open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сцяг Ірландыі

[thumb|right|150px|[Сцяг Лейнстэра]]
thumb|Сцяг Ірландыі ў Дубліне
**Сцяг Ірландыі** (An Bhratach Náisiúnta) з'яўляецца нацыянальным знакам Ірландыі, складаецца з трох палос — зялёнай, белай і аранжавай — у паслядоўнасці злева направа. Упершыню сцяг быў выкарыстаны ў Парыжы ў 1848.

## Гісторыя стварэння і прыняцця сцяга 
Упершыню сцяг быў прадстаўлены ірландскім нацыяналістам і рэвалюцыянерам Томасам Фрэнсісам Мэгерам у Парыжы ў 1848 году. Мэгер быў выхадцам з Ньюфаўндленда, і традыцыйна лічыцца, што сцяг быў выкананы ім па матывах трыкалора Ньюфаўндленда і Лабрадора, які з'явіўся пяццю гадамі раней, аднак існуе таксама версія паходжання сцяга ад сцяга Францыі.:

У канстытуцыі 1937 гады дзяржаўны сцяг апісаны ў артыкуле № 7 і рэгламентуецца наступным чынам:

Нацыянальны сцяг Ірландыі ўяўляе сабою зялёна-бела-аранжавы трыкалор. Даўжыня сцяга ўдвая больш шырыні, тры каляровыя палосы роўныя па шырыні, зялёная знаходзіцца ў тронка.

Зялёны колер на сцяге сімвалізуе Ірландыю, нярэдка званую «зялёным востравам», і каталіцтва, аранжавы — пратэстанцізм, белы колер увасабляе мір паміж імі. Колер пратэстантаў адбываецца ад Вільгельма Аранскага, правадыра пратэстантаў на Брытанскіх астравах.

## Галерэя 

Выява:Flag of ireland.jpg|Cцяг Ірландыі
Выява:Flag of Leinster.svg|Сцяг Лейнстера — гістарычны сцяг Ірландыі
Выява:Brian Cowen and President Barack Obama in a press conference.jpg|Браен Коўэн і Барак Абама
Выява:Saint Patricks Day in Motomachi Yokohama.jpg|Дзень Святога Патрыка ў Ёкагаме
Выява:Newfoundland_Tricolour.svg|Сцяг Ньюфаўндленда - прататып сцяга Ірландыі
Выява:Flag of France.svg|Сцяг Францыі - меркаваны прататып сцяга Ірландыі
Выява:Flag of Cote d'Ivoire.svg|Сцяг Кот д'Івуара - падобны але не аднолькавы

## Спасылкі 
Ірландыя
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Ірландыі
Чыгуначны вакзал

]] **Чыгуначны вакзал** — будынак на чыгуначнай станцыі, прызначаны для абслугоўвання пасажыраў.

Як правіла, вакзалы сустракаюцца на буйных чыгуначных станцыях; ў будынку вакзала звычайна размяшчаюцца касы, камеры захоўвання, залы чакання, рэстараны і г. д.

## Класіфікацыя чыгуначных вакзалаў 
Па плошчы памяшканняў і разліковай умяшчальнасці вакзалы дзеляць на:

* **пазакласавыя** — больш за 11 тыс. кв. метраў, больш за 1500 пасажыраў
* **I класа** — 4,6 тыс. кв. метраў, 1200—1500 пасажыраў
* **II класа** — 2,3 тыс. кв. метраў, 500—900 пасажыраў
* **III класа** — 1 тыс. кв метраў, да 300 пасажыраў

## Выбітныя вакзалы Беларусі 
* Мінск-Пасажырскі
* Віцебскі чыгуначны вакзал
* Брэст-Цэнтральны

## Спасылкі 
*
Катэгорыя:Вакзалы
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні
Халера

**Халера** () — вострая кішэчная антрапанозная інфекцыя, якую выклікаюць бактэрыі віда *Vibrio cholerae*. Характарызуецца фекальна-аральным механізмам заражэння, паражэннем тонкага кішэчніка, вадзяністай дыярэяй, ванітамі, хуткай стратай арганізмам вадкасці і электралітаў з развіццём рознай ступені абязводжання нават да гіпавалемічнага шока і смерці.

## Спасылкі 
* Сусветная Арганізацыя Аховы здароўя пра халеру
* *Vibrio cholerae* and Asiatic Cholera
* Vibrio cholerae El Tor N16961 Genome Page 
* Public Health Agency of Canada — Cholera 
* Гісторыя халеры


Катэгорыя:Страўнікава-кішачныя інфекцыі
Катэгорыя:Эпідэміялогія
Катэгорыя:Інфекцыйныя захворванні
Шацк (Разанская вобласць)

**Шацк** () — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Шацкага раёна Разанскай вобласці. Насельніцтва 6,8 тыс. чалавек (2009). Заснаваны ў 1553 годзе.

Горад размешчаны на левым беразе ракі Шача (левы прыток ракі Цны), за 163 км ад Разані. Да 1923 года быў павятовым горадам Шацкага павета Тамбоўскай губерні.

Эканоміка: швейная фабрыка, лікёрагарэлачны завод, мясакамбінат, сантэхнічная база NovaFlex цэнтральнага рэгіёна, прадпрыемства «Шацктруб», лесанарыхтоўкі, турызм.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Уладзімір Васілевіч Менер, савецкі геолаг

Катэгорыя:Гарады Разанскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1553 годзе
Спаск-Разанскі

**Спаск-Разанскі**  () — горад (з 1778 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Спаскага раёна Разанскай вобласці. Насельніцтва 7,9 тыс. чалавек (2009). Заснаваны ў 1629 годзе.

Горад размешчаны на левым беразе ракі Акі, за 55 км ад Разані, насупраць гарадзішча Старая Разань. 

## Гісторыя 
Заснаваны на месцы сяла Спаскае, якое існавала ў 15 стагоддзі. Пасля заснавання Спаскага Зарэцкага манастыра сяло стала яго вотчынай, гэта значыць сяляне, якія жылі ў ім, плацілі манастыру чынш. Манастыр у 1651 годзе прыпісаны да Звенігародскага Савіна-Старажэўскага манастыра, у 1764 годзе скасаваны і звернуты ў прыхадскую царкву. Спаскае перастала быць манастырскім вотчынным сялом і зажыло самавызначэннем у складзе Разанскага павета Маскоўскай губерні. У 1778 годзе ўказам імператрыцы Кацярыны II была ўтворана Разанская губерня, і Спаск атрымаў статус павятовага горада ў яе складзе. У 1929 годзе да імя «Спаск» было дададзена «Разанскі», каб адрозніваць яго ад Спаска-Дальняга і іншых.

Эканоміка: гарбарня, хлебакамбінат, завод металавырабаў, швейная фабрыка, фабрыка па вытворчасці мяккай мэблі.

## Вядомыя асобы 
* Георгій Карлавіч Вагнер — савецкі і расійскі вучоны, філосаф, гісторык мастацтва, доктар мастацтвазнаўства і ганаровы грамадзянін горада Разані.

Катэгорыя:Гарады Разанскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1629 годзе
Царква Трох Свяціцеляў (Магілёў)

**Кафедральны сабор Трох Свяціцеляў** — галоўны праваслаўны храм горада Магілёва, помнік архітэктуры пачатку XX ст.

У Дзяржаўным спісе гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь імя царквы пададзена з граматычнай памылкай як '*Трох Свяціцел*ей'''''.

Адметная асаблівасць храма — магчымасць увайсці ў яго з трох бакоў. Храм названы ў гонар трох святых — Васіля Вялікага, Рыгора Багаслова, Іаана Залатавуста.

## Гісторыя 
Закладка першага каменя Храма адбылася ў 1903 годзе. Узвядзенне Храма працягвалася 11 гадоў і праходзіла пад наглядам губернскага архітэктара П. Кальніна. У 1914 годзе будаўніцтва было скончана. Храм пабудаваны ў форме крыжа і завершаны сям'ю купаламі.

Падчас 1-й сусветнай воіны і знаходжання ў Магілёве Стаўкі храм часта наведваў апошні расійскі імператар Мікалай II.

У час нацысцкай акупацыі, з кастрычніка 1941 года настаяцелем царквы быў Канстанцін Радзівіновіч.

У 1961 годзе, падчас ганенняў, былі знесены званіца, купалы, крыжы, а саму царкву закрылі. У будынку адкрылі клуб завода «Строммашына», які дзейнічаў да 1989 года. У 1989 годзе храм вернуты вернікам.

Таксама з 1989 года па блаславенні Архіепіскапа Магілёўскага і Мсціслаўскага Максіма (Крохі) пры храме было заснавана сястрынства Міласэрнасці Святых Жонак Міраносіц.

Сёння храм з'яўляецца цэнтрам праваслаўнага жыцця ў Магілёве.

## Спасылкі 
* Фотагалерэя
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Магілёва
Катэгорыя:Саборы Беларусі
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў псеўдарускім стылі
Катэгорыя:Храмы Трох Свяціцеляў
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Пятра Кальніна
Катэгорыя:Храмы Магілёўскай і Мсціслаўскай епархіі
Ражск

**Ражск** () — горад (з 1778 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Ражскага раёна Разанскай вобласці. Насельніцтва 22,1 тыс. чалавек (2009). Заснаваны ў 1502 годзе. 

Горад размешчаны на паўночна-заходняй ускраіне Окска-Данской раўніны, на высокім і стромкім беразе р. Хупта, за 117 км на поўдзень ад Разані. Вузел чыгуначных ліній на Разань, Тулу (Маскоўская чыгунка), Пензу (Куйбышаўская чыгунка), Мічурынск (Паўднёва-Усходняя чыгунка) і аўтадарог.

Эканоміка: харчакамбінат, малочны камбінат, мясакамбінат, аўтарэмзавод, цагельня, друкарская фабрыка.

## Вядомыя асобы 
* Аляксей Мікалаевіч Навумаў (нар. 1924) — беларускі архітэктар.
* Яўген Аляксандравіч Смірноў (нар. 1949) — беларускі юрыст і палітык.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Разанскай вобласці
Скапін

**Скапін** () — горад (з 1778 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Скапінскага раёна Разанскай вобласці. Насельніцтва 30,5 тыс. чалавек (2010). Заснаваны ў 1597 годзе. 

Горад размешчаны на рацэ Вёрда (басейн Акі), за 109 км ад Разані. Чыгуначная станцыя.

Эканоміка: мясаперапрацоўчы, металургічны камбінаты, шкляны завод, фабрыка дывановых вырабаў, фабрыка мастацкай керамікі, дрэвааздабленчы камбінат, дзве швейныя фабрыкі, малочны камбінат, аўтаагрэгатны завод, завод электрапомпаў, фармацэўтычны завод».

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Анатоль Рыгоравіч Новікаў (1896—1984) — рускі савецкі кампазітар, Герой Сацыялістычнай Працы.
* Павел Паўлавіч Сыцін (1870—1938) — рускі і савецкі военачальнік.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Разанскай вобласці
Рыбнае (Разанская вобласць)

**Рыбнае** () — горад (з 1961 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Рыбнаўскага раёна Разанскай вобласці. Насельніцтва 19,3 тыс. чалавек (2009). Заснаваны ў 1597 годзе.

Горад размешчаны на захадзе вобласці, на рацэ Вожа (прыток Акі), за 18 км ад Разані. Буйны чыгуначны вузел.

Упершыню згадваецца ў пісцовых кнігах 1597 года як сяло Рыбіна, пазней Рыбнае. Назву звязваюць з рыбалоўствам на рацэ Вожа. Непадалёк ад Рыбнага, у пойме Вожы і яе прытоку Мячы, у жніўні 1378 рускія войскі на чале з маскоўскім князем Дзмітрыем (які потым атрымаў эпітэт «Данскі») разграмілі мангола-татарскія войскі.

Хуткаму росту ў XIX стагоддзі сяло абавязана будаўніцтву і пуску ў 1864 годзе чыгункі Масква—Разань. З 1947 года Рыбнае атрымала статус рабочага пасёлка, з 1961 года — статус горада.

Непадалёк ад Рыбнага, у сяле Канстанцінава, нарадзіўся паэт С. А. Ясенін; у Канстанцінаве знаходзіцца літаратурна-мемарыяльны музей-запаведнік паэта.

У сяле Пашчупава знаходзіцца Іаана-Багаслоўскі Пашчупаўскі манастыр.

Катэгорыя:Гарады Разанскай вобласці
Новамічурынск

**Новамічурынск** () — горад (з 1981 года) у Расіі, у складзе Пронскага раёна Разанскай вобласці. Насельніцтва 19,8 тыс. чалавек (2009). Заснаваны ў 1968 годзе. 

Размешчаны на поўначы Окска-Данской раўніны, на правым беразе ракі Проня (прыток Акі), за 20 км ад чыгуначнай станцыі Біркіна, за 85 км на поўдзень ад Разані. Тэрыторыя 26 км². Вышыня над узроўнем мора 120 метраў.

## Гісторыя 
thumb|left|Знак пры ўездзе ў горад
Узнік у 1968 годзе як пасёлак будаўнікоў Разанскай ДРЭС, які атрымаў назву Новамічурынск. Названы ў гонар селекцыянера І. У. Мічурына (1855—1935), які нарадзіўся каля Новамічурынска (у былым маёнтку Вяршыня, цяпер вёска Мічураўка) і пачаў свае працы па раслінаводстве. У 1973 годзе дала першы ток Разанская ДРЭС, сёння ўсталяваная магутнасць 2800 МВт; у 1990 годзе ўведзена ў эксплуатацыю ДРЭС-24 усталяванай магутнасцю 310 Мвт.

Эканоміка: Разанская ДРЭС, ДРЭС-24 (з 2008 - у складзе Разанскай ДРЭС), завод буйнапанэльнага домабудавання, вытворчасць будматэрыялаў, прадпрыемсты лёгкай і харчовай прамысловасці.

Катэгорыя:Гарады Разанскай вобласці
Окска-Данская раўніна

**О́кска-Данска́я раўні́на** — раўніна ў Еўрапейскай частцы Расіі. Размешчана ў межах Рускай раўніны паміж Сярэднярускім і Прыволжскім узвышшамі, ад ракі Ака на поўначы да Калацкага ўзвышша на поўдні.

Паўночная і цэнтральная частка Окска-Данской раўніны завецца Тамбоўскай раўнінай.

Плоска-хвалісты рэльеф водападзелаў з вышынёй 150—180 м чаргуецца з шырокімі тэрасаванымі далінамі, ярамі і ўпадзінамі. Складзена моцна размытай марэнай, перакрытай пяскамі па далінах, покрыўнымі і лёсападобнымі суглінкамі на водападзелах. Размешчана галоўным чынам у зоне лесастэпу. Ападкаў 450—500 мм на год. Глебы пераважна шэрыя лясныя і чарназёмныя.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Усходне-Еўрапейская раўніна
Катэгорыя:Раўніны Расіі
Карсак

**Карсак**, або **Стэпавая лісіца** (*Vulpes corsac*) — драпежнае млекакормячае роду лісіц сямейства сабачых.

## Постаць 
Карсак падобны да звычайнай лісіцы, але прыкметна драбнейшы (даўжыня цела 50-60 см, хваста — 25-35 см), з больш буйнымі вушамі і высокімі лапамі. Вышыня ў карку каля 30 см. Вага — 4-6 кг. Пыса кароткая, моцна завостраная; скулы шырокія; вушы вялікія, шырокія ў аснове, на канцах завостраныя.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.99

Катэгорыя:Сабачыя
Міхайлаў (горад)

**Міхайлаў**  () — горад (з 1778 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Міхайлаўскага раёна Разанскай вобласці. Насельніцтва 19,7 тыс. чалавек (2009). Заснаваны ў 1137 годзе.

Горад размешчаны на захадзе вобласці ля ўсходняга падножжа Сярэднярускага ўзвышша, на рацэ Проня (прыток Акі), за 68 км ад Разані.

Эканоміка: цэментавыя заводы «Спартак» і «Міхайлаўскі», лёгкая і харчовая прамысловасць.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Разанскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1137 годзе
Карабліно

**Карабліно** () — горад (з 1965 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Караблінскага раёна Разанскай вобласці. Насельніцтва 13,0 тыс. чалавек (2009). Заснаваны ў 1676 годзе.

Горад размешчаны на непадалёк ад ракі Проні (прыток Акі), за 89 км ад Разані.

Асноўныя прадпрыемствы горада — ЗАТ «Кортэкс» (раней камбінат шаўковых тканін), ААТ «Модуль» (раней рамонтна-механічны завод; цяпер выпускае ўніфікаваныя зборна-разборныя будынкі), малочны завод, спіртавы завод. У горадзе дзейнічае краязнаўчы музей. Захаваўся помнік архітэктуры — Пакроўская царква (XIX стагоддзе).

Катэгорыя:Гарады Разанскай вобласці
Заходняя Дзвіна (горад)

**Заходняя Дзвіна** () — горад (з 1937 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Заходнедзвінскага раёна Цвярской вобласці. Заснаваны ў 1900 годзе.

Асноўным відам дзейнасці з’яўляюцца дрэваапрацоўчая прамысловасць і сельская гаспадарка. Маецца таксама льнозавод, масласырзавод, леспрамгас. Чыгуначная станцыя.
## Насельніцтва 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Цвярской вобласці
Катэгорыя:Гарады на Дзвіне
Касімаў

**Касімаў**  () — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Касімаўскага раёна Разанскай вобласці. Насельніцтва 13,0 тыс. чалавек (2009). Заснаваны ў 1152 годзе.

Горад размешчаны на левым беразе Акі, на высокіх узгорках, парэзаных ярамі. Рака выгінаецца ў гэтым месцы ў выглядзе вялікай завесы і мае шырыню каля 380 м.

Асноўныя прадпрыемствы горада — завод каляровых металаў, механічны завод, завод «Касімаўбудкераміка», прадпрыемствы лясной і дрэваапрацоўчай, лёгкай і харчовай прамысловасці.

## Гл. таксама 
* Касімаўскае ханства

Катэгорыя:Гарады Разанскай вобласці
Стэрэаскоп

**Стэрэаско́п** — аптычны бінакулярны прыбор для прагляду «аб’ёмных» фатаграфій.

Прынцып працы прыбора заснаваны на тым, што калі сфатаграфаваць якую-небудзь сцэну з дзвюх пунктаў, размешчаных на некаторай адлегласці адзін ад аднаго (прыкладная адлегласць паміж вачамі чалавека), а затым размясціць атрыманую пару здымкаў (так званая стэрэапара) так, каб адно вока бачыла толькі адзін здымак, а іншае вока — другі, то чалавек убачыць «аб’ёмны» малюнак.

У склад стэрэаскопа можа ўваходзіць паралаксаметр.

## Гл. таксама 
* Стэрэатруба

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Стэрэаэфект
Катэгорыя:Аптычныя прыборы
Катэгорыя:Абсталяванне для псіхалагічных даследаванняў
Балометр

**Балометр** — прылада для вымярэння энергіі электрамагнітнага выпраменьвання. Асноўная частка — тэрмаадчувальны элемент, электрасупраціўленне якога мяняецца пад уздзеяннем выпраменьвання. Бываюць балометры металічныя (тонкія чэрненыя металічныя плёнкі), паўправадніковыя і дыэлектрычныя (слаі сегнетазэлектрыкаў або аксідаў тытану ці крэмнію). Створаны звышправодныя балометры. Памеры і формы адчувальнага элемента вызначаюцца прыродай крыніцы выпраменьвання; для спектральных вымярэнняў вырабляецца з 2 аднолькавых палосак (выпрамяненне накіроўваецца толькі на адну). Выкарыстоўваюцца ў інфрачырвонай спектраметрыі, радыё- і піраметрыі.

## Гл. таксама 
* Тэрмаэлектрычныя прыёмнікі

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Электронныя кампаненты
Катэгорыя:Прыборы
Катэгорыя:Вымяральныя прыборы
Катэгорыя:Датчыкі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1878 годзе
Тэрмаэлектрычныя прыёмнікі

**Тэрмаэлектрычныя прыёмнікі** — прыборы, якія ўжываюцца для рэгістрацыі інфрачырвонага цеплавога выпраменьвання. Іх дзеянне заснавана на тэрмаэлектроннай эмісіі, яны рэагуюць на паглынутае выпраменьванне праз награванне свайго адчувальнага элемента. Тэрмаэлектрычныя прыёмнікі рэгіструюць выпраменьванне ў шырокім спектральным дыяпазоне. Для надзейнай абароны прыёмніка ад старонняга цеплавога ўздзеяння пры рэгістрацыі ІЧ-выпраменьвання (8-12 мкм) яго падвяргаюць глыбокаму астуджэнню вадкім азотам ці геліем. Прыкладамі тэрмаэлектрычных прымачоў могуць служыць балометры і рэльефаграфічныя прыёмнікі.

## Літаратура 
* Грунин В. К. § 2.3.4. Термоэлектрические приёмники излучения // Источники и приёмники излучения: учебное пособие. — СПб.: Издательство СПбГЭТУ «ЛЭТИ», 2015. — 167 с. — ISBN 978-5-7629-1616-5.

## Гл. таксама 
* Балометр
* Рэльефаграфічны прыёмнік

Катэгорыя:Прылады
Катэгорыя:Прыборы
Катэгорыя:Фізіка
Сасава

**Сасава** () — горад (з 1926 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Сасаўскага раёна Разанскай вобласці. Насельніцтва 28,7 тыс. чалавек (2009). Заснаваны ў 1642 годзе.

Горад размешчаны на рацэ Цна (басейн Акі), за 184 км ад Разані. Чыгуначная станцыя.

Эканоміка: завод аўтаматычных ліній, завод гандлёвага абсталявання, завод сельскагаспадарчых машын, мясакамбінат, малочны камбінат, цукровы завод, швейная фабрыка, трыкатажная фабрыка, домабудаўнічы камбінат.

## Вядомыя асобы 
* Вольга Мікалаеўна Мельнікоўская (1921—2008) — савецкі і расійскі археолаг.

Катэгорыя:Гарады Разанскай вобласці
Фотаэлектрычныя прыёмнікі

[thumb|250px|Фотаэлемент на аснове полікрышталічнага [Крэмній|крэмнію]]
**Фотаэлектрычныя прыёмнікі**, **фотаэлементы** — прыборы для рэгістрацыя аптычнага выпраменьвання, дзеянне якіх заснавана на непасрэдным уздзеянні аптычнага выпраменьвання на адчувальны элемент, яго паглынанні, электрычнай рэгістрацыі і ператварэнні ў электрычны сігнал.

## Знешні фотаэфект 
Знешні фотаэфект заснаваны на выпусканні электронаў пры трапленні выпраменьвання на адчувальны элемент (фотакатод). У выніку выпрацоўваецца фотаток, сіла якога прапарцыйная падальнаму светлавому струменю. Менавіта гэты прынцып пакладзены ў аснову працы **электравакуумных фотаэлементаў**, фотакатод у якіх выкананы з металу. У **фотаэлектронных памнажальніках** электроны, выбітыя святлом, трапляюць на прамежкавыя электроды і выклікаюць эмісію другасных электронаў, што забяспечвае вельмі значнае ўзмацненне фотатоку. Фотаэлементы найбольш адчувальны да ўльтрафіялетавага і бачнага выпраменьвання. Напрыклад, спектральная адчувальнасць аднаго з эфектыўных фотакатодаў — сурмяна-цэзіевага — ляжыць у межах 0,2—0,6 мкм.

## Унутраны фотаэфект 
Унутраны фотаэфект заснаваны на рэзкай змене электрычнага супраціўлення адчувальнага элемента, вырабленага з паўправадніка. Пры асвятленні **паўправадніковага фотаэлемента** велічыня току ў электрычным ланцугу будзе змяняцца прапарцыйна асветленасці. Паўправаднік можа быць селенавым (адчувальны да бачнага і блізкага ІЧ-выпраменьвання), серніста-свінцовым (адчувальны да сярэдняга ІЧ-выпраменьвання), германіевым, тэлуравым, з антыманіду індыю (адчувальныя да доўгахвалявага выпраменьвання ў зоне 3—5 і 8—12 мкм) і інш. У параўнанні з вакуумнымі прыёмнікамі паўправадніковыя маюць як перавагі (малыя габарыты, вялікая адчувальнасць, магчымасць рэгістраваць даўгахвалевае выпраменьванне), так і недахопы (зменлівасць адчувальнасці, нелінейная залежнасць электрычнага сігналу ад асвятлення і інш.).

У аснове дзеяння **фотадыёдаў** ляжыць фотагальванічны эфект — утварэнне разам са зменай супраціўлення ўласнай электрарухаючай сілы ў неаднастайных паўправадніках пад дзеяннем асвятлення.

## Класіфікацыя 
Фотаэлектрычныя прыёмнікі падзяляюцца на наступныя групы:

* Прыёмнікі, дзеянне якіх заснавана на знешнім фотаэлектрычным эфекце (фотаэфекце):
** Электравакуумныя фотаэлементы,
** Фотаэлектронныя памнажальнікі;
* Прыёмнікі, дзеянне якіх заснавана на ўнутраным фотаэфекце:
** Паўправадніковыя фотаэлементы;
** Фотадыёды і інш.

Катэгорыя:Паўправадніковыя прылады
Катэгорыя:Сонечная энергія
Катэгорыя:Крыніцы сілкавання
Інтэрпрэтаскоп

**Інтэрпрэтаскоп** (ад  — *тлумачыць*) — стацыянарная прылада для дэшыфравання аэраздымкаў. Дазваляе стэрэаскапічна дэшыфроўваць чорна-белыя і каляровыя аэраздымкі аднолькавага ці розных маштабаў (да 1:7,5) у праходзячым ці адлюстраваным святле, з падвойным павелічэннем пры агульным аглядзе і плаўна змяняным («панкратычным») да 15-кратнага — пры дэтальным вывучэнні асобных участкаў аэраздымкаў. Павелічэнне, яркасць і аптычны зваротак малюнка могуць рэгулявацца адразу для стэрэапары аэраздымкаў і асобна для кожнага з іх. У наглядальнай сістэме прылады ёсць кропкавая марка і шкала для вымярэнняў выявы аб'ектаў у плане і па вышыні; дакладнасць адліку рознасці паралаксаў — 0,02 мм. Спецыяльная карэтка забяспечвае магчымасць апрацоўкі аэраздымкаў да фармату 30 х 30 см без іх перасоўвання па стале прылпды. Апроч асноўнага прызначэння, інтэрапрэтаскоп выкарыстоўваюць для разгледжвання наземных і лабараторных стэрэафатаграфій і аптычнага пераносу апазнаных контураў і кропак з адных фотаздымачных матэрыялаў на іншыя. Частка прылад выпускаецца з падвойнымі акулярамі («дарадчы варыянт») і прыстасаваннямі для найпростых картаграфічных работ.

Катэгорыя:Аэракасмічныя метады
Катэгорыя:Прылады
Яйка Велікоднае (несапраўднае)

**Яйка Велікоднае** — паведамленне, жарт або вонкавая спасылка, схаваныя ў камп’ютарных гульнях, праграмах, фільмах, сайтах, кнігах і г.д. Тэрмін быў прыдуманы прыкладна ў 1979 годзе Стывам Райтам, тагачасным дырэктарам па распрацоўцы праграмнага забеспячэння ў кампаніі Atari.

## Гісторыя 
Першапачаткова «велікоднае яйка» была створана праграмістам Уорэнам Робінетам у гульні Adventure ад кампаніі Atari. У той час Atari не пазначала імёны распрацоўшчыкаў праграм, таму Уорэн схаваў сваё імя ўнутры гульні.

## Прыклады 
У браўзеры Mozilla Firefox версіі 109.0.1 можна праглядзець «велікоднае яйка», калі ўвесці ў адрасным радку «about:mozilla».

Звер працягнуў свае даследаванні з абноўленым фокусам, ствараючы велічны даведнік і сузіраючы новыя рэаліі. Звер вывеў сваіх паслядоўнікаў і памочнікаў, каб стварыць абноўленую меншую форму сябе і з дапамогай гарэзлівых сродкаў, разаслаў яе па ўсім свеце.
з Кнігі Mozilla, 6:27

## Спасылкі 
* Архіў Яек Велікодных 

Катэгорыя:Гумар
Панявежскі павет

Назву **Панявежскі павет** мела некалькі адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак:
* Панявежскі павет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Расійскай імперыі.
* Панявежыскі павет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе сучаснай Літоўскай Рэспублікі.
Фотаграмметрыя

**Фотаграмметрыя** — вызначэнне формаў, памераў і становішча аб’ектаў па іх фатаграфічных выявах. Фотаграмметрыя выкарыстоўваецца ў геадэзіі, картаграфіі, ваеннай справе, касмічных даследаваннях і інш. Па спосабе атрымання здымкаў адрозніваюць наземную фотаграмметрыю і аэрафотаграмметрыю.

**Стэрэафотаграмметрыя** — частка фотаграмметрыі, якая вывучае метады вымярэння аб’ёмных формаў па стэрэапары фотаздымкаў, заснаваныя на выкарыстанні стэрэаскапічнага эфекту і вымярэнні аб’ёмнай мадэлі мясцовасці спецыяльнымі стэрэаметрычнымі прыборамі. Наземная стэрэаздымка — адзін з самых рацыянальных і незаменных метадаў у тых выпадках, калі патрабуецца вывучыць дынамічныя з’явы, асабліва, якія працякаюць з вялікай хуткасцю.

Становішча наземных здымкаў фіксуецца звычайна або ў прасторы геадэзічных каардынатных сістэм, (дзяржаўнай ці ўмоўнай), або фотаграмметрычнай сістэме, якая можа быць матэматычна строга злучана з геадэзічнай пры дапамозе формул пераўтварэння каардынат, вядомых з аналітычнай геаметрыі.

У выпадках, калі наземная стэрэафотаграмметрычная здымка выкарыстоўваецца з мэтай стварэння тапаграфічных карт, яе прынята называць фотатапаграфічный, ці фотатэадалітнай (паводле назвы здымачнай апаратуры).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геадэзія
Катэгорыя:Аэракасмічныя метады
Плунгяны

**Плунгя́ны**, таксама **Плунге** (, ) — горад у заходняй Літве, адміністрацыйны цэнтр Плунгянскага раёна Цельшаўскага павета. Праз Плунгяны ідзе чыгунка Клайпеда — Шаўлі. Горад адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Жамойць.

## Гісторыя 
Упершыню Плунгяны (ст.-бел. **Плункгяны**) згадваюцца ў 1567 годзе. Да XVI стагоддзя Плунгяны належалі Гаштольдам, а потым перайшлі ў вялікакняжскае ўладанне і сталі цэнтрам староства. З дзяржаўнага ўладання ў 1773 годзе Плунгяны перайшлі ва ўласнасць віленскага біскупа Масальскага, а потым да Патоцкіх. 13 студзеня 1792 года паселішчу быў нададзены статус горада.

Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай Плунгяны былі канфіскаваны ўладамі Расійскай імперыі і перададзены Платону Зубаву. У 1873 годзе горад купіў князь Міхал Агінскі (1850—1902). Ва ўладанні Агінскіх Плунгяны былі да 1921 года, потым быў канфіскаваны літоўскай уладай. З 1918 года ў складзе Літвы.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Ліна Анужыце (нар. 1971) — літоўскі гісторык і метрыкант

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Живописная Россия: Отечество наше в его земельном, историческом, племенном, экономическом и бытовом значении: Литовское и Белоруское Полесье / под общ. ред. П. П. Семенова. — репринт. воспр. изд. 1882 г. — Минск : БелЭн, 1993. — 550 с.
* Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Ковенская губерния / сост. Д. Афанасьев. — Санкт-Петербург : Общественная польза, 1861. — 745 с.
* *Gadon, M.* Opisanie Powiatu Telszewskiego w Guberni Kowieńskiej w dawnem Xięstwie Żmujdzkiem położonego / M. Gadon. — Wilno : druk. S. Blumowicza, 1846. — 186 s.
* 
* 

## Спасылкі
Шэрая лісіца

**Шэрая лісіца** (*Urocyon cinereoargenteus*) — від сямейства сабачых, якія жывуць на поўначы Канады, па ўсіх тэрыторыях Цэнтральнай Амерыкі і Паўднёвай Амерыкі, аж да Венесуэлы. Дадзены від вельмі падобны да ісландскай лісіцы, з'яўляецца адным з двух відаў роду  і лічыцца самым прымітыўным драпежнікам з сямейства канідаў (сабак).

Катэгорыя:Сабачыя
Антэна

**Антэна** — прыбор, прызначаны для выпраменьвання і рэгістрацыі (прыёму) радыёхваль.

Дзеянне прыёмнай антэны заснавана на ператварэнні энергіі радыёвыпраменьвання ў энергію пераменнага электрычнага току. Прасцейшай антэнай з'яўляецца металічны стрыжань, т. н. *паўхвалевы рэзанансны вібратар*. Калі гэты вібратар злучыць з генератарам электрамагнітнага выпраменьвання, то ён зможа як выпраменьваць у прастору электрамагнітныя хвалі ў радыёдыяпазоне, так і рэгістраваць іх, бо электрамагнітныя хвалі будуць індукаваць у ім электрычных ток. Найбольш эфектыўна працуе вібратар, даўжыня якога роўная палове даўжыні прымаемай хвалі. Такім чынам, антэны прымаюць электрамагнітнае выпраменьванне толькі вызначанай хвалі, велічыня якой залежыць ад памеру і канструкцыі антэны.

Антэны валодаюць накіраваным дзеяннем, гэта значыць напружанасць прымаемай ці выпраменьваемай імі энергіі залежыць ад кірунку.

## Гл. таксама 
* Спіральная антэна

## Спасылкі 
* Антенна  // Энцыклапедыя Кругасвет
* 

Катэгорыя:Антэны
Сідр

**Сідр** () — слабаалкагольны напой, як правіла шампанізаваны, атрымоўваюць шляхам збражвання яблычнага соку без дадавання дрожджаў. Звычайныя яблыкі, што ўжываюць у ежу, не падыходзяць для вытворчасці сідра з-за нізкага ўтрымання таніна, пераважна асаблівыя сарты, выведзеныя спецыяльна для гэтай мэты. Моцнасць напою, як правіла, 6-7 аб. %. Мае залацісты альбо зялёны колер і водар яблыкаў. Па ўтрыманні цукру — ад сухога да салодкага.

## Літаратура 
*
Фотатэадалітная здымка

**Фотатэадалітная здымка** — від наземнай стэрэафотаграмметрычнай здымкі, ажыццяўляемай з мэтай стварэння тапаграфічных карт. Уяўляе сабою комплекс узаемазлучаных працэсаў, якія ўключаюць рэкагнасцыровачныя абследаванні тэрыторыі і выбар фотастанцый, стэрэаскапічнае фатаграфаванне мясцовасці і геадэзічную прывязку фотастанцый, фоталабараторную, фотаграмметрычную і матэматычную апрацоўку матэрыялаў здымкі, а таксама іх дэшыфраванне. У выніку выканання гэтых працэсаў па наземных фотаздымках атрымліваюць тапаграфічную карту мясцовасці.

Фотатэадалітная здымка выконваецца пераважна ў горных і предгорных раёнах. Падчас рэкагнасцыровачных абследаванняў для дадзенай тэрыторыі для базіса фатаграфавання (фотастанцыі) выбіраецца такое месца, з якога адкрываецца наілепшы агляд здымаемай мясцовасці з мінімальнай колькасцю закрытых, так званый «мёртвых» прастораў. Звычайна гэта грабяні, якая мае сярэднюю вышыню сярод атачальных гор, верхнія часткі схілаў далін і г. д. Базісы па магчымасці выбіраюцца паралельнымі агульнаму распасціранню здымаемага схілу. Канцы базісу імкнуцца ўсталяваць на аднолькавым узроўні; паміж імі павінна быць забяспечана ўзаемная бачнасць.

Фатаграфаванне мясцовасці вядуць, прымая, як правіла, нармальны ці паралельны выпадак здымкі ў фотаграметрычнай сістэме каардынат, у якой вось ардынат сумешчана з кірункам аптычнай восі камеры, якая ўсталявана на левым канцы базіса.

Фотатэадалітная здымка выконваецца фотатэадалітамі.

Катэгорыя:Геадэзія
Каўпіта (рака)

**Каўпі́та**, **канал Бярлянка** — рака ў Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласці і Чачэрскім раёне Гомельскай вобласці, таксама на мяжы Беларусі і Расіі, правы прыток ракі Беседзь (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 54 км. Плошча вадазбору 549 км². Сярэднегадава расход вады ў вусці 2,5 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,7 ‰. Пачынаецца за 2 км на паўночны захад ад пасёлка Каўпіта. Упадае ў Беседзь за 1 км у напрамку на ўсход ад пасёлка Новае Заляддзе. Асноўныя прытокі: Бярлянка, Казелька (справа), Дарагоўша (злева).

На левым беразе ракі каля вёскі Мхінічы археалагічны помнік — курган.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Краснапольскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Чачэрскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Беседзі
Катэгорыя:Памежныя рэкі
Катэгорыя:Рэкі Бранскай вобласці
Клявіца

**Клявіца** — рака ў Бярэзінскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Клява (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 31 км. Плошча вадазбору 136 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 0,8 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,8 м/км.

Пачынаецца за 3 км на поўнач ад вёскі Стайчанка, вусце за 1 км на ўсход ад вёскі Бярозаўка. Цячэ ў межах Цэнтральнабярэзінскай раўніны. Даліна Коявіцы трапецападобная, шырынёй 0,9—1,5 км. Абалона пераважна двухбаковая, яе шырыня 50—200 м (месцамі да 700 м), у сярэдняй і нізкай плыні забалочаная. Рэчышча каналізаванае на працягу 9 км (вусце — 2 км на ўсход ад вёскі Лісітнік). Шырыня ракі ў межань у нізкай плыні да 8 м.

Каля ракі населеныя пункты: Стайчанка, Вярхлёўка, Гацец, Кукарава, Пагост, Хватаўка. Каля вёсак Стайчанка, Вярхлёўка і Гацец на рацэ плаціна і сажалка.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-83. Выданне 1981 года.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Басейн Бярэзіны
Катэгорыя:Рэкі Бярэзінскага раёна
Аэракасмічны здымак

**Аэракасмічны здымак** — двухмерная выява рэальных аб’ектаў, якае атрымана паводле вызначаных геаметрычных і радыёметрычных(фотаметрычных) законах шляхам дыстанцыйнай рэгістрацыі яркасці аб’ектаў і прызначана для даследвання бачных і ўтоеных аб’ектаў, з’яў і працэсаў навакольнага свету, а таксама для вызначэння іх прасторавага становішча.

Аэракасмічны здымак — асноўны вынік аэракасмічнай здымкі, для выканання якой выкарыстоўваюць разнастайныя авіяцыйныя і касмічныя носьбіты.

Дыяпазон маштабаў сучасных аэракасмічных здымкаў велізарны: ён можа змяняцца ад 1:1000 да 1:100 000 000, т. е. у сто тысяч разоў. Пры гэтым найбольш распаўсюджаныя маштабы аэрафотаздымкаў ляжаць у межах 1:10000-1:50000, а касмічных — 1:200000-1:10000000.

Усе аэракасмічныя здымкі прынята дзяліць на аналагавыя (звычайна фотаграфічныя) і лічбавыя (электронныя). Малюнак лічбавых здымкаў утвораны з асобных аднолькавых элементаў — пікселаў (ад англ. picture element — pixel); яркасць кожнага піксела характарызуецца адным лікам. Аэракасмічны здымак складаецца з мільёнаў пікселаў. Пры выкананні практычных прац даводзіцца адрозніваць зыходныя (першасныя) здымкі, якія атрыманы непасрэдна ў выніку здымкі, ад іх копій і ператвораных здымкаў, якія паступаюць да спажыўцоў пасля папярэдняй апрацоўкі. Пры фатаграфічнай здымцы зыходным здымкам лічыцца арыгінальны фотанегатыў, пры сканерной — неапрацаваны файл з запісам малюнка лічбавага здымка без якой-небудзь яго карэкцыі.

## Гл. таксама 
* Інтэрпрэтаскоп
* Фотасхема

## Спасылкі 
* Бясплатныя касмічныя карцінкі зямлі
* Касмічныя здымкі воблачнасці ў рэжыме рэальнага часу 
* Карцінкі з космасу 

Катэгорыя:Аэракасмічныя метады
Пясец

**Пясец**, **Палярная лісіца** (*Alopex lagopus* або *Vulpes lagopus*) — драпежнае млекакормячае сямейства сабачых, адзіны прадстаўнік роду пясцы (*Alopex*).

## Постаць 
Параўнальна невялікая драпежныя жывёла, якая нагадвае лісіцу. Даўжыня цела 50—75 см, хваста — 25—30 см, вышыня ў карку — 20—30 см. Сярэдняя маса цела самца — 3,5 кг, максімальная — да 9 кг, самкі — 3 кг.

Катэгорыя:Сабачыя
Парыж (Беларусь)

**Пары́ж** — аграгарадок у Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці, на левым беразе ракі, на поўдзень ад Асінагарадка, за 14 км на ўсход ад Варапаева, за 4 км на поўдзень ад Казлоўшчыны. Парыж уваходзіць у склад Казлоўшчынскага сельсавета.

Чыгуначная станцыя Навадруцк.

## Назва 
Паводле мясцовага падання, Парыжам вёска стала пасля праезда Напалеона падчас вайны 1812 году, ён быццам убачыўшы паселішча сказаў: «Як у Парыжы». На праўдзе Напалеон не праязджаў праз Парыж. Паводле іншага падання, мясцовы шляхціч даў назву вёсцы з дзівацтва.

## Гісторыя 
Упершыню Парыж згадваецца ў гістарычных крыніцах у 1784 годзе як фальварак ва ўласнасці Тызенгаўза.

Была перайменавана на **Навадруцк**.

У 2006 годзе жыхары дамагліся аднаўлення гістарычнай назвы **Парыж**.

## Інфраструктура 
Музей, базавая школа, пошта, Дом культуры, бібліятэка, амбулаторыя, філіял банку і 2 крамы. Жаночы клуб «Парыжанка»..

Файл:Парыж (Беларусь). Новы касцёл.jpg|міні|Новы касцёл
Файл:Парыж (Беларусь). Крама.jpg|Крама ў Парыжы
Файл:Парыж (Беларусь) на мяжы.jpg|Знак на выездзе з вёскі

## Насельніцтва 
* 2007 год — каля 400 чалавек

## Літаратура 
* *Пракаповіч, I.М.* Друцкія-Любецкія. Пастаўская галіна славутага роду / I.М. Пракаповіч. — Мінск : Ковчег, 2021. — 103 с.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Пастаўскага раёна
Катэгорыя:Казлоўшчынскі сельсавет (Пастаўскі раён)
Дыстанцыйныя метады даследавання

**Дыстанцыйныя метады даследавання Зямлі** — метады даследавання аб’ектаў на адлегласці, гэта значыць, калі даследнік не ўступае ў непасрэдны кантакт з аб’ектам даследавання, чэрпаючы інфармацыю пра яго з прамежкавых матэрыялаў — аэракасмічных здымкаў, сведчанняў геафізічных прыбораў і г. д.

## Аэракасмічныя метады даследавання 
Аэракасмічныя метады даследавання — варыянт дыстанцыйных метадаў даследавання, сістэма метадаў вывучэння ўласцівасцяў ландшафтаў і іх змен з выкарыстаннем верталётаў, самалётаў, пілатуемых касмічных караблёў, арбітальных станцый і спецыяльных касмічных апаратаў, абсталяваных, як правіла, разнастайнай здымачнай апаратурай, што базуецца на рэгістрацыі адлюстраванага сонечнага і штучнага святла, а таксама ўласнага выпраменьвання Зямлі.

Фізічнай асновай аэракасмічных метадаў з’яўляецца ўласцівасць аб’ектаў навакольнага асяроддзя выпраменьваць ці адлюстроўваць электрамагнітныя хвалі. Такія хвалі маюць вялікі лік характарыстак (кірунак, інтэнсіўнасць, спектральны склад і іншыя), якія залежаць ад уласцівасцяў аб’екта. Сутнасць аэракасмічных метадаў заключаецца ў рэгістрацыі такога выпраменьвання спецыяльнымі прыборамі, усталяванымі на лятальных апаратах (паветраных ці касмічных) і наступнай іх інтэрпрэтацыі, гэта значыць, суаднясенні ўласцівасцяў выпраменьвання з уласцівасцямі аб’ектаў. Такім чынам, аэракасмічныя здымкі носяць ускосны характар — з іх дапамогай вымяраюць не самі параметры аб’ектаў, што цікавяць даследніка, а некаторыя злучаныя з імі велічыні.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Метады даследаванняў
Клімок

**Клімок, Гарна-Звоня** — ручай у Валожынскім раёне Мінскай вобласці і Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Чарніца (басейн Нёмана).

Даўжыня 15 км, з іх 12 км на тэрыторыі Валожынскага раёна. Плошча вадазбору 76 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,9 м/км. Пачынаецца за 1,5 км на паўднёвы захад ад вёскі Янішкі, цячэ па забалочанай, лясістай мясцовасці, упадае ў Чарніцу ніжэй хутара Будзішча (Іўеўскі раён). Вадазбор нізінны. Асноўны прыток — рака Гасток (Гастак, канал Багданаўскі).

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Общая характеристика речной сети Гродненской области (в разрезе районов) Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Валожынскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Іўеўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Заходняй Бярэзіны
Будзішча (Іўеўскі раён)

**Будзі́шча** (, ) — хутар у Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Эйгердаўскага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Эйгердаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна
Квас

**Квас** — слабаалкагольны напой з аб’ёмнай доляй этылавага спірту не больш 1,2 %, (у старажытны час быў мацнейшым за піва) вырабляецца з заквашанага жытняга цеста ці хлеба з соладам. Вядомы з часоў Кіеўскай Русі. Пашыраны ў краінах Балтыі і Усходняй Еўропы. У Беларусі робяць таксама з садавіны, ягад, гародніны, бярозавага і кляновага сокаў.

Квас выкарыстоўваецца не толькі як напой, а і як аснова для халодных супоў (халаднік, батвіння)

## Гатункі 
* хлебны;
* бурачковы;
* садавінавы;
* ягадны.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Латышскія напоі
Катэгорыя:Рускія напоі
Катэгорыя:Рускі народны побыт
Катэгорыя:Славянская кухня
Катэгорыя:Славянская абрадавая ежа і напоі
Катэгорыя:Украінскія напоі
Катэгорыя:Ферментаваныя напоі
Катэгорыя:Эстонскія напоі
Катэгорыя:Польскія напоі
Аўсянкаўскі сельсавет

**Аўся́нкаўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Горацкага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок Аўсянка.

## Гісторыя 
Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Любіжскі сельсавет** у складзе Горацкага раёна Аршанскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Любіж. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Горацкім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 28 верасня 1959 года ў склад сельсавета ўключаны 3 населеныя пункты (Белая, Засценкі Белыя і Рабкі) скасаванага Бельскага сельсавета Дрыбінскага раёна, цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Аўсянка. 11 красавіка 1960 года ў склад Чэрнеўскага сельсавета Шклоўскага раёна перададзены 3 населеныя пункты (Белая, Засценкі Белыя і Рабкі). 5 чэрвеня 1992 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Палёнкаўскага сельсавета, сельсавет перайменаваны ў Аўсянкаўскі.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1627 чалавек, з іх 93,2 % — беларусы, 5,2 % — рускія, 1,4 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года — 1149 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Тартускі ўніверсітэт

**Та́ртускі ўніверсітэ́т** (Дэрпцкі, Юр’еўскі (1893—1918);  (з 1918),  (1802—1893)) — універсітэт у Тарту (Эстонія), заснаваны шведскім каралём Густавам II Адольфам у 1632 годзе на тэрыторыі Лівоніі. Стаў другім універсітэтам Швецыі (пасля Упсальскага) — Universitas Gustaviana.

У XVIII стагоддзі, пасля далучэння Эстляндыі да Расійскай імперыі, не дзейнічаў. Быў зноў адкрыты імператарам Аляксандрам I у 1802 годзе.

Універсітэт уваходзіць у асацыяцыю ўніверсітэтаў Еўропы *Утрэхцкая сетка*. Архітэктурнаму ансамблю ўніверсітэта нададзены Знак Еўрапейскай спадчыны.

## Кафедры і факультэты 
Ва ўніверсітэце 11 факультэтаў (тэалагічны, юрыдычны, медыцынскі, філасофскі, эканамічны, педагагічны, факультэт матэматыкі і інфарматыкі, факультэт фізкультуры, факультэт прыродазнаўства і тэхналогіі, факультэт грамадскіх навук) і 7 каледжаў. Колькасць студэнтаў — 18 300. Ва ўніверсітэце працуе 3 200 чалавек (у тым ліку 165 прафесараў, больш за 500 навуковых работнікаў).

## Рэктары 
* Антон Сямёнавіч Будзіловіч
* Ёхан Кып 
* Хуга Каха
* Эдгар Кант

## Прафесарска-выкладчыцкі склад 
* Міхкель Веске

## Вядомыя выпускнікі 
* Аўгуст Але (1937) — эстонскі пісьменнік.
* Сямён Майсеевіч Алукер (1916) — беларускі вучоны ў галіне оталарынгалогіі.
* Юрыс Алунан (1861) — латышскі паэт і грамадскі дзеяч; заснавальнік нацыянальнай пісьмовай паэзіі.
* Бэці Альвер — эстонская пісьменніца.
* Бенедыкт Дыбоўскі — заолаг, прыродазнаўца, урач.
* Уладзіслаў Дыбоўскі (1862) — беларускі заолаг.
* Усевалад Ігнатоўскі (1911) — беларускі грамадскі і палітычны дзеяч, гісторык.
* Кая Калас (1999) — эстонскі палітык, юрыст.
* Вячаслаў Касмачэўскі — беларускі прафесар медыцыны.
* Габрыэль Корбут (1890) — польскі гісторык літаратуры, бібліёграф, мовазнавец.
* Іпаліт Корвін-Мілеўскі (1868) — польскі грамадска-палітычны дзеяч, публіцыст, доктар права.
* Яан Крос (1945) — эстонскі пісьменнік.
* Уладзімір Марзон (1911) — беларускі хірург.
* Станіслаў Нарбут (1891) — беларускі ўрач, вучоны-медык, мецэнат.
* Юган Партс — прэм’ер-міністр Эстоніі.
* Станіслаў Сільвестровіч — удзельнік паўстання 1863—1864 гадоў ў Беларусі.
* Вільгельм Оствальд (1875) — латышскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі 1909 года.
* Лазар Якаўлевіч Сітэрман (1916) — беларускі ўрач.
* Карл Чапскі (1882) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, мінскі гарадскі галава (1890—1901), прадпрымальнік, філантроп.
* Маісей Абрамавіч Поляк (1894) — беларускі акушэр-гінеколаг
* Эдвард Жалігоўскі (1816—1864) — польскі паэт, філосаф, грамадскі дзеяч.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Універсітэты Эстоніі
Чырвоная Слабада

Назву **Чырво́ная Слабада́** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Чырвоная Слабада — вёска Дабрынскага сельсавета Дубровенскага раёна
** Чырвоная Слабада — вёска Маласавінскага сельсавета Дубровенскага раёна

* Гомельская вобласць:
** Чырвоная Слабада — пасёлак у Рэчыцкім раёне

* Мінская вобласць:
** Чырвоная Слабада — вёска ў Чэрвеньскім раёне
** Чырвоная Слабада (да 1923 года — Вызна) — гарадскі пасёлак у Салігорскім раёне

* Мінск:
** Чырвоная Слабада (да  1920-х — Архірэйская Слабада) — колішняя вёска, з 1967 года ў складзе Мінска

## Іншае 
* Могілкі Чырвоная Слабада

## Гл. таксама 
* Красная Слабада
* Слабада
* Чырвоная
Гелгудышкі

**Гелгуды́шкі** або **Гельгудышкі**, таксама **Гялгаўдзішкіс** () — горад у паўднёвай Літве, на беразе ракі Нёман. Уваходзіць у склад Шацкага раёна Мар’ямпольскага павета. Горад адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Судовія.

## Гісторыя 
У XV стагоддзі фальварак Гельгудышкі належаў да вялікакняскіх земляў. У 1504 годзе Аляксандр Ягелончык падараваў яго свайму сакратару з роду Сапегаў. Потым мясцовасць пераходзіла ва ўласнасць Масальскіх, Дэмбінскіх, Азямблозскіх, Гелгудаў, Чартарыйскіх, фон Кеўдэлаў, якія валодалі ім да Першай сусветнай вайны.

Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай 1795 года Гелгудышкі трапілі ў склад Прусіі. Пасля перамогі Напалеона над Прусіяй з 1807 да 1815 года ўваходзілі ў склад Герцагства Варшаўскага, потым у Царстве Польскім.

З 1918 года ў складзе Літвы.

Статус горада Гелгудышкі атрымалі ў 1958 годзе.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі
Пайдэ

**Пайдэ** (, ) — горад у цэнтральнай частцы Эстоніі, адміністрацыйны цэнтр павета Ярва. Горад вядомы замкам, пабудаваным Лівонскім ордэнам.

У гады халоднай вайны ў Пайдэ знаходзілася авіябаза Коігі.

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Кармэн Кас — топ-мадэль
* Эвэ Ківі — эстонская актрыса
* Арва Пярт — эстонскі кампазітар
* Андрэс Сёэт — эстонскі кінарэжысёр
* Іта Эвер — актрыса
* Ёган Гансавіч Эйхфельд — біёлаг, дзяржаўны дзеяч

## Гарады-пабрацімы 
*  ЗША, Вэстмінстэр (Штат Мэрыленд)
*  Украіна Пераяслаў

## Галерэя 

Paide raehoone.JPG
Paide ordulinnuse varemed 2013.JPG
Paide kaubahoovi ärihoone.JPG
Paide veetorn-elamu.JPG

## Зноскі 
Катэгорыя:Гарады Эстоніі

Катэгорыя:Ярвамаа
Кострычка

**Кострычка** — рака ў Бярэзінскім раёне Мінскай вобласці, Клічаўскім і Кіраўскім раёнах Магілёўскай вобласці, прыток ракі Бярэзіна (басейн Дняпра). Даўжыня 16 км. Плошча водазбору 52 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,7 ‰. Цячэ ў межах Цэнтральнабярэзінскай раўніны. Пад лесам 31 %. На ўсім працягу каналізаваная.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прытокі Бярэзіны
Катэгорыя:Рэкі Бярэзінскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Клічаўскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Кіраўскага раёна
Кярдла

**Кярдла** () — адміністрацыйны цэнтр і найбуйнейшы горад эстонскага павета Хійу. Атрымаў гарадскі статус у 1938 г. У горадзе размешчаны марская гавань і аднайменны аэрапорт. Насельніцтва — 3,6 тыс. чалавек (2010).

## Геаграфія 
Горад размешчаны на паўночна-ўсходнім узбярэжжы другога па велічыні эстонскага вострава Хіюмаа, на беразе Балтыйскага мора ў бухце заліва Тарэстэ. На паўднёвым усходзе ад горада размяшчаецца вядомы кратар, меркавана пакінуты метэарытам Кярдла.

## Гісторыя 
Верагодна першымі жыхарамі горада былі шведы, якія прыйшлі сюды ў 16 ст. Першае афіцыйнае згадванне адносіцца да 1564 г., тады горад меў назву Кяртэльба, што перакладаецца як багністая даліна. Права горада Кярдла атрымаў у 1938 г.

## Насельніцтва 
Нацыянальны склад (2000): эстонцы — 97,64 %.
Асноўныя заняткі ў горадзе — рыбалоўства, турызм, сельская гаспадарка. Маецца лесанарыхтоўчы пункт.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Хейкі Набі, эстонскі барэц грэка-рымскага стылю
* Эвелі Саўэ, эстонская біятланістка
* Эркі-Свен Цюйр, эстонскі кампазітар

## Спасылкі 
* Kärdla koduleht 

Катэгорыя:Гарады Эстоніі
Катэгорыя:Хіюмаа
Кармэн Кас

**Кармэн Кас** (; , , Эстонская ССР) — эстонская топ-мадэль, актрыса і палітык. Сябра партыі Res Publica, была кандыдатам у дэпутаты Еўрапарламента ў 2004 годзе. У 2004 годзе была абрана прэзідэнтам шахматнага саюза Эстоніі, брала ўдзел у спаборніцтвах па шахматах.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Топ-мадэлі
Катэгорыя:Фотамадэлі паводле алфавіта
Катэгорыя:Фотамадэлі Эстоніі
Катэгорыя:Шахматысткі Эстоніі
Эмайыгі

**Эмайыгі** (таксама **Эмбах**, , , ) — рака ў Эстоніі басейна ракі Нарва. Назва Эмайыгі перакладаецца з эстонскай мовы як маці-рака. На беразе ракі размешчаны эстонскі горад Тарту. У ніжнім цячэнні суднаходная. Прытокі: Амэ, Ах'я, Педзья.

thumb|left|470px|Рэчышча ракі на спадарожнікавай фатаграфіі

Катэгорыя:Рэкі Эстоніі
Катэгорыя:Басейн Чудскага возера
Кобрынка

**Ко́брынка**, **Кобрынскі канал** — рака ў Беларусі, у Кобрынскім раёне Брэсцкай вобласці, левы прыток ракі Мухавец (басейн Віслы).

## Назва 
Рачная назва балцкага (магчыма, яцвяжскага) паходжання. Ад назвы ракі ўтварылася назва паселішча Кобрынь.

Найбліжэйшы аналаг — назва дняпроўскай ракі Кобрына (варыянт: Кобрын), правага прытоку Дняпра адразу на поўдні ад Кіева (пасля вусця ракі Стугны). Недалёка ад Кобрыны (цераз Дняпро) — рэчка з балцкай назвай Недра. Гэта адны з самых паўднёвых балцкіх гідронімаў. Назва **Kobr-in-* ад літоўскага *kobrinti*, *kūbrinti* «ісці сагнуўшыся, пахіліўшыся».

Ад *kūbrinti* таксама балцкія назвы «звілістых» рэк польск. *Kubra* (басейн Нарава), рус. *Кубрь* (у басейне Дзясны), літ. *Kūbris*.

Корань *Kobr-* таксама ў прускім тапоніме *Kobrun* (назва лесу ў прускай Натангіі, засведчаная пад 1354 г.). Гэтую мясцовую назву звязваюць з прускім *kāubri*, літоўскім *kauburys*, *kūbrys* «пагорак, узвышша» (супольная з *kobrinti*, *kūbrinti* семантыка звязаная з адхіленнем ад роўнага руху ці роўнай паверхні).

Тыпалагічны адпаведнік — назва паўночнасмаленскай ракі Гжаць (< **Guž-et-*), ад літоўскага *gužas* «бусел», *gūžinti* «ісці сагнуўшыся, згорбіўшыся», *gužinėti* «хадзіць сагнуўшыся».

Назва кобрынскай ракі матываваная звілістасцю яе рэчышча.

## Гідраграфія 
Даўжыня ракі 11,5 км. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,5 ‰. Плошча вадазбору 23 км². Пачынаецца каля вёскі Ізабелін, вусце ў межах горада Кобрын. Рэчышча каналізаванае.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Брестской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Кобрынскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Мухаўца
Крапівенка (прыток Бярэзіны)

**Крапівенка** — рака ў Бярэзінскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Бярэзіна (басейн Дняпра).

Даўжыня 14 км. Плошча вадазбору 72 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,5 ‰. Пачынаецца на поўдзень ад вёскі Вязькуцін 1, вусце за 2 км на поўнач ад вёскі Брадзец. Рэчышча каналізаванае на працягу 5,9 км (ад вытоку да вёскі Крапіўня).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Рэкі Бярэзінскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Бярэзіны