open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Віктар Мікалаевіч Ціханаў

**Віктар Мікалаевіч Ціханаў** () (5 сакавіка 1949, с. Шчэтава, Антрацытаўсі раён, Варашылаўградскай вобласці)&nbsp;— украінскі палітык. Віцэ-прэм'ер-міністр ва ўрадзе Мікалая Азарава з 11 сакавіка 2010 да 1 чэрвеня 2011. Акадэмік Інжынернай акадэміі Украіны (1999), Міжнароднай акадэміі інфарматызацыі (1997), Украінскай муніцыпальнай акадэміі (1999).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 5 сакавіка 1949 у с. Шчэтава, Антрацытаўскага раёна, Варашылаўградскай вобласці.

## Адукацыя 
Усходнеўкраінскі нацыянальны ўніверсітэт імя Уладзіміра Даля, эканамічны факультэт (1973-1978), эканаміст, «бухулік ў прамысловасці», Луганскі дзяржаўны універсітэт ўнутраных спраў імя Эдуарда Дидоренко (1996-1998), юрыст. Кандыдат юрыдычных навук.

* 05.1965-11.1969&nbsp;— слесар , ВА «Варашылаўградцеплавоз».
* 11.1969-11.1971&nbsp;— служба ў арміі, в/ч 77895 Адэскага ВА.
* 11. - 12.1971&nbsp;— слесар, 
* 12.1971-02.1975&nbsp;— старшы інжынер-тэхнолаг,
* 02.1975-08.1976&nbsp;— старшы інжынераёнарміроўшчык,
* 08.1976-04.1978&nbsp;— начальнік планава-эканамічнага бюро,
* 04.1978-06.1979&nbsp;— начальнік бюро працы і заработнай платы,
* 06.1979-08.1980&nbsp;— намеснік начальніка аддзела працы і заработнай платы,
* 08.1980-10.1986&nbsp;— начальнік ўпраўлення працы і заработнай платы,
* 10.1986-10.1988&nbsp;— старшыня прафкама,
* 10.1988-11.1990&nbsp;— сакратар парткама ВА «Варашылаўградцеплавоз».
* 11.1990-11.1991&nbsp;— 1-ы сакратар Луганскага МК КПУ.
* 11.1991-04.1992&nbsp;— 1-й намеснік генеральнага дырэктара Луганскай дзяржаўнай таварна-сыравіннай кампаніі «Луганскгалоўзбыт».
* 04.1992-09.1994&nbsp;— дырэктар па эканоміцы Луганскай швейнай фабрыкі «Стыль».
* 09.1994-11.1995&nbsp;— генеральны дырэктар Луганскай швейнай фабрыкі «Стыль».
* 11.1995-04.1998&nbsp;— 1-й намеснік старшыні Луганскай аблдзяржадміністрацыі.
* 24 красавіка 1998 - 04.2006&nbsp;— старшыня Луганскага аблсавета.

## Дыпламатычная дзейнасць 
З 22 жніўня 2011 года па 26 лістапада 2012 г — Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Украіны у Рэспубліцы Беларусь.

## Навуковыя працы 
* «Методологические аспекты достижения социально-экономической самодостаточности региона» (2002, сааўтар),
* «Президент України та державна, регіональна і муніципальна політика: Збірник матеріалів і документів» (2003, сааўтар),
* «Идеи П.&nbsp;Д.&nbsp;Юркевича о государстве и праве в контексте современности» (2003).

## Гл. таксама 
* Пасольства Украіны ў Рэспубліцы Беларусь

## Спасылкі 
* Довідник "Хто є хто в Україні", видавництво "К.І.С."

Катэгорыя:Паслы Украіны ў Беларусі
Катэгорыя:Дыпламаты Украіны
Спіс кіраўнікоў Навары

Гэта **спіс каралёў Памплоны**, пасля **Навары**. Памплона, назва сталіцы, ужывалася як адзіная ці асноўная назва каралеўства да уніі з Арагонам (1076—1134). Аднак тэрытарыяльнае абазначэнне Навара ўвайшло ва ўжыванне ў якасці альтэрнатыўнага імя ў канцы X стагоддзя, хоць ужывалася значна радзей. Арагонскія каралі стварылі графства пад назвай Навара ў цэнтральнай частцы каралеўства Памплона. Пасля аднаўлення незалежнасці (з 1134 г.) каралеўства называлася Навара.

## Дынастыя Іньігес (каля 824—905) 
Генрых III Наварскі стаў каралём Францыі Генрыхам IV, і з гэтага часу карона Навары перайшла да каралёў Францыі. У 1620 г. Ніжняя Навара ўключана ў склад Францыі, хоць французскія каралі працягвалі насіць тытул **Кароль Навары** да 1791 г.; пасля ён быў адноўлены з 1814 па 1830 г. у перыяд Рэстаўрацыі.

Прэтэндэнты на трон Іспаніі з карлісцкай галіны Бурбонаў выкарыстоўвалі іспанскую Навару як апору ў гады т.з. Карлісцкіх войн, але яны таксама прэтэндавалі на ўсе тытулы іспанскай кароны.

## Цяперашнія прэтэндэнты 
* Аліса, герцагіня Калабрыйская прэтэндуе на трон каралеўства Навара ў адпаведнасці з яго спрадвечным феадальным парадкам пераходу прастола ў спадчыну, як абвяшчае інфармацыя на афіцыйным сайце яе і яе сына інфанта Карласа http://www.borbone-due-sicilie.org/english/genealogy.html .
* Луі-Альфонс, герцаг Анжуйскі — цяперашні легітымісцкі прэтэндэнт на трон Францыі і Навары. Яго прэтэнзія на наварскую карону засноўваецца на змененым парадку пераходу прастола ў спадчыну (у адпаведнасці з салічным законам), уведзеным у дзеянне Людовікам XIII.
Хуан Карлас I, царствуючы кароль Іспаніі (якой належыць асноўная частка гістарычнай наварскай тэрыторыі), носіць тытул **кароль Навары** як частку яго пашыранай тытулатуры, атрыманай у спадчыну ад ранейшых манархаў Іспаніі (каралёў Кастыліі і Арагона).

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Іспаніі
*
Катэгорыя:Манархі Еўропы
*
Навара
Пржэмысл Отакар I

**Пржэ́мысл О́такар I** (, ; паміж 1155 і 1170 — ) — князь Оламаўца ў 1179—1182 гадах, князь Чэхіі ў 1192—1193, 1197—1198 гадах, кароль Чэхіі (Багеміі) з 1198 года. Паходзіў з дынастыі Пржэмысловічаў, быў сынам караля Чэхіі Уладзіслава II ад другога шлюбу з Ютай Цюрынгскай.

Падчас пачатку кіравання Пржэмысла Отакара ў Чэхіі ішлі міжусобныя войны за ўладу паміж рознымі лініямі дынастыі Пржэмысловічаў. Пераможцам з іх выйшаў Пржэмысл Отакар — яму ўдалося дамагчыся міру, умацаваць цэнтральную ўладу і прыслабіць палітычную самастойнасць буйной знаці. Умела выкарыстоўваючы барацьбу за тытул імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі паміж Вельфамі і Гогенштаўфенамі, Пржэмысл Отакар дамогся прызнання за сабой спадчыннага каралеўскага тытула і права праводзіць незалежную ад імперыі палітыку. Гэтыя правы былі замацаваны ў дакуменце, які атрымаў назва «Залатая сіцылійская була». Падчас кіравання Пржэмысла Отакара вырас міжнародны прэстыж Чэшскага каралеўства, а біскупы і духавенства атрымалі значныя правы і прывілеі.

## Шлюб і дзеці 
1-я жонка: з 1178 (развод 1198/1199) **Адэльгейда (Адлета) Мейсенская** (пам. 1 лютага 1211), дачка маркграфа Мейсена Атона Багатага і Гедвігі Брадэнбургскай. Дзеці:
* **Ураціслаў** (пам. пасля 1225)
* **Маргарыта (Дагмар)** (пам. 24 мая 1212); муж: з 1205 '*Вальдэмар II *Пераможца*** (1170 — 28 сакавіка 1241), кароль Даніі
* **Бажыслава** (пам. 2 лютага да 1238); муж: **Генрых I** (пам. 15 лютага каля 1241), граф Ортэнбурга
* **Гедвіга**

2-я жонка: з каля 1198/1199 **Канстанцыя Венгерская** (каля 1180 — 6 снежня 1240), дачка караля Венгрыі Белы III і Агнэс (Ганны) дэ Шаціён-сюр-Луан. Дзеці:
* **Ураціслаў** (каля 1200 — да 1209)
* **Юта** (пам. 2 чэрвеня 1230); муж: з 1213 **Бернхард** (пам. 4 студзеня 1256), герцаг Карынтыі
* **Ганна** (каля 1201/1204 — 23 чэрвеня 1265); муж: з 1214/1218 **Генрых II *Набожны*** (1196/1204 — 9 красавіка 1241), князь Ніжняй Сілезіі
* **Агнэс** (пам. у маленстве)
* **Вацлаў (Венцэль) I** (1205 — 23 верасня 1253), кароль Чэхіі з 1230
* **Уладзіслаў (II)** (1207 — 10 лютага 1228), маркграф Маравіі з 1224
* **Пржэмысл** (1209 — 16 кастрычніка 1239), маркграф Маравіі з 1228
* **Блажэна** (1210 — 24 кастрычніка 1281)
* **Агнэса (Анежка)*' (1211 — 2 сакавіка 1282), манашка кляштара Св. Францыска ў Празе, пазней ігумення. Кананізавана 12 лістапада 1989 года.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Князі чэшскія
Катэгорыя:Каралі чэшскія
Катэгорыя:Пржэмысловічы
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XII стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XIII стагоддзя
Катэгорыя:Каралеўства Багемія
Міжзорны газ

**Міжзорны газ** — гэта разрэджанае газавае асяроддзе, якое запаўняе ўсю прастору паміж зоркамі. Міжзорны газ празрысты. Поўная маса міжзорнага газу ў Галактыцы перавышае 10 мільярдаў мас Сонца або некалькі адсоткаў сумарнай масы ўсіх зорак нашай Галактыкі. Сярэдняя канцэнтрацыя атамаў міжзорнага газу складае менш за 1 атам у см³. Асноўная яго маса складзеная паблізу плоскасці Галактыкі ў слаі таўшчынёй некалькі сотняў парсек. Шчыльнасць газу ў сярэднім складае каля 10−21 кг/м³. Хімічны склад прыкладна такі ж, як і ў большасці зорак: ён складаецца з вадароду і гелію (90 % і 10 % па ліку атамаў, адпаведна) з невялікай прымессю больш цяжкіх элементаў. У залежнасці ад тэмпературы і шчыльнасці міжзорны газ знаходзіцца ў малекулярным, атамарным альбо іанізаваным стане. Назіраюцца халодныя малекулярныя аблокі, разрэджаны міжвоблачны газ, аблокі іанізаванага вадароду з тэмпературай каля 10 тыс. К (туманнасць Арыёна) і шырокія вобласці разрэджанага і вельмі гарачага газу з тэмпературай каля мільёна К. Ультрафіялетавыя прамяні, у адрозненне ад промняў бачнага святла, паглынаюцца газам і аддаюць яму сваю энергію. Дзякуючы гэтаму гарачыя зоркі сваім ультрафіялетавым выпраменьваннем награваюць навакольны газ да тэмпературы прыкладна 10 000 К. Нагрэты газ пачынае сам выпраменьваць святло, і мы назіраем яго як светлую газавую туманнасць. Больш халодны, «нябачны» газ назіраюць радыёастранамічнымі метадамі. Атамы вадароду ў разрэджаным асяроддзі выпраменьваюць радыёхвалі на даўжыні хвалі каля 21 см. Таму ад абласцей міжзорнага газу бесперапынна распаўсюджваюцца патокі радыёхваль. Прымаючы і аналізуючы гэта выпраменьванне, навукоўцы даведваюцца аб шчыльнасці, тэмпературы і руху міжзорнага газу ў касмічнай прасторы.

Катэгорыя:Астрафізіка
Спіс кодаў МАК

[thumb|[Алімпійскі сцяг, які суправаджаў адразу тры кода — EUN, IOA і IOP]]
**Коды МАК** — трохлітарныя абрэвіятуры, вызначаныя Міжнародным алімпійскім камітэтам (МАК) для ўсіх нацыянальных алімпійскіх камітэтаў (НАК) і іншых груп спартсменаў, якія ўдзельнічаюць у Алімпійскіх гульнях сучаснасці. Хоць за іх аснову былі прыняты стандартныя коды , яны не заўсёды супадаюць.

## Бягучыя коды 
## Нявыкарыстаныя коды 
### Коды колішніх НАК 
### Коды пераназваных краін 
## Спецыяльныя коды 
Гэтыя коды выкарыстоўваліся для абазначэння алімпійскіх камітэтаў, якія не прадстаўлялі толькі адну краіну. У наш час гэтыя коды не ўжываюцца, але могуць ізноў выкарыстоўвацца.

## Спасылкі 
* Артыкул Біла Малана пра коды МАК  
* База даных сайта МАК 

Коды МАК
Катэгорыя:Міжнародны алімпійскі камітэт
МАК
МАК
МАК
Уладава

**Улада́ва** () — горад у Польшчы, адміністрацыйны цэнтр Уладаўскага павета Люблінскага ваяводства. Утварае гарадскую гміну, таксама з’яўляецца сядзібай вясковай гміны Уладава. Знаходзіцца ў паўночна-ўсходняй частцы Люблінскага ваяводства Польшчы, на сутоках Заходняга Бугу і Уладаўкі. Насельніцтва 13&nbsp;918 чал. (2009).

Знаходзіцца каля беларуска-польскай граніцы, вузел аўтамабільных дарог на Люблін, Бялу Падляску, Тэрэспаль, Зосін і інш.

## Гісторыя 
* XIII стагоддзе: першая згадка ў Галіцка-Валынскім летапісе: *«Данилъ же затворивъ Холмъ, еха ко брату си Василкови, поима с собою Курила митрополита. А татарове воеваша до **Володавы** и по озерамъ много зла створше»*.
* XIV стагоддзе: увайшла ў склад Вялікага Княства Літоўскага.
* 1534: атрымала Магдэбургскае права.
* 1566: горад, у Берасцейскім павеце Берасцейскага ваяводства.
* У 1593 годзе пасля смерці сына брацлаўскага ваяводы Рамана Раманавіча Сангушкі замак і мястэчка ў складзе Берасцейскага ваяводства ВКЛ перайшло па спадчыне ягоным сёстрам Хадоры, жонцы троцкага кашталяна Аляксандра Пронскага, і Аляксандры, жонцы падляшскага ваяводы Януша Заслаўскага.
* 1624—1698: ва Уладаве дзейнічаў кальвінскі збор.
* 1648: горад пацярпеў ад войск Багдана Хмяльніцкага.
* 1795: у выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай апынулася ў Аўстрыі.
* XIX стагоддзе: у складзе Расійскай імперыі.
* 1867: цэнтр павета.
* 1921: у міжваеннай Польскай Рэспубліцы.

## Насельніцтва 
* 1827 — 3263 чал.
* 1857 — 6026 чал.
* 1913 — 15&nbsp;220 ал.
* 1937 — 9084 чал.
* 1950 — 3754 чал.
* 1970 — 7401 чал.
* 1990 — 15&nbsp;264 чал.
* 2006 — 14&nbsp;203 чал.

З 1998 года ў горадзе рэгулярна праводзяць Фестываль трох культур. Мерапрыемства прысвячаецца багатай культуры праваслаўя, каталіцтва і іудаізма. Фестываль нездарма праходзіць ва Уладаве, бо да вайны горад меў шматнацыянальны характар.

## Памятныя мясціны 
* Былая ўніяцкая, цяпер праваслаўная царква Раства Прасвятой Багародзіцы (1840—1842).
* Касцёл Св. Людвіка (1741—1752).
* Могілкі яўрэйскія старыя (XVIII ст.) і новыя (XIX ст.).
* Сінагога вялікая (1764).

## Галерэя 

Файл:Wlodawa-kosciol01-04.jpg|Касцёл Св. Людвіка
Файл:Włodawa3.JPG|Царква Раства Прасвятой Багародзіцы
Файл:Włodawa Great Synagogue 46.jpg|Вялікая сінагога
Файл:Włodawa Beit ha-midrasz 01.jpg|Сінагога
Файл:Włodawa2.JPG|Рынкавая плошча
Файл:Włodawa-ul.11Listopada.jpg|Вуліца 11 лістапада
Файл:Włodawa-Kościół pw. Najświętszego Serca Jezusowego.jpg|Касцёл Найсв. Сэрца Ісуса

## Вядомыя асобы 
* Уладзіслаў Курашкевіч (1905—1997) — мовазнаўца-славіст

## Зноскі 
## Літаратура 
* Włodawa //  S. 711—713

## Спасылкі
Камароўка

Назву **Камаро́ўка** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Камароўка — вёска ў Брэсцкім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Камароўка — пасёлак у Быхаўскім раёне
** Камароўка — вёска ў Крычаўскім раёне
** Камароўка — вёска ў Шклоўскім раёне
* Мінская вобласць:
** Камароўка — вёска ў Валожынскім раёне
** Камароўка — вёска ў Лагойскім раёне
** Камароўка — пасёлак ва Уздзенскім раёне
### Расія 
* Камароўка (Хіславіцкі раён)

## Іншае 
* Камароўка — гістарычны раён Мінска
Вануа-Леву

**Вануа-Леву** — вулканічны востраў у Ціхім акіяне, у Меланезіі, у групе астравоў Фіджы.

Плошча — 5500 км². Гарысты (вышыня да 1031 м); патухлыя вулканы. Акаймаваны каралавымі рыфамі. Клімат трапічны вільготны. Вільготныя трапічныя лясы, участкі саваннаў. Плантацыі цукровага трыснягу, рысу, бананаў, бавоўніку, какосавых пальмаў. Галоўны горад — Ламбаса. Адкрыты галандскім мараплаўцам А. Тасманам у 1643 годзе.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* The Exceptional Flooding on Vanua Levu Island, Fiji, during Tropical Cyclone Ami in January 2003  

Катэгорыя:Астравы Аўстраліі і Акіяніі
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Вануа-Леву
ВАК

* Вышэйшая атэстацыйная камісія
* Вышэйшая атэстацыйная камісія Рэспублікі Беларусь
* Вялікі адронны калайдар
Орхава

**О́рхава** (, ) — вёска ў Беларусі, у Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Тамашоўскага сельсавета. У складзе адкрытага акцыянернага таварыства «Камароўка» (цэнтр — аг. Тамашоўка).

## Геаграфія 
Размешчана за 70 км на поўдзень ад Брэста, за 1,5 км ад чыгуначнай станцыі Уладава, на поўдні і ўсходзе дзяржаўная граніца з Украінай, на захадзе — з Польшчай. Аўтадарогай звязана з Брэстам. Каля вёскі вадасховішча Орхава.

## Гісторыя 
У XIX стагоддзі вёска — цэнтр маёнтка ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. З 1870 года маёнткам валодаў пан Каншэўскі, пазней — граф Замайскі. Фальварку належала 417 дзесяцін зямлі.

У 1905 годзе вёска ў Прыбараўскай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Прыбараўскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. З 12 кастрычніка 1940 года цэнтр сельсавета ў Дамачаўскім раёне. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 26 вяскоўцаў.

## Насельніцтва 
* 579 сялянскіх душ (1858)
* 121 двор, 727 жыхароў (1897)
* 1047 жыхароў (1905)
* 22 двары, 151 жыхар (1921)
* 104 гаспадаркі, 265 жыхароў (2005)

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тамашоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Вантавы мост

зе]]
**Ва́нтавы мост** — мост, асноўнымі элементамі якога з’яўляюцца ванты — гнуткія расцягнутыя стрыжні (стальныя тросы, канаты, круглы пракат).

Вантавы мост звычайна мае пілон (апору), ванты, бэльку жорсткасці і праезную частку. Ванты робяць пераважна з высокатрывалай сталі, бэлькі жорсткасці і пілоны — са сталі і жалезабетону.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Тыпы мастоў
Герб Вануату

**Герб Вануату** быў прыняты ў 1980 годзе пасля атрымання незалежнасці англа-французскім кандамініумам Новыя Гебрыды (ранейшая назва краіны). 

На гербе намаляваны меланезійскі ваяр ці правадыр з дзідай у руках, які стаіць перад вулканам. У ніжняй частцы герба размешчаны нацыянальны дэвіз краіны: «Long God yumi stana » (у перакладзе з мовы біслама «За Богам мы стаім»). Ззаду малюнка ваяра - дзяржаўная эмблема Вануату: дзве зялёныя лісціны сагоўніку, за якімі - сярэбраны вепруковы ікол.

Лісце сагоўніку сімвалізуюць мір, а вепруковы ікол - дабрабыт (у Вануату вяпрук - сімвал багацця). Дзяржаўны дэвіз краіны быў прыдуманы першым прэм'ер-міністрам Рэспублікі Вануату, англіканскім святаром Уолтэрам Ліні.

## Спасылкі 
* Апісанне герба на афіцыйным сайце турызму Рэспублікі Вануату 
* Апісанне герба 

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Вануату
Прадстаяцелі Праваслаўных Цэркваў

**Прадстаяцелі Праваслаўных Цэркваў** — першаіерархі памесных Праваслаўных Цэркваў. Абавязкова ў епіскапскім сане. Могуць насіць тытулы патрыярха, мітрапаліта ці архіепіскапа.

## Спіс прадстаяцеляў Памесных Праваслаўных Цэркваў 
**Бягучы персанальны склад**

## Гл. таксама 
* Тытулы прадстаяцеляў праваслаўных цэркваў

Катэгорыя:Праваслаўе
Ванемуйнэ (тэатр)

**Ва́немуйнэ** () — старэйшы тэатр Эстоніі, які аб’ядноўвае оперу, драму, аперэту і балет. Заснаваны 24 чэрвеня 1870 года ў Тарту п’есай «Кузіна з Саарэмаа» Лідзіі Койдула. Спектаклі ставіліся пры пеўчым таварыстве «Ванемуйнэ». З 1906 года прафесійны. 31 сакавіка 1943 года адбылася прэм’ера першага эстонскага нацыянальнага балета «Дамавік». У 1966 годзе прысвоена званне акадэмічнага.

## Акцёры і рэжысёры 
* Карл Юнгхольц

## Літаратура 
* Ванемуйне. 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Тэатры, заснаваныя ў 1865 годзе
Катэгорыя:Оперныя тэатры Эстоніі

Катэгорыя:Акадэмічныя тэатры оперы і балета
Катэгорыя:Тэатры Тарту
Ванкарэм

**Ванкарэм** — невысокі скалісты мыс на паўночным узбярэжжы Чукоцкага мора, каля вусця лагуны Ванкарэм. Размешчаны паміж мысам Шміта на захадзе і Калючынскай губой на ўсходзе. Уваходзіць у Іульцінскі раён Чукоцкай аўтаномнай акругі Расіі.

У 2 км на паўднёвы захад знаходзіцца сяло Ванкарэм. У 2 кіламетрах на ўсход ад мыса размешчаны малы востраў Каркарпко.

На ўсход ад мыса Ванкарэм, Нільс Адольф Эрык Нордэншэльд выявіў рэшткі старажытнага жылля, а таксама шматлікія косці паўночных аленяў і мядзведзяў. На берагах мыса размешчана буйное лежбішча маржоў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мысы Азіі
Катэгорыя:Мысы Расіі
Жазеф Вандрыес

**Жазеф Вандрыес** (, Парыж — ) — французскі мовазнавец. Прафесар Сарбоны (1907). Член Акадэміі надпісаў і літаратуры (Парыж), 7 еўрапейскіх акадэмій. Распрацоўваў праблемы агульнага і індаеўрапейскага мовазнаўства; прыхільнік т. зв. сацыялагічнай школы ў мовазнаўстве («Мова», 1921). Даследаваў класічныя і кельцкія мовы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Парыжы
Катэгорыя:Мовазнаўцы Францыі
Аркадзь Мікітавіч Вараб’ёў

{{Спартсмен
 |імя                  = Аркадзь Вараб'ёў
 |выява          = 
 |шырыня               = 
 |апісанне выявы = 
 |пол                  = мужчынскі
 |поўнае імя           = Аркадзь Мікітавіч Вараб'ёў
 |арыгінал імя       = 
 |мянушкі             = 
 |грамадзянства          = →
 |спецыялізацыя        = Цяжкая атлетыка
 |клуб                 = 
 |дата нараджэння        = 
 |месца нараджэння       = 
 |дата смерці          = 
 |месца смерці         =  
 |года кар'еры         = 
 |рабочы бок      = 
 |трэнеры              = 
 |рост                 = 
 |вага                  = 
 |вікісховішча            = 
 |медалі               = 

{ style="background:transparent"
 
-
  
-

-
   
-
 
-

-

}
{ style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
   
}
}}
'''Аркадзь Мікітавіч Вараб'ёў''' (, вёска Мардова, Тамбоўская вобласць - , Масква) — савецкі цяжкаатлет, навуковец, пісьменнік. Заслужаны майстар спорту СССР (1952), Заслужаны трэнер СССР (1964). Алімпійскі чэмпіён (1956, 1960 гадоў), бронзавы прызёр 1952, неаднаразовы чэмпіён і рэкардсмен свету (26 рэкордаў свету), Еўропы і СССР у 1950-1959 гадах.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Цяжкаатлеты СССР
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па цяжкай атлетыцы
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад СССР
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па цяжкай атлетыцы
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па цяжкай атлетыцы
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1956 года
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1960 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1952 года
Катэгорыя:Цяжкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 1952 года
Катэгорыя:Цяжкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 1956 года
Катэгорыя:Цяжкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 1960 года
Катэгорыя:Трэнеры па цяжкай атлетыцы
Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Кантон і Эндэрберы

**Астравы́ Канто́н і Э́ндэрберы** — з 1939 па 1979 года кандамініум (сумеснае каланіяльнае ўладанне) Вялікабрытаніі і ЗША ў Ціхім акіяне. Размяшчаўся ў паўночна-ўсходняй частцы архіпелага Фенікс прыкладна ў 3000 км на поўдзень ад Гавайскіх астравоў на аднайменных атолах Кантон (ці *Абарырынга*) і Эндэрберы. Раней тут размяшчаліся ваенна-марскія і паветраныя базы Вялікабрытаніі і ЗША. У 1979 годзе пасля атрымання незалежнасці брытанскай калоніяй Астравы Гілберта стаў часткай Рэспублікі Кірыбаці.

Катэгорыя:Гісторыя Кірыбаці
Катэгорыя:Астравы Гілберта
Аляксандрас Ванагас

**Аляксандрас Ва́нагас** (; , Буйвенай, Літва — ) — літоўскі мовазнавец. Доктар філалагічных навук (1984). З 1966 года член Міжнароднай камісіі анамастыкі.

## Навуковая дзейнасць 
Распрацоўваючы праблемы літоўскай анамастыкі, шырока выкарыстоўваў беларускі матэрыял: «Утварэнне гідронімаў Літоўскай ССР» (1970; Дзяржаўная прэмія Літвы 1974), «Этымалагічны слоўнік літоўскіх гідронімаў» (1981). Беларуска-літоўскім сувязям прысвяціў працу «Літоўскія элементы ў беларускай анамастыцы» (1968, разам з М. В. Бірылам).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мовазнаўцы Літвы
Катэгорыя:Дактары філалагічных навук
Вараб’ёў

**Вараб’ёў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алег Арсеневіч Вараб’ёў (1947—2021) — беларускі архітэктар.
* Анатоль Міхайлавіч Вараб’ёў — беларускі дзеяч самадзейнага мастацтва, балетмайстар.
* Андрэй Алегавіч Вараб’ёў (нар. 1969) — беларускі скульптар.
* Аркадзь Мікітавіч Вараб’ёў — расійскі цяжкаатлет.
* Васіль Пятровіч Вараб’ёў (нар. 1957) — беларускі журналіст. Кандыдат філалагічных навук (1987), дацэнт (1990), прафесар.
* Віктар Яфімавіч Вараб’ёў — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках).
* Даніла Уладзіслававіч Вараб’ёў (нар. 2003) — беларускі футбаліст.
* Дзмітрый Вадзімавіч Вараб’ёў (нар. 2001) — беларускі футбаліст.
* 
* Леанід Андрэевіч Вараб’ёў — беларускі эканаміст.
* Максім Нічыпаравіч Вараб’ёў — расійскі жывапісец.
* 
* Рыгор Цімафеевіч Вараб’ёў — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў часы Вялікай Айчыннай вайны.
* 
* Яўген Сямёнавіч Вараб’ёў — беларускі дыпламат.
Міжзорны пыл

**Міжзорны пыл** — цвёрдыя мікраскапічныя часціцы, якія разам з міжзорным газам запаўняюць прастору паміж зоркамі. У цяперашні час лічыцца, што пылінкі маюць тугаплаўкае ядро, аточанае арганічным рэчывам або ледзяной абалонкай. Хімічны састаў ядра вызначаецца тым, у атмасферы якіх зорак яны зкандэнсаваліся. Напрыклад, у выпадку вугляродных зорак, яны будуць складацца з графіту і карбіду крэмнію.

Тыповы памер часціц міжзорнага пылу ад 0,01 да 0,2 мкм, поўная маса пылу складае парадку 1% ад поўнай масы газу. Святло зорак награвае міжзорны пыл да некалькіх дзясяткаў Кельвінаў, дзякуючы чаму міжзорны пыл з'яўляецца крыніцай даўгахвалевага інфрачырвонага выпраменьвання.

Пыл таксама ўплывае на хімічныя працэсы, якія праходзяць у міжзорным асяроддзі: пылавыя гранулы ўтрымліваюць цяжкія элементы, якія выкарыстоўваюцца як каталізатар ў розных хімічных працэсах. Гранулы пылу ўдзельнічаюць і ва ўтварэнні малекул вадароду, што павялічвае тэмп зоркаўтварэння ў метала-бедных аблоках.

## Сродкі вывучэння міжзорнага пылу 
* Дыстанцыйнае вывучэнне.
* Даследаванні мікраметэарытаў на прадмет наяўнасці ўкрапванняў міжзорнага пылу.
* Даследаванне акіянічных адкладанняў на наяўнасць часціц касмічнага пылу.
* Вывучэнне часціц касмічнага пылу, якія прысутнічаюць на вялікіх вышынях ў атмасферы Зямлі.
* Запуск касмічных апаратаў для збору, вывучэння і дастаўкі часціц міжзорнага пылу на Зямлю.

## Цікавае 
* За год на зямную паверхню выпадае звыш 3 млн. т. касмічнага пылу, а таксама ад 350 тыс. да 10 млн т метэарытаў — каменных або металічных цел, якія залятаюць у атмасферу з касмічных прастораў.
* Толькі за апошнія 500 гадоў маса нашай планеты павялічылася на мільярд тон за кошт касмічнага рэчыва, што складае толькі 1,7% масы Зямлі. Аднак яна, відаць, уплывае на гадавы і сутачны рух нашай планеты.

## Гл. таксама 
* КА Уліс
* КА Галілеа

Катэгорыя:Астрафізіка
Цёмная туманнасць

.]]

**Цёмная туманнасць** — тып міжзорнага воблака, настолькі шчыльнага, што яно паглынае бачнае святло, якое сыходзіць ад эмісійных або адбівальных туманнасцей (як, напрыклад, туманнасць Конская Галава) або зорак (напрыклад, туманнасць Вугальны Мяшок), якія знаходзяцца за ёю.

Паглынаюць святло часціцы міжзорнага пылу, якія знаходзяцца ў найбольш халодных і шчыльных частках малекулярных аблокаў. Скопішчы і вялікія комплексы цёмных туманнасцей звязаны з гіганцкімі малекулярнымі аблокамі (ГМА). Ізаляваныя цёмныя туманнасці часцей за ўсё бываюць глобуламі Бока.

Такія аблокі маюць вельмі няправільную форму: ў іх няма выразна акрэсленых меж, часам яны маюць закручаны змеепадобны выгляд. Самыя вялікія цёмныя туманнасці, бачныя няўзброеным вокам, выступаюць як кавалкі чарнаты на фоне яркага Млечнага Шляху.

Ва ўнутраных частках цёмных туманнасцей часта працякаюць актыўныя працэсы: напрыклад, нараджэнне зорак ці мазернае выпраменьванне.

## Галерэя 

Выява:Coal.sack.nebula.arp.300pix.jpg|Туманнасць Вугальны Мяшок на фоне Млечнага Шляху.
Выява:Bok globules in IC2944.jpg|Глобулы Бока ў IC 2944.
Выява:Snake Nebula.jpg|Туманнасць Змея ў сузор’і Змеяносца.
Выява:Triffid nebula salt.jpg|Выпраменьванне вобласці H II зацямняецца пылам, утвараючы Трохраздзельную туманнасць.
Выява:Barnard147HunterWilson.jpg|Барнард 147, цёмная туманнасць у сузор’і Лебедзя.

## Спасылкі 
* Статьи по теме «Тёмная туманность» на Астронете 
* Список наиболее примечательных тёмных туманностей из каталога Барнарда  

Катэгорыя:Туманнасці
Катэгорыя:Касмічны пыл
Рэдонда

**Рэдо́нда** () — востраў у групе Паўночных Падветраных Малых Антыльскіх астравоў. Уваходзіць у склад дзяржавы Антыгуа і Барбуда. Плошча — каля 1,6 км². Насельніцтва няма.

## Геаграфія 
Востраў Рэдонда знаходзіцца на паўночным усходзе Карыбскага мора ў 56 км на паўднёвы захад ад горада Сент-Джонс, сталіцы дзяржавы Антыгуа і Барбуда, 19,8 км на паўднёвы захад ад вострава Мантсерат, у 29 км на паўднёвы ўсход ад вострава Невіс. Выцягнуты з поўначы на поўдзень на 1,31 км, найбольшая шырыня — 649 м.

Востраў мае вулканічнае паходжанне. Сфарміраваўся ў выніку субдукцыі літасферных пліт. Уяўляе сабою скалу, якая ўзвышаецца над акіянам на 296 м. Фаўна прадстаўлена птушкамі, казуркамі і яшчаркамі.

## Гісторыя 
Індзейцы-карыбы выкарыстоўвалі Рэдонду як часовую стаянку, калі вандравалі паміж Малымі Антыльскімі астравамі. У 1493 г. востраў быў адкрыты Хрыстафорам Калумбам, які даў яму назву **Санта-Марыя-дэ-Рэдонда**.

У XIX ст. на востраве былі адкрыты радовішчы гуана і фасфатаў. У 1869 г. Вялікабрытанія абвясціла аб далучэнні Рэдонды да сваіх валоданняў. Са згоды брытанскага ўрада амерыканская кампанія займалася здабычай карысных выкапняў на Рэдондзе да I Сусветнай вайны. З тых часоў на востраве захавалася 2 каменныя хаціны амерыканскіх рабочых.

У 1981 г. Рэдонда перайшла ў валоданне дзяржавы Антыгуа і Барбуда. З 1995 г. востраў выкарыстоўваецца вулканолагамі для назірання за вулканам суседняга вострава Мантсерат.

## «Каралеўства Рэдонда» 
У 1865 г. ірландскі гандляр Мэцью Дады Шыл (*Matthew Dowdy Shiell*) з вострава Мантсерат абвясціў Рэдонду каралеўствам, а свайго сына — мясцовым каралём. Сям’я Шыл не прызнала ўлады Вялікабрытаніі над востравам. Да нашага часу знаходзяцца «манархі», якія лічаць, што тытул караля перайшоў да іх ад сям’і Шыл, і сцвярджаюць, што Рэдонда з’яўляецца іх уласнай незалежнай дзяржавай.

## Спасылкі 
* Redonda Rock Of Antigua 
* The Redondan Foundation 

Катэгорыя:Астравы Карыбскага мора
Катэгорыя:Малыя Антыльскія астравы
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Рэдонда
Continental Airlines

**Continental Airlines, Inc.**, () (), — чацвёртая па велічыні авіякампанія Злучаных Штатаў Амерыкі са штаб-кватэрай у Х’юстане, штат Тэхас, член глабальнага авіяцыйнага альянсу пасажырскіх перавозак «Star Alliance» з 2009 года. 1 кастрычніка 2010 года «Continental Airlines» афіцыйна злілася з кампаніяй «United Airlines». Новы авіяперавозчык будзе працаваць пад брэндам «United Airlines», з выкарыстаннем лагатыпа «Continental Airlines». Новая авіякампанія стала найбуйнейшым авіяперавозчыкам у свеце.

«Кантынентал» выконвае больш за 3 тысяч рэйсаў у дзень у звыш 190 пунктаў прызначэння за межамі краіны і ў 151 аэрапорт на тэрыторыі ЗША. Маршрутная сетка перавозчыка ахоплівае гарады Канады, Лацінскай Амерыкі, Еўропы, Злучаных Штатаў Амерыкі і краіны Азіяцка-Ціхаакіянскага рэгіёна. Авіякампанія эксплуатуе ў якасці сваіх галоўных хабаў Міжнародны аэрапорт Ньюарка Ліберці, Міжнародны аэрапорт Х’юстан (Інтэркантынентал), Міжнародны аэрапорт Кліўленда Хопкінс і Міжнародны аэрапорт імя Антоніа Вон Пата. У аэрапорце Гуама базуецца даччынае падраздзяленне авіякампаніі — Continental Micronesia, якая злучае сваімі рэйсамі рэгіён Мікранезіі з гарадамі Усходняй Азіі, Паўднёва-Усходняй Азіі, Ганалулу і з аўстралійскім горадам Кэрнс.

«Continental Airlines» з’яўляецца мінарытарным уладальнікам авіякампаніі «ExpressJet Airlines», якая працуе пад гандлёвай маркай «Continental Express», але кіруецца незалежным кіраўніцтвам і мае ўласныя размешчаныя акцыі. Невялікія авіяперавозчыкі «Cape Air», «Colgan Air», «CommutAir» і «Gulfstream International Airlines» працуюць пад брэндам «Continental Connection», кампанія «Chautauqua Airlines» — пад маркай «Continental Express», аднак сама «Кантынентал» не мае ў гэтых авіякампаніях сваёй долі ўласнасці.

З верасня 2005 года «Кантынентал» з’яўляецца паўнапраўным членам альянсу «SkyTeam», у якім мае шчыльныя партнёрскія адносіны з авіякампаніямі «Northwest Airlines», «Delta Air Lines», «Air France», KLM, «Aeromexico» і «Alitalia», а таксама код-шэрынгавыя дагаворы з чыгуначнай кампаніяй «Amtrak», якая працуе на рынку паўночна-ўсходняй часткі ЗША, з «US Helicopter», выконваючай верталётныя перавозкі з Міжнароднага аэрапорта Ньюарка (Ліберці) у Манхэтэн, і з французскай чыгуначнай кампаніяй «SNCF French Rail». У студзені 2009 года «Кантынентал» абвясціла пра выхад з 24 кастрычніка 2009 года з альянсу «SkyTeam» і плануемае ўваходжанне ў іншы авіяцыйны альянс «Star Alliance» ужо на наступны дзень — 25 кастрычніка.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Continental Airlines

Катэгорыя:Авіякампаніі ЗША
Катэгорыя:Continental Airlines
Катэгорыя:Star Alliance
Катэгорыя:Авіяцыйныя холдынгі ЗША
Азіяцка-Ціхаакіянскі рэгіён

**Азіяцка-Ціхаакіянскі рэгіён (АЦР)** — палітычны і эканамічны тэрмін, які пазначае краіны, размешчаныя па перыметры Ціхага акіяна і шматлікія астраўныя дзяржавы ў самым акіяне.

АТР аб’ядноўвае 58 краін і тэрыторый, часам да рэгіёна адносяць Непал, Манголію, Саюз М’янма, Індыю (гэтыя краіны на карце «58 краін Азіяцка-Ціхаакіянскага рэгіёна, асноўныя інтэграцыйныя групоўкі і іх узаемасувязь» зафарбаваны палосамі). На прасторы рэгіёна засяроджаны найбуйнейшыя інтэграцыйныя групоўкі, у тым ліку Азіяцка-Ціхаакіянскае эканамічнае супрацоўніцтва (АЦЭС), Асацыяцыя дзяржаў Паўднёва-Усходняй Азіі (АСЕАН), Шанхайская арганізацыя супрацоўніцтва (ШАС) і ўдзельнікі буйных арганізацый: Садружнасць Незалежных Дзяржаў (СНД), Еўразійская эканамічная супольнасць (ЕўрАзЭС), Арганізацыя эканамічнага супрацоўніцтва і развіцця (АЭСР), БРЫКС, G-20, G-8, E-7. Яны цесна ўзаезвязаны паміж сабой, шырока дыверсіфікаваны (Садружнасць нацый) ці спецыялізаваны (АПЕК).

Найбуйнейшымі гарадамі рэгіёна з’яўляюцца Шанхай, Ганконг, Сінгапур, Куала-Лумпур, Тайбэй, Сеул, Токіа, Лос-Анджэлес, Сідней, Мельбурн, Сан-Францыска, Сіэтл і Ванкувер. Штаб-кватэры шматлікіх міждзяржаўных і недзяржаўных арганізацый Азіяцка-Ціхаакіянскага рэгіёна размешчаны ў Ганалулу (Гаваі).

У рэгіёне прадстаўлена вялікая разнастайнасць эканомік і рэсурсаў: Ганконг, Тайвань і Сінгапур, якія дынамічна развіваюцца, высокія тэхналогіі Японіі, Карэі, Тайваня і захаду ЗША, прыродныя рэсурсы Аўстраліі, Канады, Філіпін і расійскага Далёкага Усходу, людскія рэсурсы Кітая і Інданезіі, высокая сельскагаспадарчая прадукцыйнасць Чылі, Новай Зеландыі, Філіпін і ЗША.

Шматлікія эканамісты мяркуюць, што з паступовым згасаннем старых індустрыяльных цэнтраў у Еўропе і на ўсходзе ЗША цэнтр сусветнай эканамічнай актыўнасці можа перамясціцца ў Азіяцка-Ціхаакіянскі рэгіён.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Clausen, A. W. *The Pacific Asian Countries: A Force For Growth in the Global Economy*. Los Angeles: World Affairs Council, 1984. ED 244 852.
* Cleveland, Harlan. *The Future of the Pacific Basin: A Keynote Address*. New Zealand: Conference on New Zealand’s Prospects in the Pacific Region, 1983.

Катэгорыя:Ціхі акіян
Катэгорыя:Азіяцка-Ціхаакіянскі рэгіён
Эмісійная туманнасць

**Эмісійная туманнасць** — воблака іанізаванага газу (плазмы), выпраменьвальнае ў бачным каляровым дыяпазоне спектру. Іанізацыя адбываецца за кошт высокаэнергетычных фатонаў, выпраменьваных бліжэйшай гарачай зоркай. Адрозніваюць некалькі тыпаў эмісійных туманнасцей. Сярод іх — вобласці H II, у якіх адбываецца фармаванне новых зорак, і крыніцамі іанізуючых фатонаў з'яўляюцца маладыя, масіўныя зоркі, а таксама планетарныя туманнасці, у якіх паміраючая зорка адкінула свае верхнія пласты, і аголенае гарачае ядро іанізуе іх.

## Спасылкі 
* Галерэя еўрапейскага касмічнага агенцтва

Катэгорыя:Астрафізіка
Шанхайская арганізацыя супрацоўніцтва

**Шанхайская арганізацыя супрацоўніцтва** (**ШАС**) — рэгіянальная міжнародная арганізацыя, заснаваная ў 2001 годзе лідарамі Кітая, Расіі, Казахстана, Таджыкістана, Кыргызстана і Узбекістана. За выключэннем Узбекістана, астатнія краіны з’яўляліся ўдзельніцамі **«Шанхайскай пяцёркі»**, заснаванай у выніку падпісання ў 1996—1997 гадах паміж Казахстанам, Кыргызстанам, Кітаем, Расіяй і Таджыкістанам пагадненняў аб умацаванні даверу ў ваеннай вобласці і ўзаемным скарачэнні ўзброеных сіл у раёне мяжы.

Агульная тэрыторыя краін, якія ўваходзяць у ШАС, складае 30 млн км², гэта значыць 60 % тэрыторыі Еўразіі. Агульная колькасць насельніцтва краін ШАС роўная 1 млрд. 455 млн чалавек (2007 год), чацвёртая частка насельніцтва планеты. Эканоміка КНР — другая ў свеце па ВУП пасля ЗША (таксама саступае сумарнаму ВУП Еўрасаюза).

ШАС не з’яўляецца ваенным блокам (як, напрыклад, НАТА) ці адкрытай рэгулярнай нарадай па бяспецы (як, напрыклад, АРФ АСЕАН), а займае прамежкавую пазіцыю. Галоўнымі задачамі арганізацыі абвешчаны ўмацаванне стабільнасці і бяспекі на шырокай прасторы, якая аб’ядноўвае дзяржавы-ўдзельніцы, барацьба з тэрарызмам, сепаратызмам, экстрэмізмам, наркатрафікам, развіццё эканамічнага супрацоўніцтва, энергетычнага партнёрства, навуковага і культурнага ўзаемадзеяння.

Паводле Палажэння пра прыём новых членаў у ШАС ад 11 чэрвеня 2010 года, дзяржава-заяўніца, якая прэтэндуе на членства ў арганізацыі, павінна далучыцца да дзеючых у ШАС міжнародных дагавораў (каля 40), унесці змяненні ў нацыянальнае заканадаўства.

## Члены арганізацыі 
Адрозненне ШАС ад іншых рэгіянальных утварэнняў на тэрыторыі былога СССР складаецца ў тым, што апроч краін СНД у яе ўваходзіць Кітай. Акрамя таго, ШАС мае пагадненні аб партнёрстве з ААН, СНД, АДКБ і АСЕАН.

## Пазіцыя Беларусі 
Беларусь з’яўлялася ў ШАС партнёрам па дыялогу з 2010 г., краінай-назіральніцай з 2015 г. У верасні 2022 г. на пасяджэнні Савета кіраўнікоў дзяржаў ШАС у Самаркандзе Беларусь афіцыйна прадставіла сваю заяўку на паўнапраўны ўдзел у арганізацыі, і рашэнне аб пачатку працэдуры прыёму Беларусі ў члены ШАС было прынятае.

У сакавіку 2023 года на сустрэчы з генеральным сакратаром ШАС Чжан Мінам Аляксандр Лукашэнка падкрэсліў, што Беларусь плануе ўступіць у арганізацыю да чарговага яе саміту, які плануецца ў Дэлі ў чэрвені 2023 года. Міністр замежных спраў Беларусі Сяргей Алейнік патлумачыў журналістам, што статус Беларусі як назіральніка не дае магчымасці паўнавартасна ўдзельнічаць у працы арганізацыі.

## Спасылкі 
* Сакратарыят ШАС
* РАТС ШАС

Катэгорыя:Азія
Катэгорыя:Міжнародныя эканамічныя арганізацыі
Boeing 737

**Boeing 737** — самы папулярны ў свеце вузкафюзеляжны рэактыўны пасажырскі самалёт. Boeing 737 з’яўляецца самым масавым рэактыўным пасажырскім самалётам за ўсю гісторыю пасажырскага авіябудавання (на сярэдзіну 2013 года пастаўлена больш 7600 машын і каля 3000 замоў не закрыта). Самалёт вырабляецца карпарацыяй Boeing з 1967 года. Boeing 737 эксплуатуецца настолькі шырока, што ў любы момант часу ў паветры знаходзіцца ў сярэднім 1200 самалётаў, і кожныя 5 секунд у свеце ўзлятае і садзіцца адзін 737. Фактычна, Boeing 737 — агульная назва больш чым дзесяці тыпаў паветраных суднаў.

## Катастрофы 
Усяго па стане на 20 красавіка 2012 года было страчана 170 авіялайнераў, у гэтых катастрофах загінула 3835 чалавек. Лайнер 110 разоў захопліваўся тэрарыстамі і падвяргаўся іншым крымінальным дзеянням, у гэтых здарэннях загінула 575 чалавек.

Найбуйнейшай па колькасці ахвяр катастрофай Boeing 737 стала крушэнне ў Мангалоры 22 мая 2010 года самалёта індыйскай авіякампаніі, які пры пасадцы выкаціўся за межы УПП і загарэўся. На борце было 166 чалавек, 158 з іх загінулі.

## Падобныя самалёты 
* Airbus A320
* Boeing 757-200
* McDonnell Douglas MD-80
* Ту-154
* Ту-204

## Спасылкі 
* Старонка Boeing 737 на афіцыйным сайце Boeing 

Катэгорыя:Самалёты Boeing
Катэгорыя:Самалёты ЗША
Катэгорыя:Пасажырскія самалёты
United Airlines

**«United Airlines»** — амерыканская авіякампанія, адна з найбуйнейшых у ЗША і ў свеце. Пасля зліцця з авіякампаніяй «Continental Airlines», афіцыйна завершанага 1 кастрычніка 2010 года, «United Airlines» стала найбуйнейшым авіяперавозчыкам у свеце. 

Авіякампанія заснавана ў 1926 годзе пад назвай «Boeing Air Transport». «United Airlines» была першай авіякампаніяй, якая пачала прапанаваць пасажырам камерцыйных рэйсаў харчаванне, для чаго, таксама ўпершыню ў свеце, увяла на сваіх самалётах пасаду сцюардэсы. Першай сцюардэсай была Элен Чорч.
[thumb|злева|150px|77 West Wacker Drive, штаб-кватэра кампаніі United Airlines у [Чыкага Луп]]

Авіякампанія стала таксама першай у свеце, самалёт якой стаў ахвярай тэрарыстычнага акту. 11 кастрычніка 1933 года Boeing 247, які належыць кампаніі, узарваўся ў паветры і ўпаў на тэрыторыі штата Індыяна. Загінулі ўсё 7 чалавек, якія знаходзіліся на борце. Расследаваннем усталявана, што крушэнне стала вынікам выбуху бомбы, якая знаходзілася ў багажы самалёта. Прычыны і вінаватыя інцыдэнту выяўлены не былі. 11 верасня 2001 года тэрарыстамі былі захоплены 2 самалёты авіякампаніі. Боінг 767 рэйса 175 быў накіраваны імі ў паўднёвую вежу Міжнароднага гандлёвага цэнтра, Боінг 757 рэйса 93 пацярпеў катастрофу ў Пенсільваніі. 

Па стане на ліпень 2006 года ў авіякампаніі працавала  чалавек, у карыстанні ў яе было 407 самалётаў. Асноўнымі аэрапортамі, якія выкарыстоўваюцца авіякампаніяй, з’яўляюцца Міжнародны аэрапорт О’Хара з Чыкага, а таксама аэрапорты Дэнвера, Вашынгтона, Сан-Францыска і Лос-Анджэлеса.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт авіякампаніі

Катэгорыя:Авіякампаніі ЗША
Катэгорыя:З’явіліся ў 1926 годзе
Вільчанка

**Вільчанка**, **Ві́льча**, **Дзягця́рка**, **Велічанка**, **Верчанка**, **Вейна** — рака ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Дняпро.

## Назва 
Даўнейшая назва ракі — Вейна. Паводле Я. Развадоўскага, назва паходзіць з фінскай мовы, ад апелятываў *väinä* і да т. п..

На думку К. Бугі, назва балцкага паходжання, параўноўваецца з літоўскім гідронімам *Vija*, латышскім *Vija*, якія звязаныя з літоўскім *vyti* «звіваць, скручваць», з пашыральнікам *-n-*.

На думку В. Жучкевіча, Вейна — назва-характарыстыка: расчышчанае, «звеянае» месца, гладкае. Назва ракі вытворная ад імя паселішча.

А. Рогалеў тлумачыць гідронім Вейна як роднасны старадаўняму слову *вея* — «галінка» і дзеяслову *віць*, бачыць у ім адлюстраванне семантыкі крывізны.

Так жа сама называецца прыток вілейскай Дзвінасы рака Вейніца (< Вейна), прыток дзвінскай Обшы рака Вейна.

## Гідраграфія 
Даўжыня ракі 22 км. Плошча вадазбору 158 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,9 ‰.

Пачынаецца каля вёскі Палетнікі, вусце за 2 км у напрамку на паўднёвы захад ад вёскі Вільчыцы, на 1419 кіламетры ад вусця Дняпра. Адносіцца да Цэнтральна-Бярэзінскага гідралагічнага рэгіёна.

Вадазбор у заходняй частцы Аршанска-Магілёўскай раўніны. Ад вусця 1,8 км рэчышча каналізаванае. На рацэ 2 сажалкі каля вёсак Навасёлкі і Вільчыцы. Прыток — рака Шчацінка (злева, упадае ў сажалку Вільчыцы).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-36-73. Выданне 1979 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Могёлевской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Прытокі Дняпра
Катэгорыя:Рэкі Магілёўскага раёна
Рудзея (вадасховішча)

**Рудзе́я** — вадасховішча на мяжы Магілёўскага і Чавускага раёнаў, каля населеных пунктаў Гародня і Мядзвёдаўка. Створана на рацэ Рудзея ў 1986 годзе ў мэтах арашэння сельскагаспадарчых угоддзяў, рыбагадоўлі і адпачынку.

Плошча паверхні 3,85 км², даўжыня 12 км, найбольшая шырыня 700 м, глыбіня 7,6 м, аб'ём вады . Плошча вадазбору 329 км². Берагавая лінія звілістая, у вусцях рэк і ручаёў утварае залівы. На поўначы ўпадае ручай Ільменка.

Каля вадасховішча пралягае аўтамабільная дарога . На беразе вадасховішча спартыўна-аздараўленчы цэнтр «Рудзея».

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Вадасховішчы Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Вадасховішчы паводле алфавіта
Катэгорыя:Вадасховішчы Магілёўскага раёна
Катэгорыя:Вадасховішчы Чавускага раёна
Катэгорыя:Басейн Расты
Зарэсце (вадасховішча)

**Зарэсце, Цінькаўшчына** — вадасховішча ў Магілёўскай вобласці каля вёсак Цінькаўшчына і Зарэсце.

Створана ў 1981 годзе плацінай на рацэ Расце для арашэння і рыбагадоўлі. Плошча паверхні 0,71 км², даўжыня 2,4 км, найбольшая шырыня 0,4 км, найбольшая глыбіня 5,3 м, сярэдняя — 1,4 м. Аб’ём 1 млн м³. Ваганні ўзроўню на працягу года — 2 м. Сярэдні шматгадовы сцёк 12,3 млн м³. Плошча вадазбору 77 км². Вадазбор — слабахвалістая раўніна, парэзаная неглыбокімі далінамі і ярамі. Пад лесам 43 %, пад ворывам 55 % тэрыторыі.

## Літаратура 
* Зарэсце // Энцыклапедыя прыроды Беларусі : у 5 т. // рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн., 1983. — Т. 2. — С. 339.
* 
* 

Катэгорыя:Вадасховішчы Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Вадасховішчы Магілёўскага раёна
Мётчанскі сельсавет

**Мё́тчанскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Барысаўскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — вёска Новая Мётча.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Барысаўскага раёна Барысаўскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Мётча. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Менскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Барысаўскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці. 17 жніўня 1963 года ў склад сельсавета з Аздзяціцкага сельсавета перададзены 3 населеныя пункты (вёскі Леванова, Паднеўка і Шобікі). Да 1972 года цэнтрам сельсавета стала вёска Новая Мётча. 13 жніўня 1984 года ў склад сельсавета з Вяляціцкага сельсавета перададзены 6 населеных пунктаў (вёскі Берня, Боркі, Карма, Унтальянка, Чорны Восаў і хутар Восаў). 28 мая 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Аздзяціцкага сельсавета (10 населеных пунктаў: аграгарадок Аздзяцічы, вёскі Забер’е, Каменка, Клыпенка, Колкі, Лаўніца, Маталыга, Мулішча, Студзёнка і Чэрнеўка).

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (22 населеныя пункты) — 2760 чалавек, з іх 92,6 % — беларусы, 5,3 % — рускія, 0,5 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года (32 населеныя пункты) — 3201 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Зарэсце

Назву **Зарэ́сце** маюць:

* Зарэсце — вадасховішча ў Магілёўскай вобласці
* Зарэсце — вёска ў Магілёўскім раёне
* Зарэсце — былая вёска ў Чавускім раёне
Чапаеўскі

Назву **Чапа́еўскі** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць
** Чапаеўскі — пасёлак у Лельчыцкім раёне
* Віцебская вобласць
** Чапаеўскі — пасёлак у Верхнядзвінскім раёне
Чапунька

**Ча́пунька**, **Шылве** — рака ў Беларусі, у Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці, правы прыток ракі Заходняя Бярэзіна (басейн Нёмана).

Даўжыня 38 км. Плошча вадазбору 311 км². Расход вады ў вусці 2,2 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,8 ‰.

Прытокі: Бялава, Гарача, Сіма, Вярэнка (усе правыя).

Пачынаецца каля гарадскога пасёлка Юрацішкі, упадае ў Бярэзіну за 2,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Чапунь. Даліна ў верхнім цячэнні слабавыразная, у сярэднім і ніжнім невыразная. Пойма забалочаная. Рэчышча на працягу 28,4 км ад вытоку каналізаванае, яго шырыня ў нізоўі да 12 м.

## Літаратура 
*  — С. 219.
* 
*  — С. 314.

Катэгорыя:Рэкі Іўеўскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Заходняй Бярэзіны
Чэмпіянат свету па шашэйна-кальцавых матагонках

thumb|250px|Адзін з заездаў чэмпіянату свету
**Чэмпіянат свету па шашэйна-кальцавых матагонках** () — вышэйшая катэгорыя спартыўных гонак на матацыклах. Праводзіцца Міжнароднай матацыклетнай федэрацыяй з 1949 года.

## Рэгламент 
[thumb|Матацыкл завадской каманды [Ямаха]]

### Тэхнічны 
Чэмпіянат свету па матагонках падзяляецца на тры класа — Moto3, Moto2, MotoGP. Да 2002 года вышэйшым класам была класа 500 см³, але з-за таго, што ў ім выкарыстоўваліся 2-тактавыя рухавікі і матацыклы падобнай схемы не ўжываліся больш нідзе, яго было вырашана замяніць класам MotoGP, дзе выкарыстоўваюцца 4-тактавыя маторы да 990 см³, з 2007 па 2011 гады з-за небяспекі іх хуткасцей іх аб’ём быў паменшаны да 800 см³, пасля чаго ў 2012 годзе вярнуліся да «літровых» спартыўных прататыпаў.

### Спаборніцкі 
Старт гонак праводзіцца з месца. Дыстанцыя вар’іруецца паводле класаў, гэта значыць для Moto3 дыстанцыя складае 100 км, Moto2 — 110 км, МотоGP — 120 км. Налічэнне пунктаў вырабляецца паводле звычайнай для кальцавых матагонак сістэме, як узнагароджваюцца першыя 15 пілотаў, якія атрымліваюць ад 25 пунктаў да 1 паводле наступнай схемы 25-20-16-13-11-10-9-8-7-6-5-4-3-2-1.

У залік марак ідзе лепшы вынік паводле маркаў.

## Чэмпіёны 
[thumb|250px|[Кейсі Стоўнер на гран-пры ў Брно]]

### Класы МотоGP 
* Нікі Хейдэн (2006)
* Кейсі Стоўнер (2007)
* Валянціна Росі (2008)
* Валянціна Росі (2009)
* Хорхэ Ларэнса (2010)
* Кейсі Стоўнер (2011)
* Хорхэ Ларэнса (2012)

### Класы Moto2 
* Хорхэ Ларэнса (2006)
* Хорхэ Ларэнса (2007)
* Марка Сіманчэлі (2008)
* Хіросі Ааяма (2009)
* Тоні Эліяс (2010)
* Штэфан Брадль (2011)
* Марк Маркес (2012)

### Класы Moto3 
* Альвара Баўтыста (2006)
* Габар Талмашы (2007)
* Майк Дзі Мельё (2008)
* Хуліян Сімон (2009)
* Марк Маркес (2010)
* Нікалас Тэроль (2011)
* Сандра Картэзэ (2012)

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:MotoGP
Катэгорыя:Спартыўныя спаборніцтвы
Красілаўка

**Красілаўка** — тапонім.

## Беларусь 
* Чапаеўскі (Красілаўка)

## Казахстан 
* Красілаўка (Акмолінская вобласць)
* Красілаўка (Паўладарская вобласць)

## Расія 
* Красілаўка (Пачынкаўскі раён)
* Красілаўка (Хіславіцкі раён)

## Украіна (Красыліўка) 
* Красыліўка (Бахмацкі раён)
* Красыліўка (Браварскі раён)
* Красыліўка (Іванкіўскі раён)
* Красыліўка (Казэлэцкі раён)
* Красыліўка (Карастышыўскі раён)
* Красыліўка (Наваград-Валынскі раён)
* Красыліўка (Оўруцкі раён)
* Красыліўка (Ставышчанскі раён)
Чапаеўскі (Верхнядзвінскі раён)

**Чапа́еўскі** (, , да 1958 года — **Красі́лаўка**) — пасёлак у Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Асвейскага сельсавета.

Названы ў гонар ўдзельніка Першай сусветнай і Грамадзянскай войнаў, начальніка дывізіі Чырвонай Арміі Васіля Іванавіча Чапаева.

Да 2013 года пасёлак ўваходзіў у склад Чапаеўскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 36 кіламетраў у напрамку на паўночны ўсход ад горада Верхнядзвінск і чыгуначнай станцыі Верхнядзвінск, за 191 кіламетр ад Віцебска, каля паўднёва-ўсходняга берага Асвейскага возера. На аўтамабільнай дарозе .

## Насельніцтва 
* 11 жыхароў, 6 двароў (2003)

## Памятныя мясціны 
* Магіла ахвяр фашыму
* Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.
* На паўднёвай ускраіне Чапаеўскага гарадзішчы 1-га тыс. н.э. — 

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты O-35-141. Выданне 1978 года.

## Спасылкі 
* Гарадзішча // Банк звестак аб гісторыка-культурнай спадчыне Рэспублікі Беларусь 

Катэгорыя:Асвейскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Верхнядзвінскага раёна
Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі