open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Берлінская сцяна

**Берлі́нская сцяна́**, **берлі́нскі мур** () — былая частка мяжы паміж Заходнім Берлінам і Германскай Дэмакратычнай Рэспублікай ад 13 жніўня 1961 года па 9 лістапада 1989. Стала адным з самых вядомых сімвалаў Халоднай вайны. Пры спробе пераходу Берлінскай сцяны загінула 231 чалавек.

## Гісторыя 
### Самыя вядомыя ўцёкі 
Самымі вядомымі сталі ўцёкі ў жніўні 1961 года - на трэці дзень будаўніцтва сцяны - маладога салдата Конрада Шумана. Ён пераскочыў праз калючы дрот, не чакаючы завяршэння будаўніцтва сцяны. Гэты момант сфатаграфаваў Петэр Лэйбінг, фатограф-пачатковец. Назаўтра фота стала вядомым усяму свету.

## Статыстыка 
Агульная даўжыня - 155 км

Даўжыня ў межах Берліна - 43,1 км.

Даўжыня бетоннай сцяны - 17,3 км.

Вышыня бетоннай сцяны - ад 3,5 да 4,2 м.

Даўжыня металічнай агароджы-кратаў - 66,5 км.

Даўжыня кантрольна-следавай паласы - 124 км.

Сцежкі з павадкамі для сабак - 259.

Сабакі - 600.

Вартаўнічыя вышкі - 302.

Бункеры - 22.

Пагранічнікі - 14 тыс.

Паспяхова пераадолелі сцяну 5075 чалавек. У тым ліку 574 вайскоўцы.

За 38 гадоў пагранічнікі зрабілі 1693 стрэлы па парушальніках.

Забітыя пры спробе пераадолець сцяну - 231 чалавек.

Усе смяротныя ахвяры на дзяржаўнай граніцы ГДР за 1948 - 1982 гады, таксама разам з граніцай на Балтыцы - 1245 .

## Культурны аспект 
thumb|300px|Заходні Берлін - канец 80-х
Калі «ўсходні» бок Берлінскай сцяны ад самага пачатку да канца заставаўся жахлівым напамінам адчужэння, то «заходні» становіцца месцам для працы шматлікіх мастакоў, як прафесіяналаў так і аматараў. У 1989 кіламетры Берлінскай сцяны становяцца «выстаўкай» графіці. Пасля разбурэння сцяны яе фрагменты хутка ператварыліся ў аб'ект гандлю. Шматлікія фрагменты Берлінскай сцяны, былі закупленыя ў ЗША, напрыклад, у карпарацыю Microsoft, у штаб-кватэру ЦРУ і інш.

## Гл. таксама 
* Checkpoint Charlie — кантрольна-прапускны пункт
* Ich bin ein Berliner
* The Wall – альбом Pink Floyd
* Антыфашысцкі абарончы вал

## Спасылкі 
* Берлінская сцяна - фотаздымкі 
* www.wall-berlin.org
* Смяротная цана Берлінскай сцяны  // «Рэгіянальная газета».

Катэгорыя:Гісторыя Берліна
Катэгорыя:Гісторыя Германіі
Катэгорыя:Халодная вайна
1961
13
Катэгорыя:З’явіліся ў 1961 годзе
Катэгорыя:1961 год у Берліне
1989
09
Катэгорыя:Зніклі ў 1989 годзе
Катэгорыя:Знесеныя збудаванні
Катэгорыя:Абарончыя лініі
Катэгорыя:Хрушчоўская адліга
Катэгорыя:Перабудова
Катэгорыя:Славутасці Берліна
Катэгорыя:Сцены
Катэгорыя:Культурная геаграфія
Смутны час

: «Заклік Кузьмы Мініна пад Ніжагародскім крамлём.»]]
**«Смутны час»** або **«Смута»** ('''') — назва перыяду расійскай гісторыі паміж канцом дынастыі Рурыкавічаў (1598)Перыядызацыя — паводле думкі Ключэўскага і іншых гісторыкаў. і пачаткам дынастыі Раманавых (1613).

Перыяд вызначаецца найцяжэйшым палітычным, эканамічным, дзяржаўным і сацыяльным крызісам, а таксама стыхійнымі бедствамі і польска-шведскай інтэрвенцыяй. Часам перыядам Смуты лічаць і ўвесь час пасля смерці Івана IV (1584), калі толькі паводле тытулу царавалі Фёдар, слабы галавой, і Дзмітрый, малалетніНапрыклад, на думку Гелера., або час пасля смерці яго апошняга сына, Дзмітрыя (1591)Напрыклад, на думку Кастамарава., смер.

Літаральна гэтае слова ў рускай мове азначае, паводле Даля, «забурэнне, паўстанне, мяцеж, крамола, агульнае непадпарадкаванне, раздор ва ўладзе». Таксама гэтую назву, па аналогіі, ужываюць у дачыненні да перыяду пасля захопу ўлады бальшавікамі і забойства апошняга з Раманавых ў 1917—1918, і ў дачыненні да перыяду распаду СССР у 2-й пал. 1980-х — пач. 1990-х гг. На думку Гелера, распаўсюджванне тэрміна на падзеі 20 ст. мае пэўныя падставы, бо ва ўсіх трох выпадках, словамі Кастамарава, «сталец застаўся пустым».

## Літаратура 
* Геллер М. История Российской империи.

Катэгорыя:Гісторыя Расіі
Канстанцін Канстанцінавіч

**Канстанцін Канстанцінавіч** (, Стрэльна — , Паўлаўск) — расійскі вялікі князь, другі сын у сям’і вялікага князя Канстанціна Мікалаевіча і вялікай княгіні Аляксандры Іосіфаўны, якая нарадзілася прынцэсай Саксен-Альтэнбургскай, унук імператара Мікалая I.

## Біяграфія 
З маленства Канстанціна Канстанцінавіча рыхтавалі да марской службы. У 1877 годзе падчас Крымскай вайны ён удзельнічаў у ваенных дзеяннях супраць турэцкага флоту ў чыне мічмана, узнагароджаны Георгіеўскім крыжам 4 ступені.

22 жніўня 1891 года быў прызначаны камандзірам Прэабражэнскага палка. У 1900 годзе прызначаны начальнікам усіх ваенна-навучальных устаноў Расіі. Як генерал-інспектар пабываў ва ўсіх кадэцкіх карпусах і вучылішчах Расіі.

Пісаў і публікаваў вершы пад псеўданімам К. Р., быў кваліфікаваным перакладчыкам (у прыватнасці перакладаў «Гамлета» Шэкспіра, Шылера, Гётэ, іншых класікаў заходнееўрапейскай літаратуры), напісаў драму «Цар Іўдзейскі»). У 1889 быў прызначаны прэзідэнтам Імператарскай акадэміі навук.

У 1884 годзе ажаніўся з прынцэсай Саксен-Альдэнбургскай, якая пры прыняцці праваслаўя была названа Лізаветай Маўрыкіеўнай.

Пахаваны ў велікакняжацкім склепе Петрапаўлаўскай крэпасці ля яго бацькоў.

### Дзеці 
* Іван (1886—1918), забіты бальшавікамі.
* Гаўрыіл (1887—1955), быў арыштаваны, выратаваны ад расстрэлу Максімам Горкім, з’ехаў у Фінляндыю, а затым у Парыж; аўтар успамінаў.
* Таццяна (1890—1979), выйшла замуж за Канстанціна Баграціён-Мухранскага, які загінуў у пачатку Першай сусветнай вайны. У 1921 годзе выйшла замуж за Аляксандра Карачанцава, які праз год памёр. Скончыла жыццё ў манастыры.
* Канстанцін (1891—1918, забіты бальшавікамі.
* Алег (1892—1914), загінуў на фронце падчас Першай сусветнай вайны.
* Ігар (1894—1918), забіты бальшавікамі.
* Георгій (1903—1938), памёр у Нью-Ёрку ва ўзросце 35 гадоў пасля няўдалай аперацыі
* Наталля (1905), памерла ў маленстве
* Вера (1906—2001), ніколі не была ў шлюбе. Памерла ў Нью-Ёрку.

## Гл. таксама 
* Дзмітрый Канстанцінавіч

Катэгорыя:Генералы ад інфантэрыі (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Удзельнікі руска-турэцкай вайны 1877—1878
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога апостала Андрэя Першазванага
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Георгія IV класа
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Уладзіміра 1 ступені
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Аляксандра Неўскага
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Белага арла (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Уладзіміра 2 ступені
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Станіслава 1 ступені
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Уладзіміра 3 ступені
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Перакладчыкі прозы і драматургіі на рускую мову
Катэгорыя:Вялікія князі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Прэзідэнты Расійскай акадэміі навук
Катэгорыя:Ганаровыя члены Ваенна-медыцынскай акадэміі
Катэгорыя:Ганаровыя члены Імператарскай Акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Ганаровыя члены Імператарскага праваслаўнага палесцінскага таварыства
Катэгорыя:Раманавы
Генерал-пленіпатэнцыяр-крыгс-камісар

**Генерал-пленіпатэнцыяр-крыгс-камісар** — пасада начальніка камісарыяцкага ведамства, якая займалася рэчавым і грашовым (1711—1713 гг.), а пасля і правіянцкім забеспячэннем (1713—1716 гг.) расійскай арміі. Уведзена указам Пятра I ад 31 ліпеня 1711 года.

Першым і адзіным генерал-пленіпатэнцыяр-крыгс-камісарам быў паплечнік Пятра I князь Я. Ф. Далгарукаў (1639—1720), які атрымаў таксама права прысутнасці у Сенаце. Пасада Я. Ф. Далгарукава адпавядала чыну поўнага генерала, гэта значыць II класа «Табелі аб рангах» 1722 года. Па Статуту воінскаму ад 30 сакавіка 1716 г. пасада начальніка камісарыяцкага ведамства пачала звацца генерал-крыгскамісар і адпавядаць чыну генерал-лейтэнанта, гэта значыць III класа «Табелі аб рангах».

Катэгорыя:Узброеныя сілы Расійскай імперыі
Правадзейны стацкі саветнік

**Правадзейны стацкі саветнік** () — цывільны чын IV класа Табелі аб рангах Расійскай імперыі, адпавядаў пасадзе дырэктара дэпартамента, губернатара і граданачальніка, даваў правы на спадчыннае дваранства. Тытулаваўся «ваша правасхадзіцельства». Для надання чына правадзейнага стацкага саветніка быў вызначаны тэрмін службы ў 10 гадоў ад часу атрымання папярэдняга чыну. У 1903 годзе было 3113 правадзейных стацкіх саветнікаў. Чын стацкага саветніка скасаваны дэкрэтам Савецкай улады 10 (23) лістапада 1917 года пра скасаванне саслоўяў і чыноў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Табель аб рангах
Катэгорыя:Грамадзянскія чыны
Горназаводск

**Горназаводск** () — горад (з 1965 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Горназаводскага раёна Пермскага края. Насельніцтва 10,8 тыс. чалавек (2023). Заснаваны ў 1947 годзе.

Размешчаны за 283 км на ўсход ад Пермі, у перадгор’ях Сярэдняга Урала. Чыгуначная станцыя на лініі Перм — Ніжні Тагіл — Екацярынбург.

Завод «Горназаводскцэмент».

Катэгорыя:Гарады Пермскага края
Кангрэс рускіх суполак

**Кангрэс рускіх суполак** () — палітычнае аб’яднанне ў Расіі рускай нацыянальнай арыентацыі.

Палітычная партыя «Кангрэс рускіх суполак» была заснаваная ў 1992 годзе Дзмітрыем Рагозіным. На ўстаноўчым з’ездзе прыярытэтнай задачай партыі была ўсталявана абарона рускіх грамадзян у краінах СНД. КРС прымаў удзел у выбарах у Дзяржаўную Думу ў 1995 годзе, але набраўшы 4,31 % галасоў не пераадолеў пяціпрацэнтны бар’ер і не прайшоў у Думу. Вядомымі лідарамі партыі былі Аляксандр Лебедзь, Юрый Скокаў і Сяргей Глаз’еў. Прымала ўдзел у выбарах у Дзярждуму ў 1995 і 1999 гадах. Пасля стварэння блока «Радзіма», Кангрэс спыніў сваю працу і быў адноўлены ў снежні 2006 года як грамадскі рух.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Рускія аб’яднанні і рухі
Катэгорыя:Палітычныя партыі Расіі
Рускае нацыянальнае адзінства

**Рускае нацыянальнае адзінства** () — грамадска-палітычны рух рускага нацыяналістычнага кірунку ў Расіі і шэрагу іншых дзяржаў. Утвораны 16 красавіка 1990 года з былых членаў руху «Памяць» на чале з А. П. Баркашовым. Выдавала газету «Русский Порядок» (выхадзіла с верасня 1992 года па чэрвень 2002 года, агулам выйшла 48 нумароў і 1 дайджэст).

У сярэдзіне-канцы 1990-х з’яўлялася буйнейшай і найпапулярнейшай рускай нацыяналістычнай арганізацыяй у Расіі. У пачатку 2000-х у сувязі з шэрагам унутраных крызісаў раскалолася на некалькі частак і значна скарацілася.

Падчас расійска-ўкраінскай вайны лідар РНЕ Баркашоў актыўна падтрымліваў прарасійскія сілы. З гэтай мэтай у сакавіку і маі 2014 года ён ездзіў на ўсход Украіны і знаходзіўся ў Данецку прынамсі частку часу. У аўдыёзапісе, зробленым вясной 2014 года, Баркашоў кансультуецца з Дзмітрыем Байцовым, лідарам Рускай праваслаўнай арміі. Па словах Баркашова, яго сын ваяваў як прарасійскі баявік супраць Украіны.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт руху РНЕ Баркашова 
* Афіцыйны сайт новай арганізацыі ВОПД РНЕ 
* Электронная версія Газеты РНЕ, «НАЦЫЯ» 
* Сайт Цэнтральнага акруговага аддзялення ВОПД РНЕ 
* Сайт Поволжского-Уральскага акруговага аддзялення ВОПД РНЕ 
* Сайт Украінскага Рэгіянальнага Аддзялення ВОПД РНЕ
* Сайт Маскоўскага аддзялення ВОПД РНЕ
* Сайт ВОПД РНЕ г. Тверь
* Сайт Рязанского отделения ВОПД РНЕ

Катэгорыя:Арганізацыі Расіі
Катэгорыя:Рускія аб’яднанні і рухі
Катэгорыя:Рускі нацыяналізм
Amor fati

**Amor fati** — лацінская фраза, якую прыкладна можна перакласці як «любоў да лёсу» або «любоў да свайго лёсу».

Характырызуе светапогляд чалавека пры якім ўсё, што адбываецца ў яго лёсе, уключаючы пакуты і страты, разумеецца, як нешта добрае або прынамсі неабходнае. Гэта значыць чалавек адчувае, што ўсё што адбываецца — гэта спосаб, якім лёс дасягае сваёй канчатковай мэты, таму ўсё варта разглядаць з пазітыўнага погляду. Больш таго, **amor fati** характарызуе прыняцце падзей, якія адбываюцца ў жыцці чалавека.

Фраза неаднаразова выкарыстоўваецца ў творах Ніцшэ і ўяўляе агульны погляд на жыццё, які ён уяўляе ў раздзеле 276 «Вясёлай навукі».

Катэгорыя:Лацінскія выслоўі
Кялістба

**Кялістба**, горнае возера ў Ленінгорскім раёне Паўднёвай Асеціі, буйнейшае возера Кельскага вулканічнага нагор'я (плато) і Паўднёвай Асеціі. Плошча 1,28 км², максімальная глыбіня 65 метраў. Знаходзіцца на вышыні 2920 м над узроўнем мора. Жыўленне снегавое. Паводле генетычнага тыпу з'яўляецца запрудным.

У выніку запаўнення катлавіны алахтонным матэрыялам, алювіям і пралювіям часовых і сталых вадатокаў возера актыўна дэградуе. Да таго ж, рака Ксані, якая выцякае з возера, рызмывае плаціну на паўднёвым ускрайку возера.

Катэгорыя:Геаграфія Паўднёвай Асеціі
Катэгорыя:Ленінгорскі раён
Баторына

**Бато́рына**, **Бато́рын** — возера ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці ў басейне ракі Нарач, на поўдні ад горада Мядзел, каля вёсак Круці, Азаркі, Шыкавічы. Уваходзіць у Нарачанскую групу азёр.

Плошча паверхні 6,25 км². Найбольшая глыбіня 5,5 м. Даўжыня 3,5 км, найбольшая шырыня 2,4 км. Аб’ём вады 15,03 млн. м³. Плошча вадазбору 92,4 км². Даўжыня берагавой лініі 15 км.

Схілы катлавіны вышынёй 3—6 м, пераважна разараныя. Берагі нізкія, забалочаныя, асабліва заходні, які зліваецца з забалочанай поймай і пераходзіць у балота. Мелкаводдзе пясчана-ілістае. Надводная расліннасць утварае паласу ад 150 да 300 м. На паўднёвым усходзе невялікія ўчасткі сплавіны. Большая) з возерам Мястра.

У возеры водзяцца шчупак, акунь, судак, мянтуз, лешч, плотка, краснапёрка, лінь і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Возера Баторына 
* Озеро Баторино  // Інфармацыйна-гістарычны партал Мядзельскага раёна 
* Возера Баторына ў даведніку "Водныя рэсурсы Нацыянальнага парка "Нарачанскі""

Катэгорыя:Нарачанская група азёр
Катэгорыя:Азёры Мядзельскага раёна
Катэгорыя:Басейн Нарачы
Форма дзяржавы

**Форма дзяржавы** -- арганізацыя і ўладкаванне дзяржаўнай улады, якія абумоўлены існасцю (сутнасцю) і сацыяльным прызначэннем дзяржавы, і ў якіх адлюстроўваюцца гістарычныя, эканамічныя, нацыянальныя асаблівасці, узровень развіцця дэмакратыі і культуры адпаведнага грамадства. Адно з самых важных паняццяў дзяржавазнаўства і правазнаўства.

Ёсць і іншыя вызначэнні гэтага паняцця -- сукупнасць формы кіравання і формы дзяржаўнага ўладкавання, прычым палдітычны рэжым разглядаецца як з'ява, што вызначае сутнасць дзяржавы (С. С. Аляксееў); дынамічны (палітычны рэжым) і статычны (формы праўлення і дзяржаўнага ўладкавання) аспекты дзяржавы, якая разглядаецца як функцыянальная (дынамічная) і арганізацыйная (статычная) сістэма (Л. І. Каск).

Гістарычны працэс развіцця дзяржаў характарызуецца вялікай колькасцю форм. У межах аднаго тыпу дзяржавы могуць сустракацца розныя формы арганізацыі і дзейнасці дзяржаўнай улады, а дзяржавы рознага тыпу могуць увасабляцца ў аднолькавую форму. Своеасаблівасць пэўнай формы дзяржавы ў пэўны гістарычны перыяд вызначаецца найперш, ступенню сталасці грамадскага і дзяржаўнага жыцця, задачамі і мэтамі, якія ставіць перад сабою дзяржава. Інакш кажучы, катэгорыя «форма дзяржавы» непасрэдна залежыць ад свайго зместу, і ім вызначаецца.

## Гісторыя 
Паняцце «форма дзяржавы» прыцягвала ўвагу вучоных і мысліцеляў з антычных часоў. Першыя спробы класіфікацыі дзяржаў па адмысловых крытэрыях зроблены Платонам, Арыстоцелем, Палібіем і інш., фактычна пачынаючы станаўленне тэарэтычных уяўленняў пра форму дзяржавы. Некаторыя антычныя катэгорыі дзяржаў гэта *манархія*, *арыстакратыя* і *паліція* Арыстоцеля. У сярэднявеччы навукоўцы звычайна адрознівалі *манархію* і *рэспубліку*, і такая класіфікацыя заставалася пануючай у палітыка-прававой навуцы да канца 19 ст. Іншым доўгатрывалым шаблонам навуковых поглядаў было атаясамленне формы дзяржавы з формай праўлення.

У 20 ст. марксісцкія навукоўцы рабілі спробы вызначаць форму дзяржавы ў сувязі з яе тыпам (фармацыйны падыход), класавай структурай, эканамічным базісам грамадства і г.д. Пад 1980-я гады ў савецкай літаратуры замацавалася думка пра форму дзяржавы, як інстытут, які складаецца з формы праўлення і формы дзяржаўнага ўладкавання. У 2000-я гады ў постсавецкай (але і ў заходняй) навуковай літаратуры асноўнай з'яўляецца думка, згодна якой форма дзяржавы структурна складаецца з формы праўлення, формы дзяржаўнага ўладкавання і дзяржаўна-прававога рэжыму.

## Літаратура 
* Палітычны рэжым — элемент формы дзяржавы, яго паняцце, сутнасці і разнавіднасці // 

*
Вуліца Гарнавых (Гродна)

**Вуліца Гарнавых** (да 1940 года **Ліпавая**) — вуліца ў паўднёвай частцы горада Гродна. Перайменавана ў 1940 годзе ў гонар Г. А. Гарнавых. Адна з галоўных транспартных магістралей занёманскай часткі горада. Працягласць 1300 метраў, ад мосту праз Нёман да вуліцы Суворава.

Да 1940-х гадоў у забудове пераважалі драўляныя дамы. У паваенны час вуліца рэканструявана. На ёй месцяцца Гродзенская тытунёвая фабрыка, Гродзенская абласная філармонія і інш. Каля мосту, на месцы смерці Г. А. Гарнавых, у 1965 годзе ўстноўлены мемарыяльны знак.

## Забудова 
* № 17 — Гродзенская абласная філармонія

## Гл. таксама 
* Гродзенская тытунёвая фабрыка «Нёман»

## Літаратура 
* Гродно. Энциклопедический справочник / «Белоруская Совецкая Энциклопедия» имени Петруся Бровки; Мн., 1989 ISBN 5-85700-015-7.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Гродна
Польская Народная Рэспубліка

**Польская Народная Рэспубліка** (**ПНР**, ) — польская сацыялістычная дзяржава, якая існавала ў 1945—1989 (афіцыйная назва ў 1952—89, у 1945—52 — Польская Рэспубліка). Краіна была членам Арганізацыі Варшаўскага дагавора і Савета эканамічнай узаемадапамогі. 

У адпаведнасці з рашэннем Тэгеранскай канферэнцыі (1943) тэрыторыя ПНР у параўнанні з даваеннай Польшчай была «ссунутая» на захад і стала трохі меншай, але цяпер уключала высокаразвітыя землі на ўсход ад Одэра і Нейсе, а таксама працяглую берагавую лінію (паўнавартасны выхад да мора).

Дзякуючы дапамозе СССР і іншых краін сацыялістычнай садружнасці ПНР пабудавала сучасную эканоміку, адну з буйнейшых у Еўропе. Разам з тым, Польшча актыўна карысталася крэдытамі Захаду (да 1980 года запазычанасць дасягнула 23 млрд. долараў ЗША), што стала адной з прычын эканамічнага крызісу 1980-х.

13 снежня 1981 у Польшчы ўведзена ваеннае становішча.

## Гл. таксама 
* Гісторыя Польшчы#Польская Народная Рэспубліка
Палітычны рэжым

**Палітычны рэжым** — сукупнасць прыёмаў і метадаў, з дапамогай якіх ажыццяўляецца дзяржаўная ўлада.

Многія аўтары (А. Б. Венгераў, В. В. Лазараў, С. В. Ліпень, Г. В. Назаранка і інш.) атаясамляюць паняцці «*палітычны рэжым*» і «*дзяржаўны рэжым*». У працах А. Ф. Вішнеўскага і інш. «*палітычны рэжым*» лічыцца паняццем больш шырокім за «*дзяржаўны рэжым*», і ўключае ў сябе як метады дзяржаўнага ўладарання (дзяржаўны рэжым), так і характэрныя спосабы дзейнасці недзяржаўных палітычных арганізацый (партый, рухаў, саюзаў, клубаў і інш.).

Палітычны рэжым увасабляе самыя асноўныя характарыстыкі дзяржаўнага ўладарання. Палітычны рэжым гэта заўсёды палітыка-прававы рэжым, і вызначаецца згодна са з'яўленымі ім прававымі ці антыправавымі формамі. Важным крытэрыем вызначэння віду палітычнага рэжыму з'яўляецца прававая форма прымянння тых ці іншых спосабаў ажыццяўлення дзяржаўнай улады. Менавіта канкрэтная прававая сістэма ў сваім увасабленні дазваляе дастаткова дакладна вызначаць від палітычнага рэжыму і прагназаваць яго дынаміку.

Палітычны рэжым як уласцівасць формы дзяржавы мае высокую ступень самастойнасці; праз яго кіруючыя колы маюць магчымасць прыстасоўваць форму дзяржавы да змяненняў палітычнага становішча ў краіне, без змяненняў у фармальных асновах праўлення і тэрытарыяльнага ўладкавання. У сваю чаргу палітычны рэжым уплывае і на формы праўлення, і на формы дзяржаўнага ўладкавання, адбіваецца на структуры дзяржаўнага апарату.

Мяркуецца, што існуе спецыфічная заканамернасць, якая характарызуе палітычны рэжым: усялякае змяненне П.р. пры вядомых суадносінах агульных ці прыватных інтарэсаў спрычыняе змяненне формы дзяржавы, і наадварот, перабудова формы дзяржавы цягне за сабой змяненне палітычнага рэжыму. Такую магчымасць нярэдка паспяхова выкарыстоўваюць сілы, якія стаяць пры ўладзе.

## Літаратура 
* Палітычны рэжым — элемент формы дзяржавы, яго паняцце, сутнасці і разнавіднасці // 

Катэгорыя:Палітыка
Катэгорыя:Тэорыя дзяржавы і права
Вуліца Кірава (Гродна)

. Дом Макавельскай на вуліцы Скалмонаўскай (цяпер на рагу Гараднічанскай і Кірава), 1887]]

**Вуліца Кірава** (гістарычныя назвы — **Мірніцкая**, **Рэзніцкая**, **Паліцэйская**, **Лістоўскага**) — вуліца цэнтральнай часткі горада Гродна.

Названа ў 1940 годзе ў гонар С. М. Кірава. Працягласць вуліцы складае 700 метраў, ад вуліцы Пасіянарыі да вуліцы Будзённага. Пачала фарміравацца ў 15 ст. У 17 ст. на ёй жылі мяснікі, аб чым сведчыць колішняя назва Рэзніцкая.

У пачатку вуліцы знаходзіцца пабудаваны ў 17 ст. манастыр езуітаў, помнік архітэктуры стыляў барока і ракако. У канцы 19 — пачатку 20 ст. вуліца была забудавана пераважна 2-3-х павярховымі дамамі.

## Гл. таксама 
* Манастыр езуітаў у Гродна

## Літаратура 
* Гродно. Энциклопедический справочник / «Белоруская Совецкая Энциклопедия» имени Петруся Бровки; Мн., 1989 ISBN 5-85700-015-7.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Вуліцы Гродна
Катэгорыя:Вуліцы Беларусі, названыя ў гонар Сяргея Кірава
Малыя Швакшты

**Малыя Швакшты**, **Малая Швакшта** — возера ў Беларусі, у Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. За 22 км на паўднёвы захад ад горада Паставы, каля вёскі Папоўцы, у басейне ракі Страча (выцякае з возера).

## Назва 
Назва балцка-літоўскага паходжання. Звязана з літоўскім *švakšnoti* «накропваць, імжыць», *švakštelėti* «лінуць (ваду)», *švekštоti* «крапіць, акрапляць; пырскаць, апырскваць».

Назва звязаная з павольным рухам вады ў возеры, якое праточнае (уцякае пратока з возера Вялікая Швакшта, выцякае рака Страча).

## Гідраграфія 
Плошча 1,91 км². Найбольшая глыбіня 3,2 м. Даўжыня 2,3 км, найбольшая шырыня 1,3 км. Даўжыня берагавой лініі 6,75 км. Аб’ём вады 2,86 млн м³. Плошча вадазбору 105 км².

Схілы катлавіны вышынёй 3—4 м, параслі хмызняком. Берагі нізкія, забалочаныя. Дно выслана сапрапелем, прыбярэжная частка пясчана-галечная. 2 астравы. У летні час вада добра перамешваецца і праграецца. Поўнасцю зарастае (пераважна падводнай расліннасцю).

Упадаюць 3 ручаі. Злучана пратокай з возера Вялікія Швакшты. Маюцца два астравы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Страчы
Мястра

**Мя́стра** — возера ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. У басейне ракі Нарач, каля горада Мядзел. Уваходзіць у Нарачанскую групу азёр (другое па плошчы). Размешчана ў межах нацыянальнага парку «Нарачанскі».

## Гідраграфія 
Плошча паверхні 13,1 км². Даўжыня 5,8 км, найбольшая шырыня 4,5 км. Найбольшая глыбіня 11,3 м. Аб’ём вады 70,2 млн м³. Плошча вадазбору 130 км². Даўжыня берагавой лініі 20,2 км.

Катлавіна возера запруднага тыпу, выцягнутая з поўначы на поўдзень. Два мысы, што далёка ўразаюцца ў возера, падзяляюць паўночны і паўднёвы плёсы. Схілы катлавіны вышынёй 2—3 м (на поўначы і паўночным усходзе 6—10 м), разараныя, на поўдні і паўднёвым захадзе пад лесам. Берагавая лінія ўтварае некалькі паўастравоў і заліваў (Панасаўка, Мядзельская лука, Паўночная лука). Берагі на поўначы і паўночным усходзе зліваюцца са схіламі катлавіны, астатнія нізкія, пясчаныя, на поўдні і ўсходзе забалочаныя. На асобных участках уздоўж берагоў — берагавы вал вышынёй да 1 м.

Дно паўночнага плёса возера са шматлікімі падняццямі, якія чаргуюцца з упадзінамі. Зона мелкаводдзя пясчаная, на асобных участках пясчана-галечная, высланая валунамі. Глыбей пашыраны сапрапелі і ілы. Расліннасць утварае ўздоўж берагоў некалькі палос (падводная пашырана да глыбіні 4 м).

Злучана пратокамі з азёрамі Баторына, Скрыпава, Шастакова і Рудакова. Упадаюць ручаі і меліярацыйныя каналы. Сцёк праз пратоку Скема ў возера Нарач.

## Фаўна 
У возеры водзяцца шчупак звычайны, акунь, вугор, рапушка еўрапейская, лешч, гусцяра, плотка, лінь, карась, судак, джгір, мянтуз і іншыя віды рыб. Багатая арнітафаўна.

## На возеры 
Мядзельскі замак існаваў у XV — пачатку XVIII стст. і размяшчаўся на востраве Замак, займаў пляцоўку гарадзішча. Рэшткі замка знаходзяцца на сучасным паўвостраве Замак, пры ўпадзенні ў возера Мястра ракі Дробні, якая злучае яго з возерам Баторына.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Возера Мястра 
* Возера Мястра ў даведніку «Водныя рэсурсы Нацыянальнага парка „Нарачанскі“»

Катэгорыя:Нарачанская група азёр
Катэгорыя:Азёры Мядзельскага раёна
Катэгорыя:Басейн Нарачы
Майн

**Майн** () — рака ў Германіі, правы прыток Рэйна. Працякае па тэрыторыі зямель Баварыя і Гесэн. Упадае ў Рэйн каля горада Майнц. Даўжыня 524 км. Каля горада Вертгейм на ўчастку даўжынёй 25 км па рацэ праходзіць мяжа паміж землямі Баварыя і Бадэн-Вюртэмберг.

Гарады на Майне: Вюрцбург, Афенбах, Франкфурт-на-Майне, Вісбадэн.

Катэгорыя:Рэкі Германіі
Дрысвяты (возера)

**Дрысвя́ты** () — возера на мяжы Літвы і Беларусі (Браслаўскі раён) у басейне ракі Дрысвята, за 22 км на захад ад горада Браслаў, каля аграгарадка Дрысвяты. Найбольшае паводле плошчы возера Літвы. Возера Дрысвяты сумесна з возерам Ставок стала азёрным вадасховішчам пасля будаўніцтва на рацэ Прорва ў 1953 годзе плаціны ГЭС «Дружба народаў».

## Назва 
Назва Дрысвяты балцкага паходжання.

Аснова *Dris-* таксама ў балцкіх гідронімах, шырока раскіданых па ўсходзе старабалцкай тэрыторыі: Дрыса, Дрысела (цераз Аку ад Разані),  (прыток Жыздры на Верхнім Павоччы),  (двойчы на Верхнім Падонні). З іх паказальная назва Дрысела, бо ўтвораная з дапамогай балцкага гідранімічнага пашыральніка *-el-* (як у назвах рэк *Скідзела, *Зецела).

У дрысвяцкай назве гэтая аснова ў пашыраным выглядзе *Dris-ṷ-*. Так сама ўтвораная і назва ракі Бірвета ( *-ят-*) у назвах азёраў на Падзвінні Дрывяты, Навята (абодва на ўсходзе ад Дрысвятаў), Усвят, Удвят.

## Гідраграфія 
Плошча паверхні 44,5 км². Даўжыня 13 км, найбольшая шырыня 5,8 км. Даўжыня берагавой лініі 60,3 км. Найбольшая глыбіня 31 м, сярэдняя 7 м. Аб’ём вады 313 млн м³. Плошча вадазбору 604 км².

Схілы катлавіны — узгоркі і грады вышынёй да 15 м, месцамі спадзістыя, забалочаныя, усходнія і паўднёва-ўсходнія разараныя, астатнія аблесеныя. Звілістая берагавая лінія ўтварае мноства заліваў, асабліва ў паўднёвай частцы. На берагах шмат валуноў. Рэльеф дна ўзгорысты; да глыбіні 5 м пясчаныя грунты, цэнтральная частка выслана ілам. На возеры 8 астравоў, найбольшы з іх Замак (плошча 0,26 км², у XIV—XVII стагоддзях тут існаваў Дрысвяцкі замак).

Упадаюць рэкі Апівардка, Рычанка, выцякаюць рэкі Прорва (злучае Дрысвяты з возерам Аболе) і Дрысвята.

## Экалогія 
Гідратэхнічныя збудаванні ГЭС рэгулююць узровень возера Дрысвяты, якое выкарыстоўваецца ў якасці вадаёма-ахаладжальніка Ігналінскай АЭС. Возера эўтрофнае. Зарастае каля 10 % плошчы возера.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, акунь, язь, сазан, судак, плотка, лінь і іншыя віды рыб.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Азёры Літвы
Катэгорыя:Басейн Дрысвяты
Катэгорыя:Памежныя азёры
Відынская вобласць

**Відынская вобласць** — вобласць, з'яўляецца адной з 28 абласцей Балгарыі. Вобласць займае плошчу 3 032,9 км² і мае насельніцтва 99 016 тыс. жыхароў. Адміністрацыйны цэнтр горад Відын. Мяжуе з Сербіей і Румыніей.
 
## Клімат 
Клімат у рэгіёне ўмерана-кантынентальны. Сярэдняя тэмпература ліпеня каля 20&nbsp;°C, а сярэдняя студзеня - каля 0&nbsp;°C. Гадавая колькасць ападкаў складае 500-600 мм на раўнінах, да 1000-1200 мм у горнай частцы вобласці.

## Насельніцтва 
У вобласці пражывае 99 016 тыс. жыхароў, з усяго ліку балгары складаюць 86 802 (91,25%), 7 282 (7,66%) — цыгане, і  1 042 (1,10%) жыхара іншых нацыянальнасцей.

## Абшчыны 
Адміністрацыйна вобласць падзяляецца на 11 абшчын:

# Абшчына Белаградчык
# Абшчына Бойніца
# Абшчына Брэгава
# Абшчына Грамада
# Абшчына Дзімава
# Абшчына Кула
# Абшчына Макраш
# Абшчына Нова-Село
# Абшчына Ружынцы
# Абшчына Чупрэна
# Абшчына Відын

## Спасылкі 
* Адміністрацыйная старонка 

Катэгорыя:Вобласці Балгарыі
Таўнус

**Таўнус** () — горны масіў на захадзе Германіі ў землях Гесэн і Рэйнланд-Пфальц. Найвышэйшым пунктам Таўнуса з’яўляецца гара Вялікі Фельдберг (881,5 м).

Image:Taunus_von_Karben-i.jpg
Image:Taunusblick002.jpg

Катэгорыя:Горы Германіі
Вялікія Швакшты

**Вялікія Шва́кшты**, **Вялікая Шва́кшта** — возера ў Беларусі, у Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Страча, за 22 км на у напрамку на паўднёвы захад ад горада Паставы, за 8 км на паўночны захад ад возера Нарач, на мяжы гідралагічнага заказніка «Швакшты».

## Назва 
Назва балцка-літоўскага паходжання. Звязана з літоўскім *švekštоti* «крапіць, акрапляць; пырскаць, апырскваць», *švakšnoti* «накропваць, імжыць», *švakštelėti* «лінуць (ваду)».

Назва звязаная з павольным рухам вады ў гэтым праточным возеры (уцякаюць некалькі ручаёў, выцякае пратока ў возера Малая Швакшта, з якога выцякае рака Страча).

## Гідраграфія 
Плошча паверхні возера 9,56 км². Даўжыня 4,2 км, найбольшая шырыня 3,4 км. Даўжыня берагавой лініі 13,05 км. Найбольшая глыбіня 5,3 м, сярэдняя 2,3 м. Аб’ём вады ў возеры 22,3 млн м³. Плошча вадазбору 94,2 км².

Катлавіна возера рэшткавага тыпу. Схілы катлавіны спадзістыя, супясчаныя, вышынёй да 6 м, параслі хмызняком, на паўночным усходзе пад лесам. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія, вышынёй 0,2—0,3 м, пясчаныя, заходнія берагі тарфяністыя і сплавінныя. Дно плоскае, выслана сапрапелем, уздоўж усходняга берага да глыбіні 2 м пясчанае.

Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Упадаюць ручаі (у т.л. з возера Белагаловае), выцякае пратока ў возера Малыя Швакшты. Шырыня паласы надводнай расліннасці да 150 м, харавыя водарасці ўкрываюць дно да глыбіні 3,5 м.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, акунь, плотка, лінь, краснапёрка, гусцяра, язь і іншыя віды рыб. Зарыблялася судаком.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-42. Выданне 1986 г. Стан мясцовасці на 1980 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Страчы
Якуб Ермаловіч

**Якуб Ермаловіч** (, в. Вяшэўка, Ігуменскі павет, Мінская губерня, цяпер , Мінская вобласць — , ) — беларускі празаік.

## Біяграфія 
Друкавацца пачаў у раённых газетах у 1929 годзе, у цэнтральных беларускіх выданнях у 1931 годзе. У 1931 годзе скончыў Мсціслаўскія двухгадовыя педагагічныя курсы. Настаўнічаў у Магілёўскай вобласці У 1932—1933 гг. літсупрацоўнік газеты «Калектывіст» у Чэрвені Мінскай вобласці У 1933 годзе паступіў на літаратурны факультэт МВПІ.

Арыштаваны 2.10.1936; асуджаны да зняволення. У 1939 годзе прысуд адменены, вызвалены быў толькі ў чэрвені 1941 г. (са зняццем судзімасці).

У перыяд нямецкай акупацыі жыў у вёсцы Вяшэўка. З верасня 1944 г. настаўнік беларускае мовы і літаратуры ў Беразіне, потым у сярэдняй школе ў вёсцы Пагост Бярэзінскага раёна. У 1959 годзе завочна скончыў Магілёўскі педінстытут. Член СП БССР з 1961 г. Пахаваны ў вёсцы Вяшэўка.

## Творы 
* Над Бярозай: Апавяданні. Мн., 1960;
* Душа чалавека: Аповесць і апавяданні. Мн., 1962;
* Родная зямля: Аповесць і апавяданні. Мн., 1967;
* Твар у твар: Аповесць і апавяданні. Мн., 1970;
* След на зямлі: Аповесці. Мн., 1977;
* Сіняя птушка: Аповесці і апавяданні. Мн., 1980;
* Акопы не пазарасталі: Аповесці. Мн., 1985.

## Крыніца 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Аляксандр Гардзейка

**Аляксандр Гардзейка** () — удзельнік беларускага патрыятычнага падполля.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 6 чэрвеня 1928 года ў в. Рацкавічы Косаўскага павета Палескага ваяводства Польскай Рэспублікі (цяпер — Івацэвіцкі раён Брэсцкай вобласці).

З 1939 года жыў на Слонімшчыне. Скончыў сярэднюю школу № 1 г. Слоніма.

На пачатку мая 1946 года ўзяў удзел у заснаванні падпольнай арганізацыі з канспіратыўнай назвай «Чайка», якая ставіла сваёй мэтай змаганне за нацыянальныя правы і годнасць свайго народа, яго культуры, мовы, гісторыі, за свабоду і незалежнасць Беларусі. У сярэдзіне 1947 года арганізацыя была выкрытая ў сувязі з правалам Саюза вызвалення Беларусі, які выдаў правакатар Алесь Бажко — з СВБ некаторыя сябры «Чайкі» ўтрымлівалі сувязь у выніку канспірацыйнай памылкі.

17 ліпеня 1947 года арыштаваны органамі Міністэрства дзяржаўнай бяспекі БССР і асуджаны ваенным трыбуналам 18 кастрычніка 1947 года ў Баранавічах да дзесяці гадоў зняволення і пяці гадоў пазбаўлення правоў. Этапамі прайшоў праз турмы Баранавічаў, Оршы і лагеры Княжпагоста, Сальвычагодска, Тайшэта, Магадана.

Вызвалены 24 лістапада 1954 года. Застаўся жыць ў Магадане. У 1959 годзе скончыў Магаданскі горна-геалагічны тэхнікум, працаваў геолагам. У Беларусь вярнуўся ў студзені 1965 года, уладкаваўся на работу ў аб’яднанне «Беларуськалій».

Рэабілітаваны 13 кастрычніка 1975 года. З 1978 года на пенсіі.

Жыў і памёр у Салігорску.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Івацэвіцкім раёне
Катэгорыя:Члены арганізацыі «Чайка»
Караль Жураўскі

**Караль Жураўскі** ( — , Урацлаўскае ваяводства, Польшча) — рымска-каталіцкі святар, краязнавец.

## Біяграфія 
Перад 2-й сусветнай вайной быў святаром у мястэчку Крошын. Збіраў успаміны і дакументы пра паэта з Крошына П. Багрыма, зрабіў фотакопіі адпаведных дакументаў. Падрыхтаваў рукапіс па гісторыі мястэчка.

Арыштаваны савецкімі ўладамі ў 1940 годзе. Пасля вайны пасяліўся ў Польшчы. У 1988 годзе даслаў у Інстытут літаратуры АН БССР захаваныя ім матэрыялы пра П. Багрыма і свой рукапіс пра гісторыю сям'і паэта.

## Літаратура 
* 
** Янушкевіч Я. «Зайграй, зайграй, хлопча малы…» // Культура. 1992, 26 кастр.;
** Янушкевіч Я. «Ледзьве здымкі ўратаваў…» // ЛіМ. 1988, 4 ліст.;
** Янушкевіч Я. За архіўным парогам. Мн., 2002;
** Паўлюк Багрым. — Мн., 1994.

Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Каталіцкія святары
Катэгорыя:Постаці Крошына
Эдвард Жалігоўскі

**Эдвард Вітальд Жалігоўскі**, псеўданімы **Antoni Sowa** (Антоні Сава́), **Autor «Jordanu»**, **Onegdajski** (20 ліпеня 1816, фальварак Мар’ямпаль Вілейскага павета Мінскай губерні, цяпер мясцовасць паблізу Карэкаўцаў Вілейскага раёна Мінскай вобласці — 28 снежня 1864, Жэнева, Швейцарыя) — польскі паэт, філосаф, грамадскі дзеяч.

## Жыццяпіс 
У 1833—1836 гадах вучыўся ў Дэрпцкім універсітэце. У 1838 годзе арыштаваны за ўдзел у падрыхтоўцы паўстання пад кіраўніцтвам Шымана Канарскага; інтэрніраваны.

У 1842 годзе вярнуўся на Радзіму. У 1851 годзе зноў арыштаваны і сасланы ў Петразаводск, потым у Арэнбург. Пасябраваў і падтрымліваў сувязі з Тарасам Шаўчэнкам, прысвяціў яму верш «Да народнага паэта».

З 1858 года жыў у Санкт-Пецярбургу. Дапамагаў Іасафату Агрызку выдаваць газету «Slowo». Апублікаваў зборнікі «Poezye», «Dziś i wczoraj», драму «Jordan».

У 1860 годзе выехаў у Еўропу. Супрацоўнічаў у польскім эмігранцкім друку. Апошнія гады жыў у Жэневе.

## Творчасць 
Аўтар антыпрыгонніцкай «драматычнай фантазіі» ў вершах «Ёрдан», яе працягу «Зорскі» (неапубл.; урыўкі ў 1858 чытаў Т. Шаўчэнку, які ў вершы «Перайманне Эдуарду Саве» выкарыстаў прыведзеную ў «Зорскім» беларускую народную песню «Пасаджу каля хаціны»), антыклерыкальнай паэмы «Манахі» (1850), зборніка «Паэзія» і «біяграфічна-этычных» нарысаў «Сёння і ўчора» (1858). 3 абурэннем пісаў у іх пра галечу беларускіх сялян, сцвярджаў права беларускага народа на сваю літаратуру, станоўча ацаніў «Ідылію» В. Дуніна-Марцінкевіча. Перапісваўся з А. Вярыгам-Дарэўскім.

Пераклаў на польскую мову творы Аляксандра Пушкіна і Генрыха Гейнэ.

## Ушанаванне памяці 
.]]
У вёсцы Карэкаўцы Вілейскага раёна 20 верасня 2009 года адкрыты памятны знак сяброўству Эдварда Жалігоўскага і Тараса Шаўчэнкі..

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X—XIX стст.: энцыклапедычны даведнік. — Мінск: БелЭн, 1995. — С. 429. ISBN 985-11-0016-1 
* 
* 

Катэгорыя:Польскамоўныя паэты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вілейскім раёне
Сцяпан Антонавіч Жабінскі

**Сцяпан Антонавіч Жабінскі** (, в. Рудаўка, Ваўкавыскі павет, Гродзенская губерня, цяпер Свіслацкі раён, Гродзенская вобласць — ) — рэдактар, грамадскі дзеяч.

## Жыццяпіс 
 Першай агульнанацыянальнай палітычнай канферэнцыі ў Празе. Другі справа сядзіць Сцяпан Жабінскі. Верасень 1921]]
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў Свіслацкую настаўніцкую семінарыю. У 1914—1917 гадах у дзеючай Рускай імператарскай арміі. У 1920 годзе старшыня Свіслацкага валаснога рэўкама.

З 1923 года член КПЗБ. Удзельнік партызанскага руху ў Заходняй Беларусі. Арыштоўваўся польскімі ўладамі. На «працэсе 45-ці» асуджаны да 4 гадоў зняволення, вывалены 1 студзеня 1927 года. Пасля вызвалення прыняў рашэнне аб выездзе разам з сям’ёй у БССР.
У канцы 1927 года быў прыняты на працу ў газету «Звязда», атрымаў пасаду загадчыка сектара замежнай
інфармацыі, часам выступаў з публікацыямі на старонках газеты. У першыя дні лютага 1933 года быў пераведзены на працу ў прадстаўніцтва ЦК КПЗБ пры ЦК КПБ.

Арыштаваны 20 лістапада 1933 года ў Мінску. Асуджаны паводле пастановы калегіі АДПУ СССР 9.1.1934 года як «член контррэвалюцыйнай арганізацыі БНЦ» да 3 гадоў папраўча-працоўных лагераў. Вызвалены 11.6.1936 года.

У пасляваенны час жыў у Віцебску. Напісаў успаміны. Рэабілітаваны трыбуналам БВА 18.4.1956 года. Асабовая справа С. Жабінскага № 10182-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

## Творы 
* Начало пути // Годы испытаний и мужества. Мн., 1973.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Сцяпан Жабінскі паўтарыў лёс многіх «звяздоўцаў» 

Катэгорыя:Кавалеры знака ордэна Святога Георгія
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі
Катэгорыя:Справа Беларускага нацыянальнага цэнтра
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Свіслацкім раёне
Адрына

**Адры́на**, **пуня**, **сянніца** — гаспадарчая пабудова для захоўвання неабмалочанага збожжа, сена, саломы, а таксама прылад працы. Будаваліся розных памераў і формаў, у залежнасці ад рэгіёных традыцый, часта разгароджаваліся на некалькі памяшканняў для асобнага захоўваўння кожнага віду запасаў.

Перш чым пакласці на захоўванне неабмалочанае збожжа, рабілі своеасаблівыя сцены са снапоў па ўсім перыметры з унутранага боку. Першы рад снапоў ставілі камлём на зямлю (ці хвораст) і прывязвалі да жэрдак перакручанай лазовай веткай. Другі рад снапоў прывязвалі да жэрдак вышэй першага і г.д. да самага даху. Такім чынам утваралася сцяна са снапоў, якая закрывала астатнія. Затым снапы ўкладвалі радамі да тока каласамі. Снапы захоўваліся ў адрыне да абмалоту. Абмалот пачынаўся ў верасні і доўжыўся да лютага. Пасля абмалоту ў адрыне захоўвалася салома.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Гл. таксама 
* Адрына з Лявонавічаў

Катэгорыя:Гаспадарчыя пабудовы
Азярод (гульня)

. 1981]]
**Азярод** — беларуская народная гульня. Удзельнікі бяруць дугу за адзін канец, а другім стукаюць аб зямлю так, каб дуга, саспружыніўшы, пераляцела цераз азярод (адсюль назва). Пераможцы той, у каго дуга пераляціць цераз азярод больш разоў.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія народныя гульні
Азярод

**Азярод**, **пераплот**, **астроўкі** — гаспадарчае збудаванне са слупоў і жэрдак для дасушвання на сонцы і ветры скошанай травы, снапоў і г.д., якія з розных прычын не было магчымасці дасушваць на полі ці лузе. Дасушванне збожжа праводзілі і ў ёўнях. Найбольш пашыраны ў цэнтральных раёнах Беларусі, значна радзей сустракаўся ў Гродзенскай і Брэсцкай абласцях, дзе збажыну сушылі на полі, а таксама на Магілёўшчыне і поўначы Гомельскай вобласці, дзе збажыну сушылі ў асецях і ёўнях. У фальварках азяроды размяшчаліся непасрэдна каля гумнаў, стадол, такоў. Цяпер у меншай ступені бытуе паўсюдна.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні
Катэгорыя:Гаспадарчыя пабудовы
Катэгорыя:Сельская гаспадарка
Купрыян Лукаўскі

**Купрыян Лукаўскі** (; 1757, Жамойць ВКЛ — 1815, Беніца, цяпер Мінская вобласць Беларусь) — літоўскі пісьменнік, прапаведнік, прыхільнік ідэй Асветніцтва.

## Жыццяпіс 
З 1791 у Ордэне францысканцаў, у 1782 пасвечаны ў сан святара. Як місіянер наведваў усходнія землі Рэчы Паспалітай.

Пропаведзі К. Лукаўскага — унікальны помнік 18 ст. для літоўскай літаратуры, яны адлюстроўваюць пэўныя ідэі свайго часу, сацыяльныя, грамадскія праблемы, падымаюць пытанне пра свабоду чалавека, пра цяжкае жыццё сялян. Асобная ўвага надаецца правам чалавека, павазе да законаў прыроды, чалавечаму каханню і інш.

## Літаратура 
* Mačiulytė, K. Kiprijono Lukausko (1757 — po 1798) biografijos mįslės // Senoji Lietuvos literatūra, 19 knyga, 2005. ISSN 1822-3656

Катэгорыя:Пісьменнікі Літвы
Аканіца

thumb|Хата з аканіцамі
**Аканіца** — прыстасаванне для зачынення аконнага праёму.

Узнікла пры ўдасканаленні засаўкі для затрымання цяпла ў дамах з незашклёнымі вокнамі. Пазней, калі пачалі рабіць вялікія вокны, аздобленыя ліштвамі, з’явіліся аканіцы на «бегунах» або «пятках» (спецыяльных шынах у ніжнім і верхнім краях аканіц, на якіх яна паварочвалася), з 16 ст. пашырыліся аканіцы на металічных завесах. Аканіцы аздабляліся. Аканіцы зачынялі ўзімку ў маразы, улетку ў спякоту, а таксама калі з’яжджалі надоўга.

Цяпер аканіцы ў асноўным маюць дэкаратыўны характар, хаця фактычна могуць выконваць сваю першасную функцыю, бо цеплааддача зашклёнага акна, закрытага аканіцай, значна памяншаецца.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Катэгорыя:Будаўнічыя элементы і канструкцыі
Аляксандр Здановіч (гісторык)

**Аляксандр Здановіч** (, в. Белькавічы Ігуменскага павета Мінскай губерні, цяпер Пухавіцкі раён Мінскай вобласці — , Вільня) — гісторык, педагог, мемуарыст. Бацька публіцыста Ігната Здановіча.

## Жыццяпіс 
Скончыў Ігуменскую павятовую базыльянскую школу (1825). Два гады працаваў прыватным настаўнікам. Паступіў у Віленскі ўніверсітэт, які скончыў у 1831 годзе са ступенню кандыдата філасофіі. Выкладаў лацінскую мову і гісторыю ў Віленскім шляхецкім інстытуце, потым узначальваў там кафедру агульнай гісторыі да закрыцця інстытута ў 1863 годзе.

Чытаў прыватныя лекцыі, а таксама выкладаў расійскую гісторыю ў Віленскай духоўнай семінарыі.

Маючы багаты досвед выкладання розных прадметаў, падрыхтаваў падручнікі і навучальныя дапаможнікі: «Храналагічна-гістарычны нарыс сучасных дзяржаў ад V стагоддзя да нашых дзён» (Вільня, 1844), «Нарыс усеагульнай гісторыі для дзяцей» (Вільня, 1861), «Нарыс польскай гісторыі для дзяцей» (Вільня, 1857); пераклаў з рускай на польскую мову падручнікі «Гісторыя сярэдніх вякоў» (Вільня, 1845), «Гісторыя Новага часу» (Вільня, 1846). Таксама падрыхтаваў і выдаў падручнікі па французскай мове. У 1849—1859 гадах вёў «Дзённік» (часткова апублікаваны ў *Rocznik Towarzystwa Przyjaciól Nauk w Wilnie*, 1918).

Быў членам Віленскай археалагічнай камісіі; уваходзіў у склад рэдакцыі газеты «Kurier Wileński». У 1863 годзе, з прычыны ўдзелу ў паўстанні сына Ігната, Аляксандра Здановіча затрымлівалі і дапытвалі. Трэцяе выданне кнігі Здановіча «Нарыс польскай гісторыі для дзяцей», якая мела вялікі ўплыў на грамадскую думку, было канфіскавана і знішчана.

## Бібліяграфія 
* Rys dziejów literatury polskiej (uzup. i opr. L. Sowiński). T. 1—5. 1874—1878.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Гісторыкі Расіі
Фларыда

Назву **Фларыда** маюць:
* Штат Фларыда ў ЗША
* Паўвостраў Фларыда ў Паўночнай Амерыцы
* Фларыда — гарадок у Чылі. 
* Ла-Фларыда — паўднёва-ўсходні прыгарад Сант'яга (Чылі), які ўваходзіць у Вялікі Сант'яга.
* Фларыда — дэпартамент ва Уругваі.
* Фларыда — адміністрацыйны цэнтр дэпартамента Фларыда ва Уругваі.
* Фларыда — вёска ў Шэкснінскім раёне Валагодскай вобласці.
Саксафон

{{Музычны інструмент
|назва = Саксафон
|выява = Yamaha YAS-25 20040517.jpg
|класіфікацыя = * Аэрафон 
* духавы музычны інструмент
* Язычковы інструмент з адзінарным кіем
|дыяпазон = \new Staff \with { \remove "Time_signature_engraver" } {\time 11/4
bes1 \glissando d** es**4 e**! f**}
|подпіс дыяпазону = дыяпазон па напісанні для ўсіх разнавіднасцяў
|роднасныя інструменты = Габой, кларнет
|музыканты = Спіс саксафаністаў
}}
**Саксафо́н** (ад *Sax* — прозвішча вынаходніка і  — гук) — духавы музычны інструмент. Саксафон упершыню сканструяваў бельгійскі майстар Адольф Сакс у 1842 годзе. Інструмент неабходны для выканання джаза, эстраднай музыкі. Саксафон мае моцнае і поўнае гучанне, пявучы тэмбр.

## Тыпы саксафонаў 
## Літаратура 
* 
* *R. Ingham, ed.* The Cambridge Companion to the Saxophone. — Cambridge, 1998. ISBN 0-521-59666-1.

## Спасылкі 
* Саксафоны ў Музеі музычных інструментаў Парыжа 
* Акустыка саксафона 

Катэгорыя:Аэрафоны
Катэгорыя:Драўляныя духавыя музычныя інструменты
Акварэль

. Горадня]]
**Акварэль** ( — вадзяністая; ) — тэхніка жывапісу ў якой выкарыстоўваюца спецыяльныя акварэльныя фарбы, якія пры распушчанні ў вадзе ствараюць празрыстую завісь тонкага пігменту і праз гэта дазвалююць стварыць эфект лёгкасці, празрыстасці і тонкасці колеравых пераходаў. Акварэль сумяшчае асаблівасці жывапісу (багацце тону, будова формы і прасторы колерам) і графікі (актыўная роль паперы ў будове выявы, адсутнасць спецыфічнай рэльефнасці мазка, характэрнага для жывапіснай паверхні).

## Літаратура 
* 
* Популярная художественная энциклопедия. Т. 1. «Советская энциклопедия». — М. 1986.
## Спасылкі 
Катэгорыя:Жывапісныя тэхнікі
Грэмячынск

**Грэмячынск** () — горад (з 1949 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Грэмячынскага раёна Пермскага края. Насельніцтва 11,4 тыс. чалавек (2008). Заснаваны ў 1941 годзе.

Горад размешчаны па берагах рэчкі Грэмячая, якая ўпадае ў раку Вільву, прыток ракі Усьвы, за 176 км ад Пермі. За 6 км ад горада знаходзіцца бліжэйшая чыгуначная станцыя Баская (лінія Чусаўская — Салікамск).

Сярод прамысловасці вядучае месца займае лесаперапрацоўка, у горадзе працуюць таксама газакампрэсарная станцыя, завод «Аўтаспецабсталяванне». Здабыча вугалю спыненая, цагельня зачынена. Грэмячынск пастаўляе ў іншыя рэгіёны Расіі лес і піламатэрыялы, гаражнае абсталяванне, дроташвейныя машыны.

Катэгорыя:Гарады Пермскага края
Электронная пошта

thumb|250px|Паштовая марка Беларусі
**Электронная пошта** (, звычайна скарачаецца да *e-mail* ці *email*), уключае метады стварэння, перадачы і захавання галоўным чынам тэкставых камунікацый паміж людзьмі, сродкамі лічбавых камунікацыйных сістэм. Гістарычна першыя сістэмы электроннай пошты былі несумяшчальныя паміж сабой. З распаўсюджаннем Інтэрнэта з пачатку 1980-х, былі прыкладзеныя намаганні па стандартызацыі архітэктуры Інтэрнэта.

Сучасныя сістэмы электроннай пошты заснаваныя на мадэлі працы «захаваць-і-пераслаць», згодна з якой паштовыя серверы прымаюць, перасылаюць і захоўваюць паведамленні ад імя карыстальнікаў, якія, ў сваю чаргу, далучаюцца да інфраструктуры электроннай пошты са сваіх персанальных камп'ютараў (ці іншых прылад з магчымасцю працы ў сетцы), магчыма толькі пад час дасылання паведамленняў да ці ад сервера прызначэння.

Першапачаткова паведамленні электроннай пошты былі выключна тэкставымі, і складаліся з сімвалаў ASCII. Пазней былі створаны пашырэнні MIME, якія дазваляюць тэкст у іншых кадзіроўках і далучэнне мультымедыя да паведамлення: практычна любы фармат даных можа быць перасланы як далучаны файл ().

Першае падабенства электроннай пошты было створана ў 1965 годзе, мела назву Mail, ўяўляла сабой асобны файл з унікальным імем, куды дадаваліся дасланыя карыстальнікамі пасланні.

Стандартнымі пратаколамі электроннай пошты з'яўляюцца пратаколы SMTP, POP3 і IMAP. Фармат паведамлення вызначаны ў стандарце RFC 5322, стандарты RFC 2045 - RFC 2049 пашыраюць яго для выкарыстання іншых кадзіровак і далучэння іншых фарматаў.

## Гл. таксама 
* Знак @


Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Інтэрнэт-тэрміналогія

## Зноскі
Дабранка

**Дабранка** () — горад (з 1943 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Дабранскага раёна Пермскага краю. Насельніцтва 35,8 тыс. чалавек (2008). Заснаваны ў 1623 годзе.

Горад размешчаны на рацэ Кама (Камскае вадасховішча), за 61 км на поўнач ад Пермі, за 6 км ад аднайменнай чыгуначнай станцыі (канцавой) на адгалінаванні ад лініі Перм—Кізел.

Пермская ДРЭС (электраэнергетыка), Дабранскі дрэваапрацоўчы завод (дрэваапрацоўка), УС Пермскай ДРЭС (будаўніцтва), Дзітранс-плюс (вытворчасць металапластыкавых вокнаў)
## Вядомыя асобы 
* Віталь Мікалаевіч Коваль (нар. 1980) — беларускі хакеіст.

Катэгорыя:Гарады Пермскага края
Губаха

**Губаха** () — горад (з 1941 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Губахінскага раёна Пермскага краю. Насельніцтва 27,1 тыс. чалавек (2008). Заснаваны ў 1755 годзе.

Горад размешчаны па абодвум берагам ракі Косьва, за 219 км ад горада Перм.

Буйнейшым прадпрыемствам Губахі з’яўляецца ААТ «Метафракс», якое вырабляе тэхнічны монаэтыламін, дыэтыламін, фармалін, метанол, уратрапін, пентаэрытрыт і інш. Іншым буйным прадпрыемствам горада з’яўляецца Губахінскі коксахімічны завод, які вырабляе каменнавугальныя лакі, нафталін, каменнавугальны алей, кокс, сульфат амонія, бензол, варволь і іншае.

Чыгуначная станцыя.

Катэгорыя:Гарады Пермскага края