open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Australopithecus africanus

**Аўстралапітэк афрыканскі** () — вымерлы від аўстралапітэка, сямейства гамінідаў, які жыў каля 3,5—2,4 мільёна гадоў таму. У адрозненне ад афарскага аўстралапітэка меў больш малпападобны шкілет, але больш аб’ёмны чэрап. Асноўныя месцазнаходжанні астанкаў гэтага віду — вапняковыя пячоры Паўднёвай Афрыкі: Таўнг (1924), Стэркфантэйн (1935), Макапансгат (1948), Глэдзісвэйл (1992).

## Анатомія 
Шмат у чым будова шкілета аўстралапітэка афрыканскага мае мноства падабенстваў з яго усходнеафрыканскім родичем афарскім аўстралапітэкам. Напрыклад, у абодвух відаў даўжыня рук некалькі перавышала даўжыню ног. Аднак дэталі будовы чэрапа ў аўстралапітэка афрыканскага больш блізкія да чалавечых. Разам з тым, агульная будова цела мае больш падабенстваў з малпавым шкілетам (напрыклад, пальцы дадзенага віду доўгія і скручаныя, што дазваляла яму з лёгкасцю лазіць па дрэвах).

У цэлым паўднёваафрыканскія аўстралапітэкі больш прымітыўныя, чым усходнеафрыканскія і, як мяркуецца, з’яўляюцца больш далёкімі сваякамі сучаснага чалавека. Мяркуючы па костках канечнасцяў і таза, яны былі цалкам прамаходзячымі, хоць і праводзілі нямала часу на дрэвах. Рост афрыканскіх аўстралапітэкаў складаў каля 1-1,5 метраў, вага 20-45 кілаграмаў, аб’ём мозга — каля 425—450 кубічных сантыметраў.

### Міс Плэз 
]]
У 1936 годзе антраполаг Роберт Брум выявіў чэрап дарослага прадстаўніка аўстралапітэка ў гроце Стэркфантэйн, паблізу ад Яганэсбурга. Чэрап быў няпоўным (адсутнічае ніжняя сківіца), ён належаў маладой самцы ва ўзросце 15-16 гадоў, таму парэшткам было дадзена імя «міс Плэз». Геалагічны ўзрост знаходкі складае каля 2,5 мільёна гадоў.

Па прысланаму ў 1956 годзе гіпсаваму адліву чэрапа ў Маскве была зроблена рэканструкцыя знешняга аблічча «міс Плэз». У яе невялікая галава, якая прама пастаўлена на кароткай, моцна высунутай наперад шыі. Нешырокія плечы, пакатыя як у малпаў. Малы аб’ём мазгавой часткі, адносна невялікія, але глыбокія арбіты вачэй, надброўе, якое навісае, вузкі невысокі лоб і маленькі сплошчаны нос спалучаюцца з цяжкай ніжняй часткай твару. Форма вушэй падобная з вушамі шымпанзэ, але мае меншыя памеры. Валасы на галаве даўжэй, чым у шымпанзэ, твар і лоб ад расліннасці вольныя. На спіне і на плячах прысутнічае кароткая рэдкая поўсць.

## Спасылкі 
* Австралопитек африканскй
* Австралопитек афиканский (Australopithecus africanus).
* Стеркфонтейн, Сварткранс, Кромдрай и окрестности — места находок ископаемых гоминид Аб’екты всемирного наследия на сайце ЮНЕСКО.

Катэгорыя:Аўстралапітэкі
Катэгорыя:Дагістарычная Афрыка
Катэгорыя:Сысуны пліяцэну
Катэгорыя:Сысуны плейстацэну
Друйскі парк

**Друйскі парк** — парк у г. п. Друя Браслаўскага раёна.

Закладзены ў XVIII стагоддзі. Плошча каля 4 га. Парк рэгулярны. Цэнтр кампазіцыі — палац на высокім левым беразе Заходняй Дзвіны. Парк выцягнуты з усходу на захад, у паўднёвай частцы збераглася адзіная на Беларусі алея з вязу шурпатага ніцага, у заходняй — некалькі старых ліп. Растуць мясцовыя пароды дрэў, трапляецца горкі каштан звычайны і іншыя віды. Парк належыць санаторыю «Друя».

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Друя
Катэгорыя:Славутасці Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Паркі Беларусі
Катэгорыя:Рэгулярныя паркі
Дрэвавыя групы

**Дрэвавыя групы** — згуртаванні дрэвавых раслін у прыродзе або тып дрэвавых пасадак у азеляненні населеных месцаў. Упрыгожваюць многія паркі Беларусі. Па колькасным складзе дрэў вылучаюць групы малыя (3-5 раслін), сярэднія (7-15) і вялікія (больш за 15).

Памеры дрэвавых груп у дыяметры звычайна не перавышаюць іх максімальный вышыні. Па размяшчэнні раслін дрэвавыя групы бываюць рэгулярныя (правільнай геаметрычнай формы) і ландшафтныя (адвольнай формы); па складзе дрэў — чыстыя (лісцевыя, хвойныя і інш.) і мяшаныя (лісцева-хвойныя, з розных лісцевых парод і інш.); паводле фактуры — ажурныя і шчыльныя. У дрэвавых групах высокія расліны размяшчаюцца за нізкімі, больш цёмныя за светлымі, менш квітучыя за пышна квітучымі раслінамі пярэдняга плана. Ніжнюю частку груп часта дэкарыруюць кустамі. Адлегласць паміж дрэвамі ў групавых пасадках залежыць ад велічыні групы, пароднага складу, хуткасці росту раслін і іх святлалюбнасці.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя: Дэндралогія
7-ы інжынерны полк

**7-ы Торуньскі ордэнаў Аляксандра Неўскага і Чырвонай Зоркі інжынерны полк** — падраздзяленне ўзброеных сіл Беларусі. Месца дыслакацыі — Барысаў.

## Гісторыя 
12 жніўня 1944 года ў Маскоўскай вобласці быў сфарміраваны 7-ы матарызаваны пантонна-маставы полк. У яго склад увайшлі 6-ы і 32-гі асобныя матарызаваныя батальёны, абсталяваныя цяжкім маставым паркам (ТМП). Першым камандзірам палка стаў палкоўнік Павел Арданоўскі.

Пасля вайны полк быў перадыслакаваны ў Беларусь і перафарміраваны ў 7-ы асобны пантонна-маставы батальён.

У жніўні 2003 года на базе двух асобных батальёнаў сфарміравалі 7-ы інжынерны полк, ён быў пераведзены на новую аргштатную структуру.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Палкі Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1944 годзе
Катэгорыя:Барысаў
Паўднёва-Залескае падняцце

**Паўднёва-Залескае падняцце** (ад назвы вёскі Залессе Петрыкаўскага раёна) — тэктанічная структура ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці, на паўночным захадзе Петрыкаўскага пахаванага выступу Прыпяцкага прагіну. Выяўлена ў 1970 годзе сейсмічнымі даследаваннямі.

Па паверхні верхнефаменскай саляноснай тоўшчы падняцце — спадзістая ізаметрычная антыкліналь паўночна-заходняга распасцірання памерам 9×4 км з мінімальнай адзнакай у скляпенні -300 м і амплітудай 50 м. Па падсалявых і міжсалявых дэвонскіх адкладах не вылучаецца. Асноўны этап развіцця — задонска-ялецкі (позні дэвон).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прыпяцкі прагін
Катэгорыя:Геалогія Петрыкаўскага раёна
Брынёўскае падняцце

**Брынё́ўскае падня́цце** (ад назвы вёскі Брынёў у Петрыкаўскім раёне) — тэктанічная структура ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці, у межах заходняй часткі Петрыкаўскага пахаванага выступа Прыпяцкага прагіну. Выяўлена ў 1973 годзе сейсмічнымі даследаваннямі.

Па паверхні верхнефаменскай саляноснай тоўшчы Брынёўскае падняцце — антыклінальная складка памерам 10×3 км з мінімальнай адзнакай у скляпенні — -100 м і амплітудай 100 м. Па дадзеных дэталёвай гравіметрыі Брынёўскаму падняццю адпавядае інтэнсіўная дадатная анамалія сілы цяжару (да 2,2 адзінак), якая звязана, магчыма, з выступам фундамента. Мяркуецца, што падсалявыя адклады залягаюць на адзнаках -1200 — -1300 м.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прыпяцкі прагін
Катэгорыя:Геалогія Петрыкаўскага раёна
Паўночна-Брынёўскае падняцце

**Паўночна-Брынёўскае падняцце** (ад назвы вёскі Брынёў у Петрыкаўскім раёне) – тэктанічная структура ў Жыткавіцкім і Петрыкаўскім раёнах Гомельскай вобласці, у заходняй частцы Петрыкаўскага пахаванага выступу Прыпяцкага прагіну. Выяўлена сейсмаразведкай у падсалявых і міжсалявых адкладах.

Мае форму структурнага носа, які апускаецца на паўднёвы захад, абмежавана разломамі на ўсходзе, поўдні і паўночным усходзе і прымыкае з поўдня да Мікашэвіцка-Жыткавіцкага выступу, абмежаванага Паўднёва-Жыткавіцкім разломам. У верхнесаляносных адкладах падняцце не адлюстравана. Сфарміравалася ў працэсе блокавых рухаў у познефранскі і фаменскі час позняга дэвону.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прыпяцкі прагін
Катэгорыя:Геалогія Жыткавіцкага раёна
Катэгорыя:Геалогія Петрыкаўскага раёна
Артык (Якуція)

**Артык** (, ) — пасёлак гарадскога тыпу ў Аймяконскім улусе Рэспублікі Саха (Якуція) у Расійскай Федэрацыі.  Размешчаны пры ўпадзенні ракі Артык у раку Неру. Заснаваны пры будаўніцтве Калымскай трасы, з 1957 года рабочы пасёлак.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Якуціі
Артык

Назву **Артык** маюць:

## Населеныя пункты 
### Арменія 
* Артык — горад у марзе Шырак.

### Расія 
* Артык — пасёлак гарадскога тыпу ў Якуціі.
Дрысвяцкі парк

**Дрысвя́цкі парк** — парк у в. Дрысвяты Браслаўскага раёна. Закладзены ў 19 ст. Плошча больш за 10 га. Пейзажны натуралістычны парк. Размешчаны на высокім беразе возера Дрысвяты. Аснова кампазіцыі — 2 сажалкі, злучаныя пратокамі з возерам, і тры алеі. Уязная вязавая алея вяла да сядзібнага дома (не збярогся) і гаспадарчых пабудоў; кляновая алея ішла праз вузкую пратоку ў пейзажную частку паміж сажалкай і возерам, дзе раслі шматлікія экзоты; з далёкай перспектывай на возера праходзіла піхтавая алея. У пасадках у выглядзе алей, груп, невялікіх масіваў 32 віды дрэвавых раслін. Ёсць каштоўныя экзоты: ліпа еўрапейская, хвоя чорная, піхта бальзамічная і сібірская, шаўкоўніца белая і інш. Парк збярогся часткова. Перспектыўны для аднаўлення. 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дрысвяты (аграгарадок)
Катэгорыя:Славутасці Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Пейзажныя паркі Беларусі
Беркакіт

**Беркакіт** (, ) — пасёлак гарадскога тыпу ў Нерунгрынскім улусе Рэспублікі Саха (Якуція) у Расійскай Федэрацыі. Чыгуначная станцыя. Знаходзіцца на Алданскім нагор’і, у басейне ракі Беркакіт за 10,5 км на паўднёвы ўсход ад Нерунгры. 
## Гісторыя 
Заснаваны ў 1975 годзе ў сувязі з будаўніцтвам чыгуначнай магістралі Бам-Тында-Беркакіт на Байкала-Амурскай магістралі, з 1977 года рабочы пасёлак.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Якуціі
Друйская лясная дача

**Друйская лясная дача** — лясны масіў у Браслаўскім раёне, у міжрэччы Заходняй Дзвіны і Друйкі. Плошча каля 5 тыс. га.

Рэльеф хвалісты з дзюнна-ўзгорыстымі формамі. Пераважаюць хваёвыя (імшыстыя, верасовыя, бруснічныя, радзей чарнічныя) лясы на пясчаных і супясчаных водна-ледавіковых адкладах. У паніжаных месцах невялікія ўчасткі ельнікаў, часцей імшыстых. Сярод лясоў шмат азёр — Берцы, Абаб’е і інш. Ландшафт прыдатны для турызму і адпачынку.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Лясныя масівы Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Браслаўскага раёна
Віцім (пасёлак гарадскога тыпу)

**Віцім** (, ) — пасёлак гарадcкога тыпу ў Ленскім улусе Рэспублікі Саха (Якуція) у Расійскай Федэрацыі. Аэрапорт. Рачная прыстань. Размешчаны на левым беразе ракі Лена, насупраць вусця ракі Віцім, за 3 км на поўнач ад мяжы Іркуцкай вобласці і за 220 км на паўднёвы захад ад горадап Ленск.  
## Гісторыя 
Заснаваны 1620-х гадах, у 1680-х гадах у Віцімскай слабадзе былі паселеныя ўдзельнікі стралецкага бунту, затым сяло Віцімскае (у кнізе «Угрум-рака» рускага пісьменніка В. Шышкова выведзены пад назвай Разбой), з 1958 года рабочы пасёлак. У цяперашні час бурна развіваецца ў сувязі з распрацоўкай Талаканскага радовішча нафты.
## Насельніцтва 
## Зноскі 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Якуціі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1621 годзе
Тыксі

**Ты́ксі** (, ) — пасёлак гарадскога тыпу, цэнтр Булунскага ўлуса Рэспублікі Саха (Якуція). Самы паўночны населены пункт Якуціі. У спісе самых паўночных населеных пунктаў Расіі займае чацвёртае месца пасля пасёлкаў Дыксан, Сындаска, Хатанга. Знаходзіцца за Палярным кругам, на ўсход ад вусця Лены на беразе аднайменнай бухты мора Лапцевых. Адносіцца да раёнаў Крайняй Поўначы.

## Гісторыя 
Створаны як адзін з пунктаў Паўночнага марскога шляху ў 1933 годзе. Недалёка знаходзіцца створаная ў 1932 годзе палярная станцыя, а таксама створаная ў 1957 годзе Палярная геакосмафізічная абсерваторыя «Тыксі».

Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1939 года.

У 1941—1944 гадах Тыксі быў пунктам фарміравання ўнутраных арктычных канвояў.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Якуціі
Белая Гара (Якуція)

**Белая Гара** (, ) — пасёлак гарадскога тыпу, адміністрацыйны цэнтр (з 1974 г.) Абыйскага ўлуса (раёна) Рэспублікі Саха (Якуція) у Расійскай Федэрацыі.

Рачная прыстань, аэрапорт, дом культуры, народны тэатр, сярэдняя і пачатковая агульнаадукацыйныя і музычная школы, установы медыцынскага абслугоўвання, гандлю і бытавога абслугоўвання. Знаходзіцца за Паўночным палярным колам, на правым беразе ракі Індыгірка. Адлегласць ад Якуцка: наземным шляхам — 2900 км, паветраным — 1380, водным — 3242. 
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Якуціі
Бутмірская культура

**Бутмірская культура** — балканская неалітычная культура. Існавала ў перыяд 2600—2400 г. да н. э. З’яўляецца адной з нашчадкаў культуры кардыяльнай керамікі.

Асноўныя знаходкі размешчаны на тэрыторыі сучаснай Босніі. Аснову гаспадаркі складала земляробства і жывёлагадоўля. Маюцца сляды керамікі, узоры якой маюць падабенства з ўзорамі мінойскай керамікі на Крыце. Па сучасных дадзеных, аднак, бутмірская культура ніяк не звязаная з мінойскай.

## Літаратура 
* *W. Radymský / , Die neolithische Station von Butmir bei in Sarajevo Bosnien. Ausgrabungen im Jahre 1893* (*Wien* 1895).
* * / , Die neolithische Station von Butmir bei in Sarajevo Bosnien. Ausgrabungen in den Jahren 1894—1896. II. Teil (Schlussband)* (*Wien* 1898).
* *A. Benac, Obre II — Neolitsko naselje butmirske grupe na Gornjem polju*. *Glasnik* 26, 1971, 5-300.
* *M. Gimbutas, Chronology of Obre I an Obre II. Wiss. Mitt. Bosnisch-Herzegowin. Landesmus.* 4, 1974, 15-35.
* *S. Peric, Butmirska kultura. Geneza i razvoj. Butmir culture. Origin and development. Posebna Izdanja Arheoloski Institut* (*Beograd* 1995).
* *Z. Kujundzič-Vejzagič / J. Müller / K. Rassmann / T. Schüler, Okolište — Grabung und Geomagnetik eines zentralbosnischen Tells aus der ersten Hälfte des 5. vorchristlichen Jahrtausends. In: B. Hänsel (Hrsg.), Parerga Praehistorica: Jubiläumsschrift zur Prähistorischen Archäologie. 15 Jahre UPA. Universitätsforsch. Prähist. Arch. 100* (*Bonn* 2004) 69-81.

## Спасылкі 
* Бутмірскія статуэткі 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Балкан
Катэгорыя:Гісторыя Босніі і Герцагавіны
Катэгорыя:Балканскі неаліт
Катэгорыя:Археалогія ў Босніі і Герцагавіне
Піксіда

чырвонафігурная піксіда. Вазапісец вяселляў. Луўр. Каля 470—460 гг. да н. э.]]
**Піксіда** (ад ) — у Старажытнай Грэцыі невялікая круглая (драўляная, першапачаткова — самшытавая) скрыначка з вечкам для захоўвання упрыгожванняў, рэзкіх затавак, мазяў або парашкоў. Вядомая з часоў элінізму назва паходзіць ад грэчаскага слова «самшыт» — *pýxos*, з якога іх першапачаткова выточвалі.

Да цяперашняга часу захавалася толькі некалькі піксід, выкананых з дрэва. Піксіды таксама вырабляліся з керамікі, алебастру, металу ці слановай косці. Піксіды выкарыстоўваліся жанчынамі для захоўвання ўпрыгажэнняў і касметыкі. Часта сустракаюцца чырвонафігурныя керамічныя піксіды з малюнкамі жыцця жанчын. Піксіды таксама часта знаходзілі ў жаночых пахаваннях.

Піксіды існавалі яшчэ ў эпоху геаметрыкі. Яны былі плоскімі і адрозніваліся вялікім памерам і, мабыць, мелі іншае прызначэнне. У VII ст. да н. э. форма піксід змянілася пад уплывам карынфскага ганчарнага мастацтва, на піксідах выконваўся чорнафігурны роспіс. У VI ст. да н. э. з’явіліся асаблівыя формы піксід — на трох ножках і *піксіды Нікасфена*. У класічнай Старажытнай Грэцыі асабліва папулярным быў *тып піксіды «А»* з увагнутымі сценкамі. *Тып піксіды «Б»* прадугледжваў вечка, якое прыстасоўвалася зверху. У эпоху элінізму піксіды былі некалькі вышэй.

У Сярэдневякоўі піксіды працягвалі вырабляць для богаслужэбных мэтаў (часам выкарыстоўваліся як маленькія рэлікварыі або слоічкі для міры).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Посуд Старажытнай Грэцыі
Наіск

. Каля 320 г. да н. э. Нацыянальны археалагічны музей]]
**Наіск** (, ) — невялікі храм у класічным стылі з калонамі або пілонамі і трохкутным франтонам. Наіск часта сустракаецца ў якасці мастацкага элемента храмаў, напрыклад, у Эгіры або Дзідзіме, у архітэктуры малых формаў на старажытнагрэчаскіх могілках у якасці надмагільных рэльефаў або ніш, як, напрыклад, на могілках Керамік у Афінах і на *наіскавых вазах* у чырвонафігурным вазапісе. Унутры наіска звычайна адлюстроўваўся памерлы. У Луўры прадстаўлены скульптурныя выявы наіскаў з тэракоты, створаныя ў мэтах выканання зароку, і тых, якія служылі ў якасці хатніх свяцілішчаў. Малюнак наіска заўсёды мае рэлігійную афарбоўку ў пахавальных рытуалах старажытных грэкаў.

У старажытных рымлян існавала аналагічнае паняцце — эдыкула, якое, аднак, не супадае цалкам з наіскам. У адрозненне ад наіска, эдыкула ў старажытнарымскіх трыўмфальных арках выконвала прадстаўніцкую функцыю.

Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Катэгорыя:Культура Старажытнай Грэцыі
Алмазны

**Алмазны** (, ) — пасёлак гарадскога тыпу ў Мірнінскім улусе (раёне) Рэспублікі Саха (Якуція) у Расійскай Федэрацыі. Заснаваны ў 1960 годзе як пасёлак алмазаздабытчыкаў капальні «Ірэлях», з 1962 года рабочы пасёлак. Размешчаны пры ўпадзеньні ракі Ірэлях у раку Малая Батуабія (басейн Вілюя), за 25 км на паўднёвы ўсход ад горада Мірнага.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Якуціі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1960 годзе
Джон Дэвідсан Бізлі

**Джон Дэвідсан Бізлі** (John D. Beazley; 1885, Глазга, Шатландыя — 1970, Оксфард, Англія) — англійскі антыказнавец.

## Біяграфія 
Вучыўся ў оксфардскім Бэйліял-каледжы, дзе быў блізкім сябрам паэта Джэймса Элрой Флекера. Пасля заканчэння вучобы ў 1907 годзе быў вучнем і настаўнікам антычнасці ў Каледжы Крайст-Чорч, а ў 1925 годзе стаў прафесарам антычнага мастацтва і археалогіі ў оксфардскім Лінкальн-каледжы. Атрымаў  ад Брытанскай акадэміі (1957).

## Навуковая дзейнасць 
Спецыялізаваўся на старажытнагрэчаскай кераміцы (асабліва чорнафігурнай і чырвонафігурнай) і стаў сусветна вядомым спецыялістам па гэтым пытанні. Ён адаптаваў гісторыка-мастацкі метад Джавані Марэлі, каб вызначыць стыль асобных майстэрняў і мастакоў, нават там, дзе не было знойдзена аўтографа, напрыклад, Берлінскага мастака, працы якога ён вылучыў першым.

## Выбраныя працы 
* *Attische Vasenmaler des rotfigurigen Stils.* Tübingen 1925.
* *Greek Vases in Poland*. 1928.
* *The Berlin Painter*. 1930 und 1974 (Forschungen zur antiken Keramik Reihe I: Bilder griechischer Vasen. Band 2)
* *Potter and Painter in Ancient Athens*. 1944.
* *Attic Red-figure Vase-painters*. Oxford 1942. 2nd ed. 1963 [= *ARV2*]
* *Etruscan vase painting*. Oxford 1947.
* *The Development of Attic Black-figure*. Berkeley 1951. Rev. ed. Dietrich von Bothmer und Mary B. Moore. Berkeley 1986. ISBN 0-520-05593-4.
* *Attic Black-figure Vase-painters*. Oxford 1956 [*= ABV*]
* *Paralipomena. Дапаўненні to Attic black-figure vase-painters and to Attic red-figure vase-painters*. Oxford 1971.
* Donna C. Kurtz (Hrsg.): *Greek Vases, Lectures by J. D. Beazley*. Oxford 1989.

## Спасылкі 
* Архіў Бізлі
* *Dictionary of Art Historians* 

Катэгорыя:Археолагі Вялікабрытаніі
Мелек-Чэсменскі курган

** Мелек-Чэсменскі курган ** — паграбальнае збудаванне IV стагоддзе да н. э., знаходзіцца ў цэнтральнай частцы Керчы. 

## Гісторыя 
Назва кургана паходзіць ад назвы размешчанай побач ракі Мелек-Чэсме («Крыніца анёла» ў перакладзе з татарскай). Курган быў знойдзены 13 снежня 1858 года падчас археалагічных раскопак, якімі кіраваў дырэктар Керчанскага музея старажытнасцяў А. Я. Люцэнка. Вышыня кургана была на той час 12 м (цяпер 8 м), акружнасць прыблізна 200 м). Маўзалей з'яўляецца характэрным архітэктурным збудаваннем Баспорскага царства, якое знаходзілася на гэтай тэрыторыі ў IV—III стагоддзях да н. э. Аказалася, што маўзалей быў разрабаваны ў мінулым часе, і таму знаходкі былі нязначнымі: часткі драўлянага саркафага, фрагменты алабастравага посуду і бронзавы бранзалет.

Пахавальнае збудаванне кургана складаецца з двух частак: дромаса і пахавальнай камеры. Пахавальная камера была выканана ў форме квадрата (3,7х3,7 м) з каменных пліт і мела пірамідальнае скляпенне. Каменныя пліты сцен у верхняй частцы паступова ссунутыя такім чынам, што ствараюць пірамідальнае скляпенне, і уверсе пахавальная камера перакрываецца адной плітой. Дромас выкананы таксама з каменных пліт і упрыгожаны франтонам.
У чэрвені 1863 года ў паўночнай частцы кургана быў знойдзены надмагільны камень I стагоддзя да н. э. з рэльефным малюнкам жанчыны з надпісам «Ма, цешча Іасара, бывай».
Пасля выканання рэстаўрацыйных работ у 1871 годзе пахавальнае збудаванне кургана было адкрыта для доступу публікі.

Археалагічны аб'ект належыць Керчанскаму гісторыка-культурнаму запаведніку і знаходзіцца побач з Цэнтральнай аўтастанцыяй Керчы.

У кастрычніку 2015 года Мелек-Чэсменскі курган аднесены Урадам РФ да ліку аб'ектаў культурнай спадчыны федэральнага значэння.

## Спасылкі 
* Сайт Мой Крым.
* Сайт Віртуальны тур па Крыме .
* Сайт «Славутасці Крыма».
* Сайт «Керчанскі гісторыка-культурны запаведнік» .

Катэгорыя:Курганы Украіны
Катэгорыя:Керч
Шахматныя фігуры

**Шахматныя фігуры** — фігуры, якімі гуляюць у шахматы. Кожная фігура ходзіць па-свойму.
* Пешка ходзіць толькі наперад, са стартавай пазіцыі на адно-два палі, далейшыя хады на адно поле. Б’е па дыяганалях.
* Ладдзя ходзіць па гарызанталям і вертыкалям.
* Конь скача літарай Г праз фігуры. Можа рабіць відэлец.
* Слон ходзіць па дыяганалях.
* Ферзь ходзіць па ўсіх лініях.
* Кароль ходзіць ва ўсе бакі на адно поле.
Конкавіцкае падняцце

**Конкавіцкае падняцце** (ад назвы вёскі Конкавічы ў Петрыкаўскім раёне) — тэктанічная структура ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці, у межах Петрыкаўскага пахаванага выступу Прыпяцкага прагіну. Выяўлена сейсмаразведкай па паверхні верхнефаменскай саляноснай тоўшчы ў 1957 г., у 1968 г. па падсалявых дэвонскіх адкладах.

Па падсалявых адкладах Конкавіцкае падняцце — слаба выражаная паўантыкліналь субшыротнага распасцірання, абмежаваная з поўначы і ўсходу разрыўнымі парушэннямі. Памеры 3×0,5 км. Амплітуда менш за 100 м. Акрамя гэтага падняцця, на плошчы вылучаюцца 3 блокі з монаклінальным уздыманнем гарызонтаў на паўночны захад. Два з іх, размешчаныя на поўнач ад Конкавіцкага падняцця, утвараюць Паўночна-Конкавіцкае падняцце, а блок на ўсход ад яго — Усходне-Конкавіцкае падняцце. У межах Паўночна-Конкавіцкага блока вуглы падзення складаюць 10—20º, Усходне-Конкавіцкага — 15º. Па паверхні солі выдзяляецца перадверхнепермскі крыптадыяпір у выглядзе купала памерамі 6×5 км, амплітудай 300 м. Прасочваецца па надсалявых адкладах.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прыпяцкі прагін
Катэгорыя:Геалогія Петрыкаўскага раёна
Алах-Юнь (пасёлак гарадскога тыпу)

**Алах-Юнь** (, ) — пасёлак гарадскога тыпу ва Усць-Майскім улусе Рэспублікі Саха (Якуція) у Расійскай Федэрацыі.Знаходзіцца на правым беразе ракі Алах-Юнь (басейн ракі Алдан) за 300 км на паўночны ўсход ад Усць-Маі. Заснаваны на месцы паштовай станцыі ў сувязі са знаходжаннем радовішчаў золата, з 1957 года рабочы пасёлак. У 2004 годзе было прынятае рашэнне аб адміністрацыйнай ліквідацыі пасёлка, але людзі працягваюць там жыць. У 2017 годзе — 44 жыхары.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Якуціі
Усходне-Конкавіцкае падняцце

**Усходне-Конкавіцкае падняцце** (ад назвы вёскі Конкавічы ў Петрыкаўскім раёне) — тэктанічная структура ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці, ва ўсходняй частцы паўднёвага схілу Петрыкаўскага пахаванага выступу Прыпяцкага прагіну. Выяўлена сейсмаразведкай у падсалявых дэвонскіх адкладах.

Падняцце — найбольш высокая заходняя частка блока, абмежаванага разломамі на поўначы і захадзе, з паднёвага ўсходу паніжэннем слаёў. Сфарміравалася ў познефранскі і фаменскі час позняга дэвону ў працэсе блокавых зрушэнняў па разломах.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прыпяцкі прагін
Катэгорыя:Геалогія Петрыкаўскага раёна
Аляксандр Іванавіч Арастовіч

**Аляксандр Іванавіч Арастовіч** (нар. , Слуцк — ) — кандыдат тэхнічных навук, дацэнт кафедры будаўнічай механікі ў Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце, першы намеснік старшыні аргкамітэта па стварэнні БСДП (НГ), падчас прэзідэнцкіх выбараў 2010 г. быў даверанай асобай кандыдата ў прэзідэнты Мікалая Статкевіча, палітвязень Беларусі, вязень сумлення.

## Біяграфічныя звесткі 
Нарадзіўся 9 снежня 1952 г. у Слуцку. Сярэднюю школу скончыў у г. Слуцку. У 1975 г. скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (цяпер БНТУ) па спецыяльнасці «прамысловае, грамадзянскае будаўніцтва». Працаваў майстрам будаўнічага трэсту № 5 (Мінск, 1975—1979). Вучыўся  ў Славацкай вышэйшай тэхнічнай школе (Браціслава, 1986—1989).

Там жа абараніў дысертацыю ў 1988 г. Кандыдат технічных навук. Выкладчык, дацэнт кафедры будаўнічай механікі ў Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (1979—2006). Быў вымушаны сыйсці адтуль з-за праблем са здароўем. Працаваў у прыватнай фірме.

Жанаты, мае сына і дачку.

## Палітычная дзейнасць 
Сябра (з 1992) Беларускай сацыял-дэмакратычнай партыі (Народная Грамада) (да 1996 г. — Беларуская сацыял-дэмакратычная Грамада), намеснік старшыні (1998—2000 гг.), першы намеснік (з 2000 г.) старшыні БСДП (НГ). З 2007 г., пасля расколу і перайменавання БСДП (НГ) у Беларускую сацыял-дэмакратычную партыю (Грамада), стаў намеснікам, а затым і першым намеснікам аргкамітэта па стварэнні БСДП (НГ) на чале з М.Статкевічам.
 
Падчас прэзідэнцкіх выбараў 2010 г. А. Арастовіч быў даверанай асобай кандыдата ў прэзідэнты Мікалая Статкевіча. Затрыманы ўвечары 19 снежня 2010 г. разам з М. Статкевічам (таксоўку, на якой яны ехалі з вакзала пасля разгону Плошчы 2010, заблакавала міліцыя каля Галоўпаштамта ў Мінску).

Знаходзіўся ў СІЗА КДБ. Прад’яўлена абвінавачванне па арт. 293 КК РБ — «Масавыя беспарадкі». Вінаватым сябе не прызнаў.https://belaruspartisan.by/politic/175561/&#x20;Алесь&#x20;Арестович:&#x20;Я&#x20;ни&#x20;в&#x20;чем&#x20;не&#x20;виноват

11 студзеня 2011 г. Amnesty International прызнала А. Арастовіча вязнем сумлення і заклікала ўлады Беларусі вызваліць яго.

15 лютага 2011 г. быў вызвалены пад падпіску аб нявыездзе.

25 жніўня 2011 г. даведаўся пра тое, што крымінальная справа супраць яго спыненая, абвінавачанне знятае.

Уваходзіў у склад ініцыятыўнай групы па вылучэнні М. Статкевіча кандыдатам у дэпутаты на парламенцкіх выбарах ў 2012 г.

Затрыманы 16 сакавіка 2014 года ў Мінску каля Камароўскага рынка за ўдзел у дазволеным уладамі перадвыбарчым пікеце

Сын — Дзмітры. Дачка, Дарына Арастовіч,  у 2006 г. студэнткай Беларускага тэхналагічнага ўніверсітэта была арыштаваная і адміністрацыйна асуджаная за ўдзел у масавай акцыі пратэсту пасля прэзідэнцкіх выбараў 2006 г. у Беларусі.

## Літаратура 
* Palitviazni.info — 2013. — С. 28
* Кто есть кто в Беларуси. Хто ёсць хто ў Беларусі. Who is who in Belarus — Мн.: ООО «Мэджик Бук», 2004—284 с.
* За права на выбар — Вільнюс. 2011 — С. 140—141.
* А.Тамковіч. Жыццё пасля кратаў — 2013 — С.221-230.

## Спасылкі 
* https://palitviazni.info/viazen/aliaksandr-arastowicz  
* http://spring96.org/be/news/41315

Катэгорыя:Палітвязні Беларусі
Катэгорыя:Вязні сумлення
Ягор Афанасьевіч Барысаў

**Ягор Афанасьевіч Барысаў** (, ; , Чурапча, Чурапчынскі раён, Якуцкая АССР) — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Кіраўнік Рэспублікі Саха (Якуція) з 2010 года, Старшыня Урада Рэспублікі Саха (Якуція) (2003—2010).

## Біяграфія 
Па нацыянальнасці якут, нарадзіўся ў с. Чурапча Якуцкай АССР у рабочай шматдзетнай сям’і. Да паступлення ў ВНУ працаваў слесарам-рамонтнікам Чурапчынскай райсельгастэхнікі. Па заканчэнні ў 1979 годзе Новасібірскага сельскагаспадарчага інстытута па спецыяльнасці «інжынер-механік» працаваў загадчыкам рамонтнай майстэрні, старшынёй раённага савета народных дэпутатаў Чурапчынскага раёна.

З 1991 года працаваў намеснікам міністра сельскай гаспадаркі Рэспублікі Саха (Якуція), генеральным дырэктарам ВА «Якутаграпрамтэхснаб». У 1992—1998 гадах Я. А. Барысаў працаваў намеснікам Старшыні Урада Рэспублікі Саха (Якуція), у тым ліку з 1993 па 1995 год — першым намеснікам Старшыні Урада Рэспублікі Саха (Якуція).

З 1998 па 2000 год Я. А. Барысаў — міністр сельскай гаспадаркі і нарыхтовак Рэспублікі Саха (Якуція), з 1997 па 2002 год — дырэктар Якуцкага НДІ сельскай гаспадаркі, з 2002 па 2003 год — першы намеснік Старшыні Урада Рэспублікі Саха (Якуція).

Катэгорыя:Кіраўнікі Якуціі
Дыксан (пасёлак гарадскога тыпу)

**Дыксан** () — пасёлак гарадскога тыпу на поўначы Краснаярскага краю Расіі, у Таймырскім Даўгана-Ненецкім раёне. Утварае гарадское паселішча пасёлак Дыксан. З’яўляецца самым паўночным населеным пунктам Расіі. Размешчаны на ўзбярэжжы Енісейскага заліва, на заходнім ускрайку Берага Пятра Чычагава паўвострава Таймыр і на востраве Дыксан, падзеленых пралівам.

Самы паўночны порт у Расіі. Аэрапорт (з верасня па снежань 2010 года яго эксплуатацыя была прыпыненая з-за дрэннага стану УПП, гэта рэзка пагоршыла транспартныя зносіны пасёлка з іншымі рэгіёнамі).

Палярная станцыя (з 1916), на базе якой створаны радыёметэаралагічны цэнтр і геафізічная абсерваторыя. Краязнаўчы музей. Раней адзін з важных партоў Паўночнага марскога шляху, бункеровачная база марскога флоту, рыбзаводы. Мае важнае транспартна-лагістычнае размяшчэнне ў стратэгічна важным пункце Паўночнага Ледавітага акіяна.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Краснаярскага края
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1915 годзе
Лутрафор

. Луўр]]
**Лутрафор** () — адмысловая форма старажытнагрэчаскай керамікі. Ад іншых відаў керамічных сасудаў лутрафор адрозніваецца доўгім горлам і ручкамі асаблівай формы.

Лутрафор выкарыстоўваўся для захоўвання вады ў шлюбных і пахавальных цырымоніях і тым самым па культавым прызначэнні аналагічны лекіфу або лебес гамікос. Таму яго часта выяўляюць у пахаваннях незамужніх жанчын. Лутрафор таксама адлюстроўваўся на саміх надмагіллях як скульптура або рэльеф. Шматлікія выявы лутрафораў можна сустрэць на могілках Керамік у   Афінах.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Посуд Старажытнай Грэцыі
Паўночна-Конкавіцкае падняцце

**Паўночна-Конкавіцкае падняцце** (ад назвы вёскі Конкавічы ў Петрыкаўскім раёне) — тэктанічная структура ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці, на паўднёвым крыле ўсходняй часткі Петрыкаўскага пахаванага выступу Прыпяцкага прагіну. Выяўлена сейсмаразведкай па падсалявых дэвонскіх адкладах.

Уяўляе сабою шыротна арыентаваны блок памерам 30×5 км, абмежаваны разломамі на поўначы і поўдні і разбіты субмерыдыянальнымі скідамі на 4 блокі, якія ступеньчата апускаюцца на ўсход. Адклады ў іх межах нахілены на поўдзень. Блок намячаецца і па міжсалявых адкладах. Падняцце сфарміравалася ў познефранскі і фаменскі час (позні дэвон) у выніку блокавых пасоўванняў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прыпяцкі прагін
Катэгорыя:Геалогія Петрыкаўскага раёна
Вячаслаў Анатольевіч Штыроў

**Вячаслаў Анатольевіч Штыро́ў** (, нар. , Хандыга, Томпанскі раён, Якуцкая АССР) — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, Прэзідэнт Рэспублікі Саха (Якуція) (2002—2010).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 23 мая 1953 года ў пасёлку Хандыга. Бацька — Анатоль Ціханавіч Штыроў, контр-адмірал, першы намеснік начальніка разведкі ЦАФ ВМФ СССР, намеснік начальніка ваенна-марскога кпраўлення Камандавання войскаў на Паўднёва-Заходнім кірунку, пісьменнік-марыніст. Па нацыянальнасці рускі. У 1975 годзе скончыў Далёкаўсходні політэхнічны інстытут па спецыяльнасці інжынер-будаўнік. Кандыдат эканамічных навук. Пасля заканчэння інстытута быў накіраваны на працу ва Упраўленне будаўніцтва «Гокбуд» Вілюйгэсбуда Мінэнерга СССР.

У 1986 годзе прызначаны намеснікам кіраўніка трэстам «Айхалэнергапрамбуд» Вілюйгэсбуда Мінэнерга СССР, в. а. намесніка галоўнага інжынера, начальнікам па вытворчасці — першым намеснікам начальніка ўпраўлення будаўніцтва «Вілюйгэсбуд» Мінэнерга СССР.

У 1986—1988 гадах — намеснік загадчыка аддзела будаўніцтва Якуцкага абкама КПСС. З 1988 па 1991 год — аспірант Акадэміі грамадскіх навук пры ЦК КПСС. Абараніў кандыдацкую дысертацыю. У 1991 годзе прызначаны міністрам будаўніцтва і інвестыцый Якуцкай-Саха ССР. У гэтым жа годзе пайшоў на выбары з кандыдатам у прэзідэнты Якуцкай — Саха ССР М. Я. Нікалаевым у якасці кандыдата ў віцэ-прэзідэнты Якуцкай — Саха ССР. 20 снежня 1991 г. быў абраны віцэ-прэзідэнтам Якуцкай — Саха ССР.

З 1992 па снежань 1994 года сумяшчаў абавязкі віцэ-прэзідэнта і Старшыні Урада Рэспублікі Саха (Якуція). З 10 жніўня 1995 года прэзідэнт акцыянернай кампаніі «Алмазы Расіі-Саха» З 1996 па 2002 год — Прэзідэнт АК «АЛРОСА».

Катэгорыя:Кіраўнікі Якуціі
Барагонцы

**Барагонцы** (, ) — сяло ў Расійскай Федэрацыі, адміністрацыйны цэнтр Усць-Алданскага ўлуса (раёна) Рэспублікі Саха (Якуція), цэнтр сельскага паселішча Мюрынскі наслег, у які ўваходзяць урочышчы Мындаба і Тамтор. Размешчанае на паўночным беразе возера Мюру, на паўночны захад ад Якуцка на адлегласці: наземным шляхам 127 км, паветраным 110 км. Насельніцтва 7350 чал. (2010).
## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
2 сярэднія, музычная, спартыўная школы, краязнаўчы музей, працуе тэлестудыя «Барагон ТБ», выпускаецца газета «Мүрү саһарҕата».

Катэгорыя:Населеныя пункты Якуціі
Вазапісец Дыясфос

**Вазапісец Дыясфос** — афінскі атычны вазапісец чорнафігурнага стылю, які працаваў у 500—475 гг. да н. э. Яго спадчына захавалася на шматлікіх лекіфах.

Лічыцца, што Дыясфос быў вучнем Эдынбургскага мастака, які таксама вучыў вазапісца Сапфо. Ён быў упершыню ідэнтыфікаваны К. Г. Э. Хаспелс ў яе працы «Attic Black-figure Lekythoi» (Парыж, 1936).

## Спасылкі 
* Працы вазапісца Дыясфоса ў Метраполітэн-музеі

Катэгорыя:Постаці Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Вазапіс Старажытнай Грэцыі
Махсагалох

**Махсагалох** (, ) — пасёлак гарадскога тыпу ў Хангаласкім улусе Рэспублікі Саха (Якуція) у Расійскай Федэрацыі. Размешчаны на левым беразе р. Лена, за 18 км на паўночны захад ад г. Пакроўск.

Заснаваны ў 1958 годзе ў сувязі з будаўніцтвам цэментнага завода, з 1964 года рабочы пасёлак, побач г. зв. «хімія» для асуджаных.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Якуціі
Чорналакавая кераміка

, 6 стагоддзе да н. э., Музей вытанчаных мастацтваў, Ліён]]
**Чорналакавая кераміка** — тып старажытнагрэчаскай керамікі. У сучасным ужытку можа таксама обозначать посуд з чорным лакавым пакрыццём.

Чорналакавая кераміка ў Старажытнай Грэцыі была ў класічны і эліністычныя перыяды. У час абпалу шляхам спякання жалезазмяшчальных глін атрымлівалі чорнае пакрыццё з больш бліскучай, амаль глянцавай паверхняй. Часам чорналакавую кераміку ўпрыгожвалі глазурай белага, чырвонага ці залатога колеру.

З 5 стагоддзя да н. э. чорналакавая кераміка паступова выціскалася прыгожай керамікай з чырвонафігурным вазапісам, якая пачала карыстацца значна большым попытам на рынку Міжземнамор'я. Аднак і ў эпоху элінізму чорналакавы посуд заставаўся дастаткова папулярным і вырабляўся не толькі для Грэцыі, але і для экспарту ў розныя рэгіёны.

## Літаратура 
* Roald F. Docter: Schwarzfirnis-Keramik. In: Der Neue Pauly (DNP). Band 11, Metzler, Stuttgart 2001, ISBN 3-476-01481-9, Sp. 281—282.
* Грэчаская чорналакавая кераміка
* Карынфская чорналакавая кераміка
* Даследаванне старажытнагрэчаскай чорналакавай керамікі з Херсанеса

Катэгорыя:Віды керамікі
Катэгорыя:Вазапіс Старажытнай Грэцыі
Залацінка

**Залацінка** (, ) — пасёлак гарадскога тыпу ў Нерунгрынскім улусе (раёне) Рэспублікі Саха (Якуція) у Расійскай Федэрацыі. Чыгуначная станцыя. Знаходзіцца на Алданскім нагор’і ля р. Халаднікан на Амура-Якуцкай аўтамагістралі за 73 км ад Нерунгры.

     
Узнік з будаўніцтвам чыгункі Бам-Тында-Беркакіт. Месца дыслакацыі беларускага камсамольска-маладзёжнага атрада імя Героя Савецкага Саюза Мікалая Кедышкі. З 1977 года рабочы пасёлак.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Якуціі
Жатай

**Жатай** (, ) — пасёлак гарадскога тыпу ў Расійскай Федэрацыі, гарадская акруга «Жатай» Рэспублікі Саха (Якуція). Размешчаны на левым беразе ракі Лены, за 15 км ніжэй (на поўнач) за Якуцк. Рачная прыстань, нафтабаза. З Якуцкам злучаны аўтадарогай. Насельніцтва 9164 чал. (2009), 9263 чал. (2010).
    
## Гісторыя 
Першыя згадкі адносяцца да 1920 года. У ваенныя гады (1943) зрабіўся рамонтна-эксплуатацыйнай базай Ленскага рачнога параходства. З 28 красавіка 1948 г. населены пункт Жатайбуд зрабіўся рабочым пасёлкам.
## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Дом культуры, прафтэхвучылішча рачнікоў, краязнаўчы музей.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Якуціі
Нафтаправод

]]
**Нафтаправод** — інжынерна-тэхнічнае збудаванне трубаправоднага транспарту, прызначанае для транспарціроўкі нафты спажыўцу. Адрозніваюць магістральныя і прамысловыя нафтаправоды.

## Гісторыя 
У 1863 годзе рускі вучоны Д. І. Мендзялееў прапанаваў ідэю выкарыстання трубаправода пры перапампоўванню нафты і нафтапрадуктаў, патлумачыў прынцыпы будаўніцтва трубаправода і прадставіў пераканаўчыя аргументы ў карысць дадзенага віду транспарту.

У канцы 1878 года на Апшэронскім паўвостраве быў уведзены ў эксплуатацыю першы расійскі нафтаправод працягласцю каля 10 кіламетраў для перапампоўкі нафты ад Балаханского радовішча на нафтаперапрацоўчыя заводы Баку. Праект трубаправода быў распрацаваны знакамітым інжынерам В. Г. Шухавым. Нафтаправод будаваўся пад яго непасрэдным тэхнічным кіраўніцтвам. У далейшым Шухов распрацаваў тэарэтычныя і практычныя асновы праектавання, будаўніцтва і эксплуатацыі магістральных трубаправодаў. У артыкуле «Нафтаправоды» (1884) і ў кнізе «Трубаправоды і іх прымяненне ў нафтавай прамысловасці» (1894) В. Г. Шухов прывёў дакладныя матэматычныя формулы для апісання працэсаў праходжання па трубаправодах нафты, мазуту, стварыўшы класічную тэорыю нафтаправодаў. В. Г. Шухов быў аўтарам праектаў першых расійскіх магістральных нафтаправодаў: Баку — Батумі (883 км, 1907), Грозны — Туапсэ (618 км, 1928).

## Сучаснасць 
Расійская кампанія «Транснафта» і яе даччыныя грамадства валодаюць найбуйнейшай у свеце сістэмай нафтаправодаў, даўжыня якой складае 48 708 км (на чэрвень 2006).

## Крадзеж нафты з нафтаправодаў 
У постсавецкай Расіі стала папулярным крадзеж нафты з магістраляў.Гэта прыводзіць да забруджвання глебы і вады, а таксама да пажараў.

## Гл. таксама 
* Першы расійскі нафтаправод
* Нафтагазавая арматура
* «Транснафта»
* Нафтаправод Грозны — Туапсэ
* Нафтаправод «Дружба»
* «Ўсходні нафтаправод»
* «Каспійскі трубаправодны кансорцыум»
* Нафтаправод Баку — Батумі
* «Нафтаправод Баку — Тбілісі — Джэйхан»
* Нафтаправод Адэса-Броды
* Трубаправод
* Газаправод
* «Цячы перад разбурэннем», канцэпцыя

## Літаратура 
* *Кудинов В. И.* Основы нефтегазопромыслового дела.  М.: ИКИ, 2005. 720 с. ISBN 5-93972-333-0
М.
* *Шаммазов А. М. и др.* История нефтегазового дела России. М.: Химия, 2001. 316 с. ISBN 5-7245-1176-2
* *Шухов В. Г.* Проекты нефтепроводов (техническая документация): Центральный исторический архив Москвы , фонд № 1209, опись 1, дела № 49, 54; Архив Российской Академии Наук, фонд № 1508, опись 1, дела № 17, 25, 29, 30, 37, 38.

## Спасылкі 
* Карты нафта - і газаправодаў 
* Гісторыя нафтаправодаў у Расіі 
* Трубаправодны транспарт у Расіі
* Уладзімір Рыгоравіч Шухов 
Катэгорыя:Дзмітрый Мендзялееў
Кнін

**Кнін** () — горад у Харватыі, у цэнтральнай частцы краіны. Другі па велічыні горад у Шыбенска-Кнінскай жупаніі пасля Шыбеніка. Насельніцтва 11 128 чалавек (2001).

Кнін быў адным з найбуйнейшых і найважнейшых гарадоў старажытнага харвацкага каралеўства. У 1991-1995 гадах быў сталіцай самаабвешчанай Рэспублікі Сербская Краіна.
## Вядомыя асобы 
* Ёван Дам’янавіч (нар. 1982) — сербскі футбаліст.
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Харватыі
Ленінскі (Якуція)

**Ленінскі** (, ) — пасёлак гарадскога тыпу ў Алданскім улусе Рэспублікі Саха (Якуція) у Расійскай Федэрацыі. Знаходзіцца на левым беразе ракі Верхні Куранах, за 6 км на поўдзень ад горада Алдан.
    
## Гісторыя 
Узнік у 1929 годзе як капальня Ніжне-Сталінская на залатых радовішчах, з 1932 годзе пасёлак Ніжне-Сталінск, з 1962 года пасёлак Ленінскі. З 1930 па 1947 год існаваў спец. пасёлак для сасланых «кулакоў», у тым ліку і з БССР. У 1998 годзе капальня была зачыненая.
## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Міхась Аляксандравіч Тычына (1943–2022) — беларускі літаратуразнавец, пісьменнік.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Якуціі
60-ы асобны полк сувязі

**60-ы Баранавіцкі Чырванасцяжны ордэна Аляксандра Неўскага полк сувязі** — падраздзяленне ўзброеных сіл Беларусі. Месца дыслакацыі — Барысаў.

## Гісторыя 
15 чэрвеня 1942 года ў сяле Петрапаўлаўка Харкаўскай вобласці быў сфарміраваны 129-ы асобны полк сувязі пад камандаваннем падпалкоўніка Сяргея Някрасава. Праз два месяцы ў складзе 4-й танкавай арміі ён прыняў баявое хрышчэнне ў Сталінградскай бітве.

З кастрычніка 1942 года і да канца Вялікай Айчыннай вайны асобны полк сувязі дзейнічаў у складзе 65-й арміі пад камандаваннем двойчы Героя Савецкага Саюза генерала арміі Паўла Іванавіча Батава. У 1943 годзе часць ўдзельнічала ў Курскай бітве.

Са жніўня па верасень 1943 года 129-а апс прыняў удзел у Чарнігаўска-Прыпяцкай аперацыі, падчас якой фарсіраваў рэкі Дзясна і Сож, вызваляў гарады Сеўск і Ноўгарад-Северскі. Улетку 1944 года сувязісты палка ўдзельнічалі ў аперацыі «Баграціён», вызвалялі Рэчыцу, Калінкавічы, Бабруйск, Слуцк, Асіповічы.

За ўзорнае выкананне заданняў і забеспячэнне надзейнай сувязі з войскамі пры вызваленні горада Баранавічы полк заслужыў ганаровае найменне «Баранавіцкі».

За паспяховае выкананне баявых задач пры прарыве фашысцкай абароны на поўнач ад Варшавы Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР воінская часць была ўзнагароджана ордэнам Чырвонага Сцяга. За ўзорнае выкананне заданняў пры вызваленні гарадоў ўсходняй частцы Памераніі полк ганараваўся ордэнам Аляксандра Неўскага.

У маі 1949 года 129-ы апс увайшоў у склад Беларускай ваеннай акругі і быў перадыслакаваны ў Барысаў. У красавіку 1955 года воінская часць атрымала цяперашняе найменне: 60-ы Баранавіцкі Чырванасцяжны, ордэна Аляксандра Неўскага асобны полк сувязі.

Асноўнай задачай палка з'яўляецца забеспячэнне бесперабойнай і ўстойлівай сувяззю — рэлейнай, правадной, трапасфернай — упраўлення Паўночна-Заходняга аператыўнага камандавання.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Брыгады Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1942 годзе
Катэгорыя:Барысаў
Алданскае нагор’е

**Алданскае нагор’е** — нагор’е ў Якуціі, размешчанае ў міжрэччы Алёкмы і Учура. Самы высокі пункт — 2306 м.

Нагор’е складзена пераважна гнейсамі і крышталічнымі сланцамі Алданскага шчыта. На тэрыторыі нагор’я разведаны радовішчы жалеза, медзі, золата, вугалю і слюды. У рэльефе нагор’я пераважаюць плоскія міжрэччы вышынёй да 1000 м, над якімі ўзвышаюцца хрыбты Заходнія Янгі, Сунагын, Кет-Кап. Схілы да вышыні 1200—1300 м пакрытыя лістоўнічнай тайгой, якая вышэй змяняецца камяністай тундрай.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Нагор’і Расіі
Катэгорыя:Геаграфія Якуціі
Хатанга (сяло)

**Хатанга** — сяло ў Таймырскім Даўгана-Ненецкім раёне Краснаярскага краю, адзін з самых паўночных населеных пунктаў Расіі, порт. Сяло размешчана на рацэ Хатанга. Цэнтр Хатангскага сельскага паселішча. Клімат субарктычны. Аэрапорт. Рэйсы з Нарыльска — адзін раз на тыдзень і з Краснаярска, два разы на тыдзень. У Хатанзе знаходзіцца Музей прыроды і этнаграфіі пры Таймырскі запаведніку, музей далганскай паэтэсы Агдо Аксёнавай.

Катэгорыя:Населеныя пункты Краснаярскага края
Хатанга

Назву **Хатанга** маюць:
* Хатанга — сяло у Краснаярскім краі Расіі
* Хатанга — аэрапорт у сяле Хатанга Краснаярскага края Расіі
* Хатанга — рака на паўвостраве Таймыр
* Хатангскі заліў ці заліў Хатанга — заліў мора Лапцевых, у які ўпадае рака Хатанга
Надзвычайная камісія БССР

**Надзвыча́йная камі́сія па барацьбе́ з контррэвалю́цыяй, спекуля́цыяй і службо́вымі злачы́нствамі Белару́скай ССР** быў утвораны ў снежні 1920 года на базе Мінскай губернскай надзвычайнай камісіі па барацьбе з контррэвалюцыяй, спекуляцыяй і службовымі злачынствамі. Пасля заканчэння Грамадзянскай вайны неабходнасць у спецыяльным органе, які меў надзвычайныя правы і паўнамоцтвы, адпала і НК была скасавана. Яе пераемнікам стала створанае 1 сакавіка 1922 года Дзяржаўнае палітычнае ўпраўленне пры ЦВК Беларусі.

## Старшыні 
* Віктар Яркін (1920)
* Аляксандр Іосіфавіч Ротэнберг (1920 — 1921)
* Ян Ольскі (1921 — 1922)

## Спасылкі 
* Фонды Нацыянальнага архіва Беларусі

Катэгорыя:Скасаваныя органы выканаўчай улады Беларусі
Катэгорыя:Народныя камісарыяты БССР
Катэгорыя:З’явіліся ў 1920 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1922 годзе
Кампрэсарная станцыя

на чыгуначнай платформе]]

**Кампрэсарная станцыя** — стацыянарная або рухомая (іншае найменне — перасоўная або самаходная) ўстаноўка, прызначаная для атрымання сціснутых газаў. Атрыманы сціснуты газ або паветра можа выкарыстоўвацца як энерганосьбіт (для пнеўматычнага інструмента), сыравіна (атрыманне асобных газаў з паветра), крыаагент (азот).

Станцыя складаецца з кампрэсара і дапаможнага (дадатковага) абсталявання. Часцей за ўсё кампрэсарная станцыя ўяўляе сабой блок-бокс, у якім і размяшчаецца ўсё ўстаноўленае абсталяванне з абвязкай. Часта станцыі абсталёўваюцца такімі сістэмамі як сістэма пажаратушэння, асвятлення, вентыляцыі, сігналізацыі, газаанализу і г . д.

Кампрэсарныя станцыі (у адрозненне ад кампрэсарных установак) эксплуатуюцца на адкрытым паветры нават пры адмоўных тэмпературах ў зімовы перыяд году.

## Паветраныя кампрэсарныя станцыі 
Сціснутае паветра, якое атрымліваецца на паветраных КС, выкарыстоўваецца на прадпрыемствах у розных мэтах:
* падачы паветра на пнеўмапрывады дыстанцыйна кіруемай трубаправоднай арматуры;
* для пуску дызельных электрастанцый;
* ініцыялізацыі розных прылад аўтаматыкі;
* пнеўмавыпрабаванняў абсталявання;
* падлучэння ў вытворчых памяшканнях розных пнеўмаінструментаў (гайкавёртаў, шліфмашынак і т. п.) і інш.
* для забеспячэння сціснутым паветрам высокага і нізкага ціску кавальска-штамповачнайвытворчасці агрэгатаў квазіўдарнага і ўдарнага дзеяння, а таксама для фарміравання газапаветранай сумесі для работы награвальных, тэрмічных печаў.
Для выканання гэтых функцый прымяняюцца сістэмы, у склад якіх уваходзяць кампрэсарныя станцыі, рэсіверы і трубаправоды падачы сціснутага паветра. У склад саміх кампрэсарных станцый могуць уваходзіць паветраныя фільтры, халадзільнікі, маславільгацеаддзяліцелі, адсорберы, электранагравальнікі, помпы.

## Газавыя кампрэсарныя станцыі 
Для перапампоўкі прыроднага і нафтавага газу выкарыстоўваюцца спецыяльныя кампрэсарныя ўстаноўкі. На магістральных газаправодах устанаўліваюць газаперапамповачныя станцыі, у якіх для прывада кампрэсара часта служыць турбавальный рухавік, які сілкуецца газам з газаправода — напрыклад, газаперапамповачны агрэгат ГПА-Ц-6,3 У, зроблены на базе рухавіка НК-12СТ. ККД такіх установак высокі ў параўнанні, напрыклад, з электрычнымі, таму што няма шматступенчатанага пераўтварэння цеплавой энергіі гарэння газу ў энергію пары, затым у механічную, электрычную з трансфармацыяй у некалькіх падстанцыях і толькі потым на кручэнне кампрэсара — са стратамі на ўсіх ступенях.

Для запраўкі прыродным газам (метанам) аўтамабіляў (як правіла, аўтобусаў) існуюць газанапаўняльныя кампрэсарныя станцыі — АГНКС. На іх газ з магістральнага газаправода чысціцца і яго ціск павышаецца да патрэбных для запраўкі 20-25 МПа.

## Літаратура 
* Двигатель НК-12СТ серии 02. Техническое описание турбовального двигателя со свободной турбиной. Куйбышев, 1985 г.

## Гл. таксама 
* Кампрэсар
* Трубаправодны транспарт

Катэгорыя:Прылады
Катэгорыя:Трубаправодны транспарт
Carissa

**Carissa** — род дробных дрэў і моцна галінастых калючых кустоў сямейства . Род складаецца з 8 відаў:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Кутровыя
Катэгорыя:Флора Аўстраліі
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Катэгорыя:Садавіна
Народны камісарыят пошт і тэлеграфаў БССР

**Наро́дны камісарыя́т пошт і тэлегра́фаў Белару́скай ССР** быў утвораны 17 снежня 1920 года на базе Камісарыята народнай сувязі Ваенрэўкама БССР. 7 верасня 1922 года Наркампаштэль БССР быў скасаваны і яго функцыі былі перададзены зноў утворанаму Упраўленню сувязі Заходняй акругі.

## Спасылкі 
* Фонды Нацыянальнага архіва Беларусі 

пошт і тэлеграфаў
Катэгорыя:Народныя камісарыяты БССР
Катэгорыя:З’явіліся ў 1920 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1922 годзе
Кадзуа Ісігура

**Кадзуа Ісігура** (нар. , Нагасакі, Японія) — брытанскі пісьменнік японскага паходжання, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры 2017 года.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і акіянографа Ісігура Сідзуо. У 1960 годзе сям’я Ісігура пераехала ў брытанскі горад Гілфард, адміністрацыйны цэнтр графства Сурэй, куды бацьку Кадзуо запрасілі на даследчую працу ў Нацыянальным інстытуце акіянаграфіі. Кадзуо паступіў у школу першай ступені ў Стафтане, а затым працягнуў навучанне ў граматычнай гімназіі Сурэя. Пасля сканчэння школы ўзяў акадэмічны адпачынак тэрмінам на адзін год і адправіўся ў падарожжа па ЗША і Канадзе. Марыў стаць музыкантам, граў у клубах.

У 1974 годзе Кадзуо паступіў у Кенцкі ўніверсітэт, дзе ў 1978 годзе атрымаў ступень бакалаўра англійскай мовы і філасофіі. Быў сацыяльным работнікам у Лондане. У 1980 годзе атрымаў ступень магістра мастацтваў ва ўніверсітэце Усходняй Англіі. Ва ўніверсітэце адзін з семінараў, якія наведваў Кадзуо, вёў Малькальм Р. Брэдберы. У 1983 годзе Ісігура атрымаў брытанскае грамадзянства.

## Творчасць 
Кадзуа Ісігура быў ганараваны Букераўскай прэміяй за раман «Рэшта дня», які выйшаў у 1989 годзе. Па матывах твору быў зняты аднайменны фільм, які атрымаў восем намінацыяў прэміі «Оскар».

Раман «Не адпускай мяне» паводле версіі часопіса «Time», увайшоў у лік ста найлепшых англамоўных раманаў за апошняе стагоддзе.

Кадзуа Ісігура сааўтар слоў некалькіх песень альбомаў джазавай спявачкі Стэйсі Кент «Сняданак у ранішнім трамваі» 2007 года («Breakfast On the Morning Tram») і «Зменлівыя агні» 2013 года («The Changing Lights»).

## Беларускія пераклады 
Раман «Не адпускай мяне» на беларускую мову пераклала Ганна Янкута (2019).
* Не адпускай мяне: раман / Кадзуа Ісігура. — Мінск : А. М. Янушкевіч, 2019. — 317, [2] с. — (Серыя «Noblesse Oblige»).