Тэра (штучны спадарожнік)

**«Тэра»** (; **EOS AM-1**) — шматнацыянальны навукова-даследчы штучны спадарожнік, які знаходзіцца на сонечна-сінхроннай арбіце вакол Зямлі і кіруемы НАСА. Ягоная асноўная задача — праводзіць адначасовыя вымярэнні стану атмасферы, сушы і акіянаў, каб зразумець, як мяняецца Зямля, і вызначыць наступствы гэтых змен для жыцця на Зямлі.

Запушчаны ў 1999 годзе, «Тэра» з’яўляецца флагманам праграмы «Сістэма назірання за Зямлёй» (*Earth Observing System*, *EOS*) і першым апаратам гэтай сістэмы. Пазней за ім рушылі ўслед спадарожнікі «Аква» (2002 год) і «Аўра» (2004 год).

## Назва 
Назва «Terra» паходзіць ад лацінскага слова, якое азначае «Зямля». Яна была абрана ў межах конкурсу, які НАСА правяло сярод старшакласнікаў ЗША. Пераможцам стала эсэ, прадстаўленае Сашай Джонс з горада Брэнтвуд, штат Місуры.

Ідэнтыфікатар «AM-1» у назве паказвае на асаблівасці ягонай арбіты: спадарожнік перасякае экватар у першай палове дня (ад  — «да поўдня»).

## Гісторыя навукова-даследчай працы 
### Запуск 
Спадарожнік быў запушчаны 18 снежня 1999 года з ваенна-паветранай базы Вандэнберг (цяпер — База касмічных сіл Вандэнберг) з дапамогай ракеты-носьбіта «Атлас-2». Збор навуковых даных пачаўся 24 лютага 2000 года.

«Тэра» быў выведзены на каляпалярную, сонечна-сінхронную арбіту вышынёй 705 км з сыходным вузлом а 10:30 раніцы.

Файл:Orbit path - Terra ascending - night.png|Узыходная арбітальная траекторыя «Тэры»
Файл:Orbit path - Terra descending - day.png|Сыходная арбітальная траекторыя «Тэры»

### Ход місіі і няштатныя сітуацыі 
Пасля запуску аператары заўважылі, што высокаэнергетычныя пратоны, якія сустракаюцца ў раёнах Паўднёва-Атлантычнай анамаліі або над полюсамі, могуць выклікаць адзінкавыя збоі. Гэтыя збоі прыводзілі да таго, што ўбудаваная сістэма самадыягностыкі задзейнічала прывадны механізм, памылкова адключаючы яго. Такія памылковыя адключэнні адбываліся 12-14 разоў на месяц, і ў канчатковым выніку каманда кіравання аўтаматызавала працэс аднаўлення, каб зменшыць іхні ўплыў на працу спадарожніка.

13 кастрычніка 2009 года на спадарожніку «Тэра» адбыўся збой адной з ячэек акумулятарнай батарэі, а таксама анамалія ў сістэме кіравання яе абаграваннем. Імавернай прычынай гэтых непаладак лічыцца ўдар мікраметэароіда або абломка касмічнага смецця.

## Навуковыя прыборы 
 над Берынгавым морам, зняты з космасу спадарожнікам «Тэра» (18 снежня 2018, 23:55 UTC). На выяве паказаны шлях метэора і пункт ягонага выбуху (справа ўнізе). Цень ад следу метэора ў атмасферы Зямлі, якая адкідаецца на верхнія слоі аблокаў і падоўжаная нізкім кутом падзення сонечных прамянёў, знаходзіцца на паўночным захадзе.]]
«Тэра» нясе карысную нагрузку з пяці датчыкаў дыстанцыйнага зандзіравання, прызначаных для маніторынгу стану навакольнага асяроддзя Зямлі і бягучых змен у яе кліматычнай сістэме:

* *ASTER* (*Advanced Spaceborne Thermal Emission and Reflection Radiometer*) — Удасканалены касмічны радыеметр цеплавога выпраменьвання і адбітку. Гэты прыбор стварае выявы аблокаў, лёду, вады і зямной паверхні з высокім разрозненнем, выкарыстоўваючы тры сэнсарныя падсістэмы: караткахвалевую інфрачырвоную (*Shortwave Infrared*, *SWIR*), цеплавую інфрачырвоную (*Thermal Infrared*, *TIR*) і бачную/блізкую інфрачырвоную (*Visible and Near Infrared*, *VNIR*). Разам яны ахопліваюць 14 мультыспектральных каналаў. Падсістэма *SWIR* выйшла са строю ў 2008 годзе. *ASTER* быў прадастаўлены Міністэрствам эканомікі, гандлю і прамысловасці Японіі.
* *CERES* (*Clouds and the Earth’s Radiant Energy System*) — Сістэма вывучэння радыяцыйнага балансу Зямлі і воблачнасці.
* *MISR* (*Multi-angle Imaging Spectroradiometer*) — Шматвуглавы спектрарадыеметр/фарміравальнік выяў.
* *MODIS* (*Moderate-resolution Imaging Spectroradiometer*) — Спектрарадыеметр з умераным разрозненнем.
* *MOPITT* (*Measurements of Pollution in the Troposphere*) — Прыбор для вымярэння забруджванняў у трапасферы.

Даныя са спадарожніка дапамагаюць навукоўцам лепш зразумець распаўсюджванне забруджвальных рэчываў па ўсім свеце. Інструменты на борце «Тэры» выкарыстоўваліся для вывучэння глабальных тэндэнцый у забруджванні атмасферы ўгарным газам і аэразолямі. Сабраныя спадарожнікам «Тэра» даныя ў выніку сфарміруюць унікальны глабальны архіў, які ахоплівае больш чым дваццаціпяцігадовы перыяд назіранняў (місія працягваецца з 1999 года).

## Галерэя здымкаў, зробленых «Тэрай» 

File:Firstmodisimage.jpg|Першы здымак, зроблены спадарожнікам «Тэра».
File:Arctic eclipse.jpg|Сонечнае зацьменне 1 жніўня 2008 года, цень над Таймыром, Карскім морам і Паўночным Ледавітым акіянам.
File:Gulf of Mexico oil spill May 1 cropped.jpg|Нафтавая пляма ад разліву на платформе «Deepwater Horizon», выгляд з космасу, 1 траўня 2010 года.
File:Gulf Oil Spill Creeps Towards Mississippi Delta.jpg|Нафтавая пляма ад разліву на платформе «Deepwater Horizon» ля ўзбярэжжа Луізіяны, выгляд з космасу, 30 красавіка 2010 года.
File:Hurricane Karl 2010-09-16 1720Z.jpg|Ураган «Карл», самы разбуральны атлантычны ўраган сезона 2010 года, набліжаецца да Мексікі 16 верасня.
File:Satellite image of Sweden in March 2002.jpg|Спадарожнікавы здымак Швецыі, сакавік 2002 года.
File:Ash distribution from Hunga Tonga over Australia.jpg|Спадарожнікавы здымак размеркавання попелу над Аўстраліяй пасля вывяржэння вулкана Хунга-Тонга-Хунга-Хаапай у 2022 годзе.
File:Etna TAS2002209.jpg|Даныя з прыбора *«ASTER»*, накладзеныя на трохмерную мадэль Этны.
File:KlyuchevskayaSopka - MODIS.jpg|*MODIS*: калоны попелу, якія вывяргаюцца вулканам Шывелуч і Ключаўскай Сопкай.
File:Great Britain Snowy.jpg|*MODIS*: Наступствы еўрапейскіх зімовых бур 2009-2010 гадоў на Брытанскіх астравах.
File:MOPITT www.acd.ucar.edu.Web-201003-mixing ratio at surface.png|Даныя прыбора *«MOPITT»*: чадны газ у сакавіку 2010.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Галоўная старонка па місіі «Тэра» на вэб-сайце НАСА

Катэгорыя:Касмічныя апараты паводле алфавіта
Катэгорыя:Штучныя спадарожнікі Зямлі
Катэгорыя:Навукова-даследчыя спадарожнікі