Лілія Іванаўна Яноўская

**Лілія Іванаўна Яноўская**, па нараджэнні **Рабецкая** () — беларуская альпіністка. Жыве ў Канадзе. У 2022 годзе стала найстарэйшай жанчынай у гісторыі, якая ўзышла на К2; гэты рэкорд зафіксаваны Guinness World Records. Guinness таксама адзначае яе як найстарэйшую жанчыну, якая здзейсніла звязку Эверэст + К2. У 2023 годзе яна стала найстарэйшай жанчынай, якая ўзышла на Дхаўлагіры, а ў 2025 годзе — найстарэйшай жанчынай, якая ўзышла на Анапурну I , самую рызыкоўную для ўзыходжання паводле паказчыку смяротнасці вяршыню планеты. На пачатак 2026 году яна скарыла 9 з 14 «васьмітысячнікаў» — горных вяршыняў планеты, якія маюць вышыню большую за 8000 метраў над узроўнем мора**: Чо-Айю** (2019), **Манаслу,** (2021), **Эверэст** (2022)**,** К2 (**Чагары**, 2022) **Гашэрбрум II** (2022), **Дхаўлагіры** (2023), **Лхоцзэ** (2023), **Макалу** (2024), і **Анапурну** (2025), і працягвае рыхтавацца да ўзыходжанне на пазасталыя. На ўсіх скораных вяршынях разгортвае нацыянальны бела-чырвона-белы сцяг.

## Біяграфія 
Скончыла матэматычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, пазней атрымала другую адукацыю ў галіне фінансавага аналізу. У 1998 годзе разам з сям’ёй эмігравала ў Канаду. Цяпер лічыць Канаду другім домам, краінай, якая дала ёй магчымасць раскрыцца, хадзіць у горы, займацца ўлюбёнай справай. Пасля пераезду разам з мужам развівала сямейны бізнес у сферы апрацоўкі драўніны і вырабу падлогавых пакрыццяў. Спачатку сям’я жыла ў раёне Таронта, пазней — у Оквіле.

Да сур’ёзнага спорту Яноўская прыйшла ў сталым узросце. Яна пачынала з ёгі, пілатэсу, трэнажорнай залы, бега, скалалажання ў памяшканні і на натуральным рэльефе. Пераломным момантам стаў уласны выклік: да 50-годдзя прабегчы марафон і падняцца на гару Кіліманджара (самая высокая вяршыня Афрыкі, 5985 метраў). У выніку яна прабегла тры марафоны і ў 2011 годзе ўзышла на Кіліманджара разам з малодшай дачкой Дар’яй.

= Пачатак альпінісцкай кар’еры =
Да пераходу на васьмітысячнікі Лілія Яноўская ўжо мела досвед узыходжанняў у розных горных сістэмах. Сярод вяршыняў, якія згадваюцца ў публікацыях пра яе, — Матэргорн, Піка-дэ-Арысаба, Аканкагуа, а таксама іншыя вяршыні ў Альпах, Андах і Гімалаях. Яна актыўна займалася ледалазствам і скалалазаннем, што стала асновай для пераходу да вышыннага альпінізму

У 2018 годзе яна разам з Дар’яй узышла на Ама-Даблам, а ў 2019 годзе Яноўская ўзышла на Чо-Айю — свой першы васьмітысячнік. У 2021 годзе яна ўзышла на Манаслу .

= Эверэст =
Першая спроба ўзыходжання на Эверэст у 2021 годзе была перапыненая з-за заражэння COVID-19 у базавым лагеры. У 2022 годзе Яноўская вярнулася на гару і 14 мая дасягнула вяршыні разам з дачкой Дар’яй. У канадскай прэсе гэта ўзыходжанне адзначалася і як асабістае дасягненне Ліліі Яноўскай, і як рэдкі прыклад сумеснага ўзыходжання маці і дачкі на Эверэст. У матэрыяле The Highlander яна была названа найстарэйшай канадскай жанчынай, якая ўзышла на Эверэст .

У аўтарскім мемуарным тэксце для *Toronto Life* Яноўская падрабязна апісала экспедыцыю на К2: цяжкі падыход да базавага лагера праз Каракарум, выхад праз лагеры 1-4, праход праз небяспечны ўчастак Bottleneck, выкарыстанне дадатковага кіслароду вышэй за 7000 метраў і начны штурм вяршыні. Яна пісала, што на момант узыходжання не імкнулася да сусветнага рэкорду як мэты самой па сабе, але пасля вяртання даведалася, што стала рэкардсменкай.

= Лхоцзэ і Дхаўлагіры =
24 мая 2023 года Яноўская ўзышла на Лхоцзэ, чацвёртую па вышыні гару свету. 30 верасня 2023 года яна дасягнула вяршыні Дхаўлагіры. Пасля гэтага ўзыходжання яе назвалі найстарэйшай жанчынай, якая ўзышла на Дхаўлагіры. Гэта пацвердзілі і профільныя гімалайскія рэсурсы, і афіцыйныя паведамленні на яе ўласным сайце  .

= Макалу і Анапурна I =
6 мая 2024 года Яноўская ўзышла на Макалу, якая стала яе восьмым васьмітысячнікам. У красавіку 2025 года яна ўзышла на Анапурну I, якая стала дзявятым васьмітысячнікам у яе спісе. Профільныя аглядальнікі сезону і яе ўласны сайт адзначылі, што гэтым узыходжаннем яна стала найстарэйшай жанчынай, якая дасягнула вяршыні Анапурны I   .

= Грамадская і сімвалічная роля =
У публічных паведамленнях пра Лілію Яноўскую неаднаразова падкрэсліваецца яе беларускае паходжанне і канадскае грамадзянства, і адзначаецца, што на вяршынях яна ўзнімае бел-чырвона-белы сцяг разам з канадскім. Яна сама адкрыта гаварыла, што Беларусь сфармавала яе як асобу, а Канада дала ёй магчымасць рэалізаваць сябе як альпіністку. Такім чынам, яе публічны вобраз звязаны не толькі са спортам, але і з беларускай прысутнасцю ў свеце .

## Крыніцы