Стэн Лі

**Стэн Лі** (, сапраўднае **Стэнлі Марцін Лібер**, ; 28 снежня 1922, Нью-Ёрк, ЗША — 12 лістапада 2018) — амерыканскі пісьменнік, акцёр, прадзюсар, тэлевядучы, сцэнарыст, рэдактар і стваральнік персанажаў коміксаў, былы прэзідэнт і старшыня савета дырэктара выдавецтва «Marvel Comics». 

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Нью-Ёрку, у кватэры сваіх яўрэйскіх бацькоў-імігрантаў румынскага паходжання, Селіі (народжаная Саламона) і Джэка Ліберыя, на рагу 98-й заходняй вуліцы ў канцы заходняга авеню Манхэтэна. Калі Лі было амаль 9 гадоў, нарадзіўся яго першы і адзіны брат, Лары. Да таго часу, як Лі стаў падлеткам, сям’я стала жыць у аднапакаёвай кватэры на 1720 Юніверсіці-авеню ў Брукліне. Лі з братам жылі ў адным пакоі, а іх бацькі спалі побач на раскладной канапе.

Стэн Лі скончыў старэйшую школу Дэвіта Клінтана ў Бронксе, куды да гэтага пераехала яго сям’я. Малады Стэн працаваў на многіх работах: займаўся напісаннем некралогаў для службы навін і прэс-рэлізаў па Нацыянальнай праграме сухотнага цэнтра, дастаўкай сэндвічаў у офісы (у тым ліку ў Ракфелераўскім цэнтры), а таксама продажам падпісак на газету *New York Herald Tribune*. У 1

У кастрычніку 1942 года быў прызваны ў армію ЗША, дзе праслужыў да кастрычніка 1945 года.

Стэну Лі дапамаглі стаць вядомым многія людзі: яго дзядзька Робі Саламон, рэдактар Timely Comics Джо Сайман, выдавец коміксаў Марцін Гудман. Акрамя гэтага, жонкай Гудмана была Джын — стрыечная сястра Стэна.

У супрацоўніцтве з іншымі мастакамі і пісьменнікамі (самыя вядомыя — Джэк Кірбі і Стыў Дзітка) ён стварыў мноства вядомых персанажаў коміксаў, такіх як Чалавек-павук, Жалезны чалавек, Халк, Чорная пантэра, Доктар Стрэндж, Фантастычная чацвёрка і Людзі Ікс.

Стэн Лі сыграў эпізадычныя ролі ў многіх фільмах, знятых па матывах коміксаў Marvel Comics: «Людзі Ікс», «Людзі Ікс: Апошняя бітва», «Чалавек-павук», «Чалавек-павук 2», «Чалавек-павук 3: Вораг у адлюстраванні», «Жалезны Чалавек», «Падшыванец», «Халк», «Неверагодны Халк», «Фантастычная чацвёрка», а таксама многія іншыя. У фільме «Фантастычная чацвёрка 2: Уварванне Сярэбранага сёрфера» ён хоча трапіць на вяселле Рыда Рычардса і Сьюзан Шторм, але яго не пускаюць, так як яго няма ў спісах гасцей. Сцэна доўжыцца некалькі секунд, і Лі два разы называе сваё імя, пасля чаго яго выганяюць. Стэн Лі ўпершыню сыграў самога сябе ў фільме Кевіна Сміта «Лоботрясы»: Стэн сустракаецца з адным з галоўных персанажаў па імені Бродзі (акцёр Джэйсан Лі) і распавядае яму гісторыю свайго няўдалага кахання, вучыць героя прымірэнню з яго ўласным каханнем (актрыса Шэнэн Доэрці).

Таксама яму і яго коміксам прысвечана 16-я серыя трэцяга сезону серыяла «Тэорыя вялікага выбуху». У канцы серыі Стэн Лі ўдзельнічае ў сцэне з галоўнымі героямі серыяла.. Яшчэ адна роля на тэлебачанні — кіроўца аўтобуса ў 16-й серыі першага сезона серыяла «Героі». Акрамя гэтых роляў, Лі ўдзельнічаў у стварэнні мангі «Heroman».

Сумесна з Джонам Бускемам з’яўляецца аўтарам кнігі «How to Draw Comics. The Marvel Way». У мультсерыяле «Чалавек-павук» у апошняй серыі пятага сезону з’яўляецца ў паралельным вымярэнні як стваральнік коміксаў пра Чалавека-павука.

У Стэна ёсць свой канал у YouTube «Свет герояў»

У пачатку 2016 года пісьменнік прызнаўся ў значным пагаршэнні зроку, з-за якога ён страціў магчымасць чытаць і пісаць.

### Смерць 
Стэн Лі памёр 12 лістапада 2018 года ў медыцынскім цэнтры Седарс-Сінай, куды яго даставілі з дому на "хуткай дапамозе".  Прычынамі смерці Лі былі названы спыненне сэрца, дыхальная і хранічная сардэчная недастатковасць.

## Цікавыя факты 
* Стэн Лі любіць фільмы з Брусам Лі.
* Стэн Лі з’яўляўся ў мультсерыяле «Сімпсаны» у ролі самога сябе
* Любімыя пісьменнікі Стэна Лі: Стывен Кінг, Герберт Уэлс, Марк Твэн, Артур Конан Дойл, Уільям Шэкспір, Чарлз Дыкенс і Харлан Элісан.
* Стэн Лі часта мільгае ў гульні Lego Marvel Super Heroes. Таксама з’яўляецца ў ёй гульнявым персанажам і валодае сумессю здольнасцяў такіх герояў як Чалавек-павук, Цыклоп, Містэр Фантэстік і інш. Існуе гэтак жа працоўная версія аб тым, што выконваючы камео ў фільмах сусвету Марвел Стэн Лі гуляе персанажа па імі Усявышні (One-Above-All) які з’яўляецца Богам сусвету Marvel і яе творцам.
* Стэн таксама часта з’яўляецца ў місіях гульні Lego Marvel Avengers, у якой з’яўляецца гульнявым персанажам, здольны ператварацца ў «Пышнага Халк», мае ў арсенале асаблівыя касцюмы «Жалезны Стэн» і «Стэнобой». Можа перасоўвацца на хуткіх хуткасцях; лётаць, выкарыстоўваючы дубінкі Сарвігаловы. Мае ў арсенале адмысловы шчыт.
* Стэн Лі з’яўляецца ў мультфільме Горад Герояў, у ролі бацькі Фрэда.
* Стэн Лі з’яўляецца камео ва ўсіх фільмах кінематаграфічнай сусвету «MARVEL».
* Стэн Лі з’яўляўся ў мультсерыяле «Фінес і Ферб» у ролі прадаўца хот-догаў

## Створаныя персанажы 
* Чалавек-павук
* Фантастычная чацвёрка
* Людзі Ікс
* Вісус
* Жалезны чалавек
* Халк
* Жанчына-павук
* Стріперэла
* і многія іншыя

## Узнагароды 
* У 1995 годзе уключаны ў залу славы Джэка Кербі.
* У 2002 годзе атрымаў прэмію «Сатурн» у катэгорыі «Узнагарода за дасягненні ў кар’еры».
* У 2008 годзе ўдастоены Нацыянальнай медалі ЗША ў галіне мастацтваў.

## Кнігі 
* «How to Draw Comics. The Marvel Way» (сумесна з Джонам Бускема).
* «Стэн Лі. Як маляваць коміксы»

## Фільмаграфія 
### Акцёрскія працы 
### Астатнія працы 
Акрамя акцёрства Стэн Лі таксама працуе ў іншых сферах кінематографа. Ён выступаў у ролі прадзюсара ў такіх фільмах, як: «Капітан Амерыка», «Нік Ф’юры: Агент Ш.Ч.Ы.Т.», «Блэйд», «Людзі Ікс», «Блэйд 2», «Чалавек-павук», «Вісус», «Людзі Ікс 2», «Халк», «Карнік», «Чалавек-павук 2», «Блэйд 3: Троіца», «Электра», «Лясун», «Фантастычная чацвёрка», «Людзі Ікс: Апошняя бітва», «Прывідны гоншчык», «Чалавек-павук 3: Вораг у адлюстраванні», «Фантастычная чацвёрка: Уварванне Сярэбранага серфера», «Жалезны чалавек», «Неверагодны Халк», «Карнік: Тэрыторыя вайны» і «Жалезны чалавек 2». Акрамя работ прадзюсара, Стэн Лі быў нават мантажорам відэа «Spider-Man: The Ultimate Villian Showdown». У 2016 ён зняў уласны серыял — «Шчасліўчык», галоўную ролю Гары Клейтана ў ім выканаў Джэймс Нэсбіт.

## Спасылкі 
* (англ.) на сайце Internet Movie Database
* POW!  Entertainment  (афіцыйны сайт)
* 
* Стэн Лі аб угодзе з Дысней 

Катэгорыя:Акцёры ЗША
Катэгорыя:Акцёры агучвання ЗША
Катэгорыя:Акцёры паводле алфавіта
Катэгорыя:Акцёры тэлебачання ЗША
Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Сцэнарысты ЗША
Катэгорыя:Сцэнарысты паводле алфавіта