Міхаіл Сцяпанавіч Высоцкі

**Міхаі́л Сцяпа́навіч Высо́цкі** (, в. Семежава, Капыльскі раён, Мінская вобласць, БССР — , , Беларусь) — беларускі канструктар аўтамабіляў і вучоны, доктар тэхнічных навук (1976), прафесар (1978)), Генеральны канструктар па аўтамабільнай тэхніцы Беларусі (2002). Герой Беларусі (2006).

Працаваў на Мінскім аўтазаводзе 50 гадоў, з якіх 35 гадоў — галоўным канструктарам. Адзін з заснавальнікаў беларускага грузавога аўтамабілебудавання. Стварыў беларускую школу канструявання і даследавання грузавых аўтамабіляў.

У 1950-я гады на заводзе наладжвалася вытворчасць бартавога аўтамабіля МАЗ-200 і самазвала МАЗ-205, распрацаваных на . Яны не мелі стабільных памераў, таму пры зборцы ўзнікалі вялікія складанасці. М. С. Высоцкі ўнёс шэраг значных змен, якія дазволілі адаптаваць да канвеернай зборкі кабіну, апярэнне,  і дамогся іх рэалізацыі ў вытворчасці. Дзякуючы гэтаму павысілася якасць і надзейнасць машын. Распрацаваныя пры яго асабістым удзеле канструкцыі прычэпаў і паўпрычэпаў ў сярэдзіне 1950-х гадоў з шэрагам унікальных новаўвядзенняў (, герметычныя тармазы і апараты да іх) былі выкарыстаны як шасі для мантажу перасоўных электрастанцый і сістэм кіравання для запуску першага штучнага спадарожніка Зямлі ў кастрычніку 1957 годзе.

У 1955 г. прызначаецца начальнікам канструктарскага бюро спецыяльных прычэпаў для патрэб абароны краіны.

 на паштовай марцы СССР. 1960]]
Сур’ёзным выпрабаваннем для М. С. Высоцкага стала распрацоўка кабіны і апярэння для 25-тоннага самазвала МАЗ-525 і першага ў свеце 40-тоннага самазвала МАЗ-530, адзначанага на  ў Бруселі ў кастрычніку 1958 вышэйшай узнагародай — «Гран-пры».

У 1961 М. С. Высоцкі быў прызначаны галоўным канструктарам Мінскага аўтазавода.

У 2003 годзе пад кіраўніцтвам М. С. Высоцкага была распрацавана і ў 2004 годзе зацверджана пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь узбуйненая Дзяржаўная навукова-тэхнічная праграма «Машынабудаванне». Для распрацоўкі, асваення і ўкаранення перадавых тэхналогій праектавання новых канкурэнтаздольных мадэляў аўтатрактарнай і сельскагаспадарчай тэхнікі М. С. Высоцкім створаны Рэспубліканскі камп’ютарны цэнтр машынабудаўнічага профілю.

З мая 2006 года і да апошніх дзён з’яўляўся генеральным дырэктарам Дзяржаўнай навуковай установы «Аб’яднаны інстытут машынабудавання Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі», вядучага навуковага і інавацыйнага цэнтра Беларусі ў галіне механікі, які мае статус галаўной навуковай установы па пытаннях аўтатрактарасельгасмашынабудавання, якая вырашае найбольш актуальныя і эканамічна значныя задачы. Сярод дасягненняў інстытута пад кіраўніцтвам М. С. Высоцкага ў галіне фундаментальных даследаванняў — абгрунтаванне і распрацоўка прынцыпаў модульнага праектавання аўтацягнікоў, а таксама прынцыпаў стварэння матэматычных і камп’ютарных мадэляў для даследавання эксплуатацыйных уласцівасцяў пры рэалізацыі комплексу віртуальных выпрабаванняў. Гэта дазволіла даследаваць раней не разгледжаныя ў тэорыі аўтамабіля выпадкі крывалінейнага руху транспартных сродкаў і сфармаваць падыходы да стварэння алгарытмаў кіравання рухам шматзвенных аўтацягнікоў.

Нягледзячы на разнастайнасць і навізну выпускаемай тэхнікі, да 2009 г. у Рэспубліцы Беларусь адсутнічаў спецыялізаваны палігон для яе выпрабаванняў, правядзення навуковых даследаванняў і сертыфікацыі мабільных машын. М. С. Высоцкі з’яўляўся ініцыятарам і каардынатарам работ па стварэнні беларускага аўтамабільнага палігона.

М. С. Высоцкім развіта тэорыя віртуальнага праектавання і выпрабаванняў мабільных машын, атрыманы вынікі ў галіне дынамікі аўтамабільных і чыгуначных цыстэрнаў, выканана арганізатарская праца па стварэнні і кантролю дзяржаўных навукова-даследчых і навукова-тэхнічных праграм. Навукова-арганізацыйная дзейнасць М. С. Высоцкага грунтавалася на навуковай працы. Ім апублікавана больш за 450 навуковых прац. Выдадзена 20 манаграфій, атрымана 145 аўтарскіх пасведчанняў і патэнтаў, большасць з якіх паслужылі асновай для павышэння канкурэнтаздольнасці і стварэння новых відаў аўтатрактарнай тэхнікі.

М. С. Высоцкім падрыхтавана 6 дактароў і 18 кандыдатаў навук і створана беларуская школа механікі і комплекснага праектавання мабільных машын, працамі якой упершыню ў краіне закладзены асновы тэорыі праектавання і паскораных выпрабаванняў высакахуткасных вялікагрузных магістральных аўтацягнікоў.

У 1997 годзе Міжнародны біяграфічны цэнтр у Кембрыджы (Англія) на аснове экспертных ацэнак прысвоіў яму ганаровае званне «Чалавек года-1997» з уручэннем Медалі Гонару за выдатныя дасягненні. Яго імя ўключана ў 25-е выданне «Слоўніка міжнародных біяграфій» як выдатнага дзеяча навукі. Амерыканскі біяграфічны інстытут уключыў імя акадэміка М. С. Высоцкага ў спіс 5000 навукоўцаў, якія ўнеслі вялікі ўклад у развіццё навукі ў XX стагоддзі.

Cышоў з жыцця ў Мінску 25 лютага 2013 года пасля працяглай хваробы. Пахаваны на Усходніх могілках Мінска.

## Навукова — арганізацыйная і грамадская дзейнасць 
М. С. Высоцкі :
* член Прэзідыума Камітэта па Дзяржаўных прэміях Рэспублікі Беларусь; Камісіі па пытаннях дзяржаўнай навукова-тэхнічнай палітыкі пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь; Міжведамаснай камісіі па разглядзе кандыдатур для назначэння стыпендый Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь таленавітым маладым навукоўцам; Міжведамаснага навукова-тэхнічнага савета Міністэрства прамысловасці Рэспублікі Беларусь;
* старшыня Навуковага савета па праблемах машынабудавання НАН Беларусі; Міжведамаснага экспертнага савета па прыярытэтнаму кірунку фундаментальных і прыкладных навуковых даследаванняў «Механіка машын, забеспячэнне надзейнасці і бяспекі тэхнічных сістэм, павышэнне канкурэнтаздольнасці прадукцыі машынабудавання»; Экспертнага савета па машынабудаванні Беларускага рэспубліканскага фонду фундаментальных даследаванняў;
* генеральны дырэктар Дзяржаўнага навуковай установы «Аб’яднаны інстытут машынабудавання Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі»;
* кіраўнік Органа па сертыфікацыі транспартных сродкаў, прадметаў іх абсталявання і частак; эксперт-аўдытар па якасці Рэспубліканскага органа па стандартызацыі, метралогіі і сертыфікацыі пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь;
* папячыцель Духоўна-адукацыйнага Цэнтра Беларускай Праваслаўнай Царквы ў Мінску; член Прэзідыума Беларуска-Расійскага Камітэта «Саюз»;
* намеснік старшыні па навуцы Беларускай навукова-прамысловай асацыяцыі; кіраўнік таварыства дружбы «Беларусь- Карэя»;
* З 1992 года кіраўнік беларускага аддзялення групы  (SAE);
* член  (ASME);
* Рэдактар энцыклапедыі «Машынабудаванне» (Масква) па аўтамабільнай тэматыцы;
* Старшыня Беларускага рэгіянальнага рэдакцыйнага савета часопіса «Аўтамабільная прамысловасць» (Масква);
* член рэдакцыйнага савета «International Journal of Vehicle Design» (Вялікабрытанія); Міжнароднага часопіса па транспартным тэхналогіях, навукова-тэхнічнага часопіса «Грузавік&» (Масква); часопіса «Весці НАН Беларусі» (серыя фiзiка-тэхнiчных наук); галоўны рэдактар Міжнароднага навукова-тэхнічнага часопіса «Механіка машын, механізмаў і матэрыялаў».

## Навуковая дзейнасць 
Абагульніўшы навукова-даследчыя і эксперыментальныя работы, выкананыя на Мінскім аўтазаводзе, М. С. Высоцкі ў 1970 годзе абараняе кандыдацкую дысертацыю.

У 1975 годзе абіраецца загадчыкам кафедры «Вялікагрузныя аўтамабілі» Беларускага політэхнічнага інстытута (Беларускі нацыянальны тэхнічны універсітэт).

Працуючы на аўтазаводзе, М. С. Высоцкі стаў доктарам тэхнічных навук (1976), прафесарам (1978).

У 1984 годзе М. С. Высоцкі абіраецца членам-карэспандэнтам, а ў 1989 — акадэмікам Акадэміі навук БССР.

У 1992—1997 гг. — віцэ-прэзідэнт Акадэміі навук Беларусі. У 1993—2001 гг. дырэктар Навуковага цэнтра праблем механікі машын Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

З 2001 года — генеральны дырэктар Навукова-інжынернага рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Белаўтатрактарабудаванне» Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

З 2003 — ганаровы дырэктар Інстытута механікі і надзейнасці машын Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, у 2006—2012 гг. генеральны дырэктар, з 2012 намеснік дырэктара па навуковай працы Аб’яднанага інстытута машынабудавання Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

Праводзіў навуковыя даследаванні ў галіне тэорыі і канструявання мабільных машын. Распрацаваны метадалогія сінтэзу аптымальных масавага ліку геаметрычных параметраў, аптымізацыі магутнасці, цягава-хуткасных уласцівасцяў і паліўнай эканамічнасці велікагрузных магістральных аўтацягнікоў на аснове імітацыйнага мадэлявання іх руху з улікам характарыстык тыпавых дарожных умоў, канцэпцыя стварэння і метадалогія даследавання перспектыўных мабільных транспартных машын на аснове сістэмнага падыходу.

Аўтар больш за 450 навуковых прац, у тым ліку 19 манаграфій, 145 аўтарскіх пасведчанняў і патэнтаў, у тым ліку: «Мабільныя транспартныя машыны» (1998 г.); «Аэрадынаміка колавага транспарту» (2001 г.), «Актыўная бяспека аўтамабіля. Асновы тэорыі»(2002 г.) і інш. Міхаілам Высоцкім падрыхтавана 6 дактароў, 18 кандыдатаў навук і створана беларуская школа механікі і комплекснага праектавання мабільных машын.

Ганаровы грамадзянін Копыльскага раёна, Ганаровы грамадзянін горада Мінска, Ганаровы грамадзянін Мінскай вобласці.

## Літаратура 
* Высоцкі Міхаіл Сцяпанавіч // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. — Мінск, 1971. — Т. 3. — С. 204.
* Высоцкі Міхаіл Сцяпанавіч // Беларуская ССР: карот. энцыкл. — Мінск, 1981. — Т. 5. — С. 133.
* Высоцкий Михаил Степанович // Белорусская ССР: крат. эницкл. / И. П. Шамякин и др. — Минск, 1982. — Т. 5. — С. 130.
* 
* Five Thousand Personalities of The World. Edition Six. The American Biographical Institute. USA. 1997.
* Dictionary of International Biography. International Biographical Centre. — Cambridge, England, 1997.
* Библиография учёных Беларуси: Академик Михаил Степанович Высоцкий. — Минск: Объединённый ин-т машиностроения НАН Беларуси, 2006.
* 

## Спасылкі 
* Нацыянальная акадэмія навук Беларусі / Члены акадэміі / Памяці вучонага / Акадэмік ВЫСОЦКІ Міхаіл Сцяпанавіч
* Міхаіл Сцяпанавіч Высоцкі ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
* Национальная академия наук Беларуси — Академик Высоцкий Михаил Степанович 
* Национальная академия наук Беларуси 
* Объединённый институт машиностроения Национальной академии наук Беларуси 
* Минский автомобильный завод  
* Михаил Степанович Высоцкий (К 70-летию со дня рождения) // Весці НАН Беларусі. Сер. фіз.-тэхн. навук. — 1998. — № 1.
* Михаил Степанович Высоцкий (К 75-летию со дня рождения) // Весці НАН Беларусі. Сер. фіз.-тэхн. навук. — 2003. — № 1.
* Михаил Степанович Высоцкий (К 80-летию со дня рождения) // Весці НАН Беларусі. Сер. фіз.-тэхн. навук. — 2008. — № 1.

Катэгорыя:Героі Беларусі
Катэгорыя:Канструктары аўтамабіляў
Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Віцэ-прэзідэнты НАНБ
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі БССР
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Мінска
Катэгорыя:Машынабудаўнікі
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі і тэхнікі БССР
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Мінскай вобласці