Гайцюнішкі

**Гайцюні́шкі** (, ) — вёска ў Воранаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Канвелішскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 18 км на паўночны ўсход ад Воранава, 6 км ад чыгуначнай станцыі Беняконі.

На рацэ Жыжма каля вёскі Гайцюнішкі створана сажалка. На паўднёвым захадзе ад вёскі ў Жыжму ўпадае рака Войшалка.

## Назва 
Назва паселішча згаданая ў 1567 г.: "...з ыменья своего Кгойтенишокъ въ повете Лидскомъ". Ранейшая форма аднаўляецца як *Gaiteniškės*.

## Гісторыя 
Вядомыя з XVI стагоддзя, паводле інвентара 1565 года маёнтак належаў Рымшам і складаўся з двара і гаспадарчых пабудоў. У двор уваходзілі тры жылых дома, стайні і гароды. Гаспадарчыя пабудовы, агароджаныя дылямі, мелі двое весніц (варот).

У XVII стагоддзі Гайцюнішкі належаць Нонхартам. Нявядома адкуль гэты род паходзіў і як па сапраўднаму гучала прозвішча. Іх лічылі курляндскай шляхтай, таму што іх прозвішча выглядала як курляндскае. Два родных брата, Пётр і Станіслаў Нонхарты, за вялікія заслугі перад краінай у часе ваенных дзеяняў з Масквой і шведамі, у 1590 годзе атрымалі пацвярджэнне сваяго дваранства, якое яны мелі раней ад імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі. Быў таксама падтверджаны іх герб: «Срэбны якар на чырвоным полі».

Пётр Нонхарт, ажаніўшыся з пратэстанткай Падбярэзскай, займеў пасады віленскага гараднічага і будаўнічага. Як высокакваліфікаваны прафесіянал, быў адпаведна ацанёны і атрымаў Гайцюнішкі. Верагодна, што адзіная дачка Пятра, Сузана, выйшла замуж за Юрыя Храптовіча (1586—1650), ваяводу навагародскага, і перадала яму ў пасаг Гайцюнішкі. Пасля Юрыя, Гайцюнішкі атрымаў у спадчыну яго старэйшы сын Адам Храптовіч, жанаты з Альжбетай Ісайкоўскай.

Пасля Храптовічаў гэтая маёмасць дасталася Шротэрам герба «Любіч», шляхце інфляндскага паходжання, і калі Гайцюнішкі дасталіся Путкамерам. Хутчэй за ўсё гэта быў пасаг Дароты Шротэр, другой жонкі Ваўжынца Путкамера, стольніка інфлянцкага. На пачатку XIX стагоддзя, а можа і раней Гайцюнішкі ўжо былі маёмасцю фон дэр Остэн-Сакенаў. Вераніка Остэн-Сакен, якая выйшла замуж у 1830 годзе за Адама Рымшу герба «Газдава», атрымала маёмасць як свой пасаг. Пасля Веранікі і Адама, усё гэта атрымала ў спадчыну іхняя дачка Алена, жонка Рамуальда Рымшы. Перадапошнім уладальнікам Гайцюнішак быў сын Алены і Рамуальда — Эдвард Рымша (1863—1937), жанаты з Янінай Лавенецкай. Апошнімі ўладальніцамі маёнтка былі яго дзве дачкі: Алена (нарадзілася 19.02.1911 г., была замужам за Янам Гаштаўт-Ажынскім) і Соф'я (нарадзілася 23.06.1913 г., жонка Напалеона Сянкевіча).

## Насельніцтва 
## Славутасці 
* Дом-крэпасць Нонхартаў (1613)
* Капліца-пахавальня (1633)
* Парк (XIX ст.)

## Галерэя 

Выява:Hajciuniški, Nonhart. Гайцюнішкі, Нонгарт (1911).jpg|Дом-крэпасць, 1911
Выява:Hajciuniški. Гайцюнішкі (1915).jpg|Дом-крэпасць, 1915
Выява:Hajciuniškaŭski zbor. Гайцюнішкаўскі збор (J. Bułhak, 1929).jpg|Капліца-пахавальня, 1930-я 
Выява:Hajciuniški. Гайцюнішкі (J. Bułhak, 1934).jpg|Капліца-пахавальня, 1934 

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Лаўрэш Л. Гайцюнішкі // Наша Слова, № 726. 
* *Лаўрэш Л.* Страчаная цывілізацыя: Гайцюнішкі і суседнія Падварышкі // Новы Замак. 2025. № 14. С. 198–213.
** Энцыклапэдыя Гісторыі Беларусі. Мінск. 1994&nbsp;°C.452
** Zenon Skuza, Krystyna Wojda. Szlakiem Adama Mickiewicza po Białorusi. Warszawa, 1997. S.37-40.
** «Ziemia Lidzka» 1998 № 30-31. S. 21-22.
** Якимович Ю. И. Зодчество Белоруссии XVI — середина XVII в. Минск, 1991. C. 77.

## Спасылкі 
* radzima.org

Катэгорыя:Канвелішскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Воранаўскага раёна