open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Прошак

**Про́шак** ()&nbsp;— салодкае дэсертнае віно, якое традыцыйна выпускаюць у паўднёвай частцы Далмацыі, Харватыя.

## Апісанне 
Віно вырабляецца з высушаных (вяленых) на кусце вінаградных ягад метадам Пасіта. Якасны Прошак звычайна значна даражэйшы за іншыя віны, бо на яго вытворчасць патрабуецца ў сярэднім у сем разоў больш вінаграду.

Хоць верхняя мяжа мацунку ў вытворцаў вагаецца, для сертыфікацыі прошаку мацунак віна павінны складаць не менш за 15%.

Кампазіцыйна віно ўтвараецца старажытнымі рэгіянальнымі белымі гатункамі вінаграду&nbsp;— Богдануша (), Марашціна (, генетычна падобных да італьянскіх гатункаў мальвазіі) і Вугава (, магчыма прародзіч французскага гатунку Віянье), а версія віна вышэйшай лінейкі з'яўляецца брэндам белай асновы і чырвонага гатунку Плавак Малі (, чырвоны рэгіянальны харвацкі гатунак).

## Блытаніна 
Часам з'яўляліся меркаванні, што Прошак паходзіць ад італьянскага пеністага віна «Прасека», аднак паміж імі няма падабенства ні ў працэсе вытворчасці, ні ў стылі (адно — дэсертнае, другое — пеністае), ні ў гатунках вінаграду; гэтак жа няма ніякай сувязі і ў паходжанні двух назваў.

Нягледзячы на гэта, з-за падабенства гучання назваў, па патрабаванні Італіі з 1 ліпеня 2013 года, ЕС забараніў выкарыстанне назвы «Прошак» для ўсіх краін-членаў Еўрасаюза. Харватыя падала афіцыйную скаргу, паколькі назва «Прошак» выкарыстоўваецца сама мала 2000 год.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Харвацкія віны
Катэгорыя:Дэсертныя віны
Катэгорыя:Далмацыя
Ožujsko

**Ožujsko**, **Ožujsko pivo** — марка харвацкага светлага піва. Мацунак піва складае 5%. Вырабляецца з 1892 года найбуйнешым ў краіне Заграбскім броварам, якая належыць да актываў міжнароднай піваварнай карпарацыі StarBev. Ožujsko адно з самых знакамітых піваў у Харватыі.

Больш за 120-гадовая піваварная традыцыя сцвярджае, што «Ožujsko» з'яўляецца адным з самых старажытных марак піва, якія робяць у Харватыі. Узнікла яно з натуральных складнікаў — хмелю, соладу ячменнага, дрожджаў і вады.

Назва піва паходзіць ад месяца сакавіка — па харвацку *ožujak*. Уласна ў гэтым месяцы яно было ўпершыню зроблена.

Апошнія 15 гадоў Ožujsko з'яўляецца афіцыйным спонсарам харвацкай зборнай па футболе.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка Ožujsko 

Катэгорыя:StarBev
Катэгорыя:Заграбскі бровар
Катэгорыя:Піваварныя кампаніі Харватыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1893 годзе
Катэгорыя:Харвацкая кухня
Катэгорыя:Піва
Мараскіна

**Мараскіна** () — гатунак бесколернага лікёру, які спачатку вырабляўся ў Далмацыі на ўзбярэжжы Андрыятыкі, а цяпер таксама ў Італіі.

Лікёр дыстылюецца з ферметаванага соку з мараскінавай вішні (від дзікай вішні з далмацінскага рэгіёна), а пазней амартызаваны дыстылятам на пялёстках ружы і кветак апельсіна.

Падчас вытворчасці ў лікёр дадаюць лясны арэх, міндаль, язмін ці ваніль. Мацунак мараскіна складае 32-40%.

## Гісторыя 
Першая вытворчасць мараскіна пачалася ў 1821 годзе ў партовым горадзе Задары ў Харватыі. Праз восемь год, яе ўладальнік, камерсант Джыролама Луксарда патрымаў манаполію на вытворчасць гэтага лікёру. Пасля Другой сусветнай вайны, калі Задар апынуўся ў складзе Югаславіі, нашчадкі Луксарда заснавалі новы завод па вытворчасці мараскіна каля Падуі. Цяпер іх лікёр вырабляецца пад назвай «Luxardo Maraschino», а харвацкі мараскіна мае назву «Original Maraschino from Zadar».

Мараскіна часта выкарыстоўваецца ў дэсертах, марожаным ці для надання асаблівага смаку салатам з садавіны.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Харвацкая кухня
Катэгорыя:Італьянская кухня
Катэгорыя:З’явіліся ў 1821 годзе
Катэгорыя:Лікёры
Катэгорыя:Задар
Катэгорыя:Падуя
Спіс аб’ектаў PGC (1086001—1087000)

Гэта спіс аб'ектаў '''Спіс аб'ектаў PGC (1086001—1087000)'''

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў PGC

аб'ектаў PGC
Катэгорыя:Аб’екты PGC
Уладзімір Пятровіч Угольнік

**Уладзі́мір Пятро́віч Уго́льнік** (, Мінск, Беларуская ССР — , Мінск, Беларусь) — беларускі гітарыст, педагог.

## Біяграфія 
У 1961 годзе паступіў у музычную школу па класе скрыпкі, у 1968 годзе — у музычнае вучылішча па класе альта. З 1968 года граў у біт-гуртах і вакальна-інструментальных ансамблях. У 1992 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут культуры па класе гітары. Працаваў з Віктарам Вуячычам, у ансамблі «Верасы», у аркестры Беларускага цырка, у аркестрах «Praha Cirk Centrum» і «Cyrk Peniny» (Польшча), музычным рэдактарам мінскага тэатра «Хрыстафор». З 2006 года з’яўляўся дацэнтам кафедры эстраднага мастацтва БДУКМ, дзе выкладаў гітару.

Памёр у 9-й гарадской клінічнай бальніцы Мінска з-за хваробы сэрца.

## Творчасць 
Пісаў музыку для тэатраў (Беларускі тэатр музычнай камедыі), тэлебачання, радыё, фільмаў, рэкламных ролікаў. На пласцінках былі выдадзены два альбома «Дневные сны» (1998) і «Задушевный рок-н-ролл» (2005), якія былі запісаны ў дуэце з Таццянай Каненковай. Разам з гітарыстам Генадзем Старыкавым стварыў творчы дуэт «Старик и Угол». З’яўляўся удзельнікам джазавых і рок-фэстаў у Беларусі, Расіі, Літве, Польшчы, Латвіі. Граў сольныя канцэрты аўтарскай музыкі. У інтэрв’ю тэлеканалу СТБ адзначаў:

### Дыскаграфія 
* «Дневные сны» (1998)
* «Владимир Угольник №2» (2001)
* «Задушевный рок-н-ролл» (2005)

## Бібліяграфія 
* Фарміраванне прафесійных якасцей будучых эстрадных выканаўцаў у працэсе сумеснай дзейнасці кафедры мастацтва эстрады і Маладзёжнага тэатра эстрады / У. П. Угольнік, В. П. Раінчык // Сацыяльна-гуманітарныя навукі ў сістэме вышэйшай школы : матэрыялы навукова-метадычнай канферэнцыі (5—6 лютага 2002 г.). — Мінск, 2003. — С. 211—215.
* 
* Гітара сама не зайграе / Уладзімір Угольнік ; гутарыў Алесь Кірыковіч // Літаратура і мастацтва. — 2006. — 10 сакавіка. — С. 10.
* Гитарозавр / Владимир Угольник ; беседовала Татьяна Батюк // Минский курьер. — 2006. — 11 октября. — С. 13. 
* Гитарная атака Владимира Угольника / беседовал А. Зотов // Знамя юности. — 1999. — 16 марта.
* КраеУгольная гитара Беларуси / Владимир Угольник ; беседовала Марина Тихомирова // Jazz-квадрат. — 2007. ― № 6. ― С. 22―24.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гітарысты Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта культуры і мастацтваў
Брач (аэрапорт)

thumb|left
**Аэрапорт Брач**  — грамадзянскі аэрапорт у Харватыі, размешчаны на востраве Брач. Аэрапорт знаходзіцца за 14 км ад горада Бол і за 32 км ад горада Супетар. Аэрапорт размешчаны на пласкагор’і на вышыні 541 м над узроўнем мора. Да горада Бол ад аэрапорта вядзе дарожны серпанцін.

Аэрапорт прызначаны ў першую чаргу для абслугоўвання чартарных рэйсаў, якія выконваюцца ў курортны сезон з Цэнтральнай Еўропы. Падчас летніх месяцаў рэйсы ў аэрапорт выконваюць Croatia Airlines, Austrian Airlines і прыватная кампанія Wings Flugcharter. Большая частка палётаў на Брач ажыццяўляецца з аўстрыйскіх аэрапортаў. Croatia Airlines выконвае рэйсы з Заграба і Граца.

Аэрапорт мае адну асфальтавую ўзлётна-пасадачную паласу даўжынёй 3 300 метраў.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт аэрапорта

Катэгорыя:Аэрапорты Харватыі
Катэгорыя:Брач
Гісторыя майго жыцця

**Гісторыя майго жыцця** — песня беларускага гурта NAVI, які прадстаўляў Беларусь на «Еўрабачанні-2017». Аўтарам песні з’яўляецца саліст групы Арцём Лук’яненка. 30 лістапада 2016 года быў зняты кліп на песню, 7 сакавіка 2017 года гуказапісная студыя MediaCube Music выпусціла сінгл для спампавання з Інтэрнэту. Гэта песня стала першай песняй, выкананай на «Еўрабачанні» на беларускай мове.

## Еўрабачанне-2017 
Гурт NAVI падаў сваю заяву на ўдзел у беларускім нацыянальным адборы 26 лістапада 2016 года, і 30 лістапада гурт уключылі ў лік 13 фіналістаў нацыянальнага адбору з песняй «Гісторыя майго жыцця». Фінал прайшоў 20 студзеня 2017 года, і гурт выйграў нацыянальны адбор: ён заняў 1-е месца па выніках галасавання журы і 5-е месца па выніках галасавання тэлегледачоў, стаўшы ўдзельнікам «Еўрабачання» ад Беларусі. З гэтай песняй NAVI трапілі ў фінал конкурсу, дзе затым занялі 17-е месца.

## Спіс трэкаў 
## Выданні 
Катэгорыя:Песні Беларусі на конкурсе Еўрабачанне
Катэгорыя:Песні на беларускай мове
Катэгорыя:Беларуская культура
CARNet

**Харвацкая акадэмічная і навуковая сетка  CARNet** (, CARNet) — харвацкая акадэмія і інстытут, якія займаюцца развіццём сеткі інтэрнэту ў Харватыі.

Была заснавана ў 1991 годзе Міністэрствам навукі і тэхналогіі, але пачала дзейнічаць толькі ў 1995, калі Урад Харватыі пагадзіўся на яе дзейнасць. Задачай інстытута з’яўляецца стварэнне харвацкіх сеткавых рэсурсаў і стварэнне ідэальнай сервернай сеткі на харвацкай мове.

Сядзіба знаходзіцца ў сталіцы Харватыі — Заграбе.е.]]
## Спасылкі 
* CARNet 

Катэгорыя:Інтэрнэт у Харватыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1995 годзе
Катэгорыя:Заграб
Зялёныя кадры

**Зялёныя кадры** () — назва харвацкіх дэзерціраў з аўстра-венгерскай арміі падчас Першай сусветнай вайны.

Пасля ўцёкаў з войска з-за суровых умоў вайны і дрэннай матывацыі, яны хаваліся ў лесе і былі па-за законам. Іх налічвалася некалькі дзясяткаў тысяч і яны групаваліся на тэрыторыі Харватыі і Срэма. Часткова Зялёныя кадры карысталіся ежай і адзеннем, што давалі ім сельскія жыхары, якія сімпатызавалі ім. Аднак групоўкі таксама мелі прыбытак за кошт рабавання гандляроў і багатых фермераў.

Генерал Стэфан Саркоціч ў лютым 1918 года загадаў наладзіць кантакт з «Зялёнымі кадрамі». Да гэтага тэрмін *Зялёныя кадры* быў невядомы ў аўстра-венгерскай арміі. (У Расіі Зялёнымі кадрамі называлі целаахоўнікаў Імператара Расіі). Бліжэй да канца вайны колькасць Зялёных кадраў складала больш за 50000 узброеных дэзерціраў у лесе.

Пасля некаторыя з іх сцвярджалі, што ўцякаючы з войска, толькі выконвалі загад генерала Бараевіча і таму не парушалі закон.

## Другая сусветная вайна 
Зялёнымі кадрамі падчас Другой сусветнай вайны называлася прамілітарыская арганізацыя мусульман баснійцаў. Полк дзейнічаў на ўсходзе Босніі, ваюючы пераважна з партызанамі-камуністамі Іосіпа Броза Ціты. На пачатку 1944 года полк быў далучаны да харвацкай 10 Гарнізоннай Брыгады. Восенню члены Зялёнай кадры перайшлі да сфарміраванай харвацка-мусульманскай 13-я горнай дывізіі СС «Ханджар».

## Спасылкі 
* Зялёныя кадры 

Катэгорыя:Аўстра-Венгрыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Гісторыя Аўстра-Венгрыі
Катэгорыя:Ваенізаваныя арганізацыі
Катэгорыя:Ваенная гісторыя Харватыі
Іван Шкрлец

**Іван Шкрлец дэ Ломніча ** (; ; 20 ліпеня 1873 ― 12 студзеня 1951) ― апошні венгерскі бан (намеснік) ў каралеўстве Харватыі і Славоніі.

## Біяграфія 
Шкрлец нарадзіўся ў вёсцы Орасла, медзье Баранья, Венгрыя. Прэм'ер-міністр Венгрыі Іштван Ціса прызначыў Шкрлеца кіраўніком кароннай зямлі Аўстра-Венгрыі ў 1913 годзе, незадоўга да пачатку Першай сусветнай вайны.

Хоць на тэрыторыі Харватыі-Славоніі не вяліся баявыя дзеянні, харвацкія войскі прымалі ўдзел у вайне, у асноўным у суседняй Сербіі. Шкрлецу ўдалося зноў склікаць харвацкі Сабар (парламент) у Заграбе ў 1915 годзе. Харваты працягвалі патрабаваць усталявання мясцовай аўтаноміі і таксама аб’яднання Харватыі-Славоніі з Далмацыяй і Босніяй і Герцагавінай. Стэфан Саркоціч, губернатар Босніі і Герцагавіны, таксама дамагаўся аб’яднання правінцый. Аднак састарэлая палітычная сістэма Аўстра-Венгрыі перашкаджала якім-небудзь зменам паміж раёнамі пад венгерскім і аўстрыйскім сферамі ўплыву. Шкрлец мог падтрымаць харватаў, толькі дзейнічаючы аўтаномна. У ходзе вайны многія прадстаўнікі харвацкага грамадства сталі лічыць ідэю фарміравання паўднёваславянскай дзяржавы патэнцыйна выгоднай магчымасцю.

Шкрлец сышоў у адстаўку са сваёй пасады 29 чэрвеня 1917 года, пасля таго, як сам Ціса быў адхілены ад улады, і пакінуў краіну не ў лепшым стане, чым яна была, да яго прызначэння на пасаду. Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў было створана ў наступным годзе. Іван Шкрлец вярнуўся ў Венгрыю, дзе пасля памёр у Будапешце ў 1951 годзе.

## Літаратура 
* 
* * Ferdo Šišić: «*Povijest Hrvata: pregled povijesti hrvatskoga naroda. 1526.-1918. drugi dio*», Marjan tisak, Split, 2004. ISBN 953-214-198-7
* Neda Engelsfeld: «*Povijest hrvatske države i prava: razdoblje od 18. do 20. stoljeća*», Pravni fakultet, Zagreb, 2002. ISBN 953-6714-41-8
* «*Opća enciklopedija Jugoslavenskog leksikografskog zavoda*», sv. 8 Š-Žva, Zagreb, 1982.

## Спасылкі 
* «Škrlec, Ivan», Croatian Encyclopedia.

Катэгорыя:Баны Харватыі
Катэгорыя:Палітыкі Харватыі
Катэгорыя:Палітыкі Венгрыі
Котарскае паўстанне

**Ко́тарскае паўстанне** — паўстанне матросаў аўстра-венгерскага флоту 1 — 3 лютага 1918 года ў порце горада Котар (узбярэжжа  Адрыятычнага мора, Чарнагорыя).

Паўстанне пачалося 1 лютага 1918 года ў Котарскім заліве з бунту на крэйсеры «Санкт-Георг» і ўзняцця чырвонага сцяга. Пазней да паўстанцаў далучыліся экіпажы яшчэ 42 суднаў (каля 6 тысяч матросаў) і рабочых порта. Асноўная маса паўстанцаў належала да нацыянальных меншасцей імперыі — славенцы, сербы, харваты, чэхі, венгры. Кіравалі паўстаннем , ,  і Е. Шышгорыч. На судах ствараліся рэўкамы. Паўстанцы патрабавалі неадкладнага заключэння міру на падставе прапаноў урада Савецкай Расіі, права на самавызначэнне народаў Аўстра-Венгерскай імперыі, стварэнне дэмакратычнага ўрада. 3 лютага з ваенна-марской базы Пула да бухты падышлі некалькі падводных лодак, па сушы да порта была перакінута пяхота. У той жа дзень паўстанне было задушана, каля 800 чалавек былі арыштаваны, кіраўнікі расстраляны.

Камандуючы задушэннем паўстання контр-адмірал Міклаш Хорці (венгр па нацыянальнасці, ) быў прызначаны на пасаду камандуючага флотам Аўстра-Венгрыі, замест знятага адмірала флоту Максіміліяна Ньегавана (харвата па нацыянальнасці, ).

Катэгорыя:Аўстра-Венгрыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Котарскі заліў
Катэгорыя:Паўстанні на флоце
Катэгорыя:Падзеі 1 лютага
Катэгорыя:Канфлікты 1918 года
Катэгорыя:Горад Котар
Урад Сербіі

**Урад Сербіі** (), афіцыйна **Урад Рэспублікі Сербіі** (), часта скарачаецца да словазлучэння **сербскі ўрад** (), з'яўляецца найвышэйшым органам выканаўчай улады ў Сербіі. Усе пытанні выканаўчай улады вырашаюцца Кабінетам міністраў, які ўзначальвае прэм'ер міністр. Цяперашні ўрад быў абраны 11 жніўня 2016 года.

## Кабінет міністраў 
Цяперашні кабінет быў абраны 11 жніўня 2016 года (зацверджаны большасцю галасоў Парламента). Кабінет міністраў другі раз запар узначальвае  Аляксандр Вучыч. Ён складаецца з 19 членаў, 16 з якіх узначальваюць міністэрствы, а 3 з'яўляюцца т.зв. міністрамі без партфеля.

## Агенцтвы і ўпраўленні 
Апрача міністэрстваў, Сербія мае 130 урадавых агенцтваў, што з'яўляецца сусветным рэкордам і шэсць іншых урадавых устаноў:

*Упраўленне супрацоўніцтва з дыяспарай і сербамі рэгіёна (кіраўнік: Слаўка Драшкавіч)
*Упраўленне супрацоўніцтва з грамадзянскай супольнасцю (кіраўнік: Івана Чыркавіч)
*Упраўленне еўрапейскай інтэграцыі (кіраўнік: Срдзян Майсторавіч)
*Упраўленне ўстойлівага развіцця слаба асвоеных раёнаў (Сулейман Углянін)
*Упраўленне правоў чалавека і меншасцей (Сузана Паунавіч)
*Упраўленне супрацоўніцтва з цэрквамі і рэлігійнымі арганізацыямі (Мілета Радоевіч)
*Упраўленне рэгулятыўнай рэформы і ацэнкі рэгулятыўнага ўплыву (Міра Пракопіевіч).

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Дзяржаўны лад Сербіі
Сербія
Джура Курапа

**Джу́ра Ку́рапа** (; 16 жніўня 1907, Майске Полянэ — 2 лістапада 1993, Бялград) — сербскі югаслаўскі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук, правадзейны член Сербскай акадэміі навук і мастацтваў, на працягу шматлікіх гадоў прафесар Бялградскага ўніверсітэта. Аўтар звыш 700 навуковых артыкулаў, кніг, аглядаў і іншых публікацый.

## Біяграфія 
Джура Курапа нарадзіўся 16 жніўня 1907 года ў вёсцы Майске Полянэ Каралеўства Харватыі і Славоніі, якое ўваходзіла ў склад Аўстра-Венгрыі. Быў малодшым з чатырнаццаці дзяцей у сваіх бацькоў Радэ і Андэліі Курапаў.

Скончыў мясцовую агульнаадукацыйную школу, пазней працягнуў навучанне ў муніцыпалітэце Гліна, затым вучыўся ў старэйшай школе ў Крыжаўці. У 1931 годзе скончыў факультэт прыродазнаўчых навук Заграбскага ўніверсітэта, пасля чаго на працягу некаторага часу працаваў памочнікам выкладчыка матэматыкі. Пазней адправіўся працягваць навучанне ў Францыю, вучыўся ў Калеж дэ Франс і Парыжскім універсітэце. Пад кіраўніцтвам выдатнага французскага матэматыка Марыса Рэнэ Фрэшэ у 1935 годзе абараніў доктарскую дысертацыю на тэму *Ensembles ordonnées et ramifiés*.

Стаўшы доктарам матэматычных навук, Курапа працягваў вывучэнне прадмета ў Парыжскім універсітэце і ў Варшаўскім універсітэце. У 1937 годзе ўладкаваўся працаваць памочнікам прафесара ў Заграбскім універсітэце, з 1948 года з’яўляўся штатным прафесарам гэтай навучальнай установы. Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны і стварэння Сацыялістычнай Федэратыўнай Рэспублікі Югаславія правёў маштабнае турнэ па пяці буйных амерыканскіх ВНУ: чытаў лекцыі ў Гарвардскім універсітэце, Чыкагскім універсітэце, Каліфарнійскім універсітэце, Інстытуце перспектыўных даследаванняў у Прынстане і Калумбійскім універсітэце.

Пачынаючы з 1965 года Джура Курапа працаваў у Бялградскім універсітэце, прысвяціў сябе вывучэнню матэматычнай логікі і тэорыі мностваў. З’яўляўся правадзейным членам некалькіх навуковых арганізацый, як то Сербская акадэмія навук і мастацтваў і Югаслаўская акадэмія навук і мастацтваў (у 1991 годзе пераназвана ў Харвацкую акадэмію навук і мастацтваў). Акрамя таго, быў заснавальнікам і прэзідэнтам Таварыства матэматыкаў і фізікаў Харватыі, заснавальнікам і галоўным рэдактарам часопіса «Mathematica Balkanica», прэзідэнтам Югаслаўскага нацыянальнага камітэта па матэматыцы, Балканскага матэматычнага таварыства, Саюза югаслаўскіх таварыстваў матэматыкаў, фізікаў і астраномаў. У 1976 годзе ганараваны ўзнагародай AVNOJ, у 1977 годзе сышоў з Бялградскага ўніверсітэта на заслужаны адпачынак.

Памёр 2 лістапада 1993 года ў Бялградзе. Яго пляменнік Светазар Курапа таксама быў даволі вядомым матэматыкам.

## Спасылкі 
* 
* Біяграфія Джура Курапы  

Катэгорыя:Матэматыкі Сербіі
Катэгорыя:Матэматыкі Югаславіі
Катэгорыя:Акадэмікі Сербскай акадэміі навук і мастацтваў
Катэгорыя:Выпускнікі Заграбскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выпускнікі Парыжскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Заграбскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Бялградскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Сербы ў Харватыі
Ёсіф Панчыч

**Ёсіф (Ёсіп) Па́нчыч** () — сербскі ўрач, батанік, першы Прэзідэнт Сербскай каралеўскай акадэміі.

## Біяграфія 
]]

Панчыч нарадзіўся ў вёсцы Угрыні (тэрыторыя сучаснай Харватыі) і быў чацвёртым дзіцем у бунеўскай каталіцкай сям’і. Паводле падання сям’я Панчычаў паходзіла з Герцагавіны. Бацькі Ёсіфа былі беднымі, але яго дзядзька быў у архідыяканам у горадзе Госпіч і ён узяў на сябе клопат пра навучанне Ёсіфа: у пачатковай школе Госпіча, сярэдняй школе ў Рыецы. З Рыекі Ёсіф у 1830 пераехаў у Заграб, дзе працягнуў навучанне. У 1842 скончыў медыцынскі факультэт у Пешце і стаў доктарам медыцыны.

## Навуковая дзейнасць 
Найбольш вядомым дасягненнем Ёсіфа Панчыча з’яўляецца адкрыццё ім рэдкага віду елкі — Елкі сербскай (ці Панчычавай елкі).

У 1887 годзе ўвайшоў у лік першых 16 акадэмікаў і стаў першым Прэзідэнтам Сербскай каралеўскай акадэміі.

## Памяць 
]]
 ў Бялградзе]]
* У гонар навукоўца названа самая высокая вяршыня Копааніка — Панчычаў Врх, на якой ён быў пахаваны ў маўзалеі.
* У Бялградзе на Студэнцкай плошчы пастаўлены .

## Спасылкі 
Катэгорыя:Батанікі Сербіі
Катэгорыя:Акадэмікі Сербскай акадэміі навук і мастацтваў
Катэгорыя:Вучоныя Сербіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Харватыі
Сядзібна-паркавы комплекс Свяцкіх (Полымя)

**Сядзібна-паркавы комплекс Свяцкіх** — часткова захаваны помнік сядзібна-паркавай архітэктуры ў аграгарадку Полымя Сенненскага раёна, пабудаваны ў 1909—1911 гадах.

## Архітэктура 
Паводле першапачатковага плану гэта быў сіметрычны, аднапавярховы будынак, пабудаваны ў плане як падоўжаны прамавугольнік, з высокімі, светлымі паверхамі. Толькі ў цэнтральнай частцы, акцэнтаваны рызалітам, быў двухпавярховы. Фасадам у рызаліце быў порцік з чатырма паўкруглымі тасканскімі калонамі. Над уваходам была ўвянчаны трохкутным шчытом з картушам уладальнікаў. З боку саду цэнтральны рызаліт меў паўкруглую форму.

У 1909—1911 гадах Караль Свяцкі дабудаваў для левага крыла палаца васьмікутную вежу, спраектаваную познаньскім архітэктарам Уладзіславам Мічкоўскім. На першым паверсе вежы быў прасторны ванны пакой, на першым паверсе — вялікая скульптурная майстэрня Станіслава, сына Караля. Кожная цагліна збудаванай Каралем часткі была пазначана яго манаграмай («KS»).

## Інтэр'ер 
. ]]
Арганізацыя інтэр'еру палаца была першапачаткова двухсекцыйнай, пазней стала нерэгулярны. У агульнай складанасці было 18 памяшканняў рознага памеру.

Сярод калекцый, якія знаходзіліся ў палацы было некалькі каштоўных карцін, у тым ліку пэндзля Валянціна Ваньковіча (стрыечнага дзеда Караля) (карціна, што паказвае Напалеона, які глядзіць на пажар Масквы, ацалела і цяпер знаходзіцца ў калекцыі Нацыянальнага Музея ў Варшаве), , , Уладзіслава Маеўскага і Артура Бартэльса. Бібліятэка налічвала 3 тысячы тамоў.

## Парк 
Невялікі парк меў характар ландшафтнага сада, закрытага квадратам ліпавых алей, па старапольскім узоры. Па абодва бакі палаца былі вялікія газоны.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Славутасці Сенненскага раёна
Катэгорыя:Палацава-паркавыя і сядзібна-паркавыя ансамблі Беларусі
Катэгорыя:Свяцкія
Катэгорыя:Полымя (Сенненскі раён)
Канверт першага дня

КПД, прысвечаны 175-годдзю з дня нараджэння Францішка Багушэвіча.]]
**Канве́рт пе́ршага дня** (КПД) — спецыяльны немаркіраваны канверт, на які налепліваюць паштовыя маркі альбо блокі, пагашаныя ў першы дзень іх выпуску. КПД адносіцца да цэлых рэчаў і ўяўляе сабой самастойны прадмет калекцыянавання. Практыка выдання спецыяльна падрыхтаваных КПД пачалася ў ЗША ў 1851 годзе.

## Апісанне 
КПД павінен змяшчаць у сабе тры абавязковыя элементы:
* уласна сам канверт;
* знак(і) паштовай аплаты (марка, блок);
* паштовы штэмпель першага дня, дата якога абавязкова супадае з датай эмісіі самой маркі.

У залежнасці ад правілаў, устаноўленых у дзяржаве-эмітэнце, афіцыйныя паштовыя штэмпелі першага дня часам могуць прымяняцца для гашэння канвертаў праз тыдні або месяцы пасля названай даты. Гашэнне першага дня можа таксама ажыццяўляцца на паштовай картцы.

Неафіцыйныя паштовыя штэмпелі першага дня таксама могуць прымяняцца, калі філатэліст набывае адпаведныя маркі ў паштовым аддзяленні ў горадзе першага дня выпуску, а затым прыносіць іх (у той жа дзень) у паштовае аддзяленне ў іншым горадзе, каб пагасіць іх, ці калі маркі наляпляюцца на канверты, якія проста апускаюцца ў паштовую скрыню ў першы дзень і гасяцца звычайным паштовым штэмпелем гэтага дня.

Паштовыя ведамствы могуць праводзіць урачыстую цырымонію першага дня з мэтай рэкламавання новай эмісіі, пры гэтым паштовыя чыноўнікі прад'яўляюць марку ў прысутнасці асоб, якія маюць да яе дачыненне, напрыклад, нашчадкаў чалавека, у гонар якога выпускаецца марка. Такая ўрачыстая цырымонія можа таксама праводзіцца ў месцы, якое нейкім чынам звязана з тэмай маркі, напрыклад, месца зараджэння якога-небудзь грамадскага руху, альбо на філатэлістычнай выставе.

Катэгорыя:Філатэлістычныя тэрміны
Рэйд на Пулу

**Рэйд на Пулу** — марскі рэйд праведзены 1 лістапада 1918 года двума афіцэрамі Каралеўскіх ВМС Італіі.

Мэтай рэйду было знішчэнне караблёў аўстра-венгерскага флота, які стаяў у заліве ў Пуле. Аўстрыйцы перадалі ўвесь флот новастворанай Дзяржаве славенцаў, харватаў і сербаў за некалькі гадзін да рэйду. Новым камандуючым флотам стаў афіцэр ВМС Аўстра-Венгрыі Янка Вукавіч. Дзяржава славенцаў, харватаў і сербаў абвясціла нейтралітэт і праінфармавала пра гэта краіны Антанты адразу пасля пераходу войска 31 кастрычніка. Аднак італьянскія баявыя плыўцы Рафаэле Расеці і Рафаэле Паалучы не ведалі пра гэта і прымацавалі да корпуса флагмана «Viribus Unitis» (пераназванага «Jugoslavija») міны, якія ўзарваліся раніцай. Гэта прывяло да патаплення карабля і гібелі 400 членаў экіпажа разам з камандуючым флотам Вукавічам.

Катэгорыя:Марскія бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Аўстра-Венгрыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Італія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Падзеі 1 лістапада
Катэгорыя:Лістапад 1918 года
Катэгорыя:Горад Пула
Наддрукоўка (філатэлія)

марка 1992 г. з наддрукоўкай, зробленай у 1994 г.]]
**Наддруко́ўка ў філатэлі́і** — зборная назва дадаткова надрукаванага тэксту, часам — графічнага малюнка, на паштовай марцы, блоку, іншых знаках паштовай аплаты, гатовых да выпуску або тых, што ўжо паступілі ў абарачэнне.

Асноўнай традыцыйнай функцыяй наддрукоўкі з'яўляецца аператыўнае змяненне інфармацыі на ўжо аддрукаваных марках з-за непрадбачаных акалічнасцей — у тых выпадках, калі апошнія настолькі важныя, што патрабуюць абавязковага адлюстравання, а аператыўна падрыхтаваць новы наклад марак у паштовага ведамства няма магчымасці.

Да такіх абставін адносяцца змены паштовых тарыфаў, дзяржаўнай валюты, недахоп пэўных відаў марак, неабходнасць даплаты, змена грамадскага ладу, акупацыя і/або аддзяленне тэрыторый, абмежавання зоны абарачэння маркі. Часам наддрукоўкі робяцца ў службовых мэтах, для абароны ад злоўжыванняў (кантрольныя наддрукоўкі). Адмысловымі відамі з'яўляюцца дабрачынныя, памятныя і прапагандысцкія наддрукоўкі, якія звычайна робяць з мэтай паказу значнасці падзеі, акцыі.

Нягледзячы на часовы і экстранны характар падобных эмісій, многія паштовыя маркі з наддрукоўкамі выпускаліся і выпускаюцца мільёнамі асобнікаў і таму лёгка даступныя сёння для калекцыянераў. Іншыя — вельмі рэдкія.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Філатэлістычныя тэрміны
Ёван Цвііч

Доктар **Ёван Цві́іч** (, , Лозніца, Княства Сербія — , Бялград, КСХС) — сербскі географ, этнограф і геолаг, старшыня Сербскай каралеўскай акадэміі і рэктар Бялградскага ўніверсітэта. Лічыцца заснавальнікам балканістыкі як навуковага кірунку.

Сваю першую і найбольш вядомую працу Цвііч зрабіў, вывучаючы горны масіў Кучай і размешчаную ў ім Прэканашку пячору. Праца гэта лягла ў аснову яго дысертацыі «Das Karstphänomen» (1893 год), якую Цвііч абараніў у Венскім універсітэце, а пазней была выдадзена асобнай манаграфіяй на сербскай мове: *Karst* (1895). Фактычна гэтыя даследаванні паклалі пачатак новай навуцы — карстазнаўству.

Знакаміты прапагандай таго, што тры этнічныя групы – сербы, харваты і славенцы – гэта прадстаўнікі аднаго і таго ж народа - «югаславаў».

Цвііч з'яўляецца заснавальнікам Геаграфічнага завода, які паклаў пачатак існаванню геаграфічнага факультэта Бялградскага ўніверсітэта.

## Найважнейшыя працы 
* «Geografska ispitivanja u oblasti Kučaja u Istočnoj Srbiji» (Геаграфічнае даследаванне вобласці Куцай ва Усходняй Сербіі). *Geološki anali Balkanskog poluostrva* 5: 7-172, 1893
* *Das Karstphänomen*, 1893, Вена
* *Karst*, 1895
* Структура и классификация гор Балканского полуострова, 1902
* *Die Tektonik der Balkanhalbinsel mit besonderer Berückichtigung der neueren Fortschritte in der Kenntnis der Geologie von Bulgarien, Serbien und Mazedonien*, 1904, Вена
* *Foundations of the Geography and Geology of Macedonia and Old Serbia I—III*, 1906—1911
* *Grundlinien der Geographie und Geologie von Mazedonien und Alt-Serbien. Nebst Beobachtungen in Thrazien, Thessalien, Epirus und Nordalbanien*, 1908, Гота
* *Lake Plastics of Šumadija*, 1909
* *Geomorphology I—II*, 1924, 1926
* Балканско полуострво и Јужнословенске земље (1. део)
* Балканско полуострво и Јужнословенске земље (2. део)
* О исељавању босанских мухамеданаца 
* Анексија Босне и Херцеговине и српско питање 
* Праве и лажне патриоте

## Літаратура 
* Lane, Ann: Yugoslavia: when ideals collide, 2004.

## Спасылкі 
Катэгорыя:постаці сербскай геаграфіі
Катэгорыя:постаці сербскай этнаграфіі
Катэгорыя:постаці сербскай геалогіі
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Калума
Катэгорыя:Пахаваныя на Новых могілках (Бялград)
Катэгорыя:Акадэмікі Сербскай акадэміі навук і мастацтваў
Катэгорыя:Нацыяналісты Сербіі
Катэгорыя:Рэктары Бялградскага ўніверсітэта
Марачная налепка

.]]
**Ма́рачныя нале́пкі**, **нале́пкі для ма́рак**, або **філатэлісты́чныя нале́пкі** — спецыяльна вырабленыя вузкія, невялікія па фармаце (да 1-2 см) палоскі з тонкай гуміраванай паперы, прызначаныя для налепвання філатэлістычных матэрыялаў у альбомных аркушах.

## Гісторыя 
Першыя налепкі для паштовых марак пачаў выкарыстоўваць Артур Моры ў Францыі ў 1867 годзе.

Упершыню фабрычна вырабленыя марачныя налепкі з'явіліся ў Германіі ў 1885 годзе. Іх выпускалі ў выглядзе аркушаў і рулончыкаў з тонкай паперы з клеевай асновай, якія трэба было нарэзаць на налепкі патрэбных фарматаў. У 1893 годзе ў Германіі былі вырабленыя налепкі, пакрытыя клеем з абодвух бакоў. Такія двухбаковыя налепкі не перагіналіся, а прыляпляліся адным бокам да альбомнага аркуша, а другім — да калекцыйнага матэрыялу, аднак шырокага распаўсюджвання не атрымалі.

Катэгорыя:Філатэлістычныя тэрміны
Медзведніца

**Ме́дзведніца** ( ) — горны масіў у паўднёва-заходняй частцы Сярэнедунайскай нізіны. Цягнецца з паўднёвага захаду на паўночны ўсход на працягу 42 км на поўнач ад Заграба, паміж далін сярэдней Савы, Сутлі і Крапіны. Найвышэйшы пункт Медзведніцы — Слемэ (1033 метраў над узроўнем мора), на якой знаходзіцца Заграбская тэлевежа, атэль, а на вяршыню вядзе шасэ і канатная дарога. Масіў пакрыты ліставымі лясамі. Горны масіў Медзведніца аддзяляе ад цэнтральнай Харватыі рэгіён Загор'е. Ахоўваная частка Парку прыроды Медзведніца займае 228 км².

На паўночных і ўсходніх схілах Медзведніцы размяшчаюцца горналыжныя трасы з рознай ступенню складанасці. На паўночным схіле рэгулярна праводзяцца міжнародныя спаборніцтвы па гарналыжнаму слаламу пад эгідай Міжнароднай федэрацыі лыжнага спорту.

Адной з галоўных прыродных славутасцей з'яўляецца пячора Ветарніца, размешчаная ў паўднёва-заходняй частцы Медзведніцы. Пячора мае працягласць 7 128 метраў. У пячоры маюцца наскальныя малюнкі, сталактыты і сталагміты, калоніі кажаноў.

На паўднёвым схіле Медзведніцы размешчаны замак Медзведград, пабудаваны ў XIII стагоддзі па рашэнні папы Інакенція IV пасля таго, як войска Батыя спустошыла Заграб, разбурыўшы дамы і храмы. З назіральнай пляцоўкі Медзведграда, з вышыні 500 метраў, адкрываецца цудоўны краявід на Заграб.

Славутасцю Медзведніцы з'яўляецца Зрынская рудня, якая ўяўляе сабой комплекс шахт, калідораў і адкрытых выпрацовак. Яе распрацоўка пачалася ў XV стагоддзі.

## Спасылкі 
* Прыродны парк Медзведніца  
* Medvednica.info 

Катэгорыя:Горы Харватыі
Катэгорыя:Славутасці Харватыі
Катэгорыя:Горналыжныя курорты Харватыі
Катэгорыя:Заграб
Катэгорыя:Славутасці Заграба
Катэгорыя:Прыродныя паркі Харватыі
Катэгорыя:Крапінска-Загарская жупанія
Ерэван (станцыя)

**Ерэван** () — чыгуначная станцыя ў сталіцы Арменіі Ерэване на плошчы Давіда Сасунскага. Побач размешчаныя станцыя Ерэванскага метрапалітэна Сасунцы Давід, а таксама лакаматыўнае і вагоннае дэпо.

## Гісторыя 
У 1902 годзе праз Эрывань прайшла першая чыгуначная лінія, якая злучыла яе з Александропалем (Гюмры) і Тыфлісам, у 1908 годзе другая лінія злучыла горад з Джульфой і Персіяй. Будынак вакзала пабудаваны ў 1956 годзе.

З 1993 па 2004 год вакзал станцыі Ерэван быў намаляваны на банкноце наміналам 10 армянскіх драм узору 1993 года.

31 ліпеня 2009 года на станцыі быў адкрыты музей чыгуначнага транспарту Арменіі.

Erivan stantion.gif|Будынак вакзала Эрывані ў 1902 годзе
File:10 Armenian dram - 1993 (obverse).png|Вакзал станцыі Ерэван на банкноце наміналам 10 армянскіх драм (1993 г.)

## Гл. таксама 
* Ерэванская тэлевежа

## Спасылкі 
* Станция Ереван на «Сайте о железной дороге» Сергея Болашенко

Катэгорыя:Транспарт Ерэвана
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Ерэвана
Катэгорыя:З’явіліся ў 1902 годзе
Катэгорыя:1902 год у Ерэване
Катэгорыя:З’явіліся ў 1956 годзе
Катэгорыя:1956 год у Ерэване
Катэгорыя:Аб’екты на банкнотах
Філатэлістычная экспертыза

**Філатэлісты́чная эксперты́за** ( — дасведчаны, абазнаны) — даследаванне марак і іншых філатэлістычных матэрыялаў спецыялістамі высокай кваліфікацыі — экспертамі з мэтай верыфікацыі сапраўднасці маркі і гашэння, ацэнкі якасці, выяўлення касметычнага рамонту, схаваных дэфектаў, правільнасці франкіроўкі.

## Апісанне 
У калекцыяніраванні марак часта звяртаюцца да паслуг экспертных камісій або асобных экспертаў. Даследаванне праводзяць з дапамогай аптычных і іншых сродкаў. Для экспертызы марак выкарыстоўваюць лупы, кварцавыя лямпы, мікраскоп, а ў асобных выпадках і іншыя прылады.

На клеявым боку марак, якія прайшлі экспертызу, ставіцца з дапамогай маленькага штэмпеля экспертны знак, размяшчэнне і напрамак якога адлюстроўвае вынікі экспертызы, а таксама выдаецца пасведчанне (атэстат), на якім у павялічаным выглядзе размяшчаецца фотаздымак маркі, якая праходзіла экспертызу.

Экспертыза ажыццяўляецца за плату.

Катэгорыя:Філатэлістычныя тэрміны
Маркафілія

).]]
**Ма́ркафілі́я**, часам таксама пішацца — **ма́ркафілатэлі́я** — спецыялізаванае даследаванне і калекцыяніраванне адбіткаў паштовых штэмпеляў, гашэнняў і паштовых пазнак, якія наносяцца ўручную або машынным спосабам на паштовых адпраўленнях, якія прайшлі праз паштовае ведамства, па тэрыторыі якога яны перасылаліся. Да Другой сусветнай вайны выкарыстоўваўся тэрмін «**каматало́гія**» (), але ён рэдка сустракаецца ў нашыя дні.

Катэгорыя:Філатэлістычныя тэрміны
Сербская прагрэсіўная партыя

**Сербская прагрэсіўная партыя** — сербская палітычная партыя, створаная ў кастрычніку 2008 года былым лідарам сербскіх радыкалаў Томіславам Нікалічам у выніку партыйнага канфлікту ў Радыкальнай партыі паміж Нікалічам і Воіславам Шэшалем.
Сербская прагрэсіўная партыя атрымала пераканаўчую перамогу на датэрміновых выбарах у Парламент Сербіі, якія адбыліся 16 сакавіка 2014 года. Партыі ўдалося заручыцца падтрымкай амаль 50 % выбаршчыкаў, і такім чынам, яна займае 160 з 250 месцаў у Народнай Скупшчыне. Па ідэалогіі лічыцца кансерватыўнай і сербскай нацыяналістычнай, аднак выступае за ўваходжанне Сербіі ў ЕС.

## Супрацоўніцтва з «Адзінай Расіяй» 
27 кастрычніка 2010 года ў Санкт-Пецярбургу было падпісана пагадненне аб супрацоўніцтве паміж партыяй «Адзіная Расія» і Сербскай прагрэсіўнай партыяй. З расійскага боку ў цырымоніі прыняў удзел старшыня вышэйшага савета «Адзінай Расіі», старшыня Дзяржаўнай Думы РФ Барыс Грызлоў, з сербскага — старшыня Сербскай прагрэсіўнай партыі Томіслаў Нікаліч. Партыі дамовіліся кансультавацца і абменьвацца інфармацыяй па актуальных пытаннях.

 і Аляксандр Вучыч]]

## Праграма партыі 
Праграма сербскай прагрэсіўнай партыі будуецца на 10 асноўных прынцыпах:
# Абарона тэрытарыяльнай цэласнасці Сербіі.
# Дапамога сербскаму народу за межамі меж Сербіі, асабліва на тэрыторыі былой Югаславіі.
# Барацьба за фарміраванне стабільнага стану, у якім вяршэнства закона і павага да канстытуцыі будзе асновай дзяржаўнага кіравання.
# Барацьба за выкананне канстытуцыі, міжнародных дагавораў і захаванне правоў нацыянальных меншасцей.
# Павышэнне ролі Сербіі ў свеце, быць мостам паміж захадам і ўсходам.
# Ваенны нейтралітэт. Толькі лагічныя дзеянні ў перыяд абвастрэнняў паміж Расіяй і НАТА.
# Барацьба са злачыннасцю і карупцыяй.
# Эканамічны росквіт і скарачэнне беспрацоўя.
# Сацыяльная справядлівасць.
# Роўнае рэгіянальнае развіццё і дэцэнтралізацыя Сербіі.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Сербіі
Катэгорыя:Палітычныя партыі, заснаваныя ў 2008 годзе
Суцэльная рэч

канверт з арыгінальнай маркай, прысвечаны Вітольду Каэтанавічу Бялыніцкаму-Бірулі.]]
**Суцэ́льная рэч** — прынятая ў філатэліі назва філатэлістычных матэрыялаў, якая аб’ядноўвае розныя аб’екты калекцыяніравання: паштовыя канверты і карткі, аркушы паштовай паперы, разнастайныя фармуляры і бланкі, іншыя віды паштовай дакументацыі, на якіх надрукаваныя знакі паштовай аплаты або тэксты, якія іх замяняюць. Не варта іх блытаць з цэлымі рэчамі — канвертамі або карткамі, на якіх маркі налепленыя (хаця зрэдку цэлыя рэчы бываюць без марак) і якія прайшлі пошту або прынамсі гашэнне, напрыклад, з канвертамі першага дня. Упершыню тэрмін «*суцэльная рэч*» () выкарастаў берлінскі гандляр маркамі Юліус Шлезінгер.

Катэгорыя:Філатэлістычныя тэрміны
Клемташ

**Клемта́ш** (ад  — ціскі і *Tasche* — кішэнь) — спецыяльна вырабленыя з сінтэтычнай плёнкі двухслаёвыя стужкі, змацаваныя паміж сабой. Клемташы выкарыстоўваюцца для захоўвання паштовых марак, блокаў, цэлых і суцэльных рэчаў.

Стужкі клемташа замацоўваюцца па адным боку: верхні з празрыстай плёнкі, ніжні таксама з празрыстай таніраванай плёнкі або чорнай паперы. Адрэзаная па памеры маркі стужка ўтварае індывідуальную кішэньку, у які ўкладваецца марка, трывала утрымоўваецца стужкамі. Часам абарот клемташу гуміруюць.
 
Дзякуючы гуміраванаму слою марка ў клемташы можа быць налепленая ў альбом. Клемташ без клеявога слою прымацоўваецца ў альбом з дапамогай звычайных налепак. Шырыня клемташа ад 2 см (для малафарматных марак) да вельмі шырокіх стужак, прызначаных для захавання блокаў, цэлых і суцэльных рэчаў.

Катэгорыя:Філатэлістычныя тэрміны
Філатэлістычная выстаўка

**Філатэлісты́чная вы́стаўка** — часовы публічны паказ філатэлістычных калекцый паштовых марак і іншых філатэлістычных матэрыялаў і літаратуры. Філатэлістычная выстаўка — неад'емны элемент у развіцці кантактаў і творчага спаборніцтва паміж філатэлістамі, наглядна адлюстроўвае развіццё філатэліі. Найлепшыя экспанаты на філатэлістычных выстаўках узнагароджваюць медалямі, плакетамі, дыпломамі, ганаровымі граматамі і г. д.

## Класіфікацыя 
У залежнасці ад маштабу, складу ўдзельнікаў і г. д. філатэлістычныя выстаўкі дзеляцца на:
* сусветныя,
* міжнародныя (калі экспанентамі выступаюць філатэлісты некалькіх краін: Сусветная выстаўка паштовых марак «Прага 1962»),
* нацыянальныя (Белфіла),
* мясцовыя.

Міжнародныя выставы, у сваю чаргу, могуць быць двух відаў:
* якія праводзяцца па ініцыятыве і пад эгідай Міжнароднай федэрацыі філатэліі,
* арганізаваныя па ўзаемнай дамоўленасці філатэлістычных арганізацый дзвюх або некалькіх краін.

Катэгорыя:Філатэлістычныя выстаўкі
Катэгорыя:Філатэлістычныя тэрміны
Фіджыйскі хіндзі

**Фіджыйскі хіндзі** — мова, якая распаўсюджана на востраве Фіджы сярод перасяленцаў з Індыі (інда-фіджыйцаў), якія на дадзены момант складаюць каля 37% насельніцтва краіны, амаль не змешваючыся з карэнным насельніцтвам. Паходзіць ад дыялектаў авадхі і бходжпуры мовы хіндзі, змяшчае запазычаныя словы з іншых індыйскіх моў, фіджыйскай мовы і англійскай мовы.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Мовы Фіджы
Катэгорыя:Індаарыйскія мовы
Спіс аб’ектаў PGC (1100001—1101000)

Гэта спіс аб'ектаў '''Спіс аб'ектаў PGC (1100001—1101000)'''

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў PGC

аб'ектаў PGC
Катэгорыя:Аб’екты PGC
Сумесны выпуск

сумеснага выпуску Беларусі і Азербайджана 2011 г., прысвечаны нацыянальным музычным інструментам.]]
**Суме́сны вы́пуск** — філатэлістычны тэрмін, які азначае адначасовы выпуск паштовымі ведамствамі ў дзвюх або больш дзяржавах паштовых марак, блокаў, канвертаў, картак або іншага філатэлістычнага матэрыялу на адну тэматыку, практычна заўсёды з ідэнтычным малюнкам.

## Асаблівасці 
Для марак сумеснага выпуску характэрныя наступныя асаблівасці:
* Часам прысутнічаюць адрозненні ў малюнку.
* Могуць таксама адны наміналы серыі выпускацца адной краінай, іншыя наміналы — іншай дзяржавай.
* Часцей за ўсё малюнак паштовай маркі выконвае адзін мастак.

Катэгорыя:Філатэлістычныя тэрміны
Катэгорыя:Паштовыя маркі
Карла дэль Понтэ

**Карла дэль Понтэ** (, нар. ) — былы генеральны пракурор Швейцарыі, былы пракурор Міжнароднага трыбунала ААН па былой Югаславіі і Міжнароднага трыбунала ААН па Руандзе. З 2008 па 2011 год з'яўлялася паслом Швейцарыі ў Аргенціне.

## Біяграфія 
Карла дэль Понтэ нарадзілася ў 1947 годзе ў горадзе Лугана ў італамоўнай частцы Швейцарыі. Вывучала права ва ўніверсітэтах Берна, Жэневы і Лондана. У 1972 годзе атрымала ступень магістра права і ўладкавалася на працу ў адну з юрыдычных фірмаў. У 1975 годзе адкрыла ўласную юрыдычную кампанію.

У 1981 годзе дэль Понтэ пачатку працу ў апараце акруговага пракурора Лугана. За расследаванні, звязаныя з адмываннем грошай, кантрабандай зброі, міжнародным наркагандлем, а таксама ў цэлым за бескампрамісную барацьбу з арганізаванай злачыннасцю атрымала мянушку «Карліта-Чума» (). Сваю працу яна вяла ў цесным кантакце з італьянскім суддзёй Джавані Фальконэ, які загінуў у 1992 годзе ад выбуху, арганізаванага сіцылійскай мафіяй.

У 1994 годзе дэль Понтэ была прызначана на пасаду генеральнага пракурора Швейцарыі. Шырокую вядомасць у Расіі ёй прынесла справа аб падазрэнні ў карупцыі ў асяроддзі першага прэзідэнта РФ Барыса Ельцына (вядомая як «справа Mabetex»): сцвярджалася, што прадстаўнікі расійскага кіраўніцтва атрымлівалі хабары ад швейцарскай будаўнічай фірмы, якую ўзначальваў будучы прэзідэнт Рэспублікі Косава Бехджэт Пацолі і якая атрымала буйны кантракт на рэканструкцыю будынкаў маскоўскага Крамля. Даказаць яго віну так і не ўдалося. Пасля гэтага ўвага абвінаваўцы пераключылася на лідараў баснійскіх сербаў Ратку Младзіча і Радавана Караджыча, якія абвінавачваліся ў масавых забойствах у Срэбраніцы.

У 2008 годзе дэль Понтэ выдала кнігу «Паляванне. Я і ваенныя злачынцы», у якой распавядае пра выпадкі выразання і продажы органаў у жывых сербскіх палонных косаўскімі албанцамі. Акрамя таго ў сваёй кнізе яна вінаваціць у процідзеянні трыбуналу не толькі Маскву і Бялград, але таксама і ЦРУ, ААН, Вашынгтон і НАТА.

З верасня 2012 года дэль Понтэ  стала членам міжнароднай камісіі па расследаванні падзей у Сірыі пад эгідай Вярхоўнага камісара ААН па правах чалавека. У маі 2013 года яна заявіла, што менавіта антыўрадавыя фарміраванні ўжываюць хімічную зброю падчас грамадзянскай вайны. Гэта меркаванне было дыяметральна процілегла меркаванню большасці еўрапейскіх палітыкаў, якія абвінавачвалі ў прымяненні хімічнай зброі ўрадавыя войскі.

## Асабістае жыццё 
Дэль Понтэ была замужам, цяпер разведзена. Мае сына, пра якога практычна нічога не вядома.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Службовыя асобы ААН
Катэгорыя:Паслы Швейцарыі ў Аргенціне
Катэгорыя:Пракуроры
Мінск (матацыкл)

**«Мінск»** — марка беларускіх матацыклаў, скутараў, квадрацыклаў і снегаходаў вытворчасці Мінскага матацыклетна-веласіпеднага завода (Беларусь, горад Мінск). Першы матацыкл М1А быў выпушчан ММВЗ у 1951 годзе. З 2007 года з’яўляецца прыватным прадпрыемствам.

## Пачатак 
Пасля Другой сусветнай вайны дакументацыю і абсталяванне нямецкага завода DKW у якасці ваенных рэпарацый былі вывезены ў СССР. Выпуск мадэлі DKW RT пачалі ў Маскве пад маркай М1А.

Загадам Міністэрства аўтатрактарнай прамысловасці СССР №494 ад 12 ліпеня 1951 года выпуск матацыкла М1А быў перададзены з Масквы на Мінскі матацыклетна-веласіпедны завод.

Катэгорыя:Матацыклы
Катэгорыя:Тэхніка Беларусі
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Мінска
Старажытныя шахты Сп’ен

'''Старажытныя шахты Сп'ен''' — каменаломні ў раёне Сп'ен на захадзе Бельгіі, буйнейшы і найстаражытнейшы ў Еўропе неалітычны комплекс, дзе адбывалася здабыча крэменю, займае плошчу болей за 100 га, аб'екты са спісу Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Па каменаломнях можна прасачыць за эвалюцыяй тэхналагічнай думкі чалавека ў самым пачатку яго гісторыі, якую вынаходлівасць пры здабычы карысных выкапняў прыходзілася яму праяўляць, каб выжыць і дабіцца поспеху.

Здабыча крэменю цесна звязана з гісторыяй паселішчаў таго часу.

## Літаратура 
* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.

Катэгорыя:Археалогія ў Бельгіі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Бельгіі
Брагі (значэнні)

Назву **Бра́гі** маюць:

* Брагі — бог-скальд  у германа-скандынаўскай міфалогіі

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць:
** Брагі — вёска ў Іўеўскім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Брагі — вёска ў Мсціслаўскім раёне
Музей Плантэна-Марэцюса

**Музей Плантэна-Марэцюса** — музей у горадзе Антверпене з бібліятэкай і гістарычнымі друкарскімі экспанатамі, аб'ект са спісу Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Заснавальнік друкарні — Крыстоф Плантэн, француз, які пераехаў у Бельгію, стаў вялікім друкаром і выдаўцом эпохі Рэнесансу і барока. Ён працаваў у Антверпене, які быў у той час адным з лідараў ранняга еўрапейскага кнігадрукавання і друкарскай справы.

Пасля смерці Плантэна друкарня перайшла да яго зяця Яна Марэцюса. Сямейнае прадпрыемства прапрацавала да 1867 г.

За шматгадовую гісторыю ў будынку была сабрана цэлая калекцыя старадаўняга друкарскага абсталявання. У друкарні захоўваюцца 2 самыя старыя друкарскія прэсы ў свеце, велізарная бібліятэка са знакамітым выданнем Бібліі на 5 мовах, багаты архіў і мноства твораў мастацтва, сярод каторых — карціны Рубенса.

Музей Плантэна-Марэцюса мае не толькі архітэктурную каштоўнасць, але і з’яўляецца прыкладам дзейнасці еўрапейскага выдавецкага дома канца 16 ст., які існаваў на працягу эпохі барока і ў перыяд класіцызму.

## Літаратура 
* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.

Катэгорыя:Бельгія
Катэгорыя:Геаграфія Бельгіі
Катэгорыя:ЮНЕСКА
Наталля Васілеўна Шаранговіч

**Наталля Васільеўна Шаранговіч** (нар. ) — беларускі мастацтвазнавец.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Віцебску.

У 1984—1989 гадах вучылася на факультэце журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 2000 г. скончыла аспірантуру Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў па спецыяльнасці мастацтвазнаўства.

Працавала ў часопісе «Спадчына», газеце «ЛіМ». Старшыня секцыі мастацтвазнаўства і крытыкі Беларускага саюза мастакоў (2005—2010). У часопісе «Мастацтва» ўзначальвала аддзел выяўленчага мастацтва, член рэдкалегіі (2001—2009).

Дырэктар музея сучаснага выяўленчага мастацтва (2009—2013). З 2014 года ўзначальвае Цэнтр сучасных мастацтваў.

## Арганізацыйная дзейнасць 
Куратар спецыяльнага праекта Рэспублікі Беларусь на 5-й Маскоўскай біенале сучаснага мастацтва (2013). Куратар і арганізатар праектаў «Мастак і горад» на плошчы Якуба Коласа ў Мінску (2011—2014).

Куратар выстаўкі сучаснага мастацтва «Avant-gARTe. Ад квадрата да аб’екта» ў рамках Чэмпіяната свету па хакеі (2014).

## Выкладчыцкая дзейнасць 
Дацэнт кафедры літаратурна-мастацкай крытыкі Інстытута журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

## Бібліяграфія 
Аўтар звыш 50 кніг і альбомаў па выяўленчым мастацтве, звыш 300 артыкулаў, дыялогаў, аналітычных публікацый у прэсе ў Беларусі і за мяжой.

## Узнагароды 
Лаурэат спецыяльнай прэміі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь дзеячам культуры і мастацтва (2009).

## Бібліяграфія 
* Гаўрыіл Вашчанка. Народжаны Палессем : нататкі пра жыццё і творчасць / Наталля Шаранговіч. ― Мінск, 2008.

## Спасылкі 
* 
* Шарангович Наталья Васильевна   // Факультэт журналістыкі БДУ

Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Супрацоўнікі часопіса «Спадчына»
Спіс вуліц Рэчыцы

У гэтым спісе прыведзены вуліцы, завулкі, плошчы, праезды, тупікі Рэчыцы.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Вуліцы населеных пунктаў Беларусі  на сайце Нацыянальнага кадастравага агенцтва
Спіс аб’ектаў PGC (1260001—1261000)

Гэта спіс аб'ектаў '''Спіс аб'ектаў PGC (1260001—1261000)'''

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў PGC

аб'ектаў PGC
Катэгорыя:Аб’екты PGC
Хадзіс

**Хадзіс** () — паданне пра словы і дзеянні прарока Мухамада, якое закранае разнастайныя рэлігійна-прававыя бакі жыцця мусульманскай абшчыны. Хадзіс — выслоўе (*каўль*), адабрэнне (*такрыр*), вобраз (*васфі*) або дзеянне (*філь*) прарока Мухамада, сума якіх утварае Суну, якая з'яўляецца аўтарытэтнай для ўсіх мусульман і складае адну з асноў шарыяту. Хадзісы перадаваліся з дапамогай паплечнікаў прарока.

Слова «Хадзіс» у перакладзе з арабскай мовы літаральна можа перакладацца як «новы» ці як «гутарка», «паданне», «аповед».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Шарыят
Катэгорыя:Ісламскія тэрміны
Calliophis intestinalis

**Calliophis intestinalis** — ядавітая змяя з сямейства аспідаў (*Elapidae*).

Агульная даўжыня дасягае 50 см. Галава невялікая, трохі трохкутная. Тулава стройнае, невялікі хвост. Мае яркую афарбоўку — уздоўж спіны праходзіць чырвоная паласа, абрамленая чорным, а па баках — жоўтыя палосы з чорнай аблямоўкай. Галава і хвост чырвонага колеру.

Любіць месца з умераным кліматам, хмызняковыя зараснікі, лясы. Сустракаецца ў першасных і другасных лясах, местачковых садках і сельскагаспадарчых угоддзях. Добра лазіць па дрэвах сярод ламачча, сустракаецца пад галінамі, каранямі, паміж камянямі або ў норах і расколінах глебы. Сілкуецца дробнымі змеямі.

Яд вельмі моцны, але кусае яна рэдка, імкнучыся сысці ад пераследніка або адпудзіць яго падманнымі рухамі. Скруціўшыся і прыціснуўшы галаву да зямлі, падымае ўверх хвост, сагнуўшы яго, робіць «кідкі» у бок суперніка, нібы маючы намер укусіць яго. Вядомы выпадак, калі дарослы чалавек быў укушаны гэтай змяёй. Праз 2 хвіліны ў яго з’явілася галавакружэнне і ўдушша, але гэта не прывяло да смерці.

Яйцакладная змяя.

Від распаўсюджаны ў Тайландзе, В’етнаме, на паўвостраве Малака, Зонскія і Філіпінскіх астравах.

## Літаратура 
* Rooijen, J. van & Rooijen, M. van 2004. Некаторыя Beobachtungen zur terrestrischen Schlangenfauna auf der Halbinsel Santubong, Sarawak, Ost-Malaysia. Sauria 26 (4): 19-28

## Спасылкі 
* The Reptile Database: *Calliophis intestinalis* (англ.)

Катэгорыя:Аспіды