Канстанцін Фёдаравіч Калайдовіч

**Канстанцін Фёдаравіч Калайдовіч** () — расійскі гісторык, археограф, філолаг, даследчык мовы і побыту беларусаў, член-карэспандэнт Пецярбургскай АН.

## Біяграфія 
Сын Ф. Д. Калайдовіча, брат Івана і Пятра Калайдовічаў; самы вядомы са сваёй сям’і. Нарадзіўся ў 1792 годзе. Крыніцы называюць месяцам нараджэння май або снежань, а месцам — Ялец, хаця яго ўнучка называла Кіеў.

Вучыўся ў Ялецкім народным вучылішчы і Кіева-Магілянскай акадэміі. Пасля пераезду сям’і ў Маскву, вучыўся «на сваім кошце» ў гімназіі Маскоўскага ўніверсітэта. У 1807—1810 гадах вучыўся на славесным аддзяленні Маскоўскага ўніверсітэта, які скончыў са званнем кандыдата славесных навук. Яго настаўнікам быў прафесар ; па ўспамінах Калайдовіча ў лісце да , тым часам ён часта наведваў Карамзіна, шмат быў абавязаны Бекетаву.

Яшчэ ў 1810 годзе прыняты ў Таварыства выпрабавальнікаў прыроды, а потым заняўся літаратурай і старажытнасцямі і з 1811 года быў правадзейным членам у маскоўскім Таварыстве аматараў расійскай славеснасці і ў Таварыстве гісторыі і старажытнасцей расійскіх. Пачаў друкавацца ў «Весніку Еўропы», з 1813 года — пераважна артыкулы археалагічнага зместу.

## Навуковая дзейнасць 
У 1811—1812 гадах выкладаў расійскую гісторыю і геаграфію ў  і ўніверсітэцкай гімназіі. У 1812 годзе служыў у Маскоўскім апалчэнні. У маскоўскім пажары 1812 года згарэў дом Калайдовічаў («на Цвярской, каля Раства на Палашах»), загінулі бібліятэка, мінералагічны збор і нумізматычная калекцыя Калайдовіча. Вярнуўшыся ў Маскву, ён аднавіў выкладанне ў высакародным пансіёне.

З 28 красавіка 1813 года служыў у Маскоўскім архіве замежных спраў. У 1813—1814 гадах займаўся навуковымі пошукамі для маскоўскага Таварыства гісторыі старажытнасцяў расійскіх у маскоўскіх і навакольных манастрыскіх бібліятэках; у 1813 годзе выявіў твор Іаана Экзарха «Багаслоўе» і «Шастоднеў», творы Кірылы Тураўскага, прыпіску Даміда на Пскоўскай Апосталі 1307 года, якая суадносіцца са «Словам пра паход Ігараў», у 1814 годзе.

Паміж 25 снежня 1814 і 11 студзеня 1815 года здзейсніў паездку па Уладзімірскай губерні для збірання старажытнасцяў. Не маючы сродкаў для перамяшчэння, падрабіў падарожную, у чым быў выкрыты гараднічым г. Дыванова, арыштаваны і адпраўлены пад вартай назад у Маскву. Каб зберагчы сына ад далейшых разглядаў, бацька абвясціў яго псіхічнахворым і 1 лютага 1815 года змясціў у маскоўскі дом вар’ятаў («Матроская цішыня»), адкуль 15 ліпеня ён адпраўлены ў Мяфодзіеў Пяшнашскі манастыр, дзе год быў на палажэнні паслушніка (ужо пасля смерці Калайдовіча, у 1837 годзе выдана складзеная ім гісторыя Мяфодзіева Пяшнашскага манастыра). Жыццё ў манастыры «на пакаянні» было умовай атрымання свабоды пасля знаходжання ў доме для вар’ятаў. У 1816 годзе жыў у Калузе, дзе знайшоў экзэмпляр рукапісу Кіршы Данілава «Старажытнарускія вершы»; яна была выдадзена Калайдовічам у 1818 годзе з грунтоўнай прадмовай, якая прадстаўляе першы вопыт даследавання рускага быліннага эпасу.

У 1817 года  знайшоў «». У гэтым жа годзе ён быў запрошаны ў археалагічны гурток канцлера графа Румянцава, дзе ў якасці контр-карэктара Камісіі друкавання дзяржаўных грамат і дагавораў пры Маскоўскім архіве Калегіі замежных спраў удзельнічаў у падрыхтоўцы да выдання II—IV тамоў «Зборы дзяржаўных грамат і дагавораў» (ЗГГД).). У 1822 годзе атрымаў ордэн Св. Ганны 3-й ступені і быў прыняты на сапраўдную службу ў Архіў Калегіі замежных спраў, 20 кастрычніка 1822 года, пасля выдання 2-га тома СГГД, быў прызначаны галоўным наглядчыкам Камісіі друкавання дзяржаўных грамат і дагавораў (да 1826); 12 студзеня 1823 года праведзены ў калежскія сакратары; у 1824 годзе імператрыцай Лізаветай Аляксееўнай быў падараваны залатой табакеркай; у 1826 годзе падараваны брыльянтавым пярсцёнкам; 22 студзеня 1826 года атрымаў чын тытулярнага саветніка, а 6 снежня таго ж года ўзнагароджаны ордэнам Св. Уладзіміра 4-й ступені. У 1824—1828 гг. удзельнічаў у выданні 4-га тома СГГД.

У 1818 годзе выказаўся пра почырк, якім быў напісаны страчаны арыгінал «Слова пра паход Ігараў», назваў яго беларускім.

У 1819 годзе ўжыў выраз «беларускае вымаўленне» («белорусский выговор»), характарызуючы мову заключнай нататкі надрукаванага Швайпольтам Фіёлем кракаўскага «Часаслова» 1491 года.

У 1822 годзе ў «Працах Таварыства аматараў расійскай славеснасці» надрукаваў артыкул «Пра беларускую мову» («О белорусском наречии»), у якім, падобна да В. Сопікава, напісаў пра беларускую мову як пра старажытны пісьмовы стыль усходнеславянскага пісьменства. Артыкул К. Калайдовіча быў першым выпадкам ужывання выразу «беларуская мова» ў загалоўку навуковай працы. Гэты стыль, на думку Калайдовіча, стварыўся ў старажытнасці ў творах каталікоў і уніятаў, якія жылі ў «Беларусі, Маларосіі, Літве і Польшчы».

Паперы Калайдовіча пасля яго смерці былі набыты М. П. Пагодзіным.

Акрамя «Весніка Еўропы», яго працы былі надрукаваны ў «Паўночным архіве» (1823), «», «Працах Таварыстваў гісторыі і старажытнасцей расійскіх» і «Працах Таварыства аматараў славеснасці».

З 1820 года быў жанаты з дачкой бронніцкага павятовага суддзі, Кацярынай Мікіцічнай Ісакавай і меў сына Мікалая і трох дачок

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Запрудскі С.* Нарысы гісторыі беларускага мовазнаўства ХІХ стагоддзя. Мінск, 2020. С. 67—77.
* *Запрудскі С.* Канстанцін Калайдовіч як даследчык беларускай мовы // Роднае слова. 2021. № 9. C. 56—59.
* Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1998. — Т. 7. — С. 448.
* Культура Беларусі : энцыклапедыя : [у 6 т.]. — Мінск, 2013. — Т. 4. — С. 267—268.
* Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 3. — С. 834—835.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі : у 6 т. — Мінск, 1997. — Т. 4. — С. 15.
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі : у 5 т. — Мінск, 1985. — Т. 2. — С. 621.
* 
* 
* 
* 
* *Бессонов П. А.* Константин Федорович Калайдович: Биогр. очерк. I—II. — Москва: тип. А. Семена, 1861—1862.
* *Геннади Г. Н.* Справочный словарь о русских писателях и учёных, умерших в XVIII и XIX столетиях, и список русских книг с 1725 по 1825. Т. 2. — Берлин: Типогр. Розенталя и Ко., 1880. [Репринт как том 156/2 в серии «Slavic printings and reprintings», The Hague, Paris: Mouton; Vaduz: Europe printing, 1969.]
* *Ширяев Н. Л.* Памяти К. Ф. Калайдовича // Исторический вестник. — 1893. — Т. 51. — № 1. — С. 257—260.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ліпецкай вобласці
Катэгорыя:Журналісты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Гісторыкі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Філолагі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Археографы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Археолагі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Члены Таварыства аматараў расійскай славеснасці