open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Рыжская аперацыя (1917)

**Ры́жская апера́цыя** (, 1 верасня 1917 — 6 верасня 1917 года) — ваенная аперацыя на Усходнім фронце Першай сусветнай вайны, праведзеная германскай арміяй супраць рускай арміі і якая завяршылася перамогай нямецкіх войскаў і ўзяццем Рыгі .

Баявыя дзеянні адбываліся на тэрыторыі сучаснай Латвіі. У аперацыі адзін аднаму супрацьстаялі часткі 8-й нямецкай і 12-й рускай арміяў. Пасля фарсіравання Заходняй Дзвіны нямецкімі часткамі завязаліся ўпартыя баі, у якіх актыўны ўдзел прынялі брыгады латышскіх стралкоў. Да 3 верасня расійскія войскі былі вымушаныя пакінуць Рыгу і адступіць на паўночны ўсход да Вендзену. Страты немцаў склалі каля 4000—5000 салдат і афіцэраў забітымі, параненымі, палоннымі і зніклымі без вестак . У ходзе Рыжскай аперацыі рускія войскі страцілі да 25 000 чалавек, з іх да 15 000 палоннымі і зніклымі без вестак. Германскія падраздзяленні здолелі захапіць 273 гарматы, 256 кулямётаў, 185 бамбамётаў, 48 мінамётаў, а таксама значную колькасць іншай ваеннай маёмасці . Аднак цалкам знішчыць 12-ю армію нямецкім войскам не ўдалося .

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Бітвы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Бітвы Германіі
Катэгорыя:Канфлікты 1917 года
Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Расійская імперыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:1917 год у Рызе
Катэгорыя:Верасень 1917 года
Марзалюк

**Марзалюк** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Васіліса Аляксандраўна Марзалюк (нар. 1987) — беларуская спартсменка-барэц, чэмпіёнка Еўрапейскіх гульняў.
* Ігар Аляксандравіч Марзалюк (нар. 1968) — беларускі гісторык і археолаг.
Іван Васілевіч Бахар

**Іван Бахар** (нар. , ) — беларускі футбаліст, паўабаронца мінскага «Дынама» і нацыянальнай зборнай Беларусі.

## Клубная кар’ера 
Выхаванец футбольнага клуба «Мінск», з 2014 года пачаў выступаць за дубль і хутка замацаваўся ў яго складзе. 29 лістапада 2014 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе ў асноўнай камандзе «Мінска», выйшаўшы на замену на 73-й хвіліне матча супраць брэсцкага «Дынама» (5:2) і стаўшы такім чынам наймаладзейшым іграком Вышэйшай лігі 2014.

У 2015—2016 гадах працягваў выступаць за дубль мінчан, толькі эпізадычна з’яўляючыся ў асноўнай камандзе. У сезоне 2017 «Мінск» узяў курс на амаладжэнне, і Бахар разам з іншымі маладымі ігракамі стаў трывала прыцягвацца да асноўнага складу. Нярэдка выхадзіў у стартавым складзе мінчан, выкарыстоўваўся на пазіцыі левага паўабаронцы.

У студзені 2018 года падоўжыў кантракт са сталічным клубам. У сезоне 2018 стаў адным з асноўных ігракоў каманды. У сакавіку 2019 года яшчэ на год падоўжыў пагадненне з «Мінскам». У сезоне 2019 працягваў трывала гуляць у стартавым складзе, з 7 галамі стаў другім бамбардзірам каманды.

У снежні 2019 года стаў іграком мінскага «Дынама», дзе таксама замацаваўся ў аснове. У 2021 годзе шмат адсутнічаў з-за траўмы, у 2022 годзе вярнуў месца ў аснове, з 11 галамі стаў найлепшым бамбардзірам каманды ў сезоне.

У снежні 2022 года перайшоў у ізраільскі клуб «Хапаэль Ірані» з Кір’ят-Шманы. Па выніках сезона 2022/23 «Хапаэль Ірані» страціў месца ў элітным дывізіёне, і ў маі 2023 года нападнік паведаміў, што пакідае клуб.

З чэрвеня 2023 года стаў трэніравацца з мінскім «Дынама» і ў ліпені падпісаў кантракт з клубам. У снежні 2023 года перайшоў у тульскі «Арсенал». У чэрвені 2024 года вярнуўся ў «Дынама».

## Міжнародная кар’ера 
У 2014—2015 выступаў за юнацкую зборную Беларусі (да 17), якой дапамог выйсці ў элітны раўнд чэмпіянату Еўропы.

Увосень 2015 года ў складзе юніёрскай зборнай Беларусі (да 19) прымаў удзел у кваліфікацыйным раўндзе чэмпіянату Еўропы. На наступны год у кваліфікацыі чэмпіянату Еўропы забіў вырашальны гол у матчы супраць Балгарыі (1:0), які дапамог беларусам выйсці ў элітны раўнд.

31 мая 2017 года дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі, адгуляўшы другі тайм таварыскага матча супраць Расіі (0:7). Стаў адным з асноўных ігракоў моладзевай зборнай.

6 верасня 2019 года дэбютаваў у нацыянальнай зборнай Беларусі ў адборачным матчы чэмпіянату Еўропы супраць Эстоніі, выйшаўшы на замену ў другім тайме.

## Дасягненні 
* Чэмпіён Беларусі: 2023
* Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі: 2021
* У спісе 22 найлепшых футбалістаў чэмпіянату Беларусі: 2022

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Хапаэль Ірані Кір’ят-Шмана
Катэгорыя:Ігракі ФК Арсенал Тула
Дарафеева

**Дарафеева** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Ірына Аркадзьеўна Дарафеева — беларуская спявачка
* Надзея Уладзіміраўна Дарафеева — украінская спявачка, дызайнер і відэаблогер.
Васіліса Аляксандраўна Марзалюк

**Васілі́са Алякса́ндраўна Марзалю́к** (нар. 23 чэрвеня 1987, Лагойск, Мінская вобласць, БССР) — беларуская барчыха вольнага стылю, двухразовая чэмпіёнка Еўрапейскіх гульняў (2015, 2019), шматразовая прызёрка чэмпіянатаў свету і Еўропы, двухразовая ўдзельніца Алімпійскіх гульняў. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (2012).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў 1987 годзе ў Лагойску. Займаецца барацьбой з 1999 года. У 2005 годзе заваявала бронзавы медаль чэмпіянату Еўропы. У 2006 годзе была дыскваліфікавана на два гады за выкарыстанне забароненых прэпаратаў. У 2011 годзе стала сярэбранай прызёркай чэмпіянату Еўропы і бронзавай прызёркай чэмпіянату свету. У 2012 годзе заваявала бронзавы медаль чэмпіянату свету, але на Алімпійскіх гульнях у Лондане стала толькі 5-й. У 2013 годзе заваявала бронзавы медаль чэмпіянату Еўропы. У 2015 годзе стала чэмпіёнкай Еўрапейскіх гульняў. У верасні 2015 года стала бронзавай прызёркай чэмпіянату свету ў Лас-Вегасе, і заваявала ліцэнзію для Беларусі на Алімпійскія гульні 2016. У сакавіку 2016 года на чэмпіянаце Еўропы ў Рызе заваявала бронзу, але ў жніўні 2016 года на Алімпійскіх гульнях у Рыа-дэ-Жанэйра зноў стала толькі 5-й. На чэмпіянаце свету 2017 года стала срэбнай медалісткай у вазе да 75 кг. У 2018 годзе здабыла бронзавы медаль чэмпіяната Еўропы.

На хатніх Еўрапейскіх гульнях 2019 года ў Мінску стала пераможцай у вазе да 76 кг.

## Палітычныя погляды 
Падпісала адкрыты ліст спартыўных дзеячаў краіны, якія выступаюць за дзеючую ўладу Беларусі пасля жорсткіх падаўленняў народных пратэстаў у 2020 годзе.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Барцы Беларусі
Катэгорыя:Барцы на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года
Катэгорыя:Барцы на Еўрапейскіх гульнях 2015 года
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўрапейскіх гульняў 2015
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўрапейскіх гульняў 2019
Рылюк

**Рылюк** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аркадзь Фядосавіч Рылюк (1934—2014) — беларускі хірург, доктар медыцынскіх навук, прафесар.
* Георгій Якаўлевіч Рылюк (1935—2006) — беларускі географ. Кандыдат геаграфічных навук (1974), дацэнт (1976), прафесар.
Арсенід галію

**Арсені́д га́лію** — хімічнае злучэнне галію з мыш'яком, GaAs. Сінтэтычнае монакрышталічнае рэчыва. Паўправаднік.

Шчыльнасць 5,31 г/см² (5,317 г/см³). Тэмпература плаўлення 1238 °C. Цвёрдасць 4,5.

Валодае вялікай цеплаправоднасцю, п'езаэлектрычнымі, магнітастатычнымі і электрааптычнымі ўласцівасцямі.

Выкарыстоўваецца ў вытворчасці паўправадніковых лазераў, тунэльных дыёдаў, дыёдаў Гана і іншых паўправадніковых прыбораў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Физико-технический институт имени А. Ф. Иоффе РАН

Катэгорыя:Паўправаднікі
Чэмпіянат свету па барацьбе 2014

**Чэмпіянат свету па барацьбе 2014 года** праходзіў з 8 па 14 верасня ў Ташкенце (Узбекістан). Японка Саоры Ёсіда выйграла золата чэмпіянату свету 12-ы раз, а яе суайчынніца Каоры Іцё — 9-ы.

## Агульны медальны залік 
## Камандны рэйтынг 
## Медалісты 
### Грэка-рымская барацьба (мужчыны) 
### Вольная барацьба (мужчыны) 
### Вольная барацьба (жанчыны) 
## Спасылкі 
* UWW Wrestling Database 
* FILA Database

Катэгорыя:Барацьба
Катэгорыя:Верасень 2014 года
Катэгорыя:2014 год у спорце
Катэгорыя:2014 год у Ташкенце
Катэгорыя:Міжнародныя спартыўныя спаборніцтвы ва Узбекістане
Эндаплазматычная сетка

[thumb|300px|Схема будовы тыповай клеткі жывёлы. Адзначаныя арганоіды (арганелы)
1) [Ядзерка
2) Ядро
3) Рыбасома
4) Везікула
5) **Шурпатая эндаплазматычная сетка**
6) Апарат Гольджы
7) Клетачная сценка
8) **Гладкая эндаплазматычная сетка**
9) Мітахондрыя
10) Вакуоля
11) Цытаплазма
12) Лізасома
13) Цэнтрасома
]]
**Эндаплазматычная сетка** (ЭПС), або **эндаплазматычны рэтыкулум** (ЭПР) — сістэма каналаў і поласцей клеткі, якія акружаны мембранай і пранізваюць гіялаплазму клеткі.

Мембрана эндаплазматычнай сеткі мае будову, падобную да будовы плазмалемы. Каналы і поласці ЭПС, якія займаюць да 50 % аб'ёму клеткі, нідзе не абрываюцца і не адкрываюцца ў гіялаплазму. Адрозніваюць шурпатую і гладкую ЭПС.

На мембране шурпатай ЭПС размешчана мноства рыбасом. Менавіта тут сінтэзуюцца бялкі, якія выводзяцца за межы клеткі. На рыбасомах шурпатай ЭПС таксама сінтэзуюцца мембранныя бялкі.

На паверхні гладкай ЭПС адбываецца сінтэз вугляводаў і ліпідаў. Акрамя таго, у гладкай ЭПС назапашваюцца іоны кальцыю — важныя рэгулятары функцый клетак і арганізма ў цэлым. Гладкая ЭПС клетак печані ажыццяўляе працэсы расшчаплення і абясшкоджвання таксічных рэчываў.

Рэчывы, якія ўтвараюцца на мембранах ЭПС, назапашваюцца ўнутры поласцей сеткі і пераўтвараюцца. Напрыклад, бялкі набываюць уласцівую ім другасную, трэцічную або чацвярцічную структуру. Затым рэчывы, якія ўтварыліся, заключаюцца ў мембранныя пузыркі і транспартуюцца ў комплекс Гольджы.

Шурпатая ЭПС лепш развіта ў тых клетках, якія сінтэзуюць вялікую колькасць бялкоў (напрыклад, у клетках слінных залоз і падстраўнікавай залозы, што ажыццяўляюць сінтэз стрававальных ферментаў; у клетках падстраўнікавай залозы і гіпофізу, якія выпрацоўваюць гармоны бялковай прыроды).

Гладкая ЭПС добра развіта ў клетках, якія сінтэзуюць, напрыклад, поліцукрыды і ліпіды (клеткі наднырачнікаў і палавых залоз, якія выпрацоўваюць стэроідныя гармоны; клеткі печані, што ажыццяўляюць сінтэз глікагену і інш.).

## Літаратура 
* Біялогія: падруч. для 10-га кл. устаноў агул. сярэд. адукацыі з беларус. мовай навучання / пад рэд. М. Д. Лісава; пер. з рус. мовы В. К. Раманцэвіч. — 3-е выд. — Мн.: Нар. асвета, 2014. — 270 с.: іл. ISBN 978-985-03-2169-5

Катэгорыя:Структуры эўкарыятычнай клеткі
Сяргей Анатолевіч Шаўчук

**Сяргей Шаўчук** (нар. , Тэафіпаль) — украінскі футбаліст, паўабаронца клуба «Дружба» з Мырыўкі.

## Клубная кар’ера 
Выхаванец СДЮШАР горада Цярнопаля і ДЮФШ «Дынама» (Кіеў) імя Валерыя Лабаноўскага. У дзіцяча-юнацкай футбольнай лізе за розныя каманды правёў 74 матчы, вызначыўся 34 галамі.

5 красавіка 2007 года дэбютаваў за «Дынама-2» у хатнім матчы Першай лігі чэмпіянату Украіны супраць ужгарадскага «Закарпацця» (0:2). У 2007 годзе тройчы выходзіў на поле ў першынстве дублёраў, у сезоне 2007/08 таксама сыграў 12 матчаў у Другой лізе ў складзе «Дынама-3», забіў 1 гол.

Пасля атрымання статусу свабоднага агента, у ліпені 2013 года падпісаў кантракт з луцкай «Валынню», але не правёў за яе ніводнага матча ў аснове.

Падчас зімовага трансфернага акна 2013/14 пераехаў у чэмпіянат Літвы. Выступаў за «Бангу», пасля яе вылету з A Лігі па выніках сезона 2014 перайшоў у «Шаўляй». Улетку 2015 года папоўніў склад «Тракая», з якім заваяваў срэбраныя медалі чэмпіянату Літвы.

У лютым 2016 года прыбыў на прагляд у беларускі клуб «Віцебск» і неўзабаве падпісаў кантракт. Пачатак чэмпіянату прапусціў з-за траўмы, улетку вярнуўся ў стартавы склад віцебскага клуба, але ў канцы сезона страціў месца ў аснове. Па заканчэнні сезона 2016 пакінуў «Віцебск».

У ліпені 2017 года стаў іграком латвійскага клуба «Ліепая», пакінуў яго па заканчэнні сезона 2017. У маі 2018 года далучыўся да клуба Другой лігі Украіны «Аграбізнес», а ў сакавіку 2019 года перабраўся ў «Чайку» з Пэтрапаўліўскай Баршчагіўкі, дзе гуляў да канц сезона 2020/21. Са жніўня 2021 года стаў выступаць за «Дружбу» з Мырыўкі ў чэмпіянаце Кіеўскай вобласці.

## Міжнародная кар’ера 
Выклікаўся ў юнацкія зборныя Украіны пачынаючы з 15-гадовага ўзросту. Дэбют у футболцы зборнай адбыўся 28 студзеня 2006 года ў матчы зборнай Украіны (да 16 гадоў) супраць румынскіх аднагодкаў (перамога 4:0).

У складзе юніёрскай зборнай Украіны — чэмпіён Еўропы 2009. Падчас фінальнай часткі чэмпіянату, якая праходзіла ў Данецку і Марыупалі, удзельнічаў ва ўсіх пяці матчах украінскай каманды. У апошнім матчы групавога этапу турніру вызначыўся выніковай перадачай, з якой Сяргей Рыбалка забіў пераможны гол сустрэчы, вывеўшы зборную Украіны ў паўфінал спаборніцтваў.

## Дасягненні 
* Чэмпіён Еўропы сярод юніёраў (да 19 гадоў): 2009
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Літвы: 2015
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Латвіі: 2017
*  Уладальнік Кубка Латвіі: 2017
*  Пераможца Другой лігі Украіны: 2017/18

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Украіны
Катэгорыя:Ігракі ФК Чайка Пэтрапаўліўска Баршчагіўка
Катэгорыя:Ігракі ФК Аграбізнес Валачыск
Катэгорыя:Ігракі ФК Ліепая
Катэгорыя:Ігракі ФК Віцебск
Катэгорыя:Ігракі ФК Рыцярэй
Катэгорыя:Ігракі ФК Шаўляй
Катэгорыя:Ігракі ФК Банга Гаргждай
Катэгорыя:Ігракі ФК Валынь Луцк
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама-2 Кіеў
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама-3 Кіеў
Кола дзі Рыенца

**Кола дзі Рыенца** (), сапр. **Нікола дзі Ларэнца Габрыні** (;  —  — італьянскі палітычны дзеяч.

Паводле адукацыі натарыус. 3 1334 жыў у Рыме, вывучаў антычныя помнікі і літаратуру. Падзяляў гуманістычныя погляды Ф. Петраркі, марыў аднавіць дзяржаўны лад старажытнай Рымскай рэспублікі і былую веліч Рыма; у прамовах выкрываў беззаконні феадальных магнатаў, якія апанавалі Рым у час авіньёнскага паланення папаў. Пасля перамогі народнага паўстання (май 1347) і абвяшчэння Рымскай рэспублікі Кола дзі Рыенца абраны яе народным трыбунам (кіраўніком). Ён адабраў у феадалаў замкі, упарадкаваў падаткі, скасаваў мытныя пошліны, 1.8.1347 абвясціў аднаўленне правоў рымскага народа, а Рым — сталіцай свету. У снежні 1347 скінуты феадальнай клікай Калона і ўцёк. У 1350 арыштаваны архіепіскапам Прагі (шукаў там падтрымкі імператара Карла IV) і зняволены ў папскай турме Авіньёна (Францыя); у 1352 адлучаны ад царквы. Новы Папа Інакенцій IV выкарыстаў Кола дзі Рыенцу для аднаўлення сваіх правоў у Папскай вобласці і накіраваў яго туды ў канцы 1353 з палітычнай місіяй. 1.8.1354 Кола дзі Рыенца з дапамогай наёмнікаў увайшоў у Рым і зноў узначаліў Рымскую рэспубліку. Аднак павелічэнне падаткаў, праведзенае з мэтай забяспечыць утрыманне наёмных войск для барацьбы з феадаламі, і тыранічныя метады яго кіравання выклікалі народнае паўстанне 8.10.1354, у час якога ён забіты.

## Літаратура 
* 
*
Лядовы паход Балтыйскага флоту

**Лядо́вы пахо́д Балты́йскага фло́ту** — аперацыя па выратаванні караблёў Балтыйскага флоту ад захопу германскімі і фінскімі войскамі і пераводу іх з Рэвеля і Гельсінгфорса ў Кранштат. Праведзена ў цяжкіх лядовых умовах лютага — мая 1918 года. Камандаваў начальнік Марскіх сіл (намарсі) Балтыйскага мора Аляксей Міхайлавіч Шчасны.

## Вынікі 
У выніку аперацыі былі выратаваны ад захопу і перебазаваныя 236 караблёў і суднаў, у тым ліку 6 лінкараў, 5 крэйсераў, 59 эсмінцаў, 12 падводных лодак.

Пасля завяршэння паходу, па загадзе Льва Давідавіча Троцкага, А. М. Шчасны быў арыштаваны «за злачынствы на пасадзе і контррэвалюцыйныя дзеянні». Пасля суда яго прысудзілі да расстрэлу. Гэта быў першы судовы смяротны прысуд у Савецкай Расіі.

## Літаратура 
* *Кровяков Н. С.* «Ледовый поход» Балтийского флота в 1918 году. — М.: Военное издательство Министерства обороны Союза ССР, 1955. — 222 с.
* *Эдлинский С. Ф., Яковлев И. И.* Транспортный флот в Ледовом походе 1918 года. — М.: Морской транспорт, 1959.
* *Шошков Е. Н.* Наморси А. М. Щастный (Трагическая биография в событиях, датах и комментариях). — СПб: Петровский фонд ISBN 5-75590-051-5

Катэгорыя:Першая сусветная вайна
Катэгорыя:Люты 1918 года
Катэгорыя:Сакавік 1918 года
Катэгорыя:Красавік 1918 года
Катэгорыя:Май 1918 года
Віталь Алегавіч Квашук

**Віталь Квашук** (нар. , ) — украінскі футбаліст, паўабаронца кіпрскага клуба «Іпсонас».

## Клубная кар’ера 
Выхаванец кіеўскага «Дынама» і данецкага «Металурга». Ва ўкраінскай Прэм’ер-лізе дэбютаваў 1 снежня 2012 года ў матчы супраць днепрапятроўскага «Дняпра». З чэрвеня 2013 года выступаў у луганскай «Зары», у асноўным складзе якой дэбютаваў 24 жніўня 2014 года ў кубкавым матчы супраць «Крэміня».

У студзені 2016 года прыбыў на прагляд у беларускі клуб «Тарпеда-БелАЗ», па выніках якога ў лютым падпісаў кантракт. У чэрвені 2016 года разарваў пагадненне з жодзінцамі і неўзабаве стаў іграком данецкага «Алімпіка». Аднак ужо верасні па пагадненні бакоў пакінуў данецкі клуб, не згуляўшы ніводнага матча.

У лютым 2017 года пасля прагляду перайшоў у «Віцебск». Замацаваўся ў аснове віцебскай каманды, стаў выступаць у асноўным на пазіцыі правага паўабаронцы. У студзені 2018 года пачаў трэніравацца з гродзенскім «Нёманам», з якім у лютым падпісаў кантракт.

У ліпені 2018 года перайшоў у азербайджанскі клуб «Сабах». У студзені 2019 года зноў апынуўся ў Беларусі, стаўшы іграком «Гомеля». Замацаваўся ў якасці лідара каманды, з 14 галамі стаў другім бамбардзірам Вышэйшай лігі, але не здолеў выратаваць гомельскі клуб ад вылету ў Першую лігу. У студзені 2020 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Гомель».

У лютым 2020 года стаў іграком латвійскага клуба РФШ, аднак ужо ў ліпені пакінуў каманду, так і не згуляўшы за яе. У студзені 2021 года далучыўся да «Арыса» з другога дывізіёна Кіпра і па выніках сезона 2020/21 дапамог клубу выйсці ў элітны дывізіён. У жніўні 2022 года перайшоў у «Іпсонас».

## Дасягненні 
*  Уладальнік Кубка Беларусі: 2016

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Украіны
Катэгорыя:Ігракі ФК Металург Данецк
Катэгорыя:Ігракі ФК Зара Луганск
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ
Катэгорыя:Ігракі ФК Алімпік Данецк
Катэгорыя:Ігракі ФК Віцебск
Катэгорыя:Ігракі ФК Нёман Гродна
Катэгорыя:Ігракі ФК Сабах
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК Рыжская футбольная школа
Катэгорыя:Ігракі ФК Арыс Лімасол
Катэгорыя:Ігракі ФК Іпсонас
Гік

Слова **гік** — гэта тэрмін, які апісвае эксцэнтрычных або не мэйнстрым людзей. Сёння значэнне гэтага слова часта асацыюецца з экспертамі і энтузіаcтамі, або персонамі, вельмі прывязанамі да сваіх хоббі або інтэлектуальных захапленняў. Часам гэта слова звязваюць з незвычайнымі індывідамі, якія вызначаюцца як звышінтэлектуальныя, нямодныя, або сацыяльна ненармаваныя.

Нягледзячы на тое, што значэнне гэтага слова ўспрымаецца неадзназначна, для прадстаўнікоў супольнасці гікаў гэты тэрмін можа з'яўляцца крыніцай гонару. Значэнне слова развіваецца ў накірунку якое азначае таго, хто апантана цікавіцца прадметам (звычайна складаным або інтэлектуальным) часта для самога сябе.

## Вызначэнне 
Значэнне тэрміна «гік» пастаянна змяняецца. На сёння няма ўстойлівага вызначэння. Тэрмін «нэрд» вельмі блізкі да «гік».

Існуе вельмі шмат катэгорыяў гікаў, такіх як: навуковы гік, гік матэматык, гік камп'ютаршчык (у жалезе і праграмах), гік гісторык, гульнявы гік і інш.

## Уздзеянне 
Арыентаваныя на тэхналогіі гікі, маюць вялікае ўздзеянне на глабальную эканоміку і грамадства. Гэта іх адрознівае ад папярэдняга пакалення гікаў, якія знаходзіліся больш у адзелах даследвання, лабараторыях, і выконвалі розныя функцыіі тэхнічнай падтрымкі. Сёння яны запоўнілі ўплывовыя пазіцыі ў камерцыйнай і палітычнай сферы (Напрыклад, Марк Цукерберг або Эмілія Андэрсдоттэр).

Згодна з Маркам Ройдэрам (Mark Roeder), у яго кнізе "Ненатуральны Адбор: Чаму Гікі атрымліваюць у спадчыну Зямлю", прапануецца ідэя, што гікаўскія якасці, якія характаразуюцца аўтызмам, сіндромам дыфіцыту ўвагі і гіперактыўнасці, дызлексіяй, сёння атрымалі вялікую перавагу ў тэхналагічную эпоху.

## Ідэйная складаючая і ідэнтычнасць 
У сваёй грамадзянскай пазіцыі гікі схільны да свабоднага і адкрытага інтэрнэта, сеткавага нейтралітэту, інфармацыйнага самавызнаэння, прыватных пратаколаў, адсутнасці цэнзуры, дэцэнтралізацыі і рэформы інтэлектуальнай уласнасці.

Як піша Гус Мэстрапа ў сваім эссэ "Чаму гік мае значэнне":

## Гік стыль 
«Гік стыль» як тэндэнцыя ў модзе ўзнікла ў 2000-ых, калі маладыя індывіды адаптавалі шаблонную «гікаўскую» моду, такую як вялікія акуляры ў чорнай аправе, высока падкасаныя штаны, падцяжкі. У такіх момантах, як вялікія акуляры, гік стыль сутыкаецца з хіпстэрсім стылем.

## Цікава ведаць 
На пачатку 20 стагоддзя гікамі называлі артыстаў, якія дэманстравалі шоў з адкусваннем галоваў у цыплят, з'ядзеннем чарвей, выпіванні ванітаў і падобных вычварэнскіх трукаў.

## Карысныя спасылкі 
* Тэг гік на reddit.com
* Жаночы кірунак у гік супольнасці.

Катэгорыя:Субкультуры
Готландскі бой

**Го́тландскі бой** — марскі бой паміж 1-й брыгадай крэйсераў Балтыйскага флоту і атрадам нямецкіх караблёў, які адбыўся 19 чэрвеня 1915 года ў Балтыйскім моры, каля вострава Готланд.

## Бітва 
18 чэрвеня 1915 года рускія крэйсеры «Адмірал Макараў», «Баян», «Волат», «Алег», «Рурык», эсмінец «Новік», а таксама 8 эсмінцаў пад камандаваннем контр-адмірала Бахірава выйшлі ў мора для абстрэлу Мемеля. У той жа дзень атрад германскіх караблёў (крэйсеры «Раон», «Аўгсбург» (сцяг камадора Карпфа) і «Любек», мінны крэйсер «Альбатрос», 7 мінаносцаў) выйшаў для пастаноўкі мін у Аба-Аландскім раёне. Паставіўшы загароду, Карпф паведаміў па радыё на базу аб выкананні задачы. Гэтая радыёграма была перахопленая рускай службай сувязі, расшыфраваная і перададзена Бахіраву, пасля чаго той аддаў загад ісці на перахоп нямецкіх караблёў.

19 чэрвеня ў 7:30 рускія караблі выявілі ля вострава Готланд «Аўгсбург», «Альбатрос» і 3 эсмінца (крэйсеры «Раон» і «Любек» з 4 эсмінцамі ў гэты час ішлі ў Лібаву) і адкрылі па іх агонь. Карпф, ацаніўшы становішча, загадаў «Раону» і «Любеку» вярнуцца да атрада, «Альбатросу» схавацца ў шведскіх тэрытарыяльных водах, а сам на «Аўгсбургу» стаў адыходзіць на поўдзень. Рускія крэйсеры «Волат» і «Алег» артылерыйскім агнём падпалілі «Альбатрос» і прымусілі яго выкінуцца на бераг ля вострава Эстэргорн.

Рускія крэйсеры накіраваліся ў Фінскі заліў на сваю базу. Каля 10 гадзін яны сустрэлі «Раон», «Любек» і 4 эсмінцы. Кароткачасовая артылерыйская дуэль не дала перавагі ні аднаму з бакоў. Адчуваючы недахоп у снарадах, рускія крэйсеры пачалі адыходзіць, але праціўнік, расцаніўшы гэты манеўр як спробу рускіх паставіць яго пад удар больш значных сіл, выйшаў з бою. У 10 гадзін 30 хвілін германскія караблі сустрэлі выкліканы ў раён бою «Рурык». Адкрыўшы агонь, ён дамогся траплення ў «Раон», але, ухіляючыся ад атакі падводнай лодкі, страціў яго ў тумане, адмовіўся ад пошуку і накіраваўся ў Фінскі заліў.

Немцы паслалі на дапамогу свайму атраду крэйсеры «Прынц Адальберт» і «Прынц Генрых». «Прынц Адальберт» быў тарпедаваны брытанскай падлодкай E9 і выйшаў са строю.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Сучасныя бою заметкі ў расійскіх газетах
* Готландскі бой на сайце праекта Хронас

Катэгорыя:Марскія бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Марскія бітвы Расіі
Катэгорыя:Марскія бітвы Германіі
Катэгорыя:Канфлікты 1915 года
Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Расійская імперыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Ліпень 1915 года
Мікалай Міхайлавіч Кулагін

{{Навуковец 
 |Імя                  = Мікалай Міхайлавіч Кулагін
 |Арыгінал імя         = 
 |Фота                 = Kulagin, Nikolaj Mihajlovich.jpg
 |Шырыня               = 
 |Подпіс               = 
 |Навуковая сфера      = заалогія, энтамалогія, пчалярства
 |Месца працы          =  
 |Навуковая ступень    = 
 |Навуковае званне     = , член-карэспандэнт Расійскай акадэміі навук, , , 
 |Альма-матэр          =  
 |Навуковы кіраўнік    = 
 |Знакамітыя вучні     = 
 |Вядомы як            = 
 |Вядомая як           = 
 |Узнагароды і прэміі  = { style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
 
}
 |Роспіс               = 
 |Шырыня роспісу       = 
 |Сайт                 = 
 |Вікікрыніцы          = 
}}
**Мікалай Міхайлавіч Кула́гін** (;  — ) — расійскі і савецкі вучоны, заолаг і энтамолаг. Член-карэспандэнт Расійскай акадэміі навук (1913), член-карэспандэнт АН СССР (1925), акадэмік АН БССР (1934), акадэмік УАСГНІЛ (1936), прафесар (1919). Заслужаны дзеяч навукі РСФСР (1932).

Нарадзіўся ў вёсцы Шылавічы (зараз у Духаўшчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі). У 1880 годзе скончыў духоўную семінарыю ў Смаленску. У 1884 годзе скончыў Маскоўскі ўніверсітэт і працаваў у ім асістэнтам заалагічнага музея. У 1911 годзе пакінуў універсітэт у знак пратэсту супраць дзеянняў улад. Вярнуўся ва ўніверсітэт у 1919 годзе. Заснавальнік і загадчык кафедры і лабараторыі энтамалогіі. У 1934—1936 гг. адначасова дырэктар Інстытута біялогіі Акадэміі навук БССР.

## Навуковая дзейнасць 
М. М Кулагіну належаць працы па пчалярству, барацьбы са шкоднікамі сельскагаспадарчых культур, эвалюцыйнай спадчыннасці жывёл і інш.

Сярод апублікаванага:
* Вредные насекомые и меры борьбы с ними. Т. 1—2. 4 изд. — М.; Л., 1927—30.
* Зоология. — 2 изд. — М., 1938.

## Літаратура 
*  — С. 571.
*  — С. 101.
* 

## Спасылкі 
* Профіль на сайце РАН
* Мікалай Міхайлавіч Кулагін у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Выпускнікі Смаленскай духоўнай семінарыі
Катэгорыя:Выпускнікі фізіка-матэматычнага факультэта МДУ
Катэгорыя:Заолагі СССР
Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута біялогіі АН БССР
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі РСФСР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Духаўшчынскім раёне
Бярэзінскае балота

**Бярэ́зінскае бало́та** — нізіннае балота ў Беларусі, размешчанае ў Маладзечанскім і Валожынскім раёнах Мінскай вобласці, у пойме Заходняй Бярэзіны (басейн Нёмана). Плошча балота складае 9,4 тыс. га, у межах прамысловага пакладу 7,6 тыс. га.

Глыбіня торфу да 6,2 м, сярэдняя 2,9 м. Першапачатковыя запасы торфу 46,6 млн т. Ёсць лугавы мергель. Асушана 6 тыс. га. Землі выкарыстоўваюцца пад ворыва і сенажаць. На неасушанай частцы балота пераважаюць хмызнякі і асокі, на 200 га лес. Ёсць пясчаныя астравы і грады.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нізінныя балоты Беларусі
Катэгорыя:Балоты Маладзечанскага раёна
Катэгорыя:Балоты Валожынскага раёна
Катэгорыя:Балоты паводле алфавіта
Бяседныя песні

**Бясе́дныя пе́сні**, або **застольныя пе́сні**, рэгіянальныя назвы: **гасцявыя**, **кірмашовыя**, **банкетовыя**, **пірушачныя песні** — творы народнай лірыкі, якія спявалі ў застоллі. Значная колькасць іх сярод дажынкавых, талочных, радзінных песень, таму паводле функцыянальнай прыкметы адрозніваюць бяседныя песні пазаабрадавыя, каляндарна-абрадавыя і сямейна-абрадавыя. Маюць велічальныя матывы, у якіх услаўляюцца багаты стол, шчодрыя гаспадары, жаданыя госці. Ідэалізаваная карціна дастатку адлюстроўвае мару селяніна. У бяседных песнях пераважаюць сямейна-бытавыя матывы: нешчаслівае замужжа, жорсткі муж, лютая свякроў, ліхія суседзі і інш.

## Літаратура 
* 
* *Можейко З.* Песенная культура белорусского Полесья. — Мн., 1971. С. 87

Катэгорыя:Песні
Катэгорыя:Беларускі фальклор
Катэгорыя:Беларуская культура
Катэгорыя:Славянская культура
Артур Пік

**Артур Пік** (, нар. , , Эстонія) — эстонскі футбаліст, абаронца польскага клуба «Одра» з Аполя і нацыянальнай зборнай Эстоніі.

## Клубная кар’ера 
Артур з’яўляецца выхаванцам футбольнай школы «Меркуур-Юніёр» з роднага горада Тарту, але пазней трапіў у сістэму талінскай «Левадыі». У Мэйстрыліізе дэбютаваў у 2011 годзе ў складзе клуба «Тамека», дзе гуляў на правах арэнды. Улетку 2012 года вярнуўся з арэнды ў «Левадыю», дзе хутка замацаваўся ў аснове і двойчы выйграў чэмпіянат Эстоніі.

У лютым 2016 года стала вядома, што Пік запрошаны на прагляд у беларускі клуб БАТЭ. Абаронца адпрацаваў разам з барысаўчанамі на зборы ў Турцыі, пасля чаго быў падпісаны кантракт. Сезон 2016 распачаў у якасці асноўнага левага абаронцы барысаўчан, але пазней стаў часам заставацца на лаўцы запасных. У сезоне 2017 згуляў за асноўную каманду толькі ў трох матчах чэмпіянату Беларусі і ў адным кубкавым. У верасні 2017 года па пагадненні бакоў разарваў кантракт з БАТЭ.

У кастрычніку 2017 года стала вядома аб пераходзе Піка ў славацкі клуб «Ружамберак». У ліпені 2018 года перабраўся ў склад дэбютанта польскай Экстраклясы — лягніцкай «Медзі», пасля вылету клуба з элітнага дывізіёна гуляў за «Медзь» у сезоне 2019/2020 у Першай лізе.

Другую палову 2020 года правёў у фінскім КуПС, у студзені 2021 года перайшоў у венгерскі «Дыёшдзьёр», дзе гуляў да канца сезона 2020/21. У ліпені 2021 года далучыўся да рыжскага РФШ, разам з якім стаў чэмпіёнам Латвіі.

У студзені 2022 года вярнуўся ў талінскую «Левадыю», а ў студзені 2023 года стаў іграком польскай «Одры» з Аполя.

## Міжнародная кар’ера 
Пік прайшоў праз усе юнацкія зборныя сваёй краіны, у 2012 годзе прымаў удзел у хатнім юніёрскім чэмпіянаце Еўропы (да 19 гадоў).

7 чэрвеня 2014 года дэбютаваў у нацыянальнай зборнай Эстоніі ў таварыскім матчы супраць Таджыкістана. 12 кастрычніка 2014 года ўдзельнічаў у хатнім адборачным матчы чэмпіянату свету супраць Англіі (0:1), дзе ўвесь матч паспяхова стрымліваў нападніка англічан Уэйна Руні, але адразу пасля заканчэння матча аправіўся ў стан эстонскіх Узброеных Сіл, дзе праходзіў службу.

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Эстоніі (2): 2013, 2014
*   Сярэбраны прызёр чэмпіянату Эстоніі (3): 2012, 2015, 2022
*  Уладальнік Кубка Эстоніі: 2014
*  Уладальнік Суперкубка Эстоніі (3): 2013, 2015, 2022
*   Чэмпіён Беларусі: 2016
*  Уладальнік Суперкубка Беларусі: 2016
*   Чэмпіён Латвіі: 2021

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Эстоніі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Эстоніі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Левадыя Талін
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарту СК 10
Катэгорыя:Ігракі ФК Тамека Тарту
Катэгорыя:Ігракі ФК Левадыя II Талін
Катэгорыя:Ігракі ФК БАТЭ
Катэгорыя:Ігракі ФК Ружамберак
Катэгорыя:Ігракі ФК Медзь Лягніца
Катэгорыя:Ігракі ФК КуПС
Катэгорыя:Ігракі ФК Дыёшдзьёр
Катэгорыя:Ігракі ФК Рыжская футбольная школа
Катэгорыя:Ігракі ФК Одра Аполе
Валдайскае зледзяненне

**Валда́йскае зледзяне́нне** — апошняе зледзяненне плейстацэну ў еўрапейскай частцы Расіі. Адбылося 80—11 тысяч гадоў назад. У пачатку зледзянення ледавік дасягаў максімальных памераў і даходзіў да цяперашняга г. Цвер (ранневалдайская, калінінская, падпарожская стадыя), пасля чаго настала пацяпленне (сярэдневалдайскае, ленінградскае, манчалоўскае). У канцы валдайскага зледзянення ледавік зноў пашырыўся і падыходзіў да сучаснага Валдайскага ўзвышша (познавалдайская, асташкаўская стадыі). Валдайскае зледзяненне адпавядае паазерскаму зледзяненню ў Беларусі, вюрмскаму зледзяненню ў Альпах, віскансінскаму ў Паўночнай Амерыцы, вейхзельскаму, віслінскаму ў Заходняй Еўропе.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:плейстацэн
Катэгорыя:Ледавіковы перыяд
Катэгорыя:зледзяненні
Блішчанкі (надсямейства)

**Блішча́нкі** (*Chrysidoidea*) — надсямейства адзіночных вос. Больш за 2 тысячы відаў, распаўсюджаны ўсюды.

## Апісанне 
Даўжыня 5—15 мм, цела яркае, з металічным бляскам, зялёнае, сіняе або часткова фіялетавае, пурпурова-чырвонае. Брушка з 3 членікаў, астатнія ў самак ператвораны ў доўгі трубчасты яйцаклад. Паразітуюць на лічынках іншых вос і пчол. Напрыклад,  адкладвае яйцы ў ячэйкі гнязда пчалы .

## Класіфікацыя 
*  (каля 1800 відаў)
*  (каля 3000 відаў)
*  (каля 1400 відаў)
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* Блішчанкі // 

## Спасылкі 
* Image Gallery from Gembloux 
* Chrysidoidea (Hymenoptera Online Database)
* Bethyloidea = Chrysidoidea

Катэгорыя:Восы
Брэсцкае перадледавікоўе

**Брэсцкае перадледавікоўе**, або **добрушскае перадледавікоўе** — частка антрапагенавага перыяду перад наступленнем нараўскага зледзянення на тэрыторыі Беларусі.

Вылучана (Н. А. Махнач; 1971) як найбольш старажытная частка антрапагену працягласцю каля 400 тысяч гадоў. Паводле апошніх даследаванняў, брэсцкае перадледавікоўе адносіцца да 2-й паловы эаплейстацэну (каля 800—1200 тыс. гадоў назад) і адпавядае брэсцкаму надгарызонту (магутнасць да 20—30 м, залягае на глыбіні 10—170 м). Паверхня тэрыторыі Беларусі была выраўнаваная, найбольш узвышаная на паўночным усходзе. Рэкі цяклі на поўдзень і захад. Адклады з глін, алеўрытаў з праслоямі пяскоў і торфу намнажаліся ў азёрах, шматлікіх на поўдні і паўночным захадзе, у балотах і далінах рэк.

Клімату былі ўласцівы значныя і частыя ваганні з паступовым пахаладаннем. Вылучаюцца 2 працяглыя халодныя перыяды (апошні больш суровы; у раслінным покрыве пераважалі разрэджаныя хваёва-бярозавыя лясы), падзеленыя менш працяглым цёплым часам, з кліматам і расліннасцю, блізкімі да сучасных. Паводле асаблівасцяў адкладаў і выкапнёвых рэшткаў раслін устаноўлена, што брэсцкае перадледавікоўе адпавядае частцы ніжняга плейстацэну Польшчы і Германіі, верхняму апшэрону і яго аналагам на тэрыторыі Усходне-Еўрапейскай раўніны, а таксама менапу, бавелу і ніжняй частцы кромеру Нідэрландаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Чацвярцічны перыяд
Катэгорыя:Ледавіковы перыяд
Катэгорыя:перадледавікоўі
Катэгорыя:Клімат Беларусі
Мапунгубвэ

**Мапунгу́бвэ** () — нацыянальны парк у ПАР на месцы старажытнага горада здабытчыкаў золата. Агульная плошча - 104 800 га. Запаведная зона - 28 169 га.

## Гісторыя 
thumb|180 px|left|Карта гары Мапунгубвэ
Мапунгубвэ — гара, на якой у 1932 г. былі знойдзены рэшткі вялікага паселішча XI - XIII стст. Параўнанне з археалагічнымі знаходкамі ў Вялікім Зімбабвэ паказала, што яно з'яўлялася найбольш раннім з вядомых гарадоў сярэднявечных здабытчыкаў золата ў Паўднёвай Афрыцы. Лічыцца, што яго заснавальнікамі былі шона. Паселішча Мапунгубвэ было добра ўмацавана. Захаваліся наскальныя малюнкі, рэшткі жытлаў і майстэрняў. Акрамя золата яго насельнікі здабывалі і апрацоўвалі жалеза. Каля 1270 г. яны па невядомых прычынах пакінулі гару і перасяліліся на поўнач ад Лімпопа.

## Ахова 
У 1995 г. быў створаны нацыянальны парк Мапунгубвэ. У 2003 г. ён унесены ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Сайт ЮНЕСКА
* Гісторыя
* Цывілізацыя шона 

Катэгорыя:Жалезны век
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў ПАР
Катэгорыя:Нацыянальныя паркі ПАР
Алехандра Гансалес Іньярыту

**Алеха́ндра Ганса́лес Інья́рыту** (, ) — мексіканскі , , ,  і , уладальнік мноства ўзнагарод, у тым ліку чатырох прэмій «Оскар» за пастаноўку, прадзюсаванне і напісанне сцэнарыя да фільма «Бёрдмэн» (2014) і пастаноўку фільма «Выжылы» (2015).

## Біяграфія 
Алехандра Гансалес Іньярыту нарадзіўся 15 жніўня 1963 года ў Мехіка. У 1984 годзе ён пачаў кар’еру дыск-жакея на папулярнай мексіканскай рок-радыёстанцыі WFM, дзе неўзабаве стаў прадзюсарам музычных перадач.

У 1987 годзе Іньярыту ўзначаліў тэлевізійнае шоу Magia Gigital. З 1988 па 1990 гады быў прадзюсарам шасці поўнаметражных мастацкіх фільмаў. У 1990 годзе Алехандра быў прызначаны мастацкім кіраўніком найбуйнейшай у Мексіцы тэлекампаніі Televisa, а ў 1991 годзе стварыў прадзюсарскую кампанію Zeta Film. У гэты ж час ён вывучае мастацтва рэжысуры, здымае рэкламныя ролікі.

У 1995 годзе Іньярыту зняў свой дэбютны тэлевізійны сярэднеметражны трылер «За грашыма» () з удзелам Мігеля Базэ.

Поўнаметражны дэбют Алехандра па сцэнарыі Гільерма Арыягі «Сука каханне» прыносіць рэжысёру намінацыі на прэстыжных кінафестывалях і міжнародную славу.

Зняўшы рэкламны ролік для BMW і прыняўшы ўдзел у міжнародным праекце «11 верасня», Іньярыту здымае новы фільм «21 грам» — стылістычны працяг фільма «Сука каханне» з Шонам Пенам, Бенісіа Дэль Тора і Наомі Уотс у галоўных ролях.

У 2006 годзе рэжысёр зняў драму «Вавілон» з Брэдам Пітам і Кейт Бланшэт у галоўных ролях. Стужка атрымала «Залаты глобус» як найлепшы драматычны фільм 2006 года.

«Сука каханне», «21 грам» і «Вавілон» уяўляюць сабой трылогію Іньярыту і Арыягі пра смерць.

## Фільмаграфія 
*  — Дэвіз / *Timbre, El* (кароткаметражны)
*  — Сука каханне / *Amores perros*
*  — Найманне: Парахавая бочка / *The Hire: Powder Keg* (кароткаметражны)
*  — 11 верасня (эпізод «Мексіка») / *11’09’’01 — September 11* (segment *Mexico*)
*  — 21 грам / *21 Gramos*
*  — Вавілон / *Babel*
*  — У кожнага сваё кіно / *Chacun son cinéma* — эпізод «Ганна»
*  — Б'юціфул / *Biutiful*
*  — Бёрдмэн / *Birdman*
*  — Выжылы / *The Revenant*

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сезар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус» за найлепшую рэжысёрскую працу
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую рэжысуру
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Давід дзі Данатэла»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Гільдыі рэжысёраў ЗША
Аруцюнян

**Аруцюнян** () — армянскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Рыгоравіч Аруцюнян — армянскі кампазітар.
* Ара Арменавіч Аруцюнян — армянскі скульптар-манументаліст.
* Вараздат Марціросавіч Аруцюнян — армянскі архітэктар, мастацтвазнаўца.
* Лявон Врамавіч Аруцюнян — армянскі біёлаг-дэндролаг.
* Спартак Аруцюнян — беларускі мастак армянскага паходжання.
* Сурэн Гургенавіч Аруцюнян — армянскі дзяржаўны і партыйны дзеяч, дыпламат.
Варажскае зледзяненне

**Варажскае зледзяненне** — адно з самых старажытных зледзяненняў у Еўропе. Вылучана Л. М. Вазнечуком у 1961—1965 гадах як зледзяненне, якое ўкрывала амаль усю Паўночную Еўропу. Атаясамлівалася з першым з 2 міндэльскіх зледзяненняў, з 1971 — з нараўскім зледзяненнем. З 1990-х гадоў з варажскім зледзяненнем звязваюць варажскі гарызонт эаплейстацэну, які адпавядае скандынаўскаму зледзяненню.

У час варажскага зледзянення адбылася змена палеамагнітных эпох: адмоўна намагнічаныя пароды эпохі Матуяма змяніліся дадатна намагнічанымі пародамі сучаснай эпохі Брунас каля 730 тысяч гадоў назад.

На тэрыторыі Беларусі азёрныя і рачныя адклады варажскага зледзянення (алеўрыты, супескі, пяскі з рэшткамі арктабарэальных раслін) найбольш пашыраны на Палессі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Ледніковы перыяд
Катэгорыя:Гісторыя клімату
Італьянская вайна (1551—1559)

**Італьянская вайна 1551—1559 гадоў** (таксама вядомая як **вайна паміж Габсбургамі і Валуа**) — завяршальная з серыі «італьянскіх» войнаў першай паловы XVI стагоддзя. Па яе выніках Францыя адмовілася ад прэтэнзій у паўночнай Італіі, якія паслужылі прычынай пачатку Італьянскіх войнаў за паўстагоддзі да гэтага.

## Баявыя дзеянні на мора 
Французскі кароль Генрых II падпісаў з султанам Сулейманам дагавор аб саюзе, паводле якога французскі і турэцкі флоты сталі праводзіць у Міжземнамор'і сумесныя баявыя дзеянні супраць Габсбургаў, што дазволіла Францыі сканцэнтраваць асноўныя высілкі сухапутных войскаў на Рэйне. На баку Імперыі ваяваў генуэзскі адмірал Андрэа Дорыа, які 8 верасня 1550 года здолеў захапіць горад Махдыя ў Тунісе.

Баявыя дзеянні на моры пачаліся з таго, што ў 1551 годзе туркі прыступілі да аблогі Трыпалі, і да турэцкага флоту далучыліся французскія галеры з Марселя. Калі ў 1552 годзе Генрых II атакаваў Карла V, то туркі паслалі ў Заходняе Міжземнамор'е сто галер. Франка-турэцкі флот разрабаваў узбярэжжа Калабрыі, захапіў горад Рэджа-дзі-Калабрыя, разбіў Андрэа Дорыа ў бітве ля вострава Понца, а ў 1553 годзе здзейсніў уварванне на Корсіку.

## Баявыя дзеянні на сушы 
На сушы Генрых II паспяхова наставаў у Латарынгіі, узяўшы Мец, Туль і Вердэн. Аднак дапамога Сіенскай рэспубліцы, атакаванай у 1553 годзе Фларэнтыйскім герцагствам і Імперыяй, апынулася няўдалай, і пасля паражэння ў 1554 годзе ў бітве пры Марчыяна Сіенская рэспубліка з 1555 года спыніла сваё існаванне, стаўшы часткай Фларэнтыйскага герцагства.

5 лютага 1556 года паміж французскім каралём Генрыхам II і іспанскім каралём Філіпам II быў падпісаны дагавор, паводле якога Іспанія атрымлівала Франш-Кантэ, аднак гэты дагавор неўзабаве быў парушаны.

Пасля адрачэння Карла V у 1556 годзе яго ўладанні былі падзелены паміж Фердынандам I і Філіпам II, і цэнтр вайны зрушыўся ва Фландрыю, дзе ў 1557 годзе Філіп II разам з савойскім герцагам Эмануілам Філібертам разбіў французаў у бітве пад Сен-Кантэнам. У выніку жаніцьбы Філіпа II з каралевай Марыяй у вайну на баку Іспаніі ўступіла Англія, пасля чаго французскія войска ўзялі Кале і разрабавалі Іспанскія Нідэрланды.

Вайна вялікім цяжарам лягла на ўсіх яе ўдзельнікаў, і ў 1557 годзе адбыўся «двайны дэфолт»: Іспанія і Францыя адмовіліся ад выплат па даўгам. Акрамя таго, і Францыі і Іспаніі трэба было штосьці рабіць з Рэфармацыяй, таму было вырашана пачаць мірныя перамовы.

## Мір 
У красавіку 1559 года былі падпісаны мірныя дагаворы паміж удзельнікамі вайны. Паводле іх вынікаў Францыя замацавала за сабой Кале, але аддала частку тэрыторый Іспаніі, а таксама адмовілася ад прэтэнзій на ўладанні ў Італіі, якія паслужылі прычынай усіх Італьянскіх войнаў. У Еўропе канчаткова ўсталявалася гегемонія Габсбургаў, якая праіснавала да Трыццацігадовай вайны.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Войны XVI стагоддзя
Катэгорыя:Італьянскія войны
Strophanthus hispidus

**Strophanthus hispidus** — від трапічных раслін; від роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
*Strophanthus hispidus* — буйная дрэвападобная ліяна, радзей куст або дрэва, з доўгімі злёгку павойнымі разгалістымі парасткамі.

Лісце крыжавана-супраціўнае, радзей у мутоўках па 3-4 штукі, эліптычнае, з завостранай верхавінай, апушанае.

Кветкі правільныя. Чашачка глыбокапяціраздзельная. Вяночак варонкападобны з пяцілопасцевым адгінам. Пялёсткі з доўгімі, павіслымі, стужкападобнымі, перакручанымі, адцягненымі канцамі, даўжынёй 20-25 см і шырынёй 1 мм. У зеве кветкі маецца 5 маленькіх двухзубковых чырвоных вырасты. Афарбоўка вяночка звонку белая, унутры жоўтая, часта з плямамі.

Плод складаецца з двух моцна завостраных да верхавіны струкападобных, цёмна-карычневых або карычнева-фіялетавых падоўжна-бароздавых лістовак, дыяметрам 3-5 см і даўжынёй 35-40 см, гарызантальна разбежных пры паспяванні. Насенне шматлікае, ланцэтападобнае, плоскае, даўжынёй 10-17 мм, цёмна-бурае, злёгку апушанае, нясе на верхавіне восць даўжынёй 5-6 см, якая ў верхняй частцы мае султанчык з пёрыстаразмешчаных серабрыста-белых валасінак.

## Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання 
Расце ў Заходняй Афрыцы ад Сенегала да Анголы ў густых трапічных лясах.

## Хімічны склад 
У насенні расліны ўтрымліваюцца сардэчныя гліказіды, галоўныя з якіх К-страфантазід, цымарын — да 1,47 %, субаін (G-страфанцін). Акрамя гэтага, насенне ўтрымлівае халін, трыганелін, сапаніны, тлусты алей да 30,5 %. Кара каранёў змяшчае сардэчныя гліказіды, халін і трыганелін.

## Таксанамія 
### Сінонімы 
Паводле The Plant List на 2010 год, у сінаніміку віду ўваходзяць:
* 
* 
* , nom. inval.
* 
* 

Катэгорыя:Кутровыя
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Царква Святога Паўла (Канстанцінопаль)

**Царква Святога Паўла** — колішняя дамініканская царква, якая цяпер з'яўляецца дзеючай мячэццю ў сучасным раёне Беяглу на паўночным узбярэжжы заліва Залаты Рог.

## Гісторыя 
Пабудавана ў канстанцінопальскім прадмесці Галата ў 1233 годзе. Вылучалася сярод забудовы, якая атачала яе, сваёй квадратнай званіцай, больш уласцівай для гатычных храмаў Італіі. На працягу наступных стагоддзяў заставалася ў руках генуэзскіх купцоў, многія з якіх пахаваны ў яго крыпце.

У 1407 годзе была абноўлена на сродкі, вылучаныя Папам Рымскім. У 1475 годзе звернута ў мячэць (без якога-небудзь быць архітэктурнага ўмяшання), а ў 1492 годзе перададзена ў распараджэнне выгнаных з Іспаніі маўраў, адкуль і паходзіць сучасная назва — Арабская мячэць («**Арап-джамі**»).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Храмы Канстанцінопаля
Катэгорыя:Галата
Катэгорыя:Мячэці Стамбула
Канстанцінопаль
Катэгорыя:Храмы, звернутыя ў іншую канфесію
Блішчанкі (сямейства)

*Meligethes aeneus*|thumb
*Glischrochilus quadrisignatus*|thumb
*Carpophilus lugubris*|thumb
thumb

**Блішча́нкі** (*Nitidulidae*) — сямейства насякомых з атрада жукоў.

## Апісанне 
Даўжыня 1-6 мм, цела выпуклае з металічным бляскам. Кормяцца кветкавым пылком, спорамі грыбоў, сокам дрэў. Ёсць шкоднікі — , аб’ядае бутоны і кветкі крыжакветных раслін, у Расіі — каля 300 відаў, ва Украіне — каля 140, у Літве — 80, у Беларусі больш за 50. Сямейства *Nitidulidae* традыцыйна збліжаюць з сямействамі *Brachypteridae* (=*Kateretidae*) і *Smicripidae*, часам аб’ядноўваюць іх у сямейства (Crowson, 1955; Lawrence, 1982, 1991; Кірайчук, 1982, 1986; Kirejtshuk, 1992, 2000; Audisio, 1993). Сямейства *Nitidulidae* адносіцца да надсямейства *Cucujoidea*, у складзе якога найбольш блізкія да сямейства *Helotidae*.

* *Calonecrinae* Kirejtshuk, 1982
* *Carpophilinae* Erichson, 1842
** *Carpophilus* Stephens, 1830
** *Epuraea* Erichson, 1843
* *Cillaeinae* Kirejtshuk & Audisio, 1986
** *Cillaeopeplus* Sharp, 1908
* *Cryptarchinae* Thomson, 1859
** *Cryptarcha* Shuckard, 1839
** *Glischrochilus* Reitter, 1873
** *Pityophagus* Shuckard, 1839
* *Cybocephalinae* Jacquelin du Val, 1858
** *Cybocephalus* Erichson, 1844
* *Epuraeinae* Kirejtshuk, 1986
* *Meligethinae* Thomson, 1859
** *Meligethes* Stephens, 1830
** *Pria* Stephens, 1830
* *Nitidulinae* Latreille, 1802
** *Amphotis* Erichson, 1843
** *Cychramus* Kugelann, 1794
** *Cyllodes* Erichson, 1843
** *Ipidia* Erichson, 1843
** *Nitidula* Fabricius, 1775
** *Omosita* Erichson, 1843
** *Physoronia* Reitter, 1884
** *Pocadius* Erichson, 1843
** *Soronia* Erichson, 1843
** *Thalycra* Erichson, 1843
** *Tumida
* *Lawrencerosini* Kirejtshuk, 1990
** *Krakingus* Kirejtshuk, 1990
** *Koryaga* Kirejtshuk, 1990
*** *Koryaga myrmecophila* Kirejtshuk, 1990
** *Koryaginus* Kirejtshuk, 1990
** *Lawrencerosus* Kirejtshuk, 1990
* *incertae sedis*
** *Apetinus*
** *Conotelus*
** *Cyrtostolus*
** *Eunitidula*
** *Eupetinus*
** *Gonioryctus*
** *Goniothorax*
** *Haptoncus*
** *Kateretes*
** *Nesapterus*
** *Nesopetinus*
** *Notopeplus*
** *Orthostolus*
** *Stelidota*
** *Urophorus*

## Літаратура 
* 
* Кирейчук А. Г. 1992. *Сем. Блестянки — Nitidulidae.;* В кн.: Определитель насекомых Дальнего Востока, Ст-Петербург, Наука, Т. 3, часть 2: 114—209.
* Кирейчук А. Г. 1995. *Новые таксоны жуков-блестянок (Coleoptera, Nitidulidae) Восточного полушария. Часть 5.* Труды Зоологического института АН СССР, Т. 257: 3—50.
* Kirejtshuk, A. G. 2008: A current generic classification of sap beetles (Coleoptera, Nitidulidae). *Zoosystematica Rossica'', **17**: 107—122. PDF

## Спасылкі 
* Атлас жуков Nitidulidae России
* А. Г. Кирейчук, А. С. Курочкин Блестянки (Nitidulidae)
* Жуки-блестянки Фллориды на сайте University of Florida / Institute of Food and Agricultural Sciences
* Определитель британских родов Nitidulidae

Катэгорыя:Сямействы насякомых
Катэгорыя:Блішчанкі (сямейства)
Арктычная экспедыцыя Грылі

**Аркты́чная экспеды́цыя Гры́лі 1881—1884 гадоў**; іншыя назвы: **Экспеды́цыя ў залі́ў Лэ́дзі-Фра́нклін** (), афіцыйная назва — **Міжнаро́дная паля́рная экспеды́цыя** () — амерыканская навукова-даследніцкая экспедыцыя на Канадскі Арктычны архіпелаг пад кіраўніцтвам лейтэнанта Адольфа Вашынгтона Грылі. Экспедыцыя была арганізавана ваенным ведамствам ЗША ў рамках першага . Яе мэтай было стварэнне метэаралагічнай станцыі на поўначы Канадскага Арктычнага архіпелага і правядзенне метэаралагічных, астранамічных і  назіранняў, а таксама геалагічных і геадэзічных прац. Экспедыцыя планавалася на два гады. Заданні, пастаўленыя экспедыцыі, былі выкананы. У выніку санкавых паходаў трое яе ўдзельнікаў дасягнулі самай паўночнай на той час шыраты 83°24' на 40° з. д. (на тры хвіліны паўночней шыраты, дасягнутай  з  ў 1876 годзе). З-за складанага лёдавага становішча ў праліве Кенэдзі ўлетку 1882 і 1883 гадоў судны падтрымкі не змаглі дайсці да базы палярнікаў — параход «Нептун» быў змушаны вярнуцца ў порт, а параход «Пратэус» апынуўся ў лёдавым палоне і затануў. Палярнікам у надзеі на выратаванне ў жніўні — кастрычніку 1883 года давялося самастойна прабірацца на поўдзень, а потым пры вельмі бедных запасах харчу правесці змушаную зімоўку на , падчас якой ад голаду і знясілення загінулі 18 з 25 удзельнікаў экспедыцыі. Сем выжылых (адзін з якіх пазней сканаў), у тым ліку кіраўнік экспедыцыі, былі выратаваны 22 чэрвеня 1884 года. Экспедыцыя Грылі лічыцца адной з найболей трагічных у гісторыі палярных даследаванняў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Палярныя экспедыцыі