open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Савала

**Савала** () — рака ў Варонежскай і Тамбоўскай абласцях Расіі. Даўжыня 285 км. Плошча басейна 7720 км². Выток ракі размешчаны ў Тамбоўскай вобласці, упадае ў раку Хапёр. Працякае па крутой мясцовасці. Рэчышча звілістае. У рацэ водзіцца шмат рыбы — шчупак, акунь, плотка, карась, лешч, сазан. Жыўленне пераважна снегавое.

Катэгорыя:Рэкі Варонежскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Тамбоўскай вобласці
Васюган

**Васюга́н** () — рака ў Расіі, працякае па тэрыторыі Каргасоцкага раёна Томскай вобласці, левы прыток ракі Об.

Даўжыня ракі 1082 км. Плошча яго вадазборнага басейна — 61 800 км². Сярэднегадавы сцёк 327,64 м³/c. Аб’ём гадавога сцёку 10,889 км³/год. Выток ракі знаходзіцца ў балотах Васюгання. Рака мае раўнінны характар, басейн Васюгана моцна забалочаны. Вядомая дзякуючы найбуйнейшым у свеце скопішчам балот і распрацаваным радовішчам нафты і газу. У басейне ракі больш за 49 000 азёр. У Об упадае некалькім рукавамі. Вусцем лічыцца больш доўгі левы рукаў за 11 км ніжэй пасёлка Каргасок) км ад вусця.

Прытокі: Пыхтыне-Ігай, Елізараўка, Старыца, Гарчак, Кын, Кузыр, Глухая, Храмая, Ягыл-Ях, Кельват, Налімная, Катыльга, Махня, Яршоўка, Мартынаўка, Тунгуска, Кагальтура, Зімняя, Качарма, Чыжапка, Сільга і іншыя рэкі і ручаі.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Государственный водный реестр РФ
* *Сурков В. В.* Васюган // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»

Катэгорыя:Рэкі Томскай вобласці
Катэгорыя:Прытокі Обі
Песачанка (значэнні)

**Песачанка** — тапонім:

## Беларусь 
* Песачанка — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці
* Песачанка — рака ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці, левы прыток Серакаратнянкі
* Песачанка — рака ў Лоеўскім раёне Гомельскай вобласці, левы прыток Дняпра
Вячаслаў Шаўчук

**Вячаслаў Шаўчук**:
* Вячаслаў Анатолевіч Шаўчук — украінскі футбаліст.
* Вячаслаў Уладзіміравіч Шаўчук (нар. 1949) — беларускі вучоны ў галіне калоіднай хіміі
Слябінг

**Сля́бінг** — магутны пракатны стан з гарызантальнымі і вертыкальнымі пракатнымі валкамі, на якім сталёвыя зліткі — масай да 45 т — абціскаюць на слябы. З’яўляецца разнавіднасцю абціскнога стана. Назва паходзіць ад англійскага «slabbing». У адрозненне ад блюмінга і блюмінга-слябінга слябінг — вузкаспецыялізаваны стан. Прадукцыйнасць універсальнага слябінга — 3—7 млн т слябаў у год.

Першыя слябінгі з’явіліся ў ЗША ў пачатку XX стагоддзя як вынік развіцця абціскных пракатных станаў. У СССР першы слябінг уступіў у дзеянне ў 1937 годзе на заводзе «Запарожсталь».

Значэнне слябінга памяншаецца ў сувязі з развіццём бесперапыннай разліўкі сталі, пры якой меншыя выдаткі металу.

## Літаратура 
* 
* 
* *В. П. Мовчан, М. М. Бережний.* Основи металургії. — Дніпропетровськ: Пороги, 2001. — 336 с.
* Слябінг // 

Катэгорыя:Апрацоўка металаў ціскам
Сляб

**Сляб** ( - пліта, пласціна) — плоская нарыхтоўка прастакутнага перасеку, вырабляецца з вадкага металу на ўстаноўках бесперапыннай разліўкі сталі або пракатаная са сталёвага злітка на слябінгу (радзей блюмінгу, блюмінгу-слябінгу). Са слябаў вырабляюць ліставы пракат. 

## Літаратура 
* 
* *В. П. Мовчан, М. М. Бережний.* Основи металургії. — Дніпропетровськ: Пороги, 2001. — 336 с.

## Спасылкі 
* УРЕС&#x20;— 2-е выданне.

Катэгорыя:Апрацоўка металаў ціскам
Катэгорыя:Пракат
Бабадаг (гара, Азербайджан)

**Бабадаг** ( — «дзед-гара») — вяршыня на ўсходзе Водападзельнага хрыбта Вялікага Каўказа, каля вытокаў ракі Карачай (Кабалачай), у Азербайджане.

## Этымалогія 
Азербайджанскае слова *баба* азначае «бацька», але можа ўжывацца ў значэнні «дзед», «прадзед», *даг* — гара, г. зн. назва *Бабадаг* — «бацька-гара», «дзед-гара».

Катэгорыя:Горныя вяршыні-трохтысячнікі
Катэгорыя:Горныя вяршыні Азербайджана
Катэгорыя:Горныя вяршыні Каўказа
Блюм (нарыхтоўка)

**Блюм**, блум (),&#x20;— паўфабрыкат металургічнай вытворчасці&#x20;— сталёвая нарыхтоўка квадратнага перасеку з памерам аднаго боку больш за 140 мм, што атрымліваецца са зліткаў або з непрарыўналітых нарыхтовак пракаткай на абцісных станах&#x20;— блюмінгах або блюмінг-слябінгах. Блюм прызначаны для вытворчасці сартавога пракату.

## Літаратура 
* В. П. Мовчан, М. М. Бережний. Основи металургії. Дніпропетровськ: Пороги. 2001. 336 с.

Катэгорыя:Апрацоўка металаў ціскам
Катэгорыя:Пракат
Мой Маленькі Поні: Дружба — гэта цуд

**Мой Маленькі Поні: Дружба — гэта цуд** () — дзіцячы фантазійны анімацыйны серыял, распрацаваны студыямі «Hasbro Studios» і «DHX Media Vancouver». Серыял заснаваны на медыяфраншызе *My Little Pony*, якая належыць кампаніі Hasbro, што ў першую чаргу спецыялізуецца на стварэнні дзіцячых цацак. Прэм’ера першай серыі адбылася 10 кастрычніка 2010 года на амерыканскім кабельным тэлеканале Hub. Hasbro абрала таленавітую аніматарку Лоран Фауст крэатыўным дырэктарам і выканаўчым прадзюсарам шоу.

Нягледзячы на тое, што серыял ствараўся для дзіцячай аўдыторыі (маленькіх дзяўчынак 3-12 гадоў), ён атрымаў вялікую папулярнасць і сярод іншай узроставай аўдыторыі. Гэтая агульная аўдыторыя дзяцей і дарослых атрымала сацыяльную назву — Броні (ад англ. *bronies*).

## Апісанне 
У каралеўстве Эквэстрыя тры віды поні — зямныя, пегасы і аднарогі — жывуць у гармоніі. Твайлайт Спаркл, руплівая аднарожка, адпраўляецца ў Понівіль, каб даведацца пра сяброўства, па патрабаванні валадаркі Эквэстрыі (і яе настаўніцы) прынцэсы Селестыі. Твайлайт і Спайк, яе памочнік-цмок, становяцца блізкімі сябрамі з пяццю іншымі поні — Эплджэк, Рэрыці, Флатэршай, Рэйнбоу Дэш і Пінкі Пай. Поні выяўляюць, што яны прадстаўляюць розныя бакі дружбы, праз магічныя артэфакты, вядомых як Элементы Гармоніі. Яны адпраўляюцца на прыгоды і дапамагаюць іншым у Эквэстрыі і яе ваколіцах, вырашаюць праблемы ў сваіх сяброўскіх адносінах.

## Персанажы 
* Твайлайт Спаркл (у рускім дубляжы тэлеканала Карусель — Адвячоркавая Іскарка (), сацыяльна наіўная аднарожка, якая любіць чытаць, але напачатку мае цяжкасці з набыццём сяброў.
* Эплджэк, руплівая зямная поні, яе сям’я трымае ферму.
* Рэйнбоу Дэш (у рускім дубляжы тэлеканала Карусель — Вясёлка Дэш (), эгаістычная, спартыўная пегаска.
* Рэрыці, гламурная аднарожка, уладальніца буціка.
* Флатэршай, нясмелая пегаска, якая любіць жывёл.
* Пінкі Пай, вясёлая зямная поні, якая любіць ладзіць вечарынкі.

Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША
Катэгорыя:Мультсерыялы 2010 года
Катэгорыя:Творы пра сяброўства
Алесь Пісарык

**Алесь Пісарык** , сапр. **Аляксандр Уладзіміравіч Пісарчык** (нар. , в. Дукора Пухавіцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі паэт.

## Біяграфія 
У 1973 годзе скончыў Дукорскую школу. Пасля службы ў арміі, з 1975 года, працаваў у газеце «Чырвоная змена». Вучыўся ў Мінскім кааператыўным тэхнікуме і на філфаку Белдзяржуніверсітэта. Доўгі час працаваў на Мінскім трактарным заводзе ў ліцейным цэху нумар два.

## Творчасць 
Дэбютаваў сатырычнымі вершамі ў раённай газеце «Сцяг працы» (Мар’іна Горка), тады ж, каб не выкрылі пакрыўджаныя на гумар аднавяскоўцы, узяў псеўданім Алесь Пісарык. Падчас працы у газеце «Чырвоная змена», пачалося супрацоўніцтва А. Пісарчыка з Пятром Біталём, Валянцінай Русакевіч, Міхасём Курылам, Віктарам Шніпам.

Віктар Гардзей у прадмове да зборніка А. Пісарыка «Пакуль гарыць мая зара» піша: *«Зборнік мае тры раздзелы: першы — гэта ўвогуле шчырая сыноўняя споведзь А. Пісарыка перад роднай Беларуссю, другі прысвечаны бацькам, усім добрым і прыветным беларусам, трэці і, можа, ці не самы хвалюючы раздзел — то моцны, сканцэнтраваны, вялікім пачуццём паэтычны сказ пра пяшчотнае каханне».*

Піша нарысы. Член Саюза пісьменнікаў Беларусі з 1991 года.

## Бібліяграфія 
* Цвырк на дроце : гумарыстычныя замалёўкі / Алесь Пісарык. ― Мінск, 2011.
* Кніга «Пакуль гарыць мая зара». — Тэхналогія, 1995. — 168 с. — тыраж 5000.
* Кніга паэзіі «Ліставір».
* Кніга «Белы май».
* Кніга «Дажджы яравыя».
* Кніга «Ноч дзявочай касы».
* Кніга «Журба вяргіні».
* Кніга «Весна любви».
* Кніга «Откровение незабудки».

## Спасылкі 
* *Саломка Н.* Тут пішацца добра… // Працоўная Слава, 6.11.2011, 16:59
* *Завадская И.* Читайте белорусское // Советская Белоруссия, 23.07.2002.
* Знаменитые выпускники  // http://schooldukora.edu.minskregion.by 

Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Выпускнікі Мінскага філіяла БГЭУСК
Міхаіл Фёдаравіч Заваротны

**Міхаі́л Фё́даравіч Заваро́тны** (,   — ) — савецкі і беларускі дзяржаўны і партыйны дзеяч, старшыня Магілёўскага прамысловага аблвыканкама (1963—1964).

## Біяграфія 
У чэрвені 1941 года курсантам 1-га Кіеўскага артылерыйскага вучылішча РСЧА пайшоў на фронт. У баях пад Масквой у брыгадзе, дзе ваяваў юны камандзір гарматы Заваротны, амаль нікога не засталося з першапачатковага складу. «Баі былі страшныя, — успамінае Міхаіл Фёдаравіч. — А яшчэ лютыя маразы. У навагоднюю ноч, напрыклад, слупок тэрмометра апусціўся да "мінус" 45 ° С. У баявым разліку я быў і за наводчыка. У рукавіцах працаваць не будзеш, — указальны палец адмарозіў так, што адна костка заставалася» 

У канцы 1943 — пачатку 1944 года быў закінуты на тэрыторыю Польшчы, меў званне паручніка Арміі Людовы.

У 1950 годзе скончыў Кіеўскі тэхналагічны інстытут лёгкай прамысловасці. Пачаўшы працоўную дзейнасць у Беларускай ССР, за год вырас ад зменнага майстра да галоўнага інжынера абутковай фабрыкі. Яшчэ праз два гады ён быў ужо дырэктар фабрыкі «Чырвоны Кастрычнік» у Віцебску, вывеў прадпрыемства з крызіснага стану.
* 1957—1963 гады — загадчык прамысловым аддзелам Віцебскага абкама Кампартыі Беларусі,
* 1963—1964 гады  — старшыня выканаўчага камітэта Магілёўскага прамысловага абласнога Савета,
* 1964—1980 гады  — намеснік старшыні Дзяржаўнага планавага камітэта Савета Міністраў Беларускай ССР.

## Спасылкі 
* http://dissers.ru/belarus/a6-6.php 
* http://www.economy-law.com/cgi-bin/article.cgi?date=2003/04/29&name=70
Бластацэль

**Бластацэль** (муж. род, лац.&#x20;*blastocoelia*; ад інш.-грэч. βλαστός — зачатак, зародак і κοῖλος — полы; **Паражніна драбнення**) — паражніна бластулы, якая ўтвараецца паміж бластамерамі ў зародкаў жывёл. Запоўненая вадкасцю, якая адрозніваецца па хімічным складзе ад навакольнага асяроддзя. Паражніна павялічвае плошчу паверхні эмбрыёна, паляпшаючы яго здольнасць засвойваць пажыўныя рэчывы і кісларод. Дасягае найбольшага памеру да канца драбнення, на стадыі бластулы. У працэсе гаструляцыі паступова выцясняецца пры інвагінацыі сценкі зародка або запаўняецца (у ходзе іміграцыі) клеткамі, якія перамяшчаюцца. Бластацэль выяўлены ў зародкаў жывёл з шарападобнай бластулай (целабластулай), напрыклад, у кішачнаполасцевых, кольчатых чарвякоў, малюскаў, ігласкурых, амфібластулай (земнаводныя). Бластацэль не выяўлены або адсутнічае ў зародкаў з дыскабластулай (павукападобныя, рыбы, рэптыліі, птушкі, млекакормячыя). У ходзе далейшага развіцця ў некаторых жывёл на месцы бластацэля ўтвараецца першасная паражніна цела, аднак у большасці груп паміж бластацэлем і першаснай паражнінай няма прамой пераемнасці (першасная паражніна цела утвараецца на месцы знікаючай парэнхімы, схізацэльным спосабам).

## Памылкі выкарыстання тэрміна 
Распаўсюджаны дзве памылкі пры выкарыстанні тэрміна «бластацэль»:
* ужыванне тэрміна «бластацэль» ў якасці слова жаночага роду
* ужыванне тэрміна «бластацэль» для абазначэння паражніны бластацысты — негамалагічнай бластуле стадыі развіцця млекакормячых.

## Спасылкі 
* 
* Медыцынская энцыклапедыя
* http://www.slovarik.kiev.ua/medicine/b/114073.html 

Катэгорыя:Эмбрыялогія
Хэл Робсан-Кану

**То́мас Ге́нры А́лекс (Хэл) Ро́бсан-Кану́** (; нар. , Эктан) — валійскі футбаліст, нападнік. Ігрок нацыянальнай зборнай Уэльса (2010—2021).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Англіі
Катэгорыя:Футбалісты Уэльса
Катэгорыя:Ігракі зборнай Уэльса па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэдынг
Катэгорыя:Ігракі ФК Саўтэнд Юнайтэд
Катэгорыя:Ігракі ФК Суіндан Таўн
Катэгорыя:Ігракі ФК Вест Бромвіч Альбіён
Аляксандр Трафімавіч Кічкайла

**Алякса́ндр Трафі́мавіч Кічка́йла** (нар. ) — беларускі гаспадарчы і дзяржаўны дзеяч, былы намеснік старшыні Савета Міністраў БССР, старшыня Магілёўскага аблвыканкама. Ганаровы грамадзянін Брэсцкай вобласці (2009), заслужаны будаўнік БССР, кандыдат тэхнічных навук (1975). 

## Біяграфія 
Ажыццяўляў кіраванне будаўніцтвам  мемарыяльнага комплексу Брэсцкая крэпасць, у 1971 годзе пасля яго адчынення па асабістаму запрашэнню  П. М. Машэрава пераехаў у Мінск і стаў старшынёй міжкалгасных будаўнічых арганізацый. Пры яго ўдзеле былі пабудаваны аграпрамышленыя комплексы «Белавежскі», «Астрамечава», «Заходні», «Жамчужны».

У 1987—1989 гадах быў старшынёй Магілёўскага аблвыканкама, пасля быў зноў пераведзены у Мінск на пасаду намесніка старшыні Савета Міністраў БССР, курыраваў пытанні ліквідацыі наступстваў аварыі на ЧАЭС.

У 1991—1992 гадах быў намеснікам міністра сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь.

У 1995 годзе паставіў свой подпіс пад лістамі, змешчанымі ў газеце «Звязда», якія заклікалі да змены дзяржаўных сімвалаў і надання рускай мове статусу дзяржаўнай.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Заслужаныя будаўнікі Беларускай ССР
Катэгорыя:Кандыдаты тэхнічных навук
Катэгорыя:Намеснікі Старшыні Савета Міністраў БССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12-га склікання
Аб дванаццаці пакутах

**«Аб двана́ццаці паку́тах»** — беларуская апрацоўка ў XV—XVI стст. апокрыфа «Хаджэнне Багародзіцы па пакутах». У беларускім варыянце даецца больш пералік прыгнятальнікаў, якія пакутуюць у пекле, і іх злачынстваў. Незвычайнасць зместу твора, важнасць закранутых праблем, гуманістычная ідэя спачування чалавеку спрыялі папулярызацыі твора сярод чытачоў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Беларуская літаратура XV стагоддзя
Катэгорыя:Беларуская літаратура XVI стагоддзя
Катэгорыя:Літаратура Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Апокрыфы
Катэгорыя:Літаратурныя творы на беларускай мове
Дональд Рамсфелд

**Дональд Генры Рамсфелд** (, нар. 9 ліпеня 1932, Эванстан, Ілінойс) — амерыканскі палітычны дзеяч, рэспубліканец, міністр абароны ЗША ў 1975—1977 гадах (адміністрацыя Джэральда Форда) і ў 2001—2006 гадах (адміністрацыя Джорджа Буша малодшага).

У 1970-я гады стаў самым маладым міністрам абароны ЗША ў гісторыі. У 1983 годзе наведаў Ірак, дзе сустрэўся з Садамам Хусэйнам для абмеркавання дапамогі ЗША ў агрэсіі Іраку супраць Ірана.

Другі раз стаў міністрам абароны ЗША ў студзені 2001 года, што зрабіла яго ўжо самым старым міністрам у гісторыі. Падчас тэрміну быў прыхільнікам і асноўным выканаўцам плана вайны ў Іраку. Адпраўлены ў адстаўку 8 лістапада 2006 пасля паразы рэспубліканцаў на выбарах у Кангрэс ЗША ў 2006 годзе; яго пераемнікам Буш прызначыў Роберта Гейтса. Гэтыя змены былі зацверджаны Сенатам ЗША, і 18 снежня 2006 Гейтс афіцыйна змяніў Рамсфэлда на пасадзе. Разам з Полам Вулфавіцам ставіцца да вядучых неакансерватараў ЗША.

## Узнагароды 
«Захавальнік агню» Цэнтра палітыкі бяспекі ЗША (1998).

Катэгорыя:Кіраўнікі адміністрацыі прэзідэнта ЗША
Сядзіба Багдановічаў (Абадоўцы)

**Абадоўская сядзіба** — помнік сядзібна-паркавай архітэктуры эклектыкі ў в. Абадоўцы Вілейскага раёна. Пабудавана ў другой палове XIX ст. Належала Багдановічам.

## Архітэктура 
Уключала сядзібны дом, парк, 2 сажалкі, сад, вінакурны завод, прыёмнік спірту, склад сыроў, гараж, рымарскія, стайні, кароўнік, кузню, малочню, ток, куратнік, флігель, аранжарэю, пабудаваныя з бутавага каменю і цэглы. Сядзібны дом — доўгі 1-павярховы драўляны будынак з мансардай. На цокалі, які захаваўся ад сядзібнага дома, пабудаваны склеп.

### Парк 
Парк абкружаны па перыметры алеямі. Аснову яго кампазіцыі складалі невялікія паляны і групы дрэў, з паўночнага боку размяшчаліся сады. Да садоў прымыкалі прыродныя драўняныя пасадкі. У адной з іх знаходзіцца сямейны магільны склеп-капліца сярэдзіны XIX ст., пабудаваны ў формах неаготыкі.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Палацава-паркавыя і сядзібна-паркавыя ансамблі Беларусі
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі эклектыкі
Катэгорыя:З’явіліся ў XIX стагоддзі
Катэгорыя:Багдановічы герба «Багорыя»
Катэгорыя:Абадоўцы
Катэгорыя:Славутасці Вілейскага раёна
Пасамакуоды

**Пасамакуоды** (саманазва: *Pestomuhkati*) — алганкінскі народ, карэнныя жыхары ўсходу Паўночнай Амерыкі. Жывуць пераважна на тэрыторыі амерыканскага штата Мэн і ў канадскай правінцыі Нью-Брансуік. Агульная колькасць (2016 г.) — 5 400 чал.

## Паходжанне 
Пасамакуоды з’яўляюцца ўсходнімі алганкінамі, якія мігрыравалі на ўсходняе ўзбярэжжа Паўночнай Амерыкі каля 3 тысяч гадоў таму і асімілявалі папярэднія індзейскія народы. Відавочна, да прыходу еўрапейцаў складалі адзіную групу з малісіт. Французскія даследчыкі XVII ст. называлі іх аднолькава этчымінамі (*Etchimins*). Да нашых дзён пасамакуоды і малісіт размаўляюць на адзінай мове. Назва пасамакуоды мела першапачаткова лакальны характар і значыла лаўцоў рыбы дзідамі.

## Гісторыя 
Да прыходу еўрапейцаў пасамакуоды ўваходзілі ў канфедэрацыю Вабанакі. У 1606 г. былі ўсталяваны кантакты з французамі. У 1617 г. усходнія алганкіны перажылі пандэмію, якая прывяла да зруйнавання папярэдніх сацыяльных структур і змены палітычнай сітуацыі. Яны трапілі ў залежнасць ад французскіх і англійскіх гандляроў футрам, што ў выніку прывяло да сутычак з іракезамі. Пасамакуоды фактычна заключылі саюз з французамі. Ён суправаджаўся распаўсюджаннем каталіцызму і сумеснымі шлюбамі. У 1689—1760 гг. пасамакуоды ўдзельнічалі ў пяці ваенных канфліктах супраць англічан і іх саюзнікаў. Войны садзейнічалі ўмацаванню адносін з пенабскот.

Падчас вайны за незалежнасць ЗША падтрымалі амерыканскіх каланістаў супраць Вялікабрытаніі. У 1794 г. заключылі пагадненне з садружнасцю Масачусетс, якое садзейнічала перадачы болей за 93 км² індзейскіх тэрыторый перасяленцам. Федэральны ўрад ЗША не пацвердзіў пагаднення, што пазней стала зачэпкай для прэтэнзій у дачыненні да Масачусетса. На тэрыторыі штата Мэн для пасамакуоды былі створаны 2 рэзервацыі, у іх карыстанне таксама былі перададзены незаселеныя землі агульнай плошчай 373 888 км².

У канцы XVIII ст. значная частка тэрыторый пасамакуоды ў Канадзе была занята шатландцамі-лаялістамі. Дагавор 1794 г. паміж Вялікабрытаніяй і ЗША гарантаваў прадстаўнікам гэтага народа свабоднае перамяшчэнне праз мяжу. На працягу XIX — першай паловы XX стст. пасамакуоды былі пазбаўлены большасці іх зямель. У Канадзе яны не маюць правоў карэннага народа і не могуць разлічваць на дапамогу з боку ўрада.

## Спасылкі 
* Passamaquoddy Tribe 
* Passamaquoddy Tribal History in the St. Croix Estuary
* Native Languages of the Americas: Passamaquoddy
* Passamaquoddy Tales

Катэгорыя:Алганкіны
Катэгорыя:Народы Канады
Катэгорыя:Народы ЗША
Мастацкае абагульненне

**Маста́цкае абагульне́нне** — выбар найбольш важнага, сутнаснага з адмаўленнем ад другасных акалічнасцей і дэталей у працэсе стварэння і на стадыі заканчэння мастацкага твора. Абумоўлена законамі мастацкай творчасці, якія патрабуюць пераходу ад аналізу да сінтэзу на этапе стварэння завершанага мастацкага вобраза, дзе прысутнічае адбор змястоўных сродкаў выразнасці.

Пряўляецца ў выяўленні галоўнага ў кампазіцыі праз падкрэсліванне яго танальнымі, каляровымі ідэйна-сэнсавымі кантрастамі.

## Беларусь 
На тэрыторыі Беларусі прыстунічае ў выяўленчай творчасці з першабытных часоў. Дазваляе перадаць самыя розныя сімвалічныя ідэі, у т.л. міфалагічнага светаўспрымання.

У X—XVII стст. у розныя перыяды Сярэднявечча і асабліва ў эпоху Адраджэння і барока для беларускага мастацтва былі характэрны вобразныя абагульненні, якія выяўляліся перадачы сакральных і свецкіх эстэтычных ідэалаў. 

У XVIII-XIX стст., у перыяды класіцызму і рамантызму, мастацкае абагульненне акцэнтавала ўвагу на грамадзянскіх, дэмакратычных, жыццёва праўдзівых вобразных узорах. 

У сімвалізме і мадэрне XIX — пачатку XX ст. мастацкае абагульненне прывяло да спалучэння рэальных і ідэалістычных пачаткаў у вытанчаных і лінеарна-гнуткіх сродках форматворчасці. 

Асаблівасці мастацкага абагульнення XX — пачатку XXI ст. звязаны з нацыянальнымі, гуманістычнымі і наватарскімі ідэямі, якія немагчыма выявіць без дасягнення высокага ўзроўню выяўлення галоўнага і сутнаснага. Шматлікія мастацкія творы розных стагоддзяў запэўніваюць у непасрэднай сувязі мастацкай вобразнасці з гістарычна і стылістычна вызначанымі творчымі метадамі мастацкага абагульнення.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мастацтва
Anabasis salsa

**Anabasis salsa** — від кветкавых раслін роду  сямейства .

## Распаўсюджанне і экалогія 
У прыродзе арэал віду ахоплівае Еўразію — паўднёва-ўсходнія раёны Еўрапейскай часткі Расіі, усходнія раёны Азербайджана, паўночныя раёны Ірана і Цэнтральнай Азіі.

Расце ў вялікіх колькасцях па саланчаках, у пустынных ценозах на шчабністай саланцаватай глебе, у палынова-саланчаковых пустынях і такырах.

## Батанічнае апісанне 
Паўкустарнічак вышынёй 5-25 см, унізе з дравяністымі, моцна разгалінаванымі галінкамі, якія выпускаюць шматлікія, светла — або шыза-зялёныя або рэзка шызыя, цыліндрычныя, дыяметрам аснаванні 1-2 мм, голыя, аднагадовыя парасткі, якія складаюцца, большай часткай, з 5-12 то падоўжаных (да 40 мм), то моцна скарочаных (да 2-3 мм) міжвузелляў.

Лісце мясістае, ніжняе і сярэдняе развітае, даўжынёй 2-5 мм, паўцыліндрычнае, у верхняй палове ледзь пашыранае, тупаватае, часта з вельмі кароткай, лёгка спадаючай шчацінкай, звычайна дугападобна назад адхіленае; верхняе мала развітае; прыкветнае шырокае, лускападобнае, яйкападобна-трохграневае, тупаватае.

Кветкі адзінкавыя, з бакоў з шырокаяйкападобнымі, травяністымі, тупымі, кароткімі прыкветнічкамі, сабраныя ў коласападобныя суквецці. Лісточкі калякветніка плёнчатыя, тупыя, пры пладах амаль не зменлівыя, але становяцца перапончатымі; тры з іх круглява-авальныя, два — даўгавата-авальныя. Ніткі тычынак чаргуюцца з яйкападобнымі, мясістымі, залозіста-расніцавымі лопасцямі дыска.

Плод шырока-яйкападобны, сакавіты, чырвоны, з кравяна-чырвоным сокам, заўсёды злёгку перавышае калякветнік.

## Значэнне і прымяненне 
Займаючы вялікія плошчы ў паўпустыні, мае вялікае кармавое значэнне для вярблюдаў, з’яўляючыся для іх восенню і зімой добрым нажыровачным кормам, вясной і летам есца горш. Для коней, авечак і коз шкодны, паколькі, па мясцовых паказаннях, выпадае поўсць і валасы грывы і хвастоў. Кармавая пашавая маса вызначаецца ў 160—300 кг/га.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Лебядовыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Тамара Аляксееўна Абакумоўская

**Тамара Аляксееўна Абакумоўская** (нар. , с. Бутава, цяпер у межах Масквы) — беларускі дзеяч тэатральнага мастацтва, журналіст. Заслужаны работнік культуры Беларусі (1982).

## Біяграфія 
Скончыла ў 1955 годзе БДУ. 3 1957 года працавала ў рэдакцыях літаратурна-драматычнага вяшчання Беларускага радыё, з 1964 года галоўны рэдактар; у газетах «Савецкая культура», «Рэспубліка». У 1967—1970 гадах загадчык літаратурнай часткі Беларускага тэатра імя Я. Купалы.

## Творчасць 
Паводле яе інсцэніровак пастаўлены спектаклі: «Людзі на балоце» І. Мележа (1966, з З. Браварскай), «Рудабельская рэспубліка» паводле С. Грахоўскага (1968) у тэатры імя Я. Купалы; «Гісторыя граху» паводле С. Жаромскага (1973, з Б. Луцэнкам) у Беларускім тэатры імя Я. Коласа. Аўтар інсцэніровак беларускіх твораў для радыё, у т.л. «Расці, Ганька» А. Васілевіч (1973—1974), «Неруш» (1983) і «Хроніка дзетдомаўскага сада» (1989) В. Казько, «Апошні журавель» А. Жука (1984), радыёп’есы «Чарняхоўскі», сцэнарыяў дакументальных фільмаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Постаці Беларускага радыё
Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Журналісты XX стагоддзя
Катэгорыя:Постаці тэатра
Катэгорыя:Заслужаныя работнікі культуры Беларускай ССР
Абалонка (архітэктура)

**Абало́нка** — прасторавая канструкцыя, абмежаваная 2 крывалінейнымі паверхнямі, адлегласць паміж якімі (таўшчыня абалонка) малая ў параўнанні з астатнімі памерамі. Выкарыстоўваюць для перакрыцця будынкаў і збудаванняў з вялікімі пралётамі.

У выглядзе купалоў з'явіліся ў архітэктуры Старажытнай Грэцыі і Рыма, Візантыі. У сучаснай архітэктуры ў залежнасці ад геаметрыі паверхні адрозніваюць абалонкі: дадатнай (сферычныя, эліпсоідныя), нулявой (цыліндрычныя, канічныя) і адмоўнай (гіпербалічныя) крывізны.

Бываюць тонка- і таўстасценныя; адна-, двух- і шматслойныя; , зборныя, зборна-маналітныя і інш.

Вырабляюць абалонкі з жалезабетону, сталі, лёгкіх сплаваў, пластмасы, драўніны і інш.

Выкарыстанне абалонак дазваляе атрымаць цэльную ўнутраную прастору, што стварае ўмовы для аптымальнай арганізацыі функцыянальных працэсаў і фарміравання выразных пластычных вобразаў аб'ектаў архітэктуры, які становяцца эфектнымі акцэнтамі забудовы.

На Беларусі абалонкі выкарыстаны пры ўзвядзенні Мінскага крытага рынку «Камароўскі», Палаца тэніса ў Мінску, цырка у Гомелі і інш.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будаўнічыя элементы і канструкцыі
Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні
Абварная кераміка

**Абварна́я кера́міка**, або **гартава́ная кера́міка** — гартаваныя ганчарныя вырабы, вядомыя многім народам лясной зоны Еўропы з часоў неаліту (8 — 3 тысячагоддзі да н.э.). Пасля абпальвання загартоўвалася ў абвары (адсюль назва).

У Беларусі была пашырана пераважна ў сельскіх ганчарных цэнтрах на поўначы і ў сярэдняй паласе краіны. Сярод іншых народных назваў абварной керамікі: **рабая**, **чорная**, **шэрая**. У гарадскіх і мястачковых асяродках абварную кераміку звычайна выраблялі паралельна з чорнаглянцаванай керамікай і глазураванай керамікай, у такіх выпадках яна была прадстаўлена толькі пячным посудам (пераважна гаршкамі).

У другой палове XX ст. вытворчасць абварной керамікі прыйшла ў заняпад, да 1970-х гадоў яе выраблялі толькі ў в. Ганявічы Клецкага раёна. Традыцыі вырабу абварной керамікі адроджаны ў 1990-я гады. У цяперашні час выкарыстоўваецца пераважна ў дэкаратыўных і сувенірных мэтах.

Сярод вядучых майстроў — А. Бараўцова (г. Гарадок), І. Дашкоў і Д. Касьяненка (Мінск), А. Кірычак (г. Салігорск), С. Шуневіч (г. Віцебск), В. Якавенка (г. Крычаў) і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Віды керамікі
Катэгорыя:Паазер’е
Катэгорыя:Цэнтральная Беларусь
Катэгорыя:Беларуская кераміка
Гяпік

**Гяпік** () — разменная грашовая адзінка Азербайджанскай рэспублікі, роўная 1/100 маната. Пасля дэнамінацыі 2006 года ў звароце знаходзяцца манеты наміналам у 1, 3, 5, 10, 20 і 50 гяпікаў.

## Этымалогія і транслітарацыя 
Звычайна паходжанне слова «гяпік» звязваюць з рускім словам «капейка». Аднак, па адной з версій, магчыма, само слова «капейка» — цюркскага паходжання і мае корань, які азначае сабаку.

Слова «гяпік» пакуль не мае адназначнай транслітарацыі на англійскую мову. Англамоўныя слоўнікі прыводзяць як мінімум два варыянты напісання — *gopik* і *qepiq*. На афіцыйным сайце Цэнтральнага банка Азербайджанскай Рэспублікі выкарыстоўваюцца *gepik* і *gapik*, у англамоўнай Вікіпедыі — *qapik (англ.)*, стандарт, прыняты ў рамках Еўрапейскага саюза,— *kepik*.

## Выпуск 1992—1993 года 
5, 20 і 50 гяпікаў 1992 года з бронзы і нікелю не траплялі ў абарачэнне. Іх распрадалі ў якасці сувеніраў.
thumb|500px|Параўнальныя памеры

## Выпуск 2006 года 
thumb|500px|Параўнальныя памеры

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Манеты Азербайджана 
Катэгорыя:Грашовыя адзінкі паводле алфавіта
Чылійцы

**Чылійцы** () — народ, асноўнае насельніцтва Чылі. Колькасць — звыш 11 млн, з іх у Чылі 11 млн.чалавек, 200 тыс.чалавек жыве ў суседніх раёнах Аргенціны, невялікія групы — у іншых краінах Амерыкі, у Еўропе і Аўстраліі. Антрапалагічна надзвычай неаднародныя. Фізічнае аблічча чылійцаў фарміруецца ў выніку змяшання прадстаўнікоў вялікай еўрапеоіднай расы і амерыканскай расы, пераходныя, метысныя формы пераважаюць. Гавораць на лацінаамерыканскім варыянце іспанскай мовы. Вернікі — каталікі.

Чылійская народнасць пачала фарміравацца ў перыяд заваявання іспанцамі цэнтральных раёнаў Чылі (ад паўднёвай мяжы Атакамы да ракі Бія-Бія) у сярэдзіне 16 стагоддзя. Да канкісты тут жылі земляробчыя плямёны індзейцаў пікунчэ і дыягітаў (300—500 тыс.чал.). Іспанамоўныя чылійцы сфарміраваліся ад змяшэння індзейцаў з імігрантамі з Еўропы — іспанцамі, а з 2-й паловы 19 стагоддзя і з выхадцамі з іншых краін. За каланіяльныя часы з Еўропы ў Чылі перасялілася 50-70 тыс.чал. У 1843 годзе іспанамоўнае насельніцтва складала 1,5 млн.чал. Этнічнай асіміляцыі індзейцаў спрыяла страта імі былой этнічнай самасвядомасці ва ўмовах рэзкага ламання традыцыйнай культуры.

## Літаратура 
* Народы мира, «Советская энциклопедия», М., 1988

Катэгорыя:Народы Чылі
Бітынія шчупальцавая

**Бітынія шчупальцавая** (*Bithynia tentaculata*) — від прэснаводных бруханогіх малюскаў.

## Апісанне 
Мае вежападобную (5-6 спіральных завіткоў) карычневую ракавіну вышынёй да 12 мм, вусце закрываецца авльнай накрыўкай.

Пашырана ў рэках, азёрах, вадасховішчах. Селіцца на харавых водарасцях, прыбярэжных камянях, у пазухах лісця разаку.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Бруханогія
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Уладзімір Пятровіч Кёпен

**Уладзімір Пятровіч Кёпен** (, , , Санкт-Пецярбург — 22 чэрвеня 1940, Грац) — нямецка-рускі географ, метэаролаг, кліматолаг і батанік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і навукоўца-этнографа Пятра Іванавіча Кёпена ў Санкт-Пецярбургу. Малодшы брат акадэміка Фёдара Пятровіча Кёпена. Вучыўся ў Санкт-Пецярбургскім універсітэце і ва ўніверсітэтах Гайдэльберга і Лейпцыга, дзе ў 1870 годзе абараніў дысертацыю.

З 1872 па 1875 год працаваў Галоўнай геафізічнай абсерваторыі, сакратаром метэаралагічнай камісіі Імператарскага Рускага геаграфічнага таварыства, затым паступіў на службу ў германскую марскую абсерваторыю ў Гамбургу (), дзе працаваў да 1919 года.

## Працы 
* «Über die Abhängigkeit des klimatischen Charakters der Winde von ihrem Ursprunge» («Repert. für Meteorologie», том IV);
* «Tägliche Perioden der Windgeschwindigkeit» (там жа, 1879);
* «Wolken Atlas» (Гамбург, 1890);
* «Klimalehre» (Лейпцыг, 1906);
* «Maritime Meteorologie» (1909).

Яго праца «Geographisches System der Klimate» (1936), у якой ён распрацаваў аб’ектыўную класіфікацыю клімату на зямлі, дагэтуль мае вялікае значэнне.

## Гл. таксама 
* Класіфікацыя кліматаў Кёпена

## Спасылкі 
* 
* Рускі біяграфічны слоўнік

Катэгорыя:Члены Леапальдзіны
Катэгорыя:Члены Рускага геаграфічнага таварыства да 1917 года
Катэгорыя:Географы Германіі
Катэгорыя:Батанікі Германіі
Катэгорыя:Метэаролагі Германіі
Абарона гонару і годнасці

**Абарона гонару і годнасці** — адна з формаў судовай аховы правоў фізічных і юрыдычных асоб. Грамадзянін або юрыдычная асоба маюць права патрабаваць праз суд абвяржэння недаказаных звестак, якія ганьбяць іх гонар, годнасць або дзелавую рэпутацыю. Ганебныя звесткі, распаўсюджаныя ў сродках масавай інфармацыі, абвяргаюцца там жа. Дакумент, які зыходзіць ад юрыдычнай асобы і змяшчае ганебныя звесткі, падлягае адмене. Іншыя выпадкі разглядаюцца судом. Маральная (немаёмасная) шкода кампенсуецца, памер яе вызначаецца судом.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Права
Судовая абарона

**Судовая абарона** — сукупнасць працэсуальных гарантаваных законам дзеянняў, накіраваных на ахову правоў і інтарэсаў грамадзян.

У Рэспубліцы Беларусь ажыццяўляецца судом праз дакладна рэгламентаваны парадак разгляду спраў, бакам даюцца аднолькавыя магчымасці ў працэсе. Грамадзяне маюць права абскарджваць у судзе неправамерныя дзеянні органаў дзяржаўнага кіравання і службовых асоб, у касацыйным парадку судовыя пастановы, абараняць сваю маёмасць і асобу і інш.

## Літаратура 
* 
* Защи́та суде́бная; Защи́та гражда́нских прав // Популярный юридический энциклопедический словарь / Редкол.: О. Е. Кутафин и др. — Москва: Большая Рос. энцикл.: РИПОЛ КЛАССИК, 2001. — С. 269—270. — 796, [3] с.; 17 см. — ISBN 5-85270-165-3 (БРЭ).

Катэгорыя:Крымінальна-працэсуальнае права
Катэгорыя:Правы чалавека
Абаротнае водазабеспячэнне

**Абаро́тнае водазабеспячэ́нне** — сістэма водазабеспячэння на прадпрыемствах, пры якой адбываецца шматразовы абарот вады ў тэхналагічным працэсе пры абмежаваным яе скідванні ў вадаёмы (да 3 %) ці інш. водапрыёмнікі. Перад паўторным выкарыстаннем адпрацаваную ваду ачышчаюць, ахалоджваюць і апрацоўваюць залежна ад мэтаў вытворчасці ў адкрытых вадаёмах, градзірнях, пырскальных басейнах, ачышчальных устаноўках. Выкарыстанне абаротнага водазабеспячэння замест праматочнага змяншае расход вады, эксплуатацыйныя выдаткі, забруджванне навакольнага асяроддзя.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:водазабеспячэнне
Катэгорыя:Прамысловасць
Біручына

**Біручы́на** (*Ligustrum*) — род кустоў, радзей невялікіх дрэў сямейства .

## Пашырэнне 
Вядома больш за 30 відаў, пашыраных ва Усходняй Азіі. На тэрыторыі Беларусі для азелянення выкарыстоўваецца .

## Некаторыя віды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Маслінавыя
Аляксандр Аляксандравіч Абадоўскі

**Алякса́ндр Алякса́ндравіч Абадо́ўскі** (нар. , г. ) — беларускі .

## Біяграфія 
Скончыў у 1982 годзе Усесаюзны дзяржаўны інстытут кінематаграфіі ў Маскве. З 1982 года на кінастудыі «Беларусьфільм».

## Творчасць 
Зняў мастацкія фільмы «Л. С.» (1987), «На чыгунцы» (1988), «Круглянскі мост» (1989), «Зязюліны дзеці» (1991), «Дзякуй Богу, не ў Амерыцы…» (1992), «Душа мая, Марыя» (1933), «Батанічны сад» (1997), «Армія выратавання» (1999), «Бальная сукенка» (2003), «Вам — заданне!» (2004), «Радзіма ці смерць» (2007), тэлефільмы «Белае адзенне» (1992), з А. Калашнікавым і С. Мілешкіным), «Рыфмуецца з каханнем…» (2007), тэлесерыялы Тры талеры (2005) і Цень самурая (2008). Сярод дакументальных фільмаў у «Белвідэацэнтры» — «Аляксандр Кішчанка. Гульні генія» (1995), «Мір на зямлі волатаў» (1997), «Ліза», «Іван Ахрэмчык у часе», «Сафія Полацкая» (усе 1998), «Дзяржаўны акадэмічны народны хор Рэспублікі Беларусь імя Цітовіча» (2002) і інш.; у творчым аб'яднанні «Летапіс» — «Тэма для пакаяння» (1990) і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Постаці Беларусьфільма
Біручына звычайная

**Біручы́на звычайная**, **Крушына** (*Ligustrum vulgare*) — від кустоў сямейства .

## Апісанне 
Лістападны куст вышынёю да 2 м з густа разгалінаванай кронай і прамастойнымі парасткамі. Лісце зверху цёмна-зялёнае, бліскучае, скурыстае, знізу светлае, ланцэтнае або шырокаэліпсоіднае, даўжынёй каля 5 см. Кветкі дробныя, белыя, духмяныя, у мяцёлках. Цвіце ў чэрвені—ліпені. Плады — чорныя, бліскучыя касцянкі, выспяваюць у кастрычніку—лістападзе, доўга застаюцца на кустах. Ягады ўтрымліваюць гліказід сінегрын (лігустрын) і шыкімавую кіслату, таму могуць выклікаць атручванні.

## Пашырэнне 
Радзіма — Усходняя Азія. Пашыраная ва Украіне, на Каўказе, у Малдове, Сярэдняй Еўропе і Міжземвамор'і.

## Выкарыстанне 
Фарбавальная расліна. Выкарыстоўваецца ў якасці дэкаратыўнай у жывых агароджах, бардзюрах, групавых і адзіночных пасадках. Размнажаюць пераважна насеннем. Выкарыстоўваецца для азелянення на тэрыторыі Беларусі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Маслінавыя
Катэгорыя:Кусты
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Иnoмарки

**«Иnoмарки»** () — чацвёрты студыйны альбом гурта «Би-2», выдадзены ў 2004 годзе.
## Спіс кампазіцый 
## Выканаўцы 
*  — вакал, акустычная гітара
*  — гітара, вакал
* Аляксандр Плявін — бас-гітара
* Н. Плявін — клавішныя
* Г. Габерман — ударныя
*  — вакал
*  — вакал
* «Белы Дзень» — балалайка, домбра
* Максім Ліхачоў — трамбон
* Сяргей Чарнышоў — вібрафон
* Сяргей Клявенскі — валынка, кларнэт
* Алена Філіпава — саксафон-барытон
* Аляксандр Дзіткоўскі — труба

## Спасылкі 
* «Иnoмарки» на партале Rick.ru

Катэгорыя:Альбомы 2004 года
Катэгорыя:Альбомы гурта «Би-2»
Судзебнік Мхітара Гоша

**Судзебнік Мхітара Гоша** () — зборнік феадальнага права Арменіі. Складзены Мхітарам Гошам у канцы XII стагоддзя, у ім усталяваны прынцыпы і парадак судаводства.

Напісаны на старажытнаармянскай мове і адметны лаканізмам, гэты кодэкс выкарыстоўваўся ў Арменіі і ў Кілікіі. У склад гэтага збору, без якой-небудзь сістэмы, увайшлі, апроч законаў Усходняй Рымскай імперыі (Візантыі), армянскія нацыянальныя звычаі, каноны армянскай царквы, законы Майсея. Пасля да яго былі далучаны працы іншых аўтараў, напрыклад, не прыналежны Мхітару Гошу пераклад сірыйска-рымскіх законаў. Якой-небудзь строгай сістэмы ў судзебніку няма, тэарэтычныя разважанні спалучаюцца з агульнымі разважаннямі, нормамі права і іх тлумачэннем.

Сілу абавязковага закона судзебнік Мхітара Гоша ўпершыню атрымаў у XIII ст., у Кілікійскай Арменіі. У XVI ст. ён быў прыняты польскім каралём Жыгімонтам I для армянскіх пасяленняў у Львове, Каменцы-Падольскім і іншых гарадах. Асобныя часткі яго перакладзены на латынь, польскую, татарскую мовы. У XVIII у. судзебнік Мхітара Гоша быў занесены ў зборнік грузінскіх законаў, складзены царэвічам, пасля царом Вахтангам VI (так званы *Вахтангаў зборнік законаў*), у складзе якога дзейнічаў і пасля далучэння Грузіі да Расіі.

Судзебнік дайшоў да нас у шматлікіх спісах і варыянтах, што захоўваюцца ў Матэнадаране (дзяржаўнае сховішча старажытных рукапісаў) у Ерэване, а таксама ў бібліятэках Венецыі, Вены і іншых гарадоў. Асобныя часткі яго перакладзены на латынь, польскую, татарскую мовы.

Судзебнік Гоша з'яўляецца адным з нешматлікіх твораў таго перыяду, які дайшоў да нас у аўтарскім рукапісе, магчыма нават у дзвюх аўтарскіх версіях.

## Змест 
Судзебнік складаецца з трох асноўных частак — «Уводзіны», «Царкоўныя каноны» і «Свецкі закон». Ва «Уводзінах» Мхітар дзякуе сваім дабрадзеям, паясняе прычыну напісання сваёй працы. Сам раздзел пачынаецца словамі
Дзе знойдзеш адказ тым, хто абгаворвае нас, нібы няма суда ў Арменіі

Радзел складаецца з 11 глаў.

«Царкоўныя каноны» складаюцца з 124 артыкулаў, і часта абапіраюцца на Стары запавет, «Канонагірк» Аванеса Адзнецы і «Судзебнік» Давіда Гандзакецы.

«Свецкі закон» складаецца з 130 артыкулаў.

## Гл. таксама 
* Статут львоўскіх армян

## Спасылкі 
* Латинский текст Львовского Армянского Судебника 1519 г. по рукописи: ЦГИА Украины во Львове 

Катэгорыя:Кнігі XII стагоддзя
Катэгорыя:Гістарычныя крыніцы права
Катэгорыя:Гісторыя Арменіі
Дараванне (аповесць)

**«Дараванне»** — аповесць беларускай пісьменніцы Алены Брава, выдадзеная ў 2013 годзе ў мінскім выдавецкім доме «Звязда» тыражом  экзэмпляраў ― менавіта столькі дзён доўжылася Вялікая Айчынная вайна. Асобнае выданне з апавяданнем завяршае інтэрв’ю-пасляслоўе з аўтарам, якое ўзяў літаратуразнаўца Алесь Карлюкевіч.

## Сюжэт 
Старажытнагрэчаскае слова *«алетэйя»* («ісціна») літаральна азначае *«адсутнасць забыцця»*. Страціўшы памяць, непазбежна губляеш ісціну, — да такой высновы прыходзіць гераіня аповесці Алены Брава «Дараванне» беларуска Ларыса Вашкевіч, вымушаная даглядаць у Германіі Ганса Краўза — цяжкахворага бацьку свайго мужа. Аднойчы Ларыса, чыя сям’я пацярпела ад фашызму ў гады акупацыі Беларусі, даведваецца пра тое, што Ганс у гэты час служыў у вермахце, і не дзе-небудзь, а ў яе родных мясцінах. Рашэнне жанчыны адназначнае: пакінуць дом былога акупанта. Аднак ні муж, ні суайчынніца-эмігрантка, ні нават дарослая дачка не разумеюць яе.

Дык што прымушае Ларысу Вашкевіч не спаць уночы: выхадкі былога нямецкага салдата, які пакутуе на хваробу Альцгеймера і таму лічыць, што вайна яшчэ працягваецца? Гульня каляровых шкельцаў у калейдаскопе Мнемазіны? Ці *«замацаванне афекту»* гістарычнай памяці?

## Выданні і ўзнагароды 
Упершыню надрукавана ў часопісе «Маладосць» у 2011 годзе. У перакладзе аўтара на рускую мову надрукавана ў расійскім літаратурна-мастацкім часопісе «Сибирские огни». Пераклад на нямецкую мову для асобнага выдання аповесці зрабіў Андрэ Бём.

Міжнародная асацыяцыя пісьменнікаў-баталістаў і марыністаў (Масква) у 2011 годзе адзначыла аповесць літаратурнай прэміяй імя Канстанціна Сіманава.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Літаратурныя творы на беларускай мове
Катэгорыя:Кнігі 2013 года
Катэгорыя:Аповесці
Чэмпіянат Беларусі па бейсболе 2016

**Чэмпіянат Беларусі па бейсболе 2016 года ў вышэйшай лізе** прайшоў з 14 мая па 23 верасня. Бейсбольны клуб «Мінск» у 6 раз у гісторыі стаў чэмпіёнам.

## Рэгламент 
Схема правядзення чэмпіянату: каманды гуляюць паміж сабой па чатыры матчы — два дома і два ў гасцях; агульная колькасць матчаў 12. Пасля завяршэння рэгулярнага чэмпіянату дзве лепшыя каманды пазмагаюцца за тытул чэмпіёна ў фінальнай серыі, якая працягнецца да трох перамог.

## Клубы-ўдзельнікі 
У сезоне 2016 года ў вышэйшай лізе гуляла 4 каманды: Брэсцкія зубры, Лагішынскія ваўкі, Мінск і Цукровы шторм са Скідзеля.

## Вынікі гульняў 
**1 круг**

**2 круг**

**3 круг**

**4 круг**

**5 круг**

**6 круг**

## Фінальная серыя 
## Выніковае становішча 
## Спасылкі 
* Вышэйшая ліга на сайце Беларускай бейсбольнай асацыяцыі 

Катэгорыя:Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па бейсболе
Перакуль

**Пераку́ль, Перакатка** — рака ў Дзяржынскім і Стаўбцоўскім раёнах Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Сула (басейн Нёмана).

Даўжыня ракі 24 км. Плошча вадазбору 88 км². Пачынаецца прыкладна за 1 км на ўсход ад вёскі Ціскаўшчына, упадае ў Сулу прыкладна за 0,4 км у напрамку на паўночны ўсход ад вёскі Рудня. Вадазбор на паўднёва-заходняй ускраіне Мінскага ўзвышша. Асноўны прыток — рака Нябела (злева).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Дзяржынскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Стаўбцоўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Сулы (прыток Нёмана)
Валерыя Грыбусава

**Валерыя Грыбусава** (, ) — беларуская спявачка. У 2015 годзе атрымала першую прэмію на конкурсе выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск».

## Біяграфія 
У 2000—2005 гадах займалася ў ансамблі народнай музыкі «Ярыца» Магілёўскага абласнога цэнтра творчасці. У 2010—2011 гадах вучылася ў Студыі моды Сяргея Нагорнага.

У 2013 годзе скончыла з адзнакай Магілёўскую дзяржаўную гімназію-каледж мастацтваў па класе музычна-харавога мастацтва. На працягу васьмі гадоў была салісткай эстраднай студыі пры МГГКМ. і паступіла ў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў па спецыяльнасці мастацтва эстрады (спевы).

Удзельніца паўфіналу музычнага праекта «Спяваючыя гарады» (Мінск, Беларусь, 2012).

Удзельніца паўфіналу Міжнароднага конкурсу маладых выканаўцаў папулярнай музыкі «Новая хваля-2013» (Масква, Расія, 2013 года).

Лаўрэат I Прэміі міжнародных конкурсаў «Чароўны свет куліс» (Санкт-Пецярбург, Расія, 2011), «Залатая пчолка» (Клімавічы, Беларусь, 2011).

Уладальнік Гран-пры нацыянальных і міжнародных фестываляў-конкурсаў «Калядная зорка» (Масква, Расія, 2012), «Новы рух-2012» (Мінск, Беларусь), «Халі-хало» (Наваполацк, Беларусь, 2012), «Le ciel de Paris» («Пад небам Парыжа», Парыж, Францыя, 2012), «Маладзечна-2013» (Маладзечна, Беларусь).

Са жніўня 2013 г. працуе ў якасці артыста-вакаліста ў Нацыянальным акадэмічным аркестры сімфанічнай і эстраднай музыкі Рэспублікі Беларусь пад кіраўніцтвам Міхаіла Фінберга.

Гурт Валерыі Грыбусавай і Уладзіслава Пашкевіча «VAL» з песняй на беларускай мове «» павінен быў прадстаўляць Беларусь на «Еўрабачанні-2020», але конкурс быў адменены з-за пандэміі COVID-19.

## Спасылкі 
* Валерия ГРИБУСОВА  

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Беларусі
Цімкавіцкае вадасховішча

**Ці́мкавіцкае** — вадасховішча ў Капыльскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, паміж аграгарадком Цімкавічы, вёскай Агароднікі і вёскай Комсічы.

Вадасховішча створана ў 1975 годзе на рацэ Мажа. Плошча паверхні 0,75 (0,8) км². Даўжыня 5,73 (1,65) м. Аб’ём вады ў вадасховішчы 1,16 (1,2) млн м³. Сярэдні сцёк складае 16,9 млн м³/год. Ваганні ўзроўню вады на працягу года да 1,5 м. Вадасховішча зарастае ў вярхоўі.

## Літаратура 
*  — С. 115.
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-102. Выданне 1986 г. Стан мясцовасці на 1987 г.

## Спасылкі 
* Водохранилища — Минская область — Морфометрические показатели и характерные уровни // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Вадасховішчы Капыльскага раёна
Катэгорыя:Вадасховішчы Мінскай вобласці
Баш-Апаранская бітва

**Баш-Апара́нская бітва** () — узброенае сутыкненне паміж турэцкімі войскамі, якія ўварваліся на тэрыторыю Арменіі, і армянскімі рэгулярнымі часткамі, якое адбылося 23—29 мая 1918 года. Падчас баёў турэцкія войскі былі пабіты і адкінуты да захаду ад Баш-Апарана.

## Наступствы 
Перамога армянскіх войскаў у Баш-Апаранскай бітве, разам з перамогамі ў Сардарапацкай бітве і Каракіліскай бітве, згуляла вялікую ролю ў знішчэнні пагрозы ўварвання турэцкіх войскаў у Арарацкую даліну.

Катэгорыя:Май 1918 года
Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Катэгорыя:Бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Гісторыя Арменіі
Катэгорыя:Канфлікты 1918 года
Надмагілле Альбрэхта Гаштольда

**Надмагілле Альбрэхта Гаштольда** — рэнесанснае  канцлера вялікага літоўскага Альбрэхта Гаштольда ў Віленскім кафедральным саборы, створанае Бернардзінам Занобіем дэ Джыяноцісам прыкладна паміж 1539 і 1541 гадамі.

Катэгорыя:Надмагільныя помнікі
Катэгорыя:Рэнесансныя скульптуры
Катэгорыя:Кафедральны сабор Святога Станіслава (Вільнюс)
Катэгорыя:Гаштольды
Катэгорыя:Скульптуры Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:З’явіліся ў XVI стагоддзі
Катэгорыя:Рэнесанснае мастацтва Беларусі
Аскеран

**Аскера́н** (, ) — горад у Нагорным Карабаху. Знаходзіцца за 14 км на паўночны ўсход ад Сцепанакерта па дарозе ў г.Агдам, на левым беразе ракі Каркарчай. 

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Катэгорыя:Гарады Нагорна-Карабахскай Рэспублікі
Катэгорыя:Населеныя пункты Аскеранскага раёна НКР
Свята-Мікалаеўская царква (Першамайская)

**Свята-Мікалаеўская царква** — праваслаўны храм у вёсцы Першамайская Бярозаўскага раёна Брэсцкай вобласці.

## Гісторыя 
У цэнтры вёскі. Пабудавана ў 1903 годзе з цэглы.

## Архітэктура 
Вырашана прамавугольным у плане аб'ёмам пад двухсхільным дахам. Да фасада далучана трох'ярусная чатырохгранная званіца, завершаная цыбулепадобнай галоўкай; арачная ніша 2-га яруса запоўнена выявай свяціцеля Мікалая. З тыльнага фасада выступае ніжэйшая пяцігранная апсіда з бакавымі рызніцамі. Бакавыя фасады рытмічна расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі і лапаткамі ў прасценках.

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Бярозаўскага раёна
Катэгорыя:Храмы Брэсцкай і Кобрынскай епархіі
Катэгорыя:1903 год у Беларусі
Катэгорыя:Першамайская (Бярозаўскі раён)
Кузьма Пятровіч Грыб

**Кузьма Пятровіч Грыб** (1911—1943) — малодшы лейтэнант Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

## Біяграфія 
Кузьма Грыб нарадзіўся ў 1911 годзе ў вёсцы Сінск (цяпер — Лоеўскі раён Гомельскай вобласці ў сялянскай сям’і. Працаваў у калгасе. У чэрвені 1941 года Грыб быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію і накіраваны на фронт Вялікай Айчыннай вайны. Да верасня 1943 года гвардыі малодшы лейтэнант Кузьма Грыб камандаваў узводам 182-га гвардэйскага стралковага палка 62-й гвардзейскай дывізіі 37-й арміі Стэпавага фронта. Вызначыўся падчас Бітвы за Дняпро.

28 верасня 1943 года Грыб адным з першых у сваім падраздзяленні пераправіўся праз Дняпро. Ягоны ўзвод замацаваўся на плацдарме на заходнім беразе і адбіў варожую кантратаку. У гэтым бое Грыб загінуў. Пахаваны ў вёсцы  Ануфрыіўскага раёна Кіраваградскай вобласці Украіны. Таксама пасмяротна быў узнагароджаны ордэнам Леніна.

## Літаратура 
* 
* Навечно в сердце народном. 3-е изд., доп. и испр. Минск, 1984. — С. 128.
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лоеўскім раёне
Катэгорыя:Лейтэнанты СССР
Спаса-Ушэсцеўская царква (Петрыкаў)

**Спаса-Ушэсцеўская царква**, ці **царква Узнясення Гасподняга** — праваслаўны храм у г. Петрыкаве Гомельскай вобласці. Знаходзіцца на вуліцы Камунальнай.

## Гісторыя 
Пабудавана ў 1890 годзе з цэглы.

## Архітэктура 
Помнік архітэктуры неарускага стылю. Вырашана па канону чатырохчасткавага храма: прытвор-званіца, кароткая трапезная, папярочны аб'ём малітоўнай залы, пяцігранная апсіда. У сілуэце пануюць 2 дамінанты: чатырохгранная купальная званіца з макаўкай і магутны васьмігранны светлавы барабан, накрыты самкнутым сферычным купалам з макаўкай. Уваход арганізаваны праз нізкі прамавугольны прытвор пад двухсхільным пакрыццём. Фасады прарэзаны арачнымі аконнымі праёмамі і круглымі люкарнамі, атанкаваныя ліштвы якіх графічна вылучаны на чырвонацагляным фоне фасадаў.

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Петрыкаўскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Петрыкава
Катэгорыя:Храмы Тураўскай і Мазырскай епархіі
Катэгорыя:1890 год у Беларусі