open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вольга Мікалаеўна Папко

**Вольга Мікалаеўна Папко** (нар. 24 ліпеня 1976; г. , Брэсцкая вобласць, БССР, СССР) — беларускі гісторык і палітык. Дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання. Кандыдат гістарычных навук (2008), дацэнт.

## Біяграфія 
У 1991 годзе скончыла Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт па спецыяльнасці «гісторыя і гісторыя культуры». У 2003 годзе - аспірантуру Інстытута гісторыі НАН Беларусі, а таксама каледж Ост-Вест пры Рурскім універсітэце у г. Бохум, Германія.

Працоўную дзейнасць пачатку ў 1998 годзе настаўнікам сусветнай мастацкай культуры гімназіі № 2 г. Брэста. З 2001 года працавала асістэнтам кафедры філасофіі і культуралогіі,  з 2003 года — старэйшым выкладчыкам, а з 2008 па 2012 год — дацэнтам кафедры філасофіі і культуралогіі Брэсцкага дзяржаўнага тэхнічнага ўніверсітэта. З 2012 па 2016 гады — дырэктар установы «Музей «Замкавы комплекс «Мір» у г.п. Мір Карэліцкага раёна.

На Парламецкіх выбарах 2016 года абраная дэпутатам Палаты прадстаўнікоў па Навагрудскай выбарчай акрузе.

## Асабістае жыццё 
Не замужам. Пражывае ў в. Тэльмы-1 Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці.

## Навуковая дзейнасць 
Даследуе праблемы дзяржаўнай палітыкі Беларусі ў галіне мастацтва (1985–2000 гг.); гісторыю беларускай шляхты ў 19 ст. Публікацыі ў выданнях Беларусі, Польшчы, Германіі, Літвы.

Катэгорыя:Выпускнікі Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. С. Пушкіна
Катэгорыя:Выкладчыкі Брэсцкага дзяржаўнага тэхнічнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Постаці Мірскага замка
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання
Віктрыцый

**Віктрыцый Руанскі** (; ; 330-я — да 409, верагодна ) — святы, біскуп Руанскі, прапаведнік і пісьменнік. Дзень памяці адзначаецца 7 жніўня.

## Біяграфія 
Віктрыцый быў сынам рымскага легіянера і праходзіў службу ў войску. Пасля прыняцця хрысціянства ён адмовіўся ад войска. Ён быў пабіты бізунамі і асуджаны да пакарання смерцю, але здолеў пазбегнуць яго. Віктрыцый хрысціянізваў плямёны ў Фландрыі, Эно і Брабанце. Стаў біскупам Руана ў 386 або 393 годзе. Быў запрошаны ў Брытанію ў 396 годзе для дапамогі ў вырашэнні супярэчнасцяў мясцовых біскупаў. Быў абвінавачаны ў ерасі, але яго абараніў Папа Рымскі Інакенцій I, ад якога ён атрымаў важныя дэкрэталіі (пастановы рымскіх пап, якія выдаваліся ў форме пасланняў) «Liber Regularum». У 396 годзе мошчы святых Віталя і Агрыкалы былі адпраўленыя Віктрыцыю, святому Паўліну з Нолы і іншым. Віктрыцый напісаў «Усхваленне Святых» (De Laude Sanctorum).

Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Марыя (імператрыца)

**Марыя** (, 384 або 385 — ) — жонка рымскага імператара Ганорыя. Паходзіла з ўплывовай сям'і. Была старэйшай дачкой Стыліхона, галоўнага вайскоўца Заходняй Рымскай імперыі, і Серэны, а таксама пляменніцай імператара Феадосія I. Дзякуючы бацьку ў 398 годзе адбылося яе вяселле з імператарам Ганорыем. Некаторы час жыла разам з мужам у Медыялане, пасля пасялілася ў Рыме. У лютым 407 года памерла.

## Літаратура 
* François Zosso et Christian Zingg, Les Empereurs romains, Editions Errance, 1995.

Катэгорыя:Постаці Старажытнага Рыма
Джын Батэн

**Джын Гарднер Батэн** (; , Ратаруа — , Пальма-дэ-Мальёрка) — новазеландскі пілот, атрымала вядомасць сваімі рэкорднымі пералётамі. Камандор ордэна Брытанскай імперыі (1936), уладальніца залаты авіяцыйны медаль ФАІ (1938).

]]

## Біяграфія 
[thumb|right|Дакладная мадэль самалёта Джын Батэн у адной з залаў аэрапорце [Окленд|Окленда]]
Джын Батэн нарадзілася 15 верасня 1909 г. у новазеландскім горадзе Ратаруа. Адукацыю атрымала ў прыватнай школе ў Оклендзе. У 1930 годзе Джын пераехала ў Лондан, і неўзабаве пасля гэтага пачала браць урокі ў адным з лонданскіх аэраклубаў. Сваю першую ліцэнзію на права кіраванне самалётам атрымала ў 1931 годзе.

У 1933 годзе яна здзейсніла першую спробу пералёту з Вялікабрытаніі ў Аўстралію. Спроба скончылася няўдачай з-за паломкі рухавіка самалёта ў Індыі. Другая спроба такога ж пералёту скончылася вымушанай пасадкай у Італіі. Трэцяя спроба была паспяховай: стартаваўшы 8 траўня 1934 г. яна дасягнула аўстралійскага горада Дарвіна праз 14 дзён і 22 гадзіны. Праз некалькі тыдняў пасля гэтага яна стала першай жанчынай-пілотам, якая здзейсніла зваротны пералёт з Аўстраліі ў Вялікабрытанію.

11 лістапада 1935 года Джын распачала спробу ўстанаўлення рэкорднага часу пералёту праз Атлантыку, паміж берагамі Афрыкі і Бразіліі. Яе час пералёту (61 гадзіна 15 хвілін) больш чым на 20 гадзін палепшыў мінулы рэкорд для гэтага маршруту.

5 кастрычніка 1936 года яна пачала свой пералёт з Вялікабрытаніі ў Новую Зеландыю. Праз 6 дзён яна дасягнула Аўстраліі. 16 кастрычніка яна пакінула бераг Аўстраліі і пасля 10 з паловай гадзін палёту над Тасманавым морам дасягнула Новай Зеландыі. Час яе адзіночнага пералёту склаў 11 дзён і 45 хвілін. Гэты рэкорд пратрымаўся на працягу наступных 44-х гадоў. Пасля некалькіх месяцаў адпачынку на радзіме яна здзейсніла зваротны пералёт у Вялікабрытанію за 5 дзён і 18 гадзін, такім чынам, усталяваўшы два сусветныя рэкорды пры палёце ў абодвух напрамках.

У 1938 годзе яна стала першай жанчынай, якая была ўзнагароджана за свае дасягненні залатым авіяцыйным медалём ФАІ.

У 1977 годзе міжнародны тэрмінал аэрапорта Окленда быў названы імем Джын Батэн.

Джын памерла на востраве Мальёрка ў горадзе Пальма 22 лістапада 1982 года ў беднасці і поўнай невядомасці. Сусветная грамадскасць даведалася пра яе смерць толькі праз 5 гадоў.

## Літаратура 
* Mackersey, Ian, Jean Batten: The Garbo of the Skies, Warner Books, 1999, 466 pp, ISBN 0-7515-3019-0

## Спасылкі 
* Біяграфія Джын Батэн 

Катэгорыя:Жанчыны-авіятары
Катэгорыя:Лётчыкі Новай Зеландыі
Азяраны (археалагічныя помнікі)

**Азяраны** — археалагічныя помнікі: гарадзішча і курганныя могільнікі каля аграгар. Азяраны (Рагачоўскі раён, Гомельская вобласць)

## Гарадзішча 
Знаходзіцца на паўночнай ускраіне вёскі, на ўзвышшы левага берага р. Друць, ва ўрочышчы Каціна Гара. Пляцоўка памерамі 27,5х18 м, вышынёй 8—9 м. З поўдня, поўначы і захада умацавана 3 валамі (адзін вышынёй да 1,5 м, другі — да 0,9 м, трэці — да 0,7 м) і 2 равамі (глыбінёй 0,5—2 м). Абследавалі ў 1888 г. Е. Р. Раманаў, у 1976 г. А. Р. Мітрафанаў. Культурны пласт 0,25 м. Знойдзены фрагменты ляпнога глінянага посуду. Належыць носьбітам мілаградскай і зарубінецкай культур

## Могільнік—1 
Знаходзіцца за 1 км на захад ад вёскі, у лесе. 56 насыпаў выш. 2,5—4 м, дыяметрам 6—17 м. У 1888 г. Е. Р. Раманаў даследаваў 1 курган. Пахавальны абрад — трупапалажэнне ў дамавіне. Пахавальны інвентар — вітыя завушніцы, 8 бронзавых спіральных кольцаў, 81 біпірамідальная пацерка з пазалотай, прамавугольная падвеска з выявай Багародзіцы, кольцападобная падвеска са спіцамі. Датуецца XI — XII ст. і належыць дрыгавічам.

## Могільнік—2 
Знаходзіцца за 1,5 км на поўдзень ад вёскі, ва урочышчы Свіны Стан. 39 насыпаў вышынёй 3 м, дыяметрам 5—14 м. Абследавалі ў 1888 г. Е. Р. Раманаў, у 1976 г. А. Р. Мітрафанаў.

## Літаратура 
* Азяраны // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 23 — 24. — ISBN 978-985-11-0353-5.
* Археологическая карта Белоруссии / Белорусское добровольное общество охраны памятников истории и культуры, Сектор археологии Института истории Академии наук БССР. Вып. 1: Памятники железного века и эпохи феодализма / Г. В. Штыхов; под ред. Ф. В. Борисевича. — Мн.: Полымя, 1971. — 274, [2] c. — С. 125.
* Археологическая карта Белоруссии / Белорусское добровольное общество охраны памятников истории и культуры, Сектор археологии Института истории Академии наук БССР. Вып. 1: Памятники бронзового века / В. Ф. Исаенко; под ред. Ф. В. Борисевича. — Мн.: Полымя, 1976. — 149, [2] с. — С. 94.
* Древности: Труды Московского археологического общества. Т. 12. — М., 1888.
* Мітрафанаў, А. Р. Азяраны / А. Р. Мітрафанаў // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 29. — ISBN 5-85700-077-7.
* Сведения 12873 г. о городищах и курганах // Известия императорской археологической комиссии. Вып. 5. — СПб., 1903.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мілаградская культура
Катэгорыя:Зарубінецкая культура
Катэгорыя:Дрыгавічы
Катэгорыя:Азяраны (Рагачоўскі раён)
Катэгорыя:Могільнікі Рагачоўскага раёна
Катэгорыя:Гарадзішчы Рагачоўскага раёна
Ігар Эмануілавіч Грабар

**Ігар Эмануілавіч Грабар** (, , Будапешт, — , Масква) — савецкі жывапісец і мастацтвазнаўца, народны мастак СССР (1956), сапраўдны член АН СССР (1943) і АМ СССР (1947).

## Біяграфія 
Вучыўся ў Пецярбургскай АМ (1894-96) у І. Я. Рэпіна, у Мюнхене ў школе А. Ажбэ (1896-98; пасля яе пераўтварэння ў 1898 у школу А. Ажбэ і Грабара, выкладаў тамсама). Неаднаразова падарожнічаў па краінах Заходняй Еўропы, наведаў ЗША, Егіпет і Турцыю. Працаваў у Пецярбургу (з 1889) і ў Маскве (з 1903). Член аб’яднанняў «Свет мастацтва» і Саюз рускіх мастакоў. Ранні перыяд вызначае ўплыў югендстылю («Дама з сабакам», 1899, Траццякоўская галерэя). У 1901-08 гадах паступова сфармавалася яго жывапісная манера, заснаваная на творчым засваенні прынцыпаў імпрэсіянізму («Вераснёўскі снег», 1903, «Белая зіма. Граковыя гнёзды», 1904 г., «Лютаўская блакіт», 1904 г., «Сакавіцкі снег», 1904 г., — усе ў Траццякоўскай галерэі).

З пачатку 1890-х гг. Грабар выступае з мастацка-крытычнымі артыкуламі (з 1899 у часопісе «Свет мастацтва»). Па ініцыятыве і пад кіраўніцтвам Грабара была выдадзена першая навуковая «Гісторыя рускага мастацтва» (т. 1-6, 1909-16; рэдактар і аўтар найважнейшых раздзелаў). Грабар адыграў вялікую ролю ў распаўсюдзе ў Расіі навуковых прынцыпаў мастацтвазнаўства

У 1913-25 гадах узначальваў Траццякоўскую галерэю, дзе ў 1914-15 перабудаваў экспазіцыю на навуковых пачатках і выдаў каталог (1917). Быў адным з арганізатараў і кіраўнікоў аховы помнікаў мастацтва і даўніны, адным з заснавальнікаў савецкага музеязнаўства і рэстаўрацыйныя справы, ініцыятарам стварэння Цэнтральных рэстаўрацыйных майстэрнях (у 1918-30 дырэктар, з 1944 навуковы кіраўнік). З дзейнасцю Грабара — рэстаўратара і навукоўца — звязана адкрыццё і даследаванне многіх твораў старажытнарускага мастацтва 11-14 стст. (Іконы, манументальныя роспісы) і закладзены асновы яго навуковай гісторыі.

З канца 1920-х гг. Грабар працаваў над партрэтамі дзеячаў культуры (партрэты: Н. Д. Зялінскага, 1932, С. С. Пракоф'ева за працай над операй «Вайна і мір», 1941, — абодва ў Траццякоўскай галерэі; М. В. Марозава, 1934, Курская карцінная галерэя; С. А. Чаплыгіна, 1935, Музей-сядзіба «Абрамцава»). У савецкі час апублікаваў шэраг манаграфічных даследаванняў і артыкулаў аб рускім мастацтве. Грабар — рэдактар і адзін з аўтараў «Гісторыі рускага мастацтва» (т. 1-13, 1953-69). Дырэктар інстытута гісторыі мастацтваў АН СССР (з 1944). Выкладаў у Маскоўскім універсітэце (прафесар з 1921), Маскоўскім Мастацкім інстытуце (1937-43, дырэктар), інстытуце жывапісу, скульптуры і архітэктуры Усерасійскай АМ (у 1943-46 дырэктар). Дзяржаўная прэмія СССР (1941). Узнагароджаны 2 ордэнамі Леніна, 2 інш. Ордэнамі, а таксама медалямі.

Катэгорыя:Мастакі Расіі
Катэгорыя:Выпускнікі Каткоўскага ліцэя
Прынс-Эдвард (востраў, ПАР)

**Прынс-Э́двард** (, ) — востраў аднайменнага архіпелага ў Індыйскім акіяне. Агульная плошча — 45 км². Ненаселены.

## Геаграфія 
Востраў Прынс-Эдвард месціцца на паўднёвым захадзе Індыйскага акіяна за 2477 км на паўднёвы ўсход ад Прэторыі, сталіцы ПАР, за 21 км на паўночны ўсход ад вострава Марыён, найбуйнейшага ў групе. Мае вулканічнае паходжанне. Падводная частка ўзвышаецца над дном акіяна на 3000 м, звязана з востравам Марыён. Найвышэйшы пункт над узроўнем мора — пік Ван Зіндэрэна Бакера (672 м).

Клімат вострава Прынс-Эдвард субантарктычны, аднак адрозніваецца ўплывам субтрапічных паветраных мас, што перамяшчаюцца ў летні сезон з поўначы. Лета і зіма надзвычай вільготныя. У зімовыя месяцы назіраецца апусканне тэмпературы ніжэй за 0 °C.

## Прырода 
Глебы вострава Прынс-Эдвард пачалі фарміравацца каля 15 тысяч гадоў таму на аснове старажытных шэрых і новых чорных лаў, аднак з-за сталага выветрывання іх пласт вельмі тонкі, бедны на азот. Толькі на ўзбярэжжы паміж скальных прагалаў знаходзяцца тарфянікі. Флора бедная, прадстаўлена травяністай тундрай. На востраве шмат марскіх птушак, у тым ліку пінгвінаў і буравеснікаў. На беразе спыняюцца цюлені.

Востраў уваходзіць у склад марскога запаведніка.

## Гісторыя 
Востраў Прынс-Эдвард быў выпадкова адкрыты галандцамі ў 1663 г., але з-за памылкі на карце яго існаванне доўгі час не пацвярджалася іншымі экспедыцыямі. Толькі ў 1772 г. ён быў нанава адкрыты французскай экспедыцыяй на чале з Маркам Жазэфам Марыёнам-Дуфрэнам (1724—1772). У 1776 г. Джэймс Кук даў яму назву ў гонар нованароджанага сына Георга III.

У 1908 г. Вялікабрытанія выдала паўднёваафрыканскай прыватнай кампаніі ліцэнзію, што дазваляла весці на востраве здабычу гуана, аднак здабыча так і не пачалася.

29 снежня 1947 г. быў абвешчаны тэрыторыяй ПАР.

## Спасылкі 
* CSIR Research Space
* A history of South African involvement in Antarctic
* Physical and chemical marine environment of the Prince Edward Islands (Southern Ocean)

Прынс
Прынс
Прынс
Узбекская Вікіпедыя

**Узбе́кская Вікіпе́дыя** () — раздзел Вікіпедыі на ўзбекскай мове, свабодна рэдагуемая энцыклапедыя. Была заснавана ў студзені 2004 года. Тады ж з’явілася і стартавая старонка раздзела .

## Статыстычныя паказчыкі 
Па дадзеных статыстыкі alexa.com, Вікіпедыя займае дзесятае месца па наведвальнасці сярод сайтаў ва Узбекістане пасля Mail.ru, Google.com, Яndex.ru, Google.co.uz, Одноклассники.ru, Facebook, Google.ru, і YouTube.

Па стане на сёння раздзел змяшчае  . Агульная колькасць правак складае . Ва ўзбекскім раздзеле Вікіпедыі ёсць 12 абраных артыкулаў () і 24 добрых артыкулаў ().

Ва ўзбекскай Вікіпедыі зарэгістравана  удзельнікаў. З іх, 8 удзельнікаў маюць маюць статус адміністратара. Узбекская Вікіпедыя змяшчае сістэму пераўтварэння тэксту і таму любыя артыкул і тэксты можна праглядзець у розных варыянтах — на лацінцы або кірыліцы. Па змаўчанні сайт выкарыстоўвае лацінскі алфавіт.

## Гісторыя 
У снежні 2012 года заліванне артыкулаў пра населеныя пункты з дапамогай бота прывяла да абгону грузінскай і македонскай Вікіпедый па колькасці артыкулаў. У 2013 годзе пачалася заліванне 12-томнай «Нацыянальнай энцыклапедыі Узбекістана» і ўзбекская Вікіпедыі рэзка абагнала многія Вікіпедыі.
Кіргізская Вікіпедыя

**Кыргызская Вікіпедыя** () — раздзел Вікіпедыі на кіргізскай мове.

Моўны раздзел адкрыўся 3 чэрвеня 2002 года. Найбольшы ўплыў на кіргізскі раздзел аказваюць руская, казахская і англійская Вікіпедыі.

Катэгорыя:Кіргізская мова
Сілезская Вікіпедыя

**Сілезская Вікіпедыя** (па-сілеску: *Ślōnskŏ Wikipedyjŏ*) — раздзел Вікіпедыі на сілескім этналекце.

Раздзел заснаваны 26 мая 2008 году. Па стане на    года змяшчае  .
Марыён (востраў)

**Марыён** () — найбуйнейшы востраў архіпелага Прынс-Эдвард на паўднёвым захадзе Індыйскага акіяна. Агульная плошча — 290 км². Сталага насельніцтва няма.

## Геаграфія 
Востраў Марыён знаходзіцца за 2490 км на паўднёвы ўсход ад Прэторыі, сталіцы ПАР, за 2277 км ад узбярэжжа Антарктыды. Даўжыня з захаду на ўсход — 23,3 км. Шырыня з поўдня на поўнач — 16,62 км.

Узнік у выніку вулканічных вывяржэнняў, якія пачаліся каля 450 тысяч гадоў таму і працягваюцца да нашых дзён. Востраў месціцца на падводнай платформе каля 3000 м вышынёй. У глыбіні яна злучана з платформай суседняга вострава Прынс-Эдвард. Паверхня сфарміравана двума шчытавымі вулканамі, якія ўзвышаюцца на 1230 м і 1185 м. Усяго налічваецца 150 вулканічных конусаў. Апошняе істотнае вывяржэнне зафіксавана ў 1980 г.

Паверхня вострава Марыён складаецца з базальтаў, туфаў і іншых лававых парод. Толькі на ўзбярэжжы сустракаюцца тарфяныя нізіны. Глебы вострава ўтрымоўваюць нізкі працэнт азоту.

Клімат субантарктычны вільготны. Найбольш цёплы месяц — люты, калі сярэдняя тэмпература вагаецца ад 5,3 °C да 10,9 °C. У жніўні слупок тэрмометра трымаецца каля 1,2 °C — 6,3 °C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 2399 мм.

## Прырода 
З-за аддаленасці ад кантынентаў і вывяржэнняў вулканаў, а таксама прахалоднага клімату флора вострава даволі бедная. Пераважаюць зараснікі траў, імхі і папараці. На пляжах спыняюцца цюлені і марскія сланы. На востраве Марыён гняздуе некалькі мільёнаў птушак, у тым ліку 1,4 млн пінгвінаў.

У 1949 г. на востраў з карабля выпадкова трапіла 2 каты. Яны здолелі выжыць і пачалі размножвацца. У выніку ў 1975 г. колькасць катоў дасягнула болей за 2000. Каты наносілі значную шкоду птушкам. Таму ў 1977—1982 гг. было вылаўлена і вывезена 4208 катоў. Лічыцца, што апошнія каты былі злоўлены ў 1991 г.

Марыён з’яўляецца часткай марскога запаведніка.

## Гісторыя 
Адкрыты ў 1663 г. галандскімі маракамі. У 1772 г. нанава адкрыты французскай экспедыцыяй на чале з Маркам Жазэфам Марыёнам-Дуфрэнам (1724—1772). Ад яго імя востраў атрымаў сучасную назву. У 1833—1930 гг. кейптаўнскія лаўцы цюленяў трымалі на ўсходзе Марыёна сезонную базу. 4 студзеня 1948 г. далучаны да тэрыторыі ПАР. З 1959 г. на востраве вядуцца навуковыя даследаванні. Дзейнічае метэаралагічная станцыя.

## Спасылкі 
* Marion Island 
* Marion Island volcano
* [Impact of trampling on the vegetation of subantarctic Marion Island](https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/impact-of-trampling-on-the-vegetation-of-subantarctic-marion-island(e9d93adc-2edf-4ae1-94d8-7c5b1160d42a).html)
* Marion Island — Life at the base 
* Marion Island — History 

Катэгорыя:Астравы Індыйскага акіяна
Катэгорыя:Астравы ПАР
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Стараславянская Вікіпедыя

**Стараславянская Вікіпедыя** (старасл.: *Словѣньска Википєдїѩ*) — раздзел Вікіпедыі на стараславянскай мове.

Раздзел заснаваны ў чэрвені 2006 года. Станам на    года змяшчае  .
Верхнялужыцкая Вікіпедыя

**Верхнялужыцкая Вікіпедыя** (па-верхнялужыцку: *Hornjoserbska Wikipedija*) — раздзел Вікіпедыі на верхнялужыцкай мове.

Раздзел заснаваны летам 2006 года. Па стане на    года змяшчае  .

Вікіпедыя
Вікіпедыя
Азярцо (археалагічны помнік)

**Азярцо** — археалагічны помнік: курганны могільнік каля аграгарадка Азярцо (Мінскі раён).

Знаходзіцца на левым беразе р. Пціч, за 1,2 км на поўдзень ад вёскі. 6 насыпаў: 3 насыпы (вышыня 2—3 м, дыяметр 8—10 м) на ўзгорку і 4 (вышыня 0,8—0,9 м, дыяметр 9 м) на лузе пры ўпадзенні былой р. Менка ў р. Пціч. У 1979 г. В. А. Карпека даследаваў 1 курган дыяметрам 16 м, вышынёй 3 м на ўзгорку. Выяўлена яго паслядоўнасць збудавання. Спачатку на грунце быў пастаўлены зруб памерам 5х4,8 м, вышынёй да 1 м. Усяго ў ім налічвалася 5 вянкоў. Ён быў прысыпаны грунтам. На адным узроўні з драўляным зрубам каля двух яго вуглоў пакладзены камяні. У кургане на вышыні 1,8 м ад яго падэшвы над зрубам змешчана пахаванне. Кальцыніраваныя косці былі на плошчы 1,5х2 м. Відаць, трупаспаленне зроблена па-за курганом, а затым косці прынесены і змешчаны ў насыпе. У пахаванні знойдзены пашкоджаныя агнём фрагменты фібулы, бронзавая арнаментаваная бляшка ад папругі, невялікая частка вырабу з белага металу, магчыма, пярсцёнак, кавалак тачыльнага бруска і кавалак ганчарнага гаршка. У насыпе былі рэшткі кругавых пасудзін і фрагмент дна з кляймом.

Летам 1980 г. Г. В. Штыхаў даследаваў 2 курганы на лузе. Пахавальны абрад — трупаспаленне ў драўляных зрубах 2,2х2,8 м. Пахавальны інвентар — 5 дробных жоўтых шкляных і 4 бронзавыя спіралепадобныя, шматгранныя пацеркі (2 з якіх маюць форму двайнога конуса, а іншыя 2 — упрыгожаныя цыркульным арнаментам), фрагмент крывіцкага серпападобнага скроневага кальца, фрагмент шыйнай грыўні, трапецападобная падвеска з лінейным арнаментам, глінянае біканічнае прасліца, фрагменты раннекругавой керамікі з патончаным венчыкам і лінейным арнаментам. Датуецца X ст.

## Літаратура 
* Рынейскі, А. Археалагічныя разведкі на р. Пцічы // Запіскі Аддзела гуманітарных навук. Працы секцыі археалогіі. Т. 3. — Мн., 1932. — С.
* Штыхаў, Г. В. Азярцо / Г. В. Штыхоў // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 25. — ISBN 978-985-11-0353-5.
* Штыхаў, Г. В. Азярцо / Г. В. Штыхоў // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 30 — 31. — ISBN 5-85700-077-7.
* Штыхаў, Г. В. Крывічы: Па матэрыялах раскопак курганоў у Паўночнай Беларусі / Г. В. Штыхаў; АН Беларусі, Ін-т гісторыі; [Навук. рэд. М. А. Ткачоў]. — Мн.: Навука і тэхніка, 1992. — 191 с. — С. 173 — 174. — ISBN 5-343-01037-1.
 
Катэгорыя:Азярцо (Мінскі раён)
Катэгорыя:З’явіліся ў X стагоддзі
Катэгорыя:Курганныя могільнікі Мінскага раёна
Ніжнялужыцкая Вікіпедыя

**Ніжнелужыцкая Вікіпедыя** (па-ніжнелужыцку: *Dolnoserbska Wikipedija*) — раздзел Вікіпедыі на ніжнелужыцкай мове.

Па стане на    года змяшчае  .

Вікіпедыя
Вікіпедыя
Лавандавы алей

**Лава́ндавы але́й** — эфірны алей з суквеццяў , атрымліваемы ў выніку перагонкі з парай.

Бясколерная рухомая вадкасць з пахам лаванды, горкая на смак. Шчыльнасць 885—897 кг/м³. Не раствараецца ў вадзе. Раствараецца ў этаноле.
У склад лавандавага алею ўваходзяць гераніёл, ліналаол, камфара, ліналацэтат і інш.

## Выкарыстанне 
Лавандавы алей пераважна выкарыстоўваецца ў якасці пахучага рэчыва ў парфумерыі і вытворчасці мыйных сродкаў, у вытворчасці лінілілацэтату, а таксама ў ароматэрапіі.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Эфірныя алеі
Катэгорыя:Альтэрнатыўная медыцына
Бесемераўская сталь

**Бесемераўская сталь** — сталь, выплаўленая бесемераўскім працэсам.

Пры выплаўленні гэтым працэсам з ужываннем у якасці выдзімання паветра, бесемераўская сталь адрозніваецца ад мартэнаўскай сталі (пры аднолькавым змесце вугляроду) большай цвёрдасцю, пругкасцю, супрацівам зносу, лепшымі зварваемасцю і апрацавальнасцю рэзаннем, аднак і падвышанай крохкасцю (у сувязі з адносна вялікім утрыманнем фосфару і азоту, паглынутага з паветра пры прадзіманні).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Сталь
Анастасія Валер’еўна Дзянісава

{{Спартсмен
| імя                 = Анастасія Валер'еўна Дзянісава
| партрэт             =
| памер              = 
| подпіс             = 
| поўнае імя          = 
| нацыянальнасць      = 
| спецыялізацыя = спартыўнае арыентаванне
| клуб = 
| дата нараджэння = 
| месца нараджэння = 
|дата смерці = 
|месца смерці =
| гады кар'еры =
| трэнеры = Валерый Дзянісаў
| рост =
| вес =
| медалі =

{ style="background: transparent"

}
}}
**Анастасія Валер’еўна Дзянісава** (, Мінск) — беларуская арыентыроўшчыца, бронзавы прызёр чэпіяната свету па спартыўным арыентаванні 2016 года.

## Біяграфія 
Нарадзілася 29 чэрвеня 1993 года ў Мінску ў сям’і арыентыроўшчыкаў.

У 2011 годзе на Чэмпіянаце Еўропы па спартыўным арыентаванні сярод юнакоў заняла 3 месца на спрынтэрскай дыстанцыі. У 2013 годзе на Чэмпіянаце свету па спартыўным арыентаванні сярод юніёраў заняла 3 месца на спрынтэрскай дыстанцыі. У 2014 годзе на Чэмпіянаце свету па спартыўным арыентаванні сярод студэнтаў заняла 2 месца на спрынтэрскай дыстанцыі.

У 2016 годзе на Чэмпіянаце свету па спартыўным арыентаванні ў г. Стромстад (Швецыя) заняла 3 месца на спрынтэрскай дыстанцыі, 6-е месца на сярэдняй дыстанцыі і 8-е месца на доўгай дыстанцыі, паказаўшы высокі сусветны клас і хуткасную вынослівасць на спрынтэрскай дыстанцыі, а таксама здольнасць падтрымліваць высокую хуткасць і беспамылкова праходзіць сярэднія і доўгія дыстанцыі ў спартыўным арыентаванні.

## Спасылкі 
* Анастасія Дзянісава — персанальная старонка на сайце eventor.orienteering.org
* Anastasia Denisova, first Belarusian WOC medalist 

Катэгорыя:Спартсмены Беларусі
Гаіцянская Вікіпедыя

**Гаіцянская Вікіпедыя** (па-гаіцянска-крэольску: *Wikipedya Kreyòl Ayisyen*) — раздзел Вікіпедыі на гаіцянска-крэольскай мове.

Раздзел заснаваны жніўні 2004 году. Па стане на    года змяшчае  .
Азярышча (археалагічныя помнікі)

**Азярышча** — археалагічныя помнікі: курганны могільнік і селішча каля в. Азярышча (Асіповіцкі раён, Магілёўская вобласць).

## Курганны могільнік 
Знаходзіцца за 1,35 км на паўднёвы ўсход ад вёскі, на правым беразе ракі Свіслач, у лесе. 130 насыпаў дыяметрам 5—14 м, вышынёй 0,5—2,3 м. У 1925 годзе адкрыў А. Немцаў, у 1978 годзе абследаваў А. Р. Мітрафанаў, у 1991 годзе Ю. А. Заяц даследаваў 2 курганы. Пахавальны абрад — крэмацыя на месцы, на падсыпцы (курган № 1) і па-за межамі насыпу (курган № 2). Пахаванні безынвентарныя. У насыпе кургана № 1 знойдзены фрагменты ляпнога керамічнага посуду, што трапіў у курган разам з фунтам, з якога насыпаны; у насыпе кургана № 2 — донцы і сценкі з лінейным арнаментам ад гаршка, зробленага на ручным крузе. Пахаванні датуюцца IX—X ст.

## Селішча 
Часткова занятае насыпамі курганнага могільніка, цягнецца ўздоўж правага берага ракі Свіслач. Плошча каля 1 га, культурны пласт 0,25—0,35 м. У 1991 годзе выявіў і даследаваў пад насыпам кургана № 1 Ю. А. Заяц. Знойдзены фрагменты ляпнога керамічнага посуду позняга этапу кіеўскай культуры канца IV — пачатка V стст.

## Літаратура 
* Заяц, Ю. А. Азярышча / Ю. А. Заяц // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 25. — ISBN 978-985-11-0353-5.
* Заяц, Ю. А. Новые материалы и памятники раннего железного века и третьей четверти первого тысячелетия н.э. в Минском Поднепровье и Витебском Подвинье // Матэрыялы па археалогіі Беларусі. № 8: Ранние славяне Белорусского Поднепровья и Подвинья: к 80-летию Л. Д. Поболя / [редкол.: О. Н. Левко (науч. ред.), А. М. Медведев, А. В. Ильютик]. — Мн., 2003. — 292 с. — С.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Азярышча (Асіповіцкі раён)
Катэгорыя:Курганныя могільнікі Асіповіцкага раёна
Катэгорыя:Селішчы Асіповіцкага раёна
Катэгорыя:Кіеўская культура
Таджыкская Вікіпедыя

**Таджыкская Вікіпедыя** (па-таджыкску: *Википедиаи Тоҷикӣ / Vikipediai Toçikī*) — раздзел Вікіпедыі на таджыкскай мове.

У сакавіку 2014 года прэзідэнт Таджыкістана Эмамалі Рахмон заявіў аб тым, што стварэнне і развіццё таджыкскай версіі «Вікіпедыі» - гэта добрая ініцыятыва, і яна будзе падтрымана дзяржавай .

Па стане на    года змяшчае  .

Таджыкскі
Катэгорыя:Таджыкская мова
Катэгорыя:Індаеўрапейскія Вікіпедыі
Востраў Прынца Эдуарда (значэнні)

* **Востраў Прынца Эдуарда** — востраў і правінцыя на ўсходзе Канады
* **Востраў Прынца Эдуарда** — востраў у складзе аднайменнага архіпелага на паўночным захадзе Індыйскага акіяна
Asterias amurensis

**Asterias amurensis** — від марскіх зорак з атраду *Forcipulatida*.

## Апісанне 
### Знешні выгляд 
Мае пяць прамянёў, спінны бок выпуклы, яго колер сіні, бэзавы або чырванаваты, брушны бок плоскі, бледна-жоўты. Дыяметр да 30 см.

### Распаўсюджванне 
Засяляе паўночную частку Ціхага акіяна. У расійскіх водах шматлікі ў Японскім моры, Татарскім праліве, у берагоў паўднёвай часткі Сахаліна і на поўдні Курыльскай грады. Жыве на глыбіні ад 50-60 метраў да прыбярэжнай паласы.

### Харчаванне 
Корміцца двухстворкавымі малюскамі (мідыямі, марскімі грабеньчыкамі).

### Размнажэнне 
Нерастуе два разы ў год — у маі—чэрвені і жніўні—верасні. Адна асобіна вымётвае в сярэднім 12 мільёнаў ікрынак, з якіх развіваюцца двухбакова-сіметрычныя лічынкі біпінарыі, а затым брахіялярыі. Лічынкі сілкуюцца мікраводарасцямі.

## Asterias amurensis і чалавек 
Валодае атрутнымі ўласцівасцямі і здольная выклікаць атручванне пры ўжыванні ў ежу.

Шкоднік марыкультурных гаспадарак. На стадыі лічынкі яна здольная пранікаць у саджанкі нават з дробнай сеткай.

Катэгорыя:Марскія зоркі
Катэгорыя:Фаўна Далёкага Усходу
ФК Арарат Ерэван

**«Арара́т»** () — самы вядомы з армянскіх футбольных клубаў на постсавецкай прасторы, заснаваны ў 1935 годзе ў горадзе Ерэван. Чэмпіён СССР, двухразовы ўладальнік Кубка СССР, чэмпіён Арменіі, пяціразовы ўладальнік Кубка Арменіі, уладальнік Суперкубка Арменіі. Удзельнік чэмпіянату Арменіі па футболе (акрамя сезонаў 2003 і 2010 гадоў).

Уладальнікам клуба з’яўляецца швейцарскі прадпрымальнік армянскага паходжання Грач Капрыелян.

## Колішнія назвы 
* 1935—1936: «Спартак» Эрывань
* 1936—1937: «Спартак» Ерэван
* 1938—1953: «Дынама» Ерэван
* 1954—1962: «Спартак» Ерэван
* 1963—2004: «Арарат» Ерэван
* 2004 — «Лернагорц-Арарат» Капан
* 2004 — «Арарат» Капан
* з 2004 — «Арарат» Ерэван

## Клубныя колеры, форма і эмблема 
## Літаратура 
* Арсен Какосян. «В ночь после футбола», Ереван, 1974
* Александр Григорян. «МАРКАРОВЫ „Бразильцы“ армянского футбола», Ереван, 2002
* Александр Григорян. «От Босфора до Каспия», Ереван, 2003
* Александр Григорян. «Арарат» — любовь моя", Ереван, 2006
* Александр Григорян. «Братья Андриасяны. Генералы футбольных полей», Ереван, 2011

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт клуба 
* Профіль на footballdatabase.eu 
* Профіль на eufo.de  
* Профіль на int.soccerway.com 
* Профіль на weltfussball.de 
* Профіль на national-football-teams.com 
* Профіль на www.football-lineups.com 

Арарат Ерэван

Катэгорыя:1935 год у Ерэване
ФК Гандзасар Капан

**«Гандзаса́р»** () — армянскі футбольны клуб, заснаваны ў 1963 годзе ў горадзе Капан. 

## Ранейшыя назвы 
* 1963—1989: «Лернагорц» Кафан
* 1989—1990: ФК «Капан» Капан
* 1991—1993: «Сюнік» Капан
* 1995—1996: «Капан-81» Капан
* 1997—2003: «Лернагорц» Капан
* з 2004: «Гандзасар» Капан

## Дасягненні 
### Нацыянальныя чэмпіянаты 
; **СССР**
*  Чэмпіён Армянскай ССР (2): 1989, 1991
*  Уладальнік Кубка Армянскай ССР (1): 1963

; **Арменія**
*  Срэбраны прызёр чэмпіянату Арменіі (1): 2016/17
*  Бронзавы прызёр чэмпіянату Арменіі (4): 2008, 2011, 2012/13,  2017/18
*  Уладальнік Кубка Арменіі (1): 2017/18
*  Фіналіст Кубка Арменіі (1): 2013/14

### Найбольшыя перамогі і паражэнні 
**Найбольшыя перамогі:**

*У чэмпіянаце Арменіі:*

* **«Лернагорц»** — «СКА-Араі» Эчміядзін — **11:0** (1997 год) (у першай лізе)
* **«Сюнік»** — «Лоры» Ванадзор — **6:1** (1992 год)

*У Кубку Арменіі:*

* **«Гандзасар»** — «Пюнік-2» Ерэван — **5:0** (2008 год)

**Найбольшыя паражэнні:**

*У чэмпіянаце Арменіі:*

* «Шырак» Гюмры — **«Лернагорц»** — **13:1** (2000 год)

*У Кубку Арменіі:*

* «Арарат» Ерэван — **«Капан-81»** — **6:1** (1995/96 год)

*У еўрапейскіх кубках:*
* НАК Брэда (Нідэрланды) — **«Гандзасар»** — **6:0** (2009 год)

## Спасылкі 
* Профіль на сайце федэрацыі футбола 
* Профіль на ru.uefa.com 
* Профіль на www.transfermarkt.co.uk 
* Профіль на int.soccerway.com 
* Профіль на www.footballdatabase.eu 
* Профіль на www.weltfussballarchiv.com  
* Профіль на www.national-football-teams.com 
* Профіль на eufo.de  

Гандзасар
Чэмпіянат свету па спартыўным арыентаванні

**Чэмпіянат свету па спартыўным арыентаванні** () — штогадовыя спаборніцтвы, арганізаваныя Міжнароднай федэрацыяй спартыўнага арыентавання (ІОФ) для выяўлення наймацнейшых спартсменаў-арыенціроўшчыкаў.

## Фармат 
Першапачаткова чэмпіянаты свету праводзіліся адзін раз кожныя два гады. З 2003 года яны праводзяцца штогод.

Праграма чэмпіянатаў свету змянялася на працягу сваёй гісторыі. Так у 1966 годзе яна складалася толькі з індывідуальнай гонкі і эстафеты, і ўвесь чэмпіянат свету ўкладваўся ў два дні — з 1 па 2 кастрычніка 1966 года. Пачынаючы з чэмпіянату свету 1991 года ў Чэхаславакіі, праграма пашырылася і ўключала ў сябе кароткую дыстанцыю (час пераможцы 25 хвілін), класічную дыстанцыю і эстафету. 
У 2001 годзе ў праграму чэмпіянатаў свету былі ўведзены спаборніцтвы на спрынтарскай дыстанцыі. Апошняя рэарганізацыя праграмы чэмпіянатаў свету была праведзена ў 2014 годзе, калі з'явілася змяшаная эстафета. І ў цяперашні час чэмпіянаты свету праводзяцца па наступнай праграме:
* спрынт
* сярэдняя дыстанцыя
* доўгая дыстанцыя
* эстафета
* змяшаная эстафета

## Медальны залік 
Пераможцамі чэмпіянатаў свету па спартыўным арыентаванні ў бегавых дысцыплінах станавіліся спартсмены Нарвегіі, Швецыі, Фінляндыі, Венгрыі, Швейцарыі, Чэхіі, Расіі, Украіны, Даніі, Францыі, Аўстрыі, Вялікабрытаніі і Аўстраліі. Аднак па агульнай колькасці заваяваных медалёў дамінаванне «вялікай чацвёркі» — Швецыі, Нарвегіі, Фінляндыі і Швейцарыі — бясспрэчна.

Самай тытулаванай спартсменкай на дадзены момант з'яўляецца швейцарка Сімона Ніглі. Яна з'яўляецца дваццаціразовай чэмпіёнкай свету. Прычым, два разы ў 2003 і ў 2005 гадах яна выйграла ўсе чатыры дыстанцыі чэмпіянатаў свету.

У 2016 годзе першы медаль у скарбонку зборнай Беларусі прынесла спартсменка Анастасія Дзянісава.

## Спасылкі 
* Статыстыка ўдзелу Беларусі ў чэмпіянатах свету па спартыўным арыентаванні 

Катэгорыя:Спартыўнае арыентаванне
Катэгорыя:Чэмпіянаты свету
Лагер НКУС для нямецкіх ваеннапалонных №271

**Лагер НКУС для нямецкіх ваеннапалонных № 271** — адзін з лагераў сістэмы ГУЛАГ для ваеннапалонных Вермахта, нямецкіх цывільных інтэрніраваных і ваеннапалонных армій саюзных Германіі дзяржаў, які дзейнічаў з сярэдзіны 1940-х па пачатак 1950-х гадоў у Віцебску. У лагеры знаходзіліся не толькі вайскоўцы, узятыя ў палон пад Віцебскам у 1944 годзе, але і палонныя і інтэрніраваныя з іншых месц. На 30 красавіка 1946 года паводле дадзеных, апублікаваных гісторыкам МУС А. Шарковым ў лагеры знаходзіліся , з іх 389 — у лазарэце і  — у спецкамандах. У шырокім доступе амаль няма звестак пра лагер № 271, але малаверагодна, што побыт і ўмовы працы зняволенных гэтага лагера, адрозніваліся ад аналагічных у Беларусі і ўсім СССР. Звычайна ваеннапалонных выкарыстоўвалі на адбудоўлі гаспадаркі горада і з канца 1940-х паступова адпраўлялі на Радзіму, пакуль лагер не спыніў існаванне.

## Гл. таксама 
* Нямецкія вайсковыя могілкі 1941—1944 гадоў пад Мінскам
* Выкарыстанне прымусовай працы нямецкага цывільнага насельніцтва ў СССР
* Інтэрніраванне немцаў у ЗША
* Нямецкія ваеннапалонныя ў СССР

271
Катэгорыя:Гісторыя Віцебска
Джавані Леонэ

**Джавані Леонэ** (; ,  — , ) — італьянскі палітык, двойчы прэм’ер-міністр краіны. Прэзідэнт Італіі з 1971 па 1978.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 3 лістапада 1908 года ў Неапалі. Яго бацька быў адным з заснавальнікаў Хрысціянскай дэмакратыі Італіі ў яго родным горадзе, у якую пазней уступіў і Леонэ, стаўшы прыхільнікам яе правага крыла.

У 1929 годзе ён атрымаў вышэйшую юрыдычную адукацыю і заняўся выкладчыцкай дзейнасцю, а ў 1946 годзе стаў адным з членам Устаноўчага сходу Італіі і ўвайшоў у склад камісіі па распрацоўцы канстытуцыі Італіі. У 1948 годзе ў Леонэ быў абраны ў Палату дэпутатаў, у 1950—1955 гадах — намеснік старшыні, з 1955 года старшыня палаты дэпутатаў. На гэтай пасадзе Джавані Леонэ заставаўся да 1963, пакуль не быў абраны прэм’ер-міністрам Італіі. Гэтую пасаду ён займаў нядоўга, з 21 чэрвеня па 4 снежня 1963 года.

Пасля некалькіх спроб заняць пасаду прэзідэнта рэспублікі, Леонэ быў абраны ў 1967 у пажыццёвым сенатарам. У 1968 годзе ён зноў узначальваў Савет Міністраў, але зноў яго тэрмін апынуўся нядоўгім — з 24 чэрвеня па 12 снежня.

У снежні 1971 года Леонэ быў абраны на пасаду прэзідэнта Італіі, атрымаўшы 518 з 996 галасоў у парламенце.

У лістападзе 1975 года наведаў з афіцыйным візітам СССР.

Быўшы прэзідэнтам Італьянскай Рэспублікі, Джавані Леонэ апынуўся ўцягнуты ў скандал: падчас наведвання Неапаля падчас эпідэміі халеры, ён паціснуў руку аднаму з хворых, а другой рукой за спінай паказаў «рожкі». Гэты жэст, захаваны фатографамі на плёнку, быў вытлумачаны як абразу хворых, і доўгі час асвятляўся ў СМІ.

Але гэта прыгода аказалася не такім гучным, як скандал, які разгарэўся ў 1978 годзе, калі амерыканская кампанія «Lockheed Corporation» падкупілі Хрысціянскую дэмакратыю Італіі і тагачаснае вышэйшае кіраўніцтва краіны, у тым ліку прэм’ера і прэзідэнта, з мэтай куплі італьянскімі ВПС самалётаў C-130 Hercules. У выніку гэтая махінацыя была раскрытая, і 15 чэрвеня 1978 года Джавані Леонэ быў вымушаны сысці ў адстаўку з пасады Прэзідэнта Італьянскай Рэспублікі

З 15 чэрвеня 1978 года — пажыццёвы сенатар.

Аўтар шэрагу кніг па пытаннях права.

Памёр 9 лістапада 2001 года ў Рыме ва ўзросце 93 гадоў.
Акулінка (археалагічныя помнікі)

**Акулінка** — археалагічныя помнікі: гарадзішча і 2 могільнікі каля в. Акулінка (Мазырскі раён, Гомельская вобласць).

## Гарадзішча 
Знаходзіцца на ўсходняй ускраіне вёскі, ва ўрочышчы Гарадок. Мясцовая назва Акунь-гарадок. Пляцоўка памерам 80х45 м выцягнута ўздоўж карэннага берага р. Прыпяць, вышыня 20 м над поймай. З заходняга і ўсходняга бакоў умацавана ровам глыбінёй 0,6 м і валам вышынёй 0,8 м, з паўднёвага боку вал знесены, роў засыпаны, з паўночнага — вал падмыты ракой і абсыпаўся.

У 1957 г. абследавалі Л. Д. Побаль, у 1961 г. П. Ф. Лысенка, у 1976 г. У. Ф. Ісаенка. Культурны пласт 0,5 м. Знойдзены крамянёвыя прылады працы, наканечнікі стрэл, ляпная кераміка, рэшткі ганчарнага посуду XII — XIII стст. Датуецца II ст. да н.э. — II ст. і належыць носьбітам зарубінецкай культуры.

## Могільнік—1 
Знаходзіцца за 600 м на паўднёвы ўсход ад гарадзішча, ва ўрочышчы Лоўчык, 32 курганы вышынёй 0,2—0,4 м, дыяметрам 2—3 м. Даследаваў 4 курганы ў 1961 г. П. Ф. Лысенка. Пахавальны абрад — трупапалажэнне ў ямах галавой на захад. Знойдзены 4 скроневыя кольцы. Належыць дрыгавічам.

## Могільнік—2 
Знаходзіца за 1 км на паўднёвы ўсход ад вёскі, ва ўрочышчы Капцы. 20 курганоў вышынёй 0,5 м, дыяметрам 3—6 м, 3 насыпы вышынёй 2—2,5 м, дыяметрам 12—14 м. Выявілі ў 1960 г. У. Ф. Ісаенка і І. М. Цюрына, абследавалі ў 1961 г. П. Ф. Лысенка, у 1976 г. У. Ф. Ісаенка.

## Літаратура 
* Археологическая карта Белоруссии / Белорусское добровольное общество охраны памятников истории и культуры, Сектор археологии Ин-та истории АН БССР. Вып. 2: Памятники железного века и эпохи феодализма / [Г. В. Штыхов]; Под ред. Ф. В. Борисевича. — Мн.: Изд-во «Полымя», 1971. — 274, [2] c. — С. 114.
* Лысенка, П. Ф. Акулінка / П. Ф. Лысенка // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 32. — ISBN 5-85700-077-7.
* Лысенко, П. Ф. Археологические исследования раннефеодальных памятников Туровской земли // Древности Белоруссии: Материалы конференции по археологии Белоруссии и смежных территорий / Под ред. В. Ф. Исаенко, А. Г. Митрофанова, Г. В. Штыхова. — Мн., 1966. — 335 с. — С.
* Опросные листы 1924 г. по Мозырскому уезду // Архив Института истории НАН Беларуси
* Поболь, Л. Д. Отчет об археологических исследованиях на территории БССР в 1964 г. // Архив Института истории НАН Беларуси
* Русанова, И. П. Курганы полян X— XII вв. — М.: Наука, 1966. — 47 с.; 12 л. илл. и карт — (Археология СССР. Свод археологических источников; Вып. Е1—24).

Катэгорыя:Зарубінецкая культура
Катэгорыя:Дрыгавічы
Катэгорыя:Акулінка
Катэгорыя:Могільнікі Мазырскага раёна
Катэгорыя:Гарадзішчы Мазырскага раёна
Спіс людзей на паштовых марках Азербайджана

thumb|250px|

**Спіс людзей на паштовых марках Азербайджана** складзены па году выпуску азербайджанскіх паштовых марак, пачынаючы з 1993 года. Парадак прытрымлівання элементаў у табліцы адпавядае нумару па каталогу марак Азербайджана на афіцыйным сайце Азерпошта. Грашовы эквівалент (намінал) адпавядае прымеркаванаму перыяду.

## Гл. таксама 
* Гісторыя пошты і паштовых марак Азербайджана
* Тэматычная філатэлія
* :en:List of people on stamps

## Каментарыі 
## Спасылка 
* 
* 

Катэгорыя:Пошта Азербайджана
Аляксандр Пятровіч Ганчарык

**Алякса́ндр Пятро́віч Ганча́рык** (, в. Плецявішча,  —) — Герой Сацыялістычнай Працы (1971). Заслужаны сувязіст БССР (1966).

## Біяграфія 
Удзельнік партызанскага руху ў Беларусі ў перыяд Вялікай Айчыннай вайны. З 1946 года кабельшчык-спайшчык Ленінскага тэлефоннага вузла сувязі Мінска. Званне Героя прысвоена за паспяховае выкананне заданняў 8-га пяцігадовага плану па развіццю сродкаў сувязі.

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Заслужаныя сувязісты Беларускай ССР
Рыгор Яўхімавіч Парэчын

**Рыгор Яўхімавіч Парэчын** (, в. Задашчэнне, цяпер у Пухавіцкім раёне — , Мінск, БССР) — беларускі правазнавец, эканаміст.

## Біяграфія 
У 1920 годзе ўступіў у ВКП(б). У 1924 годзе скончыў 1-ы Маскоўскі ўніверсітэт. З 1921 года працаваў у Паўнамоцным прадстаўніцтве БССР пры ўрадзе РСФСР. З 1924 года намеснік старшыні Камісіі заканадаўчых меркаванняў пры СНК БССР. З 1931 годзе ў Інстытуце Савецкага будаўніцтва і права АН БССР. Працаваў у Інстытуце беларускай культуры, Інстытуце эканомікі АН БССР.

Арыштаваны 24 студзеня 1937 года па адрасе: вул. Няміга, д. 16/2, кв. 10. На той момант быў жанаты, гадаваў дзіця. Асуджаны пазасудовым органам НКВД (па іншай інфармацыі — Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР) па артыкулах 68, 69, 70 і 76 за «шкодніцкую работу ў навуковых установах БССР» да вышэйшай меры пакарання з канфіскацыяй маёмасці. Растраляны 28 червеня 1938 года ў мінскай турме НКВД. Рэабілітаваны ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР 1 жніўня 1957 года. Асабовая справа П. № 10776-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

## Навуковая дзейнасць 
Даследаваў пытанні савецкай федэрацыі нацыянальна-дзяржаўнага будаўніцтва ў БССР. Падчас працы ў Інстытуце эканомікі АН БССР прымаў удзел у складанні першага ў Беларусі падручніка эканамічнай геаграфіі. Прымаў удзел у даследаваннях па праблемам размяшчэння вытворчых сіл (у прыватнасці, далейшага размяшчэння ў Беларусі прамысловасці будаўнічых матэрыялаў). Даследаваў сыравінную базу прамысловасці мінеральных будаўнічых матэрыялаў. Менавіта ён абгрунтаваў мэтазгоднасць будаўніцтва буйных цагельных прадпрыемстваў у Петрыкаўскім, Горацкім і Асвейскім раёнах Беларусі, а таксама пашырэння цагельнай вытворчасці ў Дрысненскім раёне.

### Працы 
* Парэчын Г. Савецкая Беларусь у зносінах з чужаземнымі дзяржавамі // Змаганне. Сш. 1. Мн., 1924.
* Парэчын Г., Пінчук М. Асновы Савецкай Дзяржавы // Маладняк. 1927. № 1, с. 71-84; № 11, с. 79-92.
* Парэчын Г. Наша Канстытуцыя. Мн., 1928.
* Парэчын Г. Ідэя беларускай дзяржаўнасці перад утварэннем Савецкай Беларусі // Запіскі аддзела гуманітарных навук БАН. Працы кафедры сучаснага права. 1929. Т. 1.
* Эканамічная геаграфія БССР. Мн., БАН, 1936. (У сааўтарстве.)
* Парэчын Г. Сыравінная база прамысловасці мінеральных будматэрыялаў // Сацыялістычнае будаўніцтва. № 6-7. 1936. С. 42-51.

## Літаратура 
* 
* Інстытут беларускай культуры. Мн., 1993.
* ЭГБ, т. 5.

## Спасылкі 
* ПАРЭЧЫН Рыгор Яўхімавіч
* Парэчын, Рыгор Яўхімавіч (юрыст; эканаміст ; 1894—1938)

Катэгорыя:Эканамісты СССР
Сяргей Цярэнцьевіч Кабяк

**Сярге́й Цярэ́нцьевіч Кабя́к** (, хутар Замошша, , Брэсцкая вобласць, Беларуская ССР — , , Беларуская ССР) — савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч, першы сакратар Віцебскага абкама КП Беларусі (1983—1985), старшыня Гродзенскага аблвыканкама (1978—1983).

## Біяграфія 
* 1957—1958 гады — першы сакратар Лідскага гаркама ЛКСМБ,
* 1968—1972 гады — першы сакратар Лідскага гаркама КПБ,
* 1972—1978 гады — другі сакратар Гродзенскага абкама КПБ,
* 1978—1983 гады — старшыня Гродзенскага аблвыканкама,
* з 1983 года — першы сакратар Віцебскага абкама КП Беларусі.
* 1984—1985 гады — дэпутат Савета Нацыянальнасцяў Вярхоўнага Савета СССР 11 склікання ад Беларускай ССР.

Абіраўся членам ЦК КПБ, дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР.

## Ушанаванне памяці 
У горадзе Гродна адна з вуліц носіць імя Сяргея Кабяка.

## Спасылкі 
* http://www.lida.info/istoricheskie-xroniki-lidy---sentyabr/(http://www.lida.info/istoricheskie-xroniki-lidy-–-sentyabr/) 
* http://www.hrights.ru/text/belorus/b9/Chapter13.htm 

Катэгорыя:Дэпутаты Савета Нацыянальнасцей Вярхоўнага Савета СССР 11-га склікання
Катэгорыя:Члены ЦК КПБ
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР
Катэгорыя:Другія сакратары Гродзенскага абкама КП Беларусі
Катэгорыя:Першыя сакратары Лідскага гаркама КПБ
Катэгорыя:Дэпутаты Савета Нацыянальнасцей Вярхоўнага Савета СССР ад Беларускай ССР
Нарвежская Вікіпедыя (букмал)

**Нарвежская Вікіпедыя** (букмал: *Bokmål Wikipedia*) — раздзел Вікіпедыі на нарвежскай мове стандарту напісання букмал.

Існуюць дзве часткі Вікіпедыі на нарвежскай мове: адзін для больш распаўсюджанага стандарту напісання букмал, і другі для нюнорск. Нарвежская версія Вікіпедыі была створана 26 лістапада 2001, першапачаткова яна падтрымлівала артыкулы, напісаныя на любым стандарце. Нюнорск раздзел стартаваў 21 ліпеня 2004. Пасля галасавання ў 2005, асноўнай нарвежская сайт стаў толькі для Bokmål/Riksmål.

Па стане на    года змяшчае  .

Катэгорыя:Нарвежская мова
Фамічоў

**Фамічо́ў** — рускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Валерый Генадзевіч Фамічоў, беларускі футбаліст
* Рыгор Філатавіч Фамічоў, савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч
* Юрый Канстанцінавіч Фамічоў, беларускі вучоны ў галіне мікрабіялогіі

Катэгорыя:Рускія прозвішчы
Гранат (род раслін)

**Грана́т** (*Punica*) — род кветкавых раслін сямейства .

Пашыраны ў Пярэдняй, Сярэдняй і Малой Азіі. Растуць гранаты на схілах гор ці ў далінах рэк.

Найбольш вядомы від .

## Крыніцы 
Катэгорыя:Плакуновыя
Катэгорыя:Расліны ў Бібліі
Міхаіл Іванавіч Алексяюк

**Міхаіл Іванавіч Алексяюк** (, , Лодзьскі павет, Пятрокаўская губерня, Царства Польскае, Расійская імперыя (сёння — Лодзьскае ваяводства, Польшча) — ) — беларускі краязнавец.

У 1928 г. скончыў Брэсцкі чыгуначны тэхнікум. Да 1967 г. працаваў у сістэме меліярацыі Палесся, потым — старшым навуковым супрацоўнікам Брэсцкага абласнога краязнаўчага музея.

## Навуковая дзейнасць 
Адкрыў неалітычныя пабудовы на палях на воз. Ула (Віцебскі раён), стаянкі на тэрыторыі Брэсцкай вобласці (в. Блювінічы, Бараны, Мышчыцы, Мікольскае, Опаль і інш.), удзельнічаў у археалагічных раскопках гарадзішча Бярэсце. Падрыхтаваў і апублікаваў больш за 150 нарысаў па гісторыі населеных пунктаў Брэстчыны.

## Творы 
* Вядо і Тупічыцы // Помнікі гісторыі і права. — 1975. — № 4. — С.
* Камянецкая вежа // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі. — 1973. — № 2. — С.
* Палавецкія паселішчы на Беларусі // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі. — 1978. — № 1. — С. 33 — 35.
* Пінская грамата // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі. — 1971. — № 2. — С.

## Літаратура 
* *Шылін, П. С.* Алексяюк / П. С. Шылін // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 33. — ISBN 5-85700-077-7.

Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Археолагі Беларусі
Тагальская Вікіпедыя

**Тагальская Вікіпедыя** (па-тагальску: *Tagalog na Wikipedia*) — раздзел Вікіпедыі на тагальскай мове.

Па стане на    года змяшчае  .
Неварская Вікіпедыя

**Неварская Вікіпедыя** (па-неварску: *नेपालभाषा विकिपिडियाया देवनागरी इन्पुट व्यवस्था*) — раздзел Вікіпедыі на неварскай мове.

Па стане на    года змяшчае  .
Вікіпедыя на ёруба

**Вікіпедыя на ёруба** (ёруба: *Èdè Yorùbá*) — раздзел Вікіпедыі на мове народа ёруба.

Раздзел заснаваны у 2007 годзе. Па стане на    года змяшчае  .
Мікалай Паўлавіч Крандо

**Мікалай Паўлавіч Крандо ** (, в. Талька Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці — ) — генерал-лейтэнант (1960).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і чыгуначніка. Скончыў Ваенна-гаспадарчую акадэмію (1939), Вышэйшыя акадэмічныя курсы пры Ваеннай акадэміі генеральнага штаба (1950). У Чырвонай Арміі з 1926 г. З 1939 г. служыў у беларускай ваеннай акрузе. Удзельнік вызвалення Заходняй Беларусі (1939), савецка-фінляндскай вайны (1939—1940). У Вялікую Айчынную вайну з чэрвеня 1941 г. на Заходнім, Паўднёва-Заходнім, 3-м Прыбалтыйскім і 1-м Далёкаўсходнім фронтах. Удзельнік абароны Масквы, вызвалення Прыбалтыкі. Начальнік аддзялення, групы і аддзела штаба Упралення тылу Заходняга фронту, начальнік факультэта, кафедры Ваеннай акадэміі. Узнагароджаны ордэнам Леніна, 8 ордэнамі і медалямі.
 

## Спасылкі 
* Маршалы, генералы и адмиралы в 1940—1945 гг.
* Крондо, Николай Павлович
* Генералы и адмиралы -К

Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты СССР
Беташар

**Беташар** (,  — літар. *раскрыццё твару*) — абрад знаёмства нявесты з раднёй мужа, адзін з вясельных абрадаў у казахаў і узбекаў.

У старажытнасці твар нявесты, якая прыбыла ў дом да свёкра, не паказвалі ні яму, ні свякрусе. На працягу трох дзён яна начавала без мужа ў кампаніі іншых дзяўчат, а раніцай чацвёртага дня яе твар закрывалі вялікім покрывам-шалем і выводзілі да запрошаных на вяселле ва ўрачыстай вясельнай вопратцы. У ходзе абраду нявесту за рукі вядуць нявесткі і маладыя жанчыны з добрай рэпутацыяй. Адзін з канцоў пакрывала прымацоўваецца да домбры або да кія і спявак-імправізатар (*жыршы*) пачынае выконваць *беташар жыры*, адначасова знаёмячы нявесту з бацькамі і раднёй мужа. Нявеста вітае кожнага з іх паклонам, а яны ў сваю чаргу абвяшчаюць падарунак, які яны ўручаць маладым. Пасля беташара пачынаецца абрад *шәй ішу* (распіццё чаю), у ходзе якога бацькі мужа і іншыя госці ўпершыню п'юць чай з рук нявесты.

З-за таго, што бацькі мужа паспяваюць пазнаёміцца з нявестай да абраду, у сучасным Казахстане цырымонія *беташар* страціла сваё былое значэнне.

Катэгорыя:Казахская культура
Катэгорыя:Узбекская культура
Аксітанская Вікіпедыя

**Аксітанская Вікіпедыя** () — раздзел Вікіпедыі на аксітанскай мове.

Раздзел заснаваны ў снежні 2003 году. Па стане на    года змяшчае  .