мову
* Анлайн-курс сербскай мовы 
* Падручнік Сербскай мовы


*
Катэгорыя:Мовы Босніі і Герцагавіны
Катэгорыя:Мовы Венгрыі
Катэгорыя:Мовы Паўночнай Македоніі
Катэгорыя:Мовы Косава
Катэгорыя:Мовы Румыніі
Катэгорыя:Мовы Славеніі
Катэгорыя:Мовы Харватыі
Катэгорыя:Мовы Чарнагорыі
Аўстраславізм

**Аўстраславізм** — палітычны рух сярод славянскіх народаў Аўстра-Венгрыі (асабліва сярод чэхаў) у другой палове XIX стагоддзя. Яго паслядоўнікі імкнуліся рэфармаваць аўстра-вянгерскую падвойную манархію ў траістую дзяржаву. Галоўнымі ідэолагамі аўстраславізма былі Францішак Палацкі і Францішак Ладзіслаў Рыгер, а таксама аўстрыйскія сацыял-дэмакраты Ота Баўэр і Віктар Адлер. Каля 1890 аўстраславізм быў заменены палітычнымі ідэямі радыкальных младачэхаў.

Мэтай аўстраславізма была не толькі траістасць імперыі, але і далейшая федэралізацыя і дэмакратызацыя Аўстра-Венгрыі. Паслядоўнікі аўстраславізма не адмаўлялі манархію як такую, але патрабавалі для асобных народаў імперыі аўтаноміі. Аднак пасля аўстра-вянгерскага дагавора у 1867 і адпаведнага вянгерска-харвацкага дагавора у 1868/1873 надзея на дэмакратызацыю ў форме новага федэральнага падзела Аўстра-Венгрыі распалася. У самом вянгерскім каралеўстве з 1867 праводзілася вельмі цвёрдая нацыянальная палітыка (мад'ярызацыя), мэтай якой было стварэнне адзінай мад’ярскай нацыянальнай дзяржавы па заходнееўрапейскім узоры.

Катэгорыя:Славяне
Катэгорыя:Аўстра-Венгрыя
Усевалад Міхайлавіч Гарачка

**Усевалад Міхайлавіч Гарачка** (нар. , в. Юцкі, ) — беларускі паэт.

## Біяграфія 
Скончыў Дзямідавіцкую сярэднюю школу (1986), фізічны факультэт БДУ. Працаваў на НВА «Інтэграл». Станам на 2023 год працуе ў ЦРІТ БДПУ. Жыве ў Фаніпалі. Жанаты. Мае дачку.

Адзін са стваральнікаў літаратурнага руху «Бум-Бам-Літ» (вясна 1994). З 2005 года член Беларускага ПЭН-цэнтра, з 2006 — Саюза пісьменнікаў Беларусі.

Вершы піша з 1992 года. З 1993 года выступае ў перыядычным друку: спачатку з вершамі, а потым і з крытычнымі артыкуламі, эсэ, кароткімі апавяданнямі. Аўтар кніг паэзіі «Пралетарскія песні» (2004, выйшла ў серыі «Другі фронт мастацтваў») і «Даты» (2004). Таксама суаўтар некалькіх кніг, у т.л. «Тазік беларускі». Вершы апошніх гадоў друкаваліся ў газетах «Літаратура і мастацтва», «Наша Ніва», часопісе «Крыніца».

## Творы 
* Гарачка У. Пралетарскія песні. Мінск, Логвінаў, 2004. —72 с.
* Гарачка У. Даты. Мінск, Мастацкая літаратура, 2004.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Гарачка Усевалад // Выдавецтва «Галіяфы»: Афіцыйны сайт — Эл.рэсурс goliafy.com

Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Постаці Фаніпаля
Катэгорыя:Члены Беларускага ПЭН-цэнтра
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў Беларусі
Рэспубліка Сербская

**Рэспубліка Сербская** () — дзяржаўнае ўтварэнне, якое мае канфедэратыўныя адносіны з Федэрацыяй Босніі і Герцагавіны і складае з ёю агульную дзяржаву — Боснія і Герцагавіна.

Рэспубліка была створана баснійскімі сербамі падчас Баснійскай вайны, увайшла ў склад Босніі і Герцагавіны паводле Дэйтанскага пагаднення 1995 года.

Плошча рэспублікі — 25 053 км² (49 % агульнай тэрыторыі Босніі і Герцагавіны). Адміністрацыйны падзел: шэсць рэгіёнаў, назвы якіх супадаюць з галоўнымі гарадамі. Тэрыторыя рэспублікі складаецца з двух частак, названых па памежных рэках: *Пасавіна* на поўначы і *Падрынне* на ўсходзе Босніі і Герцагавіны. Большая частка рэспублікі ляжыць у гістарычным рэгіёне Боснія, меншая — у Герцагавіне.

## Вядомыя дзеячы 
* Драган Джоканавіч
* Петр Попавіч Пецыя
* Радаван Караджыч
* Ратка Младзіч

## Гарады 
* Горад Добай
* Горад Мрконіч-Град

## Гл. таксама 
* Електропривреда Републике Српске
* Перучыца
* Універсітэт Істочна-Сараева


Катэгорыя:Сербы
Паўднёвы востраў (Новая Зямля)

**Паўднёвы востраў** — востраў архіпелага Новая Зямля, які аддзелены ад Паўночнага вострава вузкім пралівам Матачкін Шар (2-3 км), ад вострава Вайгач пралівам Карскія Вароты (шырынёй каля 50 км). Адміністрацыйна ўваходзіць у Архангельскую вобласць Расіі. Плошча вострава 33 275 км², гэта трэці па велічыні востраў Расіі пасля Сахаліна і Паўночнага вострава. На востраве два пасёлкі — Бялуш’я Губа (адміністрацыйны цэнтр муніцыпальнага ўтварэння Новая Зямля Архангельскай вобласці) і Рагачова.

Катэгорыя:Астравы архіпелага Новая Зямля
Катэгорыя:Астравы Баранцавага мора
Катэгорыя:Астравы Карскага мора
Бялуш’я Губа

**Бялуш’я Губа** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Расіі, адміністрацыйны цэнтр муніцыпальнага ўтварэння Новая Зямля Архангельскай вобласці. Знаходзіцца на востраве Паўднёвы. Заснаваны ў 1954 годзе разам з заснаваннем ядзернага палігона. Цяпер з’яўляецца цэнтрам Цэнтральнага палігона Расійскай Федэрацыі. Насельніцтва 2,6 тыс. чалавек (2006), у тым ліку 75,7 % мужчын і 24,3 % жанчын).
## Насельніцтва 
## Тапаграфічныя карты 
* 

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Архангельскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1897 годзе
Майскі (Кабардзіна-Балкарыя)

**Майскі** () — горад (з 1965 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Майскага раёна Кабардзіна-Балкарыі. Заснаваны ў 1819 годзе як ваенны пост Прышыб (). Горад размешчаны на левым беразе ракі Церак, за 41 км ад Нальчыка.

## Гісторыя 
Горад заснаваны ў 1819 годзе як ваенны пост Прышыб (). З 1824 года ўмацаванне Прышыб, з 1829 года станіца Прышыбская ().

## Эканоміка 
АТ «Севкаврентген», завод электроннага машынабудавання, завод жалезабетонных вырабаў, рыбазавод, спіртагарэлачны завод, піваварны завод, птушкафабрыка, звераферма.

## Насельніцтва 
## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Кабардзіна-Балкарыі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1819 годзе
Нарткала

**Нарткала** () — горад (з 1955) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Урванскага раёна Кабардына-Балкарыі. Заснаваны ў 1913 годзе. Да 1967 называўся Дакшукіна. Размешчаны за 25 км ад Нальчыка.

## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Хімічны камбінат, шклозавод, завод «Тэлеаўтаматыка», шынарамонтны завод, вінзавод, кансервавы завод, малаказавод, друкарня.

Катэгорыя:Гарады Кабардзіна-Балкарыі
Баксан

**Баксан** () — горад (з 1967 года) у Расіі, у складзе Кабардзіна-Балкарыі. Заснаваны ў 1891 годзе.

Горад размешчаны на левым беразе ракі Баксан (басейн Церака), пры выхадзе яе з гор на раўніну, паабапал аўтастрады Растоў-на-Доне — Баку, за 24 км на паўночны захад ад Нальчыка.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Завод «Аўтазапчасць» (вытворчасць аўтамабільных глушыцеляў), завод «Лімб» (вырабы радыёэлектроннай прамысловасці), кансервавы завод, фабрыка футравых вырабаў, ткацка-трыкатажнае аб’яднанне. У наваколлях горада, вышэй па цячэнню ракі Баксан — Баксанская ГЭС.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт гарадской акругі Баксан Кабардзіна-Балкарскай рэспублікі 

Катэгорыя:Гарады Кабардзіна-Балкарыі
Прахладны

**Прахладны** () — горад (з 1937) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Прахладненскага раёна Кабардзіна-Балкарыі. Заснаваны ў 1765 годзе. Горад размешчаны на левым беразе ракі Малкі, за 54 км ад Нальчыка. Завод паўправадніковых прылад, швейная, мэблевая фабрыка, рамонтны завод. Чыгуначны вузел.

## Насельніцтва 
## Гл. таксама 
* 58-я агульнавайскавая армія, Расія

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Марыя Аляксандраўна Ласіцкенэ (нар. 1993) — расійская скакуха ў вышыню.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Кабардзіна-Балкарыі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1765 годзе
Церак (горад)

**Церак** () — горад (з 1967 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Церскага раёна Кабардзіна-Балкарыі. Заснаваны ў 1876 годзе.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Завод алмазнага інструменту, кансервавы, вінны, камбікормавы заводы, харчовы камбінат, элеватар, друкарня.

Катэгорыя:Гарады Кабардзіна-Балкарыі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1876 годзе
Церак (значэнні)

**Церак**:

## Казахстан 
* Церак (Акмолінская вобласць)

## Расія 
* Церак, рака на Паўночным Каўказе
* Церак, горад у Кабардзіна-Балкарыі (Расія)
Аба-Б’ёрнеборгская губерня

'''Аба-Б'ёрнеборгская губерня** (**Турку-Поры, Абоская губерня'''; , ) — губерня ў складзе Расійскай імперыі (Вялікае княства Фінляндскае) з 1811 па 1917 гады. Займала паўднёва-заходнюю частку Фінляндыі паміж 50°50' і 62°18' з. ш. і 36°56' і 41°46' у. д.

Плошча — 23 тыс. км² (4,28% тэрыторыі пакрыта азёрамі). У 1888 у Турку-Поры было 380,5 тыс. жыхароў; з іх (па дадзеных на 1880) фінаў — 82,72%, шведаў (на Аландскіх астравах і ва ўзбярэжных раёнах) — 17%. Губерня складалася з 10 паветаў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Губерні Расійскай імперыі
Чэгем

**Чэгем**, *Чэгем Першы* () — горад (з 2000) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Чэгемскага раёна Кабардзіна-Балкарыі. Знаходзіцца за 10 км ад Нальчыка на рацэ Чэгем.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Кабардзіна-Балкарыі
Віктар Отан Каліноўскі

**Віктар Отан Каліноўскі** (, в. Мастаўляны — , Якушоўка, цяпер ) — гісторык, археограф, бібліяфіл, удзельнік нацыянальна-вызваленчага руху 1860-х г. Старэйшы брат Кастуся Каліноўскага.

## Біяграфічныя звесткі 
Сярэднюю адукацыю атрымаў у Свіслацкай і Гродзенскай гімназіях. У 1852 паступіў на  Маскоўскага ўніверсітэта. 3 1856 у Пецярбургу.

Па даручэнні Віленскай археалагічнай камісіі працаваў у Імператарскай публічнай бібліятэцы, адшукваў старадаўнія рукапісы па гісторыі Літвы і Беларусі. У 1858-62 адзін з кіраўнікоў нелегальнай рэвалюцыйнай арганізацыі, якую складалі выхадцы з Беларусі, Літвы, Польшчы, Украіны ў Пецярбургу. Распаўсюджваў сярод членаў арганізацыі гістарычную літаратуру, займаўся вярбоўкай новых членаў, наладжваў сувязі з рэвалюцыйнымі арганізацыямі Кіева і Масквы.

Супрацоўнічаў са штодзённай польскамоўнай газетай «Słowo» («Слова»), якую выдаваў у 1859 у Пецярбургу І. Агрызка. Восенню 1862 захварэў на сухоты, выехаў да бацькі ў фальварак Якушоўка Ваўкавыскага павета Гродзенскай губерні, дзе і памёр.

## Навуковая дзейнасць 
3 1857 падтрымліваў навуковыя сувязі з  у Львове, з яе супрацоўнікам, а потым дырэктарам , дапамагаў яму ў выданні спадчыны гетмана Станіслава Жалкеўскага, навуковай працы «».

Падчас працы ў Публічнай бібліятэцы складаў генеалагічныя даведкі для прыватных асоб, даследаваў гісторыю ВКЛ, антыпрыгонніцкіх сялянскіх рухаў на Беларусі і Украіне. Падрыхтаваў да друку на рускай мове манаграфію «Уманская разня» пра  украінскіх сялян у г. Умань (цяпер Чаркаская вобласць, па невядомых прычынах праца не выйшла ў свет). Складальнік «Каталога калекцыі Жэготы Анацэвіча» (СПб., 1859), дзе апісаў першакрыніцы і ў каментарыях выказаў свае погляды па пытаннях беларускай і польскай гісторыі.

Сабраў унікальную бібліятэку, якая налічвала больш за 5000 рукапісаў і кніг, прысвечаных галоўным чынам гісторыі ВКЛ.

## Літаратура 
* Календарыюм // «Czasopis» № 04/2003;
* Кісялёў Г. Героі і музы: Гіст.-літ. нарысы. Мн., 1982;
* Лушчыцкі І. Нарысы па гісторыі грамадска-палітычнай і філасофскай думкі ў Беларусі ў другой палавіне XIX в. Мн., 1958;
* Нікалаеў М. Браты Каліноўскія і Публічная бібліятэка // Шляхам гадоў: Гіст.-літ. зб. Мн., 1990. [Вып. 1];
* Шалькевич В. Кастусь Калиновский: Страницы биогр. Мн., 1988;
* Шалькевіч В. Бібліятэка Віктара Каліноўскага // Голас Радзімы. 1992. 5 і 12 сак.;
* Szalkiewicz W. Z kontaktów naukowych Wiktora Kalinowskiego z Augustem Bielowskim w latach 1857—1861 // Ze skarbca kultury. 1988. Z. 47.

Катэгорыя:Навучэнцы Свіслацкай гімназіі
Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу
Мікола Аляхновіч

**Мікола (Мікалай Мікалаевіч) Аляхно́віч** (, Барысаў, Мінская вобласць — , Ленінград) — беларускі літаратурны крытык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 21 красавіка 1903 года ў Барысаве ў сям’і служачага. У 1920 годзе скончыў 8 класаў Барысаўскай мужчынскай гімназіі. У 1921—1924 гадах вучыўся на медыцынскім факультэце. У 1930 годзе скончыў літаратурна-лінгвістычнае аддзяленне педагагічнага факультэта БДУ. У 1925—1930 гадах працаваў настаўнікам. У 1925—1927 гадах кіраваў Барысаўскай філіяй «Маладняка». У 1930—1932 гадах быў аспірантам Інстытута літаратуры і мастацтва АН БССР, а ў 1932—1934 гадах працаваў там навуковым супрацоўнікам. У гэты ж час працаваў выкладчыкам Мінскага вышэйшага педінстытута.

У 1936 годзе быў рэпрэсаваны. Адбываў ссылку на Калыме з 1938 па 1942 гады. На пасяленні ў Іркуцкай і Карагандзінскай абласцях працаваў урачом. У 1957 годзе быў рэабілітаваны, жыў у Ленінградзе. Памёр 9 красавіка 1959 года у Ленінградзе, дзе і пахаваны.

## Творчасць 
Друкавацца пачаў у 1919 годзе, як крытык выступаў з 1926 года. Аўтар артыкулаў і рэцэнзій пра творчасць А. Александровіча, М. Багдановіча, М. Зарэцкага, Я. Коласа, Р. Мурашкі, П. Труса, Я. Скрыгана, А. Пушкіна, М. Горкага і інш.

## Літаратура 
* 
* 
* 
** 

Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Беларусі
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Церак

**Церак** () — горная рака на Паўночным Каўказе. Упадае ў Каспійскае мора. Працякае па тэрыторыі Грузіі, Паўночнай Асеціі, Кабардзіна-Балкарыі, Стаўрапольскага края, Чачні і Дагестана.

Даўжыня ракі 623 км. Асноўныя прытокі: Ардон, Гізельдон, Малка, Сунжа, Аргудан і Курп. Водны рэжым Церака характарызуецца палаводдзем у цёплую частку года з найвышэйшым уздымам у ліпені—жніўні. Вялікую ролю грае ледавіковае і дажджавое жыўленне.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рэкі Грузіі
Катэгорыя:Рэкі Паўночнай Асеціі
Катэгорыя:Рэкі Кабардзіна-Балкарыі
Катэгорыя:Рэкі Стаўрапольскага края
Катэгорыя:Рэкі Чачні
Катэгорыя:Рэкі Дагестана
Катэгорыя:Басейн Каспійскага мора
Нові-Сад

**Нові-Сад** ( ;  — **Уйвідэк**;  — **Нойзац-ан-дэр-Донаў**) — горад на поўначы Сербіі на беразе Дуная, адміністрацыйны цэнтр аўтаномнага края Ваяводзіна. Насельніцтва 381,388 тыс. жыхароў (2011). Горад мае шматнацыянальны склад (гл. насельніцтва края Ваяводзіна)

Важны транспартны вузел, другі (пасля Бялграда) па грузазвароце рачны порт у краіне.

Адзін з найважных прамысловых цэнтраў, галоўны эканамічны цэнтр Ваяводзіны. Машынабудаванне (сельскагаспадарчыя машыны, станкі, прылады, медныя прыборы, рачныя судны, самалёты), электратэхнічная, хімічная і фармацэўтычная, харчовая, скурна-абуткавая, тэкстыльная прамысловасць. Штогадовыя сельскагаспадарчыя кірмашы, універсітэт (1960).

Падчас аперацыі НАТА супраць Сербіі ўвесну 1999 года горад дзясяткі разоў падвяргаўся бамбардзіроўкам.

## Адукацыя і культура 
* Нові-Садскі ўніверсітэт

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
## Гл. таксама 
* Джорджа Балашавіч
* Абвальванне навеса на чыгуначнай станцыі Нові-Сад

## Спасылкі 
* www.gradnovisad.org.yu/  (сербск.)
* Bridges of Novi Sad  (венг.)

Катэгорыя:Гарады Ваяводзіны

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1694 годзе
Катэгорыя:Гарады на Дунаі
Юрый Аляксандравіч Сабалеўскі

**Юрый Аляксандравіч Сабалеўскі** (, Стоўбцы — ) — беларускі палітычны і нацыянальны дзеяч, дзеяч Заходняй Беларусі, пасол на Сейм Польскай Рэспублікі (1926—1928). Пераследаваўся польскай, а пасля савецкай уладай. Супрацоўнічаў з нямецкай акупацыйнай адміністрацыяй у часы Другой сусветнай вайны, дзеяч Беларускай цэнтральнай рады.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 24 красавіка 1889 года ў Стоўбцах. Скончыў земляробчыя курсы ў Коўне (1910). Працаваў землямерам, пасля 1917 года — у земскіх установах заходніх паветаў Беларусі.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года Заходняя Беларусь апынулася ў складзе Польшчы. У 1922 годзе абраны паслом (дэпутатам) польскага сейма. У 1924 годзе далучыўся да Беларускай сялянска-работніцкай грамады, пасля яе разгрому (1927) нелегальна выехаў у Гданьск. Двойчы (1928, 1939) быў арыштаваны польскімі ўладамі.

3 прыходам у Заходнюю Беларусь войск Чырвонай Арміі (1939) працаваў на будоўлі. Арыштаваны органамі НКУС і зняволены ў турму ў Баранавічах. Уцёк з турмы ў час бамбардзіроўкі нямецкай авіяцыі ў чэрвені 1941 года. У перыяд нацысцкай акупацыі Беларусі займаў пасады бургамістра Стоўбцаў, Нясвіжа, Баранавіч, другога віцэ-прэзідэнта Беларускай цэнтральнай рады, узначальваў акруговы аддзел Беларускай народнай самапомачы ў Мінску. Удзельнічаў у падрыхтоўцы і правядзенні Другога Усебеларускага кангрэсу (1944, Мінск), быў старшынёй мандатнай камісіі.

 на могілках]]
3 лета 1944 года — у Германіі. У 1948—1950 гадах — адзін з рэдактараў газеты «Беларускае слова». 3 1950 года — член Агульнага беларускага саюза вайскоўцаў. 3 вясны 1950 года жыў у ЗША, з 1951 года — член , з 1952 года — член Беларускага нацыянальнага фонду, з кастрычніка 1955 года — член Камітэта незалежнай Беларусі. У 1957 года жыў у Германіі. Аўтар успамінаў.

Памёр 30 снежня 1957 года. Быў пахаваны у Мюнхене на могілках , у 1998 годзе сын перапахаваў яго на  (71, рад 3, магіла 4).

## Літаратура 
* На этапах / Юры Сабалеўскі / Падрыхтоўка да друку й камэнтары А. Пашкевіча // Запісы Беларускага Інстытуту Навукі й Мастацтва. № 31, New York-Mіensk, 2008. — 430 c.
* *Саўчанка, Н.* Сабалеўскі Юрый Аляксандравіч / Надзея Саўчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 184. — ISBN 985-11-0214-8.

Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі
Катэгорыя:Члены Беларускай цэнтральнай рады
Катэгорыя:Удзельнікі Другога Усебеларускага кангрэса
Катэгорыя:Беларусы ў Германіі
Катэгорыя:Беларусы ў ЗША
Катэгорыя:Дэпутаты Сейма Польскай Рэспублікі (1918—1939) 1 склікання
Катэгорыя:Беларускія парламентарыі Польскай Рэспублікі (1918—1939)
Тырныауз

**Тырныауз** () — горад (з 1955 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Эльбрускага раёна Кабардына-Балкарыі. Заснаваны ў 1934 годзе. Горад знаходзіцца за 89 км на паўднёвы захад ад Нальчыка, на вышыні больш за 1100 метраў над узроўнем мора. Праз Тырныауз, па даліне ракі Баксан праходзіць аўтамабільная дарога да падножжа гары Эльбрус.

## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Горадаўтваральнае прадпрыемства — вальфрама-малібдэнавы камбінат.

Катэгорыя:Гарады Кабардзіна-Балкарыі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1934 годзе
Віктар Войтанка

**Віктар Войтанка** (на эміграцыі **Віктар Васілеўскі**; крыпт. **В. В.В.**; псеўд. **Амсьціслаў Гарыгляд**; , фальв. Мачульня, Навагрудскі павет — , Самерсэт, штат , ЗША) — беларускі грамадскі дзеяч, лекар, святар.

## Біяграфія 
Сын Сцяпана Войтанкі і Філамены з Рахавецкіх.

Пачатковую адукацыю атрымаў у Салезіянскай школе мяст. Дварэц і 4-ы класы ў Навагрудку. медыцынскі факультэт Віленскага ўніверсітэта імя С. Баторыя, быў членам Беларускага студэнцкага саюза. Падчас нямецкай акупацыі заснавальнік і першы дырэктар медыцынскай школы ў Баранавічах. Быў бурмістрам Баранавічаў. Удзельнік Беларускага царкоўнага сабора. З 1943 — акруговы лекар у Слоніме, у 1944 — доктар-інспектар Беларускай краёвай абароны. У 1944—1945 супрацоўнік Галоўнага кіраўніцтва вайсковых спраў БЦР. Заснаваў Беларускае бюро ў брытанскай зоне акупацыі Германіі. У 1945—1949 жыў у паўднёвазаходняй Германіі (Бадэн-Вюртэмберг, французская зона акупацыі). Удзельнік з’езду беларускіх святароў і грамадскіх дзеячаў, прыхільнікаў Рады БНР (5 чэрвеня 1948), на якім была адноўлена Беларуская аўтакефальная праваслаўная царква (БАПЦ).

Пасля вайны жыў у ЗША. У 1968, пасля смерці бацькі, стаў святаром БАПЦ. Служыў у парафіі Царквы Жыровіцкай Божай Маці ў Хайленд-Парку, заснаваную яго бацькам. Займаўся перакладам літургічных тэкстаў на беларускую мову. Адзін з заснавальнікаў Саюза беларускіх журналістаў на чужыне і перыядычнага выдання «Летапіс беларускай эміграцыі».

Пахаваны на беларускіх могілках у Іст-Брансўіку ў штаце Нью-Джэрсі, ЗША.

## Працы 
### Кнігі, брашуры 
* Pravasłaŭje a hramadavieda. Narys pohladaŭ na ŭdzieł Pravasłaŭnaj Carkvy ŭ raźviazańni hramadzkich spraŭ. — [Niamieččyna], 1950. — 6 s.
* Razbudova biaz zołata. — Čužyna, 1950. — 27 s.
* Воды Беларусі. Гаспадарчы нарыс магчымасьцяў асваеньня водных багацьцяў Беларусі / Гарыгляд. — [Нью Ёрк], 1953. — 178 с.
* Разбудова бяз золата: Нарыс скарбовых магчымасьцяў разбудовы Беларусі на аснове навейшае грошаведы. — [Нямеччына], 1950. — 27 с. — (Бібліятэка Беларускіх Гаспадарнікаў на Чужыне).
* Сялянства і земляробства Беларусі / Гарыгляд. — [Нью Ёрк], 1953. — 93 с.

### Артыкулы 
* Дваццаць гадоў БАПЦ. 1948—1968 // Беларус. — 1968. — № 134. — Чэрвень. — С.
* Канстанцыя. На ўгодкі аднаўленьня Беларускай Аўтакефальнай Праваслаўнай Царквы // Беларус. — 1967. — № 122. — Чэрвень. — С.

## Літаратура 
* В. П. Айцец Др. В. Войтанка (На 10-ыя ўгодкі сьмерці) // Беларус. — 1982. — № 303—304. — Лістапад. — С. 7.
* Падзяка [Сям’я сьв. памяці Віктара Войтанкі] // Беларус. — 1972. — № 183. — Ліпень. — С. 6.
* Парахвіянін. Паховіны змагара // Беларус. — 1972. — № 181. — Травень. — С. 3.
* Станкевіч, С. Памяці Чалавека й Беларуса // Беларус. — 1977. — № 241. — Травень. — С. 4.

Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Члены Беларускага студэнцкага саюза
Катэгорыя:Члены Рады Беларускай Народнай Рэспублікі
Катэгорыя:Члены Беларускай краёвай абароны
Катэгорыя:Пахаваныя на Беларускіх могілках у Іст-Брансуіку
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Навагрудскім павеце (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Постаці БАПЦ
Ваяводзіна

**Ваяводзіна** () — аўтаномны край Сербіі.

## Назва 
Калька венгерскага *Банат* (ст.  — намеснік, ваявода).

## Геаграфія 
Край размешчаны на поўнач ад Дуная ў паўночнай частцы Сярэднедунайскай нізіны (вышыня 70—250 м). На паўднёвым захадзе краю ўзвышаецца ізаляваны краж Фрушка-Гара (вышыня да 539 м), на паўднёвым усходзе — нагор’е Паўднёвых Карпат (вышыня да 641 м).

Клімат умераны, кантынентальны. Сярэдняя тэмпература ліпеня 22—24 °C, студзеня ад −1,2 да 2,6 °C. Ападкаў 550—750 мм на год.

Буйныя рэкі — Дунай, Ціса, Ціміш. Буйнейшае возера — Палічка.

Пераважаюць ландшафты чарназёмных стэпаў, таму Ваяводсіна жытніца Сербіі. Акрамя вырошчвання збожжавых і тэхнічных культур у краі развіта садоўніцтва, вінаградарства і мяса-малочная жывёлагадоўля.

Гарады — Зрэнянін, Панчава, Субаціца, Срэмскі-Карлаўцы

## Гісторыя 
У VI ст. на тэрыторыі сучаснай Ваяводсіны пасяліліся славяне, але ўжо ў канцы IX ст. тэрыторыя была заселена венграмі і пазней увайшла ў склад Каралеўства Венгрыя.

У 1520—1718 гадах ў Асманскай імперыі. Потым паводле Пажаравацкага мірнага дагавора ў Габсбургскай манархіі, як каронныя землі.

Падчас рэвалюцыі 1848—49 гадоў у Венгрыі на тэрыторыі Ваяводсіны адбываліся антыфеадальныя выступы сербскіх сялян. У маі 1848 года народная скупшчына шэрагу камітэтаў Паўднёвай Венгрыі, населеных сербамі, абвясціла аўтаномію Ваяводсіны, аднак венгерскі рэвалюцыйны ўрад адмовіўся яе прызнаваць.

Map of Voivodeship of Serbia and Banat of Temeschwar (1849-1860).png|Сербская Ваяводзіна і Тымішскі Банат — аб'яднаныя Срэм, Банат і Бачка
Vojvodina gradovi.png|Геаграфічныя рэгіёны сучаснай Ваяводзіны (часткі гістарычных абласцей) 

У 1918 годзе тэрыторыя Ваяводсіны ўвайшла ў Каралеўства Сербаў, Харватаў і Славенцаў, а пасля перайменавання яго ў Югаславію па новым адміністрацыйна-тэрытарыяльным дзяленні з зямель Ваяводсіны сфарміравана Дунайская банавіна з цэнтрам у Нові-Садзе.

Пасля капітуляцыі Югаславіі ў 1941 годзе значная частка Ваяводсіны падзелена паміж Венгрыяй і Харватыяй.

У кастрычніку 1944 года савецкія войскі вызвалілі тэрыторыю Ваяводсіны, а 31 ліпеня ў Нові-Садзе Скупшчына Ваяводсіны абвясціла стварэнне Аўтаномнага краю Ваяводсіна ў складзе Народнай Рэспублікі Сербія.

У 1963 годзе ФНРЮ была перайменавана ў СФРЮ, а Аўтаномны край Ваяводсіна ў Сацыялістычны Аўтаномны Край Ваяводзіна з пашыранай аўтаноміяй, якім ён заставаўся да распаду Югаславіі.

Пасля аднабаковага абвяшчэння незалежнасці Косавам Ваяводсіна засталася адзіным аўтаномным краем пад кантролем Сербіі.

## Насельніцтва 
Ваяводсіна вядома шматнацыянальным складам насельніцтва. Апроч сербаў (65 %), там жывуць венгры (14 %), славакі (3 %), харваты (3 %), югаславы (3 %), чарнагорцы (2 %), румыны (1,5 %), цыгане (1,5 %), русіны (1 %), македонцы (0,5 %) і іншыя.

Паводле перапісу 2002 года, 69 % вернікаў вызнае праваслаўе, 19 % — каталіцызм, 3,5 % — пратэстантызм.

Афіцыйныя мовы — сербская, венгерская, славацкая, румынская, харвацкая і русінская.

Агулам у краі жыве каля двух мільёнаў чалавек.

## Вядомыя асобы 
* Дзеян Бодзірага
* Ісідора Секуліч

## Спасылкі 
* Serbija.info 
* Atlas of Vojvodina (Wikimedia Commons)
Яўстафій Філарэтавіч Арлоўскі

**Яўстафій Арлоўскі** (, в. Славенск, Ашмянскі павет, Віленская губерня, цяпер  — ) — беларускі краязнавец, гісторык і педагог.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і праваслаўнага святара. Скончыў Літоўскую духоўную семінарыю, потым Пецярбургскі гісторыка-філалагічны інстытут (1885). Выкладаў гісторыю ў Гродзенскай мужчынскай гімназіі. Быў прыхільнікам заходнерусізму. Член Гродзенскага археалагічнага камітэта і Паўночна-Заходняга адзела Рускага геаграфічнага таварыства.

Даследаваў гісторыю Гродна і даказаў яго тоеснасць з летапісным Гарадзенам. Я. Арлоўскі адзначаў росквіт горада ў часы ВКЛ, станоўча ацэньваў ролю магдэбургскага права. Аўтар аднаго з першых даследаванняў гісторыі горада Гродна ад заснавання да пач. 20 ст. («Гродненская старина», Ч. І. Гродна, 1910). Разам з ідэалагічным перабольшваннем ролі праваслаўя, выключна станоўчай ацэнкай уваходжання Гродзеншчыны ў склад Расійскай імперыі і інш. Я. Арлоўскі ўнёс значны ўклад у захаванне гістарычнай памяці Гродна. Адным з вучняў Я. Арлоўскага быў Ю. Ядкоўскі.

## Творы 
* Свислоч-Волковысская: (Исторический очерк). — Гродно, 1895
* К истории народного образования в Гродненской губернии. — Гродно. 1899
* Исторический очерк Гродненской гимназии. — Гродно, 1901
* Гродненская губерния в 1812 г.: Исторический очерк. — Гродно, 1912

## Літаратура 
* *Смалянчук А.* Даследчыкі Гародні // «Горад святога Губерта». Выпуск першы. Гісторыя Гародні ХХ ст. у вусных успамінах. Пад рэд. А. Ф. Смаленчука. Сейны, 2002.
* т. 5. Биографический справочник — Мн: Издательство «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — 29 с.

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Заходнерусізм
Культура Сербіі

thumb|Міраславава Евангеле
**Сербская культура** — гэта культура Сербіі і сербаў. Яна развівалася пад моцным уплывам Візантыйскай імперыі і праваслаўя.

## Пісьменнасць 
Развіццё пісьменнасці ў Сербіі звязана з асветніцкай дзейнасцю вучняў Кірыла і Мяфодзія, прапаведаўшых і адпраўляўшых богаслужэнне на славянскай мове. Неабходна адзначыць, што сербы даволі доўга ўжывалі глаголіцу нараўне з кірыліцай. Глагалічная традыцыя падсілкоўвалася ў сербскіх землях дзякуючы паступленню глагалічнай пісьменнасці з Харватыі, дзе аселі некаторыя паслядоўнікі Кірылы і Мефодыя. Распаўсюджванне атрымала і лацінская пісьменнасць. Адмысловы моцны ўплыў зыходзіў з такіх буйных раманскіх гарадоў на Адрыятыцы, як Дуброўнік і Бар. Характэрнай асаблівасцю функцыянавання пісьменнасці ў сербскіх землях у IX-XII стст. было тое, што славянскія глаголіца, кірыліца і помнікі на лацінскай мове ўжываліся не ў нейкіх кампактных зонах з выразна акрэсленымі межамі, а ўперамешку ў адных і тых жа абласцях. Ад таго перыяду пісьмовых помнікаў не засталося.

## Гл. таксама 
* Святлана Бойкавіч
* Святлана Ражнатавіч

## Спасылкі 
* Сербская культура
Ільдэфонс Бобіч

**Ільдэфонс Бобіч** (, в. Дзедзіна каля Друі — , Іўе; Псеўданімы: *Пётра Просты*) — беларускі рэлігійны і культурны дзеяч, каталіцкі святар, прыхільнік беларусізацыі касцёла. З 1930 года быў пробашчам у Іўі. Супрацоўнічаў з беларускімі часопісамі «Biełarus» і «Krynica». Пахаваны побач касцёла ў Іўі.

## Біяграфія 
У 1909 годзе скончыў Ковенскую гімназію, у 1911 годзе — Віленскую духоўную каталіцкую семінарыю. Сябра беларускага гуртка семінарыстаў. Вышэйшую духоўную адукацыю атрымаў у Рыме ў Collegium Germanicum (вучыўся з 1912 года), доктар філасофіі. Дамогся папскага бласлаўлення часопісу для беларусаў-католікаў «Biełarus». 15 (28) ліпеня 1915 года пасвечаны ў святары. Служыў вікарыем у Друі і пробашчам на Дзісеншчыне (1917—1920). У 1921—1923 гадах выкладаў Закон Божы ў Віленскай беларускай гімназіі. З 1923 года пробашч у мястэчку Германавічы. У 1930—1944 гадах пробашч і дэкан у мястэчку Іўе.

Першае апавяданне «Слёзы» надрукаваў 25 студзеня 1907 года ў «Нашай ніве». Друкаваўся таксама ў Першым беларускім календары «Нашай нівы», газ. «Biełarus», а пазней у заходнебеларускіх выданнях «Наша думка» і «Беларускія ведамасці». Аўтар працы на беларускай мове «Нядзелішнія эвангеліі і навукі» (тт. 1-3, 1921—1922), артыкулаў па рэлігійных і культурных пытаннях, вершаў. Склаў 2 кнігі казанняў «Роднае слова ў касцёле» і «Навучайце ўсе народы» (у рукапісах). Асобныя творы перакладаліся на польскую і ўкраінскую мовы. Выступаў у польскіх рэлігійных часопісах «Przegląd Homiletyczny», «Nowa Biblioteka Kaznodziejska». Пераклаў на польскую мову працы Св. Бернара Клервоскага.

Да 1930 года актыўна выступаў за шырокае ўвядзенне беларускай мовы ў каталіцкае богаслужэнне. Праследаваўся польскім святарствам Віленшчыны.

З пачатку 1930-х гадоў адышоў ад беларускай палітычнай дзейнасці. У гады Другой сусветнай вайны арыштаваны нямецкімі акупацыйнымі ўладамі. Памёр неўзабаве пасля вызвалення з турмы. Пахаваны каля Петрапаўлаўскага касцёла ў Іўі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* БП, т. 5
* EK, t. 2
* Гарбінскі БРД
* 
* [Станкевіч Адам. Святой памяці Пётры Простага (кс. др. Ільдэфонс Бобіч) // Беларускі Голас. № 20(116). 19 траўня 1944.](http://pawet.net/library/history/bel_history/stankievic_a/15/%D0%A1%D0%B2%D1%8F%D1%82%D0%BE%D0%B9_%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%86%D1%96_%D0%9F%D1%91%D1%82%D1%80%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B3%D0%B0_(%D0%BA%D1%81._%D0%B4%D1%80._%D0%86%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D1%8D%D1%84%D0%BE%D0%BD%D1%81_%D0%91%D0%BE%D0%B1%D1%96%D1%87).html) // на pawet.net

## Спасылкі 
* Бобіч Ільдэфонс на Slounik.org
* Апавяданні «Слёзы», «Воля»
* Біяграфія І. Бобіча ў каталіцкім часопісе 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Браслаўскім раёне
Катэгорыя:Каталіцкія святары Беларусі
Катэгорыя:Пахаваныя ў Іўеўскім раёне
Міхаіл Пліс

**Міхаіл Пліс** (, Гродзенская губерня — , Вільня) — праваслаўны святар, грамадска-культурны дзеяч, педагог.

## Біяграфія 
Скончыў Віленскую духоўную праваслаўную семінарыю (1879), рукапаложаны ў сан святара. З 1879 г. настаяцель праваслаўнага прыхода ў Ашмянскім павеце і ў Вільні. З 1.9.1903 выкладаў царкоўнаславянскую мову ў Віленскім жаночым вучылішчы духоўнага ведамства. Працаваў законавучыцелем Узорнай царкоўна-прыходскай школы пры жаночым вучылішчы. У 1903—1907 г. — старшыня праўлення Дапамогавай касы праваслаўнага духавенства Літоўскай епархіі. 21.9.1907 на з’ездзе пры выбарах праўлення Дапамогавай касы абраны яе старшынёй на 1908—1912 г. Удзельнік беларускага хрысціянскага і культурна-асветнага руху.

Пасля Лютаўскай рэвалюцыі (1917) знаходзіўся ў Маскве. У час працы Маскоўскага царкоўнага сабора (1917—1918) быў даверанай асобай будучага патрыярха Ціхана. З вясны 1919 г. — у Вільні, сябра Віленскай духоўнай праваслаўнай кансісторыі, ключар Віленскага кафедральнага сабора. У 1919—1920 г. уваходзіў у склад Цэнтральнай беларускай рады Віленшчыны і Гродзеншчыны, Віленскага беларускага нацыянальнага камітэта. У 1919—1923 г. — выкладчык Віленскай беларускай гімназіі, выкладаў Закон Божы на беларускай мове. Адзін з ініцыятараў стварэння ў 1921 г. у Вільні Святатроіцкага беларускага праваслаўнага таварыства. Быў у ліку заснавальнікаў Таварыства беларускай школы. У 1923 г. удзельнічаў у 1-м з’ездзе выкладчыкаў заходнебеларускіх гімназій. У міжваенны час выступаў за беларусізацыю праваслаўнай царквы ў Заходняй Беларусі. У справе беларусізацыі царкоўна-рэлігійнага жыцця супрацоўнічаў з беларускім праваслаўным святаром М. Галянкевічам.

Аўтар працы па гісторыі праваслаўнай царквы (захоўваецца ў аддзеле рукапісаў Цэнтральнай бібліятэкі Акадэміі навук Літвы).

## Літаратура 
* Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст.: Жыццярысы, мартыралогія, успаміны / Уклад. Ю. Гарбінскі. — Мн.-Мюнхен: Беларускі кнігазбор, 1999. ISBN 985-6318-65-3
** LMABRS, ф. 21, спр.465;
** Литовские епархиальные ведомости (Вільня). 1907. № 1, 19-20;
** Krynica (Вільня). 1921. № 29;
** Сын Беларуса (Вільня). 1924. № 16;
** ЭГБ, т.5.

Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскай беларускай гімназіі
Ездра

**Ездра** (, Эзра; ; ) — адзін з галоўных іўдзейскіх свяшчэннікаў, які пабываў у вавілонскім палоне. Паводле біблейскага падання, жыў у часы панавання іўдзейскага цара Іасіі. Калі знаходзіўся ў Вавілоніі, ён звярнуў на сябе ўвагу цара Артаксеркса і заслужыў у яго асаблівы давер. Цар зрабіў яго сваім упаўнаважаным па справах іўдзеяў. Ад Артаксерса ён атрымаў паўнамоцтвы вывесці ў Палесціну іўдзеяў, якім не ўдалося вярнуцца на радзіму з першай часткай перасяленцаў, даставіць у Іерусалім дары і прынашэнні ад цара і народа для храма, назіраць за захаваннем закону і парадку сярод насельніцтва. Сваю дзейнасць на радзіме ён пачаў з правядзення шэрагу неабходных рэформ, якія мелі на мэце адраджэнне іўдзейскага народа пасля вавілонскага палону. Па яго даручэнню іўдзейскія кніжнікі сталі рабіць пераклады кніг Майсея на арамейскую мову і суправаджаць іх тлумачэннямі. Імем бога Яхве і персідскага цара Кіра II ён сумесна з Неяміем дамогся скасавання змешаных шлюбаў і выгнання з Палесціны іншапляменных жонак іўдзеяў з іх дзецьмі, якім забараняўся доступ у Іерусалім. Гэтаму іўдзейскаму рэфарматару прыпісваецца ўвядзенне ў літаратурны ўжытак халдзейскай мовы замест забытай у палоне старажытнаяўрэйскай, аб’яднанне ў адзіны звод свяшчэнных кніг Старога запавету, выпраўленне пашкоджаных спісаў, а таксама аўтарства трэцяй і чацвёртай кніг Царстваў, дзвюх кніг Параліпаменан і адной кнігі Бібліі, вядомай пад яго імем (першая кніга Ездры). Што датычыцца другой і трэцяй кніг Ездры, якія дайшлі ў грэчаскім і лацінскім перакладах і прыпісваюцца па традыцыі гэтаму аўтару, то яны не лічацца кананічнымі, не з’яўляюцца арыгінальнымі і ўзніклі значна пазней за час жыцця самога Ездры.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Персанажы Старога Запавету
Катэгорыя:Кніга Ездры
Катэгорыя:Кніга Неяміі
Катэгорыя:Асобы
Данута Іванаўна Бічэль-Загнетава

**Данута Бічэль-Загнетава** (нар. /1 студзеня 1938, в. Біскупцы Лідскага павета Навагрудскага ваяводства Польшчы) — беларуская паэтэса. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР імя Я. Купалы (1984) за зборнік вершаў «Дзе ходзяць басанож». Узнагароджана медалём. Займаецца грамадскай, літаратурнай, асветніцкай дзейнасцю.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сялянскай сям’і. Скончыла Навагрудскае педагагічнае вучылішча (1957), аддзяленне беларускай мовы, літаратуры і гісторыі Гродзенскага педагагічнага інстытута імя Я. Купалы (1962). З 1962 года выкладала беларускую мову і літаратуру ў школах Гродна. Член СП СССР (1964). З 1982 загадчыца Дома-музея Максіма Багдановіча ў Гродна. Член Беларускага ПЭН-цэнтра (1989). Вядомая грамадская дзяячка, адна з арганізатараў і актыўных удзельнікаў суполкі Максіма Багдановіча, з верасня 1988 года — член БНФ. Прымала ўдзел у мітынгах, якія праходзілі ў Гродна. Каардынавала дзейнасць рэгіянальных суполак БНФ у Гродзенскай вобласці. Была адным з ініцыятараў выпуску самвыдавецкай газеты «Рэанімова». Уваходзіла ў групу падтрымкі кандыдата ў дэпутаты ВС БССР М. Ткачова (1990).

## Творчасць 
У друку выступае з 1958 (газета «Літаратура і мастацтва»). У вершах, арганічна звязаных з народна-паэтычнай традыцыяй, апявае Радзіму, жыццё працаўнікоў вёскі, прыгажосць роднай зямлі.

Аўтар зборнікаў паэзіі «Дзявочае сэрца» (1961), «Нёман ідзе» (1964), «Запалянкі» (1967), «Доля» (1972), «Ты — гэта ты» (1976), «Браткі» (1979), «Дзе ходзяць басанож» (1983), «Загасцінец» (1985), «Даўняе сонца» (1987), «А на Палессі» (1990), «Божа, мой Божа» (1992), «Нядзелька» (1998), «Снапок» (1999), «На белых аблоках сноў» (2002), «Стакроткі ў вяночак Божай Маці» (2004), «Нараджэнне Езуса Хрыста, нашага Збаўцы» (2005), «Ойча наш…» (2008), «Іду сцяжынаю да Бога» (2012), «Выбраныя творы»(2016), «Дайсці да Каложы»(2017), «Гускі вяртаюцца» (2019). Напісала паэмы і кнігі вершаў для дзяцей «Перапёлка» (1968), «Грыб-парасон» (1969), «Дзічка» (1971), «Рыжая палянка» (1971), «Дагані на кані» (1973), «Лузанцы» (1982), «Габрынька і Габрусь» (1985), «Гараднічанка» (1993). Аўтар кнігі нарысаў, мемуараў і эсэ «Хадзі на мой голас» (Вроцлаў, 2008), выдала кнігі прозы «Мост святога Францішка» (2010), «Правінцыя святога Францішка» (2013).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Дэмакратычная апазіцыя Беларусі. 1956—1991 гг. Персанажы і кантэксты. Рэд. А. Дзярновіч. — Мн., 1999. ISBN 985-6374-08-1.

## Спасылкі 
* Данута Бічэль-Загнетава. Дзявочае сэрца (зборнік вершаў). Чытае Васіль Белацаркоўскі (аўдыё)
* Данута Бічэль-Загнетава. Нёман ідзе (зборнік вершаў). Чытае Васіль Белацаркоўскі (аўдыё)

Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лідскім раёне
Піткяранта

**Піткяранта** (, , ) — горад (з 1940 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Піткяранцкага раёна Карэліі. Насельніцтва 13,2 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 19 стагоддзі.

Знаходзіцца на поўдні Карэліі ля Ладажскага возера. Працуюць цэлюлозны завод «Піткяранта», іншыя прадпрыемствы дрэваапрацоўчай галіны. У акрузе — здабыча граніту, палявога шпату, вытворчасць друзу. У эканоміцы горада вядучае месца (81 %) займае лесапрамысловы комплекс, другое месца (амаль 17 %) — горнапрамысловы комплекс.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Карэліі
Данііл (прарок)

**Данііл** (, ) — адзін з чатырох вялікіх прарокаў, які яшчэ ў маладосці быў вывезены ў Вавілон у час першага захопу Іерусаліма Навухаданосарам II. Там пры двары гэтага цара ён выхаваны ў халдзейскім духу і, паводле вавілонскага звычаю, перайменаваны ў Валтасара. За час навучання Данііл праявіў выключныя поспехі і здольнасці і быў прызначаны старшынёй вавілонскіх мудрацоў, што дало яму магчымасць адыгрываць важную ролю пры двары Навухаданосара і яго пераемнікаў на стальцы. Пасля падзення Вавілона ён быў выключна паважаны намеснікам персідскага цара Кіра II ў Вавілоне — мідыйцам Дарыем, які зрабіў яго адным са сваіх бліжэйшых памочнікаў. Такі выключны стан прыдворнага службоўца Данііла выклікаў зайздрасць мясцовай арыстакратыі і яна дамагаліся яго знішчэння, для гэтага прыдумаўшы розныя прычыны. Але ва ўсіх неймаверных сітуацыях яго, як сцвярджаецца ў Бібліі, ратаваў сам бог. Маючы вялікі ўплыў на цара Дарыя, Данііл правёў апошнія гады свайго жыцця ў прароцкіх сузіраннях будучага лёсу свайго іудзейскага народа і, паводле біблейскага падання, нават вылічыў час вызвалення іудзеяў з вавілонскага палону, які адбыўся ў часы уларадства Кіра ў 536 годзе да н.э. У 536 годзе да н.э. састарэлы прарок Данііл і памёр у Вавілоне.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тлумачальнікі сноў
Катэгорыя:Кніга прарока Данііла
Катэгорыя:Іўдаістычная міфалогія
Станіслаў Горскі

**Станіслаў Батыс Горскі** (, в. Дварэц, Кобрынскі павет, Гродзенская губерня, цяпер Камянецкі раён, Брэсцкая вобласць — , Сібір) — беларускі прыродазнавец, медык , педагог, папулярызатар навукі.

## Біяграфія 
У 1820—1825 гадах вучыўся ў Віленскім універсітэце. У 1830 годзе — загадчык батанічнага сада Віленскага ўніверсітэта. Пасля закрыцця ўніверсітэта ў 1831 годзе ад'юнкт, прафесар Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі. У 1840 годзе, напярэдадні закрыцця акадэміі, выехаў у замежную камандзіроўку.

Пасля вяртання на Радзіму ў 1842—1847 жыў у Паставах, займаўся батанікай і энтамалогіяй. Потым жыў у Берліне, з 1851 — у маёнтку А. Кубліцкага ў Свянцянскім павеце.

У 1863 годзе па падазрэнні ў спачуванні нацыянальна-вызваленчаму руху высланы ў Сібір. У ссылцы скончыў жыццё самагубствам.

## Навуковая дзейнасць 
Быў адным з першых даследчыкаў Белавежскай пушчы. Аўтар прац па батаніцы і энтамалогіі. Публікаваў нататкі з падарожжаў па батанічных садах Еўропы. Арганізаваў шырокі абмен гербарыямі паміж вучонымі Еўропы. Многія адкрытыя ім віды раслін названы яго імем (напрыклад, Copaifera gorskiana).

## Спасылкі 
* ГОРСКІ Станіслаў Батыс

Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Камянецкім раёне
Катэгорыя:Постаці беларускага прыродазнаўства
Гаўрыла Прынцып

**Гаўрыла Прынцып** ( — ) — баявік тэрарыстычнай арганізацыі «Млада Босна», забойца кронпрынца Аўстра-Венгрыі Франца Фердынанда.

## Біяграфія 
Баснійскі серб. Нарадзіўся ў 1894 годзе ў сербскай вёсцы Абяляе () у Босніі. Быў адным з трох дзяцей, якія выжылі з дзевяці, мясцовага селяніна Петара і яго жонкі Марыі.

Здароўя быў нямоцнага, да цяжкай сялянскай працы не здольны, а вось вучыўся добра, і бацька знайшоў сродкі адправіць яго ў школу ў Сараева. Адкуль пасля ён быў адлічаны за ўдзел у антыаўстрыйскіх выступах.

Працягваў вучобу ён ужо ў Бялградзе, сталіцы Каралеўства Сербія, дзе і стаў у 1912 годзе сябрам арганізацыі «Млада Босна».

Радыкальная моладзевая арганізацыя знаходзілася пад уплывам тайнага таварыства сербскіх нацыяналістаў «Аб’яднанне або смерць», больш вядомага пад назвай «Чорная рука». Абедзве арганізацыі разглядалі тэрор як адзін з найбольш эфектыўных метадаў дасягнення сваіх мэтаў. Аб’ектамі тэрарыстычных нападаў станавіліся буйныя аўстра-венгерскія чыноўнікі і палітычныя дзеячы.

У студзені 1914 года кіраўнікі «Млады Босны» вырашылі забіць эрцгерцага Франца Фердынанда. Замах быў прызначаны на 28 чэрвеня, і ў ліку шасці непасрэдных выканаўцаў быў і Гаўрыла Прынцып.

Прынцыпа судзілі ў кастрычніку 1914 года, але не павесілі, як пяцёх ягоных таварышаў, бо паводле законаў Аўстра-Венгерскай імперыі, смяротнае пакаранне не ўжывалася да тых, хто быў маладзейшы за 20 гадоў. У турме яму ампутавалі параненую падчас замаху руку, а 28 красавіка 1918 года ён памёр ад прагрэсуючага туберкулёзу.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Сербы
Катэгорыя:Злачынцы
Катэгорыя:Першая сусветная вайна
Борыс Тадзіч

**Борыс Та́дзіч** ( ; , ) — сербскі палітык, прэзідэнт Сербіі, а таксама старшыня Дэмакратычнай партыі.

Нарадзіўся ў 1958 годзе ў Сараева. Пачатковую і сярэднюю школу скончыў у Бялградзе. Вывучаў сацыяльную псіхалогію ў Бялградскам універсітэце. Быў прафесарам псіхалогіі ў 1-й Бялградскай гімназіі.

Заснавальнік і першы дырэктар Цэнтра па развіцці дэмакратыі.

Член Дэмакратычнай партыі з 1990. Старшынёй партыі абраны ў 2004 праз год пасля забойства Зорана Джынджыча.

У пасадзе міністра тэлекамунікацыі ўваходзіў у склад урада Югаславіі. Таксама выконваў функцыі міністра абароны ў радзе міністраў Сербіі і Чарнагорыі.

З'яўляецца прыхільнікам еўрапейскай інтэграцыі; адзін з ключавых пунктаў яго прэзідэнцкай праграмы — скарэйшая інтэграцыя Сербіі ў Еўрасаюз. Перамог у другім туры прэзідэнцкіх выбараў у 2004 г., атрымаўшы 53 % галасоў, апярэдзіўшы нацыяналіста Таміслава Ніколіча. У пасадзе прэзідэнта Сербіі змяніў Прэдрага Маркавіча. У 2008 годзе, з невялікай перавагай, у першым туры прайграў прэзідэнцкія выбары Таміславу Нікалічу, аднак атрымаў перамогу ў другім туры, стаўшы прэзідэнтам у другі раз.

Валодае англійскай і французскай мовамі. Жанаты, двое дзяцей.

## Спасылкі 
* Борыс Тадзіч 
* Архітэктары сусветнага парадку і Тадзіч

Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Члены Дэмакратычнай партыі (Сербія)
Катэгорыя:Прэзідэнты Сербіі
Катэгорыя:Выпускнікі Бялградскага ўніверсітэта
Млада Босна

**Млада Босна** (Маладая Боснія) — сербская моладзевая рэвалюцыйная арганізацыя. Яе члены (адзін з іх Гаўрыла Прынцып) забілі 28 чэрвеня 1914 года эрцгерцага Франца Фердынанда і яго жонку графіню Сафію Гогенберг. Паўстала ў 1912 годзе.

Боснія і Герцагавіна была акупаваная Аўстра-Венгрыяй у 1878 годзе. Млада Босна выступала за вызваленне Босніі і Герцагавіны ад акупацыі і аб’яднанне з Сербіяй.

Забароненая пасля забойства Франца Фердынанда.

Катэгорыя:Радыкальныя арганізацыі
Катэгорыя:Палітычныя арганізацыі
Чэмпіянат свету па футболе 2010

**XIX чэмпіянат свету па футболе** (праходзіў 11 чэрвеня — 11 ліпеня 2010, Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка). Упершыню чэмпіянат свету па футболе праводзіўся ў Афрыцы. Удзельнічалі 32 нацыянальныя каманды. Матчы прайшлі на 10 стадыёнах у 9 гарадах. Чэмпіёнам стала зборная Іспаніі, якая перамагла ў фінале зборную Нідэрландаў.

## Каманды-ўдзельніцы 
## Стадыёны 

## Фінал

## Спасылкі 

Катэгорыя:2010 год у ПАР
Усташы

**Усташы** (, у перакладзе — *паўсталыя* або *паўстанцы*) — харвацкі фашысцкі рух, заснаваны Антэ Павелічам у 1929годзе ў Італіі.

## Усташы і стварэнне Незалежнай Дзяржавы Харватыя 
28 мая 1941 года Мусаліні паведаміў Гітлеру аб тым, што ён падтрымлівае ідэю падзелу Югаславіі і стварэння незалежнай Харватыі. Пасля гэтага Мусаліні асабіста запрасіў А. Павеліча ў Рым для кансультацый. Праз некалькі дзён былі мабілізаваны ўсе італьянскія ўсташы. Былі адноўлены трэніровачныя лагеры ў Італіі. Прыкладна 300 байцоў былі апранутыя ў італьянскае палявое абмундзіраванне шэра-ахоўнага колеру. На галаўных уборах яны насілі спецыяльна вырабленыя латуневыя ўсташскія кукарды, а на пятліцах, па італьянскаму ўзоры, нашыўкі нацыянальных колераў Харватыі. Па распараджэнні Мусаліні, усташам была перададзена радыёстанцыя, якая з вечара 28 сакавіка пачала вяшчанне на Харватыю пад назвай «Радыё Велебіт» (па назве горнага масіва, дзе хаваліся ў 1932 годзе ўдзельнікі Лікскага паўстання). 5 красавіка напярэдадні ўварвання гітлераўскіх войскаў у Югаславію, А. Павеліч звярнуўся па радыё да харвацкага народа з заклікам да ўсеагульнага паўстання і стварэнню Незалежнай дзяржавы Харватыя (Nezavisna drzava Hrvatska, НДХ).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гісторыя Харватыі
Катэгорыя:Нацыяналізм

Катэгорыя:Халакост у Югаславіі
Антэ Павеліч

**А́нтэ Па́веліч** ( ; , Коніц, Боснія і Герцагавіна — , Мадрыд, Іспанія) — харвацкі дзяржаўны дзеяч, глава тэрарыстычнай нацысцкай арганізацыі ўсташаў. Па адукацыі і прафесіі адвакат. У 1915—29 сакратар нацыяналістычнай Харвацкай партыі права. У 1929 арганізаваў у Італіі арганізацыю ўсташаў. У 1941—45 глава Незалежнай дзяржавы Харватыя, створанай ў красавіку 1941 пры падтрымцы нацыстаў і італьянскіх фашыстаў. Арганізатар пераследавання і генацыду сербаў, яўрэяў, цыганаў і тэрору супраць палітычных праціўнікаў. У 1945 збег з Югаславіі (хаваўся ў Аўстрыі, Італіі, Аргенціне, Іспаніі). У 1945 завочна прысуджаны югаслаўскім народным судом да смяротнага пакарання смерцю. Памёр 28 снежня 1959 у Мадрыдзе.

## Спасылкі 
* Біяграфія 

Катэгорыя:Кіраўнікі Харватыі
Катэгорыя:Ваенныя злачынцы
Катэгорыя:Нацысцкія лідары
Катэгорыя:Лідары краін-удзельніц Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Харвацкі калабарацыянізм
Катэгорыя:Палітыкі-эмігранты