open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Паўднёва-Заходні фронт (Першая сусветная вайна)

**Паўднё́ва-Захо́дні фронт** — агульнавайсковае аператыўна-стратэгічнае аб'яднанне расійскіх войскаў у Першай сусветнай вайне у складзе Рускай Імператарскай Арміі.

## Гісторыя 
Фронт утвораны 19 ліпеня (1 жніўня) 1914 года у складзе Рускай Арміі УС Расійскай імперыі.

Удзельнічаў у аперацыях супраць аўстра-венгерскіх, германскіх, балгарскіх войскаў на паўднёва-заходнім напрамку .

## Склад 
За перыяд свайго існавання аб'яднанне складалася з наступных фарміраванняў:

* Палявое кіраванне (штаб)
* 1-я армія (ліпень — верасень 1917 года)
* 3-я армія (ліпень 1914 — чэрвень 1915, чэрвень — ліпень 1916 года)
* 4-я армія (ліпень 1914 — ліпень 1915 года)
* 5-я армія (ліпень — верасень 1914 года)
* 7-я армія (кастрычнік 1914 — пачатак 1918 года)
* 8-я армія (ліпень 1914 — верасень 1917 года)
* 9-я армія (жнівень 1916 — пачатак 1918 года)
* 11-я армія (верасень 1914 — пачатак 1918 года)
* Асобая армія (верасень — лістапад 1916, ліпень 1917 — пачатак 1918)
* Дунайская армія (21 лістапада — 5 снежня 1916 года)
* Чэхаславацкі асобны стралковы корпус — з кастрычніка 1917 года

На канец 1917 года штаб фронту размяшчаўся ў Бярдзічаве, са снежня — у Роўна. Расфармаваны ў студзені — лютым 1918 года.

## Галоўнакамандуючыя войскамі (войскамі) фронту 
* 19.07.1914 — 17.03.1916 — генерал ад артылерыі Мікалай Іудавіч Іваноў
* 17.03.1916 — 21.05.1917 — генерал ад кавалерыі Аляксей Аляксеевіч Брусілаў
* 22.05.1917 — 10.07.1917 — генерал-лейтэнант Аляксей Яўгенавіч Гутар
* 10.07.1917 — 18.07.1917 — генерал ад інфантэрыі Лаўр Георгіевіч Карнілаў
* 24.07.1917 — 31.07.1917 — генерал-лейтэнант Пётр Сямёнавіч Балуеў
* 02.08.1917 — 29.08.1917 — генерал-лейтэнант Антон Іванавіч Дзянікін
* 29.08.1917 — 09.09.1917 — генерал-лейтэнант Фёдар Яўлампіевич Агароднікаў
* 09.09.1917 — 24.11.1917 — генерал-лейтэнант Мікалай Герасімавіч Валодчанка
* 11.1917 — 12.1917 — генерал-лейтэнант Мікалай Мікалаевіч Стогаў
* 01.1918 — 02.1918 — генерал-маёр Уладзімір Мікалаевіч Егор'еў

## Камісар 
* камісар ад Часовага ўрада — Барыс Віктаравіч Савінкаў (з 28 чэрвеня 1917 года)

## Спасылкі 
* Загады войскам Паўднёва-Заходняга фронту: №.№. 2-395 з 21 ліпеня па 31 снежня 1914 года года
* Арміі краін-удзельніц Першай сусветнай вайны:Расія 
* 
* 
* Канстанцін Міхайлавіч Аберучаў. «У дні рэвалюцыі» 

Катэгорыя: Рускія франты падчас Першай сусветнай вайны
Іван Васільевіч Васюнік

**Іван Васільевіч Васюнік** (нар. 7 ліпеня 1959, Вэлыкы Любінь, Гарадоцкі раён Львоўскай вобласці) — украінскі палітык.

Катэгорыя:Кіраўнікі Адміністрацыі прэзідэнта Украіны
Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны IV склікання
Алег Барысавіч Рыбачук

**Алег Барысавіч Рыбачук** (нар. 22 красавіка 1958, Пагрэбішчэ, Пагрэбішчанскі раён, Вінніцкая вобласць) — украінскі палітычны і дзяржаўны дзеяч. З лютага па верасень 2005 — віцэ-прэм’ер Украіны па пытаннях еўрапейскай інтэграцыі (ва ўрадзе Юліі Цімашэнка). 8 верасня 2005 года быў прызначаны на пасаду дзяржаўнага сакратара Украіны (кіраўніка сакратарыята прэзідэнта) замест Аляксандра Зінчанка. Увосень 2006 года яго на гэтым пасту змяніў Віктар Іванавіч Балога.

Катэгорыя:Кіраўнікі Адміністрацыі прэзідэнта Украіны
Катэгорыя:Члены СНБА Украіны
Авулярыя

**Авуля́рыя** (*Ovularia*) — род недасканалых грыбоў сямейства .

## Апісанне 
Паразіты. Развіваюцца на лісці, радзей сцяблах, выклікаюць плямістасць раслін.

Міцэлій грыбоў бясколерны, разгалінаваны, шматклетачны, унутры субстрату. Канідыяльны налёт парошысты, белы, ружаваты, шараваты. Канідыяносцы прамыя або каленчата-звілістыя, вузлаватыя, аднаклетачныя ці з нямногімі перагародкамі, бясколерныя аба з жаўтавата-зеленаватым адценнем, у пучках ці адзіночныя. Канідыі рознай формы, адзіночныя, зрэдку ў ланцужках.

## Віды 
Вядома каля 130 відаў, пашыраных пераважна ў Еўропе і Паўночнай Амерыцы. На тэрыторыі Беларусі 5 відаў; паразітуюць на шчаўі, злаках, казяльцовых, ружавых.

* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Капнадыяльныя
Я нарадзіўся тут

**«Я нарадзіўся тут» (фотаальбом)** — беларускі супольны музычны альбом, выдадзены ў 2000 годзе. Музычныя крытыкі адзначылі гістарычнае значэнне гэтай працы для беларускай рок-музыкі і беларускай песеннай культуры.

## Гісторыя стварэння 
У 2000 годзе перад афіцыйным выданнем альбома адбылася прэзентацыя дэма-CD, які складаўся з 7 трэкаў агульнай працягласцю 27 хвілін.
## Крытыка 
Паводле меркавання музычных журналістаў, песня «Разьвітанне з Радзімай», якую ў межах музычнага праекта выканалі Вераніка Круглова і Зміцер Вайцюшкевіч, з’яўляецца самай удалай спробай пакласці тэкст на шэдэўр кампазітара Міхала Клеафаса Агінскага.

## Спіс кампазіцый 
## Удзельнікі 
* Зміцер Вайцюшкевіч — спеў, клавішныя
* Лявон Вольскі — спеў, гітара
* Вераніка Круглова — спеў
* Аляксандр Памідораў — спеў
* Піт Паўлаў — гітара
* Юрась Ляўкоў — бас-гітара
* Алег Дземідовіч — ударныя
* Алесь Суша — аўтар праекта

## Прызнанне 
Прадзюсар супольнага музычнага праекта Алесь Суша атрымаў за яго галоўную ўзнагароду беларускай музычнай прэміі «Рок-каранацыя» на цырымоніі ў 2001 годзе. Песня на верш Макара Краўцова «Мы выйдзем шчыльнымі радамі» з’яўлялася асноўным гімнам слуцкіх паўстанцаў.

## Спасылкі 
* «Я нарадзіўся тут» на last.fm

Катэгорыя:Альбомы 2000 года
Катэгорыя:Музычныя альбомы Беларусі
Лікі Фібаначы

**Лікі Фібаначы** — элементы паслядоўнасці
: 0, 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, 55, 89, 144, 233, 377, 610, 987, 1597, 2584, 4181, 6765, 10946, … (),
у якой кожны наступны лік роўна суме двух папярэдніх лікаў. Названыя ў гонар сярэдневяковага матэматыка Леанарда Пізанскага (вядомага як Фібаначы).

Больш фармальна, паслядоўнасць лікаў Фібаначы \left\{F_n\right\} задаецца лінейнымі рэкурэнтнамі суадносінамі:
: F_0 = 0,\qquad F_1 = 1,\qquad F_{n} = F_{n-1} + F_{n-2}, \quad n\geqslant 2, \quad n\in \Z.

Часам лікі Фібаначы разглядаюць і для адмоўных значэнняў h, як двухбакова бесканечную паслядоўнасць, якая адпавядае тым жа рэкурэнтным суадносінам. Пры гэтым члены з адмоўнымі індэксамі лёгка атрымаць з дапамогай эквівалентнай формулы «назад»: F_n=F_{n+2}-F_{n+1}:

Лёгко ўбачыць, што \! F_{-n} = (-1)^{n+1}F_n.

Катэгорыя:Цэлалікавыя паслядоўнасці
Вера Іванаўна Ульянчанка

**Вера Іванаўна Ульянчанка** (нар. 1 лютага 1958, Азяраны, Бабровыцкі раён Чарнігаўскай вобласці) — украінскі палітык.

## Біяграфія 
Член украінскай партыі Наша Украіна. Народны дэпутат Украіны 4 склікання (2005—2006). Кіраўнік Кіеўскай абласной дзяржаўнай адміністрацыі (ліпень 2006 года — май 2009 года). Кіраўнік Сакратарыята Прэзідэнта Украіны (май 2009 года — 24 лютага 2010 года).

Катэгорыя:Кіраўнікі Адміністрацыі прэзідэнта Украіны
Катэгорыя:Жанчыны-палітыкі Украіны
Катэгорыя:Кіраўнікі рэгіёнаў Украіны
Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны IV склікання
Катэгорыя:Члены СНБА Украіны
Віктар Іванавіч Балога

**Віктар Іванавіч Балога** (; нар. 15 чэрвеня 1963 года, сяло Завідава Мукачаўскага раёна Закарпацкай вобласці) — палітычны і дзяржаўны дзеяч Украіны.

Катэгорыя:Кіраўнікі Адміністрацыі прэзідэнта Украіны
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Мукачэва
Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны IV склікання
Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны VII склікання
Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны VIII склікання
Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны IX склікання
Катэгорыя:Кіраўнікі гарадоў Украіны
Катэгорыя:Кіраўнікі рэгіёнаў Украіны
Катэгорыя:Міністры Украіны
Катэгорыя:Члены СНБА Украіны
Ядловец (прыправа)

**Ядловец** — высушаныя шышкаягады ядлоўца звычайнага.

Шышкаягадаміядлоўца запраўляюць стравы з дзічыны. З іх вырабяць розныя марынады і соўсы, якія ідуць на падрыхтоўку рыбных і мясных страў. Добра спалучаецца з перцам, гваздзіком, лаўровым лісцем. Каб надаць мясу смак дзічыны, дадаюць шышкаягады да страў са свініны, цяляціны, бараніны. Таксама іх дадаюць пры вырабе паляўнічых каўбасак.

Сухія шышкаягады дадаюць пры саленні капусты і агуркоў, да страў з фасолі, пры вытворчасці моцных алкагольных напояў (напрыклад, джыну), піва, квасу.

Катэгорыя:Спецыі
Катэгорыя:Ядловец
Рычард Карлавіч Яноўскі

**Рычард Карлавіч Яноўскі** (, в. Патаронаўка,  — чэрвень ) — беларускі хірург.

## Біяграфія 
З 1891 года віцэ-прэзідэнт, з 1895 прэзідэнт Мінскага навуковага таварыства ўрачэй.

Працы па пытаннях хірургіі, фізіялогіі, аховы здароўя, паляпшэння санітарнага стану Мінска.

## Літаратура 
* Белорусская ССР : краткая энциклопедия. [В 5 т.] Т. 5. — Минск, 1982.
* Беларуская ССР : кароткая энцыклапедыя. [У 5 т.] Т. 5. — Мінск, 1981.

Катэгорыя:Постаці Мінска
Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Хірургі Беларусі
Зварот Дзянікіна да насельніцтва Маларосіі

**Зварот генерала Дзянікіна да насельніцтва Маларосіі** (*назвы пры выданні*: **«Зварот галоўнакамандуючага да насельніцтва Маларосіі»**, **«Да насельніцтва Маларосіі»**, **«Насельніцтву Маларосіі»** *і інш.*) — гістарычны дакумент, уяўлялы сабой мемарандум, дэкларацыю, маніфест, якім пазначалася палітычная праграма Белага руху на Поўдні Расіі і прынцыпы яго нацыянальнай палітыкі ў дачыненні тэрыторыі і насельніцтва Украіны.

Падпісаны генералам Антонам Дзянікіным як галоўнакамандуючым Узброенымі сіламі Поўдня Расіі (УСПР), складзены пры ўдзеле публіцыста Васіля Шульгіна, прафесары гісторыі Паўла Наўгародцава, начальніка Аддзела народнай асветы І. Малініна і іншых грамадскіх дзеячаў 25 (12) жніўня 1919 года ў Таганрогу. Апублікаваны паўсюдна ў белагвардзейскай прэсе гарадоў Поўдня Расіі ў жніўні — верасні 1919 года.

Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Расіі
Нарысы рускай смуты

**«Нарысы рускай смуты»** — кніга генерал-лейтэнанта А. І. Дзянікіна, гісторыка-біяграфічны нарыс аднаго з лідараў Белага руху пра рэвалюцыйныя падзеі, што сталі прычынай крушэння Расійскай імперыі, і падзеяі Грамадзянскай вайны ў Расіі. Кніга ахапляе перыяд з лютага 1917 года па красавік 1920 года. Першы тым выдадзены ў Парыже ў 1921 годзе, а апошні, пяты, у Берліне ў 1926 годзе. Кніга вытрымала шмат выданняў.

Катэгорыя:Мемуары і аўтабіяграфіі
Катэгорыя:Публіцыстыка
Урад пры галоўнакамандуючым УСПР

**Урад пры галоўнакамандуючым Узброенымі Сіламі Поўдня Расіі (УСПР)** — орган кіравання на Поўдні Расіі, утвораны галоўнакамандуючым УСПР А. І. Дзянікіным 30 снежня 1919 года, які прыйшоў на змену Адмысловай нарадзе пры галоўкаму УСПР. Старшынёй урада стаў генерал А. С. Лукомскі. У сакавіку 1920 года ўрад пры галоўкаме УСПР быў скасаваны і заменена Паўднёварускім урадам.

Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Расіі
Рамень

**Ра́мень** — тып яловых лясоў на гліністых ці сугліністых, добра дрэнажаваных глебах, якія фарміруюцца ва ўмовах халоднага ці умерана халоднага кантынентальнага клімату. Характэрны высокая прадукцыйнасць і добрая якасць драўніны; ёсць невялікія прымесі хвоі, асіны, бярозы. Ельнік са значным удзелам драбналістых парод — *падрамень*, з удзелам шыракалістых парод — *сурамень*. У шырокім сэнсе да раменяў адносяцца таксама насаджэнні з піхты і хвоі кедравай. 

## Літаратура 
* Рамень // 

Катэгорыя:Лясы
4-я армія (Германская імперыя)

**4-я а́рмія** () — воінскае аб’яднанне армейскага узроўню Імперскай Германскай Арміі падчас Першай сусветнай вайны.

## Гісторыя баявых дзеянняў 
Была сфармавана падчас мабілізацыі ў жніўні 1914 года на базе VI Армейскай Інспекцыі.

Удзельнічала ў баявых дзеяннях у складзе Заходняга фронта.

Пад канец вайны ўваходзіла ў склад Групы армій Рупрэхта Баварскага.

## Баявы склад на 1914 год 
* VI Корпус (Генерал ад інфантэрыі Кюрт фон Прыцэльвіц)
* VIII Корпус (Генерал-лейтэнант Эрых Цульф фон Чэпе унд Вайдэнбах)
* XVIII Корпус (Генерал ад інфантэрыі Дэда фон Шэнк)
* VIII Рэзервовы корпус (Генерал ад інфантэрыі Вільгельм Фрайхер фон Эглафштайн)
* XVIII Рэзервовы корпус (Генерал-лейтэнант Куна фон Штойбен)

## Камандуючыя 
* Генерал-палкоўнік (з 1 жніўня 1916 года генерал-фельдмаршал) Альбрэхт Вюртэмбергскі (2.8.1914—25.02.1917)
* Генерал ад інфантэрыі Фрыдрых фон Армін (25.02.1917—28.01.1919)

## Гл. таксама 
* Баявы расклад Германскай імперскай арміі ў 1914 годзе

 

Катэгорыя:Ваенная гісторыя Германіі
Катэгорыя:Арміі Германіі ў Першай сусветнай вайне
Сяргей Уладзіміравіч Лёвачкін

**Сяргей Уладзіміравіч Лёвачкін** (; нар. , Кіеў, УССР, СССР) — украінскі палітык, мільянер . Народны дэпутат Украіны VI, VIII скліканняў. У 2010—2014 гадах быў кіраўніком Адміністрацыі прэзідэнта Украіны В. Ф. Януковіча. З 1999 года кансультант, рэферэнт, памочнік, у 2002—2005 гг. 1-ы памочнік прэзідэнта Украіны Леаніда Кучмы.
У 2005—2006 гадах дарадца старшыні Вярхоўнай рады Украіны Уладзіміра Літвіна. У 2006—2007 гадах кіраўнік Апарату прэм’ер-міністра Украіны В. Ф. Януковіча. Доктар эканамічных навук (2004). Дзяржаўны служачы 1 рангу (2003).

У 2014 годзе ў рэйтынгу самых багатых украінцаў па версіі часопіса «Новы час» заняў 27 месца з станам у 258 млн $ .

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кіраўнікі Адміністрацыі прэзідэнта Украіны
Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны VI склікання
Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны VIII склікання
Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны IX склікання
Катэгорыя:Члены Партыі рэгіёнаў Украіны
Катэгорыя:Эканамісты Украіны
Катэгорыя:Юрысты Украіны
Катэгорыя:Члены СНБА Украіны
5-я армія (Германская імперыя)

**5-я а́рмія** () — воінскае аб’яднанне армейскага узроўню Імперскай Германскай Арміі падчас Першай сусветнай вайны.

## Гісторыя баявых дзеянняў 
Была сфармавана падчас мабілізацыі ў жніўні 1914 года на базе VII Армейскай Інспекцыі.   

Дзейнічала ў Бельгіі, прасоўваючыся да французскай мяжы. 21 жніўня падраздзяленні 5-й арміі ўдзельнічалі ў баях ля Шарлеруа. Пасля Пагранічнай бітвы часці арміі былі перакінутыя ў раён Вердэна. 5-я армія актыўна ўдзельнічала ў найцяжкіх баях за Вэрдэн у 1916 годзе. У ходзе бітвы пад Вердэнам армія панесла найцяжэйшыя страты. 

У 1918 годзе войскі ўдзельнічалі ў баях на Сен-Міельскім выступе і Мёз-Аргонскай аперацыі.

Пад канец вайны ўваходзіла ў склад Групы армій Гальвіца.

## Баявы склад на 1914 год 
* V Корпус (Генерал ад інфантэрыі Герман фон Странц)
* XIII (Каралеўскі Вюртэмбергскі) Корпус (Генерал ад інфантэрыі Макс фон Фабек)
* XVI Корпус (Генерал ад інфантэрыі Бруна фон Мудра)
* V Рэзервовы корпус (Генерал ад інфантэрыі Эрых фон Гюндзель)
* VI Рэзервовы корпус (Генерал ад інфантэрыі Конрад фон Гёслер)

## Камандуючыя 
* генерал-маёр (з 27.01.1915 — генерал-лейтэнант) Кронпрынц Вільгельм (2.8.1914—30.11.1916)
* Генерал ад інфантэрыі Эвальд фон Лохаў (30.11.1916—17.12.1916)
* Генерал ад артылерыі Макс фон Гальвіц (17.12.1916—27.9.1918)
* Генерал ад кавалерыі Георг фон дэр Марвіц (27.9.1918—30.1.1919)

## Гл. таксама 
Баявы расклад Германскай імперскай арміі ў 1914 годзе
 

Катэгорыя:Ваенная гісторыя Германіі
Катэгорыя:Арміі Германіі ў Першай сусветнай вайне
6-я армія (Германская імперыя)

**6-я а́рмія** () — воінскае аб’яднанне армейскага узроўню Імперскай Германскай Арміі падчас Першай сусветнай вайны.

## Гісторыя баявых дзеянняў 
Была сфармавана падчас мабілізацыі ў жніўні 1914 года на базе IV Армейскай Інспекцыі.

Удзельнічала ў баявых дзеяннях у складзе Заходняга фронта.

Пад канец вайны ўваходзіла ў склад Групы армій Рупрэхта Баварскага.

## Баявы склад на 1914 год 
* XXI Корпус (Генерал ад інфантэрыі Фрыц фон Белаў)
* I Баварскі Корпус (Генерал ад інфантэрыі Оскар Рытар унд Эдлер)
* II Баварскі Корпус (Генерал ад інфантэрыі Карл Рытар фон Марціні)
* III Баварскі Корпус (Генерал ад кавалерыі Людвіг фон Гебсатэль)
* I Баварскі Рэзервовы корпус (Генерал ад інфантэрыі Карл фон Фасбендэр)

## Камандуючыя 
* Генерал-палкоўнік (з 23 ліпеня 1916 года генерал-фельдмаршал) Рупрэхт Баварскі (2.8.1914—28.08.1916)
* Генерал-палкоўнік Людвіг фон Фалькенхаўзен (28.08.1916—23.04.1917)
* Генерал ад інфантэрыі Ота фон Белаў (23.04.1917—9.9.1917)
* Генерал ад інфантэрыі Фердынанд фон Куаст (9.9.1917—18.01.1919)

## Гл. таксама 
* Баявы расклад Германскай імперскай арміі ў 1914 годзе

## Літаратура 
* 
 

Катэгорыя:Ваенная гісторыя Германіі
Катэгорыя:Арміі Германіі ў Першай сусветнай вайне
Абрыкос маньчжурскі

**Абрыкос маньчжурскі** (*Prunus mandshurica*) — пладовае дрэва з роду  сямейства .

Пашыраны на Далёкім Усходзе Расіі, у Паўночным Кітаі і Карэі. Інтрадукаваны на тэрыторыі Беларусі як дэкаратыўная расліна.

Вышыня дрэў да 8 м. Кара светла-бурая з глыбокімі расколінамі. Лісце авальнае, доўгазавостранае, даўжынёю да 12 см, восенню ярка-аранжавае. Кветкі светла-ружовыя, дыяметрам да 2,5 см. Цвіце ў маі, пладаносіць у 5—6-гадовым узросце. Плады — аранжава-жоўтыя касцянкі з гаркаватай або кіславата-салодкай мякаццю, найчасцей неядомай. Марозаўстойлівы.

## Літаратура 
*  — С. 20.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Сліва
Катэгорыя:Флора Азіі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1893 годзе
Вынасныя літары

**Вынасны́я лі́тары** — літары, напісаныя над радком з мэтай скарачэння слоў і паскарэння працэсу пісьма.

Прыём вынасу літар зрэдку практыкаваўся ў стараславянскім і старажытнарускім уставе: гсдь (господь), мсць (мѣсяць), лѣт (лѣто), црство (царство).

Выкарыстанне вынасных літар асабліва пашырылася ў старабеларускім скорапісе XV—XVII стагоддзяў, дзе стала заканамерным напісаннем над радком першай літары з групы зычных у сярэдзіне слоў (доброволный, лихтаръ), зычнай літары перад групай «ь + галосны гук» (зранене, спустошене), канцавой зычнай у розных граматычных формах (будет, поедет; дадут, плачут; в тых сеножатех; доброг, старог), спалучэнняў зычных з апошнім «т» (индикт, наместникъ, радост).

Больш абмежавана вынасныя літары выкарыстоўваліся ў беларускіх старадруках канца XVI&nbsp;— XVII стагоддзяў. У сучасным беларускім правапісе не ўжываюцца.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кірыліца
Катэгорыя:Палеаграфія
Катэгорыя:Шрыфты
Аказу

**Аказу** - нефармальная арганізацыя экстрэмістаў з ліку хуту, якая аказала вялікі ўплыў на генацыд у Руандзе ў 1994 годзе. Групоўка складалася са сваякоў і сяброў будучага прэзідэнта Жувеналя Хаб'ярыманы і яго ўплывовай жонкі Агаты Хаб'ярыманы. Яны таксама называліся "сетка анулявання" праз сваю мэту - давесці колькасць тутсі да нуля.
## Спасылкі
*Glossary of the Rwandan Genocide
*Jump up ^ 15 Years after the Rwandan Genocide: Hutu Power and its Friends, Jungle World.
Катэгорыя:Гісторыя Руанды
ХАМАС

**ХАМА́С** (, поўная назва — , «**Ісламскі рух супраціўлення**») — палесцінскі ісламісцкі рух і палітычная партыя, якая кіруе ў сектары Газа (з ліпеня 2007 года). Асацыяванае вайсковае крыло — брыгады «Із ад-Дзін аль-Касам».

ХАМАС прызнаны тэрарыстычнай арганізацыяй Ізраілем, Егіптам, Канадай, ЗША і Японіяй, а таксама забаронены ў Іарданіі і Егіпце. У Аўстраліі і Вялікабрытаніі тэрарыстычным прызнаюць толькі вайсковае крыло ХАМАС. У снежні 2014 года Еўрапейскі суд агульнай юрысдыкцыі наказаў выключыць ХАМАС са спіса тэрарыстычных арганізацый Еўрапейскага саюза, пакінуўшы ў сіле спіс ЕС ад 22.07.2014, які ўключае ХАМАС. 27 сакавіка 2015 года ЕС падоўжыў прызнанне ХАМАС тэрарыстычнай арганізацыяй на перыяд разгляду пададзенай ім апеляцыі на рашэнне суда.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ісламісцкія тэрарыстычныя арганізацыі
Катэгорыя:Палесцінскія ваенныя фарміраванні
Паўночны фронт (Першая сусветная вайна)

**Паўно́чны фронт** — агульнавайсковае аператыўна-стратэгічнае аб’яднанне расійскіх войскаў у Першай сусветнай вайне у складзе Рускай Імператарскай Арміі.

Быў створан у выніку падзелу Паўночна-Заходняга фронту у жніўні 1915 года.  

Удзельнічаў у аперацыях супраць германскіх войскаў на паўночным кірунку, абараняючы Петраград.

Палявое ўпраўленне было ліквідавана ў пачатку 1918 года.

## Склад 
* Палявое ўпраўленне (штаб)
** Атрад асаблівай важнасці штаба *ПФ* (1915-1918)
** 4-я баявая авіяцыйная група войскаў Паўночнага фронту Рускага Імператарскага Ваенна-паветранага Флота.
* 1-я армія (крас. 1916 — ліпень 1917, вер. 1917 — пачатак 1918)
* 5-я армія (жнів. 1915 — пачатак 1918)
* 6-я армія (жнів. 1915 — снеж. 1916)
* 12-я армія (жнів. 1915 — пачатак 1918)
* XLII асобны армейскі корпус — з снежня 1916 года

## Галоўнакамандуючыя войскамі (войскамі) фронту 
[350 px|міні|справа|  Камандаванне Паўночнага фронту.
Сядзяць, злева направа: начальнік штаба войскаў Паўночнага фронту генерал ад інфантэрыі [Юрый Нічыпаравіч Данілаў|Данілаў Ю. Н., камандуючы 1-й арміяй генерал ад кавалерыі А. І. Літвінаў, галоўнакамандуючы войскамі Паўночнага фронту генерал-ад'ютант М. У. Рузскі, камандуючы 12-й арміяй генерал ад інфантэрыі Радко-Дзмітрыеў Р. Д., камандуючы 5-й арміяй генерал ад кавалерыі Драгаміраў А . М.. Стаяць, злева направа: генерал-кватэрмайстар штаба армій Паўночнага фронту генерал-маёр Болдыраў В. Г., начальнік штаба 1-й арміі генерал-лейтэнант Адзішалідзэ І. З., начальнік штаба 12-й арміі генерал-лейтэнант У. В. Бяляеў, начальнік штаба 5-й арміі генерал-лейтэнант Мілер Я. К.. Канец 1916—пачатак 1917 гадоў. ]]

* 18.08.1915 — 06.12.1915 — генерал ад інфантэрыі Мікалай Уладзіміравіч Рузскі
* 06.12.1915 — 06.02.1916 — генерал ад кавалерыі Павел Адамавіч Плеве
* 06.02.1916 — 22.07.1916 — генерал ад інфантэрыі Аляксей Мікалаевіч Курапаткін
* 01.08.1916 — 25.04.1917 — генерал ад інфантэрыі Мікалай Уладзіміравіч Рузскі
* 29.04.1917 — 01.06.1917 — генерал ад кавалерыі Абрам Міхайлавіч Драгаміраў
* 01.06.1917 — 29.08.1917 — генерал ад інфантэрыі Уладзіслаў Напалеонавіч Клямбоўскі
* 29.08.1917 — 09.09.1917 — генерал-маёр Міхаіл Дзмітрыевіч Бонч-Бруевіч
* 09.09.1917 — 14.11.1917 — генерал ад інфантэрыі Уладзімір Андрэевіч Чарамісаў
* 14.11.1917 — хх.11.1917 — генерал-лейтэнант Якаў Давідавіч Юзафовіч
* хх.11.1917 — хх.хх.хххх — генерал-маёр Сяргей Георгіевіч Лукірскі

## Спасылкі 
* Арміі краін-удзельніц Першай сусветнай вайны:Расія 
* 

Катэгорыя: Рускія франты падчас Першай сусветнай вайны
Асаблівая нарада пры Галоўкаме УСПР

**Адмысловая нарада пры Галоўкаме УСПР** (Узброеных Сіл Поўдня Расіі) — распарадчы орган кіравання антыбальшавіцкіх сіл на Поўдні Расіі ў 1918-1919 гг., які выконваў функцыі ўрада на тэрыторыі, падкантрольнай войскам Добраахвотніцкай арміі і УСПР.

Была створана 31 жніўня 1918 года ў Кацярынадары як вышэйшы орган грамадзянскага кіравання пры вярхоўным кіраўніку Добраахвотніцкай арміі генерале М. В. Аляксееве; з уступленнем генерала А. І. Дзянікіна на пасаду галоўнакамандуючага Добраахвотніцкай арміяй была ператворана ў дарадчы орган у галіне заканадаўства і вярхоўнага кіравання пры галоўнакамандуючым Добраахвотніцкай арміяй.

Паводле «Палажэння аб Асобым нарадзе» ад 2 (15) лютага 1919 года, стала выконваць функцыі дарэвалюцыйных Савета Міністраў і Дзяржаўнага савета.

Скасавана А. І. Дзянікіным 30 снежня 1919 года ў сувязі з яго пераўтварэннем ў чыста выканаўчы орган — урад пры галоўнакамандуючым УСПР, які ў сакавіку 1920 змяніў паўднёварускі ўрад.

Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Расіі
Лары (значэнні)

* Лары — грашовая адзінка Грузіі
* Лары (марз)
* Лары, міфалогія — старажытнарымскія божаствы
* Лары, правінцыя Піза — камуна ў Італіі
Лары (міфалогія)

), з Нацыянальнага археалагічнага музея, Мадрыд.]]

**Ла́ры** () - згодна з вераваннямі старажытных рымлян божаствы, якія апякуюць дом, сям'ю і абшчыну ў цэлым. Фамільныя лары былі звязанымі з дамашнім ачагом, дамашняй трапезай, з дрэвамі і рошчамі, якія прысвячаліся ім ў сядзібе. Да іх звярталіся за дапамогай у сувязі з родамі, абрадамі ініцыялізацыі, шлюбам, смерцю. Аўгусцін прыводзіць меркаванне Апулея, што пасля смерці добрыя людзі робяцца ларамі.

Лічылася, што яны назіраюць за выкананнем традыцыйных норм ва ўзаемаадносінах членаў фаміліі, караюць парушальнікаў, у прыватнасці, гаспадароў, занадта жорсткіх да рабоў. Рабы шукалі абароны ад гневу гаспадара каля дамашнягяачага ці алтара лараў і актыўна ўдзельнічалі у іх кульце, які ў далейшым абслугоўваўся менавіта рабамі. глава фаміліі быў вярхоўным жрацом культа лараў.

## Віды лараў 
* *Lares Compitales* - кампітальным ларам пакланяліся на скрыжаваннях шляхоў, як апякунам суседскай абшчыны і добрасуседскіх адносін. На скрыжаваннях будаваліся свяцілішчы з колькасцю адтулін, роўнай колькасці сядзіб, якія межаваліся са скрыжаваннем. Тут главы сямей развешвалі лялькі і ваўняныя шары, якія адлюстроўвалі адпаведна свабодных членаў сям'і і рабоў. Магчыма гэты рытуал узыходзіць да практыкі чалавечых ахвярапрынашэнняў ларам як хтанічным божаствам, адсюль іх няяўная сувязь з хтанічнай Ларэнтай-Ларундай, Маніяй і зрэдку атаясамліваемай з ёй маццю лараў, якая атрымлівала ў выглядзе ахвяры бабовую кашу.

* *Lares Domestici* - дома
* *Lares Familiares* - сям'і
* *Lares Patrii* - бацькоўскія, магчыма атясамліваліся з духамі продкаў
* *Lares Permarini* - мора
* *Lares Praestitis* - дзяржавы
* *Lares Privati* - прыватныя (супрацьпастаўляліся грамадскім *Lares Publici*)
* *Lares Rurares* - зямельныя
* *Lares Vilales* - падарожнікаў

## Пакланенне ларам 
Кампіталіі, у якіх удзельнічалі таксама і рабы, і свабодныя, былі найбольш дэмакртычным рымскім святам, якое звязвалась з «царом, любячым народ», сынам рабыні і лара - Сервіям Туліям. Кампіталіі суправаджаліся жартамі, песнямі, танцамі, спаборніцтвамі за прызы. Маладая, пераходзчы ў фамілію і суседскую абшчыну мужа, прыносіла манету дамовым і кампітльным ларам. Калегіі плябеяў і рабоў абслугоўвалі культ кампітальных лараў. Аўгуст у 12 да н.э. рэфармаваў культ лараў, стварыў яго калегіі з рабоў, адпушчанікаў і плябеяў у кожным квартале Рыма і іншых гарадоў, і аб'яднаў з культам свайго генія. Але ў дамах і маёнткахлары працягваліся пачытацца калегіямі рабоў і адпушчанікаў аж да поўнага падзення язычніцтва. Фамільныя и суседскія лары маляваліся ў выглядзе двух юнакоў  у сабачых скурах ці з сабакай (як пільныя захавальнікі).

У правінцыях лары атаясамлівалісяз божаствамі родаплеменых і вясковых абшчын. Асобныя даследчыкі звязваюць лараў з продкамі, іншыя лічаць іх духамі расліннасці і зямельных участкаў.

## Гл. таксама 
* Геній
* Святы Старажытнага Рыма
* Шлюб у Старажытным Рыме
* Пенаты
* Genius loci
* Дамавы

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Божаствы рымскай міфалогіі
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Паўднёварускі ўрад

**Паўднёварускі ўрад** — белы ўрад, які замяніў Адмысловую нараду пры Галоўкаме УСПР у сакавіку 1920 года.

## Гісторыя стварэння 
Урад быў створаны Галоўнакамандуючым ўзброенымі сіламі на Поўдні Расіі А. І. Дзянікіным ва ўмовах цяжкіх ваенных паражэнняў, якія панеслі Узброеныя сілы Поўдня Расіі ад Чырвонай арміі.

Само фарміраванне гэтага ўрада стала знакам таго, што вайсковае камандаванне Поўдня Расіі перагледзела сваё стаўленне да будовы грамадзянскай улады на падкантрольных тэрыторыях у бок адыходу ад прымата адзінаасобнай ваеннай дыктатуры да дыялогу і супрацоўніцтва з грамадзянскай супольнасцю, што разглядалася як адзіная магчымасць выправіць катастрафічнае становішча.

Для ўмацавання адзінага антыбальшавіцкага фронту Галоўнакамандуючы УСПР заключыў пагадненне з саюзнымі урадамі Данской вобласці, Кубані і Церака, якое прадугледжвала аператыўнае падпарадкаванне яму войскаў гэтых казачых дзяржаўных утварэнняў і ўдзел іх прадстаўнікоў у стварэнні агульнай паўднёварускай улады. Кубанцаў распачалі спробу 16 сакавіка 1920 года правесці адмену гэтага пагаднення праз Вярхоўны вайсковай круг, але Церскі і Данскі ўрады апратэставалі такое рашэнне.

## Дзейнасць 
У выдадзенай Урадам Дэкларацыі — «Канстытуцыі Поўдня Расіі» — генерал А. І. Дзянікін быў абвешчаны кіраўніком новай улады. Так як ваеннае становішча на працягу сакавіку 1920 года працягвала нястрымна пагаршацца, а Урад так фактычна і не пачаў да выканання сваіх абавязкаў, 30 сакавіка 1920 года генерал А. І. Дзянікін, знаходзячыся ў Феадосіі, абвясціў аб яго скасаванні.

Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Расіі
Катэгорыя:Белы рух
Ааспора

**Ааспора** (*Oospora*) — род недасканалых грыбоў.

## Апісанне 
Міцэлій грыбоў накшталт распасцёртых або падушкападобных, пушыстых дзярнінак. Гіфы паўзучыя, з перагародкамі, са спараноснымі галінкамі (шара-, яйцападобнымі або прадаўгаватымі) ці канідыяноснамі. Канідыі бясколерныя або светлаафарбаваныя, цыліндрычныя, прадаўгаватыя ці яйцападобныя.

## Арэал і экалогія 
Вядома некалькі відаў, пашыраных пераважна ў Еўропе і Амерыцы; на Беларусі налічвалі 2 віды (развіваюцца на клубнях бульбы і пладах памідораў), якія ў сучасных класіфікацыях уключаны ў іншыя роды:  і .

## Значэнне 
Паразіты. Узбуджальнікі  раслін.

## Літаратура 
*  — С. 15.

Катэгорыя:Мучністарасяныя
Гіральд з Камбрыі

**Гі́ральд з Камбрыі** (), або **Ге́ральд дэ Бэры** (; каля 1146 — каля 1223 гг.) — сярэднявечны валійскі і англійскі гісторык, асабісты святар караля Генрыха II.

## Біяграфія 
Геральд дэ Бэры нарадзіўся ў высакароднай валійсай сям’і нармандскага паходжання. У перапісцы з Інакенціям III сам называў сябе нашчадкам прынцаў уэльскіх. Навучаўся ў Парыжы, пасля чаго быў прызначаны асабістым пасланцам арцыбіскупа Кентэрберыйскага ва Уэльсе. У 1174 г. прызначаны архідыяканам Брэкана і такім чынам стаў другой асобай у каталіцкай царкве Англіі. Фактычна выконваў біскупскія абавязкі ў некалькіх парафіях. У 1184 г. атрымаў пасаду асабістага сакратара і святара караля Генрыха II. У 1185 г. суправаджаў прынца Джона ў Ірландыю. У 1196 г. пакінуў каралеўскую службу і жыў пры двары свайго сябра, плябана Лінкальнскага сабора, дзе мелася багатая бібліятэка. Імкнучыся атрымаць пасаду біскупа, тройчы наведваў Рым, аднак не атрымаў дазволу Інакенція III. Мяркуецца, што памёр у Херэфордзе, недалёка ад Уэльса, дзе і быў пахаваны.

## Спадчына 
Ужо пры жыцці Геральд дэ Бэры лічыўся таленавітым пісьменнікам. Пісаў на лацінскай мове. Аўтар 4 агіяграфічных і схаластычных прац. Аднак найбольшую славутасць маюць яго сачыненні, прысвечаныя Ірландыі і Уэльсу, — «Апісанне Гібернікі» (1188 г.), «Наступ на Гіберніку», «Вандроўка па Камбрыі» (1191 г.) і «Апісанне Камбрыі» (1194 г.). Апісаў культуру і гісторыю кельцкіх народаў. Прыйшоў да высновы, што кельцкія мовы маюць адзінае паходжанне з французскай і лацінскай. Выступаў за самастойнасць царквы Уэльса ад царквы Англіі, але захоўваў лаяльнасць да англійскіх каралёў.

## Спіс прац 
* *Topographia Hibernica* (1188 г.)
* *Expugnatio Hibernica*
* *Itinerarium Cambriae* (1191 г.)
* *Descriptio Cambriae* (1194 г.)
* *De instructione principis*
* *De rebus a se gestis*
* *De Menevensi ecclesia dialogus*
* *Gemma ecclesiastica Textus*
* *Speculum ecclesiae*
* *Symbolum electorum*
* *Invectionum libellus*
* *De invectionibus*
* *Vita sancti Hugonis*
* *De vita Galfridi archiepiscopi Eboracensis*
* *Vita sancti Ethelberti*
* *Vita sancti Remigii*
* *Vita sancti David *

## Літаратура 
* Самахвалаў, Д. С. Гісторыя гістарычнай думкі : курс лекцый / Д. С. Самахвалаў. — Мінск : БДУ, 2013. ISBN 978-985-518-807-1

Катэгорыя:Падарожнікі-даследчыкі
Катэгорыя:Гісторыкі царквы
Катэгорыя:Лацінскія гісторыкі
Катэгорыя:Гісторыкі мовы
Катэгорыя:Постаці Уэльса
Віталь Міхайлавіч Чарапенька

{{Гандбаліст2
|імя               = Віталь Чарапенька
|поўнае імя        = Віталь Міхайлавіч Чарапенька
|выява             = 
|дата нараджэння   = 
|месца нараджэння  = 
|грамадзянства     = 
|рост              = 
|вага              = 
|пазіцыя           = брамнік
|клуб              = Машэка
|нумар             = 
|моладзевыя клубы  = 
|клубы             = 
|нацыянальная зборная      = 
|медалі            =
 
{ style="background: transparent"

}
|абнаўленне дадзеных аб клубе    = 31 студзеня 2021
|абнаўленне дадзеных аб зборнай = 1 студзеня 2017
}}
**Віта́ль Чарапе́нька** (нар. , , БССР, СССР) — беларускі гандбаліст, брамнік магілёўскага «Машэкі». Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа. Былы ігрок нацыянальнай зборнай Беларусі.

## Кар’ера 
Прафесійная кар’ера Віталя Чарапенькі пачалася ў 17-гадовым узросце ў складзе мінскага СКА, у 2004 годзе перайшоў у БГК імя Мяшкова, дзе выступаў на працягу 15 гадоў. Пакінуў каманду ў маі 2019 года.

У жніўні 2020 года стаў трэніравацца з магілёўскім «Машэкам» і ў выніку афіцыйна папоўніў яго склад.

У складзе беларускай зборнай гуляў на чэмпіянаце свету 2013, чэмпіянаце Еўропы 2014 і чэмпіянаце свету 2015.

## Узнагароды 
* Чэмпіён Беларусі (11): 2002, 2005, 2006, 2007, 2008, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019
* Уладальнік Кубка Беларусі (11): 2002, 2005, 2007, 2008, 2009, 2011, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018

## Статыстыка 
## Спасылкі 
* Профіль на старонцы ЕГФ
* Профіль на сайце БГК імя А. П. Мяшкова 
* Спіскавы склад ігракоў мужчынскай гандбольнай каманды «БГК імя А. П. Мяшкова» (Брэст) на перыяд 2016/2017 гг. 

Катэгорыя:Гандбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па гандболе
Катэгорыя:Ігракі ГК Машэка Магілёў
Катэгорыя:Ігракі БГК імя Мяшкова
Катэгорыя:Ігракі ГК СКА Мінск
Сяргей Уладзіміравіч Шыловіч

{{Гандбаліст2
|імя               = Сяргей Шыловіч
|поўнае імя        = Сяргей Уладзіміравіч Шыловіч
|выява             = 
|дата нараджэння   = 
|месца нараджэння  = 
|грамадзянства     = 
|рост              = 
|вага              = 
|пазіцыя           = правы паўсярэдні
|клуб              = *завяршыў кар’еру*
|нумар             = 
|моладзевыя клубы  = 
|клубы             = 
|нацыянальная зборная      = 

{ style="background: transparent"

}
|абнаўленне дадзеных аб клубе    = 31 студзеня 2021
|абнаўленне дадзеных аб зборнай = 1 студзеня 2020
}}

**Сяргей Шыловіч** (нар. , , БССР, СССР) — беларускі гандбаліст, правы паўсярэдні. Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа. Ігрок нацыянальнай зборнай Беларусі (2007—2020).

## Клубная кар’ера 
Пачынаў кар’еру ў мінскім СКА, пазней выступаў за «Аркатрон» (Мінск), «Дынама» (Мінск), «Погань» (Польшча). У лютым 2014 года папоўніў склад беларускага БГК імя Мяшкова, у складзе якога стаў шасціразовым чэмпіёнам Беларусі.

У чэрвені 2019 года стала вядома, што Шыловіч пакідае БГК. У ліпені 2019 года падпісаў кантракт са СКА.

У верасні 2020 года завяршыў кар’еру.

## Дасягненні 
* Чэмпіён Беларусі (6): 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019
* Уладальнік Кубка Беларусі (5): 2014, 2015, 2016, 2017, 2018
* Сярэбраны прызёр SEHA-лігі (2): 2014, 2015

## Статыстыка 
## Спасылкі 
* Профіль на старонцы ЕГФ
* Профіль на старонцы БФГ
* Профіль на сайце БГК імя А. П. Мяшкова 
* Спіскавы склад ігракоў мужчынскай гандбольнай каманды «БГК імя А. П. Мяшкова» (Брэст) на перыяд 2016/2017 гг. 

Катэгорыя:Гандбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па гандболе
Катэгорыя:Ігракі ГК СКА Мінск
Катэгорыя:Ігракі БГК імя Мяшкова
Катэгорыя:Ігракі ГК Погань Шчэцін
Катэгорыя:Ігракі ГК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ГК Аркатрон Мінск
Іван Валянцінавіч Броўка

{{Гандбаліст2
|імя               = Іван Броўка
|поўнае імя        = Іван Валянцінавіч Броўка
|выява             = 
|дата нараджэння   = 
|месца нараджэння  = 
|грамадзянства     = 
|рост              = 
|вага              = 
|пазіцыя           = левы крайні
|клуб              = 
|нумар             = 
|моладзевыя клубы  = 
|моладзевыя гады   = 
|клубы             = 
|нацыянальная зборная      = 

{ style="background: transparent"

}
|абнаўленне дадзеных аб клубе    = 
|абнаўленне дадзеных аб зборнай = 18 мая 2020
}}

**Іван Броўка** (нар. , ) — беларускі гандбаліст, левы крайні. Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа. Ігрок нацыянальнай зборнай Беларусі (1998—2020).

У маі 2020 года завяршыў кар’еру і перайшоў на пасаду начальніка каманды БДУФК-СКА.

## Статыстыка 
## Палітычныя погляды 
Падпісаў адкрыты ліст спартыўных дзеячаў краіны, якія выступаюць за дзеючую ўладу Беларусі пасля жорсткіх падаўленняў народных пратэстаў у 2020 годзе.

## Спасылкі 
* Гульцы і трэнеры на сайце СКА Мінск 

Катэгорыя:Гандбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па гандболе
Катэгорыя:Ігракі ГК СКА Мінск
Катэгорыя:Ігракі ГК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ГК Мельзунген
Катэгорыя:Ігракі ГК ЗТР Запарожжа
Катэгорыя:Трэнеры ГК БДУФК-СКА Мінск
Максім Сяргеевіч Баранаў

**Максі́м Бара́наў** (нар. , , БССР, СССР) — беларускі гандбаліст, правы крайні БГК імя Мяшкова і нацыянальнай зборнай Беларусі.

## Кар’ера 
Пачынаў кар’еру ў мінскім СКА, з 2010 года гуляў за БГК імя Мяшкова. У 2016 годзе перайшоў у румынскі клуб «Адаргею Секуеск». У лютым 2018 года, калі ў сувязі са смерцю заснавальніка румынскай каманды быў вымушаны яе пакінуць, вярнуўся ў БГК, падпісаўшы кантракт да канца сезона 2017/18. Пазней застаўся ў клубе і на сезон 2018/19, а ў маі 2019 года падоўжыў кантракт яшчэ на адзін год.

## Дасягненні 
* Чэмпіён Беларусі (5): 2014, 2015, 2016, 2018, 2019
* Уладальнік Кубка Беларусі (4): 2011, 2014, 2015, 2016
* Сярэбраны прызёр SEHA-лігі (2): 2014, 2015

## Статыстыка 
## Спасылкі 
* Профіль   на старонцы ЕГФ

Катэгорыя:Гандбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па гандболе
Катэгорыя:Ігракі БГК імя Мяшкова
Катэгорыя:Ігракі ГК Адаргею Секуеск
Катэгорыя:Ігракі ГК СКА Мінск
Алег Аляксандравіч Астрашапкін

**Але́г Астраша́пкін** (нар. , , Беларусь) —  беларускі гандбаліст, правы паўсярэдні расійскага клуба ЦСКА з Масквы і нацыянальнай зборнай Беларусі.

## Кар’ера 
Пачынаў кар’еру ў магілёўскім клубе «Машэка», у 2013 годзе перайшоў у БГК імя Мяшкова. У 2015—2017 гадах выступаў на правах арэнды за венгерскія клубы «Вац» і «Чурго». У чэрвені 2017 года было абвешчана аб вяртанні Астрашапкіна ў Брэст.

Па заканчэнні сезона 2017/18 пакінуў брэсцкі клуб і стаў іграком «Чурго» на трывалай аснове.

У чэрвені 2020 года перайшоў у маскоўскі ЦСКА.

## Статыстыка 
## Спасылкі 
* Профіль  на старонцы ЕГФ
* Профіль на старонцы БФГ

Катэгорыя:Гандбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па гандболе
Катэгорыя:Ігракі ГК ЦСКА Масква
Катэгорыя:Ігракі ГК Чурго
Катэгорыя:Ігракі БГК імя Мяшкова
Катэгорыя:Ігракі ГК Вац
Катэгорыя:Ігракі ГК Машэка Магілёў
Дзмітрый Юр’евіч Камышык

{{Гандбаліст2
|імя               = Дзмітрый Камышык
|поўнае імя        = Дзмітрый Юр’евіч Камышык
|выява             = 
|дата нараджэння   = 
|месца нараджэння  = 
|грамадзянства     = 
|рост              = 
|вага              = 
|пазіцыя           = левы паўсярэдні
|клуб              =  СКА Мінск
|нумар             = 
|моладзевыя клубы  = 
|клубы             = 
|нацыянальная зборная      = 

{ style="background: transparent"

}
|абнаўленне дадзеных аб клубе   = 21 лютага 2021
|абнаўленне дадзеных аб зборнай = 1 студзеня 2020
}}
**Дзмітрый Камы́шык** (нар. , , БССР, СССР) — беларускі гандбаліст, левы паўсярэдні мінскага СКА і нацыянальнай зборнай Беларусі. Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа. Чэмпіён Беларусі 2014, 2015 і 2016, уладальнік Кубка Беларусі 2014, 2015 і 2016, сярэбраны прызёр SEHA-лігі 2014 і 2015.

У чэрвені 2016 года трапіў у аварыю і атрымаў сур’ёзныя траўмы, аднаўленне гандбаліста заняла працяглы час. У маі 2017 года пакінуў БГК. Усяго правёў за клуб 121 матч у розных турнірах, у якіх забросіў 269 мячоў.

У верасні 2018 года, аднавіўшыся ад траўмы, трапіў у заяўку мінскага СКА. У лютым 2020 года перайшоў у санкт-пецярбургскую «Няву», аднак ужо ў чэрвені таго ж года вярнуўся ў СКА.

## Статыстыка 
## Спасылкі 
* Профіль на старонцы ЕГФ

* Профіль на сайце БГК імя А. П. Мяшкова 
* Спіскавы склад ігракоў мужчынскай гандбольнай каманды «БГК імя А. П. Мяшкова» (Брэст) на перыяд 2016/2017 гг. 

Катэгорыя:Гандбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па гандболе
Катэгорыя:Ігракі ГК СКА Мінск
Катэгорыя:Ігракі ГК Нява Санкт-Пецярбург
Катэгорыя:Ігракі БГК імя Мяшкова
Катэгорыя:Ігракі ГК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ГК Аркатрон Мінск
Максім Мікалаевіч Бабічаў

{{Гандбаліст2
|імя               = Максім Бабічаў
|поўнае імя        = Максім Мікалаевіч Бабічаў
|выява             = 
|дата нараджэння   = 
|месца нараджэння  = 
|грамадзянства     = 
|рост              = 
|вага              = 
|пазіцыя           = лінейны
|клуб              =  Матор
|нумар             = 
|моладзевыя клубы  = 
|моладзевыя гады   = 
|клубы             = 
|нацыянальная зборная      = 
|медалі            = 
 
{ style="background: transparent"

}
|абнаўленне дадзеных аб клубе   = 2 лістапада 2019
|абнаўленне дадзеных аб зборнай = 1 студзеня 2019
}}

**Максі́м Ба́бічаў** (нар. , , БССР, СССР) — беларускі гандбаліст. Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа. Лінейны ўкраінскага клуба «Матор» з Запарожжа і нацыянальнай зборнай Беларусі.

## Кар’ера 
Гульнявая кар’ера Максіма Бабічава пачалася ў мінскім «Аркатроне». З 2008 года ён выступаў за навастворанае мінскае «Дынама». Пасля роспуску клуба ў лютым 2014 года перайшоў у БГК імя Мяшкова.

У чэрвені 2017 года пакінуў БГК. Усяго правёў за клуб 146 матчаў у розных турнірах, у якіх забросіў 246 мячоў. У ліпені 2017 года стала вядома аб пераходзе Бабічава ва ўкраінскі «Матор».

У складзе беларускай зборнай гуляў на чэмпіянатах Еўропы 2008, 2014, 2016 і 2018, чэмпіянатах свету 2013 і 2015.

## Узнагароды 
* Чэмпіён Беларусі (10): 2003, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017
* Уладальнік Кубка Беларусі (7): 2003, 2010, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017
* Сярэбраны прызёр SEHA-лігі (2): 2014, 2015

## Статыстыка 
Катэгорыя:Гандбольныя трэнеры Беларусі

## Спасылкі 
* Профіль  на старонцы ЕГФ
* Спіскавы склад ігракоў мужчынскай гандбольнай каманды «БГК імя А. П. Мяшкова» (Брэст) на перыяд 2016/2017 гг. 

Катэгорыя:Гандбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па гандболе
Катэгорыя:Ігракі ГК Матор Запарожжа
Катэгорыя:Ігракі БГК імя Мяшкова
Катэгорыя:Ігракі ГК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ГК Аркатрон Мінск
Катэгорыя:Трэнеры ГК Чарнаморачка Новарасійск
Агелена лабірынтавая

**Агелена лабірынтавая** (*Agelena labyrinthica*) — від павукоў сямейства лейкавых.

Даўжыня цела 7—15 мм. Галавагрудзі карычневыя, з шырокай жоўтай бакавой каймой, брушка карычнявата-шэрае ці карычнявата-чорнае з 6 парамі касых светлых палос. Афарбоўка самак менш выразная.

Пашырана ў Еўропе, Сярэдняй Азіі, Японіі; у т.л. трапляецца па ўсёй тэрыторыі Беларусі. Жыве на паверхні глебы, на лугах. Гнёзды накшталт шырокай лейкі з павуціны, краямі прымацаваныя да раслін, знізу ў выглядзе трубкі, дзе павук хаваецца і чакае здабычу (насякомых).

Agelena labyrinthica-f.jpg
Agelena labyrinthica-y.jpg|Вельмі малады

## Літаратура 
* Агелена // Энцыклапедыя прыроды Беларусі / гал. рэд. І. П. Шамякін. Т. 1. — Мн.: БелСЭ, 1983. — С. 26.

Катэгорыя:Лейкавыя павукі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1757 годзе
Дзмітрый Алегавіч Нікуленкаў

{{Гандбаліст
|імя               = Дзмітрый Нікуленкаў
|поўнае імя        = Дзмітрый Алегавіч Нікуленкаў
|выява             = Dzmitry Nikulenkau 3 20170924.jpg
|дата нараджэння   = 
|месца нараджэння  = 
|грамадзянства     = 
|рост              = 
|вага              = 
|пазіцыя           = разыгрывальнік
|клуб              =  СКА Мінск
|нумар             = 
|пасада            = трэнер
|моладзевыя клубы  = 
|клубы             = 
|нацыянальная зборная      = 
|трэнерскія клубы  = 
|медалі            =

{ style="background: transparent"

}
|абнаўленне дадзеных аб клубе   = 31 студзеня 2021
|абнаўленне дадзеных аб зборнай = 1 студзеня 2020
}}
**Дзмі́трый Нікуле́нкаў** (нар. , , БССР) — беларускі гандбаліст, разыгрывальнік. Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа. Ігрок нацыянальнай зборнай Беларусі (2003—2020). У цяперашні час працуе трэнерам у мінскім СКА.

## Кар’ера 
Выступаў за мінскія «Палітэхнік» «Аркатрон». У 2004 годзе перайшоў у польскі клуб «Вівэ», дзе правёў 4 сезоны і здабыў Кубак Польшчы. Пасля сезона 2007/08 перайшоў у мінскае «Дынама». Пасля расфарміравання клуба перайшоў у сакавіку 2014 года ў БГК імя Мяшкова.

Па заканчэнні сезона 2017/18 пакінуў брэсцкі клуб і ў чэрвені 2018 года стаў іграком мінскага СКА.

У чэрвені 2020 года завяршыў кар’еру і перайшоў на трэнерскую працу ў СКА.

Першую гульню за зборную Беларусі правёў 6 снежня 2003 года супраць зборнай Румыніі.

Жонка — Наталля Арцёменка.

## Дасягненні 
* Чэмпіён Беларусі (9): 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2018
* Уладальнік Кубка Беларусі (4): 2014, 2015, 2016, 2019
* Бронзавы прызёр чэмпіянату Польшчы (3): 2005, 2007, 2008
* Уладальнік Кубка Польшчы: 2006
* Фіналіст Кубка Польшчы (2): 2007, 2008
* Сярэбраны прызёр SEHA-лігі (2): 2014, 2015

## Статыстыка 
## Спасылкі 
* Профіль на сайце БГК імя А. П. Мяшкова 
* Спіскавы склад ігракоў мужчынскай гандбольнай каманды «БГК імя А. П. Мяшкова» (Брэст) на перыяд 2016/2017 гг. 

Катэгорыя:Гандбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па гандболе
Катэгорыя:Ігракі ГК СКА Мінск
Катэгорыя:Ігракі БГК імя Мяшкова
Катэгорыя:Ігракі ГК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ГК Вівэ Кельцы
Катэгорыя:Ігракі ГК Аркатрон Мінск
Катэгорыя:Гандбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Трэнеры ГК СКА Мінск
Inga

**Inga** — род дрэў і кустоў сямейства Бабовыя, адносіцца да падсямейства Мімозавыя, уключае каля 370 відаў.

## Гісторыя 
», (1553).]]
У 1553 годзе ў кнізе «Хроніка Перу»  адзначалася:

Акрамя таго ёсць ананасы, гуаявы, гуавы [Інга], гуанаваны [анона], авакада, і некалькі відаў парэчак, якія маюць смачную лупіну, [хрызафілумы caymitos], слівы.

## Апісанне 
Арэал большасці відаў — Амазонская нізіна, некаторыя віды сустракаюцца ў Цэнтральнай Амерыцы і на некаторых астравах Карыбскага мора.

Дрэвы, радзей кусты. Галіны — голыя або злёгку апушаныя, кветкі — жоўтыя або белыя, струкі жорсткія, доўгія, бабамі сілкуюцца насельнікі джунгляў. Струкі і лісце выкарыстоўваюцца ў народнай медыцыне. Сельскагаспадарчае значэнне мае , якая гадуецца таксама і ў Афрыцы. Яго струкі часам дасягаюць даўжыні да аднаго метра, а лісце — больш 20 см.

У некаторых відаў роду насенне можна пачынаць прарастаць, яшчэ знаходзячыся на дрэве.

## Галерэя 

File:Inga edulis in flower.JPG| на плантацыі ў ДР Конга
File:Inga-species.jpg|Бабы трох відаў роду
File:Inga sessilis Taub56.png|, выява 1891 года
File:Ingá Inga edulis 2.JPG|Боб і насенне 
File:Inga sp. MHNT.BOT.2010.6.51.jpg|*Inga sp.* — Тулузскі музеум

## Крыніцы 
Катэгорыя:Бабовыя
Катэгорыя:Флора Паўднёвай Амерыкі
Агнёўка мучная

**Агнёўка мучная** (*Pyralis farinalis*) — від матылёў сямейства агнёвак.

## Апісанне 
Пярэднія крылы чырванавата-фіялетавыя, з шырокім белым краем, больш светлым цэнтральным полем. Заднія крылы шэрыя, з дзвюма белымі папярочнымі палосамі. Размах крылаў 20–32 міліметры.

## Асаблівасці біялогіі 
Водзіцца ў прадуктовых складах, на млынах, хлебазаводах. Лёт у маі—жніўні. Вусені (даўжыня 15—25 мм) жывуць, акукліваюцца і зімуюць у харчовых і кармавых запасах, знішчаюць і забруджваюць іх. За год 1—2 пакаленні.

## Літаратура 
* *Малчанава Р.* Агнёўкі // Энцыклапедыя прыроды Беларусі / гал. рэд. І. П. Шамякін. Т. 1. — Мн.: БелСЭ, 1983. — С. 27-28.

## Зноскі 
Катэгорыя:Агнёўкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Лугавы матылёк

**Лугавы матылёк**, **Лугавы начнік**, **Сенажатны начнік** (*Loxostege sticticalis*) — матыль надсямейства агнёвак.

## Апісанне 
Лёт матылёў у маі — чэрвені, сярэдзіне ліпеня — жніўні. Вусені (даўжыня 28—34 мм) зімуюць у паверхневым слаі глебы ў павуцінавым кокане. За год 1—2 пакаленні.

## Значэнне 
Пашкоджвае многія сельскагаспадарчыя расліны, найчасцей цукровыя буракі, каноплі, бабовыя, сланечнік.

## Літаратура 
*  — С. 27-28.

Катэгорыя:Агнёўкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1761 годзе
П’ер Вебо

**П’ер Ашы́ль Вебо́ Куамо́** (; нар. , Бафусам, Камерун) — камерунскі футбаліст, нападнік. Ігрок нацыянальнай зборнай Камеруна (2003—2014). У цяперашні час працуе трэнерам у турэцкім клубе «Істанбул Башакшэхір».

## Кар’ера 
### Клубная 
Прафесійную кар’еру П’ер распачаў у Гамбіі, пазней выступаў ва Уругваі, гуляючы за каманду «Насьяналь», разам з якой двойчы станавіўся чэмпіёнам краіны. У 2003 годзе пераехаў у Еўропу, далучыўшыся да складу клуба «Леганес» у сярэдзіне сезона 2002/03. Пасля заканчэння сезона ўлетку Вебо падпісаў кантракт з клубам Ла Лігі «Асасунай». У камандзе дэбютаваў 14 верасня 2003 года ў матчы супраць мадрыдскага «Атлетыка» (1:0). Улетку 2006 года Вебо хварэў на малярыю, пасля таго, як пабываў на радзіме ў Камеруне.

У ліпені 2007 года Вебо пакінуў «Асасуну» ў якасці вольнага агента і мог перайсці ў французскі «Лар’ян», але ўсё ж такі апынуўся ў складзе «Мальёркі». У камандзе дэбютаваў 26 жніўня 2007 года ў матчы супраць «Левантэ» (3:0). Улетку 2011 з’ехаў гуляць у Турцыю, спачатку выступаючы за «Істанбул ББ», а потым з 2013 года за іншы стамбульскі клуб «Фенербахчэ».

Улетку 2015 года перайшоў у клуб «Асманлыспор» з Анкары, а ў верасні 2017 года далучыўся да клуба Першай лігі Турцыі «Газіянтэп». Пакінуў «Газіянтэп» па заканчэнні сезона 2017/18.

У верасні 2018 года праз 16 гадоў вярнуўся ў «Насьяналь», пакінуў яго ў канцы таго ж года. У 2019 годзе перайшоў на трэнерскую працу ў «Істанбул Башакшэхір», дзе стаў памочнікам галоўнага трэнера.

### Міжнародная 
У складзе нацыянальнай зборнай Камеруна гуляў з 2003 года. У складзе зборнай прымаў удзел у двух Кубках афрыканскіх нацый і двух чэмпіянатах свету.

## Дасягненні 
**«Насьяналь»**:
* Чэмпіён Уругвая (2): 2001, 2002

**«Фенербахчэ»**:
* Чэмпіён Турцыі: 2014
* Уладальнік Кубка Турцыі: 2013
* Уладальнік Суперкубка Турцыі: 2014

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Камеруна
Катэгорыя:Ігракі зборнай Камеруна па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Насьяналь Мантэвідэа
Катэгорыя:Ігракі ФК Газіянтэп
Катэгорыя:Ігракі ФК Анкараспор
Катэгорыя:Ігракі ФК Фенербахчэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Істанбул Башакшэхір
Катэгорыя:Ігракі ФК Мальёрка
Катэгорыя:Ігракі ФК Асасуна
Катэгорыя:Ігракі ФК Леганес
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэал Банжул
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Камеруна