Рэінкарнацыя

**Рэінкарнацыя**, таксама **перараджэнне** або **трансміграцыя** — філасофская або рэлігійная канцэпцыя, паводле якой нефізічная сутнасць жывой істоты пачынае новае жыццё ў іншай фізічнай форме альбо целе пасля біялагічнай смерці. У большасці вераванняў, звязаных з рэінкарнацыяй, душа чалавека лічыцца бессмяротнай, і яна не знікае пасля гібелі фізічнага цела. Пасля смерці душа проста перасяляецца ў нованароджанае дзіця або жывёлу, каб працягнуць сваё бессмяротнае жыцьцё. Тэрмін трансміграцыі азначае пераход душы з аднаго цела ў іншае па смерці.

Рэінкарнацыя ёсць цэнтральным прынцыпам індыйскіх рэлігій, як то індуізм, будызм, джайнізм і сікхізм, але існуе шэраг груп, якія ня вераць у рэінкарнацыю, а замест гэтага вераць у замагільнае жыццё. У розных формах перараджэнне сустракаецца як эзатэрычная вера ў многіх плынях іўдаізму, некаторых паганскіх рэлігіях і некаторых вераваннях карэнных народаў Амерыкі і тубыльцаў Аўстраліі, але большасць з іх верыць у замагільнае жыццё або свет духа. Пэўную ступеню веры ў перараджэнне або перасяленне душы выказвалі некаторыя старажытнагрэчаскія мысляры, як то Піфагор, Сакрат і Платон.

Не зважаючы на тое, што большасць канфесій хрысціянства і ісламу не вераць у тое, што людзі здольныя пераўвасабляцца, аднак пэўныя групы гэтых рэлігіяў спасылаюцца на рэінкарнацыю. Прадстаўнікі такіх груп — катары, алавіты, друзы і розенкрэйцэры.

## У рэлігіях 
### Індуізм 
Згодна з індуісцкімі традыцыямі, цела памірае, але душа працягвае існаваць, бо лічыцца адвечнай і незнішчальнай рэчавітасцю і асалодай. У многіх індуісцкіх плынях лічыцца, што ўсё ў свеце мае повязь адно з адным і набывае цыклічны характар, бо ўсе жывыя істоты складаюцца з дзвюх рэчаў: душы і цела альбо матэрыі. Атман не зьмяняецца і не можа змяніцца праз сваю наданую прыроду. Цяперашняя карма ўплывае на будучыя абставіны жыцьця душы, а таксама на будучыя формы жыцця. Добрыя намеры і ўчынкі вядуць да добрай будучыні, а кепскія намеры і ўчынкі вядуць да дрэннай будучыні, уплываючы на тое, як чалавек пераўвасобіцца, паводле індуісцкага погляду на існаванне.

У большасці індуісцкіх плыняў не існуе сталага раю або пекла. У замагільным свеце, зыходзячы з кармы, душа адраджаецца як іншая істота на небе, у пекле альбо жывая істота на зямлі. Багі таксама паміраюць, як толькі скончацца іхныя мінулыя кармічныя заслугі, як і тыя, хто зараз месціцца ў пекле, могуць вярнуцца на Зямлю, атрымаўшы яшчэ адзін шанец. Гэтае пераўвасабленне цягнецца бясконца ў цыкле, пакуль чалавек не запачаткуе духоўны пошук і не ўсвядоміць самапазнанне. Толькі такім чынам істота можа здабыць мокшу, то бок канчатковае вызваленне з цыклаў рэінкарнацыі. Лічыцца, што гэта вызваленне ёсьць станам поўнай асалоды, які, паводле індуісцкіх традыцый, звязаны з Брагманам або ідэнтычны яму. Гэта стан нязменнай рэчаіснасьці, якая існавала да стварэння Сусвету, працягвае існаваць і будзе існаваць па ім.

Старажытнаіндыйскія трактаты Ўпанішады галоўным чынам засяроджваюцца на вызваленні ад рэінкарнацыі. Яны прапануюць вельмі аптымістычны погляд на дасканаласць чалавечай прыроды, а мэтай чалавечых намаганняў паводле тэкстаў ёсьць бесперапыннае падарожжа да самаўдасканалення і самапазнання, каб пакласці канец сансары — бясконцаму цыклу адраджэння і паўторнай смерці. Мэтай духоўных пошукаў у традыцыях Упанішадаў ёсць пошук сапраўднага «я» ўнутры і спазнанне сваёй душы, вынікам чаго будзе дасягненне стану, які, як сцвярджаецца, вядзе да шчаслівага стану свабоды. Да нараджэння Буды старажытнаіндыйскія навукоўцы распрацавалі розныя тэорыі існавання замагільнага жыцьця, у тым ліку матэрыялістычную школу Чарвака, паводле якой смерць ёсць сканчэннем усяго, бо, на думку паслядоўнікаў гэтае плыні, не існуе замагільнага жыцця, душы, адраджэння і кармы, а жывая істота па смерці цалкам знішчаецца. Буда адхіліў гэтую тэорыю і падтрымаў альтэрнатыўныя існыя тэорыі аб перараджэнні, крытыкуючы матэрыялістычныя школы, якія адмаўлялі перараджэнне і карму. Буда сцвярджаў, што перакананні аб адмаўленні перараджэння ёсць недарэчнымі і небяспечнымі, бо такія погляды анігіляцыянізму заахвочваюць маральную безадказнасць і матэрыяльны геданізм. Такім чынам, Буда павязаў маральную адказнасць з адраджэннем. Сантана звязана са сталымі зменамі, падобна кадрам кінастужкі, і ўтворана мяшаннем дхармаў паводле закону ўзаемазалежнага паходжання. Гэты працэс, як сцвярджаецца ў будызме, падобны да таго, як полымя згаслай свечкі запальвае іншую. Свядомасць нованароджанага не ідэнтычная, але і не цалкам адрозніваецца ад свядомасці памерлага, яны разам утвараюць кантынуўм альбо прычыннасць. На трансміграцыю ўплывае карма папярэдняй істоты. Першапрычынай адраджэння, як сцвярджаецца, ёсць знаходжанне свядомасці ў стане няведання аб прыродзе рэчаіснасці. Адраджэнне спыняецца, як толькі гэтае няведанне знікае.

Будыйскія традыцыі таксама адрозніваюцца сваімі дэталямі механізму перараджэння. Большасць будыстаў школы Тгхеравады сцвярджаюць, што адраджэньне адбываецца неадкладна, у той час як тыбецкая традыцыя і большасць кітайскіх і японскіх школ прытрымліваюцца паняцця прамежкавага стану бардо, які можа доўжыцца да 49 дзён. Канцэпцыя адраджэння бардо тыбецкага будызму першапачаткова зявілася ў Індыі, але распаўсюдзілася ў Тыбет ды іншыя будысцкія краіны. Гэтыя ідэі прывялі да стварэння мапы кармы і апісання формаў адраджэньня, якія прымае чалавек па смерці. Гэтыя ідэі выказваліся ў тэкстах *«Тыбецкай кнігі мёртвых»*. Асноўныя будыйскія традыцыі прымаюць факт таго, што рэінкарнацыя істоты залежыць ад мінулай кармы і назапашаных заслугаў ці заганы. Яны зважаюць, што існуюць шэсць сфер існаваньня, у якіх можа адбыцца перараджэнне пасля кожнай смерці.

### Джайнізм 
У джайнізме дактрына рэінкарнацыі поруч з тэорыямі сансары і кармы займае цэнтральнае месца ў багаслоўскіх традыцыях, пра што сведчыць шматлікая літаратура і трактаты на гэтыя тэмы з раньніх часоў зараджэння рэлігіі. Рэінкарнацыя ў сучасных традыцыях джайнізму ёсць вера ў тое, што людскае жыцьцё характарызуецца бесперапыннымі перараджэннямі і пакутамі ў розных формах існавання.

Карма ёсць цэнтральнай і фундаментальнай часткай джайнскай веры. Яна павязаная з іншымі філязофскімі паняццямі, як то трансміграцыя, рэінкарнацыя, вызваленне, антыгвалт (агімса) і адсутнасць прывязанасці. Дзеянні ў джайнізме маюць наступствы, некаторыя неадкладна, але некаторыя адкладзеныя ў часе, нават у будучых увасабленнях. Такім чынам, дактрына кармы не абмяжоўваецца толькі адным жыццём, але мае распаўсюд у будучых увасабленнях. Утарадхіяна сцвярджае, што душа часам перараджаецца ў свеце багоў, часам у пекле, часам яна набывае цела дэмана, але ўсё гэта адбываецца з прычыны яе кармы. Гэтак душа можа перарадзіцца ў абліччы чарвяка, мураша ці іншага вусяка. Далей у тэксце гаворыцца, што карма ёсць коранем нараджэння і смерці. Душы, павязаныя з кармай, круцяцца ў цыкле існавання.

Дзеянні і эмоцыі ў цяперашнім жыцьці ўплываюць на будучыя ўвасабленні ў залежнасці ад характару канкрэтнай кармы. Напрыклад, добрае і дабрадзейнае жыцьцё паказвае на схаванае жаданне перажыць добрае жыцьцё. Такім чынам, такая асоба паляпшае карму, якая гарантуе, што ягоныя будучыя нараджэнні дазволяць яму бесперашкодна адчуваць і праяўляць свае даброты. У гэтым выпадку душы могуць перарадзіцца на нябёсах або ў заможнай і дабрадзейнай чалавечай сям’і. Зь іншага боку, чалавек, які займаўся амаральнымі ўчынкамі або меў жорсткі нораў, можа перарадзіцца ў пекле або ў ніжэйшых формах жыцця. Такім чынам, у джайнізме Бог не гуляе аніякай ролі ў лёсе чалавека, бо асабісты лёс разглядаецца не як следства якой-небудзь сістэмы ўзнагароджання або пакарання, а хутчэй як вынік ягонай уласнай асабістай кармы. Кожная душа нясе адказнасць за сваё цяжкае становішча, а таксама за сваё ўласнае збаўленне. Назапашаная карма ўяўляе сабой сукупнасць усіх няздзейсненых жаданняў, схільнасцяў і памкненняў душы.

### Сікхізм 
Заснаваўшы ў 15 стагоддзі рэлігію, Гуру Нанак меў выбар паміж канцэпцыяй цыклічнага пераўвасаблення старажытных індыйскіх рэлігій ці лінейнай канцэпцыяй ісламу. У выніку стваральнік сікхізму абраў цыклічную канцэпцыю часу. Сікхізм трымаецца тэорыі рэінкарнацыі, падобнай да аналагічнай тэорыі ў індуізме, але з некаторымі адрозненнямі ад традыцыйных дактрын. Тэорыі сікхскага адраджэння аб прыродзе існавання падобныя да ідэй, якія развіліся за час руху Бхакці, увасобіўшыся ў некаторых вайшнаўскіх традыцыях, якія вызначаюць вызваленне як стан еднасці з Богам, дасягнуты праз ласку Бога.

Дактрыны сікхізму вучаць, што душа існуе і пераходзіць ад аднаго цела да іншага ў бясконцых цыклях сансары да вызвалення ад цыкла смерці і адраджэння. Кожнае нараджэнне пачынаецца з кармы, якая ўплывае на будучыя перараджэнні, і гэта Боская ласка можа вызваліць ад цыкла смерці і адраджэння. Выхад з цыкла рэінкарнацыі, як сцвярджаецца ў сікхізме, палягае ў этычным жыцці, прысьвячэнні сябе Богу і сталай памяці пра імя Бога.

## Навука 
Не зважаючы на тое, што не існуе навуковага пацверджаньня фізічнай сапраўднасці рэінкарнацыі, ёсьць пытанні аб тым, як перакананні аб існаванні гэтай з’явы могуць быць пацверджаныя ў рамках дыскурсу навукі і рэлігіі. Некаторыя прыхільнікі акадэмічнай парапсіхалогіі сцвярджаюць, што ў іх ёсьць навуковыя доказы існавання рэінкарнацыі, але іх праціўнікі абвінавачваюць іх у ілжэнавуцы. Скептык Карл Саган запытаў Далай-ламу, што б ён зрабіў, калі б гэты фундаментальны прынцып ягонай рэлігіі быў канчаткова абвергнуты навукай. Далай-лама адказаў, што калі навука можа абвергнуць рэінкарнацыю, тыбецкі будызм адрокся б ад гэтае ідэі, але навуцы, на думку лідара, будзе вельмі цяжка яе абвергнуць. Саган лічыў сцвярджэньні аб наяўнасці ўспамінаў аб мінулых жыцьцях вартымі дасьледавання, але і зважаў рэінкарнацыю малаверагодным тлумачэннем гэтага.

### Сведчанні мінулых жыццяў 
Цягам 40 гадоў псыхіятр Ен Стывенсан з Вірджынскага ўніверсітэту занатоўваў словы маленькіх дзяцей, якія сцвярджалі, што памятаюць мінулыя жыцці. Ён апублікаваў дванаццаць кніг, у тым ліку *«Дваццаць выпадкаў, якія ўказваюць на рэінкарнацыю»*, *«Рэінкарнацыя і біялогія: Унёсак у этыялогію радзімых плямаў і прыроджаных дэфектаў»* (манаграфія з дзвюх частак), *«Еўрапейскія выпадкі тыпаў рэінкарнацыі»* і *«Дзе рэінкарнацыя і біялогія перасякаюцца»*. У даследваньнях доктар паведамляў пра заявы дзіцяці і сведчаньні іхных родзічаў ды іншых асоб, часта разам са звесткамі тых памерлых людзей, якіх даследчык лічыў карэлятамі, якія ў пэўным сэнсе адпавядалі памяці дзіцяці. Стывенсан таксама даследаваў выпадкі, калі ён лічыў, што радзімыя плямы і прыроджаныя дэфекты, здавалася, супадаюць з ранамі і шнарамі на нябожчыках. Часам у ягоныя запісы ўключаліся медыцынская звесткі. Паколькі такія ўспаміны лёгка прыдумаць і падмануць аўтара, Стывенсан чакаў скептычных меркаванняў на адрас ягоных перакананняў. Стывенсан адзначаў, што шукаў абвяргаючыя доказы і альтэрнатыўныя тлумачэнні занатаваных выпадкаў, але аўтар звычайна прыходзіў да высновы, што бракуе звычайных пераканаўчых тлумачэнняў такім з’явам.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Метэмпсіхоз. The Catholic Encyclopedia.


Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Паняцці будызму
Катэгорыя:Паняцці індуізму
Катэгорыя:Тэасофія
Катэгорыя:Эзатэрыка
Катэгорыя:Жыццё пасля смерці