open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Яцунай (Ігналінскі раён)

**Яцу́най** () — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Міелагенайскай сянюніі. Размешчана ў паўночнай частцы раёна, на аўтамабільнай дарозе Бярнотай-Шуленай. У 1945 годзе знішчана падраздзяленнямі НКУС. Насельніцтва  2 чал. (2001). У вёсцы ў 2000 годзе ўстаноўлены помнік ахвярам НКУС.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Міелагенайская сянюнія
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігналінскага раёна
Кукуцелей

**Кукуце́лей** (), традыцыйная беларуская назва — **Кукуці** — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Цвярачускай сянюніі. Размешчаназа 6 км на паўднёвы захад ад Цвярачуса,  на заходнім беразе возера Эрзветас.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Цвярачуская сянюнія
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігналінскага раёна
Кукучэй

**Кукучэ́й** (), традыцыйная беларуская назва — **Кукуці** — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Дзіджасаліскай сянюніі. Размешчана за 2 км на захад ад Дзісны.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзіджасаліская сянюнія
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігналінскага раёна
Акантоды

**Акантоды** (*Acanthodii*) — клас вымерлых рыб.

Мелі невялікае (даўжыня да 0,5 м) верацёнападобнае цела з луской ганоіднага тыпу, з дробнымі пласцінкамі на галаве, з шыпамі (іхтыядаруліты) перад усімі плаўнікамі, акрамя хваставога.

Вядомы з адкладаў позняга сілуру — ранняй пермі Еўразіі, Паўночнай Амерыкі, Аўстраліі, Антарктыды.

Жылі пераважна ў прэсных вадаёмах з імклівым цячэннем, радзей у лагунах і морах. У асноўным планктафагі.

Падзелены на 4 атрады. Магчыма, ад прымітыўных акантодаў адасобіліся прамянёвапёрыя рыбы.

Многія віды маюць стратыграфічнае значэнне. На Беларусі рэшткі акантодаў (луска, шыпы) выяўлены ў адкладах ніжняга і сярэдняга дэвону.

## Літаратура 
* Акантоды // 
* Акантоды // 

†
Катэгорыя:Рыбы
Дзюнкеркскія карсары

]] 
**Дзюнкеркскае каперства** — сетка карсараў і прываціраў, якія пры падтрымцы іспанскага ўрада перашкаджалі рыбалоўству і гандлю Злучаных правінцый у гады іх барацьбы за незалежнасць. Базаваліся на захадзе Фландрыі — у абароненых дзюнамі ад нападу з тылу Дзюнкерку, Ньіўпарце і Астэндэ.

У 1583 г. іспанскі палкаводзец Аляксандр Фарнезэ адваяваў у паўстанцаў Дзюнкерк і размясціў там ваенныя караблі, прызваныя канваяваць грузы ў метраполію і назад. Пры падтрымцы ўрада мясцовае купецтва падрыхтавала флот карсараў і прываціраў, якія перахаплялі ў Паўночным моры гандлёвыя судны, якія вярталіся пад галандскім сцягам з Ост-Індыі і Расіі. Прываціры наносілі шкоду эканоміцы маладой рэспублікі, усяляк перашкаджалі рыбалоўству, а таксама руйнавалі берагі варожай іспанцам Англіі.

У 1587 г. урад Злучаных Правінцый абвясціў дзюнкеркскія караблі пірацкімі і паспрабаваў арганізаваць блакаду портаў Заходняй Фландрыі. Галандскім капітанам быў аддадзены загад тапіць пірацкія судны. У час адной з сутычак з дзюнкеркцамі загінуў нацыянальны герой Піт Пітэрсан Хайн. Эфектыўнасць прадпрынятых мер была мінімальнай, і пірацтва з кожным годам нарошчвала свой маштаб. Поспеху прываціраў спрыяла вынаходства імі новага тыпу судна — фрэгата.

У 1600 г. галандцы паспрабавалі авалодаць Дзюнкеркам, аднак бітва каля Ньіўпарта скончылася для іх няўдала. З пачаткам Трыццацігадовай вайны размах пірацтва ў Паўночным моры дасягнуў свайго піка. Спыніць разбой удалося, толькі калі Дзюнкеркам у 1646 г. авалодалі французы.

У 1672 г. Францыя ўступіла ў Галандскую вайну, і дзюнкеркцы вярнуліся да звыклага для іх марскога разбою. Самым знакамітым удзельнікам разгорнутай у тыя гады крэйсерскай вайны быў Жан Бар. У 1712 г. ваенныя дзеянні ў Нідэрландах падышлі да канца, паводле ўмоў Утрэхцкага міру французскі ўрад вымушаны быў адмовіцца ад падтрымкі дзюнкеркскіх капераў.

## Літаратура 
* Patrick Villiers. *Les corsaires du littoral: Dunkerque, Calais, Boulogne, de Philippe II à Louis XIV (1568—1713)*. Presses Univ. Septentrion, 2000. ISBN 9782859396336.
* Alain Cabantous. *La mer et les hommes: pêcheurs et matelots dunkerquois de Louis XIV à la Révolution*. Westhoek-Éditions, 1980.

Катэгорыя:Пірацтва
Катэгорыя:Гісторыя Францыі
Катэгорыя:Нідэрландская рэвалюцыя
Катэгорыя:Дзюнкерк
Гайдзе (вёска)

**Гайдзе́** (), традыцыйная беларуская назва — **Гайды** — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Рымшэўскай сянюніі. Размешчана за 4 км на поўдзень ад Ігналінскай АЭС, на паўночна ўсходнім беразе возера Гайдзе. Адміністрацыйны цэнтр сянюнайціі.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Рымшэўская сянюнія
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігналінскага раёна
Праабражэнская вуліца (Масква)

**Праабражэнская вуліца**— вуліца ва Усходняй адміністрацыйнай акрузе горада Масквы на тэрыторыі раёна Праабражэнскае. З'яўляецца працягам вул. Страмынкі пасля Матроскага моста.
Размешчана паміж Праабражэнскай набярэжнай і Праабражэнскай плошчай. Нумарацыя дамоў вядзецца ад Праабражэнскай набярэжнай (ад ракі Яўза).
Названа па сваім месцазнаходжанні ў былым с. Праабражэнскае.

## Паходжанне назвы 
Названа так па старажытным сяле Праабражэнскае, якое знаходзілася ў гэтай мясцовасці.

## Гісторыя 
Паўстала ў XVII ст. у сяле Праабражэнскім, на дарозе ў сяло Чаркізава. У XIX ст. у раёне Праабражэнскай вуліцы знаходзіліся ўладанні фабрыкантаў Котавых, дома Вольгінскага дзіцячага прытулку і Кацярынінскай багадзельні. У 1933—39 пабудаваны жылы дом 2 фабрыкі «Вызваленая праца» (архітэктар А.М. Файфель), у 1936—1938 і 1953—54 — дамы 5—7
## Будынкі і збудаванні 
: Матроскі мост.

Усяго: 8 дамоў.

*Па няцотным боку:*

: № 5/7 -
: вл5ас1-
: № 7ас1-
: № 7с1 -

*Па цотным боку:*

: № 2   -
: № 2к1 -
: № 4   -
: № 6   -

## Транспарт 
### Наземны транспарт 
* Прыпынак «Метро „Праабражэнская плошча“»
: Аўтобус: № 86, 86к, 171, 716, Т32.
: Тралейбус: № 41.

* Прыпынак «Праабражэнская плошча»
: Аўтобус: № 171, 716, т32.
: Тралейбус: № 41.
: Трамвай: № 4л, 4п, 7, 13.

### Найбліжэйшая станцыя метро 
* Станцыя метро «Праабражэнская плошча»

## Спасылкі 
* Карты Яндекс — Преображенская улица
* Общемосковский классификатор улиц Москвы ОМК УМ: Преображенская улица
* Преображенская улица: учреждения и организации. 
* Интересные места и события на карте
* Фото Преображенской улицы

Катэгорыя:Вуліцы Масквы
Мінскі інстытут сучасных тэхналогій і маркетынгу

**Мінскі інстытут сучасных тэхналогій і маркетынгу** (поўная назва: *Дзяржаўная ўстанова адукацыі «Мінскі інстытут сучасных тэхналогій і маркетынгу»*) — дзяржаўная навучальная ўстанова, якая дзейнічала ў Мінску на Уральскім зав., 15.

Спектр навучання ўключаў: «Прафесійныя, тэхнічныя, па захапленням і іншыя спецыялізаваныя кароткачасовыя курсы навучання і павышэння кваліфікацыі, Курсы навучання кіраванню, менеджменту, Курсы навучання праграмаванню і працы з інструментальнымі праграмнымі сродкамі, Курсы навучання па захаванні здароўя і бяспекі жыцця, Курсы перанавучання і павышэння кваліфікацыі персаналу, Курсы навучання па эканоміцы і бізнесу, Курсы навучання па сацыяльнай падтрымцы насельніцтва, Курсы навучання юрыдычныя, Прафесійныя, тэхнічныя, па захапленням і іншыя спецыялізаваныя кароткачасовыя курсы навучання і павышэння кваліфікацыі (працяг), Курсы навучання з выкарыстаннем камп’ютарнага абсталявання, Курсы перападрыхтоўкі, перанавучання, паўторнага навучання, Вучэбна-кансультацыйныя арганізацыі, Курсы навучання па адносінам у прамысловасці (паміж адміністрацыяй і нанятымі работнікамі)». Унесены ў адзіны дзяржаўны рэестр 24.09.1991 Мінгарвыканкамам; выключаны з рэестра 26.06.2014 рашеннем уласнікаў ці кампетэнтых органаў аб ліквідацыі арганізацыі. Інстытут меў сваё прадстаўніцтва ў г. Гродна на вул. Свярдлова д. 16, кв. 9 з 24.05.2004 па 31.03.2012. У 2002 г. карэспандэнт «СБ-Беларусь сегодня» В. Панамароў апублікаваў артыкул пра прыватныя ВНУ, да якіх ён памылкова аднёс і дадзены Інстытут. Пра Інстытут сучасных тэхналогій ён напісаў наступнае: «Інстытут сучасных тэхналогій і маркетынгу на Уральскім завулку — гэта пакоі ў старым інтэрнаце і дзве групы, 6 і 8 чалавек. Рэктар баіцца, што апошнія.» 25 чэрвеня 2014 года Інстытут быў ліквідаваны.

## Спасылкі 
* Сайт Інстытута (не працуе)
* Институт современных технологий и маркетинга Минский  // СНГ Бизнес. Деловой портал

Катэгорыя:Колішнія навучальныя ўстановы Беларусі
Праспект Вярнадскага (станцыя метро, Сакольніцкая лінія)

**«Праспект Вярнадскага»** — станцыя Сакольніцкай лініі Маскоўскага метрапалітэна. Размешчана паміж станцыямі «Універсітэт» і «Паўднёва-Заходняя». Знаходзіцца на тэрыторыі раёна «Праспект Вярнадскага» Заходняй адміністрацыйнай акругі горада Масквы.

## Гісторыя 
Станцыя адкрыта 30 снежня 1963 года пры падаўжэнні Кіраўска-Фрунзенскай лініі (цяпер — Сакольніцкая лінія) на паўднёвы захад ад станцыі «Універсітэт» у складзе пляцоўкі «Універсітэт» — «Паўднёва-заходняя», пасля ўводу ў эксплуатацыю якога ў Маскоўскім метрапалітэне стала 68 станцый.

Станцыя атрымала назву па аднайменнаму праспекту, які названы ў гонар рускага акадэміка, мінералога і геахіміка У. І. Вярнадскага (1863—1945).

## Вестыбюлі і перасадкі 
Станцыя мае два выхады. Зашклёны наземны паўночны павільён у 2001 годзе ўбудаваны ў гандлёвы цэнтр, злева ад выхада з метро размешчаны парк 50-годдзя Кастрычніка, праз які ідзе пешаходная дарога да раёна Раменкі і Мічурынскага праспекта. Паўднёвы наземны вестыбюль злучаны з падземнымі пераходамі пад праспектам Вярнадскага (выхад да кінатэатра «Зорны» і буйнага аўтобуснага прыпынка).

Станцыя мае зачын для пераходу ў цэнтры залы. Па перспектыўнай схеме развіцця метрапалітэна 1965 года ўздоўж вуліцы Удальцова (цотны бок) было запланавана будаванне Вялікай кальцавой лініі, таму на этапе будаўніцтва пад станцыяй была збудавана маналітная нарыхтоўка пераходу ўніз на станцыю Вялікага кольца (аналагічная нарыхтоўка была выкарыстана на этапе будаванні пераходу паміж станцыямі «Кахоўская» і «Севастопальская»).

У наш час плануецца будаванне перасадкі на аднайменную праектаваную станцыю Трэцяга перасадкавага контуру. З абодвух бакоў новай станцыі запланавана па тры эскалатары, што выходзяць у падземныя вестыбюлі, сумешчаныя з падземнымі пераходамі.

Катэгорыя:Станцыі Маскоўскага метрапалітэна
Катэгорыя:Калонныя станцыі мелкага залажэння
Катэгорыя:Праспект Вярнадскага (раён Масквы)
Ленінскі раён

**Ле́нінскі раён** — назва адміністрацыйных раёнаў у шэрагу гарадоў і суб'ектаў былога СССР, названых у гонар У. І. Леніна.

## Беларусь 
### Гарадскія раёны 
* Ленінскі раён — адміністрацыйны раён у Бабруйску.
* Ленінскі раён — адміністрацыйны раён у Брэсце.
* Ленінскі раён — адміністрацыйны раён у Гродне.
* Ленінскі раён — адміністрацыйны раён у Магілёве.
* Ленінскі раён — адміністрацыйны раён у Мінску.

### Сельскія раёны 
* Ленінскі раён — адміністрацыйная адзінка ў Пінскай і Брэсцкай абласцях БССР у 1940—1960 гадах.

## Расія 
* Ленінскі раён — раён у Яўрэйскай аўтаномнай вобласці.

## Украіна 
* Лэнінскі раён — раён Аўтаномнай Рэспублікі Крым.

Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Уладзіміра Леніна
Кваліфікацыя да чэмпіянату свету па снукеры 2018

**Кваліфікацыя да чэмпіянату свету па снукеры 2018** праходзіла з 11 па 18 красавіка 2018 года ў Англійскім інстытуце спорта у Шэфілдзе, Англія.

## Спасылкі 
* [ Чэмпіянат свету 2018 на Snooker.org] 
* [ Статыстыка чэмпіянату свету 2018 на CueTracker.net] 

Катэгорыя:Чэмпіянат свету па снукеры 2018
Катэгорыя:2018 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт у Англіі ў 2018 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 2017/2018
Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Англіі
Катэгорыя:2018 год у Шэфілдзе
Чэмпіянат Мінскай вобласці па футболе

**Чэмпіянат Мінскай вобласці па футболе** — чацвёрты (пасля Вышэйшай, Першай і Другой ліг) дывізіён чэмпіянату Беларусі па футболе.

## Гісторыя 
Федэрацыя футбола мінскай вобласці заснавана ў 1994 годзе. У тым жа годзе стала структурным падраздзяленнем БФФ. Першым старшынёй ФФМА быў Георгій Валянцінавіч Гоман (30.09.1946 — 24.02.2006). Судья вышэйшай нацыянальнай катэгорыі, адзін з самых аўтарытэтных беларускіх арбітраў, правёў мноства гульняў на ўзроўні чэмпіянатаў СССР і суверэннай Рэспублікі Беларусь, больш за сто разоў выступаў у якасці інспектара матчаў чэмпіянату краіны. Георгій Валянцінавіч ўнёс вялікі ўклад у станаўленне і развіццё футбола ў Мінскай вобласці. У 2003 годзе Федэрацыя футбола Мінскай вобласці была рэарганізавана ў ГА «Федэрацыя футбола Мінскай вобласці», тут жа пасля рэарганізацыі ўступіла ў шэрагі членаў АБФФ.

У сакавіку 2006 года старшынёй ФФМА быў абраны Алег Вікенцьевіч Чыкун.

## Пераможцы 
## Спасылкі 
* Федерация футбола минской области  

Катэгорыя:Чэмпіянат Беларусі па футболе
Катэгорыя:Спорт у Мінскай вобласці
Волма (вадасховішча)

**Во́лма** — вадасховішча ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, на рацэ Волма, каля пасёлка Азёрны і вёскі Петравінка. Створана ў 1932 годзе.

Плошча паверхні складае 0,83 км². Даўжыня вадасховішча — 1,8 км, найбольшая шырыня — 0,6 км. Найбольшая глыбіня складае 4 м, сярэдняя — 1,48 м. Аб’ём вады — 1,25 млн м³.

Вадасховішча выкарыстоўваецца ў мэтах вырошчвання рыбы (рыбгас «Волма»), добраўпарадкавання прылеглых тэрыторый і адпачынку.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-81. Выданне 1981 г.

Катэгорыя:Вадасховішчы Мінскай вобласці
Катэгорыя:Вадасховішчы Чэрвеньскага раёна
Валобрынка

**Вало́брынка** — рака (ручай) у Слонімскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Шчара (басейн Нёмана).
. 1916]]
Даўжыня ракі 13 км. Плошча вадазбору 56 км². Выцякае з возера без назвы каля вёскі Асабнякі. Упадае ў Шчару ў напрамку на поўнач ад горада Слонім, прыкладна за 0,3 км на ўсход ад вёскі Разанаўшчына.

Каля ракі вёска Чамяры. На правым беразе ракі, каля вёскі Асабнякі, археалагічныя помнікі — селішча жалезнага веку, гарадзішча VI—XIX стагоддзяў.

## Літаратура 
* 
* Ліст карты N-35-99. Выданне 1986 года. Стан мясцовасці на 1983 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Гродненской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Рэкі Слонімскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Шчары
Залатая пальмавая галіна

**«Залата́я па́льмавая галі́на»** () — галоўная ўзнагарода Канскага кінафестывалю. З’яўляецца адной з найбольш прэстыжных узнагарод у сферы кіно.

Сваю сучасную назву атрымала ў 1955 годзе. З 1946 па 1954 год найвышэйшай узнагародай фестывалю было «*Гран-пры*» ( — вялікі прыз).

За ўсю гісторыю кінафестывалю ніводзен кінарэжысёр не атрымліваў гэтую ўзнагароду тройчы. Дзвюма «*Залатымі пальмавымі галінамі*» былі ўзнагароджаны Фрэнсіс Форд Копала (1974, 1979), Сёхэй Імамура (1983, 1997), Эмір Кустурыца (1985, 1995),  (1988, 1992), браты  (1999, 2005), Міхаэль Ханэке (2009, 2012), Кен Лоўч (2006, 2016), Рубен Эстлунд (2017, 2022).

## Гісторыя 
Да 1954 года ўключна ў якасці галоўнай узнагароды Канскага кінафестывалю ўручалася «Гран-пры». Матэрыяльна прыз уяўляў сабой твор якога-небудзь сучаснага мастака моды (кожны год прыз быў новы). У 1954 годзе рада дырэктараў фэстывалю прыняла рашэнне ўвесці адмысловы прыз. Было запрошана некалькі ювеліраў для стварэння прыза ў выглядзе пальмавай галіны (пальмавая галіна выяўлена на гербе Кан); пераможцам стала Люсьен Лазон.

З 1964 па 1974 год з-за праблем з аўтарскім правам на прыз часова было адноўлена ўручэнне «Гран-пры» ў якасці галоўнай узнагароды. З 1975 года ўручаецца новы прыз, які таксама выкананы ў выглядзе пальмавай галіны. Спачатку ён знаходзіўся ў чырвоным саф’янавым футляры; у 1984 годзе быў змешчаны на пірамідальны пастамент; у 1992 годзе – на пастамент у выглядзе аграненага хрусталю. З 1997 года галіна змяшчаецца ў футляр з сіняга саф’яну разам з суцэльным кавалкам аграненага хрусталю (з 2022 года — ружовага кварца). Сама галіна выканана з 24-каратнага золата масай 118 грам.

## Лаўрэаты 
## Шматразовыя лаўрэаты 
За ўсю гісторыю кінафестывалю ніводзен рэжысёр не ўдастайваўся «*Залатой пальмавай галіны*» тройчы. Два разы ўзнагароду атрымлівалі наступныя рэжысёры:
*  (1946, 1951)
* Фрэнсіс Форд Копала (1974, 1979)
*  (1988, 1992)
* Эмір Кустурыца (1985, 1995)
* Сёхэй Імамура (1983, 1997)
*  (1999, 2005)
* Міхаэль Ханэке (2009, 2012)
* Кен Лоўч (2006, 2016)
* Рубен Эстлунд (2017, 2022)

## Крыніцы 
Катэгорыя:Канскі кінафестываль
Катэгорыя:Кінапрэміі Францыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1939 годзе
Бабруйскі недзяржаўны інстытут кіравання

**Бабруйскі недзяржаўны інстытут кіравання** — прыватная вышэйшая навучальная ўстанова, якая дзейнічала ў Бабруйску на Савецкай вул., 77/48 у 1990-х гг. Час і прычыны знікнення не высветлены.

Катэгорыя: Колішнія навучальныя ўстановы Беларусі
Катэгорыя:Савецкая вуліца (Бабруйск)
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Бабруйска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1990-я гады
Катэгорыя:Гісторыя Бабруйска
Неграмадзяне (Эстонія)

**Неграмадзяне Эстоніі** (эст. *mittekodanikud*) — асобы, якія не маюць грамадзянства і пражываюць на тэрыторыі Эстоніі. Статус гэтых людзей рэгулюецца «Законам аб іншаземцах» Эстонскай Рэспублікі ад 1993 года. Большасць неграмадзян — гэта былыя жыхары СССР, якія пражывалі на тэрыторыі Эстоніі і не атрымалі яе грамадзянства пасля распаду.

У цяперашні час большасць першапачатковых неграмадзян сталі грамадзянамі Эстоніі, частка атрымала грамадзянства іншых краін, астатнія з’яўляюцца апатрыдамі, афіцыйнае эстонскае найменне — «асобы з нявызначаным грамадзянствам» (эст. *Määratlemata kodakondsusega isik*). На 1 студзеня 2017 года колькасць апатрыдаў складала 79,438 чалавек (каля 6 % насельніцтва).

## Дэмаграфія 
Колькасць неграмадзян у Эстоніі пастаянна скарачаецца. З моманту выхаду Эстоніі са складу СССР у 1991 годзе працэс натуралізацыі прайшлі больш за 158 тыс. У 1992 годзе грамадзянства Эстоніі не мелі 32 % жыхароў краіны, у 1999 годзе 26 %, у 2000 годзе — 20 %. Станам на 1 лютага 2011 г. 8,7 % жыхароў у Эстоніі былі грамадзянамі іншых дзяржаў і 7,1 % — асобамі з нявызначаным грамадзянствам; у краіне на гэты момант пражывала 97 080 чалавек з нявызначаным грамадзянствам і 118 212 грамадзян іншых краін. Да 1 верасня 2012 года ў даных Рэгістра народанасельніцтва МУС Эстоніі колькасць рэзідэнтаў з нявызначаным грамадзянствам складала 92 351 чалавек (6.8 % насельніцтва); 120 989 чалавек былі грамадзянамі іншых дзяржаў. Большасць асоб без грамадзянства нарадзіліся ў Эстонскай ССР.

## Права 
На неграмадзян Эстоніі распаўсюджваюцца шматлікія абмежаванні на прафесію, на набыццё нерухомасці і шэраг іншых.

Для неграмадзян, за выключэннем грамадзян краін ЕС, дзейнічаюць абмежаванні на прафесію. Яны не маюць права займаць пасады ў дзяржаўных установах і мясцовага самакіравання (арт. 14 і 15 Закона аб публічнай службе ад 25 студзеня 1995).

Неграмадзяне, якія пражываюць у Эстоніі на падставе часовага віду на жыхарства, абавязаны рэгістравацца ў выпадку выезду з ЭР на тэрмін звыш 183 дзён, у выпадку нерэгістрацыі іх від на жыхарства анулюецца.

Неграмадзяне абмежаваныя ў праве на свабоднае перамяшчэнне ў выніку таго, што пашпарт замежніка не прызнаецца некаторымі дзяржавамі (Ліван, Мадагаскар, Марока, ААЭ, Перу, Чылі, ПАР і інш.).

## Перспектывы інстытуту неграмадзянства 
З 1 студзеня 2016 года згодна папраўцы да закону аб грамадзянстве, дзеці асоб з нявызначаным грамадзянствам, якія нарадзіліся ў Эстоніі, будуць атрымліваць эстонскае грамадзянства з моманту нараджэння ў парадку натуралізацыі. У бацькоў ёсць права на адмову ад эстонскага грамадзянства. Пры гэтым усе дзеці да 15 гадоў з нявызначаным грамадзянствам, якіх на канец 2015 года было 716 чалавек, таксама атрымліваюць эстонскае грамадзянства ў тым жа парадку.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* *Полещук В.* Неграждане в Эстонии — М.: Европа, 2005. ISBN 5-9739-0025-8 ISBN 978-5-9739-0025-0

Катэгорыя:Грамадства Эстоніі
Валожына (возера)

**Вало́жына** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Паловіца, прыкладна за 0,7 км у напрамку на паўднёвы захад ад вёскі Валожына 1 (нежылая), за 16 км на на паўночны ўсход ад горада Паставы.

Плошча паверхні возера 0,36 (0,235) км². Даўжыня 0,95) км, найбольшая шырыня 0,57 (0,38) км. Даўжыня берагавой лініі 1,8 км. Катлавіна выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Вакол возера забалочаная пойма шырынёй 250—300 м. Берагі нізкія, забалочаныя. Зарастае слаба. У паўночнай частцы Валожына злучаецца ручаём з возерам без назвы.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-30. Выданне 1986 г. Стан мясцовасці на 1982 г.

## Спасылкі 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 2.

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Портэр

**Портэр**:

* Портэр (піва)

## Прозвішча 
* Джордж Портэр — англійскі фізіка-хімік
* Кэтрын Эн Портэр — амерыканская журналістка, пісьменніца і грамадскі дзеяч
* Пітэр Б’юэл Портэр — амерыканскі ваенны і палітычны дзеяч
* Родні Портэр — англійскі біяхімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне
Кваліфікацыя да чэмпіянату свету па снукеры 2017

**Кваліфікацыя да чэмпіянату свету па снукеры 2017** праходзіла з 5 па 12 красавіка 2017 года ў міжнародным спартыўным цэнтры «Ponds Forge» у Шэфілдзе, Англія.

## Удзельнікі 

## Кваліфікацыйная сетка 
## Спасылкі 
* Чэмпіянат свету 2017 на Snooker.org 
* Статыстыка чэмпіянату свету 2017 на CueTracker.net 

Катэгорыя:Чэмпіянат свету па снукеры 2017
Катэгорыя:2017 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт у Англіі ў 2017 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 2016/2017
Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Англіі
Катэгорыя:2017 год у Шэфілдзе
ФК Паперпрам Гомель

**«Паперпрам»** — беларускі футбольны клуб з горада Гомель, заснаваны ў 2016 годзе. У цяперашні час выступае ў Першай лізе чэмпіянату Беларусі.

## Гісторыя 
Каманда была заснавана ў 2016 годзе і спачатку выступала ў міні-футболе. У 2017 годзе «Паперпрам» заявіўся на чэмпіянат Гомеля і з першай спробы атрымаў у ім перамогу.

У канцы 2017 года стала вядома пра намер клуба заявіцца ў Другую лігу чэмпіянату Беларусі, і ў студзені 2018 года «Паперпрам» афіцыйна адправіў дакументы для ўдзелу. У Другой лізе клуб стаў аўтсайдарам і ў сезоне 2018 заняў апошняе 15-е месца, атрымаўшы толькі дзве перамогі (у тым ліку адну тэхнічную) і двойчы згуляўшы ўнічыю.

У студзені 2019 года стала вядома, што новы сезон каманда пачне ў чэмпіянаце Гомельскай вобласці. У сезоне 2020 «Паперпрам» вярнуўся на рэспубліканскі ўзровень.

У пачатку 2021 года «Паперпрам» абвясціў аб пераходзе на прафесійны ўзровень, запрасіў вопытных футбалістаў, многія з якіх выступалі ў Вышэйшай лізе. Каманда ставіла мэтай змагацца за выхад у Першую лігу, здолела выйсці ў плэй-оф Другой лігі, але саступіла там на стадыі 1/8 фіналу. Тым не меней, з-за адмовы некаторых клубаў «Паперпрам» працягваў прэтэндаваць на павышэнне, аднак у студзені 2022 года АБФФ паміж «Паперпрамам» і «Маладзечна» абрала для ўдзелу ў Першай лізе маладзечанскі клуб. У лютым 2022 года, пасля таго як «Крумкачы» адмовіліся ад удзелу ў Першай лізе ў сезоне 2022, гомельскі клуб атрымаў прапанову далучыцца да Першай лігі, але вырашыў застацца ў Другой лізе.

У сезоне 2022, добра ўзмаціўшыся, клуб працягваў намагацца выйсці ў Першую лігу. Аднак, атрымаўшы ўпэўненую перамогу ў гомельскім дывізіёне Другой лігі, «Паперпрам» выбыў з далейшай барацьбы ўжо на стадыі 1/8 фіналу, саступіўшы па суме двух матчаў мінскім «Крумкачам». Тым не менш, АБФФ разглядала магчымасць павышэння каманды ў выпадку адмовы іншых патэнцыйных удзельнікаў Першай лігі. 16 лютага 2023 года «Паперпрам» быў дапушчаны да ліцэнзавання для ўдзелу ў Першай лізе, а 10 сакавіка разам з іншымі клубамі атрымаў ліцэнзію, такім чынам афіцыйна далучыўшыся да Першай лігі ў сезоне 2023. Дэбютны сезон у Першай лізе прынёс камандзе 13-е месца з 17.

## Дасягненні 
* Чэмпіён першынства горада турніру «Белая Русь» па міні-футболе 2016
* Чэмпіён горада Гомеля па футболе 2017

## Цяперашні склад 
*Станам на жнівень 2024 года*.

|-----
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
|----- bgcolor="#DFEDFD"

|-----
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
|----- bgcolor="#DFEDFD"

|-----
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
|----- bgcolor="#DFEDFD"

### Трэнерскі штаб 
*  Аляксей Краўчанка (нар. 1985) — галоўны трэнер
*  Сяргей Кабельскі (нар. 1973) — трэнер
*  Максім Каешка (нар. 1993) — трэнер

## Статыстыка выступленняў 
### Чэмпіянат і Кубак Беларусі 
## Галоўныя трэнеры 
* Кірыл Яшчанка (2016—2021)
* Аляксей Краўчанка (з 2021)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 

Паперпрам Гомель
Катэгорыя:2016 год у Гомелі
Універсітэт (станцыя метро, Масква)

«**Універсітэт**» — станцыя Маскоўскага метрапалітэна на Сакольніцкай лініі. Размешчана паміж станцыямі «Вараб’ёвы горы» і «Праспект Вярнадскага». Знаходзіцца на тэрыторыі раёна Раменкі Заходняй адміністрацыйнай акругі і Гагарынскага раёна Паўднёва-заходняй адміністрацыйнай акругі Масквы. З’яўляецца аб’ектам культурнай спадчыны народаў Расіі рэгіянальнага значэння.

## Гісторыя 
Станцыя была адкрыта 12 студзеня 1959 года ў складзе пляцоўкі «Спартыўная» — «Універсітэт», пасля ўводу ў эксплуатацыю якога ў Маскоўскім метрапалітэне стала 55 станцый. Сваю назву атрымала па размешчаным непадалёк МДУ імя Ламаносава. Выбар месца станцыі (на параўнальна вялікай адлегласці ад комплексу будынкаў універсітэта) абумоўлены тым, што катлаван і шляхавыя тунэлі немагчыма было пабудаваць у непасрэднай блізкасці да галоўнаму будынку МДУ. Апроч таго, размяшчэнне станцыі забяспечвае блізкасць да маршрутаў наземнага транспарта і блізкіх жылых кварталаў.

## Тэхнічная характарыстыка 
Канструкцыя станцыі — пілонная трохсводчатая глыбокага залажэння (глыбіня залажэння — 26,5 метра). Дыяметр цэнтральнай залы 9,5 метра, бакавых — 8,5 метра. Выпрацоўка з чыгунных цюбінгаў. За станцыяй ёсць звароткавыя тупікі для тэхнічнага абслугоўвання і адстою цягнікоў.

## Афармленне 
Масіўныя пілоны станцыйнай залы абкладзены светлым мармурам. Глухі тарэц станцыі ніяк не ўпрыгожаны, аздоблены такім жа мармурам (ля сцяны мясцуюцца службовыя ўсходы ў подплатформенные памяшкання). Шляхавыя сцены станцыі аздоблены паліванай керамічнай пліткай: верх — жоўтага колеру, ніз — чорнага. Падлога выкладзена шэрым і ружовым гранітам. Сцены прахаднога калідора да выйсця на праспект Вярнадскага абкладзены чырвоным мармурам, падлога выкладзена мазаікай з шэрых і ружовых гранітных пліт.

## Сувязь 
У ліпені 2009 года станцыя «Універсітэт» стала першай станцыяй Маскоўскага метрапалітэна, абсталяванай сеткай 3G ад МТС.

## Спасылкі 
* Волков В. Уникальная станция «Университет» // Газета «Метростроевец», № 24, 30 июня 2006
* Обсуждение станции «Университет» на форуме nashtransport.ru

Катэгорыя:Станцыі Маскоўскага метрапалітэна
Катэгорыя:Пілонныя станцыі
Катэгорыя:Раменкі
Катэгорыя:Гагарынскі раён Масквы
Лаганец

**Лагане́ц** (*Leontodon*) — род кветкавых раслін сямейства . Налічвае 79 (каля 50) відаў, пашыраных пераважна ва ўмераных зонах Паўночнага паўшар’я.

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовыя і шматгадовыя травяністыя расліны з прамастойным сцяблом. Лісце суцэльнае або перыстарассечанае, чаргаванае, у прыкаранёвай разетцы або каля асновы сцябла. Кветкі жоўтага або аранжавага колеру. Суквецце — кошык. Плод — сухая сямянка з чубком.

Меданосныя расліны.

## Некаторыя віды 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
*  — С. 86.

## Спасылкі 
* 
* Кульбаба // Праект «Архив природы России»  
* Кульбаба осенняя — Leontodon autumnalis L. // Евроазиатская Ассоциация молодежных экологических объединений «Экосистема» 


Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Купкоўка зборная

**Купко́ўка зборная**, **Псіўлюй**, **Яжа** (*Dactylis glomerata*) — від кветкавых раслін з роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна вышынёй да 125 см з паўзучым карэнішчам і шматлікімі сцёбламі, утвараючымі буйныя рыхлыя кусты. Лісце простае, прыкаранёвае, шырокаланцэтнае, голае або пакрытае знізу кароткімі валаскамі. Суквецце — шырокая аднабокая мяцёлка з каласкоў. Кветкавыя каласкі скучаныя, даўжынёй 4—8 мм і складаюцца з 3—6 кветак.Плод — зярняўка.

## Экалогія і выкарыстанне 
Расце на лугах, узлессях, светлых лясах у лясной і лесастэпавай зонах, зрэдку — на стэпавых лугах. Ценевынослівая і засухаўстойлівая расліна. Дрэнна пераносіць затапленне. Добра расце на ўгноеных суглінках і акультураных тарфяна-балотных глебах. Цвіце ў чэрвені—ліпені.

Уведзена ў культуру ў XIX стагоддзі. Сенажатная, кармавая і дэкаратыўная расліна.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Ежа сборная // Агропромышленный портал России 
* Ежа // Праект «Архив природы России»  

Катэгорыя:Метлюжковыя
Катэгорыя:Кармавыя расліны
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Атон V (герцаг Баварыі)

**Атон** (;  — ) — герцаг Баварыі ў 1345—1347 гадах, герцаг Верхняй Баварыі ў 1349—1351 гадах пад імем **Атон V**, курфюрст Брандэнбурга ў 1351—1373 гадах пад імем **Атон VII**.

## Біяграфія 
Атон быў чацвёртым сынам імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Людвіга IV і яго другой жонкі Маргарыты Галандскай.

Пасля смерці бацькі ў 1347 годзе стаў суправіцелем Баварыі разам з пяццю іншымі братамі. Праз два гады браты вырашылі падзяліць герцагства. Атон і яго старэйшыя браты Людвіг V і Людвіг VI атрымалі ў валоданне Верхнюю Баварыю, якая ўключала тэрыторыі па рэках Лех, Ізар, Ампер і вярхоўі Іна. У 1351 годзе Людвігаў V саступіў Брандэнбургскае маркграфства сваім малодшым братам за магчымасць адзінаўладнага кіравання ў Верхняй Баварыі.

З прычыны таго, што Атон быў яшчэ малым, ён рос у маці ў Нідэрландах. У 1360 годзе ён быў абвешчаны паўналетнім, а пасля смерці ў 1365 годзе Людвіга VI стаў аднаасобным курфюрстам Брандэнбурга.

Канфлікт паміж Людвігам V і баварска-ландсгуцкім герцагам Стэфанам II прывёў да таго, што Людвігаў падпісаў дагавор з імператарам Карлам IV, паводле якога Брандэнбург мусіў быў быць перададзены Люксембургам. Для змацавання дагавора Атон 19 сакавіка 1366 года ажаніўся з Кацярынай — другой дачкой Карла IV, удавой герцага Рудольфа Аўстрыйскага. Шлюб гэты быў чыста палітычным, і пасля вясельнай цырымоніі Кацярына засталася жыць у Празе.

Атон закінуў кіраванне і праводзіў жыццё ў задавальненнях. У 1367 годзе ён прадаў Карлу IV Лужыцкую марку, ужо закладзеную раней Ветынам. Праз год ён страціў горад Дойч-Кронэ, які адышоў да польскага караля Казіміра Вялікага. У выніку ў 1371 годзе імператару Карлу IV прыйшлося ўмяшацца ў сітуацыю ў Брандэнбургу. У 1373 годзе Атон афіцыйна перадаў Брандэнбургскую марку Люксембургам за 500 тысяч гульдэнаў, аднак за ім да канца жыцця захоўваўся голас пры выбарах імператара.

Пасля зняцця Атон вярнуўся ў Баварыю, дзе Стэфан II прызнаў яго суправіцелем.

## Спасылкі 
* Атон V у Allgemeine Deutsche Biographie

Катэгорыя:Вітэльсбахі
Катэгорыя:Герцагі баварскія
Катэгорыя:Маркграфы брандэнбургскія
Катэгорыя:Маркграфы Лужыцкія
Спіс кінарэжысёраў Азербайджана

Гэта спіс вядомых азербайджанскіх кінарэжысёраў, якія размешчаны ў алфавітным парадку.

## А 
* Расім Аягаў

## Б 
* Арыф Бабаеў

## І 
* Рустам Ібрагімбекаў

## К 
* Фарман Карымзадэ

## М 
* Элчын Мусаоглу

## Р 
* Анар Рзаеў

## С 
* Лаціф Сафараў
* Хасан Сейідбэйлі
* Хусейн Сейідзадэх
* Абас Мірза Шарыфзадэх

## Т 
* Рза Тахмасіб

## Гл. таксама 
## Зноскі 
Катэгорыя:Кінарэжысёры Азербайджана
Катэгорыя:Кінематограф Азербайджана
Славечанска-Оўруцкі краж

**Славечанска-Оўруцкі краж** () — узвышша на поўначы Жытомірскай вобласці Украіны.

Цягнецца на 60 км у субшыротным напрамку, шырыня ад 5 км на ўсходзе да 14—20 км на захадзе. Максімальныя абсалютныя вышыні 300—316 м, перавышэнні над паверхняю прылеглай Палескай нізіны — 50—80 м.

Геалагічную аснову кража ўтварае Оўруцкі грабен, складзены метамарфізаванымі верхнепратэразойскімі вулканагенна-тэрыгеннымі пародамі, што запаўняюць лакальную грабен-сінкліналь уздоўж паўночнай мяжы Украінскага шчыта. Сярод парод пераважаюць кварцыты і пескавікі, маюцца пірафілітавыя сланцы (распрацоўваецца радовішча), дыябазы, трахіандэзіты. У заходняй частцы яны выходзяць на паверхню, а ў цэнтральнай і ўсходняй старажытныя пароды перакрытыя тоўшчай лёсу і дэлювіяльнымі адкладамі. Па краях кража залягаюць валунныя суглінкі і пяскі ледавіковага паходжання. Краж разбіты на асобныя блокі ў выніку нераўнамерных неатэктанічных рухаў, што адбілася на рэльефе. Добра выяўлены геамарфалагічныя адрозненні. Паўночна-заходняй частцы ўласцівы тыпова дэнудацыйны ўвалісты рэльеф, які развіваецца на паверхні асадкава-метамарфічных і элювіяльна-дэлювіяльных парод, паўночны схіл невысокі. У паўднёва-ўсходняй частцы рэльеф эразійны, з густою сеткай яроў і балак (максімальная даўжыня яроў да 5 км, глыбіня да 35—40 м), паўднёвы схіл круты і абрывісты.

Славечанска-Оўруцкі краж укрыты пераважна шыракалістымі і хвойнымі лясамі (пераважае хвоя звычайная), тут сустракаюцца рэліктавыя расліны: дуб скальны, рададэндран жоўты і інш. Разараны шэрыя лясныя глебы на лёсавых астравах.

Файл:Ovruch Ridge1.JPG|Краявід з найвышэйшага пункту кража (каля с. Гарадзец)
Файл:Ovruch Ridge2.JPG|Краявід кражу ля с. Славечна

## Літаратура 
* *Кошик Ю.* Словечансько-Овруцький кряж // Географічна енциклопедія України: В 3-х т. / Редкол.:  О. М. Маринич (відп. ред.) та ін. Т. 3: П—Я. — К.: «Українська енциклопедія» ім. М. П. Бажана, 1993. — 480 с. ISBN 5-88500-020-4

Катэгорыя:Геаграфія Жытомірскай вобласці
Катэгорыя:Узвышшы Украіны
Дзень ДНК

[thumb|[Рэплікацыя ДНК]]

**Дзень ДНК** — памятны дзень, які адзначаецца 25 красавіка ў некаторых краінах свету, арганізацыях, звязаных з біялагічнымі даследаваннямі, і ў сетцы Інтэрнэт. Ім адзначаецца дзень у 1953, калі Джэймс Уотсан, Фрэнсіс Крык, Марыс Уілкінс, Разалінд Франклін і калегі апублікавалі артыкулы ў навуковым часопісе «Nature», у якіх апісалі структуру ДНК. . Далей у гэты ж дзень у 2003 было абвешчана, што Праект геному чалавека вельмі блізкі да завяршэння.

У ЗША Дзень ДНК ўпершыню адсвяткавалі 25 красавіка 2003 года пры падтрымцы Сената і Палаты прадстаўнікоў. Аднак, гэта было аднаразовае святкаванне. Аднак, штогадовае святкаванне было арганізавана Нацыянальным інстытутам даследавання геному чалавека (National Human Genome Research Institute, NHGRI) з 23 красавіка 2010 года. Тады ж некалькі арганізацый абвясцілі 25 красавіка «Міжнародным днём ДНК». У 2013 споўнілася 60 гадоў першым публікацыям па структуры ДНК, таму падзея набыла значную агалоску ў сацыяльных сетках.

## Заўвагі 
## Спасылка 
* National DNA Day (Афіцыйная старонка)
* СБ: У календары святаў ёсць Міжнародны дзень ДНК

Катэгорыя:Святы 25 красавіка
Катэгорыя:Навуковыя святы
Катэгорыя:ДНК
Вялікі камень Пугачоўскі

**Вялікі камень Пугачоўскі** — валун граніту-рапаківі фінскага тыпу, знаходзіцца за 0,3 км на поўнач ад вёскі Вялікія Пугачы (Шчучынскі раён Гродзенскай вобласці). Геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння.

Валун складаецца з ружовага граніту буйназярністага, біятытавага, месцамі рапаківіпадобнага з-за ўключэнняў палявога шпату ў выглядзе авоідаў і таблічак. Даўжыня — 8 м, шырыня — 7 м, вышыня (бачная) — 1,3 м, перыметр — 21,9 м, вага — больш за 130 т. Валун арыентаваны ў поўнач-паўночна-заходнім напрамку і прынесены ледавіком з тэрыторыі паўднёвай Фінляндыі каля 200 тысяч гадоў таму. Валун з’яўляецца трэцім па памерах у Беларусі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Вінакураў В. Ф., Галдзянкоў А. А.* Геалагічная спадчына Беларусі і праблемы яе стварэння // Літасфера. № 21. 2004.

Катэгорыя:Валуны Беларусі
Катэгорыя:Геалагічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Геалогія Шчучынскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Шчучынскага раёна
Каталіцкая царква ў свеце

**Каталіцызм** вызнаюць 1 196 000 000 чалавек. Каталіцкая царква — самая шматлікая галіна хрысціянства.

## Еўропа 
Большая частка жахароў Еўропы вызнаюць каталіцызм. Рымска-каталіцкая царква дамінуе ў такіх краінах як Ватыкан, Ліхтэнштэйн, Андора, Сан-Марына, Манака, Польшча, Ірландыя, Італія, Іспанія, Партугалія, Літва, Харватыя, Венгрыя, Славенія, Аўстрыя, Бельгія, Люксембург, Францыя, Чэхія, Славакія. Значная колькасць каталікоў ёсць таксама ў Германіі, Вялікабрытаніі, Латвіі, Нідэрландах, Албаніі, Беларусі, Украіне.

## Азія 
Філіпіны — адзіная дзяржава Азіі, дзе каталіцызм з’яўляецца пануючай рэлігіяй. Каталіцкія асяродкі таксама знаходзяцца ў В’етнаме. Гэта было звязана з тым, што раней гэтыя краіны былі калоніямі еўрапейскіх каталіцкіх імперый (Іспаніі і Францыі адпаведна).

## Афрыка 
Каталіцызм у Афрыку быў занесены еўрапейскімі каланізатарамі. У паўночна-заходніх, заходніх і цэнтральных рэгіёнах кантынента каталіцкія вучэнні распаўсюджвалі французы, у Тога, Камеруне, Намібіі і Танзаніі — немцы, у Анголу і Мазамбік — партугальцы, у ДР Конга — бельгійцы. У Паўночнай Афрыцы ўплыў рымска-каталіцкай царквы слабы, так як тут пануе іслам. Пасля дэкаланізацыі рэлігійная карта Афрыкі не панесла значных змен.

## Лацінская Амерыка 
У краінах лацінаамерыканскага рэгіёну рэлігійную большасць насельніцтва складаюць католікі. У многіх краінах каталіцызм нават з’яўляецца дзяржаўнай рэлігіяй (Венесуэла, Калумбія, Чылі, Балівія, Бразілія і іншыя).

## Беларусь 
Каталіцкая царква — другая па велічыні рэлігійная канфесія краіны, па даных каталіцкай царквы налічвае каля 1,4 мільёна вернікаў (15 % усяго насельніцтва). Найбольшая колькасць вернікаў пражывае на захадзе краіны. У Гродзенскай вобласці яны складаюць больш за 60 % насельніцтва.

## Спасылкі 
* Краіны, дзе вызнаюць каталіцызм
* Каталіцызм у сучасным свеце
* Каталіцызм у Беларусі
* Афіцыйны сайт Ватыкана
* Каталіцтва, галоўны сайт

Катэгорыя:Каталіцтва
Вах

**Вах** () — рака ў Азіяцкай частцы Расіі, у Ханты-Мансійскай аўтаномнай акрузе, правы прыток ракі Об.

Даўжыня ракі 964 км. Плошча вадазбору 76 700 км². Сярэдні расход вады ў вусці 665 м³/с. Сярэдні аб’ём сцёку 20,988.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Река Вах // Государственный водный реестр РФ
* *Сурков В. В.* Вах // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»
* Тайна реки Вах // Государственная библиотека Югры

Катэгорыя:Рэкі Ханты-Мансійскай аўтаномнай акругі — Югра
Катэгорыя:Прытокі Обі
Верхняя Баварыя (герцагства)

**Герцагства Верхняя Баварыя** () — герцагства ў складзе Свяшчэннай Рымскай імперыі, якое існавала ў 1255—1340 і 1349—1363 гадах.

## Гісторыя 
### Першае стварэнне 
Верхнебаварскае герцагства было ўтворана ў 1255 годзе ў выніку падзелу ўладанняў герцага Атона II паміж яго сынамі: Генрых атрымаў Ніжнюю Баварыю, а Людвіг — Верхнюю (з Пфальцам).

Пасля згасання ніжнебаварскай лініі Вітэльсбахаў Людвігу IV удалося ў 1340 годзе зноў аб'яднаць баварскія ўладанні сям'і ў адно цэлае.

### Другое стварэнне 
Калі ў 1347 годзе памёр імператар Людвіг IV, то спачатку яго шасцёра сыноў кіравалі яго ўладаннямі сумесна, а затым, паводле Ландсбергскага дагавора 1349 года, спадчына была падзелена, і Верхнюю Баварыю атрымалі Людвіг V, Людвіг VI і Атон V (двое апошніх абмянялі ў 1351 годзе ў Людвіга V свае долі спадчыны ў Верхняй Баварыі на Брандэнбургскую і Лужыцкую маркі).

Калі ў 1363 годзе нечакана сканаў герцаг Мейнхард III, не пакінуўшы спадчынніка, Верхняя Баварыя была далучана да Баварска-Ландсгуцкага герцагства.

## Герцагі Верхняй Баварыі 
### Першае стварэнне 
* Людвіг II (1255—1294)
* Рудольф I (1294—1317)
* Людвіг IV (1317—1340)

### Другое стварэнне 
* Людвіг V (1349—1361)
** Людвіг VI (1349—1351)
** Атон V (1349—1351)
* Мейнхард III (1361—1363)

Катэгорыя:Герцагствы Германіі
Катэгорыя:Гісторыя Баварыі
Катэгорыя:1255 год у Еўропе
Катэгорыя:1349 год у Еўропе
Катэгорыя:XIII стагоддзе ў Германіі
Катэгорыя:XIV стагоддзе ў Германіі
Атон II Найяснейшы

**Атон II Найяснейшы** (; , Кельгайм — , Ландсгут) — з 1227 года Пфальцграф Рэйнскі, з 1231 года герцаг Баварыі, з дынастыі Вітэльсбахаў.

## Біяграфія 
Сын Людвіга I Кельгаймскага. У выніку шлюбу Атона з Агнесай, дачкой Генрыха V і ўнучкай Конрада Гогенштаўфена, імператар Фрыдрых II аддаў рэйнскае пфальцграфства бацьку Атона, які перадаў апошняе Атону ў 1227 годзе. У 1231 годзе, пасля смерці Людвіга, Атон таксама атрымаў у спадчыну і герцагства Баварыя. У тым жа годзе ён перанёс рэзідэнцыю Вітэльсбахаў у Ландсгут.

Яго кіраванне ў Баварыі адзначылася ўнутранымі разладамі, звязаными са свецкай уладай біскупаў, якія імкнуліся да поўнай незалежнасці. Папская партыя часова здолела пахіснуць яго вернасць Фрыдрыху II, але ў час найвялікшай небяспекі Атон у 1246 годзе выдаў сваю дачку Лізавету за сына Фрыдрыха, караля Конрада IV, і быў верным яго паплечнікам у барацьбе з Генрыхам Распэ і Вільгельмам Галандскім, за што быў адлучаны ад царквы, а краіна яго падверглася інтэрдыкту. Калі Конрад IV у 1251 годзе ўвайшоў у Італію, ён прызначыў Атона рэгентам Германіі.

## Сям'я і дзеці 
У 1222 годзе Атон жаніўся ў Вормсе з Агнесай, дачкой рэйнскага пфальцграфа Генрыха V. Іх дзеці:
* Людвіг (1229—1294)
* Генрых (1235—1290)
* Лізавета (1227—1273), у шлюбе спачатку з германскім каралём Конрадам IV, затым з герцагам Карынтыі і Краіны Мейнхардам II
* Сафія (1236—1289), у шлюбе з графам Гебгардам VI фон Зульцбах унд Хіршберг
* Агнэс (1240—1306), стала манашкай

Катэгорыя:Вітэльсбахі
Катэгорыя:Пфальцграфы Рэйнскія
Катэгорыя:Герцагі баварскія
Катэгорыя:Пахаваныя ў Шаерне
Ніжняя Баварыя (герцагства)

**Герцагства Ніжняя Баварыя** () — герцагства ў складзе Свяшчэннай Рымскай імперыі, якое існавала з 1255 па 1340 гады.

## Гісторыя 
### Першае стварэнне 
Ніжнебаварскае герцагства было ўтворана ў 1255 годзе ў выніку падзелу ўладанняў герцага Атона II паміж яго сынамі: Генрых атрымаў Ніжнюю Баварыю, а Людвіг — Верхнюю (з Пфальцам).

У 1331 годзе, у выніку канфлікту Генрыха XIV са сваякамі, адпалі герцагствы Баварыя-Бурггаўзен на чале з Атонам IV, і Баварыя-Дэгендорф на чале з Генрыхам XV, аднак у 1332 годзе тры герцагі вярнуліся да сумеснага кіравання.

Пасля згасання ніжнебаварскай лініі Вітэльсбахаў Людвігу IV удалося ў 1340 годзе зноў аб'яднаць баварскія ўладанні сям'і ў адно цэлае.

### Другое стварэнне 
Калі дзеці Людвіга IV у 1349 годзе падзялілі спадчыну бацькі, Людвіг V, Людвіг VI і Атон V атрымалі частку, якая зноў была названая «Верхняй Баварыяй», а Стэфану II, Вільгельму I і Альбрэхту I дасталася «Ніжняя Баварыя».

У 1353 годзе Ніжняя Баварыя была падзелена зноў: Стэфану дасталася Баварска-Ландсгуцкае герцагства, а Вільгельму і Альбрэхту — Баварска-Штраўбінгскае герцагства.

## Герцагі Ніжняй Баварыі 
### Першае стварэнне 
* Генрых XIII (1255—1290)
* Атон III (1290—1312)
* Людвіг III (1290—1296)
* Стэфан I (1290—1310)
* Генрых XIV (1310—1339)
* Атон IV (1310—1334)
* Генрых XV (1312—1333)
* Ёган I (1339—1340)

### Другое стварэнне 
* Стэфан II, Вільгельм I і Альбрэхт I (1347—1349)
Катэгорыя:Герцагствы Германіі
Катэгорыя:Гісторыя Баварыі
Катэгорыя:1255 год у Еўропе
Катэгорыя:1347 год у Еўропе
Катэгорыя:XIII стагоддзе ў Германіі
Катэгорыя:XIV стагоддзе ў Германіі
Стэфан II (герцаг Баварыі)

**Стэфан II Баварскі** (;  — , Ландсгут) — герцаг Баварыі. Стэфан быў другім сынам імператара Людвіга IV Баварскага ад першай жонкі Беатрысы Сілезска-Свідніцкай, член дынастыі Вітэльсбахаў.

## Біяграфія 
Яго бацька, Людвіг IV Баварскі ўз’яднаў Баварыю ў 1340 годзе, а калі ў 1347 годзе ён памёр, Стэфан змяніў яго ў якасці кіраўніка Баварскага герцагства разам са сваімі пяццю братамі. Ужо ў 1349 годзе краіна зноў была падзелена паміж братамі на Верхнюю Баварыю і Ніжнюю Баварыю, якая, у сваю чаргу, распалася на герцагствы Баварска-Ландсгуцкае і Баварска-Штраўбінгскае. Стэфан II кіраваў з 1349 па 1353 гады разам з братамі Вільгельмам I і Альбрэхтам I у Галандыі, Ніжняй Баварыі і Ландсгуце, з 1353 года толькі ў Ландсгуце.

Пасля часавага прымірэння Вітэльсбахаў з Карлам IV, імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі, які, нарэшце, прызнаў усе ўладанні Вітэльсбахаў, Стэфан II прыняў удзел у паходзе Карла ў Італію ў 1354 годзе. Але неўзабаве Залатая була 1356 года выклікала новы канфлікт, таму што толькі Пфальцкая галіна Вітэльсбахаў і яго брат Людовік VI атрымалі курфюрсцкі статус. Стэфан II быў апошнім сынам імператара Людовіка IV, які быў вызвалены ад адлучэння ў 1362 годзе.

Калі герцаг Мейнхард, сын яго старэйшага брата Людвіга V Брандэнбургскага, памёр у 1363 годзе, Стэфану II удалося ўстанавіць кантроль над Верхняй Баварыяй і ўварвацца ў Ціроль. Але пасля, у 1369 годзе, баварскі герцаг адмовіўся ад прэтэнзій на Ціроль у абмен на вялікую выплату. Таксама Стэфан II пазбавіўся Брандэнбурга.

Ён пахаваны ў Фраўэнкірхэ ў Мюнхене.

## Жонка і дзеці 
27 чэрвеня 1328 года Стэфан ажаніўся з Лізаветай Сіцылійскай, дачкой сіцылійскага караля Федэрыга II. У іх было чацвёра дзяцей:
* Стэфан (1337 — 26 верасня 1413)
* Фрыдрых (1339 — 4 снежня 1393)
* Ёган (1341—1397)
* Агнеса (р.1338), у шлюбе з кіпрскім каралём Якавам I

14 лютага 1359 года Стэфан ажаніўся з Маргарытай, дачкой нюрнбергскага бургграфа Ёгана II. Дзяцей у іх не было.

## Спасылкі 
* Стэфан II у Allgemeine Deutsche Biographie

Катэгорыя:Герцагі баварскія
Катэгорыя:Вітэльсбахі
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XIV стагоддзя
Генрых IV Распэ

**Генрых IV Распэ** (;  — , замак Вартбург, каля Айзенаха, Цюрынгія) — ландграф цюрынгенскі з 1227 года, трэці сын Германа I і Сафіі Баварскай.

## Біяграфія 
thumb|left|200px|Пячатка Генрыха IV Распэ.

Пасля смерці ў 1227 годзе свайго старэйшага брата Людовіка IV Святога, Генрых выгнаў яго жонку Лізавету Венгерскую і сына Германа II з Вартбурга і захапіў Цюрынгенскае ландграфства з пфальцграфствам Саксоніяй.

Ён аказаў Багеміі дапамогу пры нашэсці манголаў; стаў апекуном Конрада, сына імператара Фрыдрыха II, але неўзабаве перайшоў на бок Папы, і партыя апошняга пасля пазбаўлення Фрыдрыха II кароны выбрала яго контрімператарам 22 мая 1246 года; у насмешку яго называлі папоўскім імператарам («каралём святароў»), таму што ў яго абранні бралі ўдзел пераважна духоўныя князі. Пры дапамозе папскіх грошай ён сабраў войска і разбіў Конрада 5 жніўня 1246 года ў бітве пры Франкфурце. Узімку 1247 года ён аблажыў Ульм і Ройтлінген. У сутыкненні пры Ройтлінгене Генрых быў паранены, затым нечакана згарнуў свае ваенныя дзеянні і сышоў у Вартбург, дзе захварэў і памёр 16 лютага 1247 года.

Быў пахаваны побач са сваімі бацькамі ў манастыры Св. Кацярыны каля Айзенаха.

## Шлюб і дзеці 
Генрых быў жанаты тры разы:
* *1-я жонка:* (з 1228 года) **Лізавета Брандэнбургская** (1206/1210 — 1231), дачка Альбрэхта II, маркграфа Брандэнбургскага;
* *2-я жонка:* (з 1238 года) **Гертруда фон Бабенберг** (1210/1215 — 1241), дачка аўстрыйскага герцага Леапольда VI;
* *3-я жонка:* (з 1241 года) **Беатрыса Брабанцкая** (1225—1288), дачка Генрыха II Брабанцкага.

Ні ў адным са шлюбаў ён не меў сыноў. З яго смерцю згасла дынастыя цюрынгенскіх ландграфаў, пасля чаго разгарэлася працяглая вайна за цюрынгскую спадчыну паміж сваякамі ландграфскага дому па жаночай лініі.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Пфальцграфы саксонскія
Катэгорыя:Ландграфы цюрынгскія
Катэгорыя:Людавінгі
Катэгорыя:Каралі германскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XIII стагоддзя
Нойрат

**Нойрат**

* Алаіс Нойрат (1886—1955) — чэхаславацкі камуніст, трацкіст.
* Ганс Нойрат (1909—2002) — аўстрыйскі, брытанскі і амерыканскі біяхімік.
* Канстанцін фон Нойрат (1873—1956) — нямецкі дыпламат, міністр замежных спраў фашысцкай Германіі (1932—1938) і пратэктар Багеміі і Маравіі (1939—1943).
* Мары Нойрат (народжаная *Райдэмайстэр*; 1898—1986) — член каманды, якая распрацавала Венскі метад графічнай статыстыкі.
* Ота Нойрат (1882—1945) — аўстрыйскі філосаф-марксіст, сацыёлаг і эканаміст. Адзін з арганізатараў і лідараў Венскага кружка.
Майнгард III

**Майнгард III** (; , , Баварыя — , Меран, Ціроль) — граф Ціроля і герцаг Верхняй Баварыі ў 1361 года з дынастыі Вітэльсбахаў.

## Біяграфія 
Майнгард III быў сынам Людвіга V, герцага Баварыі, і Маргарыты Маўльташ, графіні Ціроля. Па матчынай лініі ён з’яўляўся апошнім прадстаўніком Гарыцка-Цірольскага дому.

У 1361 годзе, пасля смерці свайго бацькі, Майнгард III узышоў на прастол Верхняй Баварыі і стаў суправіцелем сваёй маці ў Ціролі. Паколькі Майнгард быў яшчэ маладым, вялікі ўплыў на яго аказвалі яго дзядзькі, герцагі Ніжняй Баварыі. Яго кіраванне, аднак, працягвалася нядоўга: у 1363 годзе Майнгард III нечакана памёр у сваёй цірольскай сталіцы.

Смерць сына падштурхнула графіню Маргарыту саступіць настойлівым патрабаванням аўстрыйскага герцага Рудольфа IV Габсбурга. Яна адраклася ад цірольскага прастола на яго карысць і, такім чынам, Ціроль увайшоў у склад Аўстрыйскай манархіі. Спробы Стэфана II, герцага Ніжняй Баварыі, сілай вярнуць графства Вітэльсбахам не ўвянчаліся поспехам: аўстрыйцы нанеслі паражэнне баварскім войскам, і Стэфан II быў вымушаны абмежавацца далучэннем верхнебаварскіх уладанняў Майнгарда II, прызнаўшы Ціроль уласнасцю Габсбургаў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Герцагі баварскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Ціроля
Катэгорыя:Вітэльсбахі
Гайдрых

**Га́йдрых** () — нямецкае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Бруна Гайдрых (1865—1938) — нямецкі оперны спявак (тэнар), кампазітар і музычны педагог, бацька Райнгарда Гайдрыха.
* Ліна Гайдрых (1911—1985) — жонка Райнгарда Гайдрыха, член НСДАП.
* Райнгард Гайдрых (1904—1942) — дзяржаўны і палітычны дзеяч нацысцкай Германіі.
* Рыхард Гайдрых (1896—1947) — нямецкі афіцэр, удзельнік Першай і Другой сусветных войнаў, генерал парашутных войскаў.