open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Арганізацыя эканамічнага супрацоўніцтва і развіцця

**Арганізацыя эканамічнага супрацоўніцтва і развіцця** (АЭСР, , *OECD*) — міжнародная арганізацыя, якая аб’ядноўвае развітыя краіны, што прызнаюць прынцыпы дэмакратыі і рыначнай эканомікі. Яна была створана ў 1948 годзе як **Арганізацыя еўрапейскага эканамічнага супацоўніцтва** (АЕЭС) дзеля дапамогі рэалізацыі Плана Маршала па рэканструкцыі Еўропы пасля Другой сусветнай вайны. Пазней удзел у арганізацыі быў дазволены і для нееўрапейскіх краін, і ў 1961 годзе АЕЭС была ператвораная ў Арганізацыю эканамічнага супрацоўніцтва і развіцця.

## Мэты і дзейнасць 
Арганізацыя прадстаўляе сабой платформу для ўрадаў для абмену досведам, дыскусіі па актуальных пытаннях, каардынацыі ўнутранай і знешняй палітыкі. Гэта міжнародны форум для пабудовы ўзаемавыгаднага супрацоўніцтва паміж краінамі і ўрадамі, выпрацавання базы для двух- і шматбаковых пагадненняў.
 
Арганізацыяй абмену інфармацыі і аналізам займаецца сакратарыят АЭСР у Парыжы, які збірае інфармацыю, займаецца маніторынгам, аналізам, прагнозам эканамічнага развіцця. Таксама сакратарыят займаецца даследаваннямі грамадства і даследаваннямі эканамічных мадэляў, экалогіі, сельскай гаспадаркі, падаткаў і іншых сфер.

АЭСР мае на мэце спрыяць урадам у падвышэнні ўзроўню жыцця праз эканамічны рост, забеспячэнне фінансавай стабільнасці, інвестыцыі, развіццё гандлю, тэхналогій, прадпрымальніцтва і міжнароднага супрацоўніцтва. Яна дапамагае забяспечваць арганічнасць эканамічнага і сацыяльнага развіцця, а таксама абароны навакольнага асяроддзя.

Ужо больш за 40 гадоў АЭСР з’яўляецца адной з буйнейшых і найбольш надзейных крыніц параўнальнай статыстычнай інфармацыі і аналізу. Базы даных АЭСР ахопліваюць сістэму нацыянальных рахункаў, розныя эканамічныя індыкатары: працоўная сіла, міграцыя, гандаль, энергетыка, ахова здароўя, прамысловасць, падаткі, адукацыя, навакольнае асяроддзе. Шмат матэрыялаў па даследаваннях і аналізу публікуецца ў інтэрнэце і друку выдавецтвам OECD Publishing.

За апошняе дзесяцігоддзе АЭСР таксама актыўна наладжвала супрацоўніцтва з бізнесам, прафесійнымі саюзамі і іншымі прадстаўнікамі грамадскай супольнасці.

Сярод іншага, АЭСР актыўна займаецца праблемай карупцыі. У лютым 1999 года ўступіла ў сілу Канвенцыя АЭСР па барацьбе з карупцыяй.

## Генеральны сакратар 
З 1996 года сакратарыят АЭСР узначальваўся канадцам Донам Джонстанам. З 1 чэрвеня 2006 года генеральным сакратаром быў абраны мексіканскі эканаміст Хасэ Анхель Гурыя, з 1 чэрвеня 2021 года — аўстралійскі палітык бельгійскага паходжання Маціас Корман.

## Члены 
Станам на 2021 год арганізацыя мае 38 паўнапраўных членаў, з іх 24 апісваюцца ў справаздачы Сусветнага банка за 2003 год як краіны з развітой рыначнай эканомікай.

Мальта падала заяву на ўступленне 24 верасня 2005.

Рэспубліка Кітай мае статус назіральніка ў двух камітэтах АЭСР, але з-за спрэчнага статусу гэтай дзяржавы не з’яўляецца паўнапраўным сябрам арганізацыі.

Камісія Еўрапейскага саюза ўдзельнічае ў працы АЭСР побач з асобнымі краінамі ЕС.

## Спасылкі 
* Вэб-сайт АЭСР

Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі
Катэгорыя:Міжнародныя эканамічныя арганізацыі
Габес (заліў)

**Габе́с** () — заліў Міжземнага мора ля паўночнага берага Афрыкі, у старажытныя часы называўся **Малы Сірт**. Абмывае тэрыторыю Туніса.

Распасціраецца больш чым на 100 км і мае глыбіню каля 50 м. Даўжыня заліва 41 км, шырыня каля 68 км. У паўднёвай частцы ўваходу ў заліў размешчаны востраў Джэрба, а ў паўночнай — архіпелаг Керкена. Прылівы ў заліве паўсутачныя, амплітудай да 0,4 м. Тэмпература вады ў заліве вагаецца ад 14 да 29 °C.

На паўднёвым беразе заліва знаходзіцца буйны прамысловы і партовы цэнтр паўднёвага Туніса — горад Габес. На паўночным беразе размешчаны яшчэ адзін буйны горад-порт Сфакс. У заліве моцна развіта рыбалоўства — у горадзе Габес знаходзіцца каля 60 % туніскага рыбалоўнага флоту.

## Гл. таксама 
* Вялікі Сірт

## Літаратура 
*  — С. 411.
* Африка: энциклопедический справочник. Т. 1. А—К / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1986. — С. 403. — 672 с. с илл.
* Большая советская энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия 1969—1978.
* 

## Спасылкі 
* Marine Regions Geographic IDentifier
* Gulf of Gabes // Encyclopædia Britannica

Катэгорыя:Залівы Міжземнага мора
Катэгорыя:Залівы Туніса
Вуліца Рывалі

**Вуліца Рывалі** () — адна з самых доўгіх у Парыжы, натуральны працяг Елісейскіх Палёў на ўсход ад плошчы Згоды. Працягнулася па правым беразе Сены на тры кіламетры паралельна плыні ракі.

Участак ад плошчы Згоды да Пале-Раяль быў пракладзены на падставе напалеонаўскага загада 1806 года, атрымаўшы назву ў памяць аб адной з першай перамог імператара, пад Рывалі ў студзені 1797 года. Паўднёвы бок вуліцы ствараюць Луўр і сады Цюільры, паўночны бок — аркады крам і магазінаў, якія расцягнуліся амаль на цэлую мілю і ў архітэктурным дачыненні сугучны плошчы Згоды.

Карл X і Луі-Піліп падоўжылі пачынанне Напалеона далёка на ўсход, углыб старажытнага квартала Марэ. Сярод славутасцей вуліцы Рывалі — гатычная вежа Сен-Жак і пазалочаная статуя Жанны д’Арк на плошчы Пірамід.

## Спасылкі 
Рывалі
Туніскі заліў

thumb|280px|Туніскі заліў з космасу
**Туніскі заліў** — буйны заліў Міжземнага мора ля паўночнага ўзбярэжжа Афрыкі, абмывае тэрыторыю Туніса. На паўднёвым беразе заліва, дзе раней знаходзілася сталіца Карфагена, цяпер размешчаны горад Туніс. У глыбіні заліва размешчана штучная бухта Мандракій, створаная ў часы антычнасці.

## Геаграфія 
З захаду ў заліў упадае рака Меджэрда. З усходу заліў абмежаваны мысам Эт-Тыб, які аддзяляе яго ад заліва Хамамет. Побач з мысам размешчаны астравы Зембрэта і Зембра. На поўнач знаходзіцца Туніскі праліў.

## Гл. таксама 
* Паўвостраў Бон

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Залівы Міжземнага мора
Катэгорыя:Залівы Туніса
Ліёнскі заліў

thumb|right|Карта Ліёнскага заліва
**Ліёнскі заліў** (, ) — заліў Міжземнага мора ў паўднёвага ўзбярэжжа Францыі.

## Геаграфія 
* Даўжыня 93 км, шырыня каля ўваходу 245 км, глыбіня больш за 1000 м. 
* Упадаюць рэкі: Рака Рона, Эро. 
* Буйны порт: Марсель.

## Літаратура 
Катэгорыя:Залівы Міжземнага мора
Катэгорыя:Залівы Францыі
Абукірскі заліў

thumb|Заліў Абу-Кір
**Абу-Кір** () – назва заліва Міжземнага мора ў Егіпце паблізу Ніла (недалёка ад Александрыі). У 1798 у заліве Абу-Кір адбылася Абукірская марская бітва паміж флатамі Францыі і Англіі.

У 1970-х у заліве выяўлена радовішча прыроднага газу.

Катэгорыя:Залівы Егіпта
Катэгорыя:Залівы Міжземнага мора
Вольфганг Паўлі

**Вольфганг Паўлі** (; ,  — ) — швейцарскі фізік-тэарэтык, адзін са стваральнікаў квантавай механікі і рэлятывісцкай квантавай тэорыі поля.

Скончыў Мюнхенскі ўніверсітэт (1921). 3 1923 г. у Гамбургскім універсітэце, з 1928 прафесар Вышэйшага тэхнічнага вучылішча ў Цюрыху. У 1940—1946 гг. у Інстытуце фундаментальных даследаванняў (горад Прынстан, ЗША).

Навуковыя працы па квантавай механіцы, мезоннай тэорыі ядзерных сіл, тэорыі адноснасці, па гісторыі і філасофіі навукі. Сфармуляваў прынцып Паўлі  (1925). Прадказаў існаванне нейтрына (1930). Прапанаваў матрыцы Паўлі, выкарыстоўваемыя пры апісанні спіна электрона.

Нобелеўская прэмія па фізіцы 1945.

## Спасылкі 
* Інфармацыя на сайце нобелеўскага камітэта 
* Артыкул, прысвечаная стагоддзю з дня нараджэння  
* Вытрымка з перапіскі Паўлі — Юнг 
* Працы па тэме сінхранічнасці Паўлі, Юнга і Мары-Луізы фон Франц  
* www.physik.uni-augsburg.de  — Анекдоты пра знакамітыя фізікі (у тым ліку Паўлі)

Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Фізікі-тэарэтыкі Аўстрыі
Катэгорыя:Фізікі-тэарэтыкі Швейцарыі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Замежныя члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Аналітычная псіхалогія
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Матэўчы
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём імя Макса Планка
Катэгорыя:Памерлі ад раку падстраўнікавай залозы
Тракадэро

**Тракадэро** () — раён у 16 акрузе Парыжа, на беразе Сены, месца размяшчэння палаца Шаё.

Назва паходзіць ад вострава Тракадэро ў Кадыскім заліве каля паўднёвага ўзбярэжжа Іспаніі, дзе ў 1823 французскія войскі перамаглі ў бітве з ліберальнымі рэвалюцыянерамі і дапамаглі іспанскаму каралю аднавіць манархічны лад.

У 1867 узгорак Шаё ў раёне Тракадэро стаў месцам правядзення Сусветнай выстаўкі. Да Сусветнай выстаўкі 1878 тут быў пабудаваны палац Тракадэро для пасяджэнняў міжнародных арганізацый падчас выстаўкі. У 1937 палац Тракадэро быў знесены і заменены палацам Шаё, які захаваўся да нашых дзён.

Паміж палацам Шаё і берагам Сены размясціліся сады Тракадэро, галоўнай рысай якіх з'яўляецца так званы Варшаўскі фантан — доўгі басейн з дванаццацю 12-метровымі фантанамі, дваццацю чатырма меншымі фантанамі і дзесяццю воднымі аркамі.  

## Спасылкі 
* Фота Тракадэро ў Парыжы 
* Выявы і апісанне Тракадэро 
* Выявы старога Палаца дзю Тракадэро
* Выявы палацы Шаё
* Палаца дэ Шаё падчас рамонта
* Віртуальны тур на 360 градусаў у поўнаэкранным рэжыме.
* Францыя, Парыж, Тракадэро

Катэгорыя:Парыж
Карынфскі перашыек

thumb|right|200px|Карта паўвострава Пелапанес
**Карынфскі перашыек** або **Істм** — прыродны мост, які злучае паўвостраў Пелапанес з мацерыковай часткай Грэцыі. Размешчаны каля горада Карынф, які даў перашыйку яго назву. Даўжыня складае каля 42 км. У канцы XIX стагоддзя ў найбольш вузкім месцы перашыека быў пабудаваны Карынфскі канал даўжынёй каля 6,4 км. Аднак і да існавання канала Карынфскі перашыек са старажытных часоў служыў не толькі як шлях зносін Пелапанеса з астатняй Грэцыяй, але і для скарачэння водных шляхоў з Сараніцкага заліва ў Карынфскі. У Фукідыда сустракаецца апісанне таго, як перашыек выкарыстоўваўся ў якасці валокі, зваўся Дыёлкам.

Катэгорыя:Перашыйкі
Катэгорыя:Геаграфія Грэцыі
Катэгорыя:Міжземнае мора
Міжнародная класіфікацыя хвароб

**Міжнародная статыстычная класіфікацыя хвароб і праблем, звязаных са здароўем** () — дакумент, які выкарыстоўваецца як вядучая статыстычная і класіфікацыйная аснова ў ахове здароўя. Складаецца пад кіраўніцтвам Сусветнай арганізацыі аховы здароўя і пераглядаецца прыкладна кожныя дзесяць год.

У цяперашні час дзейнічае Міжнародная класіфікацыя хвароб адзінаццатага перагляду (МКХ-11).

Катэгорыя:Медыцынская дакументацыя
Катэгорыя:Ахова здароўя
Медыцынскія класіфікатары
Адміністрацыйны падзел Украіны

Украіна мае 27 адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак: 24 вобласці, аўтаномную Рэспубліку Крым і два гарады дзяржаўнага падпарадкавання: Кіеў і Севастопаль.

## Агульныя звесткі 
Ва Украіне адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі падзяляюцца:

1) *па геаграфічных прыкметах* — на рэгіёны (АР Крым, вобласці, раёны, гарады-рэгіёны Кіеў і Севастопаль) і населеныя пункты (гарады, пасёлкі, сёлы);

2) *па сваім статусе* — на: адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі (вобласці, раёны), самакіравальныя тэрытарыяльныя адзінкі — тэрытарыяльныя грамады (гарадскія, пасялковыя, сельскія), і старасцінскія акругі. Акрамя таго, АР Крым мае асаблівы статус тэрытарыяльнай аўтаноміі, а раёны ў гарадах характарызуюцца прыкметамі як адміністрацыйна-тэрытарыяльных, так і самакіравальных адзінак;

3) *па месцы ў сістэме адміністрацыйна-тэрытарыяльнага ладу Украіны* — на **тэрытарыяльныя адзінкі першаснага ўзроўню** (гарадскія, пасялковыя і сельскія тэрытарыяльныя грамады), **сярэдняга ўзроўню** (раёны) і **вышэйшага ўзроўню** (Аўтаномная Рэспубліка Крым, вобласці, Кіеў і Севастопаль).

## Спіс тэрытарыяльных утварэнняў Украіны
Нацыянальны гістарычны помнік ЗША

[200px|thumb|Парусны ваенны карабель [USS Constitution, пабудаваны ў 1794 годзе — адзін з Нацыянальных гістарычных помнікаў]]

**Нацыянальны гістарычны помнік** () — аб'ект, гістарычная каштоўнасць якога прызнаецца Федэральным урадам ЗША. Аб'ектамі, якія маюць гэты статус, з'яўляюцца гістарычныя будынкі, комплексная гістарычная забудова, а таксама помнікі тэхнікі (напрыклад, канатны трамвай Сан-Францыска).

Усе Нацыянальныя гістарычныя помнікі аўтаматычна ўключаюцца ў Нацыянальны рэестр гістарычных месцаў ЗША.

Статус Нацыянальнага гістарычнага помніка прысвойваецца з 1960 года.

## Агляд 
Па стане на 2008 год статус Нацыянальнага гістарычнага помніка прысвоены 2442 аб'ектам. Дзесяць працэнтаў усіх помнікаў (256 аб'ектаў) размешчаны ў штаце Нью-Ёрк. Аб'екты, якія маюць статус Нацыянальнага гістарычнага помніка ёсць ва ўсіх штатах ЗША, акрузе Калумбія, года таксама ў Пуэрта-Рыка (15 аб'ектаў ), Федэратыўных Штатах Мікранезіі і ў іншых залежных ад ЗША тэрыторыях. Адзін аб'ект размешчаны па-за ЗША і іх залежных тэрыторый, а менавіта ў Марока (гэтым аб'ектам з'яўляецца Амерыканская дыпламатычная місія ў Танжэры).

## Глядзіце таксама 
* Спіс нацыянальных паркаў ЗША

*
Катэгорыя:Гісторыя ЗША
Джэрба

**Джэ́рба** (, ) — востраў у Міжземным моры. Належыць дзяржаве Туніс. 

Плошча — 514 (500) км². Найбуйнейшы востраў ля міжземнаморскага ўзбярэжжа Афрыкі, размешчаны ў паўднёвай частцы заліва Габес.
[thumb|right|250px|Рынак у [Хумт-Сук]]
thumb|right|250px|Двор пакінутай сінагогі
Галоўны горад Хумт-Сук. Насельніцтва — каля 90 тысяч жыхароў, з іх 60 тысяч — у горадзе Хумт-Сук. Насельніцтва вострава ў 1966 годзе налічвала каля 70 тыс. чалавек. Зараз на востраве жывуць у асноўным арабы і берберы, вялікая яўрэйская абшчына, якая існавала шмат стагоддзяў, практычна цалкам выехала ў Францыю і Ізраіль у другой палове XX стагоддзя. У горадзе знаходзіцца адна з найстарэйшых сінагог свету, Эль-Грыба.

Паверхня вострава плоская, раўнінная. Вырошчваюцца масліны, фінікі і інжыр. Крыніца вады — артэзіянскія калодзежы. Акрамя сельскай гаспадаркі насельніцтва займаецца рыбалоўствам, а таксама лоўляй губак.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Остров Джерба // Путеводитель по странам мира

Катэгорыя:Астравы Туніса
Катэгорыя:Астравы Афрыкі
Вал Антаніна

і Вала Антаніна ў Паўночнай Англіі і Шатландыі.]]
**Антані́наў вал**, або **вал Антаніна** (, ) — старажытнарымскае абарончае збудаванне паміж нізоўямі ракі Клайд і залівам Ферт-оф-Форт у Шатландыі.

## Гісторыя 
Пабудаваны ў 145 годзе Лоліем Урбікам у часы ўладарства імператара Антаніна Пія для абароны паўночных меж Рымскай Брытаніі ад варвараў. Мела 19 асноўных і шэраг дадатковых фартоў перад валам для абароны флангаў. Вышыня 3 м, шырыня каля 4,5 м, з паўночнага боку ўмацаваны ровам. У 155 годзе Антанінаў вал часова пакінуты рымскімі войскамі. Уінстан Чэрчыль у сваёй кнізе «Нараджэнне Брытаніі» дае іншую дату будаўніцтва — 186 год.

## Галерэя 

Выява:Antonine_wall.JPG|Рэшткі вала Антаніна.
Выява:Antonine.Wall.Scotland.02.JPG|Рэшткі вала Антаніна.

## Гл. таксама 
* Вал Адрыяна
* Лімес

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Абарончыя лініі
Катэгорыя:Межы
Катэгорыя:Рымская Брытанія
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Археалогія ў Вялікабрытаніі
Палац Шаё

**Палац Шаё** () быў пабудаваны па праекце Л. Буало, Ж. Карла і Л. Азема да Сусветнай выставы 1937 года на месцы **палаца Тракадэро**, які стаяў тут раней (*Palais du Trocadéro*). У палацы Шаё размясціліся некалькі музеяў: Музей чалавека, Музей флоту, Музей архітэктуры.

## Архітэктура 
Палац Шаё размешчаны ў 16-й акрузе Парыжа насупраць Эйфелевай вежы (на процілеглым беразе Сены) і ўяўляе сабой два велізарныя павільёны, якія разыходзяцца дугамі ў абодва бакі. Паміж павільёнамі знаходзіцца пляцоўка, з якой адкрываецца самы выгадны выгляд на Эйфелеву вежу. Акрамя таго, тут пачынаецца садова-паркавы комплекс Тракадэро з лесвіцамі і самымі вялікімі фантанамі Парыжа.

На франтонах павільёнаў выгравіраваны словы паэта Поля Валеры:
* На флюгелі, у якім размешчаны Музей чалавека:
Il dépend de celui qui passe
Que je sois tombe ou trésor
Que je parle ou me taise
Ceci ne tient qu'à toi
Ami n’entre pas sans désir

* На флюгелі Марскога музея:
Tout homme crée sans le savoir
comme il respire
Mais l’artiste se sent créer
Son acte engage tout son être
sa peine bien aimée le fortifie

## Палац Шаё ў мастацтве 
Палац стаў месцам дзеяння шматлікіх фільмаў, такіх як «Сіко» (2007), «Праз 28 тыдняў» (2007), «Гадзіна пік 3» (2007), «Французскі пацалунак» (1995), «Чатырыста ўдараў» (1959) і іншыя.

## Гл. таксама 
* Тракадэро

## Спасылкі 
* Гісторыя палаца  

Катэгорыя:Палацы Парыжа
Катэгорыя:XVI акруга Парыжа
Параф’янава

Назву '''Параф'я́нава''' маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Параф'янава — аграгарадок у Параф'янаўскім сельсавеце Докшыцкага раёна
** Параф'янава — вёска ў Сітцаўскім сельсавеце Докшыцкага раёна
** Параф'янава —  чыгуначная станцыя Віцебскага аддзялення Беларускай чыгункі

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі 
**Польская Рэспубліка**

* Віленскае ваяводства:
** Параф'янава (гміна) — гміна ў складзе Дзісенскага павета.
Бурштынавы шлях

thumb|Карта Бурштынавага шляху
**Бурштынавы шлях** — старажытны гандлёвы шлях, па якому ў антычнасці з Прыбалтыкі ў Міжземнамор’е пастаўляўся бурштын. Упершыню яго згадвае «бацька гісторыі» Герадот, хаця шлях дзейнічаў за тысячагоддзі да яго нараджэння: вырабы з балтыйскага бурштыну былі знойдзены ў грабніцы Тутанхамона. 

У раннім сярэднявеччы шлях пачынаўся на землях прусаў, у гандлёва-рамесных цэнтрах Кауп і Труса, пасля ішоў на поўдзень па плыні Віслы, перасякаў Дунай каля Карнунта, праходзіў па тэрыторыі цяперашніх Чэхіі, Славакіі (праз Дзевін), Аўстрыі і Славеніі і канчаўся ў Аквілее.

## Гл. таксама 
* Вялікі шоўкавы шлях

## Літаратура 
* Марыя Гімбутас. *Bronze Age Cultures in Central and Eastern Europe*. Mouton Publishers, 1965. ISBN 90-279-0998-9.

Катэгорыя:Гандлёвыя шляхі
Берсі

**Берсі́** (*Bercy*) — мясцовасць на ўсходзе Парыжа, побач з Венсенскім лесам, частка XII акругі. Да 1860 года — самастойны горад з 15 тыс. жыхароў, яшчэ раней — уладанне сямейства Манмарансі з барочным замкам XVII стагоддзя (арх. Луі Лево). Тут размешчаны прасторны парк Берсі (плошча 14 га), сучасны будынак міністэрства фінансаў і буйны спартыўна-канцэртны комплекс.

File:Quartier de Bercy, Paris - OSM 2020.svg|
File:Paris - Orthophotographie - 2018 - Quartier de Bercy 02.jpg|

Катэгорыя:Кварталы Парыжа
Венсенскі замак

**Венсе́нскі за́мак** () быў пабудаваны для каралёў Францыі ў XIV—XVII стагоддзях у Венсенскім лесе, на месцы паляўнічага маёнтка XII стагоддзя. Вакол замка склаўся горад Венсен, у нашы дні — прадмесце Парыжа.

## Гісторыя
Каля 1150 г. на месцы замка быў пабудаваны паляўнічы дом для Людовіка VII. У XIII стагоддзі маёнтак быў пашыраны Філіпам Аўгустам і Людовікам Святым (менавіта з Венсенскага замка Людовік адправіўся ў фатальны для сябе крыжовы паход у Туніс). У XIV стагоддзі ў Венсенскім замку жаніліся каралі Філіп III і Філіп IV і нарадзіліся Людовік X, Філіп V Доўгі і Карл IV.

У XIV стагоддзі, пры Філіпе VI, замак быў істотна пашыраны і набыў вежу-данжон вышынёй 52 метра, у якой былі ўладкованыя каралеўскія пакоі і бібліятэка. Каля 1410, ужо пры Карле VI, быў завершаны перыметр знешніх сцен. У часы французскіх рэлігійных войнаў XVI стагоддзя замак стаў турмой, у тым ліку — для будучага караля Генрыха IV.
thumb|left|Капліца і замкнуты двор па праекце Луі Лево
У XVII стагоддзі архітэктар Луі Лево выбудаваў па замове Людовіка XIV два павільёна — адзін прызначаўся для каралевы-ўдавы, іншы — для кардынала Мазарыні. Аднак пасля таго, як увагу караля адцягнуў новы праект — Версаль — працы па добраўпарадкаванню новых двароў былі закінутыя. Будаўнікі зноў прыйшлі ў Венсен толькі ў 1860 пад кіраўніцтвам рэстаўратара Віале-ле-Дзюка.

У XVIII стагоддзі каралі назаўжды пакінулі замак. У ім размясціліся венсенская фарфоравая мануфактура (з 1740) і ізноў-такі турма. У Венсене сядзелі Джон Ванбру, Нікаля Фуке, маркіз дэ Сад, Дзідро і Мірабо. У 1804 у рове крэпасці пакаралі смерцю выкрадзенага герцага Энгіенскага. У XX стагоддзі ў замку былі пакараныя французамі — Мата Хары ў 1917 г. і немцамі — 30 мірных закладнікаў у 1944 г.

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Замкі Францыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1150 годзе
Катэгорыя:Венсенскі лес
Катэгорыя:Венсен
Фамагуста (заліў)

**Заліў Фамагуста** — размешчаны на паўднёва-ўсходнім узбярэжжы Кіпра. Ён названы ў гонар горада Фамагуста, які знаходзіцца амаль у самым цэнтры заліва і з’яўляўся самым буйным портам Кіпра аж да 1974 года. Старажытны горад-дзяржава Саламін таксама знаходзіцца на беразе заліва, на поўнач ад Фамагусты. У заліў Фамагуста ўпадае найбуйнейшая рака Кіпра Педыэас.

Катэгорыя:Залівы Кіпра
Катэгорыя:Залівы Міжземнага мора
Венсенскі заапарк

thumb|Уваход у заапарк
**Венсенскі заапарк** () з’яўляецца часткай Дзяржаўнага музея прыродазнаўства ў Парыжы.

## Гісторыя заапарка 
Венсенскі заапарк адкрыўся ў 1934 годзе.

У рамках праграмы абнаўлення Музея прыродазнаўства, заапарк зачынены са снежня 2008 на рэканструкцыю. Адкрыццё заапарка прадбачыцца ў 2013 годзе.

Катэгорыя:Заапаркі Парыжа
Блайцкія фігуры

**Блайцкія фігуры** () — група гіганцкіх фігур, геогліфаў, створаных шляхам расчышчэння верхняга пласта зямлі ад камянёў, размешчаных паблізу сучаснага горада Блайт, на поўдні штата Каліфорнія, ЗША. Па тэхніцы выканання яны падобныя да геогліфаў Наска.

Мяркуецца, што век гэтых фігур ад 450 да 2000 гадоў. Згодна з паданнямі сучасных жыхароў нізоўяў ракі Каларада, індзейцаў плямёнаў махавэ і квечанаў, чалавечыя фігуры ўвасаблялі Мастамбо, стваральніка ўсяго жывога, а фігуры жывёл увасаблялі Хатакулья, аднаго з двух людзей-пум, якія садзейнічалі стварэнню свету.

Фігуры выпадкова выявіў пілот, які ляцеў у Блайт з Лас-Вегаса, у 1932 годзе. Пасля яго паведамлення помнікі абследаваў Артур Вудвард, куратар гісторыі і антрапалогіі з Лос-Анджэлескага музея натуральнай гісторыі.

## Спасылкі 
* Blythe Intaglios, A Photo Gallery, James Q. Jacobs, 2000 — http://www.jqjacobs.net/southwest/blythe.html
* Recreation.gov — http://www.recreation.gov/detail.cfm?ID=2050
* Bureau of Land Management-Arizona Office http://www.blm.gov/az/cultural/intaglios.htm 
* Google maps satellite view http://maps.google.com/maps?f=q&hl=en&layer=&ie=UTF8&om=1&z=18&ll=33.800182,-114.531902&spn=0.002617,0.003133&t=h

Катэгорыя:Гісторыя Каліфорніі
Катэгорыя:Славутасці штата Каліфорнія
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў ЗША
Катэгорыя:Геогліфы
Янка Жамойцін

**Янка Жамойцін** (, в. Клімавічы, цяпер частка в. Семашкі, Лідскі раён, Гродзенская вобласць — ) — беларускі пісьменнік-публіцыст, літаратурны крытык, грамадскі дзеяч.

## Біяграфічныя звесткі 
У 1929—1936 г. вучыўся ў польскай школе ў Скрыбаве і Шчучыне, у 1936—1939 — у польскай гімназіі ў Варшаве, у 1939—1941 — у савецкай дзесяцігодцы ў Лідзе. Падчас ІІ сусветнай вайны на акупіраванай гітлераўцамі тэрыторыі займаўся арганізацыяй навучання дзяцей на беларускай мове ў Лідскай акрузе. У верасні 1942 паступіў на апошні курс сярэдняй школы ў Навагрудак. У 1943 кіраўніцтвам Беларускай незалежніцкай партыі накіраваны ў Саюз беларускай моладзі.

У ліпені 1944 пакінуў Беларусь, быў у Германіі, у 1945 пераехаў у Польшчу. Арыштоўваўся ў лістападзе 1945 органамі МДБ. Закончыў у Жэшаве прафесіянальны інстытут права і адміністрацыі (1949). У снежні 1949 арыштаваны паўторна і асуджаны ў Мінску на 25 гадоў. Вызвалены з ГУЛАГа ў 1956. Вярнуўся ў Варшаву ў 1957. Скончыў Варшаўскі ўніверсітэт (1970), атрымаў ступень магістра адміністрацыі. Жыў і працаваў у Варшаве.

## Творчасць 
Пісаў на беларускай і польскай мовах. Дэбютаваў як літаратурны крытык на старонках тыднёвіка «Ніва» ў 1965. Яго пяру належаць шматлікія публікацыі пра паэзію беларускамоўных аўтараў Польшчы, артыкул-даследаванне «Шляхам „Іліяды“ Гамера» — пра зроблены Б. Тарашкевічам пераклад гэтага твора на беларускую мову, шмат рэпартажаў, эсэ, крытычных артыкулаў. Яны друкаваліся ў «Ніве», «Беларускім календары», іншых польскіх і замежных выданнях. Апублікаваў (1996) біяграфічную аповесць «З перажытага».

## Бібліяграфія 
* З перажытага // Лёс аднаго пакалення. — Беласток, 1996. — на pawet.net

## Літаратура 
* Беларускія пісьменнікі Польшчы: Другая палова XX стагоддзя: Зборнік / Уклад. Я.Чыквіна. — Мн.: Беларускі кнігазбор, 2000.
* Памяць: Ліда. Лідскі р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі / Рэдкал. В. Баранаў і інш. — Мн.: Беларусь, 2004.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лідскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Члены Саюза беларускай моладзі
Катэгорыя:Члены Беларускай незалежніцкай партыі
Катэгорыя:Імігравалі ў Польшчу з Беларусі
Музей Сярэдневякоўя (Парыж)

**Музе́й Сярэ́дневяко́ўя** ().

## Гісторыя 
Поўная назва музея (літаральна: «**Музей Сярэдневякоўя — тэрмы і асабняк Клюні**») змяшчае кароткі пераказ гісторыі будынка: на месцы рымскіх тэрм у XIII стагоддзі будуецца манастыр ордэна Клюні, у канцы XV стагоддзя абат Жак Амбуазскі () дабудоўвае да кляштара асабняк. Падчас Французскай Рэвалюцыі манастыр нацыяналізаваны, у 1832 годзе тут размяшчаецца прыватны музей, які выкуплены дзяржавай у 1843 годзе.

## Экспазіцыя 
Сам будынак музея з’яўляецца не апошнім яго экспанатам: як гала-раманская частка, так і сярэднявечны асабняк.

У музеі прадстаўлены:
* драўляныя і каменныя скульптуры (XII—XIII стагоддзя)
* габелены
* вітражы
* мініяцюры
* вырабы з слановай косткі
* прадметы побыту (замкі, ключы, манеты, інструменты)

### Статуі сабора Парыжскай Божай Маці 
Падчас Французскай рэвалюцыі сабор Парыжскай Божай Маці спыніў выконваць функцыі рэлігійнага збудавання. Пры гэтым якабінскі Канвент абвясціў, што «ўсе эмблемы ўсіх царстваў павінны быць сцёртыя з твару зямлі». Асобны загад Рабесп’ера прадпісваў абезгаловіць каменных каралёў з фасада сабора.

Галовы іудзейскіх цароў знайшліся толькі ў 1978 годзе падчас рамонту ў склепе Французскага банка знешняга гандлю. Да таго часу зноў асвячоны і рэстаўрыраваны ў XIX стагоддзі сабор ужо ўпрыгожвалі копіі разбураных статуй. Знойдзеныя арыгіналы прадстаўлены ў музеі Клюні.

### Габелены «Дама з аднарогам» 
[thumb|right|150px|Дэталь [габелена серыі *Дзяўчына і Аднарог*, XV стагоддзе Музей Клюні, Парыж)]]
Шэсць габеленаў, пяць з якіх прысвечаны пяці пачуццям чалавека.

Назва серыі не арыгінальная, яна была прыдумана ў XIX стагоддзі. Ні арыгінальная назва, ні аўтар габеленаў невядомыя.

## Гісторыя будынка 
На думку акадэміка Карастоўцава, да рымскай эпохі на месцы цяперашняга будынка атэля Клюні знаходзіўся храм Ісіда.

## Практычная інфармацыя 
Музей знаходзіцца на тэрыторыі Лацінскага Квартала па адрасе 6 place Paul Painlevé.

Час працы: кожны дзень акрамя аўторка з 09:15 па 17:45. Музей зачынены 1 студзеня, 1 мая і 25 снежня.

## Гл. таксама 
* Спіс музеяў Парыжа

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт музея

Катэгорыя:Музеі Парыжа
Катэгорыя:V акруга Парыжа
Клюні
Фламандская опера

[thumb|250px|Будынак фламандскай оперы ў [Антверпене]]
[thumb|250px|Будынак фламандскай оперы ў [Гент|Генце]]

**Фламандская опера** () — некамерцыйная арганізацыя, якая займаецца арганізацыяй оперных прадстаўленняў і канцэртаў у Антверпене і Генце. У сённяшняй форме Фламандская опера ўзнікла ў 2008 годзе пасля зліцця опер у Антверпене і Генце і чарады рэарганізацый, якая рушыла за ім. Са студзеня 2009 года на чале фламандскай оперы стаіць швейцарскі спявак і оперны дырэктар Авіэль Кан.

## Спасылкі 
*Фламандская опера 

Катэгорыя:Оперныя тэатры Бельгіі
Катэгорыя:Антверпен
Катэгорыя:Гент
Аружэйная палата

**Аружэйная палата** — маскоўскі музей-скарбніца — з’яўляецца часткай комплексу Вялікага Крамлёўскага палаца. Яна размяшчаецца ў будынку, пабудаваным ў 1851 годзе архітэктарам Канстанцінам Тонам.

Аснову музейнага збору склалі каштоўныя прадметы, выкананыя ў крамлёўскіх майстэрнях, якія стагоддзямі захоўваліся ў царскай казне і патрыяршай рызніцы, а таксама атрыманыя ў дар ад пасольстваў замежных дзяржаў. Сваёй назвай музей абавязаны аднаму з найстаражытнейшых крамлёўскіх казнасховішч.

З 1960 года Аружэйная палата ўваходзіць у склад Дзяржаўных музеяў Маскоўскага Крамля, яе філіял — Музей прыкладнога мастацтва і побыту Расіі XVII ст. (адкрыты ў 1962 годзе) — у былых Патрыяршых палатах.

## Беларускія майстры 
* Іван Лабза
* Аляксей Карэла
* Палубес

*
Катэгорыя:Музеі Масквы
Катэгорыя:Зброевыя палаты
Катэгорыя:Музеі паводле алфавіта
Людвігсбургская рэзідэнцыя

**Людвігсбургская рэзідэнцыя** — барочная рэзідэнцыя кіраўнікоў Вюртэмбергскага дома, вакол якой паўстаў горад Людвігсбург, Бадэн-Вюртэмберг, Германія.

Рэзідэнцыя была пабудавана ў стылі барока ў 1704—1733 гадах падчас праўлення герцага Эберхарда Людвіга Вюртэмбергскага. З 1718 года заходней рэзідэнцыі пачалося будаўніцтва горада Людвігсбург.
З трох бакоў палац атачае парк, у самім будынку адкрыты для наведвання музеі моды, керамікі, тэатра і іншыя.

## Спасылкі 
* 
* Людвігсбургскі палац 

Катэгорыя:Палацы Германіі
Катэгорыя:Славутасці Бадэн-Вюртэмберга
Люксембургскі палац

**Люксембургскі палац** () — палац, пабудаваны для Марыі Медычы па праекце Саламона дэ Броса ў 1615-31 гг. у Люксембургскім садзе ў Парыжы, на месцы сядзібы нябожчыка герцага Пінэ з роду Люксембургаў (адсюль і назва).

Стыль — пераходны ад рэнесанса да барока. Па замове Марыі Медычы мастак Рубенс напісаў для гэтага палаца дваццаць чатыры палатна са сцэнамі з жыцця каралевы. Праз некалькі месяцаў пасля заканчэння будаўніцтва Людовік XIII аддаліў яе з Парыжа. Пасля смерці Марыі тут жылі яе сын Гастон Арлеанскі і ўнучка, «Вялікая Мадэмуазель». Падчас нацысцкай акупацыі ў палацы размяшчалася штаб-кватэра люфтвафэ ў Францыі, у ім перыядычна спыняўся Герынг, а генерал-фельдмаршал авіяцыі Гуга Шперле даволі доўга ў ім жыў. У цяперашні час тут засядае Сенат Францыі.

## Гл. таксама 
* Люксембургскі сад
* Сенат Францыі

## Спасылкі 
*  Палац на сайце Сената Францыі

Катэгорыя:Палацы Парыжа
Катэгорыя:VI акруга Парыжа
Катэгорыя:Дзяржаўныя рэзідэнцыі ў Парыжы
Катэгорыя:Будынкі парламентаў
Ньюкаслскі ўніверсітэт

**Ньюкаслскі ўніверсітэт** () — адзін з двух універсітэтаў у горадзе Ньюкасл-апан-Тайн.

У цяперашні час ва ўніверсітэце запісана каля 19 200 студэнтаў.

Універсітэт бярэ свае вытокі са створанай у 1834 годзе Школы медыцыны і хірургіі. У 1852 гэтая школа стала каледжам Дарэмскага ўніверсітэта і называлася Каледж медыцыны Універсітэта Дарэма (University of Durham College of Medicine). У 1871 годзе быў заснаваны каледж фізікі, які ў 1883 годзе быў перайменаваны ў Дарэмскі каледж фізічнай навукі. У 1934 годзе абодва каледжа аб'ядналіся ў King's College. Універсітэцкі каледж ва Ньюкасле рос хутчэй іншых частак універсітэта, што прывяло да непаразуменняў. У 1952 годзе было прапанавана перайменаваць універсітэт ва University of Newcastle and Durham. Гэта прапанова была адвергнута і ў 1963 годзе было прынята рашэнне аб падзеле ўніверсітэта. King's College быў ператвораны ва Універсітэт Ньюкасл-апан-Тайн.

## Вядомыя выпускнікі 
Роўэн Аткінсан (Містар Бін)

## Спасылкі 
* Newcastle University 

Катэгорыя:Універсітэты Англіі
Плошча Вагезаў

**Плошча Вагезаў** () — самая старажытная плошча Парыжа. Знаходзіцца ў квартале Марэ і ўяўляе сабой правільны квадрат са старанамі па 140 метраў. Да 1799 г. называлася Каралеўскай (). Цяперашняя назва атрымана ў гонар жыхароў дэпартамента Вагезы, якія добраахвотна пачалі выплачваць узносы на ўтрыманнне рэвалюцыйнай арміі.

Будавалася па загаду Генрыха IV з 1605 па 1612 гг.; з тых часоў яна засталася амаль нязменнай. Будынкі па бакам плошчы строга вытрыманы ў адзіным стылі — з чырвонай цэглы з палосамі шэрага каменя. Два будынка з больш высокімі мансарднымі дахамі называюцца павільёнамі караля і каралевы (тут прастачыны спраўлялі вяселле Людовіка XIII і Ганны Аўстрыйскай). У дамах на плошчы жылі многія вядомыя людзі — Сюлі, кардынал Рышэльё, Мар'ён Дэлорм, Басюэ, Віктор Гюго, Тэафіль Гацье, Альфонс Дадэ і інш. На Каралеўскай плошчы адбыўся рыцарскі турнір, у якім смяротную рану атрымаў кароль Францыі Генрых II.

Конная статуя Людовіка XIII, усталяваная на плошчы намаганнямі Рышэльё, была расплаўлена пад час Вялікай французскай рэвалюцыі; адноўлена з 1825 г. Большую частку плошчы цяпер займаюць ліпавыя насаджэнні і фантан.

## Фотаздымкі 
thumb|left|700px|Панарама плошчы Вагезаў

## Гл. таксама 
Катэгорыя:Плошчы Парыжа
Катэгорыя:З’явіліся ў 1612 годзе
Вялікі палац (Парыж)

**Вялікі палац** () — велічнае архітэктурнае збудаванне ў стылі боз-ар, размешчанае злева ад Елісейскіх Палёў у 8-й акрузе Парыжа. Вядомы як буйны культурны і выставачны цэнтр.

## Гісторыя 
«Вялікі Палац Вытанчаных Мастацтваў» быў узведзены ў Парыжы ў 1897 годзе, для Сусветнай выставы, якая праходзіла з 15 красавіка па 12 лістапада 1900, на месцы разабранага Палаца індустрыі. «Будынак, прысвечаны Рэспублікай славе французскага мастацтва», што можна прачытаць на адным з яго франтонаў, першапачаткова прызначаўся для прыняцця афіцыйных культурных мерапрыемстваў сталіцы.

У 1925 годзе Вялікі палац быў адной з пляцовак правядзення Міжнароднай выставы сучасных дэкаратыўных і прамысловых мастацтваў.

## Архітэктура 
[thumb|right|200px|Выгляд з боку [мост Аляксандра III|моста Аляксандра III]]
Медныя квадрыгі працы Жоржа Рэсіпона вянчаюць два ўваходы: паўночна-ўсходні і паўднёва-ўсходні. Гэтыя алегарычныя статуі прадстаўляюць: з боку Елісейскіх Палёў: «*L’Immortalité devançant le Temps*» (Бессмяротнасць, якая апярэджвае час),
з боку Сены: «*L’Harmonie triomphant de la Discorde*» (Гармонія, якая трыумфуе над разладам).

## Музеі 
Частка паўночнага крыла палаца займае Мастацкая галерэя, заходняе крыло адведзена Музею адкрыццяў і вынаходніцтваў.

## Гл. таксама 
* Малы Палац
* Спіс музеяў Парыжа

Катэгорыя:Палацы Парыжа
Катэгорыя:Музеі Парыжа
Катэгорыя:VIII акруга Парыжа
Севастопальскі бульвар (Парыж)

пад Севастопальскім бульварам у пачатку XX стагоддзя]]

**Севастопальскі бульвар** () у Парыжы — адна з галоўных транспартных артэрый горада. У пачатку яна раздзяляе 1-ю і 2-ю акругі французскай сталіцы, а затым 3-ю і 4-ю. Названы ў гонар перамогі Францыі пры аблозе Севастопаля ў рамках Крымскай вайны.

## Апісанне 
Даўжыня бульвара складае 1332 метры, а шырыня — 30. Ён пачынаецца ад плошчы Шатле, ідзе на поўнач і працягваецца Страсбургскім бульварам. Складаецца з трох аўтамабільных і адной аўтобуснай палос. Хоць тут і размешчана некалькі рэстаранаў і мноства буцікоў, Севастопальскі бульвар не з’яўляецца папулярным месцам для вольнага часу, у адрозненне ад кварталаў Марэ і Ле-Аль, паміж якімі ён знаходзіцца.

Бульвар перасякае наступныя вялікія вуліцы:

* Вуліца Рывалі (*Rue de Rivoli*)
* Вуліца Эцьена Марселя (*Rue Étienne Marcel*) і вуліца Ру оз Урс (*Rue aux Ours*)
* Вуліца Цюрбіго (*Rue de Turbigo*)
* Вуліца Рэамюра (*Rue Réaumur*)

## Літаратура 
* Marquis Félix de Rochegude (Marie Joseph Edouard Félix de Robert d'Aquéria, Marquis de Rochegude). Promenades dans toutes les rues de Paris par arrondissements. Librairie Hachette et Cie, Paris, 1910.

Катэгорыя:I акруга Парыжа
Катэгорыя:II акруга Парыжа
Катэгорыя:III акруга Парыжа
Катэгорыя:IV акруга Парыжа
Катэгорыя:Бульвары Парыжа
Дом-музей Бальзака (Парыж)

**Дом-музей Бальзака** знаходзіцца ў 16-ай акрузе Парыжа. З 1840 па 1847 гг. французскі пісьменнік Анарэ дэ Бальзак жыў у гэтым доме, які знаходзіўся ў той час у парыжскім прыгарадзе (а ў цяперашні час — раёне Парыжа) Пасі (Passy), пад псеўданімам, хаваючыся ад крэдытораў.

## Турысцкая інфармацыя 
* Адрас: 47, rue Raynouard, 75016 Paris
* Гадзіны працы: 10:00 — 18:30 кожны дзень акрамя панядзелка і святочных дзён

* Бліжэйшыя станцыі метро: Пасі (Passy) або Ля Мюэт (La Muette)

* Уваходны білет: у музей — бясплатна; на часовыя выставы — 4 еўра, да 13 гадоў бясплатна.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт дома-музей Бальзака

## Глядзіце таксама 
* Спіс музеяў Парыжа

Катэгорыя:Музеі Парыжа
Бальзак
Катэгорыя:XVI акруга Парыжа
Бальзак
Катэгорыя:Анарэ дэ Бальзак
Нёман (часопіс)

**«Нёман»** (1945) — літаратурна-мастацкі і грамадска-публіцыстычны беларускі часопіс, які выдаецца на рускай мове.

## Гісторыя 
Выдаецца ў Мінску з 1945 года на рускай мове. Спачатку выходзіў 6 разоў у год як альманах рускай секцыі Саюза пісьменнікаў Беларусі «Отчизна». З 1947 года — «Советская отчизна». З 1960 года — пад сучаснай назвай.

Тыраж у савецкі час перавышаў 100 000 асобнікаў (1974).

Прадстаўляў беларускую літаратуру на прасторах СССР.

## Сучаснасць 
У цяперашні час заснавальнікамі выдання з'яўляюцца Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь, ГА Саюз пісьменнікаў Беларусі, РВУ «Літаратура і Мастацтва».

У 2002-2012 гадах уваходзіў у склад рэдакцыйна-выдавецкай установы «Літаратура і Мастацтва». Цяпер у складзе Выдавецкага дома «Звязда».

Часопіс публікуе творы на рускай мове і пераклады з беларускай мовы ў наступных рубрыках: проза, паэзія, публіцыстыка, гісторыя, культура, нацыя, літаратурная крытыка, успаміны, дакументы.
 
У 2003 годзе заключана дамова пра творчае супрацоўніцтва з рускім часопісам «Наш современник».

На пачатак 2022 года наклад 660 асобнікаў.

## Галоўныя рэдактары 
* Іван Шамякін (1952—1953)
* Міхась Калачынскі (1953—1954)
* Пімен Панчанка (1954—1958)
* Яўген Васілёнак (1958—1966)
* Андрэй Макаёнак (1966—1977)
* Анатоль Кудравец (1978—1997)
* Алесь Жук (1997—2002)
* Ніна Чайка (2002—2008)
* Міхась Пазнякоў (2008—2009)
* Алесь Бадак (2009—2014)
* Аляксей Чарота (2014—2019)
* Юлія Алейчанка (2019—2021)
* Наталля Касцючэнка (2021—2022)
* Алесь Бадак (2022—?)
* Наталля Касцючэнка (-2024-)

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Часопісы Беларусі
Катэгорыя:Літаратурныя часопісы Беларусі
Сад Цюільры

**Сад Цюільры** () — сад у цэнтры Парыжа, у 1-й акрузе, займае тэрыторыю паміж плошчай Згоды, вуліцай Рывалі, Луўрам і Сенай; займае 25,5 га пры даўжыні 920 м і шырыні 325 м. Калісьці тут знаходзіўся палац Цюільры, а цяпер — найзначнейшы і найстарэйшы сад «*а ля франсэ*» — французскі парк.
thumb|злева|Скульптура «Кароль вярхом на Пегасе» ў садзе Цюільры.

## Гісторыя 
У XV ст. на гэтым месцы была ўскраіна горада за сценамі Луўрскай крэпасці — з публічнай звалкай і здабычай гліны для вытворчасці чарапіцы (фр. *tuile*, «цюіль»), — адсюль і назва Цюільры.

Першы парк пачалі разбіваць у 1564 годзе паводле загаду каралевы Кацярыны Медычы, якая захацела новы палац — Цюільры — і сад для прагулак. Таму парк быў у італьянскім стылі: 6 алей у даўжыню сада і 8 — у яго шырыню. Праз 110 гадоў, у 1664 годзе, Кальбер загадаў перапланаваць парк, даручыўшы гэта Лянотру.

## Літаратура 
* Bresc-Bautier (Geneviève), Caget (Denis), Jacquin (Emmanuel), *Jardins du Carrousel et des Tuileries*, Réunion des musées nationaux, 1996.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сады і паркі Парыжа
Катэгорыя:1564 год у Еўропе
Катэгорыя:З’явіліся ў 1564 годзе
Катэгорыя:1664 год у Еўропе
Капшук

* Капшук, музычны інструмент
* мяшэчак для тытуню, махоркі, які сцягваецца шнурком; кісет
* полы цягліцавы орган, у якім збіраецца мача перад яе выдаленнем з арганізма
Фізіка: праблемы выкладання

**«Фізіка: праблемы выкладання»** — навукова-метадычны часопіс. Выходзіць 6 разоў у год. Адрас рэдакцыі: 220040, Мінск, вул. Някрасава, д. 20, АПА.. Фармат 60×84⅛
  
Галоўны рэдактар часопіса — М. І. Запрудскі.

## Гісторыя 
Выдаецца з IV квартала 1995 г. на беларускай і рускай мовах.

Адзін з часопісаў серыі «У дапамогу педагогу»

Заснавальнік і выдавец РУП « Выдавецтва «Адукацыя і выхаванне» Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь.

Часопіс уваходзіць у спіс навуковых выданняў Рэспублікі Беларусь для апублікавання вынікаў дысертацыйных даследаваній

## Склад рэдакцыйнай рады часопіса 
* доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар А. П. Клішчанка — старшыня,
* доктар педагагічных навук С. А. Гуцановіч,
* доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар І. В. Семчанка,
* доктар педагагічных навук, прафесар, акадэмік Беларускай акадэміі адукацыі А. П. Сманцэр,
* доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар В. В. Шапялевіч,

## Рэдакцыйная калегія 
М. І. Запрудскі — галоўны рэдактар, кандыдат педагагічных навук, дацэнт,

Н. П. Гаравая — нам. галоўнага рэдактара,

Г. І. Кашэўнікава — адказны сакратар,

У. А. Голубеў,

Л. А. Ісачанкава, кандыдат фізіка-матэматычных навук, дацэнт,

А. А. Луцэвіч, кандыдат педагагічных навук, дацэнт,

У. М. Паддубскі,

К. А. Пятроў,

А. І. Слабадзянюк, кандыдат фізіка-матэматычных навук, дацэнт.

## Пастаянныя рубрыкі часопіса
* Метадычная майстэрня.
* Сучасныя школьныя тэхналогіі.
* Урок, якім я ганаруся.
* Навуковыя паведамленні
* Кансультацыі.
* Практыкум па рашэнні задач.
* Фізічны эксперымент.
* У навуковых лабараторыях.
* Вырошчваем таленты.
* Фізіка ў камп’ютарным класе.
* Пазакласная работа.
* Астраномія.
* Фізіка ў постацях і датах.
* Хроніка падзей.

## Аўтары 
Аўтары часопіса — вядомыя беларускія і замежныя фізікі, і педагогі, супрацоўнікі міністэрства адукацыі, выкладчыкі ВНУ, настаўнікі ліцэяў, школ, гімназій.

## Зноскі 
## У Сеціве 
* http://www.aiv.by/czasopisy/  — Афіцыйная старонка выдавецтва «Адукацыя і выхаванне»
* Акадэмія паслядыпломнай адукацыі г. Мінск 
* Каталог часопіса 

Катэгорыя:Часопісы Беларусі
Катэгорыя:Часопісы на рускай мове
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Навукова-метадычныя часопісы
Катэгорыя:Адукацыя ў Беларусі
Венсенская пагада

**Венсенская пагада** — адзін з будыйскіх цэнтраў Парыжа, які ўяўляе сабой комплекс з 3 будынкаў на тэрыторыі ў 8000 м ² на беразе возера Даменіль у Венсенскім лесе. Два асноўныя будынкі комплексу не належаць якой-небудзь асобнай рэлігійнай традыцыі і якому-небудзь рэлігійнаму лідару; імі карыстаюцца розныя будыйскія арганізацыі Парыжскай агламерацыі.

Два асноўныя будынка комплексу маюць гісторыка-культурнае значэнне: гэта пабудаваныя па праекце архітэктара Луі-Іпаліта Буало для Каланіяльнай выстаўкі 1931 года павільёны Камеруна і Тога, выкананыя, каб прадставіць традыцыйную архітэктуру Афрыкі.

Дадзены комплекс быў створаны як штаб-кватэра Міжнароднага будыйскага інстытута, заснаванага ў 1969 годзе Жанам Сентэні (1907-1978).

Асноўны будынак Венсенскай пагады — павільён Камеруна. Ён быў рэканструяваны і пераўтвораны ў малітоўную залу ў 1977 годзе. У ім размяшчаецца пакрытая сусальным золатам статуя Буды больш за 9 футаў вышынёй, якую прэса называе «найбуйнейшай у Еўропе».

Павільён Тога знаходзіцца на рэстаўрацыі, якая праводзіцца горадам Парыжам. Пасля рэстаўрацыі ў ім плануецца размясціць бібліятэку кніг розных будыйскіх традыцый.

Трэцім будынкам комплексу з’яўляецца пабудаваны паміж 1983 і 1985 тыбецкі будыйскі цэнтр традыцыі Каг'ю, Каг'ю-Дзонг, заснаваны Калу Рынпачэ.

Венсенская пагада размешчана па адрасе Route de Ceinture-du-Lac-Daumesnil, дом 40, XII акруга Парыжа. Паблізу ад Венсенской пагады размешчана станцыя метро Порт-Дарэ.

Катэгорыя:Будыйскія храмы і манастыры
Катэгорыя:Культавыя збудаванні Парыжа
Катэгорыя:Венсенскі лес
Альхоўка (Астравецкі раён)

**Альхо́ўка** (, ) — вёска ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Міхалішкаўскага сельсавета.

## Гісторыя 
Да 31 жніўня 1959 года вёска знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Свірскага пассавета Свірскага раёна, пасля — у складзе Астравецкага раёна, дзе 11 верасня 1959 года ўключана ў склад Міхалішкаўскага сельсавета.

## Інфраструктура 
У Альхоўцы знаходзіцца ААТ «Кардонная фабрыка „Альхоўка“», для забеспячэння дзеяння якой створана Альхоўскае вадасховішча. Пры фабрыцы дзейнічае ГЭС «Альхоўка».

У населеным пункце працуе сярэдняя школа..

У Альхоўцы змяшчаецца Царква Св. Ільі.

У вёсцы кожнае лета праводзіцца аднайменны летнік настаўнікаў фізікі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Міхалішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Астравецкага раёна
Мінім

**Мінім** () — адно з трох штучных азёр Венсенскага лесу.

Плошча воднага люстэрка возера складае прыкладна 0,06 км². Знаходзіцца ў паўночна-ўсходняй частцы Венсенскага лесу. На возеры маецца тры вострава (Порт Жон, Паўночны і Паўднёвы). Як і тры іншых возера парка (Сен-Мандэ, Гравель і Даменіль), Мінім з’яўляецца часткай гідрасістэмы Венсенскага лесу, якая забяспечвае падсілкоўванне азёр водамі Сены. Возера было выкапана ў 1857 годзе, падчас пераўтварэння Венсенскага лесу ў парк, пад кіраўніцтвам інжынера Жана-Шарля Альфана. Сваю назву возера атрымала ад размешчанага непадалёк былога кляштара ордэна мінімаў.

Катэгорыя:Азёры Парыжа
Сен-Мандэ (возера)

Возера **Сен-Мандэ** () — натуральнае возера на паўночна-заходняй мяжы Венсенскага лесу.

## Гісторыя 
Возера ўзнікла ў XIII стагоддзі, у выніку ўтварэння затору ў прыроднай лагчыне, з далейшым назапашваннем у ёй атмасферных ападкаў і навакольных сцёкавых вод. З-за смуроду ад возера  ў XVIII стагоддзі было прынята рашэнне аб запаўненні яго грунтам. Але ўжо ў сярэдзіне XIX стагоддзя, падчас пераўтварэння Венсенскага лесу ў парк, возера было адноўлена пад кіраўніцтвам інжынера Жана-Шарля Альфана. Каб не дапусціць паўторнага накаплення стаячых водаў, было вырашана ўключыць возера ў гідрасістэму Венсенскага леса, шляхам аб'яднання яго з возерам Гравель.

На возеры знахозіцца адзін востраў. На дадзены момант катанне на лодках па возеру забаронена, таму востраў стаў месцам пасялення шматлікіх вадаплаўных птушак.

## Транспарт 
Да возера можна даехаць на метро: лінія 1 або аўтобусамі № 46, 56, 86, 325.

## Літаратура 
* Revue des eaux et forêts (vol. 42), éditions Berger-Levrault, 1903, p.&nbsp;578.
* Le Lac de Saint-Mandé - Au dessus des Charmettes, par Jean-Baptiste Gindre de Mancy, impr. F. Malteste, 1863.

Катэгорыя:Азёры Парыжа
Катэгорыя:Венсенскі лес
Ньюкасл-эпон-Тайн

**Нью́касл-эпо́н-Та́йн** ( ) скарочана **Ньюка́сл** () — індустрыяльны горад на паўночна-ўсходнім узбярэжжы Вялікабрытаніі, у Англіі, у графстве Тайн і Уір. Размешчаны ўздоўж паўночнага берага ракі Тайн, і ў мінулым быў адміністрацыйным цэнтрам графства Нартумберленд.

Горад быў заснаваны рымлянамі пад назвай Понс Эліус. Сярэднявечная назва горада была *Novum Castellum super Tinam* («Ньюкасл на Тайне»).

Горад уваходзіць у дваццатку самых населеных пунктаў Англіі. Гарадская агламерацыя Тайнсайда, у якую акрамя Ньюкасла ўваходзяць горада Гейтсхед, Хебурн, Яраў, Норс Шылдс і Саус Шылдс знаходзіцца па ліку насельніцтва на шостым месцы ў Брытаніі.

## Прамысловасць 
Транспартны вузел, порт ракі Тайн, каля яе ўпадзення ў Паўночнае мора. З галін прамысловасці прадстаўлены суднабудаванне і суднарамонтная электратэхнічная прамысловасць, катла- і турбабудаванне, вытворчасць суднавых рухавікоў, горна-шахтавага і інш абсталявання.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Арнольд Мак-Мілін (нар. 1941) — брытанскі філолаг-славіст, прафесар, папулярызатар беларускай літаратуры.

## Гл. таксама 
* Ньюкаслскі ўніверсітэт

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Англіі
Даменіль

**Даменіль** () — адно з трох штучных азёр Венсенскага лесу.

Плошча люстэрка возера складае прыкладна 0,12 км². Знаходзіцца ў паўднёва-заходняй частцы Венсенскага лесу, прыкладна ў 300 метрах на поўнач ад Венсенскага веладрома. Возера названа ў гонар барона П’ера Даменіля. На возеры маецца 2 вострава (Берса і Рэйі), востраў Рэйі злучаны мастамі з востравам Берса і з астатняй тэрыторыяй парка. Як і тры іншыя возера парку (Сен-Мандэ, Гравель і Мінім), Даменіль з’яўляецца часткай гідрасістэмы Венсенскага лесу, якая забяспечвае падсілкоўванне азёр водамі Сены. Возера было выкапана ў 1860-ых гадах, падчас пераўтварэння Венсенскага лесу ў парк.

Катэгорыя:Азёры Парыжа
Калеж Чатырох Нацый

[thumb|300px|Калеж Чатырох Нацый на [афорт|афорце XVII стагоддзя]]
thumb|300px|Будынак калежа ў нашы дні

**Калеж Чатырох Нацый** (; таксама *Калеж Мазарыні*) — французскі калеж, частка гістарычнага Парыжскага універсітэта. У пачатку XIX стагоддзя ў ім размясціўся Інстытут Францыі.
 
У сваім завяшчанні, ад 6 сакавіка 1661 а, кардынал і міністр Мазарыні перадаў значныя сродкі маладому каралю Людовіку XIV на збудаванне калежа для шасцідзесяці прадстаўнікоў дваранскіх родаў з правінцый, аб'яднаных каралеўскай уладай у выніку Вестфальскага (1648) і Пірэнейскага (1659) мірных пагадненняў (адкуль пайшло імя — «*Калеж Чатырох Нацый*», якімі былі Артуа, Эльзас, Піньероль і Русільён). Мазарыні пажадаў быць пахаваным у капліцы калежа (як і яго папярэднік кардынал Рышэльё ў Сарбоне), а таксама завяшчаў будучаму калежу сваю персанальную бібліятэку. 

Жан-Батыст Кальбер даручыў каралеўскаму архітэктару Луі Ле Во скласці планы калежа, прапанаваўшы размясціць яго насупраць Луўра на іншым беразе Сены. Будаўніцтва было ажыццёўлена паміж 1662 і 1688 гг. Бібліятэка Мазарыні была адкрыта ў 1682 годзе ва ўсходнім крыле будынка калежа. 

Падчас Вялікай французскай рэвалюцыі з 1796 года ў будынку размяшчалася адна з трох вышэйшых парыжскіх *цэнтральных школ* — «Цэнтральная школа Чатырох Нацый». Школа была зачынена ў 1802 годзе, а ў 1805 годзе імператар Напалеон I размясціў у будынку калежа Інстытут Францыі.

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Парыжа
Катэгорыя:Адукацыя ў Парыжы
Hermitage Plaza

**Hermitage Plaza** — прапанаваны да будаўніцтва ў Парыжы комплекс з двух небаскробаў вышынёй 323 метраў.

Паверхавасць кожнай з вежаў будзе складаць 86 і 85 паверхі. Меркаваны пачатак будаўніцтва — 2014 год, заканчэння ў 2019 годзе.

Катэгорыя:Вежы Парыжа
Катэгорыя:Небаскробы вышынёй ад 300 да 349 метраў