Тадэвуш Гарэцкі

**Тадэвуш Гарэцкі** (Гурэцкі) (; , Віленская губерня, Расійская імперыя — , , Францыя) — мастак, акадэмік гістарычнага жывапісу, педагог. Творчасць цесна звязана з культурным жыццём Беларусі, Літвы, Расіі і Польшчы. Нарадзіўся недалёка ад Вільні ў маёнтку Дусеняты ў сям’і польскага паэта Антонія Гарэцкага (1787—1861), удзельніка польскага паўстання 1830 года, які пасля паражэння быў пазбаўлены расійскімі ўладамі маёмасці, уцёк у Парыж, пакінуўшы сям’ю ў Вільні, і жыў у эміграцыі.

Гарэцкі вучыўся жывапісу пад кіраўніцтвам Карла Брулова. Дзякуючы сваім здольнасцям, хутка стаў адным з лепшых яго вучняў, яго называлі «правай рукой майстра». Ужо праз год Гарэцкі выставіў на штогадовай выстаўцы ў Акадэміі дзве работы: копію карціны Міхаэля Свеертса «Банкрот» (са збораў Акадэміі) і інтэр’ер лютэранскай кірхі Святой Кацярыны, гэтыя творы звярнулі на сябе ўвагу знаўцаў прыгожага мастацтва. Апошні твор набыў граф Бенкендорф.

У 1843 годзе за карціну «Сляпы з павадыром» ён атрымаў сярэбраны медаль II класа.

Паралельна з навучаннем у Акадэміі Тадэвуш дапамагаў Карлу Брулову ў стварэнні фрэсак для Ісакіеўскага сабора ў Санкт-Пецярбургу (1843—1847). Ён скончыў некаторыя карціны, якія Брулоў распачаў, у т.л. партрэт байкапісца Івана Крылова, таксама зрабіў копію «Аўтапартрэта» Брулова (1848) і некалькіх іншых копій карцін.

У 1845 г. Гарэцкі вярнуўся да тэмы рэлігійнага жыцця, намаляваўшы «Споведзь маладой ліцвінкі», карціна была ўзнагароджана рэдкім залатым медалём «за экспрэсію». Вядомы толькі сёння з графічнай рэпрадукцыі твор прадставіў маладую жанчыну, якая стаяла на каленях каля старога каталіцкага святара, які ўважліва слухаў яе. «Варшаўскі кур’ер», са спазненнем на некалькі гадоў, але паведаміў пра станоўчы прыём гэтага вобраза ў суполцы Акадэміі: «Зноў вобраз гэтага сына Паэта, дзе прадстаўлены капуцын, які спавядае маладую ліцвінку, быў залічаны на вялікай выставе да шэрагу лепшых карцін. Гэтая праца, звярнуўшы ўвагу на сябе, заваявала гучнае імя для маладога студэнта Акадэміі і праклала шлях да славы мастака». Юзаф Крашэўскі таксама адзначаў талент маладога мастака: «здольнасці і працы Гарэцкага сапраўды здзіўляюць, 20-гадовы мастак — майстар кампазіцыі, хуткі ў выкананні, багаты на задумы». У 1850 годзе падаў заяўку і быў ганараваны званнем «мастак-партрэтыст» за партрэт расійскага скульптара Пятра Клота.

Пасля смерці Мікалая I у 1855 годзе Тадэвуш змог наведаць свайго бацьку ў Парыжы, нарэшце пазнаёміцца з ім і завязаць адносіны.

З 1856 г. жыў, у асноўным, у Парыжы, дзе ў 1857 г. ажаніўся з пісьменніцай Марыяй Міцкевіч (1835—1922), старэйшай дачкой польскага паэта Адама Міцкевіча. Гэты шлюб выклікаў супраціў з боку сям’і Гарэцкіх, паколькі незадоўга да вяселля пасля знаёмства з Гарэцкім у Італіі Марыя адмовілася ад шлюбнай прапановы сябра свайго бацькі , а таксама з-за 20-гадовай розніцы ва ўзросце маладых. Аргумент невядомай прыроды ледзь не прывёў да дуэлі Тадэвуша з яе братам Уладзіславам. Трагедыі атрымалася пазбегнуць, але яго адносіны з яе сям’ёй так і засталіся напружанымі.

Яго адносіны з парыжскай эміграцыйнай супольнасцю прывялі да значных зрухаў у яго мастацкай дзейнасці. Гэта не тычылася пытанняў формы, у гэтым плане Гарэцкі заставаўся прадстаўніком халоднага акадэмізму і гарачым прыхільнікам прынцыпаў, засвоеных падчас навучання ў Санкт-Пецярбургскай акадэміі. Аднак патрыятычная атмасфера падбадзёрыла яго паспрабаваць парушыць іканаграфічныя канвенцый, якіх ён прытрымліваўся раней пад уплывам былога настаўніка Брулова. Яго карціны «Святы Дамінік» (1861), «Хрыстос на Аліўнай гары» (1864) і «Дамініканец» (1866) дэманстраваліся на парыжскіх выставах.

Сярод яго вучняў у Парыжы быў .

У 1862 годзе быў узнагароджаны  за навучанне заходнееўрапейскаму жывапісу чатырох персідскіх студэнтаў, але пад ціскам з боку расійскага ўрада быў вымушаны адмовіцца ад узнагароды. Стварыў серыю малюнкаў-ілюстрацый да «Пана Тадэвуша».

Некаторыя з яго прац («Пілігрымы перад базілікай Св. Пятра ў Рыме», партрэт Марыі Міцкевіч) захоўваюцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь.

У 1978 годзе Музей літаратуры імя Адама Міцкевіча ў Варшаве набыў архіў мастака і некаторыя яго карціны, які захоўваліся ў сям’і.

## Літаратура 
*  Ст. Горецкий, Фаддей Антонович // : у 86 т. (82 т. і 4 доп.). СПб., 1890—1907.
* Тадэвуш Гарэцкі жыццё і творчасць/С. Я. Куль-Сяльверстава // Шлях да ўзаемнасці = Droga ku wzajemnosci : матэрыялы XV міжнар. навук. канф., Гродна, 13 — 14 лістапада 2008 года/Установа адукацыі «Гродзенскі дзярж. ун-т імя Я.Купалы»; рэдкал.: І, I.П. Крэнь.- Гродна : ГрДУ, 2009 .- С.188-192
* Lietuvos dailininkų žodynas: 1795—1918 (sud. J. Širkaitė, Vilnius, LKTI, 2012): p.&nbsp;144—145.
* Polski sіownik biograficzny. — T. 8 — Wrocіaw-Krakуw, 1959—1960. — S.305

## Спасылкі 
* Tadeusz Górecki 

Катэгорыя:Акадэмікі Імператарскай Акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Мастакі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі Польшчы
Катэгорыя:Род Гарэцкіх