Навальніца (РЭБ)

**Навальніца** () — серыя комплексаў і сродкаў радыёэлектроннай барацьбы ад беларускага ААТ «КБ Радар».

## Гісторыя 
Беларусь актыўна вывучала вопыт Данбаскага і Сірыйскага канфліктаў. На падставе вывучаных падзей камандаванне зрабіла выснову, што ў сучаснай вайне вырасла роля і значнасць радыёэлектроннай барацьбы і дронаў (гл. Ваеннае прымяненне БПЛА), у сувязі з чым пачалося актыўнае развіццё айчынных галін як беспілотных апаратаў, так і РЭБ. Апошнім займалася кампанія «КБ Радар», заснаваная яшчэ ў 2006 годзе. За дзесяць гадоў існавання яна змагла стаць вядучым прадпрыемствам ваенна-прамысловага комплексу краіны ў галіне радыёлакацыі, сродкаў радыёкантролю і радыёэлектроннай барацьбы. Кіраўніцтва надало асаблівую ўвагу пагрозе з боку беспілотнікаў. Пры гэтым новыя распрацоўкі павінны былі арыентавацца і на экспартныя пастаўкі. Як адзначаў у інтэрв’ю ТАСС спецыяліст па знешнеэканамічнай дзейнасці КБ «Радар» Валерый Гардзей, у сучаснасці павялічылася даступнасць мультыкоптараў для абывацеляў, якія часам выкарыстоўваюцца для відэаздымкі і сачэння, а таксама ў тэрарыстычных актах, атакуючы асобныя мэты.

Варта адзначыць, што і да гэтага меліся добра развітыя тэхналогіі ў сферы радыёэлектроннай барацьбы. Існавалі комплексы беларускай вытворчасці падаўлення сігналаў спадарожнікавай навігацыі.

Тым не менш для новых сістэм патрабаваліся дадатковыя баявыя ўласцівасці, новыя тэхналагічныя магчымасці і большая эфектыўнасць. У наступны час з’явіліся і іншыя вырабы. Усе яны дэманстраваліся на розных ваенных выставах, такіх як MILEX (Мінск) і IDEX (Дубай). У 2017 годзе прататыпы вырабаў сямейства «Навальніца» адпраўлены на выпрабаванні ў сілавыя структуры. Пазней апараты серыі былі прыняты на ўзбраенне. Крыху пазней наладзіўся экспарт прадукцыі. Дзякуючы замежным продажам «Навальніцы» Беларусь стала другой краінай у свеце (пасля Кітая), якая экспартавала супрацьдроннае ўзбраенне.

Характэрна, што распрацоўка новых узбраенняў для процідзеяння дронам заняла ўсяго толькі некалькі месяцаў дзякуючы вялікаму вопыту КБ «Радар» у вобласці стварэння сродкаў радыёэлектроннай барацьбы.

## Вырабы 
* **Навальніца-С** — самаходная станцыя радыё-электроннай барацьбы, прызначаная для выяўлення, адсочвання, падаўлення каналаў кіравання і навігацыйных сістэм беспілотных лятальных апаратаў. Грунтуецца на аўтамабільным шасі. Прапануецца прымяненне двухвосевага мікрааўтобуса з патрабаванымі характарыстыкамі рухомасці, на якім размяшчаецца ўсё неабходнае абсталяванне. Унутры кабіны змяшчаюцца сродкі кіравання і апрацоўкі сігналу. За межамі корпуса машыны-носьбіта прысутнічаюць некалькі апорных прылад, у тым ліку дзве тэлескапічныя мачты, пры дапамозе якіх антэны прапануецца падымаць на рабочую вышыню. На мачтах машыны-носьбіта змяшчаюцца два асноўных антэнных блока. У цэнтральнай частцы даху размяшчаецца антэна, змешчаная пад паўсферычным абцякальнік. Яна звязаная з модулем радыётэхнічнай разведкі і адказвае за выяўленне радыёсігналаў. Разам з перадатчыкам перашкод ужываецца другая антэнная прылада, якая мае ў сваім складзе скрынчаты кажух і антэну. Гэта прылада можа наводзіцца па азімуце. Таксама ёсць трэцяя стойка невялікай вышыні, на якой размешчаны оптыка-электронныя сродкі назірання.
* **Навальніца-6** — станцыя перашкод радыёкіравання і сувязі. Прызначана для пошуку, выяўлення і радыёпадаўлення ліній радыёсувязі, якія працуюць на фіксаваных частотах і ў рэжымах адаптыўнай і праграмнай перабудовы рабочай частоты. У склад уваходзіць выяўляльнік-пеленгатар з прыёма-пеленгатарнай антэна-фідэрнай сістэмай (АФС), два аўтаматызаваных рабочых месца аператараў, дзесяціканальны радыёперадатчык з сямю перадачыкамі АФС, камплект апаратуры сувязі і перадачы даных, камплект апаратуры электрасілкавання і жыццезабеспячэння, аўтамабільнае шасі з двума электрастанцыямі і кузавам-фургонам.
* **Навальніца-Р** (таксама мадыфікацыя **Навальніца-Р2**) — радыёэлектронная стрэльба для барацьбы з мультыкоптэрмі. Прызначана для выкарыстання ў барацьбе з малапамернымі дронамі. Забяспечвае радыёпадаўленне каналаў кіравання дронаў і бартавой апаратуры спадарожнікавых навігацыйных сістэм. Карыстальнік стрэльбы пры выяўленні мультыкоптара ў зоне бачнасці ўключае харчаванне перадатчыка, наводзіць стрэльбу на мультыкоптар з дапамогай усталяванага на ім каліматарнага прыцэла і націскае кнопку ўключэння выпраменьвання. Ва ўмовах уздзеяння перашкод мультыкоптар ажыццяўляе вымушаную пасадку (неабходны час уздзеяння для ажыццяўлення пасадкі залежыць ад тыпу мультыкоптара). Блок фарміравання перашкод сігналаў і акумулятарная батарэя ўстаноўлены ў пераносны кантэйнер, упакаваны для пераноскі ў заплечнік. Органы кіравання для ўключэння харчавання, а таксама для ўключэння выпраменьвання ўстаноўлены на корпусе стрэльбы. «Навальніца-Р» абсталявана каліматарным прыцэлам.
* **Навальніца-3** — комплекс для абароны стратэгічных аб’ектаў ад мультыкоптараў. Комплекс забяспечвае зону выяўлення з радыусам не менш за 500—1000 м ад цэнтра ахоўнага аб’екта, зону блакавання палёту БПЛА з радыусам не менш за 300—500 м, выяўленне і пеленгацыю наземных пунктаў кіравання БПЛА (месцазнаходжанне аператара).
* **Навальніца-О** — комплекс выяўлення аператараў БПЛА. Прызначаны для аўтаматызаванага пошуку на мясцовасці і відэарэгістрацыі аператараў мультыкоптараў. Складаецца з лятучай платформа на базе квадракоптара Matrice 210 з пеленгатарнай антэнай, двухканальным лічбавым радыёпрымачом і відэакамерай, пульта кіравання з планшэтным камп’ютарам, кейс-кантэйнера для перавозкі, спецыяльнага праграмнага забеспячэння для планшэтнага камп’ютара.
* **Навальніца-Z1** — мабільная сістэма абароны аб’ектаў ад беспілотных лятальных апаратаў. Яна аўтаматычна кантралюе частоты, на якіх працуюць найбольш распаўсюджаныя БПЛА. Пры з’яўленні дронаў комплекс распазнае іх сігналы і аўтаматычна душыць каналы кіравання, перадачы даных, а таксама навігацыю. У выніку ўздзеяння яны альбо падаюць, альбо ажыццяўляюць вымушаную пасадку, альбо ляцяць «дадому». Акрамя таго, важнай вартасцю сістэмы з’яўляецца магчымасць пастаноўкі дэзынфармацыйных перашкод навігацыі для стварэння беспалётнай зоны для БПЛА.

## Выкарыстанне 
### Ахова мяжы 
23 кастрычніка 2020 года памежнікі заставы «Знаменка» Брэсцкай пагрангрупы з дапамогай радыёэлектроннай стрэльбы «Навальніца-Р2» перахапілі гексакоптэр, які выкарыстоўваўся для перакідання цыгарэт праз беларуска-польскі ўчастак мяжы. 22 лютага 2021 года яшчэ адзін дрон з грузам кантрабандных цыгарэт быў перахоплены ў Камянецкім раёне каля вёскі Чыжэвічы. 6 красавіка на беларуска-польскай мяжы ў Брэсцкім раёне недалёка ад вёскі Сычы перахоплены трэці беспілотнік. Вінтакрылы лятальны апарат прызначаўся для незаконнай перапраўкі тытунёвых вырабаў.

18 мая на мяжы з Літвой радыёэлектроннай стрэльбай збіты беспілотнік НАТА. Адзначалася, што гэта ўжо не першы выпадак, калі робіцца спроба выкарыстання беспілотнікаў-шпіёнаў паблізу межаў Беларусі. Як заявіў намеснік начальніка Генштаба УС Беларусі Ігар Кароль, на працягу тыдня робіцца каля 30 спробаў незаконнага выкарыстання дронаў Паўночнаатлантычнага альянсу.

### Баявыя дзеянні 
Комплексы серыі актыўна пастаўляюцца за межы Беларусі, што стала следствам іх прымянення ў розных ваенных канфліктах.

Яшчэ ў маі 2018 года сталі паступаць паведамленні аб удзеле комплексаў «Навальніца-С» у сірыйскім канфлікце, дзе яны былі выкарыстаны ўрадавай арміяй Башара Асада ў барацьбе з амерыканскімі дронамі, руйнуючы сістэмы сувязі і выводзячы з ладу самалёты РЭБ Lockheed EC-130H Compass Call. Аднак дадзеная інфармацыя застаецца пакуль не даказанай. Першы задукументаваны выпадак з комплексамі «Навальніца» адбыўся 18 жніўня 2020-га, калі ў небе над заходняй часткай правінцыі Ідліб былі адначасова страчаны адразу два амерыканскія ўдарна-разведвальныя дроны MQ-9 Reaper («Жнец»), якія выляталі парай на баявое заданне з ракетамі AGM-114R9X на борце.

Летам таго ж года ў сеціве з’явіліся фатаграфіі сістэм «С» і «6» у Лівія, што прымяняліся Лівійскай нацыянальнай арміяй Халіфа Хафтара супраць турэцкіх беспілотнікаў войскаў Фаіза Сараджа. «Навальніца» трапіла туды з ААЭ, якія ў сваю чаргу закупілі сістэмы непасрэдна ў Беларусі. Паводле звестак прыхільнікаў Хафтара, пры дапамозе гэтых комплексаў былі абясшкоджаны 11 варожых апаратаў. Калумніст газеты «Военно-промышленный курьер» Віталь Арлоў са спасылкай на неназваныя крыніцы заявіў, што за перыяд 2019—2020 гадоў колькасць абясшкоджаных беспілотнікаў меркавана большая, і сістэмы «Навальніца» могуць быць датычны да страты 78 ударных БПЛА «Байрактар ТБ-2» і двух MQ-9 Reaper, якія выкарыстоўваліся ВПС ЗША і Італіі для разведвальных палётаў у зоне баявых дзеянняў. У той жа час частка з названага збіта расійскім ЗРК «Панцыр».

Ужо восенню беларускія комплексы выкарыстоўваліся арміяй Азербайджана падчас Карабахскага канфлікту. Паведамлялася, што «Навальніца-С» у пачатку лістапада знішчыла адзін армянскі беспілотнік у Тавузскім раёне. Таксама дзякуючы комплексам «6» былі паспяхова падушаны сродкі СПА, якія знаходзіліся на ўзбраенні Нагорнага Карабаха і Арменіі, уключаючы зенітныя ракетныя комплексы «Аса», «Тор» і С-300. Сістэмы былі набыты яшчэ ў 2018 годзе.

## Ацэнкі 
У студзені 2019 года беларускі вайсковы эксперт Аляксандр Алесін высока ацаніў серыю «Навальніца», назваўшы яе «адной з самых перадавых сістэм РЭБ». У сакавіку 2020 года «Рамблер» выпусціў крытычны артыкул пра магчымасці беларускіх сістэм. На думку рэдакцыі, ваенна-прамысловы комплекс краіны слабы, а распрацоўкі серыі «наўрад ці выратуюць краіну ад беспілотнікі ў выпадку рэальнага ваеннага канфлікту», так як яны неэфектыўныя. Аднак з прыходам паведамленняў аб паспяховым ужыванні комплексаў у «гарачых кропках» гэта зацвярджэнне было пастаўлена пад сумнеў. Расійская газета «Военно-промышленный курьер» адзначала кампактнасць і малапрыкметнасць беларускіх комплексаў у параўнанні з іншымі аналагамі. Нібыта падчас ліквідацыі амерыканскіх дронаў у Ідлібе іх вылучэнне на пазіцыю ваенныя ЗША не змаглі засекчы.

## Гл. таксама 
* Р-327 «Кветка»

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Виталий Орлов.* Хитрые минские «Грозы»  // Военно-промышленный курьер : газета. — № 31 (894). — 17 августа 2021.
* *Александр Алесин.* Средства радиоэлектронной борьбы: «чума» на ваши дроны // Белрынок : онлайн-ресурс. — 9 марта 2017.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ААТ «КБ Радар» 
* Создать противнику помехи — половина успеха в бою  // Naviny.by, 14 сентября 2019


Катэгорыя:З’явіліся ў 2016 годзе