Сігізмунд Герберштэйн

Барон **Сігізмунд фон Герберштэйн** (; , , Славенія — ) — свяшчэннарымскі дыпламат, ураджэнец сучаснай Славеніі (валодаў мясцовымі дыялектамі, што дапамагло яму ў Расіі), падарожнік, пісьменнік і гісторык. Найбольшую вядомасць як у Расіі, так і за яе межамі, набыў за свае шырокія працы пра геаграфію, гісторыю і ўнутраны лад Маскоўскага Вялікага княства і Рускага царства. Меў тытул рыцара (за ваенную службу).

Аўтар працы «», у якой асобны раздзел «Аб Літве» быў прысвечаны землям сучаснай Беларусі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Віпахе, герцагства Крайна (Аўстрыя; цяпер , Славенія). Бацька — Леанард фон Герберштэйн, з шляхетнай нямецкай сям'і, якая з XIII стагоддзя валодала замкам  у . Хоць у сям'і несумненна гаварылі па-нямецку, ужо ў дзяцінстве ён стаў вывучаць славянскія дыялекты мясцовых жыхароў, што, па яго словах, наклікала на яго кпіны аднагодкаў, але затое пасля дапамагло яму ў пасольствах у Расію. Наогул у сталым узросце Герберштэйн выяўляў цікавасць да лінгвістыкі і, відаць, быў знаёмы з некалькімі славянскімі мовамі: так, у яго «Запісках аб Масковіі» ёсць спецыяльны раздзел пра рускае вымаўленні, у якім гаворыцца, у прыватнасці: *«Насуперак звычаю іншых славян рускія прамаўляюць літару g як прыдыхальнае h, амаль на чэшскі лад»*.

У 1499 годзе паступіў у Венскі ўніверсітэт, дзе вывучаў філасофію і права, у 16 ​​гадоў атрымаў ступень бакалаўра, але ў 20 гадоў (у 1506 годзе) пакінуў універсітэт з прычыны неабходнасці забяспечваць сям'ю, і пачаў афіцэрскую кар'еру. У 1508 годзе, падчас вайны з венграмі, быў прысвечаны ў рыцары імператарам Максіміліянам I за паспяховую дастаўку правіянту ў абложаную крэпасць Мара і разгром варожага атрада ў ходзе вылазкі супраць венецыянцаў. C 1515 года — член Імперскага савета, у 1516 годзе атрымаў першае дыпламатычнае даручэнне: пераканаць дацкага караля Крысціяна II захоўваць вернасць каралеве Ізабэле (унучцы імператара) і адхіліць ад сябе каханку. Хоць місія Герберштэйна і не ўвянчалася поспехам, імператар Максіміліян пераканаўся ў яго дыпламатычных здольнасцях, і Герберштэйн з тых часоў, на працягу амаль 40 гадоў (1515—1553), быў на дыпламатычнай службе, прыняўшы ўдзел у 69 пасольствах у розныя краіны Еўропы, а таксама ў Турцыю. Габсбургі (дакладней Карл V) узнагароджвалі яго маёнткамі і тытуламі. У 1532 годзе ўзведзены ў баронскае званне.

У 1541 годзе Герберштэйн з дыпламатычным даручэннем наведаў Стамбул, дзе меў асабістую сустрэчу з султанам Сулейманам Пышным.

## Герберштэйн у Маскоўскай дзяржаве 
», выданне 1556 года. Паказаны Крэмль і яго ваколіцы.]]

Двойчы наведаў Маскоўскае княства: у 1517 годзе выступаў пасрэднікам у мірных перамовах Масквы і Вялікага Княства Літоўскага, а ў 1526 годзе — у аднаўленні дагавора 1522 года. Першае пасольства Герберштэйна не дасягнула поспеху: яго мэтай было схіліць Васіля III да міру з Літвой для сумеснай барацьбы з туркамі, але літоўцы патрабавалі вяртання Смаленска, Герберштэйн іх падтрымліваў, аднак Васіль адказваў рашучай адмовай. Другое пасольства ў Расію (сакавік — лістапад 1526 года), у якім ён прадстаўляў кіраўніка Аўстрыі эрцгерцага Фердынанда, сумесна з паслом імператара Карла V Леанардам Нугаролам, пераследвала падобную мэту: спрыяць ператварэнню пяцігадовага перамір'я паміж Расіяй і Літвой, тэрмін якога мінаў ў 1527 годзе, у вечны мір. У выніку, аднак, перамір'е было толькі падоўжанае на шэсць гадоў.

Працягласць гэтых візітаў (9 месяцаў у 1526 годзе), разам з веданнем мовы, дазволіла яму вывучыць рэчаіснасць шмат у чым загадкавай тады для еўрапейцаў Рускай дзяржавы.

## Запіскі пра Масковію 
Вынікам падарожжаў у Рускую дзяржаву стала выдадзеная ў Вене ў 1549 годзе на лацінскай мове кніга «Rerum Moscoviticarum Commentarii» (літаральна «Запіскі пра маскоўскія справы», у рускай літаратуры звычайна называецца «Запіскі аб Масковіі»).

## Літаратура 
*  С. 42—44.
* Doroschenko D. Die Ukraine und Deutschland. München, 1994 
* Шаркова И. С. О русском переводе «Записок о Московитских делах» С. Герберштейна 1785 г. // XVIII век. — СПб., 1993. — Вып. 18. — С. 343—350.
* 
* 

## Спасылкі 
* Січинський В. Чужинці про Україну. -Авґсбурґ, 1946 (К., 1992)
* Микола ВАСЬКІВ. «Нотатки про Московію» Зигмунда Герберштейна в російській рецепції — як приклад антинаукового маніпулювання.
* Аделунг Фридрих (Федор Павлович). Критико-литературное обозрение путешественников по России до 1700 года и их сочинений. Часть 1-я// Чтения в Императорском Обществе Истории и Древностей Российских при Московском Университете. Год третий. № 9. — М.: В Университетской типографии, 1848. — С. 106—115. 

Катэгорыя:Гісторыкі Германіі
Катэгорыя:Гісторыкі Аўстрыі
Катэгорыя:Постаці аўстрыйскай геаграфіі
Катэгорыя:Дыпламаты Аўстрыі
Катэгорыя:Паслы ў Рускай дзяржаве