open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Івашка Ільініч

**Івашка Ільініч**, або **Іван Іллініч** (каля  — каля ) — вялікалітоўскі дзяржаўны і ваенны дзеяч, першы вядомы прадстаўнік роду Ільлінічаў герба «Корчак». Староста ваўкавыскі, канюшы віцебскі (1473), намеснік драгічынскі (каля 1475), віцебскі (1481), смаленскі (1486—1490).

## Біяграфія 
Лічыцца, што прозвішча Івашкі і яго антрапанімічнага паходжання, т.б. адсылае да іх продка, невядомага Іллі. Паходжанне роду дыскусійнае. Упершыню Івашка Іллініч згадваецца ў бітве пад Хойніцамі (18.9.1454), якая скончылася перамогай Ордэна. За выратаванне ад палону караля і вялікага князя Казіміра Ягелончыка Івашку было нададзена Ваўкавыскае староства, а таксама рыцарства з гербам «Корчак».

Верагодна, Івашка ужо ў маладосці перайшоў у каталіцтва. У 1473 годзе прызначаны канюшым віцебскім, каля 1475 года заняў урад намесніка драгічынскага, у 1482 — віцебскага, у 1486—1490 гадах быў намеснікам смаленскім. У 1470 годзе сястра Івана — Барбара, удава па пане Алехне Давойне, перадала брату маёнтак нябожчыка мужа Тарасава пад Мінскам. У 1477 годзе Івашка прадаў Тарасава пісару Ваську Любічу. У 1487 годзе абмяняў бацькаў маёнтак на дзяржаўны Чарнаўчыцы у Берасцейскім павеце.

Першым шлюбам быў жанаты з дачкой пана Кезгайлы Валімонтавіча. Другім шлюбам з Ганнай, удавой пана Юшкі Гойцавіча, дачкой віленскага ваяводы Яна Даўгірда. Запісам ад 1481 года Ганна перадала Іллінічу трэцюю частку сваіх маёнткаў, бацькоўскіх і падораных першым мужам — Лынтупы і Рэпухаў.

Пад канец жыцця Іван Іллініч набыў мястэчка Мір у Навагрудскім павеце (па іншай інфармацыі Мір перайшоў да сына Івашкі — Юрыя). Напэўна, Ганна Даўгірдаўна перажыла Івана. У гэтым шлюбе Івашка Іллініч меў двух сыноў, ад якіх пайшлі дзве галіны роду Іллінічаў — старэйшы Мікалай Іванавіч (каля 1470 — пасля 1500) і малодшы Юрый Іванавіч (? — 1526), а таксама дачку Ганна, якая была замужам за Дабрагостам Нарбутавічам.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Нарбут А. Н.* Генеалогия Белоруссии. — М., 1994. — Вып. 2. — С. 152—153.
* *Niesiecki K.* Herbarz Polski. — Lipsk, 1893. — T. IV. — S. 401.

Івашка
Катэгорыя:Намеснікі віцебскія
Катэгорыя:Намеснікі смаленскія
Катэгорыя:Старосты драгічынскія
Катэгорыя:Старосты ваўкавыскія
Апостальская нунцыятура ў Беларусі

**Апостальская нунцыятура Святога Прастола ў Рэспубліцы Беларусь** — дыпламатычнае прадстаўніцтва (пасольства) Святога Прастола ў Рэспубліцы Беларусь. Утворана ў 1992 годзе, калі Беларусь усталявала дыпламатычныя адносіны са Святым Прастолам.

## Гісторыя 
Апостальская нунцыятура, пастаяннае дыпламатычнае прадстаўніцтва Святога Прастола ў Беларусі, была заснавана Апостальскай граматай Папы Яна Паўла II «Qvantam tandem» 11 лістапада 1992 года, у дзень афіцыйнага ўсталявання дыпламатычных адносін паміж Святым Прастолам і Рэспублікай Беларусь.

Пасля ўтварэння нунцыятура некаторы час знаходзілася ў Ватыкане. 18 мая 1994 года рэзідэнцыя нунцыя была перанесена ў Мінск і часова размешчана ў гасцініцы «Беларусь», вул. Старажоўская, 15. Затым нунцыятура пераехала ў памяшканне па адрасе вул. Заслаўская, 25. З лютага 1997 года месцам знаходжання Апостальскай нунцыятуры з’яўлялася арандаванае памяшканне па вул. Валадарскага 6. 4 кастрычніка 2017 года адбылося ўрачыстае адкрыццё новага будынку нунцыятуры па праспекце Незалежнасці, 46Д.

Першым нунцыем у Беларусі стаў Габрыэль Мантальва Ігера. 21 мая 2020 года Папа Францішак прызначыў новым Апостальскім нунцыем у Беларусі харвацкага арцыбіскупа-наміната Антэ Ёзіча

## Нунцыі 
* Габрыэль Мантальва Ігера (17 красавіка 1993 года — 1994 год)
* Агасціна Маркета (18 мая 1994 года — 1996 год)
* Дамінік Грушаўскі (15 красавіка 1996 года — 28 ліпеня 2001 года)
* Іван Юркавіч (28 ліпеня 2001 года — 22 красавіка 2004 года)
* Марцін Відавіч (15 верасня 2004 года — 15 ліпеня 2011 года)
* Клаўдзіа Гуджэроці (15 ліпеня 2011 года — 13 лістапада 2015)
* Габар Пінтэр (13 мая 2016 года — 21 мая 2020 года)
* Антэ Ёзіч (21 мая 2020 года — 28 чэрвеня 2024 года)
* Іньяцыа Чэфалья (з 25 сакавіка 2025 года)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт нунцыятуры 
* Nunciature to Belarus 
* Apostolic Nunciature Belarus

Катэгорыя:Каталіцтва ў Беларусі
Беларусь
Катэгорыя:Дыпламатычныя прадстаўніцтвы ў Мінску
Катэгорыя:З’явіліся ў 1992 годзе
Катэгорыя:1994 год у Мінску
Катэгорыя:Апостальскія нунцыі ў Беларусі
Злата-Мораўцы

**Зла́та-Мо́раўцы** (, , ) — горад у цэнтральнай Славакіі, размешчаны ля падножжа Погранскага Інаўца на рацэ Жытава.

## Гісторыя 
Злата-Мораўцы ўпершыню згадваюцца ў 1113 годзе як Морава. У 1530 і 1634 гадах горад быў двойчы спалены туркамі. У 1735 годзе Злата-Мораўцы сталі сталіцай Тэкава. У 1894 годзе са Злата-Мораўцаў пачалі хадзіць цягнікі да Шуран. У 1919 годзе ў Злата-Мораўцах былі бязлітасныя баі паміж венгерскай Чырвонай Арміяй і чэхаславацкімі войскамі.

## Насельніцтва 
## Славутасці 
* Касцёл Міхаіла Арханёла
* Замак Мігаці
* Маўзалей Мігаці
* Раманска-гатычны манастыр Гронскі Бенядзік непадалёк
* Замак Топальч’янкі непадалёк

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Гарады Славакіі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1113 годзе
Катэхізіс Сымона Буднага

«**Катэхізіс**» () — кніга кароткіх пытанняў і адказаў на хрысціянскую тэматыку, выдадзеная 10 чэрвеня 1562 года ў Нясвіжскай друкарні філосафам і дзеячам рэфармацыйнага руху Сымонам Будным і кальвінісцкім прапаведнікам Лаўрэнцем Крышкоўскім.

Катэхізіс перавыдаваўся чатыры разы. Першы раз у польскім перакладзе ў 1563 годзе, у Стакгольме ў 1628 годзе, наступныя разы — у Мінску ў 2005 і 2012 гадах. Дагэтуль бібліятэкі Беларусі не мелі ніводнага асобніку гэтай кнігі, і з творам маглі пазнаёміцца толькі даследчыкі ў аддзеле рэдкай кнігі Нацыянальнай бібліятэкі, і толькі з яго ксеракопіяй.

## Гісторыя 
Ідэяй адукацыі «простых людзей» Сымон Будны захапіўся ў 1560 годзе ў часе працы на пасадзе прапаведніка ў Клецку. Сумесна з нясвіжскім прапаведнікам Мацеем Кавячынскім, яго братамі, кальвінісцкім прапаведнікам Лаўрэнціем Крышкоўскім Будны заснаваў  друкарню ў Нясвіжы. Грашовую дапамогу на яе ўтрыманне аказалі Мікалай Радзівіл «Чорны» і будучы канцлер вялікі літоўскі Астафій Валовіч. На загад апошняга з Вільні былі перавезеныя шрыфты Францыска Скарыны, што паскорыла з’яўленне «Катэхізіса» ўжо ў чэрвені 1562 года.

## Апісанне 
### Змест 
У сваёй прадмове да «Катэхізіса» Сымон Будны адзначае, што яго кніга выдаецца не толькі з асветніцкіх мэтаў:

Перад тэкстам было набрана прысвячэнне Мікалаю Радзівілу, ваяводзе троцкаму, Мікалаю Радзівілу, ваяводзе віленскаму, і Мікалаю Радзівілу, сыну апошняга, а таксама прадмова, якую Сымон Будны напісаў 10 чэрвеня 1562 г. у Клецку. У прысвячэнні сярод іншага ёсць рэкамендацыя Радзівілам вывучаць асновы хрысціянства не толькі на чужых мовах, але і на роднай славянскай, шанаваць тагачасную беларускую мову і клапаціцца аб развіцці культуры, адукацыі і кнігадрукавання:

Пісьменнік-палеміст рашуча асуджае імкненне Рэчы Паспалітай вывесці з ужытку «рускую мову» (старабеларускую мову) і замяніць яе польскай.

У прадмове са спасылкай на Апостал і Евангелле праводзіцца думка аб неабходнасці вывучаць асновы веры, бо нельга выратаваць душу толькі выкананнем царкоўных абрадаў і падарункамі духавенству. Не зважаючы на рэлігійную тэматыку, «Катэхізіс», паводле прафесара Льва Шакуна, па сваіх моўна-стылістычных асаблівасцях набліжаецца да твораў тагачаснай свецкай літаратуры Літвы, якая ўжо даволі далёка адыйшла ад царкоўнаславянскай кніжнасці.

Сярод адметных фанетычных рысаў беларускай гаворкі, якія Будны адным з першых свядома адлюстраваў у сваім творы, можна адзначыць:.

Даследчыкі прыйшлі да высновы, што гэту кнігу ў пачатку XVIII стагоддзя збіраліся перавыдаць у пятроўскай Расіі. Падрыхтоўкай выдання, як мяркуюць, кіраваў адзін з найбліжэйшых паплечнікаў Пятра I, былы рэктар Кіева-Магілянскай акадэміі Феафан Пракаповіч.

## Спасылкі 
* Прадмова да Катэхізіса  на Беларускай Палічцы

Катэгорыя:Літаратура Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Кнігі 1562 года
Катэгорыя:Гісторыя Нясвіжа
Катэгорыя:Сымон Будны
Катэгорыя:Літаратурныя творы на старабеларускай мове
Іван Юркавіч

**І́ван Ю́ркавіч** (; нарадзіўся 10 чэрвеня 1952, Качэўе, Славенія) — рымска-каталіцкі дзеяч, тытулярны архібіскуп Крбавы.

## Біяграфія 
Паводле паходжання славенец. У 1978 годзе скончыў вывучэнне багаслоўя. Святарскія пасвячэнні прыняў 29 чэрвеня 1977. Вывучаў дыпламатыю ў Папскай Царкоўнай Акадэміі. 1 мая 1984 накіраваны на дыпламатычную службу Ватыкану. Надалей сакратар Апостальскай нунцыятуры ў Рэспубліцы Карэі (1984—1988), аўдытар Апостальскай нунцыятуры ў Калумбіі (1988—1992), саветнік прадстаўніцтва Ватыкана ў Расійскай Федэрацыі (1992—1996), саветнік у Дзяржаўным сакратарыяце па пытаннях Арганізацыі па бяспецы і супрацоўніцтву ў Еўропе (АБСЕ).

Падчас сваёй службы ў Маскве быў таксама прафесарам кананічнага права ў каледжы каталіцкага багаслоўя імя святога Тамаша Аквінскага (1993—1996), дзе ён апублікаваў наступныя свае працы: «Кананічнае права пра шлюб» (Масква, 1994); «Кананічнае права пра Народ Божы» (Масква, 1995); «Каментар да кананічных структур Каталіцкага Касцёлу» (Масква, 1995); «Лацінска-расійскі слоўнік тэрмінаў і выразаў Кодэксу Кананічнага Права» (сумесна з А. Ковалем, Масква 1995); «Кананічнае права пра народ Божы і пра шлюб» (другое выданне, Масква, 2000). 22 лістапада 2001 акрэдытаваны Апостольскім нунцыем у Беларусі, 15 верасня 2004 яго змяніў Марцін Відавіч. 22 красавіка 2004 узначаліў Апостальскую нунцуятуру ва Украіне.

Валодае італьянскай, англійскай, рускай, іспанскай, нямецкай, французскай мовамі.

## Спасылкі 
* Інфармацыя на афіцыйным сайце Апостальскае нунцыятуры ў Беларусі 
* Інфармацыя на сайце «Каталіцкая іерархія»
* Сайц Апостальскае Нунцыятуры ў Расіі 

Катэгорыя:Каталіцкія архібіскупы
Катэгорыя:Апостальскія нунцыі ў Расіі
Катэгорыя:Апостальскія нунцыі ва Украіне
Катэгорыя:Апостальскія нунцыі ў Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Папскай Царкоўнай акадэміі
Катэгорыя:Апостальскія нунцыі ва Узбекістане
Катэгорыя:Апостальскія нунцыі ў Канадзе
Катэгорыя:Каталіцкія біскупы Славеніі
Шураны

**Шураны** (да 1927 года — **Вялікія Шураны**; , ) — горад у раёне Новэ Замкі Нітранскага края на паўднёвым захадзе Славакіі.

## Гісторыя 
Археалагічныя даследаванні паказваюць, што абшар сучаснага горада заселены яшчэ ў неаліце. Упершыню горад згаданы пад 1138 годам як «villa Suran» у лісце венгерскага караля Белы II. У XIV стагоддзі пабудавана крэпасць. У 1663—1684 — пад турэцкай акупацыяй. У 1725 годзе крэпасць зруйнавана. У 1832 годзе Шураны сталі каралеўскім горадам. У 1854 годзе ў горадзе заснавана цукровая фабрыка, закрытая ў 2000 годзе. Горад быў у складзе Венгрыі да 1920 года.

## Геаграфія 
Шураны стаяць на вышыні 123 м над узроўнем мора, займаюць плошчу ў 59,812 км². Горад размяшчаецца ў Дунайскай нізіне каля ракі Нітры за 13 км ад Новых Замкаў і прыкладна за 100 км ад Браціславы.

## Дэмаграфія 
Паводле перапісу 2001 года, колькасць насельніцтва 10 491 чалавек. Нацыянальны склад: 97,28 % — славакі, 1,12 % — венгры, 0,64 % — чэхі. Рэлігійны склад: 80,02 % — рымска-каталікі, 14,76 % — людзі без належнасці да рэлігіі і 1,19 % — лютэране.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Славакіі
Ігар Аляксандравіч Валахановіч

**Ігар Аляксандравіч Валахановіч** (, в. Забалацце, Дзяржынскі раён, Мінская вобласць, БССР) — гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1999).

## Біяграфія 
Закончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1993). Працаваў настаўнікам гісторыі ў Фаніпальскай СШ № 1 (1993—1996). Пасля абароны кандыдацкай дысертацыі *Антисоветское подполье на территории Беларуси в 1944—1953 гг.: организационная структура, программно-уставные положения и основные этапы деятельности*(навуковы кіраўнік — к.г.н Алег Яноўскі) працуе ў БДУ. Даследуе гісторыю антысавецкага падпольнага руху на тэрыторыі Беларусі ў 2-й палове 1940 — пачатку 1950-х гадоў, органаў дзяржбяспекі Рэспублікі Беларусь. З 1996 cупрацоўнік цэнтральнага архіву КДБ Беларусі. Цяпер загадчык аддзелу цэнтральнага архіву КДБ Беларусі.

## Творы 
* Антисоветское подполье на территории Беларуси в 1944—1953 гг.: организационная структура, программно-уставные положения и основные этапы деятельности. Автореф. дис. на соиск. учен. степ. канд. ист. наук: 07.00.02 /БГУ/. Минск. 1999. 20 с.
* Антисоветское подполье на территории Беларуси в 1944—1953 гг. Минск. БДУ. 2002. 144, [2] с.
* Руководители органов государственной безопасности Беларуси. Краткий биографический справочник. /Составители: А. Р. Кулеш, Л. В. Пименов, И. А. Валаханович/ — Минск. Бел. Энциклопедия. 1997. — 42, [1] с.
* Тайны похоронных досье. // Спецназ: сила духа, воли и тела. Журнал для посвятивших свою жизнь служению Отечеству. (Белорусская ассоциация ветеранов подразделений специального назначения войск МВД «Честь»). № 3. 2009. С. 30―31.

## Літаратура 
* 
* Корзенко Г. В. Валаханович И. А. //Историки Беларуси в начале XXI столетия. Биобиблиографический справочник. — Мн.: «Беларуская наука»,2007. — с.56

## Спасылкі 
* Ёрш С. Рэцэнзія на кнігу Ігара Валахановіча «Антисоветское подполье на территории Беларуси в 1944—1953 гг.»

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Іван Майсеевіч Стальмашонак

**Іва́н Майсе́евіч Стальмашо́нак** (, в. Хімное Асіповіцкага раёна Магілёўскай вобласці — ) — вядомы беларускі хірург. Заслужаны ўрач Беларускай ССР (1948), аўтар навуковых работ па пераліванню крыві, брушной хірургіі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Хімнае (Хімное) Асіповіцкага раёна Магілёўскай вобласці. Закончыў медыцынскі факультэт БДУ, працаваў дырэктарам школы медсясцёр Таварыства Чырвонага Крыжа і Чырвонага Паўмесяца, асістэнтам хірургічнай клінікі Беларускага медыцынскага інстытута і дэканам яго санітарна-гігіенічнага факультэта, намеснікам дырэктара інстытута па вучэбнай частцы, загадчыкам Мінскага гарадскога аддзела аховы здароўя, начальнікам упраўлення падрыхтоўкі кадраў Наркамата аховы здароўя БССР. Быў дырэктарам Беларускага Навукова даследчага інстытута пералівання крыві (з 1937 па 1941 год і ў 1944—1954 гадах). У гады Другой Сусветнай вайны — галоўны хірург эвакашпіталяў, начальнік лячсанупраўлення Наркамата аховы здароўя БССР, пасля вайны — дырэктар Мінскага медыцынскага інстытута.

## Навуковая дзейнасць 
Асноўныя напрамкі навуковай і практычнай дзейнасці Стальмашонка — рашэнне праблем хірургічнага лячэння хвароб і пашкоджанняў стрававальнай сістэмы, асабліва стрававода, а так сама праблем службы пералівання крыві. Ён першым у Беларусі выканаў некалькі складаных аперацый на страўнікава-кішачным тракце. Актыўна спрыяў развіццю ў рэспубліцы дзіцячай хірургіі і ўдасканаленню падрыхтоўкі медыцынскіх кадраў Беларусі рознага ўзроўню.

## Узнагароды 
Заслугі І. М. Стальмашонка перад Беларуссю адзначаны не толькі ордэнамі і медалямі, але і званнямі заслужанага ўрача БССР і ганаровага грамадзяніна горада Асіповічы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Стельмашонок Иван Моисеевич (17.04.1902 — 12.01.1976 гг.)   // Віртуальны музей Слонімскага дзяржаўнага медыцынскага каледжа
* Иван Стельмашонок. Звание — народный профессор   // Сайт Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта
* Музейный комплекс «Дорога памяти» 
* Стельмашонок Иван Моисеевич   // Праект «Память народа»
* Стельмашонок Иван Моисеевич  // Праект «Память народа»

Катэгорыя:Хірургі СССР
Катэгорыя:Хірургі Беларусі
Катэгорыя:Гематолагі СССР
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Асіповічаў
Катэгорыя:Рэктары Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Медыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Афіцэры СССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Асіповіцкім раёне
Катэгорыя:Постаці беларускай аховы здароўя
Ігнацы Іваноўскі

**Ігнацы Іваноўскі** — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Староста менскі (1762—1778). Пасол на сойм 1762 года. Уладальнік Чаркасаў (Czerkasy) і Заблоці (Zabłoć).

З роду Іваноўскіх герба «Рагаля» зменены, сын Юзафа Міхала і князёўны Марыяны Жыжэмскай.

У шлюбе з Тэрэзай, дачкой Марціна Цеханавецкага герба «Дамброва», войскага мсціслаўскага, і Евы Сухадольскай, падкамаранкі мсціслаўскай. Не вядома ці быў гэта першы шлюб, або другі — пасля шлюбу з Тэафіліяй з Ільінічаў, што больш імаверна.

## Літаратура 
* Iwanowski h. Rogala odm. // Seweryn Uruski (hr.) Herbarz Szlachty Polskiej, Warszawa, 1904—1931.
* Dumin S., Rachuba A. Sikorska-Kulesza J. Сіеhanowieccy herbu Dąbrowa, DiG, 1997, ISBN 83-85490-83-3
* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej, Poznań, T.1-31, 1879—1908

Катэгорыя:Старосты менскія
Ігнацы
Катэгорыя:Дэпутаты Сойма Рэчы Паспалітай
Ігар Паўлавіч Клімаў

**Ігар Паўлавіч Клімаў**  (нар. , Светлагорск, Гомельская вобласць) — беларускі мовазнавец. Кандыдат філалагічных навук (1997), дацэнт.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 6 студзеня 1968 года ў Светлагорску.

Скончыў у 1992 годзе філалагічны факультэт БДУ, у 1995 годзе — аспірантуру пры кафедры тэарэтычнага і славянскага мовазнаўства БДУ. Абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Мова перакладу Евангелля В. Цяпінскім (графіка, арфаграфія, фанетыка)» (1997).

У 1997—1998 гадах працаваў у Гуманітарна-эканамічным недзяржаўным інстытуце, у 1999—2000 гадах у Мінскім дзяржаўным лінгвістычным універсітэце. З 2000 года дацэнт кафедры беларускай філалогіі і сусветнай літаратуры, дацэнт кафедры беларускай і замежнай філалогіі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта культуры і мастацтваў.

Сябра Міжнароднай камісіі па біблейных перакладах пры Міжнародным камітэце славістаў. Сябра Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў.

## Навуковая дзейнасць 
Напрамкі даследаванняў: гісторыя беларускай літаратурнай мовы і іншых славянскіх моў; гісторыя лінгвістыкі тэксту; праблемы біблеістыкі і медыевістыкі, сацыялінгвістыкі; сучасныя працэсы ў беларускай мове; саветалогія.

Спецыяліст па помніках старажытнага беларускага пісьменства. Паліглот (валодае ўсімі славянскімі мовамі, англійскай і нямецкай мовамі, ведае класічныя мовы).

Мае каля 30 публікацый у беларускіх і замежных навуковых выданнях.

## Бібліяграфія 
* Евангелле ў перакладзе Васіля Цяпінскага. Мінск, 2012.
* Старажытная беларуская літаратура XI—XVI стст.: Эпохі і постаці: вучэбны дапаможнік. Мінск, 2010.
* Рэфармацыя ў гісторыі літаратурных моў славян: уклад польска-беларускага і славенска-харвацкага пратэстантызму 16 ст. Мінск, 2004

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Аўтары PAL // КРАЙ — KRAJ 1—2 / 2002

Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Паліглоты
Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага
Габрыэль Мантальва Ігера

Яго Высокапраасвяшчэнства **Габрыэль Мантальва Ігера** (; , Санта-Фэ-дэ-Багата, Калумбія — , , Італія) — рымска-каталіцкі дзеяч, дыпламат. Калумбіец па нацыянальнасці, архібіскуп Мантальва доўгія гады працаваў у Дзяржаўным сакратарыяце Апостальскай Сталіцы, дзе займаўся справамі Касцёлу ва Усходняй Еўропе, у тым ліку і ў Беларусі.

## Святар 
Атрымаў навуковыя ступені бакалаўра багаслоўя і доктара кананічнага права. Вучыўся таксама ў Папскай Царкоўнай Акадэміі (дыпламатычны інстытут Святога Прастола) у Рыме. 18 студзеня 1953 быў высвечаны ў святары Архідыяцэзіі Санта-Фэ-дэ-Багата. Паступіў на дыпламатычную службу Святога Прастола 1 ліпеня 1957. Працаваў у Апостальскіх Нунцыятурах у Балівіі, Аргенціне і Сальвадоры. Пазней працаваў у Дзяржаўным сакратарыяце і Савеце па грамадскіх справах царквы.

14 чэрвеня 1974 Папа Павел VI узвёў яго ў сан тытулярнага архібіскупа Чэленэ. Абрад хіратоніі адбыўся 30 чэрвеня 1974. 14 чэрвеня 1974—1980 Апостальскі нунцый у Нікарагуа і Гандурасе. Ад 18 сакавіка 1980 Пра-нунцый у Алжыры і Тунісе і Апостальскі пасланец у Лівіі.

Пасля смерці кардынала Антоніа Саморы 3 лютага 1983, яму даручана весці ад імя Святога Прастола перамовы аб мірным рашэнні канфлікту паміж Аргенцінай і Чылі ў адносінах канала Беагле, які быў распачаты ў снежні 1978 і скончыўся падпісаннем у Ватыкане 29 лістапада 1984 «Дамовы аб міры і сяброўстве» і ўрачыстым абменам тамсама ратыфікацыйнымі граматамі 2 мая 1985.

12 чэрвеня 1986 — 24 лютага 1996 пранунуцый у Югаславіі. 17 красавіка 1993 прызначаны першым Апостальскім Нунцыем у Беларусі (па сумяшчальніцтве), выконваў свае абавязкі да 17 мая 1994. 7 снежня 1998 прызначаны Апостальскім Нунцыем у Злучаныя Штаты Амерыкі і назіральнікам пры Арганізацыі Амерыканскіх Дзяржаў (ААД), у 1997 прадстаўніком пры Сусветнай Асацыяцыі Юрыстаў (САЮ). 16 снежня 2005 скончыў дыпламатычную службу і сышоў на пэнсію. У 1993—1998 адначасова кіраваў Папскай дыпламатычнай акадэміяй у Рыме.

## Пахаванне 
5 жніўня 2006 жалобную святую Імшу ў рымскім Саборы Святога Пятра святога Пятра ўзначаліў Дзяржаўны сакратар Апостальскай Сталіцы кардынал Анджэла Садана. Каля труны архібіскупа Габрыэля Мантальва маліліся былы Апостальскі Нунцый у Беларусі архібіскуп Дамінік Грушаўскі і Апостальскі візітатар для грэка-каталікоў у Беларусі архімандрыт Сяргей Гаек.

## Спасылкі 
* Інфармацыя на сайце Апостальскае нунцыятуры ў Беларусі 
* Інфармацыя на сайце «Каталіцкая іерархія»

Катэгорыя:Каталіцкія архібіскупы
Катэгорыя:Каталіцкія біскупы Калумбіі
Катэгорыя:Апостальскія нунцыі ў Беларусі
Катэгорыя:Апостальскія нунцыі ў ЗША
Катэгорыя:Апостальскія нунцыі ў Нікарагуа
Катэгорыя:Апостальскія нунцыі ў Югаславіі
Катэгорыя:Апостальскія нунцыі ў Гандурасе
Катэгорыя:Прэзідэнты Папскай Царкоўнай акадэміі
Клаўдзіа Рангоні

граф **Клаўдзіа Ранго́ні** (;  — , Эмілія-Раманья) — нунцый (пастаянны прадстаўнік) Папы Рымскага пры двары караля Рэчы Паспалітай Жыгімонта III.

Аказаў важны ўплыў на гісторыю Расіі ў перыяд Смутнага часу (1598—1618 гг.), прадставіўшы 15 сакавіка 1604 г. самазванца Ілжэдзмітрыя I каралю Жыгімонту, як спадчынніка рускага прастола і тым самым паспрыяўшы і даўшы нагоду для пачатку польскага ўварвання 1604—1612 гг. У далейшым спрыяў шырокаму прызнанню самазванца ў Еўропе. Шырока фігуруе ў гістарычных дакументах як важны дзеяч перыяду Смуты.

## Цікавыя факты 
Рангоні — дзеючая асоба другой рэдакцыі оперы М. П. Мусаргскага «Барыс Гадуноў».

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Апостальскія нунцыі ў Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Памерлі ў Эміліі-Раманьі
Сацыялістычная партыя (Аргенціна)

**Сацыялістычная партыя** (, PS) — палітычная партыя ў Аргенціне; ў цяперашні час прытрымліваецца сацыял-дэмакратычных поглядаў.

Партыя была заснавана 28-29 чэрвеня 1896 Хуанам Хуста на з'ездзе сацыялістычных і прафсаюзных груп. У вытокаў СПА таксама стаяў сацыяліст-рэфармісты Нікалас Репетто. Сярод выбітных сацыялістычных лідараў Аргенціны быў Альфрэда Паласіас, які быў першым сацыялістычным парламентарыем ў Амерыцы (1904). У 1912 Хуста быў абраны дэпутатам Парламента Аргенціны, а ў 1924 году — сенатарам ад Буэнас-Айрэса. Ён узначальваў партыю да сваёй смерці ў 1928 годзе. З 1940-х партыя страціла частку прыхільнікаў з-за ўзнікнення хусцісіялізму, вылучалі, акрамя ўсяго іншага, патрабаванні сацыяльнай справядлівасці.

У 1918 годзе ад СПА адкалолася Камуністычная партыя Аргенціны. Пазней адбываліся і іншыя аддзяленні, найбольш вядомыя з якіх - Аргенцінская сацыялістычная партыя (з 1983 года - Сапраўдная сацыялістычная партыя; існуе і сёння, прадстаўлена адным дэпутатам) і Дэмакратычная сацыялістычная партыя (у 2002 годзе злілася з СПА). У 1972 годзе частка сацыялістычнай партыі разам з іншымі новымі групамі сфармавалі Народна-сацыялістычную партыю. У 2002 годзе некалькі партый аб'ядналіся з СПА.

З 1987 года партыя пасля працяглага перапынку прадстаўлена ў Кангрэсе, а з 2003 года — у Сенаце. Партыя карыстаецца вялікай падтрымкай у правінцыі Санта-Фе; цяперашні губернатар правінцыі — прадстаўнік партыі Гермес Біннер.

На прэзідэнцкіх выбарах 2011 лідар сацыялістычнай партыі атрымаў 16,8% галасоў на выбарах і заняў другое месца.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Палітычныя партыі Аргенціны
Катэгорыя:Палітыка Аргенціны
Марцін Відавіч

Яго Эксцэленцыя **Ма́рцін Ві́давіч** (; нарадзіўся 15 ліпеня 1953 в. Відонье, муніцыпалітэт Зажабле, Харватыя) — архібіскуп Каталіцкай царквы, дыпламат. Тытулярны архібіскуп Ніна. Апостальскі нунцый у Беларусі з 15 верасня 2004 года па 15 ліпеня 2011 года.

Пасвечаны ў святары 28 мая 1989, служыў у Спліцка-Макарскай архідыяцэзіі. Абараніў ліцэнцыят па кананічным праве. У 1983—1994 рэдактар харвацкай праграмы Радыё Ватыкана. 19 верасня 1994 паступіў на службу Апостальскай Сталіцы ў Аддзеле агульных спраў Дзяржаўнага сакратарыята. У 1994—1999 сакратар Апостальскай нунцыятуры ў Босніі і Герцагавіне, ад 2001 уваходзіць таксама ў Пастарскі савет «Peregrinatio ad Petri Sedem» (Паломніцтва да Сталіцы Св. Пятра). 15 верасня 2004 прызначаны апостальскім нунцыем у Беларусі, адначасова быў прызначаны тытулярным архібіскупам Ніна. Высвечаны на архібіскупа 21 лістапада 2004. Склаў свае абавязкі апостальскага нунцыя ў Беларусі 15 ліпеня 2011.

## Мовы 
Архібіскуп Відавіч акрамя роднага харвацкай валодае італьянскай, рускай, польскай, іспанскай і нямецкай мовамі

## Спасылкі 
* Інфармацыя на сайце «Каталіцкая іерархія»
* Інфармацыя на Catholic.By 

Катэгорыя:Каталіцкія архібіскупы
Катэгорыя:Архібіскупы Харватыі
Катэгорыя:Апостальскія нунцыі ў Беларусі
Кобец

**Кобец** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Анатолевіч Кобец — беларускі футбаліст
* Вольга Віктараўна Кобец — расійскі гісторык і юрыст.
* Канстанцін Іванавіч Кобец — савецкі і расійскі ваенны і дзяржаўны дзеяч.
* Рыгор Якаўлевіч Кобец — беларускі драматург.
* Юрый Віктаравіч Кобец (нар. 1970) — беларускі юрыст, былы намеснік Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь.
Аўгуст (тытул)

[thumb|right|150px|Старажытнарымская манета з выявай імператара [Дыяклетыяна і надпісам «аўгуст»]]
**А́ўгуст** ( — свяшчэнны, вялікі) — тытул рымскіх імператараў. Для імператрыц ужываўся тытул «аўгу́ста».

Упершыню тэрмін *«аўгуст»* быў выкарыстаны ў якасці ганаровай часткі кагномена імператара Цэзара Аўгуста. Затым фармальны тытул аўгустаў насілі наступныя рымскія імператары аж да імператара Дыяклетыяна. Пры Дыяклетыяне тытул *«аўгуст»* стаў больш фармальным, пазначаючы аднаасобнага кіраўніка імперыі, у руках якога была сканцэнтравана ўся паўната ўлады, у адрозненне ад цэзараў — малодшых суправіцелей з абмежаванымі паўнамоцтвамі.

Катэгорыя:Палітыка Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Тытулы Рымскай імперыі
Марыя дэ Куртэнэ

**Марыя дэ Куртэнэ** (;  — ) — нікейская імператрыца, рэгентка Лацінскай імперыі ў 1228 годзе.

Дачка лацінскага імператара П’ера дэ Куртэнэ і імператрыцы Іаланды дэ Эно. У 1217 ці 1218 годзе выдадзена замуж за нікейскага імператара Феадора I Ласкарыса. Шлюб гэты меў на мэце ўмацаваць мірныя адносіны паміж дзвюма дзяржавамі. Пасля смерці Іаланды дэ Эно Феадор Ласкарыс, лічачы, што жаніцьба на лацінскай прынцэсе дае яму некаторыя правы на Канстанцінопаль, пачаў падрыхтоўку да захопу горада (1220). Рэгент Лацінскай імперыі Конан Бецюнскі неадкладна адрэагаваў на пагрозу, накіраваўшы войскі ў Малую Азію. Справа ледзь не дайшла да новай вайны, але пры дзейным удзеле Марыі дэ Куртэнэ канфлікт атрымалася завяршыць мірам у 1221 годзе.

Дзяцей у шлюбе з Феадорам не было, і пасля смерці мужа Марыя вярнулася ў Канстанцінопаль. Напачатку 1228 года, пасля смерці брата — імператара Роберта дэ Куртэнэ, была абрана баронамі рэгенткай імперыі; выконвала гэтыя абавязкі да сваёй смерці ў верасні 1228 года.

Катэгорыя:Дом Куртэнэ
Катэгорыя:Жонкі візантыйскіх імператараў
Катэгорыя:Жанчыны XIII стагоддзя
Капіс Сільвій

**Капіс Сільвій** — міфічны цар Альба-Лонгі.

Яго папярэднікам і бацькам паводле Ціта Лівія быў Аціс Сільвій. У «Метамарфозах» Авідзія ён з'яўляецца пад імем Эпіт, а ў Дзіянісія Галікарнаскага згадваецца як Капет. Капіс кіраваў на працягу 28 гадоў. З сачынення Дзіянісія Галікарнаскага атрымліваецца, што гэта быў перыяд 965—937 гадоў да н.э. Пераемнікам Капіса быў яго сын Капет Сільвій.

## Літаратура 
* 
* Дзіянісій Галікарнаскі. Рымскія старажытнасці. I. 71.
* Conrad Trieber: Zur Kritik des Eusebios. I. Die Königstafel von Alba Longa. In: Hermes 29. Bd., H. 1 (1894), S. 124—142.
Яўген Віктаравіч Клімакоў

**Яўген Віктаравіч Клімакоў** (нар. , Тула, РСФСР) — беларускі дзеяч тэатра лялек. Заслужаны дзеяч культуры Беларусі (1998).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут (у 1980 годзе — тэатральны факультэт, у 1990 — аддзяленне планавання і арганізацыі тэатральнай справы). Працаваў у Міністэрстве культуры БССР (1979—1985). Прадстаўляў Беларусь у камісіі па культуры ЮНЕСКА (Балгарыя, 1982). У 1985—2022 гадах — дырэктар (у 1995—1998 — адначасова мастацкі кіраўнік) Беларускага дзяржаўнага тэатра лялек.

З'яўляўся Старшынёй дырэктараў тэатраў лялек Беларусі (з 1994), віцэ-прэзідэнтам Беларускага цэнтра УНІМА (з 1997). Дырэктар Беларускага міжнароднага фестывалю тэатраў лялек (Мінск, 1990, 1993, 1995, 1999, 2008, 2010, 2012, 2014, 2016, 2018).

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1981 года.

## Узнагароды 
* Медаль «За працоўныя заслугі» (2009).

## Літаратура 
* Тэатральная Беларусь: Энцыклапедыя: У 2 т. Т. 1. / Пад агул. рэд. А. В. Сабалеўскага. — Мн.: БелЭн, 2002. — ISBN 985-11-0255-5 (т.1).

Катэгорыя:Лялечнікі Беларусі
Амулій

**Аму́лій Сі́львій** () — легендарны цар Альба-Лонгі (у Лацыі).

Паводле легенды, Амулій пазбавіў улады свайго старэйшага брата Нумітара; асцерагаючыся помсты, ён забіў яго сына, а дачку Рэю Сільвію зрабіў вясталкай. У Рэі Сільвіі, аднак, нарадзіліся ад бога Марса блізняты Ромул і Рэм — легендарныя заснавальнікі Рыма, якія зрынулі і забілі Амулія, а Нумітара зноў зрабілі царом.

## Літаратура 
* Conrad Trieber: Zur Kritik des Eusebios. I. Die Königstafel von Alba Longa. In: Hermes 29. Bd., H. 1 (1894), S. 124—142

Катэгорыя:Рымская міфалогія
Прэтарыянская прэфектура Італіі

[thumb|right|300px|Чатыры прэтарыянскія прэфектуры, паводле *[Notitia Dignitatum*, гартуючы 400 н.э.]]

**Прэтарыянская прэфектура Італіі** () — таксама вядомая як Прэтарыянская прэфектура Італіі, Ілірыі і Афрыкі. Адна з чатырох прэтарыянскіх прэфектур пазней Рымскай імперыі. Уключала Італьянскі паўвостраў, Заходнія Балканы, Дунайскія правінцыі і частку Паўночнай Афрыкі. Цэнтрам прэфектуры быў Рым, затым Медыялан і, нарэшце, Равена.

## Гісторыя 
Прэфектура была заснавана пры падзеле Імперыі пасля смерці Канстанціна Вялікага ў 337 годзе. Першапачаткова складалася з наступных дыяцэзій: Афрыка, Італія, Панонія, Дакія і Македонія.

У 356 годзе, з заснаваннем прэтарыянскай прэфектуры Ілірыі, дыяцэзіі Панонія, Дакія і Македонія ўвайшлі ў яе склад.

Пасля падзення Заходняй імперыі ў 476 годзе, прэфектура працягвала існаваць пры Адаакры і Тэадорыху Вялікім, наступныя гоцкія каралі таксама працягвалі выкарыстоўваць рымскае адміністрацыйны падзел. Пасля гоцкіх войн Юстыніяна прэфектура Італіі зноў апынулася ў руках рымлян, але пасля лангабардскага заваявання ў 568 годзе рэшткі рымскай адміністрацыйнай сістэмы паступова зніклі і прэфектура была ператворана ў Равенскі экзархат пры імператары Маўрыкіі.

## Спіс вядомых прэфектаў прэторыя Італіі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Notitia dignitatum

Катэгорыя:Правінцыі Рымскай імперыі
Зосіма (Папа Рымскі)

**Зосіма** (; ? — ) — Папа Рымскі з 18 сакавіка 417 па 26 снежня 418. Святы Каталіцкай царквы.

## Біяграфія 
Грэк з Кападокіі, з жывой цікавасцю ўдзельнічаў у пелагіянскіх спрэчках і прыняў некалькі мер для паляпшэння нораваў духавенства. Яму прыпісваюць забарону прымаць у клір асоб несвабоднага стану (гэта значыць тых, хто звязаны якімі-небудзь сацыяльнымі абавязкамі, напрыклад, мае на выхаванні непаўналетніх дзяцей).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Папы Рымскія
Катэгорыя:Святыя паводле алфавіта
Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Катэгорыя:Кананізаваныя Папы Рымскія
Катэгорыя:Царкоўныя дзеячы V стагоддзя
Арка Траяна (Беневента)

**Арка Трая́на** (гістарычная назва — «Залатыя вароты», ) — трыумфальная арка на поўдні Італіі ў г. Беневент, узведзеная ў гонар імператара Траяна на найважнейшым скрыжаванні Апіевай дарогі, на пачатку новай Траянавай дарогі (Via Traiana) з Беневента ў Брундзізій. Збудаванне памерам 15.6 м x 8.6 м было пабудавана ў 114—117 гг., архітэктар (меркавана) Апаладор Дамаскі.

На абодвух баках атыка размешчаны адзін і той жа пасвячальны надпіс:

IMP[ERATORI] CAESARI DIVI NERVAE FILIO
NERVAE TRAIANO OPTIMO AVG[USTO]
GERMANICO DACICO PONTIF[ICI] MAX[IMO] TRIB[UNICIA]
POTEST[ATE] XVIII IMP[ERATORI] VII CO[N]S[ULI] VI P[ATRI] P[ATRIAE]
FORTISSIMO PRINCIPI SENATVS P[OPULUS]Q[UE] R[OMANUS]

Імператару, Цэзару, сыну боскага Нервы, Нерве Траяну, найлепшаму Аўгусту Германскаму, Дакійскаму, вялікаму пантыфіку, у 18-ы раз трыбуну, у 7-ы раз імператару, у 6-ы раз консулу, айцу айчыны, наймагутнейшаму прынцэпсу — сенат і народ Рыма.

На невялікім фрызе аркі (адзіны цалкам захаваны рымскі «трыумфальны» фрыз) адлюстраваны трыумф Траяна пасля вайны з дакамі, якая скончылася ў 106 г. поўнай перамогай рымлян. Каб правільна «прачытаць» яго, неабходна пачаць агляд з паўночна-ўсходняга боку аркі і рухацца вакол яе па гадзіннікавай стрэлцы.

## Литература 
* Bernard Andreae: Zum Triumphfries des Trajansbogens von Benevent. In: Römische Mitteilungen 86 (1979), 325—329.

## Гл. таксама 
* Калона Траяна
* Форум Траяна
* Аркі Траяна (англ.)

Катэгорыя:Архітэктура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Трыумфальныя аркі
Батрун

**Батрун**; *Ботрыс* (, ) — горад на ўзбярэжжы Міжземнага мора, размешчаны на Поўначы Лівана. Адзін з найстаражытных гарадоў свету. Назва мае грэчаскае паходжанне. Горад быў заснаваны фінікійцамі на паўночы ад Бібла.

## Гл. таксама 
* Форт Мсейла

Катэгорыя:Гарады Лівана
Катэгорыя:Рымскія калоніі
Аўрэлій Аніцый Сімах

**Аўрэлій Аніцый Сімах** () — палітычны дзеяч Заходняй Рымскай імперыі пры імператары Ганорыі.

Ён належаў да рымскіх сем'яў Аніцыяў і Сімахаў. Аўрэлій, верагодна, быў сваяком аратара Квінта Аўрэлія Сімаха, магчыма, сынам брата ці сястры, якая ажанілася з членам роду Аніцыяў.

У 415 годзе Сімах знаходзіўся на пасадзе праконсула Афрыкі, дзе ён атрымаў права на атрыманне апеляцыі. У перыяд з 24 снежня 418 года па студзень 420 года, ён быў прэфектам горада Рыма і на гэтай пасадзе ён пісаў у суд адносна праблем, звязаных з пераемнасцю Папе Рымскаму Зосіме, які сканаў праз два дні пасля ўступлення Сімаха на пасаду. Ён таксама аднавіў рынак у Осціі і адзін з рымскіх форумаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарадскія прэфекты
Катэгорыя:Аніцыі
Катэгорыя:Род Сімахаў
Беатрыса дэ Вермандуа

**Беатрыса дэ Вермандуа** (каля 880 — пасля 26 сакавіка 931) — каралева Францыі, дачка Герберта I, графа дэ Вермандуа, унучка Піпіна I.

У 895 годзе стала жонкай Роберта I, графа Парыжа, маркіза Нейстрыі, які ў 922 годзе стаў каралём Францыі.

## Сям’я і дзеці 
Муж: (з 895 г.) Роберт I (каля 865 — 15 чэрвеня 923), граф Парыжа, маркіз Нейстрыі, з 922 г. кароль Францыі. Мелі 3-іх дзяцей:

*# **Эма Французская** (каля 894—934); м- (з 921) Рауль I Бургундскі (каля 890 — 15 студзеня 936), герцаг Бургундыі, з 923 г. кароль Францыі.
*# **Гуга Вялікі** (каля 897 — 16 чэрвеня 956), з 922 г. герцаг Францыі.
*# **Рышыльда**

Катэгорыя:Каралевы франкаў
Катэгорыя:Жанчыны Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Дынастыя Герберцінаў
Вал Атанарыха

**Вал Атанарыха** — умацаваная лінія (вал), збудаваная правадыром вестгоцкага племя тэрвінгаў Атанарыхам. Размяшчаўся паміж берагамі рэк Герасіуса (сучасны Прут) і Дуная на зямлі остгоцкага племя таіфалаў (сучасная Алтэнія). Хутчэй за ўсё, для будаўніцтва вала выкарыстоўваліся старыя рымскія ўмацаванні (лімес), якія зваліся *Limes Transalutanus*.

## Гл. таксама 
* Атанарых
* Траянавы валы
* Лімес

## Літаратура 
* *Heather P.* The Goths. P. 100.

## Спасылкі 
* *Грейншпол Б.* Готы под гуннскими знамёнами

Катэгорыя:Дакія
Катэгорыя:Мёзія
Катэгорыя:Вестготы
Катэгорыя:Валы
Катэгорыя:Перадгісторыя Румыніі
Вавіла Нікамедыйскі

**Вавіла Нікамедыйскі** (памёр паміж 305—311) — хрысціянскі мучанік, настаўнік, паводле хрысціянскага паддання забіты разам з дзецьмі ў часы ганенняў імператара Максіміяна. Памяць у Праваслаўнай царкве 4 верасня (па юліянскім календары).

Падчас ганенняў імператара Максіміяна ў Нікамедыі на суд былі прыведзены старац Вавіла і 84 яго вучня, якія былі падвергнуты розным катаванням з мэтай атрымаць ад іх адрачэнне ад хрысціянства, пасля чаго былі абезгалоўлены. Целы пакараных смерцю ўначы былі тайна ўзяты хрысціянамі і вывезены ў Візантыю.

У адзін дзень з Вавілай Нікамедыйскім здзяйсняецца памяць Вавілы Антыяхійскага, гісторыя якога апісана Еўсевіем Кесарыйскім. Высоўваюцца здагадкі, што гэта мог быць адзін і той жа чалавек (у шэрагу візантыйскіх календароў нават адбываецца іх змешванне), але дастатковых падстаў для гэтага няма.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Святыя Нікамедыі
Катэгорыя:Абезгалоўленыя
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Памерлі ў IV стагоддзі
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя IV стагоддзя
Катэгорыя:Мучанікі
Гуадалканал

**Гуадалканал** () — востраў у Ціхім акіяне, у групе Саламонавых астравоў . Плошча 5,3 тыс. км². Насельніцтва 109 382 чал. (1999). Складзены ў асноўным кайназойскімі вулканічнымі пародамі. Вышыня да 2439 м. Плантацыі какосавай пальмы. Здабыча золата. На Гуадалканале — адміністрацыйны цэнтр Саламонавых астравоў — горад Ханіяра.

Катэгорыя:Астравы Аўстраліі і Акіяніі
Катэгорыя:Саламонавы астравы
Спіс цароў Альба-Лонгі

Цары Альба-Лонгі, паводле антычнай традыцыі, кіравалі ў XII—VIII стст. да н.э. Іх гістарычная рэальнасць сумніўная. Розначытанні ў крыніцах малаважныя і тычацца галоўным чынам напісанні імёнаў.

Кароткі іх пералік утрымліваецца ў Ціта Лівія, Авідзія, Апіяна, Дыяна Касія і Аўрэлія Віктара (якія не ўказваюць дат кіравання), больш падрабязны — у Дзіянісія Галікарнаскага, Дыядора Сіцылійскага (паказвальных даты) і ў «Хроніцы Еўсевія» (дзе ўказаны даты, але не радаводныя сувязі).

У спісе імёны прыведзены па Лівію, а даты кіравання — па «Хроніцы Еўсевія»:
* Эней. Кіраваў лацінянамі 3 года (1179—1176 да н.э.), заснаваў дынастыю
* **Асканій**. 38 гадоў (1176—1138 да н.э.), заснавальнік горада Альба-Лонгі
* **Сільвій**, брат Асканія. 29 гадоў. (1138—1109), паводле Дыядора — 49 гадоў
* **Эней Сільвій**, сын папярэдняга. 31 год (1109—1078), паводле Дыядора — «больш за 30 гадоў»
* **Лацін Сільвій**, сын. 50 гадоў (1078—1028); паводле Дзіянісія — 51 год
* **Альба Сільвій**, сын. 39 гадоў (1028—989), Апіян і Дыян яго прапускаюць, паводле Дыядора — 38 гадоў
* **Аціс Сільвій**, сын. 24 года (989—965), паводле Дзіянісія — *Капет*, кіраваў 26 гадоў, паводле Дыядора — *Эпіт*, кіраваў 26 гадоў; паводле Авідзія — *Эпіт*, паводле Еўсевія — *Егіпт*, Апіян і Дыян яго прапускаюць
* **Капіс Сільвій**, сын. 28 гадоў (965—937), паводле Дыядора — *Апіс*
* **Капет Сільвій**, сын. 13 гадоў (937—924), паводле Дзіянісія і Дыядора — *Калпет*, паводле Лівія і Авідзія — *Капет*, па Еўсевію — *Карпент*, Дыян яго прапускае
* **Тыберын Сільвій**, сын. 8 гадоў (924—916)
* **Агрыпа Сільвій**, сын. 40 гадоў (916—876), паводле Дзіянісія і Дыядора — 41 год, паводле Авідзія — яго імя *Акрат*, і ён быў братам Рэмула, Дыян яго прапускае
* **Ромул Сільвій**, сын. 19 гадоў (876—857), паводле Дзіянісія — *Алодзій*, паводле Авідзія — *Рэмул*, паводле Дыядора — *Арамулій*, паводле Еўсевія і Аўрэлія Віктара — *Арэмул*, Дыян яго прапускае.
* **Авенцін Сільвій**, сын. 37 гадоў (857—820)
* **Прока Сільвій**, сын. 23 года (820—797), Дыядор і Дыян яго прапускаюць
* **Амулій Сільвій**, малодшы сын. 44 года (797—753), паводле Дзіянісія — 42 года
* **Нумітар**, старэйшы брат Амулія.
* 753 да н.э. — пачатак кіравання Ромула ў Рыме.

У далейшым з цароў Альба-Лонгі ў крыніцах згадваецца толькі Гай Клуілій, неўзабаве пасля смерці якога горад быў пераможаны і захоплены рымлянамі пры цары Туле Гастыліі (сярэдзіна VII стагоддзі да н.э.).

## Фамільнае дрэва цароў Альба-Лонгі 
Альб
Альб
Катэгорыя:Цары Альба-Лонгі
Берэнгар Турскі

**Берэнга́р Ту́рскі**, *Берэнга́рый Ту́рскі* (каля 1000 — 6 студзеня 1088) — французскі філосаф-схаласт, тэолаг, вучань Фульберта Шартрскага, наміналіст.

Нарадзіўся меркавана ў Туры каля 999 года. Пасля 1029 года — канонік кафедральнага сабора ў Туры і галава школы Св. Марціна.

Вучэнне Берэнгара Турскага з’явілася найбольш ранняй праявай наміналізму. Ён абараняў чалавечы розум, даходзіў да адкрытых насмешак над царквой. Галоўнае сачыненне Берэнгара — «*Пра святую трапезу*» (1049). Ён выступаў супраць містычнага вучэння пра таінства прычашчэння, якое тлумачыў рацыяналістычна. Ад тлумачэнняў Свяшчэннага Пісання ён патрабаваў навуковага падыходу, і на Рымскім саборы 1079 года ён удзельнічаў у дыспуце з Бруна Асційскім. Таксама Берэнгар неаднаразова ўступаў у палеміку з царквой і па пытанні пераіснення. Вучэнне Берэнгара выклікала абуранасць у царкоўных колаз і было асуджана царквой як ерэтычнае галоўным чынам дзякуючы намаганням былога вучня Берэнгара Ланфранка. Берэнгар адрокся ад сваіх гледжанняў і быў пакінуты пад царкоўным наглядам.

## Бібліяграфія 
* Sudendorf, «Berengarius Turonensis oder eine Sammlung ihn betreffender Briefe» (Гота, 1850).
* Сочинения Беренгара изданы А. Ф. и Ф. Т. Фишерами (Берлін, 1834).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Лацінамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі XI стагоддзя
Катэгорыя:Багасловы Францыі
Катэгорыя:Схаласты
Катэгорыя:Ерасі
Гуахара

**Гуахара** (*Steatornis caripensis*) — птушка атрада *Caprimulgiformes*.

Даўжыня цела да 55 см. Апярэнне каштанава-бурае з папярочнымі стракацінамі і светлымі плямкамі. Сустракаецца ў гарах у паўночнай частцы Паўднёвай Амерыкі і на востраве Трынідад. Корміцца ноччу; знаходзіць корм (плады пальмаў і дрэў сямейства лаўровых). Пераварвае толькі мякаць пладоў, адрыгваючы насенне. Гняздуецца групамі ў пячорах, арыентуючыся ў цемры пры дапамозе эхалакацыі. Гнёзды будуе з сумесі адрыгнутай мякаці пладоў, насення і сліны. У кладцы 2-4 яйкі. Птушаняты знаходзяцца ў гняздзе да 4 месяцаў.

Катэгорыя:Лялякападобныя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1817 годзе
Шчыгол

**Шчыгол чорнагаловы**, **шчыгол**, **шчыгел** (*Carduelis carduelis*) — птушка сямейства ўюрковых атрада вераб’інападобных.

## Апісанне 
Даўжыня цела 12-16 см, размах крылаў 21-25,5 см, маса каля 20 г. Палавы дымарфізм адсутнічае. Стракаты, апярэнне яркае: вакол дзюбы шырокае чырвонае кальцо, крылы і хвост чорныя, на крылах папярочная жоўтая паласа, спіна карычневая, цемя і патыліца чорныя. Маладыя больш карычневыя, з падоўжнымі рыскамі і без чырвонага на галаве.

Выдзяляецца шэраг падвідаў.

## Пашырэнне 
Арэал: Еўропа (акрамя поўначы), Малая Азія, Блізкі Усход, Цэнтральная і Паўднёва-Заходня Азія, на ўсход да воз. Байкал і на поўдзень да паўночна-заходняй Манголіі і Непала, Паўночная Афрыка. Інтрадуцыраваны на Азорах і Астравах Зялёнага Мыса, Бермудах, на поўдні Аўстраліі і Тасманіі, Новай Зеландыі і месцамі ў паўднёва-ўсходняй частцы Паўднёвай Амерыкі.

Насяляе групы дрэў на не вельмі сухіх месцах і паміж палямі, ускрайкі вільготных дрэвастояў, прырэчныя дрэвы, а таксама могілкі, паркі і сады, маладыя лесапасадкі, зараснікі ўздоўж вадацёкаў, берагі лясных тарфянікаў, часта паблізу ад чалавечага жылля. У Швейцарыі даходзіць да 1000—1300 м (у канцы лета і ўвосень — да 2400 м), у Татрах — да 950 м, у Туркменіі і Таджыкістане — да 2500-3500 м над у.м. У паслягнездавы перыяд — палі з пасевамі складанакветных раслін і збожжавых.

Паўночныя папуляцыі рэгулярна вандруюць, папуляцыі з цэнтральнай і паўднёвай частак арэала — аселыя. Насяляе лісцевыя і мяшаныя разрэджаныя лясы, культурныя ландшафты. На Беларусі звычайны на гнездаванні і на зімоўцы від.

## Асаблівасці біялогіі 
Корміцца насеннем траў, насякомымі.

Гняздо: моцна «ўціснутае» ў развілку галінак, звычайна на канцы гарызантальнай галіны лісцевага дрэва. Знешняя частка з расліннага пуху і воўны, якія шчыльна пераплецены з сухімі траўкамі, мохам, лішайнікам, бярозавай карой, расліннымі валокнамі і карэньчыкамі; унутраная — з расліннага пуху і воўны. Высцілка з расліннага пуху з прымессю валосся, шэрсці або некалькіх пёраў.

Нясе 4—6 яец. Яйкі даволі падоўжаныя, з завостраным вузейшым канцом, белыя або светла-блакітна-белыя з даволі рэдкімі плямкамі: глыбокія — ружова-чырвоныя, рэдка шэра-фіялетавыя; паверхневыя — цёмна-чырвоныя або вішнёвыя, утвараюць кальцо на шырэйшым канцы (рэдка без плямак). Памеры: 17,5 х 13 мм.

## Літаратура 
* 
* Шчыгел чорнагаловы // Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X

Катэгорыя:Шчыглы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Гуаш

]]
**Гуаш** (, ад  — вадзяная фарба) — фарбы, якія складаюцца з тонка расцёртых пігментаў з водна-клеявым злучальнікам (гуміарабік, пшанічны крухмал, дэкстрыну і інш.) і прымешкай бяліл, а таксама твор мастацтва, выкананы гэтымі фарбамі.

Гуаш звычайна выкарыстоўваецца для жывапісу на паперы, кардоне, фанеры, палатне, шоўку, косці. Узнікла як разнавіднасць акварэлі (у спалучэнні з якой гуаш часта ўжываецца), калі мастакі, каб дасягнуць шчыльнасці маляўнічага пласта, прымешвалі бялілы ў вадзяныя фарбы. Гуаш шырока выкарыстоўвалася ўжо ў сярэднявеччы ў мастацтве многіх краін Еўропы і Азіі пераважна для малявання кніжных мініяцюр, з эпохі Адраджэння — таксама для эскізаў, кардонаў, пазней — для партрэтных мініяцюр. У XVII — пачатку XIX стст. некаторыя мастакі выкарыстоўвалі гуаш для выканання мініяцюрных малюнкаў. Пачатак фабрычнай вытворчасці спецыяльных гуашавых фарбаў ў сярэдзіне XIX стагоддзя спрыяла ператварэнню гуашы ў самастойную тэхніку, якая адрозніваецца ад акварэлі гушчынёй і непразрыстасцю.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Жывапісныя тэхнікі
Вачаган Унанавіч Ванцян

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Вачаган Унанавіч Ванцян
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 
 |званне           = 
 |род войскаў      = пяхота
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды       = 
{
 
-
 
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}
**Вачаган Унанавіч Ванцян** (, с. Зак, , Грузія — , пас. Пашэле,  (цяпер прыгарад Укмергэ Літвы)) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945), сяржант.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1913 годзе, у Эрыванскай губерні Расійскай імперыі ў сям’і селяніна.

З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны добраахвотнікам уступіў у шэрагі Чырвонай Арміі. На фронце з чэрвеня 1941 года, у баі за ўтрыманне гэтага плацдарма Ванцян быў цяжка паранены але не пакінуў поле бою і сцякаючы крывёю ўтрымліваў плацдарм. Падчас шостай контратакі супрацьтанкавай гранатай знішчыў танк і загінуў сам

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 24 сакавіка 1945 года за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкіх захопнікаў, мужнасць, адвагу праяўленыя пры фарсіраванні ракі Нёман сяржанту Ванцяну Вачагану Унанавічу пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

## Узнагароды 
* Герой Савецкага Саюза
* Ордэн Леніна
* медалі

## Літаратура 
* Амирханян М. Д. Армяне — Герои Советского Союза. Ер., 2005. — 202 с.: ISBN 99930-4-342-7

## Спасылкі 
* Вачаган Ванцян 

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Джон Эдгар Гувер

**Джон Эдгар Гувер** (, , Вашынгтон — ) — амерыканскі дзяржаўны дзеяч, які займаў пасаду дырэктара Федэральнага бюро расследаванняў на працягу амаль паўстагоддзя, з 1924 года да самай сваёй смерці ў 1972 годзе. Узначаліўшы Бюро расследаванняў (у 1935 перайменаванае ў ФБР) ва ўзросце 29 гадоў, Гувер перажыў на гэтай пасадзе Вялікую дэпрэсію, рэформы Рузвельта, Другую сусветную вайну, першыя этапы Халоднай і В’етнамскай вайны, Карэйскую вайну.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вашынгтоне
Катэгорыя:Постаці спецслужбаў ЗША
Катэгорыя:Рыцары-Камандоры ордэна Брытанскай імперыі
Катэгорыя:Масоны ЗША
Гуапарэ

**Гуапарэ** (, ) — рака ў заходняй Бразіліі, на мяжы з Балівіяй. Рака бярэ пачатак у бразільскім штаце Мату-Гросу, прыблізна ў 150 км ад Понтыс-і-Ласерда. Далей цячэ ў заходнім напрамку каля 120 км да Віла-Бела-да-Сантысіма-Трындадзі, дзе злучаецца з ракой Алегрэ (парт.: Rio Alegre). Пасля гэтага яна цячэ на поўнач на працягу 180 км і становіцца мяжой паміж бразільскім штаце Мату-Грос і Рандонія на паўночным усходзе і балівійскімі дэпартаментамі Санта-Крус і Бені на паўднёвым захадзе. Па мяжы яна цячэ да ўпадзення ў раку Мамарэ.

Катэгорыя:Рэкі Балівіі
Катэгорыя:Рэкі Мату-Гросу
Катэгорыя:Рэкі Рандоніі
Катэгорыя:Памежныя рэкі
Катэгорыя:Басейн Мамарэ
Гувер

**Гувер** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Герберт Кларк Гувер, 31-ы прэзідэнт ЗША
* Джон Эдгар Гувер, дзяржаўны дзеяч ЗША

## Геаграфічныя аб'екты 
* Гувер (Алабама)