open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гурка

**Гу́рка** — прозвішча і тапонім.

## Вядомыя носьбіты 
* Род Гуркаў — вялікалітоўскі і расійскі шляхецкі род.
:* Іосіф Уладзіміравіч Гурка (1828—1901) — расійскі дзяржаўны і ваенны дзеяч, генерал-фельдмаршал (1894).

## Тапонім 
* Гурка — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці.
* Гурка — возера ў Браслаўскім раёне

## Гл. таксама 
* Гурко
Павел Пятровіч Валошын

**Павел Пятровіч Валошын** (, в. Гаркавічы, цяпер Падляскае ваяводства, Польшча — , , цяпер, Карэлія, Расія) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, . Вёў актыўную палітычную дзейнасць у Заходняй Беларусі, сябра БСРГ і КПЗБ.

## Біяграфія 
У 1908—1912 гадах працаваў паштовым служачым у Крынках (Беласточчына). У 1912 годзе прызваны ў расійскае войска. Удзельнічаў у Першай сусветнай вайне, быў паранены, трапіў у нямецкі палон. Пасмяротна рэабілітаваны паводле абодвух прыгавораў 16 жніўня 1956 года. Асабовая справа Пятра Валошына захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

## Літаратура 
* *Бергман А.* Павел Валошын // Беларускі каляндар на 1983 год. Беласток, 1983
* 
* 
* 
* Остання адреса: Розстріли соловецьких в’язнів з України у 1937—1938 роках: В 2 т.&nbsp;— 2-е вид., доопрац. і доп.&nbsp;— Київ: Сфера, 2003. 

Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Расстраляныя
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Палітыкі Польшчы
Катэгорыя:Ваеннапалонныя Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Члены Беларускага пасольскага клуба
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сакульскім павеце
Катэгорыя:Справа Беларускага нацыянальнага цэнтра
Катэгорыя:Дэпутаты Сейма Польскай Рэспублікі (1918—1939) 1 склікання
Дзегцяры

Назву **Дзегцяры́** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць
** Дзегцяры — вёска ў Браслаўскім раёне.
** Дзегцяры — вёска ў Глыбоцкім раёне.
** Дзегцяры — хутар у Глыбоцкім раёне.
** Дзегцяры — вёска ў Докшыцкім раёне.
** Дзегцяры — вёска ў Мёрскім раёне.
* Гродзенская вобласць
** Дзегцяры — вёска ў Шчучынскім раёне.

### Украіна 
* Дзігцяры ці Дзегцяры — пасёлак гарадскога тыпу ў Чарнігаўскай вобласці.
Павел Уладзіміравіч Злобін

**Павел Уладзіміравіч Злобін** (, Разань — пасля 1923) — расійскі і беларускі палітычны дзеяч. Камісар Народнага сакратарыята БНР па вялікарускіх справах (1918).

Бацька рускага пісьменніка Сцяпана Злобіна.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 30 лістапада 1882 года ў Разані.

У 1903 годзе стаў членам Партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года ўзначальваў арганізацыю расійскіх сацыялістаў-рэвалюцыянераў у Мінску, вёў работу па афармленні антыбальшавіцкага блока на Беларусі.

На ІІ з’ездзе армій Заходняга фронту ў Мінску выступіў прыхільнікам Устаноўчага сходу і свабоды друку. 21 лютага 1918 года быў абраны ў Народны сакратарыят Беларусі камісарам па вялікарускіх справах. Выступаў супраць стварэння беларускай незалежнай дзяржавы, за аўтаномію Беларусі ў складзе дэмакратычнай Расіі, лічыў Раду Беларускай Народнай Рэспублікі часовай беларускай уладай.

З 1918 года жыў у Маскве. У 1919—1920 гадах працаваў рэдактарам часопіса «Социалист-революционер». Паводле даручэння ЦК Партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў праводзіў арганізацыйную работу ў Маскве.

Тройчы прыцягваўся да судовай адказнасці органамі савецкай улады. Летам 1922 года абвінавачаны па працэсе над Партыяй сацыялістаў-рэвалюцыянераў. Па выніках працэсу 7 жніўня 1922 года прыгавораны да двух гадоў турэмнага зняволення са строгай ізаляцыяй са сканчэннем тэрміну зняволення 24 лютага 1923 года. У час знаходжання ў турме ў Злобіна абвастрыліся сухоты, у лютага 1923 года змешчаны ў бальніцу ДПУ.

25 мая 1923 года высланы ва Уфу на 2 гады са сканчэннем тэрміну ссылкі 23 мая 1925 года. Далейшы лёс невядомы.

Рэабілітаваны 15 мая 2001 года Генеральнай пракуратурай Расійскай Федэрацыі ў сувязі з адсутнасцю ў справе доказаў антысавецкай дзейнасці.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Міністры БНР
Герб Францыі

[thumb|200px|Герб [Францыя|Францыі з 1953 года]]
Цяперашні **герб Францыі** стаў сімвалам Францыі пасля 1953 года, хоць і не мае нікога правага статуту ў якасці афіцыйнага герба. 
Эмблема складаецца з:
* шырокі экран з галавой льва і манаграмай «RF», якая азначае République Française (Французская рэспубліка)
* галінкі алівы, сімвалізуючай мір
* дубовыя галіны, сімвалізуючай мудрасць
* фасцыі якія з'яўляюцца сімваламі правасуддзя.

## Гісторыя 
## Гл. таксама 
* Мар'яна
* Сімвалы Французскай Рэспублікі

## Спасылкі 
* Гісторыя французскага герба

Францыя
Герб Іспаніі

**Герб Іспаніі** — вядомы на працягу ўсёй гісторыі краіны. На ім прадстаўленыя ўсе каралеўствы, якія аб'ядналіся ў сучаснай Іспаніі: Кастылія прадстаўленая замкам; Леон, Астурыя і Галісія — львом; Арагон, Каталонія і Балеарскія астравы — чатырма чырвонымі палосамі на залатым фоне; Навара — у выглядзе ланцугоў; Андалусія намаляваная ў выглядзе граната, бо ў Іспаніі ён расце ў асноўным толькі на землях Гранады — апошняй мусульманскай дзяржавы, захопленай хрысціянскімі каралямі падчас Рэканкісты; гербавая лілія ўяўляе караля і яго сям'ю, а карона, вянчаючая герб, — знак таго, што Іспанія — каралеўства; калоны сімвалізуюць Гераклавы Слупы, так раней звалі Гібралтар, які ў свой час лічыўся краям свету. Цікава адзначыць, што ўсім вядомы знак долара — гэта тыя самыя Гераклавы Слупы, абвітыя стужкай.

Дэвіз «Plvs Vltra» —  (Да адкрыцця Амерыкі Калумбам: Non Plvs Vltra — , таму што Гераклавы слупы лічыліся канцом свету).

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Іспаніі
Катэгорыя:Гербы Іспаніі
Герб Грэцыі

[thumb|250px|right|Герб [Грэцыя|Грэцыі]]
**Герб Грэцыі** з'яўляецца дзяржаўным сімвалам Грэцыі, складаецца з двух асноўных элементаў — геральдычнага сіняга шчыта з белым крыжам (фрагмент сцяга), а вакол шчыта — лаўровы вянок. Шчыт з крыжам сімвалізуе воінскую славу і ў той жа час галоўную грэчаскую рэлігію — праваслаўе. Лаўровы вянок сімвалізуе старажытную гісторыю Грэцыі, бо такімі вянкамі ўзнагароджвалі пераможцаў старажытных Алімпійскіх гульняў.

## Гл. таксама 
* Сцяг Грэцыі

## Спасылкі 
* Дзяржаўныя сімвалы Грэцыі

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Грэцыі
Грэцыя
Герб Ірландыі

**Герб Ірландыі** уяўляе сабой залатую арфу з срэбнымі струнамі на сінім фоне. Арфа доўгі час была геральдычным сімвалам Ірландыі. У сучасным выглядзе герб зацверджаны 9 лістапада 1945.

Арфа прызнаецца сімвалам Ірландыі з XIII ст. Яна адлюстроўвалася на ірландскіх манетах пры каралю Джоне і Эдвардзе I. Арфа была прынятая як сімвал новага Каралеўства Ірландыі, утворанным Генрыхам I Ірландскім у 1541. Яна з'явілася на трэцяй чвэрці каралеўскага герба Злучанага Каралеўства пасля аб'яднання Ірландыі, Англіі і Шатландыі пры Якаве I Англійскім 1603 г.

Арфа была абраная сімвалам незалежнай Ірландыі. Яна працягвала заставацца дзяржаўнай эмблемай пасля прыняцця канстытуцыі. Выява арфы выкарыстоўваецца на манетах, пашпартах, афіцыйных дакументах дзяржавы, а таксама на пячатках прэзідэнта і ўрада.

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Ірландыі
Ірландыя
Герб Манака

**Герб Манака** — каралеўскі герб Яго Ціхамірнай Высокасці Прынца Альберта II.

Цэнтральны шчыт упрыгожаны гербамі («апісаны» — на тэхнічнай мове геральдыкі), дыяганаль, срэбра і пурпур. Манахі, якія падтрымліваюць шчыт у гербе — гэта адлюстраванне гістарычнай падзеі, калі адбылося заваёўванне Манака ў 1297, тады Францыз Грымальдзі увайшоў у горад з салдатамі, апранутымі як манахі, з мячамі, утоенымі пад іхнімі рызамі. Вянок — апраўленне з колераў, навакольнае шчыт, сімвалізуе ордэн Св. Шарля.

Манака
Катэгорыя:Манака
Герб Ісландыі

thumb
**Герб Ісландыі** (*ісл.* Skjaldarmerki Islands) у сучасным выглядзе прыняты ў 1944 годзе. Уяўляе сабой сіні шчыт, на якім намаляваны чырвоны крыж на срэбным крыжы. Шчыт трымаюць чатыры заступніка Ісландыі, стаялыя на кавалку лавы. Бык — заступнік Пд-Заходняй Ісландыі, арол або грыфон — Пн-Заходняй, цмок (Dreki) — Пн-Усходняй, волат (Bergrisi) — Паўднёваўсходняй. Гэтыя істоты карысталіся вялікай павагай у Ісландыі. Заступнікі адлюстроўваюцца і на аверсе Ісландскай кроны.

Урад Ісландыі выкарыстоўвае дзяржаўны сцяг з выявай герба. Паліцыя Ісландыі выкарыстоўвае жоўты сцяг з выявай герба.

## Гісторыя 
На працягу стагоддзяў Ісландыя выкарыстала некалькі гербаў. Першы, верагодна, — шчыт з шасцю сінімі і шасцю срэбнымі палоскамі. Другі, верагодна, — герб графства Ісландыя, падараваны каралём Нарвегіі Хааконам IV. Гэта быў шчыт, верхняя палова якога была жоўтай, на ніжняй — 5 белых і 7 сініх палосак. На шчыце быў намаляваны чырвоны леў з сякерай. Каля 1500 г. гербам Ісландыі стала каранаваная вяленая рыба на чырвоным шчыце.

3 кастрычніка 1903 г. герб Ісландыі быў заменены белым сокалам на сінім фоне. Ён выкарыстоўваўся да афіцыйнага прыняцця першай версіі герба з заступнікамі 12 лютага 1919 г. Сокал выкарыстоўваўся на каралеўскім гербе Даніі пры каралю Крысціяне X.

Image:Coat of arms of the Icelandic Commonwealth.svg|Герб Ісландскай садружнасці,верагодна першы герб Ісландыі.
Image:Royal coat of arms of Denmark (1903–1948).svg|Герб караля Крысціяна X Ісландскага з 1918 па 1944 і Дацкага з 1903 па 1948. Ісландыю ўяўляе сокал у ніжнім левым куце.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Ісландыі
Ісландыя
Яфім Яфімавіч Бялевіч

**Яфім Яфімавіч Бялевіч** (,  — , , ГУЛАГ) — дзеяч беларускага нацыянальнага руху.

## Біяграфія 
, Васіль Захарка, Пётра Крачэўскі, Леанард Заяц; стаяць: Лявон Вітан-Дубейкаўскі, Янка Чарапук, Яўхім Бялевіч. Кастрычнік 1919 г. (БДАМЛіМ).]]

Нарадзіўся 27 лютага 1888 года ў Мінску. Вучыўся ў Мінскай гімназіі, з якой за ўдзел у вучнёўскіх беспарадках у 1907 выключаны і арыштаваны. Хутка вызвалены. Скончыў гімназію экстэрнам. Паступіў на юрыдычны факультэт Пецярбургскага ўніверсітэта (скончыў у 1912). Быў прызваны ў армію. Падчас Першай сусветнай вайны на фронце — прапаршчык, штабс-капітан. 

Ад вайскоўцаў-беларусаў абраны дэлегатам на Першы Усебеларускі з’езд, член яго прэзідыума. Да ліпеня 1918 займаў пасаду міністра юстыцыі і фінансаў у Народным сакратарыяце — першым урадзе БНР. Як нязгодны з яго палітыкай, выйшаў у адстаўку. Пасля дыпламатычны прадстаўнік урада БНР у Кіеве, Адэсе, Берліне. 

У 1919 арыштаваны польскімі акупацыйнымі ўладамі, але здолеў уцячы з-пад варты. У 1918—1919 член Беларускай партыі сацыялістаў-федэралістаў, у 1920 член Беларускай партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў, з якой у жніўні 1920 выйшаў з-за адмовы лідараў падпісаць Дэкларацыю пра абвяшчэнне незалежнасці БССР ад 31 ліпеня 1920. У 1920—1922 служыў у Гомелі ў чыгуначных часцях Чырвонай арміі. 1 кастрычніка 1920 арыштаваны асобым аддзелам Заходняга фронту па падазрэнні ў контррэвалюцыйнай дзейнасці; вызвалены праз 6 месяцаў. У чэрвені 1924 удзельнічаў у ліквідацыйным з’ездзе БПС-Р. Перайшоў на фінансавую работу — у 1925—1930 упаўнаважаны Наркамфіна БССР, з 1931 у Белшвейаддзяленні Вышэйшага савета народнай гаспадаркі. 

Арыштаваны 19 сакавіка 1932. Паводле пастановы калегіі АДПУ СССР асуджаны да 5 гадоў папраўча-працоўных работ. Этапаваны ў Свірскі канцлагер НКВД Ленінградскай вобласці. У зняволенні 27 снежня 1936 узяты пад варту. 8 лютага 1937 Ленінградскім абласным судом асуджаны да 5 гадоў зняволення і 5 гадоў пазбаўлення правоў. Загінуў у Магаданскім канцлагеры. 

Па першым прыгаворы рэабілітаваны прэзідыумам Мінскага абласнога суда 16 лістапада 1963, па другім — пракуратурай Расійскай Федэрацыі 16 снежня 1992.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Міністры юстыцыі БНР
Катэгорыя:Міністры фінансаў БНР
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Памерлі ў ГУЛАГу
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў Расіі
Фёдар Фёдаравіч Турук

**Фёдар Фёдаравіч Турук** (, в. Балотца Навагрудскага павета Мінскай губерні — , Масква) — беларускі гісторык і грамадскі дзеяч.

## Біяграфія 
Скончыў Петраградскі гісторыка-філалагічны інстытут і Петраградскі археалагічны інстытут (1915), працаваў выкладчыкам гімназій у Мінску і Маскве. З сакавіка 1918 загадчык аддзела Беларускага нацыянальнага камісарыята, адзін з арганізатараў Беларускага народнага ўніверсітэта і Беларускага навуковага таварыства ў Маскве (1918). З 1919 загадчык беларускага пададдзела аддзела асветы нацыянальных меншасцяў Наркамата асветы РСФСР. Садзейнічаў выхаду ў свет першага зборніка Янкі Купалы на рускай мове «Выбраныя вершы ў перакладах рускіх паэтаў» (1919). Удзельнічаў у арганізацыі БДУ, з 1921 — прафесар БДУ. З 1923 выкладчык Камуністычнага ўніверсітэта нацыянальных меншасцяў Захаду ў Маскве. У 1923—1955 — прафесар розных ВНУ Масквы.

Аўтар прац па гісторыі Беларусі. У кнізе «Беларускі рух» (1921) гісторыю Беларусі разглядаў з аб’ектывісцкіх пазіцый. Аўтар прадмовы і складальнік «Курса беларусазнаўства» (1918—1920).

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Фёдар Фёдаравіч Турук // Сайт БДУ
* *Алесь Каджадуб* Чырвоны прафесар // Звязда
* *Кожедуб Алесь* Красный профессор. Фёдор Турук — один из основателей Белорусского государственного университета // Литературная газета

Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Браслаўская града

]]
**Брасла́ўская града́** — узвышша, якое знаходзіцца на крайнім паўночным захадзе Беларусі, займае большую частку Браслаўскага і частку Мёрскага раёнаў Віцебскай вобласці. Утварае геамарфалагічны раён Беларускага Паазер’я, належыць да фізіка-геаграфічнага раёна Асвейска-Браслаўскіх град.

На поўначы града абмежавана далінай Заходняй Дзвіны, на ўсходзе і поўдні — Полацкай нізінай. Працягнулася з захаду на ўсход на 66 км, з поўначы на поўдзень — амаль на 60 км, плошча 1,9 тыс. км². Найбольшая вышыня — Воўчая гара, 210 м над узроўнем мора — з’яўляецца найвышэйшым пунктам Мёрскага раёна. Знаходзіцца прыкладна ў 10 км на ўсход ад вёскі Слабодка Браслаўскага раёна. Адметнай вяршыняй таксама з’яўляецца гара Маяк, 174 м над узроўнем мора і 44,7 м над урэзкам вады.

Града канчаткова аформілася ў час браслаўскага прыпынку (стадыялу) паазерскага ледавіка. У рэльефе вылучаюцца дугападобныя грады, паміж якімі паніжэнні і невялікія азёры. Трапляюцца шматлікія озавыя і камавыя ўзгоркі. Карысныя выкапні: керамічная сыравіна, пясчана-жвіровы матэрыял, торф.

Рэкі належаць да басейна Заходняй Дзвіны, найбольшая — Друйка, якая працякае праз некалькі азёр. Пад азёрамі каля 10 % тэрыторыі, большасць з іх належыць да Браслаўскай групы азёр. Разарана каля 60 % тэрыторыі, пад лесам і хмызняком — каля 20 %.

Браслаўская града вызначаецца маляўнічасцю краявідаў, асабліва там, дзе аблесеныя ўзгоркі спалучаюцца з азёрнымі плёсамі. Тут размешчаны нацыянальны парк «Браслаўскія азёры», зоны адпачынку, санаторыі, дамы адпачынку, турбаза.

## Літаратура 
* Геаграфія Беларусі: Энцыкл. даведнік. — Мн.: БелЭн, 1992. — С. 51-52.

Катэгорыя:Узвышшы Беларусі
Катэгорыя:Рэльеф Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Геаграфія Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Геаграфія Мёрскага раёна
Гродзенскае ўзвышша

**Гродзенскае ўзвышша** — заходняя частка Паўднёва-Заходняга адгалінавання Беларускай грады.

## Геаграфія 
Узвышша займае частку Гродзенскай вобласці Беларусі з г. Гродна. Мяжуе на поўначы і ўсходзе з Нёманскай нізінай, на поўдні — з Ваўкавыскім узвышшам. На захадзе адгор’і Гродзенскага ўзвышша заходзяць на тэрыторыю Польшчы, дзе вядомы пад назвай **Саколкаўскае ўзвышша** (). На ўсходе мяжуе са Скідзельскай нізінай. Плошча 1,4 тыс. км². Максімальная вышыня 247 м над узроўнем мора. Працягласць з поўначы на поўдзень 70 км, з захаду на ўсход — каля 40 км.. Пад раллёй каля 40 %, пад лесам 9 % тэрыторыі. Маляўнічыя ўзгоркі Гарадзенскага ўзвышша — папулярныя месцы паходаў выходнага дня.

## Літаратура 
* Геаграфія Беларусі: Энцыкл. даведнік. — Мн.: БелЭн, 1992. — С. 56—57.
* 

## Спасылкі 
* Гродненская краевая ледниковая возвышенность 

Катэгорыя:Узвышшы Беларусі
Катэгорыя:Узвышшы Польшчы
Катэгорыя:Рэльеф Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Геаграфія Падляскага ваяводства
Катэгорыя:Геаграфія Гродзенскага раёна
Полацкая нізіна

**Полацкая нізіна** знаходзіцца на поўначы Беларусі, займае значную частку Віцебскай вобласці, заходзіць на тэрыторыю Літвы і Латвіі. Паўднёва-заходняя яе частка ўздоўж ракі Дзісна называецца Дзісненская нізіна. Працягласць з паўднёвага захаду на паўночны ўсход складае да 200 км, з поўначы на поўдзень — ад 40 да 80 км. Вышыня — 130—140 м, у краявых частках — да 160 м.

Для заходняй часткі характэрны плоскахвалісты і спадзістахвалісты рэльеф з рэшткамі марэннай раўніны, камавымі і марэннымі ўзгоркамі, озамі. Усходняя частка адрозніваецца плоскахвалістай і плоскай паверхняй з выдмамі, эолавымі градамі, катлавінамі.

Нізіна ўтварылася на месцы прыледавікровага вадаёма, які існаваў у час адступання апошняга ледавіка паазерскага зледзянення (18—20 тыс. гадоў назад). На дне вадаёма намнажаліся азёрна-ледавіковыя адклады — пяскі, галька, стужкавыя гліны. Пасля таго як Заходняя Дзвіна прарвала Балтыйскую граду (на тэрыторыі Латвіі, на ўчастку Краслава—Даўгаўпілс), вялізны вадаём быў спушчаны ў Балтыйскае мора.

Буйнейшыя рэкі: Заходняя Дзвіна з прытокамі Вужыца, Росіца, Свольна, Дрыса, Палата, Обаль (справа), Дзісна (злева). Найбуйнейшыя азёры: Богінскае, Ельня.

Лясістасць 34 % (пераважаюць хваёвыя і ялова-хваёвыя лясы). У міжрэччы Дрысы і Палаты, на паўднёвай ускраіне возера Лісна бары чаргуюцца з верхавымі балотамі, парослымі нізкарослай хвояй, ельнікам, беразняком, зараснікамі вольхі. Дубровы захаваліся на правым беразе ракі Дзісна, у вярхоўях рэчак Маснічына і Бярозаўка. Найбуйнейшыя масівы верхавых балот — Ельня, Обаль-2, Стрэчна, нізінных — Дабееўскі Мох, Сосніца-Дражбітка, Судзіна. Шырока распаўсюджаныя лугі.

## Літаратура 
* Геаграфія Беларусі: Энцыкл. даведнік. — Мн.: БелЭн, 1992. — С. 69—70.
* Геоморфология Беларуси: Учебное пособие для студентов геогра­фических и геологических специальностей / О. Ф. Якушко, Л. В. Марьина, Ю. Н. Емельянов — Мн.: БГУ, 1999. — 173 с. — 400 экз.
* 

Катэгорыя:Нізіны Беларусі
Катэгорыя:Рэльеф Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Геаграфія Бешанковіцкага раёна
Катэгорыя:Геаграфія Верхнядзвінскага раёна
Катэгорыя:Геаграфія Віцебскага раёна
Катэгорыя:Геаграфія Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:Геаграфія Полацкага раёна
Катэгорыя:Геаграфія Расонскага раёна
Катэгорыя:Геаграфія Ушацкага раёна
Катэгорыя:Геаграфія Шумілінскага раёна
Моўчадзь

Назву **Моўчадзь** маюць:
* Рака Моўчадзь
* Вёска Моўчадзь
* Курганны могільнік Моўчадзь
Іслач (значэнні)

* Іслач — рака ў Мінскай і Гродзенскай абласцях Беларусі, левы прыток Заходняй Бярэзіны (басейн Нёмана)
* Іслач — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці
* Іслач — беларускі футбольны клуб з Мінскага раёна
Асвейская града

**Асве́йская града** — узвышша на крайняй поўначы Беларусі, у Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці, утварае геамарфалагічны раён Беларускага Паазер’я, належыць да фізіка-геаграфічнага раёна Асвейска-Браслаўскіх град.

Працягнулася ад даліны ракі Сар’янка (правы прыток Заходняй Дзвіны) на ўсход па паўднёвым беразе Асвейскага возера да возера Белага больш як на 30 км. Града лічыцца ўсходнім адгор’ем Латгальскага ўзвышша, асноўная частка якога знаходзіцца ў межах Латвіі.

.]]
Найвышэйшы пункт — г. Гарадзілаўская (191,8 м). Гара ўяўляе сабой эталонную форму рэльефа бакавой канечна-марэннай грады (даўжыня — 1,4 км, шырыня дасягае 0,5 км, адносная вышыня складае 20-25 м, крутасць схілаў — да 20°.

Узвышша сфарміравалася ў час апошняга на Беларусі паазерскага зледзянення, было натуральнай падпрудай старажытнага прыледавіковага возера. Складзена з марэнных завалуненых супескаў і суглінкаў. Цягнецца ў выглядзе магутнага вала, які ўзвышаецца над урэзам Асвейскага возера. Паўночны схіл грады абрываецца да возера некалькімі тэрасамі, утварае над ім амфітэатр вышынёй 50—60 м. Паўднёвы схіл паката спускаецца да Полацкай нізіны.

Паверхня грады ўзгорыста-хвалістая з ваганнямі адносных вышыняў ад 5-6 м да 15-20 м. На поўнач ад Асвейскага возера знаходзіцца плоская, у значнай ступені забалочаная ледавікова-азёрная раўніна, абмежаваная ў самай паўночнай частцы невялікім камавым масівам. Асноўныя формы рэльефа — краявыя ледавіковыя ўзгоркі і грады, камы, озы.

Глебы сельгасугоддзяў дзярнова-падзолістыя. Куставая і лугавая расліннасць асталася на паўночным схіле.

## Літаратура 
* Асвейская града // Геаграфія Беларусі: Энцыкл. даведнік. — Мн.: БелЭн, 1992. — С. 45.
* 
* Физическая география Витебской области: учебное пособие / М. И. Бобрик и др. — Витебск.: Издательство УО «ВГУ им. П. М. Машерова», 2004. — С. 50.
* Геоморфология Беларуси: Учебное пособие для студентов геогра­фических и геологических специальностей / О. Ф. Якушко, Л. В. Марьина, Ю. Н. Емельянов — Мн.: БГУ, 1999. — 173 с. — 400 экз.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Узвышшы Беларусі
Катэгорыя:Рэльеф Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Геаграфія Верхнядзвінскага раёна
Міністр

**Міністр** (ад лац. minister — слуга) — член урада і кіраўнік міністэрства.

У некаторых краінах (напрыклад, у ЗША) замест слова міністр выкарыстоўваюць тэрмін "сакратар" ці "дзяржаўны сакратар". У некаторых усходніх краінах выкарыстоўваюць персідскае слова "візір".

Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы
Катэгорыя:Пасады
Жаба травяная

**Жаба травяная** (*Rana temporaria*) — земнаводнае сямейства сапраўдных жаб.

## Апісанне 
Даўжыня цела 5-8 см, іншы раз да 9 см, маса 10-45 г. Морда круглаватая, тупая. Афарбоўка спіны вельмі зменлівая: светла-аліўкавая, светла-бурая або амаль чорная. Брушка заўсёды плямістае, з характэрным мармуровым малюнкам на жаўтаватым фоне. Характэрны полімарфізм малюнка спіны. Адрозніваецца светлай паласой уздоўж сярэдзіны спіны. Лічынка-апалонік мае цёмна-карычневую або амаль чорную афарбоўку.

## Распаўсюджанне 
Арэал травяной жабы ахоплівае амаль усю Еўропу (ад Пірэнеяў да Урала, акрамя паўднёвых раёнаў Апенін, Балкан, Крыма, Каўказа); на поўначы ён даходзіць да ўзбярэжжа Баранцава і Белага мораў, а таксама Палярнага Урала, на поўдні — да сярэдняга цячэння Днястра, Дняпра, Дона і Волгі. Даволі шырокі арэал гэтага віду тлумачыцца яго значнай экалагічнай пластычнасцю, аднак травяная жаба пазбягае адкрытых стэпавых прастораў.

## Экалогія 
Травяная жаба аддае перавагу вільготным лясам і менш — адкрытым прасторам. Найбольшай актыўнасцю травяная жаба вызначаецца ў вячэрні час, хоць дастаткова актыўная і днём. Многае тут залежыць ад вільготнасці і тэмпературы прыземнага слоя паветра: травяныя жабы асабліва любяць «пагуляць» днём пасля цёплага дажджу, калі выпаўзае шмат дажджавых чарвякоў. Пры пахаладанні жабы хаваюцца ва ўкрыцці і сядзяць, высунуўшы галаву. Плошча індывідуальнага або паляўнічага ўчастка травяной жабы ад 450 да 5000 м². У пошуках корму і больш вільготных месцаў многія асобіны іншы раз мігрыруюць на значныя адлегласці.

Корміцца пераважна наземнымі жукамі, двухкрылымі, лічынкамі насякомых, малюскамі. Шмат травяных жаб паядаюць вужы і гадзюкі, за імі палююць птушкі, і звяры.

Травяная жаба належыць да тых земнаводных, якія зімуюць у вадзе. Травяныя жабы першымі з'яўляюцца вясной, перыяд зімоўкі залежыць ад умоў надвор'я і можа рэзка вагацца па гадах.

Праз 2-4 дні пасля выхаду з зімовак пачынаецца спароўванне, прычым не толькі ў вадаёмах размнажэння, але і па дарозе да іх (нават на сушы). Звычайна жаба часцей выбірае для размнажэння зарослыя вадаёмы глыбінёй 10-20 см.

Нераст пачынаецца пры тэмпературы вады ў дзённы час не ніжэй як 9-10&nbsp;°C. Для травяной жабы характэрны скучаны нераст. Звычайна ў кожным асобным вадаёме ікра адкладваецца ўсімі самкамі ў адно месца.

## Літаратура 
* Земнаводныя. Паўзуны: Энцыклапедычны даведнік. — Мн., Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1996. ISBN 985-11-0067-6
* *Пікулік М. М.* Навошта нам амфібіі? — Мн.: Навука і тэхніка, 1992. ISBN 5-343-00383-4

## Спасылкі 
* Артыкул на Slounik.org

Катэгорыя:Звычайныя жабы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Аляксандр Карабач

**Аляксандр Карабач** () — беларускі нацыянальны дзеяч. Ураджэнец вёскі Вехатніца Роскай воласці Ваўкавыскага павета.

## Біяграфія 
У 1910-я гады вучыўся ў адной з сярэдніх школ Вільні. Працаваў у паштова-тэлеграфных установах Вільні і Петраграда. Далучыўся да беларускага руху ў 1915, да гэтага з’яўляўся старшынёй праўрадавага «Белорусского общества» у Вільні. З 1918 член Віленскай Беларускай рады. Пасля быў членам Віленскага Беларускага нацыянальнага камітэта. Член партыі беларускіх сацыялістаў-рэвалюцыянераў, кіраўнік віленскага філіяла партыі. Да 1921 узначальваў Загранічнае бюро БПСР. Дэпартаваны ў лютым 1922 польскімі ўладамі ў ліку 33 беларускіх і літоўскіх дзеячаў з тэрыторыі Сярэдняй Літвы. Пасля гэтага быў прадстаўніком Віленскага Беларускага нацыянальнага камітэта ў Коўне, загадчыкам спраў Міністэрства беларускіх спраў Літвы. З 1923 — у БССР. У 1924 браў удзел у ліквідацыйным з’ездзе Беларускай партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў у Мінску. Далейшы лёс невядомы.

Таксама быў рэдактарам-выдаўцом грамадска-палітычнай і літаратурнай газеты «Незалежная Беларусь».

Катэгорыя:Міністры сувязі БНР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ваўкавыскім раёне
Грэй (адзінка вымярэння)

**Грэй** (пазначэнне: **Гр**, **Gy**) — адзінка вымярэння паглынутай дозы іянізавальнага выпраменьвання ў СІ.

Паглынутая доза роўная аднаму грэю, калі, у выніку паглынання іянізавальнага выпраменьвання, рэчыва атрымала адзін джоўль энергіі ў разліку на адзін кілаграм масы. Праз іншыя адзінкі вымярэння СІ грэй выяўляецца наступным чынам:

: Гр = Дж / кг = м² / с²

Адзінка названая ў гонар брытанскага навукоўца Льюіса Грэя ў 1975 г.

Раней шырока выкарыстоўвалася (а часам выкарыстоўваецца і дагэтуль) пазасістэмная адзінка паглынутай дозы «рад».
: 1 Гр = 100 рад

## Кратныя і дзельныя адзінкі 
Дзесятковыя кратныя і дзельныя адзінкі ўтвораюць з дапамогай стандартных прыставак СІ.

## Спасылкі 
* Вытворныя адзінкі СІ (Міжнароднае бюро мер і ваг)

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння
Катэгорыя:СІ
Катэгорыя:Радыебіялогія
Катал

**Катал** (пазначэнне: **кат**, **kat**) — адзінка вымярэння актыўнасці каталізатара ў СІ.

Калі прысутнасць каталізатара павялічвае скорасць хімічнай рэакцыі на адзін моль за секунду, то актыўнасць дадзенай колькасці дадзенага каталізатара роўная аднаму каталу. Катал — вытворная адзінка СІ, якая праз асноўныя адзінкі выражаецца наступным чынам:

1 кат = моль / с

## Кратныя і дробныя адзінкі 
Дзесятковыя кратныя і дробныя адзінкі ўтвараюць з дапамогай стандартных прыставак СІ.

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння
Катэгорыя:СІ
Зіверт (адзінка вымярэння)

**Зіверт** (пазначэнне: **Зв**, **Sv**) — адзінка вымярэння эфектыўнай і эквівалентнай доз іанізуючага выпраменьвання ў СІ (выкарыстоўваецца з 1979 г.).

Праз іншыя адзінкі вымярэння СІ зіверт выражаецца наступным чынам:

: 1 Зв = 1 Гр = 1 Дж/кг = 1 м²/с² = 100 бэр

Роўнасць зіверта і грэя паказвае, што эфектыўная доза і паглынутая доза маюць аднолькавую размернасць, але з гэтага не вынікае, што эфектыўная доза лікава роўная паглынутай дозе. Пры азначэнні эфектыўнай дозы ўлічваецца біялагічнае ўздзеянне радыяцыі, яна роўная паглынутай дозе, памножанай на каэфіцыент якасці, які залежыць ад віду выпраменьвання.

Адзінка названа ў гонар шведскага радыёфізіка .

## Кратныя і дробныя адзінкі 
Дзесятковыя кратныя і дробныя адзінкі ўтвараюць з дапамогай стандартных прыставак СІ.

## Дапушчальныя і смяротныя дозы для чалавека 
Мілізіверт часта выкарыстоўваецца як мера дозы пры медыцынскіх дыягнастычных працэдурах (рэнтгенаскапія, рэнтгенаўская тамаграфія, і інш.).

Натуральнае фонавае іанізуючае выпраменьванне звычайна раўняецца прыблізна 2,4 мЗв/год.

Пры апрамяненні ўсяго цела, доза ў 1 зіверт выклікае змены ў крыві, 2—5 зівертаў выклікае аблысенне і белакроўе, парадку 3 зівертаў прыводзіць да смерці на працягу 30 дзён у 50 % выпадкаў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Зиверт // Российская энциклопедия по охране труда: В 3 т. — 2-е изд., перераб. и доп. — М.: Изд-во НЦ ЭНАС, 2007. 
* Вытворныя адзінкі СІ (Міжнароднае бюро мер і ваг)
* Зиверт // Физическая энциклопедия — М.: Советская энциклопедия, 1984.
* Radiation Dose Chart

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння
Катэгорыя:СІ
Катэгорыя:Радыебіялогія
Вінцэнт Антонавіч Жук-Грышкевіч

**Вінцэнт Антонавіч Жук-Грышкевіч** (, в. Будслаў — , Бары, Канада) — грамадска-палітычны дзеяч, настаўнік.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Будслаўскай беларускай гімназіі да яе ліквідацыі, пасля ў Віленскай беларускай гімназіі, якую скончыў у 1922 годзе. У 1926 годзе скончыў факультэт славянскай філалогіі і гісторыі Пражскага ўніверэсітэта. Пры канцы 1947 г. увайшоў у кіраўніцтва Рады БНР. Заснавальнік БХАА «Жыццё».

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Старшыні Рады Беларускай Народнай Рэспублікі
Катэгорыя:Члены Рады Беларускай Народнай Рэспублікі
Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскай беларускай гімназіі
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Монтэ-Касіна
Катэгорыя:Імігравалі ў Канаду з Беларусі
Катэгорыя:Беларусы ў Канадзе
Ла Скала

, ноччу.]]

**«Ла Ска́ла»** (, поўная назва )] — оперны тэатр у Мілане (Італія), адзін з найбольш прэстыжных оперных тэатраў свету.

## Гісторыя 
У жніўня 1778 года па загаду імператрыцы Аўстрыі Марыі Тэрэзіі быў пабудаваны новы будынак, замест таго, які быў спалены раней. Тэатр атрымаў такое імя, бо быў пабудаваны на месцы касцёла XIV стагоддзя, Santa Maria alla Scala. Падчас бомбавых налётаў ў 1945 годзе падчас II Сусветнай вайны тэатр быў разбураны, але ўжо ў 1946 годзе адбудаваны і змог умяшчаць 3.600 гледачоў.

Амаль кожны вялікі італьянскі кампазітар фарміраваўся і прэзентаваў свае творы ў La Scala. У доме оперы былі прэзентаваны творы Расіні «La Gazza Ladra», Даніцэці «Lucrezia Borgia», Беліні «Norma», Вердзі «Otello» і «Falstaff», Пучыні «Madama Butterfly» і «Turandot», а таксама Джардана «Andrea Chenier».

Артура Тасканіні быў дырыжорам у La Scala (перыядычна з 1898 г.) і быў яе галоўным дырэктарам (кіраваў разам з генеральным дырэктарам Джуліа Гаці Газацца), а пасля перапынку ў 1929 г., выкліканага дыктатурай Мусаліні, ён вярнуўся ў адбудаваны тэатр у маі 1946 г. Іншымі дырэктарамі, хто будаваў сваю кар’еру ў гэтым оперным доме былі Туліа Серафім, Віктар Дэ Сабата, Джуліа Гантэлі, Карла Марыя Джыўліні і Рыкарда Муці. Адным з музычных дырэктароў тэатру быў П'етра Масканьі. Спіс артыстаў тэатру La Scala з’яўляецца адзіным з найбольш уражваючым і доўгім (сярод іх Лучана Павароці, Мікалай Геда, Леанціна Прайс і іншыя).

## Літаратура 
* «Ла Ска́ла» // Театральная энциклопедия. В 5 томах. / Под редакцией С. С. Мокульского (том 1), П. А. Маркова (тома 2—5). — М., Советская энциклопедия, 1961—1967. — Т. 3: Кетчер — Нежданова. — М., 1964. — Стб. 397—400. — 1086 стб. с илл., 7 л. илл. — 41 300 экз.
* 
* Jacob, Naomi E., and Robertson, James C., Opera in Italy (1948; repr. 1970)

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мілана
Катэгорыя:Тэатры, заснаваныя ў 1778 годзе
Катэгорыя:Оперныя тэатры Італіі
Катэгорыя:Тэатры балета Італіі
Катэгорыя:Славутасці Мілана
Жаба сажалкавая

**Жаба сажалкавая** (*Pelophylax lessonae* ці *Rana lessonae*) — земнаводнае сямейства звычайных жаб.

## Апісанне 
Даўжыня цела сажалкавай жабы 4,5-7 см, маса 7,5-28 г. Цела зграбнае, злёгку ўкарочанае і расшыранае. Морда авальная, крыху завостраная. Верхняя частка цела ярка-зялёная, шэра-зялёная, карычнева-зялёная, або аліўкавая. Колькасць цёмных плям на спіне вар'іруе ў розных асобін. Нярэдка сустракаюцца экземпляры сажалкавых жаб без плям. У большасці (да 90 % асобін) уздоўж хрыбта і галавы праходзіць светлая паласа. Скура на брушку і горле белая, аднак іншы раз на ёй бываюць цёмныя плямы. Галасавыя рэзанатары самцоў белага колеру. Тулава апалонікаў авальнае, светла-аліўкавае.

## Пашырэнне 
Пашырана сажалкавая жаба ў цэнтральнай частцы Еўропы ад 60° пн.ш. да паўднёвых раёнаў Францыі і поўначы Балканскага паўвострава, на ўсход ад яе арэал пашыраецца да сярэдняга цячэння Волгі. Найбольш часта трапляецца разам з гібрыднай формай, значна радзей — з азёрнай жабай і толькі ў некаторых месцах — адасоблена.

У Беларусі сажалкавая жаба насяляе самыя разнастайныя вадаёмы, за выключэннем быстрых рэк. Даволі часта сустракаецца ў вільготных прыпоймавых лясах на поўдні краіны, а таксама на лугах па-за вадаёмамі.

## Асаблівасці біялогіі 
Біялагічныя асаблівасці сажалкавай жабы (харчаванне, размнажэнне, развіццё і характар зімовак, месцы іх насялення) амаль такія ж, як у азёрнай, з якой яна можа спароўвацца. Лічыцца, што гібрыднай форме, нібы прамежкавай па вонкавых прыкметах, уласціва вялікая прыстасавальнасць да розных умоў жыцця за кошт аб'яднання пераваг абедзвюх бацькоўскіх форм.

Корміцца гэта жаба як на сушы, так і ў вадаёмах. Рацыён сажалкавай жабы складаюць лічынкі стракоз, вадзяныя жукі, бруханогія малюскі, а таксама разнастайныя лятаючыя і паўзучыя насякомыя. Ворагі сажалкавай жабы тыя, што і ў азёрнай.

Палавой спеласці сажалкавыя жабы дасягаюць на 2-3-і год жыцця.

## Літаратура 
* Земнаводныя. Паўзуны: Энцыклапедычны даведнік. Мн., БелЭн, 1996. ISBN 985-11-0067-6
* Пікулік М. М. Навошта нам амфібіі? — Мн.: Навука і тэхніка, 1992. ISBN 5-343-00383-4
* Банников А. Г., Даревский И. С., Ищенко В. Г., Рустамов А. К., Щербак Н. Н. Определитель земноводных и пресмыкающихся фауны СССР. — М.: Просвещение, 1977. — С. 54—56. — 415 с.
* Писанец Е. М. Амфибии Украины. — Киев: Зоологический музей ННПМ НАН Украины, 2007. — С. 243—252. — 312 с. — ISBN 966-02-4176-3

## Спасылкі 
* Артыкул на Slounik.org
* Sergius L. Kuzmin, John Cavagnaro, Meredith J. Mahoney (ed.) *Pelophylax lessonae*. AmphibiaWeb: Information on amphibian biology and conservation. 2012. Berkeley, California.
* Sergius Kuzmin, Trevor Beebee, Franco Andreone, Per Nyström, Brandon Anthony, Benedikt Schmidt, Agnieszka Ogrodowczyk, Maria Ogielska, Dan Cogalniceanu, Tibor Kovács, István Kiss, Miklós Puky, Judit Vörös 2009. *Pelophylax lessonae*. In: IUCN 2012. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2012.1.

Катэгорыя:Звычайныя жабы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1882 годзе
Катэгорыя:Фаўна Еўропы
Артура Тасканіні

**Артура Тасканіні** (; ) — адзін з найвялікшых італьянскіх дырыжораў, упершыню прадэманстраваў свае здольнасці падчас пастаноўкі «Аіды», Джузэпэ Вердзі, калі яму было 19 год. Яго дакладнасць і слушнасць кампазітарам, зрабілі яго стандартам сучаснага дырыжыравання.

## Біяграфія 
Пасля заканчэння з адзнакай у 1885 годзе кансерваторыі ў Парме, працаваў як віяланчэліст і ўдзельнічаў у адной з оперных груп у Бразіліі. Калі ў Рыа-дэ-Жанэйра, дырыжор яго трупы выйшаў з яе, Тасканінні застаўся весці «Аіду» Вердзі, без усялякай падрыхтоўцы і без партытуры (1886). Пазней у жыцці ён пераадольваў блізарукасць сваёй велізарнай памяццю. Па вяртанні ў Італію, ён быў у аркестры для першай прэзентацыі «Атэла» Джузэпэ Вердзі (1887) і вёў прэм’еры кампазітара Леаванчала «Pagliacci» (1892) і Пучыні «La Boheme» (1896). У 1898 ён стаў галоўным дырыжорам у Ла Скала, Мілан. Кар’ера ў ЗША пачалася ў 1908 г., калі ён апынуўся на 7 год у Метрапалітэн Опера. Пасля ён стаў галоўным дырыжорам у Нью-Ёркскай Філармоніі (1928—1936) а ў 1937 ён стварыў у ЗША сваю NBC — сімфонію, якая была распушчана па яго адстаўцы ў 1954. Яго віталі ў Лондане і Баерскім і Зальцбургскім фестывалі, дзе пазней, пратэстуючы супраць нацызму, ён адмаўляўся з’яўляцца.

Тасканіні збіраў вялізныя аўдыторыі на свае канцэрты. Паколькі ён быў цалкам адданы інтэрпрэтацыі твораў кампазітараў, таго што яны самі напісалі, некаторыя слухачы шукалі аўтарытэтнасці ў яго імпрэзах. Сёння, калі дакладная інтэрпрэтацыя гэта натуральна і заўсёды чакана, праца Тасканіні паказвае яго пэўную цвёрдасць у гэтай справе. Пацвярджэннем яго генія з’яўляецца тое, што мноства запісаў яго імпрэз пакідаюць далёка пасля запісы іншых дырыжораў.

## Бібліяграфія 
Haggin, B. H., Conversations with Toscanini, 2d ed. (1980), and the Musician I Knew (1980); Horowitz, J., Understanding Toscanini (1987); Sachs, Harvey, Toscanini (1978; repr. 1988); Marek, George R., Toscanini (1975); Sachs, Harvey, Toscanini (1978); Taubman, H. H., The Maestro: The Life of Arturo Toscanini (1951; repr. 1977).

## Дыскаграфія 
Beethoven, L. van, Symphonies 1-9, Fidelio, Missa Solemnis; Brahms, J., Symphonies 1-4, Variations on a Theme by Haydn; Debussy, C., La Mer, Images: Iberia; Mendelssohn, F., Incidental Music to «A Midsummer Night’s Dream»; Puccini, G., La Boheme; Schubert, F., Symphonies 8, 9; Schumann, R., Symphony no. 3; Strauss, R., Don Juan, Don Quixote, Till Eulenspiegel; Tchaikovsky, P., Manfred Symphony, Symphony no. 6; Verdi, G., Aida, Falstaff, A Masked Ball, Otello, Requiem, Te Deum, La Traviata.

## Літаратура 
* 
* 
* *Юдин Г. Я.* Тоскани́ни Артуро // Музыкальная энциклопедия : [в 6 т.] / Гл. ред. Ю. В. Келдыш. — М.: Советская энциклопедия: Советский композитор, 1973—1982. — (Энциклопедии. Словари. Справочники. Изд-во «Советская Энциклопедия», Изд-во «Советский композитор»). — Т. 5: Симон — Хейлер. — 1981. — Стб. 583—584. — 1056 стб., илл. — 102 200 экз.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пажыццёвыя сенатары Італіі
Катэгорыя:Оперныя дырыжоры
Бельканта

**Бельканта**, **Bel canto** — італьянскі стыль песні (перакл. «гожыя гукі», «гожыя песні»), пеўся па ўсёй Еўропе ў XVIII сагоддзі, за выключэннем Францыі. 

Стыль усталёўваў патрэбнасць ў кантролі паветра, хуткасці, дынамічнай гнуткасці, прыгажосці вакалу і віртуозным бляскам. Ён ствараў падзел у Оперы і служыў зброяй у дуэлі паміж кастратамі і жанчынамі-спявачкамі. Гэты стыль рэзка падзяляў музычныя элементы ў Опернай драмы. Наступная эра дэкламацыяйнага спявання сцвярджала, што *bel canto* ёсць больш функцыянальным чым прыгожым, што ён імкнуўся выклікаць толькі энтузіазм у гледачоў. Але як віртуознасць, так і лірычная прыгажосць зараз шануюцца, таму прынцыпы *bel canto* вывучаюцца ў сучасных школах спявання.

## Бібліяграфія 
Duey, Phillip A., Bel Canto and Its Golden Age (1951; repr. 1980); Grout, Donald J., Short History of Opera, 3d ed. (1987); Heriot, Angus, The Castrati in Opera (1956; repr. 1974)

Катэгорыя:Музыка Італіі
Амаці

**Амаці** () — род італьянскіх майстроў з г. Крэмоны (Італія), які займаўся вырабам сваёй маркі скрыпак у 16, 17 і 18 стагоддзях. Разам з Страдзівары і Гварнеры, яны стваралі скрыпкі вышэйшая якасці. Амаці невысакароднага паходжання і доўгі час былі вядомы вытворчасцю люцен, віёлы і іншых інструментаў, пакуль не пачалі вытворчасць скрыпак, на два калена раней чым Андрэа Гварнеры і Антоніа Страдзівары, якія атрымалі навуку ў майстэрні Амаці. Род Амаці нарадзіўся і памёр у Крэмоне.

Андрэа Амаці (1520—1611) пачаў вытворчасць скрыпак у 1564 і захавалася некалькі з яго скрыпак, альтаў і віяланчэляў. Некалькі крыніцаў узгадваюць яго брата, Міколу. Дакладна не вядома ці жыў ён сапраўды, але некаторыя віёлы носяць яго імя.

Сын Андрэа, Антоніа (1550—1638) і Джэраніма (Geronimo, 1551—1635), былі парнёрамі ў іх справе і прасунулі майстэрства вырабу скрыпак на высокі ўзровень. Звычайна іх называюць братамі Амаці, іх скрыпкі вельмі рэдкія але высока цэняцца ў экспертаў.

Мікола, нар. 3 снежня 1596, пам. 12 красавіка 1684, сын Джорламо, быў найвялікшым майстрам у сям'і.

Яго сын, Джэраніма, нарадзіўся 26 лютага 1649, памёр 27 лютага 1740, працягнуў сямейную традыцыю, але яго скрыпкі ўжо не маглі раўняцца на Гварнеры і Страдзівары, якія спачатку былі яго вучнямі.

Фактычна ўсе захаваныя інструменты Амаці вядомы і занесены ў каталог; магчымасць выяўлення невядомага інструмента велімі неверагодная. Марку Амаці сёння носяць тысячы скрыпак у свеце.

## Бібліяграфія 
* Stoeving, Paul, Violin (1928)

## Спасылкі 
* Amati instruments at the National Music Museum:
** Andrea Amati:
*** Cello, «The King», circa 1545, the world’s oldest extant cello
*** Viola, 1560
*** Violin, 1560
*** Violin, 1574
** Girolamo Amati:
*** Violin, 1604
*** Violin, 7/8-size, 1609
*** Violino piccolo, 1613
** Nicolò Amati:
*** Violin, 1628

Катэгорыя:Скрыпічныя майстры
Катэгорыя:Музычныя дынастыі
Гварнеры

**Гварнеры** () — сям’я вытворцаў скрыпак з Крэмоны (Італія) у XVII—XVIII стст. Гварнеры, поруч з родамі Амаці і Страдзівары, дасягнулі вяршынь майстэрства вырабу скрыпак. Калі Амаці і Страдзівары працавалі ў Крэмоне, то Гварнеры перанеслі сваю дзейнасць у Мантую і Венецыю. Гварнеры выраблялі скрыпкі ў традыцыях Амаці, да часу Джузэпэ дель Джэзу, а Страдзівары развівалі ўласную традыцыю.

Андрэа Гварнеры (1626 — 7.12.1698) быў вучнем Антоніа Страдзівары ў майстэрні Амаці. Ягоны сыны П’етра Джавані Гварнеры (вядомы як Пётр з Мантуі; 18.2.1655 — 26.3.1720) і Джузэпэ Гварнеры (вядомы як *filius Andreae*; 25.2.1666 — 1740) працягнулі традыцыю свайго бацькі з нязначнымі зменамі.

У трэцім пакаленні П’етра Гварнеры (Пётр з Венецыі; 14.4.1695 — 7.4.1762) увёў некаторыя змены ў венецыянскія інструменты на свой лад. Ягоны брат Джузэпэ Гварнеры (21.8.1698 — 17.10.1744) — найвялікшы майстра з роду Гварнеры. Джузэпэ (вядомы як «дэль Джэзу», *dеl Gesu*, з-за ініцыялаў *I. H. S.* і крыжа на яго скрыпках) моцна адхіліўся ад сямейнай традыцыі, якасць яго скрыпак можна параўнаць толькі з інструментамі Страдзівары. Джузэпэ дэль Джэзу і Пётр з Венецыі, магчыма, мелі братоў ці стрыечных братоў. Таксама няма пэўнасці, ці быў Пётр з Венецыі сынам Пятра з Мантуі. На адной са скрыпак дэль Джэзу іграў Нікало Паганіні, цяпер яна захоўваецца ў Генуі.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Guarneri family web page, violins, violin labels 
* Guarneri web site  
* The Violin Site — Violin Making 

Катэгорыя:Скрыпічныя майстры
Катэгорыя:Музычныя дынастыі
Страдывары

**Страдывары** () — род італьянскіх майстроў вырабу скрыпак у Крэмоне (Італія) у XVII і XVIII стагоддзях.

Разам з Амаці і Гварнеры яны паднялі ўзровень вытворчасці скрыпак на найвышэйшы ўзровень. Скрыпкі Антоніа Страдывары, які нарадзіўся прыкладна ў 1644 і памёр 18 снежня 1737 года, лічаць самымі лепшымі з калі-небудзь створаных. Страдывары і Андрэа Гварнеры вучыліся свайму рамяству ў майстэрні Мікола Амаці, сям’я якога рабіла скрыпкі на працягу многіх гадоў. Страдывары скончыў працу з Амаці ў 1684 годзе. З гэтага часу ён пачынае робіць свае самастойныя скрыпкі са сваім знакам. Гэтыя скрыпкі яго першага перыяду былі зроблены ў традыцыях Амаці.

Шматлікія сваякі дапамагалі Амаці і Гварнеры ў рамястве, але асістэнтамі Страдывары былі толькі два сына: Франчэска (1 лютага 1671 — 11 мая 1743) ды Амабона (14 лістапада 1679 — 8 чэрвеня 1742).

Пасля адкрыцця сваёй уласнай крамы (1680) і прыблізна да 1690 года Антоніа Страдывары паступова павялічваў памеры сваіх інструментаў. Такія інструменты атрымалі назву «падоўжаных» (). Прыкладна ў 1700 годзе, пасля эксперыментаў, яго інструменты дасягнулі сталага стану, і наступныя 20 год вядомы як «Залаты час». У гэты перыяд Страдывары стварыў свае найлепшыя скрыпкі, цудоўна збалансаваныя, прыгожыя знешне і гучаннем. Ён спыніў вытворчасць скрыпак толькі ў канцы жыцця; яго апошні інструмент датуецца 1737 годам, калі яму было 93 гады.

За свой век Страдывары стварыў калі 1100 інструментаў — пераважна скрыпак, але таксама альтаў і віяланчэляў. Кожны інструмент быў адрозным, і амаль у кожнага ёсць уласнае імя (напрыклад, *Vieuxtemps*, *Dolphin* або *Sarasate*), якое сведчыць пра яго ўласніка, гісторыю і характарыстыкі. З прычыны вельмі вялікай колькасці інструментаў Страдывары, а іх кошт можа складаць ад некалькіх сотняў да тысяч долараў, на рынку з’яўляюцца іх падробкі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Goodkind, H. K. *Violin Iconography of Antonio Stradivari*. 1972.
* Henley, W. *A. Stradivari: His Life and Instruments 1644—1737*. 1909; repr. 1961.
* Hill, W. E. *Antonio Stradivari: His Life and Works*. 1920.

## Спасылкі 
* Nippon Music Foundation
* Stradivari Society
* Violin Making at The Violin Site
* The National Music Museum
* *Real Conservatorio Superior de Música*, Madrid

Катэгорыя:Музычныя дынастыі
Катэгорыя:Скрыпічныя майстры
Група смерці

**Група смерці** — гэта неафіцыйны тэрмін, выкарыстоўваны ў футболе і іншых выглядах спорту для апісання сітуацыі, якая часта ўзнікае падчас групавога этапу турніру (як, напрыклад, першы раўнд Чэмпіянату міру), дзе:
* усе каманды ў групе лічацца прыкладна аднолькавымі па майстэрстве

Ключавым элементаў з’яўляецца тое, што любая з каманд можа кваліфікавацца, і любая можа не выйсці з групы. Іншымі словамі, гэта самая непрадказальная частка групавога турніру.

Катэгорыя:Футбольная тэрміналогія
Прамавугольнік

thumb|Прамавугольнік з шырынёй *a*, вышынёй *b* і дыяганаляй *d*
**Прамавугольнік** — чатырохвугольнік, у якога ўсё вуглы прамыя, г. зн. роўныя 90°.

## Уласцівасці 
* Дыяганалі прамавугольніка роўныя.
* Прамавугольнік з’яўляецца паралелаграмам — яго процілеглыя бакі раўналежныя.
* Бакі прамавугольніка з’яўляюцца адначасова яго вышынямі.
* Квадрат дыяганалі прамавугольніка роўны суме квадратаў двух яго не процілеглых бакоў (па тэарэме Піфагора).
* Прамавугольнік, які адначасова з’яўляецца і ромбам (у якога ўсе бакі роўныя) — гэта квадрат.

## Плошча прамавугольніка 
Велічыня плошчы прамавугольніка роўная памнажэнню шырыні прамавугольніка на яго вышыню:
: \ S=a\cdot b
* дзе \ a, b — бакі прамавугольніка

## Перыметр прамавугольніка 
Перыметр прамавугольніка роўны падвоенай суме даўжынь яго шырыні і вышыні.
: \ P=2\cdot (a + b) = 2a + 2b
* дзе \ a, b — бакі прамавугольніка

## Прыкметы 
: Чатырохвугольнік з’яўляецца прамавугольнікам калі выконваецца хаця б адна з умоваў:
* Усе вуглы прамавугольніка прамыя
* Дыяганалі паралелаграма роўныя
* Чатырохвугольнік з’яўляецца квадратам.
* Квадрат дыяганалі роўны суме квадратаў супрацьлеглых бакоў.

## Бакі і дыяганалі 
* Даўжынёй прамавугольніка завуць даўжыню даўжэйшай пары яго бакоў, а шырынёй — даўжыню карацейшай пары бакоў.
* Даўжыня дыяганалі прамавугольніка вылічаецца па тэарэме Піфагора і роўная квадратнаму кораню з сумы квадратаў даўжыні і шырыні.

## Акружнасць упісаная і акружнасць апісаная 
* Прамавугольнік з'яўляецца апісаным каля акружнасці тады і толькі тады, калі з’яўляецца квадратам.
* Кожны прамавугольнік можна ўпісаць у акружнасць.
** Дыяганаль прамавугольніка зяўляецца дыяметрам гэтай акружнасці.
** Дыяганалі прамавугольніка перасякаюцца ў цэнтры гэтай акружнасці.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Многавугольнікі
Катэгорыя:Чатырохвугольнікі
Герб Партугаліі

300px|thumb**Герб Партугаліі** афіцыйна прыняты 30 чэрвеня 1911 г. разам з сцягам Партугаліі.
= Апісанне =
Герб Партугаліі ўяўляе сабой залатую армілярную сферу, на якую змешчаны геральдычны шчыт. На шчыце, на белым фоне ў форме крыжа намалявана 5 малых сініх шчытоў. На малых шчытах намалявана па 5 срэбных безантаў. Па баках вялікага шчыта шырокая чырвоная каемка з сямю залатымі замкамі. Армілярная сфера апраўленая залатымі галінамі, перавязанымі знізу двума стужкамі — чырвонай і зялёнай стужкай (колеры дзяржаўнага сцяга).

= Гісторыя і значэнне =
Сучасны партугальскі герб — вынік тысячагадовых змен. Герб бярэ свой пачатак ад сіняга крыжа на срэбным фоне Генрыха Бургундскага, да якога паступова дадаваліся і прыбіраліся новыя элементы, і завяршыўся вялікім комплексам геральдычных элементаў у 1911 годзе.

## Замкі 
Падчас кіравання Афонсу III з'явілася чырвоная каемка з залатымі замкамі (не з вежамі, як сцвярджаюць некаторыя крыніцы, а менавіта з замкамі). Лік замкаў змяняўся ад 8 да 12. Афонса IV вызначыў 12, а Себасцьян I канчаткова зацвердзіў 7. Меркавана, яны азначаюць маўрытанскія замкі, адваяваныя Партугаліяй падчас Рэканкісты. Магчыма, яны кастыльскія, але ў адрозненне ад іспанскіх, адлюстроўваных з сінімі адчыненымі варотамі, Партугальскія замкі намаляваныя з зачыненымі залатымі варотамі.

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Партугаліі
Партугалія
Герб Нарвегіі

**Герб Нарвегіі** — адзін з найстарэйшых еўрапейскіх гербаў. Ён бярэ свой пачатак ад герба каралеўскай сям'і. Сучасны варыянт афіцыйна дзейнічае з 20 мая 1992 г.

## Гісторыя 
Хокан Стары карыстаўся шчытом з выявай льва. Найстарэйшыя звесткі пра яго колеры захаваліся ў Каралеўскай сазе, напісанай у 1220 годзе.

У 1280 кароль Эрык Магнусан дадаў карону і сярэбраную сякеру да выявы льва.

Дызайн герба паслядоўна змяняўся на працягу доўгіх гадоў. У познім сярэднявеччы ручка сякеры паступова даўжэла, сякера стала падобна на алебарду. Ручка звычайна была выгнутая паводле формы шчыта або манеты. Афіцыйна алебарда была заменена сякерай указам караля ў 1844 годзе. У 1905 годзе выгляд герба для караля і ўрада ізноў быў зменены, вернуты сярэдневяковы ўзор, з трохвугольным шчытом і вертыкальна стаячым львом. Адказным за гэты малюнак быў мастак Эліф Петэрсан. Спрошчаны выгляд быў прадстаўлены ў 1937 і злёгку зменены з дазволу караля 20 мая 1992 года.

Шчыт заўсёды адлюстроўваюць увянчаны каралеўскай каронай. Аднак у час Другой Сусветнай вайны В. Квіслінг пастанавіў выкарыстоўваць герб без кароны як афіцыйны.

Нарвегія
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Нарвегіі