open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мілаш Нікаліч

**Мілаш Нікаліч** (; нар. , Ужыцэ, Сербія) — сербскі футбаліст, абаронца баснійскага клуба «Слога» з Добая.

## Клубная кар’ера 
Пачынаў кар’еру ў клубе «Слога» Баіна-Башта ў зоне Дрына (чацвёрты дывізіён Сербіі). У першай палове сезона 2014/15 выступаў за «Слогу» з Пожагі ў сербскай лізе Захад (трэці дывізіён). У пачатку 2015 года далучыўся да «Слабады», аднак да канца сезона заставаўся іграком запасу, толькі аднойчы з’явіўшыся на полі.

Сезон 2015/16 зноў правёў у «Слозе» з Баіна-Башты ў зоне Дрына ў арэндзе. Па заканчэнні сезона вярнуўся ў «Слабаду» і пачаў у яе складзе сезон 2016/17, у якім здолеў стаць асноўным абаронцам каманды.

У сакавіку 2018 года падпісаў кантракт з беларускім клубам «Слуцк». У першай палове сезона трывала з’яўляўся ў стартавым складзе случан, пазней стаў рэдка выхадзіць на поле. У снежні 2018 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Слуцк».

З пачатку 2019 года стаў выступаць за ўзбекскі клуб «Каканд 1912». У жніўні 2019 года вярнуўся ў Себрію і зноў стаў іграком «Слабады», аднак так і не згуляў за яе і ў студзені 2020 года адправіўся ў баснійскую «Младаст». У студзені 2021 года далучыўся да «Злацібар», але не дапамог клубу захаваць месца ў Сербскай Суперлізе. У жніўні 2021 года перайшоў у «Лозніцу».

У лютым 2023 года далучыўся да баснійскай «Слогі» з Добая.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Сербіі
Катэгорыя:Ігракі ФК Слога Баіна-Башта
Катэгорыя:Ігракі ФК Слога Пожага
Катэгорыя:Ігракі ФК Слабада Ужыцэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Слуцк
Катэгорыя:Ігракі ФК Каканд 1912
Катэгорыя:Ігракі ФК Младаст Добай Какань
Катэгорыя:Ігракі ФК Злацібар Чаеціна
Катэгорыя:Ігракі ФК Лозніца
Катэгорыя:Ігракі ФК Слога Добай
Дзеці міру

**Дзеці свету** — адна з славутасцей Масквы, усталяваная ў 1990 годзе ў Парку Дружба, што знаходзіцца па адрасе Ленінградская шаша 90, прама каля станцыі метро «Рачны вакзал».

## Гісторыя 
Скульптурная кампазіцыя «Дзеці міра» ўсталявана ў 1990 годзе ў Парку Дружба. Уяўляе сабой адмысловы падарунак ад скульптара Анці Неуванена з горада Хельсінкі.

Манумент «Дзеці свету» быў падораны ў адказ на расійскую кампазіцыю Ю. Кірухіна «Мір ва ўсім свеце», усталяваную ў хельсінкскім парку Дружба ў 1983 годзе. «Мір ва ўсім свеце» — частка перайначанага аналага копіі «Помніка Дружбы Народаў», што захаваў сустрэчу вясковых жыхароў з іх вызвольнікамі. Ён быў падораны ў гонар 35-годдзя фінска-савецкага дагавора пра дружбу, супрацу і ўзаемную дапамогу, заключанага ў 1948 годзе.

## Апісанне 
Кампазіцыя помніка складаецца іх трох фігур — маці, бацькі, што трымае немаўля на руках, і падлетка. Вылітая з бронзы скульптура досыць абстрактная, мае некалькі незвычайную фактуру. Усталяваны помнік на пастаменце-ўсходах, некалі на ім знаходзілася адпаведная таблічка.

Катэгорыя:Помнікі Масквы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1990 годзе
Катэгорыя:1990 год у Маскве
Роберт Прымус

**Роберт Прымус** (; нар. , Морвант, Трынідад і Табага) — трынідадскі футбаліст, абаронца клуба «Порт-оф-Спейн» і нацыянальнай зборнай Трынідада і Табага.

## Клубная кар’ера 
Прафейсійную кар’еру пачынаў на радзіне ў клубе «Сан-Хуан Джаблоці», у складзе якога станавіўся пераможцам і прызёрам чэмпіянату Трынідада і Табага, удзельнічаў у Лізе чэмпіёнаў КАНКАКАФ. У пачатку 2011 года перайшоў у казахстанскі клуб «Актабэ», з якім двойчы выйграў бронзавыя медалі, а ў 2013 годзе стаў чэмпіёнам Казахстана. У верасні 2013 года атрымаў цяжкую траўму калена, а ў чэрвені 2014 года ў першым жа матчы пасля вяртання на поле траўмаваўся зноў. У маі 2014 года, так і не аднавіўшыся ад траўмы, пакінуў «Актабэ».

У другой палове 2015 года, вярнуўшыся на радзіму, трэніраваўся з «Сент Энс Рэйнджэрс», а ў пачатку 2016 года папоўніў склад клуба «Морвант Каледонія Юнайтэд». У сезоне 2016/17 выступаў за «Сентрал», з якім стаў чэмпіёнам краіны.

У сакавіку 2018 года падпісаў кантракт з беларускім клубам «Слуцк». Пачынаў сезон 2018 у асноўным складзе каманды, аднак у красавіку атрымаў траўму і вярнуўся на поле толькі ў верасні. У снежні 2018 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Слуцк».

У сакавіку 2019 года далучыўся да індыйскага клуба «Мінерва Пенджаб», а ў верасні таго ж года перабраўся ў «Чэрчыл Бразерс». У верасні 2020 года перайшоў у «Бенгалуру Юнайтэд», дзе гуляў да лета 2021 года. У лютым 2022 года папоўніў склад «Аіджала», а ў жніўні 2022 года апынуўся ў Бутане, далучыўшся да клуба «Друк Лхаюл». У пачатку 2023 года вярнуўся на радзіму і стаў іграком «Порт-оф-Спейна».

## Міжнародная кар’ера 
У 2007 годзе выступаў на юнацкім чэмпіянаце свету, а ў 2009 годзе на моладзевым чэмпіянаце свету. 18 сакавіка 2009 года дэбютаваў у нацыянальнай зборнай Трынідада і Табага, выйшаўшы на замену ў другім тайме ў таварыскім матчы з Панамай (1:0).

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Трынідада і Табага (2): 2008, 2016/17
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Трынідада і Табага: 2009
*   Чэмпіён Казахстана: 2013
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Казахстана: 2014
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Казахстана (2): 2011, 2012

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Трынідада і Табага
Катэгорыя:Ігракі зборнай Трынідада і Табага па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Сан-Хуан Джаблоці
Катэгорыя:Ігракі ФК Актабэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Морвант Каледонія Юнайтэд
Катэгорыя:Ігракі ФК Сентрал
Катэгорыя:Ігракі ФК Слуцк
Катэгорыя:Ігракі ФК Мінерва Пенджаб
Катэгорыя:Ігракі ФК Чэрчыл Бразерс
Катэгорыя:Ігракі ФК Бенгалуру Юнайтэд
Катэгорыя:Ігракі ФК Аіджал
Катэгорыя:Ігракі ФК Друк Лхаюл
Катэгорыя:Ігракі ФК Порт-оф-Спейн
Першы спадарожнік (помнік)

**Першы спадарожнік** (манумент «Спадарожнік») — помнік вулічнай скульптуры ў Мяшчанскім раёне Масквы ля станцыі метро «Рыжская».

## Пра помнік 
Помнік усталяваны на вуліцы каля вестыбюля метро «Рыжская» ў 1958 годзе. Скульптура ўяўляе сабою рабочага, які падняў у руцэ першы штучны спадарожнік Землі. На пастаменце помніка адчаканены надпіс: «Стваральнікам першага спадарожніка Зямлі. 1957 год.»
Аўтар Сямён Якаўлевіч Коўнер (1914—1980), савецкі скульптар, член МОХР.

Файл:Soviet Union-1965-Stamp-0.12. Cosmonautics Day.jpg|Марка. Пошта СССР. 12 кап.

Такі ж помнік ёсць у Растову-на-Доне на плошчы Энергетыкаў.

## Гл. таксама 
* Штучны спадарожнік Зямлі
* Касманаўтыка
* Дзень касманаўтыкі
* Манумент «Заваёўнікам космасу»
* Спіс маскоўскай гарадской скульптуры
* Рыжская плошча

## Спасылкі 
* Памятник создателям первого спутника 1957 года 

Катэгорыя:Мяшчанскі раён
Катэгорыя:Помнікі Масквы
Катэгорыя:Бронзавыя скульптуры
Дзеці — ахвяры заган дарослых

**«Дзеці — ахвяры заган дарослых»** — скульптурная кампазіцыя як алегорыя змагання са злом і грамадскімі заганамі, усталявана на Балотнай плошчы ў Маскве на тэрыторыі сквера 800-годдзя Масквы. Усталявана ў 2001 годзе. Аўтар — мастак і скульптар Міхаіл Шамякін.

## Апісанне 
Помнік складаецца з 15 скульптур. У цэнтры кампазіцыі - двое дзяцей з завязанымі вачамі. Каля іх ног ляжаць кнігі: «Народныя рускія казкі» і «Казкі» Аляксандра Пушкіна. Фігуры дзяцей атачаюць скульптуры ў выглядзе антрапаморфных монстраў, якія ўвасабляюць «дарослыя» заганы.

Катэгорыя:Міхаіл Шамякін
Катэгорыя:Якіманка
Катэгорыя:Помнікі Масквы
Помнік Шэрлаку Холмсу і доктару Ватсану

**Помнік Шэрлаку Холмсу і доктару Ватсану** ў Маскве усталяваны 27 красавіка 2007 года на Смаленскай набярэжнай побач з пасольствам Вялікабрытаніі.

## Гісторыя 
Помнік героям твораў Артура Конан Дойля дэтэктыву Шэрлаку Холмсу і доктару Джону Ватсану быў адкрыты да 120-гадовым угодкам з моманту выхаду аповесці Конан Дойля аб прыгодах вялікага дэтэктыва «Эцюд у барвовых тонах». Аўтарам помніка выступіў скульптар Андрэй Арлоў, што стварыў вобразы герояў на аснове прац Сідні Педжэта — першага ілюстратара аповедаў пра прыгоды Шэрлака Холмса. Аднак у рысах герояў лёгка адгадваюцца рысы Васіля Ліванава і Віталя Саломіна, якія згулялі гэтых персанажаў у савецкім тэлесерыяле.

Роставыя фігуры, выкананыя з бронзы, малююць Шэрлака Холмса, які стаіць з люлькай у правай руцэ і левай рукой, закладзенай за спіну. Джон Ватсан адлюстраваны прысутным на крамцы з алоўкам і нататнікам. На крамцы пакінута месца, каб на яе маглі сесці жадаючыя сфатаграфавацца з вядомымі персанажамі. Гэта адзіны помнік, дзе Холмс і Ватсан адлюстраваны разам. Васіль Ліванаў пажартаваў, што калі хто-небудзь сядзе на крамку поруч з Ватсанам і пакладзе руку на нататнік, то ў яго вырашацца многія праблемы, але калі ж крануць трубку Холмса, то можна трапіць у крымінальную гісторыю.

Помнік быў урачыста адкрыты 27 красавіка 2007 года. На цырымоніі адкрыцця былі народны артыст Расіі Васіль Ліванаў і пасол Вялікабрытаніі ў Расійскай Федэрацыі Энтані Брэнтан. Помнік быў створаны ў рамках праекта «Скульптурныя кампазіцыі» Міжнароднага дабрачыннага грамадскага фонду «Дыялог культур — адзін свет» .

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Шэрлак Холмс
Катэгорыя:З’явіліся ў 2007 годзе
Катэгорыя:Помнікі Масквы
Помнік героям фільма «Афіцэры»

**Помнік героям фільма «Афіцэры»** — помнік, прысвечаны героям фільма «Афіцэры», усталяваны 9 снежня 2013 года ў Маскве на Фрунзенскай набярэжнай.

Скульптура прайграе адну са сцэн фільма — сустрэну пасля доўгага расстання двух баявых таварышаў, жонкі і ўнука аднаго з іх.

У адкрыцці помніка ўзялі ўдзел міністр абароны РФ Сяргей Шайгу, народны артыст СССР Васіль Ланавы і народная артыстка РСФСР Аліна Пакроўская, якія ў «Афіцэрах» выканалі ролі Івана Варавы і Любові Трафімавай.

Помнік размешчаны шэрагам з будынкам Мінабароны Расіі на Фрунзэнскай набярэжнай, д.22.

## Спасылкі 
* 

* 

Катэгорыя:Помнікі Масквы
Катэгорыя:З’явіліся ў 2013 годзе
Ельніца (рака)

**Е́льніца** — рака ў Барысаўскім раёне Мінскай вобласці, левы прыток ракі Бярэзіна (басейн Дняпра). Даўжыня 7 км. Пачынаецца за 1 км на поўдзень ад вёскі Ельніца, вусце за 3 км на захад ад вёскі Нежыцы. Рэчышча каналізаванае на ўсім працягу.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прытокі Бярэзіны
Катэгорыя:Рэкі Барысаўскага раёна
Ягор Мікалаевіч Патапаў

**Ягор Патапаў** (нар. , , Расія) — расійскі футбаліст, абаронца казахстанскага клуба «Мактаарал» з Атакента.

## Клубная кар’ера 
Выхаванец пецярбугскага футбола, пасля выступлення ў клубе «Русь» перабраўся ў эстонскі «Лакаматыў» з Йыхві. Па выніках сезону 2014 «Лакаматыў» выбыў у другі дывізіён, і Патапаў перайшоў у літоўскі клуб «Гранітас». У канцы сезону 2015 «Гранітас» быў дыскваліфікаваны літоўскай федэрацыяй футбола і неўзабаве спыніў існаванне, і абаронца вярнуўся ў Санкт-Пецярбург, дзе стаў выступаць у аматарскім клубе «Зорка».

У канцы 2016 года стаў іграком кыргызскага «Дардоя», у складзе якога выйграў Кубак Кыргызстана і бронзавыя медалі чэмпіянату, прымаў удзел у матчах Кубка АФК. У лютым 2018 года далучыўся да складу дэбютанта беларускай Вышэйшай лігі — клуба «Смалявічы» — і неўзабаве падпісаў з ім кантракт. Стаў іграком стартавага складу беларускага клуба, у ліпені не гуляў з-за траўмы.

Са студзеня 2019 года знаходзіўся на праглядзе ў мазырскай «Славіі» і ў лютым падпісаў кантракт. Пачынаў сезон 2019 у стартавым складзе мазыран, у маі атрымаў траўму, вярнуўся на поле ў ліпені, пасля чаго чаргаваў выхады ў стартавым складзе і на замену. У студзені 2021 года па заканчэнні кантракт пакінуў «Славію».

У лютым 2021 года стаў іграком казахстанскага «Кайсара», а ў сакавіку 2022 года папоўніў склад дэбютанта казахстанскай Прэм’ер-лігі «Мактаарала».

## Дасягненні 
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Кыргызстана: 2017
*  Уладальнік Кубка Кыргызстана: 2017

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Расіі
Катэгорыя:Ігракі ФК Мактаарал
Катэгорыя:Ігракі ФК Кайсар Кызыларда
Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Мазыр
Катэгорыя:Ігракі ФК Смалявічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Дардой
Катэгорыя:Ігракі ФК Зорка Санкт-Пецярбург
Катэгорыя:Ігракі ФК Гранітас Клайпеда
Катэгорыя:Ігракі ФК Фенікс Йыхві
Катэгорыя:Ігракі ФК Русь Санкт-Пецярбург
Джалал-Абадская вобласць

**Джала́л-Аба́дская вобласць** (, ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Кыргызстана, вобласць. Размешчаная ў заходняй частцы краіны. Адміністрацыйны цэнтр — Джалал-Абад.

Мяжуе з Таласкай (на поўначы), Чуйскай (на паўночным усходзе), Нарынскай (на ўсходзе) і Ошскай (на паўднёвым усходзе) абласцямі. На захадзе, а таксама паўночным і паўднёвым захадзе праходзіць мяжа Кыргызстана з Узбекістанам.

## Спасылкі 
* http://www.local.gov.kg/index.php?option=com_content&task=view&id=10&Itemid=36 

Катэгорыя:Вобласці Кыргызстана
Фрунзенская набярэжная

**Фрунзенская набярэжная** — набярэжная на левым беразе Масквы-ракі ў раёне Хамоўнікі Цэнтральнай адміністрацыйнай акругі гарады Масквы. Размешчана паміж Крымскім і Андрэеўскім мастамі. На набярэжную выходзяць вуліца Цімура Фрунзэ, 1-я, 2-я і 3-я Фрунзенскія вуліцы. Нумарацыя дамоў пачынаецца ад Крымскага моста.

## Паходжанне назвы 
Пераназвана, як і тры прылеглыя вуліцы, у гонар савецкага военачальніка М. В. Фрунзэ. Раней звалася *Хамоўніцкая набярэжная*. Дата пераназвання ў розных крыніцах паказваецца розная: 1925 год, 1926 год, 1936 год. Слушная найхутчэй апошняя дата, бо на карце Масквы 1934 года набярэжная яшчэ завецца «*Хамоўніцкая*».

## Гісторыя 
Набярэжная як праезд уздоўж Масквы-ракі паўстала пасля збудавання ў 1872 годзе жалезнага Крымскага моста. У 1897 годзе быў зацверджаны праект Хамоўніцкай набярэжнай, як гарадскога праезду да Камер-Калежскага вала, але да 1914 года ён быў рэалізаваны толькі часткова. Забудова набярэжнай, з выняткам некалькіх будынкаў, да сярэдзіны 1930-х гадоў заставалася аднапавярховай. У 1923—1936 гадах па набярэжнай вынікаў трамвай.

У 1933 годзе на набярэжнай адкрыта Усесаюзная будаўнічая выстаўка. У другой палове 1930-х гадоў на набярэжнай пабудавалі некалькі шматпавярховых жылых дамоў, у тым ліку комплекс жылых будынкаў, што паўтарае пабудаваныя незадоўга да таго па праекце архітэктара А. Г. Мардвінава на Вялікай Калужскай вуліцы (цяпер у складзе Ленінскага праспекта). У 1936—1937 гадах берагі ракі абклалі гранітам.

«У 1950 годзе быў зацверджаны план рэканструкцыі набярэжнай, распрацаваны архітэктарамі Я. У. Белапольскім, Е. Н. Стамо і Н. Я. Улас. Па гэтым плане набярэжная пашыраецца да 50 метраў і разбіваецца на шэсць кварталаў, што залучаюць у забудову і будынкі, пабудаваныя ў 1935—1940 гг. Праектуецца пабудаваць на набярэжнай 40 буйных шматпавярховых будынкаў, сем школ, спортпляцоўкі, уладкаваць абзеляненне. Хаты павінны быць, галоўным чынам, у 10—14 паверхаў, бо набярэжная знаходзіцца паміж вышынным будынкам Універсітэта на Ленінскіх горах і новымі вышыннымі дамамі ў Садовым кольцы». У выніку гэтага плана набярэжную забудавалі сталінскімі дамамі. У 1956 годзе па набярэжнай правялі тралейбус. У 2000 годзе над набярэжнай збудаваны Пушкінскі пешаходны мост.

## Транспарт 
* У 200 м ад пачатку набярэжнай — станцыя метро Парк культуры, у 300 м ад сярэдзіны набярэжнай — станцыя метро Фрунзенская
* Па набярэжнай праходзіць маршрут тралейбуса № 79.
* На набярэжнай размешчаныя дзве прыстані «рачнога трамвая».

## Літаратура 
* *Сытин П. В.* Из истории московских улиц. — , 1958. — С. 556—563.

## Спасылкі 
* Фотографии Фрунзенской набережной на gorod-Moscow
* 

Катэгорыя:Вуліцы Масквы
Катэгорыя:Хамоўнікі
Софія Фадзееўна Навумава

{{Навуковец 
 |Імя                  = Софія Фадзееўна Навумава
 |Арыгінал імя         = 
 |Фота                 = 
 |Шырыня               = 
 |Подпіс               = 
 |Дата нараджэння      = 
 |Месца нараджэння     = 
 |Дата смерці          =
 |Месца смерці         =
 |Грамадзянства        = 
 |Навуковая сфера      = хімія палімераў
 |Месца працы          = Інстытут фізіка-арганічнай хіміі АН БССР
 |Навуковая ступень    = 
 |Навуковае званне     = 
 |Альма-матэр          = 
 |Навуковы кіраўнік    = 
 |Знакамітыя вучні     = 
 |Вядомы як            = 
 |Вядомая як           = 
 |Узнагароды і прэміі  = { style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
 
}
 |Роспіс               = 
 |Шырыня роспісу       = 
 |Сайт                 = 
 |Вікікрыніцы          = 
}}

**Софія Фадзееўна Наву́мава** (, Заазер’е  Віцебскай акругі (сучаснай Віцебскай вобласці Беларусі) — ) — вучоны ў галіне хіміі высокамалекулярных злучэнняў. Доктар хімічных навук (1974).

## Біяграфія 
С. Ф. Навумава нарадзілася ў вёсцы Заазер’е  Віцебскай акругі (сучаснай Віцебскай вобласці Беларусі). У 1941 годзе скончыла школу ва Ульянавічах. У час Вялікай Айчыннай вайны была падпольшчыцай і партызанскай сувязной. З 1 лютага 1953 да 1989 года ў Інстытуце фізіка-арганічнай хіміі АН БССР (у 1952—1967 і 1975—1986 гг. загадчык лабараторыі).

Памерла С. Ф. Навумава 12 сакавіка 2000 г.

## Навуковая дзейнасць 
С. Ф. Навумавай належаць навуковыя працы па сінтэзу і даследаванню ўласцівасцей палімерных святлоадчувальных матэрыялаў, антыстатычных матэрыялаў і антыстатычных лакаў для каляровых кінафотаматэрыялаў, негатыўных і пазітыўных электронарэзістаў і рэнтгенарэзістаў для мікраэлектронікі, распрацоўцы поліфункцыянальных манамерных і алігамерных стабілізатараў і інш. З’яўляецца аўтарам больш за 250 навуковых прац, каля 100 аўтарскіх пасведчанняў на вынаходніцтвы СССР, ЗША, Францыі, Вялікабрытаніі, ФРГ, Італіі і Японіі.

Сярод апублікаванага:
* Циклогекса-1,3-диен и продукты на его основе — Мінск, 1980. (разам з Б. В. Ерафеевым, В. Д. Юрынай)

## Літаратура 
*  — С. 111.

## Спасылкі 
* *Побудей, С. В.* Софья Фадеевна Наумова: становление советского учёного / С. В. Побудей // Роль личности в истории государства и права Беларуси: сборник тезисов докладов по материалам Республиканской научно-теоретической конференции студентов, магистрантов и аспирантов, Минск, 3—4 ноября 2016 года / под ред. И. В. Вишневской, И. П. Манкевич; УО «Белорусский государственный экономический университет». — Минск: БГЭУ, 2016. — С. 204—205.
* Навумава Софія Фадзееўна // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Сенненскага раёна / уклад. С. В. Шайко; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мн., 2003. — С. 541. 

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута фізіка-арганічнай хіміі НАНБ
Катэгорыя:Хімікі СССР
Уладзімір Валянцінавіч Мяньшоў

**Уладзімір Валянцінавіч Мяньшоў** (, нар. ,  — ) — савецкі і расійскі акцёр тэатра, кіно і тэлебачання, кінарэжысёр, сцэнарыст, прадзюсар, тэлевядучы. Заслужаны дзеяч мастацтваў РСФСР (1984), народны артыст РСФСР (1989), лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1981) і прэміі «Оскар» у намінацыі «Лепшы фільм на замежнай мове» за фільм «Масква слязам не верыць».

## Біяграфія 
У 1961 годзе стаў студэнтам акцёрскага факультэта Школы-студыі МХАТ. У 1965 годзе скончыў Школу-студыю імя Неміровіча-Данчанкі пры МХАТ, у 1970 годзе — аспірантуру пры кафедры рэжысуры ва УДІК (майстэрня Міхаіла Рома). Для творчасці ўласціва імкненне да раскрыцця асобы ў востраканфліктных сітуацыях, у якіх адначасова надае сюжэту і героям лірычную і гумарыстычную афарбоўку. Паставіў фільмы «Розыгрыш» (1977), «Масква слязам не верыць» (1979, прэмія «Оскар» 1981), «Каханне і галубы» (1984), «Шырлі-мырлі» (1995), «Зайздрасць багоў» (2000).

Зняўся ў фільмах «Чалавек на сваім месцы» (1973), «Апошняя сустрэча» (1974), «Асабістае меркаванне» (1977), «Пасля разводу», «Прыезд» (абодва 1982), «У пошуках зорак», «Магістраль» (абодва 1983), «Дарагі Эдысан», «Перахоп» (абодва 1986), «Дзе знаходзіцца „нофелэт“?» (1987), «Горад Зеро» (1988), «Ойча наш» (1989) і інш.

Памёр 5 ліпеня 2021 года ад наступстваў каранавіруснай інфекцыі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*
Узброеныя сілы Буркіна-Фасо

**Узброеныя сілы Буркіна-Фасо** () — ваенная арганізацыя, прызначанная для забеспячэння ваеннай бяспекі і ўзброенай абароны Буркіна-Фасо. Узброеныя сілы падзеленыя на: сухапутныя сілы, ваенна-паветраныя сілы і нацыянальную жандармерыю. Войскі размежаваны на 3 ваенныя раёны. Гадавы ваенны бюджэт краіны складае 72,7 млн дол.

## Гісторыя 
Калі ў 1960 годзе Верхняя Вольта атрымала незалежнасць, то першае за што ўзяўся ўрад стала фарміраванне ўзброеных сіл. Касцяк Узброеных сіл Верхняй Вольты склалі былыя служачыя французскіх каланіяльных войск. Ваенныя Рэспублікі Верхняя Вольта здзейснілі 4 ваенныя перавароты: у 1966, 1980, 1982 і 1983 гадах.

Узброеныя сілы Буркіна-Фасо былі задзейнічаны ў Агашэрскай вайне 1985 года, дзе яны пацярпелі паражэнне. Пасля гэтага прэзідэнт Томас Санкарэ пачаў праводзіць рэформы ва ўзброеных сілах. Аднак яны не былі завершаны з-за перавароту і гібелі Санкарэ.

З красавіка 2013 больш за 2000 буркінійскіх ваеннаслужачых прынімалі ўдзел у міратворчых місіях ААН.

У 2014 годзе служачыя ўзброеных сіл здзейснілі ваенны пераварот, зрабіўшы прэзідэнтам Мішэля Кафандо. У 2015 годзе група вайскоўцаў паспрабавала скінуць Кафандо, але яе план праваліўся.

## Склад 
### Сухапутныя сілы 
Агульная колькасць сухапутных сіл Буркіна-Фасо складае 6 400 чалавек. Сухапутныя сілы складаюцца з 6 палкоў (5 пяхотных і 1 паветрана-дэсантнага), 1 танкавага і 1 артылерыйскага дывізіёнаў, інжынернага батальёна. На ўзбраенні знаходзяцца больш за 80 БРМ (AML-60 і −90, «Іланд-90», EE-9, М20), 54 БТР (М3, АСМАТ, «Пума»), каля 30 мінамётаў (81-мм і «Брант»), 9 РСЗА (Туре 63, APRA-40), 14 зенітных установак (5-мм і 20-мм)

### Ваенна-паветраныя сілы 
На службе ў ВПС знаходзяцца 300 чалавек. Самалётны парк складаеццы з штурмавікоў (А-29В, DA42M і АТ-802), траспартных (PA-34, «Боінг-727», «Біч-200», PA-34, «Цэсна-150», «Цэсна-172», CN-235, РА-31, HS-748, МН-152) і навучальных самалётаў (SF-260WL, «Тэтрас», R-235). З вераталётаў на ўзбраенні знаходзяцца Мі-24В, Мі-171Ш, AW139, AS350, SA365N, Мі-17, Мі-8, SA316.

### Нацыянальная жандармерыя 
У жандармерыі Буркіна-Фасо служаць 3 900 чалавек. Яе аснову складаюць жыхары сельскай мясцовасці.

### Народная міліцыя 
Народная міліцыя — дапаможны тып войскаў у Буркіна-Фасо. Падраздзяленні народнай міліцыя з’яўляюцца, па сутнасці, апалчэннем. На іх ўзбраенні знаходзіцца стралковая зброя і лёгкабраняваная тэхніка. Колькасць народнай міліцыя Буркіна-Фасо складае 45 000 чалавек.

## Спасылкі 
* Агульныя звесткі 
* Узбраенне 
* Буркіна-Фасо (узброеныя сілы, геаграфія, гісторыя) 

Буркіна-Фасо
Катэгорыя:Буркіна-Фасо
Брыг (ганчар)

**Брыг** — старажытнагрэчаскі ганчар, актыўны ў Афінах паміж 470 і 490 гадамі да нашай эры. Ён вядомы як вытворца выдатных пітных кубкаў. Вядомы каля 200 яго твораў. У майстэрні Брыга працаваў мастак , які ўмоўна завецца Вазапісец Брыга.
 у форме галавы мула, створаны Брыгам, , Алерыя]]
Вазапісец Брыга з’яўляецца адным з самых вядомых вазапісцаў свайго часу. Яго праца характарызуецца высокай якасцю і рэалістычнымі малюнкамі. У майстэрні Брыга таксама працаваў сярод іншых Вазапісец Брысеіды.

## Літаратура 
* . *Griechische Töpferkunst*, C. H. Beck. ISBN 3-406-39307-1

Катэгорыя:Вазапіс Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Постаці Старажытнай Грэцыі
Адам з Македоніі

**«Адам з Македоніі»** або **«Адам з Гаўрлева»** — невялікая керамічная статуэтка вышынёй 15 см у выглядзе мужчынскага торса ў становішчы седзячы, выяўленую ў 2000 годзе падчас археалагічных раскопак ля вёскі Гаўрлева каля Скоп’я. Раскопкі праводзіліся пад кіраўніцтвам археолага Мілаша Білбіі з музея Скоп’я, які выявіў артэфакт у кастрычніку, ў апошні дзень палявых даследаванняў на мяжы паміж культурнымі пластамі неаліту і энеаліту.

Фігурка была выраблена паміж IV і III тысячагоддзямі да н . э. Адразу пасля выяўлення статуэтку сталі называць «*адкрыццём тысячагоддзя*» і адной з дзесяці унікальных археалагічных знаходак у свеце. У пачатку М. Білбія назваў яе «*Адам з Гаўрлева*», але для мэтаў стварэння брэнда яна была пераназваная ў «*Адам з Македоніі*».

Адам выкананы на незвычайна высокім мастацкім узроўні, ён з'яўляецца яркім узорам рэалістычнага мастацтва таго часу. Аўтар зрабіў спробу паказаць чалавека ў момант фізічнай або духоўнай дзейнасці, дзякуючы чаму фігурка нагадвае знакамітага Радэнаўскага Мысліцеля. Мужчынскі торс знаходзіцца ў сядзячым становішчы, падкрэслена яго анатомія: добра прамаляваны жывот, бачны пупок, выразна акрэслены мышцы, бачны пазваночнік і нават зламаны фалас. Мужчына намаляваны ў момант дыяфрагмальнага дыхання, што можа ўказваць на яго знаходжанне ў стане медытацыі. У той час на тэрыторыі Македоніі быў распаўсюджаны культ Вялікай Маці, таму падобная мужчынская статуэтка з'яўляецца нетыповай для таго перыяду.

Фігурка была ўпершыню прадстаўлена шырокай аўдыторыі 30 верасня 2006 года ў рамках фестывалю «Бела ноќ». На сённяшні дзень «Адам з Македоніі» знаходзіцца ў экспазіцыі музея горада Скоп'е.

## Спасылкі 
* Адам з Македоніі  

Катэгорыя:Археалогія ў Паўночнай Македоніі
Катэгорыя:Скульптуры паводле алфавіта
Кантон 10

**Кантон 10** (), вядомы таксама ва ўжытку праз харватаў, як **Герцагбасанскi кантон** () — адзін з дзесяці Кантонаў Федэрацыі Босніі і Герцагавіны. Адміністрацыйны цэнтр кантона змяшчаецца ў горадзе Ліўна.

Скаладаецца з градскай абшчыны Ліўна, і яшчэ пяці абшчын — Босанска-Грахава, Дрвар, Гламач, Купрэс, Таміслаўград.
mini|thumb|left|Карта падзелу Кантона 10

Кантон 10 створаны Законам аб федэральных адзінках (кантонах) ад 12 чэрвеня 1996 года разам з астатнімі кантонамі Федэрацыі Босніі і Герцагавіны.

Значную частку насельніцтва складаюць каталікі, якія адносяць сябе да харватаў. Яны пераважаюць у паўднёвай частцы кантона. Сербы з’яўляюцца асноўнай народнасцю ў трох з шасці абшчын кантона, менавіта ў паўночнай яго частцы — Босанска-Грахава, Дрвар, Гламач. Да падзей другой паловы 1995 года cербы складалі большасць і ў Купрэсе. У выніку перапісу 2013 году было пацверджана, што Кантон 10, з’яўляючыся самым вялікім па плошчы сярод кантонаў Федэрацыі Босніі і Герцагавіны (18,89 % плошчы Федэрацыі, ці 9,64 % ўсёй Босніі і Герцагавіны цалкам), у той жа час самы рэдканаселены з паказчыкам 17 чал./км². І толькі восьмы па колькасці жыхароў, што ў значнай ступені звязана з падзеямі другой паловы 1995 года, вынікам якіх стала скарачэнне сербскага насельніцтва абшчын у некалькі разоў з прычыны масавага сыходу на тэрыторыі, што засталіся пад кантролем Рэспублікі Сербскай.

Катэгорыя:Кантоны Федэрацыі Босніі і Герцагавіны
Шклянніца парэчкавая

**Шклянніца парэчкавая** (*Synanthedon tipuliformis*) — моль сямейства Sesiidae. Від характэрны для палеарктычнай эказоны, таксама з’яўляецца інвазіўным у неарктычнай і аўстралазійскай эказонах.

## Апісанне 
Матылёк вонкава падобны на асу. Размах крылаў складае 17-20 мм. Цела афарбавана ў бэзава-чорны колер, са светла-жоўтымі папярочнымі палоскамі.

Вусень белага колеру з карычневай галавой і 8 парамі ног.

## Асаблівасці біялогіі 
]]
Працягласць развіцця вусеня 1-2 гады ў залежнасці ад метэаралагічных умоў. Лічынкі харчуюцца відамі парэчак, у тым ліку чорнымі, чырвонымі і агрэстам. У канцы цвіцення кустоў вусені прагрызаюць у сцяблах ход вонкі і каля выхадной адтуліны ўнутры галінак ператвараюцца ў кукалак, з якіх праз 10-15 дзён пасля заканчэння цвіцення вылятаюць матылькі. Лёт імага з красавіка па ліпень у залежнасці ад месцазнаходжання. Самкі адкладваюць яйцы адзіночна ці невялікімі групамі ў трэшчыны кары галінак, каля пупышак ці механічных пашкоджанняў. Вусені, якія адраджаюцца праз 10-15 дзён, прагрызаюць кару, пранікаючы ўнутр галін, і пачынаюць цыкл свайго развіцця.

Пашкоджаныя шклянніцай галіны маюць дробнае лісце і даюць нізкі ўраджай ягад, часта гінуць, звычайна адразу пасля цвіцення.

## Меры барацьбы 
Меры барацьбы: вырошчванне парэчак на высокім атратэхнічным узроўні; на працягу вясны і першай палавіны лета перыядычны агляд раслін і выразанне да здаровай драўніны хворых галін і спальванне іх.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Энцыклапедыя сельскага гаспадара / Рэдкал.: Ткачоў М. А. (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1993. — 731,[1]c. — ISBN 5-85700-079-3

## Спасылкі 
* Currant clearwing at UKmoths
* Australian Faunal Directory
* Australian Insects 
* Lepiforum.de

Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Катэгорыя:Шклянніцы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1759 годзе
Будрэвічаў камень Воранаўскі

**Будрэвічаў камень** — буйны ледавіковы валун у Воранаўскім раёне Беларусі, геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння з 1999 года.

Знаходзіцца ва ўрочышчы Будрэвічаў палетак, 500 м на паўночны захад ад вѐскі Рэмзы і за 1 км ад р. Скарбянка, на слабаўзгорыстай водна-ледавіковай раўніне побач з садам. Даўжыня 3,3 м, шырыня 2 м, вышыня 1,37 м. Камень складзены фінскім ружовым пегматытавым гранітам з мноствам крышталѐў санідына (папярочнік да 10 см) і мускавіту (да 3 см). Валун выяўлены В. Вінакуравым у 1996 годзе.
На верхняй паверхні захавалася 5 паўсферычных лунак у папярочніку 3-7 см і глыбіня да 3 см з адшліфаванымі сценкамі.

## Літаратура 
* *Вінакураў В. Ф.* Культавыя валуны са штучнымі паглыбленнямі на Беларусі / В. Ф. Вінакураў, Л. В. Дучыц, Э. М. Зайкоўскі, А. К. Карабанаў // Гісторыка-археалагічны зборнік — Вып. 18. — Мінск, 2003.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Валуны Беларусі
Катэгорыя:Геалагічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Рэмзы
Катэгорыя:Геалогія Воранаўскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Воранаўскага раёна
Рамуальдас Озалас

**Рамуальдас Озалас** (, Ёнішкеліс — , Вільнюс) — літоўскі палітык і публіцыст. Актывіст руху Саюдзіс, дэпутат Сейма Літоўскай Рэспублікі (1992—2000), выкладчык Вільнюскага ўніверсітэта.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 31 студзеня 1937 года ў Ёнішкелісе. У 1957 годзе скончыў школу ў мястэчку Базіліянай Шаўляйскага раёна. З 1957 па 1962 год вывучаў філасофію ў Вільнюскім універсітэце, у 1968—1973 гадах вучыўся ў аспірантуры. З 1973 па 1989 год — выкладчык Вільнюскага ўніверсітэта. З 1965 па 1968 год працаваў спачатку адказным сакратаром, а затым рэдактарам аддзела часопіса «Kultūros barai».

Быў членам Камуністычнай партыі Літвы з 1973 па 1990 годы. З 1988 па 1990 год — член літоўскага руху за незалежнасць Саюдзіс. У 1988 годзе заснаваў нацыяналістычную арганізацыю «Вільня». З 1990 па 1991 год быў намеснікам прэм’ер-міністра Літвы разам з Альгірдасам Бразаўскасам. Уступіў у Саюз цэнтра Літвы ў 1993 годзе і быў яго старшынёй да 2000 года. У 1996 годзе быў абраны ў Сейм і заставаўся яго дэпутатам да 2000 года. З 2003 па 2007 годы ўзначальваў Нацыянальную партыю Цэнтра, у 2005 годзе перайменаваную ў Літоўскую партыю Цэнтра.

Памёр 6 красавіка 2015 года ў Вільнюсе. Пахаваны на Антакальніскіх могілках.

## Творы 
* Pasakojimai apie filosofiją. Vilnius 1988. ISBN 5-7900-0008-8 (*Апавяданні пра філосафаў і філасофію*)
* Pirmieji atkurtosios nepriklausomybės metai. 1992 (*Першыя гады адноўленай незалежнасці*)
* Atgimimo ištakose. 1997 (*Ля вытокаў адраджэння*)
* Išsivadavimas. 1998 (*Вызваленне*)

Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Пахаваныя на Антакальніскіх могілках
Чапкялей

**Чапкялей** () — запаведнік (строгі прыродны рэзерват) на поўдні Літвы, у Варэнскім раёне Алітускага павета. Размешчаны на мяжы з Беларуссю, на тэрыторыі Дзукійскага нацыянальнага парку, у чатырох кіламетрах на паўдневы ўсход ад вёскі Марцінконіс. Уключае ў сябе тэрыторыю аднайменнага балота, з 20 жніўня 1993 года з'яўляецца водна-балотным угоддзем міжнароднага значэння, ахоўваемай Рамсарскай канвенцыяй, таксама ўваходзіць у сетку прыродаахоўных зонаў Натура 2000.

Межы запаведніка і рамсарскага ўгоддзя супадаюць, іх плошча складае крыху больш за 11212 км². На гэтай тэрыторыі балота Чапкялей (5858 км²) і Пасталіке (9,66 км²) фармуюць найбуйнейшы водна-балотны масіў краіны, які належыць да басейна Нёмана. Большую частку яго складаюць верхавыя балоты, акружаныя лясістымі кантынентальнымі дзюнамі, нізіннымі балотамі, пясчанай раўнінай і далінай ракі Котра (сама рака і тэрыторыя на яе левым, беларускім, беразе таксама з'яўляюцца рамсарскім угоддзем; у 2010 годзе для гэтых двух тэрыторый быў уведзены статус трансгранічнага ўгоддзя).

З уключаных у Чырвоную кнігу Літвы таксонаў на тэрыторыі запаведнай зоны адзначана 55 відаў раслін, 10 відаў імхоў і грыбоў, а таксама 94 віда жывёл. 65 відаў з тых, якія сустракаюцца тут, ўтрымліваюцца  ў Дырэктыве па месцапражыванням, складзенай у 1992 годзе і якая рэгулюе ахову відаў на еўрапейскім узроўні.

Колькасць наведвальнікаў запаведніка складае ад 2 да 3 тысяч чалавек у год. Па тэрыторыі ім дазваляецца перамяшчацца толькі ўздоўж спецыяльна пракладзеных маршрутаў. Свабодны доступ на тэрыторыю атрымліваюць навуковыя даследчыкі, а таксама, на 10 дзён у перыяд збору журавінаў, мясцовыя жыхары.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Катэгорыя МСАП Ia
Катэгорыя:Варэнскі раён
Катэгорыя:Ахоўныя прыродныя тэрыторыі Літвы
Віўлен Айвазян

**Віўлен Айвазян** (, нар. , ) — армянскі футбаліст, нападнік.

## Клубная кар’ера 
Выхаванец ерэванскага «Пюніка», з 2010 года выступаў у Першай лізе Арменіі за фарм-клубы «Пюнік-3» і «Пюнік-2». У сезоне 2012/13 далучыўся да асноўнай каманды, і 5 мая 2012 года дэбютаваў у Прэм’ер-лізе ў матчы супраць «Арарата» (3:2), калі выйшаў на поле на 74-й хвіліне замест Гукаса Пагасяна і праз восем хвілін забіў вырашальны гол сваёй каманды. У першым жа сезоне з 12 галамі стаў найлепшым бамбардзірам «Пюніка»ў чэмпіянаце, але ў сезоне 2013/14 стаў радзей з’яўляцца на полі.

У 2015 годзе перайшоў у «Шырак», у складзе якога станавіўся срэбраным і двойчы бронзавым прызёрам чэмпіянату Арменіі, гуляў за клуб у Лізе Еўропы. Спачатку ў асноўным выхадзіў на замену, і толькі ў сезоне 2016/17 замацаваўся ў стартавым складзе. У жніўні 2017 года перайшоў у латвійскі клуб «Вэнтспілс», але не здолеў замацавацца ў аснове, толькі зрэдку выходзячы на замену.

У сакавіку 2018 года стаў іграком беларускага клуба «Дняпро» з Магілёва. Аднак, згуляў толькі ў чатырох матчах, у асноўным выходзячы на замену. У жніўні 2018 года па пагадненні бакоў пакінуў магілёўскі клуб.

У жніўні 2019 года беспаспяхова праходзіў прагляд у гродзенскім «Нёмане», і неўзабаве перайшоў у «Ерэван», дзе гуляў да канца года. У жніўні 2020 года далучыўся да «Севана» з другога дывізіёна Арменіі, а ў лютым 2021 года перайшоў у «Ван», дзе гуляў да канца сезона 2020/21, пасля чаго завяршыў кар’еру.

## Міжнародная кар’ера 
Выступаў за юнацкія і моладзевыя зборныя Арменіі розных узростаў.

## Дасягненні 
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Арменіі: 2015/16
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Арменіі: 2014/15, 2016/17
*  Уладальнік Кубка Арменіі (3): 2013, 2014, 2017

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Арменіі
Катэгорыя:Ігракі ФК Пюнік-3
Катэгорыя:Ігракі ФК Пюнік-2
Катэгорыя:Ігракі ФК Пюнік
Катэгорыя:Ігракі ФК Шырак
Катэгорыя:Ігракі ФК Вэнтспілс
Катэгорыя:Ігракі ФК Дняпро Магілёў
Катэгорыя:Ігракі ФК Ерэван
Катэгорыя:Ігракі ФК Севан
Катэгорыя:Ігракі ФК Ван (Арменія)
Бульвар Ракасоўскага (станцыя метро)

**«Бульвар Ракасоўскага»** (да 8 ліпеня 2014 года — **«Вуліца Падбельскага»**') — станцыя Маскоўскага метрапалітэна, канечная паўночна-ўсходняга радыуса Сакольніцкай лініі. Размешчана на тэрыторыі раёна Багародскае Усходняй адміністрацыйнай акругі Масквы.

## Гісторыя і паходжанне назвы 
Станцыя адкрыта пад назвай «Вуліца Падбельскага» 1 жніўня 1990 года у складзе пляцоўкі «Праабражэнская плошча» — «Вуліца Падбельскага», пасля ўводу ў эксплуатацыю якога ў Маскоўскам метрапалітэне стала 143 станцыі. Была названа па вуліцы Подбельского, у 1994 годзе пераназванай у Іванцееўскую (на скрыжаванні гэтай вуліцы з  размешчаны паўночны выхад са станцыі). Пасля пераназвання вуліцы, якая атрымала выточную назву ў гонар партыйнага і дзяржаўнага дзеяча Вадзіма Падбельскага, назва станцыі страціла геаграфічную прывязку, хоць імя Падбельскага захавалася да цяперашняга часу ў назвах 7-га і яшчэ пяці праездаў (апроч скасаванага 2-га), размешчаных у тым жа раёне.

Паводле рашэння Маскоўскай міжведамаснай камісіі па назве тэрытарыяльных адзінак, вуліц, станцый метрапалітэна, арганізацый і іншых аб'ектаў горада станцыя «Вуліца Падбельскага» 8 ліпеня 2014 года была пераназвана ў «Бульвар Ракасоўскага». Адлегласць ад наземных вестыбюляў станцыі да самога бульвара складае больш 500 метраў.

Як адзначыў мэр Масквы Сяргей Сабянін: «Мы з саветам ветэранаў выпрацоўвалі комплекс імпрэз па падрыхтоўцы да 70-годдзя перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне. Частка імпрэз прысвечана ўшанаванню памяці герояў вайны, вялікіх палкаводцаў, якія баранілі Маскву і нашу Радзіму. Прапанова была па пераназванні станцыі метро „Вуліца Падбельскага“ ў станцыю метро „Бульвар Ракасоўскага“».

Катэгорыя:Станцыі Маскоўскага метрапалітэна
Катэгорыя:Калонныя станцыі мелкага залажэння
Катэгорыя:Багародскае
Катэгорыя:З’явіліся ў 1990 годзе
Вісказіметрыя

**Вісказіметрыя** — раздзел фізікі, прысвечаны вывучэнню метадаў вымярэння глейкасці. Перавагамі дадзенага метаду з’яўляюцца тэхнічная даступнасць метаду, адносная прастата інтэрпрэтацыі вынікаў даследавання.

Найбольш распаўсюджаныя тры метады вымярэння глейкасці газаў і вадкасцяў:
* Па выдатку у капіляры — заснавана на законе Пуазёйля
* Па хуткасці падзення шара — закон Стокса
* Па вярчальным моманты для сувосевых цыліндраў — з закона плыні вадкасці паміж цыліндрамі з адной воссю (цячэнне Тэйлара)

Глейкасць вызначаецца таксама па згасанню перыядычных ваганняў пласціны, якая змешчана ў доследнае асяроддзе.

Асаблівую групу ўтвараюць метады вымярэння глейкасці ў малых аб’ёмах асяроддзя (мікраглейкасць). Яны заснаваныя на назіранні броўнаўскага руху, рухомасці іонаў, дыфузіі часціц.

Пры вымярэнні глейкасці вадкасці адрозніваюць ньютонаўскія і неньютонаўскія вадкасці. Ньютонаўская вадкасць падпарадкоўваецца пры сваім цячэнні законе глейкага трэння, гэта значыць яе глейкасць залежыць толькі ад тэмпературы вадкасці і не залежыць ад хуткасці руху (прынамсі ў ламінарным патоку). Практычным следствам гэтага з’яўляецца аднолькавае значэнне глейкасці пры адной і той жа тэмпературы для адной і той жа вадкасці нават на вісказіметра розных сістэм. Неньютонаўскія вадкасці адхіляюцца ад закона Ньютана. Сярод іх адрозніваюць ціксатропныя і неціксатропныя вадкасці. Ціксатропныя вадкасці, калі іх перамешваюць, змяняюць сваю глейкасць.

## Гл. таксама 
* Закон Стокса
* Закон Пуазёйля

## Літаратура 
* *Барр Г.* Вискозиметрия, пер. с англ., Л. — М., 1938.;
* *Малкин А. Я., Чалых А. Е.* Вискозиметрия.
* *Малкин А. Я.* Диффузия и вязкость полимеров. Методы измерения, М., 1979.*Фролов Ю. П.* Современные методы биохимии. — Самара: Самарский университет, 2003.
* *Фролов Ю. П.* Современные методы биохимии. — Самара: Самарский университет, 2003. — 412 с.

Катэгорыя:Метады эксперыментальнай фізікі
Герцагавіна-Нярэтванскі кантон

**Герцагавіна-Нярэтванскі кантон** () — адзін з дзесяці кантонаў, што ўваходзяць у Федэрацыю Босніі і Герцагавіны. Складаецца з Града Мостара, і яшчэ васьмі абшчын — Ябланіца, Коніц, Неўм, Прозар-Рама, Раўна, Столац, Чапліна, Чытлук. Герцагавіна-Нярэтванскі кантон на поўначы мяжуе з Сярэднебаснійскім кантонам, на паўночным усходзе — з Сараеўскім кантонам, на ўсходзе — з Рэспублікай Сербскай, на захадзе — з Заходнегерцагавінскім кантонам, на паўночным захадзе — з Герцагбасанскім кантонам, на паўднёвым захадзе — з Харватыяй. Герцагавіна-Нярэтванскі кантон з 222 278 жыхарамі паводле перапісу 2013 году — шосты па колькасці насельніцтва і восьмы па яго шчыльнасці сярод Кантонаў Федэрацыі Босніі і Герцагавіны. Герцагавіна-Нярэтванскі кантон — другі па плошчы (16,85 % плошчы Федэрацыі, ці 8,59 % усёй Босніі і Герцагавіны цалкам) пасля Герцагбасанскага кантона.

## Геаграфія 
Герцагавіна-Нярэтванскі кантон, згодна сваёй назве, размешчаны ў Герцагавіне, адміністрацыйны цэнтр якога Мостар, з’яўляецца найбуйнейшым горадам у гэтым гістарычным рэгіёне.

Герцагавіна-Нярэтванскі кантон адметны сваім горным рэльефам, які рассякае даліна ракі Нярэтва з прытокамі (Рама, Трэбіжат, Крупа і Брэгава). Прыморскі горны пояс аддзяляе асноўную частку кантона ад невялікай стужцы ўзбярэжжа Адрыятычнага мора ў раёне Неўма, якая з’яўляецца адзіным выхадам Босніі і Герцагавіны да мора.

На тэрыторыі Герцагавіна-Нярэтванскага кантона знаходзяцца два прыродных парка: Прыродны парк Хутава Блата каля Чапліны і Прыродны парк Білідзіне нёдалёка ад Ябланiцы.

[mini|thumb|left|Узбярэжжа ў [Неўме — адзіны выхад краіны да мора]]

## Гісторыя 
Гісторыя падрыхтоўкі стварэння дадзенага адміністрацыйна-тэрытаряльнага ўтварэння пачынаецца 18 сакавіка 1994 года падпісаннем Вашынгтонскага пагаднення аб спыненні агню паміж самаабвешчанай Харвацкай рэспублікай Герцаг-Босна і баснійскімі мусульманамі. Што ў сваю чаргу перапыніла заўцятую варажэчу паміж гэтымі бакамі, і прывяло да неабходнасці тэрытарыяльнай інтэграцыі. Тое таксама дазволіла накіраваць сумесную агрэсію супраць сіл баснійскіх сербаў. Але большасць сербскага насельніцтва пакінула рэгіён яшчэ ў самым пачатку Баснійскай вайны, бо ўзгадвала аб страшэнным генацыдзе сербаў у гады Другой сусветнай вайны з боку харвацкіх усташаў, які ў даліне Нярэтвы набыў жудасныя праявы і размах. Кантон афіцыйна створаны 23 снежня 1996 года, як адзін з дзесяці Кантонаў Федэрацыі Босніі і Герцагавіны.

[mini|thumb|right|Панарама [Мостара з Паўднёвага захаду]]

## Насельніцтва 
Паводле перапісу 2013 году агульная колькасць дамашніх гаспадарак ў Герцагавіна-Нярэтванскім кантоне склала 68 121, а сярэдняя колькасць асобаў у адной дамашняй гаспадарцы сягала 3,24.

Склад насельніцтва ў межах сёння існуючага Герцагавіна-Нярэтванскага кантона:

#### 2013 
* Харваты — 118,297
* Баснійцы — 92,005
* Сербы — 6,432
* Іншыя — 5,273

#### 1991 
* Харваты — 85 340
* Мусульмане — 68 391
* Сербы — 21 875
* Югаславы — 4 455
* Іншыя — 2 252

Катэгорыя:Кантоны Федэрацыі Босніі і Герцагавіны
Арвідас Сабоніс

**Арвідас Сабоніс** (нар. , Каўнас) — савецкі і літоўскі прафесійны баскетбаліст, алімпійскі чэмпіён 1988 года, чэмпіён свету і Еўропы ў складзе нацыянальнай зборнай СССР.

20 жніўня 2010 года Арвідас Сабоніс быў уведзены ў Залу славы ФІБА ў знак прызнання яго таленту.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 19 снежня 1964 года ў Каўнасе. Пачаў займацца баскетболам ва ўзросце 9 гадоў у каўнаскай баскетбольнай школе. Першы трэнер — Юрый Фёдараў. У 1981 годзе ў складзе зборнай школьнікаў Літвы стаў чэмпіёнам школьнай алімпіяды і атрымаў прапанову ад галоўнага трэнера каўнаскага «Жальгірыса» Владаса Гарастаса перайсці ў яго клуб. У гэтым жа годзе ў складзе юнацкай зборнай СССР стаў чэмпіёнам Еўропы.

У 1981 годзе ў 16 гадоў дэбютаваў у дарослай камандзе «Жальгірыса» ў матчы супраць «Калева» і набраў першыя 14 ачкоў. Прывёў «Жальгірыс» да трох запар перамог у чэмпіянаце СССР, атрымаўшы званне «Гульца года» у Еўропе ў 1984 і 1985 гадах па версіі італьянскай газеты La Gazzetta dello Sport.

У гэтым жа сезоне атрымаў запрашэнне ў галоўную каманду краіны. Зборная СССР заваявала залатыя медалі чэмпіянату свету 1982 года, абыграўшы ў фінале зборную ЗША з лікам 95-94. У фінальным матчы, а таксама і ў іншых найважнейшых матчах турніру, галоўны трэнер Аляксандр Гомельскі ня задзейнічаў Сабоніса, спасылаючыся на адсутнасць досведу.

У 1984 году савецкі ўрад, у адказ на байкот Алімпійскіх гульняў у Маскве ў 1980 годзе, адмовіўся ад удзелу ў Алімпіядзе ў Лос-Анджэлесе, а ў 1985 годзе зборная СССР у нямецкім Штутгарце стала найлепшай у Еўропе. У фінале баскетбалісты СССР з буйным лікам абыгралі зборную ЧССР (120:89). Па выніках турніру Арвідас Сабоніс быў прызнаны найлепшым гульцом Еўропы.

У 1989 годзе Сабонісу дазволілі з’ехаць з СССР. Але замест таго, каб падпісаць кантракт з «Трэйл Блэйзерс», ён абраў іспанскую лігу, дзе правёў шэсць сезонаў. У 1995 годзе дэбютаваў у НБА ва ўзросце 31 года ў камандзе «Портленд Трэйл Блэйзерс». На працягу ўсіх сямі сезонаў праведзеных у НБА, Сабоніс штогод выходзіў са сваёй камандай у плэй-оф.

Свой апошні сезон 2003/2004 гадоў правёў у «Жальгірысе». Афіцыйна завяршыў прафесійную кар’еру ў 2005 годзе.

Катэгорыя:Баскетбалісты Літвы
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1988 года
Катэгорыя:Ігракі «Портленд Трэйл Блэйзерс»
Катэгорыя:Ігракі «Рэала» Мадрыд (баскетбол)
Катэгорыя:Ігракі «Жальгірыса» Каўнас
Катэгорыя:Члены баскетбольнай Залы славы
Катэгорыя:Спартыўныя функцыянеры
Катэгорыя:Баскетбалісты СССР
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту СССР
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад СССР
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па баскетболе
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1992 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1996 года
Катэгорыя:Баскетбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 1988 года
Катэгорыя:Баскетбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 1992 года
Катэгорыя:Баскетбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 1996 года
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па баскетболе
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па баскетболе
Проня (значэнні)

**Проня** — тапонім:

* Проня — рака ў Віцебскай і Магілёўскай абласцях Беларусі, правы прыток ракі Сож
* Проня — рака ў Разанскай і Тульскай абласцях Расіі, правы прыток ракі Акі
Літоўскія традыцыйныя крыжы

**Крыждзірбісце** — традыцыйнае літоўскае мастацтва апрацоўкі і ўпрыгажэння крыжоў. Уключана ЮНЕСКА ў Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны чалавецтва.

Выраб крыжоў складае важную частку літоўскай культуры. Хоць у цяперашні час яны звязаны з каталіцкай рэлігіяй — асноўнай рэлігіяй літоўцаў — літоўскія крыжы бяруць пачатак з дахрысціянскіх вераванняў літоўцаў і звязаны з язычніцкімі слупамі, якія сімвалізуюць сусветнае дрэва. На думку безыменнага аўтара з сайта *travel.lt*, пасля ўваходжання Літвы ў склад Расійскай імперыі ў пачатку XIX стагоддзя узвядзенне крыжоў было забаронена.

Каля Шаўляя размешчана Гара крыжоў — пагорак, на якім устаноўлены каля 50 тысяч крыжоў.

Катэгорыя:Мастацтва Літвы
Катэгорыя:Крыжы (помнікі)
Катэгорыя:Шэдэўры вуснай і нематэрыяльнай спадчыны чалавецтва
Аўкштайцкі нацыянальны парк

**Аўкштайцкі нацыянальны парк** () — нацыянальны парк на паўночным-усходзе Літвы, за 100 км на поўнач ад Вільнюса. Гэта самы стары з літоўскіх нацыянальных паркаў, быў заснаваны ў 1974 годзе. Першапачаткова ён быў названы Нацыянальным паркам Літоўскай ССР, каб падкрэсліць, што гэта першы падобны парк у рэспубліцы. У 1991 годзе былі заснаваны яшчэ 4 паркі і ўсе паркі былі названыя па этнаграфічных назвах рэгіёнаў Літвы. Тады парк атрымаў назву Аўкштайцкага.

Тэрыторыя парку складае 405,7 км². Каля 50 % плошчы прыпадае на Ігналінскі раён. На Уцянскі і Швянчоніскі раёны прыходзіцца па 25 %. Каля 2,1 % тэрыторыі складае строга ахоўваемая зона. У гэтую зону доступ магчымы толькі ў суправаджэнні служачага парку. У парку сустракаюцца 64 віды раслін, 8 відаў грыбоў, 48 відаў птушак, якія ўключаны ў Чырвоную кнігу Літвы. Парк славіцца сваёй біяразнастайнасцю — 59 % усіх відаў раслін, якія сустракаюцца ў Літве, можна адшукаць у парку, які займае менш за 1 % тэрыторыі краіны.

## Прырода 
Сярод лясоў і пагоркаў парку раскіданы 126 азёраў, вялікая частка якіх злучана сеткай ручаёў і маленькіх рэчак. Яны папулярныя ў якасці месца для воднага турызму на каяках. Парк быў заснаваны больш за 30 гадоў таму і інфраструктура для воднага турызму ўжо дастаткова развітая. Ёсць дастаткова шмат месцаў, дзе можна ўзяць напракат лодку ці каяк, а таксама спыніцца на ноч. Азёры займаюць 59,30 км² (або 15,5 %) тэрыторыі парку. Тут знаходзяцца і найбуйнейшае з літоўскіх азёраў — возера Крэтуонас (8,29 км²), самае глыбокае — возера Таўрагнас (60,5 м). 14 азёраў маюць плошчу больш за 1 квадратны кіламетр кожнае, плошча 6 азёраў знаходзіцца паміж 0,5 і 1 км² і 35 азёраў — паміж 50 і 5 га. Астатнія азёры маюць плошчу менш за 5 га, некаторыя з іх паступова ператвараюцца ў балоты.

На возеры Балуошас ёсць 7 астравоў, на адным з якіх ёсць ўласнае азярцо. Невялікі ручай выцякае з гэтага азярца ў Балуошас — гэта адзінае возера ў возеры ў Літве. Найбуйнейшая рака ў парку — Жэймяна (22 км ракі працякае па тэрыторыі парку, а агульная даўжыня дасягае 114 км), якая ўпадае ў Нярыс. Усе рэкі і азёры парку належаць да басейна Жэймяны.

Адзін з самых найпрыгажэйшых відаў у парку — від з пагорка Ладакальніс, адкуль бачныя шэсць азёр. Пагорак з'яўляецца помнікам прыроды.

## Вёскі 
У парку налічваецца 116 вёсак, у якіх пастаянна пражывае каля 2300 чалавек. Першыя вёскі згадваюцца ў XIV стагоддзі (сталіца Літвы Вільня ўпершыню згадваецца ў пісьмовых крыніцах у 1323 г.).

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
* Сайт вёскі Палуше 

Катэгорыя:Ігналінскі раён
Катэгорыя:Катэгорыя МСАП II
Катэгорыя:Ахоўныя прыродныя тэрыторыі Літвы
Катэгорыя:Уцянскі раён
Катэгорыя:Швянчоніскі раён
Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Літвы
Каўпыніца (рака)

**Каўпы́ніца** — рака ў Крупскім раёне Мінскай вобласці, правы прыток ракі Нача (басейн Дняпра). Даўжыня 5 км. Пачынаецца за 1 км на захад ад вёскі Плавучае Галае, вусце за 0,5 км на поўдзень ад вёскі Колас. Рэчышча каналізаванае. У вярхоўі на месцы былых торфараспрацовак дачны кааператыў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Басейн Бабра
Катэгорыя:Рэкі Крупскага раёна