open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Карысімбі

**Карысі́мбі** — гара ва Усходняй Афрыцы, на мяжы Руанды і Дэмакратычнай Рэспублікі Конга, у горнай сістэме гор Вірунга. Патухшы стратавулкан.

Гара знаходзіцца ў напрамку на поўнач ад возера Ківу, з’яўляецца найвышэйшай у сістэме Вірунга. Вышыня 4507 м. Конус вулкана дыяметрам каля 12 км моцна разбураны, з размытым кратарам на вяршыні. На схілах растуць вечназялёныя экватарыяльныя лясы, на вышынях больш за 2500 м — хмызнякі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Африка: энциклопедический справочник. Т. 1. А—К / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1986. — С. 629. — 672 с. с илл.

Катэгорыя:Горныя вяршыні паводле алфавіта
Катэгорыя:Горы Афрыкі
Катэгорыя:Геаграфія Руанды
Катэгорыя:Геаграфія Дэмакратычнай Рэспублікі Конга
Катэгорыя:Стратавулканы
Крысціян Карамбё

**Крысціян Карамбё** (; нар. , востраў Ліфу, Новая Каледонія) — французскі футбаліст, паўабаронца. Чэмпіён свету 1998 у складзе нацыянальнай зборнай Францыі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток: «Set-Print», 2006.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Францыі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Францыі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Бастыя
Катэгорыя:Ігракі ФК Сервет
Катэгорыя:Ігракі ФК Алімпіякос Пірэй
Катэгорыя:Ігракі ФК Мідлсбра
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэал Мадрыд
Катэгорыя:Ігракі ФК Сампдорыя
Катэгорыя:Ігракі ФК Нант
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па футболе
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 1998
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Новай Каледоніі
Касмагонія

**Касмаго́нія** (, ад  — Сусвет  — нараджэнне) — раздзел астраноміі, які распрацоўвае праблемы паходжання і эвалюцыі нябесных целаў і іх сістэм, у прыв., праблему паходжання Сонечнай сістэмы. Правільнае развязанне гэтай праблемы можа мець істотнае значэнне для разумення сучасных геафізічных і геалагічных працэсаў, якія адбываюцца ў нетрах Зямлі. Таксама распрацоўваюцца праблемы зоркаўтварэння.

## Гл. таксама 
* Астраномія
* Касмалогія
* Лічбавая фізіка
* Эманацыя
* Эсхаталогія
* Існаванне
* Паходжанне жыцця

Катэгорыя:Касмалогія
Касмалогія

**Касмалогія** — раздзел астраноміі, які вывучае Сусвет як адзінае цэлае, выяўляе геаметрычную структуру Сусвету, яе эвалюцыі і паходжання ўсіх аб'ектаў, якія яе запаўняюць. Назіральныя асновы касмалогіі абапіраюцца на даныя астрафізікі і зорнай астраноміі, а тэарэтычныя — на найбольш агульныя законы фізікі: агульную тэорыю адноснасці, фізіку элементарных часціц і электрадынаміку.

## Літаратура 
* P. Barker, Copernicus, the orbs, and the equant, Pierre Duhem : historian and philosopher of science I, Synthese 83 (2) (1990), 317—323. 01A40.
* C. Bonneau, S. Brunier. Une sonde defie l'espace et le temps. Science&Vie, № 1072, Janvier 2007, p. 43
* David J. Furley, The Greek Theory of the Infinite Universe, Journal of the History of Ideas, Vol. 42, No. 4 (Oct. — Dec., 1981), pp. 571—585.

## Спасылкі 
* 
* 


Катэгорыя:Раздзелы астраноміі
Каспар Давід Фрыдрых

**Каспар Давід Фрыдрых** (; ) — адзін з самых яскравых і адметных жывапісцаў нямецкай рамантыкі, на станаўленне і развіццё якой ён моцна паўплываў разам з Філіпам Ота Рунге, як ні адзін іншы мастак.

## Біяграфія 
Каспар Давід Фрыдрых атрымаў адукацыю ў Каралеўскай акадэміі мастацтва ў Капенгагене і працаваў, пачынаючы з 1798 года, ў Дрэздэне, але час ад часу прыяжджаў на сваю радзіму ў горад Грайфсвальд, таксама наведваў востраў Руген, які знаходзіўся непадалёку.

## Творчасць 
Яго творы — гэта ў першую чаргу матывы Сярэднявечча, прырода ды ландшафты, якія мелі непасрэднае дачыненне да яго радзімы. Больш глыбокае разуменне і ўспрыманне яго твораў прыходзіць, даведаўшыся пра тое, што будучы яшчэ маленькім хлапчуком Каспар пайшоў пад лёд у час катання на каньках; на выратаванне яму кінуўся яго брат і загінуў у час выратавання.

## Творы 

Image:Caspar David Friedrich - Der Watzmann.jpg|Ватцман (горны масіў у Баварыі), 1824–1825
Image:Friedrich, Caspar David – Morgennebel im Gebirge.jpg|Туманны досвітак у гарах, 1808
Image:Caspar David Friedrich - Der Sommer (Landschaft mit Liebespaar).jpg|Лета (ландшафт з закаханымі), 1807

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Web Gallery of Art — comprehensive collection of Friedrich's works
* Artcyclopedia — links to Friedrich's pictures from Image Archives, articles etc

Катэгорыя:Мастакі Германіі
Катэгорыя:Мастакі рамантызму
*
Катэгорыя:Мастакі-пейзажысты Германіі
Арманда Кастэлацы

**Арманда Кастэлацы** (;  — ) — італьянскі футбаліст, паўабаронца. Чэмпіён свету 1934 у складзе нацыянальнай зборнай Італіі.

## Літаратура 
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток:"Set-Print", 2006.

Катэгорыя:Футбалісты Італіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Італіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Інтэрнацыянале Мілан
Катэгорыя:Футбалісты аднаго клуба
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Італіі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Інтэрнацыянале Мілан
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 1934
Касцюшка (гара)

**Касцюшка**, **гара Касцюшка** () — гара ў горнай сістэме Аўстралійскіх Альпаў. Вышыня 2228 м. Самая высокая вяршыня Аўстраліі. Адкрыта ў 1840 годзе.

## Геаграфія 
Гара складзена з крышталічных парод. На вяршыні 5 месяцаў ляжыць снег. Ледавіковыя ландшафты. На схілах эўкаліптавыя лясы, вышэй за 1800 м — альпійская і субальпійская расліннасць. Нацыянальны парк (675 тыс. га) уключае біясферны рэзерват.

## Гісторыя 
Першым чалавекам, які падняўся на яе вяршыну, быў паляк Павел Эдмунд Стшэлецкі, які назваў гару ў гонар нацыянальнага героя Тадэвуша Касцюшкі.

Касцюшка доўгі час лічылася самай высокай гарой у Аўстралійскіх Альпах. Аднак, больш познія даследаванні вызначалі, што гара Таўнсенд вышэй за гару Касцюшка. З павагі да Паўла Эдмунда Стшэлецкага, улады перайменавалі Касцюшка ў Таўнсенд, а Таўнсенд у Касцюшка.

Нацыянальны парк заснаваны ў 1944 годзе.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Mt Kosciuszko Inc — інфармацыя аб даследчыках гары Касцюшка.
* mtkosciuszko — сайт гары.
* фота з сусветнай горнай энцыклапедыі 
 

Катэгорыя:Горы Аўстраліі
Ката Тамасабура

**Ката Тамасабура** (加藤友三郎, *Katō Tomosaburō*;  — , Токіа) — 21-ы прэм’ер-міністр Японіі (1922—1923). Адмірал.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Японіі
Катапахі

**Катапахі** — вулкан у Эквадоры. Катапахі з’яўляецца другой па вышыні гарой Эквадора і самым высокім актыўным вулканам краіны. Катапахі лічыцца таксама адным з самых высокіх актыўных вулканаў планеты Зямля.

## Спасылкі 
* Пакарэнне вулканаў Эквадора 

Катэгорыя:Стратавулканы
Катэгорыя:Актыўныя вулканы
Катэгорыя:Вулканы Эквадора
Катэгорыя:Анды
Катафракт

**Катафракты**, або **клібанарыі** (ад ) — від кавалерыі ў Рымскай імперыі, потым у Візантыйскай імперыі. Спалучалі ўзбраенне (кап'ё, лук) і тактыку, характэрныя як для цяжкой, так і для лёгкай кавалерыі.

Уведзены ў 2 ст. імператарам Траянам, шырока ўжываліся на усходзе Рымскай імперыі, у т. л., супраць парфян, потым супраць кавалерыі Сасанідскай Персіі. У познім 6 ст. атрымалі страмёны, што павялічыла іх вартасць як цяжкой кавалерыі.

Катэгорыя:Ваенная гісторыя

Катэгорыя:Рымская імперыя
Катэгорыя:Кавалерыя
Эктар Кастра

**Эктар Кастра** (;  — ) — уругвайскі футбаліст, нападнік. Чэмпіён свету 1930 у складзе нацыянальнай зборнай Уругвая.

## Біяграфія 
Ва ўзросце 13 гадоў Эктар Кастра атрымаў траўму электрапілой, у выніку якой пазбавіўся кісці правай рукі, за што атрымаў мянушку Эль Манка (*Аднарукі*).

Алімпійскі чэмпіён 1928 года. Чэмпіён свету 1930 (адзіны чэмпіён свету ў гісторыі футбола без кісці рукі). Кастра забіў першы гол зборнай Уругвая на чэмпіянатах свету. Двухразовы чэмпіён Паўднёвай Амерыкі. У якасці гульца выйграў 3 чэмпіянаты Уругвая.

Выступаў за «Насьяналь» з Мантэвідэа з 1924 па 1936 год (з перапынкам у 1 сезон). Таксама выступаў за «Літа» і аргенцінскі «Эстудыянтэс».

Пасля завяршэння кар’еры футбаліста стаў трэнерам. Пад яго кіраўніцтвам «Насьяналь» 5 разоў выйграваў чэмпіянат краіны, а ў 1939 годзе Кастра быў памочнікам галоўнага трэнера, калі «Насьяналь» таксама стаў чэмпіёнам.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток: «Set-Print», 2006.

Катэгорыя:Футбалісты Уругвая
Катэгорыя:Ігракі зборнай Уругвая па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Насьяналь Мантэвідэа
Катэгорыя:Ігракі ФК Эстудыянтэс
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Уругвая
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Уругвая па футболе
Катэгорыя:Трэнеры ФК Рампла Хуніярс
Катэгорыя:Трэнеры ФК Насьяналь Мантэвідэа
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 1930
Катэгорыя:Чэмпіёны Паўднёвай Амерыкі па футболе
Кацура Тара

**Кацура Тара** (桂 太郎, Katsura Tarō,  — ) — 11-ы, 13-ы, 15-ы прэм'ер-міністр Японіі (*1901 — 1906*), (*1908 — 1911*), (*1912 — 1913*). Беспартыйны.

## Біяграфія 
Падчас перавароту 1868 года стаяў на баку імператара, ахоўваў яго палац у Кіёта, затым удзельнічаў у вайне з прыхільнікамі сёгуната на поўначы Японіі. У 1870—1873 гадах вучыўся ў Берліне ў Ваенным вучылішчы. У 1875—1878 гадах быў ваенным аташэ пры японскім пасольстве ў Берліне.

Вызначыўся ў Япона-Кітайскай вайне 1894—1895 гадоў. З студзеня 1898 быў міністрам арміі; ў лістападзе 1900, калі быў утвораны кабінет графа Іта Хірабумі, выйшаў у адстаўку. У чэрвені 1901, пасля адстаўкі Іта, сфармаваў новы кабінет ўрада. Ён заключыў англа-японскі дагавор і правёў вайну з Расіяй.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Японіі
Кафу

**Ма́ркус Эванжэлі́ста ды Мара́йс** (; ), больш вядомы як **Кафу́** (, МФА: ) — бразільскі футбаліст, абаронца. Чэмпіён свету 1994 і 2002 у складзе нацыянальнай зборнай Бразіліі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Руднік В.* Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток:"Set-Print", 2006.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Бразіліі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Бразіліі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Мілан
Катэгорыя:Ігракі ФК Рома
Катэгорыя:Ігракі ФК Палмейрас
Катэгорыя:Ігракі ФК Жувентуды
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэал Сарагоса
Катэгорыя:Ігракі ФК Сан-Паўлу
Катэгорыя:Чэмпіёны Паўднёвай Амерыкі па футболе
Катэгорыя:Двухразовыя чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:ФІФА 100
Квавар (аб’ект пояса Койпера)

thumb
thumb|Арбіты Квавара і Плутона — від з экліптыкі
thumb|Арбіты Квавара (сіняя) і Плутона (чырвоная) — від у плане

**(50000) Квавар** (, ) — транснептунавы аб’ект, адзін з найбуйнейшых аб’ектаў у поясе Койпера Сонечнай сістэмы.

Назва паходзіць ад імя стваральнай сілы племя Тонгва з басейну Лос-Анжэлес.

Дыяметр: верагодна ~1250 км (каля ½ плутонавых). Маса: —. Перыяд вярчэння: —. Арбітальны перыяд: ~288 г. экс.арбіты: —, нахіл арбіты: —. Альбеда: 12 %. Нахіл восі вярчэння: ~7.9°.

Відавочна, аб’ект збольшага акруглы, і складаецца пераважна са скальных парод і лёду. Цікава, што Ч. Коваль у пошуках дзесятай планеты сфатаграфаваў Квавар яшчэ ў пач. 1980-х, але не адрозніў яго ад зорак. Аднак, яго здымкі былі выкарыстаны адкрывальнікамі, і арбіта Квавара вядомая лепей за арбіты іншых АПК.

## Адметнасці 
Найбольшы вядомы (да 2004) аб’ект поясу Койпера.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пояс Койпера
Пячора Каске

**Каске** — пячора з палеалітычным жывапісам у Францыі (дэпартамент Ардэш, міжземнаморскае ўзбярэжжа каля вусця р. Роны), у некалькіх кіламетрах на поўдзень ад Марселя.

Адкрытая ў 1991. Уваход у пячору, які размешчаны на глыбіні 36 м пад вадой і ўяўляе сабою пачатак доўгага (160 м) нахільнага калідора, быў вядомы раней, але толькі ў 1991 пракрасціся ў сухую частку пячоры здолеў дайвер Анры Каске. На сценах сухой часткі пячоры захаваліся адбіткі далоняў, малюнкі коней, казлоў, цюленяў і, відаць, пінгвінаў, якія жылі тут у ледніковы перыяд. Радыевугляродная датыроўка: выявы далоняў, зробленыя чорнай фарбай на аснове вугалю, — 27870±430, 27110±390, 27110±350 і 26360±400 гадоў таму. Затым, пасля паўзы амаль у 9 тыс. гадоў, ідзе серыя з 6 маляўнічых малюнкаў коней, бізонаў і драпежніка: 19200±220, 18820±310, 18840±240, 18420±420, 18530±180, 18030±370 гадоў таму. Апошняя датыроўка з пячоры Каске — 16370±350 гадоў таму: гэта кавалачак вугалю, хутчэй за ўсё, ад паходні, які мог быць выкарыстаны і пры больш познім наведванні пячоры да таго, як уваход у яе стаў запаўняцца марской вадой. Карэктнасць датыроўкі чорных адбіткаў рук падвергнуў сумненню Р. Беднарык, які зазначыў, што датаваны быў толькі драўняны вугаль, а не момант стварэння малюнка рукі. Для гэтага мадленскі чалавек, як і любы іншы дагістарычны чалавек, мог, па меркаванні Р. Беднарыка, браць вугаль ва ўжо існуючым агмені. У пячоры Каске як раз была такая магчымасць: на падлозе залы з роспісамі захаваўся агмень, датаваны таксама каля 27 тыс. гадоў таму.

## Спасылкі 
* Cosquer’s Cave Grotto Cosquer
* Prehistory and coastal karst area: Cosquer Cave and the «Calanques» of Marseille 
* Official French Ministry of Culture pages on The Cosquer Cave
* The Cosquer Cave Prehistoric Images and Medicines Under the Sea by Jean Clottes, Jean Courtin and Luc Vanrell

## Спіс літаратуры 
* Jean Clottes, Jean Courtin, *La grotte Cosquer*, Seuil, 1994, ISBN 2-02-019820-7 (French)
* Jean Clottes, Jean Courtin, Luc Vanrell, *Cosquer redécouvert*, Seuil, 2005, ISBN 2-02-065550-0 (French)
* The Cave Beneath the Sea: Paleolithic Images at Cosquer by Jean Clottes and Jean Courtin (1996) Harry N. Abrams, Inc., New York ISBN 0-8109-4033-7 English translation by Marilyn Garner from the French edition

Катэгорыя:Пячоры Францыі
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Францыі
Катэгорыя:Карставыя пячоры
Катэгорыя:Пячоры ў вапняках
Джордж Канінг

**Джордж Канінг** (; , Лондан — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікабрытаніі, дыпламат. 23-і прэм'ер-міністр Вялікабрытаніі. Належаў да партыі Торы.

Скончыў Оксфардскі ўніверсітэт (1791). 3 1793 член парламента. У 1796—1799 памочнік міністра замежных спраў у кабінеце У. Піта Малодшага. У 1807—1809 міністр замежных спраў. Праводзіў курс на фінансавую і ваенную дапамогу Іспаніі ў вызвольнай вайне з Напалеонам I. У 1814—1816 пасол у Партугаліі. Лідар партыі торы. 3 1822 член кабінета Р. Б. Ліверпула і міністр замежных спраў. Садзейнічаў прызнанню брытанскім урадам незалежнасці былых іспанскіх калоній у Паўднёвай Амерыцы, выступаў за аўтаномію Грэцыі. Змагаўся за ўмацаванне брытанскай гегемоніі ў Еўропе ў процівагу палітыцы краін Свяшчэннага саюза.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Вялікабрытаніі
Кастрычніцкі раён (Мінск)

**Кастрычніцкі раён** — адміністрацыйны раён Мінска. Размешчаны ў паўднёвай частцы горада паміж чыгункамі Мінск—Брэст і Мінск—Гомель. У яго склад уваходзяць прамысловы вузел «Калядзічы», пасёлак Сокал а таксама тэрыторыя РУП «Нацыянальны аэрапорт Мінск», геаграфічна размешчанага на поўдні Смалявіцкага раёна. Плошча: 1927 га. Насельніцтва: 155 тысяч жыхароў.

## Гісторыя 
У жніўні 1921 Цэнтральнае бюро КП(б)Б пастанавіла падзяліць горад на тры раёны па партыйнай рабоце: Аляксандраўскі (правобраз цяперашняга Кастрычніцкага), Ляхаўскі і Цэнтральны. У 1938 былі створаны адміністрацыйныя раёны Мінска: Сталінскі, Варашылаўскі і Кагановіцкі (замест Аляксандраўскага). У 1957 Кагановіцкі раён перайменаваны ў Кастрычніцкі.

## Эканоміка 
Спецыялізацыя раёна — транспарт. Тут размешчаны прадпрыемствы Мінскага аддзялення Беларускай чыгункі, Мінскі чыгуначны вакзал, Дэпартамент па авіяцыі Міністэрства транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь, яго падраздзяленні і прадпрыемствы (у тым ліку, аэрапорт Мінск-1), аўтамабільны канцэрн «Белмагістральаўтатранс», аўтакамбінаты № 5 і 6.

Сярод прамысловых прадпрыемстваў — навукова-вытворчае аб’яднанне «Інтэграл», завод «Крыён», Мінскі мясакамбінат, ААТ «Керамін», Мінская фабрыка каляровага друку.

## Культурны ўплыў 
На тэрыторыі раёна размешчаны Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь, Беларускі ўніверсітэт культуры, медыцынскае вучылішча № 2, вучылішча мастацтваў, 5 ПТУ, 17 школ.

Сярод буйных медыцынскіх устаноў — бальніца хуткай медыцынскай дапамогі, 3-я дзіцячая бальніца, дарожная бальніца, гарадская гінекалагічная бальніца.

Больш за 300 спартыўных аб’ектаў, у тым ліку тры стадыёны: «Лакаматыў», «Узлёт», «Арбіта».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Адміністрацыі Кастрычніцкага раёна г. Мінска 

Катэгорыя:Раёны Мінска
Керкпатрык

**Керкпатрык** — гара на Зямлі Вікторыі ў Антарктыдзе. Вышыня 4528 м.

Катэгорыя:Горы Антарктыды
Кенія (гара)

**Ке́нія** — гара ва Усходняй Афрыцы, пагаслы вулкан. Вышыня 5199 м (другая па вышыні пасля Кіліманджара вяршыня ў Афрыцы). Усечаны конус над лававым плато. Горныя лясы, лугі, на вяршыні — шматгадовыя снягі і ледавікі (каля 15, даўжынёй да 1,5 км). На вышыні 1200—2000 метраў плантацыі кавы, сізалю, бананаў. Уваходзіць у склад нацыянальнага парку Маўнт-Кенія. 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Горныя вяршыні паводле алфавіта
Катэгорыя:Горы Кеніі
Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Кеніі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Кеніі
Катэгорыя:Стратавулканы
Кладуалду

**Кладуа́лду Тава́рыс ды Санта́на** або **Кладаалда** (; , , Сержыпі, Бразілія) — бразільскі футбаліст, паўабаронца. Чэмпіён свету 1970 у складзе нацыянальнай зборнай Бразіліі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток: «Set-Print», 2006.

Катэгорыя:Футбалісты Бразіліі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Бразіліі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Насьянал Манаус
Катэгорыя:Ігракі ФК Тампа Бэй Раўдыс
Катэгорыя:Ігракі ФК Сантус
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Бразіліі
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Усходняга Тымора па футболе
Катэгорыя:Трэнеры ФК Сантус
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Клас (біялогія)

**Клас** (ад  — разрад, група) — іерархічная ступень біялагічнай сістэматыкі, прыродная таксанамічная група, якая аб'ядноўвае сваяцкія атрады жывёл ці парадкі раслін. Паняцце класу уведзена французскім батанікам Ж. Турнефорам (). 

Некаторыя класы падзяляюцца на падкласы. Класы аб'ядноўваюцца ў аддзелы (раслін) і тыпы (жывёл). Прадстаўнікі класу падобныя будовай і паходзяць ад агульных продкаў.

## Літаратура 
* *Марозаў Я. І.* Клас // 

Катэгорыя:Біялагічная сістэматыка
Канстанцін Іванавіч Кернажыцкі

**Канстанцін Іванавіч Кернажыцкі** (25 верасня (8 кастрычніка) 1902, вёска Выдранка, , Магілёўская вобласць — , ГУЛАГ) — беларускі гісторык, педагог. Кандыдат гістарычных навук (1934), дацэнт БДУ.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і святара. У 1926 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. З 1930 года працаваў старшым навуковым супрацоўнікам у Інстытуце гісторыі АН БССР, выкладаў у БДУ.

Сямейнае становішча: жонка, двое дзяцей.

11 снежня 1937 года арыштаваны НКУС БССР у Мінску па адрасе: вул. Свярдлова, д. 49, кв. 34.

14 траўня 1939 года прыгавораны пазасудовым органам (спецтройкай НКУС БССР) як «польскі шпіён» на 8 гадоў папраўча-працоўных лагераў.

Памёр у Краслагу ў г. Канску Краснаярскага края.

Асабовая справа № 11843-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі. Пасмяротна рэабілітаваны 5 чэрвеня 1958 года.

## Навукова-даследчыцкая дзейнасць 
Сфера навуковых інтарэсаў — праблемы генезісу капіталізму ў беларускіх губерніях. Даследаваў аграрную гісторыю Беларусі познефеадальнай і капіталістычнай эпох, эвалюцыю феадальнага спосабу вытворчасці ў канцы XVII — 1-й пал. XIX ст. Займаўся пытаннямі распаду феадальна-прыгонніцкай сістэмы, перыядызацыі гісторыі познефеадальнага перыяду на Беларусі. Разам з Дз. Дудковым абгрунтаваў капіталістычны характар аграрнага ладу Беларусі пасля сялянскай рэформы ў Расійскай імперыі (1861) пры адначасовым захаванні значных перажыткаў прыгонніцтва. Адзін са складальнікаў зборніка дакументаў «Гісторыя Беларусі ў дакументах і матэрыялах» (т. 1, 1936).

Працы К. Кернажыцкага лічацца важнай вяхой у беларускай гістарыяграфіі ХХ стагоддзя.

## Бібліяграфія 
* Гаспадарка старостваў на Беларусі і экономічны стан іх насельніцтва ў другой палове XVIII сталецьця // Запіскі аддзелу гуманітарных навук. Працы клясы гісторыі. Кн. 3. Т. 2. Менск, 1928
* Аграрная рэформа ў Бабруйскім старастве і эканамічнае становішча яго насельніцтва з XVII да паловы XIX ст.: Фармаванне капіталізму. — АН Беларусі, Навук.-даслед. ін-т гісторыі. — Мн., 1931. — 205 с.
* Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной. Менск, 1932. — 102 с.
* Гаспадарка прыгоннікаў на Беларусі ў канцы XVIII і першай палове XIX ст.: Да праблемы разлажэння феадалізму ў Беларусі. — Мн. : Выд-ва Бел. акад. навук, 1935. — 271 с.
* Гісторыя Беларусі ў дакументах і матэрыялах. Т. 1. IX—XVIII ст. / Склалі: акадэмік В. К. Шчарбакоў, дацэнт К. І. Кернажыцкі і вучоны археограф Д. І. Даўгяла. Менск, 1936.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* Кернажицкий Константин Иванович  // 

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Памерлі ў ГУЛАГу
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Класіфікацыя навук

**Класіфікацыя навук** — класіфікацыя навук паводле прадметаў іх даследавання.

* Прыродазнаўчыя (натуральныя) навукі
** Фізіка
** Хімія
** Біялогія
** Астраномія
*** Астраметрыя
*** Нябесная механіка
*** Астрафізіка
*** Зорная астраномія
*** Касмагонія
*** Касмалогія
** Геалогія
** Геафізіка
** Геаграфічныя навукі
** іншыя
* Грамадскія (гуманітарныя) навукі
** Права
** Філасофія
** Філалогія
** Мастацтвазнаўства
** Гісторыя
** Эканоміка
** іншыя
* Тэхнічныя навукі
* Матэматыка
* іншыя

## Гл. таксама 
* Кагнітыўныя навукі

*
Жазэ Клеберсан

**Жазэ́ Кле́берсан Перэ́йра** (; нар. ,  Ураі, штат Парана, Бразілія) —  бразільскі футбаліст, паўабаронца. Чэмпіён свету 2002 у складзе нацыянальнай зборнай Бразіліі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток: «Set-Print», 2006.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Бразіліі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Бразіліі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Форт Лодэрдэйл Страйкерс
Катэгорыя:Ігракі ФК Інды Ілевен
Катэгорыя:Ігракі ФК Філадэльфія Юніян
Катэгорыя:Ігракі ФК Баія
Катэгорыя:Ігракі ФК Фламенгу
Катэгорыя:Ігракі ФК Атлетыку Паранаэнсі
Катэгорыя:Ігракі ФК Бешыкташ
Катэгорыя:Ігракі ФК Манчэстэр Юнайтэд
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Чэмпіёны Паўднёвай Амерыкі па футболе
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 2002
Бернхард Клот

**Бернхард Клот** (;  — ) — нямецкі футбаліст, нападнік. Чэмпіён свету 1954 у складзе нацыянальнай зборнай ФРГ.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Руднік В.* Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток: «Set-Print», 2006.

Катэгорыя:Футбалісты Германіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Германіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Шальке 04
Катэгорыя:Ігракі ФК Хорст-Эмшэр
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 1954
Нестар Клаўсен

**Нестар Раланда Клаўсен** (; нар. ) — аргенцінскі футбаліст, абаронца. Чэмпіён свету 1986 у складзе нацыянальнай зборнай Аргенціны.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток:"Set-Print", 2006.

Катэгорыя:Футбалісты Аргенціны
Катэгорыя:Ігракі зборнай Аргенціны па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Арсенал Сарандзі
Катэгорыя:Ігракі ФК Індэпенд’ентэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Расінг Авельянеда
Катэгорыя:Ігракі ФК Сьён
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Аргенціны
Катэгорыя:Трэнеры ФК Сфаксьен
Катэгорыя:Трэнеры ФК Мушук Руна
Катэгорыя:Трэнеры ФК Сан-Хасэ Арура
Катэгорыя:Трэнеры ФК Спорт Бойз Варнес
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Балівіі па футболе
Катэгорыя:Трэнеры ФК Хорхэ Вільстэрман
Катэгорыя:Трэнеры ФК Блумінг
Катэгорыя:Трэнеры ФК Дубай
Катэгорыя:Трэнеры ФК Стронгест
Катэгорыя:Трэнеры ФК Балівар
Катэгорыя:Трэнеры ФК Эль-Кувейт
Катэгорыя:Трэнеры ФК Неўшатэль Ксамакс
Катэгорыя:Трэнеры ФК Сьён
Катэгорыя:Трэнеры ФК Чакарыта Хуніярс
Катэгорыя:Трэнеры ФК Арыентэ Петралера
Катэгорыя:Трэнеры ФК Індэпенд’ентэ
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 1986
Юрген Клінсман

**Юрген Клінсман** (; нар. ) — нямецкі футбаліст (нападнік) і трэнер. Чэмпіён свету 1990 у складзе нацыянальнай зборнай ФРГ. З 2004 года па 2006 год — галоўны трэнер нацыянальнай зборнай Германіі. За колер сваіх валасоў і здольнасць забіваць галы ён атрымаў мянушку «Залаты бамбардзір».

У цяперашні час працуе галоўным трэнерам нацыянальнай зборнай Паўднёвай Карэі.

## Дасягненні 
; **«Інтэрнацыянале»**
* Пераможца Кубка УЕФА: 1991

; **«Баварыя»**
* Чэмпіён Германіі: 1997
* Пераможца Кубка УЕФА: 1996

; **Зборная Германіі**
* Чэмпіён свету 1990
* Віцэ-чэмпіён Еўропы 1992 года
* Чэмпіён Еўропы 1996 года

; **Асабістыя ўзнагароды**
* Футбаліст года ў Германіі (2): 1994, 1998
* Футбаліст года ў Англіі: 1995
* Уваходзіць у спіс ФІФА 100
* Выступаючы за клуб «Тотэнхэм Хотспур», стаў першым у гісторыі Англіі замежнікам, прызнаным найлепшым іграком сезона.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток:"Set-Print", 2006.

Катэгорыя:Футбалісты Германіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Германіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Штутгартэр Кікерс
Катэгорыя:Ігракі ФК Штутгарт
Катэгорыя:Ігракі ФК Інтэрнацыянале Мілан
Катэгорыя:Ігракі ФК Манака
Катэгорыя:Ігракі ФК Тотэнхэм Хотспур
Катэгорыя:Ігракі ФК Баварыя Мюнхен
Катэгорыя:Ігракі ФК Сампдорыя
Катэгорыя:Ігракі ФК Орындж Каўнці Блю Стар
Катэгорыя:ФІФА 100
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Германіі
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Германіі па футболе
Катэгорыя:Трэнеры ФК Баварыя Мюнхен
Катэгорыя:Трэнеры зборнай ЗША па футболе
Катэгорыя:Трэнеры ФК Герта Берлін
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Паўднёвай Карэі па футболе
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1988 года
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 1988 года
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па футболе
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Стывен Гровер Кліўленд

**Стывен Гровер Кліўленд** (; ) — 22-і і 24-ы прэзідэнт ЗША, прыхільнік ідэі панамерыканізму. Кліўленд быў адным з трох дэмакратаў (разам з Эндру Джонсанам і Вудра Вільсанам) на пасадзе прэзідэнта ў эпоху рэспубліканскага палітычнага панавання (з 1861 па 1933 гг.) Ён таксама з’яўляецца адным з двух кіраўнікоў у амерыканскай гісторыі, які быў прэзідэнтам два непаслядоўныя тэрміны (другі — Дональд Трамп).

## Біяграфія 
Кліўленд быў лідарам руху дэмакратаў у падтрымку бізнэсу, які выступаў супраць высокіх тарыфаў, свабоднага срэбра, інфляцыі, імперыялізму і субсідый бізнэсу, фермерам і ветэранам. Яго крыжовы паход за палітычныя рэформы і фінансавы кансерватызм зрабілі яго знакавай фігурай для амерыканскіх кансерватараў той эпохі. Кліўленд быў шырока вядомы за сваю сумленнасць, упэўненасць у сваіх сілах, шчырасць і прыхільнасць да прынцыпаў класічнага лібералізму. Ён нястомна змагаўся супраць палітычнай карупцыі, патранажу і марыянэткавай сістэмы ўлады. У якасці рэфарматара Кліўленд меў такі аўтарытэт, што кансерватыўнае крыло Рэспубліканскай партыі падтрымала яго на выбарах 1884 года.

Падчас яго другога тэрміну адбылася сумнавядомая паніка 1893 года, якая перарасла ў цяжкую нацыянальную дэпрэсію, якую Кліўленд не змог пераламаць. Гэта сруйнавала Дэмакратычную партыю, адкрываючы шлях для рэспубліканскай перамогі на выбарах ў 1894 годзе, а ворагі Кліўленда ў аграрных пытаннях і свабоднага срэбра ўзялі канроль над Дэмакратычнай партыяй ў 1896 годзе. У выніку адбылася палітычная перабудова, якая завяршыла трэцюю партыйную сістэму і запусціла чацвёртую і Прагрэсіўную эру.

Кліўленд быў грозным палітыкам, у адказ ён атрымліваў адпаведную крытыку. Яго ўмяшальніцтва ў Пулманаўскую стачку 1894 года абурыла прафсаюзы па ўсёй краіне; яго падтрымка залатога стандарту і апазіцыя свабоднаму срэбру прывяла да канфрантацыі з аграрным крылом Дэмакратычнай партыі. Крытыкі скардзіліся, што Кліўленд быў перагружаны эканамічнымі катастрофамі ў краіне падчас яго другога тэрміну. Тым не менш, яго рэпутацыя непадкупнага чалавека з добрым характарам пераўзышлі непрыемнасці яго другога прэзідэнцкага тэрміну. Сёння, Кліўленд на думку большасці гісторыкаў лічыцца паспяховым лідарам і ўваходзіць у лік другога эшалона амерыканскіх прэзідэнтаў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Прэзідэнты ЗША
Юрген Колер

**Юрген Колер** (; нар. ) — нямецкі футбаліст, абаронца. Чэмпіён свету 1990 у складзе нацыянальнай зборнай ФРГ.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток:"Set-Print", 2006.

Катэгорыя:Футбалісты Германіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Германіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Барусія Дортмунд
Катэгорыя:Ігракі ФК Ювентус
Катэгорыя:Ігракі ФК Баварыя Мюнхен
Катэгорыя:Ігракі ФК Кёльн
Катэгорыя:Ігракі ФК Вальдгоф
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Германіі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Альфтэр
Катэгорыя:Трэнеры ФК Гаўэнштайн
Катэгорыя:Трэнеры ФК Віргес
Катэгорыя:Трэнеры ФК Ален
Катэгорыя:Трэнеры ФК Дуйсбург
Катэгорыя:Трэнеры маладзёжнай зборнай Германіі па футболе
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 1990
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па футболе
Колт

]]
 (Рагачоўскі раён). Другая палова XII ст. серабро, залачэнне, перагародкавая эмаль.]]
**Колт** (ад наўгар. *колтки* — падвескі да завушніц; укр. *ковток* — завушніца) — жаночае ўпрыгажэнне на Русі ў ХІ—XIII стагоддзях. Полая прывеска, часта з каштоўных металаў, аздобленая зерню, сканню, эмаллю, чэрню. Парныя колты прывешваліся да галаўнога ўбору з двух бакоў.

Знойдзены ў шэрагу кладаў на тэрыторыі Русі, у Беларусі на гарадзішчы ля Вішчына (гл. Вішчынскі скарб). Старажытная назва невядомая, паняцце было ўведзена ў XIX стагоддзі на падставе этнаграфічных дадзеных. Вядомыя колты круглай і зоркападобнай формаў. Круглыя залатыя колты аздабляліся перагародчатай эмаллю (з выявамі птушак, сірынаў і іншыя фантастычных звяроў, святых), срэбныя — выявамі ў чэрні. Зоркападобныя колты з золата і срэбра аздабляліся зерню і сканню. У пач. XIII ст. пачалі вырабляць танныя колты з бронзы і свінцу.

## Тэхналогія вырабу 
Складаліся колты з 2-х палавінак, у сярэдзіне былі пустацелымі. Мяркуецца, што ўнутр колтаў змяшчалася тканіна, намочаная духмяным алеем. Кожную з палавінку колтаў выраблялі праз цісненне на матрыцы. Затым малюнак дадаткова аздаблялі гравіроўкай. Пасля вырабу палавінак колтаў іх літавалі паміж сабой з дапамогай устаўной стужкі, якая выконвала яшчэ адну функцыю — стварала дадатковую кропку літавання обнізі.

## Літаратура 
* *Ляусік Н. А.* Ціснёныя колты са збораў ГДГАМ  // Краязнаўчыя запіскі, вып. 6. — Гродна, 2003. — С. 3-5.

Катэгорыя:Мастацтва Русі
Катэгорыя:Гісторыя Русі
Катэгорыя:Упрыгажэнні
Ісаак I Камнін

**Ісак I Камнін** (? — , Студыйскі манастыр) — імператар усходнерымскі (1057—1059), фактычны родапачынальнік дынастыі Камнінаў. Сын Мануіла Эротыка Камніна, вядомага дзеяча часоў імператара Васіля II. Быў жанаты з Кацярынай, дачкою балгарскага цара Івана-Уладзіслава.

Займаў пасаду магістра і камандаваў усходнім войскам Візантыйскай імперыі, ваяваў з сельджукамі. Быў пазбаўлены пасады імператрыцай Феадорай. Прыйшоў да ўлады ў выніку ваеннага перавароту ў Канстанцінопалі, але праз два гады, пасля палітычнага паражэння, саступіў сталец Канстанціну Дуку. Адрокся ад ўлады ў снежні 1059. Пастрыгся ў манахі Студыйскага манастыра, дзе і памёр. Хварэў на эпілепсію.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Дашков С. Б., «Императоры Византии» М. 1997*
* *Рыжов К. В., «Все монархи мира. Древняя Греция. Древний Рим. Византия» М. 2001*

Катэгорыя:Візантыйскія імператары XI стагоддзя
Катэгорыя:Камніны
Мануіл Эротык Камнін

**Мануіл «Эротык» Камнін** — візантыйскі военачальнік канца X — пачатка XI стст.

## Біяграфія 
Вызначыўся пры абароне горада Нікеі ад Варды Скліра, які паўстаў супраць імператара Васілія II. Пры пасрэдніцтве Мануіла 11 кастрычніка 989 года паміж Склірам і імператарам быў заключаны мір. Мануіл атрымаў ад імператара землі ля сучаснага горада Кастамону (*Кастра Камненон*) у Малой Азіі, паклаўшы пачатак узвышэнню свайго сямейства.

Катэгорыя:Камніны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 950-я гады
Катэгорыя:Военачальнікі Візантыі
Нікіфар Камнін

**Нікіфар Камнін** — брат Мануіла Камніна.

Пры імператары Васілю II Балгарабойцы быў архонтам Мідыі і Аспраканіі з прылеглымі землямі. У 1026 годзе ўзняў паўстанне супраць Канстанціна VIII і за гэта быў аслеплены.

Катэгорыя:Камніны
Катэгорыя:Асобы
Ганна Камніна

**Ганна Камніна** ( — каля ) — візантыйская прынцэса і пісьменніца, дачка імператара Аляксея I Камніна і Ірыны Дукіны.

Атрымала добрую адукацыю, вывучала гісторыю, філасофію і матэматыку. У 14 гадоў выйшла замуж за Нікіфара Врыенія. Разам з маці спрабавала дамагчыся ад бацькі, каб той зрабіў Нікіфара спадкаемцам імператарскага стальца, а ўласнага сына Іаана пазбавіў бы спадчыны. Калі ў 1118 Іаан заняў сталец, узначаліла змову супраць яго, але пасля няўдачы змовы была вымушана пастрыгчыся ў манастыр, дзе і напісала вядомую «Алексіяду».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Peter Frankopan: *Perception and projection of prejudice. Anna Comnena, the Alexiad and the First Crusade*. In: Susan B. Edgington, Sarah Lambert (Hrsg.): *Gendering the crusades*. University of Wales Press, Cardiff 2001, S.45-59, Columbia University Press, New York 2002. ISBN 0-231-12598-4
* 

Катэгорыя:Камніны
Катэгорыя:Гісторыкі Візантыі
Камніны

**Камніны** () — арыстакратычны род, дынастыя візантыйскіх імператараў (6 імператараў у 1081—1185 гадах).

Паходзіць з горада Комнэ каля Філіпопаля ў Фракіі. Камніны здолелі ўмацаваць Усходнюю Рымскую імперыю (**Візантыю**), пашырыць яе межы на ўсход і паўночны захад. Ва ўнутранай палітыцы абапіраліся на землеўласніцкую і ваенную арыстакратыю, згуртаваную сваяцтвам у адзіны «клан», які меў тэндэнцыю да ператварэння ў замкнёную сацыяльную групу, і, збольшага, на правінцыяльныя гарады. Асаблівасцю знешняй палітыкі Камнінаў была сістэма саюзаў з заходнееўрапейскімі дзяржавамі, звычайна замацаванымі шлюбамі, і ўсталяванне суверэнітэту над суседнімі дзяржавамі (Венгрыя, Сербія, Антыёхійскае княства). Камніны далі шырокія прывілеі на тэрыторыі імперыі італьянскім рэспублікам — Венецыі і Генуі. Нашчадкі Андроніка I, якія прынялі імя **Вялікія Камніны**, былі імператарамі Трапезундскай імперыі (1204—1461).

## Радавод 
  NN
  ├─>Мануіл "Эротык" 
  │   ├─>Ісаак I, візантыйскі імператар
  │   │   ├─>Мануіл
  │   │   └─>Марыя
  │   └─>Іаан
  │       ├─>Ісак
  │       ├─>Аляксей I, візантыйскі імператар∞Ірына Дукіня (Гл. ДУКІ) 
  │       │   ├─>Іаан II, візантыйскі імператар
  │       │   │   ├─>Ісак Парфірагенет, севастакратар
  │       │   │   └─>Мануіл I, візантыйскі імператар
  │       │   │        └─>Аляксей II, візантыйскі імператар
  │       │   ├─>Андронік
  │       │   ├─>Ісак Севастакратар, васілеапатр
  │       │   │   ├─>Іаан-Чалябі 
  │       │   │   ├─>Андронік I, апошні візантыйскі імператар з Камнінаў
  │       │   │   │    └─>Мануіл
  │       │   │   │         ├─>Аляксей I Вялікі Камнін, трапезундскі імператар
  │       │   │   │         │    └─>ВЯЛІКІЯ КАМНІНЫ
  │       │   │   │         └─>Давыд (1184—1214), валадар іраклійскі і пафлагонскі
  │       │   │   ├─>Марыя
  │       │   │   ├─>Анна
  │       │   │   ├─>Еўдакія ∞ Канстацін Палеалог
  │       │   │   └─>Алена ∞? Юрый Даўгарукі
  │       │   ├─>Ганна
  │       │   └─>Феадора∞Канстанцін Ангел (Гл. АНГЕЛЫ)
  │       ├─>Адрыян
  │       ├─>Нікіфар
  │       ├─>Марыя
  │       ├─>Еўдакія
  │       ├─>Мануіл I
  │       └─>Феадора
  └──>Нікіфар

## Крыніцы 
## Літаратура 
*
Аляксей I Камнін

**Аляксей I Камнін** (грэч.: ''Αλέξιος Α' Κομνηνός'') (~1048 — ) — імператар візантыйскі (1081–1118).

## Біяграфія 
Паходзіў з правінцыйнай ваеннай арыстакратыі, з яе дапамогаю захапіў уладу. Пераследваў багамілаў, здушыў шматлікія мяцяжы арыстакратыі, адбіў наступ нарманаў на чале з Робертам Гвіскарам, удала ваяваў супраць сельджукаў і печанегаў.

Агульны ваенны і эканамічны заняпад Візантыі (гл. Бітва пад Манзікертам, пасля падзей) вымусіў яго звярнуцца да папы Урбана II па ваенную дапамогу Захаду. Гэты заклік наўпрост прывёў да збору Першага крыжовага паходу.

З дапамогай крыжаносцаў вярнуў Візантыйскай імперыі частку Малой Азіі. У 1108 вымусіў Баэмунда Тарэнцкага, князя Антыёхіі, прызнаць сябе васалам візантыйскага імператара. Аляксей I лічыцца заснавальнікам дынастыі Камнінаў, хоць фактычны пачатак дынастыі паклаў яго дзядзька Ісаак I. Пры яго кіраванні былі ажыццёўлены маштабныя рэформы, дзякуючы якім пачалося Камнінаўскае адраджэнне Візантыйскай імперыі, адзначанае ростам яе ваеннай і эканамічнай моцы.

У той жа час у дні кіравання Аляксея I азначыліся і негатыўныя тэндэнцыі: узмацнілася роля італьянскіх гандлёвых рэспублік у эканамічным жыцці імперыі, пачалося развіццё феадальных адносін, а заняпад дробных ваенных трыманняў нікім не спыняўся. З-за ўзмацнення гэтых працэсаў у 1204 годзе Візантыйская імперыя не змагла аказаць супраціў удзельнікам Чацвёртага крыжовага паходу і ў выніку распалася на некалькі дзяржаў.

## Продкі 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Візантыйскія імператары XI стагоддзя
Катэгорыя:Камніны
Катэгорыя:Удзельнікі Першага крыжовага паходу
Катэгорыя:Візантыйскія імператары XII стагоддзя
Катэгорыя:Памерлі ў Канстанцінопалі (Візантыйская імперыя)
Спенсэр Комптан

**Спенсэр Комптан, граф Уілмінгтан** (;  — ) — брытанскі дзяржаўны дзеяч, член партыі вігаў, член урада, пачынаючы з 1715 года і да сваёй смерці. Намінальна ў 1742—1743 гадах з’яўляўся прэм’ер-міністрам Вялікабрытаніі, пры гэтым рэальна кіраваў краінай Джон Картэрэт, кіраўнік Таемнага савета.

У студзені 1742 года ён змяніў Уолпала на пасадах першага лорда казначэйства і прэм’ер-міністра, хоць фактычна кіраваў урадам Джон Картэрэт. Здароўе Спенсэра Комптана пагоршылася і некаторыя рашэнні прымаліся без яго ведама. Ён заставаўся на пасадзе да самай сваёй смерці.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Вялікабрытаніі
Джон Конелі

**Джон Майкл Конелі** (;  — ) — англійскі футбаліст, нападнік. Чэмпіён свету 1966 у складзе нацыянальнай зборнай Англіі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток: «Set-Print», 2006.

Катэгорыя:Футбалісты Англіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Англіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Беры
Катэгорыя:Ігракі ФК Блэкберн Роверс
Катэгорыя:Ігракі ФК Манчэстэр Юнайтэд
Катэгорыя:Ігракі ФК Бернлі
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 1966
Бруна Конці

**Бруна Конці** (; нар. ) — італьянскі футбаліст, паўабаронца. Чэмпіён свету 1982 у складзе нацыянальнай зборнай Італіі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток:"Set-Print", 2006.

Катэгорыя:Футбалісты Італіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Італіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Рома
Катэгорыя:Ігракі ФК Джэноа
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Італіі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Рома
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 1982
Корпус тэкстаў

**Ко́рпус тэ́кстаў** ( — цела), (у лінгвістыцы і лексікаграфіі) збор тэкстаў, выказванняў, або іншых моўных адзінак, якія лічацца дастаткова характэрнымі для мовы. Звычайна афармляецца ў базу даных, апрацоўваецца сродкамі інфарматыкі.

У шырокім сэнсе — збор тэкстаў пэўнага роду, асабліва калі з’яўляецца поўным і самадастатковым.

Прыклады: шматмоўны паралельны корпус сказаў Tatoeba, Беларускі N-корпус.

*
Вывяржэнне Кракатаў 1883 года

**Вывяржэнне Кракатаў 1883 года** — працяглае вывяржэнне і катастрафічны выбух вулкана Кракатаў у Зондскім архіпелагу. Адна з найбольш магутных і вядомых вулканічных катастроф у гісторыі чалавецтва.

Магнітуда VEI 6. Магнітуда вывяржэння — 9,5. Энергія выбуху — 1026 эрг

Марская хваля, выкліканая выбухам Кракатаў, абыйшла ўсю планету. Яе адзначылі на ўсім узбярэжжы Індыйскага акеану, каля берагоў Францыі, на атлантычным баку Панамскага каналу, на заходнім узбярэжжы Амерыкі.

Каля месца выбуху бушавалі ўраганы. Рух паветраных мас быў адзначаны ў Еўропе і Паўночнай Амерыцы. Паветраная хваля ад выбуху тры разы абыйшла зямны шар, паводле бараметрычных назіранняў. Яе пачатковая хуткасць была ~1000 км/гадз.

Плошча выпадання попелу ацэньвалася як ~1000 тыс. км².

## Пасля падзей 
На месцы старога конусу ўтварылася кальдэра абвальнага тыпу, агульным папярочнікам каля 7 км (большы басейн — каля 4,5x5 км і глыбінёю да 279 м), абмежаваная рэшткамі трох галоўных астравоў колішняй групы Кракатаў — Раката, Ланг і Ферлейтэн. На 12 км вакол вулкана прадукты вывяржэння ўтварылі слаі да 20 — 40 м таўшчынёй, агульным аб’ёмам да 12 км³. Мора навокал, напрыклад, на поўнач да в. Себезі, пакрылася мелямі, і стала няторным для вялікіх караблёў.

Дробны попел, які пасля выбуху трапіў у верхнія слаі атмасферы, стаў прычынай своеасаблівай зялёнай афарбоўкі сонца, якая назіралася спачатку толькі блізу Кракатаў, а ў далейшым з’ява распаўсюджвалася, і яе назіралі, напр., на в. Цэйлон, на в. Маўрыкій, на заходнім узбярэжжы Афрыкі, у Бразіліі, Цэнтральнай Амерыцы і ў многіх іншых месцах. Іншыя незвычайныя атмасферныя з’явы назіраліся, пачаўшы з канца лістападу 1883 у Еўропе, і ў іншых месцах, — доўгі час пасля заходу сонца яго прамяні давалі пурпуравы водбліск на небе, а потым адразу наставаў поўны змрок.

Колькасць ахвяр вывяржэння — каля 40 тыс., паводле тагачасных афіцыйных звестак.

## Гл. таксама 
* Вядомыя вывяржэнні вулкана Тоба

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Резанов И. А. Атлантида: фантазия или реальность? — М.: Наука, 1975.

Катэгорыя:Вулканізм
Катэгорыя:1883
Крымінальна-выканаўчая сістэма

**Крымінальна-выканаўчая сістэма** — устаноўленыя ў дзяржаве парадак і рэжым выканання крымінальных пакаранняў у форме арышту, абмежавання волі, пазбаўлення волі, пажыццёвага зняволення і смяротнага пакарання, а таксама ўтрымання падследных з моманту заключэння пад варту да суда.  

## Гл. таксама 
* Крымінальна-выканаўчая сістэма Беларусі

Катэгорыя:Крымінальна-выканаўчае права
Гара Кука

**Гара́ Ку́ка**, **Аарангі**, **Ааракі** (, ) — гара ў Паўднёвых Альпах на Паўднёвым востраве Новай Зеландыі. Атрымала сваю назву ў гонар Джэймса Кука.

Вышыня гары 3764 м. Складзена з крышталічных горных парод. Вяршыня мае форму сядла са стромкімі схіламі, пакрыта снегам і фірнам. Са схілаў спускаюцца прытокі ледавіка Тасмана. Нацыянальны парк Маўнт-Кук.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Горныя вяршыні паводле алфавіта
Катэгорыя:Горы Новай Зеландыі
Бернхард Кульман

**Бе́рнхард Ку́льман** (; нар. ) — нямецкі футбаліст, паўабаронца. Чэмпіён свету 1974 у складзе нацыянальнай зборнай ФРГ.

## Кар’ера 
Пачаў сваю футбольную кар’еру ў 1969 годзе з камандай «Порц», пакуль не падпісаў кантракт з клубам «Кёльн» у 1970 годзе. Згуляў у 341 матчы Бундэслігі, пакуль не завяршыў кар’еру па стане здароўя. Паміж 1973 і 1980 гадамі ён гуляў у 40 матчах за нацыянальную зборную Германіі, забіўшы шэсць галоў. Прымаў удзел у чэмпіянаце свету 1974, чэмпіянаце свету 1978 і ў чэмпіянаце Еўропы 1980.

З 1999 года яго сын, Карстэн Кульман, таксама пачаў гуляць за «Кёльн».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток: «Set-Print», 2006.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Футбалісты Германіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Германіі па футболе
Катэгорыя:Футбалісты аднаго клуба
Катэгорыя:Ігракі ФК Кёльн
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па футболе
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 1974
Куньлунь

**Куньлу́нь**, Куэнь-Лунь (, , ) — адна з найбольшых горных сістэм свету, у Кітаі.

Цягнецца з захаду на ўсход ад Паміра да Сіна-Тыбецкіх гор на 2700 км, шырыня ад 150 км на захадзе да 600 км на ўсходзе. Найбольшая вышыня 7723 м (гара Улугмузтаг).

Адносныя перавышэнні паўночных схілаў над Тарымскай (Кашгарскай) раўнінай і пустыняй Алашань 4500—5000 м, паўднёвых схілаў над Тыбецкім нагор’ем — 1000—1500 м. Асноўныя хрыбты: Кашгарскі, Рускі, Алтынтаг, Аркатаг (Пржавальскага; гара Чонг-Карлыктаг — Шапка Манамаха, 7720 м), Баян-Хара-Ула. Да Куньлуня часта адносяць і Наньшань. Характэрны шырокія слабарасчлянёныя водападзелы, стромкія паўночныя і пакатыя паўднёвыя схілы; шматлікія восыпы.

Куньлунь належыць да палеазойскіх складкавых утварэнняў, амалоджаны алыіійскім арагенезам. Складзены пераважна з гранітаў, метамарфічных і інш. парод. Ва Усходнім Куньлуні праяўленні навейшага вулканізму (каля вытоку ракі Керыя і хрыбта Аркатаг). Радовішчы россыпнага золата; рудапраяўленні жалеза, волава, вальфраму; вядомы: вугаль, нефрыт, горны хрусталь, алмазы.

Ледавікі невялікія, агульнай плошча 11,6 тыс. км². Асноўныя вузлы зледзянення размешчаны на вышыні каля 7000 м.

Клімат сухі, умераны, рэзка кантынентальны. У высокай зоне тэмпературы студзеня да −35 °C, ліпеня каля 10 °C. Ападкаў ад 50 мм на захадзе да 500 мм за год на ўсходзе.

Рэкі кароткія, малаводныя, на Усходнім Куньлуні возера Кукунор.

Горныя пустыні і стэпы, на паўночных схілах невялікія ўчасткі лясоў і лугоў. Фаўна: горны баран, горны казёл, кулан, воўк, лісы, зрэдку дзікі як, мядзведзь, снежны барс; шмат грызуноў: суркі, палёўкі, пішчухі.

Качавая жывёлагадоўля. Да вышыні 3600 м — аазіснае земляробства (ячмень, пшаніца).

## Зноскі 
## Гл. таксама 
* Кукушылі

Катэгорыя:Горныя сістэмы Азіі
Катэгорыя:Горныя сістэмы паводле алфавіта
Катэгорыя:Геаграфія Тыбета
Катэгорыя:Горы Кітая
Катэгорыя:Кітайская міфалогія
Курода Кіятака

**Курода Кіятака** (*黒田 清隆, Kuroda* Kiyotaka,  — ) — 2-і прэм'ер-міністр Японіі (з 30 красавіка 1888 па 25 кастрычніка 1889).

## Біяграфія 
Прымаў актыўны ўдзел у праграме ўрада па засяленні вострава Хакайда. Ён пражыў там з 1870 па 1882 год, перыядычна прыязджаючы ў Токіа для справаздачы перад урадам. У 1878 годзе, пасля смерці Акуба Тасіміты, ён стаў лідарам клана Сацума. Незадоўга да таго, як ён пакінуў свой пост на Хакайда, яго абвінавацілі ў продажы дзяржаўнай уласнасці.

У 1888 годзе ён становіцца прэм’ер-міністрам і займаецца прыняццем канстытуцыі Мэйдзі. Аднак у наступным годзе ён быў вымушаны пакінуць гэты пост, пасля таго, як зрабіў некалькі грубых памылак пры заключэнні гандлёвых дагавароў. Пазней ён становіцца гэнро, міністрам камунікацый і старшынёй тайнага савета.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Японіі
Курорт

**Курорт** (, літаральна — *лячэбнае месца*), асвоеная прыродная тэрыторыя, якая выкарыстоўваецца ў лячэбных, прафілактычных і аздараўленчых мэтах. Тэрыторыя ўмяшчае добра даследаваныя прыродныя лячэбныя рэсурсы, неабходныя для іх эксплуатацыі будынкі і збудаванні, аб'екты інфраструктуры; падлягае спецыяльнай ахове; павінна адпавядаць экалагічным і санітарна-эпідэміялагічным нормам і правілам.

## Азначэнне і класіфікацыя 
Курорты адрозніваюцца ад рэкрыяцыйных зон тым, што маюць у сваем складзе, акрамя лячэбна-аздараўляльных рэсурсаў (крыніцы з мінеральнай вадой, лячэбныя бруды, спрыяльны клімат), інжынерна-тэхнічныя збудаванні, санаторыі.

Адрозніваюць курорты прыморскія, раўнінныя (у т. л. лясныя), горныя (у т.л. нізка-, сярэдне- і высокагорныя, адпаведна па вышыні 400—1000, 1000—2000 м і вышэй).

На Беларусі існуюць курорты рэспубліканскага і мясцовага значэння: Белае Возера, Белы Бераг, Ждановічы, Нарач, Рагачоў, Ушачы і г.д.

Катэгорыя:Санаторна-курортнае лячэнне
*
Кальвін Кулідж

**Кальвін Кулідж** (;  — ) — дзяржаўны дзеяч ЗША. У 1918—1919 гадах губернатар штата Масачусетс. У 1921-23 гадах — віцэ-прэзідэнт; у 1923-29 гадах — прэзідэнт ЗША (30-ы) ад Рэспубліканскай партыі (ўступіў на пасаду пасля смерці прэзідэнта У. Гардзінга).

## Біяграфія 
Будучы юрыстам з штата Вермонт, Кулідж працягнуў свой кар’ерны шлях у штаце Масачусэтс, стаў губернатарам гэтага штата. Яго адказ на Бостанскую паліцэйскую стачку 1919 года прыцягнуў да яго увагу ўсёй нацыі і даў яму рэпутацыю чалавека рашучых дзеянняў. Неўзабаве пасля гэтага ён быў абраны 29-м віцэ-прэзідэнтам у 1920 годзе і ўступіў на пасаду прэзідэнта пасля раптоўнай смерці Гардзінга ў 1923 годзе. Абраны на паступных выбарах 1924 года, ён набыў рэпутацыю чалавека кансерватыўнага ўрада, і акрамя таго, чалавека, які вельмі мала кажа і мае даволі сухое пачуццё гумару.

Кулідж аднавіў давер грамадскасці да Белага дома пасля скандалаў адміністрацыі свайго папярэдніка і пакінуў свой пост на вышыні папулярнасці. Згодна сведчанняў біёграфаў Кулідж увасабляў дух і надзеі сярэдняга класа. Пасля выхаду на пенсію Кулідж мала пражыў, ён памёр ва ўзросце 60 гадоў у студзені 1933 года, менш чым за два месяцы да сканчэння тэрміну пасады Герберта Гувера, свайго прамога пераемніка. Хоць яго рэпутацыя падвергнулася рэнесансу падчас адміністрацыі Рональда Рэйгана, сучасныя ацэнкі прэзідэнцтва Куліджа дзеляцца, хоць усе даследчыкі хваляць яго падтрымку расавай роўнасці.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* http://www.library.by/shpargalka/belarus/biography/001/bgr-035.htm

Катэгорыя:Прэзідэнты ЗША
Катэгорыя:Віцэ-прэзідэнты ЗША
Катэгорыя:Губернатары Масачусетса
Катэгорыя:Члены Рэспубліканскай партыі ЗША
Хасэ Луіс Кучуфа

**Хасэ Луіс Кучуфа** (;  — ) — аргенцінскі футбаліст, абаронца. Чэмпіён свету 1986 у складзе нацыянальнай зборнай Аргенціны.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток: «Set-Print», 2006.

Катэгорыя:Футбалісты Аргенціны
Катэгорыя:Ігракі зборнай Аргенціны па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Бельграна
Катэгорыя:Ігракі ФК Нім Алімпік
Катэгорыя:Ігракі ФК Бока Хуніярс
Катэгорыя:Ігракі ФК Велес Сарсфілд
Катэгорыя:Ігракі ФК Тальерэс Кордава
Катэгорыя:Ігракі ФК Чака Фор Эвер
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 1986