open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Савецкі раён (Мінск)

**Савецкі раён** — адміністрацыйны раён Мінска. Размешчаны ў паўночнай частцы горада паміж вуліцамі Карастаянавай, Крапоткіна, праспектам Машэрава, вуліцамі Казлова, Платонава, праспектам Незалежнасці, вуліцамі Сурганава, Якуба Коласа, Лагойскім трактам (у сучасных граніцах з 1977). Асноўныя магістралі — праспект Незалежнасці, вуліцы Багдановіча, Якуба Коласа, Веры Харужай, Сурганава (2-е гарадское кольца). 
 на вуліцы Дарашэвіча]]

Створаны ў 1938 пад назвай Варашылаўскі (адзін з трох старэйшых раёнаў Мінска), у 1961 атрымаў цяперашнюю назву. Плошча: 1,3 тыс. га, у тым ліку больш за 0,5 тыс. га зялёных насаджэнняў. Насельніцтва: 158 тыс. чалавек.

## Гісторыя 
1940 — адкрыццё Мінскага радыёзавода (з 1957 — МПА імя Леніна, з 1992 — ВА «БелВАР», з 1997 ААТ МПЗ). 
1945 — утвораны інстытут «Белсельпраект».
1956 — увод першай чаргі Паліграфкамбіната імя Я. Коласа; будуецца завод матэматычных машын (цяпер — завод імя Арджанікідзэ; адкрыццё руху трамваяў па тэрыторыі раёна.
1958 — створана школа міліцыі МУС СССР (цяпер — Акадэмія МУС Беларусі).
1964 — створаны РТІ (цяпер — БДУІР); адкрыты ЦУМ.
1968 — утвораны інстытут «Белкамунпраект».
1974 — заснавана Мінскае вытворчае аб'яднанне вылічальнай тэхнікі.
1975 — адкрыццё кінатэатра «Кастрычнік».
1980 — адкрыццё крытага Камароўскага рынка і ўніверсама «Рыга».
1981 — увод у дзеянне Цнянскага вадасховішча — першай чаргі Сляпянскай воднай сістэмы.
1983 — адкрыццё адзінай у краіне студэнцкай паліклінікі.
1984 — увод першай лініі метрапалітэна.
1997 — завяршэнне будаўніцтва другой чаргі ЦУМ «Мінск».

## Эканоміка 
На тэрыторыі раёна размяшчаюцца 16 прамысловых прадпрыемстваў, 14 будаўнічых арганізацый, 4 прадпрыемствы транспарту і сувязі, каля 500 гандлёвых прадпрыемстваў (у тым ліку Камароўскі рынак, ЦУМ «Мінск»).

## Культурны ўплыў 
У Савецкім раёне знаходзяцца Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт, Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт інфарматыкі і радыёэлектронікі, Акадэмія Міністэрства ўнутраных спраў, 9 праектных і навукова-даследчых інстытутаў, 5 бібліятэк. Дом друку, Дом прэсы, кінатэатр «Кастрычнік», Белдзяржфілармонія, Палац мастацтваў.

## Некаторыя вуліцы 
* Беламорская
* Лук'яновіча
* Лілі Карастаянавай
* Міхайлава
* Пугачоўская
* Смалячкова
* Тульская

## Крыніцы 
Катэгорыя:Раёны Мінска
Салуін

**Салуі́н, Салуэн** — рака ў Кітаі і М'янме, часткова на мяжы М'янмы і Тайланда.

Даўжыня ракі 3200 км. Плошча вадазбору 325 тыс. км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 6,7 тыс. м³/сек.

Бярэ пачатак у Кітаі з ледавікоў хрыбта Тангла (усход Тыбецкага нагор'я), упадае ў Андаманскае мора двума рукавамі. У вусці ракі знаходзіцца марскі порт Малам'ян.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэкі Азіі
Катэгорыя:Рэкі Кітая
Катэгорыя:Рэкі М’янмы
Катэгорыя:Рэкі Тайланда
Катэгорыя:Памежныя рэкі
Катэгорыя:Басейн Індыйскага акіяна ў Азіі
Салетравая вайна

**Сале́травая вайна́**, вядомая таксама як **Ціхаакіянская вайна** () — вайна, якую Чылі вяла паміж 1879 і 1883 годам супраць Балівіі і Перу, была вайной за ўплыў на землях Антафагаста (*Antofagasta*), што сёння адміністрацыйна адносяцца да чылійскай правінцыі Атакама. Прычынай канфлікту стала галоўнае багацце рэгіёну — незвычайна вялікія залежы нітратаў.

Чылійскія прадпрыемствы пачалі здабычу нітратаў, што ў 1873 годзе дало падставу Перу і Балівіі да ўтварэння патаемнага альянсу з мэтай авалодання чылійскімі прадпрыемствамі. Па пагадненню 1874 года Чылі гарантавала Балівіі кантроль над спрэчнымі тэрыторыямі, але пры ўмове, што чылійскія кампаніі на 25 год вызваляюцца ад падаткаў.

Нягледзячы на пагадненні, у 1878 годзе прэзідэнт Балівіі Ілар'ён Даза (*Hilarión Daza*) запатрабаваў падаткі ад прадпрыемстваў, датуючы іх яшчэ 1874 годам. Гэта было правакацыяй на інтэрвенцыю, якая ў сваю чаргу знішчала сілу дзеяння пагадненняў па рубяжах. Салетравая вайна скончылася для Чылі значнымі тэрытарыяльнымі пашырэннямі на поўдні. Паміж Чылі і Перу было падпісана Анконскае пагадненне, па якому гарады Арыка (*Arica*) і Такна (*Tacna*) заставаліся часова пад чылійскім кантролем. Толькі ў 1929 годзе Такна быў аддадзены Перу, Арыка так і застаўся ў Чылі. Балівія страціла выхад у Пацыфіку і таксама шматлікія тэрыторыі пустыні Атакама, што было прызнана Балівіяй у пагадненні 1904 года. Але Балівія і па сённяшні дзень патрабуе ад Чылі свабодны выхад да Ціхага акіяну.

Катэгорыя:Гісторыя Балівіі
Катэгорыя:Гісторыя Перу
Катэгорыя:Гісторыя Чылі
Катэгорыя:Войны
Катэгорыя:Войны Чылі
Катэгорыя:Войны Балівіі
Катэгорыя:Войны Перу
Сан-Валянцін

**Сан-Валянцін** () — горная вяршыня ў Чылі, вышэйшы пункт Патагонскіх Анд і ўчастка Паўднёвых Анд на працягу больш за 1000 км на поўнач ад вяршыні (да 37° паўночнай шыраты). Вышыня вяршыні дасягае 4058 м. Складзена з гранітаў. На схілах размешчаны 5 ледавікоў і вечныя снягі. Да поўдня ад Сан-Валянціна знаходзіцца Паўночнае Патагонскае ледавіковае плато.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Горныя вяршыні паводле алфавіта
Катэгорыя:Горы Чылі
Катэгорыя:Анды
Сан-Франсіску

**Сан-Франсі́ску** (), літар. рака Св. Францыска) — трэцяя па даўжыні рака ў Паўднёвай Амерыцы, у тым ліку найбуйнейшая рака Паўночна-Усходняй Бразіліі.

Перасякае Бразільскае пласкагор’е і паласу засушлівых саван каацінга, для насельніцтва якіх яна з’яўляецца адзінай буйной крыніцай прэснай вады круглы год. Даўжыня ракі — 2830 км, плошчу басейна каля 641 тыс. км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 3,3 тыс. м³/сек. На рацэ ў сярэдзіне XX стагоддзя збудаваны каскад ГЭС, выкарыстоўваецца для эсктремального турызма (байдаркі, каноэ).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэкі Бразіліі
Катэгорыя:Басейн Атлантычнага акіяна ў Паўднёвай Амерыцы
Санта-Крус-дэ-ла-Сьера

**Санта-Крус-дэ-ла-Сьера** () — горад у Балівіі, адміністрацыйны цэнтр дэпартамента Санта-Крус. 1,4 млн жыхароў (2006).

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1560 годзе іспанскім канкістадорам Ньюфла дэ Чавесам, які даў гораду імя, што значыць «Свяшчэнны крыж гор», у гонар свайго роднага горада ў Эстрэмадуры, Іспанія. Першапачаткова горад знаходзіўся ў 220 км на ўсход ад цяперашняша месца. Перанос пасялення быў зроблены з-за канфліктаў з мясцовым індзейскім насельніцтвам у 1592 годзе.

## Прыродныя ўмовы 
Знаходзіцца ва ўсходняй частцы Балівіі, на вышыні 416 м над узроўнем мора. Клімат субтрапічны, сонечны. Перыядычныя халодныя вятры з аргенцінскіх пампасаў. Дажджлівыя месяцы — студзень і люты (г.зн. летнія). Сярэднегадавая тэмпература +21 градус. У дэпартаменце знаходзіцца Нацыянальны парк Наэль-Кемпфф-Меркада.

## Насельніцтва 
Насельніцтва гэтай часткі краіны ўжывае свой дыялект іспанскай мовы — *Camba*.

## Эканоміка 
Нафтаперапрацоўчая, харчовая, гарбарная прамысловасць.

## Транспарт 
Звязаны чыгункай з Аргенцінай і Бразіліяй. Сетка аўтадарог. Буйнейшы ў Балівіі міжнародны аэрапорт.

## Архітэктура 
Выдатная іспанская каланіяльная архітэктура, у тым ліку сабор 16 ст. і шматлікія іезуіцкія місіі.

## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Марыса Мілер

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* http://www.gmsantacruz.gov.bo/  — Афіцыйны гарадскі сайт

Катэгорыя:Гарады Балівіі

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1561 годзе
Санаторый

**Санато́рый** (лац. *sanatorium* ад *sano* — лячу, аздараўляю) — санаторна-курортная арганізацыя для дарослых, дарослых і дзяцей, дзяцей, якая забяспечвае прадастаўленне санаторна-курортных паслуг у адпаведнасці з устаноўленым для яе профілем з прымяненнем прыродных лячэбных фактараў.

Паводле характару захворванняў падзяляюцца на:
* агульнасаматычныя;
* спецыяльныя (для хворых на сардэчна-сасудзістыя, нервовыя, страўнікава-кішэчныя, туберкулёзныя і інш.)

Лячэнне ў санаторыях праходзіць з пераважным выкарыстаннем прыродных фактараў (клімат, мінеральныя воды, гразі і г.д.) у спалучэнні з дыетычным харчаваннем, лячэбнай фізкультурай, фізіятэрапеўтычнвмі працэдурамі. Большасць з санаторыяў размяшчаюцца на курортах, мясцовыя — ў прыгарадных зонах.

## Санаторна-курортныя паслугі і дапамога 
Санаторна-курортнымі называюць паслугі па аказанні санаторна-курортнай дапамогі, пражыванні, харчаванні, правядзенні вольнага часу і іншыя сэрвісныя паслугі, што прадастаўляюцца ў санаторна-курортных арганізацыях.

Санаторна-курортная дапамога — сістэма арганізацыйных, медыцынскіх і сацыяльна-эканамічных мерапрыемстваў, накіраваных на задавальненне навукова-абгрунтаванай патрэбнасці грамадзян у санаторна-курортным лячэнні і аздараўленні.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Санаторна-курортнае лячэнне
Катэгорыя:Санаторна-курортныя арганізацыі
Рында

**Рында**:
* Рында (звон) — карабельны звон у час сапраўднага палудня і сам карабельны звон.
* Рында (пасада) — воін прыдворнай аховы пры вялікіх князях і царах маскоўскіх 16 — 17 ст.
* Рында (рака)
Сапраўдная царква Ісуса

[[Дом Малітвы Праўдзівай Царквы Ісуса ў Фучжоу|thumb|right]]
**Сапраўдная Царква Ісуса** () — форма тубыльскага кітайскага хрысціянства, якая была аформлена ў Пекіне ў 1917. Зараз у свеце налічваецца больш за 1,5 млн вернікаў вучэння гэтай царквы. Сапраўдная Царква Ісуса адносіцца да пяцідзесятніцка-пратэстанцкай галіны хрысціянства. Пачатак стварэнню царквы пакладзены ў 1906—1908 у ходзе першай маштабнай акцыі амерыканскіх пяцідзесятнікаў па распаўсюджванню сваёй веры ў Кітаі.

### Слупы, на якіх асноўваецца вучэнне 
* Святы Дух
* Хрэсціны: Хрышчэнне вадой - гэта сакрамэнт, які здзяйсняецца дзеля адпушчэння грахоў і адраджэння. Хрышчэнне павінна здзяйсняцца ў натуральнай вадзе, такой як рака, мора, або крыніца. Хрысціцель, які ўжо атрымаў хрышчэнне вадой і Духам Святым, праводзіць хрышчэнне ад імя Госпада Ісуса Хрыста. А той, хто хрысьціць, павінен быць цалкам пагружаны ў ваду са схіленай галавой, тварам уніз.
* Святая прычасць
* Суботні дзень
* Абмыванне ног: Сакрамэнт абмывання ног дазваляе злучацца з Панам Ісусам. Яно таксама служыць пастаянным напамінам пра тое, што трэба любіць, мець святасць, пакора, умець дараваць і служыць Богу. У адносінах да кожнага чалавека, які атрымаў воднае хрышчэнне, павінен быць здзейснены сакрамэнт абмывання ног у імя Ісуса Хрыста. Ўзаемнае абмыванне ног можа ажыццяўляцца кожны раз, калі гэта дарэчы.
* Ісус Хрыстос
* Святая Біблія
* Выратаванне
* Царква
* Апошні суд
 
Катэгорыя:Пратэстантызм у Кітаі
Катэгорыя:Пяцідзясятніцкія цэрквы
Сахама

**Саха́ма** () — патухлы стратавулкан у Балівіі, у горнай сістэме Цэнтральных Андаў. Вышыня 6542 м.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Горныя вяршыні паводле алфавіта
Катэгорыя:Горныя вяршыні-шасцітысячнікі
Катэгорыя:Стратавулканы
Катэгорыя:Патухлыя вулканы
Катэгорыя:Горы Балівіі
Катэгорыя:Анды
Саяны

**Саяны** — горная сістэма ў Паўднёвай Сібіры. Даўжыня 1100 км. Найвышэйшы пункт — гара Мунку-Сардык.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Горы Расіі
Катэгорыя:Сібір
Катэгорыя:Горныя сістэмы паводле алфавіта
Катэгорыя:Горныя сістэмы Азіі
Саёндзі Кімоці

**Саёндзі Кімоці** (*西園寺 公望, Saionji Kinmochi*;  — ) — 12-ы, 14-ы прэм’ер-міністр Японіі (1906—1908, 1911—1912). Належаў да Канстытуцыйнай партыі (*Seiyukai*).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Японіі
Санаторна-курортнае лячэнне

**Санаторна-курортнае лячэнне**, від медыцынскай дапамогі, якая аказваецца ў санаторна-курортных арганізацыях, заснаваны на прымяненні пераважна прыродных лячэбных фактараў. Мэта яго — захаванне і ўмацаванне здароўя грамадзян, павышэнне якасці іх жыцця, паляпшэнне дэмаграфічнай сітуацыі ў краіне.

Санаторна-курортныя арганізацыі прадастаўляюць санаторна-курортныя паслугі і размешчаныя на курортах ці ў лячэбна-аздараўленчых мясцовасцях: санаторый (для дарослых, дарослых і дзяцей, дзяцей), студэнцкі санаторый-прафілакторый, дзіцячы рэабілітацыйна-аздараўленчы цэнтр.

Студэнцкі санаторый-прафілакторый — санаторна-курортная арганізацыя для аказання санаторна-курортных паслуг, у тым ліку без адрыву ад вучобы, асобам, якія навучаюцца ва ўстановах, што забяспечваюць атрыманне вышэйшай адукацыі.

Дзіцячы рэабілітацыйна-аздараўленчы цэнтр — санаторна-курортная арганізацыя для дзяцей, якія пацярпелі катастрофы на Чарнобыльскай АЭС, іншых тэхнагенных катастроф, у якой прадастаўляюцца санаторна-курортныя паслугі з арганізацыяй навучальна-выхаваўчага працэсу.

У Рэспубліцы Беларусь арганізацыю і каардынацыю дзейнасці па аздараўленні і санаторна-курортным лячэнні насельніцтва ажыццяўляе Рэспубліканскі цэнтр па аздараўленні і санаторна-курортным лячэнні насельніцтва. Навуковыя распрацоўкі ў гэтай сферы ажыццяўляюцца Нацыянальнай акадэміяй навук Беларусі, навукова-даследчымі ўстановамі і ўстановамі адукацыі Міністэрства аховы здароўя і Міністэрства адукацыі. Падрыхтоўка і павышэнне кваліфікацыі работнікаў санаторна-курортных і аздараўленчых арганізацый ажыццяўляецца ва ўстановах Міністэрства аховы здароўя, Міністэрства адукацыі, Міністэрства культуры, Міністэрства спорту і турызму, Міністэрства гандлю і іншых арганізацыях.

Асноўныя задачы і кірункі дзяржаўнай палітыкі па аптымізацыі санаторна-курортнага лячэння і аздараўлення насельніцтва вызначае Канцэпцыя санаторна-курортнага лячэння і аздараўлення насельніцтва Рэспублікі Беларусь, зацверджаная Саветам Міністраў Рэспублікі Беларусь 4 лістапада 2006.
Свабодныя праграмы

**Свабодныя праграмы**, **Свабоднае праграмнае забеспячэнне** () — паводле азначэння Фонду свабоднага праграмнага забеспячэння, гэта праграмнае забеспячэнне, якое можна выкарыстоўваць, капіраваць, вывучаць, змяняць і распаўсюджваць без абмежаванняў.

Цэнтральнае месца ў канцэпцыі свабодных праграм займае свабода зыходнага кода. Права вывучаць і змяняць камп’ютарную праграму прадугледжвае, што зыходны код будзе даступны карыстальнікам гэтай праграмы. Такім чынам, свабодныя праграмы маюць *адкрыты зыходны код*, у адрозненне ад прапрыетарных праграм, якія маюць *закрыты зыходны код*.

Звычайна свабодныя праграмы распаўсюджваюцца згодна з умовамі свабоднай ліцэнзіі, напрыклад ліцэнзій GPL ці MIT.

Тэрмін «свабоднае праграмнае забеспячэнне» цесна звязаны з імем Рычарда Столмана, які ў 1983 годзе ўзначаліў рух за свабоднае праграмнае забеспячэнне і запусціў праект GNU для стварэння свабодных праграм. Трэба адзначыць, што сам тэрмін выкарыстоўваўся значна раней, у тым ліку ў сувязі з выпускам BSD.

## Тэрміналогія 
Свабодныя праграмы трэба адрозніваць ад іншых відаў праграм, такіх як:
* прапрыетарныя праграмы (), напрыклад Microsoft Office, Adobe Photoshop, Facebook. Карыстальнікі гэтых праграм не могуць вывучаць, змяняць ці распаўсюджваць іх зыходны код. Часцей за ўсё прапрыетарныя праграмы платныя — аднаразова ці па падпісцы — і вымагаюць згоды з карыстальніцкім пагадненнем
* бясплатныя праграмы () — від прапрыетарных праграм, якія не патрабуюць аплаты, аднак усё адно абароненыя ліцэнзіяй ад капіравання, вывучэння ці змены зыходнага кода. Напрыклад, Skype або TeamViewer (для некамерцыйнага выкарыстання).
* праграмы з адкрытым зыходным кодам () — у пераважнай большасці сітуацый гэты тэрмін разумеюць у тым жа сэнсе, што і свабодныя праграмы, аднак некаторыя арганізацыі прапануюць праграмы з доступам да прагляду зыходнага коду без права яго змянення ці далейшага распаўсюджвання. У англамоўнай культуры для такіх сітуацый выкарыстоўваюць тэрмін «праграмы з доступам да зыходнага коду» (). Распрацоўшчыкі выкарыстоўваюць назву «свабодныя праграмы з адкрытым зыходным кодам» (), каб падкрэсліць, што код праграмы ліцэнзаваны для выкарыстання, капіравання, змянення і распаўсюду без аніякіх абмежаванняў.

## Гл. таксама 
* GNU Free Documentation License
* Linux Vacation / Eastern Europe
## Крыніцы 
Катэгорыя:Свабоднае праграмнае забеспячэнне
Świetač

**«Świetač»** (**«Светач»**) — штотыднёвая грамадска-палітычная газета ліберальна-асветніцкага кірунку, заснаваная беларускімі гурткамі ў Петраградзе (1916). Выд. на беларускай мове, лацінкай, у Петраградзе (1(14).11.1916 — 31.12.1916 (13.1.1917)). Рэдактар-выдавец Э. Будзька. Выйшла 7 нумароў. Прызначалася для беларусаў-католікаў. Прапагандавала ідэі культ.-нац. адраджэння Беларусі з клерыкальна-каталіцкім ухілам.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Газеты Санкт-Пецярбурга на беларускай мове
Катэгорыя:Выданні на беларускай мове лацінкай
Катэгорыя:1916 год у Санкт-Пецярбургу
Светлавы год

**Светлавы́ год** — пазасістэмная адзінка вымярэння адлегласці, якой карыстаюцца ў астраноміі, звычайна ў навукова-папулярнай літаратуры. Азначаецца **св. г.**

Адлегласць у 1 св. г. роўная шляху, які праходзіць прамень святла ў вакууме за 1 трапічны год.

## Лікавыя значэнні 
Светлавы год роўны:
* 9 460 730 472 580,82 кіламетрам (прыкладна 9,5 петаметрам),
* 63 241,1 астранамічным адзінкам (а. а.),
* 0,306 601 парсек.

## Цікавыя факты 
* Астранамічная адзінка з добрай дакладнасцю роўная 500 светлавым секундам, гэта значыць святло даходзіць ад Сонца да Зямлі прыкладна за 500 секунд.
* 1 светлавая секунда = 299 792,5 кіламетраў.
* 1 светлавая хвіліна = 17 987 550 кіламетраў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* International Organization for Standardization. 9.2 Measurement units
* The astronomer’s unit for measuring distance

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння адлегласці
Катэгорыя:Адзінкі вымярэння ў астраноміі
Падляшская мікрамова

**Падляшская мікрамова**, саманазва **свая мова** (*svoja mova*) — літаратурная мікрамова, якая ствараецца з 2000-х гадоў энтузіястамі на аснове заходнепалескіх гаворак беларусаў Беласточчыны ў Польшчы. Фарміруецца адмысловая літаратурная норма (так званая «падляшская мова», або «свая мова» (*svoja mova*) з пісьменнасцю на лацінцы.
 
Падляшскія гаворкі падобныя да гаворак паўночнай Берасцейшчыны (Беларусь). На поўначы Падляшша гавораць на літаратурнай беларускай мове, на поўдні — па-ўкраінску, а пасярэдзіне — асаблівыя гаворкі.

Падляшскія гаворкі, аб’яднаныя імем «сваёй мовы», падзяляюцца на тры групы, у залежнасці ад таго, як паводзяць сябе зычныя d і t перад галоснымі e і i. Рэдактар беластоцкага часопіса «Правінцыя» Ян Максімюк спрабуе кадыфікаваць «сваю мову». Для «сваёй мовы» быў створаны алфавіт на аснове лацінскага.

З 2010 года выдаецца часопіс «Бельскі гостінэць», частка матэрыялаў якога публікуецца на падляшскім дыялекце.

Тэатр «Чрэво», які Яанна Троц заснавала на Падляшшы на пачатку 2010-х гадаў, праводзіць Тэатральны фестываль «Одэ», дзе, між іншым, паказваюць спектаклі на падляшскім дыялекце.

Дуэт Sw@da і Niczos з песняй «Люстэрка» на падляшскай гаворцы ў 2025 годзе выйшаў у фінальны этап і заняў другое месца на польскім адборы на «Еўрабачанне» ў глядацкім SMS-галасаванні.

## Прыклад тэксту 
З перакладу «A Drive in the Country» Грэхема Грыні на «Сваю мову» (пераклаў Ян Максімюк):

*To była pomyłka vziati Lolu siudy. Ja siête zrozumiêv v chvili, koli my vychodili z pojizda na małôj provincijnuj stanciji. Osiênnim večerom čołoviêk prypominaje zo svoho diêtstva bôlš, niž v jakuju-leń inšu poru roku, i jeji jasny pudšpachlovany tvar i małaja torba, v kotoruj navrad čy mohli b zmiśtitisia našy rečy nanuč, prosto ne pasovali do starych špichlerôv na zbôže za uzkim kanałom, kilkoch śviêtłuv na pahôrku, plakatuv koliśnioho filmu. Ale vona skazała «davaj pojêdemo za horod», i Bishop’s Hendron, viadomo ž, było peršoju nazvoju, kotora pryjšła mniê do hołovy. Nichto mene tam ne rospuznaje, a mniê i ne podumałosia, što to same ja začnu vspominati.*

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сайт, прысвечаны «сваёй мове» «Svoja.org». , , , 
* Нескарыстаны творчы патэнцыял або беларусы Беласточыны як народ трымоўны, Ян Максімюк . 
* Пераклад паэмы Грэхэма Грына сваёй мовай падляшаў .
* Падборка матэрыялаў пра дыялекты Падляшша (на партале Harazd.net) 

Катэгорыя:Беларуская дыялекталогія
Катэгорыя:Мовы Польшчы
Катэгорыя:Падляшша
Катэгорыя:Славянскія мікрамовы
Саха (часопіс)

**«Саха́»** — часопіс сельскагаспадарчай тэматыкі, дэмакратычнага кірунку.

## Гісторыя 
Выходзіў на беларускай мове, у Вільні (красавік 1912 — кастрычнік 1913), у Мінску (лістапад 1913 — студзень 1915). На 27-м нумары выхад спынены ў сувязі з Першай сусветнай вайной. Таксама 2 нумары былі выдадзены Саюзам сельскагаспадарчай кааперацыі Беларусі ў Мінску (красавік 1920 — май 1920). У далейшым выходзіў у Вільні (сакавік 1927 — жнівень 1931), выйшаў 41 нумар. Усяго выйшла 70 нумароў.

## Тэматыка і змест 
На старонках «Сахі» прапагандаваліся прагрэсіўныя метады апрацоўкі зямлі, палепшаныя гатункі насення, шматпольная сістэма севазвароту. Часопіс арыентаваў на спецыялізацыю гаспадаркі, развіццё жывёлагадоўлі, пісаў пра розныя аспекты садоўніцтва, агародніцтва, бортніцтва, даваў гаспадарчыя парады.

Друкаваліся У. Павалковіч, Зоська Верас, М. Манцэвіч і іншыя.

## Рэдактары 
* А. Уласаў (1912—1915, 1920, 1928—1929);
* У. Павалковіч (1927);
* М. Ільяшэвіч (1930—1931).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* *Шаршунов, В. А.* Деятельность научных обществ и губернских комитетов по развитию сельского хозяйства. в дореволюционной Беларуси / В. А. Шаршунов // Весці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Сер. аграрных навук. — 2003. — N 4. — С. 72—77.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Часопісы Вільні на беларускай мове
Катэгорыя:Часопісы Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Часопісы Мінска на беларускай мове
Свабода перамяшчэння рабочай сілы ў ЕС

**Свабода перамяшчэння рабочай сілы** — раздзел палітыкі acquis communautaire Еўрапейскага саюза. Гэта адна з чатырох эканамічных свабод: свабоды перамяшчэння тавараў, паслуг, працы і капітала.

**Свабода перамяшчэння рабочай сілы** ў ЕС датычыць працоўнага найму грамадзян адной дзяржавы ў другой. Гэтая палітыка адрозніваецца ад:
* агульнага свабоднага перамяшчэння асоб (турызм, прыватныя паездкі, пагранічны кантроль, візавая палітыка, Шэнгенскі дагавор);
* права пражывання (без права на працу) ў іншай дзяржаве ЕС;
* права прадастаўляць паслугі (для асоб свабодных прафесій).

У дагаворах аб далучэнні новых членаў ЕС (2003) утрымліваецца клаўзула аб пераходным перыядзе, па сканчэнні якога працаўнікі адной дзяржавы («новай Еўропы») могуць быць нанятыя на роўных, недыскрымінацыйных умовах ў іншай дзяржаве («старой Еўропы»). Старыя члены ЕС маюць права ўсталёўваць такі перыяд да 2 гады (канчаецца ў маі 2006) і потым рашаць, ці працягваць яго на наступныя тры гады (да мая 2009), а калі ёсць дастатковыя падставы меркаваць, што допуск работнікаў з новых членаў ЕС можа дэстабілізаваць рынак працы пэўнай дзяржавы, то прадоўжыць тэрмін яшчэ на два гады (да мая 2011).

Адпаведная клаўзула ўтрымліваецца ў дагаворах аб далучэнні Балгарыі і Румыніі.

Таксама грамадзяне дзяржаў-членаў Еўрапейскай эканамічнай зоны (краіны ЕС, Ісландыя, Ліхтэнштэйн і Нарвегія) маюць адпаведнае права ў межах зоны. Паміж ЕС і Швейцарыяй заключаны адпаведны двухбаковы дагавор. Усе краіны Еўрапейскай эканамічнай зоны і Швейцарыя разглядаюцца як краіны «старой Еўропы» і могуць накладаць абмежаванні на «новых членаў» па вышэй апісанай формуле «2+3+2».

Значнай часткай грамадства новых дзяржаў-членаў ЕС такі падыход разглядаецца як дыскрымінацыйны, які падзяляе краіны і народы ў Еўропе «па першым і другім гатунках». У многім, па прычыне непрыймання заходнееўрапейскімі краінамі-членамі ЕС усходнееўрапейскіх як поўнавартасных і роўных сабе, запаволіліся інтэграцыйныя працэсы ў ЕС, практыкуецца ізаляцыянісцкая па сутнасці «рознахуткасная інтэграцыя».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* EU Job Mobility Portal
* Expectations

Катэгорыя:Еўрапейскі Саюз
Рака Святога Лаўрэнція

**Рака Святога Лаўрэнція** (, ) — рака ў Паўночнай Амерыцы, якая працякае па тэрыторыі ЗША і Канады і злучае Вялікія азёры з Атлантычным акіянам. Даўжыня 1197 км.

Вадазбор 1290 тыс. км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 14 тыс. м³/сек.

## Гісторыка-культурнае значэнне 
Рака носіць назву, дадзеную ёй Жакам Карцье. Акрамя ракі, гэтую ж назву атрымаў таксама заліў, у які яна ўпадае. Пасля падарожжаў Шамплена даліна ракі Св. Лаўрэнція стала цэнтрам французскай каланізацыі рэгіёна: тут сфарміравалася частка тэрыторыі Новай Францыі — правінцыя Квебек з гарадамі Манрэаль, Квебек, Леві і Труа-Рыўер. Пад час Сямігадовай вайны гэтыя землі былі захоплены брытанцамі. Нягледзячы на гэта, рэгіён працягвае быць цэнтрам французскай мовы і культуры ў Паўночнай Амерыцы. Рака стала першым прасторным шляхам для гандляроў пушнінай і каланістаў, а ў наш час для вялікіх акіянскіх грузавых судоў.

## Флора і фаўна 
На рацэ можна сустрэць бялух, фінвалаў і блакітных кітоў. Спалучэнне раслін, жывёл і птушак, якія жывуць па берагах ракі, адно з найбольш стракатых на зямлі. У рацэ водзяцца сотні відаў рыб, больш 20 відаў земнаводных і паўзуноў, а таксама 12 відаў водных сысуноў. На балотах і ўздоўж берагоў гняздуюцца каля 300 відаў птушак.

## Гаспадарчае значэнне 
thumb|200px|Мост праз раку Святога Лаўрэнція
Басейн ракі — адзін з самых густанаселеных і асвоеных у Канадзе. Тут развіты як сельская гаспадарка (мяса-малочная жывёлагадоўля, вырошчванне пшаніцы), так і прамысловасць. У басейне ракі пражывае каля 20 мільёнаў чалавек, у тым ліку каля 4 мільёнаў — у горадзе Манрэаль.

## Прытокі 
* Злева: Рака Атава

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Regional Geography of the St. Lawrence River 
* Information about Juniper Island (Ontario)  
* Остров Святого Лаврентия  // Праект «Планета Земля» Geosfera.Org

Катэгорыя:Памежныя рэкі
Катэгорыя:Рэкі Квебека
Катэгорыя:Рэкі Антарыа
Катэгорыя:Рэкі штата Нью-Ёрк

Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Атлантычны акіян
Хасэ Педра Сеа

**Хасэ Педра Сеа** (;  — ) — футбаліст зборнай каманды Уругвая. Нападнік. Чэмпіён свету 1930.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток:"Set-Print", 2006.

Катэгорыя:Футбалісты Уругвая
Катэгорыя:Ігракі зборнай Уругвая па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Насьяналь Мантэвідэа
Катэгорыя:Ігракі ФК Белья Віста
Катэгорыя:Ігракі ФК Літа
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Уругвая
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Уругвая па футболе
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 1930
Катэгорыя:Чэмпіёны Паўднёвай Амерыкі па футболе
Севяране

**Севяра́не**, **север** () — усходнеславянскае этнапалітычнае аб'яднанне (правадырства).

Насялялі тэрыторыі па Дзясне, Сейму, Суле, межавалі на захадзе з палянамі і дрыгавічамі, на поўначы з радзімічамі і вяцічамі, на усходзе і поўдні з качавымі плямёнамі. У VIII—X стст. для іх характэрны  і роменска-боршаўскай культуры: бескурганныя і курганныя могільнікі з трупаспаленнем, гарадзішчы і селішчы з ляпной і ганчарнай керамікай, з канца X—XII стст. — курганныя могільнікі з трупапалажэннем на гарызонце. Характэрныя племянныя адзнакі — спіралепадобныя і прамянёвыя скроневыя кольцы, пласціністыя галаўныя венчыкі. У VIII—пачатку IX стст. севяране плацілі даніну хазарам. У канцы IX ст. заходнія севяране разам з палянамі ўвайшлі ў склад Кіеўскай Русі, усходнія захоўвалі адносную аўтаномію да канца X ст. У XI—XII стст. севяране складалі значную частку насельніцтва Чарнігаўскай зямлі. У 907 г. удзельнічалі ў паходзе Алега на Візантыю. Упамінаюцца ў «Аповесці мінулых гадоў» пад 884, 885, апошні раз пад 1024 гг. Найбуйнейшыя гарады Чарнігаў, Ноўгарад-Северскі, Сноўск, Пуціўль, Курск і інш.

## Гл. таксама 
* Славяне
* Вялікае перасяленне народаў
* Славянская каланізацыя Беларусі

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Ермаловіч М. Старажытная Беларусь: Полацкі і новагародскі перыяды. — Мн.: Маст. літ., 1990. ISBN 5-340-00614-X.
* Макушнікаў, А. Севяране / Алег Макушнікаў // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 275. — ISBN 985-11-0214-8.
* Рыбаков, Б.А. Поляне и северяне: (К вопросу о размещении летописных племен на Среднем Днепре) / Б. А. Рыбаков // Советская этнография. — 1947. — № 6—7. — С. 81—105.
* Самоквасов, Д.Я. Северянская земля и северяне по городищам и могилам: Гущино у Чернигова. — М.: [б.и.], 1908. — 119 с.
* Седов, В.В. Восточные славяне в VI—XIII вв. / В. В. Седов; АН СССР, Ин-т археологии. — М.: Наука, 1982. — 327 с. — (Археология СССР).

## Спасылкі 
* Ян Станкевіч. «Беларускія плямёны. Севяране.»

Катэгорыя:Славянскія плямёны
Катэгорыя:Славянскія плямёны ў Беларусі
Катэгорыя:Севершчына
(90377) Седна

**Седна** (сімвал: ; ) — транснептунавы аб’ект.

Назва паходзіць ад імя багіні мора міфалогіі жыхароў Арктыкі.

Дыяметр: не больш за 1770 км (~0,75 плутонавых). Маса: —. Перыяд вярчэння: каля 20 дзён. Арбітальны перыяд: каля 10000 г. Адлегласць ад Сонца: ~86 а.а. (у максімуме — да 560 а.а.), або 76 — ~1000 а.а., экс.арбіты: —, нахіл арбіты: —.

Альбеда: ~7 %. Тэмпература паверхні: −240&nbsp;°C.

Аб’ект быў адкрыты ў выніку фатаграфічнага пошуку М. Браўнам, Ч. Трухілья і Д. Рабіновіцам. Пра адкрыццё аб’екта М. Браўн з Лабараторыі рэактыўнага руху Каліфарнійскага тэхналагічнага інстытута. паведаміў 15.3.2004.

Спадарожнік, наяўнасць якога закладалася спачатку з-за адносна павольнага вярчэння, не быў знойдзены.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пояс Койпера
Свяцільнасць

**Свяцільнасць** — шчыльнасць патоку светлавой энергіі у гэтым напрамку. Стаўленне светлавога патоку, выходнага ад разгляданага малога ўчастка паверхні, да плошчы гэтага ўчастка:

: M = \frac{\mathrm{d}\Phi}{\mathrm{d}S},
дзе dΦ — светлавы паток, які выпускаецца участкам паверхні плошчай d*S*.

Свяцільнасць вымяраецца ў Лм/м². 1 Лм/м² — гэта свяцільнасць светлавога патоку ў 1 Лм, выпусканага з 1 м².

У эксперыментальнай фізіцы элементарных часціц **свяцільнасцю** называюць параметр паскаральніка або калайдэра, які характарызуе інтэнсіўнасць сутыкнення сустрэчных пучкоў.

У астраноміі *Свяцільнасць зоркі* — сапраўднае агульнае выпрамяненне (магутнасць выпрамянення) зоркі. Вымяраецца звычайна ў абсалютных адзінках (СІ, СГС), альбо ў адносных (напрыклад, адзінках свяцільнасці Сонца, якая лічыцца за 1, а таксама ў абсалютных зорных велічынях).

Адрозніваюць **поўную свяцільнасць** і свяцільнасць у пэўным спектральным інтэрвале, напр., **візуальную свяцільнасць** (святлоаддача ў бачнай частцы спектру), **фатаграфічную свяцільнасць** (у інтэрвале 0,33 — 0,49 мкм) і інш.

Звычайна значэнне свяцільнасці зоркі азначаюць ***L***, а свяцільнасць Сонца — ***L***☉.

Свяцільнасць — адна з найважнейшых зорных характарыстык, якая дазваляе параўноўваць паміж сабой розныя тыпы зорак на дыяграмах «спектр — свяцільнасць», «маса — свяцільнасць».

Свяцільнасць зоркі можна разлічыць па формуле:

: L = 4\pi R^2\sigma T^4 \,

## Крыніцы 
Катэгорыя:Фізічныя велічыні
Катэгорыя:Фотаметрыя
Катэгорыя:Астрафізіка
Катэгорыя:Фізіка элементарных часціц
Серабранка (жылы раён, Мінск)

**Серабра́нка** — жылы раён у паўднёва-ўсходняй частцы Мінска. Размешчаны ў спрыяльных прыродных умовах: на захадзе — Мінскі водна-зялёны дыяметр, на поўдні — Чыжоўскае вадасховішча, на ўсходзе і поўначы — пойма ручая Сляпянка. Серабранка — прыклад комплекснай забудовы буйнога жылога масіву на базе індустрыяльнага домабудавання.

## Гісторыя 
Назву атрымала ад маёнтка Сярэбраны Лог (вядомы з 1551 года), у XIX стагоддзі называўся Сярэбраны Млын, быў месцам адпачынку мінчукоў. У 1895 годзе тут быў чыгуналіцейны завод. У XX стагоддзі тут існавалі Сярэбраная вуліца і Сярэбраны завулак. У паўночнай частцы знаходзіліся вёска і пас. Шэйпічы, на месцы якіх у 1980-я гады створаны адзін з мікрараёнаў.

У пачатку 1990-х гадоў забудова раёна была збольшага завершана, пазней былі пабудаваны асобныя будынкі (жылыя дамы, убудаваныя аб’екты абслугоўвання, гіпермаркет).

## Планіроўка 
Па перыметры абмежаваны вуліцамі Ванеева, Малініна, Якубава. Кампазіцыйна заснаваны на дзвюх узаемна перпендыкулярных восях — праспекце Ракасоўскага і вуліцы Пляханава, уздоўж якіх размешчаныя гандлёвыя і культурна-побытавыя ўстановы, сканцэнтраваныя каля прыпынкаў грамадскага транспарту і асноўных пешаходных напрамкаў (т. зв. прынцып факусіроўкі). Установы, якія не залежаць ад транспартных магістралей (школы, дзіцячыя сады-яслі, спартовыя збудаванні), размешчаны ў глыбіні мікрараёнаў у зялёных зонах. Па перыметры раён абмежаваны вуліцамі Ванеева, Якубава, Малініна (з сумежнымі паркавымі зонамі адпачынку, спартыўнымі комплексамі і ўчасткам Сляпянскай воднай сістэмы)

## Гл. таксама 
* Чыжоўскае вадасховішча
* Аўтавакзал Усходні

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Жылыя раёны Мінска
Катэгорыя:Ленінскі раён (Мінск)

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Анатоля Гуля
П’етра Серантоні

'''П'етра Серантоні''' (;  — ) — італьянскі футбаліст, паўабаронца. Чэмпіён свету 1938 у складзе нацыянальнай зборнай Італіі.

## Літаратура 
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток:"Set-Print", 2006.

Катэгорыя:Футбалісты Італіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Італіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Судзара
Катэгорыя:Ігракі ФК Рома
Катэгорыя:Ігракі ФК Ювентус
Катэгорыя:Ігракі ФК Інтэрнацыянале Мілан
Катэгорыя:Ігракі ФК Венецыя
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Італіі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Рамулеа
Катэгорыя:Трэнеры ФК Рома
Катэгорыя:Трэнеры ФК Падова
Катэгорыя:Трэнеры ФК Судзара
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 1938
Анджэла Ск’явіа

**Анджэла Ск’явіа** (;  — ) — італьянскі футбаліст, нападнік. Чэмпіён свету 1934 у складзе нацыянальнай зборнай Італіі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток: «Set-Print», 2006.

Катэгорыя:Футбалісты Італіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Італіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Балоння
Катэгорыя:Футбалісты аднаго клуба
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Італіі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Балоння
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 1934
Хуан Альберта Ск’яфіна

**Хуан Альберта Ск’яфіна** (;  — ) — уругвайскі футбаліст, нападнік. Чэмпіён свету 1950 у складзе нацыянальнай зборнай Уругвая.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Руднік В.* Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток: «Set-Print», 2006.

Катэгорыя:Футбалісты Італіі
Катэгорыя:Футбалісты Уругвая
Катэгорыя:Ігракі зборнай Італіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі зборнай Уругвая па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Рома
Катэгорыя:Ігракі ФК Мілан
Катэгорыя:Ігракі ФК Пеньяроль
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Уругвая
Катэгорыя:Трэнеры ФК Пеньяроль
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Уругвая па футболе
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 1950
Славене

**Славе́не**, ці *ільменскія славяне* — усходнеславянскае этнапалітычнае аб’яднанне, якое ў другой палове 1 тысячагоддзя н.э. займала тэрыторыю ў басейне возера Ільмень. У X—XIII стст. рассяляліся на Іжорскім плато, па рацэ Малога дасягалі Яраслаўскага Паволжа і Волга-Окскага міжрэчча. Займаліся земляробствам, паляваннем, рыбалоўствам, будавалі наземныя зрубныя дамы з пячамі-каменкамі. Асноўным тыпам іх паселішчаў былі селішчы. Першыя гарадзішчы ўзніклі ў VIII ст. Найбольш старажытныя помнікі славен — пахавальныя сопкі з абрадам трупаспалення.

У IX—X стст. побач з сопкамі пашыраны курганы з трупаспаленнем. З пачатку XI ст. пераважаў пахавальны абрад з трупапалажэннем. Наяўнасць у сопках фінскіх элементаў пахавальнага абраду адлюстроўвае працэс славянізацыі мясцовых фіна-ўгорскіх плямён. Лічаць, што продкі славен рухаліся ў Прыільменне праз землі балтаў, у якіх запазычылі іх звычай рабіць курганныя насыпы над нябожчыкамі. Этнавызначальныя рысы славен — ромба- і авальнашчытковыя скроневыя кольцы XI—XIV стст. (на Беларусі падобныя рэчы знойдзены каля Радашковіч і ў Чапліне). У IX ст. славене і крывічы разам з фінскім племем утварылі палітычны саюз. Цэнтр славен — горад Ноўгарад. Землі славен сталі ядром уладанняў Наўгародскай феадальнай рэспублікі.

Існуе меркаванне, што пад час славянскай каланізацыі славене першымі, да крывічоў, прайшлі з захаду цераз землі сучаснай Беларусі, часткова асеўшы на Нёмане, Верхнім Дняпры, Дзвіне, і былі потым адціснуты крывічамі далей на поўнач, да возера Ільмень, дзе ўтварылі сваё княжанне (наогул, дарэшты гэта не высветлена). Часам, наадварот, лічацца першымі, дагістарычнымі славянскімі насельнікамі зямель сучаснай Беларусі (і наогул, зямель былых Мінскай, Магілёўскай, Валынскай губерняў), якія, паводле П. Шафарыка, у VI ст. перасяліліся на Балканы.

## Гл. таксама 
* Славяне
* Вялікае перасяленне народаў
* Славянская каланізацыя Беларусі

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* *Седов, В.В*. Восточные славяне в VI—XIII вв. / Отв. ред. Б. А. Рыбаков. — М.: Наука, 1982. — 327 с.; ил.
* *Диба Юрій.* Словенська та Лехітська групи слов’ян у переліках народів ПВЛ

Катэгорыя:Славянскія плямёны
Катэгорыя:Славянскія плямёны ў Беларусі
Семіётыка

**Семіётыка**, **семіялогія**, **тэорыя прадстаўлення** ( ад *sēmeion* знак, адзнака) — навука, якая вывучае ўласцівасці, найперш супольныя, будовы і функцыянавання знакавых сістэм (натуральных моваў, штучных моваў і інш.) ці знакаў і такіх іх спалучэнняў (словаў, словазлучэнняў, метафар, хімічных і матэматычных сімвалаў і інш.), дзе кожнай знакавай адзінцы пэўным чынам надаецца пэўнае значэнне.

Адрозніваюць **агульную** і **спецыяльную** семіётыкі. Тры асноўныя прадметы вывучэння семіётыкі — камунікацыя, значэнне, дасяганне высновы; у грамадстве гэта мова, абрады, звычаі і г.д., у прыродзе — камунікацыя жывёлаў, у чалавеку — слыхавое і зрокавае ўспрыняцце і інш.

Пачаткі семіётыкі пакладзены Ч. Пірсам у выглядзе абагульнення логікі як тэорыі. Узаемадачыненні семіётыкі і лінгвістыкі прывялі да ўзнікнення лінгвасеміётыкі.

## Літаратура 
* 
* Joseph Ransdell. Some Leading Ideas of Peirce’s Semiotic. — 1997.
*
Славянская каланізацыя Беларусі

**Славя́нская каланіза́цыя Белару́сі** — працэс засялення славянскімі плямёнамі земляў сучаснай Беларусі ў час свайго перасялення па агульных кірунках захад-усход і поўдзень-поўнач (пік працэсу ў VI—VII стст.), з наступнай славянізацыяй мясцовага балтыйскага насельніцтва (у Верхнім Падняпроўі і Падзвінні — VI-VII — XII-XIII стст., у Панямонні — кан. X — сяр. XX стст.).

Характарызуецца мірным суіснаваннем славянскага і балтыйскага насельніцтва. Адзін з асноўных чыннікаў утварэння беларускай народнасці і нацыі.

: культура тыпу Абідні, культура днепра-дзвінскай керамікі, культура штрыхаванай керамікі, банцараўская культура, культура ўсходнелітоўскіх курганоў, культура доўгіх курганоў, .

: яцвягі, аўкштайты, крывічы, дрыгавічы, лінія Сафарэвіча, дулебы, славене.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Аляксандр Краўцэвіч. Стварэнне Вялікага княства Літоўскага. 2-е выд. — Жэшув, 2000. ISSN-1230-512X.

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі
Катэгорыя:Славянскія плямёны ў Беларусі
Эдвард Сміт-Стэнлі

**Эдуард Джордж Джэфры Сміт-Стэнлі, 14-ы граф Дэрбі** (,  — ) — брытанскі дзяржаўны дзеяч, 33-і, 36-ы і 39-ы прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі ў 1852 годзе, з 1858 па 1859 год і з 1866 па 1868 год. Да цяперашняга часу застаецца лідарам, які даўжэй усіх ўзначальваў кансерватыўную партыю Вялікабрытаніі (з 1848 па 1868 год).
## Крыніцы 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Вялікабрытаніі
Князі полацкія

## Легендарныя князі полацкія 
* Веспасій (каля V—VI ст.)
* Палтэс (?)

## Гістарычныя князі полацкія 
* Рагвалод (пасля 945 — 1-я палова 978)
** *У складзе Кіеўскага княства (978—986)*
* Ізяслаў (986—1001)
* ? Усяслаў Ізяславіч (1001—1003)
* Брачыслаў Ізяславіч (1003—1044)
* Усяслаў Брачыславіч (1044 — лета 1068)
** Мсціслаў Ізяславіч (лета 1068—1069), пасля паланення Усяслава Брачыславіч на Ршы.
** Святаполк Ізяславіч (1069—1070), пасля смерці свайго брата Мсціслава Ізяславіча.
* Усяслаў Брачыславіч (1070—1101)
* Барыс (1101 — пачатак 1129)
* Давыд (пачатак 1129 — сярэдзіна 1129)
** Ізяслаў Мсціславіч (лета 1129—1132), пасля высылкі полацкіх князёў у Візантыю
* Васілька Святаславіч (1132—1144)
* Рагвалод-Васіль (1144—1151)
* Расціслаў Глебавіч (1151—1159)
* Рагвалод-Васіль (1159—1162), другі раз
* Усяслаў Васількавіч (1162—1167)
* Валадар Глебавіч (1167)
* Усяслаў Васількавіч (1167 — пасля 1180), другі раз
* *? Барыс Давыдавіч (пасля 1180 — да 1184)*
* Уладзімір Валадаравіч (да 1184—1216)
* ? Васілька Валадаравіч (1216—1222)
** Святаслаў Мсціславіч (1222—1232) — пасля захопу Полацкага княства смаленскімі князямі.
* Брачыслаў (1232 — да 1254)
* Канстанцін (перад 1254 -- да 1258-1261)
* Таўцівіл (1258-1261 — 1263)
* Ізяслаў (лістапад-снежань 1263 — 1270-я)
* Канстанцін Бязрукі (1270-я)
** ? полацкія епіскапы (1270-я — 1320-я)
* Воін (1320-я — 1336)
* Нарымонт-Глеб (1336—1345)
* Андрэй Альгердавіч (1345—1377, 1382—1387, 1393—1399)
* Скіргайла (1377—1382, 1387—1392)
Спіс каралёў Даніі

## Дынастыя Горма Старога (Кнютлінгі) 
* Кнуд I Хардэкнуд (каля 917 — каля 948)
* Горм Стары (каля 948 — каля 960)
* Гаральд I Сінязубы (каля 960 — каля 985) — адначасова кароль Нарвегіі
* Свэн I Вілабароды (каля 985 — 1014) — адначасова кароль Англіі і Нарвегіі
* Гаральд II (1014 — 1018)
* Кнут II Вялікі (1018 — 1035) — адначасова кароль Англіі і Нарвегіі, уладар Шлезвіга, Памераніі і часткі Швецыі
* Кнут III Хардэкнут (1035 — 1042) — адначасова кароль Англіі
## Персанальная унія з Нарвегіяй (Інглінгі) 
* Магнус I Высакародны (1042 — 1047) — адначасова кароль Нарвегіі
## Дынастыя Эстрыдсена 
* Свен II Эстрыдсан (1047 — каля 1074)
* Гаральд III (каля 1074 — 1080)
* Кнут IV Святы (1080 — 1086)
* Олаф I (1086 — 1095)
* Эрык I (1095 — 1103)
* Нільс (1104—1134)
* Эрык II (1134 — 1137)
* Эрык III (1137 — 1146)
* Кнут V і Свэн III (1146 — 1157)
* Вальдэмар I Вялікі (1157 — 1182)
* Кнут VI (1182 — 1202)
* Вальдэмар II Пераможца (1202 — 1241)
* Эрык IV Плаўпенінг (1241 — 1250)
* Абель (1250 — 1252)
* Крыстафер I (1252 — 1259)
* Эрык V Гліпінг (1259 — 1286),
* Эрык VI Менвед (1286 — 1319)
* Крыстафер II (1319 — 1326)
* Вальдэмар III (1326 — 1329)
* Крыстафер II (1329 — 1332) — другі раз
**Час бескаралеўя (1332—1340)**
* Вальдэмар IV Атэрдаг (1340—1375)
* Олаф II (1375 — 1387)
* Маргрэта I (1387 — 1412)

## Кальмарская унія 
* Эрык VII Памеранскі (1412 — 1439)
* Крыстафер III Баварскі (1439 — 1448)

## Дынастыя Ольдэнбургаў 
* Крысціян I (1448 — 1481)
* Ганс (1481 — 1513)
* Крысціян II (1513 — 1523)
* Фрэдэрык I (1523 — 1533)
* Крысціян III (1533 — 1559)
* Фрэдэрык II (1559 — 1588)
* Крысціян IV (1588 — 1648)
* Фрэдэрык III (1648 — 1670)
* Крысціян V (1670 — 1699)
* Фрэдэрык IV (1699 — 1730)
* Крысціян VI (1730 — 1746)
* Фрэдэрык V (1746 — 1766)
* Крысціян VII (1766 — 1808)
* Фрэдэрык VI (1808 — 1839)
* Крысціян VIII (1839 — 1848)
* Фрэдэрык VII (1848 — 1863)

## Дынастыя Глюксбургаў 
* Крысціян IX (1863 — 1906)
* Фрэдэрык VIII (1906 — 1912)
* Крысціян X (1912 — 1947)
* Фрэдэрык IX (1947 — 1972)
* Маргрэтэ II (1972 — 2024)
* Фрэдэрык X (з 2024)


Данія
Катэгорыя:Спісы:Данія
Прэм’ер-міністры Вялікабрытаніі

Катэгорыя:Спісы:Вялікабрытанія
Катэгорыя:Гісторыя Вялікабрытаніі

Вялікабрытанія
Норберт Стайлз

**Норберт «Нобі» Стайлз** (; нар. ) — англійскі футбаліст, апорны паўабаронца. Чэмпіён свету 1966 у складзе нацыянальнай зборнай Англіі.
## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Руднік В.* Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток:"Set-Print", 2006.

Катэгорыя:Футбалісты Англіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Англіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Прэстан Норт Энд
Катэгорыя:Ігракі ФК Мідлсбра
Катэгорыя:Ігракі ФК Манчэстэр Юнайтэд
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Англіі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Вест Бромвіч Альбіён
Катэгорыя:Трэнеры ФК Ванкувер Уайткэпс
Катэгорыя:Трэнеры ФК Прэстан Норт Энд
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 1966
Катэгорыя:Члены Залы славы англійскага футбола
Пастаянная Авагадра

**Пастая́нная Авага́дра**, ці **лік Авага́дра** (абазначаецца: *NA*) — фундаментальная хімічная пастаянная велічыня, якая паказвае колькасць структурных адзінак (малекул, атамаў і інш.) у 1 молі любога рэчыва.

Яна роўная:
*NA*=6,02214199&nbsp;&times;&nbsp;1023 моль&minus;1.

## Гл. таксама 
* Закон Авагадра
* Тэарэма Ліўвіля аб захаванні фазавага аб’ёму

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Число Авогадро. Как увидеть атом: [учебное пособие] / Е. З. Мейлихов. — Долгопрудный: Интеллект, 2017. — 86 с. : ил., табл.; 21 см. — 500 экз. — (Истоки современной физики). — ISBN 978-5-91559-233-8.

## Спасылкі 
* Число Авагадро // Факультэт фундаментальных навук МВТУ імя М. Э. Баўмана

Катэгорыя:Фізічныя канстанты
Катэгорыя:Колькасць рэчыва
Спіс брытанскіх манархаў

thumb|300пкс|Радаводнае дрэва каралёў Англіі і Брытаніі, IX—XXI стагоддзя

__NOTOC__
Ніжэй прыведзены спіс манархаў Англіі, Шатландыі, Ірландыі, Вялікабрытаніі і Злучанага каралеўства, гэта значыць дзяржаў, якія існавалі або існуюць на Брытанскіх астравах, а менавіта:

* Каралеўства Англія (871—1707, уключаючы Уэльс пасля яго далучэння);
* Каралеўства Шатландыя (843—1707);
* Уладанне Ірландыя (1177—1541);
* Каралеўства Ірландыя (1541—1801);
* Каралеўства Вялікабрытанія (1707—1801, пасля уніі Англіі і Шатландыі);
* Злучанае Каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі (1801—1927, пасля ўніі Вялікабрытаніі і Ірландыі);
* Злучанае Каралеўства Вялікабрытаніі і Паўночнай Ірландыі (з 1927 г., пасля абвяшчэння незалежнасці Рэспублікі Ірландыі).

У перыяд ранняга Сярэднявечча на Брытанскіх астравах існаваў яшчэ цэлы шэраг дзяржаў, пералік манархаў якіх знаходзіцца ў наступных артыкулах:
* Спіс каралёў брытаў (I стагоддзе — VII стагоддзе)

**Дзяржавы, якія ўтварылі Англію:**
* Вярхоўныя каралі англа-саксаў (V стагоддзе — VII стагоддзе)
* Гептархія (VI стагоддзе — X стагоддзе)
** Спіс каралёў Усходняй Англіі (каля 600 — 890)
** Спіс каралёў Эсэкса (604—828)
** Спіс каралёў Кента (455—827)
** Спіс каралёў Сусекса (477—919)
** Спіс каралёў Уэсэкса (519—1066)
** Спіс каралёў Мерсіі (626—919)
** Спіс каралёў Нартумбрыі (547—955)

**Дзяржавы, якія ўтварылі Шатландыю:**
* Спіс каралёў піктаў (VI стагоддзе — 843)
* Спіс каралёў Дал Рыяды (V стагоддзе — 843)
* Спіс каралёў Стратклайда (V стагоддзе — 1034)

**Каралеўствы Уэльса:**
* Спіс кіраўнікоў каралеўства Гвінед (V стагоддзе — 1282)
* Спіс кіраўнікоў каралеўства Брыхейніяг (V стагоддзе — XI стагоддзе)
* Спіс кіраўнікоў каралеўства Повіс (V стагоддзе — 1160)
* Спіс кіраўнікоў каралеўства Дэхейбарт (X стагоддзе — 1271)
* Спіс кіраўнікоў каралеўства Гвент (V стагоддзе — XI стагоддзе)
* Спіс кіраўнікоў каралеўства Маргануг (VI стагоддзе — 1090)

**Каралеўствы Ірландыі:**
* Спіс манархаў Ірландыі (1934 да н.э. — 1186)
* Каралі Дубліна
* Каралі Конахта
* Каралі Лейнстэра
* Каралі Мунстэра

**Іншыя дзяржавы:**
* Спіс каралёў Мэна (V стагоддзе — 1504)
* Спіс кіраўнікоў каралеўства Астравоў (1156—1493)
* Думнонія
* Кельцкія дзяржавы паўднёва-ўсходняй Брытаніі
* дзяржава Караўзія і Алекта (286—294)
## Спіс манархаў 
|width = "50%" valign = top|

|}

### Вялікабрытанія 
|}

## Гл. таксама 
* Спіс прэм’ер-міністраў Вялікабрытаніі
* Спіс манархаў паўвострава Брэтань

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт брытанскай манархіі
* Britannia.com 

Катэгорыя:Брытанская манархія
Катэгорыя:Гісторыя Вялікабрытаніі
Вялікабрытанія
Катэгорыя:Кіраўнікі Вялікабрытаніі
Брытанскія астравы
Стаянне на Угры

**Стаянне на Угры:**

* Стаянне на Угры (1408)
* Стаянне на Угры (1480)
Структура даных

**Структу́ра да́ных**, агульная ўласцівасць інфармацыйнага аб'екта, з якім узаемадзейнічае пэўная праграма.

Гэтая ўласцівасць характарызуецца:

* мноствам магчымых значэнняў гэтай структуры;
* наборам магчымых аперацый над гэтай структурай;
* характарам арганізаванасці.

Любую структуру на абстрактным (матэматычным) узроўні можна вызначыць у выглядзе

**(D,R)**, дзе

D — канечнае мноства элементаў, якія могуць быць тыпамі даных (найпрасцейшы выпадак структуры) ці структурамі даных,

R — мноства сувязяў паміж элементамі структуры, якое вызначае розныя тыпы структур даных на абстрактным узроўні.

Структуры даных выконваюць функцыю блокаў, з якіх складаюцца праграмы.

## Віды структур даных 
* мноства;
* паслядоўнасць;
* матрыца;
* дрэва;
* граф;
* гіперграф
і інш.

Катэгорыя:Структуры даных
Катэгорыя:Вылічальная тэхніка
Стэхіяметрыя

**Стэхіяме́трыя** ( — «элемент» і  — «вымяраць») — раздзел хіміі, які вывучае масавыя і аб’ёмныя адносіны паміж рэчывамі ў хімічных рэакцыях, а таксама вывад хімічных формул і ўраўненняў хімічных рэакцый.

У аснове стэхіяметрыі ляжаць закон захавання масы, закон эквівалентаў, закон Авагадра, закон Гей-Люсака (закон аб’ёмных адносін), закон пастаянства саставу, закон кратных адносін, газавыя законы.

Тэрмін «стэхіяметрыя» упершыню ўвёў нямецкі хімік Е. Б. Рыхтэр у 1793 годзе.

Суадносіны, у якіх адпаведна законам стэхіяметрыі рэчывы ўступаюць у рэакцыю, называюцца стэхіяметрычнымі, гэтак жа называюцца злучэнні, састаў якіх адпавядае гэтым законам.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* *Нестерова Т. Н.* Стехиометрия, материальные и энергетические расчеты в химии и химической технологии: учеб. пособие  / Т. Н. Нестерова, С. В. Востриков. — Самара: Самар. гос. техн. ун-т, 2014. — 403 с.: ил. — 50 экз. — ISBN 978-5-7964-1804-8.

## Спасылкі 
* Стехиометрия // Химия
* Стехиометрия // *Левченков С. И.* Краткий очерк истории химии: Учебное пособие для студентов химфака РГУ на сайце кафедры фізічнай і калоіднай хіміі Паўднёвага федэральнага ўніверсітэта

Катэгорыя:Агульная хімія
Стаянне на Угры (1480)

**«Стаянне на Угры» (1480)** — баявыя дзеянні паміж Вялікай Ардой і Вялікім Княствам Маскоўскім, якія завяршыліся ўзброеным стаяннем войск абодвух бакоў на процілеглых берагах ракі Угры ў кастрычніку 1480 года. Праз шэраг прычын, вальная бітва не адбылася, а татарскае войска адступіла і вярнулася ў Арду. Падзеі паклалі фармальны канец залежнасці Вялікага Княства Маскоўскага. У Расіі 1480 год лічыцца годам заканчэння мангола-татарскага іга.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыя Расіі
Катэгорыя:1480