Карыбскі крызіс

[thumb|right|300px|Колькасць і тып ядзерных [Боегалоўка|БЧ ЗША. 1945—2002.]]
[thumb|right|300px|Колькасць і тып ядзерных [Боегалоўка|БЧ СССР. 1949—2002.]]
**Карыбскі крызіс** — надзвычай напружанае супрацьстаянне паміж Савецкім Саюзам і Злучанымі Штатамі адносна размяшчэння Савецкім Саюзам ядзерных ракет на Кубе ў кастрычніку 1962. Кубінцы называюць яго «Кастрычніцкім крызісам» (ісп.: Crisis de Octubre), у ЗША распаўсюджана назва «Кубінскі ракетны крызіс» (англ.: Cuban missile crisis).

Крызісу папярэднічала размяшчэнне ў 1961 годзе Злучанымі Штатамі ў Турцыі ракет сярэдняй дальнасці PGM-19 Jupiter, якія пагражалі гарадам у заходняй частцы Савецкага Саюза, дастаючы да Масквы і асноўных прамысловых цэнтраў. У адказ у якасці адэкватнай меры на Кубе былі размешчаны савецкія ракеты сярэдняй дальнасці Р-12.

Крызіс пачаўся 14 кастрычніка 1962 года, калі самалёт-разведчык U-2 ВПС ЗША ў ходзе аднаго з рэгулярных аблётаў Кубы выявіў у ваколіцах вёскі Сан-Крыстабаль савецкія ракеты сярэдняй дальнасці Р-12. Па рашэнні прэзідэнта ЗША Джона Кенэдзі быў створаны адмысловы Выканаўчы камітэт, у якім абмяркоўваліся магчымыя шляхі вырашэння праблемы. Некаторы час пасяджэнні выканкама насілі сакрэтны характар, аднак 22 кастрычніка Кенэдзі выступіў са зваротам да народа, абвясціўшы аб наяўнасці на Кубе савецкай «наступальнай зброі», з-за чаго ў ЗША неадкладна пачалася паніка. Быў уведзены «карантын» (блакада) Кубы.

Спачатку савецкі бок адмаўляў наяўнасць на востраве савецкай ядзернай зброі, затым — запэўніваў амерыканцаў у стрымліваючым характары размяшчэння ракет на Кубе. 25 кастрычніка фатаграфіі ракет былі прадэманстраваны на пасяджэнні Савета Бяспекі ААН. У выканкаме сур'ёзна абмяркоўваўся сілавы варыянт вырашэння праблемы і яго прыхільнікі пераканалі Кенэдзі як мага хутчэй пачаць масіраваныя бамбардзіроўкі Кубы. Аднак чарговы аблёт U-2 паказаў, што некалькі ракет ужо ўсталяваны і гатовы да пуску, і што падобныя дзеянні немінуча прывялі б да вайны.

Прэзідэнт ЗША Джон Кенэдзі прапанаваў Савецкаму Саюзу дэмантаваць устаноўленыя ракеты і развярнуць караблі, што ішлі на Кубу, у абмен на гарантыі ЗША не нападаць на Кубу і не зрынваць рэжым Фідэля Кастра (часам паказваецца, што Кенэдзі таксама прапанаваў вывесці амерыканскія ракеты з Турцыі, але дадзенае патрабаванне зыходзіла ад савецкага кіраўніцтва). Старшыня Савета Міністраў СССР і першы сакратар ЦК КПСС Мікіта Хрушчоў пагадзіўся, і 28 кастрычніка пачаўся дэмантаж ракет. Апошняя савецкая ракета пакінула Кубу праз некалькі тыдняў, і 20 лістапада блакада Кубы была знятая.

## Гл. таксама 
* Група савецкіх ваенных спецыялістаў на Кубе
* Кубінскі крызіс (2026)

## Літаратура 
* Фурсенко А., Нафтали Т. *Безумный риск*, издательство РОССПЭН, 2006
* Микоян С. А. Анатомия Карибского кризиса., издательство Academia, 2006. ISBN 5-87444-242-1
* П. Л. Подвиг. «Стратегическое ядерное вооружение России», М.: ИздАТ, 1998
* Allison, Graham and Zelikow, P. *Essence of Decision: Explaining the Cuban Missile Crisis.* New York: Longman, 1999.
* Blight, James G., and David A. Welch. *On the Brink: Americans and Soviets Reexamine the Cuban Missile Crisis.* New York: Hill and Wang, 1989.
* Brugioni, Dino A. *Eyeball to Eyeball: The Inside Story of the Cuban Missile Crisis.* New York: Random House, 1991.
* Divine, Robert A. *The Cuban Missile Crisis.* New York: M. Wiener Pub.,1988.
* Fursenko, Aleksandr, and Naftali, Timothy; *One Hell of a Gamble — Khrushchev, Castro and Kennedy 1958—1964*; W.W. Norton (New York 1998)
* Giglio, James N. *The Presidency of John F. Kennedy.* Lawrence, Kansas, 1991.
* Gonzalez, Servando *The Nuclear Deception: Nikita Khrushchev and the Cuban Missile Crisis;* IntelliBooks, 2002 ISBN 0-9711391-5-6
* Kennedy, Robert F. *Thirteen Days: A Memoir of the Cuban Missile Crisis;* ISBN 0-393-31834-6
* May, Ernest R., and Philip D. Zelikow., eds. *The Kennedy Tapes: Inside the White House During the Cuban Missile Crisis.* Concise Edition. New York: W.W. Norton, 2001.
* Nuti, Leopoldo (ed.) *I «Missili di Ottobre»: La Storiografia Americana e la Crisi Cubana dell’Ottobre 1962* Milano: LED, 1994.
* Thompson, Robert S. *The Missile of October: The Declassified Story of John F. Kennedy and the Cuban Missile Crisis*.
* Diez Acosta, Tombs. ''October 1962: The 'Missile' Crisis As Seen From Cuba.* Pathfinder Press, New York, 2002.

## Спасылкі 
* Успаміны Мікіты Сяргеевіча Хрушчова пра Карыбскі крызіс
* Фотакопія першай старонкі ліста М. С. Хрушчова прэзідэнту Кенэдзі 24 кастрычніка 1962 г.. Сховішча Нацыянальнай Бібліятэкі Кангрэса ЗША.
* Пасланні Кенэдзі і Хрушчова 23 і 24 кастрычніка 1962 г.
* Зварот М. С. Хрушчова да Д. Ф. Кенэдзі падчас Карыбскага крызісу. 27.10.1962 г. і адказ Д. Кенэдзі М. С. Хрушчову. 28.10.1962 г.
* Храналогія крызісу на сайце Хронас
* Карыбскі крызіс. Нарыс М. Статкевіча 2004 г.
* Карыбскі крызіс: пералом. За кулісамі гісторыі.  Артыкул І.Хлебнікава ў часопісе «Аглядальнік».
* Карыбскі крызіс
* Карыбскі крызіс
* Карыбскі крызіс 16-28 кастрычніка 1962 года

*на англійскай мове:''
* Рассакрэчаныя дакументы і г. д.. Даныя «Нацыянальнага архіва па бяспецы», няўрадавай незалежнай арганізацыі ЗША.
* Транскрыпты і аўдыёзапісы нарад ExComm . Паданы Праграмай прэзідэнцкіх гуказапісаў  Цэнтра Мілера, Універсітэт Вірджыніі.
* 13 дзён—сорак гадоў праз  — Robert S. McNamara.
* Магнітафонныя запісы дэбат паміж Джонам Кенэдзі і яго саветнікамі падчас крызісу
* Сустрэча ўдзельнікаў Карыбскага крызісу, кастрычнік 2002
* John F. Kennedy in History: Cuban Missile Crisis 

Катэгорыя:1962 год у СССР
Катэгорыя:Амерыкана-кубінскія адносіны
Катэгорыя:Гісторыя Кубы
Катэгорыя:Кубінская рэвалюцыя
Катэгорыя:Халодная вайна
Катэгорыя:Знешняя палітыка СССР
Катэгорыя:Хрушчоўская адліга
1962
14
Катэгорыя:Палітычныя крызісы
Катэгорыя:1962 год на Кубе
Катэгорыя:Знешняя палітыка ЗША
Катэгорыя:Замежныя аперацыі Узброеных сіл ЗША перыяду халоднай вайны