open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Зміцер Санько

**Зміцер Санько** або **Дзмітрый Санько́** () — беларускі біёлаг, мовазнавец, выдавец, адзін з заснавальнікаў Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны. Кандыдат біялагічных навук.

## Біяграфія 
Выпускнік Азярычынскай школы. Скончыў БДУ па спецыяльнасці малекулярная біялогія. Атрымаў 1-ю прэмію на конкурсе навуковых працаў Інстытута малекулярнай біялогіі (1975 г.). У 1977 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю: тэма — «Даследаванне структуры ДНК пратэінавага комплексу» (навуковы кіраўнік доктар хімічных навук А. Д. Мірзабекаў). Па заканчэнні аспірантуры займаў пасаду малодшага навуковага супрацоўніка Інстытута біяарганічнай хіміі АН БССР.

Ад 1978 да 1995 г. працаваў рэдактарам, старшым рэдактарам, загадчыкам біялагічнай рэдакцыі, намеснікам галоўнага рэдактара акадэмічнага выдавецтва «Навука і тэхніка» (сёння «Беларуская навука»).

Ад 1995 г. працуе галоўным рэдактарам выдавецтва «Тэхналогія».

## Дзейнасць 
Вядзе грамадскую дзейнасць па адраджэнні беларускай нацыянальнай ідэі. Удзельнічаў у моладзевым грамадскім аб’яднанні «Беларуская Майстроўня» (1979—1984), заснаванні Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны.

Навуковы рэдактар, кансультант і рэцэнзент шэрагу тэрміналагічных слоўнікаў, лаўрэат Літаратурнай прэміі імя Францішка Багушэвіча Беларускага ПЭН-цэнтра (2011) (за серыю «Нашы славутыя землякі»

## Літаратура 
* *Дубавец, С.* Майстроўня. Гісторыя аднаго цуду / Сяргей Дубавец; фота А. Канцавога. — [Б. м.] : Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2012, — 457 с.
* Выпускники биологического факультета. — Минск: БГУ, 2011. С. 231—232. ISBN 978-985-518-517-9.

## Спасылкі 
* Зміцер Санько  // Беларуская Палічка
* Прэзентацыя кнігі «Літва-Беларусь. Гістарычныя выведы»  (Язэп Лёсік). Бяруць удзел Зьміцер Санько і Алесь Жлутка (Мінск)

Катэгорыя:Біёлагі Беларусі
Катэгорыя:Кандыдаты біялагічных навук
Катэгорыя:Члены Беларускай спеўна-драматычнай майстроўні
Катэгорыя:Члены Таварыства беларускай мовы
Мікалай Мікалаевіч Крывальцэвіч

**Мікалай Мікалаевіч Крывальцэвіч** (нар. , в. Сярэдзібар, цяпер Канстанцінаўка, Любанскі раён, Мінская вобласць) — беларускі археолаг, кандыдат гістарычных навук, старэйшы навуковы супрацоўнік Інстытута гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

## Біяграфія 
У 1982 г. скончыў гістарычны факультэт Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута, у 1987 годзе — аспірантуру Акадэміі навук БССР. У 1991 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю ў Інстытуце археалогіі Акадэміі навук Украіны (Кіеў).

Мікалай Крывальцэвіч з’яўляецца аўтарам каля 60 навуковых і навукова-папулярных публікацый, у тым ліку манаграфіяў. Аўтар публікацый па археалогіі Беларусі, кніг і артыкулаў пра вынікі даследавання пахаванняў у Курапатах. Браў удзел у міжнародных археалагічных праектах. Галоўным кірункам даследаванняў Крывальцэвіча з’яўляецца археалогія бронзавага веку. Сфера зацікаўленасцей: эпоха бронзы, гісторыя настаражытнейшага мастацтва і міфалогія.

Удзельнічаў у раскопках на месцы масавага пахавання ахвяр савецкіх рэпрэсій у Курапатах: у 1988 г. з’яўляўся навуковым экспертам і спецыялістам-археолагам эксгумацыі курапацкіх пахаванняў. Заснавальнік грамадскага гісторыка-асветніцкае таварыства памяці ахвяр камунізму і сталінскіх рэпрэсій «Мартыралог Беларусі». З’яўляецца актыўным папулярызатарам археалагічнай навукі.

## Творы 
### Артыкулы 
* Z badań nad kultura trzciniecka na Polesiu Białoruskim w dorzeczu Prypeci // Folia Praehistorica Posnaniensia. — 1997. — T. VIII. — S. 69—97.
* Адкрыццё новых помнікаў ІІІ—ІІ тысячагоддзяў да н.э. ва Усходнім Палессі // Гістарычна-археалагічны зборнік. — 2007. — № 23. — С. 198—200.
* Новыя помнікі бронзавага веку ў нізоўях Убарці / М. М. Крывальцэвіч // Весці Акадэміі Навук. Серыя грамадскіх навук. — 1994. — № 1. — С. 120—121.
* Помнікі бронзавага веку ў нізоўях Убарці // Археалогія і старажытная гісторыя Магілёўшчыны і сумежных тэрыторый (Матэрыялы канферэнцыі 22 красавіка 1993 г.) / Магілеўскі абласны краязнаўчы музей; Адказ. рэд. А. А. Седзін. — Магілёў: [Б. в.], 1994. — 176 с.: іл. — С. 71—78.

### Артыкулы ў слоўніках, даведніках і энцыклапедыях 
* Ліпляны / М. М. Крывальцэвіч, В. С. Вяргей // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 2: Л — Я. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2009. — 492, [1] c. — С. 17—18. — ISBN 978-985-11-0354-2.

## Спасылкі 
* Мікалай Крывальцэвіч Археалогія і палітыка 
* Кніга Мікалая Крывальцэвіча «Археалагічныя адкрыцці свету », 2000 г.
* Мікола Крывальцэвіч запісаў мітынг у полі // Радыё Свабода, 21 кастрычніка 2008 г.

Катэгорыя:Археолагі Беларусі
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Беларусь мяцежная (кніга)

«**Беларусь мяцежная**» — кніга Ніны Стужынскай прысвечаная гісторыі ўзброенага антысавецкага супраціву ў 1920-я.

Кніга прысвечаная маладаследаваным і малавядомым падзеям беларускага супраціву — Слуцкаму паўстанню, дзейнасці антысавецкай партызанкі ў 20-я гады XX стагоддзя, выбітным асобам таго часу. Аўтар знайшла і выкарыстала шмат раней невядомых крыніц, у тым ліку і дакументы ДПУ, прыватныя лісты, успаміны ветэранаў. Яна дакладна абвяргае міф камуністычнай прапаганды аб тым, што беларускі народ падтрымліваў бальшавіцкі рэжым.

Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:Кнігі 2011 года
Валянцін Енісеевіч Собаль

**Валянці́н Енісе́евіч Со́баль** (нар. , г. ) — беларускі археолаг. Спецыяліст па матэрыяльнай культуры Мінска, Гродна, Смаленска часоў Вялікага Княства Літоўскага. Кандыдат гістарычных навук (1988).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 4 сакавіка 1949 года ў Паставах.

У 1972 годзе скончыў гістарычны факультэт БДУ. У 1974—1988 гадах малодшы навуковы супрацоўнік аддзела археалагічных даследаванняў зон новабудоўляў Інстытута гісторыі АН БССР.

У 1988 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Мінск XIV—XVIII стст. (па матэрыялах археалагічнага вывучэння)».

У 1988—1994 і 1996—2001 гадах вядучы археолаг, начальнік аддзела комплексных даследаванняў помнікаў Беларускага рэстаўрацыйна-праектнага інстытута. У 1994—1996 гадах галоўны навуковы супрацоўнік ААТ «Стары Менск». У 2000—2009 гадах старшы навуковы супрацоўнік, загадчык навукова-экспазіцыйнага аддзела Беларускага дзяржаўнага музея народнай архітэктуры і побыту. У 2008—2013 гадах кіраўнік раскопак на тэрыторыі Смаленска ў Інстытуце археалогіі Расійскай акадэміі навук. З 2014 года вядучы навуковы супрацоўнік навукова-фондавага аддзела Музея гісторыі горада Мінска.

## Навуковая дзейнасць 
Даследуе помнікі архітэктуры археалагічнымі метадамі, храналогію культурных пластоў, матэрыяльную культуру беларускіх гарадоў XIV—XVIII стагоддзяў.

Браў удзел у даследаванні помнікаў архітэктуры Брэста, Мінска, Полацка, Мсціслава, Гродна, Міра. Адзін з аўтараў альбому «Беларуская кафля». Суаўтар кнігі «Стары замак у Гродне XI—XVIII стст.» (разам з Нінай Здановіч і Алегам Трусавым).

## Бібліяграфія 
;Удзел у калектыўных працах:
* Смоленские изразцы XVI—XIX веков. Смоленск, 2013.
* Оборонительные укрепления Смоленска конца XVI—XVII вв. у Молоховских ворот. Смоленск, 2012.
* Древний Смоленск. Археология Пятницкого конца. Смоленск, 2011; Москва, 2020.
* Стары замак у Гродне, XI—XVIII стст.: гісторыка-археалагічны нарыс. Мінск, 1993.
* Беларуская кафля. Мінск, 1989

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Археолагі СССР
Катэгорыя:Археолагі Беларусі
Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага
Ян Шэмет-Палачанскі

**Ян Шэмет-Палачанскі** (, фальварак Палачаны? Маладзечанскі раён-) — беларускі паэт.

## Творчасць 
Аўтар паэм «Даўгінаўскі пагром», «Вяселле ў Беляка», «Барысаў камень», вершаў «Да братоў у пакоях», «За чаркай», «На дзяды», «Думы ў полі» і іншыя. Творы Шэмет-Палачанскага, вывезеныя яго дачкой у Цюмень, не выяўлены.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маладзечанскім раёне
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Анатоль Іосіфавіч Кажушкоў

**Анатоль Іосіфавіч Кажушкоў** (, , БССР — , ) — гісторык, кандыдат гістарычных навук (1962). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Скончыў БДУ (1956). У 1971—1978 гг. загадчык падрыхтоўчага аддзялення БДУ. Вывучаў праблемы развіцця капіталізму на Беларусі.

## Творы 
* Развитие капитализма в сельском хозяйстве Белоруссии во второй половине ХІХ века. Автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата исторических наук. Минск 1963. 21 с.
* Белорусский государственный университет имени В. И. Ленина в годы великой Отечественной войны. Методические разработки для преподавателей. Минск. 1984. 19 с.
* Белорусский университет. Хроника событий (1919—1989). Минск. 1990. 238 с.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Міхаіл Антонавіч Шэшка

**Міхаіл Антонавіч Шэшка**  (нар. , вёска Зялёнкі, Любанскі раён, Мінская вобласць) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (1993, Набліжанае развязанне сінгулярных інтэгральных раўнанняў з дапамогай вылічэнняў), прафесар (1995).

## Біяграфія 
Скончыў БДУ (1961), дзе і працуе. Навуковыя працы па сінгулярных інтэгральных раўнаннях і іх дастасаваннях. Распрацаваў новы метад набліжанага развязання сінгулярных інтэгральных раўнанняў з ядрамі Кашы і Гільберта.

## Навуковыя працы 
* О точном и приближенном решениях сингулярного интегрального уравнения с ядром Коши на бесконечном контуре // ДУ. 1996. Т. 32, № 8; 
* Прямой метод решения системы сингулярных интегральных уравнений с ядром Коши // ДУ. 1997. Т. 33, № 9 (разам з Д.Шуляевым); 
* О точном и приближенном решениях системы сингулярных интегральных уравнений с ядром Гильберта // ДУ. 1998. Т. 34, № 9.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Катэгорыя:Дактары фізіка-матэматычных навук
Васіль Фёдаравіч Мачульскі

**Васіль Фёдаравіч Мачульскі** (, в. Навасады, Койданаўская воласць, Мінскі павет, Мінская губерня, Расійская імперыя — , , РСФСР, СССР) — літаратуразнавец. Кандыдат філалагічных навук (1946).

## Біяграфія 
. 1927, Менск. Злева направа сядзяць: У. Чаржынскі, А. Гурло, Б. Эпімах-Шыпіла, Я. Колас, І. Замоцін, С. Некрашэвіч. Стаяць: М. Байкоў, Я. Пушча, В. Мачульскі.]]
Нарадзіўся ў сям’і праваслаўнага святара. Яго бацька Фёдар Фёдаравіч (1862—1919), скончыў Мінскую духоўную семінарыю, быў святаром у вёсцы Навасады і мястэчку Магільна, маці Аляксандра Сямёнаўна (1862—1922), хатняя гаспадыня.

Пасля заканчэння Мінскага духоўнага вучылішча з 1907 года вучыўся ў Мінскай духоўнай семінарыі, але не скончыўшы яе ў 1911 г. паступіў на юрыдычны факультэт Варшаўскага ўніверсітэта, з 1912 г. вучыўся на славяна-рускім аддзяленні філалагічнага факультэта ўніверсітэту, у кастрычніку 1915 г. перавёўся на гісторыка-філалагічны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта, які скончыў у 1917 г. У 1918 г. член Беларускай сацыялістычнай грамады, супрацоўнік Беларускага нацыянальнага камітэта ў Маскве, у 1919—1924 гг. выкладчык у Слуцку, у 1925—1933 гт. навуковы супрацоўнік Інбелкульта, АН Беларусі, адначасова (з 1929) выкладчык Камуністычнага ўніверсітэта ў Менску.

21 лютага 1933 г. рашэннем Прэзідыума БАН быў звольнены з Інстытута літаратуры і мастацтва як «класава-варожы элемент». У 1934—1971 гг. выкладчык ВНУ Масквы: Камуністычнага ўніверсітэта, Прамакадэміі, Акадэміі грамадзянскага паветранага флоту. З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны ў апалчэнні. У 1934—1947 гг. працаваў настаўнікам, дырэктарам школы ў Маскве. 1945 г. член КПСС, з 1947 г. выкладчык Ваенна-палітычнай акадэміі, Паліграфічнага інстытута. У 1952—1971 гг. дацэнт кафедры рускай літаратуры філалагічнага факультэта Маскоўскага ўніверсітэта.

Друкаваўся з 1927 г. Удзельнічаў у падрыхтоўцы выдання твораў Максіма Багдановіча (т. 1—2, 1927—1928), Алеся Гаруна (1929).

## Творы 
* Да пытаньня аб беларускім элемэнце ў «Слове аб палку Ігаравым». — Менск, 1933.
* Тэхніка работы з кнігай. — Менск, 1933.

## Літаратура 
* *Барашка І.* Класавы вораг у тоге «вучонага». // Савецкая Беларусь. Мінск.10 сакавіка 1931.
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўцы СССР
Яфрэм Іванавіч Карнейчык

**Яфрэм Іванавіч Карнейчык** (, в. Турын, Ігуменскі павет, цяпер у Пухавіцкім раёне — ) — беларускі гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1944).

## Біяграфія 
Вучыўся ў Турынскім народным вучылішчы на рабфаку. Скончыў Камуністычную вышэйшую навучальную ўстанову імя Леніна ў Мінску (1929). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Працаваў навуковым супрацоўнікам Інстытута гісторыі АН БССР, намеснікам дэкана гістарычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, з 1946 намеснікам дырэктара Інстытута гісторыі партыі пры ЦК КП(6)Б, а ў 1950—1970 старэйшым навуковым супрацоўнікам Інстытуту гісторыі АН Беларусі. Вывучаў пытанні гісторыі Беларусі у тым ліку і Мінску, перыяду Кастрычніцкай рэвалюцыі, бальшавізму і непралетарскіх партый, ідэйна-тэарэтыянай барацьбе ў гістарычнай навуцы Беларусі. Адзін з аўтараў «Гісторыі БССР» (т. 1—2, 2-е выд., 1961).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* *Мельнікаў І.* Рана на сэрцы гісторыка Карнейчыка  // «Историческая правда» [Электронный ресурс] — Дата доступу 19.07.2016

Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Васіль Аляксандравіч Булкін

**Васі́ль Алякса́ндравіч Бу́лкін** (, ) — расійскі археолаг, гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1973).

У 1970 скончыў Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт. 3 1982 дацэнт Кафедры археалогіі Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта. Вывучае пытанні развіцця Падзвіння і Верхняга Падняпроўя ў этна-культурных працэсах Усходняй Еўропы ў 1-м — пачатку 2-га тысячагоддзя н. э. Даследаваў уплыў прыродных фактараў на развіццё старажытнага Мінску.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся 9 ліпеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1945 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Гісторыкі Расіі
Катэгорыя:Археолагі Расіі
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Катэгорыя:Выпускнікі СПбДУ
Уладзіслаў Пятровіч Даркевіч

**Уладзіслаў Пятровіч Даркевіч** (,  — 20 мая 2016, Масква) — беларускі археолаг, гісторык. Доктар гістарычных навук (1978).

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт (1958). З 1959 года працаваў у Інстытуце археалогіі АН СССР. Вывучае гісторыю і культуру Сярэднявечча, міжнародныя сувязі Старажытнай Русі, старажытныя гарады. Сакратар Нацыянальнага камітэта па падрыхтоўцы міжнароднай энцыклапедыі «Ранняя гісторыя Еўропы».

Даследаваў творы заходняга мастацкага рамяства XII—XIII стст., выяўленыя на тэрыторыі Беларусі — бронзавы вадалей (Гродна), касцяное наверша ў выглядзе галавы льва, які паглынае чалавека (Ваўкавыск), лыжачка для прычасці з выявай святога (Мінск), шахматныя фігуркі (Гродна, Ваўкавыск). Вывучаў шляхі з’яўлення на Русі арабскіх манет.

## Працы 
* Арганаўты Сярэднявечча. — Масква: «Наука», 1976. — 200 с. (перавыданне выдавецтва «Книжный дом „Университет“», 2005. ISBN 5-98227-067-9).
* Народная культура средневековья. Светская праздничная жизнь в искусстве IX—XVI вв. — М.: «Навука», 1988. — 344 с. ISBN 5-02-009399-8.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Катэгорыя:Археолагі Беларусі
Тамара Ігнатаўна Чарняўская

**Тама́ра Ігна́таўна Чарня́ўская** (, ) — беларускі гісторык архітэктуры. Кандыдат архітэктуры (1967).

## Біяграфія 
Нарадзілася 2 кастрычніка 1934 ў Маскве, у сям’і беларускага пісьменніка Ігната Дуброўскага (Чарняўскага), які ў той час працаваў намеснікам дырэктара па навучальнай частцы Усесаюзнага інстытута эканомікі сельскай гаспадаркі.

У 1959 скончыла Беларускі політэхнічны інстытут па спецыяльнасці «Архітэктура» (выкладчыкі Н. М. Макляцова, У. А. Чантурыя). У 1959—1960 гадах працавала ў Белдзяржпраекце. 3 1961 працавала ў Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН БССР, з 1971 года — старшым навуковым супрацоўнікам, адначасова ў 1963—1971 — выкладчыкам у БПІ. У 1967 годзе абараніла дысертацыю на тэму «Архітэктура горада Магілёва: (даследаванне планіроўкі і забудовы)».

Член Саюза архітэктараў СССР з 1969, членскі білет № 459. Член КПСС з 1976 года. Пражывае ў г. Мінск.

## Навуковая дзейнасць 
Даследуе гістарычную планіроўку і забудову Віцебска, Магілёва, Мінска, помнікі архітэктуры Беларусі. Адна з аўтараў «Збору помнікаў гісторыі і культуры Беларусі» (Мінск, 1984—1987), «Гісторыі беларускага мастацтва», цыклу навуковых артыкулаў па гісторыі беларускай архітэктуры ў БелСЭ, у навуковых і перыядычных выданнях. Аўтар манаграфій «Архітэктура Магілёва. З гісторыі планіроўкі і забудовы горада» (Мінск, 1973), «Архітэктура Віцебска. З гісторыі планіроўкі і забудовы горада» (Мінск, 1980), «Помнікі архітэктуры Мінска XVII — пачатку XX ст.» (Мінск, 1984, з А. Ю. Пятросавай).

## Узнагароды 
Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР (1990) за ўдзел у выданні «Збору помнікаў гісторыі і культуры Беларусі» (адзін з аўтараў цыкла артыкулаў, член рэдкалегіі).

## Творы 
* Архітэктура Магілёва. Мн., 1973;
* Архітэктура Віцебска. Мн., 1980;
* Памятники архитектуры Минска XVII — начала XX в. Мн., 1984 (разам з А. Ю. Пятросавай).

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі архітэктуры Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі БНТУ
Катэгорыя:Кандыдаты архітэктуры
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Сяргей Мікалаевіч Ходзін

**Сярге́й Мікала́евіч Хо́дзін** (нар. , Путчына Дзяржынскага раёна Мінскай вобласці) — беларускі гісторык. Кандыдат (1990), доктар гістарычных навук (2017).

## Біяграфія 
У 1985 годзе скончыў гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Дэкан гістарычнага факультэта БДУ (2000-2016), загадчык кафедры крыніцазнаўства (2001-2016, з 2019), прарэктар па вучэбнай рабоце і інтэрнацыяналізацыі адукацыі (2016-2018).

Даследуе сацыяльна-эканамічную і палітычную гісторыю XX стагоддзя, тэорыю і гісторыю крыніцазнаўства, крыніцазнаўства гісторыі Беларусі. Аўтар звыш 100 навуковых прац.

## Асноўныя працы 
* Крыніцы гісторыі Беларусі (гісторыка-кампаратыўнае вывучэнне): Навучальны дапаможнік. Мінск, 1999.
*Беларуская вёска ў міжваенны час: шляхі і формы савецкай мадэрнізацыі (1921—1939). Мінск, 2014.
*Мадэрнізацыя ў Беларусі (1921–1939). Мінск, 2019

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Катэгорыя:Дэканы гістарычнага факультэта БДУ
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Аўтары падручнікаў
Леанід Іосіфавіч Мінько

**Леанід Іосіфавіч Мінько** () — беларускі этнограф. Кандыдат гістарычных навук (1965).

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі педагагічны інстытут (1955). У 1955—1959 гадах працаваў у школе, у 1963—1992 -- у Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН Беларусі. Даследаваў побыт і духоўную культуру беларусаў.

Аўтар кніг «Народная медыцына Беларусі» (1969), «Знахарства» (1971), «Забабоны і прыкметы» (1975), сааўтар кніг «Народная сельскагаспадарчая тэхніка беларусаў» (1974), «Змены ў побыце і культуры сельскага насельніцтва Беларусі» (1976), «Пытанні этнаграфіі і фалькларыстыкі», «Помнікі народнай архітэктуры і побыту Беларусі» (1979), «Грамадскі, сямейны побыт і духоўная культура насельніцтва Палесся» (1987), «Беларусы» (1998).

Памёр 17 красавіка 2012 года.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Этнографы Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дзяржынскім раёне
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1926 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 15 кастрычніка
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Станіслаў Сцяпанавіч Рудовіч

**Станіслаў Сцяпанавіч Рудовіч** (нар. , вёска Волма,  (цяпер Дзяржынскі раён) Мінская вобласць, БССР, СССР) — беларускі гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1987).

## Біяграфія 
У 1981 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. У 1986—1988 гадах і з 1994 года навуковы супрацоўнік Інстытута гісторыі Нацыянальнай АН Беларусі. У 1988—1994 гадах працаваў у выдавецтве «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі.

Даследуе палітычную гісторыю Беларусі пачатку XX ст., рэвалюцыйныя падзеі 1917 года, беларускі нацыянальны рух, узнікненне беларускай дзяржаўнасці найноўшага часу. Аўтар манаграфіі «Час выбару: Праблема самавызначэння Беларусі ў 1917 г.» (2000), шматлікіх артыкулаў.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дзяржынскім раёне
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Панцеляймон Аляксеевіч Селіванаў

**Панцеляймон Аляксеевіч Селіванаў** (, сяло Ірта, Ленскі раён, Архангельская вобласць — ) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (1976).

## Біяграфія 
У 1952 годзе скончыў Ваенна-палітычную акадэмію ў Маскве. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. У 1960—1991 гадах працаваў у Інстытуце гісторыі АН Беларусі навуковым супрацоўнікам, загадчыкам сектару.

## Навуковая дзейнасць 
Даследаваў гісторыю Беларусі 1918—1920 гадоў перыяду грамадзянскай вайны і інтэрвенцыі. Аўтар манаграфіяў, суаўтар калектыўных прац «Гісторыя Мінска», «Перамога Савецкай улады ў Беларусі», выдадзеных у 1967 годзе.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Архангельскай вобласці
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Міхаіл Фёдаравіч Гурын

**Міхаіл Фё́даравіч Гу́рын** (, Радунь, , Гродзенская вобласць) — беларускі археолаг, гісторык. Доктар гістарычных навук (1991).

## Біяграфія 
У 1971 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. Працаваў у Беларускім політэхнічным інстытуце. 3 1976 г. у Інстытуце гісторыі НАН Беларусі. Член Міжнароднага камітэта па вывучэнні старажытнай металургіі.

Асноўныя працы Міхала Гурына прысвечаныя гісторыі вытворчасці жалеза і яго апрацоўкі на Беларусі. Даследаваў структуру крычнага жалеза, працэс крыцаўтварэння, прасачыў развіццё кавальскай тэхналогіі з сярэдзіны 1-га тысячагоддзя да н.э. і да нашых дзён. Браў удзел у раскопках Мінскага Замчышча. У 1962—1964 гг. удзельнічаў у размініраванні боепрыпасаў часоў Вялікай Айчыннай вайны на тэрыторыі Беларусі і Украіны.

## Творы 
### Артыкулы 
* Гарадзішча Ліпнякі / М. Ф. Гурын, М. І. Лашанкоў // Весці Акадэміі навук Беларусі. — 1984. — № 2. — С.
* Раскопки городища у д. Ленино / М. Ф. Гурин // Археологические открытия 1980 года / АН СССР, Ин-т археологии; [отв. ред. Б. А. Рыбаков]. — М.: Наука, 1981. — 508 с.: ил. — С.

### Артыкулы ў слоўніках, даведніках і энцыклапедыях 
* Леніна / М. Ф. Гурын // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 2: Л — Я. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2009. — 492, [1] c. — С. 12. — ISBN 978-985-11-0354-2.
* Ліпнякі / М. Ф. Гурын // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 2: Л — Я. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2009. — 492, [1] c. — С. 19. — ISBN 978-985-11-0354-2.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Археолагі СССР
Катэгорыя:Археолагі Беларусі
Міхаіл Пятровіч Шэйбак

**Міхаіл Пятровіч Шэйбак** (, вёска Капашчава, Навагрудскі раён, Гродзенская вобласць — ) — беларускі вучоны ў галіне педыятрыі. Доктар медыцынскіх навук (1974), прафесар (1975).

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі медыцынскі інстытут (1954). У 1958—1961 гг. у НДІ аховы мацярынства і дзяцінства Беларусі, у 1962—1998 гг. працаваў у Гродзенскім медыцынскім інстытуце (загадчык кафедры). Навуковыя працы па хваробах органаў дыхання, даследаванні мікраэлементаў у арганізме дзіцяці.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Педыятры Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі БДМУ
Катэгорыя:Выкладчыкі Гродзенскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта
Георгій Лаўрэнцьевіч Лаўроў

250px|thumb|Будынак Ленінскай бібліятэкі ў Мінску (1930—1932) на паштовай марцы
**Георгій Лаўрэнцьевіч Лаўроў** (, в. Балахняты, цяпер Смаленская вобласць, Расія — , ) — савецкі беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Вучыўся ў маскоўскім ВХУТЕМАС (1922—1926). У 1926—1928 працаваў у Маскве, у 1928—1934 гадах — галоўным архітэктарам у НККГ БССР у Менску, з 1934 года — у Маскве.

## Творчасць 
 архітэктара Георгія Лаўрова, канец 1920-х гадоў. Масіўнае кнігасховішча ў левай частцы будынка ў выніку так і не было пабудаванае]]
]]
Сярод праектаў Г. Л. Лаўрова жылгарадок Трохгорнай мануфактуры ў Маскве (1926—1928, сааўтары — архітэктар Г. Я. Вальфензон, інжынер В. А. Мураўёў), клінічны (1928—1930) і ўніверсітэцкі (1928—1931) гарадкі, галоўны корпус і карпусы факультэтаў БДУ, бібліятэку імя У. І. Леніна (1930—1932), будынак Політэхнічнага інстытута (1934) у Менску, будынак драматычнага тэатра і кінатэатра ў Оршы (1930—1932), вучэбны корпус, інтэрнат на 1000 чалавек і бібліятэка Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі ў Горках Магілёўскай вобласці (1930—1933), дом адпачынку ў Алушце (1939—1941, сааўтар В. В. Жараў), кінастудыя «Новая Албанія» ў Тыране (1952—1953), кінастудыі ў Алма-Аце, Ашхабадзе, Фрунзе (1956—59, у сааўт.), кінатэатры ў Сафіі (1951—1955, сааўтар В. І. Воранаў) і Бухарэсце (1952—1956, сааўтар М. І. Транквіліцкі).

Праект бібліятэкі імя У. І. Леніна не ажыццявіўся ў поўным аб’ёме.

Асабісты фонд Г. Л. Лаўрова (BY БГАНТД ф. 112, 20 адз. зах.) захоўваецца ў Беларускім дзяржаўным архіве навукова-тэхнічнай дакументацыі.

## Літаратура 
* 
* 
* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 9. — Мн., 1999.
* Большая Советская энциклопедия: В 30 т. 3-е изд. — М., 1969—1978. — Т. 14. — С. 91.
* *Васілеўскі П.* Недабудаваны шэдэўр Георгія Лаўрова // Культура. № 40 (1114), 5-11 кастр. 2013.

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Расіі
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сафонаўскім раёне
Захар Захаравіч Дудзіч

**Захар Захаравіч Дудзіч** (, в. Шацілы, Койданаўская воласць, Мінскі павет, Мінская губерня, Расійская імперыя — ) — беларускі эканаміст. Доктар эканамічных навук (1969), прафесар (1970). Заслужаны работнік вышэйшай школы БССР (1972).

## Біяграфія 
Закончыў Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі (1939). Удзельнік II-й сусветнай вайны — абараняў Маскву, ваяваў супраць Японіі на Далёкім Усходзе. У 1948—1953 гг. працаваў у БДУ, у 1953—1990 гг. у Беларускім політэхнічным інстытуце (да 1980 загадчык кафедры палітэканоміі). Даследаваў тэарэтычныя праблемы развіцця мікра- і макраэканомікі, эканамічных адносін паміж рознымі краінамі.

## Творы 
* Экономические законы и их использование в строительстве коммунизма. Минск. 1965.
* Материальные интересы и экономические законы в развитом социалистическом обществе Минск. 1978.

## Літаратура 
* 
* Дудзіч Захар Захаравіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1998. — Т. 6. — С. 254.
* Дудич Захар Захарович // Белорусский государственный экономический университет в биографиях преподавателей и выпускников : 75 лет, 1933—2008. ― Минск, 2008. — 205—206.

Катэгорыя:Эканамісты Беларусі
Катэгорыя:Дактары эканамічных навук
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дзяржынскім раёне
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны
Наталля Уладзіміраўна Ламека

**Наталля Уладзіміраўна Ламека** (, ) — кандыдат філалагічных навук, дацэнт, літаратуразнаўца, выкладніца кафедры замежнай літаратуры БДУ.

## Біяграфія 
Скончыла рамана-германскае аддзяленне філфака БДУ (2003), аспірантуру, абараніла кандыдацкую дысертацыю па творчасці Дж. Джойса («Мастацкі ўніверсум Джэймса Джойса: структура, канцэпцыя чалавека, тыпалагічны кантэкст», 2007).

Займаецца даследаваннем заходнееўрапейскай мадэрнісцкай літаратуры, аўтар дзвюх манаграфій, двух навучальна-метадычных дапаможнікаў у суаўтарстве і шэрагу навуковых публікацый. Мае пераклады з англійскай і нямецкай моў.

## Бібліяграфія 
* «Мастацкі універсум творцы», Мінск, 2005
* «Хаосмас Джэймса Джойса як мультыстабільная сістэма (сінергетычная прырода мастацкага феномена», Мінск, 2006
* «Дэкадэнцкія матывы ў творчасці Георга Тракля і Эгана Шыле» // ARCHE, 2011, # 9
* «Міфапрастора паэзіі Г. Тракля», ПрайдзіСвет, 2009 [http://prajdzisvet.org/critique/5-mifaprastora-paezii-h-traklia.html ]
* «Канцэпцыя „двайнога бачання“ сусвету ў навелістыцы Густава Майрынка», ПрайдзіСвет, 2009 [http://prajdzisvet.org/critique/14-kantseptsyja-dvajnoha-bachannia-susvietu-u-navelistytsy-hustava-majrynka-.html ] 

## Спасылкі 
* Ламека Наталля Уладзіміраўна на philology.bsu.by
* Наталля Ламека на ПрайдзіСвеце

Катэгорыя:Кандыдаты філалагічных навук
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Джойсазнаўцы
Іван Іванавіч Цыркун

**Іван Іванавіч Цыркун** (, в. Навасёлкі, , Мінская вобласць, БССР) — педагог. Доктар педагагічных навук (1999), прафесар (2000).

## Біяграфія 
Закончыў Мінскі педагагічны інстытут (1971). З 1976 г. у Беларускім педагагічным універсітэце (з 1985 загадчык кафедры). Заснавальнік навуковай школы і новага кірунку ў галіне інавацыйнай педагогікі — мадэляванне і арганізацыя інавацыйнай прафесійнай адукацыі. Навуковыя працы па праблемах дыдактыкі фізікі, педагагічнай інаватыкі, тэорыі і методыкі прафесійнай адукацыі і педагагічнай навукі, выхавання дзяцей і вучнёўскай моладзі на Беларусі. Аўтар шэрагу кніг і артыкулаў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Персанальны сайт 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дзяржынскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі БДПУ імя Максіма Танка
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Дактары педагагічных навук
Лейла Абашыдзэ

**Лейла Абашыдзэ** (; , Тбілісі — , Тбілісі) — савецкая і грузінская кінаактрыса, народная артыстка Грузінскай ССР (1965).

## Біяграфія 
Нарадзілася 1 жніўня 1929 года ў Тбілісі.

У 1951 годзе скончыла акцёрскі факультэт Тбіліскага тэатральнага інстытута імя Ш. Руставелі. Здымалася ў кіно яшчэ школьніцай, у 1941 годзе згуляла ролю Кэто ў фільме «Каджана» і інш. Акрыса яркага тэмпераменту, стварыла сакавітыя, эмацыйна насычаныя вобразы. Грала камедыйныя і драматычныя ролі. Сярод яе лепшых роляў: Марынэ («Страказа», 1954), Лела («Яны спусціліся з гор», 1955), Ліа («Стрэмка», 1957), Манана («Наш двор», 1957), Мая («Мая з Цхенці», 1960), Дзідзія («Закон гор», 1965), Актрыса («Сустрэча ў гарах», 1967).

Памерла 8 красавіка 2018 года ў Тбілісі.

## Спасылкі 
* 
* Лейла Абашыдзэ на сайце RUSKINO.RU 

Катэгорыя:Народныя артысты Грузінскай ССР
Катэгорыя:Народныя артысты Чачэна-Інгушскай АССР
Катэгорыя:Выпускнікі Тбіліскага тэатральнага інстытута
Эрнст Абэ

**Э́рнст Ка́рл А́бэ** (; , Айзенах — , Ена) — нямецкі фізік-оптык, аўтар тэорыі ўтварэння выяў у мікраскопе, стваральнік тэхналогіі важных раздзелаў оптыка-механічнай прамысловасці. З 1870 прафесар тэарэтычнай фізікі ў Ене, у 1877—90 дырэктар абсерваторыі ў Ене. У 1863, як дацэнт Енскага ўніверсітэта, удзельнічаў у працах аптычных майстэрняў К. Цэйса з мэтай высвятлення навуковых асноў канструкцыі мікраскопаў. Тэорыя мікраскопа Абэ (1872) з’явілася першым навуковым рашэннем гэтай задачы. Абэ распрацаваў канструкцыі многіх аптычных прыбораў, якія носяць яго імя і да гэтага часу прымяняюцца ў оптыка-механічнай прамысловасці.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Енскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Енскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Фізікі Германіі
Катэгорыя:Астраномы Германіі
Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2007

**Адкрыты чэмпіянат Уэльса 2007** () — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 12 па 18 лютага 2007 года на арэне Ньюпарт Цэнтр, у Ньюпарце, Уэльс. Турнір стаў 16-м розыгрышам адкрытага чэмпіянату Уэльса, які праводзіцца штогод з 1992 году. Прызавы фонд чэмпіянату склаў £225,500 (+£20,000 за максімальны брэйк), з якіх £35,000 атрымаў пераможца.

Пераможцам турніру стаў Ніл Робертсан з Аўстраліі, які саступаў Хігінсану ў вырашальным матчы з лікам 6:8, аднак здолеў выйграць тры фрэймы запар і здабыць перамогу на турніры. На сваім шляху да тытула 25-гадовы аўстраліец перайграў Майкла Холта (5:2), лідара сусветнага рэйтынгу Стывена Хендры (5:3), Роні О’Салівана ў чвэрцьфінале (5:4), Стыва Дэвіса ў паўфінальным матчы (6:3) і Эндру Хігінсана ў напружаным фінальным паядынку (9:8). Такім чынам, Робертсан выйграў свой трэці прафесійны і другі рэйтынгавы тытул у кар'еры, а таксама другі рэйтынгавы турнір у сезоне (пасля перамогі на Гран-пры восенню 2006 года).

## Прызавыя грошы 
Прызавы фонд застаўся амаль на тым жа ўзроўні, што і ў мінулым годзе, склаўшы £225,500. Першы прыз спаборніцтва таксама не змяніўся, застаўшыся на ўзроўні £35,000.

## Рэйтынгавыя ачкі 
Адкрыты чэмпіянат Уэльса 2007 меў такое ж размеркаванне рэйтынгавых ачкоў, як і на іншых турнірах у сезоне, акрамя двух найбуйнейшых (чэмпіянат Вялікабрытаніі і чэмпіянат свету), а таксама Гран-пры, фармат якога прадугледжваў наяўнасць групавога раўнда, аднак рэйтынгавыя ачкі за месцы ў плэй-оф былі тымі ж. Пераможца турніру атрымаў 5000 рэйтынгавых ачкоў. Пры гэтым за перамогі на чэмпіянаце Вялікабрытаніі і чэмпіянаце свету снукерысты атрымлівалі 7500 і 10000 адпаведна.

## Асноўная сетка 
## Фінал 
|-
| colspan="3" align="center" | 

|-
| colspan="3" align="center" style="font-size: 100%" | *Дзённая сесія*: 0:**77** (**76**), **114**:1 **(114)**, 19:**117** (**71**), 47:**67**, 46:**78**, 25:**98** (**98**), **67**:8, 0:**74** (**74**)
|-
| align="right" | **114**
| align="center" | Найвышэйшая серыя
| 98
|-
| align="right" | **2**
| align="center" | Соценныя серыі
| 0
|-
| align="right" | 6
| align="center" | Серыі 50+
| 6
|}

## Спасылкі 
* Адкрыты чэмпіянат Уэльса 2007 на Snooker.org 
* Статыстыка адкрытага чэмпіянату Уэльса 2007 на CueTracker.net 

Катэгорыя:Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры
Катэгорыя:2007 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт ва Уэльсе ў 2007 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 2006/2007
Катэгорыя:Снукерныя турніры ва Уэльсе
Катэгорыя:2007 год у Ньюпарце
Катэгорыя:Люты 2007 года
Чарлз Грылі Абат

**Чарлз Грылі Абат** (,  — ) — амерыканскі астраном, спецыяліст па фізіцы Сонца і па вывучэнні і выкарыстанні сонечнай энергіі. Член Нацыянальнай АН у Вашынгтоне.

## Біяграфія 
Даследаваў інфрачырвоную частку сонечнага спектру. Рабіў вызначэнні сонечнай пастаяннай, даследаваў размеркаванне энергіі ў спектры Сонца і зорак сканструяванымі ім спектрабаламетрам і радыёметрам. У 1895 г. скончыў Масачусецкі тэхналагічны інстытут. У 1907—1944 дырэктар Смітсанаўскай астрафізічнай абсерваторыі; а ў 1928—1944 — сакратар Смітсанаўскага інстытута.

Катэгорыя:Астрафізікі ЗША
Катэгорыя:Астраномы ЗША
Катэгорыя:Стагадовыя доўгажыхары
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Генры Дрэйпера
Катэгорыя:Астраномы XX стагоддзя
Абдул-Малік ібн Мерван

**Абдул-Малік ібн Мерван** (646-кастрычнік ) — 5-ы халіф з дынастыі Амеядаў.

Абд ал-Малік быў шырока адукаваным чалавекам. Ён атрымаў у спадчыну трон ў 685 годзе пасля смерці бацькі Марвана I. Новы халіф накіраваў войскі пад камандаваннем эміра Аль-Хаджадж ібн Юсуф ас-Сакафі на аднаўленне валадарства Амеядаў на ўсёй тэрыторыі ісламскага халіфата, страчанай ў 683 годзе пасля смерці Язіда I. Аль-Хаджадж заваяваў кіраўніка Басры і накіраваўся ў Хіджаз. У Мецы ён разграміў і забіў Ібн аз-Зубейра і перамог у Іраку яго прыхільнікаў, у Дамаску — ал-Ашдака. У 697 годзе было задушана выступленне харыджытаў. Дзяржаўнае адзінства халіфата было адноўлена. Акрамя таго быў заваяваны шэраг новых зямель, асабліва ў Сярэдняй Азіі і Паўночнай Афрыцы.

## Спасылкі 
*
Эміль Абдэргальдэн

**Эміль Абдэргальдэн** ( — ) — нямецкі і швейцарскі біяхімік, фізіёлаг.

У 1904—1945 гг. працаваў у Берліне, Гале. З 1946 года загадчык кафедры фізіялагічнай хіміі Цюрыхскага ўніверсітэта. Аўтар шматлікіх прац, прысвечаных вывучэнню біялагічнай ролі і структуры бялкоў. У 1916 г. ажыццявіў сінтэз поліпептыда з 19 амінакіслот, усталяваўшы разам з Э. Г. Фішэрам падабенства штучных поліпептыдаў з натуральнымі пептонамі. Даследаваў ролю тлушчаў, вітамінаў, гармонаў у харчаванні; адкрыў т. зв. ахоўныя ферменты, якія ўтвараюцца ў арганізме пры цяжарнасці, пухлінах і інш. Аўтар «Падручніка фізіялагічнай хіміі».

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Біяхімікі Германіі
К’ель Абель

**К’ель Абель** (; , Рыбе — , Капенгаген) — дацкі , стваральнік філасофска-сімвалічнай драмы. З 1927 быў тэатральным мастаком. У камедыі «Згубленая мелодыя» (1935), «Ева адбывае сваю дзіцячую павіннасць» (1936) выказваецца думка пра грамадскае прызначэнне чалавека. Аўтар антынацысцкіх п’ес «Ганна Сафі Хельвіг» (1939) і «Сількебарг» (1946) пра дацкі Супраціў. У алегарычнай драме «Дні на воблаку» (1947) Абель перасцерагае пра небяспеку атамнай вайны. Драмы «Андэрсан, або Казка яго жыцця» (1955), «Дама з камеліямі» (1959) прасякнуты песімізмам.

Катэгорыя:Дацкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Драматургі XX стагоддзя
Атэніа Абель

**Атэніа Абель** (; , Вена — , Мондзэе) — аўстрыйскі палеантолаг.

З'яўляецца аўтарам шматлікіх прац па палеабіялогіі асобных груп жывёл, па метадах палеабіялагічных даследаванняў. У асобных пытаннях эвалюцыі арганічнага свету стаяў на віталістычных пазіцыях. Замежны член-карэспандэнт Акадэміі навук СССР з 15 студзеня 1927 г. у аддзяленні фізіка-матэматычных навук.

У 1911 годзе Геалагічнае таварыства Лондана прысудзіла навукоўцу ганаровую ўзнагароду — Медаль Бігсбі.

## Навуковыя працы 
* Grundzüge der Paläobiologie der Wirbeltiere, Stuttg., 1912
* Lebensbilder aus der Tierwelt der Vorzeit, Jena, 1922
* Geschichte und Methode der Rekonstruktion vorzeitlicher Wirbeltiere, Jena, 1925
* Vorzeitliche Lebensspuren, Jena, 1935.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Постаці аўстрыйскай палеанталогіі
Катэгорыя:Рэктары Венскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты АН СССР
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Бігсбі
Абілін (Тэхас)

**Абілін** () — горад у ЗША, размешчаны ў цэнтральнай частцы штата Тэхас на рацэ Элм-Крык (прыток ракі Бразас). Адміністрацыйны цэнтр графства Тэйлар. Насельніцтва 115,3 тыс. жыхароў (2004), з прыгарадамі — 130,0 тыс. (2004). Плошча горада — 286,5 км².

Тэрыторыя сучаснага Абіліна пачала ўпершыню асвойвацца белымі пасяленцамі ў сярэдзіне XIX стагоддзя, у асноўным паляўнічымі на бізонаў і арміяй, якая заснавала форт Фантом-Хіл. У 1881 годзе быў створаны чыгуначны вузел Тэхаска-Ціхаакіянскай чыгункі, якая дала пачатак паселішчу (статус горада з 1882 г.), названаму ў гонар Абіліна ў штаце Канзас, тагачаснаму цэнтру жывёлагадоўлі. Пасля буму 1920—1930-х гг. горад пачаў эканамічна слабець, і толькі стварэнне базы ВПС ЗША ў 1953 годзе дапамагло спыніць заняпад горада.

Цэнтр важнага сельскагаспадарчага раёна і нафтаздабычы.

## Клімат 
## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Тэхаса
Абд ар-Разак Самаркандзі

**Абд ар-Разак**, поўнае імя **Кемаль-ад-дзін Абд ар-Pазак ібн Ісхак Самаркандзі** (з Самарканда паходзіў яго бацька) (,  — , ) — узбекскі гісторык, шэйх.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Гераце (паўночны захад сучаснага Афганістана). Належаў да мясцовай арыстакратыі. Жыў у Самаркандзе (тэрыторыя сучаснага Узбекістана). Падарожнічаў па Індыі з 1441 па 1444 г. Быў у Гіляне (паўднёва-заходняе ўзбярэжжа Каспійскага мора) у 1446 годзе. З 1463 года заняў трон шэйха ў Гераце.

З’яўляецца аўтарам гістарычнай хронікі «Месца ўзыходу двух шчаслівых зорак і месца зліцця двух мораў». Хроніка была ім напісана ў перыяд з 1467 па 1471 , калі ён ужо быў шэйхам Герата. Яна апісвае падзеі татара-мангольскай заваёвы свету, гісторыю жыцця і заваёў Цімура і гісторыю дынастыі Цімурыдаў з 1304 па 1471 год.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі XV стагоддзя
Катэгорыя:Гісторыя Узбекістана
Катэгорыя:Постаці ўзбекскай гістарыяграфіі
Абардаж

**Абардаж** () — спосаб вядзення марскога бою ў часы вяслярнага і паруснага флатоў, а таксама спосаб счаплення караблёў для перадачы (прыёму) грузаў ці людзей.

Упершыню ў гісторыі абардаж згадваецца падчас Пунічных войнаў. Камандуючы флотам Гай Дуілій ужыў гэтую тактыку супраць карфагенян.

Абардаж ў вайсковых (пірацкіх) мэтах выкарыстоўваўся для захопу карабля праціўніка і каштоўнасцяў. Атакуючы карабель падыходзіў ушчыльную борт у борт да карабля праціўніка, счапляўся з ім абардажным бусакамі, коткамі і дрэкамі, каб караблі не разышліся падчас бою. Затым байцы абардажнай каманды высаджваліся на палубу карабля праціўніка з дапамогай масткоў (5,5 метраў на 1,2 метра) і уступалі з экіпажам непрыяцеля ў рукапашную схватку з выкарыстаннем агнястрэльнай і халоднай зброі, напрыклад — абардажных сякер, абардажных шабляў, катласаў.

## Спасылкі 
* Абордаж // Военная энциклопедия / Под ред. В. Ф. Новицкого и др. — СПб.: Т-во И. Д. Сытина, 1911—1915. 

Катэгорыя:Марскія тэрміны
Катэгорыя:Пірацтва
Катэгорыя:Тактыка
Абардажная шабля

**Абардажная шабля** — сякучая або рубяча-колючая клінковая халодная зброя.

Мае выгляд кароткай, але шырокай шаблі, з прамым або злёгку выгнутым клінком і добра развітай гардай тыпу кошык. Эфес быў спраектаваны такім чынам, каб у бітве амаль цалкам абараняць пядзь рукі. Выкарыстоўвалася ваеннымі маракамі і піратамі пры абардажных сутычках.

Катэгорыя:Пірацтва
Катэгорыя:Клінковая зброя
Барыс Мікалаевіч Жуковіч

**Бары́с Мікала́евіч Жуко́віч** (, , Гродзенская губерня, Расійская імперыя — , , РСФСР, СССР) — расійскі архівіст, гісторык-археолаг.

## Біяграфія 
Сын протаіерэя Мікалая Жуковіча, брат гісторыка Платона Жуковіча. Навучаўся ў Жыровіцкім духоўным вучылішчы, Літоўскай духоўнай семінарыі, Санкт-Пецярбургскай духоўнай акадэміі (1895—1899), вольным слухачом наведваў Санкт-Пецярбургскі ўніверсітэт (1899—1901) і Санкт-Пецярбургскі археалагічны інстытут.

З 4 красавіка 1905 працаваў у канцылярыі обер-пракурора Свяшчэннага Сінода, камісіі па разборы і парадкаванні спраў, якія захоўваліся ў архіве Сіноду. З 1906 — выкладчык гісторыі ў Васілевостраўскай гімназіі Ведамства ўстаноў імператрысі Марыі, з 3 лістапада 1908 — памочнік архіварыя архіву і бібліятэкі Свяшчэннага Сінода. У 1920-я — член камісіі па апісанні спраў і дакументаў 2 Аддзялення IV секцыі Адзінага дзяржаўнага архіўнага фонду ў Петраградзе (пасля Ленінград).

Арыштаваны 22 снежня 1933 года ў Ленінградзе па справе «яўлогіеўцаў», 25 лютага 1934 прыгавораны да зняволення ў папраўчым лагеры. 19 сакавіка 1938 года ізноў арыштаваны, 11 чэрвеня прыгавораны да найвышэйшай меры пакарання. Расстраляны ў Ленінградзе 28 чэрвеня 1938 года.

## Творчасць 
Склаў апісанні II (часткова) і III (цалкам) тамоў «Апісання архіву заходнерускіх уніяцкіх мітрапалітаў». III том друкаваўся па меры падрыхтоўкі з 1905, аднак выданне было спыненае пасля бальшавіцкага перавароту 1917 года. Далейшы лёс «Апісання» невядомы, і за савецкім часам разбор архіву давядзецца праводзіць наноў.

Браў удзел у складанні біяграфіяў некаторых заходнерускіх духоўных асоб для «Рускага біяграфічнага слоўніку». Аўтар «Паведамлення пра архіў заходнерускіх уніяцкіх мітрапалітаў» (Петраград, 1915).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Архіў Аляксандра-Неўскай Лаўры і працы па яго апісанні 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пружанах
Катэгорыя:Архівісты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Гісторыкі Расіі
Катэгорыя:Выпускнікі Санкт-Пецярбургскай духоўнай акадэміі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў РСФСР
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Расстраляныя
Катэгорыя:Памерлі ў Санкт-Пецярбургу
Чатырыста мільёнаў

**«Чатырыста мільёнаў»** (іншыя назвы: «Джоў Дэ-шэн», «Пуцяводныя агні», «Агні Кітая») — чорна-белая драма, знятая Белдзяржкіно / Усходкіно ў 1928 годзе. Фільм не захаваўся. Рэжысёр: Уладзімір Гардзін. Сцэнарысты: Я. Бабулін, Уладзімір Гардзін. Аператары: Навум Навумаў — Вартавы, Давід Шлюглейт. Мастакі: Анатоль Арапаў, Уладзімір Ягораў. Прэм’ера: 16 красавіка 1929 года.

## Сюжэт 
Пра паўстанне кітайскіх рабочых (Кантон, 1927). Вялікі кітайскі горад. Спектакль нацыянальнага тэатра ў прысутнасці лорда Чэпінга, кіраўніка каланіяльнай адміністрацыі, спыняецца паведамленнем інфарматара пра бунт «чырвонай чэрні». Па рашэнні падпольнага рэвалюцыйнага камітэта на чале з камуністам Джоў Дэ-шэнам паўстанцы супраць каланіялізму займаюць цэнтр горада і гарадскі тэатр. Банкір Люй Тай склікае экстраную нараду саюза абароны парадку і дае грошы Чэпінгу на арганізацыю карных атрадаў. Начальнік гарнізона ўводзіць у горад войскі. Разгромлена консульства СССР, падпалены тэатр. Алена Мікалаеўна Крэчатава, жонка Джоў Дэ-шэна, шукае свайго сына Сярожу і сына суседкі — камсамольца Лі, што пайшлі на мітынг у тэатр. Тры дні трымаюцца паўстанцы, але сілы няроўныя. Яны вымушаныя адступіць. Пачынаюцца ператрусы, арышты, расстрэлы. Абшуквалі дом Алены. Рускі эмігрант Калугін, які цяпер працуе на англічан, знаходзіць яе старыя дзённікі, дзе згадваецца імя яго калегі Салтыкова. Высвятляецца, што некалі афіцэр-белагвардзеец Салтыкоў згвалціў Алену, а Сярожа — яго сын. Па прозвішчы Алены усталёўваецца, кім з’яўляецца арыштаваны каланіяльнай паліцыяй хлопчык, і Салтыкоў разумее, што ёсць магчымасць шантажаваць яе. Ён прызначае Алене сустрэчу і патрабуе звесткі пра паўстанцаў у абмен на вызваленне Сярожы. Алена адмаўляецца. Яе арыштоўваюць… Апошнія атрады паўстанцаў пакідаюць горад. Цяжка даведацца Джоў Дэ-шэну пра гібель блізкіх. У кожнага з удзельнікаў паўстання ёсць страты. Але барацьба працягваецца.

## Літаратура 
* *Игорь Авдеев*, *Лариса Зайцева* Все белорусские фильмы : каталог-справочник. Игровое кино (1926—1970). — Минск: Беларуская навука, 2001. — Т. 1. — 240 с. — ISBN 985-08-0023-2

Катэгорыя:Фільмы студыі «Беларусьфільм»
Катэгорыя:Страчаныя фільмы
Катэгорыя:Чорна-белыя фільмы
Катэгорыя:Фільмы пра Кітай
Абілін (Канзас)

**Абілін** () — горад у ЗША, на ўсходзе цэнтральнай часткі штата Канзас, адміністрацыйны цэнтр акругі Дзікінсан, на рацэ Смоўкі-Хіл. 6,5 тыс. жыхароў (2000). Плошча горада — 10,7 кв. км.

Заснаваны ў 1858 годзе, статус горада з 1869; стаў першым паўночным вузлом чыгункі «Юніён Пасіфік», горад хутка вырас як жывёлагадоўчы цэнтр.

Горад працягвае заставацца буйным транспартным вузлом. У Абіліне разводзяць ганчакоў; праводзяцца сабачыя забегі. Развіты турызм. Сярод славутасцяў — адноўленая старажытная частка горада — музей пад адкрытым небам; дом, дзе правёў дзяцінства Д. Эйзенхаўэр, прэзідэнцкая бібліятэка, магіла прэзідэнта.

Катэгорыя:Гарады Канзаса
Пітэр Пэн (фільм, 1987)

**«Пітэр Пэн»** — двухсерыйны музычны фільм па творы Дж. Бары пра Пітэра Пэна рэжысёра Леаніда Нячаева, зняты ў 1987 годзе кінастудыяй «Беларусьфільм».

## Сюжэт 
Новы год у сям’і Дарлінг праходзіць весела, а потым бацькі адпраўляюцца ў госці. У дом, дзе спяць дзеці — Вэндзі, Джон і Майкл, прабіраецца незвычайны хлопчык, Пітэр Пэн са сваёй феяй Дзінь-Дзінь. Ён вучыць дзяцей лётаць, а потым захапляе іх за сабой на свой чароўны востраў, дзе жывуць русалкі, індзейцы, піраты і згубленыя хлапчукі.

Капітан піратаў Джэймс Крук будуе планы захапіць сабе ўвесь чароўны востраў, каб назваць яго сваім імем. Пасля доўгага супрацьстаяння, хлапчукі Пітэра перамагаюць піратаў, пасля чаго Дзінь-Дзінь адпраўляе Вэндзі з братамі дадому. Там дзеці шчасліва сустракаюцца з бацькамі.

Калі Пітэр Пэн праз нейкі час прылятае за Вэндзі, ён знаходзіць, што яна даўно вырасла і ў яе ёсць дачка — зараз на чароўны востраў ляціць яна…

Катэгорыя:Фільмы студыі «Беларусьфільм»
Сігізмунд Францавіч Наўроцкі

**Сігізмунд Францавіч Наўроцкі** (,  — , ) — беларускі і ўкраінскі рэжысëр, сцэнарыст. Член Саюза кінематаграфістаў Украінскай ССР.

## Біяграфія 
У 1925 годзе скончыў магілёўскія курсы кіраўнікоў самадзейнасці, у 1932 годзе — юрыдычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, у 1934 годзе — рэжысёрскі факультэт Усесаюзнага дзяржаўнага інстытута кінематаграфіі.

Пэўны час працаваў пракурорам у Мінску. У 1934—1941гадах працаваў асістэнтам рэжысëра, рэжысëрам ігравога і навукова-папулярнага кіно на кінастудыі «Ленфільм», «Белдзяржкіно», затым у 1941—1943 гадах — на Цэнтральнай Аб’яднанай кінастудыі мастацкіх фільмаў — ЦАКС у Алма-Аце. З 1944 года — рэжысëр Кіеўскай кінастудыі.

## Фільмаграфія 
* 1937 — Дняпро ў агні (сурэжысёр)
* 1939 — «Вогненныя гады» (другі рэжысёр)
* 1941 — Сям’я Януш («Жніво»)
* 1945 — Зыгмунд Каласоўскі (сумесна з Б. М. Дмахоўскім)
* 1954 — «Асілак» ідзе ў Марто (сумесна з А. В. Брунчугіным),
* 1957 — Крутыя прыступкі

## Літаратура 
* Кино и время. Вып. 3-й. Режиссеры советского художественного кино. — М., 1963.&nbsp;— С. 190.
* 

Катэгорыя:Рэжысёры Беларусі
Катэгорыя:Рэжысёры Украіны
Катэгорыя:Рэжысёры СССР
Катэгорыя:Рэжысёры паводле алфавіта
Абілін

**Абілін**:

* Горад Абілін, Канзас
* Горад Абілін, Тэхас

* Парадокс Абіліна