open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сухавей

**Сухаве́й** — гарачы і сухі вецер.

Сухавеям характэрна надвор’е антыцыклінальнага тыпу. Звычайна назіраецца летам у пустынях, паўпустынях і стэпах на працягу некалькіх сутак. Скорасць ветру 5—20 м/с, тэмпература паветра 20—25 °C і вышэй, адносная вільготнасць менш за 30 %.

Сухавей можа выклікаць засуху, шкодна ўплывае на палявыя культуры, так як пры ім узмацняецца выпарэнне і, пры недахопе вільгаці ў глебе, верхнія часткі раслін гінуць.

Характэрны сухавеі для Сярэдняй Азіі, усходніх і паўднёвых рэгіёнаў Еўрапейскай часткі Расіі (асабліва ў Прыкаспійскай нізіне). У іншых рэгіёнах падобныя вятры маюць назвы *хамсін*, *сірока*, *харматан*.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Сухове́й // География. Современная иллюстрированная энциклопедия. Ч. 2: М—Я. / А. П. Горкин — М.: Росмэн, 2006. — 146 с. — ISBN 5-353-02443-5. — (Современная иллюстрированная энциклопедия «Росмэн». География)

## Спасылкі 
* Суховей // Гидрометцентр России
* Суховей // GEOGRAFYA.RU 

Катэгорыя:Мясцовыя вятры
Брыяна Уільямс

**Брыяна Ніколь Уільямс** (; нар. , Маямі, Фларыда) — ямайская лёгкаатлетка, чэмпіёнка Алімпійскіх гульняў 2020 года ў Токіа ў эстафеце 4×100 метраў, прызёр чэмпіянатаў свету ў эстафе.

Уільямс атрымала прэмію Осціна Сілі на Гульнях CARIFTA у 2018, а затым у 2019 годзе за ўсталяваныя рэкорды і залатыя медалі ў эстафеце на 100, 200 і 4х100 метраў у абодвух выпусках. Яна была першай ямайскай спартсменкай, якая атрымала ўзнагароду два гады запар пасля Усейна Болта ў 2004 годзе.

За свае спартовыя дасягненні ў 2018 годзе яна была намінаваная на ўзнагароды IAAF Female Rising Star і Laureus Breakthrough of the Year.

Катэгорыя:Лёгкаатлеты Ямайкі
Аша Філіп

**Аша Філіп** (; нар.  года, , Вялікабрытанія) — брытанская лёгкаатлетка, якая спецыялізуецца ў спрынтарскім бегу. Двухразовы бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў у эстафеце 4×100 метраў (2016 і 2020), двухразовая чэмпіёнка Еўропы ў эстафеце 4×100 метраў (2014 і 2018). Пераможца юнацкага чэмпіянату свету (2007) у бегу на 100 метраў. Шматразовая чэмпіёнка Вялікабрытаніі.

Катэгорыя:Лёгкаатлеты Вялікабрытаніі
Б’янка Уільямс

**Б’янка Уільямс** (; нар. , , Вялікабрытанія) — брытанская лёгкаатлетка, якая спецыялізуецца ў спрынтарскім бегу. Чэмпіёнка Еўропы 2018 года ў эстафеце 4х100 метраў. Чэмпіёнка Гульні Садружнасці ў эстафеце 4×100 метраў (2018)

У фінале чэмпіянату Еўропы 2014 года ў бегу на 200 метраў заняла чацвёртае месца.

Змагла адабрацца ў паўфінал сусветнага першынства 2015 года. На чэмпіянаце Еўропы 2016 года выйграла сярэбраны медаль у эстафеце 4×100 метраў.

Скончыла Універсітэт Усходняга Лондана з дыпломам у галіне спартыўнай навукі.

Катэгорыя:Лёгкаатлеты Вялікабрытаніі
Імані-Лара Лансікват

**Імані-Лара Лансікват** (; нар. , Пэкхэм) — брытанская лёгкаатлетка, якая спецыялізуецца ў спрынце, чэмпіёнка Еўропы, прызёр сусветных і кантынентальных першынстваў у эстафетных дысцыплін.

На чэмпіянаце свету 2019 года ў горадзе Доха дайшла да паўфіналу на 100 метраў і прабегла за 11,35 секунды. Выйграла сярэбраны медаль у эстафеце 4×100 м, дзе бегла ў забегах, перш чым была вымушана зняцца з фіналу з-за траўмы.

У 2020 годзе яна стала чэмпіёнкай Вялікабрытаніі, выйграўшы 100 метраў на чэмпіянаце Вялікабрытаніі па лёгкай атлетыцы 2020 года з часам 11,26 сек.

Катэгорыя:Лёгкаатлеты Вялікабрытаніі
Джаніў Расел

**Джаніў Расел** (; нар. , , Мідлсекс) — ямайская лёгкаатлетка, бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў 2020 у Токіа ў эстафеце 4х400 метраў, чэмпіёнка свету , 4-разовая пераможца Гульняў Садружнасці.

Катэгорыя:Лёгкаатлеты Ямайкі
Мікалай Юндзілавіч

**Мікалай Юндзілавіч** (? — пасля 1527) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Юндзілаў герба «Лебедзь». Сын Юндзіла Рачкавіча.

У 1498 атрымаў ад вялікага князя Аляксандра пацвярджэнне на маёнтак Крамяніца каля Ваўкавыска, якім валодалі яшчэ яго бацька і дзед. У 1495 годзе атрымаў ад Аляксандра некалькі пустых сёл каля Ваўкавыска, а ў 1500 — Даўгаброды, Карошчын і Бярозкі на Берасцейшчыне.

## Літаратура 
* 

Мікалай
Катэгорыя:Клаўсуці
Малькевіч

**Малькевіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Аляксандравіч Малькевіч (нар. 1975) — расійскі журналіст.
* Леанід Дзмітрыевіч Малькевіч (1922—1944) — удзельнік партызанскага руху ў Вілейскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.
* Уладзіслаў Сяргеевіч Малькевіч (нар. 1999) — беларускі футбаліст.
Туарэгскае паўстанне (2012—2014)

**Туарэгскае паўстанне 2012—2014 гадоў** — узброены рух туарэгаў у Малі. Падзеі сталі прамым следствам грамадзянскай вайны ў Лівіі 2011 года.

## Прадмова 
Туарэгі (саманазва азавад), якія ў якасці наёмнікаў змагаліся на баку Муамара Кадафі падчас вайны ў Лівіі, пасля паражэння рэжыму Джамахірыі беглі ў Малі. З сабой яны прывезлі велізарную колькасць зброі і баявой тэхнікі, уключаючы супрацьтанкавыя ракетныя комплексы, ПЗРК «Ігла-1» і нават РСЗА БМ-21 «Град». У лівійскай арміі туарэгі служылі ў знакамітым Панафрыканскім легіёне і 32-й брыгадзе Хаміса Кадафі. Іх выдатныя баявыя якасці добра вядомыя ў Паўночнай Афрыцы.

## Ход падзей 
З сярэдзіны студзеня 2012 года сепаратысцкая туарэгская групоўка «Нацыянальны рух за вызваленне Азавада» разгарнула фактычна поўнамаштабную вайну з малійскім урадам. Урадавыя сілы першапачаткова неслі паражэнні. Паўстанцы захапілі на поўначы Малі горад Агуэльхок. Далей яны разгарнулі наступленне на Менаку і Тэсаліт, але былі адкінуты назад. У пачатку лютага ім удалося прарвацца ў цэнтр краіны да буйнога горада Тамбукту. 8 лютага паўстанцы захапілі горад Тынзаватэнэ на мяжы з Алжырам, узяўшы такім чынам пад кантроль асноўныя конныя шляхі ў рэгіёне.

Няўдачы ў вайне з сепаратыстамі сталі прычынай дзяржаўнага перавароту. Малійскія вайскоўцы 21 сакавіка штурмам узялі прэзідэнцкі палац у Бамако. Замест зрынутага прэзідэнт Амаду Тумані Турэ ўладу захапіў нацыянальны камітэт аднаўлення дэмакратыі і адраджэння дзяржавы на чале з капітанам Амаду Санога. На гэтым фоне, 6 красавіка, баевікі абвясцілі аб стварэнні на падкантрольных ім паўночных тэрыторыях незалежнай дзяржавы Азавад.

11 студзеня 2013 года французскія войскі разгарнулі ў Малі аперацыю «Сервал». Кампанія замежнікаў была накіравана як супраць паўстанцаў-туарэгаў на поўначы краіны, так і ісламісцкіх тэрарыстычных груповак. Інтэрвенцыя прадпрынятая па просьбе ўрада краіны. Аперацыя абвешчаная скончанай да 14 ліпеня 2014 года, прысутнасць французскіх сіл у рэгіёне працягвалася ў рамках аперацыі «Бархан».

23 мая 2014 года было падпісана пагадненне аб спыненні агню і перамір’і паміж уладамі Малі і трыма групоўкамі туарэгаў. Гэтаму папярэднічалі пяць дзён жорсткіх баёў, у выніку якіх у рукі паўстанцаў перайшоў Кідаль і яшчэ некалькі населеных пунктаў на поўначы краіны. У выніку сутыкненняў вайсковыя падраздзяленні панеслі вялікія страты. 24 ліпеня прадстаўнікі ўладаў і шасці туарэгскіх рухаў падпісалі ў Алжыры пагадненне аб спыненні варожасці і дамовіліся вызваліць захопленых падчас канфлікту асоб.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Войны Францыі
Катэгорыя:Гісторыя Малі
Катэгорыя:Паўстанні
Катэгорыя:Войны XXI стагоддзя
Лавіаі Нільсен

**Лавіаі Нільсен** (; нар. , , Вялікабрытанія) — брытанская лёгкаатлетка, якая спецыялізуецца ў бегу на 400 метраў. 4-разовы прызёр чэмпіянатаў свету, прызёр чэмпіянатаў Еўропы на адкрытым паветры і ў памяшканні ў эстафеце 4×400 метраў. Двухразовая чэмпіёнка Еўропы сярод юніёраў (2015).

Катэгорыя:Лёгкаатлеты Вялікабрытаніі
Пётр Эмануэль Юндзіл

**Пётр Эмануэль Юндзіл** (;  — пасля 1864) — удзельнік паўстання 1863—1864 гадоў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Юзаф Юндзіл

**Юзаф Юндзіл** (; , в. Гарманы, Лідскі павет — ) — батанік.

Памёр  года. Пахаваны на Бернардзінскіх могілках у Вільні.

## Сям’я 
Меў сына Пятра Эмануэля Юндзіла (1839 — пасля 1864), удзельніка паўстання 1863—1864 гадоў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Юзаф
Катэгорыя:Батанікі Літвы
Катэгорыя:Батанікі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Батанікі Беларусі
Вярэніч

**Вярэніч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Аляксандр Іванавіч Вярэніч (1971—2022) — беларускі баскетбаліст, трэнер.
* Вячаслаў Лявонцьевіч Вярэніч (1924—1999) — беларускі мовазнаўца, паланіст, славіст.
Наталля Уладзіміраўна Сухаверхава

**Наталля Уладзіміраўна Сухаве́рхава** (нар. , Мінск) — мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (габелен, батык).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Мінску. Дачка мастака У. П. Сухаверхава. У 1971 годзе скончыла Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. З 1971 года працуе на Мінскім мастацкім камбінаце Беларускага саюза масткоў. З 1996 года займаецца выкладчыцкай дзейнасцю.

## Творчасць 
Сярод твораў Н. У. Сухаверхавай габелены «Квітнеючы мой край» для Палаца культуры калгаса «Нёман» Стаўбцоўскага раёна (1986), «Беларусь» ля рэстарана «Беларусь» у Мінску (1987), «Купалле» для палаца культуры ў вёсцы Крупіца Мінскага раёна (1989), «Сонечны» і «Вясновы» для ўрадавай рэзідэнцыі ў горадзе Заслаўе, «Зачараваны край» (1981), «Дарога» (1991), «Летнія навальніцы» (1996), «Успамін» (2001), «Купалле» (2010) і іншыя.

Творам Наталлі Сухаверхавай уласцівы рытмічнасць кампазіцыі, гарманічнасць колераў, стрыманасць каларыту дэкаратыўнасць.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Она стала прообразом Родины-матери возле стелы и создаёт уникальные гобелены. Показываем работы белорусской художницы  // Тэлеканал СТБ
* *Екатерина Дмитриева* Учитель и ученики // СБ. Беларусь сегодня
* «А потом я нарисовала портрет Президента». 101-летняя художница рассказывает о своей яркой жизни// СБ. Беларусь сегодня

Катэгорыя:Мастакі дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва
Катэгорыя:Мастакі-габеленісты Беларусі
Аляксандр Іванавіч Вярэніч

**Аляксандр Іванавіч Вярэніч** () — беларускі баскетбаліст, трэнер. Выступаў на пазіцыі цяжкага форварда. Майстар спорту СССР.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 12 жніўня 1971 года ў Баранавічах.

Пачаў гульнявую кар’еру ў чэмпіянаце СССР у мінскім РТІ (1989—1991). Потым выступаў за беларускія, расійскія, украінскія, літоўскія, польскія і казахстанскія баскетбольныя клубы. У складзе мінскіх клубаў РТІ-2-РДВАР, «Віталюр», «Мінск-2006» чатыры разы (сезоны 1993/1994, 2004/2005, 2006/2007, 2008/2009) станавіўся чэмпіёнам Беларусі, тройчы (2000, 2001, 2003) прызнаваўся лепшым гульцом «Матча зорак» чэмпіянату Беларусі.

Памёр 30 жніўня 2022 года ў Мінску.

## Кар’ера баскетбаліста 
* 1989—1991 — РТІ (Мінск)
* 1991—1993 — Шахцёр (Нерунгры, СССР / Расія)
* 1993—1994 — РТІ-2-РВАР (Мінск)
* 1994—1995 — Шахцёр (Чарамхова, Расія)
* 1995—1996 — БІПА-Мода (Адэса, Украіна)
* 1996—1998 — Шахцёр (Чарамхова / Іркуцк, Расія)
* 1998 — Нептунас (Клайпеда, Літва)
* 1998—2000 — РТІ-АЗАА (Асіповічы)
* 2000 — Легія (Варшава, Польшча)
* 2000—2001 — Спорт (Познань, Польшча)
* 2001 — РТІ (Мінск)
* 2001 — Самара (Расія)
* 2001—2002 — Еўраз (Екацярынбург, Расія)
* 2002—2003 — РТІ-РВАР (Мінск)
* 2003 — Мінск-БНТУ
* 2003—2005 — Спартак-Прымор’е (Уладзівасток, Расія)
* 2005 — Віталюр (Мінск)
* 2005 — Анікшчэй (Літва)
* 2006 — Гродна-93
* 2006—2007 — Віталюр (Мінск)
* 2007—2008 — Табол (Кастанай, Казахстан)
* 2008—2009 — Мінск-2006
* 2009—2010 — АЗАА (Асіповічы)

## Кар’ера трэнера 
* 2010—2012 — Мінск-2006-2

## Дасягненні 
### У якасці баскетбаліста 
*  Чэмпіён Беларусі (4): 1993/1994, 2004/2005, 2006/2007, 2008/2009.
*  Сярэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (4): 1998/1999, 2000/2001, 2002/2003, 2005/2006.
*  Сярэбраны прызёр Расійскай Суперлігі (1): 2001/2002.
*  Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі (2): 1999/2000, 2009/2010.
*  Уладальнік Кубка Беларусі (1): 2006.
*  Фіналіст Кубка Беларусі (2): 2003, 2009.

### У якасці трэнера 
*  Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі (1): 2011/2012.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Профіль на сайце РФБ

Катэгорыя:Баскетбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі
Катэгорыя:Трэнеры «Цмокі-Мінск-2»
Катэгорыя:Ігракі «Нептунаса» Клайпеда
Катэгорыя:Ігракі «Табола» Кастанай
Катэгорыя:Ігракі «Еўраса» Екацярынбург
Францішак Юндзіл (падкаморы гарадзенскі)

**Францішак Юндзіл** (; ? — ) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Францішак
Эксперымент (тэорыя імавернасцей)

**Эксперымент** або **выпрабаванне** — некаторая працэдура, якая можа быць паўторана шматразова (у тэорыі, калі не на практыцы) і мае мноства магчымых , вядомае як прастора элементарных падзей. Эксперымент называецца выпадковым, калі ён мае больш за адзін магчымы зыход, і , калі магчымы зыход толькі адзін. Выпадковы эксперымент, які мае роўна два несумесныя зыходы, імавернасці каторых аднолькавыя ў кожным выпрабаванні, называецца .

Пры адзіночным паўтарэнні эксперыменту адбываецца толькі адзін з магчымых зыходаў. Пасля правядзення вялікай колькасці выпрабаванняў і атрымання іх зыходаў можна ацаніць  розных зыходаў і выпадковых падзей (вынікаў), якія могуць адбыцца падчас эксперыменту, з дапамогай метадаў статыстычнага аналізу.

## Эксперымент і выпрабаванне 
Выпадковыя эксперыменты часта праводзяцца неаднаразова з мэтай статыстычнага аналізу іх вынікаў. У такім выпадку набор паўтораў называецца эксперыментам, а кожны паўтор асобна — выпрабаваннем. Напрыклад, калі манетка падкідаецца сто разоў, кожнае падкіданне будзе выпрабаваннем у межах эксперыменту па сторазовым падкіданні манеткі.

## Незалежныя выпрабаванні 
Паслядоўнасць выпрабаванняў называецца паслядоўнасцю незалежных выпрабаванняў, калі вынікі кожнага выпрабавання не залежаць ад вынікаў усіх папярэдніх выпрабаванняў.

Катэгорыя:Тэорыя імавернасцей
Шымен Алтшуль

**Шымен-Нафтолі-Герц Алтшуль** (; , Коўчыцы 2 — ) — яўрэйскі гісторык, выдавец, перакладчык.

## Жыццё 
Нарадзіўся ў вёсцы Коўчыцы 2 (цяпер у Светлагорскім раёне). Вучыўся ў ешыбоце. Працаваў балаголам, гандляваў зернем. З 1901 жыў у Даніі, пасяліўся ў Капенгагене. Друкаваўся ў газетах на ідышы, рэдагаваў часопісы «Дэр эмэс», «Ды нае цайт» (з 1923), газету «Копэнгагенер трыбунэ» (1935). Быў наборшчыкам у «Дос вохэн блат». Уладальнік друкарні «Алтшуль і сын», якая пазней называлася *M.Altschuls Trykkeri*. Напісаў артыкул аб яўрэйскай грамадзе ў Фрэдэрысіі. Аўтар кніжкі аб гісторыі яўрэяў у Даніі ў XVI—XVII стст.

Пераклаў на ідыш з іўрыта твор сярэдневяковага філосафа Едаі Ха-Пеніні «Бехамут олам», з дацкай мовы творы Меіра-Арона Голдшміта.

Друкаваўся ў газеце «Югент штымэ». Псеўданім: Бэн-Шмуэль.

## Выбраныя творы 
* די דענישע יודען. פרעדעריציא און איהר יודישע געמײנדע — Ды дэнішэ юдэн. Фрэдэрыц’я ун ір юдышэ гемайндэ (разам з А.Хейманам)
* די געשיכטע די פון יודען אין דענעמארק — Ды гешыхтэ фун ды юдэн ін Дэнмарк

## Літаратура 
* Залман Рэйзен. Слоўнік яўрэйскай літаратуры, прэсы і філалогіі, том 1. 1926
* Morten Thing. Yiddish Booklist · Yiddish Printing in Denmark. 2007

Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш
Катэгорыя:Перакладчыкі
Катэгорыя:Гісторыкі
Катэгорыя:Выдаўцы
Катэгорыя:Пісьменнікі Даніі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Светлагорскім раёне
Шумск (значэнні)

* Шумск — мястэчка ў Віленскім павеце Літвы. 
* Шумск — горад у Цярнопальскай вобласці Украіны.
Pediculus humanus

**Pediculus humanus** — разнавіднасць вошай, якая заражае чалавека. Складаецца з двух :

* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пухаеды і вошы
Эвіка Сіліня

**Эвіка Сіліня** (; ) — латвійскі юрыст і палітык, Прэм’ер-міністр Латвіі з 2023 года.

## Біяграфія 
Нарадзілася 3 жніўня 1975 года ў Рызе.

У 1997 годзе абараніла на юрыдычным факультэце Латвійскага ўніверсітэта ступень бакалаўра сацыяльных навук (кваліфікацыя — юрыст). У 2001 годзе ў Рыжскай юрыдычнай школе атрымала ступень магістра сацыяльных навук у сферы права (спецыялізацыя — міжнароднае і еўрапейскае права). Акрамя роднай латышскай мовы, свабодна валодае рускай і англійскай мовамі.

Да прыходу ў палітыку — індывідуальна практыкуючы прысяжны адвакат. Яе муж таксама адвакат.

У 2011 годзе пасля роспуску Сейма балатавалася на пазачарговых парламенцкіх выбарах па Рыжскай выбарчай акрузе па спісе Партыі рэформ, аднак абраная не была. Пасля зацвярджэння ўрада Валдзіса Дамброўскіса ў лістападзе 2011 года стала дарадцам па юрыдычных пытаннях міністра ўнутраных спраў Рыхарда Казлоўскіса. З 2013 па 2019 год — парламенцкі сакратар МУС (пры міністры Казлоўскісе). У 2018 годзе балатавалася ў Сейм ад «Новага адзінства», але не была абраная. У 2019 годзе, пасля зацвярджэння першага ўрада Крыш’яніса Карыньша, пакінула пасаду парламенцкага сакратара МУС.

З 2019 па 2022 год Эвіка Сіліня — парламенцкі сакратар прэм’ер-міністра Крыш’яніса Карыньша. З 2022 года — Міністарка дабрабыту Латвіі ў другім урадзе Крыш’яніса Карыньша. На парламенцкіх выбарах 2022 года была абраная ў 14-ы Сейм па Відземскай выбарчай акрузе.

У жніўні 2023 года Прэзідэнт Латвіі Эдгар Рынкевіч даручыў Эвіцы Сіліні сфармаваць Кабінет міністраў. 15 верасня Сейм Латвіі зацвердзіў урад пад кіраўніцтвам Эвікі Сіліні.

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Латвіі
Іван Ануфрыевіч Сухазанет

**Іван Ануфрыевіч Сухазане́т** (, па іншых звестках 04(15).7.1788 — ) — рускі ваенны дзеяч, генерал-ад’ютант (1825.

## Гл. таксама 
* Дом Сухазанета

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Сухозанет Иван Онуфриевич (1831—1836) // Военная академия Ракетных войск стратегического назначения имени Петра Великого
* Календарь артиллерии // Клуб выпускников Коломенского (Михайловского) Артиллерийского училища
* Именно генерал из-под Слуцка ввёл в армии команду «Смирно!» // Наследие Слуцкого края
* Иван Онуфриевич Сухозанет // Армейский сайт «Почта Полевая»
* Сухозанет Иван Онуфриевич (Анофриевич) Словарь русских генералов. Проект «1812 год»
* Сухозанет Иван Онуфриевич (Анофриевич) // Война 1812 года. Биографический справочник
* Особняк Сухозанета (XVIII—XIX века) // Дом журналиста Невский 70 

Катэгорыя:Ваенныя інжынеры
Катэгорыя:Генералы ад артылерыі (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Генерал-ад’ютанты (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Пажаскі корпус
Катэгорыя:Расійскія камандзіры напалеонаўскіх і рэвалюцыйных войнаў
Катэгорыя:Удзельнікі руска-турэцкай вайны 1828—1829
Катэгорыя:Удзельнікі прыгнечання паўстання 1830—1831 гадоў
Катэгорыя:Члены Ваеннага савета Расійскай імперыі
Даніэль Уільямс

**Даніэль Грасія Уільямс** (; нар., Сент-Андру, Ямайка) — ямайская лёгкаатлетка, якая выступае ў дысцыпліне 100 метраў з бар’ерамі. Двухразовая чэмпіёнка свету 2015 і 2023 гадоў у бегу 100 метраў з бар’ерамі.

Катэгорыя:Лёгкаатлеты Ямайкі
Euglossa

**Euglossa** — род пчол, з трыбы  сямейства .

## Распаўсюджанне 
Неатропіка: ад Мексікі да Аргенціны Улетку 2003 года ўпершыню выяўлены ў Паўночнай Амерыцы: выгляд *Euglossa viridissima* Friese, 1899 знойдзены ў ЗША (Фларыда ; Fort Lauderdale (26°08’N, 80°08’W). У выкапнёвым стане вядомыя з міяцэнавага дамініканскага бурштыну.

## Апісанне 
Яркаафарбаваныя пчолы: зялёныя, сінія, залацістыя з металічным адлівам. У працэсе збору араматычных рэчываў з архідэй самцы эўглосаў могуць пераадольваць адлегласці звыш 50 км.

## Класіфікацыя 
Вядома каля 100 відаў.

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Іншыя віды

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Cameron, Sydney A. (2004): Phylogeny and Biology of Neotropical Orchid Bees (Euglossini). Annual Review of Entomology 49: 377—404.
* Moure, J. S. (1964). A key to the parasitic Euglossinae bees and a new species of Exaerete from Mexico (Hymenoptera, Apoidea). Rev. Biol. Trop. 12 (1): 15-18 [16].
* Moure, J. S. (1967). A check-list of the known euglossine bees (Hymenoptera, Apidae). Atas do Simpósio sôbre a Biota Amazônica, vol. 5 pp. 395—415.
* Moure, J. S. (1967). Descrição de algumas espécies de Euglossinae (Hym., Apoidea). Atas do Simpósio sôbre a Biota Amazônica, vol. 5 pp. 373—394.
* Moure, J. S. (1968). Espécies novas de Euglossa da América Central (Hymenoptera, Apidae). Bol. Univ. Fed. Parana, Zool. 3 (2): 13-64.
* Moure, J. S. (1969). The Central American species of Euglossa subgenus Glossura Cockerell, 1917 (Hymenoptera, Apidae). Rev. Biol. Trop. 15 (2): 227—247.
* Nemésio, A. (2009). Taxonomic notes on Euglossa (Glossuropoda) with a key to the known species (Hymenoptera: Apidae: Euglossina). Zootaxa, 2142: 45-56.

## Спасылкі 
* Спіс таксонаў на BioLib

Катэгорыя:Насякомыя Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Пчаліныя
Джасмін Камача-Куін

**Джасмін Камачо-Куін** (ісп.: Jasmine Camacho-Quinn; нар. , Чарлстан, Паўднёвая Караліна) — пуэрта-рыканская лёгкаатлетка, чэмпіёнка летніх Алімпійскіх гульняў 2020 у Токіо ў забегу на бегу. сярэбраны прызёр чэмпіянату свету 2023 года.

Катэгорыя:Лёгкаатлеты Пуэрта-Рыка
Кендра Харысан

**Кендра (Кені) Харысан** (, нар.  года) — амерыканская лёгкаатлетка, спецыялізуецца ў бар'ерным бегу. Экс-рэкардсменка свету ў дысцыпліне 100 метраў з бар'ерамі ў 2016—2022 гадах (12,20 сек).

## Зноскі
Санці (рака)

**Санці́** () — рака ў штаце Паўднёвая Караліна, ЗША.

Даўжыня — 232 км (144 мілі). Рака ўтвараецца зліццём рэк Уотэры і Кангары, далей працякае ў паўднёва-ўсходнім напрамку, упадае ў Атлантычны акіян.

Праз 8 км пасля зліцця Уотэры і Кангары рэчышча ракі праходзіць цераз вадасховішча Марыён, пасля якога цячэ на ўсход, затым — на паўднёвы ўсход, па паўночнай мяжы Нацыянальнага Запаведніка Фрэнсіс Мэрыён. Прыкладна за 16 км ад вусця раздвойваецца на два рукавы — Паўночны Санці і Паўднёвы Санці, якія цякуць паралельна на адлегласці прыкладна 3 км. Абодва рукавы ўпадаюць у Атлантычны акіян прыкладна за 24 км ад Джорджтаўна.

Катэгорыя:Рэкі ЗША
Катэгорыя:Геаграфія Паўночнай Караліны
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Атлантычны акіян
Літл

**Літл** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Алісія Літл — брытанская пісьменніца
* Макензі Літл — аўстралійская лёгкаатлетка
* Шамір Літл — амерыканская лёгкаатлетка
Рашэл Клейтан

**Рашэл Клейтан** (; нар. ) — ямайская лёгкаатлетка, якая спецыялізуецца ў бар'ерным бегу на 400 метраў, прызёр чэмпіянату свету 2023 года.

## Біяграфія 
Бронзавая прызёрка ў бегу на 400 метраў з бар'ерамі на чэмпіянаце NACAC 2014 года. 21 ліпеня 2019 года яна выйграла свае першыя спаборніцтвы Брыльянтавай лігі - бег на 400 метраў на Sainsbury's Anniversary Games, давёўшы свой асабісты рэкорд да 54,16 секунды. На Чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы 2019 года заваявала «бронзу» ў бегу на 400 метраў з бар'ерамі, паставіўшы новы асабісты рэкорд у 53,74 секунды. Яна таксама заняла трэцяе месца на Панамерыканскіх гульнях 2019 года, паказаўшы час 55,53 секунды. Рашэл трэніруе Окіл Сцюарт.

У 2023 годзе на чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы Будапешце Рашэл выйграла бронзу ў бегу на 400 метраў з бар'ерамі з вынікам 52,81 секунды.
Шамір Літл

**Шамір Літл** (; нар. , Луісвіл, Кентукі) — амерыканская лёгкаатлетка, якая спецыялізуецца ў гладкім і бар'ерным бегу на 400 метраў, прызёр чэмпіянатаў свету 2015 і 2023 гадоў, двухразовая.

## Біяграфія 
Літл нарадзілася ў Луісвілі, штат Кентукі, у сям'і спартсменаў. Яе бацька быў футбольным абаронцам, а маці - баскетбалісткай і скакухай ля вышыні ва Універсітэце Усходняга Кентукі. Шамір пачала займацца юнацкай лёгкай атлетыкай ва ўзросце 8 гадоў.

Пасля заканчэння сярэдняй школы Літл вырашыла паступіць у Тэхаскі ўніверсітэт A&M. Будучы першакурсніцай, яна выйграла чэмпіянат NCAA у бегу на 400 метраў з бар'ерамі і дапамагла сваёй камандзе заняць іншае месца ў эстафеце 4×400 метраў. Пазней тым жа летам яна выйграла чэмпіянат свету сярод юніёраў 2014 года ў бегу на 400 метраў з бар'ерамі.

У 2015 годзе Літл атрымала запрашэнне прыняць удзел у Панамерыканскіх гульнях 2015 года, дзе яна заваявала два залатыя медалі. На чэмпіянаце свету У Пекіне ў бегу на 400 метраў з бар'ерамі Літл стала віцэ-чэмпіёнкай з вынікам 53,94 секунды.

У 2016 годзе Літл выйграла трэці запар тытул чэмпіёна NCAA ў бегу на 400 м з бар'ерамі.

У 2023 годзе на чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы ў Будапешце Шамір выйграла срэбра ў бегу на 400 метраў з бар'ерамі з вынікам 52,80 секунды.

Катэгорыя:Лёгкаатлеты ЗША
Андрэй Юндзіл

**Андрэй Юндзіл** (; ? —  да 14 лютага 1606) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Андрэй
Мікалай Юндзіл

**Мікалай Юндзіл** (; ? — ?) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Мікалай
Катэгорыя:Паборцы слонімскія
Войцех Шымкавіч Юндзіл

**Войцех Шымкавіч Юндзіл** (? — ?) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Войцех Шымкавіч
Сухазанет

**Сухазанет** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Іван Ануфрыевіч Сухазанет (1788—1861) — рускі ваенны інжынер, генерал ад артылерыі.
* Мікалай Ануфрыевіч Сухазанет (1794—1871) — рускі ваенны і дзяржаўны дзеяч, генерал ад артылерыі.
Клейтан

**Клейтан** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Джон Мідлтан Клейтан — паўночнаамерыканскі дзяржаўны дзеяч
* Рашэл Клейтан — ямайскі лёгкаатлет
Дэвід Хейвуд Шварц

**Дэ́від Хе́йвуд Шварц**, або **Суо́рц** (; ) — амерыканскі дыпламат, Пасол ЗША у Беларусі (1992—1994).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Выпускнікі Каралеўскага вайсковага каледжа Канады
Катэгорыя:Консулы ЗША
Катэгорыя:Паслы ЗША ў Беларусі
Кенет Спенсер Ялавіц

**Ке́нет Спе́нсер Ялавіц** (; нар. 28 мая 1941, Чыкага, Ілінойс) — дыпламат ЗША, пасол у Беларусі ў 1994—1997 гадах.

## Біяграфія 
Кенет Ялавіц скончыў Калумбійскі ўніверсітэт са ступенню магістра філасофіі, Вісконсінскі ўніверсітэт у Мадысане са ступенню бакалаўра мастацтваў.

На дыпламатычнай службе з 1966 года. Працаваў у Гаазе, у місіі ЗША ў НАТА, пасланнікам-дарадцам па эканамічных справах у Маскве (1991—1993). У 1994—1997 — пасол ЗША ў Беларусі, у 1998—2001 — пасол ЗША ў Грузіі. Пасля гэтага скончыў дыпламатычную кар’еру.

У 2009 абраны ў Амерыканскую акадэмію дыпламатыі.

Валодае рускай, французскай мовамі.

## Сям’я 
Жанаты, мае сына.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Супрацоўнікі Знешнепалітычнай службы ЗША
Катэгорыя:Выпускнікі Калумбійскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выпускнікі Вісконсінскага ўніверсітэта ў Мадысане
Катэгорыя:Паслы ЗША ў Беларусі
Катэгорыя:Паслы ЗША ў Грузіі
Катэгорыя:Выкладчыкі Джорджтаўнскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі ўніверсітэта Вашынгтона і Лі
Козак

**Козак** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Аляксандравіч Козак — беларускі акцёр
* Кузьма Іванавіч Козак — беларускі гісторык
* Майкл Козак — амерыканскі дыпламат
Пасольства Беларусі ў ЗША

**Пасольства Беларусі ў Злучаных Штатах Амерыкі** () — дыпламатычная місія Республікі Беларусь у Злучаных Штатах Амерыкі. Пасольства знаходзіцца ў сталіцы ЗША, горадзе Вашынгтоне, акруга Калумбія.

## Гісторыя 
Злучаныя Штаты другімі, пасля Украіны, прызналі незалежнасць Беларусі 25 снежня 1991 года, пасля чаго паміж двума краінамі былі ўстаноўлены дыпламатычныя адносіны. У 1992 годзе ў Вашынгтоне адкрылася беларускае пасольства, а ў Мінску — амерыканскае. У наступным годзе пасольства Беларусі пераехала на сваё цяперашняе месца на Нью-Гэмпшыр-авеню.

Пасля дыпламатычнага скандалу ў 2008 годзе беларуска-амерыканскія адносіны аказаліся практычна цалкам замарожаныя пасля таго, як Мінск і Вашынгтон на ўзаемнай аснове адклікалі паслоў і да мінімуму скарацілі колькасны склад дыппрадстаўніцтваў. Да канца 2008 года ў пасольстве ЗША ў Мінску засталося толькі пяць дыпламатаў, а ў беларускім пасольстве ў Вашынгтоне і ў консульстве Беларусі ў Нью-Ёрку — шэсць. З таго часу пасольствы абедзвюх краін сталі ўзначальваць не паслы, а часовыя павераныя. 1 лютага 2020 года падчас візіту ў Мінск дзяржсакратар ЗША Майк Пампеа абвясціў пра прызначэнне амерыканскага пасла ў Беларусі найбліжэйшым часам. У лютым 2020 года паслом ЗША ў Беларусі была зацверджана Джулі Фішэр, а паслом Беларусі ў ЗША — намеснік міністра замежных спраў Рэспублікі Беларусь Алег Краўчанка, у ліпені таго ж года. Пасля смерці Краўчанкі ў снежні 2020 года пасольства Беларусі пачаў узначальваць часовы павераны Дзмітрый Басік.

## Паслы 
* Сяргей Мартынаў (1993—1997)
* Валерый Цапкала (1997—2002)
* Міхаіл Хвастоў (2003—2009)
* Алег Краўчанка  (2008—2014)
* Павел Шыдлоўскі  (2014—2019)
* Дзмітрый Басік  (2019—2020)
* Алег Краўчанка (2020)
* Дзмітрый Басік  (2021—2022)
* Павел Шыдлоўскі  (2022 — цяп. час)

## Рэквізіты 
* Адрас: 1619 New Hampshire Ave NW, Вашынгтон, ЗША, 20009
* Графік работы: з панядзелка па пятніцу (акрамя святочных дзён), прыём наведвальнікаў: 9:00—17:00
* Тэлефон: +1 202 986—1606
* Факс: +1 202 986—1805
* Электронная пошта: usa@mfa.gov.by

## Гл. таксама 
* Спіс дыпламатычных місій Беларусі
* Беларуска-амерыканскія адносіны

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сайт пасольства Беларусі ў Вашынгтоне 

ЗША
Беларусь
Катэгорыя:Беларуска-амерыканскія адносіны
Каласма

**Каласма** — невялікае княства, размешчанае на мяжы паміж хетамі і Мітані, якое ўтварылася, верагодна, у пачатку 16 стагоддзя да нашай эры.

Знаходзілася пад уплывам Мітані. Было заваявана Хецкім царствам. У 1360 годзе быў створаны нацыянальна-вызваленчы рух, аднак спроба аднавіць незалежнасць не атрымала поспеху і паўстанцы былі разгромленыя.

## Мова 
Каменныя пліты з мовай гэтай дзяржавы былі знойдзены ў Анкары ў 2023 годзе. Адносіцца да анаталійскай групы індаеўрапейскіх моў. З’яўляецца роднаснай да хецкай мовы.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Турцыі
Прэферэнцыя

**Прэферэнцыя** ( «перавага») — перавага, што прадстаўляецца асобным дзяржавам, прадпрыемствам, арганізацыям для падтрымкі пэўных відаў дзейнасці.

Прэферэнцыі ўсталёўваюцца ў выглядзе інвестыцыйнага падатковага крэдыту і мэтавай падатковай льготы для фінансавання інвестыцыйны і інавацыйных выдаткаў. Падатковы крэдыт, як і любы іншы, надаецца на ўмовах зваротнасці і платнасці; афармляецца адпаведным дагаворам паміж прадпрыемствам і падатковым органам.

Прэферэнцыі надаюцца дзяржавай і носяць адрасны характар. У адносінах паміж дзяржавамі прэферэнцыі надаюцца як на пачатках узаемнасці, так і ў аднабаковым парадку.

Асноўнымі формамі прэферэнцыі з’яўляюцца асаблівыя бюджэтныя рэжымы валютнага рэгулявання і візавыя рэжымы.

У многіх краінах шырока практыкуецца дыферэнцыяцыя ставак падатку на прыбытак карпарацый у залежнасці ад галіны эканомікі.

## Літаратура 
* Brehm, J.W. (1956). Post-decision changes in desirability of choice alternatives. Journal of Abnormal and Social Psychology, 52, 384-389.
* Coppin, G., Delplanque, S., Cayeux, I., Porcherot, C., & Sander, D. (2010). I’m no longer torn after choice: How explicit choices can implicitly shape preferences for odors.
* Psychological Science, 21, 489-493.
* Lichtenstein, S., & Slovic, P. (2006). The construction of preference. New York: Cambridge University Press.
* Scherer, K.R. (2005). What are emotions? And how can they be measured? Social Science Information, 44, 695-729.
* Sharot, T., De Martino, B., & Dolan, R.J. (2009). How choice reveals and shapes expected hedonic outcome. Journal of Neuroscience, 29, 3760-3765.

Катэгорыя:Эканоміка
Se Wsi Testamenti

]]
**Se Wsi Testamenti** () — першы пераклад Новага Запавету на фінскую мову, выкананы Мікаэлем Агрыкалам, біскупам Турку. Пераклад быў скончаны да 1543 року, пасля чаго цягам яшчэ пяці гадоў дапрацоўваўся, перш чым пабачыў свет; агулам праца заняла 11 гадоў. У 1548 Новы Запавет, заснаваны на дыялекце Турку, быў аддрукаваны ў Стакгольме.

«Testamenti» складаецца з 718 старонак, мае багата ілюстрацый і дзве прадмовы. У практычнай прадмове Агрыкала абгрунтоўвае выкарыстанне дыялекту Турку і расказвае, як хрысціянства трапіла ў Фінляндыю. У тэалагічнай прадмове вядзецца пра тое, што пераклад Агрыкалы заснаваны на грэчаскім арыгінале, лацінскім зборы Эразма Ратэрдамскага, нямецкім перакладзе Марціна Лютэра, а таксама на шведскай Бібліі .

## Гісторыя 
Ідэі Рэфармацыі пачалі распаўсюджвацца ў Фінляндыі ў пачатку XVI стагоддзя, калі яна была часткай шведскага каралеўства пад кіраўніцтвам Густава Вазы. Сярод прыхільнікаў царкоўных рэформ панавала ідэя непасрэднай і асабістай камунікацыі чалавека з Богам, якая мусіла адбывацца на вядомай чалавеку мове. Біблія была перакладзена паслядоўнікамі Рэфармацыі на многія еўрапейскія мовы. Першы пераклад Новага Запавету на фінскую мову быў выкананы вучнем Лютэра, біскупам  Мікаэлем Агрыкалам (*Se Wsi Testamenti Somexi*) з грэчаскіх арыгіналаў у 1548 годзе і надрукаваны. На той час яшчэ не існавала друкаванай літаратуры па-фінску, таму Агрыкала за сённяшнім часам лічыцца бацькам фінскай літаратурнай мовы. Галоўнай моўнай крыніцай для Агрыкалы былі гаворкі найбольш заселенай паўднёва-заходняй Фінляндыі, але некаторыя словы былі ўзятыя і з гаворак іншых рэгіёнаў.

## Гл. таксама 
* Пераклады Бібліі на фінскую мову

Катэгорыя:Фінскія пераклады Бібліі
Катэгорыя:Кнігі 1548 года
Варварынскі сельсавет

**Варва́рынскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чавускага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Варварына.

Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Пілешчынскі сельсавет** у складзе Чавускага раёна Магілёўскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Пілешчына. 21 жніўня 1925 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Макрадка, сельсавет перайменаваны ў **Макрадскі сельсавет**. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Чавускім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. Пасля вайны цэнтр сельсавета знаходзіўся ў вёсцы Папоўцы. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Варварына, сельсавет перайменаваны ў Варварынскі. 29 кастрычніка 1955 года ў склад сельсавета з Благавіцкага сельсавета перададзены вёскі Драчкава і Хаўмы. 13 лістапада 1959 года ў склад сельсавета з Сухарэўскага сельсавета перададзены 5 населеных пунктаў (Глініцкі, Кіркоры, Селішча, Сласцёны і Шляхавы). 16 мая 1960 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Благавіцкага (14 населеных пунктаў: Васькавічы, Гатная Слабодка, Дзярліўка, Драчкава, Дуброўка, Забока, Зашляшша, Крамянец, Макушкі, Паўлаўка, Прыданцы, Пярэспа, Цемравічы і Хаўмы) і Сухарэўскага (14 населеных пунктаў: Бардзілы, Бракава Слабада, Варварына, Каралёўка, Кіркоры, Макрадка, Папоўцы, Пілешчына, Рагозінка, Селішча, Сласцёны, Старасёлы, Хількавічы і Хонькавічы) сельсаветаў.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 28 населеных пунктаў.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чавускага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1960 годзе
Навагрудская чыгунка

**Навагрудская чыгунка** — вузкакалейная 600-міліметровая (пазней — 750-міліметровая) чыгунка з Наваельні да Любчы, якая існавала з 1916 па 1965 год. Працягласць — 70 кіламетраў.

## Гісторыя 
Вузкакалейную чыгунку праз Навагрудак пабудавалі падчас Першай сусветнай вайны. Яна была патрэбна нямецкім войскам для забеспячэння фронта, які пралягаў побач з мястэчкам Любча. Па чыгунцы дастаўлялі боепрыпасы. Чыгунку праклалі за год. Да будаўніцтва прыцягваліся сяляне з бліжэйшых вёсак.

Чыгунка была адгалінаваннем ад чыгуначнага вузла Наваельня. Асобнае адгалінаванне было ад станцыі Скрыдлева да Навагрудка.

Пасля Першай сусветнай вайны, савецкія ўлады планавалі аднавіць і працягнуць вузкакалейку. У 1919 годзе разглядалася ідэя працягнуць чыгунку да станцыі Замір’е (сёння мястэчка Гарадзея), але гэты праект не рэалізавалі. Пасля савецка-польскай вайны тэрыторыя Заходняй Беларусі адышла да Польскай Рэспублікі. Вузкакалейка пачала дзейнічаць нанова перайшла пад кіраўніцтва Польскай дзяржаўнай чыгункі. Тады пабудавалі чыгуначныя станцыі ў Навагрудку, Любчы і вёсцы Зароі.

У 1931 годзе польскія ўлады планавалі пабудаваць чыгунку Белавеж — Навагрудак — Ашмяны. На гэты праект планавалі выдаткаваць 91 млн злотых. Пры рэалізацыі гэтага праекта ў Навагрудку маглі пракласці звычайную шырокакалейную чыгунку. Але з-за сусветнага эканамічнага крызісу праект не рэалізавалі.

Падчас Другой сусветнай вайны, пасля акупацыі Навагрудчыны нямецкай арміяй, чыгунку зноў пачалі выкарыстоўваць у вайсковых мэтах. Па ёй перавозілі вайсковую тэхніку і зброю. З-за дзеянняў партызан яна працавала нерэгулярна. Каляіну, масты, а таксама тэлефонную сувязь, што ішла ўздоўж чыгуначнага палатна, неаднаразова разбуралі. Гэта быў цагляны двухпавярховы будынак. Каляіна пралягала прыклада па сучаснай вуліцы Міцкевіча. Пасля закрыцця чыгункі ў 1965 годзе пасажырскі рух замянілі на аўтобусны. Чыгуначную станцыю перапрафілявалі ў аўтастанцыю. Пазней дабудавалі новую частку навагрудскага аўтавакзала.

За гарадскім рынкам захаваўся будынак чыгуначнага дэпо. Падчас працы чыгункі там рамантавалі вагоны.

## Іншыя вузкакалейкі 
Акрамя лініі Наваельня — Любча, немцы праклалі яшчэ дзве каляіны ў бок ракі Сервеч. Першая пралягала з Навагрудка праз вёскі Рутка, Ваўковічы, Паланая да Агароднікаў. Другая — ад вёскі Зарой, каля Янавіч, Катлова да Ваўкоў. Гэтыя каляіны зліквідавалі да 1925 года.

## Помнікі 
У 2018 годзе ў вёсцы Зарой усталяваны мемарыяльны знак у памяць пра чыгунку, якая пралягала побач з вёскай. Помнік талакой стварылі мясцовыя жыхары. Усталяванне помніка мясцовыя жыхары не ўзгаднілі з райвыканкамам.

У маі 2023 года ў вёсцы Рабкі ўсталявалі прасторава-дэкаратыўную кампазіцыю «Паравоз», прысвечаную вузкакалейцы. Помнік з’явіўся ў межах краязнаўчага праекта Круцілаўскай сярэдняй школы «Дарога з мінулага».

У верасні 2023 года каля аўтавакзала ў Навагрудку ўсталяваны помнік «Паравоз». Адкрыццё было прымеркавана да Дня народнага адзінства.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Чыгункі Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1915 годзе
Катэгорыя:Транспарт Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Гісторыя Гродзенскай вобласці
Радамльскі сельсавет

**Ра́дамльскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чавускага раёна Магілёўскай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок Радамля.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Чавускага раёна Магілёўскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Чавускім раёне БССР. З 12 лютага 1935 года ў складзе Дрыбінскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Суслаўскага сельсавета.

23 снежня 2009 года цэнтр Жаліўскага сельсавета перанесены ў аграгарадок Радамля, сельсавет перайменаваны ў Радамльскі. 20 лістапада 2013 года ў склад сельсавета з Асінаўскага сельсавета перададзены 5 населеных пунктаў (вёскі Дубаснік, Прылёпаўка, Пуцькі, Русінаўка і Старасёлы).

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (23 населеныя пункты) — 870 чалавек, з іх 97,2 % — беларусы, 1,7 % — рускія, 0,7 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года (28 населеных пунктаў) — 904 чалавекі.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Дрыбінскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 2009 годзе
Баі за Кадуглі

**Баі за Кадуглі** — эпізод канфлікту паміж прыхільнікамі суданскіх генералаў Абдэля аль-Бурхана і Махамеда Дагала, звязаны з барацьбой за горад , адміністрацыйны цэнтр правінцыі . Ваенная кампанія ў рэгіёне мела сваю спецыфіку, абумоўленую ўдзелам групоўкі «Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач» (НВРС-П).

## Прадмова
Да 2020 года ў рэгіёне вяліся баявыя дзеянні паміж урадам і баевікамі НВРС-П. У сярэдзіне 2017 года арганізацыя раскалолася. Адзін лагер узначаліў Абдэлазіз аль-Хілу, а іншы — Малік Агар. Першы настойваў на стварэнні свецкай дзяржавы і перамовы з урадам аль-Башыра, на што Агар не пагаджаўся.

Пасля звяржэння Башыра паўстанцы падпісалі ўсёабдымнае мірнае пагадненне з новымі ўладамі. Паводле дамовы, яны абавязаліся ўдзельнічаць у пераходзе да дэмакратыі ў Судане мірнымі сродкамі.

З пачаткам канфлікту 2023 года групоўка заклікала да перамоваў і спынення агню, а некаторыя лідары папярэдзілі аб магчымым другім падзеле Судана. Агар падтрымаў генерала Абдэля Бурхана і быў прызначаны намеснікам старшыні Пераходнага суверэннага савета. У сваю чаргу аль-Хілу стаў саюзнікам Сіл аператыўнай падтрымкі. Саюз фракцый быў неафіцыйным.

## Ход падзей 
Да 8 чэрвеня Сілы аператыўнай падтрымкі перакрылі дарогу паміж Кадуглі і Эль-Абейдам, пазбавіўшы мясцовы гарнізон праціўніка харчоў. Аднак абаронцы адбілі атаку войск Дагала на адну са сваіх баз у наваколлях. Адначасна атрады НВРС-П пачалі аблогу Кадуглі.

21 чэрвеня прыхільнікі аль-Хілу пайшлі на штурм базы 54-й пяхотнай брыгады. Вайскоўцы заявілі, што адбілі атаку праціўніка. У адказ на напад улады разбамбілі пазіцыі баевікоў вакол горада. Паралельна з тым пачаліся баі ў кадуглскіх раёнах Даланг і Аль-Дыбайбат.

15 ліпеня атрады аль-Хілу і САП арганізавалі буйныя атакі на пазіцыі ўрадавых сіл. Аднак паміж фракцыямі не было ніякай каардынацыі дзеянняў, што негатыўна адбілася на выніках аперацый.

1 жніўня ў Кадуглі пачаліся пратэсты з нагоды сутыкненняў. Дэманстранты выступілі супраць вайны і парушэнняў правоў жанчын у краіне. Да сярэдзіны жніўня атрады НВРС-П захапілі дзесяць ваенных баз праціўніка ў наваколлях і неаднаразова атакавалі сам горад.

Да пачатку верасня з раёна баявых дзеянняў беглі 50 000 мірных жыхароў.

27 верасня ўрадавыя сілы адбілі атаку атрадаў аль-Хілу на Кадуглі.

У кастрычніку Узброеныя сілы Судана ўступілі ў баі з атрадамі аль-Хілу ў навакольных вёсках Аль-Такама, Эль-Фарагіл и Каркарыя.

3 лютага 2025 года, са слоў міністра аховы здароўя штата Паўднёвы Кардафан, баевікі аль-Хілу забілі 44 жыхароў Кадуглі падчас абстрэлу галоўнага рынку, жылых кварталаў і часовых сховішчаў у школах.

17 чэрвеня прыхільнікі Бурхана адбілі атаку войск аль-Хілу на горад. 20 чэрвеня атрады аль-Хілу абстралялі Кадуглі, пацярпелых няма.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Кадуглі
Сухамлінаў

**Сухамлінаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Генадзь Уладзіміравіч Сухамлінаў (нар. 1950) — мастак, педагог.
* Міхаіл Іванавіч Сухамлінаў (1828—1901) — рускі філолаг, гісторык літаратуры.
* Уладзімір Аляксандравіч Сухамлінаў (1848—1926) — рускі генерал ад кавалерыі, ваенны міністр.
Флі

**Майкл Пітэр Бэлзары** (; ), прафесійна вядомы як Флі () — аўстралійска-амерыканскі музыка і акцёр. Найбольш вядомы як бас-гітарыст рок-гурта «Red Hot Chili Peppers». Ён таксама выступаў у складзе гуртоў «», «What's This?», «Fear», «», «The Mars Volta» і «».
## Зноскі
## Спасылкі
*
Багдан Міхалавіч Грушвіцкі

**Багдан-Габрыэль Міхалавіч Грушвіцкі** (, ; , маёнтак Выганічы, Мінскі павет, Мінская губерня, Расійская імперыя — пасля 1919) — каталіцкі дваранін-землеўласнік, мінскі гарадскі камісар (1919) у часы Грамадзянскага ўпраўлення ўсходніх зямель.

## Біяграфія 
Належаў да старажытнага шляхецкага (дваранскага) роду Грушвіцкіх, які карыстаўся гербам «Прагоня».

Нарадзіўся 22 сакавіка 1870 г. у сям’і маянтковага двараніна-каталіка Міхала Рудольфавіча Грушвіцкага (1828—1904) і яго другой жонкі Леакадзіі Ратынскай (1838—1909) у маёнтку Выганічы ў Мінскім павеце. Быў хрышчаны ў каталіцтва 18 красавіка 1870 г. у каталіцкім касцёле ў Ракаве.

У 1895 г. стаў членам Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі, валодаў маёнткам Крывічы (цяперашнія Вялікія Крывічы ці Малыя Крывічы) у Мінскім павеце.

14 жніўня 1919 г. быў прызначаны па загаду генеральнага камісара Грамадзянскага ўпраўлення Усходніх зямель Уладзіслава Рачкевіча (1885—1947) на пасаду мінскага гарадскога камісара ў часы Грамадзянскага ўпраўлення ўсходніх зямель.

Далейшы лёс не даследаваны.

## Літаратура 
* Адреса членов Минского общества сельского хозяйства. ― Минск : Паровая типолит. Х. Дворжец, [1889―1897?]. ― 34 с.
* Список членов Минского общества сельского хозяйства . … на 1 декабря 1914 года. — Типография Я. А. Гринблата, [1914?]. — 40 с.
* Гербоўнік беларускай шляхты / Нацыянальны цэнтр па архівах і справаводству Рэспублікі Беларусь, Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі, Беларускі навукова-даследчы інстытут дакументазнаўства і архіўнай справы. — Т. 4 : Г / [Дз. Ч. Матвейчык (кіраўнік) і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2016. — 959 с.
* *Дашкевич, Е.* Организационная структура польской гражданской администрации в Минске в 1919―1920 гг. / Е. Дашкевич // Знакамітыя мінчане XIX—XX стст. Роля выхадцаў з Міншчыны ў польскім культурным, грамадскім і палітычным жыцці ў перыяд II Рэчы Паспалітай : матэрыялы [XI] Беларуска-польскай навуковай канферэнцыі, Мінск, 27 верасня 2019 г. / [рэдкалегія: А. Вялікі, З. Вінніцкі (навуковыя рэдактары) і інш.]. — Мінск, 2020. — С. 210―218.

Катэгорыя:Члены Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі
Катэгорыя:Кіраўнікі Мінска
Катэгорыя:Мінская акруга (ГУУЗ)
Багдан Міхалавіч
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Валожынскім раёне
QW-1

**"Цяньвэй»** (экспартнае назва-QW-1, піньінь скар. ад Qián wèi [前衛], с кіт. — «авангард») — кітайскі пераносны зенітны ракетны комплекс, скапіяваны 50/50 з савецкай мадэлі-ПЗРК «Ігла-1» (галаўная частка, рулявая машына) і інкарпараваў у сябе шэраг канструктыўных рашэнняў амерыканскага аналага - «Стынгер» (ракета ў цэлым, апярэнне, выкідваючы рухавік, наземная крыніца силкавання). Паступілі на замену ў частках Народна-вызваленчай арміі Кітая комплекс HN-5.

## Вытворчасць 
Серыйную вытворчасць кантрафактнай неліцэнзійнай копіі, якая атрымала слоўную назву "Цяньвэй" была наладжана на заводзе № 119 у Шэньяне, цяпер уваходным у структуру кампаніі Shenyang Hangtian Xinle Ltd. Продажам комплексаў кітайскай вытворчасці за мяжу пад міжнародным экспартным індэксам QW-1 займаецца .

## Пастаноўка на ўзбраенне 
Комплекс паступіў на ўзбраенне НВАК у 1992 годзе. Па стане на 1998 год, дывізіён СПА НВАК меў 600 чалавек асабовага складу, аснашчаных комплексамі рознай далёкасці дзеяння і катэгорыі мабільнасці HQ-2, HQ-3, HQ-7, HQ-61, LY-60, PL-9, HY-5 і QW-1. У якасці сродку прыкрыцця войскаў, пераноснымі зенітнымі ракетнымі комплексамі абсталёўваюцца зенітныя ракетныя ўзводы (ЗРУ), якія альбо ўключаюцца ў штат, альбо прыкамандуюцца на пэўны тэрмін да мотастралковых або танкавых батальёнам розных родаў войскаў. Стандартны ЗРУ складаецца з 1 афіцэра і 28 салдат, аснашчаных 12 комплексамі QW-1 або аналагічных ім (напрыклад, QW-2).

## Аператары 
Наступныя дзяржавы эксплуатавалі "Цяньвэй" у розны час:

*  — 1100 (у 1996—2006 гг.)
* 
*  — 160 поставлено в 2001—2003 гг.
* 
*  — 750 поставлено в период 1994—2003 гг. (до 2007 г. эта цифра возросла до 1150, а к 2012 г. достигла 1650)
* 

Акрамя Узброеных Сіл пералічаных дзяржаў,» Цяньвэй " меркавана пастаўляўся:

* Хезбала(колькасць невядома)
*  Катаіб Хезбала

## Заўвага 
## Літаратура 
* Atkins, Keith. Jane’s Electro-Optic Systems 2004—2005. Англ. / Edited by Michael J. Gething. — 10th ed. — Coulsdon, Surrey: Jane’s Information Group, 2004. — P.125-126 — 727 p. — ISBN 0-7106-2620-7.
* Барабанаў М. С., Кашын В. Б., Макіенка К. В. Абаронная прамысловасць і гандаль узбраеннямі КНР  Архивная копия ад 10 верасня 2016 на Wayback Machine. — : Расійскі інстытут стратэгічных даследаванняў, 2013. — 272 с. — ISBN 978-5-7893-0178-4.

Катэгорыя:ПЗРК
Бездараж

]]
**Бездараж** — адсутнасць або недахоп добраўпарадкаваных дарог для язды. На Беларусі грунтавыя дарогі робяцца непраходнымі або цяжкапраходнымі з прычыны восеньскага і вясновага надвор’я. Бездараж сустракаецца і за межамі Беларусі ў раёнах з халоднымі, снежнымі зімамі, дзе зямля прамерзла і пакрыта снегам. З набліжэннем вясны і павышэннем тэмпературы снег пачынае раставаць, насычаючы зямлю вадой. Адначасова прамерзлыя пласты грунтавых вод перашкаджаюць ўбіранню гэтай вады ў грунт, што прыводзіць да адукацыі пласта золі і бруду глыбінёй у некалькі цаляў.
Гэты пераход можа быць асабліва складаным, паколькі глеба напераменку то прамярзае наскрозь, то ператвараецца ў гразевую багну.

## Гісторыя 
Бездараж адыграла сваю ролю ў розных гістарычных падзеях на землях Беларусі. У часы Французска-рускай вайны 1812 года бездараж негатыўна паўплываў на лагістыку войска Напалеона, што стала адным з фактараў пройгрышу ў вайне і прывяло да краху планаў аднаўлення ВКЛ. Падчас Другой сусветнай вайны бездаражы ва Усходняй Еўропе ўяўлялі сабой сур'ёзную перашкоду для ваенных аперацый, дарогі ператварыліся ў багны, што рабіла практычна немагчымым хуткае перамяшчэнне армій. Гэта аказала значны ўплыў на зыход бітваў і кампаній гітлераўскай Германіі, што разлічвала на тактыку бліцкрыгу. Многія тэрыторыі БССР былі цяжкадасягальныя нямецкім гарнізонам, што паўплывала на актыўнае стварэнне партызанскіх зон на тэрыторыі Беларусі.

Катэгорыя:Надзвычайныя сітуацыі
Катэгорыя:Стыхійныя бедствы
Катэгорыя:Прыродныя з’явы
Мясаедныя

— жывёлы, якія абавязаны спажываюць толькі мяса жывёл для задавальнення сваіх харчовых патрэб.]]
**Мясаедныя** (ад , утворанае спалучэннем слоў *carō —* мяса або «плоць» і *vorarus* — «-ядны», «-пажыральнік»), або **заафагі** — гэта жывёлы або расліны, патрэбы ў ежы і энергіі якіх залежаць з тканак жывёл (галоўным чынам цягліц, тлушчу і іншых ) у выніку палявання або збору мярцвячыны

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Мяса
Катэгорыя:Харчовыя паводзіны
Катэгорыя:Тыпы адносін паміж арганізмамі