open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Валерый Раманавіч Собаль

**Валерый Раманавіч Собаль** (, Докшыцы, Віцебская вобласць) — беларускі фізік. Кандыдат фізіка-матэматычных навук (1986), дацэнт (2001), доктар фізіка-матэматычных навук (2006), прафесар (2011).

## Біяграфія 
Скончыў БДУ (1976). 3 1976 года ў Інстытуце фізікі АН Беларусі, навуковы, старшы навуковы, з 2003 года — вядучы навуковы супрацоўнік Інстытута фізікі цвёрдага цела і праваднікоў НАН Беларусі. 3 2005 года выкладаў у Беларускім дзяржаўным аграрным тэхнічным універсітэце (аграэнергетычны факультэт, кафедра фізікі, з 2006 года — загадчык кафедры). З 2009 года ў Беларускім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя М. Танка (фізіка-матэматычны факультэт, кафедра фізікі і методыкі выкладання фізікі) — загадчык кафедры. У 2013—2015 гадах быў дэканам факультэта.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя інтарэсы: фундаментальныя і прыкладныя даследаванні электрычных, цеплавых, магнітных, трываласных уласцівасцей металаў і матэрыялаў. Навуковыя даследаванні па нізкатэмпературнай электрадынаміцы нармальных металаў і матэрыялаў. Аўтар больш за 120 навуковых прац.

## Літаратура 
* Собаль Валерый Раманавіч // Памяць: Докшыцкі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; уклад. А. В. Скараход; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2004. — С. 638.

Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Катэгорыя:Дэканы БДПУ імя Максіма Танка
Вяземскі раён (Смаленская вобласць)

**Вяземскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) на ўсходзе Смаленскай вобласці Расійскай Федэрацыі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Вязьма.

## Геаграфія 
Мяжуе на поўначы з Навадугінскім, на паўночным усходзе з Гагарынскім, на ўсходзе з Цёмкінскім, на поўдні з Угранскім, на паўднёвым захадзе з Дарагабужскім, на захадзе з Сафонаўскім, на паўночным захадзе з Холм-Жыркоўскім раёнамі Смаленскай вобласці. Плошча раёна — 3 352,66 км². На паўночным захадзе раёна (недалёка ад вёскі Мар’іна) знаходзіцца найвышэйшы пункт Смаленскай вобласці і Смаленска-Маскоўскага ўзвышша — 319 м. Па тэрыторыі раёна працякаюць рэкі Вязьма, Осьма, Жыжала. У раёне знаходзіцца водападзел басейнаў рэк Дняпро і Волга. Буйное возера: Сямлёўскае. Глебы ў раёне дзярнова сярэдне- і моцнападзолістыя глебы на лёсападобных суглінках, у паніжэннях — падзоліста-глеевыя глебы. Ёсць радовішчы бурага вугалю. Лясы займаюць 47,2 % тэрыторыі.

Катэгорыя:Раёны Смаленскай вобласці
Сафонаўскі раён

**Сафонаўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у цэнтральнай частцы Смаленскай вобласці Расіі.

Адміністрацыйны цэнтр — горад Сафонава.

## Геаграфія 
Мяжуе на поўначы з Холм-Жыркоўскім, на ўсходзе з Вяземскім, на поўдні з Дарагабужскім і на захадзе з Ярцаўскім раёнамі Смаленскай вобласці. Плошча тэрыторыі — 2258 км².

Большая частка раёна ляжыць у межах Сафонаўскага ўзвышша, на ўсходзе ў межы раёна заходзяць адгор’і Вяземскага ўзвышша. Найбольш буйныя рэкі: Дняпро, Вязьма, Осьма, Вапец. Карысныя выкапні: тугаплаўкія, лёгкаплаўкія і вогнетрывалыя гліны, вапнякі, буры вугаль (Сафонаўскае радовішча ў межах Падмаскоўнага вугальнага басейна, у цяперашні час здабыча не вядзецца), торф. Лясістасць раёна 41,7 %. Глебы дзярнова-сярэднепадзолістыя ў спалучэнні са слаба- і моцнападзолістымі на лёсападобных суглінках.

Катэгорыя:Раёны Смаленскай вобласці
Цёмкіна (сяло, Смаленская вобласць)

**Цёмкіна** () — сяло ў Смаленскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Цёмкінскага раёна. Размешчана ва ўсходняй частцы вобласці, за 200 км ад Смаленска. Чыгуначная станцыя на лініі Вязьма — Калуга.

Узнікла як вартавы пост Рыгора Цёмнага на мяжы паміж Вялікім Княствам Літоўскм і Расіяй. (У «Першым пасланні Івана Грознага Курбскаму» згадваецца ваявода Рыгор Цёмны). У сярэдзіне XIX стагоддзя было каля 25 двароў з насельніцтвам 180 чалавек. Да 1917 года ўваходзіла ў склад Юхноўскага павета Смаленскай губерні, з 1922 года — у складзе Вяземскага павета. У 1929—1963 і з 1972 года цэнтр Цёмкінскага раёна. У 1963—1972 гадах — цэнтр Цёмкінскага сельсавета Гжацкага раёна.

## Эканоміка 
Леспрамгас.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Яўген Аркадзьевіч Чканікаў — міністр юстыцыі БССР (1984—1986)

Катэгорыя:Населеныя пункты Цёмкінскага раёна
Дзямідаўскі раён

**Дзямідаўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) на паўночным захадзе Смаленскай вобласці Расійскай Федэрацыі.

Адміністрацыйны цэнтр — горад Дзямідаў.

## Геаграфія 
Мяжуе на поўначы з Цвярской вобласцю, на паўночным захадзе з Веліжскім раёнам, на паўднёвым захадзе і захадзе з Руднянскім раёнам, на поўдні са Смаленскім раёнам, на ўсходзе з Духаўшчынскім раёнам Смаленскай вобласці. У паўднёва-ўсходняй частцы раёна знаходзіцца ўскраіна Духаўшчынскага ўзвышша. У паўночна-ўсходняй частцы — Ельшанска-Свіцкая нізіна. Па тэрыторыі раёна працякае некалькі рэк: Каспля, Вятша, Ельша, Ольша і інш. На тэрыторыі таксама шмат азёр: Сапшо, Дго, Рытае, Ласосна, Чысцік, Лашам’е, Дзівінскае і інш. Глебы пясчана-суглінкавыя дзярнова-слаба- і сярэднепадзолістыя, у паніжэннях фон складаюць паўбалотныя дзярнова-падзоліста-глеевыя, тарфяна-падзоліста-глеевыя і тарфяныя. Лясы займаюць 58,4 % тэрыторыі.

## Гісторыя 
У 1776 годзе па Указе імператрыцы Кацярыны II створаны Парэцкі павет.

20 снежня 1918 года Парэцкі павет быў перайменаваны ў Дзямідаўскі. Дзямідаўскі раён быў канчаткова ўтвораны ў 1929 годзе на тэрыторыі былых Дзямідаўскага і Духаўшчынскага паветаў Смаленскай губерні.

## Эканоміка 
На Дзямідаўскі раён прыходзіцца 0,1 % прамысловай вытворчасці Смаленскай вобласці (1997). Асноўныя галіны вытворчасці: перапрацоўка сельскагаспадарчай прадукцыі, тэкстыльная вытворчасць, вытворчасць харчовых прадуктаў, а таксама вытворчасць будматэрыялаў, лесанарыхтоўка і дрэваперапрацоўкі, курортна-рэкрэацыйная дзейнасць. 

### Сельская гаспадарка 
На Дзямідаўскі раён прыходзіцца 2,3 % сельскагаспадарчай вытворчасці Смаленскай вобласці (1997). Аграрная спецыялізацыя раёна: малочна-мясная жывёлагадоўля, бульбаводства, ільнаводства. Унікальным з’яўляецца гістарычна складзенае Дзямідаўскае агародніцтва (вырошчванне агуркоў). У раёне сканцэнтраваны асноўныя пасевы грэчкі. Сярэднегадавая плошча пасеваў (тыс. га; 1993—1997 гг.): Збожжавыя — 7,61, бульба — 1,66, гародніна — 0,13, лён — 0,94 (1993—1995 гг., у 1996 і 1997 гг. не высявалася). Сярэднегадавы збор (тыс. т.; 1993—1997 гг.): Збожжа — 7,62, бульба — 22,14, гародніна — 3,10, ільновалакно — 0,17 (1993—1995 гг.). Пагалоўе (тыс., 1998 г.): буйная рагатая жывёла — 8,6 (у т.л. каровы — 5,9), свінні — 3,5, авечкі і козы — 2,4. Вытворчасць (тыс.т., 1997 г.): мяса — 2,2, малако — 17,6, яйкі — 14,7 млн.шт.

Катэгорыя:Раёны Смаленскай вобласці
Невельскі раён (Пскоўская вобласць)

**Невельскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) на поўдні Пскоўскай вобласці Расіі.

Адміністрацыйны цэнтр — горад Невель.

## Гісторыя 
Раён утвораны на частцы тэрыторыі скасаванага Невельскага павета Віцебскай губерні ў 1927 годзе ў Велікалуцкай акрузе Ленінградскай вобласці, з 1929 года — у Заходняй вобласці, з 1935 года — у Калінінскай вобласці, з 1944 года — у Велікалуцкай вобласці і з 1957 года — у Пскоўскай вобласці.

## Вядомыя асобы 
* Міхаіл Васільевіч Лытысаў (1902—1979) — работнік сельскай гаспадаркі, Герой Сацыялістычнай Працы.
 

Катэгорыя:Раёны Пскоўскай вобласці
КамАЗ

**«КамАЗ»** (акронім ад *Камскі аўтамабільны завод*) — расійская кампанія, вытворца дызельных грузавых аўтамабіляў і дызеляў. Таксама выпускае аўтобусы, трактары, камбайны і камплектуючыя. Асноўная вытворчасць размешчана ў горадзе Набярэжныя Чаўны.

«КАМАЗ» быў утвораны ў 1969 годзе як *Камскі комплекс заводаў па вытворчасці велікагрузных аўтамабіляў* (вытворчае аб’яднанне «КамАЗ»). Першы аўтамабіль сышоў з галоўнага зборачнага канвеера 16 лютага 1976 года.

## Вытворчасць 
Аснову прадукцыі КамАЗ складаюць серыйныя бартавыя аўтамабілі (КамАЗ-4308, КамАЗ-43118, КамАЗ-43253), седлавыя цягачы (КамАЗ-65116) і самазвалы (КамАЗ-43255, КамАЗ-65111, КамАЗ-6580).

На заводзе вырабляліся легкавыя аўтамабілі ВАЗ-1111. Таксама КамАЗ вырабляе колавыя шасі для размяшчэння ракетных ўзбраенняў КамАЗ-7850, якія з’яўляюцца патэнцыйнай заменай для шасі МЗКЦ-79221 вытворчасці Мінскага завода колавых цягачоў.

Катэгорыя:Аўтамабілебудаўнічыя кампаніі Расіі
Катэгорыя:1969 год у Расіі

Катэгорыя:Прадпрыемствы Расіі
Катэгорыя:Набярэжныя Чаўны
Катэгорыя:Вытворцы грузавых аўтамабіляў
Магн Максім

**Магн Максім** (, , каля 335 — ) — імператар-узурпатар Захаду Рымскай імперыі ў 383—388 гадах.

Рымскі военачальнік у Брытаніі Магн Максім падняў паўстанне ў 383 годзе супраць імператара Грацыяна. Пасля забойства Грацыяна, Магн Максім па мірным пагадненні падзяліў уладарства над Захадам Рымскай імперыі з братам забітага, юным імператарам Валентыніянам II. У 387 годзе ўзурпатар выгнаў Валентыніяна з Італіі, стаў адзіным уладаром Заходняй Рымскай імперыі. У 388 годзе падчас інтэрвенцыі імператара Усходу Рымскай імперыі Феадосія Вялікага Магн Максім трапіў у палон і пакараны смерцю.

У сярэднявечнай валійскай традыцыі Максім праслаўляе сябе як магутны ўладар з Брытаніі Максаен Уледыг, які стаў імператарам Рыма і родапачынальнікам валійскіх каралёў.

Катэгорыя:Рымская Брытанія
Катэгорыя:Рымскія консулы IV стагоддзя
Катэгорыя:Рымскія ўзурпатары
Катэгорыя:Рымскія імператары IV стагоддзя
Катэгорыя:Пакараныя смерцю манархі
Невельскі раён

**Невельскі раён**:
* Невельскі раён (Пскоўская вобласць)
* Невельскі раён (Сахалінская вобласць)
Невельскі раён (Сахалінская вобласць)

**Невельскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён), у межах якой замест скасаванага аднайменнага муніцыпальнага раёна ўтворана муніцыпальнае ўтварэнне Невельская гарадская акруга ў Сахалінскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Невельск. Невельскі раён прыроўнены да раёнаў Крайняй Поўначы. Размешчаны ў паўднёва-заходняй частцы вострава Сахалін уздоўж узбярэжжа Татарскага праліва.

## Гісторыя 
Утвораны 5 чэрвеня 1946 года ў складзе Паўднёва-Сахалінскай вобласці Хабараўскага края. 2 студзеня 1947 года Паўднёва-Сахалінская вобласць была скасавана, яе тэрыторыя ўключана ў склад Сахалінскай вобласці, якая была выведзена са складу Хабараўскага края. У 1963—1965 гадах раён быў скасаваны.

22 жніўня 1951 года Прэзідыум Вярхоўнага Савета РСФСР пастанавіў утварыць Горназавадскі раён з цэнтрам у горадзе Горназаводск, уключыўшы ў яго склад горад Горназаводск, рабочыя пасёлкі Першамайск, Шабуніна і сельскія Саветы Ватуцінскі, Крыльёнскі і Чкалаўскі, вылучыўшы іх з Невельскага раёна. 31 жніўня 1956 года быў скасаваны Горназавадскі раён, тэрыторыя перададзена ў склад Невельскага раёна.

3 сакавіка 2000 года рашэннем раённага Сходу дэпутатаў зацверджаны герб і сцяг муніцыпальнага ўтварэння «Невельскі раён і горад Невельск».

Катэгорыя:Раёны Сахалінскай вобласці
Невель (возера)

**Невель** — возера ў Невельскім раёне, на поўдні Пскоўскай вобласці Расіі.

Плошча — 14,9 км², максімальная глыбіня — 4,5 м, сярэдняя глыбіня — 1,6 м. Праточнае. З возера выцякае рака Яменка, якая ўпадае ў Ловаць. На беразе возера размешчаны горад Невель.

Масавыя віды рыб: шчупак звычайны, акунь звычайны, плоткі, лешч, краснапёрка, судак звычайны, язь, гусцяра.

Катэгорыя:Азёры Пскоўскай вобласці
Катэгорыя:Басейн Ловаці
Андрэ Мальро

**Андрэ Мальро** (;  — ) — французскі пісьменнік, культуролаг, герой Французскага Супраціву, ідэолаг Пятай рэспублікі, міністр культуры ва ўрадзе дэ Голя (1959—1969). Яго працы зрабілі ўплыў на французскіх філосафаў і пісьменнікаў Альбера Камю і Жана Грэнье.

Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі XX стагоддзя
Катэгорыя:Эсэісты Францыі
Катэгорыя:Культуролагі
Катэгорыя:Міністры культуры Францыі
Катэгорыя:Перапахаваныя
Катэгорыя:Байцы інтэрбрыгад
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны
Старыцкі сельсавет (Капыльскі раён)

**Ста́рыцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Капыльскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр — вёска Старыца.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Грэскага раёна Слуцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Мінскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Грэскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года сельсавет у Капыльскім раёне, з 21 чэрвеня 1935 года — Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Капыльскім раёне Мінскай вобласці. З 20 верасня 1944 года па 8 студзеня 1954 года ў складзе Бабруйскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Слабада-Кучынскага сельсавета.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Капыльскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Грэскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе
Маль

**Маль** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Луі Маль — французскі кінарэжысёр
* Эміль Маль — французскі гісторык мастацтва
Аль-Мутамід Алалах

**Абу-ль-Абас Ахмад ібн Джафар аль-Мутамід** (842/844 — ) — халіф з дынастыі Абасідаў, кіраваў з 870 па 892 год. Прыйшоў да ўлады пасля дзесяцігоддзя смут і палацавых пераваротаў.

## Дзяржаўнае кіраванне 
Падзяліў дзяржаву на дзве часткі: заходнюю, якая складалася з Іфрыкіі, Егіпта і Сірыі, і ўсходнюю, у якую ўваходзілі Ірак, Іран і Аравія. Эмірам заходняй часткі прызначыў свайго сына — Джафара, усходняй свайго брата — аль-Мувафака. Пасля фактычна даверыў кіраванне дзяржавай аль-Мувафаку, пасяліўся ў сваёй рэзідэнцыі ў Самары, адкуль рэдка выязджаў. У 885 годзе ад халіфата канчаткова адкалолася Арменія.

Катэгорыя:Абасіды
Катэгорыя:Кіраўнікі Азіі IX стагоддзя
Дарожка

**Дарожка** — шматзначны тэрмін

* Дарожка — памяншальна-ласкальная форма да дарога; вузкая дарога, сцежка.
* Дарожка — спецыяльна зробленая для хадзьбы вузкая дарога ў садах, парках і пад.
* Дарожка — вузкі доўгі дыван; палавік.
* Дарожка — рыбалоўная прылада ў выглядзе доўгага шнура з кручком і прынадай на канцы.
* Дарожка —  вузкае доўгае паглыбленне на чым-н.; жалабок, разорка.
* Бегавая дарожка — спецыяльная кругавая дарожка на стадыёнах, катках і пад., на якой праводзяцца трэніроўкі і спаборніцтвы ў бегу.
* Веладарожка
* Гукавая дарожка.
* Лётная дарожка — паласа зямлі на аэрадроме, прызначаная для ўзлёту і пасадкі самалётаў.
* Дарожка дыска (трэк) — сегмент дыскавай памяці (дыскета, цвёрды дыск), у выглядзе канцэнтрычнай акружнасці на паверхні дыска, рухаючыся па якой магнітная галоўка накапляльніка запісвае інфармацыю. Такіх дарожак на паверхні дыска можа быць ад некалькіх дзясяткаў да некалькіх сотняў.
* Дарожка крокаў.
Эміль Маль

**Эміль Маль** (, , Камантры — , Фантэн-Шаалі) — французскі гісторык мастацтва.

## Біяграфія 
Скончыў ліцэй у Сент-Эцьене, у 1886 годзе — Вышэйшую нармальную школу. З 1886 па 1889 год выкладаў рыторыку ў ліцэях Сент-Эцьена, Тулузы, Парыжа. У 1889 годзе абараніў дысертацыю па рэлігійным мастацтве Францыі XII стагоддзя; з 1906 года выкладаў у Сарбоне, дзе ўзначаліў, у 1912 годзе, кафедру гісторыі мастацтва.

У 1918 годзе быў абраны членам Акадэміі надпісаў і прыгожага пісьменства. З 1923 па 1937 год быў дырэктарам Французскай школы ў Рыме. У 1927 годзе стаў членам Французскай акадэміі.

Эміль Маль памёр 6 кастрычніка 1954 года, ва ўзросце 92 гадоў.

## Навуковая дзейнасць 
Асноўнай сферай інтарэсаў Эміля Маля было сярэднявечнае хрысціянскае мастацтва, з’яўляецца аўтарам вялікай колькасці публікацый, у тым ліку шэрагу манаграфій па цэрквах і саборах Францыі (Рэймскі, Шартрскі, сабор Альбі). Частка яго работ прысвечана хрысціянскай архітэктуры Рыма. Асноўная заслуга Маля у тым, што ў эпоху, калі гісторыя мастацтваў яшчэ ўспрымалася як забаўка для адукаваных эстэтаў, ён прыўнёс у яе навуковыя метады і прынцыпы.

Катэгорыя:Гісторыкі мастацтва
Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Францыі
Катэгорыя:Медыявісты
Праклён фашызму (мемарыяльны комплекс)

**Праклён фашызму** — мемарыяльны комплекс каля в. Дабрунь Докшыцкага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 2 км ад вёскі, каля шашы Бягомль — Докшыцы.

## Гісторыя 
22 мая 1943 года падчас правядзення карнай аперацыі гітлераўцы спалілі вёску Шунеўка разам з яе жыхарамі (67 чалавек). Пасля вайны яна не адрадзілася.

У знак ушанавання памяці аб загінуўшых жыхарах в. Шунеўка і іншых вёсак Докшыцкага раёна ў гады Другой сусветнай вайны 3 ліпеня 1983 года быў утвораны на месцы вёскі мемарыяльны комплекс.

У 2010 годзе мемарыяльны комплекс быў рэканструяваны.

## Апісанне 
Цэнтральны манумент мемарыяла — бронзавая фігура жанчыны вышынёй 4,75 м, якая стаіць з узнятымі ў праклёне рукамі ў праёме стылізаванай брамы. Да абламанага канца гарызантальнай перакладзіны брамы прымацаваны 3 званы, 2 з якіх звоняць, трэці расколаты як сімвал таго, што на Докшыччыне і Бягомльшчыне загінуў кожны трэці жыхар — больш за 20 тысяч чалавек.

Непадалёку ад цэнтральнага манумента бетонны зруб калодзежа, куды гітлераўцы кінулі жывымі дзяцей і настаўніцу. На ім бронзавая выява прабітага і абпаленага паветранага змея з імёнамі загінуўшых дзяцей, які сімвалізуе абарванае вайной дзяцінства.

На месцы былых сялянскіх сядзіб 22 мемарыяльныя знакі — падмуркі, над кожным з якіх трохпрыступкавы ганак, на верхніх прыступках бронзавыя кампазіцыі ў форме языкоў полымя з імёнамі былых гаспадароў — сімвал вечнай памяці пра тых, хто загінуў.

Скульптуру «Праклён фашызму» стварылі народны мастак А. Анікейчык, архітэктары Ю. Градаў і Л. Левін.

## Літаратура 
* Мемарыяльны комплекс «Праклён фашызму» // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 257.
* Падбярэзкая, Т. Не галасы людзей чуваць, а жалобныя званы звіняць / Т. Падбярэзкая // Родныя вытокі (Докшыцы). — 2013. — 29 мая. — С. 1.
* «Праклён фашызму» // Памяць: Докшыцкі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; уклад. А. В. Скараход; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2004. — С. 291.

 
Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
Катэгорыя:Дабрунь (Докшыцкі раён)
Катэгорыя:Мемарыяльныя комплексы Беларусі
Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:1983 год у Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Докшыцкага раёна
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Докшыцкага раёна
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Леаніда Левіна
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Юрыя Градава
Катэгорыя:Творы Анатоля Анікейчыка
Рэчышча

міні|Рэчышча раўніннай ракі
міні|Рэчышча горнай ракі

**Рэчышча** — найбольш паніжаная частка рачной даліны, па якой адбываецца сцёк вады ў міжпаводкавыя перыяды. Шырыня рэчышча буйных рэк ад дзясяткаў і сотняў метраў да некалькіх кіламетраў. Па даўжыні рэчышча плёсы чаргуюцца з перакатамі. Для рэчышча раўнінных рэк характэрны рукавы, меандры і рэчышчавыя ўтварэнні (астравы, асяродкі, косы, мелі, пляжы і інш.). Рэчышчы горных рэк парожыстыя, часта скалістыя.

Пры разводдзях і паводках вада не ўмяшчаецца ў рэчышча і выходзіць на пойму. У гэтыя перыяды фарміруюцца прырэчышчавыя валы, адбываецца найбольшая эразійная работа рэк, што можа выклікаць істотныя змены ў мікрарэльефе і форме рэчышча. У засушлівых раёнах рэчышчы многіх рэк большую частку года застаюцца сухімі.

## Беларусь 
а]]
Для рэк Беларусі характэрны рэчышчы раўнінных і нізінных рэк — звілістыя, месцамі падзеленыя на рукавы, часта суправаджаюцца пратокамі, старыцамі. Шырыня рэчышча пераважна 10—20 м, у ніжніх цячэннях 30—50 м. Шырыня рэчышча буйных рэк звычайна 80—120 м, месцамі да 300—500 м. Глыбіня большасці рэчышчаў складае 0,3—1 м, на плёсах 1—4 м, месцамі да 6—8 м.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гідраграфія
Катэгорыя:Вадацёкі
Катэгорыя:Рэчышчазнаўства
Васіль Іванавіч Матэвушаў

**Васіль Іванавіч Матэвушаў** (, в. Княжыцы, Магілёўскі павет — ) — беларускі паэт, журналіст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. У сям’і было шасцёра дзяцей: дзве сястры і чатыры браты. Бацька быў пісьменным чалавекам, яму часта прыходзілася пісаць лісты для ўсёй вёскі.

Скончыўшы пачатковую школу, ён паступіў у Княжыцкую школу калгаснай моладзі. У гэтай школе пазнаёміўся з будучым літаратуразнаўцам Міхасём Ларчанкам і маладым таленавітым паэтам Пятрусём Бядуліным. Маладыя хлопцы часта выступалі ў самадзейнасці са сваімі творамі. У Васіля Матэвушава з’явілася вялікае памкненне да пісьменніцкай творчасці, і ён пачаў употай складаць свае першыя вершы. Аднойчы паказаў свае творы Бядуліну, і той параіў даслаць адзін верш у газету «Піянер Беларусі», дзе ў 1930 годзе і надрукавалі ягоны верш «Ліст ад таварыша».

У 1939 годзе прызваны ў Чырвоную Армію. Служыў пасадзе палітрука роты.

Знешне някідкая паэзія В. Матэвушава раскрывае ўнутраную прыгажосць чалавека, хараство роднага Прыдняпроўскага краю. Беларуская прырода, роднае Прыдняпроў’е былі тэмай творчасці паэта. Як адзначаў Васіль Карпечанка, ні водны пісьменнік Магілёўшчыны не здолеў так апець родны Прыдняпроўскі край, як Васіль Матэвушаў.

## Узнагароды 
Узнагароджаны медалямі «За перамогу над Германіяй», «За перамогу над Японіяй».

## Асоба 
Як згадвае дачка паэта Наталля Васільеўна, у сям’і панаваў культ паэта Янкі Купалы. Яго бясконца перачытвалі і завучвалі і бацька, і маці, якая ўсё жыццё працавала выкладчыцай у магілёўскай школе № 4. Пра захапленне песняром ведалі сябры і калегі, і таму ў сям’і былі дужа радыя, калі гаспадару на 50 гадоў Саюз пісьменнікаў Беларусі падараваў невялічкі, але вельмі прыгожы бюст Янкі Купалы.

Знаёмыя падкрэслівалі яго сумленнасць, шчырасць, працаздольнасць, адкрытасць і таварыскасць. Як адзначаў Народны паэт Беларусі Ніл Гілевіч, гэта быў паэт таленавіты і вельмі, вельмі, сціплы.

## Літаратура 
* Акуліч, В. «Гаючы сок» вершаў Васіля Матэвушава / Васіль Акуліч // Могилевская правда. — 2010. — 26 марта. — С. 15.
* Аношкін, І. Пясняр Прыдняпроўя / Іван Аношкін // Магілёўскія ведамасці. — 2005. — 3 сакавіка. — С. 5.
* Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. / пад рэдакцыяй А. В. Мальдзіса. — Мінск, 1994. — Т. 4. — С. 248—253 : фота.
* Камкоў, П. «…радкі, напоўненныя сонцам» / П. Камкоў, С. Украінка // Прыдняпроўская ніва (Магілёў). — 2000. — 26 лютага. — С. 2

## Спасылкі 
* Васіль Іванавіч Матэвушаў 
* Да стагоддзя з дня нараджэння песняра з Княжыцаў Васіля Матэвушава

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Магілёўскім раёне
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Нацыянальны педагагічны ўніверсітэт імя М. П. Драгаманава

**Нацыянальны педагагічны ўніверсітэт імя М. П. Драгаманава** () — вышэйшая навучальная ўстанова ў горадзе Кіеў, Украіна.

Універсітэт фактычна быў заснаваны 4 снежня 1834 года, калі пры Кіеўскім універсітэце Святога Уладзіміра быў адкрыты педагагічны інстытут. У 1858 годзе педагагічны інстытут быў ператвораны ў вышэйшыя двухгадовыя педагагічныя курсы пры Кіеўскім універсітэце, а ў 1863 годзе на базе курсаў была створана асобная ўстанова адукацыі — Кіеўскія вышэйшыя педагагічныя курсы. У 1909 годзе Кіеўскія вышэйшыя педагагічныя курсы былі ператвораныя ў Кіеўскі настаўніцкі інстытут. У 1920 годзе Універсітэт Святога Уладзіміра, Універсітэт Святой Вольгі і Кіеўскі настаўніцкі інстытут былі аб’яднаны ў Кіеўскі інстытут народнай адукацыі (КІНА). Інстытуту было прысвоена імя Міхаіла Драгаманава. У 1936 годзе КІНА быў ператвораны ў Кіеўскі педагагічны інстытут імя Максіма Горкага. Пасля здабыцця Украінай незалежнасці, інстытут быў ператвораны ва ўніверсітэт і яму зноў было прысвоена імя Драгаманава.

## Факультэты 
У склад універсітэта ўваходзяць наступныя факультэты:
* Гістарычны факультэт
* Інжынерна-педагагічны факультэт
* Інстытут бесперапыннай адукацыі
* Факультэт замежнай філалогіі
* Факультэт інфарматыкі
* Факультэт мастацтваў імя Анатоля Аўдзіеўскага
* Факультэт менеджменту адукацыі і навукі
* Факультэт паліталогіі і права
* Факультэт педагогікі і психалогии
* Факультэт прыродна-экалагічнай адукацыі і экалогіі
* Факультэт псіхалогіі
* Факультэт сацыяльна-эканамічнага адукацыі і кіравання
* Факультэт спецыяльнай і інклюзіўны адукацыі
* Факультэт украінскай філалогіі і літаратурнай творчасці імя Андрэя Малышкі
* Факультэт фізічнага выхавання, спорту і культуры
* Факультэт філасофіі і грамадазнаўства
* Фізіка-матэматычны факультэт

## Спасылкі 
* Сайт НПУ 

Катэгорыя:1834 год ва Украіне
Катэгорыя:Універсітэты Кіева
Катэгорыя:Нацыянальныя вышэйшыя навучальныя ўстановы Украіны
Катэгорыя:Вышэйшыя педагагічныя навучальныя ўстановы
Сакулка (станцыя)

**Сакулка** () — станцыя Польскай чыгункі ў Сакулцы Падляскага ваяводства; на лініі Зялёнка — Кузніца Бяластоцка, паміж станцыямі Генюшэ і Кузніца. Пачатак лініі Сакулка — Сувалкі.

У 2017 годзе станцыя абслугоўвала 200—299 пасажыраў у дзень

## Спасылкі 
Катэгорыя:Чыгуначныя станцыі Польшчы
Катэгорыя:Саколка
Беэр-Шэва

**Беэ́р-Шэва́**, **Беэ́р-Шэ́ва** (, «калодзеж клятвы»; «Бір-эс-Саба»; ; бібл. Вірсавія) — горад на поўдні Ізраіля.

Горад з’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам Паўднёвай акругі Ізраіля. Тут размешчаны шэраг навучальных устаноў, у тым ліку Універсітэт Бен-Гурыёна, бальніца «Сарока» (другая па велічыні ў Ізраілі), акруговы суд, гарадскі тэатр, рэгіянальныя аддзяленні розных урадавых службаў. У пачатку XXI стагоддзя горад таксама з’яўляецца буйным культурным і прамысловым цэнтрам.
Біблейская Вірсавія (Тэль-Беэр-Шэва) размешчана на паўночны захад ад сучаснага горада; у 2005 годзе атрымала статус аб’екта Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Беэр-Шэва размешчана ў Паўночным Негеве, за 81 км ад Іерусаліма, за 115 км ад Тэль-Авіва і за 240 км ад Эйлата.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Літаратура 
* ספר באר-שבע (іўрыт) / בעריכת יהודה גרדוס ויהודה שטרן. — ירושלים: כתר, 1979.
* ‏אנציקלופדיה «מפה»‏ (іўрыт). — ‏מפה‏, 2000. — Т. 1. — С. 120—125.
* ארץ הנגב — אדם ומדבר — חלק ב' (іўрыт) / בעריכת אבשלום שמואלי ויהודה גרדוס. — אוניברסיטת בן-גוריון - החוג לגאוגרפיה, אוניברסיטת תל אביב - החוג לגאוגרפיה, מכון לחקר המדבר שדה בוקר, הוצאה לאור משרד הבטחון, 1979.
* אנצקלופדיה לתולדות ארץ-ישראל (іўрыт). — מודן/משרד בטחון הוצאה לאור, 1986. — Т. כרך א'.
* באר-שבע ואתריה (іўрыт) / עריכה: גדעון ביגר ואלי שילר, יעץ: פרופ' יהודה גרדוס. — ירושלים: אריאל, 1991.
* איתן גלעד. נתונים דמוגרפיים באר-שבע (іўрыт). — עיריית באר-שבע (היחידה לסקר ולמחקר עירוני), אוניברסיטת בן-גוריון, 1974.
* מדריך ישראל (השרון דרום מישור החוף וצפון הנגב) (іўрыт) / דוד אלון (עורך). — ירושלים: כתר, משהב"ט- הוצ"ל, 1979. — С. 272—283.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Ізраілі
Катэгорыя:Гарады Ізраіля

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1900 годзе
Ходараўка (мемарыяльны комплекс)

**Ходараўка** — мемарыяльны комплекс за 200 м на поўнач ад Новай Вёскі Докшыцкага раёна Віцебскай вобласці.

## Гісторыя 
Вясной 1944 года паблізу станцыі Параф’янава, на ўскрайку Лібараўшчыны нацысты стваралі канцлагер. Здаровых вязняў адпраўлялi ў Германiю на прымусовыя працы, астатнiх знiшчылi паблiзу фальварка Ходараўка, за 1,5-2 км ад Дзядкоў. Тут нямецкія акупанты расстралялі 800 чалавек — 200 ваеннапалонных італьянцаў і 600 цывільных жыхароў Бешанковiцкага, Лепельскага, Ушацкага i Бягомльскага раёнаў, схоплены падчас карнай аперацыі супраць партызан Полацка-Ушацкай, Лепельскай i Бягомльска-Барысаўскай партызанскiх зон.

Пасля вайны на месцы трагедыі пасаджаны бярозавы гай. У 1969 годзе на магілах паставілі абеліск ахвярам нацызму. Пазней у Ходараўцы за кошт італьянцаў узведзены мемарыяльны комплекс, адкрыты 20 кастрычніка 1992 года. 14 ліпеня 2012 года асвечаны новы крыж на мемарыяле «Ходараўка».

## Апісанне 
Цэнтральны ўваход мае форму каталіцкага крыжа. Побач лічбы 1944 і 1992 (дата трагедыі і дата пабудовы помніка) і дзяржаўныя сцягі Беларусі і Італіі. Далей прыступкі вядуць у бярэзнік, дзе размешчана аснова кампазіцыі. Абапал дарожкі — дванаццаць жаночых фігур, постаці і твары якіх адлюстроўваюць смутак і боль. А ў цэнтры — скульптура ляжачага мужчыны, якая, быццам, вырастае з зямлі. Далей стаіць велізарны валун з бронзавай лічбай 800 — колькасцю забітых тут нацыстамі людзей — і мемарыяльнай шыльдай з надпісам на беларускай і італьянскай мовах: *«На гэтым месцы ў 1944 годзе нямецка-нацысцкімі акупантамі былі расстраляны 600 жыхароў Рэспублікі Беларусь і 200 ваеннапалонных італьянцаў»*. За ім — крыж з польскамоўным надпісам «Jezu, ufam Tobie» («Езу, спадзяюся на Цябе»).

Файл:Новая Вёска. Мемарыял ахвярам Другой сусветнай вайны (01).jpg|Цэнтральны ўваход
Файл:Новая Вёска. Мемарыял ахвярам Другой сусветнай вайны (07).jpg|Жаночыя фігуры
Файл:Новая Вёска. Мемарыял ахвярам Другой сусветнай вайны (08).jpg|Жаночыя фігуры

## Літаратура 
* Магіла італьянскіх вайскоўцаў // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 253.
* Мемарыяльны комплекс «Ходараўка» // Докшыцкі край / Ф. А. Палачанін. — Мінск : Беларусь, 2009. — С. 165—169.
* Ходараўская трагедыя // Памяць: Докшыцкі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; уклад. А. В. Скараход; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2004. — С. 292—294.

Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
Катэгорыя:Новая Вёска (Сітцаўскі сельсавет)
Катэгорыя:Мемарыяльныя комплексы Беларусі
Катэгорыя:1992 год у Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Докшыцкага раёна
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Докшыцкага раёна
Шэрая гніль костачкавых

**Шэрая гніль костачкавых**, **маніліёз костачкавых** —  костачкавых дрэў, выкліканае відамі  і .

## Сімптомы 
Сустракаецца на вішнях, слівах, персіках і абрыкосах. Найбольш цяжкае цячэнне маніліёзу назіраецца на вішнях. Сімптомы гэтага захворвання ўзнікаюць на кветках, пладах і парастках. Заражаныя кветкі гінуць, а потым становяцца карычневымі, што выклікае распаўсюджванне хваробы ад кветак да парасткаў, а таксама можа ахапіць старыя галіны. На паражаных парастках з’яўляюцца цвёрдае, адмерлае, карычневае лісце і смала, якая прасочваецца з парасткаў. Паражаныя органы пакрытыя шматлікімі шэра-карычневымі, пыльнымі . Другаснае заражэнне пладоў адбываецца падчас паспявання, чаму спрыяюць працяглыя і інтэнсіўныя ападкі. Расколіны пладоў вішні асабліва лёгка паддаюцца інфекцыі. На пладах з’яўляюцца плямы гнілі, на якіх таксама сустракаюцца спарадохіі.

## Этыялогія 
, якія ўтвараюцца ў перыяд вегетацыі, адрозніваюцца ад спор, якія ўтвараюцца на зімовых спарадохіях. Споры аднаклеткавыя, лімонападобныя.

## Цыкл развіцця 
Сасочкавыя спарадохіі зімуюць на паражаных парастках і галінах. У канцы зімы і вясной утвараюцца канідыяльныя споры, якія заражаюць кветкі праз тычынкі і . Затым з заражаных кветак грыбніца вырастае ў галіны і парасткі. Плады заражаюцца праз пашкоджанні, напрыклад, разрыў скуркі. Іх схільнасць да інфекцыі ўзрастае па меры паспявання. Гэта захворванне развіваецца вельмі хутка і праз некалькі дзён можа выклікаць знішчэнне значнай часткі ўраджаю.

## Меры барацьбы 
Барацьба з шэрай гніллю прадугледжвае выразанне хворых парасткаў і выдаленне заражаных пладоў і мумій. Пры высокай ступені цяжкасці захворвання і падчас хранічных ападаў падчас цвіцення вішні рэкамендуецца правесці дзве хімічныя апрацоўкі . Слівы апырскваюць 3, 4 разы — у фазе белай пупышкі, у поўным цвіценні і да збору ўраджаю. Каб абараніць абрыкосы і персікі, перад цвіценнем рэкамендуецца апрацоўваць фунгіцыдамі, якія змяшчаюць .

Катэгорыя:Грыбковыя захворванні раслін
Катэгорыя:Захворванні костачкавых
Сідар Васілевіч Копаць

**Сідар Васілевіч Копаць**, **Копаць Васілевіч** (2-я палова XV ст. — май 1531) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Пісар вялікі літоўскі (?—1531). Адначасова маршалак гаспадарскі (1520—1531). Тым жа часам намеснік жыжморскі (1510—1514), перавальскі (1516—1531), медніцкі (1526—1531), дзяржаўца дарсунішскі (1520-я — 1531).

## Біяграфія 
З роду смаленскіх баяр Копцяў, сын пісара гаспадарскага Васіля Копця. Пад імем Сідар згадваецца толькі ў дакументах ужо 1560—1570-х гадоў. Вядомы з 1501 года калі прасіў вялікага князя Аляксандра пацвердзіць свае смаленскія маёнткі праз крадзеж дакументаў на іх. Прыкладна з 1506 года служыў у Канцылярыі. Пры двары пана Копця Васілевіча цанілі як дасведчанага канцылярыста і рэдка адпускалі па справах не датычных дзейнасці Канцылярыі. Толькі аднойчы ў 1511 годзе ён накіраваны гаспадаром як пасол да Паноў-Рады.

На Попіс 1528 года ставіў 38 «коней», то бок валодаў агулам 304 службамі сялян. Сам пан Копаць Васілевіч быў адным з кіраўнікоў складання гэтага Попісу, апошняй з найбольш значных яго прац у Канцылярыі.

Свой галоўны маёнтак Вяйсея атрымаў у 1516 годзе ад гаспадара абменам на Гошчава Слонімскага павета. Ажаніўся позна з маладой княжной Мар’яй, дачкой князя Канстанціна Крошынскага, якая перажыла мужа на 40 гадоў, пасагам былі 30 службаў «двара» Дубна Гарадзенскага павета. Таксама пану Копцю Васілевічу належалі сёлы  і  Берасцейскага павета і сяло Дзебрава Лідскага павета, маёнтак Копцева.

Пахаваны ў саборнай  ў Кіеве.

## Сям’я 
У шлюбе з княжной Мар’яй з Крошынскіх мелі прынамсі сямёра дзяцей, на час смерці бацькі трое сыноў былі непаўналетнія.
* Цімафей (пам. неўзабаве па 1531),
* Фёдар,
* Васіль,
* Іван (да 1531 — 28.2.1563, Гародня), у шлюбе з князёўнай Марынай Львоўнай з Палубінскіх меў дачку Марыну (у шлюбе з Касперам Дэмбінскім) і сына Івана (1.3.1563, Вейсяі — да 10.7.1569), адразу па смерці мужа (да 13.5.1563) ўдава ўзяла другі шлюб са Станіславам Нарушэвічам, вымушаная шукаць абароны да сваякоў;
* Ганна, у шлюбе з Іванам Богушавічам Багавіцінавічам,
* Фядора, у першым шлюбе з Есіфам Халецкім, у другім — з Бенедыктам Юрагам,
* Раіна, у шлюбе з князем Іванам Васілевічам Палубінскім.

## Літаратура 
* 
* 

Сідар Васілевіч
Катэгорыя:Пісары вялікія літоўскія
Катэгорыя:Маршалкі гаспадарскія
Катэгорыя:Старосты жыжморскія
Катэгорыя:Старосты перавальскія
Катэгорыя:Дзяржаўцы медніцкія
Катэгорыя:Старосты дарсунішскія
Уладзімір Мікалаевіч Дронаў

**Уладзімір Мікалаевіч Дронаў** (нар. , Бягомль) — ваенны дзеяч, контр-адмірал (1996). Герой Расіі (1996).

## Біяграфія 
Скончыў Ленінградскае вышэйшае ваенна-марское вучылішча падводнага плавання (1972), камандны факультэт Ваенна-марской акадэміі (1987). 3 1972 года на Паўночным флоце. Службу пачаў камандзірам тарпеднай групы, затым камандзірам падводнай лодкі Паўночнага флота. У 1974—1976 гадах — камандзір ракетнага падводнага крэйсера стратэгічнага прызначэння. У 1976—1978 гадах — памочнік камандзіра, у 1979—1983 гадах — старшы памочнік камандзіра, затым камандзір атамнай падводнай лодкі. У 1982—1985 гадах — камандзір ракетнага крэйсера, потым начальнік штаба дывізіі крэйсераў стратэгічнага назначэння (1987—1991), камандзір злучэння атамных падводных лодак Паўночнага флоту (1991—2000).

Пасля выхаду ў запас В. М. Дронаў у 2000—2003 гадах працаваў у Адміністрацыі Санкт-Пецярбурга. У цяперашні час ён працуе намеснікам генеральнага дырэктара — начальнікам упраўлення па персанале і сацыяльным развіцці федэральнага дзяржаўнага ўнітарнага прадпрыемства «Адміралцейская верфь».

## Узнагароды 
* Ордэн «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР» 3-й ступені (1983),
* ордэн Мужнасці (1992),
* ордэн «За асабістую мужнасць» (1993),
* Герой Расіі (1996).

## Літаратура 
* *Долготович, Б. Д.* Дронов Владимир Николаевич // Адмиралы земли белорусской : биографический справочник / Б. Д. Долготович. — Мн. : Беларусь, 2009. — С. 59.
* Дронаў Уладзімір Мікалаевіч // Памяць: Докшыцкі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; уклад. А. В. Скараход; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2004. — С. 622.
* Дронов Владимир Николаевич // Слава и гордость земли Витебской : биографический справочник / сост. М. Н. Пригожий; редкол.: М. П. Кузьмич [и др.]. — С. 162.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Падводнікі
Катэгорыя:Асобы на марках
Цэркаспароз костачкавых

**Цэркаспароз костачкавых** —  раслін, якое выклікаецца грыбам віду .

## Этыялогія 
Захворванне паражае галоўным чынам вішню і чарэшню, але сустракаецца таксама на сліве, алычы, абрыкосах, персіках і іншых костачкавых. На лісці ўтвараюцца круглявыя, даволі буйныя, 2-3 мм у дыяметры, чырванавата-бураватыя плямы з цёмна-фіялетавай аблямоўкай.

Тканка ў месцах плям выпадае, ад чаго лісце становіцца дзірчастым. Пры моцным развіцці хвароба выклікае усыханне і абсыпанне лісця.

## Спасылкі 
* Церкоспороз косточковых  

Катэгорыя:Цэркаспарозы
Катэгорыя:Захворванні костачкавых
Кузніца Бяластоцка (станцыя)

**Кузніца Бяластоцка** () — станцыя Польскай чыгункі ў вёсцы Кузніца Падляскага ваяводства; на лініі Варшава — Гродна, паміж прыпыначным пунктам Чупрынова і станцыяй Брузгі.

У 2017 годзе станцыя абслугоўвала 300—499 пасажыраў у дзень

## Рух 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Чыгуначныя станцыі Польшчы
Аляксандр Мікалаевіч Шалепін

**Аляксандр Мікалаевіч Шалепін** (; , Варонеж — , Масква) — савецкі палітык і дзяржаўны дзеяч.

Аляксандр Шалепін нарадзіўся 18 жніўня 1918 года ў Варонежы. Вучыўся ў 1936—1939 і 1940—1941 гадах у Маскоўскім інстытуце гісторыі, філасофіі і літаратуры імя Н. Г. Чарнышэўскага (інстытут не скончыў). З 1939 па 1940 года служыў у РСЧА. У 1940 годзе ўступіў ва УКП(б). Таксама з 1940 года на працы ў адміністрацыйных органах УЛКСМ. З 1952 па 1958 гады — першы сакратар ЦК УЛКСМ. У 1958—1961 гадах — старшыня КДБ СССР. З 1961 года на партыйнай рабоце. У 1967 годзе узначаліў УЦСПС. З 1975 па 1984 гады — намеснік старшыні Камітэта па прафесійна-тэхнічнай адукацыі пры Савеце Міністраў СССР. З 1984 года — на пенсіі. Памёр 24 кастрычніка 1994 года ў Маскве.

## Спасылкі 
* Даведнік па гісторыі КПСС

Катэгорыя:Старшыні КДБ СССР
Катэгорыя:Члены Палітбюро ЦК КПСС
Катэгорыя:Сакратары ЦК КПСС
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 4-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 6-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 7-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 8-га склікання
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варонежы
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 9-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета РСФСР 2-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета РСФСР 3-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета РСФСР 7-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета РСФСР 8-га склікання
Катэгорыя:Члены ЦК КПСС
Катэгорыя:Функцыянеры УЛКСМ
Раіса Уладзіміраўна Тузава

**Раіса Уладзіміраўна Ту́зава** (*Раіса Уладзіміраўна Тузава-Юскавец*, ; , ) — вучоны ў галіне мікрабіялогіі, доктар ветэрынарных навук (1964), прафесар (1966).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Маскве. У 1947 годзе скончыла Маскоўскі хіміка-тэхналагічны інстытут мясной прамысловасці. З 1952 года працавала ў Навукова-даследчым інстытуце жывёлагадоўлі Акадэміі навук БССР, з 1956 года ў Беларускім навукова-даследчым ветэрынарным інстытуце. З 1964 года ў Мінскім педагагічным інстытуце імя М. Горкага і адначасова на пасадзе старшага навуковага супрацоўніка ў Беларускім навукова-даследчым ветэрынарным інстытуце.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар навуковых прац па праблемах этыялогіі, патагенезу, эпізааталогіі і вакцынацыі бруцэлёзу і туберкулёзу сельскагаспадарчай жывёлы.

Сярод апублікаванага:
* Микробные и вирусные заболевания животных, опасные для человека (зоопозы). — Мн., 1969.;
* Туберкулёз сельскохозяйственных животных и птиц. — Мн., 1983.;
* Эволюция домашних животных. — М.: Знание, 1989. — 64 с. — (Новое в жизни, науке, технике. Биология; № 7).
* Классическая и современная иммунология / Р. В. Тузова-Юсковец, Н. А. Ковалёв. — Мн.: Белорусская наука, 2006. — 691 с. — На рус. яз. — ISBN 985-08-0758-X
* Молекулярно-генетические механизмы эволюции органического мира. Генетическая и клеточная инженерия / Р. В. Тузова, Н. А. Ковалёв; Национальная Академия Наук Беларуси, Институт экспериментальной ветеринарии им. С. Н. Вышелесского. — Мн.: Беларуская навука, 2010. — 395 с. — ISBN 978-985-08-1186-8

## Літаратура 
*  — С. 118.

## Спасылкі 
* Тузова-Юсковец, Раиса Владимировна // Нацыянальная бібліятэка Беларусі

Катэгорыя:Ветэрынары СССР
Катэгорыя:Мікрабіёлагі СССР
Катэгорыя:Мікрабіёлагі Беларусі
Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута эксперыментальнай ветэрынарыі імя С. М. Вышалескага НАНБ
Катэгорыя:Выкладчыкі БДПУ імя Максіма Танка
Катэгорыя:Члены КПСС
Юхан Себасцьян Вельхаўн

**Юхан Себасцьян Вельхаўн** (;  — ) — нарвежскі  і гісторык літаратуры.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і святара Юхана Эрнста Вельхаўна (1775—1828) і Эльзы Маргрэтэ Камермаер (1785—1853), дачкі . Яго сёстрамі былі пісьменніца-казачніца  і свецкая львіца і гаспадарыня літаратурнага салона Марэн Сарс.

Вывучаў тэалогію і літаратуру, з 1840 года выкладчык, затым прафесар філасофіі ва ўніверсітэце Хрысціяніі. Лідар культурнага руху, выступаў (пасля аддзялення Нарвегіі ад Даніі ў 1814 годзе) за працяг сувязяў з дацкай і агульнаеўрапейскай культурай — у супрацьлегласць нацыяналістычнаму руху на чале з Генрыкам Вергеланам. Меў вялікі ўплыў на палітычнае і літаратурнае жыццё Нарвегіі 1830-х гадоў. Асабліва вялікі быў аўтарытэт Вельхаўна сярод акадэмічнай моладзі. Свае поглядв Вельхаўн выклаў у цыкле палемічных санетаў «Заранак Нарвегіі» (; 1834) і ў працах па гісторыі дацкай літаратуры.

Катэгорыя:Гісторыкі Нарвегіі
Катэгорыя:Нарвежскамоўныя паэты
Каміла Калет

**Каміла Якабінэ Калет** (, народжаная **Вергелан**, ;  — ) — нарвежская пісьменніца, адна з першых феміністак Нарвегіі.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Крысціянсане. Бацька быў тэолагам, палітыкам і кампазітарам, а брат, Генрык Вергелан, — вядомым пісьменнікам. Калі Каміле было чатыры гады, яе сям’я пераехала ў Эйдсвол. Дзяўчынка расла вельмі адукаванай, з ранніх гадоў вяла дзённік, захаплялася чытаннем і займалася музыкай.

У сямнаццацігадовым узросце падчас візіту ў Крысціянію ў яе завязаўся раман з паэтам Юхан Себасцьянам Вельхаўнам, які варагаваў з яе братам Генрыкам. Пасля некалькіх гадоў закаханыя былі вымушаны развітацца.

У 1841 годзе Каміла выйшла замуж за Петэра Юнаса Калета, вядомага палітычнага дзеяча і літаратурнага крытыка. Уступіўшы ў шлюб, яна занялася пісьменніцкай дзейнасцю, у гэтым муж аказваў ёй поўную падтрымку.

Найбольш вядомай працай пісьменніцы стаў яе раман «Дочкі Амтмандэна» (нарв. Amtmandens Døttre), апублікаваны ў двух частках ў 1854 і 1855 годзе. У кнізе надавалася асаблівая ўвага цяжкасцям, з якімі сутыкалася жанчына з таго часу ў патрыярхальным грамадстве. Калет таксама напісала некалькі апавяданняў, артыкулаў і мемуары.

Пасля дзесяці гадоў сумеснага жыцця яе муж памёр. Каміле, пакінутай з чатырма маленькімі сынамі, прыйшлося прадаць свой дом. Неўзабаве з-за цяжкага фінансавага становішча яна была вымушаная аддаць траіх дзяцей на выхаванне да сваякоў. Памерла яна ў 1895 годзе ў Крысціяніі.

Катэгорыя:Пісьменнікі Нарвегіі
Катэгорыя:Пісьменніцы XIX стагоддзя
Катэгорыя:Постаці фемінізму
Пачынкаўскі раён (Смаленская вобласць)

**Пачынкаўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у цэнтральнай частцы Смаленскай вобласці Расіі.

Адміністрацыйны цэнтр — горад Пачынак, знаходзіцца за 52 км ад Смаленска. Насельніцтва раёна на 1 студзеня 2020 года — 29 061 чал.

Пачынкаўскі раён размешчаны ў паўднёва-заходняй частцы Смаленскай вобласці. Мяжуе на паўночным захадзе са Смаленскім, на захадзе з Манастыршчынскім, на паўднёвым захадзе з Хіславіцкім, на поўдні з Шумяцкім, на паўднёвым усходзе з Рослаўльскім, на ўсходзе з Ельнінскім, на паўночным усходзе з Глінкаўскім, на поўначы з Кардымаўскім раёнамі Смаленскай вобласці.

Цэнтральная і ўсходняя частка раёна ляжыць на Смаленска-Маскоўскім узвышшы, паўночная і паўднёвая — у Верхне-Дняпроўскай і Сожска-Асцёрскай нізінах.

Катэгорыя:Раёны Смаленскай вобласці
Ярцаўскі раён

**Я́рцаўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у цэнтральнай частцы Смаленскай вобласці Расіі.

Адміністрацыйны цэнтр — горад Ярцава.

Раён размешчаны ў цэнтральнай частцы Смаленскай вобласці. Мяжуе з Духаўшчынскім, Кардымаўскім, Сафонаўскім, Дарагабужскім і Холм-Жыркоўскім раёнамі. Плошча тэрыторыі — 1.618,93 км². Асноўныя рэкі раёна: Вопь і Дняпро.

## Вядомыя асобы 
* Анатолій Агапеевіч Круглоў (нар. 1932) — беларускі філосаф, рэлігіязнавец. Доктар філасофскіх навук (1992), прафесар (1994).

Катэгорыя:Раёны Смаленскай вобласці
Сычоўскі раён

**Сычоўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) на поўначы Смаленскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Сычоўка.

## Геаграфія 
Мяжуе на поўначы і захадзе з Цвярской вобласцю, на поўдні з Навадугінскім, на ўсходзе з Гагарынскім раёнамі Смаленскай вобласці. Плошча — 1791,1 км². Самы паўночны раён Смаленскай вобласці. Раён размешчаны пераважна ў межах Сычоўскай нізіны. Самы паўночны пункт за 5 км на поўнач ад вёскі Шашалава.

Каля вёскі Дудкіна знаходзіцца выток ракі Дняпро. Рэкі раёна: Вазуза, Гжаць, Асуга, Касня, Лосьміна. Азёры: Гаўрылаўскае. У 1978—1981 гадах у сувязі з напаўненнем Вазузскага вадасховішча Вазузскай гідрасістэмы значная частка раёна была затопленая.

Глебы дзярнова-сярэднепадзолістыя, у цэнтральнай частцы раёна — дзярнова-глеевыя ападзоленныя; гліністыя і цяжкасугліністыя. Лясы займаюць 33,8 % тэрыторыі.

Катэгорыя:Раёны Смаленскай вобласці
Холм-Жыркоўскі раён

**Холм-Жыркоўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у паўночнай частцы Смаленскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак гарадскога тыпу Холм-Жыркоўскі.

## Геаграфія 
Мяжуе з Духаўшчынскім, Ярцаўскім, Сафонаўскім і Навадугінскім раёнамі і Цвярской вобласцю. Плошча раёна — 2,033 тыс. км². Рэльеф раёна раўнінны. Глебы — дзярнова-падзолістыя.

Асноўныя рэкі — Дняпро, Вязьма, Соля, Немашчонка. Агульная працягласць рэк — 250 км.

## Гісторыя 
Тэрыторыя сучаснага раёна да 1929 года знаходзілася ў складзе Бельскага павета — адміністрацыйнай адзінкі ў складзе Рыжскай губерні, Смаленскага намесніцтва і Смаленскай губерні, якая існавала ў 1708—1929 гадах.

25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Бельскі павет абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У ліпені 1918 года на тэрыторыі Холмаўскай і Пакроўскай валасцей Бельскага павета адбылося Пакроўска-Холмаўскае сялянскае паўстанне.

1 студзеня 1919 года згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі павет увайшоў у склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква перадала павет у склад РСФСР.

У гады перадваенных пяцігодак у Холм-Жыркоўскім раёне налічвалася 219 калгасаў, якія аб’ядноўвалі 7632 сялянскіх гаспадаркі дабудавана 3 ільнозаводы, МТС, сярэдняя школа, новы будынак бальніцы, электрастанцыя і друкарня.

Катэгорыя:Раёны Смаленскай вобласці
Угранскі раён

**Угранскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) на ўсходзе Смаленскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — сяло Угра.

## Геаграфія 
Мяжуе на паўночным усходзе з Цёмкінскім, на поўначы з Вяземскім, на захадзе з Дарагабужскім, на паўднёвым захадзе з Ельнінскім раёнамі Смаленскай вобласці. На поўдні, паўднёвым усходзе і ўсходзе мяжуе з Юхнаўскім раёнам Калужскай вобласці. Плошча тэрыторыі — 2900 км².

Раён размешчаны на Угранскай нізіне. Рэкі: Угра, Ужрэпт, Варона, Раслаўка, Гардота, Сігоса і інш. Шмат балот. Глебы ў раёне дзярнова-слаба-, сярэдне- і моцнападзолістыя. Лясы займаюць 67,5 % тэрыторыі, пераважна хваёвыя.

Катэгорыя:Раёны Смаленскай вобласці
Herpotrichia

**Herpotrichia**&nbsp;— род грыбоў сямейства . Назва ўпершыню апублікаваная ў 1868 годзе.

 — узбуджальнік бурай снежнай цвілі ігліцы. Грыб пашкоджвае ігліцу і галінкі хвоі, елі, піхты, ядлоўца. Грыб распаўсюджаны ў высакагорных раёнах Карпат, а таксама сустракаецца ў паўночных абласцях Украіны.

## Галерэя 

Файл:Brown Felt Blight.jpg|

## Літаратура 
* Fuckel, L. 1868. Fungi Rhenani Exsiccati Cent. XXII. 22:2101-2200 — P. Fung. Rhen. no 2171

Катэгорыя:Роды грыбоў
Катэгорыя:Аскаміцэты
Рослаўльскі раён

**Рослаўльскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у паўднёва-ўсходняй частцы Смаленскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Рослаўль.

## Геаграфія 
Мяжуе на поўначы з Ельнінскім, на паўночным захадзе з Пачынкаўскім, на захадзе з Шумяцкім, на паўднёвым захадзе і поўдні з Ершыцкім раёнамі Смаленскай вобласці, на паўночным усходзе раён мяжуе з Калужскай вобласцю, а на паўднёвым усходзе — з Бранскай вобласцю. Плошча — 3000 км².

Раён размешчаны на Смаленска-Маскоўскім узвышшы. Глебы ў раёне дзярновыя, слаба- і сярэднепадзолістыя, глеевыя і балотныя. Лясы займаюць 39 % тэрыторыі.

Рэкі раёна: Асцёр, Станаўка (прыток Астра), Дзясна.

## Вядомыя асобы 
* Зінаіда Яфімаўна Арцем’ева (1926—2011) — беларускі педагог, Заслужаны настаўнік БССР.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Раёны Смаленскай вобласці