open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Смакавыя дабаўкі

thumb|280px|Смакавыя дабаўкі — прыправы і спецыі.
**Смакавыя дабаўкі** да ежы ці **прыправы** — хімічныя рэчывы, асобныя часткі біялагічных прадуктаў расліннага паходжання і іх сумесі, прызначаныя для паляпшэння смакавых і араматычных якасцяў гатуемых прадуктаў харчавання і гатовых страў. Смакавыя дабаўкі могуць спрыяць паляпшэнню пераварвання і засваення ежы, а таксама магчымасці яе працяглага захоўвання. 
Звычайна вылучаюцца наступныя смакавыя дабаўкі: спецыі, закрасы, соусы і затаўкі.
* **Спецыямі** звычайна называюць вострыя і духмяныя смакавыя дабаўкі такія як каляндра, гваздзік, горкі перац і інш.;
* **Закрасамі** называюцца смакавыя дабаўкі якія не пахнуць і звычайна ўзмацняюць толькі смакавыя якасці страў — соль, цукар, глутамінат натрыю, лімонная кіслата;
* **Соусы** — вялікі клас гатовых да ўжывання прадуктаў, якія з’яўляюцца смакавымі дабаўкамі кетчуп, гарчыца, хрэн і інш.;
* **Затаўкамі** называюць алейныя сумесі, такія як алей з гарчыцай, зялёны, анчоўсны, ракавы і г. д. Затаўкамі таксама называюць самакавыя дабаўкі для свінога сала.

## Літаратура 
* 

*
Меліса Леа

**Меліса Леа** (; нар. , ) — амерыканская , якая працуе ў незалежным кіно. Праца ў фільме «Замерзлая рака» прынесла ёй у 2009 годзе намінацыю на «Оскар» за лепшую жаночую ролю. У 2011 годзе атрымала «Оскар» за лепшую жаночую ролю другога плана ў фільме «Баец».

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Незалежны дух»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША
Вазуза

**Вазуза** — рака ў Смаленскай і Цвярской абласцях Расіі, правы прыток Волгі.

## Назва 
На думку У. Тапарова, Вазуза — назва балцкага паходжання.

## Гідраграфія 
Даўжыня ракі 162 км. Плошча вадазбору 7120 км². Выток ракі знаходзіцца на Смаленска-Маскоўскім узвышшы.

У сярэднім цячэнні размешчаны горад Сычоўка. Пры ўпадзенні ў Волгу — горад Зубцоў. На рацэ, за 5,1 км ад вусця, Вазузскае вадасховішча, створанае ў 1977 годзе.

## Фатаграфіі 

Выява:Vazuza river.jpg|Вазуза перад Зубцовам, пасля плаціны вадасховішча.
Выява:Vazuza, Sychyovka.jpg|Вазуза ў Сычоўцы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Государственный водный реестр РФ

Катэгорыя:Рэкі Смаленскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Цвярской вобласці
Катэгорыя:Прытокі Волгі
Зубцоў

**Зубцоў** — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Зубцоўскага раёна Цвярской вобласці. Гістарычны горад агульнадзяржаўнага значэння. Горад размешчаны ля вусця ракі Вазузы, пры ўпадзенні яе ў Волгу, за 146 км ад Цверы.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Цвярской вобласці
Хот-дог

**Хот-дог** ( — літаральна *«гарачы сабака»*) — сандвіч з сасіскай або каўбаскай. Звычайна змяшчае соус, часцей за ўсё кетчуп і/або гарчыцу. Таксама можа змяшчаць свежую, марынаваную або смажаную гародніну, зеляніну, сыр, бекон.

Хот-дог звычайна ядуць без ужывання сталовых прыбораў і посуду. Ёсць шмат разнавіднасцяў гэтай стравы.

## Гл. таксама 
* Фастфуд
* Сасіска ў цесце
* Корн-дог

## Спасылкі 
Катэгорыя:Амерыканская кухня
Катэгорыя:Бутэрброды
Катэгорыя:Мясныя стравы
Катэгорыя:Фастфуд
Катэгорыя:Вулічная ежа
Гжаць

**Гжаць** — рака ў Смаленскай вобласці, правы прыток Вазузы.

## Назва 
Назва балцкага паходжання.

Цяперашні выгляд кораня ўзнік у выніку эвалюцыі **Гж-* < **Гъж-* < **Guž-*. Звязваюць з літоўскім *gužas* «бусел».

Гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы тыпу *Guž-upys* «Бусловая рака». На ўсходзе старабалцкай тэрыторыі — гідронімы тыпу Гжолка (< **Guž-ol-*), Кзапня (< **Guž-ap-*).

Гэтая літоўская назва бусла (бо ёсць і іншая, меркаваны германізм *gandras*) звязаная з *gūžinti* «ісці сагнуўшыся, згорбіўшыся», *gužinėti* «хадзіць сагнуўшыся» і адлюстроўвае найвыразнейшую асаблівасць бусловай хады.

У назве Гжаць (< **Guž-et-*) корань пашыраны пашыральнікам *-et-*, які добра вядомы ў літоўскім назва- і словаўтварэнні (*verpti* «віраваць» — *verpetas* «вір», адкуль назва дзесенскай ракі Верапета), з ім назвы рэк *Upeta, Nereta, Viešetė*, Нясета, возера Вядзета, дзесенскай ракі Снежаць (< **Snaig-et-*).

Назва Гжаць магла быць матываваная наяўнасцю буслоў на рацэ або асаблівасцю рэчышча (звілістага).

У другім выпадку тыпалагічныя аналагі — назвы дзесенскай ракі Кубрь, нараўскай *Kubra*, літоўскай *Kūbris*, якія ад літоўскага *kūbrinti* «ісці сагнуўшыся».

## Гідраграфія 
Дно галоўным чынам пясчанае, берагі сухія, зарослыя ў асноўным вербалозам. Выток за 5 км на поўдзень ад вёскі Пакроў Гагарынскага раёна Смаленскай вобласці. Упадае ў раку Вазуза, у Вазузскае вадасховішча, утварае шырокі рукаў. Пасля пабудовы Вазузскага вадасховішча (1979—1981) у раёне вёскі Карманава Гагарынскага раёна ўтварае шырокі разліў. У цяперашні час рака падсілкоўвае Вазузскую гідратэхнічную сістэму, якая ўваходзіць у склад крыніц г. Масквы.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Энцыклапедыя Смаленскай вобласці 

Катэгорыя:Рэкі Смаленскай вобласці
Катэгорыя:Басейн Волгі
Кімры

**Кімры** — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Кімрскага раёна Цвярской вобласці (у склад раёна не ўваходзіць). Горад размешчаны на Волзе, пры ўпадзенні ў яе рэчкі Кімрка, за 133 км на ўсход ад Цверы (калі ехаць па аўтадарогах Р-84, Р-86, Р-116). З іншага боку (калі ехаць праз Канакова і Дубну) адлегласць ад Цверы да Кімры — 101 км. Адлегласць па аўтадарозе А-104 ад 82-га км МКАД: 133 км.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Цвярской вобласці
Калязін

**Калязін** — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Калязінскага раёна Цвярской вобласці. Горад размешчаны на правым беразе Волгі (Угліцкае вадасховішча). У межах горада знаходзіцца вусце ракі Пуды і рэкі Жабні, правага прытоку Волгі.
## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Макарый Васілевіч Патапаў (1887—1949) — вучоны ў галіне гідратэхнікі.

Катэгорыя:Гарады Цвярской вобласці
Катэгорыя:Залатое кальцо Расіі
Балагое

**Балагое** — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Балагоўскага раёна Цвярской вобласці. Горад размешчаны на паўночнай ускраіне Валдайскага ўзвышша, на возеры Балагое, за 164 км на паўночны захад ад Цверы. Буйны чыгуначны вузел Кастрычніцкай чыгункі.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Цвярской вобласці
Салямі

**Саля́мі** ( — каўбаса) — італьянская сыравэнджаная каўбаса са спецыямі. Яе скурка звычайна пакрыта тонкім пластом белай цвілі (penicillium). Выкарыстоўваецца ў якасці закускі і для прыгатавання бутэрбродаў. Салямі з’яўляецца неад’емным інгрэдыентам некаторых відаў піцы, салат і іншых страў.

## Спасылкі 
* Неапалітанскае салямі 

Катэгорыя:Каўбасы
Катэгорыя:Італьянская кухня
Катэгорыя:Мясаперапрацоўка
Кашын

**Кашын** — адзін з самых старажытных гарадоў Цвярской зямлі, адміністрацыйны цэнтр Кашынскага раёна Цвярской вобласці Расіі. 

Горад размешчаны на берагах ракі Кашынкі (левы прыток Волгі), на паўднёвым усходзе вобласці, за 150 км ад Цверы, за 180 км ад Масквы, недалёка ад мяжы з Яраслаўскай вобласцю.

Чыгуначная станцыя на лініі Савёлава — Сонкава, аўтамабільныя дарогі Кашын — Калязін, Кашын — Кушаліна — Цвер, Кашын — Кесова гара — Бежацк.

Кашын — адзіны ў Цвярской вобласці горад-курорт. Санаторый каля крыніц лячэбнай і сталовай мінеральнай вады, якія знаходзяцца ў горадзе, быў адкрыты яшчэ ў канцы XIX стагоддзя. У горадзе дзейнічаюць заводы па разліву мінеральнай вады (маркі «Кашынская», «Ганна Кашынская» і «Кашынская вадзіца»).
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Цвярской вобласці
Норман Мейлер

{{Пісьменнік
| Імя              = Норман Мейлер
| Арыгінал імя   = 
| Фота             = Norman Mailer (1948).jpg
| Шырыня           = 200px
| Подпіс          = Норман Мейлер, фота Карла Ван Вехтэна, 1948
| Імя пры нараджэнні = Норман Кінгслі Мейлер
| Псеўданімы       = 
| Грамадзянства      = 
| Род дзейнасці = пісьменнік, журналіст, , , 
| Гады актыўнасці  =
| Кірунак      = 
| Жанр             = раман
| Дэбют            = «Голыя і мёртвыя» (1948)
| Прэміі           = Пулітцэраўская прэмія (1969, 1980)
| Lib              = http://lib.ru/INPROZ/MEJLER/
| Узнагароды =
{ style="background:transparent"
   
}
| Сайт             =
}}
**Норман Кінгслі Мейлер** (, 31 студзеня 1923—2007) — амерыканскі пісьменнік, журналіст, драматург, сцэнарыст, кінарэжысёр.

## Біяграфія 
У 1943 годзе скончыў Гарвардскі ўніверсітэт. Пачаў пісаць у студэнцкія гады. Ваяваў на Філіпінах. Акрамя літаратуры, займаўся журналістыкай (ён — адзін з заснавальнікаў школы «новага журналізму»), пісаў кінасцэнарыі, сам зняў некалькі фільмаў, у некаторых з іх выступаў як акцёр.

## Літаратурная творчасць 
Найбольш вядомы яго раман аб Другой сусветнай вайне «Голыя і мёртвыя» (англ.: The Naked and the Dead, 1948). Акрамя таго, Мейлеру належаць раманы «Запаведнік аленяў» (англ.: The Deer Park, 1955), «Амерыканская мара» (англ.: An American Dream, 1965), «Навошта мы ў В’етнаме?» (англ.: Why Are We in Vietnam?, 1967), «Евангелле ад Сына Божага» (англ.: The Gospel According to the Son, 1997), «Замак у лесе» (англ.: The Castle in the Forest, 2007), эсэ «Белы негр» (англ.: The White Negro , 1956), «Песня ката» (англ.: The Executioner’s Song, 1979 у аснову пакладзена біяграфія злачынца Гэры Гілмара, кніга атрымала Пулітцэраўскую прэмію) і інш. Шырокую вядомасць набылі дакументальныя рэпартажы Мейлера «Армія ночы» пра маршы міру на Вашынгтон анг. The Armies of the Night, 1968, ганараваны Пулітцэраўскай прэміі), «Маямі і аблога Чыкага» (англ.: Miami and the Siege of Chicago: An Informal History of the Republican and Democratic Conventions of 1968, 1968) аб нацыянальных канвентах рэспубліканскай і дэмакратычнай партый, «Агонь на Месяцы» (анг. Of a Fire on the Moon, 1969) пра высадцы чалавека на Месяц. Ён — аўтар біяграфій Мэрылін Манро (анг. Marilyn: A Biography, 1973), Пабла Пікаса (анг. Portrait of Picasso as a Young Man: An Interpretive Biography, 1995), Лі Харві Освальда (анг. Oswald’s Tale: An American Mystery, 1996).

## Літаратура 
* Мейлер Норман // Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 10. Мінск, 2000. С. 260

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Журналісты ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Пулітцэраўскай прэміі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залатая маліна»
Катэгорыя:Члены Амерыканскай акадэміі мастацтваў і літаратуры
Катэгорыя:Выпускнікі Гарварда
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны
Здзіслаў Францавіч Стома

**Здзіслаў Францавіч Сто́ма** (, ; ,  — , ) — беларускі савецкі акцёр тэатра і кіно. Народны артыст БССР (1961), Народны артыст СССР (1968).

## Сям’я 
Нарадзіўся ў сям’і Франца Стомы (), сына Язэпа (Юзафа), і Юзафы з Круглікаў, дачкі Паўла. Стомы былі каталіцкага веравызнання, паходзілі з Лепельскага павета, паводле тагачаснай шляхецкай завядзёнкі сваё прозвішча Стома пісалі з падвоеным *м* ().

Прыехаўшы ў Мінск, Франц Стома ў дарэвалюцыйны час працаваў у вядомым рэстаране «Акварыум» (цяпер на яго месцы Палац культуры прафсаюзаў).

У сям’і Франца і Юзафы Стомаў, апрача Здзіслава, нарадзілася сямёра дзяцей, з іх двое (Чэслаў і Ганна) памерла ад шкарлятыны ў час Першай сусветнай вайны, калі бацька Франц быў на фронце, іншыя — Віктар, Франц, Леанарда, Алена.

## Біяграфія 
Здзіслаў Стома навучаўся ў драматычнай студыі пры Дзяржаўным польскім тэатры Беларускай ССР у Менску. З 1929 года пачаў працаваць на сцэне таго ж тэатра. З 1937 года ў Тэатры юнага гледача. Затым пераведзены ў Кіеўскі Польскі тэатр Украінскай ССР.

З 1940 года — у Першым Беларускім дзяржаўным тэатры (цяпер Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы). Падчас Другой сусветнай вайны быў у эвакуацыі.

З 1949 года здымаўся ў кіно.

Актыўна займаўся грамадскай дзейнасцю. Абіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР 7-га склікання.

Памёр у Мінску, пахаваны на Усходніх могілках.

## Асабістае жыццё 
У 1945 годзе ажаніўся з Галінай, дачкой Вікенція, на момант шлюбу яна была на 19 гадоў маладзейшая за Здзіслава. 

## Творчасць 
У яго акцёрскім даробку — каля 500 роляў. Асаблівай вышыні дасягнуў у стварэнні нацыянальных беларускіх вобразаў, у раскрыцці шматстайных маляўнічых рыс беларускага нацыянальнага характару. Валодаў прыродным талентам.

## Выбраныя ролі ў тэатры 
* Быкоўскі («Паўлінка» Я. Купалы),
* Лявон Чмых («Лявоніха на арбіце» А. Макаёнка),
* Глушак Халімон («Людзі на балоце» паводле І. Мележа), за выкананае гэтай ролі ў аднайменнай тэлевізійнай пастаноўцы атрымаў Дзяржаўную прэмію БССР 1966 года,
* Караўкін («Брама неўміручасці» К. Крапівы),
* Белагубаў («Прыбытковае месца» А. Астроўскага),
* Епіходаў («Вішнёвы сад» А. Чэхава),
* Куторга («Пінская шляхта» В. Дуніна-Марцінкевіча),
* Бураўчык («Канстанцін Заслонаў» А. Маўзона),
* Іахім («Напісанае застаецца» А. Петрашкевіча),
* Глап’е («Тысяча франкаў узнагароды» паводле В. Гюго).

## Літаратура 
* 
* 
* *Алег Астапенка.* Нявольнік Мельпамены: дакументальная аповесць пра народнага артыста СССР Здзіслава Стому. — Мінск : Беларусь, 1991. — 125, [2] с., [8] л. іл., партр. ; 22 см.

## Спасылкі 
* Каляндар знамянальных і памятных дат па гісторыі Беларусі 
* 

Катэгорыя:Акцёры тэатра СССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 7-га склікання
Катэгорыя:Акцёры тэатра Беларусі
Кіеўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Тараса Шаўчэнкі

**Кіеўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Тараса Шаўчэнкі**, скар. КНУ імя Тараса Шаўчэнкі / КНУ (укр. Київський національний університет імені Тараса Шаўчэнкі) — ВНУ ў г. Кіеў, Украіна. Вядучы і адзін з найбуйнейшых ВНУ Украіны, нацыянальны цэнтр навукі і культуры, адзін з найстарэйшых універсітэтаў Украіны. У 2008—2009 гадах універсітэт атрымаў статус даследчага і аўтаномнага.

## Гісторыя 
Заснаваны 8 лістапада 1833 года як Кіеўскі Імператарскі ўніверсітэт святога Уладзіміра. Далей назвы мяняліся наступным чынам:
* 1917—1919: Кіеўскі ўніверсітэт Св. Уладзіміра
* 1920—1926: Вышэйшы інстытут народнай адукацыі імя М. П. Драгаманава (віна)
* 1926—1932: Кіеўскі інстытут народнай адукацыі імя М. П. Драгаманава (КІНА)
* 1933—1939: Кіеўскі дзяржаўны ўніверсітэт
* 1939—1994 Кіеўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Т. Р. Шаўчэнкі (КДУ імя Т. Р. Шаўчэнкі)
* 1959: Кіеўскі ордэна Леніна дзяржаўны ўніверсітэт імя Т. Р. Шаўчэнкі
* 1984: Кіеўскі ордэна Леніна і ордэна Кастрычніцкай Рэвалюцыі дзяржаўны ўніверсітэт імя Т. Р. Шаўчэнкі
* 1994—1999: Кіеўскі ўніверсітэт імя Тараса Шаўчэнкі (КУ)
* з 1999 — Кіеўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Тараса Шаўчэнкі.

## Знакамітыя выпускнікі 
* Мітрафан Доўнар-Запольскі, беларускі гістрык і этнограф
* Мікола Канстанцінавіч Зэраў, украінскі літаратуразнавец, паэт, перакладчык
* Васіль Пятровіч Ермакоў, расійскі матэматык
* Уладзімір Караткевіч, класік беларускай літаратуры
* Вячаслаў Антонавіч Квіцінскі, Герой Савецкага Саюза, беларус
* Міхаіл Саакашвілі, Прэзідэнт Грузіі
* Антон Мікітавіч Ясінскі, беларускі і расійскі гісторык

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка ўніверсітэта
* Университет//Словарь «Киев. Справочник» 1985

Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Расійскай імперыі

Катэгорыя:Універсітэты Кіева
Катэгорыя:Нацыянальныя вышэйшыя навучальныя ўстановы Украіны
Катэгорыя:Універсітэты Украіны
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Тараса Шаўчэнкі
Уваскрэсенне Ісуса Хрыста

[thumb|Уваскрэсенне Ісуса Хрыста працы [Лукас Кранах Малодшы|Лукаса Кранаха]]
**Уваскрасенне Ісуса Хрыста, Змёртвыхпаўстанне Езуса Хрыста** (, ) -- вяртанне да жыцця Ісуса Хрыста пасля выкліканай распяццем на Крыжы Яго смерці і пахаванні. Аднайменная назва і ў прызначанага ў памяць гэтай падзеі вялікага хрысціянскага свята -- Светлага Хрыстова Уваскрасення або Вялікадня.

Уваскрашэнне з мёртвых Ісуса Хрыста з'яўляецца цэнтральнай дактрынай Хрысціянства. Згодна з апосталам Паўлам ўся хрысціянская вера трымаецца на ўваскрасенні: «Калі прапаведуюць, што Хрыстос уваскрос з памерлых, то чаму некаторыя з вас кажуць, быццам няма ўваскрашэння памерлых? Калі ж няма ўваскрашэння памерлых, то і Хрыстос не ўваскрос! А калі Хрыстус не ўваскрос, то марнае і прапаведаванне нашае, і вера ваша марная. Але Хрыстус уваскрос з памерлых, Першынец сярод тых, якія памерлі» (1 Кар. 15,12-14. 20).  Дагмат пра ўваскрасенне Хрыста з мёртвых на трэці дзень быў сфармуляваны ў старажытным Апостальскім сімвале веры. Хрысціяне разглядаюць уваскрасенне Хрыста як частку плана збаўлення і адкуплення.

Гісторыя пра ўваскрасенне Хрыста з мёртвых згадваецца ў Новым Запавеце ў пяці месцах, у тым ліку ва ўсіх Евангеллях. Акрамя таго сам Ісус некалькі разоў у Новым Запавеце казаў, што Ён павінен памерці ад рук святароў у Іерусаліме і тым здзейсніць Божы план адносна чалавецтва. У Старым Запавеце маецца шэраг прароцтваў, згодна якім надыходзячы Месія вытрымае пакуты, загіне, а потым паўстане з мёртвых.

## Евангельскія падзеі ўваскрасення
Падзеі ночы, у якую ўваскрос Ісус Хрыстос, апісаны ў чатырох Евангеллях (Мф 28. 1-10; Мк 16. 1-11; Лк 24. 1-12; Ін 20. 1-18). Кароткае згадванне пра некаторыя з падзеі маецца ў першым лісце апостала Паўла да Карынфян (15. 4-5).

Усе евангельскія падзеі адносна смерці і ўваскрасення Ісуса Хрыста можна аб'яднаць у тры групы:
*Падзеі, звязаныя з укрыжаваннем і пахаваннем
*Адкрыццё, што труна, у якую палажылі Хрыста, пустая
*З'яўленне Уваскрэслага Хрыста розным людзям.

## Гл. таксама 
* Уваскрэсенне
* Вялікдзень

## Спасылкі 
Катэгорыя:Новы Запавет
Катэгорыя:Ісус Хрыстос
Катэгорыя:Уваскрэсенне
Катэгорыя:Вялікдзень
Марцін Шульц

**Марцін Шульц** (; , , ФРГ) — нямецкі палітык, сябра Партыі еўрапейскіх сацыялістаў, дэпутат Еўрапарламента з 1994 года. Старшыня Еўрапарламента з 17 студзеня 2012 па 17 студзеня 2017 года.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 20 снежня 1955 года ў Эшвайлеры (ФРГ).

У перыяд з 1977 па 1982 год працаваў у розных выдавецтвах і кніжных крамах. З 1982 года па 1994 год быў уладальнікам кнігарні.

У 1984 годзе Марцін Шульц стаў дарадцам горада Вюрзелен ў зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. У 1987—1998 гадах у тым жа горадзе займаў пасаду мэра.

У 1974 годзе Шульц ўступіў у маладзёжную сацыял-дэмакратычную арганізацыю «Jusos». З 1991 па 1999 год ён быў членам Сацыял-дэмакратычнай партыі Германіі. У 1995 годзе ён стаў членам выканаўчага органа партыі ў раёне Сярэдняга Рэйна, у наступным годзе ён быў абраны старшынёй партыі ў Аахене. У 1999 годзе ён стаў членам праўлення нацыянальнай партыі.

У 1994 годзе ён быў абраны ў Еўрапейскі парламент. У наступных выбарах (у 1999, 2004 і 2009 гадах) быў пераабраны. У якасці каардынатара працаваў у падкамісіі па правах чалавека ў Партыі еўрапейскіх сацыялістаў у 1994—1996 гадах. Затым у 1996—2000 гадах выконваў тыя ж функцыі ў Камітэце па грамадзянскіх свабодаў, юстыцыі і ўнутраных справах. У 2000—2004 гадах ён быў старшынёй групы нямецкіх сацыял-дэмакратаў у Еўрапейскім парламенце. З 2002 года стаў першым намеснікам старшыні парламенцкай групы сацыялістаў, у 2004 годзе стаў яе старшынёй. З 2009 года стаў старшынёй Партыі еўрапейскіх сацыялістаў, а затым і групы сацыял-дэмакратаў.

17 студзеня 2012 года Марцін Шульц змяніў Ежы Бузека на пасадзе старшыні Еўрапейскага парламента. 1 ліпеня 2014 года пераабраны старшынёй Еўрапейскага парламента.

## Спасылкі 
* Website von Martin Schulz 
* Biografie auf der Website des Europäischen Parlaments

Катэгорыя:Старшыні Еўрапарламента
Катэгорыя:Дэпутаты Еўрапарламента ад Германіі
Слабодкаўскі сельсавет

Назву **Слабо́дкаўскі сельсавет** маюць:

* Слабодкаўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці
* Слабодкаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Астравецкага раёна Гродзенскай вобласці
* Слабодкаўскі сельсавет — назва Гіркаўскага сельсавета Воранаўскага раёна Гродзенскай вобласці ў 1940—1972 гадах
* Слабодкаўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Бабруйскага раёна Магілёўскай вобласці
* Слабодкаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Магілёўскага раёна Магілёўскай вобласці
* Слабодкаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Клецкага раёна Мінскай вобласці
Леанід Міхайлавіч Галубовіч

**Леані́д Міха́йлавіч Галубо́віч** (, в. Вароніна, , Мінская вобласць, Беларусь) — беларускі паэт.

## Біяграфія 
Скончыў Грыцэвіцкую сярэднюю школу (1967), паступіў у Слуцкае ГПТВ-97. Служыў у Савецкай Арміі, працаваў электрыкам на прадпрыемствах Слуцка, Жабінкі і Клецка. З 1977 г. працаваў электрыкам у роднай вёсцы Вароніна. У 1984 г. Л.Галубовіч падрыхтаваў свой першы зборнік паэзіі «Таемнасць агню», у тым жа годзе быў прыняты ў Саюз пісьменнікаў БССР. З 1987 г. вучыўся на Вышэйшых літаратурных курсах у Маскве, якія паспяхова скончыў у 1989 г. Працаваў рэдактарам літаратурна-драматычных праграм на БТ (1989-1994), у часопісе «Крыніца» (1994-2002), у аддзеле крытыкі штотыднёвіка «Літаратура і мастацтва» (2002—2010). Апекуецца спадчынай памерлых пісьменнікаў Міколы Купрэева, Васіля Гадулькі, Васіля Сахарчука, Віктара Стрыжака, Таццяны Зіненкі. Дзякуючы ў тым ліку і яго намаганням, творчасць заўчасна памерлых, але таленавітых беларускіх паэтаў і празаікаў знайшла шлях да ўдзячнага чытача.

## Творы 
### На беларускай мове 
* Таемнасць агню: Вершы / Аўт. прадм. В. Палтаран. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1984. — 86с. — (Першая кніга паэта).
* Споведзь бяссонай душы: Лірычны дзеннік. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1989. — 222 с. — ISBN 5-340-00190-3
* «Бусел без гнязда» — Мн., 1989.
* Таемнасць споведзі: Вершы. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1993. — 190 с. — (Бібліятэка беларускай паэзіі). — ISBN 5-340-01258-1
* Заложнік цемры: Вершы / Леанід Галубовіч; Маст. Г. Г. Малышаў. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 142 с. — ISBN 5-340-01399-5
* Апошнія вершы Леаніда Галубовіча / Леанід Галубовіч; [Рэд. А. Аркуш]. — Полацк: Полацкая ляда, 2000. — 75 с. — (Бібліятэка часопіса «Калоссе»; Кн. 5). — (Серыя «Анталогія»).
* Зацемкі з левай кішэні. — Мн.: Беларускі гуманітарны адукацыйна-культурны цэнтр, 1998. — 219 с. — (Серыя "Бібліятэка «Фрагменты», Калекцыя «Галерэя Б»). — ISBN 985-6012-35-X
* Сыс і кулуары: літаратурна-крытычныя эсэ / Леанід Галубовіч. — Мн.: Літаратура і Мастацтва, 2010. — 173, [2] с. — ISBN 978-985-6941-47-7
* З гэтага свету: вершы пасля вершаў / Леанід Галубовіч; прадм. Ц. Чарнякевіча. — Мінск: Кнігазбор, 2012. — 108 с. — (Бібліятэка Саюза беларускіх пісьменнікаў «Кнігарня пісьменніка»; вып. 23).

### На рускай мове 
* Аист без гнезда: Стихи / Пер. с белорус. В. Казакевича; Худож. Е. Корвацкая. — М.: Советский писатель, 1989. — 140 с.

## Прызнанне 
* Член Саюза беларускіх пісьменнікаў (з 1984)
* Брэсцкая мядовая літаратурная прэмія (2007)
* Прэмія «Залатая літара» (за кнігу «Сыс і кулуары») (2010)

Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў Беларусі
Меламін

**Меламін** (1, 3, 5-трыазіна-2, 4, 6-трыамін) — бясколерныя крышталі, маларастваральныя ў вадзе. Аб'ём сусветнай вытворчасці ў 2007 годзе склаў больш за 1 млн т.

## Уласцівасці і сінтэз 
tпл = 364 ° C (з раскладаннем); Растваральны ў вадзе (0,5% па масе пры 20ºС, 4% пры 90ºС), не раствараецца ў арганічных растваральніках. Меламін - аснова, з кіслотамі ўтварае солі (C3H6N6×HCl і інш ), раскладаюцца пры награванні. У вадкім аміяку з амідамі шчолачных металаў меламін ўтварае як прадукты далучэння C3H6N 6•MNH2 так і солі, M3 C3H3N6 (M - метал).

## Літаратура 
* Меламін // Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 10. Мінск, 2000. С. 270

## Спасылкі 
* «Зараз ёсць спосаб абараніць сябе ад меламіна» 
* «FDA апісала працэдуру аналізу малака» 

Катэгорыя:Трыазіны
Катэгорыя:Прадукцыя асноўнага арганічнага сінтэзу
Мелвіл

**Мелвіл** мае наступныя значэнні:

## Асобы 
* Герман Мелвіл

## Геаграфія 
* Паўвостраў Мелвіл
* Востраў Мелвіл, Канада
* Востраў Мелвіл, Аўстралія
* Заліў Мелвіл
Тамара Мікалаеўна Ніжнікава

**Тамара Мікалаеўна Ні́жнікава** ( — ) — беларуская савецкая спявачка (каларатурнае сапрана), педагог, прафесар (1980). Народная артыстка БССР (1955). Народная артыстка СССР (1964).

## Біяграфія 
Нарадзілася 9 сакавіка 1925 года ў Самары (РСФСР). З дзяцінства праяўляла выдатныя музычныя і акцёрскія здольнасці, грала на фартэпіяна.

У 1949 годзе скончыла Маскоўскую кансерваторыю П. І. Чайкоўскага (клас спеваў М. Уладзіміравай). З 1949 па 1976 гады — салістка Дзяржаўнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета БССР. Актыўна выступала як канцэртная спявачка. Гастралявала за мяжой.

У 1964—2018 гадах выкладала ў Беларускай кансерваторыі, у 1976—1986 гадах — загадчык кафедры спеваў, з 1980 года — прафесар.

## Творчасць 
Уладальніца каларатурнага сапрана, стварыла на сцэне шэраг яркіх вобразаў у операх «Алеся» Яўгена Цікоцкага, «Калючая ружа» Юрыя Семянякі, «Травіята», «Баль-маскарад» Джузэпэ Вердзі, «Царская нявеста» і іншых.

Памерла 15 лютага 2018 года ў Мінску. Пахавана ў Мінску на Усходніх могілках.

## Узнагароды і званні 
* Заслужаная артыстка Беларускай ССР (1954)
* Народная артыстка Беларусі (1955)
* Народная артыстка СССР (1964)
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга
* Ордэн Францыска Скарыны (2001)
* прыз Беларускага саюза тэатральных дзеячаў «Крыштальная Паўлінка» (2017)
* Ордэн Айчыны III ступені
* Знак Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь «За ўклад у развіццё культуры Беларусі» (2005)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Соболезнование в связи со смертью Народной артистки СССР Тамары Нижниковой /Сайт Президента Республики Беларусь, 17.02.2018/ 
* Юбілей Тамары Ніжнікавай 
* Газета Студэнцкага навукова-творчага таварыства «Акадэмія музыкі вачамі студэнта» 

Катэгорыя:Сапрана
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Беларусі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты СССР
Меліса

**Мелі́са**  (*Melissa*) — род кветкавых травяністых раслін сямейства Ясноткавыя (*Lamiaceae*).

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя травяністыя расліны з прамастойнымі галінастымі сцёбламі чатырохграннай формы вышынёй 45—125 см. Лісце яйкападобнай формы, простае, супраціўнае, на чаранках. Кветкі дробныя, белага, жаўтаватага, ружовага колеру, сабраныя ў кальчаковыя суквецці ў пазухах лісця. Плод — арэшак.

## Распаўсюджанне 
Растуць у Афрыцы, Еўропе і Цэнтральнай Азіі. Найбольш распаўсюджаным відам з'яўляецца Меліса лекавая (*Melissa officinalis*).

## Віды 
Род налічвае 4 віды.
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Melissa // The Plant List

Катэгорыя:Мятныя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Мелвіл (востраў, Канада)

**Ме́лвіл** () — востраў у Паўночным Ледавітым акіяне, тэрыторыя Канады.

## Геаграфія 
Уваходзіць у склад Канадскага Арктычнага архіпелага (Астравоў Каралевы Лізаветы ў складзе Архіпелага Пары. Адміністрацыйна падзелены паміж Нунавутам і Паўночна-Заходнімі тэрыторыямі. Плошча 42 149 (41 800) км² (займае 33-е месца па плошчы ў свеце і 8-е месца ў Канадзе). Найбуйнейшы востраў Архіпелага Пары. Даўжыня берагавой лініі 3107 км. Вышыні да 1067 м.

Востраў адкрыты ў 1819 годзе англійскай экспедыцыяй пад камандаваннем Уільяма Пары і названы ім у гонар віконта Мелвіла.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Канадскі Арктычны архіпелаг
Мелвіл (востраў, Аўстралія)

**Ме́лвіл** () — востраў на ўсходзе Тыморскага мора, належыць Паўночнай тэрыторыі Аўстраліі.

Знаходзіцца на захад ад Кобургу на паўвостраве Арнем-Ленд і на поўнач ад Дарвіна. Насельніцтва каля 500 чалавек. Адкрыты галандскімі мараплаўцамі ў 1636 годзе (А. Тасманам у 1644 годзе).

Па плошчы (5786 км²) востраў з’яўляецца другім у Аўстралійскім Саюзе, пасля Тасманіі. Максімальная вышыня над узроўнем мора складае 258 м. Востраў пакрыты змяшанымі, лістападна-вечназялёнымі лясамі. Клімат трапічны, мусонны.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Савет Зямлі Ціві 
* Мастацтва Ціві
* Турызм на востраве 

Катэгорыя:Астравы Аўстраліі
Катэгорыя:Паўночная тэрыторыя
Катэгорыя:Астравы Аўстраліі і Акіяніі
Эндру Уільям Мелан

**Эндру Уільям Мелан** (, Пітсбург, Пенсільванія, ЗША — , Саўтгэмптан, Нью-Ёрк, ЗША) — амерыканскі банкір, міністр фінансаў пры прэзідэнтах У.Гардзінгу, Куліджы і Г.Гуверы. Пасол ЗША ў Вялікабрытаніі.

## Цікавасці 
Калекцыянер жывапісу. З 1920-х гадоў Мелан пачаў збіраць калекцыю карцін і скульптур ранніх майстроў з намерам стварыць у краіне нацыянальную мастацкую галерэю. Пры распродажы Савецкім урадам эрмітажных шэдэўраў ў галерэі Knoedler and Co Мелан стаў адным з асноўных пакупнікоў карцін. Такім чынам, ядро калекцыі склалі прададзеныя савецкай уладай шэдэўры Эрмітажа. Пасля яго смерці Кангрэс 24 сакавіка 1937 года ў сумеснай пастанове абедзвюх палат прыняў калекцыю і грашовыя сродкі і ўхваліў стварэнне галерэі.

На будаўніцтва будынка Нацыянальнай галерэі мастацтваў Мелан вылучыў 10 млн долараў ЗША і перадаў сваю калекцыю жывапісу.

## Літаратура 
* Мелан Эндру Уільям //  — С. 270.

Катэгорыя:Міністры фінансаў ЗША
Катэгорыя:Кабінет Уорэна Гардзінга
Катэгорыя:Кабінет Калвіна Куліджа
Катэгорыя:Кабінет Герберта Гувера
Катэгорыя:Прадпрымальнікі ЗША
Катэгорыя:Банкіры ЗША
Катэгорыя:Дыпламаты ЗША
Катэгорыя:Фінансісты ЗША
Катэгорыя:Паслы ЗША ў Вялікабрытаніі
Кукута

**Кукута** (Сан-Хасэ-дэ-Кукута) () — адміністрацыйны цэнтр дэпартамента Нортэ-дэ-Сантандэр, знаходзіцца на паўночным усходзе Калумбіі на мяжы з Венесуэлай.

## Этымалогія 
З 1733 па 1793 гады горад называўся Сан-Хасэ-дэ-Гвазімалес, а затым Сан-Хасэ-дэ-Кукута.

Горад часта жартаўліва называюць «горадам без межаў», «горадам лясоў» і «жамчужынай Поўначы».

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Руская старонка пра горад Кукута
* Афіцыйны сайт горада Кукута

Катэгорыя:Гарады Калумбіі
Кукурузны алей

**Кукурузны алей**, маісавы алей — тлусты алей, які атрымлiваюць з насення кукурузы.

## Уласцівасці 
Кукурузны алей мае прыемны пах і смак. Колер — ад светла-жоўтага да чырванавата-карычневага. Шчыльнасць пры 10 °C 924 кг/м³, тэмпература застывання ад -10 да -15 °C, кінематычная глейкасць пры 20 °C 60,6  м²/сек, паказчык праламлення (пры 20 °C): 1,471—1,473. Ёдны лік 117—123.

## Склад 
Склад тлустых кіслот:
* Насычаных (сумарна): 10—14 %
* Ненасычаных (сумарна): 85—86 %

## Літаратура 
* Кукурузны алей  // Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 8. — Мінск, 1999. — С. 570.

## Спасылкі 
* 
* Institute of Shortening and Edible Oils  
* The Maize Page   
* Атрыманне масла з зародкаў кукурузы 

Катэгорыя:Харчовыя алеі
Сал

**Сал** ( «соль») — востраў у краіне Каба-Вердэ, уваходзіць у паўночную групу астравоў Барлавенту. Агульная плошча 216 км². Насельніцтва — 25657 чал. (2010 г.). Найвышэйшы пункт — гара Монтэ-Вермелью (406 м).

## Прырода 
Востраў Сал сфарміраваўся каля 50 млн гадоў таму ў выніку вывяржэння старажытнага вулкана, які зараз не актыўны. Ён цягнецца ў даўжыню на 30 км, у шырыню — на 12 км.

Сал лічыцца самым плоскім з усіх астравоў Каба-Вердэ. У адрозненне ад апошніх, на ім няма сапраўдных гор. Два ланцугі ўзгоркаў на поўначы вострава Монтэ-Грандэ (менавіта ў яго склад уваходзіць найвышэйшая гара Монтэ-Вермелью) і Сера-Негра дасягаюць адпаведна 406 м і 92 м над узроўнем мора. Пагоркі не затрымліваюць вільготныя хмары, якія нясе паўночна-заходні вецер, і мясцовы клімат даволі засушлівы. Колькасць сонечных дзён — 350.

Галоўны карысны выкапень — соль. Большасць крыніц вады таксама засолена.

## Гісторыя 
Некаторыя даследчыкі лічаць, што востраў Сал быў вядомы сярэднявечным арабскім і заходнеафрыканскім маракам, якія тут здабывалі соль. Аднак археалагічных доказаў гэтаму пакуль няма.

Востраў быў адкрыты 3 снежня 1460 г. партугальскай экспедыцыяй і першапачаткова названы Лана (*Llana*).

Да пачатку XIX ст. Сал амаль не меў сталага насельніцтва і выкарыстоўваўся для выпасу свойскай жывёлы жыхарамі суседняга вострава Боавішта. У 1833 г. была арганізавана здабыча солі. Насельніцтва Сала хутка расло, асабліва ў засушлівыя гады, калі тут шукалі працу сяляне.

У 1939 г. на сродкі ўрада Італіі быў пабудаваны міжнародны аэрапорт Амілкар Кабрал, які паступова ператварыўся ў галоўнае прадпрыемства вострава.

## Эканоміка 
Галоўную ролю ў эканамічным жыцці вострава адыгрывае абслугоўванне міжнароднага транзітнага аэрапорта Амілкар Кабрал. Вядзецца здабыча паваранай солі. Сельская гаспадарка і лоўля рыбы маюць другараднае значэнне. Улады імкнуцца развіваць турызм, для чаго ў лютым праводзіцца штогадовы карнавал.

## Населеныя пункты 
Галоўны адміністрацыйны цэнтр — горад Санта-Марыя (22937 чал. у 2010 г.). Іншыя паселішчы: Палмейра, Педра-Луме, Мурдэйра і г. д.

## Галерэя 

Image:SantaMariaSal.jpg|Горад Санта-Марыя
Image:Santa Maria Sal Cabo Verde3.JPG|Пляж ля Санта-Марыі
Image:Pedra Lume (Sal, Cabo Verde).JPG|Здабыча солі ў Педра-Луме
Image:Aeroportoamilcarcabral.jpg|Міжнародны аэрапорт Амілкар Кабрал

## Спасылкі 
* Усё пра востраў Сал 
* Даведнік для вандроўніка
* www.caboverde.com

Катэгорыя:Астравы Каба-Вердэ
Кукша

**Кукша**, **Ронжа** (*Perisoreus infaustus*) — птушка сямейства крумкачовыя атрада вераб'інападобныя. На Беларусі трапляецца на Поўначы восенню і зімой.

## Назва 
Слова кукша запазычана з фінскіх моў (карэльскае слова kuukšo 'кукша'). Другая назва птушкі — **ронжа** лічыцца запазычаннем з балтыйскіх моў (пар. літоўскае rasis 'Арэхаўка'). Назвы на іншых мовах: англійская Siberian Jay, французская Mesangeai imitateur, нямецкая Unglückshäher, іспанская Arrendajo comun, партугальская Gaio da Siberia, італьянская Ghiandaia siberiana, ісландская Vaskadi, шведская Lavskrika, нарвежская Lavskrike, дацкая Lavskrige, фінская Kuukkeli, эстонская Laanenaar, галандская Taigagaai, польская Sojka zlowroga, чэшская Sojka zlovestna, венгерская Eszaki szajko, мангольская Дуудуш, хакаская Алан пас, алыг пас, ала пас, эсперанта Muta garolo. У літаратуры сустракаецца старая лацінская назва — Cractes infaustus

## Знешні выгляд 
Вонкава падобная да сойкі, але мае трохі меншыя памеры — даўжыня 26 — 30 см, вага 70 — 100 г. Афарбоўка шаравата-бурая, верх галавы і крылы цёмныя, хвост рыжы, пасярэдзіне хваста падоўжная цёмная паласа, пахвосце рудаватае. Адрозніць ад сойкі можна па колеры хваста і адсутнасці белых плям.

## Распаўсюджанне 
Жыве ў тайговых лясах Еўразіі ад Скандынавіі да Анадыра, Сахаліна і Прымор’я, пераважна ў ялова-піхтавай і кедрава-лістоўнічнай тайзе.

Катэгорыя:Крумкачовыя
Кукушылі

**Кукушылі** (, , ) — горны хрыбет у Кітаі, у паўночнай частцы Тыбецкага нагор’я. Паўднёвая частка сістэмы Куньлунь.

Працягласць хрыбта складае каля 800 км. Вышыні павялічваюцца з усходу на захад, максімальная — 6615 м. Хрыбет складаецца з асобных, бязладна размешчаных масіваў са сплошчанымі вяршынямі, пакрытымі каменнымі разваламі. Найбольш высокія масівы пакрытыя ледавікамі. Падножжа спадзіста спускаецца да высокіх (4500-5000 м) раўнінаў са шматлікімі азёрамі. Асноўны тып ландшафту — высакагорная халодная пустэльня.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Горныя хрыбты Кітая
Куколь

**Куко́ль** (*Agrostémma*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовыя, часта азімыя травяністыя расліны. Лісце супраціўнае, простае, суцэльнае. Кветкі буйныя, з пяццю пялёсткамі. Плод — каробачка.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Расліны роду распаўсюджаны ва ўмераных абласцях Еўропы і Азіі.
На тэрыторыі Беларусі — 1 від: . Расце як пустазелле ў пасевах збожжавых культур, на чыгуначных насыпах.

## Віды 
Род налічвае 3 віды. Паводле сайта The Plant List — 2 віды:
* 
* 

## Літаратура 
*  — С. 100.

## Спасылкі 
* 
* Genus: *Agrostemma* L.  // Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy)
*  
* Agrostemma // The Plant List

Катэгорыя:Гваздзіковыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Дэкаратыўныя садовыя расліны
Меліса лекавая

**Меліса лекавая**, **Мята лімонная**, **Меліса аптэчная** (*Melissa officinalis*) — шматгадовая эфірамаслічная травяністая расліна, від роду Меліса (*Melissa*) сямейства .

## Назва 
Народная назва маліса, мядоўка, матачнік, раёўнін пчальнік.

## Апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна, добры меданос. Мае ў сабе вялікую колькасць вітаміну С, а таксама карацін, кафейную, алеанолавую і урсолавую кіслоты, эфірны алей.

## Выкарыстанне 
Меліса лекавая больш за 2000 гадоў паспяхова выкарыстоўваецца ў народнай і навуковай медыцыне шматлікіх краін свету. Упершыню меліса была апісаная ў лац. «Historia plantarum» (стар.-грэч. Περὶ φυτῶν ἱστορίας) Тэафраста.

Ужываюць свежую і сушаную мелісу. Высокімі смакавымі якасцямі вызначаюцца лісце і маладыя парасткі, яны ўжываюцца як прыправа да салатаў, супоў, рыбных і грыбных страў, як дамешзк да кампотаў, напіткаў, чаю, араматызацыі віна, воцату. Эфірны алей выкарыстоўваюць у парфумерыі і медыцыне.

У навуковай і народнай медыцыне меліса вядома як сродак, які заспакойвае нервовую сістэму і стымулюе страваванне, асабліва пры ўздуцці страўніка. Для прыпарак і кампрэсаў ужываюць настой з мелісы пры фурункулёзе і як паласканне пры запаленні дзяснаў. Чай з мелісы ўжываюць пры галаўных болях, бяссонніцы, міфэнях, скурных высыпках, парушэнні сардэчнай дзейнасці. Яна ўваходзіць у зборы, што ўжываюць пры гіпертаніі, эпілепсіі, атэрасклерозе, захворваннях печані і інш.

У пчалярстве мелісавай вадой націраюць новыя вуллі, каб залучаць пчол.

## Агратэхніка 
Вырошчваюць мелісу на ўрадлівых суглінках, добра асветленых сонцам, някіслых і дастаткова ўвільготненых. На адным месцы можа расці да 10 гадоў.

## Літаратура 
*  — С. 272.
* Энцыклапедыя сельскага гаспадара. — Мн.: БелЭн, 1993.

## Спасылкі 
* 
* *Melissa officinalis* L.  // The Plant List

Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Мятныя
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Спецыі
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Юрый Дзмітрыевіч Куклачоў

**Юрый Дзмітрыевіч Куклачоў** (нарадзіўся 12 красавіка 1949) — савецкі, расійскі клоун. Народны артыст РСФСР (1979). Набыў славу, першым у СССР заняўшыся цыркавой працай з коткамі. Стваральнік і кіраўнік Тэатра котак («Коткіна хата», з 1990).

У апошнія гады акрамя самога Юрыя выступае яго сын - Дзмітрый Куклачоў. Спектаклі апошняга адрозніваюцца тым, што ўсе трукі ў іх робяцца на працягу выразнага скразнога сюжэту.

## Літаратура 
* Куклачоў Юрый Дзмітрыевіч  // Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 8. Мінск, 1999. С. 568

## Спасылкі 
* Тэатр кошак
* Біяграфія Ю. Д. Куклачова 
* Інтэрв'ю часопісу Rolling Stone 
* 

Катэгорыя:Клоуны
Катэгорыя:Цыркавыя артысты Расіі
Катэгорыя:Дрэсіроўшчыкі
Катэгорыя:Цыркавыя дынастыі
Сівалік

**Сівалі́кскія горы**, **Сівалік**, **Перадгімалаі** () — паўднёвая, найбольш нізкая ступень Гімалаяў у Індыі і Непале, паміж хрыбтамі Пір-Панджал і Махабхарат.

Утвараюць ланцуг паралельных градаў і хрыбтоў, якія цягнуцца з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход, вышыня да 2591 м (гара Саанчалія), даўжыня каля 1700 км. Складзены пераважна з жвіру, пясчанікаў, кангламератаў. Рэзка ўзвышаюцца над Інда-Гангскай раўнінай. Ад Вялікіх Гімалаяў Сівалік аддзелены падоўжнымі далінамі. Высокая сейсмічная актыўнасць. Глыбока расчлянёны рэкамі. Праз Сівалік працякае рака Рапты — левы прыток ракі Гхагхра (басейн Ганга). Для заходняй часткі паўднёвага схілу характэрны селевыя патокі, каля ўсходніх падножжаў забалочаныя джунглі (тэраі). На схілах — трапічныя лясы: сухія на захадзе, вільготныя на ўсходзе.

Значная частка схілаў тэрасавана і занята чайнымі плантацыямі. У выніку празмернага выпасу і высечак адбываецца працэс яраўтварэння.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Сівалік у 1911 Encyclopædia Britannica

Катэгорыя:Гімалаі
Катэгорыя:Горы Індыі
Катэгорыя:Горы Непала
Булонь-Біянкур

**Булонь-Біянкур** (), або **Булонь** — камуна ў заходнім прыгарадзе Парыжа. Самы густанаселены прыгарад Парыжа. Раней быў індустрыяльным раёнам, але ў другой палове XX стагоддзя стаў адным з галоўных (нароўні з Дэфансам) месцаў для вядзення бізнесу ў рэгіёне.

## Гісторыя 
У 1100 годзе на адным з паваротаў Сены з’явілася маленькая вёска пад назвай Менюль-ле-Сен-Клод (), населеная галоўным чынам лесарубамі. У лютым 1319 года кароль Філіп V загадаў пабудаваць у гэтай вёсцы царкву, якую змаглі б наведваць парыжане. Яна была пабудавана на ўзор царквы Нотр-Дам, размешчанай у горадзе Булонь-сюр-Мэр. Пасля заканчэння будаўніцтва царквы назва горада было зменена на Булонь-ля-Пціт (, Маленькая Булонь). Нотр-Дам стаў месцам сталага паломніцтва парыжан, яго нават наведвала Жанна д’Арк. Дарэчы, менавіта ў гонар гэтай царквы атрымаў сваю цяперашнюю назву Булонскі лес, раней ён быў лесам Руўрэ.

1 студзеня 1960 года Парыж быў пашыраны за кошт анексіі суседніх камун. Камуны Аціль і Пасі былі падзелены паміж Парыжам і Булонь-Біянкур.

## Геаграфія 
Булонь-Біянкур — заходні прыгарад Парыжа. На ўсходзе ён мяжуе з XVI акругай Парыжа, на поўначы з Булонскім лесам, з поўдня і захаду абмываецца водамі Сены.

## Эканоміка 
Булонь — адзін з эканамічных цэнтраў Парыжскага рэгіёна. У сферы паслуг занята прыкладна 85 % працоўных месцаў камуны.

Сярод вялікай колькасці розных прадпрыемстваў тут размяшчаюцца офісы і буйных кампаній:
* Renault
* Thomson
* Bouygues telecom
* TF1
* Omnicom

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
thumb|250px|Булонь-Біянкур

## Знакамітыя землякі 
* Бертран Бліе — французскі рэжысёр
* Ганна Гавальда (1970) — французская пісьменніца
* Цьеры Лерміт (1952) — французскі акцёр
* Жэрар Ланвен (1950) — французскі акцёр
* Іпаліт Жырардо (1955) — французскі акцёр
* Гаспар Ульель (1984) — французскі акцёр
* Марына Фуа (1970) — французская актрыса

## Спасылкі 
* Boulogne-Billancourt афіцыйны сайт 
* Гісторыя горада  

Катэгорыя:Камуны дэпартамента О-дэ-Сен
Меліса Розенберг

**Меліса Эн Розенберг** (;  г.) — амерыканскі сцэнарыст. За шматлікія працы ў кіно і тэлебачанні атрымала прэмію «Эмі», дзве прэміі амерыканскай гільдыі сцэнарыстаў за працу над тэлесерыялам «Дэкстэр», а таксама была намінавана на антынаграду «Залатая маліна» (2011) за сцэнарый да фільма «Змярканне. Сага. Зацьменне».

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з Ірландыі
Дзмітрый Валер’евіч Маркаў

**Дзмі́трый Вале́р’евіч Ма́ркаў** (; , , БССР) — лёгкаатлет, аўстралійскі скакун у вышыню, чэмпіён Еўропы і свету.

## Біяграфія 
Дзмітрый выйшаў са складу Беларускай атлетычнай асацыяцыі і адмовіўся спаборнічаць за Беларусь падчас чэмпіянату Еўропы па лёгкай атлетыцы ў 1998 годзе. Пераехаў у Аўстралію, а ў 1999 годзе атрымаў аўстралійскае грамадзянства. Пасля гэтага ўсталяваў рэкорд Акіяніі, скокнуў на вышыню 5,95 м, а падчас чэмпіянату свету па лёгкай атлетыцы ў 2001 годзе ўсталяваў асабісты рэкорд 6,05 м (такім чынам, уваходзіць у дванаццатку атлетаў, якія змаглі пераадолець 6-метровы бар’ер). На Алімпіядзе 2000 года заняў пятае месца.

Мае жонку Валянціну. Жыве і трэніруецца ў Адэлаідзе. Асабісты трэнер: Андрэй Цівончык — беларускі лёгкаатлет, які таксама пакінуў Беларусь і ў 1994 годзе атрымаў нямецкае грамадзянства.

## Спасылкі 
* Біяграфічная даведка на IAAF.org (анг.)
* Біяграфічная даведка на сайце Аўстралійскай лёгкаатлетычнай асацыяцыі (анг.; з аўдыё і відэа)

Катэгорыя:Лёгкаатлеты Беларусі
Катэгорыя:Лёгкаатлеты Аўстраліі
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па лёгкай атлетыцы
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па лёгкай атлетыцы
Катэгорыя:Імігравалі ў Аўстралію з Беларусі
Нурага

**Нура́га** (*Nuraghe*) — тып вежы, адметны цыклапічнай муроўкай. Пашыраны на в-ве Сардзінія ў перыяд існавання нурагічнай цывілізацыі з сярэдзіны II тыс. да н.э. да захопу яго Рымам.

Уяўляюць сабой умацаваныя жытлы і культавыя месцы. Расшыраюцца знізу, звычайна маюць 2 паверхі. Кожны яе ярус — акруглы пакой, часам з бакавымі памяшканнямі, столь утвараецца ступеньчатым скляпеннем. Многія вежы былі абкружаны дамамі. Выкарыстоўваліся як абарончыя збудаванні, з імі таксама звязаны некропалі Сардзініі.

## Літаратура 
* Язэпенка І. Нурага // БЭ ў 18 т. Т. 11. Мн., 2000.

## Спасылкі 
* Aerial photograph of *Su Nurraxi*
* Enyclopedia entry with photos
* ArcheologiaSarda.com 
* NeroArgento.com 

Катэгорыя:Еўропа бронзавага веку
Катэгорыя:Архітэктура Італіі
Катэгорыя:Вежы
Катэгорыя:Гісторыя Сардзініі
Скачок у вышыню

**Скачок у вышыню з разбегу** — дысцыпліна лёгкай атлетыкі, якая адносіцца да вертыкальных скачкоў тэхнічных відаў. Складнікі скачку — разбег, падрыхтоўка да адштурхвання, адштурхванне, пераход праз планку і прызямленне.

Патрабуе ад спартсменаў скачковасць і каардынацыі рухаў. Праводзіцца ў летнім і зімовым сезоне. З’яўляецца алімпійскай дысцыплінай лёгкай атлетыкі для мужчын з 1896 года і для жанчын з 1928 года.

## Постаці 
* Павел Навумавіч Гойхман
* Марыя Аляксандраўна Ласіцкенэ
* Яраслава Аляксееўна Магучых
* Дзмітрый Валер’евіч Маркаў

## Спасылкі
Кузаўковыя

**Кузаўковыя** (*Ostraciidae*) — сямейства рыб з атрада іглабрухападобныя (*Tetraodontiformes*).

## Апісанне 
Даўжыня цела да 50 см (Lactophrys quadricornis), аднак растуць павольна. Цела пакрыта своеасаблівым «панцырам», які складаецца са зрослых шасцівугольных касцяных пласцін, і ў якім маюцца адтуліны для вачэй, рота, шчэлепаў, плаўнікоў і хваста. Хваставы плаўнік голы. Над вачыма, і за анальным плаўніком часта маюцца падобныя да рагоў атожылкі. Вочы могуць рухацца незалежна адзін ад аднаго. Для іх таксама характэрная своеасаблівая моцная «дзюба», утвораная зрослымі зубамі. Зубы канічныя, магутныя.

Скура голая, пакрыта сліззю, якая змяшчае яд — астрацыятаксін. Пры небяспецы, а таксама стрэсе, выдзяленне яду рыбамі ўзмацняецца, і ён паступае непасрэдна ў ваду. Пры ўтрыманні гэтых рыб у акварыумах, у абмежаваным аб'ёме вады, дадзеная асаблівасць можа прывесці да гібелі як самой рыбы, так суседніх з ёй рыб. Таксама дадзены яд дзейнічае на рыб мацней, чым на беспазваночных.

Афарбоўка можа быць самай разнастайнай, пераважна кідкая, часта з круглявымі плямамі розных памераў. У некаторых выяўлены палавы дымарфізм, а таксама мае месца змена афарбоўкі з узростам рыбы.

Катэгорыя:Рыбы Аўстраліі і Акіяніі
Катэгорыя:Рыбы Афрыкі
Катэгорыя:Рыбы Азіі
Катэгорыя:Сямействы рыб
Катэгорыя:Іголкабрухападобныя
Крумкачовыя

**Крумкачовыя** (*Corvidae*) — шырока распаўсюджанае сямейства птушак атрада , якое ўключае ў сябе такія віды, як шэрая варона, грак, каўка, звычайны крумкач, кукша, сарока звычайная, блакітная сойка, арэхаўка.

Сямейства складаецца з больш чым 120 розных відаў птушак, прадстаўленых практычна на ўсіх кантынентах. Віды аселыя і вандроўныя. Птушкі сярэдняга або буйнога памеру, маюць прыкметнае знешняе падабенства. У многіх прадстаўнікоў сямейства апярэнне чорнае, але ёсць і ярка афарбаваныя віды. Усёедныя. Сілкуюцца пераважна насякомымі, збольшага зернямі. У буйных паўночных відаў значнае месца займае паляванне за яйкамі і птушанятамі іншых птушак, пошук здыхляціны і рабаванне.

Манагамныя. Тып размнажэння птушанятны.

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Сямействы птушак
Хуан Грыс

**Хуáн Грыс** (, сапраўднае імя , 23 сакавіка 1887, Мадрыд — , Булонь-Біянкур) — іспанскі мастак і скульптар,
адзін з заснавальнікаў кубізму.

thumb|left|175px|Х. Грыс. Кружка піва і карты. Калаж. 1913

## Біяграфія і творчасць 
Вучыўся ў Мадрыдскай школе мастацтваў і рамёстваў, супрацоўнічаў з гумарыстычнымі часопісамі. У ранніх працах адчувальна ўплыў мадэрну. У 1906 г., адразу пасля заканчэння вучобы ў Мадрыдзе пераехаў у Парыж, доўгі час жыў на Манмартры ў Бато-Лавуары; пазнаёміўся з Мацісам, Мадыльяні (які напісаў яго партрэт, 1915), Лежэ, Пабла Пікаса і Бракам, а таксама з паэтам Максам Жакобам.
Асноўны жанр яго жывапісу — нацюрморт. Першая і адна з найбольш удалых маляўнічых прац Грыса — «Амаж Пікаса» — была выстаўлена ў 1912 г. у Барселоне. У 1914—1918 гадах эвалюцыянаваў ад аналітычнага кубізму да сінтэтычнага. Першая персанальная выстаўка Грыса адбылася ў 1919 у Парыжы, за ёй рушылі ўслед экспазіцыі ў Берліне (1923) і Дзюсельдорфе (1925).

У 1922—1924 супрацоўнічаў з Сяргеем Дзягілевым і яго балетнай трупай, займаўся кніжнай ілюстрацыяй (кнігі Апалінера, Рэвердзі, Уідобра). Выкарыстоўваў гуаш і акварэль, эксперыментаваў з тэхнікай калажу (з 1913). Сябраваў з П'ерам Рэвердзі, Г. Стайн.

## Галерэя 

Выява:Juan Gris - Portrait of Pablo Picasso - Google Art Project.jpg|Партрэт Пабла Пікаса. Інстытут мастацтваў. Чыкага
Выява:Juan Gris Mann im Cafe 1914.jpg|Мужчына ў кафэ. 1914. Нью-Ёрк
Выява:Juan Gris 001.jpg|Жалюзі. 1914. Галерэя Тэйт. Лондан

## Выбраныя працы 
* «Нацюрморт з гітарай, кнігай і газетай» (1919, Мастацкі музей, Базель)
* «Шахматная дошка» (Музей сучаснага мастацтва, Нью-Ёрк)
* «Бутэлька і ваза для садавіны» (1919, Музей Тысена-Барнемісы, Мадрыд)
* «Акно мастака» (1925, Мастацкі музей, Балтымар)

## Літаратура 
* Apollinaire G. Juan Gris// Apollinaire G. Oeuvres en prose complètes. II. Paris: Gallimard, 1991, p. 39-41
* Kahnweiler D.H. Juan Gris, sa vie, son œuvre, ses écrits. Paris: Gallimard, 1946 (переизд. 1969, англ. изд.: Juan Gris, his life and work. New York: H.N. Abrams, 1946)
* Juan Gris. New York: Skira, 1958
* Jackson Martín R. Juan Gris. Barcelona: Ediciones Polígrafa, 2005

## Спасылкі 
* Працы ў музеях свету
* Працы on line 
* Біяграфія (ісп.) 
* Біяграфія (англ.)

Катэгорыя:Мастакі Іспаніі
Катэгорыя:Мастакі Францыі
Катэгорыя:Парыжская школа
Катэгорыя:Постаці кубізму
Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы