Карта літоўска-латышскага краю

**Ка́рта літо́ўска-латы́шскага кра́ю** () — першая падрабязная геаграфічная карта на літоўскай мове, складзеная інжынерам і грамадскім дзеячам Антанасам Маціяўскасам і выдадзеная ў 1900 годзе ў Санкт-Пецярбургу. Яе з'яўленне і наступная канфіскацыя расійскімі ўладамі справакавалі гучны судовы працэс, вядомы як «справа аб карце Маціяўскаса», які стаў важнай юрыдычнай перамогай літоўскага нацыянальнага руху і наблізіў адмену забароны на літоўскі друк лацінкай у Расійскай імперыі.

## Характарыстыка 
Нягледзячы на дзеянне забароны на выкарыстанне лацінскага шрыфта ў літоўскім друку, прадстаўнікам літоўскай інтэлігенцыі ўдалося легальна выдаць карту ў сталіцы імперыі. Аўтарам праекта выступіў інжынер, публіцыст і картограф Антанас Маціяўскас, які ў 1898 годзе скончыў Санкт-Пецярбургскі тэхналагічны інстытут і працаваў у сістэме імперскіх чыгунак. Ён падрыхтаваў карту на літоўскай мове з выкарыстаннем лацінкі. Каб абысці цэнзуру, Маціяўскас спачатку называў яе «картай губерняў Паўночна-Заходняга краю», разлічваючы на больш ліберальнае стаўленне ў Санкт-Пецярбургу, дзе дзейнічалі якасныя картаграфічныя друкарні. У выніку дазвол быў атрыманы, і ў пачатку 1900 года карта была аддрукавана ў картаграфічнай установе А.&nbsp;А.&nbsp;Ільіна накладам у 2000 асобнікаў.

Маштаб выдання складаў 1:840 000, а памер — каля 69 на 68 сантыметраў. На карце была адлюстравана ўся этнічная Літва, частка Латвіі, Заходняй Беларусі і Малой Літвы. Усе геаграфічныя назвы былі напісаны па-літоўску, па-латышску, а часткова па-нямецку. Візуальная стратэгія аўтара мела выразны палітычны падтэкст. Карта дэманстравала ідэю агульнага літоўска-латышскага этнатэрытарыяльнага адзінства, якое разглядалася як адна з геапалітычных альтэрнатыў таго часу. Пры гэтым шчыльнасць нанесеных паселішчаў была нераўнамернай: найбольшая колькасць населеных пунктаў была пазначана ў паўднёва-заходняй частцы, гэта значыць на тэрыторыі Сувалкаўскай губерні, і ў Ковенскай губерні, у той час як на латышскіх і прускіх тэрыторыях сетка паселішчаў была паказана вельмі рэдкай. Такая непрапарцыйнасць візуальна падкрэслівала дамінаванне так званай «сапраўднай Літвы» (літоўскай тэрыторыі ў складзе Расійскай імперыі) над суседнімі землямі.

Яшчэ адной важнай асаблівасцю карты стала адсутнасць выразнага адлюстравання палітычных межаў дзяржаў і адміністрацыйнага падзелу. Аўтар паказаў толькі дзве адміністрацыйныя мяжы: паміж Ковенскай і Курляндскай губернямі, а таксама імперскую мяжу з Прусіяй. Аднак найбольшы акцэнт быў зроблены на сетцы чыгунак, якія ў той час выступалі сімвалам прагрэсу і мадэрнізацыі. Чыгуначныя лініі злучалі розныя перыферыйныя рэгіёны з літоўскім ядром, выконваючы ролю своеасаблівых межаў. Такая візуалізацыя дазваляла пазбегнуць жорсткага акрэслення нацыянальнай прасторы і адначасова стварала пераканаўчы вобраз будучай літоўскай краіны.

## Справа аб карце Маціяўскаса 
Выданне карты стала вялікай падзеяй і было цёпла сустрэта літоўскай інтэлігенцыяй. Аднак праз восем месяцаў пасля яе выхаду, 17 лістапада 1900 года, віленскі генерал-губернатар В.&nbsp;М.&nbsp;Троцкі звярнуўся да вышэйшых улад з просьбай канфіскаваць тыраж. Прычынай стала тое, што карта актыўна рэкламавалася ў нелегальнай літоўскай прэсе і хутка раскуплялася, што, на думку ўлад, парушала забарону на друк лацінкай. Начальнік Галоўнага ўпраўлення па справах друку князь М.&nbsp;У.&nbsp;Шахоўскі загадаў канфіскаваць выданне. Паліцыя паспела канфіскаваць 1186 асобнікаў, у той час як астатнія 814 ужо былі прададзеныя або распаўсюджаныя.

Антанас Маціяўскас вырашыў абскардзіць гэтае рашэнне ў судзе і падаў грамадзянскі іск супраць начальніка ўпраўлення па справах друку. Дзеля гэтага ён звярнуўся да вядомых адвакатаў Максіма Ганфмана і Аўгуста Камінкі. Аўгуст Камінка прадстаўляў інтарэсы картографа ва Урадавым сенаце — вышэйшай судовай інстанцыі Расійскай імперыі. Абаронцы прааналізавалі юрыдычны бок канфіскацыі і даказалі, што забарона на выкарыстанне лацінскага шрыфта ў літоўскім друку ніколі не была афіцыйна аформлена ў выглядзе закона, а грунтавалася толькі на сакрэтных цыркулярах і таму супярэчыла імперскаму заканадаўству. Хаця фармальна іск быў накіраваны супраць князя Шахоўскага, расійскія ўлады ўспрынялі яго як больш фундаментальную праблему, якая ставіла пад сумнеў усю палітыку ў рэгіёне.

У снежні 1902 года імператар Мікалай II зацвердзіў пастанову Сената аб тым, што загады, якія забараняюць лацінскія літары ў літоўскіх выданнях, не маюць юрыдычнай сілы. У красавіку 1903 года міністр унутраных спраў В.&nbsp;К.&nbsp;Плевэ быў вымушаны прызнаць, што сакрэтныя распараджэнні або нават асабістае меркаванне цара без афіцыйнага апублікавання не могуць служыць законнай падставай для адміністрацыйных мер. Такім чынам, у 1903 годзе Антанас Маціяўскас афіцыйна выйграў судовы працэс. Гэтая юрыдычная перамога паказала неэфектыўнасць рэпрэсіўнай палітыкі і стала адным з галоўных фактараў, якія прымусілі імперскія ўлады афіцыйна скасаваць забарону на літоўскі друк лацінкай у маі 1904 года.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геаграфічныя карты
Катэгорыя:Гісторыя Літвы (1795—1914)
Катэгорыя:Творы 1900 года
Катэгорыя:Картаграфія