Беларусы ў Вільні

**Белару́сы ў Ві́льні** — гісторыя існавання, палітычнага, грамадскага і культурнага жыцця беларускай супольнасці ў Вільні (сучаснай сталіцы Літвы). Вільня гістарычна была адным з найважнейшых цэнтраў фарміравання беларускага этнасу, развіцця старабеларускай культуры, а пазней — цэнтрам беларускага нацыянальнага адраджэння. Для апісання гістарычнай і сучаснай беларускай прысутнасці ў горадзе ўжываюць паняцце **Белару́ская Ві́льня.**

## Сярэднявечча і часы Вялікага Княства Літоўскага 
На думку Казімераса Бугі, славяне-крывічы з’явіліся на тэрыторыі сучаснай Вільні яшчэ ў VI—VII стагоддзях і жылі цераспалосна з мясцовым балцкім насельніцтвам. У XI—XII стагоддзях тут было заснаванае крывічамі гарадское паселішча, пазней вядомае як Крывы горад (у літаратуры часта «Крывіч-горад»), паводле славянскай традыцыі, не ўмацаваныя паселішчы вакол «горада» называліся Вільняй ад аднайменнай ракі. Магчыма, у другой палове XI стагоддзя горад стаў цэнтрам Віленскага княства, феадальнага удзела Полацкай зямлі. Паводле Васкрасенскага летапісу XVI ст., пасля высылкі полацкіх князёў у 1129 годзе, вільняне запрасілі да сябе на княжанне сыноў полацкага князя Расціслава Рагвалодавіча з Візантыі. У XIX ст. Адам Кіркор зрабіў выснову, што Расціслаў Рагвалодавіч княжыў у Вільні з 1070-х гадоў, за Кіркорам гэта паўтаралі многія аўтары, у тым ліку Мікола Ермаловіч у артыкулах ЭГБ, БЭ і іншых, аднак, такая датыроўка храналагічна неверагодная. Сярод тагачасных жыхароў пераважала ўсходнеславянскае насельніцтва, таксама жылі тубыльцы-аўкштайты.

Археалагічныя даследаванні выявілі ў Старым горадзе, па вуліцы Бакшта, хрысціянскі грунтавы могільнік другой паловы XIII — пачатку XIV стагоддзяў з пахаваннямі абрадам інгумацыі (трупапакладання), пераважна галавой на захад, што ўласціва ўсходнехрысціянскай традыцыі. Сярод знаходак у жаночых пахаваннях — галаўныя вянцы з металічных бляшак, традыцыя якіх прыйшла з паўднёвай Русі праз Панямонне. Таксама ў могільніку выяўлены пахаванні мужчын са слядамі сечаных ран вострай металічнай зброяй, што можа сведчыць пра ўдзел у баявых дзеяннях, на думку Рыціса Ёнайціса, у абароне горада. Хрысціянскія могілкі сведчаць пра значную прысутнасць славянскага або рутэнізаванага насельніцтва ў Вільні да афіцыйнага прыняцця каталіцтва ў 1387 годзе.

У апісанні вялікага крыжацкага паходу 1383 года Віганд з Марбурга ўжывае да Вільні азначэнне *Civitas Ruthenica* (Рускі горад). Літоўскія даследчыкі схільны бачыць у азначэнні асобны квартал у Вільні, заселены «рускім» насельніцтвам, яны пераносяць назву «Рускі горад» (а таксама «Рускі канец»), на вядомую з XVII ст. юрыдыку ўніяцкіх мітрапалітаў і такім чынам абмяжоўваюць славянскую прысутнасць да канца XIV ст. у Вільні невялікім кварталам у пазнейшым Старым горадзе, на ўсход ад Замкавай і Вялікай вуліц. Беларускі гісторык Генадзь Сагановіч адзначае, што апавяданне Віганда вельмі агульнае і з яго не вынікае вузкай трактоўкі *Civitas Ruthenica* як квартала, азначэнне можна разумець і як характарыстыку ўсёй Вільні таго часу як «рускага» горада.

У 1471 годзе пскоўскае пасольства апісала вялікі пажар у Вільні, у ноч на нядзелю 31 сакавіка, калі згарэў увесь «Ляцкі канец» з 400 дварамі і «бажніцамі», ледзь не згарэў «сам град Вільна» (замак), так што кароль Казімір са сваім дваром і скарбам «па поле выбег», але божай міласцю застаўся цэлы «Рускі канец» з дварамі і цэрквамі, хаця яго з «Ляцкім канцом» раздзяляла толькі вуліца з «Латынскім дваром».

Юрыдыка праваслаўных (а пазней уніяцкіх) мітрапалітаў у Вільні захоўвалася да канца XVIII стагоддзя .
 з інвентара XVII паводле перамалёўкі У. Гразнова. 1870 г.]]
У часы княжання Гедзіміна (1316—1341) Вільня стала сталіцай ВКЛ. Беларусы складалі значную частку насельніцтва горада, што адбівалася на рэлігійным і культурным жыцці. З 1416 года ў Вільні знаходзілася рэзідэнцыя праваслаўнага мітрапаліта. Станам на 1511 год ў Вільні вядома 14 цэркваў і 7 касцёлаў, што сведчыць пра колькасную перавагу праваслаўнага насельніцтва. Пасля атрымання Магдэбургскага права і фарміравання магістрата (з 1432) гарадская рада складалася з 24 райцаў і 12 бурмістраў, якія парытэтна дзяліліся на дзве часткі: «лавіцу рускую» (для праваслаўных, пазней — уніятаў) і «лавіцу рымскую» (для каталікоў).
Старабеларуская мова была афіцыйнай дзяржаўнай мовы і сродкам міжнацыянальных зносін. У пісьмовых крыніцах XVI—XVII стагоддзяў, у прыватнасці ў дакументах Маскоўскай дзяржавы, жыхары Вільні ўсходнеславянскага паходжання часта самаідэнтыфікаваліся або запісваліся як «ліцвіны». Напрыклад: «*виленский гость литвин Дема Матвеев*» (1555) ці «*литвин Агейка Родионов, Виленского повету*» (1657). У палемічным трактаце «Палінодыя» (1621—1622) кіеўскага архімандрыта Захарыі Капысценскага Вільня прама называецца *«местам беларускім»*.

 на старабеларускай мове, выдадзенага ў віленскай друкарні Мамонічаў]]
]]
Вільня адыграла ключавую ролю ў развіцці беларускага кнігадрукавання. У пачатку XVI&nbsp;стагоддзя беларускі першадрукар Францыск Скарына абсталяваў тут друкарню, дзе выдаў «Малую падарожную кніжку» (1522) і «Апостал» (1525). Яго паслядоўнік Пётр Мсціславец у 1569 годзе заснаваў у горадзе друкарню з кірылічным шрыфтам. Таксама дзейнічала друкарня Мамонічаў, якая выпускала рэлігійную літаратуру, падручнікі і дзяржаўныя законы, у тым ліку Статут ВКЛ 1588 года. З канца XVI&nbsp;стагоддзя працавала Віленская брацкая друкарня і іншыя выдавецтвы.

## Пад уладай Расійскай імперыі 
 ў Вільні]]
Пасля далучэння да Расійскай імперыі ў выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Вільня заставалася важным цэнтрам інтэлектуальнага жыцця. У пачатку XIX&nbsp;стагоддзя тут дзейнічалі патрыятычныя таварыствы шубраўцаў, філаматаў, філарэтаў і «прамяністых». З горадам цесна звязаны жыццё і дзейнасць такіх выдатных выхадцаў з беларускіх зямель, як А.&nbsp;Міцкевіч, Я.&nbsp;Чачот, Т.&nbsp;Зан, А.&nbsp;Кіркор, С.&nbsp;Манюшка, Ф.&nbsp;Багушэвіч. Падчас паўстання 1863—1864 гадоў у горадзе працаваў Выканаўчы аддзел Літвы, а 22 сакавіка 1864 года на Лукішскай плошчы расійскія ўлады пакаралі смерцю кіраўніка паўстання Кастуся&nbsp;Каліноўскага, нацыянальнага героя Беларусі.

Пасля падаўлення паўстання расійская ўлада пачала разглядаць Вільню як цэнтр «Паўночна-Заходняга края», які афіцыйна абвяшчаўся «спрадвечна рускім». Пад кіраўніцтвам генерал-губернатара Міхаіла Мураўёва ў горадзе пачалася жорсткая палітыка русіфікацыі і «дэпаланізацыі». Для абгрунтавання расійскага кантролю над Вільняй у 1864 годзе была створана Віленская археаграфічная камісія, якой даручалася публікаваць гістарычныя дакументы (прывілеі і акты), што даказвалі б дамінаванне праваслаўнага («рускага») элемента ў мінулым горада і края. Адначасова расійская статыстыка пачала наўмысна маніпуляваць лічбамі: напрыклад, у этнаграфічных атласах А. Ф. Рыціха каталіцкае насельніцтва Віленшчыны часта адвольна перапісвалася то ў літоўцаў, то ў беларусаў дзеля змяншэння долі палякаў.

Нягледзячы на забарону публічнага выкарыстання польскай мовы і абмежаванні для каталікоў, афіцыйная стаўка на «рускасць» нечакана паспрыяла абуджэнню беларускай ідэнтычнасці сярод мясцовай інтэлігенцыі, якая не хацела атаясамліваць сябе ні з маскоўскай Расіяй, ні з Польшчай.

 ў Вільні. 1910-я гг.]]
Нягледзячы на тое, што беларускае грамадства на мяжы XIX і XX стагоддзяў было пераважна сялянскім і не мела ўласнай значнай інтэлігенцыі ці буржуазіі, Вільня стала фактычным цэнтрам беларускага нацыянальнага адраджэння. Ужо на пачатку XX стагоддзя тут дзейнічалі музычна-драматычны гурток і беларуская тэатральная трупа Ігната Буйніцкага. Тэатр стаў адным з першых месцаў, дзе беларуская мова гучала публічна. З горадам звязана дзейнасць такіх паэтэс і актывістак, як Цётка (Алаіза Пашкевіч), Зоська Верас і Наталля Арсеннева.

У 1902—1903 гадах культурна-асветніцкія гурткі беларускай моладзі ўдзельнічалі ў стварэнні Беларускай сацыялістычнай грамады (БСГ), першы нелегальны з’езд якой адбыўся ў Вільні ў снежні 1903 года. З 1906 года ў горадзе пачалі выходзіць першыя легальныя беларускія газеты «Наша доля» (неафіцыйны орган БСГ, наклад якой часткова канфіскоўваўся паліцыяй) і «Наша Ніва». Апошняя стала эпіцэнтрам беларускага жыцця: вакол яе згуртаваліся гісторыкі, філолагі і пісьменнікі, у тым ліку Я.&nbsp;Купала, Я.&nbsp;Колас, М.&nbsp;Багдановіч, А.&nbsp;Гарун, К.&nbsp;Буйло, З.&nbsp;Бядуля, Ядвігін Ш. і іншыя. Да 1912 года «Наша Ніва» выходзіла як кірыліцай, так і лацінкай. Пазней выходзіў часопіс «Саха».

Дзейнічалі Беларускае выдавецкае таварыства, таварыства «Наша хата». Многія беларускія кнігі і газеты друкаваліся ў друкарні Марціна Кухты, дзе ў 1910 годзе выйшла першая «Кароткая гісторыя Беларусі» Вацлава Ластоўскага. 12 лютага 1910 года ў клубе чыгуначнікаў адбылася гістарычная Першая беларуская вечарынка. Значную ролю ў кантактах інтэлігенцыі розных нацыянальнасцяў адыгрывалі віленскія масонскія ложы: у прыватнасці, ложа «Еднасць», з якой у 1915 годзе вылучылася ложа «Бяларусь».

## Першая сусветная вайна і абвяшчэнне БНР 
. 1918 г.]]
Падчас Першай сусветнай вайны ў 1915 годзе горад быў акупаваны нямецкімі войскамі. Рэдакцыя «Нашай Нівы» спыніла існаванне, але беларускія дзеячы, якія засталіся ў горадзе (Іван і Антон Луцкевічы, В. Ластоўскі), працягвалі працу. Першапачаткова яны выказвалі ідэю аднаўлення Вялікага Княства Літоўскага са сталіцай у Вільні. У гэты перыяд былі створаны Беларускі народны камітэт, Віленская беларуская рада, Беларускі нацыянальны камітэт, былі адкрыты беларускія школы, гімназія і настаўніцкія курсы. Прайшла Беларуская канферэнцыя (1918), выдавалася газета «Гоман», у якой В. Ластоўскі ў 1917 годзе ўпершыню сфармуляваў лозунг незалежнай і непадзельнай Беларусі.

 у Віленскай беларускай гімназіі. 1935 г.]]
Нягледзячы на тое, што 16 лютага 1918 года Літоўская Тарыба абвясціла Вільню сталіцай Літвы, беларусы працягвалі лічыць горад адным з цэнтраў свайго руху. У артыкуле «Два цэнтры» (красавік 1918 года) Антон Луцкевіч пісаў, што хоць палітычным цэнтрам становіцца Менск, Вільня застанецца духоўнай і культурнай сталіцай Беларусі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Вільня абвяшчалася часткай тэрыторыі Беларускай Народнай Рэспублікі.  года ў горадзе адкрылася Віленская беларуская гімназія.

У палітычных і тэрытарыяльных праектах дзеячаў беларускага нацыянальнага руху Вільня безагаворачна разглядалася як гістарычны і культурны цэнтр Беларусі. Так, пры падрыхтоўцы тэрытарыяльных прэтэнзій БНР для Парыжскай мірнай канферэнцыі, беларускі бок абапіраўся на «Этнаграфічную карту беларускага племені» (1903) акадэміка Я. Ф. Карскага. Згодна з ёй, беларускамоўнае насельніцтва ўтварала шчыльнае кола вёсак вакол Вільні, хоць у самім горадзе колькасна пераважалі яўрэі і палякі.

Беларускія палітыкі, у тым ліку старшыня ўрада БНР Антон Луцкевіч, катэгарычна не згаджаліся з прэтэнзіямі Літвы на Віленшчыну. На створанай у 1919 годзе «Карце Беларускай Народнай Рэспублікі», выдадзенай у Берліне паўночна-заходняя мяжа БНР была праведзена такім чынам, каб Вільня і стратэгічная чыгунка ад яе да Дынабурга (Даўгаўпілса) заставаліся выключна беларускімі. Беларусы-краёўцы (напрыклад, Эдвард Вайніловіч) таксама настойвалі, што ў выпадку немагчымасці стварэння агульнай літоўска-беларускай дзяржавы, Вільня павінна належаць Беларусі, бо этнічных літоўцаў у горадзе практычна не было.

У канцы 1918 года ўрад БНР і Народны Сакратарыят актыўна дзейнічалі ў Вільні, арганізуючы рэгістрацыю беларускіх грамадзян і выдачу першых нацыянальных пасведчанняў і пашпартоў, каб абараніць мясцовае насельніцтва ад рэпрэсій з боку нямецкай акупацыйнай адміністрацыі і мабілізацыі ў польскія легіёны.

Пасля прыходу савецкіх войскаў горад кароткі час, з лютага па красавік 1919 года, быў сталіцай аб’яднанай Літбел ССР. У кастрычніку 1920 года Вільню занялі польскія войскі генерала Л. Жалігоўскага. У падрыхтоўцы гэтага бунту і стварэнні марыянетачнай Сярэдняй Літвы ўдзельнічалі некаторыя беларускія дзеячы, у тым ліку Браніслаў Тарашкевіч, які спадзяваўся на падтрымку беларускай аўтаноміі. Урад Сярэдняй Літвы нават фінансаваў беларускую асвету. У 1922 годзе Віленшчына была інкарпаравана ў склад міжваеннай Польскай Рэспублікі.

## Міжваенны перыяд у складзе Заходняй Беларусі 
 ў Вільні, 1936 год]]
]]
У пачатку 1920-х гадоў жыццё беларускай супольнасці знаходзілася пад пільным наглядам польскай палітычнай паліцыі. Нягледзячы на ціск, у горадзе працягваў дзейнічаць Беларускі нацыянальны камітэт. Паводле паліцэйскіх справаздач 1924 года, неафіцыйным каардынатарам усяго беларускага руху ў Вільні з'яўляўся Антон Луцкевіч, які застаўся ў горадзе на ўмовах лаяльнасці да польскіх улад, але захоўваў шырокія кантакты і ўплыў. Важным цэнтрам згуртавання была Віленская беларуская гімназія, дырэктарамі якой у гэты перыяд працавалі Міхаіл Кахановіч, а пазней Радаслаў Астроўскі. Вялікую ролю ў падтрымцы беларускага друку ў гэты час адыграў яўрэйскі выдавец і мецэнат Барыс Клецкін, у друкарні якога выдаваліся беларускія кнігі і падручнікі, і які служыў звязуючым звяном паміж віленскімі і мінскімі палітычнымі коламі.

У 1920—1930-я гады Вільня была галоўным палітычным і інтэлектуальным цэнтрам нацыянальна-вызваленчага руху ў Заходняй Беларусі. Тут знаходзіўся цэнтр для тых беларусаў, якія крытычна ацэньвалі палітыку Савецкай Беларусі і спадзяваліся на падтрымку з боку Польшчы. Аднак неўзабаве наступіла расчараванне польскай палітыкай. У сярэдзіне 1920-х гадоў у горадзе дзейнічалі шматлікія беларускія палітычныя арганізацыі, сярод якіх вылучаліся Беларуская партыя сацыялістаў-рэвалюцыянераў, Беларуская хрысціянская дэмакратыя, Беларуская рэвалюцыйная арганізацыя, Камуністычная партыя Заходняй Беларусі, Беларускі пасольскі клуб, Блок нацыянальных меншасцяў, а таксама самая масавая палітычная арганізацыя — Беларуская сялянска-работніцкая грамада (БСРГ) на чале з Б.&nbsp;Тарашкевічам. Вялікую асветніцкую працу вялі ўправа Таварыства беларускай школы (ТБШ), Беларускі студэнцкі саюз, Беларускі сялянскі саюз, Цэнтральны саюз культурных і гаспадарчых арганізацый. Працаваў Беларускі музей імя Івана Луцкевіча, у якім збіраліся ўнікальныя артэфакты беларускай гісторыі і культуры.

 Максіма Танка ў час зняволення на Лукішках. 1932 год]]
У гэты час выдавалася больш за 100 беларускамоўных газет і часопісаў розных палітычных кірункаў (ад хрысціянскіх дэмакратаў да камуністаў). Асабліва доўга выходзіла газета хрысціянскіх дэмакратаў «Беларуская крыніца» (1925—1937). У горадзе жылі і працавалі выдатныя дзеячы: А.&nbsp;Луцкевіч, М.&nbsp;Гарэцкі, Б.&nbsp;Тарашкевіч, У.&nbsp;Самойла, святар А.&nbsp;Станкевіч, кампазітар Р.&nbsp;Шырма, дырыжор Г.&nbsp;Цітовіч, мастакі П.&nbsp;Сергіевіч, Я.&nbsp;Драздовіч, паэты М.&nbsp;Танк, Н.&nbsp;Арсеннева і іншыя.

Адсутнасць зямельнай рэформы і абмежаванні для беларускай асветы прывялі да радыкалізацыі палітыкаў. Многія пад уплывам працэсаў беларусізацыі ў БССР перайшлі на камуністычныя пазіцыі, што выклікала рэпрэсіі з боку польскіх улад. У 1927 годзе была ліквідавана Грамада. У 1930-я гады рэпрэсіі ўзмацніліся: у 1936 годзе былі зачынены Беларускі інстытут гаспадаркі і культуры і ТБШ. Напярэдадні Другой сусветнай вайны ў Вільні не засталося ніводнай беларускай пачатковай школы і газеты, працягвалі працаваць толькі Віленская гімназія і Беларускі музей. Тым не менш, роля Вільні як цэнтра культуры толькі ўзрастала на фоне масавых сталінскіх рэпрэсій супраць інтэлігенцыі ў БССР.

## Другая сусветная вайна і савецкі перыяд 
»]]
19 верасня 1939 года Вільня была занята часцямі Чырвонай Арміі. Нягледзячы на чаканні беларускіх дзеячаў, горад не быў далучаны да Беларускай ССР. Першыя тыдні горад знаходзіўся ў беларускай савецкай арбіце: пачала выходзіць газета «Віленская праўда», праходзілі масавыя мітынгі за далучэнне горада да Беларускай ССР, імкліва пашыралася беларускамоўная школьная адукацыя. Савецкія ўлады прыслалі з Мінска эмісара Івана Клімава для ідэалагічнай працы з мясцовай беларускай інтэлігенцыяй. Аднак ілюзіі хутка развеяліся: яшчэ да афіцыйнай перадачы горада Літве органы НКУС пачалі масавыя арышты. Былі рэпрэсаваны і вывезены з горада ключавыя дзеячы беларускага руху, сярод якіх А.&nbsp;Луцкевіч, У.&nbsp;Самойла, А.&nbsp;Неканда-Трэпка, Янка Пазняк, Макар Краўцоў, праваслаўны святар В.&nbsp;Багдановіч, якія пазней загінулі ў савецкіх турмах і лагерах. 

10 кастрычніка 1939 года СССР падпісаў з Літвой дагавор, паводле якога Вільня і частка Віленскага края перадаваліся Літоўскай Рэспубліцы узамен на размяшчэнне савецкіх вайсковых баз. Старшыня Рады БНР В.&nbsp;Захарка накіраваў афіцыйны пратэст супраць гэтага акта. Пасля пераходу горада пад літоўскі кантроль беларусы сталі трэцяй па велічыні этнічнай групай на далучанай тэрыторыі (каля 13,7&nbsp;% або звыш 75 тысяч чалавек). Аднак жорсткія законы аб літоўскім грамадзянстве пазбавілі многіх беларусаў, якія пераехалі ў Вільню ў міжваенны час, магчымасці легальна працаваць. У выніку гэтага адбыўся масавы адток беларускай інтэлігенцыі і моладзі ў Савецкую Беларусь: каля 80&nbsp;% вучняў і настаўнікаў Віленскай беларускай гімназіі, у тым ліку яе віцэ-дырэктар Барыс Кіт, з'ехалі ў БССР, пераважна ў Навагрудак. З-за недахопу вучняў і педагагічных кадраў гімназія была паніжана ў статусе да прагімназіі, новым дырэктарам быў прызначаны ксёндз А.&nbsp;Станкевіч.

Літоўскія ўлады скасавалі рэгістрацыю ранейшых арганізацый. Перарэгістрацыю першапачаткова здолелі прайсці толькі Беларускі студэнцкі саюз і Беларускае навуковае таварыства пад кіраўніцтвам доктара Баляслава Грабінскага. Менавіта апошняму было даручана апекавацца Беларускім музеем, які быў фармальна падпарадкаваны каўнаскаму Музею культуры Вітаўта Вялікага і адкрываўся для наведвальнікаў толькі на дзве гадзіны на тыдзень. Каб захаваць і скаардынаваць нацыянальнае жыццё, у снежні 1939 года ў Вільню з Каўнаса перамясцілася кіраўніцтва арганізацыі «Беларускі цэнтр у Літве» на чале з А.&nbsp;Станкевічам і Адольфам Клімовічам. Цэнтр дапамагаў беспрацоўным, арганізоўваў курсы літоўскай мовы і пры падтрымцы літоўскіх колаў аднавіў выданне беларускай газеты «Крыніца», якая друкавалася ў друкарні імя Ф. Скарыны.

У жніўні 1940 года Літва была інкарпаравана ў склад СССР. 

Падчас нямецкай акупацыі (1941—1944) у горадзе функцыянаваў Беларускі нацыянальны камітэт, працягвалі працу беларуская гімназія і настаўніцкая семінарыя, выдавалася газета «Беларускі голас». Стаўленне мясцовага насельніцтва да таго, у якой рэспубліцы павінен знаходзіцца горад, заставалася неадназначным. У ліпені 1944 года, пасля вызвалення горада савецкімі войскамі, Лаўрэнцій&nbsp;Берыя ў сваім спецыяльным паведамленні Іосіфу&nbsp;Сталіну і Вячаславу&nbsp;Молатаву адзначаў, што насельніцтва выказвае задавальненне адыходам немцаў і спадзяецца, што Вільня будзе далучаная да Заходняй Беларусі, абы не да Літвы.

Нягледзячы на гэта, савецкае кіраўніцтва канчаткова замацавала горад у складзе Літоўскай ССР. Пасля вайны ўмовы для беларускага нацыянальнага жыцця сталі немагчымымі. Амаль усе беларускія ўстановы былі ліквідаваны, а Беларускі музей зачынены і раскіданы па розных зборах, частка збораў трапіла ў бібліятэку Акадэміі навук Літвы. У перыяд з 1944 па 1946 год дзясяткі тысяч жыхароў Вільні вымушана запісаліся палякамі і выехалі ў Польшчу. Адначасова ў горад было пераселена каля 100 тысяч этнічных літоўцаў (да пачатку 1950-х гадоў іх колькасць дасягнула 150 тысяч). Адбывалася масавая паланізацыя і русіфікацыя беларусаў-католікаў, а доля студэнтаў-беларусаў у Віленскім універсітэце ў той час не перавышала аднаго працэнта. Спецслужбы  Расіі і рэжыму Аляксандра Лукашэнкі праз інтэрнэт-чаты прапаноўвалі грашовае ўзнагароджанне мясцовай моладзі і падлеткам за распаўсюджванне ўлётак і нанясенне графіці ў людных месцах з мэтай дыскрэдытацыі беларускай эміграцыі і распальвання міжнацыянальнай варожасці.

## Дэмаграфія і валоданне беларускай мовай 
Паводле даных перапісу 2001 года, у Вільні налічвалася 542 287 жыхароў. Этнічнымі беларусамі сябе назвалі 21 484 чалавекі, што складала каля 4,0 % ад агульнага насельніцтва горада і рабіла іх чацвёртай па велічыні этнічнай групай пасля літоўцаў, палякаў і рускіх. Перапіс 2011 года зафіксаваў у горадзе зніжэнне колькасці этнічных беларусаў да 18 027 чалавек (пры агульным насельніцтве ў 524 406 чалавек).

Паводле даных перапісу насельніцтва і жыллёвага фонду 2021 года (які ўпершыню ў гісторыі краіны праводзіўся выключна на аснове адміністрацыйных даных з дзяржаўных рэгістраў), у Віленскім гарадскім самакіраванні (горадзе Вільні) пражывала 15 156 этнічных беларусаў з агульнага насельніцтва ў 556 490 чалавек. Сярод гарадскіх старостваў (раёнаў) найбольшая колькасць беларусаў была зафіксавана ў Новай Вільні (2 105 чалавек), Фабіёнішках (1 227 чалавек), Навінках (1 201 чалавек) і Жырмунах (1 071 чалавек). З іх пераважная большасць сканцэнтравана ў Віленскім павеце — 7 438 чалавек. Непасрэдна ў Віленскім гарадскім самакіраванні колькасць асоб, якія валодаюць беларускай мовай, склала 4 854 чалавекі, а ў Віленскім раённым самакіраванні — 1 088 чалавек.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Беларусы ў Вільні
Катэгорыя:Беларусы ў Літве