open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сунічныя палі (Гуантанама)

**«Сунічныя палі»** () — сакрэтны комплекс ля асноўнага будынка турмы Гуантанама. Яго назва з’яўляецца адсылкай да песні «Бітлз» «». 

Першапачаткова ўсе чацвёра размяшчаліся ў галоўным комплексе, але супрацоўнікі ЦРУ вырашылі, што змаглі атрымаць ад іх дастаткова інфармацыі. Затрыманых неабходна было перавесці ў больш сакрэтнае і ахоўнае месца, каб амерыканская грамадскасць не даведалася пра ўтрыманне замежнікаў. Спецслужбы асцерагаліся, што ў СМІ пратачыцца інфармацыя аб катаваннях у дачыненні да вязняў.

Падчас судовага працэсу «» (2004) гэтыя вязні былі ўзяты пад варту паўторна, каб тыя не абвясцілі сакрэтную інфармацыю аб парушэннях з боку спецслужбаў. Пры вынясенні вердыкту ў іншай справе, вядомай у амерыканскіх СМІ як «», Вярхоўны суд ЗША пастанавіў, што ўтрыманне ўсіх чацвярых парушала канстытуцыю краіны.

У верасні 2006 года Абу Зубайда, Мустафа аль-Хаўсаі, Абд ар-Рахім аль-Нашыры, Рамзі бін аль-Шыбх і дзесяць іншых «высокапастаўленых зняволеных» былі пераведзены з комплексу «Сунічныя палі» ў асноўную частку турмы Гуантанама.

Катэгорыя:Сакрэтныя турмы ЦРУ
Дыяна Андрэеўна Бакум

**Дыяна Андрэеўна Бакум** (нар. , Гомель, Беларусь) — беларуская футбалістка, нападаючая. Вучыцца ў БДПУ на спецыяльнасці «Менеджмент у турызме».

## Клубная кар’ера 
Да 9 класа трэніравалася ў ДЮСШАР горада Гомель. На адным з турніраў яе заўважылі трэнеры «Зоркі-БДУ», прапанавалі пераехаць у Мінск. У 15 гадоў дэбютавала і адразу замацавалася ў асноўным складзе «Зоркі». У першым матчы супраць «Славянкі» аформіла дубль. У сезоне 2021 за «Зорку» забіла 19 галоў, і пасля ўдалага старту яе запрасілі ў «Мінск».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Первые зарубы в школьном коридоре, самодельный мяч из бумаги и скотча: история Дианы Бакум 
* Диана Бакум 

Катэгорыя:Футбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Мінск
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Зорка-БДУ
Марцін Адэрскі

**Марцін Адэрскі** (нар. 5 верасня 1958) — нямецкі інфарматык і прафесар ў Лазанскай федэральнай політэхнічнай школе (EPFL) ў Швейцарыі. Працуе над статычным аналізам кода і мовамі праграмавання. Разам з калегамі рэалізаваў мову праграмавання Scala

У 1989 годзе Адэрскі атрымаў ступень доктара філасофіі (Ph.D.) ў Швейцарскай вышэйшай тэхнічнай школе Цюрыха пад кіраўніцтвам Ніклауса Вірта. Пасля атрымання доктарскай ступені працаваў у IBM і Ельскім універсітэце.

У 1997 годзе распрацаваў кампілятар GJ, і яго рэалізацыя стала падмуркам для javac, кампілятара Java.

У 2001 годзе Адэрскі разам з калегамі пачаў працу над Scala, першая публічная версія якой была выпушчана ў 2003 годзе.

Адэрскі вядзе тры курсы на платформе анлайн-навучання Coursera: *Прынцыпы функцыянальнага праграмавання ў Scala*, *Функцыянальны дызайн праграм у Scala* і *Праграмаванне рэактыўных сістэм*.

## Спасылкі 
* 
* Біяграфічная звестка , сайт EPFL
* Інтэрв'ю з Марцінам Адэрскі пра Scala Dr. Dobb's, 2011
* Марцін Адэрскі пра будучыню Scala, інтэрв'ю Садэка Дробі 10 студзеня 2012 года

Катэгорыя:Постаці нямецкай інфарматыкі
Прыгоды Гі і Эстопы

**«Прыгоды Гі і Эстопы»** () — бразільскі Flash-мультсерыял вытворчасці тэлеканала «Cartoon Network», які выйшаў у эфір летам 2009 года.

## Персанажы 
* **Гі «Ігіньё»** (, голас: Марыяна Кальтабіяна) — сабака пароды вест-хайленд-уайт-тэр’ер, пратаганіст серыяла.
* **Эстопа** (, голас: Эдуарда Жардзім) — тоўсты шэры сабака.
* **Крокет Спаніэль** (, голас: Марыяна Кальтабіяна) — сабака пароды англійскі кокер-спаніэль, сяброўка Гі.
* **Піцібура** (, голас: Эдуарда Жардзім) — бэжавы сабака пароды пітбуль.
* **Дона Ігільда** (, голас: Марыяна Кальтабіяна) — маці Гі.
* **Фіфівелінья** (, голас: Марыяна Кальтабіяна) — дзяўчына.
* **Рыбальда «Рыба»** (, голас: Арлі Кардоса) — пацук.
* **Рокет Спаніэль** (, голас: Марыяна Кальтабіяна) — бэжавы сабака пароды спаніэль.
* **Настаўніца Жарарака** () — зялёны змей.
* **Піцібела** () — сяброўка Піцібура.
* **Пітбалінья** () — малодшы брат Пітібура.
* **Жаймінью** () — свіння.
* **Нердсан** () — сусед Гі.
* **Вялікі брат** () — вялікі і моцны бэжавы сабака.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Мультсерыялы
Катэгорыя:Тэлесерыялы 2009 года
Катэгорыя:Тэлесерыялы Бразіліі
Сезон 2012 ЖФК Мінск

У 2012 годзе жаночы футбольны клуб «Мінск» прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах на рэспубліканскім узроўні:
* Чэмпіянат Беларусі 2012 (2 месца),
* Кубак Беларусі 2012 (фіналіст).

## Склад каманды 
## Спасылкі 
* FK MINSK
2012
Мінск
Катэгорыя:2012 год у Мінску
Уладзімір Пятровіч Шындзікаў

**Уладзімір Пятровіч Шындзікаў** (нар. ) — беларускі футбольны трэнер.

## Кар’ера 
У студзені 2016 года быў прызначаны на пост галоўнага трэнера жаночай футбольнай каманды «Надзея-Дняпро». У 2020 годзе пакідае свой пост галоўнага трэнера «Дняпра» і перабіраецца ў Мінск, дзе ўзначаліў жаночую зборную Беларусі U-19.

У лістападзе 2023 года атрымаў трэнерскую ліцэнзію катэгорыі A.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Трэнеры ЖФК Дняпро Магілёў
Катэгорыя:Трэнеры ЖФК Мінск
Катэгорыя:Трэнеры жаночай зборнай Беларусі па футболе
Валынская града

**Валынская града** () — паласа невысокіх пагоркаў, град і валоў працягласцю каля 250 км у выглядзе выгнутай на поўдзень дугі паміж далінамі рэк Заходні Буг і Гарынь. Ляжыць у цэнтральнай частцы Валынскай і Ровенскай абласцей Украіны.

Адносная вышыня — 30-40 м, у асобных месцах — 50-60 м. Абсалютныя адзнакі найбольш павышаных участкаў — 200—220 м. Шырыня Валынскай грады павялічваецца з усходу на захад, дзе яна найлепш выражана. Паходжанне звязваюць з дняпроўскім зледзяненнем. У аснове грады залягае прыўзнятая паверхня мелавых адкладаў, месцамі — палеагенавых. Валынская града прадстаўлена пераважна марэннымі і водна-ледавіковымі адкладамі (пяскі, валуны, галечнікі і інш.). Акрамя акумулятыўных тут пашыраны таксама дэнудацыйныя і карставыя формы рэльефу. У паніжэннях — азёры карставага паходжання і балоты (часта меліяраваныя).

## Літаратура 
* Волинське пасмо / С. Ю. Бортник // Енциклопедія Сучасної України [Електронний ресурс] / Редкол.: І. М. Дзюба, А. І. Жуковський, М. Г. Железняк [та ін.]; НАН України, НТШ. — К. : Інститут енциклопедичних досліджень НАН України, 2006. 

Катэгорыя:Геаграфія Валынскай вобласці
Катэгорыя:Геаграфія Ровенскай вобласці
Катэгорыя:Узвышшы Украіны
Янка Окліч

**Янка Окліч** (сапраўднае імя **Язэп Манькоўскі**, ; , Вільня — , Варшава.

У 1908 годзе адзін з заснавальнікаў беларускага кнігавыдавецкага таварыства «Наша хата». У 1909 г. пачаў журналісцкую дзейнасць як карэспандэнт часопіса «Dziennik Petersburski».

У 1915—1917 гадах жаўнер .

У 1914—1918 гадах супрацоўнічаў з часопісамі «Świat», «Kurier Polski», «Glos Lubelski». У 1917 годзе выконваў функцыі прэс-рэферэнта Краёвай гаспадарчай рады ў Любліне, а у 1918—1921 гадах займаў пасаду кіраўніка аддзела друку пры Міністэрстве ўнутраных спраў. У 1922—1930 гадах быў кіраўніком кінатэатраў «Jar» і «» у Варшаве.

У 1931—1939 гадах працаваў у Экспартным таварыстве Pol-Trade. Да пачатку Другой сусветнай вайны ён быў адначасова карэспандэнтам амерыканскай польскай прэсы і публікаваў артыкулы на эканамічныя тэмы ў розных айчынных выданнях. Падчас акупацыі працаваў рабочым на сховішчы паліва і займаўся распаўсюджваннем радыёпаведамленняў, за што быў арыштаваны гестапа і сядзеў у турмах у Макотаве, а таксама на .

Пасля вызвалення ў 1945—1948 гадах стаў галоўным рэдактарам «» ў Катавіцах. Пасля ў 1949—1958 гадах працаваў на пасадзе кіраўніка рэдакцыі Выдавецтваў Камунікацыйных і Міністэрства сувязі. Нарэшце, у 1957—1958 гадах працаваў рэдактарам часопіса «Motoryzacja».

Грамадскі дзеяч, сябра Дэмакратычнай партыі, сябра Таварыства польскіх журналістаў і Каманды старэйшых журналістаў пры Варшаўскім аддзеле Дэмакратычнай партыі.

## Узнагароды 
Узнагароджаны Кавалерскім крыжам Ордэна Адраджэння Польшчы, Залатым Крыжам Заслугі і Крыжам Незалежнасці, медалём 10-годдзя Народнай Польшчы і знакам «За заслугі перад Варшаўскім ваяводствам».

## Творчасць 
У публіцыстычных артыкулах узнімаў пытанні грамадскага і культурнага жыцця Беларусі, пісаў пра грамадска-палітычнае самаўсведамленне народа, заклікаў да актыўнага ўдзелу яго ў грамадскім жыцці («Кааперацыя», «Карысная работа», «Куды ісці», «Ці маем права быць беларусамі?»).

На беларускую мову перакладаў творы ўкраінскіх і польскіх пісьменнікаў.

## Заўвагі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з польскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы
Катэгорыя:Публіцысты XX стагоддзя
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі юрыдычнага факультэта Імператарскага Дэрпцкага ўніверсітэта
Барыс Лявонцьевіч Даніловіч

**Барыс Лявонцьевіч Даніловіч** — беларускі грамадскі і культурны дзеяч пачатку XX стагоддзя. Працаваў выкладчыкам гімнастыкі ў Віленскай гімназіі. Браў удзел у арганізацыі Вільні беларускіх выдавецтваў («Наша хата») і іншых культурна-асветніцкіх асяродкаў. Нейкі час быў старшынёй праўлення віленскага Беларускага музычна-драматычнага гуртка, сіламі якога ажыццёўлена ў 1913 годзе першая пастаноўка «Паўлінкі» Янкі Купалы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі
Катэгорыя:Постаці беларускай культуры
Адам Адамавіч Церах

**Адам Адамавіч Церах** (, в. Кабылле, Вілейскі павет, цяпер Вілейскі раён — , Менск, НКУС) — беларускі драматург. Карыстаўся псеўданімам *А. Гаротны*.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 8 верасня 1882 года ў вёсцы Кабылле Крайскай воласці Вілейскага павета.

Быў членам Першага беларускага таварыства драмы і камедыі ў 1917—1920 гадах.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вілейскім раёне
Катэгорыя:Расстраляныя ў Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Пасмяротна рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Драматургі XX стагоддзя
Катэгорыя:Драматургі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Лісты з Арэшкавай вёскі

**«Лісты́ з Арэ́шкавай вё́скі»** ― беларускае літаратурна-мастацкае выданне, казка Віялеты Богдан. Кніга выдадзена ў 2014 годзе мінскім выдавецтвам «Мастацкая літаратура». Ілюстрацыі да выдання зроблены мастаком Юліяй Ермаліцкай. Выпуск выдання ажыццёўлены па заказу Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь. Аўтарка прэзентавала кнігу ў 2015 годзе ў Мазыры. Літаратурная даследчыца Т. М. Пятроўская ў сваім навуковым артыкуле вызначае адрозненне народнай казкі і казкі сучаснай літаратурнай на прыкладзе «Лістоў з Арэшкавай вёскі». Кніга ўдзельнічала ў акцыі «Чытаем па-беларуску» баранавіцкай цэнтральнай гарадской бібліятэкі імя В. П. Таўлая.

## Спасылкі 
* «Лісты з Арэшкавай вёскі» на LiveLib

Катэгорыя:Кнігі 2014 года
Катэгорыя:Казкі
Катэгорыя:Літаратурныя творы на беларускай мове
Арыэльскі ўніверсітэт

**Арыэльскі ўніверсітэт** (, ) — ізраільская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая знаходзіцца ў горадзе Арыэль на Заходнім беразе ракі Іардан.

Каледж, які папярэднічаў стварэнню ўніверсітэта, быў заснаваны ў 1982 годзе як рэгіянальнае аддзяленне Універсітэта імя Бар-Ілана. Першапачаткова ён быў размешчаны ў паселішчы Кедумім, пазней ён пераехаў у Арыэль, дзе пабудаваў большы кампус і стаў найбуйнейшым дзяржаўным каледжам Ізраіля. У 2004/2005 навучальным годзе прыналежнасць да Універсітэта імя Бар-Ілана скончылася, і ён стаў самастойным каледжам.

17 ліпеня 2012 года Савет па вышэйшай адукацыі Іўдзеі і Самарыі прагаласаваў за наданне навучальнай установе поўнага статусу ўніверсітэта. Гэты крок высока ацанілі прэм’ер-міністр Біньямін Нетаньяху, міністр адукацыі Гідэон Саар, міністр замежных спраў Авігдор Ліберман і некаторыя члены Кнэсета, а таксама лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы матэматык Роберт Аўман. Але Савет прэзідэнтаў ізраільскіх універсітэтаў асудзіў гэты крок. Апытанне ў 2013 годзе паказала, што 65 % насельніцтва Ізраіля падтрымалі прызнанне Арыэльскага ўніверсітэта восьмым універсітэтам Ізраіля.

Універсітэт мае 26 кафедр на трох факультэтах і трох школах. Усе ступені ўніверсітэта прызнаюцца Саветам па вышэйшай адукацыі Ізраіля.

Універсітэт супрацоўнічае з міжнароднымі арганізацыямі і ўніверсітэтамі па ўсім свеце. Але ўніверсітэт і яго супрацоўнікі сталі аб’ектам байкоту як у Ізраілі, так і за мяжой з-за свайго размяшчэння на акупаваным Ізраілем Заходнім беразе ракі Іардан.

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўніверсітэта

Катэгорыя:Універсітэты Ізраіля
Браніслаў Зяменцкі

**Браніслаў Зяме́нцкі** (; 27 студзеня 1885, Вільня — 22 лютага 1944, Варшава) — польскі палітычны дзеяч, пасол на Заканадаўчы сейм і Сейм Рэспублікі Польшча I кадэнцыі, прэзідэнт горада Лодзь, намеснік члена Рады абароны дзяржавы ў 1920 годзе.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду герба «Нячуя». Скончыў Мінскую гімназію, вучыўся ў Львоўскай палітэхніцы і Вышэйшай тэхнічнай школе ў Маскве. Прымаў актыўны ўдзел у рэвалюцыі 1905 года ў Расіі. У 1915 г. арыштаваны ў Варшаве і вымушаны выехаць у Расію. Хаваўся ад расійскіх уладаў. Быў членам Польскай ваеннай арганізацыі. За дзейнасць у Польскай сацыялістычнай партыі сядзеў у турмах у Шчыпёрне і Гафельбергу. Працаваў у Дэпартаменце працы Рэгенцкай рады.

Узначальваў Варшаўскі акруговы рабочы камітэт ППС. З 1916 года член Цэнтральнага рабочага камітэта ППС. Быў членам Выканаўчай камісіі , з 1917 года прадстаўляў ППС у . Член Беларускай сацыялістычнай грамады.

З 7 па 16 лістапада 1918 года быў міністрам прамысловасці , з 17 лістапада 1918 года па 16 студзеня 1919 года — міністрам працы і сацыяльнай апекі ва .

У 1920 годзе быў намеснікам члена Рады абароны дзяржавы.

На выбарах 1919 і 1922 гадоў выбіраўся ў польскі Сейм ад ППС. У 1919 годзе сустаршыня ППС, аб’яднанай з трох частак. З 1921 года старшыня ЦВК ППС.

З 20 лістапада 1925 года па 20 красавіка 1926 года быў міністрам працы і сацыяльнай апекі ў кабінеце Аляксандра Скшыньскага (падаў у адстаўку разам з Норбертам Барліцкім). Звальненне міністраў з ППС прывяло да краху ўрада Скшыньскага і адкрыла шлях да фармавання ўрада Вінцэнта Вітаса.

У кастрычніку 1927 года ад ППС увайшоў у склад Гарадской рады Лодзі. З 24 лістапада 1927 года па 12 ліпеня 1933 года быў прэзідэнтам Лодзі. Быў віцэ-прэзідэнтам Саюза польскіх гарадоў, членам назіральнай рады . Пасля адстаўкі з пасады прэзідэнта Лодзі вярнуўся ў Варшаву, дзе стаў прэзідэнтам Усеагульнага прадпрыемства ўзаемнага страхавання.

У час Другой сусветнай вайны быў членам  і са снежня 1943 года выконваў функцыі дырэктара Дэпартамента грамадскіх работ і рэканструкцыі ў .

Арыштаваны 10 лютага 1944 года немцамі, расстраляны ў адным з масавых расстрэлаў 22 лютага таго ж года на руінах Варшаўскага гета.

## Літаратура 
* Życiorysy nowych ministrów. «Gazeta Lwowska», s. 2, Nr 270 z 22 listopada 1925.
* Jan Tomicki, Polska Partia Socjalistyczna 1892—1948, Warszawa 1983
* Grabowski W., Delegatura Rządu Rzeczypospolitej Polskiej na Kraj, Warszawa 1995

## Спасылкі 
Катэгорыя:Члены Польскай сацыялістычнай партыі
Катэгорыя:Дэпутаты Заканадаўчага сейма
Катэгорыя:Дэпутаты Сейма Польскай Рэспублікі (1918—1939) 1 склікання
Катэгорыя:Міністры Польшчы
Катэгорыя:Кіраўнікі гарадоў Польшчы
Катэгорыя:Пакараныя смерцю ў Другую сусветную вайну
Бамба (верш)

**Бамба** () — дзіцячы верш Юльяна Тувіма, упершыню апублікаваны ў 1935 годзе ў «Wiadomości Literackie».

## Змест 
Паэма апавядае пра Бамбу — чарнаскурага хлопчыка, які старанна вучыцца ў афрыканскай школе. Калі ён прыходзіць дадому, дык свавольнічае, за што маці называе яго хуліганам. Калі маці прапануе яму малако, ён уцякае і залазіць на дрэва. Калі маці кажа яму прыняць ванну, ён баіцца, што адбеліцца. Аднак маці яго любіць. Верш заканчваецца сцвярджэннем: *«шкада, што Бамба чорны, вясёлы, не ходзіць з намі ў школу»*.

Верш складаецца з 16 радкоў.

Верш «Бамба» быў уключаны ў польскі буквар Мар’яна Фальскага, а таксама ў іншыя падручнікі для пачатковай школы.

## Адносіны 
Некаторыя крытыкі ўспрымаюць верш як абразлівы для чарнаскурых. Іншыя, у сваю чаргу, адзначаюць, што расізм, вядома, не быў намерам аўтара, а гісторыя пра Бамбу выклікае ў дзяцей сімпатыю да афрыканскіх равеснікаў.

## Беларускі пераклад 
Верш на беларускую мову пераклалі Анатоль Вялюгін і Сяргей Дзяргай. Ён быў надрукаваны ў зборніку «Качка-дзівачка / Kaczka-dziwaczka. Польская паэзія дзецям» у 2006 годзе.

Катэгорыя:Творы 1935 года
Катэгорыя:Афрыка ў культуры і мастацтве
Катэгорыя:Вершы на польскай мове
Сезон 2015 ЖФК Мінск

У 2015 годзе жаночы футбольны клуб «Мінск» прымаў удзел у трох афіцыйных турнірах на рэспубліканскім узроўні:
* Чэмпіянат Беларусі 2015 (1 месца),
* Кубак Беларусі 2015 (уладальнік),
* Суперкубак Беларусі 2015 (фіналіст).

## Склад каманды 
## Спасылкі 
* FK MINSK
2015
Мінск
Катэгорыя:2015 год у Мінску
Катэгорыя:Чэмпіёнскія сезоны паводле жаночых футбольных клубаў Беларусі
Dryocampa rubicunda

**Dryocampa rubicunda** — дробная паўночнаамерыканская моль. Від сямейства . Упершыню яго апісаў Іаган Хрысціян Фабрыцый у 1793 годзе. Від вядомы сваім шарсцістым целам і ружова-жоўтай афарбоўкай, якая вар’іруецца ад крэмавага або белага да ярка-ружовага або жоўтага. Новыя вусені ў асноўным харчуюцца лісцем клёнаў-гаспадароў, асабліва ,  і . Паколькі вусені з’ядаюць усю ліставую пласцінку, вядома, што ў густых папуляцыях гусеніцы ачышчаюць лісце, што наносіць эстэтычны, а не незваротны ўрон. Аднак, як і ўсе іншыя паўлінавочкі, дарослыя молі не ядуць.

## Апісанне 
Dryocampa rubicunda — самая дробная з паўлінавочак; самцы маюць размах крылаў ад 3,2 да 4,4 сантыметраў; самкі ад 3,8 да 5 сантыметраў. Від можна вызначыць па іх унікальнай, але вар’іруючай, ружовай і жоўтай афарбоўцы. Яны маюць чырванавата-ружовыя ногі і вусікі, жоўтыя целы і заднія крылы і ружовыя пярэднія крылы з трохкутнай жоўтай паласой пасярэдзіне.

## Асяроддзе пражывання 
Моль можна сустрэць ва ўмераных лісцяных лясах, а таксама ў бліжэйшых прыгарадных раёнах і гарадскіх ландшафтах.

## Арэал пражывання і тэрытарыяльнасць 
Лічынкі вылупляюцца і жывуць на адным дрэве на працягу ўсяго свайго развіцця, а затым акукляюцца ў глебе пад тым жа дрэвам. Лічынкі ў асноўным ядуць ніжні бок лісця, таму пераважна застаюцца там, дзе роднае дрэва. Дарослыя асобіны не ядуць, таму яны могуць мець значны арэал пражывання. Лічынкі з’ядаюць усю ліставую пласцінку і здольныя з’ядаць па некалькі лістоў. Такім чынам, вялікія папуляцыі лічынак здольныя знішчаць лісце дрэў. Гэта пашкоджанне ў асноўным бясшкоднае, і лісце адрастае зноў. Імага не харчуюцца.

### Вусень 
Лічынкі праходзяць пяць стадый да дарослага жыцця, падчас якіх змяняецца іх афарбоўка і харчовыя паводзіны. На ранніх стадыях лічынкі маюць адносна вялікія чорныя галовы і бледна-жоўта-зялёныя целы са слабымі зялёнымі палосамі. У іх ёсць два вялікіх ад цёмна-зялёных да чорных бугаркі на другім грудным сегменце і тры рады меншых шыпоў, або шчацінак, з кожнага боку цела. Да чацвёртай стадыі лічынкі жывуць і харчуюцца разам, але на апошніх двух стадыях яны жывуць паасобку. Дарослыя молі звычайна вядуць начны спосаб жыцця, пераважна лётаючы на працягу першай траціны ночы.

Катэгорыя:Паўлінавочкі
Катэгорыя:Насякомыя Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1793 годзе
Нацыяналістычная партыя (Мальта)

**Нацыяналістычная партыя** () — адна з дзвюх асноўных палітычных партый Мальты. Гэта хрысціянска-дэмакратычная і кансерватыўная палітычная партыя. Апісваецца як цэнтралісцкая альбо правацэнтрысцкая партыя паводле палітычнага спектру. Яна падтрымлівае сяброўства Мальты ва Еўрапейскім Саюзе. У цяперашні час супрацьстаіць Лейбарысцкай партыі.

## Ідэалогія 
Нацыяналістычная партыя вылучылася з Антырэфармісцкай партыі, закладзенай Фартунатам Міці ў 1883 годзе, выступаючы супраць палітыкі падаткаабкладання брытанскіх уладаў, а таксама захадамі па развіцці адукацыйных і судовых сістэм за часам перыяду абмеркавання моўнага пытання ў краіне. У першай палове XX стагоддзе, як мяркуецца, партыя прыхільна ставілася да Франсіска Франка і фашысцкага ўрада Беніта Мусаліні. Партыя падтрымлівала правы чалавека, але пакуль яны адпавядалі рымска-каталіцкаму стаўленню да іх. У далейшым партыя рушыла на больш цэнтрысцкія пазіцыі і стала больш прагрэсіўнай. Нацыяналістычная партыя выступала супраць увядзення разводаў на Мальце ў 2011 годзе. Аднак з таго часу змяніла свой пункт гледжання на пазіцыю падтрымкі больш ліберальных ідэй. Розныя фракцыі ў Нацыяналістычнай партыі выступаюць супраць ЛГБТ, але большасць яе парламенцкіх груп прагаласавала за ўхваленне аднаполых шлюбаў у 2017 годзе. За 2010-я гады партыя стала вельмі разнастайнай, а яе ідэалогія больш размытай.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Мальты
Катэгорыя:Хрысціянска-дэмакратычныя партыі
Стэфан Штыльянавіч

**св. Стэфан Штыльянавіч** (, падпісваў свае лісты як **Шкільянавіч**, Сімён Пішчэвіч згадвае яго як **Шкрыльянавіча** у сваёй «Гісторыі сербскага народа»; 1498—1543) — апошні князь Паштроўскі, кашталян Врховацкі каля Пожагі , дабрадзей і сербскі святы.

## Біяграфія 
Паходзіў з Паштровічаў. Яго жонкай была Алена Багдановіч. Ён пакінуў усю сваю маёмасць свайму народу і накіраваўся ў Срэм у 1498 годзе з-за канфлікту з венецыянцамі. У Срэме ён жыў у мястэчку Моравіч. Народная традыцыя паказвае дэспата Стэфана Штыльянавіча як найбольш узорнага хрысціянскага кіраўніка і прыпісвае яму шмат высакародных учынкаў, а таксама гераічную барацьбу з туркамі. Падчас барацьбы за венгерскі трон паміж каралём Фердынандам і герцагам Янам Запальяі падтрымаў Фердынанда. Удзельнічаў у грамадзянскай вайне ад бітвы пры Мохачы ў 1526 годзе. Ад Фердынанда ён атрымаў маёнткі ў Віравіціцкай жупаніі (1527), а таксама горад Валпава, дзе княжыў.

Апошнія звесткі пра Стэфана Штыльянавіча паходзяць з 1540 года, калі ён быў прэфектам умацаванага горада Валпава, пасля чаго яго сляды згубіліся. Мяркуецца, што пасля таго, як горад захапіў туркі, ён адступіў у Шыклаш, дзе і скончыў сваё жыццё.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1498 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1543 годзе
Катэгорыя:Святыя Сербіі
Катэгорыя:Праваслаўныя святыя
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя XVI стагоддзя
Новая дэмакратыя (Грэцыя)

**Новая дэмакратыя** () — ліберальна-кансерватыўная палітычная партыя ў Грэцыі. У сучаснай грэчаскай палітыцы Новая дэмакратыя з’яўляецца галоўнай правацэнтрысцкай партыяй і адной з дзвюх асноўных партый краіны поруч з Усегрэчаскім сацыялістычным рухам (УСР). Новая дэмакратыя і УСР былі створаны пасля звяржэння ваеннай хунты ў 1974 годзе і кіравалі Грэцыяй па чарзе на працягу наступных чатырох дзесяцігоддзяў. Пасля заняпаду УСР галоўным канкурэнтам Новай дэмакратыі стала Кааліцыя радыкальных левых. У 2019 годзе партыя павярнула сабе большасць, пасля чатырох з паловай гадоў у апазіцыі, а прэм’ер-міністрам стаў прадстаўнік партыі Кірыякас Міцатакіс.

Падтрымка партыі маецца за кошт шырокай выбарчай базы, пачынаючы ад цэнтрыстаў да кансерватараў, а таксама ад нацыяналістаў да постмадэрністаў. З геаграфічнага пункту гледжання падтрымкай партыя карыстаецца ў сельскай мясцовасці Грэцыі, а таксама ў галоўных гарадах — Афінах і Фесалоніках. Партыя была закладзена ў 1974 годзе Канстантынасам Караманлісам, і ў тым жа годзе яна ўтварыла першы кабінет Трэцяй Грэчаскай рэспублікі. Новая дэмакратыя ёсць членам Еўрапейскай народнай партыі, якая ёсць найбуйнейшай еўрапейскай палітычнай партыяй з 1999 года.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Палітычныя партыі паводле алфавіта
Катэгорыя:Палітычныя партыі Грэцыі
Джыралама Касар

**Джыралама Касар** (; каля 1520 — паміж 1586 і 1592 гадамі) — мальтыйскі архітэктар і ваенны інжынер, паводле праектаў якога было пабудавана мноства будынкаў у горадзе Ла-Валеце, які цяпер ёсць сталіцай Мальты.

## Біяграфія 
Нарадзіўся, хутчэй за ўсё, у горадзе Біргу, Мальта (хоць магчыма, што яго месцам нараджэння з’яўляецца Гірджа). Яго сям’я эмігрыравала з Сіцыліі прыкладна ў 1440 годзе. Удзельнічаў у бітве каля вострава Джэрба ў 1560 годзе, а ў 1565 годзе, падчас Вялікай аблогі Мальты, калі востраў быў блакаваны сіламі Асманскай імперыі, працаваў сумесна з і пад кіраўніцтвам архітэктара Франчэска Лапарэлі, які прыбыў на востраў з Італіі і Іспаніі, каб змагацца на баку гаспітальераў падчас аблогі. Пад яго кіраўніцтвам былі адноўлены ўмацаванні, разбураныя ў выніку асманскіх нападаў, і пабудавана некалькі баявых машын, але падрабязны ўнёсак яго невядомы.

Пасля заканчэння аблогі гаспітальеры вырашылі ўзвесці новую сталіцу ў выглядзе ўмацаванага горада ў паўночна-ўсходняй частцы паўвострава Скіберас. Касар пры гэтым займаўся пытаннямі планавання і будаўніцтва горада і ў 1569 годзе, калі Лапарэлі пакінуў Мальту, стаў галоўным архітэктарам праекта.

Дагэтуль будаўніцтва ўмацаванняў горада было амаль завершана, і большая частка працы Касара адносілася да ўзвядзення грамадскіх будынкаў. Тым не менш з-за адсутнасці ў яго вопыту ў праектаванні і будаўніцтве свецкіх і рэлігійных будынкаў рыцары вырашылі адправіць яго ў Італію, дзе ён мог бы набыць веды ў гэтай галіне. Запісаў аб тым, ці сапраўды Касар пакідаў востраў, не захавалася, але гэта не выключана, у тым ліку з-за падабенства архітэктурнага стылю Валеты з тым, які панаваў у той час у Італіі. Тым не менш нават калі ён і быў у Італіі, то не пазней, чым да канца красавіка 1569 года, і вярнуўся на Мальту ў тым жа годзе.

Памёр на Мальце, як лічыцца, у 1592 годзе, але гэта магло адбыцца і ў перыяд з 1586 па 1592 год (часта ў якасці даты смерці паказваецца студзень 1589 года).

Катэгорыя:Архітэктары Мальты
Журавы (карціна)

«**Журавы**» (), вядомая таксама як «**Адлёт журавоў**» () — алейная карціна польскага мастака Юзафа Хэлмоньскага, напісаная падчас яго падарожжа на Падолле і Украіну. Карціна знаходзіцца ў зборах Нацыянальнага музея ў Кракаве.

Мастак напісаў карціну «Адлёт журавоў» у 1870 годзе, пасля трох гадоў навучання ў Варшаўскім класе малявання і ў прыватнай майстэрні Войцеха Герсана. Сімволіка дзікай прыроды, бачная ў «Журавах», вярнулася ў карцінах, створаных пасля вяртання Хэлмоньскага з Парыжа. Матыў чародаў гэтых птушак з’явіўся своеасаблівым вяртаннем і ў апошнім, няскончаным, творы 1913 года пад назвай «Журавы раніцай».

## Апісанне карціны 
«У туманнай прасторы мокрага ландшафту можна ўбачыць птушак, якія ляцяць. Сярод іх вылучаецца журавель са зламаным крылом. Журавы, надзеленыя мноствам сімвалічных значэнняў, увасабляюць жаданне Хэлмоньскага паехаць у далёкі Мюнхен — па слядах калег і сяброў. Інтымны характар жывапісу падкрэслівае тонкі, звужаны колеравы тон, які вагаўся вакол шэрых, карычневых і чорных адценняў, парушаных залаціста-ружовым ззяннем неба, і ў частцы лугу, ажыўленай чырвонымі кропкамі кветак».

Прэзентацыя «Журавоў» разам з дзвюма іншымі карцінамі выклікала абурэнне крытыкаў. Ананімны рэцэнзент з «Przegląd Tygodniowy» (1871, No 22) пісаў пра творы мастака: «П. Хэлмоньскі выставіў тры свае працы: першая — „Адлёт журавоў“, другая — „У поўдзень“, трэцяя — „Раніца ў лесе“. Усе тры — гэта сон у сне, але не вобразы, прызначаныя заняць вочы нават прафанаў. Нельга здзекавацца з мастацтва і людзей!».

Катэгорыя:Карціны Юзафа Хэлмоньскага
Катэгорыя:Карціны 1870 года
Катэгорыя:Нацыянальны музей у Кракаве
Зялёныя — Зялёная альтэрнатыва

**Зялёныя — Зялёная альтэрнатыва** () — зялёная палітычная партыя ў Аўстрыі. Партыя была закладзена ў 1986 годзе пад назвай Зялёная альтэрнатыва () пасля зліцця больш кансерватыўнай партыі Аб’яднаныя зялёныі Аўстрыі і больш прагрэсіўнай партыяй Альтэрнатыўны спіс Аўстрыі. Акрамя экалагічных пытанняў, як ахова навакольнага асяроддзя, партыя таксама агітуе за правы меншасцей і выступае за сацыяльна-экалагічную падатковую рэформу. Паводле статуту арганізацыя мае наступныя асноўныя каштоўнасці, як прамая дэмакратыя, унікненне гвалту, экалогія, салідарнасць, фемінізм і самавызначэнне. Партыя ёсць сябрам арганізацыі Глабальныя зялёныя.

## Зноскі
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Палітычныя партыі Аўстрыі
Катэгорыя:Зялёныя палітычныя партыі
Катэгорыя:Левацэнтрысцкія партыі
Кажадуб

**Кажадуб** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алесь Кажадуб (нар. 1952) — беларускі пісьменнік, публіцыст.
* Іван Мікітавіч Кажадуб (1920—1991) — савецкі ваенны дзеяч, Тройчы Герой Савецкага Саюза.
Вядомыя асобы Ганцавічаў

[thumb|200px|[Герб Ганцавічаў]]
Вядомыя ўраджэнцы Ганцавічаў:

__NOTOC__
[thumb|175px|[Аляксандр Пятровіч Гутар|Аляксандр Гутар]]

## Г 
* Рыгор Самуілавіч Ганцэвіч (1915—1986) — мастак, які працаваў пераважна ў графіцы, карыкатуры, нагляднай агітацыі.
* Аляксандр Пятровіч Гутар (нар. 1989) — беларускі футбаліст, брамнік

## Е 
* Віктар Ціханавіч Ерафеенка (нар. 1946) — беларускі доктар фізіка-матэматычных навук (1994, Метад тэарэм складання і тэорыя ўсярэдненых межавых умоваў у краявых задачах электрадынамікі), прафесар (1996).

## К 
* Алесь Кажадуб (нар. 1952) — беларускі пісьменнік, публіцыст.
* Рэната Каліноўская (нар. 2006) — беларуская футбалістка, абаронца. Выступала ў нацыянальнай зборнай Беларусі.

## Л 
* Максім Леанідавіч Лынша (нар. 1985) — беларускі лёгкаатлет (спрынт, бег з бар’ерамі). Майстар спорту міжнароднага класа.

## Я 
* Ларыса Уладзіміраўна Языковіч (нар. 1954) — беларускі гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1982). Галоўны рэдактар выдавецтва «Беларуская Энцыклапедыя» (з 2010).
Юльян Неч

**Юлья́н Неч** (; , , Польшча — 1939) — польскі гісторык, даследчык Валыні.

## Біяграфія 
Юльян Неч нарадзіўся 13 кастрычніка 1908 года Жэшаве. У 1926 годзе, скончыўшы гімназію, паступіў у Ягелонскі ўніверсітэт (Кракаў), дзе вывучаў гісторыю і права.

Быў адным з заснавальнікаў (1935), а пасля навуковым сакратаром Валынскага таварыства аматараў навук. З ліпеня 1937 года жыў і працаваў у Луцку, узначальваў публічную бібліятэку і Валынскі музей.

Займаўся навуковай дзейнасцю, даследаваў гісторыю Валыні. Друкаваўся ў шматлікіх часопісах, такіх як «Валынь», «Зямля Валынская», «Рочнік Валынскі», «Зніч», іншых навуковых выданнях. У 1935—1939 гадах напісаў вялікую колькасць навуковых артыкулаў, прысвечаных гісторыі Валыні.

Да выхаду «Кнігі ў памяць Юзафа Ігнацыя Крашэўскага» (Луцк, 1939) напісаў артыкул «Ю.&nbsp;І.&nbsp;Крашэўскі&nbsp;— даследчык мінулага Валыні».

## Спасылкі 
* Історична Волинь. Ю. Неч

Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы
Катэгорыя:Гісторыкі XX стагоддзя
Аўсяніца чырвоная

**Аўсяніца чырвоная** (*Festuca rubra*) — від шматгадовых травяністых раслін сямейства злакаў.

## Апісанне 
Нізавы сярэдняспелы злак азімага тыпу. Ёсць рыхлакуставыя, карэнішчавыя і карэнішчава-куставыя формы. Вышыня 20-80 см. Парасткі з вузкім доўгім лісцем, прыкаранёвае лісце часта чырванаватае. Мяцёлка раскідзістая. Каласкі ланцэтныя, з фіялетавым адценнем, ніжняя кветкавая лускавінка з кароткім асцюком.

## Пашырэнне 
У дзікім выглядзе расце ў Еўропе, ва ўмераным клімаце Азіі, на тэрыторыі ЗША і Канады. На Беларусі пашырана на лугавых травяністых схілах.

Уведзена ў культуру. Зімаўстойлівая, непатрабавальная да глебы расліна (можа расці на кіслых глебах). Вытрымлівае інтэнсіўны выпас, на адным месцы расце 8-10 гадоў, утвараючы шчыльную дзярніну і густы травастой. Выносіць часовае пераўвільгатненне, нядоўгае затапленне.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Аўсяніца
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Травы
Bałamut

**«Bałamut»** () — гумарыстычны штотыднёвік на польскай мове, які выдаваўся ў Санкт-Пецярбургу ў 1830—1836 гадах.

У 1830—1831 выходзіў пад назвай «Bałamut petersburski», рэдактарам і выдаўцом быў Адам Рагальскі. У далейшым тыднёвік рэдагавалі Міхаіл Канарскі, Эдвард Масальскі, Восіп Сянкоўскі, у ім супрацоўнічалі Фадзей Булгарын, Язэп Крашэўскі (пад псеўданімам Kleofas Fakund Pasternak), Станіслаў Мараўскі. Па форме і зместу «Баламут» вельмі нагадваў віленскую сатырычную газету «Wiadomości Brukowe».

У «Баламуце» былі апублікаваны некалькі перакладаў басняў Івана Крылова, фрагменты твораў Аляксандра Грыбаедава, Дзмітрыя Бегічава, Міхаіла Загоскіна.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Часопісы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Гумарыстычныя часопісы
Катэгорыя:Часопісы на польскай мове
Катэгорыя:Часопісы Санкт-Пецярбурга
Рэната Каліноўская

**Рэната Каліноўская** (нар. , Ганцавічы, Брэсцкая вобласць, Беларусь) — беларуская футбалістка, абаронца. Выступала ў нацыянальнай зборнай Беларусі.

## Клубная кар’ера 
З’яўляецца выхаванкай ДЮСШ ППА ААТ «Любашава».

На рэспубліканскіх алімпійскіх днях моладзі сярод дзяўчын 2005—2007 гадоў нараджэння ў снежні 2022 года была абрана лепшым бамбардзірам. З 2023 года гуляе за мінскае «Дынама».

У кастрычніку 2022 года паспяхова дэбютавала за зборную Беларусі па футболе U-17.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Рената Калиновская 

Катэгорыя:Футбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Дынама-БДУФК
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па футболе
Случ (прыток Гарыні)

**Случ** () — рака, правы прыток Гарыні (басейн Прыпяці). Даўжыня 451 км, плошча басейна 13,9 тыс. км².

Пачынаецца на Падольскім узвышшы, ніжняе цячэнне на Палескай нізіне. Даліна ў верхнім цячэнні, дзе рака перасякае крышталічныя пароды, пераважна V-падобная, шырынёй 0,2-0,8 км, у сярэднім і ніжнім цячэнні — карытападобная. Пойма двухбаковая, шырынёй ад 50-100 м да 2,5 км (паблізу вусця), са шматлікімі старыцамі. Рэчышча звілістае. Жыўленне мяшанае з перавагай снегавога.

## Літаратура 
* *Коротун І. М.* Случ // Географічна енциклопедія України: [в 3 т.] / редкол.: О. М. Маринич (відповід. ред.) та ін. Т. 3. — К.: Українська енциклопедія ім. М. П. Бажана, 1993. 

Катэгорыя:Басейн Гарыні
Катэгорыя:Рэкі Жытомірскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Ровенскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Хмяльніцкай вобласці
Рыгор Самуілавіч Ганцэвіч

**Рыгор Самуілавіч Ганцэвіч** (, Ганцавічы, Слуцкі павет, Мінская губерня — ) — беларускі мастак, які працаваў пераважна ў графіцы, карыкатуры, нагляднай агітацыі.

## Біяграфія 
У 1935—1936 гадах вучыўся ў падрыхтоўчых класах Ленінградскага інстытута жывапісу, скульптуры і архітэктуры.

Пасля Вялікай Айчыннай вайны жыў у Мінску, змяшчаў карыкатуры і малюнкі ў перыядычным друку, у тым ліку ў сатырычным і гумарыстычным часопісе «Вожык». Гэта былі карыкатуры на палітычныя, сельскагаспадарчыя і бытавыя тэмы.

## Творчасць 
Працаваў у прыкладной графіцы, карыкатуры, нагляднай палітычнай агітацыі. Удзельнік мастацкіх выставак з 1948 года. Выяўленчая мова плакатаў Беларусі 1940—1950-х гадоў адлюстроўвае агульныя тэндэнцыі развіцця выяўленчага мастацтва таго часу.

У 1961 годзе пры Саюзе мастакоў БССР была створана секцыя плаката, туды ўвайшлі Т. Ігнаценка, Л. Кроль, І. Маслан, І. Радунскі. Рыгор Ганцэвіч таксама ўвайшоў у гэту секцыю, калі стаў членам Саюза мастакоў БССР у 1964 годзе.

У 1968 годзе адбылася першая рэспубліканская выстаўка плаката, якія потым сталі праходзіць рэгулярна. У лістападзе 2011 года ў Палацы мастацтваў (Мінск) арганізавана выстаўка «Рэтраспекцыя плаката» да 50-годдзя з часу стварэння секцыі.

З 1968 года пачало выходзіць перыядычнае выданне Саюза мастакоў БССР «Агітплакат», дзе друкаваліся работы ўсіх вядучых плакатыстаў рэспублікі, у тым ліку Р. С. Ганцэвіча. У фондзе Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі захоўваюцца 13 друкаваных плакатаў Р. С. Ганцэвіча, выдадзеных у серыі «Агітплакат» альбо асобна (з 1963 па 1986 гады).

Стварыў шэраг плакатаў разнастайнай тэматыкі: «Забараніць зброю масавага знішчэння!» (1957), «Спадарожнік і царква» (1958), «Свабода па-амерыканску» (1963), «Вырвем іх з-пад улады цемры!» (1964), «Янкі, вон з В’етнама!» (1965), «Бюракрат — наш першы вораг» (1967), «Хай напомніць гэта дата, хто забыў пра сорак пяты!» (1970), «Народу-герою слава» (1973), «Мільённы трактар „Беларус“» (1975), «Вытворчая гімнастыка» (1976), «Правілы ДАІ — правілы твае» (1980) і інш.

## Літаратура 
* Ганцэвіч Рыгор Самуілавіч // Беларускі саюз мастакоў. 1938—1998 : энцыкл. даведнік. Мінск, 1998. С. 148.
* Ганцэвіч Рыгор Самуілавіч : [плакат «Хай напомніць гэта дата, хто забыў пра сорак пяты!»] // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі : у 5 т. Мінск, 1985. Т. 2. С. 32.
* Ганцевич Григорий Самуилович, художник-плакатист, Минск : [плакат «Слава табе, камсамол»] // Художники Советской Белоруссии. Минск : Беларусь, 1976. С. 75.
* Мастацтва 60-х — сярэдзіна 70-х гадоў. Графіка // Гісторыя беларускага мастацтва : у 6 т. Т. 6. Пачатак 1960-х — сярэдзіна 1980-х гг. / рэдкал. С. В. Марцэлеў [і інш.]; рэд. тома В. І. Жук. Мінск, 1994. 375 с. : іл. Са зместу: Р. Ганцэвіч. С. 117, 118, 120, 282, 284.
* Плакат : [узгадваецца Р. Ганцэвіч] // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі : у 5 т. Мінск, 1987. Т. 4. С. 303—305.

Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі-плакатысты Беларусі
Дзе і як жыве Нептун?

**«Дзе і як жыве́ Непту́н?»** ― беларускае літаратурна-мастацкае выданне, зборнік вершаў Уладзіміра Скарынкіна. Кніга выдадзена да 75-гадовага юбілея аўтара ў 2014 годзе мінскім выдавецтвам «Пачатковая школа». Кніга змяшчае слоўнічак, ілюстрацыі да выдання зроблены мастаком Ірынай Пекусавай-Буркоўскай.

## Змест 
Кніга насычана цудоўнымі, светлымі мастацкімі вобразамі, якія ствараюць атмасферу свята. Вершы і малюнкі адлюстроўваюць шчыры і рознакаляровы свет дзяцінства. На кожнай старонцы змешчаны пераклад складаных слоў, таму кніжка дапамагае не толькі бавіць вольны час, але і вывучаць беларускую мову. Прадмову да кнігі напісаў Васіль Зуёнак.

## Спасылкі 
* «Дзе і як жыве Нептун?»
* «Дзе і як жыве Нептун?» у каталоге выдавецтва

Катэгорыя:Кнігі 2014 года
Катэгорыя:Літаратурныя творы на беларускай мове
Катэгорыя:Зборнікі вершаў
Аб’яднаны спіс

**Аб’яднаны спіс** () — цэнтралісцкі і рэгіяналісцкі палітычны альянс у Латвіі, створаны дзеля ўдзелу ў парламенцкіх выбарах 2022 года. Спіс складаецца з Латвійскай зялёнай партыі (ЛЗП), Латвійскай асацыяцыі рэгіёнаў (ЛАР), Ліепайскай партыі (ЛП), а таксама Аб’яднанага спісу Латвіі на чале з ліепайскім будаўніком Улдысам Піленсам. Аб’яднанне было закладзенае 1 ліпеня 2022 года. Пазней лідары ЛАР і ЛЗП Эдвардс Смілценс і Эдгарс Таварс сталі сустаршынямі рады аб’яднання, а прадстаўнік альянсу Улдыс Піленс быў абраны кандыдатам на прэм’ер-міністра. Адным з каталізатараў з’яўлення Аб’яднанага спісу была адмова ЛЗП і ЛП працаваць з сваімі былымі партнёрамі Звязам зялёных і сялян, калі яны прасоўвалі асуджанага алігарха Айварса Лэмбергса ў якасці кандыдата ў прэм’ер-міністра.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Палітычныя партыі Латвіі
Случ

Назву **Случ** маюць:
* Случ (прыток Гарыні)
* Случ (прыток Прыпяці)
* Случ (прыпыначны пункт)
Негеўскі ўніверсітэт імя Бен-Гурыёна

**Негеўскі ўніверсітэт імя Бен-Гурыёна** (, ) — ізраільская дзяржаўная даследчая вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, сядзіба якой знаходзіцца ў горадзе Беэр-Шэва. 

Названы ў гонар Давіда Бен-Гурыёна, у назве таксама прысутнічае адсылка да пустыні Негеў.

Універсітэт мае пяць кампусаў: кампус Маркуса ў Беэр-Шэве; кампус Давіда Бергмана ў Беэр-Шэве; кампус Давіда Тувіяху ў Беэр-Шэве; кампус Сдэ-Бакер у Негеве і кампус у Эйлаце. 

Ён уключае Нацыянальны інстытут біятэхналогій у Негеве, Інстытут нанамаштабнай навукі і тэхналогій імя Ільзы Кац, Інстытут даследаванняў пустыні імя Якаба Блаўштэйна з Міжнароднай школай вывучэння пустыні імя Альберта Каца і Навукова-даследчы інстытут вывучэння Ізраіля і сіянізму імя Бен-Гурыёна.

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўніверсітэта 

Катэгорыя:Універсітэты Ізраіля
Катэгорыя:Беэр-Шэва
Сезон 2011 ЖФК Мінск

У 2011 годзе жаночы футбольны клуб «Мінск» прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах на рэспубліканскім узроўні:
* Чэмпіянат Беларусі 2011 (3 месца),
* Кубак Беларусі 2011 (уладальнік).

## Склад каманды 
## Спасылкі 
* FK MINSK
2011
Мінск
Катэгорыя:2011 год у Мінску
Пётр Кміта-Сабенскі

**Пётр Кміта-Сабенскі** герба «Шранява» (1477 — 31 кастрычніка 1553, Кракаў) — польскі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Малодшы сын Станіслава Кміты, ваяводы рускага і Кацярыны Тарноўскай, унук Яна Кміты.

Маршалак вялікі каронны (з 1529), маршалак надворны каронны (1518—1529), ваявода кракаўскі (1536—1553), староста генеральны кракаўскі (1533—1553), староста спішскі (1522—1553), ваявода сандамірскі з 1535 года, кашталян сандамірскі з 1532 года, кашталян войніцкі (1527—1532), староста кольскі з 1524 года і перамышльскі з 1511 года, меў шмат маёнткаў і сёлаў ва ўласнасці ў Бяшчадах.

Пётр Кміта правёў сваю маладосць пры двары імператара Максіміліяна I, дзе адзначыўся сваёй мужнасцю ў войску і набыў гуманістычныя погляды. Удзельнічаў у бітве пад Вішняўцом у 1512 годзе, прымаў удзел у бітве з маскоўцамі пад Оршай у 1514 годзе. У 1518 годзе атрымаў тытул маршалка надворнага кароннага. У 1520 годзе браў удзел у вайне з Тэўтонскім ордэнам. У 1524 годзе браў удзел у вайне з туркамі. У 1522 годзе быў паслом Польшчы на Імперскім сойме ў Нюрнбергу.

Быў прыхільнікам каралевы Боны Сфорца і вёў спрэчку з каралём Жыгімонтам Аўгустам, супраціўляючыся жаніцьбе караля з Барбарай Радзівіл, аднак на сойме 1550 года заняў прынцыпова супрацьлеглую пазіцыю і перайшоў на бок караля. 24 жніўня ганарова прымаў Жыгімонта і Барбару ў сваім вішніцкім замку.

Быў верным і гарачым прыхільнікам Эразма Ратэрдамскага, апошні ў сваю чаргу прысвячаў Кміту свае творы. Адзін з найбагацейшых і найбольш уплывовых людзей у Польшчы. Займаўся мецэнацкай дзейнасцю, яго двор у Вішніцы стаў адным з цэнтраў рэнесансу ў Польшчы. Фінансаваў выдавецкую дзейнасць. Яго прыдворным быў Марцін Бельскі.

Пётр Кміта памёр 31 кастрычніка 1553 года, пахаванне адбылося на месяц пазней. Дзяцей не меў.

## Сям’я 
Быў мужам Барбары з Гербуртаў, якая ўспадкавала ад яго Загуж і Леска, і швагерам Яна Гербурта.

Катэгорыя:Маршалкі вялікія каронныя
Катэгорыя:Маршалкі надворныя каронныя
Катэгорыя:Ваяводы кракаўскія
Катэгорыя:Кашталяны сандамірскія
Катэгорыя:Кашталяны войніцкія
Катэгорыя:Старосты пшэмыскія
Катэгорыя:Старосты кракаўскія
Катэгорыя:Старосты спішскія
Катэгорыя:Старосты кольскія
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім 1512—1522 гадоў
Калечыц

**Калечыц** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алена Генадзеўна Калечыц (нар. 1940) — беларускі археолаг, доктар гістарычных навук, кандыдат геаграфічных навук, прафесар.
* Іна Леанідаўна Калечыц (нар. 1973) — кандыдат гістарычных навук, эпіграфіст.
Яніс Цымзэ

**Я́ніс Цы́мзэ** (; 1814—1881) — латвійскі педагог, збіральнік народных песняў, арганіст, заснавальнік латвійскай харавой музыкі і латышскай прафесійнай музыкі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся і гадаваўся на малочнай ферме. Пачатковую адукацыю атрымаў у парафіяльнай школцы, дзе ён таксама навучыўся аргану. З шаснаццаці гадоў працаваў прыватным рэпетытарам, а пазней быў выкладчыкам у парафіяльнай школе Вальміеры і арганістам. У 1836 годзе Цымзэ выправіўся ў Германію, дзе навучаўся ў Вайсенфельскай семінарыі настаўнікаў, якую ён скончыў у 1838 годзе. Тут ён навучыўся іграць на скрыпцы і фартэпіяна і палепшыў свае навыкі арганіста. У 1838—1839 гадах ён быў студэнтам Берлінскага ўніверсітэта, дзе наведваў лекцыі па матэматыцы, дыдактыцы і тэорыі музыкі. Ягоным музычным прафесарам быў калекцыянер, выдаўца і даследчык нямецкіх народных песень Людвіг Крысціян Эрк. Вярнуўшыся з чужбіны, з 1839 года па сваю смерць Цымзэ ўзначальваў Відзэмскую семінарыю настаўнікаў, дзе навучаў будучых настаўнікаў кіраваць хорам і рабіць гарманізацыю народных песень. яго адукацыя ладзілася нямецкай мовай. За свае сорак два гады працы ў семінарыі настаўнікаў адукацыю атрымалі больш за чатырыста студэнтаў, якія пасля самі сталі настаўнікамі.

## Спасылкі 
* Яніс Цымзэ ў Інфармацыйным цэнтры латвійскай музыкі

Катэгорыя:Музыканты Латвіі
Катэгорыя:Музычныя педагогі Латвіі
Ялпуг (рака)

**Ялпуг** (, ) — рака ў Малдове і Адэскай вобласці Украіны (нізоўі). Даўжыня 114 км, плошча басейна 3180 км².

Бярэ пачатак на паўднёвых схілах Цэнтральнамалдаўскага ўзвышша, упадае ў возера Ялпуг. Даліна ў вярхоўі каньёнападобная у ніжнім цячэнні расшыраецца да 3,4-4 км. Пойма шырынёй 0,5-1,5 км, у ніжнім цячэнні маюцца забалочаныя ўчасткі. Рэчышча звілістае, улетку перасыхае. Жыўленне снегавое і дажджавое. Ледастаў няўстойлівы. Ваду выкарыстоўваюць для арашэння.

Пры ўпадзенні ракі ў возера Ялпуг — горад Балград.

## Літаратура 
* Ялпуг // Географічна енциклопедія України: [в 3 т.] / редкол.: О. М. Маринич (відповід. ред.) та ін. Т. 3. — К.: Українська енциклопедія ім. М. П. Бажана, 1993. 

Катэгорыя:Басейн Дуная
Катэгорыя:Рэкі Адэскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Малдовы
Кугурлуй

**Кугурлуй** — поймавае возера ў нізоўі Дуная, ў Адэскай вобласці Украіны. Мае рэжым вадасховішча.

Плошча 82 км², сярэдняя глыбіня 0,6-0,8 м, найбольшая — 2 м.

У паўночнай частцы пратокай злучаецца з возерам Ялпуг, на поўдні пратокамі злучана з Дунаем. Тут узведзена дамба з шлюзаваным каналам, водаабмен з Дунаем адбываецца таксама па пратоках з шлюзамі для пропуску рыбы.

Катлавіна няправільнай акруглай формы. Берагі нізінныя, звілістыя, забалочаныя. Тэмпература вады ўлетку 28…30 °C, зімой возера замярзае. Мінералізацыя вады 0,8-1,5 г/л. Дно заглеенае.

Берагі параслі трыснягом і рагозам, у возеры таксама развіваецца гідрафільная расліннасць. Багатая іхтыяфаўна, у прыбярэжных зарасніках — месцы гнездавання птушак.

Значэнне для рыбалоўства маюць сазан, судак, лешч, шчупак і інш., а таксама ракі. Вада выкарыстоўваецца для арашэння.

## Літаратура 
* *Амброз Ю. О.* Кугурлуй // Географічна енциклопедія України: у 3 т. / редколегія: О. М. Маринич (відпов. ред.) та ін. Т. 2 — К.: «Українська радянська енциклопедія» ім. М. П. Бажана, 1990.

Катэгорыя:Азёры Адэскай вобласці
Катэгорыя:Басейн Дуная
Солт-Піт

**Солт-Піт** (, ), таксама **Кобальт** () — кодавая назва сакрэтнай турмы ЦРУ на тэрыторыі Афганістана. Аб’ект знаходзіўся ля авіябазы Баграм.

## Гісторыя 
У чэрвені 2002 года ЦРУ перадала афганскаму ўраду больш за 200 000 долараў на будаўніцтва турмы. У верасні таго ж года аб’ект быў здадзены і пачаў функцыяваць. Меркавалася, што кантраляваць комплекс будуць афганцы, але ў канчатковым выпадку ён трапіў да амерыканцаў.

Узімку 2005 года існаванне ўстановы стала вядома шырокай публіцы. Як высветлілася ў 2011 годзе, Солт-Піт быў адным з пунктаў утрымання вязняў перад адпраўкаў у Гуантанама. Сярод зняволеных аб’ект празваны *«чорнай турмой»*.

Напярэдадні вываду войск ЗША з Афганістана большая частка Солт-Піт была разбураны, каб комплекс не трапіў у рукі талібаў.

## Парушэнні 
Затрыманыя сцвярджалі, што іх трымалі ў поўнай цемры тыднямі. Яны былі прыкаваны да рашотцы ў цесных месцах і заставаліся ў такім жа нязручным становішчы.

У 2005 годзе ў Солт-Піт загінулі двое афганскіх палонных. Паводле расследавання Міністэрства абароны ЗША, іх забілі.

## Спасылкі 
* GlobalSecurity.org satellite imagery of the Salt Pit.

Катэгорыя:Вайна ў Афганістане (2001—2021)
Катэгорыя:Сакрэтныя турмы ЦРУ
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Афганістана
Катэгорыя:Колішнія турмы
Карына Станкевіч

**Карына Станкевіч** (нар. , Мінск, Беларусь) — беларуская футбалістка, паўабаронца. Выступала за зборную Беларусі.

## Клубная кар’ера 
Выхаванка ДЮСШАР ФК «Мінск», першым трэнерам быў Юрый Веніямінавіч Расолька.

З 2017 года гуляла за РДВАР (Мінск). У 2021 перайшла ў «Мінск».

Выступала за зборную Беларусі WU-17 (2016—2017), WU-19 (2018).
 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Карина Станкевич: «Все делала спокойно»
* Карина Станкевич 

Катэгорыя:Футбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Іслач-РДВАР
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Мінск
Пені-Лейн (Гуантанама)

**Пені-Лейн** () — сакрэтны аб’ект ЦРУ на амерыканскай базе ў заліве Гуантанама. Назва комплексу з’яўлецца адсылкай да песні «Бітлз» «».

## Функцыянал 
На Пені-Лейн рыхтавалі падвойных агентаў з ліку асобных вязняў турмы Гуантанама, якіх выпускалі для пранікнення ў тэрарыстычныя арганізацыі.

Праграма па вярбоўцы зняволеных у якасці падвойных агентаў пачалася пасля тэракту 11 верасня 2001 года. Аднак у поўную сілу яна зарабіла ў 2003 годзе, калі ў турме стала больш асуджаных. Як расказалі агенцтву «Асашыэйтэд Прэс» у 2013 годзе супрацоўнікі ЦРУ на ўмовах ананімнасці, служба вербавала затрыманых для антытэрарыстычнай дзейнасці ў абмен на свабоду, бяспеку іх і іх сем’яў і фінансавыя ўзнагароды. Супрацоўніцтва прапаноўвалася дзясяткам вязням, аднак працаваць з іх сталі нямногія. З тымі, хто згаджаўся ўдзельнічаць у аперацыях па знішчэнні тэрарыстаў «Аль-Каіды», амерыканцы заключылі кантракт.

У цэлым, як сцвярджалі крыніцы ў амерыканскіх спецслужбах, немагчыма адназначна ацаніць вынікі праграмы. Нягледзячы на тое, што на забеспячэнне падвойных агентаў ЦРУ выдаткоўвала мільёны долараў, з многімі з іх пасля пачатку супрацоўніцтва ЗША страцілі сувязь. Толькі адзінкі працягнулі працаваць на ЦРУ і дапамаглі ведамству выявіць і знішчыць некалькі тэрарыстаў.

## Умовы 
Вязняў сялілі ў хатках недалёка ад асноўнай часткі турмы. Комплекс складаўся з васьмі будынкаў і быў схаваны ад старонніх вачэй за горным хрыбтом і ляснымі насаджэннямі. Кожны пакой, у якіх пражывалі зняволеныя, абсталёўваўся невялікай кухняй, душам, тэлевізарам і ложкам з матрацам.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Источники в ЦРУ признали провал программы вербовки узников Гуантанамо

Катэгорыя:Сакрэтныя турмы ЦРУ
Катэгорыя:Разведка