Варшаўскі дагавор

**Варша́ўскі дагавор** (*Дагавор аб дружбе, супрацоўніцтве і ўзаемнай дапамозе*) ад 14 мая 1955 года — дакумент, які аформіў стварэнне ваеннага саюза еўрапейскіх сацыялістычных дзяржаў пры вядучай ролі Савецкага Саюза — Арганізацыі Варшаўскага дагавора (АВД) і замацаваў двухпалярнасць свету на 34 года. Складанне дагавора з’явілася зваротнай мерай на далучэнне Заходняй Германіі да НАТА.

Дагавор падпісаны Албаніяй, Балгарыяй, Венгрыяй, ГДР, Польшчай, Румыніяй, СССР і Чэхаславакіяй 14 мая 1955 на Варшаўскай нарадзе еўрапейскіх дзяржаў па забеспячэнні міру і бяспекі ў Еўропе.

Дагавор набыў моц 5 чэрвеня 1955 года. 26 красавіка 1985 года, з прычыны заканчэння тэрміну дзеяння, быў падоўжаны на 20 гадоў.

У сувязі з пераўтварэннямі ў СССР і іншых краінах Цэнтральнай і Усходняй Еўропы ў лютым 1991 года дзяржавы-ўдзельнікі АВС скасавалі яе ваенныя структуры, а 1 ліпеня 1991 года ў Празе падпісалі Пратакол аб поўным спыненні дзеяння Дагавора.

## Склад 
*  Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік
* border|22px Народная Рэспубліка Албанія (спыніла ўздел у АВД у 1961 з-за ідэалагічных супярэчнасцяў; афіцыйна выйшла ў 1968 — пасля ўводу войскаў АВД у Чэхаславакію)
*  Народная Рэспубліка Балгарыя
* border|22px Сацыялістычная Рэспубліка Румынія
* border|22px Венгерская Народная Рэспубліка
*  Польская Народная Рэспубліка
*  Чэхаславацкая Сацыялістычная Рэспубліка
*  Германская Дэмакратычная Рэспубліка (1956—1990)

## Умовы дагавора 
Дагавор складаўся з прэамбулы і 11 артыкулаў. У адпаведнасці з яго ўмовамі і Статутам ААН, дзяржавы — удзельнікі Варшаўскага дагавора абавязваліся ўстрымлівацца ў сваіх міжнародных адносінах ад пагрозы сілай ці яе ўжывання, а ў выпадку ўзброенага нападу на каго-небудзь з іх, аказаць неадкладную дапамогу ўсімі сродкамі дзяржавам, якія падвергліся нападу.

## Кіроўныя органы 
* **Палітычны кансультатыўны камітэт** (**ПКК**) — для правядзення кансультацыяй і разгляда пытанняў, якія ўзнікаюць у сувязі з ажыццяўленнем Варшаўскага дагавора.
* **Аб’яднанае камандаванне ўзброенымі сіламі** (**АКУС**) — для забеспячэння ўзаемадзеяння ўзброеных сіл і ўмацавання абараназдольнасці краін-удзельніц Варшаўскага дагавора.

## Ваенныя кіраўнікі АВД 
справа|250px

### Галоўнакамандуючыя Аб’яднанымі ўзброенымі сіламі краін-удзельніц Варшаўскага дагавора 
* 1955—1960 — Іван Конеў — Маршал Савецкага Саюза.
* 1960—1967 — Андрэй Грэчка — Маршал Савецкага Саюза.
* 1967—1976 — Іван Якубоўскі — Маршал Савецкага Саюза.
* 1977—1989 — Віктар Кулікоў — Маршал Савецкага Саюза.
* 1989—1991 — Пётр Лушаў — генерал арміі.

### Начальнікі штаба Аб’яднаных узброеных сіл краін-удзельніц Варшаўскага дагавора 
* 1955—1962 — Аляксей Антонаў — генерал арміі.
* 1962—1965 — Павел Батаў — генерал арміі.
* 1965—1968 — Міхаіл Казакоў — генерал арміі.
* 1968—1976 — Сяргей Шцяменка — генерал арміі.
* 1976—1988 — Анатоль Грыбкоў — генерал арміі.
* 1989—1991 — Уладзімір Лобаў — генерал арміі.

## Дзейнасць 
Жнівень 1968 года — увод войскаў у Чэхаславакію (прыгнечанне Пражскай вясны).

### Дэкларацыі 
На Маскоўскім пасяджэнні ПКК (1958) была прынята Дэкларацыя, у якой прапанавалася скласці пакт пра ненапад паміж дзяржавамі — удзельнікамі Варшаўскага дагавора і членамі НАТА.

У прынятай на пасяджэнні ПКК у Маскве (1960) Дэкларацыі саюзныя дзяржавы ўхвалілі рашэнне савецкага ўрада ў аднабаковым парадку адмовіцца ад ядзерных выпрабаванняў пры ўмове, што заходнія дзяржавы таксама не адновяць ядзерных выбухаў, і заклікалі стварыць спрыяльныя ўмовы для завяршэння выпрацоўкі дагавора пра спыненне выпрабаванняў ядзернай зброі.

На Варшаўскай нарадзе ПКК (1965) абмяркоўвалася становішча, якое склалася ў сувязі з планамі стварэння шматбаковых ядзерных сіл НАТА, а таксама разгледжаныя ахоўныя меры на выпадак ажыццяўлення гэтых планаў. Будапешцкая нарада ПКК (1966) — прынята Дэкларацыя пра ўмацаванне міру і бяспекі ў Еўропе.

### Вучэнні і манеўры 
Праводзіліся сумесныя камандна-штабныя і ваенныя вучэнні і манеўры. Вучэнні праводзіліся на тэрыторыі ўсіх уваходных у АВД краін. Найбольш буйнымі сталі вучэнні пад кодавымі назвамі «Квартэт» (1963), «Кастрычніцкі штурм» (1965), «Радопы» (1967), «Днепр» (1967), «Поўнач» (1968), «Братэрства па зброі» (1970), «Захад-81» (1981), «Шчыт-82» (1982).

### Разведка 
Падчас дзеяння Варшаўскага Дагавора паміж разведкамі краін-удзельніц вялася сталая каардынацыя, з 1979 года пачала дзейнічаць глабальная сістэма радыёэлектроннай разведкі — Сістэма аб’яднанага ўліку даных пра праціўніка (САУД), якая ўключала ў сябе сродкі радыёэлектроннай і касмічнай разведкі СССР, Балгарыі, Венгрыі, Польшчы, Чэхаславакіі, ГДР, а таксама краін, якія не ўваходзілі ў Варшаўскі Дагавор — В’етнама, Манголіі і Кубы.

## Галерэя 
 
Image:Знак Варшавского договора ЮГ.jpg|
Image:Знак Варшавского договора 1972.JPG|
Image:Значок Варшавского договора ЩИТ-82.JPG|

## Гл. таксама 
* Тэрытарыяльна-палітычная экспансія Расіі
* Паўночная група войскаў
* Цэнтральная група войскаў
* Паўднёвая група войскаў
* Група савецкіх войскаў у Германіі (пазней — Заходняя група войскаў)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1955 годзе
Катэгорыя:Халодная вайна
Катэгорыя:Гісторыя Еўропы
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Балгарыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Венгрыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Польшчы
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы ГДР
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Румыніі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы СССР
Катэгорыя:Ваенна-палітычныя блокі
Катэгорыя:1955 год у Варшаве
Катэгорыя:Гісторыя Варшавы