Гордан Мур

**Гордан Эрл Мур** (3 студзеня 1929 — 24 сакавіка 2023) быў амерыканскім бізнэсмэнам, інжынерам і сузаснавальнікам і прэзідэнтам Intel Corporation. Ён прапанаваў закон Мура, які робіць назіранне, што колькасць транзістараў у інтэгральнай схеме падвойваецца прыкладна кожныя два гады.

## Навуковая кар'ера 
### Паўправадніковая лабараторыя Фэрчайлда 
Мур далучыўся да выпускніка МТІ і Каліфарнійскага тэхналагічнага інстытута Уільяма Шоклі ў падраздзяленні *паўправадніковая лабараторыя Шоклі* кампаніі *Beckman Instruments*, але сышоў з «здрадніцкай васьмёркай», калі Шэрман Фэрчайлд пагадзіўся падтрымаць іх і стварыў уплывовую карпарацыю Fairchild Semiconductor.

### Закон Мура 
У 1965 годзе Мур працаваў дырэктарам па даследаваннях і распрацоўках у Fairchild Semiconductor. Часопіс Electronics Magazine папрасіў яго прадказаць, што, на яго думку, можа адбыцца ў прамысловасці паўправадніковых кампанентаў на працягу наступных дзесяці гадоў. У артыкуле, апублікаваным 19 красавіка 1965 года, Мур адзначыў, што колькасць кампанентаў (транзістараў, рэзістараў, дыёдаў або кандэнсатараў) у шчыльнай інтэгральнай схеме падвойвалася прыблізна кожны год, і выказаў здагадку, што гэта будзе працягвацца прынамсі на працягу наступных дзесяці гадоў. У 1975 годзе ён перагледзеў прагноз да прыблізна кожныя два гады. Карвер Мід папулярызаваў фразу «закон Мура». Прагноз стаў мэтай мініяцюрызацыі ў паўправадніковай прамысловасці і аказаў шырокі ўплыў на многія галіны тэхналагічных змен.

### Карпарацыя Intel 
У ліпені 1968 года Роберт Нойс і Мур заснавалі кампанію NM Electronics, якая пазней стала карпарацыяй Intel. Мур займаў пасаду выканаўчага віцэ-прэзідэнта да 1975 года, калі стаў прэзідэнтам. У красавіку 1979 года Мур стаў старшынёй і генеральным дырэктарам, займаючы гэтую пасаду да красавіка 1987 года, калі стаў старшынёй. У 1997 годзе ён быў прызначаны ганаровым старшынёй. Пры Нойсе, Муры, а пазней і Эндру Гроўве, Intel распрацавала новыя тэхналогіі для камп'ютэрнай памяці, інтэгральных схем і распрацоўкі мікрапрацэсараў.

## Філантрапія 
Па стане на люты 2023 года, чысты капітал Мура, паводле звестак, складаў 7 мільярдаў долараў.

У 2000 годзе Мур і яго жонка заснавалі *Фонд Гордана і Бэці Мур*, ахвяраваўшы каля 5 мільярдаў долараў. Спачатку праз фонд яны арыентаваліся на ахову навакольнага асяроддзя, навуку і раён заліва Сан-Францыска.

Фонд аказвае значную дапамогу ў галіне аховы навакольнага асяроддзя, падтрымліваючы буйныя праекты ў басейне Анд і Амазонкі, у тым ліку ў Бразіліі, Балівіі, Перу, Эквадоры, Венесуэле і Сурынаме, а таксама ў раёне заліва Сан-Францыска. Мур некалькі гадоў быў дырэктарам некамерцыйнай арганізацыі па захаванню біяразнастайнасці *Conservation International*. У 2002 годзе ён і старэйшы віцэ-прэзідэнт Conservation International Клод Гаскон атрымалі Ордэн Залатога Каўчэга ад прынца Бернарда Нідэрландскага за выдатны ўклад у ахову прыроды.

Мур быў членам папячыцельскай рады Каліфарнійскага тэхналагічнага інстытута з 1983 года, старшынёй у ёй з 1993 па 2000 год, а на момант смерці быў пажыццёвым папячыцелем. У 2001 годзе Мур і яго жонка ахвяравалі 600 мільёнаў долараў Каліфарнійскаму тэхналагічнаму інстытуту, што на той момант было найбуйнейшым ахвяраваннем вышэйшай навучальнай установе. Ён сказаў, што хацеў бы, каб гэта ахвяраванне было выкарыстана для таго, каб Каліфарнійскі тэхналагічны інстытут заставаўся на пярэднім краі даследаванняў і тэхналогій.

У снежні 2007 года Мур і яго жонка ахвяравалі 200 мільёнаў долараў Каліфарнійскаму тэхналагічнаму інстытуту і Каліфарнійскаму ўніверсітэту на будаўніцтва Трыццаціметровага тэлескопа, які, як чакалася, стане другім па велічыні аптычным тэлескопам у свеце пасля завяршэння будаўніцтва яго і *Еўрапейскага надзвычай вялікага тэлескопа* ў сярэдзіне 2020-х гадоў. TMT будзе мець сегментаванае люстэрка дыяметрам 30 метраў і будзе пабудаваны на Мауна-Кеа на Гаваях. Гэта люстэрка будзе амаль у тры разы большым за цяперашні рэкардсмен — Вялікі бінакулярны тэлескоп.

Муры, як асобна, так і праз свой фонд, таксама, пачынаючы з 1990-х гадоў, у серыі падарункаў і грантаў перадалі каля 166 мільёнаў долараў Каліфарнійскаму ўніверсітэту ў Берклі для фінансавання ініцыятыў, пачынаючы ад матэрыялазнаўства і фізікі да геномікі і навукі аб дадзеных.

Акрамя таго, праз фонд яго жонка стварыла *Ініцыятыву па доглядзе за хворымі*, накіраваную на догляд за хворымі ў раёне заліва Сан-Францыска і Вялікім Сакрамэнта. У 2007 годзе фонд абяцаў вылучыць 100 мільёнаў долараў на працягу 11 гадоў на стварэнне школы медсясцёр пры Каліфарнійскім універсітэце ў Дэвісе. Муры таксама даўно з'яўляюцца дабрачынцамі іншых устаноў Паўночнай Каліфорніі, у тым ліку Стэнфардскага ўніверсітэта (больш за 190 мільёнаў долараў па стане на 2022 год), Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Сан-Францыска і Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Санта-Крус.

## Навуковыя ўзнагароды і ўшанаванні 
Мур атрымаў шмат узнагарод. У 1976 годзе ён быў абраны членам Нацыянальнай інжынернай акадэміі за ўклад у распрацоўку паўправадніковых прыбораў, ад транзістараў да мікрапрацэсараў.

У 1990 годзе прэзідэнт Джордж Буш-старэйшы ўзнагародзіў Мура Нацыянальным медалём за тэхналогіі і інавацыі «за яго ключавое лідэрства ў дасягненні амерыканскай прамысловасці двух найбуйнейшых пасляваенных інавацый у мікраэлектроніцы — маштабнай інтэграванай памяці і мікрапрацэсара, — якія падсілкавалі інфармацыйную рэвалюцыю».

У 1998 годзе ён быў уведзены ў склад Музея гісторыі камп'ютэраў «за яго фундаментальную раннюю працу ў галіне распрацоўкі і вытворчасці паўправадніковых прылад у якасці сузаснавальніка Fairchild і Intel».

У 2001 годзе Мур атрымаў залаты медаль Отмера за выдатны ўклад у прагрэс у хіміі і навуцы. Па стане на 2002 год, Мур таксама быў узнагароджаны Прэзідэнцкім медалём Свабоды, найвышэйшай грамадзянскай узнагародай ЗША. Ён атрымаў узнагароду ад прэзідэнта Джорджа Буша. У 2002 годзе Мур атрымаў прэмію Баўэра за бізнес-лідэрства.

У 2003 годзе Мур быў абраны членам Амерыканскай асацыяцыі садзейнічання развіццю навукі. У 2005 годзе ён быў абраны ў Амерыканскае філасофскае таварыства.

У 2008 годзе Мур быў узнагароджаны Ганаровым медалём IEEE за «піянерскую тэхнічную ролю ў апрацоўцы інтэгральных схем і лідэрства ў распрацоўцы МОП-памяці, мікрапрацэсарнага кампутара і паўправадніковай прамысловасці». Мур зняўся ў дакументальным фільме 2011 года *Something Ventured.*

У 2009 годзе Мур быў уведзены ў Нацыянальную залу славы вынаходнікаў. У 2010 годзе ён быў узнагароджаны прэміяй Дэна Дэвіда за працу ў галіне камп'ютараў і тэлекамунікацый.

Бібліятэка ў Цэнтры матэматычных навук Кембрыджскага ўніверсітэта названа ў гонар яго і яго жонкі Бэці, як і будынак лабараторый Мура (адкрыты ў 1996 годзе) у Каліфарнійскім тэхналагічным інстытуце і будынак матэрыялазнаўства імя Гордана і Бэці Мур у Стэнфардзе. Электрахімічнае таварыства ўручае ўзнагароду ў імя Мура — *медаль Гордана Э. Мура за выдатныя дасягненні ў навуцы і тэхніцы цвёрдага цела* — раз на два гады, каб адзначыць уклад навукоўцаў у галіну навукі аб цвёрдым целе. Таварыства хімічнай прамысловасці (Амерыканскае аддзяленне) штогод уручае медаль Гордана Э. Мура ў знак прызнання поспехаў у ранняй кар'еры ў галіне інавацый у хімічнай прамысловасці. 

Мур быў узнагароджаны медалём *Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Сан-Францыска* у 2016 годзе.

## Асабістае жыццё 
Мур пазнаёміўся са сваёй жонкай, Бэці Ірэн Уітакер, у 1947 годзе падчас канферэнцыі студэнцкага самакіравання на тэрыторыі канферэнцыйнага цэнтра Асіламар. Яны пажаніліся ў 1950 годзе, і Мур стаў бацькам двух сыноў: Кенэта Мура (нар. 1954) і Стывена Мура (нар. 1959).

Мур быў заўзятым рыбаком з дзяцінства і шмат падарожнічаў з жонкай, сынамі ці калегамі, каб лавіць такіх відаў, як акунь, марлін, ласось і фарэль. Ён сказаў, што яго намаганні па ахове прыроды былі часткова натхнёныя цікавасцю да рыбалкі і часам, праведзеным на прыродзе.

В 2011 годзе геном Мура стаў першым чалавечым геномам, паслядоўнасць якога была вызначана на платформе Personal Genome Machine кампаніі *Ion Torrent* — прыборы для масава-паралельнага секвеніравання, які выкарыстоўвае біясэнсары ISFET.

Мур памёр у сваім доме ў Ваймеа, Гаваі, 24 сакавіка 2023 года ва ўзросце 94 гадоў. *Газета San Francisco Chronicle* апісала яго як «ікону Сіліконавай даліны, сузаснавальніка Intel». Тагачасны генеральны дырэктар Intel Пэт Гелсінгер успомніў яго як чалавека, які «вызначыў тэхналагічную індустрыю сваімі праніклівымі думкамі і бачаннем».

## Зноскі 
Катэгорыя:Члены Амерыканскага філасофскага таварыства
Катэгорыя:Узнагароджаныя Прэзідэнцкім медалём Свабоды
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём пашаны IEEE
Катэгорыя:Выпускнікі Каліфарнійскага тэхналагічнага інстытута
Катэгорыя:Фізікахімікі ЗША
Катэгорыя:Мільярдэры ЗША
Катэгорыя:Памерлі ў 2023 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1929 годзе
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі