open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Японская кухня

thumb|Звычайны японскі сняданак з супам-місо, тофу, нато, гароднінай, рысам і сырым яйкам
thumb|Урачысты японскі сняданак у традыцыйнай японскай гасцініцы *рокан*
**Японская кухня** — нацыянальная кухня японцаў, частка азіяцкай кухні. Адрозніваецца перавагай натуральных, мінімальна апрацаваных прадуктаў, шырокім прымяненнем морапрадуктаў, сезоннасцю, характэрнымі стравамі, спецыфічнымі правіламі афармлення страў, сервіроўкай, застольным этыкетам.

## Інгрэдыетны 
### Рыс 
З'яўляецца асноўным інгрэдыентам японскай кухні і асновай харчавання ў Японіі. Японскай кухні ўласцівы гатункі рысу, якія характарызуюцца падвышанай клейкасці пры разварванні — пры прыгатаванні з такога рысу страва мае структуру невялікіх камякоў, якія зручна есці з дапамогай палачак. Рыс гатуецца як асобная страва і выкарыстоўваецца ў якасці кампанента пры падрыхтоўцы мноства «камбінаваных» страў.

### Морапрадукты 
Рыба, малюскі, марскія жывёлы ў японскай кухні з'яўляюцца другім па важнасці кампанентам пасля рысу. Як правіла, пры падрыхтоўцы яны падвяргаюцца толькі нязначнай тэрмаапрацоўцы (абсмажванні, прыгатаванне на пары), а ў некаторыя стравы (сасімі) ўключаюцца проста ў непрыгатаваным выглядзе. Выкарыстоўваюцца ў японскай кухні і марскія водарасці.

### Соя 
Соя была прынесена ў Японію з Кітая, яна ўжываецца ў японскай кухні ў розных відах: тофу (соевы тварог або соевы сыр) — пажыўная аснова для мноства страў. Соевы соус — заправа надзвычай шырока выкарыстоўваецца. Соевы суп-паста *місо*. Ферментаваныя бабы *нато*.

### Фасоля 
Шырока выкарыстоўваецца ў супах і як начынка.

### Іншыя расліны 
Выкарыстоўваюць у японскай кухні практычна ўсе культурныя і многія дзікія ядомыя расліны. У прыватнасці, выкарыстоўваюць моркву, агуркі, капусту, салату. Спецыфічныя расліны — васабі, белая радыска дайкон, бамбук, лотас, батат, — выкарыстоўваюцца для гарніраў і прыгатавання соусаў.

### Макаронныя вырабы 
У японскай кухні ўжываецца локшына: цюкасоба (рамэн) — з пшанічнай мукі з даданнем яек; удон — з пшанічнай мукі без яек; соба — з грачанай мукі (часцей — з дадаткам пшанічнай). Локшыну выкарыстоўваюць у розных стравах: у супах, салатах, у якасці гарніру да рыбных і мясных страў. Адной з папулярных страў, як хатняй кухні, так і грамадскага харчавання, з’яўляецца рамэн — локшына ў мясным або агароднінным булёне.

## Гл. таксама 
* Домбуры

## Літаратура 
* Kenichi Kusano (Text und Rezepte) und Tian Tang (Bilder): Das Japan-Kochbuch, Verlagshaus Jacoby & Stuart, Berlin, 2012 ISBN 978-3-941787-61-2
* Eric C. Rath und Stephanie Assmann: Japanese Foodways, Past and Present, University of Chicago Press, Champaign, Illinois 2010 ISBN 978-0-252-03563-0

## Спасылкі
Гіпатанія

**Гіпатані́я** — зніжэнне тонусу цягліц, органа або сістэмы. Найбольш часта тэрмін гіпатанія ўжываюць для абазначэння паніжэння крывянога ціску ніжэй за 105/65 мм рт. слупка. (14/8,7 кн/м²) у мужчын і 96/60 мм рт. арт. (13,2/ 8кн/м²) у жанчын з прычыны зніжэння тонусу сардэчна-сасудзістай сістэмы.

Вылучаюць некалькі формаў сасудзістай гіпатаніі:
* Фізіялагічная, або адаптацыйная — форма гіпатаніі, якая сустракаецца ў многіх людзей (фізічна трэніраваныя людзі, спартсмены, жыхары паўднёвых раёнаў і інш); паніжэнне артэрыяльнага ціску не суправаджаецца якімі-небудзь хваравітымі сімптомамі і цалкам кампенсуецца гемадынамічнымі велічынямі. Спецыяльнага лячэння не патрабуецца.
* Сімптаматычная гіпатанія — адна з прыкмет шэрагу захворванняў (многія інфекцыйныя захворванні, сухоты, пухліны, некаторыя захворванні сэрца і інш.) Лячэнне накіравана на ліквідацыю асноўнага захворвання.
* Першасная, або нейрацыркуляторная гіпатанія развіваецца як самастойны паталагічны працэс у выніку шкодных уплываў на нейрагумаральны апарат, які рэгулюе сасудзісты тонус (адмоўныя эмоцыі, перагрузка нервовай сістэмы ў выніку разумовага перанапружання, шкодныя звычкі — курэнне, ужыванне алкаголю, некаторыя прафесійныя шкоднасці і г.д.). Гэтая форма гіпатаніі можа ўзнікаць раптоўна і праяўляцца калапсам, шокам. Хранічная першасная гіпатанія праяўляецца галаўнымі болямі, галавакружэннем, паніжэннем адаптацыі да змены становішча цела, дрэнным сном, сэрцабіццем і г.д. У выпадку прагрэсавання працэсу развіваецца гіпатанічная хвароба.

Лячэнне: ліквідацыя прычыны, якая выклікала гіпатанію, правільны рэжым працы, адпачынку і харчавання, лячэбная гімнастыка, фізіятэрапеўтычныя працэдуры, медыкаментозная тэрапія; санаторна-курортнае лячэнне.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кардыялогія
Зайцаў

**Зайцаў** — прозвішча і тапонім.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Мікалаевіч Зайцаў — беларускі бізнесмен.
* Аляксей Зайцаў (нар. 1974) — беларускі музыкант, бас-гітарыст.
* 
* Андрэй Яўгенавіч Зайцаў (нар. 1975) — расійскі кінарэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар.
* Вадзім Юр’евіч Зайцаў (нар. 1964) — ваенны і дзяржаўны дзеяч Беларусі.
* Валерый Еўдакімавіч Зайцаў — беларускі інжынер-будаўнік і гаспадарчы дзеяч
* Васіль Іларыёнавіч Зайцаў (1910—1982) — беларускі архітэктар.
* 
* 
* Георгій Міхайлавіч Зайцаў (1895—1961) — савецкі военачальнік, генерал-маёр.
* Дзмітрый Яўгенавіч Зайцаў (нар. 1940) — кінааператар і рэжысёр.
* 
* Мар’ян Міхайлавіч Зайцаў (1949—1999) — беларускі празаік, публіцыст, гісторык.
* Мікалай Якаўлевіч Зайцаў (1923—2012) — Герой Савецкага Саюза.
* Панцеляймон Аляксандравіч Зайцаў (1898—1944)— савецкі ваенны дзеяч.
* Уладзімір Міхайлавіч Зайцаў (нар. 1954) — беларускі географ.
* Якаў Паўлавіч Зайцаў (1918—1973) — Герой Савецкага Саюза.
* 

## Тапонім 
* Зайцаў — пасёлак у Добрушскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі.
* Зайцаў Двор — пасёлак у Бранскім раёне Бранскай вобласці Расіі.

## Гл. таксама 
* Зайцава

Катэгорыя:Рускія прозвішчы
Зінаіда Мікалаеўна Гіпіус

**Зінаіда Мікалаеўна Гіпіус** (у замужжы Меражкоўская; 8 [20] лістапада 1869, горад Бялёў, Расійская імперыя — , Парыж, Францыя) — руская паэтэса і пісьменніца, драматург і літаратурны крытык, адна з бачных прадстаўнікоў «Срэбнага стагоддзя» рускай культуры. Гіпіус, стварыла з Д. С. Меражкоўскім адзін з самых арыгінальных і творча прадуктыўных шлюбных саюзаў у гісторыі літаратуры, лічыцца ідэолагам рускага сімвалізма.

## Спасылкі 
* Сайт прысвечаны Зінаідзе Гіпіус

Катэгорыя:Аўтары знакамітых дзённікаў
Катэгорыя:Жонкі рускіх пісьменнікаў
Катэгорыя:Мемуарысты Расіі
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Рускія эмігранты першай хвалі ў Францыі
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэтэсы
Катэгорыя:Рускі сімвалізм
Катэгорыя:Філосафы Расіі
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Сент-Жэнеўеў-дэ-Буа
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Тульскай вобласці
Тофу

**Тофу** — харчовы прадукт з соевых бабоў, багаты бялком. Тофу мае нейтральны смак, што з’яўляецца адной з пераваг тофу і дазваляе універсальна выкарыстоўваць яго ў кулінарыі.

## Гісторыя 
Па адной з версій паходжання тофу, ён быў атрыманы ва II ст. да н. э . у Кітаі і распаўсюдзіўся ў эпоху Нара (VIII стагоддзе) у Японіі. У гэтых краінах, а таксама ў Тайландзе, В’етнаме і Карэі, тофу стаў адным з асноўных прадуктаў харчавання.

У заходніх краінах тофу стаў шырока вядомы ў другой палове XX стагоддзя, дзякуючы паляпшэнню культурных сувязяў з ўсходнеазіяцкімі краінамі і распаўсюджванню вегетарыянства.

## Вытворчасць 
Тофу атрымліваецца шляхам згортвання бялку соевага малака пры награванні або фільтраванні. Гэта адбываецца з дапамогай каагулянтаў (напрыклад, нігары — хларыд магнію, лімонная кіслата або сульфат кальцыю). На Акінава замест нігары выкарыстоўваецца марская вада, і атрыманы такім чынам тофу называецца сіма-дофу (астраўны тофу). Пасля гэтага тофу прэсуецца. Канчатковы прадукт мае белы колер.

У цэлым вытворчасць тофу нагадвае працэс атрымання сыру з малака. Часам тофу называюць «соевым сырам». Прэсаваны тофу паступае ў продаж у герметычных упакоўках, напоўненых вадой.

## Захоўванне 
Тофу можа захоўвацца ў вакуумнай упакоўцы з вадой на працягу некалькіх тыдняў. У пасудзіне з вадой можа захоўвацца каля аднаго тыдня, прычым ваду варта мяняць кожныя 1-2 дня. Тофу можна замарожваць, пасля чаго ён набывае жоўты колер. Пасля размарожвання колер зноў робіцца белым, а кансістэнцыя тофу — больш губчатай і цвёрдай.

Катэгорыя:Азіяцкая кухня
Катэгорыя:Соевыя прадукты
Уцат

**Уцат**, або **уцэт**, **уцул** (саманазва *Utsat*) — група мусульман на поўдні вострава Хайнань у Кітаі, якая размаўляе на аўстранезійскай мове. Агульная колькасць — 8500 чал. (2021 г.). 

Хаця сучасныя кітайскія ўлады не вылучаюць уцат як самастойную этнічную меншасць і прылічаюць іх да кітайскіх мусульман-хуэй, уцат лічаць сябе нашчадкамі чамаў, якія збеглі з Чампы ў XIII - XV стст. пасля в'етнамскага заваявання. 

Адным з найбольш славутых уцат быў Хай Руі (1514 - 1584 гг.), чыноўнік дынастыі Мін. Ён стаў знакамітым за сваю крытыку дзяржаўных парадкаў у Кітаі. У нашы дні магільня Хай Руі знаходзіцца ў 5 км на захад ад Хайкоу. 

Большасць уцат жывуць каля курортнага горада Санья. Галоўныя традыцыйныя заняткі — рыбалоўства і гандаль. 

Катэгорыя:Народы Азіі
Катэгорыя:Народы Кітая
Катэгорыя:Аўстранезійцы
Скептыцызм

**Скептыцызм** (ад  — які разглядае, даследуе) — філасофскі кірунак, які вылучае сумнеў у якасці прынцыпу мыслення, асабліва сумнеў у надзейнасці ісціны. Ўмераны скептыцызм абмяжоўваецца пазнаннем фактаў, выяўляючы стрыманасць па дачыненні да ўсіх гіпотэз і тэорый.

Секст Эмпірык у працы "Тры кнігі піронавых палажэнняў" адзначаў, што скептыцызм не разглядае сумнеў як прынцып, а выкарыстоўвае сумнеў як палемічную зброю супраць дагматыкаў, прынцып скептыцызму — з'ява. Варта адрозніваць звычайны скептыцызм, навуковы і філасофскі скептыцызм. У штодзённым сэнсе скептыцызм — ўстрыманне ад меркаванняў, абумоўленае сумненнямі. Навуковы скептыцызм — паслядоўная апазіцыя вучэнняў, якія не маюць эмпірычных доказаў. Філасофскі скептыцызм — кірунак у філасофіі, які выказвае сумнеў у магчымасці дакладнай веды. Філасофскі скептыцызм разглядае філасофію, у тым ліку і скептычную, як род навукападобнай паэзіі, але не навукі. Адметная прыкмета філасофскага скептыцызму — зацвярджэнне «Філасофія — не навука!».

## Антычны скептыцызм 
Антычны скептыцызм як рэакцыя на метафізічны дагматызм прадстаўлены перш за ўсё Піронам, затым сярэдняй акадэміяй (Аркесілай) і т. зв. познім скептыцызмам (Энесідэм, Агрыпа, Секст Эмпірык). Энесідэм паказвае дзесяць прынцыпаў (тропаў) скептыцызму: першыя шэсць — гэта адрозненне жывых істот; людзей; органаў пачуццяў; станаў індывіда; палажэнняў, адлегласцяў, месцаў; з'яў па іх сувязях; апошнія чатыры прынцыпы — гэта змяшанае быццё ўспрыманага аб'екта з іншымі аб'ектамі; адноснасць наогул; залежнасць ад колькасці успрыманняў; залежнасць ад узроўню адукацыі, нораваў, законаў, філасофскіх і рэлігійных поглядаў.

## Крытыка скептыцызму 
Скептык кажа, што веданне патрабуе упэўненасці. Але як ён можа пра гэта ведаць? Пра гэта пішуць Тэадор Шык і Люіс Вунь: «Калі скептыкі не ўпэўненыя, што веданне патрабуе ўпэўненасці, яны не могуць ведаць, што гэта так». Гэта дае сур'ёзную падставу сумнявацца ў зацвярджэнні, што веданне патрабуе упэўненасці. Паводле законаў логікі, абапіраючыся на гэта выказванне, можна сумнявацца ў скептыцызме і аспрэчыць скептыцызм у цэлым. Аднак рэальнасць не складаецца выключна з законаў логікі (у якой існуюць невырашальныя парадоксы, якія зводзяць усё вышэйсказанае на не), таму да падобнай крытыцы неабходна ставіцца асцярожна. (Прыклад: абсалютных скептыкаў не бывае, таму зусім неабавязкова, што скептык будзе сумнявацца ў відавочных рэчах). Акрамя таго, нават у межах фармальнай логікі, прымяненне скептыцызму (як сумневу) да самога скептыцызму не абвяргае яго, а толькі пакідае яго праўдзівасць або памылковасць адкрытым пытаннем. Самі крытыкі скептыцызму і рэлятывізму прызнаюць "радыкальны скептыцызм" Юма лагічна неабвержным.

## Літаратура 
* 
* В. П. Лега. Секст Эмпирик: Скептицизм как образ жизни  // Mathesis. Из истории античной науки и философии. М., 1991, с. 210—219
* Юрий Семёнов «Идеологическая мода в науке и скептицизм»

## Спасылкі 
* Клуб скептиков
* Журнал «Скепсис»
* Скептицизм на warrax.net

Катэгорыя:Філасофскія кірункі і школы
Міхалкоў

**Міхалкоў** — рускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Мікіта Сяргеевіч Міхалкоў, расійскі рэжысёр
* Сяргей Уладзіміравіч Міхалкоў, расійскі пісьменнік

Катэгорыя:Рускія прозвішчы
Меч-рыба

**Меч-рыба** (*Xiphias gladius*) — адзіны від сямейства мечарылых атрада акунепадобныя. Пашыраны ва ўсіх акіянах, пераважна ў тропіках. Мігрыруе на вялікія адлегласці. Зрэдку трапляецца ў Азоўскім, Баранцавым, Балтыйскім, Чорным, Японскім морах.

## Апісанне 
Даўжыня да 4,5 метраў, маса да 0,5 т. Цела без лускі. Верхняя сківіца выцігнута ў мечападобны адростак (адсюль назва). даўжынёй да 1/3 усёй рыбы. Драпежнік, корміцца кальмарамі, рыбай і інш. Аб'ект промыслу і спартыўнага лову.

## Літаратура 
*
Леў Ільіч Мечнікаў

**Леў Ільіч Мечнікаў** (, Санкт-Пецярбург — ) — расійскі географ і сацыёлаг. Брат І. І. Мечнікава. Адзін з аўтараў працы «Землеапісанне для народу» (Жэнева, 1868). У 1874—1876 гг. чытаў лекцыі ў Такійскім універсітэце і вывучаў Японію. З 1876 года быў памочнікам Э. Рэклю па стварэнні працы «Усеагульная геаграфія. Зямля і людзі». У 1881 годзе апублікаваў даследаванне пра Японію, у 1889 — працу «Цывілізацыя і вялікія гістарычныя рэкі» (абодва на французскай мове), дзе выказаў тэорыю развіцця цывілізацый пад уплывам спрыяльных прыродных фактараў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Географы
Катэгорыя:Географы Швейцарыі
Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу
Катэгорыя:Анархісты Швейцарыі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Італіі
Катэгорыя:Публіцысты Італіі
Катэгорыя:Географы XIX стагоддзя
Катэгорыя:Рускія пісьменнікі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Геапалітыкі Расіі
Мешхед

**Мешхед** () — другі горад у Іране пасля Тэгерана паводле колькасці насельніцтва. Знаходзіцца ў даліне ракі Кешэфруд. Адміністрацыйны цэнтр астана Харасан. Чыгуначная станцыя, вузел аўтадарог. Аэрапорт. Гандлёва-прамысловы цэнтр.

## Насельніцтва 
Каля 95 % насельніцтва — персы. 

## Геаграфія і клімат 
Плошча горада і яго наваколляў перавышае 27000 квадратных кіламетраў. Ён размешчаны прыблізна ў дзевяцістах кіламетрах ад сталіцы Ірана, Тэгерана, на паўночным усходзе краіны. Знаходзіцца недалёка ад горных мясцовасцей Хезер-Дары і Гарэ-Даг на вышыні прыблізна 980 метраў.

## Прамысловасць 
Тэкстыльная, дрэваапрацоўчая, цэментная, харчасмакавая, гарбарная, металаапрацоўчая. Дыванаткацтва.

## Архітэктура 
Свяшчэнны горад мусульман-шыітаў. Культавы ансамбль (12-19 ст.) вакол магілы імама Рэзы, у тым ліку 5 медрэсэ, мячэць Гахаршад (15 ст.). Паблізу Мешхеда — магіла персідскага і таджыкскага паэта Фірдаўсі, мячэці маўзалеі 14-17 ст.

## Гарады-пабрацімы 
## Літаратура 
* 

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка 


Катэгорыя:Свяшчэнныя гарады
Катэгорыя:Гарады Ірана
Мечнікаў

**Мечнікаў** — рускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Ілья Ільіч Мечнікаў, расійскі біёлаг
* Леў Ільіч Мечнікаў, расійскі географ

Катэгорыя:Рускія прозвішчы
Мёнхенгладбах

**Мёнхенгладбах** — горад на захадзе Федэратыўнай Рэспублікі Германія, у Ніжнерэйнскім рэгіёнезямлі Паўночны Рэйн - Вестфалія. Насельніцтва 258,8 тыс. чалавек (2009); ў 2000 г. - 263700. Горад знакаміты сваёй футбольнай камандай Барусія Мёнхенгладбах. Гарадскія правы з 1356 года. Вузел чыгунак і аўтадарог.

Вытворчасць металаканструкцый, швейная, дрэваапрацоўчая прамысловасць. 

Оперны тэатр. Музеі, у т.л.арніталагічны.
Штаб-кватэра ВПС НАТО.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Паўночнага Рэйна-Вестфаліі
Герман Джозеф Мёлер

**Герман Джозеф Мёлер (Малер)** (; ,  — , Індыянапаліс) — амерыканскі генетык, вучань Томаса Ханта Моргана, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1946). Найбольш вядомы сваімі працамі ў галіне мутагеннага дзеяння рэнтгенаўскіх прамянёў і радыкальнымі палітычнымі поглядамі. Член-карэспандэнт АН СССР (1933—1949, з 1990). 24 верасня 1948 г. накіраваў у адрас АН СССР ліст з адмовай ад звання ў знак пратэсту супраць пераследу генетыкі ў СССР, у студзені 1949 года быў пазбаўлены звання; ў 1990 годзе званне адноўлена.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта 
*  

Катэгорыя:Генетыкі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты АН СССР
Катэгорыя:Сацыялісты
Маржак

**Маржак** () — чэшскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Юліус Маржак - чэшскі мастак-пейзажыст.
* Ян Маржак - чэшскі скрыпач і музычны педагог.

Катэгорыя:Чэшскія прозвішчы
Мёртвы лёд

**Мёртвы лёд** — маса нерухомага ледавіковага лёду, якая адарвалася ад крыніцы свайго жыўлення. Трапляецца каля ніжняга краю актыўнага ледавіковага языка і часта не мае выразнай мяжы з ім. Таўшчыня да некалікіх дзясяткаў метраў. У гарах мёртвы лёд звычайна ўкрыты магутным слоем марэны, што служыць прычынай працяглага захавання. Пры дэградацыі плейстацэнавых ледавікоў узнікалі значныя масы мёртвага лёду.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гляцыялогія
Мугаджары

**Мугаджары** — горы ў Казахстане, паўднёвы працяг Урала. Даўжыня з поўначы на поўдзень 200 кіламетраў. Вышыня да 657 метраў (гара Вялікі Бактыбай). Пачынаюцца на поўначы як вузкі горны краж, што падзяляецца на 2 амаль паралельныя хрыбты, паміж якімі размяшчаецца слабахвалістая Алабанская катлавіна шырынёй 15-20 км. Хрыбты ў некаторых месцах злучаюцца невялікімі кражамі. Паўднёвая частка Зхаодняга хрыбта найбольш высокая, моцна расчлянёная. Усходны хрыбет — ланцуг згладжаных сопак, расчлянёных прытокамі ракі Іргіз. Складзены з кварцытаў, гранітаў, псячанікаў. Радовішчы хрому, медзі, фасфарытаў.

Дзярнова-злакавыя, злакава-палыновыя сэпы і паўпустыні.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Горы Казахстана
Катэгорыя:Акцюбінская вобласць
Катэгорыя:Уральскія горы
Перыяд Камакура

**Кама́кура** (鎌倉) — гістарычны перыяд з 1185-га па 1333 г. Названы па імі горада Камакура, спачатку невялікай вёскі, якая стала цэнтрам першага сёгуната ў Японіі.

У выніку сутыкненняў паміж родамі Мінамота, Фудзівара і Тайра апошні выйшаў пераможцам, адхіліўшы род Фудзівара ад улады. Клан Мінамота падвергся суровым пераследам.

Ёрытома Мінамота сабраў войскі і ў 1180 годзе зноў распачаў вайну, атрымаўшы перамогу ў 1185. Ён прымусіў імператара прызнаць сваё панаванне і размясціў сваю стаўку ў прыморскай вёсцы Камакура. У 1192 годзе ён завяршыў фарміраванне ўлады, расправіўся з ворагамі і былымі саюзнікамі і прысвоіў сабе тытул сэйі тайсёгун (вялікі вайскавод).

У 1199 годзе ён памёр, перадаўшы ўладу старэйшаму сыну Ёрыіэ, які неўзабаве стаў ахвярай інтрыг. Далей доўгі час улада была ў руках рэгентаў Хадзё, а да 1219 года мужчынская лінія дому Мінамота была знішчана. Сёгунам стала 2-гадовае дзіця клана Фудзівара. У 1333 годзе ў выніку міжусобных войн Камакурскі сёгунат паў, саступіўшы месца сёгунату Мурамаці.

Эпоха Камакура была часам міжусобных войн і дамінавання саслоўя самураяў. Афіцыйнай рэлігіяй сёгуната стаў дзэн. Дзэнскія манастыры, аб'яднаныя ў сістэму гадзан, развівалі на кітайскай аснове ўласную высокую культуру гадзан бунка, з якой добра вядомая літаратура гадзан бунгаку.

Тым часам адбыліся мангольскія ўварванні ў Японію, і параўнальна лёгкая перамога над ворагам, забяспечаная тайфунамі, паўплывала на станаўленне нацыянальнай самасвядомасці. Падчас гэтых уварванняў краіна здабыла свой сучасны сцяг.

## Спасылкі 
* Японія эпохі Камакура (копія)
Георгій Сяргеевіч Тамілоўскі

**Георгій Сяргеевіч Таміло́ўскі** (,  — , ) — Герой Савецкага Саюза (1943). Падчас Вялікай Айчыннай вайны камандзір 151-га стралковага палка 8-й стралковай дывізіі (13-я армія Цэнтральны фронт). Палкоўнік. Удзельнік Парада Перамогі ў Маскве.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Мінску. Скончыў сярэднюю школу, школу фабрычна-заводскага вучнёўства ў Гомелі. Працаваў на лесапільным заводзе, на чыгунцы ва Узбекістане. У Чырвонай Арміі з 1931 года. У 1934 годзе скончыў Мінскае ваеннае пяхотнае вучылішча. Падчас Вялікай Айчыннай вайны з 1942 года на Бранскім, Цэнтральным, 1-м Украінскім і 4-м Украінскім франтах.
Полк на чале з Г. Тамілоўскім вызначыўся ў ліпені—верасні 1943 года ў ліку першых фарсіраваў Дзясну, Дняпро, Прыпяць, вызваліў вялікую колькасць населеных пунктаў.

З чэрвеня 1944 года палкоўнік Тамілоўскі намеснік камандзіра 211-й Чарнігаўскай стралковай дывізіі, якая ўдзельнічала ў Львоўска-Сандамірскай аперацыі, у Карпатах, вызваленні Чэхаславакіі.
.
Пасля вайны Г. С. Тамілоўскі працягваў службу ў арміі. У 1949 годзе скончыў курсы «Выстрал», у 1954 годзе Вышэйшыя акадэмічныя курсы пры Акадэміі Генеральнага Штаба. З 1959 года палкоўнік Тамілоўскі ў адстаўцы. Жыў у сталіцы Удмурцііі горадзе Іжэўску. Працаваў дырэктарам прафесійна-тэхнічнага вучылішча.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка»
* Ордэн Леніна
* 2 ордэны Чырвонага Сцяга
* Ордэн Кутузава 2-й ступені
* Ордэн Суворава 1-й ступені
* Ордэн Айчыннай вайны 1-й ступені
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* медалі.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* За что уроженцу Минска Г. Томиловскому присвоили звание Героя Советского Союза // Агенства «Минск-Новости»

Катэгорыя:Удзельнікі польскага паходу РСЧА
Катэгорыя:Пехацінцы Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Выпускнікі аб’яднанай беларускай ваеннай школы
Катэгорыя:Палкоўнікі СССР
Катэгорыя:Удзельнікі Парада Перамогі
Камакура

— адзін са старажытных гарадоў Японіі, быў заснаваны ў 1192 годзе. Размешчаны ў прэфектуры Канагава, на востраве Хонсю. 

Горад з трох бакоў атачаюць лясістыя горы, а з поўдня выходзіць на заліў Сагамі. Клімат Камакуры мяккі. Гэта ідэальны зімовы і летні курорт.

## Гісторыя 
Заснавальнікам Камакуры з'яўляецца Мінамота но Ёрытома. У 1180 годзе ён прывёў у Камакуру свае войскі і зрабіў яе сваёй рэзідэнцыяй: акружаная горамі і морам, Камакура ўяўляла натуральную крэпасць, якая лёгка абаранялася ад ворагаў. Тут абгрунтавалася бакуфу — урад, які падпарадкоўваўся сёгуну. Пасля падзення Камакурскага сёгуната, які праіснаваў з 1185-га па 1333 гады, колішняя сталіца прыйшла ў запусценне і ператварылася ў звычайную вёску, і толькі ў эпоху Мэйдзі пачалося яе новае жыццё, пасля таго як яна стала прыцягваць мастакоў і пісьменнікаў.

## У культуры 
Камакура — месца дзеяння мангі і анімэ «Эльфійская песня».

## Гарады-пабрацімы 
*  Ніца, Францыя (1966)
*  Хагі, Японія (1979)
*  Уэда, Японія (1979)
*  Асікага, Японія (1982)
*  Дуньхуан, Кітай (1998)

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Гарады прэфектуры Канагава
Катэгорыя:Сёгунат Камакура
Хіральнасць

**Хіральнасць (кіральнасць)** (, ад  — «рука») — адсутнасць сіметрыі адносна правага і левага боку. Напрыклад, калі адлюстраванне аб'екта ў ідэальным плоскім люстры адрозніваецца ад самога аб'екта, то аб'екту ўласцівая хіральнасць.

## Гісторыя 
Упершыню ўласцівасць хіральнасці выяўлена Луі Пастэрам ў 1848, які даследаваў розныя солі водарастваральных злучэнняў з дапамогай рассейвання палярызаванага святла. Сам тэрмін сфармуляваны ў 1884 годзе Уільямам Томсанам.
Ужыванне

Тэрмін «хіральнасць» шырока выкарыстоўваецца ў стэрэахіміі, у тэорыі струн, у квантавай фізіцы і іншых навуках.

### У хіміі 
Хіральнасць ляжыць у аснове канцэпцыі энантыятрапіі — дыястэрэатапіі. Хімічна аднолькавыя атамы ці групы хіральнай малекулы анізахронныя і праяўляюцца як розныя ў спектрах ЯМР, іх называюць дыястэрэатопнымі. Такія групы ў ахіральнай малекуле энантыятопныя і становяцца анізахроннымі пры ўзаемадзеянні з знешняй хіральнай малекулай, напрыклад растваральніка.

З прычыны таго што амаль усе біямалекулы хіральныя, хіральнасць мае вырашальнае значэнне пры сінтэзе складаных злучэнняў, якія валодаюць фармакалагічнымі ўласцівасцямі. Энантыясэлектыўны сінтэз аптычна актыўных біялагічна актыўных злучэнняў называецца хіральным сінтэзам. Хіральнасць гуляе важную ролю таксама пры сінтэзе рэгулярных палімераў, вадкіх крышталяў, матэрыялаў для нелінейнай оптыкі, сэгнетаэлектрыкаў і інш. Магчыма ўявіць сабе «люстраны свет» з пункту гледжання біялогіі.

### У фізіцы 
Хіральнасць — уласцівасць фізікі элементарных часціц, якая складаецца ў адрозненні правага і левага.

### У матэматыцы 
Хіральнасць ў геаметрыі — уласцівасць фігуры не сумяшчацца са сваім люстраным адлюстраваннем з дапамогай пераносаў і паваротаў.

## Гл. таксама 
* Сіметрыя

Катэгорыя:Сіметрыя
Брана

**Брана** (ад мем**брана**) у тэорыі струн (М-тэорыі) — гіпатэтычны фундаментальны шматмерны фізічны аб'ект размернасці, меншай, чым размернасць прасторы, у якім ён знаходзіцца (працяглая p-мерная мембрана, дзе p — колькасць прасторавых вымярэнняў). Матэрыяльны пункт — 0-брана, струна — 1-брана, мембрана — 2-брана, лакалізаваная ў (эўклідавай) прасторы-часу, інстантон — (-1)-брана і т. п. Стабільныя p-браны захоўваюць барыённы зарад і задавальняюць абагульненым умовам квантавання Дзірака. Асноўнымі відамі стабільных p-бран з'яўляюцца D-браны, M-браны і NS5-браны.

## Літаратура 
* Стывен Хокінг. «Свет у арэхавай шкарлупіне». ISBN 978-5-367-00614-8
* Стывен Хокінг. «Вышэйшая задума»

## Гл. таксама 
* Тэорыя струн

Катэгорыя:Тэорыя струн
Касмічная струна

**Касмічная струна** — гіпатэтычны рэліктавы астранамічны аб'ект, які ўяўляе сабой гіганцкую зморшчыну прасторы-часу. Струны часам апісваюцца аднамернымі тапалагічнымі дэфектамі прасторы-часу канічнага тыпу. 

## Тэарэтычныя пасылкі 
Касмічныя струны могуць, у прыватнасці, з'яўляцца адным са следстваў тэорыі струн.

Існаванне «касмічных струн» было ўпершыню прадказана брытанскім фізікам Томасам Кіблам ў 1976 годзе, а іх тэорыя была развіта савецкім астрафізікам Якавам Зяльдовічам да 1981 года.

Дыяметр касмічных струн значна менш памераў атамных ядраў (парадку 10−29 сантыметра), даўжыня — як мінімум дзесяткі парсек, а ўдзельная маса — каля 1022 грам на сантыметр, то ёсць тысяча кіламетраў струны мае масу Зямлі, і гэта азначае, што струны валодаюць высокай шчыльнасцю паводле якіх малюнак галактыкі CSL-1, якая знаходзіцца на адлегласці 6-7 мільярдаў светлавых гадоў, можа быць інтэрпрэтавана як факт адкрыцця касмічнай струны. У пазнейшых працах  існаванне струны ў наваколлі CSL-1 адмаўляецца. Застаецца, аднак, адкрытай магчымасць, што гаворка ідзе ўсё ж пра струну, але некалькі больш экзатычнага віду

У кастрычніку 2010 года з'явіліся паведамленні аб новых ўскосных доказах існавання касмічных струн, заснаваных на назіранні за квазарамі .

## У літаратуры 
Маюцца прыклады выкарыстання касмічнай струны як структураўтваральнага элемента сюжэту навукова-фантастычнага твораў. Гэта аповесць ірландскага фантаста Ена Макдональда «Кальцо Вертанды», а таксама аповесці і раманы расійскага фантаста В. В. Галавачова. 

## Гл. таксама 
* Цёмная матэрыя

## Спасылкі 
* Статья «Загадки космических струн» на сайте «Физика вокруг нас»

Катэгорыя:Гіпатэтычныя астранамічныя аб’екты
Катэгорыя:Тэорыя струн
Рэспубліка Эдзо

**Рэспубліка Эдзо** (, іншы варыянт транскрыпцыі **Рэспубліка Эцу**) — дзяржава, якая існавала на востраве Хакайда (тады што насіў назва Эдзо) у 1868—1869 гадах. Часта лічыцца першай рэспублікай у Азіі.

Рэспубліка ўзнікла падчас Вайны Басін. Пасля таго, як прыхільнікі сёгуна пацярпелі паражэнне ад войскаў імператара Японіі, частка флоту сёгуна з некалькімі тысячамі салдатаў і французскімі ваеннымі саветнікамі прыбыла на Эдзо. 15 снежня 1868 гады адбыліся першыя ў гісторыі Японіі выбары, на якіх адмірал Энамота Такэакі быў абраны прэзідэнтам новай рэспублікі.

Сярод ваеннага кіраўніцтва было шмат французскіх ваенных саветнікаў; галоўным сярод іх быў Жуль Брунэ. Хоць галоўнакамандуючым быў японец Аторы Кэйсукэ, на чале кожнай з 4 брыгад, на якія была падзелена армія, стаяла па французскім афіцэры.
міні|злева|Урадавая рэзідэнцыя Рэспублікі Эдзо

На працягу ўсяго існавання рэспублікі не спынялася Хакадацкая ваенная аперацыя, распачатая 20 кастрычніка 1868 года. Пасля абвяшчэння рэспублікі імператар яе не прызнаў. 20 сакавіка 1869 да тэрыторыі, якую кантралявала Эдзо, быў накіраваны флот і 7000 чалавек пяхоты, і 6 мая 1869 паміж флотам Японскай імперыі і флотам рэспублікі Эдзо адбылася бітва ў бухце Міяка, названая ў японскай гістарыяграфіі бітва Міяка, у якой перамог флот Японскай імперыі. Пасля гэтага французскія саветнікі пакінулі востраў, а 17 мая здаўся апошні ачаг супраціўлення — крэпасць Гарокаку. 27 чэрвеня рэспубліка Эдзо афіцыйна спыніла існаванне. Неўзабаве пасля гэтага, 15 жніўня, востраў быў пераназваны ў Хакайда.

Энамота Такэакі быў асуджаны, пасля адбыцця турэмнага тэрміна займаў розныя дзяржаўныя пасады, у тым ліку японскага пасла ў Расіі.

## Спасылкі 
* Японская Народна-Дэмакратычная Рэспубліка ці Як Хакайда ледзь да Расіі не далучылі 

Катэгорыя:Перыяд Мэйдзі
Катэгорыя:Вайна Басін
Катэгорыя:З’явіліся ў 1868 годзе
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Японіі
Прэзідэнцкі палац (Тайбэй)

thumb|Прэзідэнцкі палац у Тайбэі, які быў Дом японскага генерал-губернатара
**Прэзідэнцкі палац** () — будынак, размешчаны ў Тайбэі, сталіцы Кітайскай Рэспублікі.
Будаўніцтва будынка працягвалася з 1906 па 1919 гады. Першапачаткова ён уяўляў сабой Дом генерал-губернатара Тайваня, з прычыны таго, што востраў з 1895 па 1945 гады быў японскай калоніяй. Нягледзячы на тое, што будынак моцна пацярпеў ад бамбардзіровак саюзнікаў, кітайскія ўлады пачалі яго аднаўленне толькі ў 1947 годзе. У 1950 годзе, калі ўрад Кітайскай Рэспублікі страціў кантроль над мацерыковым Кітаем, будынак стаў Палацам Прэзідэнта Кітайскай Рэспублікі.

## Гл. таксама 
* Дом генерал-губернатара Карэі
* Генерал-губернатары Тайваня
* Прэзідэнт Тайваня

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рэзідэнцыі кіраўнікоў
Катэгорыя:Кітайская Рэспубліка
Катэгорыя:Тайвань пад кіраваннем Японіі
Капітуляцыя

**Капітуляцыя** — дагавор аб спыненні ўзброенай барацьбы паміж супрацьстаялымі сіламі; у міжнародным праве — спыненне ўзброенай барацьбы і здача ўзброеных сіл адной з ваюючых дзяржаў. Бок, які здаецца, спрабуе выгаварыць магчыма выгодныя ўмовы, што прама абавязвае зрабіць закон.

**Безумоўная капітуляцыя** (,  **US**) — канцэпцыя, якая не існавала ў міжнародным праве да 1943 года.

## Гісторыя 
Паняцце безумоўнай капітуляцыі было ўведзена падчас Грамадзянскай вайны ў ЗША военачальнікам паўночнікаў Улісам Грантам, які 16 лютага 1862 года адправіў наступныя ўмовы начальніку гарнізона абложанага форта паўднёўцаў Дональдсан генералу Сімону Балівару Букнеру: «*Не можа быць прынята ніякіх умоў, акрамя безумоўнай і неадкладнай капітуляцыі*». «Безумоўная капітуляцыя» стала мянушкай Гранта, з прычыны таго, што яго ініцыялы US супадалі з гэтай абрэвіятурай. Акрамя таго, гэта скарачэнне ад «United States».

Канцэпцыя адроджана прэзідэнтам ЗША Рузвельтам і высунута на канферэнцыі ў Касабланцы (без удзелу Савецкага Саюза) у 1943 годзе спецыяльна для таго, каб пазбавіць Германію і Японію якіх б там ні было правоў у выпадку іх паражэння ў Другой сусветнай вайне і аддаць іх насельніцтва і маёмасць цалкам на меркаванне пераможцаў, што, як вядома, і адбылося пасля разгрому ўзброеных сіл Германіі і Японіі ў 1945 годзе.

## Гл. таксама 
* Акт капітуляцыі Германіі
* Акт аб капітуляцыі Японіі

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Ваеннае права
Катэгорыя:Міжнароднае права ўзброеных канфліктаў
Катэгорыя:Вайна
Канцэпцыя

**Канцэ́пцыя** (ад  — «разуменне», «сістэма»):  
* Пэўны спосаб разумення, трактоўкі якіх-небудзь з'яў; асноўны пункт гледжання, кіруючая ідэя для іх асвятлення;  
* Сістэма поглядаў на з'явы — у свеце, прыродзе, грамадстве;  
* Вядучая задума, канструктыўны прынцып — у навуковай, мастацкай, тэхнічнай, палітычнай і іншых відах дзейнасці;  
* Комплекс поглядаў, якія звязаны паміж сабой і вынікаюць адзін з аднаго;  
* Сістэма шляхоў рашэння абранай задачы.  
Канцэпцыя вызначае стратэгію дзеянняў. 

## Глядзіце таксама 
* Дактрына;
* Гіпотэза;
* Парадыгма;
* Паняцце.

Катэгорыя:Канцэпцыі
Акт аб капітуляцыі Японіі

**Капітуляцыя Японскай імперыі** () адзначыла сабой завяршэнне Другой сусветнай вайны, у прыватнасці вайны на Ціхім акіяне і савецка-японскай вайны.

10 жніўня 1945 Японія афіцыйна заявіла пра гатовасць прыняць Патсдамскія ўмовы капітуляцыі з абмоўкай адносна захавання структуры імператарскай улады ў краіне. 11 жніўня ЗША адпрэчылі японскую папраўку, настойваючы на формуле Патсдамскай канферэнцыі; у выніку 14 жніўня Японія афіцыйна прыняла ўмовы капітуляцыі і паведаміла пра гэта саюзнікам.

Фармальная капітуляцыя падпісана 2 верасня 1945 года ў 9:02 па такійскім часе на борце амерыканскага лінкора «Місуры» ў Такійскім заліве.

## Асобы, якія падпісалі акт 
*  — Сігэміцу Мамору, міністр замежных спраў
*:  — Умэдзу Ёсідзіра, начальнік генеральнага штаба
*  — Вярхоўны галоўнакамандуючы саюзнымі арміямі, генерал арміі ЗША Дуглас Мак-Артур
*  — адмірал флоту Чэстэр Німіц
*  — генерал першага класа Сюй Юнчан
*  — адмірал Брус Фрэзер
*  — генерал-лейтэнант Кузьма Дзеравянка
*  — генерал Томас Блэмі
*  — палкоўнік Лорэнс Косгрэйв
*  — генерал Жан Філіп Леклерк
*  — лейтэнант-адмірал Эміл Хелфрых
*  — віцэ-маршал авіяцыі Леанард Ізіт

### Падпісанне акту 

Shigemitsu-signs-surrender.jpg| Сігэміцу Мамору
JapaneseSurrender.jpg| Умэдзу Ёсідзіра
Douglas MacArthur signs formal surrender.jpg| Дуглас Мак-Артур
AdmiralChesterNimitzSigningJapaneseSurrender.jpg| Чэстэр Німіц
Hsu Yung-Ch'ang Republic of China 1945.jpg| Сюй Юнчан
Fraser UK 1945.jpg| Брус Фрэзер
Derevyanko signing 1945.jpg| Кузьма Дзеравянка
Blamey Japanese surrender.jpg| Томас Блэмі
Cosgrave CANADA 1945.jpg| Лорэнс Косгрэйв
Leclerc FRANCE 1945.jpg| Жан Філіп Леклерк
Helfrich NETHERLANDS 1945.jpg| Эміл Хелфрых
Isitt NEW ZEALAND 1945.jpg| Леанард Ізіт

## Гл. таксама 
* Акт аб капітуляцыі Германіі

## Спасылкі 
* [Артыкул у газеце «Известия(https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%8F)» ад 4 верасня 1945 года пра капітуляцыю Японіі] 
* National Archives & Records Administration Featured Document 
* Інтэрв'ю капітана лінкора Місуры Сцюарта Мюрэя пра цырымонію падпісання капітуляцыі   
* Alsos Digital Library bibliography of references on Japan’s surrender  
* Акт капітуляцыі Японіі (поўны тэкст) 
* MaritimeQuest Japanese Surrender Pages 
* 

Катэгорыя:Знешняя палітыка Японіі
Катэгорыя:Вайна на Ціхім акіяне
Катэгорыя:Мірныя дагаворы
Катэгорыя:Дагаворы Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:1945
Катэгорыя:Акупацыя Японіі
Анексія

**Ане́ксія** (ад  — *да* і *злучэнне*) — афіцыйнае далучэнне дзяржавай усёй ці часткі тэрыторыі іншай дзяржавы ў аднабаковым парадку. Па міжнароднаму праву анексія — адзін з відаў агрэсіі і ў наш час цягне міжнародна-прававую адказнасць.

Як адзначае Ленін, у паняцце анексіі ўваходзяць звычайна 1) паняцце гвалту (гвалтоўнае далучэнне); 2) паняцце чужанацыянальнага прыгнёту (далучэнне «чужой» вобласці і т.п.) і — часам — 3) паняцце парушэння status quo.

Анексію варта адрозніваць ад акупацыі, якая не цягне за сабой змены юрыдычнай прыналежнасці тэрыторыі. Так, напрыклад, Боснія і Герцагавіна, якая знаходзілася пад акупацыяй Аўстра-Венгрыі з 1878 года, была анексавана ёю толькі ў 1908 годзе, а да таго лічылася фармальна тэрыторыяй Асманскай імперыі.

У XX стагоддзі ў сувязі з развіццём міжнароднага права анексія часцей за ўсё мае форму не аднабаковага абвяшчэння далучэння тэрыторыі, а паступовага ўключэння рэгіёну ў сферу ўплыву дзяржавы, акупацыю, фармаванне часовага ўраду і правядзенне плебісцыту, пасля якога аб’яўляецца пра рэалізацыю права нацыі на самавызначэнне ў рамках уключэння тэрыторыі ў склад агрэсара (Рэспубліка Гаваі ў 1898, Заходняя Беларусь у 1939, Рэспубліка Кувейт у 1990).

## Прыклады анексій 
* 1833 — Вялікабрытанія анексавала Фалклендскія астравы.
* 1848 — Францыя анексавала Алжыр.
* 1861 — Іспанія анексавала Дамініканскую Рэспубліку.
* 1898 — ЗША анексавалі Гаваі.
* 1908 — Аўстра-Венгрыя анексавала Боснію і Герцагавіну. (Гл. Баснійскі крызіс) (дэ-факта частка Аўстра-Венгрыі з 1878).
* 1910 — Японія анексавала Карэю.
* 1914 — Вялікабрытанія анексавала Егіпет.
* 1914 — Вялікабрытанія анексавала Кіпр, які да гэтага належаў Асманскай імперыі. (дэ-факта калонія Вялікабрытаніі з 1878).
* 1918 — Румынія анексавала Бесарабію.
* 1940 — СССР анексаваў Бесарабію і Паўночную Букавіну.
* 1961 — Індыя акупавала і анексавала Партугальскую Індыю.
* 1967 — Ізраіль анексаваў Усходні Іерусалім.
* 1975 — Індыя анексавала Сікім.
* 1975 — Марока і Маўрытанія акупавалі і анексавалі Іспанскую Сахару (Маўрытанія адмовілася ў 1979 годзе, Марока кантралюе 2/3 тэрыторыі).
* 1976 — анексія Інданезіяй Усходняга Тымора.
* 1981 — Ізраіль анексаваў Галанскія вышыні.
* 1990 — Ірак анексаваў Кувейт.
* 2014 — Расія анексавала Крым і Севастопаль, што належалі Украіне.

## Гл. таксама 
* Агрэсія (палітыка)
* Акупацыя
* Дэбеляцыя

Катэгорыя:Міжнароднае права
De jure

**Дэ-ю́рэ** (, у класічнай лаціне *de iure*, літаральна — «заснавана на законнасці», «юрыдычна») — лацінскі выраз. Звычайна выкарыстоўваецца як антонім да лацінскага тэрміна дэ-факта.

Тэрміны «дэ-юрэ» і «дэ-факта» выкарыстоўваюцца замест «у прынцыпе» і «на практыцы» адпаведна, пры апісанні палітычнай сітуацыі. Правіла можа існаваць дэ-факта, напрыклад, калі людзі падпарадкоўваюцца дасягнутай дамове ў адсутнасці законаў, якія абавязваюць іх гэта рабіць. Існуе таксама працэс скасавання састарэлага закона (), ужывальны, калі практыка, якая дзейнічае дэ-факта, замяняе прыняты дэ-юрэ закон. З іншага боку, практыка можа існаваць дэ-юрэ і пры гэтым не прызнавацца грамадзянамі прававой прасторы краіны.

Лацінскі выраз не варта блытаць з французскім *du jour*, якое азначае «гэтага дня» (напрыклад, «soupe du jour» — «суп дня»).

## Гл. таксама 
* Статус-кво
* Дэ-факта

Катэгорыя:Лацінскія выслоўі
Катэгорыя:Дыпламатыя
Катэгорыя:Міжнароднае права
Даймё

. Адлюстроўваюць візіт даймё Мацудайра Катаморы ў рэзідэнцыю свайго слугі]]

**Даймё** (, *даймё:*, літ. «вялікае імя», састар. *Дайміёс*) — буйнейшыя ваенныя феадалы сярэднявечнай Японіі. Калі лічыць, што клас самураеў быў элітай японскага грамадства X—XIX стагоддзяў, то даймё — гэта эліта сярод самураеў.

У перакладзе гэтае паняцце значыць "вялікае імя", узнікла яно адначасова са з’яўленнем устойлівай ваеннай праслойкі — бусі — у X—XIX стагоддзях.

## Першыя даймё 
Першапачаткова даймё не залежалі ад цэнтральнага ўраду, але з цягам часу найбольш рашучыя ды прадпрымальныя з іх скарысталіся магчымасцямі, якія меліся тады, і пашырылі свае землі за кошт уладанняў суседзяў і выцясняючы на поўнач тубыльцаў — эбісу. Менавіта тады яны ўзначалілі напачатку невялікія, але суздром адданыя ім прыватныя арміі самураеў.

Катэгорыя:Самураі
Мошкі

**Мошкі** (*Simuliidae*) — сямейства насякомых атраду двухкрылых.

## Апісанне 
Даўжыня цела 2-7 мм. Ногі кароткія, дужыя. Афарбоўка найчасцей чорная, крылы шырокія, празрыстыя. Ротавыя органы колючага тыпу. Хабаток кароткі. Вусікі 11-членікавыя, кароткія, тоўстыя. Самцы кормяцца сокамі (звычайна нектарам) раслін, самкі многіх відаў — крывасмокі. Яйцы адкладваюць у вадзе на камяні, лісце і іншыя прадметы. Лічынкі і кукалкі развіваюцца ў праточнай вадзе (патрабавальныя да ўзроўню кіслароду), маюць павуцінавыя залозы, сакрэт якіх спрыяе прымацаванню лічынак да субстрату і з’яўляецца матэрыялам для коканаў, у якіх яны акукліваюцца.

## Пашырэнне 
Больш за 1200 відаў. Пашыраны ўсюды. Сам­кі ак­тыўна або з патокамі паветра раз­лятаюцца на адлегласць ад не­калькіх со­цень мет­раў да 500 км. З камарамі, макрацамі і іншымі насякомымі-крывасмокамі атраду двухкрылых утвараюць гнюс. На Беларусі часцей трапляюцца , ,  або , .

## Асаблівасці біялогіі 
Даюць да чатырох пакаленняў за год. Актыўныя ў гарачыя сонечныя дні. Некаторыя віды (мошка аздобленая, мошка паўзучая) лезуць у вочы, рот, пранікаюць у дыхальныя шляхі чалавека і жывёл. У сліне насякомых ёсць атрутныя рэчывы. Укусы выклікаюць мясцовыя (папулы, пухліны) і агульныя (ацёкі, гіперэмія, павышэнне тэмпературы) рэакцыі, якія часам пераходзяць у сімуліятаксікоз. Мошкі пераносяць узбуджальнікаў анхацэркозу буйной рагатай жывёлы, тулярэміі, лейкацытозу і гемаспарыдыёзу і інш.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 


Катэгорыя:Сямействы насякомых
Ніндзя

]]
**Ніндзя** ( — той, хто хаваецца <  «сінобу» — хава(цца); цярпець, пераносіць +  «моно» — суфікс людзей ды прафесій) іншая назва **сінобі** ( каротка <  «сінобі-но моно») — разведчык-дыверсант, шпік, лазутчык і наёмны забойца ў сярэднявечнай Японіі.

## Кланы ды школы ніндзя 
Усяго існавала некалькі дзясяткаў кланаў ніндзя па ўсёй Японіі, але найбольшую вядомасць атрымалі кланы павета Кога і правінцыі Іга. Павет Кога кантралявала кааліцыя кланаў «53 сям'і Кога». Правінцыя Іга была раздзеленая паміж 3 буйнымі кланамі: Мамоты на поўдні, Хаторы ў цэнтры ды Фудзібаясі на поўначы. У гэтых двух раёнах сфармаваліся найважнейшыя школы ніндзя: Кога-ру і Іга-ру.

## Зброя ніндзя 
thumb|180px|злева|Іерогліфы «ніндзя»
Паколькі ніндзя часта даводзілася сутыкацца з неабходнасцю забіваць, імі быў распрацаваны цэлы шэраг зброевых сродкаў і спосабаў бясшумнага і незаўважнага забойства. Апроч звычайных для сярэднявечнай Японіі відаў зброі, такіх як меч ці стралковы лук, ніндзя выкарыстоўвалі вельмі спецыфічныя віды зброі.

### Сюрыкэн 
 — кідальная зброя ў выглядзе металічнай зоркі з лёзамі ці шыпамі замест «прамянёў», якая найбольш часта асацыюецца з ніндзя. Таксама вядомы варыянт назвы «сюрыкэн» і гутарковы «зорачка».

### Кусарыгама 
**Кусарыгама** — гэта серп ці каса з ланцугом на канцы ручкі. Меркавана, мастацтва валодання гэтай зброяй (кусарыгама-дзюцу) з'явілася або ў XIV, або ў XVII стагоддзі.
Магчыма, ужыванне сярпа ніндзя было звязана з неабходнасцю маскіроўкі зброі пад штодзённы сельскагаспадарчы інструмент.
З'яўляецца злучэннем кама і манрыкі-кусары, дзе ланцуг звычайна мае даўжыню 2,5 м, гіркі розныя па вазе і форме, а кама мае ручку 0,6 м даўжынёй і наканечнік 0,3 м. У асобных выпадках наканечнік кама мог быць адкідным, а ў ручцы хаваўся кінжал.

### Выкарыстанне ядаў 
У Сярэднявеччы ніндзя шырока выкарыстоўвалі яды. Найбольш вядомым і апісаным у літаратуры спосабам забойства пры дапамозе яду з'яўляецца скочванне кропель атрутнага рэчыва ў рот ці вуха ахвяры па звешаным зверху шнурку ці нітцы.
Ніндзя падзялялі яды на тры катэгорыі: павольна дзеючыя яды, ці «гёку-ро», якія атрымліваюцца ніндзя з адмысловага сорту зялёнага чаю; яды, якія дзейнічаюць праз невялікі прамежак часу (мыш'як); яды, што забіваюць імгненна, ці «дзагарасі-яку».
Цюгоку

— рэгіён Японіі, размешчаны на захадзе вострава Хонсю. Яго назва паходзіць ад пасярэдняга размяшчэння паміж старажытнай сталіцай Кіёта і японскім «акном у Азію» — востравам Кюсю. Цэнтр рэгіёна — прэфектура Хірасіма. Апроч Хірасімы ў рэгіён уваходзяць прэфектуры Акаяма, Сіманэ, Таторы і Ямагуты.

Плошча рэгіёна складае 31 917,37 км². Насельніцтва на 1 красавіка 2010 года складала 7 553 164 чалавека, шчыльнасць — 236,64 чал./км².

## Геаграфія 
Для Цюгоку характэрна пераважна гарыстая мясцовасць з пагорыстымі і нізіннымі раўнінамі на поўнач і поўдзень ад горнага хрыбта Цюгоку (вышыня да 1713 м), які рассякае рэгіён на дзве часткі з захаду на ўсход. Паўднёвая частка рэгіёна завецца , у яе ўваходзяць прэфектуры Акаяма, Хірасіма і Ямагуты, а паўночная — , куды ўваходзяць прэфектуры Таторы і Сіманэ. Назвы частак звязаны з канцэпцыяй інь і ян, дзе інь звычайна выкарыстоўваецца для абазначэння паўночнага боку гары, а ян — паўднёвага. Клімат рэгіёна субтрапічны, мусонны.

## Эканоміка 
Цюгоку індустрыяльна-аграрны рэгіён, пры гэтым значная частка апрацоўчай прамысловасці размяшчаецца галоўным чынам у паўднёвай частцы рэгіёна — у Сан'ё, а аграрная — у Сан'ін. На тэрыторыі Цюгоку здабываюць каменны вугаль, медзь, пірыты, малібдэн (90 % усёй здабычы ў краіне), уранавую руду, волава, вальфрам і інш.

У рэгіёне развіты хімічная (звыш 10% агульнаяпонскай вытворчасці), металургічная, нафтаперапрацоўчая, нафтахімічная, дрэваапрацоўчая, машынабудаўнічая (галоўным чынам судна- і авіябудаванне, транспартнае абсталяванне) і тэкстыльная прамысловасці. Прамысловыя прадпрыемствы размяшчаюцца галоўным чынам у паласе ўздоўж берага Унутранага Японскага мора.

Сельская гаспадарка складаецца з вырошчвання рысу, ячменю, пшаніцы, соі, салодкай бульбы, а таксама садаводства (цытрусавыя, персікі, груша), шаўкаводства, вінаградарства, тытуняводства; мясамалочная жывёлагадоўля. На ўзбярэжжы займаюцца рыбалоўствам і салянымі промысламі.

Найбуйнейшыя гарады — Хірасіма (цэнтр аўтамабілебудавання), Акаяма (цэнтр па вытворчасці сінтэтычнага каўчуку, тэкстылю), Сіманасекі (буйны порт і прамысловы цэнтр), Курэ і Курасікі (цэнтр металургіі і нафтахіміі).

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* Артыкул Japan на сайце Library of Congress Country Studies
Хіёга

— прэфектура Японіі, якая знаходзіцца ў рэгіёне Кінкі.  Цэнтр прэфектуры — горад Кобэ.

## Гісторыя 
Сучасная прэфектура Хіёга ўключае тэрыторыі, якія раней утваралі правінцыі Харыма, Тадзіма, Авадзі і часткі Тамбы і Сэтцу.

У 1180 годзе, практычна ў канцы , імператар Антоку, Кіяморы Тайра і імператарскі савет перамясціліся ў Фукухару (цяпер — горад Кобэ). Сталіца заставалася там на працягу пяці месяцаў.

Паўднёвай частцы прэфектуры Хіёга былі нанесены сур’ёзныя страты ў 1995 годзе землетрасеннем, названым Вялікі Хансін. Землетрасенне знішчыла большую частку Кобэ, Авадзі, Такарадзуку і суседнюю прэфектуру Осака. Ад яго загінула каля 5500 чалавек.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел 
У прэфектуры Хіёга размешчана 29 гарадоў і 8 паветаў (12 пасёлкаў).

### Гарады 
Спіс гарадоў прэфектуры:

### Паветы 
Пасёлкі паводле паветаў:

## Славутасці 
У горадзе Хімедзі знаходзіцца , які ахоўваецца ЮНЕСКА. У прэфектуры таксама знаходзіцца Ака Хан, дом 47 ронінаў.

## Сімволіка 
Эмблема прэфектуры была створана 10 лютага 1921 года, але пасля зацвярджэння сцяга больш не выкарыстоўваецца. Сцяг быў абвешчаны 10 чэрвеня 1964 года.

Кветкай прэфектуры абралі японскую хрызантэму, дрэвам — камфорнае дрэва, а птушкай — далёкаўсходняга бусла.

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт 
* 


Катэгорыя:Кансай
Кюсю (рэгіён)

— рэгіён Японіі, які ўключае ў сябе астравы Кюсю і Акінава. У яго склад уваходзіць 8 прэфектур: Кагосіма, Кумамота, Міядзакі, Нагасакі, Оіта, Акінава, Сага і Фукуока.

Плошча рэгіёна складае 44 466,91 км², насельніцтва — 14 572 444 чал. (1 лістапада 2009), а шчыльнасць насельніцтва — 327,7 чал./км².

## Эканоміка 
Галоўную ролю ў эканоміцы рэгіёна адыгрывае электроніка. Таксама добра развіты сфера паслуг, гандаль і апрацоўчая прамысловасць. Горы Кюсю падзяляюць востраў Кюсю на дзве часткі: у паўночнай размешчаны галоўныя прамысловыя прадпрыемствы (найбольш значныя індустрыяльныя цэнтры — Кітакюсю, Нагасакі і Оіта), у той час як у паўднёвай частцы займаюцца пераважна сельскай гаспадаркай. У паўночнай частцы пераважаюць хімічная прамысловасць і металаапрацоўка.

Найбольш населены горад — Фукуока. Ён з'яўляецца важным дзелавым і фінансавым цэнтрам Кюсю. У Фукуоцы размешчаны найбуйнейшы аэрапорт вострава. Звыш мільёна чалавек пражывае ў Кітакюсю, галоўным прамысловым цэнтры рэгіёна. Насельніцтва Кумамота і Кагосімы перавышае 500 тыс. чалавек. Пяты па колькасці насельніцтва горад вострава — Нагасакі, адзін з найбуйнейшых портаў Японіі.

На востраве Кюсю вырошчваюць рыс, сою, чай, тытунь, батат; развіта вытворчасць шоўку, фарфору (Арыта, Імары).

У эканоміцы Акінавы галоўную ролю адыгрывае турызм. У прэфектуры найбольш развіта сфера паслуг.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* Статья Japan на сайте Library of Congress Country Studies 

Кюсю
Мачаточнікі

**Мачаточнікі** — парныя вывадныя пратокі нырак у пазваночных жывёл і чалавека, якія адводзяць мачу ў мачавы пузыр або клааку. Адрозніваюць 3 тыпы мачаточнікаў адпаведна 3 тыпам нырак. Мачаточнікі пранефраса (першаснанырачныя каналы) у паслязародкавым перыядзе функцыянуюць у кругларотых і адкрываюцца ў мочапалавы сінус; мачаточнікі мезанефраса (першасныя, ці вольфавы каналы) — у рыб і земнаводных; метанефраса (другасныя) — у паўзуноў, птушак, млекакормячых. 

У чалавека мачаточнікі размешчаны ў забрушыннай прасторы і ў малым тазе, маюць форму трубкі са звужэннямі і расшырэннямі; злучаюць нырачную лаханку з мачавым пузыром. Сценка мачаточнікаў мае 3 абалонкі: унутраную (слізістая, высланая пераходным эпітэліем), сярэднюю (забяспечвае рух мачы ў мачавы пузыр пры любым становішчы цела) і вонкавую.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Органы жывёл
Катэгорыя:Выдзяляльная сістэма