open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Алег Віктаравіч Таргонскі

**Алег Віктаравіч Таргонскі** (нар. 22 жніўня 1980, г.п. Акцябрскі) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 22 жніўня 1980 года ў г.п. Акцябрскі. Скончыў Мазырскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя І. П. Шамякіна і Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь. З 2005 па 2009 гады працаваў настаўнікам англійскай мовы СШ № 2 г.п. Акцябрскі. У 2009 годзе прызначаны начальнікам аддзела па справах моладзі Акцябрскага райвыканкама.

Катэгорыя:Дэпутаты Акцябрскага раённага Савета дэпутатаў
Катэгорыя:Дэпутаты Акцябрскага раённага Савета дэпутатаў 28-га склікання
Катэгорыя:Старшыні Лоеўскага раённага выканаўчага камітэта
Катэгорыя:Старшыні мясцовых саветаў Беларусі
Катэгорыя:Дэпутаты мясцовых саветаў Беларусі 27-га склікання
Хіль

**Хіль** — тапонім, прозвішча і асабістае імя, найчасцей іспанскага ( ) і нямецкага () паходжання.

## Вядомыя асобы 
* Арыядна Хіль (нар. 1969) — іспанская актрыса.
* Эдуард Анатолевіч Хіль (1934—2012) — савецкі, затым расійскі эстрадны і оперны спявак.
Іосіф Дзмітрыевіч Чарнышэнка

**Іосіф Дзмітрыевіч Чарнышэнка** (, с. Кавалёўка, Грабёнкаўскі раён, Палтаўская вобласць, Украіна — ) — педагог, спецыяліст у галіне тэорыі і практыкі працоўнага выхавання школьнікаў. Доктар педагагічных навук (1978), прафесар (1978). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Скончыў Благавешчанскае педагагічнае вучылішча (1942), Віцебскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя С. М. Кірава (філалагічнае аддзяленне, 1950; гістарычнае аддзяленне, 1953), Навукова-даследчы інстытут тэорыі і гісторыі педагогікі, г. Масква (аспірантура, 1965).

Працаваў у Суражскай СШ, Віцебская вобласць (з 1946, настаўнік чарчэння і малявання); СШ № 6 і № 18 г. Віцебска (з 1949, настаўнік чарчэння, малявання і гісторыі); Школе рабочай моладзі № 5 г. Віцебска (1953—1955, дырэктар); СШ № 15 г. Віцебска (1955—1966, дырэктар); Віцебскім дзяржаўным універсітэце імя П. М. Машэрава (1966—1995; кафедра педагогікі, у 1969—1982 — загадчык кафедры, з 1978 — прафесар), адначасова з 1982 года — загадчык лабараторыі Навукова-даследчага інстытута працоўнага навучання і прафесійнай арыентацыі АПН СССР.

Навуковыя інтарэсы: удасканаленне працоўнага выхавання навучэнцаў агульнаадукацыйных школ як у вучэбнай, так і пазакласнай рабоце.

## Узнагароды 
Званне «Заслужаны работнік вышэйшай школы Беларускай ССР» (1984), Ганаровая грамата Вярхоўнага Савета БССР, знакі «Выдатнік народнай асветы» СССР (1960) і БССР (1978), ордэн Айчыннай вайны, медалі «За перамогу над Японіяй» і інш.

## Літаратура 
* 
* Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2011. — Т. 2, кн. 2. — С. 590.
* Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 531.

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Педагогі СССР
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Лоеўскі раённы выканаўчы камітэт

**Лоеўскі раённы выканаўчы камітэт** — выканаўчы і распарадчы орган мясцовага кіравання базавага тэрытарыяльнага ўзроўню на тэрыторыі Лоеўскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі. Падсправаздачны і падкантрольны Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь і Гомельскаму аблвыканкаму, падсправаздачны таксама Лоеўскаму раённаму Савету дэпутатаў па пытаннях, аднесеных да яго кампетэнцыі. Агульнае кіраўніцтва дзейнасцю райвыканкама ажыццяўляе Старшыня выканкама. Выканаўчы камітэт размешчаны ў цэнтры г. п. Лоева, у будынку па вул. Леніна, 2.

## Структура 
* Упраўленне па працы, занятасці і сацыяльнай абароне;
* Упраўленне сельскай гаспадаркі і харчавання;
* Упраўленне справамі;
* Упраўленне эканомікі, гандлю і паслуг;
* Упраўленне адукацыі;
* Аддзел спорту і турызму;
* Юрыдычны аддзел;
* Сектар па працы са зваротамі грамадзян і юрыдычных асоб;
* Аддзел архітэктуры і будаўніцтва;
* Упраўленне землеўпарадкавання;
* Аддзел ідэалагічнай працы і па справах моладзі;
* Аддзел культуры;
* Аддзел жыллёва-камунальнай гаспадаркі;
* Аддзел арганізацыйна-кадравай працы;
* Аддзел запісу актаў грамадзянскага стану;
* Аддзяленне бухгалтарскага ўліку і справаздачнасці;
* Фінансавы аддзел;
* Аддзел унутраных спраў.

## Старшыні 
* з 3 кастрычніка 2022 — Алег Віктаравіч Таргонскі

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Арганізацыі Лоева
Катэгорыя:Раённыя выканаўчыя камітэты Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Лоеўскі раён
Уладзімір Пятровіч Антоненка

**Уладзімір Пятровіч Антоненка** (нар. 1974, в. Дзёрнавічы, Нараўлянскі раён) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1974 годзе ў в. Дзёрнавічы Нараўлянскага раёна. Скончыў Акадэмію МУС Рэспублікі Беларусь, Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь. З 1994 г. на службе ва ўнутраных войсках Міністэрства ўнутраных спраў.

3 кастрычніка 2022 года прызначаны старшынёй Нараўлянскага райвыканкама.

## Узнагароды 
Узнагароджаны медалямі «За бездакорную службу» III, II, I ступеней, а таксама «За адзнаку ў воінскай службе».

Катэгорыя:Старшыні Нараўлянскага раённага выканаўчага камітэта
Сяргей Віктаравіч Дылюк

**Сяргей Віктаравіч Дылюк** (нар. 1970, в. Міхнавічы, Івацэвіцкі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1970 годзе ў в. Міхнавічы Івацэвіцкага раёна Брэсцкай вобласці. Скончыў Мазырскі дзяржаўны педінстытут імя Н. К. Крупскай і Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь. Працоўную дзейнасць пачынаў слесарам-сантэхнікам ЖЭУ № 2 Мазырскага гарадскога вытворчага аб’яднання ЖКГ. З 1992 па 1999 год працаваў на гэтым жа прадпрыемстве майстрам, інжынерам, начальнікам ЖЭУ, інструктарам па арганізацыі работы аб’ектаў ЖКГ Мазырскага гарвыканкама. У 1999 годзе прызначаны намеснікам генеральнага дырэктара КУП «Мазырскі камунальнік», у 2000 годзе — выканаўчым дырэктарам, а затым дырэктарам КДУП «Мазырская спецаўтабаза». У 2005—2010 гадах узначальваў КУП «Мазырскі камунальнік» і КВУП «Калор». У 2010 годзе назначаны намеснікам старшыні Мазырскага райвыканкама. Са снежня 2019 года — старшыня Нараўлянскага райвыканкама. 3 кастрычніка 2022 года прызначаны старшынёй Лельчыцкага райвыканкама.

Катэгорыя:Старшыні Нараўлянскага раённага выканаўчага камітэта
Катэгорыя:Старшыні Лельчыцкага раённага выканаўчага камітэта
Валерый Уладзіміравіч Хелскі

**Валерый Уладзіміравіч Хелскі** () — беларускі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1968 годзе ў вёсцы Ваўчкі Шчучынскага раёна. Скончыў Гродзенскі сельскагаспадарчы інстытут па спецыяльнасці «аграномія». Працаваў загадчыкам вытворчага ўчастка калгаса імя Леніна, намеснікам старшыні калгаса імя Каліноўскага Свіслацкага раёна. У 1997 годзе назначаны галоўным аграномам упраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання Свіслацкага райвыканкама. З 2001 па 2008 гады працаваў першым намеснікам старшыні — начальнікам упраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання Свіслацкага райвыканкама. З 2008 па 2010 гады — галоўны спецыяліст аддзела арганізацыі вытворчасці ўпраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання Бераставіцкага райвыканкама. Пасля гэтага працаваў першым намеснікам старшыні — начальнікам упраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання Бераставіцкага райвыканкама, адкуль у снежні 2013 года перайшоў на пасаду старшыні камітэта па сельскай гаспадарцы і харчаванні Гродзенскага аблвыканкама. 3 кастрычніка 2022 года прызначаны старшынёй Гродзенскага райвыканкама.

## Узнагароды і званні 
* Ордэн Пашаны (10.09.2025).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Старшыні Гродзенскага раённага выканаўчага камітэта
Катэгорыя:Аграномы Беларусі
Давыдава

**Давыдава** — жаночая форма прозвішча Давыдаў, тапонім.

## Прозвішча 
* Вера Аляксандраўна Давыдава — савецкая оперная спявачка
* Вера Сафронаўна Давыдава — беларускі гісторык

## Тапонім 
* Давыдава — былая вёска ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі.
* Давыдава — вёска ў Дарагабужскім раёне Смаленскай вобласці Расіі.
Арыядна Хіль

**Арыядна Хіль і Хінер** (; нар. , ) — іспанская актрыса. Уладальніца прэміі «Гоя» ў намінацыі  за фільм «» (1992). Акрамя таго яшчэ пяць разоў была намініравана на гэтую кінаўзнагароду (чатыры разы ў намінацыі , адзін раз у намінацыі ).

## Біяграфія 
Хіль — дачка вядомага адваката, у дзяцінстве займалася спевамі, танцамі і ігрой на скрыпцы, разам з двума братамі спявала ў гурце пад назвай «Matamala». Працавала ў тэатры і на каталонскім тэлебачанні, пакуль яе не заўважыў вядомы рэжысёр , які запрасіў Арыядну для здымак у сваім фільме «» (1986).

Сусветная вядомасць да Хіль прыйшла пасля фільма «» рэжысёра Фернанда Труэба, які атрымаў «Оскар» за Найлепшы фільм на замежнай мове, а Арыядна атрымала нацыянальную кінапрэмію Іспаніі «Гоя» за . З гэтага часу Хіль з’яўляецца адной з найбольш запатрабаваных актрыс іспанскага кінематографа, здольнай іграць самыя складаныя ролі. Актрыса яшчэ пяць разоў была намініравана на прэмію «Гоя».

З 1993 па 2008 год Хіль была замужам за рэжысёрам . У іх ёсць двое дзяцей — дачка Віялета і сын Леа. З 2009 года Хіль знаходзіцца ў адносінах з акцёрам Віга Мортэнсенам.

## Выбраная фільмаграфія 
* «» (1986)
* «» (1992)
* «Лабірынт фаўна» (2006)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Арыядна Хіль на сайце «Internet Movie Database»

Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя
Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя
Катэгорыя:Актрысы Іспаніі
Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Іспаніі
Яўген Аляксандравіч Васіленка

**Яўген Аляксандравіч Васіленка** (нар. , в. Магеры, Верхнядзвінскі раён, Віцебская вобласць) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне тэорыі і методыкі навучання чарчэнню і тэхнічнай графіцы. Доктар педагагічных навук (1993), прафесар (1987). Акадэмік Міжнароднай акадэміі тэхнічнай адукацыі (2002).

## Біяграфія 
Скончыў Віцебскае мастацка-графічнае вучылішча (1957), Маскоўскі завочны педагагічны інстытут (1962).
    
Працуе ў Віцебскім дзяржаўным універсітэце імя П. М. Машэрава (з 1964, мастацка-графічны факультэт, кафедра дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва і тэхнічнай графікі, прафесар, у 1980—2007 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: методыка навучання чарчэнню ў сярэдняй школе і ВНУ.

## Узнагароды 
Нагрудныя значкі «Выдатнік асветы СССР» (1984), «Выдатнік народнай асветы» (1985), медаль «За працоўныя заслугі» (1998).

## Бібліяграфія 
* Методические основы создания и использования средств обучения графическим дисциплинам в школе и педвузах : автореферат диссертации … доктора педагогических наук : 13.00.02 / Василенко Евгений Александрович. — Москва, 1993.
* Черчение : [учебное пособие для педагогических институтов по специальности № 2109 «Черчение, изобразительное искусство и труд» / Д. М. Борисов и др.]. — Москва, 1987.
 

 

Катэгорыя:Педагогі СССР
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Графікі СССР
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Каменныя бабы (Гомель)

**Каменныя бабы** — страчаныя старажытныя скульптуры, якія служылі аздабленнем паўднёвай часткі гомельскага парка ад нявызначнага перыяду ХІХ ст. да Вялікай Айчыннай вайны. Іх паходжанне звязваецца з качавымі народамі Прычарнамор’я (гл. ).

Дакладных звестак аб часе з’яўлення каменных баб у Гомелі пакуль не выяўлена. Гісторык М. В. Мялешка прыводзіў абыходкавае меркаванне («паводле здагадак»), што скульптуры былі «прывезеныя некалісь кн. Паскевічам з поўдню» (1928 г.), але не ўдакладніў, пра якога менавіта з Паскевічаў ідзе гаворка.

Уяўляе праблему і пачатковая колькасць скульптур. Краязнаўцы пачатку ХХ ст. згадвалі толькі адну каменную бабу, якая стаяла «за Гамеюком, у гушчары, у асобнай альтанцы» (1911 г.). Адна баба (без альтанкі) была адлюстравана на малюнку нямецкага мастака Э. Лозэ, які знаходзіўся ў Гомелі падчас кайзераўскай акупацыі (1918 г.).

Абедзве скульптуры ўлетку 1941 г. не былі эвакуіраваны з Гомеля, а пасля вызвалення горада ў 1943 г. не знайшліся.

## Галерэя 

Файл:Каменная баба (1), Гомель, 1928 год.jpg
Файл:Каменная баба (2), Гомель, 1928 год.jpg

Катэгорыя:Гомельскі палацава-паркавы ансамбль
Катэгорыя:Славутасці Гомеля
Катэгорыя:Скульптуры
Катэгорыя:Полаўцы
Сяргей Барысавіч Ярэц

**Сяргей Барысавіч Ярэц** (нар. 25 снежня 1983, г. Рэчыца, Гомельская вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1983 годзе ў Рэчыцы. Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт транспарту і Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь. Працоўную дзейнасць пачынаў інжынерам па арганізацыі перавозак РАУП «Гомельаблаўтатранс». У 2007—2011 гадах працаваў галоўным інжынерам, затым дырэктарам філіяла Аўтобусны парк № 3 ААТ «Гомельаблаўтатранс» у Рэчыцы. У 2011 годзе прызначаны намеснікам старшыні, у 2014-м — першым намеснікам старшыні Рэчыцкага райвыканкама. У верасні 2019 годзе ўзначаліў ДУ «Гомельаблпрам». 3 кастрычніка 2022 года прызначаны старшынёй Жлобінскага райвыканкама.

Катэгорыя:Старшыні Жлобінскага раённага выканаўчага камітэта
Катэгорыя:Інжынеры Беларусі
Эвакуацыя дзяцей падчас грамадзянскай вайны ў Іспаніі

**Эвакуацыя дзяцей падчас грамадзянскай вайны ў Іспаніі** — мерапрыемства ўрада Другой Іспанскай Рэспублікі пры падтрымцы МКЧК па вывазу дзяцей сваіх прыхільнікаў за мяжу ў перыяд грамадзянскай вайны 1936—1939 гадоў. Эвакуацыя пачалася ў 1937 годзе і працягвалася да завяршэння канфлікту.

Самая вялікая група эвакуявана ў Францыю (больш за 20 тысяч). Гэта былі дзеці з Краіны Баскаў, Астурыі, Кантабрыі і Мадрыда. Звычайна яны прыбывалі ў Бардо, дзе частку перасаджвалі на савецкія караблі (такія як «Фелікс Дзяржынскі», «Марыя Ульянава» і «Кааперацыя») і накіроўвалі ў СССР, а іншых размяркоўвалі па ўсёй Францыі ў прыёмныя сем’і альбо ў інтэрнаты. Савецкія прадпрыемствы і асобныя грамадзяне аказвалі пасільную дапамогу ва ўладкаванні для іх дзіцячых дамоў: прадукты харчавання, адзенне, абутак, цацкі, мэбля. Эвакуяваныя таксама былі забяспечаны магчымасцю летняга адпачынку ў дзіцячых лагерах. Так, напрыклад, у піянерскім санаторыі ў пасёлку Чонкі пад Гомелем пабывала дачка аднаго з лідараў Іспанскай Рэспублікі Далорэс Ібаруры — Амая.

Іспанскіх дзяцей прынялі таксама Бельгія (5000), Вялікабрытанія (4000) і, у меншай колькасці, Швейцарыя (800), Мексіка (455) і Данія (100).

## Гл. таксама 
* Іспанскія дзеці ў СССР

## Літаратура 
* Эвакуация детей во время гражданской войны в Испании // Дружба Народов: журнал. — 2019. — № 9.
* *Ирина Воронкова.* Первая схватка с фашизмом // Беларуская думка : журнал. — 2016. — № 6. — С. 82—89.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Іспаніі
Катэгорыя:Эвакуацыі
Леў Шаптыцкі

**Леў III Шаптыцкі** (у свеце **Леў Людовік Шаптыцкі**; 23 жніўня 1717, Шапцічы, цяпер Самбірскі раён Львоўскай вобласці — 13 мая 1779, Радамышль) — украінскі царкоўны дзеяч, грэка-каталіцкі мітрапаліт Кіеўскі, Галіцкі і ўсяе Русі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 23 жніўня 1717 г. у в. Шэптычы (цяпер Самбірскі раён Львоўскай вобласці, Украіна).

Вучыўся ў Папскіх калегіях тэатынаў у Львове і Рыме.

Уступіў у базыльянскі ордэн, падчас Дубенскай капітулы (1743) стаў архімандрытам у Мелеху. Пасля смерці дзядзькі Атанасія Шаптыцкага ў 1748 г. названа яго біскупам Львоўскім, Галіцкім і Камянецкім.

З пераходам Галічыны ў склад Свяшчэннай Рымскай імперыі Л. Шаптыцкі стаў на абарону сялянства, што выклікала непрыняцце часткі шляхты. Біскуп Леў стварыў капітулы пры трох сваіх саборах; У выніку яго мерапрыемстваў *1774 г.* *у Вене быў створаны «Barbareum» для ўсіх грэка-католікаў Аўстрыйскай манархіі*. Л. Шаптыцкі дамагаўся аднаўленьня Галіцкай мітраполіі; падрыхтаваў заснаванне Генеральнай семінарыі (цяпер Львоўская духоўная семінарыя Святога Духа ) у Львове.

1762 год Кіеўскі мітрапаліт Феліцыян Валадковіч прызначыў Шаптыцкага сваім каад'ютарам з правам спадчыны. Пасля смерці Феліцыяна (Валадкавіча),  у 1778-1779 гадах кіраваў Кіеўскай мітраполіяй. 

1 чэрвеня 1766 г. асвяціў (пышна, на сродкі фундатара Мікалая Васіля Патоцкага) новы касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі ў Гарадзенцы.

Лацінскі арцыбіскуп Львоўскі Вацлаў Серакоўскі канфліктаваў з ім, бо уніяцкі біскуп спрабаваў утварыць уніяцкую мітраполію з цэнтрам у Львове.

Памёр у Радамыслі.

### Абвяшчэнне цудатворнага абраза «Валадарка Карпат» 
1736 г. абраз Маці Божай Гошэўскай заззяў вялікім ззяннем, а потым на твары Маці Божай засталася раса, а з Яе вачэй цяклі слёзы, сведкамі чаго былі шматлікія людзі і мясцовы святар. Леў Шаптыцкі, правёўшы царкоўнае следства, асобным указам абвясціў абраз Божай Маці з Гошаўскага манастыра цудатворным. З таго часу абраз Маці Божай Гошевской праславіўся шматлікімі цудамі, якія былі дэталёва даследаваны і занесены ў спецыяльную кнігу, і атрымаў назву «Каралева Карпат»  .

## Заўвагі 
## Літаратура 
* *Войтовіч Л.* Шаптыцкі // 
* 

Катэгорыя:Памерлі ў Радамышльскім раёне
Катэгорыя:Біскупы УГКЦ
Катэгорыя:Базыльяне
Катэгорыя:Кіеўскія праваслаўныя мітрапаліты
Катэгорыя:Кіеўскія ўніяцкія мітрапаліты
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Белага арла (Рэч Паспалітая)
Катэгорыя:Памерлі ў 1779 годзе
Катэгорыя:Памерлі 13 мая
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1717 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 23 жніўня
Ванда Юльянаўна Бароўка

**Ванда Юльянаўна Бароўка** (нар. , в. Васілеўшчына, Пастаўскі раён, Віцебская вобласць) — беларускі літаратуразнавец. Доктар філалагічных навук (2011), дацэнт (1993), прафесар (2013).

## Біяграфія 
Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Беларуская мова і літаратура. Руская мова і літаратура», 1981; аспірантура, 1989; дактарантура, 2004).

Працавала ў СШ № 30 г. Віцебска (1981—1985, настаўнік беларускай мовы і літаратуры), Віцебскім дзяржаўным універсітэце імя П. М. Машэрава (з 1985, філалагічны факультэт, кафедра літаратуры, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: літаратуразнаўства; літаратура і гістарычная рэчаіснасць; літаратура і этнас; этнаграфія; гісторыя; філасофія; замежныя мовы.

## Узнагароды 
Ганаровая грамата Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2009).

## Бібліяграфія 
* Мастацкае народазнаўства ў беларускай прозе XX стагоддзя : дысертацыя … доктара філалагічных навук : 10.01.01 : абаронена 29.09.2010 : зацверджана 02.02.2011 / Бароўка Ванда Юльянаўна. — Мінск, 2010.
* Специфика художественной прозы Э. Скобелева / В. Ю. Боровко // Русскоязычная литература Беларуси конца XIX—XX века : сборник научных статей. — Минск, 2010. — С. 4—10.
 

 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пастаўскім раёне
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы СССР
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Жан-П’ер Сер

**Жан-П’ер Сер** (; нар. , Баж) — французскі матэматык, які працуе ў галіне алгебраічнай геаметрыі, тэорыі лікаў і тапалогіі. Доктар; ганаровы прафесар Калеж дэ Франс; член Французскай акадэміі навук і замежны член АН ЗША, Вялікабрытаніі, Расіі, а таксама Амерыканскага філасофскага таварыства (1998). Самы малады лаўрэат Філдсаўскай прэміі (1954).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Бажы на поўдні Францыі. У 1945—1948 гадах навучаўся ў Парыжскай вышэйшай нармальнай школе. У 1951 годзе атрымаў дыплом доктара філасофіі ў Парыжскім універсітэце. У 1948—1954 гадах працаваў у Нацыянальным цэнтры навуковых даследаванняў. У 1956 годзе атрымаў пасаду прафесара ў Калеж дэ Франс і заставаўся на гэтай пасадзе да свайго сыходу на пенсію ў 1994 годзе. У 2003 годзе першым з матэматыкаў быў удастоены Абелеўскай прэміі.

Катэгорыя:Матэматыкі Францыі
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Алгебраісты
Катэгорыя:Таполагі
Катэгорыя:Матэматыкі ў тэорыі лікаў
Катэгорыя:Замежныя члены РАН
Рэнэ Том

**Рэнэ Фрэдэрык Том** (; , Манбельяр, Ду, Францыя — , Бюр-сюр-Івет, Эсон, Францыя) — французскі матэматык, член Французскай акадэміі навук (1976).

Скончыў Вышэйшую нармальную школу, вучань Анры Картана. Выкладаў ва ўніверсітэтах Страсбурга і Грэнобля. З 1964 года працаваў у Інстытуце вышэйшых навуковых даследаванняў.

Галоўныя працы — у галіне алгебраічнай і дыферэнцыяльнай тапалогіі. Ужо ў дысертацыі, прысвечанай расслоеным прасторам, былі закладзены асноўныя ідэі, якія пазней былі развіты Томам у тэорыю кабардызмаў — першай так званай экстраардынарнай тэорыі кагамалогій (гэта значыць тэорыі кагамалогій, якая не задавальняе аксіёме размернасці Стынрада — Эйленберга: H^n(\star)=0 пры n\neq 0, дзе \star — аднакропкавая прастора). За стварэнне тэорыі кабардызмаў у 1958 годзе атрымаў Філдсаўскую прэмію.

Катэгорыя:Матэматыкі Францыі
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Таполагі
Куніхіка Кадайра

**Куніхіка Кадайра** (;  — ) — японскі матэматык, вядомы сваімі шматлікімі працамі па алгебраічнай геаметрыі і тэорыі комплексных мнагастайнасцей, а таксама як заснавальнік японскай школы алгебраічнай геаметрыі. У 1954 годзе, першым сярод японскіх матэматыкаў, быў узнагароджаны Філдсаўскай прэміяй.

## Біяграфія 
Куніхіка Кадайра нарадзіўся ў 1915 годзе ў Токіа.

У 1938 годзе скончыў Такійскі ўніверсітэт са ступенню па матэматыцы, а ў 1941 годзе — па фізіцы. З 1944 па 1949 гады працаваў у Такійскім універсітэце на пасадзе ад’юнкт-прафесара, у 1949 годзе атрымаў ступень доктара філасофіі. Затым, прыняўшы запрашэнне Германа Вейля, пераехаў у Прынстан для працы ў Інстытуце перспектыўных даследаванняў. У гэты час ён, у супрацоўніцтве з Дональдам Спенсерам, напісаў серыю з 12 прац, у якіх былі апісаны асновы тэорыі дэфармацый комплексных структур на мнагастайнасцях. Таксама Кадайра даказаў мноства тэарэм тэорыі Ходжа. Прыкладна з 1960 года ён пачаў працаваць над класіфікацыяй комплексных аналітычных паверхняў. У прыватнасці, яму ўдалося апісаць K3-паверхні як дэфармацыі квартык у P4 (K3-паверхні былі названыя ў гонар Кумера, Келера і Кадайры). Таксама ў яго гонар быў названы важны інварыянт алгебраічных мнагастайнасцей — размернасць Кадайры.

У 1961 годзе Кадайра перайшоў у Гарвардскі ўніверсітэт. З 1962 года ён працаваў прафесарам ва Універсітэце Джонса Хопкінса, з 1965 года — у Стэнфардскім універсітэце. У 1967 годзе вярнуўся ў Японію і працаваў у Такійскім універсітэце. У 1954 годзе ён быў удастоены Філдсаўскай прэміі, а ў 1984/1985 годзе — прэміі Вольфа па матэматыцы «за выбітны ўклад у вывучэнне комплексных і алгебраічных мнагастайнасцей».

Памёр у 1997 годзе ў горадзе Кофу.

Катэгорыя:Кавалеры ордэна Свяшчэннага скарбу 1 класа
Катэгорыя:Члены Гётынгенскай акадэміі навук
Катэгорыя:Матэматыкі Японіі
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Анры Картан

**Анры Поль Картан** (; , , Францыя — , ), сын Элі Картана, гэтак жа як і бацька, быў уплывовым французскім матэматыкам.

Скончыў Вышэйшую нармальную школу, дзе ён быў вучнем П. Мантэля. Асноўныя працы ў галіне гамалагічнай алгебры (яго сумесная з С. Эйленбергам кніга стала знакамітай), алгебраічнай тапалогіі, тэорыі функцый камплекснага пераменнага, і агульнай тапалогіі (тэорыя фільтраў, якая абагульніла паняцце ліміта).

Сярод яго вучняў найбольш вядомыя Жан-П’ер Сер і Рэнэ Том.

Лаўрэат прэміі Вольфа (1980). З’яўляўся членам Французскай акадэміі навук, замежным членам Лонданскага каралеўскага таварыства, Расійскай акадэміі навук, Нацыянальнай акадэміі навук ЗША, Дацкай і Шведскай каралеўскіх АН, Польскай АН, Фінскай акадэміі навукі і літаратуры, ганаровым членам Нямецкага матэматычнага таварыства.

Быў адным з заснавальнікаў групы Бурбакі і найбольш актыўных яго ўдзельнікаў.

Катэгорыя:Матэматыкі Францыі
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Бурбакі
Катэгорыя:Стагадовыя доўгажыхары
Катэгорыя:Таполагі
Катэгорыя:Замежныя члены РАН
Катэгорыя:Замежныя члены Польскай акадэміі навук
Картан

**Картан** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Анры Картан, французскі матэматык
* Элі Жазеф Картан, французскі матэматык
Кажамякін

**Кажамякін** — рускае прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Аляксандр Дзмітрыевіч Кажамякін — Герой Сацыялістычнай Працы.
* Андрэй Віктаравіч Кажамякін — беларускі дзяржаўны дзеяч.
* Генадзь Вячаслававіч Кажамякін (нар. 1965) — беларускі літаратуразнавец і кнігазнавец.
* Сяргей Іванавіч Кажамякін (нар. 1956) — беларускі фатограф, гісторык фатаграфіі.

Катэгорыя:Рускія прозвішчы
Ігар Мікалаевіч Кісель

**Ігар Мікалаевіч Кісель** (нар. 25 верасня 1974, в. Лабанаўка, Чэрыкаўскі раён) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 25 верасня 1974 года ў вёсцы Лабанаўка Чэрыкаўскага раёна. Скончыў Беларускую дзяржаўную політэхнічную акадэмію па спецыяльнасці «прамысловае і грамадзянскае будаўніцтва», Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце па спецыяльнасці «дзяржаўнае і мясцовае кіраванне». Працоўны шлях пачынаў з пасады інжынера-будаўніка. З 1996 па 2014 гады працаваў у Бабруйскім райвыканкаме: інжынер-будаўнік, галоўны інжынер упраўлення капітальнага будаўніцтва, начальнік аддзела архітэктуры і будаўніцтва, намеснік старшыні райвыканкама. У 2015 годзе займаў пасаду начальніка РУП «Галоўнае ўпраўленне капітальнага будаўніцтва» Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, у тым жа годзе быў прызначаны намеснікам старшыні Бабруйскага гарвыканкама. Дэпутат Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў 28-га склікання ад Ленінскай акругі № 6. Са студзеня 2019 года займаў пасаду першага намесніка старшыні гарвыканкама. 3 кастрычніка 2022 года прызначаны старшынёй Бабруйскага гарвыканкама.

Катэгорыя:Дэпутаты Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў 28-га склікання
Катэгорыя:Будаўнікі Беларусі
Джон Уілард Мілнар

**Джон Уілард Мілнар** (; нар. , Орындж, Нью-Джэрсі, ЗША) — амерыканскі матэматык. Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1963), замежны член Расійскай акадэміі навук (1994).

Скончыў Прынстанскі ўніверсітэт. Вучань вядомага таполага Ральфа Фокса. Працаваў у Інстытуце перспектыўных даследаванняў у Прынстане і ва Універсітэце Стоўні-Брук.

Асноўныя працы Мілнара па дыферэнцыяльнай тапалогіі.

Катэгорыя:Матэматыкі ЗША
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Дактары філасофіі
Катэгорыя:Таполагі
Катэгорыя:Узнагароджаныя Вялікім залатым медалём імя М. В. Ламаносава
Катэгорыя:Замежныя члены РАН
Вольга Васілеўна Прыстрамская

**Вольга Васілеўна Прыстрамская** (нар. г. Магілёў) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Магілёве. Пасля заканчэння Магілёўскага будаўнічага каледжа працавала спецыялістам Магілёўскай раённай інспекцыі прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя, спецыялістам аддзела па эканоміцы, рыначных адносінах і прыватызацыі Магілёўскага райвыканкама. 3 кастрычніка 2022 года прызначаны старшынёй Бялыніцкага райвыканкама.

Катэгорыя:Эканамісты Беларусі
Аляксандр Гратэндык

**Аляксандр Гратэндык** (; ,  — , Сен-Жырон) — французскі матэматык, уваходзіў у групу матэматыкаў, якія выступалі пад псеўданімам «Нікаля Бурбакі».

Вядомы рэвалюцыйным укладам у алгебраічную геаметрыю, а таксама значнымі вынікамі ў тэорыі лікаў, тэорыі катэгорый і гамалагічнай алгебры, раннія вынікі адносяцца да вобласці функцыянальнага аналізу. Лаўрэат прэміі Філдса (адмовіўся, 1966) і прэміі Крафарда (разам з П’ерам Дэлінем, 1988).

Катэгорыя:Матэматыкі Францыі
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Бурбакі
Клаус Фрыдрых Рот

**Клаус Фрыдрых Рот** (; , Брэслау — , Інвернес) — брытанскі матэматык, які працаваў у галіне тэорыі лікаў, прафесар. Лаўрэат Філдсаўскай прэміі за 1958 год.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Брэслау (цяпер гэта горад Уроцлаў у Польшчы), у яўрэйскай сям’і, якая ўцякла ў 1933 годзе ў Вялікабрытанію. У 1945 годзе скончыў Пітэрхаўс-каледж Кембрыджскага ўніверсітэта. У 1946 годзе пачаў працаваць ва ўніверсітэцкім каледжы Лондана пад кіраўніцтвам Тэадора Эстэрмана. У 1961 годзе атрымаў пасаду прафесара тамсама. У 1966 годзе перабраўся ў Імперскі каледж Лондана, дзе займаў прафесарскую пасаду аж да сыходу на пенсію ў 1988 годзе. Пасля гэтага працягваў працаваць там жа ў якасці запрошанага прафесара да 1996 года.

Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Матэматыкі ў тэорыі лікаў
Катэгорыя:Выпускнікі Кембрыджскага ўніверсітэта
Пол Джозеф Коэн

**Пол Джозеф Коэн** (; —) — амерыканскі матэматык. Прафесар Стэнфардскага ўніверсітэта, член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1967) і Амерыканскага філасофскага таварыства. Удастоены Нацыянальнага навуковага медаля ЗША (1967).

## Біяграфія 
Коэн нарадзіўся ў сям’і яўрэйскіх эмігрантаў з Польшчы, вырас у Брукліне, там жа пачаў сваю адукацыю. У 1953 годзе паступіў у Чыкагскі ўніверсітэт. У 1961 годзе пачаў навуковую і педагагічную дзейнасць у Стэнфардскім універсітэце, дзе працягваў працаваць да 2004 года.

Катэгорыя:Члены Амерыканскага філасофскага таварыства
Катэгорыя:Матэматыкі ЗША
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Логікі ЗША
Элі Жазеф Картан

**Элі Жазеф Картан** (; , Далам’ё, Ізер, Францыя — , ) — французскі матэматык, член Парыжскай АН (1931). Бацька матэматыка Анры Картана.

## Біяграфія 
Скончыў Вышэйшую нармальную школу (1891, Парыж), з 1912 года прафесар Парыжскага ўніверсітэта. Вучань Гастона Дарбу і Софуса Лі.

Асноўныя працы — па тэорыі бесперапынных груп, дыферэнцыяльных ураўненняў і дыферэнцыяльнай геаметрыі.

У 1894 годзе заклаў асновы алгебраічнай тэорыі груп Лі. У 1913 годзе пабудаваў тэорыю прадстаўленняў паўпростых груп Лі з дыферэнцыяльнай геаметрыяй і тапалогіяй. У 1899—1902 гадах стварыў так званы метад знешніх форм, які дазволіў яму вырашыць праблему сумеснасці сістэм пфафавых ураўненняў.
У дыферэнцыяльнай геаметрыі шматмерных прастор ім пабудаваны абагульненыя прасторы афіннай, праектыўнай і канформнай складнасці і, акрамя таго, дадзены агульны метад рухомага рэпера, які ў злучэнні з метадам вонкавых форм з’яўляецца эфектыўным сродкам рашэння геаметрычных праблем.

Аўтар шэрагу важных работ у галіне матэматычнай фізікі.

Катэгорыя:Матэматыкі Францыі
Катэгорыя:Матэматыкі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Касмолагі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі імя М. І. Лабачэўскага
Стывен Смейл

**Стывен Смейл** (, нар. ) — амерыканскі матэматык, які ўзначальваў факультэт матэматыкі Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Берклі ў 1960—1961 і 1964—1995 гадах, лаўрэат прэміі Філдса 1966 года.

Паступіў у Мічыганскі ўніверсітэт у 1948 годзе, аднак засвойваў праграму з вялікай цяжкасцю. Тым не менш, яму ўдалося паступіць у аспірантуру, дзе ён атрымаў ступень доктара філасофіі ў 1957 годзе пад кіраўніцтвам Рауля Бота.

Пачаў выкладаць у каледжы пры Чыкагскім універсітэце.

Катэгорыя:Матэматыкі ЗША
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Таполагі
Баж (Усходнія Пірэнеі)

**Баж** () — камуна ў Францыі ў рэгіёне Аксітанія, дэпартамент Усходнія Пірэнеі. Насельніцтва — 3779 чалавек (2007), плошча — 11,95 км². Шчыльнасць насельніцтва — 316,23 чал/км². Камуна размешчана на адлегласці каля 700 км на поўдзень Парыжа, за 140 км на паўднёвы захад ад Манпелье.

Катэгорыя:Камуны дэпартамента Усходнія Пірэнеі
Нірэнберг

**Нірэнберг** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Луіс Нірэнберг — амерыканскі матэматык канадскага паходжання
* Маршал Нірэнберг — амерыканскі біяхімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі
* Уільям Нірэнберг — амерыканскі фізік-тэарэтык, акіянограф
Андрэй Віктаравіч Кажамякін

**Андрэй Віктаравіч Кажамякін** (нар. 19 студзеня 1975, г. Мазыр, Гомельская вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 19 студзеня 1975 года ў г. Мазыр Гомельскай вобласці. Пасля вучобы ў сярэдняй школе паступіў у Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію, якую скончыў у 1997 годзе па спецыяльнасці «Аграномія». У 2006 годзе скончыў Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «Кіраванне прадпрыемствамі аграпрамысловага комплексу». 3 кастрычніка 2022 года прызначаны старшынёй Слаўгарадскага райвыканкама.

Катэгорыя:Старшыні Слаўгарадскага раённага выканаўчага камітэта
Катэгорыя:Аграномы Беларусі
Міхаіл Леанідавіч Громаў

**Міхаіл Леанідавіч Громаў** (нар. , Баксітагорск, Ленінградская вобласць) — савецкі, французскі і амерыканскі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук, лаўрэат Абелеўскай прэміі. Замежны член РАН.

Унёс вялікі ўклад у развіццё метрычнай геаметрыі, сімплектычнай геаметрыі, рыманавай геаметрыі, геаметрычнай тэорыі груп. Вялікі ўплыў на многія вобласці матэматыкі аказалі яго даследаванні ў тэорыі гіпербалічных груп, а таксама працы, звязаныя з h-прынцыпам.

Катэгорыя:Дактары фізіка-матэматычных навук
Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Матэматыкі Францыі
Катэгорыя:Матэматыкі ЗША
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Замежныя члены РАН
Спіс самых старых сабак у свеце

**Гэта спіс самых старых правераных сабак у свеце**, пералічаных па ўзросце, усе з якіх дасягнулі мінімальнага ўзросту 20 гадоў. Старэнне ў сабак залежыць ад пароды, памеру і рацыёну. Самыя доўгажывучыя сабакі правераныя па ўзросце.

Наступныя ўзросты сабак былі пацверджаны з дапамогай «Кнігі рэкордаў Гінэса». Гінэсу патрабуецца дакумент, напрыклад пасведчанне аб нараджэнні, для пацверджання яго ўзросту.

## Гл. таксама 
* Спіс найстарэйшых котак у свеце
* Спіс найстарэйшых людзей у свеце
* Сабака свойскі

## Заўвагі 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Сабакі
Катэгорыя:Спісы жывёл
Спіс найстарэйшых катоў у свеце

**Спіс самых старых катоў** — гэта спіс самых старых катоў у свеце. Старэнне катоў залежыць ад пароды, памеру і рацыёну.

У гэтым спісе прадстаўлены толькі чатыры каты, якія былі пацверджаны якім-небудзь агенцтвам, напрыклад: Кнігай рэкордаў Гінэса.

## Гл. таксама 
* Спіс найстарэйшых людзей у свеце
* Спіс самых старых сабак у свеце
* Кот свойскі
* 

Катэгорыя:Каты
Катэгорыя:Спісы жывёл
Алан Бейкер

**Алан Бейкер** (; ,  — , ) — англійскі матэматык. Вядомы сваёй працай па эфектыўных метадах у тэорыі лікаў.

Нарадзіўся ў Лондане. Ступень бакалаўра атрымаў ва ўніверсітэцкім каледжы Лондана, ступень магістра і Ph.D. — у Трыніці-каледжы (Кембрыдж). У 1970 годзе, ва ўзросце 31 года, быў узнагароджаны медалём Філдса за яго працу па дыяфантавых ураўненнях. У 1972 годзе быў узнагароджаны прэміяй Адамса, у 1973 годзе абраны членам Лонданскага каралеўскага таварыства.

Большую частку часу Бейкер працаваў у Кембрыджскім універсітэце. У 1970—1971 гадах быў запрошаным членам Інстытута вышэйшых даследаванняў у Прынстане, а ў 1974 годзе — Стэнфардскага ўніверсітэта. З 2012 года з’яўляўся членам Амерыканскага матэматычнага таварыства.

Сярод яго інтарэсаў былі тэорыя лікаў, дыяфантаў аналіз, дыяфантава геаметрыя.

Памёр 4 лютага 2018 года.

Катэгорыя:Матэматыкі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі ў тэорыі лікаў
Дайманд

**Дайманд** (з  — алмаз, дыямент) — шматзначны тэрмін.

## Прозвішча 
* Дуглас Дайманд (нар. 1953) — амерыканскі эканаміст.
* Пітэр Дайманд (нар. 1940) — амерыканскі эканаміст.
* Эмі Дайманд (нар. 1992) — шведская спявачка.
Міхаіл Васілевіч Зюзянкоў

**Міхаіл Васілевіч Зюзянкоў** (нар. 4 снежня 1936) — беларускі ўрач-тэрапеўт і спецыяліст у галіне кардыярэўматалогіі. Доктар медыцынскіх навук (1996), прафесар (1998).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 4 снежня 1936 года ў в. Гаўлі Буда-Кашалёўскага раёна Гомельскай вобласці ў сям’і сялян.

## Літаратура 
* 
* Республика Беларусь : энциклопедия. Т. 3. — Минск, 2006.

## Спасылкі 
* Зюзенков Михаил Васильевич  

Катэгорыя:Тэрапеўты Беларусі
Катэгорыя:Тэрапеўты СССР
Атава (Канзас)

**Атава** () — горад у графстве Франклін, штат Канзас, ЗША. Насельніцтва — 12 792 чалавекі (2006). У горадзе знаходзіцца найстарэйшы кампус Атаўскага ўніверсітэта (Канзас).

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Джон Грыгс Томпсан, матэматык-алгебраіст

Катэгорыя:Гарады Канзаса
Спіс найстарэйшых дрэў

узростам 9561 год. Знаходзіцца ў  (нацыянальным парку Швецыі Фулуф’ялет, правінцыя ). Гэтая елка з’яўляецца адным з найстарэйшых у свеце жывых кланальных дрэў.]]

Дадзены спіс складаецца з табліцы, у якой прадстаўлены дрэвы, адсартаваныя па ўзросце і відах. Табліца пералічвае дрэвы, для якіх мінімальны ўзрост быў вызначаны непасрэдна, або шляхам падліку гадавых кольцаў і іх крыжаванай датыроўкай, або пры дапамозе . Шматлікія з пералічаных дрэў могуць быць нашмат старэй паказанага ў табліцы веку, але ўдакладніць яго не ўяўляецца магчымым, з прычыны таго, што найболей старая драўніна ў цэнтры ствала згніла. У гэтым выпадку вызначэнне ўзросту праводзілася шляхам адзнакі памераў дрэва і меркаваных тэмпаў росту.

Найбольш старымі () дрэвамі ў свеце з’яўляюцца прадстаўнікі віду . Узрост асобных асобін (напрыклад, дрэва «Мафусаіл») можа дасягаць 5000 гадоў..

## Дрэвы, якія растуць асобна з дакладна ўсталяваным узростам 
## Гл. таксама 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* Джером Хутин. Сосна Хуона из Тасмании более 10500 лет живёт на Земле. // Карельский экологический журнал «Зелёный лист», 2011, № 1 (июнь). — С. 21. 

Катэгорыя:Сусветныя рэкорды
*Спіс
Філіп Дзібвіг

**Філіп Х. Дзібвіг** (, ) — амерыканскі эканаміст. З’яўляецца прафесарам банкаўскай справы і фінансаў у бізнес-школе Оліна Вашынгтонскага ўніверсітэта ў Сент-Луісе. Быў ганараваны прэміяй па эканоміцы імя Альфрэда Нобеля 2022 года разам з Бэнам Бернанке і Дугласам Даймандам за даследаванні банкаў і фінансавых крызісаў.

Спецыялізуецца на ацэнцы актываў, інвестыцыях і карпаратыўным кіраванні. Раней ён быў прафесарам Ельскага ўніверсітэта і дацэнтам Прынстанскага ўніверсітэта. Дзібвіг быў прэзідэнтам Заходняй фінансавай асацыяцыі з 2002 па 2003 гады, а таксама быў рэдактарам і памочнікам рэдактара некалькіх часопісаў, уключаючы *Review of Financial Studies*, *Journal of Economic Theory, Finance and Stochastics*, *Journal of Finance*, *Journal of Financial Intermediation*, *Journal of Financial and Quantitative Analysis*, і *Review of Financial Studies*.

Дзібвіг вядомы сваёй працай з Дугласам Даймандам над мадэллю банкавай панікі Дайманда — Дзібвіга.

## Спасылкі 
* Faculty webpage at the Olin Business School, Washington University 

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША
Катэгорыя:Эканамісты ЗША
Катэгорыя:Выкладчыкі Ельскага ўніверсітэта
Джон Грыгс Томпсан

**Джон Грыгс Томпсан** (; нар. , Атава, штат Канзас, ЗША) — матэматык-алгебраіст, спецыяліст у галіне канечных груп, прафесар кафедры матэматыкі Фларыдскага ўніверсітэта ў Гейнсвіле (Фларыда). Адзін з двух матэматыкаў у свеце (разам з Жанам-П’ерам Серам) — лаўрэат адразу трох прэмій: медалі Філдса (1970), прэміі Вольфа (1992) і прэміі Абеля (2008).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 13 кастрычніка 1932 года ў горадзе Атава (штат Канзас, ЗША). У 1955 годзе атрымаў ступень бакалаўра ў Ельскім універсітэце.

У 1959 годзе ў Чыкагскім універсітэце абараніў дысертацыю на суісканне вучонай ступені доктара філасофіі. Праца была выканана пад кіраўніцтвам аднаго з заснавальнікаў тэорыі катэгорый Саўндэрса Мак-Лейна.

Да 1962 года Джон Томпсан працаваў дацэнтам Гарвардскага ўніверсітэта, затым быў прызначаны на пасаду прафесара факультэта матэматыкі Чыкагскага ўніверсітэта, дзе ён прапрацаваў да 1970 года. Пасля Чыкага Томпсан заняў пасаду прафесара матэматыкі Кембрыджскага ўніверсітэта (Вялікабрытанія) і толькі праз 23 гады бесперапыннай працы ў Кембрыджы вярнуўся ў Злучаныя Штаты, дзе прыняў цяперашнюю пасаду прафесара (Professor emeritus) ва ўніверсітэце штата Фларыда.

Джон Томпсан разам са званнем ганаровага прафесара матэматыкі Кембрыджскага ўніверсітэта атрымаў званне ганаровага доктара ў Ельскім, Оксфардскім і Ілінойскім універсітэтах, а таксама ва ўніверсітэце штата Агая. Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1971), Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук (1998), Лонданскага каралеўскага таварыства (1979), Нарвежскай акадэміі навук і літаратуры, замежны член Акадэміі навук Італіі.

Катэгорыя:Матэматыкі ЗША
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Выкладчыкі Кембрыджскага ўніверсітэта
Стэнлі Фішэр

**Стэнлі Фішэр** (; ) — амерыкана-ізраільскі і міжнародны эканаміст, старшыня Цэнтральнага банка Ізраіля (2005—2013), віцэ-старшыня Федэральнай рэзервовай сістэмы ЗША (2014—2017).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 15 кастрычніка 1943 года ў Паўночнай Радэзіі ў сям’і яўрэяў — ураджэнцаў Латвіі і Літвы. Калі яму было 13 гадоў, сям’я пераехала ў Паўднёвую Радэзію, дзе ён стаў актывістам моладзевага сіянісцкага руху «Ха-Бонім Дрор». У 1960 годзе Стэнлі Фішэр прыехаў у Ізраіль па моладзевай праграме для вывучэння іўрыта ў кібуцы Мааган-Міхаэль.

Бакалаўр і магістр Лонданскай школы эканомікі; доктар філасофіі Масачусецкага тэхналагічнага інстытута (1969).

Выкладаў у Чыкагскім універсітэце і Масачусецкім тэхналагічным інстытуце. Лаўрэат прэміі Б. Хармса (2002). Уваходзіць у рэдакцыйную калегію Journal of Monetary Economics.

Займаў пасаду шэф-эканаміста Сусветнага банка з 1988 па 1990 гады. У 1994—2001 гадах быў першым намеснікам кіраўніка Міжнароднага валютнага фонду. У 2002—2005 гадах працаваў у Citigroup, стаў яе віцэ-прэзідэнтам.

З 1 мая 2005 года па 30 чэрвеня 2013 года ўзначальваў Банк Ізраіля. За час працы на гэтай пасадзе Фішэр тройчы прызнаваўся найлепшым кіраўніком цэнтрабанка ў свеце па версіі часопіса Global Finance і яшчэ адзін раз — па версіі часопіса Euromoney.

У студзені 2014 года Прэзідэнт ЗША Барак Абама прызначыў Стэнлі Фішэра віцэ-старшынёй Федэральнай рэзервовай сістэмы ЗША. Фішэр уступіў на сваю пасаду 1 лютага 2014 года. Пайшоў у адстаўку 13 кастрычніка 2017 года.

Жанаты, трое дзяцей.

## Зноскі 
Катэгорыя:Эканамісты Ізраіля
Катэгорыя:Эканамісты ЗША
Катэгорыя:Кейнсіянцы
Катэгорыя:Кіраўнікі цэнтральных банкаў
Алена Уладзіміраўна Крыклівец

**Алена Уладзіміраўна Крыклівец** (нар. , Віцебск) — беларуская літаратуразнаўца, паэтэса. Доктар філалагічных навук (2021), дацэнт (2015).

## Біяграфія 
Сконыла Віцебскі дзяржаўны ўніверсітэт імя П. М. Машэрава (спецыяльнасць «Руская мова і літаратура, беларуская мова і літаратура», 2005; аспірантура, спецыяльнасць «Руская літаратура», 2012).
    
Працавала ў СШ № 39 г. Віцебска (2004—2007, настаўнік рускай мовы і літаратуры); Віцебскім дзяржаўным універсітэце імя П. М. Машэрава (з 2007, філалагічны факультэт, кафедра літаратуры, выкладчык, старшы выкладчык, у 2013—2019 — дацэнт, з 2019 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: параўнальнае літаратуразнаўства. Пазапрафесійная дзейнасць: літаратурная творчасць (паэзія).

Член Віцебскага абласнога аддзялення Саюза пісьменнікаў Беларусі.

## Узнагароды 
Грамата Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2014), Грамата Федэральнага агенцтва па справах Садружнасці Незалежных Дзяржаў, суайчыннікаў, якія пражываюць за мяжой, і па міжнародным гуманітарным супрацоўніцтве (2014).

## Бібліяграфія 
* Жанрово-стилевая модификация повести в русской и белорусской реалистической и модернистской прозе второй половины ХХ века: сравнительно-типологический аспект : диссертация … доктора филологических наук : 10.01.02 ; 10.01.01: защищена 26.02.2021 : утверждена 02.06.2021 / Крикливец Елена Владимировна. — Минск, 2021.
 

## Спасылкі 
* Доцент кафедры литературы КРИКЛИВЕЦ ЕЛЕНА ВЛАДИМИРОВНА

Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Паэтэсы Беларусі
Хэйсукэ Хіранака

**Хэйсукэ Хіранака** (; ) — японскі і амерыканскі матэматык, лаўрэат Філдсаўскай прэміі (1970).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 9 красавіка 1931 года ў пасёлку Куга ў прэфектуры Ямагуты (Японія). У сям’і было 15 дзяцей.

Зацікавіўся матэматыкай пасля таго, як у яго школе прачытаў лекцыю прафесар матэматыкі з Хірасімскага ўніверсітэта, аднак у першы раз яму не ўдалося здаць уступныя іспыты, і праз год ён паступіў у Кіёцкі ўніверсітэт. У 1957 годзе па запрашэнні Оскара Зарыскага перайшоў у Гарвардскі ўніверсітэт. Неўзабаве пасля гэтага ён пазнаёміўся з Аляксандрам Гратэндыкам, які правёў 1958—1959 год у Гарвардзе, і на яго запрашэнне пераехаў у Парыж і правёў год у Інстытуце вышэйшых навуковых даследаванняў. У 1960 годзе пад кіраўніцтвам Зарыскага абараніў дысертацыю на ступень PhD.

У 1975 годзе вярнуўся ў Японію і быў прызначаны прафесарам Даследчага інстытута матэматычных навук Кіёцкага ўніверсітэта, у 1983—1985 гадах быў яго дырэктарам. Ён быў абраны членам Японскай акадэміі навук (1976), Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук (1969), Французскай (1981) і Расійскай (1994) акадэмій навук.

Памёр 18 сакавіка 2026 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Матэматыкі Японіі
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Замежныя члены РАН
Аўдзей

**Аўдзей** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Вікенцій Іосіфавіч Аўдзей, беларускі драматург, літаратар
* Леанід Вікенцьевіч Аўдзей, беларускі ўрач-хірург
Іван Уладзіміравіч Мандрык

**Іван Уладзіміравіч Мандрык** (, в. Пасад, Сенненскі раён, Віцебская вобласць — ) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (2005), прафесар (2005).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут фізічнай культуры (спецыяльнасць «Фізічная культура і спорт», 1968), Мінскую вышэйшую партыйную школу (1971), Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. М. Горкага (аспірантура, 1981).
    
Працаваў у Чыгуначным раённым камітэце ЛКСМБ г. Віцебска, Чыгуначным раённым камітэце КПБ г. Віцебска, Віцебскім абласным камітэце КПБ, Міжнародным інстытуце працоўных і сацыяльных адносін (Віцебскі філіял; 1994—2009, дырэктар), Віцебскім дзяржаўным універсітэце імя П. М. Машэрава (1980—1996 і 2010—2020, прафесар кафедры гісторыі і культурнай спадчыны).

Навуковыя інтарэсы: гісторыя Беларусі савецкага перыяду; развіццё чыгуначнага транспарту ў Беларусі (1966—1990); гісторыя, тэорыя і практыка прафсаюзнага руху; палітычныя партыі ў грамадскай сістэме.

## Бібліяграфія 
* Железнодорожный транспорт Беларуси: кадровая политика, общественно-политическая жизнь (1971—1991 гг.) : диссертация … доктора исторических наук : 07.00.02 : защищена 05.11.2004 : утверждена 18.05.2005 / Мандрик Иван Владимирович. — Минск, 2004.
* Зборнік лекцый па гісторыі Беларусі (у кантэксце сусветнай цывілізацыі) / І. У. Мандрык. — Віцебск, 2005.
 

## Літаратура 
* Мандрик Иван Владимирович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 4. — С. 641—642.
* Мандрик Иван Владимирович // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2010. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн., кн. 2. — С. 104.
* Мандрык Іван Уладзіміравіч // Краязнаўцы Віцебшчыны другой паловы XX — пачатку XXI ст. : біябібліяграфічны даведнік / Мікалай Півавар. — Мінск, 2010. — С. 201.
 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сенненскім раёне
Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Леанід Вікенцьевіч Аўдзей

**Леанід Вікенцьевіч Аўдзе́й** () — беларускі ўрач-хірург, вучоны, доктар медыцынскіх навук (1968), прафесар (1970).

## Біяграфія 
Скончыў сярэднюю школу ў 1947 годзе, Мінскі медыцынскі інстытут у 1953 годзе. У 1953—1956 гадах загадчык хірургічнага аддзялення, галоўны ўрач Пастаўскай раённай бальніцы. Старшыня Беларускага навуковага таварыства хірургаў (1968—1977). Галоўны хірург Міністэрства аховы здароўя БССР (1968—1977). Загадчык 2-й кафедры шпітальнай хірургіі Мінскага медыцынскага інстытута (1970—1977).

## Навуковая дзейнасць 
Навуковая дзейнасць была накіравана на вывучэнне хірургічных метадаў лячэння паталогіі гепатабіліярнапанкрэатычнай сістэмы і падстраўнікавай залозы, па партальнай гіпертэнзіі і гастраэнтэралогіі, экстрапаральных метадах дэтаксікацыі ў хірургіі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 90 лет со дня рождения профессора Л. В. Авдея / С. И. Третьяк, С. Б. Синило, В. Г. Козлов // Медицинский журнал. — 2020. — № 1. — С. 157—159.
* Леонид Викентьевич Авдей — клиницист, хирург, новатор / М. А. Козырев // Новости хирургии. — 2009. — Т. 17, № 2. — С. 3—7.
* Республика Беларусь : энциклопедия. Т. 2. — Минск, 2006. — С. 14.
* 
* Памяти Леонида Викентьевича Авдея // Здравоохр. Белоруссии. — 1977. — № 9. — С. 90; Хирургия. — 1977. — № 12. — С. 122.
* Авдей Леонид Викентьевич // История хирургии Республики Беларусь: Метод, материал. — Гродно, 1993. — С. 35.

## Спасылкі 
* Авдей Леонид Викентьевич (07.04.1929-05.07.1977)  

Катэгорыя:Хірургі Беларусі
Катэгорыя:Хірургі СССР
Катэгорыя:Загадчыкі кафедраў БДМУ
Астрамечаўская сядзіба

**Астрамечаўская сядзіба** — колішняя сядзіба ў в. Астрамечава Брэсцкага раёна.

## Гісторыя 
Старадаўняя сядзіба. У пісьмовых крыніцах упамінаецца з XV ст. як радавое гняздо Астрамечаўскіх, а пазней Іллінічаў. Вядома, што ў І-й палове XIX ст. ў Астрамечаве існавалі два маёнткі. Уладальнікам іх быў Юліян Сузін з небагатага шляхецкага роду. У 1840 г. яго дачка Разалія выйшла замуж за вайсковага палкоўніка Юзафа Ігнацы Пузыну (1800—1874), і з той пары Астрамечаўская
сядзіба па спадчыне перайшла да роду Пузынаў. Пасля Юзафа Ігнацы ўладальнікам Астрамечава па спадчыне стаў яго старэйшы сын Аляксандр (1844—1914).

## Літаратура 
* 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Колішнія сядзібы Беларусі
Катэгорыя:Сядзібы Брэсцкага раёна
Катэгорыя:Астрамечава
Катэгорыя:Зніклі ў XX стагоддзі
Катэгорыя:Ільінічы
Катэгорыя:Сузіны
Катэгорыя:Пузыны
Катэгорыя:З’явіліся ў XVIII стагоддзі
Мандрык

**Мандрык** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Іван Уладзіміравіч Мандрык (1941—2021) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (2005), прафесар (2005).
* Павел Аляксеевіч Мандрык (нар. 1957) — беларускі матэматык. Кандыдат фізіка-матэматычных навук (1989), дацэнт (1990).
Муратава

**Муратава** — жаночая форма прозвішча Муратаў.

## Прозвішча 
* Алена Юр’еўна Муратава (нар. 1957) — беларускі мовазнавец, спецыяліст у галіне рускага мовазнаўства.
* Кіра Георгіеўна Муратава (1934—2018) — украінскі і савецкі кінарэжысёр, сцэнарыст і актрыса.
* Эльміра Дзянісаўна Муратава (1941—2023) — узбецкая вучоная, рэдактар, перакладчыца, літаратуразнавец, доктар філалагічных навук.
* Эльміра Сервераўна Муратава (1978 —) — украінская крымскататарская вучоная, палітолаг, усходазнавец, даследніца ісламу і міжэтнічных адносін у Крыме.