open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Міна Полацкі

]]
**Міна Полацкі** (? — ) — усходнеславянскі святы, епіскап полацкі, свяціцель. Памяць 20 чэрвеня (3 ліпеня) і ў трэцюю нядзелю пасля Тройцы ў Саборы Беларускіх святых. Доўгі час жыў у Кіеўскім Пячэрскім манастыры. 13 снежня 1105 ён быў хіратанісаны ў епіскапа Полацкага мітрапалітам Кіеўскім Нікіфарам.

Імя свяціцеля Міны ўвайшло ў службу Кіева-Пячэрскім святым айцам, згадка аб ім утрымліваецца ў Кіева-Пячэрскім Пацярыку. У час яго епіскапства прыняла пострыг Ефрасіння Полацкая.

## Памяць 
Час кананізацыі не вядомы. У 1984 г. свяціцель Міна быў уключаны ў Сабор Беларускіх святых Беларускай Праваслаўнай Царквы. У 2005 г. у Івянцы быў асвячоны ніжні храм у гонар свяціцеля Міны. Дзень напамінкаў — 3 ліпеня.

## Спасылкі 
* Свяціцель Міна, епіскап Полацкі

Катэгорыя:Епіскапы полацкія
Катэгорыя:Святыя паводле алфавіта
Катэгорыя:Праваслаўныя святыя Беларусі
Лаўрэнцій Тураўскі

**Лаўрэнцій Тураўскі** (? — ) — беларускі святы, пустэльнік, вялебны. Памяць 29 студзеня ў Саборы Беларускіх святых.

Жыў спачатку ў манастыры велікамучаніка Дзімітрыя Салунскага пад Кіевам, а потым у Кіева-Пячэрскім манастыры. За сваё святое жыццё атрымаў ад Госпада ласку вылячэння і выгнання дэманаў. У 1182 годзе быў хіратанісаны ў епіскапы Тураўскія, быў пераемнікам свяціцеля Кірылы II Тураўскага.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Епіскапы тураўскія і мазырскія
Катэгорыя:Праваслаўныя святыя Беларусі
Катэгорыя:Святыя паводле алфавіта
Марцін Тураўскі

**Марцін Тураўскі** (? — ) — беларускі святы, вялебны.

Памяць 27 чэрвеня ў Саборы Беларускіх святых.

## Жыціе 
Служыў кухарам пры Тураўскіх біскупах Сімеоне, Ігнаціі, Іаакіме (1144—1146) і Георгіі. Апошні свяціцель звольніў святога Марціна па яго старасці. Але старац не захацеў расстацца з манастыром ў імя святых Барыса і Глеба ў Тураве, дзе жылі біскупы, і ў адзін з дзён Вялікага посту прыняў манаства.
 
Святы стаў жыць пустэльнікам: «Один жил о Бозе». З прычыны старасці і ранейшых цяжкіх работ, ён часта хварэў. Аднойчы, калі святы пакутаваў ад хваробы і ляжаў у келлі, знемагаючы ад смагі, ён старанна заклікаў на дапамогу святых мучанікаў Барыса і Глеба. На трэці дзень бездапаможнаму Марціну з'явіліся двое юнакоў. Пустэльнік не прызнаў у іх абліччы святых мучанікаў, хоць яны «з'явіліся ў сваім падабенстве, як былі напісаныя на іконе». Распытаўшы аб хваробе прападобнага, святыя браты працягнулі Марціну коўш вады і напаілі. Вялебны Марцін прапанаваў гасцям паесці, пакорліва папрасіўшы прабачэння, што сам не можа прынесці ім хлеба, але святыя, дабраславіўшы гасціннага гаспадара, зрабіліся нябачнымі. Толькі тады зразумеў ён, хто наведаў яго падчас хваробы, уславіць Госпада і святых мучанікаў, і з таго часу выздаравеў ад немачы і распавёў пра з'яву свайму духоўнаму бацьку.
 
Пасля гэтага цудоўнага вылячэння блажэнны Марцін пражыў яшчэ адзін год. Памёр вялебны Марцін 27 чэрвеня 1150.

Катэгорыя:Святыя паводле алфавіта
Катэгорыя:Праваслаўныя святыя Беларусі
Катэгорыя:Постаці Турава
Елісей Лаўрышаўскі

**Елісей Лаўрышаўскі** (? — ноч на 23 кастрычніка каля 1250) — праваслаўны святы.

Паводле Жыція, сын князя Трайдзеня і займаў высокае месца пры двары вялікага князя літоўскага Міндоўга. Стаўшы хрысціянінам, ён пакінуў двор і адышоў у пустынь, дзе яго знайшоў нейкі праваслаўны манах, разам з якім Елісей заснаваў Лаўрышаўскі манастыр. Сярод братоў манастыра быў і князь Войшалк.

Елісей забіты сваім выхаванцам, юнаком-служкай у ноч на 23 кастрычніка каля 1250 года. Пасля забойства мошчы прападобнага ўслаўлены як цудадзейныя.

## Кананізацыя 
У 1505 годзе татары спусташалі ваколіцы Наваградка, наблізіліся да Лаўрышаўскага манастыра і ім падалося, што манастырскі двор запоўнены конніцай, татары адступілі. Гэта цуд, напэўна, быў грунтам для кананізацыі прападобнага Елісея мітрапалітам Іосіфам Солтанам на саборы, які адбыўся ў Вільні(?) ў 1514 годзе.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Свята-Елісееўскі Лаўрышаўскі мужчынскі манастыр
Катэгорыя:Лаўрышава
Катэгорыя:Памерлі ў XIII стагоддзі
Катэгорыя:Святыя паводле алфавіта
Катэгорыя:Праваслаўныя святыя Беларусі
Роза Міронаўна Свярдлова

**Роза Міронаўна Свярдло́ва** (,  — ) — беларуская і расійская  кінастудыі «Ленфільм». Заслужаная артыстка БССР (1935). педагог. Скончыла ў 1930 годзе кінаадзяленне Ленінградскага тэхнікума сцэнічных мастацтваў (майстэрня Я. Чарвякова). У кіно з 1927 года. Здымалася на кінастудыях «Ленфільм», «Беларусьфільм» і іншых.

## Фільмаграфія 
* 1927 — Дзяўчына з далёкай ракі
* 1928 — Права на жыццё
* 1928 — Кошт чалавека
* 1929 — Да заўтра
* 1930 — Каўказскі нявольнік
* 1932 — Баям насустрач (настаўніца)
* 1933 — Хто твой сябар?
* 1934 — Залатыя агні (Марына)
* 1935 — Шлях карабля (Вара), Новая радзіма (інжынер)
* 1937 — Дачка Радзімы (калгасніца)
* 1956 — Нявеста
* 1959 — Ліберал
* 1960 — Анафема
* 1961 — Самыя першыя — санітарка шпіталя ВПС
* 1963 — Родная кроў
* 1967 — І ніхто іншы

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Свярдлова Роза Міронаўна  на сайце Нацыянальнай кінастудыі «Беларусьфільм»

Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларускай ССР
Святое возера (возера, Касцюковіцкі раён)

**Святое возера** — возера ў Касцюковіцкім раёне Магілёўскай вобласці, у басейне ракі Беседзь, за 24 кіламетры на паўднёвы захад ад горада Касцюковічы.

Плошча паверхні 0,26 км², даўжыня 630 метраў, найбольшая шырыня 570 метраў. Найбольшая глыбіня 6 метраў. Даўжыня берагавой лініі 2,1 км. Плошча вадазбору 5,25 км². Схілы катлавіны вышынёй да 3 метраў, спадзістыя, пад лесам, на поўдні да 10 метраў, разараныя. У паўднёвай частцы возера заліў. Мелкаводдзе пясчанае. Больш за 40 % плошчы дна возера выслана сапрапелем. Возера значна зарастае.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Ліст карты N-36-100. Выданне 1989 г. Стан мясцовасці на 1987 г. 
* *Валерий Иванов-Смоленский* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Том 5.

Катэгорыя:Азёры Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Касцюковіцкага раёна
Дзіянісій Полацкі

**Дзіянісій Полацкі**, ці **Дыянісій Полацкі** (? — 1182/1183?) — праваслаўны святы, епіскап Полацкі, свяціцель. Памяць у Саборы Беларускіх святых.
]]

Прызначаны на Полацкую кафедру ў 1167 годзе. З дабраслаўлення Дыянісія адправілася ў паломніцтва да Святых мясцін Ефрасіння Полацкая, менавіта ён быў ініцыятарам яе праслаўлення і, верагодна, з яго дабраслаўлення была складзеная служба і напісана «Жыціе Ефрасінні». Памёр у 1182/1183 годзе.

## Літаратура 
* Грыгаровіч І. І. Беларуская іерархія. — Мн.: БелЭн, 1992. — С. 27.
* Святыя зямлі Беларускай. Жыццеапісанні. Уклад. Л. Я. Кулажанка, Т. А. Матрунчык — Мінск. Прыход Свята-Петра-Паўлаўскага сабора. 2012. — 184 с.
* Жыціе Ефрасiннi Полацкай // Хрэстаматыя па старажытнай беларускай лiтаратуры / Склаў А. Ф. Коршунаў. — Минск, 1959. С. 68-81.
* Жыціе Ефрасiннi Полацкай // Кнiга жыцiй i хаджэнняў / Уклад. прад. i камент. А. А. Мельнiкава. — Минск, 1994. С. 25-41.
* Мельников А. А. Путь непечален: Ист. свидетельства о святости Белой Руси. — Минск, 1992. С. 23-24.

## Спасылкі 
* Свяціцель Дзіянісій, епіскап Полацкі // сайт Свята-Петра-Паўлаўскага сабора г. Мінска

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Епіскапы полацкія
Катэгорыя:Памерлі ў 1180-я гады
Катэгорыя:Праваслаўныя святыя Беларусі
Свяча (Бешанковіцкі раён)

**Свяча́** (, ) — аграгарадок у Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Бешанковіцкага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца на рацэ Свячанка, на аўтамабільнай дарозе Віцебск — Лепель, за 12 кіламетраў у напрамку на захад ад гарадскога пасёлка Бешанковічы, за 63 кіламетры ад Віцебска, за 32 кіламетры ад чыгуначнай станцыі Чашнікі.

## Гісторыя 
Згадваецца ў 1641 годзе як вёска ў Полацкім ваяводстве Вялікага Княства Літоўскага.

Да 2004 года цэнтр Свячанскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 2001 год — 326 жыхароў, 139 двароў.

## Інфраструктура 
* Сярэдняя школа
* Дом культуры
* Бібліятэка
* Аддзяленне сувязі

## Памятныя мясціны 
* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (1895).
* Брацкая магіла савецкіх воінаў. Помнік на воінскім пахаванні (1956). Усталяваны на брацкай магіле савецкіх воінаў і партызан № 4029.

## Вядомыя асобы 
* Міхаіл Мікітавіч Дойлін (1916—1983) — партыйны і дзяржаўны дзеяч.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-35. Выданне 1991 года. Стан мясцовасці на 1991 год.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Бешанковіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Бешанковіцкага раёна
Хабамаі

thumb|Карта

**Астравы Хабамаі** (яп. 歯舞群島, "Плоскія") — японская назва часткі Малой Курыльскай грады. У яе склад уваходзяць астравы:

* Зялёны
* Палонскага
* Юры
* Анучына
* Танфільева
* Асколкі
* Дзёміна

Назва Хабамаі распаўсюдзілася ў Японіі не раней за кан. XVIII ст., а, хутчэй за ўсё, з 1807 г., калі Малая Курыльская града пачала паступова асвойвацца жыхарамі Хакайда. Зараз назва афіцыйна не выкарыстоўваецца японскімі тапографамі, аднак сустракаецца ў прэсе і сярод палітычных колаў.

СССР, а потым Расія выкарыстоўвалі назву Хабамаі ў тэкстах міжнародных пагадненняў з Японіяй 1956 г. і 1998 г.

## Спасылкі 
* 大小5つの島からなる自然豊かな群島 

Катэгорыя:Курыльскія астравы
Катэгорыя:Спрэчныя тэрыторыі ў Азіі
Катэгорыя:Малая Курыльская града
Свяціцкі валун

**Свяці́цкі валун** — геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння (з 1991). Размешчаны за 500 метраў на паўднёвы захад ад вёскі Свяціца Полацкага раёна Віцебскай вобласці, каля шашы Лепель—Полацк.

## Апісанне 
Чырвона-буры граніт рапаківі з крышталямі палявога шпату. Даўжыня 3,95 м., шырыня 2,3 м, вышыня 1,55 м, у абводзе 9,9 м, аб'ём 7,5 м³, маса бачнай часткі каля 20 тон. Валун мае прасападобную форму. Прынесены ледавіком з Карэльскага перашыйку каля 20—18 тысяч гадоў назад.

## Іншыя вядомыя валуны 
* Святы камень Сянежыцкі

## Гл.таксама 
* Музей валуноў

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Валуны Беларусі
Катэгорыя:Геалогія Полацкага раёна
Катэгорыя:Славутасці Полацкага раёна
Катэгорыя:Свяціца (Полацкі раён)
Ян Цадроўскі

**Ян Цадроўскі** (, в. Пагост каля Слуцка — пасля 1682) — падчашы новагародскі, мемуарыст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў шляхецкай кальвінісцкай сям’і Цадроўскіх герба «Адрованж» Яна Цадроўскага і Сафіі Цёлкаўны Камароўскай. Браты — Тамаш, Аляксандр, блізнец Стэфан; сястра Ганна.

Вучыўся разам з братам-блізнюком Стафанам у Кёнігсбергу, затым у Кракаўскай акадэміі. У 1637 г. іх бацька даручыў сваіх сыноў Багуславу Радзівілу, пры двары якога яны служылі на працягу 32 гадоў, да самай смерці князя ў 1669 годзе. Шмат вандраваў разам з князем па Заходняй Еўропе. Выконваў розныя даручэнні Багуслава Радзівіла. У 1655 годзе, падчас вайны Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667), уцёк з сям’ёй на Жамойць пад пратэкцыю шведаў. Вярнуўся, вазіў цару Аляксею Міхайлавічу пад Друю петыцыю менскай шляхты. У 1658 годзе ўдзельнічаў у баявых дзеяннях менскай шляхты супраць маскоўскага войска, у 1660 годзе правёў дывізію Чарнецкага ад Свержаня да ракі Бярэзіны.

Меў вялікі аўтарытэт сярод шляхты Менскага ваяводства, быў электарам Яна Казіміра і Яна III Сабескага, соймавым паслом.

Пакінуў каштоўны дыярыуш, у якім апісаў не толькі сямейныя справы, але і падзеі, відавочцам якіх ён быў або аб якіх чуў. Апошні эпізод, апісаны ў дыярыушы, — жудаснае знішчэнне ў 1682 годзе Віленскага кальвінскага збору.

## Сям’я 
Быў жанаты першым шлюбам з Марыянай Швыкоўскай, другім — з Ганнай Мірскай, дачкой Рыгора Мірскага, вялікага стражніка літоўскага, трэцім — з Соф’яй Рымвідаўнай. У другім шлюбе меў сына Рыгора (нар. 1651) і дачку Соф’ю (нар. 1653).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Коршунаў А. Ф.* Успаміны Яна Цадроўскага // Беларуская літаратура. Вып. 5. — Мн., 1977. — С. 154—167;
* *Сагановіч Г.* Невядомая вайна: 1654—1667. — Мн.: Навука і тэхніка. 1995. — 145 с. — С. 144.
* 

Катэгорыя:Мемуарысты Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Падчашыі новагародскія
Катэгорыя:Аўтары знакамітых дзённікаў
Свяціца (Ляхавіцкі раён)

**Свяці́ца** (, ) — вёска ў Беларусі, у Ляхавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Крывошынскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 45 кіламетраў на паўднёвы захад ад горада Ляхавічы і 41 км ад чыгуначнай станцыі Ляхавічы, за 220 км ад Брэста.

## Гісторыя 
Каля вёскі, ва ўрочышчы Куль, знаходзіцца стаянкі эпохі фінальнага палеаліту і мезаліту.

Пасля ўз’яднання з БССР з 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Навасёлкаўскага сельсавета Ганцавіцкага раёна Пінскай вобласці. Перад Вялікай Айчыннай вайной у вёсцы жыло 964 чалавекі ў 200 дварах.

У сакавіку 1943 года нямецкімі акупацыйнымі ўладамі было спалена 200 дамоў, забіта 106 чалавек.

## Насельніцтва 
* 1025 жыхароў, 399 двароў (2001).

## Інфраструктура 
* Палац культуры
* Бібліятэка
* Аддзяленне сувязі

## Памятныя мясціны 
* Помнік партызанам.
* Брацкая магіла савецкіх воінаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Ляхавіцкага раёна
Зулу

**Зулу**, або **зулуская мова** (саманазв. isiZulu) — мова групы нгуні моў банту, распаўсюджаны галоўным чынам на тэрыторыі Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі. Сярод усіх моў ПАР менавіта зулу больш за ўсё распаўсюджана як першая мова (больш за 10 млн носьбітаў); яе могуць разумець да паловы насельніцтва краіны, бо яна у цэлым узаемназразумелая з блізкароднаснымі мовамі коса, сваці і (паўночная) ндэбеле.

## Лінгвагеаграфія 
Асноўная маса носьбітаў зулу засяроджаная ў ПАР. Па перапісе 2001 года налічвалася 10.677.305 чалавек з першай мовай зулу. Як на другой у Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы на ёй размаўляюць яшчэ каля 25 млн чалавек. Акрамя таго, яна часткова распаўсюджана ў суседніх краінах:

* Лесота (248 тыс., 1993)
* Свазіленд (76 тыс., 1993)
* Малаві (37,5 тыс., перапіс 1966)
* Мазамбік (1798 чал., Перапіс 1980 года)

## Літаратура 
* Buell, L. C. (2005) *Issues in Zulu Verbal Morphosyntax*, PhD Thesis, University of California, Los Angeles. (файл .pdf в архиве .zip)
* Doke, C.M. (1947) *Text-book of Zulu grammar*. London: Longmans, Green and Co.
* Doke, C.M. (1954) *The Southern Bantu languages*. London: Longmans, Green and Co.
* Wilkes, Arnett & Nkosi, N. (1996) *Teach Yourself Zulu*. London: Hooder & Stoughton
* Nyembezi, C.L.S. (1957) *Learn Zulu*. Pietermaritzburg: Shuter & Shooter.
* Nyembezi, C.L.S. (1970) *Learn More Zulu*. Pietermaritzburg: Shuter & Shooter.
* Doke, C.M. (1958) *Zulu-English Vocabulary*. Johannesburg: Witwatersrand University Press.
* Dent, G.R. & Nyembezi, C.L.S. (1959) *Compact Zulu Dictionary*. Pietermaritzburg: Shuter & Shooter.
* Dent, G.R. & Nyembezi, C.L.S. (1969) *Scholar’s Zulu Dictionary*. Pietermaritzburg: Shuter & Shooter.
* Doke, C.M. & Vilakazi, B.W. (1948) *Zulu-English Dictionary*. Johannesburg: Witwatersrand University Press.

## Спасылкі 
* Ethnologue пра зулу
* UCLA Language Materials Project Кароткае ўвядзенне
* SALanguages.com Старонка пра зулу на сайце. прысвечаным мовам ПАР. Ёсць таксама старонкі пра фанагала і ісікамта
* Мноства падрабязных матэрыялаў  да навучальнага курсу па зулу ў Чыкагскім універсітэце
* Sifunda isiZulu!   Навучальны курс
* isiZulu.net Зулу-англійскі і англа-зулускі слоўнік, а таксама кароткі дапаможнік па вымаўленні і граматыцы. Ёсць модуль марфалагічнага аналізу
* Невялікі зулу-англійскі слоўнік 

Катэгорыя:Мовы банту
Катэгорыя:Мовы Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі
Агнастыцызм

**Агнастыцы́зм** (ад  — «непазнавальны», «непазнаны») — пазіцыя ў філасофіі, тэорыі пазнання і тэалогіі, якая лічыць прынцыпова магчымым пазнанне толькі праз досвед (пазнанне аб'ектыўнай рэчаіснасці), і немагчымым пазнанне любых гранічных і абсалютных асноў рэальнасці. Таксама адмаўляецца магчымасць доказу або аспрэчання ідэй і сцверджанняў, заснаваных цалкам на суб'ектыўных пасылках. Часам агнастыцызм вызначаецца як філасофскае вучэнне, якое сцвярджае прынцыповую непазнавальнасць свету.

## Гісторыя 
[thumb|[Томас Генры Хакслі]]
Тэрмін быў уведзены ва ўжыванне англійскай біёлагам, прафесарам Томасам Генры Хакслі ў 1869 годзе, калі «Метафізічнае таварыства» прапанавала Хакслі стаць удзельнікам яго паседжанняў. «Калі я дасягнуў інтэлектуальнай сталасці,&nbsp;— піша Хакслі,&nbsp;— і пачаў задавацца пытаннем, хто ж я&nbsp;— атэіст, тэіст ці пантэіст, матэрыяліст ці ідэаліст, хрысціянін ці свабодна думаючы чалавек&nbsp;— я прыйшоў да высновы, што мне не падыходзіць ніводнае з гэтых найменняў, акрамя апошняга». Па яго вызначэнні, **агностык** — гэта чалавек, які адмовіўся ад звязанай з багамі веры і перакананы ў тым, што першасны пачатак рэчаў невядомы, бо не можа быць спазнаны. Тэрмін ужываецца да вучэння Герберта Спенсера, Гамільтана, Джорджа Берклі, Давіда Юма і інш.

Свой варыянт паходжання гэтага тэрміна прыводзіць П. А. Крапоткін: «Слова „агностыкі“ ўпершыню было ўведзена ва ўжыванне невялікай групай няверуючых пісьменнікаў, якія збіраліся ў выдаўца часопіса „Дзевятнаццатае стагоддзе“ („Nineteenth Century“) Джэймса Ноўльса (James Knowles) і аддалі перавагу назве „агностыкі“, гэта значыць тыя, хто адмаўляюць гнозу, назве атэісты».

Агнастыцызм можна выявіць ужо ў антычнай філасофіі, у прыватнасці ў сафіста Пратагора, а таксама ў антычным скептыцызме.

## Віды агнастыцызму 
* Скептыцызм;
* Рэлятывізм;
* Ірацыяналізм;

## Гл. таксама 
* Нігілізм
* Эпістэмалогія
* Інструменталізм
* Гнастыцызм

* Саліпсізм
* Атэізм
* Агнастычны тэізм
* Агнастычны атэізм
* Суб'ектывізм
* Светапогляд

* Ignorabimus
* Мадэль свету

* Мая, індуізм
* Авідзья
* Апафатызм

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах. Т.1, Мн., 1996, С.77

Катэгорыя:Эпістэмалогія
Аляксандр Аляксандравіч Аваеў

**Аляксандр Аляксандравіч Аваеў** () (? — пасля 1946, , Польшча) — протаіерэй.

## Біяграфія 
Былы капітан 2-га мартэйнага артылерыйскага парку ў Маскве, напачатку 1910-х гг. пакінуў ваенную службу і паступіў паслушнікам у Опцінскі манастыр, вёў летапіс скіта Опцінай Пустэльні (31 верасня 1911 — 27 ліпеня 1914 гг.), мабілізаваны падчас 1-й сусветнай вайны (1914 г.), патрапіў у палон да немцаў (1915—1917 гг.), пасля заканчэння вайны застаўся ў Германіі, святар (1923 г.), пасвячэнне здзейсніў мітрапаліт Яўлогій (Георгіеўскі) у Берліне, плябан царквы ў в.Феодэрвальдэ ва Усходняй Прусіі (1922—1923 гг.), плябан царквы аднаверскай абшчыны ў Экеосдорфе (г. Воінава) ва Усходняй Прусіі (1923—1945 гг.), быў пад юрысдыкцыяй мітрапаліта Яўлогія, протаіерэй (7 студзеня 1931 г.), плябан місіянерскай абшчыны ў г. Мемель (1941—1944 гг.), плябан царквы ў г.Данцыге (1945 г.), прыняты ў клір Польскай праваслаўнай царквы (14 чэрвеня 1946 г.), больш звестак пра яго не маецца.

## Літаратура 
* Евлогий (Георгиевский), митр. Путь моей жизни. Воспоминания митр. Евлогия, излож. По его рассказам Т.Манухиной / Предисл. и послесл. Т. И. Манухиной. — П.: Ymca-Press, 1948.

Катэгорыя:Дзеячы аднаверства
Катэгорыя:Мясцовашанаваныя святыя
Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы Польшчы
Катэгорыя:Святары Рускай праваслаўнай царквы
Катэгорыя:Святары Польскай праваслаўнай царквы
Катэгорыя:Протаіерэі
Катэгорыя:Афіцэры Расійскай імперыі
Катэгорыя:Ваеннапалонныя Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)
Святы камень Сянежыцкі

**Святы камень Сянежыцкі** — геалагічны помнік рэспубліканскага значэння (з 1997). Знаходзіцца на могілках у вёсцы Сянежыцы, Навагрудскі раён, Гродзенская вобласць. Ружавата-шэры дробназярністы граніт прасападобнай формы. Даўжыня 1,65 м, шырыня 1,43 м, вышыня 0,5 м. Аб’ём 0,6 м³. Маса каля 1,7 тон. Прынесены ледавіком 220-150 тыс. гадоў таму са Скандынавіі. Валун у дахрысціянскія часы меў культавае значэнне.

## Некаторыя легенды 
На валуне двое "слядоў". Адзін лічаць выявай пальцаў, а другі — выявай  пяткі. Пальцы нібыта пакінула Багародзіца, а пятку — чорт, які гнаўся за ёй. Дагнаць Божую Маці чорт не змог, таму што яна схавалася ў манастыр. Паводле іншага падання, "сляды"  пакінулі шведы, каб паказаць, куды яны накіроўваюцца (Янчук, 1889). 

## Іншыя знакамітыя валуны 
* Каралёваслабодскі камень з крыжам
* Клін-валун
* Сарочынскі валун
* Вялікі камень Пліскі
* Вялікі камень Літоўскі

## Гл.таксама 
* Музей валуноў

## Літаратура 
* 
* Культавыя і гістарычныя валуны Беларусі / А. К. Карабанаў і інш.; НАН Беларусі, Інстытут прыродакарыстання. — Мн.: Беларуская навука, 2011. — С. 38, 99, 219. — 235 с. — 200 экз. — ISBN 978-985-08-1295-7.

Катэгорыя:Валуны Беларусі
Катэгорыя:Геалогія Навагрудскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Навагрудскага раёна
Катэгорыя:Геалагічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Сянежыцы
Лукаш Копаць

**Лукаш Васілевіч Копаць** (? — 1621) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

Берасцейскі падкаморы з 1612, кашталян з 1615.

## Сям’я 
Паходзіў з роду Копцяў, сын Васіля Копця і Палоніі Валовіч, дачкі смаленскага ваяводы Рыгора Валовіча. Меў братоў Філона, лідскага земскага маршалка, і Васіля, кашталяна новагародскага.

Ажаніўся 14 лютага 1610 года з Кацярынай Фірлей, дачкой кракаўскага ваяводы Мікалая Фірлея. Меў сына Аляксандра, кашталяна берасцейскага.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Лукаш
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны берасцейскія
Катэгорыя:Падкаморыя берасцейскія
Аляксандр Копаць

**Аляксандр Копаць** (? — 1651) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Берасцейскі кашталян з 1643.

У 1648 удзельнічаў у абранні каралём Яна II Казіміра.

## Сям'я 
Паходзіў з роду Копцяў, сын Лукаша Копця і Кацярыны Фірлей, дачкі кракаўскага ваяводы Мікалая Фірлея.

Жанаты быў першы раз з Тэафілай Тэнчынскай, дачкой любельскага ваяводы Габрыэля Тэнчынскага. Яна памерла ў 1635 годзе, і Аляксандр другі раз ажаніўся з Ганнай Нускоўскай, дачкой любельскага падкаморага.

Меў сына Францішка Аляксандра і дачку Кацярыну, якая выйшла за літоўскага падканюшага Абрагама Галухоўскага.

## Літаратура 
* 

Аляксандр
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны берасцейскія
Юрый Уладзіміравіч Семяняка

**Юрый Уладзіміравіч Семяняка** (, Менск — , Мінск) — беларускі кампазітар. Народны артыст Беларусі (1974). Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі (1962).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 26 лістапада 1925 года ў Менску.

Закончыў Беларускую дзяржаўную кансерваторыю па класе кампазіцыі (1957, клас А. Багатырова). У 1947—63 канцэртмайстар Дзяржаўнай акадэмічнай харавой капэлы Беларусі.

Член Саюза кампазітараў Беларусі з 1957. У 1978—80 старшыня праўлення Саюза кампазітараў Беларусі.

Памёр 16 ліпеня 1990 года ў Мінску. Пахаваны ў Мінску на Усходніх могілках.

## Творчасць 
У творчасці Юрыя Семянякі пераважалі два асноўныя кірункі — музычны тэатр і песня. Яго музыцы ўласцівы лірызм, яркі меладызм, шчырасць выказвання; інтанацыйны склад грунтуецца на беларускай народнай песеннасці і асаблівасцях сучасных масавых жанраў.

Сярод твораў: оперы «Калючая ружа» (паст. 1960), «Калі ападае лісце» (1968), «Зорка Венера» (1970), «Новая зямля» (1982), аперэты «Рабінавыя каралі» (1964), «Пяе Жаваранак» (1969, 2-я рэд. 1971), «Паўлінка», «Тыдзень вечнага кахання», дзіцячая «Сцяпан — вялікі пан», кантаты, у т.л. «Ясныя дарогі» (1957), «Памяці Канстанціна Заслонава» (1958), «Горад юнацтва» (1964), «Велічальная Мінску» (1967), «Зямля мая» ў 4-х частках (1979, для народнага хору і народнага аркестра), «У вянок Максіму Багдановічу» (1980), сюіты «Родныя песні» (1979, для хору і народнага аркестра) і інш.

Аўтар шматлікіх песень, у т.л. «Ой, шумяць лясы зялёныя», «Беларусь — мая песня», «Люблю цябе, Белая Русь», «Расцвітай, Беларусь», «Явар і каліна», «Ты мне вясною прыснілася», «Не за вочы чорныя», «Журавіны», «Беларусачка» і інш. Значнае месца ў творчасці займалі харавыя творы (хары а капэла «Вы чулі, як плачуць дрэвы», паэма-рэквіем «Хатынскія званы», цыкл на словы Я. Коласа), вакальныя дуэты, трыа, квартэты, музыка да драматычных спектакляў («Трэцяе пакаленне» паводле К. Чорнага, «Над хвалямі Серабранкі» І. Козела і «Залаты медаль» І. Шамякіна, «Узнятая цаліна» паводле М. Шолахава, «Мурын бор» І. Ісачанкі). Пісаў музыку да кінафільмаў «Каханнем трэба даражыць» (у суаўтарстве), «Песня нашай зямлі», «Веснавыя мелодыі», «Дарогі Беларусі» і тэлефільмаў («Плач перапёлкі»), радыёспектакляў і талепастановак. Апрацоўваў беларускія народныя песні для хору а капэла, дзіцячага хору і інш.

## Прэміі і ўзнагароды 
* Дзяржаўная прэмія Беларусі (1972)

## Памяць 
На доме па вул. Савецкай, 19 у Мінску, дзе жыў Юрый Семяняка, устаноўлена мемарыяльная дошка. У ягоны гонар названая вуліца.

## Літаратура 
* *Жураўлёў Дз., Загародні Г.* Юрый Семяняка. — Мн., 1974.
* 
* 

## Спасылкі 
* Юрый Уладзіміравіч СЕМЕНЯКА
* СЕМЬЯ С ИСТОРИЕЙ. Под управлением любви  
* 

Катэгорыя:Народныя артысты Беларускай ССР
Катэгорыя:Оперныя кампазітары
Андрэй Фёдаравіч Масальскі

**Андрэй Фёдаравіч Масальскі** (? — 1651) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Маршалак гарадзенскі з 1618, кашталян берасцейскі з 1627, ваявода менскі з 1643 і берасцейскі з 1645.

## Сям’я 
Прадастаўнік алекшыцкай лініі роду Масальскіх. Сын гарадзенскага маршалка
Фёдара Іванавіча Масальскага і князёўны Багданы Лукомскай. Двойчы жанаты: першы раз з Альжбетай Вейгер, дачкой хэлмінскага ваяводы Яна Вейгера, а другі з Крысцінай Тышкевіч, дачкой кіеўскага ваяводы Януша Тышкевіча. Ад першага шлюбу меў сына Станіслава і дачку Ізабелу, ад другога — сына Казіміра і дачку Марцыбелу.

## Літаратура 
* 

Андрэй Фёдаравіч
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы берасцейскія
Катэгорыя:Ваяводы менскія
Катэгорыя:Кашталяны берасцейскія
Катэгорыя:Маршалкі земскія гарадзенскія
Малаялам

**Малаялам** (саманазв. മലയാളം) — дравідыйская мова, распаўсюджана на паўднёвым захадзе Індыі (у асноўным сярод народа малаялі), знаходзіцца ў цесным сваяцтве з тамільскай мовай; адна з 23 афіцыйных моў краіны. На малаялам размаўляюць звыш 35 мільёнаў чалавек (малаялі), перш за ўсё ў індыйскім штаце Керала.

## Этымалогія 
Назва мовы «малаялам» складаецца са слоў «mala», што азначае «гара», і «aalam» — «месца».

## Бібліяграфія 
* Grierson, Linguistic Survey of India, vol. IV, Calc., 1906.
* Trilingual dictionary. English-Hindi-Malayalam. Kottayam, Kerala state. 1975.
* Moag R., Moag R. Course in Colloquial Malayalam
* Moag R.F. Malayalam: A University Course and Reference Grammar.

## Спасылкі 
* Information on Malayalam language at Department of Public Relations, Government of Kerala 
* Unicode Code Chart for Malayalam (PDF Format)
* Ethnologue report for Malayalam
* Malayalam Online Dictionary
* Malayalam Internet Radio 
* Indian Language Converter 

Катэгорыя:Мовы Індыі
Катэгорыя:Дравідыйскія мовы
Аляксандр Рыгоравіч Масальскі

**Аляксандр Рыгоравіч Масальскі** (? — пахаваны 19 мая 1643) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Маршалак ковенскі з 1617, кашталян дорпацкі з 1627 і смаленскі з 1631, ваявода менскі з 1638.

## Сям'я 
Прадстаўнік лініі на Рачках і Сапежышках роду Масальскіх. Сын гарадзенскага падкаморага Рыгора Афанасавіча Масальскага і Марыі Рачкі.
Жанаты з Апалоніяй Ясінскай, дачкой вялікага літоўскага пісара Мікалая Ясінскага. Меў сыноў Станіслава, дзяржаўцу ясвонскага (памёр у 1630), Аляксандра, які памёр маладым, і дачку Соф'ю Вікторыю, якая стала францысканкай.

## Літаратура 
* 

Аляксандр Рыгоравіч
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы менскія
Катэгорыя:Кашталяны смаленскія
Катэгорыя:Кашталяны дорпацкія
Катэгорыя:Маршалкі земскія ковенскія
Астраном

[thumb|[Галілеа Галілей першым пачаў выкарыстоўваць тэлескоп для назіранняў]]
**Астраном** — вучоны, які спецыялізуецца ў галіне астраноміі.

**Прафесійныя астраномы** — людзі, якія займаюцца астраноміяй прафесійна. Сучасныя метады астраноміі патрабуюць добрых ведаў матэматычных метадаў, таму ў прафесійных астраномаў звычайна ёсць адпаведная вышэйшая профільная адукацыя. Яны працуюць у абсерваторыях, даследчых цэнтрах або ўніверсітэтах. Вялікую частку часу вучоныя гэтай спецыяльнасці праводзяць у навуковых даследаваннях і аналізе інфармацыі, некаторыя вучоныя сумяшчаюць прафесійную занятасць з выкладчыцкай і папулярызатарскай працай. Істотна, што, з прычыны пашыранасці астраноміі як навукі, агульная катэгорыя астраномаў падзяляецца на мноства вузкіх спецыяльнасцяў: напрыклад, касмолагаў, планетолагаў, астрафізікаў, астрахімікаў, астрабіёлагаў і г.д.

Колькасць прафесійных астраномаў (у суадносінах са спецыялістамі ў іншых натуральных навуках) адносна невялікая. У Амерыканскім астранамічным таварыстве (American Astronomical Society), якое з'яўляецца галоўнай арганізацыяй прафесійных астраномаў у Паўночнай Амерыцы, уваходзіць прыблізна 6500 удзельнікаў. Сюды ўключаны вучоныя з іншых абласцей, такіх як фізіка, геалогія, машынабудаванне, даследчыя інтарэсы якіх так ці інакш звязаны з астраноміяй. Міжнародны Астранамічны Саюз (International Astronomical Union) уключае амаль 10 000 удзельнікаў з 87 краін свету.

## Беларускія астраномы 
* Уладзімір Аляксандравіч Голубеў

## Гл. таксама 
* Астраномія

## Спасылкі 
* Амерыканскае Астранамічнае Таварыства 
* Міжнародны Астранамічны Саюз 
* Astronomical Society of the Pacific
Ян Кароль Копаць

**Ян Кароль Копаць** (? — 1 мая 1681) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
У 1630—1640-я гады вучыўся ў Навадворскай акадэміі ў Кракаве, Кракаўскай акадэміі, Падуанскім універсітэце.

Староста берасцейскі ў 1652—1665 і 1670—1680 гадах. Вялікі літоўскі чашнік у 1656—1658 гадах і падстолі ў 1658 годзе, ваявода полацкі з 1658 года; пасол на соймы ад Берасцейскага павета ў 1648, 1650, 1653 гадах.

У палітычнай дзейнасці цесна звязаны з ваяводам віленскім і вялікім гетманам літоўскім Паўлам Янам Сапегам, нясвіжскім ардынатам Міхалам Казімірам Радзівілам.
У 1664—1665 гадах падтрымліваў групоўку Пацаў, выступаў разам з імі за пажыццёвае абранне караля. У 1660-я гады стаў дзяржаўцам дрыскім, бельскім, ковенскім, атрымаў Гарадзенскую эканомію.

Незадаволеная ім полацкая шляхта выступіла ў падтрымку Багуслава Радзівіла, прызначанага полацкім ваяводам яшчэ ў 1654 годзе; спрэчка паміж імі скончылася пераводам у 1670 годзе Яна Кароля на пасаду кашталяна троцкага.
 
У 1672 годзе быў маршалкам Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага.

Фундатар кляштара бенедыкцінцаў у Гарадзішчы каля Пінска.

## Сям’я 
Паходзіў з роду Копцяў, сын Васіля Копця і Барбары Хадкевіч, дачкі кашталяна віленскага Гераніма Хадкевіча.

Ажаніўся з Лукрэцыяй Марыяй Строцы, удавой полацкага ваяводы Аляксандра Людвіка Радзівіла. З ёй меў дзвюх дачок:
* Францішку (? — 1690), якая выйшла за троцкага ваяводу Казіміра Уладзіслава Сапегу;
* Ганну, якая выйшла спачатку за падольскага ваяводу Станіслава Лужэцкага, а потым за вялікага пісара літоўскага Канстанціна Яна Шуйскага.

## Літаратура 
* 

Ян Кароль
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны троцкія
Катэгорыя:Ваяводы полацкія
Катэгорыя:Падстоліі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Чашнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Маршалкі Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Старосты берасцейскія
Катэгорыя:Старосты ковенскія
Катэгорыя:Старосты бельскія
Катэгорыя:Старосты дрысенскія
Катэгорыя:Адміністратары Гарадзенскай эканоміі
Канстанцін Людвік Плятэр

{{Шляхціч
 | беларускае імя = Канстанцін Людвік Плятэр
 | поўнае імя =
 | арыгінальнае імя =Konstanty Ludwik Plater
 | партрэт =Kanstantyn Ludvik Plater. Канстантын Людвік Плятэр.jpg
 | шырыня партрэта =250px
 | подпіс =Канстанцін Людвік Плятэр
 | герб= POL CoA Plater I.png
 | шырыня герба =100px
 | подпіс герба= Герб «Плятэр»

 | тытул =Кашталян троцкі
 | парадак = 
 | перыядпачатак =1770
 | перыядканец       = 31 сакавіка 1778
 | перыяд праўлення =
 | папярэднік =Тадэвуш Францішак Агінскі
 | пераемнік = Андрэй Агінскі

 | тытул_2 =Ваявода мсціслаўскі
 | парадак_2 = 
 | перыядпачатак_2 =1758
 | перыядканец_2       =1770
 | перыяд праўлення_2 =
 | папярэднік_2 =Ігнацы Сапега
 | пераемнік_2 =Юзаф Ежы Гільзэн

 | тытул_3 =Кашталян полацкі
 | парадак_3 = 
 | перыядпачатак_3 =1754
 | перыядканец_3       =1758
 | перыяд праўлення_3 =
 | папярэднік_3 =Валерыян Антоні Жаба
 | пераемнік_3 =Адам Бжастоўскі

 | дата нараджэння =
 | месца нараджэння =
 | дата смерці = 
 | месца смерці = 
 | пахаваны = 
 | пахаваная =
 | род =
 | бацька =
 | маці =
 | муж =
 | жонка = 
 | дзеці =
 | рэлігія =
 | узнагароды ={ style="background: transparent"
 
}
 | аўтограф =
 | Commons            =
 | Rodovid=
}}

**Канстанцін Людвік Плятэр (Броэль-Плятэр)** ( — , Краслава) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

Вялікі пісар літоўскі ў 1746—1754, кашталян полацкі ў 1754—1758, ваявода мсціслаўскі ў 1758—1770, кашталян троцкі з 1770; маршалак Трыбунала ВКЛ у 1754.

## Сям’я 
Сын Яна Людвіка Плятэра, інфлянцкага ваяводы, і Разаліі Бжастоўскай, дачкі троцкага кашталяна Яна Уладзіслава Бжастоўскага.

16 жніўня 1750 ажаніўся ў Вільні з Аўгустай Агінскай (1724—1791), дачкой троцкага ваяводы Юзафа Тадэвуша Агінскага і Ганны Вішнявецкай. У шлюбе нарадзіліся дзеці Юзаф Вінцэнт (троцкі кашталян), Казімір Канстанцін (літоўскі падканцлер), Аўгуст, Ганна Ядвіга, якая выйшла замуж за полацкага кашталяна Роберта Бжастоўскага, Марыя якая выйшла замуж за Вінцэнта Юзафовіча-Глябіцкага, а таксама памерлыя ў маленстве Ян Міхал, Антоні Тадэвуш і Разалія Ганарата.

## Літаратура 
* 

Канстанцін Людвік
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны троцкія
Катэгорыя:Ваяводы мсціслаўскія
Катэгорыя:Кашталяны полацкія
Катэгорыя:Пісары вялікія літоўскія
Катэгорыя:Маршалкі Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Памерлі ў Латвіі
Юзаф Вінцэнт Плятэр

**Юзаф Вінцэнт Плятэр (Броэль-Плятэр)** (,  — паміж 1 і 6 студзеня 1806) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Сын Канстанціна Людвіка Плятэра, троцкага кашталяна, і Аўгусты Агінскай, дачкі троцкага ваяводы Юзафа Тадэвуша Агінскага.

Генерал-лейтэнант у 1775—1791, пісар польны літоўскі ў 1771—1783, кашталян троцкі з 1793; староста берасцейскі ў 1770—1777, маршалак Трыбунала ВКЛ у 1774, член Пастаяннай Рады ў 1793—1794. У 1775 заснаваў у Талачыне родавую камандорыю Мальтыйскага ордэна.

## Сям’я 
Ажаніўся з Кацярынай Сасноўскай, дачкой полацкага ваяводы Юзафа Сасноўскага. У шлюбе нарадзіліся дзеці Цэцылія, Фердынанд, Адам Эдвард, Станіслаў, Генрыка Соф’я і Адэлаіда.

## Літаратура 
* 

Юзаф Вінцэнт
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны троцкія
Катэгорыя:Пісары польныя літоўскія
Катэгорыя:Маршалкі Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Старосты берасцейскія
Катэгорыя:Генералы Рэчы Паспалітай
Казімір Канстанцін Плятэр

**Казімір Канстанцін Плятэр (Броэль-Плятэр)** ( — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Сын Канстанціна Людвіка Плятэра, троцкага кашталяна, і Аўгусты Агінскай, дачкі троцкага ваяводы Юзафа Тадэвуша Агінскага.

У 1787 прызначаны абозным ВКЛ, але не прыняў пасады, кашталян троцкі ў 1790—1793, падканцлер ВКЛ з 1793; член Пастаяннай Рады ў 1776—1788 і 1793—1794.

Адзін з актыўных дзеячаў Таргавіцкай канфедэрацыі. У 1774 заснаваў у Кальніку родавую камандорыю Мальтыйскага ордэна.

Аўтар дзённікаў падарожжа караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага ў Канеў на сустрэчу з Кацярынай II у 1787 і падарожжа ў Пецярбург у 1792 (выдадзены Ю. І. Крашэўскім у 1860 і 1859), публіцыстычных твораў.

## Сям'я 
Ажаніўся з Ізабеляй Людвікай Борх, дачкой вялікага кароннага канцлера Ян Анджэя Борха. У шлюбе нарадзіліся дзеці Людвік, Міхал, Канстанцін, Ян, Казімір, Станіслаў і Генрык. 
З іх Міхал, узяўшы шлюб з апошняй прадстаўніцай роду баронаў Зіберг цу Вішлінг (Ізабеляй Аленай), прыняў на сябе і нашчадкаў прозвішча **Плятэр-Зіберг**.

## Літаратура 
* 

Казімір Канстанцін
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Падканцлеры літоўскія
Катэгорыя:Кашталяны троцкія
Катэгорыя:Канфедэраты Чатырохгадовага сойма
Себарэя

**Себарэя** (ад  (сала) і грэч. Rrhea (цяку)) — хваравіты стан скуры, абумоўлены ўзмоцненым салааддзяленнем з прычыны парушэння нейраэндакрыннай рэгуляцыі функцый сальных залозаў скуры. 

## Віды себарэі 
Адрозніваюць 3 віды себарэі: тлустая, сухая і змешаная.

### Тлустая себарэя 
Тлустая себарэя выяўляецца ў пашырэнні вусця сальных залоз. Пры гэтым зніжаецца эластычнасць скуры, назіраюцца пашыраныя поры, можа адбывацца закаркаванне сальна-валасяных фалікул рагавымі масамі, што прыводзіць да ўтварэння камедонаў і вугравых высыпанняў. Таксама назіраецца падвышаная тлустасць валасоў і жаўтлявыя лускавінкі на галаве. Тлустая себарэя можа прыводзіць да ўзнікнення гнайніковых захворванняў скуры.
 
Тлустая себарэя характэрная для падлеткавага ўзросту і часцей выяўляецца ў жанчын (60% пацыентаў).

### Сухая себарэя 
Сухая себарэя ўяўляе сабой паніжанае салааддзяленне, пры гэтым на скуры галавы і ў валасах багата лускавінак перхаці. Сухая себарэя з'яўляецца як вынік зніжэння імунітэту з прычыны інтэнсіўных эмацыйных, фізічных нагрузак і няправільнага харчавання. Цыкл натуральнага адлушчвання клетак скуры скарачаецца, узнікае перхаць, парушаецца структура воласа (валасы робяцца тонкімі, сухімі, ломкімі), можа назірацца выпадзенне валасоў.

### Змешаная себарэя 
Пры змешанай себарэі ў пацыента могуць назірацца прыкметы сухой і тлустай себарэі на аднолькавых участках скуры.

## Прыкметы себарэі 
Себарэя выяўляецца ў павышаным вылучэнні скурнага сала і яго якаснай змене. 

* Патаўшчэнне рагавога пласта эпідэрмісу
* Тлусты бляск скуры 
* Лушчэнне скуры 
* Скурны сверб
* Выпадзенне валасоў 
* Багатая перхаць

## Гл. таксама 
* Перхаць

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дэрматалогія
Ян Рудаміна-Дусяцкі

Імя **Ян** мела некалькі прадстаўнікоў роду Рудамінаў-Дусяцкіх

* Ян Рудаміна-Дусяцкі (каля 1543—1621) — войскі браслаўскі
* Ян Рудаміна-Дусяцкі (1581—1646) — сын папярэдняга; кашталян новагародскі
* Ян Мікалай Рудаміна-Дусяцкі (1615—1651) — браслаўскі земскі маршалак
Васіль Васілевіч Копаць

**Васіль Васілевіч Копаць** (1575 — люты 1636) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

Берасцейскі падкаморы з 1615, кашталян новагародскі з 1626. Таксама староста ожскі і пераломскі з 1619.

## Сям’я 
Паходзіў з роду Копцяў, сын Васіля Копця і Палоніі Валовіч, дачкі смаленскага ваяводы Рыгора Валовіча. Меў братоў Лукаша, кашталяна берасцейскага, і Філона, лідскага земскага маршалка.

Ажаніўся спачатку з Аленай Дольскай, дачкой кашталяна берасцейскага Міхала Ніцыфара Дольскага, але яна памерла 24 верасня 1617 года, дзяцей з ёй не меў.
Другі шлюб узяў з Барбарай Хадкевіч, дачкой кашталяна віленскага Гераніма Хадкевіча. З ёй меў сына Яна Караля і дачку Ганну Барбару, якая выйшла за
вялікага літоўскага гетмана Паўла Яна Сапегу.

## Літаратура 
* 

Васіль Васілевіч
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны новагародскія
Катэгорыя:Падкаморыя берасцейскія
Катэгорыя:Старосты ожскія і пераломскія
Біялюмінесцэнцыя

thumb|right|250px|Біялюмінесцэнцыя
[thumb|250px|Свячэнне мора, абумоўленае [Дынафлагеляты|дынафлагелятамі (грэбень хвалі)]]

**Біялюмінесцэнцыя** — здольнасць жывых арганізмаў свяціцца, дасягаецца самастойна або з дапамогай сімбіёнтаў. Назва паходзіць ад грэчаскага слова «біяс», што азначае жыццё, і лацінскага «люмен» — святло. Святло ствараецца ў больш высока развітых арганізмаў у спецыяльных свяцільных органах (напрыклад у фотафорах рыб), у аднаклетачных эўкарыёт. Асноўныя — у адмысловых арганоідах, а ў бактэрый — у цытаплазме. Біялюмінесцэнцыя грунтуецца на хімічных працэсах, пры якіх энергія, якая вызваляецца, выдзяляецца ў форме святла. Такім чынам, біялюмінесцэнцыя з’яўляецца асаблівай формай хемілюмінесцэнцыі.

## Гл. таксама 
* Люмінесцэнцыя
* Флуарэсцэнцыя
* Фасфарасцэнцыя
* Соналюмінесцэнцыя
* Электрафасфарэсцэнцыя
* Хемілюмінесцэнцыя

## Літаратура 
* Osamu Shimomura: Bioluminescence: Chemical Principles and Methods. Word Scientific Publishing Company 2006; ISBN 981-256-801-8
* Widder, EA. (2010): Bioluminescence in the ocean: origins of biological, chemical, and ecological diversity. In: Science 328(5979); 704—708; PMID 20448176; doi:10.1126/science.1174269
* Aldo Roda: Chemiluminescence and Bioluminescence. Royal Society of Chemistry 2011; ISBN 978-1-84755-812-1

## Спасылкі 
Катэгорыя:Біяфізіка
Катэгорыя:Фізіялогія
Катэгорыя:Люмінесцэнцыя
Катэгорыя:Біялюмінесцэнцыя
Северскі Данец

**Се́верскі Дане́ц** — рака поўдня Усходне-Еўрапейскай раўніны, працякае праз Белгародскую і Растоўскую вобласці Расіі, а таксама Харкаўскую, Данецкую і Луганскую вобласці Украіны, правы (найбольшы) прыток ракі Дон. Сёмая па велічыні рака Украіны і найважнейшая крыніца прэснай вады на ўсходзе гэтай краіны.

Даўжыня ракі 1053 км. Плошча вадазбору 98 900 км².

Асноўныя прытокі: Айдар, Аскол, Калітва (левыя).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Памежныя рэкі
Катэгорыя:Рэкі Белгародскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Харкаўскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Данецкай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Луганскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Растоўскай вобласці
Катэгорыя:Прытокі Дона
Станіслаў Кішка

Імя Станіслаў мела некалькі прадстаўнікоў роду Кішкаў.

* Станіслаў Кішка (каля 1455 — 1513) — намеснік смаленскі, вялікі гетман літоўскі
* Станіслаў Кішка (каля 1510 — 1554) — унук папярэдняга, ваявода віцебскі
* Станіслаў Кішка (каля 1550 — 1617) — сын папярэдняга. Глуханямы ад нараджэння.
* Станіслаў Кішка (каля 1585 — 1626) — сын папярэдняга, біскуп жамойцкі
Белтрансгаз

«**Белтрансгаз**» — беларускі дзяржаўны канцэрн, які займаецца транзітам прыроднага газу праз тэрыторыю Беларусі і яго пастаўкамі беларускім спажыўцам.

## Гісторыя 
Першыя магістральныя газаправоды газатранспартнай сістэмы Беларусі былі пабудаваныя ў 1960—1961 гадах. 25 кастрычніка 1960 года загадам Галоўнага ўпраўлення газавай прамысловасці пры Савеце Міністраў СССР у Мінску было створанае Мінскае ўпраўленне магістральных газаправодаў. У 1973 Мінскае ўпраўленне магістральных газаправодаў пераўтворана ў Заходняе вытворчае аб’яднанне па транспарце і пастаўцы газу «Захадтрансгаз».

У 1992 г. пастановай Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 10 лістапада 1992 г. № 675 дзяржаўнае прадпрыемства «Захадтрансгаз» было пераўтворана ў дзяржаўнае прадпрыемства па транспарце і пастаўцы газу «Белтрансгаз».

У 1996 годзе пачалося будаўніцтва транскантынентальнага газаправода «Ямал-Еўропа».

31 сакавіка 2003 года быў падпісаны загад Міністэрства эканомікі № 45 аб пераўтварэнні кампаніі ў адкрытае акцыянернае таварыства.

18 мая 2007 года Дзяржаўным камітэтам па маёмасці Рэспублікі Беларусь і ААТ «Газпрам» падпісаная дамова куплі-продажу ААТ «Газпрам» часткі акцый ААТ «Белтрансгаз», што належалі Рэспубліцы Беларусь.

Паводле дамоўленасці, урад Беларусі згадзіўся прадаць «Газпраму» 50 % акцый Белтрансгаза за 2,5 млрд долараў. Газпрам пачаў выкупаць акцыі роўнымі часткамі ў 2007 г. У 2007—2009 гг. ён выкупіў 37,5 % акцый «Белтрансгаза» за 1,9 млрд долараў. Яшчэ 12,5 % акцый плануецца выкупіць у 2010 г.

## Гл. таксама 
* Эканоміка Беларусі

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
Катэгорыя:Кампаніі Беларусі
Оскар Мілаш

**О́скар Мі́лаш** герба Любіч (, ; 28 мая 1877, мястэчка Чарэя, цяпер вёска ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці — 2 сакавіка 1939, Фантэнбло, Францыя) — французскі паэт, вучоны-арыенталіст; дзядзька і настаўнік лаўрэата Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1980) Чэслава Мілаша.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў мястэчку Чарэя ў сям’і Уладзіслава дэ Любіч Мілаша, былога афіцэра расійскай арміі, і Марыі Разаліі Разенталь (паходзіла з варшаўскіх яўрэяў).

З 1889 года жыў у Парыжы, навучаўся ў ліцэі Жансон-дэ-Саі, пасля вывучаў асірыйскую мову і іўрыт у Школе ўсходніх моў.

У 1904 годзе, пасля смерці бацькі, вярнуўся ў Чарэю, дзе мусова заняўся вялікай гаспадаркай.
міні|Прадстаўніцтва Літвы ў Францыі. Оскар Мілаш — трэці злева ў ніжнім раду

Пасля Першай сусветнай вайны ў публічных выступах прапагандаваў ідэю стварэння незалежнай літоўскай дзяржавы. У 1925 годзе быў першым прадстаўніком Літвы ў Францыі, у 1925—1938 гадах — дарадцам пасольства Літвы ў Парыжы. У 1931 годзе атрымаў французскае грамадзянства.

## Творчасць 
Дэбютаваў «Паэмай упадку» («Le Poéme des Décadences») ў 1899 годзе. Акрамя вершаваных твораў, пакінуў драматычныя сачыненні («Мігель Маньяра», «Мефібасет», «Саул з Тарса»), містычныя трактаты-паэмы «Ars Magna» (1924) і «Les Arcanes» (1927), раман «L’Amoureuse Initiation» (1910), выдаў зборнік літоўскіх песняў і казак ва ўласным перакладзе на французскую мову.

Свае творы падпісваў *Oscar Vladislas de Lubicz Milosz*, *O. V. de L. Milosz*.

## Творы 
* Le Poème des Décadences, 1899
* Les Sept Solitudes, 1906
* L’Amoureuse Initiation, roman1910
* Les Éléments, 1911
* Chefs d’œuvre lyriques du Nord, traductions, 1912
* Miguel Mañara. Mystère en six tableaux. 1913
* Mephiboseth, théâtre, 1914
* Saul de Tarse, théâtre, 1914 (non publié)
* Symphonies, Nihumim, 1915
* Épître à Storge, 1917
* Adramandoni, 1918
* La Confession de Lemuel, 1922
* Ars Magna, 1924
* Les Arcanes, 1927
* Les origines ibériques du peuple Juif, 1932
* Les origines de la nation lituanienne, 1936
* Psaume de l’Étoile du matin, 1936
* La Clef de l’Apocalypse, 1938

Поўны збор твораў Оскара Мілаша выдадзены ў 13 тамах у парыжскім выдавецтве *Silvaire/du Rocher*. Усе паэмы Мілаша абагульненыя ў 2 тамах «Паэзія» (Poésies).

## Узнагароды 
Узнагароджаны Ордэнам Ганаровага легіёна (1931).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Lebois A. L’Œuvre de Milosz. Paris: Denoël, 1960.
* Buge J. Milosz en quête du divin. Paris: Nizet, 1963
* Richter A. Milosz. Paris: Editions Universitaires, 1965
* Bellemin-Noel J. La Poésie-philosophie de Milosz: essai sur une écriture. Pari: Klincksieck, 1977.
* Richer J. Aspects Esotériques de l’Œuvre Littéraire. Paris: Dervy-livres, 1980, p.&nbsp;192—236.

## Спасылкі 
* 
* «Тры сімфоніі». Вершы Оскара Мілаша ў перакладзе А. Хадановіча
* Таварыства «Сябры Мілаша» 

Катэгорыя:Паэты Францыі
Катэгорыя:Паэты Літвы
Катэгорыя:Паслы Літвы ў Францыі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Ганаровага легіёна
Катэгорыя:Франкамоўныя паэты
Катэгорыя:Мілашы (род)
Віківіды

**Віківіды** () — адзін з праектаў фонда «Вікімедыя», даведнік па таксанаміі біялагічных відаў, заснаваны на вікі-рухавіку.

Адкрыты і свабодны каталог відаў, які змяшчае класіфікацыю жывёл, раслін, грыбоў, бактэрый, архей, пратыстаў і ўсіх астатніх форм жыцця.

Інфармацыя з сайта даступная ў адпаведнасці з ліцэнзіямі GNU FDL і CC-BY-SA.

Праект адкрыўся 14 верасня 2004 года.

## Гл. таксама 
* Энцыклапедыя жыцця
* The Plant List
* 
* 

## Спасылкі 
* Беларускамоўны раздзел Віківідаў

Катэгорыя:Праекты Вікімедыі
Катэгорыя:Сайты, якія з’явіліся ў 2004 годзе
Трохвугольнік (карная аперацыя)

**Аперацыя «Трохвугольнік»** () — кодавая назва аперацыі нямецкіх акупацыйных улад падчас Другой сусветнай вайны супраць савецкіх партызан і мясцовага цывільнага насельніцтва на тэрыторыі паміж чыгункамі Брэст — Кобрын і Брэст — Маларыта ў верасні — кастрычніку 1942 года. Частка сумесных планаў паліцыі бяспекі і СД генеральных камісарыятаў Валыні, Падоліі, Беларусі і акругі Беласток для «ўціхамірвання» заходніх і паўднёва-заходніх раёнаў Гродзенскай, Баранавіцкай, Брэсцкай і Пінскай абласцей летам — восенню 1942 года.

Аперацыя праводзілася сіламі 3-га батальёна 15-га нямецкага паліцэйскага палка, трох узводаў (жандарскага, бронеаўтамабіляў, супрацьтанкавых гармат), двух паліцэйскіх палкоў, спецыяльнай роты «Нюрнберг». Пасля няўдалай карнай аперацыі «Міхель» у Косаўскім, Бярозаўскім, Ружанскім, Пружанскім раёнах (30 жніўня — 4 верасня) 3-і паліцэйскі батальён 5 верасня пачаў аперацыю «Трохвугольнік». Камандны пункт батальёна знаходзіўся ў Кобрыне. 9-я, 10-я, 11-я роты занялі в. Вялікія Радванічы, Падлессе Камянецкае (Брэсцкі раён), Азяты, Старое Сяло (Жабінкаўскі раён, Велікарыта, Чарняны (Маларыцкі раён), Навасёлкі (Дзівінскі раён), Жабінка, дзе бясчынствавалі 17 дзён.

23 верасня карнікі акружылі вёскі Барысаўка Дзівінскага раёна, Боркі і Забалацце Маларыцкага раёна. У 4 гадзіны раніцы карнікі 10-й роты сагналі ўсё насельніцтва вёскі Боркі і расстралялі 705 чалавек, у т.л. 203 мужчыны, 372 жанчыны і 130 дзяцей, захапілі 45 коней, 315 галоў буйной рагатай жывёлы, 450 свіней, 300 авечак і інш. і падпалілі вёску. Карнікі 11-й роты ў вёсцы Забалацце расстралялі 289 чалавек, спалілі 120 двароў, захапілі 70 коней, 700 галоў буйной рагатай жывёлы, 400 свіней, 400 авечак, 150 сельскагаспадарчых машын, 800 ц збожжа. У вёсцы Барысаўка карнікі 9-й роты расстралялі 206 чалавек, спалілі 225 двароў, захапілі 33 кані, 455 галоў буйной рагатай жывёлы, 258 свіней, 525 авечак, 399 мяхоў збожжа.

Спалены вёскі Баравая (загублена 58 жыхароў), Боркі (705 жыхароў), Забалацце (289 жыхароў) Маларыцкага, Барысаўка (206 жыхароў), Каменка Стралкоўская (152 жыхары), Рэчыца (64 жыхары) Кобрынскага раёнаў. У вёсцы Ляплёўка Брэсцкага раёна расстралялі 54 дзіцяці з выхавацельніцай Дамачоўскага дзіцячага дома. Пасля вайны не аднавіліся спаленыя вёскі Драмлёва (286 жыхароў) Жабінкаўскага і Зялёная Буда (28 жыхароў) Маларыцкага раёнаў. Карнікі захапілі некалькі тысяч галоў буйнога рагатага быдла, коней, свіней, авечак, шмат сельскагаспадарчых машын, сотні цэнтнераў збожжа. Паводле справаздач 3-га батальёна, з 6 верасня да 24 лістапада 1942 года ў раёне Брэста, Кобрына, Маларыты і Пінска знішчана 44 837 чалавек.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Карныя аперацыі нямецкага войска
Катэгорыя:Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:Бітвы Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі