open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Свята-Троіцкая царква (Янавічы, 1885)

**Янавіцкая Свята-Троіцкая царква** былая праваслаўная царква ў гарадскім пасёлку Янавічы.

## Гісторыя 
Пабудавана ў 1885 годзе з цэглы, у 1904 годзе адрамантавана. На 1910 год ацэньвалася ў 25 000 руб.

У 1884 годзе пры царкве пабудавана драўляная мужчынская, у 1908 годзе — жаночая аднакласная царкоўнапрыходскія школы. У 1902 годзе пабудавана мураваная двухпавярховая двухкласная царкоўнапрыходская школа.

## Архітэктура 
Твор архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Белакаменны зрам са званіцай меў памеры 14×8×4 сажні. У яго сілуэце панавалі 2 цыбульчатыя купалы над званіцай і бляшаным дахам зялёнай афарбоўкі. Атынкаваныя фасады чляніліся 10 вялікімі і 11 малымі вокнамі, 4 абітымі жалезам дзвярамі.

Унутры атынкаваныя сцены былі пакрыты алейным роспісам на біблейскія сюжэты, выявамі святых. Апсіду вылучаў іканастас мастацкай работы (12×10 аршынаў, ацэнены ў 4000 руб.).

## Літаратура 
* Кулагін, А. М. Страчаная архітэктурная спадчына / А. М. Кулагін // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Віцебскага раёна / Рэдкалегія: А. П. Красоўскі і інш.; Уклад. У. І. Мезенцаў; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: Маст. літ., 2004. — 772 с.: іл. — С. 718.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Віцебскага раёна
Катэгорыя:Колішнія праваслаўныя храмы Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Янавічы
Катэгорыя:1885 год у Беларусі
Андрэй Баюк

**Андрэй Баюк** (; 18 кастрычніка 1943, Любляна — 16 жніўня 2011) — славенскі палітычны дзеяч, прэм'ер-міністр Славеніі (3 мая 2000 — 17 лістапада 2000), заснавальнік і член партыі *«Новая Славенія»*.

## Біяграфія 
Андрэй Баюк нарадзіўся 18 кастрычніка 1943 года ў Любляне. Бацька будучага палітыка Марка Баюк быў філолагам. Сям'я пакінула Славенію ў 1945 годзе і пераехала ў горад Мендоса, што ў Аргенціне.

Паспяхова скончыў эканамічны факультэт Нацыянальнага ўніверсітэта Каё. У 1976 годзе Баюк пераехаў у Вашынгтон, дзе год працаваў у арганізацыі *«Сусветны банк»*.

У 1999 годзе палітык вярнуўся ў Славенію і заснаваў партыю *«Новая Славенія»*. Увесну 2000 года Баюк становіцца прэм'ер-міністрам краіны. 17 лістапада таго ж года пакідае пост па ўласным жаданні.

Сканаў 16 жніўня 2011 года пасля працяглай хваробы.

### Асабістае жыццё 
Баюк выдатна размаўляў на славенскай, іспанскай, англійскай і французскай мовах.

Катэгорыя:Палітыкі Славеніі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Славеніі
Новая Славенія

**Новая Славенія — Хрысціянская народная партыя** (, *NSi*) — правацэнтрысцкая палітычная партыя Славеніі. Лідар партыі — Людміла Новак.

## Еўрапарламент 
Паводле выбараў 2009 года, партыя прадстаўлена ў Еўрапарламенце 1 дэпутатам. Партыя ўваходзіць у Еўрапейскую народную партыю.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Палітычныя партыі Славеніі
Катэгорыя:Хрысціянска-дэмакратычныя партыі
Ніжняя Нармандыя

**Ніжняя Нармандыя** (, ) — рэгіён на паўночным захадзе Францыі: разам з Верхняй складае аднайменную гістарычную вобласць. Галоўны горад — Кан. Насельніцтва 1,463 млн чалавек (17-е месца сярод рэгіёнаў).

## Геаграфія 
Плошча тэрыторыі 17 589 км², даўжыня ўзбярэжжа 470 км. Плошча лясоў складае 192&nbsp;000 га, тут таксама размешчана 3 рэгіянальных нацыянальных парка. Вышэйшы пункт — Сіняль д’Экуў (413 м). Рэгіён уключае дэпартаменты Кальвадос, Манш і Орн. Праз яго працякаюць рэкі Орн, Маен і Сена.

## Гісторыя 
У рымскую эпоху тэрыторыя рэгіёна была падзелена паміж шматлікімі гарадамі. У 5 ст. землі былі захоплены франкамі і ўвайшлі ў састаў каралеўства Нейстрыя. У IX стагоддзі сталыя набегі нарманаў спусташаюць рэгіён. У 911 г. паміж Карлам III і Ралонам у гарадку Сен-Клер-сюр-Эпт быў падпісаны дагавор пра перадачу Нармандыі — тагачаснага графствы Руанскага — апошняму. Яго нашчадкі паслядоўна пашыралі межы сваіх уладанняў за кошт паступовага пасоўвання на поўдзень.
У 1066 Вільгельм Заваёўнік захоплівае Англію. У 1087 годзе англа-нармандская дзяржава была падзелена. Пасля перамогі пры Тынчэрбей у 1106 г. Нармандыя пераходзіць у валоданне дынастыі Плантагенетаў. У 1204 г. Філіп Аўгуст захоплівае Нармандыю, але падчас Стагадовай вайны Англія зноў заваёўвае гэту вобласць.
У 1436—1450 гг. барацьба Францыі за Нармандыю працягвалася. Толькі ў 1468 г. правінцыя была ўклучана ў склад каралеўскага дамена.

## Спасылкі 
* Site du Conseil régional 
* Basse-Normandie Meteo 

Катэгорыя:Рэгіёны Францыі
Катэгорыя:Нармандыя
Хары Холкеры

**Хары Хермані Холкеры** (; 6 студзеня 1937, Орыпяя — 7 жніўня 2011, Хельсінкі) — фінскі палітычны дзеяч, прэм’ер-міністр Фінляндыі (1987—1991), старшыня Генеральнай Асамблеі ААН (2000—2001), былы глава UNMIK, былы глава фінскай партыі *«Нацыянальная кааліцыя»*.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў фінска-швецкай сям’і Анці Холкеры і Майрэ Ахлгрэн у камуне Орыпяя. Неўзабаве сям’я пераехала ў горад Тояла. Менавіта там будучы палітык атрымлівае адукацыю, становіцца актывістам скаўцкага руху.

Скончыў паліталагічны факультэт Хельсінкскага ўніверсітэта. У 1970 годзе Холкеры выбраны ў парламент Фінляндыі.

Балаціраваўся ў прэзідэнты Фінляндыі двойчы — у 1982 і 1988 гадах.

Унёс вялікі ўклад у міжнародную міратворчую дзейнасць. У прыватнасці, ён быў аўтарам мірнага плану Паўночнай Ірландыі ў канцы 90-ых гадоў. Каралева Вялікабрытаніі Елізавета II узнагародзіла яго рыцарскім ордэнам Брытанскай імперыі.

У 2003 годзе ён узначаліў адміністрацыю ААН у Косава.

Сканаў пасля працяглай хваробы 7 жніўня 2011 года.

### Асабістае жыццё 
У 1960 годзе Холкеры жаніўся на Мар’е-Лійсэ Лепісцё (), у іх нарадзілася двое дзяцей — Юка (*Jukka*, нар. 1962) і Кацью (*Katju*, нар. 1964).

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Фінляндыі
Катэгорыя:Пастаянныя прадстаўнікі Фінляндыі пры ААН
Мармелад

thumb|right|250px|Мармелад на хлебе
thumb|right|250px|Цвёрды мармелад

**Мармела́д** — кулінарны прадукт, прыгатаваны з фруктаў, вараных з цукаром з даданнем пекціна і смакавых дадаткаў (можа лічыцца разнавіднасцю густога варэння). У англамоўных краінах слова  азначае толькі варэнне з цытрусавых (асабліва з апельсінаў). У СССР у мармелад дадавалі інгрэдыенты, якія не маюць дачынення да садавіны (напрыклад, агар-агар).

## Гісторыя 
Слова паходзіць ад партугальскага *marmelada*, які азначае выключна варэнне з айвы. Густое варэнне з апельсінаў з такой назвай стала папулярна ў Вялікабрытаніі, адкуль мода на такія прадукты пракралася на кантынент разам з назвай — у нямецкай мове *Marmelade* азначае варэнне наогул.

Паводле іншых крыніц  «мармелад» у перакладзе з французскага азначае — старанна прыгатаваная страва колеру яблыкаў.

Еўрапейцы пазнаёміліся з мармеладам падчас Крыжовых паходаў у Малай Азіі. Гістарычная радзіма мармеладу — Блізкі ўсход і Усходняе Міжземнамор'е. Для таго, каб захаваць ураджай, плады ці сок ягад і садавіны выварвалі да максімальнага згушчэння.

left|180px|thumb|Партугальскі мармелад з айвы

## Гл. таксама 
* Варэнне
* Жэле

Катэгорыя:Кандытарскія вырабы
Пал Шміт

**Пал Шміт** (; нар. , Будапешт) — венгерскі палітык і фехтавальшчык, прэзідэнт Венгрыі з 6 жніўня 2010 года, раней займаў пасты спікера парламента Венгрыі (у маі-жніўні 2010 года) і віцэ-старшыні Еўрапарламента (з 2009 па 2010). Прэзідэнт Венгерскага алімпійскага камітэта (з 1989 года). 29 чэрвеня 2010 года парламент Венгрыі абраў яго новым прэзідэнтам краіны 263 галасамі супраць 59 галасоў у адзінага апанента Андраша Балага. Шміт афіцыйна ўступіў на пасаду 6 жніўня.

Скончыў Эканамічны ўніверсітэт імя Карла Маркса ў Будапешце. Член зборнай Венгрыі па фехтаванні на шпагах у 1965—1977 гадах. Чэмпіён Алімпійскіх гульняў 1968 і 1972 (камандная шпага). Чэмпіён свету і Еўропы. Завяршыў спартыўную кар'еру ў 1977 годзе. У 1989 годзе стаў прэзідэнтам Венгерскага алімпійскага камітэта. У 1995—1999 гадах быў віцэ-прэзідэнтам МАК, у 2001 годзе выстаўляў сваю кандыдатуру на пост новага старшыні камітэта. У 1993—1997 гадах быў паслом Венгрыі ў Іспаніі, у 1998—2002 гадах — у Швейцарыі.

У 2003—2007 гадах быў віцэ-старшынёй партыі Фідэс. З 2004 года — дэпутат Еўрапарламента (быў пераабраны ў 2009 годзе), дзе ён з'яўляўся адным з 14 віцэ-старшыняў і старшынёй камісіі па адносінах з Харватыяй. У 2010 годзе пакінуў свой дэпутацкі мандат.

Жонка Пала Шміта — былая венгерская гімнастка Каталін Макраі (, род. 1945), віцэ-чэмпіёнка Алімпійскіх гульняў 1964 года ў практыкаваннях на брусах.

## Спасылкі 
* Апалы Шміт на сайце Еўрапарламента
* Профіль кандыдата на пасаду новага главы МАК на сайце BBC (2001)
* 

Катэгорыя:Члены партыі «Фідэс»
Катэгорыя:Дэпутаты Еўрапарламента ад Венгрыі
Катэгорыя:Фехтавальшчыкі Венгрыі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Венгрыі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па фехтаванні
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1968 года
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1972 года
Катэгорыя:Фехтавальшчыкі на летніх Алімпійскіх гульнях 1968 года
Катэгорыя:Фехтавальшчыкі на летніх Алімпійскіх гульнях 1972 года
Катэгорыя:Фехтавальшчыкі на летніх Алімпійскіх гульнях 1976 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па фехтаванні
Катэгорыя:Члены МАК
Катэгорыя:Прэзідэнты Венгрыі
Уолтэр Персі Крайслер

**Уолтэр Персі Крайслер** (2 красавіка 1875, Вэймега, (штат Канзас) — 18 жніўня 1940) — амерыканскі аўтамабілебудаўнік, прамысловец, заснавальнік карпарацыі Крайслер.

## Біяграфія 
Уолтэр Персі Крайслер нарадзіўся 2 красавіка 1875 года ў мястэчку Вэймега у штаце Канзас.

Любоў да тэхнікі прывяла хлапчука ў чыгуначных майстэрняў. Ён марыў стаць машыністам, але пачынаць прыйшлося з прыбіральшчыка, затым вучня слесара. У 22 гады, атрымаўшы сертыфікат кваліфікаванага механіка, Крайслер змяніў некалькі чыгуначных кампаній, хутка прасоўваючыся па кар’ернай лесвіцы. Неўзабаве ён ужо займаў пасаду генеральнага кіраўніка трэста American Locomotive Co.

## Кар’ера 
Працаваў механікам на чыгунцы, цікавіўся веласіпедамі і першымі матацыкламі, рамантаваў іх.

У 1912 годзе Крайслер перайшоў у кампанію Б’юік, а ўжо ў 1916 ўзначаліў яе, займаючы пасаду Прэзідэнта.

Яшчэ праз тры гады Крайслер стаў віцэ-прэзідэнтам канцэрна General Motors, куды ўваходзіла фірма Buick.

У 1920—1924 гадах Крайслер заняўся рэарганізацыяй кампаній Willys-Overland і Maxwell Chalmers.

Усе гэтыя гады Крайслер марыў аб стварэнні ўласнага аўтамабіля, у якім ён мог ўвасобіць ўвесь свой багаты досвед і ідэі аб тэхнічнай дасканаласці аўтамабіля і камфорце. Знаёмства з трыма інжынерамі — Фрэдам Зэдэрам, Оўанам Скелтанам і Карлам Брэерам дапамагло ў рэалізацыі гэтых планаў. На плошчах, што вызвалілася з-за банкруцтва Chalmers, і быў сабраны першы аўтамабіль. Ім стаў Chrysler 70. Гэты аўтамабіль меў шалёны поспех у ЗША. У першы жа год іх было прададзена больш за 32,000 штук.

Катэгорыя:Chrysler
Катэгорыя:Прадпрымальнікі ЗША
Ам’ен

**Ам’ен** (, ) — горад на поўначы Францыі, на сямі рукавах ракі Сома. Галоўны горад гістарычнай вобласці Пікардыі. Адміністрацыйны цэнтр дэпартамента Сома. Насельніцтва 136 тыс. жыхароў.

## Эканоміка і адукацыя 
Як і іншыя гарады на паўночным захадзе Францыі, Ам’ен адвеку быў буйным цэнтрам тэкстыльнай прамысловасці. У цяперашні час у горадзе прадстаўлены такія галіны, як машынабудаванне, лёгкая, хімічная прамысловасць. У 1970 годзе адкрыўся ўніверсітэт Пікардыі, які носіць імя знакамітага ам’енца Жуля Верна.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Славутасці 
Ам’ен моцна пацярпеў падчас абедзвюх сусветных войнаў. Цэнтр горада з адноўленай ратушай XVII стагоддзя, царквой Сен-Жэрмен XV стагоддзя і тэатрам часоў Людовіка XVI быў адбудаваны ў пасляваенны час.

Галоўная славутасць горада — Ам’енскі сабор, здольны змясціць больш вернікаў, чым любы іншы гатычны храм Францыі. Джон Роскін назваў яго найчыстым узорам готыкі. З 1981 г. сабор знаходзіцца пад аховай ЮНЕСКА як помнік Сусветнай спадчыны чалавецтва.

Зборы старажытнаегіпецкага, антычнага і заходнееўрапейскага мастацтва размешчаны ў музеі Пікардыі — адным з найбуйнейшых рэгіянальных музеяў Францыі.

Выява:Amiens Cathedral facade by night.jpg|Сабор Нотр-Дам
Выява:Amiens St Acheul Carré musulman de la nécropole nationale.jpg|Вайсковыя могілкі
Выява:Amiens - Hotel de Ville de nuit.jpg|Ратуша
Выява:Amiens Tour Jules Verne (depuis boulevard) 1a.jpg|Дом, у якім у 1872-1905 гг. жыў і працаваў Жуль Верн
Выява:Le beffroi d'Amiens 2004.JPG|Бефруа

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Гарады О-дэ-Франс
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Сома
Катэгорыя:Гарады, узнагароджаныя ордэнам Ганаровага легіёна
Чэлсі Клінтан

**Чэлсі Клінтан** (нар. 27 лютага 1980, горад Літл-Рок) — дачка экс-прэзідэнта ЗША Біла Клінтана і Хілары Клінтан, публічная персона.

## Адукацыя і кар'ера 
Чэлсі Клінтан заканчвае аспірантуру Школы аховы здароўя пры Калумбійскім універсітэце. Да вяртання туды яна працавала ў фондзе хэджавання Avenue Capital, а таксама ў кансалтынгавай фірме McKinsey.

## Грамадская і палітычная дзейнасць 
З 12 гадоў Чэлсі з'яўлялася важнай часткай іміджу свайго бацькі — Біла Клінтана і ўвесь час знаходзілася пад прыцэлам тэлекамер. Яе асабістае жыццё таксама станавілася прадметам пільнай увагі грамадства.

Падчас перадвыбарчай кампаніі 2008 г. у лагеры дэмакратаў Чэлсі актыўна падтрымлівала сваю маці, Хілары Клінтан, як прэтэндэнта, каб стаць кандыдатам ад Дэмакратычнай партыі на выбарах прэзідэнта ЗША.

## Спасылкі
Фелікс Фор

**Фелікс Фор** (, сапраўднае імя **Франсуа-Фелікс Фор**, 30 студзеня 1841, Парыж, Францыя — 16 лютага 1899, Парыж, Францыя) — французскі палітычны дзеяч, Прэзідэнт Французскай рэспублікі (Трэцяя рэспубліка, з 1895 года і да сваёй смерці ў 1899 годзе).

Катэгорыя:Прэзідэнты Францыі
Равена

**Раве́на** ( , , ) — горад у італьянскім рэгіёне Эмілія-Раманья. Турыстычны цэнтр міжнароднага значэння.

## Агульныя звесткі 
Горад размешчаны на адлегласці 10 км ад Адрыятычнага мора, з якім яго злучае канал.

Равена знаходзіцца ў нізіннай мясцовасці, якая ўтварылася пры заглейванні Адрыятыкі. Адміністрацыйны цэнтр аднайменнай правінцыі. Заступнікам горада лічыцца святы Апалінарый. Дзень горада — 23 ліпеня.

Восем равенскіх помнікаў эпохі позняй антычнасці занесены ЮНЕСКА ў спіс Сусветнай спадчыны.

## Гісторыя 
Заснавана, верагодна, племем умбраў. З II ст. да н.э. пад уладай Рыма, важны порт Італіі. З 402 года рэзідэнцыя імператараў  Заходняй Рымскай імперыі, затым сталіца дзяржавы остготаў. З 540 пад уладай Візантыі, у 565—751 сталіца Равенскага экзархата. У 751 заваявана лангабардамі, сталіца Лангабардскага каралеўства. У XII ст. заснаваны ўніверсітэ. Міжусобная вайна арыстакратычных родаў скончылася ўстанаўленнем у Равене сіньёрыі роду Палентаў (да 1441). Абмяленне канала выклікала закрыццё порта і эканамічны заняпад горада. У 1449—1509 падпарадкавана Венецыяй. У 1512 зруйнавана французамі. Пасля іх выгнання Свяшчэннай Лігай — у Папскай вобласці (за выключэннем 1797—1814). З 1860 у складзе аб'яднанай Італіі.

## Помнікі 
[thumb|left|[Маўзалей Тэадорыха]]
Равена багата помнікамі раннехрысціянскай і візантыйскай архітэктуры і першым чынам манументальна-дэкаратыўнага жывапісу. У 1996 годзе ў склад Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА былі ўключаны наступныя аб'екты:
* маўзалей Галы Плацыдзіі (каля 440 года);
* баптыстэрый праваслаўных (сярэдзіна V стагоддзя);
* баптыстэрый арыян;
* базіліка Сант-Апалінарэ Нуова (пачатак VI стагоддзя);
* базіліка Сан-Вітале (526—547 гады);
* архіепіскапская капэла (канец V — пачатак VI стагоддзяў);
* маўзалей Тэадорыха (каля 520 года, па-за гарадскімі сценамі);
* базіліка Сант-Апалінарэ ін Класэ (549 год, па-за гарадскімі сценамі).
Інтэр'еры большасці з азначаных будынкаў упрыгожваюць мазаікі ў візантыйскім духу. Захаваліся руіны так званага палаца Тэадорыха (пачатак VI стагоддзя або VIII стагоддзе).

З больш позніх помнікаў найбольшай гісторыка-культурнай вагай маюць:
* Кафедральны сабор Святога Духу, пабудаваны ў XVIII стагоддзі на месцы Урсіянавай базілікі пачатку V стагоддзя.
* венецыянская крэпасць Бранкалеонэ (XV стагоддзе);
* францысканская царква Сан-Франчэска, дзе адпявалі паэта Дантэ,  які памёр у Равене; яго прах быў пахаваны каля базілікі ў маўзалеі эпохі класіцызму.

## Прамысловасць 
Нафтаперапрацоўка, хімічная прамысловасць, машынабудаванне, харчовая, абутковая, цэментная, керамічная прамысловасць. Вытворчасць музычных інструментаў.

## Транспарт 
Вузел чыгунак і аўтадарог. Порт на Адрыятычным моры (звязаны з ім суднаходным каналам).

## Культурнае жыццё 
Дзейнічаюць шматлікія музеі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Турыстычны сайт Равены


Катэгорыя:Камуны правінцыі Равена
Катэгорыя:Гарады Эміліі-Раманьі
П’ер Мартэн

**П’ер-Эміль Мартэн** (; , , дэпартамент Шэр, Францыя — , Фуршамбо, дэпартамент Ньеўр, Францыя) — французскі металург. 

## Біяграфія 
Па заканчэнні горнай школы працаваў на металургічным заводзе свайго бацькі ў горадзе Фуршамбо, у 1854-1883 быў дырэктарам металургічнага завода ў Сірой (блізу горада Ангулем). 

## Мартэнаўскай працэс 
У 1864 прапанаваў новы спосаб атрымання літой сталі ў рэгенератыўных палымяных печах. Выкарыстаўшы распрацаваны незадоўга да гэтага нямецкім інжынерам Ф. Сіменсам прынцып рэгенерацыі цяпла прадуктаў гарэння, Мартэн ўжыў яго для падагрэву не толькі паветра, але і газу. Дзякуючы гэтаму ўдалося атрымаць тэмпературу, дастатковую для выплаўлення сталі. Мартэнаўскай спосаб стаў шырока прымяняцца ў металургіі ў апошняй чвэрці XIX стагоддзя.

Катэгорыя:Постаці французскага металазнаўства
Катэгорыя:Вынаходнікі Францыі
Лейкоз

**Лейкоз** (лейкемія, алейкемія, рак крыві, белакроўе) — кланальнае злаякаснае (неапластычнае) захворванне крывятворнай сістэмы. Да лейкозаў адносіцца шырокая група такіх захворванняў, розных па сваёй этыялогіі. Пры лейкозах злаякасны клон утвараецца з няспелых гемапаэтычных клетак касцявога мозгу.

## Цячэнне хваробы 
Пры лейкозе пухлінавая тканка першапачаткова разрастаецца ў месцы лакалізацыі касцявога мозгу і паступова замяшчае нармальныя парасткі крыватвору. У выніку гэтага працэсу ў хворых лейкозам заканамерна развіваюцца розныя варыянты цытапеній — анемія, тромбацытапенія, лімфацытапенія, гранулацытапенія, што прыводзіць да падвышанай крывацечнасці, кровазліцця, прыгнечання імунітэту з далучэннем інфекцыйных ускладненняў.
 
Метастазаванне пры лейкозе суправаджаецца з’яўленнем лейкозных інфільтратаў у розных органах — печані, селязёнцы, лімфатычных вузлах і інш. У органах могуць развівацца змены, абумоўленыя абтурацыяй сасудаў пухлінавымі клеткамі — інфаркты, язвава-некратычныя ўскладненні.

Катэгорыя:Лейкозы
Катэгорыя:Захворванні
Анры Леон Лебег

**Анры Леон Лебег** (; 28 чэрвеня 1875, Бавэ, дэпартамент Уаза — 26 ліпеня 1941, Парыж) — французскі матэматык, член Парыжскай АН (1922). Прафесар Парыжскага ўніверсітэта (з 1910).

Найбольш вядомы як аўтар тэорыі інтэгравання (т. зв. Інтэграл Лебега), абагульняючай звычайнае азначэнне інтэграла на больш шырокі клас функцый. Інтэграл Лебега знайшоў шырокае прымяненне ў тэорыі імавернасцей.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Вышэйшай нармальнай школы (Парыж)‏
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук
Катэгорыя:Замежныя члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі Францыі
Брук Тэйлар

**Брук Тэ́йлар** (, 18 жніўня 1685 — 30 лістапада 1731) — англійскі матэматык, іменем якога называецца знойдзеная ім вядомая формула, якая падае прырашчэнне функцыі ў выглядзе шэрагу па ступенях прырашчэння незалежнай зменнай. Член Лонданскага каралеўскага таварыства (1712).

Нарадзіўся ў Кенце 18 жніўня 1685 г. і ў 1701 годзе паступіў у каледж St.-John ў Кембрыджы, дзе ён атрымаў у 1709 г. ступень бакалаўра, а ў 1714 годзе ступень доктара права. Незалежна ад гэтага ён вывучаў матэматыку, і ўжо ў 1708 г. у «Philosophical Transactions» з'явілася яго артыкул аб цэнтры ваганняў. У 1714—1718 гг. сакратар Лонданскага каралеўскага таварыства.

## Гл. таксама 
* Формула Тэйлара-Пеана
* Рад Тэйлара

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Матэматыкі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Матэматыкі XVIII стагоддзя
Анемія

**Анемія** (, *малакроўе*) — група клініка-гематалагічныя сіндромаў, агульным момантам для якіх з’яўляецца зніжэнне канцэнтрацыі гемаглабіну ў крыві, часцей пры адначасовым памяншэнні колькасці эрытрацытаў (або агульнага аб’ёму эрытрацытаў). Тэрмін «анемія» без дэталізацыі не вызначае пэўнага захворвання, гэта значыць анемію варта лічыць адным з сімптомаў розных паталагічных станаў. Варта адрозніваць гідрэмію і анемію, пры гідрэміі лік форменных элементаў і гемаглабіну застаецца ранейшым, але павялічваецца аб’ём вадкай часткі крыві.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Сіндромы
Сцяг Еўропы

200px|thumb|left|Геаметрычная канструкцыя сцяга

**Сцяг Еўропы** ўяўляе сабою 12 залатых пяціканцовых зорак, размешчаных па кругу, аналагічна лічбам на цыферблаце гадзінніка. Першапачаткова з'яўляўся сцягам Савета Еўропы.

У афіцыйным тлумачэнні да рашэння камітэта міністраў Еўрапейскага савета ад 9 снежня 1955 года па прыняцці сцяга гаворыцца наступнае:

*На фоне блакітнага неба заходняга свету зоркі сімвалізуюць народы Еўропы ў крузе, знак адзінства. Лік зорак нязменна, вызначаецца роўным дванаццаці. Гэты лік сімвалізуе дасканаласць і поўнасць … Як дванаццаць знакаў задыяку прадстаўляюць увесь сусвет, так дванаццаць залатых зорак стаяць за ўсе народы Еўропы, і за тыя, што яшчэ не могуць удзельнічаць у пабудове Еўропы ў адзінстве і свеце.*

25 верасня 1953 года нарада Еўрапейскага савета рэкамендавала да прыняцця сцяг з 15 залатых зорак на сінім фоне, які павінен быў уяўляць лік членаў Еўрапейскага савета.

Гэта прапанова сустрэла супраціў Германіі, таму што гэта азначала б прызнанне Саара, які быў адным з 15 членаў, як самастойная дзяржава. Саар і Францыя з іншага боку адхілілі лік 14 зорак, таму што тады ў Саары існавалі імкненні да самастойнасці. Лік 13 шматлікія ўспрынялі як лік няшчасця. 10 як лік заснавальнікаў Еўрапейскага саюза перашкаджала б ідэі адкрытасці саюза. Так нарэшце дамовіліся пра 12 зорках як сімвале дасканаласці.

Па сцвярджэнні аўтара сцяга, 12 зорак былі запазычаны ад апісання Жонкі, адзетай у сонца.

Матыў сцяга наўпрост спасылаецца да хрысціянства і Маці Божай, што прызнаў аўтар .

## Распаўсюджаныя памылкі 
## Спасылкі 
* Emblems 

Сцяг
Катэгорыя:Сцягі міжнародных арганізацый
Кастр

**Кастр** (, ) — горад у Францыі на рацэ Агу, цэнтр акругі ў дэпартаменце Тарн.

Насельніцтва — 42900 жыхароў (2006).

## Гісторыя 
Дакладная дата заснавання горада невядома. Кастр утварыўся ля абацтва бенедыкцінцаў, якое, паводле легенды, было заснавана ў 647 годзе. Назва пайшла ад лацінскага *castrum* («*умацаванне*, *крэпасць*»). У XII стагоддзі горад стаў адным з цэнтраў у альбігойцаў. Альбігойскі крыжовы паход далучыў горад да Французскага каралеўства ў 1229 годзе, а ў 1317 годзе Папа Рымскі Іаан XXII заснаваў епархію, якая праіснавала да Вялікай Французскай рэвалюцыі. Цэнтрам епіскапства быў Кафедральны сабор Кастра. Пазней Кастр быў крэпасцю ў гугенотаў і кальвіністаў.

У пачатку XX стагоддзя Кастр быў цэнтрам па вытворчасці сукна, шоўка, баваўняных і ваўняных тканін. У горадзе пражывала больш за 20 тыс. чалавек. Сёння таксама развіты машынабудаванне і хімічная прамысловасць. Значную ролю ў эканоміцы горада адыгрывае і турызм.

## Культура 
Акрамя Кафедральнага сабора, сярод славутасцей захавалася вежа старога абацтва ў раннім раманскім стылі. У горадзе размешчаны і музеі Гоі (адкрыты ў 1840 годзе) і Жарэса. Таксама ў Кастры маецца прыватны, але адкрыты для наведванняў батанічны сад плошчай 4 га.

З выхадцаў горада вядомыя такія асобы як сацыяліст Жан Жарэс, маршал Нікаля Жан дэ Дзьё Сульт, пісьменнік Ражэ Пейрэфіт і інш. Доўгі час у Кастры пражываў матэматык П’ер Ферма.

## Транспарт 
Паміж Кастрам і горадам Мазамэ размешчаны аэрапорт Кастр-Мазамэ.

## Спорт 
У 2007 годзе фініш дванаццатага этапу велагонкі Тур-дэ-Франс знаходзіўся ў Кастры.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Галерэя 

File:La place Jean-Jaurès.jpg|Плошча Жана Жарэса
File:Cathedrale de Castres.JPG|Кафедральны сабор Кастра
File:Théâtre Castres.jpg|Тэатр у Кастры
File:(Castres) Maisons sur l'Agoût vues du pont Neuf vers le pont Tourcaudière.jpg|Рака Агу

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Аксітаніі
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Тарн
Беларуска-чылійскія адносіны

Дыпламатычныя адносіны паміж дзвюма краінамі былі ўстаноўлены ў 1992 годзе.

## Двухбаковыя сустрэчы 
У снежні 2008 года ў Міністэрстве замежных спраў Рэспублікі Чылі па ініцыятыве беларускага боку адбылася сустрэча першага сакратара пасольства Беларусі ў Аргенціне Сяргея Лукашэвіча з намеснікам дэпартамента па справах Еўропы Эдуарда Шотам. Былі абмеркаваны розныя пытанні двухбаковых адносін і далейшага развіцця дагаворнаправавой базы.

7 кастрычніка 2013 г. намеснік Міністра замежных спраў Рэспублікі Беларусь Аляксандр Гур'янаў прыняў Надзвычайнага і Паўнамоцнага Пасла Рэспублікі Чылі ў Рэспубліцы Беларусь па сумяшчальніцтве Хуана Эдуарда Эгігурэна.

## Перагаворны працэс 
* Падрыхтоўка дамоў пра адмену віз для ўладальнікаў дыпламатычных, службовых і афіцыйных пашпартоў
* Дамова пра гандлёва-эканамічнае супрацоўніцтва і ўзаемнай абароне інвестыцый.

## Дыпламатычныя прадстаўніцтвы і консульствы 
* Беларусь прадстаўляе свае інтарэсы ў Чылі праз сваё пасольства ў Аргенціне. Беларускае консульства таксама функцыянуе ў Буэнас-Айрэсе.
* Чылі пакуль не прызначыла пасла ў Беларусі.

## Выбітныя асобы 
* Ігнат Дамейка, выбітны навуковы і нацыянальны герой Чылі, нарадзіўся 31 ліпеня 1802 года ў маёнтку Мядзвядка, цяпер Гродзенская вобласць.

Чылі
Катэгорыя:Палітыка Чылі
Плазма крыві

**Плазма крыві** (ад  — нешта сфармаванае, створанае) — вадкая частка крыві, у якой знаходзяцца форменныя элементы. Працэнтнае ўтрыманне плазмы ў крыві складае 52—60 %. Макраскапічна ўяўляе сабой аднастайную празрыстую або крыху каламутную жаўтлявую вадкасць, якая збіраецца ў верхняй частцы пасудзіны з крывёю пасля аблогі форменных элементаў. Гісталагічна плазма з’яўляецца міжклеткавым рэчывам вадкай тканкі крыві.
  
Плазма крыві складаецца з вады, у якой раствораны рэчывы — бялкі (7—8 % ад масы плазмы) і іншыя арганічныя і мінеральныя злучэнні. Асноўнымі бялкамі плазмы з’яўляюцца альбумін — 4—5 %, глабулін — 3 % і фібрынаген — 0,2—0,4 %. У плазме крыві раствораны таксама пажыўныя рэчывы (у прыватнасці, глюкоза і ліпіды), гармоны, вітаміны, ферменты і прамежкавыя і канчатковыя прадукты абмену рэчываў, а таксама неарганічныя іёны.

У сярэднім 1 літр плазмы крыві чалавека змяшчае 900—910 г вады, 65—85 г бялку і 20 г нізкамалекулярных злучэнняў. Шчыльнасць плазмы складае ад 1,025 да 1,029, pH 7,34—7,43.

Катэгорыя:Кроў
Эрытрацыты

**Эрытрацыты** (ад  - чырвоны і - ёмішча, клетка), таксама вядомыя пад назвай **чырвоныя крывяныя цельцы** — клеткі крыві чалавека, пазваночных жывёл і некаторых беспазваночных (сіпункулід, у якіх эрытрацыты плаваюць у паражніны цэлома).

Катэгорыя:Гематалогія
Імунітэт

**Імунітэт** — адно з базавых паняццяў медыцыны, фізіялогіі і наогул біялогіі. Пад імунітэтам разумеюць неўспрымальнасць, слабаўспрымальнасць, супраціўляльнасць арганізма да інфекцый і інвазіі чужародных арганізмаў (у тым ліку - хваробатворных мікраарганізмаў) і адносная ўстойлівасць да шкодных рэчываў. У больш шырокім сэнсе гэта - здольнасць арганізма супрацьстаяць змене яго нармальнага функцыянавання пад уздзеяннем знешніх фактараў.

Адным з галоўных фактараў імунітэту супраць інфекцыйных хвароб з'яўляецца дзейнасць клетак імуннай сістэмы (макра- і мікрафагі, лімфоідныя клеткі), у тым ліку ўтварэнне ахоўных антыцелаў. 

## Гл. таксама 
* Набыты імунітэт
* Прыродны імунітэт
* Імунатэрапія рака

## Літаратура 
* Кароткі тлумачальны слоўнік тэрмінаў па мікрабіялогіі / Уклад.: Р. Тузава, К. Панюціч. — Мн.: Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут, 1991.

Катэгорыя:Фізіялогія
Катэгорыя:Імуналогія
Франц Іосіф I

{{Дзяржаўны дзеяч
|беларускае імя              = Франц Іосіф I
|арыгінальнае імя         = 
|сцяг = Imperial Standard of Austria-Hungary (Before 1915).svg
|сцяг_2 = Flag of the Habsburg Monarchy.svg
|сцяг_3 = Flag of Bohemia.svg
|сцяг_4 = Flag of Hungary (1867-1918).svg
| партрэт = Kaiser franz.jpg
| шырыня партрэта = 200px
| тытул = імператар Аўстра-Венгрыі
| парадак = 1
|перыядпачатак = 15 сакавіка 1867
|перыядканец = 21 лістапада 1916
|папярэднік = тытул заснаваны
|пераемнік = Карл I
|тытул_2 = імператар Аўстрыі
|пераемнік_2 = Карл I
|парадак_2 = 3
| перыядпачатак_2 = 2 снежня 1848
| перыядканец_2 = 21 лістапада 1916
|папярэднік_2 = Фердынанд I
|тытул_3 = кароль Багеміі
|пераемнік_3 = Карл I
|парадак_3 = 35
| перыядпачатак_3 = 2 снежня 1848
| перыядканец_3 = 21 лістапада 1916
|папярэднік_3 = Фердынанд I
|тытул_4 = кароль Венгрыі
|парадак_4 = 49
| перыядпачатак_4 = 13 жніўня 1849
| перыядканец_4 = 21 лістапада 1916
|папярэднік_4 = Фердынанд I
|пераемнік_4 = Карл I
| дата нараджэння = 
| месца нараджэння = 
| дата смерці = 
| месца смерці = 
| пахаваны = 
| веравызнанне = рымакатолік
| спадкаемец = Максіміліян (1848—1859)Рудольф (1859—1889)Карл Людвіг (1889—1896)Франц Фердынанд (1896—1914)Карл (1914—1916)
| у шлюбе = 
| дынастыя = 
| бацька = 
| маці = 
| дзеці = 
| узнагароды =
{

-

-

}
{ style="background:transparent"

-

}
{ style="background:transparent"

}
|Commons=Franc Jozef I of Austria
}}**Франц Іосіф I** (, , ; , Вена — , Вена) — імператар Аўстрыйскай імперыі і кароль Багеміі з 2 снежня 1848 года, апостальскі кароль Венгрыі з 2 снежня 1848 г. да 14 красавіка 1849 (1-ы раз) і з 13 жніўня 1849 г. (2-гі раз); з 15 сакавіка 1867 года — кіраўнік двуадзінай дзяржавы — Аўстра-Венгерскай манархіі. Кіраваў 68 гадоў; яго валадаранне — эпоха ў гісторыі народаў, якія ўваходзілі ў Дунайскую манархію.

## Галерэя 

Выява:Ajdukiewicz Franciszek Józef na manewrach 1885.jpg|Тадэвуш Айдукевіч. Франц Іосіф I на манёўрах, 1885
Выява:HGM Ajdukiewicz Franz Joseph beim Manöver 1891.jpg|Тадэвуш Айдукевіч. Франц Іосіф I на манёўрах, 1891

Катэгорыя:Імператары аўстрыйскія
Катэгорыя:Габсбургі
Катэгорыя:Каралі венгерскія
Катэгорыя:Каралі чэшскія
Катэгорыя:Постаці Аўстра-Венгрыі
Катэгорыя:Асобы на манетах
Катэгорыя:Германскія генерал-фельдмаршалы
Катэгорыя:Фельдмаршалы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Георгія IV класа
Ангулем

**Ангуле́м** () — горад на захадзе Францыі, цэнтр дэпартамента Шаранта і Ангулемскага біскупства, галоўны горад гістарычнай вобласці Ангумуа. Размешчаны за 134 км на поўнач ад Бардо. Размешчаны на спадзістым ўзвышшы паміж рэкамі Шарантай і Ангіен. Насельніцтва 43181 чалавек (1999).

Заснаваны ў перыяд рымскай каланізацыі.

## Эканоміка 
Развіты машынабудаванне, папяровая, паліграфічная, фаянсавая, харчасмакавая, ваенная вытворчасць.

## Насельніцтва 
## Славутасці 
[thumb|left|[Ангулемскі сабор]]
* Архітэктурыя помнікі 12—15 ст.
* Сабор Сен-П’ер (1105—1123), перабудаваны ў XIX стагоддзі пад кіраўніцтвам Поля Абадзі
* Будынак мэрыі, таксама пабудаванае Абадзі, які ўключае ў сябе дзве вежы, якія захаваліся ад сярэднявечнай крэпасці герцагаў Ангулемскіх.
* Музеі.

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Новай Аквітаніі
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Шаранта
Андрэ Жак Гарнерэн

**Андрэ-Жак Гарнерэн** (; 31 студзеня 1769 — 18 жніўня 1823) — вядомы французскі паветраплавальнік і першы ў свеце парашутыст. 
thumb|left|150px|Андрэ Жак Гарнерэн (1803)
thumb|150px|left|Схематычная выява парашута, які выкарыстаў 22 кастрычніка 1797 года Андрэ Жак Гарнерэн

22 кастрычніка 1797 года А. Ж. Гарнерэн здзейсніў першы ў гісторыі чалавека скачок з парашутам з паветранага шара, саскочыўшы з вышыні каля 1 км над адным з паркаў Парыжа. У 1793 годзе, пасля таго як ён стаў тэхнічным інспектарам французскай арміі, Андрэ Жак стаў актыўна займацца магчымасцямі тэхнічнай рэалізацыі выкарыстання паветраных шароў ў ваенных мэтах.

## Спасылкі 
* Brief biography and picture  — біяграфія 
* Андрэ-Жак Гарнерэн

Катэгорыя:Паветраплавальнікі Францыі
Катэгорыя:Парашутызм
Джон Хазбрук ван Флек

**Джон Хазбрук ван Флек** (;  — ) — амерыканскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1977) «За фундаментальныя тэарэтычныя даследаванні электроннай структуры магнітных і неўпарадкаваных сістэм» сумесна з Філіпам Андэрсанам і Невілам Мотам.

## Спасылкі 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта
* Фатаграфіі Джона ван Флека на сайце Візуальных архіваў Эміліа Сегрэ Амерыканскага інстытута фізікі

Катэгорыя:Фізікі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Фізікі-тэарэтыкі ЗША
Катэгорыя:Узнагароджаныя Нацыянальным медалём навукі ЗША
Парашут

right|thumb|300px|Парашуты на кітайскай паштовай марцы 1958 года
**Парашут** () — апарат для запаволення хуткасці падзення ў паветры чалавека або груза. Парашуты выкарыстоўваюцца ў авіяцыі, касманаўтыцы, парашутным спорце.

## Фізіка адкрыцця і палёту парашута 
Пасля ўводу ў дзеянне прылады раскрыцця парашута, адбываецца адкрыццё кантэйнера парашутнай сістэмы. Выцяжны парашут, трапляючы ў паветраны струмень і выцягваючы стрэньгу на ўсю даўжыню, выцягвае камеру з закладзеным у яе купалам і кроквы. Стропы выцягваюцца з гумовых сот камеры, камера расчакоўваецца і з яе выходзіць купал. Купал пад дзеяннем набягаючага патоку паветра, пераадольваючы сілу супраціву слайдэра, напаўняецца. Поўнае напаўненне купалы адбываецца за 2-3 сек.

## Гл. таксама 
* Андрэ Жак Гарнерэн

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Парашутызм
Шэтландскія астравы

**Шэтла́ндскія астравы** (, ад , літаральна «зямля поні» або «зямля авечак») — архіпелаг на паўночным усходзе ад Шатландыі. Архіпелаг ляжыць таксама на паўночны ўсход ад Аркнейскіх астравоў, у 270 км на паўднёвы ўсход ад Фарэрскіх астравоў і з’яўляецца пунктам падзелу Нарвежскага і Паўночнага мора.

Агульная плошча — 1466 км², з якіх 967 км² прыпадае на «Галоўны востраў», Мейнленд.

Астравы складаюць адну з 32 абласцей Шатландыі. Шэтланды таксама складаюць выбарчую акругу на выбарах у Шатландскі парламент.

З больш за сотні астравоў заселены толькі дванаццаць — Анст, Бара, Брэсей, Вайла, Ел, Макл-Ро, Мейнленд (галоўны востраў, на якім размешчаны Леруік, адміністрацыйны цэнтр астравоў), Папа-Стур, Трондра, Уэлсей, Фетлар і Фула.

## Геаграфія 
### Клімат 
Клімат на Шэтландах марскі субарктычны, умераны з-за ўплывы цёплых вод Атлантыкі. Тэмпература вады ад 5&nbsp;°C у сакавіку да 13-14&nbsp;°C у канцы жніўня. Аднак лета халаднаватае, і рэдка тэмпература перавышае 21&nbsp;°C. Рэкорд сярэднямесячнай тэмпературы быў устаноўлены ў жніўні 1947 г — 17,2&nbsp;°C. Аднак улетку 2008 года неаднаразова фіксаваліся тэмпературы звыш 20&nbsp;°C.

У цэлым клімат пахмурны і вільготны з ападкамі (больш 1 мм) на працягу 200 дзён у годзе. У Леруіке гадавыя ападкі складаюць у сярэднім 1238 мм, з пікам у лістападзе і снежні, калі выпадае да чвэрці гадавой нормы. Мінімум ападкаў прыпадае з красавіка па жнівень, хоць ніколі месячныя ападкі не бываюць менш за 50 мм. Снегапад магчымы ў любы час з ліпеня да пачатка чэрвеня, хоць звычайна снег не ляжыць больш дня. Туман магчымы ўлетку на большай частцы астравоў, з-за астуджэння морам паўднёвых вятроў.

Паўночнае становішча астравоў забяспечвае вялікую змена даўжыні светлавога дня на працягу года — ад 3 гадзін 45 мін. падчас зімовага сонцастаяння да 23 гадзін падчас летняга, са змярканнем у астатні час дня. Аднак вільготнасць клімату забяспечвае перавагу пахмурнага надвор’я ўвесь час, таму лік светлавых гадзін дасягае толькі 1065, гэта значыць 25 % усяго дзённага часу.

### Ландшафт 
Берагі астравоў парэзаны глыбокімі цяснінамі, званымі мясцовымі жыхарамі «voes». Гэтыя залівы нагадваюць нарвежскія фіёрды. Для Шэтландскіх астравоў тыповы голыя пагорыстыя раўніны і плато (вышынёй да 450 метраў над у.м.). На астравах практычна не сустракаюцца дрэвы, бо яны не ў стане супрацьстаяць вятрам, якія увесь час дзьмуць. Ландшафт ствараюць узгоркі і пашы, парослыя невысокай цвёрдай травой.

## Культура 
[thumb|200px|[Сцяг Шэтландскіх астравоў]]

### Астравы ў літаратуры 
Вальтэр Скот «Карсар»

Шэран Болтан «Ахвярапрынашэнне»

## Эканоміка 
## Адміністрацыйны падзел 
## Спасылкі 
* VisitShetland.com
* ShetlandFood.com 
* Shetland Dialect
* Undiscovered Scotland — Shetland Islands
* Shetland Islands Council
* Shetland Scenes 

Катэгорыя:Астравы Шатландыі
Аркнейскія астравы

thumb|left|200px|Сцяг астравоў
[thumb|left|200px|Руіны [Скара-Брэй эпохі неаліту]]
**Аркнейскія астравы** (, , састарэлая назва **Аркадскія астравы**) складаюць адну з 32 абласцей Шатландыі. У склад уваходзяць каля 20 заселеных астравоў і 50 зусім невялікіх. Аддалены ад паўночнага ўзбярэжжа Кейтнеса, вобласці на поўначы Шатландыі, прыкладна на 16 кіламетраў. Найбуйнейшы востраў, Мейнленд, плошчай 523 км², дзявяты па велічыні востраў з тых, што ляжаць вакол Вялікабрытаніі.

На Аркнейскіх астравах знаходзяцца характэрныя помнікі эпохі каменнага веку — Грабніца арлоў, Круг Брадгара, Мейсхау, Нэп-оф-Хаўар, Дворфі-Стэйн, Скара-Брэй і шэраг іншых, занесеныя ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Таксама на Аркнейскіх астравах размешчана былая брытанская база ВМФ Скапа-Флоу.

## Этымалогія 
Назва Аркнейскіх астравоў паходзіць ад , літаральна «Цюленевая банка».

## Населеныя пункты 
* Керкуал (*Kirkwall*)
* Стромнес (*Stromness*)

## Хрысціянства 
Апосталам астравоў шануюць св. Конрана, біскупа Аркнейскага.

## Вядомыя жыхары і выхадцы 
* Дота Аркнейскі (VI стагоддзе) — абат манастыра, названым пасля яго імем, каталіцкі святы.
* Магнус Аркнейскі (†1108 г.) — каталіцкі святы.
* Рэгнвальд Аркнейскі (1100—1158) — каталіцкі святы.

## У папулярнай культуры 
Апроч іншага, дзеянне камп’ютарнай-ролевай гульні The Bard's Tale паходзіць на Аркнейскіх астравах, дзе ігрок можа наведаць такія гарады, як Керкуал, Фінстаун ці Стромнес.

## Гл. таксама 
* Эдэй
## Зноскі
## Спасылкі 

Катэгорыя:Астравы Шатландыі
Філіп Уорэн Андэрсан

**Філіп Уорэн Андэрсан** (англ.: Philip Warren Anderson; , Індыянапаліс, штат Індыяна, ЗША — , Прынстан, штат Нью-Джэрсі, ЗША) — амерыканскі фізік-тэарэтык. Уклад Андэрсана ў фізіку складаецца ў тэорыі лакалізацыі, тэорыі антыферамагнетызма і тэорыі высокатэмпературнай звышправоднасці. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1977) «За фундаментальныя тэарэтычныя даследаванні электроннай структуры магнітных і неўпарадкаваных сістэм» сумесна з Ван Флекам і Невілам Мотам.

## Асноўныя артыкулы 
* P.W. Anderson, «Absence of Diffusion in Certain Random Lattices», Phys. Rev. **109**, 1492 (1958).
* P.W. Anderson, P. W., Halperin, B. I., Varma, C. M., "Anomalous low-temperature thermal properties of glasses and spin glasses, " *Philosophical Magazine*, **25**, 1 (1972).
* P.W. Anderson, «More is Different», *Science* **177**, 393 (1972).
* P.W. Anderson, «The resonating valence bond state in La2CuO4 and superconductivity», *Science* **235**, 1196 (1987).

## Спасылкі 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта 
* Філіп Уорэн Андэрсан 
* Відэакліп гаворкі Андэрсана на міжнароднай канферэнцыі складаных сістэм. На сайце Інстытута складаных сістэм Новай Англіі (NECSI)  
* Старонка Філіпа Андэрсана на сайце фізічнага факультэта Прынстанскага ўніверсітэта 

Катэгорыя:Фізікі ЗША
Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Фізікі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША
Катэгорыя:Выпускнікі Гарварда
Катэгорыя:Узнагароджаныя Нацыянальным медалём навукі ЗША
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Замежныя члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Замежныя члены РАН
Макс Борн

**Макс Борн** (; ,  — , ) — нямецкі і брытанскі фізік-тэарэтык і матэматык, адзін са стваральнікаў квантавай механікі. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1954). Член шэрага навуковых таварыстваў свету.

Макс Борн з'яўляецца аўтарам фундаментальных вынікаў у квантавай тэорыі: ён стаў адным з заснавальнікаў матрычнай механікі, прапанаваў імавернасную інтэрпрэтацыю хвалевай функцыі Шродзінгера, зрабіў значны ўклад у квантавую тэорыю рассейвання (борнаўскае прыбліжэнне) і іншае. Займаўся праблемамі дынамікі крышталічных рашотак, тэрмадынамікай і кінетычнай тэорыяй цвёрдых цел, вадкасцей і газаў, тэорыяй адноснасці, тэорыяй пругкасці.

## Зноскі 
## Літаратура 
### Кнігі 
* 
* 
* 
* 
* *М. Джеммер.* Эволюция понятий квантовой механики. — М.: Наука, 1985.

### Артыкулы 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* *Ю. Румер.* К пятидесятилетию Макса Борна // УФН. — 1933. — Т. 13.
* *С. Г. Суворов.* Проблема «физической реальности» в копенгагенской школе (к статье Макса Борна) // УФН. — 1957. — Т. 62. — С. 141—158.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Фізікі Германіі
Катэгорыя:Фізікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты АН СССР
Катэгорыя:Ганаровыя члены АН СССР
Катэгорыя:Замежныя члены АН СССР
Катэгорыя:Члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём імя Макса Планка
Катэгорыя:Выпускнікі Уроцлаўскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Гётынгенскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Х’юза
Катэгорыя:Члены Шведскай каралеўскай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены Акадэміі навук ГДР
Беатрыса Рэтэльская

**Беатрыса Рэтэльская** (каля 1131— ), дачка Іцье, графа Рэтэля, і Беатрысы, дачкі графа Намюра Жафруа I, жонка Ражэра II, караля Сіцыліі.

Беатрыса выйшла замуж за Ражэра ў 1151 годзе. Праз тры гады, 26 лютага 1154 года, Ражэр памёр. Іх адзіная дачка нарадзілася ўжо пасля яго смерці:

* Канстанцыя Нарманская, жонка імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Генрыха VI

Каралева-ўдава перажыла мужа на 31 год, не выходзячы больш замуж. Яе дачка Канстанцыя стала кіраваць Сіцыліяй з 25 снежня 1194 года.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Каралевы сіцылійскія
Катэгорыя:Рэтэльскі дом
Ам’енскі сабор

**Сабор Ам’енскай Маці Божай** () — кафедральны сабор каталіцкага біскупства з цэнтрам у горадзе Ам’ен (Пікардыя). Паводле свайго аб’ёму (200 000 м³) ён пераўзыходзіць усе гатычныя саборы Францыі.

Ам’енскі, Шартрскі і Рэймскі саборы лічацца эталонамі найчысцейшай готыкі. Архітэктура сабора ўключае ў сябе таксама наступныя элементы гатычнага стылю: высокая або спелая готыка (асабліва апсіды) і палымяная готыка (асабліва вялікая ружа, паўночная вежа, амвон і крэслы са спінкай). Даўжыня сабора 145 м, вышыня скляпення — 42,30 м (блізкая да максімальнай вышыні для архітэктурных збудаванняў такога тыпу). З 1981 г. сабор уваходзіць у спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Памеры 
thumb|left|150px|Інтэр'ер сабора
* Даўжыня звонку: 145 м
* Даўжыня знутры: 133,5 м
* Шырыня нефа: 14,6 м
* Шырыня бакавога нефа: 8,65 м
* Даўжыня трансепта: 70 м
* Вышыня звода: 42,3 м
* Вышыня шпіца: 112,7 м
* Плошча: 7700 м²
* Унутраны аб'ём: 200 000 м³

## Гісторыя 
Будаўнічыя работы па ўзвядзенні сабора пачаліся ў 1220 годзе. Каля 1236 года быў скончаны неф, а ў 1243 г. — вежы фасада. Толькі ў 1528 годзе быў усталяваны шпіц, які ўзвышаецца над саборам. Верхавіна шпіца знаходзіцца на вышыні 112,7 м над зямлёй.

Катэгорыя:Саборы Францыі
Катэгорыя:Збудаванні Францыі ў гатычным стылі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Францыі
Катэгорыя:Ам’ен
Леруік

**Ле́руік** () — самы паўночны горад Шатландыі, адзіны населены пункт са статусам горада і адміністрацыйны цэнтр Шэтландскіх астравоў. 
Размешчаны на ўсходнім беразе Мейнленда, галоўнага вострава архіпелага, на адлегласці 160 км ад паўночнага ўзбярэжжа Шатландыі, у 340 км ад Абердзіна і ў 370 кіламетрах ад Бергена.

Назва горада паходзіць ад зліцця нарвежскіх слоў *leir* і *vik*, у перакладзе — Брудная бухта.
thumb|left|200px|thumb|Гавань Леруіка
У XVII стагоддзі Леруік быў рыбацкім пасёлкам, жыхары якога займаліся здабычай селядцы, трэскі і іншай рыбы. Здабыча рыбы застаецца адным з важных заняткаў жыхароў Шэтландскіх астравоў, аднак не з'яўляецца галоўнай крыніцай сродкаў у бюджэт. 
З порта Леруіка ажыццяўляюцца паромныя перавозкі ў Абердзін, Керкуал (Аркнейскія астравы) і на бліжэйшыя астравы архіпелага, а таксама абслугоўваюцца рыбалавецкія судны і судны, якія абслугоўваюць здабычу нафты ў Паўночным моры. У 7,4 кіламетрах на паўночны захад ад горада размешчаны невялікі аэрапорт Тынгвал.

## Спасылкі 
* Савет Шэтландскіх астравоў
* Артыкул пра Леруік на Undiscoveredscotland.co.uk
* Фатаграфіі горада на Flickr.com

Катэгорыя:Парты Шатландыі
Катэгорыя:Гарады Шатландыі
Парван (правінцыя)

**Парван** (пушту پروانو) — правінцыя ў цэнтры Афганістана. На захадзе мяжуе з правінцыяй Баміян. Раней у склад правінцыі ўваходзіла Панджшэрская цясніна, якая ў 2004 была вылучана ў асобны рэгіён.

Катэгорыя:Правінцыі Афганістана
Іэн Мак-Келен

**Сэр Іэн Мюрэй Мак-Келен** (; , Бернлі, графства Ланкашыр, Вялікабрытанія) — брытанскі акцёр кіно і тэлебачання, які атрымаў шырокае прызнанне як майстар шэкспіраўскага рэпертуара. Цяпер рэгулярна здымаецца ў буйнабюджэтных міжнародных кінапраектах (Магнета ў кінатрылогіі «Людзі Ікс», Гэндальф у кінатрылогіі «Уладар пярсцёнкаў»).

Мак-Келен нарадзіўся ў сям’і інжынера. Перад пачаткам вайны разам з сям’ёй пераязджае ў шахцёрскі горад Віген на поўдні Ланкашыра. Вучыўся ў школе Болтан, дзе ўдзельнічаў у аматарскіх школьных тэатральных пастаноўках, затым у Кембрыджы, дзе таксама запісаўся ў студэнцкі тэатр.

Па заканчэнні каледжа Мак-Келен абраў прафесію акцёра і стаў іграць у тэатры Белгрэйд. Праз тры гады акцёр пераехаў у Лондан. На працягу шасцідзесятых і сямідзесятых сыграў практычна ва ўсіх п’есах шэкспіраўскага рэпертуара. У 1988 годзе ўпершыню публічна заявіў пра сваю гомасексуальнасць падчас інтэрв’ю радыёстанцыі Бі-Бі-Сі. У 1990 годзе стаў адным з першых адкрытых геяў, ганараваных рыцарскай годнасцю. З’яўляецца актывістам брытанскага руху за правы сексуальных і гендарных меншасцей.

## Фільмаграфія 
## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Акцёры Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Тоні»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сатурн»
Катэгорыя:Актывісты ЛГБТ-руху ў Вялікабрытаніі
Судовая рэформа (1864)

[thumb|250px|[Аляксандр II ]]
**Судовая рэформа 1864** *у *Расійскай імперыі — рэформа, якая на аснове судовых статутаў распрацавала прынцыпы суда і судаводства: абвясціла незалежнасць суддзяў, галоснасць, вуснасць і спаборнасць судовага працэсу, скасавала саслоўны суд; уведзены суд прысяжных, адвакатура, міравыя суды. Прэгрэсіўнае значэнне рэформы заключалася ў стварэнні новай судовай сістэмы, якая замяніла раздробленую сістэму судоў. Былі створаны дзве сістэмы судоў: міравыя (разглядалі дробныя крымінальныя і цывільныя справы) і агульныя (уключалі акруговыя суды і судовыя палаты). Пры іх знаходзіліся судовыя следчыя, судовыя прыставы, пракуратура. Вышэйшы нагляд за пракуратурай ажыццяўляў генерал-пракурор (з 1802 ім быў міністр юстыцыі). Вярхоўным касацыйным судом, а таксама вышэйшым органам судовага нагляду быў Сенат, дзе інсавалі 2 касацыйныя дэпартаменты — цывільны і крымінальны.

## Літаратура 
* 
* *Виленский, Б. В.* Судебная реформа и контрреформа в России / Б. В. Виленский — Саратов: Приволж. кн. изд-во, 1969. — 400 с.
* Великие реформы в России: Сборник / под ред. Л. Г. Захаровой, Б. Эклофа, Дж. Бушнелла — М.: Изд-во Мос. ун-та, 1992. — 336 с.
* Великие реформы в России середины XIX века / Сост. И. Л. Абрамова, Б. В. Колобов, Г. Л. Волохова и др. — М.: Изд-во МГТУ, 2002. — 160 с.
* *Джаншиев Г.* Эпоха великихъ реформъ. — СПб., 1907. — С. 383—506.
* *Джаншиев Г.* Основы судебной реформы. — М., 1891.
* *Ерошкин, Н. П.* История государственных учреждений дореволюционной России / Н. П. Ерошкин. — М.: Высшая школа, 1983. — 352 с.
* *Кони, А. Ф.* Отцы и дети судебной реформы: К пятидесятилетию Судебных Уставов. / А. Ф. Кони. — М.: Статут, 2003. — 352 с.
* *Коротких М. Г.* Самодержавие и судебная реформа 1864 года в России. / М. Г. Коротких. — Воронеж: Изд-во Воронежского ун-та, 1989. — 185 с.
* *Коротких, М. Г.* Судебная реформа 1864 г. в России / М. Г. Коротких. — Воронеж: Изд-во ВГУ, 1994. — 240 с.
* *Монтескье, И. В., Жуйков, В. М.* Судебная реформа в прошлом и настоящем / И. В. Гессен, В. М. Жуйков. — М.: Статут, РАП, 2007. — 2410 с.
* Реформы Александра II: хрест. / Сост. О. И. Чистяков, Т. Е. Новицкая. -М.: Юридическая литература, 1998. — 464 с.
* *Шестопалов А. П.* Великие реформы 1860—1870 гг. / А. П. Шестопалов // Основы государства и права. — 1998. — № 6. — С. 21-29.

Катэгорыя:Дзяржаўны лад Расійскай імперыі
Катэгорыя:Рэформы Аляксандра II
Катэгорыя:Судовая сістэма
Катэгорыя:1864
Сары-Пуль (правінцыя)

**Сары-Пуль** (фарсі мова: سر پل) — адна з 34-х правінцый Афганістана. Знаходзіцца на поўначы краіны. Адміністрацыйны цэнтр - горад Сары-Пуль.

Катэгорыя:Правінцыі Афганістана
Кундуз (правінцыя)

**Кундуз** (пушту کندز, дары قندوز Kundûz) — правінцыя на паўночным усходзе Афганістана. На захадзе мяжуе з правінцыяй Балх, на ўсходзе з Тахар, на поўдні з Баглан, на поўдні-захадзе з Саманган.

Катэгорыя:Правінцыі Афганістана