Грэчаская мова

**Грэ́чаская мо́ва** — індаеўрапейская мова . Уваходзіць у заходнюю зону індаеўрапейскай дыялектнай вобласці, мае найбольш цесныя генетычныя сувязі з .

Распаўсюджанне: Грэцыя, Кіпр, Егіпет, Расія, Украіна, Албанія, Італія і інш. Колькасць носьбітаў у свеце: 13,4 млн.ч.; у т.л., 10,7 млн.ч. у Грэцыі (2012). Саманазва мовы — *ἡ Ἑλληνικὴ γλῶττα* — утворана ад *Ἕλλην* «элін», «грэк», якое не мае адназначнай і пераканаўчай этымалогіі.

## Пісьменнасць 
Пісьменнасць на аснове грэчаскай графікі. Найстарэйшыя помнікі пісьменнасці адносяцца да 14—12 ст. да н. э., і напісаныя складовым . Першыя помнікі алфавітнага грэчаскага пісьма адносяцца да 8—7 ст. да н. э.

## Дыялекты 
Апроч новагрэчаскага кайнэ, выдзяляюцца 4 новагрэчаскія дыялекты: панційскі (старажытна-іанічныя рысы і сярэднегрэчаская марфалогія), кападакійскі (блізкі да панційскага, але моцна закрануты турэцкім уплывам), цаконскі (адзіны дыялект, які працягвае традыцыю старажытнага дарыйскага дыялекту); ніжнеіталійскі.

Новагрэчаская літаратурная мова існуе ў дзвюх адменах: **кафарэвуса**, «ачышчаная», якая працягвае традыцыйную атычную норму, і **дымоціка**, «народная», створаная на аснове гаворак Цэнтральнай Грэцыі.

## Гісторыя 
У гісторыі грэчаскай мовы выдзяляюцца тры перыяды:
* **старажытнагрэчаская мова** (XIV ст. да н. э. — IV ст. н. э.);
** архаічны перыяд (XIV ст. да н. э. — VIII ст. да н. э.);
** класічны перыяд (VIII ст. да н. э. — IV ст. да н. э.);
** эліністычны перыяд (IV ст. да н. э. — I ст. да н. э.) — у гэты перыяд склалася старажытнагрэчаскае кайнэ;
** познягрэчаскі перыяд (I—IV стст. н. э.);
* **візантыйская мова** (сярэднягрэчаская мова, V—XV стст.) — мова грэчаскага і элінізаванага насельніцтва Візантыйскай імперыі; многія неаэліністы выступаюць супраць гэтага тэрміна ў сувязі з выяўленай неаднароднасцю мовы ў гэты перыяд і прапануюць гаварыць аб суіснаванні ранняй новагрэчаскай і старажытнагрэчаскай;
* **новагрэчаская мова** (з XV ст.) — мова грэчаскага і элінізаванага насельніцтва, якое пражывала ў позняй Візантыі, Асманскай імперыі, і, нарэшце, сучасная пісьмовая, размоўная і афіцыйная мова незалежных Грэцыі і Кіпра. Новагрэчаскае кайнэ склалася ў XVIII—XIX стст. У яго аснову ляглі паўднёвыя дыялекты. Новагрэчаская мова ўваходзіць у так званы Балканскі моўны саюз. З 1976 года афіцыйным мовай з’яўляецца дымотыка (з некаторымі элементамі кафарэвусы).

Да 1982 года на пісьме выкарыстоўвалася багатая *політанічная* сістэма дыякрытыкі: тры віды націску (востры, тупы, пакрыты) і два тыпы прыдыхання (тонкае і густое), а таксама знак-раздзяляльнік: так званы *дыерэзіс*, ці *трэма́* (¨). У вуснай мове няма прыдыханняў і не адрозніваюцца тыпы націску, таму з 1982 года афіцыйна ўжываецца *монатанічная* сістэма з адным знакам націску і дыерэзісам.

## Граматыка 
У старжытнагрэчаскай мове іменныя часціны мовы мелі пяць склонаў (назоўны, родны, давальны, вінавальны, клічны), тры роды (мужчынскі, жаночы, ніякі) і тры лікі (адзіночны, парны і множны).

Дзеясловы мелі чатыры лады (індыкатыў, імператыў, кан’юнктыў і аптатыў), тры станы (незалежны, залежны і медыяльны), тры асобы, два тыпы спражэння, дзве групы часоў: галоўныя (цяперашні час, будучы, перфект) і гістарычныя (аорыст, імперфект і плюсквамперфект).

У марфалогіі сучаснай грэчаскай мовы страціўся парны лік, скарацілася склонавая сістэма (засталіся назоўны, родны, вінавальны склоны; клічны склон — толькі для мужчынскага роду; давальны склон супаў з родным). У сістэме дзеяслоўных часоў развіліся новыя мадэлі ўтварэння складаных часоў (перфекта, плюсквамперфекта, будучага часу).

## Заўвагі 
## Літаратура 
* *Нерознак В. П.* Греческий язык //  С. 118—119.
* 

## Спасылкі 
* Грэчаская мова // Этналог.


Катэгорыя:Мовы Грэцыі
Катэгорыя:Мовы Кіпра
Катэгорыя:Мовы Албаніі
Катэгорыя:Мовы Арменіі
Катэгорыя:Мовы Італіі
Катэгорыя:Мовы Румыніі
Катэгорыя:Мовы Украіны
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы