open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вуліца Брыкета (Мінск)

**Вуліца Брыкета** — вуліца ў Фрунзенскім раёне Мінска, названая ў гонар Фелікса Антонавіча Брыкета, дырэктара саўгаса (цяпер агракамбінат) «Ждановічы».

## Размяшчэнне 
Пачынаецца ад скрыжавання з вуліцай Прытыцкага, заканчваецца тупіком у раёне дома 37. Таксама перасякаецца з вуліцамі Акадэміка Вышалескага і Акадэміка Жэбрака. Ідзе паралельна МКАД, ад якога знаходзіцца на адлегласці 500 метраў. Ад пачатку і да скрыжавання з вуліцай Акадэміка Вышалескага ўяўляе сабой амаль што бульвар з зялёнай паласой пасярэдзіне. 

## Славутасці 
* сажалка Кунцаўшчына 

## Грамадскі транспарт 
Рух грамадскага транспарту непасрэдна па вуліцы адсутнічае, але на вуліцы Прытыцкага ёсць прыпынак «Брыкета», на якім спыняецца шэраг аўтобусных маршрутаў. Паблізу размешчана станцыя метро «Каменная Горка».

## Спасылкі 
* Улица Брикета на geodzen.com

Катэгорыя:Фрунзенскі раён (Мінск)
Януш Касцевіч

**Януш Касцевіч** (каля 1460 — ) — вялікалітоўскі ўраднік.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Касцевічаў герба «Ляліва». Нарадзіўся ў сям’і Станіслава, пачынальніка роду.

Маршалак дворны з 1510 года, ваявода віцебскі з 1514 года і падляшскі з 1520 года, адначасова стараста дарагічынскі з 1522 года і ковенскі з 1523 года, дзяржаўца радунскі, ожскі і пераломскі.

Першы ўладальнік маёнтка Касцянёва.

## Літаратура 
* 

Януш
Касцевічы

**Косцевічы**, **Касцевічы** — вялікалітоўскі шляхецкі род. Родапачынальнік Станіслаў у канцы XV стагоддзя быў намеснікам ковенскім. Значнымі асобамі былі яго сыны: Януш (каля 1460&nbsp;— 1527), маршалак дворны з 1510 года, ваявода віцебскі і падляшскі; Венцлаў (каля 1470&nbsp;— 1532), намеснік дарсунішскі, маршалак дворны з 1511 года. Венцлаў у 1519 годзе атрымаў прывілей на пажыццёвае валоданне Кобрынскім княствам. Яго адзіны сын Пётр памёр маладым, на ім род Касцевічаў скончыўся.

## Літаратура 
*
Вуліца Кірэенкі (Мінск)

**Вуліца Кірэенкі** — вуліца ў Фрунзенскім раёне Мінска, названая ў гонар Кастуся Кірэенкі — беларускага пісьменніка, лаўрэата Дзяржаўнай прэміі БССР.

## Размяшчэнне 
Пачынаецца на скрыжаванні вуліц Адоеўскага і Еўфрасінні Полацкай, заканчваецца скрыжаваннем з вуліцай Панамарэнкі. Таксама перасякаецца з вуліцай Мядзвежына. Ідзе паралельна вуліцам Бельскага і Цімашэнкі. Большую частку вуліцы займае лесапаркавая зона. Забудова змяшаная — ёсць як шматпавярховыя, так і аднапавярховыя дамы.

## Грамадскі транспарт 
Рух грамадскага транспарту непасрэдна па вуліцы адсутнічае, але на вуліцы Панамарэнкі ёсць прыпынак «Кірэенкі», на якім спыняецца шэраг аўтобусных і тралейбусных маршрутаў. Паблізу размешчана станцыя метро «Спартыўная».

## Спасылкі 
* Улица Киреенко на geodzen.com

Катэгорыя:Фрунзенскі раён (Мінск)
Глеб Іванавіч Корсак

**Глеб Іванавіч Корсак** (каля 1500 — ) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Корсакаў ўласнага герба «Корсак». Нарадзіліся ў сям'і Івана Корсака.

З братамі  Багданам і Фёдарам у 1528  годзе ставіў у войска 34 коннікаў, а іх маці — 16.

Мечнік полацкі.

Род Глеба згас на яго сынах у 1563 годзе.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Глеб Іванавіч
Катэгорыя:Архіепіскапы полацкія, віцебскія і мсціслаўскія
Сухараўская вуліца (Мінск)

**Сухараўская вуліца** — вуліца ў Фрунзенскім раёне Мінска, названая ў гонар мікрараёна Сухарава, праз які праходзіць.

## Перасячэнні 
Вуліца перасякаецца з шэрагам іншых вуліц:
* Пімена Панчанкі
* Скрыпнікава
* Акадэміка Фёдарава
* Шаранговіча
* Янкоўскага
* Лабанка
* Чайлыткі

## Грамадскі транспарт 
Па вуліцы пралягае шэраг аўтобусных (11, 42, 50с, 121) і тралейбусных (7, 8, 18, 38, 45, 57, 77) маршрутаў.

## Спасылкі 
* Сухаревская улица на geodzen.com

Катэгорыя:Фрунзенскі раён (Мінск)
Станіслаў Браніслававіч Крычынскі

**Станіслаў Браніслававіч Крычынскі** (; , г. Новы Сонч, Царства Польскае — ) — польскі гісторык, этнограф, арыенталіст.

## Біяграфія 
Паходзіў са збяднелай каталіцкай галіны татарскага княжацкага роду Крычынскіх. Вучыўся ва універсітэтах Кракава, Львова і Варшавы. У 1930-я гг. супрацоўнік «Татарскага штогодніка» і іншых татарскіх выданняў. Аўтар класічнай працы «Літоўскія татары» (1938), навуковых і навукова-папулярных публікацый, у т.л. біяграфій выдатных літоўскіх татараў для «Польскага слоўніка біяграфічнага».

## Творы 
* Generał Józef Bielak, 1741—1794 // Rocznik tatarski. Wilno, 1932. T. 1;
* Początki rodu książąt Glińskich // Prace historyczne w 30-lecie działalności profesorskiej Stanisława Zakrzewskiego. Lwów, 1934;
* Bejbarski: Szkic z dziejów Tatarów polskich w XVII w. // Rocznik tatarski. Zamość, 1935. T. 2;
* Materiały do historii pułków tatarskich w Polsce (1777—1791) // Rocznik tatarski. Zamość, 1935. T. 2;
* Tatarzy litewskie: Próba monografii historycznoetnograficznej. Warszawa, 1938 (Rocznik tatarski. T. 3).

## Літаратура 
* 
* Tyszkiewicz J. Stanisław Kryczyński i jego «Kronika wojenna Tatarów litewskich» // Przegląd humanistyczny. 1984. № 2.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Усходазнаўцы Польшчы
Катэгорыя:Этнографы Польшчы
Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы
Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары
Крычынскія

**Крычынскія** — татарскі княжацкі род гербаў «Радван» і «Радван» зменены. Родавая мянушка *Мурза Найманскі (Найман-Мурза)*. У іх уласным радаводзе і ў большасці генеалагічных прац паказаны нашчадкамі першапачатковых уладальнікаў маёнтка Крычына ў Аршанскім павеце.

Часам дадавалі да прозвішча мянушку *Аляшкевіч (Алішкевіч)*, узводзячы сябе да татарскага кандрацкага (мерашлянскага) харужага князя Мартузы Аляшкевіча. На самай справе Крычынскія — галіна князёў Найманаў-Пятровічаў. Продак Крычынскіх князь Абрагім Асанавіч Кадышэвіч (? — каля 1617), харужы татарскі віленскі (найманскі), які ў другой палове 16 ст. набыў частку Крычына ў Аляшкевіча. Быў жанаты з хрысціянкай, шляхцянкай Ягенкай (Нетай) Карчэўскай, меў 6 сыноў. Прозвішча Крычынскі канчаткова прынялі ўнукі Абрагіма Асанавіча.

Акрамя Крычына (страчаны да 18 ст.) Крычынскія валодалі родавымі маёнткамі пад Крэвам у Ашмянскім павеце — Даўбуцішкамі, Паніззем і іншымі. Род даказаў дваранства з княжацкім тытулам і гербам «Радван» у Віленскай губерні ў 1819 годзе. Шмат якія з Крычынскіх служылі ў афіцэрскіх і генеральскіх чынах у войску ВКЛ i Расійскай імперыі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Вялікалітоўскія шляхецкія роды татарскага паходжання
Уладзіслаў Сталыгва

**Уладзіслаў Сталыгва** ( — ?) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч пачатку XX стагоддзя.

## Біяграфія 
, Лявон Вітан-Дубейкаўскі, Францішак Віславух, Альбін Яхандовіч, Людвік Славінскі, Гальяш Леўчык. Сядзяць злева направа: Ванда Кандрацкая, **Марыя Сталыгва**, Марыя Залеская, **Уладзіслаў Сталыгва**, Язэп Гапановіч. На падлозе сядзяць дзеці Уладзіслава і Марыі Сталыгваў — Паўлінак, Маня і Геня. Подпіс беларускай лацінкай: *Biełaruski hurtok u Waršawi*.]]
Быў родам з Віцебшчыны. Сям’я захоўвала беларускія традыцыі. Так, напрыклад, як прыгадвала Зоська Верас, на запускі іх частавалі беларускімі нацыянальнымі стравамі, такімі як верашчака, стояны кісель і іншымі. Гэта былі 1912—1915 гады.

У маі 1906 года ў Санкт-Пецярбургу была створана выдавецкая суполка «Загляне сонца і ў наша аконца», дзе Уладзіслаў Сталыгва быў сакратаром. Але ўжо ў 1910 годзе яго сям’я пакінула Санкт-Пецярбург і пераехала ў Варшаву.

На лецішча сям’і Сталыгаў, якое было недалёка ад Варшавы ў Ажарове, амаль штотыдзень прыязджалі беларусы, якія вучыліся і жылі ў горадзе. Свае сустрэчы ў Сталыгваў яны называлі гуртком беларускай моладзі. Фактычна, гэта і быў першы гурток беларусаў у Варшаве ў XX стагоддзі. Лецішча ў Ажарове Сталыгам праектаваў беларускі архітэктар Лявон Вітан-Дубейкаўскі.

Адтуль Сталыгвы перабраліся ў Вільню. А ў сакавіку 1915 года Віленская губернская ўправа ў справах аб’яднанняў зацвердзіла статут Беларускага таварыства па аказанні дапамогі пацярпелым ад вайны, і таварыства пачало працаваць. Старшынёй стаў Вацлаў Іваноўскі, Уладзіслаў Сталыгва быў адным з сяброў таварыства.

Пасля 1918 года быў сябрам Беларускага навуковага таварыства ў Вільні.

У 1920-х гадах, як прыгадвае Зоська Верас, сям’я Сталыгваў жыла ў Вільні. Але ад беларускасці яны адышлі, таму *«спатыкацца з імі не было ахвоты»*.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Сяргей Чыгрын, Лёс сяброў гуртка беларускай моладзі , Czasopis 10-2017

Катэгорыя:грамадскія дзеячы Беларусі
Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы
Катэгорыя:Беларусы ў Варшаве
Катэгорыя:Члены Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны
Траян Корсак

**Траян Корсак** (? — ) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Корсакаў ўласнага герба «Корсак».

Падваявода полацкі ў 1755—1773 гадах, войт Полацка ў 1749—1755 гадах, сурагатар гродскі полацкі ў 1749—1755 гадах.

Пасол на сойм 1766 года ад Полацкага ваяводства.

## Літаратура 
* Dyaryusz seymu walnego ordynaryinego odprawionego w Warszawie roku 1766 [...]. — W Warszawie: w Drukarni J.K.Mci y Rzeczypospolitey Societatis Jesu, [post 29 XI 1766].
* Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: spisy. T. 5. Ziemia połocka i województwo połockie XIV—XVIII wiek / Pod red. H. Lulewicza. — Warszawa: Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2018. — S. 276.

## Спасылкі 
Траян
Катэгорыя:Падваяводы полацкія
Катэгорыя:Войты полацкія
Катэгорыя:Дэпутаты Сойма Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Верхнядзвінскім раёне
Дун Цічан

**Дун Цічан** ( — люты ) — кітайскі мастак, тэарэтык, каліграф і калекцыянер.

## Біяграфія 
Дун Цічан нарадзіўся ў Хуаціне (цяпер гэта Сунцзян, раён Шанхая) у беднай, але адукаванай сям’і правінцыйнага школьнага настаўніка. Ён рана выявіў свае здольнасці: у 12 гадоў здаў іспыт грамадзянскай службы, атрымаўшы званне «урадавага студэнта» (шэн’юань) і месца ў школе прэфектуры. У 17 гадоў ён вытрымаў іспыт імператарскай службы, аднак быў удастоены толькі другога месца, бо паказаў дрэнны вынік у каліграфіі. Пасля гэтага каліграфія стала для яго асаблівым прадметам, у якім ён нястомна практыкаваўся, дасягнуўшы, у выніку, поспеху сярод знатакоў гэтага мастацтва. Ён старанна вывучаў стылі славутых старажытных майстроў ад Чжуна Яа (151—230 гг) і Ван Січжы (306—361 гг) да Юй Шынаня (558—638 гг) і Янь Чжэньціна (709—785гг); гэтаму занятку ён прысвяціў некалькі гадоў. У 1580 годзе Дун Цічан працаваў настаўнікам у доме самага вядомага калекцыянера таго часу Сян Юаньбяня. У 1589 годзе Дун Цічан быў прыняты на службу пры імператарскім двары, атрымаўшы высокую пасаду настаўніка. У 1590 годзе ён адправіўся ў Пекін, дзе стаў членам Імператарскай Акадэміі і настаўнікам сына імператара Ваньлі (1572—1620).

Катэгорыя:Мастакі Кітая
Жэрар Дуфэ

**Жэрар Дуфэ** (; ,  — 1660, ) — фламандскі жывапісец. Вучань Рубенса.

Дуфэ — заснавальнік льежскай школы. У 1614—1625 гадах здзейсніў падарожжа ў Італію, дзе зазнаў уплыў Караваджа. У 1634 годзе прыняты на службу да Фердынанда Баварскага. Дуфэ пісаў пераважна рэлігійныя карціны. У яго позніх творах праявіліся рысы класіцызму.

Катэгорыя:Мастакі Фландрыі
Катэгорыя:Мастакі XVII стагоддзя
Габрыэль-Франсуа Дуаен

**Габрыэль-Франсуа Дуаен** (; ,  — , ) — французскі жывапісец гістарычнага, рэлігійнага і партрэтнага жанраў; майстар дэкаратыўнага жывапісу; вучань Ван Лоа; апошнюю трэць сваёй дзейнасці правёў у Расіі; былы рэктар Санкт-Пецярбургскай акадэміі мастацтваў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Парыжы ў 1726 годзе. У 12 гадоў праявіў мастацкія здольнасці, бацька накіраваў яго ў вучні да Ш. ван Лоа. У 1746 годзе Дуаен атрымаў рымскую прэмію і, адправіўшыся ў Італію, вывучаў там творы пераважна А. Карачы, Ланфранка, П'етра да Кортана і Салімена.

Па вяртанні ў Парыж у 1755 годзе, спачатку не знайшоў дастатковага прызнання свайму таленту, але выстаўленая ім у салоне карціна «Смерць Віргініі» даставіла яму гучную вядомасць.

За іншую карціну, «Юпітэр і Геба», у 1759 годзе Парыжская акадэмія жывапісу прыняла яго ў свае сябры. У 1767 годзе скончыў лепшы са сваіх твораў — «Miracle des Ardens» (святая Жэнеўева малітвай спыняе чуму, якая лютуе ў Парыжы; царква Святога Роха ў Парыжы). У 1767 годзе Дуаен атрымаў прафесарскае званне.

Пасля смерці Ван Лоа яму было даручана скончыць пачаты гэтым мастаком жывапісны роспіс капэлы святога Рыгора ў царкве дома Інвалідаў.

Рэвалюцыйныя смуты ў Францыі падштурхнулі Дуаена прыняць прапанову расійскай імператрыцы Кацярыны II, яна даўно запрашала яго ў Санкт-Пецярбург. Прыбыўшы туды ў 1791 годзе, ён пасяліўся ў адным з палацавых будынкаў, пачаў атрымліваць па 1200 рублёў жалавання ў год, пасля яе смерці, у імператара Паўла I. Па даручэнні ён стварыў шмат твораў, пераважна дэкаратыўнага характару, і распісаў, у ліку іншага, дзве столі для Георгіеўскай залы ў Зімнім палацы (згарэлі ў 1837 годзе), столь у будынку Старога Эрмітажа і столь у апачывальні імператара Паўла I.

Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Францыі
Катэгорыя:Мастакі Францыі XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Выкладчыкі Імператарскай Акадэміі мастацтваў
Ковінгтан (Кентукі)

**Ковінгтан** () — горад, размешчаны ў акрузе Кентан (штат Кентукі, ЗША). Насельніцтва —  чалавек паводле статыстычных даных перапісу 2010 года.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Фрэнк Дзювенек, амерыканскі мастак

Катэгорыя:Гарады Кентукі
Фрэнк Дзювенек

**Фрэнк Дзювенек** (; , Ковінгтан — , ) — амерыканскі мастак, скульптар, графік і педагог.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і нямецкіх эмігрантаў. Пасля смерці яго бацькі, Бернгарда Дэкера, маці Фрэнка выйшла замуж другі раз, і хлопчык узяў прозвішча айчыма. Вывучаў жывапіс у Цынцынаці.

У 1869 годзе Дзювенек з’язджае ў Германію і паступае ў Каралеўскую акадэмію мастацтваў у Мюнхене, у клас Уільяма Чэйза. Па заканчэнні вучобы адкрывае ў Мюнхене ўласную мастацкую майстэрню. У 1873 годзе Дзювенек вяртаецца ў Амерыку і два гады выкладае ў Механічным інстытуце Агая. У 1875 ён зноў у Мюнхене, у 1876 годзе мастак едзе ў Парыж, а на наступны год — на дзевяць месяцаў у Венецыю. У 1879 ён здзяйсняе новае падарожжа ў Італію. У 1886 годзе Дзювенек ажаніўся са сваёй вучаніцай, 20-гадовай ураджэнкай Бостана, мастачкай Элізабет Бут (якая жыла ў той час у Фларэнцыі і вучылася жывапісу ў Дзювенека). Праз два гады Элізабет памірае ў Парыжы ад запалення лёгкіх. Перажыўшы гэтую трагедыю, Фрэнк на час пакідае жывапіс і звяртаецца да скульптуры.

Вярнуўшыся ў ЗША, мастак селіцца ў Цынцынаці, дзе і застаецца да канца сваіх дзён, працуючы выкладчыкам у мясцовай Акадэміі мастацтваў. Сярод яго вучняў варта адзначыць Джона Александэра, Джозефа Радэфера дэ Кампа, Кеньёна Кокса, Джона Генры Твахтмана.

На пачатку свайго творчага шляху Ф. Дзювенек піша пераважна партрэты ў рэалістычнай манеры. Пасля знаходжання ў Францыі і Італіі ён стварае таксама пейзажы і бытавыя сцэнкі, паступова эвалюцыянуючы ў бок імпрэсіянізму. Пісаў як карціны алеем, так і афорты.

З 1905 года — член Нацыянальнай акадэміі дызайну. У 1915 годзе работы Ф. Дзювенека выстаўляліся на Сусветнай выставе ў Сан-Францыска.

Катэгорыя:Графікі ЗША
Нічыпар

**Нічыпар** — мужчынскае імя, а таксама беларускае прозвішча.

## Носьбіты імя 
* Нічыпар Якаўлевіч Наталевіч (1900—1964) — беларускі дзяржаўны дзеяч, Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага савета БССР (1938—1948).
* Нічыпар Тодаравіч Чарнушэвіч (1900—1967) — беларускі паэт, перакладчык, драматург.

## Носьбіты прозвішча 
* Аляксандра Фёдараўна Нічыпар — беларускі дзяржаўны дзеяч.
* Аляксей Мікалаевіч Нічыпар (нар. 1993) — беларускі лёгкаатлет.

Катэгорыя:Беларускія прозвішчы
Фрэнсіс Дэнбі

**Фрэнсіс Дэнбі** (Francis Danby,  — ) — ірландскі пейзажыст. З 1813 года жыў у Брыстане, з 1824 — у Лондане. Адчуў уплыў пейзажнага жывапісу Цёрнера і Рычарда Уілсана, а таксама арыенталізму і класіцызму. Яго рамантычныя пейзажы, з іх зіхоткай атмасферай, напоўнены рэлігійнасцю.
Эшэр Браўн Дзьюранд

**Эшэр Браўн Дзьюранд** (таксама **Дзюран**, ; , Мэйплвуд, Нью-Джэрсі — , Мэйплвуд) — амерыканскі мастак, графік і ілюстратар.

## Біяграфія 
Эшэр Дзьюранд быў першым амерыканскім мастаком, які пісаў пейзажы на прыродзе. Брат гравёра Сайруса Дзьюранда (1787—1868), а таксама ювеліра і гравёра Джона Дзьюранда (1792—1820). Нарадзіўся ў сям’і гадзіншчыка і сярэбраных спраў майстра, восьмым з 11 дзяцей у сям’і.

У 1812—1817 гадах вучыўся на гравёра. У 1823 годзе выгравіраваў Дэкларацыю Незалежнасці па карціне Джона Трамбала, што стварыла яму рэпутацыю аднаго з найталенавітых гравёраў краіны. Э. Дзьюранд быў адным з заснавальнікаў нью-ёркскай Нацыянальнай Акадэміі Дызайну ў 1825 годзе, быў прэзідэнтам гэтай Акадэміі ў 1845—1861 гадах. Як мастак Дзюран спачатку больш цікавіўся графікай, затым — прыблізна з 1830 года — алейным жывапісам. У 1837 годзе ён, у суправаджэнні свайго сябра, Томаса Коўла, здзяйсняе падарожжа па Анірандацкіх гарах, пасля чаго пачынаецца захапленне Дзьюранда пейзажам. Штогод летам ён адпраўляецца на эскізы ў Анірандак, Кэтскілс або нью-хэмпшырскія Уайт-Маўцінс, адкуль прывозіць сотні накідаў алоўкам і алейнай фарбай. Гэтыя працы пазней былі аднесены да так званай Школы ракі Гудзон.

У маі 2005 года на аўкцыёне ў Нью-Ёрку за палатно Э. Б. Дзьюранда «Роднасныя душы», напісанае ў 1849 годзе, у памяць пра Томаса Коўла, які памёр год таму, было выплачана каля 35 мільёнаў долараў. У 2007 годзе ў Бруклінскім музеі адбылася выстава работ мастака, на якой былі прадстаўлены больш за 60 яго палотнаў.

Катэгорыя:Мастакі ЗША
Тусен Дзюбрэй

**Тусен Дзюбрэй** (каля  1561 — ) — французскі мастак, адносіцца (з 1594) з другой школай Фантэнбло (разам з мастакамі Мартэнам Фрэмінэ і Амбруазам Дзюбуа) і італьянізмам, пераходным мастацкім стылем.

Дзюбрэй нарадзіўся ў Парыжы. Яго творы ў стылі позняга маньерызму, многія з якіх былі страчаныя, працягваюць выкарыстоўваць моцна выцягнутыя і хвалістыя формы і шматлюдныя кампазіцыі, якія нагадваюць творы Франчэска Прыматычыа (каля 1505—1570). Многія з сюжэтаў Дзюбрэя ўключаюць міфалагічныя сцэны і сцэны з мастацкіх твораў такіх пісьменнікаў, як італьянец Тарквата Таса, старажытнагрэчаскі празаік Геліядор з Эмесы і французскі паэт П’ер дэ Рансар.
Амбруаз Дзюбуа

**Амбруаз Дзюбуа** (1542/43-1614/15) — французскі мастак фламандскага паходжання.

Дзюбуа нарадзіўся ў Антверпене і стаў жывапісцам другой школы Фантэнбло. На яго ўплыў аказалі Нікола дэль Абатэ і Франчэска Прыматыча. Дзюбуа пісаў у першую чаргу партрэты і міфалагічныя сцэны. Быў мастаком Марыі Медычы ў 1606 годзе, упрыгожыўшы кабінет каралевы эпізодамі з «Танкрэда і Кларынды».

Дзюбуа памёр у Фантэнбло.
Альбер Дзюбуа-Піе

**Альбер Дзюбуа-Піе** (;  — ) — французскі мастак-неаімпрэсіяніст і армейскі афіцэр. Сыграў важную ролю ў заснаванні «Таварыства незалежных мастакоў» і быў адным з першых мастакоў, якія прынялі пуантылізм.

## Галерэя 

File:Dubois-Pillet_winter_landscape.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dubois-Pillet_winter_landscape.jpg|*Winter Landscape*, c.1885
File:DUBOIS-PILLET-Roses.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:DUBOIS-PILLET-Roses.jpg|*Bouquet de Roses Dans un Vase*, c.1885
File:Albert_Dubois-Pillet2.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Albert_Dubois-Pillet2.jpg|*Still life with Fish*, c.1885
File:Dubois_pillet_albert-vue_de_paris.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dubois_pillet_albert-vue_de_paris.jpg|*Vue de Paris*, 1885
File:Dubois_pillet212.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dubois_pillet212.jpg|*Landscape with a Lock*, c.1885
File:0343-0044_ankerplatz.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:0343-0044_ankerplatz.jpg|*Ankerplaats*, 1885
File:Banks_of_the_Seine,_Albert_Dubois-Pillet.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Banks_of_the_Seine,_Albert_Dubois-Pillet.jpg|*The Banks of the Seine at Neuilly*, 1886
File:Trois_Péniches_Amarées,_Dubois-Pillet.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Trois_P%C3%A9niches_Amar%C3%A9es,_Dubois-Pillet.jpg|''Trois Péniches Amarées aux Abords d'une Ville Industrielle*, c.1886
File:Albert_Dubois-Pillet_2.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Albert_Dubois-Pillet_2.jpg|*Portrait of Monsieur Pool*, 1887
File:Albert_dubois_pillet-2.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Albert_dubois_pillet-2.jpg|*Rouen, La Seine et les Collines à Canteleu*, 1887
File:Saint-Michel,_Dubois-Pillet.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Saint-Michel,_Dubois-Pillet.jpg|*Saint-Michel d'Aiguilhe (Haute-Loire) Under Snow'', 1890

Катэгорыя:Мастакі Францыі
Помнік каралю Яну III Сабескаму (Гданьск)

**Помнік каралю Яну III Сабескаму** () — конная статуя караля Рэчы Паспалітай Яна ІІІ Сабескага, якая сёння знаходзіцца ў гістарычным цэнтры Гданьска.

Першапачаткова пастаўлены ў Львове ў 1898 годзе. У 1950 годзе перададзены ўладамі СССР у Польскую Народную Рэспубліку, у 1965 годзе пастаўлены ў Гданьску.

## Гісторыя 
Помнік быў прафінансаваны горадам Львовам і адкрыты 20 лістапада 1898 года.

Гэта праца львоўскага скульптара Тадэвуша Баронча, адлітая з бронзы венскай фірмай Артура Крупа. Аснову помніка з шэрага трэмбавельскага (заціноцкага) пясчаніку зрабіла скульптурная майстэрня Юльяна Маркоўскага. Для фігуры караля пазіраваў львоўскі прадпрымальнік Мар’ян Стыпаль. Стыль працы Баронча нагадвае ранейшы помнік Сабескаму ў варшаўскім парку Лазенкі 1787 года, тым больш што ў абодвух выпадках сумневы выклікаюць прапорцыі паміж сілуэтам каня і вершніка.

Помнік быў усталяваны ў Львове на Гетманскіх Валах (сучасны праспект Свабоды) на самым прадстаўнічым пешаходным маршруце Львова. Сёння гэтае месца ў Львове займае помнік Тарасу Шаўчэнку.

Ян Сабескі — гэта адзіны кароль Рэчы Паспалітай, які быў выхадцам з ваколіц Львова (нарадзіўся ў Алеску, часта гасцяваў у Жоўкве, валодаў камяніцай у Львове і часта бываў у гэтым горадзе). На помніку ён прадстаўлены ў нацыянальным адзенні, у жупане і кунтушы, на кані, пераскокваючы праз паваленую гармату, кошык для фашыны і разбіты лафет. Постаць караля была звернута на паўднёвы ўсход, адкуль часцей за ўсё прыходзіла небяспека для Львова.

Калі ў ліпені 1944 года Львоў быў захоплены СССР, быў створаны праект пераўтварэння Сабескага ў Багдана Хмяльніцкага. Але ў 1950 годзе помнік быў перададзены камуністычным уладам Польшчы. 16 гадоў ён стаяў у парку ў Вілянуве ў Варшаве, пасля чаго быў перавезены ў Гданьск. Помнік, прывабны сваёй формай, прагнулі атрымаць таксама Кракаў і Уроцлаў. Але яго размясцілі на адной з галоўных плошчаў Старога горада ў Гданьску — на калішнім Драўняным рынку, на месцы знятага нямецкага помніка, і 26 чэрвеня 1965 года зноў адкрылі.

Помнік быў размешчаны ўжо тварам на захад. Арыгінальная дошка з тэкстам «Каралю Яну III ад горада Львова» была схаваная і вернута толькі пасля 1989 года. Арыгінальныя карычневыя картушы так і не былі вернутыя. Хутчэй за ўсё, іх уклалі ў бетон унутры пастамента помніка. Цяперашнія дошкі былі зроблены з пясчаніку ў 1990-я гады скульптарам Чэславам Гайдай, які раней у 1980-х гадах рэканструяваў іншыя часткі картуша. Важыць помнік больш за 7 тон і мае больш за 8 метраў у вышыню.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Славутасці Гданьска
Стэфан Казімір Карп

**Стэфан Казімір Карп** (? — ?) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Карпаў уласнага герба «Карп».

Падсудак жамойцкі з 1705 па 1712 гады, падстароста жамойцкі ў 1705 годзе, цівун шадаўскі з 1704 па 1712 гады, пісар гродскі жамойцкі ў 1698—1704 гадах, цівун бержаньскі ў 1695—1704 гадах, стольнік мазырскі ў 1674 годзе.

## Літаратура 
* Suffragia województw i ziem koronnych i W. X. Litewskiego zgodnie na [...] Augusta II obranego króla polskiego [...] dnia 27 VI i przy poparciu wolnej elekcjej jego [...] — S. 27.
* Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego, t. 3, Księstwo Żmudzkie. XV–XVIII wiek / pod red. A. Rachuby; opracowali H. Lulewicz, A. Rachuba, P. P. Romaniuk, A. Haratym. — Warszawa 2015. — S. 335.

Стэфан Казімір
Катэгорыя:Падстаросты жамойцкія
Катэгорыя:Падсудкі жамойцкія
Катэгорыя:Пісары гродскія жамойцкія
Катэгорыя:Цівуны бяржанскія
Катэгорыя:Цівуны шаўдаўскія
Катэгорыя:Стольнікі мазырскія
Юрый Білевіч

**Юрый Білевіч** (? — каля /) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Карпаў герба «Магіла».

Падстароста жамойцкі ў 1628—1634 гадах, падкаморы жамойцкі з 1622 па 1643/1644 гады, пісар земскі жамойцкі ў 1615—1622 гадах, падстолі жамойцкі ў 1613—1615 гадах.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Herbarz polski: wiadomości historyczno-genealogiczne o rodach szlacheckich. Cz. 1 t. 1 / ułożył i wyd. A. Boniecki. — Warszawa: skł. gł Gebethner i Wolff, 1899. — [4], IX, [1], 385, V s., 1 k. tabl. złoż.: il. — S. 266.
* Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego, t. 3, Księstwo Żmudzkie. XV–XVIII wiek / pod red. A. Rachuby; opracowali H. Lulewicz, A. Rachuba, P. P. Romaniuk, A. Haratym. — Warszawa 2015. — S. 229, 321.

## Спасылкі 
Юрый
Катэгорыя:Падстаросты жамойцкія
Катэгорыя:Падкаморыя жамойцкія
Катэгорыя:Падстоліі жамойцкія
Катэгорыя:Пісары земскія жамойцкія
Хлебніцкая вуліца (Гданьск)

**Хлебніцкая вуліца** () — вуліца ў гістарычным цэнтры Гданьска на тэрыторыі Галоўнага горада. 

## Апісанне 
Згадваецца ўжо ў 1337 годзе як , у 1382 годзе як . Назва паходзіць ад лавак (лаў), на якіх гандлявалі хлебам. Вуліца пачынаецца ў ваколіцах Марыяцкай базылікі як працяг вуліцы Піўной і даходзіць да Хлебніцкай брамы. Ёсць тут некалькі вартых увагі камяніц, сярод якіх вылучаецца № 16 - так званы Англійскі дом (1568-1570), № 14 - познегатычны дом Шліфа (1520) з каменным фасадным аздабленнем (абодва адносяцца да комплексу камяніц, якімі карыстаўся Дом студэнтаў Акадэміі прыгожых мастацтваў у Гданьску), № 2 — так званая Марыяцкая школа (1581), цяпер сядзіба Гданьскага таварыства сяброў мастацтваў, № 28 - дом Гольвеля (1652).

## Галерэя

Выява:7740vik Gdańsk, układ urbanistyczny. Foto Barbara Maliszewska.jpg
Выява:Danzig - ul.Chlebnicka - panoramio.jpg
Выява:Gdańsk (104).JPG
Выява:Ulica Chlebnicka w Gdansku 004.jpg
Выява:Ulica Chlebnicka w Gdansku 003.jpg
Выява:Gdańsk ulica Chlebnicka (1).jpg
Выява:2017-08 16 Ulica Chlebnicka.JPG
Выява:2017-08 17 Ulica Chlebnicka.JPG

## Спасылкі 
Катэгорыя:Славутасці Гданьска
Катэгорыя:Вуліцы Гданьска
Катэгорыя:Геаграфія Гданьска
Нікіцюк

**Нікіцюк** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Леся Іванаўна Нікіцюк (нар. 1987) — украінская тэлевядучая і блогер.
* Марыся Юр’еўна Нікіцюк (нар. 1986) — украінская кінасцэнарыстка і кінарэжысёр.
* Уладзіслаў Нікіцюк (нар. 1940) — спартсмен, кідальнік дзіды, прызёр чэмпіянатаў Еўропы і Алімпійскіх гульняў.
Ян Войцех Ракоўскі

**Ян Войцех Ракоўскі** (? — ) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага. Ваявода берасцейскі (1635—1638) і віцебскі (1638—1639).

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Ракоўскіх герба «Тржыудар».

Урачыста ўезд новага ваяводы ў Віцебск адбыўся напачатку 1639 года.

Падскарбі надворны літоўскі ў 1631—1635 гадах, староста мсцібаўскі, ялоўскі. Прыдворны Яго Каралеўскай Вялікасці і дыпламатычны прадстаўнік Рэчы Паспалітай у Каралеўстве Англія ў 1631 годзе.

## Літаратура 
* Rocznik Służby Zagranicznej Rzeczypospolitej Polskiej według stanu na 1 kwietnia 1938. — Warszawa, 1938. — S. 146.
* Urzędnicy centralni i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego XIV-XVIII wieku: spisy / oprac. H. Lulewicz i A. Rachuba; Polska Akademia Nauk. Biblioteka Kórnicka, Instytut Historii. — Kórnik: Biblioteka Kórnicka, 1994. — 255 s. — S. 235. — ISBN 8385213171.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Род Ракоўскіх
Катэгорыя:Ваяводы берасцейскія
Катэгорыя:Ваяводы віцебскія
Катэгорыя:Падскарбіі надворныя літоўскія
Катэгорыя:Старосты мсцібаўскія
Эльжбета Пляшчынская

**Эльжбета Пляшчы́нская** (; нар. 20 сакавіка 1933, Воля Віджына, Лодзьскае ваяводства) — польскі прафесар статыстыкі, актывістка руху за правы інвалідаў.

## Біяграфія 
Пляшчынская атрымала ступень магістра матэматыкі ў Варшаўскім універсітэце на факультэце матэматыкі, фізікі і хіміі ў 1956 годзе. Яна займала пасаду ў Інстытуце матэматыкі ПАН да 1972 года, атрымала ступень доктара філасофіі ў 1965 годзе ў вобласці дыскрымінантнага аналізу. Яе хабілітацыйная праца пад назвай «Праблемы ацэнкі тэндэнцый пры аналізе часавых шэрагаў» была прынята ў 1973 годзе.

У 1967/68 навучальным годзе яна была даследчыкам ва Універсітэце Уэльса (Вялікабрытанія), а ў 1971/72 — у Манрэальскім універсітэце. У 1973 годзе пераехала ў Інстытут вылічальных навук ПАН. У 1977, 1979 і 1989 гадах яна была ўзнагароджана Польскай акадэміяй навук. У 1981 годзе наведала Італію па запрашэнні Нацыянальнага даследчага кангрэса. У 1993 годзе Прэзідэнт Рэспублікі Польшчы прысвоіў Эльжбеце Пляшчынскай званне прафесара ў галіне матэматыкі.

## Навуковыя погляды 
Прафесар Пляшчынская вядомая крытыкай класічнага статыстычнага падыходу. Класічны параметрычныя метады, такія як каэфіцыент карэляцыі Пірсана або метад найменшых квадратаў, даюць параўнальныя вынікі толькі для супастаўных тыпаў размеркавання (на практыцы мяркуецца мнагамернае нармальнае размеркаванне). Параметрычны статыстычныя тэсты заснаваныя на здагадках аб размеркаванні. Класічныя метады не працуюць, калі ўваходныя дадзеныя ўтрымліваюць моцныя выкіды, і інтэрпрэтацыя іх вынікаў павінна быць рознай для розных тыпаў размеркавання. На практыцы базавыя здагадкі часта не правяраюцца, больш таго, яны заўседы парушаюцца — нармальнага размеркавання ў рэальным свеце няма, таму што кожная рэальная пераменная абмежаваная (напрыклад, людзі не могуць быць ростам −170 см або + 2 км), і нармальнае размеркаванне мае на ўвазе станоўчую шчыльнасць верагоднасці для кожнага рэчаіснага ліку. У большасці выпадкаў рэальнае размеркаванне асіметрычна або дыскрэтна, што не перашкаджае людзям выкарыстоўваць метады нармальнага размеркавання. Ступень гэтага парушэння можна вымераць, але яго максімальна дапушчальны ўзровень — гэта ўсяго толькі ўмоўнасць, а не матэматыка. Параметрычныя метады заўсёды працуюць па-за ўмовамі іх выкарыстання. Аднак іх вынікі затым лічацца дакладнымі, што прыводзіць да «навуковага» пацвярджэння ілжывай гіпотэзы. Па прычынах, згаданым вышэй, Эльжбета Пляшчынская з’яўляецца актыўным прыхільнікам даследчага аналізу дадзеных і непараметрычнай статыстыкі.

## Сацыяльная праца 
Эльжбета Пляшчынская заснавала ў Варшаве (верасень 1990 года) Фонд падтрымкі людзей з фізічнымі недахопамі. На працягу многіх гадоў яна з’яўляецца кіраўніком Фонду.

Фонд пад яе кіраўніцтвам зацікаўлены ў прафесійнай рэабілітацыі людзей з абмежаванымі фізічнымі магчымасцямі з дапамогай тэхналогій і выдаленай працы.

У сваіх перыядычных справаздачах Пляшчынская пастаянна звяртала ўвагу грамадскасці на правы інвалідаў.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта
Калегіяльны касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Гданьск)

**Калегіяльны касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса** () — неагатычны касцёл у Гданьску ў раёне Ужэшч, мясцовасць Верхні Ужэшч.

Касцёл пабудаваны ў 1909–1911 гадах у неагатычным стылі як базіліка, над дахамі бакавых нефаў бачныя падпорныя аркі. Даўжыня багата абсталяванага храма 58 метраў, шырыня 24 метра, вышыня вежы 66 метраў.

Парафія была створана тут у 1911 годзе як першая каталіцкая парафія ва Ужэшчы.

Касцёл быў часткова пашкоджаны ў 1945 годзе, але быў адноўлены ў 1948 годзе першым пробашчам ксяндзом Юзафам Затар-Пшытоцкім.

Знаходзіцца па адрасе: г. Гданьск, вул. Затар-Пшытоцкага 3. Раней гэтая вуліца называлася Чорнай вуліцай, таму многія старэйшыя жыхары Гданьска называюць гэты касцёл «Касцёл на Чорнай вуліцы». З 2001 года тут знаходзіцца сядзіба Гданьскай калегіяльнай капітулы.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Касцёлы Гданьска 
Катэгорыя:Гданьская архідыяцэзія
Мельхіёр Завіша

**Мельхіёр (Мельхер) Кезгайла Завіша** (? — ) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага. Кашталян віцебскі (1588—1592).

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Завішаў герба «Лебедзь».

Маршалак гаспадарскі ў 1578 годзе. Прыдворны Яго Каралеўскай Вялікасці.

Перайшоў у кальвінізм, а ў Шыдлаве пабудаваў капліцу для сваіх аднаверцаў.

## Літаратура 
*Złota księga szlachty polskiéj. R. 12 / przez T. Żychlińskiego. — Poznań: nakładem i drukiem Jarosława Leitgebra, 1890. — S. 297.
* Urzędnicy centralni i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego XIV-XVIII wieku: spisy / oprac. H. Lulewicz i A. Rachuba; Polska Akademia Nauk. Biblioteka Kórnicka, Instytut Historii. — Kórnik: Biblioteka Kórnicka, 1994. — 255 s. — S. 252. — ISBN 8385213171.

## Спасылкі 
Мельхіёр
Катэгорыя:Кашталяны віцебскія
Катэгорыя:Маршалкі гаспадарскія
Партызанская брыгада імя І. В. Сталіна (П. І. Гулевіч)

**Партызанская брыгада імя І. В. Сталіна** — партызанская брыгада, створаная ў лістападзе 1942 года на базе 125-га атрада імя Сталіна, арганізаванага ў сакавіку 1942 года ў Дзяржынскім раёне. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Валожынскага, Дзяржынскага, Івянецкага, Мінскага, Стаўбцоўскага раёнаў. 5 ліпеня 1944 года брыгада (1160 партызан, 5 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.

## Склад 
Пры фарміраванні брыгада з асабовага  складу 125-га атрада імя Сталіна былі створанаы атрады «Бальшавік», імя Дзяржынскага і імя Суворава. У снежні ў брыгаду былі ўключаны асобна дзейныя атрады імя Чапаева і імя Будзённага. Пазней у брыгадзе былі сфарміраваны атрады імя Пархоменкі, імя Панамарэнкі і іншыя. У кастрычніку 1943 года на базе атрада імя Дзяржынскага была створана партызанская брыгада імя Ф, Э. Дзяржынскага, у снежні 1943 года на базе атрадаў імя Чапаева і імя Пархоменкі — партызанская брыгада імя В. І. Чапаева, на базе атрадаў імя Будзённага і імя Панамарэнкі — партызанская брыгада імя П. К. Панамарэнкі. На момант злучэння з Чырвонай арміяй у склад брыгады ўваходзілі:
* атрад «Бальшавік»;
* атрад імя Суворава;
* атрад імя Рыжака;
* атрад імя Кірава;
* атрад імя Сталіна.

## Камандаванне 
### Камандзір 
* П. І. Гулевіч

### Камісар 
* А. Г. Мурашоў

### Начальнік штаба 
* І. К. Карпаў

## Гісторыя 
Партызаны брыгады разам з іншымі брыгадамі і атрадамі у 1942 і ў пачатку 1943 наносілі удары па апорным пунктам, гарнізонам і паліцэйскім участкам, ачышчалі ад ворага Івянецкую зону. У ліпені — жніўні 1943 года правялі 17 баёў супраць карных экспедыцый і за выхад з блакады. У чэрвені 1944 года зрабілі 24 дыверсіі, пусцілі пад адхон 6 эшалонаў, падарвалі 3 масты, 14 аўтамашын. У ноч на 20 чэрвеня 1944 года на ўчастку Коласава — Негарэлае падарвалі каля 600 рэек, пашкодзілі 500 метраў тэлефонна-тэлеграфнай лініі.

## Гл. таксама 
* Комараўскі бой
* Налібоцкія баі (1942, 1943)

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Савецкія партызанскія злучэнні, брыгады і атрады на акупіраванай тэрыторыі Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1942 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе
Казімір Пуласкі

**Казімір Пуласкі** (, г. Варшава — , г. Савана, штат Джорджыя, ЗША) — удзельнік барацьбы за свабоду двух народаў — польскага і амерыканскага, адзін з кіраўнікоў і маршалак Барскай канфедэрацыі, генерал кантынентальнай арміі ў час вайны за незалежнасць ЗША, «бацька амерыканскай кавалерыі».

## Біяграфія 
Ваяваў ва Украіне, у чэрвені 1769 года рушыў з войскам да Брэста і Кобрына. У Ламзах падначаліў сабе полк Ю. Беляка, у Сухой Волі — полк А. М. Карыцкага, пасля некаторыя іншыя часці войска ВКЛ. 6 ліпеня 1769 года ў 10-гадзіннай бітве перамог расійскія войскі пад в. Кукалкі каля Ваўкавыска. У Слоніме папоўніў сваю армію рыштункам і гарматамі. 12 лпеня 1769 года адбіў атаку на горад расійскіх войск, якія панеслі вялікія страты, але быў вымушаны пакінуць Слонім. Адмовіўся ад марша на Нясвіж і з мястэчка Мыш з баямі рушыў на Гродна. У гэты час яго войска вырасла да 4000 чалавек. Правёў баі з расійскімі атрадамі пад Моўчаддзю (16 ліпеня) і Дварцом. Пад Гродна перадаў камандаванне Ю. Сапегу і выехаў у Польшчу. Перамогі на тэрыторыі Беларусі зрабілі Казіміра найбольш аўтарытэтным дзеячам Барскай канфедэрацыі. У верасні 1769 года арганізаваў новы паход на тэрыторыю Беларусі з Украіны. Каля Кобрына быў атакаваны 4 калонамі расійскіх войск і адышоў за Буг. У баях пад Арэхавам (13 верасня) і Уладавай (15 верасня) разбіты. У верасні 1770 года яго войскі авалодалі ўмацаваным кляштарам у Чанстахове. У сувязі з замахам на Станіслава Аўгуста Панятоўскага канфедэраты рушылі ў кастрычніку 1771 года да Варшавы, але разбіты пад Скарышэвам. У маі 1772 года Казімір пакінуў Чанстахову і эміграваў у Саксонію, потым Францыю, Турцыю, вясной 1777 года пераехаў у ЗША. У званні генерала кавалерыі арганізаваў там легіён з некалькіх соцень коннікаў. У сакавіку 1779 года атрымаў перамогу над англійскім войскам пад Чарлстанам. Загінуў 11 кастрычніка 1779 года у час аблогі Саванны.

## Памяць 
Як нацыянальнаму герою ЗША яму пастаўлены помнікі ў Вашынгтоне, Саванне, Вест-Пойнце.

 

Катэгорыя:Загінулі ў баі
Катэгорыя:Удзельнікі вайны за незалежнасць ЗША
Катэгорыя:Барская канфедэрацыя
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне ЗША
Катэгорыя:Генералы ЗША
Касцёл Святых Пятра і Паўла (Гданьск)

**Касцёл Святых Пятра і Паўла** () — старажытны касцёл у Гданьску.

Гэта гістарычны фарны касцёл Старога прадмесця. Адносіцца да найбуйнейшых гатычных храмаў Гданьска. У 1590-1945 гадах гэта была галоўная царква гданьскіх пратэстантаў. Набажэнствы тут адбываліся на польскай, англійскай, французскай і нямецкай мовах. У 1958 годзе па рашэнні ўладаў Польскай Народнай Рэспублікі касцёл перададзены рыма-каталікам.

З-за пажараў і бамбардзіровак, прыстасавання касцёла пад гаспадарчыя мэты значная частка абсталявання не захавалася да сучаснасці.

Тое, што касцёл больш за 300 гадоў быў кальвінісцкім храмам, адлюстравана ў адзінай арыгінальнай частцы інтэр'еру - капліцы Упхагена 1774 года з захаванай эпітафіяй у старажытным выглядзе і драўляным корпусам у стылі ракако. Захаваліся сярэднявечныя каменныя купелі, камін у стылі ракако і надмагілле Пятра Упхагена 1774 года. Каштоўнай з'яўляецца і захаваная ад знішчэння калекцыя люстраў XVII стагоддзя.

Пасля 1958 года было дазволена аднавіць касцёл у выглядзе, які не адлюстроўвае пратэстанцкую гісторыю касцёла, у тым ліку з пункту гледжання планіроўкі храма. У прэзбітэрыі знаходзіцца галоўны алтар у стылі барока, не арыгінальны для інтэр’еру касцёла. У паўночным прыдзеле знаходзіцца рэнесансная спаведальня XVII стагоддзя. На каля 60 надмагільных помніках вядуцца кансервацыйныя работы. Унутры касцёла сабраны элементы барочнай разьбы па дрэве. У паўднёвым прыдзеле плануецца ўзнавіць музычную галерэю з выкарыстаннем часткі аўтэнтычнай драўніны. У канцы паўночнага прыдзелу захавалася гатычная купель XV стагоддзя.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Касцёлы Гданьска 
Катэгорыя:Гданьская архідыяцэзія
Касцёл Святой Троіцы (Гданьск)

**Касцёл Святой Троіцы** () — старажытны касцёл у Гданьску.

Гэта познегатычны храм, узведзены для манахаў-францысканаў, якія асяліліся ў 1419 годзе на гданьскім Старым прадмесці. Касцёл з'яўляецца часткай былога кляштарнага комплексу канвентуальных францысканцаў, які ўключае капліцу Святой Ганны, фахверкавы дом і кляштарныя пабудовы, якія прымыкаюць да храма з поўдня з панадворкам. Пасля Рэфармацыі ў 1522 годзе тут былі створаны Гданьская акадэмічная гімназія і бібліятэка. Пасля 1872 года гэта сядзіба гарадскога музея, цяпер філіял Нацыянальнага музея. Храм з'яўляецца каштоўным творам мураванага дойлідства перыяду позняй готыкі з характэрнымі ступеньчатымі франтонамі фасада нефа і прэзбітэрыя і невялікімі вежамі, кантрастуючымі з масіўным корпусам касцёла.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Касцёлы Гданьска 
Катэгорыя:Гданьская архідыяцэзія
Крэпасць Тмогві

**Тмогві** (груз. თმოგვის ციხე) — грузінская крэпасць IX ст. на тэрыторыі краю Самцхэ-Джавахеты. Знаходзіцца на левым беразе ракі Кура, на тэрыторыі Аспіндзскага муніцыпалітэта, побач з аднайменнай вёскай Тмогві. Уваходзіць у Спіс нерухомых помнікаў нацыянальнага значэння Грузіі.

## Размяшчэнне 
Крэпасць размешчана на трох пагорках, акружаных сцяной (даўжыня - 150 м і шырыня 3 м). На кожным узгорку пабудаваныя некалькі вежаў. Акрамя таго, паблізу крэпасці знаходзіцца курганнае поле, якое датуецца III-II тысячагоддзямі да н. э.

## Гісторыя 
Па версіі Самвела Карапецяна, слова «Тмогві» паходзіць ад грузінскага слова *могві (მოგვი)*, што азначае «паганскі святар» ці «чараўнік».

Крэпасць упершыню згадваецца ў дакументах IX стагоддзя. Яна была пабудаваная ў якасці абарончага збудавання на гандлёвым шляху паміж раўнінай Джавахетыі і вытокам ракі Кура.

Упершыню крэпасць згадваецца ў грузінскіх хроніках у 914 годзе, калі эмір Юсуф ібн-Абу-с-Садж атачыў Тмогві, але адступіў без спробы захопу. Да пачатку XI стагоддзя крэпасць перайшла пад кантроль Грузінскага царства.

Другі раз крэпасць згадваецца ў апісанні праўлення цара Баграт III. Цар трымаў у прыгоннай вязніцы валадароў суседняга княства Кларджеты, Сумбата III і яго брата Гургена.

З 1073 года права валодання крэпасцю было перададзена ад Баграціёні да князёў Куабулідзэ. У наступных стагоддзях крэпасць належала знакамітым княжацкім родам Торэлі, Тмогвелі, Шалікашвілі і Джакелі.

У 1088 крэпасць абрынулася з-за моцнага землятрусу, што прывяло да смерці тагачаснага ўладальніка Кахабера.

У 1191 каралева Тамара Вялікая падарыла крэпасць роду Саргіс-Мхаргрдзэлі, якія кіравалі там наступнае стагоддзе. З гэтага роду паходзіў знакаміты сярэднявечны грузінскі паэт, пісьменнік і філосаф Саргіс Тмогвелі. Горад быў перабудаваны і развіваўся, пакуль зноў не быў разбураны праз землятрус у 1283 годзе.

Потым горад зноў быў разбураны землятрусам у 1319 годзе, адбудаваны падчас праўлення Мурвана Катхаідзэ.

Апошнімі ўладальнікамі крэпасці быў род Шалікашвілі. У 1578 годзе крэпасць захапіла Асманская імперыя. Пасля руска-турэцкай вайны ў 1829 гадзе крэпасць перайшла ва ўласнасць Расійскай імперыі ў рамках Адрыянапольскай дамовы.

## Літаратура 
* Berdzenishvili D., Sagharadze Sh., Georgian Soviet Encyclopedia, volume 4, p.&nbsp;688, Tbilisi, 1979 (in Georgian)
* Karapetian, Samvel (2011). Javakhk (PDF). Yerevan: Research on Armenian Architecture. pp.&nbsp;192–204. .

Катэгорыя:Нерухомыя культурныя помнікі нацыянальнага значэння Грузіі
Сабор Святога Барталамея і апекі Найсвяцейшай Багародзіцы (Гданьск)

**Сабор Святога Барталамея і апекі Найсвяцейшай Багародзіцы** () — грэка-каталіцкі храм у Старым горадзе Гданьска.

Пабудаваны ў гатычным стылі ў XV стагоддзі. Вежа датуецца 1591—1600 гадамі, цяперашні купал пабудаваны ў 1982 годзе, партал — у 1647 годзе. Унутры ў адпаведнасці з усходне-хрысціянскай традыцыцяй знаходзіцца іканастас.

З 1524 года да знішчэння ў 1945 годзе гэта быў лютэранскі храм. Пасля рэканструкцыі храм належаў езуітам да 1990 года. З 31 студзеня 2001 года храм быў конкафедральным (другім па значнасці пасля кафедральнага) саборам Уроцлаўска-Гданьскай епархіі.

Грэка-каталіцкая парафія ў Гданьску існуе з 1957 года. З 2020 года яна належыць да Ольштынска-Гданьскай епархіі.

На плошчы перад саборам усталяваны помнік Святому Уладзіміру, адкрыты ў 2015 годзе.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Храмы Гданьска
Катэгорыя:Ольштынска-Гданьская епархія
Вуліца Рыгора Шырмы (Мінск)

**Вуліца Рыгора Шырмы** — вуліца ў Фрунзенскім раёне Мінска, названая ў гонар беларускага харавога дырыжора, фалькларыста, грамадскага і музычнага дзеяча, публіцыста Рыгора Шырмы.

## Размяшчэнне 
Знаходзіцца ў паўднёва-заходняй частцы горада. Пачынаецца на скрыжаванні вуліц Янкоўскага і Акадэміка Карскага, заканчваецца скрыжаваннем з вуліцай Максіма Гарэцкага. Ідзе паралельна вуліцы Юрыя Семянякі. 

## Грамадскі транспарт 
Рух грамадскага транспарту непасрэдна па вуліцы адсутнічае, але на вуліцы Максіма Гарэцкага ёсць прыпынак «Рыгора Шырмы», на якім спыняецца шэраг аўтобусных і тралейбусных маршрутаў. 

## Спасылкі 
* Улица Григория Ширмы на geodzen.com

Катэгорыя:Фрунзенскі раён (Мінск)
Жан Дзювэ

**Жан Дзювэ** (фр. Jean Duvet; 1485, Дыжон ці Лангр, Францыя — пасля 1562, Лангр, Францыя) — французскі ювелір і першы значны французскі гравёр, дэкаратар каралеўскіх свят, медальер і эмальер. Атаясамліваецца некаторымі мастацтвазнаўцамі з Жанам Дзювэ (па мянушцы Дро) з Дыжона, які правёў шаснаццаць гадоў у Жэневе.

## Біяграфія 
Жан Дзювэ нарадзіўся ў Дыжоне (іншая версія — у Лангры) у сям’і ювеліра ў 1485 годзе. Стаў майстрам гільдыі ювеліраў Дыжона ў 1509 годзе і, магчыма, падарожнічаў па Італіі каля 1519 года. Дакументальна гэта не пацверджана, з’яўляецца лагічным заключэннем з яго гравюр, якія паказваюць значны італьянскі ўплыў. Яго першая датаваная праца — «Дабравешчанне» 1520 года, хоць некаторыя іншыя працы, верагодна, былі выкананы раней. «Дабравешчанне» выканана ў італьянскім стылі. Гравюра «Суд Саламона» не датаваная, але, верагодна, з’яўляецца больш ранняй працай, заснаванай на знаёмстве з карцінамі Рафаэля і італьянскімі гравюрамі. Існуе здагадка, што яго знаёмства з італьянскім стылем было атрымана не ў выніку непасрэднага знаёмства з Італіяй, а пры дапамозе гравюр, кніг і іншыя аб’ектаў, якія апынуліся воляй абставін у Францыі.

Жан Дзювэ пражываў у правінцыі, але быў прызначаны прыдворным ювелірам французскіх каралёў Францішка I і Генрыха II. Першае з гэтых прызначэнняў адбылося з нагоды візіту караля ў 1521 годзе ў Лангр, дзе жыў Дзювэ. Мастак быў уцягнуты ў стварэнне дэкарацый для каралеўскага візіту і арганізацыю ўрачыстай сустрэчы. Да наступнага каралеўскага візіту, у 1533 годзе, ён зноў быў прызначаны адказным за ўрачыстасці і дэкарацыі. Уплыў падобнага досведу быў выяўлены мастацтвазнаўцамі ў яго гравюрах. Ювелірных работ мастака не выяўлена, хаця яны неаднаразова згадваюцца ў дакументах.

Жан Дзювэ памёр, верагодна, у Лангры, пасля 1562 года, калі ён згадваецца як прысутны на паседжанні гарадской рады, хоць некаторыя мастацтвазнаўцы даюць сваю дату смерці — 1561 год, а мастацтвазнаўца Marqusee сцвярджае, што няма ніякіх канкрэтных дакументаў пра жыццё мастака. пасля 1556 года. Яго апошняя праца датавана 1555 годам. Мастак быў, верагодна, памерлым да 1570 года.
Вуліца Дуніна-Марцінкевіча (Мінск)

**Вуліца Дуніна-Марцінкевіча** — вуліца ў Фрунзенскім раёне Мінска, названая ў гонар беларускага драматурга, паэта Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча. Да 1977 года — Зялёная вуліца.

## Размяшчэнне 
Пачынаецца ад скрыжавання з вуліцай Бельскага, ідзе з захаду на ўсход, заканчваецца скрыжаваннем з праспектам Пушкіна. Таксама перасякаецца з вуліцай Янкі Маўра. Ідзе паралельна вуліцы Прытыцкага

## Грамадскі транспарт 
Рух грамадскага транспарту непасрэдна па вуліцы адсутнічае, але на праспекце Пушкіна ёсць прыпынак «Дуніна-Марцінкевіча», на якім спыняецца шэраг аўтобусных і тралейбусных маршрутаў. Паблізу размешчаны станцыі метро «Пушкінская» і «Спартыўная».

## Цікавыя факты 
У канцы 2009 г. экскурсавод Алена Аляксандрава заўважала ў выданні СБ. Беларусь сегодня: "Усе ў горадзе ведаюць шырокі прыгожы праспект Пушкіна. У яго ўпадае кароценькая вуліца імя Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча, якая стаілася на завуголлі "Ракаўскага кірмаша" і лядовага палаца. Мемарыяльная дошка тут ёсць, але прымацавана яна не да дома нумар 10, які выходзіць на шматлюдны праспект, недалёка ад гасцініцы "Арбіта", а з боку амаль бязлюднай вуліцы Бельскага, і вісіць яна не на крайнім доме нумар 2 корпус 1, а на корпусе 2 , які знаходзіцца ў глухім двары. Паўстае пытанне, навошта так старанна хаваць імя пісьменніка, які "першым прысвяціў сваю творчасць роднаму беларускаму народу, праклаў першую, нязведаную да яго сцяжынку, па якой неўзабаве пайшлі Францішак Багушэвіч, Янка Лучына, Янка Купала, Максім Багдановіч, Якуб Колас і іншыя" (такую характарыстыку даў вучоны А. Мяснікоў)".

## Спасылкі 
* Улица Дунина-Марцинкевича на geodzen.com

Катэгорыя:Фрунзенскі раён (Мінск)
Эліяху Галомб

**Эліяху Галомб** (, г. Ваўкавыск — , г. Тэль-Авіў, Брытанскі мандат у Палесціне) — арганізатар габрэйскай абароны ў падмандатнай Палестыне, адзін з заснавальнікаў Хаганы і яе найбольш аўтарытэтны кіраўнік, грамадскі і прафсаюзны дзеяч.

## Біяграфія 
Прыехаў у Палестыну ў 1909 годзе. У 1913 годзе скончыў гімназію Герцля ў Тэль-Авіве. Удзельнік Першай Сусветнай вайны ў складзе Габрэйскага легіёна. Ён распрацаваў канцэпцыю габрэйскай самаабароны ў Палестыне. Прадстаўляў Хагану як ядро габрэйскай арміі, здольнай выконваць галоўную задачу: ахоўваць права габрэяў прыязджаць у Палестыну і весці ў Палестыне вольнае жыццё. Пазнея Хагана, падрыхтаваная Галомбам, стала ў 1948 годзе, асновай арміі краіны.

У 1918 годзе узначаліў рух за масавае ўступленне габрэяў у Легіён. У войску пасябраваў з Б. Кацнельсонам, пад уплывам якога ўступіў у 1919 годзе ў партыю Ахдут ха-Авода. Пасля дэмабілізацыі пасяліўся ў Дганіі і стаў членам камітэта па арганізацыі Хаганы. Неаднаразова сустракаўся з І. Трумпельдорам, у 1920 годзе арганізаваў дапамогу абаронцам Тэль-Хая. З 1921 годзе Галомб — член камітэта Хаганы пры Гістадрудзе. У 1922—1924 гадах накіроўваецца ў Еўропу для закупкі зброі.

Ад 1931 года — член цэнтральнага камандавання Хаганы. У перыяд арабскіх беспарадкаў (1936—1939) быў адным з ініцыятараў стварэння «палявых атрадаў», якія змагаліся з арабскімі тэрарыстамі. Будучы прыхільнікам актыўнай абароны, Галомб разам з тым выступаў супраць карных дзеянняў у адказ. У 1939—1940 гадах Галомб і Б. Кацнельсон спрабавалі дасягнуць пагаднення з В. Жабацінскім адносна аб’яднання сіянісцкага руху і зліцця ўсіх узброеных груп ішува пад адзіным камандаваннем. Галомб ускладаў надзеі на супрацоўніцтва з Вялікабрытаніяй і лічыў, што Хагана пад кантролем цэнтральнага нацыянальнага кіраўніцтва павінна быць адзінай ваеннай сілай габрэйскага народа. Барацьба з іншымі падпольнымі ваеннымі арганізацыямі (Лахамей херут Ісраэль і Іргун цваі ляўмі), якую Галомбу прыйшлося весці ў апошнія гады жыцця, выклікала ў ім глыбокае пачуццё гаркаты.

## Памяць 
У доме, у якім Галомб жыў у Тэль-Авіве, створаны музей Хаганы, названы яго імем.