Гісторыя Інданезіі

**Гісто́рыя Індане́зіі** — гісторыя Рэспублікі Інданезіі, а таксама дзяржаўных утварэнняў, каланіяльных уладанняў і іншых чалавечых супольнасцяў, што існавалі раней на тэрыторыі гэтай цяперашняй дзяржавы.

У дагістарычны час на тэрыторыі Інданезіі знаходзіліся адны з найранейшых арэалаў старажытных людзей. Яе засяленне чалавекам разумным пачалося каля 45 000 гадоў назад, пасля было некалькі буйных міграцыйных хваль з кантынентальнай часткі Азіі.

Фарміраванне дзяржаўных утварэнняў пачалося ў I—III стагоддзях н.э. Найбуйнейшымі сярэднявечнымі дзяржавамі былі Шрывіджая (VII—XIII стагоддзі) і Маджапахіт (XIII—XVI стагоддзі), якія шырылі свой кантроль на значную частку Малайскага архіпелага.

У першай палове XVI стагоддзя пачалося пранікненне еўрапейскіх каланізатараў. Перамогу ў барацьбе за засваенне гэтай часткі Паўднёва-Усходняй Азіі здабылі Нідэрланды, якія да пачатку XX стагоддзя аб’ядналі пад сваёй уладай практычна ўсю тэрыторыю сучаснай Інданезіі ў складзе валодання Галандскай Ост-Індыі.

Незалежнасць краіны была абвешчана 17 жніўня 1945 года пасля яе трохгадовай акупацыі  падчас II Сусветнай вайны.

Станаўленне суверэннай дзяржавы суправаджалася працяглай узброенай барацьбой з Нідэрландамі, якія спрабавалі аднавіць свой кантроль над былой калоніяй. Найважнейшымі этапнымі пунктамі сучаснай гісторыі былі палітычны крызіс 1965 года, які завяршыўся ўсталяваннем у краіне ваеннага рэжыму, і маштабныя ліберальна-дэмакратычныя ператварэнні канца 1990-х — пачатку 2000-х гадоў.

## Дагістарычны перыяд 
а, выяўленых Эжэнам Дзюбуа ў 1891 годзе.]]
На тэрыторыі Інданезіі знаходзяцца адны з найболей ранніх арэалаў рассялення старажытных людзей. У прыватнасці тут, у цэнтральнай частцы вострава Ява, было зроблена адно з самых значных палеа-антрапалагічных адкрыццяў — выяўленне выкапнёвых рэшткаў пітэкантрапа, таксама вядомага як *яванскі малпачалавек*, які прадстаўляе адзін з падвідаў . Знаходкі, зробленыя ў пачатку 1890-х гадоў нідэрландскім даследчыкам Эжэнам Дзюбуа, адносяцца да перыяду , іх прыблізнае датаванне — ад 700 тысяч да 1 мільёна гадоў назад.

Засяленне тэрыторыі Інданезіі чалавекам разумным пачалося каля 45 тысяч гадоў назад. Адхіленне ад улады прэзідэнта Сукарна адбывалася паэтапна. 11 сакавіка 1966 года пад націскам вайскоўцаў ім быў падпісаны , які падаваў Сухарта права прымаць ад імя прэзідэнта любыя меры, патрэбныя для падтрымання бяспекі і парадку ў краіне. У рамках гэтых паўнамоцтваў Сухарта, у прыватнасці, забяспечыў заканадаўчую забарону на дзейнасць кампартыі, дамогся фармавання ўрада, палову членаў якога складалі ваенная.  1967 года надзвычайная сесія Народнага кансультацыйнага кангрэса канчаткова адхіліла Сукарна ад улады (пры гэтым ён быў пазбаўлены права займацца палітычнай дзейнасцю і пасаджаны пад хатні арышт), прызначыўшы Сухарта выканаўцам абавязкаў прэзідэнта. 27 сакавіка 1968 года яшчэ адна пазачарговая сесія НКК абрала Сухарта прэзідэнтам Інданезіі.

Урад Сухарта, абапіраючыся на ваенных і правыя палітычныя сілы, узяў курс на актывізацыю пераўтварэнняў ва ўсіх сферах дзяржаўнага жыцця. У кароткія тэрміны ў краіне была выбудавана цвёрдая вертыкаль выканаўчай улады, ключавую ролю ў якой гуляла армія, якой афіцыйна нададзены «сацыяльна-палітычныя функцыі»: ваенная займалі большую частку ўрадавых пастоў і пасад у мясцовых органах улады. Пры гэтым роля органаў заканадаўчай улады была істотна зніжана.

Антыкамунізм быў зафіксаваны на ўзроўні дзяржаўнай палітыкі. Палітычнае іншадумства цвёрда перарывалася: было выраблена кардынальнае чышчанне дзяржаўнага апарата ад асоб, якія хоць трохі датычныя да дзейнасці кампартыі, накладзены істотныя абмежаванні на грамадзянскія правы і свабоды, стаў жорсткім кантроль за дзейнасцю палітычных партый і грамадскіх аб’яднанняў. У якасці ўласнай «палітычнай надбудовы» вайскоўцы і блізкія ім правыя грамадзянскія сілы скарысталі арганізацыю , якая з 1964 года аб’ядноўвала значную частку лаяльных выканаўчай улады грамадскіх арганізацый, — яна была значна ўзбуйнена і ператворана ў палітычны блок, дапушчаны да ўдзелу ў парламенцкіх выбарах. 21 ліпеня парламентарыямі было ініцыяванае скліканне пазачарговай сесіі НКК для разгляду пытання пра вынясенне вотуму недаверу прэзідэнту. 22 ліпеня Вахід абвясціў пра ўвядзенне ў краіне надзвычайнага становішча і аддаў загад узброеным сілам пра недапушчэнне правядзення сесіі НКК, які быў праігнараваны вайскоўцамі, якія адкрыта ўсталі на бок парламентарыяў.  НКК прыняў рашэнне пра адстаўку Вахіда і перадачу паўнамоцтваў кіраўніка дзяржавы віцэ-прэзідэнту Мегаваці Сукарнапутры.

Урад Мегаваці Сукарнапутры працягнуў курс, скіраваны на аздараўленне сацыяльна-эканамічнага становішча, урэгуляванне і планамерную лібералізацыю палітычнага жыцця краіны, забеспячэнне яе тэрытарыяльнай цэласці. У прыватнасці, у адпаведнасці з абноўленым заканадаўствам, у краіне ўводзіліся прамыя прэзідэнцкія выбары, быў завершаны працэс паэтапнага дэмантажу «сацыяльна-палітычнай функцыі» ўзброеных сіл. Апроч таго, былі распачаты меры па пашырэнні паўнамоцтваў рэгіёнаў: у гэтых мэтах, у прыватнасці, прынцыповаму рэфармаванню падпаў пад вышэйшы заканадаўчы орган краіны — Народны кансультацыйны кангрэс. Калі перш у склад НКК, апроч дэпутатаў Савета народных прадстаўнікоў, уваходзілі прадстаўнікі мясцовых заканадаўчых органаў улады, розных грамадскіх арганізацый, а таксама палітычных партый і ўзброеных сіл адпаведна наяўнасці дэпутатаў апошніх у СНП, і пры гэтым іх сукупнасць не з’яўлялася самастойным палітычным інстытутам, то ў 2004 годзе ў якасці верхняй палаты НКК быў заснаваны  () у складзе дэлегатаў ад правінцый і прыраўнаваных да іх тэрытарыяльных адзінак (па 4 прадстаўнікі ад кожнай).

Пры гэтым захоўвалі вастрыню этнаканфесійныя супярэчнасці ў розных рэгіёнах краіны, актыўную дзейнасць разгарнулі радыкальныя ісламісцкія групоўкі. На гэты перыяд перапалі найболей маштабныя са здзейсненых у сучаснай інданезійскай гісторыі тэрарыстычныя акты, самымі кровапралітнымі з якіх былі .

Паводле вынікаў першых у гісторыі Інданезіі прамых прэзідэнцкіх выбараў, што прайшлі ў два туры ў ліпені і верасні 2004 года, пераканаўчую перамогу здабыў Сусіла Бамбанг Юдаёна — адстаўны генерал, які займаў розныя пасты ва ўрадах Вахіда і Мегаваці Сукарнапутры, стваральнік і лідар . Віцэ-прэзідэнтам, абраным у пары з кіраўніком дзяржавы, стаў старшыня Галкар .

Ураду Юдойоно атрымалася дамагчыся значных поспехаў ва ўрэгуляванні этнаканфесійных праблем. Найважнейшым дасягненнем у гэтым кантэксце стала заключэнне пры пасярэдніцтве Еўрасаюза ў жніўні 2005 года мірнага пагаднення з найболей магутнай з сепаратысцкіх структур —  (РСА), якое паклала канец больш за трыццацігадоваму канфлікту на поўначы Суматры. Характэрна, што ў наступным умовы пагаднення выконваліся як цэнтральным урадам, так і РСА, што спрыяла значнаму аздараўленню становішча ў гэтым рэгіёне.

У другой палове 2000-х гадоў істотны прагрэс быў дасягнуты на эканамічным кірунку: у значнай ступені была адноўлена інвестыцыйная прывабнасць краіны і ўстойлівасць асноўных прамысловых і камерцыйных галін. Краіна цалкам шчасна перажыла cусветны фінансава-эканамічны крызіс 2008—2009 гадоў, яе асноўныя макраэканамічныя паказнікі зменшыліся вельмі нязначна і досыць хутка вярнуліся да дакрызіснага ўзроўню, пасля чаго аднавілася пазітыўная дынаміка. Пашырэлі і актывізаваліся міжнародныя сувязі Джакарты, умацаваліся яе пазіцыі ў рамках рэгіянальных інтэграцыйных структур.

У ліпені 2009 года Сусіла Бамбанг Юдаёна быў пераабраны на пост кіраўніка дзяржавы. Новым віцэ-прэзідэнтам стаў беспартыйны эканаміст Будзіёна, які займаў да таго шэраг урадавых пастоў. Сфармаваны ў кастрычніку 2009 года ўрад у цэлым працягваў палітыку, характэрную для перыяду першага прэзідэнцтва Юдаёна — з акцэнтам на ўрэгуляванне этнаканфесійных супярэчнасцей і аздараўленне эканомікі.

У ходзе , якія адбыліся 9 ліпеня 2014 года, перамогу здабыў тандэм Джока Відода — , якія прадстаўляюць, адпаведна, Дэмакратычную партыю барацьбы Інданезіі і Галкар. Іх прыход да ўлады не прывёў да якіх-небудзь рэзкіх змен у дзяржаўным курсе, а толькі да некаторай яго нюансіроўцы. Галоўным прыярытэтам нацыянальнага развіцця было абвешчана ўдасканаленне інфраструктуры. Дадатковыя меры сацыяльна-эканамічнага характара былі здзейснены для зніжэння напружанасці на інданезійскіх тэрыторыях Новай Гвінеі, якія пасля паспяховага ўрэгулявання ачэхскага канфлікту засталіся адзінай гарачай кропкай Інданезіі. Рэакцыя на пад’ём ісламісцкіх настрояў у краіне была комплекснай: вельмі жорсткія дзеянні ў адносінах да экстрэмісцкага падполля ў спалучэнні з уступкамі ўмеранай часткі мусульманскіх грамадска-палітычных сіл. Адной з праяваў апошніх стаў выбар Джокка Відода ў якасці кандыдата ў віцэ-прэзідэнты цягам  віднага ісламскага багаслова, лідара Нахдатул Улама .

Перамога на згаданых выбарах дазволіла Джока Відода заняць пост галавы дзяржавы на чарговы тэрмін. Яго другі ўрад у цэлым працягваў курс папярэдняга. Найбольш значным і рэзанансным яго крокам стаў неўзабаве анансаваны перанос сталіцы Інданезіі з Джакарты ў новы горад, які вырашана пабудаваць на тэрыторыі правінцыі Усходні Калімантан. Аргументамі ў бок гэтага паслужыла перанаселенасць Джакарты, а таксама сур’ёзныя экалагічная і інфраструктурныя праблемы гэтага . У студзені 2022 года яшчэ непабудаваная сталіца атрымала назву . Поўны перанос цэнтральных органаў дзяржаўнай улады на новае месца меркавана адбудзецца ў 2024 годзе.

Адначасова з гэтым, інданезійскі ўрад працягвае лінію на разбуйненне адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу краіны з асаблівым акцэнтам на тэрыторыі, якія знаходзяцца ў заходняй частцы вострава Новая Гвінея. Так, у 2022 годзе з існуючых там двух правінцый Папуа і  былі вылучаны яшчэ чатыры: , ,  і .

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*