open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Браніслаў Маліноўскі

**Браніслаў Каспер Маліноўскі** (;  — ) — англійскі этнограф і сацыёлаг польскага паходжання. Адзін з заснавальнікаў і лідараў функцыянальнай школы ў брытанскай сацыяльнай антрапалогіі.

## Біяграфічныя звесткі 
Скончыў Ягелонскі ўніверсітэт, дзе атрымаў ступень доктара філасофіі па фізіцы і матэматыцы (1908). Вывучаў псіхалогію і гістарычную палітэканомію ў Лейпцыгскім універсітэце, з 1910 вучыўся ў Лонданскай школе эканомікі.

На працягу 1920-х гадоў праводзіў палявыя даследаванні на розных астравах Меланезіі, вывучаў культуру і побыт аўстралійскіх абарыгенаў. Некалькі гадоў пражыў сярод туземцаў, паляваў, лавіў рыбу разам з імі, удзельнічаў у іх цырымоніях, абрадах, святах, рытуалах. пабудаваў сабе жытло, вывучыў мясцовую мову.

Выкладаў у Лонданскім і Іельскім універсітэтах.

## Навуковая і даследчыцкая дзейнасць 
Дыяпазон навуковых інтарэсаў Б. Маліноўскага быў надзвычай шырокі — гісторыя і тэорыя культуры, эканоміка, рэлігія, права, этыка, тэорыя мовы і інш. У сваёй першай кнізе «Арганаўты Ціхага акіяна» (1922) падрабязна апісаў штодзённае жыццё невядомых раней плямён з Новай Гвінеі. У працы «Сексуальнае жыццё дзікуноў паўночна-заходняй Меланезіі» (1929) на прыкладзе жыцця на Трабрыянскіх астравах выступіў з крытыкай тэорыі Зігмунда Фрэйда.

Галоўным вынікам працы Б. Маліноўскага стала яго кніга «Навуковая тэорыя культуры» (1944). У аснове яго тэорыі ляжыць сістэма чалавечых патрэбнасцей, якія падзяляюцца на пярвічныя, базавыя (здабыванне ежы, пабудова жылля, абарона, аднаўленне і працяг свайго роду) і на культурныя патрэбнасці, што надстрайваюцца над пярвічнымі. Паводле Б. Маліноўскага, культура выступае як інструмент задавальнення базавых патрэбнасцей і адначасова як сукупнасць матэрыяльных і духоўных артэфактаў. Лічыў, што розным сацыяльным і нацыянальным групам грамадства ўласцівы розныя рэакцыі на адны і тыя ж патрэбнасці. Будучы ўсё жыццё прыхільнікам функцыяналізму, Б. Маліноўскага меркаваў, што ў культуры няма нічога лішняга, усё ў ёй функцыянальна ўзаемазвязана, а тое, што нам здаецца непатрэбным, лішнім, сведчыць толькі аб нашым неразуменні мясцовай культуры.

Імкнуўся да спасціжэння культуры знутры, з пункту гледжання ўнутраных матываў паводзін яе прадстаўнікоў. Яго метад даследавання атрымаў у навуцы назву «ўключанага назірання». Важнае значэнне ў даследаванні культур Б. Маліноўскі надаваў статыстычнаму аналізу этнаграфічных даных, складанню адпаведных табліц, карт, генеалогіі і інш.

Аўтар кніг «Міф у першабытнай псіхалогіі» (1926), «Сексуальнае жыццё дзікуноў паўночна-заходняй Меланезіі» (1929), «Каралавыя сады і іх магія» (1935), «Дынаміка культурных змяненняў» (1945) і інш.

## Літаратура 
* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік / Уклад. Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6

## Спасылкі 
* Біяграфія і бібліяграфія

Катэгорыя:Антраполагі Вялікабрытаніі
Функцыяналізм

* Функцыяналізм, архітэктура
* Функцыяналізм, лінгвістыка
* Функцыяналізм, псіхалогія
* Структурны функцыяналізм
Функцыяналізм (архітэктура)

**Функцыяналізм** (ад  — выкананне) — плынь у еўрапейскай, а затым і амерыканскай архітэктуры.

Канчаткова аформіўся ў 1930-я г. Адметныя рысы функцыяналізму: максімальная ўтылітарнасць, перавага практычных функцый, жыццёвых, чалавечых патрэбнасцей у вызначэнні планаў і формаў пабудоў. Сярод асноўных прадстаўнікоў функцыяналізму — Ле Карбюзье, А. Аалта, В. Гропіус, Л. Саліван, якому належыць выказванне «Форму вызначае функцыя»), М. Міс ван дэр Роэ і інш. Спецыфіку агульнага падыходу функцыяналізму да пабудоў дакладна і лаканічна выказаў нямецкі архітэктар Б. Таўт — «Што добра функцыянуе, тое добра і выглядае».

## Літаратура 
* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік / Уклад. Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6
* Лаўрэш Леанід. Стыль функцыяналізму ў Лідзе да 1939 г. // НАША СЛОВА № 19 (1170) 7 мая 2014 г.; № 20 (1171) 14 мая 2014 г.; № 21 (1172) 21 мая 2014 г. 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Функцыяналізм
Катэгорыя:Мадэрнізм
Катэгорыя:Архітэктурныя стылі
Освальд Шпенглер

**Освальд Шпенглер** (; , Бланкенбург, Германія — ) — нямецкі філосаф, гісторык, культуролаг, прадстаўнік філасофіі жыцця.

## Біяграфія 
Вывучаў філасофію, гісторыю, матэматыку і мастацтва ў Берлінскім і Мюнхенскім універсітэтах. Працаваў настаўнікам у Гамбургу, выкладчыкам матэматыкі ў Мюнхене.

Асноўны твор — «Заход Еўропы» (Т. 1-2; 1918-22), у якім абгрунтаваў ідэю адасобленасці культурна-гістарычных тыпаў. Разглядаў гісторыю як своеасаблівы калейдаскоп з васьмі «арганічных» культурна-гістарычных тыпаў (ці культур): егіпецкай, індыйскай, вавілонскай, кітайскай, апалонаўскай (грэка-рымскай), магічнай (візантыйска-арабскай), фаўстаўскай (заходнеэўрапейскай) і культуры мая. Сярод іншых значных работ О. Шпенглера — «Чалавек і тэхніка» (1931), «Гады рашэнняў» (1933) і інш.

## Светапогляд 
Паводле Освальда Шпенглера, кожная культура як сукупнасць сімвалаў мае свой уласны прасімвал, які з’яўляецца яе «душой», сістэмастваральным пачаткам; як толькі «душа» культуры ажыццявіла ўсю паўнату сваіх магчымасцей у розных культурных формах (мова, веравызнанне, мастацтва, навука, дзяржава) культура прыходзіць у заняпад і становіцца цывілізацыяй.

Разглядаў культуру як замкнёны арганізм, які ў сваім развіцці праходзіць усе асноўныя стадыі жыццёвага цыклу — нараджэнне, росквіт, заняпад. Лічыў, што поўны цыкл культура праходзіць прыблізна за адно тысячагоддзе. Пасля гэтага яна выраджаецца ў сваю супрацьлегласць — цывілізацыю, дзе пануе голы тэхніцызм, бяздушнасць, а на змену творчасці і развіцця прыходзяць бясплоддзе і акасцяненне; людзі паступова ператвараюцца ў бязлікія істоты. Паводле О. Шпенглера, няма агульначалавечай культуры, а ёсць нацыянальна непаўторныя культуры асобных народаў і рэгіёнаў, якія дамінуюць у пэўныя гістарычныя эпохі.

На яго думку, цывілізацыя нясе «згасанне душы» культуры, перавагу рацыяналізму над ісцінай, прагматызму над натхненнем, перанасычанасць усіх бакоў жыцця тэхнікай і арганізац. формамі, якія падпарадкоўваюць сабе чалавека. Адмовіўся ад ідэі адзінага сусв.-гіст. развіцця і прагрэсу як агульнай яго накіраванасці, але ў сваёй перасцярозе пра апакаліпсіс зах. свету звярнуў увагу на неабходнасць захавання і развіцця культуры як найважнейшага шансу лепшай будучыні чалавецтва.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Культуралогія: Энцыкл. даведнік / Уклад. Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6

Катэгорыя:Філосафы Германіі
Мастоўскі дзяржаўны музей «Лес і чалавек»

**Мастоўскі дзяржаўны музей «Лес і чалавек»** — музей, створаны ў горадзе Масты паводле рашэння Мастоўскага райвыканкама ад 12 студзеня 1985 годзе як **Мастоўскі дзяржаўны гісторыка-краязнаўчы музей**. У 1989 г. перайменаваны ў **Мастоўскі дзяржаўны музей «Лес і чалавек»**. Для наведвальнікаў адкрыты ў 1990 г. Музеем кіравалі Л. Г. Барташ, Г. У. Юшкевіч, П. А. Філіпчык. З 2005 г. дырэктар Н. А. Пуцілоўская.

Музей размешчаны на 3-м паверсе сучаснага трохпавярховага будынка. Асноўны фонд музея налічвае 2638 экспанатаў, навукова-дапаможны — 4174 адзінкі захоўвання. Агульная плошча (2008) экспазіцыі і выставачнай залы 343,3 м².

Усяго ў музеі 10 калекцый: прадметы побыту, узбраенне, нумізматыка, дакументы і фотаздымкі, ткацтва, жывапіс і скульптура, чучалы, абразы, фонапомнікі, археалогія. Найбольш цікавыя экспанаты з гэтых калекцый: буча — прыстасаванне для лоўлі рыбы, шклюд — прыстасаванне для счэсвання і расколу бярвёнаў; вінтоўка сістэмы Мосіна; скарб 1623 г., знойдзены на тэрыторыі г. Масты; фотаздымкі 1923 г.; газеты і плакаты перыяду Вялікай Айчыннай вайны; адзенне мастоўскага строю; абраз 1-й палавіны 19 ст. «Выбраныя святыя» і інш.

Экспазіцыя размешчана ў 4 залах.

Катэгорыя:Музеі Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Славутасці Мастоў
Катэгорыя:Культура Мастоў
Навагрудскі гісторыка-краязнаўчы музей

**Навагрудскі гісторыка-краязнаўчы музей** — музей ў Навагрудку.

Першыя спробы стварыць краязнаўчы музей у Наваградку рабілі карэспандэнт газеты «Новае жыццё» і рэдактар навагрудскага радыё Іван Іванавіч Казачонак, а таксама мясцовыя краязнаўцы Барыс Іванавіч Бесараб і Раман Сцяпанавіч Лецка ў канцы 1960-х гадоў. Аднак тады музей не быў створаны, а сабраныя экспанаты не захаваліся.

Цяперашні музей быў арганізаваны дзякуючы збіральніцкай працы Ніны Пятроўнай Шурак пачынаючы з 1987 года. Адкрыты музей 12 верасня 1992 года. Па ініцыятыве дырэктара музея Тамары Рыгораўны Вяршыцкай, на месцы Навагрудскага гета, створана экспазіцыя «Музей яўрэйскага супраціву ў Навагрудку».

Экспазіцыя размешчана ў 9 залах (250 кв.м.) фонды музея налічваюць 13,5 тыс. адзінак захоўвання.

Экспазіцыя адлюстроўвае найбольш значныя падзеі гісторыі горада і раёна, знаёміць з утварэннем Вялікага княства Літоўскага: каранацыяй Міндоўга, дзейнасцю вялікіх князёў Войшалка, Гедыміна, Вітаўта і інш., расказвае пра рассяленні татараў на Навагрудчыне, пра стварэнне праваслаўнай мітраполіі ў ВКЛ і г.д. На падставе дакументаў і дыярам паказаны змены ў статусе горада ў сувязі з атрыманнем ім магдэбургскага права, герба, пасяджэннямі Галоўнага трыбунала ВКЛ, а таксама войнаў, якія прывялі да разбурэння Навагрудскага замка, падзеі паўстанняў 1831 і 1863 гадоў. Расказвае пра выдатных людзей, чыё жыццё і дзейнасць звязаны з Навагрудчынай.

Музей мае багатую этнаграфічную калекцыю, творы народнага мастацтва (жаночы і мужчынскі строі, тканыя посцілкі, дзяругі, настольнікі, вышываныя ручнічкі, сурвэткі, гліняны і драўляны посуд).
 
Асобнымі тэмамі пададзена дзейнасць у міжваенны перыяд у Навагрудку дзяржаўнай польскай і прыватнай беларускай гімназій.
 
Значная плошча адведзена паказу нямецкай акупацыі Навагрудчыны ў гады І і ІІ сусветных войнаў: удзел жыхароў у ваенных дзеяннях, рэжым акупацыі, трагедыя яўрэйскай абшчыны горада, супярэчлівы рух супраціўлення, у якім удзельнічалі савецкія партызанскія атрады, фарміраванні Арміі Краёвай, яўрэйскі партызанскі атрад Бельскага і інш.

У музеі створаны мемарыяльны раздзел з архіва былога выпускніка беларускай гімназіі, ганаровага грамадзяніна г. Навагрудка, вядомага ў свеце вучонага ў галіне астранаўтыкі Барыса Кіта.

У 2016 годзе музей наведала 13 тыс. чалавек (паводле наведвальнасці 9-е месца ў Гродзенскай вобласці).

## Спасылкі 
* Старонка музея 

Катэгорыя:Музеі Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Славутасці Навагрудка
Катэгорыя:Культура Навагрудка
Свіслацкі гісторыка-краязнаўчы музей

**Свіслацкі гісторыка-краязнаўчы музей** — музей у Свіслачы, размешчаны ў адным са старэйшых будынкаў горада, пабудаваным у 1907 г. Першапачаткова гэта была карчма, затым пасля Вялікай Айчыннай вайны ў будынку было размешчана праўленне калгаса, гасцініца, музычная школа. Рашэннем выканкама Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12.04.76. № 167 у г. п. Свіслач быў адкрыты гісторыка-краязнаўчы музей, экспазіцыя якога пачала працаваць 24 жніўня 1979 года.

## Дырэктары 
* з 1976 па 1980г Яўген Францавіч Кушалевіч;
* З 1981 па 2003 год — Пакутнік Мікалай Уладзіміравіч;
* з 2004 года — Трафімік Вольга Сяргееўна,
* з 2010 года дырэктар музея — Марцінчык Наталля Станіславаўна.

Агульная плошча музея 297 кв. м., плошча экспазіцыі — 149 кв. м., выставачная — 40 кв.м., фондасховішча — 19 кв.м.

На 01.01.2011. колькасць экспанатаў асноўнага фонду складае 7197 адзінак, навукова-дапаможнага — 4057 адзінак.
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Музеі Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Славутасці Свіслачы
Катэгорыя:Культура Свіслачы
Катэгорыя:1976 год у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1976 годзе
NGC 707-2

**NGC 707-2** (іншае абазначэнне — **MCG -2-5-63**) — галактыка ў сузор’і Кіт.

Гэты аб’ект не ўваходзіць у колькасць пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога і быў дададзены пазней.

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог

 

0707
Катэгорыя:Кіт (сузор’е)
Ваўкавыскі ваенна-гістарычны музей імя Пятра Іванавіча Баграціёна

]]
**Ваўкавыскі ваенна-гістарычны музей імя Пятра Іванавіча Баграціёна** — музей у г. Ваўкавыску

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1935 годзе на грамадскіх пачатках як краязнаўчы музей. З 01.01.1940 г. дзяржаўны. Заснавальнік — краязнавец і археолаг Г. І. Пех. У Вялікую Айчынную вайну музей разрабаваны гітлераўскімі акупантамі, большасць экспанатаў знішчана. Паводле рашэння Ваўкавыскага райвыканкама ад 16.04.1946 г. і Гродзенскага аблвыканкама ад 09.08.1946 г. адноўлены як Ваўкавыскі раённы краязнаўчы музей. Для наведвальнікаў адкрыты 01.09.1948 г.

У 1949 г. пачалася перадача Ваўкавыскаму музею экспанатаў ліквідаванага Ленінградскага артылерыйскага гістарычнага музея. У 1950 г. перад будынкам музея ўстаноўлены бронзавы бюст П. І. Баграціёна (скульптар З.Азгур). 23.02.1953 г. краязнаўчы музей пераўтвораны ў ваенна-гістарычны, яму нададзена імя П. І. Баграціёна.

Пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года 15 жніўня знік на шляху дадому дырэктар музея Канстанцін Шышмакоў, які быў членам выбарчай камісіі і адмовіўся падпісваць выніковы пратакол з укінутымі, паводле яго словаў, 500 бюлетэнямі за дзеючага прэзідэнта Аляксандра Лукашэнку. 18 жніўня яго цела выявілі валанцёры «Ангела» ў лесе Мастоўскага раёна.

## Будынак 
Рашэннем Ваўкавыскага райвыканкама ад 15.02.1949 г. музею перададзены будынак былога сядзібнага дома, пабудаванага ў 1805 г., дзе па легендзе ў вайну 1812 г. знаходзілася штаб-кватэра камандуючага рускай 2-й Заходняй арміяй генерала П. І. Баграціёна.

## Кіраўнікі 
Музеем кіравалі Г. І. Пех, У. Дз. Гушчын, Г. В. Іўчын, Р. Р. Бурдакоў, А. В. Парфіновіч, М. І. Дарожкін, А. П. Чарныш, А. Л. Ярашэвіч, С. Я. Жараў, А. І. Суета, К. А. Шышмакоў.

## Фонды і экспазіцыі 
Асноўны фонд музея (2008) налічвае 35 563 адзінкі захоўвання, навукова-дапаможны — 10 033 адзінкі Агульная плошча экспазіцый 987 м².

Музей мае 8 экспазіцыйных і выставачную залу. 6 залаў аддадзены пад экспазіцыю «Айчынная вайна 1812 г.».

Музей праводзіць экскурсіі, лекцыі, выстаўкі, дні памяці, заняткі, асветную работу ў навучальных установах горада і раёна, персанальныя выстаўкі мастакоў, прымае экспазіцыі з іншых музеяў, удзельнічае ў выстаўках іншых музеяў, у т. л. за межамі Беларусі.

Катэгорыя:Музеі Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Культура Ваўкавыска
Катэгорыя:Славутасці Ваўкавыска
Люкшына

**Лю́кшына** — возера ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Ула, за 8 км на паўночны ўсход ад горада Лепель, каля вёскі Вялікае Жэжліна.

Плошча паверхні возера 0,66 км². Даўжыня 1,56 км, найбольшая шырыня 0,75 км. Даўжыня берагавой лініі 4,87 км. Найбольшая глыбіня дасягае 10,7 м, сярэдняя 3,9 м. Аб'ём вады 2,58 млн. м³. Плошча вадазбору 27,2 км².
Катлавіна возера тэрмакарставага тыпу, выцягнутая ў напрамку з захаду на ўсход. Схілы катлавіны вышынёй ад 3—5 да 10—13 метраў, пераважна спадзістыя. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія, пясчаныя. У заходняй частцы пойма шырынёй 150—200 метраў. Зона мелкаводдзя пясчаная і займае каля 26 % плошчы возера. Пачынаючы з глыбіні 2 м дно выслана гліністым ілам, у паўднёва-заходняй частцы — сапрапелем.
Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Злучана ручаямі з азёрамі Жэжліна, Бобрыца і ракой Бярозаўка. Прыбярэжная расліннасць распаўсюджваецца на адлегласць 30—80 м ад берага возера і да глыбіні 5 м (пашыраны харавыя водарасці).

У возеры водзяцца шчупак, лешч, лінь, акунь, карась і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* *Мыслівец І. А.* Люкшына // 
* 

## Спасылкі 
* Люкшына 

Катэгорыя:Азёры Лепельскага раёна
Карыя

**Карыя** () — старажытная гістарычная вобласць на паўднёвым захадзе Малой Азіі.

Лічыцца, што назва Карыі паходзіць з анаталійскіх моў і значыць «абрывістая краіна». У 2 — 1 тысячагоддзях да н. э. была населена карыйцамі, народам індаеўрапейскага паходжання. З пачатку 1 тысячагоддзя да н. э. на ўзбярэжжы Карыі сяліліся грэкі-іанійцы і дарыйцы. У сярэдзіне VI ст. да н. э. заваявана лідыйцамі, пасля — персамі. Карыйцы і грэкі вялі барацьбу за самастойнасць. У V — IV стст. карыйскія гарады былі незалежнымі, але ў 386 г. зноў трапілі пад кантроль персаў. На тэрыторыі Карыі ўзнікла сатрапія, уладу ў якой захапіў карыйскі род Гекатамнідаў. У 334 г. да н. э. Карыя была далучана да Македоніі. У 133 г. да н. э. — да Рымскай дзяржавы.

У наш час Карыя з’яўляецца культурным рэгіёнам Турцыі. Найбуйнейшы горад — Бодрум.
## Спасылкі 
* Caria 
* Ancient Caria

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Малай Азіі
Катэгорыя:Гісторыя Турцыі
Салігорскі краязнаўчы музей

**Саліго́рскі краязна́ўчы музе́й** — музей, заснаваны ў 1976, адкрыты ў 1984 годзе ў горадзе Салігорску (Мінская вобласць, Беларусь).

Плошча экспазіцыі музея 310 м², больш за 9000 адзінак асноўнага фонду (2002, каля 10 000 на 2005 год). Мае 3 залы ў выглядзе шахтавых штрэкаў (мастак А. В. Клязовіч). Сярод экспанатаў каменныя прылады працы 2—1-га тысячагоддзяў да н. э. з археалагічных раскопак на тэрыторыі раёна, калекцыі прадметаў матэрыяльнай культуры сялян XIX — пачатку XX стагоддзяў (жорны, кросны, церніца, гліняны і драўляны посуд), народнага ткацтва, інтэр’ер сялянскай хаты, узоры народнага адзення, матэрыялы пра падзеі грамадзянскай вайны, калектывізацыю, рэпрэсіі савецкага часу, пра мастака і пісьменніка Б. Залескага, прыродазнаўца К. Валасовіча.

У асобным раздзеле пра гісторыю Салігорска дэманструюцца прылады працы шахцёраў, узоры калійных солей. У зале прыроды чучалы птушак, жывёл, калекцыі насякомых рэгіёна.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Музеі Салігорскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Салігорска
Катэгорыя:Культура Салігорска
Катэгорыя:Архітэктура Салігорска
Святаполк-Мірскія

**Святаполк-Мірскія** або **Мірскія** (, ) — шляхецкі род герба «Бялыня» змененая ў ВКЛ, княскі род у Расійскай імперыі. Прозвішча паходзіць ад мястэчка Мёры. Вядомы з XVI стагоддзя ў Браслаўскім павеце. Андрэй Мірскі жыў каля 1550 года, меў сына Рыгора, падкаморыя браслаўскага, і ўнукаў Івана, Рыгора, Сымона, Луку і Абрама. Іван і Абрам сталі пачынальнікамі 2 ліній роду.

У XVIII стагоддзі ўзнікла легенда, што род паходзіць ад Святаполка, сына вялікага кіеўскага князя Уладзіміра Святаславіча (адсюль прыдомак). Лічылі сябе аднаго паходжання з князямі Святаполк-Чацвярцінскімі і старажытнымі ўладальнікамі мястэчка Мір, на што не было ніякіх дакументальных падстаў. Княжацкі тытул зацверджаны Сенатам Польскага каралеўства ў 1821 годзе, у Расійскай імперыі — імператарам у 1861 годзе.

Найбольш вядомыя прадстаўнікі:
* Пётр Дзмітрыевіч Святаполк-Мірскі (1857—1914), віленскі генерал-губернатар (1902—1904)
* Вінцэнт Святаполк-Мірскі, дзеяч беларускага нацыянальнага руху

## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Варган

**Варга́н**, **вурган** ( — прылада; магчыма, ад стараславянскага *варга* — рот) — старажытны самагучальны язычковы музычны інструмент. Вядомы ў многіх народаў пад рознымі назвамі. Бываюць *пласціністы варган* (у выглядзе пласцінкі з драўніны, косці, бамбуку, трыснягу) і *падковападобны металічны варган*; да пласцінкі ці пасярэдзіне падковы прымацаваны язычок з трыснягу і сталі.

У час ігры варган заціскаюць зубамі або прыціскаюць да іх, а рот служыць рэзанатарам. У выніку бесперапыннай вібрацыі язычка ўзнікае бурдон; са зменай артыкуляцыі вуснаў атрымліваюць тоны, неабходныя для выканання мелодыі. Дыяпазон невялікі — кварта або квінта, што абмяжоўвае рэпертуар простымі песеннымі і танцавальнымі мелодыямі. На пачатку XIX стагоддзя створаны канцэртны прафесійны інструмент з храматычным гукарадам — аўра (некалькі варганаў, замацаваных на металічным дыску).

На Беларусі існаваў у XII—XIX стагоддзях як сольны і ансамблевы інструмент. У наш час сустракаецца рэдка, напрыклад, гурты Стары Ольса, Кашлаты Вох.

У 2012 годзе ў Мінску быў прэзентаваны сольны альбом варганнай музыкі «Варган», у які ўвайшлі як этнаграфічныя кампазіцыі (традыцыйныя беларускія мелодыі, напр. «Падэспань», «Верабей», так і аўтарскія кампазіцыі, у тым ліку наігрышы на варгане разам з гуслямі, шалмеем, бубнам і гартанным спевам.
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Музычныя інструменты паводле алфавіта
Уладзімір Прэлаг

**Уладзімір Прэлаг** (; , , Боснія — , ) — швейцарскі хімік-арганік.

## Біяграфія 
Пасля заканчэння хімічнага факультэта Чэшскага тэхнічнага ўніверсітэта ў 1928 годзе (цяпер Вышэйшая школа хімічнай тэхналогіі) працаваў у Празе ў Лабараторыі сінтэзу тонкіх хімічных рэчываў. У 1935 вярнуўся ў Югаславію, дзе выкладаў арганічную хімію ў Заграбскім універсітэце. У 1941 пасля акупацыі Югаславіі фашысцкімі войскамі Прэлаг пераехаў у Швейцарыю. Працаваў у Канфедэратыўнай вышэйшай тэхнічнай школе ў Цюрыху; там у 1957 прыняў ад Л. Ружычка яго Лабараторыю арганічнай хіміі — адзін з буйных цэнтраў вывучэння хіміі прыродных злучэнняў і фізіялагічна актыўных рэчываў.

## Асноўныя працы 
Уладзіміру Прэлагу належаць працы па стэрэахіміі і распрацоўцы сучасных метадаў даследавання складаных арганічных злучэнняў, у тым ліку шэрагу практычна важных антыбіётыкаў.

## Нобелеўская прэмія 
Нобелеўская прэмія па хіміі (1975) за даследаванні ў галіне стэрэахіміі арганічных малекул і рэакцый.

## Спасылкі 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта 
* 

Катэгорыя:Хімікі Швейцарыі
Катэгорыя:Замежныя члены АН СССР
Катэгорыя:Замежныя члены РАН
Катэгорыя:Выпускнікі Вышэйшай школы хімічнай тэхналогіі ў Празе
Пол Джон Флоры

**Пол Джон Флоры** (; , , штат Ілінойс, ЗША — , , штат Каліфорнія, ЗША) — амерыканскі фізіка-хімік. Нобелеўская прэмія па хіміі (1974) была прысуджана П. Флоры «за фундаментальныя дасягненні ў галіне тэорыі і практыкі фізічнай хіміі макрамалекул».

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Эдвін Крэбс

**Эдвін Крэбс** (, , Лансінг — , Сіэтл, ЗША) — амерыканскі вучоны ў галіне біяхіміі, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне разам з Э. Фішэрам у 1992 годзе «за адкрыцці, якія тычацца зваротнага фосфарыліравання бялкоў як механізму біялагічнай рэгуляцыі».

## Біяграфія 
Эдвін Крэбс нарадзіўся 6 чэрвеня 1918 года ў мястэчку Лансінг (штат Аёва) у сям’і прэсвітарыянскага святара. Крэбс паступіў у 1936 годзе ва ўніверсітэт Ілінойса. Пасля яго заканчэння ў 1940 годзе, атрымаў медыцынскую адукацыю ў медыцынскай школе ў Вашынгтонскім універсітэце ў Сэнт-Луісе (Сэнт-Луіс, Місуры), якую скончыў у 1943 году. Да 1946 года служыў у ваенна-марскіх сілах ЗША. Пасля дэмабілізацыі Крэбс працягнуў навуковаю адукацыю ў біяхімічнай лабараторыі Карла і Тэрэзы Коры, якія атрымалі Нобелеўскую прэмію ў 1947 годзе за даследаванні ператварэння глікагену. Там ён займаўся узаемадзеяннем пратаміну і фосфарылазы. Праз два гады ў 1948 годзе Крэбс вырашыў працягнуць заняткі біяхіміяй і пачаў працаваць ва ўніверсітэце Вашынгтона ў Сіэтле. У 1953 годзе разам з Эдмандам Фішэрам, які прыехаў ва ўніверсітэт з Швейцарыі, стаў займацца даследаваннем рэгуляцыі актыўнасці глікагенфосфарылазы.

Яны вывучалі фермент глікагенфосфарылазы і выявілі, што серыя рэакцый, выкліканых гармонамі і кальцыем, прыводзіць да актывацыі-інактывацыі гэтага ферменту. Актывацыя-інактывацыі ферменту выклікалася яго зваротным фосфарыліраваннем. Працэс, які адкрылі Фішэр і Крэбс, каталізуе двума ферментамі: пратэінкіназай і фасфатазай. Пратэінкіназы (найбольш распаўсюджаная з іх — тыразінкіназа) пераносіць фасфатных групу з АТФ на гідраксільную групу ферменту. Пры гэтым канфармацыя ферменту змяняецца, і ён становіцца каталітычна актыўным. Затым бялковая фасфатазы адчыплыет фасфатную групу, і фермент вяртаецца ў першапачатковую неактыўную форму. Аказалася, што такое цыклічнае рэгуляванне ферментатыўнай актыўнасці і адпаведных метабалічных працэсаў надзвычай шырока распаўсюджана ў прыродзе.

Аўтар навуковых прац па вывучэнні механізмаў рэгуляцыі біяхімічных рэакцый у клетках.

Разам з Э. Фішэрам адкрыў шэраг ферментаў, што зваротна фасфарыліруюць бялкі.

Крэбс памёр 21 снежня 2009 года. У яго засталіся жонка Вірджынія і трое дзяцей.

## Узнагароды 
* 1992 — Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне
* 1989 — Прэмія Луізы Грос-Хорвіц
* 1989 — Прэмія Альберта Ласкера за фундаментальныя медыцынскія даследаванні
* 1978 — Міжнародная прэмія Гайрднера

## Бібліяграфія 
* 
* 

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Hughes, R. 1998. *After the Prize* 
* Аўтабіяграфія на Нобелеўскім сайце 
* Нацыянальная АН ЗША: Эдвін Крэбс. Мемуары.

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Біяхімікі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты міжнароднай прэміі Гайрднера
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Луізы Грос-Хорвіц
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Альберта Ласкера за фундаментальныя медыцынскія даследаванні
Джэфры Уілкінсан

**Джэфры Уілкінсан** (; , , Ёркшыр — , ) — англійскі хімік, член Лонданскага каралеўскага таварыства (1965), лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі за 1973 (сумесна з Э. О. Фішэрам).

## Біяграфія 
Скончыў (1941) Імперскі каледж навукі і тэхналогіі ў Лондане; працаваў у Англа-амерыкана-канадскім праекце па атамнай энергіі (1943—1946), Каліфарнійскім універсітэце ў групе Г.Сіборга (1946—1950) і Масачусецкім тэхналагічным інстытуце (1950—1951); выкладаў у Гарвардскім універсітэце (1951—1956); прафесар (з 1956 года) Імперскага каледжа навукі і тэхналогіі ў Лондане.

## Працы 
[thumb|left|200px|[Каталізатар Уілкінсана RhCl(PPh3)3]]
Уілкінсан — адзін з заснавальнікаў хіміі металаарганічных злучэнняў пераходных металаў; ім з супрацоўнікамі ўстаноўлена (1952) будова («сэндвічавая») ферацэну. Сярод іншых работ асабліва вылучаецца адкрыццё «каталізатара Уілкінсана» — комплекснага злучэння [(C6H5)3P]3RhCl, універсальнага каталізатара гідравання алефінаў і ацэтыленаў, а таксама сінтэз гексаметылвальфраму і алкільных вытворных іншых пераходных металаў.

Катэгорыя:Выкладчыкі Гарвардскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Хімікі Вялікабрытаніі
Каталізатар Уілкінсана

**Каталізатар Уілкінсана** — трывіяльная назва хімічнага рэчыва з формулай RhCl(PPh3)3 (Ph = феніл). Названа ў гонар лаўрэата Нобелеўскай прэміі ў галіне хіміі (1973) Джэфры Уілкінсана, які ўвёў яго ў шырокую практыку.

## Структура і асноўныя ўласцівасці 
Малекула рэчыва ўяўляе сабой плоскі квадратны 16-электронны комплекс. Звычайна рэчыва вылучаюць у выглядзе чырвона-карычневага парашка пасля рэакцыі хларыду родыю (III) з лішкам трыфенілфасфіна ў кіпячым этаноле.

Частка трыфенілфасфіна выступае ў якасці аднаўляльніка, ператвараючыся ў аксід трыфенілфасфіна.

: {RhCl_3+ 3 H_2O + 4 PPh_3 \rightarrow RhCl(PPh_3)_3 + OPPh_3 + 2HCl + 2H_2O}

Катэгорыя:Каталіз
Катэгорыя:Хімічныя рэчывы
Эрнст Ота Фішэр

**Эрнст Ота Фішэр** (; , , паблізу Мюнхена — , ) — нямецкі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (1973) (сумесна з Дж. Уілкінсанам).

## Біяграфія 
Скончыў Мюнхенскую вышэйшую тэхнічную школу ў 1949 годзе. З 1959 прафесар універсітэта ў Мюнхене, з 1964 года прафесар Мюнхенскай вышэйшай тэхнічнай школы (цяпер Тэхнічны ўніверсітэт), з 1969 года дырэктар інстытута неарганічнай хіміі ў Мюнхене.

## Працы 
Фішэр вызначыў структуру ферацэну, сінтэзаваў дыбензолхром з бензолу і CrCl3 ў прысутнасці AlCl3 (1955), распрацаваў агульны метад сінтэзу, арэнавых (якія змяшчаюць араматычнае ядро) вытворных пераходных металаў, упершыню атрымаў арэнкарбанільныя, арэнцыклапентадыенільныя і інш. змешаныя π-комплексы пераходных металаў. Паказаў, што гэтыя злучэнні пры награванні раскладаюцца з утварэннем «металічнага люстэрка», што можа быць выкарыстана для атрымання звышчыстых металаў. Фішэр упершыню сінтэзаваў шэраг металарганічных злучэнняў тэхнецыю і трансуранавых элементаў, атрымаў устойлівыя карбенавыя комплексы пераходных металаў (1964), а пазней іх карбінавыя комплексы (1973).

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Хімікі Германіі
Крысціян Бемер Анфінсен

**Крысціян Бемер Анфінсен** (; , Манесен, , ЗША — ) — амерыканскі біяхімік, член Нацыянальнай АН ЗША, Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук (1958), замежны член Дацкага каралеўскага таварыства (1964). Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (1972).

## Біяграфія 
Крысціян Бемер Анфінсен нарадзіўся 26 сакавіка 1916 года ў маленькім мястэчку Монесен на поўдзень ад Пітсбурга, штат Пенсільванія. Яго бацька, Крыстал Бемер Анфінсен, быў інжынер-механікам. Ён і яго жонка, Сафія Расмусен Анфінсен, былі нарвежскімі імігрантамі. Пражыўшы некалькі гадоў у мястэчку Шарлеруа ў Пенсільваніі, у 1920-х гадах сям'я пераехала ў Філадэльфію. У 1933 Анфісен быў прыняты па стыпендыі ў Каледж Свартмара, дзе ён вывучаў хімію. Пасля атрымання ступені бакалаўра па хіміі ў 1937 годзе, Анфінсен працягнуў навучанне ва ўніверсітэце Пенсільваніі, каб атрымаць ступень магістра па арганічнай хіміі ў 1939 годзе. У той жа час ён працаваў асістэнтам. У 1939 г. Амерыканска-Скандынаўскі фонд прысудзіў яму стыпендыю на распрацоўку новых метадаў аналізу хімічных структур ферментаў у лабараторыі Карлсберга ў Капенгагене. Небяспечная абстаноўка, якая склалася ў Еўропе з-за пачатку Другой Сусветнай Вайны, прымусіла яго ў вярнуцца ў Злучаныя штаты ў 1940 годзе.

З 1950 года — загадчык лабараторыі клетачнай фізіялогіі і метабалізму ў Нацыянальным кардыялагічным інстытуце, Нацыянальныя інстытуты аховы здароўя ЗША, (Бетэсда, штат Мэрыленд). У 1954 годзе Фонд Ракфелера фінансаваў новы візіт Анфінсена ў Капенгаген, дзе ён працаваў у Карлсбергскай лабараторыі на працягу года. З 1958 член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук. У 1958—1959 гадах Анфінсен паехаў працаваць у Інстытуце Вейцмана, Рэхавот, Ізраіль.

У 1962 годзе, знаходзячыся ў Гарвардскім універсітэце з рабочым візітам, атрымаў прапанову ўзначаліць дэпартамент хіміі і ў 1963 годзе быў прызначаны кіраўніком лабараторыі біяхіміі Нацыянальнага інстытута па даследаванні артрыту і метабалізму, дзе і працаваў да 1981 года. У 1979 прыняў іўдаізм і кінуў паліць. У 1982—1995 гадах — прафесар біяхіміі ва ўніверсітэце Джонса Хопкінса.

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Біяхімікі ЗША
Катэгорыя:Выпускнікі Гарварда
Рэхавот

**Рэхавот** () — горад у Цэнтральнай акрузе Ізраіля, за 20 км на паўднёвы ўсход ад Тэль-Авіва.

## Гсторыя 
Адным з заснавальнікаў горада з’яўляецца Эліягу Зееў Левін-Эпштэйн.

## Насельніцтва 
Насельніцтва Рэхавота складае  жыхары (снежань 2010 года).

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Цыпі Хатавелі, ізраільскі дзяржаўны дзеяч
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Ізраіля
Музей гісторыі горада Брэста

**Музей гісторыі горада Брэста** — музей у Брэсце, размешчаны ў будынку па адрасе вуліца Леванеўскага, 3.

Быў адкрыты 25 ліпеня 1998 года, у дні святкавання дня горада. Выставачная плошча — каля 200 м². Спачатку ён быў філіялам Брэсцкага абласнога краязнаўчага музея, з 1 студзеня 2007 года — структурнае падраздзяленне аддзела культуры Брэсцкага гарвыканкама. Штогод тут праводзіцца 250—300 экскурсій.

У пастаяннай экспазіцыі музея прадстаўлена каля 800 экспанатаў, якія распавядаюць аб гісторыі горада, пачынаючы з яго заснавання ў 1019 годзе і да 1939 года. Гэта дакументы, зброя, макеты, карты і планы горада, паштоўкі і фатаграфіі з яго відамі, прадметы побыту. Сярод іх ёсць нямала рарытэтных экспанатаў. Напрыклад, падлогавы гадзіннік, выраблены ў Брэст-Літоўску ў 1767 годзе нямецкім майстрам, скарб манет салідаў, датуемы другой паловай ХVII стагоддзя, як мяркуецца адчаканеных Брэсцкім манетным дваром (1665—1666 гг.).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Музеі Брэста
Катэгорыя:Вуліца Леванеўскага (Брэст)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1998 годзе
Катэгорыя:1998 год у Брэсце
Нікалас Сеалін

**Нікалас Сеалін** (, нар. , Пасу-Фунду, Бразілія) — бразільскі футбаліст, нападнік.

## Клубная кар’ера 
Спачатку гуляў у бразільскіх клубах. У 2006 года трапіў у «Дарыду», пасля выступаў за МТЗ-РІПА і «Нёман». У 2010—2012 гадах гуляў у чэмпіянаце Венгрыі за розныя клубы.

У сакавіку 2013 года зноў апынуўся ў Беларусі, падпісаўшы кантракт з «Нёманам». Падчас другога выступлення ў гродзенскім клубе не змог асабліва вызначыцца на полі, але вялікі заробак футбаліста трапіла пад крытыку гродзенскага губернатара Сямёна Шапіры. У верасні 2013 года Нікалас пакінуў «Нёман».

У хуткім часе далучыўся да клуба «Вербанія» з італьянскай Серыі D (аматарская ліга). У лютым 2014 года перайшоў у клуб «Бра» з чацвёртага дывізіёна Італіі. Улетку 2014 года пакінуў «Бра».

У пачатку 2015 года праходзіў прагляд у беларускіх клубах «Слуцк» і «Нёман», але безвынікова. Улетку 2015 года далучыўся да швейцарскай «Белінцоны», пазней гуляў у Швейцарыі за «Арбеда», «Лузіядас» і «Аскону». У ліпені 2020 года завяршыў кар’еру, пасля чаго стаў футбольным агентам.

## Дасягненні 
*  Пераможца Кубка Беларусі: 2008
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі: 2008
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Венгрыі: 2010

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Бразіліі
Катэгорыя:Ігракі ФК Аскона
Катэгорыя:Ігракі ФК Лузіядас
Катэгорыя:Ігракі ФК Арбеда
Катэгорыя:Ігракі ФК Белінцона
Катэгорыя:Ігракі ФК Алімпія Аньянезэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Бра
Катэгорыя:Ігракі ФК Вербанія
Катэгорыя:Ігракі ФК Нёман Гродна
Катэгорыя:Ігракі ФК Печ
Катэгорыя:Ігракі ФК Гонвед
Катэгорыя:Ігракі ФК Дзьёр
Катэгорыя:Ігракі ФК Партызан Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Дарыда
Катэгорыя:Ігракі ФК Уніян Барбарэнсі
Катэгорыя:Ігракі ФК Віторыя Салвадор
Катэгорыя:Ігракі ФК Катуэнсі
Мазырскі аб’яднаны краязнаўчы музей

**Мазырскі аб’яднаны краязнаўчы музей** — музей, заснаваны ў г.Мазыр паводле рашэння выканкама Палескага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 18 чэрвеня 1948 г. як **Палескі абласны краязнаўчы музей**.

Аснову фондаў склалі экспанаты Палескай абласной выстаўкі дасягненняў народнай гаспадаркі 1949 года і этнаграфічныя экспанаты, сабраныя ў вобласці. У лютым 1954 г. перайменаваны ў **Мазырскі краязнаўчы музей**. 15 сакавіка 1977 г. музей закрыты, яго дзейнасць зведзена да ўліку і захавання існуючых калекцый. У пачатку 1980-х гт. было праведзена археалагічнае даследаванне Замкавай гары, гістарычнага цэнтра горада, а таксама некаторых аб’ектаў эпохі неаліту, у выніку музейныя фонды папоўніліся новымі прадметамі. У 1984 г. музей зноў пачаў працаваць. У сакавіку 2000 г. перайменаваны ў Мазырскі аб’яднаны краязнаўчы музей. Музеем кіравалі І. В. Гранькоў, АЛ.Пісарчык, А. П. Эльман, А. Р. Бобр і інш. З 1987 дырэктар І. І. Васількова.

## Структура 
У структуры музея:
* выставачная зала (дзейнічае з 1984 г.);
* музей партызанскай славы ў в. Раманаўка (з 1989 г.);
* музей-майстэрня мастака-кераміста М. М. Пушкара (з 1991 г.);
* галерэя творчасці У. А. Мінейкі (з 2005 г.);
* музей народнай культуры Мазыршчыны «Палеская веда» (з 1999 г.);

* краязнаўчы музей (з 1993 г.) з дэкаратыўна аформленым гістарычным цэнтрам «Мазырскі замак» (з 2005 г.).

## Экспазіцыя 
Асноўны фонд музея (2008) налічвае 26 218 адзінак захоўвання, дапаможны — 17 911 адзінку. У склад музея ўваходзяць 6 будынкаў агульнай плошчаю 2323 м², з іх экспазіцыйных — 1383 м², выставачных — 384 м², пад захоўванне фондаў — 251 м². Агульная плошча тэрыторыі 0,85 га.

У краязнаўчым музеі дзейнічаюць пастаянныя выстаўкі «Прырода нашага краю», дзе прадстаўлены чучалы птушак і звяроў Беларусі, і археалагічная, складзеная ў асноўным са знаходак з раскопак на тэрыторыі Мазыршчыны і з прадметаў побыту, перададзеных музею гараджанамі. Сярод шматлікіх экспанатаў заслугоўваюць увагі амфара пачатку 12 ст., фрагменты кафлі з жаночай выявай 15 — 16 ст., недаследаваны старажытны каменны крыж, чарнільны прыбор канца 19 — пачатку 20 ст. Гістарычны цэнтр «Мазырскі замак» уяўляе сабой унікальны музей, які ўключае ўсю ландшафтную зону з архітэктурна-планіровачнай забудовай. На тэрыторыі замка захаваўся падмурак царквы Святога Спаса пачатку 15 ст., студня глыбінёй больш за 70 м. У 3 вежах размясціліся пастаянныя экспазіцыі: «Збройная» з муляжамі зброі Вялікага Княства Літоўскага, «Адміністрацыйная» з гістарычнымі атрыбутамі гарадской улады (пячатка, гербы) і «Паляўнічая», дзе прадстаўлены рыштунак палескага паляўнічага і яго трафеі.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка музея 
Катэгорыя:Музеі Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Славутасці Мазыра
Катэгорыя:Культура Мазыра
Бісер

асаджаная бісерам]]
**Бісер** — невялікія круглыя альбо шматгранныя пацеркі, найчасцей са шкла, з дзіркай для нанізвання. Бісер вядомы з часоў старажытнага Егіпта; пазней, у X ст., сакрэт яго вырабу асвоіла Венецыя. На Беларусі шкляны і бронзавы бісер знойдзены з часоў ранняга жалезнага веку, VI – III стст. да н.э., у Рэчыцкім, IV ст. да н.э. – у Брагінскім раёнах. Знойдзены бісер і больш позняга часу.

У XVIII бісеры вырабляліся на Гродзенскай мануфактуры шкляных пацерак, у Любаньскім раёне. Бісерныя вырабы XIX ст. (вышываныя сумачкі, кісеты, футаралы, пано, партрэты і інш.) захоўваюцца ў Гродзенскім гісторыка-археалагічным музеі, Віцебскім абласным краязнаўчым музеі і ў некаторых Мінскіх музеях.

У наш час бісер выкарыстоўваецца для вырабу пацерак, маністаў, завушніц, для аздаблення сцэнічнага і святочнага адзення.

## Гл. таксама 
* Бісерапляценне

## Спасылкі 
Катэгорыя:Археалагічныя артэфакты
Катэгорыя:Археалагічныя артэфакты паводле тыпу
Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва
Катэгорыя:Народныя промыслы
Катэгорыя:Рукадзелле
Катэгорыя:Упрыгажэнні
Катэгорыя:Ювелірная справа
Добрушскі раённы краязнаўчы музей

**Добрушскі раённы краязнаўчы музей** — музей, заснаваны ў горадзе Добруш 1 красавіка 2002 года ў адпаведнасці з рашэннем Добрушскага райвыканкама ад 29.03.2002 г. Адкрыты для наведвальнікаў 5 чэрвеня 2005 года. Размешчаны ў адрэстаўрыраваным будынку, які з’яўляецца помнікам архітэктуры пачатку XX стагоддзя і ўзведзены на сродкі княгіні І. І. Паскевіч як школа для дзяцей работнікаў папяровай фабрыкі князёў Паскевічаў. Музеем кіравалі А. Л. Прахарэнка, В. А. Сужаеў. З 2007 года дырэктар А. В. Агееў.

Асноўны фонд музея (2008) налічвае 5011 адзінку захоўвання, навукова-дапаможны — 1898 адзінак. Агульная плошча экспазіцый 213 м², размешчана ў 5 залах. Дзейнічаюць таксама 2 выставачныя залы агульнай плошчай 50 м².

## Экспазіцыі 
У музеі працуюць наступныя экспазіцыі: «Гісторыя народнай адукацыі Добрушскага раёна», «Добрушскі край. Ад здабыч да прамысловасці», «Добрушчына партызанская», «Добрушскі парцалян». 13 кастрычніка 2008 года адкрыта «Мастацкая галерэя Уладзіміра Пракапцова». 3 верасня 2022 г. адкрыта пастаянна дзеючая экспазіцыя, прысвечаная Івану Шамякіну.

Агульная колькасць музейных прадметаў — 9256. У фондах музея захоўваюцца калекцыі этнаграфіі, жывапісу сучасных беларускіх мастакоў і інш.; распрацавана і дзейнічае музейна-адукацыйная праграма «Мой край — ты песня і легенда».

У фондах музея захоўваюцца матэрыялы, прысвечаныя Я. П. Пятранкову і інш.

## Галерэя 

Добруш. Добрушскі музей (03).jpg|Абразы
Добруш. Добрушскі музей. Троіца, ХІХ ст..jpg|Троіца, ХІХ ст.
Добруш. Добрушскі музей. Працоўны стол Івана Шамякіна.jpg|Працоўны стол Івана Шамякіна

## Спасылкі 
* Музей у ВКонтакте
* Музей у Instagram

Катэгорыя:Музеі Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Славутасці Добруша
Катэгорыя:Культура Добруша
Кірыл Юр’евіч Вяргейчык

{{футбаліст
| імя                         = Кірыл Вяргейчык
| поўнае імя                  = Кірыл Юр’евіч Вяргейчык
| фатаграфія                  = 
| дата нараджэння             = 
| месца нараджэння            = 
| грамадзянства               = 
| рост                        = 
| вага                        = 
| мянушка                     =
| цяперашні клуб              = 
| нумар                       = 
| пазіцыя                     = нападнік
| клубы                       = 
| нацыянальная зборная        =  
| медалі                      =
 
{ style="background: transparent"

}
| абнаўленне дадзеных аб клубе = 18 студзеня 2024
| абнаўленне дадзеных аб зборнай = 8 сакавіка 2014
}}
**Кірыл Вяргейчык** (нар. , ) — беларускі футбаліст, нападнік.

Сын беларускага футбаліста, трэнера і функцыянера Юрыя Вяргейчыка.

## Клубная кар’ера 
Пачынаў кар’еру ў салігорскім «Шахцёры», дзе трэнерам быў яго бацька. Паступова стаў праходзіць у асноўны склад. Другую палову 2012 года правеў у арэндзе ў «Тарпеда-БелАЗ», дзе стала выхадзіў у аснове.

Пасля заканчэння сезона 2012 вярнуўся ў «Шахцёр». У сезоне 2013 стаў часцей з’яўляцца на полі, звычайна выходзячы на замену.

У сакавіку 2014 года на правах арэнды перайшоў у брэсцкае «Дынама», дзе стаў трывала выступаць на пазіцыі цэнтральнага або флангавага нападніка. У снежні 2014 года вярнуўся ў «Шахцёр», дзе зноў стаў пераважна толькі выхадзіць на замену.

У студзені 2016 года прыбыў на прагляд у «Слуцк», але не падышоў клубу. Неўзабаве далучыўся да «Нёмана», з якім у сакавіку падпісаў кантракт. У жніўні 2016 года, пакінуўшы гродзенскі клуб, стаў іграком «Віцебска». У «Віцебску» спачатку выхадзіў на замену, пасля стаў з’яўляцца і ў стартавым складзе. У сезоне 2018 з 11 галамі стаў адным з найлепшых бамбардзіраў каманды і дапамог ёй заняць высокае чацвёртае месца ў чэмпіянаце Беларусі, а сам трапіў у спіс 22 найлепшых ігракоў чэмпіянату.

У студзені 2019 года, пакінуўшы «Віцебск» па заканчэнні кантракта, стаў іграком мінскага «Дынама». Не замацаваўся ў складзе мінчан, часцей выхадзіў на замену. У верасні 2020 года на правах арэнды вярнуўся ў «Віцебск», па заканчэнні арэнды ў снежні 2020 года пакінуў віцебскую каманду, а неўзабаве развітаўся і з «Дынама».

У лютым 2021 года падпісаў кантракт са «Слуцкам». У сезоне 2021 пераважна выхадзіў на замену. У студзені 2022 года падоўжыў пагадненне са слуцкім клубам. У студзені 2024 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Слуцк» і завяршыў прафесійную кар’еру.

## Міжнародная кар’ера 
Гуляў за моладзевую зборную Беларусі.

## Дасягненні 
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (3): 2010, 2011, 2013
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі: 2015
*  У спісе 22 найлепшых ігракоў чэмпіянату Беларусі: 2018

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Салігорск
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Нёман Гродна
Катэгорыя:Ігракі ФК Віцебск
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Слуцк
Анры Жыро

**Анры Анарэ Жыро** (; ,  — , ) — французскі военачальнік, генерал, удзельнік двух сусветных войнаў.

## Служба 
У 1900 годзе скончыў Сен-Сірскае ваеннае вучылішча. Служыў у 4-м палку зуаваў у Паўночнай Афрыцы.

Удзельнік Першай сусветнай вайны, ваяваў на Поўначы Францыі, у жніўні 1914 узяты ў палон немцамі, але праз два месяцы змог збегчы; капітан зуаваў.

У 1918 годзе прызначаны ў штаб генерала Франшэ д’Эспере ў Канстанцінопалі.

У 1922—1926 служыў у Паўночнай Афрыцы, удзельнічаў у падаўленні паўстання ў Марока; камандзір 17-га Алжырскага палка. У 1927—1930 інструктар Вышэйшай ваеннай школы. З 16 сакавіка 1932 года Вялікі афіцэр Ганаровага легіёна. З 18 красавіка 1934 г камандзір раёна «Аран» у Паўночнай Афрыцы. З 11 красавіка 1936 года камандуючы войскамі 6-га ваеннай акругі і ваенны губернатар Страсбурга. Валодаў агрэсіўным і амбіцыйным характарам і не карыстаўся любоўю ў войску. З 3 чэрвеня 1939 года член Вышэйшага ваеннага савета. З 1939 камандуючы арміяй рэзерву. Пасля пачатку 2-й сусветнай вайны 2 верасня 1939 г. прызначаны камандуючым 7-й арміяй, у задачу якой уваходзіла аказанне дапамогі Нідэрландам. 10 мая 1940 пачаў імклівы наступ, захапіўшы некалькі астравоў, якія кантралявалі вусце Шэльды, аднак прарыў немцамі французскай абароны вымусіў яго пачаць адступленне (здолеў захаваць кіраўніцтва войскамі і адвёў войска ў поўным парадку). Пасля гэтага Жыро ўзначаліў групоўку, куды ўвайшлі ацалелыя часткі 9-й і 6-й армій. Адмовіўся эвакуіравацца з Францыі і аказваў супраціўленне суперніку да апошняй магчымасці. 19 мая 1940 капітуляваў у Васіньі.

Будучы адным з бачных ваенных дзеячаў рэжыму Вішы, вёў таемныя перамовы з саюзнікамі, быў сустаршынёй Французскага камітэта нацыянальнага вызвалення (разам з дэ Голем). Быў заключаны ў саксонскую Бастылію, адкуль бег 17 красавіка 1942 г. Пасля ўцёкаў з палону далучыўся да Змагарнай Францыі.

## Зноскі 
Катэгорыя:Военачальнікі Францыі
Катэгорыя:Ваеннапалонныя Першай сусветнай вайны (Францыя)
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны
Буда-Кашалёўская карцінная галерэя імя Яўсея Яўсеевіча Маісеенкі

**Буда-Кашалёўская карцінная галерэя імя Яўсея Яўсеевіча Маісеенкі** — мастацкая галерэя, заснавана ў г. Буда-Кашалёва ў 1999 г. рашэннем Буда-Кашалёўскага выканкама пасля правядзення ў раёне 1-га Міжнароднага славянскага пленэра імя Я.Я.Маісеенкі, у якім прынялі ўдзел мастакі з Беларусі, Расіі і Украіны. Галерэя адкрыта для наведвальнікаў 25 жніўня 2007 г. Дырэктар В.М.Новікава.

Асноўны фонд (2008) налічвае 246 адзінак захоўвання, навукова-дапаможны — 172 адзінкі. Дзейнічае 1 выставачная зала плошчаю 232 м².

У галерэі экспануецца эцюд, напісаны Я.Я.Маісеенкам у 1946 г. (адзіная з яго карцін на тэрыторыі Беларусі), а таксама палотны народнага мастака, заслужанага дзеяча мастацтваў Беларусі, ураджэнца Буда-Кашалёўскага раёна В.К.Цвіркі («Вечар»); вучняў Я.Я.Маісеенкі, мастака з Санкт-Пецярбурга Я.С.Барскага («У дарозе», «Родныя мясціны майго настаўніка Я.Я.Маісеенкі», «Пад мірным небам», «Чапаеўцы»), старшыні Гомельскага аддзялення Беларускага саюза мастакоў Р.Я.Ландарскага («Нацюрморт з васількамі», «Залатая восень», «Цішыня»), заслужанага дзеяча мастацтваў Беларусі М.К.Казакевіча («Першы снег», «Восень», «Бабіна лета»).

## Спасылкі 
* Яўсей Яўсеевіч Майсеенка

Катэгорыя:Славутасці Буда-Кашалёва
Катэгорыя:Культура Буда-Кашалёва
Катэгорыя:Музеі Буда-Кашалёўскага раёна
Хоцімскі гісторыка-краязнаўчы музей

**Хоцімскі гісторыка-краязнаўчы музей** — музей у Хоцімску, размешчаны ў гістарычным будынку XX ст. па адрасе вуліца Дзяржынскага, 15. Заснаваны 30 жніўня 1996 года. Адкрыты ў верасні 1998 года. Плошча экспазіцыі 216 м², 275 экспанатаў асноўнага фонду (2001).

Аддзелы:
* старажытнасць,
* гісторыя краю,
* этнаграфія,
* прырода,
* выставачная зала.

Сярод экспанатаў: каменныя прылады працы, фрагменты керамічнага посуду, знаходкі манет з курганных могільнікаў, вырабы майстроў ткацтва, саломапляцення, разьбы па дрэве канца 19—пачатку 20 ст., калекцыі народнага адзення краснапольскага строю. Таксама знаходзяцца матэрыялы пра падзеі грамадзянскай вайны 1918-20 гг., пра стварэнне і дзейнасць падполля і партызанскага руху ў Вялікую Айчынную вайну, пра землякоў — Герояў Савецкага Саюза: М. К. Піліпенку, Я. Я. Сусько і пра іншых выдатных людзей Хоцімшчыны.

У экспазіцыі — чучалы дзікіх жывёл і птушак рэгіёну.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Музеі Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Славутасці Хоцімска
Катэгорыя:Культура Хоцімска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1996 годзе
Катэгорыя:1996 год у Беларусі
Музей бітвы за Днепр (Лоеў)

**Музей бітвы за Днепр** — музей, створаны ў 1984 годзе ў гарадскім пасёлку Лоеў паводле рашэння ЦК КПБ. Для наведвальнікаў адкрыты 9 мая 1985 года. Да 1990 года з’яўляўся філіялам Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны. Музеем кіравалі І. Р. Ермакоў, В. І. Краўцова, А. М. Сініла, Р. Г. Стаднікава. З 2019 года дырэктарка К. У. Сямашка.

Фонды музея (2008) налічваюць 3293 адзінкі захоўвання, з якіх 1656 адзінак — экспанаты асноўнага фонду. Агульная плошчы экспазіцыі 170 м².

## Фонды 
Фонды прадстаўлены калекцыямі дакументаў (пасведчанні да ўзнагарод, партызанскія лістоўкі, франтавыя лісты землякоў і ўдзельнікаў бітвы за Днепр, граматы і т.п.), фотадакументаў, друкаваных выданняў, прадметаў фалерыстыкі, баявой тэхнікі і сродкаў пераправы. Найбольшую цікавасць выклікаюць прадметы экіпіроўкі і адзення ўдзельнікаў бітвы за Днепр, падручныя сродкі пераправы першых дэсантных атрадаў, а таксама ўзбраенне і баявая тэхніка часоў Вялікай Айчыннай вайны — кулямёты, мінамёты, супрацьтанкавае ружжо, узоры стралковай зброі.

## Экспазіцыя 
Экспазіцыя музея размешчана ў 2 залах. Першая прысвечана пачатку фарсіравання Дняпра на Гомельшчыне войскамі Цэнтральнага фронту пад камандаваннем К. К. Ракасоўскага. Пасля разгрому гітлераўцаў на Курскай дузе Чырвоная Армія восенню 1943 г. ажыццявіла адну з самых буйнамаштабных аперацый Вялікай Айчыннай вайны, якая ўвайшла ў гісторыю як бітва за Днепр. З абодвух бакоў у ёй прынялі ўдзел каля 4 млн салдат і афіцэраў. Раздзелы экспазіцыі расказваюць аб падрыхтоўцы да фарсіравання Дняпра, раскрываюць подзвігі воінаў 13-й арміі, якая першая ўступіла на беларускую зямлю, байцоў 61-й арміі пад камандаваннем генерал-лейтэнанта П. А. Бялова, якая пачала ў верасні 1943 г. вызваленне Лоеўскага раёна.

Экспазіцыя другой залы прысвечана баявым дзеянням 65-й арміі пад камандаваннем генерал-лейтэнанта П. І. Батава ў час фарсіравання Дняпра і вызвалення г.п. Лоеў і раёна ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў. Фотадакументы музея адлюстроўваюць ход аперацыі, поспех якой у многім быў вызначаны зладжаным узаемадзеяннем розных родаў войскаў. У экспазіцыі прадстаўлены фотаздымкі лётчыкаў 16-й паветранай арміі, танкістаў 9-га і 1-га гвардзейскага танкавых карпусоў, якія прымалі ўдзел у баях на Лоеўскім плацдарме. Тут дэманструюцца дакументы і асабістыя рэчы двойчы Героя Савецкага Саюза П. І. Батава. У 2005 г. на мемарыяльнай пляцоўцы музея ўстаноўлены яго бюст.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт музея 
* Старонка ў Facebook
* Старонка ў Instagram

Катэгорыя:Музеі Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Славутасці Лоева
Катэгорыя:Культура Лоева
Катэгорыя:З’явіліся ў 1985 годзе
Катэгорыя:1985 год у Беларусі