open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мікалай Іванавіч Крылоў

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Мікалай Іванавіч Крылоў
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |Перыяд жыцця     = 
 |выява            = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 
 |званне           = 
 |род войскаў      = 
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = 
 |узнагароды       = 
{ Style = "background: transparent"
   
}
{ Style = "background: transparent"
-
       
-
       
-
       
-
       
-
       
-
       
}
{ Style = "background: transparent"
     
}
{ Style = "background: transparent"
     
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}

**Мікала́й Іва́навіч Крыло́ў** (, сяло Галяеўка Тамалінскай воласці Балашоўскага павета Саратаўскай губерні, цяпер — вёска Вішнева Тамалінскага раёна Пензенскай вобласці — , Масква) — савецкі военачальнік, двойчы Герой Савецкага Саюза, Маршал Савецкага Саюза.

Катэгорыя:Камандуючыя Маскоўскай ваеннай акругай
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-японскай вайны
Катэгорыя:Двойчы Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Камандуючыя арміямі ў Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Мемуарысты СССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 3-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 4-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 5-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 6-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 7-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 8-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета РСФСР 2-га склікання
Катэгорыя:Камандуючыя Далёкаўсходняй ваеннай акругай
Катэгорыя:Камандуючыя Ленінградскай ваеннай акругай
Катэгорыя:Камандуючыя Уральскай ваеннай акругай
Катэгорыя:Члены ЦК КПСС
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Вільнюса
Хуан Карлас I

**Хуа́н Ка́рлас I Альфо́нса-Ві́ктар-Мары́я дэ Бурбо́н і дэ Бурбо́н** (; нар. ) — кароль Іспаніі з 22 лістапада 1975 па 18 чэрвеня 2014.

## Біяграфія 
Унук караля Альфонса XIII і сын Хуана дэ Бурбона, графа Барселонскага, нарадзіўся ў Рыме, дзе каралеўская сям’я атрымала прытулак па абвяшчэнні ў Іспаніі Другой Рэспублікі.

Адпаведна дамоўленасці паміж Франсіска Франка і графам Барселонскім ад 25 жніўня 1948 года, будучы кароль пераехаў у Іспанію.

Вучыўся ў каледжы святога Ісідара ў Мадрыдзе, потым у Агульнай Ваеннай акадэміі ў Сарагосе (1955—1957), Ваенна-Марской Вучэльні ў Пантэведры (1957—1958) і ў Агульнай Лётнай акадэміі «Сан-Хаўер» у Мурсіі (1958—1959), скончыў універсітэт Камплутэнсэ ў Мадрыдзе (1961).

У 1969 годзе абвешчаны пераемнікам кіраўніка іспанскай дзяржавы. Каранаваны 22 лістапада 1975 года. На рэферэндуме 1978 года Іспанія абвешчана парламенцкай манархіяй.

Адыграў важную ролю ў пераходны перыяд ад франкісцкай дыктатуры да дэмакратычнага ладу (вызвалены палітычных зняволеныя, легалізаваны ўсё палітычныя партыі і прафсаюзы, распушчаны франкісцкі Нацыянальны рух). З’яўляецца галоўнакамандуючым узброенымі сіламі краіны, ажыццяўляе прадстаўнічыя функцыі. Паводле канстытуцыі Іспаніі (1978) мае шырокія паўнамоцтвы (склікае і распускае парламент, прызначае з ведама парламента кіраўніка урада).

10 сакавіка 2007 г. падчас прамовы прэм’ер-міністра Іспаніі Хасэ Луіса Сапатэры на Ібера-Амерыканскай сустрэчы на вышэйшым узроўні ў Сант’яга, Чылі, адбыўся інцыдэнт: Хуан Карлас I прапанаваў Прэзідэнту Венесуэлы Уга Чавесу «заткнуцца». Вельмі хутка фраза стала інтэрнэт-мемам.

2 чэрвеня 2014 года было абвешчана, што неўзабаве кароль зрачэцца стальца на карысць свайго сына Філіпа.

## Сям’я 
У шлюбе з прынцэсай Сафіяй Грэчаскай (нарадзілася 2 лістапада 1938) маюць дзяцей:
* Алена дэ Бурбон (нарадзілася 20 снежня 1963)
* Хрысціна дэ Бурбон (нарадзілася 13 чэрвеня 1965)
* Філіп VI (нарадзіўся 30 студзеня 1968)

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Бурбоны
Катэгорыя:Іспанскія Бурбоны
Сафія Грэчаская (каралева Іспаніі)

**Донна Софія Грэчаская і Дацкая** (Софія Маргарыта Вікторыя Федэрыка Шлезвіг-Гольштэйн-Зондербург-Глюксбург,  года, Афіны, Грэцыя) — іспанская каралева, жонка караля Іспаніі Хуана Карласа I.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Афінах у сям’і прынца Паўла Грэчаскага і яго жонкі (будучых караля Грэцыі Паўла I і каралевы Фрэдэрыкі).

У гады Другой сусветнай вайны грэчаская каралеўская сям’я знаходзілася ў выгнанні, дзяцінства Сафіі прайшло ў Егіпце і Паўднёвай Афрыке. У 1946 годзе яна вярнулася ў Грэцыю разам з бацькамі. У 1946 годзе разам з бацькамі вярнулася ў Грэцыю. У юнацтве яна атрымала разнастайную адукацыю ў нямецкім коледжы Шлос Салем, займалася педагагічнымі навукамі, музыкай і археалогіяй у Афінскім універсітэце. У 1960 годзесафія прыймала удзел у Алімпійскіх гульнях у якасці дадатковага ўдзельніка каманды грэчаскіх майстроў паруснага спорта.

14 мая 1962 года ў Афінах адбыўся яе шлюб з прынцам Хуанам Карласам, сынам графа Хуана Барселонскага і спадкаемцам стальца Іспаніі. Пасля смерці Франсіска Франка, 22 лістапада 1975 года Хуан Карлас быў абвешчаны каралём, а яго жонка Сафія — каралевай Іспаніі.

У каралевы Сафіі і караля Хуана Карласа тре дзяцей:

* інфанта Алена, герцагіня дэ Луга (н. 1963)
* інфанта Крысціна, герцагіня Пальма-дэ-Маёркская (н. 1965)
* Феліпэ, прынц Астурыйскі (н. 1968).

З’яўляецца вегетарыянкай.

## Грамадская дзейнасць 
Акрамя ўдзела ў афіцыйных прадстаўнічых марапрыемствах, каралева Сафія вядзе актыўную грамадскую дзейнасць. яна з’яўляецца прэзіднтам «Фонда каралевы Сафіі», ганаровай старшынёй Фонда па барацьбе з наркаманіяй, Каралеўскага апякунскага савета па адукацыі і падтрымцы інвалідаў, Вышэйшай каралеўскай музычнай школы імя каралевы Сафіі, шэрага іншых асветніцкіх і дабрачынных арганізацый.

## Захапленні ў галіне мастацтва 
Чалавек вельмі адукаваны, аўтар двух кніг па грэчаскай археалогіі, яна добра разбіраецца ў жывапісе і сама няблага малюе. Любіць каралева і музыку, у дзяцінстве яна пела ў хоры.

Каралева Сафія — ганаровы акадэмік Каралеўскай акадэміі прыгожых мастацтв «Сан-Фернанда» і каралеўскай акадэміі гісторыі і мае ступені ганаровага доктара шэрага ўніверсітэтаў, у тым ліку Вальядалідскага, Кембрыджскага, Оксфардскага, Джарджтаўнскага і Нью-Ёркскага.

## Узнагароды 
* Дама Вялікага крыжа ордэна Карласа III
* Дама Ордэна Каралевы Марыі Луізы (1193 узнагароджанне) (14 мая 1962 года)
* Дама Вялікага крыжа ордэна «За заслугі перад Італьянскай Рэспублікай» 27 чэрвеня 1996 года, Італія
* Дама Вялікага крыжа на ланцугу ордэна Святога Олафа (Нарвегія, 1995)
* Дама Вялікага крыжа ордэна Хрыста (17 сакавіка 1978, Партугалія)
* Дама Вялікага крыжа ордэна Інфанта дона Энрыке (13 кастрычніка 1998, Партугалія)
* Ордэн крыжа зямлі Марыі 1 класа (7 ліпеня 2007, Эстонія)

## Спасылкі 
* Біяграфія на афіцыйным сайце Каралеўскага дому Іспаніі
* Біяграфія на сайце Geneall.world

Катэгорыя:Глюксбургі
Катэгорыя:Мужы і жонкі манархаў Іспаніі
Катэгорыя:Члены каралеўскага дому Грэцыі
Катэгорыя:Яхтсмены на летніх Алімпійскіх гульнях 1960 года
Катэгорыя:Дацкія прынцэсы
Катэгорыя:Прынцэсы Грэцыі
Андрэй Іванавіч Яроменка

{{Ваенны дзеяч
|званне = 
|узнагароды = 
{ Style = "background:transparent"
 
}
{ Style = "background:transparent"
       
-
       
-
       
-
       
-
       
-
       
-
     
}
{
 
}
{
     
-
     
-
     
-
     
-
     
}
}}
**Андрэ́й Іва́навіч Яро́менка** (, с. Маркаўка, цяпер Луганскай вобласці — , ) — Маршал Савецкага Саюза (1955), Герой Савецкага Саюза (1944), кандыдат у члены ЦК КПСС. У Савецкай Арміі з 1918 года. Адзін з найслынных палкаводцаў Вялікай Айчыннай вайны і Другой сусветнай вайны ў цэлым.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Луганскай вобласці
Катэгорыя:Камандуючыя Сібірскай ваеннай акругай
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета УССР 1-га склікання
Катэгорыя:Камандуючыя Паўночна-Каўказскай ваеннай акругай
Катэгорыя:Першаконнікі
Катэгорыя:Кандыдаты ў члены ЦК КПСС
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Валгаграда
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Смаленска
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі польскага паходу РСЧА
Катэгорыя:Камандуючыя арміямі ў Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Камандуючыя Прыкарпацкай ваеннай акругай
Катэгорыя:Удзельнікі Ржэўскай бітвы
Катэгорыя:Мемуарысты СССР
Катэгорыя:Удзельнікі Парада Перамогі
Катэгорыя:Узнагароджаныя ганаровай зброяй з залатой выявай Дзяржаўнага герба СССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 3-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 4-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 5-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 6-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 7-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 8-га склікання
Катэгорыя:Дэлегаты XVIII з’езда УКП(б)
Катэгорыя:Дэлегаты XIX з’езда КПСС
Катэгорыя:Дэлегаты XX з’езда КПСС
Катэгорыя:Дэлегаты XXI з’езда КПСС
Катэгорыя:Дэлегаты XXII з’езда КПСС
Катэгорыя:Дэлегаты XXIII з’езда КПСС
Мікалай Васільевіч Агаркаў

**Мікала́й Васі́льевіч Ага́ркаў** (, Молакава, Цвярская губерня, Расійская рэспубліка — , Масква) — Маршал Савецкага Саюза (1977). Герой Савецкага Саюза (1977). Начальнік Генеральнага штаба ўзброеных сіл СССР з 1977 па 1984 год.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Цвярской вобласці
Сяргей Сакалоў

**Сяргей Сакалоў**:
* Сяргей Леанідавіч Сакалоў — Маршал Савецкага Саюза (1978).
* Сяргей Міхайлавіч Сакалоў — беларускі вучоны ў галіне медыцынскай гігіены.
Еўпаторыя

**Еўпаторыя** (, ) — прыморскі горад-курорт ва Украіне, на паўвостраве Крым.

Насельніцтва 123,7 тыс. чал., у разгар летняга сезона павялічваецца ў некалькі разоў. Штогод на адпачынак і лячэнне прыязджае да 700—900 тыс. чалавек.

Еўпатарыйскі рэгіён Крыма — тэрыторыя, падпарадкаваная Еўпатарыйскаму гарсавету — уключае ў сябе, апроч уласна Еўпаторыі, пасёлкі Заазёрнае, Новаазёрнае і Мірны. Насельніцтва рэгіёна складае больш за 30 тыс. Не уключаючы Еўпаторыю, а разам з Еўпаторыяй — 150 тыс. чал.

Еўпаторыя размешчана ў стэпавай паўднёва-заходняй частцы Крыма. Горад працягнуўся 22-кіламетровай паласой уздоўж плыткага Каламіцкага заліва.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Арсень Мікалаевіч Насонаў (1898—1965) — савецкі гісторык
* Сяргей Леанідавіч Сакалоў (1911—2012) — Маршал Савецкага Саюза
* Руслана Аляксееўна Таран — украінская яхтсменка
## Заўвагі 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Крыма
Катэгорыя:Курорты Украіны
Піліп Іванавіч Голікаў

{{Ваенны дзеяч
 | імя                  = Піліп Іванавіч Голікаў
 | дата нараджэння        = 
 | дата смерці          = 
 | месца нараджэння       = 
 | месца смерці         = 
 | выява          = Filipp Golikov.jpg
 | шырыня               = 250px
 | апісанне выявы = 
 | мянушка             = 
 | прыналежнасць       =  
 | гады службы          = 1918—1980
 | званне               = 
 | род войскаў            = пяхота
 | камандаваў           = Варонежскі фронт,Бранскі фронт,Галоўнае разведвальнае ўпраўленне,Галоўнае палітычнае ўпраўленне
 | частка                =
 | бітвы             = Грамадзянская вайна ў Расіі,Польскі паход РСЧА, 1939,Вялікая Айчынная вайна:
* Бітва за Маскву,
* Сталінградская бітва
 | узнагароды              = 
{ style="background: transparent"

-

-
 
-
 
-

-

-

}
 | у адстаўцы         = 
}}
**Піліп Іванавіч Голікаў** (16 ліпеня (29 ліпеня) 1900, Барысава, цяпер Курганская вобласць — , ) — савецкі военачальнік, Маршал Савецкага Саюза (8 мая 1961).

## Біяграфія 
Скончыў Ваенную акадэмію імя Фрунзэ ў 1933 годзе. У арміі з 1918 года. Удзельнік Грамадзянскай вайны, паходу Чырвонай Арміі ў Заходнюю Украіну ў 1939 годзе. Член Ваеннага савета БВА (1938). З ліпеня 1940 года намеснік начальніка Генштаба, кіраўнік савецкай ваеннай місіі ў Англіі і ЗША. У Вялікую Айчынную вайну з кастрычніка 1941 года на фронце: камандзір 10-й і 4-й арміямі, войскамі Бранскага і Варонежскага франтоў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі польскага паходу РСЧА
Катэгорыя:Супрацоўнікі ГРУ
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Камандуючыя арміямі ў Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Камандуючыя франтамі ў Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Выпускнікі Ваеннай акадэміі імя М. В. Фрунзэ
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Міхайлава
Катэгорыя:Узнагароджаныя ганаровай зброяй з залатой выявай Дзяржаўнага герба СССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 1-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 4-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 5-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 6-га склікання
Катэгорыя:Члены ЦК КПСС
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Курганскай вобласці
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 1-га склікання
Мацвей Васільевіч Захараў

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Мацвей Васільевіч Захараў
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 
 |званне           = 
 |род войскаў      = 
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = 
 |узнагароды       = { Style = "background: transparent"
   
}

**Іншых дзяржаў**:
: 

 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}

**Мацве́й Васі́льевіч Заха́раў** ( — ) — савецкі военачальнік, Маршал Савецкага Саюза (1959), двойчы Герой Савецкага Саюза (1945, 1971), Герой Чэхаславакіі (1970), член ЦК КПСС, дэпутат Вярхоўнага Савета СССР (з 4 па 8 склікання), прафесар. Удзельнік Кастрычніцкай рэвалюцыі і Грамадзянскай вайны. У арміі з 1918 года.

## Біяграфія 
Скончыў Ваенныя акадэміі імя Фрунзэ (1928) і Генштаба (1937). У Вялікую Айчынную вайну начальнік штабоў 9-й арміі і Галоўнага камандавання Паўночна-Заходняга напрамку, намеснік начальніка Галоўнага ўпраўлення тылу Чырвонай Арміі; са студзеня 1942 года начальнік штаба Калінінскага, у красавіку-кастрычніку Рэзервовага і Стэпавага, у кастрычніку 1943-чэрвені 1945 года — 2-га Украінскага франтоў. Пасля вайны на адміністрацыйных пасадах ва Узброенных Сілах СССР, у тым ліку у 1960-63 і 1964-71 гадах начальнік Генштаба, 1-ы намеснік міністра абароны СССР.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Члены ЦК КПСС
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 4-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 5-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 6-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 7-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 8-га склікання
Петэр Мінёйт

**Петэр Мінёйт** (нід. Peter Minuit; 1589 — ) — галандскі палітычны дзеяч, губернатар Новых Нідэрландаў (1626—1631), губернатар Новай Швецыі (1638). Валонец па нацыянальнасці.

Будучы губернатарам Новых Нідэрландаў, у 1626 г. выкупіў востраў Манхэтэн у індзейскага племя Манахата за рэчы, ацэненыя тады ў 60 гульдэнаў (24 долара ў той час, сума эквівалентная сёння 500—700 сучасным амерыканскім доларам).

Катэгорыя:Палітыкі Нідэрландаў
Катэгорыя:Гісторыя Нью-Ёрка
Катэгорыя:Новыя Нідэрланды
Катэгорыя:Новая Швецыя
Паўль Герман Мюлер

**Паўль Герман Мюлер** (, 12 студзеня 1899, Ольтэн, Швейцарыя — 12 кастрычніка 1965, Базель, Швейцарыя) — швейцарскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1948) за «за адкрыццё высокай эфектыўнасці ДДТ як кантактнага яду».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Біяграфія Паўля Мюлера на сайце Нобелеўскага камітэта.
* Нобелеўская лекцыя Паўля Мюлера.

Катэгорыя:Хімікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Хімікі Швейцарыі
Сямён Канстанцінавіч Куркоткін

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Сямён Канстанцінавіч Куркоткін
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |Перыяд жыцця     = 
 |выява            = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 
 |званне           = 
 |род войскаў      = 
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = 
 |узнагароды       = 
{ Style = "background: transparent"
 
}
{ Style = "background: transparent"
       
-
       
-
       
-
       
-
       
-
       
-
       
-
       
-
 
}
**замежныя ўзнагароды:**
{
       
}
{
     
}
{
       
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}
**Сямё́н Канстанці́навіч Курко́ткін** (31 студзеня (13 лютага) 1917 — 16 верасня 1990) — савецкі военачальнік, Маршал Савецкага Саюза, Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Запрудная цяпер Раменскага раёна Маскоўскай вобласці ў сям’і селяніна. Рускі. Скончыў Маскоўскі індустрыяльна-педагагічны тэхнікум у 1936 годзе.

## Даваенная служба 
У Чырвонай Арміі з 1 верасня 1937 года, паступіў добраахвотна праз Звенігародскі ваенкамат Маскоўскай вобласці. У 1939 годзе скончыў Арлоўскай Бранятанкавае вучылішча. Аднак замест каманднай працы адразу быў накіраваны на ваенна-палітычную і быў палітруком роты з верасня 1939 па кастрычнік 1940 года. Накіраваны на вучобу ў Ваенна-палітычнае вучылішча, скончыў яго ў 1941 годзе.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Камандуючыя Закаўказскай ваеннай акругай
Ферыд Мурад

**Ферыд Мурад** (, ) — амерыканскі ўрач і фармаколаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 1998 годзе разам з Р. Ферчгатам і Л. Ігнарай «за адкрыццё ролі аксіду азоту як сігнальнай малекулы ў рэгуляцыі сардэчна-сасудзістай сістэмы». Паказаў, што нітрагліцэрын і падобныя лекі дзейнічаюць як вазадылататары ў выніку ўтварэння з іх у арганізме аксіду азоту (NO), які дзейнічае як сігнальная малекула і расслабляльна дзейнічае на крывяносныя сасуды.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 14 верасня 1936 года ва Уайтынгу, штат Індыяна, у сям’і Джабіру Мурада, албанскага імігранта з Гостывара, Македоніі, і Генрыэты Баўмэн, амерыканскай хрысціянкі. Фэрыд выхоўваўся ў хрысціянскіх традыцыях.

Скончыў Кліўлендскі ўніверсітэт у 1965 годзе. Доктар філасофіі (1965). З 1971 года — дырэктар Цэнтра навуковых даследаванняў, адначасова — прафесар (з 1975 года) Віргінскага ўніверсітэта (г. Шарлатсвіл). У 1981—1989 гадах — прафесар Стэнфардскага, з 1988 года — Чыкагскага ўніверсітэтаў. У 1997—2011 гадах — дырэктар Інстытута малекулярнай медыцыны пры навуковым цэнтры здароўя Універсітэта Тэхаса. З красавіка 2011 года — прафесар на кафедры біяхіміі і малекулярнай біялогіі ва ўніверсітэце Джорджа Вашынгтона ў Вашынгтоне.

Аўтар навуковых прац па вывучэнні ролі аксіду азоту ў кардыяваскулярнай сістэме. Выявіў, што што ў арганізме аксід азоту выдзяляецца пры распадзе нітрагліцэрыны, і дапусціў, што менавіта ён расшырае кравяносныя сасуды.

Памёр 4 верасня 2023 года ў Менла-Парку (Каліфорнія).

## Узнагароды 
* Прэмія Альберта Ласкера за фундаментальныя медыцынскія даследаванні (1996);
* Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне (1998);
* ганаровы член акадэміі навук і мастацтваў Косава.

Рашэнне Нобелеўскага камітэта не прысуджаць прэмію Сальвадору Манкада, які самастойна зрабіў тыя ж вынікі, што і Ігнара, выклікала крытыку з боку шматлікіх вучоных і таварыстваў.

У маі 2012 года муніцыпалітэт Чаір (Скоп’е) абвясціў Мурада ганаровым грамадзянінам.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Аўтабіяграфія Ферыда Мурада на Нобелеўскім сайце
* Спіс навуковых публікацый Ф. Мурада 
* The Brown Foundation Institute of Molecular Medicine for the Prevention of Human Diseases 

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Альберта Ласкера за фундаментальныя медыцынскія даследаванні
Катэгорыя:Фармаколагі ЗША
Катэгорыя:Біяхімікі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Замежныя члены Кітайскай акадэміі навук
Аляксандр Чакс

**Аляксандр Чакс (Чак)** (сапр. Аляксандр Чадарайніс, ; , Рыга — ) — латвійскі пісьменнік і паэт.

## Біяграфічныя звесткі 
Нарадзіўся ў сям’і шаўца. У 1919 годзе, падчас навучання на медыцынскім факультэце Маскоўскага ўніверсітэта, уступіў у шэрагі Чырвонай Арміі. У 1922 годзе вярнуўся ў Латвію. Першы верш Чака быў надрукаваны ў 1925 годзе. У 1928 годзе пабачыў свет яго першы паэтычны зборнік «Seši», прысвечаны Рызе.

У 1949 годзе А. Чака абвінавачваюць у адыходзе ад марксісцкіх каштоўнасцяў і пісанні палітычна няправільных вершаў. Гэтае абвінавачанне моцна паслабіла стан яго здароўя, і 8 лютага 1950 года паэт памёр ад хваробы сэрца.

## Творчасць 
Тэматыкай твораў А. Чакса быў горад. Першай публікацыяй быў верш «Sapņi», апублікаваны ў «Latvijas Kareivis». Свае першыя вершы А. Чакс пісаў на рускай. А. Чакс таксама выдаў зборнік паэм аб латышскіх стралках «Асененыя вечнасцю».

У сваіх вершах паэт закранаў тэмы, дагэтуль не адлюстраваныя ў латышскай паэзіі, – начное жыццё гораду, беспрытульнікі, прастытуткі, бедната. Акрамя апявання жыцця Рыгі, у сваёй паэзіі ён надаваў увагу любоўнай лірыцы, а таксама вершам, прысвечаным латышскім стралкам. Ён з'яўляецца аўтарам празаічных твораў, праўда, не настолькі вядомых, як яго паэзія.

## Бібліяграфія 
* *Augstā krasta* (1950)
* *Č-a-k-s* (2005) 4 volumes; Facsim. reprints. Originally published: Seši, 1928, and Zaļā vārna, 1929.
* *Cīņai un darbam; dzejas* (1951)
* *Debesu dāvana: vienas vasaras dzejoļi* (1980)
* *Dvēsele kabatā: dzeja* (2000) ISBN 9984053008
* *Dzejas izlase* (1996) ISBN 9984044106
* *Izlase* (1971) 2 volumes.
* *Kārlis Skalbe: raksti un atmiņas* (1999) ISBN 9984175979
* *Kļava lapa* (1969)
* *Kopoti raksti: 6 sējumos* (1991—2001) 5 volumes. ISBN 5796602683
* *Kremlī pie Ļeņina* (1980)
* *Mana mīlestība* (1958)
* *Mana paradīze* (1951)
* *Mana Rīga: dzejoļi un poēmas* (1961)
* *Mūžības skartie* (1950)
* *Mūžības skartie: dzejas par latviešu strēlniekiem* (1981, 1988) ISBN 5410003217
* *Patrioti, dzejojumi un dzejoļi* (1948)
* *Raksti* (1971)
* *Rīga: 30. gadi* (1983)
* *Savādais gaidītājs: dzeja un proza* (2004) ISBN 9984057380
* *Selected poems* Preface and selection by Arvīds Grigulis; translated by Ruth Speirs. (1979)
* *Spēle ar dzīvību: noveles, stāsti, tēlojumi* (2000) ISBN 9984173313
* *Tikai tevi es mīlējis esmu: dzejoļi* (1986)
* *Umurkumurs* (1968)
* *Vēlais viesis* (2005) ISBN 9984720888
* *Zelta ielāps: dzejas izlase 1972* (1972)
* *Zem cēlās zvaigznes; dzejoļi un dzejojumi* (1948)
* *Гульні жыццём: апавяданні* (1971)

## Беларускія пераклады 
Верш «Рыга, ноч» на беларускую мову пераклаў Лявон Баршчэўскі.
* «Выбраныя вершы» / Перакл. В. Сёмухі. Мн., 2017 (Серыя «Паэты планеты»).

## Літаратура 
* Huelmann, Magdalena: „Das Herz auf dem Trottoir“ : Aleksandrs Caks und Riga. in: 300 Jahre Kultur(en) in Riga / Anja Wilhelmi [Hrsg.]. - (Nordost-Archiv N.F. 11). - Lüneburg: Nordost-Institut, 2003
* Ceļā Uz Čaku – Liesma, 1981.

## Спасылкі 
* Беларускія пераклады — prajdzisvet.org

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рызе
Катэгорыя:Пісьменнікі Латвіі
Катэгорыя:Паэты Латвіі
Станіслаў Ежы Лец

**Станіслаў Ежы Лец** (; , Лемберг, Аўстра-Венгрыя — , Варшава, Польшча) — выдатны польскі паэт, філосаф, пісьменнік-сатырык і афарыст XX стагоддзя.

## Біяграфічныя звесткі 
Нарадзіўся 6 сакавіка 1909 года ў Лембергу (Аўстра-Венгрыя). У 1933 годзе скончыў Львоўскі ўніверсітэт. У 1941—43 гадах быў вязнем нацысцкага канцлагера. У 1946—50 гадах — аташэ Польскай місіі ў Вене.

Памёр 7 мая 1966 года ў Варшаве. Пахаваны ў Варшаве на Павонзкаўскіх могілках.

## Творчасць 
Першая кніга вершаў — «Колеры» (1933). Аўтар зборнікаў рэфлексійна-лірычных вершаў «Палявы блакнот» (1946), «Іерусалімскі рукапіс» (1956), «Да Авеля і Каіна» (1961), «Паэмы, падрыхтаваныя да скоку» (1964), а таксама сатырычных твораў і фрашак (зборнікі «Заасад», 1935; «Прагулка цыніка», 1946; «Здзекуюся і пытаюся пра дарогу», 1959, і інш.). Майстар кароткага філасофскага парадоксу. У цыклах афарызмаў «Непрычасаныя думкі» (1957), «Новыя непрычасаныя думкі» (1964) пры дапамозе жарту, іроніі, сарказму, алюзіі, гульні слоў выказваў пратэст супраць дагматызму і любых форм гвалту над асобай.

## Творы 
* Колеры (*Barwy*) (1933)
* Пахне зямлёй (*Ziemia pachnie*) (1939)
* Палявы блакнот (*Notatnik polowy*) (1946)
* Жыцце гэта — фрашка (*Życie jest fraszką*) (1948)
* Новыя вершы (*Nowe wiersze*) (1950)
* Іерусалімскі рукапіс (*Rękopis jerozolimski*) (1956)
* Непрычасаныя думкі (*Myśli nieuczesane*) (1957)
* Кплю і пытаю пра дарогу? (*Kpię i pytam о drogę?*) (1959)
* Да Авеля і Каіна (*Do Abla i Kaina*) (1961)
* Аб'ява аб вышуку (*List gończy*) (1963)
* Паэмы, гатовыя да скачка (*Poema gotowe do skoku*) (1964)

## Бібліяграфія 
* Utwory wybrane. T 1-2. Warszawa, 1977.

## Беларускія пераклады 
* 3 «Непрычасаных думак» / пер. У. Арлоў. // Далягляды. Мн., 1990.
* Цынік на прагулцы: выбраныя вершы і фрашкі / Станіслаў Ежы Лец. — Vilnius [Вільнюс] : Логвінаў, 2021. — 349 с.

## Спасылкі 
* dziejaslou.by 
* knihi.com
* Фрашказбор
* ЛітРАЖ

Катэгорыя:Польскамоўныя паэты
Катэгорыя:Пісьменнікі Польшчы
Катэгорыя:Паэты Польшчы
Катэгорыя:Пахаваныя ў Варшаве
Марыя ам Гештадэ

thumb|200px|Марыя ам Гештадэ

**Мары́я ам Гешта́дэ** ( — «Марыя на беразе») — каталіцкая царква ў паўночнай частцы Унутранага горада ў Вене, пабудаваная ў гатычным стылі. Адзін з найстарэйшых будынкаў аўстрыйскай сталіцы.

Гістарычная назва «на беразе» паходзіць ад месцазнаходжання царквы на былым высокім беразе аднаго з рукавоў Дуная, які зараз пераўтвораны ў рэгулюемы Дунайскі канал і працякае прыкладна ў 300 метрах на ўсходзе.

З IX стагоддзя на гэтым месцы знаходзілася драўляная царква або капэла, якая выкарыстоўвалася рыбакамі і экіпажамі дунайскі судоў. Першапачатковая згадка пра Марыю ам Гештадэ адносіцца на 1158 года, сучасны будынак пабудаваны ў 1394—1414 гадах. З 1409 года знаходзілася ў складзе дыяцэзія а (епіскапства) Пасау, дзе засталася нават Пасля ўтварэння венскага дыяцэзіі ў 1469 годзе. Пра гэта нагадвае назва невялікай плошчы Пасауэрплац (*Passauer Platz*), якая прылягае да царквы з поўначы. Вуліца Сальваторгасэ (*Salvatorgasse*), размешчаная з іншага боку ад Марыі ам Гештадэ, якая мае афіцыйны адрас па гэтай вуліцы (дом 12), да 1862 года называлася *Passauer Gasse*.

У канцы XVIII стагоддзя будынак быў апаганеныя і выкарыстоўвалася падчас напалеонаўскіх войнаў у якасці склада і стайні. У 1812 годзе царква была зноў асвечана і перайшла ў валоданне да ордэна рэдэмптарыстаў, якому і належыць у цяперашні час.

У 1862 годзе ў царкву быў перанесены прах члена ордэна рэдэмптарыстаў Клеменса Марыі Хофбаўэра, прылічанага да ліку святых у 1909 годзе і які лічыцца заступнікам Вены.

Катэгорыя:Славутасці Вены
Штэфансплац

**Штэ́фансплац** ( — «плошча Стэфана») — плошча, размешчаная ў цэнтры Унутранага горада у Вене. На плошчы размешчаны сабор Святога Стэфана, адзін з галоўных сімвалаў аўстрыйскай сталіцы. Штэфансплац з’яўляецца пунктам адліку для аўтадарог, якія ідуць з Вены.

Гісторыя плошчы цесна звязана з гісторыяй сабора, першы будынак якога быў пабудаваны ў 1137—1147 гадах. Да 1200 года сабор знаходзіўся па-за тэрыторыяй Вены, на захад ад гарадскіх сцен. З пашырэннем горада на ўсход у XIII стагоддзі вакол сабора пачалося будаўніцтва будынкаў, якія ўтварылі плошчу. З пачатку XV стагоддзя Штэфанcплац з’яўляецца цэнтральнай плошчай горада. Да 1732 года на плошчы таксама размяшчаліся могілкі. Капэла Св. Магдалены (*die Magdalenskapelle*), якая знаходзілася пры іх, была знішчана пажарам у 1781 годзе і не аднаўлялася. Пад ёй была размешчана злучаная з ёй падземная капэла Св. Вяргілія (*die Virgilkapelle*), выяўленая пры будаўніцтве метро ў 1973 годзе. Абрысы капэлы Св. Вяргілія выкладзеныя мазаікай на Штэфанcплац на захад ад сабора.

У канцы XIX стагоддзя плошча і прылеглы раён падвергліся рэканструкцыі, пры гэтым быў знесены шэраг будынкаў. Вынікам гэтага, апроч іншага, стала фактычнае аб’яднанне Штэфансплац з плошчай Шток-ім-Айзэнах, якая выходзіць на Кернтнерштрасэ і Грабен.

У 1945 годзе плошча, як і сабор Святога Стэфана, сур’ёзна пацярпела ў выніку бамбардзіровак.

У 1978 годзе пад плошчай была адкрыта аднайменная станцыя метро 1-й лініі, а ў 1991 годзе — станцыя 3-й лініі.

У 1990 годзе ў заходняй частцы плошчы (фармальна, па адрасе Шток-ім-Айзэнах-Плац, дом 4) на месцы раней існаваўшага будынка кампаніі *Philipp Haas & Söhne* пабудаваны будынак Хаас-Хаус (*Haas-Haus*), які рэзка вылучаецца на фоне гістарычных будынкаў.

Плошча з’яўляецца адным з самых папулярных у турыстаў месцам у горадзе і ўяўляе сабой, за выключэннем паўночна-ўсходняга боку, пешаходную зону, на якую выходзяць, акрамя галоўнага ўваходу ў сабор і выхадаў з метрапалітэна, некалькі магазінаў і кафэ. Ва ўсходнім куце размешчана стаянка конных экіпажаў (фіякраў) і падземная паркоўка (уезд з Шулерштрасэ).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Плошчы Вены
Катэгорыя:Славутасці Вены
Замак Ліхтэнштэйн (Аўстрыя)

**Замак Ліхтэнштэйн** — замак каля Марыя-Энцэрсдорфа на поўдзень ад Вены. Размешчаны на ўскрайку Венскага Лесу. Першы замак пабудаваны ў XII стагоддзі і зруйнаваны асманамі ў 1529 і 1683 гадах. Адноўлены ў 1884 годзе.

Ад назвы замка Ліхтэнштэйн (з ) паходзіць імя княжацкага роду Ліхтэнштэйнаў, уладароў аднайменнай дзяржавы. Ім замак належаў з 1140 года да XIII стагоддзя і з 1807 года.

Цяпер замак вядомы тэатральным фестывалем імя Іагана Нестроя, які праводзяць штогод у летнія месяцы. З чэрвеня 2009 года замак часова закрыты для наведвання.

## Спасылкі 
* Гісторыя і архітэктура замка Ліхтэнштайн

Катэгорыя:Гісторыя Ліхтэнштэйна
Катэгорыя:Замкі Аўстрыі
Уладзімір Паўлавіч Ісачанка

**Уладзімір Паўлавіч Ісачанка** (нар. ) — вядомы беларускі мастак.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў г.п. Касцюкоўка Гомельскай вобласці Беларусі. У 1975 годзе скончыў Мінскае мастацкае вучылішча імя Глебава, у 1983 годзе — Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Вучыўся у Т. Ігнаценка, А. Малішэўскага, У. Тоўсціка.

З 1992 па кастрычнік 2009 года працаваў завучам-выкладчыкам у дзіцячай мастацкай школе № 1 імя В. К. Цвіркі (г. Мінск). Сёння — свабодны мастак.

Жыве ў Мінску.

## Творчасць 
Працуе ў станковым жывапісе, у жанры пейзажа, нацюрморта, партрэта, кніжнай графікі. Для прац характэрны дужы малюнак, майстэрства кампазіцыі і эмацыйная насычанасць колеру.

Удзельнік мастацкіх выставак з 1976 года. Член Беларускага саюза мастакоў і Міжнароднай гільдыі жывапісцаў.

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай акадэміі мастацтваў
Хіміятэрапія

ам супраць рака грудзей. Рукі і ногі астуджаюцца для памяншэння негатыўнага ўздзеяння на пазногці.]]
**Хіміятэрапія** — раздзел фармакатэрапіі; лячэнне інфекцыйнага, паразытарнага або злаякаснага захворвання з дапамогай ядаў або таксінаў, якія пагібельна ўздзейнічаюць на інфекцыйны агент — узбуджальнік захворвання, на паразітаў або на клеткі злаякасных пухлін пры параўнальна меншым адмоўным уздзеянні на арганізм гаспадара. Яд або таксін пры гэтым завецца хіміяпрэпаратам, або хіміятэрапеўтычным агентам. Заснавальнікам лячэння з’яўляецца Паўль Эрліх.

У адрозненне ад фармакатэрапіі, у якой маецца ўсяго два ўдзельнікі — фармакалагічны агент (лекі) і арганізм, які падвяргаецца яго ўздзеянню, падчас хіміятэрапіі маецца тры ўдзельнікі — хіміятэрапеўтычны агент, арганізм гаспадара і падлеглы забіццю паразіт, інфекцыйны агент або клон злаякасных пухлінавых клетак.

Адрозніваюцца і мэты: мэтай фармакатэрапіі з’яўляецца карэкцыя тых або іншых парушэнняў жыццядзейнасці арганізма, узнаўленне або паляпшэнне функцый паражаных захворваннем органаў і сістэм. Мэтай жа хіміятэрапіі з’яўляецца знішчэнне, забойства або, прынамсі, тармажэнне размнажэння паразітаў, інфекцыйных агентаў або злаякасных клетак, па магчымасці з меншым пашкоджвальным дзеяннем на арганізм гаспадара. Нармалізацыя жыццядзейнасці і паляпшэнне функцый паражаных органаў і сістэм пры гэтым дасягаюцца другасна, як следства знішчэння або паслаблення чынніку, які выклікаў захворванне — інфекцыі, пухліны або паразітарнай інвазіі.

У адпаведнасці з тым, на знішчэньне чаго накіраваная хіміятэрапія, вылучаюць:

* антыбактэрыяльную хіміятэрапію, або антыбіётыкатэрапію;
* супрацьгрыбковую хіміятэрапію;
* супрацьпухлінавую хіміятэрапію;
* супрацьвірусную хіміятэрапію;
* супрацьпаразітарную хіміятэрапію, у прыватнасці антыгельмінтную, супрацьмалярыйную і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Лячэнне
Баранавіцкае гета

**Баранавіцкае гета** — яўрэйскае гета, якое было створана пад час Другой Сусветнай вайны ў Баранавічах германскимі акупантамі.

## Гісторыя 
Гета было створана амаль адразу пасля захопу гораду немцамі. 28 чэрвеня 1941 баранавіцкія яўрэі павінны былі перасяліцца ў раён Баранавічаў празваны *Сахалінам*. Гета мела межы па вуліцах: *Віленская* (цяпер *Гагарына*), *Наратовіча* (цяпер *Камсамольская*), *Царкоўная* (цяпер *Лісіна*), *Панятоўскага* (цяпер *Багдановіча*), *Ажэшкі*. Уезд на тэрыторыю гета быў з вуліцы *Віленскай* па вуліцы *Садовай* (цяпер *Міцкевіча*). Усё гета было агароджана двумя радамі калючага дроту.

На чалавека ў гета прызначаўся 1 м² жылой плошчы. Харчаванне (200 грамаў эрзац-хлебу на дзень і 1 кг крупы на месяц) выдавалася толькі працуючым.

У студзені 1941 ў гета знаходзілася больш за 15 000 яўрэяў з горада і ваколіцаў.

У баранавіцкі юдэнрат уваходзіла 26 асоб. На чале яго стаяў Аўсей Гіршэвіч Ізыксон, паліцыяй гета кіраваў Наім Піневіч Вальтман. Сядзіба юдэнрат знаходзілася ў будынку па вуліцы Садовай, 10.

29 чэрвеня і 30 чэрвеня 1941 было расстраляна прыкладна па 500 і 300 яўрэяў на старых яўрэйскіх могілках (цяпер вул. *Чарнышэўшскга*). 30 чэрвеня 1941 немцы адабралі 36 яўрэяў-дактароў быццам бы для лячэння савецкіх ваеннапалонных. І ў той самы дзень іх расстралялі. 

9 ліпеня 1941 было паведамлена пра расстрэл 73 яўрэяў, якія супрацоўнічалі з камуністамі. У канцы ліпеня расстралялі яшчэ каля 70 чалавек інтэлігенцыі.

4 сакавіка 1942 была праведзена масавы расстрэл жыхароў гета. Жывымі пакінулі толькі тых хто мог працаваць. 3400 чалавек вывезлі да *Зялёнага Масту* за чыгункаю Баранавічы-Вільня і расстралялі. Забіты быў і старшыня гета Ізыксон. 

17 снежня 1942 года пачалася поўная ліквідацыя Баранавіцкага гета. Яўрэі былі часткова знішчаны (6000 расстраляныя каля вёскі Грабавец), часткова перавезены ў Калдычэўскі лагер смерці. Падвалы ў будынках, дзе хаваліся людзі закідваліся гранатамі, некаторыя дамы паліліся. На ўездзе ў горад зявіліся таблічкі «Свабодна ад яўрэяў».

Летам 1942 у Баранавічы было прывезена некалькі тысяч яўрэяў з Чэхаславакіі, Аўстрыі і Германіі. Яны былі расстраляны недалёка ад горада ва ўрочышчы Гай. 

## Ушанаванне памяці 
У 1992 годзе родныя і блізкія загінуўшых папрасілі дазволу на перазахаванне астанкаў загінуўшых у брацкай магіле на старых яўрэйскіх могілках, зруйнаваных у час вайны. У 1994 годзе на магіле быў адкрыты на сродкі яўрэйскага боку Мемарыяльны комплекс на магіле ахвяраў фашысцкага тэрору — вязняў Баранавіцкага гета.

## Літаратура 
* Шерман, Б.П. Барановичское гетто. Колдычевский лагерь смерти (Барановичи, 1997)
* 

## Спасылкі 
* Яўрэі пад час нямецкай акупацыі. Баранавіцкае гета. 

Катэгорыя:Гета ў Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1941 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1942 годзе
Катэгорыя:Гісторыя Баранавічаў
Утліберг

**Утліберг** () — гара ў Швейцарыі ў наваколлі Цюрыха. На гары размяшчаецца назіральная вышка, адкуль адкрываецца від на горад з вышыні птушынага палёту. На вышцы маецца карта з апісаннем ўсіх бачных у наваколлях гор.

Дабрацца да Утліберга можна за 25 хвілін з дапамогай электрычкі S10, якая адыходзіць кожныя паўгадзіны з цэнтральнага Цюрыхскага вакзала (Hauptbahnhof).

Катэгорыя:Горы Швейцарыі
Лімат

**Лімат** () — рака ў Швейцарыі, правы прыток Аарэ. Даўжыня — каля 36 кіламетраў. Лімат выцякае з Цюрыхскага возера і працякае праз кантоны Цюрых і Ааргаў. Адразу пасля вытока Лімат працякае праз гістарычны цэнтр горад Цюрыха. Таксама на Лімаце стаяць гарады Дыцікон, Ветынген, Бадэн (усяго — шаснаццаць населеных пунктаў).

Катэгорыя:Рэкі Швейцарыі
Трыалізм

[thumb|170px|left|[Групавы секс з удзелам з удзелам дзвюх жанчын i мужчыны]]
[thumb|170px|left|[Бісексуальны групавы секс з удзелам двух мужчын і жанчыны.]]
[thumb|170px|left|[Падвойнае пранікненне з удзелам двух мужчын і жанчыны.]]

**Трыалізм** або **секс утрох** (лац.: tres, tria - тры; сінонім - плюралізм сексуальны) — сексуальная практыка з удзелам трох чалавек (незалежна ад полу), з'яўляецца мінімальнай формай групавога сексу.

## Формы 
Формами сексу ўтрох могуць выступаць:

* Гетэрасексуальны від сексу з удзелам двух мужчын і адной жанчыны (напрыклад, спалучэнне мінету з вагінальным або анальным пранікненнем або падвойнае пранікненне).
* Бісексуальны від сексу з удзелам двух мужчын і адной жанчыны (напрыклад, спалучэнне вагінальнага каітуса з анальным гомасексуальныя актам або мінет).
* Секс з удзелам мужчыны і дзвюх жанчын (як правіла, з лесбійскія практыкамі паміж жанчынамі).
* Секс паміж трыма мужчынамі (напрыклад, спалучэнне анальнага сексу з мінет, падвойнае пранікненне або «паравозік»).
* Секс з удзелам трох жанчын (напрыклад, спалучэнне кунілінгуса з трыбадызмам).
* У разнаполых парах ініцыятарам рашэння сексу ўтрох удвая часцей становіцца мужчына, чым жанчына, адпаведна, трэцім партнёрам у 70% становіцца менавіта жанчына. 

## Гл. таксама 
* Групавы секс
* Свінг, секс
* Любоўны трохвугольнік

Катэгорыя:Групавы секс
Катэгорыя:Сексуальныя дэвіяцыі
Фёдар Тышкевіч

**Фёдар (Тэадор) Скумін-Тышкевіч** ( — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага княства Літоўскага. Вялікі пісар літоўскі і надворны падскарбі літоўскі (1576—1586), вялікі падскарбі літоўскі (1586—1590), ваявода новагародскі (з 1590). Таксама быў старостам браслаўскім (1581—1610) і гарадзенскім (1608—1615).

Паходзіў з галіны Скумін-Тышкевічаў рода Тышкевічаў, сын Скуміна і Марыі Мялешкі. Жонка Кацярына Ляцкая. Меў з ёй адзінага сына Януша, ваяводу віленскага.

## Спасылкі 
* Генеалогія магнацкіх радоў Рэчы Паспалітай 

Фёдар
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы новагародскія
Катэгорыя:Падскарбіі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Падскарбіі надворныя літоўскія
Катэгорыя:Пісары вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты гарадзенскія
Катэгорыя:Старосты браслаўскія
Дзяржаўны камерны аркестр Рэспублікі Беларусь

**Дзяржаўны камерны аркестр Рэспублікі Беларусь** (першапачаткова *Мінскі камерны аркестр*) — камерны аркестр, які працуе ў Мінску. Заснаваны ў 1968 г. па ініцыятыве арганіста і дырыжора Алега Янчанкі.

З аркестрам выступалі выдатныя салісты — у прыватнасці, Святаслаў Рыхтэр (канцэрт Ёзэфа Гайдна на фестывалі «Снежаньскія вечары» 1983 г.). Удзельнічаў аркестр і ў сумесных выступах з выканаўцамі іншых музычных накірункаў — у тым ліку з Ванэсай Мэй і групай Scorpions. У рэпертуары аркестра, нараўне з творамі Баха, Чайкоўскага, Грыга, Моцарта, Шастаковіча, — музыка беларускіх кампазітараў Анатоля Багатырова, Яўгенія Глебава, Дзмітрыя Смольскага, Віктара Войціка і інш.

## Кіраўнікі аркестра 
* Алег Янчанка
* Юрый Цырук
* Аляксандр Палянічка (1986—1989)
* Пётр Вандзілоўскі (2003—2009)
* Яўген Бушкоў (з 2009 г.)

## Спасылкі 
* http://www.philharmonic.by/ru/philharmonic/collectives/190-goskamorkestr.html

Катэгорыя:Аркестры Беларусі
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1968 годзе
Катэгорыя:1968 год у Мінску
Катэгорыя:Культура Мінска
Катэгорыя:Акадэмічныя калектывы Беларусі
Паўль Эрліх

**Паўль Э́рліх** (; 14 сакавіка 1854, Штрэлен, Сілезія — 20 жніўня 1915, Бад-Хомбург, Германія) — нямецкі лекар, імунолаг, бактэрыёлаг, хімік, заснавальнік хіміятэрапіі. Доктар медыцыны (1878). Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1908, разам з І. І. Мечнікавым). Ганаровы член Нямецкага хімічнага таварыства Інстытута па вывучэнні сываратак у Штэгліцы. З 1899 года дырэктар Інстытута эксперыментальнай медыцыны ў Франкфурце-на-Майне.

## Навуковая дзейнасць 
П. Эрліху належаць працы па праблемах гематалогіі, гісталогіі, анкалогіі. Зрабіў апісанне розных форм лейкацытаў крыві, значэнне касцявога мозгу і лімфоідных органаў у кроваўтварэнні. Сфармуляваў першую хімічную інтэрпрэтацыю імуналагічных рэакцый («тэорыя бакавых ланцугоў»). Распрацаваў метады лячэння некаторых інфекцыйных захворванняў. Даказаў магчымасць мэтанакіраванага сінтэзу хіміятэрапеўтычных сродкаў. У 1907 г. стварыў прэпарат сальварсан (*прэпарат 606*)для лячэння сіфілісу.

## Узнагароды 
* Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне
* Медаль Лібіха

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* ЭРЛИХ, ПАУЛЬ // Энцыклапедыя Кругасвет 
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сілезіі
Катэгорыя:Хімікі Германіі
Катэгорыя:Імунолагі Германіі
Катэгорыя:Асобы на банкнотах
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ніжнесілезскім ваяводстве
Міхал Роля-Жымерскі

{{Ваенны дзеяч
|імя     = Міхал Лыжвінскі
|арыгінал імя = 
|дата нараджэння = 
|дата смерці =
|месца нараджэння =
|месца смерці =
|выява = Rola-Zymierski.gif
|апісанне выявы = Маршал Польшчы М. Роля-Жымерскі
|мянушка = Міхал Роля-Жымерскі
|прыналежнасць =  
|гады службы =  1911—1918 
 1918—1953
|званне =  Падпалкоўнік 
|род войскаў =
|камандаваў = Галоўнакамандуючы Арміі людовай (студзень — 21 ліпеня 1944) Галоўнакамандуючы Войска Польскага
|частка =
|бітвы = Першая сусветная вайнаСавецка-польская вайнаДругая сусветная вайна
|узнагароды =
{ style="background: transparent"
 
}
{

-

}
{ style="background: transparent"
     
}
{ style="background: transparent"
     
}
{ style="background: transparent"
   
-
   
-
 
}
|сувязі =
|у адстаўцы = Віцэ-прэзідэнт Польскага народнага банка
}}
**Міхал Жымерскі** (, сапраўднае прозвішча — **Лыжвінскі**, , псеўданім — **Роля**, , 4 верасня 1890 — 15 кастрычніка 1989) — польскі военачальнік, маршал Польшчы, кавалер савецкага Ордэна «Перамога».

## Спасылкі 
Катэгорыя:Камуністы Польшчы
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Члены ПАРП

Катэгорыя:Маршалы Польшчы
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Быдгашча
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне гарадоў Польшчы
Дальва (мемарыяльны комплекс)

**Мемарыяльны комплекс «Дальва»** — мемарыяльны комплекс на месцы вёскі Дальва ў Лагойскім раёне Мінскай вобл. (Беларусь), дзе 19 чэрвеня 1944 года нямецкія акупанты спалілі 44 жыхара. З іх цудам выжыў 13-гадовы Коля Гірыловіч, які, стаўшы дарослым, і арганізаваў будаўніцтва мемарыяльнага комплексу. Комплекс адкрыты 15 ліпеня 1973 г. у 77 км ад шашы Мінск-Віцебск ці 15 км ад г.п. Плешчаніцы.

## Гісторыя 
Падчас наступлення Савецкай арміі немцы, каб забяспечыць бяспеку сваіх тылоў ад дзеянняў партызан, пачалі карную аперацыю пад назвай «Баклан». У гэтай аперацыі акрамя войскаў СС і ваеннай паліцыі прымалі ўдзел таксама авіяцыя і вайсковыя дывізій.

Падчас правядзення аперацыі 19 чэрвеня 1944 года фашысты сагналі 44 жыхара Дальвы ў дом Васіля Кухаранкі на ўскраіне вёскі і спалілі зажыва. Загінула 29 дзяцей, 13 жанчын і двое мужчын. Самы стары быў Купрыян Гірыловіч (80 год). Самы малады — Косця Кухарэнка — каля двух гадкоў.

## Мемарыял 
У 1955 на месцы брацкай магілы жыхароў былой вёскі пастаўлены помнік. У 1963 яго замянілі на абеліск з пяціканцовай зоркай. А ў 1972 у Беларускім дзяржаўным тэатральна-мастацкім інстытуце абвясцілі конкурс на лепшы праект помніка вёсцы Дальвы. Пераможцам стаў трэцякурснік аддзялення скульптуры мастацкага факультэта, выхаванец народнага мастака Беларусі скульптара А. А. Бембеля — Уладзімір Церабун. Праект стаў яго дыпломнай работай.

Мемарыял «Дальвы» будаваўся на грамадскіх пачатках, на сродкі, сабраныя ад канцэртнай дзейнасці творчых калектываў Белтэлерадыёкампаніі, ваенных і ахвяраванняў грамадскіх арганізацый. Ініцыятарам гэтай працы быў адзіны, які выжыў, сведка трагедыі вёскі Дальвы Мікалай Пятровіч Гірыловіч, які ўсё жыццё прысвяціў захаванню памяці аб аднавяскоўцах.

Адкрыты 15 ліпеня 1973 комплекс мае планіроўку былой вёскі Дальвы. Кампазіцыя мемарыяла складаецца з асобных элементаў, свабодна размешчаных у прасторы, і займае плошчу 5 га.

У 2009 годзе на тэрыторыі мемарыяла створана новая экспазіцыя «Дальва: гераізм, трагедыя, міласэрнасць», дзе сабраны архіўныя фатаграфіі і дакументы, якія распавядаюць пра гісторыю вёскі пачынаючы з канца XVII стагоддзя.

Мемарыяльны комплекс «Дальва» ўключаны ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь.

## Гл. таксама 
* Хатынь
* Шунеўка

## Спасылкі 
* Карта:Дальва і Хатынь
* Афіцыйны сайт 
* Гісторыя вёскі Дальва
* Апошні паклон Дальве

Катэгорыя:Помнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
Катэгорыя:Ваенныя злачынствы нацыстаў у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1973 годзе
Катэгорыя:Мемарыяльныя комплексы Беларусі
Катэгорыя:Помнікі Лагойскага раёна
Аляксей Антонаў

**Аляксей Антонаў**:
* Аляксей Гаўрылавіч Антонаў, Герой Сацыялістычнай Працы
* Аляксей Інакенцьевіч Антонаў, савецкі ваенны дзеяч
* Аляксей Канстанцінавіч Антонаў, міністр электратэхнічнай прамысловасці СССР
Сусветны дзень мужчын

**Сусветны дзень мужчын** — свята, адзначаецца ў першую суботу лістапада. Заснаваны па прапанове М. С. Гарбачова і падтрыманы магістратам Вены, аддзяленнем ААН у Вене і шэрагам міжнародных арганізацый.

Існуе таксама **Міжнародны мужчынскі дзень** (гл. International Men’s Day, у адрозненне ад Men’s World Day), адзначаецца 19 лістапада ў Трынідад і Табага, Ямайка, Аўстралія, Індыя, Сінгапур, ЗША, Вялікабрытанія, Мальта, а таксама рознымі арганізацыямі, уключаючы ААН.

## Глядзіце таксама 
* Міжнародны мужчынскі дзень
* Міжнародны жаночы дзень
* Дзень абаронцы Айчыны

Катэгорыя:Святы
Катэгорыя:Міжнародныя дні
Катэгорыя:Мужчына
Замак Ліхтэнштэйн (Германія)

**Замак Ліхтэнштэйн** () — «казачны замак» XIX стагоддзя ў мястэчку Ханау, у камуне Ліхтэнштэйн у Бадэн-Вюртэмбергу.

Замак размешчаны на вышыні 817 метраў. На паўднёвы ўсход ад замка знаходзяцца руіны сярэдневяковай крэпасці Стары Ліхтэнштэйн, пабудаванай у 1150—1200 гадах, разбуранай у канцы XIV стагоддзя і не адноўленай. Цяперашні замак пабудаваны ў 1840—1842 гадах паводле ўяўленняў XIX стагоддзя пра сярэдневяковыя крэпасці.

Выява:LichtensteinHonau.jpg|Замак на фоне даліны
Выява:Lichtenstein Schwaebische-Alb.jpg|Выгляд з іншага боку
Выява:Schloss Lichtenstein, 1-2010 4.jpg|Зімой

## Літаратура 
* Albert Minzenmay: *Schloß Lichtenstein*. Verlag D. Grimmer, Hohenstein

## Спасылкі 
* 
* Замак Ліхтэнштэйн

Катэгорыя:Замкі Бадэн-Вюртэмберга
Горы (Грузія)

**Горы** () — горад у Грузіі, цэнтр краю Шыда Картлі.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Ураджэнцы 
* Іосіф Сталін — расійскі рэвалюцыянер, савецкі дзяржаўны і палітычны дзеяч.
* Мераб Мамардашвілі — вядомы савецкі філосаф.
* Георгій Кандэлакі — грузінскі баксёр, чэмпіён свету і Еўропы.

## Галерэя 

Gori train station.JPG|Чыгуначная станцыя
Gori Fortress 2018.jpg|Крэпасць Горыс-цыхе
Gori cathedral 2018.jpg|Сабор Багародзіцы ля падножжа крэпасці
Shadrevani.Gori.jpg|Фантан у Горы

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Грузіі
Мераб Мамардашвілі

**Мераб Канстанцінавіч Мамардашвілі** (, , Горы, Грузінская ССР, СССР — , Масква) — савецкі філосаф, доктар філасофскіх навук (1968), прафесар (1972).

Катэгорыя:Філосафы СССР
Катэгорыя:Дактары філасофскіх навук
Ефрасіння Савельеўна Зянькова

**Ефрасіння (Фруза) Савельеўна Зянькова**, () — адна з кіраўніц камсамольска-маладзёжнага падполля ў Віцебскай вобласці ў Вялікую Айчынную вайну, Герой Савецкага Саюза (1958).

## Біяграфія 
Да вайны працавала на віцебскай фабрыцы «Сцяг індустрыялізацыі».

Пасля акупацыі Віцебшчыны нямецка-фашысцкімі захопнікамі вярнулася ў родную вёску, наладзіла сувязь з партызанскім атрадам імя К. Я. Варашылава Сіроцінскай брыгады, выконвала яго заданні, вяла разведку. На пачатку 1942 года ўзначаліла Обальскае камсамольскае падполле. З верасня 1943 года ў партызанскай брыгадзе імя Леніна.

У 1944—1967 гадах на камсамольскай і адміністрацыйнай рабоце. Працавала ў ваенкамаце горада Віцебска.

## Ушанаванне памяці 
У гонар Ефрасінні Зяньковай названа вуліца у Віцебску.

## Гл. таксама 
* Музей Обальскага камсамольскага падполля
* Зінаіда Мартынаўна Партнова

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Обаль, музей — фатаграфіі ад 13.01.2015 года і інфармацыя да іх

Катэгорыя:Жанчыны ў Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Віцебска
Катэгорыя:Пахаваныя на Мазурынскіх могілках
Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза