Усевалад Аляксандравіч Раждзественскі

**Усевалад Аляксандравіч Раждзе́ственскі** (, Царскае Сяло (цяпер Пушкін), Расійская Імперыя — 31 жніўня 1977, Ленінград) — рускі савецкі паэт і перакладчык, журналіст, ваенны карэспандэнт. На пачатку 1920-х гадоў адзін з «малодшых» акмеістаў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і Аляксандра Васільевіча Раждзественскага (1850—1913), у 1878—1907 гадах выкладчыка Закону Божага ў Царскасельскай гімназіі, дзе пачынаў вучыцца і Усевалад.

У 1907 году сям’я вымушана пераехаць у Санкт-Пецярбург. Скончыў 1-ю Санкт-Пецярбургскую класічную гімназію, у 1914 годзе паступіў на гісторыка-філалагічны факультэт Пецярбургскага ўніверсітэта, але вучобу перарвала 1-я сусветная вайна. У 1915 годзе прызваны у армію, залічаны да Запаснага электратэхнічнага батальёна радавым на правах вольнаслужылага. Студзенем 1917 года атрымаў званне прапаршчыка інжынерных войск. У жніўні 1919 года ўступіў добраахвотнікам у Вучэбна-вопытны мінны дывізіён Чырвонай Арміі. Дэмабілізаваўся ў канцы 1924 года, вярнуўся ва ўніверсітэт, які скончыў у 1926 годзе; адначасова наведваў Дзяржаўны інстытут гісторыі мастацтваў.

У 1920—1924 — сакратар Петраградскага аддзялення Усерасійскага саюза паэтаў.

У канцы 1920-х — пачатку 1930-х гадоў шмат падарожнічаў па краіне, у складзе літаратурных брыгад наведаў буйнейшыя будоўлі Першай пяцігодкі, што адлюстравалася ў яго творчасці.

Удзельнік 2-й сусветнай вайны, з чэрвеня 1941 года ў народным апалчэнні. Працаваў карэспандэнтам у газетах «На защиту Ленинграда», «Ленинградская правда», «Ленинский путь», браў удзел у прарыве блакады Ленінграда.
 
Пахаваны на Літаратарскіх мастках Волкаўскіх могілак.

### Сям’я 
* Старэйшая сястра — Вольга Аляксандраўна Раждзественская (Фядотава) (1885—1978).
* Дочкі — Наталія (1937—2012), блізняты — Мілена і Тацьяна (нар. 1945), прафесары філалагічнага факультэта СПбДУ.

## Творчасць 
Дэбютаваў у друку ў Пецярбургу ў гімназічным часопісе «Ученик» (1910—1914), арганізатарам і рэдактарам якога быў выкладчык латыні В. Янчавецкі — будучы вядомы пісьменнік В. Ян. Першы зборнік вершаў «Гимназические годы» (1914) выдадзены без ведама аўтара на сродкі аднакласнікаў. З 1915 года друкаваўся ў часопісах «Рудин», «Арион», «Новы Гиперборей», «Ковш» і інш.

У 1920 годзе прыняты ў другі «Цэх паэтаў», уплывам паэтыкі акмеізму адзначаны яго зборнікі «Лето» і «Золотое веретено» (абодва 1921). Найбольш распрацоўваў «экзатычную» лінію акмеізму, якая ўзыходзіць да М. С. Гумілёва: яго вершы пачатку 1920-х гадоў багата населены падарожнікамі, піратамі, карсарамі, санкюлотамі і падобным. Тым жа часам Раждзественскаму, на думку крытыкаў, даваліся і пейзажная лірыка, услаўлялая (зусім не ў акмеістычным духу) мірныя радасці сельскага жыцця і ціхамірнага кахання. У 2-й палове 1920-х гадоў уваходзіў у творчае аб’яднанне ленінградскіх пісьменнікаў «Содружество» (разам з М. Браўнам, М. Камісаравай, Б. Лаўранёвым і інш.).

Адзін з нешматлікіх малодшых акмеістаў, хто працягваў актыўна публікавацца ў наступныя гады: выйшла каля дзясятка вершаваных зборнікаў (у асноўным у жанры інтымнай, гарадской і пейзажнай лірыкі) і двухтомнік выбранага (1974). Яго вершы, у цэлым захавалі неблагую тэхніку, дэманструюць паступовы пераход ад мадэрнісцкай паэтыкі да традыцыйнай, з невялікай доляй «дазволенай» гісторыка-геаграфічнай рамантыкі.

У 1918 годзе прыцягнуты М. Горкім да працы ў выдавецтве «Всемирная литература» (пераклад заходнееўрапейскай літаратуры і рэдагаванне). Займаўся перакладам да канца жыцця, лічачы найбольш блізкай сабе французскую паэзію. Уключаў пераклады ў зборнікі сваіх вершаў; у канцы жыцця падрыхтаваў кнігу выбраных перакладаў «Средоточие времён», якая выйшла пасля смерці. Многія пераклады не апублікаваны да цяпершаняга часу.

Перакладаў на рускую беларускіх аўтараў, у т.л. Янку Купалу з якім знаёмы з дарэвалюцыйнага часу — паэма «Яна і я» (1943), «Раскіданае гняздо», дзясяткі вершаў, агульная рэдакцыя зборнікаў перакладаў.

Раждзественскі таксама аўтар шэрагу оперных лібрэта, песень і двух кніг мемуараў — «Страницы жизни» (1962) і «Шкатулка памяти» (1972). Быў членам рэдкалегіі часопісаў «Звезда» і «Нева».

## Крытыка 
Перажыўшы акмеісцкі перыяд, Раждзественскі стаў паэтам-канфармістам, аднак не прапагандыстам. Звяртанне да тэмы будаўніцтва сацыялізму ў перыяд першых пяцігодак і ў пасляваенныя гады (галоўным чынам, у Ленінградзе) дапаўняецца ў яго творчасці лірычнымі літаратурнымі партрэтамі паэтаў (А. С. Пушкін, А. А. Фет, Дж. Байран, Д. Кедрын і інш.) і кампазітараў (Шапэн, Чайкоўскі). Для вершаў Раждзественскага характэрна класічная будова, часам яны апавядальны (у тым ліку — на гістарычныя тэмы); нярэдка яны носяць апісальны характар — аж да чыстай «прыроднай лірыкі». Яны лёгка чытаюцца і не ўтойваюць у сабе ніякіх нечаканасцяў.

## Узнагароды 
* ордэн Трудового Чырвонага Сцяга
* ордэн Чырвонай Зоркі (16.8.1944)
* медаль «За баявыя заслугі» (14.6.1942)

## Адрасы ў Санкт-Пецярбургу — Петраградзе 
* 29.3.1895—1907 — Царскае Сяло, Малая вуліца, 66.
* 1949—1977 — дом Прыдворнага канюшанага ведамства («пісьменніцкая надбудова») — набярэжная канала Грыбаедава, 9.

## Бібліяграфія 
### Зборы сачыненняў, выбранае 
* Избранные стихи. — Л.: Гослитиздат, 1936. — 167 с.
* Стихотворения: 1920—1955. — М.: Гослитиздат, 1956. — 367 с.
* Избранное. — М.-Л.: Худ. лит., 1965. — 447 с.
* [Стихи]. — Л.: Лениздат, 1967. — 40 с. (В комплекте из 20 кн. «Стихи о Ленинграде»).
* Стихотворения. — Л.: Худ. лит., 1970. — 231 с. (Б-ка советской поэзии).
** Изд. 2-е, доп. — М.: Современник, 1974.
* Избранное. В 2-х тт. / [Вступит. статья А. Павловского]. — Л.: Худ. лит., 1974.
** Т. 1. Стихотворения. — 333 с.
** Т. 2. Проза. — 277 с.
* Стихотворения / Сост., подгот. текста и примеч. М. В. и Т. В. Рождественских; Вступ. ст. А. И. Павловского. — Л.: Сов. писатель, 1985. — 591 с. (Б-ка поэта. Большая серия. 2-е изд.)
* Избранные произведения: В 2 т. / [Сост., подгот. текста, вступ. ст. Н. Банк]. — Л.: Худ. лит., 1988.
** Т. 1. Стихотворения. — 366, [1] с.
** Т. 2. Стихотворения; Жизнь слова: Беседы о поэтич. мастерстве. — 333, [1] с.

### Паэзія 
* Гимназические годы: Стихи юности / С предисл. Вяч. Флёрова. — СПб.: т-во В. А. Флёрова, 1914. — 78 с.
* Лето. Деревенские ямбы: Стихи 1918 г. / [Марка и обл. работы А. Я. Головина]. — Пб.: [Картонный домик], 1921. — 26, [2] с.
* Золотое веретено: [Стихи]. — Пб.: [Petropolis], 1921. — 60, [2] с.
* Большая медведица: Книга лирики. 1922—1926. — Л.: Academia, 1926. — 93, [2] с.
* Гранитный сад: Книга лирики. 1925—1928. — Л.: Прибой, 1929. — 136, [7] с.
* Земное сердце: Книга лирики. 1929—1932. — Л.: изд-во писателей в Ленинграде, [1933]. — 113 с.
* Окно в сад: Книга лирики. — Л.: Гослитиздат, 1939. — 168 с.
* Голос родины: Стихотворения. — Л.: Гослитиздат, 1943. — 44 с.
* Ладога: Стихи. — Л.: Гослитиздат, 1945. — 84 с.
* Родные дороги: Стихи. 1941—1946. — [М.]: Сов. писатель, 1947. — 79 с.
* Иволга: Стихотворения. — Л.: Сов. писатель, 1958. — 95 с.
* Русские зори: Лирика разных лет / [Предисл. Н. Тихонова]. — М.-Л.: Гослитиздат, 1962. — 339 с.
* Стихи о Ленинграде. — Л.: Лениздат, 1963. — 175 с.
** Город на Неве : Стихи о Ленинграде. 2-е изд., доп. / [Худож. А. И. Векслер]. — Л.: Лениздат, 1978. — 206 с.
* Лирика: (1965—1969) / [Илл.: А. А. Ушин]. — Л.: Лениздат, 1970. — 151 с.
* Алёнушка: Стихи / [Ил.: О. А. Коняшин]. — [М.: Сов. Россия, 1971]. — 126 с.
* Добрый день: Лирика / [Ил.: А. И. Векслер]. — [Л.: Сов. писатель, 1973]. — 175 с.
* Степная весна: Стихи, переводы. — Алма-Ата: Жазушы, 1975. — 91 с.
* Лицом к заре: Книга стихов. — Л.: Сов. писатель, 1976. — 126 с.
* Психея: Кн. лирики. — Л.: Сов. писатель. 1980. — 239 с.

#### Вершы для дзяцей 
* Федя-поводырь: [Стихи для детей]. — Л.-М.: Радуга, [1926]. — [16] с.
* В лесах Робин Гуда: [Стихи для детей] / Рис. В. Тронова. — М.-Л.: Радуга, [1926]. — [12] с.
* Весенний базар: [Стихи для детей] / Рис. В. Твардовского. — [М.]: Радуга, 1929. — [11] с.
* Поющая земля: География в стихах  / Обложка и рис. в тексте Г. Фитингофа. — Л.: Красная газета, 1929. — 43 с.
* В дружбе с мечтой: Лирика. — Л.: Детгиз, 1959. — 87 с.
* Страна молодости: Лирика / [Сост. Н. Банк; Предисл. М. Дудина; Рис. С. Рудакова]. — Л.: Дет. лит., 1976. — 192 с.

### Проза 
* Страницы жизни. Из лит. воспоминаний. — М.-Л.: Сов. писатель, 1962. — 382 с.
** Изд. 2-е, доп. — [М.: Современник, 1974.] — 464 с.
* Читая Пушкина. — [Л.: Детгиз, 1962]. — 190 с.
** 2-е изд. — Л.: [Дет. лит.], 1966. — 190 с.
* В созвездии Пушкина: Книга о рус. поэтах. — М.: Современник, 1972. — 222 с.
* Шкатулка памяти: Новеллы / Ил.: [Т. Кофьян]. — Л.: Лениздат, 1972. — 190 с.
* Жизнь слова: Беседы о поэтич. мастерстве. — М.: Сов. Россия, 1977. — 143 с.

### Пераклады 
* Готье Т. Избранные стихи / Пер. Вс. Рождественского, со ст. Н. Гумилёва «Теофиль Готье». — Пг.: Мысль, 1923. — 62, [2] с.
* Абай Кунанбаев. Избранные стихи / Пер. с казах. Вс. Рождественского. — Алма-Ата — М.: Казах. краев. изд., 1936. — 69, [2] с.
* Джансугуров И. Кюйши: Поэма / Авториз. пер. с казах. Вс. Рождественского. — М.: Гослитиздат, 1936. — 77 с.
* Айбек. Гули и Навои: Из нар. легенд / Пер. с узб; [Ил.: Л. Даватц]. — [Ташкент: Изд-во лит-ры и иск-ва, 1971]. — 46 с.
* Средоточие времён: Стихи зарубежных поэтов в пер. Всеволода Рождественского / [Предисл. М. Дудина]. — М.: Прогресс, 1979. — 142 с. (Мастера поэт. пер.; Вып. 28).

#### Пераклады з беларускай 
* *Купала Я.* Сборник стихов. — 1930.
** Наука (с. 41-42)
** Родное слово (с. 53)
* *Купала Я.* Стихотворения (часть переводов, общая редакция); Она и я (поэма) // *Колас Якуб, Купала Янка*. Стихотворения и поэмы. Павлинка. — М.: Художественная литература, 1969. — 712 с. — (Библиотека всемирной литературы. Серия вторая. Том 156).
* *Купала Я*. Собр. соч. в 3 т. — М.: Худож. лит-ра, 1982.
*** Разорённое гнездо (перевод Вс. Рождественского и П. Кобзаревского)
** 2 том
*** Пять сенаторов (с. 44)
*** С Западной ты я с Восточной (с. 197)
*** С Первым мая (с. 203)
*** Снова ждут нас счастье и свобода (с. 209)
*** За чаркой (с. 234)

## Літаратура 
* *Налегач Н. В.* Образ Иннокентия Анненского в лирике Вс. Рождественского // Вестник КемГУ № 1 (49) 2012. — С. 190—194.
* *Павловский А. И.* Всеволод Рождественский / Всеволод Рождественский. Стихотворения. — Л., 1985.
* *Рождественская М. В.* Античность и Крым в поэзии Всеволода Рождественского // Вопросы русской литературы. — Львов: Изд-во «Свит», 1990. — С. 19-24.
* *Рождественские Н. и М.* «Коктебель для меня — Итака…» // Крымский альбом. Историко-краеведческий литературно-художественный альманах. — Феодосия — Москва: Издательский дом «Коктебель», 1997. — С. 190—206.
* Русские писатели и поэты. Краткий биографический словарь. — М.: 2000.

## Спасылкі 
* Вершы і аўтабіяграфія на сайце «Стихия»
* Вершы
* Магіла Раждзественскага на Літаратарскіх мастках

Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Выпускнікі гісторыка-філалагічнага факультэта Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Перакладчыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Перакладчыкі СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі Расіі
Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на рускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Паэты XX стагоддзя
Катэгорыя:Паэты Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Паэты Расіі
Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы