Культ каменнай дзяўчынкi

**Культ каменнай «дзяўчынкi»** — традыцыя пакланення антрапаморфным каменным крыжам у вёсках Данілевічы і Баравое Лельчыцкага раёна Гомельскай вобласці. Культ з’яўляецца элементам жаночай субкультурнай рытуальнай традыцыі і рэліктам некалі існаваўшага старажытнага культа жаночых бажаствоў.

## Паданні аб каменнай дзяўчынцы 
У вёсках Лельчыцкага раёна захаваліся паданні аб з’яўленні каменнай «дзяўчынкі». Мясцовая жыхарка в. Данілевічы распавядала:

## Традыцыя пакланення 
Пакланенне каменнай «дзяўчынцы» адбываецца на Вялікдзень. Жанчыны вёскі прыносяць каменнаму крыжу аброкi — яйкі, хлеб, піражкі, грошы, палявыя кветкі. Каменны крыж «апранаюць» і ўпрыгожваюць рознымі элементамі: падпяразваюць фартушкі, павязваюць хусткі, упрыгожваюць каралямі і г.д. Леташнія тканіны-аброкi здымаліся і спальваліся. Для прыдачы больш чалавекападобнага выгляду крыжу жыхаркі в. Баравое стваралі з моху і травы падабенства валасоў. Каля каменя жанчыны моляцца Богу і віншуюць з Хрыстовым нядзеляй.

Жыхаркі вёскі лічаць «дзяўчынку» жывой і, распавядаючы пра яе, выразна шкадуюць яе. Падчас Вялікадня яе абдымаюць і просяць дапамогі ад хвароб і няшчасцяў.

## Значэнне аб’екта 
Каменная «дзяўчынка» мае вялікае значэнне для жыхарак вёскі. У жанчын існуе ўстойлівая вера ў тое, што каменная «дзяўчынка» ўплывае на працягу падзей, мае сілу змяняць іх у добрую або ў процілеглы бок. Некалі ў в. Данілевічы каменны крыж перанеслі з абочыны поля на могілках, дзе некалі стаяла царква. Пасля гэтага ў вёсцы стала паміраць жывёла. Дадзенае падзея была ўспрынятыя як знак незадаволенасці «дзяўчынкі» і пасля чаго крыж вярнулі на ранейшае месца.

Таксама аб’ект мае важнае сацыяльна-маральнае значэнне для жаночай часткі вясковага соцыума. Каменная «дзяўчынка», праклятая маці, уяўляе жанчынам наглядны ўрок, і, такім чынам, засцерагае іх мацярынства ад граху праклёны дзяцей.

## Мастацкая характарыстыка каменных «дзяўчынак» 
Каменная «дзяўчынка» ў в. Данілевічы ўяўляе з сябе вытыркі на 70 см з-пад зямлі каменны крыж. Мае круглявыя формы і згладжаныя пераходы, што надае крыжу антрапаморфнасць. Верхняя частка каменнага крыжа — «дзяўчынкі» нагадвае галаву, а кароткія бакавыя выступы — торс фігуры, што і робіць пластыку крыжа антрапаморфнай.

У в. Баравое каменная «дзяўчынка» мае стаўпападобную форму. Мясцовыя жыхары распавядаюць, што раней «дзяўчынка» мела галаву, грудзі, рукі і закамянелыя маністы на шыі, але людзі адбілі іх.

Даследчыкамі адзначаецца, што пластычныя прыёмы, якія выкарыстоўваюцца ў каменных крыжах Лельчыцкага раёна, маюць падабенства з іншымі вядомымі прыкладамі каменных крыжоў і каменных ідалаў на тэрыторыі Беларусі (прыклад: Тураўскі крыж).

## Навуковыя гіпотэзы 
Даследчыкамі была вылучана здагадка, што каменныя крыжы некалі маглі быць ідаламі, антрапаморфным пластычным увасабленнем вобразаў паганскі бажаствоў, якім пакланяліся. З прыходам хрысціянства шанаванне трансфармавалася ў мясцовы культ камянёў — «дзяўчынак» і звычай аднаўляць жаночы вобраз з дапамогай аброчных тканін. На карысць дадзенай гіпотэзы сведчыць паданне аб гвалтоўным змене аблічча, якое існуе ў в. Баравой. Дадзенае меркаванне таксама заснавана на параўнальна-мастацкім аналізе каменных «дзяўчынак» з іншымі вядомымі ў Беларусі антрапаморфнымі крыжамі або каменнымі ідаламі.

Таксама была вылучана гіпотэза аб захаванасці на Усходнім Палессі Беларусі рудыментарнай формы шанавання жаночых бажаствоў. Даследчыкі лічаць, што перажыткі жаночых культаў і магічных практык у вёсках Лельчыцкага раёна ў далейшым дапамогуць рэканструяваць славянскія жаночыя паганскія культы.

## Гл. таксама 
* Традыцыя шанавання Святога каменя (Крамянец)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Полевая фольклористика и этнология: исследование локальных культур Беларуси — Мн.: БГУКИ, 2008, — 268 с.
* Василевич В. А. Белорусская мифология: Энциклопедический словарь. Мн.: Беларусь, 2004, — 275 с.
* Макушников О. А. Отчет об археологической разведке в Буда-Кошелевском и Лельчицком районах Гомельской области в 1993 г. // Архив археологической научной документации Института истории НАНБ. Дело No 1502. 1993. С. 19-30.
* Раманюк Міхась. Беларускія народныя крыжы. Вільня: Наша Ніва, 2000.

## Спасылкі 
* Раздзел у інвентары нематэрыяльнай культурнай спадчыны Беларусі — https://living-heritage.by/nks/1131/?sphrase_id=72983

Катэгорыя:Культура Лельчыцкага раёна