Сарочка ў беларускім народным касцюме

]]

**Сарочка** — від плечавога адзення, галоўны элемент беларускага нацыянальнага касцюма.

## Назвы 
а]]
У беларусаў існуе некалькі тэрмінаў для абазначэння нацельнага адзення: сарочка, рубашка, кашуля, чэхлік. Тэрмін срочька (сарочка) сустракаецца яшчэ ў летапісах часоў Кіеўскай Русі. Тэрмін зафіксаваны і ў ранніх славянамоўных летапісах часоў ВКЛ, але яго змест не раскрыты. Некаторыя аўтары праводзяць паралелі са скандынаўскім словам «sorka» (па-фінску «sarka» — грубае сукно). Адносна паходжання слова «рубашка» існуе шмат меркаванняў. І. Сразнеўскі лічыў, што яно паходзіць ад дзеясловаў — «рваць», «рубіць». А. У. Арціхоўскі лічыць, што гэтае слова выкарыстоўвалася ў значэнні «беднае, грубае, старое адзенне». У гэтым жа значэнні слова сустракаецца ў пісьмовых крыніцах XVI стагоддзя. У старажытнабеларускіх тэкстах ёсць адрозненні паміж «срачыцай» — доўгім адзеннем — і кароткім — «кашуляй». Слова «чэхлік» зафіксавана ў помніках канфесійнай літаратуры, што дазваляе лічыць яго не характэрным у мінулым для свецкага грамадства. Шылі гэтыя прадметы адзення з дарагой тканіны.

У XIX—XX стагоддзях існавалі адрозненні паміж тэрмінамі «сарочка» і «кашуля» ў розных рэгіёнах Беларусі. Болей за іншыя выкарыстоўваўся тэрмін «сарочка», але ў некаторых рэгіёнах існавалі назвы «рубашка» і «кашуля». Выкарыстоўваўся таксама тэрмін «рубашачка» для абазначэння кароткага, да таліі, жаночага адзення. А вось «чэхлікам» называлі верхнюю частку сарочкі да пояса з тонкай, больш якаснай матэрыі.

У мужчын плечавое нацельнае адзенне называлася кашуля, сарочка, рубаха, лянка, срачыца.

Нягледзячы на шырокае выкарыстанне на сарочках вышываных і тканых геаметрычных арнаментаў яшчэ з часоў сярэдневечча, слова «вышыванка» ў дачыненні да вышыванай вопраткі і кашуль на беларускіх тэрыторыях не ўжывалася.

Вышытыя і народныя кашулі заставаліся ва ўжытку ў савецкіх рэспубліках яшчэ ў 1920-я — пачатак 1930-х, падчас НЭПа і карэнізацыі (у БССР — беларусізацыі). У БССР вышываную сарочку, як урачыстую вопратку, апраналі як партыйныя кіраўнікі, так і простыя людзі. З пачаткам працэсу мадэрнізацыі і індустрыялізацыі самаробная і вышываная адзежа была выцесненая з паўсядзённага ўжытку, але яе пачалі шырока выкарыстоўваць шматлікія ансамблі і гурты народнай творчасці, што збіраліся пры дамах культуры, школах і г.д.

Лічыцца, што ўздым папулярнасці беларускіх народных кашуль з арнаментам прыйшоўся на другую палову 1950-х гадоў і пачатак 1960-х. Звычайна, гэта звязваюць са знаходжаннем на чале Савецкага Саюза Мікіты Хрушчова (1953—1964), які любіў вышытыя кашулі і сам часта з’яўляўся на публіцы апрануты ў іх. Але новыя пакаленні партыйнай эліты паходзілі з гарадскіх працоўных, а не з сялян, і таму не насілі вышываныя кашулі. Геаметрычны арнамент і адзенне з ім захоўваліся ў асноўным у дамах народнай творчасці, ансамблях народнай песні і танца, у тым ліку Ансамблі народнага танца БССР, якія фінансаваліся дзяржавай, а таксама ў некаторых вёсках, дзе захавалася традыцыя вырабу народнага тэкстылю.

## Мужчынская сарочка 
 Ганцавіцкага раёна. Фота І. Сербава. 1912]]

Найбольш старажытны элемент мужчынскага касцюма — кашулю — сяляне насілі ў любым узросце, у будні і ў святы, пры любым матэрыяльным і сямейным становішчы.

Пачаткова ва ўсходніх славян мужчынская кашуля была доўгай, часам нават да калена, і яе насілі разам са штанамі. Па сцёгнах яна была падпяразана поясам, якія са старажытных часоў былі ільняныя ці суконныя.

### Крой 
Сарочкі кроілі з палатна такім чынам, што ні адзін кавалак тканіны не прападаў. Найболей тыповым узорам мужчынскай кашулі была тунікападобная льняная кашуля без швоў на плячах, якая не мела каўняра, але мела разрэз пасярэдзіне грудзіны. На шыі кашуля зашпільвалася на гузік альбо завязвалася стужкай, тасёмкай.

Паколькі шырыня даматканага палатна не перавышала 45 — 53 см і яго не хапала для аб’ёму кашулі, з бакоў да асноўнага палотнішча ніжэй рукавоў прышывалі прамыя кавалкі тканіны шырынёй у палавіну цэльнага палатна, складзенага ўздоўж на аснове (на больш худых надточку прышывалі звычайна толькі з левага боку асноўнага палотнішча).

Крой сарочак быў падобны ва ўсіх усходнеславянскіх народаў: тунікападобныя, з палікамі-«ўстаўкамі», на гестцы і з плечавымі швамі.

### Арнаментацыя 
Сарочкі беларусаў Палесся ўпрыгожваліся па падоле вышыўкай, якая бачна была з-пад спадніцы.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Беларускі касцюм
Катэгорыя:Жаночае адзенне
Катэгорыя:Мужчынскае адзенне