Эрых Фром

**Эрых Фром** (;  — ) — нямецка-амерыканскі філосаф і сацыёлаг, прадстаўнік постфрэйдысцкага кірунку («*культурнага псіхааналізу*»).

## Біяграфічныя звесткі 
Скончыў Гайдэльбергскі ўніверсітэт, атрымаў ступень доктара філасофіі (1922). Вучыўся ў Берлінскім псіхааналітычным інстытуце (1923-24). У 1929-32 супрацоўнік Інстытута сацыяльных даследаванняў у Франкфурце-на-Майне. Пасля прыходу да ўлады нацыянал-сацыялістаў эміграваў у ЗША. Выкладаў у Інстытуце псіхааналізу ў Чыкага, у Калумбійскім, Ельскім, Мічыганскім універсітэтах. У 1951-67 жыў у Мексіцы, быў прафесарам псіхіятрыі Нацыянальнага ўніверсітэта ў Мехіка. У 1974 перасяліўся ў Швейцарыю.

Асноўныя працы — «*Уцёкі ад свабоды*» (1941), «*Чалавек для сябе*» (1947), «*Псіхааналіз і рэлігія*» (1950), «*Забытая мова*» (1951), «*Здаровае грамадства*» (1955), «*Мастацтва любові*» (1956), «*Анатомія чалавечай дэструктыўнасці*» (1973) і інш.

## Светапогляд 
Паводле Э. Фрома, асоба з’яўляецца прадуктам дынамічнага ўзаемадзеяння паміж прыроджанымі патрэбнасцямі і ўплывам культуры, сацыяльных норм і прадпісанняў. Лічыў, што ў кожнага чалавека ёсць свая нязменная сутнасць, якая захоўваецца як ядро ва ўсіх культурах і гістарычных абставінах. Адзначаў, што неад’емнай рысай чалавечага існавання ў сучасным «*хворым*» грамадстве з’яўляюцца адзінота, ізаляцыя і адчужэнне, якія спадарожнічаюць дасягнутаму ўзроўню свабоды.

Э. Фром раскрыў некалькі шляхоў, якія выкарыстоўваюцца людзьмі для пераадолення гэтых пачуццяў, «*уцёкаў ад свабоды*»: аўтарытарызм (празмерная залежнасць ад знешніх сіл і бездапаможнасць або дамінаванне і кантроль над другімі людзьмі), дэструктыўнасць (пераадоленне пачуцця непаўнацэннасці праз знішчэнне або пакарэнне іншых), аўтаматызаваны канфармізм (страта індывідуальнасці, абсалютнае падпарадкаванне сацыяльным нормам і правілам). На яго думку, шлях да пабудовы «*здаровага*» грамадства ляжыць праз маральнае абнаўленне, творчую працу, духоўнае ачышчэнне чалавека, паглыбленне яго здольнасці да любові ў шырокім сэнсе слова. Распрацаваў канцэпцыю «*сацыяльнага характару*», пад якім разумеў ядро структуры характару, уласцівае большасці прадстаўнікоў пэўнай культуры. Адрозніваў асноўныя сацыяльныя тыпы характару:
* рэцэптыўны (пасіўнасць, спадзяванне на дапамогу іншых людзей, даверлівасць);
* эксплуатуючы (эгацэнтрызм, выжыванне за кошт другіх, агрэсіўнасць);
* накапляльны (жаданне авалодаць як мага большай колькасцю матэрыяльных даброт, улады і любові, кансерватыўнасць, падазронасць);
* рыначны (уяўленне пра асобу як тавар, неразборлівасць у сродках дасягнення мэты, духоўная апустошанасць);
* прадукцыйны (незалежнасць, здольнасць да творчага мыслення, да шчырай любові, адказнай працы).

Людзі з прадукцыйнай арыентацыяй маглі б скласці ў будучым дасканалае грамадства, якое Э. Фром называў «*гуманістычным абшчынным сацыялізмам*».

У адрозненне ад З. Фрэйда, для Э. Фрома характэрны меншая біялагізацыя сутнасці чалавека і пераход да сацыяпсіхалізму. Э. Фром спрабаваў вырашыць механізм узаемаадносін псіхалагічных і сацыяльных фактараў грамадскага развіцця. Аднак, аналізуючы «*сацыяльнае асяроддзе*», ён ігнараваў яго класавую неаднароднасць, а сутнасць чалавек і ўсяго гістарычнага працэсу разумеў абстрактна псіхалагічна, хоць адзначаў заганы сучаснага грамадства. На яго думку, капіталізм — псіхічна хворае ірацыянальнае грамадства. Выйсце з гэтага становішча Фром бачыць у «*гуманістычным псіхааналізе*», у лячэнні «*індывідуальнай паталогіі*». Спрабаваў «*сінтэзаваць*» фрэйдызм і марксізм.

## Асноўныя працы 
### Па-нямецку 
* *Das jüdische Gesetz. Ein Beitrag zur Soziologie des Diaspora-Judentums.*, Promotion, 1922. ISBN 3-453-09896-X
* *Über Methode und Aufgaben einer analytischen Sozialpsychologie*. Zeitschrift für Sozialforschung, Bd. 1, 1932, S. 28–54.
* *Die psychoanalytische Charakterologie und ihre Bedeutung für die Sozialpsychologie.* Zeitschrift für Sozialforschung, Bd. 1, 1932, S. 253–277.
* *Sozialpsychologischer Teil. In: Studien über Autorität und Familie.* Forschungsberichte aus dem Institut für Sozialforschung. Alcan, Paris 1936, S. 77–135.
* *Zweite Abteilung: Erhebungen* (Erich Fromm u.a.). In: Studien über Autorität und Familie. Forschungsberichte aus dem Institut für Sozialforschung. Alcan, Paris 1936, S. 229–469.
* *Die Furcht vor der Freiheit*, 1941 (In English, "Fear/Dread of Freedom"). ISBN 3-423-35024-5
* *Psychoanalyse & Ethik*, 1946. ISBN 3-423-35011-3
* *Psychoanalyse & Religion*, 1949. ISBN 3-423-34105-X (The Dwight H. Terry Lectureship 1949/1950 )

### Па-англійску 
* *Escape from Freedom (U.S.), The Fear of Freedom (UK)* (1941) ISBN 978-0-8050-3149-2
* *Man for himself, an inquiry into the psychology of ethics* (1947) ISBN 978-0-8050-1403-7
* *Psychoanalysis and Religion* (1950) ISBN 978-0-300-00089-4
* *The Forgotten Language; an introduction to the understanding of dreams, fairy tales, and myths* (1951) ISBN 978-0-03-018436-9
* *The Sane Society* (1955) ISBN 978-0-415-60586-1
* *The Art of Loving* (1956) ISBN 978-0-06-112973-5
* ''Sigmund Freud's mission; an analysis of his personality and influence* (1959)
* *Zen Buddhism and Psychoanalysis* (1960) ISBN 978-0-285-64747-3
* *May Man Prevail? An inquiry into the facts and fictions of foreign policy* (1961) ISBN 978-0-385-00035-2
* *Marx's Concept of Man* (1961) ISBN 978-0-8264-7791-0
* *Beyond the Chains of Illusion: my encounter with Marx and Freud* (1962) ISBN 978-0-8264-1897-5
* *The Dogma of Christ and Other Essays on Religion, Psychology and Culture* (1963) ISBN 978-0-415-28999-3
* *The Heart of Man, its genius for good and evil* (1964) ISBN 978-0-06-090795-2
* *Socialist Humanism* (1965)
* *You Shall Be as Gods: a radical interpretation of the Old Testament and its tradition* (1966) ISBN 978-0-8050-1605-5
* *The Revolution of Hope, toward a humanized technology* (1968) ISBN 978-1-59056-183-6
* *The Nature of Man* (1968) ISBN 978-0-86562-082-7
* *The Crisis of Psychoanalysis* (1970) ISBN 978-0-449-30792-2
* *Social character in a Mexican village; a sociopsychoanalytic study* (Fromm & Maccoby) (1970) ISBN 978-1-56000-876-7
* *The Anatomy of Human Destructiveness* (1973) ISBN 978-0-8050-1604-8
* *To Have or to Be?* (1976) ISBN 978-0-8050-1604-8
* *Greatness and Limitation of Freud's Thought* (1979) ISBN 978-0-06-011389-6
* *On Disobedience and other essays* (1981) ISBN 978-0-8164-0500-8
* *For the Love of Life* (1986) ISBN 0-02-910930-2
* *The Art of Being* (1993) ISBN 978-0-8264-0673-6
* *The Art of Listening* (1994) ISBN 978-0-8264-1132-7
* *On Being Human'' (1997) ISBN 978-0-8264-1005-4

## Ушанаванне памяці 
У 1986 у Цюбінгене (Германія) заснавана Міжнароднае таварыства Фрома.

## Літаратура 
* Культуралогія: Энцыкл. даведнік / Уклад. Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Франкфурце-на-Майне
Катэгорыя:Псіхолагі Германіі
Катэгорыя:Псіхолагі ЗША
Катэгорыя:Постаці амерыканскай псіхааналітыкі
Катэгорыя:Постаці нямецкай псіхааналітыкі
Катэгорыя:Постаці амерыканскай сацыяльнай псіхалогіі
Катэгорыя:Філосафы XX стагоддзя
Катэгорыя:Філосафы Германіі
Катэгорыя:Філосафы ЗША
Катэгорыя:Марксісты
Катэгорыя:Тэарэтыкі марксізму
Катэгорыя:Неафрэйдысты
Катэгорыя:Сацыялісты Германіі
Катэгорыя:Сацыялісты ЗША
Катэгорыя:Сучасныя гуманісты
Катэгорыя:Франкфурцкая школа
Катэгорыя:Даследчыкі фашызму
Катэгорыя:Даследчыкі ідэнтычнасці
Катэгорыя:Крытыкі саенталогіі
Катэгорыя:Постаці этыкі
Катэгорыя:Антываенныя актывісты
Катэгорыя:Палітычныя філосафы