open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Зарубінецкая культура

**Зарубінецкая культура** (III / II ст. да н. э. — II ст. н. э.) — археалагічная культура плямён ранняга жалезнага веку ў Сярэднім і Верхнім Падняпроўі, Прыпяцкім Палессі. Назва ад могільніка каля в. Зарубінцы на Чаркашчыне.

Насельніцтва зарубінецкай культуры займалася земляробствам, жывёлагадоўляй, паляваннем, рамёствамі; жыло на неўмацаваных селішчах, выкарыстоўвала гарадзішчы, папярэдняй мілаградскай культуры; будавала наземныя слупавыя жытлы (аднакамерныя, прававугольныя або квадратныя ў плане) і паўзямлянкі. У адным з кутоў жытла ці каля сцяны знаходзілася агнішча, пазней — глінабітная печ. побач з жытламі размяшчаліся гаспадарчыя і вытворчыя пабудовы, ямы-паграбы. пахавальныя абрады — трупаспаленне, зрэдку трупапалажэнне. Могільнікі не маюць вонкавых адзнак. У Верхнім Падняпроўі выяўлены ямныя трупаспаленні і кенатафы, у Прыпяцкім Палессі — ямныя і урныя пахаванні чарапоў. У магілах трапляюцца прылады працы, посуд, упрыгожанні. Насельніцтва вырабляла і выкарыстоўвала жалезныя наканечнікі коп’яў, клінападобныя сякеры (кельты), нажы, сярпы, ляпны посуд, культавыя вырабы і інш. Падтрымлівалі сувязі са скіфскімі, сармацкімі, кельцкімі плямёнамі, гарадамі Паўднёвага Прычарнамор’я. Большасць даследчыкаў лічаць зарубінецкую культуру стараславянскай. Найбольш даследаваны археалагічны помнік Чаплін Лоеўскага раёна.


Катэгорыя:Археалагічныя культуры Еўропы
Залаўскае

**За́лаўскае** — возера ў Беларусі, у Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца за 37 км на паўночны ўсход ад горада Астравец, каля вёскі Кайміна Горная, у басейне ракі Сарачанка. Належыць да Сарачанскай групы азёр.

Плошча паверхні возера Залаўскае складае 0,24 км². Найбольшая глыбіня возера — 12,6 м, сярэдняя — 4,9 м. Даўжыня возера — 0,87 км, найбольшая шырыня — 0,37 км. Аб’ём вады ў возеры складае 1,17 млн м³. Плошча вадазбору — 140 км², даўжыня берагавой лініі — 2,56 км. Велічыня празрыстасці вады ў возеры складае 1,3 м.

Катлавіна возера лагчыннага тыпу, серпападобнай формы, выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны маюць вышыню 10—14 м, знаходзяцца пад лесам і ўяўляюць сабой озавыя грады і камавыя ўзгоркі. Паўднёва-заходнія схілы спадзістыя, астатнія — стромкія. Берагавая лінія звілістая. Берагі пераважна зліваюцца са схіламі катлавіны. У паўночнай і паўднёва-заходняй частцы возера берагі нізкія і забалочаныя.

Мелкаводная зона вузкая, пясчаная, глыбакаводная — з упадзінамі, высланая сапрапелем. Глыбіні да 2 м займаюць каля 20 % плошчы возера. Эўтрофнае. Расліннасць у возеры пашыраная да глыбіні 2—2,5 м і на адлегласці да 35 м ад берага.

Праз возера працякае рака Клевель (Сарачанка), якая на паўночным захадзе злучае яго з азёрамі Туравейскае і Каймін.

У возеры водзяцца лешч, шчупак, акунь, плотка, лінь, краснапёрка і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* Озера Белоруссии. / О. Ф. Якушко и др. — Мн.: Ураджай, 1988.
*  — С. 326.

Катэгорыя:Сарачанская група азёр
Катэгорыя:Азёры Астравецкага раёна
Евангелле Напрастольнае

**“Евангелле Напрастольнае”** - помнік старажытнабеларускага кнігадрукавання. Выдадзена П. Мсціслаўцам у 1575 г. у Вільні на царкоўнаславянскай мове. 
## Апісанне 
Надрукавана фарматам у аркуш буйным шрыфтам, які спалучае рысы паўустава рускіх і беларускіх рукапісаў. “Евангелле напрастольнае” – асобны тып кнігі, своеасаблівы фаліянт з гравіраваным франтыспісам (выявы евангелістаў Іаана, Лукі, Матфея, Марка; мяркуюць, што ксілаграфіі з выявамі евангелістаў зрабіў Мсціславец), якія выкананы ў маньерысцкім стылі і вызначаюцца дэкаратыўнасцю. У трактоўцы фону, што складаецца з архіэктурных дэталей, раслінных матываў, стылізаваных выяў жывёл і іншае, спалучаны рысы готыкі і рэнесансу. Змешчана таксама 11 заставак і 4 ініцыялы. Застаўкі нагадваюць так званы старадрукарскі арнамент (адлюстраванні акантавага ліста, кедравых шышак, граната і іншае), іх узор выкананы чорнымі лініямі па белым фоне. Выкананыя на высокім для таго часу ўзроўні тэхнікі гравіравання дрэварыты, застаўкі, ініцыялы, а таксама шрыфт з’явіліся ўзорам для шматлікіх выданняў беларускіх, рускіх і украінскіх друкарняў.
## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6), С. 368.
Катэгорыя:Гісторыя кнігадрукавання
Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:Праваслаўная літаратура
Катэгорыя:Літаратура Старажытнай Русі
Катэгорыя:Пётр Мсціславец
Клевел

**Клевел** (**Клевей**) — возера ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца за 38 км на паўночны ўсход ад горада Астравец, на паўднёвы захад ад хутара Барова. Належыць да Сарачанскай групы азёр.

Возера знаходзіцца ў басейне ракі Сарачанка. Плошча Клевелу складае 0,12 км². Найбольшая глыбіня возера — 2,1 м. Даўжыня возера — 0,85 км, найбольшая шырыня — 0,23 км. Даўжыня берагавой лініі — 2,86 км. Аб'ём вады ў возеры складае 0,15 млн м³, плошча вадазбору возера — 114 км².

Схілы катлавіны возера маюць вышыню 10—15 м, парослыя лесам, на захадзе ў верхняй частцы — разараныя. Берагі Клевелу пераважна сплавінныя, забалочаныя. На пэўных участках берагі зліваюцца з схіламі, месцамі знаходзяцца па хмызняком.

Дно вадаёма плоскае, высланае сапрапелем. Праз возера цячэ рака Клевель, якая на паўднёвым усходзе злучае яго з возерам Белае.

Клевел мае востраў, плошча якога складае 0,0005 км².

Возера цалкам зарастае падводнай расліннасцю.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Сарачанская група азёр
Катэгорыя:Азёры Астравецкага раёна
Катэгорыя:Басейн Віліі
Лапландыя

**Лапла́ндыя** (саам.: *Sápmi, Sámeednam*, ,  і ) — назва культурнага рэгіёна, які традыцыйна засяляюць саамы (лопары, лапландцы). Размешчаная ў Паўночнай Еўропе (поўнач Фенаскандыі). Лапландыя ніколі не з’яўлялася адной дзяржавай; у цяперашні час яна падзеленая паміж чатырма дзяржавамі: Нарвегіяй, Швецыяй, Фінляндыяй і Расіяй (Кольскі паўвостраў).

## Спасылкі 
* State Provincial Office of Lapland , , 


Катэгорыя:Рэгіёны Нарвегіі
Катэгорыя:Геаграфія Фінляндыі
Катэгорыя:Рэгіёны Швецыі
Катэгорыя:Рэгіёны Расіі
Жабіцкая шкляная мануфактура

**Жабіцкая шкляная мануфактура** — колішняе прадпрыемства, якое дзейнічала у 1806—1905 гг. у вёсцы Жабічы Вілейскага павета (цяпер вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці).

У 1866—1890 гг. выпускала бутэлькі, аптэкарскі посуд, слоікі, у 1893—1900 гг. — бутэлькі зялёныя. Шкло аконнае паўбелае і лямпавае. У 1891 г. дзейнічала шклоплавільная печ. Працавала да 116 чалавек. Прадукцыю збывалі ў Вільню, Мінск, Рыгу, Гродна і іншыя.

## Літаратура 
* Жабіцкая шкляная мануфактура // 

Катэгорыя:Жабічы
Катэгорыя:Гісторыя Лагойскага раёна
Катэгорыя:Мануфактуры Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1806 годзе
Катэгорыя:1806 год у Беларусі
Катэгорыя:Зніклі ў 1905 годзе
Катэгорыя:Гуты Беларусі
Часопіс для ўсіх

**Часопіс для ўсіх** — беларускі палітычна-літаратуны часопіс у Заходняй Беларусі. Легальнае выданне, неафіцыйна належала КПЗБ.

13 сакавіка 1932 выдадзены адзіны нумар часопісу накладам 2 тысячы асобнікаў. Выдавец У.Шыран.

Наклад часопіса канфіскаваны польскай паліцыяй, а далейшае выданне забароненае.

За ўдзел у выданні 27 красавіка 1932 арыштаваны Максім Танк і зняволены ў віленскай турме Лукішкі.

Катэгорыя:Часопісы Беларусі
Бон

**Бон** (, ) — горад у Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія, на рацэ Рэйн. Насельніцтва — 314 926 чалавек (паводле дадзеных на 30 ліпеня 2007 г.), займае 19-е месца паводле жыхароў сярод гарадоў Германіі.

З 3 лістапада 1949 года да 3 кастрычніка 1990 — сталіца ФРГ. Пасля аб'яднання Германіі сталіцай адзінай дзяржавы зрабіўся Берлін.

У горадзе знаходзіцца Бонскі ўніверсітэт.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Томас дэ Мезьер
* Людвіг ван Бетховен

## Крыніцы 

Катэгорыя:Гарады Паўночнага Рэйна-Вестфаліі
Катэгорыя:Гарады на Рэйне
Бон (значэнні)

**Бон** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Барталамеа Бон — італьянскі архітэктар
* Марыс Бон (1920—1943) — ваенны лётчык французскага злучэння «Нармандыя-Нёман»
* Томас Бон (1963) — нямецкі гісторык
* Мішэль Бон — французскі акцёр тэатра і кіно

## Тапонім 
* Бон (паўвостраў)
* Бон (Германія)
* Бон (Францыя)

## Грамадства 
* Бон (рэлігія)
Жабчыцкі раён

**Жа́бчыцкі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1940—1957 гадах. Цэнтр — вёска Жабчыцы, з 1955 года вёска Малоткавічы.

Утвораны 15 студзеня 1940 года у складзе Пінскай вобласці. 12 кастрычніка 1940 года падзелены на 12 сельсаветаў: Ахоўскі, Бродніцкі, Дубайскі, Жабчыцкі, Завідчыцкі, Кашавіцкі, Кротаўскі, Масявіцкі, Невельскі, Паршавіцкі, Хойнаўскі, Яечкавіцкі.

З 8 студзеня 1954 года ў Брэсцкай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваныя Завідчыцкі, Кашэвіцкі, Хойнаўскі, Яечкавіцкі сельсаветы, утвораны Вулькаўскі сельсавет, Жабчыцкі сельсавет перайменаваны ў Малоткавіцкі. 30 мая 1955 года цэнтр раёна перанесены ў вёску Малоткавічы.

14 кастрычніка 1957 года Жабчыцкі раён скасаваны, Бродніцкі і Кротаўскі сельсаветы перададзены Іванаўскаму раёну, Масявіцкі сельсавет — Лагішынскаму раёну, Ахоўскі, Вулькаўскі, Дубайскі, Малоткавіцкі, Невельскі, Паршавіцкі сельсаветы — Пінскаму раёну.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Жабчыцкі раён // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. — С. 361. — ISBN 985-11-0041-2.

Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1957 годзе
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Іванаўскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Пінскага раёна
Евангелле Вучыцельнае

**«Евангелле Вучыцельнае»** — помнік старажытнабеларускага кнігадрукавання, першае на Беларусі друкаванае евангелле. Выдадзена І. Фёдаравым і П. Мсціслаўцам у 1569 у Заблудаве на царкоўнаславянскай мове. Вядома больш за 40 экзэмпляраў. «Евангелле вучыцельнае» неаднаразова перавыдавалася.

## Змест 
Евангелле акрамя біблейскага тэксту змяшчае творы візантыйскай, балгарскай і старажытнарускай пісьменнасці, у тым ліку «Слова на ўшэсце» Кірылы Тураўскага. Мае прадмову, напісаную гетманам ВКЛ Р. Хадкевічам.

## Апісанне 
Надрукавана фарматам у аркуш (407 аркушаў) з выкарыстаннем паўустаўнага шрыфту маскоўскага выдання «». У аздобе спалучаны рысы маскоўскага і беларускага кнігадрукавання: тытульны ліст, гравюры з выявай герба Хадкевіча (мяркуюць, што выканаў Мсціславец), 3 застаўкі, 6 канцовак, 2 ініцыялы, 77 ламбардаў (дробных ініцыялаў). Застаўкі выкананы ў так званым старадрукарскім стылі (спалучэнне адлюстраванняў акантавага ліста, кедравых шышак, граната і іншае) белымі лініямі па чорным фоне (двойчы) і чорнымі па белым.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах. Т.6, Мн., 1998, С.368

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыя кнігадрукавання
Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:Праваслаўная літаратура
Катэгорыя:Літаратура Старажытнай Русі
Катэгорыя:Пётр Мсціславец
Гульбеза

**Гульбе́за**, **Губеза**, **Губіза** — возера ў Беларусі, у Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца за 33 км на паўночны ўсход ад горада Астравец. Належыць да Сарачанскай групы азёр.

Возера знаходзіцца ў басейне ракі Страча. Плошча Гульбезы складае 0,23 км². Найбольшая глыбіня возера — 12,9 м, сярэдняя — 6,6 м. Даўжыня возера — 0,94 км, найбольшая шырыня — 0,39 км. Аб’ём вады ў возеры складае 1,52 млн м³. Плошча вадазбору вадаёма — 6 км², даўжыня берагавой лініі — 1,94 км. Велічыня празрыстасці вады ў возеры складае 4,0 м.

Схілы катлавіны возера маюць вышыню 8—11 м, знаходзяцца пад лесам і хмызняком. На ўсходзе схілы спадзістыя, разараныя. Берагі вадаёма зліваюцца з схіламі, на поўначы берагі сплавінныя.

Мелкаводдзе Гульбезы вузкае, стромкае, пясчанае. На глыбінях дно возера высланае крэменязёмістым сапрапелем з вялікім утрыманнем жалеза. Шырыня паласы прыбярэжнай расліннасці складае 5—50 м. Расліннасць у возеры пашыраная да глыбіні 1,5—2 м.

Возера злучанае пратокай з возерам Ёдзі, на поўдні выцякае ручай у возера Вераб’і.

## Літаратура 
* Озера Белоруссии. / О. Ф. Якушко и др. — Мн.: Ураджай, 1988.
* 

Катэгорыя:Сарачанская група азёр
Катэгорыя:Азёры Астравецкага раёна
Катэгорыя:Басейн Страчы
Палярны круг

thumb|380px|Палярныя кругі на карце Зямлі
**Паля́рны круг** — паралель у кожным паўшар’і планеты, пачынаючы ад якой і да полюса ляжаць палярныя паясы, дзе бываюць палярны дзень (летам) і палярная ноч (зімой). Строга кажучы, з прычыны атмасфернай рэфракцыі (на планетах, якія маюць атмасферу) і таго, што Сонца назіраецца не як кропкавы аб’ект, а як дыск, палярны дзень можна назіраць у шыротах, якія ляжаць крыху далей ад полюсу, а палярных ноч — толькі ў шыротах, якія ляжаць крыху бліжэй да полюсу.

Паколькі палярны круг вызначаецца ў кожным паўшар’і, у планеты можа быць толькі два палярных кругі — паўночны і паўднёвы. Шырата палярных кругоў вызначаецца вуглом нахілу восі кручэння планеты да плоскасці экліптыкі.

## На Зямлі 
Зямныя палярныя кругі размешчаны на шыротах 66° 33′ 39″ (паўночнай і паўднёвай). Палярны круг, размешчаны ў Паўночным паўшар’і Зямлі, называецца Паўночным палярным кругам, у Паўднёвым паўшар’і — Паўднёвым палярным кругам. Вобласць ад палярнага круга да полюсу ў абодвух паўшар’я называецца Запаляр'е.

У дзень зімовага сонцастаяння (21-22 снежня) на поўнач ад паўночнага палярнага круга Сонца не ўзыходзіць (на поўдзень ад паўднёвага — не заходзіць), а ў дзень летняга сонцастаяння (21-22 чэрвеня) не заходзіць (на поўдзень ад паўднёвага — не ўзыходзіць). Далей за палярным кругам гэтыя з’явы расцягваюцца на большы час.

З-за нераўнамернасці руху Зямлі ў касмічнай прасторы палярны круг пастаянна перамяшчаецца, яго геаграфічнае становішча нестабільнае, фактычна ён рухаецца прыкладна на 2 м на працягу дня і амаль на 100 м на працягу года. Пры дапамозе сучасных тэхналогій становішча палярнага круга можна вызначыць у любы момант часу.

### Адзнакі на лініі палярнага круга 

Выява:Polarkreis - zwischen Narvik & Mo i Rana Norwegen.JPG|Нарвегія, Saltfjellet (1937)
Выява:Polarkreis Finnland 1975.jpg| Фінляндыя, Рованіемі (1975)

## На Марсе 
Марс круціцца вакол сваёй восі амаль так жа, як і Зямля: вось кручэння нахіленая да плоскасці арбіты на вугал 25,19°, амаль роўны вуглу нахілу зямной восі (23,45°). Гэта значыць, што змена дня і ночы, а таксама змена часоў года на Марсе працякаюць амаль так жа, як на Зямлі. Размяшчэнне палярных кругоў таксама блізкае да зямнога. Шырата палярных колаў +/- 65°.

## Гл. таксама 
* Паўночны палярны круг
* Паўднёвы палярны круг
* Запаляр'е
* Салехард — адзіны горад у свеце, размешчаны на Палярным крузе.

Катэгорыя:Геаграфічная тэрміналогія
Каймін

**Каймін**, **Каймінскае** — возера ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі. Знаходзіцца за 36 км на паўночны ўсход ад горада Астравец, каля вёскі Кайміна Горная. Належыць да Сарачанскай групы азёр.

Возера знаходзіцца ў басейне ракі Сарачанка. Плошча Кайміну складае 0,43 км². Найбольшая глыбіня возера — 19,5 м. Даўжыня возера — 1,55 км, найбольшая шырыня — 0,38 км. Аб’ём вады ў возеры складае 3,26 млн м³. Даўжыня берагавой лініі 4,3 км, плошча вадазбору — 159 км². Велічыня празрыстасці вады ў возеры складае 2,0 м.

Схілы катлавіны возера маюць вышыню 10—15 м, на паўночным захадзе велічыня схілаў складае 3—5 м. Схілы парослыя лесам і хмызняком, на поўначы ўчасткамі разараныя. Берагі пераважна зліваюцца з схіламі, на поўдні і паўднёвым захадзе маюць вышыню да 0,5 м, знаходзяцца пад хмызняком. На захадзе берагі знаходзяцца пад лесам.

Дно вадаёма мае ўпадзіны. Да глыбіні 4—6 м высланае пяском і апясчаненым глеем, на большых глыбінях — сапрапелем. Расліннасць пашыраная да глыбіні 1—1,8 м.

Праз возера працякае рака Клевель (Сарачанка).

## Літаратура 
* Озёра Белоруссии. / О. Ф. Якушко и др. — Мн.: Ураджай, 1988.
* 

Катэгорыя:Сарачанская група азёр
Катэгорыя:Азёры Астравецкага раёна
Катэгорыя:Басейн Віліі
Луіс Барт Маер

**Луіс Барт Маер**, сапр. **Лазар Маер** (,  — , ) — амерыканскі прадпрымальнік, Кінапрадзюсар, адзін з заснавальнікаў і да 1951 года віцэ-прэзідэнт галівудскай кінастудыі Metro-Goldwyn-Mayer. Уладальнік адной з найлепшых стайняў ЗША.

Нарадзіўся ў яўрэйскай сям’і. У малым узросце разам з бацькамі эміграваў у Канаду. Тут закончыў пачатковую школу, далей працаваў, як і бацька прыбіральшчыкам. У 1907 годзе купіў кінатэатр, а ўжо ў 1915 годзе з’яўляўся ўладальнікам сеткі кінатэатраў *Louis B. Mayer Pictures*.

У 1924 годзе разам з Голдвінам і Лоўвенам заснаваў Metro-Goldwyn-Mayer, а ў 1927 годзе належаў да заснавальнікаў амерыканскай кінапрэміі «Оскар». У 30-х і 40-х гадах быў адным з самых багатых людзей Амерыкі.

## Крыніцы
Паўднёвае паўшар’е

thumb|right|Паўднёвае паўшар’е вылучана жоўтым колерам
thumb|right|Паўднёвае паўшар’е
**Паўднёвае паўшар’е** — частка Зямлі, размешчаная да поўдзень ад экватара. Лета у Паўднёвым паўшар’і доўжыцца са снежня па люты, а зіма — з чэрвеня па жнівень.

У Паўднёвым паўшар’і знаходзяцца чатыры кантыненты (Антарктыда, Аўстралія, большая частка Паўднёвай Амерыкі і частка Афрыкі), а таксама чатыры акіяны (паўднёвая частка Атлантычнага, Індыйскага, Ціхага акіянаў і ўвесь Паўднёвы).

У Паўднёвае паўшар’е ўваходзяць наступныя краіны: Аўстралія, ПАР, Новая Зеландыя, Перу, Чылі, Балівія, Аргенціна і іншыя.

## Гл. таксама 
* Поры года
* Тропік Казярога

Катэгорыя:Паўшар’і
Другі паказальны тэатр

**Другі паказальны тэатр**, **Другі Чырвонаармейскі паказальны тэатр пры палітаддзеле 16-й арміі Заходняга фронту**. Існаваў з восені 1920 да ліпеня 1921 гг. Сфарміраваны ў Бабруйску з акцёраў Петраградскага народнага дома, рускіх труп і удзельнікаў мастацкай самадзейнасці. Меў філіялы у авіяатрадзе «Ілья Мурамец». Начальнікі тэатра С. Бахрах, В. Няволін, рэжысёр А. Пакрасаў-Гяцэвіч. Меў важнае значэнне для аб’яднання творчых работнікаў, узаемаабагачэння беларускіх і рускіх тэатральных культур. У рэпертуары пераважалі руская класічная драматургія, агітацыйныя п’есы і канцэрты. У трупе тэатра было каля 80 чалавек, у тым ліку акцёры Б. Быхоўскі, М. Дняпроў, К. Замешына, В. Зярноў, К. Кулакоў, В. Няволін, У. Фарасаў.

Вясной 1921 тэатр быў рэарганізаваны і перададзены палітупраўленню Заходняга фронту, узначальваў яго М. Дняпроў. Неўзабаве расфарміраваны.

Катэгорыя:Тэатры Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Бабруйска
Катэгорыя:Культура Бабруйска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1920 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1921 годзе
Катэгорыя:1920 год у Бабруйску
Замак Глюксбург

**Замак Глюксбург** — сямейнае гняздо дынастыі Глюксбургаў. Знаходзіцца каля дацкай мяжы, на самым поўначы Германіі, у горадзе Глюксбург, у 11 км ад Фленсбурга.

Замак стаіць у возеры на 2,5-метровым падмурку, над паверхняй возера, пабудаваў яго архітэктар Нікалаўс Кэрыес (Карыес).

## Гісторыя замка 
Будаўніцтва замка пачалося ў 1582 годзе і было завершана ўсяго за пяць гадоў.

У сярэдзіне XIX стагоддзя знаходзіўся ў валоданні дацкага караля Крысціяна IX.

## Гл. таксама 
* Замкі Шлезвіг-Гольштэйна

## Спасылкі 
* http://www.avialine.com/country/2/articles/26/39/1103/0/1978.html
* http://www.europa.km.ru/germany/castel5.htm 

Катэгорыя:Замкі Шлезвіг-Гольштэйна
II Усебеларускі з’езд Саветаў

**Другі́ Усебелару́скі з’езд Саве́таў рабо́чых, сяля́нскіх, батра́цкіх і чырво́наарме́йскіх дэпута́таў**. Адбыўся 13 — 17 снежня 1920 г. у Мінску. Прысутнічалі 202 дэлегаты з рашаючым і 16 з дарадчым голасам.

## Парадак дня 
* справаздача ВРК БССР (А. Р. Чарвякоў); 
* бягучы момант і Савецкая Беларусь (В. Г. Кнорын); 
* аб сацыялістычным землеўпарадкаванні (А. С. Хаценка); 
* аб харчовай палітыцы ў Беларусі (І. А. Адамайціс); 
* аднаўленне прамысловасці (А. І. Вайнштэйн); 
* народная асвета (М. Я. Фрумкіна); 
* сацыяльнае забеспячэнне (С. З. Кацэнбоген); 
* арганізацыя савецкай улады на Беларусі (С. А. Мертэнс); 
* аб правядзенні працоўнай павіннасці; 
* аб рабоце кааператыўных арганізацый; 
* выбары ЦВК БССР і дэлегатаў на Усерасійскі з’езд Саветаў; бягучыя справы.

## Рашэнні з’езда 
З’езд адобрыў работу ВРК БССР, прыняў дадаткі да Канстытуцыі БССР, у якіх абвясціў вышэйшым органам улады рэспублікі з’езд Саветаў, а паміж з’ездамі — ЦВК БССР, выканаўчым органам — СНК БССР у складзе 15 наркаматаў. Устанавіў дзяржаўную манаполію на асноўныя віды прадукцыі, цвёрдыя цэны, Дзяржаўную нарыхтоўку і забеспячэнне насельніцтва прадметамі першай неабходнасці; падкрэсліў неабходнасць барацьбы са спекуляцыяй і ажыццяўлення поўнай нацыяналізацыі гандлю. Вызначыў задачы СНГ БССР у аднаўленні прамысловасці і транспарту. Зацвердзіў «Тэзісы па аграрным пытанні», у якіх прадугледжваў новыя, сацыялістычныя формы землекарыстання, надзяленне беззямельных і малазямельных сялян землямі былых памешчыцкіх гаспадарак, стварэнне саўгасаў. Ратыфікаваў Рыжскі прэлімінарны дагавор ад 12 кастрычніка 1920 г. і пацвердзіў мандат ВРК БССР ураду РСФСР на права заключэння ад імя БССР міру. Прыняў зварот «Да працоўнага народа Беларусі». Выбраў ЦВК з 60 чалавек і 12 кандыдатаў, дэлегатаў на VІІІ Усерасійскі з’езд Саветаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:1920 год у Мінску
Катэгорыя:Снежань 1920 года
Катэгорыя:Падзеі ў Мінску
Катэгорыя:Усебеларускія з’езды Саветаў
Спіс каралёў Іерусаліма

Спіс манархаў **Іерусалімскага каралеўства**, якое існавала ў перыяд з 1099 па 1291 год.

## Літаратура 
* Ришар Жан: Латино-Иерусалимское королевство

*
Катэгорыя:Спісы кіраўнікоў Азіі
Лена Маер-Ландрут

**Лена Маер-Ландрут** (; 23 мая 1991, ) — нямецкая спявачка, таксама вядомая пад сцэнічным імем **Lena**. Пераможца міжнароднага песеннага конкурса Еўрабачанне-2010 у Осла.

## Дыскаграфія 
**Студыйныя альбомы**

* *My Cassette Player* (2010)
* *Good News* (2011)
* *Stardust* (2012)
* *Crystal Sky* (2015)
* *Only Love, L* (2019)
* *Loyal to Myself* (2024)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* 
* 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песні Еўрабачанне 2010
Катэгорыя:Пераможцы конкурсу песні Еўрабачанне
Катэгорыя:Германія на конкурсе песні Еўрабачанне
Катэгорыя:Поп-музыканты Германіі
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Германіі
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песні Еўрабачанне 2011
Сафура Алізадэ

**Сафура Алізадэ** (; нар. , Баку) — азербайджанская эстрадная .

## Біяграфія 
Прадставіла Азербайджан на конкурсе песні «Еўрабачанне 2010» з песняй на англійскай мове «Drip Drop» і заняла 5 месца ў агульнай выніковай табліцы.

Катэгорыя:Прадстаўнікі Азербайджана на конкурсе песні Еўрабачанне
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Азербайджана
Катэгорыя:Поп-вакалісты Азербайджана
Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песні Еўрабачанне 2010
Дунілавіцкі раён

**Дуні́лавіцкі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на тэрыторыі БССР у 1940—1960 гадах. Плошча раёна складала 900 км². У 1946 годзе раён налічваў 336 населеных пунктаў. Цэнтр — гарадскі пасёлак Дунілавічы, з 1950 года — гарадскі пасёлак Варапаева.

## Гісторыя 
Утвораны 15 студзеня 1940 года ў складзе Вілейскай вобласці. 12 кастрычніка 1940 года раён падзелены на 13 сельсаветаў: Варапаеўскі, Валкалацкі, Галбейскі, Гулідаўскі, Дунілавіцкі, Жуперкаўскі, Заўлецкі, Казлоўшчынскі, Ласіцкі, Міхайлаўскі, Мосарскі, Сяргеевіцкі, Тузбіцкі. 25 лістапада 1940 года да раёна далучаны Лучайкаўскі і Старадворскі сельсаветы Пастаўскага раёна. З 20 верасня 1944 года раён у складзе Полацкай вобласці. 6 снежня 1944 года да раёна далучаны Курапольскі сельсавет Пастаўскага раёна Маладзечанскай вобласці, які 9 жніўня 1946 года быў вернуты Пастаўскаму раёну. 8 чэрвеня 1950 года вёска Варапаева атрымала статус гарадскога пасёлка, цэнтр раёна перанесены ў Варапаева. З 8 студзеня 1954 года раён у складзе Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года статус гарадскога пасёлка Дунілавічы паніжаны да вёскі, скасаваны Галбейскі, Гулідаўскі, Жуперкаўскі, Міхайлаўскі, Старадворскі, Сяргеевіцкі, Тузбіцкі сельсаветы; утвораны Белькаўскі сельсавет, Заўлецкі сельсавет перайменаваны ў Струцкі сельсавет. 27 сакавіка 1959 года скасаваны Лучайкаўскі сельсавет. 20 студзеня 1960 года раён быў скасаваны, яго тэрыторыя была далучана да Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.


Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1960 годзе
Катэгорыя:Гісторыя Глыбоцкага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Докшыцкага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Пастаўскага раёна
Дунілавіцкі павет

**Дунілавіцкі павет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў 1920—1926 гадах у Заходняй Беларусі ў складзе Польскай Рэспублікі. Спачатку ў Навагрудскім, з 1922 года з Віленскім ваяводстве. Падзяляўся на гміны. Цэнтр — Дунілавічы. У сувязі з пераносам павятовага цэнтра перайменаваны ў Пастаўскі павет.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паветы Навагрудскага ваяводства
Катэгорыя:Паветы Віленскага ваяводства (1926—1939)
Кураслеп лясны

**Кураслеп лясны** (*Anemone sylvestris*) — расліна роду  сямейства .

## Назвы 
Кураслеп лясны, дуброўка, кураслеп, курыная слепата, заячы мак белы.

## Апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна.

Сцябло 5-15 см вышынёй, уверсе амаль белалямцавае, з 2-6 прыкаранёвымі лістамі.

Кветканоснае сцябло з мутоўкай з трох чарашковых лісцеў, апушаныя з абодвух бакоў, рассечаныя на тры сегменты.

Карэнішча кароткае вертыкальнае.

Прыкаранёвае лісце ў ліку двух-шасці, доўгачарашковае, з трыма-пяццю ромбічнымі трохраздзельнымі сегментамі.

Кветканосы адзінкавыя, доўгія.

Кветкі белыя, 3,5-7 см у дыяметры. Цвіце ў маі — чэрвені. Лісточкі калякветніка чыста белыя, у ліку пяці, звонку апушаныя.

Формула кветкі: {{Nobr|\ast P_{5-6}\; A_{\infty}\;  G_{\infty}}}.

Плады шматлікія, з густым пухам.

## Таксанамія 
## Экалогія 
Расце на схілах узгоркаў і яраў, на сухіх месцах. Сустракаецца рэдка, у Беларусі — па ўсёй тэрыторыі.

250px|thumb|Кураслеп лясны на паштовай марцы Беларусі

## Ахова 
Від занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі (4 катэгорыя аховы).

## Літаратура 
* Определитель высших растений Беларуси / Под ред. В. И. Парфенова. — Мн.: Дизайн ПРО, 1999.
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі: У 5-і т. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: Беларус. Сав. Энцыклапедыя, 1983.
* *Дорофеев А. М., Сюборова С. Ф.* Они не должы исчезнуть: Книга для учащихся — Мн.: Народная асвета, 1987. — 200 с.: ил. — 89 000 экз. — С. 137.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кураслеп
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Расліны на марках
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Скрутак

[thumb|right|180px|Скрутак «[Кніга Эсфір|Кнігі Эсфіры»]]
**Скрутак** — доўгі ліст пісчага матэрыялу (папіруса, пергамента ці паперы), які змотваюць для захавання ў рулон. На такім лісце пісалі папярок яго даўжыні.

## Гл. таксама 
* Манускрыпт

Катэгорыя:Старажытныя кнігі
Празелітызм

[thumb|200px|Статуя [Святы Патрык|Святога Патрыка, заступніка Ірландыі, вядомага сваім паспяховым празелітызмам.]]
**Празеліты́зм** (ад *празеліт*, з  «звернуты», ад  «звернуты, які знайшоў сваё месца»):
# імкненне распаўсюдзіць сваю веру, звярнуць іншых у сваю веру, імкненне да паўсюднага усталявання падтрымліваемай рэлігіі.
# *перан.* гарачая адданасць зноў прынятаму вучэнню, новым перакананням
Адсюль — *празеліт* часцей азначае *новазвернутыя*.

Празелітызм ухваляецца не ва ўсіх рэлігіях (рэлігійных плынях).

## Глядзіце таксама 
* Неафіт
* Гіюр
* Місіянерства

Катэгорыя:Рэлігія
Катэгорыя:Хрысціянства
Сцяг Мінскай вобласці

Сцяг Мінскай вобласці і Палажэнне пра яго былі зацверджаны Указам Прэзідэнта Беларусі №595 ад 22 лістапада 2007 г. Апісанне сцяга:

:Сцяг Мінскай вобласці ўяўляе сабой прамавугольнае палотнішча чырвонага колеру з суадносінамі бакоў 1:2, у цэнтры асабовага боку якога — выява гербу Мінскай вобласці.

## Глядзі таксама 
* Герб Мінскай вобласці

## Літаратура 
* Нацыянальны рэестр прававых актаў Беларусі, 2007

Катэгорыя:Мінская вобласць
Катэгорыя:Сцягі абласцей Беларусі
Гаваркія жывёлы

thumb|Сіне-жоўты ара
**Гаваркія жывёлы** — птушкі і звяры, здольныя пераймаць гукі чалавечага маўлення, а, магчыма, — і здольныя да ўсвядомленнага кантактавання з чалавекам. Аднак у падобных выпадках часта нельга выключыць містыфікацыі.

У шырокім сэнсе — жывёлы, здольныя да кантактавання рознымі знакамі.

Катэгорыя:Эталогія
Веламабіль

**Веламабіль** — транспартны сродак, які прыводзіцца ў рух за конт цяглавай сілы чалавека. Як правіла, веламабіль мае 3 колы і аэрадынамічны кузаў, вадзіцель размяшчаецца ў сядзенні. Існуюць як серыйныя, так і самаробныя мадэлі веламабіляў.

## Гл. таксама 
* Ровар
* Абсталяванне ровара
* Велапрычэп
* Велакамп'ютар
* Веларыкша
* Лігерад
* Трыцыкл
* Twike
* Мотакалыска

Катэгорыя:Транспартныя сродкі
Катэгорыя:Веласіпедны турызм
Катэгорыя:Тыпы веласіпедаў
Вішнеўскае

**Ві́шнеўскае** — возера ў Беларусі, у Вілейскім раёне Мінскай вобласці на мяжы з Мядзельскім раёнам Мінскай вобласці і Смаргонскім раёнам Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца за 32 км на паўночны захад ад Вілейкі, каля вёскі Вішнева. Належыць да групы Свірскіх азёр.

## Назва 
 З возера выцякае рэчка з балцкай назвай Спягліца (< Спягла < **Spenglà*). 

Адпаведнік такой назве — назва літоўскага возера *Spenglà* на Аўкштойцкім Паазер’і. 

## Гідраграфія 
Возера знаходзіцца ў басейне ракі Страча. Плошча возера Вішнеўскае складае 9,97 км². Найбольшая глыбіня возера — 6,3 м. Даўжыня возера — 4,38 км, найбольшая шырыня — 3,52 км. Даўжыня берагавой лініі — 13,6 км. Аб’ём вады ў возеры складае 19,79 млн м³, плошча вадазбору — 56,2 км². Салёнасць вады — 0,245 г/л.

Схілы катлавіны возера маюць вышыню 2—3 м, знаходзяцца пад хваёвым лесам. Берагі нізкія, часта забалочаныя і затарфаваныя, знаходзяцца пад хмызняком. На поўдні і захадзе берагі высокія. Пойма мае шырыню 5—50 м, забалочаная і знаходзіцца пад хмызняком. Дно вадаёма плоскае, да глыбіні 1,5 м высланае пяском і глеем, на большых глыбінях — сапрапелем.

Упадаюць 5 ручаёў. На поўначы з возера выцякае рака Смолка, якая злучае Вішнеўскае з возерам Свір.

## Экалогія 
Паласа прыбярэжнай расліннасці складае 100—800 м, расліннасць пашыраная да глыбіні 2 м. Возера эўтрофнае, слабапраточнае.

## У культуры 
Вакол возера існуюць легенды і паданні. Адно з іх запісаў вілейскі краязнаўца Ігар Кіцікаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Вішнеўскае возера 

Катэгорыя:Свірскія азёры
Катэгорыя:Азёры Вілейскага раёна
Катэгорыя:Азёры Мядзельскага раёна
Катэгорыя:Басейн Страчы
Стары замак (Штутгарт)

**Стары замак** () — рэзідэнцыя кіраўнікоў Вюртэмбергскага дома ў цэнтры Штутгарта, Германія.

Першае крапасное збудаванне было пабудавана ўжо ў 950 годзе, з XIV стагоддзя крэпасць зрабілася рэзідэнцыяй графаў Вюртэмбергскіх. Пры герцагах Крыстафе і Людвігу ў 1553-1578 гадах будынак быў перабудаваны ў замак.
Падчас Другой сусветнай вайны замак быў значна разбураны, рэстаўрацыйныя работы праходзілі да 1971 года. Сёння ў замку размяшчаецца Вюртэмбергскі музей.

## Гл. таксама 
* Палацавы парк

## Спасылкі
* 

Катэгорыя:Замкі Бадэн-Вюртэмберга
Катэгорыя:Славутасці Штутгарта
Тытанія (спадарожнік Урана)

thumb|250px|Тытанія
**Тытанія** — буйнейшы спадарожнік Урана і восьмы па масіўнасці спадарожнік у Сонечнай сістэме.

Тытанія была адкрыта Уільямам Гершэлем 11 студзеня 1787 года.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Спадарожнікі Урана
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1787 годзе
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, якія адкрыў Уільям Гершэль
Герб Мінскай вобласці

**Герб Мінскай вобласці** і Палажэнне пра яго зацверджаныя Указам Прэзідэнта Беларусі №595 ад 22 лістапада 2007 года. Апісанне герба:

: Герб Мінскай вобласці ўяўляе сабой французскі шчыт, у залатым полі якога тры блакітныя хвалепадобныя пасы. У верхняй правай частцы шчыта — выява гербу горада Мінска. Герб завершаны вялікай залатой каронай з пяццю зубцамі, знізу яго апраўляюць дзве залатыя дубовыя галіны, якія ўвітыя і злучаныя блакітнай ордэнскай стужкай.

## Глядзі таксама 
* Сцяг Мінскай вобласці

## Літаратура 
* Нацыянальны рэестр прававых актаў Беларусі, 2007

## Спасылкі 
*Гербы і сцягі Беларусі

Мінская вобласць
Катэгорыя:Мінская вобласць
Алітэрацыя

**Алітэрацыя** — паўтарэнне аднолькавых ці аднародных зычных у вершы, што прыдае яму асаблівую гукавую выразнасць (у вершаскладанні).

## Глядзіце таксама 
* Кансананс

Катэгорыя:Літаратурныя прыёмы
Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Кансананс

**Кансанана́с** (ад  — гармонія, сугучнасць) — стылістычны прыём, які звычайна выкарыстоўваецца ў паэзіі і песнях, якому характэрна паўтарэнне аднолькавых зычных два ці больш разоў у кароткай паслядоўнасці:
**Л**і**л**ею м**л**явы п**л**ёс **л**ю**л**яе,
З-пад з**л**ежаных аб**л**ок зда**л**ёк
**Л**яціць віх**л**ясты і бя**л**явы,
Пя**л**ёстак **л**ёгкі — маты**л**ёк.
*Рыгор Барадулін, «Матылёк»*

Кансананс не варта блытаць з асанансам, які ўяўяле сабой паўтарэння галосных. Алітэрацыя з’яўляецца асаблівай формай кансанансу, дзе зычны, які паўтараецца, знаходзіцца напачатку кожнага слова: ***бл**акітным **бл**ёкатам **бл**юзнерыць **бл**іскавіца*.

У паэтычным аналізе алітэрацыю звычайна адрозніваюць ад іншых формаў кансанансу.

## Літаратура 
* 
* 
* Консона́нс // Музыкальная энциклопедия : [в 6 т.] / Гл. ред. Ю. В. Келдыш. — М.: Советская энциклопедия: Советский композитор, 1973—1982. — (Энциклопедии. Словари. Справочники. Изд-во «Советская Энциклопедия», Изд-во «Советский композитор»). — Т. 2: Гондольера — Корсов. — 1974. — Стб. 914—917. — 960 стб., илл. — 102 000 экз.

Катэгорыя:Тэорыя музыкі
Катэгорыя:Музычная тэрміналогія
Асёл

*  — падвід афрыканскага асла з рода коней атрада непарнакапытных.
* Афрыканскі асёл
*  — від сямейства конскіх.
* «Метамарфозы» (), або «**Залаты асёл**» (De asino aureo, Asinus aureus) — раман у 11 кнігах, напісаны старажытнарымскім пісьменнікам II ст. н. э. Апулеем.
Сом

**Звычайны сом**, **еўрапейскі сом** (*Silurus glanis*) — буйная прэснаводная бязлускавая рыба сямейства сомавыя *(Siluridae)* атраду сомападобныя. Самая вялікая рыба вадаёмаў Беларусі.

## Апісанне 
Даўжыня цела да 5 м, вага да 300 кг. Цела верацёнападобнае, без лускі. Спіна чорная, бакі жоўта-зялёныя з плямамі няправільнай формы, бруха белае або светла-шэрае. Скура мяккая, слізкая. Галава вялікая, пляскатая. Рот шырокі, вялізны, з дробнымі вострымі зубамі па краях, ніжняя сківіца даўжэйшая за верхнюю. На верхняй сківіцы пара доўгіх вусікаў, якія даходзяць да канца грудных плаўнікоў; на ніжняй — дзве пары кароткіх вусікаў. Вочы невялікія. Спінны і парныя плаўнікі невялікія, анальны плаўнік вельмі доўгі, пачынаецца адразу за брушным і зліваецца з закругленым хваставым, тлуставы плаўнік адсутнічае, няпарныя плаўнікі не маюць шыпоў. У мяккай скуры ўтрымліваецца вялікая колькасць слізістых залоз.

## Пашырэнне 
Пашыраны ў Еўропе на ўсход ад ракі Рэйн (акрамя басейна Паўночнага Ледавітага акіяна і Балканскага паўвострава) і ў Азіі ў басейне Аральскага мора, ракі Амур.

На Беларусі сустракаецца ў сярэдніх і буйных рэках, некаторых буйных азёрах і вадасховішчах. У выніку развядзення сама ў Любанскім вадасховішчы з 1980-х гадоў там сфарміравалася значная папуляцыя, што дазволіла весці яго рассяленне ў іншыя вадаёмы Беларусі.

## Асаблівасці біялогіі 
Вядзе адзіночны, аселы спосаб жыцця. Пасяляецца ў ямах, вірах, пад стромкімі берагамі, каранямі дрэў, ля плацін, мастоў. Дзённы час праводзіць у сховішчы, на кармленне выходзіць пасля заходу сонца і палюе да світання. Інтэнсіўна корміцца ўсё лета да восені, з надыходам пахаладання вады сом залягае ў зімовую спячку.

Драпежнік. Корміцца галоўным чынам рыбай, пераважна з засады, уцягваючы здабычу ў велізарную пашчу разам з токам вады. Есць таксама жаб, буйных малюскаў, вядомыя выпадкі паядання вадаплаўных птушак і дробных сысуноў.

Палаваспелым становіцца ў 4-5-гадовым узросце. Нераст парцыённы. Пачатак нерасту звязаны з праграваннем вады да 18-20 °C і вышэй. У нерасце ўдзельнічае толькі адна пара — самец і самка. Нерасцілішчамі з’яўляюцца прыбярэжныя ўчасткі вадаёмаў, зарослыя воднай расліннасцю. Ікра адкладаецца на папярэдне расчышчаных пляцоўках, акружаных валікамі з раслінных рэшткаў. Інкубацыйны перыяд доўжыцца каля 3 сутак, на працягу якіх самец ахоўвае ікру і лічынак. Абсалютная пладавітасць даволі высокая, у залежнасці ад памераў самкі змяняецца ад 60-80 тыс. да 500 тыс. ікрынак і больш.

## Промысел 
Аб’ект промыслу, доля ва ўловах нязначная.

Ахоўваецца ў Еўропе ў рамках Бернскай канвенцыі. Занесены ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь (дадатак).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Уладар падводнай Беларусі — nashaniva.by

Катэгорыя:Сомападобныя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Умбрыэль (спадарожнік Урана)

**Умбрыэль** — спадарожнік планеты Уран. Адкрыты Уільямам Ласелам у 1851 годзе. Названы ў гонар персанажа (гнома) паэмы А. Поўпа «Выкраданне пасмы».

Умбрыэль з'яўляецца трэцім па памерах і самым цёмным з буйных спадарожнікаў Урана, ён адлюстроўвае ўсяго 16% пападальнага на яго святла. Паверхня моцна кратарыраванна, але на ім няма кратараў са светлымі прамянямі, наяўных на іншых спадарожніках Урана. Адно з прапанаваных тлумачэнняў складаецца ў тым, што вылучэнне цеплыні ў нетрах Умбрыэля чамусьці было недастатковым, каб выклікаць плаўленне кары і гравітацыйную дыферэнцыяцыю. Таму сумесь лёду і цёмных каменных парод засталася на паверхні ў першародным выглядзе, а выкіды матэрыялу вакол ударных кратараў неадрозныя ад асноўнай паверхні.

Асаблівасць Умбрыэля — незвычайны светлы круг каля 140 км у дыяметры. Яго прырода невядомая, хоць гэта могуць быць адкладанні інею, звязаныя з ударным кратарам.

## Даследаванні 
thumb|right|Графічная рэканструкцыя здымка «Вояджэра-2» частковага пакрыцця Урана Умбрыэлем.
Дагэтуль адзіная выява Умбрыэля буйным планам была атрымана «Вояджэрам-2», які сфатаграфаваў спадарожнік падчас даследаванняў Урана ў студзені 1986 года. Бо найменшая адлегласць да спадарожніка складала 325 000 кіламетраў (202 000 міль), то здымкі спадарожніка маюць разрозненне прыблізна 5,2 кіламетра. Падчас пралёта паўднёвае паўшар'е Умбрыэля (як і іншых спадарожнікаў) было звернута да Сонца, таму паўночнае паўшар'е, якое ў той момант не было асветлена Сонцам, не магло быць вывучана. Ні Уран, ні Умбрыэль не наведваліся іншымі міжпланетнымі зондамі, не плануюцца наведванні і ў агляднай будучыні.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Спадарожнікі Урана
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1851 годзе
Клод Сімон

**Клод Эжэн Анры Сімон** (; ,  — ) — французскі пісьменнік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1985).

Вучыўся ў Парыжы, Оксфардзе і Кембрыджы. На яго эстэтычнае фарміраванне паўплывалі У. Фолкнер і экзістэнцыялісты (асабліва А. Камю).

Асноўная тэмы яго твораў — мастацтва і вайна, асоба і гісторыя, чалавек сярод людзей. Аўтар раманаў «Вясна свяшчэнная» (1954), «Вецер» (1957), «Трава» (1958), «Дарогі Фландрыі» (1960), «Атэль «Палас» (1962), «Гісторыя» (1967), «Фарсальская бітва» (1969), «Трыпціх» (1973), «Урок рэчаў» (1975), «Георгікі» (1981), «Акацыя» (1989), кніг успамінаў, літаратурных эсэ, у якіх выклаў свае погляды на «новы раман». Творы Клода Сімона адметныя падкрэсленай эксперыментальнасцю, адмаўленнем ад храналогіі, персанажа і сюжэта ў традыцыйным сэнсе, прасторава-часавымі напластаваннямі, знешняй алагічнасцю і кампазіцыйнай фрагментарнасцю, разгорнутымі апісаннямі і перанасычанасцю дэталямі, выкарыстаннем «плыні свядомасці», часам пунктуацыйнай ускладненасцю.

## Творы 
* 1945 : *Le Tricheur*, Éditions du Sagittaire
* 1947 : *La Corde raide*, Éditions du Sagittaire
* 1952 : *Gulliver*, Calmann-Lévy
* 1954 : *Le Sacre du Printemps*, Calmann-Lévy
* 1957 : ''Le Vent. Tentative de restitution d'une retable baroque*, Éditions de Minuit
* 1958 : *L'Herbe*, Éditions de Minuit
* 1960 : *La Route des Flandres*, Éditions de Minuit
* 1962 : *Le Palace*, Éditions de Minuit
* 1966 : Жанчыны *Femmes* (паводле дваццаці трох карцін Жуана Міро), Éditions Maeght
* 1967 : *Histoire*, Éditions de Minuit
* 1969 : *La Bataille de Pharsale*, Éditions de Minuit
* 1970 : *Orion aveugle*, Skira
* 1971 : *Les Corps conducteurs*, Éditions de Minuit
* 1973 : *Triptyque*, Éditions de Minuit
* 1975 : *Leçon de choses*, Éditions de Minuit
* 1981 : Георгікі *Les Géorgiques*, Éditions de Minuit, ISBN 2-7073-1950-3
* 1984 : Валасы Веранікі *La Chevelure de Bérénice*, Éditions de Minuit (перавыданне тэксту «Жанчын»)
* 1986 : Стакгольмская прамова *Discours de Stockholm*, Éditions de Minuit
* 1987 : *L'Invitation*, Éditions de Minuit
* 1988 : *Album d'un amateur*, Rommerskirchen
* 1989 : *L'Acacia*, Éditions de Minuit
* 1992 : *Photographies, 1937—1970*, Éditions Maeght
* 1994 : *Correspondance avec Jean Dubuffet'', L'Échoppe
* 1997 : *Le Jardin des Plantes*, Éditions de Minuit
* 2001 : *Le Tramway*, Éditions de Minuit
* 2006 : *Oeuvres*, Collection Pléiade

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Claude Simon

Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі
Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменнікі
Іван Адамавіч Тукеркес

**Іван Адамавіч Тукеркес** (, Вільня — ?) — рэдактар і выдавец газеты «Наша доля» (выходзіла ў Вільні з 1(14).9 да 1(14).12.1906 кірыліцай і лацінкай).

Пасля выхаду першага нумару «Нашай долі» паліцыя абвінаваціла рэдактара паводле арт. 129 Крымінальнага ўлажэння, які пагражаў самым суровым пакараннем у выдавецкай сферы. Але тады Віленская судовая палата не зацвердзіла гэтай пастановы, адмовіла ў закрыцці газеты і адмяніла накладзены на тыраж арышт. Пасля 4-га нумара ў рэдакцыі адбыўся раскол, частка аўтараў перайшла ў новую газету «Наша ніва», што значна аслабіла літаратурны аддзел «Нашай долі». Затым (скарыстаўшыся знаходжаннем І. Тукеркеса за мяжою) «нашаніўцы» дачасна абвясцілі аб спыненні выхаду газеты «Наша доля». Пасля тэрміновага вяртання І. Тукеркес даў у газеце «Северо-западный голос» абвяржэнне і назваў папярэднюю інфармацыю «хлуслівымі чуткамі». Паміж І. Тукеркесам і «Нашай нівай» разгарнулася вострая палеміка. Адначасова на «Нашу долю» абрынуліся рэпрэсіі ўладаў. Паводле ацэнкі Віленскага ахоўнага аддзела, спачатку «Наша ніва» была больш памяркоўная, чым «Наша доля». Усяго выйшла 6 нумараў «Нашай долі», з якіх 4 былі канфіскаваны. 11.1.1907 паводле судовага рашэння газету закрылі, а рэдактара асудзілі да года турэмнага зняволення ў крэпасці, «з забаронай прымаць на сябе званне рэдактара ці выдаўца якога-небудзь перыядычнага выдання на працягу трох гадоў». І. Тукеркес падаў касацыйную скаргу ў Сенат, а яго маці ўнесла заклад у суме 100 руб. 4-ы аддзел крымінальнага касацыйнага дэпартамента ўрадавага Сената 23.3.1907 адхіліў скаргу, і тады падсудны ўцёк у Парыж, а заклад пайшоў «на ўладкаванне месцаў зняволення». У 1936 г. І. Тукеркес звяртаўся ў Віленскі архіў з просьбай выслаць яму копіі судовай справы і прысуду. Далейшы лёс І. Тукеркеса невядомы.

## Літаратура 
* 
** Шлюбскі А. Новыя матэрыялы да гісторыі «Нашай долі» // Полымя. 1927. № 3;
** Александровіч С. Расказваюць архівы // Александровіч С. Гісторыя і сучаснасць. Мн., 1968;
** Біч М. У змаганні за лепшую долю // Полымя. 1966. № 8.

Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Выдаўцы Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільнюсе
Паўночнае паўшар’е

thumb|right|250px|Паўночнае паўшар'е вылучана жоўтым колерам
thumb|right|250px|Паўночнае паўшар'е
'''Паўночнае паўшар'е''' — частка Зямлі, размешчаная на поўнач ад экватара. Лета ў Паўночным паўшар'і доўжыцца з чэрвеня па жнівень, а зіма — з снежня па люты. З-за сілы Карыёліса зоны нізкага ціску і ураганы ў Паўночным паўшар'і круцяцца амаль заўсёды ў левы бок, гэта значыць супраць гадзіннікавай стрэлкі. У Паўночным паўшар'і засяроджана значна больш сушы, чым у паўднёвым.

## Кантыненты і краіны ў Паўночным паўшар'і 
Кантыненты:
* Азія (Інданезія ў асноўным знаходзіцца ў Паўднёвым паўшар'і)
* Еўропа
* Паўночная Амерыка
* Невялікая частка Паўднёвай Амерыкі, паўночней Амазонкі
* Каля ⅔ Афрыкі, паўночней ракі Конга

Краіны Афрыкі, размешчаныя ў Паўночным паўшар'і:
* Алжыр
* Бенін
* Буркіна-Фасо
* Гамбія
* Гана
* Гвінея-Бісау
* Джыбуці
* Егіпет
* Заходняя Сахара
* Каба-Вердэ
* Камерун
* Кенія
* Кот-д’Івуар
* Ліберыя
* Лівія
* Маўрытанія
* Малі
* Марока
* Нігер
* Нігерыя
* Сенегал
* Самалі
* Судан
* Сьера-Леонэ
* Тога
* Туніс
* Уганда
* Цэнтральна-Афрыканская Рэспубліка
* Чад
* Экватарыяльная Гвінея
* Эрытрэя
* Эфіопія

Краіны паўночнай Акіяніі размешчаныя ў Паўночным паўшар'і:
* Маршалавы астравы
* Мікранезія
* Палаў

Краіны Паўднёвай Амерыкі, размешчаныя ў Паўночным паўшар'і:
* Венесуэла
* Гаяна
* Калумбія
* Сурынам
* Французская Гвіяна

## Гл. таксама 
* Поры года
* Тропік Рака
* Паўднёвае паўшар’е

Катэгорыя:Паўшар’і
Лінь

**Лінь**, **лін** (*Tinca tinca*) — від рыб сямейства карпавых, адзіны прадстаўнік рода ліні.

## Апісанне 
Даўжыня да 60 см, маса да 1 кг (зрэдку да 7,5 кг). Галава невялікая, вочы маленькія з радужынай чырвонага колеру. Цела кароткае і тоўстае, з кароткім хваставым сцяблом, выслана дробнай і шчыльнай луской і густым слоем слізі. Спіна цёмна-зялёная, бакі бурыя з залацістым бляскам, плаўнікі цёмна-шэрыя, брушка шэраватае; інтэнсіўнасць афарбоўкі залежыць ад характару вадаёма. Каля вуглоў невялікага канечнага рота маецца па адным кароткім вусіку. Усе плаўнікі закругленыя. Знешнія промні брушных плаўнікоў самцоў значна больш тоўстыя, чым у самак.

## Пашырэнне 
Пашыраны ў прэсных вадаёмах Еўразіі, акрамя басейнаў Ледавітага акіяна. Жывё ў рэках і азё­рах басейнаў Бал­тыйскага, Чорнага і Кас­пійскага мо­раў, у Сібі­ры сустракаецца ў Обі і Енісеі (акрамя нізоўяў), у воз. Байкал; у вадаёмах За­бай­ка­лля рэдкі. Тыповы прадстаўнік азёрна-рачнога комплекса рыб. На Беларусі прадстаўлены ўсюды, пераважна ў азёрах і поймавых вадаёмах, затоках, зарослых старыцах, сажалках і іншых месцах з цёплай вадой і ілістым дном. Аддае перавагу добра праграваным участкам стаячых вадаёмаў з захламленым дном. Пазбягае цячэння, халоднай вады, добра пераносіць дыфіцыт кісларода. На працягу большай часткі года трымаецца на тых самых месцах, вялікіх скопішчаў не ўтварае.

## Асаблівасці біялогіі 
Вядзе адзіночны спосаб жыцця. У халодны перыяд го­да за­капваецца ў мул; добра пе­раносіць працяглае абсыханне і прамярзанне вадаёмаў.
 
Корміцца доннымі беспазваночнымі (чэрві, лічынкі насякомых, малюскі, ракападобныя), маладымі парасткамі водных раслін.

Жыве да 10 год. Здольнасці да размнажэння дасягае ва ўзросце 3—4 гадоў. Нераст парцыённы, адбываецца ў маі—ліпені на мелкіх зарослых участках поймавых вадаёмаў і рачных заток пры тэмпературы вады 19—20 °C. Нерастуе невялікімі чародкамі, плоднасць моцна вар’іруеццца ў залежнасці ад узросту і памераў самкі. Дробную, клейкую ікру адкладвае на сцёблах водных раслін і на грунт (у сярэднім 300—600 тыс. ікрынак), дзе яна развіваецца 3-4 дні. Значная колькасць ікры гіне ад заглейвання і недахопу кіслароду. Моладзь расце вельмі павольна.

## Промысел і развядзенне 
Аб’ект спартыўнага рыбалоўства, промыслу і развядзення. Валодае даволі высокімі смакавымі і харчовымі якасцямі.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* [*Световидова А. А.* Линь (рыба сем. карповых)](http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Линь%20(рыба%20сем.%20карповых)/)  // Вялікая савецкая энцыклапедыя 

Катэгорыя:Карпавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Гаражанка

Назву **Гаражанка** маюць:

## Беларусь 
* Гаражанка, Усыса — рака ў Гарадоцкім і Шумілінскім раёнах Віцебскай вобласці, правы прыток ракі Обаль, басейн Заходняй Дзвіны
* Гаражанка — вёска ў Барысаўскім раёне Мінскай вобласці
## Расія 
* Гаражанка (пасёлак станцыі, Суземскі раён)
* Гаражанка (сяло, Суземскі раён)

## Гл. таксама 
* Гаражанская — рака ў Гарадоцкім і Віцебскім раёнах Віцебскай вобласці Беларусі, у басейне ракі Заходняя Дзвіна
Мядзельскія азёры

**Мядзельскія азёры** (**Мядзельская група азёр**) — група азёр Беларусі, размешчаных на паўночным захадзе Мядзельскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. 

У Мядзельскую групу ўваходзяць наступныя азёры:

* Возера Мядзел
* Возера Рудакова
* Возера Кузьмічы
* Возера Воўчын
* Возера Лотвіны
* Возера Расохі
* Возера Ходасы
* Возера Княгіненскае
* Возера Чарток


Катэгорыя:Геаграфія Мядзельскага раёна