Банайрэ

**Банайрэ** або **Банер** (, ) — востраў на поўдні Карыбскага мора. Уваходзіць у склад Нідэрландаў як спецыяльны муніцыпалітэт. Плошча — 294 км². Насельніцтва —  чалавек (2012). Адміністрацыйны цэнтр — горад Кралендэйк.

## Гісторыя 
У канцы 1 тысячагоддзя да н. э. Банайрэ быў населены індзейцамі-аравакамі з племені *какетыя*, якія з’явіліся з тэрыторыі сучаснай Венесуэлы. На востраве захаваліся іх наскальныя малюнкі. Археолагамі былі знойдзены пахаванні і кераміка тубыльцаў. Было выяўлена, што яны жылі невялікімі групамі, займаліся вырошчваннем кукурузы і клубняплодаў. Вельмі важную ролю меў лоў рыбы і малюскаў.

У 1499 г. востраў быў адкрыты іспанскай экспедыцыяй на чале з Алонса дэ Ахеда. Хуан дэ ла Коса, які суправаджаў экспедыцыю, на карце 1500 г. пазначыў яго як востраў Чорнага Дрэва (*Isla do Palo Brasil*). Банайрэ быў таксама вядомы як Бескарысны востраў (*Isla Inutil*), паколькі не было знойдзена на ім карысных для іспанцаў выкапняў. Сучасная назва Банайрэ паходзіць ад індзейскага слова *Банай* (нізкі).

У 1515 г. усё карэннае насельніцтва было захоплена іспанцамі ў рабства для працы на Эспаньёле. У 1526 г., калі індзейцы стараннямі Іспанскай манархіі былі вызвалены, на Банайрэ вярнулася толькі некалькі чалавек. Удалечыні ад узбярэжжа імі, а таксама іспанскімі пасяленцамі было заснавана паселішча Рынкон.

У XVII ст. востравам зацікавіліся галандцы. Тут знаходзіліся радовішчы солі, якая высока ацэньвалася галандскімі здабытчыкамі селядцоў. У 1634 г. Банайрэ быў захоплены Нідэрландскай Ост-Індскай кампаніяй. Хаця запасы солі аказаліся значна меншымі, чым планавалася, востраў ідэальна падыходзіў для вядзення гандлёвых аперацый з іншымі Антыльскімі астравамі, а таксама паўночным узбярэжжам Паўднёвай Амерыкі. Галоўным таварам з’яўляліся чарнаскурыя рабы з Афрыкі. З-за адсутнасці плантацый традыцыйных камерцыйных культур увоз неграў-рабоў непасрэдна на Банайрэ быў даволі абмежаваны. Рабы працавалі на здабычы солі, драўніны, вырошчвалі кукурузу. Іх становішча было лепшым, чым у іншых нідэрландскіх калоніях. У канцы XVIII — XIX стст. на востраве ахвотна сяліліся выхадцы з саміх Нідэрландаў, Вялікабрытаніі і Паўночнай Германіі. На ім высаджвалі афрыканцаў, вызваленых з караблёў гандляроў рабамі.

Пад час Напалеонаўскіх войнаў, у 1800—1803 і 1807—1816 гг. Банайрэ быў часова акупаваны брытанцамі. Брытанцы здалі яго ў канцэсію амерыканскаму прадпрымальніку, які за некалькі гадоў высек усе мясцовыя лясы з карыснай драўнінай.

Пасля перадачы вострава ў 1816 г. галандскім уладам на ім з’явілася цывільная адміністрацыя. У 1821 г. быў забаронены ўвоз рабоў, але канчаткова рабства адмянілі толькі 30 верасня 1862 г. Пасля адмены рабства ўрад Нідэрландаў прадаў усе зямельныя ўгоддзі двум чалавекам. Такім чынам, насельнікі апынуліся ў залежнасці ад землеўладальнікаў, якія абмяжоўвалі іх актыўнасць. Гэта прывяло да выезду з вострава ў суседнюю Венесуэлу, дзе жыхары Банайрэ працавалі ў саляных шахтах. У першую чаргу, выязджалі нашчадкі індзейцаў і іспанскіх пасяленцаў.

У міжваенны перыяд, калі на суседнім Кюрасаа ўзнікла нафтавая прамысловасць, выезд у Венесуэлу амаль спыніўся. Затое мясцовае насельніцтва шукала працу на Кюрасаа. З 1951 г. пачаў развівацца турызм.

У 1957 г. Банайрэ ўвайшоў у склад Нідэрландскіх Антыльскіх астравоў. У 2010 г. на рэферэндуме мясцовыя жыхары (пры невялікай яўцы выбаршчыкаў) прагаласавалі за ўваход іх вострава ў склад Нідэрландаў.

## Прырода 
Востраў быў сфарміраваны каля 40 млн гадоў таму ў выніку вулканічнай актыўнасці. Акружаны колам каралавага рыфа. Паўночную частку займаюць узвышшы — горы Брандарыс, якія, аднак, не перавышаюць 240 м над узроўнем мора. На поўдні месцяцца саланчакі. У 800 м ад заходняга ўзбярэжжа знаходзіцца астравок Клейн-Банайрэ (Малы Банайрэ).

Клімат трапічны пасатны. У жніўні — верасні тэмпература трымаецца каля 26,7 — 31,7 °C, а ў студзені каля 24,4 — 28,9 °C . Колькасць ападкаў не перавышае 560 мм у год. Трапічныя цыклоны рэдка закранаюць востраў.

Флора і фаўна Банайрэ былі значна зменены чалавекам. У XIX ст. былі вынішчаны мясцовыя лясы. Большую частку скалістай мясцовасці пакрываюць хмызнякі і кактусы. На ўзбярэжжы растуць пальмы. Жывёльны свет прадстаўлены яшчаркамі, птушкамі, у тым ліку фламінга. З завезеных чалавекам жывёл асабліва вылучаюцца аслы, якіх раней выкарыстоўвалі пры здабычы солі, аднак пазней здзічэлі. У нашы дні статак аслоў знаходзіцца пад апекай астравіцян. Значна лепей захаваўся прыродны свет каралавага рыфа.

Для захавання прыроды вострава арганізавана некалькі запаведных зон.

Image: Bonaire island.png|Выгляд з космасу
Image:SW Bonaire.jpg|Узбярэжжа
Image:Solar Salt Plant Bonaire (NA).jpg|Саланчакі на поўдні
Image:Knuku Bonaire.jpg|Раслінны свет
Image:Aratinga pertinax -Bonaire-8.jpg|Папугай
Image:Holacanthus tricolor 1.jpg|Падводны свет

## Эканоміка 
Асновай эканомікі з’яўляецца турызм. Банайрэ прыцягвае наведвальнікаў сваімі пляжамі і прыродным светам каралавага рыфа, лічыцца адным з лепшых месц у свеце для заняцця дайвінгам. Развіты наземны транспарт. Знешнія зносіны падтрымліваюцца праз міжнародны аэрапорт Фламінга.

Валюта — долар ЗША.

## Культура 
Дзяржаўная мова — галандская. Аднак большасць жыхароў размаўляе на крэольскай мове пап'ямента. Яна ўжываецца ў мясцовых сродках масавай інфармацыі, вывучаецца ў школе. Дазваляецца звяртацца на пап’ямента да дзяржаўных органаў кіравання.

Школьная адукацыя не адрозніваецца ад астатніх Нідэрландаў. Працуе медыцынскі каледж.

## Спасылкі 
* Visit Bonaire 
* infobonaire.com
* Bonaire: Dutch Caribbean
* Bonaire: The official tourism website
* Bonaire Nature

Катэгорыя:Малыя Антыльскія астравы
Катэгорыя:Астравы Карыбскага мора
Катэгорыя:Астравы Нідэрландаў
Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Нідэрландаў
Катэгорыя:Астравы паводле алфавіта