open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
2023 год у гісторыі літаратуры

**2023** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
* студзень — выдавецтва «Кнігазбор» спыніла сваю дзейнасць у Беларусі.

## Кнігі 
* пачатак выдання навукова каментаванага Збору твораў Кузьмы Чорнага ў 12-ці тамах. У першы том  увайшлі апавяданні 1921–1925 гадоў .
[thumb|справа|«[Рыцар Янка і каралеўна Мілана. Агонь і лёд».]]
* *Алег Грушэцкі*. «Рыцар Янка і каралеўна Мілана. Агонь і лёд».
* *Валерый Гапееў*. «Вольнеры. Прадвесце».

## Прэміі 
* 5 кастрычніка — лаўрэатам Нобелеўскай прэміі па літаратуры стаў Юн Фосэ.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 6 студзеня — Віктар Хурсік (нар. 1953), беларускі журналіст, публіцыст, пісьменнік, выдавец.
* 27 лютага — Аляксей Дудараў (нар. 1950),  беларускі драматург, сцэнарыст, тэатральны дзеяч.
* 16 жніўня — Віктар Карамазаў (нар. 1934), беларускі журналіст, публіцыст, пісьменнік.

## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
Пётр Аляксандравіч Рушкевіч

**Пётр Аляксандравіч Рушкевіч** (1908 — ?) — савецкі санітарны ўрач і арганізатар санітарна-эпідэміялагічнай службы. Маёр медыцынскай службы.

## Біяграфія 
Скончыў Варонежскі медыцынскі інстытут у 1935 годзе.

## Узнагароды 
Узнагароды: ордэн Чырвонай Зоркі, медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.».

Катэгорыя:Медыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Медыкі СССР
Катэгорыя:Ваенныя ўрачы СССР
In Flames

**«In Flames»** () ― шведскі музычны гурт, які грае ў жанры меладычны дэз-метал. На 2011 год прададзена больш за 2,5 мільёны запісаў гурта па ўсім свеце.

## Дыскаграфія 
**Студыйныя альбомы**

* *Lunar Strain* (1994)
* *The Jester Race* (1996)
* *Whoracle* (1997)
* *Colony* (1999)
* *Clayman* (2000)
* *Reroute to Remain* (2002)
* *Soundtrack to Your Escape* (2004)
* *Come Clarity* (2006)
* *A Sense of Purpose* (2008)
* *Sounds of a Playground Fading* (2011)
* *Siren Charms* (2014)
* *Battles* (2016)
* *I, the Mask* (2019)
* *Foregone* (2023)

## Спасылкі
*

Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1990 годзе
Катэгорыя:Метал-гурты Швецыі
Іван Васільевіч Боднар

**Іван Васілевіч Боднар** (нар. , с. Доўгае, Іршаўскі раён, Закарпацкая вобласць, Украіна) — беларускі фізікахімік. Доктар хімічных навук (1989), прафесар (1990).

## Біяграфія 
Скончыў Ужгарадскі дзяржаўны ўніверсітэт (хімічны факультэт, 1964), Інстытут фізікі цвёрдага цела і паўправаднікоў АН БССР (аспірантура, 1969).

Працаваў у Інстытуце фізікі цвёрдага цела і паўправаднікоў АН БССР (1977—1982, старшы навуковы супрацоўнік), Беларускім дзяржаўным універсітэце інфарматыкі і радыёэлектронікі (з 1982, факультэт камп’ютарнага праектавання, кафедра праектавання інфармацыйна-камп’ютарных сістэм, прафесар і адначасова загадчык НДЛ «Монакрышталі складаных паўправадніковых злучэнняў», у 1990—2014 — загадчык кафедры хіміі).

Навуковыя інтарэсы: сінтэз і вырошчванне монакрышталёў складаных паўправадніковых злучэнняў і даследаванне іх фізіка-хімічных і фізічных уласцівасцей.

## Бібліяграфія 
* Тройные полупроводниковые соединения AI BIII C2VI и твердые растворы на их основе: получение, свойства и возможность использования : автореферат диссертации … доктора химических наук : 02.00.04 / Боднарь Иван Васильевич. — Минск, 1988.
* Исследование системы MnIn2S4-AgIn5S8 / И. В. Боднарь, Чан Бинь Тхан // Доклады БГУИР. — Минск, 2018. — № 1. — С. 57—64.

## Літаратура 
* 
* Боднарь Иван Васильевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 2. — С. 434.
* Боднарь Иван Васильевич // Белорусский государственный университет информатики и радиоэлектроники : история в биографиях ректоров, ученых, удостоенных почетных званий, лауреатов премий, профессоров, докторов наук : 40 лет (1964—2004). — Минск, 2004. — С. 238—239.

Катэгорыя:Выкладчыкі факультэта камп’ютарнага праектавання БДУІР
Катэгорыя:Выпускнікі Ужгарадскага нацыянальнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Фізікахімікі СССР
Катэгорыя:Фізікахімікі Беларусі
Мікалай Уладзіміравіч Шастапалаў

**Мікалай Уладзіміравіч Шастапалаў** (нар. 14.9.1950) — беларускі і расійскі санітарны ўрач, вучоны ў галіне эпідэміялогіі і абароне праў спажыўцоў. Доктар медыцынскіх навук, прафесар.  (класны чын прысвоены Указам Прэзідэнта РФ ад 30 красавіка 2008).

## Біяграфія 
Мае вышэйшую медыцынскую адукацыю па спецыяльнасці «медыка-прафілактычная справа»; працаваў санітарным урачом, галоўным дзяржаўным санітарным урачом г. Мінска і адначасова начальнікам Мінскай гарадской санітарна-эпідэміялагічнай станцыі (1982—1987), пасля галоўным дзяржаўным санітарным урачом г. Масквы (1988—1992), начальнікам упраўлення Дзяржаўнага камітэта дзяржсанэпіднагляду РФ, намеснікам кіраўніка Дэпартамента дзяржаўнага санітарна-эпідэміялагічнага нагляду Міністэрства аховы здароўя Расіі; з красавіка 2004 года — намеснік кіраўніка Федэральнай службы па наглядзе ў сферы абароны правоў спажыўцоў і дабрабыту чалавека.

## Сям’я 
Жанаты, мае дачку.

## Спасылкі 
* Поздравляем с юбилеем Шестопалова Николая Владимировича!  
* Первый рубеж обороны  

Катэгорыя:Санітарныя ўрачы
Катэгорыя:Эпідэміёлагі Беларусі
Катэгорыя:Эпідэміёлагі Расіі
Катэгорыя:Эпідэміёлагі СССР
Аляксандр Іванавіч Кандрусёў

**Аляксандр Іванавіч Кандрусёў** (1.12.1941, Кабылічы, Пухавіцкі раён — 4.3.1997) — беларускі гігіеніст, арганізатар аховы здароўя. Заслужаны ўрач БССР (1981). Кандыдат медыцынскіх
навук.

## Біяграфія 
Скончыў Днепрапятроўскі медыцынскі інстытут (1965).

Галоўны дзяржаўны санітарны ўрач Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці (1965—1968), загадчык эпідэмічнага аддзела Мінскай абласной санітарна-эпідэміялагічнай станцыі (1968), галоўны урач Мінскай гарадской дэзінфекцыйнай станцыі (1968—1971), галоўны дзяржаўны санітарны ўрач Мінска (1971—1982). Начальнік Галоўнага санітарна-эпідэміялагічнага ўпраўлення Міністэрствы аховы здароўя БССР (1982—1983), намеснік міністра аховы здароўя (1983—1986), галоўны дзяржаўны санітарны ўрач БССР (1986—1987).

Начальнік Галоўнага санітарна-эпідэміялагічнага ўпраўлення Міністэрства аховы здароўя БССР, намеснік галоўнага дзяржаўнага ўрача СССР (1987). Намеснік міністра аховы здароўя СССР, галоўны
дзяржаўны санітарны ўрач СССР (1987—1991). Віцэ-прэзідэнт Фонда аховы мацярынства і дзяцінства Расійскай Федэрацыі (1991—1993), прэзідэнт ЗАТ «Фарма-Сан» (1993—1997).

## Літаратура 
* Руководители санитарно-эпидемиологической службы Республики Беларусь / Респ. центр гигиены и эпидемиологии; под общ. ред. В. П. Филонова. — Минск : Тэхналогія, 2001. — С. 18.
* Организаторы здравоохранения Республики Беларусь / Белорус. ассоц. социал-гигиенистов и организаторов здравоохранения; ред.: М. З. Ивашкевич, И. В. Манулик. — Минск : Тип. «Победа», 2002. — С. 21-22.

Катэгорыя:Медыкі СССР
Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Постаці беларускай аховы здароўя
Шастапалаў

**Шастапалаў** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Мікалай Анісімавіч Шастапалаў — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Мінскай вобласці
* Мікалай Уладзіміравіч Шастапалаў — беларускі і расійскі санітарны ўрач

## Гл. таксама 
* Шастапалава
&Team

**&Team** (, ; стылізавана як **&TEAM**) — шматнацыянальны мужчынскі гурт, створаны HYBE Labels Japan. Гурт складаецца з дзевяці ўдзельнікаў: K, Фумы, Нікаласа, EJ, Юмы, Чо, Харуа, Такі і Макі. Гурт быў сфармаваны падчас шоу на выжыванне *&Audition – The Howling*. 21 лістапада 2022 года гурт выпусціў пераддэбютнае музыкальнае відэа да песні «Under the Skin» з іх дэбютнага міні-альбома *First Howling: ME*, які выйшаў 7 снежня 2022.

## Назва 
Назва гурта «&TEAM» значыць «9 розных удзельнікаў, звязаных знакам &, якія злучаюць людзей з людзьмі, людзей з светам, злучаюцца з фанатамі і злучаюць фанатаў з фанатамі. Мы (&TEAM) станем супольнасцю лёсаў і станем лепшымі. З гэтай нагоды мы збіраем індывідуальную энергію і працягваем дасягаць новыя вышыні па-за нашымі ўласнымі межамі».

## Гісторыя 
### 2021–2022: пераддэбютная дзейнасць 
У 2021 годзе HYBE (тымчасова Big Hit Entertainment) праводзіла кастынг сярод моладзі, каб вылучыць трэйні, якія б у будучыні дэбютавалі ў новым праекце кампаніі ў Японіі. Было абвешчана, што былыя ўдзельнікі шоу на выжыванне *I-LAND* (K, Нікалас, EJ, Кёнмін і Такі) будуць часткай праекта, а пры дапамозе новага шоу на выжыванне ў гурце з'явяцца дадатковыя ўдзельнікі перад яго дэбютам дзесьці ў 2021 годзе (пазней адкладзена да 2022 года). Аднак 31 мая 2021 года лэйбл аб'явіў аб тым, што Кёнмін пакідае гурт пасля абмеркавання і ўсведамлення таго, што ў артыста і кампаніі розныя напрамкі ў пошуку стыля музыкі.

4 лістапада 2021 года HYBE Japan абвясціла, што ў 2022 годзе кампанія правядзе шоу-праслухоўванне *&AUDITION - The Howling -*, якое будзе транслявацца па тэлебачанні ў Японіі і ва ўсім свеце на YouTube. Гаворка таксама шла і аб тым, што ўдзел у шоу прымуць K, Нікалас, EJ і Такі. У той жа дзень быў створаны афіцыйны акаўнт чатырох удзельнікаў у Twitter (пад назвай «&AUDITION Boys»). 9 сакавіка 2022 года было пацверджана, што шоу выйдзе ў эфір у ліпені 2022 года на тэлеканалах Nippon TV, Hulu і на канале HYBE Labels у YouTube.

## Зноскі
Лусаіл

**Лусаіл** () — другі па велічыні горад Катара, які размяшчаецца на поўначы муніцыпалітэта Эд-Даіян. Размешчаны за 23 км на поўнач ад Дохі, плошча больш 38 км². Плануецца, што па заканчэнні будаўніцтва горада ў ім будзе пражываць каля 455 тысяч чалавек.

Лусаіл быў абраны адной з пляцовак правядзення чэмпіянату свету па футболе ў 2022 годзе. На Нацыянальным стадыёне Лусаіл пройдзе ўрачыстае адкрыццё турніру, фінал і іншыя этапы чэмпіянату. У 2015 годзе горад прыняў чэмпіянат свету па гандболе сярод мужчын. У горадзе таксама размешчана гоначная траса Формулы-1, на якой у 2021 годзе прайшло Гран-пры Катара.
## Насельніцтва 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Катара
Дом Цмока

**«Дом Цмока»** () — амерыканскі фэнтэзійны тэлесерыял у жанры фэнтэзі, які з’яўляецца незалежным прыквелам «Гульні тронаў» (2011—2019) і другім серыялам у франшызе «Песня Лёду і агню». Праект створаны Джорджам Р. Р. Марцінам і  для тэлеканала HBO. Абодва серыялы заснаваны на серыі раманаў Марціна «Песня Лёду і агню». Кондал і Мігель Сапочнік выступаюць шоуранерамі праекта. «Дом Цмока» заснаваны на некаторых частках рамана «Полымя і кроў» і яго дзеянні разгортваюцца прыкладна за 200 гадоў да падзей «Гульні тронаў», за 172 гады да нараджэння Дайнэрыс Таргарыен, нашчадка аднайменнага каралеўскага дома, і праз 100 гадоў пасля аб’яднання сямі каралеўстваў дзякуючы заваяванням Таргарыенаў. У серыяле апавядаецца пра пачатак канца Дома Таргарыенаў, падзеях, якія прывялі да грамадзянскай вайны за трон, вядомую як «Танец Драконаў», і пра саму вайну.

Заказ на стварэнне «Дома цмока» паступіў у кастрычніку 2019 года, кастынг стартаваў у ліпені 2020 года, а асноўныя здымкі пачаліся ў красавіку 2021 года ў Вялікабрытаніі. Прэм’ера серыяла адбылася 21 жніўня 2022 года, першы сезон складаецца з дзесяці серый. Праз пяць дзён пасля прэм’еры серыял быў падоўжаны на другі сезон. Сапочнік пасля першага сезона пакінуў пасаду шоуранера, пакінуўшы Кондала адзіным шоуранерам на другі сезон. Першы сезон атрымаў досыць станоўчыя водгукі, эксперты адзначылі аркі персанажаў, сцэнарый, музыку і акцёрскую ігру (асабліва Кансідайна, Сміта, Д’арсі, Алкок і Кук). Аднак тэмп апавядання, асабліва часовыя скокі, і асвятленне ў некаторых сцэнах падвергліся крытыцы. Прэм’еру серыяла на HBO Max і кабельных каналах паглядзелі больш за 10 мільёнаў гледачоў, што стала самым вялікім паказчыкам у гісторыі HBO.

## Сюжэт 
Серыял распавядае пра падзеі на выдуманым кантыненце Вэстэросе, якія адбываліся прыкладна за 200 гадоў да падзей «гульні тронаў». Сюжэт сканцэнтраваны на «Скокі Драконаў»- грамадзянскай вайне (129—131 год ад заваёвы Эйегона I), прычынай якой стала барацьба паміж двума галінамі дома Таргарыенаў. «Скокі» пачалася пасля балючай смерці караля Візерыса I, калі прынцэса Рэйніра, падтрыманая партыяй «чорных», і Эйгон Таргарыен, падтрыманы партыяй «зялёных», адначасова абвясцілі аб сваіх правах на Жалезны трон.

### Выхад на хатніх носьбітах 
Першы сезон выйдзе ў фарматах 4K UHD Blu-ray, стандартным Blu-ray і DVD 20 снежня 2022 года і будзе ўтрымліваць больш за гадзіну закулісных інтэрв’ю і відэа.

## Гл. таксама 
* Аповесць «Прынцэса і каралева» (2013) і яе прыквел «Прынц-разбойнік» (2014), напісаныя Джорджам Р. Р. Марцінам, пазней былі ўключаны ў сюжэтную лінію «Скокі драконаў» у рамане «Полымя і кроў».

Катэгорыя:Экранізацыі літаратурных твораў фантастыкі
Катэгорыя:Драматычныя тэлесерыялы ЗША
Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове
Нэлі Тадэвушаўна Гіндзюк

**Нэлі Тадэвушаўна Гіндзюк** — беларускі санітарны ўрач і арганізатар аховы здароўя.

## Біяграфія 
Скончыла Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (1986).

## Літаратура 
* Кто есть кто в Республике Беларусь. Деловой мир СНГ. Вып. 3. — Минск, 2006. (Информация на с. 87.)

Катэгорыя:Санітарныя ўрачы
Катэгорыя:Постаці беларускай аховы здароўя
1999 год у гісторыі камп’ютарных гульняў

**1999** год быў адзначаны шэрагам падзей у галіне камп’ютарных гульняў.
## Мерапрыемствы і падзеі 
## Узнагароды 
## Выпускі гульняў 
* 1 лістапада — «Half-Life: Opposing Force» (платформа «Windows»)

## Спасылкі
Катэгорыя:1999
Катэгорыя:Гады ў камп’ютарных гульнях
1998 год у гісторыі камп’ютарных гульняў

**1998** год быў адзначаны шэрагам падзей у галіне камп’ютарных гульняў.
## Мерапрыемствы і падзеі 
## Узнагароды 
## Выпускі гульняў 
* 31 сакавіка — «StarCraft» (платформы «Nintendo 64», «macOS», «Windows» і «Classic Mac OS»)
* 8 лістапада — «Half-Life» (платформа «Windows»)
* 20 лістапада — «The Settlers III» (платформа «Windows»)
* 21 лістапада — «The Legend of Zelda: Ocarina of Time» (платформа «Nintendo 64»)

## Спасылкі
Катэгорыя:1998
Катэгорыя:Гады ў камп’ютарных гульнях
Віктар Міхайлавіч Чалноў

**Віктар Міхайлавіч Чалноў** (? — 2017) — беларускі санітарны ўрач.

## Біяграфія 
Працаваў галоўным дзяржаўным санітарным урачом г. Мінска і адначасова начальнікам Мінскай гарадской санітарна-эпідэміялагічнай станцыі з 1987 па 2001 год, пасля — намеснікам галоўнага ўрача Мінскага гарадскога цэнтра гігіены і эпідэміялогіі з 2001 па 2012 год.

У перыяд яго кіраўніцтва ў складаных умовах працэсаў перабудовы і фарміравання беларускай дзяржаўнасці гарадская санітарна-эпідэміялагічная служба паспяхова вырашала шырокае кола пытанняў, звязаных з папярэджаннем захворванняў, скарачэннем працастрат, абумоўленых уплывам умоў працы і побыту насельніцтва. У выкананне загада Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь ад 31.07.1992 г. і рашэння Мінскага гарадскога савета народных дэпутатаў ад 04.11.1993 г. № 629 Мінская гарадская санітарна-эпідэміялагічная станцыя перайменавана ў Мінскі гарадскі цэнтр гігіены і эпідэміялогіі.

Катэгорыя:Санітарныя ўрачы
Іван Іванавіч Вайтовіч

**Іван Іванавіч Вайтовіч** — беларускі санітарны ўрач і арганізатар аховы здароўя.

## Біяграфія 
Працаваў галоўным дзяржаўным санітарным урачом г. Мінска і адначасова начальнікам Мінскага гарадскога цэнтра гігіены і эпідэміялогіі з красавіка 2011 па люты 2013 года.

З 2013 па 2011 год узначальваў Мінскі занальны цэнтр гігіены і эпідэміялогіі.

Катэгорыя:Санітарныя ўрачы
Катэгорыя:Постаці беларускай аховы здароўя
Ланін (значэнні)

**Ланін** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Ланін (нар. 1990) — беларускі гандбаліст. Кандыдат у майстры спорту Беларусі, варатар.
* Уладзімір Леанідавіч Ланін (нар. 1948) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі радыёэлектроннай апаратуры.

## Гл. таксама 
* Ланін — конусападобны стратавулкан на мяжы Аргенціны і Чылі.
Эндэ (Інданезія)

**Эндэ** () — горад на поўдні вострава Флорэс у інданезійскай правінцыі Усходняя Нуса-Тэнгара. Насельніцтва (2021 г.) — 93 894 чал.

## Геаграфія 
Эндэ знаходзіцца за 1640 км на паўднёвы ўсход ад Джакарты, сталіцы Інданезіі. З’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам аднайменнага раёна правінцыі Усходняя Нуса-Тэнгара. Горад месціцца на пагорыстай раўніне паміж паміж горнымі камлюкамі. Клімат трапічны з выразнымі вільготным і сухім сезонамі. Сярэднегадавая тэмпература +26,1 °C.

## Гісторыя 
Некаторыя даследчыкі лічаць, што Эндэ быў вядомы ўжо ў сярэдзіне XIV ст. у яванскай імперыі Маджапахіт. Карэнныя насельнікі мясцовасці — аўстранезійскае племя эндэ-ліё. Паводле іх міфалогіі, Эндэ сапраўды быў заснаваны выхадцамі з Маджапахіта і Кітая.

Землеўладальнік Амбу Нгобэ стаў пачаткоўцам дынастыі мясцовых раджаў, якія стварылі на поўдні вострава Флорэс дзяржаву з цэнтрам у Эндэ. У 1793 г. яны заключылі саюз з галандцамі. Важную ролю ў развіцці горада адыгралі *топас* або *ларантукейрас*, партугала-флорэскія крэолы з усходу вострава.

У 1854 г. дзяржава Эндэ трапіла ў залежнасць ад Галандскай Ост-Індскай кампаніі. З 1915 г. дзейнічала афіцыйнае каланіяльнае кіраванне Галандскай Ост-Індыі. У 1934—1938 гг. у Эндэ ў высылцы знаходзіўся Сукарна. У 1947 г. улады незалежнай Інданезіі канчаткова ліквідавалі манархію.

## Эканоміка 
Эндэ — цэнтр вытворчасці і перапрацоўкі кавы, важны транспартны цэнтр на поўдні Флорэса. Развіваецца турызм.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка 
* Турыстычныя славутасці

Катэгорыя:Гарады Інданезіі
Катэгорыя:Былыя сталіцы
Залаты мядзведзь

**«Залаты мядзведзь»** () — галоўная ўзнагарода Берлінскага кінафестывалю. З’яўляецца адной з найбольш прэстыжных узнагарод у сферы кіно.

Пераможцы першага Берлінскага кінафестывалю ў 1951 годзе былі вызначаны заходнегерманскім журы, «Залаты мядзведзь» быў прысуджаны ў пяці намінацыях: Найлепшай драме, Найлепшай камедыі, Найлепшаму дакументальнаму фільму, Найлепшаму крымінальнаму або прыгодніцкаму фільму і Найлепшаму музычнаму фільму. Пазней прысуджаўся толькі адзін галоўны прыз, без падзелу на катэгорыі.

У 1952-1955 гадах лаўрэаты «Залатога мядзведзя» вызначаліся гледачамі. У 1956 годзе Міжнародная федэрацыя асацыяцый кінапрадзюсараў афіцыйна акрэдытавала фестываль, і з таго часу «Залаты мядзведзь» прысуджаецца міжнародным журы.

## Лаўрэаты 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Берлінскі кінафестываль
Катэгорыя:Кінапрэміі Германіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1951 годзе
Half-Life

**Half-Life** () — камп’ютарная гульня ў жанры навукова-фантастычнага шутара ад першай асобы, распрацаваная амерыканскай кампаніяй Valve Software і выдадзеная кампаніяй Sierra Studios 8 лістапада 1998 для персанальных камп’ютараў. Першая гульня ў серыі Half-Life. Тэхнічна заснавана на значна перапрацаваным рухавіку Quake кампаніі id Software.
У 2001 годзе студыя Gearbox Software партавала Half-Life на кансоль PlayStation 2.
Таксама гульня распрацоўвалася для платформы Sega Dreamcast, але рэліз быў адменены.
У студзені 2013 года Valve партавала гульню на Linux і OS X. Гульня *Black Mesa* (2020), распрацаваная студыяй Crowbar Collective, уяўляе сабой дапрацаваны і пашыраны рымейк Half-Life.

Half-Life атрымала прызнанне за сваю графіку, геймплэй і апавяданне, мае больш за 50 узнагарод «Гульня года». Лічыцца адным з самых уплывовых шутараў ад першай асобы і адной з найлепшых калі-небудзь створаных відэагульняў. Да 2008 года было прададзена больш за дзевяць мільёнаў асобнікаў гульні.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Valve Software

Катэгорыя:Навукова-фантастычныя камп’ютарныя гульні
Катэгорыя:Шутары ад першай асобы
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 1998 года
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні з трохмернай графікай
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні паводле алфавіта
Катэгорыя:Гульні для PlayStation 2
Катэгорыя:Гульні для Windows
Катэгорыя:Гульні для macOS
Катэгорыя:Гульні для Linux
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў ЗША
Катэгорыя:Valve
Катэгорыя:Half-Life
Уладзімір Леанідавіч Ланін

**Уладзімір Леанідавіч Ланін** (нар. , в. Чуравічы, Клімаўскі раён, Бранская вобласць, Расія) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі радыёэлектроннай апаратуры. Доктар тэхнічных навук (2006), прафесар (2009).

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі радыётэхнічны інстытут (кваліфікацыя «Інжынер канструктар-тэхнолаг радыёапаратуры», 1971; аспірантура, 1978).
    
Працуе ў Беларускім дзяржаўным універсітэце інфарматыкі і радыёэлектронікі (з 1971, факультэт камп’ютарнага праектавання, кафедра электроннай тэхнікі і тэхналогіі, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: тэхналогія паяных і мікразварных спалучэнняў у электронных модулях.

## Узнагароды 
Прэміі Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (1991), спецыяльнага фонду Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па сацыяльнай падтрымцы адораных навучэнцаў і студэнтаў (2013).

## Бібліяграфія 
* Формирование многокомпонентных контактных соединений изделий электроники в ультразвуковых и электромагнитных полях : диссертация … доктора технических наук : 05.27.06 : защищена 06.10.2005 : утверждена 07.03.2006 / Ланин Владимир Леонидович. — Минск, 2005.
* Ультразвуковая пайка в радио- и приборостроении / В. В. Клубович, М. Д. Тявловский, В. Л. Ланин. — Минск, 1985.
* Ультразвуковые процессы в производстве изделий электронной техники : в 2 т. / &#91;С. П. Кундас и др.&#93;. — Минск, 2002—2003. — 2 т.
* Формирование токопроводящих контактных соединений в изделиях электроники / В. Л. Ланин, А. П. Достанко, Е. В. Телеш. — Минск, 2007.
* Электромонтажные соединения в электронике: технология, оборудование, контроль качества / В. Л. Ланин, В. А. Емельянов. — Минск, 2013.
* Моделирование технологических процессов производства РЭС и ЭВС: Учеб.пособие / С. П. Кундас, В. Л. Ланин, Л. П. Ануфриев; Бел.гос.ун-т информатики и радиоэлектроники. — Мн.: БГУИР, 2000. — 155 с. — Библиогр.: с. 154—155. — ISBN 985-444-108-3.
    

## Літаратура 
* Ланин Владимир Леонидович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 4. — С. 404.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Клімаўскім раёне
Катэгорыя:Радыёфізікі
Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Свабода панарамы

**Свабода панарамы** () — магчымасць вырабляць здымкі і свабодна распаўсюджваць выявы абароненых аўтарскімі правамі аб’ектаў (будынкаў, скульптур і г. д.), якія знаходзяцца ў грамадскіх месцах.

У заканадаўстве розных краін правы на фатаграфаванне аб’ектаў адрозніваюцца. У прыватнасці, гэтыя правілы вельмі строгія ў Францыі (аж да таго, што па некаторых палажэннях нельга свабодна змяшчаць фатаграфію Эйфелевую вежу, якая ўваходзіць у грамадскі здабытак і аўтарскія правы на якую скончыліся, калі фатаграфія зроблена ў цёмны час сутак, — з-за аўтарскіх правоў на ілюмінацыю) і менш строгія ў Германіі і значнай колькасці іншых краін, у якіх лічыцца, што фатаграфіі аб’ектаў і людзей на вуліцы ці ў публічных месцах не забароненыя для публікацыі.

У некаторых краінах (Вялікабрытанія, Германія, Кітайская Народная Рэспубліка) свабода панарамы замацаваная законам. У іншых (некаторыя дзяржавы былога СССР, Францыя, Румынія) — значна абмежаваная заканадаўствам. У трэціх (Злучаныя Штаты Амерыкі, Паўднёвая Карэя, Расія) — распаўсюджваецца толькі на некаторыя катэгорыі аб’ектаў — напрыклад, толькі на будынкі. Існуюць і дзяржавы (напрыклад, Італія), якія цалкам забараняюць здымку панарам. Закон многіх краін дазваляе неабмежаванае выкарыстанне ахоўваемых аўтарскімі правамі малюнкаў будынкаў і помнікаў толькі ў некамерцыйных мэтах.

## Гл. таксама 
* Аўтарскае права
* Грамадскі набытак

## Спасылкі 
* Параўнанне законаў розных краін на Вікісховішчы з пункту гледжання свабоды панарамы.
* 
* Свобода панорамы — Свобода, которой у нас нет (пра Эстонію) // dv.ee, 5 чэрвеня 2018

Катэгорыя:Аўтарскае права
Віталь Аляксеевіч Насенка

**Віталь Аляксеевіч Насенка** (нар. , г. Барыспіль, Кіеўская вобласць, Украіна) — беларускі спецыяліст у галіне канструявання радыёэлектроннай апаратуры. Доктар тэхнічных навук (1988), прафесар (1988).

## Біяграфія 
Скончыў Кіеўскі політэхнічны інстытут (спецыяльнасць «Тэхнічная электроніка», 1954),
    
Працаваў у Навукова-даследчым інстытуце-160, г. Фразіна Маскоўскай вобласці (1954—1956, інжынер); заводзе «Радыёпрыбор», г. Кіеў (1956—1964, спецыяльнае канструктарскае бюро, з 1960 — галоўны інжынер, з 1962 — начальнік СКБ); Мінскім прыборабудаўнічым заводзе імя У. І. Леніна (1964—1966, намеснік галоўнага інжынера); Мінскім навукова-даследчым прыборабудаўнічым інстытуце (з 1966, з 1972 — генеральны дырэктар) і адначасова ў Мінскім радыётэхнічным інстытуце (з 1968, кафедра канструявання і вытворчасці радыёэлектроннай апаратуры, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: распрацоўка вымяральнай тэхнікі, інфармацыйна-вымяральных сістэм і САПР. Больш за 30 аўтарскіх пасведчанняў.

## Узнагароды 
Ордены «Знак Пашаны», Працоўнага Чырвонага Сцяга, Кастрычніцкай Рэвалюцыі, медаль «За актыўную працу ў НТГ СССР», званні «Ганаровы работнік прамысловасці сродкаў сувязі СССР», «Ганаровы радыст СССР», «Заслужаны машынабудаўнік Беларускай ССР», нагрудны знак «Выдатнік асветы СССР» і інш.
 

## Літаратура 
* Носенко Виталий Алексеевич // Белорусский государственный университет информатики и радиоэлектроники: история в биографиях ректоров, ученых, удостоенных почетных званий, лауреатов премий, профессоров, докторов наук : 40 лет (1964—2004). ― Минск, 2004. — С. 94—96.
 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кіеўскай вобласці
Катэгорыя:Машынабудаўнікі СССР
Катэгорыя:Машынабудаўнікі Беларусі
Свабодная музыка

**Свабодная музыка**, падобна свабоднаму праграмнаму забеспячэнню, — музыка, якую можна без абмежаванняў і ў любых мэтах капіяваць, распаўсюджваць і мадыфікаваць.

Такім чынам, як і іншыя свабодныя матэрыялы, свабодная музыка выпушчана пад свабоднай ліцэнзіяй ці з’яўляецца грамадскім здабыткам. Гэта не значыць, што падобная музыка абавязкова павінна быць бясплатнай. Слова *«свабодная»* выкарыстоўваецца ў большай ступені ў дачыненні да мадэлі распаўсюджвання, а не да цаны.

Некаторая частка свабоднай музыкі выпускаецца пад ліцэнзіямі, прызначанымі для праграмнага забеспячэння (напрыклад, GNU General Public License) або іншых тэкставых дакументаў (GFDL), але ёсць таксама ліцэнзіі, прызначаныя спецыяльна для музыкі і іншых твораў мастацтва, такія як  ад EFF, Ethymonics free music license, OpenMusic License ад LinuxTag, Free Art license і ліцэнзіі Creative Commons, якія складаюцца з элементаў Attribution і ShareAlike.

## Спасылкі 
* The Free Music Philosophy

Катэгорыя:Свабодны кантэнт
Катэгорыя:Музычная індустрыя
Лабуан-Баджа

**Лабуан-Баджа** () — горад на паўночным захадзе вострава Флорэс у інданезійскай правінцыі Усходняя Нуса-Тэнгара. Насельніцтва (2021 г.) — 6 973 чал.

Лабуан-Баджа месціцца за 1448 км на паўднёвы ўсход ад Джакарты, сталіцы Інданезіі. Назва значыць прыбярэжную вёску баджа. Прадстаўнікі баджа сапраўды складаюць значную частку насельніцтва, займаюцца рыбалоўствам і транспартыроўкай па моры. Аднак большасць мясцовых жыхароў — мангарай. 

Лабуан-Баджа — важны сельскагаспадарчы, транзітны і турыстычны цэнтр правінцыі Усходняя Нуса-Тэнгара. Ён дае 44% рэгіянальнага ўнутранага прадукту. Лабуан-Баджа з'яўляецца галоўным адпраўным пунктам для наведвальнікаў Нацыянальнага парка Камода. Вакол горада існуе некалькі пляжаў, марская пячора, вадаспад. Працуюць мясцовы порт і міжнародны аэрапорт Камода. 

## Спасылкі 
* MENGENAL LABUAN BAJO
* Labuan Bajo, Sepetak Surga yang Terletak di Indonesia Timur
* PULAU FLORES INDAH ALAM DAN KAYA SUMBER DAYA

Катэгорыя:Гарады Інданезіі
Віталь Міхайлавіч Сурын

**Віталь Міхайлавіч Су́рын** (, станцыя Мірадзіна, Бабруйскі раён, Магілёўская вобласць — ) — беларускі спецыяліст у галіне дынамікі, трываласці машын, прыбораў і апаратуры. Доктар тэхнічных навук (1993), прафесар (1994).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі політэхнічы інстытут (спецыяльнасць «Машыны і тэхналогія апрацоўкі металаў ціскам», 1961), Фізіка-тэхнічны інстытут АН БССР (аспірантура, 1971).
    
Працаваў у Мінскім філіяле Маскоўскага навукова-даследчага інстытута тэхналогіі аўтамабільнай прамысловасці (1961—1968), Беларускім дзяржаўным універсітэце інфарматыкі і радыёэлектронікі (з 1972, факультэт камп’ютарнага праектавання, кафедра інжынернай графікі, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: апрацоўка металаў ціскам.

## Бібліяграфія 
* Испытание на усталость методом качающейся частоты // Изв. вузов. Маш иностроение. 1988. № 1.
* Методы обеспечения эквивалентных испытаний аппаратуры и ее элементов на вибрационную и ударную прочность : автореферат диссертации … доктора технических наук : 01.02.06 / Сурин Виталий Михайлович. — Минск, 1993.
* Пластическая деформация аустенитных сталей при различных схемах напряженного состояния : автореферат диссертации … кандидата технических наук : 05.324 / Сурин В. М. — Минск, 1972.
* Прикладная механика: [учеб. пособие для студентов вузов по направлениям подгот.: бакалавров и магистров «Технология, оборудование и автоматизация машиностр. пр-в» и дипломир. специалистов «Конструктор.-технол. обеспечение машиностр. пр-в», «Автоматизир. технологии и пр-ва»] / В. М. Сурин. — Минск: Новое знание, 2005. — 386 c. : ил. — (Техническое образование). — ISBN 985-475-098-1.

## Літаратура 
* 
* Сурин Виталий Михайлович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 161.
* Сурин Виталий Михайлович // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2021. — Т. 6 : Могилевская область : в 2 кн., кн. 2. — С. 338.
* Сурин Виталий Михайлович // Белорусский государственный университет информатики и радиоэлектроники: история в биографиях ректоров, ученых, удостоенных почетных званий, лауреатов премий, профессоров, докторов наук : 40 лет (1964—2004). — Минск, 2004. — С. 382—383.

## Спасылкі 
* Сурин Виталий Михайлович // Бібліятэка БДУІР
* Банк патентов РФ на изобретения и промышленные образцы ФИПС Роспатента
* Сурин Виталий Михайлович // База патентов Беларуси

Катэгорыя:Машынабудаўнікі СССР
Катэгорыя:Машынабудаўнікі Беларусі
Катэгорыя:Вынаходнікі СССР
Катэгорыя:Вынаходнікі Беларусі
Катэгорыя:Аўтары падручнікаў
Geometry Dash

**«Geometry Dash»** — камп’ютарная гульня ў жанры 2D-платформера, выпушчаная першапачаткова для мабільных прылад на iOS або Android, пазней і для настольных камп’ютараў. Стваральнік гульні — шведскі распрацоўшчык Роберт Тапала, які выступае пад псеўданімам RobTop. Гульнявы працэс уключае ў сябе праходжанне ўзроўняў з шматлікімі перашкодамі ў рытм з музыкай. Акрамя ўжо пабудаваных узроўняў, гульцы могуць ствараць свае і выкладваць іх для праходжання іншымі гульцамі. Колькасць анлайн узроўняў налічвае больш за 80 мільёнаў. Вакол гульні склалася актыўная супольнасць фанатаў.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт распрацоўшчыка

Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Швецыі
Катэгорыя:Гульні для iOS
Катэгорыя:Гульні для macOS
Катэгорыя:Гульні для Windows
Катэгорыя:Платформеры
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2013 года
Катэгорыя:Steam-гульні
Катэгорыя:Гульні для Android
Катэгорыя:Гульні для Windows Phone
2025 год у гісторыі тэатра

**2025** год быў адзначаны шэрагам тэатральных падзей.

## Падзеі 
## Фестывалі 
## Памерлі 
## Спасылкі 
*
Катэгорыя:Тэатр паводле гадоў
Мемарыяльны ансамбль у памяць аб савецкіх воінах Вялікай Айчыннай вайны на Антокалі

**Мемарыяльны ансамбль у памяць аб савецкіх воінах Вялікай Айчыннай вайны на Антокалі** — былы помнік савецкім воінам, якія вызвалялі Вільню ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў падчас Вялікай Айчыннай вайны. Уключае пахаванне 2906 воінаў 3-га Беларускага фронту, якія загінулі пры вызваленні Вільні ў ліпені 1944 года, 86 партызан і прыкладна 150 рэвалюцыянераў, грамадскіх дзеячаў і дзеячаў культуры Літоўскай ССР. Ансамбль размешчаны ва ўсходняй частцы раёна Вільні Антокаль і з’яўляецца часткай Антокальскіх могілак, якія былі заснаваны яшчэ ў пачатку XIX стагоддзя ўладамі Расійскай імперыі. Ансамбль займае плошчу каля 2 га. Помнік зруйнаваны літоўскімі ўладамі ў 2024 годзе.

## Апісанне 
Цэнтральная частка ансамбля — даліна, дзе ў брацкіх магілах пахаваны 81 воін, 86 партызан і падпольшчыкаў — члены аператыўных груп ЦК КПЛ, Тракайскай партызанскай брыгады і партызанскай брыгады «Жальгірыс», партызанскага злучэння «Гражына», партызанскіх атрадаў «Бічуляй» («Прыяцелі»), «Дайнавас партызанас» («Партызан Дайнавы»), «Кяршытаяс» («Мсціўца»), імя Адама Міцкевіча, «Мірціс фашызмуй» («Смерць фашызму»), «Шарунас», «Уж пяргале» («За перамогу»). Уваход у даліну — з захаду, ён пазначаны чатырма ўзвышэннямі апорнай гранітнай сцяны, на двух з якіх выгравіраваны лічбы, якія абазначаюць перыяд Вялікай Айчыннай вайны: «1941» і «1945».

Даліна разбіта на шэсць шырокіх тэрас, якія раўнамерна ўздымаюцца ва ўсходні бок. Тэрасы і лесвіцы паміж імі выкладзены плітамі з шэрага граніту. На III—V тэрасах размешчаны 16 надмагілляў з шэрага граніту з паліраванымі плітамі з чорнага граніту.

Брацкія магілы воінаў размешчаны ў даліне і на паўднёвым схіле мемарыяльнага ансамбля, на іх устаноўлены бетонныя надмагіллі з чыгуннымі і гранітнымі плітамі. Магілы на схіле размешчаны трыма тэрасамі, якія падымаюцца ў паўднёвы бок, ля магіл пасаджаны туі.

Акрамя брацкіх магіл савецкіх воінаў і партызан, у савецкі перыяд помнікамі гісторыі лічыліся дзве групы магіл у паўночнай і паўднёва-ўсходняй частцы мемарыяла. Першую групу складала 41 магіла, абвешчаная гістарычным помнікам рэспубліканскага значэння: герояў Савецкага Саюза — воінаў Вялікай Айчыннай вайны, віленскіх камунараў, вядомых дзяржаўных, партыйных дзеячаў і дзеячаў культуры Літоўскай ССР. Другую групу большай часткай складалі 88 магіл, абвешчаных гістарычнымі помнікамі мясцовага значэння: дзеячаў культуры, вядомых грамадскіх і ваенных дзеячаў Літоўскай ССР, рэвалюцыянераў-падпольшчыкаў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Помнікі Вільні
Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Вільні
Юрый Мікалаевіч Хлопаў

**Юрый Мікалаевіч Хлопаў** (, пас. Епіфань, Тульская вобласць, Расія) — беларускі спецыяліст у галіне радыёэлектронных сродкаў. Доктар тэхнічных навук (1964), прафесар (1967). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі інстытут інжынераў сувязі (кваліфікацыя «Інжынер-электрык», 1942).
    
Працаваў у службах ў г. Мыцішчы, Маскоўская вобласць (1945—1975, інжынер, старшы навуковы супрацоўнік, начальнік лабараторыі, начальнік аддзела; у 1945—1951 — Цэнтральны навукова-даследчы інстытут сувязі; у 1951—1956 — в/ч № 77989; у 1956—1975 — 22-гі Цэнтральны навукова-даследчы выпрабавальны інстытут і в/ч № 67947); Мінскім радыётэхнічным інстытуце (1980—1987, загадчык кафедры канструявання і вытворчасці радыёэлектроннай апаратуры).

Навуковыя інтарэсы: канструяванне і вытворчасць радыёэлектроннай апаратуры. 9 аўтарскіх пасведчанняў.

## Літаратура 
* Хлопов Юрий Николаевич // Белорусский государственный университет информатики и радиоэлектроники: история в биографиях ректоров, ученых, удостоенных почетных званий, лауреатов премий, профессоров, докторов наук : 40 лет (1964—2004). ― Минск, 2004. — С. 394—395.
Космические рейнджеры

**«Косми́ческие ре́йнджеры»** () — камп’ютарная гульня ў стылі навуковай-фантастыкі, распрацаваная расійскай студыяй Elemental Games. Выдадзена кампаніяй 1С у 2002 годзе. На Захадзе гульня выдадзена пад назвай *Space Rangers*. Гульня належыць да жанраў ролевай гульні, пакрокавай стратэгіі, тэкставага квэсту і аркады.

## Сюжэт 
Гульня расказвае пра барацьбу паміж Кааліцыяй, якая складаецца з пяці рас, і інтэрвентамі-клісанамі — невядомай, агрэсіўна настроенай формай жыцця. Ад гульца патрабуецца выступіць у ролі рэйнджара-дабраахвотніка, барцом з клісанамі.

## Гульнявы працэс 
У пачатку кожнай партыі гулец выбірае сабе расу, персанажа, імя і ўзровень цяжкасці. Апошні мае 4 ступені і адказвае за наступныя фактары: памер пачатковага капіталу, сіла клісанаў, памер узнагароды за задання, частату адкрыцця чорных дзірак, памер артэфактаў.

Гулец пачынае на роднай планеце сваёй расы, адкуль для яго адкрыты ўсе дзверы. Гулец можа гандляваць, рабаваць, выконваць урадавыя заданні, біцца з клісанамі, марадзёрыць — усё, што трэба для выканання яго галоўнай мэты — спыніць клісанскую атаку. Каб што-небудзь зрабіць, гульцу трэба націснуць кнопку ў правай ніжняй частцы інтэрфейсу, а пасля клікнуць па аб’екце, з якім гулец хоча ўзаемадзейнічаць.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт гульні

Катэгорыя:Камп’ютарныя ролевыя гульні
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні з адкрытым светам
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2002 года
Катэгорыя:Артыкулы са сцвярджэннямі без крыніц больш 14 дзён
Катэгорыя:Гульні для Windows
Леанід Юр’евіч Шылін

**Леанід Юр’евіч Шылін** (нар. , Мінск) — беларускі спецыяліст у галіне элементаў і устройстваў вылічальнай тэхнікі і сістэм кіравання. Доктар тэхнічных навук (1998), прафесар (2005).

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі радыётэхнічны інстытут (спецыяльнасць «Аўтаматыка і тэлемеханіка», 1977; аспірантура, 1984).
   
Працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце інфарматыкі і радыёэлектронікі (з 1972, факультэт інфармацыйных тэхналогій і кіравання, кафедра інфармацыйных тэхналогій аўтаматызаваных сістэм, прафесар, з 2010 — дэкан факультэта, у 1999—2010 — загадчык кафедры тэарэтычных асноў электратэхнікі).

Навуковыя інтарэсы: аналіз і сінтэз дыскрэтных сістэм фазавай сінхранізацыі; тэорыя электрычных ланцугоў.

## Узнагароды 
Граматы Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (1999, 2007), Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта (2014), нагрудны знак «Выдатнік адукацыі» (2012) і інш.

## Бібліяграфія 
* Машинно-ориентированные методы анализа и параметрического синтеза систем и устройств фазовой синхронизации с импульсной модуляцией второго рода : диссертация … доктора технических наук : 05.13.05 : защищена 22.05.1997 : утверждена 00.00.1998 / Шилин Леонид Юрьевич. — Минск, 1997.
* Теория электрических цепей : учебно-методическое пособие : в 2 ч. / С. В. Батюков, Н. А. Иваницкая, Л. Ю. Шилин. — Минск, 2012—2014. — 2 ч.
 

## Літаратура 
* Шылін Леанід Юр’евіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2004. — Т. 18, кн. 1. — С. 11.
* Шилин Леонид Юрьевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 589.
* Шилин Леонид Юрьевич // Белорусский государственный университет информатики и радиоэлектроники : история в биографиях ректоров, ученых, удостоенных почетных званий, лауреатов премий, профессоров, докторов наук : 40 лет (1964—2004). — Минск, 2004. — С. 403—405.
 

Катэгорыя:Дэканы факультэта інфармацыйных тэхналогій і кіравання БДУІР
Катэгорыя:Выкладчыкі факультэта інфармацыйных тэхналогій і кіравання БДУІР
Землетрасенне на Заходняй Яве (2022)

21 лістапада 2022 года землятрус магнітудай 5,6 адбыўся недалёка ад Чыанджура на захадзе вострава Ява, Інданезія. Дрэнная якасць пабудоў і высокая шчыльнасць насельніцтва прывялі да вельмі вялікай колькасці ахвяр для такога маштабу землетрасення: 162 чалавекі загінулі і больш за 700 атрымалі раненні. Падчас катарстрофы былі разбураны ці пашкоджаны 2200 будынкаў.

Штуршкі адчуваліся нават у Джакарце, сталіцы краіны.

Ява знаходзіцца паблізу актыўнай канвергентнай мяжы, якая падзяляе Зондскую пліту на поўначы і Аўстралійскую пліту на поўдні. На мяжы, адзначанай Зондскім жолабам, які рухаецца на поўнач, Аўстралійская пліта апускаецца пад Зондскую пліту. Гэта можа прыводзіць да землетрасенняў магнітудай да 8,7, якія мелі месца ў 1994, 2006 і 2009 гадах.

Катэгорыя:Лістапад 2022 года
Катэгорыя:Падзеі 21 лістапада
Катэгорыя:Катастрофы 2022 года
Катэгорыя:Землетрасенні
Катэгорыя:Гісторыя Явы
BGaming

**BGaming** пастаўшчык праграмнага забеспячэння для індустрыі iGaming.
 Кампанія была заснавана ў 2018 годзе Іванам Монцікам. Кіраўнік - Марына Астраўцова.

## Гісторыя 
Асноўная частка каманды пачала працаваць у 2013 годзе ў статусе дэпартамента групы Softswiss, у 2018 годзе перерасла ў самастойную адзінку і заснавала кампанію пад вядомай назвай BGaming.: алгарытм, заснаваны на крыптаграфіі, які можа быць прааналізаваны і правераны на справядлівасць з боку пастаўшчыка кантэнту або пастаўшчыка паслуг.

У сакавіку 2021 года BGaming атрымала ліцэнзію MGA.

Як сцвярджае iGaming Business у чэрвені 2022 года, партфоліо студыі ўключала 80 прадуктаў, якія былі прадстаўлены ў 700 праектах.

Студыя таксама падтрымлівае ініцыятывы па захаванні дзікай прыроды. Каманда ахвяруе частку даходаў ад гульні Aloha King Elvis у фонд Save the Frogs.

## Зноскі 
Катэгорыя:Вытворцы праграмнага забеспячэння
Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 2018 годзе
Катэгорыя:Кампаніі паводле алфавіта
Галянкоў

**Галянкоў** — прозвішча.

## Прозвішча 
* Антон Анатолевіч Галянкоў (нар. 1989) — украінскі футбаліст, паўабаронца.
* Уладзімір Васільевіч Галянкоў (нар. 1949) — беларускі спецыяліст у галіне матэматычнага і праграмнага забеспячэння вылічальных машын і сістэм, тэарэтычных асноў інфарматыкі.
Ракетны абстрэл Дэлятына

**Атака на Дэлятын ў 2022 годзе** — ракетны ўдар па падземным складзе зброі ў Дэлятыне Надвірнянскага раёна Івана-Франкоўскай вобласці. Першае заяўленае ўжыванне Расіяй  Х-47М2 «» падчас расійска-ўкраінскай вайны.

## Гісторыя 
19 сакавіка Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі паведаміла, што расійскія вайскоўцы ўжылі гіпергукавыя ракеты комплексу «» для знішчэння падземнага сховішча ў Дэлятыне. Прэс-сакратар камандавання ВПС УСУ Юрый Ігнат пацвердзіў ракетны ўдар па Дэлятыну. Мінабароны Украіны пацвердзіла атаку на склады, але не змагло вызначыць пэўны тып зброі, якой яна была здзейснена. Акрамя таго, па звестках міністэрства: «На жаль, Украіна стала палігонам для выпрабаванняў арсенала ракетнага ўзбраення Расіі. Яны выкарыстоўваюць аператыўна-тактычныя комплексы „Іскандэр“, крылатыя ракеты „“ і іншыя: , , Х- 555».

Афіцыйныя асобы ЗША пацвердзілі *CNN*, што Расія запусціла магутныя гіпергукавыя ракеты па Украіне, што стала першым вядомым ужываннем такіх ракет у баявых дзеяннях. Расія заявіла, што ў пятніцу прымяніла гіпергукавыя ракеты для знішчэння склада боепрыпасаў у Дэлятыне. Запускі, імаверна, былі прызначаны для праверкі зброі і адпраўкі паведамлення Захаду пра расійскія магчымасці.

### Расійскае відэа 
Расія апублікавала відэазапіс ракетнага ўдару па зброевым складзе ў Дэлятыне, населеным пункце на паўднёвым захадзе Украіны, усяго за 100 кіламетраў ад мяжы з Румыніяй. Увечары 19 сакавіка *The War Zone* атрымала спадарожнікавыя здымкі амерыканскай кампаніі , якія пацвярджаюць, што на відэа Мінабароны Расіі бачны ўдар не па буйным складзе на захадзе Украіны, а па ферме або вялікім куратніку на паўднёвым усходзе Харкаўскай вобласці. Здымкі зроблены 12 сакавіка 2022 года, за тыдзень да публікацыі відэа і распаўсюджвання інфармацыі пра выкарыстанне «». Да таго часу ферма ўжо была часткова разбурана.

## Гл. таксама 
* Ракетны ўдар па авіябазе Мілерава (2022)
* Ракетны ўдар па тэрыторыі Польшчы (2022)

## Зноскі 
Д
Катэгорыя:Падзеі 18 сакавіка
Катэгорыя:Сакавік 2022 года
Катэгорыя:Гісторыя Івана-Франкоўскай вобласці
Катэгорыя:Дэлятын
Сцяпан Валяр’янавіч Лук’янец

**Сцяпан Валяр’янавіч Лук’янец** (нар. , в. Гулі, Мядзельскі раён, Мінская вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне аўтаматызацыі вытворчых працэсаў. Кандыдат тэхнічных навук (1972), прафесар.

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі радыётэхнічны інстытут (спецыяльнасць «Аўтаматыка і тэлемеханіка», кваліфікацыя «Інжынер-электрык», 1965; аспірантура, 1970).
    
Працаваў у Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь (1995—1998, начальнік навукова-метадычнага аддзела), Беларускім дзяржаўным універсітэце інфарматыкі і радыёэлектронікі (1965—1995 і з 1998, прафесар кафедры сістэм кіравання, у 1987—1995 — загадчык кафедры, 1973—1974 — дэкан вячэрняга факультэта, 1998—1999 — дэкан факультэта інфармацыйных тэхналогій і кіраванняй, 1974—1979 — прарэктар па навуковай рабоце, 1979—1985 і 1999—2000 — прарэктар па вучэбнай рабоце, 2000—2006 — першы прарэктар).

Навуковыя інтарэсы: электрамагнітныя ўстройствы аўтаматыкі; аўтаматыка і кіраванне ў тэхнічных сістэмах; тэорыя аўтаматычнага кіравання; мадэляванне ў праектаванні складах сістэм; дыстанцыйная адукацыя.

## Узнагароды 
Званне «Заслужаны работнік адукацыі Рэспублікі Беларусь» (2001) і інш.

## Бібліяграфія 
* Исследование маломощных электроприводов накопителей на магнитной ленте : автореферат диссертации … кандидата технических наук : 05.198 / С. В. Лукьянец. ― Минск, 1972.
  

## Літаратура 
* Лукьянец Степан Валерьянович // Белорусский государственный университет информатики и радиоэлектроники : история в биографиях ректоров, ученых, удостоенных почетных званий, лауреатов премий, профессоров, докторов наук : 40 лет (1964—2004). — Минск, 2004. — С. 84—86.
* Белорусский государственный университет информатики и радиоэлектроники: история и современность (1964—2014 гг.). — Минск : БГУИР, 2014. — 878 с. — Текст : электронный. — URL: https://libeldoc.bsuir.by/bitstream/123456789/6691/2/221124.pdf
 

Катэгорыя:Дэканы факультэта інфармацыйных тэхналогій і кіравання БДУІР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мядзельскім раёне
Вядомыя асобы Орска

[thumb|200px|[Герб Орска]]
Вядомыя ўраджэнцы Орска:

__NOTOC__
[thumb|175px|[Юрый Васільевіч Бондараў|Юрый Бондараў]]
[thumb|175px|[Уладзімір Сямёнавіч Маканін|Уладзімір Маканін]]

## Б 
* Юрый Васільевіч Бондараў (1924—2020) — рускі празаік, сцэнарыст і грамадскі дзеяч.

## К 
* Уладзімір Анатольевіч Кешыш’ян (1942—2002) — беларускі вучоны ў галіне электратэхнікі і апрацоўкі сігналаў.
* Павел Васільевіч Кузьмін (1899 — *невядома*) — наркам юстыцыі і пракурор БССР (1933—1936).

## М 
* Уладзімір Сямёнавіч Маканін (1937—2017) — рускі пісьменнік рэалістычнага напрамку.
* Віктар Сцяпанавіч Манахаў (нар. 1946) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук, Біпрымарныя падгрупы канечных груп), прафесар.
Уладзімір Васільевіч Галянкоў

**Уладзімір Васільевіч Галянкоў** (нар. , Кохма, Іванаўская вобласць, Расія) — беларускі спецыяліст у галіне матэматычнага і праграмнага забеспячэння вылічальных машын і сістэм, тэарэтычных асноў інфарматыкі. Доктар тэхнічных навук (1997), прафесар.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1971; аспірантура, 1977).
    
Працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце (1977—1988), Беларускім дзяржаўным універсітэце інфарматыкі і радыёэлектронікі (з 1988, факультэт інфармацыйных тэхналогій і кіравання, кафедра інтэлектуальных інфармацыйных тэхналогій, з 1995 — загадчык кафедры), адначасова ва Інстытуце тэхнічнай кібернетыкі АН Беларусі (1988—1995, загадчык лабараторыі).
 
Навуковыя інтарэсы: мадэлі, метады і сродкі паралельнай перапрацоўкі складанаструктураваных ведаў у інтэлектуальных сістэмах.

## Бібліяграфія 
* Графодинамические модели и методы параллельной асинхронной переработки информации в интеллектуальных системах : автореферат диссертации … доктора технических наук : 05.13.11 ; 05.13.17 / Голенков Владимир Васильевич. — Переславль-Залесский, 1996.
* Структурная организация и переработка информации в электронных математических машинах, управляемых потоком сложноструктурированных данных : автореферат диссертации … кандидата технических наук : 05.13.01 ; 05.13.13 / Голенков Владимир Васильевич. — Москва, 1984.
  

## Літаратура 
* Галянкоў Уладзімір Васіл[ь!]евіч / М. П. Савік // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2004. — Т. 18, кн. 1. — С. 368.
* Голенков Владимир Васильевич / Н. П. Савик // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 3. — 67.
* Голенков Владимир Васильевич // Белорусский государственный университет информатики и радиоэлектроники : история в биографиях ректоров, ученых, удостоенных почетных званий, лауреатов премий, профессоров, докторов наук : 40 лет (1964—2004). — Минск, 2004. — С. 255—258.
Прэзідэнцкія выбары ў Туркменістане (2022)

**Прэзідэнцкія выбары ў Туркменістане** прайшлі 12 сакавіка 2022 года.

## Вынікі 
Катэгорыя:Выбары ў Туркменістане
Катэгорыя:Выбары 2022 года
Катэгорыя:Падзеі 12 сакавіка
Катэгорыя:Сакавік 2022 года
Катэгорыя:2022 год у Азіі
Маўмерэ

**Маўмерэ** () — горад на поўначы вострава Флорэс у інданезійскай правінцыі Усходняя Нуса-Тэнгара. Адміністрацыйны цэнтр раёна Сіка. Насельніцтва (2020 г.) — 87 720 чал.

## Геаграфія 
Маўмерэ знаходзіцца за 1716 км на паўднёвы ўсход ад Джакарты, сталіцы Інданезіі. Горад месціцца на раўніне і перадгор'ях каля мора Флорэс. Клімат трапічны з ясна акрэсленымі вільготным і сухім сезонамі. Хаця гадавая колькасць ападкаў набліжаецца да 1380 мм, з сакавіка да лістапада дажджы здараюцца рэдка. У жніўні колькасць ападкаў падніжаецца да 19 мм. Сярэднегадавая тэмпература — +26,35°C. 

## Гісторыя 
У старажытнасці месца будучага Маўмерэ было населена аўстранезійскімі плямёнамі, пазней інтэграванымі ў этнічную супольнасць сіка. У пачатку XVII ст. мясцовы правадыр наведаў Малаку, занятую партугальцамі, прыняў хрышчэнне і новае імя Дон Алексус Хіменес да Сілва. Ён заснаваў дзяржаву з цэнтрам у прыбярэжным паселішчы Сіка. Прадстаўнікі мясцовай манархічнай дынастыі лічылі сябе нашчадкамі выхадца з яванскай імперыі Маджапахіт, мелі тытул раджаў, хаця ў еўрапейскіх дакументах зваліся каралямі. 

У 1875 г. Каралеўства Сіка трапіла ў залежнасць ад Галандскай Ост-Індыі і пасля антыкаланіяльнага паўстання 1908 г. было ліквідавана. У 1962 г. паселішча Сіка было аб'яднана з суседнімі вёскамі ў горад Маўмерэ. 

У 1992 г. Маўмерэ пацярпеў ад моцнага землятрусу і цунамі. У 1989 г. яго наведаў Ян Павел II. У 2007 г. была створана асобная каталіцкая дыяцэзія Маўмерэ. Горад знакаміты 18-метровай статуяй дзевы Марыі («Маці ўсіх нацый»).

## Эканоміка 
Маўмерэ — важны адміністрацыйны, рэлігійны і транспартны цэнтр правінцыі Усходняя Нуса-Тэнгара. Працуюць рыбалоўны і пасажырскі марскі порт і аэрапорт імя Франса Ксаўера Седы. Развіваецца турызм. Аматараў дайвінгу прыцягвае працяглы каралавы рыф у заліве Маўмерэ. 

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка раёна Сіка
* Дынастыя да Сільва
* Турыстычныя славутасці
* Маўмерэ ў гісторыі

Катэгорыя:Гарады Інданезіі
Катэгорыя:Былыя сталіцы