open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вылячэнне сляпога ад нараджэння

[thumb|Вылячэнне сляпога ад нараджэння, [Эль Грэка, каля 1570, Дрэздэн]]
**Вылячэнне сляпога ад нараджэння** — евангельская падзея, адзін з цудаў Ісуса Хрыста. Цуд запісаны ў Евангеллі паводле Яна, 9 раздзел.

## Евангельскае апавяданне 
Паводле Евангелля, Ісус убачыў чалавека, сляпога ад нараджэння. Яго вучні спыталіся ў яго: «Равві, хто зграшыў, ён ці бацькі ягоныя, што нарадзіўся сляпым?»

Ісус адказаў: «Ні гэты чалавек, ні яго бацькі не зграшылі», — сказаў Ісус, «але гэта на тое, каб на ім выявіліся дзеі Божыя. Мне належыць чыніць дзеі Таго, Хто паслаў Мяне, пакуль ёсць дзень; прыйдзе ноч, калі ніхто не можа чыніць. Пакуль Я ў свеце, Я — святло свету».

Сказаўшы гэта, Ісус плюнуў на зямлю, зрабіў гразь са сліной, і паклаў на вачы мужчыны. Сляпому ж сказаў: «Ідзі і умыйся ў купальні Сілоам» (гэта слова азначае «Пасланы»). Той пайшоў і ўмыўся, і вярнуўся відушчы.

Яго суседзі і тыя, хто раней бачыў яго слепату пыталіся: «Хіба гэта не той жа самы чалавек, які сядзеў і прасіў?» Некаторыя сцвярджалі, што гэта быў той сляпы, а іншыя казалі, што мужчына толькі падобны на яго, сам жа вылячоны казаў, што гэта ён.

«Як жа тады адкрыліся ў цябе вочы?» — пыталі яны . Ён адказаў : «Чалавек, Якога завуць Ісус, зрабіў гразь, памазаў вочы мае і сказаў мне: „Ідзі ў купальню Сілоам і ўмыйся“. Я пайшоў, умыўся і зрабіўся відушчы».

« Дзе гэты чалавек?» спыталіся яны ў яго. «Я не ведаю», — сказаў вылячоны.

Пасля гэтага прывялі святары і фарысеі паклікалі бацькоў жабрака, бо дзень, у які адбылося вылячэнне, быў субота. На пытанне: «Ці гэта сын ваш, пра якога вы кажаце, што нарадзіўся сляпы?», бацькі адказалі, што гэта сапраўды іх сын і ён нарадзіўся сляпым, але што вылячыў яго яны не ведаюць. Яны так казалі, бо былі запалоханыя фарысеямі, бо тыя згаварыліся, каб кожны, хто спавядае Ісуса Месіяй, быў выключаны з сінагогі.

Тады фарысеі і святары сталі зноў распытваць вылячонага жабрака, жадаючы, каб той сказаў на Ісуса нешта благое. Аднак былы сляпец працягваў сцвярджаць, што такі цуд мог зрабіць толькі чалавек, пасланы Богам. Рассержаныя фарысеі выгналі вылячонага.

Пасля гэтага Ісус знаходзіць яго і пытае, ці верыць той у Божага Сына? Калі Хрыстос абвяшчае. што Ён і ёсць Божы Сын, вылячоны з верай прыпадае да Ісуса.

Ключавая фраза падзеі: «*на суд прыйшоў Я ў свет гэты, каб нявідушчыя бачылі, а відушчыя аслеплі*», — паказвае духоўную сляпату кіраўнікоў народа, якія ў сваёй нянавісці не змаглі ўбачыць крыніцу духоўнага святла.

Таксама гэты ўрывак паказвае, што не заўсёды хвароба з'яўляецца праявай граху.

Хоць яго імя і не было названа ў Евангеллі, згодна з хрысціянскай традыцыяй, імя гэтага вылячонага чалавека было Целідоній.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Хрысціянства
Катэгорыя:Цуды Ісуса Хрыста
Стула

дыякан у альбе з фіялетавай стулай паверх яе.]]
**Сту́ла** — частка літургічнага аблачэння рымска-каталіцкага, лютэранскага і англіканскага духавенства. Прадстаўляе сабою доўгую стужку з тканіны, якая павязваецца тым ці іншым чынам у залежнасці ад месца чалавека ў царкоўнай іерархіі. Стула звычайна той жа афарбоўкі, што і арнат або капа. Стула — сімвал духоўнай улады Папы Рымскага, кардынала, епіскапа, ксяндза, дыякана.

## Літаратура 
* *Завальнюк У. М.* Энцыклапедычны слоўнік рэлігійнай лексікі беларускай мовы / У. М. Завальнюк, М. Р. Прыгодзіч, В. К. Раманцэвіч. — Мінск, Изд-во Гревцова, 2013. — 808 с. ISBN 978-985-6954-73-6.

Катэгорыя:Аблачэнне рымска-каталіцкага духавенства
Катэгорыя:Аблачэнне лютэранскага духавенства
Катэгорыя:Накідкі
Трансфобія

**Трансфобія** — тэрмін, які пазначае розныя віды агіды, нянавісці ці непрымання ў адносінах да транссексуальнасці і/ці да транссексуалаў і транссексуалак. Трансфобія часта прымае форму адмовы прызнаваць права на праяўленне чалавекам сваёй гендарнай ідэнтычнасці. Па-за залежнасцю ад таго, ці з'яўляецца праяўленне трансфобіі наўмысным або не, трансфобія можа мець сур'ёзныя наступствы для тых, на каго яна накіравана.

Шматлікія транссексуальныя людзі таксама адчуваюць на сабе гамафобію з боку асоб, якія некарэктна асацыююць медыцынскі паталагічны стан — расстройства гендарнай ідэнтычнасці — з гомасексуальнасцью.

Падобна іншым формам дыскрымінацыі і ксенафобіі, дыскрымінацыйныя ці інталерантныя паводзіны могуць выражацца непасрэдна (у форме праследавання, нападу ці забойства) або ўскосна (у форме адмовы ўспрымаць транссексуальных людзей на роўных з не-транссексуальнымі). Аднак формы трансфобіі, якія праяўляюцца непасрэдна, могуць праяўляцца і шляхамі, якія не звязаны са злачынствамі.

## Гл. таксама 
*Дзень памяці трансгендараў
*Джак’якарцкія прынцыпы
## Спасылкі 
* У памяць пра загінулых транссексуалаў 
* Што прыводзіць да злачынстваў нянавісці
* Вынікі даследавання транссексуалаў, праведзенага ў 1997 годзе Дэпартаментам аховы здароўя Сан-Францыска 
* Заканадаўства пра транссексуальнасць 
* Гісторыя транссексуальнасці

Катэгорыя:Транссексуальнасць
Катэгорыя:Ксенафобія
Катэгорыя:Сексізм
Катэгорыя:Гамафобія
Кансерватыўны лібералізм

**Кансерватыўны лібералізм** — варыянт лібералізму, які сумяшчае ліберальныя каштоўнасці з кансерватыўнымі пазіцыямі па шэрагу пытанняў, гэта значыць прадстаўляе правае крыло ліберальнага руху.

Кансерватыўныя ліберальныя партыі сумяшчаюць ліберальную палітыку з больш традыцыйным меркаваннем па сацыяльных і этычных пытаннях. Яны звычайна падтрымліваюць эканамічны лібералізм і часта самаідэнтыфіцыруюцца як партыі грамадскага парадку («закона і парадку»), выступаюць за больш актыўную барацьбу з крыміналам, падтрымліваюць больш сур'ёзныя меры пакарання для злачынцаў, надаюць асабліва вострую ўвагу на барацьбе з тэрарызмам. Ад сацыял-лібералаў кансерватыўных лібералаў адрознівае менш выразнае адлюстраванне этычных пытанняў, кансерватыўныя лібералы часта падтрымліваюць стражэйшы кантроль за нелегальнай міграцыяй, яны радзей падтрымліваюць мультыкультуралізм.

У Еўропе не варта блытаць кансерватыўны лібералізм і ліберальны кансерватызм, якія сумяшчаюць кансерватызм з ліберальнымі поглядамі на эканоміку, сацыяльныя і этычныя пытанні.

Катэгорыя:Лібералізм
Джак’якарцкія прынцыпы

'''Джак'якарцкія прынцыпы''' () — прынцыпы ўжывання міжнародна-прававых нормаў аб правах чалавека ў дачыненні да сексуальнай арыентацыі і гендарнай ідэнтычнасці былі прыняты групай профільных экспертаў у Джак'якарце, Інданезія, 6-9 лістапада 2006 года.

Джак'якарцкія прынцыпы ахопліваюць шырокі спектр стандартаў у вобласці правоў чалавека і іх дастасавальнасці да пытанняў сексуальнай арыентацыі і гендарнай ідэнтычнасці. Яны распрацоўваліся з улікам шырока дакументаваных практык парушэнняў па ўсім свеце. Джак'якарцкія прынцыпы таксама паказваюць шлях да забеспячэння поўнай роўнасці ЛГБТ-асоб ва ўсім свеце. Кожны прынцып суправаджаецца падрабязнымі рэкамендацыямі дзяржавам пра спосабы спынення дыскрымінацыі і парушэнняў. Прынцыпы таксама ўтрымліваюць рэкамендацыі для праваабарончай сістэмы ААН, нацыянальных інстытутаў у вобласці правоў чалавека, СМІ, няўрадавых арганізацый і іншых.

Сярод распрацоўшчыкаў прынцыпаў прысутнічаюць экс-Вярхоўны камісар ААН па правах чалавека, незалежныя эксперты ААН, члены камітэтаў ААН па кантролі за выкананнем міжнародных дагавораў, суддзі, грамадзянскія актывісты, вучоныя.

Апублікаваны 26 сакавіка ў Жэневе групай з 29 міжнародных экспертаў у вобласці правоў чалавека на сесіі Савета па правах чалавека ААН.

## Гл. таксама 
* Дыскрымінацыя па прыкмеце сексуальнай арыентацыі і гендарнай ідэнтычнасці
* Дэкларацыя ААН аб сексуальнай арыентацыі і гендарнай прыналежнасці

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Discrimination on basis of sexual orientation and gender identity (Парламенцкая асамблея Савета Еўропы)
* Human rights and gender identity (Томас Хамарберг)
* UHNCR Guidance Note on Refugee Claims Relating to Sexual Orientation and Gender Identity (UNHCR)
* Савет па правах чалавека ААН, A.HRC/19/41
* BORN FREE AND EQUAL - Sexual orientation and gender identity in international human rights law, 2012 (ААН)

Катэгорыя:Сексуальная арыентацыя і грамадства
Катэгорыя:Міжнародныя праваабарончыя дакументы
Катэгорыя:Правы чалавека
Аблачэнне каталіцкага духавенства

а.]]
**Аблачэ́нне ры́мска-каталі́цкага духаве́нства** — аблачэнне, якое выкарыстоўваецца клірам Рымска-Каталіцкай Царквы падчас набажэнстваў і абрадаў (некаторыя прадметы адзення, аднак, могуць выкарыстоўвацца і ў паўсядзённым жыцці). 

Варта адзначыць, што многія з гэтых прадметаў аблачэння выкарыстоўваюцца і па-за межамі Рымска-Каталіцкай Царквы (пераважна ў пратэстанцкіх Цэрквах, якія з'явіліся ў выніку расколу ў Каталіцкай Царкве).

Аблачэнне адрозніваецца ў залежнасці ад месца чалавека ў царкоўнай іерархіі, аднак некаторыя прадметы (напрыклад, сутана) з'яўляюцца агульнымі для ўсіх трох святарскіх ступеняў. У той жа момант ёсць прадметы, якія даступныя толькі Папу Рымскаму: Пярсцёнак рыбака, Тыяра і г.д.

Калісьці аблачэнне было надзвычай разнастайным, але пасля II Ватыканскага Сабору ў штодзённым ужыванні найчасцей выкарыстоўваюцца толькі наступныя атрыбуты аблачэння (у алфавітным парадку):
* Альба
* Арнат
* Берэт
* Гумерал
* Далматыка
* Інфула
* Капа
* Комжа
* Крыж
* Мітра
* Палій
* Палярынка
* Пастарал
* Персцень
* Піуска
* Плашч
* Пояс
* Стула
* Сутана

## Літаратура 
* *Завальнюк У.М.* Энцыклапедычны слоўнік рэлігійнай лексікі беларускай мовы / У. М. Завальнюк, М. Р. Прыгодзіч, В. К. Раманцэвіч. — Мінск, Изд-во Гревцова, 2013. — 808 с. ISBN 978-985-6954-73-6.

Катэгорыя:Аблачэнне рымска-каталіцкага духавенства
Дравідыйскія мовы

**Дравідыйскія мовы** — сям'я моў на тэрыторыі Паўднёва-Азіяцкага (Індыйскага) субкантынента.

Пашыраны пераважна ў Індыі. Падзяляюцца на групы: 
* паўднёвую (тамільская, малаялам, кота, тода, кодагу, канара і канада);
* паўднёва-заходнюю (тулу);
* паўднёва-ўсходнюю (тэлугу);
* цэнтральную (коламі, найкі, парджы, гадаба);
* гандванскую (гондзі, конда, куі, куві, пенга, манда);
* паўночна-ўсходнюю (курух, малто);
* паўночна-заходнюю (брагуі). 
Аднак генетычная класіфікацыя дравідыйскіх моў канчаткова не распрацавана. Чатыры з іх (тамільская, малаялам, канада і тэлугу) маюць старажытную літаратуру і лічацца афіцыйнымі мовамі індыйскіх штатаў Тамілнад, Керала, Майсур і Андхра-Прадэш. На тулу пісьменства з'явілася ў канцы ХІХ ст. Астатнія дравідыйскія мовы беспісьменныя.

У фаналогіі адрозніваюцца кароткія і доўгія галосныя, фанематычны націск адсутнічае. У марфалогіі пераважае суфіксальная аглюцінацыя. Назоўнік і іншыя імёны маюць 2 лікі і да 11 склонаў; род мае лексіка-граматычны характар; прыметнікі нязменныя, ступень прыкметы перадаецца сінтаксічна. Колькасць формаў часу дзеяслова вагаецца ад 2 да 6. Сінтаксіс мае шмат агульных рыс з сінтаксісам цюркскіх, мангольскіх моў.

## Літаратура 
*
Ян Ласіцкі

**Ян Ласі́цкі** (; каля 1534 — не раней за 1599) — польскі гісторык, бібліёграф, рэлігійны пісьменнік-палеміст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Ласіцы Сахачоўскага павета Раўскага ваяводства (Мазовія). Паходзіў з дробнай мазавецкай шляхты. Кальвініст. У 1556—1561 гадах вучыўся ў гімназіях і ўніверсітэтах Страсбургу, Жэневы, Лазаны, Цюрыху, Падуі, пазней вандраваў па Швейцарыі, Францыі, Нідэрландах, Англіі; у Парыжы ледзь пазбегнуў гібелі ў Варфаламееўскую ноч (24 жніўня 1572).

Актыўна ўдзельнічаў у міжканфесійнай палеміцы, перапісваўся з вядучымі дзеячамі еўрапейскай Рэфармацыі. Меў разнастайныя навуковыя інтарэсы: напісаў шэраг прац па гісторыі рэлігіі, гісторыі панавання Стэфана Баторыя, нарыс гісторыі Францыі (першы польскі твор такога кшталту), і іншыя (усе на лацінскай мове); цікавіўся дакладнымі навукамі. Лічыцца заснавальнікам польскай бібліяграфіі.

У 1581 годзе вярнуўся з апошняй вандроўкі за межы Рэчы Паспалітай, у 1582 годзе пазнаёміўся з літоўскім падскарбіям, кашталянам менскім Янам Глябовічам (кальвіністам), які запрасіў яго ў ВКЛ; выхоўваў дзяцей Глябовіча Яна і Мікалая, жывучы то ў Вільні, то ў рэзідэнцыі Глябовічаў у Заслаўі. Увайшоў у рознаверны асяродак віленскіх інтэлектуалаў (Цыпрыян Базылік, Андрэй Волан, Паўль Одэрборн і іншыя). У 1582 годзе выдаў у Шпаеры (Германія) зборнік прац розных аўтараў «Пра рэлігію, ахвярапрынашэнне, вясельныя і пахавальныя абрады русінаў, маскавітаў і татараў» (назва пазычаная з трактата Одэрборна), у які ўвайшоў і арыгінальны твор Ласіцкага. Апісаў народныя адзенне, стравы, абрады беларусаў, архітэктуру Вільні, Полацка, беларускіх вёсак; крытычна ставіўся да перажыткаў паганства, забабонаў, неадукаванасці насельніцтва ВКЛ. У рэлігійнай палеміцы выступаў як супраць каталіцкай рэакцыі (у 1584 годзе бараніў Андрэя Волана ад Пятра Скаргі), так і супраць радыкальных пратэстанцкіх плыняў (асуджаў антытрынітарыяў, Фаўста Соцына).

Апошнія звесткі пра Ласіцкага паходзяць з Заслаўя (ліпень 1599). Пасмяротна выйшаў яго твор «Пра багоў самагітаў, іншых сарматаў і несапраўдных хрысціян» (Базель, 1615) — першы сістэматычны выклад балцкіх язычніцкіх вераванняў.

## Творы 
* De Russorum, Moscovitarum et Tartarorum religione… Spirae, 1582.
* De diis Samogitarum caeterorumque Sarmatarum… Basileae, 1615.

## Літаратура 
* Алесь Белы // 
* Barycz H. Jan Lasicki: Studium z dziejow polskiej kultury naukowej XVI w. Wroclaw etc., 1973.
* Издано в 1582 году // Белорусский экватор. Мн., 1988

## Спасылкі 
* Арыгінальны артыкул

Катэгорыя:Постаці польскай бібліяграфіі
Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы
Катэгорыя:Пісьменнікі Польшчы
Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы Польшчы
Кірыяк з Анконы

**Кірыяк з Анконы** (поўнае імя — Cyriacus de Pizzicolli; 1391, Анкона — пасля 1449, Крэмона) — адзін з гуманістаў эпохі італьянскага Адраджэння.

Ён быў першы, хто ажыццявіў падарожжы па краінах класічнага свету з мэтай навуковых пошукаў.

Сучаснікі называлі яго «бацька старажытнасці»; сёння ён лічыцца адным з заснавальнікаў археалогіі. Ён сабраў ўзоры і археалагічныя помнікі ва ўсіх краінах усходняга Міжземнамор'я, падрабязна апісаў у сваіх кнігах убачаныя славутасці і зарысаваў шэраг старажытных надпісаў.

Катэгорыя:Археолагі Італіі
Паўль Одэрборн

**Паўль Одэрборн** (*Paul Oderborn*; каля 1555, Барт у Заходнім Памор’і — 1604) — дзеяч лютэранскай царквы ў Вялікім Княстве Літоўскім, пісьменнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў мястэчку Барт у Заходняй Памераніі каля 1555 г. Адукацыю атрымаў у Ростаку.

З 1577 года служыў прапаведнікам у лютэранскай кірсе ў Вільні, удзельнічаў у рэлігійных дыспутах і палемічнай перапісцы з прадстаўнікамі іншых канфесіяў, у прыватнасці, з Янам Ласіцкім.

У 1582 годзе ў Ростаку выдаў на лацінскай мове трактат «Праўдзівы і грунтоўны аповед пра веру русаў, іх шлюбныя і пахавальныя абрады, побыт і адзенне…» (*De Russorum religione*), у якім выклаў свае ўражанні ад побыту і рэлігійнага жыцця беларусаў, адным з першых сярод заходнееўрапейскіх аўтараў ужыў назву Белая Русь у дачыненні да паўночна-ўсходняй Беларусі. Трактат Одэрборна перавыдаваўся ў складзе падобнай па назве і змесце працы Ласіцкага і іншых выданняў кампілятыўнага зместу.

У сваім трактаце, які можна лічыць адным з першых этнаграфічных зборнікаў пра жыццё беларусаў Полацка-Дзісенскага Паазер’я XVI стагоддзя аўтар апісвае: *Рэлігію русаў, Веравучэнне, Храмы, Шлюбны абрад, Пахавальны абрад, Памінкі, Гульні, Адзенне, Ежу і інш.*

У частцы «Целасклад» Одэрборн піша: *«У вытанчанай музыцы яны не дасведчаныя, зусім не граюць на струнных інструментах, дзеля забавы ў іх звычайна выкарыстоўваецца толькі дуда з мехам. На вяселлях і іншых пачостках вельмі часта водзяць карагоды пад гучнае плясканне ў далоні.»*

На беларускай мове тэкст выходзіў у перакладзе Жанны Некрашэвіч-Кароткай, з каментарамі і ўступным словам Генадзя Сагановіча.

У 1587 годзе ў Гродне вітаў абранне каралём і вялікім князем Жыгімонта III Вазы, атрымаў ад яго пасаду лютэранскага пастара ў Рызе. На аўдыенцыі ў Жыгімонта пазнаёміўся з турэцкім паслом, былым арыянінам з Трансільваніі, і завязаў з ім перапіску па-арабску. Пазней служыў пастарам у сталіцы Курляндыі Мітаве.

## Літаратура 
* Алесь Белы // 
* De Russorum Religione et Ritibus Narratio // Historiae Ruthenicae Scriptores exteri saeculi XVI. T. II. Berolini et Petropoli, 1842.

## Спасылкі 
* Арыгінальны артыкул
* Нацыянальная бібліятэка Чэшскай Рэспублікі  

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Постаці лютэранства
Катэгорыя:Памерлі ў 1604 годзе
Камітэт па правах чалавека ААН

**Камітэт па правах чалавека ААН** — арганізацыя, якая займаецца наглядам за выкананнем Міжнароднага пакта аб грамадзянскіх і палітычных правах у краінах-удзельніцах пакта. Заснаваны паводле часткі 4 Пакта. Складаецца з 18 экспертаў, якія выбіраюцца на чатырохгадовы тэрмін.

## Функцыі 
Камітэт ацэньвае даклады аб выкананні Пакта, якія падаюцца краінамі-ўдзельніцамі, складае каментарыі да Пакта («заўвагі агульнага парадку») і выказвае меркаванні па скаргах дзяржаў і прыватных асоб аб парушэнні Пакта (акрамя артыкула 1) краінамі, якія ратыфікавалі Першы факультатыўны пратакол да Пакта. Члены камітэта маюць права выказваць асобныя думкі, якія прыкладваюцца да меркаванняў.

Прававое значэнне меркаванняў Я. Мёлер і  ацэньваюць так: «нягледзячы на той факт, што фармальна меркаванні Камітэта не з’яўляюцца юрыдычна абавязваючымі, набірае сілу меркаванне, што дзяржавы-ўдзельнікі абавязаны забяспечыць ахвяру парушэння, канстатаванага Камітэтам, эфектыўным сродкам прававой абароны ў адпаведнасці з ч. 3(а) артыкула 2 Пакта».

## Камітэт і Беларусь 
Да сённяшняга дня Рэспубліка Беларусь ніводнага разу не выконвала рашэнні Камітэта, прынятыя па скаргах грамадзян, у т. л. не інфармаваў пра тое, якія гэта былі рашэнні насельніцтва.

## Літаратура 
* *Хански Р., Шейнин М.* (сост.) Прецедентные дела Комитета по правам человека, Институт прав человека, Университет Або Академи (Турку), 2004. ISBN 952-12-1295-0
* *De Zayas A., Möller J. Th.* The United Nations Human Rights Committee Case Law 1977—2008: A Handbook. N.P.Engel Publishers, Kehl am Rhein, 2009, ISBN 978-3-88357-144-7.
* 

## Спасылкі 
* Камітэт па правах чалавека ААН
* Меркаванні КПЧ ААН па індывідуальных скаргах
* Падборка меркаванняў КПЧ ААН па індывідуальных скаргах
* Заўвагі агульнага парадку, прынятыя Камітэтам па правах чалавека

Катэгорыя:Камітэты ААН
Катэгорыя:Міждзяржаўныя праваабарончыя арганізацыі
Піт Сампрас

**Пэтрас «Піт» Сампрас** (; нар. , Вашынгтон) — амерыканскі былы прафесійны тэнісіст. За сваю 14-гадовую кар’еру выйграў 14 турніраў Вялікага шлема, стаўшы першым гульцом, які пабіў рэкорд Роя Эмерсана (12 турніраў Вялікага шлема). Ён таксама выйграў 7 галоўных турніраў у памяшканнях (5 фінальных турніраў ATP і 2 кубка Вялікага шлема). Сампрас выкарыстоўваў атакуючы стыль гульні, які характарызуецца магутнай падачай і частымі выхадамі да сеткі.

## Спартыўная кар’ера 
Піт Сампрас дэбютаваў у прафесійным туры ў 1988 годзе і праз два гады стаў самым маладым пераможцам адкрытага чэмпіянату ЗША. На працягу шасці гадоў запар (1993—1998) ён займаў першы радок у сусветным рэйтынгу, што з’яўляецца рэкордным паказчыкам для Адкрытай эры, а таксама прабыў лідарам у агульнай складанасці 286 тыдняў (чацвёртае месца ў сучаснай гісторыі). У 2002 годзе ён атрымаў перамогу на сваім апошнім турніры Вялікага шлема — адкрытым чэмпіянаце ЗША, абыграўшы ў фінальным матчы свайго адвечнага суперніка Андрэ Агасі. Яго сем перамог на Уімблдане з’яўляюцца рэкордам, які ён дзеліць з Роджэрам Федэрэрам. Таксама рэкорднымі з’яўляюцца яго пяць тытулаў адкрытага чэмпіянату ЗША, які ён дзеліць з Роджэрам Федэрэрам і Джымі Конарсам. Нягледзячы на не такія паспяховыя выступленні на грунтавых пакрыццях (Сампрас ні разу не выходзіў у фінал турніру Ралан Гарос), яго агульныя дасягненні (у суме выйграна 64 прафесійных тытула) і розныя рэкорды дазваляюць яму лічыцца адным з найвялікшых тэнісістаў гісторыі. Сампрас таксама з’яўляецца апошнім амерыканцам, які выйграваў Уімблдан і фінальны турнір сусветнага тура.

Катэгорыя:Тэнісісты ЗША
Пра цырымоніі

**Пра цырымоніі** (, «Пра цырымоніі візантыйскага двара») — традыцыйная назва зборніка апісанняў цырыманіяльнага пратакола візантыйскага імператарскага двара. Кнігу часта пазначаюць яе скарочанай лацінскай назвай ***De Ceremoniis***.  Яе арыгінальная назва — .

Кніга была складзена для імператара Канстанціна VII Парфірароднага (913 — 959), і часткова абноўлена ці дапоўнена пры Нікіфары II Фоку (963 — 969), магчыма пад наглядам Васіля Лекапена, імператарскага паракімомена.

Кніга цалкам апісвае прыдворныя рытуалы, часта са штохвіліннай дэталізацыяй, з пункту гледжання распарадчыкаў двара, апісваючы, як яны павінны праводзіць іх, выкладаючы астатнія пытанні пастолькі, паколькі яны маюць дачыненне да паўсядзённых спраў палаца. Такім чынам, гэта быў навучальны дапаможнік, які змяшчаў кансультацыі і ўказанні для вышэйшых візантыйскіх чыноўнікаў і прыдворных.

Кніга ўключае шэраг дадаткаў, якія маюць самастойную каштоўнасць. Адзін з іх — , падручнік ваеннага мастацтва, напісаны Канстанцінам VII для свайго сына і спадчынніка Рамана II.

## Выданні 
* Constantini Porphyrogeniti libri II. de ceremoniis aulae Byzant. (Leipzig, 1751-66, ed. J. J. Reiske), vol. iii. (Bonn, 1829)

## Літаратура 
* Беляев Д. Ф. BYZANTINA: Очерки, материалы и заметки по византийским древностям.
** Кн. I: Обзор главных частей Большого дворца византийских царей (с приложением: Материалы и заметки по истории византийских чинов). СПб., 1891.
** Кн. II: Ежедневные и воскресные приемы византийских царей и праздничные выходы их в храм Св. Софии в IX–X вв. СПб., 1893.
** Кн. III: Богомольные выходы византийских царей в городские и пригородные храмы Константинополя / Посмертное издание. СПб., 1906.

## Спасылкі 
* Частковы пераклад на англійскую мову Кніг 1 і 2 П. Стывенсана

Катэгорыя:Кнігі X стагоддзя
Катэгорыя:Літаратура Візантыі
Катэгорыя:Цырымоніі
Узрост сексуальнай згоды

**Узрост сексуальнай згоды** — у крымінальным праве ўзрост, пачынаючы з якога чалавек лічыцца здольным даць інфармаваную згоду на секс з іншай асобай. У большасці выпадкаў дарослы нясе прававую адказнасць, калі ён уступае ў палавую сувязь з асобай, якая не дасягнула гэтага ўзросту.

Пакаранні за гэта правапарушэнне вар'іруюцца ў залежнасці ад заканадаўства, узросту старэйшага ўдзельніка і розніцы паміж партнёрамі.
У заканадаўствах некаторых краін таксама маецца паняцце ўзросту сексуальнай згоды ў сітуацыях, калі дарослы знаходзіцца ва ўладнай у дачыненні да малодшага пазіцыі (настаўнікі, урачы, трэнеры, працаўнікі праваахоўных органаў, члены сям'і).

Узрост сексуальнай згоды не варта блытаць з узростам паўналецця ці ўзростам, пачынаючы з якога чалавек можа ўзяць шлюб (шлюбным узростам). Тэрмін *спакушэнне непаўналетніх* азначае спакушэнне асоб, якія не дасягнулі менавіта ўзросту згоды, а не ўзросту паўналецця (*разумеючы пад узростам паўналецця ўзрост атрымання грамадзянінам чарговай часткі ці ўсёй поўнасці грамадзянскіх правоў і абавязкаў*).

Узрост сексуальнай згоды можа значна адрознівацца ў залежнасці ад заканадаўства, хоць у большасці краін ён знаходзіцца паміж 14 і 16 гадамі. Тым не менш узрост сексуальнай згоды можа як адсутнічаць зусім, так і дасягаць 20 гадоў. Пэўная лічба можа вызначацца тыпам сексуальнага акту і палоў партнёраў.

## Узрост сексуальнай згоды ў розных краінах 
*Гэта табліца прадстаўлена толькі для параўнання «нормаў» у розных краінах і не можа лічыцца канчатковай.*

## Гл. таксама 
* Шлюбны саюз
* Падлетак
* Дзіця
* Сексуальнае злоўжыванне
* Падлеткавая цяжарнасць
* Частата падлеткавай цяжарнасці ў краінах свету
* Палавая асвета
* Узрост сексуальнай згоды ў Еўропе

Катэгорыя:Секс і заканадаўства
*
Катэгорыя:Параўнальныя спісы краін
Катэгорыя:Дзіцячая і падлеткавая сексуальнасць
Кітайскі свет

**Кітайскі свет** (у англасаксонскай традыцыі *сінасфера*, *sinosphere*) — кітайская культурная сфера як сукупнасць тых краін Усходняй Азіі, чыя культура і пісьмо фармаваліся пад уплывам кітайскіх (ханьскіх) узораў. Для краін кітайскай культурнай сферы (у адрозненне, скажам, ад краін індыйскай культурнай сферы) характэрна выкарыстанне розных варыянтаў іерагліфічнага пісьма. Да ліку краін кітайскага свету адносяць Унутраны Кітай (з Тайванем), Карэю, Японію, В’етнам, часам таксама Сінгапур і Малайзію. Ля вытокаў паняцця стаяў амерыканскі мовазнавец Джэймс Мэтысаф.

Развіццё сінасферы адбывалася пад уплывам не толькі Кітая, але і суседніх дзяржаўных утварэнняў. Важным перыядам у яе развіцці стала дынастыя Тан, калі кітайская дзяржава ўпершыню была акружана суседскімі краінамі з блізкім узроўнем цывілізацыі (Наньчжаа, карэйскія царствы і інш).

## Гл. таксама 
* Вялікі Кітай
* Паднябесная
* Pax Sinica
* Кітаецэнтрызм

## Літаратура 
* 
* Developments, Exchanges, and Conflicts Between Eastern and Western Civilizations , Professor Lin Binye, East China Normal University, delivered 20 February 2002 at North Point Teachers Centre, Hong Kong (primary source material for the History and Culture subject curriculum developments, Education and Manpower Bureau, Hong Kong Special Administrative Region Government; Chinese)
* 
* 

Катэгорыя:Кітай
Катэгорыя:Геапалітыка
Кітаецэнтрызм

(天子, «Сын Неба»), за ім — прыдворныя (内臣, «унутраныя слугі») і рэгіянальныя чыноўнікі (外臣, «знешнія слугі»). Пасля іх — акультураныя варвары (朝貢国, «краіны-даннікі»), за якімі ідуць «дзікія варвары» бакоў свету: усходнія (東夷), заходнія (西戎), паўднёвыя (南蠻) і паўночныя (北狄). За імі распасціраецца зона, недасяжная для культрэгерскай місіі кітайцаў (化外之地, «землі па-за асветніцкім уплывам»).]]

**Кітаецэнтрызм** () — светапоглядная сістэма ва Усходняй Азіі, паводле якой у цэлым свеце, напоўненым «варварамі», толькі Кітай з'яўляецца цэнтрам цывілізацыі, культуры і філасофіі, а таксама галоўным асветнікам «варварскіх» народаў. Гэта сістэма абгрунтоўвала вядучую ролю Кітая ў рэгіёне і свеце на працягу 2 апошніх тысячагоддзяў.

Асновы кітаецэнтрычнага светапогляду былі закладзены ў канцы дынастыі Чжоу і канчаткова аформіліся ў эпоху дынастыі Хань. Яны былі цесна звязаны з канфуцыянствам і канцэпцыяй Паднябеснай. Першапачатковы этнацэнтрычны характар кітаецэнтрызму змяніўся імперскім, пасля заваявання Кітая манголамі і стварэння дынастыі Юань.

Суседнія «варварскія» народы і дзяржавы капіравалі кітаецэнтрызм, стварыўшы ўласныя мікра-кітаецэнтрычныя сістэмы (小中華思想) у Карэі, Японіі і В'етнаме. Водгаласам кітаецэнтрызму была сістэма ярлыкоў на Русі, укаранёная Залатой Ардой.

Кітаецэнтрычная сістэма была асновай міжнародных адносін ва Усходняй Азіі да сярэдзіны 19 стагоддзя. Да яе развалу прывялі дзяржавы Захаду, якія пачалі каланізацыю Азіі і прыўнеслі ў Кітай канцэпцыі і тэхналогіі, якія развіліся ў Еўропе Новага часу.

## Гл. таксама 
* Кітайцы і варвары
* Вялікі Кітай
* Паднябесная
* Pax Sinica
* Кітайскі свет
* Знешняя палітыка Кітайскай Народнай Рэспублікі

## Літаратура 
* 張岱年主編 『中華思想大辞典』、 吉林人民出版社、　1991.
* 増田義郎著 『アジア人の価値観』（アジア研究所叢書　13）, 亜細亜大学アジア研究所、 1999.

## Спасылкі 
* Н. А. Ретунских. *К вопросу об истоках китаецентризма*

Катэгорыя:Кітай
Катэгорыя:Міжнародныя адносіны
Катэгорыя:Усходняя Азія
Катэгорыя:Этнацэнтрызм
Вольга Пракопаўна Уласенка

**Вольга Пракопаўна Уласенка** (, в. Парадзіна, Мсціслаўскі раён — ) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

У 1933—1969 гг. свінарка калгаса «1 Мая» Мсціслаўскага раёна Магілёўскай вобласці, перадавік сельскагаспадарчай вытворчасці. Званне Героя Сацыялістычнай Працы прысвоена ў 1966 г. за поспехі ў развіцці жывёлагадоўлі і павелічэнні вытворчасці і нарыхтовак мяса. Узнагароджана ордэнам Леніна, медалём.

## Літаратура 
* Гордость и слава Могилевщины : в 2 ч. / под редакцией А. Т. Глаза. — Могилев, 2005. — Ч. 2. — С. 105.
* *Канаплёва, Л.* Росныя травы/ Л. Канаплёва // Магілёўс. Праўда.—1975.—28 лют.
* *Канаплёва, Л.* Рукі працаўніцы/ Л. Канаплёва // Святло Кастрычніка (Мсціслаў). — 1975. — 8 сак.
* *Карпенка, М.* Красавіцкія зоры/ М. Карпенка // Магілёўс. Праўда.—1966.—1 мая.
* *Коноплёва, Л.* Росные травы/ Л. Коноплёва // Дела их золотом горят.—Мн.—1976. — С. 101—105.
* Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Мсціслаўскага раёна / галоўны рэдактар У. І. Лемяшонак. — Мінск, 1999. — С. 499.
* Уласенка Вольга Пракопаўна // Беларуская ССР: Карот. энцыкл. — 1981. — Т. 5. — С. 612.
* Уласенка Вольга Пракопаўна: Геоі Сацыялістычнай Працы // Памяць: Мсціслаўскі р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі. — Мн., 1999. — С. 499.
* ''Юр'еў, Л.'' Салдацкая спадчына / Л. Юр'еў // Святло Кастрычніка (Мсціслаў). — 1976. — 10 ліп.
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мсціслаўскім раёне
Матрыца Якобі

**Матрыца Яко́бі** адлюстравання \mathbf{u}\colon\R^n\to\R^m у пункце x\in \R^n апісвае галоўную лінейную частку адвольнага адлюстравання \mathbf{u} у пункце x.

Названа ў гонар нямецкага матэматыка Карла Яко́бі.

## Азначэнне 
Няхай вызначана адлюстраванне \mathbf{u}:\R^n\to\R^m, \mathbf{u}=(u_1, \ldots ,u_m), u_i = u_i(x_1, \ldots , x_n), i = 1, \ldots , m , якое ў некаторым пункце  мае ўсе частковыя вытворныя першага парадку.
Матрыца J, састаўленая з частковых вытворных гэтых функцый у пункце , называецца **матрыцаю Якобі** дадзенай сістэмы функцый.
: 
J(x) = \begin{pmatrix}
{\partial u_1 \over \partial x_1}(x) & {\partial u_1 \over \partial x_2}(x) & \cdots & {\partial u_1 \over \partial x_n}(x) \\
{\partial u_2 \over \partial x_1}(x) & {\partial u_2 \over \partial x_2}(x) & \cdots & {\partial u_2 \over \partial x_n}(x) \\
\cdots & \cdots & \cdots &\cdots \\
{\partial u_m \over \partial x_1}(x) & {\partial u_m \over \partial x_2}(x) & \cdots & {\partial u_m \over \partial x_n}(x)
\end{pmatrix}

## Звязаныя азначэнні 
* Калі m = n, то вызначнік |J| матрыцы Якобі называецца **вызначнікам Якобі** ці **якабія́нам** сістэмы функцый  u_1, \ldots, u_n .
* Адлюстраванне называюць *нявыраджаным*, калі яго матрыца Якобі мае найбольшы магчымы ранг:
*: \operatorname{rank} J = \min(m,n).

## Уласцівасці 
* Калі ўсе u_i непарыўна дыферэнцавальныя ў наваколлі \mathbf{x}_0, то
*: \mathbf{u}(x)=\mathbf{u}(x_0)+J(x_0)(\mathbf{x}-\mathbf{x}_0)+o(|\mathbf{x}-\mathbf{x}_0|).
* Няхай \varphi\colon \mathbb{R}^n \to \mathbb{R}^m ,~\psi\colon \mathbb{R}^m \to \mathbb{R}^k — дыферэнцавальныя адлюстраванні, J_\varphi,J_\psi — іх матрыцы Якобі. Тады матрыца Якобі кампазіцыі адлюстраванняў роўная здабытку іх матрыц Якобі:
*: J_{\psi \circ \varphi}(x) = J_\psi(\varphi(x)) J_\varphi(x).

Катэгорыя:Матэматычны аналіз
Катэгорыя:Тыпы матрыц
Катэгорыя:Дыферэнцыяльнае злічэнне многіх зменных
Ходарава (Віцебскі раён)

**Ходарава** — вёска ў Курынскім сельсавеце Віцебскага раёна Віцебскай вобласці.

У XIX стагоддзі ў складзе фальварка Хлявіншчына, які ўваходзіў у маёнтак Хамякова. У 1848 вёска (2 двары, 34 жыхары) прыватная ўласнасць калежскага рэгістратара Франца Станілевіча.

На пачатку XX ст. вёска ў Курынскай воласці Віцебскім павеце і губерні. У 1905 вёска (18 двароў, 128 жыхароў — 69 муж., 59 жан.) належала Ходараўскаму сельскагаспадарчаму таварыству, якое мела 150 дзес. зямл.

З 20 жніўня 1924 хутар у Дражнаўскім сельсавеце Лосвідскага раёна Віцебскай акругі, з 29 кастрычніка 1924 — Кузняцоўскага раёна, з 2 жніўня 1925 у Курынскім сельсавеце. У 1926 на хутары 35 двароў, 158 жыхароў. Тут быў арганізаваны калгас. У 1936 у Ходарава пераселены жыхары населеных пунктаў Зялёная Рошча, у 1937 — Хлявіншчына, у 1938 — Шыцікі і Стрэліца.

У 1941 у вёсцы 58 двароў, 283 жыхары. З ліпеня 1941 па чэрвень 1944 Ходарава акупіраваны нямецкімі войскамі. 9 жніўня 1943 нямецкія акупацыйныя ўлады знішчылі вёску і 67 жыхароў. Вывезена ў Германію 87 чалавек, вярнулася 47.

Пасля вайны вёска адбудавалася. У 1969 тут 33 двары, 112 жыхароў.

На 1 студзеня 2003 — 12 двароў і 14 жыхароў. Вёска ў складзе сельскагаспадарчага вытворчага кааператыва «Міхалкова».

## Літаратура 
* З гісторыі населеных пунктаў / Падрыхт. В. В. Віталева // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Віцебскага раёна / Рэдкал.: А. П. Красоўскі і інш.; Уклад. У. І. Мезенцаў; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: Маст. літ., 2004. — 772 с.: іл. — С. 764. — ISBN 985-02-0647-0.

Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёна
Рэспубліканская партыя працы і справядлівасці

**Рэспубліканская партыя працы і справядлівасці** (**РППС**) — палітычная партыя Беларусі. Падтрымлівае рэжым Лукашэнкі.

## Гісторыя 
Партыя створана на Устаноўчым сходзе 26 чэрвеня 1993 г. на базе Беларускага таварыства інвалідаў па зроку. Сярод заснавальнікаў партыі былі такія асобы, як А. Нятылькін, І. Лучанок, І. Антановіч, У. Гасцюхін, Я. Бабосаў і інш. 18 жніўня 1994 г. партыя зарэгістравана Міністэрствам юстыцыі

На парламенцкіх выбарах 2008 ад партыі балатаваліся тры кандыдата: *Мікалай Мікалаевіч Руеў* (Гомельская-Цэнтральная выбарчая акруга № 33), *Аляксандр Васільевіч Грамыка* (Гомельская-Навабеліцкая выбарчая акруга № 36) і *Пётр Мікалаевіч Усціменка* (Гомельская сельская выбарчая акруга № 37). Ні адзін з кандыдатаў не атрымаў дастатковай колькасці галасоў: адпаведна — 5 230 (11 %), 8 154 (16,1 %) і 9 379 (15,9 %).

На парламенцкіх выбарах 2012 партыя вылучыла 8 кандыдатаў, з якіх толькі 1 быў абраны дэпутатам.

У 2014 годзе партыя падтрымала рэферэндум у Крыме і анексію Крыма Расіяй.

У 2018 годзе па выніках выбараў у мясцовыя Саветы дэпутатаў 28 склікання першае месца па агульнай колькасці абраных дэпутатаў заняла КПБ, набраўшы 309 дэпутацкіх мандатаў. Другое месца і 127 месцаў у РППС.

## Мэты 
Стварэнне грамадства эканамічнага дабрабыту і сацыяльнай справядлівасці
* Віктар Аляксеевіч Сакалоў (1 кастрычніка 2005 — 25 сакавіка 2006)
* XI (пазачарговы) — 15 ліпеня 2016
* XIII (пазачарговы) — 12 снежня 2020

## Спасылкі 
* Група партыі ў Кантакце
* Партыя ў Facebook
* Статут партыі 
* Праграма партыі 
* Левые партии Таможенного союза решили объединиться в Минске 
* Сергей Миронов поздравил членов Республиканской партии труда и справедливости с Днем единения народов Беларуси и России
* Зачем партиям-фантомам считать голоса за чужих кандидатов?

Катэгорыя:Палітычныя партыі Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1993 годзе
Pax Sinica

**Pax Sinica** () — неалагізм, які пазначае перыяд росту кітайскага палітычнага і эканамічнага ўплыву пачынаючы з канца XX стагоддзя (дзейнасць Дэн Сяапіна, дактрына мірнага ўздыму Кітая).

Рост значэння Кітая ў міжнародных адносінах («мяккая сіла») характарызуецца абвяшчэннем курсу на пераход ад долара да іншых рэзервовых валют (у прыватнасці, да юаня), пачаткам фармавання шматпалярнага свету, паўсюдным ростам цікавасці да кітайскай мовы, традыцый і да т.п. Выказваюцца здагадкі, што Pax Sinica у наш час прыходзіць на змену Pax Americana.

У гістарычным кантэксце па аналогіі з Pax Romana і Pax Mongolica тэрмін ужываецца да тых перыядаў развіцця кітайскай цывілізацыі (як, напрыклад, пры дынастыях Хань і Тан), калі кітайскі ўрад распаўсюджваў свой палітычны ўплыў на ўвесь кітайскі свет, падтрымліваючы яго ў стане адноснай стабільнасці і міру.

## Гл. таксама 
* Кітаецэнтрызм

S
Катэгорыя:Гісторыя Кітая
Катэгорыя:Паліталогія
Катэгорыя:Геапалітыка
Pax Americana

**Pax Americana** () — перыяд эканамічнай і грамадска-палітычнай стабільнасці, які склаўся ў заходніх краінах пасля заканчэння другой сусветнай вайны і канчатковага размежавання сфер уплыву ЗША і СССР, які стаў цэнтрам Pax Sovietica (). Гэтыя дзве новыя дзяржавы, якія стварылі біпалярны свет, былі свайго роду аналагамі старажытнай Рымскай імперыі ў часы сваёй стабільнасці — Pax Romana. ЗША, у прыватнасці, былі відавочным пераемнікам былой магутнасці шмат у чым ідэнтычнага Pax Britannica.

Роля ЗША, як дамінанты заходняга свету, шмат у чым тлумачылася тым, што гэта краіна не пацярпела ад разбуральных наступстваў Другой сусветнай вайны і змагла лёгка распаўсюдзіць свой уплыў у краінах Захаду. Шмат у чым роля ЗША пасля 1945 года была нават больш значнай, чым пасля распаду СССР у 1991 годзе. Неаднаразова, аднак, нягледзячы на моцную эканамічную сувязь паміж краінамі, якія склалі Pax Americana, быў відавочны нейкі ідэйны раскол — у першую чаргу з Францыяй, якая заўважыла відавочнае германскае дамінаванне кааліцыі.

A
Катэгорыя:Геапалітыка
Катэгорыя:Палітычная тэрміналогія
Атлантызм

**Атланты́зм** — геапалітычная філасофія палітычнага, эканамічнага і ваеннага збліжэння дзяржаў Паўночнай Амерыкі і Заходняй Еўропы пад агульнымі каштоўнасцямі дэмакратыі, індывідуальнай свабоды і вяршэнства закона.

Тэорыя атлантызму ўзнікла ў канцы Другой сусветнай вайны. Яе заснавальнікам лічыцца англійскі географ і геапалітык Хэлфард Мак-Кіндэр. На аснове гэтай ідэі быў запушчаны план Маршала, а ў 1949 быў заснаваны ваенна-палітычны блок НАТА, мэтай якога стала прадухіленне распаўсюджання савецкага ўплыву на тэрыторыю Заходняй Еўропы.

У XXI стагоддзі, калі першапачатковая прычына з'яўлення атлантызму ўжо не існуе, гэта філасофія набыла новае адценне ў святле амерыканскай «Вайны супраць тэрарызму». З 1991 НАТА разраслося з 16 да 26 удзельнікаў, паколькі практычна ўсе дзяржавы распалага Варшаўскага дагавора ўвайшлі ў Паўночнаатлантычны альянс. Глабальныя палітычныя змены канца 80-х — пачатку 90-х прывялі да таго, што філасофія атлантызму на дзяржаўным узроўні сёння вызнаецца больш у краінах Усходняй Еўропы, тады як у Заходняй пачынаюць пераважаць пан'еўрапейскія ідэі.

Сярод найбольш радыкальна атлантычна настроеных усходнееўрапейскіх дзяржаў — Польшча, Румынія і (да студзеня 2010) Украіна. Першыя дзве былі нават уцягнуты ў 2004 годзе ў буйны міжнародны скандал, звязаны з «сакрэтнымі турмамі ЦРУ».

## Гл. таксама 
* НАТА
* Еўрапейскія каштоўнасці

Катэгорыя:Геапалітыка
Катэгорыя:Знешняя палітыка ЗША
Катэгорыя:Міжнародныя адносіны
Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Бездзеж)

**Касцёл Найсвяцейшай Тройцы** — помнік архітэктуры ў в. Бездзеж Драгічынскага раёна Брэсцкай вобласці. Ставіцца да Пінскага дэканату Пінскай дыяцэзіі. Касцёл пабудаваны ў 1818 годзе, паводле іншых звестак касцёл быў узведзены ў 1914 годзе.

## Архітэктура 
Храм уяўляе сабой прамавугольны ў плане аб'ём, накрыты двухсхільным вальмавым дахам. Па цэнтральнай восі галоўнага фасада размешчаны ўваходны партал з сандрыкам, над ім люнет, франтон з круглым акном у тымпане і невялікая цыліндрычная сігнатурка з крыжам у завяршэнні. Бакавыя фасады расчлянёны прамавугольнымі арачнымі праёмамі. На лаканічных фасадах выдзелены антаблемент, для простай дэкарацыі выкарыстаны карнізныя цягі з зубчыкамі, лапаткі на вуглах і ў прасценках. Уваход аформлены парталам з паўкруглай люкарнай. У інтэр'еры бэлечная столь. Над уваходам размешчаны крывалінейнага абрысу хоры.

## Літаратура 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Бездзеж
Катэгорыя:Касцёлы Драгічынскага раёна
Катэгорыя:Касцёлы Пінскай дыяцэзіі
Катэгорыя:1914 год у Беларусі
Славінская мова

**Славінская мова** класіфікуецца як ці самастойная мова, ці як дыялект кашубскай мовы ці польскай мовы.

Ёй карысталася заходнеславянскае племя славiнцаў (па-нямецку *Slowinzen*, *Lebakaschuben*), якое пражывала на землях паміж азёрамі Гардна i Лебска, а таксама гарадамі Слупск і Леба.

Славінская мова вымерла ў пачатку XX стагоддзя.

## Літаратура 
* 
* F. Lorentz. Slovinzische Grammatik, SPb., 1903;
* idem. Slovinzische Texte, SPb., 1905.

Катэгорыя:Заходнеславянскія мовы
Катэгорыя:Мёртвыя мовы
Ян Правост

**Ян Правост** (; 1462/5, г. Монс — студзень , г. Бругэ) — фламандскі мастак. Ён быў адным з самых вядомых  свайго пакалення.

Правост нарадзіўся ў г. Монсе. Ён быў пладавітым майстрам, які пакінуў сваю майстэрню у Валансьене, каб арганизаваць яшчэ дзве: адну ў Бругэ, дзе ён быў зроблены бюргерам у 1494, другую адначасова ў Антверпене, які быў эканамічным цэнтрам Ніжніх зямель. Правост быў таксама картографам, інжынерам і архітэктарам.

Ён ажаніўся з удавой мініяцюрыста і мастака Сімона Марміёна, пасля смерці якога ён атрымаў у спадчыну значную колькасць нерухомасці Марміёна. Памёр у Бругэ.

Файл:Jan Provoost - Ecce Homo.jpg|Ecce Homo
Файл:Jan Provoost - Virgin and Child - WGA18453.jpg|Дзева і Дзіця
Файл:Madona, menino e dois anjos, Casa Museu Eva Klabin.jpg

## Спасылкі 
* Artcyclopedia: Jan Provost (Спіс работ on-line)
* Галерэя работ

Катэгорыя:Мастакі Фландрыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Монсе
Таварыства прамяністых

**«Прамяністыя»** (таксама **Таварыства сяброў карыснай забавы**) — легальная патрыятычная арганізацыя студэнтаў Віленскага ўніверсітэта ў красавіку — чэрвені 1820 г. Заснавана Тамашам Занам (Архіпрамяністы, Архі). Аб'ядноўвала моладзь Беларусі, Літвы і Польшчы. Кіраўніцтва ажыццяўлялі філаматы. Структура арганізацыі распрацавана Ануфрыем Петрашкевічам. Статут «Пятнаццаць правілаў паводзін для моладзі, якая належаць Таварыству сяброў карыснай забавы» складзены Юзафам Яжоўскім і зацверджаны 3 чэрвеня 1820 г. рэктарам універсітэта Ш. Малеўскім.

Паводле статута мэтай «Прамяністых» было далучэнне моладзі да навукі, добрыя паводзіны, падтрымка роднай мовы, літаратуры, гісторыі і г. д. Колькасць «Прамяністых» дасягала 200—300 чалавек (каля 33% віленскіх студэнтаў). Хуткі рост колькасці арганізацыі выклікаў у кансерватыўных колах рэакцыйнай часткі прафесуры ўніверсітэта і святароў нараканні, якія прывялі да забароны таварыства. Пасля першага следства па справе «Прамяністых» у 1822 г. быў вынесены вердыкт, што гэта тайнае таварыства, а не дазволенае рэктарам.

Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Віленскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Віленскі ўніверсітэт
Катэгорыя:З’явіліся ў 1820 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1822 годзе
Катэгорыя:1820 год у Вільні
Андрэй Багданавіч Дзешчыца

**Андрэй Багданавіч Дзешчыца** (; нар. , Львоўская вобласць) — украінскі дыпламат. Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Украіны. Выконваючы абавязкі Міністра замежных спраў Украіны з 27.02.2014 года па 19.06.2014 года.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 22 верасня 1965 года на Львоўшчыне. Скончыў Львоўскі дзяржаўны універсітэт імя Івана Франка (1989), Альберцкі ўніверсітэт (Эдмантан, Канада) (1995), магістр гуманітарных навук. Кандыдат палітычных навук (1995). Валодае украінскай, англійскай, рускай і польскай мовамі.

З 1996 па 1999 — прэс-сакратар, першы сакратар Пасольства Украіны ў Рэспубліцы Польшча.

З 1999 па 2001 — старшы каардынатар Праграмы ПАУСІ (Польска-ўкраінскага — Амерыканская Ініцыятыва аб супрацоўніцтве) у Украіне .

З 2001 па 2004 — радца Пасольства Украіны ў Фінляндскай Рэспубліцы.

З 9.2004 па 8.2006 — саветнік-пасланнік Пасольства Украіны ў Рэспубліцы Польшча.

З 8.2006 па 12.2007 — спікер МЗС Украіны.

З 4.12.2007 — 9.10.2012 — Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Украіны у Фінляндыі.

З 3.10.2008 — 9.10.2012 — Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Украіны у Ісландыі па сумяшчальніцтве.

З 2012 — пасол па асобых даручэннях. Спецыяльны прадстаўнік дзейнага старшыні АБСЕ па ўрэгуляванні канфліктаў.

З 27.02.2014 да 19.06.2014 — в.а. Міністра замежных спраў Украіны.

З 13.10.2014 — Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Украіны ў Рэспубліцы Польшча.

## Дыпламатычны ранг 
* Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Украіны.

## Спасылкі 
* [Http://www.president.gov.ua/documents/8811.html Указ Прэзідэнта Украіны № 12/2009]
* [Http://tv.pgtrk.ru/news/20130927/11469 В Кишиневе Андрей Дещица провел встречу с главой миссии ОБСЕ в Молдове Дженнифер Браш]
* [Http://www.vesti.md/?mod=news&id=22618 Спецпредседатель ОБСЕ Андрей Дещица прибыл в Молдову] 

Катэгорыя:Дыпламаты Украіны
Катэгорыя:Члены СНБА Украіны
Джуліяна Буджардзіні

**Джуліяна Буджардзіні** (; , г. Фларэнцыя — ) — італьянскі мастак эпохі Адраджэння.

## Жыццё і творчасць 
Джуліяна Буджардзіні, вядомы таксама як *Джуліяна ды П’еро ды Сімане*, працаваў пераважна ў Фларэнцыі, а таксама ў Балонні ў 1526—1530 гадах. Спачатку быў вучнем у скульптара , а потым — у мастака Даменіка Гірландая. У 1503 годзе Буджардзіні ўступае ў кангрэгацыю мастакоў *Кампанья ды Сан Лука* і працуе сумесна з  аж да 1509 года, калі апошні сыходзіць у майстэрню Фра Барталамеа. Паводле паведамлення Джорджа Вазары, Буджардзіні быў асістэнтам Мікеланджэла, калі той у 1508 годзе працаваў над роспісам Сікстынскай капэлы. Для царквы ''* у Фларэнцыі Буджардзіні ў 1530-я гады піша па эскізах Мікеланджэла карціну *Пакутніцтва св. Кацярыны''.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Фларэнцыі
Катэгорыя:Мастакі Італіі
Катэгорыя:Мастакі Адраджэння
Нонканфармізм

**Нонканфармізм** (ад лац. *non* — не і *conformis* — падобны, адпаведны) — 1) гатоўнасць, нягледзячы на ніякія абставіны, дзейнічаць насуперак меркаванню і пазіцыі пераважнай большасці супольнасці, гатоўнасць адстойваць строга супрацьлеглы супольнасці погляд; 2) здольнасць чалавека супраціўляцца ціску групы, думаць і рабіць па-свойму; 3) адмаўленне існага становішча рэчаў у грамадстве, сацыяльна-палітычны пратэст.

*Нонканфармізм* звычайна разглядаецца ў звязцы з канфармізмам, як супрацьлеглая мадэль паводзінаў індывіда ў групе.

У шырокім сэнсе нонканфармізм — гэта актыўнае непрыяцце агульнапрынятых нормаў, каштоўнасцяў, правілаў, законаў. Таму часта нонканфармізм таясаміцца з негатывізмам і разглядаецца не столькі як антонім паняццю канфармізм, колькі як яго адваротны бок, калі рэакцыя індывіда ўсё адно застаецца залежнай, толькі ў адрозненне ад канфармізму здзяйсняецца ў логіцы «не».

У іншых выпадках пад нонканфармізмам разумеецца незалежнасць, самастойнасць нормаў, каштоўнасцяў і меркаванняў індывіда, непадуладнасць яго поглядаў ціску групы. Негатывізм у такіх выпадках выступае, як асобная з'ява.

Нонканфармізм, як сацыяльна-палітычная пазіцыя, уяўляе сабой любую форму нязгоды і пратэсту супраць існай у грамадстве сістэмы рэчаў, як у галіне палітыкі, так і ў іншых сферах: сацыяльнай, культурнай, рэлігійнай.

## Літаратура 
* *Кондратьев М. Ю.*, *Ильин В.* А. Азбука социального психолога-практика. — М.: ПЕР СЭ, 2007. — 464 с.

## Спасылкі 
* http://vocabulary.ru/dictionary/894/word/nonkonformizm 

Катэгорыя:Сацыяльная псіхалогія
Катэгорыя:Рысы асобы
Эндзі Марэй

**Эндру Бэран "Эндзі" Марэй** (; , , Шатландыя) — брытанскі прафесійны тэнісіст. Лідар сусветнага рэйтынгу сярод брытанскіх ігракоў. Упершыню дасягнуў топ-10 рэйтынгу ў красавіку 2007 года, а яго вышэйшым месцам на дадзены момант з'яўляецца другое, на якое ён падняўся ў жніўні 2009 і, зноў, у красавіку 2013. Двухразовы пераможца Уімблдана (2013 і 2016), пераможца адкрытага чэмпіянату ЗША (2012) і двухразовы Алімпійскі чэмпіён у адзіночным разрадзе (2012 і 2016).

Выйграўшы ў фінальным пяцісэтавым матчы адкрытага чэмпіянату ЗША ў Новака Джокавіча, Марэй стаў першым брытанскім гульцом з 1977 і першым брытанскім мужчынам з 1936 года, які выйграў турнір Вялікага шлема ў адзіночным разрадзе. Ён таксама стаў адзіным брытанскім пераможцам турніру Вялікага шлема ў адзіночным разрадзе ў Адкрытай эры. 7 ліпеня 2013 г. Марэй перамог на Уімблданскім турніры, стаўшы першым брытанскім пераможцам Уімблдана за 77 гадоў (з часоў перамогі Фрэда Пэры). У фінале ён таксама адолеў Новака Джокавіча, але ў трох сэтах. У выніку гэтай перамогі ў снежні 2013 Эндзі Марэй быў названы спартсменам года па версіі BBC.

Эндзі Марэй атрымаў перамогу ў адзіночным разрадзе на Алімпійскіх гульнях 2012 года ў Лондане, перайграўшы ў фінале Роджэра Федэрэра ў трох сэтах, і стаў першым брытанцам, які выйграў залаты медаль у адзіночным разрадзе, за 100 гадоў. У рамках тых жа гульняў ён заваяваў і сярэбраны медаль у міксце з Лаўрай Робсан. Марэй з'яўляецца адзіным тэнісістам у гісторыі, які выйграў алімпійскае золата і адкрыты чэмпіянат Злучаных Штатаў у адным годзе, і трэцім тэнісістам, які выйграў алімпійскае золата ў адзіночным разрадзе і два турніру Вялікага шлема на розных пакрыццях (пасля Андрэ Агасі і Рафаэля Надаля). У 2011 годзе Марэй стаў сёмым гульцом у Адкрытай эры, які дайшоў да паўфіналаў усіх турніраў Вялікага шлема за адзін год.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тэнісісты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 года
Іканаскоп

У. К. Зварыкіна (1931 год)]]
**Іканаско́п** — электравакуумны прыбор, першая тэлевізійная перадаючая трубка з назапашваннем электрычных зарадаў, пераўтвараючая аптычны відарыс у электрычны тэлевізійны сігнал. Працуе на аснове знешняга фотаэфекта.

Упершыню распрацаваны і запатэнтаваны амерыканскім інжынерам рускага паходжання У. К. Зварыкіным (падаў заяўку ў 1931 г.). Таксама лічыцца, што незалежна і адначасова з ім іканаскоп вынайдзены савецкім вучоным і вынаходнікам С. І. Катаевым.
)]]

## Канструкцыя 
Іканаскоп складаецца са шкляной колбы з замацаванай у ёй святлоадчувальнай мішэнню. На мішэнь праз аб'ектыў праецыруецца відарыс. Пад вуглом да мішэні размешчана электронная пушка з адхіляючай і факусіруючай сістэмамі. Святлоадчувальная мішэнь складаецца з тонкай дыэлектрычнай пласціны (звычайна са слюды), на якую з аднаго боку нанесены слой металу (сігнальная пласціна). На другі бок пласціны нанесена вялікая колькасць ізаляваных адзін ад аднаго дробных зерняў серабра, пакрытых цэзіем або вокіслам цэзію. У 1950-х гг. на замену суперіканаскопаў пачалі выкарыстоўваць больш дасканалую перадаючую трубку — *суперартыкон*.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Гісторыя аднаго яўрэя 
* Отец телевидения  // Навукова-пазнавальны сайт «Телеконтекст» 

Катэгорыя:Электравакуумныя прыборы
Катэгорыя:Тэхналогіі тэлебачання