Requiem for my friend

**«Requiem for my friend»** або **«Requiem dla mojego przyjaciela»** () — альбом Збігнева Прайснера, першая буйнамаштабная праца кампазітара, створаная адмыслова для студыйнага запісу і публічнага выканання. Паводле першапачатковай задумы твор мусіў быць тэатралізаваным канцэртам на музыку Прайснера, сцэнарый да якога напіша Кшыштаф Пясевіч, а зрэжысіруе Кшыштаф Кеслёўскі. Аднак пасля заўчаснай смерці апошняга ў 1996 годзе, задуманы твор пераўтварыўся ў рэквіем, прысвечаны памяці рэжысёра.

Прэм’ера «*Рэквіема*» адбылася 1 кастрычніка 1998 года ў Вялікім тэатры Варшавы. 19 сакавіка 1999 года ў Лондане прайшла вялікая брытанская прэм’ера твора, якую наведалі каля трох тысяч слухачоў. 

Альбом быў выпушчаны лэйблам «*Erato Disques*» адначасова з канцэртнай прэм’ерай у кастрычніку 1998 года. Адразу пасля рэлізу альбом атрымаў у Польшчы высокую папулярнасць і ўжо 14 кастрычніка атрымаў статус залатога, а 4 лістапада — плацінавага дыска. Пазней, у 2011 годзе твор быў перавыдадзены на CD і вініле лэйблам «*Sony Poland*». Агульная колькасць прададзеных копій твору перавысіла 180 тысяч. 

Музычныя кампазіцыі з «*Рэквіема па маім сябру*» неаднаразова выкарыстоўваліся ў якасці саўндтрэка ў кіно. Сярод найбольш вядомых выкарыстанняў: «*Дрэва жыцця*» Тэрэнса Маліка, «*Вялікая прыгажосць*» Паала Сарэнціна, тэлесерыял «*Карона*». 

## Спіс кампазіцый 
«*Рэквіем па маім сябру*» складаецца з 18 музычных кампазіцый, выстраеных у своеасаблівую структуру. На першым структурным узроўні твор разбіты на дзве часткі — «*Рэквіем*» і «*Жыццё*» — па 9 кампазіцый у кожнай частцы. Другая частка ў сваю чаргу разбіта яшчэ на чатыры падчасткі — «*Пачатак*», «*Лёс*», «*Апакаліпсіс*» і «*Пастскрыптум*». Адна з музычных кампазіцый — «*Lacrimosa*» — паўтараецца ў творы двойчы ў розных варыяцыях. Яна з’яўляецца перадапошняй музычнай тэмай у кожнай з двух частак «*Рэквіема па маім сябру*» і служыць аб’яднаўчым і кульмінацыйным элементам твора.

### Частка 1. Рэквіем 
### Частка 2. Жыццё 
## Выканаўцы 
## Стварэнне 
### Перадгісторыя і стварэнне твора 
У пачатку 1980-х гадоў Прайснер пазнаёміўся з кінарэжысёрам Кшыштафам Кеслёўскім. Гэтае знаёмства значна паўплывала на далейшы лёс кампазітара, які з тых пор пісаў музыку да кожнага фільма рэжысёра. Шчыльнае супрацоўніцтва Кеслёўскага і Прайснера, а таксама сцэнарыста Кшыштафа Пясевіча аказалася надзвычай плённым: у перыяд з 1985 па 1994 год на экраны выйшла 17 фільмаў, над кожным з якіх яны працавалі сумесна. У маі 1994 года, пасля прэм’еры карціны «*Тры колеры: Чырвоны*», Кеслёўскі заявіў, што заканчвае сваю кар’еру ў кіно.

Тым не менш, у рэжысёра і яго калег існавала шмат іншых нерэалізаваных ідэй. Адной з іх было стварэнне нечага накшталт тэатралізаванага канцэрта. Музыку мусіў напісаць Прайснер, за сцэнарый павінен быў адказваць Пясевіч, Кеслёўскі збіраўся заняцца рэжысурай праекта. Пазней, у інтэрв’ю рэжысёру , Прайснер так апісваў іх задуму: 

Аднак планы творцаў не здзейсніліся. 13 сакавіка 1996 года пасля сардэчнага прыступу, падчас аперацыі на сэрцы памёр Кшыштаф Кеслёўскі. Акрамя прафесійных адносін, Прайснера і Кеслёўскага звязвала блізкае сяброўства, і смерць апошняга стала для кампазітара моцным ударам. Адразу пасля смерці сябра Прайснер за тры ночы напісаў рэквіем у яго памяць. Гэты рэквіем стаў першай часткай будучага твору. Пазней кампазітар напісаў другую частку — «*Жыццё*» — трымаючы ў розуме тую ідэю, якую яны задумвалі ўтрох з Пясевічам і Кеслёўскім.

### Выбар тэкстаў 
Пры напісанні твору Прайснер выкарыстоўваў тэксты на лацінскай, грэчаскай і польскай мовах.

Першая частка пабудавана на тэкстах  (). Тэксты кампазіцый №2, №5 і №6 адпавядаюць аднайменным часткам звычайнай каталіцкай імшы — «'**», «**'», «''*»; адзінае адрозненне — у тэксце «*Agnus Dei*» прысутнічаюць змены, характэрныя для памінальнай імшы. Астатнія кампазіцыі з’яўляюцца ўласцівымі менавіта для рэквіемаў. Тэкст кампазіцыі №1 «*Officium*» узыходзіць да апакрыфічнай 4-й кнігі Ездры і кнігі Псалтыр (4 Езд 2:34—35; Пс 65:1—2). Кампазіцыя №4 адпавядае аферторыю класічнага рэквіема, які звычайна складаецца з дзвюх частак: «*Domine Jesu Christe*» («*Пане Езу Хрыстэ*») і «*Hostias*» («*Ахвяра''»); у сваім творы Прайснер выкарыстаў тэкст толькі другой часткі. Кампазіцыя №7 тэкстуальна адпавядае «'**» класічнага рэквіема; у творы Прайснера яна выконваецца на польскай мове. Тэксты кампазіцый №3 і №8 узяты з каталіцкай секвенцыі «**'» (каля XIII ст.), якая складаецца з 19 стансаў. Для кампазіцыі «*Dies Irae*» Прайснер выбраў 8-ю, 12-ю і 1-ю стансы секвенцыі, у кампазіцыі «*Lacrimosa*» на музыку пакладзены 18-я і 19-я стансы. Завяршальная кампазіцыя «*Epitaphium*» чыста інструментальная.

У другой частцы на музыку пакладзены тэксты з розных кніг Бібліі. У кампазіцыі «*Kai Kairos*» гэта ўрывак з кнігі Эклезіяст (Экл 3:1—8); яшчэ ў дзвюх — урыўкі з кнігі Апакаліпсіс:  «*Ascende Huc*» — Ап 4:1, «*Veni Et Vidi*» — Ап 6:7—8.

### Запіс альбома 
Запіс альбома адбываўся ў канцы 1997 — пачатку 1998 года. Частка «*Рэквіем*» запісвалася ў Варшаўскай катэдры і ў  ў снежні 1997 года. Запіс часткі «*Жыццё*» адбываўся ў снежні 1997 года і ў лютым 1998 года ў Касцёле Эмаўс у Кракаве. Акрамя таго, «*Жыццё*» часткова запісвалася на студыі «*Studio S2/S4*» у Варшаве.

## Выхад 
### Канцэрты 
Сусветная прэм’ера «*Рэквіема па маім сябру*» адбылася 1 кастрычніка 1998 года ў Вялікім тэатры Варшавы. Твор выконвалі музыканты, задзейнічаныя пры запісе альбома. Іграў аркестр «''*», дырыжыраваў , спяваў Варшаўскі камерны хор, сярод салістаў былі Эльжбета Таварніцка, , Пётр Лыкоўскі і іншыя. Для салісткі  канцэрт стаў дэбютам на вялікай сцэне. Над пастаноўкай канцэрта працавалі прафесіяналы з розных краін Еўропы: рэжысёрам выступіў італьянец  (сын Сафі Ларэн), сцэнаграфіяй займаўся паляк , за гук адказвалі адмыслоўцы з Англіі, за святло — спецыялісты з Нідэрландаў. Эдаарда Понці, які працаваў над стварэннем канцэпцыі сцэнічнай версіі «*Рэквіема…*», апісаў сваю задуму наступным чынам:  Прэм’ерны канцэрт адбыўся пры падтрымцы польскай кампаніі сотавай сувязі «**».

Першым жывым выкананнем «*Рэквіема…*» за мяжой Польшчы стала брытанская прэм’ера твору, якая адбылася 19 сакавіка 1999 года ў  у Лондане. У выкананні твору прымалі ўдзел Фестывальны хор Солсберы з 40 удзельнікаў,  з 60 выканаўцаў, а таксама салісты, якія ўдзельнічалі ў запісе арыгінальнага альбома — сапрана Эльжбета Таварніцка, мужчынскае сапрана , контртэнар Пётр Лыкоўскі, тэнар , бас Гжэгаж Зыховіч, а таксама вакалістка . Аркестр быў узбагачаны венгерскімі цымбаламі, трыма гонгамі і вялікім царкоўным арганам. Сярод інструменталістаў саліравалі саксафаніст Ежы Глуўчэўскі і флейтыст Яцак Асташэўскі. Канцэрт сабраў каля трох тысяч слухачоў. Аглядальнікі з інтэрнэт-рэсурса «*Movie Music UK*» наступным чынам апісалі свае ўражанні ад канцэрту: 

27 сакавіка 2002 года першая частка асобна была выканана салістамі з Інстытута духоўнай музыкі Ліёна ў  у Ліёне.

Восенню 2004 года тры выканнанні адбыліся ў Скандынавіі. Аркестр і хор Мальмеўскага ўніверсітэта пад кіраўніцтвам дырыжора  пры ўдзеле салісткі Эліяны Прэторыян прадставілі прэм’еры ў Швецыі і Даніі. 5 лістапада 2004 года «*Рэквіем…*» быў выкананы ў Царкве святога Паўла ў Мальмведэне; 6 лістапада 2004 года — у  ў Хельсінгбаргу; 7 лістапада 2004 года — у Царкве Фрэдэрыка у Капенгагене.

23 кастрычніка 2005 года «*Рэквіем…''» быў прадстаўлены на . Твор выконваўся Хайфскім сімфанічным аркестрам пад кіраўніцтвам дырыжора . Нідэрландская прэм’ера адбылася 31 кастрычніка 2005 года ў царкве  у Амстэрдаме. Дадатковы канцэрт у Амстэрдаме адбыўся на наступны дзень, 1 лістапада 2005 года, у канцэртнай зале Кансертгебау. Абодва амстэрдамскія канцэрты былі выкананы польскім філарманічным аркестрам «'**» са Слупску і камерным ансамблем «**'» з Катавіц пад кіраўніцтвам дырыжора Багдана Ярмаловіча. У канцэртах узялі ўдзел польскія салісты з арыгінальнага альбома.

28 лістапада 2021 года «*Рэквіем…*» быў прадстаўлены на закрыцці 24-га Міжнароднага фестывалю сучаснага мастацтва ў Леон-дэ-лос-Альдама, Мексіка. Сярод выканаўцаў, якія ўзялі ўдзел у канцэрце, былі сапрана  і скрыпач .

### Выпуск альбома 
У выглядзе альбома «*Рэквіем па маім сябру*» быў выпушчаны ў кастрычніку 1998 года лэйблам «''*» («*Warner Classics*»). Адметна, што творам польскага кампазітара, перш за ўсё вядомага музыкай для кіно, зацікавіўся лэйбл, які спецыялізуецца на класіцы. Крысціян Холвіг, прадстаўнік «*Erato Disques*», адзначыў: «*Мы ўзяліся супрацоўнічаць з ім, бо лічым, што праца Прайснера закранае класічную сферу больш, чым праца любога іншага кінакампазітара*».

Адразу пасля рэлізу альбом атрымаў у Польшчы высокую папулярнасць і ўжо 14 кастрычніка «**» прысудзіў альбому статус залатога дыска, а 4 лістапада — плацінавага дыска. 4 красавіка 2011 года альбом быў перавыдадзены на CD і вініле лэйблам «*Sony Music Poland*». У першы тыдзень пасля выпуску перавыданне альбома заняло ў Польшчы 36 месца па продажы. Агулам колькасць прададзеных копій твору перавысіла 180 тысяч.

## Крытыка 
На сайце часопіса «**» Нікалас Уільямс дае станоўчую ацэнку твору, сцвярджаючы яго перавагу над іншымі сучаснымі рэквіемамі. У аглядзе для сайта «*Gramophone*» «*Рэквіем па маім сябру*» названы «*бескампраміснай і ў той жа час даступнай працай*». Аглядальнік з «**» адзначае, што «*першы некінематаграфічны твор Прайснера атрымаўся змрочным і глыбока меланхалічным, але ў другой яго частцы пад назвай „Жыццё“ нясмела ўсплывае прымірэнне з жорсткім светам*». Інтэрнэт-рэсурс «*Сlassic FM*» акцэнтуе ўвагу на нетыповым наборы інструментаў, якія выкарыстоўвае ў сваім творы Прайснер. Тым не менш, гэта ставіцца твору ў заслугу: «*Выбар інструментаў Прайснерам, безумоўна, дзіўны. Побач з аркестрам з шасцідзесяці музыкантаў ёсць саксафон, арган і пару контртэнараў, але эфект такі, што прабірае да мурашак*». Хвалебных водгукаў удастоілася салістка Эльжбета Таварніцка.

Ацэньваючы твор у цэлым, многія крытыкі засяроджваюць увагу на перавагах адной часткі над іншай. Так, рэцэнзент сайта «*Gramophone*» сярод двух частак твору аддае перавагу першай, сцвярджаючы, што ў ёй «*адносна абмежаваныя рэсурсы выкарыстоўваюцца вельмі эфектна*». Другую частку аглядальнік ацэньвае ніжэй, бо ў ёй менш цэльнасці і самабытнага музычнага матэрыялу. Паводле яго меркавання, падобная да сімфанічнай кінамузыкі, гэтая частка магла б добра працаваць у кантэксце, але не ўспрымаецца як канцэртная. У рэцэнзіі на сайце «**» перавага наадварот аддаецца другой частцы. Аглядальнік сцвярджае, што эмацыйнае ўздзеянне часткі «*Рэквіем*» не так ярка выражана, як у частцы «*Жыццё*». Ён адзначае, што «*ад вельмі доўгіх паслядоўнасцяў амаль поўнай цішыні і ўрачыстага сольнага аргана можа быць складана атрымоўваць задавальненне, калі гэта не жывое выкананне*».

У аглядзе для газеты «*The Times*» выказвалася сумненне наконт вялікай колькасці , якія яднаюць дзве часткі твора. Тэс Джэймс, аглядальніца з , адзначыла шэраг больш спецыфічных асаблівасцяў, сярод якіх сола на альт-саксафоне на мяжы двух частак.

Шырокае прызнанне атрымаў вакал Эльжбеты Таварніцкай. Па меркаванні крытыкаў, яе выкананне кампазіцыі «*Lacrimosa*» у абедзвюх частках твора сведчыць пра вакальны дыяпазон у сем або нават васем актаў.

Альбом атрымаў станоўчыя рэйтынгі на шэрагу музычных інтэрнэт-рэсурсаў: «*Best Ever Albums''» — 78/100, «'**» — 3/5, «**'» — 3,79/5, «''*» — 8,4/10.

## Музычныя асаблівасці 
Першая частка («*Рэквіем*») напісана для малога мужчынскага хора, аргана, струннага квінтэта і ўдарных. Яна вызначаецца характэрнымі для Прайснера асаблівасцямі: доўгімі рэверберацыямі і экспрэсіўным вібрата. Як у першай, так і ў другой частцы дамініруючую ролю адыгрывае сольная партыя сапрана, выкананая польскай вакалісткай Эльжбетай Таварніцкай. У другой частцы («*Жыццё*») твор узбагачаецца поўным хорам і аркестрам з 60 выканаўцаў, у які таксама ўваходзяць саксафон і блок-флейта.

## Выкарыстанне музыкі 
### Уключэнні ў альбомы Прайснера 
Асобныя кампазіцыі «*Рэквіема…*» сталі неад’емнай часткай канцэртных праграм Прайснера, а таксама ўваходзілі ў канцэртныя і кампіляцыйныя альбомы кампазітара.

### Уключэнні ў іншыя альбомы 
Пачынаючы з самога году выпуску альбома, асобныя яго трэкі перыядычна траплялі ў разнастайныя альбомы-кампіляцыі. Акрамя таго, бывалі выпадкі, калі кампазіцыі «*Рэквіема…*» выконваліся і запісваліся нанава адмыслова для пэўнага альбома. Так, у 2000 годзе карэйская оперная спявачка  выканала кампазіцыю «*Lacrimosa*» для свайго сольнага альбома «*Prayers*».

### Выкарыстанне ў кіно 
Музычныя кампазіцыі з «*Рэквіема па маім сябру*» неаднаразова выкарыстоўваліся ў якасці саўндтрэка ў кіно. У 2011 годзе адна з найбольш вядомых мелодый «*Рэквіема…*» — «*Lacrimosa*» — была выкарыстана ў фільме Тэрэнса Маліка «*Дрэва жыцця*». Фільм удастоіўся Залатой пальмавай галіны Канскага кінафестывалю і набыў шырокую вядомасць. Двума гадамі пазней, у 2013 годзе Паала Сарэнціна выкарыстаў кампазіцыю «*Dies Irae*» у сваім фільме «*Вялікая прыгажосць*». Наконт гэтых двух кінастужак Прайснер адзначыў: «*Я бачыў гэтыя фільмы і задаволены тым, як рэжысёры выкарысталі маю музыку. Найбольш захапляе тое, што зрабіў Тэрэнс Малік у „Дрэве жыцця“ — „Lacrimosa“ гучыць так, быццам была адмыслова напісана для гэтага фільма*».

У верасні 2011 года ў онлайн-часопісе «**» быў апублікаваны артыкул, дзе аглядалася музычнае суправаджэнне фільма «*Дрэва жыцця*». Аўтар артыкула адзначыў, што пры ўсёй шырыні ахопу заходнееўрапейскай музыкі ў карціне, вядучым музычным творам фільма з’яўляецца «*Lacrimosa*» Прайснера.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* «Requiem for my friend»  на сайце «*AllMusic*»
* «Requiem for my friend»  на сайце «*Discogs*»
* Агляд «Requiem for my friend»  на сайце «**»
* Агляд «Requiem for my friend»  на сайце «*Music Theory Online*»
* Спіс канцэртных выкананняў «Requiem for my friend»  на сайце «*Wise Music Classical''»

Катэгорыя:Альбомы Збігнева Прайснера
Катэгорыя:Альбомы 1998 года
Катэгорыя:Рэквіемы
Катэгорыя:Кшыштаф Кеслёўскі