open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мікалай Іванавіч Байрачны

**Мікалай Іванавіч Байрачны** (нар. , г. Баку) — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.

## Біяграфія 
Нарадзіліся  года ў Баку. Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1976 годзе. Вучыўся ў М. Бяляева, Т. Паражняка. Удзельнік мастацкіх выставак з 1974 года, кафэ «Батлейка» (сумесна з В. Прыешкіным); бронзавы помнік усім ахвярам кахання (Муму) у г. Анфлёр (Францыя); ілюстрацыі да кніг беларускіх і замежных пісьменнікаў; мультфільмы «Хто?» (1986), «Асенні фатограф», «Пасля прылёту марсіян», «Мая мама Чараўніца» (1990).

Яшчэ адзін бок таленту М. Байрачнага – «касцюмныя лялькі», якія ён стварае разам са сваёй жонкай – архітэктарам А. Байрачнай. Гэта абсалютна новы для беларускага мастацтва від творчасці, які не мае аналагаў. Сямідзесяцісантыметровай вышыні лялькі-статуі ў натуральнай вопратцы з тканіны з мноствам каштоўных і гістарычна дакладных аксесуараў, выкананыя М. і А. Байрачнымі, экспануюцца на шматлікіх тэматычных мастацкіх выстаўках. У 2009 г. М. Байрачным створаны з бронзы скульптурныя выявы тэатральных лялек для ўпрыгажэння фае Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета. Гэта метровыя выявы скрыпача, віяланчэліста, дамы і кавалера з французскага балета ў пышных барочных касцюмах, размешчаныя ў фае тэатра на спецыяльных тумбах.

Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, Музеі сучанага выяўленчага мастацтва ў Мінску, музеі Акадэміі мастацтваў Расіі.

## Сям'я 
У шлюбе з архітэктаркай А. Байрачнай.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мастакі-керамісты Беларусі
Катэгорыя:Скульптары Беларусі
Катэгорыя:Мультыплікатары Беларусі
Катэгорыя:Мастакі-ілюстратары Беларусі
Катэгорыя:Мастакі дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва Беларусі
Дзякоўская культура

.]]
**Дзякоўская культура** — культура фіна-ўгорскіх плямён, якія ў VII ст. да н.э. — V ст. н.э. жылі ў міжрэччы Волгі і Акі, у Верхнім Падзвінні, на Валдайскім узвышшы. Назву атрымала ад гарадзішча каля в. Дзякова (у межах Масквы). Насельніцтва жыло патрыярхальнымі сем’ямі ў наземных жытлах і паўзямлянках на гарадзішчах і паселішчах. Займалася жывёлагадоўляй, лядным земляробствам, паляваннем і рыбалоўствам, вырабляла жалезныя і касцяныя прылады працы, бронзавыя ўпрыгожанні. Кераміка слоікападобнай формы з тэкстыльнымі адбіткамі (адсюль іншая назва — культура тэкстыльнай керамікі) і арнаментам на верхняй частцы пасудзін. На тэрыторыі Беларусі найбольш даследаваныя помнікі: Заторны, Новы Болецк, Мямлі (Гарадоцкі раён) і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Археалагічныя культуры Беларусі
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Расіі
Катэгорыя:Фіна-ўгорскі свет
Катушка аблямаваная

**Катушка аблямаваная** (*Planorbis planorbis*) — палеарктычны від прэснаводных слімакоў сямейства .

## Арэал і экалогія 
Жыве ў Палеарктыцы.

Сустракаецца ў розных тыпах вадаёмаў, багатых расліннасцю, але аддае перавагу вадаёмам са стаячай або павольна цякучай вадой.

Сустракаецца таксама ў вадаёмах, якія перыядычна перасыхаюць.

## Апісанне 
Ракавіна памерам 3-5 х 11-15 мм.

## Значэнне 
З’яўляецца прамежкавым гаспадаром  і іншых трэматод.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Катушкі
Фарынгастамоз

**Фарынгастамоз** — паразітарнае захворванне групы трэматадозаў, выкліканае прадстаўнікамі роду , у тым ліку .

## Біялогія 
Яйцы  жаўтлява-карычневыя і маюць невялікае вечка, а іх паверхня мае малюнак, падобны на скурку дыні.

## Экалогія 
Канчатковымі гаспадарамі з’яўляюцца драпежныя млекакормячыя, у тым ліку  і , у якіх паразіт мігруе з дванаццаціперснай кішкі ў верхні аддзел худой кішкі. Яйцы, вылучаныя з фекаліямі, вылупляюцца ў ваду і ператвараюцца ў мірацыдыі. Апошнія пранікаюць праз паверхню цела першага прамежкавага гаспадара, , і развіваюцца ў спарацысты, рэгіі і цэркарыі. Цэркарыі выходзяць з першага прамежкавага гаспадара, захопліваюць цела другога прамежкавага гаспадара, жабы або апалоніка, і развіваюцца ў метацэркарыі ў іх цягліцах. Паразітаванне ў канчатковага гаспадара ўсталёўваецца шляхам палявання на другога прамежкавага гаспадара.

## Этыялогія і дыягностыка 
Сімптомы ўключаюць дыярэю, страту апетыту, недаяданне і .

Дыягназ ставіцца шляхам выяўлення яец у фекальным матэрыяле з дапамогай метаду асаджэння, такога як метад MGL.

## Лячэнне 
Для лячэння эфектыўна прымяненне празіквантэлу.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 今井壯一ほか編　『最新家畜寄生虫病学』　朝倉書店　2007年　ISBN 4254460279

Катэгорыя:Трэматадозы
Катэгорыя:Захворванні жывёл
Катэгорыя:Захворванні катоў
Segmentina nitida

**Segmentina nitida** — від прэснаводных слімакоў сямейства 

## Распаўсюджанне 
Від распаўсюджаны ў Чэхіі, Брытанскіх астравах, Германіі, Латвіі, Нідэрландах, Польшчы і Славакіі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Катушкі
Постадыпластома кутыкулярная

**Постадыпластома кутыкулярная** (*Posthodiplostomum cuticola*) — від плоскіх чарвей сямейства , які паразітуе ў тонкім кішэчніку рыбаедных птушак.

## Арэал 
Шырока распаўсюджаны ў Еўропе і Паўночнай Амерыцы.

## Экалогія 
*Posthodiplostomum cuticola* мае складаны жыццёвы цыкл. Яйцы выводзяцца канчатковым гаспадаром з фекаліямі. Лічынкі (мірацыдыі) вылупляюцца ў вадзе. Яны пранікаюць у першага прамежкавага гаспадара, у Еўропе гэта . Тут развіваюцца спарацысты і, нарэшце, метацэркарыі. Яны пакідаюць слімака і пранікаюць да другога прамежкавага гаспадара (прэснаводная рыба, у Еўропе асабліва прадстаўнікі сямейства ). Тут яны адкладаюцца ў кістах скуры і цягліц, якія ствараюць тыповую карціну кропак чорна-плямістай хваробы праз захоўванне меланіну ў прамежкавым гаспадары. Канчатковы гаспадар заражаецца пры з’яданні рыбы.

## Значэнне 
Метацэркарыі атакуюць рыб і выклікаюць у іх чарнаплямістую хваробу.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Паразіты рыб
Катэгорыя:Паразіты птушак
Катэгорыя:Дыпластаматыды
Лю Да

**Лю Да** (; 57 — 9 красавіка 88) — 3-і імператар дынастыі Позняя Хань у 75-88 гадах. Храмавае імя *Му-цзун*, пасмяротны&nbsp;— *Чжан-Дзі*.

## Біяграфія 
Паходзіў з імператарскага роду Лю. Сын Лю Чжуана. У 60 годзе стаў спадчыннікам трона. Тады ж усыноўлены імператрыцай Ма. Пры кіраванні бацькі істотнай ролі ў палітыцы не адыграў, займаўся ў асноўным вывучэннем канфуцыянскіх прац. Пасля смерці ў 75 годзе Лю Чжуана стаў новым імператарам.

Як імператар прытрымліваўся палітыкі свайго папярэдніка. Толькі ў знешняй палітыцы паступова стаў адмаўляцца ад вялікіх і далёкіх паходаў. Толькі ў 76 годзе была праведзена ваенная кампанія на Захадзе, на тэрыторыі сучаснага Сіньцзяна.

Паступова ўвага Лю Да стала ўсё больш адцягвацца на інтрыг сярод шляхты і яго жонак. Гэта было выклікана тым, што імператрыца не змагла нарадзіць сына. Таму разгарнулася барацьба сярод наложніц, чый сын стане спадчыннікам трона. У гэтую барацьбу таксама ўмяшалася жонка імператара — імператрыца Доу. Да 83 года апошняя змагла дамагчыся ўзмацнення пазіцый свайго клана пры двары. Больш уплывовымі чыноўнікамі сталі браты імператрыцы — Доу Сянь і Доу Ду. Зрэшты імператар у 83 годзе зрабіў спадчыннікам трона , сына з роду варожага клана Доу.

У 86 годзе з вялікай працай імператарскай арміі прыйшлося падавіць паўстанне племени цян. Гэта была апошняя значная справа Лю Да, здзейсненая ў 88 годзе.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*
Халакост у Мазырскім раёне

За час акупацыі практычна ўсе яўрэі Мазырскага раёна былі забітыя, а нешматлікія ацалелыя ў большасці ваявалі пасля ў партызанскіх атрадах.

Яўрэяў у раёне забівалі ў Мазыры, вёсках Мялешкавічы, Рэдзька, Слабада, Чарамашня (больш за 30 чалавек у жніўні 1941 года) і іншых.

Рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, немцы стварылі на тэрыторыі раёна 2 гета.
* У гета горада Мазыр (восень 1941 — люты 1942) былі закатаваныя і забітыя каля 4000 прадстаўнікоў народа.
* У гета вёскі Скрыгалаў (да 15 студзеня (2 лютага) 1942 года) загінула 45—60 чалавек.

У Мазырскім раёне 7 чалавек былі ўдастоены ганаровага звання «Праведнік народаў свету» ад ізраільскага мемарыяльнага інстытута «Яд ва-Шэм» «*у знак глыбокай удзячнасці за дапамогу, аказаную яўрэйскаму народу ў гады Другой сусветнай вайны*»: Сліжэўская (Цалуйка) Хелена, Пашкоўскія Рыгор, Алена і Ларыса, Мазуркевіч Рыгор і Анастасія, Кірылава Марыя.

У Мазыры ўстаноўлены 4 помнікі і 2 памятныя дошкі ў месцах масавых забойстваў яўрэяў. Помнік забітым прадстаўнікам народа таксама ўсталяваны ў вёсцы Чарамашня.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Мазырскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Мазырскага раёна
Гуань У

**Імператар Гуань У** (, ; 5 да н. э. — 57) — 17-ы імператар кітайскай дынастыі Хань. Сапраўднае імя Лю Сюй. Храмавае імя&nbsp;— *Шыцзу*.

## Біяграфія 
Спачатку падтрымліваў паўстанне на чале з Лю Сюанем і Лю Янам супраць імператара Ван Мана. У 25 годзе, скарыстаўшыся памылкаі Лю Сюаня (імператара Геншы), захапіў уладу. Але яшчэ доўгі час яму давялося весці барацьбу з іншымі прэтэндэнтамі. Імператар Гуан У змог аб’яднаць пад сваёй уладай Кітай у 36 годзе пасля ліквідацыі дынастыі Сінь, грамадзянскай вайны і паўстання Чырванабровых. Заснаванне Позняй Хань было актам аднаўлення Ханскай дынастыі.

Імператару Гуан У прыпісваюць заснаванне новай сталіцы ў Лаяне і правядзенне зямельнай рэформы.

У Кітаі імператар Гуан У лічыцца таленавітым палкаводцам. Нягледзячы на гэта, у адрозненне ад многіх пазнейшых кітайскіх манархаў, ён аддаваў перавагу мірным метадам вырашэння ваенных праблем.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Крижанівський О. П.* Історія стародавнього Сходу: Курс лекцій. — К. : Либідь, 1996.
* *Крижанівський О. П.* Історія стародавнього Сходу: Підручник. — К. : Либідь, 2000-2002-2006. — 592 с. — ISBN 966-06-0245-6.
* Джастин Уинтл. История Китая.(Подробный справочник по истории). Перевод с англ. Москва. АСТ:Астрель. 2008. — 288с. с.59-60.
* Джастин Уинтл. История Китая.(Подробный справочник по истории). Перевод с англ. Москва. АСТ:Астрель. 2008. — 288с. с.59-60.
Melibe viridis

**Melibe viridis** — від  сямейства .

## Распаўсюджанне 
Жывуць у Міжземным моры, Чырвоным моры, Андаманскім моры ля берагоў Пхукета, Мазамбіка і Інданезіі. Яго асяроддзе пражывання — пясчаныя і глеістыя ўчасткі глыбінёй ад 3 да 15 м.

## Апісанне 
Цела дасягае даўжыні 140 мм. Як і некаторыя іншыя віды голажаберных, *M. viridis* мае ротавую вуаль, якую ён выкарыстоўвае, каб злавіць здабычу Гэты від мае асаблівую марфалогію, якая лёгка адрознівае яго ад іншых голажаберных. Цела падоўжанае, ад бэжавага да карычневага колеру. Прадстаўнікі віду маюць некалькі пар цэрат уздоўж цела, кожная з якіх дзейнічае як жабры. Цэраты часта больш цёмныя, чым цела, часам з аранжавай верхавіннай часткай, іх памер памяншаецца да пярэдняй часткі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* MacNae, W. & M. Kalk (eds) (1958). *A natural history of Inhaca Island, Mozambique.* Witwatersrand Univ. Press, Johannesburg. I-iv, 163 pp.
* Gosliner T.M. (1987) *Review of the nudibranch genus Melibe (Opisthobranchia: Dendronotacea) with descriptions of two new species.* The Veliger 29(4): 400—414
* Gofas, S.; Le Renard, J.; Bouchet, P. (2001). Mollusca, in: Costello, M.J. et al. (Ed.) (2001). *European register of marine species: a check-list of the marine species in Europe and a bibliography of guides to their identification*. Collection Patrimoines Naturels, 50: pp.&nbsp;180-213
* Streftaris, N.; Zenetos, A.; Papathanassiou, E. (2005). *Globalisation in marine ecosystems: the story of non-indigenous marine species across European seas.* Oceanogr. Mar. Biol. Annu. Rev. 43: 419—453
* Gosliner T.M. & Smith V.G. (2003) *Systematic review and phylogenetic analysis of the nudibranch genus Melibe (Opisthobranchia: Dendronotacea) with descriptions of three new species.* Proceedings of the California Academy of Sciences 54: 302—356.
* Gosliner T.M., Behrens D.W. & Valdés A. (2008) *Indo-Pacific nudibranchs and sea slugs.* Sea Challengers Natural History Books and California Academy of Sciences. 426 pp.

## Спасылкі 
* 
* *Melibe viridis* | World Register of Marine Species. Retrieved 5 December 2023
* *Melibe viridis* | Sea Slug Forum. Retrieved 5 December 2023
* *Melibe japonica* | Sea Slug Forum. Retrieved 5 December 2023
*
* Photos of Melibe viridis on Sealife Collection
* Ben G Thomas (Feb 8, 2021) Melibe viridis — Animal of the Week Youtube video 5:31

Катэгорыя:Сапраўдныя смаўжы
Рэгіёны Мальты

Мальта падзяляецца на 6 **рэгіёнаў** (, ): Гоца, Партовы, Паўднёвы, Паўночны, Усходні і Заходні.

Першапачаткова ў 1993 годзе 68 муніцыпалітэтаў Мальты былі аб’яднаны ў 3 рэгіёны — Гоца (16 муніцыпалітэтаў), Паўночна-заходні (29 муніцыпалітэтаў) і Усходні (25 муніцыпалітэтаў), што было замацавана ў рэдакцыі Канстытуцыі 2001 года. У 2009 годзе Паўночна-заходні і Усходні рэгіёны былі падзелены на больш дробныя 4. Паводле Закона № XVI ад 2019 года, з 2021 года з Цэнтральнага рэгіёна вылучаўся Усходні рэгіён, а з Паўднёва-Усходняга рэгіёну — Партовы рэгіён.

## Функцыя 
У функцыі рэгіянальных саветаў уваходзіць аб’яўленне тэндэраў на паслугі па абыходжанні з адходамі, правядзенне ацэнкі сацыяльнага ўздзеяння, аказанне прафесійнай дапамогі мясцовым муніцыпалітэтам у розных сектарах, каардынацыя з дзяржаўнымі структурамі і падрыхтоўка штогадовых планаў працы для задавальнення патрабаванняў да фінансавых і чалавечых рэсурсаў.

## Рэгіёны 
### Сучасныя 
### Былыя рэгіёны (2009—2021) 
### Былыя рэгіёны (1993—2009) 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэгіёны Мальты
Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Мальты
Катэгорыя:Геаграфія Мальты
Вэсэлы Гай (Мар’інскі раён)

**Вэсэлы Гай** () — вёска у Пакроўскім раёне Данецкай вобласці Украіны на левым беразе р. Сухі Ялы.

## Гісторыя 
13 снежня 2024 года, падчас уварвання Расійскай Федэрацыі ва Украіну, вёска была захоплена Узброенымі сіламі Расійскай Федэрацыі.

## Насельніцтва 
* 2001 год — 164 чал.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты паводле алфавіта
Катэгорыя:Населеныя пункты Данецкай вобласці
Барценеўская бітва

**Барценеўская бітва** — бітва войскаў цвярскога князя Міхаіла Яраславіча з аб'яднанымі сіламі вялікага князя ўладзімірскага Юрыя Данілавіча і ардынцаў пад камандаваннем Каўгадыя. Адбылася 22 снежня 1317 года.

## Перадгісторыя 
Юрый Данілавіч, атрымаўшы ўлетку 1317 года ад Міхаіла Яраславіча вялікае княжанне, адмовіўся распусціць войскі і ўвосень пачаў рабаваць землі Цвярскога княства, плануючы затым злучыцца з наўгародцамі і разгарнуць актыўныя дзеянні супраць цвярскога князя.

## Ход падзей 
Бітва адбылася ля вёскі Барценёва ў Цвярскім княстве (цяпер урочышча Барценёва каля вёскі Балашуціна Старыцкага раёна Цвярской вобласці; лакалізацыя месца бітвы дыскусійная). Міхаіл Яраславіч атрымаў поўную перамогу, у палон да яго патрапілі жонка Юрыя Данілавіча Агаф'я (сястра ардынскага хана Узбека) і брат Барыс Данілавіч. Юрый Данілавіч з невялікім атрадам паскакаў з поля бою, здолеўшы ўцячы ад пагоні і дабрацца да Таржка дзякуючы цемры. На наступны дзень, 23 снежня, Міхаіл Яраславіч, які не жадаў сварыцца з Узбек-ханам, прыняў ганаровую капітуляцыю Каўгадыя. Яны адправіліся ў Цвер, дзе князь «ушанаваў» Каўгадыя і адпусціў.

## Вынікі 
Нягледзячы на ​​перамогу ў Барценеўскай бітве, Міхаіл Яраславіч у лютым 1318 года быў вымушаны заключыць мірную дамову з Юрыем Данілавічам і Наўгародскай рэспублікай, здолеўшы, аднак, дамагчыся згоды Юрыя на сумесную паездку ў Арду для вырашэння пытання аб вялікім княжэнні.

Катэгорыя:1317 год у Еўропе
Катэгорыя:Падзеі 22 снежня
Tylodelphys clavata

**Tylodelphys clavata** — від плоскіх чарвей сямейства .

## Апісанне 
Прадстаўнікі віду з’яўляецца гермафрадытамі і могуць вырабляць як мужчынскія, так і жаночыя палавыя клеткі. Від жыве ў вельмі вільготных умовах.

Сярод прамежкавых гаспадароў адзначаны ,  і .

Сярод метацэркарных гаспадароў адзначаныя розныя віды прэснаводных рыб.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1832 годзе
Катэгорыя:Дыпластаматыды
Меліса Лукашэнка

**Меліса Лукашэнка** — карэнная аўстралійская пісьменніца мастацкай літаратуры для дарослых і нон-фікшн, якая таксама пісала раманы для падлеткаў.

У 2013 годзе на цырымоніі ўручэння прэміі Walkley Awards яна атрымала ўзнагароду за напісанне доўгатэрміновых артыкулаў (больш за 4000 слоў) за свой твор *Sinking Below Sight: Down and Out in Brisbane and Logan.* У 2019 годзе яна атрымала прэмію Майлза Франкліна за *Too Much Lip*. 

## Маладосць і адукацыя 
Меліса Лукашэнка нарадзілася ў 1967 годзе ў Брысбене, Аўстралія. Яе спадчына — бунджалунг і еўрапейская (украінская).   Яна скончыла Універсітэт Грыфіта (1990) з дыпломам з адзнакай па дзяржаўнай палітыцы .  

У 1992 годзе яна была адным з заснавальнікаў Sisters Inside, арганізацыі, якая падтрымлівае жанчын і дзяўчат у турме.  

## Пісьменніцкая кар’ера 
Першым апублікаваным творам Лукашэнкі стаў раман *«Паровыя свінні»* (1997), які атрымаў літаратурную прэмію «Добі» за аўстралійскую жаночую фантастыку. Ён таксама ўвайшоў у шорт-ліст намінантаў на Літаратурныя прэміі прэм’ер-міністра Новага Паўднёвага Паўднёвага Уэльса і рэгіянальную прэмію пісьменнікаў Садружнасці. 

## Спасылкі 
## Знешнія спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Эсэісты XXI стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменнікі Аўстраліі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1967 годзе
Беларускі саюз мастакоў (энцыклапедычны даведнік)

**Беларускі саюз мастакоў** — энцыклапедычны даведнік, які ўключае звыш 1000 ілюстраваных артыкулаў на беларускай і англійскай мовах з кароткім біяграфічна-творчымі звесткамі пра мастакоў-членаў Беларускага саюза мастакоў. Выдадзены ў 1998 годзе ў выдавецтве «Кавалер Паблішэрс». Аўтарамі-складальнікамі даведніка з’яўляюцца заслужаны дзеяч мастацтваў Б. А. Крэпак, мастацтвазнаўцы Н. В. Зелянко, М. М. Паграноўскі, Г. А. Фатыхава. Афармленне выканана мастацкай В. В. Сакаловай.

## Бібліяграфічныя звесткі 
* 

Катэгорыя:Энцыклапедыі Беларусі
Катэгорыя:Беларускія энцыклапедыі
Катэгорыя:Англійскія энцыклапедыі
Катэгорыя:Кнігі 1998 года
Катэгорыя:Беларускі саюз мастакоў
Пералом шыйкі сцягна

**Пералом шыйкі сцягна** — паталагічны стан, які ўзнікае ў ходзе парушэння анатамічнай цэласнасці шыйкі сцегнавой косці. З’яўляецца адной з частых траўмаў у пажылых людзей, часцей за жанчын, у большасці выпадкаў абумоўлены астэапарозам, лечыцца хірургічным шляхам. З пераломам шыйкі сцягна чалавек можа разлічваць на атрыманне статуса інваліда. Пры свежым пераломе — другой ступені, пры ўсталяваным эндапратэзе — трэцяй.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Захворванні
Вайныліўскае ўзвышша

**Вайныліўскае ўзвышша** () — перадгорнае ўзвышша на міжрэччы Лімныцы і Сіўкі ў басейне Днястра на тэрыторыі Івана-Франкоўскай вобласці Украіны.

Пераважныя вышыні 300—350 м, максімальная — 365 м (г. Копанка). Характэрны дэнудацыйна-акумулятыўныя формы рэльефу. Пераважаюць высокатэрасныя мясцовасці з хвойна-шыракалістымі лясамі на дзярнова-сярэднепадзолістых глебах (лясістасць каля 30 %). Маюцца яры, апоўзні. Нізкія тэрасы Днястра, Лімныцы, Сіўкі — пад сельскагаспадарчымі ўгоддзямі.

На заходніх схілах знаходзіцца горад Вайныліў.

## Літаратура 
* *Кравчук Я. С.* Войнилівська височина // Географічна енциклопедія України: у 3 т. / редколегія: О. М. Маринич (відпов. ред.) та ін. — К.: «Українська радянська енциклопедія» ім. М. П. Бажана, 1989. Т. 1. 

Катэгорыя:Геаграфія Івана-Франкоўскай вобласці
Катэгорыя:Узвышшы Украіны
Львоўскі палеазойскі прагін

**Львоўскі палеазойскі прагін** () — тэктанічная структура Усходне-Еўрапейскай платформы на захадзе Украіны. У рэльефе прагіну адпавядаюць Валынскае ўзвышша і заходняя частка Падольскага ўзвышша.

## Геалогія 
Крышталічны фундамент пагружаецца ў заходнім напрамку ад 160 да 7000-8000 м. У геалагічным разрэзе выдзяляюцца дыслакаваныя адклады рыфею—венду (пескавікі, аргіліты, базальты, туфы агульнай магутнасцю 1000—1200 м), ніжняга палеазою (пескавікі, аргіліты, вапнякі; да 2000 м), дэвону (вапнякі, пескавікі, мергелі; да 1700 м), карбону (пескавікі, аргіліты, каменны вугаль; да 1200 м). У палеазойскай тоўшчы прагіну выдзяляюць зону дыслакацый, што перакрывае старэйшыя (байкальскія) структуры фрагмента Заходне-Еўрапейскай платформы, і монаклнальную частку, якая размешчана на заходнім краі Валына-Падольскай монакліналі. Гэта тоўшча нязгодна перакрыта чахлом (да 1200 м) юрскіх і мелавых (пераважна карбанатных) адкладаў. Больш маладыя адклады ўтвараюць адзіны структурны паверх Львоўскага прагіна і Валына-Падольскай монакліналі. Сярод антрапагенавых адкладаў пераважаюць лёсы.

У геалагічнай гісторыі прагіну выдзяляецца неклькі этапаў ад канца пратэразою да неагену. Пратэразойскія структуры паўночна-заходняга распасцірання збягаюцца з паўночна-заходнім схілам Расточча. Яны рассечаны серыяй папярэчных разломаў, часткова ўнаследаваных ад Валына-Аршанскага прагіну. З планетарным глыбінным разломам звязаны Сушчана-Пержанскі разлом. Ён падзяляе Львоўскі палеазойскі прагін на паўночна-заходні сегмент, які ў палеагене—неагене падпарадкуецца ўзыходным рухам, і паўднёва-ўсходні сегмент, што слаба пагружаецца.

З дэвонскімі адкладамі звязаны Львоўска-Валынскі каменнавугальны басейн, у іх выяўлены запасы прыроднага газу.

## Літаратура 
* *Глушко В. В.* Львівський палеозойський прогин // Географічна енциклопедія України: у 3 т. / редколегія: О. М. Маринич (відпов. ред.) та ін. Т. 2 — К.: «Українська радянська енциклопедія» ім. М. П. Бажана, 1990.

Катэгорыя:Тэктоніка Украіны
Катэгорыя:Усходне-Еўрапейская платформа
Халакост у Нараўлянскім раёне

За час акупацыі практычна ўсе яўрэі Нараўлянскага раёна былі забітыя, а нешматлікія ацалелыя ў большасці ваявалі пасля ў партызанскіх атрадах.

Масавыя забойствы прадстаўнікоў народа адбываліся ў Нароўлі, вёсках Ліхаўня, Даўляды і іншых. 

Рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, немцы стварылі на тэрыторыі раёна адно гета — у Нароўлі, куды сагналі і яўрэяў з блізкіх вёсак.

Да вайны ў паселішчы жылі 1167 яўрэяў — 29,8% насельніцтва. Большасць з іх эвакуіравалася або былі мабілізаваны (мужчыны), але частка засталася пад акупацыяй.

Неўзабаве пасля прыходу немцаў яўрэяў пад страхам смерці прымусілі нашыць на верхнюю вопратку жоўтыя латы. У іх адабралі ўсе харчы, збівалі і ўсяляк над здзекаваліся. Гета ў Нароўлі было створана ў пачатку верасня 1941 года, было абгароджана калючым дротам і ахоўвалася.

23 лістапада ўвечары каля 100 яўрэяў разам з дзецьмі вывелі на яўрэйскія могілкі і расстралялі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Нараўлянскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Нараўлянскага раёна
Літуанізацыя

**Літуанізацыя**, таксама **летувізацыя** — працэс асваення і распаўсюджвання, у пэўных выпадках праз дзяржаўную палітыку, літоўскай культуры і мовы. 

## Гісторыя 
Перадумовы літуанізацыі склаліся ў часы Рэфармацыі. У пратэстанцкай Прусіі, у склад якой уваходзіла Малая Літва, з сярэдзіны XVI стагоддзя стала выходзіць рэлігійная літаратура на мове балцкага (жамойцкага, жмудскага або самагіцкага) насельніцтва Вялікага Княства Літоўскага. Прусакі меркавалі такім чынам распаўсюдзіць лютэранства. Менавіта немцамі створана пісьмовасць для продкаў сучасных літоўцаў. Ініцыятарам кнігадрукавання стаў прускі герцаг Альбрэхт. У 1557 годзе ў Прусіі Марцінас Мажвідас апублікаваў першую друкаваную кнігу на літоўскай мове. 

Распаўсюджанне пратэстанцкай літаратуры на мове продкаў сучасных літоўцаў вымусіла звярнуцца да яе езуітаў — галоўных дзеячаў Контррэфармацыі. Дзякуючы гэтаму, літоўскія кнігі сталі друкавацца таксама ў Вільні. Першай кнігай, выдадзенай па-літоўскі ў Вялікім Княстве Літоўскім, стаў выкананы ў 1595 годзе дзеячам Контрарэфармацыі Мікалаем Даўкшам пераклад з польскай мовы «Катэхіза» езуіта Якуба Ладэсмы.

Пасля паўстання 1863—1864 гадоў царскія ўлады сталі падтрымліваць літоўскі нацыянальны рух, мяркуючы стварыць процівагу польскаму. Падтрымліваліся друк і асвета на нацыянальнай мове, адкрыццё навучальных устаноў з адукацыяй на роднай мове. 

З набыццём незалежнасці ў 1918 годзе летувізацыя працягнулася, пры гэтым з ушчамленнем для нацыянальных меншасцяў. Улады абмяжоўвалі магчымасць для культурнага развіцця іншых моў і ставілі перашкоды да заняцця дзяржаўных пасад прадстаўнікам іншых нацыянальнасцей. У 1923 годзе ўрад хрысціянскіх дэмакратаў на чале з Э. Галванаўскасам забараніў ўсе польскія знакі і надпісы, а пры выдачы пасведчанняў асобы польскія прозвішчы былі зменены на літоўскія.

Значнай падзеяй для Літвы стала далучэнне Вільні ў 1939 годзе. Так як у Віленскім краі этнічных літоўцаў было няшмат, то з іншай Літвы ў рэгіён ехалі ўраднікі, вайскоўцы, паліцыянты, перасялялі сюды работнікаў і сялян. Іншамоўных жыхароў, якіх па-ранейшаму была значная большасць, улады абвясцілі колішнімі літоўцамі, якіх трэба вярнуць да сваіх «сапраўдных каранёў». Насельніцтва прымушалі дадаваць да прозвішчаў канчаткі «ас», «іс», «ус». Іншыя народы дыскрымінаваліся пры ўладкаванні на дзяржаўную службу, сярод іх значна павялічылася беспрацоўе. Гэтая палітыка ў існасці не змянілася і па абвяшчэнні ў ліпені 1940 года Літоўскай ССР. У часы нямецкай акупацыі летувізацыя суправаджала гвалтам супраць беларусаў, палякаў і яўрэяў.

## Гл. таксама 
* Этнаграфічная Літва

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Арлоў У., Герасімовіч З. Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае / Рэц. А. Грыцкевіч, У. Ляхоўскі; рэд. З. Санько; картограф В. Цемушаў. — KALLIGRAM, spol s r.o., 2012. — 400 с. : іл. ISBN 978-985-6919-82-7.

Катэгорыя:Гісторыя Літвы
Катэгорыя:Культура Літвы
Катэгорыя:Палітыка Літвы
Катэгорыя:Культурная асіміляцыя
Катэгорыя:Літоўскі нацыяналізм
Надзея (рака)

**Надзе́я** — рака ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Няшкрупа (басейн Дзітвы).

Даўжыня ракі 7 км. Пачынаецца каля аграгарадка Гуды. Упадае ў Няшкрупу ў напрамку на паўднёвы захад ад вёскі Жырмуны. Вадазбор у межах Лідскай раўніны. Рэчышча Надзеі каналізаванае на працягу 1 км ад вёскі Шаўдзюкі да вусця.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Басейн Дзітвы
Катэгорыя:Рэкі Лідскага раёна
Campeloma decisum

**Campeloma decisum** — від прэснаводных слімакоў з вечкам, водны бруханогі малюск сямейства .

## Апісанне 
*Campeloma decisum* можна знайсці ў прэснаводных экасістэмах на ўсходзе Паўночнай Амерыкі. Від здольны як да палавога размнажэння, так і да партэнагенезу. Звычайна яны размнажаюцца, калі ім споўніцца год, і жывуць каля трох гадоў. Віду прысутны палавы дымарфізм.

## Экалогія 
Сярод паразітаў *Campeloma decisum* адзначаны трэматоды відаў  і .

## Крыніцы 
Катэгорыя:Жывародкі
Сяргей Віталевіч Арцёменка

**Сяргей Віталевіч Арцёменка** (нар. , г. Брэст) — беларускі географ.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 24 сакавіка 1962 г. у г. Брэсце. У 1984 годзе скончыў факультэта прыродазнаўства Брэсцкага дзяржаўнага педагагічнага інстытута. Працаваў настаўнікам геаграфіі. З 1990 па 1993 г. вучыўся ў аспірантуры Мінскага педагагічнага інстытута.

У 1993 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю «Геаграфічнае даследаванне злачыннасці ў гарадах рознага ўзроўню (гг. Мінск, Брэст, Жодзіна)». Працаваў з 1993 года ў Брэсцкім дзяржаўным універсітэце імя А. С. Пушкіна спачатку на пасадзе старэйшага выкладчыка, з 1994 г. дацэнта. З 1995 г. працаваў загадчыкам кафедры эканамічнай і сацыяльнай геаграфіі.

У перыяд 2009—2011 гг. навучаўся ў дактарантуры БДУ. У 2011—2015 гг. загадчык кафедры сацыяльна-эканамічнай геаграфіі і турызму. Цяпер дацэнт кафедры гарадскога і рэгіянальнага развіцця.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар больш 90 навуковых публікацый. Спецыяліст у галіне палітычнай, сацыяльна-эканамічнай геаграфіі памежных тэрыторый, геаўрбаністыкі, радыкальнай геаграфіі, геаграфіі турызму.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Географы Беларусі
Катэгорыя:Географы XXI стагоддзя
Катэгорыя:Выпускнікі факультэта прыродазнаўства БрДУ імя А. С. Пушкіна
Тэатр дэ ла Маэстранца

**Тэатр дэ ла Маэстранца** — оперны тэатр у Севільі (Іспанія).

Тэатр быў задуманы як адна з галоўных культурных пляцовак правядзення Сусветнай выставы ў Севільі 1992 года, а першае прадстаўленне адбылося ў 1991 годзе, незадоўга да адкрыцця Сусветнай выставы. Тэатр быў рэканструяваны ў 2005 годзе, а мастацкім кіраўніком з’яўляецца Пэдра Хальфтэр. Тэатр з’яўляецца галоўнай канцэртнай пляцоўкай ROSS і домам Хору таварыства сяброў тэатра Маэстранца.

16 ліпеня 1992 года падчас рэпетыцыі Парыжскай нацыянальнай опера пастаноўкі «Атэла» Вердзі падвесная платформа, якая з’яўлялася часткай дэкарацый, абвалілася на сцэну, у выніку чаго загінула салістка хору і яшчэ 41 чалавек атрымалі раненні, некаторыя з іх — сур’ёзныя.

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Тэатры Іспаніі
Катэгорыя:Севілья
Надзея (значэнні)

**Надзе́я** — шматзначны тэрмін.

* Надзея — жаночае імя.
* Надзея — эмацыянальнае перажыванне, якое ўзнікае пры чаканні чалавекам нейкай жаданай падзеі.
* Надзея (La Espero) — верш Л. Заменгофа на мове эсперанта.
* Надзея — рака ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі, прыток ракі Няшкрупа.
* Надзея — былая вёска ў Нясвіжскім раёне Мінскай вобласці Беларусі
* Беларуская партыя жанчын «Надзея»
Басмацтва

**Басмацтва** — антыбальшавісцкі рух у Цэнтральнай Азіі. Актыўная дзейнасць адносіцца да 1917—1926 гадоў, хоць дробныя атрады дзейнічалі па канец 1930-х.

З’яўленню басмацтва папярэднічаў нацыянальны рух у Туркестане, які ўзнік з-за паслаблення расійскай цэнтральнай улады ў выніку Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года. Антыўрадавыя сілы ўзначальваліся партыямі «Мілі-Ітыхат» («Нацыянальнае аб’яднанне»), «Шура-і-Ісламія» («Савет ісламу») і «Шура-і-Улемія» («Савет улемаў»). Іх лозунгамі былі панцюркізм, стварэнне Какандскай аўтаноміі, газават (джыхад) супраць няверных. Антысавецкі характар нацыянальны рух у краі набыў пасля абвяшчэння савецкай улады, у лістападзе – снежні 1917 года. Першым буйным сутыкненнем басмачоў (літаральна з цюрк. — «*налётчыкі*») з атрадамі Чырвонай гвардыі сталі баі ў студзені – лютым 1918 года ў раёне Каканда з фарміраваннямі Іргаша (арганізаваны ўрадам Какандскай аўтаноміі; былі разбітыя, сышлі ў Кітай).

У розныя перыяды развіцця басмацтва лідарства ў ім пераходзіла да таго ці іншага камандзіра ўзброеных фарміраванняў (некаторыя атрады не падпарадкоўваліся ніякаму лідару). Іх падтрымлівалі дзеячы нацыянальна-арыентаваных палітычных партый. Атрады паўстанцаў (колькасцю ад некалькіх чалавек да некалькіх тысяч чалавек) ствараліся па тэрытарыяльна-племянной прыкмеце, часта вялі баявыя дзеянні адзін супраць аднаго або пераходзілі на бок бальшавікоў. Басмачы раптам нападалі на населеныя пункты, невялікія гарнізоны, прамысловыя аб’екты, знішчалі чыгуначныя шляхі і станцыі, склады, здзяйснялі забойствы (у тым ліку партыйных і савецкіх работнікаў, жанчын, якія знялі паранджу, прыхільнікаў савецкай улады і членаў іх сем’яў). Атрады басмачоў папаўняліся добраахвотнікамі і гвалтоўна мабілізаванымі.

Актыўную дапамогу (зброяй, грашыма, прадастаўленнем баз, ваенных саветнікаў) басмацтва атрымлівала ад Вялікабрытаніі, а таксама Персіі, Турцыі, Хівінскага ханства, Бухарскага эмірата, Афганістана і т.зв. сінцзянскіх мілітарыстаў, якія імкнуліся пры дапамозе басмачоў і белагвардзейцаў умацаваць свой уплыў у Сярэдняй Азіі.

## Літаратура 
* Плеханов А. М. Басмачество // Большая российская энциклопедия, 2024.
* Basmachi Revolt // Britannika.

Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў РасііКатэгорыя:Гісторыя Цэнтральнай АзііКатэгорыя:Антысавецкія паўстанні
Харкаўска-Запарожская дыяцэзія

**Харкаўска-Запарожская дыяцэзія** (, ) — дыяцэзія Рымска-Каталіцкай царквы з цэнтрам у Харкаве ва Украіне. 

## Гісторыя 
Юрысдыкцыя дыяцэзіі распаўсюджваецца на структуры Рымска-Каталіцкага Касцёла ў Днепрапятроўскай, Данецкай, Запарожскай, Луганскай, Палтаўскай, Сумскай і Харкаўскай абласцях Украіны. Створана дыяцэзія была Янам Паўлам ІІ 4 мая 2002 года шляхам адасаблення часткі тэрыторыі Кіеўска-Жытомірскай дыяцэзіі. Зарэгістравана ва Украіне як рэлігійная супольнасць 29 жніўня 2002 года.

З моманту стварэння дыяцэзіі яе ўзначальваў біскуп Станіслаў Падэўскі, якога 16 мая 2009 года змяніў на епіскапскай кафедры біскуп Мар’ян Бучэк. З 2014 года Харкаўскую кафедру ўзначальвае біскуп Станіслаў Шыракарадзюк. 6 студзеня 2020 года біскупам Харкаўска-Запарожскай дыяцэзіі прызначаны Павел Ганчарук.

У Харкаўскай вобласці дзейнічае епархіяльнае ўпраўленне, 6 рэлігійных суполак, жаночы кляштар ордэна кармелітак босых, жаночы кляштар ордэна сясцёр міласэрнасці святога Вінцэнта дэ Поля, ордэн айцоў марыянаў.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Рэлігія ва Украіне
Катэгорыя:2002 год ва Украіне
Юрый Алегавіч Слука

**Юрый Алегавіч Слука** (нар. 3 мая 1973, г. Мінск) — беларускі дыпламат. 

## Біяграфія 
Нарадзіўся 3 мая 1973 года ў Мінску ў сям'і беларускага гісторыка і журналіста Алега Слукі. У 1996 годзе скончыў факультэт міжнародных адносін Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта па спецыяльнасці «міжнародныя адносіны».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Дыпламаты Беларусі
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Іарданіі
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Ліване
Leucochloridiomorpha constantiae

**Leucochloridiomorpha constantiae** — від паразітычных смактуноў сямейства .

## Спосаб жыцця 
Птушкі і млекакормячыя ўжываюць метацэркарыі, якія спеюць да дарослых асобін з яйцамі. Яйцы выходзяць з фекаліямі, якія *Campeloma* затым спажывае, што прыводзіць да інфікавання. Пры заражэнні метацэркарыі назапашваюцца ў матцы слімака.

## Гаспадары 
Сярод прамежкавых гаспадароў адзначаны .

Сярод канчатковых гаспадароў адзначаны такія віды птушак, як , , , , ,  і .

## Крыніцы 
Катэгорыя:Дыгенетычныя смактуны
Халакост у Акцябрскім раёне

За час акупацыі практычна ўсе яўрэі Акцябрскага раёна былі забітыя, а нешматлікія ацалелыя ў большасці ваявалі пасля ў партызанскіх атрадах.

Прадстаўнікоў народа забівалі ў вёсках Рудабелка, Карпілаўка і Рудня (у 1954 годзе зліліся ў пасёлак Акцябрскі) і іншых месцах.

Асобныя помнікі забітым яўрэям у раёне не ўстаноўлены.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Акцябрскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Акцябрскага раёна
Хоцемля — Аргуны (карная аперацыя)

**Аперацыя «Хоцемля — Аргуны»** () — кодавая назва карнай аперацыі нямецкіх акупацыйных улад супраць партызанскіх атрадаў 6-га «Марак» і 8-га імя М. Н. Селіваненкі партызанскай брыгады «Аляксея», спецыяльнай групы БШПР пад камандаваннем В. Дз. Сазонава і мясцовага насельніцтва ў Суражскім і Віцебскім раёнах 3 кастрычніка 1942 года. Назва паходзіць ад вёсак Хоцемля і Аргуны Лёзненскага раёна.

## Ход аперацыі 
Праводзілася падраздзяленнямі 237-га ахоўнага батальёна, 13-га паліцэйскага палка СС з прыданымі ім процітанкавымі і мінамётнымі батарэямі на чале з камендантам Смаленска. Паводле плана штаба тылу групы армій «Цэнтр» аперацыя «Хоцемля — Аргуны» разам з карнай аперацыяй «Маланка» павінна была ачысціць ад партызанаў перадполле чыгункі Полацк — Смаленск. Раптоўнай атакай з поўначы і поўдня карнікі хацелі ўварвацца ў партызанскі лагер. Пасля бою, які працягваўся 6 гадзін, партызаны пакінулі свае пазіцыі, і з боем адышлі на паўночны захад. Не дасягнуўшы поспеху, карнікі падпалілі вёску Хоцемля, 97 жыхароў расстралялі і каля 60 жанчын і дзяцей спалілі ў хатах, у вёсцы Кавалёва Суражскага раёна спалілі больш за 50 двароў і расстралялі 40 жыхароў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Карныя аперацыі нямецкага войска
Катэгорыя:1942 год у Беларусі
Катэгорыя:Канфлікты 1942 года
Эпілог (фільм)

**«Эпілог»** () ― фільм, зняты на кінастудыі «Беларусьфільм» у 1994 годзе.
## Сюжэт 
Фільм па творах Івана Шамякіна. Героі фільма ― прадстаўнікі творчай інтэлігенцыі. Яшчэ ўчора іх творы лічыліся нацыянальным здабыткам, аднак цяпер яны аказаліся нікому не патрэбныя. Вядомы пісьменнік Іван Андрэевіч вымушаны зарабляць на жыццё продажам уласных кніг з аўтографамі. Больш пашанцавала яго сябру, знакамітаму мастаку Міхасю Антановічу. Усе яго карціны купіў заходні калекцыянер. Але зусім невясёлым атрымаўся банкет, уладкованы мастаком з гэтай нагоды…

## У галоўных ролях
### У ролях
## У эпізодах
## Здымачная група
*аўтары сцэнарыя ― Іван Шамякін, Ігар Дабралюбаў;
*пастаноўка ― Ігара Дабралюбава;
*аператар-пастаноўшчык ― Аляксандр Рудзь;
*мастак-пастаноўшчык ― Алім Матвейчук;
*кампазітар ― Уладзімір Кандрусевіч;
*гукааператар ― Уладзімір Галаўніцкі;
*дырыжор ― Пётр Вандзілоўскі (Дзяржаўны сімфанічны аркестр Рэспубдікі Беларусь);
*рэжысёр ― В. Пазднякоў;
*мантажор ― Л. Цыпкіна;
*мастак па касцюмах ― Л. Торшына;
*мастак-грымёр ― Т. Кавецкая;
*мастак-дэкаратар ― А. Белятка;
*асістэнты: рэжысёра ― Э. Закржэўская, Л. Драчылоўская, В. Ліскоўскі; аператара ― В. Палішчук, В. Аграновіч; гукааператара ― А. Бадрэннікаў; па мантажы ― Я. Кухцінская;
*колераўстаноўшчык ― З. Ларчанка;
*майстар па свеце ― Б. Баравік;
*рэквізітар ― І. Чарнышова;
*касцюмер ― С. Палюховіч;
*кіроўца ― П. Моцін.
*рэдактар ― В. Ганчарова;
*адміністратыўная група ― Г. Бычкоўскі, М. Паўлючэнка;
*дырэктар карціны ― Леанід Асененка.

## Гл. таксама
## Зноскі
## Літаратура
## Спасылкі
Эпілог

» Германа Мелвіла]]
**Эпілог** ( — пасляслоўе ←  — на, звыш +  — слова) — заключная частка, дададзеная да скончанага мастацкага твора і не абавязкова звязаная з ім непарыўным развіццём дзеяння. У  Даля апісваецца як **эпілог**.
## Зноскі 
## Литература 
* 
* 

Катэгорыя:Літаратурная тэрміналогія
Васіль Мікалаевіч Шылаў

**Васіль Мікалаевіч Шылаў** (нар. , в. Панычава, Бакчарскі раён, Томская вобласць) — беларускі дзяржаўны службовец.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1987 годзе ў в. Панычава Бакчарскага раёна Томскай вобласці Расіі.

Скончыў Беларускую дзяржаўную сельскагаспадарчую акадэмію па спецыяльнасці «аграномія» і Беларускі дзяржаўны аграрны тэхнічны ўніверсітэт па спецыяльнасці «кіраванне арганізацыямі і падраздзяленнямі АПК».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Старшыні Верхнядзвінскага раённага выканаўчага камітэта
Шылаў

**Шылаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Васіль Мікалаевіч Шылаў — беларускі дзяржаўны службовец.
* Віталь Пятровіч Шылаў — беларускі палітык.
* Іван Барысавіч Шылаў — удзельнік Гомельскага падполля ў гады Вялікай Айчыннай вайны.
Ілэ

**Ілэ** () — населены пункт у паўднёвай частцы Латвіі, размешчаны ў Ільскай воласці Аўцкага краю. Да 1 ліпеня 2009 года ўваходзіў у склад Добэльскага раёна.

За 22 км ад Добэлэ, да Аўцэ — 2 км, да Рыгі — 93 км.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
2 крамы, пачатковая школа, бібліятэка, Дом культуры, паштовае аддзяленне.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Ілзэскалнс

**Ілзэскалнс** () — населены пункт у Рэзекненскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Ілзескалнскай воласці. Знаходзіцца на беразе ракі Іча непадалёк ад чыгуначнай станцыі Ілзэны. За 18 км ад горада Рэзэкнэ.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, дашкольная адукацыйная ўстанова, народны дом, бібліятэка, пошта, крама, капліца.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Іча (прыток Алвіекстэ)

**І́ча** () — рака ў Латвіі, цячэ па тэрыторыі Маданскага, Балвскага, Лудзэнскага і Рэзэкнэнскага краёў. Правы прыток верхняга цячэння Айвіекстэ.

Даўжыня — 71 км (паводле іншых звестак — 68 км). Выцякае з возера Піртніеку на вышыні 149 м над узроўнем мора, у Ілзескалнскай воласці.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэкі Латвіі
Іча

**Іча**:
## Латвія 
* Іча (прыток Алвіекстэ)
## Расія 
* Іча (прыток Пратвы)
* Іча (прыток Тары)
Succinea putris

**Succinea putris** — від наземных бруханогіх малюскаў сямейства .

## Апісанне 
У дарослых асобін вышыня ракавіны вагаецца ў асноўным ад 16 да 20 мм, шырыня — ад 8 да 12 мм. Ракушка востра-яйцападобная. Апошні абарот вельмі ўздуты, на спінным баку — значна сплошчаны, а каля шва — амаль зусім плоскі (калі глядзець на ракавінку збоку). Шво дробнае. Сценкі ракавінкі вельмі тонкія і ломкія, у «свежых» ракавінак моцна прасвечваюць. Паверхня нераўнамерна пакрыта больш-менш выяўленымі радыяльнымі зморшчынамі. Афарбоўка ракавінкі светла-рагавая, бурштынавая, жоўтая або шараватая. Часам ракавінкі здаюцца амаль чорнымі, але гэта не колер уласна ракавінкі, а колер прыкметнага скрозь яе цела малюска.

## Магчымыя памылкі ў вызначэнні 
Часам сустракаюцца асобныя асобіны ці нават цэлыя калоніі з нетыпова стройнай формай ракавінкі, якія могуць нагадваць ракавінкі роду . У сумніўных выпадках рэкамендуецца правесці выкрыццё ўскрыццё заспіртаваных матэрыялаў.

## Распаўсюджанне 
Палеарктычны від.

## Экалогія 
Жыве пераважна ў вільготных біятопах з высокай травяной расліннасцю. Часцей за ўсё сустракаецца ўздоўж вадаёмаў або на вільготных лугах.

## Крыніцы 
## Літаратура 
# Сверлова Н.В Наукова номенклатура наземних молюсків фауни України.&nbsp;— Львів, 2003.&nbsp;— 78 с.
# Гураль-Сверлова Н. В., Гураль Р.&nbsp;І.&nbsp;Визначник наземних молюсків України.&nbsp;— Львів, 2012.&nbsp;— 216 с.

## Спасылкі 
* Просвітницька інтернет-програма «Молюски» 
* «Моллюски в объективе» 

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Малюскі Еўропы
Катэгорыя:Лёгачныя малюскі
ХК Дынама Пардубіцы

**«Дынама Пардубіцы»** — чэшская каманда па хакеі з шайбай з Пардубіцы. 

## Дасягненні 
### Чэхаславацкая хакейная ліга 
**  **Чэмпіён (3)**: 1972/73, 1986/87, 1988/89.
**  **2-е месца (2)**: 1974/75, 1975/76
**  **3-е месца (5)**: 1959/60, 1973/74, 1982/83, 1983/84, 1985/86

### Чэшская Экстраліга 
**  **Чэмпіён (3)**: 2004/05, 2009/15, 2011/12.
**  **2-е месца (4)**: 1993/94, 2002/2003, 2006/2007, 2023/2024.
**  **3-е месца (2)**: 2010/11, 2022/23

### Міжнародныя спаборніцтвы 
**Кубак еўрапейскіх чэмпіёнаў ІІХФ**
*  **Віцэ-чэмпіён (2)**: 1973/1974, 1987/88.

## Статыстыка 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Дынама Пардубіцы
Інэшы

**Інэшы** () — населены пункт  у Вэцпіебалгскім краі Латвіі, адміністрацыйны цэнтр Інэшскай воласці. Размешчана на паўднёва-ўсходнім беразе возера Інэсіс, на рацэ Арысарэ. За 55 км ад горада Цэсіс.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Інэсіс

**Інэсіс** () — возера ў Інэшскай воласці Вэцпіебалгскага краю Латвіі. Размешчана на Відземскім узвышшы ў катлавіне, якая мае ледавіковае паходжанне. Плошча паверхні — 5,19 км². Найбольшая глыбіня — 4,9 метра пры сярэдняй, роўнай 2,8 метра. Вышыня воднага люстэрка — 194,7 метра над узроўнем мора. Перыяд поўнага водаабмену возера складае 1 год.

На тэрыторыі возера — сем астравоў агульнай плошчай 4,9 га і некалькі водмеляў. Берагавая лінія мае працягласць 15,4 км, разам з астравамі — больш за 18 кіламетраў. Дно ў многіх месцах пакрыта глеем, у залівах сапрапель дасягае 3,5 м у таўшчыню.

У возера ўпадаюць рэкі Пілэ і Ласкатэ і выцякае — Арысарэ.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Азёры Латвіі
Алукснэс

**А́лукснэс** (, ) — возера ў Алукснэнскім краі Латвіі. Адзінаццатае па велічыні возера Латвіі. Большая частка акваторыі знаходзіцца на тэрыторыі Яўналукснэнскай воласці, акрамя паўднёвага ўскрайка, які адносіцца да горада Алукснэ. Па заходнім беразе возера праходзіць мяжа Зіемэрскай воласці, а па паўночным — Маркалнскай воласці. Агульная плошча — 15,57 км², з якіх 15,437 км² — на водная паверхня. Сярэдняя глыбіня — 7,1 м, самая глыбокі пункт — 15,2 м знаходзіцца ў паўночнай частцы возера. Астравы — 13,2 га, самы вялікі — востраў Пілсала плошчай 9,9 га, на якім знаходзяцца руіны замкавай крэпасці 1342 года.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Азёры Латвіі
Траяк

, 1841]]
**Трая́к** () — найбольш пашыраная назва польскай сярэбранай манеты наміналам у 3 грошы ў пісьмовых крыніцах тэрыторый сучасных Польшчы, Беларусі і Украіны.

Упершыню траякі пачалі чаканіць на манетных дварах у Кракаве і Торуні ў 1528 годзе, з 1580 года — амаль на ўсіх манетных дварах Рэчы Паспалітай. Шырока траяк выкарыстоўваўся ў абарачэнні ў 1588—1627 гадах. Пасля перапынкаў чаканка аднаўлялася ў 1650—1665 і 1684—1685 гадах. Пазней манеты выпускаліся ў 1706, 1753—1756 гадах.

Першыя траякі вырабляліся з нізкапробных свідніцкіх манет і важылі 6,179 г (2,3 г чыстага серабра). Пазней вага манет мянялася згодна з урадавымі распараджэннямі. У 1765—1794 гадах польскія траякі вырабляліся з медзі. У 1794 годзе медныя манеты чаканілі ў Аўстрыі для Галічыны, у 1810—1814 гадах — Варшаўскае княства, у 1815—1841 гадах — царства Польскае, у 1835 годзе — вольны горад Кракаў.

Траякі былі распаўсюджаны на беларускіх і ўкраінскіх землях у XVI—XVII (XVII—XVIII) стагоддзях.

У скарбах часцей за ўсё сустракаюцца траякі польскай і літоўскай чаканкі, радзей — прускія, рыжскія і іншыя.

## Гл. таксама 
* Трацяк

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Сярэдневяковыя манеты
Катэгорыя:Манеты Польшчы
Кабілэ

**Кабілэ** () — населены пункт у Кулдыгскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Кабільскай воласці. Знаходзіцца каля рэгіянальнай аўтадарогі P121 (Тукумс — Кулдыга). За 28 км ад горада Кулдыгі.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, пачатковая школа, бібліятэка, паштовае аддзяленне, музей.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Казданга

**Ка́зданга** () — населены пункт у Паўднёвакурзэмскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Каздангскай воласці. Знаходзіцца на рацэ Алокстэ ля рэгіянальнай аўтадарогі P117 (Скрунда — Айзпутэ). За 60 км ад горада Ліепая.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, пачатковая школа, дом культуры, бібліятэка, пошта, урач, аптэка, крама.

## Памятныя мясціны 
Комплекс маёнтка Казданга — нацыянальны архітэктурны помнік.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Какэніекі

**Ка́кэніекі** () — населены пункт у паўднёвай частцы Латвіі, размешчаны ў Анэніецкай воласці Добэльскага краю. Да 1 ліпеня 2009 года ўваходзіў у склад Добэльскага раёна.

За 17 км ад Добэлэ, да Рыгі — 81 км.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Дзіцячая дашкольна-адукацыйная ўстанова «Рыекстыньш». бібліятэка, дом культуры, спартыўны цэнтр «Канэкіекі», амбулаторыя, паштовае аддзяленне.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Сіфон (спелеалогія)

У спелеалогіі, **сіфон** (ад  «трубка») — пячорны скразны праход, часткова або цалкам затоплены падземнымі водамі. Сіфон можа быць *статычным (стаячым)*, без прытоку ці сцёку вод, або *актыўным (цякучым)*, са сталай плынню. Статычныя сіфоны таксама могуць быць злучаныя з актыўнымі падземнымі рэчышчамі. Даўжыня сіфонаў можа складаць ад некалькіх метраў да некалькіх кіламетраў.

Самы працяглы ў свеце сіфон — падводная пячора Окс-Бель-Ха (паўвостраў Юкатан, Мексіка), агульнай працягласцю 182 км даследаваных хадоў.

## Спосабы даследавання 
 (Пермскі край).]]

### Плаванне 
Кароткія сіфоны можна пераадолець, праплыўшы пад вадой на адным дыханні (напрыклад, Сіфон-1 у пячоры ). Падобнае магчыма толькі ў тым выпадку, калі вядома, што сіфон кароткі і не ўяўляе тэхнічных цяжкасцяў (напрыклад, вузкі ці заблытаны праход). Даўжэйшыя і тэхнічна складаныя сіфоны можна пераадолець толькі з дапамогай пячорнага дайвінга са рыштункам (як пры даследаванні сіфонаў пячоры Крубера).

### Асушэнне 
Пры неабходнасці сіфон можна асушыць з дапамогай вёдраў, помпаў або прылад-сіфонаў. Для адпампоўвання вады неабходна, каб прыток вады ў сіфон быў менш за хуткасць яе адпампоўкі, а таксама наяўнасць падыходнага месца для збору адпампаванай вады. Верхавыя сіфоны паспяхова асушваліся з дапамогай шлангаў, як, напрыклад, у  (Аркадыя) падчас даследаванняў у 2005 годзе. Вада перанакіроўвалася глыбей у правал, і асушаныя сіфоны адкрывалі за сабою недаследаваныя праходы. Падчас выратавальнай аперацыі з сіфона ў пячоры Сархос (Крыт) у 2002 годзе вада была закачана ўверх за плаціну, пабудаваную за некалькі метраў над затопленым праходам.

Таксама магчыма выкарыстанне выбуховых рэчываў або іншае сілавое ўздзеянне для асушвання сіфонаў, але экалагічная шкода далікатнаму асяроддзю пячор звычайна выключае выкарыстанне такіх метадаў.

## Галерэя 

Файл:Combe du buis P1010486mod.jpg|Сіфон у карставай прорвы Комб-дзю-Бюі, Сен-Гіем-ле-Дэзер, Эро, Францыя.
Файл:Chamois P1010100mod.jpg|Апусканне ў ніжні сіфон падземнай ракі , Кастэлье-ле-Сос, Альпы Верхняга Праванса, Францыя.
Файл:Cabane P1010043mod.jpg|Сіфон пячоры Кабан у Сен-Поль-дэ-Фон, Сен-Жан-э-Сен-Поль, Аверон, Францыя.
Файл:Agen Allwedd Cave - geograph.org.uk - 1195253.jpg|Сіфон 4 у пячоры *Agen Allwedd*, Поўіс, Уэльс, Вялікабрытанія. 

## Гл. таксама 
* Фрэатычная зона (таксама вядомая як *сіфонная зона*)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* European Cave Rescue Association — міжнародная служба выратавання па пячорах Еўропы.
* National Cave Rescue Commission — арганізацыя спелеалагічнай асветы і служба выратавання па пячорах ЗША.
* Sump Rescue — сайт, прысвечаны выратавальным аперацыям па пячорных сіфонах.

Катэгорыя:Гідраграфія
Катэгорыя:Дайвінг
Катэгорыя:Спелеалогія
Калэты (Паўднёвакурзэмскі край)

**Калэты** () — населены пункт у Паўднёвакурзэмскім краі Латвіі, адміністрацыйны цэнтр Калэцкай воласці. За 48 км ад горада Ліепая.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Пачатковая школа, школа мастацтваў, дом культуры, бібліятэка, фельчарскі і акушэрскі пункт.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Succineidae

**Succineidae** — сямейства наземных сцяблініставокіх лёгачных слімакоў.

## Анатомія 
Поліплаідыя храмасом моцна вар’іруе; часцей бывае менш 10, але можа дасягаць і 21-25.

## Экалогія 
Сустракаюцца ў сырых месцах, такіх, напрыклад, як багны.

## Сістэматыка 
Згодна з таксанаміяй бруханогіх Bouchet & Rocroi, 2005 сямейства падзелена на два падсямействы:

### Пералік родаў 
* сямейства: **Succineidae**
** падсямейства: *Succineinae*
*** род:  Westerlund, 1885
*** род:  Draparnaud, 1801
*** род:  Mabille, 1871
*** род:  Pilsbry, 1948
*** род:  H. Adams et A. Adams, 1855
** падсямейства: *Catinellinae*
*** род:  Pease, 1870
*** род:  C. Boettgger, 1939

## Крыніцы 
Катэгорыя:Сямействы бруханогіх
Катэгорыя:Лёгачныя малюскі