open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Абраз Маці Божай Кангрэгацкай

**Абраз Маці Божай Кангрэгацкай (Студэнцкай)** — каталіцкая цудатворная ікона. Знаходзіцца ў Кафедральным касцёле Святога Францішка Ксаверыя ў Гродне.
 каля абраза]]

## Гісторыя 
Абраз быў прывезены з Рыма і падараваны канцлеру вялікаму літоўскаму Альбрэхту Станіславу Радзівілу (1595—1656) правінцыялам дамініканцаў. Пасля смерці канцлера абраз дастаўся ксяндзу-дамініканцу Куклінскаму, потым трапіў да шляхціца Жаляроўскага ў вёску Кульбакі (недалёка ад Ліды), а той у 1664 г., ужо будучы цяжка хворым, падараваў яго кангрэгацыі студэнтаў пры калегіуме езуітаў, таму што ў іх касцёле правілася самае прыгожае набажэнства і ў памяць пра цудоўнае выратаванне з-пад маскоўскага палону ў Гродзенскім замку, дзе ён сядзеў з двума дзесяткамі іншых шляхціцаў у чаканні пакарання смерцю. Асуджаныя звярнуліся да Маці Божай, увасобленай у абразе, што знаходзіўся ў маёнтку Жаляроўскага і 2 жніўня 1661 г. ім неверагодным чынам удалося збегчы. Акт перадачы, складзены 26 сакавіка 1664 г., быў засведчаны бурмістрам Янушам, гродскім пісарам Аляксандрам Дрогашам і прафесарам рыторыкі Пятром Шванам.

Урачысты перанос абраза з маёнтка Жаляроўскага Кульбакі ў драўляны езуіцкі касцёл апосталаў Пятра і Паўла адбыўся 3 жніўня 1664 года. У працэсіі ўдзельнічалі 5000 чалавек: ішлі цэхі з харугвамі, айцы бернардзінцы, студэнты. Для сустрэчы абраза была збудавана трыўмфальная арка, пры ўваходзе ў касцёл далі салют з усіх гарматаў. Але перад тым па просьбе кангрэгацыі камісія ад віленскага біскупа ў складзе канцлера дыяцэзіі кс. Казіміра Вайшняровіча і пробашча касцёла Святой Брыгіты кс. Станіслава Катоўскага пацвердзіла 108 цудаў абраза, засведчаных пад прысягай, і 20 ліпеня склала адпаведны пратакол, пасля чаго біскуп Юрый Белазор прызнаў абраз цудатворным. Пратакол з апісаннем цудаў быў надрукаваны ў 1686 г. у Віленскай езуіцкай друкарні ў «Summariusz cudów i łask N. M. Panny Studenckiej», для якой гравюру з гербам Агінскіх (відаць, фундатараў выдання) выканаў Лявонцій Тарасевіч. Жывапіс твараў страціў рысы іканапісу і выкананы ў рэалістычнай манеры XVII ст. Яго высокія мастацкія якасці жывапісу (дакладны малюнак, багаты каларыт, умелае карыстанне святлаценем) можна лічыць пацверджаннем гістарычнай легенды пра італьянскае паходжанне.

Жывапіс амаль цалкам закрывае пазалочаная шата, сярэбраная рама выканана ў 1761 г. гданьскім злотнікам Хрысціянам ван Гаўсенам. Гісторыя некаторых цудаў абраза намалявана ў касцёле на філёнках фундатарскай лавы.

## Спасылкі 
* ЦУДЫ АБРАЗА МАЦІ БОЖАЙ КАНГРЭГАЦКАЙ

Катэгорыя:Гісторыя Гродна
Катэгорыя:Славутасці Гродна
Катэгорыя:Абразы Беларусі
Катэгорыя:Іканаграфія Багародзіцы
Катэгорыя:Рэлігія ў Гродне
Катэгорыя:Цудатворныя абразы Багародзіцы
Сымон Кандыбовіч

**Сымон Сымонавіч Кандыбовіч** (псеўд. Кабыш; , в. Старыца, цяпер Капыльскі раён, Мінская вобласць — , Мюнхен) — беларускі дзяржаўны дзеяч, гісторык. Супрацоўнічаў з нямецкай адміністрацыяй у гады Другой сусветнай вайны.

## Біяграфія 
Меў вышэйшую адукацыю, працаваў настаўнікам. У часе Першай сусветнай вайны служыў у войску. У 1922 г. працаваў старшынёй валаснога выканкаму ў Бабруйскім павеце. Быў дэлегатам Чацвёртага Усебеларускага з’езду саветаў. З 1926 — член ЦК КП(б)Б. У 1932—1937 кіраўнік справамі і ўпаўнаважаны камітэта нарыхтовак СНК БССР. 

У 1940 арыштаваны. Падчас нямецкай акупацыі ў ІІ сусветную вайну супрацоўнічаў з нямецкімі ўладамі. У 1941-1943 уваходзіў у кіраўніцтва Беларускай народнай самапомачы. Уваходзіў у склад Беларускай цэнтральнай рады, са студзеня 1944 кіраўнік яе фінансавага аддзела. Удзельнік ІІ Усебеларускага кангрэса (чэрвень 1944, Мінск). 

3 лета 1944 у Германіі. Змяніў прозвішча на Кабыш. Прымаў удзел у працы Беларускага нацыянальнага камітэта. 3 1954 у Мюнхене: супрацоўнік Інстытута па вывучэнні СССР, у беларускім аддзеле радыёстанцыі «Свабода». Даследаваў пытанні эканамічнай гісторыі. Аўтар артыкулаў у навуковым часопісе беларускай эміграцыі «Запісы», выданнях Інстытута па вывучэнні СССР па беларускім нацыянальным пытанні, у якіх рабіў высновы, што нацыянальнаму развіццю беларускага народа не спрыяюць ні Польшча, ні Савецкая Расія. Ад 1956 г. быў рэферэнтам Сакратарыята Рады БНР па пытаннях народнай гаспадаркі.

Памёр 17 верасня 1971 г. Пахаваны ў Мюнхене на могілках Вестфрыдгоф (ням. Westfriedhof).

## Бібліяграфія 
* 

## Літаратура 
* Кандыбовіч // БЭ ў 18 т. — Т. 7. — Мн., 1998.
* *Юрэвіч Л.* Літаратурны рух на эміграцыі. — Мн., 2002.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Капыльскім раёне
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі
Катэгорыя:Члены Беларускай цэнтральнай рады
Катэгорыя:Беларусы ў Германіі
Катэгорыя:Члены Беларускай народнай самапомачы
Свята-Міхайлаўскі сабор (Ліда)

**Свята-Міхайлаўскі кафедральны сабор** (першапачаткова ***Касцёл Святога Іосіфа***) — праваслаўная царква ў г. Ліда на вул. Савецкай, помнік архітэктуры класіцызму. Занесены ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння. З'яляецца рэдкім прыкладам царквы-ратонды ў каталіцкім дойлідстве.

## Гісторыя 
Касцёл Святога Іосіфа пры лідскім кляштары піяраў пабудаваны ў 1797—1825 гадах. На будаўніцтва храма 5000 рублёў ахвяраваў Павел I. Кляштар зачынены ў 1832 годзе. Касцёл у 1842 годзе гарэў, у 1863 годзе перароблены на праваслаўную царкву Міхаіла Архангела, пасля Вялікай Айчыннай вайны ў 1960-я гг. будынак быў абсталяваны пад планетарый. У 1971 г. знесена мураваная брама.

## Архітэктура 
Мураваны храм-ратонда накрыты паўсферычным купалам, завершаны васьмігранным ліхтаром. Да асноўнага круглага ў плане аб'ёму прылягаюць больш нізкія прамавугольныя ў плане аб'ёмы: прытвор з чатырохкалонным порцікам на галоўным фасадзе і двухпавярховая сакрысція па восі ўсход-захад, невялікія рызаліты з поўдня і воўначы. У дэкоры фасадаў выкарыстаны дарычны ордар. Порцік і рызаліты ўвянчаны трохвугольнымі франтонамі. Вокны прамавугольныя. Унутры па перыметры залы размешчаны 8 пар дарычных калон. Побач з касцёлам размешчаны мураваныя аднапавярховы корпус кляштара і аднаярусная званіца.

## Літаратура 
* Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1993. — С. 263—264.
* Праваслаўныя храмы Беларусі / А. М. Кулагін, З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мн., БелЭн, 2007. — С. 226—227.
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Колішнія касцёлы Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Лідскага раёна
Катэгорыя:Саборы Беларусі
Катэгорыя:Храмы Ліды
Катэгорыя:Колішнія кляштары Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1825 годзе
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Катэгорыя:Храмы Лідскай епархіі
Катэгорыя:1825 год у Беларусі
Катэгорыя:Савецкая вуліца (Ліда)
Свята-Марфінская царква (Гродна)

**Царква ў імя прападобнай Марфы** — царква на праваслаўных могілках на вуліцы Антонава ў горадзе Гродна.

## Гісторыя 
Была пабудавана і прыпісана да Сафійскага сабора (Фара Вітаўта) у 1848 годзе. У ёй пахавана маці епіскапа Ніла Марфа Насковіч, аб чым сведчыць надпіс на пліце з усходняга боку храма.

У выданні «Гродненский православно-церковный календарь. Православие в Брестско-Гродненской земле в конце XIX века» згадваецца мураваная могілкавая царква, пабудаваная ў 1848 годзе на сродкі былога архіепіскапа Іркуцкага, затым Яраслаўскага Ніла для пахавання сваёй маці Марфы Насковіч, якая памерла 4 мая 1846 года ва ўзросце 74 гадоў. У гэтай царкве, справа ад увахода, пахаваны епіскап Брэсцкі Ігнацій Жалязоўскі, які памёр 1 красавіка 1871 года ў горадзе Гродна.

Каля могілкавай брамы ў 1890 годзе пабудавана, на сродкі мясцовага мяшчаніна Сяргея Талочкі, каменная Свята-Уваскрасенская капліца.

## Архітэктура 
Помнік архітэктуры позняга класіцызму. Будынак крыжападобны ў плане, аднавежавы, накрыты пакатымі двухсхільнымі дахамі. На тарцах бакавых крылаў і апсіды трохвугольныя франтоны. Атынкаваныя сцены апяразаны карнізам, расчлянёны высокімі арачнымі аконнымі праёмамі з русаванымі архівольтамі. Фасады крапаваны арачнымі і крыжовымі нішамі, экседрамі, падаконнай цягай. З боку галоўнага фасада прыбудавана квадратная ў сячэнні двух’ярусная званіца, накрытая пакатым двухсхільным дахам з макаўкай. На аднам ярусе арачны праём галоўнага ўвахода, 2-і ярус прарэзаны круглымі люкарнамі і прасветамі з бэлькамі для званоў. Да апсіды далучана нізкая рызніца. У перакрытую плоскай столлю малітоўную залу выступаюць драўляныя хоры з балюстрадай.

## Сучасны стан 
На сённяшні дзень царква перабудоўваецца з выкарыстаннем газабетонных блокаў. Цалкам змяняецца архітэктура храма, знешні і ўнутраны выгляд.

## Пахаванні 
Па ўласным жаданні епіскапа Ігнація пад царквой была абсталяванна катакомбская грабніца, у якой яго і пахавалі раніцай 3 кастрычніка 1872 года пры вялікім збегу людзей. Прысутнічаў таксама архіепіскап Міхаіл (Галубовіч).

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі / А. М. Кулагін, З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мн., БелЭн, 2007. -стар. 129.
* Гродненский православно-церковный календарь. Православие в Брестско-Гродненской земле в конце XIX века, издание второе, Воронеж 1899 г.

## Спасылкі 
* [* 
* 
*  Царква ў імя святой вялебнай Марфы // Праваслаўная архітэктура Беларусі]

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Гродна
Катэгорыя:Храмы Гродзенскай і Ваўкавыскай епархіі
Катэгорыя:1848 год у Гродне
Афіцэр

**Афіцэр** (, праз познелацінскае *officiarius* — службовая асоба, ад  — пасада) — службовая асоба сілавых структураў, такіх як узброеныя сілы або міліцыя (паліцыя), якая  мае спецыяльную падрыхтоўку да службы (звычайна гэта профільная вышэйшая адукацыя). Носіць адпаведную адукацыі, вопыту службы і заслугам вайсковае ці спецыяльнае званне, і можа быць упаўнаважаным займаць адпаведную званню адну з камандных пасад па профілю сваёй падрыхтоўкі ў адпаведнай дадзенаму профілю сілавой структуры дзяржавы.

## Літаратура 
* 
Катэгорыя:Ваеннае кіраванне
Катэгорыя:Ваенная служба
Катэгорыя:Пасады
Гамля банкхусет

**Гамля банкхусет** — жоўты двухпавярховы каменны дом у стылі неарэнесансу ва Умеа, Швецыя, які быў пабудаваны ў 1877 годзе. Будынак размешчаны на Старгатан 34, з паўночнай вежы моста Тэксброн. З-за закругленых вуглоў будынка ён быў празваны Smörasken («Масленка»).

## Будынак 
Будынак пабудаваны з каменя ў традыцыйным стылі рэнесанс на плане паверху з 1877 Акселем Седэбергам. Ён быў ў гэты час тэхнічны саветнікам горада. Будынак мае два паверхі і пафарбаваны ў жоўты колер.

## Гісторыя 
Будынак быў першы будынкам банка *Westerbottens enskilda banks*. Пасля вялікага пажару ва Умеа ў 1888 годзе з'явілася магчымасць адкрыцця новага будынка банка, які быў размешчаны бліжэй да цэнтра. У 1894 годзе банк перанёў сваю дзейнасць у новы будынак банка, дзе ў цяперашні час знаходзіцца Хандельсбанкен, а іменна на ўсходнім баку Роднуспаркен. Стары будынак банка стаў выкарыстоўвацца ў якасці жылога дома. У будынку на працягу многіх гадоў размешчаныя розныя прадпрыемствы, у тым ліку ён быў часовым сховішчам для калекцый Вестэрботэнскага музея 1936—1946, гарадской бібліятэкі Умеа 1935—1954. Будынак з 1980 года з'яўляецца помнікам архітэктуры і ў цяперашні час належыць Умеа Энергі, якая ў 1992 годзе зрабіла значную рэстаўрацыю.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Умеа
Мілуцін Міланкавіч

**Мілуці́н Міла́нкавіч** (); , Даль, Аўстра-Венгрыя (цяпер Харватыя) — , Бялград, Югаславія) — сербскі грамадзянскі інжынер, кліматолаг, геафізік і астраном.

Вядомы тэорыяй ледніковых перыядаў, згодна з якой лічыцца, што з-за перыядычных змен параметраў сваёй арбіты Зямля праходзіць праз паўтаральныя ледніковыя перыяды, цяпер вядомыя як Цыклы Міланкавіча. Мілуцін Міланкавіч мадыфікаваў юліянскі каляндар, распрацаваў новаюліянскі каляндар, прыняты Грэчаскай і шэрагам памесных праваслаўных цэркваў (за выключэннем Рускай, Іерусалімскай, Сербскай і Афона).

## Біяграфія 
Мілуцін Міланкавіч атрымаў адукацыю ў Вене ў Вышэйшай Тэхналагічнай Школе (цяпер Тэхналагічны ўніверсітэт Вены), дзе ў 1904 годзе абараніў доктарскую дысертацыю і пачаў працаваць інжынерам-будаўніком. У тым жа годзе паступіў у Бялградскі ўніверсітэт, дзе прайшло ўсё яго навуковае жыццё. Падчас Першай сусветнай вайны трапіў у палон у Будапешце, але дзякуючы сваім калегам працягваў свае даследаванні. На працягу доўгага часу спрабаваў аднавіць гісторыю клімата Зямлі. З мая 1948 года па 26 ліпеня 1951 быў дырэктарам Бялградскай абсерваторыі.

## Бібліяграфія 
* Миланкович М. Математическая климатология и астрономическая теория колебаний климата. М., Л.: ГОНТИ; Ред. техн.-теорет. лит., 1939.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Астраномы Сербіі
Катэгорыя:Астраномы XX стагоддзя
Катэгорыя:Вучоныя Сербіі
Катэгорыя:Выкладчыкі Бялградскага ўніверсітэта
Матрос

**Матрос** () — малодшае воінскае званне у ВМФ (ВМС) многіх дзяржаў свету; адпавядае званню *радавы* ў іншых відах узброеных сіл. На суднах гандлёвага і іншага цывільнага флоту матрос — пасада члена экіпажа.

## Літаратура 
* Матрос // 

Катэгорыя:Ваенна-марскія званні
Катэгорыя:Ваеннае кіраванне
Катэгорыя:Ваенная гісторыя
Катэгорыя:Воінскія званні Узброеных сіл Беларусі
Катэгорыя:Воінскія званні Узброеных сіл Расіі
Апеляцыйны суд Верхняга Норланда

**Апеляцыйны суд для Верхняга Норланда** ( — суд раёна, які пакрывае ўвесь Вестэрботэн і Нарботэн. Суд знаходзіцца ў Умеа, у адным з найстарэйшых дамоў у горадзе — адным з нямногіх каменных дамоў, якія былі збудаваныя да вялікага пажару ў горадзе, які ў 1888 года знішчыў большую частку горада.

## Будынак 
Вялікі белы будынак, які быў пабудавана ў 1886—1887 гадах, быў распрацаваны ў стылі неарэнесанса па праекце архітэктара Ёхана Нордкіста. Першыя некалькі гадоў дом выкарыстоўваўся ў якасці школы для навучання настаўнікаў. У будынку рэзідэнцыі дырэктара, класныя пакоі, аўдыторыі і трэнажорная зала. Будынак быў акружаны невялікім паркам.

У 1920-я гады будынак ужо не выкарыстоўваецца ў якасці школы і на працягу некалькіх наступных гадоў ён служыў грамадзянскім цэнтрам з бібліятэкай і музеем. Вялікая зала выкарыстоўвалася ў якасці тэатра і канцэртнай залы..

## Спасылкі 
* Hovrätten för Övre Norrland 

Катэгорыя:Умеа
Катэгорыя:Суды
Альфрэд Пятровіч Матрунёнак

**Альфрэд Пятровіч Матрунёнак** (, вёска Падобы, , Віцебская вобласць) — беларускі літаратуразнавец. Кандыдат філалагічных навук (1969).

## Біяграфія 
Скончыў БДУ (1962). Настаўнічаў, у 1968-93 гадах працаваў у Інстытуце літаратуры АН Беларусі. Даследуе праблемы тэорыі, метадалогіі літаратуры, псіхалогіі творчасці. характарау ў літаратурным творы, станаўлення жанра белларускага рамана. Аўтар манаграфій «Псіхалагічны аналіз у сучасным беларускім рамане» (1972), «Псіхалагічны аналіз і станаўленне беларускага рамана» (1975), «Нараджэнне новага мастацтва» (1980, з Л. Я. Гараніным і А. С. Яскевічам), «Псіхалагічная проза: Традыцыі і час» (1988).

## Творы 
Школа юнага рыбалова, Дзяржаўнае выдавецтва БССР. Рэдакцыя дзіцячай і юнацкай літаратуры, 1960, 149 с.

## Літаратура 
* Альфрэд Пятровіч Матрунёнак // 

Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Кандыдаты філалагічных навук
Гарадская царква Умеа

**Гарадская царква Умеа** () — царква, размешчаная ў цэнтры Умеа (Швецыя) паміж Вэнортспаркенам () і паўночным берагам ракі Умэ Эльв. Адкрыта ў 1894 годзе.

Царква ўзведзена па праекце архітэктара горада Фрэдрыка Ліндстрэма Алауса і пабудавана з цэглы з каменным падмуркам. Будаўніцтва адбывалася з 1892 па 1894 год. Царква стала трэцяй з серыі храмаў, створаных па тым жа праекце. Тры рэстаўрацыі з дапаўненнямі ў будынку часткова змянілі першапачатковы выгляд царквы.

## Першая рэстаўрацыя 
У 1929 годзе царкоўны савет вырашыў правесці важную рэканструкцыю царквы. Дах працякаў, фрэска на столі была пашкоджана, былі і іншыя праблемы, усё гэта выклікала патрэбу ў значным рамонце; да таго часу толькі аднойчы праводзіўся дробны рамонт. Было таксама жаданне знішчыць у 1890 годзе архітэктурнае аблічча царквы, якая паказвае «самы цяжкі перыяд заняпаду архітэктуры на сённяшні дзень». Архітэктару Кнуту Нордэншэльду было даручана агледзець царкву і ўнесці прапановы для рэканструкцыі, які ён завяршыў у 1930 годзе. Яго прапановы прывялі да шматлікіх дыскусій, асабліва пытанне аб даданні праходу паміж лавамі. 27 снежня 1935 года царкоўны савет, нарэшце, вырашыў рэалізаваць прапанаваны архітэктарам праект. 17 студзеня пачаліся работы па рэканструкцыі царквы. У галерэі арган і хоры былі пашыраны; вентыляцыйныя каналы былі перамешчаныя; каля галоўнага ўвахода былі зроблены ўнутраныя дзверы; частку падлогі замянілі вапняковымі плітамі, а інтэр'ер быў перафарбаваны ў мяккі белы колер. Царква была зноў асвячона ў першую нядзелю Адвента ў 1937 годзе кіруючым епіскапам епархіі Лулу, Олафам Бергвістам.

### Будаўніцтва моста 
У 1971 годзе было вырашана пабудаваць у горадзе трэці мост, Кюркброн. У пачатку будаўніцтва побач з царквой была знойдзена магіла. У адпаведнасці з Законам аб старажытнасці (), будаўніцтва было прыпынена летам 1972 года, пакуль вобласць не даследавалі археолагі. Першапачатковаыя граніцы могілак былі невядомыя, і не было ніякага рэестра або карты. Раскопкі выявілі сорак трун, дзе было каля шасцідзесяці шкілетаў. У апошняй магіле была знойдзена таблічка, паводле надпісу на якой тут была пахавана сям'я губернатара Пера Адама Стромберга. Надмагіллі не былі знойдзеныя. Лічыцца, што надмагільная пліта была разбурана ў агні 1887 года, і ўся дакументацыя сямейнай магілы была страчана ў агні. Пасля таго, як рэшткі былі разгледжаны, яны былі вернутыя ў царкву ў поліэтыленавых пакетах. Царкоўны дворнік пахаваў пластыкавыя пакеты, не пакінуўшы запісаў аб дакладным месцы пахавання, і праз некаторы час памёр.

## Спасылкі 
*Umeå stads kyrka 

Катэгорыя:Храмы Умеа
Катэгорыя:Лютэранскія храмы Швецыі
Паўстанне

**Паўстанне** — масавы ўзброены выступ супраць існуючага нелегітымнага парадку. Найчасцей паўстанне скіраваны супраць існуючай улады, тыраніі. Паўстанне з'яўляецца праявай дзейнага жадання людзей дасягнуць сваёй мэты. На працягу чалавечай гісторыі паўстанні разам з войнамі з'яўляюцца асноўным відам арганізаванага гвалту.

## Буйныя паўстанні 
* Паўстанне Спартака
* Паўстанне жоўтых павязак
* Хмельніччына
* Паўстанне Сцяпана Разіна
* Сялянская вайна пад кіраўніцтвам Емельяна Пугачова
* Паўстанне дзекабрыстаў
* Паўстанне 1830—1831 гадоў
* Паўстанне ў Польшчы, Літве і Беларусі (1863—1864)
* Кранштацкае паўстанне
* Вялікі даларнскі танец

## Спасылкі 
* *Хосе Ортега-і-Гасет.* Бунт мас  (Переклад *Вольфрама Бурггардта*). // Ортега-і-Гасет, Х. Вибрані твори.— К.: Основи, 1994. 424 с.  С.: 15-139.

!
Радавы

[thumb|100px|[Пагон радавога Савецкай Арміі.]]

**Радавы́** — ніжэйшае, першае воінскае (спецыяльнае) званне ва Узброеных Сілах (сілавых структурах) Рэспублікі Беларусь і большасці іншых краін, па рангу вышэй толькі рэкрута або курсанта (акрамя афіцэрскіх курсаў), якое адносіцца да складу салдат, сяржантаў.

Воінскае званне радавы прысвойваецца:
# грамадзяніну, які не мае воінскага звання, прызванаму на тэрміновую ваенную службу — пры залічэнні ў спісы асабовага складу воінскай часці; 
# грамадзяніну, які не мае воінскага звання, прынятага для навучання ў ваенную навучальную ўстанову — пры залічэнні ў спісы курсантаў; 
# грамадзяніну жаночага полу, які не знаходзіцца ў запасе і паступіў на ваенную службу па кантракце — пры залічэнні ў спісы асабовага складу воінскай часці.

Звычайна радавыя займаюць ніжэйшыя пасады: стралок, кіроўца, нумар гарматнага разліку, механік-кіроўца, сапёр, разведчык, радыст і г. д.

Катэгорыя:Ваенная гісторыя
Катэгорыя:Воінскія званні
Катэгорыя:Воінскія званні Узброеных сіл Расіі
Катэгорыя:Воінскія званні Узброеных сіл Беларусі
Герб Камбоджы

**Каралеўскі герб Камбоджы** — сімвал камбаджыйскай манархіі. Ён існаваў у падобным да яго сённяшней формы выглядзе з часоў утварэння незалежнага Каралеўства Камбоджы ў 1953 годзе. З’яўляецца сімвалам кіруючага караля Камбоджы.

На гербе намаляваныя два львы, якія стаяць на задніх лапах. У сваіх пярэдніх лапах жывёлы ўтрымліваюць два пяціярусных парасоніка. Паміж імі заключан абрыс каралеўскай кароны з прамянём святла ў яго вяршыні. Пад каронай на п’едэстале знаходзіцца меч, над якім напісаны кхмерскі сімвал (Aum). Кхмерскія надпісы на стужцы ля асновы герба абвяшчаюць: preah’jao (каралеўскі або спрыяльны правіцель) — krung (вобласць, або ў гэтым выпадку, каралеўства) — Кампучыі (Камбоджа). Такім чынам фраза цалкам — Кароль Каралеўства Камбоджа.

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Камбоджы
Камбоджа
Культурвэвен

**Культурвэвен** — культурны цэнтр ува Умеа размешчаны побач з ракой Умэ Эльв. Культурвэвен адкрыецца восенню 2014 г., калі Умеа будзе адной з двух культурных сталіц Еўропы. Культурвэвен будзе ўключаць у сябе некалькі культурных устаноў, якія былі перамешчаныя з іншых частак горада, а таксама некаторыя новыя культурныя ініцыятывы. Будаўнічыя выдаткі, сумесныя работы, якія сфармаваліся і перасяленне гарадской бібліятэцы ў новы будынак выклікалі дэбаты ўва Умеа.

## Будаўніцтва 
Будынак займае вялікую частку блока Хеймдаль і размяшчаецца ў цэнтры горада Умеа, паміж Старгатан і ракой Умэ Эльв. Культурвэвен быў пабудаваны ў 2011—2014 гадах у рамках праекта гарадскога развіцця горада паміж мастамі. Муніцыпалітэт Умеа і мясцовая кампанія нерухомасці Балтыкгрупэн сумесна валодаюць кампаніяй Вавен у Умеа.

Культурвэвен складаецца з двух будынкаў, якія зліваюцца ў адзін на трэцім паверсе, утвараючы партал над Странгатан. Дом бліжэй да ракі, на поўдзень ад Странгатан, складаецца з чатырох паверхаў і будзе ўключаць у сябе так званую «чорную скрыню», з месцам для 400 сядзячых або стоячых 1000 наведвальнікаў. Чатыры больш нізкія ўзроўні будынка, самыя блізкія да дарогі Старгатан, маюць каля 15 000 квадратных метраў плошчы. Муніцыпалітэт Умеа распараджаецца іх бізнесам, у тым ліку бібліятэкамі. Існуе таксама крыты рынак зала ў непасрэднай блізкасці ад Stora Hotellet. Ад ўзроўню 5 і вышэй ёсць планы для гатэляў, канферэнцый і рэстаранаў пад эгідай Балтыкгрупэн

Агульная плошча складае 24 000 квадратных метраў, а агульны кошт ацэньваецца ў каля 700 мільёнаў, за выключэннем інтэр’ер. Архітэктарамі з’яўляюцца Нарвежскі Снехетт і Белы Архітэктар, які таксама ўдзельнічаў у будаўніцтве некалькіх будынкаў на кампусе мастацтваў ува Умеа.

Тым не менш, яшчэ да інаўгурацыі, смелы дызайн у гэтым кантэксце быў намаляваны як плагіят, так як тры вертыкальныя труобы з аналагічнымі фасадамі ўжо былі ўзведзены ў Капенгагене ў 2006—2008 гг. Дацкія будынкі былі спраектаваны дацкай фірмай Вільгельм Лаурытцен Аркітэктэ, якая не мела нічога агульнага з дызайнам Культурвэвен. Архітэктар фірмы, аднак заяўляе, што Культурвэвен не з’яўляецца плагіятам.

## Дзейнасць 
Культурвэвен будзе ўключаць у сябе студыі, дзіцячы культурны цэнтр, тэатры і гарадскую бібліятэку Умеа, кіно Folkets Bio і новы жаночы гістарычны музей

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Умеа
Катэгорыя:Культура Умеа
Тураўская вежа

**Тураўская вежа** — вежа валынскага тыпу, якая існавала на тэрыторыі Тураўскага замка ў XIII-XIX стст. і з'яўлялася яго галоўным абарончым збудаваннем. Акрамя абарончай функцыі мела прэзентабельны характар і мусіла сімвалізаваць уладу князя.

Пабудавана ў другой палове XIII ст. з цэглы на вапнавым растворы. Як і Камянецкая вежа адносілася да валынскага тыпу. Паводле планаў XVIII—XIX ст. мела форму круга дыяметрам 11 м. Унутры была падзелена на некалькі баявых ярусаў. Разабрана па загаду расійскіх уладаў у 1830-я гг.

## Літаратура 
* 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 331—332. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0263-6 (Т. 16), С. 38.

Катэгорыя:Вежы Беларусі
Катэгорыя:Абарончыя збудаванні Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Турава
Катэгорыя:З’явіліся ў XIII стагоддзі
Катэгорыя:Зніклі ў 1830-я гады
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Турава
Вакольны горад (Тураў)

**Вакольны горад** — пасад у Тураве, які прылягаў да дзядзінца з паўднёва-ўсходняга боку і быў адасоблены ад яго абарончым ровам пастаянна запоўненым вадой.

Вакольны горад плошчай каля 1,5 га меў форму чвэрці круга памерам 150х100 м, узвышаўся над мясцовасцю на 5—6 м, меў стромкія здзірванелыя схілы. Пётр Фёдаравіч Лысенка ў 1992—1993 выявіў у пластах канца XX ст. рэшткі язычніцкага капішча, у пазнейшых — руіны храма, што загінуў пры верагодным землетрасенні 1230, рэшткі жылых пабудоў, пахаванні ў саркафагах, свінцовую пячатку   (1225—32), частку царкоўнага звона, т.зв. Тураўскія крыжы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Турава
Катэгорыя:Славутасці Турава
Тураўскае замчышча

**Тураўскае замчышча** — дзядзінец гарадзішча старажытнага Турава, які з паўднёва-ўсходняга боку быў адасоблены ад вакольнага горада абарончым ровам, пляцоўка вышынёй 5—6 м мела трохвугольную форму. Роў паміж дзядзінцам і вакольным горадам быў пастаянна запоўнены вадой. З другой паловы XIII ст. на тэрыторыі дзядзінца існаваў замак. Да пачатку XIX ст. на замчышчы яшчэ стаяла вежа валынскага тыпу, пабудаваная ў другой пал. XIII ст., якая была галоўным абарончым збудаваннем замка.

]]
11 мая 1993 года на Замкавай гары на беразе ракі Прыпяць усталяваны помнік у гонар царкоўнага дзеяча і асветніка Кірылы Тураўскага.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Турава
Катэгорыя:Славутасці Турава
Чэмпіянат свету па баскетболе сярод жанчын

**Чэмпіянат свету па баскетболу сярод жанчын** праводзіцца пад эгідай ФІБА раз на 4 гады, пачынаючы з 1953 года. Да ўключэння жаночага баскетбола ў праграму летніх Алімпійскіх гульняў у 1976 годзе з'яўляўся самым прэстыжным турнірам сярод жаночых нацыянальных зборных, пасля 1976 года значнасць гэтых турніраў прыкладна роўная.

Зборная Беларусі ўпершыню прабілася на чэмпіянат свету ў 2010 годзе, які праходзіў у Чэхіі. У паўфінале ў дадатковы час беларускі саступілі зборнай Чэхіі (81:77). Той матч характыразаваўся вельмі спрэчным судзействам на карысць гаспадароў. У выніку зборная Беларусі заняла чацвёртае месца, саступіўшы зборнай Іспаніі ў матчы за трэцяе месца (77:68).

На чэмпіянаце Еўропы 2013 года беларускі сталі 5-мі, што дазволіла ім кваліфікавацца на чэмпіянаіт свету-2014 у Турцыі.

## Пераможцы і прызёры 
**Заўвага:** З 1953 года па 1979 год, а таксама ў 1990 годзе, розыгрыш медалёў праходзіў у кругавым турніры, без матчэй плэй-оф.

## Колькасць медалёў 
Зборная Сербіі пераемнік зборных Саюзнай Федэратыўнай Рэспублікі Югаславіі (1918 г. — 04.02.2003 г.), Сербіі і Чарнагорыі. Зборная Расіі пераемнік зборной СССР (1917—1991). ФІБА пры падліку медалёў падзяляе медалі заваяваныя СССР і Расіяй. А таксама пры падліку медалёў Югаславіі па 1992, Югаславіі пасля 1992 года і Сербіі.

## Спасылкі 
*
Лявон Карась

**Лявон (Леанід) Карась** (, в. Дзямідзенкі, Дзісенскі павет, Віленскае ваяводства, цяпер Докшыцкі раён  — , Мюнхен, Германія) — беларускі журналіст, грамадскі дзеяч.

## Біяграфія 
Працаваў настаўнікам. У гады 2-й сусветнай вайны быў адным з кіраўнікоў СБМ. У 1944 годзе выехаў з Беларусі, жыў у Германіі. У беларускім лагеры ў Міхельсдорфе працаваў у лагернай ахове і вучыўся ў Беларускай гімназіі імя Я. Купалы. З 1948 года сябра маладзёжнай арганізацыі «Дванаццатка», разам з іншымі сябрамі ў тым жа годзе як перамешчаная асоба прыбыў у Вялікабрытанію. Працаваў у вугальных капальнях. Сябра ЗБВБ, Згуртавання беларускіх камбатантаў і БХАА «Жыццё».

У 1950 г. выехаў у Бельгію, атрымаўшы стыпендыю для навучання ў Лювенскім універсітэце. Вучыўся на агранамічным факультэце.

У пачатку 1954 г. пераехаў у Мюнхен, дзе працаваў перакладчыкам на радыё «Вызваленне» («Свабода»).

Забіты пры нявысветленых абставінах, паводле адной з версій, савецкімі агентамі. Цела са слядамі катаванняў знайшлі ў рацэ Ізар.

## Літаратура 
* 
* *Рагуля Б.* Беларускае студэнцтва на чужыне. — Лёндан — Нью-Ёрк, 1996.
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Глыбоцкім раёне
Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі
Катэгорыя:Члены Саюза беларускай моладзі
Катэгорыя:Журналісты Германіі
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі
Віла Шарынска

**Віла Шарынска** — ружовы будынак на вуліцы Старгатан 63-65, размешчаны побач з паркам Добельнс ўва Умеа, Швецыя. Віла Шарынска была пабудавана па праекце архітэктара Рагнара Остаберга і узведзена ў эксплуатацыю ў 1904—1905 гадах для Эгіля Унандэра-Шарына і яго сям’і. У 1950 годзе ў будынку таксама размяшчаўся сямейны бізнес AB Scharins Söner.

## Будынак 
Знешні выгляд будынка некалькі віктарыянскі. Існуе грэбень над вокнамі, з бачнымі арачнымі вокнамі на першым паверсе. Ёсць ракако балконы з каванага жалеза. У доме тры паверхі са зрушэннем у бок, які кантрастуе з іншым паслядоўнай сіметрыяй. Абноўлены фасад злёгку чырванаваты з фрызам пад трэцім поверхам. Таксама інтэр’ер багаты драўлянымі панелямі сцены, за выключэннем так званай Іспанскай залы, чые адрамантаваныя сцены пакрытыя мазаікай з Іспаніі.

Уваходныя дзверы каля галоўнага ўваходу маюць рэльеф, які зроблены Рагнарам Остбергам. Прадметам рэльефу з’яўляецца багатая лістота ў асобах сямі дзяцей з буслом у сярэдзіне. Сем асобы сімвалізуюць сем дзяцей у сям’і Шарына. Віла Шарынска лічыцца адным з лепшых твораў Остберга падчас яго маладосці.

### Дом садоўніка 
Флігель, таксама вядомы як прыбудова або дом садоўніка, належыць да вілы. Флігель размешчаны на захадзе ад галоўнага будынка, і мае стыль, які падобны на стыль вілы. Флігель мае адзін паверх з мэбляванымі верхнімі паверхамі ў заходняй частцы, і паўтара паверха ва ўсходняй частцы. Флігель першапачаткова быў домам для садоўніка вілы, і стайняй з размяшчэннем фурмана. Парнік, што на працягу доўгага часу знаходзіўся на яго паўднёвым баку, быў знесены ў 1980-я гады. Флігель, інтэр’ер якога не класіфікаваны як ахоўны дзяржавай будынак, ужо ў наш час быў перароблены на чатыры гаражы з карычневым шкленнем навясных дзвярэй з дрэва.

4 ліпеня 1904 г. Унандэру-Шарыну было прадастаўлена дазвол на будаўніцтва для ўчастка 2 і 3 у блоку Хэрмуд (участак 1 ужо распрацаваны) і ўжо на наступны дзень пасля раскопак на падмурак дома пачаў. 14 ліпеня Унандэр-Шарын заплаціў 7,894.85 гораду Умеа за два участкі. Размяшчэнне гэтых участкаў было вынікам плана горада ад 1889 года, дзе былі перамаляваны ўсе ўчасткі ў раёне, пацярпелыя ад гарадскога пажару ў 1888 годзе. Unander — Scharin Два ўчасткі былі парожнія пасля агню. Канчатковы кошт за вілу, паводле ацэнак, склаў 94 000, з якіх 12 000 патрачана для мэбліроўкі і 4000 крон для архітэктурных чарцяжоў Остберга.

### У наш час 
У 1959 годзе сям’я Шарына прадала будынак Умеа муніцыпалітэту, які аднавіў вілу і зрабіў некалькі змен, так як муніцыпалітэт планаваў выкарыстоўваць вілу для студэнцкай прафсаюзнай дзейнасці. З тых часоў муніцыпалітэт пераведзены па акту ў будынак, каб дзейнасць у мэтах аб’яднання і студэнцкія саюзы. У тым жа годзе, калі Віла Шарынска стаў помнікам архітэктуры, а іменна ў 1981 годзе,

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Славутасці Умеа
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Умеа
Тураўскае гарадзішча

**Тураўскае гарадзішча** — гарадзішча старажытнага Турава перыяду ранняга Сярэднявечча, знаходзіцца ў паўночна-заходняй частцы горада, пры ўпадзенні былой р. Язда, якая ў 1925 годзе адведзена ў асушальны канал, у р. Струмень.

Тураўскае гарадзішча мае памеры 180х200 м. Гарадзішча старажытнага Турава ўключала падзеленыя глыбокім ровам на 2 пляцоўкі: дзядзінец (75х70 м) і вакольны горад (150х100 м), якія былі ўмацаваны валамі (цяпер разбураны). З боку поля ў некаторых месцах прасочваюцца рэшткі рова.

Матэрыялы раскопак сведчаць аб тым, што старажытны Тураў меў шырокія гандлёвыя сувязі з Кіевам, Паўночным Прычарнамор’ем, Блізкім Усходам, Малой Азіяй, Валынню і Прыбалтыкай. Вялікае развіццё тут атрымалі жалезаапрацоўчае, ювелірнае, касцярэзнае, дрэваапрацоўчае, шавецкае і ганчарнае рамёствы.

У 2012—2015 гадах у рамках дзяржаўнай праграмы «Замкі Беларусі» на Замкавай гары запланавана будаўніцтва гісторыка-культурнага комплексу «Замчышча».

## Даследаванні 
Даследавалі ў 1889 У. З. Завітневіч, у 1909 А. К. Снітка, у 1927 А. Д. Каваленя і С. С. Шутаў, абследавалі ў 1929 А. М. Ляўданскі, у 1974 Л. Д. Побаль. Раскопкі ў 1961 г. праводзілі В. В. Сядоў і М. Д. Палубаярынава, у 1963 М. К. Каргер раскапаў руіны храма XII ст., дзе выявіў пахаванні ў саркафагах, як мяркуецца, тураўскіх князёў.

Даследаваў замчышча ў 1962—63 і ў 1968 П. Ф. Лысенка. Выяўлены рэшткі 35 пабудоў, з іх 24 жылых, 10 печаў (7 глінабітных, 3 з выкарыстаннем цэглы). Знойдзены рэшткі амфар з Паўночнага Прычарнамор’я, інструменты і прылады працы, зброя, прадметы гаспадарчага ўжытку, ювелірныя вырабы, фрагменты бронзавага посуду, засцежкі для кніг, прадметы рэлігійнага культу. Шмат знаходак ганчарнага керамічнага посуду, абломкаў цэглы, паліваных дэкаратыўных плітак, тыгляў для плаўкі каляровых металаў, падсвечнікаў і інш. Да рэдкіх знаходак адносяцца 4 свінцовыя рэльефныя абразкі з выявамі Багародзіцы, прападобнай Ефрасінні (?) або Анастасіі (?), велікамучаніцы (магчыма, Варвары) і свяціцеля (магчыма, Кірылы Тураўскага) XIII—XIV стст.

Матэрыялы раскопак захоўваюцца ў Тураўскім краязнаўчым музеі і Музеі гісторыі Палесся ў Пінску, Інстытуце гісторыі НАНБ і Інстытуце археалогіі РАН.

## Цікавыя факты 
* Выява Тураўскага гарадзішча прысутнічае на адваротным баку беларускай банкноты наміналам 20 рублёў узору 2009 года.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Турава
Катэгорыя:Славутасці Турава
Катэгорыя:Гарадзішчы Жыткавіцкага раёна
Фядосік

* Анатоль Сямёнавіч Фядосік - беларускі фалькларыст.
* Віктар Анатолевіч Фядосік - беларускі гісторык.
Акадэмія прыгожых мастацтваў (Умеа)

**Акадэмія прыгожых мастацтваў універсітэта Умеа** () — шведская школа мастацтваў. Яна была заснавана ў 1987 годзе ў будынку былой фабрыкі на беразе ракі Умань. Кожны год 12 новых студэнтаў прымаюцца ў школу, і ў агульнай складанасці 60 студэнтаў у цяперашні час вучыцца ў Акадэміі. Школа з’яўляецца часткай кампуса мастацтваў. Мае 18 факультэтаў.

## Гл. таксама 
* Інстытут дызайну ва Умеа

Катэгорыя:Умеа
Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Швецыі
Катэгорыя:Мастацкія вышэйшыя навучальныя ўстановы
Інстытут дызайну ва Умеа

**Інстытут дызайну ва Умеа**, **UID** — інстытут ва Умеа. UID адкрыты ў 1989 годзе і прызначаны і абсталяваны выключна для выкладання прамысловага дызайну, транспартнага дызайну і інтэрактыўнага дызайна. Інстытут дызайну размешчаны паміж галоўным кампусам і цэнтра горада Умеа, як частка кампуса мастацтваў.

UID з'яўляецца адзінай скандынаўскай школай, якая былі пералічаныя на верхнім радку 60 BusinessWeek у спісе школ дызайну ў свеце ва ўсіх трох спісаў (2006, 2007 і 2009), а таксама быў названы ў якасці аднаго са сусветных 18 выдатных дызайнавых школ у 2010 годзе.   У 2011 UID ўвайшоў ў другі спіс лепшы дызайнавай адукацыі ў рэгіёне «Еўропа і Паўночная і Паўднёвая Амерыка»  and 2012 UID advanced to first place..

## Адукацыя 
### Праграма бакалаўраў 
Інстытут прапануе трохгадовую праграму прамысловага ўзору, якая вядзе да ступені бакалаўра (180 крэдытаў). (Толькі на шведскай мове)

### Праграмы магістра 
Ёсць тры міжнародна арыентаваныя і спецыялізаваныя двухгадовыя праграмы, што вядуць да ступені магістра (120 крэдытаў). Тры праграмы адмысловага дызайну тавараў, узаемадзеяння дызайну і дызайну транспарту.

### Аднагадовыя курсы 
Аднагадовыя курсы на два працоўныя дня прапаноўваюцца ў UID на англійскай мове. Прамысловы дызайн (60 крэдытаў) адкрыты для студэнтаў з папярэдняй адукацыяй ў любой іншай навуковай вобласці, якія хочуць спецыялізавацца ў галіне дызайну або падрыхтавацца да будучых праектных прапрацовак. Дызайн падлучэнняў (60 крэдытаў) з'яўляецца спецыялізаваным курс па ўзроўні магістра для студэнтаў са ступенню ў галіне прамысловага дызайну.

### Навуковыя даследаванні і дактарантура 
Інстытут таксама праводзіць прыкладныя даследаванні і доследна-канструктарскія працы ў рамках даследчай групы дызайну і Праграмы даследаванняў Volvo (SET). З восені 2001 г. Інстытут дызайну прапанаваў дактарантуру ў галіне прамысловага дызайну. (На англійскай мове)

## Гл. таксама 
* Акадэмія вытанчаных мастацтваў

## Спасылкі 
* pdstuts+ list of 18 excellent design schools around the world
* BusinessWeek’s list of the 30 design schools considered best in the world, 2009 
* BusinessWeek’s list of the 60 design school considered best in the world, 2006
* BusinessWeek’s list of the 60 design school considered best in the world, 2007
* BA Industrial Design 
* MA Advanced Product Design 
* MA Interaction Design 
* MA Transportation Design 
* Industrial Design Introduction, 1-year course 
* Design Connections, 1-year course 

Катэгорыя:Умеа
Каханоўскі

* Аляксандр Генадзьевіч Каханоўскі — беларускі гісторык
* Аўген Каханоўскі, сапраўднае *Аўген Калубовіч* — беларускі пісьменнік, гісторык, грамадскі і палітычны дзеяч
* Генадзь Аляксандравіч Каханоўскі — беларускі гісторык, археолаг, краязнавец, фалькларыст, літаратуразнавец
* Пётр Каханоўскі — польскі паэт, перакладчык
* Ян Каханоўскі — выкладчык мужчынскай гімназіі Гродна, стваральнік Гродзенскага заапарка
* Ян Каханоўскі з Чарналесся — польскі паэт эпохі Адраджэння
Музей малюнкаў (Умеа)

**Музей малюнкаў** () — музей сучаснага мастацтва ва Умеа, на поўначы Швецыі.

## Гісторыя 
Музей быў заснаваны ў 1981 годзе універсітэтам Умеа і ён валодае шведскім і міжнародным сучасным мастацтвам, візуальнай культурай, дызайнам і архітэктурай.. У спалучэнні з праграмай выстаў ён таксама арганізуе лекцыі, паказы, канцэрты, спектаклі і майстар-класы.

Вясной 2012 года музей пераехаў у новае памяшканне ў кампусе мастацтваў. Новы музей малюнкаў размяшчаецца ў сяміпавярховым будынку (Архітэктура: Henning Larsen Architects) адкрыты для грамадства 19 мая 2012.

Знешнія межы будынка пакрытыя бязладна размешчанымі вокнамі. Будынак аформлены ў белым колеры з вокнамі, якія выходзяць на раку Урэ.
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Славутасці Умеа
Катэгорыя:Культура Умеа
Катэгорыя:Мастацкія музеі Швецыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1981 годзе
Груша (значэнні)

**Асобы:**
* Аляксандр Іванавіч Груша — беларускі гісторык і метрыкант.

**Расліны:**
* Груша (*Pyrus*) — род пладовых дрэў сямейства ружакветных.
:* Груша лясная (*Pyrus pyraster*) — від роду Груша (*Pyrus*), часам разглядаецца як падвід *Pyrus communis*.
* Земляная груша (тапінамбур) — шматгадовая травяністая вышынёй да 3 м клубняносная расліна сямейства складанакветных.

**Іншае:**
* Баксёрская груша — скураны снарад для ўдасканалення ўдараў бокса.

## Гл. таксама 
* Ігруша
Бальніца ўніверсітэта Умеа

**Універсітэцкая бальніца Умеа** () — асноўная бальніца на поўначы Швецыі, размешчана ва Умеа. У бальніцы працуюць 5600 чалавек. Увядзенне забароны было сустрэта пратэстамі, у тым ліку з боку Шведскага тэлебачання, TV4 і Vasterbottens-Kuriren.

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны веб-сайт бальніцы ўніверсітэта Умеа 

Катэгорыя:Бальніцы Швецыі
Катэгорыя:Арганізацыі Умеа
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Умеа
Катэгорыя:Універсітэт Умеа
Эндру Уает

**Эндру Ньюэл Уает** (, , Чэдс-Форд, штат Пенсільванія, ЗША — , там жа) — амерыканскі мастак-рэаліст, адзін з найслынных прадстаўнікоў выяўленчага мастацтва ЗША XX стагоддзя. Сын мастака-ілюстратара Ньюэла Канверса Уаета. Асноўная тэма работ Уаета — правінцыйны побыт і амерыканская прырода. Выкарыстоўваў тэмперу і акварэль (за выключэннем ранніх эксперыментаў з алеем).

## Бібліяграфія 
* Meryman, R.: *Andrew Wyeth: A Secret Life*, HarperCollins 1996. ISBN 0-06-017113-8.
* Wyeth, A.: *Andrew Wyeth: Autobiography*, Bulfinch Press 1995. ISBN 0-8212-2217-1.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Эндру Уаета 
* Музей Брендыўайн-Рывер, дзе знаходзіцца найбуйнейшая калекцыя прац усіх пакаленняў Уаетаў

### Анлайн галерэі 
* Эндру Ўает на сайце MuseumSyndicate 
* birdsnest.com — Andrew Wyeth 
* Artnet — Andrew Wyeth

Катэгорыя:Мастакі ЗША
Катэгорыя:Узнагароджаныя Залатым Медалём Кангрэса
Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты ЗША
Усевалад Глебавіч

**Усевалад Глебавіч** — князь ізяслаўскі (да 1159), стрэжаўскі (пасля 1159).

Сын менскага князя Глеба Усяславіча. У 1159 годзе (паводле Васіля Тацішчава — у 1158) з братамі Расціславам і Валадаром удзельнічаў у паходзе на Друцк супраць Рагвалода Барысавіча. Рагвалод Барысавіч, зноў стаўшы полацкім князем, у 1159 годзе пайшоў на Ізяслаўль, дзе сядзеў Усевалад Глебавіч, пасля непрацяглай аблогі Усевалад саступіў Рагвалоду горад, а на замену атрымаў Стрэжаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Штыхаў Г.* Усевалад Глебавіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / БелЭн; Рэдкал.: Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш. Т. 6, кн. 2: Усвея — Яшын. Дадатак — Мн.: БелЭн, 2003. — 612, [1] с. — С. 8. — ISBN 985-11-0276-8.

Катэгорыя:Князі Полацкай зямлі
Катэгорыя:Ізяславічы Полацкія
Катэгорыя:Князі ізяслаўльскія
Тураўская царква

**Тураўская царква** — колішні праваслаўны храм у Тураве, помнік старажытнарускага дойлідства XII ст. Па сваёй плошчы храм не саступаў самым буйным культавым збудаванням Кіева, Суздаля і Пскова і пераўзыходзіў знакаміты Полацкі Сафійскі сабор.

Да 1000-годдзя Тураўскай епархіі і 1025-годдзя старажытнага Турава было прымеркавана поўнае адкрыццё рэштак храма са стварэннем філіяла музея. Павільён вакол раскрытых падмурках храма быў пабудаваны ў 2005 годзе. 

## Гісторыя 
Царква была пабудавана на гарадзішчы старажытнага Турава, паводле меркавання даследчыкаў, у часы Кірылы Тураўскага. Рэшткі царквы адкрыты і абследаваны М. Каргерам у 1963 г.

## Архітэктура 
ы]]

Царква ўяўляла сабой чатырохслуповы трохнефавы храм з нартэксам і апсідамі памеры царквы 28,2х16,5 м. Асаблівасць разбіўкі плана ў тым, што спачатку былі распланаваны межы храма па правым боку, а потым па левым (паўночным). У выніку гэтага была зробленая памылка ў адмеры модуляў на 1 локаць (0,43 м), што адлюстравана ў перакошанасці плана.

Падмуркі складзены з валуноў насуха. Сцены ўзведзеныя ў тэхніцы роўнаслаёвай муроўкі (захаваліся на вышыню ад 0,3—0,5 да 2 м). Падлога царквы была выкладзена паліванымі пліткамі. Слупы ў сячэнні крыжовыя. У паўднёва-заходнім вугле царквы размяшчалася вежа з вітой лесвіцай.

Лапаткі, якія адпавядаюць усходняй пары падкупальных слупоў, змешчаныя на ўсход з такім разлікам, каб павялічыць плошчу ўспрыняцця вагі ад барабана з купалам і распор скляпенняў. Аналагічны канструкцыйны прыём выкарыстоўваўся ў гродзенскім дойлідстве XVII ст., напрыклад, у Ніжняй царкве. У адрозненне ад гродзенскіх помнікаў падкупальны прамавугольнік памерам 6х5,2 м выцягнуты па падоўжнай восі. Будынак мае канструкцыі, узведзеныя пазней за асноўны аб'ём: прыбудовы да ўсходніх, якія звужаюць праход да галоўнага алтара, і заходніх слупоў, якія злучалі іх з паўднёвай і паўночнай бакавымі сценамі, у выніку чаго быў утвораны своеасаблівы нартэкс,  і інш.

Беларускі археолаг Алег Трусаў лічыць, што знешні выгляд царквы, збудаванай кіеўскімі майстрамі, аналагічны архітэктуры храмаў Кіева другой паловы XII стагоддзя.

## Саркафагі 
» Тураўскага краязнаўчнага музея]]
Пры раскопках у храме выяўлены тры шыферныя саркафагі. У адным з іх, даўжынёй прыкладна 1,8 м, знаходзіліся рэшткі мужчыны ва ўзросце 50-52 гадоў. Навукоўцы лічаць, што гэта было пахаванне не простага чалавека, а княжацкай або духоўнай асобы.

## Літаратура 
* 
*  С. 38.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Колішнія праваслаўныя храмы Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Храмы Турава
Катэгорыя:Славутасці Турава
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Турава
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Жыткавіцкага раёна
Лаба (прыток Кубані)

**Лаба** — рака ў Краснадарскім краі Расіі, левы прыток ракі Кубань. Утвараецца зліццём Вялікай і Малой Лабы, якія бяруць пачатак з ледавікоў на паўночным схіле Галоўнага хрыбта Вялікага Каўказа. Даўжыня (разам з Вялікай Лабай) 347 км, уласна Лабы — 214 км, плошча басейна 12,5 тыс. км². У верхнім цячэнні — бурная рака, цячэ ў глыбокай цясніне, у ніжнім — берагі спадзістыя. Жыўленне змяшанае (снегавое, ледавіковае і дажджавое). Сярэдні расход вады каля вусця 95,7 м³/сек. Замярзае (не кожны год) у канцы снежня, ускрываецца ў канцы лютага — пачатку сакавіка. Галоўныя прытокі: справа — Чамлык, злева — Фарс. Выкарыстоўваецца для арашэння. На Лабе — г. Лабінск, каля вусця Лабы, на правым беразе Кубані, — г. Усць-Лабінск.

Катэгорыя:Рэкі Краснадарскага края
Катэгорыя:Рэкі Адыгеі
Катэгорыя:Прытокі Кубані
Лабаз (возера)

**Лабаз** — возера ў цэнтральнай частцы Паўночна-Сібірскай нізіны, у Таймырскай Даўгана-Ненецкай нацыянальнай акрузе Краснаярскага краю Расіі. Плошча 470 км². Жыўленне за кошт атмасферных ападкаў і паверхневага сцёку. У Лабаз упадаюць рэкі Нелзя і Ем; кароткай пратокай злучана з возерам Харгы. З Лабаза бярэ пачатак р. Баганіда (басейн р. Хатанга).

Катэгорыя:Азёры Краснаярскага края
Жан дэ Лабруер

**Жан дэ Лабруер** (; , Парыж — , там жа) — французскі пісьменнік, сатырык, член Французскай акадэміі (1693).

Атрымаў юрыдычную адукацыю. Блізкасць да арыстакратычных колаў дала Лабруеру багаты матэрыял для напісання кнігі «Характары або норавы нашага стагоддзя» (1688; перавыдадзена пры жыцці аўтара дзевяць разоў з вялікімі дапаўненнямі). Ён абраў у якасці ўзору сачыненне старажытнагрэчаскага мараліста Тэафраста «Характары», якое змясціў у пачатку сваёй кнігі. Аднак гэты пераклад служыць толькі шырмай для значна большага па аб'ёме дадатку — самастойнай сатырычнай характарыстыкі нораваў французскага грамадства.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі
Катэгорыя:Філосафы Францыі
Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі XVII стагоддзя
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі
Жан-Мары Леклер

**Жан-Мары Леклер** (старэйшы; ; , Ліён — , Парыж) — французскі скрыпач і кампазітар, які лічыцца заснавальнікам французскай скрыпічнай школы.

Леклер адыграў важную ролю ў гісторыі скрыпічнага выканальніцтва. Валодаючы выбітным майстэрствам, ён даў штуршок развіццю французскай скрыпічнай школы. Сярод прыёмаў, якія ён выкарыстоўваў — падвойныя трэлі, тремала левай рукой, гульня ў высокіх пазіцый і інш.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Нераскрытыя забойствы ў Францыі
Катэгорыя:Скрыпачы Францыі
Катэгорыя:Музычныя педагогі Францыі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Францыі
Катэгорыя:Забітыя музыканты
Галошава

**Гало́шава** (, ) — вёска ў Талачынскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Коханаўскага сельсавета.

## Гісторыя 
У верасні 1941 года яўрэі Коханава і Галошава былі гвалтоўна сагнаны ў гета на вуліцы Аршанскай у Талачыне. За спробу супраціву падчас згону немцы расстралялі 15 чалавек.

Да 29 снежня 1961 года вёска знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Коханаўскага пассавета, пасля ўваходзіла ў склад Жукнеўскага сельсавета.

## Геаграфія 
Непадалёк ад вёскі знаходзіцца возера Глыбокае.

## Славутасці 
* Курганны могільнік, на ўсходняй ускраіне вёскі — 
* Крыж каменны — 
* Сядзібна-паркавы ансамбль Цюндзявіцкіх (1914).

## Спасылкі 
* 
* Галошаўскія легенды здольны зацікавіць тысячы турыстаў 

Катэгорыя:Коханаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Талачынскага раёна
Іванава Слабада

* Вёска Іванава Слабада, Клімавіцкі раён
* Вёска Іванава Слабада, Лельчыцкі раён
Мадонна з дзіцем пад яблыняй

**Мадонна з дзіцем пад яблыневым дрэвам** — карціна, якая напісана майстрам паўночнага рэнесансу Лукасам Кранахам Старэйшым ў 20-х гадах XVI стагоддзя ў перыяд росквіту свайго таленту.

Магчыма, карціна была абрэзаная.

«Мадонна з дзіцем пад яблыняй» выказвае нямецкі народны ідэал прыгажосці чалавека і патрыятычныя пачуцці любові да роднай зямлі. Мастак адлюстраваў Мадону ў вобразе чароўнай зямной жанчыны з немаўляткам на руках, якая размясцілася ў яблыневым садзе.

## Літаратура 
* A. Nemloff, *Die Gemälde von L. Cranach d. Ä in der Staatlichen Ermitage*, in Bildende Kunst, 1959, n°3, pp. 176—177
* Государственный Эрмитаж. Живопись/Государственное Издательство Изобразительного Искусства: Москва-Ленинград - 1963 

Катэгорыя:Карціны Лукаса Кранаха Старэйшага
Катэгорыя:Карціны са збораў Дзяржаўнага Эрмітажа
Пацей

* **Род Пацеяў** - шляхецкі род гербу «Вага».

:* Іпацій Пацей — царкоўны і дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, пісьменнік-палеміст.
:* Людвік Канстанцін Пацей — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.
:* Людвік Пацей — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.
:* Аляксандр Пацей — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.
:* Антоні Пацей — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.
:* Леанард Пацей — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.
:* Казімір Аляксандр Пацей — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.
:* Леанард Габрыэль Пацей — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.