Фёдар Аляксандравіч Крамер

**Фёдар Аляксандравіч Крамер** або **Тэадор Хрысціянавіч Крамер** () — расійскі гарадскі архітэктар, аланецкі і мінскі .

Дваранін Фёдар Хрысціянавіч Крамер згаданы ў алфавітным спісе дваранскіх родаў Аланецкай губерні.

## Біяграфія 
### Адукацыя і праца механікам 
Скончыў Імператарскую Акадэмію мастацтваў.

12 мая 1763 года ў Цвяры здарыўся вялікі пажар, драўляны, за выключэннем некалькіх каменных цэркваў, горад згарэў амаль цалкам — 852 двары з 900, а цэнтральная частка спрэс. Над аднаўленнем горада працавала вялікая каманда архітэктараў і інжынераў пад кіраўніцтвам , сярод іх, напэўна, і Фёдар Крамер. У Цвяры ён меў магчымасць пераняць унікальны досвед рэканструкцыі цэлага горада, першы ў гісторыі расійскага горадабудаўніцтва. Рэгулярны генеральны план Цвяры стаў узорам для многіх перапланіровак гарадоў Расійскай імперыі ў кацярынінскі час.

### Праца ў Петразаводску 
З Цвяры Фёдара Крамера адправілі ў Петразаводск для перабудовы . Крамер стаў губернскім механікам, затым аланецкім , імаверна, за поспехі ў праектаванні і будаўніцтве шматлікіх завадскіх і цывільных аб’ектаў, у тым ліку Гасцінага двара, а таксама рэканструкцыю ў 1789 годзе .

На гэтай пасадзе Фёдар Крамер служыў у 1787—1793 гадах бараў удзел у рэканструкцыі , якую праводзіў . Яны пабудавалі цэхі па перыметры ўчастка такім чынам, што ўтварыўся комплекс са сценамі і вежамі, які нагадваў звонку замак. Улічваючы цэнтральнае у горадзе размяшчэнне завода, Гаскойн пастараўся надаць характару прамысловых карпусоў больш цывільнае гучанне.

Будынкі XVIII ст. на тэрыторыі сучаснага завода страчаны, але захаваўся так званы Дом горнага начальніка, які таксама пабудаваны па праекце аднаго з трыа архітэктараў Гаскойн-Бярэзін-Крамер, але хто менавіта аўтар, пакуль не вызначана.

#### Комплекс будынкаў на Круглай плошчы 
У 1788 годзе  была рэканструявана па ініцыятыве цывільнага губернатара Г. Р. Дзяржавіна для размяшчэння ў будынках губернскіх устаноў. Праект рэканструкцыі ў 1785 годзе распрацаваў губернскі архітэктар, выпускнік Пецярбургскай Акадэміі мастацтваў, Міхаіл Кісельнікаў. Будаўніцтва вёў губернскі архітэктар Фёдар Крамер. Гасціны двора ўяўляў сабой манументальны каменны двухпавярховы будынак з адкрытымі на вуліцу аркадамі, вырашаны ў стылі класіцызму.

Гандлёвыя і складскія памяшканні, аб’яднаныя адкрытымі галерэямі, размяшчаліся па перыметры сцен у два ярусы, агароджай верхняга служылі каменныя балюстрады. Галоўны фасад будынка Гасцінага двара, найбуйнейшага гандлёвага цэнтра горада, увагнутай дугой утвараў невялікую Гандлёвую плошчу, аддзеленую ад праезнай часткі вуліцы пешаходным бульварам. Дзякуючы свайму прызначэнню, а таксама характэрнаму архітэктурным вобразу, Гасціны двор панаваў на галоўнай вуліцы Петразаводска да 1940-х гадоў, калі быў разбураны падчас Вялікай Айчыннай вайны]]
У 1791 годзе Ф. Крамер стварыў праект самага вялікага прыватнага каменнага будынка горада на той час — дома Бекранёва, санкт-пецярбургскага купца  і сына  (1794—1796) .

Двухпавярховы дом размясціўся на нарожным участку, значным у горадабудаўнічым плане, бо фарміраваў кут будучай  і фіксіраваў кірункі галоўных вуліц цэнтральнай часткі Петразаводска — Пецярбургскай (Марыінскай, ), Петрапаўлаўскай (Саборнай, ) і цяперашняй Пушкінскай. У той час ён знаходзіўся за мяжой горада і займаў тэрыторыю ад р. Свіслач да сучаснай вуліцы Захарава. Дасюль будынак не захаваўся.

#### Троіцкі манастыр базыльянак 
Быў аўтарам праекту мураванага манастырскага будынку, які быў узведзены ў 1799—1800 гадах.

Манастырскі корпус яўляў сабой двухпавярховы, П-падобны ў плане, накрыты двухсхільным дахам будынак. Сіметрычны галоўны фасад быў падзелены карнізным поясам на два ярусы (ніжні апрацаваны рустам) і раскрапаваны трыма рызалітамі, завершанымі трохкутнымі франтонамі. Рытм фасадаў ствараўся прамавугольнымі аконнымі праёмамі (у бакавых рызалітах завяршаліся сандрыкамі). Памяшканні перакрытыя крыжовымі, калідоры — цыліндрычнымі скляпеннямі. Інтэр’еры на першым паверсе ўсходняга крыла былі ўпрыгожаныя насценнай размалёўкай, некаторыя з фрэсак часткова захаваліся пад слоем пазнейшага пабелу.

Пасля пажару 1809 года быў перабудаваны архітэктарам М. Чахоўскім.

#### Дом віцэ-губернатара 
Ф. Крамер быў аўтарам праекту перабудовы свецкай шасцігадовай школы, першапачаткова пабудаванай як езуіцкі калегіум, пад Дом мінскага віцэ-губернатара ў стылі класіцызм у 1799 годзе. Пры перабудове будынак страціў архітэктурны дэкор XVIII стагоддзя, у тым ліку і вежу з купалам.

#### Гасціны двор ў Мінску 
Праект будынка паўночна-усходняй часткі комплексу мінскага гасціннага двара быў рэалізаваны Ф. Крамерам у канцы XVIII стагоддзя ў стылі класіцызм. Ён змешчаны ў «Атласе Мінскай губерні 1800 года».

## Літаратура 
* *Готин А. А.* Градостроительное развитие города Минска: 1796—1797 гг. // Республиканская строительная газета № 46, 2010. — С. 11;
* *Готин А. А.* Градостроительное развитие города Минска: 1797—1799 гг. // Республиканская строительная газета № 3, 2011. — С. 15;
* *Готин А. А.* Градостроительное развитие города Минска: 1800—1802 гг. // Республиканская строительная газета № 10, 2011. — С. 12;
* *Данилович И.* Первый архитектор // TAXI: журнал № 4, 2012. ― С. 68―70;
* *Денисов В.* В память о Магдебургском праве // where Minsk № 11(131), ноябрь 2016. — С. 42;
* *Савицкий И. В.* Ведение Дворянской родословной книги в Олонецкой губернии, 1791—1841 гг. / И. В. Савицкий; М-во образования Рос. Федерации, М-во здравоохранения Респ. Карелия, Петрозавод. гос. ун-т. — Петрозаводск: Изд-во Петрозавод. гос. ун-та, 2000. — 142 с.; 20 см; — ISBN 5-8021-0120-2
* 

Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Аланецкія губернскія архітэктары
Катэгорыя:Архітэктары XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Петразаводска
Катэгорыя:Мінскія губернскія архітэктары