open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Віцебск-Паўночны

**Віцебск-Паўночны** — нядзеючы ваенны аэрадром, размешчаны на поўнач ад горада Віцебска, у раёне былой вёскі Журжава Віцебскага раёна.

## Гісторыя 
Аэрадром пабудаваны ў 1946 годзе. Выкарыстоўваўся ваенна-транспартнай авіяцыяй. На аэрадроме базаваўся 339-ы ваенна-транспартны авіяцыйны полк. Полк у ліку першых у СССР атрымаў на ўзбраенне самалёт Іл-76.

У апошнія гады існавання пастаянна базаваліся 30 самалётаў Іл-76. У 1995 годзе 339-ы ВТАП расфармаваны, самалёты часткова перадыслакаваныя, часткова прададзеныя. Аэрадром спыніў сваё існаванне 30 ліпеня 1996 года. Пазней усе будынкі перададзены свабоднай эканамічнай зоне «Віцебск».

## Здарэнні 
* 23 лістапада 1979 года на аэрадроме адбылася катастрофа самалёта Іл-76, бартавы нумар СССР-86714. Загінулі 7 чалавек, якія знаходіліся на борце. Экіпаж выконваў трэніровачны палёт уначы і пры заходзе на пасадку з-за разбурэння трансмісіі левага закрылка самалёт сутыкнуўся з зямлёй.

## Цікавыя факты 
На аэрадроме здымаўся фільм «У зоне асаблівай увагі», у здымках прымаў удзел ўвесь 339-ы ваенна-транспартны авіяцыйны полк. Усе авіяцыйныя сцэны здымаліся на аэрадроме.

Катэгорыя:Транспарт Віцебскага раёна
Катэгорыя:Аэрапорты Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1946 годзе
Катэгорыя:1946 год у Беларусі
Катэгорыя:Зніклі ў 1996 годзе
Пуньск

**Пуньск** або **Пунск** () — вёска ў Сэйнэнскім павеце Падляскага ваяводства Польшчы. Сядзіба вясковай гміны Пуньск. Размешчана на беразе возера Пуня, за 5 км на захад ад граніцы з Літвой.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Першы пісьмовы ўспамін пра Пуньск датуецца 1597 годам, калі Станіслаў Заліўскі заснаваў тут мястэчка і збудаваў касцёл. У гэты час Пуньск уваходзіў у склад Троцкага павета Троцкага ваяводства. Таксама сустракаецца назва старабеларускай мовай: *Пуни. У 1700 годзе тут працавалі школа і шпіталь.

### Пад уладай Расійскай імперыі 
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Пуньск апынуўся ў складзе Прусіі, у 1807 годзе згодна з Тыльзіцкім мірным дагаворам — у складзе Расійскай імперыі, у Сейненскім павеце Аўгустоўскай губерні.

На 1827 год у Пуньску было 82 будынкі.

### Найноўшы час 
У 1919—1920 гадах каля Пуньска адбываліся баі паміж польскімі і літоўскімі войскамі. 19 ліпеня 1920 года мястэчка занялі літоўскія войскі разам з бальшавікамі, у 1921 годзе — польскія войскі. Згодна з Рыжскім мірным дагаворам 1921 года Пуньск апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі.

У часы Другой сусветнай вайны з верасня 1939 да 1945 года Пуньск знаходзіўся пад акупацыяй Трэцяга Рэйха.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1827 год — 748 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2011 год — 1336 чал.

## Адукацыя і культура 
Пуньск ёсць цэнтрам літоўскай культуры. Тут размяшчаецца рэдакцыя часопіса *«Aušra»'', а таксама Дом літоўскай культуры і агульнаадукацыйны ліцэй з літоўскай мовай навучання.

## Славутасці 
* Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (1877—1881)
* Могілкі: каталіцкія, капліца; іўдзейскія
* Плябанія (1873)
* Сінагога (канец XIX — пачатак XX ст.)

## Галерэя 

Punsk July 2013 50.JPG|Капліца
Punsk July 2013 32.JPG|Плябанія
Punsk July 2013 43.JPG|Сінагога
Punsk July 2013 63.JPG|Заезны дом

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Руднікі (Салечніцкі раён)

**Руднікі**, часам **Ру́дзнінкай** () — вёска ў Салечніцкім раёне Віленскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Яшунскай сянюніі. Размешчана на рацэ Мерачанка.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Упершыню Руднікі ўпамінаюцца ў XV стагоддзі. У гэты час яны ўваходзілі ў склад Троцкага павета Троцкага ваяводства. Напісанне старабеларускай мовай: *Рудники*, лацінскай мовай *Rudnikum*. 

Лічыцца, што Казімір Ягелончык палюбіў гэта месца праз блізкасць да Вільні, загадаў збудаваць тут паляўнічы двор. Двор з’явіўся каля 1470 года. У 1511 годзе ў Рудніках быў пабудаваны касцёл паводле фундацыі Жыгімонта Старога, таксама былі збудаваны 3 асобныя драўляныя палацыкі. У XVI стагоддзі цераз Руднікі ішоў тракт з Вільні ў Кракаў. Віленская брама ў прадмесці, ад якой ішла дарога на Руднікі, была названа Рудніцай.

У 1655 годзе шведскія войскі спалілі рудніцкі палац і касцёл.

У 1766 годзе ўласнасць Міхала Бжастоўскага. У 1790 годзе ўласнасць Гелены Дамброўскай, падваяводзіны Смаленскай, якая адбудавала касцёл у Рудніках.

### Пад уладай Расійскай імперыі 
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Руднікі апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, у Троцкім павеце Віленскай губерні.

На 1866 год у Рудніках было 15 будынкаў.

За часамі Першай сусветнай вайны з 1915 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі.

### Найноўшы час 
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У пачатку 1919 года тэрыторыя занята Чырвонай Арміяй. З 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР, у канцы сакавіка заняты польскімі войскамі.

У 1920 годзе Руднікі апынуліся ў Сярэдняй Літве, з 1922 года ў складзе Польшчы. У беларускай гістарыяграфіі землі вядомыя як Заходняя Беларусь.

У другой палове верасня 1939 года Руднікі заняты Чырвонай Арміяй, 10 кастрычніка 1939 года паводле дагавора з СССР тэрыторыя Віленскай вобласці перададзена Літве. З 1940 года ў Літоўскай ССР.

У Другую сусветную вайну з чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года пад акупацыяй Германіі.

З 1990 года ў складзе адноўленай незалежнай Літвы.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1866 год — 160 чал., з 150 каталікоў і 10 іўдзеяў; 1881 год — 210 чал.

## Славутасці 
]]
* Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (1884)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
*
Стаклішкі

**Стаклішкі**, часам **Ста́клішкес** () — вёска ў Прэнскім раёне Ковенскага павета Літвы. Цэнтр Стаклішкаўскай сянюніі. Месціцца на ўсход ад Прэнаў, на аўтамабільнай дарозе Прэны — Трокі.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Першы пісьмовы ўспамін пра Стаклішкі датуецца 1375 годам. У 1413 годзе яны ўвайшлі ў склад Троцкага павета Троцкага ваяводства.

У 1513 годзе Стаклішкі сталі мястэчкам. У 1586 годзе тут збудавалі першы касцёл. 16 студзеня 1792 года кароль і вялікі князь Станіслаў Аўгуст Панятоўскі надаў Стаклішкам Магдэбургскае права і герб.

### Пад уладай Расійскай імперыі 
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Стаклішкі апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, у Троцкім павеце Віленскай губерні.

На 1866 год у Стаклішках было 272 будынкі.

### Найноўшы час 
Пасля польска-літоўскіх баёў і падпісання пагаднення паміж Польшчай і Літвой у 1919 годзе Стаклішкі апынуліся ў складзе Літвы. З 1940 года ў Літоўскай ССР. У часы Другой сусветнай вайны з чэрвеня 1941 да 1944 года мястэчка было пад акупацыяй Германіі.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1866 год — 1644 чал., з іх 936 каталікоў, 41 праваслаўны, 5 евангелістаў, 355 іўдзеяў і 7 мусульман

## Славутасці 
* Капліца
* Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (1776) у стылі віленскага барока

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі
Рудаміна (мястэчка)

**Рудаміна** або **Урдаміна** ( — Рудаміна́) — мястэчка ў Лаздзейскім раёне Аліцкага павета Літвы. Уваходзіць у склад Лаздзейскай сянюніі. Месціцца за 7 км на паўночны захад ад Лаздзеі.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Упершыню Рудаміна ўпамінаецца ў XVI ст. У гэты час уваходзіла ў склад Троцкага павета Троцкага ваяводства
* **XXI стагоддзе**: 2011 год — 256 чал.

## Славутасці 
* Гарадзішча
* Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (1592, 1745—1765)
* Сядзіба Сухарэўскіх (XVIII)

## Галерэя 

Rudaminos Švč. Trejybės bažnyčia.JPG|Касцёл
Dwór w Urdominie.jpg|Сядзіба
Rudaminos piliakalnis (1).JPG|Гарадзішча
Rudaminos krašto muziejus.JPG|Музей

## Вядомыя асобы 
*  (1881—1958) — польскі архітэктар і рэстаўратар.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мястэчкі Літвы
Сярэя

**Сярэя**, таксама **Сейры́яй** () — мястэчка ў Лаздзейскім раёне Аліцкага павета Літвы. Цэнтр Сярэйскай сянюніі. Месціцца за 20 км на ўсход ад Лаздзеі.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Упершыню Сярэя ўпамінаецца ў XVI ст. У гэты час яна ўваходзіла ў склад Троцкага павета Троцкага ваяводства.

У 1537 годзе ў Сярэі пабудавалі кальвінскі збор.

### Пад уладай Расійскай імперыі 
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Сярэя апынулася ў складзе Прусіі, у 1807 годзе згодна з Тыльзіцкім мірным дагаворам — у складзе Герцагства Варшаўскага, з 1815 года ў Царстве Польскім, залежным ад Расійскай імперыі, у Сейненскім павеце Сувалкаўскай губерні.

Станам на 1827 год у Сярэі 279 будынкаў, на 1880 год — 215.

За часамі Першай сусветнай вайны ў 1915 годзе Сярэю занялі войскі Германскай імперыі.

### Найноўшы час 
Пасля польска-літоўскіх баёў і падпісання пагаднення паміж Польшчай і Літвой у 1919 годзе Сярэя апынулася ў складзе Літвы. З 1940 года ў Літоўскай ССР. У часы Другой сусветнай вайны з чэрвеня 1941 да 1944 года мястэчка было пад акупацыяй Германіі.

З 1990 года ў складзе адноўленай незалежнай Літвы.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1827 год — 1909 чал.; 1880 год — 1094 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2011 год — 788 чал.

## Славутасці 
* Касцёл Маці Божай Шкаплернай (1584)

### Страчаная спадчына 
* Сінагога (XIX ст.)

## Вядомыя асобы 
* Антанас Жмуйдзінавічус (1876—1996) — літоўскі мастак-жывапісец.
*  (1889—1977) — юрыст, спецыяліст па міжнародным праве, публіцыст.
*  (1880—1967) — літоўскі дыпламат.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мястэчкі Літвы
Самілішкі

**Самілішкі**, часам **Сумілішкі**, таксама **Сямялі́шкес** () — мястэчка ў Эляктрэнайскім самакіраванні Віленскага павета Літвы, на рацэ Страва. Цэнтр Самілішкаўскай сянюніі. Месціцца за 16 км на поўдзень ад Эляктрэная.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Першы пісьмовы ўспамін пра Самілішкі датуецца 1375 годам. У 1413 годзе яны ўвайшлі ў склад Троцкага павета Троцкага ваяводства. Старабеларускай мовай *Сомилишки*
* **XXI стагоддзе**: 2011 год — 580 чал.

## Славутасці 
* Касцёл Святога Лаўрына (1774)
* Млын водны (XIX ст.)
* Могілкі іўдзейскія
* Царква Святога Мікалая (1894—1895; мураўёўка)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мястэчкі Літвы
Віжайны

**Віжайны** () — вёска ў Польшчы, за 35 км на поўнач ад Сувалкаў, за 143 км на поўнач ад Беластока, паміж азёрамі Вістуццю і Віжайнамі, каля граніцы з Літвой. Уваходзіць у склад Сувальскага павета Падляскага ваяводства, сядзіба вясковай гміны Віжайны.

## Назва 
Апроч формы *Віжайны*, таксама сустракаюцца варыянты *Віжаны* і *Візуны*.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Першы пісьмовы ўспамін пра Віжайны (*Weyze*) датуецца 1253 годам. Відаць, тут існавала яцвяжскае паселішча.

З 1413 года Віжайны ўвайшлі ў склад Гарадзенскага павета Троцкага ваяводства. У гэты час імі валодалі Лазавіцкія, з другой паловы XVI стагоддзя — Радзівілы. Па загадзе апошніх тутэйшы касцёл Святога Юрыя ператварылі ў кальвінскі збор, у якім у 1603 годзе пахавалі гетмана Крыштафа Мікалая Радзівіла «Перуна».

На 1629 год у Віжайнах было 285 дымоў, якія размяшчаліся на 7 вуліцах (найбольшая з іх Павісульская з 27 дымамі, найменшая — Канецпольская з 6). У 1664 годзе касцёл быў вернуты каталікам. 11 мая 1693 кароль і вялікі князь Ян Сабескі надаў Віжайнам магдэбургскае права і герб: *у чырвоным полі белы арол з залатой перавяззю на персях* (пацвержаны 14 лютага 1792 года)
* **XXI стагоддзе**: 2002 год — 1 тыс. чал.; 2011 год — 882 чал.

## Славутасці 
* Касцёл Святой Тэрэзы (1825) у стылі класіцызму, званіца (1862)  
* Могілкі: старыя каталіцкія, пратэстанцкія

## Галерэя 

Wiżajny, Poland - panoramio (10).jpg|Касцёл Святой Тэрэзы
Wejscie na cmentarz rzym.-kat., Wiżajny.jpg|Каталіцкія могілкі
Wiżajny, powiat suwalski, 2018-08-06 swietlica i remiza.jpg|Адміністрацыя гміны

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі
Ляйпуны

**Ляйпуны** або **Лейпуны**, таксама **Лейпалінгіс** () — мястэчка ў Літве, на рацэ Пасярэйцы. Уваходзіць у склад Друскеніцкага самакіравання Аліцкага павета, цэнтр Ляйпунскай сянюніі. Месціцца за 12 км на паўночны захад ад Друскенікаў.

## Назва 
Назва «Лейпалінгіс» паходзіць ад пруска-яцвяжскай назвы дрэва ліпы — *leipa* (па-літоўску *liepa*), з тыповым пруска-яцвяжскім суфіксам -*ing*-. У элеменце *Leipal-* бачаць сувязь з літоўскім дыялектным *liepalė* «ліпка». Таму назву ўмоўна можна перадаць як «Ліпкавічы».

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Першы пісьмовы ўспамін пра Ляйпуны датуецца 1504 годам. У гэты час вёска ўваходзіла ў склад Гарадзенскага павета Троцкага ваяводства. У XVI стагоддзі Ляйпуны былі ў валоданні Сапегаў, якія пабудавалі тут царкву (пазней — касцёл). Пасля Сапегаў мястэчка перайшло да Масальскіх, у канцы XVIII стагоддзя — да Плятэраў.

### Пад уладай Расійскай імперыі 
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай 1795 года Лейпуны апынуліся ў складзе Прусіі, у 1807 годзе згодна з Тыльзіцкім мірным дагаворам — у складзе Герцагства Варшаўскага, пазней у Царстве Польскім і па скасаванні аўтаноміі ў Расійскай імперыі, у Сейненскім павеце Аўгустоўскай губерні.

У 1806—1826 гадах у Ляйпунах збудавалі мураваны касцёл. У 1807 годзе тут пачала працаваць школа, у 1906 годзе — бібліятэка. На 1827 год у Ляйпунах было 43 будынкі. У часы Першай сусветнай вайны ў 1915 годзе мястэчка занялі нямецкія войскі.

### Найноўшы час 
З 1918 года ў складзе Літвы.

У часы Другой сусветнай вайны з чэрвеня 1941 да 1944 года мястэчка знаходзілася пад акупацыяй Германіі.

У 1990-я гады ўлады Літвы ўключылі Ляйпуны ў афіцыйны этнаграфічны рэгіён Дзукія.

Lejpuny, Rynak. Лейпуны, Рынак (1915).jpg|Касцёл на Рынку, 1915 г.
Lejpuny, Krušeŭski. Лейпуны, Крушэўскі (1900-09).jpg|Палац Крушэўскіх, 1900-я гг.
Lejpuny, Krušeŭski. Лейпуны, Крушэўскі (1900-09) (2).jpg|Палац, 1900-я гг.
Lejpuny, Krušeŭski. Лейпуны, Крушэўскі (1900-09) (3).jpg|Палац, 1900-я гг.

Lejpuny, Krušeŭski. Лейпуны, Крушэўскі (1900-09) (4).jpg|Флігель, 1900-я гг.
Lejpuny, Krušeŭski. Лейпуны, Крушэўскі (1900-09) (5).jpg|Парк, 1900-я гг.
Lejpuny, Krušeŭski. Лейпуны, Крушэўскі (1900-09) (6).jpg|Парк, 1900-я гг.
Lejpuny, Krušeŭski. Лейпуны, Крушэўскі (1900-09) (7).jpg|Парк, 1900-я гг.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1827 год — 323 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2011 год — 1552 чал.

## Славутасці 
* Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (1806—1826)
* Іўдзейскія могілкі
* Сядзіба Крушэўскіх (XVIII—XIX стагоддзі)

## Галерэя 

Leipalingio baznycios varpine.jpg|Касцёл
58leipalingio bazhn.jpg|Інтэр’ер касцёла
Leipalingio dvaro rumai 2015 (3).JPG|Палац Крушэўскіх
Leipalingio parko upelis.jpg|Парк

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
*
Гарадок (Беластоцкі павет)

**Гарадо́к**, часам **Гру́дак** () — вёска ў Польшчы, за 33 км на ўсход ад Беластока, на рацэ Супраслі. Уваходзіць у склад Беластоцкага павета Падляскага ваяводства, сядзіба вясковай гміны Грудак

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Гарадок узнік у XV стагоддзі як замак Вялікага Княства Літоўскага, у Гарадзенскім павеце Троцкага ваяводства. Першы пісьмовы ўспамін пра Гарадок датуецца 1498 годам, калі Аляксандр Хадкевіч фундаваў тут манастыр. У 1500 годзе гэты манастыр быў перанесены вышэй па плыні ракі ў Супрасль.

У сярэдзіне XVI стагоддзя Гарадок стаў мястэчкам. У XVII—XVIII стагоддзях мястэчка знаходзілася ў валоданні Пацаў, Сапегаў, Радзівілаў.

### Пад уладай Расійскай імперыі 
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Гарадок апынуўся ў складзе Прусіі, у Беластоцкім дэпартаменце. У 1807 годзе згодна з Тыльзіцкім мірным дагаворам паміж Расіяй і Францыяй, мястэчка апынулася ў Беластоцкім павеце Беластоцкай вобласці Расійскай імперыі.

У 1897 годзе афіцыйны статус Гарадка быў паніжаны да вёскі.

### Найноўшы час 
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Гарадок абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад Беларускай ССР. Згодна з Рыжскім мірным дагаворам 1921 года Гарадок апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Беластоцкім ваяводстве.

З пачаткам Другой сусветнай вайны 15 верасня 1939 года Гарадок акупавалі войскі Трэцяга Рэйха, але праз тыдзень вёску перадалі СССР згодна з пактам Молатава-Рыбентропа. У лістападзе 1939 года Гарадок увайшоў у склад БССР, у Беластоцкую вобласць. З чэрвеня 1941 да верасня 1944 года вёска зноў знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. 16 жніўня 1945 года ўлады СССР перадалі Гарадок Польскай Народнай Рэспубліцы.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1878 год — 1793 чал.;
* **XXI стагоддзе**: 2011 год — 2599 чал.

## Культура 
* Гарадоцкі цэнтр культуры (Gródecki Ośrodek Kultury)
* Таварыства сяброў Гарадоцкай зямлі (Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Gródeckiej)
* У Гарадку ладзіцца штогадовы фестываль беларускай альтэрнатыўнай і рок-музыкі «Басовішча». Іншыя культурныя падзеі: «Сяброўская бяседа», «Спатканні абрадавых калектываў» («Spotkania zespołów obrzędowych»), «Дні Гарадка» («Dni Gródka»).
* Газета «Wiadomości Gródeckie — Haradockija Nawiny»

## Славутасці 
* Замкавая гара
* Касцёл Найсвяцейшага сэрцы Ісуса (1933—1936)
* Могілкі: праваслаўныя, іўдзейскія
* Царква могілкавая Покрыва Багародзіцы (1862; драўляны зруб)
* Царква Раства Багародзіцы (1946—1947)

### Страчаная спадчына 
* Сінагогі
* Царква

## Галерэя 

Cerkiew Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Gródku 2020.jpg|Царква Раства Багародзіцы
Kaplica Opieki Matki Bożej w Gródku 2020.jpg|Могілкавая царква
Gródek kościół rzymsko katolicki.JPG|Касцёл
Gródek powiat białostocki 2021a.jpg|Гістарычны будынак

## Вядомыя асобы 
* Мікола Дзямідаў (1888—1967) — беларускі педагог, ваенны.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
*
Карыцін

**Карыцін** () — вёска ў Польшчы, за 39 км на захад ад Саколкі і за 44 км на поўнач ад Беластока, на рацэ Кумялцы. Уваходзіць у склад Сакольскага павета Падляскага ваяводства, сядзіба вясковай гміны Карыцін.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Упершыню ўпамінаецца ў XVI стагоддзі пад назвай Дуброўка як вёска Комельскага ключа Сакольскага лясніцтва. У 1571 годзе тут быў пабудаваны касцёл. Вёска ўваходзіла ў склад Гарадзенскага павета Троцкага ваяводства.

15 студзеня 1671 года кароль і вялікі князь Міхал Карыбут Вішнявецкі надаў Карыціну гарадскія правы паводле Холмскага права (пацверджаны 21 студзеня 1677 года каралём і вялікім князем Янам Сабескім). Згодна з прывілеем жыхары мястэчка таксама атрымалі права на два бясмытныя кірмашы ўвосень і ўвесну на дзень Святога Крыжа. У 1661 годзе тут збудавалі новы драўляны касцёл.

### Пад уладай Расійскай імперыі 
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Карыцін апынуўся ў складзе Прусіі, у Беластоцкім дэпартаменце. У 1807 годзе згодна з Тыльзіцкім мірным дагаворам паміж Расіяй і Францыяй, горад апынуўся ў Беластоцкай вобласці Расійскай імперыі.

20 лютага 1875 года з’явіўся праект гарадскага герба: *у чырвоны полі залаты нарог, з абодвух бакоў якога такія ж каласы*.

### Найноўшы час 
Пасля польска-савецкай вайны, згодна з Рыжскім мірным дагаворам 1921 года Карыцін апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Беластоцкім ваяводстве.

З пачаткам Другой сусветнай вайны 15 верасня 1939 года Карыцін акупавалі войскі Трэцяга Рэйха, але праз тыдзень вёску перадалі СССР згодна з пактам Молатава-Рыбентропа. У лістападзе 1939 года Карыцін увайшоў у склад БССР, у Беластоцкую вобласць. З чэрвеня 1941 да верасня 1944 года вёска зноў знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. 16 жніўня 1945 года ўлады СССР перадалі Карыцін Польскай Народнай Рэспубліцы.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: ~1883 год — 631 чал. (258 муж. і 373 жан.), з іх 169 каталікоў, 1 праваслаўны і 461 іўдзеяў
* **XXI стагоддзе**: 2006 год — 530 чал.

## Славутасці 
* Касцёл Адшукання і Узвышэння Святога Крыжа (1899—1905)
* Могілкі: каталіцкія, іўдзейскія

## Галерэя 

Podlaskie - Korycin - Krukowszczyzna;Korycin - Kościół Podwyższenia Krzyża - v-ENE - Widok 01.jpg|Касцёл
Podlaskie - Korycin - Korycin - Białostocka - Kościół ZiPKŚ - Tył - Plebania - Front - v-ESE.jpg|Плябанія
Podlaskie - Korycin - Korycin - DK8 - Wiatrak - Front;bok S - v-E.jpg|Ветраны млын
Podlaskie - Korycin - Korycin - Knyszyńska - Urząd gminy - bok E;S - v-W.jpg|Адміністрацыя гміны

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі
Новы Двор (Сакольскі павет)

**Но́вы Двор**, таксама **Но́вы Двур** () — вёска ў Польшчы, за 27 км на поўнач ад Саколкі і за 63 км на поўнач ад Беластока, на рацэ Бебжы. Уваходзіць у склад Сакольскага павета Падляскага ваяводства, сядзіба вясковай гміны Новы Двор.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Новы Двор быў заснаваны ў XV стагоддзі як каралеўскі сталовы маёнтак Гарадзенскай эканоміі. Ён уваходзіў у склад Гарадзенскага павета Троцкага ваяводства. Паводле падання, у 1513 годзе з фундацыі вялікай княгіні Боны Сфорца быў пабудаваны першы касцёл.

12 жніўня 1579 года кароль і вялікі князь Стэфан Баторый надаў Новаму Двару магдэбургскае права і герб: *у срэбным полі залаты леў на чырвоным муры*.

### Пад уладай Расійскай імперыі 
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Новы Двор апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, у Гродзенскім павеце Гродзенскай губерні.

### Найноўшы час 
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Новы Двор абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад Беларускай ССР. Згодна з Рыжскім мірным дагаворам 1921 года Новы Двор апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Гродзенскім павеце Беластоцкага ваяводства. У 1934 годзе статус паселішча паніжаны да вёскі.

З пачаткам Другой сусветнай вайны 15 верасня 1939 года Новы Двор акупавалі войскі Трэцяга Рэйха, але праз тыдзень вёску перадалі СССР згодна з пактам Молатава-Рыбентропа. У лістападзе 1939 года Новы Двор увайшоў у склад БССР, у Беластоцкую вобласць. З чэрвеня 1941 да верасня 1944 года вёска зноў знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. 16 жніўня 1945 года ўлады СССР перадалі Новы Двор Польскай Народнай Рэспубліцы. У 1955 годзе ў Новым Двары была пабудавана мураваная царква.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: ~1886 год — 1083 чал., з іх 445 каталікоў, 38 праваслаўных і 438 іўдзеяў
* **XXI стагоддзе**: 2012 год — 625 чал.

## Славутасці 
* Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (1547, 1877—1878)
* Могілкі: каталіцкія, праваслаўныя
* Царква Святога Мікалая (1955)

## Вядомыя асобы 
* Станіслаў Грынкевіч (1902—1945) — беларускі грамадскі і палітычны дзеяч.
* Францішак Грынкевіч (1884—1933) — беларускі каталіцкі дзеяч.
* Янка Чарапук (пс. *Змагар*; 1896—1957) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, арганізатар беларускага жыцця ў Чыкага.
*  (1846—1899) — польскі матэматык і фізік.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
*
Бакалажэва

**Бакаларава**, таксама **Бакалажэва** () — вёска ў Польшчы, за 19 км на захад ад Сувалак і за 114 км на поўнач ад Беластока, на рацэ Распудзе. Уваходзіць у склад Сувальскага павета Падляскага ваяводства, сядзіба вясковай гміны Бакалажэва.

## Назва 
Назва Бакаларава паходзіць ад мянушкі Мікалая Рачковіча «Бакалара», аднаго з заснавальнікаў паселішча.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Мястэчка было заснавана ў пачатку XVI стагоддзя пад назвай Даўспруда Бакаралаўская або Бакалараўшчына. Яно ўваходзіла ў склад Гарадзенскага павета Троцкага ваяводства. У другой палове XVI стагоддзя мястэчка ўжо ўпамінаецца пад назвай Бакаларава.

Да 1558 года Бакаларава атрымала магдэбургскае права. У 1609 годзе Мікалай Вольскі фундаваў стварэнне касцельнага алтара (захоўваецца ў касцёле Святога Якуба).

У другой палове XVII стагоддзя Бакаларава перайшло ў валоданне Хлявінскіх, у XVIII стагоддзі — да Цемналонскіх.

### Пад уладай Расійскай імперыі 
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Бакаларава апынулася ў складзе Прусіі, у 1807 годзе згодна з Тыльзіцкім мірным дагаворам — у складзе Герцагства Варшаўскага, з 1815 года — у Царстве Польскім, залежным ад Расійскай імперыі, у Сейненскім павеце Аўгустоўскай губерні. У 1870 мястэчка было пазбаўлена гарадскіх правоў. Да 1880 колькасць будынкаў дасягнула 103.

### Найноўшы час 
Згодна з Рыжскім мірным дагаворам 1921 года Бакаларава апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі.

У часы Другой сусветнай вайны з 4 верасня 1939 да 1945 года Бакаларава знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Рэйха. У 1973 годзе вёска стала сядзібай вясковай гміны. У 1975—1998 гадах Бакаларава ўваходзіла ў склад Сувальскага ваяводства.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: ~1880 год — 1554 чал.
* **XX стагоддзе**: 1929 год — 705 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2019 год — 872 чал.

## Славутасці 
* Касцёл Святога Якуба (1936)
* Млын (XIX ст.)
* Могілкі: старыя каталіцкія, іўдзейскія

## Крыніцы 
## Спасылкі
Пераросля

'*Пераро́сля () — вёска ў Польшчы, за 27 км на паўночны захад ад Сувалкаў, за 131 км на поўнач ад Беластока, на беразе Касцельнага возера. Уваходзіць у склад Сувальскага павета Падляскага ваяводства, сядзіба вясковай гміны Пшэрасль.

## Назва 
Апроч формы *Пераросля*, якая найбольш адпавядае беларускай мове (паводле Супрасля, Радамля, Відамля і інш.), сустракаюцца таксама варыянты *Пераросль* і *Прэросль*. У Геаграфічным слоўніку Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў зазначаецца, што гістарычная польская назва мястэчка — *Przerośla*.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
21 лістапада 1566 года кароль і вялікі князь Жыгімонт Аўгуст надаў Перарослі магдэбургскае права і герб: *у срэбным полі чырвоны леў за кратамі''. У гэты час горад уваходзіў у склад Гарадзенскага павета Троцкага ваяводства, быў цэнтрам нягродавага староства. У 1571 годзе тут была заснавана каталіцкая парафія.

У першай палове XVII стагоддзя Пераросля стала адным з найбольшых гарадоў на паўночным захадзе Гарадзенскага павета. У 1709—1710 гадах шмат гараджан памерла ў час мору, што разам з змяненнем гандлёвых шляхоў прывяло да заняпаду паселішча.

### Пад уладай Расійскай імперыі 
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Пераросля апынулася ў складзе Прусіі, у 1807 годзе згодна з Тыльзіцкім мірным дагаворам — у складзе Расійскай імперыі, у Сейненскім павеце Аўгустоўскай губерні. На 1799 год у горадзе было 246 будынкаў, на 1827 год — 218.

У 1870 годзе Пераросля была пазбаўлена статуса горада.

### Найноўшы час 
Згодна з Рыжскім мірным дагаворам 1921 года Пераросля апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі.

У часы Другой сусветнай вайны з верасня 1939 да 1945 года Пераросля была пад акупацыяй Трэцяга Рэйха. У 1975—1998 гадах вёска ўваходзіла ў склад Сувальскага ваяводства.

## Насельніцтва 
* **XVIII стагоддзе**: 1799 год — 1310 чал.
* **XIX стагоддзе**: 1827 год — 1645 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2008 год — 829 чал.

## Славутасці 
* Званіца касцёла (XIX ст.)
* Могілкі: каталіцкія, пратэстанцкія, іўдзейскія

## Галерэя 

Przerosl kosciol.JPG|Касцёл
Przerośl, dzwonnica drewniana, 1790 r..jpg|Званіца
Szkoła podstawowa i gimnazjum.jpg|Гімназія
Przerośl, pierzeja południowa Rynku.jpg|Рынак

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі
Сідра (вёска)

**Сідра** () — вёска ў Польшчы, за 18 км на поўнач ад Саколкі, за 52 км на поўнач ад Беластока, на рацэ Сідры. Уваходзіць у склад Сакольскага павета Падляскага ваяводства, сядзіба вясковай гміны Сідра.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Сідра вядома прынамсі з 1535 года. Напісанне старабеларускай мовай: *Сидра*
* **XXI стагоддзе**: 2011 год — 673 чал.

## Славутасці 
* Замчышча
* Кальвінскі збор (2-я палова XVI ст., захаваліся руіны)
* Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (XVIII ст.)

## Галерэя 

Sidra góra zamkowa.jpg|Замчышча
Sidra ruiny zboru.jpg|Руіны збора
Kosciol w Sidrze front side.jpg|Касцёл
Sidra kościół parafialny03.JPG|Інтэр’ер касцёла

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Мяцялей

**Мяцялей** (, традыцыйная беларуская назва — **Мяце́лі**) — вёска ў Літве, за 9 км на паўночны захад ад Сейрыяя, паміж азёрамі Дуся і Мяцялей. Уваходзіць у склад Сейрыяйскай сянюніі Лаздзіяйскага раёна Алітускага павета. Насельніцтва 195 чал. (2011).

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Першы пісьмовы ўспамін пра Мяцелі датуецца 1508 годам. У гэты час яны ўваходзілі ў склад Троцкага павета Троцкага ваяводства.

У 1619 годзе Павел Стэфан Сапега пабудаваў у Мяцелях Касцёл Перамянення Панскага.

### Пад уладай Расійскай імперыі 
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Мяцелі апынуліся ў складзе Прусіі, у 1807 годзе згодна з Тыльзіцкім мірным дагаворам — у складзе Расійскай імперыі, у Сейненскім павеце Сувалкаўскай губерні.

На 1827 год у Мяцелях было 52 будынкі.

### Найноўшы час 
Пасля польска-літоўскіх баёў і падпісання пагаднення паміж міжваеннай Польскай Рэспублікай і Літвой у 1919 годзе Мяцелі апынуліся ў складзе Літвы. У часы Другой сусветнай вайны з чэрвеня 1941 да 1944 года мястэчка знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Рэйха.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1827 год — 391 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2011 год — 195 чал.

## Інфраструктура 
У Мяцялеі знаходзіцца кіраўніцтва Мяцялейскага рэгіянальнага парку, кемпінг «Vitrūna».

## Славутасці 
* Касцёл Перамянення Панскага (1822)

## Спасылкі
Шчэбра

**Шчэбра** () — вёска ў Польшчы, за 6 км на поўнач ад Аўгустова і за 88 км на поўнач ад Беластока, на рацэ Блізне. Уваходзіць у склад Аўгустоўскага павета Падляскага ваяводства, частка гміны Навінка.

## Гісторыя 
### Ранняя гісторыя 
Мястэчка ўтварылася да 1783 года і ўваходзіла ў склад Гарадзенскага павета Троцкага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Шчэбра апынулася ў складзе Прусіі, у 1807 годзе згодна з Тыльзіцкім мірным дагаворам — у складзе Герцагства Варшаўскага, з 1815 года ў Сейненскім павеце Аўгустоўскай губерні Царства Польскага.

На 1827 год у Шчэбры было 18 будынкаў.

### Найноўшы час 
Згодна з Рыжскім мірным дагаворам 1921 года Шчэбра апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі.

У часы Другой сусветнай вайны з верасня 1939 да 1945 года Шчэбра знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Рэйха. У 1975—1998 гадах яна ўваходзіла ў склад Сувальскага ваяводства.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1827 год — 123 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2011 год — 641 чал.

## Славутасці 
### Страчаная спадчына 
* Касцёл Святога Юзафа (XVIII ст.)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Еленева

**Еленева**, часам **Елянева** () — вёска ў Польшчы, за 14 км на поўнач ад Сувалкаў і за 122 км на поўнач ад Беластока, каля возера Вялікага Шэльманта. Уваходзіць у склад Сувальскага павета Падляскага ваяводства, сядзіба вясковай гміны Елянева.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Мястэчка ўтварылася ў 1773—1782 гадах дзякуючы рэформам, праведзеным Антоніем Тызенгаўзам у Гарадзенскай эканоміі. Уваходзіла ў склад Гарадзенскага павета Троцкага ваяводства.

### Пад уладай Расійскай імперыі 
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Еленева апынулася ў складзе Прусіі, у 1807 годзе згодна з Тыльзіцкім мірным дагаворам — у складзе Расійскай імперыі, у Сейненскім павеце Аўгустоўскай губерні.

На 1800 год у Еленеве было 64 будынкі, на 1827 год — 63.

### Найноўшы час 
Згодна з Рыжскім мірным дагаворам 1921 года Еленева апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі.

У часы Другой сусветнай вайны з верасня 1939 да 1945 года Еленева знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Рэйха. У 1975—1998 гадах Еленева ўваходзіла ў склад Сувальскага ваяводства.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1827 год — 433 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2011 год — 641 чал.

## Славутасці 
* Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (1878)
* Могілкі: старыя каталіцкія, іўдзейскія

## Спасылкі
Штабін

**Штабін** () — вёска ў Польшчы, на рацэ Бебжы. Уваходзіць у склад Аўгустоўскага павета Падляскага ваяводства, сядзіба вясковай гміны Штабін.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Гісторыя Штабіна пачалася ў XVI стагоддзі, калі Храптовічы заснавалі тут вёску *Асінкі*. У гэты час мясцовасць уваходзіла ў склад Гарадзенскага павета Троцкага ваяводства.

У 1513 годзе з фундацыі Фёдара Храптовіча ў Асінках была пабудавана капліца. У 1627 годзе Адам Храптовіч пабудаваў у вёсцы царкву. Каля 1656 года замест царквы пачаў дзейнічаць касцёл.

У 1760 годзе канцлер Яўхім Храптовіч надаў Асінкам новую назву — Штабін. У 1766 годзе мястэчка атрымала прывілей на таргі і кірмашы.

### Пад уладай Расійскай імперыі 
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Штабін апынуўся ў складзе Прусіі, у 1807 годзе згодна з Тыльзіцкім мірным дагаворам — у складзе Расійскай імперыі, у Сейненскім павеце Аўгустоўскай губерні.

У XIX стагоддзі Штабін знаходзіўся ў валоданні Бжастоўскіх. На 1827 год у мястэчку было 63 будынкі.

### Найноўшы час 
З 1915 года да 1918 года акупіраваны германскімі войскамі. Пасля польска-савецкай вайны, згодна з Рыжскім мірным дагаворам 1921 года, Штабін у складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Беластоцкім ваяводстве.

З пачаткам Другой сусветнай вайны 15 верасня 1939 года Штабін акупавалі войскі Трэцяга Рэйха, але праз тыдзень вёску перадалі СССР згодна з пактам Молатава-Рыбентропа. У лістападзе 1939 года Штабін увайшоў у склад БССР, у Беластоцкую вобласць. З чэрвеня 1941 да верасня 1944 года вёска зноў знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. 16 жніўня 1945 года ўлады СССР перадалі Штабін Польскай Народнай Рэспубліцы. У 1975—1998 гадах вёска ўваходзіла ў склад Сувальскага ваяводства.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1827 год — 447 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2006 год — 920 чал.

## Славутасці 
* Касцёл Святога Якуба (1910)
* Каталіцкія могілкі

### Страчаная спадчына 
* Сядзіба (XIX ст.)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
*
Рачкі (Падляскае ваяводства)

**Рачкі** () — вёска ў Польшчы, за 15 км на паўднёвы захад ад Сувалкаў і за 100 км на поўнач да Беластока, на рацэ Распудзе. Уваходзіць у склад Сувальскага павета Падляскага ваяводства, сядзіба вясковай гміны Рачкі.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Гісторыя Рачкоў пачалася ў XVI стагоддзі, калі тут была заснавана вёска *Даўспуда*. Гэтая мясцовасць была ў валоданні братоў Рачковічаў і ўваходзіла ў склад Гарадзенскага павета Троцкага ваяводства. У 1541 годзе згадваецца царква Яна Хрысціцеля, заснаваная тут Валовічамі. У дакуменце 1558 года *Даўспуда Рачковіцкая* згадваецца як мястэчка.

У 1682 годзе кароль і вялікі князь Ян Сабескі надаў Рачкам прывілей на штотыднёвыя таргі і 2 кірмашы на год. У 1748 годзе мястэчка перайшло да Пацаў.

### Пад уладай Расійскай імперыі 
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Рачкі апынуліся ў складзе Прусіі, у 1807 годзе згодна з Тыльзіцкім мірным дагаворам — у складзе Расійскай імперыі, у Сейненскім павеце Аўгустоўскай губерні.

На 1830 год у Рачках было 204 будынкі, на 1850 год — 140. У 1903 годзе ў вёсцы была пабудавана царква-мураўёўка з фундацыі расійскага ўладальніка маёнтка Карцава.

### Найноўшы час 
З 1915 года да 1918 года вёска акупіравана германскімі войскамі. Пасля польска-савецкай вайны, згодна з Рыжскім мірным дагаворам 1921 года, Рачкі апынуліся ў складзе Польскай Рэспублікі, у Беластоцкім ваяводстве. У міжваенны час у вёсцы была разабрана царква-мураўёўка.

У Другую сусветную вайну з верасня 1939 года да верасня 1944 года Рачкі знаходзіліся пад акупацыяй Трэцяга Рэйха. У 1975—1998 гадах вёска ўваходзіла ў склад Сувальскага ваяводства.

Rački, Raspuda. Рачкі, Распуда (1915).jpg|Рака Распуда (Даўспуда), 1915 г.
Rački. Рачкі (1915-18).jpg|Вуліца, 1915—18 гг.
Rački, Spaskaja. Рачкі, Спаскія (1915-18).jpg|Царква-мураўёўка, 
Rački, Spaskaja. Рачкі, Спаскія (1915-18) (2).jpg|Царква-мураўёўка, 

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1830 год — 2500 чал.; 1850 год — 2079 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2008 год — 2322 чал.

## Славутасці 
* Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (1767—1811)
* Каталіцкія могілкі

### Страчаная спадчына 
* Царква Спаса Нерукатворнага (1903; мураўёўка)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Вашкевіч А. Паміж Ласоснай і Чорнай Ганчай: Гісторыя праваслаўных прыходаў Сапоцкінскага края. — : ЮрСаПрынт, 2014. — 90 с.: іл. .
* Вашкевіч А., Нарэль Д. Паміж Ласоснай і Чорнай Ганчай: Гісторыя каталіцкіх парафій у паўднёва-ўсходняй частцы Аўгустоўскай пушчы. — : Зміцер Колас, 2006. — 128 с.: іл. .
* 

## Спасылкі
Віленская вуліца (Слуцк)

**Віленская вуліца** — вуліца ў Слуцку.

## Гісторыя 
Інвентарызацыі вуліц Слуцка XVII і XIX стагоддзяў пачынаюцца з вуліцы Віленскай, паказваючы на асаблівую значнасць заходняга напрамку для горада. Вуліца вяла ад Віленскай брамы да цэнтра горада. Тагачасная Віленская вуліца была карацейшай, паколькі сучасная далучыла да сябе былую Трайчанскую.

## Апісанне 
Вуліца пачынаецца ад вуліцы Максіма Багдановіча і заканчваецца скрыжаваннем з вуліцамі Тутарынава і Салігорскай. Перасякаецца з вуліцамі Садовай, 3-й Працоўнай, Трайчанскай, Кулікова, 2-й Заходняй, Краснагвардзейскай і завулкамі.

## Вядомыя будынкі і адрасы 
### Гістарычныя будынкі і ўстановы 
. Сінагога ў Слуцку]]
* Трайчанскі манастыр (не захаваўся)
* Харальная сінагога (не захаваўся)

### Сучасныя будынкі 
#### Цотны бок 
* 4а — СДЮШАР
* 6 — Дзіцячая мастацкая школа мастацтваў

Акрамя гэтага з цотнага боку мяжуе са Слуцкім паркам культуры і адпачынку

#### Няцотны бок 
* 45 — Слуцкі дзяржаўны медыцынскі каледж (у будынку былога духоўнага вучылішча (1885, архітэктар Л. Садоўскі))
* 53 — Слуцкі філіял РУП Мінскае абласное агенцтва па дзяржаўнай рэгістрацыі і зямельным кадастры
* 55 — Слуцкі раённы ваенны камісарыят
* 59а — Свята-Аляксандра-Неўская царква (2006)
* 61 — Школа № 2 (сучасны будынак з 1961)

## Літаратура 
* Видлога В. Серыя артыкулаў «Па старых адрасах». Газета «Слуцкi Край» 2000—2011 г.
* БНИАф. «Дело о продаже кн. Витгенштейном города Слуцка казне». 147, оп. 3, д. 17822.
* Карты Слуцка начала XVII в., конца XVII в., XVIII в.,XIX в., Шуберта 1860 г., РККА 1936 г., Слуцка 1958 г.

*
Катэгорыя:Вуліцы Слуцка
Свята-Мікалаеўскі сабор (Слуцк)

**Свята-Мікалаеўскі сабор** — колішні праваслаўны храм у горадзе Слуцку Мінскай вобласці.

## Гісторыя 
Будаўніцтва Мікалаеўскага сабора было завершана ў 1889 годзе. Праект падрыхтавалі ў майстэрні епархіальнага архітэктара. За будаўніцтвам з 1886 года наглядаў мясцовы інжынер-будаўнік Нектарыеўскі.

Пасля ўсталявання Савецкай улады сабор закрылі. Самы вялікі храмавы звон быў скінуты адступаючымі з горада бальшавікамі яшчэ ў 1918 годзе.

Пасля закрыцця сабор быў ператвораны ў склад, а летам 1934 годзе разбураны. На падмурку разбуранага сабора быў пабудаваны Дом культуры.

## Архітэктура 
Сабор быў збудаваны ў руска-візантыйскім стылі. Адносіўся да традыцыйнага ў праваслаўным дойлідстве крыжова-купальнага тыпу. Да галоўнага кубападобнага аб’ёму далучаліся пакрытыя цыліндрычнымі скляпеннямі бабінец, два бакавыя прыдзелы і паўкруглая ў плане апсіда. Чацвярык галоўнага аб’ёму за кошт паступовага зрэзу вуглоў ператвараўся ў шматгранны светлавы барабан, які пакрываў паўсферычны гранёны купал. Па галоўнай восі да храма прымыкала купальная трох’ярусная званіца: завершаны васьмерыком чацвярык са зрэзанымі вугламі на чацвярыку. У ніжнім ярусе званіцы меўся арачны ўваходны праём, да яго вялі прыступкі. Таксама былі два бакавыя ўваходы ў прыдзелах. Да алтарнай апсіды з бакоў былі прыбудаваны два невялікія аб’ёмы рызніцы і панамарні.

Чырвоны колер сцен будынка спалучаўся з атынкаванымі і выбеленымі дэталямі: паяскамі, сандрыкамі, паўкалонамі і інш. Дах, купалы храма і званіцы мелі зялёную афарбоўку, а крыжы былі пазалочанымі. З-за колеру купалоў у народзе храм называлі «Зялёны сабор». Яго вярхі можна было заўважыць з самых аддаленых частак горада.

Унутраная прастора мела манументальную размалёўку, цэнтральны купал упрыгожвала выява святога Мікалая.

## Літаратура 
* *Будзімер Б.* Случчына // Спадчына. 1999. № 3, с. 192.
* *Лукьянцева Л.* О Николаевском соборе и его настоятеле // Інфа-Кур’ер. 2001. № 31, с. 4.
* Минские епархиальные ведомости, 1885, № 14, 18.
* Минские епархиальные ведомости. 1886. № 3, с. 34-35.
* Преображение. Слуцк. 1995. № 5, с. 16.
* *Процька Т.* Становление советской таталитарной системы в БССР. Мн. 2002, с. 307.
* *Товаров А.* Историко-статистическая справочная книжка Минской епархии. Мн. 1903, с. 161.
* *Тычина М.* Взрыватель храмов // Інфа-Кур’ер. № 15. 2004, с. 6.
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Слуцка
Катэгорыя:Колішнія праваслаўныя храмы Мінскай вобласці
Катэгорыя:1889 год у Беларусі
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў псеўдарускім стылі
Катэгорыя:Зніклі ў 1934 годзе
Ларыса Фёдараўна Салавей

**Ларыса Фёдараўна Салавей** (нар. 22 ліпеня 1934, г. Орша, Віцебская вобласць, БССР) — беларускі мастацтвазнаўца. Заслужаны настаўнік БССР (1975).

## Біяграфія 
У 1968 годзе скончыла Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. У 1966—1981 гг. выкладчык прафесіянальна-тэхнічнага вучылішча, у 1981—1987 гг. сакратар праўлення Беларускага саюза мастакоў, у 1988—1992 гг. намеснік дырэктара дырэкцыі мастацкіх выставак Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь, у 1992—1997 гг. намеснік дырэктара многафункцыянальнага выставачнага комплексу «На ростанях».

Член Беларускага саюза мастакоў з 1984 года.

## Навуковая дзейнасць 
Друкуецца з 1970 г. Аўтар шэрагу артыкулаў па праблемах беларускага выяўленчага мастацтва, эстэтычнага выхавання і музеязнаўства. Ёй належаць манаграфіі пра беларускіх мастакоў Р. Кудрэвіч (1974), М. Казакевіча (1987), І. Рэя (1990), альбом «А. Гугель і Р. Кудрэвіч» (1994), творчыя партрэты мастакоў Л. Панамарэнкі, У. Кожуха, Я. Зайцава, А. Кузьміча, В. Целеша, І. Міско і іншых.

## Грамадская дзейнасць 
Л. Ф. Салавей — арганізатар выставак беларускіх мастакоў за мяжой, а таксама заснавальніца многіх карцінных галерэй у рэспубліцы. Аўтар каталогаў выставак: «9 мастакоў з Беларусі» (выд. у 1993 г., Італія), «7 мастакоў з Беларусі» (выд. у 1994 г., Мінск), «Каталог I міжнароднага пленэру па жывапісе імя Бялыніцкага-Бірулі» (1996) і інш.

## Літаратура 
* 
* Салавей Ларыса Фёдараўна // Памяць: Орша. Аршанскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]; склад. Т. Г. Ігнацьева [і інш.]; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2000. — Кн. 2. — С. 439—440.

## Спасылкі 
* Салавей Ларыса Фёдараўна

Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы СССР
Філіпава (Сувальскі павет)

**Філі́пава** або **Філі́паў** () — вёска ў Польшчы, за 24 км на паўночны захад ад Сувалкаў і за 124 км на поўнач ад Беластока, на рацэ Распудзе. Уваходзіць у склад Сувальскага павета Падляскага ваяводства, сядзіба вясковай гміны Філіпаў.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Філіпава ўтварылася паміж 1562 і 1568 гадамі ў выніку злучэння вёсак Шэмбелева і Даўспуды. У гэты час мясцовасць уваходзіла ў склад Гарадзенскага павета Троцкага ваяводства. Напісанне старабеларускай мовай: *Филипово*. Адначасова з гербам мяшчане атрымалі дазвол на штотыднёвы торг і 3 кірмашы штогод. Апроч таго, тут быў заснаваны парафіяльны касцёл. У 1574 годзе Філіпаўскае староства было перададзена ў пажыццёвае валоданне Аляксандру Гваньіні, аўтару Хронікі Еўрапейскай Сарматыі. Каля 1585 года ў Філіпаве пачаў дзейнічаць пратэстанцкі збор. У 1608 годзе ў горадзе нарадзіўся арыянскі тэолаг Андрэй Віславаты.

### Пад уладай Расійскай імперыі 
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Філіпаў апынуўся ў складзе Прусіі, у 1807 годзе згодна з Тыльзіцкім мірным дагаворам — у складзе Расійскай імперыі, у Сейненскім павеце Аўгустоўскай губерні. На 1827 год у горадзе было 323 будынкі, на 1861 год — 291.

У 1870 годзе Філіпаў быў пазбаўлены статуса горада.

### Найноўшы час 
Згодна з Рыжскім мірным дагаворам 1921 года Філіпаў апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі.

У часы Другой сусветнай вайны з верасня 1939 да 1945 года Філіпаў знаходзіўся пад акупацыяй Трэцяга Рэйха. У 1975—1998 гадах вёска ўваходзіла ў склад Сувальскага ваяводства.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1827 год — 2326 чал.; 1861 год — 2551 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2013 год — 2113 чал.

## Славутасці 
* Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (XVI—XIX стагоддзі)
* Могілкі: каталіцкія, пратэстанцкія, іўдзейскія

### Страчаная спадчына 
* Збор евангелісцкі

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Studia i materiały do dziejów Suwalszczyzny. — Białystok; Warszawa: Białostockie Towarzystwo Naukowe; Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1965. — 681 s.

## Спасылкі
Уладзімір Паўлавіч Шаплыка

**Уладзі́мір Па́ўлавіч Шаплы́ка** (, , Гомельская вобласць, Беларуская ССР — , ) — беларускі савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч, першы сакратар Гомельскага абкама КП Беларусі (1991), першы сакратар Цэнтральнага камітэта ЛКСМБ (1985—1989).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі інстытут механізацыі сельскай гаспадаркі.

Пасля заканчэння інстытута працаваў у саўгасе «Галевічы». З 1970 года на камсамольскай працы: сакратар райкама, пасля другі, першы сакратар Гомельскага абкама камсамола, сакратар ЦК ЛКСМБ, а са жніўня 1980 па чэрвень 1983 года першы сакратар ЦК ЛКСМБ. З ліпеня 1983 года па май 1985 года — другі сакратар Гомельскага абкама КПБ. У 1985 годзе быў абраны сакратаром ЦК УЛКСМ, а ў 1987 годзе быў пераведзены ў апарат ЦК КПСС. У 1991 годзе быў прызначаны першым сакратаром Гомельскага абкама партыі. Пасля Жнівеньскага путча нядоўгі час працаваў у Гомельскім аблвыканкаме. Пазней пераехаў у Маскву, працаваў у Сакратарыяце Парламенцкага Сходу Саюза Беларусі і Расіі, на гаспадарчай працы.

Дэпутат Вярхоўнага Савета Беларускай ССР 9—11 скліканняў. Дэлегат 17—20 з’ездаў УЛКСМ, дэлегат XXVI і XXVII з’ездаў КПСС.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 9-га склікання‎
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 10-га склікання‎
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 11-га склікання‎
Катэгорыя:Першыя сакратары ЦК ЛКСМБ
Катэгорыя:Другія сакратары Гомельскага абкама КП Беларусі
Пёнкі

**Пёнкі** () — горад у Польшчы, за 97 км на поўдзень ад цэнтра Варшавы. Уваходзіць у склад Радомскага павета Мазавецкага ваяводства. Утварае гарадскую гміну, таксама з’яўляецца сядзібай вясковай гміны Пёнкі. Займае плошчу 18,34 км². Насельніцтва 18,8 тыс. чалавек (на 2018). 

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка горада
Кочыс (культура)

**Культура кочыс** (, ) — археалагічная культура Паўночнай Амерыкі. Існавала на працягу 5 тысячагоддзя да н. э. — каля 200 г. да н. э. на тэрыторыі амерыканскіх штатаў Арызона і Нью-Мексіка, мексіканскіх штатаў Санора і Кааўіла.

Прадстаўнікі кочыс першасна займаліся вандроўнымі паляваннем і збіральніцтвам. Важную ролю ў забеспячжнні харчам адыгрывалі дзікія зёлкавыя расліны. Іх апрацоўвалі з дапамогай каменных мялак і тарак. Аднак з канца 3 тысячагоддзя да н. э. вядомы ямныя жытлы, меркавана сталага характару, і прымітыўныя формы земляробства. Некаторыя даследчыкі высоўваюць гіпотэзу пра міграцыю несельніцтва позняй кочыс з Месаамерыкі.

## Спасылкі 
* Archaeology of the Cochise culture
* Archaic period - Interactive Map - Northern Arizona Universit

Катэгорыя:Археалогія ў ЗША
Катэгорыя:Археалогія ў Мексіцы
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Паўночнай Амерыкі
Свентаязоры

**Свентаязоры**, таксама **Швя́нцяжарыс** () — мястэчка ў Лаздзейскім раёне Аліцкага павета Літвы. Цэнтр сянюніі. Месціцца на беразе , за 8 км на ўсход ад Лаздзеі.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Упершыню Свентаязоры ўпамінаецца ў XVI ст. У гэты час яны ўваходзіла ў склад Троцкага павета Троцкага ваяводства.

У 1598 годзе ў Свентаязорах збудавалі евангелісцка-рэфарматарскі збор (з 1663 года — касцёл).

### Пад уладай Расійскай імперыі 
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Свентаязоры апынулася ў складзе Прусіі, у 1807 годзе згодна з Тыльзіцкім мірным дагаворам — у складзе Герцагства Варшаўскага, з 1815 года ў Царстве Польскім, залежным ад Расійскай імперыі, у Сейненскім павеце Сувалкаўскай губерні.

На 1827 год у Свентаязорах было 37 будынкаў.

### Найноўшы час 
Пасля польска-літоўскіх баёў і падпісання пагаднення паміж міжваеннай Польшчай і Літвой у 1919 годзе Свентаязоры апынуліся ў складзе Літвы. З 1940 года ў Літоўскай ССР. У часы Другой сусветнай вайны з чэрвеня 1941 да 1944 года мястэчка было пад акупацыяй Германіі.

З 1990 года ў складзе адноўленай незалежнай Літвы.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1827 год — 271 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2011 год — 295 чал.

## Славутасці 
* Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі (1882)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мястэчкі Літвы