open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мікалай Валяр’ян Цеханавецкі

**Мікалай Валяр’ян Цеханавецкі** (? — 1672) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

Мсціслаўскі мечнік, староста з 1652 і ваявода з 1659. Таксама быў старостам опсаўскім,  радамльскім і параднінскім; маршалак Трыбуналу ВКЛ у 1665 і 1670.

## Сям'я 
З роду Цеханавецкіх герба «Дуброва», сын Крыштафа, менскага ваяводы, і Антанелі з Друцкіх-Горскіх. Меў брата Альбрэхта Канстанціна. Быў двойчы жанаты: з Даротай Пакаш і Яўхіміяй Млечкай, але дзяцей не меў.

## Літаратура 
* 
* 

Мікалай Валяр’ян
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы мсціслаўскія
Катэгорыя:Старосты мсціслаўскія
Катэгорыя:Старосты опсаўскія
Катэгорыя:Старосты радамльскія
Катэгорыя:Старосты параднінскія
Катэгорыя:Маршалкі Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Мечнікі мсціслаўскія
Канада (мова)

**Канада** (саманазв. ಕನ್ನಡ) — дравідыйская мова, распаўсюджаная ў Паўднёвай і Цэнтральнай Індыі, галоўным чынам у штаце Карнатака. Родная мова народа канада. Адна з афіцыйных моў Індыі.

## Гісторыя 
Лічыцца, што канада вылучылася з агульнай старажытнай дравідыйскай мовы ўжо ў 1 тысячагоддзі да н. э., але найстаражытнейшы твор «Раштракута» быў напісаны ўжо ў другой палове 1 тысячагоддзя н. э. Старажытная пісьмовая мова канада развівалася да XIII ст. На ёй былі напісаны многія помнікі джайнісцкай літаратуры.

У XIII — XVIII стст. развівалася так званая сярэднеканадская мова, на якой пісалася рэлігійная і свецкая паэзія, а таксама празаічныя творы.

Пасля заваявання тэрыторыі сучаснага штата Карнатака Вялікабрытаніяй развіццё мовы канада на некаторы час спынілася. У XIX ст. была распрацавана новаканадская мова на аснове арыгінальнай графікі і размоўных дыялектаў.

## Дыялекты 
Вылучаецца 4 групы дыялектаў — паўднёвая, мангалорская, паўночны і паўночна-ўсходні. Існуюць дробныя гаворкі, характэрныя для прадстаўнікоў пэўных каст і сацыяльных слаёў.

## Пісьменнасць 
Першае складовае пісьмо сфарміравалася на аснове старажытнаіндыйскай пісьменнасці *брахмі*. З развіццём літаратуры кожны знак пачаў атаясамляцца з пэўным гукам. Найчасцей карыстаюцца алфавітам з 49 знакаў, хаця на самай справе іх значна болей.

## Спасылкі 
* Kannada (ಕನ್ನಡ)
* Spoken Kannada

Катэгорыя:Мовы Індыі
Катэгорыя:Дравідыйскія мовы
Менандр

**Менандр** (Μένανδρος; каля 342 да н.э., Афіны — каля 291 да н.э.) — старажытнагрэчаскі камедыёграф.

## Творчасць 
Прадстаўнік т. зв. новай атычнай, ці сямейна-бытавой, камедыі. Напісаў больш за 100 твораў. Некаторыя з іх былі вядомы праз рымскіх пераймальнікаў Плаўта і Тэрэнцыя. Арыгіналы выяўлены і апублікаваны ў XX ст.: поўны тэкст камедыі «Адлюднік», амаль цалкам «Саміянка», першая палова камедыі «Шчыт», вялікія эпізоды з камедый «Трацейскі суд», «Адрэзаная каса», фрагменты з «Сікіёнца» і «Ненавіснага». Узбагаціў традыцыйныя камедыйныя тыпы новымі, індывідуальнымі рысамі. 3 гуманістычных пазіцый у духу этыкі філосафа Эпікура разглядаў маральныя праблемы, пытанні быту, сям’і, чалавечых адносін. Адметныя дасціпным сюжэтам, тонкім гумарам, вытанчаным стылем, яго камедыі паўплывалі на творчасць П. Кальдэрона дэ ла Баркі, Лопэ дэ Вэгі, У. Шэкспіра, Мальера, К. Гальдоні.

## Беларускія пераклады 
Адлюднік / пер. Л. Баршчэўскага. У кн. "Старагрэцкая драматургія". Мн.: Зміцер Колас, 2020.

## Літаратура 
* Малюковіч С. Менандр // БЭ ў 18 т. Т. 10. Мн., 2010.

Катэгорыя:Паэты Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Драматургі Старажытнай Грэцыі
Марыя Георгіеўна Захарэвіч

**Марыя Захарэвіч** () — беларуская , Народная артыстка БССР (1977), лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР (1984), прыма Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы. Ганаровая ўдзельніца вечарын Паэтычнага тэатра «Арт. С». Ганаровы грамадзянін Мінскай вобласці (2012).

. Партрэт Народнай артысткі Беларусі Марыі Захарэвіч, 2001, палатно, алей, 98 х 90 см.]]
У 2007 годзе рэжысёр Сяргей Лук’янчыкаў зняў пра Захарэвіч дакументальны фільм «Аб чым баліць душа».

## Ролі 
### Праца ў тэатры 
* Апошні шанц — *Паліна Іванаўна*
* Аптымістычная камедыя — *камісар*
* Безыменная зорка — *незнаёмая*
* Вольга — *Вольга*
* Дзеці сонца — *Алена*
* Залатая карэта — *Дашачка*
* І змоўклі птушкі — *Наталля Фадзееўна*
* Лес — *Гурмыжская*
* Людзі на балоце — *Ганна*
* Навальніца — *Варвара*
* На дне — *Ганна*
* Пагарэльцы — *Наталля Мікалаеўна*
* Пакуль вы маладыя — *Галя Жураўка*
* Памяць сэрца — *Кацярына Міхайлаўна*
* Паўлінка — *Альжбета, вядучая*
* Перад вячэрай — *Верачка*
* Плач перапёлкі — *Ганна*
* Праўду! Нічога, акрамя праўды!!! — *Браент*
* Страсці па Аўдзею — *Варвара*
* Сэрца на далоні — *Зося Савіч*
* Святая святых — *Марыя*
* Традыцыйны збор — *Ліза Хрэнава*
* Тутэйшыя — *Гануля Зношчыха*
* У ноч зацьмення месяца — *Танкабіке*
* Успаміны — *Люба*
* Характары — *жонка Яўхіма П’яных*
* Эшалон — *Маша*
* Я не пакіну цябе… *Нэцці*, + *рэжэсура*

### Праца ў кіно 
* 1967: Жыццё і ўзнясенне Юрася Братчыка
* 1967: І ніхто іншы
* 1969: Сыны сыходзяць у бой
* 1970: Руіны страляюць — *Марыся*
* 1971: Дзень маіх сыноў — *эпізод*
* 1972: Зімарадак — *маці Зоі*
* 1973: Тартак
* 1974: Ясь і Яніна — *Клара Іванаўна*
* 1977: Чорная бяроза — *эпізод*
* 1978: Час абраў нас
* 1980: Палаводдзе
* 1981: Кантрольная па спецыяльнасці — *эпізод*
* 1981: Людзі на балоце
* 1982: Подых навальніцы
* 1984: Прабач нас, першае каханне
* 1988: Наш бронецягнік — *эпізод*
* 1990: Франка — жонка Хама
* 1993: У папа быў сабака…
* 1993—1997: Справа Лахоўскага — Марфа Ілінічна, гаспадыня дому, дзе спыняўся Вася-Лох
* 2006: Спакуса — *старая*
* 2010: Помста

## Узнагароды 
* Дзяржаўная прэмія БССР 1984 года — *за ўдзел у радыёспектаклях «Рыбакова хата» Якуба Коласа і «Хамуціус» А. Куляшова*,
* ордэн Дружбы народаў (1986),
* медаль «Ветэран працы» (1987),
* медаль Францыска Скарыны (1996),
* ордэн Францыска Скарыны (2020),
* прыз «Крыштальная Паўлінка» (2004).

## Цікавыя факты 
* Афіцыйна дзень нараджэння запісаны 28 лістапада, калі Марыю ахрысцілі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Жыццяпіс на Арм. С 
* Купалаўскі тэатр 
* Кінатэатр.ру

Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Мінскай вобласці
Вынясенне Марэны

, 1887]]
**Вынясенне Марэны** (;  «Вынас смерці, Сустрэча вясны») — заходнеславянскі народны звычай. Яго цэнтральным элементам з’яўляецца саламянае пудзіла Марэны ці Смерці (), апранутае ў жаночую адзежу. Абрад здзяйсняецца звычайна ў Смяротную нядзелю (пятая нядзеля вялікага посту), але ў некаторых месцах у чацвёртую нядзелю посту ці ў Вербніцу. Абрад вядомы таксама ў некаторых рэгіёнах Германіі: Франконіі, Цюрынгіі, Саксоніі.

Падобныя абрады пахаванняў ці спальвання розных фігур могуць быць праведзены падчас Мясапуста ці, напрыклад, на Масленіцу. Ва ўсходніх славян на Троіцу () таксама знішчалі (хавалі ці спальвалі) Купалу і Кастраму, у паўднёвых славян і румын — Германа ці Калаяна. У Рыме падобны абрад зваўся .

## Гл. таксама 
* Марэна (міфалогія)
* Зюзя

Катэгорыя:Славянская міфалогія
Катэгорыя:Абрады і рытуалы
Катэгорыя:Польскія звычаі
Катэгорыя:Славацкія звычаі
Катэгорыя:Чэшскія звычаі
Вышаградскія могілкі

**Вышаградскія могілкі** () — могілкі ў Празе ў гістарычным раёне Вышаград пры царкве Св. Пятра і Паўла. З XIX стагоддзя могілкі сталі месцам пахавання амаль 600 найбуйнейшых фігур чэшскага нацыянальнага адраджэння. Галерэя могілкавых пластык і надмагілляў, створаных лепшымі скульптарамі таго часу (І. В. Мысльбек, Ф. Білек, Б. Кафка, О. Шпаніель і іншыя). Тэрыторыя могілак падзелена на 15 сектараў.

Ва ўсходняй частцы могілак знаходзіцца магільны склеп **Сла́він** () — агульная магіла мужчын і жанчын, якія ўславілі сваімі справамі чэшскі народ. Славін узнік у 1889—1893 гадах па праекце архітэктара Антаніна Віела (). Сімвалам Славіна стаў цэнтральны помнік з фігурай крылатага генія Радзімы. Скульптурнае афармленне з'яўляецца творам Іозефа Маўдзера ().

## Гісторыя 
У 1860-я гады распаўсюдзілася ідэя стварыць на Вышаградзе нацыянальныя могілкі. У 1875 годзе тэрыторыя інуючых пры царкве Св. Пятра і Паўла могілак была пашырана.

## Спіс пахаваных 
### Кампазітары, музыканты 
* Бедржых Сметана (1824—1884) — чэшскі кампазітар, заснавальнік нацыянальнай кампазітарскай школы.
* Антанін Дворжак (1841—1904) — выбітны чэшскі кампазітар.
* Здэнек Фібіх (1850—1900) — чэшскі кампазітар, прадстаўнік рамантычнага кірунку.
* Отакар Острчыл (1879—1935) — чэшскі кампазітар і дырыжор.
* Вілем Курц-малодшы (1872—1945) — піяніст і педагог.
* Карал Анчарл (1908—1973) — дырыжор.
* Рафаэль Кубелік (1914—1996) — дырыжор і кампазітар.

### Мастакі, скульптары 
* Альфонс Муха (1860—1939) — жывапісец, тэатральны мастак, ілюстратар, прадстаўнік стылю «мадэрн».
* Мікалаш Алеш (1852—1913) — мастак і ілюстратар.
* Макс Швабінскі (1873—1962) — мастак.
* Іозеф Мысльбек (1848—1922) — скульптар.
* Ладзіслаў Шалаўн (1870—1946) — скульптар.

### Пісьменнікі, паэты 
* Карал Чапек (1890—1938) — выбітны чэшскі пісьменнік і драматург.
* Карал Гінек Маха (1810—1836) — чэшскі паэт-рамантык, родапачынальнік нацыянальнай паэзіі.
* Яраслаў Врхліцкі (1853—1912) — чэшскі паэт, драматург і перакладчык.
* Сватаплук Чэх (1846—1908) — чэшскі пісьменнік і паэт.
* Бажэна Нямцова (1820—1862) — чэшская пісьменніца, родапачынальніца нацыянальнай прозы.
* Ян Неруда (1834—1891) — чэшскі празаік.
* Віцезслаў Незвал (1900—1958) — чэшскі паэт-сюррэаліст.

### Іншыя 
* Мілада Горакова (1901—1950) — ахвяра камуністычных рэпрэсій.
* Яраслаў Гейраўскі (1890—1967) — хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі.
* Іозеф Біцан (1913—2001) — футбаліст.
* Уласта Бурыян (1891—1962) — акцёр.
* Здэнек Капал (1914—1993) — астраном.
* Павел Вент — беларускі ваенны дзеяч.

## Спасылкі 
* Вышаградскія могілкі і Славін
* Артыкул пра Вышаградскія могілкі на blesk.cz 
* Вышаградскія могілкі на Wikimapia

Катэгорыя:Вышаград
Катэгорыя:Могілкі Прагі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1860-я гады
Катэгорыя:1860-я ў Празе
Крыштоф Цеханавецкі

**Крыштоф Цеханавецкі** (? — 1655) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

Займаў розныя пасады ў Мсціслаўскім ваяводстве, быў паслядоўна мсціслаўскім падстолім, стольнікам і земскім суддзём. Каля 1650 атрымаў Мсціслаўскае староства, а 22 сакавіка 1653 дасягнуў сенатарской годнасці, атрымаўшы прызначэнне мсціслаўскім кашталянам, у 1655 ваявода менскі. Трымаў нягродавыя староствы: Хаслаўскае, Міхалоўскае, Параднінскае, Радамльскае.

## Сям'я
З роду Цеханавецкіх герба «Дуброва», сын Станіслава, стольніка аршанскага. 
Жанаты з Антанеляй Друцкай-Горскай, меў пяць сыноў: Мікалая Валерыяна, Самуэля Казіміра, Альбрэхта Канстанціна, Міхала і Дамініка Уладзіслава.

## Літаратура 
* 
* 

Крыштаф
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы менскія
Катэгорыя:Кашталяны мсціслаўскія
Катэгорыя:Старосты мсціслаўскія
Катэгорыя:Суддзі земскія мсціслаўскія
Катэгорыя:Стольнікі мсціслаўскія
Катэгорыя:Падстоліі мсціслаўскія
Катэгорыя:Старосты хаслаўскія
Катэгорыя:Старосты міхалоўскія
Катэгорыя:Старосты радамльскія
Катэгорыя:Старосты параднінскія
Станіслаў Рыгоравіч Осцік

**Станіслаў Осцік** (? — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Ваявода полацкі (1519).

## Біяграфія 
Паходзіў з роду Осцікаў герба «Трубы», сын Рыгора і Аляксандры Свірскай. Меў братоў Юрыя і Рыгора.

Займаў пасады старосты пянянскага і ўшпольскага, крайчы літоўскі ў 1517—1519, ваявода полацкі ў 1519.

Жанаты з Ядвігай з невядомага роду, дзяцей не меў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Генеалогія магнацкіх радоў Рэчы Паспалітай 

Станіслаў Рыгоравіч
Катэгорыя:Ваяводы полацкія
Катэгорыя:Крайчыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты пянянскія
Катэгорыя:Старосты ўшпольскія
Карл III (кароль Іспаніі)

**Карл III** (; , , Іспанія — , , Іспанія) — кароль Іспаніі з 1759 года па сваю смерць, герцаг Пармскі пад імем Карл I з 1731 па 1734 гады, кароль Неапаля і Сіцыліі пад імем Карл VII з 1734 па 1759 гады, адносіцца да сям’і Бурбонаў. Карлас быў сынам Філіпа V і яго другой жонкі, Елізаветы Фарнезэ, а таксама стрыечным братам Людовіка XV. Прадстаўнік прасветніцкага абсалютызму, ён правёў эфектыўныя рэформы дзяржаўнага кіравання і эканомікі.

## Дзейнасць 
Карл дзякуючы намаганням сваёй маці, апошняй у доме Фарнезэ, быў прызнаны герцагам Пармы, а таксама спадчыннікам яе бяздзетных сваякоў, гэта значыць кіраўнікоў П’ячэнцы і Тасканы. Бабуля Карла, Даратэя Сафія Нойбургская, стала рэгентам у гэтых уладаннях.

У 1734 годзе Карл авалодаў Неапалем і Сіцыліяй і, паводле Венскага трактата 1735 года, быў прызнаны іх каралём, аднак быў прымушаны адмовіцца ад астатніх італьянскіх уладанняў на карысць свайго брата Філіпа, а таксама Франца Стэфана Латарынгскага, ад першага з якіх паходзяць Пармскія Бурбоны.

Знаходзячыся пад уплывам ідэй асветнікаў і свайго міністра Бернарда Танучы, Карл правёў у Неапалі цэлы шэраг рэформ, які здабылі яму вялікую папулярнасць.

## Спадчына 
Да 200-годдзя з дня смерці Карла III, у 1988 годзе ў Іспаніі былі выпушчаныя паштовая марка і паштовы блок вартасцю ў 45 песетаў. У гонар караля названы адзін з універсітэтаў у Мадрыдзе.

## Літаратура 
* Ferrer del Rio (1856). *Historia del reinado de Carlos III*. Madrid.
* Acton, Sir Harold (1956). *The Bourbons of Naples, 1734—1825*. London: Methuen.
* Lynch, John (1989). *Bourbon Spain, 1700—1808*. Oxford: Basil Blackwell.
* Petrie, Sir Charles (1977). *King Charles III of Spain: An Enlightened Despot.* London: Constable.

## Спасылкі 
* Historiaantiqua. Carlos III; (Spanish) (2008)

Катэгорыя:Каралі іспанскія
Катэгорыя:Герцагі Пармскія
Катэгорыя:Каралі Абедзвюх Сіцылій
Катэгорыя:Каралі сіцылійскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Неапалітанскага каралеўства
Катэгорыя:Іспанскія Бурбоны
Катэгорыя:Кіраўнікі XVIII стагоддзя
Юрый Рыгоравіч Осцік

**Юрый Осцік** (? — 1546 ці 1547) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Маршалак гаспадарскі (1546).

## Біяграфія 
Паходзіў з роду Осцікаў герба «Трубы», сын Рыгора і Аляксандры Свірскай. Меў братоў Станіслава і Рыгора.

Займаў пасады дзяржаўцы анікштанскага і дарсунішскага, маршалак гаспадарскі ў 1546.

Быў двойчы жанаты. Спачатку ажаніўся з Ганнай, дачкой Івана Літавора Храптовіча. З гэтым шлюбам быў звязаны скандал, бо маці Ганны, Ядвіга Гальшанская, адмовілася прызнаць Юрыя Осціка мужам сваёй дачкі і патрабавала скасавання шлюбу. Каралеўскі суд, аднак, стаў на бок Осціка, і шлюб быў захаваны. Ганна нарадзіла Юрыю сыноў Мікалая і Яна, а таксама дачок Ганну і Соф'ю. Пасля смерці сваёй першай жонкі Юрый паўторна ажаніўся з Марынай, дачкой князя Міхайлы Мсціслаўскага, з якой меў сыноў Юрыя і Рыгора.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Генеалогія магнацкіх радоў Рэчы Паспалітай 

Юрый Рыгоравіч
Катэгорыя:Маршалкі гаспадарскія
Катэгорыя:Старосты дарсунішскія
Катэгорыя:Старосты анікштанскія
Юрый Юр’евіч Осцік

**Юрый Осцік** (каля 1530 — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Першы ваявода мсціслаўскі (1566—1578), ваявода смаленскі (1578—1579); староста браслаўскі (з 1558), дзяржаўца ўпіцкі (1-я палова 1560-х).

## Біяграфія 
З роду Осцікаў герба «Трубы», сын Юрыя і яго другой жонкі Марыны з Мсціслаўскіх. Меў братоў Мікалая, Яна і Рыгора.

Кальвініст. Удзельнік Інфлянцкай вайны 1558—1582 гадоў. Пасля смерці Жыгімонта Аўгуста (1572) выступаў за абранне на сталец Рэчы Паспалітай царэвіча Фёдара Іванавіча, падпісаў элекцыю Генрыка Валезага. Пасля ўцёкаў Генрыка ў 1574 годзе выступаў супраць абрання на каралеўскі сталец маскоўнага цара Івана Васілевіча.

Не быў жанаты і не пакінуў нашчадкаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Генеалогія магнацкіх радоў Рэчы Паспалітай 

Юрый Юр’евіч
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы смаленскія
Катэгорыя:Ваяводы мсціслаўскія
Катэгорыя:Старосты ўпіцкія
Катэгорыя:Старосты браслаўскія
Тэадор Аляксандр Ляцкі

**Тэадор Аляксандр Ляцкі** (каля  — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Вялікі падстолі літоўскі (1653—1654), маршалак надворны літоўскі (1654—1683).

## Сям'я 
Прадстаўнік шляхецкага роду Ляцкіх уласнага герба «Цмок», сын Яна Альфонса і Яны Тальваш. Быў жанаты з Ганнай, дачкой Пятра Паца.

## Літаратура 
* 

Тэадор Аляксандр
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Маршалкі надворныя літоўскія
Катэгорыя:Падстоліі вялікія літоўскія
Мікалай Войцехавіч Нарбут

**Мікалай Нарбут** (? — каля 1556) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Нарбутаў герба «Трубы». Сын Войцеха Нарбутавіча і брат Войцеха Войцехавіча. Бацька Станіслава.

Староста крэўскі з 1538 або 1539, мазырскі (атрымаў староства да 1542), маршалак гаспадарскі ў 1546—1553, ваявода падляшскі з 1551.

Са сваіх маёнткаў у Слонімскім, Свянцянскім і іншых паветах выстаўляў у войска 1200 воінаў.

## Літаратура 
* 

Мікалай Войцехавіч
Катэгорыя:Ваяводы падляшскія (Вялікае Княства Літоўскае)
Катэгорыя:Маршалкі гаспадарскія
Катэгорыя:Старосты мазырскія
Катэгорыя:Старосты крэўскія
Тэадор Ляцкі

**Тэадо́р Ля́цкі** (? — верасень 1611) — дзяржаўны дзеяч ВКЛ, алхімік. Ротмістр войска Рэчы Паспалітай, пісар польны літоўскі (1601—1611).

## Біяграфія 
Прадстаўнік шляхецкага роду Ляцкіх уласнага герба «Цмок», унук (?) Івана Васілевіча. Меў сына Яна Альфонса Ляцкага.

У маладосці вандраваў па Францыі, Германіі, Італіі, Мальце, Нідэрландах, займаўся алхіміяй (у 1589 годзе ў Рыме спрабаваў ператварыць медзь у срэбра). Актыўны ўдзельнік вайны Рэчы Паспалітай са Швецыяй 1600—1629, Кірхгольмскай бітвы 1605.

## Літаратура 
* 

Тэадор
Катэгорыя:Пісары польныя літоўскія
Катэгорыя:Алхімікі
Сярпуха

**Сярпуха** (*Serratula*) — род кветкавых раслін сямейства . Каля 70 відаў.

## Апісанне 
Шматгадовыя травяністыя расліны. Сцёблы прамастойныя, часам разгалінаваныя, апушаныя або голыя. Лісце чаргаванае, простае, суцэльнае ці перыстарассечанае, ніжняе чаранковае, на сцёблах — сядзячае. Кветкі ў кошыках белыя, ружовыя, пурпурныя. Кошыкі сабраны ў шчыткападобныя верхавінкавыя суквецці або адзіночныя. Плод — сямянка.

Фарбавальныя (для воўны), лекавыя, меданосныя і дэкаратыўныя расліны.

## Распаўсюджанне 
Пашыраны ў Еўразіі і Паўночнай Амерыцы. На тэрыторыі Беларусі 3 віды: ,  і . У культуры  і .

## Некаторыя віды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* *Serrátula* L. — Серпýха // *Маевский П. Ф.* Флора средней полосы европейской части России. 11-е изд. — М.: Товарищество научных изданий КМК, 2014. — С. 314, 322—324. — 635 с., ил. — ISBN 978-5-87317-958-9.
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* Serratula // The Plant List


Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Сяўкі

**Сяўкі́** (, ) — аграгарадок у Лоеўскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Бывалькаўскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца на рацэ Пясочанка, за 35 кіламетраў у напрамку на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка Лоеў, за 121 кіламетр ад Гомеля, за 50 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Хойнікі.

## Гісторыя 
З 30 снежня 1927 года вёска ў Дзяражыцкім сельсавеце Лоеўскага раёна. З 25 снежня 1962 года ў складзе Брагінскага раёна, дзе 24 студзеня 1963 года ўключана ў склад Малажынскага сельсавета. З 2 жніўня 1966 года ў складзе Бывалькаўскага сельсавета Лоеўскага раёна. З 4 ліпеня 1967 года па 1 снежня 2009 года цэнтр Сяўкоўскага сельсавета.

У 2002 годзе 336 жыхароў, 119 двароў.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
* Базавая школа
* Дом культуры
* Бібліятэка
* Аддзяленне сувязі

## Выбітныя асобы 
* Яўсей Сцяпанавіч Канчар (1882—1979) — беларускі палітычны дзеяч, гісторык, публіцыст, вучоны ў галіне эканамічнай геаграфіі.
* Тамара Пятроўна Аўсяннікава (нар. 1949) — беларуская паэтэса, празаік, педагог.

## Памятныя мясціны 
Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Бывалькаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лоеўскага раёна
Карл Більт

**Карл Більт** (, поўнае імя пры нараджэнні *Нільс Даніэль Карл Більт*; , , лен Халанд, Швецыя) — шведскі палітык і арыстакрат.

## Біяграфія 
Скончыў Стакгольмскі ўніверсітэт.

У 1973—1974 гадах старшыня Свабоднага студэнцкага саюза Памяркоўнай кааліцыйнай партыі (ПКП).

У 1974—1976 гадах старшыня Арганізацыі еўрапейскіх студэнтаў-дэмакратаў, адначасова сакратар па палітычных пытаннях ПКП.

У 1979—2001 гадах дэпутат Рыксдага, у 1986—1999 — лідар Кансерватыўнай партыі Швецыі, у 1991—1994 — прэм’ер-міністр краіны.

У 1995—1997 гадах займаў пост спецпрадстаўніка ЕС у былой Югаславіі і Вярхоўнага прадстаўніка ў Босніі і Герцагавіне, у 1999—2001 гг. быў спецыяльным пасланцам Генеральнага сакратара ААН на Балканах.

З 2006 года з’яўляецца міністрам замежных спраў Швецыі.

24 снежня 2010 года ён, разам са сваімі чэшскім, польскім і нямецкім калегамі напісаў артыкул у газеце New York Times, у якім рэзка асуджаецца становішча ў Беларусі пасля апошніх прэзідэнцкіх выбараў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны Блог Карла Більта 

Катэгорыя:Персоны нон грата
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Швецыі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Швецыі
Катэгорыя:Дыпламаты Швецыі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Белай зоркі 1 класа
Рыгор Рыгоравіч Осцік

**Рыгор Осцік** (? — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Ваявода новагародскі (1542—1544), кашталян віленскі (1544—1557).

## Біяграфія 
Паходзіў з роду Осцікаў герба «Трубы», сын Рыгора і Аляксандры Свірскай. Меў братоў Станіслава і Юрыя.

Займаў пасады крайчага літоўскага ў 1519—1542, старосты ковенскага ў 1539 і ўпіцкага ў 1546, ваявода новагародскі ў 1542—1544, кашталян віленскі з 1544. Быў у апазіцыі да роду Радзівілаў.

Быў жанаты з князёўнай Настассяй Мсціслаўскай, дачкой Міхайлы Мсціслаўскага (пасля смерці Рыгора Осціка яна выйшла паўторна за Стэфана Збаражскага). Дзяцей не меў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Генеалогія магнацкіх радоў Рэчы Паспалітай 

Рыгор Рыгоравіч
Катэгорыя:Кашталяны віленскія
Катэгорыя:Ваяводы новагародскія
Катэгорыя:Крайчыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты ўпіцкія
Катэгорыя:Старосты ковенскія
Баляслаў Іванавіч Сяўко

**Баляслаў Іванавіч Сяўко́** (, вёска Міжэрычы, Зэльвенскі раён, Гродзенская вобласць — ) — беларускі акцёр. Заслужаны артыст БССР (1972).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і селяніна. У 1961 годзе быў прыняты ў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут на акцёрскі факультэт. Яго педагогам быў прафесар, народны артыст БССР Д. А. Арлоў. Пасля заканчэння інстытута ў 1965 годзе — акцёр тэатра імя Я. Коласа ў Віцебску. З 1969 года заснавальнік і кіраўнік Віцебскага народнага тэатра пантамімы «Мім».

## Творчасць 
На працягу многіх гадоў — выканаўца рознапланавых роляў: Толік («Вайна пад стрэхамі» А. Адамовіча), Юрка («Таблетку пад язык» А. Макаёнка), Валодзька («Трыбунал» А. Макаёнка), Колесаў («Развітанне ў чэрвені» А. Вампілава), Уладзімір («Чужы» Л. Ніканенка), сын («Зацюканы апостал» А. Макаёнка), Аўгуст Фіш («Аз і Ферт» П. Фёдарава) і іншых. Здымаўся ў кіно (фільм «Дзяржаўная граніца», фільм 5 «Год сорак першы» — Стапінскі і кароткаметражны фільм «Барвяная трава» — трактарыст).

Узначальваў калектыў пантамімы, якому прысвоена званне «Народны». На 12-м і 13-м Міжнародных фестывалях пантамімы ў горадзе Брно (Чэхія) калектыў займаў першыя месцы ў намінацыях: сола, дуэт і трыа ў групавым выступленні з кароткай праграмай.

## Узнагароды і званні 
* Заслужаны артыст Беларускай ССР (1976)
* Ордэн Францыска Скарыны (2002)
* Дыплом «За лепшую мужчынскую ролю» на Фестывалі сучаснай нямецкай драматургіі за выкананне галоўнай ролі ў спектаклі «Адукаваныя» (1998) М. Чокэ

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Сяргей Чыгрын* Артыст самай залежнай прафесіі  // Культура, № 23 (1462) 06.06.2020 — 13.06.2020 г.
* *Сяргей Чыгрын* Заслужаны артыст з Міжэрычаў  // Зэльвенская раённая газета «Праца»
* Сяўко Баляслаў Іванавіч // Узнагароды Беларусі
* Болеслав Севко // КИНО-ТЕАТР.Ру

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Зэльвенскім раёне
Катэгорыя:Акцёры тэатра СССР
Катэгорыя:Кінаакцёры СССР
Катэгорыя:Акцёры тэатра Беларусі
Катэгорыя:Кінаакцёры Беларусі
Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя
Мікалай Уладзіслаў Юдзіцкі

**Мікалай Уладзіслаў Юдзіцкі** (? — 1670) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, рыцар Мальтыйскага Ордэна.

## Біяграфія 
Быў каралеўскім дваранінам, скарбнік рэчыцкі з 1636, стольнік рэчыцкі з 1640, генерал артылерыі ВКЛ з 1654, кашталян новагародскі з 1660.

У 1627—1629 гадах камандаваў артылерыяй ў вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй 1600-1629. У 1640 годзе выехаў да Падуі. Знаходзіўся пры двары папы рымскага Урбана VIII. Там уступіў у Мальтыйскі ордэн і ўдзельнічаў у бітвах з туркамі ў Алжыры, Тунісе і на востраве Крыт.

Разам з братам Тамашом Юдзіцкім быў бліжэйшым паплечнікам Жыгімонта Караля Радзівіла, заснавальніка Сталавіцкай камандорыі Мальтыйскага ордэна. Узначаліў яе пасля смерці Радзівіла ў 1643 годзе.

Па вяртанні дахаты, у час вайны Рэчы Паспалітай з Расіяй (1654—1667) камандаваў харугвай і коннымі злучэннямі пад кіраўніцтвам гетмана вялікага літоўскага Януша Радзівіла. 11 красавіка 1654 года кароль Ян Казімір афіцыйна прызначыў яго генералам артылерыі і войскаў чужаземнага аўтараменту.

У жніўні 1654 году Януш Радзівіл прызначыў яго камандзірам сваіх войскаў у колькасці 5000 кавалерыі, якія стаялі ў 5 км ад Вільні. Пасля здабыцця Вільні маскоўскім войскам Юдзіцкі адышоў на Жамойць. Там быў арыштаваны прыхільнікамі Януша Радзівіла за адмову падтрымаць Кейданскую унію. Перададзены Радзівілам шведам. Уцёк з няволі ў 1656 годзе. 8 лютага 1660 года яго аддзел у 4000 чалавек быў разбіты маскоўцамі ў бітве пад Мядзелам. З 23 сакавіка па 28 чэрвеня 1660 года кіраваў гераічнай абаронай Ляхавіцкага замка.

Удзельнічаў у Палонкаўскай бітве і бітве на Басі. 26 кастрычніка 1660 стаў камендантам правага крыла літоўскага войска. У сакавіку 1661 асадзіў Дзісну, а потым з 20 харугвамі вершнікаў рушыў наўздагон за адыходзячымі расійскімі войскамі Івана Хаванскага. І гнаў іх ажно да Пскова. 29 сакавіка 1661 яму здалася Дзісна. Удзельнічаў 4 лістапада 1661 года ў Кушліцкай бітве. 9 красавіка 1662 нечаканым ударам здабыў Себеж. У 1663—1664 спусташаў расійскія ваколіцы Бранска і Рослаўля.

У 1666 набыў мястэчка Новая Мыш, дзе заснаваў езуіцкі калегіум.

## Літаратура 
* 

Мікалай Уладзіслаў
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны новагародскія
Катэгорыя:Генералы літоўскай артылерыі
Катэгорыя:Стольнікі рэчыцкія
Катэгорыя:Скарбнікі рэчыцкія
Мікалай Уладзіслаў Пшаздзецкі

**Мікалай Уладзіслаў Пшаздзецкі** (1620 — 11 кастрычніка 1683) —  дзяржаўны дзеяч ВКЛ. Маршалак Трыбунала ВКЛ ў 1683 годзе.

## Біяграфія 
З роду Пшаздзецкіх герба «Рох III», сын Пятра Паўла Пшаздзецкага.

Удзельнічаў у вайне Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667.

Стольнік упіцкі ў 1658—1666 гадах, стольнік ашмянскі ў 1666—1667 гадах, харунжы ашмянскі ў 1667—1670 гадах. Падваявода віленскі ў 1668—1669 гадах. Маршалак ашмянскі з 1670 года. Кашталян новагародскі з 1677 года.

Пасол на соймы 1665—1676 гадоў, маршалак Трыбунала ВКЛ у 1683 годзе.

## Літаратура 
* 

Мікалай Уладзіслаў
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны новагародскія
Катэгорыя:Маршалкі земскія ашмянскія
Катэгорыя:Маршалкі Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Падваяводы віленскія
Катэгорыя:Харунжыя ашмянскія
Катэгорыя:Стольнікі ашмянскія
Катэгорыя:Стольнікі ўпіцкія
Тры кароны

без шчыта]]
**Трэ кру́нур** (, даслоўна *«тры кароны»*) — нацыянальны геральдычны сімвал Швецыі, які прысутнічае між іншым, на дзяржаўным гербе Швецыі і складаецца з трох адкрытых карон, размешчаных дзве над адной, на блакітным фоне. Гэты дзяржаўны сімвал Швецыі з’яўляецца маладзейшым за льва Фолькунгаў.

## Гісторыя і значэнне 
]]
Ужо ў 1539 годзе Олаф Магнус адзначыў, што Тры кароны — гэта гістарычны сімвал Дзяржавы свеяў, а Леў Фолькунгаў — сімвал Дзяржавы ётаў. Крыху пазней,  тлумачыў яго як сімвал трох асноўных багаццяў Швецыі: гор, лясоў і вады.  меркаваў, што тры кароны сімвалізуюць трох скандынаўскіх паганскіх багоў: Тора, Одзіна і Фрэя: гэты пункт гледжання становіцца вельмі папулярным сярод гатыцыстаў у XVII і XVIII стагоддзях. У канцы XIX стагоддзя гісторыкі браты Гільдэбрант высунулі меркаванне, што Тры кароны з’яўляліся шведскім варыянтам гербу Альбрэхта Мекленбургскага. У часы Кальмарскай уніі Тры кароны прысутнічалі і на гербе каралевы Маргарыты. У 1980-я гады французскія гісторыкі знайшлі доказ, што Тры кароны выкарыстоўваліся ў якасці сімвала Швецыі яшчэ ў 1330-я гады каралём Магнусам Эрыксанам: герб Тры кароны ўваходзіць у маляваны фрыз у Папскім палацы ў Авіньёне. На гэтым фрызе прадстаўлены гербы ўсіх кардыналаў і дзяржаў, якія ў 1336 годзе ўдзельнічалі ў планах Крыжовага паходу.

Аднак сам герб Тры кароны выкарыстоўваўся і раней. У XIII стагоддзі яны з’явіліся на гербе Кёльна, як сімвал Трох Святых каралёў, мошчы якіх былі перавезены ў Кёльн з Мілана ў 1164 Фрыдрыхам Барбароса. У сярэднявечнай традыцыі Тры кароны лічыліся гербам легендарнага караля Артура. З 1294 года гэты герб выкарыстоўваў і Кракаўскі біскуп Ян Муската, пасля чаго ён стаў гербом усяго кракаўскага біскупства, а ў XV стагоддзі таксама і гербом Віленскага капітула.

З 1938 года Тры кароны прысутнічаюць таксама на спартыўнай форме Нацыянальнай зборнай Швецыі па хакеі. З 1982 выкарыстанне Трох карон як сімвала Швецыі абаронена законам.

## Іншыя гербы з трыма каронамі 
 у форме Нацыянальнай зборнай Швецыі па хакеі]]
* Ніжняя частка гістарычнага герба Галіччыны
* Герб ірландскай правінцыі Манстэр
* Герб брытанскага горада Кінгстан-апан-Хал
* Герб Оксфардскага ўніверсітэта (у камбінацыі з кнігай)
* Герб французскага вострава Сен-Бартэльмі, які з канца XVIII стагоддзя больш чым сто гадоў з’яўляўся шведскай калоніяй
* Герб расійскага горада Выбарг, які з часу свайго заснавання і да 1721 года быў шведскім

## Гл. таксама 
* Герб Швецыі

## Літаратура 
* Lilla Uppslagsboken, Förlagshuset Norden AB, Nordens boktryckeri, Malmö 1974.
* Nordisk familjebok (1916 års upplaga) på nätet (Projekt Runeberg)
* Ny svensk vapenbok, av Clara Nevéus (text) och Bror Jacques de Wærn (illustrationer), Streiffert & Co Bokförlag HB i samarbete med
* Den svenska historien (del 2 av totalt 15 band), huvudförfattare: professor Sten Carlsson och professor Jerker Rosén, Bonniers ISBN 91-0-042663-6
* Riksarkivet, Stockholm 1992. Originalframställning med färgseparering gjord i samarbete med *Skapa Publishing AB, tryckt och bunden av Butler & Tanner Ltd, England. ISBN 91-7886-092-X

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Швецыі
Юзаф Юдзіцкі

**Юзаф Юдзіцкі** (1719 — 1797) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
З роду Юдзіцкіх герба ўласнага «Радван зменены», сын Міхала.

Маршалак рэчыцкі з 1767, староста рэчыцкі з 1773, вялікі абозны літоўскі з 1774, вялікі стражнік літоўскі ў 1776—1789; у 1777 маршалак Трыбуналу ВКЛ. Быў таксама старостам стралкоўскім і багінскім. Шмат разоў выбіраўся паслом на соймы.

З 1783 генерал-лейтэнант, камандзір 1-й дывізіі войска ВКЛ, потым шэф 4-га палка булавы польнай. 1 чэрвеня 1792 прызначаны галоўнакамандуючым войскам ВКЛ падчас вайны з Расіяй, але 10 чэрвеня 1792 разбіты расійскімі войскамі пад Мірам і праз тыдзень заменены на пасадзе галоўнакамандуючага Міхалам Забелам. У 1793 служыў у расійскім войску. У 1797 у складзе дэлегацыі Мінскай губерні прысутнічаў на каранацыі Паўла I.

Кавалер ордэна Святога Станіслава (1777)

## Сям'я 
Быў двойчы жанаты: спачатку з Марыяй, дачкой Марцыяна Міхала Агінскага, а потым з Алаізай, дачкой Альбрэхта Радзівіла. Дзякуючы другому шлюбу атрымаў ад цесця Рэчыцкае староства. Меў сыноў Яна, Станіслава і Юзафа.

## Літаратура 
* 
* *Гужалоўскі А.* Войска ВКЛ: апошнія старонкі гісторыі  // Беларускі гістарычны часопіс № 1-1994. — С. 48-52.

Юзаф
Катэгорыя:Стражнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Абозныя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Маршалкі Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Старосты рэчыцкія
Катэгорыя:Маршалкі земскія рэчыцкія
Катэгорыя:Старосты стралкоўскія
Катэгорыя:Старосты багінскія
Катэгорыя:Канфедэраты Анджэя Макраноўскага
Трыплан

[thumb|[Fokker Dr.I Чырвонага Барона.]]
**Трыплан** — разнавіднасць самалёта, канструкцыя якога характарызуецца наяўнасцю трох крылаў — трох паверхняў для стварэння пад'ёмнай сілы. Як правіла, крылы размешчаныя адно над адным, пры гэтым такі самалёт завуць папярочным трыпланам. Найбольшае распаўсюджанне такія трыпланы набылі ў гады Першай сусветнай вайны.

Імкненне выкарыстоўваць шмат плоскасцей было характэрнай рысай нараджэння авіяцыі — пра аэрадынаміку яшчэ было практычна нічога не вядома, і стваральнікі першых самалётаў — практычна заўсёды энтузіясты без сур'ёзнай адукацыі — імкнуліся такім чынам павялічыць пад'ёмную сілу. Аднак, з-за падвышанага лабавога супраціўлення самалёты такой схемы хутка саступілі сваё месца біпланам і манапланам.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Аэрадынамічныя схемы
Манстэр

**Манстэр** (,  ) — гістарычная правінцыя на поўдні Ірландыі, на тэрыторыі Рэспублікі Ірландыі. Уключае графствы Керы, Клэр, Корк, Лімерык, Тыперэры і Уотэрфорд. Найбуйнейшы горад — Корк. Насельніцтва 1,1 млн чалавек (2002). Плошча тэрыторыі складае 24 607 км².

Назва Манстэр паходзіць ад імя кельцкай багіні Мума. У раннім Сярэднявеччы правінцыя падзялялася на шэсць рэгіёнаў — Паўднёвы Манстэр, Заходні Манстэр, Паўночны Манстэр, Усходні Манстэр, Эрнайскі Манстэр і Дэйзійскі Манстэр. Затым з гэтых абласцей утварыліся тры каралеўствы — Томанд, Дэсманд і Орманд. Цяперашнія герб і сцяг правінцыі, якія нясуць выяву трох залатых карон на сінім фоне, адлюстроўваюць менавіта гэты перыяд гісторыі.

Катэгорыя:Правінцыі Ірландыі
Лары Хэгмэн

**Лары Хэгмэн** (,  — ) — амерыканскі акцёр, прадзюсар і рэжысёр.

Хэгмэн найбольш вядомы па сваёй ролі Джэй Ара Юінга ў папулярным тэлесерыяле 1980-х гадоў «Далас», якая прынесла яму чатыры намінацыі на прэмію «Залаты глобус» і дзве на «Эмі», а таксама па ролі ў сіткоме 1960-х гадоў «Я мару пра Джыні». Сын актрысы Мэры Марцін. У 1981 годзе ён атрымаў уласную зорку на Галівудскай «Алеі славы».

## Бібліяграфія 
* «Larry Hagman’s Curtain Call» Harry Hurt III *Texas Monthly* Austin, Tx. June, 2012. pp.&nbsp;144-145,195-199,201-202.

## Спасылкі 
* Larry Hagman’s Official Website
* 
* 
* *Larry Hagman: Vita Celebratio Est*  (*Time* magazine profile, Aug. 11, 1980)
* Love Letters New York
* Larry Hagman Archive of American Television Interview

Катэгорыя:Галівудская алея славы
Катэгорыя:Акцёры мыльных опер ЗША
Катэгорыя:Памерлі ад раку
Юзаф Несялоўскі

**Юзаф Несялоўскі** (1728 — ) — дзяржаўны і палітычны дзеяч Рэчы Паспалітай, апошні новагародскі ваявода з 1773 года.

## Біяграфія
З роду Несялоўскіх герба «Кошбак». Сын Адама Несялоўскага і Ганны Беразоўскай .

Працаваў у каралеўскай канцылярыі, дзе спадабаўся каралю Станіславу Панятоўскаму. Староста цырынскі з 1756, прэнскі і прапойскі з 1769. Падкаморы новагародскі, чашнік літоўскі ў 1765, кашталян новагародскі 1765—1773, ваявода новагародскі з 1773.

У 1756 як цырынскі староста абраны паслом новагародскім на сойм, быў таксама паслом на соймы 1764 (удзельнічаў у абранні на трон Станіслава Аўгуста Панятоўскага) і 1766. Дэпутат Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага ў 1762, маршалак Скарбовага Трыбунала.

У 1769 ажаніўся з Кацярынай Масальскай, дачкой гетмана Міхала Юзафа Масальскага і сястрой біскупа Ігнацыя Масальскага. Біскуп адмовіў сястры ў пасадзе, за што Несялоўскі ў 1770 збройна захапіў маёнткі, якія належалі жонцы. Рашэннем Новагародскага трыбуналу асуджаны на 6 тыдняў арышту ў Новагародскай вежы (на працэсе шляхту абараняў бацька Адама Міцкевіча — Мікалай Міцкевіч). Першы высокі службоўца, які атрымаў такі суровы вырак.

Яму належаў маёнтак Новая Мыш, дзе ён прымаў у 1784 караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага.

Заўзяты палітычны праціўнік Антонія Тызенгаўза.

У 1788—1792 гг. — удзельнік Чатырохгадовага Сойма. Адзін з аўтараў «Узаемных заручынаў абодвух народаў».

Удзельнік паўстання Тадэвуша Касцюшкі. Віленскі актам паўстання 24 красавіка 1794 прызначаны старшынёй Найвышэйшай Літоўскай Рады. Пасля паражэння паўстання хаваўся ў лясах. У лістападзе 1794 схоплены казакамі. Па загаду імператрыцы Кацярыны II вызвалены з-пад арышту. Былі вернуты секвестраваныя маёнткі — Новая Мыш, Варонча.

Меў сына Францішка Ксаверыя Несялоўскага, генерала войска літоўскага.

Згаданы ў «Пане Тадэвушы» Адама Міцкевіча (Кн. І):
*А што бы сказаў Несялоўскі, стары ваявода,
*што гончых трымае найлепшага ў свеце завода
*і дзвесце стральцоў аж дагэтуль абычаем панскім
*і мае сяней сто вазоў у дварэ варанчанскім,
*а столькі гадоў, як манах, ён сядзіць сабе ў хаце
*й не можа ніхто дапрасіцца яго паляваці,
*нат Белапятровічу й то не шчадзіў ён адмовы!*

Кавалер ордэна Святога Станіслава (1772) .

## Спасылкі 
* Слоўнік Л.Маракова 
* Генеалогія Несялоўскага 

Юзаф
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы новагародскія
Катэгорыя:Кашталяны новагародскія
Катэгорыя:Чашнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Падкаморыя новагародскія
Катэгорыя:Старосты прапойскія
Катэгорыя:Старосты прэнскія
Катэгорыя:Старосты цырынскія
Катэгорыя:Канфедэраты Анджэя Макраноўскага
Катэгорыя:Канфедэраты Чатырохгадовага сойма
Катэгорыя:Члены Найвышэйшай Літоўскай Рады
Галакціён Васілевіч Табідзэ

{{Пісьменнік
 |Імя                  = Галакціён Табідзэ
 |Арыгінал імя       = გალაკტიონ ტაბიძე
 |Выява          = Tabidze.jpg
 |Шырыня               = 220px
 |Апісанне выявы = Фатаграфія Галакціёна Табідзэ
 |Імя пры нараджэнні     = Галакціён Васілевіч Табідзэ
 |Дата нараджэння        = 
 |Месца нараджэння       = 
 |Дата смерці          = 
 |Месца смерці         = 
 |Грамадзянства          = 
 |Род дзейнасці     = 
 |Гады актыўнасці      = 
 |Кірунак          = 
 |Жанр                 = 
 |Мова твораў    = грузінская
 |Узнагароды              = { style="background:transparent" 
    
}
 |Вікісховішча            = 
 |Вікікрыніца             = Галактыён Табідзэ
}}

**Галакціён Васілевіч Табідзэ** (; 6 (18) лістапада 1892 — 17 сакавіка 1959) — грузінскі . Народны паэт Грузінскай ССР (1933). Акадэмік Акадэміі навук Грузінскай ССР (1944).

Быў адным з вядучых грузінскіх паэтаў XX стагоддзя, які аказаў велізарны ўплыў на ўсе наступныя пакаленні грузінскіх паэтаў. Перажыў Сталінскія чысткі 1930-х гадоў, апынуўся пад вялікім ціскам савецкіх уладаў у постсталінскі час, што прывяло яго да дэпрэсіі і алкагалізму. У выніку ён быў змешчаны ў псіхіятрычную клініку, дзе скончыў жыццё самагубствам.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 6 (18 лістапада) 1892 у вёсцы Чквішы недалёка ад горада Кутаісі (цяпер Ванскі муніцыпалітэт, Грузія) у сям’і сельскага настаўніка, а таксама святара. З 1908 года ён вучыўся ў Тбіліскай духоўнай семінарыі.

Пачаў друкавацца з 1908 года. У 1914 годзе апублікаваў першы зборнік вершаў. Наведваў Маскву ў 1915 годзе і канцы 1916 года, дзе пазнаёміўся з А. А. Блокам, В. Я. Брусавым і К. Д. Бальмонтам. Быў таксама ў Петраградзе. C 1916 друкаваўся ў часопісе грузінскіх сімвалістаў «Блакітныя рогі».

У 1915 годзе ажаніўся з А. С. Акуджава, сястрой савецкага партыйнага дзеяча Ш. С. Акуджава.

У 1919 годзе апублікаваў зборнік «Артыстычныя вершы». У 1924 годзе быў адным са стваральнікаў часопіса «Мнатобі» («Светач»).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Грузінскамоўныя паэты
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Народныя паэты Грузінскай ССР
Катэгорыя:Акадэмікі Акадэміі навук Грузінскай ССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ванскім раёне
Катэгорыя:Самазабойцы, якія кінуліся з вышыні
Прыматар

**Пры́матар** (, ) — галава буйнога горада ў Чэхіі і любога горада — у Славакіі. Упершыню пасада была ўведзена ў Празе ў 1920 годзе, у 1969 — у Остраве, у 1971 — у Брно, а з 1990 года — і ў шэрагу іншых.

Назва пасады паходзіць ад неафіцыйнай назвы першага (старэйшага) дэпутата самакіравання, які ўзначальваў гарадскі савет і звычайна адказваў за гаспадарчую дзейнасць горада.

Катэгорыя:Пасады
Катэгорыя:Дзяржаўны лад Славакіі
Катэгорыя:Дзяржаўны лад Чэхіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1920 годзе
Катэгорыя:1920 год у Празе
Тыцыян Юстынавіч Табідзэ

**Тыцыян Юстынавіч Табідзэ** (; 21 сакавіка (2 красавіка) 1895, сяло Чквішы, Кутаіская губерня — 16 снежня 1937) — грузінскі паэт.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і сельскага святара. З 1905 года вучыўся ў Кутаіскай гімназіі — там жа, дзе і У. У. Маякоўскі. Рана пачаў пісаць вершы, з 6 класа гімназіі (1912 год) друкаваў вершы і пераклады рускіх і французскіх паэтаў на грузінскую мову — спачатку ў кутаіскіх газетах, а затым і ў тыфліскіх.
 
Скончыў у 1917 годзе гісторыка-філалагічны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта. У Маскве зблізіўся з рускімі сімвалістамі. Адзін з арганізатараў грузінскай сімвалісцкай групы «Блакітныя рогі» (1915), рэдагаваў орган гэтай групы «Барыкады». Кожнага паэтычнага госця Тбілісі першымі сустракалі, як правіла Тыцыян Табідзэ і Паала Яшвілі. Табідзэ ў гэтых адносінах працягваў традыцыю славутага паэта Аляксандра Чаўчавадзэ.
 
У верасні 1924 года яны сустрэлі Сяргея Ясеніна. У 1931 годзе Грузію наведаў Барыс Пастарнак, дзе і адбылася гістарычная сустрэча двух паэтаў, якія сталі блізкімі сябрамі. У пачатку 1937 года ў Маскве і Ленінградзе прайшлі творчыя вечары Тыцыяна Табідзэ; у тым жа годзе ён быў рэпрэсаваны, расстраляны 16 снежня 1937. Рэабілітаваны пасмяротна.

На беларускую мову асобныя вершы пераклаў Максім Лужанін.

## Літаратура 
* 
* 
* Barnes, Christopher J. (2004), *Boris Pasternak: A Literary Biography*, p.&nbsp;147. Cambridge University Press, ISBN 0521520738

Катэгорыя:Паэты Грузіі
Катэгорыя:Грузінскамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Перакладчыкі Грузіі
Катэгорыя:Перакладчыкі з рускай мовы
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Пакараныя смерцю пісьменнікі
Катэгорыя:Пасмяротна рэабілітаваныя ў СССР
Паўночна-Ціхаакіянскае цячэнне

**Паўночна-Ціхаакіянскае цячэнне** — цёплае паверхневае цячэнне ў паўночнай частцы Ціхага акіяна (паміж 35 і 42° паўночнай шыраты), працяг цячэння Курасіа. Накіравана на ўсход ад вострава Хансю да берагоў Паўночнай Амерыкі. Утварае пераходную зону на мяжы трапічных вод і вод умераных шырот.

Тэмпература вады 7-16 °C зімой, 18-23 °C летам. Скорасць 0,9-1,1 км/гадз. Ва ўсходняй частцы Ціхага акіяна разгаліноўваецца на Аляскінскае цячэнне і Каліфарнійскае цячэнне.

## Гл. таксама 
* Цячэнне Кромвела

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2001. — 560 с.: іл.

## Спасылкі 
* http://www.randewy.ru/gml/gml16.html

Катэгорыя:Цячэнні Ціхага акіяна
Перуанскае цячэнне

**Перуанскае цячэнне, або цячэнне Гумбальта** — халоднае паверхневае цячэнне ў Ціхім акіяне, галіна цячэння Заходніх Вятроў. Праходзіць з поўдня на поўнач паміж 45° і 4° паўднёвай шыраты, уздоўж заходніх берагоў Перу і Чылі. Тэмпература вады 15-20 °C, скорасць каля 0,9 км/гадз. У раёне 4° паўднёвай шыраты адхіляецца ад берагоў на захад і злучаецца з Паўднёвым Пасатным цячэннем.

Некаторыя вучоныя вылучаюць прыбярэжнае і акіянскае Перуанскае цячэнне, паміж якімі праходзіць Паўднёвае Перуана-Чылійскае супрацьцячэнне. Перуанскае цячэнне абумоўлівае адносна нізкія тэмпературы паветра і малую колькасць ападкаў на ўзбярэжжы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Цячэнні Ціхага акіяна
Трыумвірат

**Трыумвірат** () — палітычны рэжым, дзе дамінуюць тры ўплывовыя асобы ці арганізацыі, кожны з якіх называецца трыумвірам. Такая дамова можа быць фармальнай ці нефармальнай, і не зважаючы на тое, што тры кіруючыя сілы, як правіла, роўныя на паперы, на самой справе гэта рэдкі выпадак. Тэрмін таксама можа быць выкарыстаны для апісання стану з трыма рознымі ваеннымі лідарамі, кожны з якіх сцвярджае, што з’яўляецца аднаасобным лідарам. Першапачаткова выкарыстоўваўся ў якасці апісання палітычнага пагаднення, звязу ўплывовых палітычных дзеячаў і палкаводцаў у Старажытным Рыме ў перыяд грамадзянскіх войнаў I стагоддзя да н.э., накіраванага на захоп дзяржаўнай улады.

## Літаратура 
* Beck, Mansvelt. (1986). "The Fall of Han, " in *The Cambridge History of China: Volume I: the Ch’in and Han Empires, 221 B.C. — A.D. 220*. Edited by Denis Twitchett and Michael Loewe. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-24327-0.
* Loewe, Michael. (1986). "The Former Han Dynasty, " in *The Cambridge History of China: Volume I: the Ch’in and Han Empires, 221 B.C. — A.D. 220*, 103—222. Edited by Denis Twitchett and Michael Loewe. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-24327-0.

## Спасылкі 
* Триумвираты в истории: механизм внутренней эволюции. Известия Самарского научного центра РАН 
* Triumvir . Livius.org 

Катэгорыя:Палітыка
Катэгорыя:Палітыка Старажытнага Рыма
Цячэнне мыса Горн

**Цячэнне мыса Горн** - халоднае паверхневае цячэнне ў Ціхім акіяне, у раёне праліва Дрэйка, каля заходніх і паўднёва-заходніх берагоў архіпелага Вогненная Зямля, частка цячэння Заходніх Вятроў. Накіравана з захаду на ўсход з Ціхага акіяна ў Атлантычны акіян.

Тэмпература вады 0-5°С. Скорасць 0,9-1,8 км/гадз. Расход вады каля 150 мільёнаў м³/с. Летам нясе айсбергі.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т.Т.17:Хвінявічы - Шчытні / Рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш. - Мн.: БелЭн, 2003. - 512 с.: іл.

Катэгорыя:Цячэнні Ціхага акіяна
Святаполк Ізяславіч

**Святаполк Ізяслававіч**, у хрышчэнні **Міхаіл** ( — , Вышгарад) — князь полацкі (1069—1071), наўгародскі (1078—1088), тураўскі (1088—1093), вялікі князь кіеўскі (1093—1113).

## Біяграфія 
Сын вялікага князя кіеўскага Ізяслава Яраславіча, старэйшага з сыноў вялікага князя Яраслава Уладзіміравіча.

Як старэйшы з усіх Яраславічаў быў актыўным дзеячам. У 1069 годзе, пасля смерці ў Полацкубрата Мсціслава Ізяслававіча ён стаў полацкім князем, праўда, ненадоўга. Ужо ў 1071 годзе Усяслаў Брачыславіч выгнаў Святаслава з Полацка і пайшоў супраць іншага брата — Яраполка, але няўдала. Пасля выгнання з Полацка Святаполк быў пры бацьку, пакуль у 1078 годзе не атрымаў ноўгарадскі сталец, дзе сядзеў да 1088 года.

У 1093 годзе стаў вялікім князем кіеўскім, але пакінуў за сабой і Тураў. У Кіеве са Святаполкам была і яго тураўская дружына, з якой ён раіўся, што не вельмі падабалася мясцовай арыстакратыі.

Памёр у 1113 годзе. Пасля яго смерці Кіеў заняў Уладзімір Манамах.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Катэгорыя:Пахаваныя ў Кіеве
Катэгорыя:князі полацкія
Катэгорыя:князі тураўскія
Катэгорыя:Вялікія князі кіеўскія
Катэгорыя:князі наўгародскія
Міжнародны нумар банкаўскага рахунку

**Міжнародны нумар банкаўскага рахунку** () — міжнародны стандарт ідэнтыфікацыі банкаўскіх рахункаў па-за нацыянальнымі межамі. Спачатку быў прыняты Еўрапейскім камітэтам па банкаўскім стандартам, а пасля і як міжнародны стандарт ISO 13616:1997, пазней як ISO 13616:2007. Афіцыйна рэгістрацыяй нумароў IBAN у адпаведнасці са стандартам, пачынаючы з ISO 13616:2003, займаецца асацыяцыя SWIFT.

## Прызначэнне 
Першапачаткова IBAN быў распрацаваны для правядзення плацяжоў у межах Еўрапейскага саюза, але яго гібкі фармат здаўся прыдатным і для сусветных мэт. Кліентаў, асабліва фізічныя асобы і дробныя прадпрыемствы, бянтэжыць разнастайнасць розных нацыянальных стандартаў па банкаўскіх рахунках. IBAN выкарыстоўвае гібкі і пры гэтым сістэматычны фармат ідэнтыфікацыі рахунку і разам з тым утрымлівае праверачную інфармацыю для пазбягання памылковай транскрыпцыі. 

## Структура 
IBAN складаецца з alpha-2 кода краіны па ISO 3166-1, за якімі ідуць 2 праверачныя лічбы, а за імі — да 30 літара-лічбавых сімвалаў нумара банкаўскага рахунку ў нацыянальных межах, гэтак званы **Базавы нумар банкаўскага рахунку** (). Нацыянальныя банкаўскія асацыяцыі самі вызначаюць даўжыню апошняга, але гэта даўжыня павінна быць аднолькавай для ўсіх банкаў пэўнай краіны.

Нягледзячы на тое, што пры пазначэнні IBAN у электронных ці папяровых крыніцах паміж кожнымі 4 сімваламі нумара ўстаўляецца прабел для яго лепшага візуальнага чытання, непасрэдна **пры пераводзе грошай нумар не павінен утрымліваць прабелы**.

## Спасылкі 
* Праверка сапраўднасцi IBAN
* Афіцыйны рэестр нумароў IBAN у SWIFT
* Еўрапейскі камітэт па банкаўскім стандартам (ECBS) 
* Старонка IBAN на ECBS  
* Праверка нумароў IBAN 

13616
Катэгорыя:Банкаўскае права
Катэгорыя:Безнаяўныя разлікі
Катэгорыя:Кантрольныя алгарытмы
Усходне-Аўстралійскае цячэнне

**Усходне-Аўстралійскае цячэнне** - цёплае паверхневае цячэнне Ціхага акіяна каля ўсходняга берага Аўстраліі, галіна Паўднёвага Пасатнага цячэння. Накіравана з поўначы на поўдзень, каля вострава Тасманія зліваецца з цячэннем Заходніх Вятроў. Шырыня паміж 25 і 32° паўднёвай шыраты 100-200 км.

Тэмпература вады зімой 11-20°С, летам 15-26°С. Скорасць 1,1-1,8 км/гадз, у цэнтры больш за 2,7 км/гадз. Салёнасць каля 35,5‰.

## Цікавыя факты 
У мультфільме «У пошуках Нэма» марскія жыхары выкарыстоўваюць Усходне-Аўстралійскае цячэнне у якасці хуткаснай транспартнай магістралі, аналага чалавечай шашы.

Катэгорыя:Геаграфія Новай Зеландыі
Катэгорыя:Цячэнні Ціхага акіяна
Катэгорыя:Гідраграфія Аўстраліі
Бакшты

Назву **Ба́кшты** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць:
** Бакшты — хутар у Дзятлаўскім раёне
** Бакшты — вёска ў Іўеўскім раёне
** Бакшты — аграгарадок у Шчучынскім раёне
* Мінская вобласць:
** Бакшты — вёска ў Валожынскім раёне
** Бакшты — вёска ў Мядзельскім раёне

## Іншае 
* Бакштанская воласць або воласць Бакшты — гістарычная воласць у Вялікім Княстве Літоўскім, на тэрыторыі сучасных Пухавіцкага і Чэрвеньскага раёнаў