Вялікая сініца

**Вялі́кая сіні́ца** (*Parus major*) — птушка сямейства сініцавых атрада вераб’інападобных. Самы буйны і найбольш распаўсюджаны ў Беларусі від сініцавых.

## Апісанне 
Даўжыня цела складае 14—16 сантыметраў, размах крылаў дасягае ад 22 да 25 сантыметраў, маса — каля 20 грамаў. Апярэнне галавы, горла, валляка і падхвосця чорнае, на галаве з сінім адлівам; чорная бліскучая галава з белымі шчокамі і чорны «гальштук» па сярэдзіне жоўтага споду цела, верхняя частка спіны жаўтавата-зялёная, крылы шаравата-блакітныя са светлай папярочнай паласой, хвост амаль чорны з блакітным напыленнем. 2 азіяцкія групы з белым або белаватым нізам, а таксама з аліўкава-шэрым або аліўкава-зялёным верхам. Еўрапейская група з жоўтым нізам і аліўкава-зялёным нізам. Маладыя з карычневым або бурым апярэннем замест чорнага, шчокі жаўтаватыя.

Голас — звонкае «пінь-пінь-чэржж». Песня громкая, звонкая «пілі-пілі-пілі… ін-ча-ін-ча».

## Пашырэнне 
Пашырана ў Еўропе, Азіі і Паўночна-Заходняй Афрыцы. Арэал ахоплівае Палеарктыку (акрамя поўначы і Гімалаяў), а таксама Інда-Малайскі рэгіён. На Беларусі звычайны і нават шматлікі аселы і качуючы ўзімку від.

У дзікай прыродзе сустракаецца ў разнастайных лясах, звычайна на адкрытых участках, узлесках, па берагах вадаёмаў. Трымаецца таксама культурных ландшафтаў. Гняздуецца ў гаях, парках, садах, у вербняках уздоўж рэк, у лісцевых і мяшаных лясах, населеных пунктах.

Аселая частка папуляцыі качуе альбо мігрыруе.

## Асаблівасці біялогіі 
Корміцца пераважна дробнымі насякомымі, іх лічынкамі і яйкамі, восенню і зімой часткова насеннем, на штучных кармушках ахвотна дзяўбе мяса і сала.

За невялікім выключэннем, размнажаецца з канца студзеня па верасень, робячы 2 кладкі за сезон. Гняздуе ў дуплах і пустэчах дрэў, а таксама ў разнастайных нішах як прыроднага, так і антрапагеннага паходжання. Знешняя частка гнязда з няшчыльна ўкладзенага зялёнага моху з прымессю сухой травы (часам толькі мох). Унутраная частка — з касмыкоў воўны, валосся, шэрсці і пуху (часам з прымессю пёраў), добра пераплеценых паміж сабой. Унутраныя памеры залежаць ад прасторнасці месца, у якім знаходзіцца гняздо, дыяметр звычайна складае 5—6 сантыметраў. Будуюць гняздо абедзве птушкі 4—7 дзён.

Яйкі (звычайна 6—11) эліптычныя, часам асіметрычныя, з вострым вузейшым канцом. Белыя, са слабым бляскам і дробнымі светла-чырвонымі плямкамі (часам зусім белыя). Памеры: 18 х 13,5 мм.

Наседжванне працягваецца 13—14 сутак. Птушаняты вылятаюць з гнязда праз 19—21 сутак.

## Падвіды 
Адрозніваецца 31 падвід, сярод іх:
* *P. m. major* — большая частка еўрапейскага арэала, Малая Азія, Цэнтральная Азія
* *P. m. newtoni* — Брытанскія астравы;
* *P. m. excelsus* — поўдзень Пірэнейскага паўвострава;
* *P. m. corsus* — Сардзінія і Корсіка;
* *P. m. aphrodite* — поўдзень Грэцыі, Крыт, Кіпр, Балеары;
* *P. m. bokharensis* — Забайкалле, Цэнтральная Азія;
* *P. m. wladiwostokensis* — Далёкі Усход.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. — ISBN 83-01-13187-X.
* *Fidler A. E., van Oers K., Drent P. J., Kuhn S., Mueller J. C., Kempenaers B.* *Drd4* gene polymorphisms are associated with personality variation in a passerine bird // Proceedings of the Royal Society London B. — 2007. — Vol. 274. — doi:10.1098/rspb.2007.0337. (Published online May 2, 2007).

## Спасылкі 
* 
* Відэакліпы, гукавыя фрагменты і фатаграфіі з удзелам вялікай сініцы
* Біялагічная характарыстыка яйкаў і асаблівасці ранняга антагенезу вялікай сініцы 

Катэгорыя:Сініцавыя
Катэгорыя:Птушкі Еўразіі
Катэгорыя:Птушкі Афрыкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе