open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мікалай Сцяпанавіч Гумілёў

**Мікала́й Сцяпа́навіч Гумілёў** () — расійскі паэт Срэбнага веку, стваральнік школы акмеізму, перакладчык, літаратурны крытык, падарожнік, афіцэр.

## Зборнікі вершаў 
* Горы і цясніны (рукапісны) (Тыфліс, 1901)
* Шлях канквістадораў (1905)
* Рамантычныя кветкі (Парыж, 1908)
* Жэмчугі (1910)
* Чужое неба (1912)
* Калчан (1916)
* Вогнішча (1918)
* Фарфоравы павільён (1918)
* Шацёр (1921)
* Вогненны слуп (1921)

## П'есы 
* Дон Жуан у Егіпце (1912)
* Гульня (1913, апублікаваная 1916)
* Актэон (1913)
* Гондла (1917)
* Дзіця Алаха (1918)
* Атручаная туніка (1918, апублікаваная 1952)
* Дрэва ператварэнняў (1918, апублікаваная 1989)
* Паляванне на насарога (1920, апублікаваная 1987)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Мікалай Гумілёў На сайце «ПрайдзіСвет»
* Электронны збор сачыненняў

Катэгорыя:Даследчыкі Афрыкі
Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Расіі
Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на рускую мову
Катэгорыя:Акмеізм
Катэгорыя:Выпускнікі Царскасельскай гімназіі
Катэгорыя:Дуэлянты
Катэгорыя:Манархісты Расіі
Катэгорыя:Паэты Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Ахвяры Чырвонага тэрору
Катэгорыя:Пакараныя смерцю пісьменнікі
Катэгорыя:Кавалеры знака ордэна Святога Георгія
Катэгорыя:Пісьменнікі-франтавікі
Жолаб Кермадэк

300px|thumb
**Жолаб Кермадэк** — глыбакаводны жолаб у паўднёва-заходняй частцы Ціхага акіяна. На поўначы злучаецца з жолабам Тонга. Размяшчаецца ля ўсходняга падножжа астравоў Кермадэк, амаль мерыдыянальнага напрамку.

Даўжыня каля 1200 км. Кермадэк быў адкрыты ў 1889 годзе, экспедыцыяй брытанскага судна «Пінгвін». Максімальная глыбіня 10047 м - была замераная ў 1958 годзе, падчас рэйса савецкага навукова-даследчага судна «Віцязь».

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.238

Катэгорыя:Ціхі акіян
Катэгорыя:Акіянічныя ўпадзіны
Фёдар Рыгоравіч Волкаў

**Фёдар Рыгоравіч Волкаў** (; 1729—1763) — рускі акцёр і тэатральны дзеяч, масон. Стварыў першы пастаянны рускі тэатр, і таму лічыцца яго заснавальнікам.

## Біяграфія 
30 жніўня 1756 г. быў афіцыйна заснаваны «Рускі для прадстаўлення трагедый і камедый тэатр», які паклаў пачатак стварэнню Імператарскіх тэатраў Расіі, а Фёдар Волкаў быў прызначаны «першым рускім акцёрам», а дырэктарам тэатра стаў Аляксандр Сумарокаў, у 1761 годзе гэты пост заняў Волкаў. Але дзеля ўлюбёнай справы Фёдар Рыгоравіч адмовіўся ад пасады кабінет-міністра, ордэна Святога Андрэя Першазванага, маёнткаў і прыгонных.

Фёдар Волкаў напісаў каля 15 п'ес («Суд Шамякін», «Усякі Ерамей пра сябе разумей», «Забаўкі маскоўскіх жыхароў на Масленіцы» і інш), не захаваліся да нашага часу, таксама быў аўтарам ўрачыстых од (вядома, што пачаў пісаць оду «Пётр Вялікі») і песень (захаваліся «Ты праходзіш міма келлі дарагая» аб гвалтоўна падстрыжанай ў манахіні і «Станем, браткі, спяваць старую песню, як жылі ў першым стагоддзі людзі» аб мінулым Залатым стагоддзі). Акрамя гэтага ён займаўся мастацкім афармленнем спектакляў; вядомая яго карціна, якая паказвае яго і братоў падчас спектакля, бюст Пятра I; паводле падання яго працай з'яўляецца і разьбяны іканастас Мікола-Надзеінскай царквы ў Яраслаўлі. Іграў на шматлікіх інструментах і ствараў музыку да спектакляў.

Катэгорыя:Постаці Яраслаўля
Катэгорыя:Постаці Александрынскага тэатра
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Масоны Расіі
Рыгор Рыгоравіч Зобач

{{Асоба
|імя              = Рыгор Рыгоравіч Зобач
|партрэт          = 
|памер           = 
|апісанне         = 
|імя пры нараджэнні = 
|род дзейнасці = выведнік
|дата нараджэння    = 23.4.1922
|месца нараджэння   = ,  Петраградская губерня, РСФСР
|грамадзянства = 
|падданства =
|дата смерці = 9.9.1976
|месца смерці = пас. імя Марозава, Усевалажскі раён, , РСФСР, СССР
|бацька =
|маці =
|муж =
|жонка =
|дзеці =
|узнагароды і прэміі = { style="background:transparent"
   
}
{ style="background:transparent"
 
}
}}
**Рыгор Рыгоравіч Зобач** (23 красавіка 1922, Шлісельбург — 9 верасня 1976, пас. імя Марозава, Усевалажскі раён, ) — савецкі разведчык часоў Другой сусветнай вайны. Былы агент германскай разведкі, затым савецкі разведчык, актыўны ўдзельнік аперацый «Манастыр», «Кур’ер», «Беразіно». Псеўданімы — *Зюбін*, *Злобін*, *Кандрацьеў*, пазыўны — «Сатурн».

## Біяграфія 
Бацька быў расстраляны перад вайной па прысудзе тройкі як вораг народа. У 1941 годзе скончыў Беларускі тэхнікум фізічнай культуры (Вышэйшую школу трэнераў). Да вайны працаваў інструктарам фізкультуры ў г. Барысаве.

У ліпені 1941 г. быў прызваны ў Чырвоную Армію. У красавіку 1942 г. быў завербаваны супрацоўнікамі абвера для шпіёнскай працы супраць СССР. Скончыў Катынскую разведшколу. 7 кастрычніка 1942 г быў закінуты ў раён Калінінскай вобласці з заданнем на ссяданне і правядзенне разведвальнай працы ў Маскве з дакументамі на імя Рыгора Рыгоравіча Кандрацьева, сяржанта дзяржбяспекі, оперупаўнаважанага асобага аддзелу дывізіі 34-й арміі. Быў затрыманы савецкай контрразведкай і даў згоду працаваць супраць немцаў. За паспяховую працу вызвалены з-пад варты. 12 студзеня 1943 «за верную службу рэйху» немцы ўзнагародзілі Зобача жалезным крыжам 2-га класа «За ваенныя заслугі з мячамі».

Улетку 1943 Зобач, уключаны ў аперацыю былых нямецкіх разведчыкаў, паведаміў прапановы па актывацыі працы з германскай разведкай М. Б. Маклярскаму, начальніку 3-га аддзела 4-га ўпраўлення НКУС.

У аперацыі «Беразіно» разам з Рудольфам Абелем уваходзіў у склад легендаванай нямецкай часткі, якая нібыта патрапіла ў акружэнне.

Пасля вайны быў сасланы на вольнае пасяленне і да 1962 года пражываў у г. Нарыльску Краснаярскага краю. Працаваў выкладчыкам фізкультуры ў Нарыльскім металургічным тэхнікуме, пазнаёміўся са сваёй будучай жонкай.

У 1962 годзе паўгода пражыў з сям’ёй у Маскве ў М. Б. Маклярскага, затым пераехаў у пасёлак імя Марозава Усевалажскага раёна Ленінградскай вобласці. Памёр 9 верасня 1976 г.

Катэгорыя:Разведчыкі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Разведчыкі СССР
Катэгорыя:Супрацоўнікі ГКДБ НКУС СССР
Катэгорыя:Падвойныя агенты
Катэгорыя:Разведчыкі Германіі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Майкл Кёртыс

**Майкл Кёртыс**, таксама **Кертыц** (, сапраўднае імя Міхай Кертэц Камінер (); 24 снежня 1888, Будапешт, Аўстра-Венгрыя — 11 красавіка 1962, Галівуд) — амерыканскі рэжысёр венгерскага паходжання, які зняў больш за 160 фільмаў, у тым ліку такія паспяховыя, як «Касабланка» (1942—1943) і «Мілдрэд Пірс» (1945).

Вучыўся ў Акадэміі прыгожых мастацтваў. Быў акцёрай венгерскага Нацыянальнага тэатра. У 1912—1919 ставіў фільмы ў Венгрыі. 3 1922 у краінах Заходняй Еўропы, з 1926 у ЗША. Здымаў вестэрны («Вірджынія сіці», 1940; «Каманчэрас», 1961), гістарычныя драмы («Сцежка на Санта-Фе», 1940), экранізацыі гістарычных твораў («Марскі воўк» паводле Дж. Лондана, 1941), сацыяльныя драмы («Хаціна ў бавоўніку», 1932; «Анёлы з бруднымі тварамі», 1938), героіка-прыгодніцкія фільмы («Капітан Блад», 1935; «Прыгоды Робін Гуда», 1938; «Касабланка», 1943, прэмія «Оскар»).

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце The New York Times 

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую рэжысуру
Катэгорыя:Кінарэжысёры XX стагоддзя
Катэгорыя:Рэжысёры нямога кіно
Катэгорыя:Рэжысёры вестэрнаў
Керынчы

**Керынчы** (**Індрапура**; ) — дзеючы вулкан на востраве Суматра ў хрыбце Барысан.

З’яўляецца самай высокай кропкай вострава Суматра вышынёй 3800 метраў і самым высокім вулканам у Інданезіі. Размешчаны ў правінцыі Джамбо, на захадзе цэнтральнай частцы вострава Суматра, недалёка ад заходняга ўзбярэжжа, прыкладна за 130 км (81 міль) на поўдзень ад горада Паданг. Мае шырыню падставы ад 13 да 25 км. Кратар вулкана мае дыяметр каля 600 м, глыбіня да 400 м у кратары вулкана ўтварылася часовае возера.

Апошняе вывяржэнне адбылося ў 2009 годзе.

Складзены пераважна андэзітавымі лавамі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Вулканы паводле алфавіта
Катэгорыя:Актыўныя вулканы
Катэгорыя:Вулканы Інданезіі
Кесан-Сіці

**Кесан-Сіці** (, ) — былая сталіца і самы густанаселены горад на Філіпінах. Размешчаны на востраве Лусон. Кесан-Сіці — адзін з гарадоў і муніцыпалітэтаў, якія ўтвараюць канурбацыю Вялікая Маніла — рэгіён нацыянальнай сталіцы. Горад названы ў гонар Мануэля Кесана, былога прэзідэнта Садружнасці Філіпін, які заснаваў горад. Кесан-Сіці не размешчаны ў правінцыі Кесан, якая таксама была названая ў гонар прэзідэнта. Уключае ў сябе 142 барангая.

Лёгкая, харчовая, хімічная, металаапрацоўчая прамысловасці. Дзяржаўны ўніверсітэт.

Сярэдняя гадавая тэмпература 27,8 ° C, сярэдняя тэмпература студзеня 27 ° C, ліпеня 28,3 ° C. За год выпадае 2167 мм ападкаў.

Будаўніцтва горада пачалося 12 кастрычніка 1939 г.. З 1948 па 1976 — сталіца Філіпін.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Філіпінаў
Карл IV

* Карл IV Люксембургскі — імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі і чэшскі кароль, будаўнік сярэднявечнай Прагі
* Карл IV Прыгожы — кароль Францыі, апошні са старэйшай лініі Капетынгаў
* Карл IV, кароль Іспаніі (кіраваў 1788—1808)
* Карл IV, кароль Навары (тытульны кіраўнік)
* Карл IV — кароль Венгрыі 1916—1918, імператар Аўстра-Венгрыі (пад імем Карл I) 1916—1918
* Карл IV, герцаг Латарынгіі (пам. 1675)
Язэп Кухта

**Язэп Кухта** (; , непадалёк ад горада Анікшчай, Ковенская губерня — ) — літоўскі грамадскі і рэлігійны дзеяч, ксёндз. Родны брат Марціна Кухты.

## Адукацыя 
У 1891—1895 гадах вучыўся ў , у 1895—1899 гадах — у Санкт-Пецярбургскай Імператарскай Рымска-каталіцкай духоўнай акадэміі, магістр багаслоўя.

## Біяграфія 
Быў плябанам шэрагу віленскіх касцёлаў, у тым ліку ў 1901—1906 гадах працаваў у касцёле святога Мікалая. Пэўны час выкладаў літоўскую мову ў Віленскай каталіцкай духоўнай семінарыі. Актыўны ўдзельнік літоўскага нацыянальнага руху. Адзін з падпісантаў мемарандума да нямецкіх акупацыйных уладаў з просьбай аб прызнанні незалежнасці Літвы ў 1917 годзе. Выдалены з Вільні ўладамі Сярэдняй Літвы ў лютым 1922 года разам з іншымі 32 літоўскімі і беларускімі дзеячамі. пасля гэтага быў прызначаны адміністратарам часткі Віленскага біскупства, якая засталася ў складзе незалежнай Літвы. З 1926 года — біскуп Кайшадорыскі.

Прыязна ставіўся да беларускага руху, у 1940 годзе прыслаў віншавальную тэлеграму кс. А. Станкевічу ў сувязі з 25-мі ўгодкамі святарства і нацыянальнай дзейнасці апошняга.

## Літаратура 
* Кароткі нарыс беларускага пытання. — Мн., 2009. — С. 92, 123—124.

Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Літвы
Катэгорыя:Кайшадорыская дыяцэзія
Катэгорыя:Каталіцкія біскупы Літвы
Кета

**Ке́та** (*Oncorhynchus keta*) — прахадная чырвоная рыба, найбольш масавы і шырока распаўсюджаны від з роду ціхаакіянскіх ласосяў. Аб’ект промыслу.

## Апісанне 
Даўжыня цела — да 1 м, маса — да 14 кг. Адрозніваюцца дзве сезонныя формы: летняя і асенняя (больш буйная).

Шчэлепных тычынак 19—25, шчэлепных прамянёў 12-15. Ад іншых відаў ціхаакіянскіх ласосяў адрозніваецца вялікай колькасцю піларычных прыдаткаў (да 185).

## Пашырэнне 
Пашырана ў паўночнай частцы Ціхага акіяна: каля азіяцкіх берагоў ад Чукоткі да Карэі і в-ва Хонсю, каля амерыканскіх — ад Аляскі да Каліфорніі. У невялікай колькасці дасягае рэк басейна Паўночнага Ледавітага акіяна, ад р. Лена да р. Макензі.

## Асаблівасці біялогіі 
, Канада.]]
Дарослыя жывуць у моры, нерастуюць у рэках: летняя форма — у ліпені—жніўні, асенняя — у кастрычніку—снежні. Звычайна ва ўзросце 4-6 год ідзе на нераст у рэкі. У час нерасту набывае «шлюбнае» убранне, змяняецца афарбоўка цела, на спіне з’яўляецца горб, сківіцы згінаюцца, зубы моцна павялічваюцца; асабліва ярка гэтыя прыкметы праяўляюцца ў самцоў. Пасля нерасту гіне.

Маляўкі кормяцца беспазваночнымі, дарослыя ў моры — рыбай.

Плоднасць каля 3—4 тыс. ікрынак. Ікра аранжавая, да 9 мм у дыяметры.

## Промысел 
.]]
Каштоўны аб’ект промыслу і развядзення.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Ласасёвыя
Катэгорыя:Прамысловая рыба
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1792 годзе
Габонская аперацыя

**Габонская аперацыя** — стратэгічная ваенная аперацыя ўзброеных сіл Свабоднай Францыі супраць войскаў вішысцкай Францыі падчас Другой сусветнай вайны.

## Перадгісторыя 
8 кастрычніка 1940 генерал дэ Голь прыбыў у Дуалу. 12 кастрычніка ён склаў план уварвання ў Габон. Дэ Голь жадаў выкарыстоўваць французскую Экватарыяльную Афрыку як плацдарм для наступу на італьянскую Лівію. Таму ён асабіста адправіўся ў Чад, які мяжуе з Лівіяй.

27 кастрычніка войска Свабоднай Францыі перасеклі Габон і ўзялі горад Міцык. 5 лістапада здаўся вішысцкі гарнізон у Ламбарэнэ. Тым часам асноўныя сілы Свабоднай Францыі пад камандаваннем Жак-Філіпа Леклерка і Мары-П'ера Кёніга адступілі ад Дуалы.

## Ход аперацыі 
8 лістапада 1940 «HMS Milford» патапіў вішысцкую субмарыну «Poncelet». Войскі Кёніга высадзіліся ў Пуэнт-ля-Монда. У яго войскі ўваходзілі французскія легіянеры, сенегальскія і камерунскія войскі.

9 лістапада самалёт «Lysander», які базіраваўся ў Дуале, пачаў бамбіць аэрадром Лібрэвіля. Набліжаючыся да горада, войскі Кёніга сустрэлі жорсткае супраціўленне. Але ўсё ж такі яны ўзялі аэрадром. Ваенна-марскія сілы Свабоднай Францыі патапілі вішысцкае судна «Бугенвіль».

12 лістапада пакінутыя вішысцкія войскі капітулявалі ў порце Генціл. Вішысцкі губернатар Габона Масон скончыў жыццё самагубствам.

## Вынікі 
15 лістапада генерал дэ Голь беспаспяхова спрабаваў пераканаць палонных вішысцкіх салдат далучыцца да Свабоднай Францыі. У выніку яны былі адпраўлены ў Бразавіль і ўтрымліваліся там як палонныя.

Катэгорыя:Бітвы і аперацыі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Бітвы Францыі
Катэгорыя:Бітвы Вялікабрытаніі
Кермек

**Кермек** (*Limonium*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя травы, радзей паўкусты.

Лісце буйное, большай часткай толькі прыкаранёвае.

Кветкі у мяцёлках, дробныя, пяцічленныя, ружовыя, пурпурныя або жоўтыя; песцікі ніткападобныя.

## Арэал і экалогія 
Прадстаўнікі роду сустракаюцца на ўсіх кантынентах, але пераважна ад Міжземнамор'я да Цэнтральнай Азіі. Прадстаўлены на тэрыторыі былога СССР 40 відамі, дзевяць сустракаецца ў Заходняй Сібіры і два на Алтаі.

Расліны гэтага роду часта растуць на засоленых глебах. Некаторыя ўтвараюць так званае перакаці-поле.

## Віды 
У розных крыніцах прыведзены розныя дадзеныя аб колькасці відаў, якія ўваходзяць у склад роду: 200, 300. Па дадзеных сайта Angiosperm Phylogeny Website (APWeb) агульная колькасць відаў кермека складае 350.

У ЦБС НАНБ інтрадукаваны віды: Кермек Бандуэлі, , ,  і .

Некаторыя віды паводле сайта *GRIN* з пазначэннем арэалу:
* 
* 
* 
* 
* . Узбярэжжы паўночнага ўсходу Паўночнай Амерыкі (ЗША і Канада), у тым ліку берагі ракі Святога Лаўрэнція і атлантычнае ўзбярэжжа; Бэрмудскія астравы; Мексіканскі штат Тамауліпас.
* 
*  — Еўропа, Каўказ.
* . Еўрапейская частка Расіі, Сібір, Алтай, Сярэдняя Азія, Сярэдняя Еўропа, Паўночны Кітай, Манголія.
* 
* 
* 
* 
* 
* . Канарскія астравы.
* 
* 
* . Міжземнамор’е, Малая Азія. Папулярная садовая расліна.  у 1-м томе «Канспекту флоры Усходняй Еўропы» вылучыў гэты від у асобны род , адпаведная такому падходу назва віду — .
* 
* . Заходняя Еўропа, Паўночная Афрыка.

## Практычнае выкарыстанне 
Карані ўтрымліваюць таніны і многія кермекі здаўна выкарыстоўваюцца для дублёння скуры. З некаторых кермекаў атрымліваюць жоўтую, зялёную, ружовую і чорную фарбы для скураной і дывановай вытворчасцей.
Многія прадстаўнікі роду выкарыстоўваюцца як дэкаратыўныя расліны. Да апошняга часу ў кветкаводстве выкарыстоўваліся каля 30 відаў кермекаў, ды і то вельмі абмежавана, аднак цяпер цікавасць да гэтых культур моцна ўзрасла як у аранжыроўшчыкаў, так і ў ландшафтных дызайнераў і аматараў-кветкаводаў. У сувязі з гэтым селекцыянерамі было створана шмат новых цікавых сартоў і ўведзены ў культуру шэраг новых відаў. У якасці адналетнікаў вырошчваюцца , , , у якасці шматлетнікаў — , , .

 з'яўляецца лекавай раслінай, выкарыстоўванай у сучаснай народнай медыцыне.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* *Limonium* у Флоры Паўночнай Амерыкі на сайце *eFloras*  

Катэгорыя:Плюмбагавыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Катэгорыя:Флора Аўстраліі
Змагарная Францыя

thumb|right|Сцяг Змагарнай Францыі
[thumb|right|Французскія ваенныя злучэнні на парадзе ў [Парыжы, жнівень 1944 года.]]
**Змагарная Францыя** () — патрыятычны рух французаў за нацыянальную незалежнасць Францыі ў 1940—1945 гадах.

Рух узначальваўся генералам Шарлем дэ Голем са штаб-кватэры ў Лондане (Французскі нацыянальны камітэт, да 1943 года). Ставіла перад сабой мэту аднаўлення незалежнасці Францыі ад нацысцкіх акупантаў і вішысцкіх калабарацыяністаў, які супрацоўнічалі з імі. Прылягала да антыгітлераўскай кааліцыі.

Рух меў узбраенне і ўдзельнічаў у шэрагу аперацый Другой сусветнай вайны. Поспеху руху шмат у чым спрыяла падтрымка руху супраціўлення ўнутры Францыі.

Прыкладна 300 тысяч байцоў Змагарскай Францыі ўдзельнічалі ў высадцы саюзнікаў у Нармандыі ў 1944 годзе. У тым жа годзе 24 жніўня дэ Голь з трыўмфам вярнуўся ў Парыж і прыступіў да аднаўлення французскай дзяржавы.

У лістападзе 1942 года Змагарская Францыя накіравала ў СССР групу французскіх лётчыкаў для сумеснай барацьбы супраць нацысцкай Германіі, якія пасля сталі авіяпалком «Нармандыя-Нёман».

## Пераназванні 
3 чэрвеня 1943 года рух быў пераназваны ў **Французскі камітэт нацыянальнага вызвалення**, кіруючы орган які прадстаўляў інтарэсы Францыі ў 1943-1944 гадах.

2 чэрвеня 1944 года камітэт пераназваў сябе ў часовы ўрад Французскай Рэспублікі, узначаліў які генерал Шарль дэ Голь.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Рух Супраціўлення ў Францыі
Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Францыі
Катэгорыя:Палітыка Францыі
Катэгорыя:Гісторыя Францыі
Леў Яфімавіч Кербель

**Леў Яфімавіч Кербель** (, сяло Сямёнаўка, Сумская вобласць — ) — савецкі і расійскі скульптар. Народны мастак СССР (1977). Прафесар МДМІ імя У. І. Сурыкава (1963), член-карэспандэнт АМ СССР (1962). Сапраўдны член АМ СССР (1975), віцэ-прэзідэнт АМ СССР (1988, з 1992 — РАМ, Герой Сацыялістычнай Працы (1985), лаўрэат Сталінскай першай ступені (1950) і Ленінскай прэміі (1961). Член КПСС з 1963 года.

## Літаратура 
*  — С. 237.

Катэгорыя:Скульптары СССР
Катэгорыя:Скульптары Расіі
Катэгорыя:Народныя мастакі СССР
Катэгорыя:Выпускнікі МДМІ імя Сурыкава
Джозеф Кервін

**Джозеф Пітэр Кервін** (; нар.19 лютага 1932) — амерыканскі доктар медыцыны і астранаўт NASA, капітан 1-га рангу ВМС ЗША. Першы урач, які быў адабраны для падрыхтоўкі касманаўтаў. 25.5.-22.6.1973 з П.Вейцам і Ч.Конрадам здзейсніў палёт на арбітайльнай станцыі "Скайлэб", у час якога выходзіў у адкрыты космас. Працягласць палёту 28,03 сутак.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.237

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Касманаўты
Кефалінія

**Кефалінія** або **Кефалонія** (;  альбо Κεφαλονιά;  альбо — Cephallenia, Cephallania, Cephallonia, Kefallinia, Kefallonia) — найбольшы з Іанічных астравоў.

Востраў атрымаў назву ад міфалагічнага героя Кефала (Цэфалуса) (Cephalus), па іншай версіі — назва азначае «востраў з галавой» і звязана з назвай скалы Кефалус.

## Гл. таксама 
* Іанічныя астравы
* Спіс астравоў Грэцыі

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Астравы Іанічнага мора
Катэгорыя:Астравы Грэцыі
Катэгорыя:Іанічныя астравы
Катэгорыя:Дымы Грэцыі
Керкіра

**Керкіра** (), таксама **Корфу** () — грэчаскі востраў, самы паўночны і другі па плошчы (593 км²) сярод Іанічных астравоў. Насельніцтва 99134 жыхары (паводле перапісу 2021 года). Керкіра цягнецца паралельна ўзбярэжжу мацерыка на 65 км. Паўночная частка вострава знаходзіцца ля ўзбярэжжа Саранды, Албанія, ад якога аддзелена пралівам шырынёй ад 3 да 23 км, а паўднёвая частка вострава размешчана насупраць узбярэжжа Тэспротыі, Грэцыя. Паўночная, больш шырокая частка гарыстая (крэйдавая і юрская сістэмы), найвышэйшы пункт 917 м (гара Пантакратар), паўднёвая частка ўяўляе сабой вузкую, невысокую, пагорыстую паласу (трацічныя адклады).

## Гарады-пабрацімы 
## Літаратура 
* 

## Гл. таксама 
* Іанічныя астравы
* Іанічная рэспубліка
* Рэспубліка Сямі Астравоў
* Корфская дэкларацыя

## Спасылкі 
* Муніцыпалітэт Корфу (афіцыйны сайт)
* Сербы на Корфу і Віда: гістарычны сайт
* 

Катэгорыя:Астравы Грэцыі
Катэгорыя:Астравы Іанічнага мора
Катэгорыя:Іанічныя астравы
Лабан

**Лабан** (*Mugil cephalus*) — прамысловая рыба, сямейства кефалевыя.

## Апісанне 
Цела падоўжанае, спераду трохі пляскатае, пакрыта буйной луской. Спіна сіне-шэрая, бруха серабрыстае. На баках цела 12 бураватых падоўжных палос. Бакавая лінія адсутнічае. На вачах шырокія тлушчавыя павекі, якія даходзяць да зрэнак. Рот маленькі, ніжняя губа тонкая з завостраным краем. Над пачаткам грудных плаўнікоў падоўжаная лускавінка.

Дасягае даўжыні 90 см і масы больш за 6 кг. Харчуецца планктонам, дробнымі беспазваночнымі.

Распаўсюджаны у трапічных і субтрапічных морах усяго свету, у т.л. у Чорным і Азоўскім.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Лобан // Вялікая савецкая энцыклапедыя 

Катэгорыя:Кефалевыя
Катэгорыя:Прамысловая рыба
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Іанічныя астравы

**Іанічныя (Іанійскія) астравы** — група астравоў у заходняй і паўднёва-заходняй частцы Грэцыі. Сваю назву астравы атрымалі ад аднайменнага мора, якое абмывае берагі астравоў у сваёй усходняй частцы. Гэтыя астравы таксама часта называюць «Сям'ю Астравамі», хоць акрамя сямі асноўных існуе мноства невялікіх астраўкоў. У спіс асноўных астравоў уваходзяць (з поўначы на поўдзень):

* востраў Керкіра (таксама вядомы як Корфу)
* востраў Паксас
* востраў Лефкас
* востраў Ітака
* востраў Кефалінія
* востраў Закінф
* востраў Кітыра (адносіцца да перыферыі Атыка)

## Літаратура 
* 
* Bory de St. Vincent, «Hist. et description des î les J.» (П., 1823);
* Davy, «The J. under British Protection» (Л., 1851);
* Davy, «Storia delle isole J. sotto il reggimento dei republicain francesi» (Лондон, 1860);
* Fr. Lenormant, «Le gouvernement des iles J.» (Париж, 1861);
* Lunsi, «Della condizione politica delle is o le J. sotto il dominio veneto» (Вен., 1858); «Della republica settinsulare» (Болонья, 1863): Pauthier, «Les îles J. pendant l’occupation franç aise et le protectorat angl.» (т. же, 1863);
* Ansted. «The J. I.» (Л., 1863); Riemann (Recherches arch éologiques sur les î les J." (П., 1879—1880);
* Μαυροιάννις, « Ίστορία των ΄ισνίων νήσων. 1797—1815» (1889).

## Спасылкі 
* Онлайн-путеводитель по островам  

*

Катэгорыя:Астравы Грэцыі
Кець

**Кець** (селькуп.: *Ӄыыт*, ) (у вярхоўях — Вялікая Кець) — рака ў Сібіры, у Краснаярскім краі і Томскай вобласці Расіі, правы прыток ракі Об.

## Геаграфія 
Даўжыня — 1621 км, плошча басейна — 94,2 тыс. км². Бярэ пачатак з балот Об-Енісейскага водападзелу. Працякае па Заходне-Сібірскай раўніне, па тэрыторыях Краснаярскага края і Томскай вобласці. Да ўпадзення ракі Арлоўкі вельмі звілістая, ніжэй разбіваецца на шматлікія пратокі, якія маюць шмат перакатаў і ў нізкую ваду нярэдка перасыхаюць. У Об Кець упадае двума рукавамі — Тагурскім (ніжэй горада Калпашова) і Нарымскім, бягучым уздоўж Обі да Нарыма.

Разводдзе з мая па жнівень. Замярзае ў канцы кастрычніка — пачатку лістапада, ускрываецца ад лёду ў канцы красавіка — пачатку мая.

## Літаратура 
* Кець //  — С. 242.
* 
* Кеть // 

## Спасылкі 
* Река Кеть // Государственный водный реестр РФ

Катэгорыя:Рэкі Краснаярскага края
Катэгорыя:Рэкі Томскай вобласці
Катэгорыя:Прытокі Обі
Крыстэн Кёбке

**Крыстэн Кёбке** (дацк. Christen Købke; ,  — , ) — дацкі жывапісец і графік, вядомы прадстаўнік Залатога стагоддзя дацкага жывапісу.
[thumb|left|250px|«[Замак Фрэдэрыксборг», 1835]]

Кёбке быў адным з 11 дзяцей пекара. Ва ўзросце 11 гадоў ён перахварэў вострай рэўматычнай ліхаманкай і, выздараўліваючы, шмат маляваў, пасля чаго вырашыў стаць мастаком. З 1822 наведваў Акадэмію Майстэрстваў у Капенгагене, ад 1828 года вучыўся ў К. В. Экерсберга. Творчасць Кёбке стылістычна блізка да бідэрмееру. Кёбке вядомы сваімі партрэтамі («Сястра мастака», 1831), пейзажамі («Эстэрбро пры ранішнім асвятленні», 1836), карцінамі архітэктурных збудаванняў, жанравымі сцэнамі. Карціны Кёбке характарызуюцца выразнасцю кампазіцыі, гарманічнасцю колеравай гамы, дакладнасцю перадачы паўсядзённага жыцці.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.242

## Спасылкі 
* Кёбке на kulturarv.dk

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Мастакі Даніі
Катэгорыя:Нарадзіліся 26 мая
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1810 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Капенгагене
Катэгорыя:Памерлі 7 лютага
Катэгорыя:Памерлі ў 1848 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Капенгагене
Канфлікт

**Канфлікт** (ад ) — найбольш востры спосаб вырашэння супярэчнасцяў у інтарэсах, мэтах, поглядах, які ўзнікае ў працэсе сацыяльнага ўзаемадзеяння, які складаецца ў процідзеянні удзельнікаў гэтага ўзаемадзеяння, і звычайна суправаджаецца негатыўнымі эмоцыямі, які выходзіць за рамкі правілаў і нормаў. Канфлікты з’яўляюцца прадметам вывучэння навукі канфлікталогіі.
Байка

**Байка** — невялікі, звычайна вершаваны, алегарычны твор павучальна-гумарыстычнага ці сатырычнага характару. Жыццё чалавека адлюстроўвае ў вобразах жывёл, раслін, рэчаў або зводзіць да ўмоўных адносін. Іншасказальнасць байкі заўсёды шматзначная. Гэтым яна адрозніваецца ад прытчы, у якой увасобленая адна нейкая ідэя. Часта байка мае дыялагічную форму, што надае дзеянню драматычную напружанасць, дапамагае моўнай індывідуалізацыі
персанажаў. Шырока карыстаецца вольным (баечным) вершам. Генетычна звязаная з народным раслінным і жывёльным эпасам, прытчай.

## Гісторыя байкі 
У Старажытнай Грэцыі быў знакаміты Эзоп (VI-V стагоддзя да нашай эры), які пісаў байкі ў прозе. У Рыме - Федр (I стагоддзе нашай эры). У Індыі зборнік баек «Панчатантра» асдносіцца да III стагоддзя. Найслынным байкапісцам новага часу быў французскі паэт Ж. Лафантэн (XVII стагоддзе).

## Беларускія байкі 
Першыя беларускія байкі Ф. Багушэвіча («Воўк і авечка», «Свіння і жалуды»), А. Абуховіча («Ваўкалак», «Старшына») часта былі прамым або апасродкаваным наследаваннем I. Крылову. Наследаванне асабліва выразна выяўляецца ў творчасці М. Косіч, якая выдала цэлую кніжку («Пералажэнне некаторых баек Крылова на беларускую гаворку». Чарнігаў, 1903). У творчасці
Я. Купалы («Ігнат і п'яўкі», «Мікіта і валы», «Асёл і яго цень» і інш.), Я. Коласа («Пастух і
авечкі», «Пан і рэчка», «Конь і сабака» і інш.), М. Багдановіча («Варона і чыж») і некаторых іншых беларускіх пісьменнікаў байка яшчэ да рэвалюцыі наблізілася да сацыяльных і нацыянальных патрэбаў народа, выразна акрэслілася ў жанравых
адносінах. На новую вышыню байку ўзняў К. Крапіва, творам якога характэрнае высокае грамадзянскае гучанне і мастацкая дасканаласць («Сава, Асёл ды Сонца», «Жаба ў каляіне», «Дыплямаваны баран» «Махальнік Іваноў» і інш.). Байкі К. Крапівы — гэта значнае дасягненне ўсёй беларускай літаратуры. З беларускіх байкапісцаў пасляваеннага часу вылучаюцца У. Корбан, Э. Валасевіч, М. Скрыпка. Найбольш пашыраныя байкі на маральна-этычныя і палітычныя тэмы. У байцы закранаюцца пытанні
літаратуры, мастацтва, рэлігіі, права і інш. З боку мастацкай структуры сустракаюцца балады ў форме казкі, пародыі, алегорыі, фельетона, анекдота, маналога, дыялога і інш. Узоры беларускай байкі ў зборніку «Беларуская байка» (1986), «Анталогіі беларускай байкі» (2001).

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
*
Катэгорыя:Сатыра
Катэгорыя:Літаратурныя жанры
Сюжэт

**Сюжэт** — сістэма ўзаемазвязаных падзей, паступовае разгортванне якіх раскрывае характары персанажаў і ўвесь змест эпічнага, ліра-эпічнага або драматычнага твора. Паводле М. Горкага, сюжэт — гэта «сувязі, супярэчнасці,
сымпатыі, антыпатыі і ўвогуле ўзаемаадносіны людзей — гісторыі росту і арганізацыі таго ці іншага характару, тыпу». У аснове сюжэту заўсёды ляжыць пэўны жыццёвы канфлікт. З’яўляючыся важным сродкам даследавання з’яў рэчаіснасці ў іх узаемасувязях, прычынна-выніковых адносінах і супярэчнасцях, сюжэт мае канкрэтна-гістарычны характар; у сюжэце выяўляюцца канфлікты, уласцівыя пэўнай нацыі, класу, эпосе.

Вылучаюцца такія элементы сюжэту: экспазіцыя, завязка, развіццё дзеяння, кульмінацыя, развязка і эпілёг (экспазіцыі і эпілога ў творы можа і не быць). Сюжэт цесна звязаны з кампазіцыяй твора, хаця па аб’ёме за яе вузейшы (апрача сюжэту, кампазіцыя аб’ядноўвае г. зв. пазасюжэтныя элементы твора: разгорнутыя апісанні малюнкаў прыроды і быту, аўтарскія развагі, лірычныя адступленні і інш.) Творы лірычныя сюжэту не маюць. Замест логікі разгортвання падзей у іх назіраецца своеасаблівая логіка
выяўлення пачуццяў. Аднак сюжэт прысутнічае ў ліра-эпічных творах паэмах, баладах, байках), у
вершаваных раманах, аповесцях, апавяданнях. Нярэдка ў паэзіі сустракаюцца і сюжэтныя вершы («Лён» Я. Купалы, «У вёсцы», «Страцім — лебедзь» М. Багдановіча і інш.).

## Літаратура 
* 
* 
* Сюжэ́т // *Рагойша, В. П.* Літаратуразнаўчы слоўнік: тэрміны i паняцці: для школьнікаў i абітурыентаў/ В. П. Рагойша. — Мн.: Народная асвета, 2009. — 303 с. — ISBN 978-985-03-1233-4.
* 
* Сюжэ́т // 
* *Кормилов С. И.* Сюже́т и Фа́була // Ли­те­ра­тур­ная эн­цик­ло­пе­дия тер­ми­нов и по­ня­тий / ред­кол. : А. Н. Ни­ко­лю­кин (гл. ред.) [и др.] ; РАН, Ин-т на­уч. ин­форм. по об­ществ. на­у­кам. — Москва : Ин­тел­вак, 2001. — Стб. 1048—1049. — 1596 стб. — Имен. указ.: стб. 1277—1483. — Предм. указ.: с. 1484—1595. — ISBN 5-93264-026-Х.
* 


Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Літаратура
Кёльнскі ўніверсітэт

**Кёльнскі ўніверсітэт** () — адна з вышэйшых навучальных устаноў у Кёльне, якая існуе з 1388. Кёльнскі ўніверсітэт займае трэцяе месца сярод нямецкіх ВНУ па колькасці студэнтаў (пасля Мюнхена і Хагена).

## Гісторыя 
### Стары ўніверсітэт 
Кёльнскі універсітэт быў заснаваны 21 мая 1388 года і стаў чацвёртай па ліку вышэйшай школай Свяшчэннай Рымскай імперыі пасля Карлавага універсітэта ў Празе, Венскага і Гайдэльбергскага ўніверсітэтаў. Пасведчанне аб заснаванні было падпісана Урбанам VI у Перуджа. Ужо ў студзені 1389 для першых сямісот студэнтаў пачаліся лекцыі.

28 красавіка 1798 г. Кёльнскі ўніверсітэт быў зачынены, пасля таго, як рэктар Фердынанд Франц Вальраф і ўсе прафесары адмовіліся прынесці прысягу Першай французскай рэспубліцы, патлумачыўшы гэта неабходнасцю захаваць незалежнасць ВНУ. Аднак, у 1799 годзе Вальраф прысягнуў Францыі і быў прызначаны выкладчыкам так званай «Цэнтральнай школы», пераемніцы закрытага ўніверсітэта. На гэтай пасадзе яму ўдалося схаваць ад французаў і такім чынам выратаваць мноства твораў мастацтва. Большая частка яго калекцыі знаходзіцца ў Музеі Вальрафа-Рыхарца.

### Новы ўніверсітэт 
На працягу ўсяго XIX стагоддзя спробы аднавіць зачынены ўніверсітэт засталіся беспаспяховымі. 29 мая 1919 года бургамістр Кёльна Конрад Адэнаўэр падпісаў пастанову аб адкрыцці новага ўніверсітэта. У кастрычніку 1929 года пачалося будаўніцтва галоўнага корпуса на плошчы Альберта Вялікага.

## Постаці ўніверсітэта 
* Курт Альдэр
* Петэр Грунберг
* Макс Шэлер

## Літаратура 
* 
* Erich Meuthen: *Kölner Universitätsgeschichte, Band I: Die alte Universität*. 1988. ISBN 3-412-06287-1.
* Bernd Heimbüchel und Klaus Pabst: *Kölner Universitätsgeschichte, Band II: Das 19. und 20. Jahrhundert*. 1988. ISBN 3-412-01588-1.
* Erich Meuthen (Hrsg.): *Kölner Universitätsgeschichte, Band III: Die neue Universität — Daten und Fakten*. 1988. ISBN 3-412-01688-8.
* Ernst Heinen: *Bildnerhochschule und Wissenschaftsanspruch. Lehrerbildung in Köln 1946—1965 (Studien zur Geschichte der Universität zu Köln Band 16)*. Böhlau Verlag, Köln, Weimar, Wien 2003. Rezension von Leo Haupts. In: *Geschichte in Köln. Zeitschrift für Stadt- und Regionalgeschichte*. Band 53. Dezember 2006. S. 212—214: *Buchbesprechungen*.

## Спасылкі 
* http://www.uni-koeln.de/ 
* 

Катэгорыя:Універсітэты Германіі
Катэгорыя:Кёльн
Канстанцін Андрэевіч Будзінскі

**Канстанцін Андрэевіч Будзінскі** ( — ?) — педагог.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Свіслацкай гімназіі. У 1823 годзе паступіў на фізіка-матэматычны факультэт Віленскага ўніверсітэта. У 1826 годзе атрымаў ступень кандыдата філасофіі. Праз 2 гады вытрымаў экзамен на званне магістра філасофіі, з прычыны закрыцця Віленскага універсітэта, ступень атрымаў у 1836 годзе ў Кіеўскім універсітэце.

Працаваў настаўнікам фізікі і матэматыкі ў Жытомірскай гімназіі, у 1834 годзе прызначаны прафесарам Нежынскага ліцэя на кафедры прыкладной матэматыкі. Адначасова выкладаў чыстую матэматыку і батаніку. Меў любоў і павагу студэнтаў. Лекцыі К. Будзінскага вылучаліся яснасцю выкладання і цаніліся слухачамі. Затым быў настаўнікам-наглядчыкам і выкладчыкам матэматычных навук у лясным і межавым інстытутах.

Друкаваныя творы не выяўлены.

## Літаратура 
* Мысліцелі і асветнікі Беларусі: Энцыклапедычны даведнік / Гал. рэд. Б. I. Сачанка. — Мн.: БелЭн, 1995.— 672 с. ISBN 985-11-0016-1. — С. 374.

Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Навучэнцы Свіслацкай гімназіі
Вольфганг Кёпен

**Вольфганг Артур Рэйнгольд Кёпен** (, , — , ) — нямецкі пісьменнік, адзін з самых значных нямецкіх пісьменнікаў пасляваеннага часу. Стаў знакамітым пасля напісання трылогіі раманаў «Трылогія няўдач» у пачатку 1950-х гадоў. Пасля гэтага публікаваў у асноўным запіскі аб падарожжах і ўспаміны.

## Раманы 
* Гісторыя няшчаснага кахання (1934)
* Сцяна хістаецца (1935)
* Галубы ў траве (1951)
* Цяпліца (1953)
* Смерць у Рыме (1954)

## Узнагароды 
* Прэмія Бюхнера (1962)
* Вялікая літаратурная прэмія Баварскай акадэміі прыгожых мастацтваў (1965)
* Прэмія Імермана (1967)
* Прэмія Андрэаса Грыфіуса (1971)
* Літаратурная прэмія гарадскога пісьменніка Бергена (1974)
* Ганаровы культурны прыз Мюнхена (1982)
* Прэмія Арно Шміта (1984)
* Памеранская культурная ўзнагарода (1986)
* Узнагарода Франца Набля (1987)
* Ганаровы грамадзянін Грайфсвальда (1987)
* Ганаровы доктар Грайфсвальдскага ўніверсітэта (1990)

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі Германіі
Роберт Кёрл

**Роберт Кёрл** (, , г. Аліс, , ЗША — , Тэхас, ЗША) — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (1996) сумесна з Х. Крота і Р. Смелі з фармулёўкай «За адкрыццё фулерэнаў».

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.244

## Спасылкі 
* Аўтабіяграфія Роберта Кёрла на сайце Нобелеўскага камітэта 

Катэгорыя:Хімікі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
К’ёга

**К’ёга**, таксама **Кіёга** — буйное неглыбокае возера, дакладней комплекс азёр, знаходзіцца ва Угандзе.

Плошча каля 1720 км². Знаходзіцца на вышыні 914 м над узроўнем мора. Белы Ніл упадае ў К’ёгу па шляху з возера Вікторыя ў возера Альберт. Асноўны прыток вады — з возера Вікторыя — рэгулюецца гідраэлектрастанцыяй Налубаале ў Джынджы. Будучы часткай сістэмы Вялікіх Афрыканскіх азёр, К’ёга не лічыцца Вялікім возерам. Недалёка размешчана возера Кван.

Найбольшая глыбіня возера каля 5,7 м, а ў сярэднім — не больш за 4 м.

## Гл. таксама 
* Геаграфія Уганды

## Літаратура 
* К’ёга, Кіёга //  — С. 242.
* DWD (2002) *El Niño preparedness for Lake Kyoga and other flood prone areas of Uganda.* Directorat du développement de l’eau, Ministère de l’eau, des terres et de l’environnemen, Entebbe, Ouganda.
* ILM (2004) *Support to the Management of Sudd Blockage on Lake Kyoga.* Edité par l'*Integrated Lake Management Project by Environmental Impact Assessment Centre* de Finlande, EIA Ltd. (online version PDF)
* Twongo, T. (2001) ''The Fisheries and environment of Kyoga Lakes. Fisheries Resources Research Institut (FIRRI), Jinja, Ouganda.
* Base de données mondiale sur les lacs / Lac Kyoga 

Катэгорыя:Азёры Уганды
Іозеф Готліб Кёльройтэр

**Іозеф Готліб Кёльройтэр** (ням.: Joseph Gottlieb Kölreuter; 27 красавіка 1733 - 11 лістапада 1806) — нямецкі батанік.

Кёльройтэр ў 1748 годзе паступіў у Цюбінгенскі ўніверсітэт, дзе вывучаў медыцыну і натуральныя навукі. Падчас навучання зблізіўся з Іаганам Георгам Гмелінам, вядомым даследчыкам Сібіры, прафесарам медыцыны і батанікі ў Цюбінгене. У 1753 годзе пераехаў у Страсбургскі ўніверсітэт, а праз год вярнуўся ў Цюбінген, дзе 1755, абараніў дысертацыю «De insectis coleopteris nec non de plantis quibusdam rarioribus».

Па рэкамендацыі свайго настаўніка і сябра Іагана Гмеліна быў выкліканы ў Пецярбург і ў 1756 вызначаны ад'юнктам батанікі ў Акадэмію навук. У 1756-1760 гадах правёў першыя вопыты па штучнай гібрыдызацыі раслін, вынікі 136 вопытаў былі апублікаваныя.

Пакінуў акадэмію ў 1761 годзе; памёр у Карлсруэ.

Акрамя дысертацыі, апублікаваў некалькі артыкулаў заалагічнага і батанічнага ўтрымання ў "Новых каментарыях" Акадэміі (т. VII-XIX), у «Nova Acta» і «Mémoires», якія пазначаны ў Richter's «Geschichte der Medicin in Russland» (т. III, стар 469 і сл.); «Vorläufige Nachricht von einigen das Geschlecht der Pflanzen betreffenden Versuchen» (Лейпцыг, 1761-1766 (ням.)).

Кёльройтэр першым указаў на ролю насякомых пры апыленні кветак.

Імем Кёльройтэра Эрык Лаксман ў 1772 годзе назваў род дрэў - Кёльройтэрыя (Koelreuteria Laxm.)

## Літаратура 
* Іозеф Готліб Кёльройтэр // БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.243-244

Катэгорыя:Батанікі Германіі
Катэгорыя:Асобы
Кібуц

350px|right|thumb|Кібуц **Мером Галан**, від з гары Бенталь
**Кібуц** (; першапачаткова קְבוּצָה, квуца — `група`) — сельскагаспадарчая камуна ў Ізраілі, якая характарызуецца агульнасцю маёмасці і роўнасцю у працы і спажыванні. Першы кібуц створаны ў 1909 годзе ў Паўночнай Галілеі; да 1914 года на землях, што належалі Яўрэйскаму нацыянальнаму фонду, было 14 кібуцаў. У 1990 годзе было 270 кібуцаў (ад 200 да 700 чалавек), аб'ядноўвалі да 125 тысяч чалавек. Адыграваюць значную ролю ў эканоміцы Ізраіля.

## Літаратура 
* , С.246

Катэгорыя:Гісторыя Ізраіля
Катэгорыя:Гісторыя Палесціны
Катэгорыя:Сіянізм
Катэгорыя:Гісторыя сельскай гаспадаркі
Катэгорыя:Сацыяльныя эксперыменты
Катэгорыя:Населеныя пункты
Кіеўскае вадасховішча

**Кіеўскае вадасховішча** (Кіеўскае мора) — вадасховішча на Дняпры на поўнач ад Кіева з агульнай плошчай у 922 км².

## Апісанне 
На поўначы яно амаль даходзіць да мяжы з Беларуссю. У яго ўпадаюць рэкі Прыпяць, Цецераў, Уж, Брагінка, Тарасіца.

Вадасховішча было створана ў 1960-я гады падчас праўлення Мікіты Хрушчова і было перадапошнім з шасці буйных вадасховішчаў на Дняпры. Запоўнена ў 1966 г. да адзнакі нармальнага падпорнага гарызонта — 103 м.

Найбольшая яго шырыня складае 20 км. Розніца ў вышыні выкарыстоўваецца Кіеўскай гідраэлектрастанцыяй для атрымання электраэнергіі.

Вадасховішча з’яўляецца месцам для адпачынку і рыбалкі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* «Комсомольская правда» пра пагрозы плаціны Кіеўскай ГЭС і вадасховішча 
* «Аргументы и факты» пра рэальныя пагрозы дамбы Кіеўскага вадасховішча і ГЭС 
* «Известия» пра праблематыку плаціны Кіеўскага вадасховішча і ГЭС
* Эксперт УНІАН пра пагрозы дамбы Кіеўскага вадасховішча

Катэгорыя:Вадасховішчы Украіны
Катэгорыя:Геаграфія Кіеўскай вобласці
Катэгорыя:Геаграфія Чарнігаўскай вобласці
Катэгорыя:Дняпро
Тэадор Кёрнер

**Тэадор Кёрнер**, эдлер (дваранскі тытул) фон Зігрынген (, 23 красавіка 1873 — 4 студзеня 1957) — аўстрыйскі палітык, прэзідэнт Аўстрыі ў 1951—1957 гадах.

## Ранняя біяграфія 
Нарадзіўся ў Уйсёне (прыгарадзе сучаснага Камарам), у сям’і афіцэра аўстра-венгерскай арміі, наведваў ваенную школу, ваенную акадэмію і ў 1894 г. стаў лейтэнантам. Паступіў на службу ў якасці афіцэра ў горадзе Аграм (цяперашні Заграб) і да 1904 г. даслужыўся да маёра. У гэтым жа годзе паступіў на службу ў аўстрыйскі генеральны штаб. У Першую сусветную вайну быў адным з актыўных камандуючых на італьянскім фронце. Скончыў ваенную кар’еру ў 1924 г. у чыне генерала.

## Палітычная біяграфія 
Заўсёды зацікаўлены палітыкай Кёрнер стаў членам SPÖ і быў абраны ў парламент у 1924 годзе. Адначасова пачаў працу над арганізацыяй Рэспубліканскага шуцбунда, у якім выступаў за правядзенне незалежнай і радыкальнай палітыкі. Ён быў старшынёй Бундэсрата ў перыяд паміж снежнем 1933 і лютым 1934 г.

Грамадзянская вайна ў Аўстрыі і ўсталяванне аўстрафашысцкай дыктатуры спынілі кар’еру Кёрнера як палітыка. Ён быў арыштаваны, як і многія яго аднапартыйцы, аўтарытарным урадам, які забараняў усе апазіцыйныя партыі. Пасля аншлюсу Аўстрыі, падчас Другой Сусветнай вайны Кёрнер быў зноў арыштаваны, на гэты раз ужо нацыстамі.

Пасля вайны, 17 красавіка 1945 г., Кёрнер быў прызначаны савецкімі акупацыйнымі войскамі ў Аўстрыі часовым бургамістрам Вены. Кёрнер адказваў за перабудову і аднаўленне сталіцы, якая моцна пацярпела падчас вайны. Пасля смерці Карла Рэнера яго партыя прапанавала Кёрнера ў якасці кандыдата ў прэзідэнты Аўстрыі, і Кёрнер выйграў выбары, атрымаўшы крыху больш, чым 51 працэнт. Ён стаў першым прэзідэнтам краіны, абраным прамым галасаваннем. Кёрнер памёр падчас свайго тэрміну.

## Літаратура 
*  — С. 244.

Катэгорыя:Палітыкі Аўстрыі
Катэгорыя:Прэзідэнты Аўстрыі
Катэгорыя:Сацыял-дэмакраты Аўстрыі
Катэгорыя:Памерлі ў Вене
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Аўстрыі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Вены
Катэгорыя:Бургамістры Вены
Кіклады

framed
**Кіклады**, або **Цыкладскія астравы** (грэч. Κυκλάδες-ляжаць вакол) — архіпелаг у паўднёвай частцы Эгейскага мора. У складзе тэрыторыі Грэцыі. Больш за 200 астравоў, якія ўтвараюць некалькі выцягнутых з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход гірлянд. Агульная плошча 2,6 тыс. км ² -. Найбольш буйныя - востраў Наксас (428 км ²), Андрас (380 км ²), Тынас, Парас, Мілас.

## Гл. таксама 
* Кікладская культура
* Малыя Кіклады

## Літаратура 
*
Кізіл

**Кізіл** (*Córnus*) — род раслін сямейства кізілавыя, які складаецца прыкладна з 30-50 відаў, уключае 4 падроды.

## Апісанне 
У асноўным гэта драўняныя лістападныя расліны, жыццёвая форма якіх — дрэвы або кусты; некаторыя віды — травяністыя шматгадовыя расліны, некалькі відаў — драўняныя зімнезялёныя. Лістападныя дрэвы або кусты вышынёй 2,5—10 м. Лісце супраціўнае, яйцападобнае або эліпсоіднае. Кветкі даухполыя, дробныя, залаціста-жоўтыя, па 5—9 у парасоніках. Паяўляюцца да распускання лісця. Плод — цёмна-чырвоная мясістая падоўжаная касцянка. Драўніна цяжкая, цвёрдая, з прыгожай тэкстурай.

## Распаўсюджанне 
Пашыраны ў Паўночнай Амерыцы, Паўднёвай і Усходняй Еўропе, на Каўказе, у Паўднёва-Усходняй Азіі; на Беларусі інтрадукаваны .

## Віды 
Паводле базы даных *The Plant List*, род уключае 51 від:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Выкарыстанне 
Выкарыстоўваецца ў жывых агароджах, для замацавання равоў, восыпаў. Пладовыя, дэкаратыўныя, лекавыя, меданосныя і таніданосныя расліны.

Драўніна ідзе на такарныя і сталярныя вырабы.

## Літаратура 
* Пярэднеў У. Кізіл // БЭ ў 18 т. Т 8. — Мн.: БелЭн, 1999.

## Спасылкі 
* Кізіл на сайце USDA NRCS

Катэгорыя:Кізілавыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Кілаўэа

**Кілаўэа** (у перакладзе з гавайскай — «вырыгае, моцна распаўсюджваецца») — актыўны шчытавы вулкан на востраве Гаваі (Гавайскія астравы, ЗША).

Адзін з самых актыўных дзеючых вулканаў на Зямлі. Самы малады з наземных гавайскіх вулканаў. Размешчаны побач са значна больш высокім Мауна-Лоа. Частка тэрыторыі, занятаай Кілаўэа, уваходзіць у склад нацыянальнага парку «Гавайскія вулканы».

Кілаўэа лічыцца месцам пражывання Пеле — гавайскай багіні вулканаў. Паводле яе імя названыя некаторыя лававыя ўтварэнні — напрыклад, «слёзы Пеле» (маленькія кроплі лавы, якія астуджаюцца на паветры і прымаюць форму слёзы і «валасы Пеле» (тонкія ніткі вулканічнага шкла — абсідыяну, якія ўтвараюцца ў выніку хуткага астуджэння лавы пры сцяканні ў акіян).

Кілаўэа бесперапынна вывяргаецца пачынаючы з 1983 года. У фазу інтэнсіўнай актыўнасці вулкан ўступіў 6 сакавіка 2011 г.

З 2 мая 2018 года вывяржэнне вулкана пачалося пасля некалькіх землетрасенняў да 6,9 бала па шкале Рыхтара. У выніку адкрыліся трэшчыны і каля 10 жорлаў на ўсходніх збоччах вулкана. Лава знішчыла некалькі жылых будынкаў. 4 мая ўлады Гавайскіх астравоў аб’явілі эвакуацыю насельніцтва ў раёне вывяржэння вулкана Кілаўэа. Улады штата эвакуявалі 1800 мясцовых жыхароў, што пражывалі ў мясцовасці Леілані на збоччы вулкана, на тэрыторыі якой адбыліся масавыя выкіды лавы.

10 мая 2018 на Гаваях у раёне Пуна аб’яўлена стыхійнае бедства, прычынай стала актыўнасць вулкана Кілаўэа. Мясцовыя ўлады скарэкціравалі рух транспарту і арганізавалі пункты часовага размяшчэння для людзей, якім давялося пакінуць сваё жыллё. Экстранныя службы пацвердзілі інфармацыю аб 14 вулканічных трэшчынах. Тэрмінова эвакуіравацца былі вымушаны жыхары населенага пункта Ланіпуна.

16 мая ўлады штата Гаваі аддалі распараджэнне прыступіць да поўнай эвакуацыі ўсходняга ўзбярэжжа самага буйнога з гавайскіх астравоў; размешчаныя там прамысловыя прадпрыемствы і заводы зліваюць паліва і гаручыя вадкасці, каб не дапусціць пажараў. На астравах абвешчаны найвышэйшы, «чырвоны» ўзровень небяспекі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Global Volcanism Program 
* Выява вулкана ў рэжыме On-line 

Катэгорыя:Геаграфія Гаваяў
Катэгорыя:Актыўныя вулканы
Катэгорыя:Шчытавыя вулканы
Катэгорыя:Вулканы Акіяніі
Катэгорыя:Вулканы ЗША
Кізільнік

**Кізільнік** (*Cotoneáster*) — род некалючых кустоў, радзей невялікіх дрэў сямейства ружавых (*Rosaceae*).

## Назва 
Навуковая назва паходзіць ад грэчаскага 'cotonea' — айва, 'aster' — мае выгляд, па падабенстве лісця айвы і аднаго з відаў кізільніка.

## Апісанне 
Кізільнікі — гэта лістападныя або вечназялёныя хмызнякі, якія растуць павольна. Лісцінкі маленькія, простыя, чаргавальныя, яйкападобныя, улетку цёмна-зялёныя, увосень — чырванеюць (часцей за ўсё бліскучыя). Кветкі белыя або ружовыя, дробныя, у шчытках, гронках або адзінкавыя. Плады кізільніка — маленькія яблыкі з 2 — 5 костачкамі, поўнасцю ці амаль поўнасцю аброслыя агульным мя­сі­стым по­кры­вам, ад аран­жава-чырвоных да чор­ных, час­та з шызым на­лё­там. 

## Пашырэнне 
Род налічвае больш за 100 відаў, разнавіднасцяў і формаў, якія растуць у Еўразіі, Паўночнай Афрыцы. Асабліва шматлікія ў га­рах Паўднёва-Заходняга Кі­тая, Гі­ма­ла­ях, Сярэдняй Азіі, у ля­сах і розных супольнасцях хмызнякоў. На тэрыторыі Беларусі 40 інтрадукаваных відаў.

Усе кізільнікі непатрабавальныя да якасці і вільготнасці глебы. Растуць марудна. Размнажаюцца насеннем і вегетатыўна (атожылкамі, чаранкамі). Добра прыжываюцца пасля перасадкі і пераносяць абрэзку.

## Віды 
Паводле базы даных *The Plant List* (на жнівень 2016) род уключае 278 відаў, некаторыя з іх:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Выкарыстанне 
Меданосы. Плады некаторых відаў ядомыя.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Cotoneaster // The Plant List
* Cotoneaster // ИАС «ООПТ России»
* *Кізільнік* на сайце USDA NRCS
Менгір

]]
**Менгіры** — асобна стаячыя каменныя слупы, вышыня якіх дасягае 20 м і болей. Вядомы з каменнага веку (у Заходняй Еўропе, Міжземнамор'і, на Каўказе і інш.).

Яны звычайна ставіліся вертыкальна паасобку або па некалькі ў комплексу па паралельных ці канцэнтрычных лініях. Слупы амаль неапрацаваныя, або выкананы ў выглядзе манументальных скульптурных выяў: у форме рыбіны (Арменія), галавы чалавека (Францыя), звера (Паўднёвая Сібір). Менгіры не былі непасрэдна звязаны з пахаваннямі і выконвалі самастойныя функцыі. Магчыма, яны абмяжоўвалі месца правядзення культавых абрадаў, былі аб'ектамі пакланенняў. Часам іх рады займалі значную тэрыторыю і выцягваліся на 2—3 км (Брэтань, Францыя).

## Літаратура 
* *Лазука Б.* Гісторыя сусветнага мастацтва. Ад старажытных часоў па XVI стагоддзе / Б. А. Лазука. — Мн.: Беларусь, 2010. — ISBN 978-985-01-0894-4

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мегаліты
Кромлех

. Англія. Эпоха бронзы. Раней 1500 г. да н.э.]]
**Кромлехі** — складаныя мегалітычныя пабудовы; каменныя слупы, якія пастаўлены па кругу і перакрыты гарызантальна пакладзенымі плітамі.

Самы вядомы з тых, што захаваліся, знаходзіцца ў Стоўнхенджы (Паўднёвая Англія), у плане ўяўляе сабой круглую пляцоўку дыяметрам 30 м, па якой вертыкальна пастаўлены масіўныя прызмападобныя слупы. Знешняе кальцо камянёў перакрыта ўверсе гарызантальна пакладзенымі плітамі, а ўнутранае ўтвараюць некалькі менгіраў. У цэнтры кромлеха на зямлі ляжыць яшчэ адна пліта,якая верагодна з'яўлялася алтаром ці ахвярнікам. Магчыма, комплекс быў свяцілішчам Сонца, служыў для астранамічных назіранняў.

Стварэнне кромлехаў мела вялікае значэнне ў далейшым развіцці манументальнай архітэктуры. У рытміцы пралётаў і апорных слупоў бачны правобраз каланады і аркады.

## Літаратура 
* Лазука, Б. Гісторыя сусветнага мастацтва. Ад старажытных часоў па XVI стагоддзе / Б.А.Лазука. — Мн.: Беларусь, 2010. ISBN 978-985-01-0894-4

Катэгорыя:Мегаліты
Кефалевыя

**Кефалевыя**  (*Mugilidae*) — сямейства касцістых рыб, адзінае ў атрадзе кефалепадобныя (*Mugiliformes*).

Гэта невялікая група рыб з замкнёнай плавальнай бурбалкай і без бакавой лініі жыве пераважна ў паўднёвых морах. У асноўным марскія (прыбярэжныя) і саланаватаводныя рыбы, некаторыя жывуць у прэсных водах (Liza abu). Пры кармленні заглынаюць дновы пясок, заглынаюць ядомыя часціцы і выплёўваюць ўсё астатняе. Распаўсюджаныя, у прыватнасці, у Чорным і Азоўскім морах. Асноўнае прамысловае значэнне мае  лабан (Mugil cephalus).

## Крыніцы 

Катэгорыя:Сямействы рыб