open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Наша Талачыншчына

**«Наша Талачыншчына»** — раённая газета Талачынскага раёна Віцебскай вобласці. Выдаецца з 1931 года. Заснавальнікі: Талачынскі раённы выканаўчы камітэт і Талачынскі раённы Савет дэпутатаў.

## Гісторыя 
Першы нумар раённай газеты выйшаў 15 сакавіка 1931 года пад назвай «Калгаснік Талачыншчыны».

З чэрвеня 1938 года па студзень 1960 год газета выходзіла пад назвай «Чырвоны хлебароб», на працягу наступных двух гадоў — «Ленінец», з красавіка 1962 года па люты 2001 год — «Сцяг Ільіча». З сакавіка 2001 года мае сучасную назву — «Наша Талачыншчына».

У гады Вялікай Айчыннай вайны ў 1943—1944 гадах выдавалася падпольна. За два гады выйшла больш за 40 нумароў газеты, было надрукавана 500 экзэмпляраў. 15 сакавіка 1943 года выйшаў першы ваенны нумар «Чырвонага хлебароба». Распаўсюджвалася газета праз падпольную сетку партыйных і камсамольскіх арганізацый, праз патрыятычныя групы, якія дзейнічалі ў населеных пунктах і гарнізонах праціўніка.

У калектыве газеты працавалі вядомыя журналісты: Н. Пашкевіч, А. Пахамовіч, У. Скапа, Г. Каралёў, Э. Дамарацкі і іншыя.

## Рэдактары 
* А. П. Пахамовіч
* Уладзімір Рыгоравіч Скапа - беларускі журналіст
* Віктар Мікалаевіч Бірукоў

## Літаратура 
* Бирюков, В. Н. «Наша Талачыншчына» / В. Н. Бирюков // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 2. — С. 179.
* Кузьміч, А. Старонкі гісторыі, старонкі жыцця / А. Кузьміч // Наша Талачыншчына. — 2011. — 12 сак. — С. 6.
* Раёнка клікала ў бой // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Талачынскага раёна / рэдкал.: І. П. Шамякін [і інш.]; мастак А. М. Хількевіч. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі,1988. — С. 178—180.
* Телятко, Е. Районка молодости нашей / Е. Телятко // Наша Талачыншчына. — 2006. — 15 сак. — С. 2.

Катэгорыя:Газеты Беларусі
Катэгорыя:Культура Талачынскага раёна
Катэгорыя:Газеты на беларускай мове
Катэгорыя:Газеты на рускай мове
Катэгорыя:1931 год у Беларусі
Зуні (мова)

**Мова зу́ні** (Саманазва: ''Shiwi'ma'') — мова індзейскага народа зуні на паўднёвым захадзе ЗША. З'яўляецца ізаляванай. Колькасць носьбітаў (2015 г.) — 9620 чал.

Мова зуні распаўсюджана галоўным чынам у рэзервацыі зуні на тэрыторыі штата Нью-Мексіка. У мінулым была шырока прадстаўлена на ўсходзе і поўначы штата Арызона. Па сцверджанню даследчыкаў, магла вылучыцца з палеаіндзейскіх моў 6000 — 7000 гадоў таму. Сучасныя алфавіт на аснове лацінкі і арфаграфія распрацаваны ў другой палове XX ст. 

У нашы дні мова зуні пераважае ў гутарковых зносінах паміж прадстаўнікамі гэтага народа, вывучаецца ў школе. 

## Спасылкі 
* Zuni Language
* Zuni language, alphabet and pronunciation
* Zuni Indian Language (Shiwi, Ashiwi)
* ENGLISH - CIBOLA LANGUAGE DICTIONARY

Катэгорыя:Ізаляваныя мовы
Катэгорыя:Мовы ЗША
Катэгорыя:Індзейскія мовы
Леан Павел Сапега

**Леан Павел Адам Анджэй Эўзебіюш Марыя Сапега** () (, , Францыя — , Більчэ-Залатэ, Каралеўства Галіцыі і Ладамерыі (цяпер — , Цярнопальская вобласць, Украіна) — польскі грамадска-палітычны дзеяч з роду Сапегаў.

## Біяграфія 
У 1882—1889 гадах пасол на Галіцкі краёвы сейм, у 1889—1893 гадах член Камітэта Галіцкага эканамічнага таварыства. Паводле ўспамінаў М. Антаневіча, прэтэндаваў на карону, праектаванага О. Бісмаркам «Кіеўскага каралеўства».

## Сям’я 
9 мая 1883 годзе ажаніўся з Тэрэзай Эльжбетай Марыя Сангушка-Кавельскай. Дзеці:
* Марыя Жазефіна Сапега (1884—1917);
* Ядвіга Марыя Сапега (1886—1973);
* Павел Юзаф Сапега (1888—1973);
* Эльжбета Караліна Сапега (1892—1907)

## Літаратура 
* Dunin-Borkowski, J. Hr. Almanach błękitny: genealogia żyjących rodów polskich. — Lwów—Warszawa, 1908. — S. 139—145.
* Чорновол, І. Галицька шляхта і проект «Київського королівства» канцлера Отто Бісмарка // Сучасність. — 1997. — № 3. — С.
* Чорновол, І. П. Сапіга Лев 1856—1893 // Енциклопедія історії України: у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін.; Інститут історії України НАН України. — К.: Наук. думка, 2012. — Т. 9: Прил — С. — 944 с.: іл. — ISBN 978-966-00-1290-5.

Катэгорыя:Сапегі
Катэгорыя:Палітыкі Аўстрыі
Катэгорыя:Паслы Галіцкага краёвага сейма
Аліса Аляксееўна Антонава

**Аліса Аляксееўна Антонава** (, Мінск) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыла ў 1961 годзе Беларускі політэхнічны інстытут. Працавала ў Белмясцпрампраекце, Белбыттэхпраекце, з 1976 года — галоўны архітэктар праектаў, кіраўнік групы архітэктараў у Белдзяржпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1977 года. Пражывае ў г. Мінск.

## Творчасць 
Асноўныя працы ў вобласці інтэр’ера: Дом адзення, швейна-трыкатажнае атэлье, цырульні, камбінаты бытавога абслугоўвання ў Магілёве, Дом быту, Дом мод у Барысаве (1967—1976); у аўтарскім калектыве: швейна-трыкатажнае атэлье ў Доме быту па вул. Маскоўскай, салоны цырульняў па вул. Казлова, Леніна, Дом сямейных урачыстасцей па вул. Д. Сердзіча, будынкі Міністэрства бытавога абслугоўвання насельніцтва БССР (1977), швейна-трыкатажнае атэлье па вул. Захарава, салон-крама па продажы легкавых аўтамабіляў па вул. Купрыянава (1976), будынкі Ленінскага райкама партыі, праектных арганізацый Дзяржбуда БССР (1979), галоўнага дыспетчарскага пункта «Белгалоўэнерга» па вул. К. Маркса (1980) у Мінску — усё з С. Г. Мацяўшук.

Распрацаваны каталогі сталярных вырабаў для жылых і грамадскіх будынкаў БССР — КСВБ-81 (1981, з А. М. Канстанціновічам), драўляна-алюмініевых вокнаў і балконных дзвярэй для грамадскіх будынкаў (1984, бронзавы медаль і дыплом ВДНГ СССР, 1987).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Мішэль Марган

**Мішэль Марган** (; народжаная **Сімона Рэнэ Русель**, ;  —) — французская актрыса тэатра і кіно, легенда французскага кінематографа, уладальніца прэміі Канскага кінафестывалю за найлепшую жаночую ролю (1946), прэмій «Сезар» (1992) і «Залаты леў» (1996) за выдатныя заслугі ў кінематографе, уладальніца імянной зоркі на Алеі Славы ў Галівудзе (1960). Найбольшую вядомасць акторцы прынесла галоўная роля ў фільме «Набярэжная туманоў» (1938) рэжысёра Марселя Карнэ.

Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Галівудская алея славы
Катэгорыя:Актрысы Францыі
Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя
Вадалюб чорны

**Вадалюб чорны** (*Hydrophilus piceus*) — від насякомых сямейства ).

## Апісанне 
Даўжыня цела насякомага да 47 мм. Цела бліскучае, шэра-чорнае з аліўкавым адценнем. Адзін з найбуйнейшых жукоў Еўропы.

## Распаўсюджанне 
Палеарктычны від. Сустракаецца ў значнай частцы паўночна-заходняй і цэнтральнай Еўропы (ад Іспаніі да Скандынавіі і Украіны), у Паўночнай Афрыцы (Лівія, Егіпет, Алжыр) і частцы Азіі (Аравія, Турцыя, Ізраіль, Сірыя, Кітай, Індыя).

## Экалогія 
Дарослыя жукі любяць стаячыя вадаёмы і сілкуюцца воднымі раслінамі. Самкі адкладаюць да 50 яек у коканы, якія плаваюць па паверхні вады, прымацаваныя да якой-небудзь расліны. Лічынкі вядуць драпежнічаюць, нападаючы на малявак рыб.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* *Василь Козак* Комахи України.&nbsp;— Підручники і посібники, 2010.

## Спасылкі 
* Водолюб большой — *Hydrophilus piceus* // Экологический центр «Экосистема»™, А. С. Боголюбов
* Водолюб большой тёмный // Красная книга Республики Татарстан
* Водолюб *Hydrophilus piceus*, Linnaeus (*Hydrophilidae*) // Атлас жуков России (сканографии О. Э. Берлова)

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Вадалюбы
Вадажук

**Вадажук** (*Hydrobius fuscipes*) — від жукоў сямейства , які сустракаецца на большай частцы ўмеранага Паўночнага паўшар’я.

## Апісанне 
Чорны з бронзавым адценнем, рыжымі нагамі, з целам даўжынёй 6-7 мм.

## Літаратура 
* *Лапацін І. К.* . — С. 393

Катэгорыя:Вадалюбы
Вадалюб малы

**Вадалюб малы** (*Hydrochara caraboides*) — водны жук сямейства .

## Апісанне 
Невялікі жук даўжынёй 13—18,5 мм. Асноўны колер афарбоўкі аліўкава-чорны або некалькі цямней. Цела выпуклае, яйкападобнае. Заднія ногі слаба пакрытыя валасінкамі. Сківічныя шчупікі аднакаляровыя, цёмнаафарбаваныя.

## Распаўсюджанне 
Амаль паўсюдна ў Еўропе, Усходняя Еўропа (за выключэннем крайняй поўначы), Крым, Паўднёвы Урал, Заходняя Сібір.

## Біялогія 
Жукі жывуць на невялікай глыбіні, аддаючы перавагу стаячым вадаёмам з зарослым і глейкім дном. Самкі адкладаюць яйцы ў кокан, пры пабудове якога ім дапамагаюць самцы. Такіх коканаў жукі робяць 2—3 штукі. Стадыя яйца каля 2 тыдняў. Лічынкі, якія выйшлі з яйца, маюць па баках кожнага сегмента свайго цела па пёрыстаму прыдатку, а на канцы брушка — два рагавых кручка.

Лічынкі з’яўляюцца драпежнікамі і сілкуюцца рознымі воднымі арганізмамі. Акукліваюцца ў глебе на беразе вадаёмаў.

## Літаратура 
* 
* *Зайцев Ф. А.* Плавунцовые и вертячки // Фауна СССР. Насекомые жесткокрылые. — М.; Л., 1953. — Т. 4. — C. 55.
* *Somerset Levels.* A study of the distribution and ecology of the lesser silver water beetle Hydrochara caraboides // English Nature Research Reports. — № 591. — ISBN 0967-876X.

Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Вадалюбы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Пастаўскі край

**«Пастаўскі край»** — раённая газета Пастаўскага раёна Віцебскай вобласці. Выдаецца з 1939 года. Заснавальнікі: Пастаўскі раённы выканаўчы камітэт і Пастаўскі раённы Савет дэпутатаў.

## Гісторыя 
У канцы верасня 1939 года на Пастаўшчыне, пасля ўз’яднання БССР, была створана мясцовая газета «Новы шлях».

Калі пачалася вайна, газета прыпыніла сваё існаванне. У лістападзе 1943 года на базе штабу партызанскай брыгады імя Варашылава ў нарачанскіх лясах выйшаў першы нумар газеты «За победу» — орган Пастаўскага падпольнага райкама партыі. У пасляваенныя гады яна стала насіць назву «Савецкі шлях». 3 красавіка 1962 года газета выхадзіла пад назвай «Звязда», з 1991 — «Пастаўскі край».

У 1991 годзе газета ўпершыню выйшла пад назвай «Пастаўскі край». У верасні 1998 года (№ 77) выйшаў першы нумар, які быў набраны і звярстаны на камп’ютары і надрукаваны афсетным спосабам у Наваполацкай друкарні. У 2006 годзе (№ 119—120) да Дня беларускага пісьменства, які праходзіў у Паставах, выйшаў першы паўнакаляровы нумар. З 2009 года газету можна чытаць у інтэрнэце. З чэрвеня 2014 года перайшла на поўнакаляровы друк.

## Рэдактары 
* Аляксандр Іванавіч Шафараў (1939—1941)
* Якаў Сямёнавіч Раманаў (1944—1945)
* Валянцін Іванавіч Лявонаў (1947—1948)
* Іосіф Браніслававіч Агрызка (1948—1950)
* Тамара Ільінічна Асяненка (1950—1953)
* Фелікс Казіміравіч Станішэўскі (1953—1954)
* Тамара Ільінічна Асяненка (1954—1956)
* Іван Адамавіч Мандрык (1965—1959)
* Васіль Уладзіміравіч Магелявец (1959—1961)
* Павел Парамонавіч Дзядзёнак (1961—1972)
* Мікалай Іванавіч Маразюк (1972—1989)
* Пётр Пятровіч Курыловіч (1989—1999)
* Фаіна Альфонсаўна Касаткіна (1999—2017)
* Людміла Чаславаўна Зелянкевіч (з 2017)

## Літаратура 
* «Пастаўскі край» // Сродкі масавай інфармацыі Віцебскай вобласці / рэд. Л. Д. Мышлёнак. — Віцебск : Віцебская абласная друкарня, 2004. — С. 18-19.
* Раёнка паведамляе // Памяць: Пастаўскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: Г. К. Кісялёў [і інш.]; уклад.: К. І. Козак, А. І. Кузняцоў; рэд.-склад. Г. К. Кісялёў; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : Белта, 2001. — С. 469—477.

Катэгорыя:Газеты Беларусі
Катэгорыя:Культура Пастаўскага раёна
Катэгорыя:Газеты на беларускай мове
Катэгорыя:Газеты на рускай мове
Катэгорыя:1939 год у Беларусі
Лапацін

**Лапацін** — рускае прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Антон Іванавіч Лапацін (1897—1965) — савецкі военачальнік, гвардыі генерал-лейтэнант, Герой Савецкага Саюза.
* Ігар Канстанцінавіч Лапацін (1923—2012) — беларускі заолаг. Доктар біялагічных навук (1965), прафесар (1966).
* Мікалай Уладзіміравіч Лапацін (нар. 1961) — расійскі археолаг.
* Міхаіл Аляксандравіч Лапацін (нар. 1940) — генерал, камандуючы войскамі супрацьпаветранай абароны Украіны (1992—1996).
* Пётр Рыгоравіч Лапацін (1907—1974) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Мінскай і Віцебскай абласцях, Герой Савецкага Саюза.

Катэгорыя:Рускія прозвішчы
Вадалюб гноевы

**Вадалюб гноевы** (*Sphaeridium scarabaeoides*) — від жукоў сямейства .

## Апісанне 
Цела шарападобна-яйкападобнае даўжынёй 5,7 мм, чорнага колеру. На надкрыллях па крывяна-чырвонай пляме на падставе і па жоўтай пляме ў вяршыні. Ногі жоўта-бурыя. Надкрыллі ззаду акругленыя асобна. Апошні членік лапак у самца патоўшчаны і мае няроўныя кіпцікі.

Від распаўсюджаны ў Палеарктыцы. Жыве ў гноі кароў і коней. Самка адкладае яйкі прама ў гной і пляце вакол іх павуцінне. Лічынкі жывуць і развіваюцца затым у гноі.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Катэгорыя:Вадалюбы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Сябры па перапісцы

**«Сябры па перапісцы»** () — беларускі кароткаметражны мастацкі фільм, зняты рэжысёрам Нэлай Васілеўскай у 2017 годзе на кінастудыі «Беларусьфільм» пры падтрымцы Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў.

## Сюжэт 
Антон і Ліза знаёмыя ўжо год і закаханы адно ў аднаго, але яны маюць зносіны выключна праз сацыяльныя сеткі, бо жывуць у розных гарадах. Антон вырашае прыехаць з Масквы да Лізы ў Мінск, каб перавесці іх адносіны ў рэальнасць. Фізічная блізкасць мае на ўвазе іншыя спосабы камунікацыі, якія пакуль не знаёмыя закаханым…

## Акцёры 
## Здымачная група 
* рэжысёр — Нэла Васілеўская
* прадзюсары — Марыя Ягорава, Мікіта Стажкоў, Андрэй Кашперскі

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Кароткаметражныя фільмы Беларусі
Вадалюб вялікі

**Вадалюб вялікі** (*Hydrophilus aterrimus*) — буйны водны жук сямейства .

## Апісанне 
Даўжыня цела 32—43 мм. Цела вугальна-чорнага ці зеленавата-чорнага колеру. Па баках брушка з рудымі плямкамі. Вусікі тоўстыя, булавападобныя, прымяняюцца для захопу паветра пры ўсплыванні. Заднія ногі плавальныя.

Лічынка конусападобнай формы, даўжыня цела 7—9 см.

## Спосаб жыцця і харчаванне 
Насельнік стаячых вадаёмаў, зарослых воднай расліннасцю. Дарослыя жукі вядуць водны спосаб жыцця, але плаваюць не занадта добра, аддаючы перавагу поўзанню па водных раслінах. Для абароны ад ворагаў ўжываюць густую чорную вадкасць, якая выбрасваецца з брушка, і шыпенне.

Лічынкі таксама не любяць плаваць, у асноўным сядзяць на месцы або поўзаюць па дне.

Імага кормяцца лісцем водных раслін, а лічынкі ў асноўным дробнымі малюскамі.

## Арэал 
Сустракаюцца ў Еўразіі аж да Далёкага Усходу.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Водолюб Hydrophilus aterrimus (Eschscholtz, 1822) — сканографии О.Берлова

Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Вадалюбы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1822 годзе
Вадамерка сажалкавая

**Вадамерка сажалкавая** (*Gerris lacustris*) — від паўцвердакрылых насякомых роду  сямейства . Упершыню апісаны ў 1758 годзе шведскім сістэматыкам Карлам Лінеем.

## Апісанне і экалогія 
Драпежнае насякомае каля 15 мм у даўжыню. Цела тонкае, буравата-шэрага адцення. Галава невялікая, з буйнымі вачыма. На канцах ног маюцца адчувальныя валасінкі, якія рэагуюць на рабізну на вадзе. , выкарыстоўваючы заднія ногі як рулі; пярэднімі ж нагамі клоп захоплівае памерлых або патрапіўшых у ваду насякомых, якімі сілкуецца. Адчуваючы небяспеку, насякомае здольна хутка адскокваць ад раздражняльніка. Мае крылы.

Вадамерка сажалкавая можа сустракацца на вадаёмах з ранняй вясны да восені. Восенню ляцяць на зімоўку; групы зімуючых насякомых можна выявіць у абароненых месцах (напрыклад, у гаспадарчых пабудовах).

## Распаўсюджанне 
Распаўсюджаная ў Афрыцы, Еўропе і паўночнай Азіі. Засяляе сажалкі, канавы і вадаёмы з павольным цячэннем.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Афрыкі
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Клаповыя
Археазаалогія ў Беларусі

**Археазаалогія** ў Беларусі

Рэшткі млекакормячых з археалагічных помнікаў Беларусі ад палеаліту да сярэдневякоўя з 1930-х гадоў вывучалі расійскія даследчыкі В. Я. Гарут, В. І. Громаў, І. Г. Проніна, В. І. Цалкін. Косці птушак ідэнтыфікавалі К. Я. Анціпіна, М. І. Бурчак-Абрамовіч, А. М. Дарафееў, Н. У. Зелянкоў, .

Працы па вызначэнні рэшткаў жывёл з раскопак 1950-х гадоў у Інстытуце гісторыі НАН Беларусі наладзіла В. В. Шчаглова, з сярэдзіны 1970-х гадоў вывучэнне калекцый праводзіла Н. П. Александровіч, з канца 1990-х гадоў працуюць В. А. Блашко, А. А. Разлуцкая.

Вызначэнні фаўны з помнікаў археалогіі рабілі В. І. Бібікава, А. М. Жураўлёў, А. Д. Пісаненка, Л. М. Рэкавец, Н. М. Сілёнак, палеантолагі П. Ф. Каліноўскі, А. М. Матузка, герпетолаг В. А. Бахараў, іхтыяфауны — Э. А. Ляшкевіч.

## Літаратура 
* Razluckaja, A. Nowe badania materialow osteologicznych z grodzisk białoruskiego podźwinia // Pruthenia AntiQua. Studia do pradzieów i wszesniej historii ziem Pruskich. Vol. 1. Człowiek a środowicko w epoce brązu i wczesnej epoce żelaza u południowo-wschodnich pobrzeżu Bałtyki. — Olsztyn, 2004. — S.
* Бурчак-Абрамович, Н. И. К изучению орнитофауны древнего Волковыска // Тезисы докладов к Конференции по археологии Белоруссии : [Февр. 1970 г.] / Ин-т истории АН БССР. — Мн., 1969. — 245 с.
* Бурчак-Абрамович, Н. И. Материалы к изучению орнитофауны Древнего Волковыска // Тезисы докладов к Конференции по археологии Белоруссии : [Февр. 1970 г.] / Ин-т истории АН БССР. — Мн., 1969. — 245 с.
* Калиновский, П. Ф. Териофауна позднего антропогена и голоцена Белоруссии / АН БССР, Ин-т геохимии и геофизики. — Мн.: Наука и техника, 1983. — 154 с.
* Разлуцкая, А. А. Промысел медведя в позднем неолите и ранней бронзе Северной Беларуси (по материалам стоянки Асавец-2) / А. А. Разлуцкая // Гістарычна-археалагічны зборнік. — 2001. — № 16. — С. 86 — 88.
* Разлуцкая, А. Фауна замка Свислочь / Анжела Разлуцкая // Гістарычна-археалагічны зборнік. — 2004. — № 19. — С. 220—231.
* Щеглова В. В. Роль охоты в снабжении мясом населения на территории Беларуси в X—XIV вв. / В. В. Щеглова // Сярэдневяковыя старажытнасці Беларусі: Новыя матэрыялы і даследаванні / АН Беларусі, Ін-т гісторыі. — Мн.: Навука і тэхніка, 1993. — 148 с. — С. 74 — 82.

## Спасылкі 
* История изучения палеотериофауны плейстоцена на территории Беларуси 

Беларусь
Катэгорыя:Заалогія ў Беларусі
Катэгорыя:Археалогія ў Беларусі
Крысціна Юханесан

**Крысціна Юханесан** (, ) — шведскі дыпламат. Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Каралеўства Швецыя ў Рэспубліцы Беларусь (з 4 верасня 2017 года).

## Біяграфія 
У 1983—1988 гадах вучылася ва Упсальскім універсітэце.

Працавала ў генеральным консульстве Швецыі ў Санкт-Пецярбургу, Пасольстве Швецыі ў Расійскай Федэрацыі, прадстаўніцтве Швецыі пры Еўрасаюзе ў Бруселі.

2 кастрычніка 2017 года Крысціна Юханесан уручыла даверчыя граматы Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь Аляксандру Лукашэнку.

Валодае англійскай, рускай і беларускай мовамі.

## Спасылкі 
* Айцішніца з Мінска стала «ценем на дзень» амбасадаркі Швецыі

Катэгорыя:Паслы Швецыі ў Беларусі
Вэйхероўскі павет

**Вэйхероўскі павет** () — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Паморскага ваяводства. Утвораны ў 1999 годзе. Цэнтр павета — горад Вэйхерова. Займае плошчу 1285,25 км². Насельніцтва павета складае 217 тыс. чалавек (на 2018 год).

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка павета
Хлопчык, які глядзіць на Месяц

**Хлопчык, які глядзіць на Месяц** (), або **Жалезны хлопчык** () — помнік у Старым горадзе Стакгольма. Створаны скульптарам Лісам Эрыксанам і ўсталяваны ў 1967 годзе, помнік стаў самым маленькім у Швецыі: яго вышыня складае каля 15 см. Вядомы таксама пад народнай мянушкай Уле (*Olle*).

Помнік выраблены з пяшчанніку і каванага жалеза. Хлопчык, абняўшы калені, сядзіць на ложку, размешчаным на досыць шырокім пастаменце. Ён быў створаны Лісам Эрыксанам у 1954 годзе і адлюстроўвае ўспаміны скульптара аб сваім дзяцінстве, калі ён падчас бяссонных начэй сядзеў на ложку і глядзеў на Месяц за вакном.

Помнік знаходзіцца ў дворыку за будынкам Фінскай царквы (*Finska kyrkan*) і не заўсёды згадваецца ў даведніках аб горадзе, аднак карыстаецца нязменнай папулярнасцю сярод турыстаў. Лічыцца, што калі пагладзіць хлопчыка па галаве, гэта прынясе поспех і дапаможа жаданню здзейсніцца, у сувязі з чым, у хлопчыка бліскучая ад пастаянных дакрананняў галава. На пастамент помніка кідаюць манеткі або прысмакі, а сам помнік зімой нярэдка упрыгожваюць ў шапачкі і шалікі, звязаныя спецыяльна для жалезнага хлопчыка

Катэгорыя:Славутасці Стакгольма
Катэгорыя:Скульптуры 1967 года
Катэгорыя:1967 год у Швецыі
Катэгорыя:Скульптуры Швецыі
Дротнінггатан

**Дротнінггатан** — () — галоўная гандлёвая вуліца сталіцы Швецыі, Стакгольма. Пачынаецца ў раёне Нормальм ад моста Рыксбрун і праходзіць на поўнач да абсерваторыі ў раёне Васастан. Даўжыня вуліцы — 1,5 км.

Назва перакадаецца з шведскай мовы як вуліца Каралевы. Дротнінггатан пракладзена ў першай палове XVII стагоддзя і атрымала назву ў гонар каралевы Крысціны. У сучасным выглядзе вуліца мае тую ж самую шырыню і напрамак, что і XVII стагоддзі, і разам з Regeringsgatan і Götgatan належыць да трох гістарычных вуліц для ўезду і выезду з Стакгольма.

На Дротнінггатан таксама знаходзяцца Міністэрства адукацыі Швецыі, а таксама музей Стрыдберга (у доме, дзе правёў апошнія гады жыцця пісьменнік і публіцыст Аўгуст Стрындберг).

Катэгорыя:Стакгольм
Катэгорыя:Вуліцы
Вэйхерова

**Вэйхерова** (, ) — горад на поўначы Польшчы, за 50 км ад Гданьска і 390 км ад Варшавы, частка агламерацыі Труймяста. Адміністрацыйны цэнтр Вэйхероўскага павета Паморскага ваяводства, утварае гарадскую гміну, таксама з’яўляецца сядзібай вясковай гміны Вэйхерова. Займае плошчу 26,99 км², насельніцтва 50 тыс. чалавек (на 2018).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка горада
Касцёл Маці Божай Міласэрнасці (Бярозаўка)

**Касцёл Маці Божай Міласэрнасці** — мураваны каталіцкі храм у вёсцы Бярозаўка Докшыцкага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца на вуліцы Садовай, 41.

## Гісторыя 
У гэтай мясцовасці існавала капліца пад тытулам Маці Божай Будслаўскай, якая была знішчана. У 1991 годзе айцы капуцыны з суседніх Докшыцаў распачалі тут душпастырскую паслугу. Парафія зарэгістравана ў 1995 годзе. У 2002 годзе яна атрымала ад калгаса будынак канторы, які ў 2002–2003 гадах перабудавалі пад парафіяльны касцёл.

29 жніўня 2010 года адбылася кансэкрацыя (асвячэнне) касцёла. Абрад здзейсніў біскуп Віцебскі Уладзіслаў Блін.

У храме размешчаны абразы як каталіцкія, так і праваслаўныя.

## Пробашчы парафіі 
* Марэк Пасют.

## Спасылкі 
* Бярозаўка — парафія Маці Божай Вастрабрамскай — http://catholic.by/ 
* 

Катэгорыя:Бярозаўка (Докшыцкі раён)
Катэгорыя:Касцёлы Докшыцкага раёна
Катэгорыя:Касцёлы Віцебскай дыяцэзіі
Катэгорыя:2010 год у Беларусі
Гразевікі

**Гразевікі** (*Cercyon*) — род жукоў-. У родзе апісана як мінімум 50 відаў

## Віды 
Гэтыя 50 відаў належаць да роду *Cercyon*:

*  Mannerheim, 1843
*  Knisch, 1924
*  (Paykull, 1798)
*  Dajoz, 1997
*  Smetana, 1978
*  Smetana, 1978
*  Fall, 1924
*  Stephens, 1829
*  Smetana, 1978
*  Stephens, 1829
*  Smetana, 1978
*  Mannerheim, 1852
*  Horn, 1890
*  Erichson, 1837
*  (Fabricius, 1775)
*  Smetana, 1978
*  (Sturm, 1807)
*  Horn, 1890
*  Sharp, 1882
*  Knisch, 1922
*  Sharp, 1873
*  (Marsham, 1802)
*  Mannerheim, 1843
*  (Gyllenhal, 1808)
*  Mannerheim, 1853
*  Thomson, 1853
*  Smetana, 1978
*  (Linnaeus, 1758)
*  (Say, 1835)
*  Smetana, 1978
*  Sharp, 1882
*  Melsheimer, 1846
* 
*  Knisch, 1924
*  (Marsham, 1802)
*  (Say, 1825)
* 
*  (Say, 1825)
*  (LeConte, 1855)
*  (Illiger, 1801)
*  (Linnaeus, 1761)
*  Knisch, 1922
*  Smetana, 1978
*  (Marsham, 1802)
*  Hatch, 1965
*  (Illiger, 1801)
*  (Linnaeus, 1758)
*  (Preyssler, 1790)
*  Sharp, 1882
*  Smetana, 1978

## Літаратура 
* *Лапацін І. К.* . — С. 393
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Вадалюбы
Касцёл Сэрца Ісуса (Крулеўшчына)

**Касцёл Сэрца Ісуса** — мураваны каталіцкі храм у аграгарадку Крулеўшчына Докшыцкага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца на вул. Чарняхоўскага, 55.

## Гісторыя 
У 1920-я гады пачалося будаўніцтва капліцы для сем’яў супрацоўнікаў польскай чыгункі і іншых служачых, якія прыехалі сюды працаваць. Парафія ў Крулеўшчыне бярэ свой пачатак у 1924 годзе, калі была пабудавана драўляная каплічка. Святую Імшу прыязджаў адпраўляць пробашч з Докшыцаў ксёндз Вінцэнты Борсук, які стаў першым пробашчам гэтай парафіі. У 1932 годзе залілі падмуркі пад новы касцёл. Каля касцёла пабудавалі драўляную плябанію і заснавалі каталіцкія могілкі. У 1935—1938 гадах пробашчам парафіі, у якой налічвалася 2042 католікі, быў ксёндз Казлоўскі.

З 1939 года да 1947 года абавязкі пробашча выконваў Валяр’ян Хвалоўскі, які падчас акупацыі пасяліўся ў вёсцы Петушкі ў сям’і Камянецкіх. У 1948 годзе касцёл быў закрыты і прызначаны пад жытніцу. У 1949—1994 гадах пастаяннага душпастыра не было, бо пасля арышту і зняволення апошняга ксяндза ніхто не адважваўся ўзяцца за гэтую працу. У 1965 годзе касцёл разабралі, дрэва перавезлі ў вёску Мажаны, дзе з яго пачалі будаваць клуб і дом састарэлых.

У 1991 годзе распачаліся намаганні па адбудове касцёла на старым падмурку. У 1994 годзе ўлады аддалі ва ўласнасць каталіцкага касцёла будынак былой школьнай спартыўнай залы, якую прыстасавалі для патрэбаў касцёла. 24 снежня 1994 годзе у ёй адбылася першая пастэрка.

У 1995—1997 гадах будынак быў больш прыстасаваны для патрэбаў касцёла: дабудавана вежа, касцёл накрыты новай бляхай. Як і ў старым касцёле, у галоўным алтары месціцца фігура Найсвяцейшага Сэрца Езуса. Заменены вокны, зроблена новая столь і знешняя атынкоўка, распачата будаўніцтва вежы.

## Пробашчы парафіі 
* Ян Фібек
* Марак Пасют (2000—2003)
* Эдвард Нарадоўскі (з 2003)

## Спасылкі 
* Крулеўшчына — парафія Сэрца Езуса — http://catholic.by/ 
* 

Катэгорыя:Крулеўшчына
Катэгорыя:Касцёлы Докшыцкага раёна
Катэгорыя:Касцёлы Віцебскай дыяцэзіі
Сцяг Перамогі

**«Сцяг Перамогі»** — раённая газета Лёзненскага раёна Віцебскай вобласці. Выдаецца 1931 года. Заснавальнікі: Лёзненскі раённы выканаўчы камітэт і Лёзненскі раённы Савет дэпутатаў.

## Гісторыя 
Газета выдаецца з 18 жніўня 1931 года, першапачаткова мела назву «Ленінскі сцяг».

У гады вайны выпуск раёнкі быў часова спынены, але пасля вызвалення райцэнтра ў кастрычніку 1943 года «Ленінскі сцяг» аднавіў работу. Пасля вайны пад рэдакцыю быў выдзелены невялікі будынак у цэнтры пасёлка.

З 1963 года газета стала прыходзіць новай назвай — «Сцяг Перамогі».

## Рэдактары 
* Георгій Цярэнцьевіч Мінчукоў (1931—?)
* Сяргей Аляксеевіч Свірыдаў
* А. Бараноўскі
* Алена Норбертаўна Ратнёва

## Літаратура 
* Ретнёва, Е. «Сцяг Перамогі» / Н. Ретнёва // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 2. — С. 510—502.
* Сцяг Перамогі // Сродкі масавай інфармацыі Віцебскай вобласці : буклет / тэкст Л. Д. Мышлёнак. — Віцебск : Віцебская абласная друкарня, 2003. — С. 17-18.

Катэгорыя:Газеты Беларусі
Катэгорыя:Культура Лёзненскага раёна
Катэгорыя:Газеты на беларускай мове
Катэгорыя:Газеты на рускай мове
Катэгорыя:1931 год у Беларусі
Уладзімір Мікалаевіч Гаўрыловіч

**Уладзімір Мікалаевіч Гаўрыловіч** (нар. , Вятчын) — беларускі празаік і публіцыст, драматург.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў вёсцы Вятчын Жыткавіцкага раёна Гомельскай вобласці ў шматдзетнай сям’і.

Скончыў філалагічны факультэт Мінскага педінстытута імя А. М. Горкага па спецыяльнасці «Беларуская мова і літаратура». Служыў у радах Савецкай арміі.
* Лаўрэат Усерасійскай прэміі Ф. І. Цютчава «Русский путь» (2022)
* Лаўрэат літаратурнай прэміі імя Кірылы Тураўскага (2022)
* Уладальнік галоўнага прыза Міжнароднага славянскага літаратурнага форуму «Залаты Віцязь», узнагароджаны статуэткай «Залаты Віцязь» за стварэнне міжнароднага альманаха «Літара. Литера. Літера» на беларускай, рускай, украінскай мовах (2023)
* Уладальнік ганаровага звання «Чалавек года Гомельскай вобласці» (2023)
* Лаўрэат Нацыянальнай літаратурнай прэміі Беларусі за раман-версію «Па веры вашай…» (2023)
* Лаўрэат XIV Міжнароднага Славянскага літаратурнага форуму «Залаты Віцязь» у намінацыі «Проза» (дыплом за кнігу прозы «Куды адлятае Анёл») і «Пераклады» (залаты дыплом за ўклад у стварэнне і выданне беларускамоўнага тома кнігі «Зямля — наш агульны дом») (2023)
* Лаўрэат Міжнароднага конкурсу "Нацыянальная літаратурная прэмія «Залатое пяро Русі» (уладальнік прэміі — сертыфікат адпаведнасці № 262, узнагароджаны залатым знакам і ганаровым званнем «Залатое пяро Русі») за высокае мастацкае майстэрства апавядання «На мяжы» (2023)

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Уладзімір Мікалаевіч Гаўрыловіч на сайце Гомельскага абласнога аддзялення ГА «Саюз пісьменнікаў Беларусі»
* Уладзімір Мікалаевіч Гаўрыловіч  на сайце Жыткавіцкай раённай бібліятэкі
* Уладзімір Мікалаевіч Гаўрыловіч  на сайце Нацыянальнай літаратурнай прэміі
* Сустракае гасцей Добрушчына 

* Біяграфія на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты Купідон»
Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 8-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Жыткавіцкага раённага Савета дэпутатаў
Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Асвея)

**Касцёл Найсвяцейшай Тройцы** — колішні рымска-каталіцкі касцёл у гарадскім пасёлку Асвея Верхнядзвінскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі.

## Гісторыя 
Касцёл пад тытулам Найсвяцейшай Тройцы пабудаваны ў 1782 годзе. На той час у асвейскай парафіі налічвалася 3120 вернікаў.

З 1836 года, пасля паўстання 1830—1831 гадоў, кляштар у Асвеі быў скасаваны, а касцёл становiцца парафiяльным (фарным).

У 1937 годзе зруйнаваны савецкімі ўладамі. На месцы касцёла ўтварыўся штучны пагорак з цэглы і будаўнічага друза, на якім месцамі бачны рэшткі падмуркаў і сценаў.

## Архітэктура 
 і сядзіба Шадурскіх]]

Пабудаваны па праекту архiтэктара Антонiя Парака, быў мураваны, у стылi барока. Перад касцёлам стаяла сажнёвае ўкрыжаванне, насупраць амбоны — алтар з фігурай Пана Езуса. Асвейскі касцёл меў размалёваны звод, у зале было шмат ляпных упрыгожванняў: у алтары стаялі фігуры апосталаў.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Асвея
Катэгорыя:Колішнія касцёлы Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Касцёлы Верхнядзвінскага раёна
Катэгорыя:1782 год у Беларусі
Катэгорыя:Зніклі ў 1937 годзе
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Беларусі, знішчаныя савецкай уладай
Мікалай Мікалаевіч Воранаў

**Мікалай Мікалаевіч Воранаў** (, Санкт-Пецярбург, Расійская імперыя — , Масква, СССР) — савецкі военачальнік, Галоўны маршал артылерыі (21 лютага 1944), Герой Савецкага Саюза (7 мая 1965). Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР (1946—1950).

Катэгорыя:Маршалы артылерыі
Катэгорыя:Ваеннапалонныя СССР
Катэгорыя:Удзельнікі польскага паходу РСЧА
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Удзельнікі баёў на Халхін-Голе
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Военачальнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Мемуарысты СССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання
Вадзяная папараць

**Вадзяная папараць**, **Вадзяная капуста**, **Цэратоптэрыс пылюшнікавы** (*Ceratopteris thalictroides*)&nbsp;— від папарацей сямейства . Расліна была апісана пад назвай  у 1753 годзе К. Лінеем. У 1821 годзе Браньяр, апісваючы сямейства, пераназваў расліну.

## Арэал 
Расліна распаўсюджана на Усходзе, у Паўднёва-Усходняй Азіі, у Паўночнай Аўстраліі, Усходняй Афрыцы, ад цэнтра Паўднёвай Амерыкі да паўднёва-усходу Паўночнай Амерыкі, на Вялікіх Антыльскіх астравах.

## Выкарыстанне 
Акварыумная расліна.

Гэты від лепш за ўсё ўкараняецца ў акварыумным грунце, самы дэкаратыўны з чатырох відаў сямейства. У прыродзе дасягае такіх жа памераў, як і . У акварыуме значна меншы. Пры лішку асвятлення ў акварыуме расліна не пашкоджваецца водарасцямі, таму з’яўляецца зручным святлафільтрам. У пагружаным стане пёрыста-рассечаныя, ажурныя ваі ярка-зялёныя, эфектна глядзяцца ў кутах акварыума. Трэба памятаць аб неабходнасці дадатковага асвятлення для буйных ўкаранённых кустоў. Патрабавальны да зменаў кіслотнасці, калянасці і тэмпературы вады.

## Літаратура 
* . — С. 396

## Спасылкі 
* Цератоптериси (Ceratopteridaceae) (сям’я роговидни) Мікалай Рудзь

Катэгорыя:Папараці
Мемарыял ахвярам Халакоста

**Мемарыял ахвярам Халакоста** () — мемарыял у Берліне, устаноўлены ў памяць аб яўрэях — ахвярах нацызму.

## Гісторыя стварэння 
Ідэі і планы па стварэнні мемарыяльнага комплексу ахвярам Халакоста з’явіліся яшчэ ў 1988 годзе. Сама ідэя мемарыяла належыць берлінскай публіцыстцы Лее Рош, якая арганізавала ў 1989 годзе спецыяльны фонд будаўніцтва «Помніка забітым яўрэям Еўропы». Праект атрымаў падтрымку шэрагу вядомых асобаў, такіх як былы канцлер ФРГ Вілі Брант.

Мемарыял пабудаваны па праекце дэканструктывіста Петара Айзенмана.

Будаўніцтва пачалося 30 кастрычніка 2001 года. Мемарыял быў адкрыты ў 2005 годзе.

Мемарыял знаходзіцца ў цэнтры Берліна паміж Брандэнбургскімі варотамі і элементамі бункера былога кіраўніцтва нацысцкай Германіі. Уяўляе вялікае поле з шэрымі плітамі.

З моманту адкрыцця мемарыял наведалі каля 3,5 мільёнаў чалавек за першы год існавання.

Псіхолаг Колін Элард адзначае асаблівасць уздзеяння архітэктуры комплекса на наведвальніка. Праходы паміж плітамі зроблены занадта вузкімі для таго, каб ісці па іх удвух было немагчыма. Апынуўшыся ў адзіноце, наведвальнік пачынае перажываць складаную гамму пачуццяў.

## Крытыка 
Помнік крытыкуюць за ўшанаванне памяці толькі яўрэйскіх ахвяраў Халакоста. Шмат хто з крытыкаў сцвярджаў, што дызайн павінен утрымліваць імёны ахвяр, а таксама колькасць забітых людзей і месцы, дзе адбываліся забойствы. Між тым, крытык архітэктуры Мікалай Урусаф сцвярджае, што мемарыял «здольны перадаць маштабы жахаў Халакоста, не нахіляючыся да сентыментальнасці, паказваючы, як абстракцыя можа стаць самым магутным сродкам для перадачы складаных чалавечых эмоцый». Некаторыя немцы сцвярджаюць, што мемарыял мала ўшаноўвае тых, хто загінуў у часы нацысцкага рэжыму. Эберхард Дыпген (мэр Берліна ў 1991—2001 гадах) публічна выступіў супраць мемарыяла і не прысутнічаў на ўрачыстай цырымоніі ў 2000 годзе.

Адлюстроўваючы пастаянныя рознагалоссі, Пол Шпігель, тагачасны прэзідэнт Цэнтральнага савета яўрэяў Германіі, выступаючы на цырымоніі адкрыцця ў 2005 годзе, выказаў агаворкі наконт мемарыяла, сказаўшы, што гэта «няпоўная заява». Ён сказаў, што мемарыял не ўключае ўсіх ахвяр, якія не мелі яўрэйскага паходжання. Акрамя таго, Шпігель раскрытыкаваў мемарыял за тое, што ён не прадстаўляў інфармацыі пра нацысцкіх злачынцаў.

У 2005 годзе Леа Рош прапанавала ўставіць зуб адной з ахвяр, які яна знайшла ў канцлагеры Бельца ў канцы 1980-х гадоў, у адзін з бетонных блокаў ля мемарыяла. У адказ яўрэйская супольнасць Берліна пагражала байкатаваць мемарыял, прымусіўшы Рош адклікаць прапанову. Згодна з яўрэйскай традыцыяй, целы яўрэяў і любыя іх часткі цела могуць быць пахаваныя толькі на яўрэйскіх могілках.

Катэгорыя:Помнікі Берліна
Катэгорыя:Помнікі ахвярам Халакоста
Катэгорыя:З’явіліся ў 2005 годзе
Катэгорыя:2005 год у Берліне
Катэгорыя:Мітэ (акруга)
Вольга Трацяк

**Вольга Трацяк** (нар. , ) — беларуская мовазнаўца. Доктар, кандыдат філалагічных навук, выкладчыца кафедры беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта, у 2018—2019 гадах выконвала абавязкі загадчыка кафедры.

Апроч выкладання беларускай мовы пры Варшаўскім універсітэце Вольга Трацяк з’яўляецца: сябрам Камісіі сертыфікацыі валодання беларускай мовай, сябрам Галоўнага камітэта Алімпіяды беларускай мовы ў Польшчы, каардынатарам прыёмнай кампаніі (старшыня прыёмнай камісіі факультэту прыкладной лінгвістыкі Варшаўскага ўніверсітэту), каардынатарам раскладу заняткаў Кафедры Беларусістыкі.

Аўтарка 13 навуковых прац з галіны мовазнаўства (сацыялінгвістыка, дыялекталогія, тапанімія і інш.). Займалася аналізам афіцыйных айконімаў беларуска-польскага памежжа ў святле моўнай палітыкі Польшчы і Беларусі.

У 2019 годзе прымала ўдзел у Восьмым Міжнародным Кангрэсе даследчыкаў Беларусі з дакладам «Мадэль Колба ў навучанні беларускай мове як замежнай».

З 2019 года з’яўляецца ініцыятарам і арганізатарам правядзення міжнароднай акцыі «Беларуская дыктоўка» пры кафедры беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта, прымеркаванай да Міжнароднага дня роднай мовы.

Катэгорыя:Кандыдаты філалагічных навук
Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі Варшаўскага ўніверсітэта
Крыніца Морска

**Крыніца Морска** (, ) — горад на поўначы Польшчы на ўзбярэжжы Балтыйскага мора, порт, знаходзіцца на вузкай касе паміж Гданьскім і Віслінскім залівамі за 70 км на ўсход ад Гданьска, 340 км ад Варшавы і за 16 км ад мяжы з Калінінградскай вобласцю, вядомы курорт і турыстычная мясцовасць. Уваходзіць  у склад Навадворскага павета Паморскага ваяводства, утварае гарадскую гміну. Займае плошчу 116,01 км², насельніцтва 1,3 тыс. чалавек (на 2018).

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка горада
Ан Ліндэ

**Ан Крысцін Ліндэ** (;  4 снежня 1961, Хельсінгбарг, Швецыя) — Міністр замежных спраў Швецыі (з 10 верасня 2019), шведскі палітык, дзеяч Сацыял-дэмакратычнай партыі Швецыі. У 1989 годзе выйшла замуж за Матса Эрыксана. Мае дваіх дзяцей. Скончыла Стакгольмскі універсітэт па спецыяльнасці паліталогія, сацыялогія і эканоміка ў 1994 годзе.

## Палітычная кар’ера 
На працягу 1990-х гадоў Ліндэ працавала ў розных шведскіх дзяржаўных установах, у тым ліку ў Міністэрстве па грамадзянскіх справах, Міністэрстве замежных спраў, Міністэрстве абароны. З 2000 па 2013 год была міжнародным сакратаром Сацыял-дэмакратычнай партыі Швецыі. У 2013—2014 гадах — кіраўнік міжнароднага аддзела Еўрапейскай сацыялістычнай партыі ў Бруселі. У 2014—2016 гадах займала пасаду дзяржаўнага сакратара ў Міністэрстве юстыцыі Швецыі. З 2016 па 2018 год была Міністрам па справах Еўрасаюза і гандлю ва ўрадзе С. Лёвена. У студзені—верасні 2019 года — Міністр знешняга гандлю і па справах Поўначы.

## Адносіны да Беларусі 
24—25 лістапада 2019 года Ан Ліндэ наведала Мінск з афіцыйным візітам. Гэта быў першы візіт шведскага Міністра ў Беларусь больш чым за 27 гадоў. На сустрэчы з Прэзідэнтам Беларусі Аляксандрам Лукашэнка адзначана зацікаўленасць у выбудоўванні ўзаемапаважлівых і добрасуседскіх адносін паміж Беларуссю і Еўрапейскім саюзам.

Падчас перагавораў у МЗС Беларусі з Міністрам замежных спраў Уладзімірам Макеем бакі абмеркавалі актуальны стан і перспектывы развіцця дыялогу Беларусі з Еўрапейскім саюзам, у тым ліку ў рамках ініцыятывы «Усходняе партнёрства», рэгіянальнае супрацоўніцтва, магчымыя крокі па ўмацаванні глабальнай і рэгіянальнай бяспекі, праблематыку правоў чалавека, вынікі праведзеных у Беларусі парламенцкіх выбараў, а таксама пытанні міжнароднай палітыкі, якія ўяўляюць узаемную цікавасць.

У Мінску Анн Ліндэ заявіла, што МЗС Швецыі рэкамендавала выкарыстоўваць у шведскай мове назву «Belarus» замест «Vitryssland». «Гэта прызнанне беларускай грамадзянскай супольнасці і народа, які доўгі час хацеў падкрэсліць нацыянальную ідэнтычнасць і суверэнітэт сваёй краіны», — адзначыла Міністр замежных спраў Швецыі.

Таксама яна сустрэлася ў Мінску з прадстаўнікамі грамадзянскай супольнасці і палітычных партыяў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Швецыі
Катэгорыя:Міністры Швецыі
Катэгорыя:Жанчыны-палітыкі
Кафедра беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта

**Кафедра беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта** () — навучальна-навуковае падраздзяленне Варшаўскага ўніверсітэта у складзе факультэта прыкладной лінгвістыкі.

Кафедра працуе ў Варшаве (Польшча); у сучасных кантактных матэрыялах кафедры пазначаны адрас: ul. Dobra 55, 00-312 Warszawa. У старэйшых даведнікавых матэрыялах UW сустракаецца папярэдні адрас: ul. Szturmowa 4 (Warszawa).

## Гісторыя 
Кафедра была заснавана ў 1956 годзе; у розныя перыяды ў выніку рэарганізацый факультэтаў дзейнічала таксама як *Zakład* (інстытут/аддзел).
Паводле гісторыі кафедры, у 2005 годзе (паводле пастановы рэктара UW) замацавалася назва *The Department of Belarusian Studies* / *Katedra Białorutenistyki*.
* Андрэй Масквін — кіраўнік кафедры;
* Вольга Трацяк;
* Ірына Агеева;
* Марыля Хаўстовіч;
* Мікалай Хаўстовіч;
* Мірослаў Янковяк.

## Навучальныя праграмы 
Кафедра рэалізуе навучанне па кірунку «*Filologia białoruska z językiem angielskim*» (Беларуская філалогія з англійскай мовай) (стацыянарныя праграмы I і II ступені, г. зн. бакалаўрыят і магістратура).
На сайце кафедры публікуюцца файлы з праграмамі навучання (PDF) і правіламі ацэньвання.

Акрамя асноўнай спецыяльнасці, кафедра прапануе курсы ў агульнаўніверсітэцкай навучальнай прапанове Варшаўскага ўніверсітэта.

### Паслядыпломная адукацыя 
Кафедра ўдзельнічае ў арганізацыі паслядыпломных праграм навучання (напрыклад, «*język polski jako obcy w kontekście wschodniosłowiańskim*»).

## Навуковая і арганізацыйная дзейнасць 
Навуковыя інтарэсы супрацоўнікаў ахопліваюць дыялекталогію ўсходнеславянскага памежжа, лексікаграфію, мікратапанімію, фальклор, гісторыю і сучасны стан беларускай мовы, літаратуразнаўства, пераклад, а таксама методыку навучання беларускай мове.
Да Міжнароднага дня роднай мовы кафедра арганізоўвала «Беларускую дыктоўку на Варшаўскім універсітэце».

## Выданні і публікацыі 
Кафедра ажыццяўляе актыўную выдавецкую дзейнасць, выпускаючы перыядычныя навуковыя выданні і кнігі.

* **«Acta Albaruthenica»** — навуковы штогадовік, заснаваны ў 1998 годзе. Выданне публікуе даследаванні ў галіне беларускай літаратуры, мовы і культуры. Часопіс таксама традыцыйна з’яўляецца пляцоўкай для публікацыі матэрыялаў міжнародных навуковых канферэнцый, якія праводзяцца кафедрай.

* **«Беларуская мова як замежная»** () — рэцэнзаваны навуковы часопіс, які спецыялізуецца на праблемах лінгвістыкі і глотадыдактыкі. Асноўная ўвага ў ім надаецца методыцы выкладання беларускай мовы ў іншамоўнай аўдыторыі, а таксама шырокаму колу пытанняў беларусістыкі.

Акрамя перыёдыкі, супрацоўнікі кафедры рэгулярна выдаюць падручнікі, вучэбныя дапаможнікі і навуковыя манаграфіі.

## Гл. таксама 
* Варшаўскі ўніверсітэт
* Acta Albaruthenica
* Беларусазнаўства

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт кафедры
* Гісторыя кафедры
* Старонка кафедры ў Facebook

Катэгорыя:Варшаўскі ўніверсітэт
Катэгорыя:Беларусазнаўства
Катэгорыя:З’явіліся ў 1956 годзе
Катэгорыя:1956 год у Польшчы
Катэгорыя:Беларуская мова ў Польшчы
Катэгорыя:Беларуская мова
Катэгорыя:Славістыка
Музеі Ватыкана

**Музеі Ватыкана ** — сукупнасць музеяў, размешчаных на тэрыторыі дзяржавы Ватыкан. Калекцыі музеяў збіраліся рымскімі папамі на працягу гісторыі і ўтрымліваюць мастацкія работы класічных майстроў, уключаючы творы эпохі Адраджэння.

Музей быў заснаваны Папам Юліем II у пачатку XVI стагоддзя. У маршрут па музеях Ватыкана ўваходзяць Сіксцінская капэла са столевымі роспісамі Мікеланджэла і станцы Рафаэля. У 2013 годзе музеі Ватыкана наведала 5,5 млн турыстаў, дзякуючы чаму яны апынуліся на пятым месцы сярод самых наведвальных музеяў. Музеі налічваюць 54 галерэі, сярод якіх апошняй з’яўляецца Сіксцінская капэла.

## Гісторыя 
Гісторыя калекцыі музеяў Ватыкана пачынаецца з мармуровай скульптуры «Лаакоан і яго сыны», знойдзенай 14 студзеня 1506 года ў вінаградніках Эсквіліна. Папа Юлій II, даведаўшыся пра знаходку, адразу ж паслаў за ёй архітэктара Джуліяна да Сангала і скульптара Мікеланджэла Буанароці. Сангала пацвердзіў сапраўднасць працы, а Мікеланджэла рэкамендаваў набыць яе ва ўладальніка. Юлій II усталяваў скульптуру для публічнага доступу ў спецыяльнай нішы ў Ватыканскім Бельведэры роўна праз месяц.

## Карцінныя галерэі 
Ватыканская пінакатэка — збор твораў жывапісу. Да 1932 гады карціны размяшчаліся ў апартаментах Борджыя. Калекцыя ўключае ў сябе такія вядомыя творы, як трыпціх Джота дзі Бандонэ; «Мадона дзі Фаліньё», «Праабражэнне», «Каранацыя Марыі» Рафаэля; «Св. Еранім» Леанарда да Вінчы; «Палажэнне ў труну» Караваджа; «Мадона з дзіцем і святымі» і «Уваскрасенне» П’етра Перуджына; «Шлюб Маці Божай» Філіпа Ліпі.
У 1973 годзе была адкрыта калекцыя сучаснага рэлігійнага мастацтва.

## Гістарычны музей 
Скульптуры выстаўлены для агляду ў музеях, якія акружаюць Бельведэрскі палац: Музей Пія-Клімента, Музей К’ярамонці, Этрускі і Егіпецкі музеі.

## Музеі скульптур 
У 1973 годзе быў адкрыты Гістарычны музей. У яго калекцыі сабраны транспартныя сродкі, прадметы ўжытку, фатаграфіі, дакументы і іншыя экспанаты, якія ілюструюць шматвекавую гісторыю Ватыкана і рымскіх папаў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Ватыкан
Ватыкан
Лэба

**Лэба** ці **Леба** (, ) — горад на поўначы Польшчы на ўзбярэжжы Балтыйскага мора, порт, знаходзіцца за 110 км на паўночны захад ад Гданьска і 450 км ад Варшавы, вядомы курорт і турыстычная мясцовасць. Уваходзіць  у склад Лямборскага павета Паморскага ваяводства, утварае гарадскую гміну. Займае плошчу 14,81 км², насельніцтва 3,7 тыс. чалавек (на 2018).

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка горада
Ранатра палачкападобная

**Ранатра палачкападобная** (*Ranatra linearis*) — від водных клаповых сямейства . Самы буйны від клапоў у Еўропе.

## Апісанне 
Адрозніваецца вельмі выцягнутым у даўжыню вузкім целам, якое заканчваецца доўгай дыхальнай трубачкай, непатоўшчанымі пярэднімі сцёгнамі, вельмі кароткімі галёнкамі і адсутнасцю кіпцікаў на пярэдніх драпежных нагах. Цела даўжынёй ад 30 да 35 мм (без дыхальнай трубачкі даўжынёй 20 мм), брудна-шэрага колеру, верх брушка чырвоны, заднія крылы малочна-белыя. Дзякуючы развітым крылам добра лётаюць.

## Арэал 
Від распаўсюджаны па ўсёй Еўропе і Паўночнай Афрыцы, у Азіі на ўсход да Сібіры, Блізкага Усходу і Кітая. Жыве ў стаячых водах. Рухаецца вельмі павольна, сілкуецца дробнымі насякомымі. Самка праколвае лісце водных раслін і адкладае ва ўтвораную дзірачку яйцы, забяспечаныя на адным канцы двума ніткападобнымі атожылкамі. Імага зімуе ў вадзе, радзей на сушы. Натуральным ворагам віду з’яўляецца від , чые лічынкі паразітуюць на яйцах ранатры.

## Літаратура 
* . — С. 397
* Ekkehard Wachmann, Albert Melber, Jürgen Deckert: Wanzen Band 1: Dipsocoromorpha, Nepomorpha, Gerromorpha, Leptopodomorpha, Cimicomorpha (Teil 1) mit Tingidae, Anthocoridae, Cimicidae und Reduviidae. — Goecke & Evers, Keltern 2006, ISBN 3-931374-49-1
* 

Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Вадзяныя скарпіёны
Воласагалоў чалавечы

**Валасагалоў** (*Trichuris trichiura*)&nbsp;— від нематод сямейства . Эндапаразіт чалавека. Узбуджальнік трыхацэфалёзу.

## Распаўсюджанне 
Касмапаліт. Сустракаецца на ўсіх мацерыках, але часцей за ўсё ў трапічных рэгіёнах з цёплым вільготным кліматам.

## Апісанне 
Цела даўжынёй 3-5&nbsp;см. Пярэдняя галоўная частка вузкая і доўгая, займае 2/3 даўжыні цела, нагадвае валасок, дзякуючы чаму від і атрымаў такую назву. У ёй размешчаны стрававод. Задні канец самца закручаны ў спіраль. Там знаходзяцца кішачнік і органы рэпрадукцыі. Яйцы валасагаловаў бочкападобныя, жаўтлявыя з празрыстымі полюсамі, памерам 50-54 х 23-26 мкм.

## Жыццёвы цыкл 
Паразітуе толькі ў чалавека. Прамежкавых гаспадароў няма. Жыве ў тоўстай кішцы. Тонкі галаўны канец чарвя пагружаны ў слізістую абалонку кішачніка для фіксацыі і харчавання. Сілкуецца крывёй і клеткамі сценкі кішачніка. Сталая самка адкладае ў прасвет кішачніка яйцы, якія трапляюць у навакольнае асяроддзе з фекаліямі хворага. Свежавыдзеленыя яйцы неінвазійныя, спеюць ад 2-х тыдняў да 3-4 месяцаў у залежнасці ад тэмпературы і вільготнасці навакольнага асяроддзя (пры 24 °С&nbsp;— 4 тыдні). Яйцы захоўваюць жыццяздольнасць 1-2 гады.

Чалавек заражаецца праз забруджаныя прадукты, ваду або брудныя рукі. У тонкай кішцы з яец выходзяць лічынкі, якія пранікаюць у варсінкі кішкі і развіваюцца на працягу 3-10 дзён. Затым, руйнуючы варсінкі, яны выходзяць у прасвет кішачніка, апускаюцца ў тоўстую кішку і на працягу месяца становяцца палаваспелымі. Працягласць жыцця&nbsp;— да 5 гадоў.

## Літаратура 
* . — С. 400

## Спасылкі 
* Man finds extreme healing eating паразітычны worms, by Elizabeth Cohen, CNN Senior Medical CorrespondentDecember 9, 2010 
* Potential Disease Treatment: Swallow Some Worms
* Globe and Mail: Sometimes having worms is good 
* BBC article mentions the Iceman had Whipworm
* Video of Live Trichuris trichiura «Whip Worm»

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1771 годзе
Катэгорыя:Паразіты чалавека
Катэгорыя:Круглыя чэрві
Вадзяны скарпіён звычайны

**Вадзяны скарпіён звычайны** (*Nepa cinerea*)&nbsp;— від насякомых сямейства .

## Апісанне 
Цела плоскае, шырокае, з двума дыхальнымі трубачкамі на канцы брушка. Пярэднія ногі некалькі нагадваюць клюшні скарпіёна. Даўжынёй 12-20&nbsp;мм, шэрага. радзей чарнаватага колеру; крылы з чырвонымі або жаўтлявымі жылкамі.

## Распаўсюджанне 
Шырока вядомы від, які сустракаецца ў невялікіх стаячых вадаёмах і рэках з павольным цячэннем і багатай расліннасцю.

## Экалогія 
Палюе часцей за ўсё з засады, прытаіўшыся на воднай расліне. Нечакана выкідвае пярэднія лапы і хапае ахвяру, протыкая яе хабатком. Самка адкладае яйкі ў тканкі водных раслін.

## Літаратура 
* . — С. 397
* *Василь Козак* Комахи України. — Підручники і посібники, 2010

## Спасылкі 
* Nepa cinerea&nbsp;— Encyclopedia of Life

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Вадзяныя скарпіёны
Новы Двур Гданьскі

**Новы Двур Гданьскі** (, ) — горад на поўначы Польшчы, за 40 км на ўсход ад Гданьска і 300 км ад Варшавы. Адміністрацыйны цэнтр Навадворскага павета Паморскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Новы Двур Гданьскі. Займае плошчу 5.07 км², насельніцтва 10 тыс. чалавек (на 2018).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка горада