open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ірландска-эфіопскія адносіны

**Ірландска-эфіопскія адносіны** — двухбаковыя дыпламатычныя адносіны паміж Федэратыўнай Дэмакратычнай Рэспублікай Эфіопія і Рэспублікай Ірландыя. Абедзве краіны ўсталявалі дыпламатычныя адносіны ў 1994 годзе, у тым жа годзе было адкрыта ірландскае пасольства ў Адыс-Абебе. Праз некалькі гадоў Эфіопія адкрыла сваё пасольства ў Дубліне.

21 лютага 1995 года краіны падпісалі тэхнічнае пагадненне. У тым жа годзе міністр замежных спраў Ірландыі Джоан Бертан наведала Эфіопію. У 2002 годзе прэм’ер-міністр Мелес Зенаўі і міністр замежных спраў Сеюм Месфін з афіцыйным візітам прыбылі ў Дублін.

У студзені 2003 годзе ірландскі міністр замежнай дапамогі Том Кіт наведаў Эфіопію. Мэта візіту была дапамога па барацьбе з голадам у краіне.

У 2007 годзе Ірландыя выплаціла 58,94 млн дал, стаўшы шостай краінай па маштабах фінансавай дапамогі для Эфіопіі. Ірландская фінансавая дапамога ўключала гранты, накіраваныя на развіццё аховы здароўя і адукацыі, барацьбу з інфекцыямі ВІЧ і СНІД. Дапамога ажыццяўлялася як наўпрост, так і праз місіянерскія грамадства. Агульныя гранты ў 2007 годзе склалі 32 млн еўра. У папярэднім годзе сума склала больш за 37 млн еўра.

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* МИД Эфиопии об отношениях с Ирландией
* Эфиопское посольство в Дублине
* Ирландское посольство в Аддис-Абебе 

Катэгорыя:Знешняя палітыка Ірландыі
Катэгорыя:Палітыка Эфіопіі
Алена Сташчук

**Алена Сташчук** (нар. , Адэса, Украіна) — прафесійная ўкраінская баскетбалістка.

## Біяграфія 
У сезоне 2010/11 выступала за сімферопальскі «Арлан», у 2011 годзе стала гульцом казахстанскіх «Тыграў» з Астаны. 2013 год правяла ў гомельскім «Сожы».

## Спасылкі 
* Olena Stashchuk
* Трансферы межсезонья
* «Окжетпес» дома проигрывает «Иртышу-ПНХЗ»
* Стал известным расширенный состав женской сборной Украины на чемпионат Европы по баскетболу
* У «Політехніці-Галичині» шість новачків
* Удивительную результативность и эффективность действий демонстрирует во II дивизионе чемпионата Турции одесситка Елена Стащук

Катэгорыя:Баскетбалісткі Украіны
Катэгорыя:Ігракі ЖБК «Палітэхніка» Львоў
Катэгорыя:Ігракі ЖБК «Ардуспор»
Дзяржаўны ўніверсітэт імя Джона Мак-Ніза

**Дзяржаўны ўніверсітэт імя Джона Мак-Ніза** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Лэйк-Чарльз у штаце Луізіяна.

## Агульная характарыстыка 
Названы ў гонар мясцовага асветніка і педагога Джона Мак-Ніза (1843—1914).

Вучэльня была заснавана ў 1939 годзе як Лэйк-Чарльзскі малодшы каледж і ў 1940 годзе перайменаваны ў Каледж імя Джона Мак-Ніза.

Каледж быў афіцыйна прызнаны універсітэтам у 1970 годзе.

## Структура 
* Каледж аграрных навук
* Каледж бізнесу
* Каледж адукацыі
* Каледж вольных мастацтваў
* Каледж медсястрынства і медыцынскіх прафесій
* Каледж прыродазнаўства, інжынерыі і матэматыкі
* Школа паслядыпломнай адукацыі

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Луізіяна

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Луізіяны
Катэгорыя:Лэйк-Чарльз
Луізіянскі ўніверсітэт у Манро

**Луізіянскі ўніверсітэт у Манро** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Манро у штаце Луізіяна.

## Агульная характарыстыка 
Заснаваная ў 1931 годзе як малодшы каледж, сваю цяперашнюю назву і статус універсітэта вучэльня атрымала ў 1999 годзе.

## Структура 
* Каледж мастацтваў, адукацыі і навук
* Каледж бізнесу і сацыяльных навук
* Каледж навук пра здароўе
* Каледж фармацыі
* Школа аспірантуры

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Луізіяна

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Луізіяны
Катэгорыя:Манро (горад)
Луізіянскі ўніверсітэт у Лафаеце

**Луізіянскі ўніверсітэт у Лафаеце** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Лафает у штаце Луізіяна.

## Агульная характарыстыка 
Гэта самы вялікі ўніверсітэт па колькасці абітурыентаў у сістэме Луізіянскага ўніверсітэта і другі ў штаце па колькасці абітурыентаў пасля толькі Луізіянскага дзяржаўнага ўніверсітэта.

Заснаваная ў 1898 годзе як прамысловая школа, вучэльня ператварылася ў чатырохгадовы ўніверсітэт на працягу ХХ стагоддзя і стала вядомая пад сваёй сучаснай назвай у 1999 годзе.

Універсітэт прапануе адзіную ў штаце праграму аспірантуры ў галіне франкамоўных студый, адзіную ў Луізіяне ступень магістра інфарматыкі і адзіную ў штаце праграму вышэйшай адукацыі ў галіне прамысловага дызайну. Універсітэт дасягнуў таксама пэўных вышынь у інфарматыцы, інжынерыі і архітэктуры. Ён таксама з'яўляецца домам для асобнага каледжа мастацтваў.

## Структура 
* Каледж мастацтваў
* Каледж бізнес-адміністравання
* Каледж адукацыі і развіцця чалавека
* Каледж інжынерыі
* Каледж вольных мастацтваў
* Каледж медсястрынства і медыцынскіх прафесій
* Каледж прыродазнаўчых навук
* Школа аспірантуры
* Універсітэцкі каледж

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Луізіяна

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Луізіяны
Катэгорыя:Лафает (Луізіяна)
Лафает (Луізіяна)

**Лафает** () — горад у штаце Луізіяна, ЗША, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай парафіі. Насельніцтва — 110 275 чалавек (перапіс 2000 года), з прыгарадамі — 246 160 чалавек. 4-ы па велічыні горад Луізіяны. Названы ў гонар маркіза Жыльбера Лафаета — героя вайны за незалежнасць ЗША. Луізіянскі ўніверсітэт у Лафаеце.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Луізіяны
Лафает

**Лафает** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Жыльбер дэ Лафает — французскі і амерыканскі дзяржаўны дзеяч
* Мары Мадлен дэ Лафает — французская пісьменніца

## Тапонім 
* Лафает (Джорджыя)
* Лафает (Індыяна)
* Лафает (Кентукі)
* Лафает (Луізіяна)
Невель II

**Невель II** — вузлавая чыгуначная станцыя ў горадзе Невель Пскоўскай вобласці, адна з двух станцый у горадзе. Станцыя размешчана ў цэнтры Невеля, паміж вуліцай Ламаносава і Чырвонаармейскай вуліцай.

## Гісторыя 
Станцыя была пабудавана ў 1904 годзе пад назвай Невель. З’яўлялася вакзалам для Пецярбург-Віцебскай прыватнай чыгункі і Балагое-Полацкай чыгуначнай лініі. У канцы 1920-х гадоў у Балагое-Полацкай чыгунцы з’явіўся новы вакзал, а станцыя засталася Пецярбург-Віцебскай чыгункі.

## Апісанне 
У станцыі 7 пуцей і 2 нізкія платформы. 1 платформа на 20 вагонаў, а другая на 2 вагоны. На 3 — 7 пуцях стаяць грузавыя цягнікі. У паўночнай гарлавіне вакзала знаходзіцца пераезд па якім праходзіць вуліца Ламаносава. У паўднёвай гарлавіне станцыі ёсць яшчэ 2 пуці-адстойніка. Там звычайна стаіць плацкартны прычапны вагон № 37 «Санкт-Пецярбург — Невель» і лакаматыў. Таксама на станцыі, акрамя вакзала, стаіць блакітны будынак Вялікалуцкі мытнага паста.

## Пасажырскі рух 
На станцыі спыняюцца пасажырскія цягнікі да Санкт-Пецярбурга, Калінінграда, Мінска, Брэста і Вялікіх Лук. Прыгарадныя пасажырскія цягнікі ідуць да Навасакольнікаў, Вялікіх Лук і назад.

Катэгорыя:Чыгуначныя станцыі і платформы Пскоўскай вобласці
Катэгорыя:Станцыі Акцябрскай чыгункі
Катэгорыя:Невель (горад)
Synanthedon acerni

**Synanthedon acerni** — від молей сямейства . Сустракаецца ва Усходняй Канадзе і на большай частцы ўсходу ЗША.

Размах крылаў 18-25&nbsp;мм. Лёт імага з чэрвеня па ліпень, але ў Злучаных Штатах з красавіка.

Лічынкі харчуюцца відамі .

## Спасылкі 
* Species info 
* Synanthedon at funet
* Range in the United States

Катэгорыя:Шклянніцы
Таццяна Жураўлёва

**Таццяна Мельнікава**, па нараджэнні **Жураўлёва** (нар. , Мінск, БССР, СССР) — прафесійная беларуская баскетбалістка. Цэнтравая. Выступала за моладзевую зборную Беларусі.

## Біяграфія 
У жаночым чэмпіянаце Беларусі па баскетболе выступала за клубы РВАР / РДВАР (2002—2005), БК «Віцебск» (2005/06), РЦАР-Гарызонт / «Гарызонт» (2006, 2012, 2015), «Мінск-2006» / «Цмокі-Мінск» (2006/07, 2013), «Бярэзіна-РЦАР» (2007/08). Таксама выступала за клубы Польшчы, Украіны, Літвы, Балгарыі, Турцыі.

Выступала ў жаночых зборных Беларусі U-16 (2003), U-18 (2004—2005) і U-20 (2006—2007).

## Дасягненні 
*  Чэмпіёнка Беларусі (1): 2007/2008.
*  Сярэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (1): 2006/2007.
*  Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі (1): 2005/2006.
*  Сярэбраны прызёр чэмпіянату Еўропы сярод кадэтак (U-16) (1): 2003.

## Спасылкі 
* Татьяна Журавлева (Мельникова) 
* Tatsiana Melnikova
* Tatsiana Melnikova

 

Катэгорыя:Баскетбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па баскетболе
Катэгорыя:Ігракі ЖБК «Тэхнолаг» Віцебск
Dalcerides

**Dalcerides** — род молей сямейства . Упершыню апісаныБертольдам Ноймагенам і  у 1893 годзе.

## Віды 
* Група Dalcerides flavetta :
**  (Schaus, 1905)
**  (Schaus, 1911)
**  (Schaus, 1920)
**  (Hopp, 1921)
**  (Dyar, 1914)
**  (Druce, 1887)
**  (Dognin, 1920)
**  (Dyar, 1910)
* Група Dalcerides ingenita :
**  Edwards, 1882
**  Schhaus, 1910
**  (Druce, 1887)

Катэгорыя:Матылі
Гарык Сукачоў

**Гарык Сукачоў** (; сапраўднае імя — **Ігар Іванавіч Сукачоў**; нар. , Мякініна, Маскоўская вобласць, РСФСР) — савецкі і расійскі рок-музыкант, паэт, кампазітар, акцёр кіно, агучвання і дубляжу, рэжысёр тэатра і кіно, сцэнарыст. Лідар гуртоў «Заход Сонца ўручную» (1977—1983), «Постскрыптум (P.S.)» (1982), «Брыгада С» (1986—1994; з 2015) і «Недатыкальныя» (1994—2013). У 1992 годзе — вядучы аўтарскай тэлеперадачы «Альтанка» на «1-м канале Астанкіна».

Катэгорыя:Музыканты Расіі
Катэгорыя:Музыканты СССР
Сукачоў

**Сукачоў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Даніла Кірэевіч Сукачоў (1901—1973) — адзін з арганізатараў партызанскага руху і падполля ў Вялікую Айчынную вайну.
* Ігар Іванавіч Сукачоў (*Гарык Сукачоў*; нар. 1959) — рок-музыкант, кампазітар, спявак.
* Уладзімір Мікалаевіч Сукачоў (1880—1967) — расійскі і савецкі геабатанік, лесавод і географ.
Шулякоўскі

**Шулякоўскі** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Васіль Мікалаевіч Шулякоўскі — беларускі палітык, дэпутат Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь ХІІІ склікання.
* Яўхім Герцавіч Шулякоўскі (1906—1984) — савецкі гісторык, педагог.
Мядзведзіца кая

**Мядзведзіца кая** (*Arctia caja*) — від начных матылёў з падсямейства  ў складзе сямейства .

## Апісанне 
Размах крылаў 50-80 мм. Даўжыня пярэдняга крыла 25-33 мм. Афарбоўка верхняга боку крылаў карычнева-белая з няправільным звілістым малюнкам, які адрозніваецца вялікай варыябельнасцю. Верхні бок задніх крылаў светла-чырвоны з пяццю вялікімі круглявымі плямамі, колер якіх вар’іруе ад чорнага да блакітнаватага. Галава і грудзі цёмныя, чырвона-бурыя, брушка чырвонае, з чорнымі папярочнымі палоскамі. Матылі адрозніваюцца палімарфізмам. У кожнай асобіны індывідуальны малюнак верхняга боку крылаў. Верхні бок задніх крылаў можа быць чырвонага або жоўтага колеру, са мноствам плям або наогул без іх, або аднатонным чорным.

У асобін, якія развіваюцца ў аднолькавых умовах, часам назіраецца варыябельнасць афарбоўкі, прычым часам гэтыя адрозненні настолькі вялікія, што матылькоў можна прыняць за прадстаўнікоў розных відаў.

(MHNT) Arctia caja caja - Ciechanow Poland - male dorsal.jpg|♂ 
(MHNT) Arctia caja caja - Ciechanow Poland - male ventral.jpg|♂ △

## Пашырэнне 
Шырока распаўсюджаная на тэрыторыі ўсёй Еўропы, у Малой Азіі, Іране, Сярэдняй Азіі, Паўночнай Індыі, Казахстане, Сібіры, на Далёкім Усходзе (у тым ліку Сахалін і поўдзень Курыльскіх астравоў), у Кітаі, Карэі, Японіі, Паўночнай Амерыцы. У гарах падымаецца на вышыню да 3000 м над узроўнем мора.

Месцапражыванне: вільготныя ўчасткі, рачныя нізіны, сады, паркі. Часта сустракаецца ў культурных ландшафтах.

Час лёту — ліпень-жнівень. Адно пакаленне за год. Матылі актыўныя ноччу, часта ляцяць на святло.

## Асаблівасці біялогіі 
У ліпені аплодненыя самкі адкладаюць яйкі вялікімі блакітна-белымі групамі на ніжні бок лісця.

Стадыя вусеня — з верасня па май. Зімуе вусень. Даўжыня каля 60 мм. Афарбоўка чорная, пакрыта доўгімі валасінкамі з белымі кончыкамі. Вусені першага ўзросту пакрыты шэрымі валасінкамі, з жаўтлявымі палоскамі на спіне. Пры небяспецы вусень падае з кармавой расліны на зямлю, згортваецца і прыкідваецца мёртвым.

Вусені з’яўляюцца паліфагамі, харчуюцца лісцем розных відаў травяністых і хмызняковых парод раслін. Асноўныя кармавыя расліны: , , , , , , . Харчуюцца таксама лісцем такіх парод, як , , , .

Акукленне ў маі. Вусень акукляецца ў павуцінневым кокане бела-шэрага колеру.

## Ядавітасць 
Трапленне ў вочы валасінак вусеняў прыводзіць да кан’юктывітаў, але ядавітыя і дарослыя матылькі. У брушках самак знойдзены таксічны поліпептыд пад назвай «Каін». Ён атрутны як для іншых насякомых, так і для млекакормячых.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Мядзведзіцы
Ophrys sphegodes

**Ophrys sphegodes** — від шматгадовых раслін сямейства . Мае 16 падвідаў. Адзін з падвідаў&nbsp;— &nbsp;- распаўсюджаны ў Крыму.

## Апісанне 
Агульная вышыня 30-40&nbsp;см, у сярэднім да 15&nbsp;см. Калякветнік зігаморфны. Кветкі сваёй формай нагадваюць павукоў. Кветкі карычневыя з зялёнымі бакамі. Маюць 3 чашалісцікі жоўта-зялёнай афарбоўкі. Пялёсткі вузкія на канцы, хвалістыя і губчатыя, даўжынёй 10&nbsp;мм. Колькасць пялёсткаў на кветцы складае 6. Плод прадстаўляе сабой невялікую каробачку. Лісце размешчана чаргавана. Яно з гладкімі бакамі. Каранёвая сістэма прадстаўлена карэнішчам, якое моцна чапляецца да глебы.

## Экалогія 
Аддае перавагу светлым лясам, лугам, горным раёнам на вышынях да 1300&nbsp;м над узроўнем мора. Расце на вапнавых глебах, у сухіх травяністых месцах. Кветка мае патрэбу ў насякомых для апылення. З’яўляецца раслінай-геафітам, гэта значыць застаецца ў стане спакою на працягу аднаго або некалькіх вегетацыйных сезонаў. Максімальна Ophrys sphegodes можа заставацца 8 гадоў, аднак па большай частцы 2 гады.

## Распаўсюджанне 
Распаўсюджана ад Вялікабрытаніі і Партугаліі да ўсходняга Ірана і Туркменістана.

Розповсюджена від Великої Британії та Португалії до східного Ірану та Туркменістану.

## Падвіды 
* *Ophrys sphegodes jeanpertii* (E.G.Camus) Del Prete & Conte&nbsp;- Францыя, Іспанія, Балканскі паўвостраў
* *Ophrys sphegodes aesculapii* (Renz) Soó ex J.J.Wood&nbsp;— Грэцыя
* *Ophrys sphegodes araneola* (Rchb.) M.Laínz&nbsp;- Іспанія, Францыя, Швейцарыя, Італія, Германія, Славенія, Харватыя.
* *Ophrys sphegodes atrata* (Rchb.f.) A.Bolòs&nbsp;- ад Партугаліі да Сербіі
* *Ophrys sphegodes aveyronensis* J.J.Wood&nbsp;- Іспанія, Францыя
* *Ophrys sphegodes catalcana* Kreutz&nbsp;- вобласці вакол Стамбула і Эдырнэ (Турцыя)
* *Ophrys sphegodes cretensis* H.Baumann & Künkele&nbsp;- Крыт, Дадэканескія астравы (Грэцыя)
* *Ophrys sphegodes epirotica* (Renz) Gölz & H.R.Reinhard — Албанія, Грэцыя
* *Ophrys sphegodes gortynia* H.Baumann & Künkele&nbsp;- астравы Эгейскага мора, в. Крыт (Грэцыя)
* *Ophrys sphegodes helenae* (Renz) Soó & D.M.Moore&nbsp;- Албанія, Грэцыя
* *Ophrys sphegodes mammosa* (Desf.) Soó ex E.Nelson&nbsp;- ад Сербіі да Туркменістана (на ўсходзе арэалу) і Украіны (на поўначы арэалу)
* *Ophrys sphegodes melitensis* (Nyman) E.Nelson&nbsp;— Мальта
* *Ophrys sphegodes passionis* (Sennen) Sanz & Nuet&nbsp;- Іспанія, Францыя, Італія
* *Ophrys sphegodes sipontensis* (R.Lorenz & Gembardt) H.A.Pedersen & Faurh.&nbsp;- Паўднёвая Італія
* *Ophrys sphegodes sphegodes*&nbsp;- ад Вялікабрытаніі да Венгрыі і Балгарыі ўключна
* *Ophrys sphegodes spruneri* (Nyman) E.Nelson&nbsp;- Крыт, астравы Эгейскага мора (Грэцыя)

## Літаратура 
* Pierre Delforge/Daniel Tyteca, Guide des orchidées d’Europe dans leur milieu naturel, Duculot, Paris-Gembloux 1984, (ISBN 2-8011-0478-7)
* Ruprecht Düll, Herfried Kutzelnigg: Taschenlexikon der Pflanzen Deutschlands. 7. Auflage, Quelle & Meyer-Verlag, 2011, ISBN 978-3-494-01424-1

Катэгорыя:Флора Азіі
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1768 годзе
Катэгорыя:Офрыс
Даніла Кірэевіч Сукачоў

**Даніла Кірэевіч Сукачо́ў** ( — ) — адзін з арганізатараў партызанскага руху і антыфашысцкага падполля на тэрыторыі Беластоцкай вобласці ў Вялікую Айчынную вайну.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Семукачы (сучасны аграгарадок у Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі). З кастрычніка 1918 года ў Чырвонай Арміі, удзельнік Грамадзянскай вайны. З 1924 года на савецкай і гаспадарчай рабоце. Член УКП(б) з 1926 года. У 1935 годзе скончыў Вышэйшую камуністычную сельскагаспадарчую школу Беларусі імя У. І. Леніна ў Мінску. З лістапада 1939 года займаў пасаду старшыні Ядвабнаўскага раённага выканаўчага камітэта ў Беластоцкай вобласці. З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны з верасня 1941 года Д. К. Сукачоў у Чырвонай Арміі, з сакавіка 1943 года — у тыле ворага. З 27 чэрвеня 1943 года — член Беластоцкага падпольнага абласнога камітэта КП(б)Б, з 28 (27) лістапада 1943 года па 25 студзеня 1944 года — старшыня камітэта Беластоцкай абласной антыфашысцкай арганізацыі. Дэмабілізаваўся ў красавіку 1944 года.

З 1944 года Д. К. Сукачоў на савецкай рабоце. У 1947—1957 гадах — старшыня Гродзенскага раённага выканаўчага камітэта.

Памёр Даніла Кірэевіч Сукачоў 15 мая 1973 года.

## Узнагароды 
* Медаль «Партызану Айчыннай вайны» I ступені (1944)
* Ордэн Леніна (1948)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Сукачев Данил Кириллович // Праект «Память народа»
* Сукачев Даниил Киреевич // Праект «Партизаны Беларуси»

Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «Партызану Айчыннай вайны»
Катэгорыя:Падпалкоўнікі СССР
Катэгорыя:Старшыні Гродзенскага раённага выканаўчага камітэта
Тэнесійскі ўніверсітэт

**Тэнесійскі ўніверсітэт** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Ноксвіл у штаце Тэнесі.

## Агульная характарыстыка 
Заснаваны ў 1794 годзе, за два гады да таго, як Тэнесі стаў 16-м штатам ЗША.

Гэта флагманскі кампус аднайменнай універсітэцкай сістэмы з дзесяццю каледжамі бакалаўрыяту і адзінаццаццю каледжамі магістратуры. Ён налічвае больш за 30 000 студэнтаў з усіх 50 штатаў ЗША і больш чым 100 замежных краін.

Тэнесійскі ўніверсітэт — адзіны ўніверсітэт у ЗША, які мае тры праекты па рэдагаванні прэзідэнцкіх дакументаў. Ва ўніверсітэце захоўваюцца калекцыі прац усіх трох прэзідэнтаў ЗША, звязаных з Тэнесі: Эндру Джэксана, Джэймса К. Полка і Эндру Джонсана.

Дзевяць выпускнікоў універсітэта былі выбраны ў якасці стыпендыятаў Родса, а адзін выпускнік, Джэймс М. Бьюкенен, атрымаў Нобелеўскую прэмію па эканоміцы ў 1986 годзе.

Універсітэт — адзін з найстарэйшых дзяржаўных універсітэтаў у Злучаных Штатах.

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Тэнесі

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Тэнесі
Катэгорыя:Ноксвіл
Краты (Віцебскі раён)

**Краты** () — былая вёска ў Вымнянскім сельсавеце Віцебскага раёна Віцебскай вобласці.

## Гісторыя 
У 18 стагоддзі засценак у Віцебскім ваяводстве ВКЛ. Пасля 1-га падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе ў складзе Расійскай імперыі, у Віцебскім павеце Пскоўскай, з 1776 года Полацкай губерняў, з 1777 года ў Суражскім павеце. З 1796 года ў Веліжскім павеце Беларускай, з 1802 года ў Суражскім павеце, з 1866 года ў Віцебскім павеце Віцебскай губерняў. У пачатку 20 стагоддзя ў Вымнянскай воласці Віцебскага павета Віцебскай губерні. Вёска з 85 дзесяцінамі зямлі адносілася да Ганчароўскай сельскай грамады і Котаўскага праваслаўнага прыхода Праабражэнскай царквы. У сакавіку 1924 года вернута ў склад БССР. З 20 жніўня 1924 года ў Котаўскім сельсавеце Суражскага раёна Віцебскай акругі (да 26 ліпеня 1930 года). Вясковыя дзеці наведвалі пачатковую школу за 2 вярсты ў вёсцы Манулкі, у якой у 1924 годзе навучаліся 18 вучняў з вёскі Краты. У 1930 годзе тут створаны калгас. У 1933 годзе ў вёску пераселены жыхары вёскі Новы Двор. З 20 лютага 1938 года ў Віцебскай вобласці. У Другую сусветную вайну ў снежні 1943 года нямецкія акупанты спалілі 57 двароў і забілі 57 жыхароў, 18 вяскоўцаў загінулі ў баях супраць гітлераўцаў на франтах вайны, 12 — у партызанскай барацьбе. Пасля вайны вёска адбудавалася. У 2000 годзе была ў складзе саўгаса імя А. Я. Углоўскага (цэнтр — вёска Вымна).

## Насельніцтва 
* 7 двароў, 48 жыхароў (1785)
* 9 двароў, 75 жыхароў (1905)
* 16 двароў, 89 жыхароў (1926)
* 57 двароў, 257 жыхароў (1941)
* 15 двароў, 31 жыхар (1969)
* 1 гаспадарка, 1 жыхар (2000)

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Віцебскага раёна
Хаўмоўскі сельсавет

**Хаўмо́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чавускага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Хаўмы.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Чавускага раёна Магілёўскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Чавускім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Благавіцкага сельсавета.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чавускага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе
Чычэва (мова)

**Чэва**, **чычэва** (саманазва: *Chicheŵa*), таксама **ньянджа** (*Chinyanja*) — афрыканская мова, родная мова народа чэва. Адносіцца да групы моў банту. Распаўсюджана на поўдніі ў цэнтры Малаві, на паўднёвым захадзе Замбіі, на поўначы Мазамбіка. У Малаві мае статус афіцыйнай мовы нароўні з англійскай. 

## Кароткі размоўнік 
## Спасылкі 
* African languages
* Omniglot

Катэгорыя:Мовы банту
Катэгорыя:Мовы Рэспублікі Конга
Катэгорыя:Мовы Малаві
Катэгорыя:Мовы Замбіі
Паўночна-ірландскі акт (1998)

**Паўночна-ірландскі акт 1998 года** або **Закон аб Паўночнай Ірландыі** () — акт парламента Вялікабрытаніі, прыняты 19 лістапада 1998 года, у адпаведнасці з якім была створана Асамблея Паўночнай Ірландыі, аўтаномны заканадаўчы орган Паўночнай Ірландыі. Да гэтага некалькі дзесяцігоддзяў рэгіён наўпрост кантраляваўся ўрадам з Лондан.

Акт ануляваў Закон аб урадзе Ірландыі 1920 года і Закон аб Канстытуцыі Паўночнай Ірландыі 1973 года і ўсталяваў новыя правілы кіравання гэтай вобласцю ў адпаведнасці з пагадненнем 1998 года, якое паклала канец шматгадоваму ўзброенаму супрацьстаянню ў Паўночнай Ірландыі.

Акт абавязваў стварыць у Паўночнай Ірландыі Асамблею, у якую ўваходзіла б 108 дэпутатаў. Дзяржсакратар Паўночнай Ірландыі ўпаўнаважаны склікаць рэферэндум, калі гэта ён палічыць патрэбным, у тым выпадку, калі большасць грамадзян выкажа сваё жаданне ўз’яднацца з астатняй Ірландыяй. Асамблея ўпаўнаважана пераўтвараць любы закон брытанскага парламента. Аднак яна не можа займацца зарэзерваванымі або выключанымі законапраектамі, якія ўваходзяць у кампетэнцыю толькі ўрада Вялікабрытаніі ў кансультацыі з Рэспублікай Ірландыя ў рамках Брытана-ірландскай міжурадавай канферэнцыі. З 1998 года Асамблея некалькі разоў прыпыняла сваю дзейнасць. Апошні раз яна аднавіла сваю актыўнасць 8 мая 2007 года, пасля падпісання Пагаднення *St Andrews Agreement* 2006 года. У студзені 2017 года Асамблея зноў прыпыніла сваю працу і зноў адкрылася ў студзені 2020 года, пасля таго як урады Вялікабрытаніі і Ірландыі дамовіліся аб аднаўленні аўтаномнага кіравання ў Паўночнай Ірландыі.

Выбары ў Асамблею ажыццяўляюцца па сістэме адзінага перадаванага голасу.

## Заўвагі 
## Літаратура 
* Walker, Graham. «Scotland, Northern Ireland, and Devolution, 1945—1979,» *Journal of British Studies* Jan. 2010, Vol. 49, No. 1: 117—142.

## Спасылкі 
* Официальный сайт Ассамблеи Северной Ирландии
* Оригинальный текст акта
* Пересмотренный текст устава с поправками

Катэгорыя:1998 год у Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Акты парламента Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Канфлікт у Паўночнай Ірландыі
Катэгорыя:Лістапад 1998 года
Apple Vision Pro

**«Apple Vision Pro»** ―  змешанай рэальнасці (ахоплівае  і віртуальную рэальнасці) ад карпарацыі «Apple», якая працуе на базе працэсара «» і дапаможнага чыпа «». «Vision Pro» можна выкарыстоўваць з адаптарам сілкавання або асобным акумулятарам.

«Apple» пазіцыянуе «Vision Pro» як «прасторавы камп’ютар» (), які аб’ядноўвае лічбавыя медыя з рэальным асяроддзем. Пры гэтым для ўзаемадзеяння з сістэмай можна выкарыстоўваць фізічныя элементы кіравання: ,  і .

«Vision Pro» распрацаваны як аўтаномная прылада на базе аперацыйнай сістэмы «», якая з’яўляецца вытворнай ад «iOS» і прызначаная для працы з прыкладаннямі віртуальнай і дапоўненай рэальнасці. Аднак пры неабходнасці прыладу таксама можна падлучыць да «Mac».
## Гл. таксама 
* 
* 

## Крыніцы 
## Спасылкі 
*
* Еще одна реальность: как новый гаджет Apple изменит спортивные трансляции // , 3 марта 2024

Катэгорыя:Абсталяванне Apple Inc.
Катэгорыя:Прылады адлюстравання інфармацыі
Віктар Сукеніцкі

**Віктар Сукені́цкі** (;  — ) — польска-амерыканскі гісторык, палітолаг, юрыст, публіцыст, доктар права (1927).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў прадмесці Каўнаса Аляксота (). Скончыў юрыдычны факультэт Універсітэта імя Стэфана Баторыя ў Вільні. У 1925 годзе абараніў ступень доктара ў галіне міжнароднага права ў Парыжскім універсітэце (Сарбона). У 1929—1939 гадах чытаў лекцыі па тэорыі права ва Універсітэце імя Стэфана Баторыя. Дацэнт Навукова-даследчага інстытута Усходняй Еўропы пры ўніверсітэце. Займаўся адвакацкай практыкай. З 1934 года Віктар Сукеніцкі знаходзіўся на навуковай стажыроўцы ў СССР. У 1941 годзе быў арыштаваны органамі НКУС і сасланы ў працоўны лагер у Краснаярскі край. У 1942 годзе быў вызвалены і працаваў першым сакратаром пасольства Рэспублікі Польшча ў СССР (у горадзе Куйбышаў). У верасні 1942 года пераехаў у Тэгеран, дзе працаваў у пасольстве. З 1943 года Віктар Сукеніцкі ў Вялікабрытаніі, выкладаў у польскім універсітэце ў Оксфардзе і Лонданскай школе эканомікі і палітычных навук. У 1952—1959 гадах быў аналітыкам і рэдактарам «Радыё Свабодная Еўропа». У 1959 годзе Віктар Сукеніцкі эміграваў у ЗША. Працаваў навуковым супрацоўнікам у Гувераўскім інстытуце пры Стэнфардскім ўніверсітэце (Каліфорнія).

## Працы 
Аўтар прац «Эвалюцыя ладу Саюза Савецкіх Сацыялістычных рэспублік» (Ewolucja ustroju ZSRR, т. 1—3, Лондан, 1938—1939), «Прычыны і пачатак польска-савецкай вайны, 1919—1921» (Лондан, 1963), «Партыя, яе роля і значэнне ў СССР» (Partia, jej rola i znaczenie w ZSRR, 1949), «Усходне-Цэнтральная Еўропа ў час Першай сусветнай вайны» (East Central Europe in War World I, т. 1—2, ЗША, 1984) і інш. Пад кіраўніцтвам В. Сукеніцкага было таксама падрыхтавана выданне «Факты і дакументы аб польскіх вязнях вайны, захопленых СССР у ходзе кампаніі 1939 г.» (Facts and Documents Concerning Polish Prisoners of War Captured by thе U.S.S.R. during the 1939 Campaign).

## Беларускія пераклады 
* Аб водгуку ў сэрцы

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* *Корнилова О. В.* Польские отрицатели Катыни и «Нюрнберг» для Сталина в антироссийской политике Великобритании и США // Наука. Общество. Оборона — 2022. — Т. 10. — № 3 (32). — С. 19—19.
* *Корнилова О. В.* Польские отрицатели Катыни и «Нюрнберг» для Сталина в антироссийской политике Великобритании и США // Наука. Общество. Оборона — 2022. — Т. 10. — № 3 (32). — С. 19—19.
* *Maciej Siekierski* Wiktor Sukiennicki, 1901—1983 // Cambridge University Press & Assessment
* Sukiennicki Wiktor // Internetowa encyklopedia PWN

Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы
Катэгорыя:Юрысты Польшчы
Катэгорыя:Палітолагі
Катэгорыя:Дыпламаты Польшчы
Катэгорыя:Публіцысты Польшы
Катэгорыя:Эмігранты з Польшчы
Катэгорыя:Імігранты ЗША
Катэгорыя:Сасланыя ў Сібір
Катэгорыя:Постаці Халоднай вайны
Кадахі (Каліфорнія)

**Кадахі** () — горад у акрузе Лос-Анджэлес, штат Каліфорнія. Большую частку насельніцтва горада складаюць імігранты-лацінаамерыканцы. Горад названы ў гонар свайго заснавальніка, прадпрымальніка мясной прамысловасці Майкла Кадахі, які ў 1908 годзе набыў зямлю ранча Сан-Антоніа. Статус горада Кадахі атрымаў 10 лістапада 1960 года.

Катэгорыя:Гарады Каліфорніі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1960 годзе
Ёрба-Лінда

**Ёрба-Лінда** — горад на поўдні амерыканскага штата Каліфорнія. Размешчаны прыблізна за 21 кіламетр ад цэнтра Санта-Аны і за 60 кіламетраў ад цэнтра Лос-Анджэлеса. Па Насельніцтва — 64234 чалавек (перапіс 2010 года).
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Рычард Ніксан, 37-ы прэзідэнт ЗША

Катэгорыя:Гарады Каліфорніі
Ірвіндэйл

**Ірвіндэйл** () — горад у акрузе Лос-Анджэлес, штат Каліфорнія. Размешчаны ў раёне даліны Сан-Габрыэль. Агульная плошча — 24,49 км², з якіх — 24,05 км² (98,2 %) — суша і 0,44 км ² (1,8 %) — вада. Вышыня цэнтра населенага пункта — 143 метры над узроўнем мора. Насельніцтва Ірвіндэйла — 1 446 чалавек (перапіс 2000 года).

Катэгорыя:Гарады Каліфорніі
Індыа (Каліфорнія)

**Індыа** () — горад у акрузе Рыверсайд, штат Каліфорнія, ЗША. Насельніцтва — 76036 чалавек (перапіс 2010 года); 49 116 чалавек (перапіс 2000 года). Размешчаны ў даліне Каачэлья, за 42 км на ўсход ад горада Палм-Спрынгс, за 113 км ад Рыверсайд і за 201 км ад Лос-Анджэлеса. Адлегласці ад горада да мексіканскай мяжы — 138 км.

Катэгорыя:Гарады Каліфорніі
Індастры (Каліфорнія)

**Індастры** () — горад у акрузе Лос-Анджэлес, штат Каліфорнія. Індастры размешчаны ў раёне даліны Сан-Габрыэль і з’яўляецца прамысловым прыгарадам Лос-Анджэлеса. Статус горада атрымаў 18 чэрвеня 1957 года. На тэрыторыі Індастры размешчана каля 2 500 прадпрыемстваў (80 000 працоўных месцаў), аднак, паводле перапісу насельніцтва 2000 года, у горадзе пражывае толькі 777 чалавек.

Катэгорыя:Гарады Каліфорніі
Дуарці (Каліфорнія)

**Дуарці**, або **Дуартэ** () — горад у акрузе Лос-Анджэлес, штат Каліфорнія. Агульная плошча горада — 17,3 км². Вышыня цэнтра населенага пункта — 156 м над узроўнем мора. Насельніцтва — 21782 чалавек (2009). Горад мяжуе з гарамі Сан-Габрыель на поўначы, на поўначы і захадзе з гарадамі Брэдберы і Манровія, на поўдні і ўсходзе з Ірвіндэйлам і на ўсходзе з горадам Азуса.

Катэгорыя:Гарады Каліфорніі
Дорыс (Каліфорнія)

**Дорыс** () — горад у акрузе Сіскію (штат Каліфорнія, ЗША). Насельніцтва - 886 чалавек (статыстычныя дадзеныя перапісу 2000 года).

Катэгорыя:Гарады Каліфорніі
Сіскію (акруга)

**Сіскію** () — акруга ў паўночнай частцы штата Каліфорнія, ЗША. Насельніцтва акругі — 44 900 чалавек (перапіс 2010 года). Адміністрацыйны цэнтр — горад Вайрыка.

## Гісторыя 
Утворана ў 1852 годзе з часткі тэрыторыі акруг Шаста і Кламат. Атрымаў назву па горным хрыбце Сіскію. Частка тэрыторыі была перададзена ў 1855 годзе акрузе Модак.

## Геаграфія 
Агульная плошча — 16 440 км², з якіх 16 260 км² — суша і 180 км² (1,1 %) — водныя паверхні. Мяжуе са штатам Арэгон (на поўначы), а таксама з каліфарнійскай акругай Модак (на ўсходзе), акругамі Шаста і Трыніці (на поўдні), акругай Гумбальт (на паўднёвым захадзе) і акругай Дэль-Нортэ (на захадзе). У межах акругі знаходзіцца гара Шаста (4322 м), якая ўяўляе сабой стратавулкан на паўднёвай ускраіне Каскадных гор.

На тэрыторыі акругі Сіскію часткова размешчаны нацыянальны лес Шаста-Трыніці, які з’яўляецца найбуйнейшым нацыянальным лесам штата Каліфорнія. Таксама, тут размешчана невялікая частка нацыянальнага лесу Модак.

Катэгорыя:Акругі Каліфорніі
Вайрыка

**Вайрыка** () — горад на поўначы штата Каліфорнія (ЗША). Адміністрацыйны цэнтр акругі Сіскію. Насельніцтва — 7765 чалавек (2010). Па дадзеных Бюро перапісу насельніцтва ЗША Вайрыка мае плошчу 26,05 км². Вайрыка была заснавана паблізу цясніны Блэк-Галч у 1851 годзе, пасля таго як там было знойдзена золата. Горад быў названы ад індзейскага слова, якое азначае «Паўночная гара».

Катэгорыя:Гарады Каліфорніі
Джэксан (Каліфорнія)

**Джэксан** (, раней Botilleas, Botilleas Spring, Bottileas, Bottle Spring, і Botellas) — горад і акруговы цэнтр акругі Амадар, штат Каліфорнія, ЗША. Насельніцтва — 3989 чалавек (перапіс 2000 года). У межах горада праходзяць аўтамагістралі SR 49 і SR 88. Заснаваны ў 1848 годзе як лагер па здабычы золата.

Катэгорыя:Гарады Каліфорніі
Краты

**Краты**:
* тое, што і кратовыя
* Краты — металічная рашотка на вокнах, на дзвярах.
* Краты (Віцебскі раён)

## Крыніцы
Беларускі рэспубліканскі саюз спажывецкіх таварыстваў

**Беларускі рэспубліканскі саюз спажывецкіх таварыстваў** (скарочана — **Белкаапсаюз**) — некамерцыйнае грамадскае аб’яднанне Беларусі, заснаванае ў 1918 годзе.

Аб’ядноўвае прадпрыемствы гандлю і грамадскага харчавання, нарыхтоўчую сетку, зверагадоўчыя гаспадаркі, прамысловыя, транспартныя і будаўнічыя арганізацыі, профільныя навучальныя ўстановы ў Рэспубліцы Беларусь.

## Гісторыя 
22 чэрвеня 1917 года ўдзельнікі першага агульнагубернскага (арганізацыйнага) з’езда прадстаўнікоў кааператыўных таварыстваў прагаласавалі за стварэнне Саюза спажывецкіх таварыстваў Мінскага раёна. Дзейнасць саюза ахоплівала Мінскую, частку Віленскай і Магілёўскай губерняў, Полацкі павет Віцебскай губерні.

24 ліпеня 1918 года Саюз спажывецкіх таварыстваў Мінскага раёна перайменаваны ў Цэнтральны саюз спажывецкіх таварыстваў Беларускага Краю (Цэнтрабелсаюз). Змяненне назвы звязваецца з вострай патрэбай саюза ў атрыманні крэдытаў і неабходнасцю яго ўступлення ў Цэнтральны саюз крэдытнай кааперацыі Беларускага краю, абавязковай умовай якога было перайменаванне саюза. Таксама значна пашырылася тэрыторыя дзейнасці саюза — цяпер яна ахоплівала практычна ўвесь беларускі рэгіён. 19 верасня 1918 года Мінскі акруговы суд прыняў вызначэнне аб перайменаванні саюза і яго рэгістрацыі пад новай назвай);
* Інэса Леанідаўна Караткевіч (з лютага 2024)

## Крыніцы 
Катэгорыя:Беларускія грамадскія арганізацыі
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1918 годзе
Катэгорыя:Эканоміка Беларусі
Катэгорыя:Гандаль
Баром Рачэа I

**Баром Рачэа I**&nbsp;— кароль Камбоджы ад 1566 да 1576 года.

## Біяграфія 
Атрымаў у спадчыну ўладу ад свайго бацькі, караля .

У 1569 годзе Баром Рачэа I замацаваў перамогі свайго бацькі, захапіўшы і разбурыўшы сталіцу . Загінуў падчас дуэлі на сланах падчас уварвання ў яго ўладанні арміі .

## Літаратура 
* *Chroniques Royales du Cambodge de 1417 à 1595*. École française d’Extrême Orient, Paris 1988  (фр.)
* Achille Dauphin-Meunier, *Histoire du Cambodge*, P.U.F 1968

Катэгорыя:Гісторыя Камбоджы
Катэгорыя:Постаці Камбоджы
Чэта I

**Чэта I**&nbsp;— кароль Камбоджы ад 1576 да 1594 года.

## Біяграфія 
Атрымаў у спадчыну ўладу ад свайго бацькі, караля Барома Рачэа I.

У пачатку свайго кіравання Чэта I заключыў саюз з Сіямам. Зрэшты, ужо ў 1591 годзе Камбоджа падвергнулася ўварванню сіямскага караля , што завяршылася разбурэннем Пнампеня. Чэта змог абараніць свае ўладанні толькі з дапамогай партугальцаў. У 1594 годзе ў выніку чарговага ўварвання тайцаў была захоплена і разрабавана сталіца Камбоджы, горад Лавек.

## Літаратура 
* *Chroniques Royales du Cambodge de 1417 à 1595*. École française d’Extrême Orient, Paris 1988  (фр.)
* Achille Dauphin-Meunier, *Histoire du Cambodge*, P.U.F 1968

Катэгорыя:Постаці Камбоджы
Катэгорыя:Гісторыя Камбоджы
Баром Рачэа IV

**Баром Рачэа IV**&nbsp;— кароль Камбоджы у пачатку XVII стагоддзя.

## Біяграфія 
Быў другім сынам караля Чэты I і прамым спадчыннікам камбаджыйскага пасаду. Знаходзіўся ў сіямскім палоне, адкуль быў вызвалены ў 1603 годзе пры пасярэдніцтве . Апошні пасля каранацыі Барома Рачэа IV перайшоў у апазіцыю каралеўскай улады, за што быў пакараны ў 1611 годзе.

Новы кароль імкнуўся аднавіць адзінства камбаджыйскіх зямель пад адзінай уладай манарха. Зрэшты, у 1618 годзе пад ціскам Сіяму быў вымушаны адрачыся ад прастола на карысць свайго старэйшага сына Чэты II.

## Літаратура 
* *Chroniques Royales du Cambodge de 1417 à 1595*. École française d’Extrême Orient, Paris 1988  (фр.)
* Achille Dauphin-Meunier, *Histoire du Cambodge*, P.U.F 1968

Катэгорыя:Гісторыя Камбоджы
Катэгорыя:Постаці Камбоджы
Gamescom

**«Gamescom»** (стылізаваны пад **gamescom**) ― штогадовая міжнародная выстава камп’ютарных гульняў. Упершыню адбылася ў 2009 годзе, з 19 да 23 жніўня. Выстава праводзіцца штогод у нямецкім горадзе Кёльне, у выставачным цэнтры «». Мерапрыемства арыентавана на людзей, якія маюць дачыненне да камп’ютарных гульняў: спажыўцоў, фанатаў, выдаўцоў, журналістаў і гандлёвых прафесіяналаў, а таксама выстава выкарыстоўваецца многімі распрацоўшчыкамі відэагульняў для дэманстрацыі маючых адбыцца гульняў і гульнявога абсталявання.

Gamescom з'яўляецца першай па велічыні ў свеце гульнявой падзеяй (па выставачнай прасторы і колькасці наведвальнікаў), налічваючы ў агульнай складанасці  наведвальнікаў і 1037 удзельнікаў выставы з 56 краін, якія ўдзельнічаюць у кірмашы ў 2018 годзе, і найбуйнейшай гульнявой навіннай выставай года ў Еўропе.
## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт BIU
* Афіцыйны сайт Koelnmesse
* 
* 
* 

Катэгорыя:Выстаўкі электронных забаў
Катэгорыя:Мерапрыемствы, прысвечаныя камп’ютарным гульням
Катэгорыя:Славутасці Кёльна
Таццяна Мікалаеўна Яцук

**Таццяна Мікалаеўна Яцук** (нар. , Радагошча, , Гродзенская вобласць, БССР) — беларуская пісьменніца і выкладчыца. Член Саюза пісьменнікаў Беларусі. Кіраўнік літаратурнага аб’яднання «Купалаўскія зоры» (Баранавічы). Лаўрэат гродзенскага IV абласнога конкурсу рукапісаў імя Цёткі ў намінацыі «Паэзія» за кнігу «Зоркі ў прыполе».

## Біяграфія 
Нарадзілася ў вёсцы Радагошча на Навагрудчыне. Настаўнікі ў школе звярталі ўвагу на яе здольнасці да мовы, літаратуры.

Пачала цікавіцца літаратурай. Друкавалася ў «Піянеры Беларусі», «Чырвонай змене», раённай газеце. Калі прыйшоў час выбіраць, на які факультэт БДУ паступаць, мела добры стос публікацый. Паступіла на філалогію. Уступны экзамен у яе прымала Таццяна Шамякіна.

На філфаку была членам літаб’яднання «Узлёт», якім кіраваў Алег Лойка, член-карэспандэнт Акадэміі навук Беларусі. Сярод яе педагогаў былі Таццяна Шамякіна, Ніл Гілевіч, Любоў Тарасюк, Вячаслаў Рагойша.

Цяпер кіруе літаб’яднаннем «Купальскія зоры» ў горадзе Баранавічы, дзе жыве. Яно заснавана пры цэнтральнай гарадской бібліятэцы імя В. Таўлая. У 2022 годзе стала лаўрэатам прэстыжнага літаратурнага спаборніцтва Гродзеншчыны — IV абласнога конкурсу рукапісаў імя Цёткі ў намінацыі «Паэзія» за кнігу «Зоркі ў прыполе».

На яе паэзію паўплывалі розныя творцы. Перш за ўсё гэта Адам Міцкевіч. Таксама Валянцін Таўлай, з яго творчасцю яна добра знаёмая. Захапляецца прозай Янкі Брыля. Вядомы літаратуразнаўца Уладзімір Калеснік, настаўнік з Валеўскай сярэдняй школы Уладзімір Урбановіч, паэтка Данута Бічэль-Загнетава — аказалі ўплыў.

Выкладае беларускую мову і літаратуру 38 гадоў, 33 з іх — у школе № 4 горада Баранавічы.

## Творы 
Выдала дзесяць зборнікаў паэзіі, з іх дзевяць на беларускай мове.

* Алфавітная музыка слоў
* Споведзь чыстаму лісту
* Бліскавіцы над Свіцяззю
* Зоркі ў прыполе
* Прыгоды лесавічка Імшарыка і яго сяброў
* З паклонам да сонейка

## Сям’я 
Муж — Анатоль. Двое сыноў — Яўген і Арцём. Мае двух унукаў і ўнучку.

## Спасылкі 
* Таццяна Яцук: Сям’я — мой прыстанак, дзе я знаходжу сваё жаночае 

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Даліна Кветак

**Даліна кветак** () — нацыянальны парк у Індыі, размешчаны ў Заходніх Гімалаях высока ў гарах, вядомы сваімі лугамі з кветкамі незвычайнай прыгажосці. З’яўляецца месцам рассялення рэдкіх жывёл, у тым ліку такіх відаў, як , ,  і .

У 1982 годзе Даліна Кветак была абвешчаная нацыянальным паркам, а ў 2005 годзе ўключана ў спіс Сусветнай спадчыны у складзе аб’екта «Нацыянальныя паркі Нанда Дэві і Даліна Кветак» (№ 335). Займае плошчу 8750 гектараў.

## Флора 
Флора парку прадстаўлена бярозамі і рададэндранамі, якія растуць у альпійскіх лясах, а таксама прыгожа квітнеючымі травяністымі раслінамі (архідэі, макі, першацветы, наготкі, стакроткі, кураслепы і іншыя).
 sp.'']]

## Спасылкі 
* Национальные парки Нанда Деви и Долина Цветов на сайте ЮНЕСКО

Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Індыі
Катэгорыя:Утаракханд
Катэгорыя:Катэгорыя МСАП II
Касцёл Дзевы Марыі Ружанцовай (Дзевянішкі)

**Касцёл Дзевы Марыі Ружанцовай** () — касцёл у мястэчку Дзевянішкі. Касцёл мае рысы класіцызму. Набажэнствы праводзяцца на літоўскай і польскай мовах. Ёсць каштоўныя творы сакральнага мастацтва.

## Гісторыя 
Касцёл узгадваецца ў 1471 годзе. Быў філіялам Геранёнскай парафіі і не меў большых зямельных уладанняў. Пра рэканструкцыю XVI—XVII стст. звестак не захавалася. У канцы XVIII ст. з перапынкамі дзейнічала царкоўнапрыходская школа (згадваецца ў 1777 г.).

Пасля пажару 1783 г. перабудаваны драўляны касцёл, у 1861 г. адноўлены. У 1899—1903 гадах агароджаны царкоўны двор. Перад касцёлам у 1903 годзе пабудавана мураваная званіца з брамай. у 1906 годзе створана парафія. У 1909 годзе быў падрыхтаваны праект мураванага касцёла, але будаўніцтва не пачалося.

У 1986—1990 гадах былі заменены гнілыя сцены, рэканструяваны інтэр’ер касцёла, прыбудаваны прытвор. Каля 1886, 1897—1898 гг. і з 1906 г. гучаць пропаведзі па-літоўску. У 1909 годзе ксёндз Стэпонас Умбрас пачаў катэхізаваць дзяцей на іх роднай мове. У 1936 годзе нават людзі, якія прыехалі з іншых парафій, перашкаджалі спяваць па-літоўску ў прызначаны час.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Дзіевянішкеская сянюнія
Катэгорыя:Касцёлы Літвы
Баранаўскае

**Баранаўскае** — возера ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, у басейне ракі Храпаўлянка (прыток ракі Лужаснянка, басейн Заходняй Дзвіны), за 0,1 км у напрамку на поўнач ад вёскі Канавалава.

Плошча паверхні возера 0,081 км². Катлавіна выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. З паўночнага ўсходу ў возера ўпадае рака Зачэрнаўская. У паўднёва-заходняй часты пратокай Баранаўскае злучана з возерам Бутыкі. Там жа побач з возерам пралягае чыгунка.

## Літаратура 
* Ліст карты N-36-13. Выданне 1984 года. Стан мясцовасці на 1981 год.
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскага раёна
Катэгорыя:Басейн Лужаснянкі
Апканверсія праз перадачу энергіі

**Апканверсія праз перадачу энергіі** (АПЭ, анг. **ETU**) — гэта фізічны працэс (з якім найчасцей маюць справу ў фізіцы цвёрдацельных лазераў), які палягае ва ўзбуджэнні лазерна-актыўнага іона да ўзроўню, вышэйшага за той, які быў бы дасягнуты простым паглынаннем фатона напампоўкі, пры гэтым неабходная дадатковая энергія перадаецца ад іншага лазерна-актыўнага іона, які падвяргаецца безвыпраменьвальнаму дэўзбуджэнню.

АПЭ задзейнічае два фундаментальныя працэсы: *перадачу энергіі* і *апканверсію* . Прыведзены ніжэй аналіз апісвае АПЭ ў цвёрдацельных лазерах з аптычнай напампоўкай.

Цвёрдацельны лазер мае лазерна-актыўныя іоны, размешчаныя ў асяроддзі-матрыцы. Энергія можа перадавацца паміж іонамі шляхам дыполь-дыпольнага ўзаемадзеяння (на кароткіх адлегласцях) або шляхам флуарэсцэнцыі і перапаглынання (на вялікіх адлегласцях). У выпадку АПЭ цікавасць ставіць перш за ўсё дыполь-дыпольны перанос энергіі.

Калі лазерна-актыўны іон знаходзіцца ва ўзбуджаным стане, ён можа пераходзіць да ніжэйшага стану альбо праз выпраменьванне фатона, альбо без выпраменьвання. Безвыпраменьвальны пераход можа адбывацца, напрыклад, чынам распаду Ажэ або чынам перадачы энергіі іншаму лазерна-актыўнаму іону, які знаходзіцца ў асноўным або узбуджаным стане. У апошнім выпадку іон, які атрымлівае энергію, пяройдзе ў больш высокі энергетычны стан, чым той узбуджаны стан, на якім ён ўжо знаходзіцца праз папярэдняе паглынанне фатона напампоўкі. Гэты працэс далейшага ўзбуджэння ўжо ўзбуджанага лазерна-актыўнага іона вядомы як фатонная апканверсія .

АПЭ звычайна з’яўляецца непажаданым эфектам падчас стварэння лазераў. Безвыпраменьвальныя пераходы самі па сабе з’яўляюцца неэфектыўнымі, бо не дадаюць фатоны да выпраменьвання лазера (у ідэальным лазеры кожны пераход уніз быў бы падзеяй вымушанага выпраменьвання), і да таго ж узбуджэнне іона, які прымае энергію, можа прывесці да шкоднага для лазера нагрэву актыўнага асяроддзя, калі іон аддае энергію не іншаму лазерна-актыўнаму іону, а матэрыялу матрыцы. Калі АПЭ адбываецца праз групоўку іонаў у матэрыяле матрыцы, гэта часам вядзе да *канцэнтрацыйнага гашэння люмінесцэнцыі*.

## Крынціы 
Катэгорыя:Лазерная фізіка
Шарбакты

**Шарбакты**:
* Шарбакты (Лябяжынскі раён)
* Шарбакты (Шчарбакцінскі раён)
Лідзія Аляксееўна Абухава

**Лідзія Аляксееўна Абухава** (; ,  — , ) — савецкая пісьменніца, член Саюза пісьменнікаў СССР (1956), аўтар раманаў «Глыбінь-гарадок», «Стрэмка», аповесцей «Улюбёнец стагоддзя», «Ліліт» і кнігі падарожжаў «Цудоўныя краіны». Яе творы выдаваліся больш як на 30 мовах. Узнагароджана ордэнам «Знак Пашаны» і медалём «За адзнаку ў ахове дзяржаўнай мяжы СССР».

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Кутаісі ў сям’і акцёраў. Пасля смерці бацькі была ўдачароная айчымам, афіцэрам-пагранічнікам. З-за пастаянных раз’ездаў сям’і вучылася ў розных школах. Жыла на Каўказе, ва Украіне, у Сярэдняй Азіі, Паволжы і Беларусі. У 1940 годзе скончыла сярэднюю школу № 10 горада Віцебска.

Вялікая Айчынная вайна заспела Лідзію Абухаву ў Літве, на граніцы Савецкага Саюза. Усю вайну яна правяла ў нацысцкім канцлагеры (як дачка пагранічніка). Пасля заканчэння вайны скончыла Літаратурны інстытут імя А. М. Горкага (1951). Член СП СССР (1956). Узнагароджана ордэнам «Знак Пашаны».

Пахаваная на Міускіх могілках.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Чэта II

**Чэта II** (; 1573—1627) — кароль Камбоджы ў першай палове XVII стагоддзе. Яго сталіцай быў горад Удонг.

## Біяграфія 
Быў сынам караля Барома Рачэа IV, Прыйшоў да ўлады, калі яго бацька пад ціскам Сіяма адрокся ад пасаду. У 1620 годзе ажаніўся з Нгок Ван, дачкой цюа Нгуен Фук Нгуена.

Падчас яго кіравання В’етнам захапіў дэльту Меконга, у тым ліку і горад Прэй Накор (цяпер&nbsp;— Хашымін). У 1623 годзе ў Камбоджы была заснавана Галандская Ост-індыйская кампанія.

## Літаратура 
* *Chroniques Royales du Cambodge de 1417 à 1595*. École française d’Extrême Orient, Paris 1988  (фр.)
* Achille Dauphin-Meunier, *Histoire du Cambodge*, P.U.F 1968

Катэгорыя:Постаці Камбоджы
Катэгорыя:Гісторыя Камбоджы
Шаўляй (значэнні)

* Шаўляй — горад у Літве.
* Шаўляй (аэрапорт)
* Шаўляй (баскетбольны клуб)
* Шаўляй (жаночы баскетбольны клуб)
* ФК Шаўляй
Ева Жалі

**Ева Жалі** (, нар. **Гру Ева Фарсет** ; ) — французскі палітычны дзеяч. Дэпутат Еўрапейскага парламента (2009—2019). Кандыдат у прэзідэнты Францыі .

## Біяграфія 
Нарадзілася ў 1943 годзе ў сціплай сям’і, якая жыла ў адным з працоўных кварталах Осла. Заняўшы трэцяе месца на конкурсе прыгажосці Міс Нарвегія, Ева пакідае родную краіну ў васемнаццаць гадоў і паступае ў Парыжскі ўніверсітэт на юрыдычны факультэт. Паралельна з вучобай, яна ўладкоўваецца на працу, як гувернантка au pair да сям’і Жалі. Менавіта на гэтай працы яна пазнаёмілася з Паскалем Жалі, старэйшым сынам сям’і і студэнтам медуніверсітэта, з якім ажанілася ў 1967 годзе. У пары нарадзіліся дачка, будучая юрыстка, і сын, які стаў пасля архітэктарам.

Скончыўшы ўніверсітэт, Жалі працавала юрыдычным кансультантам у псіхіятрычнай клініцы. Аднак у 38 гадоў Жалі вырашыла змяніць працу і паступіла ў школу суддзяў. Ад памочніка суддзі ў Арлеане, Жалі даслужылася да фінансавага кіравання Палаца правасуддзя.

Шырокую вядомасць Жалі набыла як суддзя па эканамічных пытаннях. Папулярнай яна, у прыватнасці, абавязаная расследаванню скандальнай «справы Эльф» () 1996 года, у выніку якой кіраўніцтва нафтавай кампаніі Elf Aquitaine і некаторыя палітыкі падвергліся абвінавачванням у атрыманні хабараў, агульнай сумы ў сотні мільёнаў еўра, за заключэнне кантрактаў у Афрыцы і адмыванне дзяржаўных сродкаў.

## Літаратура 
* Капля А.&nbsp;С.&nbsp;Ева Жоли: в борьбе за «справедливое устройство мира и экологическую безопасность» // Новая и новейшая история.&nbsp;— 2017.&nbsp;— №&nbsp;1.&nbsp;— С. 197—205.

Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Францыі
Катэгорыя:Дэпутаты Еўрапарламента ад Францыі
Катэгорыя:Палітыкі Францыі
Катэгорыя:Жанчыны Францыі
Чандраян-3

**Чандраян-3** () — першая індыйская місія, якая дасягнула паверхні Месяца.

Місія стартавала 14 ліпеня 2023 года. 23 жніўня спускальны модуль «Вікрам» даставіў на спадарожнік Зямлі 26-кілаграмовы месяцаход «Праг’ян». Такім чынам, Індыя стала чацвёртай краінай свету, якой удалося ажыццявіць мяккую пасадку апарата на Месяцы — пасля СССР, ЗША і Кітая.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Даследаванне Месяца
Катэгорыя:2023 год у навуцы
Катэгорыя:Навука ў Індыі