open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Джавані Франчэска Гверчына

**Джавані Франчэска Гверчына** (*Гуэрчына*,  — касавокі) (сапр. імя: Джавані Франчэска Барб'еры, Barbieri) (ахрышчаны 8 лютага 1591, Чэнта, Ферара — 22 снежня 1666, Балоння) — італьянскі жывапісец Балонскай школы.
злева|міні|250пкс|Евангеліст Лука малюе Мадонну, Канзас-Сіці, ЗША.
міні|250пкс|Аўтапартрэт Гверчына з сястрой Лючыяй і любімым сабакам. Прыватны збор, Рым.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах. Т.5, Мн., 1997, С.103
* Francesco Scannelli, *Microcosmo della Pittura*, Cesena 1657
* Carlo Cesare Malvasia, *Felsina pittrice*, Bologna 1678
* Giambattista Passeri, ''Vite de' Pittori, Scultori ed Architetti*, Roma 1772
* Jacopo Francesco Calvi, *Notizie della vita e delle opere del cavaliere Gioan Francesco Barbieri, detto il Guercino da Cento, celebre pittore*, Bologna 1808
* Luigi Lanzi, *Storia pittorica della Italia dal Risorgimento delle arti fin presso al fine del XVIII secolo*, t. V, epoca III, Firenze 1822
* Girolamo Baruffaldi, *Vite dei pittori e scultori ferraresi*, Ferrara 1844—1846
* Matteo Marangoni, *Il vero Guercino*, in «Dedalo», Firenze 1920, e in «Arte barocca», Firenze 1927
* Anna Ottani, *Guercino*, Milano 1965
* Nefta Barbanti Grimaldi, *Il Guercino*, Bologna 1968
* Denis Mahon, *Il Guercino (Giovanni Francesco Barbieri, 1591—1666): catalogo critico dei dipinti*, Bologna 1968
* Renato Roli, *Guercino*, Firenze 1972
* Prisco Bagni, *Guercino e i suoi incisori*, Roma 1988
* Luigi Salerno (colla collaborazione di Denis Mahon), *I dipinti del Guercino*, Roma 1988
* David M. Stone, *Guercino. Catalogo completo*, Firenze 1991 ISBN 88-7737-137-4
* Denis Mahon et alii, *Il Guercino*, catalogo della mostra di Bologna-Cento, Bologna 1991 ISBN — 88-7779-283-3
* Stefano Zuffi, *Guercino*, Milano 1992
* Massimo Pulini et alii, *Guercino, racconti di paese*, catalogo della mostra di Cento, Milano 2001
* AA.VV., *Guercino — Poesia e sentimento nella pittura del '600'', catalogo della mostra di Milano-Roma, Milano 2003

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Італіі
Франчэска Гвардзі

**Франчэска Гварзі**, таксама *Гуардзі* (; 5 кастрычніка 1712, Венецыя — 1 студзеня 1793, там жа) — італьянскі мастак, бачны прадстаўнік венецыянскай школы ведутыстаў.

## Галерэя 

Выява:Francesco_Guardi_002.jpg|Алегорыя надзеі. 1747. Мастацкі музей Джона і Мабл Райглін. Сарасота. Фларыда
Выява:Francesco_Guardi_052.jpg|Гала-канцэрт. 1782. Старая пінакатэка. Мюнхен
Выява:Francesco Guardi 027.jpg|Палацца дожаў у Венецыі. Лонданская нацыянальная галерэя
Выява:Francesco Guardi 019.jpg|Капрыча. 1780-1790. Гарадскі музей Кастэльвекіё

## Літаратура 
* 
## Спасылкі 
* Працы ў музеях свету
* Працы ў музеях Украіны

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Венецыі
Катэгорыя:Памерлі ў Венецыі
Катэгорыя:Мастакі Італіі
Катэгорыя:Мастакі Венецыі
Катэгорыя:Мастакі-пейзажысты
Катэгорыя:Мастакі барока
Фламандскі Брабант

**Фламандскі Брабант** (, , , ) — адна з дзесяці правінцый Бельгіі і адна з пяці фламандскіх правінцый. Утворана 1 студзеня 1995 года ў ходзе падзелу правінцыі Брабант па моўным прынцыпе на Фламандскі Брабант і Валонскі Брабант. Мяжуе з Усходняй Фландрыяй, правінцыяй Антверпен, Валонскім Брабантам, правінцыяй Льеж і Лімбург. Сталіца — Лёвен. Складаецца з 65 муніцыпалітэтаў.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
Лёвен

**Лёвен**, таксама **Лувен** (, ;  , ) — адзін з універсітэцкіх цэнтраў Бельгіі, галоўны горад правінцыі Фламандскі Брабант. Лёвен стаіць на рацэ Дэйле.

Упершыню горад згадваецца ў Фульдскіх аналах у сувязі з тым, што побач з ім у верасні 891 года франкі разбілі вікінгаў.

У Лёвене знаходзіцца самы стары ўніверсітэт Бельгіі, заснаваны ў 1425 і, з-за канфлікту паміж фламандцамі і валонамі, падзелены ў 1968 г. на фламандскае (Katholieke Universiteit Leuven) і валонскае крыло (l’Université catholique de Louvain). Першае засталося ў Лёвене, а другое перанесена ў Лувен-ля-Нёў (Louvain-la-Neuve — Новы Лувен), горад, створаны спецыяльна з гэтай нагоды ў Валонскім Брабанце.

У Лёвене таксама размешчаны штаб-кватэра бельгійска-бразільскай броварнай кампаніі InBev і бровар Stella Artois.

## Славутасці 
* Лёвенская ратуша

## Вядомыя асобы 
* Жуль дэ Сверт (1843—1891) — бельгійскі віяланчэліст, кампазітар і музычны педагог.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Гарады Бельгіі
Катэгорыя:Універсітэцкія гарады
Катэгорыя:Камуны правінцыі Фламандскі Брабант
Цырта

**Цірта** (, па-фінікійску «горад») — сталіца Нумідзійскага царства (сёння тэрыторыя сучаснага Алжыра). У I — II стст. да н.э. Цірта, нягледзячы на тое, што падчас Пунічных войн была галоўным саюзнікам Рыма, неаднаразова падвяргалася нашэсцям Рымскай рэспублікі у перыяд праўлення Юлія Цэзара.

У пачатку IV ст. горад разбураны і быў адноўлены рымскім імператарам Канстанцінам I Вялікім пад новай назвай — Канстанціна.

Насельніцтва горада было шматнацыянальным: нумідзійцы, карфагеняне (перамешчаны у выніку Другой і Трэцяй Пунічных войн), грэкі, рымляне і інш. Горад быў эканамічнай сталіцай афрыканскай тэрыторыі Рымскай імперыі. Рымскія купцы — эканамічная эліта рэгіёна — складалі важны сегмент насельніцтва горада, так як яны трымалі яго ў сферу рымскага ўплыву не займаючы ніякіх кіраўнічых пасад.

Горад быў таксама важным палітычным ваенным цэнтрам. Падчас Другой Пунічнай вайны, у 203 да н.э. ля сцен горада рымскі вайскаводзец Сцыпіён  войска нумідзійскага цара . Напад нумідзійскага цара на рымскіх гандляроў у Цырце паслужыў падставай да развязвання Югурцінскай вайны.

Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Алжыры
Катэгорыя:Гарады Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Гістарычныя краіны Афрыкі
Карэл дэ Гюхт

**Карэл дэ Гюхт** (, нарадзіўся 27 студзеня 1954, Авермерэ, Усходняя Фландрыя)  — бельгійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, еўрапейскі камісар па гандлі.

## Еўрапейскі камісар 
17 ліпеня 2009 увайшоў у склад Еўрапейскай камісіі як камісар па развіцці і гуманітарнай дапамогі. 9 лютага 2010 года атрымаў партфель еўракамісара па гандлі.

Катэгорыя:Палітыкі Бельгіі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Бельгіі
Катэгорыя:Еўрапейскія камісары
Лёвенская ратуша

thumb|right|275px|Лёвенская ратуша
**Лёвенская ратуша** () — ратуша Лёвена, адна з галоўных славутасцяў горада.

Пабудавана ў 1440-я-1460-я гады ў стылі брабанцкай позняй готыкі побач царквы Святога Пятра. Фасад ратушы багата аформлены архітэктурнымі ўпрыгожваннямі, статуямі. На кранштэйнах выразаны Біблейскія сцэны.

У XIX стагоддзі ратуша адрэстаўравана, але ў XX стагоддзі сусветныя войны нанеслі будынка шкоду. Калі падчас Першай сусветнай вайны разбурэнні былі параўнальна невялікія, то пасля Другой сусветнай рамонтныя работы працягваліся да 1983 года.

## Спасылкі 
* 550 гадоў Лёвенскай ратушы 

Катэгорыя:Ратушы Бельгіі
Катэгорыя:Збудаванні Бельгіі ў гатычным стылі
Катэгорыя:Лёвен
Валонскі Брабант

**Валонскі Брабант** (, , , ) — адна з дзесяці правінцый Бельгіі і адна з пяці валонскіх правінцый. Самая маленькая з бельгійскіх правінцый. Утворана 1 студзеня 1995 года ў ходзе падзелу правінцыі Брабант па моўным прынцыпе на фламандскую і валонскую правінцыі. Мяжуе з Эно, правінцыяй Намюр, правінцыяй Льеж і Фламандскім Брабантам. Сталіца - Ваўр. Складаецца з 27 муніцыпалітэтаў.

## Асноўныя даныя 
* Плошча: 1093 км²
* Насельніцтва (па стане на 1 студзеня 2005): 361&nbsp;418 чал.
* Шчыльнасць насельніцтва: 319 чал./км²
* Найважнейшыя рэкі: Лан, Сена

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
Дэйле

**Дэ́йле** (, , ) — рака ў Бельгіі. Даўжыня — 86 км. Цячэ праз бельгійскія правінцыі: Валонскі Брабант, Брабант, Антверпен. Рака знаходзіцца ў басейне ракі Шэльда, уласны басейн складае 1289 км² .
На рацэ ляжаць такія вядомыя бельгійскія гарады як Лёвен і Мехелен.

## Агульныя звесткі 
Афіцыйна рака Дэмер з'яўляецца прытокам ракі Дэйле, аднак фактычна ўсё наадварот. Магчымым тлумачэннем, чаму пасля зьліцця дзвюх рэк засталася назва меншай з іх, з'яўляецца тое, што Дэйле адыграла значную ролю ў гісторыі Мехелена і Лёвена, праз якія працякае. Дэмер жа цячэ толькі праз вёскі і невядомыя мястэчкі. Акрамя таго, адыграла сваю ролю і візуальнае ўспрыняцце галоўнай ракі і прытока: Дэмер пры зліцці мае выгін, у той час як Дэйле цячэ напрасткі.

## Фатаграфіі 

Выява:DemerDijleWerchter.JPG|Упадзенне Дэмер (злева) у Дэйле (справа).
Выява:Doode_bemde3.jpg|Дэйле каля Сінт-Ёрыс-Верта.

Катэгорыя:Рэкі Бельгіі
Катэгорыя:Рэкі Антверпена
Катэгорыя:Рэкі Валонскага Брабанта
Катэгорыя:Рэкі Фламандскага Брабанта
Арлон

**Арлон** (, , ) — галоўны горад правінцыі Люксембург на паўднёвым усходзе Бельгіі. Насельніцтва 26,4 тыс. чалавек, пераважна франкамоўнае.

Колькасць і якасць антычных знаходак у Арлоне і ваколіцах дазваляе лічыць яго найстаражытнейшым горадам на тэрыторыі Бельгіі (хоць па дакументах Тонгерэн больш старажытны). Рымскімі тэрмамі арлонцы карысталіся яшчэ нават у сярэднявеччы, калі горадам кіравалі графы і маркграфы Лімбургскага дома. Тытул маркграф меў і Рычард Ільвінае Сэрца, які выступіў з Арлонскага замка ў крыжовы паход.

У XVI—XVIII стст. Арлон знаходзіўся ў цэнтры войнаў французаў з іспанцамі, якія зраўнялі з зямлёй яго багатую некалі архітэктурную спадчыну. Асабліва моцны ўрон нанеслі гораду войскі Франсуа дэ Гіза ў 1558 годзе. Бязлітасная барацьба ішла за Арлон, умацаваны Вабанам, і падчас Рэвалюцыйных войнаў.

Найбуйнейшым прадпрыемствам сучаснага горада з’яўляецца шакаладная фабрыка Ferrero Rocher.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сайт мэрыі горада Арлон

Катэгорыя:Гарады Бельгіі
Катэгорыя:Камуны правінцыі Люксембург
Выбары народных дэпутатаў РСФСР (1990)

**Выбары народных дэпутатаў РСФСР** адбыліся 4 сакавіка 1990 г. 1068 дэпутатаў было абрана на З’ездзе народных дэпутатаў Расіі на 5 гадоў, 86 % з іх — члены КПСС, астатнія беспартыйныя. Нягледзячы на фармальную забарону на стварэнне іншых партый, рух у КПСС «Дэмакратычная Расія», вакол якой гуртаваліся шматлікія апазіцыйныя арганізацыі, удзельнічала ў выбарах і выйграла 148 месцаў.

Абраны З’езд пачаў працу 16 мая 1990 г. з абрання народнага дэпутата РСФСР Б. М. Ельцына Старшынёй Вярхоўнага Савета і прыняцці Дэкларацыі аб дзяржаўным суверэнітэце.

Шматлікія члены КПСС, якія ўдзельнічалі ў выбарах, пасля пакінулі кампартыю. Дзейнасць КП РСФСР была прыпынена ў жніўні 1991 г., пасля паразы ДКНС, і забаронена разам з КПСС у лістападзе таго ж года. Роўна праз год Канстытуцыйны суд зняў забарону з дзейнасці першасных арганізацый КПРФ.

Пасля разгону З’езду народных дэпутатаў і Вярхоўнага Савета Расіі ў 1993 г. наступныя парламенцкія выбары былі праведзены ў новы парламент — Федэральны Сход. У далейшым (у наш час) выбары праводзіліся толькі ў адну з яго палат — Дзяржаўную думу.

## Вынікі 
[250px|thumb|Суадносіны палітычных сіл на З’ездзе народных дэпутатаў Расіі пасля выбараў 1990 г. і да адасаблення новых партый у 1991 г.██ — [КПСС (920)██ — беспартыйныя (148)]]

Катэгорыя:Выбары ў Расіі
Катэгорыя:Выбары ў СССР
Клод дэ Гіз

**Клод I Латарынгскі** (20 кастрычніка 1496, Кандэ, Латарынгія — 12 красавіка 1550, Жуанвіль, Шампань) — граф д’Амаль (1508), тытулярны граф дэ Гіз (1508—1520), граф дэ Гіз (1527), барон д’Эльбёф, дэ Маен і дэ Жуанвіль (1508), 1-ы герцаг дэ Гіз (1528), Пэр Францыі (1528). Французскі ваенны дзеяч і заснавальнік роду Гізаў.

## Сям’я Клода Гіза 
Жонка: (з 9 чэрвеня 1513) **Антуанета дэ Бурбон-Вандом** (1493—1583), дачка Франсуа дэ Бурбона, графа Вандома, і Марыі Люксембургскай, графіні дэ Сен-Поль. Мелі 12 дзяцей:
* Марыя (22 лістапада 1515 — 11 чэрвеня 1560), м1- (з 1534) Людовік (пам. 1537), герцаг дэ Лангвіль, м2- (з 1538) Якаў V (10 красавіка 1512 — 14 снежня 1542), кароль Шатландыі.
* Франсуа (24 лютага 1519 — 18 лютага 1563), 2-гі герцаг дэ Гіз, глава каталікоў, генерал-лейтэнант Францыі.
* Луіза (1520—1542).
* Рэнэ (1522—1602).
* Шарль (17 лютага 1524 — 26 снежня 1574), кардынал Латарынгскі, архібіскуп Рэймскі.
* Клод II (18 жніўня 1526 — 3 сакавіка 1573), герцаг д’Амаль.
* Луі (21 кастрычніка 1527 — 29 ліпеня 1578), кардынал дэ Гіз, архібіскуп Санскі.
* Філіп (1529—1529).
* П’ер (1530 — чэрвень 1530).
* Антуанэта (1531—1561).
* Франсуа (1534—1563).
* Рэнэ II (14 жніўня 1536 — 14 снежня 1566), барон, затым маркіз д’Эльбёф.

## Гл. таксама 
* Сеньёры, графы і герцагі дэ Гіз

Катэгорыя:Пэры Францыі
Клод
Клод
Клод
Катэгорыя:Герцагі амальскія
Найбуйнейшыя бібліятэкі свету

У спіс **найбуйнейшых бібліятэк свету** уключаны бібліятэкі з аб'ёмамі фондаў, якія перавышаюць 12&nbsp;млн адзінак захоўвання. Спіс пранумараваны па змяншэнні аб'ёму фондаў.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Бібліятэкі
Бібліятэкі
Бібліятэкі
Катэгорыя:Рэйтынгі
Бібліятэка Кангрэса

**Бібліятэ́ка Кангрэ́са** () — нацыянальная бібліятэка ЗША, адна з найбуйнешых бібліятэк свету. Знаходзіцца ў Вашынгтоне. З’яўляецца навуковай бібліятэкай Кангрэса ЗША, абслугоўвае ўрадавыя органы, даследчыя ўстановы, навуковых супрацоўнікаў, прыватныя фірмы і прамысловыя кампаніі, школы. Адмысловы аддзел Бібліятэкі Кангрэса займаецца афармленнем аўтарскіх правоў. Аформіць аўтарскае права можна і ў інтэрнэце, запоўніўшы бланк форму на сайце Бібліятэкі Кангрэса.

## Гісторыя 
Бібліятэка заснавана 24 красавіка 1800 года як даведачная для патрэб Кангрэса ЗША, паступова ператварылася ў нацыянальны інстытут. Пасля 2-й сусветнай вайны буйная ўніверсальная бібліятэчна-інфармацыйная сістэма, у складзе якой: заканадаўчая бібліятэка і галоўны даследчы цэнтр Кангрэса ЗША; публічная бібліятэка; урадавая для абслугоўвання выканаўчых і судовых органаў; агенцтва па аўтарскім праве; цэнтр нацыянальнай бібліяграфіі; міжнародны інстытут (збірае даследчыя матэрыялы на больш як 400 мовах, мае 7 замежных агенцтваў); нацыянальны цэнтр бібліятэчнага абслугоўвання сляпых і інвалідаў. Агульны фонд (на 1.1.1992) 90 млн экзэмпляраў кніжных выданняў і інш.

У сярэдзіне 1960-х гадоў створаны фармат МАРК для падачы бібліяграфічных звестак у машыначытальнай форме.

## Арганізацыя працы 
Бібліятэка Кангрэса мае 18 чытальных зал на 1460 чытацкіх месцаў. З бібліяграфічных выданняў бібліятэкі Кангрэса найбольш значныя «Нацыянальны зборны каталог» («The National Union Catalog»), які выходзіць з 1958 года штомесяц, і зборны каталог кніг, які захоўваюцца ў бібліятэках ЗША (610 тт.). выдала больш за 2 млн кніг па сістэме Брайля і гуказапісаў для сляпых.

## Выкарыстоўваемыя фарматы 
* MARC21

## Гл. таксама 
* Нацыянальны рэестр фільмаў
* Сусветная лічбавая бібліятэка
* Найбуйнейшыя бібліятэкі свету

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Нацыянальныя бібліятэкі
Катэгорыя:Кангрэс ЗША
Кангрэс
MARC21

**MARC 21** — аб'яднанне фарматаў USMARC (фармат Бібліятэкі Кангрэса ЗША) і CAN/MARC (Нацыянальнай Бібліятэкі Канады).

MARC 21 уяўляе сабою комплекс спецыялізаваных фарматаў:
* для бібліяграфічных даных;
* для аўтарытэтных даных;
* даных пра фонды;
* для класіфікацыі даных;
* для грамадскай інфармацыі.

MARC 21 дазваляе выкарыстоўваць кадзіроўкі MARC-8 ці Unicode (UTF-8).
## Гл. таксама 
* MARC

## Спасылкі 
* хатняя старонка MARC 21

Катэгорыя:Бібліятэчная справа
Катэгорыя:Метаданыя
Катэгорыя:Паданне ведаў
Катэгорыя:Фарматы выяў бібліяграфічных апісанняў
Сусветная лічбавая бібліятэка

**Сусветная лічбавая бібліятэка** () — праект Бібліятэкі Кангрэса. У бібліятэцы будуць сабраны аблічбаваныя версіі найкаштоўных матэрыялаў па гісторыі і культуры.

Удзельнікамі міжнароднага праекта з’яўляюцца нацыянальныя кнігасховішчы і архівы розных краін.

Афіцыйнае адкрыццё праекта адбылося 21 красавіка 2009 года.

## Місія, заяўленая на дзень адкрыцця 
Сусветная лічбавая бібліятэка (WDL) падае бясплатны доступ у сетцы Інтэрнэт у шматмоўным фармаце да вялікай колькасці матэрыялаў, якія ўяўляюць культуры розных краін свету.

Асноўныя мэты Сусветнай лічбавай бібліятэкі:

* Садзейнічанне міжнароднаму і міжкультурнаму паразуменню.
* Пашырэнне аб’ёму і разнастайнасці культурнага ўтрымання ў Інтэрнэце.
* Падаванне рэсурсаў для педагогаў, вучоных і ўсіх зацікаўленых твараў.
* Пашырэнне магчымасцяў устаноў-партнёраў для скарачэння парыву ў лічбавых тэхналогіях унутры краіны і паміж краінамі.

## Колькасць матэрыялаў (аб’ектаў) на дзень адкрыцця 
* Еўропа: 384 аб’ектаў,
* Паўночная Амерыка: 137 аб’екта,
* Цэнтральная і Паўднёвая Азія: 65 аб’ектаў,
* Усходняя Азія: 81 аб’ект,
* Сярэдні Усход і Паўночная Афрыка: 157 аб’ектаў,
* Паўднёва-Усходняя Азія: 49 аб’ектаў,
* Лацінская Амерыка і Карыбскі басейн: 320 аб’ектаў,
* Афрыка: 122 аб’екта,
* Акіянія і Ціхі акіян: 31 аб’ект.

Усяго на дзень адкрыцця азначана 1170 даступных аб’ектаў.

## Колькасць матэрыялаў (аб’ектаў) на бягучы дзень 
* Еўропа: 1124 аб’екты,
* Паўночная Амерыка: 199 аб’ектаў,
* Цэнтральная і Паўднёвая Азія: 92 аб’екты,
* Усходняя Азія: 187 аб’ектаў,
* Сярэдні Усход і Паўночная Афрыка: 529 аб’екта,
* Паўднёва-Усходняя Азія: 54 аб’екты,
* Лацінская Амерыка і Карыбскі басейн: 340 аб’ектаў,
* Афрыка: 161 аб’ект,
* Акіянія і Ціхі акіян: 40 аб’ектаў.

Усяго на 28 жніўня 2011 года азначана 2526 даступных аб’ектаў. Колькасць аб’ектаў увесь час расце.

## Спасылкі 
* Інфармацыйны вэб-сайт Сусветнай лічбавай бібліятэкі
* Інфармацыйны вэб-сайт Сусветнай лічбавай бібліятэкі Бібліятэкі Кангрэса

Катэгорыя:Бібліятэка Кангрэса
Катэгорыя:Электронныя бібліятэкі
Катэгорыя:Бібліятэкі
Франсуа дэ Гіз

**Франсуа I Латарынгскі** (; 17 лютага 1519, Бар-ле-Дзюк — 24 лютага 1563, Арлеан) — 2-і герцаг дэ Гіз (1550—1563), граф, затым герцаг Амальскі і Пэр Францыі, маркіз дэ Маен, барон, затым прынц дэ Жуанвіль, вялікі камергер і вялікі лоўчы Францыі. Французскі ваенны і дзяржаўны дзеяч часоў Рэлігійных войнаў у Францыі, старэйшы сын Клода I (20 кастрычнка 1496 — 12 красавіка 1550), герцага дэ Гіза, і Антуанеты дэ Бурбон-Вандом (1493—1583).

## Сям’я Франсуа Гіза 
Жонка: (з 29 красавіка 1548) '''Ганна д'Эстэ''' (1531—1607), графіня дэ Жызор, дачка Эркале II д'Эстэ, герцага Ферары, Мадэны і Рэджыё і Рэнэ Французскай, дачцэ караля Людовіка XII. Мелі 7 дзяцей:
* **Генрых Латарынгскі** (31 снежня 1550 — 23 снежня 1588), герцаг дэ Гіз,
* **Кацярына Марыя Латарынгская** (1552—1596), герцагіня дэ Манпансье,
* **Шарль Латарынгскі** (26 сакавіка 1554 — 4 кастрычніка 1611), герцаг Маенскі,
* **Луі Латарынгскі** (6 ліпеня 1555 — 24 снежня 1588), кардынал дэ Гіз,
* Антуан (1557—1560),
* Франсуа (1559—1573),
* Максіміліян (1562—1567).

## Біяграфія 
Франсуа ўславіўся ў 1552 годзе абаронай Меца супраць 60000 арміі імператара Карла V, выратаваў гонар французскай зброі ў бітве пры Рэнці (1554), ваяваў у 1556—1557 гг. у Італіі, адняў у 1558 г. у англічан Кале пасля двухсотгадовага валадарства і ўзяў Тыянвіль.

Пры слабым каралю Францыску II, жанатым на яго пляменніцы, Марыі Сцюарт, Гіз, разам з братам, Шарлем Гізам, кардыналам Латарынгскім, забраў у свае рукі ўсю ўладу ў Францыі. З фанатычнай лютасцю Гіз пераследваў пратэстантаў і знішчыў амбуазскую змову, прычым узяў у палон прынца Кандэ.

Пасля смерці Францыска II, якая настала ў 1560 годзе, Гіз утварыў трыумвірат з канетаблем Манмарансі і маршалам Сент-Андрэ, да якога затым далучыўся Антуан, кароль Наварскі. У сакавіку 1562 года Гіз уладкаваў масавае вынішчэнне пратэстантаў у Васі. З прычыны гэтай разні пачалася Першая гугеноцкая вайна, у якой спачатку поспех Гізу спрыяў: ён узяў Руан, разбіў гугенотаў пры Дро ў 1562 годзе, але пры аблозе Арлеана быў здрадліва застрэлены гугенотам Пальтро дэ Меры. Пасля яго сын, Генрых I, адзін з арганізатараў Варфаламееўскай ночы, адпомсціў за забойства бацькі, знішчыўшы главу гугенотаў, Гаспара дэ Каліньі.

## Літаратура 
* Brisset, «François de G.» (1840);
* Valincour, «Vie de François duc de G.» (1881);
* Cauvin, «Vie de François de Lorraine» (1885).

Катэгорыя:Пэры Францыі
Франсуа
Франсуа
Катэгорыя:Удзельнікі Рэлігійных войн: Каталікі
Катэгорыя:Вялікія камергеры Францыі
Перламутраўка вялікая лясная

**Перламутраўка вялікая лясная** (*Argynnis paphia*) — від матылькоў сямейства . Размах крылаў 54-70 мм.

## Апісанне 
Верхнія крылы цёмна-аранжавага колеру з чорнымі плямамі, ніжнія зялёнага колеру са срэбнымі палосамі. Самцы меншыя і бялейшыя, чым самкі. Вусені чорнага і карычневага колераў з дзвюма жоўтымі лініямі ўздоўж спіны.

Argynnis paphia MHNT CUT 2013 3 24 PONT GERENDOINE Male Dorsal.jpg|♂ 
Argynnis paphia MHNT CUT 2013 3 24 PONT GERENDOINE Male Ventral.jpg|△ ♂ 
Argynnis paphia MHNT CUT 2013 3 24 Cabrerets 46 Female Dorsal.jpg|♀
Argynnis paphia MHNT CUT 2013 3 24 Cabrerets 46 Female Ventral.jpg|△ ♀

## Арэал 
Шырока распаўсюджаны ва ўмеранай Еўропе і Азіі.

## Біялогія 
Дарослыя асобіны ядуць нектар розных кветак і нектар з тлей. Яны добра лётаюць, і іх можна ўбачыць на высокай хуткасці над кронамі дрэў. Пераважнае месца пражывання — рэдкія сонечныя лісцяныя лясы, асабліва дубравы, хоць яны жывуць і ў іглічных лясах.

Вусені вылупляюцца з яец у жніўні і адразу ж уваходзяць у стан спячкі да наступнай вясны. Пасля абуджэння яны падаюць на зямлю і сілкуюцца {} ля аснавання дрэва. Звычайна кормяцца ў начны час. Дарослыя асобіны з’яўляюцца ў чэрвені.

Катэгорыя:Німфаліды
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Parancyloceras domeykanum

**Parancyloceras domeykanum** — від аманітаў, знойдзенных у Чылі. Від названы ў гонар Ігната Дамейкі.

## Спасылкі 
* Parancyloceras domeykanum

Катэгорыя:Аманіты
Усходняя Фландрыя

**Усходняя Фландрыя** () — адна з пяці правінцый Фландрыі. Мяжуе з Заходняй Фландрыяй, правінцыяй Антверпен, Фламандскім Брабантам, валонскай правінцыяй Эно ды Нідэрландамі. Сталіца і найбуйнейшы горад — Гент.

Правінцыя падзяляецца на 6 акруг (Гент, Аудэнардэ, Экло, Алст, Дэндэрмондэ, Сінт-Ніклас).

## Асноўныя даныя 
* Плошча: 2942 кв.км
* Самы высокі пункт: узгорак Потэлберг, 157 метраў над узроўнем мора
* Найважнейшыя рэкі: Шэльда, Ліс, Дзюрмэ, Дандр
* Насельніцтва: 1380072 (па стане на 1 студзеня 2005)

## Гл. таксама 
* Пітэр Кук ван Альст

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Усходняя Фландрыя на www.eupedia.com
Domeykosaurus

**Domeykosaurus** (што азначае *яшчарка Дамейкі*) — нефармальная назва роду дыназаўраў позднега мелавога перыяду. Яго рэшткі былі знойдзены ў Чылі Давідам Рубіларам і Аляксандрам Варгасам у 2003. Від названы чылійскімі палеантолагамі ў гонар вядомага навукоўца Ігната Дамейкі.

Прызначаны тыпавы від роду — *Domeykosaurus chilensis*.

## Спасылкі 
* Neuer Titanosaurier in Chile 

Катэгорыя:Заўраподы
Domeykoa

**Domeykoa** — род кветкавых раслін сямейства . Тыпавы від роду Domeykoa oppositifolia.

Род быў упершыню апісаны  у яго працы «».

## Віды 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Парасонавыя
Sasakia charonda

**Sasakia charonda** — дзённы матыль сямейства .

## Апісанне 
Узмах крылаў самцоў да 55 мм, самак — да 65 мм. Згары крылы бурыя, з яскрава-фіялетавым адлівам. Крылы з вялікімі белымі плямамі акруглай формы, размешчаныя па цэнтру крылаў і з больш малымі жоўтымі плямамі па ўскрайках крылаў.

## Арэал 
Японія, Карэйскі паўвостраў, Кітай, Паўночны Тайвань, Паўночны В'етнам.

## Падвіды 
*  — Японія.
*  — Кітай, Карэя, В'етнам.
*  — Юньнань, правінцыя ў Паўднёва-Заходнім Кітаю.
*  — Тайвань.

## Вусені 
Вусень зялёны з жоўтымі палосамі і дробнымі жоўтымі кропкамі, на галаве 2 рогі.

Кармавыя расліны: , 

Image:Sasakia_charonda_larva_01.JPG|Вусень
Image:Sasakia_charonda_to_become_a_pupa_just_now_01.JPG|Кукалка

Катэгорыя:Німфаліды
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1863 годзе
Анвар аль-Аўлакі

**Анвар аль-Аўлакі** (, Лас-Крусес, Нью-Мексіка, ЗША — , Емен) — радыкальны ісламскі прапаведнік амерыканскага паходжання. Стаў вядомы сваімі пропаведзямі ў Інтэрнэце ў падтрымку дзеянняў радыкальных ісламісцкіх груп, у тым ліку Аль-Каіды. Лічыўся ідэалагічным лідарам Аль-Каіды на Аравійскім паўвостраве.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і выхадца з Емена.

Увосень 2010 года ўлады ЗША абвясцілі Анвара аль-Аўлакі «тэрарыстам нумар адзін», якім да гэтага лічыўся Усама бін Ладэн. Быў уключаны ў складзены ЦРУ спіс асоб, якія падлягаюць неадкладнай ліквідацыі, бо ўяўляюць сабою асобую пагрозу для інтарэсаў ЗША.

Бездакорна валодаў англійскай мовай, чым актыўна карыстаўся для агітацыі мусульманскай моладзі краін Еўрасаюза і Амерыкі на барацьбу з дзяржавамі, якія ўдзельнічаюць у вайне супраць ісламістаў.

## Сям'я 
Меў пецярых дзяцей — трох хлопчыкаў і дзвюх дзяўчынак. Па стане на лістапад 2009 года ўсе яны, а таксама яго жонка знаходзіліся ў Сане разам з яго бацькам Насерам аль-Аўлакі.

## Смерць 
Па сцвярджэннях прадстаўнікоў улад Емена, 30 верасня 2011 года быў забіты падчас боесутыкнення баявікоў Аль-Каіды на Аравійскім паўвостраве з урадавымі войскамі. Неўзабаве яго смерць афіцыйна пацвердзіў прэзідэнт ЗША Барак Абама.

Катэгорыя:Тэрарысты
Каралеўская бібліятэка Даніі

]]
**Каралеўская бібліятэка** () — нацыянальная бібліятэка Даніі (Капенгаген). Адна з найбуйнейшых бібліятэк у Скандынавіі.

Змяшчае мноства гістарычных дакументаў. Усе творы, што друкавалися ў Даніі з XVII стагоддзя, захоўваюцца ў фондах бібліятэкі.

## Гісторыя 
Бібліятэка заснавана каля 1648 каралём Фрэдэрыкам III на базе шырокай калекцыі еўрапейскіх твораў. Публічны доступ адкрыты ў 1793 годзе. У 1989 годзе фонды бібліятэкі аб’яднаны з фондамі бібліятэкі Капенгагенскага ўніверсітэта, а ў 2005 годзе з фондамі Дацкай нацыянальнай бібліятэкай прыродазнаўства і медыцыны (). З 1 студзеня 2006 года афіцыйна называецца *Каралеўская бібліятэка, Нацыянальная бібліятэка і бібліятэка Капенгагенскага ўніверсітэта* ().

Сёння бібліятэцы належаць чатыры будынкі: тры будынкі Капенгагенскага ўніверсітэта і галоўны будынак на востраве Слотсхольмен. Стары будынак на востраве Слотсхольмен пабудаваны ў 1906 годзе. Ён з’яўляецца копіяй капэлы ў рэзідэнцыі Карла Вялікага (горад Ахен). У 1999 годзе пабудаваны новы будынак, сумежны са старым, пад назвай «Чорны дыямент» (дац. Den Sorte Diamant). Назву атрымаў ад свайго вонкавага аблічча (пабудавана з чорнага мармуру і шкла). У будынку таксама размяшчаецца канцэртная зала.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Сайт бібліятэкі 

## Інфармацыя пра крадзеж кніг 
* Спіс прапаўшых кніг 
* http://www.kb.dk/engl-news/index-en1.htm 
* Справаздача пра крадзеж (pdf)  

Данія
Катэгорыя:Бібліятэкі Даніі
Намюр (правінцыя)

**Намюр** — адна з дзесяці правінцый Бельгіі і адна з пяці валонскіх правінцый. Мяжуе з усімі валонскімі правінцыямі: Валонскі Брабант, правінцыяй Льеж, правінцыяй Люксембург, Эно а таксама з Францыяй. Сталіца — горад Намюр. Насельніцтва 455863 (па стане на 1 студзеня 2005 г.).

## Геаграфія 
Плошча 3664 км². Правінцыя складаецца з 38 камун. Асноўныя рэкі — Маас, Самбра, Лес.

## Гл. таксама 
* Валькур

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт


Катэгорыя:Правінцыі Бельгіі
Самбра

**Самбра**, **Самбр** (, ) — рака ў Францыі і Бельгіі, левы прыток Мааса. Даўжыня 190 км, плошча басейна 2740 км². Суднаходная амаль на ўсім працягу.

## Гісторыя 
Падчас Першай сусветнай вайны ў раёне ракі Самбра адбыліся некалькі бітваў, у тым ліку аблога Намюра ў 1914 годзе (бітва пры Шарлеруа) і адна з апошніх бітваў (бітва на Самбры 1918).

Катэгорыя:Рэкі Намюра
Катэгорыя:Рэкі Эно
Катэгорыя:Рэкі Бельгіі
Катэгорыя:Рэкі Францыі
Лес (рака)

**Лес** () — рака ў Бельгіі, на Ардэнскім узвышшы. Працякае па тэрыторыі правінцый Люксембург і Намюр. Агульная даўжыня — 89 кіламетраў. Упадае ў Маас у трох кіламетрах ад горада Дзіна.

Выток ракі размешчаны ў раёне мястэчка Лібрамон-Шэвеньі (Libramont-Chevigny) на вышыні 490 метраў над узроўнем мора. Далей рака цячэ прыблізна ў паўночна-заходнім кірунку. Ля пасёлка Ан-сюр-Лес рака знікае пад зямлёй і цячэ праз пячоры Ан; падземны ўчастак ракі мае даўжыню ў 1100 метраў.

Катэгорыя:Рэкі Бельгіі
Карэспандэнцыйныя курсы беларусаведы

**Карэспандэнцыйныя курсы беларусаведы**, Беларускія карэспандэнцыйныя курсы ў Празе — выдавецкая ініцыятыва, якая ў 1941 г. ажыццяўляўся ў Празе.

Падобныя курсы арганізоўваліся напачатку II суветнай вайны ў некалькіх значных асяродках беларускай эміграцыі (Берліне, Варшаве, Лодзі) у форме лекцый, галоўным чынам, па беларускай мове, літаратуры і гісторыі Беларусі. Асаблівасцю курсаў у Празе, дзе беларуская дыяспара была нешматлікая, стала тое, што, паводле задумы арганізатараў даклады на паасобныя тэмы павінны былі апрацоўвацца ў пісьмовай форме спецыялістамі з розных гарадоў, выпускацца пражскім выдавецтвам Івана Ермачэнкі ў выглядзе асобных брашур і рассылацца зацікаўленым беларусам у Германіі, пратэктараце і генеральным губернатарстве. 3 гэтай прычыны курсы называліся «карэспандэнцыйныя».

У канцы 1940 г. была створана рэдакцыя курсаў, якой кіраваў Я. Станкевіч з дапамогай тэхнічнага супрацоўніка выдавецтва П. Бакача. У склад рэдакцыі ўваходзілі М. Абрамчык (Парыж), А. Мамчыц (Варшава) і М. Шкялёнак (Берлін), задачай якіх было распаўсюджванне брашур сярод беларускіх эмігрантаў у Францыі і генеральным губернатарстве, а таксама ваеннапалонных у Германіі. Апошнім сябрам рэдкалегіі быў старшыня Рады БНР В. Захарка, які не браў удзелу ў рэдакцыйнай працы.

Рэдакцыя курсаў выдала 4 брашуры, з іх 2 выпускаліся часткамі («лекцыямі»). Першай была ананімная брашура «Як правільна гаварыць і пісаць пабеларуску», надрукаваная на пачатку 1941 ў пражскай друкарні (перадрук аднаймейнай публікацыі, выдадзенай у 1937 ў Вільні; апр. Я. Станкевіч і інш.). Затым рататарнай тэхнікай былі выпушчаны тры чарговыя брашуры: Я. Станкевіча «Курс беларускае мовы» (у дзвюх частках) і «Курс гісторыі Крывіі-Беларусі» (у трох частках), а таксама I. Ермачэнкі «Пранцы (сыфіліс)».

Такім чынам, мовазнаўчыя і гістарычныя працы Я. Станкевіча складалі асноўную частку выдавецкай прадукцыі. У «Курсе гісторыі Крывіі-Беларусі» аўтар упершыню ў беларускай навуцы выказаў погляд аб балта-славянскім этнагенезе беларусаў.

Верагодна, пражскія курсы служылі між іншым для наладжвання неафіцыйых кантактаў беларускага эмігранцкага актыву і выпрацоўкі канцэпцыі палітычнай дзейнасці ва ўмоах блізкай нямецка-савецкай вайны.

## Літаратура 
* Туронак Ю. Беларуская кніга пад нямецкім кантролем (1939—1944). — Мн., 2002.

Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Чэхіі
Катэгорыя:Арганізацыі Прагі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1941 годзе
Катэгорыя:1941 год у Празе
Брус Бётлер

**Брус Бётлер** () — лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (2011) сумесна з Ральфам Штэйнманам і Жулем Хофманам за даследаванне актывацыі прыроджанага імунітэту.

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Імунолагі ЗША
Балдуін I Фландрскі

Імператар **Балдуін I Фландрскі**, граф **Балдуін IX Фландрскі**, граф **Бадуэн VI дэ Эно**, () (1171—1205, Балгарыя) — славуты фламандскі феадал, які аб’яднаў пад сваім скіпетрам Фландрыю і Эно; крыжак, імператар Лацінскай імперыі. Сын графа Эно Бадуэна V і Маргарыты I Эльзаскай, графіні Фландрскай, якая атрымала ў спадчыну Фландрыю пасля смерці свайго бяздзетнага брата Філіпа Эльзаскага. Граф Эно як *Бадуэн VI* і граф Фландрыі як *Балдуін IX*, тое і іншае з 1195 года.

У 1186 годзе жаніўся на Марыі (1174—1204), дачцэ графа Генрыха I Шампанскага. Атрымаў ў спадчыну Фландрыю пасля смерці маці 15 лістапада 1195 г. і Эно — пасля смерці бацькі 18 снежня таго ж года. Хоць прынёс амаж французскаму каралю Філіпу Аўгусту, але высунуў прэтэнзіі на землі (у прыватнасці, Артуа), перададзеныя французскай кароне ў якасці пасагу яго сястры Ізабелы, першай жонкі гэтага караля. У сувязі з гэтым аказваў падтрымку англійскім праціўнікам Філіпа, каралям Рычарду Львінае Сэрца і Іаану Беззямельнаму. Паводле дагавора з Філіпам Аўгустам у Пероне ў 1200 г. Балдуін вярнуў сабе частку земляў Артуа.

Пасля таго як у 1204 годзе крыжакамі быў захоплены Канстанцінопаль, стаў 16 мая 1204 г. імператарам Лацінскай імперыі.

Пасварыўся з балгарскім царом Калаянам. 14 красавіка 1205 года лаціняне пацярпелі паражэнне недалёка ад Адрыянопаля, і Балдуін патрапіў у палон да балгараў.
Памёр у канцы 1205 года ў зняволенні ў Тырнава, Балгарыя.

У сярэднявечнай балгарскай сталіцы Тырнава дагэтуль захавалася крапасная брама, якія носяць назва «Фрэнская брама». Лічыцца, што недалёка ад яе знаходзілася вежа, у якой жыў да канца сваіх дзён захоплены лацінскі імператар.

Катэгорыя:Імператары лацінскія
Катэгорыя:Графы фландрскія
Жуль Хофман

**Жуль Альфонс Хофман** () — лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (2011) год сумесна з Брусам Бётлерам і Ральфам Штэйнманам за даследаванне актывацыі прыроджанага імунітэту.

## Біяграфія 
Жуль Хофман нарадзіўся ў горадзе Эхтэрнах у Люксембургу 2 жніўня 1941. У 1969 годзе ва ўніверсітэце Страсбурга ён атрымаў навуковую ступень па біялогіі. У 1973—1974 гадах лічыўся ў дактарантуры Марбургскага ўніверсітэта ў Германіі. З 1964 па 1968 Хофман працаваў навуковым асістэнтам у французскім Нацыянальным цэнтры навуковых даследаванняў. У 1974 годзе ён стаў кіраўніком навукова-даследчых работ цэнтра. З 1978 па 2005 гады ён займаў пасаду дырэктара аддзялення 9022 «Імунныя адказы і іх праходжанне ў насякомых». З 1993 па 2005 гады ён таксама кіраваў Інстытутам малекулярнай і клетачнай біялогіі ў Страсбургу.

Жуль Хофман з’яўляецца членам некалькіх акадэмій, сярод якіх нямецкая Леапальдзіна, Французская акадэмія навук, Еўрапейская Акадэмія, EMBА, Амерыканская акадэмія мастацтваў і навук.

## Дачыненні з Беларуссю 
19 жніўня 2025 года падпісаў зварот дваццаці двух нобелеўскіх лаўрэатаў да прэзідэнта ЗША Дональда Трампа з просьбай дамагчыся вызвалення каля 1300 беларускіх палітвязняў.

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Імунолагі Францыі
Дэвіз Еўрапейскага саюза

***In varietate concordia*** (згода ў разнастайнасці) — афіцыйны дэвіз Еўрапейскага саюза. Паводле Еўрапейскай камісіі, дэвіз азначае, што еўрапейцы адзіныя ў сумеснай працы на выгоду свету і росквіту, і што мноства розных культур, традыцый і моў Еўропы з'яўляюцца пазітыўным фактарам для гэтага кантынента з Аўстрыі, Бельгіі, Даніі, Фінляндыі, Францыі, Германіі, Грэцыі, Ірландыі, Італіі, Люксембурга, Нідэрландаў, Партугаліі, Іспаніі, Швецыі і Вялікабрытаніі. Паводле слогана акцыі, адзіным прызам за ўдзел была магчымасць «напісаць старонку гісторыі Еўропы» (); у тым ліку, *La Repubblica* у Італіі, *Le Soir* у Бельгіі.

Афіцыйна праект адкрыўся 31 сакавіка 1999 года, з запускам сайта devise-Europe.org. Да 15 студзеня 2000 года, канца тэрміна, было пададзена 2016 варыянтаў. У лютым 2000 года краіны-ўдзельніцы выбіралі топ-10 варыянтаў для разгляду Еўрапейскім сярэднім журы; 142 адабраных варыянту былі перакладзены на 11 моў.

Дэвіз утрымліваўся ў англійскай версіі еўрапейскай канстытуцыі, якая правалілася.

## Зноскі 
Катэгорыя:Дэвізы
Катэгорыя:Еўрапейскі Саюз
Europass

**Europass** — ініцыятыва ЕС па стандартызацыі інфармацыі пра кваліфікацыю і прафесійны вопыт працаўнікоў на еўрапейскай прасторы. Уключае да 5 дакументаў, складзеных на адной з афіцыйных моў ЕС:
* Рэзюмэ — апісвае вопыт працы, атрыманая адукацыя, узровень уладання замежнымі мовамі ў адпаведнасці з сістэмай ацэнак CEFR
* Моўны пашпарт — сведчыць пра лінгвістычныя навыкі, стажыроўкі за мяжой, вынікі міжнародных моўных тэстаў
* Пашпарт мабільнасці
* Дадатак Еўрапашпарта да дыплома пра вышэйшую адукацыю (складаецца арганізацыяй, якая забяспечвала навучанне)
* Дадатак Еўрапашпарта да дакумента пра пачатковую прафесійную адукацыю (складаецца арганізацыяй, якая забяспечвала навучанне)

## Спасылкі 
* Europass

Катэгорыя:Еўрапейскі Саюз
Ральф Штэйнмэн

**Ральф Штэйнмэн** (14 студзеня 1943-30 верасня 2011) — лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (2011) сумесна з Брусам Бётлерам і Жулем Хофманам за адкрыццё дендрытных клетак і вывучэнне іх значэння для набытага імунітэту.

## Узнагароды 
* 1998 Прэмія імя Уільяма Колі
* 2009 Прэмія Медыцынскага цэнтра Олбані сумесна з Чарльзам Дзінарэла і Брусам Бётлерам
* 2011 Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне сумесна з Жулем Хофманам і Брусам Бётлерам

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Імунолагі
Валонская мова

thumb|285px|Лінгвістычная карта Валоніі
**Валонская мова** — адна з раманскіх моў, на якой размаўляе частка насельніцтва Валоніі, Бельгія. Адносіцца да той жа групы, што і французская, аднак яе не разглядаюць у якасці дыялекту: франкамоўны чалавек з цяжкасцю разумее валонца. Таксама валонскую мову нельга блытаць з бельгійскім варыянтам французскай мовы.

## Агульныя звесткі 
Валонская мова фармавалася ў перыяд між VIII і XII стагоддзямі. Мае значны кельцкі і германскі субстрат. На 100 класічных валонскіх слоў 90 будзе лацінскага паходжання, 9 — германскага, 1 — кельцкага. Аднак сённяшняя валонская мова мае шмат запазычаных слоў з французскай.

## Геаграфічнае распаўсюджанне 
На валёнскай мове размаўляюць жыхары поўначы Францыі *botte de Givet*, у дэпартаменце Ардэны і розных вёсках у дэпартаменце Нор. Невялікая колькасць носьбітаў валонскай мовы пражывае ў ЗША, ў штаце Вісконсін.
Афіцыйнага статусу гэтая мова не мае, але ў 1990 годзе яна была прызнаная мясцовай мовай. У цяперашні час па-валонску размаўляюць каля 600 тысяч чалавек, хаця на пачатку XX стагоддзя ёю карысталася 90 % насельніцтва Валоніі (больш за чатыры мільёны чалавек). Нязначная частка людзей, якія нарадзіліся ў паваенны час, вольна валодае гэтай мовай. Многія толькі ведаюць некаторыя словы і выразы па-валонску.

Цяпер валонская амаль цалкам выцесненая французскай, якая мае статус афіцыйнай мовы Бельгіі. Валонская мова знаходзіцца ў спісе 500 моў свету, якім пагражае выміранне ў XXI стагоддзі. Тым не менш, у апошнія гады ў Валоніі назіраецца адраджэнне цікавасці да валонскай мовы.

## Дыялекты 
Валонская мова налічвае некалькі дыялектаў, якія можна суаднесці з рэгіёнамі Валоніі:
* Цэнтральны дыялект, на якім размаўляюць у Намюры () — сталіцы Валоніі. Гэта адзін з найбольш кансерватыўных і ідыосінкратычных дыялектаў.
* Заходні дыялект — дыялект, які найбольш набліжаны да французскай мовы дзякуючы моцнаму ўплыву з Пікардыі. Распаўсюджаны ў раёне гарадоў Шарлеруа () ды Нівель ()
* Паўднёвы — распаўсюджаны ў Ардэнскім рэгіёне Бельгіі.

Нягледзячы на мясцовыя фанетычныя асаблівасці, ў Валоніі назіраецца рух за прыняцце адзінага правапісу — «rfondou walon». Гэтая арфаграфія дае магчымасць розным чытачам па-рознаму вымаўляць словы. Гэтая канцэпцыя была ўзятая з брэтонскай мовы і дазваляе прымірыць сучасныя фанетычныя нормы з традыцыямі напісання слоў.

## Прыклады фразаў 
## Спасылкі 
* Валонская граматыка он-лайн

Катэгорыя:Раманскія мовы
Катэгорыя:Мовы Бельгіі
Катэгорыя:Мовы Францыі
Еўрапейская федэрацыя глухіх

Створаная ў 1985 годзе Еўрапейская федэрацыя глухіх () — еўрапейская некамерцыйная арганізацыя; адзіная сярод сабе падобных прадстаўляе інтарэсы глухіх на еўрапейскім узроўні. Уключае нацыянальныя арганізацыі глухіх Еўропы.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Еўрапейскі Саюз
Катэгорыя:Глухата
Катэгорыя:Міжнародныя недзяржаўныя арганізацыі
Катэгорыя:Еўрапейская культура
IATE

**IATE** ( — літар. «інтэрактыўная тэрміналогія для Еўропы») — шматмоўная база даных тэрмінаў, якія выкарыстоўваюцца ў дакументах Еўрапейскага саюза. Праект запушчаны ў 1999 годзе для падавання адзінага доступу да ўсіх рэсурсаў па тэрміналогіі Еўрасаюза з мэтай спрашчэння доступу да інфармацыі, а таксама забеспячэння стандартызацыі сярод органаў ЕС. Улетку 2004-га база даных пачала выкарыстоўвацца ў інстытутах і агенцтвах ЕС. Тэсціраванне агульнадаступнага інтэрфейсу пачалося напачатку 2007-га, 28 чэрвеня 2007 года ён быў афіцыйна адкрыты для свабоднага доступу.

## Гл. таксама 
* Афіцыйныя мовы Еўрапейскага саюза

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Еўрапейскі Саюз
Амстэрдамскі дагавор

**Амстэрдамскі дагавор** пра занясенне змен у Дагавор пра Еўрапейскі саюз, дагавор пра заснаванне Еўрапейскіх супольнасцяў і некаторыя звязаныя з гэтым акты, шырока вядомы як Амстэрдамскі дагавор. Быў падпісаны 2 кастрычніка 1997 года і набыў моц 1 мая 1999 года. Унёс істотныя змены ў дагаворы пра Еўрапейскі саюз, які быў падпісаны ў Маастрыхце ў 1992 годзе.

## Гл. таксама 
* Дагаворы Еўрапейскага саюза
* Парыжскі дагавор
* Рымскі дагавор
* Дагавор зліцця
* Маастрыхцкі дагавор
* Лісабонскі дагавор

## Храналогія эвалюцыі ЕС 
## Спасылкі 
* Поўны тэкст Амстэрдамскага дагавора 
* Дагавор пра Еўрапейскі саюза (у рэдакцыі Амстэрдамскага дагавора — pdf 203Kb)
* Дагавор пра ўстанову Еўрапейскай супольнасці (у рэдакцыі Амстэрдамскага дагавора) — pdf 488Kb) 
* Гісторыя Еўрапейскага саюза — Амстэрдамскі дагавор
* Еўрапейскі форум па праблемах інваліднасці: Даведнік па Амстэрдамскім дагаворы  (Аднастаронкавы варыянт)
* Амстэрдамскі дагавор — Як прамысловасць атрымала сваё шлях
* Амстэрдамскі дагавор  Еўрапейскі навігатар

Катэгорыя:Еўраінтэграцыя
Катэгорыя:Дагаворы Еўрапейскага саюза
Катэгорыя:Гісторыя Еўрапейскага саюза
Zero Regio

**Zero Regio** — дэманстрацыйны праект Еўрасаюза па развіцці вадароднай інфраструктуры ў двух рэгіёнах Еўропы. Zero Regio ажыццяўляецца ў Ламбардыі (Італія) і Рэйн — Майн (Германія).
Фінансуе праект Еўрапейская камісія ў рамках 6-ай Даследчай Праграмы (6th Framework Programme). Тэрмін дзеяння праекта — 5 гадоў.

Мэта праекта — развіццё і дэманстрацыя вадароднай інфраструктуры. На першым этапе праекта кампанія Eni павінна адкрыць дзве вадародныя запраўныя станцыі.

Афіцыйны старт Zero Regio адбыўся ў лістападзе 2004 г. з адкрыццём індустрыяльнага парку Höchst, Франкфурт. У Індустрыяльным парку адкрыта запраўная станцыя Agip. Запраўная станцыя працуе з вадкім і газападобным вадародам, прыродным газам, звадкаваным нафтавым газам (LPG) і традыцыйнымі палівамі. Вадарод пастаўляецца на запраўную станцыю па трубаправодзе працягласцю 1,7 км. Вадарод вырабляецца на заводзе кампаніі Linde AG. Завод вырабляе штогод 30 млн м³ вадароду. Вадарод пастаўляецца канчатковаму спажыўцу як у вадкім, так і ў газападобным выглядзе з ціскам 350 і 700 бар.

Agip адкрыла аналагічны мультыэнергетычны цэнтр у Ламбардыі. Вадарод вырабляецца на запраўнай станцыі з прыроднага газу, а таксама можа пастаўляцца з хімічных вытворчасцяў. Вадарод пастаўляецца канчатковаму спажыўцу ў газападобным выглядзе з ціскам 300 бар.

У праекце бяруць удзел 16 партнёраў з 4 краін Еўрасаюза. Каардынатар праекта — энергетычная кампанія Eni.

Партнёры праекта: Linde AG, Daimler, Agip, Eni S.p.A, універсітэты і інстытуты Італіі, Швецыі і Даніі.

Мэта Еўрапейскай камісіі — да 2020 года 5 % аўтамабільнага транспарту перавесці на вадароднае паліва.

## Гл. таксама 
* Вадародная шаша
* Вадародная запраўная станцыя
* Clean Urban Transport for Europe

## Спасылкі 
* Zero Regio афіцыйны сайт
* Запраўная вадародная станцыя праекта Zero Regio у Франкфурце

Катэгорыя:Вадародная энергетыка
Катэгорыя:Еўрапейская камісія
Старшыня Еўрапейскай камісіі

**Старшыня Еўрапейскай камісіі** (ЕК) ўзначальвае выканаўчы орган улады Еўрапейскага саюза. Старшыня кантралюе ўсю выканаўчую ўладу, яе членаў і Еўрапейскі грамадзянскі сэрвіс. Прэзідэнт адказвае за размеркаванне партфеляў сярод членаў камісіі і можа правесці перастаноўку яе членаў або, пры неабходнасці, звольніць іх. Ён вызначае рэгламент Камісіі і ўсе заканадаўчыя прапановы.
]]

Камісія праектуе новыя законы і разглядае іх на прыкладзе штодзённага жыцця Саюза (абапіраючыся на бюджэт і прымае рашэнні). Камісія таксама прадстаўляе ЕС у такіх арганізацыях як Сусветная Гандлёвая Арганізацыя і G8. АТым не менш, Старшыня ЕК, у адрозненне ад іншых кіраўнікоў урадаў, не вызначае знешнюю палітыку, не можа камандаваць войскамі або змяняць падаткі, паколькі яны ў асноўным па-за кампетэнцыі ЕС.

Пасада была створана ў 1958 годзе. Старшыня фармальна прызначаецца міністэрствам Савета Еўрапейскага саюза (на практыцы, Еўрапейскім саветам — главамі дзяржаў-членаў) кожныя пяць гадоў і яго кандыдатура ўхваляецца Еўрапейскім парламентам, да якога адносіцца Старшыня (Парламент можа выражаць неўхваленне працы Камісіі). Старшыня ў такім разе выбірае іншых Еўрапейскіх камісараў, разам з краінамі-членамі ЕС. Пасля гэтага ён перадае абавязкі кожнаму з іх. Да моманту прыняцця імі ўсіх спраў, яны абавязаны выступіць перад Парламентам..

## Спіс Старшынь Еўракамісіі
Выбары ў Еўрапейскім саюзе

У краінах ЕС праводзяцца розныя выбары. Ва ўсіх краінах Еўрапейскага саюза праходзяць выбары членаў Еўрапейскага Парламента, як правіла ў чацвер, пятніцу, суботу, нядзелю другога тыдня чэрвеня кожныя пяць гадоў. Дэпутаты абіраюцца па нацыянальных правілах. Абіраецца парламент, у некаторых краінах маецца верхняя палата парламента, якая ці прызначаецца (ФРГ), ці абіраецца цалкам (Польшча), ці часткова (Францыя). У Дзяржавах з рэспубліканскай формай кіравання прэзідэнт можа абірацца парламентам (ФРГ), народам (Францыя), ці калі палітычныя партыі дамовяцца (парламентам), калі не (народам), у Ірландыі. У кожнай краіне ёсць абіраемыя прадстаўнікі мясцовага самакіравання, у некаторых раёнах дзе абіраюцца і рэгіянальныя ўрады.

## Апошнія выбары ў ЕП былі праведзены 4-7 чэрвеня 
* 4 чэрвеня 2009г : Нідэрланды і Вялікабрытанія;
* 5 чэрвеня 2009г : Чэхія і Ірландыя;
* 6 чэрвеня 2009г : Італія, Кіпр, Латвія, Славенія, Мальта;
* 7 чэрвеня 2009г : астатнія краіны (Аўстрыя, Бельгія, Балгарыя, Данія, Эстонія, Фінляндыя, Францыя, Германія, Грэцыя, Венгрыя, Літва, Люксембург, Польшча, Партугалія, Румынія, Славенія, Іспанія, Швецыя).

### Спіс 
* Выбары ў Еўрапарламент, 1979
* Выбары ў Еўрапарламент, 1984
* Выбары ў Еўрапарламент, 1989
* Выбары ў Еўрапарламент, 1994
* Выбары ў Еўрапарламент, 1999
* Выбары ў Еўрапарламент, 2004
* Выбары ў Еўрапарламент, 2009

Катэгорыя:Палітыка Еўрапейскага саюза
Катэгорыя:Еўрапейскі парламент
Георг Бюхнер

**Георг Бюхнер** (; , Гедэлау каля Дармштата — , ) — нямецкі паэт і драматург.

## Біяграфія 
Сын урача, брат урача і прыродазнаўца Людвіга Бюхнера. Вучыўся ў Страсбургу і Гісене, дзе займаўся вывучэннем натуральных навук і практычнай медыцынай; выдаў памфлет «Der Hessische Landbote» з эпіграфам: «Friede den Hütten, Krieg den Palästen» («Мір - хацінам, вайна - палацам»).

У 1834 Бюхнер удзельнічаў у рэвалюцыйным паўстанні ў Гесэне. За напісанне палітычнага памфлета адшукваўся паліцыяй.

Пазбег арышту ўцёкамі ў 1835 годзе ў Страсбург і тут прысвяціў сябе вывучэнню новай філасофіі, у асаблівасці Дэкарта і Спінозы. У кастрычніку 1836 прыехаў у Цюрых, дзе атрымаў дазвол на чытанне лекцый, але 19 лютага 1837, неўзабаве пасля адкрыцця ім свайго курсу параўнальнай анатоміі, трагічна памёр ад заражэння крыві, выкліканага неакуратным выдаленым вугра на губе.
Падручнік параўнальнай анатоміі, напісаны Бюхнерам, выкарыстоўваўся ва ўніверсітэцкім выкладанні да сярэдзіны ХХ стагоддзя.

## Літаратура пра пісьменніка 
* *Kobel E.* Georg Büchner: das dichter. Werk. Berlin; New York: de Gruyter, 1974
* *Goldschnigg D.* Rezeptions- und Wirkungsgeschichte Georg Büchners. Kronberg: Taunus, 1975
* *Richards D.G.* Georg Büchner and the birth of the modern drama. Albany : State University of New York Press, 1977
* *Grimm R.* Love, lust, and rebellion: new approaches to Georg Büchner. Madison: University of Wisconsin Press, 1985
* *Loch G.* Georg Büchner: das Leben eines Frühvollendeten: Biografie. Berlin: Neues Leben, 1988
* *Hauschild J.C.* Georg Büchner: Biographie. Stuttgart, 1993
* *Goltschnigg D.* Georg Büchner und die Moderne: Texte, Analysen, Kommentar. Berlin: E. Schmidt, 2001-2004
* *Müller-Sievers H.* Desorientierung: Anatomie und Dichtung bei Georg Büchner. Göttingen: Wallstein, 2003

## Спасылкі 
* 
* Сайт прэміі Бюхнера 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Паэты Германіі
Катэгорыя:Нямецкамоўныя паэты
Катэгорыя:Пісьменнікі Германіі
Катэгорыя:Нямецкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Драматургі Германіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гесене
Катэгорыя:Памерлі ў Цюрыху
Катэгорыя:Пісьменнікі-ўрачы
Люксембургскі вакзал

thumb|right|300px|Будынак вакзала
**Чыгуначная станцыя Люксембург** (, , ) — галоўная чыгуначная станцыя Люксембурга. Абслугоўваецца дзяржаўнай кампаніяй Chemins de Fer Luxembourgeois.

Станцыя з'яўляецца цэнтрам унутранай чыгуначнай сеткі Люксембурга, выступаючы канчатковай для ўсіх, акрамя адной з чыгунак Люксембурга (Лінія 80, для якой яна з'яўляецца транзітнай). Акрамя таго са станцыі адпраўляюцца цягнікі ў суседнія краіны: Бельгію, Францыю і Германію. З чэрвеня 2007 года LGV Est злучыў станцыю з французскай сеткай TGV.

Станцыя знаходзіцца ў 2 км на поўдзень ад цэнтра горада (Віль-От), на поўдзень ад ракі Петрус.

## Спасылкі 
*  CFL Gare de Luxembourg афіцыйны сайт 
* 
* Rail.lu page on Luxembourg station

Катэгорыя:Чыгуначны транспарт Люксембурга
Катэгорыя:Чыгуначныя вакзалы паводле алфавіта
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Люксембурга