open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Большасць

**Большасць** — большая частка чаго-небудзь. Пад большасцю ў рэдкіх выпадках маюць на ўвазе *абсалютную большасць*, гэта значыць больш паловы ад агульнай колькасці якой-небудзь групы. Звычайна ж большасць азначае колькасную перавагу адной часткі над іншай, *адносная большасць*.

Для прыняцця рашэння ці выбару кандыдата шляхам галасавання, можа быць дастаткова «простай» большасці — 50%+1 ад колькасці тых, хто прагаласаваў, звычайна пры ўмове, што яўка выбаршчыкаў перавышае нейкую мінімальную працэнтную норму, або колькасць тых, хто засядае перавышае ўсталяваны кворум. 

У шматлікіх дэмакратычных сістэмах, такі варыянт большасці галасоў дае кандыдату перамогу ў першым туры.

Пры іншых варыянтах для прыняцця рашэння патрабуецца *абсалютная большасць*, большасць ад усіх зарэгістраваных выбаршчыкаў. Паколькі такую большасць галасоў набраць складаней, гэта схема выкарыстоўваецца для больш сур'ёзных рашэнняў.

Блізкае паняцце — *кваліфікаваная большасць*, гэта значыць, высокая абсалютная доля, напрыклад 2/3 ці 3/4.

## Гл. таксама 
* Выбары
* Галасаванне

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Карпаратыўнае права
Катэгорыя:Канстытуцыйнае права
Мікалай Кірылавіч Шэхаў

**Мікалай Кірылавіч Шэхаў** (, в. Казлова Возера, Вяземскі раён, Смаленская вобласць, Расія — ) — беларускі артыст балета. Народны артыст БССР (1964).

## Біяграфія 
Скончыў у 1948 годзе Беларускае харэаграфічнае вучылішча. У 1944—1966 гадах саліст Дзяржаўнага тэатра онеры і балета Беларусі.

## Творчасць 
Творчасць М. Шэхава вызначалася мужнай, энергічнай манерай, высокай тэхнікай дуэтнага танца, драматычнай выразнасцю. Стварыў рэльефныя вобразы ў спектаклях беларускага і класічнага рэпертуару. Сярод партый: Васіль, Міхась («Князь-возера», «Аповесць пра каханне» В. Залатарова), Андрэй, бацька Анежкі («Падстаўная нявеста», «Святло і цені» Г. Вагнера), Конрад («Карсар» А. Адана), Феб («Эсмеральда» Ц. Пуні), Раб («Баядэрка» Л. Мінкуса) і інш. Выконваў характарныя танцы ў балетных і оперных спетаклях («Лебядзінае возера» П. Чайкоўскага, «Дон Кіхот» Л. Мінкуса, «Папялушка» С. Пракоф’ева, «Кармэн» Ж. Бізэ, «Канёк-Гарбунок» Ц. Пуні і інш.).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Артысты балета СССР
Катэгорыя:Артысты балета Беларусі
Катэгорыя:Постаці Вялікага тэатра оперы і балета Рэспублікі Беларусь
Дзяржаўны польскі тэатр БССР

**Дзяржаўны польскі тэатр БССР** створаны ў лістападзе 1939 года ў Беластоку, у 1940—1941 гадах працаваў у Гродне.

Адкрыўся 13 сакавіка 1940 года спектаклем «Каварства і каханне» Ф. Шылера. Заснавальнік і мастацкі кіраўнік Аляксандр Вянгерка. Сярод пастановак: «Мараль пані Дульскай» Г. Запольскай, «Пажыццёвая рэнта» і «Помста» А. Фрэдры, «Пігмаліён» Б. Шоу, «Аптымістычная трагедыя» У. Вішнеўскага, «Жаніцьба Фігаро» П. Бамаршэ. У складзе трупы акцёры: І. Бароўская, С. Брылінскі, С. Бутрым, Ян Вашчаровіч, М. Гадлеўскі, С. Зніч, Г. Касабуцкая, Т. Манкевіч, Б. Міхальская, Г. Слівінскі, В. Сташэўскі, А. Шаляўскі і інш.

## Літаратура 
* Дзяржаўны польскі тэатр БССР // БЭ ў 18 т. Т. 6. Мн., 1998.
* Дзяржаўны польскі тэатр БССР // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2002. — Т. 1.

Катэгорыя:Палякі на Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1939 годзе
Катэгорыя:Тэатры Гродна
Катэгорыя:Зніклі ў 1941 годзе
Катэгорыя:Культура Беластока
Валерый Барысавіч Харламаў

**Валерый Барысавіч Харла́маў** (, Масква — ) — выбітны савецкі хакеіст, нападнік каманды ЦСКА (1967—1981) і зборнай СССР (1969—1980), заслужаны майстар спорту СССР (1969). 2-разовы алімпійскі чэмпіён (1972, 1976) і 8-разовы чэмпіён свету. Лепшы хакеіст СССР (1972, 1973).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Хакеісты СССР
Леў Іванавіч Яшын

{{Футбаліст
| імя                    = Леў Яшын
| поўнае імя             = Леў Іванавіч Яшын
| мянушка                = *Чорны павук*
| выява                  =
| дата нараджэння        = 
| месца нараджэння       = 
| дата смерці            = 
| месца смерці           = 
| грамадзянства          = 
| рост                   = 
| вага                   = 
| цяперашні клуб         = 
| пазіцыя                = брамнік
| пасада                 = 
| моладзевыя клубы       = 
| клубы                  = 
| нацыянальная зборная   = 
| медалі                 = 
 
  
 
  
  

{ style="background:transparent"

}
{ style="background:transparent"
      
}
{ style="background:transparent"
      
}
{ style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
       
}

{ style="background:transparent"
  
}

{ style="background: transparent" align="center"
 
}
}}
**Леў Іванавіч Яшын** (,  — , ) — савецкі футбаліст, брамнік, алімпійскі чэмпіён 1956 і чэмпіён Еўропы 1960 года, 5-разовы чэмпіён СССР, заслужаны майстар спорту СССР (1957). Герой Сацыялістычнай Працы (1990). Лепшы брамнік XX стагоддзя па версіі МФФІІС, версіях World Soccer, France Football і Placar. Уваходзіць у спіс найлепшых ігракоў XX стагоддзя па версіях Venerdì, Guerin Sportivo, Planète Foot і Voetbal International. Адзіны брамнік у гісторыі, які атрымаў «Залаты мяч».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Футбалісты СССР
Катэгорыя:Ігракі зборнай СССР па футболе
Катэгорыя:Футбалісты аднаго клуба
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Масква
Катэгорыя:Уладальнікі «Залатога мяча»
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па футболе
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад СССР
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па футболе
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1956 года
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 1956 года
Катэгорыя:Майстры спорту СССР міжнароднага класа
Катэгорыя:Спартсмены некалькіх відаў спорту
Катэгорыя:Хакеісты СССР
Катэгорыя:Ігракі ХК Дынама Масква
Катэгорыя:Пахаваныя на Ваганькаўскіх могілках
Уладзімір Лукіч Верхавец

**Уладзімір Лукіч Верхавец** (, в. Літвінкі, Кобрынскі раён — ) — дзяржаўны дзеяч БССР.

## Біяграфія 
Скончыў Брэсцкі настаўніцкі інстытут імя А. С. Пушкіна (1953), ВПШ пры ЦК КПСС (1970). З 1953 года на камсамольскай працы ў Брэсцкай вобласці. З 1962 года 2-і сакратар Столінскага РК КПБ, з 1963 сакратар парткама вытворчага кіравання, 1-ы сакратар РК КПБ у Драгічыне. З 1970 года 1-ы сакратар Кобрынскага РК КПБ, сакратар Брэсцкага абкама КПБ, з 1980 старшыня Дзяржаўнага камітэта БССР па прафтэхадукацыі.

## Спасылкі 
* 
* Верховец Владимир Лукич 
* 23 мая 2021 г. — 90 гадоў з дня нараджэння Уладзіміра Лукіча Верхаўца (1931—2003), дзяржаўнага дзеяча, выдатніка адукацыі Рэспублікі Беларусь // Краязнаўства Берасцейшыны

Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы БССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 10-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 11-га склікання
Катэгорыя:Першыя сакратары райкамаў КПБ
Катэгорыя:Сакратары Брэсцкага абкама КПБ
Катэгорыя:Кандыдаты ў члены ЦК КПБ
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кобрынскім раёне
Артур Стэнлі Эдынгтан

**Артур Стэнлі Э́дынгтан** () — англійскі астраном і астрафізік, адзін з заснавальнікаў тэорыі ўнутранай будовы зорак. Член Каралеўскага астранамічнага таварыства, у 1921—1923 гг. яго прэзідэнт. Член Лонданскага каралеўскага таварыства з 1914 г., замежны член Акадэміі навук СССР з 1923 г., Нацыянальнай акадэміі навук ЗША з 1923 г.

У 1898—1902 гг. вучыўся ў Оуэнс-каледжы, у 1905 годзе скончыў Трыніці-каледж Кембрыджскага ўніверсітэта. У 1906—1913 гг. старэйшы асістэнт у Грынвіцкай абсерваторыі. З 1913 г. прафесар Кембрыджскага ўніверсітэта і адначасова з 1914 г. дырэктар астранамічнай абсерваторыі ў ім. У 1938—1944 г. прэзідэнт Міжнароднага астранамічнага саюза.

## Навуковая дзейнасць 
А. Эдынгтану належаць працы па руху, будове і эвалюцыі зорак, агульнай тэорыі адноснасці, касмалогіі, квантавай тэорыі. Вывучыў прасторавае размеркаванне зорак, туманнасцяў і зорных скопішчаў. Распрацаваў мадэль зоркі — *стандартная мадэль Эдынгтана*. У 1924 годзе адкрыў залежнасць свяцільнасці зорак ад іх мас і ў 1926 г. паказаў, што яна не можа перавышаць пэўнага значэння (ліміт Эдынгтана). У 1919 г. Эдынгтан эксперыментальна пацвердзіў адхіленне святла ў гравітацыйным полі Сонца, прадказанае А. Эйнштэйнам.

У апошнія гады жыцця Эдынгтан працаваў над стварэннем тэорыі, аб'ядноўваючай квантавую фізіку і тэорыю адноснасці. Гэтыя працы не былі завершаны (сабраныя і ў 1946 годзе апублікаваны пад рэдакцыяй Э. Уітэкера ў кнізе «Фундаментальная тэорыя» ()).

## Узнагароды і памяць 
* Каралеўскі медаль Лонданскага каралеўскага таварыства (1928)
* Залаты медаль Каралеўскага астранамічнага таварыства (1924)
* Медаль Геры Дрэйпера (1924)
* Медаль Кэтрын Брус (1924)
* Званне Рыцар-бакалаўр(1930)
* Ордэн Заслуг (1938).

Імем вучонага названы малая планета і кратэр на Месяцы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* ЭДДИНГТОН, АРТУР СТЕНЛИ // Энцыклапедыя Кругасвет 
* Эддингтон Артур Стэнли  // *Колочинский И. Г., Корсунь А. А., Родригес М. Г.* Астрономы: Биографический справочник. — 2-е изд., перераб. и доп. — Киев: Наукова думка, 1986. — 512 с. 
* Сайт Расійскай Акадэміі навук 
* 

Катэгорыя:Астраномы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Касмолагі
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Кэтрын Брус
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Генры Дрэйпера
Універсітэт Гаяны

**Універсітэт Гаяны** () — адзіны ўніверсітэт у Гаяне. Размешчаны ў Джорджтаўне.

## Гісторыя
Быў створаны ў красавіку 1963 г. Першая група са 164 студэнтаў пачала навучанне ў кастрычніку 1963 г. Першапачаткова ўніверсітэт даваў адукацыю на аснове агульных праграм мастацтва, натуральных і сацыяльных навук. У 1966 - 1967 навучальным годзе быў здзейснены пераход да факультэцкай сістэмы, уведзены сертыфікаты і дыпломы. З 1973 г. прысуджаецца ступень магістра навук.

У 1975 - 1994 гг. навучанне ва ўніверсітэце было бясплатным, аднак дзейнічала сістэма размеркавання маладых спецыялістаў. У наш час гадавы кошт навучання складае прыкладна ад 596 да 2 345 долараў ЗША ў год (выплочваецца гаянскімі доларамі) у залежнасці ад спецыяльнасці. Універсітэт актыўна супрацоўнічае з іншымі навучальнымі ўстановамі Гаяны і карыбскіх краін. Маецца праграма дыстанцыйнага навучання.

## Падпадзяленні
Універсітэт Гаяны мае наступныя факультэты:
*Сельскай і лясной гаспадаркі
*Натуральных навук
*Сацыяльных навук
*Тэхналагічны

Акрамя таго, у яго склад уваходзяць:
*Інстытут завочнага навучання і перападрыхтоўкі
*Школа Зямлі і навук аб навакольным асяроддзі
*Школа адукацыі і гуманітарных навук
*Школа прафесійнага развіцця

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Універсітэты Гаяны
Нью-Амстэрдам

**Нью-Амстэрдам** () — порт і другі па значэнню горад Гаяны, знаходзіцца на ўзбярэжжы Атлатычнага акіяна ў вусці ракі Бербіс. Насельніцтва складае каля 33 тысяч чалавек (2005 г.)

## Гісторыя
Нью-Амстэрдам — самы стары горад Гаяны. Быў заснаваны ў 1733 г. галандскімі каланістамі. Быў умацаваны крэпасцю Насау. У канцы XVIII ст. жыхары перасяліліся пад абарону крэпасці Святога Андрэя. У 1763 г. у раёне горада ўспыхнула паўстанне рабоў афрыканскага паходжання, аднак захапіць сам Нью-Амстэрдам яны не здолелі. У 1803 г. стаў часткай каланіяльных валоданняў Вялікабрытаніі. У 1966 г. увайшоў у склад незалежнай Гаяны. 

## Эканоміка
Нью-Амстэрдам — порт і важны гандлёвы цэнтр на рацэ Бербіс. Развіты харчовая прамысловасць, рыбалоўства (здабыча крэветак), абслугоўванне марскіх суднаў.

## Культура
Нью-Амстэрдам мае этнічна стракатае насельніцтва. Большасць мясцовых жыхароў — нашчадкі чарнаскурых афрыканскіх рабоў або выхадцаў з Усходняй Індыі. Горад асабліва добра вядомы сваімі музычнымі традыцыямі. Пачатак ім паклалі пратэстанцкія місіянеры, якія ў XIX ст. стваралі царкоўныя хоры. Хоравыя спевы папулярны да нашага часу. Музыканты з Нью-Амстэрдама працавалі ў іншых гарадах Гаяны, ЗША, Вялікабрытаніі, краінах Карыбскага басейна.

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* New Amsterdam – Guyana’s oldest town
* The Council of Friends of New Amsterdam
* A History of New Amsterdam

Нью-Амстэрдам
Улі Маўрэр

**Улі Маўрэр** (, нар. , Вецыкан) — швейцарскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Дэпутат парламента Цюрыха ў 1983—1991, у 1990—1991 яго старшыня. Дэпутат Нацыянальнага савета Швейцарыі з 1991. Член Федэральнага савета, начальнік дэпартамента абароны, грамадзянскай абароны і спорту Швейцарыі з 2009. Член Швейцарскай народнай партыі, яе старшыня ў 1996—2008. Яго абранне ў Федэральны савет суправаджалася шматлікімі скандаламі. Кандыдатура Маўрэра, які мае рэпутацыю нацыяналістычна арыентаванага палітыка, выклікала пярэчанне з боку ліберальна арыентаванай грамадскасці. Аднак, з мінімальнай колькасцю галасоў, якія патрабуюцца для абрання, прайшоў у Федэральны савет, як сябра партыі, якая мае самае вялікае прадстаўніцтва ў цяперашнім парламенце краіны. Віцэ-прэзідэнт Швейцарыі у 2012 і 2018, прэзідэнт Швейцарыі у 2013 і 2019.

Катэгорыя:Палітыкі Швейцарыі
Катэгорыя:Прэзідэнты Швейцарыі
Sonic Youth

**Sonic Youth** — амерыканскі рок-гурт, створаны ў 1981 годзе ў Нью-Ёрку.

Гурт моцна паўплываў на культуру і мастацтва 1980-х і 1990-х гадоў. Асноўнымі ўдзельнікамі былі Кім Гордан, Лі Ранальда, Цёрстан Мур і Стыў Шэлі. Мур і Ранальда сустрэліся ў Нью-Ёрку ў канцы 1970-х, калі на піку папулярнасці быў адзін з кірункаў пост-панку — нью-вейв. Абодва яны ў аркестрах авангарднага кампазітара Глена Бранкі. У 1981 годзе Sonic Youth быў заснаваны ў складзе з Мурам (гітара, вакал), Горданам (бас, гітара, вакал) і Ранальда (гітара, вакал). Праз гурт прайшла вялікая колькасць барабаншчыкаў, пакуль у 1986 годзе не прыйшоў Стыў Шэлі. Джым О’Рурк (бас, клавішы, гітара) быў удзельнікам гурта ў 1999—2005 гадах, а Марк Ібалд (гітара, бас) у 2006—2011 гадах. Творы Sonic Youth былі вельмі наватарскімі, іх дагэтуль лічаць адным з найінтрыгоўнейшых гуртоў тых часоў.

## Дыскаграфія 
* *Sonic Youth* (1982)
* *Confusion Is Sex* (1983)
* *Bad Moon Rising* (1985)
* *EVOL* (1986)
* *Sister* (1987)
* *Daydream Nation* (1988)
* *Goo* (1990)
* *Dirty* (1992)
* *Experimental Jet Set, Trash and No Star* (1994)
* *Washing Machine* (1995)
* *A Thousand Leaves* (1998)
* *NYC Ghosts & Flowers* (2000)
* *Murray Street* (2002)
* *Sonic Nurse* (2004)
* *Rather Ripped* (2006)
* *The Eternal* (2009)

## Спасылкі 
* www.sonicyouth.com
* www.britannica.com/art/alternative-rock
* www.discogs.com/artist/17199

Катэгорыя:Рок-гурты ЗША
Катэгорыя:Музычныя калектывы з Нью-Ёрка
Катэгорыя:Музычныя калектывы 1980-х
Катэгорыя:Музычныя калектывы 1990-х
Катэгорыя:Музычныя калектывы 2000-х
Катэгорыя:Квартэты
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1981 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 2011 годзе
Ямна (Брэсцкі раён)

**Я́мна** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Тэльмінскага сельсавета. Размешчана за 10 км на ўсход ад Брэста, на р. Мухавец (прыток р. Заходні Буг).

У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства саўгаса «Брэсцкі» (цэнтр — в. Тэльмы 1). Ёсць магазін.

## Гісторыя 
У XIX стагоддзі вёска — цэнтр маёнтка на р. Мухавец у Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. У 1849 годзе тут на пераправе цераз р. Мухавец дзейнічаў паром, які мог падняць каля 40 чалавек. У 1861 годзе ўладальнікам маёнтка быў пан Кавальскі. У красавіку гэтага ж года адбыліся сялянскія хваляванні. Сяляне адмовіліся выконваць інвентарныя павіннасці. Для падаўлення іх выступлення быў прысланы адзін баталён Велікалуцкага пяхотнага палка: сяляне былі пакараны розгамі. Двое сялян, якіх абвінавацілі ў падбухторванні, арыштаваны і зняволены. У 1870 годзе маёнтак ва ўладанні пана Жылея. Вёска з’яўлялася цэнтрам сельскагаспадарчага таварыства, у якое ўваходзілі сяляне вёсак Ямна, Тэльмы і Чэрні, мелі 320 дзесяцін зямлі. У 1879 годзе ў маёнтку працаваў вінакурны завод, на якім была ўстаноўлена паравая машына. Працавала школа граматы. Паводле перапісу 1897 года 2 аднайменныя вёскі: былых дзяржаўных сялян (9 двароў, 87 жыхароў, ветраны млын) і сялян-уласнікаў (37 двароў, 292 жыхары, хлебазапасны магазін, ветраны млын, карчма); у Косіцкай воласці Брэсцкага павета.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Косіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. На 30 верасня 1921 года вёска і асада.

З 1939 года ў складзе БССР. У ліпені 1944 года нямецка-фашысцкія захопнікі знішчылі 51 двор, загубілі 11 жыхароў; 11 вяскоўцаў загінулі на фронце, 3 — у партызанах.

У 1950 годзе арганізаваны калгас імя П. К. Панамарэнкі з 34 гаспадаркі, пазней увайшоў у склад саўгаса «Брэсцкі».

8 мая 1970 года Вычулкаўскі сельсавет перайменаваны ў Чэрнінскі, вёска Ямна Вычулкаўскага сельсавета перададзена ў склад Тэльмінскага сельсавета. 

## Насельніцтва 
* 125 сялянскіх душ (1858)
* 41 двор, 229 жыхароў (1921)
* 70 двароў, 220 жыхароў (1940)
* 315 жыхароў (1959)
* 269 жыхароў (1970)
* 85 гаспадарак, 187 жыхароў (1997)

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тэльмінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
210-ы партызанскі атрад імя І. В. Сталіна

**210-ы партызанскі атрад імя І. В. Сталіна** ― партызанскі атрад, які дзейнічаў у гады Вялікай Айчыннай вайны на акупаванай тэрыторыі Асіповіцкага раёна.

## Гісторыя стварэння 
Створаны ў сакавіку 1942 года (48 чалавек), з ліпеня 1942 года ў складзе Клічаўскага аператыўнага цэнтра (176 чалавек). Са студзеня 1943 года з’яўляўся галаўным атрадам 1-й Асіповіцкай партызанскай брыгады. З ліпеня 1943 года дзейнічаў як асобны атрад.

## Ваенныя дзеянні атрада 
Ад пачатку сваёй дзейнасці да 25 жніўня 1942 года, партызаны атрада застрэлілі 15 сем’яў паліцаяў, 58 «шпіёнаў і розных здраднікаў» і спалілі 40 кватэр/дамоў паліцаяў.

Партызаны асноўныя ўдары наносілі па камунікацыях ворага. У кастрычніку 1943 падарвалі 8 эшалонаў, 8 мастоў, 7 аўтамашын. Самастойна і з іншымі атрадамі вялі баі па ачышчэнні раёна ад акупантаў, разграмілі 7 апорных пунктаў ворага, абаранялі партызанскую зону. Падчас карных экспедыцый (ліпень—жнівень 1942 года, студзень 1943, май 1944) праводзілі аперацыі па выхаду з акружэння.

У атрадзе выходзіла газета «За савецкую Радзіму».

2 ліпеня 1944 атрад (588 партызан) уліўся ў Чырвоную Армію, удзельнічаў у ліквідацыі варожых груп.

Камандзіру атрада М. П. Каралеву ― аднаму з 10-ці камандзіраў партызанскіх фармаванняў ― прысвоена званне Героя Савецкага Саюзу. Імёнамі М. Каралева і С. Сумчанкі названы вуліцы ў Асіповічах.

## Камандзіры 
* М. П. Каралёў;
* С. С. Сумчанка;
* В. В. Глотаў;
* Д. Б. Шрэйн;

## Камісары 
* А. В. Шыянок;
* В. В. Глотаў;
* Р. Х. Голант.

## Гл. таксама 
* Партызанскі рух у Беларусі падчас Вялікай Айчыннай вайны

## Літаратура 
* Партызаны // Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 12. Мінск, 2001. С. 113

## Спасылкі 
* Ішла вайна народная 
* Барыс Сакалоў. Акупацыя. Праўда і міфы
* Па свяшчэнных мясцінах  // Асіповіцкі край, 21 апреля 2014

Катэгорыя:Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:Гісторыя Асіповіцкага раёна
Катэгорыя:Савецкія партызанскія злучэнні, брыгады і атрады на акупіраванай тэрыторыі Беларусі (1941—1944)
Рыкард Нурдрак

**Рыкард Нурдрак** (; , Хрысціянія - , Берлін) — нарвежскі кампазітар. Стрыечны брат Б’ёрнсцернэ Б’ёрнсана, у суаўтарстве з якім напісаў песню, якая стала пазней дзяржаўным гімнам Нарвегіі. З дзіцячых гадоў праяўляў музычныя здольнасці, у 15- гадовым узросце быў адпраўлены бацькамі ў Капенгаген для вывучэння бізнесу. Першапачаткова ён займаўся ў Капенгагене пад кіраўніцтвам Карла Людвіга Герлаха, а затым адправіўся ў 1859 годзе ў Берлін, дзе правёў амаль усё астатняе жыццё. Тут ён вучыўся ў Тэадора Кулака (фартэпіяна) і Фрыдрыха Кіля (кампазіцыя). У 1863 годзе быў апублікаваны яго першы опус - шэсць песень на вершы Б'ёрнсана; да гэтага ж часу адносіцца і песня «Ja, vi elsker dette landet» (*Так, мы любім гэты край*), упершыню выкананая 17 мая 1864 года на канцэрце з нагоды 50-годдзя нарвежскай Канстытуцыі; у далейшым гэтая песня стала адным з сімвалаў руху за незалежнасць Нарвегіі, а пасля атрымання незалежнасці - дзяржаўным гімнам. Яшчэ не завяршыўшы навучання, Нурдрак памёр ад туберкулёзу. Яго творчую спадчыну складаюць некалькі дзясяткаў песень, невялікія камерныя п'есы, музыка  да некалькіх п'ес Б'ёрнсана.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу
Катэгорыя:Кампазітары Нарвегіі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Нарвегіі
Катэгорыя:Кампазітары — аўтары гімнаў
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Осла
Катэгорыя:Памерлі ў Берліне
Даг Сульстад

**Даг Сульстад** (; ) — нарвежскі празаік, драматург, майстар кароткага апавядання, адзін з самых вядомых пісьменнікаў Нарвегіі.

## Раманы 
* *Irr! Grønt!* — (1969)
* *Arild Asnes, 1970* — (1971)
* *25. septemberplassen* — (1974)
* *Svik. Førkrigsår* — (1977)
* *Krig. 1940* — (1978)
* *Brød og våpen* — (1980)
* *Gymnaslærer Pedersens beretning om den store politiske vekkelse som har hjemsøkt vårt land* — (1982)
* *Forsøk på å beskrive det ugjennomtrengelige* — (1984)

## Зноскі 
Катэгорыя:Пісьменнікі Германіі
Катэгорыя:Нарвежскамоўныя пісьменнікі
Гагі

**Гагі** (*Somateria*) — род сямейства качыных. Аб'ядноўвае 3 віды даволі буйных нырковых качак, якія гняздуюць пераважна на арктычных узбярэжжах і тундры. Усе віды маюць характэрную будову дзюбы ў форме кліну з шырокім кіпцікам, якм займае ўсю вяршыню наддзюбы. 

Большую частку жыцця праводзяць у літаральнай частцы мора, дзе здабываюць сабе ежу на дне. Цудоўныя нырцы, з дапамогай крылаў апускаюцца на глыбіню да 20 м. Харчуюцца малюскамі, ракападобнымі і воднымі бесхрыбтовымі. Лётаюць групамі нізка над паверхняй мора, утвараючы клін альбо чараду. На бераг выходзяць толькі на адпачынак і дзеля размнажэння, углыб мацерыкоў і вялікіх астравоў не залятаюць. Хуткасць у палёце - каля 100 км/гадз.

Катэгорыя:Роды птушак
Катэгорыя:Качыныя
Густаў Вігеланд

**Густаў Вігеланд** (; , Мандал — , Осла) — нарвежскі скульптар, стваральнік Парку скульптур Вігеланда ў Осла.

## Біяграфія 
Да 1902 года Вігеланд быў заняты аднаўленнем Нідароскага сабора ў Тронхейма. Сярэднявечнае мастацтва аказала ўплыў на Вігеланда і стала частай тэмай у яго працах. Вярнуўшыся ў Осла, ён атрымаў ад гарадскіх уладаў закінутую студыю, у якой змог працягнуць працаваць. У 1905 годзе, пасля таго як Нарвегія атрымала незалежнасць, Вігеланд быў прызнаны самым таленавітым нарвежскім скульптарам і стаў атрымліваць высокія ганарары за выраб статуй і бюстаў, што славілі яго вядомых нарвежцаў, такіх як Генрык Ібсен і Нільс Хенрык Абель.

У 1906 годзе Вігеланд прапанаваў крэйдавую мадэль для збудавання фантана, які камуна Осла першапачаткова планавала размясціць на плошчы перад будынкам стортынга. Але з-за рознагалоссяў з нагоды месцазнаходжання фантана заканчэнне працы было адкладзена. Тым часам Вігеланд змяніў першапачатковы праект фантана — павялічыў яго памеры, дадаў у кампазіцыю некалькі скульптурных груп, а ў 1919 годзе — яшчэ і высокую гранітную калону.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Скульптары Нарвегіі
Катэгорыя:Постаці Осла
Катэгорыя:Скульптары паводле алфавіта
Юхан Хальварсен

**Юхан Хальварсен** (; , Драмен — , Осла) — нарвежскі скрыпач, кампазітар і дырыжор. Граў на скрыпцы з сямі гадоў, а ў гарадскім ваенным аркестры граў таксама на трубе і флейце-пікала. Вучыўся ў Стакгольме, у 1885 дэбютаваў у складзе аркестра Музычнага таварыства «Гармонія» (будучага Бергенскім філарманічнага аркестра). У гэты ж перыяд пазнаёміўся з Эдвардам Грыгам, з пляменніцай якога пазней ажаніўся. Затым Хальварсен праехаў па Еўропе, у 1886—1888 гг . вучыўся ў Лейпцыгскай кансерваторыі і граў у аркестры Гевандхаўса, потым некаторы час знаходзіўся ў Санкт-Пецярбургу, дзе ўдасканальваў майстэрства скрыпача пад кіраўніцтвам Леапольда Аўэра, у 1889—1892 гг . выкладаў у Хельсінкі, дзе на яго аказаў ўплыў малады Бузоні. Вярнуўшыся ў Нарвегію ў 1893 годзе, ён узначаліў Бергенскі філарманічны аркестр і аркестр Бергенскім тэатра «Нацыянальная сцэна», а ў 1899 г. перабраўся ў Крысціянію (цяпер Осла) і на працягу 30 гадоў кіраваў аркестрам Нацыянальнага тэатра.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Скрыпачы Нарвегіі
Катэгорыя:Кампазітары Нарвегіі
Катэгорыя:Дырыжоры Нарвегіі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Нарвегіі
Эльдрыд Лундэн

**Эльдрыд Лундэн** ; , , Нарвегія) — нарвежская -мадэрніст, эсэістка і прафесар пісьменніцкага майстэрства. Піша на нованарвежскай мове. Эльдрыд Лундэн выпусціла дзесяць зборнікаў вершаў і лічыцца крытыкамі і прэсай адной з ключавых фігур нарвежскай паэзіі. Яе вершы заваявалі трывалыя пазіцыі ў сучаснай нарвежскай літаратуры, карыстаюцца ўвагай як прыхільнікаў, так і крытыкаў. На творчасць Эльдрыд Лундэн паўплывалі такія паэтэсы, як Эдыт Сёдэргран і ў асаблівасці Халдыс Мурэн Весас, якая пісала на нованарвежскай, як і яна сама. Таксама яе творчасць адчувала ідэалагічны ўплыў фемінізму другой хвалі (1960-1970-х гадоў). Палітычны складнік яе вершаў і эсэ заўсёды быў правакацыйным і крытычным — уключаючы крытыку, накіраваную супраць некаторых тэндэнцый феміністычнага руху.

Катэгорыя:Пісьменнікі Нарвегіі
Катэгорыя:Нарвежскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Нарвежскамоўныя паэты
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Брагі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «За літаратуру на нованарвежскім»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Халдзіс Мурэн Весас
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі выдавецтва «Аскехаўг»
Шалфей лугавы

**Шалфе́й лугавы**, **Жаўрэц** (*Salvia pratensis*) — кветкавая травяністая расліна роду  сямейства .

## Апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна вышынёй 15—80 см з 1 або 2—3 прамастойнымі ці ўзыходнымі, густаапушанымі сцёбламі. Ніжняе лісце на доўгіх чаранках, прадаўгавата-яйкападобнае з сэрцападобнай асновай, гародчата-пілаватае па краях, сабранае ў прыкаранёвую разетку або ў пучкі на ўкарочаных бясплодных парастках. Сцябловае лісце (2—3 пары) ніжняе падобна на прыкаранёвае, верхняе — дробнае, сядзячае, прадаўгавата-ланцэтнае. Кветкі (4—8) у кальчаках. Чашачка званочкавая. Вяночак даўжынёй 17—25 мм, фіялетава-сіні, часам ружовы або белы, звонку валасісты, двухгубы. Плод — шырокаяйкападобны арэшак.

## Пашырэнне 
Панеўрапейскі лесастэпавы рэліктавы від. Пашырэнне: Сярэдняя, Усходняя і Атлантычная Еўропа, Скандынавія, Заходняе Міжземнамор’е; у Беларусі знаходзіцца на паўночнай мяжы арэала. Месцы росту: шыракаліста-сасновыя лясы, зараснікі дубняку з арэшнікам па берагавых схілах рэк, сухія саснякі, адхоны чыгункі.

## Асаблівасці біялогіі 
Цвіце ў чэрвені—жніўні. Плады паспяваюць у ліпені—жніўні. Размнажэнне насеннае.

## Класіфікацыя 
### Таксанамія 
Від **Шалфей лугавы** уваходзіць у род  падсямейства  сямейства  парадку .

## Выкарыстанне 
Меданосная, лекавая, дубільная і дэкаратыўная расліна.

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5
*  — С. 363.
*  — С. 366.
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Шалфей
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Катэгорыя:Дубільныя расліны
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Юхан Сельмер

**Юхан Сельмер** (; - ) — нарвежскі кампазітар. Пісаў творы для аркестра («Scène funèbre», «Nordischer Festzug», «Finnländische Festklänge», «In den Bergen», «Karneval in Flandern», «Prometheus»), вакальныя творы з аркестрам («La captive», «Zug der Türken gegen Athen», «Hilsen til Nidaros»), змешаныя хоры, дуэты, рамансы, фартэпіянныя п'есы і інш.

## Літаратура 
* Lind, Sverre: «Johan Selmer som komponist med særlig henblikk på instrumentalmusikken.» Oslo, 1950. 115 s. Utrykt magistergradsavhandling, Universitetet i Oslo

Катэгорыя:Кампазітары Нарвегіі
Катэгорыя:Кампазітары паводле алфавіта
Нацыянальны парк Юнкердаль

**Нацыянальны парк Юнкердаль** () — нацыянальны парк Нарвегіі, знаходзіцца на тэрыторыі фюльке Нурлан. Заснаваны ў 2004 годзе, вядомы разнастайнасцю флоры, у прыватнасці арктаальпійскімі відамі раслін. У межах Юнкердаля — мясцовыя папуляцыі расамахі. Сустракаюцца ласі, паўночныя алені, бурыя мядзведзі.

## Спасылкі 
* Карта нацыянальнага парку Юнкердаль 

Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Нарвегіі
Тур Обрэстад

**Тур Обрэстад** (;  — ) — нарвежскі пісьменнік, журналіст, гісторык і літаратуразнаўца. Аўтар звыш сарака кніг-зборнікаў вершаў, навэл, раманаў, біяграфій і перакладаў.

## Біяграфія 
Літаратурны дэбют адбыўся ў 1966 годзе зборнікам паэзіі «Калізія» (Kollisjon) і зборнікам апавяданняў «Вецер» (Vind). У тым жа годзе Обрэстад быў ганараваны прэміяй для маладых пісьменнікаў імя Тар’ея Везаса.

У 60-я гады быў блізкі да літаратурнай групы *Profil* (па назве аднайменнага часопіса), куды таксама ўваходзілі Даг Сульстад і шэраг іншых аўтараў.

Палітычныя погляды пісьменніка фармаваліся галоўным чынам пад уплывам ідэй марксізму, што адбілася ў яго творах 70-х гадоў. 

У 90-я гады ён актыўна займаўся даследчай дзейнасцю. На яго рахунку — біяграфіі Арнэ Гарборга і яго жонкі Хульды, манаграфія пра раман Гарборга «Мір», Вялікая манаграфія пра жыццё і творчасць Аляксандра Х’елланна, а таксама даследаванне, прысвечанае гісторыі фюльке Ругалан з самых старажытных часоў да 1350 года.

Доўгія гады працаваў у газеце Stavanger Aftenblad.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пісьменнікі Нарвегіі
Катэгорыя:Паэты Нарвегіі
Катэгорыя:Нарвежскамоўныя пісьменнікі
Бразільская гевея

**Бразільская гевея** (*Hevea brasiliensis*) — дрэва сямейства малачайных, асноўная крыніца натуральнага каўчуку. Утрыманне каўчуку ў соку дасягае 40-50%. Каўчук, які здабываецца з гэтай расліны, складае 90-92% сусветнай вытворчасці натуральнага каўчуку. Сыроватка, якая застаецца пасля аддзялення каўчуку, змяшчае каля 0,6% пратэіну і можа дадавацца ў корм жывёлам.

Катэгорыя:Малачайныя
Мазаруні

**Мазаруні** — рака ў рэгіёне Каюні-Мазаруні Гаяны, каля горада Бартыка ўпадае ў раку Эсекіба. У верхнім цячэнні Мазаруні пабудавана першая электрастанцыя Гаяны.

Катэгорыя:Рэкі Гаяны
Долі Мэдысан

**Долі Пэйн Тод Мэдысан** (,  — ) — жонка 4-га прэзідэнта ЗША Джэймса Мэдысана, першая лэдзі ЗША з 1809 па 1817 год.

## Біяграфія 
Долі нарадзілася ў 1768 годзе ў Нью-Гардэне, цяпер Гілфард Кантры, Паўночная Караліна, у сям’і фермера. Свае падлеткавыя гады яна правяла ў Філадэльфіі. У студзені 1790 яна выйшла замуж за юрыста Джона Тода; у сямейнай пары было двое дзяцей — Джон Пэйн (1792—1852) і Уільям Тэмпл (нарадзіўся і памёр у 1793) . Увосень 1793 яе муж і малодшы сын памерлі ад жоўтай ліхаманкі.

Другім мужам Долі стаў Джэймс Мэдысан, з якім яна пабралася шлюбам 17 верасня 1794 г. Дзяцей у іх не было, аднак яны разам гадавалі Джона — сына ад першага шлюбу Долі. У 1801 сямейная пара пераехала ў Вашынгтон. Як жонка дзяржаўнага сакратара (такую пасаду займаў яе муж з 1801 па 1809), Долі Мэдысан выконвала ролю гаспадыні Белага дома падчас прэзідэнцтва Томаса Джэферсана, які быў удаўцом.

Падчас вайны 1812 года перад захопам Вашынгтона брытанскай арміяй Долі Мэдысан выратавала срэбра і іншыя каштоўнасці Белага дома, адправіўшы іх на захоўванне ў банк Мэрыленда. Сярод выратаваных ёю рэчаў быў таксама партрэт Джорджа Вашынгтона.

## Літаратура 
* Allgor, Catherine. *A Perfect Union: Dolley Madison and the Creation of the American Nation.* New York: Henry Holt, 2005.

## Спасылкі 
*
Метрапалітэн Осла

**Метрапалітэн Осла** () — метрапалітэн нарвежскай сталіцы. Узнік шляхам аб'яднання прыгарадных трамвайных ліній і чыгункі, перабудаваны ў паўнавартую сістэму метро ў 1966 годзе, складаецца з 6 ліній.  Працягласць ліній на 2012 год - 86 кіламетраў, мелася 104 станцыі, з якіх па стане на 2013 год экплуатаваліся 95. 16 станцый знаходзяцца пад зямлёй.

## Спасылкі 
* Сайт метрапалітэна Осла

*
Осла
Нарашы

**Нарашы́** (, ) — вёска ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Астрынскага сельсавета. Знаходзіцца на аўтадарозе Шчучын — вёска Бершты. За 30 кіламетраў на паўночны захад ад г. Шчучын, 58 кіламетраў ад Гродна, 37 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Ражанка.

У 1940—1974 гадах цэнтр Нарашскага сельсавета.

## Назва 
З-пад Зэльвы (Крамяніца) было прозвішча Нараш, былі ашмянскае Нарашоўскі, слонімскае Нарашэвіч.

З іншага боку, беларускі савецкі географ В. Жучкевіч па сугуччы звязваў з балцкай асновай у назве возера Нарач.

## Насельніцтва 
* 121 жыхар, 62 двары (1999)

## Інфраструктура 
* Дом культуры і бібліятэка
* Аддзяленне сувязі
* Свята-Мікалаеўская царква, 1860 г.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Астрынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёна
Кубанскія казакі

**Кубанскія казакі** (, ) або кубанцы — казакі, якія жывуць у Кубанскай вобласці Расіі. Большасць кубанскіх казакоў — нашчадкі двух асноўных груп, якія пасяліліся ў заходняй частцы Паўночнага Каўказа падчас Каўказскіх войн ў канцы 18 стагоддзя. Заходняя частка тэрыторыі (Таманскі паўвостраў і прылеглая вобласць на паўночны ўсход) з 1792 года была занята Чарнаморскім казацкім войскам, якія першапачаткова былі запарожскімі казакамі Украіны. Усходняя і паўднёва-ўсходняя частка войска раней у вядзенні хаперскіх і кубанскіх палкоў Каўказкага лінейнага казацкага войска, якія перасяліўся з Дона ў 1777 годзе.

Кубанскае казацкае войска — адміністрацыйная і ваенная адзінка кубанскіх казакоў, была ўтворана ў 1860 годзе і праіснавала да 1918 года. Падчас Грамадзянскай вайны ў Расіі, Кубанскія казакі абвясцілі Кубанскую Народную Рэспубліку, і гралі вядучую ролю ў паўднёвым тэатры канфлікту. Падчас Другой сусветнай вайна, казакі ваявалі як на баку Чырвонай Арміі, дык і вермахта. Сучаснае Кубанскае казацкае войска было адноўлена ў 1990 годзе.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыя Краснадарскага края
Катэгорыя:Гісторыя Адыгеі

Катэгорыя:Узброеныя сілы Расійскай імперыі
Уладзіслаў Іосіфавіч Нядзведскі

**Уладзіслаў Іосіфавіч Нядзведскі** (, вёска Рахавічы, Салігорскі раён, Мінская вобласць — ) — беларускі пісьменнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Бацькі загінулі ў 1943г. У першыя пасляваенныя гады выхоўваўся ў Мікашэвіцкім дзіцячым доме, у 1948—1950 гг. працаваў там старшым піянерважатым. Скончыў філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1955). Выкладаў беларускую мову і літаратуру ў Гайнаўскай сярэдняй школе на Лагойшчыне (1955—1958), працаваў на Беларускім тэлебачанні (1958—1960), у часопісе «Маладосць» (1960—1968), з 1972 г.— у выдавецтве «Мастацкая літаратура». Член СП СССР з 1958 г.

## Творчасць 
Першы верш надрукаваў у 1949 г., у рэспубліканскім друку — у 1952 г. Аўтар зборнікаў паэзіі «Вясновыя барозны» (1958), «Запрашэнне» (вершы і паэма, 1960), «У лясной старане» (1962), «Размова з адсутнымі» (1969), аповесці «Хлопцы з другога корпуса» (1964), «Капронавыя галёшы» (гумарыстычныя апавяданні, 1964). «Начная пагоня» (апавяданні, гумарэскі, аповесць, 1966). Для дзяцей выдаў кніжку «Сто братоў і сясцёр» (вершы і паэма, 1960) і паэму «Сыны Кастрычніка» (1969). У 1976 г. выйшла «Выбранае», у 1988 г.— кніга паэзіі «Такія і думы і словы».

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі XX стагоддзя
Марта Джэферсан Рэндальф

**Марта Вашынгтон Джэферсан Рэндальф** (;  — ) — дачка Томаса Джэферсана, трэцяга прэзідэнта ЗША, і яго жонкі Марты Уэйлз Скелтан Джэферсан. Нарадзілася ў Мантычэла, паблізу Шарлотсвіла, Віргінія і была названая ў гонар сваёй маці і Марты Вашынгтон, жонкі Джорджа Вашынгтона. Яе называлі «Петсі». Яна разглядаецца як Першая лэдзі ЗША з-за таго, што яе бацька быў удаўцом. Выконвала абавязкі з 4 сакавіка 1801 года па 4 сакавіка 1809 года. Мела рэпутацыю інтэлектуалкі.
Ньюфаўндленд (парода сабак)

**Ньюфаўндленд**, **вадалаз** — парода службовых сабак. Апісаны ў канцы 15 стагоддзя на аднайменным востраве і ўзбярэжжы паўвострава Лабрадор (Канада). Сфарміраваны ў Заходняй Еўропе (завезены ў 18 стагоддзі); на Беларусі гадуюць з 1949 года.

Першыя пісьмовыя згадкі пра ньюфаўндлендаў датуюцца XVIII стагоддзем, але ў кіналагічным асяроддзі лічыцца, што продкі іх значна старажытнае. Яшчэ ў X стагоддзі вялікія, вынослівыя сабакі жылі побач з карэннымі народамі выспы Ньюфаўндленд, які размешчаны ля берагоў Паўночнай Амерыкі.

## Апісанне 
Вышыня ў карку 62—75 см, маса 50—68 кг (самцы буйнейшыя). Касцяк і мускулатура магутныя. Тулава шырокае. Галава вялікая, круглая, з кароткай мясай і віслымі вушамі. Хвост прамы або шаблепадобна выгнуты. Шэрсць доўгая (акрамя мысы і вушэй), прамая ці злёгку хвалістая, з вельмі густым падшэрсткам, не намакае ў вадзе. Масць чорная, цёмна-бурая ці карычневая, часам з белымі плямамі; у разнавіднасці ньюфаўндленда ландсір (крыху вышэйшая) — белая з чорнымі ці бурымі галавой, «сядлом» на спіне, крыжам і верхняй часткай хваста.

Добра плаваюць і ныраюць. Ураўнаважаныя, пільныя, адважныя; лёгка дрэсіруюцца. Ньюфаўндлену ўласцівы моцныя цяга да вады і выратавальны інстынкт. Выкарыстоўваюць для ратавання на вадзе, вартаўнічай службе, выцягвання рыбалоўных сетак.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Малосы
Катэгорыя:Пароды сабак паводле алфавіта
Катэгорыя:Пароды сабак Канады
Катэгорыя:Службовыя сабакі
Джон Джэй

**Джон Джэй** (;  — ) — амерыканскі дзяржаўны дзеяч, адзін з бацькоў-заснавальнікаў ЗША, першы старшыня Вярхоўнага суда ЗША, дыпламат, губернатар штата Нью-Ёрк.

## Біяграфія 
Падчас Вайны за незалежнасць Джэй з’яўляўся членам першага і другога Кантынентальнага Кангрэсу. У 1777 годзе ён стаў адным з распрацоўшчыкаў Канстытуцыі штата Нью-Ёрк.

У 1779 Джэй стаў пасланнікам у Іспаніі, дзе спрабаваў пераканаць Іспанію прызнаць незалежнасць Злучаных Штатаў. Іспанія так і не прызнала незалежнасць ЗША да заканчэння вайны ў 1783 годзе. Аднак Джэю ўдалося пераканаць іспанцаў вылучыць гэтак неабходны грашовы крэдыт маладому амерыканскаму ўраду ў памеры 170 000 долараў.

У 1782—1783 гадах Джэй знаходзіўся ў Парыжы, дзе разам з Франклінам удзельнічаў у перамовах з Францыяй і Вялікабрытаніяй аб прызнанні незалежнасці ЗША і сканчэнні вайны.

У 1788 Джэй актыўна адстойвае ратыфікацыю Канстытуцыі ЗША штатам Нью-Ёрк і ўдзельнічае ў напісанні Запісак федэралістаў разам з Гамільтанам і Мэдысанам.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кандыдаты ў віцэ-прэзідэнты ЗША
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты ЗША (1796)
Катэгорыя:Кабінет Джорджа Вашынгтона
Катэгорыя:Дзяржаўныя сакратары ЗША
Катэгорыя:Галоўныя суддзі ЗША
Катэгорыя:Губернатары Нью-Ёрка
Катэгорыя:Бацькі-заснавальнікі ЗША
Катэгорыя:Паслы ЗША ў Іспаніі
Катэгорыя:Суддзі Вярхоўнага Суда ЗША
Ганна Гарысан

**Ганна Татхіл Сімс Гарысан** ( — ) — жонка прэзідэнта ЗША Уільяма Генры Гарысана, бабуля прэзідэнта Бенджаміна Гарысана. Намінальная першая лэдзі ЗША на працягу аднаго месяца тэрміну прэзідэнцтва свайго мужа ў 1841 годзе.

Калі яе муж, Уільям Гарысан, быў абраны прэзідэнтам у 1841 годзе, Ганна з-за хваробы заставалася ў сваім доме ў Норт-Бэнд, і не магла суправаджаць мужа ў Вашынгтон. Прэзідэнта Гарысана суправаджала Джэйн Ірвін Гарысан, якая павінна была выконваць усе функцыі Першай лэдзі да таго моманту, калі Ганна не вернецца. Аднак, 4 красавіка, роўна праз месяц пасля свайго абрання, прэзідэнт Гарысан памёр, і Ганна так і не трапіла ў Белы дом.
Джэйн Ірвін Гарысан

**Джэйн Ірвін Гарысан** (;  — ) — нявестка прэзідэнта Уільяма Генры Гарысана і Першая лэдзі ЗША ў 1841 годзе.

## Біяграфія 
Джэйн Гарысан нарадзілася ў Мерцэрсбургу, Пенсільванія, у сям’і Арчыбальда Ірвіна і Мэры Рэмзі. Пасля смерці ў 1813 маці, Джэйн, яе сястра і брат былі прынятыя другой жонкай бацькі. На інаўгурацыю прэзідэнта яго жонка, Ганна Гарысан, з-за хваробы паехаць не змагла. Таму ў Агая яго суправаджала Джэйн Гарысан, якая стала на месяц гаспадыняй Белага дома, да смерці прэзідэнта ў красавіку 1841 года.
Прысцыла Тайлер

**Элізабет Прысцыла Купер Тайлер** (; - ) — нявестка прэзідэнта Джона Тайлера і Першая лэдзі ЗША з 1842 па 1844, пасля смерці Летыцыі Тайлер.

Да таго часу, як Тайлер стаў прэзідэнтам, яго жонка Летыцыя была хворая. Яна папрасіла Прысцылу дапамагчы ёй у абавязках гаспадыні Белага дома. Пасля смерці жонкі 10 верасня 1842 года, прэзідэнт прапанаваў Прысцылы Тайлер стаць Першай лэдзі. Яе характарызуюць, як прывабную, разумную і дасціпную. Падчас дзелавых паездак з Тайлерам была афіцыйным членам дэлегацыі. У 1844 годзе, падчас пераезду мужа ў Філадэльфію, перадала абавязкі гаспадыні Белага дома новай жонцы прэзідэнта, Джуліі Тайлер.

## Спасылкі 
* Прысцыла Тайлер на сайце Anwers.com

Катэгорыя:Постаці Філадэльфіі
Джулія Тайлер

**Джулія Гардзінер Тайлер** (;  — ) — другая жонка Джона Тайлера і Першая лэдзі ЗША з 26 чэрвеня 1844 года па 4 сакавіка 1845 года.

## Біяграфія 
Джулія была прадстаўлена Прэзідэнту Джону Тайлеру падчас прыёму ў Белым доме ў 1842 годзе. Яны пачалі часцей бачыцца ў студзені 1843 года, праз некалькі месяцаў пасля смерці Першай лэдзі Летыцыі Тайлер.

Джулія, яе сястра Маргарэт і іх бацька, прысутнічалі на экскурсіі на новым фрэгаце «Прынстан». Дэвід Гарднер загінуў пры выбуху велізарнай марской гарматы. Тайлер прапанаваў ажаніцца. З-за абставін смерці яе бацькі, пара вырашыла ажаніцца таемна. Вяселле адбылося 26 чэрвеня 1844 года ў Царкве Ушэсця, Нью-Ёрк. На той момант Тайлеру было 54 гады, Джуліі 24.
Летыцыя Крысціян Тайлер

**Летыцыя Крысціян Тайлер** (;  — ) — першая жонка прэзідэнта Джона Тайлера і Першая лэдзі ЗША ў 1841 годзе і да самай смерці.

## Біяграфія 
Летыцыя вырасла на ранча ў Віргініі. Яна не мела адукацыі, але навучылася кіраваць плантацыяй і гадаваць дзяцей. У 1808 годзе яна сустрэла Джона Тайлера. Яны пажаніліся 29 сакавіка 1813 ў Сідар-Гроў. У іх было сем дзяцей. Двое памерлі ва ўзросце 27 гадоў, адзін у 33 гады. Сын Джон зрабіў палітычную кар’еру ў Вашынгтоне.

Яна ўвесь час знаходзілася дома з дзецьмі і толькі адзін раз на працягу зімы жыла ў Вашынгтоне. У 1839 годзе яна перанесла інсульт, пасля чаго перасоўвалася толькі ў інваліднай калясцы. Пасля інсульту яна не змагла выконваць абавязкі першай лэдзі, таму жонка сына Роберта, Прысцыла Тайлер, узяла на сябе абавязкі Першай лэдзі ва ўзросце 24 гадоў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу
Веснік

**Веснік** — прозвішча, тапонім і частка назвы шэрагу выданняў.

## Вядомыя носьбіты 
* Якаў Ільіч Веснік (1894—1937) — заснавальнік і першы дырэктар «Крыварожсталі».
* Яўген Якаўлевіч Веснік (1923—2009) — савецкі акцёр тэатра і кіно.

## Тапонім 
* Веснік — вёска ў Клічаўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі.
Сара Чылдрэс Полк

**Сара Чылдрэс Полк** (;  — ) — жонка 11-га прэзідэнта ЗША Джэймса Полка і Першая лэдзі ЗША з 4 сакавіка 1845 па 3 сакавіка 1849 года.

## Біяграфія 
Сара, трэцяя з шасцярых дзяцей, нарадзілася ў 1803 годзе ў сям’і купца і плантатара Джоэля Чылдрэса і Элізабет Уітсіт-Чылдрэс. Была добра адукаванай для свайго часу, наведвала эксклюзіўную Мараўскую жаночую акадэмію ў Сейлеме, Паўночная Караліна. Таксама, Сара вучылася ў каледжы Сейлема ва Уінстан-Сейлеме, Паўночная Караліна, які быў адной з нямногіх навучальных устаноў для атрымання вышэйшай адукацыі, даступнай жанчынам у пачатку XIX стагоддзя.

Упершыню Сара пазнаёмілася з Джэймсам Полкам у 1815 годзе. Праз некалькі год у іх завязаліся рамантычныя адносіны. 1 студзеня 1824 Сара Чылдрэс выйшла замуж за Джэймса Полка. Цырымонія шлюбу адбылася ў доме на плантацыі бацькоў нявесты. Полк, які не меў дзяцей, выхоўваў свайго пляменніка, Маршала Тэйта Полка (1831—1884). Пасля смерці мужа Сара прыняла апякунства над асірацелай пляменніцай, Сарай Полк Джэтан (1847—1927).
Маргарэт Тэйлар

**Маргарэт Макол Сміт Тэйлар** (;  — ) — жонка 12-га прэзідэнта ЗША Закары Тэйлара і Першая лэдзі ЗША з 1849 па 1850 год.

## Біяграфія 
У сакавіку 1849 Закары Тэйлар уступае на пасаду прэзідэнта ЗША, а Маргарэт становіцца першай лэдзі. У сувязі з дрэнным станам здароўя, Маргарэт пакідае абавязкі афіцыйнай гаспадыні Белага дома.

Пасля шаснаццаці месяцаў прэзідэнцтва, муж Маргарэт, Закары Тэйлар раптам памірае, а здароўе самой місіс Тэйлар рэзка пагаршаецца. Былая першая лэдзі памерла праз два гады. Пахавана побач з мужам паблізу Луісвіля, штат Кентукі.

## Спасылкі 
* Маргарэт Тэйлар у Нацыянальнай бібліятэцы Першых лэдзі 
* Маргарэт Тэйлар
Абрахам ван Вестэрфельд

**Абрахам ван Вестэрфельд** (, , 1620/21 — , Ротэрдам (пахаваны паміж 24 і 30 кастрычніка)) — галандскі жывапісец, малявальшчык і каліграф.

Стварыў серыю малюнкаў і карцін на тэмы ваенных паходаў князя Януша Радзівіла: «Уступленне князя Я. Радзівіла ў Кіеў», «Узяцце ў палон С. М. Крычэўскага пад Лоевам» (па гэтай карціне на Карэліцкай мануфатуры каля 1760 года зроблена шпалера) і іншыя.

Аўтар шэрагу замалёвак архітэктурных аб’ектаў Кіева 1-й паловы XVII ст. (Залатых варот, Сафійскага сабора, Пячэрскай лаўры і іншых).

Быў сведкам падзей казацкай вайны 1649—1651 гадоў, адлюстраваў іх у малюнках, якія часткова захаваліся ў копіях XVIII стагоддзя. Каштоўныя малюнкі: «Казацкія паслы ў Радзівіла», «Уваход літоўскіх войск у Кіеў у 1651 годзе», «Сутычка польскай і казацкай конніцы пад Кіевам».

Аўтар партрэтаў , Б. Хмельніцкага і іншых.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*  Словник-довідник художників, що працювали на Україні в XIV—XVIII&nbsp;ст. / Художнє життя на Україні в XVI—XVIII&nbsp;ст.&nbsp;— К.: Наук. думка, 1983.&nbsp;— с. 120.
* prof. , *Abraham van Westervelt malarz holenderski XVII wieku i jego prace w Polsce*, [w:] «» zeszyt 3-4, wyd. , Kraków 1932.

## Спасылкі 
* Abraham van Westerveld al Rijksmuseum di Amsterdam 
* Abraham van Westerveld in Artnet 

Катэгорыя:Мастакі Нідэрландаў
Катэгорыя:Гісторыя Кіева
Катэгорыя:Прыдворныя мастакі
Эбігейл Філмар

**Эбігейл Філмар** (; , Стылуатэр, акруга Саратога, штат Нью-Ёрк, ЗША — ) — жонка 13-га прэзідэнта ЗША Міларда Філмара і Першая лэдзі ЗША з 1850 па 1853 год.

## Біяграфія 
У 1849 Мілард Філмар быў абраны віцэ-прэзідэнтам і разам з жонкай пераехаў у Вашынгтон. Пасля смерці прэзідэнта Закары Тэйлара Філмар стаў прэзідэнтам, і яны пачалі жыць у Белым доме. Аднак ужо да гэтага часу здароўе Першай лэдзі пачало пагаршацца, і свае абавязкі яна перадала дачцэ. Сама ж яна па некалькі гадзін праводзіла ў бібліятэцы Белага дома, выбіраючы кнігі і раскладваючы іх у Авальным кабінеце.

Катэгорыя:Постаці Буфала
Катэгорыя:Першыя лэдзі ЗША
Луіза Адамс

**Луіза Кэтрын Джонсан Адамс**, народжаная **Луіза Кэтрын Джонсан** ( — ) — жонка прэзідэнта Джона Куінсі Адамса і Першая лэдзі ЗША з 1825 па 1829.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Лондане, яна была адзінай Першай лэдзі, якая нарадзілася за межамі ЗША. Яна была дачкой Джоша Джонсана, амерыканскага гандляра, і Кэтрын Нут-Джонсан, англічанкі. Яе бацька быў родам з штата Мэрыленд і служыў у консульстве ЗША ў Лондане пасля 1790 года. У Луізы было шэсць сясцёр: Эн, Кэралін, Гарыет, Кэтрын, Адэлаіда і брат Томас. Луіза вырасла ў Лондане і Нанце, Францыя, дзе сям’я хавалася ад амерыканскай рэвалюцыі. У Нанце чатырохгадовая Луіза сустрэла свайго будучага мужа, які падарожнічаў па Францыі з бацькам.

## Спасылкі 
* Біяграфія Луізы Адамс
Агульнаадукацыйны ліцэй з дадатковым навучаннем беларускай мовы ў Гайнаўцы

**Агульнаадукацыйны ліцэй з дадатковым навучаннем беларускай мовы ў Гайнаўцы** (, таксама: «Ліцэй з дадатковым навучаннем беларускай мовы», «Беларускі ліцэй у Гайнаўцы») — сярэдняя школа (ліцэй) у Польшчы, у горадзе Гайнаўка (Падляскае ваяводства), дзе беларуская мова вывучаецца як дадатковы прадмет.

Школа ўваходзіць у сістэму адукацыйных устаноў беларускай нацыянальнай меншасці на Беласточчыне і разглядаецца як адзін з важных цэнтраў падтрымкі беларускай мовы і культуры ў рэгіёне.

## Назва і статус 
У польскай дакументацыі ўжываецца афіцыйная назва .

З 1993 года школа выкарыстоўвае новы будынак.

У гісторыі школы таксама згадваюцца спартыўныя дасягненні (у прыватнасці, выступленні школьнай каманды па валейболе ў 1970-я гады).

## Вядомыя выпускнікі 
* Міхал Андрасюк (нар. 1959) — пісьменнік, журналіст, дзеяч беларускай меншасці ў Польшчы.
* Яўген Вапа (нар. 1965) — беларускі грамадскі дзеяч у Польшчы.
* Катажына Бонда (нар. 1977) — польская пісьменніца.

## Гл. таксама 
* Беларуская мова ў Польшчы
* Беларуская школьная адукацыя за межамі Беларусі
* Беларуская дыяспара
* Гайнаўка

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* Профіль установы на партале павета (з кантактнымі звесткамі): 
* 

Катэгорыя:Гайнаўка
Катэгорыя:Адукацыя ў Польшчы
Катэгорыя:Беларуская мова ў Польшчы
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з беларускай мовай навучання
Катэгорыя:Ліцэі