Яцак Мальчэўскі

**Яцак Мальчэўскі** (; 14 ліпеня 1854, Радам, Царства Польскае, Расійская імперыя ― 8 кастрычніка 1929, Кракаў, Польшча) ― польскі мастак, адна з галоўных постацяў польскага сімвалізму.

## Біяграфія 
Паходзіў з збяднелай шляхецкай сям'і. У 13 гадоў бацькі аддалі хлопчыка ў сям'ю дзядзькі, які выбраў добрых настаўнікаў пляменніку, сярод якіх быў пісьменнік Адольф Дыгасінскі. Значны ўплыў на свядомасць юнака аказалі ідэі польскага месіянізму і польскага патрыятызму, характэрныя для польскай эпохі рамантызму.

У сямнаццацігадовым узросце хлопца адправілі ў Кракаў, дзе ён працягваў навучанне ў гімназіі, а ў вольны час займаўся ў Кракаўскай акадэміі мастацтваў. Сярод яго настаўнікаў быў Ян Матэйка, які параіў таленавітаму юнаку вучыцца жывапісу. Мальчэўскі пачаў асвойваць жывапіс, а завяршыў мастацкую адукацыю навучаннем у Школе мастацтваў у Парыжы.

Удзельнічаў у археалагічнай вандроўцы, арганізаванай графам Каралем Лянцкаронскім у Памфілію, Пісідыю, Грэцыю, куды яны выправіліся ў пачатку верасня 1884 г. У 1885 годзе знаходзіўся ў Мюнхене.

Увосень 1887 года вярнуўся на радзіму. У тым жа годзе ажаніўся.

У 1880 г. наведаў Італію, потым Галіцыю, Львоў.

Мальчэўскі быў прафесарам два тэрміны (1896-1900 і 1912-1921).

У 1897 г. Мальчэўскі быў заснавальнікам мастацкай суполкі «Sztuka» («Мастацтва») разам з іншымі майстрамі, сярод якіх: Тэадор Аксентовіч, Юзаф Магофер, Станіслаў Выспянскі. Суполка праіснавала доўга — да 1950 года.

Пасля канфлікту з мастаком Юльянам Фалатам ён пакінуў акадэмію і змяніў некалькі месцаў жыхарства. Меў некалькі выставак, у тым ліку ў Львове (1903).

У апошні год жыцця мастак страціў зрок. Памёр 8 кастрычніка 1929 года.

## Творчасць 
Вялікі ўплыў на мастацкую свядомасць мастака аказалі смерць бацькі ў 1884 годзе, пасля якой ён пачаў даследаваць смерць як з'яву ў жыцці чалавека, і смерць маці ў 1898 годзе.

Творчасць мастака — пейзажы і касцюмаваныя партрэты, сімвалічныя кампазіцыі, арыгінальныя інтэрпрэтацыі рэлігійных сюжэтаў, шматлікія аўтапартрэты.

Яго хвалявалі тэмы «мастак і муза», «мастак і яго натхненне». Спробы асэнсаваць гэта былі як у вобразах іншых мастакоў (партрэт Адама Асныкі з музай), так і ў аўтапартрэтах.

Не маючы прывабнай знешнасці, мастак, тым не менш, пакінуў некалькі незвычайных аўтапартрэтаў, як у рэлігійных кампазіцыях («Хрыстос і Пілат», «Хрыстос у Эмаўсе»), так і ў касцюмаваных партрэтах (у даспехах) або з бытавой афарбоўкай. І паказаў, што любы чалавек можа быць значным і прывабным.

Далёкі ад дэкаратыўнасці Станіслава Выспянскага і мадэрну як такога, Мальчэўскі зачапіў глядацтва цікавымі кампазіцыямі сымьалічнай афарбоўкі, дзе распрацаваў праблему перадачы нацыянальных традыцый ад мёртвых да жывых.

## Асноўныя працы 
* «Паўстанне ў шахце», 1882
* «Арыштанты на этапе», 1883
* «Інтрадукцыя», 1890
* «Меланхолія», 1890–1894
* «Святы вечар у Сібіры», 1892
* «Бязвыходная сітуацыя», 1895–1897
* «Мае жыццё, дзяцінства»
* «Анёлу, я пайду за табою»
* «Спакой у кайданах», 1899
* «Дворык у звярынцы, Кракаў»
* «Геркулес на ростанях»
* «Ідылія»
* «Развітанне»
* «Пейзаж з Тобіям і анёлам»
* «Сланечнікі»
* «Рыбалка з русалкаю»
* «Зімовы пейзаж»
* «У момант стварэння спячай гарпіі», 1901
* «Саламея чакае, пакуль адсякаюць галаву Св. Яну Хрысціцелю»
* «Вяртанне блуднага сына»
* «Маё жыццё. Мая душа»
* «Натхненне мастака»
* «Маё жыццё. Вяртанне»
* «Анёл і пастушок І», 1903
* «Анёл і пастушок II»
* «Атручаны калодзеж. Хімера», 1906
* «Мае мадэлі»
* «Смерць Алены», 1907
* «Смерць завітала» або «Танатас»
* «Аўтапартрэт з палітрай»
* «Аўтапартрэт з сатырам»
* «Аўтапартрэт і Эрынія», 1910
* «Аўтапартрэт і маладая смерць», 1910
* Піфія Мальчэўскага, 1917
* «Ніка, багіня перамогі»
* «Жонка мастака і два фаўны»
* «Сівы фаўн»
* «Circulys vitiosus».

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Польшчы
Катэгорыя:Сімвалісты