Абрад заклікання дажджу ў Старым Дзедзіне

**Абрад заклікання дажджу** або **Араць раку**, **Зазыванне дажджу**, **Вызыванне дажджу** — старажытны абрад жыхароў вёскі Стары Дзедзін Клімавіцкага раёна Магілёўскай вобласці.

Старажылы вёскі Стары Дзедзін расказваюць, што абрад існуе з «колішніх часоў». Дакладны час узнікнення абраду невядомы, але ў памяці носьбітаў традыцыі захаваліся веды аб тым, як абрад праводзілі раней.

Абрад заклікання дажджу ў в. Стары Дзедзін у 2016 годзе быў занесены ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь (шыфр 53А000101).

## Апісанне абраду 
Абрад не мае пэўнай даты правядзення, бо праводзіцца аказіянальна — толькі тады, калі няма больш тыдня дажджу і гіне ўраджай збожжавых на палях, і на гародах вяскоўцаў. У аснове магічных дзеянняў, песень, пераворвання дна рэчкі знаходзіцца ахоўная магія ад засухі, каб выкліканы дождж садзейнічаў росту збожжавых і іншых культур не толькі на палетках і агародах вяскоўцаў, а і на палетках аграсядзіб. Дадзены абрад з’яўляецца адным з тых нямногіх, якія захаваліся ў жывым бытаванні са старажытных часоў, і існуюць у жывой традыцыі, дзякуючы ініцыятыве мясцовай суполкі і мясцовых жанчын — удзельніц фальклорна-аўтэнтычнага ансамбля «Астранка».

Абрад з’яўляецца даволі закрытым, бо мае значэнне і дзейсны вынік для канкрэтнай супольнасці в. Стары Дзедзін, што абмяжоўвае ўдзел у абрадзе і распаўсюджванне інфармацыі аб ім. На думку носьбітаў, прысутнасць на абрадзе «чужых» альбо мужчын, можа негатыўна сказацца на рытуальных дзеяннях і іх выніках. Па гэтай прычыне, допуск не членаў супольнасці да назірання за здзяйсненнем традыцыі можа ажыццяўляцца выключна са згоды носьбітаў. Жанчыны загадзя дамаўляюцца, калі і дзе збіраюцца, для правядзення абраду. Сабраўшыся, заходзяць за плугам, і ідуць праз усю вёску да ракі Асцёр па вясковай вуліцы.

Звярнуўшы на вузкую сцяжынку спяваюць абрадавую песню «За рэчкаю за быстраю…». Падышоўшы да берага чытаюць малітву «Ойча наш», і просяць у неба і вышэйшых сіл дапамогі. Жанчыны, праводзячы абрад, не распранаюцца цалкам, як раней гэта рабілі, а ідуць у сподніх сарочках, у якіх заходзяць у ваду пад гукі абрадавай песні. Тры разы яны пераходзяць раку і перапахаваюць дно плугам. Па заканчэнні абраду, жанчыны выходзяць на бераг ракі, хрысцяцца, апранаюцца і ідуць дадому. Дождж пачынае ісці прыкладна праз пару гадзін ці на наступны дзень.

## Залежнасць ад ландшафту 
Паводле падання, першыя звесткі пра вёску Стары Дзедзін адносяцца да 981 года. Здаўна тут сфарміраваўся своеасаблівы ўклад жыцця, важнае месца ў якім займалі і займаюць да сённяшняга часу жывёлагадоўля і земляробства. Абрад заклікання дажджу праводзіцца ў натуральных прыродных умовах, якія спрадвеку зберагаюцца мясцовымі жыхарамі. У вёсцы некалькі вуліц: цэнтральная вуліца заасфальтавана, астатнія, што адыходзяць ад цэнтральнай, пясчаныя. У Старым Дзедзіне няма буйной забудовы: дамы цагляныя і драўляныя, аднапавярховыя. Жывуць у вёсцы людзі рознага ўзросту, што дазваляе праводзіць абрады і перадаваць традыцыі падрастаючаму пакаленню. Вакол вёскі расце, як і шмат вякоў таму, вялікі хвойны лес. Гэтым і тлумачаць носьбіты адсутнасць дажджу: «Адыдзі кілометраў пяць-дзесяць уперад, і колькі хочаш бярозавых лясоў. І дождж праходзіць там вельмі часта. А ў нас дык дождж рэдка бывае. Хвойныя лясы яго не дапускаюць да нас» (носьбіт Галіна Брыкава, 1941 года нараджэння). Суполка жанчын і мясцовая ўлада старанна захоўваюць традыцыйны ландшафт і планіроўку вёскі, таму што гэта дазваляе праводзіць абрад так, як праводзілі яго продкі: жанчыны-носьбіты абавязкова павінны прайсці ад цэнтра і да ракі праз усю вёску, а потым, пасля правядзення абраду, вярнуцца назад тым самым шляхам.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Абрад заклікання дажджу ў вёсцы Стары Дзедзін Клімавіцкага раёна Магілеўскай вобласці // «Жывая спадчына Беларусі: інвентар нематэрыяльнай культурнай спадчыны»
* Абрад заклікання дажджу  // Банк звестак аб гісторыка-культурнай спадчыне

Катэгорыя:Беларускія абрады
Катэгорыя:Культура Клімавіцкага раёна
Катэгорыя:Стары Дзедзін