open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Каталонская аперацыя

**Каталонская аперацыя** — абарончая аперацыя рэспубліканцаў у ходзе грамадзянскай вайны ў Іспаніі.

У 1938 годзе пазіцыі Рэспублікі прыкметна пахіснуліся як з-за шэрагу буйных паражэнняў, так і ўнутраных і знешніх цяжкасцей. Пасля поспеху Арагонскага наступлення, у выніку якога арміі нацыяналістаў выйшлі да Міжземнага мора, Другая Іспанская Рэспубліка была падзелена на дзве часткі — цэнтральнаіспанскую і каталонскую. 

У снежні нацыяналісты разгарнулі наступленне на Каталонію, якая была адрэзана ад цэнтра. 10 лютага 1939 года франкісцкія войскі занялі ўвесь рэгіён, выйшаўшы да іспана-французскай мяжы ў Пірэнеях і пазбавіўшы Іспанскую Рэспубліку выхаду да сухапутнай мяжы з Францыяй.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Снежань 1938 года
Катэгорыя:Студзень 1939 года
Катэгорыя:Люты 1939 года
Катэгорыя:1939 год у Іспаніі
Катэгорыя:Канфлікты 1939 года
Катэгорыя:1938 год у Іспаніі
Катэгорыя:Канфлікты 1938 года
Катэгорыя:Бітвы і аперацыі грамадзянскай вайны ў Іспаніі
Катэгорыя:Бітвы ў Іспаніі
Катэгорыя:Бітвы Італіі
Джэф Бэк

**Джэф Бэк** (, поўнае імя **Джэфры Арнальд Бэк**; ) — брытанскі рок-музыкант, гітарыст. Нараўне з Эрыкам Клэптанам і Джымі Пэйджам ўдзельнічаў у рок-гурце «The Yardbirds». Пяціразовы ўладальнік прэміі «Грэмі». Займае 14-е месца ў спісе «100 найвялікшых гітарыстаў усіх часоў» часопіса «Rolling Stone». 4 красавіка 2009 года ўведзены ў «Залу славы рок-н-рола». Узнагарода была ўручана Джымі Пэйджам. Творчасць Бэка аказала вялікі ўплыў на такія стылі музыкі як блюз-рок, хард-рок, джаз-фьюжн і іншыя.

## Спасылкі 
*

Катэгорыя:Музыканты Вялікабрытаніі
Вядомыя асобы Яраслаўля

[thumb|200px|[Герб Яраслаўля]]
Вядомыя ўраджэнцы Яраслаўля:

__NOTOC__
[thumb|175px|[Юрый Пятровіч Любімаў|Юрый Любімаў]]
[thumb|175px|[Аляксандр Міхайлавіч Ляпуноў|Аляксандр Ляпуноў]]
[thumb|175px|[Сяргей Валер’евіч Мазякін|Сяргей Мазякін]]

## Б 
* Ігар Мікалаевіч Байцоў (1936—2018]) — беларускі архітэктар.

## Г 
* Аляксандр Васілевіч Гарачкін (1910—?) — дзяржаўны дзеяч БССР.
* Віктар Георгіевіч Гарачкін (1894—1962) — вучоны ў галіне тэхналогіі перапрацоўкі торфу, доктар тэхнічных навук (1954), прафесар (1934). Член-карэспандэнт Акадэміі навук БССР (1940).

## Д 
* Аляксандр Аляксандравіч Даброцін (1904—1985) — савецкі акцёр, рэжысёр і педагог. Заслужаны дзеяч мастацтваў РСФСР (1958)
* Віктар Пятровіч Данілаў (1927—2016) — рэлігійны дысідэнт, публіцыст, з 1976 — святар грэка-каталіцкай царквы ў падполлі; вязень ГУЛАГу ў 1948—1955, парах грэка-каталіцкай парафіi ў Гродне.

## К 
* Юрый Уладзіміравіч Кандрашоў (нар. 1968) — расійскі скульптар, вучань вядомых савецкіх скульптараў Заіра Азгура і Льва Кербеля.

## Л 
* Юрый Пятровіч Любімаў (1917—2014) — расійскі тэатральны рэжысёр, акцёр і педагог.
* Аляксандр Міхайлавіч Ляпуноў (1857—1918) — рускі матэматык і механік.

## М 
* Сяргей Валер’евіч Мазякін (нар. 1981) — расійскі хакеіст.
* Максім Сяргеевіч Малюцін (нар. 1988) — беларускі хакеіст-варатар.

## С 
* Леанід Віталевіч Собінаў
* Ізмаіл Іванавіч Сразнеўскі

## Т 
* Фёдар Іванавіч Талбухін

## У 
* Барыс Паўлавіч Уласаў

## Х 
* Талгат Саліхавіч Хасаншын (1942—2018) — беларускі спецыяліст у галіне цеплафізікі і тэарэтычнай цеплатэхнікі.

## Ц 
* Леў Мікалаевіч Цвяткоў

## Ш 
* Мікалай Паўлавіч Шышкін
* Эмілія Іванаўна Шумілава (1929—2008) — артыстка балета, балетазнавец.
Swift

**Swift** (*свіфт*) — мультыпарадыгменная кампіляваная мова праграмавання агульнага прызначэння, якая была распрацавана і падтрымліваецца кампаніяй Apple. Упершыню была выпушчана ў 2014 годзе для замены Objective-C у распрацоўцы праграм для macOS, iOS і іншых прадуктаў Apple, таксама магчыма выкарыстанне ў Windows і Linux.

Мова Swift сумяшчальная з фрэймворкамі Apple Cocoa і Cocoa Touch. Асноўным аспектам дызайну Swift была магчымасць узаемадзеяння з кодам Objective-C, што дае доступ да ўсяго масіва кода, распрацаванага для прадуктаў Apple на працягу папярэдніх дзесяцігоддзяў. Мова была створана з дапамогай фреймворка кампілятараў LLVM, была ўключана ў Xcode, пачынаючы з версіі 6. На платформах Apple Swift выкарыстоўвае асяроддзе выканання, якое дазваляе выконваць код C, Objective-C, C++ і Swift у адной праграме.

Swift была прадстаўлена на Сусветнай канферэнцыі распрацоўшчыкаў Apple у 2014 годзе. Спачатку была прапрыетарнай, аднак пачынаючы з версіі 2.2 выпускаецца пад адкрытай ліцэнзіяй Apache 2.0 для платформаў Apple і Linux.

## Прыклад 
Прыклад напісання праграмы Hello world:

```swift
print("Hello, world")
```

Прыклад напісання функцыі падліку фактарыяла:

```swift
func factorial(n: Int) -> Int {
    return n <= 1 ? 1 : n * factorial(n: n - 1)
}
```

## Гл. таксама 
* Objective-C
* C++

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Афіцыйныя матэрыялы ад Apple

Катэгорыя:Мовы праграмавання высокага ўзроўню
Дундага

**Дундага** () — сяло ў паўночна-заходняй частцы Латвіі, адміністрацыйны цэнтр Дундагскага края (да 2021 года). Знаходзіцца за 60 км ад Вэнтспілса і за 160 км ад Рыгі. Дундага ўпершыню згадваецца ў 1245 годзе. У XIII стагоддзі на тэрыторыі Дундагі быў пабудаваны замак, радавое гняздо роду Остэн-Сакен.

З 1949 па 1956 гады Дундага з’яўлялася адміністрацыйным цэнтрам Дундагскага раёна Латвійскай ССР.

Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Вэцумніекі

**Вэцумніекі** () — сяло на поўдні Латвіі, адміністрацыйны цэнтр Вэцумніекскай воласці і Вэцумніекскага края (да 2021 года). Да 1 ліпеня 2009 года ўваходзіла ў склад Баўскага раёна.

Адлегласць да Баўскі 33 км, да Рыгі — 40 км.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Інгмар Лідака, латвійскі заолаг і палітык
* Айварс Сіліньш, латвійскі акцёр

Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Інгмар Лідака

**Інгмар Лідака** (латыш. Ingmārs Līdaka, нар. ) — латвійскі заолаг, актывіст прыродаахоўных арганізацый і палітык. З 2018 года старшыня праўлення Рыжскага заапарка. Член Латвійскай Зялёнай партыі, былы дэпутат Рыжскай думы і некалькіх скліканняў Сейма.

У 1984 годзе скончыў Вэцумніецкую сярэднюю школу. З 1984 па 1989 год вучыўся на біялагічным факультэце Латвійскага ўніверсітэта. У 1989 годзе пачаў працу ў Рыжскім заапарку. У 1995 уступіў у ЛЗП. Быў абраны ў Рыжскую думу 2001 года. У 2006 годзе абраны ў 9-ы Сейм.

Таксама І. Лідака быў дэпутатам 10, 11 і 12 Сейма. У сакавіку 2018 года стаў старшынёй праўлення Рыжскага заапарка, у сувязі з гэтым страціў дэпутацкі мандат.
Францішак Блоньскі

**Францішак Блоньскі** (таксама *Франц Блонскі*, , 1867—1910) — польскі ўрач, батанік-крыптагаміст і міколаг.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Варшаве ў 1867 годзе. Падчас вучобы ў гімназіі пачаў цікавіцца вывучэннем прыроды, стаў публікаваць феналагічныя нататкі. У 1886 годзе Францішак паступіў на медыцынскі факультэт Варшаўскага ўніверсітэта. Скончыўшы яго ў 1891 годзе, працаваў урачом на цукраварным заводзе ў вёсцы Спычынці Кіеўскай губерні.

Даследаванні Блоньскага прысвечаны галоўным чынам відавой разнастайнасці грыбоў, лішайнікаў і імхоў Польшчы (у прыватнасці, Белавежскай пушчы). Значна папоўніў звесткі аб разнастайнасці бяскветкавых раслін Польшчы. Апісаў некалькі новых відаў грыбоў, а таксама формаў кветкавых раслін. Пачаў падрыхтоўку шматтомнага вызначальніка імхоў Польшчы *Conspectus muscorum Poloniae*.

Памёр 4 (17) красавіка 1910 года, заразіўшыся тыфам ад аднаго з хворых у шпіталі.

## Некаторыя навуковыя публікацыі 
** *Błoński, F.; Drymmer, K.; Eismond, A.* Spis roslin skrytokwiatkowych // Pamiętnik Fizyograficzny VIII. — 1888. — P. 76—119.
** *Błoński, F.* Materyjaly do flory skrytokwiatkowej krajowej. Wąbrobowce Królestwa Polskiego // Pamiętnik Fizyograficzny VIII. — 1888. — P. 156—202.
** *Błoński, F.* Materyjaly do flory skrytokwiatkowej krajowej. Mchy Królestwa Polskiego. Cz. I. Mchy bocznozarodniowe // Pamiętnik Fizyograficzny IX. — 1889. — P. 117—213.
** *Błoński, F.* Materyjaly do flory skrytokwiatkowej krajowej. Mchy Królestwa Polskiego. Cz. I. Mchy bocznozarodniowe // Pamiętnik Fizyograficzny X. — 1890. — P. 191—243.
** *Błoński, F.; Aleksandrowicz, J.* Grzyby jadalne i trujące // Encyklopedia Rolniczna III. — 1894. — P. 593—616.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Комарницкий Н. А.* Блонский, Франц // Русские ботаники. Биографо-библиографический словарь / Сост. С. Ю. Липшиц; отв. ред. акад. В. Н. Сукачёв; Моск. об-во испытателей природы и Ботан. ин-т им. акад. В. Л. Комарова АН СССР. — М.: Изд-во Моск. об-ва испытателей природы, 1947. — Т. I. А — Б. — С. 201—203.

Катэгорыя:Батанікі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Батанікі Польшчы
Катэгорыя:Памерлі ад тыфу
Катэгорыя:Ліхенолагі
Айнарс Ковалс

**Айнарс Ковалс** (латыш. Ainārs Kovals, нар.  года) — латвійскі кідальнік дзіды, сярэбраны прызёр летніх Алімпійскіх гульняў 2008 года ў Пекіне.
Трэніруецца ў Валянціны Эйдука. Жанаты са спартсменкай-кідальніцай дзіды Сінтэ Озаліня-Ковала.

Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2008 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года
Катэгорыя:Кідальнікі кап’я Латвіі
Тэхналагічны факультэт БДУТ

**Тэхналагічны факультэт** — адзін з факультэтаў Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта харчовых і хімічных тэхналогій.

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1973 годзе.

## Кафедры 
* фізічнага выхавання і спорту
* тэхналогіі харчовых вытворчасцяў
* тэхналогіі хлебапрадуктаў
* вышэйшай матэматыкі

## Спецыяльнасці 
* Тэхналогія мукамольнай, крупянай, камбікормавай вытворчасці
* Тэхналогія хлебапякарнай, макароннай, кандытарскай вытворчасці і харчаканцэнтратаў
* Тэхналогія харчовых прадуктаў працяглага захоўвання
* Тэхналогія брадзільных вытворчасцей і вінаробства.

## Дэканы 
* Віктар Якаўлевіч Міхалап (1973—1975)
* Лідзія Аляксееўна Касьянава (1981—2005)
* Ірына Анатольеўна Машкова (з 2005)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт факультэта 

Катэгорыя:1973 год у Магілёве
Катэгорыя:З’явіліся ў 1973 годзе
Катэгорыя:Факультэты БДУТ
Айварс Сіліньш

**Айварс Сіліньш** (; ) — латвійскі акцёр тэатра і кіно.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 12 кастрычніка 1947 года ў невялікім пасёлку Вэцумніекі Баўскага раёна.

У 1971 годзе скончыў тэатральны факультэт Латвійскай дзяржаўнай кансерваторыі імя Я. Вітола (4 школа-студыя «тэатра Дайлес», выкладчык — Петэрыс Петэрсанс). Дыпломная праца — роля спадара Дыяфуаруса ў п’есе Мальера «Уяўны хворы». У спектаклях тэатра «Дайлес» прымаў ўдзел з 1966 года. Першая буйная роля — Янус у п’есе Маці Унта «Што я, мой свет?» (пастаноўка Юрыса Стрэнгі).

Быў адным з акцёраў тэатра Дайлес (ранейшая назва — Мастацкі акадэмічны тэатр імя Я.Райніса) у Рызе, на сцэне якога выступаў з 1966 па 2015 год, пасля чаго цяжка захварэў.

Памёр 10 красавіка 2016 года.
Паўл Путныньш

**Паўл Путныньш** (латыш. Pauls Putniņš,  — ) — латвійскі драматург, публіцыст, грамадскі і дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 12 лістапада 1937 года ў Вэцпіебалгскай воласці Цэсіскага павета (цяпер Вэцпіебалгскі край, Латвія).

Скончыў рэжысёрскае аддзяленне тэатральнага факультэта Латвійскай дзяржаўнай кансерваторыі (1963). Працаваў памочнікам рэжысёра і рэжысёрам у Дзяржаўным акадэмічным мастацкім тэатры імя Я. Райніса і Ліепайскім тэатры (1963—1970). Дэпутат Рыжскай думы і Сейма Латвіі.

Член Саюза пісьменнікаў Латвіі (з 1970), Саюза тэатральных дзеячаў Латвіі (з 1970), старшыня Саюза тэатральных дзеячаў Латвіі (1992—1997), заслужаны дзеяч культуры Латвійскай ССР (1986), лаўрэат латвійскіх літаратурных. П. Пумпура (1987), А. Брыгадэрэ (1987).

Жонка — актрыса Латвійскага Нацыянальнага тэатра Ліга Ліепіня.
Вэцпіебалга

**Вэцпіебалга** () —  сяло ў Латвіі, адміністрацыйны цэнтр Вэцпіебалгскага края і Вэцпіебалгскай воласці. Размешчана ў гістарычным Піебалгскім краі, паміж азёрамі Алаўкстс і Інесіс, на скрыжаванні аўтадарог P30 і P33. Адлегласць да горада Мадона — 37 км, да Цэсіса — 49 км, да Рыгі — 128 км.

У Вэцпіебалзе знаходзіцца сярэдняя школа, дом культуры (пабудаваны ў 1887 годзе ў якасці дома Дабрачыннага таварыства), бібліятэка, аптэка, турыстычны інфармацыйны цэнтр.

Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Алаўкстс

**Алаўкстс** () — возера ў Вэцпіебалгскім краі Латвіі. Размешчана на Відзэмскім узвышшы на вышыні 202,3 м над узроўнем мора. Плошча возера — 774,8 га. Аб’ём вады — 0,0258 км³. Плошча паверхні — 7,748 км².

Возера Алаўкстс мае авальную форму і мноства бухт. На возеры два невялікія астраўкі плошчай 0,8 га і 0,76 га. З возера Алаўкстс бярэ пачатак невялікая рэчка Гаўіня, якая ўпадае ў Гаўю (раней лічылася, што возера Алаўкстс з’яўляецца вытокам самой Гаўі). У XIX стагоддзі Алаўкстс быў злучаны каналам з суседнім возерам Таўнс.

Возера і яго ваколіцы з’яўляюцца прыродаахоўнай тэрыторыяй.

Катэгорыя:Азёры Латвіі
Катэгорыя:Басейн Балтыйскага мора
Аляксандр Міхайлавіч Гальмак

**Аляксандр Міхайлавіч Гальмак** (нар. , Бабруйск, Магілёўская вобласць) — беларускі матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. Доктар фізіка-матэматычных навук (2011), дацэнт (1993).

## Біяграфія 
Скончыў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Матэматыка», 1980), Гомельскае аддзяленне Інстытута матэматыкі АН БССР (аспірантура, 1989).
    
Працаваў у Магілёўскім дзяржаўным універсітэце харчавання (з 1980, тэхналагічны факультэт, кафедра вышэйшай матэматыкі, дацэнт, з 2012 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: універсальная алгебра, групы, поліадычныя групы.

## Бібліяграфія 
* n-Арные группы и их классы : диссертация … доктора физико-математических наук : 01.01.06 : защищена 01.07.2011 : утверждена 09.11.2011 / Гальмак Александр Михайлович. — Гомель, 2011.
* n-Арные группы. [В 2 ч.] Ч. 2 / А. М. Гальмак. — Минск, 2007.
* Многоместные операции на декартовых степенях / А. М. Гальмак. — Минск, 2009.
* On the properties of Cartesian powers of coset groups and polyadic groups of matrices / Aleksandr Galmak, Genady Vorobiev, Vladimir Balan // Applied Sciences. — 2012. — Vol. 14. — P. 60—73. — Звесткі даступныя таксама па Інтэрнэце: http://www.mathem.pub.ro/apps/v14/A14-ga.pdf .

## Літаратура 
* Библиографический указатель трудов и научных публикаций доктора физико-математических наук Гальмака Александра Михайловича / Могилевский государственный университет продовольствия. — Могилев, 2014.
* Гальмак Александр Михайлович // Кто есть кто в Республике Беларусь. Деловой мир СНГ. — Минск, 2006. — Вып. 3. — С. 83.
Буртніекі

**Буртніекі** () — сяло на поўначы Латвіі, адміністрацыйны цэнтр Буртніекскага края (да 2021 года) і Буртніекскай воласці. Размешчаны на паўднёвым беразе возера Буртніекс. Да 1 ліпеня 2009 года ўваходзіў у склад Валміерскага раёна.

Адлегласць да горада Валміера — 24 км. Першая згадка ў пісьмовых крыніцах адносіцца да 1234 года.

Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Усмас

**Усмас** () — возера на захадзе Латвіі, адно з найбуйнейшых у краіне. На берагах размешчана некалькі населеных пунктаў, самы вялікі з якіх Усма (Аўсмас). У возеры знаходзяцца астравы (у парадку змяншэння плошчы): Віскужу, Морыца, Ліелалкснітэс, Мазалкснітэс. Астравы займаюць плошчу 4,2 км², прычым Віскушу з’яўляецца самым вялікім азёрным востравам у Латвіі.

У заходняй частцы возера ў 1912 годзе створаны запаведнік Морыцсала.

Катэгорыя:Азёры Латвіі
Катэгорыя:Басейн Балтыйскага мора
RUTUBE

**RUTUBE** («Руцьюб») — расійскі анлайн-сэрвіс хостынгу і прагляду відэа. Пабудаваны на базе ўласнай тэхналагічнай платформы. Дае розны набор інструментаў для стварэння і апрацоўкі відэакантэнту. Падтрымлівае розныя фарматы блогаў і стрымінгавага вяшчання. Выкарыстоўвае ўласныя мадэлі папулярызацыі і манетызацыі кантэнту.

На платформе даступны як прыватныя, так і карпаратыўныя блогі. Найбольш папулярныя фарматы — забаўляльныя шоу, анлайн-трансляцыі, стрымінгавыя эфіры ТБ-каналаў, блогі, майстар-класы, тэлеперадачы, кіно і серыялы.

RUTUBE стварае ўласны арыгінальны кантэнт у розных катэгорыях: забавы, гумар, спорт, кіберспорт, адукацыя, вандраванні, дзіцячы кантэнт і іншыя.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Відэахостынг
Вэцваркава

**Вэцваркава** () — населены пункт у Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Варкаўскага края (да 2021 года) і Упмальскай воласці. Знаходзіцца на правым беразе ракі Дубна. Адлегласць да горада Прэйлі складае каля 23 км. Па даных на 2018 год, у населеным пункце пражывалі 182 чалавекі. У вёсцы ёсць былы маёнтак «Варкава» і каталіцкая царква.

Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Буртніекс

**Буртніекс** (), раней таксама **Буртніеку** () — возера ў Латвіі, чацвёртае па велічыні возера ў краіне. Плошча паверхні — 40 км². Вышыня над узроўнем мора — 39,5 м. Возера плыткае, сярэдняя глыбіня — 2,2 метра. Дно возера пераважна пясчанае. У паўднёва-ўсходняй частцы возера бераг скалісты, з пясчаніку. На возеры ёсць тры астравы, агульнай плошчай 14 000 м².

З возера выцякае рака Салаца, якая ўпадае ў Рыжскі заліў.

Па берагах возера знаходзіцца некалькі невялікіх населеных пунктаў, найбуйнейшым з якіх з’яўляецца сяло Буртніекі.

Катэгорыя:Басейн Балтыйскага мора
Катэгорыя:Азёры Латвіі
Бабітэс

**Бабітэс** або **Бабітэ** () — рэліктавае возера ў цэнтральнай частцы Латвіі, размешчана ў Бабіцкай лагуне на Рыжскай раўніне ля паўднёвага ўзбярэжжа Рыжскага заліва, на мяжы Салскай і Бабіцкай валасцей у межах тэрыторыі Марупскага края. Адносіцца да басейна Ліелупэ. Плошча — 25,557 км², 7-е па велічыні возера Латвіі. Возеру прысвоены статус «Прыродны заказнік Латвіі».

Катэгорыя:Азёры Латвіі
Катэгорыя:Басейн Балтыйскага мора
Алена Аляксееўна Цэд

**Алена Аляксееўна Цэд** (нар. , Магілёў) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі алкагольных і безалкагольных прадуктаў, біятэхналогіі харчовых прадуктаў і біялагічна актыўных рэчываў. Доктар тэхнічных навук (2018), дацэнт (2002).

## Біяграфія 
Скончыла Магілёўскі тэхналагічны інстытут (1991; аспірантура, 1996).

Працавала ў Магілёўскім дзяржаўным універсітэце харчавання (тэхналагічны факультэт БДУТ, кафедра тэхналогіі харчовых вытворчасцей, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: тэхналогія спіртавой, лікёра-гарэлачнай, соладавай і безалкагольнай вытворчасці.

## Узнагароды 
Граматы Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2007, 2012), прэмія Магілёўскага абласнога выканаўчага камітэта (2003).

## Бібліяграфія 
* Научные основы создания новых биотехнологий продуктов брожения с использованием микроорганизмов природного консорциума рисового гриба Oryzamyces indici РГЦ : диссертация … доктора технических наук : 05.18.07 : защищена 07.06.2018 : утверждена 12.12.2018 / Цед Елена Алексеевна. — Могилев, 2018.
* Совершенствование технологии кваса на основе использования новых для квасоварения молочнокислых бактерий и дрожжей : диссертация … кандидата технических наук : 05.18.07 : защищена 01.07.1998 : утверждена 00.00.0000 / Цед Елена Алексеевна. — Могилев, 1998.
* Основы микробиологии, санитарии и гигиены : учебное пособие / З. В. Василенко, Е. А. Цед, Л. М. Королева. — Минск, 2008.
* New fermentation source in the technology of fermented non-alcoholic beverages / Elena Tsed [et al.] // Annals of Warsaw University of Life Sciences — SGGW. Agriculture (Agricultural and Forest Engineering). — 2008. — № 52. — P. 103—106. — Звесткі даступныя таксама па Інтэрнэце: http://annals-wuls.sggw.pl/files/files/afe2008no52art14pub.pdf  

## Спасылкі 
* Цед Елена Алексеевна
Рушанс

**Рушанс** () — праточнае возера ў Латвіі. Размешчана на поўдні Латгаліі, на тэрыторыі Кастулінскай, Рушанскай і Фейманскай валасцей. Адносіцца да басейна Даўгавы. Плошча возера — 23,7 км² (восьмае па велічыні возера Латвіі). Максімальная глыбіня — 29,9 м, сярэдняя глыбіня 2,9 м. На возеры — 18 астравоў агульнай плошчай 62,8 гектараў. Басейн возера складае 287 км². З возера выцякае рака Тартакс.

Катэгорыя:Азёры Латвіі
Катэгорыя:Басейн Заходняй Дзвіны
Гавіс (возера)

**Гавіс** () — возера ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета на ўсходзе Літвы. Размяшчаецца ля паўднёва-заходняй ускраіны горада Ігналіна, на тэрыторыі Ігналінскай сянюніі, па ўсходнім беразе возера праходзіць мяжа Ігналінскай гарадской сянюніі. Адносіцца да вадазборнага басейна ракі , правага прытока Нярыса.

Гавіс знаходзіцца на вышыні 153 м над узроўнем мора. Плошча возера складае — 124 га, даўжыня — 1,9 км, шырыня да 1,2 км. Найбольшая глыбіня — 39 м, сярэдняя глыбіня — 10,1 м. Працягласць берагавой лініі — 7,6 км. У паўночнай частцы — паўастравы і залівы. Ёсць 3 астравы, агульнай плошчай 2,3 га. Плошча вадазборнага басейна возера — 5,1 км². У паўночную частку ўпадае ручай з возера .

## Спасылкі 
* vle.lt

Катэгорыя:Азёры Літвы
Катэгорыя:Басейн Віліі
Андрэй Іванавіч Сяржанін

**Андрэй Іванавіч Сяржанін** (1899—1975) — савецкі хірург.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 9 верасня (28 жніўня) 1899 года у мястэчку Любань (сёння Мінская вобласць, Беларусь) у сялянскай сям’і. Беларус. Скончыў медыцынскі факультэт БДУ (1927). Ардынатар клінікі пры кафедры тапаграфічнай, анатамічнай і аперацыйнай хірургіі ММІ (1930—1932). Асістэнт яго хірургічнай клінікі (1932—1936). Асістэнт, дацэнт кафедры агульнай хірургіі ВДМІ імя М. Н. Бурдэнкі (1937—1941). Член ВКП (б). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, ваенны ўрач. Дацэнт хірургічнай клінікі (1945—1947), загадчык кафедры дзіцячай хірургіі (1947—1950), загадчык кафедры факультэцкай хірургіі (1950—1974) ВДМІ імя М. Н. Бурдэнкі. Адначасова галоўны хірург Варонежа. Доктар медыцынскіх навук (1947). Прафесар (1948)

Памёр 13 красавіка 1975 года. Пахаваны ў Варонежы на Камінтэрнаўскіх могілках.

## Навуковыя працы 
Аўтар больш за 70 навуковых прац, прысвечаных хірургічнаму лячэнню органаў брушной поласці, пытанням траўматалогіі і ўралогіі, у тым ліку кнігі: «Лячэнне агнястрэльных раненняў суставаў у франтавым раёне» (Мінск, 1947) і іншыя.

## Узнагароды і прэміі 
* заслужаны дзеяч навукі РСФСР (1970)
* ордэн Леніна
* два ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга
* ордэн Чырвонай Зоркі (6.3.1943)
* медаль

Катэгорыя:Медыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Хірургі СССР
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Дактары медыцынскіх навук
Катэгорыя:Хірургі Расіі
Хіміка-тэхналагічны факультэт БДУТ

**Хіміка-тэхналагічны факультэт** — адзін з факультэтаў Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта харчовых і хімічных тэхналогій.

## Гісторыя 
Хіміка-тэхналагічны факультэт утвораны ў 1994 годзе пасля рэарганізацыі факультэтаў тэхналагічнага інстытута.

## Кафедры 
* тэхналогіі малака і малочных прадуктаў
* тэхналогіі прадукцыі грамадскага харчавання і мясапрадуктаў
* хімічнай тэхналогіі высокамалекулярных злучэнняў

## Спецыяльнасці 
* Вытворчасць і перапрацоўка палімерных матэрыялаў
* Вытворчасць прадуктаў харчавання з жывёльнай сыравіны
* Вытаорчасць прадукцыі і арганізацыя грамадскага харчавання

## Дэканы 
* Зоя Васільеўна Васіленка (1994—1996)
* Таццяна Іванаўна Піскун (1996—2012)
* Алег Уладзіміравіч Шкаброў (2012—2023)
* Аляксандр Юр’евіч Балоцька (з 19 снежня 2023)
 

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт факультэта 

Катэгорыя:1974 год у Магілёве
Катэгорыя:З’явіліся ў 1974 годзе
Катэгорыя:Факультэты БДУТ
БДУТ
Кевін Сміт

**Кевін Патрык Сміт** (; нар. , Рэд-Банк, Нью-Джэрсі) — амерыканскі кінаакцёр, кінарэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар, стваральнік кінакампаніі «View Askew Productions», якая прадзюсуе ўсе яго фільмы, а таксама аўтар коміксаў.

Дзеянне ўсіх, акрамя апошніх двух, карцін Сміта адбываецца ў яго родным штаце Нью-Джэрсі. Сміт стварыў своеасаблівы «Сусвет View Askew», які стаў месцам дзеяння большасці фільмаў. Фільмы таксама аб’ядноўвае прысутнасць двух харызматычных персанажаў — Джэя і Маўклівага Боба (апошняга грае сам Кевін Сміт).
Салава

**Салава** — тапонім.

## Беларусь 
* Салава (Драгічынскі раён)

## Украіна 
* Салава (Львоўская вобласць)
Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1994

**60-я Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка** была прысвечана ўшанаванню найлепшых фільмаў 1994 года. Пераможцы былі абвешчаны 15 снежня 1994, цырымонія ўзнагароджання прайшла 22 студзеня 1995 года.

## Пераможцы 
**Найлепшы фільм:**
* «''*»
* Другое месца: «*Крымінальнае чытво*»
**Найлепшы рэжысёр:**
* Квенцін Таранціна — «*Крымінальнае чытво*»
* Другое месца: Кшыштаф Кеслёўскі — «*Тры колеры: Чырвоны*»
**Найлепшы акцёр:**
* Пол Ньюман — «**»
* Другое месца: Сэмюэл Л. Джэксан — «*Крымінальнае чытво''»
**Найлепшая актрыса:**
*  — «'**»
* Другое месца: Джодзі Фостэр — «**'»
**Найлепшы акцёр другога плана:**
*  — «'**»
* Другое месца: Пол Скофілд — «**'»
**Найлепшая актрыса другога плана:**
* Даян Уіст — «''*»
* Другое месца: Ума Турман — «*Крымінальнае чытво''» і Элфры Вудард — «'**»
**Найлепшы сцэнарый:'*
* Квенцін Таранціна і  — «*Крымінальнае чытво''»
* Другое месца:  — «'**»
**Найлепшая аператарская праца:**
*  — «**'»
**Найлепшы фільм на замежнай мове:**
* «*Тры колеры: Чырвоны*» (Францыя, Швейцарыя, Польшча)
**Найлепшы новы рэжысёр**
*  — «'**»
* Другое месца: Кевін Сміт — «**'» і  — «'**»
**Найлепшы дакументальны фільм:**
* «**'»
**Спецыяльны прыз:**
* Жан-Люк Гадар

## Рэакцыя 
20 студзеня 1995 года Жан-Люк Гадар, якому быў прысуджаны Спецыяльны прыз, даслаў ліст , старшыні Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка ў тым годзе, з адмовай прыехаць на цырымонію ўзнагароджання. У лісце ў саркастычнай манеры ён пералічвае свае анцідасягненні, з-за якіх лічыць сябе нявартым узнагароды.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Спіс узнагарод 1994 года на сайце Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка

1994
Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка
Катэгорыя:1994 год у кіно
Катэгорыя:1994 год у Нью-Ёрку
Катэгорыя:Падзеі ў Нью-Ёрку
Дзявочы Калодзеж

**Дзявочы Калодзеж** — культавая крыніца, помнік культуры і гісторыі.

## Геаграфія 
Дзявочы Калодзеж размешчаны ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці.

Крыніца знаходзіцца ў балоцістым лясным урочышчы, прыблізна за 2 км на паўночны-захад ад вёскі Гірсіна (Жыхары) Полацкага раёна.

## Апісанне 
Крыніца ўяўляе сабой азярцо. Берагі ўмацаваны бярвеннем — зроблены вялікі зруб. Устаноўлены крыж. Зімой не замярзае.

## Вада з крыніцы 
Вада прэсная. Сярод вернікаў лічыцца, што вада дапамагае пры захворваннях вачэй, ног.

## Легенды 
Крыніца мае сумную легенду аб сваім з’яўленні: Дзяўчына ўцякала ад мужчыны, часам кажуць салдата, які жадаў авалодаць ёю. Стомленая яна ўсклікнула: «Каб праваліцца мне на гэтым месцы — толькі б не дастацца яму!» У гэты момант яна і правалілася, а на яе месцы вылілася крыніца, або як кажуць — утварыўся калодзеж.

## Літаратура 
*Уладзімір Лобач* «Дзявочы калодзеж ля в. Жыхары Полацкага р-на: сімвалічны статус, рытуальныя функцыі і праблемы захавання культавага аб’екта»

## Спасылкі 
Сайт Родники Беларуси

Катэгорыя:Гідраграфія Полацкага раёна
Катэгорыя:Крыніцы Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Полацкага раёна
Таццяна Іванаўна Піскун

**Таццяна Іванаўна Піскун** (нар. , Бабруйск) — беларускі спецыяліст у вобласці тэхналогіі вытворчасці прадукцыі грамадскага харчавання. Кандыдат тэхнічных навук, прафесар.

## Біяграфія 
1970—1975 Магілёўскі машынабудаўнічы інстытут, Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт харчовых і хімічных тэхналогій па спецыяльнасці «Тэхналогія і арганізацыя грамадскага харчавання». 1976—1979 Аспірантура «Маскоўскі інстытут народнай гаспадаркі імя Г. В. Пляханава»
 
Працавала ў Беларускім дзяржаўным універсітэце харчовых і хімічных тэхналогій (1996—2012 дэкан хіміка-тэхналагічнага факультэта).

## Узнагароды 
Граматы Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, знак «Выдатнік адукацыі».

## Бібліяграфія 
* Патент 9944 С1, (внешняя ссылка)(внешняя ссылка)МПК6 C08B 37/00, A23L 1/052 Способ получения пектина из выжимок яблочных сушеных/ Никулин В. И., Пискун Т. И., Седакова В. А., Седаков Е. В., Василенко З. В.(BY) — №а20051114; Заявл. 21.11.2005; Опубл. 30.04.2006.
* Патент 10684 С1(внешняя ссылка)(внешняя ссылка), МПК6 G01N 33/02, C08B 37/00 Способ измерения прочности пектинового студня и устройство для его осуществления/Пискун Т. И., Седакова В. А., Седаков Е. В., Василенко З. В.(BY) — №а20051340; Заявл. 30.12.2005; Опубл. 30.06.2006.

## Літаратура 
* 35 лет Могилевскому государственному университету продовольствия. — Минск, 2009.
 
## Спасылкі 
* ПИСКУН ТАТЬЯНА ИВАНОВНА 

Катэгорыя:Дэканы Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта харчовых і хімічных тэхналогій
Пратэсты ў Бразіліі (2023)

Масавыя пратэсты ў Бразіліі выбухнулі 8 студзеня 2023 года ў падтрымку экс-прэзідэнта Жаіра Балсанару, супраць новага кіраўніка краіны Луіса Інасіу Лула да Сілва.

## Перадгісторыя 
77-гадовы Луіс Інасіу Лула да Сілва стаў Прэзідэнтам Бразіліі пасля перамогі на прэзідэнцкіх выбарах у кастрычніку 2022 года, ягоная інаўгурацыя адбылася 1 студзеня 2023 года. Дагэтуль палітык займаў найвышэйшую пасаду краіны два чатырохгадовыя тэрміны ў 2003—2011 гадах. Гэтым разам ён перамог з невялікай перавагай, атрымаўшы ў другім туры 50,9 % галасоў (Жаір Балсанару — 49,1 %). Тым не менш сам Балсанару прызнаў сваю паразу і перадаў уладу апаненту.

## Ход падзей 
Пратэстоўцы былі незадаволеныя вынікамі выбараў. Людзі патрабуюць вайсковага ўмяшання і звяржэння новай улады.

Пратэстоўцы выходзяць у вопратцы ў колерах бразільскага сцяга, а некаторыя з іх нясуць партрэты Жаіра Балсанару. Паліцыянты ўжылі супраць незадаволеных слезацечны газ, але не змаглі іх спыніць. Адны пратэстоўцы пайшлі штурмаваць будынак Кангрэса Бразіліі ў сталіцы краіны, іншыя — прэзідэнцкую рэзідэнцыю.

Прыхільнікі Жаіра Балсанару 8 студзеня захапілі будынак Кангрэса Бразіліі, прарваліся на тэрыторыю прэзідэнцкай рэзідэнцыі, а таксама Вярхоўнага суда. Бразільская паліцыя да канца дня здолела выцесніць людзей з тэрыторыі ўрадавых аб’ектаў. Паводле афіцыйных звестак пасля беспарадкаў паліцыя затрымала больш за 400 чалавек, з якіх каля 300 былі адпраўлены пад арышт.

Па паведамленнях бразільскіх СМІ, дзейны прэзідэнт краіны Лула да Сілва быў эвакуяваны ў бяспечнае месца. Падчас выбуху пратэстаў ён знаходзіўся ў працоўнай паездцы ў штаце Сан-Паўлу.

Прэзідэнт Луіс Інасіу Лулу да Сілва ўвечары вярнуўся ў сваю рэзідэнцыю Планалту, дзе ацаніў маштаб шкоды пасля актаў вандалізму. Пры гэтым кабінет кіраўніка дзяржавы, абсталяваны браніраванымі дзвярыма, пратэстуючыя не здолелі захапіць.

## Рэакцыя 
Генеральны сакратар ААН Антоніу Гутэрыш асудзіў нападзенне на дэмакратычныя інстытуты Бразіліі.

Былы кіраўнік дзяржавы Жаір Балсанару заявіў, што дзеянні людзей, якія яго падтрымліваюць, выйшлі за межы дэмакратычнага пратэсту.

Катэгорыя:Падзеі 8 студзеня
Катэгорыя:Акцыі пратэсту ў Бразіліі
Катэгорыя:2023 год у Бразіліі
Катэгорыя:Студзень 2023 года
Катэгорыя:Пратэсты 2023 года
Збой сістэмы Федэральнага ўпраўлення грамадзянскай авіяцыі ЗША (2023)

11 студзеня 2023 года  на некалькі гадзін прыпыніла ўсе паветраныя рэйсы ў ЗША, пакуль не ліквідавала збой сваёй сістэмы кіравання палётаў. Гэта першы за 20 гадоў у краіне выпадак, пасля падзей 11 верасня 2001 года, калі паветраныя зносіны былі прыпынены.

## Ход падзей 
10 студзеня падчас планавага тэхнічнага абслугоўвання сістэмы кіравання палётамі  інжынер Федэральнага ўпраўлення авіяцыі па памылцы замяніў у праграме адзін файл іншым. У 15:28 яна раптам перастала працаваць, а пазней зусім адключылася. У 7:30 раніцы наступнага дня Федэральнае ўпраўленне авіяцыі загадала авіякампаніям прыпыніць усе ўнутраныя рэйсы. Паўнавартасна авіяцыйныя зносіны ў ЗША аднавілася да 9 гадзін.

Катэгорыя:Студзень 2023 года
Катэгорыя:Падзеі 11 студзеня
Катэгорыя:2023 год у ЗША
Xbox Series X and Series S

**Xbox Series X/S** — гэта гульнявыя прыстаўкі чацвёртага пакалення серыі Xbox распрацаваныя кампаніяй Microsoft. Рэліз абедзвюх прыставак адбыўся 10 лістапада 2020 года. Xbox Series X/S адносяцца да дзявятага пакалення гульнявых прыставак.

Чуткі адносна новых прыставак, якія замянілі б Xbox One, упершыню з’явіліся ў інтэрнэце на пачатку 2019 года. Лінейка прыставак мела кодавую назву «Scarlett» і складалася з мадэляў высокага і нізкага класаў пад кодавымі назвамі «Anaconda» і «Lockhart» адпаведна. Мадэль «Anaconda» была анансавана Microsoft падчас E3 2019 і была афіцыйна прадстаўлена падчас The Game Awards у снежні 2019 года пад назвай Xbox Series X. 8 верасня 2020 года Microsoft паказалі таннейшую мадэль Xbox Series S (былы праект «Lockhart»).

Як і ў Xbox One, новыя кансолі выкарыстоўваюць працэсар і графічную карту ад фірмы AMD. Абедзве мадэлі маюць новую архітэктуру захоўвання даных, заснаваную на цвёрдацельных накапляльніках (SSD) для скарачэння часу загрузкі, падтрымку апаратна-паскоранай трасіроўкі прамянёў і прасторавага аўдыя, магчымасць выкарыстання высокадынамічнага рэндэрынгу ў гульнях з дапамогай машыннага навучання (Auto HDR), падтрымку рэжымаў HDMI 2.1 з пераменнай частатой абнаўлення і нізкай затрымкай, а таксама абноўленыя кантролеры. Xbox Series X была распрацаваная для адлюстравання гульняў у 2160p (раздзяляльнасць 4K) з частатой 60 кадраў у секунду (FPS). Xbox Series S мае паменшаныя тэхнічныя характарыстыкі: ў ёй адсутнічае аптычны прывад, падтрымліваецца візуалізацыя гульняў толькі у 1440p пры 120 FPS з маштабаваннем відэа ў 4K і трасіроўкай прамянёў.

Прыстаўкі Xbox Series X/S зваротна сумяшчальныя практычна з усімі гульнямі і аксэсуарамі Xbox One (уключаючы арыгінальныя гульні для Xbox 360 і Xbox, якія былі зроблены зваротна сумяшчальнымі з Xbox One). Яны маюць магчымасць аўтаматычна павялічваць прадукцыйнасць і візуальны выгляд гульняў. Пры выпуску новых прыставак Microsoft заахвочвала «мяккі» пераход паміж пакаленнямі, падобны да гульняў для камп’ютараў, прапаноўваючы структуру «Smart Delivery», якая дазваляла выдаўцам выпускаць палепшаныя версіі сваіх гульняў для Xbox One з аптымізацыяй для Xbox Series X/S. Выдаўцы не абавязаны выкарыстоўваць Smart Delivery і могуць публікаваць гульні эксклюзіўна для Xbox Series X/S, калі яны гэтага захочуць. Такія распрацоўшчыкі як EA, не выкарыстоўваюць Smart Delivery бо аддаюць большую перавагу продажу асобных версій для Xbox One і Xbox Series X/S.

Xbox Series X/S атрымалі пахвалу ад крытыкаў за апаратныя характарыстыкі ў параўнанні з Xbox One і за намаганні Microsoft падтрымліваць выпуск гульняў на новым і старым пакаленнях. Аднак у той жа час крытыкі лічылі, што гульні, даступныя на момант запуску, не на сто працэнтаў выкарыстоўваюць апаратныя магчымасці кансоляў.

Microsoft афіцыйна не публікавала звесткі пра продажы кансоляў, але 27 ліпеня 2021 года прадстаўнікі Microsoft абвясцілі, што на той момант гэта былі самыя хутка прадаваныя мадэлі Xbox. Станам на чэрвень 2024 года па ўсім свеце было прададзена больш за 28 мільёнаў прыставак Xbox Series X/S.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гульнявыя прыстаўкі
Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка 1995

**61-я Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка** была прысвечана ўшанаванню найлепшых фільмаў 1995 года. Пераможцы былі абвешчаны 14 снежня 1995, цырымонія ўзнагароджання прайшла 7 студзеня 1996 года.

## Пераможцы 
**Найлепшы фільм:**
* «''*»
* Прызёры:
** «*Розум і пачуцці''»
** «'**»
**Найлепшы рэжысёр:'*
* Энг Лі — «*Розум і пачуцці''»
* Прызёры:
**  — «'**»
**  — «**'»
**Найлепшы акцёр:**
* Нікалас Кейдж — «'**»
* Прызёры:
** Энтані Хопкінс — «**'»
** Джэф Брыджэс — «'**»
** Джон Траволта — «**'»
**Найлепшая актрыса:**
* Джэніфер Джэйсан Лі — «'**»
* Прызёры:
** Элізабет Шу — «**'»
** Джуліяна Мур — «'**»
** Ніколь Кідман — «**'»
** Мэрыл Стрып — «''*»
** Эма Томпсан — «*Розум і пачуцці*»
**Найлепшы акцёр другога плана:**
* Кевін Спейсі — «**», «*Звычайныя падазроныя*», «**», «*Сем''»
* Прызёр:  — «'**»
**Найлепшая актрыса другога плана:**
*  — «**'»
* Прызёр:  — «'**»
**Найлепшы сцэнарый:'*
* Эма Томпсан — «*Розум і пачуцці''»
* Прызёр:  — «'**»
**Найлепшая аператарская праца:**
*  — «**'»
**Найлепшы фільм на замежнай мове:**
* «'**» (Францыя)
* Прызёры:
** «**'» (Іран)
** «'**» (Італія)
**Найлепшы новы рэжысёр**
*  — «**'»
* Прызёры:
**  — «'**»
**  — «**'»
**Найлепшы дакументальны фільм:**
* «''''»

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Спіс узнагарод 1995 года на сайце Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка

1995
Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка
Катэгорыя:1995 год у кіно
Катэгорыя:1995 год у Нью-Ёрку
Катэгорыя:Падзеі ў Нью-Ёрку
Нокс (акруга, Мэн)

**Акруга Нокс** () — акруга на поўдні штата Мэн, ЗША. Насельніцтва на 2020 год складала  чалавек.

Акруга Нокс была створана ў 1860 годзе і названа ў гонар Генры Нокса, генерала амерыканскай рэвалюцыі і першага ваеннага міністра ЗША. Адміністрацыйны цэнтр акругі — горад Рокленд, гавань якога славіцца амарамі.

## Геаграфія 
Плошча акругі складае  км², з іх  км² (32 %) — суша, а 2020 км² (68 %) — вада. Знаходзіцца на беразе заліваў Масконгус і Пенабскот-Бэй і ўключае ў сябе некалькі астравоў. Акругу перасякае рака Сэнт-Джордж.

### Суседнія акругі 
* Лінкальн — захад
* Уалдо — поўнач
* Ханкок — паўночны ўсход

## Дэмаграфія 
Паводле перапісу 2020 года ў акрузе Нокс жылі  чалавек. Сярэдні ўзрост насельніцтва — 48,7 год. Насельніцтва акругі па ўзроставым дыяпазоне размеркавалася наступным чынам: 17,7 % — жыхары маладзейшыя за 18 гадоў, 57,3 % — ад 18 да 65 гадоў і 25,0 % — ва ўзросце 65 гадоў і старэй. Расавы склад: белыя — 92,9 %, афраамерыканцы — 0,7 %, карэнныя амерыканцы — 0,4 % і азіяты — 0,6 %. 1,7 % насельніцтва — лацінаамерыканцы.

У 2020 годзе медыяны даход на сям’ю ацэньваўся ў  $, на хатнюю гаспадарку — у  $. 9,3 % насельніцтва пражываюць за рысай беднасці. 36,3 % маюць вышэйшую адукацыю. 54,7 % былі супрацоўнікамі прыватных кампаній, 7,7 % — самазанятыя работнікі, 12,7 % — супрацоўнікі прыватных некамерцыйных арганізацый, 11,3 % — дзяржаўныя служачыя, 13,6 % — самазанятыя ў уласным незарэгістраваным бізнесе або хатняй гаспадарцы.

## Галерэя 

Image:RocklandME KnoxCountyCourthouse.jpg|Будынак суда акругі Нокс
Image:Eagle Island 20190825.jpg|Востраў Ігл
Image:Penobscot Bay, Maine.jpg|Пенабскот-Бэй

Катэгорыя:Акругі Мэна
Зэлмэні

**Зэлмэні** () — населены пункт на поўдні Латвіі, адміністрацыйны цэнтр Тэрвэцкага края (да 2021 года) і Тэрвэцкай воласці. Размешчаны на рацэ Тэрвэтэ каля рэгіянальнай аўтадарогі P95 (Елгава — Тэрвэтэ — літоўская мяжа).

Валасная адміністрацыя, дом культуры, бібліятэка, паштовае аддзяленне.

Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Аперацыя «Заход»

**Аперацыя «Заход»**.

З 2 лютага эрытрэйцы пачалі праводзіць артылерыйскія абстрэлы варожых пазіцый. 6 чысла яны перайшлі ў наступленне, якое, аднак, прывяло да контратакі эфіопаў. Ім удалося ўзяць пасёлак Гэза-Герласе (адзін з ключавых пунктаў усёй эрытрэйскай абароны ў гэтым сектары Бадмэ), раёны Канін і Каніта, а таксама знішчыць РЛС эрытрэйскай сістэмы СПА пад горадам Ады-Квала.

Праз тры дні з пачатку наступлення быў узяты адміністрацыйны цэнтр Бадмэ. На наступны дзень эфіопы выйшлі на даваенную граніцу. Пасля гэтага інтэнсіўнасць баявых дзеянняў знізілася да ўзроўню баёў мясцовага значэння.

## Вынікі 
За чатыры дні баёў на гэтым участку фронту эрытрэйцы страцілі дзясяткі тысяч чалавек забітымі, параненымі і палоннымі і былі адкінуты на тыя пазіцыі, якія займалі перад вайной. Эфіопы знішчылі і захапілі ў якасці трафеяў вялікую колькасць танкаў, баявых браніраваных машын, артылерыйскіх сістэм і іншую ваенную маёмасць. Астатнія сілы эрытрэйскай арміі, якія не трапілі ў акружэнне і не былі знішчаны, адступілі ў поўным парадку на пазіцыі па лініі падзелу дзвюх дзяржаў да 6 мая 1998 года (у 25 км на поўнач).

Катэгорыя:Бітвы Эфіопіі
Катэгорыя:Бітвы Эрытрэі
Катэгорыя:Канфлікты 1999 года
Катэгорыя:Люты 1999 года
Катэгорыя:Эфіопа-эрытрэйскі пагранічны канфлікт
Катэгорыя:Бітвы XX стагоддзя
Партызанская брыгада імя Г. К. Жукава

**Партызанская брыгада імя Г. К. Жукава** — назва партызанскіх брыгад, якія ў гады Вялікай Айчыннай вайны дзейнічалі на тэрыторыі БССР.

## Значэнні 
* Партызанская брыгада імя Г. К. Жукава (П. Я. Сырамаха)
* Партызанская брыгада імя Г. К. Жукава (С. С. Ключко, М. Ц. Маскалёў, Р. Л. Васілевіч)
Партызанская брыгада імя К. Я. Варашылава

**Партызанская брыгада имя К. Я. Варашылава** — назва партызанскіх брыгад, якія ў гады Вялікай Айчыннай вайны дзейнічалі на тэрыторыі БССР.

## Значэнні 
* Партызанская брыгада імя К. Я. Варашылава (Дз. В. Цябут)
* Партызанская брыгада імя К. Я. Варашылава (П. К. Макараў)
* Партызанская брыгада імя К. Я. Варашылава (Ф. Р. Маркаў, Ф. С. Шляхтуноў, І. Н. Крысаў)
* Партызанская брыгада імя К. Я. Варашылава (П. П. Капуста)
Рэскрыпт

**Рэскрыпт** — царскі ўказ, які меў сілу закона; асаблівая форма апублікаванага ліста манарха да службовай асобы, падданага з даручэннем, выказваннем падзякі і інш.

## Гісторыя 
У Старажытным Рыме рэскрыптам называлі пісьмовы адказ імператара на пастаўленае ім для вырашэння пытанне, які меў сілу закона.

Пазней у Заходняй Еўропе рэскрыпт — акт манарха або Папы Рымскага ў некаторых пытаннях, які патрабуе яго зацвярджэння. У дарэвалюцыйнай Расіі — апублікаваная грамата караля на імя пэўнай службовай асобы з даручэннямі, выказваннем падзякі, аб'явай аб узнагароджанні і інш.

### Асманская імперыя 
* Адалет-намэ — султанскі рэскрыпт з асуджэннем мясцовай адміністрацыі.

### Японія 
Важнае гістарычнае значэнне маюць рэскрыпты японскага імператара эпохі Мэйдзі.

## Заўвагі 
## Спасылка 
* Рескрипт // 
* Реальный словарь классических древностей
* Большой юридический словарь

Катэгорыя:Гісторыя права
Палтаўскі оперны тэатр

**Палтаўскі оперны тэатр** — , які існаваў ва ўкраінскім горадзе Палтава ў перыяд з 1919 па 1929 гады.

## Гісторыя 
Палтаўскі оперны тэатр быў створаны ў 1919 годзе на базе музычнай часткі Першай украінскай народнай савецкай трупы Першага савецкага тэатра імя М. В. Гогаля, акцёраў Палтаўскага ўкраінскага драматычнага таварыства.

Дзейнічала ўстанова і пад назвай «Оперны рабочы калектыў».

Арганізатарам і кіраўніком тэатра быў дырэктар Палтаўскай музычнага тэхнікума, у будучыні галоўны дырыжор оперных тэатраў Украіны,  .

У складзе трупы ў розны час працавалі дырыжоры В. М. Верхавінец, І. Гітгарц, балетмайстар Джэмшэраў, рэжысёр Воўчык, С. Корабаў, Мураўёў, Юнгвальд-Хількевіч; украінскія спевакі: П. Аўраменка, Засімавіч, І. С. Казлоўскі (у 1919—1924 гадах служыў у Чырвонай Арміі, удзельнічаў у спектаклях Палтаўскага тэатра), Касцючэнка, В. Палівяны, , , , рускія оперныя артысты: Арсеннева, М. Дняпрова, Зложынскі, М. Зубаў, Завалаў, Міласлаўскі, І. Плішакоў, Торвік-Гарла, Уфімскі. У некаторых спектаклях удзельнічалі гастралёры, у прыватнасці, Дніпрова, Ф. Лабінскі, М. Манская, П. Цясевіч і іншыя.

Усяго ў Палтаўскім оперным тэатры была пастаўлена 21 опера і 3 аперэты.

Тэатр існаваў (з перапынкамі) да 1929 года.

## Літаратура 
* Полтавський мандрівний робітничий оперний театр; Полтавський оперний театр // Українська музична енциклопедія. — Київ: Інститут мистецтвознавства, фольклористики та етнології імені М. Т. Рильського НАН України, 2018. — Том 5: ПАВАНА — «POLIКАРП». — С. 327; 328—329
* Полтавщина : енциклопедичний довідник / за ред. А. В. Кудрицького. — Київ : Українська енциклопедія, 1992. — 1024 с. — ISBN 5-88500-033-6., стор. 766—767

Катэгорыя:Оперныя тэатры Украіны
Алірэза Акбары

**Алірэза Акбары** (; 21 кастрычніка 1961 — 14 студзеня 2023) — іранскі палітык, намеснік  з 2000 па 2008 год пры генерале  падчас прэзідэнцтва рэфарматара Махамада Хатамі.

У 2019 годзе Акбары быў арыштаваны і прысуджаны да пакарання смерцю па абвінавачванні ў шпіянажы на карысць МІ-6 і Вялікабрытаніі.

## Біяграфія 
У 1988 годзе стаў членам ваеннай арганізацыі, якая забяспечыла спыненне агню паміж Іранам і Іракам падчас ірана-іракскай вайны.

У 2000-я гады лічыўся набліжаным міністра абароны Алі Шамхані, які прызначыў яго сваім намеснікам. Пасля заканчэння сваёй дзейнасці на пасадзе ў 2008 годзе, пераехаў у Вялікабрытанію.

У 2019 годзе падчас паездкі на радзіму быў арыштаваны і абвінавачаны ў шпіянажы на брытанцаў. Сцвярджалася, што Акбары адыграў ролю ў забойстве вядучага іранскага навукоўца-ядзершчыка Махсена Фахрызадэ, забітага ў выніку нападу 2020 года пад Тэгеранам. Палітык не прызнаўся ў непасрэдным удзеле ў змове, але сказаў, што брытанскі агент запытваў інфармацыю пра яго. Урад Вялікабрытаніі заяўляў, што гэтыя сцвярджэнні не адпавядалі рэчаіснасці.

14 студзеня 2023 года Акбары быў павешаны.

Катэгорыя:Пакараныя смерцю ваенныя
Катэгорыя:Павешаныя
Аперацыя «Айдэр»

**Аперацыя «Айдэр»** — умоўная назва авіяцыйнай атакі  на  падчас эфіопа-эрытрэйскай вайны 1998—2000 гадоў. Аб’ект адначасова быў і грамадзянскім, і ваенным аэрадромам.

## Перадгісторыя 
5 чэрвеня 1998 года эрытрэйскія самалёты  атакавалі эфіопскі горад Мэкэле. Пад ударам авіяцыі апуніліся адміністратыўныя будынкі, аэрадром, а таксама пачатковая школа *Айдэр*. Ва ўстанове адукацыі загінулі 53 грамадзянскія асобы.

12 мая 2000 года Узброеныя сілы Эфіопіі пачынаюць буйную наступальную аперацыю, падчас якой эрытрэйцы церпяць сур’ёзнае паражэнне. Яны, у сувязі з поспехамі праціўніка, пагадзіліся сесці за стол перамоваў. Бакі дамовіліся сустрэцца 29 мая ў горадзе Алжыр.

## Паветраны налёт 
29 мая, у дзень пачатку мірных перамоваў у Алжыры, ВПС Эфіопіі — відавочна з мэтай узмацніць пазіцыі сваёй дэлегацыі — нанеслі ўдары па эрытрэйскіх гарадах Асмэра,  і .

Каля поўдня чатыры эфіопскіх МіГ-23 раптам з’явіліся ў паветранай прасторы над авіябазай і міжнародным аэрапортам у Асмэры. Першым жа ракетным залпам яны пабілі дыспетчарскую вышку, якая ахуталася дымам і пазней цалкам выгарэла. Выканаўшы разварот машыны разбіліся па парах. Адна «двойка» атакавала стаянкі ваенных самалётаў і верталётаў. У гэты час на іх знаходзіліся не менш аднаго МіГ-29УБ і адзін Мі-35. Аднак бетонныя капаніры абаранілі авіятэхніку ад аскепкаў, нягледзячы на тое, што касеты ляглі даволі блізка. Тым часам другая пара скінула бомбы на комплекс будынкаў авіябазы.

У выніку налёту цалкам згарэла сховішча авіяцыйнага паліва, полымя ахапіла частку стаянак самалётаў і верталётаў. Пашкоджанні атрымалі УПП і сістэма энергазабеспячэння. Эрытрэйцы паднялі наўздагон адзін ці два МіГ-29, але не змаглі перахапіць самалёты праціўніка.

## Рэакцыя
Як заявіў начальнік Генеральнага штаба Узброеных Сіл Эфіопіі генерал-лейтэнант Цадкан Гебрэтэнсэй, удар быў нанесены з мэтай *«вывесці з гульні »*.

Выконваючы абавязкі афіцыйнага прадстаўніка Дзяржаўнага дэпартамэнту ЗША  Філіп Г. Рыкер заклікаў эфіопаў надалей устрымацца ад авіяўдараў, у тым ліку — па аэрапорце Асмэры, паколькі праз апошні ідзе асноўны паток гуманітарнай дапамогі Эрытрэі.

## Гл. таксама 
* Ракетны ўдар па Асмэры

## Літаратура 
* *Михаил Жирохов.* Война в воздухе на Африканском Роге // Уголок неба : авиационная энциклопедия. — 2004.

Катэгорыя:Бітвы Эфіопіі
Катэгорыя:Бітвы Эрытрэі
Катэгорыя:Канфлікты 2000 года
Катэгорыя:Май 2000 года
Катэгорыя:Падзеі 29 мая
Катэгорыя:Паветраныя бітвы і аперацыі
Катэгорыя:Эфіопа-эрытрэйскі пагранічны канфлікт
Катэгорыя:Бітвы XX стагоддзя
Павел (Юрысты)

**Архіепіскап Юрысты** (свецкае імя *Васіль Уладзіміравіч Юрысты*; нар. , Увысла, Гусятынскі раён, Украіна) — украінскі архірэй Праваслаўнай Царквы Украіны (да 2018 года Украінскай праваслаўнай царквы Кіеўскага патрыярхата), архіепіскап Адэскі.

## Біяграфія 
З 1997 па 2000 год вучыўся ў Цярнопальская духоўная семінарыя. З 2000 па 2004 год навучаўся ў Кіеўскай духоўнай акадэміі УПЦ КП.

22 студзеня 2018 года Святым сінодам Украінскай праваслаўнай царквы Кіеўскага патрыярхату быў абраны епіскапам Адэскім і Балцкім.

## Спасылкі 
* Павло (Юристий)

Катэгорыя:Епіскапы Украінскай праваслаўнай царквы Кіеўскага патрыярхата
Катэгорыя:Епіскапы Адэскай епархіі
Катэгорыя:Хмяльніцкая епархія ПЦУ
Катэгорыя:Епіскапы Праваслаўнай царквы Украіны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гусятынскім раёне
Афанасій (Яворскі)

**Архіепіскап Яворскі** (свецкае імя *Барыс Ігаравіч Яворскі*; нар. , Арыхавэць, Підвалачыскі раён, Украіна) — украінскі архірэй Праваслаўнай Царквы Украіны (да 2018 года Украінскай праваслаўнай царквы Кіеўскага патрыярхата), архіепіскап Адэскі.

## Біяграфія 
У 1995 годзе паступіў у Львоўскую духоўную семінарыю (УПЦ КП),

20 кастрычніка 2013 года быў абраны епіскапам Луганскім і Старабельскім.

24 Мая 2021 года прызначаны епіскапа Адэскай епархіи ПЦУ.

 

Катэгорыя:Епіскапы Украінскай праваслаўнай царквы Кіеўскага патрыярхата
Катэгорыя:Епіскапы Адэскай епархіі
Катэгорыя:Епіскапы Праваслаўнай царквы Украіны