open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вушастая сава

**Вушастая сава**, або **вушатая сава** (*Asio otus*) — птушка з сямейства савіных.

## Апісанне 
Дастаткова буйная птушка, з «вушкамі». Даўжыня цела 33-39 см, размах крылаў 86-100 см. Палосы на сподзе са «стрэлкамі». Параўнальна стройны сілуэт, вочы аранжава-жоўтыя. Актыўная ўначы. У палёце «вушкі» непрыкметныя, крылы апускае далёка ўніз. У час шлюбных палётаў часта лопае крыламі. Занепакоеная пры гняздзе крычыць непрыемным голасам, падобным да плачу дзіцяці.

Адрозніваецца ад балотнай савы вялікімі вушнымі пукамі, якія складаюцца з 6 пёраў, больш кароткім першым махавым пяром (карацейшым за чацвёртае) і афарбоўкай. Агульны тон афарбоўкі — той жа, але цёмныя плямы верхняга боку цела не зліваюцца ў падоўжаныя палосы, як у балотнай савы, а стрыжнёвыя плямы на ніжнім баку цела выцягнутыя ў папярочным кірунку. Памеры цела тыя ж або крыху меншыя.

## Пашырэнне 
Вобласць яе гнездавання ахоплівае Галарктыку (акрамя поўначы і поўдня; лакальна сустракаецца ў Афрыцы — Эфіопія, Кенія, Дэмакратычная Рэспубліка Конга).

Звычайная вушастая сава жыве выключна ў лясах, аддаючы перавагу іглічнаму лесу замест чарналесся, бо тут яна меней прыкметная па сваёй афарбоўцы. Насяляе ўскрайкі высакастволых хваёвых і мяшаных лясоў, парослыя дрэвамі рачныя даліны, групы старых дрэў сярод палёў, паркі, старыя могілкі, сады. У Арменіі даходзіць да 2750 м, а на Цянь-Шані — да 3000 м. На Беларусі звычайны від.

Аселыя або качэўныя, паўночныя еўрапейскія, азіяцкія і амерыканскія папуляцыі пералётныя. Месца зімовак: у межах гнездавога арэала, а таксама непасрэдна на поўдзень ад яго, даліна ніжняга Ніла.

## Асаблівасці біялогіі 
Займае старыя гнёзды іншых птушак, якія размяшчаюцца ў высокіх і густых кронах (часцей за ўсё пасля крумкачовых птушак, такіх як варона і сарока), часам гнёзды вавёрак. Гняздуе пад ветраломам, паміж каранямі дрэў, у дуплах, на вербах са зламанымі вяршалінамі. Займае і гнездавыя скрынкі.

Гняздо без высцілкі, як правіла, размяшчаецца дастаткова высока, але вядомыя выпадкі выяўлення гнёздаў на вышыні ўсяго 1,5-2 метраў. Кладка (у канцы сакавіка і красавіка) звычайна з 4-5 шарападобных белых яец.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Савіныя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Гран-Вілая

**Гран-Вилая**, *Gran Vilaya* — комплекс з некалькіх руін і археалагічных помнікаў даінкскай культуры Чачапоя. Комплекс адкрыў і даў яму назву амерыканскі падарожнік Джын Савой у 1985 годзе. Ён размешчаны на вялікай тэрыторыі ў даліне ракі Уткубамба на поўначы Перу, на захад ад руін крэпасці Куэлап.

Паводле ацэнак, на тэрыторыі археалагічнай зоны існавала да 5000 будынкаў і збудаванняў, некаторыя — круглай, некаторыя — прамавугольнай планоўкі. Усе будынкі былі пабудаваны з мясцовага вапняку. На многіх сценах маюцца геаметрычныя адбіткі, якія выяўляюць людзей і жывёл: змяю, кондара або пуму (змяя — у выглядзе зігзагу, вочы пумы маюць форму «брыльянтаў»).

Гран-Вілая з'яўляецца месцам паломніцтва турыстаў. Некалькі турыстычных фірмаў арганізуюць экскурсіі па гэтай тэрыторыі, пешых або конных, якія заканчваюцца звычайна ў крэпасці Куэлап.

## Спасылкі 
* http://www.phfawcettsweb.org/vilaya.htm 
* http://www.amazonadventures.com/vilaya.htm
* http://www.aefosc.org/grandophir/ophir/granvilaya.html 
* http://www.roughguides.com/website/travel/Destination/content/default.aspx?titleid=128&xid=idh457924560_0447
Куэлап

**Куэлап** (*Kuélap*) — крэпасць цывілізацыі Чачапоя, заваяванай інкамі. Была збудаваная ў X стагоддзі і існавала да прыкладна XVI ст. Знаходзіцца ў рэгіёне Амазонас у Перу.

Зноў адкрыта ў 1843 г. Размешчана на вышыні 3 тыс. метраў над узроўнем мора, складаецца з некалькіх гіганцкіх платформаў, размешчаных адна на адной. Першая з платформ вышынёй 20 м і шырынёй 600 м размешчана ў напрамку з поўначы на поўдзень. За ёй знаходзяцца дзве іншых. Гэтыя платформы падтрымліваюць каля 400 будынкаў, у асноўным цыліндрычнай формы. Некаторыя з канструкцый упрыгожаны фрызамі ў выглядзе вачэй або птушак.

Да крэпасці вядзе вельмі вузкая дарога, на якой змяшчаецца не больш за 1 чалавека, акружаная сценамі вышынёй у 20 метраў.

Тры найбольш важных збудаванні крэпасці: Эль-Тынтэра, Ла-Аталая і Эль-Кастыльё.

Непадалёк ад Куэлапа ў 1985 г. быў адкрыты комплекс археалагічных помнікаў Гран-Вілая, які таксама адносіцца да культуры Чачапоя.

Выява:Kuelap - El Tintero - Août 2007.jpg|Эль-Тынтэра
Выява:Kuelap.jpg|Унутраны выгляд крэпасці

## Спасылкі 
* The Indians and aboriginal ruins near Chachapoyas in northern Peru (раскопкі Куэлапа)

Катэгорыя:Гісторыя Перу
Катэгорыя:Археалогія ў Перу
Катэгорыя:Гарады інкаў
Катэгорыя:Крэпасці
Рэваш

thumb|300px|Фермер паблізу Леймебамбы.
**Пахавальны комплекс Рэваш**,  размешчаны ў Перу, акруга Санта-Томас, правінцыі Луя, прыкладна ў 60 км на поўдзень ад г. Чачапояс, сталіцы рэгіёну Амасонас, на вышыні 2800 м над узроўнем мора. Пахавальныя склепы збудаваны ў вапняковых скалах Сэра-Карбон на ўскраіне даліны Альта-Уткубамба. Належаць да культуры Чачапоя даінкскага перыяду, датуюцца каля 14 ст. н. э. Форма і архітэктура маўзалеяў характэрна для паўднёваамерыканскай дакалумбавай архітэктуры і мае вельмі старажытныя прататыпы, такія, як чульпа, распаўсюджаныя ў старажытным Перу ў перыяд Тыўанака-Уары (каля 1000 г. да н. э.)

Хоць маўзалеі знешне нагадваюць дамы, аднак у іх наваколлях ніякіх рэшткаў старажытнага жылля не выяўлена. Жыллё магло не захавацца з-за свайго недаўгавечнага матэрыялу (цэгла-сырэц), тады як самі маўзалеі, размешчаныя пад скалістым навесам, былі добра абаронены ад надвор'я і ад доступу чужых. Муміі, якія знаходзіліся ў маўзалеем, не захаваліся, так як маўзалеі былі абрабаваныя, а таксама пацярпелі ад грызуноў.

Скальныя пахаванні Рэваша маюць знешняе падабенства са скальным жыллём старажытных пуэбла, аднак паходжанне апошніх - цалкам самастойнае, і прызначэнне паўночнаамерыканскага жылля было таксама іншым - яны выкарыстоўваліся як сховішчы, а не пахавальныя комплексы .

## Спасылкі 
* Revash information 
* Фотографии мавзолея
Акарай

**Акарай**, *Acaray* — археалагічны помнік Перу. Гэта крэпасць знаходзіцца ў даліне ракі Уаура на поўначы Перу ў рэгіёне Нортэ-Чыка. Крэпасць размешчана на трох пагорках, кожны з якіх акружаны па перыметры некалькімі абарончымі сценамі з парапетам і бастыёнамі. Вакол узгорка былі размешчаны жылыя раёны і могілкі, якія да цяперашняга часу амаль цалкам разрабаваны, што стварае цяжкасці з даціроўкай крэпасці і вырашэннем пытання аб яе культурнай прыналежнасці. У крэпасці выяўлена вялікая колькасць чырвона-чорнай керамікі культуры Чанкай, аднак сама крэпасць, мяркуючы па іншых знаходках, была збудаваная істотна раней, у гады існавання імперыі Уары. 

## Гісторыя даследаванняў 
Увага да крэпасці Акарай прыцягнуў нямецкі археолаг Ханс Харкхаймер, які апублікаваў ў 1962 г. артыкул у перуанскім часопісе *Caretas*. Ён назваў яе «крэпасць Уаўра» (*Fortaleza de Huaura*), і назваў яе сапраўднай крэпасцю, у адрозненне ад размешчанага побач помніка культуры Чыму Парамонга на рацэ Патывілька, наконт якой ён засумняваўся, што тая з'яўлялася абарончым збудаваннем. Харкхаймер звярнуў увагу на наяўнасць вялікай колькасці рачной галькі, знойдзенай побач з Акараем, якая магла выкарыстоўвацца для кідання з прашчыHorkheimer (1962). Сістэматычныя раскопкі пачаліся з 1970-х гг.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* http://archaeo.info/mbv/projects.htm

Катэгорыя:Крэпасці
Катэгорыя:Археалогія ў Перу
Тора-Муэрта

**Петрагліфы Тора-Муэрта** — калекцыя старажытных петрагліфаў на пустэльным ўзбярэжжы Перу ў правінцыі Касцілья ў рэгіёне Арэкіпа. Тут выяўлена каля 3000 вулканічных камянёў з петрогліфамі, якія адносяцца да культуры Уары XIX-XII стст. н. э.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыя Перу
Катэгорыя:Археалогія ў Перу
Вокны Атуска

thumb|290px|right|Вокны Астуска
**Вокны Атуска** () — археалагічны помнік Перу, у дэпартаменце Кахамарка, правінцыя Кахамарка. Уяўляе сабой старажытны некропаль, высечаны ў скалах. Паколькі некропаль быў разрабаваны некалькі стагоддзяў таму, вызначыць яго культурную прыналежнасць няпроста, часцей за ўсё археолагі адносяць яго да мясцовай даінкскай культуры Кахамарка.

## Спасылкі 
* www.andarperuano.com

Катэгорыя:Гісторыя Перу
Катэгорыя:Археалогія ў Перу
Пірура

**Пірура** (кечуа: *Phiruru*) — археалагічны помнік даінкскай культуры Яравілька/Яравілка (Yarohuilca), яна ж Тантамаё. Знаходзіцца на тэрыторыі Перу ў дэпартаменце Уанука, правінцыі Уамале, акрузе Тантамаё.

## Спасылкі 
* http://www.flickr.com/photos/13578647@N02/2693358560/ Фотаздымкі руін

Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Перу
Парамонга

**Парамонга** — археалагічны помнік, які складаецца з глінабітных збудаванняў.

Размешчаны непадалёку ад сталіцы Перу г. Ліма.

Быў важным горадам цывілізацыі Чыму (11 — 15 стст.).

Катэгорыя:Гісторыя Перу
Лімерык

**Лімерык** (; ) — горад-графства ў Ірландыі, знаходзіцца на межах графстваў Лімерык (правінцыя Манстэр) і Клэр. Буйны гандлёвы і адміністрацыйны цэнтр, трэці па колькасці жыхароў (90 тыс.) горад у Ірландыі.

## Гісторыя 
Першыя паселішчы на месцы сучаснага Лімерыка ўзніклі яшчэ 3 тыс. гадоў таму. У V стагоддзі ў гэтым раёне было пабудавана некалькі манастырскіх комплексаў. У IX стагоддзі сюды прыйшлі вікінгі і ў 812 годзе заснавалі калонію, якая пасля стала горадам Лімерык. З-за свайго выгаднага стратэгічнага становішча на рацэ Шанон пры Нармандскіх феадалах ён квітнеў.

Пасля бітвы на рацэ Бойн рэшткі войска якабітаў атуліліся ў Лімерыку, які лічыўся непрыступным. Далейшая аблога ўвайшла ў ірландскі фальклор як гераічнае паражэнне, замацаванае ў 1691 годзе ў Лімерыкскім пагадненні.

У другой палове XIX стагоддзя горад знаходзіцца ў эканамічным крызісе, але ўжо да пачатку XX стагоддзя адрадзіўся, стаўшы адным з найбуйнейшых чыгуначных вузлоў Ірландыі.
9 красавіка 1919 года горад быў абвешчаны ваеннай зонай. Прафсаюзы Лімерыка абвясцілі страйк супраць англійскага мілітарызму. У выніку бастуючыя захапілі ўладу, і 15-27 красавіка 1919 г. горад быў сталіцай рэспублікі Савецкі Лімерык.

## Эканоміка 
Асноўным прадпрыемствам у горадзе з’яўлялася фабрыка па вытворчасці камп’ютараў кампаніі Dell, якая была зачынена ў 2009 годзе.
Таксама ў горадзе развіты харчовая і швейная прамысловасць. Асабліва цэняцца знакамітыя лімерыкскія карункі.

Мясцовая чыгуначная станцыя была адкрыта 28 жніўня 1858 года, замяніўшы больш раннюю станцыю, адкрытую 9 мая 1848 года, якая знаходзілася за паўкіламетра на ўсход.

## Культура 
* Музей Хант
* Музей Лімерыка
* Замак Караля Іаана

Імя горада дало назву лімерыкам — жартоўным вершам з пяці радкоў. Гэта адбылося дзякуючы звычаю прыдумляць і спяваць на вечарынках жартоўныя песенькі, прыпевам якіх была фраза «Will you come up to Limerick?» («Вы прыедзеце ў Лімерык?»).

## Рэлігія 
У горадзе дзейнічаюць два саборы: англіканскі Сабор Святой Панны Марыі і каталіцкі Сабор Святога Іаана Хрысціцеля.

## Дэмаграфія 
Насельніцтва — 90757 чалавек (па перапісу 2006 года), у тым ліку насельніцтва ўнутры гарадской рысы (legal area) было 52539, насельніцтва прыгарадаў (environs) — 38218. У 2002 годзе насельніцтва складала 86998 чалавек.

## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Патрык Раян (1881—1964) — амерыканскі лёгкаатлет ірландскага паходжання.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Ірландыі
Паўднёвы Конус

**Паўднёвы конус** (, ) — паўднёвая частка Паўднёвай Амерыкі, формай нагадвае перавернуты конус, размяшчаецца пад тропікам Казярога. Уключае ў сябе Аргенціну, Чылі, Уругвай, часам Парагвай і поўдзень Бразіліі. Абмежаваны з поўначы Перу, Балівіяй і паўночнымі штатамі Бразіліі, з захаду Ціхім акіянам, з усходу Атлантычным акіянам. 

Найбольш значныя геаграфічныя аб'екты рэгіёна — Анды, раўніны Пампа і Гран-Чака, Патагонскае плато. Асноўныя рэкі — Рыа-дэ-ла-Плата, Парана, Парагвай, Уругвай, Бермеха. 

Катэгорыя:Геаграфія Паўднёвай Амерыкі
Калімах

**Калімах** (*Καλλίμαχος*) (310/305 да н.э.—240 да н.э.) — буйны прадстаўнік александрыйскай паэзіі.

Нарадзіўся ў калоніі Кірэна ў Лівіі, працаваў пры Александрыйскай бібліятэцы, карыстаўся заступніцтвам Пталамея II Філадэльфа і Пталамея III Эвергета.

Вершы Калімаха высока цаніліся ў Старажытным Рыме, яго перакладаў Катул і з павагаю згадваў Авідзій.

## Спасылкі 
* Артыкул пра Калімаха ў слоўніку «Суда» (англ.)
* Англійскі пераклад гімнаў (Loeb Classical Library)

Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія паэты
Катэгорыя:Паэты Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Паэты III стагоддзя да н.э.
Клімент XI

**Клімент XI** (лац.: Clemens PP. XI, свецкае імя: Джанфранчэска Альбані (23 ліпеня 1649 — 19 сакавіка 1721) — Папа Рымскі з 23 лістапада 1700 да 19 сакавіка 1721.

Катэгорыя:Папы Рымскія
Лора Зіскін

**Лора Элен Зіскін** (; , Сан-Фернанда, штат Каліфорнія, ЗША — , Лос-Анджэлес, штат Каліфорнія, ЗША) — амерыканскі сцэнарыст і прадзюсар. Спрадусавала дзве цырымоніі прэміі «Оскар»(у 2002 і ў 2007 гадах).

Катэгорыя:Сцэнарысты ЗША
Катэгорыя:Прадзюсары ЗША
Інакенцій XII

**Інакенцій XII** (лац. Innocentius PP. XII) свецкае імя: Антоніо Піньятэлі дэль Растрэла ( — ) — Папа Рымскі з 12 ліпеня 1691 года да 27 верасня 1700.
## Біяграфія 
Антоніо Піньяцелі нарадзіўся 13 сакавіка 1615 у княжай сям’і на поўдні Італіі. Быў нунцыем у Польшчы і ў Вене. Клімент Х даверыў яму дыяцэзію ў Лечэ і надзяліў многімі іншымі бенефіцыямі. Інакенцій Х прызначыў яго кардыналам і архібіскупам Неапалю. Праз год пасля свайго ўступлення на папскі трон Інакенцій XII апублікаваў булу «Romanum decet Pontificem» (22 ліпеня 1692), якая назаўжды знішчыла практыку непатызма.

Катэгорыя:Папы Рымскія
Катэгорыя:Нарадзіліся ў правінцыі Барлета-Андрыя-Трані
Малатоўка

Назву **Малато́ўка** маюць:

## Населеныя пункты 
* Малатоўка — былая вёска ў Хоцімскім раёне Магілёўскай вобласці

## Рэкі 
* Малатоўка — рака ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці, правы прыток ракі Мышанка
* Малатоўка — рака ў Мсціслаўскім раёне Магілёўскай вобласці, правы прыток ракі Сож
Горныя казлы

**Горныя казлы** (*Capra*) — род млекакормячых сямейства пустарогіх атрада парнакапытных.

8 відаў, паводле будовы рагоў падзяляюцца на 4 групы. Даўжыня да 180 см, вышыня ў карку да 115 см, маса да 155 кг. У самцоў вялікія рогі рознай формы (у самак маленькія) і доўгая барада. Поўсць кароткая, густая, амаль аднатоннага карычневага ці шэрага колеру.

Пашыраны ў Еўразіі і на паўночным захадзе Афрыкі. Жывуць у гарах на вышыні да 5500 м, трапляюцца статкамі. Траваедныя.

Палігамы. Нараджаюць звычайна 2 казлянят.

Безааравы казёл, вінтарогі казёл і альпійскі казёл — продкі свойскай казы. Нубійскі горны казёл — самы маленькі з усіх горных казлоў.

Катэгорыя:Казлы
Пій III

**Пій III** (, свецкае імя — Франчэска Нані Тадэскіні-Пікаламіні ();  — ) — Папа Рымскі з 22 верасня па 18 кастрычніка 1503 года.

## Біяграфія 
Кандыдатамі на папскі прастол на канклаве, які быў сабраны пасля смерці Аляксандра VI, былі французскі кардынал д’Амбуаз і яго сябар Джуліяна дэла Раверэ, які вярнуўся з выгнання. Ні адзін з іх не атрымаў, аднак, большасці галасоў. Рымскім біскупам быў абраны пляменнік Пія II, кардынал Пікаламіні, які да таго ж меў толькі сан дыякана. Зрэшты, ён кіраваў Святым Прастолам нядоўга, гэта значыць усяго 27 дзён. Сучасныя яму храністы сцвярджалі, што Пій III быў атручаны, але доказы гэтаму сцвярджэнню не былі знойдзены.

Катэгорыя:Папы Рымскія
Дэвід Култхард

**Дэвід Маршал Култхард** *MBE* (анг. David Marshall Coulthard; 27 сакавіка 1971, Твінхольм, Керкубрышыр) — шатландскі аўтагоншчык, удзельнік чэмпіянатаў Формулы-1 з 1994 па 2008 г. Скончыў сваю кар'еру, выступаючы за каманду «Рэд Бул». Хоць Култхард ні разу не выйграваў чэмпіянат свету, ён лічыцца адным з найбольш паспяховых гоншчыкаў канца 1990-х - пачатку 2000-х гадоў, займаючы сёмае месца за ўсю гісторыю Формулы-1 па колькасці набраных за кар'еру ачкоў.

## Спасылкі 
* Неафіцыйны сайт Дэвіда Култхарда  
* Віртуальны музей Дэвіда Култхарда  
* Дэвід Култхард: біяграфія, кар'ера, статыстыка выступаў
* 

Катэгорыя:Пераможцы Гран-пры Формулы-1
Катэгорыя:Пілоты Формулы-1 з Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Пілоты Формулы-1, якія выступалі на Williams
Катэгорыя:Пілоты Формулы-1, якія выступалі на McLaren
Катэгорыя:Пілоты Формулы-1, якія выступалі на Red Bull
Катэгорыя:Аўтагоншчыкі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Пілоты 24 гадзін Ле-Мана
Катэгорыя:Члены ордэна Брытанскай імперыі
Цеплаход

[right|thumb|300px|[Queen Mary 2 — чацвёрты па памерах у свеце пасажырскі цеплаход пасля Freedom of the Seas, Oasis of the Seas і Allure of the Seas. Рухавік камбінаваны — 4 дызеля і 2 газавыя турбіны сумарнай магутнасцю 157&nbsp;000 к.с.]]
»]]
**Цеплаход** — самаходнае судна, асноўным рухавіком якога з’яўляецца рухавік унутранага згарання, часцей за ўсё — дызельны.

## Рухавікі 
Рухавік цеплахода можа быць малаабаротным (у такім выпадку ён працуе непасрэдна на грабны вал) альбо высокаабаротным. Высокаабаротны рухавік злучаецца з грабным валам пры дапамозе перадачы. Найбольш распаўсюджаныя тыпы перадач — механічная (рэдуктар) і электрычная. У выпадку электрычнай перадачы, дызель круціць генератар пастаяннага току або генератар пераменнага току, электрычнасцю якога сілкуюцца рухавікі, якія прыводзяць у рух грабны вал. Электрычная перадача дазваляе плаўна рэгуляваць хуткасць кручэння грабнога вінта. Цеплаходы з электраперадачай нярэдка вылучаюць у асобны клас судоў, дызель-электраходы.

Пуск суднавых дызеляў робіцца пры дапамозе сціснутага паветра. Цяпло выхлапных газаў выкарыстоўваюць для выпрацоўкі пары, якая ў сваю чаргу выкарыстоўваецца для ацяплення, абагрэву вады, выпрацоўкі электрычнасці і іншых суднавых патрэб.

Сустракаецца на цеплаходах таксама і гідраўлічная перадача.

У цяперашні час самы магутны суднавы дызель — рухавік RTA96-C, які выпускае фінская фірма Вяртсіля (Wärtsilä). Гэты 14-цыліндравы рухавік развівае магутнасць у 108 920 к.с.

## Гл. таксама 
* Беларусь

Катэгорыя:Тыпы суднаў і караблёў
Баявая машына пяхоты

thumb|right|300px|БМП-1
**Баявая машына пяхоты**, **БМП** — браніраваная машына мота-стралковых войскаў (мотапяхоты) для перамяшчэння асабовага складу і вядзення бою. З’явілася ў 1960-я г. Сучасная БМП — гусенічная (радзей колавая) машына высокай праходнасці, звычайна плаваючая, выкарыстоўваецца для дэсантавання. Аснашчана фільтра-вентыляцыйнай устаноўкай, прыладамі начнога бачання і інш. Узбраенне: 20— 30-мм аўтаматычная пушка, 1—2 кулямёты, часам процітанкавыя кіроўныя рэактыўныя снарады. Умяшчае 2—3 чалавекі экіпажу і 6—9 чалавек стралкоў, якія могуць весці агонь праз амбразуры. Скорасць руху: гусенічных 65—75, колавых да 100, па вадзе 6—10 км/гадзіну. Ёсць на ўзбраенні армій многіх краін: напрыклад, у ФРГ — гусенічная «Мардэр», у ЗША — плаваючая гусенічная М-2 «Брэдлі».

## Некаторыя віды БМП 
* БМП-1
* БМП-2
* БМП-3
* M2 Bradley

## Іншая ваенная тэхніка 
* БРДМ-2
## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8
*
Сатана

**Сатана** (ад  — «праціўнік», «паклёпнік») — у рэлігійна-міфалагічных уяўленнях аўраамічных рэлігій (іўдаізму, хрысціянства і ісламу) галоўны праціўнік Бога і нябесных сіл, які ўяўляе сабой вышэйшае ўвасабленне зла і штурхае чалавека на шлях духоўнай пагібелі.

У шэрагу кніг Старога Запавету Сатаной называецца анёл, які выпрабоўвае веру праведніка (гл. Іоў. 1:6-12). У Евангеллях паказваецца, што Сатана ўпаў з неба (). Апостал Павел сцвярджае, што Сатана здольны змяняцца (μετασχηματίζεται) у анёла святла (άγγελον φωτός) (2Кар. 11:14). У Апакаліпсісе Сатана выступае як Цмок і Д’ябал — правадыр цёмных анёлаў у бітве з архангелам Міхаілам (Адкр. 12:7-9; 20:2,3,7-9).

## Гл. таксама 
* Супай
* Сатанізм
* Д’яблапаклонства

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дэманы ў хрысціянстве
Катэгорыя:Іўдаізм
Катэгорыя:Сатанізм
Катэгорыя:Літаратурныя злачынцы
Катэгорыя:Іўдаістычная міфалогія
Катэгорыя:Евангелле паводле Лукі
Катэгорыя:Персанажы Адкрыцця
Катэгорыя:Евангелле паводле Яна
Катэгорыя:Евангелле паводле Матфея
Размеркаваныя вылічэнні

**Размеркаваныя вылічэнні** (англ. distributed computing) або **паралельныя вылічэнні** (англ. parallel computing) або **вылічэнні высокай магутнасці** (англ. high performance computing): спосаб арганізацыі вылічэнняў, пры якім прадукцыйнасць разлікаў павышаецца за кошт адначасовага выкарыстання множных вылічальных прыстасаванняў (напрыклад, мноства працэсараў або частак аднаго працэсара).

Магчымасць праводзіць разлікі такім спосабам вызначаецца згодна з паралелізмам наяўнай вылічальнай задачы, між іншым: уваходных даных задачы, алгарытму яе вырашэння і яго праграмнага ўвасаблення.

Магчымасць праводзіць разлікі адначасова можа быць выкарыстана у выглядзе: 1) адначасовага выканання аднолькавых разлікаў над часткамі масіва ўваходных даных агульнай задачы (напр., задачы транспарту, метэаралогіі); 2) адначасовага выканання розных разлікаў над масівам уваходных даных (напр., задачы малекулярнай дынамікі, астрафізікі); 3) выканання канвеерных разлікаў, пры якіх кожнае прыстасаванне ў канвееры апрацоўвае даныя па частках і перадае вынік такой апрацоўкі іншаму прыстасаванню (напр., унутранае ажыццяўленне аперацый з рэальнымі лікамі ў працэсарах).

Размеркаваныя (паралельныя) вылічэнні ажыццяўляюцца на базе звычайных або адмысловых вылічальных машын (кластараў, масіўна-паралельных сістэм; гл. таксама класіфікацыя Фліна, суперкамп’ютар).

## Гл. таксама 
NUMA; CUDA; MPI; POSIX threads; OpenMP; грыд-вылічэнні; клаўд-камп'ютынг.
Джузэпэ Гарыбальдзі

**Джузэпэ Гарыбальдзі** (; ,  — , востраў Капрэра) — народны герой Італіі, палкаводзец, адзін з правадыроў Рысарджымента, літаратар. Разам з Каміла Кавурам, Віктарам Эмануілам II і Джузэпэ Мадзіні яго лічаць адным з «бацькоў айчыны» ў Італіі.

Гарыбальдзі быў цэнтральнай фігурай у італьянскім Рысарджымента, бо ён асабіста камандаваў і ўдзельнічаў у шматлікіх ваенных кампаніях, якія прывялі ў канчатковым выніку да фарміравання адзінай Італіі. Ён наогул імкнуўся дзейнічаць ад імя законнай улады, таму яго не прынята лічыць рэвалюцыянерам. Гэтак ён быў прызначаны генералам часовым урадам у Мілане ў 1848 годзе, а таксама генералам Рымскай рэспублікі ў 1849 годзе ваенным міністэрствам, а таксама ўзначальваў Экспедыцыю тысячы ад імя і са згоды Віктара Эмануіла II.

Джузэпэ быў празваны «героем двух міроў» за яго ўдзел у ваенных аперацыях у Паўднёвай Амерыцы і Еўропе. Гэта прынесла яму значную рэпутацыю ў Італіі і за мяжой. Многія з найвялікшых інтэлектуалаў таго часу, як Віктор Гюго, Аляксандр Дзюма і Жорж Санд, усхвалялі яго з захапленнем. Злучанае Каралеўства і Злучаныя Штаты аказвалі яму фінансавую і ваенную падтрымку ў цяжкіх умовах.

Згодна з апісаннем добраахвотнікі пад яго камандваннем насілі чырвоныя кашулі замест уніформы.

## Літаратура 
* Delvan, «G., vie et aventures 1807—1859» Парыж, 1867);
* Vecchi, «G. auf Caprera» (ням. перак., Лейпцыг, 1862);
* Elpis Melena, «Garibaldis Denkw ü rdigkeiten» (Гамбург, 1861) «
* G., Mitteilungen aus seinem Leben» (2 выд, Гановер, 1855);
* Balbiani, «Scene storiche della vita politica e militare di G. G.» (Мілан, 1872);
* Bent, «Life of G.» (Лондан, 1881);
* Guerzoni, «G. con documenti editi e inediti» (Тур., 1882);
* Mario «G.e i suoi tempi» (Мілан, 1884);
* «Epistolario di G. G.» (Мілан, 1885);
* «G. Memorie scritte da sè stesso» (Фларэнцыя, 1888).

## Спасылкі 
* Працы Джузэпэ Гарыбальдзі. Праект Гутэнберг 
* Гарыбальдзі і Рысаджымента 
* Фонд імя Джузэпэ Гарыбальдзі 

Катэгорыя:Масоны Італіі
Катэгорыя:Вялікія майстры ВУІ
Катэгорыя:Палітыкі Італіі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Італіі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Уругвая
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Бразіліі
Катэгорыя:Мемуарысты Італіі
Катэгорыя:Удзельнікі франка-прускай вайны
Шандонг

**Шандонг** — пячора ў В’етнаме, самая вялікая ў свеце, размешчана ў правінцыі Куангбінь. Мясцовыя жыхары знайшлі гэтую пячору ў 1991 годзе, брытанская каманда спелеолагаў пераадкрыла гэтую пячору ў 2009 годзе. Даўжыня — прыблізна 9 км, максімальная глыбіня — каля 150 м, шырыня — 200 м. Існуе падземная рака.

Катэгорыя:Пячоры
Катэгорыя:Геаграфія В’етнама
Леў V (Папа Рымскі)

**Леў V** (лац.: Leo PP. V;? — верасень ) — Папа Рымскі з ліпеня па верасень 903. Яго кароткае праўленне ілюструе заняпад Святога пасаду ў пачатку дзясятага стагоддзя. Леў быў скінуты антыпапам Хрыстафорам, а затым забіты ў турме па загаду папы Сергія III.

Катэгорыя:Папы Рымскія
Калікст II

**Калікст II** (; свецкае імя: граф Гвіда, або Гі Бургундскі ); (каля  — , Латэранскі палац, Рым) — Папа Рымскі з 2 лютага 1119 да 13 снежня 1124.

Сын Гільёма (Вільгельма) I Вялікага, графа Бургундыі, блізкі сваяк Людовіка VI Французскага. Архібіскуп В'енскі (1088), папскі легат у Францыі (1106).

Катэгорыя:Папы Рымскія
Раман (Папа Рымскі)

**Раман** (, свецкае імя — Рамана Марын, італ. Romano Marin), (? — снежань 897) — Папа Рымскі з жніўня па снежань 897.

## Біяграфія 
Італьянец з Вітэрба. Брат Марына I. Падчас трупнага сінода, калі Рым падзяліўся на дзве супрацьлеглыя партыі, быў кардыналам. Пасля звяржэння і забойства Стэфана VI (VII) дзякуючы інтрыгам партыі Фармоза абвешчаны папам. Прызнаў трупны сінод нікчэмным, загадаў выцягнуць з Тыбра цела Фармоза і пахаваць яго ў зямлі. Быў скінуты прыхільнікамі Стэфана.

Катэгорыя:Папы Рымскія
Фармоз

**Фармоз** (; 816 — 4 красавіка 896) — Папа Рымскі з 6 кастрычніка 891 па 4 красавіка 896.

## Біяграфія 
Паходзіў з арыстакратычнага рымскага роду. Пры Мікалаі Вялікім стаў біскупам Порта. Загадваў місіянерскай дзейнасцю ў Балгарыі і быў запрошаны балгарамі заняць тамтэйшую кафедру, але адмовіўся з кананічных меркаванняў. У ходзе канфлікту з Янам VIII быў адлучаны ад царквы па абвінавачванні ў спробе звяржэння пантыфіка. Рэабілітаваны Марынам I, а пасля яго смерці падтрымліваў палітыку Стэфана V.
З кожным новым пантыфікатам узмацняў свой уплыў у царкоўнай іерархіі, пакуль сам не быў абраны папам.

Сваёй асноўнай задачай Фармоз бачыў збавенне папскага прастола ад прыгнёту Гвіданідаў. У надзеі падарваць іх ўплыў ён заклікаў у Італію Арнульфа Карынтыйскага і ўласнаручна каранаваў яго імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі. Пакуль Арнульф рыхтаваўся да ўварвання ў Спалета, яго разбіў параліч і ён быў вымушаны накіравацца ў Германію. Палітыка процідзеяння Гвіданідам выклікала вострую незадаволенасць тускулюмскага коміта Тэафілакта I, прыхільнікі якога сталі рыхтаваць звяржэнне Фармоза.

Сваім пераемнікам Стэфанам VI (VII), якія знаходзіўся пад уплывам Тэафілакта, памерлы пры нявысветленых абставінах Фармоз у студзені 897 года быў асуджаны на Трупным сінодзе, сімвалічна пакараны і скінуты ў Тыбр. Праваслаўныя бачаць у Фармозы аднаго з пачынальнікаў расколу хрысціянства, нібыта ён прэтэндаваў таксама і на свецкае панаванне.

## Спасылкі 
* Фармоз. Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Папы Рымскія
Хасан аль-Басры

**Хасан аль-Басры** ( — ) — ісламскі багаслоў з Медзіны.

Абу Саід Хасан бін Абу Хасан Ясар аль Басры нарадзіўся ў Медзіне 21 года па Хіджры. Яго бацькі былі родам з Басры, таму ён сярод мусульман стаў вядомы як Хасан аль-Басры. Імя яго бацькі згадваецца ў 3 розных паведамленнях як Фіруз, Ясар або Джафар, а імя маці яго Хайр, якая была прыслужніцай у жонкі Пасланца Уму Саламе. Хасан аль Басры памёр і быў пахаваны ў Басры ў 110 годзе па Хіджры.

## Літаратура 
* Omar Hamdan: Studien zur Kanonisierung des Korantextes. Al-Ḥasan al-Baṣrīs Beiträge zur Geschichte des Korans (Diskurse der Arabistik; Bd. 10). Harrassowitz, Wiesbaden 2006, ISBN 978-3-447-05349-5.
* Gauthier H. Juynboll: Muslim Tradition. Studies on chronology, provenance and authorship of early hadīth (Studies in Islamic Civilization). Cambridge University Press, Cambridge 1983, ISBN 0-521-25382-9, S. 49-55.

Катэгорыя:Постаці хадзісазнаўства
Катэгорыя:Постаці суфізму
Афраамерыканцы

[150px|thumb|[Марцін Лютэр Кінг]]
[150px|thumb|[Барак Абама|Барак Абама, прэзідэнт ЗША]]
**Афраамерыканцы** () — жыхары ЗША, якія належаць да экватарыяльнай расы і маюць поўнае або частковае афрыканскае паходжанне. Слова ўвайшло ў англійскую мову ЗША пасля таго, як у афіцыйных колах краіны стала пераважаць меркаванне аб некарэктнасці назвы негры () і абразлівае нігеры (). Распаўсюджана таксама нейтральнае абазначэнне «чорныя» (Black people).

У шырокім сэнсе слова, «афраамерыканцы» — усе чарнаскурыя грамадзяне ЗША, якія адпаведным чынам вызначаюць сваю расавую прыналежнасць. Аднак, як правіла, пад «афраамерыканцам» маюцца на ўвазе выхадцы з Афрыкі (нашчадкі рабоў і даўніх мігрантаў), якія жывуць у ЗША на працягу шэрагу пакаленняў і якія з’яўляюцца носьбітамі асаблівай субкультуры. У цяперашні час афраамерыканцы — самая заможная група чарнаскурых на планеце пры сярэднім даходзе на душу каля 25 000 долараў у год на чалавека, хоць гэта значна ніжэй сярэднеамерыканскага паказчыка (40 000).

## Некаторыя вядомыя афраамерыканцы 
* Барак Абама — палітык, прэзідэнт ЗША
* Марцін Лютэр Кінг — грамадскі дзеяч
* Опра Уінфры — тэлевядучая
* Камала Харыс — палітык
* Эдзі Мёрфі — актор
* Майкл Джэксан — спявак
* Сціві Уандэр — спявак
* Пол Лорэнс Данбар — пісьменнік

## Гл. таксама 
* Кванзаа
* Эбанікс

Катэгорыя:Гісторыя ЗША
Катэгорыя:Народы ЗША
Тлатылька

**Тлатылька** () — буйное дакалумбавае гарадзішча ў даліне Мехіка, размешчанае непадалёк ад сучаснага горада Тлатылька ў Мексіканскім федэральнай раёне. Гэта было адно з першых кіраўніцтваў, што ўзнікла ў даліне і квітнела на заходнім беразе возера Тэшкока на працягу сярэдняга перадкласічнага перыяду прыкладна з 1250 па 700 гг. да н. э. 

У больш шырокім сэнсе назва Тлатылька адносіцца да археалагічнай культуры, якая таксама ўключае старажытны горад Тлапакоя на ўсходнім беразе возера Чалько, а таксама горад Каапешка. Назва Тлатылька паходзіць з мовы науатль, на якой яна азначае «месца містэрый (таемных з'яў)». Назву далі перасяленцы-ацтэкі, якія прыбылі ў даліну, калі культура Тлатылька ўжо знікла.

## Літаратура 
* Adams, Richard E W (1991) *Prehistoric Mesoamerica*, University of Oklahoma Press, Norman, Oklahoma.
* Bendersky, Gordon (2000); «Tlatilco, Diprosopus, and Emergence of Medical Illustrations» in *Perspectives in Biology & Medicine*; Summer 2000, v43 #4, p477.
* Blanton, Richard E.; Kowalewski, Stephen A.; Feinman, Gary M.;Finsten, Laura M. (1993) *Ancient Mesoamerica: A Comparison of Change in Three Regions*, Cambridge University Press, ISBN 0521446066.
* Bradley, Douglas E., and Peter David Joralemon (1993) *The Lords of Life: The Iconogaphy of Power and Fertility in Preclassic Mesoamerica*, Snite Museum of Art, University of Notre Dame.
* Diehl, Richard A. (2004) *The Olmecs: America’s First Civilization*, Thames & Hudson, London.
* Grove, David C. (1970) «The San Pablo Pantheon Mound: a Middle Preclassic Site Found in Morelos, Mexico», in *American Antiquity*, v35 n1, January 1970, pp. 62-73.
* Kennedy, G. E. (2001) «The 3,000-year history of conjoined twins», *Western Journal of Medicine*, September 2001, 175(3): 176—177. 
* Niederberger Betton, Christine (1987) *Paléo-paysages et archéologie pré-urbaine du Bassin de Mexico*, Centre d’études mexicaines et centraméricaines (CEMCA), coll. *Études Mésoaméricaines*, 2 vols, México.
* Niederberger, Christine (1996) «The Basin of Mexico: a Multimillennial Development Toward Cultural Complexity», in *Olmec Art of Ancient Mexico*, eds. E. P. Benson and B. de la Fuente, Washington D.C., ISBN 0-89468-250-4, pp. 83-93.

Катэгорыя:Археалогія ў Мексіцы
Катэгорыя:Гісторыя Мексікі
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Месаамерыкі
Іка

**Іка** () — горад на поўдні Перу, каля 300 км ад сталіцы Лімы ля ўзбярэжжа Ціхага акіяна. Насельніцтва - прыкладна 260 тысяч жыхароў. Горад з'яўляецца сталіцай аднайменнага рэгіёна Іка. У Іцы размешчаны два знакамітыя музеі: музей мумій дакалумбавай эпохі і музей доктара Кабрэра, які мае найбуйнейшую калекцыю так званых Камянёў Ікі.

За некалькі кіламетраў ад горада знаходзіцца аазіс Уакачына, намаляваны на перуанскай купюры 50 соль. 16 жніўня 2007 г. горад перанёс землятрус сілай у 8,0 балаў, у выніку якога загінула некалькі сотняў жыхароў.
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Ана Хара Веласкес (нар. 1968) — прэм’ер-міністр Перу.

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Перу
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1563 годзе
Купанг

thumb|left|Размяшчэнне Купанг ва Усходнім Малых Зонскія выспаў.
**Купанг** () — горад у Інданезіі, на Заходнім Тыморы, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Усходняя Нуса-Тэнгара. Ажыўленыя транспартныя, гандлёвыя і адміністрацыйныя сувязі з суседнімі астравамі. Насельніцтва каля 450 000 жыхароў. У 45 км ад горада — запаведнік *Тама Висата Камплонг* з цікавымі пячорамі і азёрамі.

Важны порт і гандлёвы пункт часоў каланіяльнага валадарства Партугаліі і Галандіі. У горадзе да гэтага часу захаваліся сляды архітэктуры еўрапейскіх каланістаў. У першай палове XX стагоддзя горад гуляў важную ролю як месца дазапраўкі самалётаў, якія здзяйсняюць далёкія рэйсы паміж Еўропай і Аўстраліяй. Падчас канфлікту на Усходнім Тыморы у горадзе знаходзіліся базы інданезійскіх войскаў.

Катэгорыя:Гарады Інданезіі
Замовы

**Замóвы** (***загаворы, нагаворы, шэпты***) — старажытны жанр народнай паэзіі, слоўная формула, якой надавалася магічнае значэнне. На думку Б. Рыбакова, замовы ўзніклі ў час палеаліту, 20—40 тысяч гадоў таму назад. Замовы імкнуліся ўплываць на розныя стыхійныя сілы прыроды, узаемаадносіны ў грамадстве. Замовы як жанр валодаюць вялікай сілай вобразнай экспрэсіі, у іх мноства паўтораў, асобных рытарычных фігураў. Замовы — від народнай творчасці, які ў сучасны момант у жывым бытаванні амаль не сустракаецца.

## Распаўсюджванне, носьбіты, тэматычныя групы замоў 
У мінулым замовы былі шырока распаўсюджаны ў быце і мелі чыста ўталітарнае значэнне: з дапамогай слова, магічнага дзеяння ператварыць жаданае ў рэальнасць — падобным выклікаць падобнае.

Замовы больш за ўсё знаходзіліся на ўзбраенні вузкай групы людзей — «прафесіяналаў», так званых шаптуноў, чараўнікоў, вядзьмароў, якія з мэтай замацавання ў насельніцтва веры ў магічную сілу слова нярэдка выкарыстоўвалі рацыянальныя сродкі народнай медыцыны, чым забяспечвалі найбольш устойлівае месца гэтаму віду творчасці ў народзе.

Пісаліся замовы звычайна рыфмаванай прозай («На сінім моры, на беражочку, на жоўтым пясочку стаіць дуб зялёны, да зямлі нахілёны. А з таго дуба як узняліся шуры і буры, ветры кавуры…» — з «Замовы на стрэльбу»). Некаторыя асаблівасці паэтыкі народных замоў выкарыстоўваюцца падчас у сучаснай лірычнай паэзіі («Замова» С. Панізніка).

Прынята дзяліць замовы на некалькі тэматычных груп: першая група — замовы, звязаныя з гаспадарчай дзейнасцю чалавека (паляванне, рыбацтва, пчалярства, збор ягад, грыбоў, захаванне жывёлы, ураджаю); другая група — замовы супраць хвароб (ліхаманка, зубны боль, укус пчалы і г.д.); трэцяя група — замовы, звязаныя з сямейнымі адносінамі і прыватным бытам (прысушкі, адсушкі — любоўныя замовы); чацвёртая група — замовы, звязаныя з грамадскімі адносінамі, і г.д.

Замовы каштоўныя тым, што ў іх знайшлі адлюстраванне многія бакі гаспадарчага і духоўнага жыцця чалавека. Яны з’яўляюцца помнікамі мастацкага слова народа, складаюць цікавую частку вуснай спадчыны народа.

### Замова паляўнічага 
Вадзіца царыца, усяму свету памачніца. Як ты змываеш сырое каменне, шэрае і белае каменне, так і змый і маю ружыну-ружніцу і булат-жалеза. Як страляе з неба Міхаіл-архангел громам і маланняй і вострай стралой і як ніхто не можа ўняць ні грома, ні маланні, ні вострай стралы, так ніхто не можа ўняць і мяне, раба божага, стральца, і маю ружыну-ружніцу і булат-жалеза. А над маёй ружынай-ружніцай і булат-жалезам няма спаругання на векі вякоў.

## Даследчыкі замоў 
Даследаваннем замоў і агульных пытанняў чарадзейства займаліся М. Доўнар-Запольскі («Чародейство в Северо-Западном крае в XVII—XVIII вв. Историко-этнографический этюд») і І. А. Берман («Чаровники и знахари северо-западного простонародья»). Разглядалі замовы Я. Ф. Карскі, К. П. Кабашнікаў, М. Я. Грынблат. Грунтоўна даследавала беларускія замовы Г. А. Барташэвіч.

## Літаратура 
* БНТ. Замовы. — Мінск : Навука і тэхніка, 1992.
* 
* 

## Спасылкі 
* «Залатыя замкі, адмыкайцеся…»

Катэгорыя:Фальклор
Катэгорыя:Магічныя словы і фразы
Катэгорыя:Акультызм
Катэгорыя:Рэлігія
Катэгорыя:Культура Беларусі
Бенедыкт XII

**Бенедыкт XII** (), свецкае імя **Жак Фурн’е** (; 1280-я — 25 красавіка 1342) — Папа Рымскі (20 снежня 1334 — 25 красавіка 1342).

Сын млынара з Савердэна, каля Фуа ў паўднёва-заходняй Францыі. Уступіў у ордэн цыстэрцыянаў, дзе атрымаў грунтоўную багаслоўскую адукацыю. Быў абатам манастыра Фанфруад, затым біскупам Пам’е і Мірэпуа і, урэшце, кардыналам.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Папы Рымскія
Бенедыкт XI

**Бенедыкт XI** (, свецкае імя — Нікало́ Бакасіні, ; 1240 — 7 ліпеня 1304) — Папа Рымскі з 22 кастрычніка 1303 да 7 ліпеня 1304 года.

Катэгорыя:Папы Рымскія
Клімент V

**Клімент V** (), свецкае імя **Раймон Бертран дэ Го** (;  — ) — Папа Рымскі (5 чэрвеня 1305 — 20 красавіка 1314).

Катэгорыя:Папы Рымскія
Інакенцій VII

**Інакенцій VII** (; свецкае імя — Казіма Джэнтыле Мільяраці, ;  — ) — Папа Рымскі з 17 кастрычніка 1404 да 6 лістапада 1406 года.

Катэгорыя:Папы Рымскія
Пайсанду

**Пайсанду** () — трэці па насельніцтве горад Уругвая, найбуйнейшы горад і адміністрацыйны цэнтр дэпартамента Пайсанду. 

## Гісторыя 
Горад быў заснаваны ў 1749 годзе як форт езуітаў на беразе ракі Уругвай. У 1865 годзе горад стаў адной з арэн барацьбы уругвайцаў пад правадырствам генерала Леандра Гомеса супраць уварвання Бразіліі.

## Геаграфія 
Горад размешчаны за 378 км на паўночны захад ад Мантэвідэа на беразе ракі Уругвай, якая служыць мяжой паміж Уругваем і Аргенцінай. З аргенцінскай правінцыяй Энтрэ-Рыас, а дакладней з горадам Калон (21 тыс. жыхароў) Пайсанду звязвае 334-метровы мост Генерала Хасэ Арцігаса, адкрыты ў 1975 годзе.

Катэгорыя:Гарады Уругвая
Гебрыдскія астравы

, рыжы колер — Знешнія Гебрыды]]
**Гебрыдскія астравы** ( , хутчэй за ўсё ад  «Паўднёвая краіна»;  «Жоўцевыя астравы») — архіпелаг у Атлантычнам акіяне каля заходніх берагоў Шатландыі. Уваходзяць у групу Брытанскіх астравоў. Дзве асноўныя цэпі архіпелагу — Унутраныя і Знешнія Гебрыды, яны падзелены пралівамі Літл-Мінч і Норт-Мінч, а таксама Гебрыдскім морам.

## Апісанне 
Гебрыдскія астравы ўяўляюць сабой шырока раскіданую групу з каля 500 скалістых, па большай частцы высокіх астравоў, з якіх населена каля 100. Паверхня — каля 7,5 тыс. км², з якіх каля 1,6 тыс. км² занята азёрамі. Вялікая частка паверхні — камяністыя або забалочаныя раўніны. Маюцца нізкагор’і вышынёй да 1009 м (гара Кулін-Хілс на востраве Скай), сляды старажытнага абледзянення.

Вільготны марскі клімат, сярэдняя тэмпература студзеня складае 4-6 °C, ліпеня — 12-14 °C. Ападкаў шмат, да 2000 мм у год. З расліннасці — лугі на дзярнова-грубагумусных і дзярнова-тарфяных глебах, верасовыя пусткі, зрэдку гаі з нізкарослай бярозай.
Жыхары ў асноўным займаюцца рыбалоўствам і жывёлагадоўляй. Наладжана вытворчасць ваўняных тканін, турызм. Найбуйнейшы горад — Сторнаўэй на востраве Льюіс.

## Літаратура 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Астравы Шатландыі
Руская літаратура

— найвялікшага рускага паэта, стваральніка рускай літаратурнай мовы. Гравюра Васіля Матэ. 1899 год.]]
**Руская літаратура** — літаратура на рускай мове, альбо напісаная рускімі аўтарамі. 

## Старажытнаруская літаратура 
Руская пісьменнасць пачынае бурна развівацца з прыняццем хрысціянства і ўвядзеннем кірыліцы. Кніга з'яўляецца сродкам для азнаямлення з верай і дапаможнікам пры здзяйсненні набажэнстваў. 

Прыняўшы хрысціянства ад Візантыі, Русь падпарадкавалася ў духоўным дачыненні да яе ўплыву, тым больш, што першыя служыцелі царквы і першыя кніжнікі на Русі былі грэчаскімі. Першапачаткова ўся літаратура складалася з перакладаў з грэчаскай (кнігі св. Пісання, тварэнні св. Айцоў, жыціі святых, зборнікі мудрых выслоўяў і г.д.). Першыя самастойныя творы — павучанні, жыціі святых, пасланні, вандроўкі (да святых месцаў) — насілі рэлігійны характар.

## ХІХ стагоддзе 
* Аляксандр Пушкін
* Мікалай Гогаль
* Фёдар Дастаеўскі
* Фёдар Фёдаравіч Вадкоўскі

* Леў Талстой
* Антон Паўлавіч Чэхаў

## ХХ стагоддзе 
* Максім Горкі
* Ганна Ахматава
* Уладзіслаў Хадасевіч
* Уладзімір Высоцкі
* Эдуард Лімонаў
* Яўген Барысавіч Рэйн

## ХХІ стагоддзе 
* Віктар Уладзіміравіч Ерафееў
* Рубэн Гальега
Ліён Фейхтвангер

**Ліён Фейхтва́нгер** (; , г. Мюнхен, Германія — ) — нямецкі пісьменнік. Доктар філасофіі (1907).

## Біяграфія 
Вывучаў германістыку і філасофію ва ўніверсітэтах Берліна і Мюнхена. 3 1933 у эміграцыі (Францыя, ЗША).

Пачынаў як тэатральны крытык і драматург. Аўтар сусветна вядомых гістарычных раманаў «Брыдкая герцагіня» (1923), «Яўрэй Зюс» (1925), «Ілжэ-Нерон» (1936), «Лісы ў вінаградніку» (1947), «Гоя, або Цяжкі шлях пазнання» (1951), «Мудрасць дзівака, або Смерць і ператварэнне Жан Жака Русо» (1952), гістарычнай трылогіі «Іудзейская вайна» (1932), «Сыны» (1935), «Настане дзень» (1942), у якіх адлюстраваў падзеі амерыканскай вайны за незалежнасць, французскай рэвалюцыі 1789-94, узаемаадносіны паміж Іўдзеяй і Рымам і інш. Трагічная нямецкая сучаснасць у раманах «Томас Вент» (1920), «Браты Лаўтэнзак» (1943), сацыяльнай трылогіі «Зала чакання» («Поспех», 1930; «Сям’я Опенгейм», 1933; «Выгнанне», 1939).

У творах аддаваў перавагу сацыяльна-палітычным і філасофскім праблемам — чалавека і гісторыі, творчай асобы і рэвалюцыі, сузірання і дзеяння, грамадскага прызначэння мастака і мастацтва, мінуўшчыны і сучаснасці; яны адметныя каларытнасцю дэталі, сюжэтнай шматпланавасцю, парабалічнасцю. Многія яго раманы экранізаваны.

Аўтар п’ес, апрацовак твораў англійскіх аўтараў, літаратурна-крытычных артыкулаў, эсэ і інш.

## Беларускія пераклады 
* Сям’я Опенгейм. Мн., 1937.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Нямецкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі
Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Марын II

**Марын II** (Марцін III) (лац.: Marinus PP. II) (? — 1 мая 946, Рым) — Папа Рымскі з 30 кастрычніка 942 да 1 мая 946. Папа перыяду порнакратыі.

## Біяграфія 
Паходзіў з Рыма. Як і яго папярэднікі, быў абраны пры падтрымцы Альберыха II. Захаваліся два пасланні Марына.

Катэгорыя:Папы Рымскія
Аберон (спадарожнік Урана)

**Аберон** — другі па велічыні спадарожнік Урана. Таксама вядомы пад пазначэннем «Uranus IV».

## Гісторыя адкрыцця і вывучэння 
Аберон быў адкрыты Уільямам Гершэлем 11 студзеня 1787 года (праз 6 гадоў пасля адкрыцця ім Урана).

У студзені 1986 года Аберон быў даследаваны касмічным апаратам «Вояджэр-2», які праляцеў у 470 600 км ад яго. Атрымалася вывучыць толькі паўднёвую, асветленую Сонцам частку спадарожніка (паўночная частка пагружаная ў палярную ноч працягласцю 42 гады).

Да палёту «Вояджэра-2» пра спадарожнік было вядома мала. У выніку наземных спектраграфічных назіранняў была ўстаноўлена наяўнасць на Абероне вадзянога лёду.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Спадарожнікі Урана
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1787 годзе
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, якія адкрыў Уільям Гершэль
Бенедыкт III

**Бенедыкт III** (лац.: Benedictus PP. III;? — 17 красавіка 858) — Папа Рымскі з 29 верасня 855 па 17 красавіка 858. Супернічаў з антыпапам Анастасіем, падтрыманым Людовікам II Нямецкім. Актыўна ўмешваўся ў канфлікты паміж сынамі імператара Лотара. Лічыўся асвечаным для свайго часу архіерэем.

## Біяграфія 
Этэльвульф Уэсэскі і яго сын, будучы кароль Англіі Альфрэд Вялікі, пабывалі ў Рыме падчас валадарання Бенедыкта. Сярэднявечная традыцыя сцвярджае, што Папа Яна, жанчына, замаскіраваная пад мужчыну, быў непасрэдным папярэднікам Бенедыкта. Аднак, гэта легенда не лічыцца гістарычным фактам.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Папы Рымскія
Констанц

**Констанц** ( , мясцовае вымаўленне  *Ко́нштанц*) — галоўны горад бадэнскай акругі, ля вытока Рэйна з Бодэнскага возера. Констанц знаходзіцца на берагах адначасова 3 частак Бодэнскага возера: заліваў Обэрзэе, Юберлінгер Зэе і праліва Азёрны Рэйн (Зэерэйн), на мяжы са Швейцарыяй, і ўтварае адзіную агламерацыю з суседнім швейцарскім горадам Кройцлінген.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Франц Ёзэф Шпіглер (1691—1757) — нямецкі мастак эпохі барока.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Бадэн-Вюртэмберга
Джозеф Прыстлі

**Джозеф Прыстлі** (, 13 (24) сакавіка 1733 — 6 лютага 1804) — брытанскі святар-дысентэр, прыродазнавец, філосаф, грамадскі дзеяч. Увайшоў у гісторыю перш за ўсё як выдатны хімік, які адкрыў кісларод і вуглякіслы газ.

## Літаратура 
* Priestley's writings on philosophy, science and politics, ed., with an introduction by J. A. Passmore, N. Y. — L., 1965.
* Crook, R. E. A Bibliography of Joseph Priestley. London: Library Association, 1966.
* McEvoy, John G. «Joseph Priestley, 'Aerial Philosopher': Metaphysics and Methodology in Priestley's Chemical Thought, from 1762 to 1781». Ambix 25 (1978): 1—55, 93—116, 153—75; 26 (1979): 16—30.
* Crossland, Maurice. «The Image of Science as a Threat: Burke versus Priestley and the 'Philosophic Revolution'». British Journal for the History of Science 20 (1987): 277—307.

Катэгорыя:Хімікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Палітыкі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Філосафы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Філосафы
Катэгорыя:Фізікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Коплі
Катэгорыя:Хімікі XVIII стагоддзя
Дзяўчынка з савой

**Дзяўчынка з савой** — скульптура, размешчаная ў Траецкім прадмесці, аўтарам з'яўляецца скульптар Л. Б. Зільбер. Помнік уяўляе сабой дзяўчынку, якая стаіць босай нагой на папараці і трымае ў руцэ саву. На лісце папараці ляжаць тры расквітнелыя бутоны, а каля яго сядзіць яшчарка. Адно крыло совы выгнута — яна як бы ахоўвае, абараняе ім дзяўчынку, а другое крыло шырока раскрыта. Помнік стаіць на вялікім валуне, побач з якім ляжаць яшчэ два, паменш.

## Гл. таксама 
* Спіс помнікаў Мінска

## Спасылкі 
* «Дзяўчынка з савой» — тры таямніцы, тры вобраза мудрасці 

Катэгорыя:Траецкае прадмесце
Катэгорыя:Помнікі Мінска
Катэгорыя:Творы Леаніда Зільбера
Валянцін (Папа Рымскі)

**Валянцін** (, свецкае імя — Валянціна Леоні, );?, Рым — 16 верасня 827) — Папа Рымскі з 1 верасня да 16 верасня 827 года. Нарадзіўся ў Рыме, быў дыяканам Папы Пасхалія I. За некалькі тыдняў пантыфікату не паспеў здзейсніць ніякіх важных дзеянняў.

Катэгорыя:Папы Рымскія
Cessna 208

**Cessna 208** () — лёгкі аднаматорны турбавінтавы самалёт з фіксаваным шасі. Выпускаецца кампаніяй Cessna з 1984. Існуюць пасажырскія, грузавыя і ваенныя мадыфікацыі.

## Гісторыя 
Распрацоўка Cessna 208 пачалася ў 1980. Пасля двух гадоў тэставання, у снежні 1982, адбыўся першы палёт прататыпа. У жніўні 1984 самалёт запушчаны ў серыю. Яшчэ ў працэсе распрацоўкі праектам зацікавіўся буйны аператар авіяперавозак FedEx. Па яго заказу былі створаны грузавыя версіі: Cargomaster і Super Cargomaster (усяго каля 300). На аснове гэтых мадыфікацый Cessna пачала распрацоўку мадэляў для пасажыраперавозак і ВПС, у асноўным прызначаных на экспарт. Ужо да 1998 было прададзена больш за тысячу экзэмпляраў, прычым 60% – за мяжу.

Выкарыстоўванне самалёта ў розных умовах патрабавала варыятыўнасці ў абсталяванні: Cessna 208 можа абсталявацца паплаўкамі, лыжамі, зброяй, пасажырскія месцы могуць ператварацца ў грузавы адсек, або грузавы кантэйнер можа выкарыстоўвацца ў якасці багажнага аддзялення.

28 красавіка 2008 Cessna аб’явіла, што ўсе новыя мадэлі будуць пастаўляцца з навігацыйнай сістэмай Garmin G1000.

## Характарыстыкі 
*Мадыфікацыя Grand Caravan*

* **Экіпаж**: 1 чалавек
* **Пасажыры**: 14
* **Размах крылаў**: 15,88 м (52′ 1")
* **Даўжыня**: 12,67 м (41′ 7")
* **Вышыня**: 4,7 м (15′ 55")
* **Грузападымальнасць**: 1841 кг (4000 фнт)
* **Максімальная хуткасць**: 324 км/ч (175 вузлоў)
* **Рухавік**: Pratt & Whitney PT6A-114A, 503 кВт (675 к.с.)
* **Запас паліва**: 1268 л (335 галонаў)
* **Маса пустога самалёта**: 2075 кг (4575 фнт)
* **Максімальная ўзлётная маса**: 3980 кг (8785 фнт)

## Мадыфікацыі 
### Пасажырскія 
* Cessna 208A Caravan I (1984) — базавая версія.
* Cessna 208A Caravan 675 (1997) — версія з больш магутным рухавіком PT6A-114A.
* Caravan Amphibian — версія з усталяванымі паплаўкамі Wipaire 8000.
* Cessna 208B Grand Caravan  — версія на 14 пасажыраў з рухавіком PT6A-114A.
* Soloy Pathfinder 21 (1997) — двухматорная версія кампаніі Soloy.

### Грузавыя 
* Cessna 208A Cargomaster (1984) — версія з павялічанай колькасцю абсталявання і дабаўленым падфюзеляжным кантэйнерам.
* Cessna 208B Super Cargomaster (1998) — мадыфікацыя Cargomaster на аснове серыі B.

### Ваенныя 
* U-27A — базавая ваенная мадыфікацыя.
* C-98 — версія U-27A для бразільскіх ВПС.
* C-16 — праектаваная версія. Магчыма выкарыстоўванне ў Цэнтральнай Амерыцы.
* AC-208 Combat Caravan — версія, узброеная ракетамі Hellfire. Выкарыстоўваецца Іракам і Ліванам.

## Эксплуатанты 
### Грамадзянская авіяцыя 
*  Аўстралія
*  Батсвана
*  Беліз
*  Бразілія
*  Венесуэла
*  Вялікабрытанія
*  Грэцыя
*  ЗША
*  Калумбія
*  Канада
*  Новая Зеландыя
*  Панама
*  Парагвай
*  Перу
*  Тайланд
*  Уругвай
*  Францыя
*  Чылі

### Ваенная авіяцыя 
*  ААЭ
*  Багамы
*  Бангладэш
*  Бразілія
*  Ірак
*  Калумбія
*  Кот-д'Івуар
*  Ліберыя
*  Ліван
*  Мексіка
*  ПАР
*  Чылі

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  

Катэгорыя:Самалёты Cessna
Катэгорыя:Самалёты ЗША
Катэгорыя:Самалёты агульнага прызначэння