open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Музей Гданьска

**Музей Гданьска** () — музей у Гданьску, які да 2000 года быў вядомы пад назвай *Музей гісторыі горада Гданьска*, а затым, да 30 студзеня 2018 года, пад назвай *Гістарычны музей горада Гданьска*. 

Гэта музейная ўстанова, якая збірае калекцыі і артэфакты, якія дакументуюць гісторыю горада ад часоў сярэднявечча да ХХ стагоддзя. Музей быў створаны 31 сакавіка 1970 года як філіял Паморскага музея ў Гданьску. Сёння музей мае 10 аддзелаў па ўсім горадзе.

## Структура 
* Ратуша Галоўнага горада
* Двор Артуса
* Дом Упхагена
* Крэпасць Віслаўйсце
* Гаўптвахта № 1 на Вестэрплятэ
* Музей бурштыну
* Музей вежавых гадзіннікаў у касцёле Святой Кацярына
* Музей польскай почты
* Вадзяная кузня ў Аліве

## Спасылкі 
Катэгорыя:Музеі Гданьска
Мінка Говекар

**Мінка Говекар** (; 28 кастрычніка 1874 — 10 красавіка 1950) — славенская настаўніца, перакладчыца і актывістка за правы жанчын.

## Біяграфія 
Мінка Говекар нарадзіўся ў Трэбне ў 1874 годзе. Завяршыўшы адукацыю ў Любляне з 1889 па 1893 год, яна атрымала кваліфікацыю настаўніка ў 1895 годзе і выйшла замуж у 1897 годзе.

У 1926 годзе Говекар працавала рэдактарам «*Slovenska žena*» («Славенская жанчына») — зборнік артыкулаў пра жанчын у розныя перыяды славенскай гісторыі і розных творчых прафесій:

У якасці ўласнага ўкладу ў зборнік, нарысе пра жанчын-аўтарак, Говекар прывяла інфармацыю пра Фані Хаўсман, Ёспіну Турнаграйскую, Лужыцу Песяк, Паўліну Пайкову, Марыку Надлісек-Бартоль, Марыку II Стрнад Цызарлеву і Зофку Кведэр-Дэметравіч.

## Творчасць 
* *Dobra kuharica* (Добрая кухарка), 1903
* *Dobra gospodinja* (Добрая гаспадыня), 1908
* *Slovenska žena* (Славенка), Любляна, 1926
Шмат перакладала. У 1902 годзе выдала зборнік апавяданняў «Расійскі мадэрн», у 1908 годзе пераклала і выдала раман Льва Талстога «Сіла цемры». Яна пераклала больш за 50 п’ес, у асноўным з расійскай, польскай і нямецкай моў. Яна чытала лекцыі пра расійскіх і чэшскіх пісьменнікаў, пра становішча жанчын.

Катэгорыя:Перакладчыкі Славеніі
Катэгорыя:Перакладчыкі з рускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з польскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з нямецкай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Постаці фемінізму
Scomber scombrus

**Scomber scombrus** — рыба сямейства  атраду .

## Апісанне 
Максімальная даўжыня цела — 60 см, сярэдняя — 30 см. Цела верацёнападобнае, пакрыта дробнай цыклоіднай луской. Спіна сіне-зялёная, са мноствам чорных, слаба выгнутых палосак. Ніжняя частка цела і чэрава белыя. Плавацельнага пухіра няма.

## Распаўсюджанне 
Скумбрыя эндэмічная для паўночнай часткі Атлантычнага акіяна: па ўсходнім узбярэжжы — ад Ісландыі да Канарскіх астравоў, а таксама ў Балтыйскім (да Фінскага заліва), Паўночным, Міжземным, Мармуровым, Чорным морах; па заходнім узбярэжжы — ад Лабрадора да мыса Хатэрас (Паўночная Караліна). Заходы скумбрыі падчас летніх міграцый адзначаліся ў Баранцавым і Белым морах. У найвялікіх колькасцях сустракаецца ў Паўночным моры ад Ла-Манша да Скагеррака і паблізу паўднёва-заходняга ўзбярэжжа Ірландыі.

## Біялогія 
Скумбрыя — пелагічная чародная цеплалюбівая рыба. Хутка плавае (у кідку — да 77 км/г). Чароды звычайна не ўтрымлівааюць дамешкі іншых рыб (рэдка з селядцом) і складаюцца з асобін адной велічыні. Скумбрыя жыве пры тэмпературы ад 8 да 20 °С, праз што вымушана здзяйсняць сезонныя міграцыі ўздоўж узбярэжжаў Амерыкі і Еўропы, а таксама паміж Мармуровым і Чорным морамі. Гэтыя міграцыі маюць характар нагульных (ежу скумбрыі складае дробная рыба і зоапланктон).

## У культуры 
Атлантычная скумбрыя стала героем песні Віктара Міхайлавіча Лупасіна «Я — скумбрыя»

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Прамысловая рыба
Катэгорыя:Скумбрыевыя
Лідская вуліца (Мінск)

**Лідская  вуліца** — вуліца ў Фрунзенскім раёне Мінска, названая ў гонар 685-годдзя старажытнага беларускага горада Ліда.

## Размяшчэнне 
Пачынаецца ад скрыжавання з вуліцай Калеснікава, ідзе з паўднёвага ўсходу на паўночны захад, заканчваецца перакрыжаваннем з Каменнагорскай вуліцай. Таксама перасякаецца з Нёманскай вуліцай. Ідзе паралельна Казіміраўскай вуліцы. Заканчваецца за 250 метраў ад МКАД.

## Арганізацыі 
* Царква ў гонар Мікалая Японскага
* Яслі-сад №385

## Грамадскі транспарт 
Рух грамадскага транспарту непасрэдна па вуліцы адсутнічае, але на Нёманскай вуліцы ёсць прыпынак «Лідская», на якім спыняецца шэраг аўтобусных і тралейбусных маршрутаў. Паблізу размешчана станцыя метро «Каменная Горка».

## Спасылкі 
* Улица Лидская на geodzen.com
* Лідская вуліца ў архітэктурнай базе Рhotobuildings
* Лідская вуліца на здымках 2026 г.

Катэгорыя:Фрунзенскі раён (Мінск)
Нёманская вуліца (Мінск)

**Нёманская вуліца** — вуліца ў Фрунзенскім раёне Мінска, у мікрараёне Каменная Горка, названая ў гонар беларускай ракі Нёман.

## Размяшчэнне 
Пачынаецца на скрыжаванні вуліц Скрыпнікава і Прытыцкага, заканчваецца скрыжаваннем з Налібоцкай вуліцай. Таксама перасякаецца з вуліцамі Лідскай і Казіміраўскай. Ідзе паралельна вуліцам Калеснікава і Каменнагорскай. 

## Славутасці 
* Парк Сямейнае Дрэва
* Парк імя Уга Чавеса
* Экалагічная сцежка «Каменная Горка»

## Грамадскі транспарт 
Па вуліцы пралягае шэраг аўтобусных (12, 41, 42, 60, 128, 152с, 159, 181с, 184с, 185с) і тралейбусных (52) маршрутаў. Паблізу размешчана станцыя метро «Каменная Горка».

## Спасылкі 
* Улица Нёманская на geodzen.com

Катэгорыя:Фрунзенскі раён (Мінск)
Вязынская вуліца (Мінск)

**Вязынская вуліца** — вуліца ў Фрунзенскім раёне Мінска, названая ў гонар аграгарадка Вязынь.

## Перасячэнні 
Вуліца перасякаецца з шэрагам іншых вуліц:
* Каменнагорская
* Масюкоўшчына 
* Люцынская 
* Радашкоўская
* 1-ы Вязынскі завулак
* 2-і Вязынскі завулак

Заканчваецца скрыжаваннем з МКАД.

## Грамадскі транспарт 
Рух грамадскага транспарту непасрэдна па вуліцы адсутнічае. Паблізу размешчаны прыпыначны пункт «Лебядзіны» Мінскага аддзялення Беларускай чыгункі.

## Спасылкі 
* Улица Вязынская на geodzen.com

Катэгорыя:Фрунзенскі раён (Мінск)
1-ы Вязынскі завулак (Мінск)

**1-ы Вязынскі завулак** — завулак у Фрунзенскім раёне Мінска. Назву атрымаў у гонар аднайменнай вуліцы, што знаходзіцца побач.

## Размяшчэнне 
Пачынаецца скрыжаваннем з Вязынскай вуліцай, ідзе з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход, паралельна 2-му Вязынскаму завулку, заканчваецца тупіком. Знаходзіцца за 1 км ад МКАД, размешчаны перпендыкулярна яму.

## Грамадскі транспарт 
Рух грамадскага транспарту непасрэдна па завулку адсутнічае. Паблізу размешчаны прыпыначны пункт «Лебядзіны» Мінскага аддзялення Беларускай чыгункі.

## Спасылкі 
* 1-й Вязынский переулок на geodzen.com

Катэгорыя:Фрунзенскі раён (Мінск)
Эндрэ Даманаўскі

**Эндрэ Дамнаўскі** (,  — ) — венгерскі жывапісец-манументаліст.

Вучыўся ў АМ у Будапешце (1926-31). У творах 50-60-х гг. (фрэска галоўнага ўваходу Металургічнага камбіната ў Дунауйварошы, 1955; сграфіта для вакзала ў Дэбрэцэне, 1961; габелен для Політэхнічнага інстытута ў Мішкальцы, 1966—67) паказаў сацыяльныя пераўтварэнні ў Венгрыі. Творам уласцівыя манументальная прастата, свабода і нязмушанасць кампазіцыі, эмацыйная выразнасць стрыманай, тонка распрацаванай каляровай гамы.
Даменікіна

**Даменікіна** (іт. Domenichino, сапраўднае імя **Даменіка Дзамп’еры** (іт. Domenico Zampieri); ,  — , ) — італьянскі мастак балонскай школы, настаўнік Пусэна і Ларэна, папярэднік класіцызму.

## Біяграфія 
Сын чаравічніка. Вучыўся ў Дзяніса Калверта, працаваў у братоў Карачы, у 1601 годзе перабраўся ў Рым. Распісваў палацца Фарнезэ, пісаў фрэскі ў царкве Сант-Анофрыа. Працаваў разам з Гвіда Рэні ў царкве Святога Рыгора Вялікага. Убачыўшы там яго фрэску «Пічаванне Святога Андрэя», найуплывовы Анібале Карачы прызнаў, што вучыцца зараз у яго мастацтва.

Затым Даменікіна распісваў цэрквы Сан-Луіджы-дэі-Франчэзі (цыкл «Жыццё Святой Цэцыліі»), Санта-Марыя-ін-Трастэверэ і іншыя рымскія цэрквы, а таксама вілу Альдабрандзіні ў Фраскаці. З 1630 г. распісваў скарбніцу ў Саборы св. Януарыя (цыкл «Жыццё Святога Януарыя» і інш.).
Гіём Дамбэ

**Гіём Дамбэ** (фр. Guillaume Dombet; вядомы з дакументаў з 1414 па 1461 год) — французскі мастак і вітражыст.

## Біяграфія 
Гіём Домбэ па ўсёй верагоднасці нарадзіўся ў горадзе Кузеры, Бургундыя, але працаваў пераважна ў правансальскіх гарадах — Авіньёне, Арле, і Экс-ан-Правансе.

Акрамя вітража ў царкве Сен-Савер не захавалася ніводнага дакладна ўстаноўленага твора гэтага мастака.

Першы архіўны дакумент, у якім згадваецца імя Дамбэ, датаваны 1414 годам, і паведамляе, што Гіёму было даручана выкананне вітражоў для папскага палаца ў Авіньёне. З дакументаў вядома, што ў Гіёма Дамбэ была паспяховая майстэрня, у якой працавалі трое яго сыноў — Обры, Жан і Жак, а таксама зяць — мастак з Турнэ Арноле дэ Кац (вядомы па дакументах у 1430—1434 гадах), які ажаніўся з дачкой Гіёма — Пейранет, і ў 1430 годзе падпісаў кантракт з яго майстэрняй на тры гады.

Майстэрня Дамбэ атрымлівала самыя прэстыжныя замовы, яна выконвала работы па вырабе і ўстаноўцы вітражоў у папскім палацы ў Авіньёне (1414 год), у Саборы Экса (1415, 1444, 1449 гады), у сінагозе Экса (1418 год), у храме Св. Марты ў Тарасконе (1432 год) і ў капэле Св. Пятра Люксембургскага ў Авіньёне (1448 год). Сучасныя даследчыкі лічаць, што з пяці створаных Дамбэ вітражоў капэлы Св. Мітра ў саборы Сен-Савер у Экс-ан-Правансе да нашых дзён дайшлі толькі выявы Св. Мітра, св. Блёза і святога біскупа. У іх відаць уплыў як бургундскага, так і правансальскага і нідэрландскага мастацтва.

Нараўне з вітражамі майстэрня Дамбэ распісала мноства алтароў.
Сесар Дамела

**Казар Дамела Ньівенхёйс**, вядомы таксама як **Сесар Дамела** (нідэрл. César Domela Nieuwenhuis; , , Нідэрланды — , , Францыя) — нідэрландскі мастак, графік, фатограф.

## Біяграфія 
Сын Фердынанда Дамелы Ньівенхёйса, вядомага дзеяча нідэрландскага рабочага руху.

Мастак-самавучка. У 1919—1923 жыў у Асконе (Швейцарыя). Не маючы фармальнай, мастацкай адукацыі, раннія працы — пейзажы і нацюрморты, напісаныя з натуры, выкананы ім у вельмі стылізаванай манеры, зведзены да геаметрычных формаў. Пісаў пад уплывам, у вялікай ступені, кубізму.

У 1923 годзе, пасля знаходжання ў Парыжы, працаваў у Асконе і Берне, дзе стварыў свае першыя абстрактныя кампазіцыі. Развіваючы канструктывісцкі стыль, у 1923 г. пераехаў у Берлін, дзе зблізіўся з членамі ўплывовай «Лістападаўскай групы» і прыняў удзел у берлінскай выставе.

У 1924 годзе ён стаў самым маладым членам таварыства мастакоў «Стыль», цесна супрацоўнічаў са знакамітым Тэа ван Дусбургам і Пітам Мандрыянам. Праца з імі абумовіла зварот мастака да неапластычных кампазіцый, якія ён выставіў у тым жа годзе на першай персанальнай выставе ў Гаазе ў галерэі Андрэцх. Затым Дамела вярнуўся ў Берлін, дзе стварыў свае першыя трохмерныя карціны-рэльефы, якія, застаючыся неапластычнымі, паступова вызваляюцца ад строгага геаметрызму Мандрыяна. У Парыжы, куды ён прыехаў у 1933 годзе, Дамела выканаў вялікую серыю паліхромных рэльефаў, спачатку канструктывісцкіх, а потым мякчэйшых, у якія ён уводзіць самыя розныя матэрыялы: дрэва, медзь, сталь, а таксама фотамантажы і выразкі газетных аб’яў і, асабліва, пластык. Яго рэльефы на працягу некалькіх гадоў суправаджаліся варыяцыямі ў гуашы, тэмай якіх стала каларыстычная сімволіка.

У 1934 годзе ім была адкрыта студыя шаўкаграфіі для гравюр. У 1936 годзе Дамела прыняў удзел у выставе кубізму і абстрактнага мастацтва ў Музеі сучаснага мастацтва ў Нью-Ёрку.

Вялікія рэтраспектыўныя выставы работ Дамелы прайшлі ў 1972 у Кунстферайне ў Дзюсельдорфе і ў 1987 у Музеі сучаснага мастацтва горада Парыжа.
Ларэта (Марке)

**Ларэта** () — горад і камуна ў італьянскай правінцыі Анкона, вобласці Марке. Найбольшую вядомасць гораду прынесла Святая хаціна (базіліка Санта-Каза, ), якая з’яўляецца адным з найважнейшых і старажытных месцаў паломніцтва ў каталіцкім свеце.

У камуне 8 верасня святкуецца Нараджэнне Прасвятой Багародзіцы.

Катэгорыя:Гарады Марке
Катэгорыя:Камуны правінцыі Анкона
Ямніца (Валдайскі раён)

**Ямніца** () — вёска ў Валдайскім раёне Наўгародскай вобласці Расійскай Федэрацыі. Уваходзіць у склад Любніцкага сельскага паселішча.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Наўгародскай вобласці
Ямніца (Славенія)

**Ямніца** () — паселішча ў абшчыне Прэвалье рэгіёна Карошка Славеніі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Славеніі
Даменіка Венецыяна

**Даменіка Венецыяна** (іт. Domenico Veneziano; ,  — каля 1461, ) — італьянскі мастак, адзін з заснавальнікаў фларэнтыйскай школы жывапісу. Поўнае імя — *Даменіка ды Барталамеа ды Венецыя*.

## Біяграфія 
Нарадзіўся каля 1410 года, як мяркуецца, у Венецыі. Памёр каля 1461 г. як мяркуецца ў Фларэнцыі. Пра ягонае жыццё вядома вельмі мала. Самастойна пачаў працаваць у 1432 годзе. У 1439 годзе прыехаў у Фларэнцыю, дзе і працягваў працаваць да самай смерці, акрамя невялікага перапынку.

Захаваліся дзве працы, падпісаныя Даменіка. Адна з іх — моцна пашкоджаная фрэска «Дзева і дзіця на троне» (Лонданская Нацыянальная галерэя). Другая — частка алтара царквы Санта Лючыя дэі Маньёлі, звычайна званая Маньёлі (1445—1447).

Першы дакумент, які адносіцца да жыцця Даменіка Венецыяна, — яго ліст з Перуджы, адрасаваны П’еро ды Казіма дэ Медычы, напісаны ў красавіку 1438 года. У Перуджы мастак працаваў у доме сям’і Бальёны. У 1439 годзе ён з’яжджае ў Фларэнцыю, дзе сумесна з П’ера дэла Франчэска распісвае фрэску ў царкве шпіталя Санта-Марыя-Нуава. У 1445 годзе мастак па невядомай прычыне перастае працаваць. Пазней яго фрэскі завяршаюць Алесіа Бальдавінеці ў 1461 і Андрэа дэль Кастанья ў 1451—1453. Увесь гэты цыкл быў знішчаны ў XVIII стагоддзі.

Паводле Вазары, пасля завяршэння працы над алтаром Маньёлі ў 1447 годзе мастак адпраўляецца ў вобласць Марка, дзе сумесна з П’ера дэла Франчэска працуе над фрэскамі царквы Санта-Марыя ў Ларэта. З-за эпідэміі чумы Даменіка пакідае Марке і вяртаецца ў Фларэнцыю. Фрэскі не былі завершаны, і пазней іх знішчылі.

Апошняя вядомая праца мастака — фрэска ў капліцы Кавальканці, пазней у царкве Санта-Крочэ. У 1566 годзе царкву перабудавалі, а фрэску перанеслі са сцяны.
Ямніца-Пісаравінска

**Ямніца-Пісаравінска** — паселішча ў абшчыне Пісаравіна Заграбскай жупаніі Харватыі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Харватыі
Ямніца (значэнні)

Назву **Ямніца** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Магілёўская вобласць:
** Ямніца — вёска ў Магілёўскім раёне

### Расія 
* Наўгародская вобласць:
** Ямніца — вёска ў Валдайскім раёне Наўгародскай вобласці
** Ямніца — вёска ў Хвойнінскім раёне Наўгародскай вобласці

### Славенія 
* Ямніца — паселішча ў абшчыне Прэвалье рэгіёна Карошка

### Харватыя 
* Ямніца-Пісаравінска — паселішча ў абшчыне Пісаравіна Заграбскай жупаніі
Анкона (правінцыя)

**Анкона** () — правінцыя ў цэнтральнай Італіі, у рэгіёне Марке. Плошча  км², насельніцтва — каля  чалавек (на 2007 год).

## Гісторыя 
На працягу многіх стагоддзяў, пачынаючы з 774 года, гэты край уваходзіў у склад Папскай вобласці — як Анконская Марка. У 839 і 850 гг. Анконскую Марку спусташалі арабскія піраты. У 1357 годзе Анконскай Марцы дадзена была канстытуцыя. У XV—XVI стагоддзях Анконская Марка зрабілася прыстанкам для жыхароў Харватыі, Герцагавіны, Босніі і Бокі Котарскай, якія сыходзілі з родных земляў ад націску пераможных асманаў.

Падчас заваявальных войнаў Французскай рэвалюцыі на тэрыторыі Анконы на кароткі час была абвешчана Анканітанская рэспубліка, якая неўзабаве ўвайшла ў склад Рымскай рэспублікі. Пасля разгрому Напалеона ўлада Папы была адноўлена, але ненадоўга. У 1861 годзе Анкона ўвайшла ў склад Італьянскага Каралеўства. З таго моманту яе лёс непарыўна звязаны з лёсам аб’яднанай Італіі.

Цяпер правінцыя Анкона складаецца з 47 камун, адміністрацыйны цэнтр — старажытны горад Анкона.

Катэгорыя:Правінцыі Марке
Элеанора Джорджы

**Элеанора Джорджы** (; ) — італьянская актрыса, рэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар.

## Біяграфія 
Упершыню на вялікім экране Элеанора Джорджы з’явілася ў эпізадычнай ролі Мэйд у фільме «Чорнае чэрава тарантула» (1971). Першая галоўная жаночая роля — Mariuccia у фільме рэжысёра Сальваторэ Самперы «Непрыкаяная» (1974), дзе яе партнёрам стаў спявак і кампазітар Даменіка Мадуньё.

Атрымала вядомасць як выканаўца галоўных жаночых роляў у італьянскіх камедыях 1980-х гадоў. Элеанора Джорджы грала ў дуэтах з вядомымі камедыйнымі акцёрамі Італіі Адрыяна Чэлентана, Рэната Пацэта, Джоні Дарэлі, Карла Вердонэ.

У 1979 годзе выйшла замуж за выдаўца Анджэла Рыцалі, развялася з ім у 1984 годзе. У 1988 годзе пайшла з кіно, жыла з сям’ёй і дзецьмі на ферме. У 1993 годзе выйшла замуж за італьянскага акцёра Масіма Сівара, зноў развялася ў 1996 годзе.

У 2003 годзе выступіла як рэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар фільма «Мужчыны і жанчыны, праўда і хлусня», дзе ў галоўнай ролі зняла Арнелу Муці, сваю асноўную саперніцу ў камедыях 1980-х гадоў.

У 2008 годзе паставіла камедыю «Мінулым летам».

Джорджы працавала на радыё, удзельнічала ў шоу на тэлебачанні, здымалася ў тэлесерыялах.

## Фільмаграфія 
* (1979) «Аксамітныя ручкі» — Цілі

## Крыніцы 
## Спасылкі
Люцынская вуліца (Мінск)

**Люцынская вуліца** — вуліца ў Фрунзенскім раёне Мінска, названая ў гонар вёскі Малая Люцінка, у якой жыў вядомы беларускі пісьменнік В. Дунін-Марцінкевіч.

## Перасячэнні 
Вуліца перасякаецца з шэрагам іншых вуліц:
* Каменнагорская
* Масюкоўшчына 
* Вязынская
* Калеснікава

## Грамадскі транспарт 
Па вуліцы пралягае шэраг аўтобусных (41, 149) і тралейбусных (18, 21) маршрутаў. Паблізу размешчаны прыпыначны пункт «Лебядзіны» Мінскага аддзялення Беларускай чыгункі.

## Спасылкі 
* Улица Люцинская на geodzen.com

Катэгорыя:Фрунзенскі раён (Мінск)
Оскар Дамінгес

**Оскар Дамінгес** (; , Сан-Крыстобаль-дэ-ла-Лагуна — , ) — іспанскі мастак і скульптар, адзін з прадстаўнікоў іспанскага сюррэалізму разам з Сальвадорам Далі і Жуанам Міро.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 7 студзеня 1906 года ў Сан-Крыстабаля-дэ-ла-Лагуна (Іспанія). У юнацтве перанёс цяжкую хваробу, якая пашкодзіла косткі і канечнасці. З 1926 года жыў у Парыжы, працуючы ў сямейным бізнесе (экспарт у Францыю бананаў). З 1929 года канчаткова размясціўся ў Парыжы, дзе сышоўся з рознымі авангардысцкімі групамі і сюррэалістамі. У 1931 годзе напісаў аўтапартрэт, дзе намаляваў сябе з перарэзанымі венамі.

Раннія працы з казачнымі і сэксуальнымі матывамі ўвайшлі ў яго першую персанальную выставу (травень 1933 года, Галерэя прыгожага мастацтва, Тэнэрыфэ). Тыповай працай для гэтай выставы з’яўляецца «Сюррэалістычны пейзаж» (1933, Тэнэрыфэ). У 1934 годзе далучыўся да групы Андрэ Брэтона, у якой пратрымаўся да яе распаду ў 1948 годзе.

У 1936 годзе Дамінгес пачаў ужываць метад, названы сюррэалістамі «перакладныя карцінкі» — дэкалькаманію (Decalcomania). «Пераводныя карцінкі» былі ўключаныя Брэтонам у «Кароткі слоўнік сюррэалізму».

У тым жа 1936 годзе Дамінгес прыступіў да працы над цыклам, названым ім «дэкалькаманічныя аўтаматычныя наўмысныя інтэрпрэтацыі». Асноўнай тэмай гэтых прац з’яўляліся камбінаванне механічнага функцыянавання і перадача задушаных эратычных жаданняў.

У 1947 годзе выйшла кніга вершаў Дамінгеса «Яны глядзяць адзін на аднаго». Таксама Дамінгес з’яўляецца аўтарам шматлікіх артыкулаў па тэхніцы сюррэалізму.

Оскар Дамінгес скончыў жыццё самагубствам, перарэзаўшы сабе вены (31 снежня 1957 года, Парыж).

Катэгорыя:Мастакі Іспаніі XX стагоддзя
Катэгорыя:Сюррэалісты
Катэгорыя:Мастакі-самазабойцы
Музей Другой сусветнай вайны (Гданьск)

**Музей Другой сусветнай вайны** () — польскі дзяржаўны музей у Гданьску, прысвечаны падзеям Другой сусветнай вайны.

## Агульная характарыстыка 
Галоўнай задачай музея з'яўляецца распаўсюджванне ведаў пра Другую сусветную вайну, паказ польскіх поглядаў на найвялікшы канфлікт у гісторыі чалавецтва, выхаванне памяці аб ахвярах таталітарных сістэм і героях барацьба за свабоду многіх нацыянальнасцей. У рамках выставачнай, навуковай і асветніцкай дзейнасці, якую праводзіць музей, Польшча рэкламуецца як краіна-ахоўніца памяці Еўропы і свету пра падзеі 1939–1945 гадоў, якая ведае і шануе каштоўнасць свабоды і грамадзянскіх пазіцый.

З пачатку лютага 2009 года сядзіба музея размяшчалася ў шэрагу камяніц па адрасе вул. Доўгая  81/83 у Галоўным горадзе. Гэта месца павінна было быць часовым і выконвала свае функцыі да 2014 года, калі планавалася ўвесці ў эксплуатацыю сучасны будынак музея, пабудаваны па адрасе вул. Валавая, у раёне былой аўтобуснай станцыі, на стыку каналаў Радуні і Матлава, каля гістарычнага будынка Польскай пошты ў Вольным горадзе Гданьску - адным з месцаў пачатку Другой сусветнай вайны.

У 2009 годзе па выніках конкурсу была створана візуалізацыя асноўнай экспазіцыі ў адпаведнасці з тэарэтычнымі паставамі сучаснай музейнай канцэпцыі. Галоўны прыз у конкурсе склаў 50 000 еўра, агульны прызавы фонд складаў 100 000 еўра. Наступным этапам стварэння Музея Другой сусветнай вайны стаў міжнародны архітэктурны конкурс на будынак музея па вул. Валавая, функцыянальна прыстасаваны да патрэб асноўнай экспазіцыі, часовых экспазіцый, а таксама да адукацыйных і архіўных функцый музея. Дызайн будынка быў абраны ў 2010 годзе, а першае месца на конкурсе атрымала архітэктурная студыя «Квадрат» з Гдыні. Будынак музея займае плошчу каля 23 тысяч квадратных метраў, а асноўная экспазіцыя - адна з найбуйнейшых экспазіцый, прадстаўленых гістарычнымі музеямі свету - каля 5 тысяч квадратных метраў. На тэрыторыі, прызначанай для музея, праводзіліся археалагічныя работы на плошчы 1,7 га.

У красавіку 2015 года Савет міністраў Польшчы прыняў рашэнне аб пераносе тэрмінаў завяршэння будаўніцтва на 2016 год і павелічэнні сродкаў на гэтае будаўніцтва. Будаўнічыя работы павінны былі скончыцца летам 2016 года. З часткова зашклёнай вежы новага аб'екта, вышынёй 40,51 метраў, можна палюбавацца панарамай гістарычнага цэнтра Гданьска. Адна са сцен вежы нахілена на 56 градусаў да зямлі. Будынак адкрыты ў сакавіку 2017 года. З 23 сакавіка па 27 снежня 2017 года музей наведала 414 000 чалавек. 24 лістапада 2018 года агульная колькасць наведвальнікаў перавысіла адзін мільён асоб.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Музеі Гданьска
Цыстэрцыянскае абацтва ў Аліве

**Цыстэрцыянскае абацтва ў Аліве** () — былы цыстэрцыянскі кляштар у Аліве (цяпер раён Гданьска), старэйшы каталіцкі манастыр Гданьскага Памор'я, які бесперапынна дзейнічаў з 1188 па 1831 год, а ў 1466–1772 гадах пастаянна стаяў на баку Польскага каралеўства і Рэчы Паспалітай у іх пастаянных спрэчках з Гданьскам. Кляштарныя будынкі неаднаразова пашкоджваліся язычнікамі-прусамі, брандэнбургцамі, тэўтонскімі рыцарамі, гусітамі, шведамі, расейцамі і самімі жыхарамі Гданьска з ліку пратэстантаў. У перыяд заняпаду абацтва ўвайшло ў склад Прускага каралеўства па выніках першага падзела Рэчы Паспалітай у 1772 годзе. У выніку прускай палітыкі ў 1831 годзе цыстэрцыянскі ордэн быў ліквідаваны.

## Гл. таксама 
* Аліўскі кафедральны сабор

Катэгорыя:Славутасці Гданьска
Крэпасць Віслаўйсце

**Крэпасць Віслаўйсце** () — гістарычная крэпасць у Гданьску, якая раней размяшчалася ля галоўнага ўваходу ў гданьскі порт у месцы ўпадзення галоўнага рукава Віслы ў Балтыйскае мора. Важнейшымі яе задачамі былі кіраванне гандлёвымі судамі, іх ахова і навігацыя пры святле маякоў, а таксама да ХІХ стагоддзя яна мела ваеннае значэнне.

## Агульная характарыстыка 
У будаўніцтве крэпасці можна ўбачыць розныя архітэктурныя стылі (пачынаючы з готыкі), тэхнікі і будаўнічыя матэрыялы. Гэта звязана з тым, што на працягу многіх стагоддзяў крэпасць адбудоўвалася пасля кожнага разбурэння. Сэрцам крэпасці з'яўляецца цыліндрычная вежа (у цяперашні час без аздаблення), якая служыла маяком да 1758 года. Яна акружана мурам, па вонкавым перыметры да якога прымыкаюць афіцэрскія дамы. Вакол мура быў пабудаваны чатырохвежавы форт, унутр якога вядзе брама. З паўночнага захаду крэпасць прымыкае да Мёртвай Віслы, а з іншых бакоў яе абараняе вал з бастыёнамі. 

Да 1889 года вяршыняй вежы быў познябарочны купал 1721 года. Пасля таго, як ён згарэў у пажары, выкліканым ударам маланкі, купал быў адноўлены ў выглядзе пакрытага шыферам конусу, які захаваўся да 1945 года. Таксама на вежы быў гадзіннік XVIII стагоддзя. У 1945 годзе вежа, бастыёны, афіцэрскія дамы і верхнія паверхі казарм былі амаль цалкам знішчаны артылерыйскімі снарадамі. Пацярпелі і сцены форта. У 1959 годзе крэпасць была ўнесена ў рэестр помнікаў і пачаліся інвентарна-праектныя работы па рэканструкцыі комплексу.

Крэпасць, якая з'яўляецца філіялам Музея Гданьска, можна наведаць з мая па верасень. Штогод тут праводзяцца пастаноўкі марскіх баёў, сустрэчы з групамі гістарычных рэканструкцый, майстэрні старых рамёстваў, канферэнцыі і лекцыі. Гэта адно з самых вялікіх месцаў зімоўкі кажаноў у Паморскім ваяводстве.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Музеі Гданьска
Анарэ Дам’е

**Анарэ Віктарэн Дам’е** (фр. Honoré Victorin Daumier;  — ) — французскі мастак-графік, жывапісец і скульптар, найбуйнейшы майстар палітычнай карыкатуры XIX стагоддзя.

## Біяграфія 
Анарэ Дам’е нарадзіўся ў Марселі ў 1808 годзе ў сям’і шкляншчыка. З дзяцінства захапляўся маляваннем, асвоіў майстэрства літографа. Спачатку зарабляў на жыццё стварэннем літаграфій-ілюстрацый для музычных і рэкламных выданняў. У 1832 годзе за карыкатуру на караля («Гарганцюа», 1831) Дам’е быў на паўгода зняволены ў турму. З 1848 па 1871 год стварыў не менш за чатыры тысячы літаграфій і яшчэ столькі ж ілюстрацый алоўкам.

Набыў у 1840-х гадах гучную вядомасць карыкатурамі на палітычныя абставіны, грамадскае і прыватнае жыццё выдатных людзей тагачаснай Францыі. У эпоху Луі-Філіпа пачаў працаваць у сатырычным часопісе Caricature Шарля Філіпона. Сатырычныя малюнкі Дам’е пачалі з’яўляцца ў часопісе «Charivari». Гэта былі сцэны з «Прыгод Рабера Макера» (з подпісамі Філіпана).

За гэтай серыяй ішлі іншыя, пад загалоўкамі: «Les Actualites», «Les Divorceuses», «Les Femmes socialistes», «Les Philantropes du jour», «Les Grecs», «Les Gens de justice», «Les Pastorales», « Locataires el proprietaires», «Les beaux jours de la vie» і г. д. Рэвалюцыя 1848 г. даставіла змест двум цікавым яго альбомам: «Idylles parlementaires» і «Les Representants representes». У 1871 годзе Дам’е запісаўся ў члены Парыжскай камуны.

Ён працягваў пісаць карціны да самай смерці, нават калі зусім аслеп. 

## Творчасць 
Аўтар вострагратэскавых карыкатур на кіруючыя вярхі грамадства, у т.л. на караля Луі Філіпа. Асновай для серыі літаграфічных партрэтаў-шаржаў «Славутасці залатой сярэдзіны» (1832—33) сталі скульптурныя эскізы-бюсты палітычных дзеячаў (1830—32, захавалася 36 бюстаў). У літаграфіях 1834 Анарэ Дам’е выкрываў бяздарнасць і своекарыслівасць улад («Заканадаўчае чэрава», «Усе мы сумленныя людзі, абдымемся»), ствараў вобразы рабочых («Сучасны Галілей», «Вуліца Транснанен 15 красавіка 1834 года» і інш.).

Пасля забароны ў 1835 палітычнай карыкатуры звярнуўся да бытавой сатыры: серыя «Карыкацюрана» (1836— 38), «Лётныя ў жыцці» (1843—46), «Добрыя буржуа» (1846—49). У перыяд і пасля рэвалюцыі 1848—49 стварыў (спачатку ў статуэтцы, потым у шэрагу літаграфій) абагульнены вобраз палітычнага прайдзісвета Ратапуаля.

У жывапісе Анарэ Дам’е па-наватарску пераасэнсоўваліся традыцыі рамантызму, трагічная велічнасць спалучалася з гратэскам, драма з сатырай, вострая характарнасць вобразаў са свабодай пісьма, смелай абагульненасцю формаў, выразнасцю пластыкі і светлавымі эфектамі. У яго карцінах адлюстраваліся пафас рэвалюцыйнай барацьбы («Паўстанне», каля 1848), прыгажосць простага чалавека («Прачка», каля 1859—60); улюбёнымі матывамі жывапісу былі цырк, тэатр, вандроўныя камедыянты: «Меладрама» (каля 1856—60), «Крыспэн і Скапэн» (каля 1860), серыя карцін «Дон Кіхот» (каля 1868) і інш.

Яго гратэскныя, знарочыста грубіянска выкананыя выявы выклікалі захапленне Манэ і Дэга; існуе меркаванне, што Дам’е быў першым імпрэсіяністам.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мастакі Францыі
Катэгорыя:Графікі Францыі
Катэгорыя:Графікі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Карыкатура
Ямніцкі бой (1944)

**Ямніцкі бой** 1944 года — бой савецкага 121-га партызанскага палка імя А. М. Касаева, 61-й партызанскай брыгады Магілёўскай раённай ваенна-аператыўнай групы і часцей 60-й рэзервовай мотамеханізаванай дывізіі вермахта, раскватараванай у вёсках Магілёўскага раёна, у т. л. і в. Ямніца, у ноч на 20 чэрвеня 1944.

## Мэта 
Праводзіўся як частка аперацыі, распрацаванай ваенна-аператыўнай групай пры Магілёўскім падпольным абкоме КП(б)Б, па адначасовым разгроме гарнізонаў праціўніка ў вёсках Гуслішча, Галынец 1 і Галынец 2, ваенным гарадку ў в. Ямніца (усе ў Магілёўскім раёне) з мэтай скаваць 60-ю мотамеханізаваную дывізію вермахта і не дапусціць пракідкі яе сіл на фланг палкам і атрадам Магілёўскай ваенна-аператыўнай групы, якія дзейнічалі на ўчастку чыгункі Магілёў — Копысь.

## Бой 
19 чэрвеня 1944 года з наступленнем цемнаты група партызан прыступіла да перабудовы перапраў цераз р. Лахва для нападу на ваенны гарадок у в. Ямніца. Паводле плана 113-ы партызанскі полк павінен быў штурмаваць гарнізон у в. Гуслішча, а 121-ы партызанскі полк і 61-я партызанская брыгада — ваенны гарадок у в. Ямніца, у якім знаходзілася да 3 рот праціўніка і каля 90 танкаў. Нямецкім падраздзяленням стала вядома, што рыхтуецца напад партызан на в. Гуслішча, і ў гарнізон было тэрмінова паслана падмацаванне. Зыходзячы з гэтага камандзір Магілёўскай раённай ваенна-аператыўнай групы 3. П. Гапонаў вечарам 19 чэрвеня прыняў рашэнне атакаваць толькі ваенны гарадок у в. Ямніца, блакіраваць сіламі 113-га партызанскага палка гарнізоны ў вёсках Гуслішча і Галынец. У ноч 20 чэрвеня 1944 года партызаны 121-га партызанскага палка і 61-й партызанскай брыгады пераправіліся цераз р. Лахва і непрыкметна наблізіліся да в. Ямніца. Ударная група аўтаматчыкаў-партызан падавіла агнявую кропку праціўніка, а асноўныя сілы партызан пераадолелі загароды з дроту і ўварваліся на тэрыторыю ваеннага гарадка. Аднак частцы нямецкага гарнізона ўдалося прарвацца да танкаў і арганізаваць абарону, адкрыўшы агонь з танкавых пушак і кулямётаў. 3 прычыны стварэння небяспечнага становішча камандзіры 121-га партызанскага палка імя А. М. Касаева і 61-й партызанскай брыгады вымушаны былі даць партызанам каманду адысці на зыходныя пазіцыі.

## Страты 
У баі, які цягнуўся каля 40 хвілін, было забіта больш за 80 і паранена больш як 40 нямецкіх салдат.

## Літаратура 
* Ямніцкі бой 1944 // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыклапедыя / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — С. 650. — ISBN 5-85700-012-2.

Катэгорыя:Бітвы Другой сусветнай вайны з удзелам савецкіх партызан у Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Магілёўскага раёна
Катэгорыя:Падзеі 19 чэрвеня
Катэгорыя:Падзеі 20 чэрвеня
Катэгорыя:Чэрвень 1944 года
Катэгорыя:Бітвы XX стагоддзя
Спіс авіякампаній Азербайджана

Гэта **спіс авіякампаній Азербайджана**.

## Пасажырскія авіякампаніі 
## Грузавыя авіякампаніі 
## Спасылкі 
* 


Авіякампаніі Азербайджана
Авіякампаніі Азербайджана
Двор брацтва Святога Георгія

**Двор брацтва Святога Георгія** (, ) — гістарычны будынак у Галоўным горадзе Гданьска, пабудаваны ў 1487-1494 гадах як сядзіба брацтва патрыцыята горада Гданьска.

## Гісторыя 
Брацтва Святога Георгія збіралася пры Двары Артуса, пазней побач з Залатой брамай быў пабудаваны адпаведны будынак у фламандскім стылі.

На першым паверсе размяшчаліся цір для лучнікаў і памяшканні для захоўвання рэчаў для стральбы з лука. На першым паверсе знаходзіцца вялікая зала для сустрэч брацтва, святкаванняў важных цырымоній, святаў і тэатральных пастановак. У 1566 годзе вяршыню купала, які вянчае будынак, упрыгожыла фігура Святога Георгія, які забівае дракона. У канцы XVI стагоддзя дом брацтва быў перабудаваны, у тым ліку былі павялічаны вокны.

Пасля роспуску брацтва ў 1798 годзе будынак перайшоў ва ўласнасць горада. На першым паверсе размясцілася гаўптвахта, на другім — школа выяўленчага мастацтва. У канцы ХІХ стагоддзя будынак быў адноўлены ў першапачатковым выглядзе.

Пасля ваенных пашкоджанняў (дах, згарэлы інтэр'ер) будынак быў адноўлены ў 1950-1953 гадах. Фігура Святога Георгія захавалася, эвакуіраваная з горада і змешчаная ў будынак Белькаўскай ГЭС.

У цяперашні час у будынку знаходзіцца сядзіба аддзяленне Асацыяцыі польскіх архітэктараў.

Катэгорыя:Славутасці Гданьска
Казіміраўская вуліца (Мінск)

**Казіміраўская вуліца** — вуліца ў Фрунзенскім раёне Мінска, у мікрараёне Каменная Горка, названая ў гонар вёскі Казімірава, што знаходзілася тут раней.

## Размяшчэнне 
Пачынаецца ад скрыжавання з вуліцамі Кунцаўшчына і Калеснікава, працягваючы вуліцу Матусевіча, ідзе з усходу на захад, заканчваецца скрыжаваннем з МКАД. Перасякаецца з Нёманскай і Каменнагорскай вуліцамі. Ідзе паралельна вуліцам Лідскай і Прытыцкага.

## Славутасці 
* Парк імя Уга Чавеса

## Грамадскі транспарт 
Па вуліцы пралягае шэраг аўтобусных (12, 41, 42, 78, 116, 128, 181с) і тралейбусных (21, 52) маршрутаў. Паблізу размешчана станцыя метро «Каменная Горка».

## Спасылкі 
* Улица Казимировская на geodzen.com
* Казіміраўская вуліца ў архітэктурнай базе Рhotobuildings
* Казіміраўская вуліца на здымках 2026 г.

Катэгорыя:Фрунзенскі раён (Мінск)
Налібоцкая вуліца (Мінск)

**Налібоцкая вуліца** — вуліца ў Фрунзенскім раёне Мінска, у мікрараёне Каменная Горка, названая ў гонар аднаго з самых вялікіх лясоў Беларусі — Налібоцкай пушчы.

## Перасячэнні 
Вуліца перасякаецца з шэрагам іншых вуліц:
* Каменнагорская
* Нёманская
* Калеснікава
* Уладзіслава Галубка

## Грамадскі транспарт 
Па вуліцы пралягае шэраг аўтобусных (41, 42, 60, 128, 181с, 184с, 185с) і тралейбусных (21, 52) маршрутаў. Паблізу размешчаны прыпыначны пункт «Лебядзіны» Мінскага аддзялення Беларускай чыгункі.

## Спасылкі 
* Улица Налибокская на geodzen.com

Катэгорыя:Фрунзенскі раён (Мінск)
Пажыццёвае зняволенне

**Пажыццёвае пазбаўленне волі** — від крымінальнага пакарання, які складаецца ў пазбаўленні волі на тэрмін ад моманту ўступлення прысуда суда ў законную сілу і да біялагічнай смерці зняволенага. Станам на 2017 год у свеце каля 400 000 чалавек адбывалі пажыццёвае пазбаўленне волі альбо тэрміны заключэння загадзя даўжэй працягласці жыцця.

У некаторых краінах, дзе няма смяротнага пакарання, пажыццёвае пазбаўленне волі выкарыстоўваецца замест яе як эквівалент і звычайна ўжываецца па тым жа самым артыкулам, па якіх раней прадугледжвалася смяротнае пакаранне. У іншых краінах, дзе смяротнае пакаранне існуе, пажыццёвае пазбаўленне волі нярэдка з’яўляецца яе альтэрнатывай і можа быць прызначана абвінавачанаму па «смяротных» артыкулах крымінальнага заканадаўства па рашэнні суда альбо прысуджаны да смяротнага пакарання можа быць памілаваны вышэйшай службовай асобай дзяржавы або штата (прэзідэнтам, манархам, губернатарам і г.д.).

Катэгорыя:Крымінальныя пакаранні
Зачараваны лес (балет)

**«Зачараваны лес»** (, , Ocharovanyi les) — фантастычны балет у адной дзеі, першапачаткова пастаўленая Львом Іванавым на музыку Рыкарда Дрыга,  упершыню прадстаўленая студэнтамі Імператарскай балетнай школы ў Санкт-Пецярбургу, Расія, пры школьным тэатры 5 красавіка (24 сакавіка па ст. ст.) 1887 года. У першых студэнцкіх спектаклях *«Зачараванага лесу»* выпускніца  адыграла галоўную ролю *Валерыі*. і мемуараў Рыкарда Дрыга.

**Фантастычны балет у адной дзеі**
* № 01 *Introduction et scène*
* № 02 *Entrée et danse des Dryads*
* № 03 *L’apparition du Génie de la forêt: Scène dansante et galop*
* № 04 *Danse des petits Génies*
* № 05 *Pas d’action*
* № 06 *Danse des Dryads (coryphées)*
* № 07 *Variation pour la Première danseuse*
* № 08 *Coda-valse (Danse générale)*
* № 09 *Scène du désespoir d’Ilka —*
:: —a. *Allegro vivace*
:: —b. *Andante*
* № 10 *Csárdás —*
:: —a. *Vivacissimo: Paysans et Paysannes*
:: —b. *Entrée d’Ilka et Josy*
* устаўка: *Variation of the Genie of the Forest* (1889)
* устаўка: *Variation for Varvara Nikitina* (кадэнцыя для арфы для Альберта Цабеля, 1889)
* устаўка: *Grand Pas des dryads* (для Марыі Петыпа, 1889)

Катэгорыя:Балеты паводле алфавіта
Катэгорыя:Балеты Рыкарда Дрыга
Тамга Гірэяў

thumb|200px|Тарак-тамга

**Тамга́ Гірэ́яў** ( «Тара́к-тамга́») — радавы знак роду, што кіраваў Крымскім ханстве дынастыі Гірэяў, які выкарыстоўваецца сёння крымскімі татарамі ў якасці нацыянальнага сімвалу.

Першым пачаў выкарыстоўваць гэты сімвал заснавальнік Крымскага ханства Хаджы I Гірэй. У ханскім Крыме тарак-тамга з’яўлялася сімвалам кіруючай дынастыі і ханскай улады. Выява тарак-тамгі чаканіўся на манетах, яна адлюстроўвалася на фасадах грамадскіх будынкаў (да нашых дзён захаваліся фрэскі і рэльефы ў Бахчысарайскім ханскім палацы.

Назва тарак-тамга азначае ў даслоўным перакладзе з крымскататарскай «грэбень-тамга» ( — грэбень; tamğa- тамга, таўро). Існуюць розныя інтэрпрэтацыі гэтага сімвалу (грэбень, шалі ў стане раўнавагі і інш.) і напаўлегендарныя гісторыі, якія апісваюць яго паходжанне.

## Гл. таксама 
* Сцяг крымскіх татараў
* Тамга

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гербы Украіны
Катэгорыя:Крымскія татары
Катэгорыя:Тамга
121-ы партызанскі полк імя А. М. Касаева

**121-ы партызанскі полк імя А. М. Касаева** — савецкае партызанскае падраздзяленне створанае ў лістападзе 1943 года на базе 121-га партызанскага атрада Клічаўскага аператыўнага цэнтра.

## 121-ы партызанскі атрад 
У красавіку—маі 1942 года групай савецкіх ваеннаслужачых створаны партызанскі атрад, які летам 1942 года ўключаны ў Клічаўскі аператыўны цэнтр як 121-ы атрад (камандзіры А. М. Касаеў (загінуў), А. А. Ільінскі; камісар I. М. Іваноў; начальнік штаба М. В. Саўчанка, М. М. Гарусаў).

Партызаны наносілі ўдары па чыгуначным участку Шклоў—Магілёў—Быхаў. У 1942—1943 гадах самастойна і разам з іншымі атрадамі разграмілі нямецкія гарнізоны і апорныя пункты ў вёсках Вугольшчына, Каменка, Цяхцін, Аксенькавічы, Падзевічы, Вялікія Бялевічы. 3 жніўня 1943 каля чыгуначнай станцыі Быхаў падарвалі 230 рэек. У жніўні і верасні 1943 года ўдзельнічалі ў аперацыі па адначасовым разгроме нямецкіх гарнізонаў. Разам з 113-м атрадам разграмілі гарнізон на чыгуначнай станцыі Дашкаўка, падарвалі больш за 120 рэек. У чэрвені — ліпені 1942 года, сакавіку — маі 1943 года, лютым 1944 года вялі баі супраць нямецкіх акупацыйных падраздзяленняў.

## 121-ы партызанскі полк 
У лістападзе 1943 года 121-ы партызанскі атрад быў разгорнуты ў 121-ы партызанскі полк. 9 студзеня 1944 года ў вёсцы Пясчанка правялі бой, каб выратаваць мірных жыхароў ад знішчэння і вывазу на катаржныя работы ў Германію. 17 лютага 1944 года падчас пераходу паміж населенымі пунктамі ў Бярэзінскім раёне калону партызан атакавала нямецкая авіяцыя. Камандзір А. М. Касаеў атрымаў цяжкія раненні і праз 18 гадзін памёр.

20 чэрвеня 1944 года ў аперацыі «Рэйкавая вайна» разам з 61-м партызанскім атрадам скоўвалі боем часці 60-й рэзервовай мотамеханізаванай дывізіі Вермахта, раскватараваныя ў вёсках Галынец 1, Галынец 2 і Ямніца Магілёўскага раёна.

30 чэрвеня 1944 года полк (1149 партызан, 3-ы батальёны) злучыўся з часцямі Чырвонай Арміяй. Камандзіру палка А. М. Касаеву пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

## Памяць 
У 1971 годзе каля вёскі Будзішча Магілёўскага раёна ў памяць палка пастаўлены абеліск.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Савецкія партызанскія злучэнні, брыгады і атрады на акупіраванай тэрыторыі Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1942 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе
GIPL

**GIPL** — газаправод, які злучае Польшчу і Літву. Удзельнікі праекту — польскі аператар GAZ-SYSTEM S.A. і літоўскі аператар AB Amber Grid.
## Гісторыя 
На ўрачыстым адкрыцці газаправоду, запуск якога адбыўся 1 мая 2022 года пад Вільняй, акрамя прэзідэнтаў Польшчы і Літвы Анджэя Дуды і Гітанаса Наўседы, прысутнічалі прэзідэнт Латвіі Эгілс Левіц і еўракамісар па энергетыцы Кадры Сымсан.

Новы інтэрканэктар GIPL, які павінен стаць альтэрнатывай «Газпраму», злучае сістэмы транспартавання прыроднага газу Польшчы і Літвы і, як вынік, астатніх краін Балтыі. Дзякуючы новаму газаваму падключэнню Польшча атрымлівае доступ да тэрмінала LNG «Independence», што ў літоўскай Клайпедзе, і злучае газавыя рынкі Літвы, Латвіі, Эстоніі і Фінляндыі з Еўрасаюзам.

## Апісанне 
Падключэнне газатранспартных сістэм было суфінансавана Еўрасаюзам у памеры амаль 300 мільёнаў еўра. Цалкам газаправод каштаваў больш за 500 млн еўра. Ён у стане прапампоўваць газ як з Літвы ў Польшчу, так і ў адваротным накірунку. Максімальная прапускная здольнасць яго складае 2,4 млрд кубаметраў у год. Працягласць трубаправода — 508 км, з іх 165 км пракладзена ў Літве і 343 км — у Польшчы.

Катэгорыя:Газаправоды
Катэгорыя:Энергетыка Літвы
Катэгорыя:Энергетыка Польшчы
Ёган Якаб Дорнер Старэйшы

**Ёган Якаб Дорнер Старэйшы** (, Эрэнштэтэн — , ) — нямецкі жывапісец, майстар станковага і фрэскавага жывапісу.

Дорнер навучыўся ювелірнай справе ў 1752 годзе, а з 1753 года маляваў у Франца Ёзэфа Роша ў Фрайбургу-ім-Брайсгау. У 1759 годзе яшчэ навучаўся ў Аўгсбургу на фрэскаваму жывапісу ў Ёзэфа Баўэра. З 1761 г. пражываў у Мюнхене і быў у 1765 годзе курфюрстам Максам III прызначаны прыдворным мастаком. З 1766 па 1769 год адправіўся ў азнаямленчую паездку ў Нідэрланды. Зваротны шлях правёў яго праз Парыж і Швейцарыю. У Мюнхене ён працуе выкладчыкам малявання. У 1799 г. сышоў з дзяржаўнай службы.
Энрыка Данаці

**Энрыка Данаці** (іт.: Enrico Donati; ,  — , Манхэтэн, Нью-Ёрк) — амерыканскі мастак і скульптар — сюррэаліст італьянскага паходжання.

## Біяграфія і творчасць 
Энрыка Данаці вывучаў эканоміку ў Павіі, ва ўніверсітэце дэльі Студзі. У 1934 годзе ён едзе ў ЗША, дзе паступіў у *Новую школу сацыяльных даследаванняў* (New School for Social Research), а таксама ў нью-ёркскую Студэнцкую мастацкую лігу. Першая персанальная выстава мастака адбылася ў Нью-Ёрку ў 1942 годзе, у Новай школе сацыяльных даследаванняў і ў галерэі Паседуа. Ужо ў гэты час у творчасці Э. Данаці выразна вызначыўся ўплыў сюррэалізму. Ён сустракаўся з Андрэ Брэтонам, падтрымліваў пастаянны кантакт з Марселем Дзюшанам і іншымі еўрапейскімі мастакамі-сюррэалістамі ў Нью-Ёрку. Тыповым творам гэтага перыяду для Данаці з’яўляецца палатно Агні Св. Эльма (St Elmo’s Fire) (1944, цяпер у Нью-Ёркскім музеі сучаснага мастацтва), якое дае сюррэалістычнае бачанне падводнага жыцця.

Э. Данаці з’яўляецца адным з арганізатараў Міжнароднай выставы сюррэалізму ў Парыжы летам 1947 года, дзе таксама выстаўляў свае палотны і дзве скульптуры. У канцы 1940-х гадоў Данаці паступова пераходзіць ад сюррэалізму да канструктывізму, адштурхваючыся ад апошняга — захапляецца каліграфічным стылем. Творчасць Э. Данаці ў гэты перыяд збліжаецца са сацыялізмам, распрацаваным Лючыа Фантата. У 1950-я гады мастак пачынае эксперыменты з паверхняй і структурай палатна, з фарбамі (напрыклад, змешвае іх з пылам). Кульмінацыяй гэтай творчасці становіцца серыя прац Месяцовыя ўзгоркі (Moonscapes), у якой адчуваецца ўплыў Жана Дзюбюфэ. У 1961 годзе праходзіць вялікая выстава твораў Э. Данаці ў Музеі прыгожых мастацтваў Бруселя, перасоўная яго экспазіцыя дэманструецца ў розных гарадах ЗША. У 1962—1972 гадах мастак чытае лекцыі па сучасным мастацтве ў Ельскім універсітэце.
Кес ван Донген

**Кес ван Донген** (; сапраўднае імя ; , Дэльфсхафен каля Ротэрдама , Монтэ-Карла) — нідэрландскі мастак, адзін з заснавальнікаў фавізму. Найбольш вядомы як аўтар стылізаваных жаночых партрэтаў. Кес ван Донген — брат скульптара Жана ван Донгена.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Дэльфсхафене. Ён быў у сям’і другім з чатырох дзяцей. У 1892—1897 гадах вучыўся ў Каралеўскай Акадэміі прыгожых мастацтваў у Ротэрдаме; ад гэтага перыяду ў творчасці ван Донгена засталіся шматлікія замалёўкі сцэн з удзелам матросаў і прастытутак, зробленыя мастаком у гарадскім квартале чырвоных ліхтароў. Натхнёны ідэямі анархізму, у 1895 годзе ён праілюстраваў галандскае выданне кнігі Пятра Крапоткіна «Анархія».

З 1899 гады ван Донген жыў у Парыжы, удзельнічаючы ў розных выставах, у тым ліку ў знакамітым Восеньскім салоне 1905 года, на якім таксама экспанаваліся працы Анры Маціса. Яркія фарбы іх твораў стануць крыніцай назвы новай групы жывапісцаў: фавісты. Карціны неслі гледачам адчуванне сілы і энергіі, з-за чаго французскі крытык Луі Воксель параўнаў мастакоў з дзікімі звярамі (фр. les fauves).

Адначасова з фавізмам, ван Донген з’яўляўся ўдзельнікам нямецкай групы экспрэсіяністаў «Мост» і маляваў карыкатуры для парыжскай газеты La Revue blanche.

Катэгорыя:Мастакі Нідэрландаў XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі Нідэрландаў XIX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі-ілюстратары
Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Нідэрландаў
Катэгорыя:Фавізм
Мікалай Васілевіч Спірыдонаў

**Мікалай Васілевіч Спірыдо́наў** (нар. ) — вучоны ў галіне машынабудавання, доктар тэхнічных навук (1990), прафесар (1994).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Фрунзэ (сучасны Бішкек). У 1965 годзе скончыў Беларускі політэхнічны інстытут. У 1968—1970 гадах працаваў старшым выкладчыкам у Наваполацкім філіяле Беларускага політэхнічнага інстытута. З 1970 года М. В. Спірыдонаў на машынабудаўнічым факультэце Беларускага політэхнічнага інстытута, у 1977—1992 гадах на пасадзе загадчыка лабараторыі плазменнай металізацыі.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар навуковых прац па тэхналогіі і абсталяванню павышэння трываласці і даўгавечнасці паверхняў з выкарыстаннем высокаканцэнтраваных патокаў энергіі (лазерных, плазменных і інш.). Сааўтар шэрагу патэнтаў.

Сярод апублікаваных прац:
* Лазерные и плазменные методы упрочнения деталей машин. — Мн., 1988. (разам з А. С. Кабяковым, І. Л. Купрыянавым);
* Композиционные армированные газотермические покрытия для вытяжки проволоки // Машиностроение: Республиканский межведомственный сборник научных трудов. — Мн., 2000. Вып. 16.

## Узнагароды 
* Медаль «У адзначэнне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна» (1970)
* Залаты і сярэбраны медалі ВДНГ СССР (1987, 1988)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Вучоныя Беларусі. Спірыдонаў, Мікалай Васільевіч (доктар тэхнічных навук; машынабудаванне; нар. 1943)
* Спиридонов, Николай Васильевич (доктор технических наук ; 1943—2017) // Электронны каталог РНТБ
* База патентов Беларуси  

Катэгорыя:Машынабудаўнікі СССР
Катэгорыя:Машынабудаўнікі Беларусі
Катэгорыя:Вынаходнікі Беларусі
Юрый Барысавіч Швец

**Юрый Барысавіч Швец** (. ; нар. 16 мая 1952, Херсон Украінская ССР, СССР) — савецкі разведчык (1980—1990; маёр КДБ у вашынгтонскай рэзідэнтуры Першага галоўнага ўпраўлення КДБ СССР, былы карэспандэнт службы савецкага дзяржаўнага інфармацыйнага агенцтва ТАСС), з 1993 года — амерыканскі палітычны дзеяч, журналіст, эканамічны і вайсковы аналітык.

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* Интервью 1995 года — Booknotes.
* Yuri Shvets — American Program Bureau.

Катэгорыя:Супрацоўнікі КДБ СССР
Катэгорыя:Разведчыкі СССР
Катэгорыя:Выпускнікі Чырванасцяжнага інстытута КДБ
Катэгорыя:Выпускнікі РУДН
Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы, якія патрабуюць канкрэтызацыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Херсоне
Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1952 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 16 мая
Дасо Дасі

**Дасо Дасі** (італ. Dosso Dossi, сапраўднае імя італ. Джавані дзі Нікола дэ Лютэры; каля 1490,  — , Ферара) — італьянскі жывапісец і гравёр эпохі Поздняга Адраджэння, найбуйнейшы прадстаўнік ферарскай школы.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Ларэнца Косты і ў майстэрні Джарджонэ, сфарміраваўся як жывапісец пад уплывам венецыянскіх майстроў. Працаваў разам з Беліні, Тыцыянам, Раманіна. З 1516 года — афіцыйны жывапісец ферарскага двара. Амаль усё жыццё правёў на службе ў герцагаў Эстэ: Альфонса I д’Эстэ, Эрколе II д’Эстэ, дзе займаўся не толькі жывапісам, але выконваў дыпламатычныя даручэнні. Разам з братам Бацістай ён пісаў для герцагаў міфалагічныя кампазіцыі, партрэты, ствараў дэкаратыўныя фрэскі і роспісы сцен палацаў і замкаў. Роспісы і фрэскі да цяперашняга моманту практычна не захавалася. Найбольш цікавым бокам у творчасці Дасі з’яўляецца яго цікавасць да разгорнутага пейзажнага фону, часам займае панавальнае становішча ў карціне («Меліса», 1515, Галерэя Баргезэ).

Аб’ядноўваючы традыцыі ферарскай і венецыянскай школ жывапісу, пісаў адзначаныя падвышанай эмацыйнасцю і рамантычнай усхваляванасцю карціны з міфалагічнымі, алегарычнымі, рэлігійнымі сцэнамі, часта змешчанымі на фоне паэтычна-казачнага, прасякнутага рухам пейзажа ("Апалон і Дафэ «Юпітэр, Меркурый і Дабрадзейнасць», 1518, Музей Гісторыі мастацтва, Вена; «Бахус», 1524, Прыватны збор; «Паэт і муза», Лонданская Нацыянальная галерэя). Большасць кампазіцый спелага Дасі адрознівае бліскучы халодны жывапіс, моц крыху цяжкавагавых фігур, перагрузка дэкаратыўнымі дэталямі («Правасуддзе», Дрэздэнская карцінная галерэя, «Святы Себасцьян»; Пінакатэка Брэра, Мілан).
Ёган Якаб Дорнер Малодшы

**Ёган Якаб Дорнер Малодшы** (,  — , ) — нямецкі пейзажыст і гравёр. Ён быў сынам Ёгана Якаба Дорнера Старэйшага.

## Біяграфія і творчасць 
Дорнер навучыўся маляваць у бацькі і ўпершыню стварыў афорты. У 1803 годзе ён намаляваў дзве літаграфіі, памятныя помнікі ў Абаху і Заале, якія з’яўляюцца аднымі з самых ранніх мастацкіх работ у гэтай новай тэхніцы. У тым жа годзе ён стаў рэстаўратарам *Hofgartengalerie*, для якой у 1808 годзе быў прызначаны інспектарам. З 1820 г. пакутаваў на хваробу вачэй і перанёс некалькі паспяховых аперацый. У 1824 годзе стаў ганаровым членам Акадэміі.