open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Азоў (вялікі супрацьлодачны карабель)

**Азоў** () — вялікі супрацьлодачны карабель праекта 1134БФ Чырвонасцяжнага Чарнаморскага флота ВМФ СССР, а з 1991 года ВМФ Расіі.

## Гісторыя 
Залічаны ў спісы караблёў ВМФ 4 студзеня 1972 года, 21 ліпеня таго ж года закладзены на заводзе імя 61 камунара ў Мікалаеве (завадскі № 2004).

14 верасня 1973 года спушчаны на ваду, уступіў у лад 25 снежня 1975 года. 19 лютага 1976 года залічаны ў склад Чырвонасцяжнага Чарнаморскага флота.

5-7 кастрычніка 1976 года была праведзена інспекцыя Міністэрства абароны СССР. Падчас выхаду ў мора прысутнічаў намеснік міністра Кірыл Маскаленка.

Здзейсніў візіты:
* 22—26 студзеня 1990 — Пірэй (Грэцыя)
* 25 чэрвеня—1 ліпеня 1990 — Гавана (Куба)
* 24—28 чэрвеня 1991 — Тулон (Францыя).
* 15—19 жніўня 1991 — Канстанца (Румынія)
 Вялікі супрацьлодачны карабель «Азоў» стаў першым і адзіным караблём, якія прайшлі мадэрнізацыю пад усталяванне спробнага ўніверсальнага шматканальнага ЗРК «Форт». Па першапачатковым праекце 1134-БФ на ім меркавалася змесцаваць дзесяць пускавых усталёвак новага ЗРК (80 ракет): шэсць у карме на месцы кармавога УЗРК «Шторм» і чатыры на месцы насавога. Артылерыйскія ўсталёўкі АК-726 меркавалася замяніць больш магутнымі АК-100, а на месцы антэннага паста насавой РЛС «Гром» усталёўваўся антэнны пост РЛС МР-114 «Леў». Ужо падчас мадэрнізацыі «Азова» ад ідэі замены артылерыі адмовіліся, пакінуўшы старыя, але надзейныя АК-726. Чатыры насавыя пускавыя ўсталёўкі ЗРК «Форт» таксама не сталі месцаваць замест насавога УЗРК «Шторм», асцерагаючыся ў выпадку няўдачы з новым зенітным ракетным комплексам пакінуць карабель без эфектыўных сродкаў супрацьпаветранай абароны. Месцаванне новага ЗРК запатрабавала змяніць надбудову ад дымавой трубы да верталётнага ангара і змяніць кампаноўку памяшканняў пад ёй для месцавання скляпоў і баявых пастоў. У ВСК «АЗОЎ» не было праходу са шкафута на шкафут за трубой. У сувязі з пашырэннем надбудовы ў кармавой частцы пяцітрубныя тарпедныя апараты былі заменены на двухтрубныя ДТА-53-1134БФ. Радыётэхнічнае ўзбраенне і іншыя тэхнічныя сродкі карабля адпавядалі праекту 1134-Б.

Выпрабаванні і дапрацоўка ЗРК «Форт» праходзілі доўга і з вялікай напругай, а канчатковая здача сістэмы і прыняцце яе на ўзбраенне адбыліся толькі пасля правядзення дзяржаўных выпрабаванняў на ТАРКР «Кіраў». Пасля прыняцця мадэрнізаванага па праекце 1134-БФ у склад ВМФ СССР у 1977 годзе ВСК «Азоў» стаў адзіным у свеце караблём, узброеным трыма «калібрамі» ЗРК — блізкага, сярэдняга і далёкага дзеяння («Аса-М», «Шторм» і «Форт»).

З 18 ліпеня 1984 года па 21 лютага 1985 года прайшоў на заводзе імя 61 камунара ў Мікалаеве капітальны рамонт. У 2000 годзе быў выведзены са складу флота і да чэрвеня 2002 года разабраны на метал у Інкермане.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Вялікі супрацьлодачны карабель пр. 1134-Б «Азоў»

Катэгорыя:Вялікія супрацьлодачныя караблі праекта 1134Б
Катэгорыя:Ваенныя караблі СССР
Рэтравірусы

**Рэтраві́русы** ( — наадварот, *virus* — хворатворная слізь, атрута) — сямейства вірусаў, якія маюць у сваім геноме РНК замест ДНК. Рэтравірусы меюць такую назву, бо ў адрозненне ад усіх клетак ператвараюць РНК у ДНК, але ніколі наадварот. У рэтравірусаў ёсць два ланцугі РНК, якія яны канвертуюць у двухланцужковую ДНК. Затым яны пераносяць гэтую двухланцужковую ДНК у клеткавае ядро і ўкараняюць яе ў геном з дапамогай фермента інтэгразы. Такім чынам, геном рэтравіруса становіцца часткай геному гаспадара і клетка ніколі ўжо не зможа ад яго пазбавіцца. Адзіны спосаб пазбавіцца ад рэтравіруса — забіць клетку.

Рэтравірусы здольныя пераскокваць з віда на від. Гэта і з’яўляецца іх адметнай рысай. На працягу 450 мільёнаў гадоў эвалюцыі рэтравірусы пераскоквалі з аднаго віду на іншы, што прывяло да «эфекту Чорнай Каралевы». Калі вірус патагенны, ён інфікуе від і аказвае на яго ціск адбору. Многія з гэтага віду будуць забітыя вірусам. Гэта прывядзе да ціску адбору, мэта якога — стаць неадчувальным да гэтай інфекцыі ці віруса.

Нягледзячы на тое, што рэтравірусы маюць розныя падсямействы, яны маюць тры асноўных рода:

* анкарэтравірусы — здольныя выклікаць рак у некаторых відаў;
* ленцівірусы — здольныя выклікаць цяжкі імунадэфіцыт і смерць у людзей і іншых жывёл;
* спумавірусы — дабраякасныя вірусы, не звязаныя ні з якімі хваробамі ў людзей або жывёл.

Катэгорыя:Сямействы вірусаў
Жан Кузен Старэйшы

**Жан Кузен Старэйшы** (; каля 1490/1500 — каля 1560, Парыж) — французскі жывапісец, скульптар, гравёр і разьбяр па дрэве, адзін з пачынальнікаў французскай школы жывапісу.

## Біяграфія 
Пра яго жыццё захавалася мала інфармацыі. Спачатку Жан Кузен займаўся жывапісам на шкле і ўпрыгожыў ім вокны Санскага сабора, хоры ў царкве святога Гервасія, у Парыжы, і царкву Багародзіцы ў Вільневе-сюр-Іоне. Гэтыя і некаторыя іншыя працы ў тым жа родзе, якія прыпісваюцца Кузену, не пазбаўлены высакароднасці стылю і паказваюць развітую тэхніку аўтара. З яго карцін, напісаных алейнымі фарбамі, найбольш цікаўныя «Страшны Суд» (у Луўры, у Парыжы) і «Eva prima Pandora» (Луўр).

У 1560 годзе ён выдаў трактат аб перспектыве і ў 1571 годзе — сачыненне аб прапорцыях чалавечага цела і аб спосабах яго выявы ў розных палажэннях і ракурсах (La vraie science de la pourtraicture etc.).

Жана Кузена часта параўноўвалі з яго вялікім сучаснікам Альбрэхтам Дзюрэрам. Яго сын, Жан Кузен Малодшы, таксама вядомы мастак і аўтар вядомай кнігі «Кіраўніцтва па партрэтным жывапісе», навучаўся пры бацьку каб стаць мастаком, выявіў вялікі талент і хутка дасягнуў узроўня бацькі. Працы бацькі і сына часам не могуць адрозніць нават адмыслоўцы.

Катэгорыя:Мастакі Францыі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Гравёры Францыі
Катэгорыя:Скульптары Францыі
Катэгорыя:Мастакі Адраджэння
Класіфікацыя камп’ютарных гульняў

**Класіфікацыя камп’ютарных гульняў** з’яўляецца , якая вывучаецца ў рамках культуралогіі, філасофіі, эстэтыкі і на іх скрыжаванні. Актыўна прымяняецца падыход, заснаваны на сістэме правіл, па аналогіі з класіфікацыяй фільмаў.

## Традыцыйная класіфікацыя па жанрах гульняў 
Жанравае адрозненне гульняў пачало актыўна развівацца з сярэдзіны 1990-х гадоў. Асновай для фармавання класічнага збору жанраў паслужылі серыі гульняў. Гэтыя серыі былі ўтвораны ў выніку таго, што пасля выхаду ў свет папулярнай *«арыгінальнай гульні»* як афіцыйныя, так і іншыя распрацоўшчыкі працягвалі эксплуатаваць рысы першай гульні, ствараючы *«клонаў»*.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Сістэмы класіфікацыі
Жан Кузен Малодшы

**Жан Кузен Малодшы** (; , Санс — , Парыж) — французскі мастак-маньерыст.

## Біяграфія 
Сын вядомага жывапісца і скульптара Жана Кузена Старэйшага (каля 1490 — каля 1560), якога часта параўноўвалі з яго вялікім сучаснікам Альбрэхтам Дзюрэрам.

Кніга «Кіраўніцтва па партрэтным жывапісе» — адна з самых вядомых сярод анатомій для мастакоў, з’явілася лагічным працягам выдадзенай некалькі раней кнігі яго бацькі «Кіраўніцтва па перспектыве» (1560). Першы выпуск «Кіраўніцтва» адбыўся ў Парыжы ў 1595 годзе, яно было выдадзена Давыдам Леклеркам. Гравіраваў «Кіраўніцтва» Жан Леклерк ужо пасля смерці Жана Кузена Малодшага, яе неаднаразова выдавалі ў XVII стагоддзі і пазней.

Катэгорыя:Мастакі Францыі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі маньерызму
Санс

**Санс** () — старажытны горад у французскім дэпартаменце Ёна, у Бургундыі, на правым беразе ракі Ёны (вакзал і прамысловая зона — на левым беразе). Насельніцтва —  чалавек (1999).

У часы Рымскай Галіі горад быў вядомы пад назвай **Агедынк** (), пазней горад называўся таксама лац. civitas Senonum або Senones ад імя шматлікага гальскага племя сенанаў, галоўным горадам якога Агедынк з’яўляўся. Горад не раз згадваецца на старонках «Запісак аб Гальскай вайне» Цэзара.

Катэгорыя:Гарады рэгіёна Бургундыя — Франш-Кантэ
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Ёна
Ёна (рака)

**Ёна** (, ) — рака ў Францыі. Па рацэ быў названы дэпартамент Ёна.

Рака бярэ свой пачатак у гарах Марван і цячэ ў паўночным кірунку па Парыжскім басейне, дзе яна на 293-м кіламетры ўпадае ў Сену. Даўжыня ракі — 295 км, плошча вадазборнага басейна — каля 10,9 тыс. км². Жыўленне ракі — снегава-дажджавое, у халодную пару года на рацэ бываюць паводкі. Сярэдні расход вады ў вусці — 105 м³/сек, максімальны — 1000—1300 м³/сек.

Рака Ёна з’яўляецца суднаходнай на працягу 108 км ад вусця. На рацэ ёсць гідраэлектрастанцыі.

Катэгорыя:Рэкі Францыі
Катэгорыя:Басейн Сены
1950-я гады ў гісторыі камп’ютарных гульняў

**1950-я** гады былі адзначаны шэрагам падзей у галіне камп’ютарных гульняў.

## Падзеі 
## Створаныя гульні
* 1950 — «Bertie the Brain».
* 1951 — «Nimrod»
* 1952 — OXO (платформа EDSAC)
* 1958 — «Tennis for Two» (платформа АВМ)

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Зноскі
## Спасылкі
Барэнд Карнеліс Кукук

**Барэнд Карнеліс Кукук** (нідэрл. Barend Cornelis Koekkoek, ,  — , ) — нідэрландскі мастак.

## Жыццё і творчасць 
Нарадзіўся ў сям’і мастака-пейзажыста. Вывучаў жывапіс у Каралеўскай акадэміі выяўленчых мастацтваў у Амстэрдаме. Ужо ў маладосці пейзажы пэндзля Б. К. Кукука карысталіся папулярнасцю. У 1833 годзе мастак ажаніўся з дачкой свайго настаўніка і сябра Ж. А. Дайвайла, Элізай Тэрэзай; у гэтым шлюбе нарадзіліся 5 дачок. Будучы прызнаным жывапісцам, Б. Кукук заслужыў у Нідэрландах тытул «князь мастакоў». У 1834 годзе ён пераехаў у Клевэ, і ў 1841 годзе адкрыў у гэтым горадзе сваю мастацкую акадэмію і школу малявання, якая прыцягнула да сябе ўвагу многіх нідэрландскіх жывапісцаў. У 1842—1848 гадах ён пабудаваў у цэнтры Клевэ «Палац мастакоў» з майстэрні (Дом Кукук). Будынак, пабудаваны ў стылі нідэрландскага рамантызму, з’яўляецца цяпер мастацкім музеем і адным з найпрыгажэйшых архітэктурных помнікаў сярэдзіны XIX стагоддзя ў нямецкім Рэйнландзе і прылеглых да яго раёнах Нідэрландаў.

Пасля смерці мастака заснаваную ім Акадэмію мастацтваў узначаліў вучань Кукука і таксама таленавіты пейзажыст Іаган Бернгард Кломбек.

Катэгорыя:Мастакі Нідэрландаў
Ганс фон Кульмбах

**Ганс фон Кульмбах** (; сапраўднае прозвішча Зюс, ; 1476,  — паміж 29 лістапада і 3 снежня 1522, ) — нямецкі мастак: жывапісец і малявальшчык для гравюр на дрэве.

Вучыўся ў Якапа дэ Барбары, верагодна, займаўся затым у майстэрні Альбрэхта Дзюрэра, паслядоўнікам якога стаў пазней, працаваў у Нюрнбергу і Кракаве. Ствараў гістарычныя карціны і партрэты. Галоўныя яго творы — «Нябеснае каранаванне Багародзіцы» (алтарны абраз у царкве святога Зебальда, у Нюрнбергу), дзве бакавыя створкі трыптыха, «Святы Якім са святой Ганнаю» і «Святы Вілібранд са святым Бенедыктам» (у мюнхенскай Пінакатэцы) і «Пакланенне валхвоў» (у Берлінскім музеі).
Кульмбах

**Кульмбах** (; «кульм» — па-нямецку вяршыня, «бах» — крыніца) — горад у Германіі, раённы цэнтр, размешчаны ў зямлі Баварыя сярод маляўнічых узгоркаў у самым цэнтры прыроднага парку Фіхтэльгебіргу (Верхняя Франконія). Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Верхняя Франконія. Уваходзіць у склад раёна Кульмбах. Насельніцтва —  чалавек (на 31 снежня 2010 года). Займае плошчу 92,77 км². Афіцыйны код — 09 4 77 128.

Горад падзяляецца на 37 гарадскіх раёнаў.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Ганс фон Кульмбах, нямецкі мастак
* Андрэас Эрнст Этлінгер, нямецкі батанік

## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Баварыі
Ясуа Куніёсі

**Ясуа Куніёсі** (яп. 国吉康雄); , Акаяма — , ) — амерыканскі мастак, графік і фатограф японскага паходжання.

## Біяграфія 
Ясуа Куніёсі прыехаў у ЗША ў 1906 годзе. У наступныя гады вучыўся ў Лос-Анджэлескай Школе мастацтваў і дызайну. У 1935 годзе быў удастоены стыпендыі фонду Гугенхайма. Затым вучыўся на курсах Студэнцкай мастацкай лігі ў Нью-Ёрку і ў Вудстоку.

Выкладаў у Лізе студэнтаў-мастакоў Нью-Ёрка. Сярод яго вучняў былі Нан Лур’е, Айрын Кругман і Эн Хеліёф. Вядомы сваімі нацюрмортамі, карцінамі «ню» і палотнамі, якія паказваюць цыркавыя сцэнкі і жыццё артыстаў цырка. Спектр інтарэсаў Куніёсі быў даволі шырокім — ад сюррэалізму і да рэалістычнага мастацтва.

Катэгорыя:Мастакі ЗША
Сэмюэл Купер (мастак)

**Сэмюэл Купер** (;  — , ) — англійскі мастак-мініяцюрыст. Як і яго старэйшы брат Аляксандр Купер, ён вучыўся ў школе свайго дзядзькі Джона Хоскінса.

Сваю першую мініяцюру стварыў у 1642 годзе. Партрэты пісаў пераважна з натуры. Яго мініяцюры характарызуюцца выразным выкарыстаннем колеру і пэндзля ў стылі барока на малым фармаце. Купер таксама маляваў на слановай косці і пергаменце — і ён таксама распрацоўваў манеты.

Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Мастакі барока
Купка

**Купка** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Францішак Купка, чэшскі мастак 

## Тапонім 
* Купка (вёска)
Кубін

**Кубін** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Альфрэд Кубін — аўстрыйскі графік
* Атакар Кубін — чэшскі жывапісец, скульптар
Маар (значэнні)

**Маар**:
* Маар
* Дора Маар, французская мастачка
* Паўль Маар, нямецкі дзіцячы пісьменнік
Гелена Ромер-Ахенкоўская

**Гелéна Ромер-Ахенкоўская** (; 2 жніўня 1875, Вільня ― 26 сакавіка 1947, Торунь, Польшча) ― польская і беларуская пісьменніца, публіцыстка, драматургіня, мастачка, педагогіца, а таксама асветніца і грамадская дзяячка.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Вільні 2 жніўня 1875 года ў сям’і вядомага мастака Альфрэда Ісідара Ромера і графіні Ванды з Сулістроўскіх. Калі Гелене споўніўся год, маці пераехала з Вільні ў радавую сядзібу Каралінова (цяпер Пастаўскі раён, Віцебская вобласць).
, каля 1890.
Нацыянальны музей у Варшаве]]
Першапачатковую адукацыю атрымала дома. У 1884 г. бацька адправіў яе на вучобу ў платны Кракаўскі пансіён Люцыі Жэляшкевіч, які яна скончыла з адзнакай у 1892 г..

У Камаях, Канябічах і Каралінаве за свой кошт адкрыла тры школы, у якіх навучалася па 50-60 вучняў. У школе ў Каралінове заняткі праводзіла сама. Школы працавалі таемна, бо царскія ўлады не дазвалялі адчыняць прыватныя школы.

У 1939 г. у Заходнюю Беларусь прыйшла Чырвоная армія. Маёнтак нацыяналізавалі разам з кватэрамі Ромераў у Вільні, а ў сядзібе ў Каралінова адкрылі бальніцу. Гелена ў спешным парадку перадала кнігі свайго бацькі ў бібліятэку Вільні (цяпер бібліятэка імя Урублеўскіх Акадэміі навук Літвы). Гелену і ейную маці, якой было 86 гадоў, не адправілі ў Сібір з прычыны заступніцтва за іх мясцовых жыхароў.

## Творчасць 
Дэбютавала ў 1904 годзе вершаванай п’есай «Karylla czyli miłość patriotyczna».

Падпісвалася крыптанімамі Hro, H., R., H.R., Hr., r. ці псеўданімамі Spectator, Widz, Scypio.

Як дзядуля і бацька, мела здольнасць да выяўленчага мастацтва, добра малявала. У 1911 годзе на выставе былі прадстаўлены яе этуды і пейзажная карціна «Дарога». Захаваліся наступныя працы мастачкі: «Партрэт Міхала Казіміра Ромера», «Коні на лузе», «Каровы ў бярозавым гаі», якія яна намалявала ў маладосці. Ейнаму пэндзлю належаць таксама працы «Вуліца шкляроў у Вільні», «Пейзаж з трысцём», «Пейзаж», «Пляц і касцёл Усіх Святых у Вільні» і іншыя.

## Творы 
* Karylla czyli miłość patriotyczna (1904) — п’еса,
* Majaki (1911) — аповесць,
* Swoi ludzie (1922) — зборнік навелаў,
* Wesele na Wileńszczyźnie (1929) — п’еса,
* Tutejsi (1931) — зборнік навелаў,
* Rok 1863 na Litwie (1934) — п’еса.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся 2 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1875 годзе
Катэгорыя:Пісьменніцы Польшчы
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:журналісты Польшчы
Катэгорыя:педагогі Польшчы
Катэгорыя:рэдактары Польшчы
Катэгорыя:публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Краёўцы
Катэгорыя:Памерлі ў Торуні
Катэгорыя:Памерлі 25 сакавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1947 годзе
Катэгорыя:драматургі Польшчы
Катэгорыя:драматургі Беларусі
Павел Варфаламеевіч Кузняцоў

**Павел Варфаламеевіч Кузняцоў** (; 5 [17] лістапада 1878,  — , ) — расійскі жывапісец.

## Біяграфія 
Павел Кузняцоў нарадзіўся ў Саратаве ў сям’і іканапісца (дзед яго быў садоўнікам). Калі мастацкія схільнасці вызначыліся, Кузняцоў паступіў у «Студыю жывапісу і малявання» пры Саратаўскім таварыстве аматараў прыгожых мастацтваў, дзе займаўся на працягу некалькіх гадоў (1891—1896 гг.) пад кіраўніцтвам В. В. Канавалава і Г. П. Сальвіні-Баракі. Там жа сустрэча з В. Э. Барысавым-Мусатавым аказала на яго сур’ёзнае ўздзеянне, як і на яго аднакласніка і сябра, выбітнага скульптара А. Ц. Мацвеева, зрэшты, як і на ўсю саратаўскую мастацкую моладзь.

Бліскуча вытрымаў уступныя іспыты ў Маскоўскім вучылішчы жывапісу, разьбярства і дойлідства ў 1897 годзе. Вучыўся: спачатку ў А. Я. Архіпава, потым у К. А. Каровіна і В. А. Сярова. Вучоба дала кола сяброў і аднадумцаў, якія пазней сфарміравалі мастацкае аб’яднанне «Блакітная ружа».

Мастацкі дар спалучаўся ў Кузняцове з невычэрпнай энергіяй душы, якія ў рэшце рэшт выявіліся ў дзіўным творчым даўгалецці майстра сусветнага ўзроўню.

У 1902 годзе зблізіўся з В. Я. Брусавым і сімвалістамі. Супрацоўнічаў з выданнямі сімвалісцкага толку: часопісамі «Мастацтва», «Залатое руно», уваходзіў у аб’яднанне «Свет мастацтва».

У 1902 годзе Кузняцоў сумесна з К. С. Пятровым-Водкіным і П. С. Уткіным распісалі царкву Казанскай Божай Маці ў Саратаве. Знаходзячыся на лязо мастацкай думкі таго часу (удзельнічаючы ў дзейнасці «Міру мастацтва»), таленавітая моладзь і ў царкве паспрабавала вольна абыйсціся з канонамі, што выклікала выбух грамадскага абурэння і іх роспісы былі знішчаны.

У 1904 годзе Кузняцоў быў адным з арганізатараў выставы «Алая ружа», а таксама прыняў актыўны ўдзел у фармаванні мастацкага аб’яднання «Блакітная ружа», якое канчаткова вызначылася пасля аднайменнай выставы ў 1907 годзе.

У 1906 году па запрашэнні Сяргея Дзягілева ездзіў у Парыж, дзе наведваў дзелі мастацкія студыі і яго працы прынялі ўдзел у выставе рускага мастацтва, па выніках якой Кузняцоў быў абраны чальцом Восеньскага Салона (пажыццёва).

Быў членам аб’яднанняў «Свет мастацтва», «Саюз рускіх мастакоў», «Чатыры мастацтва».

Катэгорыя:Мастакі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі рускага авангарда
Закраса

і цыбулі закрасы для баршча. Запарожжа, 2012 год.]]

**Закраса**, або **прыкраса** — тое, што дадаюць да ежы для паляпшэння яе смаку, пажыўнасці, водару і выгляду.

Прыклады традыцыйных закрас, некаторыя з іх мелі ўласныя назвы:

* соль — да ўсіх страў
* тоўчанае з цыбуляй або часнаком сала або здор — закраса для баршча;
* смажаныя на сале або алеі цыбуля, часта з морквай — для супоў;
* масла — для каш.

Для першых страў часцей за ўсё ўжываюцца ў славянскай кухні такія запраўкі, як цыбуля, морква, пятрушка, грыбы, сельдэрэй, тамат, мука, смятана, тоўчанае сала, кроп, шчаўе і г д.

Для бліноў і аладак ужываюць смятану, варэнне або кісель.

Асноўнай закрасай у посныя дні быў алей, тоўчанае  і  семя, .

## У культуры 
Беларускія народныя прымаўкі сцвярджаюць «Як няма мяса, то і грыб закраса» і «І да мяса трэба закраса» у сэнсе, што няма мяжы дасканаласці.

## Гл. таксама 
* 

## Літаратура 
* Великий тлумачний словник сучасної української мови / Голов. ред. В.&nbsp;Т.&nbsp;Бусел, редактори-лексикографи: В.&nbsp;Т.&nbsp;Бусел, М.&nbsp;Д.&nbsp;Василега-Дерибас, О.&nbsp;В.&nbsp;Дмитрієв, Г.&nbsp;В.&nbsp;Латник, Г.&nbsp;В.&nbsp;Степенко.&nbsp;— К.: Ірпінь: ВТФ «Перун», 2005.&nbsp;— 1728 с.

Катэгорыя:Харчаванне
Катэгорыя:Украінская кухня
Катэгорыя:Еўрапейская кухня
Катэгорыя:Беларуская кухня
Катэгорыя:Славянская кухня
Валдыс Біркаўс

**Валдыс Біркаўс** (; нар.  года, ) — латвійскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, прэм’ер-міністр Латвіі ў 1993-1994 гадах.

У 1961 годзе скончыў тэхнікум, пасля вучыўся ў Латвійскім універсітэце ў Рызе па розных спецыяльнасцях, скончыў яго ў 1969 годзе, атрымаўшы кваліфікацыю юрыста. У 1978 годзе затрымаў вучоную ступень кандыдата юрыдычных навук па крыміналістыцы, а ў 1993 годзе — доктара юрыдычных навук. Працаваў у навукова-даследчым інстытуце, які займаўся ў тым ліку крыміналістыкай, з 1975 па 1986 гады быў яго дырэктарам. Пазней стаў выкладчыкам у Латвійскім універсітэце. У 1988 годзе стаў сузаснавальнікам Латвійскага юрыдычнага таварыства, якое ўзначальваў да 1995 года.

У канцы 1980-х гадоў уключыўся ў дзейнасць Латвійскага народнага фронту. У маі 1990 года абраны дэпутатам Вярхоўнага Савета Латвійскай ССР. У 1993 годзе быў адным з заснавальнікаў руху "Латвійскі шлях". Старшынёй гэтай арганізацыі ён быў да 1997 года. У 1993, 1995 і 1998 гадах абіраўся дэпутатам у Сейм Латвіі.

Яго партыя перамагла на парламенцкіх выбарах у 1993 годзе. У жніўні таго ж года ён заняў пасаду прэм'ер-міністра, якую займаў да верасня 1994 года. У 1994–1995 гадах быў намеснікам прэм'ер-міністра. З 1994 па 1999 гады быў міністрам замежных спраў. У 1999 годзе быў вылучаны кандыдатам ад сваёй партыі на пасаду прэзідэнта Латвіі, але прайграў у галасаванні Вайры Віке-Фрэйберзе. У тым жа годзе ён заняў пасаду міністра юстыцыі ва ўрадзе Андрыса Шкелэ, якую займаў да 2000 года. Пасля заканчэння дэпутацкага тэрміну адмовіўся ад палітычнай дзейнасці.

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Латвіі
Віліс Крыштопанс

**Віліс Крыштопанс** (; нар.  года) — латвійскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, прэм’ер-міністр Латвіі ў 1998-1999 гадах.

Нарадзіўся ў Сібіры, у Омскай вобласці Расіі, куды яго бацькі былі дэпартаваныя з Латвіі ўладамі СССР у канцы 1940-х гадоў у рамках камуністычных рэпрэсій. Сям'я вярнулася ў Латвію ў 1959 годзе. Скончыў Рыжскі політэхнічны інстытут у 1980 годзе па спецыяльнасці "Архітэктура". У 1970-я гады ён прафесійна гуляў у баскетбол. Пазней, звязаны са спартовымі ўстановамі, займаўся, між іншым, трэнерская дзейнасцю. У перыяд палітычных змен перайшоў у бізнес, працаваў на кіруючых пасадах, у тым ліку ў банкаўскім сектары. Ён таксама быў адным з ініцыятараў стварэння і першым прэзідэнтам Латвійскай баскетбольнай лігі.

Заняўся палітычнай дзейнасцю ў межах арганізацый «Клуб 21» і «Латвійская дарога». У 1993, 1995 і 1998 гадах ад іх абіраўся дэпутатам Сейму. У 1993–1994 гадах быў міністрам фінансаў, а ў 1995–1998 гадах — міністрам транспарту. З лістапада 1998 года па ліпень 1999 года быў прэм'ер-міністрам. У 2000 годзе пакінуў парламент. Вярнуўся ў яго ў 2002 годзе ў якасці выдвіжэнца ад Саюза фермераў Латвіі. У 2006 годзе вярнуўся ў бізнэс. У 2013 годзе быў абраны прэзідэнтам Нацыянальнай федэрацыі гольфа Латвіі. У 2021 годзе ўвайшоў у раду новай партыі Айнарса Шлесерса.

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Латвіі
Дора Маар

**Дора Маар** (, сапраўднае імя *Генрыета Тэадора Марковіч*, , , Тур — , Парыж) — французская мастачка і фатограф.

## Біяграфія і творчасць 
Дачка францужанкі з Турэні і архітэктара харвацкага паходжання, вырасла ў Аргенціне. У 1920 годзе прыехала ў Парыж, вучылася жывапісу, затым фатаграфіі, пазнаёмілася з Брасаем, Карцье-Брэсонам, зблізілася з сюррэалістамі (Брэтон, Батай і інш.). Была асістэнткай Мана Рэя, у 1935 годзе адкрыла ўласнае фотаатэлье. Яе фотамантаж «Папаша Убю» (1936) стаў свайго роду візітнай карткай сюррэалістычнага мастацтва.

У 1936 годзе ў парыжскім кафэ «Дэ маго» Поль Элюар пазнаёміў Маар з Пабла Пікаса, сяброўкай якога, мадэллю і музай яна стала на 9 гадоў. Маар шмат фатаграфавала Пікаса (асабліва ў перыяд яго працы над «Гернікай»), пад яго ўплывам звярнулася да жывапісу. Пікаса часта ствараў выявы сумнай Маар, у яго творчасці яна назаўжды засталася «жанчынай, якая плача».

У 1945 годзе, пасля разрыву з Пікаса, Маар перажыла цяжкі душэўны крызіс, лячылася ў псіхіятрычнай клініцы ў Жака Лакана. Пасля выставы жывапісных работ (1957) на доўгія гады зачынілася ў сваёй кватэры, пісала вершы і карціны, была амаль забытая.

У поўнай меры маляўнічая спадчына Маар, высока ацэненая публікай і крытыкай, была прадстаўлена толькі на пасмяротнай рэтраспектыўнай выставе (1999).

У 2019 годзе (5 чэрвеня — 29 ліпеня) у Цэнтры Пампіду была прадстаўлена найбуйнейшая выстава работ Доры Маар (больш за чатырыста фатаграфій і дакументаў), якая дазваляе прасачыць шлях мастачкі ад першых рэкламных фатаграфій і вулічнага перыяду да сюррэалістычных работ.

Катэгорыя:Мастакі Францыі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Фатографы XX стагоддзя
Катэгорыя:Фатографы Францыі
Катэгорыя:Сюррэалісты
Індуліс Эмсіс

**Індуліс Эмсіс** (; нар.  года, ) — латвійскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, прэм’ер-міністр Латвіі ў 2004 годзе.

Па адукацыі біёлаг, у 1975 годзе скончыў Латвійскі ўніверсітэт у Рызе. У 1986 годзе атрымаў ступень кандыдата біялагічных навук, а ў 1993 годзе — доктара біялагічных навук. Спачатку працаваў выкладчыкам, потым загадчыкам лабараторыі ў навукова-даследчым інстытуце. У 1989–1990 гадах быў намеснікам старшыні Камітэта аховы навакольнага асяроддзя Латвійскай ССР.

У 1990 годзе быў адным з сузаснавальнікаў Латвійскай партыі зялёных. У 1990 годзе на свабодных выбарах ад Латвійскага народнага фронту быў абраны дэпутатам Вярхоўнага Савета Латвійскай ССР, у якім засядаў да 1993 года. Са жніўня 1993 года па лістапад 1998 года быў міністрам аховы навакольнага асяроддзя ва ўрадах Валдыса Біркаўса, Марыса Гайліса, Андрыса Шкелэ і Гунтарса Крастса. У 1995 годзе стаў дэпутатам Сейму Латвіі 6-га склікання, кадэнцыя якога скончылася ў 1998 годзе.

Пасля сыходу з урада і парламента стаў, між іншым, старшынёй кансалтынгавай кампаніі. У 2001 годзе ён быў абраны саветнікам у Рызе, а ў 2002 годзе быў пераабраны ў Сейм, на гэты раз паспяхова падаўшы заяўку на пераабранне ў 2006 годзе. Тым часам ён быў адным з трох сустаршыняў сваёй партыі. 9 сакавіка 2004 года ён змяніў Эйнарса Рэпшэ на пасадзе прэм'ер-міністра Латвіі, стаўшы першым прэм'ер-міністрам у свеце з групы "зялёнага" руху. Кабмін пад яго кіраўніцтвам не атрымаў вотуму даверу ў кастрычніку 2004 года падчас бюджэтных дэбатаў. 2 снежня 2004 года Айгарс Калвітыс заняў пасаду прэм'ер-міністра замест яго.

Пасля выбараў у 9-ы Сейм у 2006 годзе на некалькі месяцаў стаў яго старшынёй. У 2007 годзе ён адышоў ад палітычнай дзейнасці, вярнуўшыся ў сферу кансалтынгу. У 2009 годзе таксама стаў выкладчыкам Латвійскага ўніверсітэта.

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Латвіі
Гунтарс Крастс

**Гунтарс Крастс** (; нар.  года, ) — латвійскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, прэм’ер-міністр Латвіі ў 1997-1998 гадах.

З 1976 года працаваў рабочым. У 1982 годзе скончыў эканомічны факультэт Латвійскага ўніверсітэта. Да 1991 года працаваў эканамістам, потым да 1995 года працаваў у прыватным бізнэсе.

У 1995–1997 гадах быў міністрам эканомікі. Пасля адстаўкі Андрыса Шкелэ ўзначальваў урад Латвіі (1997–1998), затым на працягу года быў віцэ-прэм'ерам і міністрам еўрапейскіх спраў. У 1998 і 2002 гадах ад партыі «За Айчыну і свабоду / Руху за нацыянальную незалежнасць Латвіі» атрымаў месца дэпутата Сейму.

Быў назіральнікам у Еўрапарламенце, а з мая па ліпень 2004 года быў дэпутатам Еўрапарламента 5-га склікання. У выніку выбараў 2004 года абраны ў Еўрапарламент 6-га склікання. Быў членам групы «Саюз за Еўропу нацый», віцэ-старшынёй эканамічнага і валютнага камітэта. На агульнаеўрапейскіх выбарах у 2009 годзе прайграў выбары ў Еўрапарламент.

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Латвіі
Летнія Алімпійскія гульні 1944

**XIII летнія Алімпійскія гульні** згодна з рашэннем Міжнароднага алімпійскага камітэта (МАК), прынятым у чэрвені 1939 года, былі запланаваны да правядзення ў 1944 годзе ў Лондане. Лондан у барацьбе за права правядзення Гульняў апярэдзіў Рым, Дэтройт, Лазану, Афіны, Будапешт, Хельсінкі і Манрэаль. У сувязі з пачаткам Другой сусветнай вайны Гульні былі адменены. Лондан прыняў першыя пасляваенныя Гульні 1948 года, прычым атрымаў гэтае права без выбараў.

1944
Катэгорыя:1944 год у спорце
Катэгорыя:Спорт у Лондане
Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні
Мінскі з’езд арыстакратаў

**Мінскі з’езд арыстакратаў** — з’езд у канцы 1811 года ў Мінску арыстакратыі літоўска-беларускіх губерняў Расійскай імперыі, скліканы князем Міхалам Клеафасам Агінскім (1765—1833), на якім абмяркоўвалі праект аднаўлення Вялікага Княства Літоўскага на чале з расійскім манархам Аляксандрам I і на якім адбылося прымірэнне былых прыхільнікаў Канстытуцыі 3 мая 1791 года і былых таргавіцкіх канфедэратаў.

## Гісторыя 
У красавіку 1811 года па прапанове расійскага імператара Аляксандра I група арыстакратаў літоўска-беларускіх губерняў Расійскай імперыі (князь Міхал Клеафас Агінскі (1765—1833), князь Францішак Ксаверый Друцкі-Любецкі (1778—1846), граф Людвік Плятэр (1775—1846) і інш.) распрацавала асноўныя палажэнні праекта аднаўлення Вялікага Княства Літоўскага на чале з расійскім манархам Аляксандрам I.

У канцы 1811 года ў Мінску адбыўся, скліканы князем Міхалам Клеафасам Агінскім (1765—1833), з’езд найбольш уплывовых дваран літоўска-беларускіх губерняў Расійскай імперыі. Мэтай праекта аднаўлення Вялікага Княства Літоўскага на чале з расійскім манархам Аляксандрам I была спроба схіліць і прыцягнуць мясцовую арыстакратыю літоўска-беларускіх губерняў да канцэпцыі яе супрацоўніцтва з Расіяй супраць імператара французаў Напалеона, які нядаўна стварыў Герцагства Варшаўскае (1807—1815).

Мінскі з’езд не прывёў, аднак, да вызначанай мэты, бо большасць яго ўдзельнікаў выказалася супраць ідэі разрыву шматвекавой уніі зямель былых Вялікага Княства Літоўскага і Польскага Каралеўства. Выказваліся таксама патрабаванні, каб расійскі імператар Аляксандр I абвясціў сябе не толькі вялікім князем літоўскім, але і каралём польскім. Адзіным станоўчым вынікам гэтай сустрэчы арыстакратыі ў Мінску стала прымірэнне былых удзельнікаў таргавіцкай канфедэрацыі з былымі прыхільнікамі Канстытуцыі 3 мая 1791 года. 

На з’ездзе ўдзельнічаў сярод іншых асоб Станіслаў Солтан (1756—1836). Магчыма, вестка аб удзеле Станіслава Солтана ў мінскім з’ездзе прывяла да таго, што яго імя не аказалася ў спісе шасці арыстакратаў літоўска-беларускіх губерняў, якім напярэдадні вайны з Расійскай імперыяй было даручана імператарам французаў Напалеонам «арганізаваць Літву» пасля яе чаканага авалодання Вялікай арміяй. Тым не меней, пасля прыходу напалеонаўскіх войск у Вільню Станіслаў Солтан па прызначэнні Напалеона 19 чэрвеня (1 ліпеня) 1812 г. стаў старшынёй (прэзідэнтам) прафранцузскай Камісіі Часовага ўрада Вялікага Княства Літоўскага, а таксама паралельна старшынёй камітэта харчавання і складоў той Камісіі.

## Літаратура 
* *Anusik, Z.* Sołtan (Pereświet-Sołtan) Stanisław h. własnego (1756—1836) / Z. Anusik // Polski Słownik Biograficzny. — t. XL/2000-2001.
Катэгорыя:Падзеі ў Мінску
Катэгорыя:1811 год у Беларусі
Аўгустс Кірхенштэйнс

**Аўгустс Кірхенштэйнс** (; ,  — , Рыга) — латвійскі навуковец, палітычны і дзяржаўны дзеяч, прэм’ер-міністр Латвіі ў 1940 годзе, старшыня Вярхоўнага Савета Латвійскай ССР у 1940—1952 гадах.

Паходзіў з сялянскай сям’і з нямецкімі каранямі. Пасля заканчэння школы ў Рызе вывучаў ветэрынарную медыцыну ў Тарту. У 1905 годзе ўдзельнічаў у рэвалюцыі на тэрыторыі Латвіі.

Атрымаў адукацыю ў Цюрыхскім універсітэце ў галіне медыцыны, пасля чаго выехаў у Сербію, дзе падчас Першай сусветнай вайны служыў лекарам у арміі.

Пасля вяртання ў Латвію заняў ветэрынарны факультэт Рыжскага ўніверсітэта. Акрамя навуковай дзейнасці займаўся грамадска-палітычнымі справамі — быў прыхільнікам сацыял-дэмакратыі, узначальваў Таварыства латвійска-савецкай дружбы.

У 1940 годзе ён быў прызначаны прэзідэнтам Карлісам Улманісам (пад ціскам СССР і асабіста Андрэя Вышынскага) кіраўніком латвійскага ўрада. Актыўна падтрымліваў акупацыю Латвіі Савецкім Саюзам, у выніку чаго заняў пасаду старшыні Вярхоўнага Савета Латвійскай ССР, якую ён займаў да 1952 года.

Пасля нападу Трэцяга рэйха на СССР ён быў эвакуіраваны ў Маскву, дзе быў прызначаны намеснікам старшыні Вярхоўнага Савета СССР.

У 1945—1962 гадах быў прэзідэнтам Латвійскага інстытута мікрабіялогіі і вірусалогіі ў Рызе.

Катэгорыя:Мікрабіёлагі СССР
Катэгорыя:Вучоныя Латвіі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Латвіі
Катэгорыя:Дэпутаты «Народнага Сойма» Латвіі
Катэгорыя:Намеснікі Старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР
Teka Wileńska

**«Teka Wileńska»** — навуковае і мастацка-літаратурнае перыядычнае выданне (альманах-зборнік), якое выдаваў у Вільні ў 1857—1858 гадах на польскай мове (пад псеўданімам «Jan ze Śliwina») Адам Кіркор (1818—1886). Выданне карысталася папулярнасцю, але праз паўтара года было забаронена пастановай расійскага урада пасля публікацыі ліста вядомага гісторыка і палітычнага эмігранта Іаахіма Лялевеля (1786—1861). Усяго выйшла шэсць нумароў. У альманаху друкаваліся як творы мастацкай літаратуры (проза і паэзія), так і публіцыстыка і навукова-папулярныя артыкулы. У 5-м нумары ўтрымліваюцца матэрыялы, якія маюць дачыненне да тэрыторыі сучаснай Беларусі.

## Спысылкі 
* Teka Wileńska

Катэгорыя:Часопісы на польскай мове
Катэгорыя:Часопісы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Часопісы Літвы
Катэгорыя:Часопісы Беларусі
Катэгорыя:Друкаваныя выданні, якія ўзніклі ў 1857 годзе
Катэгорыя:Друкаваныя выданні, закрытыя ў 1858 годзе
Яніс Паўлюкс

**Яніс Паўлюкс** (; , ваколіцы Мітавы — , Баўска) — латвійскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, прэм’ер-міністр Латвіі ў 1923 годзе.

Палітычную кар’еру пачаў у якасці міністра сувязі ва ўрадзе Зігфрыдса Мейеровіцса (19 чэрвеня 1921), куды яго намінавала Латвійская сялянская партыя.

27 студзеня 1923 года ён быў прызначаны замест Мейеровіцса кіраўніком ўрада Латвіі, а таксама ён ўзначаліў міністэрства замежных спраў і сувязі. 27 чэрвеня гэтага года ён перастаў быць прэм’ер-міністрам, якім зноў быў Мейеровіцс. Аднак ён захаваў функцыю міністра транспарту, якую таксама займаў у кабінетах Вальдэмарса Замуэлса і Гуга Цэлміньша да канца снежня 1925 года.

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Латвіі
Зігфрыдс Ганна Мейеровіцс

**Зігфрыдс Ганна Мейеровіцс** (; ,  — , Тукумс) — латвійскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, прэм’ер-міністр Латвіі ў 1921-1924 гадах.

Нарадзіўся ў сям'і лекара і хатняй гаспадыні, бацька — габрэй, маці — латышка. Паколькі маці памерла праз два дні пасля нараджэння хлопчыка, а бацька пакутаваў ад псіхічнага захворвання, яго дзядзька даглядаў за ім усё дзяцінства. Скончыў гарадскую гімназію ў Тукумсе (1905), каб далей вучыцца ў гандлёвай школе ў Рызе. З 1907 па 1911 год вучыўся ў мясцовай політэхніцы.

У 1918 годзе стаў членам Часовай латышскай нацыянальнай рады, ад яе імя падаў у Лондане заяўку аб прызнанні Вялікабрытаніяй маладой Латвійскай Рэспублікі, якое адбылося 11 лістапада 1918 года.

19 лістапада 1918 года, праз дзень пасля афіцыйнага абвяшчэння незалежнасці Латвіі, ён быў прызначаны міністрам замежных спраў. Займаў гэтую пасаду да студзеня 1925 года. Сярод яго дыпламатычных дасягненняў — прызнанне Латвіі галоўнымі дзяржавамі Еўропы і прыняцце яе ў Лігу Нацый, мірныя дагаворы з Германіяй і Савецкай Расіяй у 1920 годзе, падрыхтоўка абарончага саюза з Эстоніяй і належныя адносіны з Польшчай.

Двойчы быў прэм'ер-міністрам Латвіі: упершыню з 19 чэрвеня 1921 года па 26 студзеня 1923 года, затым з 28 чэрвеня 1923 года па 26 студзеня 1924 года. Трагічна загінуў у аўтамабільнай катастрофе каля Тукумса ва ўзросце 38 гадоў.

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Латвіі
Зімовыя Алімпійскія гульні 1944

**Зімовыя Алімпійскія гульні 1944** года, якія былі б афіцыйна вядомыя як V Зімовыя Алімпійскія гульні (з-за адмены ў 1940 годзе V Алімпійскіх Зімовых гульняў), павінны былі адбыцца ў лютым 1944 года ў Карціна-д’Ампеца (Італія). Карціна-д’Ампеца атрымаў права правесці гульні ў чэрвені 1939 года, але з-за Другой сусветнай вайны Зімовыя Алімпійскія гульні 1944 года былі адменены ў 1941 годзе. V Зімовыя Алімпійскія гульні ў канчатковым выніку адбыліся ў Санкт-Морыцы (Швейцарыя) у 1948 годзе.

Катэгорыя:1944 год у спорце
1944
1944
Валдэмарс Замуэлс

**Валдэмарс Замуэлс** (;  — ) — латвійскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, прэм’ер-міністр Латвіі ў 1924 годзе.

Вывучаў права ў Тартускім універсітэце. З восені 1917 да восені 1918 узначальваў дзейнасць Латвійскай нацыянальнай рады. Пасля абвяшчэння незалежнасці Латвіі — суддзя Вярхоўнага суда (з лістапада па снежань 1918 года). У верасні 1919 года стаў галоўным пракурорам Вярхоўнага суда.

У красавіку 1920 года абраны членам Канстытуцыйнага суду са спісу ад дэмакратаў і цэнтрыстаў. У кабінеце Зігфрыдса Мейеровіцса ўзначальваў Міністэрства сельскай гаспадаркі (чэрвень 1921 — ліпень 1922 года).

27 студзеня 1924 года быў прызначаны прэм'ер-міністрам Латвіі. Ён быў першым у гісторыі дзяржавы кіраўніком урада, які не паходзіў з Латвійскай сялянскай партыі. На працягу першых трох месяцаў 1924 года ён таксама быў міністрам юстыцыі. На пасадзе прэм’ер-міністра яго змяніў Гуга Цэлміньш.

У 1927 годзе ўдзельнічаў у прэзідэнцкіх выбарах як адзін з чатырох апанентаў свайго паплечніка па партыі Густаўса Зэмгалса.

Падчас Другой сусветнай вайны эміграваў ў Германію.

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Латвіі
Бітва за Агадэн

**Бітва за Агадэн** — бітва, якая адбылася ў 1936 годзе на паўднёвым фронце Другой італа-абісінскай вайны. Баі пачаліся з нападу італьянскіх войскаў генерала Радольфа Грацыяні, галоўнакамандуючага сіламі на «Паўднёвым фронце», на эфіопскія абарончыя пазіцыі пад камандаваннем Насібу Эмануэля. Тут у Эмануэля размяшчаліся магутныя абарончыя пазіцыі, распрацаваныя Вехіпам-пашой і вядомыя як «Гіндэнбургская сцяна». Баявыя дзеянні вяліся ў асноўным на поўдзень ад гарадоў Харэр і Джыджыга.

## Літаратура 
* Baer, George W. (1976). Test Case: Italy, Ethiopia, and the League of Nations. Stanford, California: Hoover Institute Press, Stanford University. ISBN 0-8179-6591-2.Barker, A.J. (1971).
* Rape of Ethiopia, 1936. New York: Ballantine Books. p. 160. ISBN 978-0-345-02462-6.Barker, A.J. (1968).
* The Civilizing Mission: A History of the Italo-Ethiopian War of 1935—1936. New York: Dial Press. p. 383.Mockler, Anthony (2003). Haile Selassie’s War. New York: Olive Branch Press.Nicolle, David (1997).
* The Italian Invasion of Abyssinia 1935—1936. Westminster, MD: Osprey. p. 48. ISBN 978-1-85532-692-7.
Катэгорыя:Канфлікты 1936 года
Катэгорыя:Красавік 1936 года
Катэгорыя:Бітвы Эфіопіі
Катэгорыя:Бітвы Італіі
Протапанк

**Пратапанк** — тэрмін, якім абазначаецца цэлы шэраг выканаўцаў з 1950-х па 1970-я гады, якія так ці інакш апярэдзілі ў сваіх творах панк-рок, які з’явіўся ў 1974 годзе. Фактычна протапанк не з’яўляецца жанрам рок-музыкі ў поўным сэнсе гэтага слова, бо розныя яго прадстаўнікі могуць значна адрознівацца ў музычным плане.

На працягу ўсіх трох дзесяцігоддзяў значная частка протапанку была прадстаўлена рок-н-рольнымі выканаўцамі. Велізарную ролю ў развіцці протапанку ў 1960-я гады сыграў . У 1970-я значная частка прота-панкавых артыстаў належала да такіх жанраў, як глэм-рок, , краўт-рок.

## Спасылкі
Іван Львовіч Тышкевіч

**Скумін Львовіч Тышкевіч**, у хрышчэнні **Іван** (? — да 17 ліпеня 1565) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
З кіеўскага баярскага роду Тышкевічаў герба «Ляліва», сын Льва Тышкевіча.

Маршалак гаспадарскі і староста чарнобыльскі з 1558 года. У 1554 і 1559 гадах вялікі пасол да крымскага хана.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Старосты чарнобыльскія
Іван Львовіч
Сутыкненні ў Паўднёвым Дарфуры

**Сутыкненні ў Паўднёвым Дарфуры** — серыя з двух узброеных інцыдэнтаў у раёне горада Балбала суданскай правінцыі Паўднёвы Дарфур. Сутычкі адбыліся незадоўга да абвяшчэння вынікаў усеагульных выбараў у Судане, паводле якіх прэзідэнт краіны Амар аль-Башыр застаўся на новы тэрмін, а Народна-вызваленчы рух захаваў кантроль над паўаўтаномным поўднем краіны. Губернатар суседняй правінцыі Бахр-эль-Газаль толькі пацвердзіў сутыкненне паміж НАВС і «ўзброенымі людзьмі», якое прывяло да ахвяр з абодвух бакоў. Рызейгаты раней былі ўцягнуты ў канфлікт з іншымі качавымі плямёнамі ў 2009 годзе, сутыкненні з якімі панеслі жыцці 900 чалавек. Групоўка НАВС, якой яны супрацьстаялі, звязана з Народна-вызваленчым рухам Судана, які кіраваў паўаўтаномным рэгіёнам Паўднёвы Судан. Ёй было дазволена захаваць войскі пасля мірнага пагаднення, што завяршыла другую грамадзянскую вайну ў Судане ў 2005 годзе.

НАВС заявіла, што 25 красавіка быў здзейснены другі напад на яе сілы ў гэтым раёне. Здарэнне адбылося ў раёне Раджа і прымусіла войскі сепаратыстаў адступіць. З прыблізна 100 чалавек у гэтым раёне толькі 47 удалося сысці ад праціўніка. 

Катэгорыя:Красавік 2010 года
Катэгорыя:Падзеі 23 красавіка
Катэгорыя:Падзеі 25 красавіка
Катэгорыя:Канфлікты 2010 года
Катэгорыя:Войны Судана
BVP-2

**BVP-2** — чэхаславацкая гусенічная баявая машына пяхоты, заснаваная на савецкай БМП-2, прызначаная для транспартавання асабовага складу да пярэдняга краю, падвышэння яго мабільнасці, узброенасці і абароненасці на поле бою ва ўмовах ужывання ядзернай зброі і сумесных дзеянняў з танкамі ў баі.

Узбраенне BVP складаецца з савецкай аўтаматычнай гарматы 2А42 калібра 30 мм, прызначанай для знішчэння лёгкабраняваных цэлей, кулямёта ПКТ калібра 7,62 мм і супрацьтанкавых кіраваных пускавых усталёвак 9К111 Фагот, 9К111М Фагот-М і 9К111-1 Конкурс. На BVP-2 усталявана абсталяванне для абароны экіпажа ад вялікага ціску, пранікальнай радыяцыі, радыёактыўных ападкаў і хімічнай зброі. Ён таксама абсталяваны сістэмай 902В «Туча» для стральбы дымавымі гранатамі (6 шт.).

## Краіны-эксплуатанты 
* 
* 

Катэгорыя:Бранятэхніка Чэхаславакіі
Катэгорыя:БМП-2
Леапольд Купельвізер

**Леапольд Купельвізер** (ням.: Leopold Kupelwieser; , Маркт-Пістынг, Ніжняя Аўстрыя — , ) — аўстрыйскі жывапісец перыяду позняга рамантызму.

## Біяграфія 
У раннім узросце выяўляў незвычайныя мастацкія здольнасці, спачатку ў пластычных працах. Вядомы скульптар венскай акадэміі прафесар Антон Заўнер прызнаў талент Л. Купельвізера, і ў 1809 годзе ён быў прыняты ў Венскую акадэмію выяўленчых мастацтваў, дзе спецыялізаваўся ў жывапісе.

Паміж 1823 і 1825 гадамі мастак быў кампаньёнам рускага арыстакрата Аляксея Бярэзіна. У 1823 г. накіраваўся вывучаць жывапіс у Рым. Тут ён прысвяціў сябе паглыбленаму вывучэнню фрэскі і стаў членам групы мастакоў «Назарацянін», якія ўспадкоўвалі майстрам нямецкага жывапісу 16 стагоддзя і чэрпалі натхненне ў творах мастакоў пачатку італьянскага Адраджэння.

Вярнуўшыся на радзіму, заняўся стварэннем алтароў і роспісам цэркваў. З 1836 — прафесар гістарычнага жывапісу Венскай акадэміі, сярод яго вядомых вучняў — Георг Рааб і Ёван Попавіч.

З 1840 года спецыялізуецца ў манументальным жывапісе. За гэтыя гады ён стварыў сабе рэпутацыю рэлігійнага жывапісца.

Працаваў над упрыгожаннем шматлікіх сталічных храмаў і стварэннем шматлікіх алтароў і царкоўных фрэсак па ўсёй Аўстрыйскай імперыі. Напрыклад, ім выкананы фрэскі для царквы Яна Непамуцкага ў Вене, карцін для шэрагу дзяржаўных устаноў у Ніжняй Аўстрыі (1848—1850).

Быў сябрам кампазітара Франца Шуберта.

Творчая спадчына мастака Л. Купельвізера — карціны і фрэскі на рэлігійныя сюжэты, пейзажы, гістарычныя сцэны, партрэты, сярод іх і венцаносцаў Аўстрыйскай імперыі.
Караль Шыманоўскі

**Караль Шыманоўскі** (; , в. Цімашоўка, цяпер Чаркаская вобласць, Украіна — 29.3.1937) — польскі кампазітар і піяніст, педагог, музычны крытык; адзін са стваральнікаў сучаснай польскай кампазітарскай школы.

## Творчасць 
З 1905 член групы кампазітараў «Маладая Польшча». У 1926—29 прафесар і дырэктар Варшаўскай кансерваторыі.

Для ранняга перыяду творчасці характэрна вытанчаная лірычная вобразнасць. У фартэпіяннай музыцы прыкметны ўплывы Ф. Шапэна і А. Скрабіна, у сімфанічных і вакальных творах — неарамантызму. Нацыянальны стыль К. Шыманоўскага складваўся на аснове вывучэння польскага музычнага фальклору.

Сярод твораў: оперы «Хагіт» (паст. 1922) і «Кароль Рогер» (паст. 1926), балеты, у т.л. «Разбойнікі» (паст. 1934), кантаты, 4 сімфоніі (1917—32), камерна-інструментальныя ансамблі, у т.л. для скрыпкі з фартэпіяна, струнны квартэт і іншыя інструментальныя і вакальныя творы; 20 мазурак (1924—26), апрацоўкі польскіх народных песень, рамансы, музыка да драматычнага тэатра і інш.

Аўтар артыкулаў пра польскую і заходнееўрапейскую музыку і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кампазітары Польшчы
Катэгорыя:Музычныя педагогі Польшчы
Катэгорыя:Піяністы Польшчы
Марцін Тышкевіч

**Марцін Тышкевіч** (? — пасля 14 сакавіка 1595) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Тышкевічаў герба «Ляліва». Нарадзіўся ў сям’і Юрыя Васілевіча і Ганны з Катовічаў.

Войт менскі з 1582 года, маршалак гаспадарскі з 1589 года, маршалак слонімскі.

## Літаратура 
* 

Марцін
Катэгорыя:Войты менскія
Міхал Ян Тышкевіч

**Міхал Ян Тышкевіч** (? — пасля 1762) — вайсковы дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Тышкевічаў герба «Ляліва». Нарадзіўся ў сям’і Эмануэля Уладзіслава і Соф’і з Вянцлаўскіх.

Харужы гусарскай роты палка булавы польнай літоўскай. Уладальнік Лагойска.

## Сям’я 
]]
У шлюбе з Рэгінай з Лярскіх.

## Літаратура 
* 

Міхал Ян
Зімовыя Алімпійскія гульні 1940

**Зімовыя Алімпійскія гульні 1940** года першапачаткова павінны былі адбыцца з 3 па 12 лютага 1940 года ў Сапара (Японія).

Пасля адмовы Японіі праводзіць гульні МАК у ліпені 1937 года перанёс запланаваныя гульні ў Санкт-Морыц (Швейцарыя). Аднак пазней з-за рознагалоссяў са швейцарскім камітэтам заяўку таксама адхілілі, пасля чаго было вырашана правесці гульні паўторна ў нямецкім Гарміш-Партэнкірхен, аднак з-за Другой сусветнай вайны Гульні былі адмененыя мемарандумам , дасланым усім членам МАК 25 лістапада 1939.

Катэгорыя:1940 год у спорце
1940
1940
Баліс Сруога

**Баліс Сруо́га** (;  — ) — літоўскі празаік, літаратурны крытык, літаратуразнавец, тэатразнавец, драматург, публіцыст, перакладчык, эсэіст, доктар філасофскіх навук (1924), прафесар (1932).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Байбокай () Панявежыскага павета Ковенскай губерні. Вучыўся ў гімназіі ў Панявежысе. У 1914 годзе паступіў у Лясны інстытут у Петраградзе. У 1916—1918 гадах вывучаў рускую літаратуру на гісторыка-філалагічным факультэце Маскоўскага ўніверсітэта. У 1924 годзе скончыў Мюнхенскі ўніверсітэт. У 1924—1940 гадах выкладаў у Каўнаскім універсітэце, з 1932 года — прафесар. У 1940—1943 гадах выкладаў у Вільнюскім універсітэце. У 1943—1945 гадах — вязень гітлераўскага канцлагера «Штутгоф». Пасля вызвалення, у 1945—1947 гадах зноў выкладаў у Вільнюскім універсітэце.

## Творчасць 
Друкавацца пачаў у 1911 годзе. У зборніках паэзіі «Сонца і пясок» (1920), «Сцежкамі багоў» (1923) прысутнічаюць сімвалічныя матывы адзіноты, кахання, прыроды. Праблемы дзяржаўнасці Літвы, патрыятычнага абавязку адлюстраваны ў гістарычных драмах «У цені волата» (1932), «Страшная ноч» (1935), «Доля перадсвітальная» (1945), «Казімір Сапега» (1947). У іх паказана сувязь асобы з гісторыяй народа, сцэнічная канфліктнасць спалучаецца з псіхалагізмам і паэтычнасцю вобразаў герояў. Аўтар мемуараў пра Штутгоф («Лес багоў», 1945), прац па гісторыі тэатра, літаратуры, па фалькларыстыцы. Аўтар «Гісторыі рускай літаратуры» (т. 1‒2, 1931‒1933). Займаўся перакладамі твораў рускіх і іншых аўтараў. Пераклаў на літоўскую мову «Слова пра паход Ігараў» (1952).

Асобныя вершы Баліса Сруогі пераклаў на беларускую мову Віталь Вольскі.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Balys Sruoga // Vilnijos vartai 

Катэгорыя:Пісьменнікі Літвы
Катэгорыя:Пісьменнікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Літвы
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы
Катэгорыя:Драматургі Літвы
Катэгорыя:Драматургі XX стагоддзя
Катэгорыя:Публіцысты Літвы
Катэгорыя:Публіцысты XX стагоддзя
Катэгорыя:Перакладчыкі Літвы
Катэгорыя:Перакладчыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Эсэісты Літвы
Катэгорыя:Эсэісты XX стагоддзя
Катэгорыя:Дактары філасофскіх навук
Феліцыян Тышкевіч

**Феліцыян Тышкевіч** ( — ) — вайсковы дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Тышкевічаў герба «Ляліва». Нарадзіўся ў сям’і Міхала Яна і Рэгіны з Лярскіх.

Генерал-маёр войска ВКЛ (1759).

## Літаратура 
* 

Феліцыян
Катэгорыя:Генерал-маёры
Катэгорыя:Генералы Рэчы Паспалітай
Люсінаўская раўніна

**Люсінаўская раўніна** — геамарфалагічны раён у Беларусі, у цэнтральнай частцы Паўночнага Палесся. На поўначы мяжуе з Баранавіцкай і Салігорскай раўнінамі, а з поўдня абмежавана далінай Прыпяці і Лагішынскай раўнінай.

У морфаструктурным плане прымеркавана да паўночна-ўсходняй часткі Палескай седлавіны, дзе старажытны фундамент мае глыбіню залягання ад −500 да −1000 м, а магутнасць антрапагенавай тоўшчы складае 60-80 м з распаўсюджаннем краявых ледавіковых утварэнняў. Абсалютныя вышыні вагаюцца ў межах 145—175 м. Малыя рэкі прадстаўлены слабаўрэзанымі поймавымі далінамі з каналізаванымі рэчышчамі. Агульны ўхіл паверхні ў бок асноўных рэк Бобрыка і Цны. Да забалочаных міжрэччаў прымеркаваны невялікія зарастаючыя азёры. У цэлым раён уяўляе сабой плоскую, моцна забалочаную водна-ледавіковую раўніну з двума краявымі ледавіковымі ўтварэннямі напорнага і лускаватага тыпа. У паўночнай частцы размешчаны вялікі балотны масіў з Пакамерскімі азёрамі. Азёрныя катлавіны ўнаследавалі тэрмакарставыя паніжэнні. Аднастайнасць рэльефа парушаецца выхадамі на паверхню палеагенавых пяскоў і звязаных з імі эолавых форм у выглядзе град і ўзгоркаў вышынёй 3-5 м.

## Літаратура 
* Природа Беларуси. Энциклопедия. В 3 томах. Том 1. Земля и недра. — Минск: Беларуская энцыклапедыя, 2010. — 464 с. — ISBN 978-985-11-0472-3

Катэгорыя:Раўніны Беларусі
Катэгорыя:Рэльеф Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Геаграфія Ганцавіцкага раёна
Аляксандр Стэфан Дамейка

**Аляксандр Стэфан Дамейка** ( — ) — дзяржаўны службовец.

## Біяграфія 
Паходзіць са шляхецкага роду Дамейкаў герба «Дангель» ў 1832 г., а пазней у 1861 г. — Віленскай губерні.

Аляксандр Стэфан