open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сарока

Назву **Сарока** маюць:

* Сарока звычайная — род птушак з сямейства крумкачовых атраду вераб’інападобных
* Сарока, Арган — скарастрэляная мнагаствольная гармата (XVI—XVII ст.)
* Сарока — частка старадаўняга рускага галаўнога ўбору

## Людзі 
* Антон Генадзевіч Сарока (нар. 1992) — беларускі футбаліст.
* Арцём Барысавіч Сарока (нар. 1992) — беларускі футбаліст.
* Дзмітрый Уладзіміравіч Сарока (нар. 1944) — беларускі мастак.
* Мікалай Фёдаравіч Сарока (нар. 1949) — беларускі медык
* Рыгор Васілевіч Сарока (1823—1864) — рускі жывапісец.
* Рыгор Сямёнавіч Сарока (нар. 1944) — дырыжор і педагог, Заслужаны дзеяч культуры Рэспублікі Беларусь.
* Святлана Рыгораўна Сарока (нар. 1968) — беларускі дзяржаўны дзеяч.
* Станіслава Станіславаўна Сарока (нар. 1942) — беларускі перадавік сельскагаспадарчай вытворчасці. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР (1975).
* Эдуард Максімавіч Сарока (нар. 1940) — філосаф, доктар філасофскіх навук.
* Эльвіра Аляксееўна Сарока (нар. 1968) — беларускі настаўнік, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання.

## Тапонім 
* Сарока — горад у Малдове
* Сарока — рака ў Брэсцкім раёне, правы прыток Матыкальскага канала

## Гл. таксама 
* Белая Сарока — паселішча эпохі мезаліту
Аляксандр Алелькавіч

**Аляксандр Алелькавіч** (? — ) — грамадскі дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Прадстаўнік княжацкага роду Алелькавічаў, сын Юрыя і Кацярыны з Тэнчынскіх. Меў братоў Юрыя і Яна Сямёна, разам з якімі падарожнічаў па еўрапейскіх універсітэтах. Наведаў Інгальштат, дзе перайшоў у каталіцтва, а таксама Страсбург, Базель, Італію.

У 1582 пры падзеле спадчыны з братамі атрымаў Востраў у Слуцку, маёнткі на Случчыне, Петрыкаўскую воласць у Мазырскім павеце, Ваўкалату ў Ашмянскім павеце, Сямёнавічы ў Менскім павеце.

Памёр у Кракаве, пахавалі князя ў Слуцку.

## Радавод 
## Літаратура 
* 

Аляксандр
Катэгорыя:Пахаваныя ў Слуцку
Юрый Алелькавіч (1559—1586)

'''Юрый Юр'евіч Алелькавіч''' ( — ) — грамадскі і культурны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

За Ю. Алелькавічам княжацкі двор у Слуцку зрабіўся буйным культурным цэнтрам.

## Біяграфія 
[thumb|left|137px|Ю. Алелькавіч, [XVII стагоддзе|XVII ст.]]

Прадстаўнік княжацкага роду Алелькавічаў, старэйшы сын Юрыя і Кацярыны з Тэнчынскіх. Меў братоў Аляксандра і Яна Сямёна, разам з якімі падарожнічаў па еўрапейскіх універсітэтах.

У 1582 пры падзеле спадчыны з братамі атрымаў Верхні і Ніжні замкі і Старое Места ў Слуцку, частку Слуцкага княства, Весічы і інш.

Уласнаручна напісаў Слуцкае Евангелле (1585).

Мікалай Крыштаф Радзівіл Сіротка паведамляў Крыштафу Радзівілу, што Юрый памёр пасля працяглай хваробы на сухоты.

У шлюбе з Барбарай з Кішак меў дачку Соф'ю, якой па смерці бацькі адышло Слуцкае княства.

## Радавод 
## Літаратура 
* 
* 

Юрый Юр'евіч
Сяргей Міхайлавіч Токць

**Сяргей Міхайлавіч Токць** (, в. Бершты, Шчучынскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1997).

## Біяграфія 
У 1992 годзе скончыў гістарычны факультэт Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1995 годзе — аспірантуру пры Інстытуце гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

Працуе на кафедры беларускай культуры Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1997 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «*Дзяржаўны апарат царызму ў Беларусі ў 30—60-х гадах ХІХ ст. (структура, функцыі, чыноўніцкі корпус)*». Даследуе праблемы этнаканфесійнай і сацыяльнай гісторыі Беларусі 19—20 стагоддзяў, праводзіць мікрагістрычныя даследаванні.

За манаграфію «*Беларуская вёска на мяжы эпох*» атрымаў Стыпендыю польскага ўрада імя Льва Сапегі, падчас якой сабраў матэрыял пра Скідзельскае паўстанне 1939 года.

## Спасылкі 
* Беларускія аўтары Камунікату 

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Катэгорыя:Выкладчыкі Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта  імя Янкі Купалы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Берштах
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Міжнароднага Кангрэса даследчыкаў Беларусі
Сарока (адзенне)

, 19 ст.)]]
**Саро́ка** — старадаўні рускі святочны галаўны ўбор або яго частка ў замужніх жанчын, які ўжываўся да канца 19 стагоддзя. Таксама бытавала ў некаторых груп мардвы.

Сарока ўяўляе сабой чахол з тканіны, які надзяваецца паверх кічкі. Складаецца з вялікай колькасці частак (8—14) і дастаткова цяжкі. Пярэдняя і задняя часткі, бакавыя лопасці і завязкі сарокі аздабляліся вышыўкай. Паверх сарокі павязвалася хустка.

## Літаратура 
* 
* Сорока (часть рус. головного убора) // Вялікая савецкая энцыклапедыя 

## Спасылкі 
* Сорока  // Гуманитарный словарь 

Катэгорыя:Галаўныя ўборы
Катэгорыя:Галаўныя ўборы ўсходніх славян
Катэгорыя:Рускі касцюм
Ян Сямён Алелькавіч

**Ян Сямён Алелькавіч** (? — ) — грамадскі дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Прадстаўнік княжацкага роду Алелькавічаў, сын Юрыя і Кацярыны з Тэнчынскіх. Меў братоў Аляксандра і Юрыя, разам з якімі падарожнічаў па еўрапейскіх універсітэтах. Наведаў Балонню, Рым. Перайшоў у каталіцтва.

У 1582 пры падзеле спадчыны з братамі атрымаў Новае Места ў Слуцку, Капыль, Лішкаў і інш. Прадаў свой маёнтак Гавязна Мікалаю Радзівілу Сіротку.

Ажаніўся з Соф'яй, дачкой ваяводы падольскага Мікалая Мялецкага. Дзяцей не пакінуў. Быў апошнім прадстаўніком мужчынскай лініі роду.

## Радавод 
## Літаратура 
* 

Ян Сямён
Юрый Алелькавіч

* Юрый I Алелькавіч (1492—1542)
* Юрый II Алелькавіч (1531—1578)
* Юрый III Алелькавіч (1559—1586)
Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Гервяты)

**Касцёл Найсвяцейшай Тройцы** ў Гервятах — рымска-каталіцкі храм. Належыць да астравецкага дэканату Гродзенскай дыяцэзіі. Пабудаваны ў 1899—1903 гадах у неагатычным стылі. Помнік архітэктуры, уключаны ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь. Адзін з самых высокіх касцёлаў Беларусі.

## Гісторыя 
Мясцовая парафія створаная ў 1526 годзе, тады ж быў пабудаваны невялікі драўляны храм.

У 1899—1903 годзе на яго месцы архітэктарам Вацлавам Міхневічам па праекце віленскага губернскага архітэктара А. У. Полазава быў узведзены велічны каменны храм. Вышыня званіцы — 61 метр, Гервяцкі касцёл уваходзіць у тройку самых высокіх храмаў Беларусі і з’яўляецца адным з самых лепшых узораў неагатычнага стылю ў краіне.

## Архітэктура 
Касцёл Святой Тройцы — характэрны прыклад неагатычнага стылю.

## Галерэя 

Church of the Holy Trinity in Gerviaty.jpg|Парк
Church of the Holy Trinity in Gierviaty (altar).jpg|Алтар
Church of the Holy Trinity in Gierviaty (ceiling).jpg|Скляпенне
Church of the Holy Trinity in Gierviaty (chapel).jpg|Капліца
Church of the Holy Trinity in Gierviaty (counterfort).jpg|Кантрафорсы
Church of the Holy Trinity in Gierviaty (organ).jpg|Арган

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* А. М. Кулагін. Каталіцкія храмы Беларусі. — Мінск: 2008. ISBN 978-985-11-0395-5
* «Гервяты, костел Троицкий» //«Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік». Мінск, «Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі», 1993 год. ISBN 5-85700-078-5

## Спасылкі 
* Старонка парафіі з раскладам набажэнстваў на Catholic.by
* 
* 
* Чудо в Гервятах  
* Інтэр’ер храма на Google Street View
* Гервяты. Касцёл Найсвяцейшай Тройцы на LDD.by

Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскай дыяцэзіі
Гервяты
Катэгорыя:Касцёлы Астравецкага раёна
Катэгорыя:Гервяты
Палацава-паркавы комплекс Лашкевічаў (Стайкі)

[thumb|260px|Сядзіба ў Стайках, [2009]] 
**Палацава-паркавы комплекс Лашкевічаў** або **сядзіба «Двор Стайкі»** — сядзіба-паркавы ансамбль у вёсцы Стайкі ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі (Мядзеневіцкі сельсавет). Сядзіба займае маляўнічую тэрыторыю над ракой Змейкай.

## Гісторыя 
У 1563 годзе Хусейн Малікбаш, прадстаўнік татарскага княжацкага роду, прадаў маёнтак Стайкі разам з наваколлем Багушу Аўсянніку. У 1571 годзе Стайкамі валодаў падканцлер ВКЛ, берасцейскі і кобрынскі староста Яўстах Валовіч. У 18 стагоддзі — уладанне Лопацей. У 1787 годзе маёнтак для асабістага пражывання набывае староста карпецкі Тамаш Здань Пушкін герба «Ястрабец». У 1876 годзе маёнтку належала 654 дзесяціны зямлі.

Пасля 1876 году сядзіба перайшла да Лашкевічаў. У 1911 годзе маёнтак належаў Адольфу Іосіфавічу, у 1914 — Наталлі Грацыянаўне. На сумежжы ХІХ і ХХ стагоддзя Лашкевічы перабудавалі старую сядзібу — захаваліся толькі некаторыя гаспадарчыя пабудовы. Новы двор уключаў сядзібны дом, стары парк, сад, сыраварню, ляднік, жылыя флігелі, цагельны завод, гаспадарчы двор.

## Выгляд маёнтка 
[thumb|left|150px|Вежа палацу, [2009]] 
[thumb|260px|Сучасны стан, [2009]] 
Будынак двухпавярховай сядзібы пасля перабудовы на пачатку 20 стагоддзя прыняў замкавую форму з элементамі эклектыкі. На правым боку маёнтка маецца высокая псеўдагатычная вежа. Цэнтральная частка галоўнага фасаду акцэнтавана неглыбокім рызалітам, завершаным дэкарыраваным шчытком. Цэнтральны ўваход вылучаны парадным ганкам з тэрасай.

Пасля Другой сусветнай вайны ў маёнтку знаходзілася сярэдняя школа. Пасля таго як будынак сядзібы прыйшоў у занядбанне, школу з яго перанеслі. Знішчэнне будынку паскорылася.

## Сучасны стан 
[thumb|260px|Сучасны стан, [2009]] 
Сёння захаваўся маляўнічы парк, закладзены Пушкінымі, напаўразбураная сядзіба, колькі слупоў ад агароджы і будынкі гаспадарчых забудоваў: афіцына побач з палацам, склеп каля дарогі, флігер на поўдзень ад парку за ракой Змейкай.

Дах маёнтка на 2009 год быў абвалены, цагляныя муры разбураюцца прыродай і мясцовымі жыхарамі. Парк паціху ператвараецца ў сметнік. Камісія з Брэста не знайшла будынак палаца вартым уключэння ў спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей і пакінула яго на руйнаванне часам.

## Спасылкі 
* Палацава-паркавы комплекс Лашкевічаў на Radzima.org
* Стайкі. Сляды спадчыны  Intex-press
* Блізкая бацькаўшчына. Стайкі Наша Ніва
* 

Катэгорыя:Палацава-паркавыя і сядзібна-паркавыя ансамблі Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Баранавіцкага раёна
Катэгорыя:Род Лашкевічаў
Катэгорыя:Стайкі (Баранавіцкі раён)
Катэгорыя:Сядзібы Баранавіцкага раёна
Virtuti Militari

**Virtuti Militari** () — ордэн, вышэйшая ваенная ўзнагарода Польшчы за мужнасць перад абліччам ворага, эквівалент брытанскага Крыжа Вікторыі.

Ордэн увёў 22 чэрвеня 1792 года апошні кароль польскі Станіслаў Аўгуст Панятоўскі — пасля разгрому рускіх войскаў у бітве пад Зяленцамі, скасаваны ў тым жа годзе самім каралём па палітычных матывах. Сярод першых узнагароджаных ордэнам былі генералы Тадэвуш Касцюшка і Юзаф Панятоўскі. Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай ордэн выкарыстоўваўся ў Варшаўскім герцагстве.

Ордэн зноў скасаваў рускі цар (і адначасова манарх Царства Польскага) Мікалай I пасля падаўлення вызваленчага паўстання 1831 года.

Адрозненне аднавіў ўрад незалежнай Польшчы ў 1919 годзе і атрымаў назву «*Ордэн ваенны Virtuti Militari*».

Уручаецца падчас вайны або ў пяцігадовы тэрмін пасля яе заканчэння прэзідэнтам рэспублікі па прапанове капітула ордэна (дзеючы глава — Станіслаў Налеч-Камарніцкі). У часы Другой Сусветнай вайны Virtuti Militari таксама былі ўзнагароджаны камандуючыя саюзных войскаў, якія спрыялі вызваленні Польшчы з-пад нямецкай акупацыі. Пасля 1989 года фактычна не ўручаецца, нягледзячы на яго захаванне ва ўзнагароднай сістэме Польшчы. У 1945—1989 гадах Узброеныя сілы Польшчы удзельнічалі толькі ў адным узброеным канфлікце, а пасля 1989-га — у трох (Вайна ў Персідскім заліве, вайна ў Афганістане і вайна ў Іраку).

Ордэн мае 5 ступеняў:
* * Вялікі Крыж (з зоркай)*
* * Камандорскі Крыж*
* * Кавалерскі Крыж*
* * Залаты Крыж*
* * Срэбны Крыж*

## Літаратура 
* *Спасский И. Г.* Иностранные и русские ордена до 1917 г. — , 1963.
* *Wesołowski Z.* Polish Orders, Medals, Badges and Insignia. Military and Civilian Decorations 1705—1985. — 1986.
* *Zbigniew Puchalski, Ireneusz J. Wojciechowski*. Ordery i odznaczenia polskie i ich kawalerowie. — Warszawa, 1987.
* *Krzysztof Filipow*. Order Virtuti Militari 1792—1945. — Warszawa, 1990.

## Спасылкі 
* Спіс кавалераў ордэна 
* Каралеўства Польскае. Ордэн Віртуці Мілітары.
* Рэспубліка Польшча 1919—1939 гг. Ордэн Віртуці Мілітары.


Катэгорыя:Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1792)
Катэгорыя:Ордэны Польшчы
Катэгорыя:Ордэны Рэчы Паспалітай
Бычыха

**Бычы́ха** — аграгарадок у Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Цэнтр сельсавета. Аднайменная чыгуначная станцыя на лініі Віцебск—Езярышча.

За 24 км на поўнач ад Гарадка, за 63 км ад Віцебска, за 1 км на захад ад аўтамабільнай дарогі  ().

## Насельніцтва 
* 674 жыхароў, 277 двароў (1995)

## Гісторыя 
Пад час 2-й сусветнай вайны, 16 снежня 1943 года ў ходзе Гарадоцкай аперацыі 1-ы танкавы корпус РСЧА выйшаў у раён станцыі Бычыха і злучыўся з 5-м танкавым корпусам 4-й ударнай арміі РСЧА.

Станам на 1977 года, вёска Бычыха ў складзе Бачыхінскага сельсовета Гарадоцкага раёна, у саўгасе імя Я. М. Свярдлова.

## Інфраструктура 
* Чыгуначная станцыя Бычыха
* Сепаратарны пункт
* Сярэдняя школа
* Філіял Езярышчанскай музычнай школы
* Дом культуры
* 2 бібліятэкі
* Аптэка
* Аддзяленне сувязі
* Царква

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* В Витебской области в деревне Бычиха появилась единственная пока в Беларуси церковь в честь Анастасии Узорешительницы.
* Справочник. Бычиха (Городокский район).

Катэгорыя:Населеныя пункты Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:Аграгарадкі Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Бычыхінскі сельсавет
Новы Арсенал (Вільня)

**Новы Арсенал** у Вільні быў пабудаваны ў XVIII ст. па загаду гетмана вялікага літоўска Міхала Казіміра Агінскага на рэштках былых замкавых будынкаў. У XIX ст. у арсенале размяшчаліся казармы. Падчас Другой сусветнай вайны будынак быў пашкоджаны. Рамонт праводзілі ў 1987 і 1997 гадах.

У цяперашні час у арсенале размяшчаецца Літоўскі нацыянальны музей.

## Літаратура 
* Jadwiga Rogoża, Jarosław Swajdo, *Wilno: barok z kamienia i obłoków*, Kraków, wydawnictwo «Bezdroża» 2003 r. ISBN 8391676285

## Спасылкі 
Катэгорыя:Войска Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Вільні
Катэгорыя:Славутасці Вільні
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Вільні
Ян Бжастоўскі

**Ян Бжастоўскі** ( — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

Меў сыноў Цыпрыяна Паўла і Эмануэля Яўстахія.

## Дзейнасць у Міхалішках 
28 чэрвеня 1604 года Ян Бжастоўскі купіў маёнтак Міхалішкі. У 1622 годзе ён пабудаваў тут касцёл і кляштар, запрасіў чатырох манахаў-аўгустынцаў, выдзеліў ім валоку зямлі (21,36 га), маёнтак Рудашаны (цяпер у Мядзельскім раёне) і дазвол лавіць рыбу ў рацэ Віліі і возеры Мяшкет. Пры кляштары дзейнічаў шпіталь. Да фундацыі далучыўся брат Яна — Лукаш Бжастоўскі.

Ян
Палац Бжастоўскіх

**Палац Бжастоўскіх** () — палац у Старым горадзе Вільні на скрыжаванні вуліц Універсітэцкай () і Дамініканскай (Дамініканская № 18/2; ). У цяперашні час у будынку размешчаны аптэка і прыватныя кватэры.

## Гісторыя 
У 1667 годзе двухпавярховы палац набыў дыпламат Цыпрыян Павел Бжастоўскі. У 1760-я ўладальнікам палаца быў яго нашчадак пісар і рэферэндар Вялікага Княства Літоўскага Павел Ксаверый Бжастоўскі. Сучасны выгляд будынак набыў пасля пажару 1748 года, калі ў 1769. З 1802 года ўладальнікам палаца быў кампазітар Міхал Клеафас Агінскі, аўтар паланэза «Развітанне з радзімай», пасля яго смерці — мецэнат Ірыніўш Клеафас Агінскі.

У 1957 і 1982 гг. палац быў рэканструяваны, умацавана яго канструкцыя, другі паверх прыстасаваны пад кватэры. Частку першага паверху цяпер займае аптэка, частка будынка адведзена пад жылыя памяшканні.

## Спасылкі 
* 16. Bžostovskių rūmai (Posesija 430, Domininkonų g. 18/2)

Катэгорыя:Палацы Вільні
Катэгорыя:Бжастоўскія
Катэгорыя:Збудаванні Літвы ў стылі класіцызм
Паланэз Агінскага

Міхаіл Клеафас Агінскі|thumb|200px
**Развітанне з радзімай** (, аўтарскае абазначэнне — **Паланэз № 13**), часта **Паланэз Агінскага** — паланэз ля мінор, напісаны кампазітарам Міхалам Клеафасам Агінскім у 1794 годзе. Адзін з самых вядомых паланэзаў.

Лічыцца, што Агінскі напісаў паланэз, пакідаючы Рэч Паспалітую пасля задушэння паўстання Касцюшкі, у якім ён браў удзел.

Першапачаткова напісаны для клавіра, існуюць перакладанні для розных інструментаў і аркестроўка. Паланэз запісаны шэрагам вядомых выканаўцаў, у тым ліку Вандай Ландоўской (на клавесіне). Беларускі дзяржаўны ансамбль «Песняры» выконвае паланэз Агінскага з тэкстам, напісаным кіраўніком калектыву Вячаславам Шарапавым.

«Паланэз Агінскага» даў назву аднайменнаму фільму («Беларусьфільм», 1971), аднайменнай п’есе Мікалая Каляды і фірменнаму цягніку «Паланэз». У маскоўскім метрапалітэне пачатковыя такты Паланэз Агінскага гучаць пры спробе неаплачанага праходу праз турнікеты.
 2009 года]]

У 2000 годзе ў межах музычнага праекта «Я нарадзіўся тут» Вераніка Круглова і Зміцер Вайцюшкевіч выканалі песню «Развітанне з Радзімай», якая, паводле меркавання музычных журналістаў, з’яўляецца самай удалай спробай пакласці тэкст на шэдэўр кампазітара Агінскага. У 2020 годзе песня ўвайшла ў патрыятычны музычны альбом «Годныя песні» Вольнага хора.

## Спасылкі 
* 
* 
* Паланэз Агінскага (перакладанне для струннага квартэта, выконвае Квартэт імя Чурлёніса)
* Паланэз Агінскага (перакладанне для домры, гітары і кантрабаса, выконвае трыа «Тройка», Новая Зеландыя)
* Паланэз Агінскага на беларускай мове (праект «Я нарадзіўся тут», Беларусь)

Катэгорыя:Музычныя творы 1794 года
Катэгорыя:Паланэзы
Бірыла

**Бірыла** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Іван Антонавіч Бірыла, беларускі хірург
* Мікалай Васілевіч Бірыла, беларускі мовазнавец
* Сцяпан Сцяпанавіч Бірыла, беларускі акцёр
Мітынг 7 лістапада 1990 года (Мінск)

справа|міні
**Мітынг 7 лістапада 1990 года** — буйнейшая апазіцыйная акцыя (арганізаваная БНФ) антыкамуністычнага характару, якая адбылася ў гісторыі БССР. Асноўнае месца правядзення — Мінск, плошча Леніна.

## Хада акцыі 
справа|міні
справа|міні
7 лістапада 1990 года стаў апошнім днём, калі ў Беларусі на дзяржаўным узроўні адзначаўся Дзень Вялікай Кастрычніцкай рэвалюцыі. Пасля афіцыйнага параду на галоўнай плошчы сталіцы, апазіцыя, ў другой палове дня, правяла свой мітынг, антыкамуністычнага характару. Афіцыйна мітынг быў дазволены. Мітынг адзначыўся вялікай колькасцю пратэстуючых, а таксама крэатыўнымі атрыбутамі (напр. гіпсавы чалавечы шкілет натуральных памераў, «раскрыжаваны» на камуністычнай зорцы). Таксама мітынг адзначыўся тым, што мітынгуючым удалося адціснуць шчыльныя строй міліцыянераў, якія выстраіліся каля помніка Леніна, на крыж была апранутая душагрэйка зэка ГУЛАГу, плакаты

## Угодкі акцыі 
7 лістапада 2010 года адбыліся 20-я ўгодкі дэманстрацыі БНФ 7 лістапада 1990 г..

## Спасылкі 
* 
* Выступ З. Пазняка на мітынгу 7 лістапада 1990 года на плошчы Леніна ў Мінску 
* Зянон Пазняк. Сапраўднае аблічча/Выступ на мітынгу 7 лістапада 1990 г. на плошчы Леніна ў Мінску 
* ПОСТАНОВЛЕНИЕ Президиума Верховного Совета Республики Беларусь от 22.11.1990 N 410-XII «О НАРУШЕНИИ ОБЩЕСТВЕННОГО ПОРЯДКА ПРИ ПРОВЕДЕНИИ АЛЬТЕРНАТИВНОГО МИТИНГА 7 НОЯБРЯ 1990 ГОДА В ГОРОДЕ МИНСКЕ»

Катэгорыя:Акцыі пратэсту ў Беларусі
Катэгорыя:Падзеі 7 лістапада
Катэгорыя:Лістапад 1990 года
Катэгорыя:1990 год у Мінску
Катэгорыя:Падзеі ў Мінску
Камена (Лагойскі раён)

**Ка́мена** (, ) — аграгарадок у Лагойскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Каменскага сельсавета. Насельніцтва 553 чал. (2003).

## Геаграфія 
Аграгарадок знаходзіцца за 42 км у напрамку на паўночны ўсход ад Лагойска, за 82 км ад Мінска

### Інфраструктура 
У вёсцы працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, амбулаторыя, дом культуры, бібліятэка, пошта.

## Турыстычная інфармацыя 
### Страчаная спадчына 
* Царква Покрыва Прасв. Багародзіцы (XIX ст.)
* Царква Успення Прасвятой Багародзіцы

## Літаратура 
* 
*  — С. 511.
* Kamień (4) //  S. 734.
* 
* 

## Спасылкі 
* Храмы Логойского благочиния

Катэгорыя:Каменскі сельсавет (Лагойскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Лагойскага раёна
Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства
Камена

Назву **Ка́мена** маюць:

* Камена — вёска ў Вілейскім раёне Мінскай вобласці
* Камена — колішняе мястэчка, цяпер вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці
Рэкта (Жлобінскі раён)

**Рэ́кта** (, ) — вёска ў Беларусі, у Жлобінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Луцкага сельсавета. Насельніцтва 776 чал. (2004).

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 16 км на поўнач (за 17 км на паўночны захад) ад горада Жлобін, за 6 км ад чыгуначнага раз’езда станцыі Лукскае (лінія Жлобін — Магілёў), за 100 км ад Гомеля.

На ўсходзе і поўначы меліярацыйныя каналы.

## Гісторыя 
Паводле пісьмовых крыніц вядомая з пачатку XX стагоддзя як сяло ў Лукаўскай воласці Рагачоўскага павета Магілёўскай губерні. У 1909 годзе фальварак, 270 дзесяцін зямлі. У 1924 годзе ў выніку парадкавання земляў фальварка былі створаны пасёлкі Зялёны Крыж і Лозкі (не існуюць). У 1929 годзе арганізаваны калгас «Чырвоны лётчык». Падчас Вялікай Айчыннай вайны акупанты спалілі 29 двароў, забілі 17 жыхароў. У баях каля вёскі ў чэрвені 1944 года загінулі 97 савецкіх салдатаў (пахаваныя ў брацкай магіле ў цэнтры). На франтах загінулі 36 жыхароў. З 30 красавіка 1948 года да снежня 1992 года цэнтр Ракцянскага сельсавета Жлобінскага раёна. У 1962 годзе да вёскі далучаныя суседнія вёскі Вялікі Лес, Новы Мазалаў. Цэнтр саўгаса «Рэкцянскі». Працуюць пачатковая школа, Дом культуры, бібліятэка, фэльчарска-акушэрскі пункт, дзіцячыя яслі-сад, аддзяленне сувязі, крама. У 1986 годзе былі пабудаваныя цагляныя дамы на 55 кватэр, у якіх размясціліся перасяленцы з забруджаных радыяцыяй тэрыторый у выніку катастрофы на Чарнобыльскай АЭС.

У склад Рэкцянскага сельсавета ўваходзілі: да 1962 года вёскі Вялікі Лес, Новы Мазалаў (у наш час не існуюць).

## Насельніцтва 
* **XX стагоддзе**: 1909 — 1 двор, 14 жыхароў; 1940 — 137 двароў, 548 жыхароў; 1959 — 122 жыхара (паводле перапісу)
* **XXI стагоддзе**: 2001 — 785 жыхароў, 284 двары; 2004 — 277 гаспадарак, 776 жыхароў

## Помнікі гісторыі і культуры 
* Брацкая магіла савецкіх воінаў.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-120. Выданне 1981 года.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Луцкі сельсавет (Жлобінскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Жлобінскага раёна
Апошняя міля

«**Апошняя міля**» — тэлекамунікацыйны канал, які непасрэдна звязвае кліента і правайдэра. Больш за ўсё тэрмін ужываецца ў тэлекамунікацыйнай сферы (Інтэрнэт, тэлевізійныя кабельныя сеткі і г. д.). На самой справе, адлегласць гэтага канала не абавязкова роўная мілі, асабліва ў аддаленай мясцовасці (вёскі). Часам сустракаецца выраз **апошні кіламетр**, але ён не так распаўсюджаны, як *апошняя міля*.

Вырашэнне праблемы «апошняй мілі» з'яўляецца адной з галоўнай задач аператараў сувязі, для гэтага выкарыстоўваюцца больш сучасныя і эфектыўныя тэхналогіі. Адным з выйсцяў, замест пракладвання дарагіх і фізічна складаных у стварэнні правадных сетак, з'яўляецца выкарыстанне бесправадных сетак (WiMAX), ці праз лініі электраперадач (BPL).

## Існуючыя спосабы прадстаўлення апошняй мілі 
thumb|180px|Аптычнае валакно як адно з рашэнняў праблемы апошняй мілі.
### Правадныя сістэмы (у тым ліку аптавалакно) 
Правадныя сістэмы ўяўляюць сабой сістэмы перадачы інфармацыі па правадах. Праблемай з'яўляецца паслядоўнае затуханне сігналу, і, калі не ладзіць узмацняльнікі праз пэўныя адлегласці, гэта прыводзіць да ўтварэння абмежавання на адлегласць.

#### Лакальныя вылічальныя сеткі (LAN) 
Звычайна лакальныя сеткі ладзяцца на аснове медных кааксіяльных кабеляў ці вітай пары. Звычайна падобныя сеткі дзейнічаюць на хуткасці перадачы 100 МБіт/с, але новыя пратаколы дазваляюць хуткасць перадачы інфармацыі да 1000 МБіт/с. Праблема крыецца ў абмежаванні на адлегласць кабелю з-за хуткага затухання сігналу пасля 800 метраў. Нізкаякасныя кабелі таксама могуць падвяргацца наводкам ад электрамагнітнага выпраменьвання вонкавых прылад і кабеляў, што гэтакім жа чынам спрыяе затуханню сігнала.

#### Аптычнае валакно 
Аптычнае валакно дазваляе перадаваць вялікія аб'ёмы інфармацыі на вялікія адлегласці, што забяспечвае сучасныя патрэбы карыстальнікаў сетак.

## Гл. таксама 
* Аператар сувязі
* Хатняя сетка
* FTTR

Катэгорыя:Архітэктура камп’ютарных сетак
Катэгорыя:Сувязь
Катэгорыя:Доступ у Інтэрнэт
Грачухі

**Грачу́хі** (, ) — вёска ў Жлобінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Луцкага сельсавета. Насельніцтва 7 чал. (2004). Знаходзіцца за 23 км на паўночны захад ад горад Жлобін, за 9 км ад чыгуначнай станцыі Красны Бераг (лінія Бабруйск — Жлобін), за 116 км ад Гомеля.

## Гісторыя 
Заснаваная ў пачатку XX стагоддзя перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1931 годзе жыхары ўступілі ў калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны акупанты спалілі 16 двароў і забілі 4 жыхароў. 6 жыхароў загінулі на фронце. Да 30 красавіка 1948 года вёска ўваходзіла ў склад Краснабярэжскага сельсавета. Паводле перапісу 1959 года ў складзе саўгасу «Рактнянскі» (цэнтр — вёска Рэкта). Да 21 верасня 1992 года вёска ўваходзіла ў склад Ракцянскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* **XX стагоддзе**: 1925 — 23 двары; 1940 — 98 жыхароў; 1959 — 97 жыхароў (паводле перапісу)
* **XXI стагоддзе**: 2004 — 5 гаспадарак, 7 жыхароў

## Вядомыя выхадцы 
* П. А. Странакоў — Герой Савецкага Саюза.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Луцкі сельсавет (Жлобінскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Жлобінскага раёна
Адміністрацыйны падзел Беларусі

**Адміністрацыйны падзел Беларусі** — гэта падзел тэрыторыі Рэспублікі Беларусь на пэўныя часткі ў мэтах эфектыўнай арганізацыі дзяржаўнага кіравання і мясцовага самакіравання.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльныя і тэрытарыяльныя адзінкі 
*Адміністрацыйна-тэрытарыяльнымі* адзінкамі Беларусі з’яўляюцца тэрыторыі, у тэрытарыяльных межах каторых ствараюцца і дзейнічаюць мясцовыя Саветы дэпутатаў, выканаўчыя і распарадчыя органы.

Тэрыторыя Рэспублікі Беларусь падзяляецца на тэрыторыю сталіцы і тэрыторыі абласцей. Тэрыторыя вобласці падзяляецца на тэрыторыю раёнаў і гарадоў абласнога падпарадкавання. Тэрыторыя раёна падзяляецца на тэрыторыю сельсаветаў, пасёлкаў і гарадоў раённага падпарадкавання.

Тэрыторыі населеных пунктаў, якія не з’яўляюцца адміністрацыйна-тэрытарыяльнымі адзінкамі, і якія ўваходзяць разам з іншымі тэрыторыямі ў прасторавыя межы сельсаветаў, складаюць іх тэрыторыю.

*Тэрытарыяльнымі* адзінкамі Беларусі з’яўляюцца населеныя пункты, у якіх не ствараюцца мясцовыя саветы дэпутатаў, выканаўчыя і распарадчыя органы, а таксама тэрыторыі адмысловага рэжыму выкарыстання (запаведнікі, нацыянальныя паркі, заказнікі, тэрыторыі помнікаў прыроды, тэрыторыі нерухомых матэрыяльных гісторыка-культурных каштоўнасцяў і зоны іх аховы, тэрыторыі абарончага прызначэння і інш.).

Улік і рэгістрацыя адміністрацыйна-тэрытарыяльных і тэрытарыяльных адзінак РБ ажыццяўляецца ў адзіным рэестры як складовай часткі Дзяржаўнага зямельнага кадастру.

## Падзел тэрыторыі 
### Падзел краіны 
Тэрытарыяльна Беларусь падзяляецца на тэрыторыі 6 абласцей і тэрыторыю сталіцы — горада Мінск:

# Брэсцкая вобласць. Цэнтр — Брэст.
# Віцебская вобласць. Цэнтр — Віцебск.
# Гомельская вобласць. Цэнтр — Гомель.
# Гродзенская вобласць. Цэнтр — Гродна.
# Мінская вобласць. Цэнтр — Мінск.
# Магілёўская вобласць. Цэнтр — Магілёў.
# горад Мінск.

Коды 1-8, пазначаныя на нумарах аўтамабіляў, азначаюць адпаведную адміністрацыйна-тэрытарыяльнаю адзінку, дзе гэты аўтамабіль зарэгістраваны. Для Мінска ёсць два коды — 7 і, з 2025 года, 8.

### Падзел абласцей 
Тэрыторыя вобласці падзяляецца на тэрыторыі раёнаў і гарадоў абласнога падпарадкавання. Станам на 1 студзеня 2009 года, колькасць раёнаў — 118, з якіх 16 раёнаў у Брэсцкай вобласці, 21 — у Віцебскай, 17 — у Гродзенскай, 21 — у Гомельскай, 22 — у Мінскай, 21 — у Магілёўскай.

## Гл. таксама 
* Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел

## Крыніцы 
## Гл. таксама 
* Гарады Беларусі
* Гарадскія пасёлкі Беларусі

## Літаратура 
* Нацыянальны атлас Беларусі / Складз. і падрыхт. да друку Рэсп. унітарн. прадпрыемствам «Белкартаграфія» у 2000—2002 гг., Гал. рэдкал. М. У. Мясніковіч (старшыня) і інш. — Мінск : Белкартаграфія, 2002. — 292 с.

## Спасылкі 
* Закон РБ № 154-З ад 05.05.1998 «Аб адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле і парадку вырашэння пытанняў адміністрацыйна-тэрытарыяльнага ўладкавання Рэспублікі Беларусь» 
* Нацыянальнае кадастравае агенцтва Дзяржаўнага камітэта па маёмасці Рэспублікі Беларусь 
* Гісторыя адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу беларускіх тэрыторый на адпаведнай старонцы «Архівы Беларусі»
Воднае пола на летніх Алімпійскіх гульнях 2012

150px|справа
**Турнір па водным пола на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года** праходзіў з 29 ліпеня па 9 жніўня. Былі разыграны два камлекты медалёў, па адным у мужчынскім і ў жаночым турнірах. Усе гульні адбываліся на Ватэрпольнай арэне ў Лондане.

thumb|Ватэрпольная арэна

## Мужчынскі турнір 
У 1/4 фіналу выходзяць па 4 найлепшыя каманды з кожнай групы.

### Група A 
### Група B 
### Мэдальны раўнд 
### За 5—8 месцы 
## Жаночы турнір 
У 1/4 фіналу выходзяць усе чатыры каманды з групы.

### Група A 
### Група B 
### Мэдальны раўнд 
### За 5—8 месцы 
## Спасылкі 
* Водныя віды спорт на афіцыйным сайце Гульняў  
* Міжнародная федэрацыя водны відаў спорту 

Катэгорыя:Спаборніцтвы на летніх Алімпійскіх гульнях 2012
2012
Лявон Андрэевіч Бабровіч

**Лявон (Леан) Андрэевіч Бабровіч** (крыптанім: *Б. Л.*; , в. Мацкі, Вілейскі павет Віленская губерня, Расійская імперыя  — , , БССР) — беларускі гісторык і публіцыст.

## Біяграфія 
З 1923 года член КПЗБ. У 1932 скончыў аспірантуру БелАН, працаваў старшым навуковым супрацоўнікам у Камісіі па вывучэнні Заходняй Беларусі. 

Арыштаваны 21 верасня 1933 года ДПУ БССР па справе «Беларускага нацыянальнага цэнтра». 9 студзеня 1934 года Судовай калегіяй АДПУ СССР прыгавораны да ВМП. Расстраляны 21 мая 1934 г. Рэабілітаваны 16 жніўня 1956 г.

## Творы 
* Мястэчка Койданава. (Гістарычныя весткі). Менск. 1929. 42 с (разам з І. Т. Шпілеўскім)
* Гістарычны нарыс Дзяржыншчыны (б. Койданаўшчыны). Менск. 1932. 109 с. (разам з І. Шпілеўскім)
* Об клясавай барацьбе ў Заходняй Беларусі ў часы Беларускай сялянска-работніцкай Грамады. Менск. 1932. 68 с. (разам з Я. Багданскім)

## Літаратура 
* Саламевіч Я. Слоўнік беларускіх псеўданімаў і крыптанімаў /ХVI-ХХ стст./ Мінск. 1983. С. 23, 168.
* 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты паводле алфавіта
Катэгорыя:Члены Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мядзельскім раёне
Аляксандр Дзмітрыевіч Каваленя

**Аляксандр Дзмітрыевіч Кавале́ня** (,  в. Кашніцы, цяпер , Гродзенская вобласць — , Менск, НКУС) — беларускі археолаг, гісторык.

## Біяграфія 
Скончыў Свіслацкую настаўніцкую семінарыю (1915). Удзельнічаў у грамадзянскай вайне, вядомы як удзельнік штурма Перакопа. У 1929 годзе скончыў БДУ. З 1932 года навуковы супрацоўнік секцыі археалогіі Інстытута гісторыі АН БССР.

Арыштаваны ў Менску ў 1937 годзе. Прыгавораны «тройкай» НКУС 25 жніўня 1937 года за «шпіёнскую дзейнасць на карысць польскіх разведорганаў» да вышэйшай меры пакарання. Расстраляны 28 жніўня 1937 года. Рэабілітаваны 16 кастрычніка 1958 года. Асабовая справа К. № 13173-с захоўваецца ў архі­ве КДБ Беларусі.

## Навуковая дзейнасць 
. 1928. Сядзяць (злева направа) Канстанцін Палікарповіч, Сяргей Дубінскі, Іна Рытар, стаяць Аляксандр Каваленя, Аляксандр Ляўданскі. Музей гісторыі НАН Беларусі]]
Адзін з пачынальнікаў беларускай археалогіі. Яшчэ ў студэнцкія гады праводзіў раскопкі на гарадзішчы ў Тураве (1927), вывучаў помнікі розных эпох Тураўшчыны. Даследаваў стаянкі палеаліту (Бердыж, Юравічы), гарадзішчы жалезнага веку (Банцараўшчына і інш.). Вывучаў культуру плямён, якія жылі ў басейне Дняпра, на левых прытоках Прыпяці і Заходняй Дзвіны.

Збіраў матэрыялы для археалагічнай карты Беларусі. Займаўся вывучэннем старажытнага Менска.

Разам з Аляксандрам Ляўданскім, Сяргеем Дубінскім аўтар трохтомнага выдання «Прац» — навуковага зборніка Інбелкульта і АН БССР па археалогіі. Падрыхтаваны вучонымі чацвёрты том «Прац» не пабачыў свет — быў знішчаны органамі НКУС у наборы.

## Бібліяграфія 
*Каваленя А. Дз. Матэрыялы з дагісторыі Тураўшчыны / А. Дз. Каваленя, С.С. Шутаў // Запіскі аддзела гуманітарных навук БАН. – Кн. 11. Працы археалагічнай камісіі. – Т. 2. – Мінск, 1930. – С. 339–379.
*Каваленя, А. Археалагічныя разведкі ў Магілёўскай, Бабруйскай і Мінскай акругах / А. Д. Каваленя. – [Мінск: б. в., 1930]. – С. 145―155.

## Памяць 
У 2001 годзе ў Курапатах усталяваны вялікі дубовы крыж — знак памяці сучаснага пакалення археолагаў пра нявінна забітых калег, якія закладалі падмурак акадэмічнай археалогіі: Аляксандру Ляўданскаму, Аляксандру Каваленю, Сяргею Дубінскаму.

## Літаратура 
* 
*  — С. 515.
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бераставіцкім раёне
Катэгорыя:Археолагі Беларусі
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Пётр Яўгенавіч Даркевіч

**Пётр Яўгенавіч Даркевіч** (1898 — ) — беларускі гісторык мастацтва. Брат Хрыстафора Даркевіча.

Нарадзіўся ў вёсцы Міхалава Смаленскай губерні ў заможнай сялянскай сям’і (бацька меў свой млын). Скончыў Маскоўскі ўніверсітэт. Выкладаў у Віцебскім мастацкім тэхнікуме (1927—1937), кінатэхнікуме (1932—1937), педагагічным інстытуце. Даследаваў праблемы тэорыі і гісторыі мастацтва. Рэпрэсаваны, расстраляны. Рэабілітаваны 6 верасня 1957 года.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Часцінкі далёкай зоркі  Астры лёсу братоў Даркевічаў
* Сайт Гісторыка-асветніцкага, праваабарончага і дабрачыннага таварыства «Мемарыял» (па-руску) 
* Валерый Маракоў. Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. 1794—1991

Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Хрыстафор Яўгенавіч Даркевіч

**Хрыстафор Яўгенавіч Даркевіч** (1900 — ) — беларускі мастак. Брат Пятра Даркевіча.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Міхалава Смаленскай губерні ў заможнай сялянскай сям’і (бацька меў свой млын). Вучыўся ў Пецярбургскім вышэйшым мастацка-тэхналагічным інстытуце (1921—1926). У 1920-я гады выкладаў у сярэдніх школах Ленінграда, з 1931 года — у Віцебскім мастацкім тэхнікуме. Працаваў у галіне манументальнага і станковага жывапісу. Аўтар пейзажаў «Восень» (1932), «Саўгас „Сасноўка“» (1934), «Над ракой», партрэтаў Аляксея Стаханава, Янкі Купалы, Андрэя Александровіча, Аляксандра Пушкіна, Максіма Горкага, карціны «Малацьба ў саўгасе» (1936) і іншых, фрэсак на будынку вакзала станцыі Сіроціна Шумілінскага раёна Віцебскай вобласці (1930-я гады). Рэпрэсаваны, расстраляны. Рэабілітаваны 12 сакавіка 1961 года.

## Спасылкі 
* Часціцы далёкай зоркі  Астры лёсу братоў Даркевічаў
* 

Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Постаці беларускай культуры
Бердыж

Назву **Бердыж** маюць
* Бердыж, археалагічны помнік
* Вёска Бердыж
Ануфрый Нестаравіч Андрушчанка

**Ануфрый Нестаравіч Андрушчанка** (, Кіеўская вобласць, Украіна — ) — дэкан геаграфічнага факультэта БДУ (1936—1938), выканаўца абавязкаў рэктара БДУ (1937—1938). Навуковец-географ, працаваў у галіне глебазнаўства і геаграфіі глебаў, таксама займаўся гісторыяй геаграфічнай навукі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў беднай сялянскай сям’і.

Паводле камсамольскага набору паступіў у Ленінградскі дзяржаўны ўніверсітэт, які скончыў у 1932 годзе. Здольнага Андрушчанку пакінулі ў аспірантуры, дзе ён праходзіў падрыхтоўку пад кіраўніцтвам акадэміка Барыса Барысавіча Палынава.

Пасля заканчэння аспірантуры быў накіраваны ў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт.

У 1936—1938 гадах працаваў дэканам геаграфічнага факультэта БДУ. У 1937—1938 гадах выконваў абавязкі рэктара БДУ. У 1937 абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Умовы глебаўтварэння і глебава-меліяратыўная характарыстыка Ніжняга Заволжа» (арыг. рас. «Условия почвообразования и почвенно-мелиоративная характеристика Нижнего Заволжья»).

У 1938—1940 працаваў загадчыкам кафедры фізічнай геаграфіі ў Кіеўскім дзяржаўным педінстытуце імя Горкага.

У 1940 накіраваны ў Пінск. Там працуе намеснікам дырэктара па вучэбнай і навуковай частцы Пінскага дзяржаўнага настаўніцкага інстытута і загадчыкам кафедрай геаграфіі і прыродазнаўства.

У 1941—1942 у эвакуацыі ў Сяміпалацінску (Казахстан). Працаваў дэканам прыродазнаўча-геаграфічнага факультэта і дацэнтам кафедры фізічнай геаграфіі Сяміпалацінскага дзяржаўнага педінстытута імя Крупскай.

У 1942—1947 — дацэнт кафедры фізічнай геаграфіі Кіраўскага педінстытута імя Леніна.

У 1949—1952 — дацэнт і загадчык кафедрай фізічнай геаграфіі ва Уральскім дзяржаўным універсітэце (Свярдлоўск). Загадам ад 28 снежня 1955 Андрушчанка быў прызначаны дэканам геолага-геаграфічнага факультэта і прапрацаваў на гэтай пасадзе да 1958.

У 1959 ён трапляе на Далёкі Усход, дзе да 1962 ўзначальвае Далёкаўсходні ўніверсітэт (Уладзівасток).

Апошнія 30 гадоў жыцця А. Н. Андрушчанкі звязаныя з Беларуссю. Ён узначальваў кафедры геаграфіі Брэсцкага і Мінскага педінстытутаў.

## Працы 
* Естественно-исторические условия комплексной степи Джаныбекского района Западно-Казахстанской области. Минск, 1956. 172 с.
* История географии. Минск, 1962. Ч. 1. География в древние и средние века. 140 с. (В соавторстве с В. А. Дементьевым)
* К истории развития советской географической науки. Минск, 1978. 103 с.
* Развитие географии в СССР. Минск, 1978. 107 с.
* Как образуется климат. Минск, 1979. 96 с (В соавторстве с А. И. Исуповой)
* Материалы для самостоятельной работы студентов по физической географии СССР. Минск, 1985.

## Спасылкі 
* Артыкул на афіцыйным сайце геаграфічнага факультэта БДУ 

Катэгорыя:Географы Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Рэктары БДУ
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кіеўскай вобласці
Катэгорыя:Дэканы факультэта геаграфіі і геаінфарматыкі БДУ
Катэгорыя:Выкладчыкі Пінскага настаўніцкага інстытута
Валерый Станіслававіч Аношка

**Валерый Станіслававіч Аношка** (, в. Гайдукова Слабодка , Мінская вобласць) — беларускі географ, глебазнавец, доктар геаграфічных навук (1990), член-карэспандэнт Міжнароднай акадэміі навук Еўразіі (1994), акадэмік Міжнароднай акадэміі экалогіі (1995), акадэмік Міжнароднай акадэміі навук педагагічнай адукацыі (2001).

## Біяграфічныя звесткі 
Скончыў геаграфічны факультэт БДУ (1963). З 1963 працуе ў БелНДІ глебазнаўства і аграхіміі інжынерам-глебазнаўцам, з 1964 года — у БДУ. Загадчык кафедры глебазнаўства і геалогіі геаграфічнага факультэта БДУ (1980—2004), прафесар (з 1991). Намеснік старшыні тапанімічнай камісіі.

## Навуковая дзейнасць 
Асноўны напрамак навуковых даследаванняў: глебазнаўства, меліяратыўная геаграфія, інжынерная геаграфія, геаграфічнае прагназаванне, геаэкалогія.

Адзін з заснавальнікаў новага навуковага кірунку — меліяратыўна-інжынернай геаграфіі; распрацаваў канцэпцыю і склаў карту тэхнагеннай парушанасці прыродных комплексаў Беларусі; выявіў заканамернасці трансфармацыі прыродных комплексаў і асобных кампанентаў пад уплывам асушальнай меліярацыі.

Адзін з ініцыятараў і арганізатараў геалагічнай спецыяльнасці на геаграфічным факультэце БДУ.

## Бібліяграфія 
Аўтар больш як 350 навуковых прац, у тым ліку 9 манаграфій, 6 падручнікаў і 17 вучэбных дапаможнікаў.

* Микроэлементы в почвах Белоруссии и эффективность микроудобрений. Минск, 1970 (у суаўтарстве).
* Основы географического прогнозирования, учебное пособие для студентов географических факультетов университетов — Минск: Вышэйшая школа, 1985. (разам з В. М. Трафімавым і В. М. Шырокавым).
* Белорусское Поозерье: анализ эколого-мелиоративного состояния. Минск, 1992 (у суаўтарстве).
* Мелиоративная география: Учебник для вузов. Минск, 1987; Учебник для вузов России. Москва, 1995 (у суаўтарстве).
* Агульная геаграфія: Вучэб. дапам. для 10-га кл. / Я. М. Мяшэчка, В. С. Аношка, Б. М. Крайко і інш. — Мн.: Нар. асвета, 1997.
* Геаграфія глебаў з асновамі глебазнаўства. Мн., 2000 (у суаўтарстве).
* Гісторыя развіцця глебазнаўства на Беларусі: Дапам. для студэнтаў геагр. спецыяльнасцей ВНУ. — Мн.: Бел. дзярж. ун-т, 2000.
* Инженерная география с основами прогнозирования. Мн., 2002.
* Акадэмік Іван Сцяпанавіч Лупіновіч: да 110-годдзя з дня нараджэння // Геаграфія: праблемы выкладання. 2010. — № 4. — С. 58—59

## Грамадская дзейнасць 
З'яўляўся старшынёй грамадскага аб’яднання «Беларускае геаграфічнае таварыства» (1983—2004).

## Прэміі і ўзнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Францыска Скарыны (1996), нагрудным знакам «Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь» (1998), ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (2003), граматамі Міністэрства адукацыі Беларусі і іншых ведамстваў. Лаўрэат прэміі імя акадэміка А. Н. Саўчанкі (1999).

## Літаратура 
* Профессора и доктора наук Белорусского государственного университета — Мн., 2001. — С. 14—15.
* 

## Спасылкі 
* Біяграфія на www.geology.by 
* Гайдукова Слабодка. Anoszko.

Катэгорыя:Географы СССР
Катэгорыя:Географы Беларусі
Катэгорыя:Глебазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Аўтары падручнікаў
Сурціны

**Су́рціны** (, ) — вёска ў Дзяржынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Путчынскага сельсавета.

За 33 км ад Дзяржынска, 48 км ад Мінску, 34 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя 
У 1909 г. у Рубяжэвіцкай воласці Мінскага павета, 12 двароў, 79 жыхароў. У 1920—1939 гг. у складзе Польшчы, з 17 верасня 1939 г. у БССР. На 1 студзеня 2004 г. 10 двароў, 21 жыхар.

Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Волменскага сельсавета.

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Браніслава Адольфаўна Манак — кандыдат геаграфічных навук.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Сурціны // Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Дзяржынскага раёна. Мінск. 2004. С. 691.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Путчынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна
Светлата (колер)

**Светлата** — адна з асноўных характарыстак колеру нараўне з насычанасцю і тонам. Гэта суб'ектыўная яркасць участку выявы, аднесеная да суб'ектыўнай яркасці паверхні, якую чалавек успрымае як белую.

Важна адзначыць менавіта адноснасць успрымання. Калі паглядзець на ліст выявы на паперы пры святле лямпы і пры яркім сонечным святле, колькасць адлюстраванага святла ад участку выявы будзе адрознівацца ў разы, аднак адносна самага светлага ўчастку паверхні — незадрукаванай паперы, успрыманая яркасць будзе адной і той жа.

## Глядзіце таксама 
* Тон, колер
* Насычанасць, колер

Катэгорыя:Колер
Іван Іванавіч Пірожнік

**Іван Іванавіч Пірожнік** (, пас. Міжрэчча, Клічаўскі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі географ, прафесар, доктар геаграфічных навук, дэкан геаграфічнага факультэта БДУ. Загадчык кафедрай эканамічнай геаграфіі замежных краін (з 2002).

## Навучанне 
У 1973 годзе скончыў геафак БДУ, потым аспірантуру на кафедры эканамічнай геаграфіі замежных краін.

## Навуковая дзейнасць 
У 1976 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Эканоміка-геаграфічныя праблемы фарміравання тэрытарыльных рэкрэацыйных сістэм і рэкрэацыйнага раянавання ў буйным эканамічным раёне (на прыкладзе Беларускай ССР)».

У 1993 годзе на паседжанні навуковага савета факультэта біялогіі і навук пра Зямлю Ягелонскага ўніверсітэта (Кракаў, Польшча) абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Сацыяльна-геаграфічныя тэндэнцыі развіцця і тэрытарыяльнай арганізацыі турысцкага абслугоўвання (на прыкладзе СССР у 1976—1990 гг.)».

Навуковае званне прафесара прысвоена ў 1997 г. Таксама з’яўляецца прафесарам Люблянскага і Кракаўскага ўніверсітэтаў.

## Узнагароды 
Ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь (2001), нагрудны знак Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь «Выдатнік адукацыі» (2009), прэмія імя А. Н. Сеўчанкі БДУ (2003).

## Літаратура 
* Геополитика в современном мире : учебное пособие для вузов / И. И. Пирожник. — Минск, 2008.
* География мирового океана : пособие для студентов вузов / И. И. Пирожник, Г. Я. Рылюк, Я. К. Еловичева. — Минск, 2007.
* 
* Пирожник Иван Иванович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 6. — С. 79.
* Пірожнік Іван Іванавіч // Прафесары і дактары навук Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, 1921—2001. — Минск, 2001. — С. 222—223.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Географы Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Дэканы факультэта геаграфіі і геаінфарматыкі БДУ
Ігар Мікалаевіч Шаруха

**Ігар Мікалаевіч Шаруха** (нар. , г. Полацк, Віцебская вобласць) — беларускі географ, краязнаўца. Кандыдат педагагічных навук (2000), дацэнт (2003).

## Біяграфія 
Скончыў у 1992 годзе Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт па спецыяльнасці «Геаграфія», у 1998 годзе аспірантуру Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. А. Куляшова.

У 1993-1995 годах на кафедры педагогікі і методыкі пачатковага навучання, у 1995—2015 — на кафедры геаграфіі і аховы прыроды Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. А. Куляшова, у 2008—2012 — загадчык кафедры геаграфіі і аховы прыроды, у 2012—2015 — дэкан факультэта прыродазнаўства; у 2015—2016 — загадчык кафедры прыродазнаўства факультэта матэматыкі і прыродазнаўства, з 2016 года — прафесар кафедры прыродазнаўства. Сышоў з універсітэта ў 2021 годзе.

Старшыня магілёўскай абласной суполкі Беларускага геаграфічнага таварыства. Адказны рэдактар геаграфічнага часопіса абласнога аддзялення Беларускага геаграфічнага таварыства «Магілёўскі мерыдыян».

Аўтар больш за 1000 навуковых прац. 

## Узнагароды 
Граматы Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2003, 2010), Саюза пісьменнікаў Беларусі (1997), Беларускага таварыства «Веды» (1997, 2009), Беларускага геаграфічнага таварыства (2009), Цэнтра геафізічнага маніторынгу НАН Беларусі (2009) і інш.

## Бібліяграфія 
* Шаруха І. М. Станаўленне і развіцце пачатковай прыродазнаўча-геаграфічнай адукацыі на Беларусі (са старажытных часоў да ХХ ст.), Мінск: 2000.
* География Беларуси в 10 кл. Шарухо И. Н., Илькевич Т. Н., 2008. — 190 с. http://www.narasveta.by/index.php?oid=360
* 

Катэгорыя:Географы Беларусі
Катэгорыя:Кандыдаты педагагічных навук
Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Дэбют (літаратурная прэмія)

**Літаратурная прэмія «Дэбют» імя Максіма Багдановіча** — літаратурная ўзнагарода, якая прысуджаецца літаратарам-пачаткоўцам.

Надаецца ў тых жанрах, у якіх пісаў Максім Багдановіч: паэзія, проза і мастацкі пераклад. Твор мусіць быць напісаны па-беларуску, аўтар на момант вылучэння павінен мець не больш за 35 поўных гадоў.

Заснаваная ў снежні 2010 года Беларускім ПЭН-цэнтрам і Саюзам беларускіх пісьменнікаў з удзелам расійскага бізнесмена беларускага паходжання Паўла Бераговіча.

## Лаўрэаты 
## Крытыка 
У 2016 годзе ў беларускай літаратурнай прасторы ўзнік скандал па выніках уручэння літаратурнай прэміі «Дэбют». На цырымоніі ўручэння прэміі намінацыя «Паэзія» засталася без пераможцы, у выніку чаго маладыя паэты палічылі такое рашэнне журы зняважлівым да іх. Пасля інцыдэнту паэт Алесь Плотка, які ўвайшоў у шорт-ліст прэміі, звярнуўся да арганізатараў конкурсу, «*каб брыдкі скандал, які ўзнік вакол гэтай намінацыі, быў вырашаны*». Яго падтрымалі і астатнія шортлістэры. Алесь Плотка пракаментаваў, што сваім рашэннем не прызначаць пераможцу сярод паэтаў журы парушыла статут прэміі, дзе напісана: «*ў кожнай намінацыі вызначаюцца пераможца (1 месца) і даюцца два заахвочвальныя прызы*».

Павел Анціпаў расказаў, што ў 2012 годзе ён, як рускамоўны пісьменнік, не мог атрымаць прэмію:
 
 «Справа ў тым, што, «Дэбют» уручаўся толькі беларускамоўным аўтарам, але гэта было не відавочна, нейкага напісанага палажэння ў прэміі на было.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Беларускія літаратурныя прэміі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2010 годзе
Літаратурная прэмія імя Янкі Купалы

**Літаратурная прэмія імя Янкі Купалы** — форма дзяржаўнага заахвочвання стварэння высокамастацкіх паэтычных і драматургічных твораў на беларускай мове.

Прысуджаецца за высокаідэйны і высокамастацкі зборнік вершаў, паэму, мнагаактавую п’есу пісьменніка Беларусі, якія былі апублікаваныя ў нацыянальным друку або пастаўленыя ў адным з тэатраў у тым годзе, за які прысуджаецца прэмія, і якія атрымалі шырокае грамадскае прызнанне.

Заснаваная пастановай Савета Міністраў БССР у 1957 годзе. У 1959 годзе ўстаноўленыя дзве літаратурныя прэміі імя Янкі Купалы. У 1965 годзе прэміі нададзены статус дзяржаўнай: Дзяржаўная прэмія БССР (з 1991 года — Рэспублікі Беларусь) імя Янкі Купалы.

## Літаратура 
* Лаўрэаты прэміі імя Янкі Купалы. Буклет // Складальнік Давідоўская Л. — Менск, Літаратурны музей Янкі Купалы, 2000. — 16 с.

Катэгорыя:Беларускія літаратурныя прэміі
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Янкі Купалы
Нарачанскі сельсавет

**Нарача́нскі сельсавет**:

* Нарачанскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Вілейскага раёна Мінскай вобласці
* Нарачанскі сельсавет — іншая назва Нарацкага сельсавета ў складзе Мядзельскага раёна Мінскай вобласці

## Глядзіце таксама 
* Нарачанскі курортны пасялковы савет