Анаталійская гіпотэза

**Анаталі́йская гіпотэза** прарадзімы індаеўрапейцаў ў Малой Азіі склалася к канцу 1980-х гг. і з’яўляецца асноўным канкурэнтам курганнай гіпотэзы ў навуковай супольнасці.

## Фарміраванне гіпотэзы 
Паняцце **анаталійская гіпотэза** з’явілася пасля публікацыі кнігі «Археалогія і мова. Загадка індаеўрапейскага паходжання» брытанскага археолага Коліна Рэнфру ў 1987 г. Аднак яна пачала складвацца значна раней. Упершыню на Малую Азію як першаснае месца нараджэння індаеўрапейцаў паказаў нямецкі натураліст Іаган Генрых Фрыдрых Лінк у 1822 г. На аснове параўнання санскрыта з іншымі індаеўрапейскімі мовамі ён вырашыў, што прарадзіма індаеўрапейцаў павінна была знаходзіцца ў вобласці прыручэння раслін і жывёл. У другой палове XX ст. цікавасць да рэгіёна Малой Азіі адрадзілася ў шэрагах лінгвістаў пад уплывам метада глотахраналогіі і крытыкі папярэдніх поглядаў, якія адносілі з’яўленне індаеўрапейскіх моў да 4—3 тысячагоддзяў да н. э. Ускосны ўнёсак быў зроблены тымі даследчыкамі, хто атаесамляў рэгіён узнікнення індаеўрапейскіх моў з першымі еўрапейскімі неалітычнымі культурамі Балканскага паўвострава.

У 1984 г. савецкімі лінгвістамі Тамазам Гамкрэлідзэ і Вячаславам Івановым была высунута так званая армянская гіпотэза, якая лакалізавала прарадзіму індаеўрапейцаў на поўначы Месапатаміі і Закаўказзі. Найбольш ранні рух індаеўрапейцаў яны звязвалі з носьбітамі анаталійскай дыялектнай групы, што паступова распаўсюдзіліся ў заходнім кірунку. Армянская гіпотэза будавалася на параўнанні старажытных моў, але амаль не падмацоўвалася з боку археалагічных дадзеных.

Анаталійская гіпотэза Коліна Рэнфру актуалізавала глотахраналагічныя даследаванні і ў некаторай ступені прымірала балканскую і армянскую гіпотэзы. Ён сцвярджаў:
* Продкі індаеўрапейцаў насялялі Малую Азію і мелі дачыненне да ўзнікнення там ранніх сельскагаспадарчых культур
* Каля 6500 г. да н. э. даіндаеўрапейская мова распалася на протаіндаеўрапейскую і анаталійскую
* Носьбіты протаіндаеўрапейскай мовы ў неаліце мігрыравалі ў вобласць Дуная, дзе стварылі Старчава-Крышскую культуру і культуру лінейна-стужкавай керамікі
* Каля 5000 г. да н. э. у Еўропе адбыўся падзел протаіндаеўрапейскай мовы на заходнюю і ўсходнюю галіны. Першая з’яўляецца продкам большасці моў сучаснай Заходняй Еўропы. Другая дала пачатак тахарскім мовам.

## Дыскусіі 
Генетычныя даследаванні, якія праводзіліся з канца XX ст. у большасці падтрымалі курганную гіпотэзу паходжання індаеўрапейцаў. Аднак у 2003 г. лінгвісты Расэл Грэй і Квенцін Аткінсан заявілі, што генетыка дае непераканаўчыя вынікі. Замест гэтага яны ўжылі тэарэму Баеса для разліку часу фарміравання індаеўрапейскіх моў і прыйшлі да высновы, што тыя ўзніклі ў 9 тысячагоддзі да н. э. Хаця іх разлікі не паказвалі пэўную геаграфічную прастору ўзнікнення, даследчыкі падтрымалі анаталійскую гіпотэзу. У адказ на крытыку з боку прыхільнікаў курганнай гіпотэзы, Расэл Грэй, Квенцін Аткінсан, а таксама іх паслядоўнікі ўжылі іншыя статыстычныя мадэлі разлікаў і прыйшлі да папярэдніх высноў. Такім чынам, сучасная дыскусія будуецца на супрацьпастаўленні генетычных і лінгвістычных прыёмаў даследавання.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* *Pereltsvaig, A.* The Indo-European Controversy / *Asya Pereltsvaig*, *Martin W. Lewis* — Cambridge University Press, 2015 ISBN 9781107294332

## Спасылкі 
* Colin Renfrew. The Anatolian Hypothesis
* English language 'originated in Turkey'
* On the Indo-European homeland

Катэгорыя:Дагістарычная Еўропа
Катэгорыя:Неаліт
Катэгорыя:Старажытная Малая Азія
Катэгорыя:Індаеўрапейскія мовы