open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Фаціма

**Фаціма бінт Мухамед** (каля 605—632)&nbsp;— дачка прарока Мухамеда і яго першай жонкі Хадзіджы. Замужам за Алі ібн Абі Талібам, пазней за чацвёртым праведным Халіфам (656—661). Ад яе дзяцей Хасана і Хусейна вядуць радавод ўсе нашчадкі прарока.

## Біяграфія 
Фаціма&nbsp;— адзін з найбольш шанаваных жаночых вобразаў у мусульманскім свеце, з якім звязана мноства легенд, якія ўзніклі галоўным чынам у шыіцка-ісмаіліцкім асяроддзі. Існуюць паданні пра дзіўныя з’явы, якія суправаджалі зачацце Фацімы, цяжарнасць і роды яе маці Хадзіджы, шлюб Фацімы з Алі, пра цуды здзейненыя ёй пры жыцці і пасля смерці.

Лічыцца, што Фаціма — першая, хто ў Судны дзень увойдзе ў рай. Яе называюць сеідай (паннай) усіх жанчын на зямлі і на тым свеце.

Культ Фацімы нясе ў сабе шматлікія рысы культу хрысціянскай Багародзіцы. Адзначаюцца дзень нараджэння Фацімы (20-га рамадана) і некаторыя іншыя святы звязаныя з яе імем.

Паходжанне ад Фацімы падкрэслена ў назве ісмаіліцкай дынастыі Фацімідаў, якая кіравала ў Егіпце і Паўночнай Афрыцы ў X — XII стагоддзях.

## Літаратура 
* Ислам. Словарь атеиста. — Москва. Политиздат, 1988. — С. 225.

Катэгорыя:Сям’я Мухамеда
Super-Kamiokande

**Super-Kamiokande** (або **Super-K**) — нейтрынны дэтэктар, які з'яўляецца мадэрнізаванай мадэллю Kamiokande-II. Прызначаны для пошуку гіпатэтычнага распаду пратона, вывучэння нейтрына, а таксама рэгістрацыі нейтрынных успышак звышновых. Дэтэктар размешчаны ў японскай лабараторыі на глыбіні ў 1 км у цынкавай шахце Каміёка, у 290 км на поўнач ад Токіа. Будаўніцтва выраблялася кансорцыумам амерыканскіх і японскіх даследчыкаў і было завершана ў 1996 годзе.

Дэтэктар Super-Kamiokande прадстаўляе сабой рэзервуар з нержавеючай сталі вышынёй 42 м і дыяметрам 40 м, запоўнены 50 тыс. тон спецыяльна вычышчанай вады. На сценах рэзервуара размешчаны 11146 фотапамнажальнікаў (ФЭП). Таксама дэтэктар абсталяваны вялікай колькасцю электронікі, камп'ютараў, калібравальных прылад і абсталяваннем для ачысткі вады. Гэта надзвычай святлоадчувальныя прыборы: пры трапленні на іх паверхню нават аднаго кванта святла яны генеруюць электрычны імпульс, які затым апрацоўвае спецыяльная электронная сістэма.

## Спасылкі 
* Super-Kamiokande Home Page 
* Каталог изображений Super-Kamiokande 
* Нейтринные детекторы: Kamiokande-II, Super-Kamiokande и KamLand

Катэгорыя:Эксперыментальная фізіка
Катэгорыя:Фізіка элементарных часціц
Катэгорыя:Нейтрынныя абсерваторыі
Катэгорыя:Фізіка за межамі Стандартнай мадэлі
Фаціміды

]]
**Фацімі́ды** (909 — 1171) — дынастыя ісмаіліцкіх халіфаў, якія ўзводзілі сваё паходжанне да Алі і Фацімы праз Ісмаіла, сына Джафара ас-Садзіка.

Суніты адмаўлялі алідскае паходжанне Фацімідаў і называлі іх Убайдзітамі, г. зн. нашчадкамі ісмаіліцкага імама Убайдалаха аль-Махдзі, заснавальніка дынастыі Фацімідаў.

У выніку прамых заваяванняў і прапаганды Фацімідам удалося захапіць Сіцыліі, Марока, Егіпет, Палесціну i частку Сірыі.

У 971 годзе яны заснавалі новую сталіцу сваёй дзяржавы — Каір. Падпарадкаваўшы сабе Мекку і Медзіну, Фаціміды мелі намер захапіць Багдад, зрынуць Абасідаў і ўсталяваць адзіны Халіфат пад сваёй уладай. У Каіры быў створаны цэнтр, у распараджэнні якога знаходзілася разгалінаваная сетка прапаведнікаў.

Да сярэдзіны XI стагоддзя ў Емене замацоўваецца ісмаілістычная дынастыя Сулайхідаў. Паступова фацімідскі ўплыў пачынае падаць, што было абумоўлена не столькі з'яўленнем магутнага суперніка ў асобе Сельджукідаў, колькі крызісам ідэалогіі ісмаілістычнага руху.Фацімідам не ўдалося ўвасобіць у жыццё ні сваю эзатэрычную дактрыну, ні сацыяльную праграму, воссю якой было абяцанне ўсталяваць сацыяльную справядлівасць. Стомленая войнамі з Візантыяй і асабліва крыжакамі, эканамічна саслабленная інтэнсіўнай эксплуатацыяй сялянства, дзяржава Фацімідаў развалілася пад уладай наёмнай гвардыі. Курдскі эмір Салах ад-Дзін, стаўшы гаспадаром краіны, прызнаў уладу абасідскага халіфа, і ісмаіліцкая дзяржава лёгка ператварылася ў суніцкую.

## Спіс халіфаў Фацімідаў 
* Абу Мухамад Абду І-Ла ал-Махдзі біла 909—934
* Абу і-Касім Мухамад ал-Каім бі-Амр Алах 934—946
* ал-Мансур білах Абу Захір Ісмаіл ібн Мухамад нар.914, 946—953
* ал-Муіз лідзінілах Абу Тамім Маад ібн Ісмаіл нар.931, 953—975
* ал-Азіз білах Абу Мансур Нізар ібн Маад 975—996
* ал-Хакім біямрылах Абу Алі Мансур ібн Нізар нар.985, 996—1021
* аз-Захір білах Абу-л-Хасан Алі ібн Мансур нар.1005, 1021—1036
* ал-Мустансір білах Абу Тамім Маад ібн Алі нар.1029, 1036—1094
* ал-Мусталі білах Абу-л-Касім Ахмад ібн Маад 1094—1101
* ал-Амір біяхкамілах Абу Алі Мансур ібн Ахмад 1101—1130
* ал-Хафіз лідзінілах Абу-л-Маймун Абд ал-Маджыд ібн Мухамад 1130—1149
* аз-Зафір біямрылах Абу Мансур Ісмаіл ібн Абд ал-Маджыд 1149—1154
* ал-Фаіз Абу-л-Касім Іса ібн Ісмаіл 1154—1160
* ал-Адзід лідзінілах Абу Мухамад Абдалах ібн Юсуф 1160—1171

## Літаратура 
* Ислам. Словарь атеиста. Москва. Видавництво політичної літератури. 1988. стор. 225.


Катэгорыя:Дынастыі ісламскіх кіраўнікоў
Катэгорыя:Арабскія дынастыі
Катэгорыя:Гісторыя Егіпта
Катэгорыя:Ісмаілізм
Трыццаць тыранаў (Рым)

**Трыццаць тыранаў** — раздзел кнігі «Аўтары жыццяпісаў Аўгустаў», прысвечаны эпосе недаўгавечных узурпатараў у перыяд кіравання імператара Галіена. Прыпісана аднаму з шасці (магчыма, выдуманых) аўтараў па імі Трэбоній Паліён. Лік 30 носіць характар падгонкі пад аналогію з афінскімі трыццаццю тыранамі.

З 32 чалавек, пералічаных у гэтай главе, першым быў Кірыяд, а апошнім — Цэнзарын. Двое апошніх — Ціт і Цэнзарын — аднесены самім аўтарам да кіраванняў Максіміна Фракійца і Клаўдзія Гоцкага, так што на эпоху Галіена прыпадае роўна 30 імёнаў.

З іх толькі 9 сапраўды прэтэндавалі на імператарскую ўладу як самастойныя імператары ў кіраванне Галіена, апавяданні пра іх знаходзяцца ў пачатковых главах кнігі. 5 былі сучаснікамі не Галіена, а іншых імператараў (з іх 2 — юныя спадчыннікі-суправіцелі). 1 — юнак-суправіцель свайго бацькі імператара Постума, 12 ніколі не прэтэндавалі на імператарскую ўладу (з іх 2 жанчыны і 3 юнакоў), яшчэ 3, відаць, проста выдуманы. Пры гэтым прынамсі двое рэальных узурпатараў таго ж часу, вядомых толькі па манетах (Сілбанак і Даміцыян II), не згаданы.

## Літаратура 
* Hartwin Brandt: *Facts and Fictions — die Historia Augusta und das 3. Jahrhundert*. In: K.-P. Johne u. a. (Hgg.): *Deleto paene imperio Romano. Transformationsprozesse des Römischen Reiches und ihre Rezeption in der Neuzeit*. Stuttgart 2006, S. 11-23.
* Klaus-Peter Johne: *Die Biographie des Gegenkaisers Censorinus. Ein Beitrag zur sozialen Herkunft der Historia Augusta*. In: *Bonner Historia-Augusta-Colloquium 1972/1974*. Hrsg. v. A. Alföldi / J. Straub, Bonn 1976, S. 131—142.
* Giuseppe Zecchini: *I Tyranni Triginta*. In: *Atti dei Convegni Internazionali sulla «Historia Augusta» 1994*. Bari 1997, S. 265ff

Катэгорыя:імператары рымскія
*
Аўтамабільная дарога

]]

**Аўтамабільная дарога (дарога)**&nbsp;— частка тэрыторыі, у тым ліку ў населеным пункце, прызначаная для руху транспартных сродкаў і пешаходаў , з усімі размешчанымі на ёй збудаваннямі (мастамі, пуцеправодамі, эстакадамі, надземнымі і падземнымі пешаходнымі пераходамі) і сродкамі арганізацыі дарожнага руху, і абмежавана па шырыні вонкавым краем тратуараў або краем паласы адводу, якая забяспечвае ўнутрыдзяржаўныя і міжнародныя перавозкі пасажыраў і грузаў, злучае населеныя пункты і асобныя аб'екты і з'яўляецца складовай часткай адзінай транспартнай сістэмы дзяржавы. Гэты тэрмін уключае таксама спецыяльна пабудаваныя часовыя дарогі, акрамя самавольна накатаных дарог.

## Платныя аўтамабільныя дарогі 
У многіх краінах існуюць таксама платныя аўтадарогі пры ўмове іх істотнага ўдасканалення і забеспячэння альтэрнатыўнага праезду транспартных сродкаў бясплатнымі аўтамабільнымі дарогамі. Яны будуюцца ў месцах з вельмі інтэнсіўным рухам і даюць магчымасць вадзіцелям скараціць час і шлях да канчатковага пункту.

## Літаратура 
#  *Бируля А. К.* Проектирование автомобильных дорог. ч. 1&nbsp;— 2.&nbsp;— М., 1953—1954.
#  *Арсеньев А. А., Бочин В. А., Иванов Н. Н.* Строительство автомобильных дорог, ч. 1.&nbsp;— М., 1955.
#  *Иванов Н. Н.* Строительство автомобильных дорог, ч. 2.&nbsp;— М., 1957.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дарогі
Катэгорыя:Бяспека руху
Катэгорыя:Тыпы дарог
Глазгаўскі Каледонскі ўніверсітэт

**Глазгаўскі Каледонскі ўніверсітэт** — адзін з найбуйнейшых універсітэтаў у Шатландыі з амаль 17000 студэнтамі. Універсітэт заснаваны ў 1993 годзе. Размешчаны ў горадзе Глазга. Універсітэт складаецца з сямі навуковых школ у вобласці бізнесу, аховы здароўя і навукі і тэхнікі. Каледонская бізнес-школа мае добрую рэпутацыю ў сферы распрацоўкі інавацыйных праграм у такіх абласцях, як кіраванне рыскамі і электронны бізнес.

## Вядомыя выкладчыкі 
* Гордан Браўн — прэм'ер-міністр Вялікабрытаніі

## Вядомыя выпускнікі 
* Хасан Рухані — прэзідэнт Ірана

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Каледонскага ўніверсітэта 

Катэгорыя:Універсітэты Шатландыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1993 годзе
Катэгорыя:Глазга
Адміністрацыйны падзел Ірана

**Іран** — унітарная дзяржава. Адміністрацыйна падзяляецца на астаны ().

На чале кожнага астана стаіць генерал-губернатар ( — *астандар*). Да рэвалюцыі 1979 году астандары прызначаліся шахам. У цяперашні час іх прызначае Міністэрства ўнутраных спраў і сцвярджае прэзідэнт Ісламскай рэспублікі.

Да 1950 г. краіна была падзелена на 12 астанаў. У 1950—1960 гг. іх было 10. Да сярэдзіны 1970-х іх стала 23.

У 1979 г. астан Керманшах быў пераназваны ў Бахтаран. У 1986 г. Цэнтральны астан быў паасобны на астаны Тэгеран і Меркезі. У 1990 г. астан Бахтаран быў пераназваны ў Керманшах. У 1993 г. з астана Усходні Азербайджан быў вылучаны астан Ардэбіль. У 1995 г. з астана Тэгеран быў вылучаны астан Кум. У 1996 г. з Зенджана быў вылучаны астан Казвін. У 1997 г. з Мазендэрана быў вылучаны астан Галестан. У 2004 г. самы буйны астан Харасан быў падзелены на тры астаны — Паўночны Харасан, Харасан-Рэзаві і Паўднёвы Харасан. Невялікая частка была аддадзена астану Езд.

23 чэрвеня 2010 года са складу астана Тэгеран быў вылучаны новы астан Альборз з цэнтрам у Керэджы.

У наш час разглядаюцца праекты стварэння новых астанаў: Талыш (з Гіляна і Ардэбіля), Тэбес (з Езда), Сярэдні Азербайджан (з Заходняга і Усходняга Азербайджана), Эрдэстан (з Ісфахана), падзелы астанаў Сістан і Белуджыстан на астан Сістан і астан Белуджыстан, Фарса на Заходні і Усходні Фарс, а таксама стварэнне сталічнай акругі з Тэгерана і іншыя праекты.

Астаны з'яўляюцца адміністрацыйна-тэрытарыяльнымі адзінкамі верхняга ўзроўню, яны ў сваю чаргу падзяляюцца на 324 шахрэстана (); наступным узроўнем тэрытарыяльнага падзелу з'яўляецца бахшы (), такіх адзінак налічваецца больш за 740. Бахшы падзяляюцца на дэхестаны — сельскія акругі.

400px|center

## Фотагалерэя 

Выява:Persia 1814.jpg|Карта адміністрацыйнага падзелу Каджарскай Персіі, 1814 год.
Грыгарыянская рэформа

thumb|Грыгорый VII
**Грыгарыянскія рэформы** — прынятае ў гістарычнай літаратуры абазначэнне руху ў каталіцкай царквы за рэформы, які меў месца ў канцы XI — пачатку XII стагоддзя.

Рэформы гэтыя атрымалі сваю назву па імі Папы Рымскага Грыгорыя VII, які выпусціў у 1075 годзе сваю энцыкліку Дыктат Папы, які даў штуршок і кірунак для гэтага руху духоўнага абнаўлення ў каталіцтве. Асноўнымі праблемамі пры правядзенні «грыгарыянскіх рэформ», вакол якіх вялася барацьба, з'яўляліся такія пытанні, як сіманія, цэлібат і барацьба за інвестытуру, таму што прызначэнне біскупаў у той час знаходзілася ў руках у мірскіх улад. Пасля таго, як у пачатку XII стагоддзя барацьба за інвестытуру скончылася перамогай царквы і ўзмацненнем пазіцый папства, рэфармісцкі рух стаў паступова траціць сваю дынамічнасць.

Найважнейшымі духоўнымі цэнтрамі руху за рэформы ў Францыі было бургундскае абацтва Клюні, у Германіі — абацтва Хірзау.

Катэгорыя:Каталіцтва
Катэгорыя:Царкоўныя рэформы
Вялікае Гародна

**Вялі́кае Гаро́дна** — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Чарнец.

Плошча паверхні 0,24 км². Даўжыня 0,88 км, найбольшая шырыня 0,38 км, даўжыня берагавой лініі 2,12 км. Плошча вадазбору 1,25 км².
Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая ў напрамку з захаду на ўсход. Схілы катлавіны стромкія, вышынёй да 18 м, у паўднёвай частцы возера спадзістыя, вышынёй да 2 м. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі зліваюцца са схіламі катлавіны. У паўднёвай частцы возера берагі нізкія. Дно возера выслана сапрапелем.
Возера слабапраточнае. Упадаюць ручаі, выцякае пратока ў возера Малое Гародна.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна
Елізавета Аўстрыйская (1526—1545)

**Елізавета Габсбург** (, ; , Лінц — , Вільня) — каралева-кансорт Рэчы Паспалітай з роду Габсбургаў, жонка караля Жыгімонта II Аўгуста.

## Біяграфія 
Елізавета Аўстрыйская была дачкой імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Фердынанда I і яго жонкі, Ганны Багемскай. Неўзабаве пасля свайго нараджэння Елізавета была абяцана ў жонкі польскаму каралю, Жыгімонту II Аўгусту. Вяселле іх адбылося 5 мая 1543 года, калі нявесце было ўсяго 16 гадоў.

Прыехаўшы ў Польшчу, Елізавета апынулася ўцягнутай у барацьбу прыхільнікаў і праціўнікаў збліжэння з Габсбургамі пры польскім двары. Непрыязныя адносіны ў яе склаліся са сваёй свякрухай, Бонай Сфорца, а пазней і муж стаў пазбягаць яе блізкасці — меркавана таму, што Елізавета пакутавала наэпілепсію.

Чаканае ў Вене і Кракаве ў сувязі з гэтым шлюбам збліжэнне паміж дзяржавамі Габсбургаў і Ягелонаў не адбылося. Адносіны да аўстрыйскай прынцэсы пры польскім двары былі выключна непрыязнымі. Увосень 1544 года Елізавета разам з каралём выязджае ў Літву. Неўзабаве пасля свайго 19-годдзя яна сканала. Дзяцей у гэтым шлюбе не было; пазней Жыгімонт II Аўгуст яшчэ двойчы жаніўся, аднак памёр, так і не пакінуўшы пасля сябе законнага спадчынніка. У 1553—1572 гады жонкай Жыгімонта II Аўгуста была сястра Елізаветы, Кацярына Габсбург.

## Літаратура 
* Constantin von Wurzbach: Habsburg, Elisabeth von Oesterreich (1526—1545). Nr. 70. In: Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich. Bd 6. Verlag L. C. Zamarski, Wien 1856—1891

Катэгорыя:Княгіні і каралевы польскія
Катэгорыя:Каралевы-жонкі
Катэгорыя:Жанчыны Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Памерлі ад эпілепсіі
Катэгорыя:Габсбургі
Катэгорыя:Ягелоны
Леліян

**Леліян** (Ульпій Карнелій Леліян, ) — рымскі імператар-узурпатар. У большасці крыніц імя Леліяна прыводзіцца няслушна, а яго поўнае імя сустракаецца толькі на легендзе адной з першых адчаканеных ім манет. Леліян паўстаў у кіраванне Постума — першага імператара Гальскай імперыі.

Пра біяграфію Леліяна амаль нічога невядома. Ёсць версія, што ён быў або легатам XXII Першанароджанага легіёна, або намеснікам Верхняй Германіі. На апошняе ўказвае тое, што сталіцай паўстання была Магантыяка — сталіца Верхняй Германіі. У крыніцах не ўказваецца дакладная дата пачатку і канца ўзурпацыі, але, хутчэй за ўсё, Леліян паўстаў супраць Постума ў лютым ці сакавіку 269 года. Зыходзячы з колькасці манет з яго імем, паўстанне павінна было доўжыцца максімум два ці тры месяцы, пасля чаго армія Леліяна была разбіта, а сам ён, верагодна, быў забіты пры аблозе Магантыяка войскамі Постума.

## Літаратура 
* Артыкул «Леліян» у інтэрнэт-энцыклапедыі рымскіх імператараў М. Польфера (пераклад)
* Laelianus — An Online Encyclopedia of Roman Emperors (Michel Polfer) 

Катэгорыя:Рымскія ўзурпатары
Катэгорыя:Трыццаць тыранаў
Катэгорыя:Гальскія імператары
Сергій IV

**Сергій IV** (; свецкае імя **П’етра Марціна Бакадзіпорка**, ; ?,  — 12 мая 1012) — Папа Рымскі з 31 ліпеня 1009 па 12 мая 1012. Нарадзіўся ў Рыме. Стаў біскупам, а затым Папам пры падтрымцы клана Крэсчэнці. Выступаў супраць захопу Святой зямлі мусульманамі. Магчыма, быў забіты праціўнікамі Крэсчэнці.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Папы Рымскія
Катэгорыя:Памерлі ў 1012 годзе
Марый (імператар)

**Марк Аўрэлій Марый** () — другі імператар Гальскай імперыі, які стаў на чале дзяржавы пасля забойства Марка Постума яго ўласнымі салдатамі.

Месца і год нараджэння Марыя невядомы, але меркавана ён паходзіў з простай сям'і. Асноўныя крыніцы сыходзяцца ў тым, што ён быў кавалём і ў арміі займаў невысокую пасаду. Чаму ён быў абвешчаны імператарам не зусім ясна, мабыць ён быў проста часовым стаўленікам і салдаты падтрымалі яго кандыдатуру пасля таго, як ён дазволіў разрабаваць Магантыяк. Верагодна таксама, што ім магло спадабаецца імя Марк Аўрэлій Марый, з прычыны таго, што яно нагадвала адразу пра двух вялікіх рымлян мінулага — Марка Аўрэлія і Гая Марыя.

Паводле паданняў, ён кіраваў усяго два ці тры дні, аднак у рэальнасці кіраванне Марка Аўрэлія Марыя доўжылася амаль тры месяцы. За гэты час ён паспеў прымірыць легіёны Леліяна і войскі Постума, а таксама актыўна выкарыстоўваў два манетных двара для чаканкі манеты са сваім профілем. Аднак неўзабаве ён быў забіты, верагодна, з асабістых матываў. Вядома, што ўжо ў жніўні 269 года імператарам быў абвешчаны Віктарын.

Адразу па смерці Постума, ад Гальскай імперыі аддзялілася Іспанія і ні Марый, ні наступныя імператары не мелі сіл і магчымасцей вярнуць яе назад. Марк Аўрэлій Марый — адзін з так званых Трыццаці тыранаў, якія згадваюцца ў Гісторыі Аўгустаў.

Катэгорыя:Імператары рымскія
Катэгорыя:Трыццаць тыранаў
Катэгорыя:Забітыя манархі
Катэгорыя:Салдацкія імператары
Катэгорыя:Рымскія ўзурпатары
Катэгорыя:Асобы, чыя дата нараджэння не вызначана
Катэгорыя:Гальскія імператары
Група Кармэ

**Група Кармэ** — група рэтраградных нерэгулярных спадарожнікаў Юпітэра, якія маюць аднолькавыя арбіты і, магчыма, агульнае паходжанне. Назва групы паходзіць па назве найбуйнейшага аб'екта ў групе.

Іх вялікія паўвосі (адлегласці ад Юпітэра) маюць дыяпазон паміж 22,9 і 24,1 Гм, іх нахіленні арбіты — паміж 164,9° і 165,5°, эксцэнтрысітэт іх арбіты — паміж 0,23 і 0,27 (з адным выключэннем).

Асноўныя члены групы ўключаюць (ад самых вялікіх да найменшых):

* Кармэ (самы вялікі ў групе)
* Тайгетэ
* Эўкеладэ
* S/2003 J 5 Бацькоўскае цела, імаверна, мела памер Кармэ, 46 км у дыяметры; 99% масы групы застаецца размешчанай у Кармэ.

Іншыя пацверджанні аднаго паходжання цела вынікаюць з колеру спадарожнікаў: усе (за выключэннем істотна больш чырвонага Каліке) спадарожнікі маюць светла-чырвоны колер, з паказчыкам колеру BB-V=0,76 и V-R=0,47 і інфрачырвоным электрамагнітным спектрам, які супадае са спектрам астэроідаў класа D.. Гэтыя дадзеныя адпавядаюць з прабацькам ад сямейства Хільды або траянскіх астэроідаў Юпітэра.

*
Катэгорыя:Нерэгулярныя спадарожнікі
Дысперсія

**Дысперсія** (ад  — рассейванне) у залежнасці ад кантэксту можа азначаць:
* Дысперсія хваль — у фізіцы залежнасць фазавай хуткасці хвалі ад яе частаты, адрозніваюць:
** Дысперсія святла
** Дысперсія гуку
* Закон дысперсіі — у фізіцы закон, які выражае залежнасць фазавай хуткасці хвалі ад яе частаты.
* Дысперсія выпадковай велічыні — адна з усярэдненых характарыстак выпадковай велічыні.
* Дысперсія, хімія — утварэнне з дзвюх ці большай колькасці фаз (целаў), якія зусім ці практычна не змешваюцца і не рэагуюць адзін з адным хімічна.
* Дысперсія, біялогія — тэрмін, які пазначае разнастайнасць прыкмет у папуляцыі.
* Дысперсія, матэрыялазнаўства
* Дысперсія другой вязкасці
Тыгрынья

thumb|200px|Афразійскія мовы

**Тыгрынья** (ትግርኛ) — семіцкая мова, якая ўзнікла са старажытнаэфіопскай мовы гэз.

Паміж 1952 і 1958 гадамі нароўні з арабскай была афіцыйнай мовай у Эрытрэі. Сёння з’яўляецца асноўнай рабочай мовай у Эрытрэі і афіцыйнай мовай у эфіопскай правінцыі Тыграй. Усяго колькасць носьбітаў мовы тыгрынья ацэньваецца ў дзевяць мільёнаў чалавек, з якіх сем мільёнаў жывуць у Тыграі і два мільёны ў Эрытрэі.

## Пісьменнасць 
Канчатковае набыццё пісьма адбылося толькі ў канцы 1930-х на аснове старажытнага пісьма гэз (эфіопскае пісьмо). Першыя рукапісы на тыгрыньі вядомыя, аднак, толькі з пачатку XIX стагоддзя. Першая літаратура на гэтай мове ўзнікла з перакладаў Бібліі на тыгрынью, зробленых у 1860-х гадах.

## Этнічная група тыгрынья 
Тыгрынья з’яўляецца таксама назвай этнічнай групы ў Эрытрэі, якая размаўляе на тыгрыньі і адносіцца да адной з дзевяці афіцыйна прызнаных этнічных груп у краіне. Носьбіты мовы, якія жывуць у Эфіопіі, завуцца тыграй. Сама назва мовы паходзіць ад правінцыі Тыграй. Раней яе называлі словам хабеша, з якім этымалагічна звязана старая назва Эфіопіі — Абісінія.

Тыгрынью не трэба блытаць з семіцкай мовай тыгрэ, якая таксама распаўсюджана ў Эрытрэі, а таксама ў Судане.

## Спасылкі 
* Cimino A. Vocabolario italiano-tigrai. (1903)
* Coulbeaux P. S, Schreiber, J. Dictionnaire de la langue tigraï (1915)
* Schreiber J. Manuel de langue Tigrai. (1893)
* Tigrigna Online 
* Tigrigna (UCLA Phonetcic Lab Archive)
* Welcome to Tigrigna Language Lessons.

Катэгорыя:Семіцкія мовы
Катэгорыя:Мовы Эфіопіі
Катэгорыя:Мовы Эрытрэі
Прэм’ер-міністр Балгарыі

**Прэм’ер-міністр Балгарыі** () — кіраўнік урада Балгарыі.

Прэм’ер-міністр абіраецца і вызваляецца ад пасады Народным сходам. Сход таксама ўносіць змены ў склад урада па прапанове прэм’ер-міністра.

Прэм’ер-міністр накіроўвае і каардынуе агульную палітыку ўрада і нясе за гэта адказнасць. Ён прызначае і вызваляе ад пасады намеснікаў міністраў.

## Прэм’ер-міністры Багарыі 
### Княства Балгарыя (1878—1908) 
### Трэцяе Балгарскае царства (1908—1946) 
## Народная Рэспубліка Балгарыя (1946—1990) 
## Балгарыя (1990 — цяп. час) 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Балгарыі
Катэгорыя:Спісы:Балгарыя
Кадусіі

**Каду́сіі** ()  — старажытны народ на паўднёва-заходнім узбярэжжы Каспія.

Кадусіі ўзгадваліся антычнымі аўтарамі з V ст. да н. э., у тым ліку Ксенафонтам, Страбонам, Плініем Старэйшым і інш. Яны насялялі паўднёва-заходняе ўзбярэжжа Каспійскага мора на поўдзень ад ракі Аракс і Каўказскай Албаніі, на поўдні межавалі з Мідыяй і Гірканіяй. Страбон называў вобласць кадусіяў шырокай, але непладавітай, у адрозненне ад Гірканіі. Гэты народ лічыўся ваяўнічым. Быў добраахвотна падначалены персідскім валадаром Кірам. Але каля 405 г. да н. э. у вобласці кадусіяў адбылося паўстанне.

Большасць даследчыкаў адносяць кадусіяў да іранамоўных народаў. Іх прынята лічыць прамымі продкамі сучасных талышоў.

## Спасылкі 
* CADUSII, an Iranian tribe settled between the Caspian and the Black sea

Катэгорыя:Старажытныя народы
Катэгорыя:Іранскія народы
Пётр Паўлавіч Ванкевіч

**Пётр Паўлавіч Ванкевіч** (, в. Баравіно, Бярэзінскі раён — ) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Мінскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
З 1925 года ў Чырвонай Арміі. Удзельнік вызвалення Заходняй Беларусі ў 1939. Удзельнік абароны Магілёва ў ліпені 1941. З сакавіка 1942 года ў партызанах: камісар атрада, у ліпені 1943 г. — чэрвені 1944 — 2-й Мінскай партызанскай брыгады, адначасова член Рудзенскага падпольнага РК КП(б)Б. У 1944-58 на партыйнай і савецкай рабоце ў Мінскай вобласці.

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Жукі (Капыльскі раён)

**Жукі́** (, ) — вёска ў Капыльскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Грозаўскага сельсавета.

## Гісторыя 
У 18 ст. вёска ў Навагрудскім павеце і ваяводстве ВКЛ. Пасля Другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у Слуцкім павеце Мінскай губерні, 118 жыхароў, карчма, млын, уласнасць М. Бярновіча. Да 27 снежня 1962 года вёска ўваходзіла ў склад Мусіцкага сельсавета Слуцкага раёна.

## Геаграфія 
### Геаграфічнае становішча 
Жукі знаходзяцца за 7 км на захад ад Грэска (Грэскі сельсавет), за 22 км на ўсход ад Капыля, за 100 км ад Мінска.

## Водная сістэма 
На захадзе ад Жукоў ёсць меліяратыўныя каналы, непадалёку цячэ р. Лакнея.

## Насельніцтва 
* 1909 год — 42 гаспадаркі, 242 жыхара.
* 1997 год — 47 гаспадаркі, 89 жыхароў.
* 2010 год — 32 гаспадаркі, 51 жыхар.

## Транспартная сістэма 
21 км ад чыгуначнай станцыі Морач на лініі Асіповічы-Баранавічы. Даезд па шашы Узда-Старыца-Труханавічы і далей па аўтадарозе Труханавічы-Жукі.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.8, кн.2. Мінская вобласць / / Рэдкалегія: Т. У. Бялова (дырэктар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2011. — 464 с.: іл. ISBN 978-985-11-0554-6

## Спасылкі 
* Расповяд пра вёску з фота
* Разнастайная інфармацыя пра Капыль і Капыльскі раён

Катэгорыя:Населеныя пункты Капыльскага раёна
Катэгорыя:Грозаўскі сельсавет
Дынар

**Дына́р** — грашовая адзінка розных краін, першым чынам арабамоўных або тых, што былі часткай Асманскай імперыі (напрыклад, дзяржавы, якія ўваходзілі ў склад Югаславіі). Слова «дынар» () пайшло ад дэнарыя, назвы манеты Рымскай імперыі. Грошы згаданыя ў Каране таксама маюць назву дынараў. Залаты дынар — міжнацыянальная валюта для арабскіх краін.

## Краіны, якія выкарыстоўваюць дынар як сваю валюту 
* Алжыр: Алжырскі дынар
* Бахрэйн: Бахрэйнскі дынар
* Іран: Іранскі рыал складаецца з 100 дынароў
* Ірак: Іракскі дынар (гл. таксама курдыстанскі дынар)
* Іарданія: Іарданскі дынар
* Кувейт: Кувейцкі дынар
* Лівія: Лівійскі дынар
* Сербія: Сербскі дынар
* Паўночная Македонія: Македонскі дэнар
* Туніс: Туніскі дынар

## Краіны, якія выкарыстоўвалі раней дынар як сваю валюту 
* Боснія і Герцагавіна: Дынар Босніі і Герцагавіны
* Харватыя: Харвацкі дынар
* Рэспубліка Сербская: Сербскі дынар, Дынар Рэспублікі Сербскай з 1992 па 1994
* Рэспубліка Сербская Краіна: Дынар Сербскай Краіны
* Федэрацыя Паўднёвай Аравіі: Паўднёвааравійскі дынар
* Паўднёвы Емен: Дынар паўднёвага Емена
* Югаславія: Югаслаўскі дынар
* Судан: Суданскі дынар


Катэгорыя:Азіяцкія валюты
Катэгорыя:Афрыканскія валюты
Навята

**Навя́та** — возера ў Беларусі, у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Друйка, у межах горада Браслаў. Належыць да групы Браслаўскіх азёр і знаходзіцца на тэрыторыі Нацыянальнага парка «Браслаўскія азёры».

## Назва 
Назва Навята балцкага паходжання. У Літоўскай Метрыцы пад 1500 годам фіксуецца «за Наветомъ озеромъ» (
Катлавіна возера падпруднага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны на поўначы і захадзе вышынёй 10—13 м, на на поўдні і ўсходзе да 20 м. На паўночным усходзе пойма шырынёй да 700 м. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі пясчаныя і сугліністыя, вышынёй да 0,3—0,5 м. Зона мелкаводдзя шырынёй 100—150 м. На возеры 3 астравы агульнай плошчай 3 га. Дно да глыбіні 1,5 м выслана пяском і апясчаненым ілам, глыбей сапрапелем. Слаба зарастае да глыбіні 0,5—1 м. Шырыня палосы надводнай расліннасці 5—40 м. Упадаюць 2 меліярацыйныя канавы, выцякае ручай у возера Дрывяты.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Друйкі
Катэгорыя:Браслаўская група азёр
Белуджыстан (правінцыя)

**Белуджыста́н** (урду, белудж.: بلوچِستان, ) — найбуйнейшая правінцыя Пакістана. Займае большую частку гістарычнай вобласці Белуджыстан. Агульная плошча — 347 190 км². Насельніцтва (2011 г.) — 7 914 тыс. чал. Адміністрацыйны цэнтр — Квета.

Правінцыя Белуджыстан была ўтворана 1 ліпеня 1970 г. Значная частка яе тэрыторыі знаходзіцца на Іранскім нагор'і. На поўначы ў раёне Кветы пераважае горная мясцовасць (да 3487 м). Клімат пераходны ад умеранага (у гарах) да засушлівага субтрапічнага і трапічнага.

Этнічны склад насельніцтва неаднастайны. На поўначы правінцыі ў сельскай мясцовасці пераважаюць пуштуны, белуджы і брагуі. На поўдні — белуджы. Прадстаўнікі этнічных меншасцяў (персы, сіндхі, хазарэйцы, пенджабцы, курды, узбекі, туркмены) жывуць у асноўным у гарадах або ў памежных раёнах. У 2005 г. у правінцыі знаходзілася 769 268 бежанцаў з Афганістана.

Белуджыстан багаты на карысныя выкапні — прыродны газ, вугаль, галіт, медзь, золата, парфір. Іх здабыча з'яўляецца асновай мясцовай эканомікі. Іншыя галіны гаспадаркі — сельская гаспадарка, рыбалоўства, транспарт і гандаль. Праз Белуджыстан праходзяць важныя транспартныя магістралі ў напрамку Ірана, Сінда і Афганістана. Далейшае развіццё транспартнай галіны звязана з будаўніцтвам глыбакаводнага порта ў Гвадары.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Белуджыстан
Заазер’е (возера)

**Заазе́р’е** — возера ў Беларусі, у Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Заходняя Дзвіна, за 10 км у напрамку на поўдзень ад Полацка, каля аграгарадка Завозер’е і вёскі Семянец.

Плошча паверхні 0,45 км². Даўжыня 1,75 км, найбольшая шырыня 0,35 км. Даўжыня берагавой лініі 4,05 км. Плошча вадазбору 8 км².
Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Схілы катлавіны вышынёй 3—5 м, пераважна пад хмызняком.

Упадае пратока з возера Семянец. У паўночна-ўсходняй частцы выцякае ручай у раку Сомніца.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-22. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1986 год.

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Заходняй Дзвіны
Гвадар

**Гвада́р** (, , белудж.: گوادر) — горад і глыбакаводны порт на паўднёвым захадзе пакістанскай правінцыі Белуджыстан. Насельніцтва (2012 г.) — 65 364 чал.

## Гісторыя 
Гвадар быў заснаваны прыкладна ў VI ст. да н. э. старажытнымі персамі на ўсходзе іх імперыі. Бактрыйцы называлі яго **Гадар**, а старажытныя грэкі — **Гедрозія**. На працягу розных перыядаў ён уваходзіў у склад дзяржавы Селеўкідаў, Ірана, Асманскай Порты, Амана.

У 1958 г. Гвадар быў выкуплены Пакістанам у Амана за 3 млн долараў. У 2002 г. тут пачалося будаўніцтва глыбакаводнага порта, які мяркуецца ператварыць у галоўны марскі порт Пакістана. У 2007 г. пачалося будаўніцтва міжнароднага аэрапорта. У 2013 г. кіраўніцтва партовай гаспадаркай было перададзена кітайскім інвестарам.

## Інфраструктура 
Гвадар з’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам акругі, якая падзяляецца на 3 падакругі. Да будаўніцтва глыбакаводнага порта галоўнай галіной эканомікі было рыбалоўства. Плануецца стварэнне свабоднай гандлёвай зоны і індустрыяльнага парка.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Пакістана
Дыялог

**Дыялог** ( — гутарка, размова паміж двума людзьмі) — літаратурная або тэатральная форма вуснага ці пісьмовага абмену выказваннямі (рэплікамі) паміж двума і больш людзьмі. У філасофскім і навуковых сэнсах — спецыфічная форма і арганізацыя зносін, камунікацыі. Традыцыйна супрацьпастаўляецца маналогу. Акрамя ажыццяўлення камунікацыі дыялог можа быць выкарыстаны ў мастацкіх мэтах (у літаратуры, кіно), для перадачы філасофскіх ідэй (напрыклад, дыялогі Платона — «Федан», «Пір»), для навучання замежнай мове (як практыкаванне).

Катэгорыя:Літаратурныя жанры
Катэгорыя:Моўная камунікацыя
Катэгорыя:Жанры філасофскай літаратуры
Катэгорыя:Сінтаксіс
Каламбур

**Каламбу́р** — невялікі (часцей у два ці чатыры радкі) гумарыстычны верш, пабудаваны на каламбурных, аманімічных ці амаграфічных рыфмах (або на тых і другіх адначасова). Вось прыклад каламбуру Н. Гілевіча: 

:Неяк раз са дна ракі 
:Падняліся ў неба ракі. 
:Вецер здзёр андаракі— 
:І памерзлі небаракі. 

У апошні час пачаў развівацца жанр так званага літаратурнага каламбуру:
:З недапісаным раманам 
:Лез у класікі Раман. 
:Кажуць, і сыны Рамана 
:Пішуць той жа ўсё раман. (Хведар Жычка) 

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Літаратурныя формы
Катэгорыя:Тропы
Катэгорыя:Графіка верша
Катэгорыя:Моўныя гульні
Калыханка

[thumb|200px|[Адольф Вільям Бугро|А. Бугро. Калыханка]]
**Калыха́нка** — адзін з жанраў дзіцячай літаратуры; простая паводле зместу і выяўленчых сродкаў пяшчотная песенька, пад якую маці закалыхваюць сваіх дзяцей. Дзякуючы калыханцы дзіця хутчэй i лягчэй авалодвае роднай мовай, атрымлівае першыя ўяўленні пра навакольны свет, развівае пачуццё моўнага i музычнага рытму, знаёміцца з асновамі паэтычнай творчасці (рытм, рыфма, гукапіс).

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Калыханка Дзеда-Барадзеда. Музыка Леаніда Захлеўнага, словы Артура Вольскага


Катэгорыя:Музычныя жанры
Канцона

**Канцо́на** ( — песня) — сярэдневяковы інтымна-лірычны страфічны (звычайна на 3—7 строфаў) верш са складаным чаргаваннем доўгіх i кароткіх радкоў. У Дантэ, Петраркі, Бакача i інш. канцона сустракаецца выключна ў інтымнай лірыцы. У выніку сам тэрмін падчас ужываецца для назвы прысвечаных жанчыне вершаў, незалежна ад самой іх формы. Такія канцоны ў беларускай паэзіі ёсць ва У. Клішэвіча, М. Кавыля, Э. Акуліна. 

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рэнесансная літаратура
Катэгорыя:Музычныя формы
Катэгорыя:Літаратура Італіі
Катэгорыя:Паэтычныя жанры
Катэгорыя:Трубадуры
Макаранічны верш

**Макарані́чны верш** ( — макароны) — від жартоўнага ці сатырычнага верша, камізм якога ствараецца перанасычанасцю тэксту варварызмамі, падпарадкаванымі марфалагічным законам роднай мовы паэта. Такі верш разлічаны на чытача, які ведае значэнне ўведзеных у верш замежных словаў і выразаў і можа ў поўнай меры спасцігнуць камічны эфект ад іх перайначвання, ад суседства з іншамоўнай лексікай. Макаранічныя вершы ўзніклі ў глыбокай старажытнасці, калі асобныя рымскія паэты перамяшалі сваю мову з грэчаскімі словамі. Аснова для з'яўлення макаранічных вершаў у беларускай паэзіі была яшчэ ў часы Сярэднявечча, калі на Беларусі шырока ўжываліся лацінская, стараславянская і польская мовы. Аднак найбольш раннія з такіх твораў — вершы «Плач пакінутага каханай» і «За пекнай паненкай аж душа сумуе» — датуюцца толькі канцом XVIII — пачаткам XIX ст. У іх высмейвалася «пальшчызна» засцянковай шляхты.

## Гл. таксама 
* Пераключэнне кодаў
* Змяшаная мова

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Змяшаныя мовы
Катэгорыя:Літаратурныя жанры
Катэгорыя:Моўныя гульні
Катэгорыя:Паэтычныя жанры
Катэгорыя:Літаратурныя прыёмы
Катэгорыя:Стылістыка
Катэгорыя:Моўныя кантакты
Загадка

**Зага́дка** — фальклорная мініяцюра, якая ў форме пытання падае іншасказальнае вобразнае апісанне пэўных прадметаў ці з’яў. Іншасказальнасць у загадцы звычайна ствараецца з дапамогай розных тропаў: метафар, увасабленняў, метанімій, алегорый, параўнанняў і інш. (Поўна бочачка віна, нідзе дзірачкі няма. — Яйка; Кругленькае, чорненькае, да неба дакінеш. — Вока). Загадкі развіваюць назіральнасць,
лагічнае мысленне, вобразнае ўяўленне, кемлівасць чалавека, вучаць яго разумець паэтычнае іншасказанне. Як слушна падкрэслівае аўтар кнігі «Паэтыка беларускіх загадак» Н. Гілевіч, загадка «ёсць паэтычны вобраз, можна сказаць — паэзія ў „чыстым“ выглядзе, адзін з яе важнейшых першаэлементаў, без чаго яна перастае быць сама сабою, перастае быць мастацтвам». У народных загадках увасоблены шырокі і арыгінальны погляд народа на прыроду, грамадства, навакольны свет. Што да формы, то карыстаюцца яны як празаічнай, так і вершаванай мовай, вершам белым і рыфмаваным. На ўзор народных некаторыя паэты (В. Жуковіч, М. Чарняўскі і
інш.) пішуць літаратурныя загадкі

## Літаратура 
* 
* 
* 


Катэгорыя:Парэміялогія
Квета

**Кве́та** (, , белудж.: کویته, пушту:کوېټه) — найбуйнейшы горад і адміністрацыйны цэнтр пакістанскай правінцыі Белуджыстан. Насельніцтва (2010 г.) - 896 090 чал.

## Гісторыя
Квета ўзгадваецца як горная крэпасць, пабудаваная брагуйскай дынастыяй, што кіравала ў XVIII - XIX стст. Усходнім Белуджыстанам, з 1730 г., хаця мясцовасць з такой назвай была вядома значна раней. Сама назва горада азначае "ўмацаванне".

У 1876 г. Квета перайшла пад кантроль брытанцаў, якія ўтрымлівалі тут буйны гарнізон. У раён Кветы перасяляліся выхадцы з іншых раёнаў Белуджыстана і суседняга Афганістана. 31 мая 1935 г. страшэнны землятрус зруйнаваў большую частку горада. Загінула каля 40 тысяч жыхароў. Яшчэ адзін разбуральны землятрус адбыўся 29 кастрычніка 2008 г.

У 1947 г. Квета ўвайшла ў склад Пакістана. У 1971 г. набыла статус адміністрацыйнага цэнтра правінцыі Белуджыстан.

## Геаграфія і клімат
Горад Квета месціцца ў горнай мясцовасці на поўначы Белуджыстана. Вышыня цэнтру ў раёне чыгуначнай станцыі дасягае 1680 м над узроўнем мора. Захоўваецца сталая сейсмічная небяспека. Найбольш разбуральныя землятрусы адбыліся 31 мая 1935 г. і 29 кастрычніка 2008 г.

Квету часам называюць садам Белуджыстана з-за спрыяльных прыродных умоў у параўнанні з астатняй засушлівай тэрыторыяй гэтай правінцыі. У 20 км на паўднёвы захад ад горада знаходзіцца нацыянальны парк Хазарганджы-Чылтан (132 км²).

Клімат умераны, характэрны для горнай мясцовасці з перападамі вышынь. У ліпені сярэдняя тэмпература вагаецца ад 19,9&nbsp;°C да 35,9&nbsp;°C, у студзені — ад −3,4&nbsp;°C да 10,8&nbsp;°C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 260,9 мм.

## Інфраструктура
Акруга Кветы мае агульную плошчу 2653 км², але большая яе частка занята сельскагаспадарчымі або папросту незанятымі землямі. Праз горад праходзіць аўтамагістраль, якая злучае краіны Паўднёвай Азіі з Афганістанам. Ёсць чыгуначная станцыя і аэрапорт. У 1905 г. было заснавана мясцовае ваеннае вучылішча, якое дае ў тым ліку вышэйшую адукацыю. З 1974 г. працуе ўніверсітэт Белуджыстана. Налічваецца некалькі спартыўных клубаў (футбол, крыкет, хакей і інш.). Нацыянальны стадыён Аюб, пабудаваны для правядзення футбольных і крыкетных спаборніцтваў, умяшчае да 75 тысяч чал.

## Эканоміка
Традыцыйна важнымі галінамі гарадской эканомікі з'яўляюцца гандаль і транспарт. У Квеце размешчаны прадпрыемствы па першаснай перапрацоўцы хрому, кансерваванню садавіны і гародніны, вытворчасці дываноў і г. д.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт правінцыі Белуджыстан 
* Даведнік для вандроўніка

Катэгорыя:Гарады Пакістана
Катэгорыя:Белуджыстан
Аўсяніца

**Аўся́ніца**, **Мурожніца** (*Festuca*) — род кветкавых раслін сямейства метлюжковых.

## Апісанне 
Шматгадовыя травяністыя расліны, утвараюць шчыльныя дзярніны або маюць паўзучыя падземныя парасткі. Сцяблы прамастойныя, вышынёй 10—150 см, з замкнёнымі ці расшчэпленымі похвамі, ланцэтападобнымі вушкамі або без іх, з пераважна кароткімі язычкамі. Лісце лінейнае, пляскатае, складзенае ўдоўж ці згорнутае ў вузкія трубачкі, звычайна шурпатае або валасістае, рэдка голае і гладкае. Суквецці — слабараскідзістыя, сціснутыя і гронкападобныя шматкаласковыя мяцёлкі. Каласкі 2—15-кветныя. Ніжняя кветкавая лускавінка звычайна з кароткім асцюком. Плод — зярняўка.

## Пашырэнне 
Налічваецца каля 500 відаў. Пашыраны пераважна ва ўмераных і халодных паясах Зямлі, у субтропіках і горных сістэмах тропікаў. На Беларусі 11 дзікарослых і 8 інтрадукаваных відаў; дзікарослыя — , , , ,  — на тэрыторыі краіны сустракаюцца два падвіды:  і , , , , , , .

## Выкарыстанне 
Амаль усе віды — кармавыя расліны, выкарыстоўваюцца для пашы, газонаў і інш. Выведзены шматлікія сарты розных відаў аўсяніцы. Некаторыя віды замацавальнікі рухомых пяскоў і пясчаных схілаў, дэкаратыўныя расліны.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*
Баршчэўнік

**Баршчэ́ўнік**  (*Heracleum*) — род кветкавых раслін сямейства парасонавых.

## Апісанне 
Двух- або шматгадовыя травяністыя расліны з тоўстым прамастойным галінастым сцяблом вышынёй да 5—6 м. Лісце чаргаванае, трайчастае, перыстае або двойчыперыстае. Кветкі дробныя, белыя, зеленавата-жоўтыя, ружовыя, у складаных парасоніках. Плод — яйцападобны або адваротнаяйцападобны плоскі віслаплоднік.

## Пашырэнне 
Адрозніваецца каля 70 відаў. Пашыраны ва ўмеранай і субтрапічнай зонах Еўропы, Азіі і Паўночнай Амерыкі. На тэрыторыі Беларусі 2 дзікарослыя — , нар. назвы баршаўка, бядрыца, баршч і ; каля 10 інтрадукаваных відаў, з якіх найбольш вядомы .

## Выкарыстанне 
Кармавыя, лекавыя, дэкаратыўныя, харчовыя, меданосныя і эфіраалейныя расліны. Сок большасці відаў, асабліва баршчэўніка Сасноўскага выклікае дэрматыты.

## Літаратура 
* Баршчэўнік // 
* Бесараб С.В. Заметки фитохимика 2021. БОРЩЕВИК // Хабр — habr.com, 17 сакавіка 2021


Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Фронт за перамогу

**Фронт за перамогу** (, FpV) — левая перанісцкая палітычная партыя ў Аргенціне, выбарчы альянс ў Аргенціне, хоць фармальна з'яўляецца часткай Хустысіялісцкай партыі.

## Гісторыя 
Заснавана прэзідэнтам Нестарам Кіршнерам (2003-2007) калі ён знаходзіўся на пасадзе прэзідэнта і Крысцінай Кіршнер (прэзідэнт з 2007 года), абодва палітыкі левых поглядаў і выйшлі з Хустысіялісцкай партыі. Пасля смерці Нестара Кіршнера ў 2010 годзе, партыю ўзначаліла яго жонка Крысціна Кіршнер.

З-за ўнутранага рознагалосся з нагоды лідарства ў партыі, Хустысіялісцкая партыя не прымала ўдзелу ў выбарах 2003 года, і тады Нестар Кіршнер заснаваў сваю партыю Фронт за перамогу каб прыняць удзел у выбарах на пасаду прэзідэнта краіны. У выбарах 2005 партыя Фронт за перамогу (FPV) атрымала 127 месцаў у парламенце (пры агульнай колькасці месцаў 257) і 24 месцы ў Сенаце (пры агульнай колькасці месцаў 72), атрымаўшы такім чынам большасць у абедзвюх палатах Кангрэса Аргенціны. 

Падчас выбараў 2007 году, партыя Фронт за перамогу (FPV) стварыла палітычны альянс. Кандыдат ад партыі Крысціна Кіршнер перамагла на выбарах прэзідэнта ў першым раўндзе, атрымаўшы 45,29% галасоў выбаршчыкаў, супраць 22% у яе бліжэйшай апаненткі (Элісы Каррыо ад партыі Грамадзянская кааліцыя), Крысціна перамагла на апошніх выбарах з вялікім адрывам ад іншых кандыдатаў. У ходзе парламенцкіх выбараў 2009 года партыя Фронт за перамогу (FPV) страціла большасць у абедзвюх палатах, атрымаўшы толькі 30,80% галасоў выбаршчыкаў, такім чынам, яна становіцца партыяй меншасці ў Кангрэсе, апярэдзіўшы толькі партыю Грамадзянская кааліцыя.

## Платформа 
FPV мае выбарчаю платформу, якая падзелена на пяць кіраўнікоў:
*Дзяржава: арбітр сацыяльных адносін
*Палітыка: сістэма прыняцця рашэнняў і інструмент сацыяльных пераменаў
*Эканоміка: інструмент для вызначэння нацыянальнага праекта
*Грамадства: канчатковая мэта дзяржавы, палітыка і эканоміка
*Свет: наша месца

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Палітычныя партыі Аргенціны
Катэгорыя:Палітыка Аргенціны
Барвенак

**Барве́нак** (*Vinca*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Невялікія вечназялёныя ці лістападныя травяністыя расліны і паўкусты з ляжачымі або прыўзнятымі сцёбламі даўжынёй да 1 м, якія лёгка ўкараняюцца. Лісце супраціўнае, эліпсоіднае або яйцападобнае, з суцэльным краем, часта скурыстае, на кароткіх чаранках. Кветкі сінія, фіялетавыя, ружовыя або белыя, адзіночныя ў пазухах лісця. Плод — двухцыліндрычная шматнасенная лістоўка.

## Арэал і экалогія 
Адрозніваецца 7 (5) відаў. Пашыраны пераважна ў Міжземнамор’і. На тэрыторыі Беларусі здзічэлы  расце на старых могілках, у садах і парках; інтрадукаваныя  і .

Усе віды — рэлікты трацічных лясоў. Ценевынослівыя і засухаўстойлівыя расліны.

Некаторыя віды — дэкаратыўныя і лекавыя расліны.

## Класіфікацыя 
### Таксанамія 
Род **Барвенак** уваходзіць у трыбу  падсямейства  сямейства  парадку .

### Віды 
Паводле даным сайта Каралеўскіх батанічных садоў К'ю род налічвае 5 відаў:
* ;
* ;
* ;
* ;
* .

## Выкарыстанне 
Вырошчваюцца як дэкаратыўныя расліны (выкарыстоўваюцца для бардзюраў і рабатак). Лекавыя (гіпатэнзіўны і вяжучы сродак) расліны. Ядавітыя (маюць алкалоіды , , мінарын).

## Літаратура 
* Барвенак //  — С. 305.
* *Булат В. С., Пашына Г. В.* Барвенак //  — С. 236.
* Барвинок // 

## Спасылкі 
* 
* Vinca // The Plant List

Катэгорыя:Кутровыя
Катэгорыя:Ядавітыя расліны
Інтымная лірыка

**Інты́мная лі́рыка** — сукупнасць лірычных твораў пра каханне. Адным з самых старажытных i знакамітых майстроў інтымнай лірыкі была старажытнагрэчаская паэтэса Сапфо (канец VII — першая палова VI ст. да н.э.). Значны ўклад у развіццё сусветнай інтымнай лірыкі ўнеслі Авідзій, Петрарка, Шэкспір, А. Пушкін, А. Міцкевіч, Р. Гамзатаў і інш. Паэзія выпрацавала нямала жанраў i жанравых разнавіднасцей інтымнай лірыкі: альбы, баркаролы, серэнады, эпіталамы, рамансы.

## Беларуская інтымная лірыка 
У беларускім фальклоры існуе асобны вялікі і багаты жанр песень пра каханне. На іх аснове i з выкарыстаннем сусветнага паэтычнага вопыту беларускія паэты XVII—XVIII стст. напісалі нямала вершаў, што ўзбагацілі тагачасную інтымную лірыку. У новай беларускай літаратуры, што нараджалася i развівалася ў XIX ст. амаль што ў канспіратыўных умовах, было не да інтымнай лірыкі — у ёй выразна пераважалі грамадзянскія матывы. I толькі ХХ ст. прынесла сапраўдны росквіт інтымнай лірыцы. Выдатныя ўзоры яе ёсць у Я. Купалы, М. Багдановіча, А. Куляшова, М. Танка, П. Броўкі, Е. Лось, Я. Янішчыц, і інш. Часам выходзяць зборнікі, цалкам складзеныя з твораў інтымнай лірыкі («Ave Maria» М. Танка, «Ты — мая пчолка» П. Броўкі і інш.). Лепшыя творы народнай беларускай інтымнай лірыкі ўвайшлі ў грунтоўнае выданне «Песні пра каханне» (1978), творы паэзіі пісьмовай — у анталогію «Зорка Венера» (1972).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Паэзія
Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Манарым

**Манары́м** ( — адна рыфма) — верш, радкі якога яднаюцца адной рыфмай. Шырока распаўсюджаны ва ўсходняй паэзіі, дзе адна рыфма нярэдка паўтараецца ці ва ўсім творы, ці ў асобных строфах. Ва ўсходнеславянскай паэзіі манарым найбольш вядомы як сатырычны і гумарыстычны верш («Чаго баіцца немец?» П. Панчанкі, 
«Лірычны жарт» С. Ліхадзіеўскага), але сустракаецца і як лірычны. 

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Строфіка
Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Панегірык

**Панегі́рык** ( — прамова на ўрачыстым сходзе) — даўні літаратурны жанр, які ўяўляе сабой хвалебную прамову ў гонар нейкага старажытнагрэчаскага бога, героя, горада і г. д. Пазней панегірыкамі сталі называць любы літаратурны твор хвалебнага характару (у адрозненне ад супрацьлеглай сатыры). Такі, напрыклад, панегірык князям Радзівілам С. Буднага, надрукаваны ў пачатку яго «Катэхізіса» (1562) з прычыны таго, што ў Нясвіжскай друкарні пачалі выдавацца беларускія кнігі.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рыторыка
Катэгорыя:Літаратурныя жанры
Беларуская Палічка

**Беларуская Палічка** — найстарэйшая і найбольшая (на 2005 год) беларуская электронная бібліятэка, закладзеная ў 1996 годзе беларускім студэнтам з Аўстрыі Андрусём Жвірам коштам уласнай стыпендыі.

Сталы склад супрацоўнікаў пры заснаванні налічваў 5 чалавек, у тым ліку дызайнер, сістэмны адміністратар і сканавальнік. На час заснавання ўсе супрацоўнікі, акрамя самога Андруся Жвіра, пражывалі ў Беларусі і займаліся стварэннем электроннага кнігазбору бясплатна. Першымі размешчанымі на сайце кнігамі сталі «100 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі», «Па слядах аднаго міфу» Міколы Ермаловіча і «» Генадзя Сагановіча. Першым выдавецтвам, што дазволіла свае кнігі пераводзіць у электронны фармат быў «Беларускі кнігазбор».

Да лета 2005 года пры сайце дзейнічаў і форум («Гасцёўня»). З 2001 года «Беларуская Палічка» змяніла адрас на knihi.com .

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Галоўная старонка Беларускай Палічкі
* Праект «Электронная Энцыклапедыя»
* Праект «Беларускі кнігазбор» 

Катэгорыя:Літаратурныя сайты
Катэгорыя:Электронныя бібліятэкі
Катэгорыя:Беларуская мова ў інтэрнэце
Катэгорыя:Сайты, якія з’явіліся ў 1996 годзе
Катэгорыя:Сайты Беларусі
Прыпеўка

**Прыпе́ўка** — невялікі, звычайна чатырохрадковы песенны твор лірычнага ці гумарыстычна-сатырычнага характару. Рыфмоўка прыпеўкі бывае розная: АбАб, АБХБ, ААББ, ааХа, аБаБ, АБ”АБ” і г. д. Карыстаецца прыпеўка, як правіла, харэічнымі памерамі (найчасцей — чатырохстопны харэй або чаргаванне чатырохстопнага харэя з трохстопным). Зрэдку выкарыстоўвае акцэнтна-складовы верш (адна- або двухакцэнтны пяціскладовік).

Узнікла прыпеўка ў перыяд старажытнага сінкрэтычнага мастацтва і доўгі час існавала разам з музыкай і танцам. У XIX ст. аддзялілася ад танца, вылучылася ў самастойны жанр. На аснове народных прыпевак узніклі літаратурныя, якія адасобіліся і ад музыкі. 

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Тэксты прыпевак на рускай мове

Катэгорыя:Жанры фальклору
Катэгорыя:Паэзія
Рубаі

**Рубаі́** — чатырохрадковік у паэзіі народаў Блізкага і Сярэдняга Усходу з рыфмоўкай ааба (радзей — аааа). Вершаваны памер рубаі разнастайны, можа мець больш за 20 варыянтаў. Вершы гэтыя вызначаюцца паглыбленай філасофскай развагай, лірычным роздумам. Лепшым майстрам рубаі лічыцца персідска-таджыкскі паэт Амар Хаям (XI ст.).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Паэтычныя жанры
Катэгорыя:Строфіка
Катэгорыя:Арабска-персідская метрыка
Катэгорыя:Персідская літаратура
Катэгорыя:Літаратура Азербайджана
Катэгорыя:Узбекская літаратура
Катэгорыя:Сярэдневяковая літаратура
Сцібары

**Астоі** ці **Сцібары** () — адзін з самых старажытных польскіх шляхецкіх родаў, першыя ўладальнікі герба «Астоя». Ян Длугаш у сваім творы *Insignia seu clenodia incliti Regni Poloniae* ахарактарызаваў Астояў, як «польскі род, балбатлівы і напышлівы».

## Імя 
Існуе дзве версіі назвы роду. Першая з іх паходзіць ад герба «Астоя», якім карысталіся прадстаўнікі роду, другая — ад мужчынскага імя Сцібар, якое было вельмі распаўсюджана ў родзе.

## Паходжанне 
Паводле Каспера Нясецкага, прабацькамі роду былі браты Астоя і Мост, ад імёнаў якіх утварыліся дзве назвы родавага герба «Астоя» і «Мосце». Родавым гняздом была, верагодна, вёска Сцібожэ ў Інавроцлаўскім павеце Куяўска-Паморскага ваяводства Польшчы. Вёска вядомая з 1065 года як Шчыберска. Яе назва, паводле Францішка Пекасінскага, паходзіць ад мужчынскага імя Сцібар (Чцібар, Чэсбар).