Геліяс

**Ге́ліяс** ( або , Гелій, часам *Ээліяс* «сонца») — у старажытнагрэчаскай міфалогіі сонечнае бажаство, сын тытана Гіперыёна (адкуль пахабна яго мянушка «Гіперыёнід») і Тэі (або сын Гіперыёна і Ірыфесы), брат Селены і Эас.

З часу Еўрыпіда Геліяса, як усёвідушчага бога Сонца, сталі атаясамляць з Апалонам, усёведным богам-прадракальнікам; адсюль іншае імя Геліяса — Феб. У Ферэкіда Сірскага Геліяс атаясамляецца з Зеўсам, у Феагена — з Гефестам, Апалонам і агнём. Паводле Дзіянісія Скітабрахіёна, сам Геліяс — хлопчык, патоплены ў Эрыдане.

Паводле прамовы Коты, было пяць Геліясаў:
# Сын Зеўса, унук Эфіра.
# Сын Гіперыёна.
# Сын Гефеста, унук Ніла, з Геліяпаля.
# Народжаны німфай Аканфа на Родасе, продак родаскіх герояў.
# Бацька Ээта і Кіркі, з Калхіды.

Геліяс расказаў Гефесту, што Афрадыта ляжыць з Арэсам, за гэта Афрадыта была варожая да нашчадства Геліяса.

Распавёў Дэметры, што гэта Аід выкраў яе дачку Персефону.

Паводле Гамера, Геліяс — уладальнік сямі статкаў кароў і сямі статкаў авечак. Яго каровы жылі ў Артэмісія ў Сіцыліі, іх пасвілі німфы Фаэтыса і Ламптыя. Штораніцы, паднімаючыся ў небе, і кожны вечар, апускаючыся ў Акіян, Геліяс любаваўся на сваіх вечна юных жывёл. Аднойчы Адысей высадзіўся на востраве, і яго спадарожнікі забілі некалькі быкоў сонечнага бога. У пакаранне за гэта Зеўс па просьбе Геліяса разбіў іх карабель маланкай. Выжыў толькі Адысей.

Культ Геліяса быў асабліва распаўсюджаны ў Карынфе, у Аргасе, у Элідзе і на востраве Родасе, дзе пры ўваходзе ў гавань стаяла яго каласальная выява. З жывёл яму былі прысвечаны певень і белыя коні. Адлюстроўваецца Геліяс амаль гэтак жа, як і Апалон, з якім збліжаўся па сонечных функцыях.

У рымскай міфалогіі Геліясу адпавядае Сол*ь* ().

## Умілаваныя і нашчадства Геліяса 
* Персеіда, акіяніда, жонка Геліяса, нарадзіла яму Кірку (Цырцэю), Ээта, Пасіфаю, Перса і Алаея.
* Па іншых версіях: маці Кіркі — Роды; маці Ээта — Антыёпа; маці Пасіфаі — Крыта; маці Алаея — Антыёпа (паводле Еўмела).
* Рода, дачка Пасейдона і Амфітрыты, жонка Геліяса. Да Дыядора нарадзіла яму сем сыноў: Охіма, Керкафа, Макарэя, Актыя (Актына), Тэнага, Трыёпа і Кандала, і дачка Электрыёну. Паводле Гесіёда — Кірку.
* Клімена, акіяніда, жонка Геліяса (атаясамленага з Апалонам). Нарадзіла яму Фаэтона, Астрыду і геліяд.
* Жонкай Геліяса і маці Астрыды таксама лічаць акіяніду Кета.
* Клітыя і Леўкафея, дачка Архама. Клітыя пакахала Геліяса, але ён аддаў перавагу Леўкафеі. Геліяс пазбавіў Леўкафею нявіннасці, прыняўшы аблічча яе маці. Раўнівая Клітыя распавяла аб усім яе бацьку Ахраму, і той закапаў дачку жывой у зямлю. Клітыя ж пазней памерла ад голаду. Пасля смерці Леўкафея ператварылася ў галіну, якая змяшчае фіміям, а Клітыя — у кветку геліятроп. Паводле Гігіна Лефкафея нарадзіла ад Геліяса Тэрсанонта з Андраса (аднаго з арганаўтаў).
* Аўгій, адзін з арганаўтаў, па некаторых крыніцах лічыцца сынам Геліяса ад Гірміны або Наўсідамы, дочкі Амфідаманта.
* Оры па адной з версій — дочкі Геліяса і Селены.
* Паводле Пталамея Гефестыёна, Алена — дачка Геліяса і Леды.
* Гемера — багіня, якая ўвасабляла дзень. Лічылася спадарожніцай Геліяса.
* Паводле Антымаха, харыты — дочкі Эглы і Геліяса.
* Карыбанты — дэманы, дзеці Афіны і Геліяса.
* Арга — дачка Зеўса і Геры, каханая Геліяса. Палюючы на аленя, яна гучна закрычала: «Нават калі алень бяжыць хутчэй чым сонца я наганю яго!». Гэтым яна раззлавала Геліяса, і ён ператварыў яе ў сабаку.
* Гефест часам лічыцца сынам Геліяса.
* Дырка — жонка цара Фіваў Ліка. Па адной з версій, дачка Геліяса.

## Калос Родаскі 
Статуя Геліяса ў Родасе з’яўлялася адным з цудаў свету, яна больш вядомая пад назвай «Калос Родаскі». Геліяс быў не проста асабліва ўшанаваным бажаством на востраве — па легендзе ён быў яго стваральнікам: не маючы месца, яму прысвечанага, сонечны бог вынес востраў на сваіх руках з марской глыбіні.

## Свята Геліяса 
Штогод 20 ліпеня ў грэчаскіх гарадах праводзілася свята, адначасова прысвечаны Геліясу і Зеўсу.

## Геліяс у літаратуры 
Геліясу прысвечаны XXXI гімн Гамера і VIII арфічны гімн.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія багі
Катэгорыя:Салярныя багі
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта