open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кракаўская архідыяцэзія

** Кракаўская архідыяцэзія ** (, ) — дыяцэзія Рымска-Каталіцкай царквы з цэнтрам у горадзе Кракаў (Польшча), якая кіруецца іерархам з тытулам арцыбіскупа-мітрапаліта кракаўскага.

Заснавана ў 1000 годзе папам Сільвестрам II як частка Гнезненскай мітраполіі. Кракаўская дыяцэзія была другім пасля Гнезна касцёльным цэнтрам у Польшчы. У 1046 годзе Казімір I Аднавіцель аднавіў Кракаўскае біскупства. Падчас падзелаў Польшчы яна падвяргалася шматлікім рэарганізацыям. Яна належала ў розныя часы да Гнезненскай (да 1807 года), Львоўскай (1807—1818) і Варшаўскай мітраполіі (1818—1880), а таксама непасрэдна падпараткоўвалася Святому Прастолу (1880—1925). 28 кастрычніка 1925 года папа Пій XI узвёў яе ў ранг архідыяцэзіі і сталіцы асобнай мітраполіі. 25 сакавіка 1992 года папа Ян Павел ІІ увёў тэрытарыяльныя змены ў структуру архідыяцэзіі.

Дадзеныя «Annuarium Statisticum Ecclesiae in Polonia» паказваюць, што ў Кракаўскай мітраполіі (на 2015 год) налічваецца 1413 парафій, з іх 210 у Бельска-Жывецкай дыяцэзіі, 304 — у Келецкай дыяцэзіі, 447 — у Кракаўскай дыяцэзіі і 452 — у Тарнаўскім дыяцэзіі. Такім чынам, амаль 14 % усіх польскіх парафій знаходзяцца ў Кракаўскай мітраполіі. Акрамя таго, тут служаць 4160 святароў, 314 законнікаў і 3462 манашкі. 53,5 % жыхароў Кракаўскай архідыяцэзіі рэгулярна наведваюць святую імшу па нядзелях, а 20,7 % рэгулярна прымаюць еўхарысцію.

У намінацыйнай буле арцыбіскупа Марэка Ендрашэўскага Папа Францішак назваў Кракаўскую архідыяцэзію «найвялікшай сярод зорак».

## Спасылкі 

Катэгорыя:Рэлігія ў Польшчы
Катэгорыя:1000 год у Польшчы
Мікалай Мартынавіч Рудык

**Мікалай Мартынавіч Рудык** () — старшы лейтэнант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сяле Стэпашкы (цяпер Гайсынскі раён, Вінніцкая вобласць, Украіна). У 1939 годзе прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1941 годзе скончыў Сызранскае танкавае вучылішча. З пачатку Вялікай Айчыннай вайны на фронце.

Да снежня 1943 года старшы лейтэнант Мікалай Рудык камандаваў танкавай ротай 326-га танкавага батальёна 117-й танкавай брыгады 1-га танкавага корпуса. Вызначыўся падчас вызвалення Віцебскай вобласці. 16 снежня 1943 года рота Рудыка першай уварвалася ў распалажэнне праціўніка і разграміла яго калону, знішчыла 5 гармат, 8 аўтамашын і некалькі дзясяткаў салдат і афіцэраў, пратрымалася да падыходу асноўных сіл. У тым баі Рудык загінуў. Пахаваны ў вёсцы Мехавое Гарадоцкага раёна Віцебскай вобласці.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 24 красавіка 1944 года старшы лейтэнант Мікалай Рудык пасмяротна ўзнагароджаны званнем Героя Савецкага Саюза. Таксама пасмяротна ўнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны I ступені.

## Памяць 
* Імем Мікалая Рудыка названа вуліца ў Стэпашках, дзе ўсталяваны яго бюст.
* Абеліск на месцы гібелі Мікалая Рудыка, на поўнач ад Быкоў Гарадоцкага раёна Віцебскай вобласці.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.

Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза
Мікалай Канстанцінавіч Абрамаў

**Мікалай Канстанцінавіч Абрамаў** (нар. , г. , Расія) — беларускі мастак у галіне дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, кераміст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў Саратаве у сям'і мастачкі Антаніны Абрамавай (нар. 1926). Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1983 годзе. Удзельнік мастацкіх выставак з 1983 года.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1988 года.

Жыве ў г. Барысаве.

## Творчасць 
Працуе ў галіне дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, кераміст. Асноўныя творы: дэкаратыўная кампазіцыя «Пераможаны», дэкаратыўныя пласты «Мірскі нацюрморт», «Нацюрморт з вазаю», «Нацюрморт лясны», дэкаратыўны свяцільнік у актавай зале Дома творчасці Саюза тэатральных дзеячаў Беларусі, набор для кавы «3 гарэлкаю», сервіз для чаю «Шакаладны».  

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мастакі Беларусі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі Беларусі XXI стагоддзя
Уроцлаўская архідыяцэзія

** Уроцлаўская архідыяцэзія ** (, ) — дыяцэзія Рымска-Каталіцкай царквы з цэнтрам у горадзе Уроцлаў (Польшча). 

З моманту свайго заснавання ў якасці дыяцэзіі ў 1000 годзе і да 1821 года ўваходзіла ў склад Гнезненскай мітраполіі ў Вялікай Польшчы. З 1821 па 1930 год падпарадкоўвалася непасрэдна Апостальскай Сталіцы. 

## Гісторыя 
Дыяцэзія з цэнтрам ва Уроцлаве была ўтворана ў X стагоддзі, вылучыўшыся з дыяцэзія Майсена. Першапачаткова епархія ўваходзіла ў Гнезненскую мітраполію. У XIV стагоддзі імператар Карл IV неаднаразова спрабаваў далучыць епархію да мітраполіі Прагі, але ён заўсёды сутыкаўся з упартым супрацівам з боку арцыбіскупаў Гнезна, якія не жадалі аддаваць Уроцлаў у іншую мітраполію.

У XV стагоддзі біскупы Уроцлава сутыкнуліся з моцным уплывам пратэстантызму з Германіі і гусіцтва з Чэхіі. Не заўсёды паспяхова супраціўляючыся гэтым плыням, якія набіралі сілу ў епархіі, біскупы звярталіся за падтрымкай да імператара, але не знаходзілі належнай дапамогі з-за знешняй пагрозы турэцкага ўварвання, якое моцна адцягвала ўвагу манарха ад унутраных праблем. У барацьбе з ідэямі пратэстантызму і гусіцтвы важную ролю адыгралі езуіты, якія ў гэты час развілі бурную агульнаадукацыйную і прапаведніцкую дзейнасць у епархіі.

У 1596 годзе ў дыяцэзіі адбыўся канфлікт паміж імператарам і біскупам, які быў вымушаны з-за ціску імператара пайсці ў адстаўку. У канцы XVII стагоддзя ўзнікла такая сітуацыя, калі імператар адмовіўся прызнаць паўнамоцтвы новапрызначанага біскупа, прызначыўшы на кафедру свайго кандыдата. У пачатку XVIII стагоддзя епархіі былі вернуты многія храмы, якія былі раней секулярызаваны з-за палітыкі іосіфізму. 16 ліпеня 1821 года Рымскі папа Пій VII выдаў булу, якой далучыў да епархіі Уроцлава частку тэрыторыі апостальскага вікарыята Паўночнай Германіі.

У 1918 годзе пасля аднаўлення Польскай дзяржавы 45 парафій епархіі апынуліся на тэрыторыі Прусіі. Для духоўнага акармлення вернікаў, якія пражывалі на гэтай тэрыторыі, была створана апостальская дэлегатура, якая пазней была пераўтворана ў тэрытарыяльную прэлатуру Шнайдэмюля.

28 кастрычніка 1925 года дыяцэзія Уроцлава перадала частку сваёй тэрыторыі новай дыяцэзіі Чэнстаховы. 13 жніўня 1930 года Рымскі папа Пій XI выдаў булу, якой перадаў частку тэрыторыі дыяцэзіі Уроцлава новай дыяцэзіі Берліна. У гэты ж дзень дыяцэзія Уроцлава была ўзведзена ў ранг архідыяцэзіі.

28 чэрвеня 1972 года архідыяцэзія Уроцлава перадала частку сваёй тэрыторыі на карысць узвядзення апостальскай прэфектуры Гёрліца і дыяцэзіі Аполе. У 1978 годзе архідыяцэзія Уроцлава перадала частку сваёй тэрыторыі архідыяцэзіі Оламаўца.

25 сакавіка 1992 года Рымскі папа Ян Павел II выпусціў булу, якой перадаў частку тэрыторыі архідыяцэзіі Уроцлава новым епархіям Каліша і Лягніцы. 24 лютага 2004 года частка тэрыторыі архідыяцэзіі Уроцлава адышла да дыяцэзіі Свідніцы.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Рэлігія ў Польшчы
Катэгорыя:1000 год у Польшчы
Каўбі (Тырва)

**Каўбі** () — вёска ў Эстоніі, у воласці Тырва павета Валгамаа. Да 21 кастрычніка 2017 года вёска ўваходзіла ў склад воласці Пыдрала.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Мікалай Віктаравіч Аўчыннікаў

**Мікалай Віктаравіч Аўчыннікаў** () — беларускі жывапісец.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў вёсцы Гарадзец Рагачоўскага раёна Гомельскай вобласці. Скончыў у 1974 годзе мастацка-графічны факультэт Віцебскага педагагічнага інстытута. Вучыўся ў Ф. Гумена, І. Сталярова. Удзельнік мастацкіх выставак з 1976 года.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1988 года.

Жыве ў Маладзечне. Выкладае жывапіс і кампазіцыю ў Гімназіі-каледжы мастацтваў г. Маладзечна.

## Творчасць 
Працуе ў акварэлі і станковым жывапісе. Асноўныя творы: серыі «Без асаблівых тлумачэнняў», «Нарачанскі край», «Зямля паэтаў», «Сезон дажджу», «Поўня над возерам Свір», «Мсціслаўскі сабор», «Восень», «Яблыні ў квецені», «Абуджэнне зямлі», «Полацк. Сафійскі сабор». Работы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, фондах БСМ, Магілёўскім абласным мастацкім музеі імя П. Масленікава, Нацыянальным цэнтры сучасных мастацтваў Рэспублікі Беларусь, Дзяржаўным музеі гісторыі беларускай літаратуры, Мінскім абласным краязнаўчым музеі, у прыватных калекцыях Германіі, Ізраіля, Ірландыі, Латвіі, Літвы, Польшчы, ЗША, Украіны, Чэхіі, Швецыі.

Удзельнік больш за 200 персанальных і групавых выстаў у Беларусі, Бельгіі, Германіі, Ірландыі, Латвіі, Літве, Польшчы, Расіі, Швецыі, Эфіопіі.

## Узнагароды 
Узнагароджаны медалём Беларускага саюза мастакоў «За заслугі ў выяўленчым мастацтве» (2007).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі паводле алфавіта
Коаркюла

**Коаркюла** () — вёска ў воласці Тырва павета Валгамаа, Эстонія. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіла ў склад воласці Хелмэ (скасавана). 

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Уладзімір Аляксандравіч Шыпіла

**Уладзімір Аляксандравіч Шыпіла** () — беларускі гісторык, гістарычны антраполаг, паэт.

## Біяграфія 
Сын паэтаў Аляксандра і Людмілы Шыпілаў, сястра Наталля таксама паэтка і спявачка.

Вершы Уладзіміра Шыпілы публікуюць у «Дзеяслове», дэбютаваў вершамі ў друку ў 2013 годзе таксама ў «Дзеяслове». У 2014—2015 гадах паэт напаткаў творчы крызіс. Удзельнік імпрэз мясцовых літаратурных суполак. Тэксты Шыпілы публікуе беластоцкая «Ніва».

Скончыў гістарычны факультэт Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта, магістратуру, аспірантуру. Вучыўся ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі, потым малодшы навуковы супрацоўнік (2016

У 2017 годзе далучыўся да акцыі ў абарону Курапат ад забудовы ў ахоўнай зоне мемарыяльнага комплексу.. Схоплены АМАПам, адбыў 7 сутак зняволення на Акрэсціна і ў Жодзіне. Пасля гэтага звольнены з 1 студзеня 2021 года з Інстытута гісторыі НАН Беларусі. У падтрымку Шыпілы і яшчэ некалькіх звольненых калег больш за 800 беларускіх навукоўцаў падпісалі Зварот супраць рэпрэсій. Таксама ў падтрымку Шыпілы падпісалі зварот польскія навукоўцы

## Крыніцы 
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Антраполагі Беларусі
Міку

**Міку** () — вёска ў воласці Сетамаа павета Вырумаа, Эстонія. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіла ў склад воласці Мерэмяэ. Размешчана за 22 кіламетры на ўсход ад павятовага цэнтра — горада Выру — і за 19 кіламетраў на паўднёвы захад ад валаснога цэнтра — пасёлка Вярска. Вышыня над узроўнем мора — 98 метраў.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Смёген

**Смёген** () — горад на паўднёвым захадзе Швецыі, лен Вестра-Гёталанд, камуна Сутэнес. Знаходзіцца на беразе праліва Катэгат. Размешчаны прыкладна за 400 км на паўднёвы захад ад сталіцы Стакгольма і прыкладна за 60 км на паўночны захад ад цэнтра Гётэбарга. Невялікі порт.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Швецыі
Острава (Сетамаа)

**Острава** () — вёска ў воласці Сетамаа павета Вырумаа, Эстонія. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіла ў склад воласці Мерэмяэ. Размешчана на паўднёвым усходзе Эстоніі, за 24 км ад павятовага горада Выру і за 4 км ад эстонска-расійскай мяжы. Вышыня над узроўнем мора - 125 метраў.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Мікалай Іванавіч Агафонаў

**Мікалай Іванавіч Агафонаў** (нар. , г. Мінск) — беларускі мастацтвазнавец, мастак.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў Мінску. Скончыў у 1974 годзе Мінскае мастацкае вучылішча, у 1986 годзе Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Удзельнік мастацкіх выставак з 1980 года. 

Член Беларускага саюза мастакоў з 1991 года. 

Жыве ў г. Мінску.

## Прафесійная дзейнасць 
Друкуецца з 1982 года. Аўтар публікацый па праблемах сучаснага беларускага мастацтва. Асноўныя творы: артыкулы «У майстэрню не вярнуўся», «У мастацкіх каталогах значыцца», «Няма праблем?», «Першая свабодная», «Думаць пра будучыню», нарысы пра А. Астаповіча, А. Карніцкага, Л. Рана. Заснавальнік рускамоўнага сайта «Словарь терминов изобразительного искусства с иллюстрациями».

Выканаў шэраг прац у галіне плаката і акварэлі, а таксама графічных партрэтаў і экслібрысаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Сайт «Словарь терминов изобразительного искусства с иллюстрациями»
* 

Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі Беларусі XX стагоддзя
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Графікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Мастакі-плакатысты Беларусі
Катэгорыя:Экслібрысісты Беларусі
Сетамаа

**Сетамаа** () — воласць у павеце Вырумаа, Эстонія.

## Геаграфія 
Размешчана на паўднёвым усходзе Эстоніі. Мае мяжу з Расіяй па сушы, па Пскоўскім возеры і возеры Ляміярв. Плошча воласці — 463,06 км², шчыльнасць насельніцтва ў 2024 годзе — 6 чалавек на 1 км².

Паводле звестак Рэгістра навакольнага асяроддзя, у 2018 годзе на тэрыторыі воласці знаходзіліся два прыродныя паркі (Мустою і Прыродны парк старажытнай даліны ракі Піўза, адзін ахоўны дрэвастой (бяразняк Мерэмяэ) і сем прыродаахоўных зон. Прыроднай асаблівасцю Сетамаа з’яўляюцца пусткі і пясчаныя дзюны.

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Обінітса

**Обінітса** () — вёска ў воласці Сетамаа павета Вырумаа, Эстонія. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіла ў склад воласці Мерэмяэ. Размешчана на схілах даліны ракі Піўза ў 19 км ад адміністрацыйнага цэнтра воласці - пасёлка Вярска - і за 280 км ад Таліна.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Прывакзальная плошча (Екацярынбург)

**Прывакзальная плошча** () — плошча ў жылым раёне «Вакзальны» Чыгуначнага адміністрацыйнага раёна Екацярынбурга. Плошча абмежавана: з поўначы — комплексам будынкаў чыгуначнага вакзала і вуліцай Вакзальнай, з захаду і ўсходу — пяціпавярховымі жылымі дамамі, з поўдня — вуліцай Чалюскінцаў. У 1962 годзе на плошчы быў устаноўлены манумент воінам Уральскага добраахвотніцкага танкавага корпуса (скульптары В. М. Друзін і П. А. Сажын, архітэктар Г. І. Бялянкін). Помнік выкананы ў выглядзе кампазіцыі з дзвюх фігур: старога ўральскага рабочага, які ўвасабляе Урал, і маладога Абаронцу радзімы-танкіста. Абедзве фігуры ўстаноўлены на пастаменце, які нагадвае вежу танка.
## Літаратура 
* *Зорина Л. И., Слукин В. М.* Улицы и площади старого Екатеринбурга — Екатеринбург: Баско, 2005. — 288 с. — 1000 экз.
* *Рабинович Р. И., Шерстобитов С. Л.* Улицы Свердловска : Справочник. — 1-е изд. — Свердловск : Средне-Уральское книжное издательство, 1963. — 168 с. — 15 000 экз.
* *Рабинович Р. И., Шерстобитов С. Л.* Улицы Свердловска : [арх. 24 апреля 2013] : Справочник. — 2-е изд., дополненное. — Свердловск : Средне-Уральское книжное издательство, 1965. — 216 с. — 25 000 экз.
* *Рабинович Р. И., Шерстобитов С. Л.* Улицы Свердловска : Справочник. — 3-е изд., дополненное. — Свердловск : Средне-Уральское книжное издательство, 1969. — 290 с. — 60 000 экз.
* *Рабинович Р. И., Шерстобитов С. Л.* Улицы Свердловска : Справочник. — 4-е изд. дополненное. — Свердловск : Средне-Уральское книжное издательство, 1977. — 272 с. — 50 000 экз.
* *Рабинович Р. И., Низамутдинова Т. М.* Улицы Свердловска : Справочник. — 5-е изд., дополненное. — Свердловск : Средне-Уральское книжное издательство, 1988. — 224 с. — 100 000 экз. — .
* Улицы Екатеринбурга / автор-сост. Худякова М. Ф. — Екатеринбург : Средне-Уральское книжное издательство, 2003. — 336 с. — 10 000 экз. — .

Катэгорыя:Екацярынбург
Катэгорыя:Архітэктура Екацярынбурга
Ляміярв

**Ляміярв** () — буйное прэснаводнае возера. Сярэдні складнік так званага Чудска-Пскоўскага азёрнага комплексу.

Ляміярв уяўляе сабой праліў, які злучае паўночнае Чудское возера і паўднёвае Пскоўскае возера. Узровень вады ва ўсіх трох азёрах аднолькавы, арыентацыя возера — з поўначы на ​​поўдзень.

Плошча — 236 км². З агульнай плошчы возера 118 км² належыць Эстоніі. Берагавая лінія возера — 79 км, з іх у Эстоніі — 33 км.

Максімальная глыбіня Ляміярв — 15,3 м у цэнтральнай частцы, паміж расійскай вёскай Пнёва і эстонскай вёскай Мехікоарма (12,9 м у Чудскім і 5,3 м у Пскоўскім). Сярэдняя глыбіня Ляміярв — 2,5 м (у Чудскога — 8,3 м, у Пскоўскага — 3,8 м).

На возеры ёсць 12 невялікіх незаселеных астравоў, агульная плошча — 9,4 км².

Возера мае памежны характар, яго ўсходняя частка належыць Расіі (Пскоўская вобласць), заходняя — Эстоніі (паветы Тартумаа і Пылвамаа).

Катэгорыя:Азёры Эстоніі
Як я сустрэў вашу маму

**«Як я сустрэў вашу маму»** () — амерыканскі камедыйны тэлесерыял, створаны Картэрам Бейзам і Крэйгам Томасам. У аснове сюжэту ляжыць аповед аднаго з галоўных герояў — Тэда Мосбі, які апісвае сваім дзецям падзеі жыцця яго і яго сяброў да знаёмства з будучай жонкай.

Прэм’ера серыяла адбылася 19 верасня 2005 года на канале «CBS», а яго фінал — 31 сакавіка 2014 года пасля дзевяці сезонаў трансляцыі.

Шоу было намінавана на 72 узнагароды і выйграла 18 з іх. Шоу было намінавана на 28 прэмій «Эмі», у тым ліку на прэмію за найлепшы камедыйны серыял. Зоркі Элісан Ханіган і Ніл Патрык Харыс атрымалі ўзнагароды за акцёрскае майстэрства, абодва выйгралі прэмію People's Choice Awards, а Харыс атрымаў намінацыі на «Эмі» і «Залаты глобус». У 2012 годзе, праз сем гадоў пасля прэм’еры, серыял стаў пераможцам у намінацыі «Народны выбар за любімую сеткавую камедыю». Таксама былі адзначаны мастацкі рэжысёр, мантаж і аператарская праца.

## Сюжэт 
Галоўны герой серыяла Тэд Мосбі ў далёкім 2030 годзе расказвае сваім дзецям-падлеткам пра ўласную маладосць, а таксама гісторыі жыцця сваіх сяброў, якія адбываліся з 2005 года (і больш ранніх). Тэд апісвае абставіны, пры якіх ён пазнаёміўся са сваёй будучай жонкай. Пры гэтым ён падрабязна спыняецца на розных падзеях, якія адбываліся ў ягоным жыцці ў той перыяд з ім і яго сябрамі. Асноўнае дзеянне серыяла разгортваецца ў Нью-Йорку ў перыяд, які адпавядае 2005—2014 гадам.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове
Катэгорыя:Тэлесерыялы 2005 года
Катэгорыя:Тэлесерыялы Fox Television Studios
Крыйва

**Крыйва** () — вёска ў воласці Сетамаа павета Вырумаа, Эстонія. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіла ў склад воласці Міса. Размешчана ля мяжы Эстоніі і Расіі, за 30 кіламетраў на паўднёвы ўсход ад павятовага цэнтра — горада Выру. Адлегласць да валаснога цэнтра — пасёлка Вярска — 42 кіламетры. Вышыня над узроўнем мора — 183 метры.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Вакнавалак

**Вакна́валак** (, ) — старажытная вёска ў складзе Кастамукшскай гарадской акругі Рэспублікі Карэлія. Знаходзіцца на паўднёва-заходнім беразе возера Верхняе Куйта, за 59 км на поўнач па аўтадарозе ад горада Кастамукша.

Вакнавалак — першы населены пункт з боку Кастамукшы на мяжы з Беламорскай Карэліяй з пераважным карэльскім насельніцтвам: звыш 90 % насельніцтва вёскі складаюць карэлы.

Вядома як адна з рунапеўчых вёсак, звязаных з імем Эліяса Лёнрата, які запісаў тут асноўную частку рун, і з імёнамі вядомых карэльскіх рунапеўцаў Пертуненаў. У 1991 годзе ў вёсцы ўсталяваны помнік рунапеўцу Мійхкалі Пертунену (скульптар Алпа Сайла).
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Карэліі
Корэла

**Корэла** () — вёска ў воласці Сетамаа павета Вырумаа, Эстонія. Размешчана на паўднёвым усходзе Эстоніі, за 3 кіламетры ад расійска-эстонскай мяжы. Адлегласць ад вёскі да павятовага цэнтра - горада Выру - 38 кіламетраў, да валаснога цэнтра - пасёлка Вярска - 9 кіламетраў. Вышыня над узроўнем мора — 62 метры.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Зімовыя Алімпійскія гульні 2034

**Зімовыя Алімпійскія гульні 2034** (, афіцыйная назва: XXVII Зімовыя Алімпійскія гульні) — міжнароднае спартыўнае мерапрыемства, якое плануецца правесці ў з 10 лютага па 26 лютага  ў Солт-Лэйк-Сіці (ЗША).

24 ліпеня 2024 года перад стартам XXXIII летніх Алімпійскіх гульняў на 142-й сесіі МАК у Парыжы (Францыя) было абвешчана аб рашэнні правесці Гульні ў Солт-Лэйк-Сіці.

Раней Солт-Лэйк-Сіці прымаў зімовыя Алімпійскія гульні ў 2002 годзе.

## Зноскі 
## Спасылкі 
*
Кайл Чэндлер

**Кайл Марцін Чэндлер** (; нар. , Бафала, Нью-Ёрк, ЗША) — амерыканскі акцёр, лаўрэат прэміі «Эмі». Нарадзіўся ў сям’і Салі Чэндлер, заводчыцы сабак, і Эдварда Чэндлера, фармацэўтычнага прадстаўніка і ўладальніка фермы. Атрымаў адукацыю ва Універсітэце Джорджыі, які знаходзіцца ў Атэнс, штат Джорджыя. Жанаты з Кэтрын Чэндлер, у гэтым шлюбе нарадзіліся двое дзяцей, у тым ліку актрыса Сідні Чэндлер. Найбольш вядомы па ролях у тэлесерыялах «Заўтра наступіць сёння» і «Агні начной пятніцы».

## Фільмаграфія 
* 2012 — «Аперацыя «Арго»» — кіраўнік адміністрацыі прэзідэнта Гамільтан Джордан
* 2013 — «Воўк з Уол-стрыт» — Брэд Боднік

## Зноскі 
Катэгорыя:Акцёры ЗША
Мары

**Мары**:
* мн.л.слова Мара
* жаночае імя

## Гісторыя 
* Мары (горад-дзяржава)

## Прозвішча 
* Джозеф Эдвард Мары — амерыканскі хірург-трансплантолаг

## Тапонім 
* Мары (горад)
Крыс Крыстоферсан

**Крыстафер Крыстоферсан** (; , Браўнсвіл, Тэхас, ЗША — , Маўі, Гаваі) — амерыканскі кантры-спявак, аўтар песень, акцёр. У 1960-я гады пад уплывам творчасці Боба Дылана змяніў аблічча музыкі кантры, разгарнуўшы яе ад эксплуатацыі шаблонных каўбойскіх і рамантычных матываў да глыбейшых формаў асабістага выяўлення. Член Залы Славы кантры («Me and Bobby McGee», «Help Me Make It Through the Night», A Star Is Born), лаўрэат «Грэмі» (1972, 1974, 1975).

## Фільмаграфія 
* 1998 — «Блэйд» — Абрахам Уістлер

## Зноскі 
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі ЗША
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Акцёры ЗША
Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя
Катэгорыя:Барытоны
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «За службу нацыянальнай абароне»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі American Music Awards
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты стыпендыі Родса
Катэгорыя:Аўтары-выканаўцы ЗША
Баранаўскія паркалі

**Баранаўскія паркалі** () — зборная назва багата-арнаментаваных баваўняных тканін ярка-чырвонага колеру, якія вырабляліся на мануфактурах купцоў Баранавых. Яго сын  (1807—1848) працягнуў і развіў справу бацькі.

Вытворчасць у Івана Баранава была ў вёсцы (цяпер горад) Карабанава пад Аляксандравам. Іван Фёдаравіч атрымаў у спадчыну ад бацькі фарбавальную фабрыку, сам пабудаваў некалькі новых і, між іншым, у 1846 годзе — знакамітую Троіца-Аляксандраўскую мануфактуру, якую можна назваць горадаўтваральным прадпрыемствам Карабанава.

Поспеху яго фабрык шмат садзейнічалі яго новаўвядзенні; так, ён першы адважыўся адхіліць ужыванне французскага і галандскага  і замяніць яго раслінай віду , якая ў багацці расла ў расійскіх закаўказскіх уладаннях; затым замяніў бычыную кроў, што ўжывалася для афарбоўкі замежнікамі, пшанічным вотруб’ем, і вынайшаў сродак да адхілення небяспечнага самазагарання баваўнянай пражы, афарбаванай у андрыянопальскі чырвоны колер. Пашыраючы ўвесь час свае гандлёвыя аперацыі ва ўнутраных і сумежных з Маскоўскай губернямі і Уладзімірскай губернях, ён першы адкрыў сістэматычныя гандлёвыя зносіны з Хівою, Астрабадам і іншымі азіяцкімі гарадамі і адзін з першых паслаў свае тавары ў Тыфліс для ўстановы там рускага гандлёвага дома.

Пасля смерці Івана Фёдаравіча ад халеры ва ўзросце 41 года, яго мануфактуры перайшлі дзецям — старэйшаму Аляксандру (1833—1878) і малодшаму  (1834—1905). З часам Асаф аддзяліўся ад брата і ў 1874 годзе на асабістыя сродкі пабудаваў побач з вёскай Струніна Аляксандраўскага павета Уладзімірскай губерні ўласную тэкстыльную і фарбавальна-набіўную фабрыку, якая стала называцца .

Вытворчасць у канцы 1890-х гадоў дасягнула піка свайго росквіту. У 1897 годзе Сакалоўская мануфактура мела 46 тысяч прадзільных верацёнаў, 9 набіўных і 7 фарбавальных машын, 1205 ткацкіх станкоў. Тут працавала 4000 чалавек. На рубяжы стагоддзяў фабрыкі ў Струніне і Карабанаве выраблялі пятую частку ўсёй расійскай баваўнянай выпрацоўкі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Хусткі Фабрыкі Асафа Баранава ў калекцыі Рускага музея
* Симфония красного цвета 

Катэгорыя:Хусткі
Катэгорыя:Баваўняныя тканіны
Катэгорыя:Кампаніі Расійскай імперыі
Воўк з Уол-стрыт

**«Воўк з Уол-стрыт»** () — амерыканская біяграфічная чорная камедыя 2013 года, знятая рэжысёрам Марцінам Скарсэзэ і напісаная Тэрэнсам Уінтэрам паводле аднайменных мемуараў Джордана Белфарта 2007 года. У ім распавядаецца пра кар’еру Белфарта ў якасці біржавога брокера ў Нью-Ёрку і пра тое, як яго фірма *Stratton Oakmont* была ўцягнутая ў нястрымную карупцыю і махлярства на Уол-стрыт, што прывяло да яго краху. У фільме здымаліся Леанарда Дзі Капрыа ў ролі Белфарта, Джона Хіл у ролі яго дзелавога партнёра і сябра Доні Азафа, Марго Робі ў ролі яго другой жонкі Наомі Лапалья, Мэцью Мак-Конахі ў ролі яго настаўніка і былога боса Марка Ханы і Кайл Чэндлер у ролі агента ФБР Патрыка Дэнэма. Гэта пятая сумесная праца Дзі Капрыа са Скарсэзэ.

Дзі Капрыа і Warner Bros. набыла правы на мемуары Белфорта ў 2007 годзе, але вытворчасць была прыпынена з-за абмежаванняў па зместу. Пазней ён быў спрадзюсаваны незалежным выдавецтвам Red Granite Pictures. Фільм быў зняты ў Нью-Ёрку ў канцы 2012 года, у асноўным з выкарыстаннем 35-міліметровай плёнкі.

Прэм’ера фільма адбылася ў Нью-Ёрку 17 снежня 2013 года, а ў ЗША ён быў выпушчаны 25 снежня 2013 года кінастудыяй Paramount Pictures. Гэта быў першы буйны амерыканскі фільм, выпушчаны выключна праз лічбавую дыстрыбуцыю. Фільм меў вялікі камерцыйны поспех, сабраў у сусветным пракаце 406,9 мільёна долараў і стаў самым касавым фільмам Скарсэзэ. Аднак першапачаткова фільм выклікаў сур’ёзныя спрэчкі з-за яго маральнай двухсэнсоўнасці і адсутнасці спагады да ахвяр, а таксама з-за яго адкрытага, графічнага сексуальнага зместу, экстрэмальнай абсцэнай лексікі (больш 500 разоў выкарыстоўвалася лаянка fuck), паказу ўжывання цяжкіх наркотыкаў і выкарыстання жывёл падчас здымак. Першапачаткова Амерыканская асацыяцыя кінакампаній прысвоіла фільму рэйтынг NC-17, але неўзабаве яму быў прысвоены рэйтынг R пасля таго, як Скарсэзэ ўнёс у фільм невялікія рэдактарскія праўкі. Фільм патрапіў у Кнігу рэкордаў Гінеса па колькасці выпадкаў нецэнзурнай лаянкі ў фільме.

Фінансаванне фільма аказалася замешана ў карупцыйным скандале 1Malaysia Development Berhad, Міністэрства юстыцыі ЗША і Камісія па барацьбе з карупцыяй Малайзіі правялі расследаванне ў дачыненні да Red Granite Pictures, а прадзюсар Рыза Азіз быў арыштаваны ў 2019 годзе. Ён быў вызвалены ў маі 2020 года пад заклад у 1 000 000 малайзійскіх рынггітаў (240 000 долараў ЗША).

Фільм атрымаў станоўчыя водгукі (а таксама маральнае асуджэнне) ад крытыкаў і патрапіў у некалькі спісаў «лепшых фільмаў года». Фільм быў намінаваны на некалькі ўзнагарод, у тым ліку на 5 на 86-й цырымоніі ўручэння прэміі «Оскар»: лепшы фільм, лепшая рэжысура, лепшы адаптаваны сцэнарый, лепшая мужчынская роля (Дзі Капрыа) і лепшая мужчынская роля другога плана (Хіла). Ды Капрыа атрымаў узнагароду за лепшую мужчынскую ролю — камедыя або мюзікл на 71-й цырымоніі ўручэння прэміі «Залаты глобус», дзе фільм таксама быў намінаваны на лепшы фільм — камедыю або мюзікл.

## Зноскі 
Катэгорыя:Фільмы Марціна Скарсэзэ
Катэгорыя:Фільмы-біяграфіі ЗША
Катэгорыя:Фільмы ЗША 2013 года
Катэгорыя:Кінакамедыі 2013 года
Катэгорыя:Фільмы кампаніі Paramount Pictures
Катэгорыя:Фільмы Universal Pictures
Жаніцьба Цярэшкі ў Лепельскім раёне

Глыбоцкага раёна, 1962 г.]]
**Традыцыйная гульня «Жаніцьба Цярэшкі» ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці** — гэта элемент нематэрыяльнай культурнай спадчыны Беларусі, які ўяўляе сабой абрадавую гульню каляднага цыклу і праводзіцца ў часы сонцазвароту по традыцыйным абрадавым рэгламенце шлюбных навагодніх забаў моладзі.

Зона бытавання жывой традыцыі гульні-абрада ў Лепельскім раёне — вёскі Велеўшчына, Поўсвіж, Аношкі, Стары Лепель, Барсукі, Цярэшкі.

Калядна-абрадавая гульня ўяўляе сабой вясельна-тэатральную дзею, у якой спалучаюцца тэатр, спевы, танцы, музыка, імправізацыя. Сутнасць гульні заключаецца ў магчымасці для моладзі праявіць сваю прыхільнасць для знаёмства, знайсці сабе пару. З боку старэйшых выбіраюць «бацьку» і «маці», якія сочаць за парадкам правядзення абраду «Жаніцьбы Цярэшкі», рытуальна-абрадавым частаваннем і агульным вяселлем, дзе няма гледачоў і выканаўцаў, усе з’яўляюцца ўдзельнікамі. Даволі часта пары-ўдзельнікі каляднай абрадавай гульні, потым спраўляюць сапраўднае вяселле. Галоўны персанаж каляднага ігрышча Цярэшка мае міфічнае паходжанне. Цярэшка сустракаецца ў народнай казцы як «драўляны хлопчык», што ажывае на радасць бяздзетным бацькам. «Цярэшка» — нацыянальная культурная адметнасць беларусаў. Слова набывае агульна беларускі сэнс, што праяўляецца ў тапаніміцы (асабліва ў назвах вёсак), народнай творчасці (найбольш каляндарнай і казкавай), сучаснай культуры.

Традыцыйная калядная гульня «Жаніцьба Цярэшкі» ў Лепельскім раёне з кожным годам атрымлівае ўсё большую папулярнасць, на тэрыторыі раёна працягваецца аднаўленне гульні. З мэтай паглыблення ведаў людзей аб народных традыцыях, далучэння дзяцей і моладзі да духоўных скарбаў беларускага народа, папулярызацыі традыцыйнай культуры кожны год праводзяцца пазнаваўчаасветніцкія мерапрыемствы, на якіх гледачы маюць магчымасць атрымаць шмат цікавай інфармацыі па гісторыі і этнаграфіі свайго народа, паслухаць народныя песні, пагуляць і інш. На Каляды 2015—2016 гг. Цярэшку «пажанілі» ў вёсках Велеўшчына, Цярэшкі, Стаі, Люгжына, Поўсвіж, Горкі, Селішча Лепельскага раёна. Кожны год у Слабадской школе праходзіць непасрэднае далучэнне дзяцей да беларускіх народных традыцый — знаёмства з каляднай гульнёй «Жаніцьба Цярэшкі», дзе звычайныя вясковыя вучні могуць атрымаць сапраўдны майстар-клас па беларускіх народных танцах ад настаўнікаў Стайскай традыцыйнай школы мастацтваў і ўдзельнікаў заслужанага калектыву Рэспублікі Беларусь «Сунічкі». 10 студзеня 2015 г. у в. Велеўшчына прайшла дваццатая юбілейная традыцыйная калядная гульня «Жаніцьба Цярэшкі», дзе людзі змаглі захаваць гульню ў першапачатковым варыянце. Дзякуючы іх вопыту гэтую традыцыю змаглі аднавіць і ў іншых вёсках Лепельскага раёна. На традыцыйнай гульні ў в. Велеўшчына была зарэгістравана рэкордная колькасць прысутных і ўдзельнікаў, больш за семдзесят чалавек. Прысутнічалі не толькі мясцовыя жыхары і госці з Лепельскага раёна, але, нават, прыхільнікі традыцыйнай каляднай гульні з Мінску.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Беларускія народныя гульні
Катэгорыя:Культура Лепельскага раёна
Анатоль Вячаслававіч Александровіч

**Анатоль Вячаслававіч Александровіч** () — беларускі графік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў Дзяржынску Мінскай вобласці. Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1979 годзе. Удзельнік мастацкіх выставак з 1982 года.

Працаваў у 1983—1995 гадах мастаком у часопісе «Беларусь», з 1986 года шэф-рэдактар выдавецтва «Дзіцячая газета».

## Творчасць 
Працаваў у станковай, а таксама кніжнай графіцы. Асноўныя творы: серыі афортаў «Францыск Скарына», «Вялікая Айчынная», «У. І. Ленін з намі», «Ты снішся мне, Няміга», «Старая Рудзіца». Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва ў Мінску.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
*
Царская брама з Прылукаў

**Царская брама з Прылукаў** — царская брама сярэдзіны XVIII стагоддзя. Паходзіць з царквы ў вёсцы Прылукі Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці. Захоўваецца ў калекцыі Музея старажытнабеларускай культуры. Памеры брамы складаюць 200 × 130 см. Адрэстаўравана С. Чысцікам.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Царскія вароты
Катэгорыя:Прылукі (Брэсцкі раён)
Катэгорыя:Музей старажытнабеларускай культуры
Катэгорыя:Скульптуры Беларусі XVIII стагоддзя
Visa

**Visa Inc.** — амерыканская транснацыянальная карпарацыя, якая займаецца абслугоўваннем электронных пераводаў сродкаў праз аплатныя карткі па ўсім свеце. Штаб-кватэра кампаніі знаходзіцца ў Сан-Францыска, Каліфорнія.

Visa не выпускае карткі самастойна, не прадастаўляе крэдыты і не вызначае сумы збораў для карыстальнікаў. Бізнес кампаніі пабудаваны на продажы плацежных прадуктаў пад маркай Visa іншым фінансавым установам, якія далей прапаноўваюць іх уласным кліентам.

Visa была заснавана ў 1958 годзе кампаніяй Bank of America як сервіс крэдытных картак BankAmericard. Канкурэнцыя з Master Charge (цяпер Mastercard) змусіла Bank of America да прапановы сервіса іншым фінансавым установам у 1966 годзе. У 1970 годзе быў створаны кааператыў банкаў-эмітэнтаў, сервіс перастаў кантралявацца непасрэдна праз Bank of America. Перайменаванне ў Visa адбылося ў 1976 годзе.

Транзакцыі Visa па ўсім свеце праходзяць праз адзін з чатырох цэнтраў апрацоўкі даных, кожны з якіх моцна абаронены ад стыхійных бедстваў, злачынцаў і тэрарызму, можа працаваць незалежна ад іншых і апрацоўваць да 30 000 адначасовых транзакцый кожную секунду.

Visa з’яўляецца другой па велічыні ў свеце карткавай плацежнай арганізацыяй, пасля таго, як у 2015 годзе яе апярэдзіла кітайская UnionPay. Аднак, паколькі поспех UnionPay заснаваны галоўным чынам на памеры яе ўнутранага рынку ў Кітаі, Visa па-ранейшаму лічыцца дамінуючай у астатнім свеце, дзе ёй належыць каля 50 % плацяжоў.

У 2015 годзе выданне Nilson Report, якое адсочвае індустрыю крэдытных картак, паказала, што глабальная сетка Visa апрацавала 100 мільярдаў транзакцый на працягу 2014 года з агульным аб’ёмам 6,8 трлн долараў ЗША.

## Гл. таксама 
* Аплатная картка
* American Express

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Транснацыянальныя карпарацыі ЗША
Катэгорыя:Фінансавыя кампаніі ЗША
Катэгорыя:Кампаніі, якія маюць лістынг акцый на Нью-Ёркскай біржы
Катэгорыя:Гандлёвыя маркі ЗША
Катэгорыя:Плацежныя сістэмы
Ганна Віктараўна Красуліна

**Ганна Віктараўна Красуліна** (нар. , Чалябінская вобласць, РСФСР) — беларускі палітык.

## Біяграфія 
Нарадзілася 18 верасня 1969 года ў Чалябінскай вобласці РСФСР. Вучылася на факультэце філалогіі Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта і ў магістратуры факультэта дзяржаўнага кіравання МДУ. Падчас вучобы ў Маскве пазнаёмілася са сваім будучым мужам, Яўгенам Красуліным.

У 2002 годзе пераехала на радзіму мужа ў Беларусь. Працавала ў буйной міжнароднай кампаніі, адкуль яе звольнілі па палітычных матывах пасля пратэстаў пасля прэзідэнцкіх выбараў 2006 года. Пасля гэтага не магла ўладкавацца. Ганну Красуліну завочна асудзілі да 11 гадоў пазбаўлення волі са штрафам ад 1000 да 40000 базавых велічынь (ад 40 тыс. да 1,6 млн рублёў). 24 кастрычніка КДБ унёс Красуліну і іншых фігурантаў справы «аналітыкаў Ціханоўскай» у «спіс тэрарыстаў».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Аперацыя «Дні пакаяння»

Раніцай 26 кастрычніка 2024 года Армія абароны Ізраіля (ЦАХАЛ) пачала наносіць авіяўдары па ваенных аб’ектах у Іране. У атацы задзейнічаны звыш 100 самалётаў, у тым ліку стэлс-знішчальнікі F-35. Атакі сталі адказам на іранскія ўдары па Ізраілю ў пачатку месяца. Аперацыя атрымала назву «Дні пакаяння».

Дзяржаўная тэлевізійная служба Ірана распаўсюдзіла паведамленні аб гуках выбухаў па ўсім Тэгеран. Атака, відавочна, была накіраваная на склад зброі і казармы. Паведамлялася таксама пра выбухі ў горадзе Карадж, размешчаным на захад ад Тэгерана. Акрамя таго, выбухі былі чутныя паблізу Мешхеда, Керманшаха, Зенджана.

Гэта першая ў гісторыі ваенная аперацыя на тэрыторыі Ірана, за якую Ізраіль афіцыйна ўзяў адказнасць.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Падзеі 26 кастрычніка
Катэгорыя:Кастрычнік 2024 года
Катэгорыя:Ірана-ізраільскі канфлікт
Анора

**«Анора»** () — амерыканскі камедыйна-драматычны фільм 2024 года, сцэнарыст і рэжысёр Шон Бэйкер. У фільме распавядаецца пра раман экзатычнай танцоркі Аноры (Майкі Мэдысан) з сынам расійскага алігарха.

Прэм’ера фільма адбылася 21 мая 2024 года на 77-м Канскім кінафестывалі, дзе карціна была ўзнагароджана галоўным прызам — Залатой пальмавай галінай.

## Сюжэт 
Маладая стрыптызёрша з Брукліна раптоўна выходзіць замуж за сына рускага алігарха. Даведаўшыся пра гэта, бацькі хлопца адразу вылятаюць з Масквы ў Нью-Ёрк. Яны гатовыя на ўсё, абы разбурыць шлюб.

## Зноскі 
Катэгорыя:Фільмы 2024 года
Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Залатая пальмавая галіна»
Катэгорыя:Фільмы ЗША 2024 года
Катэгорыя:Трагікамедыйныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы-драмы 2024 года
Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Оскар» за «Найлепшы фільм»
Катэгорыя:Фільмы, знятыя лаўрэатамі прэміі «Оскар» за «Найлепшую рэжысуру»
Катэгорыя:Фільмы, знятыя лаўрэатамі прэміі «Оскар» за «Найлепшы мантаж»
Катэгорыя:Фільмы з удзелам лаўрэатаў прэміі «Оскар» за «Найлепшую жаночую ролю»
Катэгорыя:Фільмы пра Нью-Ёрк
Іл-14

**Іл-14** (па кадыфікацыі НАТА: **«Crate»** — «Скрыня» або «Кантэйнер») — савецкі блізкамагістральны самалёт 3-га класа. Распрацаваны ў канцы 1940-х гадоў для замены састарэлага самалёта Лі-2, як далейшае развіццё тэхнічных рашэнняў, рэалізаваных у самалёце Іл-12. Апошні савецкі пасажырскі лайнер з поршневымі рухавікамі.

Першы палёт Іл-14 здзейсніў 13 ліпеня 1950 года.

## Зноскі 
Катэгорыя:Самалёты Ільюшына
Катэгорыя:Самалёты СССР
Іл-24Н

**Іл-24Н** — самалёт лядовай выведкі, распрацаваны на базе Іл-18Д. Самалёт аснашчаўся радыёлакацыйнай апаратурай, якая дазваляла весці лядовую разведку пры праводцы караванаў суднаў па Паўночным марскім шляху.

## Літаратура 
* *Егоров Ю. А.* Самолёты ОКБ С. В. Ильюшина. — : РУСАВИА, 2003. — 336 с. — С.248. — ISBN 5-900078-20-5
* *Таликов Н. Д.* Три четверти века «ильюшинского» неба… — : Вестник Воздушного Флота, 2008. — 464 с. — С.234, 254. — ISBN 5-901808-13-4

## Зноскі 
Катэгорыя:Самалёты Ільюшына
Катэгорыя:Самалёты СССР
Марыя Карына Мачада

**Марыя Карына Мачада Парыска** (; ) — венесуэльскі палітык і грамадскі дзеяч, філантроп, дэпутат Нацыянальнай асамблеі Венесуэлы (2011—2014). Заснавальніца і былы старшыня дабрачыннай арганізацыі Суматэ. Кандыдатка ў прэзідэнты Венесуэлы на выбарах 2012 года. Апазіцыянерка, актывістка дэмакратычнага руху, суперніца ўрада Нікаласа Мадура. Лаўрэат прэміі імя Сахарава.

Мачада была адной з вядучых фігур падчас венесуэльскіх пратэстаў 2014 года супраць урада Нікаласа Мадура.

Лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру (2025).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Палітыкі Венесуэлы
Адраджэнне (Рагачоўскі раён)

**Адраджэ́нне** (, ) — былая вёска ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі. Уваходзіла ў склад Збароўскага сельсавета.

Размяшчалася за 4 км на поўдзень ад в. Ходасавічы Збароўскага сельсавета. Недалёка працякае рака Дняпро.

## Гісторыя 
Населены пункт быў вядомы з XVI стагоддзя, у 1930-я гады тут арганізавалі калгас. Вёска на тэрыторыі Рагачоўскага раёна Гомельскай вобласці, знішчаная нямецка-фашысцкімі акупантамі разам з жыхарамі падчас Вялікай Айчыннай вайны. Перад вайной у вёсцы пражывала 140 чалавек. У перыяд Вялікай Айчыннай вайны ў баях за населены пункт і наваколлі загінулі 69 савецкіх салдат. Гітлераўцы падчас карнай аперацыі 23 верасня 1943 г. загубілі 61 жыхара і спалілі вёску (25 двароў). Пасля вайны не адрадзілася. У 1970 годзе на магіле ахвяр фашызму ўсталяваны абеліск. Вёска ўвекавечана ў мемарыяльным комплексе «Хатынь».

## Памятныя мясціны 
* Абеліск на магіле ахвяр фашызму (1970)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* Белорусская энциклопедия. Возрождение
* Топографическая карта Беларуси. Возрождение
Зубр (атрад спецыяльнага прызначэння)

**Рэспубліканскі атрад спецыяльнага прызначэння «Зубр»** (РАСП «Зубр») — падраздзяленне па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь цэнтральнага падпарадкавання, створанае пастановай Савета Міністраў Беларускай ССР ад 15 мая 1991 года № 179.

## Гісторыя 
Яго стварэнню папярэднічала Спітакскае землетрасенне 1988 года ў Арменіі. У ходзе ліквідацыі наступстваў бедства выявілася недастатковая аснашчанасць і падрыхтаванасць сіл грамадзянскай абароны да рэагавання на падобныя надзвычайныя сітуацыі. Рэакцыяй на гэта стала з’яўленне спецыялізаваных атрадаў па правядзенні першачарговых пажарных і аварыйна-выратавальных работ. У Савецкай Беларусі сфарміраваны Рэспубліканскі спецыялізаваны атрад па правядзенні першачарговых пажарных і аварыйна-выратавальных работ МУС БССР (пасля здабыцця незалежнасці Рэспублікай Беларусь – Рэспубліканскі спецыялізаваны атрад па правядзенні першачарговых пажарных і аварыйна-выратавальных работ МУС Рэспублікі Беларусь). У 2000 годзе рэарганізаваны ў Рэспубліканскі атрад спецыяльнага прызначэння МНС Рэспублікі Беларусь, а з 2003 года – у дзяржаўную пажарную аварыйна-выратавальную ўстанову «Рэспубліканскі атрад спецыяльнага прызначэння» МНС Рэспублікі Беларусь. 16 лютага 2021 года перайменаваны ў РАСП «ЗУБР».

З 1993 года ўваходзіць у Корпус сіл СНД, а з 2009 — Калектыўных сіл аператыўнага рэагавання АДКБ. Спецыялісты выратавалі з-пад завалаў шэсць чалавек і выявілі целы 45 загінуўшых. Кіраўнік «Зубра» палкоўнік Ігар Зарэмба быў узнагароджаны Прэзідэнтам Турцыі Рэджэпам Эрдаганам медалём «За выдатныя заслугі»). У склад РАСП уваходзяць наступныя цэнтры.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь
Тэракт у штаб-кватэры Türk Havacılık ve Uzay Sanayii

23 кастрычніка 2024 года адбылася тэрарыстычная атака на штаб-кватэру Türk Havacılık ve Uzay Sanayii (TUSAŞ) у Кахраманказане каля Анкары.

## Ход падзей 
TUSAŞ — адна з найбуйнейшых турэцкіх кампаній, якая спецыялізуецца на абароннай і авіяцыйнай вытворчасці. Сярод яе праектаў — TAI TF Kaan, першы ў Турцыі знішчальнік айчыннай вытворчасці. Атака адбылася падчас правядзення ў Стамбуле буйной выставы абароннай і аэракасмічнай прамысловасці. Днём раней лідар ультраправай Партыі нацыяналістычнага руху Дэўлет Бахчэлі выказаў здагадку, што зняволенаму лідару Рабочай партыі Курдыстана (РПК) можа быць прадастаўлена ўмоўна-датэрміновае вызваленне, калі ён пагодзіцца спыніць прымяненне гвалту і распусціць сваю групоўку.

Тэракт быў здзейснены каля 16:00 па мясцовым часе (UTC+03:00). Двое нападнікаў прыбылі на таксі (цела забітага імі таксіста было затым знойдзена ў багажніку машыны), а затым прывялі ў дзеянне выбуховае прыстасаванне побач з ім і, заходзячы ў комплекс, адкрылі агонь. Камеры відэаназірання зафіксавалі, што адзін з нападнікаў быў апрануты ў цывільнае, з заплечнікам і штурмавой вінтоўкай у руках. Адна з нападнікаў была апазнаная як жанчына. Пазней на месцы атакі ўспыхнуў моцны пажар. Паведамлялася таксама аб сутыкненнях на найбліжэйшай аўтастаянцы. Сем ахвяр з’яўляюцца супрацоўнікамі спецназа паліцыі. Атрымалі раненні яшчэ 22 чалавекі, адзін з якіх знаходзіўся ў крытычным стане.

## Адказнасць 
Згодна з урадам Турцыі, выканаўцамі тэракту былі члены РПК. Абвешчана, што адзін з меркаваных тэрарыстаў — мужчына 1992 года нараджэння. Пры нападзе былі выкарыстаныя аўтаматы АКС-74У з аптычным прыцэлам, якія часта выкарыстоўваюцца РПК.

Пазней групоўка афіцыйна ўзяла адказнасць за напад.

## Рэакцыя 
Прэзідэнт Турцыі Рэджэп Таіп Эрдаган асудзіў тэракт падчас сустрэчы з прэзідэнтам Расіі Уладзімірам Пуціным на XVI саміце БРІКС у Казані. Пуцін таксама выказаў свае спачуванні. Напад асудзілі Германія, Грэцыя, Азербайджан, Алжыр, Венесуэла і Казахстан.

Генеральны сакратар НАТА Марк Рутэ выказаў салідарнасць з Турцыяй у сувязі з тэрактам. Асуджэнне было таксама выказана Еўрапейскім Саюзам і ЗША.

У адказ на тэракт ВПС Турцыі нанеслі ўдары па 47 пазіцыях курдскіх паўстанцаў, у тым ліку па 29 на поўначы Ірака і 18 на поўначы Сірыі. На наступны дзень Сірыйскія дэмакратычныя сілы абвінавацілі Турцыю ў пачатку новай хвалі нападаў, у выніку якіх загінулі 12 мірных жыхароў і яшчэ 25 атрымалі раненні.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Кастрычнік 2024 года
Катэгорыя:Падзеі 23 кастрычніка
Катэгорыя:Тэрарыстычныя акты 2024 года
Справа аналітыкаў Ціханоўскай

**Справа аналітыкаў Ціханоўскай** — палітычна матываваная крымінальная справа, распачатая рэжымам Лукашэнкі супраць 20 беларускіх незалежных аналітыкаў.

У студзені 2024 года Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь заявіў пра распачаты працэс спецыяльнай вытворчасці ў дачыненні да так званых «аналітыкаў Ціханоўскай» (так яны былі названыя ў заяве), якія знаходзіліся за мяжой. Ім інкрымінавалася тое, што яны нібыта «далучыліся да змовы з мэтай захопу дзяржаўнай улады ў Рэспубліцы Беларусь неканстытуцыйным шляхам, увайшлі ў экстрэмісцкія фармаванні, створаныя для забеспячэння эфектыўнасці злачыннай дзейнасці». Ведамства прапанавала абвінавачваным з’явіцца да следчых. Раней у Беларусі заканадаўча ўвялі інстытут спецыяльнай (завочнай) вытворчасці па крымінальных справах у дачыненні да абвінавачваных, якія знаходзяцца за мяжой.

У спіс абвінавачаных увайшлі: Рыгор Астапеня, Філіп Біканаў, Павел Вусаў, Аляксандр Дабравольскі, Юрый Дракахруст, Андрэй Казакевіч, Ганна Красуліна, Яўген Крыжаноўскі, Дзяніс Кучынскі, Вераніка Лапуцька, Аляксандр Лагвінец, , Васіль Навумаў, Марыя Рогава, Пётра Рудкоўскі, Леся Руднік, Наталля Рабава, Таццяна Чуліцкая, Аляксандр Шлык, Кацярына Шмаціна. Нягледзячы на тое, што яны былі названыя «аналітыкамі Ціханоўскай», некаторыя з іх знаходзяцца ў апазіцыі да яе.

Згодна з матэрыяламі справы, усіх іх абвінавачвацілі ў здзяйсненні «злачынстваў экстрэмісцкага характару» ў сувязі з прэзідэнцкай кампаніяй 2020 года і ў постэлектаральны перыяд:

* змова з мэтай захопу дзяржаўнай улады неканстытуцыйным шляхам (ч. 1 арт. 357 КК РБ);
* удзел у экстрэмісцкім фарміраванні і ўваходжанне ў склад такога фармавання ў мэтах здзяйснення злачынства экстрэмісцкай накіраванасці (ч. 3 арт. 361-1 КК);
* спрыянне ў публічных закліках да захопу дзяржаўнай улады; здзяйсненне іншых дзеянняў на шкоду нацыянальнай бяспецы Рэспублікі Беларусь; закліках, скіраваных да замежнай дзяржавы, замежнай і міжнароднай арганізацыі, здзяйсненне дзеянняў на шкоду нацыянальнай бяспецы Рэспублікі Беларусь з выкарыстаннем СМІ і сеткі Інтэрнэт (ч. 6 арт. 16, ч. 3 арт. 361 Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь (у рэдакцыі ад 26 траўня 2021 года);
* спрыянне ў наўмысных дзеяннях, накіраваных на ўзбуджэнне сацыяльнай варожасці і варожасці па прыкмеце іншай сацыяльнай прыналежнасці, учыненых групай асоб (ч. 6 арт.16, ч. 3 арт. 130 КК РБ).

Акрамя таго, Аляксандра Дабравольскага абвінавацілі ў кіраўніцтве экстрэмісцкім фармаваннем (ч. 1 арт. 361-1 КК).

Працэс у парадку спецыяльнай вытворчасці праходзіў у Мінскім абласным судзе з 31 траўня па 1 ліпеня 2024 года. Справу разглядаў суддзя Уладзімір Арэшка.

## Крыніцы 
Катэгорыя:2024 год у Беларусі
Катэгорыя:Палітычны крызіс у Беларусі (2020)
Катэгорыя:Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі
Катэгорыя:Крымінальныя справы ў Беларусі
Пянное

**Пянно́е** (, ) — былы, з 23 студзеня 1995 года — у складзе Дзям’янкаўскага сельсавета. 

У 2005 годзе пасёлак Пянное выключаны з даных па ўліку і рэгістрацыі адміністрацыйна-тэрытарыяльных і тэрытарыяльных адзінак як фактычна неіснуючы населены пункт.

## Насельніцтва 
* 1926 год — 30 двароў, 162 жыхары
* 1959 год — 151 жыхар (паводле перапісу)
* 1990 год — жыхары вёскі (5 сем’яў) пераселены

## Зноскі 
## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

## Спасылкі
Парламенцкія выбары ў Грузіі (2024)

**Парламенцкія выбары ў Грузіі (2024)** — парламенцкія выбары ў аднапалатны Парламент Грузіі, якія прайшлі 26 кастрычніка 2024 года.

## Выбарчая сістэма 
Парламент Грузіі складаецца са 150 дэпутатаў, якія абіраюцца на чатырохгадовы тэрмін.

Папярэднія выбары 2020 года праходзілі па змешанай сістэме: 120 дэпутатаў абіраліся па прапарцыйнай сістэме, 30 — па мажарытарнай у аднамандатных акругах. Згодна з канстытуцыйнымі папраўкамі, прынятымі 26 верасня 2017 года, выбары пройдуць па прапарцыйнай сістэме з 5-працэнтным бар’ерам для праходу палітычных партый у парламент. Калі ні адна з партый не набярэ большасць месцаў, то неабходна будзе сфарміраваць кааліцыйны ўрад. Пры невыкананні патрабаванняў цягам двухтыднёвага тэрміну, прэзідэнт мае права распусціць парламент і прызначыць новыя выбары.

У 2020 годзе была ўведзеная гендэрная квота ў 25%, якая азначае, што партыйныя спісы абавязаны ўключаць у сябе жанчын на кожнай чацвёртай пазіцыі, аднак у красавіку 2024 года гендэрныя квоты былі адменены. 6 лютага 2023 года Выбарчая камісія Грузіі прыняла пастанову, якая ўводзіць сістэму электроннай рэгістрацыі выбаршчыкаў і галасавання на большасці выбарчых участкаў.

## Вынікі 
## Пратэсты 
Пасля выбараў прадстаўнікі грузінскай апазіцыі сабраліся ў прэзідэнцкім палацы каб выказаць салідарнасць з прэзідэнтам краіны Саламэ Зурабішвілі, якая заявіла аб непрыманні абвешчаных вынікаў галасавання. Яна таксама дадала, што ўрад, які кантралюецца партыяй «Грузінская мара», нелігітымны і што выбары 26 кастрычніка былі «поўнай фальсіфікацыяй».

## Зноскі 
Грузія
Катэгорыя:Выбары ў Грузіі
Катэгорыя:2024 год у Грузіі
Катэгорыя:Падзеі 26 кастрычніка
Катэгорыя:Кастрычнік 2024 года