Русенорск

**Русено́рск**, **русано́рск**, **мая-па-твая** (; ) — змешаная руска-нарвежская мова (піджын), якой карысталіся нарвежскія ды рускія гандляры на паўночным узбярэжжы Нарвегіі.

Функцыянавала ў 1750—1914 гады, калі ішоў  збожжам і рыбай паміж Нарвегіяй і Расіяй.

У мове зафіксавана каля 400 слоў. 50 % лексікі — з нарвежскай мовы, 40 % — з рускай, рэшту складаюць запазычанні з англійскай, нідэрландскай, ніжненямецкай, фінскай, саамскай. Граматыка і фанетыка празмерна спрошчаныя.

## Характэрныя рысы русенорска 
У многіх выпадках сказ утвараўся не як у нарвежскай; напрыклад: *«Канске ден принципал по стова?»* (Ці ты дома?). Тут, з погляду нарвежскай мовы, нестае дзеяслова-звязкі *«er»*. Многія сказы мовы пачынаюцца словам *«канске»* ( — мабыць), асабліва, у гаворцы рускіх. Спалучэнне *«ден принципал»* з указальным займеннікам вызначанай формы *(«ден»)* і нявызначанай формай назоўніка не адпавядае норме нарвежскай мовы, але чутно ў гаворцы іншаземцаў. Выраз *«по стова»* азначае «дома», прыназоўнік *«по»* ёсць і ў рускай, і ў нарвежскай мовах, але мае ў нечым розныя значэнні. Русенорск ужывае *«по»* як для перадачы месца знаходжання, так і для азначэння ўласнасці.

Канчатак *«-ум»* (ці *«-ом»*) ужываецца ў шматлікіх дзеясловах русенроска, напрыклад *«копум»* — «купить» (). Прапанавана 8 тэорый паходжання гэтага канчатка — ад лацінскай да шведскай (параўн.: ). Магчыма і тое, што канчатак *«-ум»* узнік пад уплывам паўночна-рускіх дыялектаў, дзе яго мае ў некаторых формах частка дзеясловаў. Яшчэ адна рыса русенорска — надаваць назоўнікам, а ў нейкіх выпадках і прыметнікам, канчатак *«-а».* Напрыклад: *«Пят вога мука по сто фиска»* ().

Русенорск мае цікавую асаблівасць, якая сведчыць пра сацыяльную роўнасць рускіх і нарвежцаў — у большасці піджынаў адна з моў мае вышэйшы статус, у русенорску ж прапорцыя слоў рускай і нарвежскай моў прыблізна роўная.

## Матэрыялы на русенорску 
Першае навуковае апісанне мовы здзейсніў у 1927 годзе славіст Олаф Брок. У 1930 годзе ён публікуе 13 сабраных ім тэкстаў. Звесткі былі сабраны ў Нарвегіі, таму большасць інфарматараў былі нарвежцамі. Магчыма, гэта мела значэнне ў апісанні маўлення. Нарвежцы і рускія вымаўлялі адзін і той жа тэкст на русенорску па-рознаму, зыходзячы з гукаў родных моў. Як правіла, гукі, якіх няма ў нейкай мове, змяняюцца. Напрыклад, слова *«гаф»* () у русенорску; руская мова не мае гука *«h»*, звонкі гук *«v»* на канцы слова ператвараецца ў глухі *«ф»*. Так, нарвежскае этымалагічна слова прыстасавалася да фанетычнага ладу рускай мовы. Яшчэ адзін прыклад — рускае па паходжанні слова *«чай»*, ператварылася ў *kjai/sjai* (*«хьяй»/ «шай»*). Нарвежцы не ўспрымалі слыхам гук *«ч»*, таму вымаўлялі замест яго  *«kj»/«sj».*

Словы русенроска ўзяты з розных моў, таму існуюць моўныя дублеты. Напрыклад, ёсць словы *«фиска»* (з нарвежскай) і *«риба»* з рускай, альбо *«твоя»* (з рускай),* «ду»* (з нарвежскай) і *«ю»* з англійскай мовы. Для назваў тавараў і адзінак вагі існуе толькі адно слова, але назвы лікаў могуць пазычацца і з нарвежскай, і з рускай у выглядзе дублетаў. Што да назваў рыбы, то іх паходжанне вызначыць няпроста. Напрыклад, калі *«пікша»* называецца *«пикса» / «пикша»*, то слова паходзіць з рускага *«пикша»,* але яе могуць называць і *«тикса»* / *«тикша»,* што дае грунт меркаванню, якое выводзіць гэтае слова з саамскага *«диксу».*

Як бачна, не кожны разумеў размову на русенорску; нягледзячы на простасць граматыкі і дастаткова значныя слоўныя мажлівасці, трэба было ведаць значэнні асноўных слоў і адчуваць будову сказа.

## Знікненне русенорска 
Мова, як яна да нас дайшла, развівалася доўгі час. Прыклады асобных слоў, характэрных для русенроска, сустракаюцца даволі рана, яшчэ ў канцы XVIII ст. Відавочна, што мова поўнасцю развілася ў XIX стагоддзі, і ў першай палове XIX стагоддзя ёй карысталіся ўсе, хто вёў менавы гандаль з паморамі. Па меры павелічэння аб’ёмаў гандлю, руская мова замяняе русенорск, які нарвежскія купцы ўжо лічаць «дрэннай рускай» мовай.

Практычная патрэба ў гэтай мове знікла разам з заканчэннем магчымасці свабоднага пераходу цераз расійска-нарвежскую мяжу пасля рэвалюцыі 1917 года. Але ўжо к таму часу патрэба ў русенорску зменшылася. Прычынай гэтага было тое, што расійска-нарвежскі гандаль развіўся ў штосьці большае чым абмен мукі і рыбы — у прафесійныя адносіны гандлёвых дамоў, таму большасць нарвежцаў ужо не бачыла неабходнасці ў рускай мове.

## Узоры слоў і выразаў 
* *Moja på tvoja.* — Я гавару на тваёй [мове].
* *Kak sprek? Moje niet forsto.* — Што ты гаворыш? Не разумею цябе.
* *å råbbåte* — працаваць.
* *klæba* — хлеб
* *Drasvi, gammel god venn på moja! Kor ju stannom på gammel ras?* — Здароў, мой добры дружа! Як твае ўчарашнія справы?
* *Ju spræk på moja kantor kom* — Ты сказаў, што прыйдзеш да мяне ў кантору.
* *Moja på ander kantor, nokka vin drikkom, så lite pjan kom* — Я быў у іншай канторы, выпіў трохі віна, а потым ап’янеў.
* *Tvoja fisk kopom?* — Ці ты купіш рыбу?
* *Saika kopom i på Arkangelsk på gaf spaserom* — Я куплю сайды і паплыву ў Архангельск.
* *Kak pris? Mangeli kosta?* — Які кошт?
* *En voga mokka, så galanna voga treska* — 1 воз мукі за 2 вазы траскі.
* *Eta grot dyr. Værsegod, på minder prodaj!* — Гэта вельмі дорага. Будзь ласкавы, прадай танней.

## Сеціва 
* Небольшая статья про руссенорск с примером диалога
* Серк-Ханссен К. Руссенорск
* Русинов А. Do you speak moja-po-tvoja? 

## Літаратура 
* *Брок, Ингвиль.* Моя-по-твоя. Русско-норвежская мова-пиджин //Оттар. Норвегия и Россия на севере. — 1992. — № 192. — С. 24—28.

Катэгорыя:Мёртвыя мовы
Катэгорыя:Кантактныя мовы
Катэгорыя:Руская мова
Катэгорыя:Нарвежская мова
Катэгорыя:Мовы Нарвегіі
Катэгорыя:Паморы