Башчанская пліта

**Башчанская пліта** () — адзін з самых старых помнікаў харвацкай пісьменнасці, і адзін з самых старых і найбольш значных з захаваных глагалічных помнікаў. Датуецца прамежкам XI і XII стагоддзяў.

Пліта была знойдзена ў 1851 годзе пры раскопках раманскай царквы Святой Луцыі ў вёсцы Юрандвор побач з мястэчкам Башка ў паўднёвай частцы вострава Крк. З 1934 года пліта захоўваецца ў Харвацкай Акадэміі навукі і культуры ў Заграбе, у царкве Святой Луцыі знаходзіцца дакладная копія.

## Апісанне 
thumb|Башчанская пліта, выстаўленая ў Харвацкай Акадэміі навукі і культуры
Каменная пліта змяшчае надпіс, тэкст якой абвяшчае аб ахвяраванні каралём Дмітарам Званімірам участка зямлі бенедыкцінскаму абацтву пад кіраваннем абата Држыхі. Надпіс змяшчае 13 радкоў, добра захаваўся. Два фрагменты пліты ў правай частцы былі знойдзены адбітымі ад асноўнай пліты, але там таксама захаваўся выбіты тэкст. Башчанскі надпіс выкананы глаголіцай, змяшчае шэраг характэрных асаблівасцей харвацкага зводу царкоўнаславянскай мовы. Башчанская пліта — адзіны захаваны ўзор пераходнага тыпу глагалічнага алфавіту ад «круглага» (балгарска-македонскай) да «вуглаватага» (харвацкай).

Башчанскі надпіс — найстарэйшая з захаваных пісьмовых крыніц, дзе згаданы прыметнік «харвацкі» на харвацкай мове. Існуе некалькі больш старажытных харвацкай-глаголічных надпісаў (Пломінская пліта, Валунская пліта і Кркскі надпіс, якія датуюцца XI стагоддзем), але яны саступаюць Башчанской пліце па аб'ёме і захаванасці. Надпіс выкананы харвацкім зводам царкоўнаславянскай мовы і лічыцца адным з самых старажытных сведчанняў перыяду з'яўлення ўласна харвацкай мовы.

Тэкст башчанскай пліты намаляваны на аверсе банкноты ў 100 кун разам з партрэтам Івана Мажураніча.

## Тэкст 
### Арыгінальны тэкст 
ⰰⰸⱏⱌⰰⰻⱄⱀⰰⱅⰰⰳⱁⰴⱆⱈⰰⱏ
ⱁⱂⰰⱅⰴⱃⱏⰶⰻⱈⱝⱂⰻⱄⰰⱈⱏⱄⰵⱁⰾⰵⰴⰻⰶⰵ
ⰴⰰⰸⱏⰲⱏⱀⰻⰿⱃⱏⰽⱃⰰⰾⱏⱈⱃⱏⰲⱝⱅⱏⱄⱏ
ⰴⱀⰻⱄⰲⱁⱗⰲⱏⱄⰲⰵⱅⱆⱓⱆⱌⰻⱓⰻⱄⰲⰵ
ⰿⰻⰶⱆⱂⱝⱀⱏⰴⰵⱄⰻⱃⱝⰽⱃⱏⰱⱝⰲⱑⰿⱃⱝⱏⰲ
ⱌⱑⱂⱃⰱⱏⱀⰵⰱⰳⰰⱏⱂⱁⱄⰾⰲⰻⱀⱁⰴⰾⱑⰲⰰⰲⱁ
ⱅⱁⱌⱑⰴⰰⰻⰶⰵⱅⱉⱂⱁⱃⱒⰵⰽⰾⱏⱀⰻⰻⰱⱁⰻⰱⰰⰾⰰⰻⰳⰵ
ⰲⰰⰼⰾⰻⱄⱅ&#x0483;ⰻⰻⱄⱅ&#x0483;ⰰⱑⰾⱆⱌⰻⱑⰰⱞⱀⱏⰴⰰⰻⰾⰵⱄⱑⰶⰻⰲⰵ
ⱅⱏⱞⱉⰾⰻⰸⱝⱀⰵⰱ&#x0483;ⱁⰳⰰⰰⰸⱏⱁⱀⱝⱅⱏⰴⰱⱃⱉⱜⱅⱏⰸⱏ
ⰴⱝⱈⱏⱌⱃ&#xa66F;ⱑⰽⱏⰲⱏⱄⰻⱅⰻⱄⰲⱉⰵⱓⰱⱃⱝⱜⱄⱏⰴⰵⰲ
ⰵⱅⰻⰲⱏⰴⱀⰻⰽⱏⱀⰵⰸⰰⰽⱉⱄⱏⱞⱏⱝⱉⰱⰾⰰⰾ
ⰰⱓⱋⱝⰳⱉⰲⱏⱄⱆⰽⱏⱃⱝⰻⱀⱆⰻⰱⱑⱎⰵⰲⱏⱅⰾⱜⱞ
ⱜⰽⱆⰾⱝⱉⱉⰵⱆⱓⰾⱆⱌ&#xa66F;ⱜⱓⰵⰾⰻⱉ

### Транслітарацыя на лацінку 
# A[ZЪ VЪ IME O]TCA I S(I)NA [I S](VE)TAGO DUHA AZЪ
# OPAT[Ъ] DRŽIHA PISAHЪ SE O LEDI[N]Ě JuŽE
# DA ZЪVЪNIM[I]RЪ KRALЪ HRЪVATЪSKЪÏ [VЪ]
# DNI SVOJĘ VЪ SVETUJu LUCIJu I S[VEDO]-
# MI ŽUPANЪ DESIMRA KRЪ[BA]VĚ MRA[TIN]Ъ VЪ L(I)-
# CĚ PR(I)BЪNEBŽA [S]Ъ POSL[Ъ] VIN[OD](O)LĚ [ĚK](O)VЪ V(Ъ) O-
# TOCĚ DA IŽE TO POREČE KLЪNI I BO(G) I BÏ(=12) AP(OSTO)LA I G(=4) E-
# VA(N)J(E)LISTI I S(VE)TAĚ LUCIĚ AM(E)NЪ DA IŽE SDĚ ŽIVE-
# TЪ MOLI ZA NE BOGA AZЪ OPATЪ D(O)BROVITЪ ZЪ-
# DAH CRĚKЪVЪ SIJu I SVOEJu BRATIJu SЪ DEV-
# ETIJu VЪ DNI KЪNEZA KOSЪМЪTA OBLAD-
# AJuĆAGO VЪSU KЪRAINU I BĚŠE VЪ TЪ DNI M-
# IKULA VЪ OTOČЪCI [SЪ S]VETUJu LUCIJu VЪ EDINO

### Тэкст на сучаснай харвацкай 
# Ja, u ime Oca i Sina i Svetoga Duha. Ja
# opat Držiha pisah ovo o ledini koju
# dade Zvonimir, kralj hrvatski u
# dane svoje svetoj Luciji. Svjedoče
# mi župan Desimir u Krbavi, Martin u Li-
# ci, Piribineg u Vinodolu i Jakov na o-
# toku. Da tko poreče, nega ga prokune i Bog i 12 apostola i 4 e-
# vanđelista i sveta Lucija. Amen. Neka onaj tko ovdje živi,
# moli za njih Boga. Ja opat Dobrovit zi-
# dah crkvu ovu sa svoje dev-
# etero braće u dane kneza Kosmata koji je vl-
# adao cijelom Krajinom. I bijaše u te dane Mi-
# kula u Otočcu sa svetom Lucijom zajedno.

### Пераклад на беларускую 
# У імя Айца і Сына і Святога Духа, я
# абат Држыха, напісаў гэта аб зямлі, якую
# даў Званімір, харвацкі кароль, у
# яго дні Святой Луцыі. І свед-
# кі [былі] жупан Дэсімір у Крбаве, Марцін у Лі
# цы, Пірыбінег у Вінадоле і Якаў на во-
# страве. Хто будзе адмаўляць гэта, да пракляне яго і Бог і 12 апосталаў і 4 е-
# вангелісты і Святая Луцыя. Амінь. Хто бы ні жыў тут
# малі за іх Бога. Я, абат Добравіт, пабу-
# даваў гэту царкву з дзевя-
# ццю братамі ў дні князя Космата, які ўла-
# дарыў усім краем. І ў тыя дні Мі-
# калай з Аточаца аб'яднаўся са Святой Луцыяй.

## Спасылкі 
* *Darko Zubrinic*. The Baska tablet — precious stone of Croatian literacy 
* http://www.svkri.hr/izlozbe/baskatablet.html 

Катэгорыя:Глаголіца
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Харватыі
Катэгорыя:Харвацкая мова
Катэгорыя:Стараславянская мова
Катэгорыя:Крк (востраў)