open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Адрыскае царства

**Адрыскае царсва** — фракійская дзяржава, якая існавала на тэрыторыі сучаснай Балгарыі з 475 года да н.э. па 46 год да н.э.

## Гісторыя царства 
У канцы VI — пачатку V стагоддзя да н.э. усходнія вобласці Фракіі былі захоплены Дарыем падчас яго паходу на скіфаў, а паўднёвае ўзбярэжжа было занята Ксерксам на шляху ў Грэцыю. Асобныя фракійскія плямёны аказалі моцны супраціў персам, але адстаяць незалежнасць атрымалася толькі плямёнам цэнтральных і паўночна-заходніх абласцей краіны. Персідскае валадарства скончылася пасля паразы персаў у 480—479 гг.

Вызваленне фракійскіх плямёнаў прывяло да ўтварэння іх уласнай дзяржавы. Тэрыс, правадыр (каля 480—450 гг. да н.э.) паўднёва-ўсходніх плямёнаў Фракіі — адрысаў, падпарадкаваў больш паўночныя плямёны. Яго сын Сіталк умацаваў межы Фракіі як на поўначы, дзе яшчэ ў VI стагоддзі да н.э. скіфы ўвесь час здзяйснялі напады на землі фракійцаў, так і на захадзе, дзе кіраўнікі Македоніі спрабавалі падпарадкаваць памежныя фракійскія плямёны.

Сіталк усталяваў сістэму грашовых і натуральных падаткаў, якія выплачваліся цару падуладнымі фракійскімі тэрыторыямі і прыбярэжнымі элінскімі гарадамі. Пры ім пачалася чаканка ўласнай манеты, якая хадзіла разам з шырока распаўсюджанымі манетамі многіх грэчаскіх гарадоў.

У выніку працяглых войн сярэдзіны IV стагоддзя да н. э. частка Фракіі патрапіла ў падпарадкаванне македанянам, вобласць на поўдзень ад вусця Дуная захапілі скіфы, большасць жа плямёнаў, якія засялялі Цэнтральную Фракію, як, напрыклад, трыбалы, абаранілі сваю незалежнасць. Улада адрыскіх цароў захавалася толькі ў межах іх даўніх уладанняў у Паўднёва-Усходняй Фракіі. Ім, як і кіраўнікам іншых прыбярэжных плямёнаў, прыйшлося прызнаць вярхоўную ўладу Македоніі.

Пасля вызвалення Фракіі ад македонскага валадарства царства адрысаў змагло адрадзіцца вакол горада Сеўтопаля. Затым пачалася барацьба з новым непрыяцелем — гэта былі кельты, якія ўварваліся ў 279—277 гг. да н.э. не толькі на Балканскі паўвостраў, але і ў паўночныя вобласці Малой Азіі.

У 146 годзе да н.е. разам з Македоніяй было заваявана Рымскай Рэспублікай, але праз паўстагоддзя зноў заявіла пра сябе некалькімі квазідзяржаўнымі ўтварэннямі, якія ў той ці іншай форме як падданыя Рыма праіснавалі да 46 года.

## Адрыскія цары 
* Тэрыс
* Спарадок — сын Тэраса
* Сіталк — сын Тэраса
* Сеўт I
* Амадок I
* Хебрызэльм
* Медок I
* Коціс I

## Крыніцы 
## Бібліяграфія 
* *Archibald, Z. H.* The Odrysian Kingdom of Thrace: Orpheus unmasked. — Oxford, 1998.
* *Топалов, С.* Племена и владетели от земите на Одриското царство и граничните му югозападни територии от края VI до средата на IV в. пр. н. е. Приноси към проучване монетосеченето и историята на древна Тракия. — София, 1998.

## Спасылкі 
* Образование Государства У Южных Фракийцев

Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Балгарыі
Катэгорыя:Фракійцы
Катэгорыя:Фракія
Барлінак

**Барлінак** () — горад у Польшчы, уваходзіць у склад Мыслібожскага павета Заходнепаморскага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Барлінак.

Адлегласць па прамой паміж гарадамі Барлінак — Мінск 814 км, да Варшавы — 404 км.

Насельніцтва — 14 257 жыхароў (2014 год).

## Спасылкі
Дарлова

**Дарлова** () — горад у Польшчы, уваходзіць у склад Славенскага павета Заходнепаморскага ваяводства. Утварае гарадскую гміну, таксама з'яўляецца сядзібай вясковай гміны Дарлова.

Марскі порт i курорт, размешчаны на беразе Балтыйскага мора. Адлегласць па прамой паміж гарадамі Дарлова — Мінск 732 км, да Варшавы — 397 км.

Насельніцтва — 14 195 жыхароў (2014 год).
Камялік

**Камялік** () — рака ў Саратаўскай і Самарскай абласцях Расіі.

Даўжыня – 222 км. Плошча вадазбору – 9070 км². Бярэ пачатак на Агульным Сырце, цячэ па ўзгорыстай нізіне, упадае ў раку Вялікі Іргіз. Летам у вярхоўях перасыхае. Жыўленне ракі пераважна снегавое. Асноўныя прытокі: Каменка, Талавая, Салдатка, Талаўка, Вялікі Камышлак, Сухі Камышлак, Вялікая Чалыкла (Чалыкла), Лагуніха (усе левыя).

У вярхоўях створана Мар'еўскае вадасховішча. На рацэ размешчаны раённы цэнтр Саратаўскай вобласці – Пералюб.

## Спасылкі 
* Дзяржаўны водны рэестр Расіі. Камялік 

Катэгорыя:Рэкі Саратаўскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Самарскай вобласці
Катэгорыя:Басейн Волгі
Краёўскі мірны дагавор

. Перадача яе Балгарыі па Краёўскім пагадненні ў 1940]]

**Краёўскі мірны дагавор**, **Краёўскае пагадненне** (, ) — мірнае ўрэгуляванне тэрытарыяльных пытанняў паміж па-прафашысцку настроенымі ўрадамі Балгарыі і Румыніі, падпісанае ў румынскім горадзе Краёва, паводле якога 7 верасня 1940 года Румынія саступіла Балгарыі рэгіён Паўднёвая Дабруджа і абедзве ўдзельніцы дагавора пагадзіліся правесці абмен насельніцтвам (меншасцямі) на прылеглых да новай мяжы тэрыторыях.

## Перадумовы і наступствы 
У Румыніі з верасня 1940 года ўлада ўжо перайшла ў рукі ўрада маршала Іона Антанеску, які фактычна стаў дыктатарам. Пры гэтым фармальна краіна заставалася манархіяй. Сам румынскі кароль Караль II 6 верасня 1940 года быў вымушаны адрачыся ад прастола на карысць свайго сына Міхая пад ціскам грамадскай думкі, абуранай тэрытарыяльнымі стратамі, якія Каралю II не ўдалося прадухіліць. Так, у 1940 годзе Румынія была вымушана пагадзіцца на вяртанне Савецкаму Саюзу (пад ціскам Масквы і Берліна — для выканання палажэнняў пакта Молатава-Рыбентропа) Бесарабію (з якой была створана Малдаўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка) і перадачу Украінскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспубліцы Паўночнай Букавіны. Больш таго, другі Венскі арбітраж 30 жніўня 1940 года перадаў Венгрыі Паўночную Трансільванію. Караль II быў вымушаны пакінуць краіну. Новым каралём стаў яго сын Міхай I. Імкнучыся кампенсаваць тэрытарыяльныя страты, Румынія становіцца саюзніцай Германіі, разлічваючы на сумесныя баявыя дзеянні супраць СССР з мэтай вяртання страчаных тэрыторый.

## Абмен насельніцтвам 
Падчас абмену насельніцтвам румынскамоўныя пасяленцы (румыны, маканы, арамуны, мегленарумыны), усяго каля 80 000 чалавек, большасць з якіх асела тут па патрабаванні ўрада пасля Другой балканскай вайны 1913 года (тады быў заключаны Бухарэсцкі мірны дагавор 1913 года), пакінулі балгарскую тэрыторыю. Замест іх прыбылі балгарскія жыхары з румынскай тэрыторыі, усяго каля 65 000 чалавек. З часам, з улікам колькасці позніх перасяленцаў, колькасць румынаў, якія з'ехалі з балгарскай тэрыторыі, была ацэнена ў 110 тысяч, а балгараў, якія прыехалі на яе — 77 тысяч. Абмен насельніцтвам прывёў да значнай гамагенізацыі насельніцтва Дабруджы, а таксама Румыніі, стварыўшы ўмовы для пачатку палітыкі румынізацыі меншасцей у краіне.

Катэгорыя:Дабруджа
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Румыніі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Балгарыі
Катэгорыя:Дагаворы Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Мірныя дагаворы XX стагоддзя
Катэгорыя:Верасень 1940 года
Даброціца

**Даброціца** () — балгарскі феадал, баярын, кіраўнік Дабруджанскага княства (дэспатата). Насіў тытул дэспата.

Крызіс дзяржаў Балканскага паўвострава прывёў да ўзнікнення новых дзяржаўных утварэнням. Балік (старэйшы брат або, паводле іншых крыніц, бацька Даброціцы) аддзяліў вобласць, вядомую цяпер як Дабруджа, ад Балгарскага царства. Даброціца дамогся канчатковай незалежнасці сваёй невялікай дзяржавы. Цяперашняя вобласць Дабруджа і яго княства атрымалі сваю назву ад турэцкага вымаўлення імя Даброціца. Хоць род Даброціцы ў дакладнасці не вядомы, ёсць тэорыя, што ён быў роднасны царскаму роду Тэртэраў.

Даброціца вёў даволі паспяховую палітыку, перанёс сталіцу ў крэпасць Каліякра і стварыў невялікі флот з 14 галер. Пры яго дапамозе ён вёў на Чорным моры паспяховыя ваенныя дзеянні супраць Генуэзскага княства, а таксама здзяйсняў «рэйды» супраць візантыйскіх караблёў. Праціўнікі расцэньвалі гэтыя дзеянні як пірацтва. З Венецыянскай рэспублікай ён падтрымліваў саюзныя адносіны.

Пасля смерці Даброціцы (каля 1385) на прастол узышоў яго сын Іванка.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Кіраўнікі Балгарыі
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XIV стагоддзя
Ліга плюшчу

**Ліга плюшчу** () — асацыяцыя васьмі найстарэйшых універсітэтаў ЗША, у якую ўваходзяць (паводле часу заснавання): Гарвардскі ўніверсітэт, Ельскі ўніверсітэт, Прынстанскі ўніверсітэт, Калумбійскі ўніверсітэт, Пенсільванскі ўніверсітэт, Браўнаўскі ўніверсітэт, Дартмуцкі каледж, Карнельскі ўніверсітэт.

Тэрмін *ліга плюшчу* часта асацыюецца з акадэмічнай выдатнасцю, складаным працэсам набору студэнтаў і сацыяльным элітызмам.
Злаценец

**Злаценец** () — горад у Польшчы, уваходзіць у склад Драўскага павета Заходнепаморскага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Злаценец.

Злаценец стаіць на рацэ Драва. Адлегласць па прамой паміж гарадамі Злаценец — Мінск 757 км, да Варшавы — 370 км.

Насельніцтва — 13 217 жыхароў (2014 год).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы
Маўзалей Георгія Дзімітрава

**Маўзалей Георгія Дзімітрава** — помнік-пахавальня кіраўніка Балгарыі Георгія Дзімітрава. Пабудаваны ў 1949 годзе, архітэктары — Г. Аўчараў і Р. Рыбараў. Падарваны ў жніўні 1999 года.

Муміфікаванае цела Георгія Дзімітрава ў саркафагу, было змешчана ў спецыяльна пабудаваны маўзалей. Пасля падзення камуністычнага рэжыму ў Балгарыі, у 1990 годзе, партыя БСП (былая Балгарская камуністычная партыя) па просьбе сваякоў (паводле афіцыйнай версіі) прыняла рашэнне аб перапахаванні цела. Цела былога правадыра вынеслі з маўзалея тайна, позняй ноччу. 25 лютага 1992 года Абшчынскі савет Сафіі прыняў рашэнне знесці маўзалей як збудаванне, бо яно ідэалагічна і архітэктурна не пасуе цэнтру горада.

У жніўні 1999 года будынак падарвалі з пятай спробы, абломкі вывозіліся машынамі і разбіраліся на сувеніры. Сёння пра маўзалей у Сафіі нішто не нагадвае. Там, дзе ён стаяў — забетанаваная пляцоўка.

Цяпер дакументальныя кадры з маўзалеем можна ўбачыць у відэазале Музея сацыялістычнага мастацтва ў Сафіі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Маўзалеі
Катэгорыя:Георгій Дзімітраў
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Сафіі
Катэгорыя:Славутасці Сафіі
Катэгорыя:Гісторыя Сафіі
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Балгарыі
Балік

**Балік** — шматзначнае паняцце:

* Балік — сяло ў Балгарыі.
* Балік — кіраўнік Дабруджанскага княства.
* Яраслаў Балік (1924—1996) — чэшскі рэжысёр і сцэнарыст.
Слаўна

**Слаўна** () — горад у Польшчы, адміністрацыйны цэнтр Славенскага павета Заходнепаморскага ваяводства. Утварае гарадскую гміну, таксама з'яўляецца сядзібай вясковай гміны Слаўна.

Адлегласць па прамой паміж гарадамі Слаўна — Мінск 715 км, да Варшавы — 379 км.

Насельніцтва — 12 907 жыхароў (2014 год).

## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Агнешка Уладарчык, польская актрыса і спявачка
Нёіскі дагавор

**Нёйіскі дагавор** - мірны дагавор, заключаны паміж Балгарыяй, якая была пераможана ў Першай сусветнай вайне ў якасці ўдзельніка блока Цэнтральных дзяржаў, і супрацьстаяўшымі блоку краінамі Антанты. Дагавор быў падпісаны 27 лістапада 1919 года ў прыгарадзе Парыжа Нёі-сюр-Сен ().

Балгарыя страчвала частку тэрыторыі (звыш 11 тыс. км² ці 1/10 тэрыторыі краіны і 1/7 насельніцтва), якая перадавалася Грэцыі, Румыніі і Каралеўству Сербаў, Харватаў і Славенцаў. Згодна з дагаворам:

* да Каралеўства Сербаў, Харватаў і Славенцаў адыходзілі Заходнія ўскраіны і частка Македоніі, якая ўваходзіла раней у склад Балгарыі;
* Заходняя Фракія на поўдні абвяшчалася юрысдыкцыяй «галоўных саюзных дзяржаў», але неўзабаве была перададзена Грэцыі, што пазбавіла Балгарыю стратэгічнага выхада да Эгейскага мора;
* Дабруджа была замацавана за Румыніяй.

Сума накладзенай на краіну кантрыбуцыі склала 2,25 млрд франкаў золатам (407 млн дол. ці 1/4 нацыянальнага здабытку), якія Балгарыя павінна была выплаціць на працягу 37 гадоў.

Колькасць сухапутных узброеных сіл абмежавана да 33 000, у тым ліку 20 000 - армія, 10 000 - жандармерыя, 3 000 - пагранічнікаў. Прызыўная служба была адменена. Ваенна-марскі флот Балгарыі скарачаўся да 10 караблёў; таксама Балгарыі было забаронена мець любыя віды цяжкага ўзбраення.

## Тэрыторыі, аднятыя ў Балгарыі згодна з Нёйіскім дагаворам 
## Літаратура 
* *Горохов В. Н.* История Международных отношений. 1918-1939. - М.: 2004.
* 

## Спасылкі 
* Тэкст дагавора (англ.)

Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Мірныя дагаворы XX стагоддзя
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Балгарыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Грэцыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Італіі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Кітайскай Рэспублікі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Кубы
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Польшчы
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Партугаліі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Румыніі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Тайланда
Катэгорыя:Дагаворы Францыі перыяду Трэцяй рэспублікі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы ЗША
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Югаславіі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Японіі
Катэгорыя:Лістапад 1919 года
Катэгорыя:Падзеі 27 лістапада
Дабруджанскае княства

**Дабруджанскае княства**, **Дабруджанскі дэспатат**, **Карвунскае княства** (дэспатат) — дзяржава, якая аддзялілася ад Тырнаўскага царства. Існавала прыкладна з 1322 года па 1395 год. Назва княства паходзіць ад турэцкага вымаўлення імя аднаго з яго кіраўнікоў — Даброціцы.

## Гісторыя 
У выніку крызісу цэнтральнай улады ў Балгарыі шэраг феадалаў перасталі падпарадкоўвацца цару. Адзін з такіх феадалаў, Балік, выйшаў з пад кантролю цэнтральнай улады і ўтварыў напаўнезалежнае княства са сталіцай у Каварне.

У гады яго кіравання княства мела няясны статус. Аднак наступны кіраўнік княства, Даброціца (1347—1386; пачынаючы з 1357 года карыстаўся тытулам «дэспат») дамагаецца поўнай незалежнасці ад Тырнава ў выніку дапамогі балгарскаму цару Івану Аляксандру ў вайне з венграмі. У выніку гэтай вайны ў 1369 годзе цар Іван Аляксандр аднавіў сваю ўладу ў Відзінскім княстве (акупаваным з 1365 года венграмі), а Даброціца атрымаў шэраг гарадоў (у тым ліку Варну) як плату за дапамогу. Пасля гэтага Дабруджанскае княства стала цалкам незалежным.

Паходжанне заснавальніка Дабруджы Баліка дакладна не вядома. Ёсць тэорыя, што ён паходзіў з таго ж роду, што і балгарская дынастыя Тэртэраў. Пры гэтым яна грунтуецца на тым, што імя Балік магчыма палавецкага паходжання, а таксама на імі другога сына Даброціцы, Тэртэра.

Княства займала тэрыторыю ўздоўж узбярэжжа прыкладна ад горада Варна да мыса Каліякры. Сын Баліка, Даброціца (кіраваў 1365—1386) перанёс яго сталіцу з Каварны ў Каліякру.

Даброціца стварае маленькі ваенны флот з 14 галер. З яго дапамогай ён вёў паспяховыя ваенныя дзеянні супраць Генуэзскага княства, а таксама здзяйсняе «рэйды» супраць візантыйскіх караблёў, якія аднак расцэньваюцца праціўнікамі, як пірацтва. З Венецыянскай рэспублікай ён падтрымлівае саюзныя адносіны.

Рыцар з Мюнхена Ёган Шылтбергер у канцы XIV стагоддзя пісаў:

Ён меў на ўвазе, што замест адзінай дзяржавы былі Тырнаўскае царства, Відзінскае царства і Дабруджанскае княства са сталіцай у Каліякры, і кожная лічыла сябе Балгарскім царствам.

Пасля смерці Даброціцы (каля 1385—1386) на прастол узышоў яго сын Іванка, якому прыйшлося стаць васалам султана Мурада I, які аблажыў новую сталіцу княства — Варну і падпісаць мір з Генуэзскім княствам.

Аднак пасля паражэння невялікага турэцкага войска ад валашскага ваяводы Мірчы Старога, спасылаючыся на тое, што ні тырнаўскі цар Іван Шышман, ні Іванкі не выслалі войска, як васалы, султан Мурад I, адпраўляе вялікае войска і Дабруджанскае княства спыняе сваё існаванне. Паводле легенды, крэпасць Каліякра на аднайменным мысе пала апошняй.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Балгарыі
Катэгорыя:Княствы
Катэгорыя:Дабруджа
Янтра

**Янтра** (, ) — рака на поўначы Балгарыі, правы прыток Дуная. Даўжыня — 285 км, плошча вадазбору — 7862 км². Бярэ пачатак на паўночным схіле гор Стара-Планіна на вышыні 1 220 метраў над узроўнем мора. Да горада Габрава цячэ ў глыбокай даліне, парослай букавым лесам, паміж Габрава і сялом Янтра — перасякае плато Стражата ў глыбокай цясніне, за сялом Янтра — выходзіць на Ніжнедунайскую раўніну, пятляе. Жыўленне ракі змешанае: снегавое, дажджавое і ад карставых падземных вод.

Янтра мае 30 прытокаў даўжынёй больш 10 км. Буйнейшыя з іх:
* Росіца, даўжыня — 164 км, плошча басейна 2265 км²;
* Стара рака (Лефеджа), даўжыня — 92 км, плошча басейна 2424 км²;
* Джулюніца, даўжыня — 85 км, плошча басейна 892 км².

На Янтры стаяць гарады Габрава, Вяліка-Тырнава, Горна-Арахавіца, Полскі-Трымбеш і Бяла.

## Літаратура 
* Географски речник на България. — Н. Мичев, Ц. Михайлов, И. Вапцаров и Св. Кираджиев. — София: Наука и изкузство, 1980 г., стр. 559-560 
* 

Катэгорыя:Рэкі Балгарыі
Катэгорыя:Прытокі Дуная
Канстанцінопальскі мірны дагавор (1913)

**Канстанцінопальскі мірны дагавор 1913 года** — мірны дагавор, заключаны 29 верасня 1913 года ў Канстанцінопалі (цяпер — Стамбул) паміж Балгарыяй і Турцыяй і падпісаны асобна ад Бухарэсцкага дагавора пасля завяршэння Другой Балканскай вайны.

Па ўмовах дагавора Балгарыя, якая прайграла ў вайне, вяртала Турцыі частку Усходняй Фракіі з горадам Эдзірнэ, атрыманую ёй пасля завяршэння Першай Балканскай вайны паводле Лонданскага мірнага дагавора.

Катэгорыя:Мірныя дагаворы XX стагоддзя
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Балгарыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Асманскай імперыі
Катэгорыя:1913
Бухарэсцкі мірны дагавор (1913)

thumb|Межы балканскіх дзяржаў пасля Бухарэсцкага мірнага дагавора (ніжняя карта)

**Бухарэсцкі мірны дагавор** — дагавор, які  быў падпісаны ў 1913 годзе ў Бухарэсце прадстаўнікамі Сербіі, Чарнагорыі, Румыніі і Грэцыі з аднаго боку і Балгарыі з іншага боку і завяршыў Другую Балканскую вайну. Балгарыя, якая прайграла ў вайне, вымушана была саступіць значную частку захопленых у Першую Балканскую вайну тэрыторый пераможцам, а таксама Паўднёвую Дабруджу Румыніі, але захавала выхад да Эгейскага мора. Турцыя, якая таксама сярод пераможцаў, не ўдзельнічала ў падпісанні дагавора і пазней заключыла з Балгарыяй асобны Канстанцінопальскі дагавор. Усе палажэнні дагавора былі абмеркаваны на пасяджэннях камітэтаў і затым зацверджаны агульнай асамблеяй дэлегатаў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мірныя дагаворы XX стагоддзя
Катэгорыя:Другая Балканская вайна
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Сербіі
Катэгорыя:Гісторыя Чарнагорыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Румыніі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Грэцыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Балгарыі
Катэгорыя:1913
Пыжыцы

**Пыжыцы** () — горад у Польшчы, адміністрацыйны цэнтр Пыжыцкага павета Заходнепаморскага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Пыжыцы.

Адлегласць па прамой паміж гарадамі Пыжыцы — Мінск 834 км, да Варшавы — 429 км.

Насельніцтва — 12 815 жыхароў (2014 год).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы
Тшэбятаў

**Тшэбятаў** () — горад у Польшчы, уваходзіць у склад Грыфіцкага павета Заходнепаморскага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Тшэбятаў.

Тшэбятаў стаіць на рацэ Рэга. Адлегласць па прамой паміж гарадамі Тшэбятаў — Мінск 805 км, да Варшавы — 441 км.

Насельніцтва — 10 186 жыхароў (2014 год).
Грыфіцы

**Грыфіцы** () — горад у Польшчы, адміністрацыйны цэнтр Грыфіцкага павета Заходнепаморскага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Грыфіцы.

Грыфіцы стаяць на рацэ Рэга. Адлегласць па прамой паміж гарадамі Грыфіцы — Мінск 809 км, да Варшавы — 438 км.

Насельніцтва — 16 872 жыхароў (2014 год).
Шышманавічы

**Шышманавічы** () — дынастыя балгарскіх цароў, з 1323 і да падзення Другога Балгарскага царства у 1396 (і далей да 1422 як васалы турэцкага султана).

Заснавальнікам дынастыі быў дэспат Відзінскага княства Шышман I, які кіраваў Відзінам у 1280—1313. Пра яго паходжанне вядома толькі тое, што ён паходзіў з полаўцаў. Першым прадстаўніком дынастыі Шышманаў на балгарскім прастоле ў 1323 годзе стаў яго Міхаіл Шышман.

## Кіраўнікі з дынастыі Шышманаў 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Кіраўнікі Балгарыі
Іван Шышман

**Іван Шышман** (; пам. 3 чэрвеня 1395) — балгарскі цар у 1371—1395; разам з братам Іванам Срацімірам быў адным з двух апошніх балгарскіх цароў.

## Біяграфія 
Сын цара Івана Аляксандра ад яго другога шлюбу з яўрэйкай Сарай-Феадорай.

thumb|left|200px|Другое Балгарскае царства пасля 1371.
Яшчэ пры жыцці бацькі (каля 1356) быў каранаваны як суправіцель, што прывяло да пагаршэння адносін з яго братам Іванам Срацімірам, які, быўшы кіраўніком Відзінскага княства, стаў адасабляцца ад Тырнаўскага царства і ператварыўся ў незалежнага кіраўніка. Пасля смерці бацькі кіраваў Тырнаўскім царствам: адным з двух царстваў, на якія падзялілася Балгарыя. Тырнаўскае царства складалася са сталіцы Тырнава і ўсходняй Балгарыі і часткай Фракіі, якая заставалася за ёй. Яго брат, цар Іван Срацімір, валодаў Відзінскім царствам (сталіца горад Відзін і заходняя Балгарыя).

У самым пачатку яго кіравання, у 1371—1372, Балгарыя падверглася нападу турак, але Іван Шышман здолеў выратавацца саступкай часткі сваіх уладанняў. Пасля гэтага вёў амаль пастаянную вайну з туркамі: c 1371 па 1378 — у раёне Фракіі і Сафіі, c 1381 па 1386 — ізноў у вобласці Сафіі, у 1388—1389 ва ўсходняй частцы сваіх уладанняў, з 1391 па 1393 — таксама ва ўсходняй частцы ўладанняў, але ўжо разам са сваім васалам і сваяком влашскім князем Мірчам Старым. У 1393—1394 туркі ўзялі сталіцу царства, Тырнава, а затым у 1395 і апошнюю сталіцу, горад Нікопал, зрынуўшы Івана Шышмана.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кіраўнікі Балгарыі
Катэгорыя:Цары балгарскія
Такту

**Такту** () — хан Балгарыі.

## Біяграфія 
Візантыйскі храніст патрыярх Нікіфар адзначаў у сваёй летапісе, што Такту быў «балгарынам, братам Баяна». Кіраваў усяго каля года. Мяркуецца, што ён паходзіў з балгарскай шляхты, якая выступала за варожую палітыку ў дачыненні да Візантыі. Аднак, перш чым ён пачаў праводзіць якую-небудзь канкрэтную палітыку, у краіне пачалося паўстанне. У канцы кіравання яму прыйшлося ратавацца ўцёкамі, але абраў для ўцёкаў кірунак процілеглы Візантыі — ён бег у землі на поўнач ад Дуная, дзе і загінуў разам са сваімі прыхільнікамі.

## Літаратура 
* Андреев Й., Болгарские ханы и цари (VII—XIV в.). София, 1987

Катэгорыя:Кіраўнікі Балгарыі
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы VIII стагоддзя
Аб’яднанне Балгарыі

[255px|міні|right|'''Аб'яднаная Балгарыя**  [літаграфія Мікалая Паўлавіча]]

**Аб'яднанне Балгарыі''' — акт аб'яднання Княства Балгарыі з Усходняй Румеліяй. Аб'яднанне адбылося пасля мноства бунтаў у розных гарадах Усходняй Румеліі і ўсенароднай падтрымкі балгарскага грамадства  года, урачыстым абвяшчэннем балгарскага князя Аляксандра Батэнберга ў старой сталіцы Балгарыі горадзе Вяліка-Тырнава.
Аб'яднанне справакавала Балгарскі крызіс 1885—1887 гадоў і выклікала сербска-балгарскую вайну.

## Гл. таксама 
* Дзень аб'яднання, Балгарыя

Катэгорыя:Гісторыя Балгарыі
Балгарыі
Рагачоўскі гаон

**Ёсеф Розін**, больш вядомы як **Рагачоўскі гаон** (*Rogatchover Gaon*, «Рагачоўскі геній»; , Рагачоў — , Вена) — рабін, адзін з найзначнейшых у свой час знаўцаў Талмуда.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1858 годзе ў Рагачове.

Бліскучыя здольнасці праявіў яшчэ ў раннім дзяцінстве. Да 10 гадоў перасягнуў ведамі ўсіх настаўнікаў у акрузе і самастойна вывучаў раздзел Талмуда «Нязікін» з каментарамі. Па дасягненні ўзросту бар-міцвы бацька паслаў яго вучыцца ў Слуцк, дзе яго настаўнікам быў рабін Ёзэф Доў Салавейчык з Валожына. Затым Розін навучаўся ў Шклове ў хасідскага настаўніка Іехуды Лейба з Копысі, прадстаўніка сям’і Шнеерсон, і далучыўся да руху Хабад. У 1881 годзе пасля вяселля пасяліўся ў Варшаве, дзе вывучаў Тору і свецкія навукі. У 1889 годзе абраны духоўным равінам хасідскай абшчыны Дзвінска. Праславіўся шырокім і глыбокім веданнем Вавілонскага і Іерусалімскага Талмуда, старажытнай і сярэднявечнай равіністычнай літаратуры. У даследаванні Пяцікніжжа і Талмуда, у тлумачэннях ужываў нярэдка рацыянальны і гістарычны падыход, прыняты ў еўрапейскай навуцы. З меркаваннем Розіна лічыліся цадзікі (набожныя вернікі), з ім супрацоўнічалі і прадстаўнікі свецкай навукі.

У 1914 годзе апынуўся ў зоне баёў Першай сусветнай вайны і з’ехаў у Петраград, дзесяць гадоў быў там хасідскім рабінам. У 1924 годзе вярнуўся ў Дзвінск і зноў стаў на чале абшчыны.

Разін падрыхтаваў да друку і апублікаваў пяць тамоў сваіх каментароў да «Мішні Тора» Майманіда (1903—1908) і два тамы тлумачэнняў. Чатыры наступныя тамы тлумачэнняў падрыхтаваны да друку вучнямі Розіна і выйшлі ў 1935-1938 гадах. Збор твораў Розіна ў пяці тамах, які ўключае прававыя навелы (хіддушым) да Мішны і каментары да Пяцікніжжа, выйшаў у 1960-1965 гадах.

Памёр 5 сакавіка 1936 года ў Вене, дзе праходзіў лячэнне ў санаторыі.

Пахаваны ў Даўгаўпілсе на яўрэйскіх могілках паміж пахаваннямі рабіна Мэір Сімха і рэшткамі 25 скруткаў Торы, якія пацярпелі ад пажару. У 1939 годзе на ягонай магіле быў пастаўлены помнік па праекце мясцовага архітэктара Натана Кірша. У 1970-х гадах старыя яўрэйскія могілкі былі знішчаны, але па просьбе яўрэйскай абшчыны частку пахаванняў, у тым ліку прах Розіна, перанеслі ў так званую яўрэйскую секцыю камунальных могілак Даўгаўпілса.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Постаці яўрэйскага багаслоўя
Катэгорыя:Рабіны
Метанол

**Метано́л, меты́лавы спірт, карбінол, драўнінны спірт** — прасцейшы прадстаўнік аліфатычных насычаных аднаатамных спіртоў, CHOH. Упершыню атрыманы Ж. Дзюма и Э. Пеліго.

Бясколерная лёгкарухомая вадкасць з характэрным пахам, падобным да паху этылавага спірту. Малекулярная маса 32,04 а. а. м. Змешваецца з вадой і арганічнымі растваральнікамі, раствараецца ў хлараформе. Тэмпература плаўлення −97,88 °C. Тэмпература кіпення 64,509 °C. Шчыльнасць 0,7928 г/см³ (пры 20 °C). У прыродзе амаль не сустракаецца у свабодным стане.

## Атрыманне 
Раней метылавы спірт атрымлівалі метадам сухой перагонкі драўніны. У сучаснасці яго атрымліваюць некалькім хімічнымі метадамі. Асноўным з'яўляецца сінтэз з сумесі аксіду вугляроду(II) (CO) і вадароду ў прысутнасці каталізатараў ZnO, CrO пры тэмпературы 400 °C і ціску 2·10—3·10 Па.  

:CO + 2 H2 → CH3OH

Рэакцыю могуць паскорыць такія каталізатары, як аксід медзі, цынку альбо хрому. 

## Выкарыстанне 
Метанол выкарыстоўваецца ў прамысловасці ў складзе антыфрызаў, растваральнікаў лакаў і фарбаў, у якасці паліва і зыходнай сыравіны ў працэсах атрымання фармальдэгіду, хлорыстага метылу і інш.

## Шкоднае ўздзеянне 
Метанол з'яўляецца вельмі атрутным рэчывам. Пашкоджвае нервовую і сасудзістую сістэму. У дозах 4—15 мл выклікае слепату і цяжкае атручэнне арганізма чалавека. Смяротная доза для чалавека складае 30—100 мл.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Артыкул на сайце ХиМиК.ру 
* *Крамаренко В. Ф.* Токсикологическая химия на сайце ХиМиК.ру 
* Мини-справочник по химическим веществам на сайце ХиМиК.ру 
* 

Катэгорыя:Спірты
Катэгорыя:Паліва
Катэгорыя:Высоканебяспечныя рэчывы
Драўска Паморске

**Драўска Паморске** () — горад у Польшчы, адміністрацыйны цэнтр Драўскага павета Заходнепаморскага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Драўска Паморске.

Драўска Паморске стаіць на рацэ Драва. Адлегласць па прамой паміж гарадамі Драўска Паморске — Мінск 770 км, да Варшавы — 382 км.

Насельніцтва — 11 851 жыхароў (2014 год).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы
Дэспат (тытул)

У Візантыйскай імперыі **дэспат** (ад , «валадар») — тытул, які даруецца імператарам найбольш набліжаным асобам. Быў уведзены імператарам Мануілам I Камнінам у XII стагоддзі. Дэспат меў права насіць адзенне, падобнае да адзення імператара, і меў іншыя прывілеі. Акрамя таго, у кіраванне дэспату аддаваліся асобныя правінцыі (напрыклад, Эпірскі дэспатат). Тытулам дэспата звычайна ўзнагароджваліся ўсыноўленыя дзеці і малодшыя сыны. Пазней гэты тытул стаў часам даравацца і чужынцам. Тэрыторыя, якой кіраваў дэспатам, называлася **дэспатат**.

Тытул дэспата насілі таксама кіраўнікі суседніх з Візантыяй краін:
* Балгарыі ў XIII—XIV стст. (гл. Відзінскае царства, Дабруджанскае княства)
* Сербіі ў XV ст. (Сербская дэспатавіна), гл. Сербская дэспатыя
* Албаніі ў XV ст. (гл. Княства Музакі)

## Дэспататы 
* Эпірскі дэспатат
* Марэйскі дэспатат
* Дэспатат Ангелакастрон і Лепанта
* Дэспатат Арты

Катэгорыя:Візантыйскія рангі
Катэгорыя:Гісторыя Сербіі
Катэгорыя:Гісторыя Балгарыі
Катэгорыя:Гісторыя Албаніі
Прылепскае каралеўства

**Прылепскае каралеўства** (  ) — адна са шматлікіх дзяржаў, якія ўзніклі ў Македоніі пасля распаду імперыя Стэфана Душана ў канцы XIV стагоддзя, першапачаткова **Прылепская дэспація**.

Правіцелем каралеўства быў знатны сербскі военачальнік Вукашын Мрняўчавіч, які спачатку ў 1350 годзе быў жупанам Прылепа. Пасля смерці цара Стэфана Душана у 1355 годзе Вукашын падтрымаў цара Стэфана Слабага, які надаў яму тытул дэспата. У 1365 годзе цар Ураш абвясціў яго саправіцелем і каралём. Вукашын хутка адрокся ад сюзэрэна і ў 1366 годзе стаў самастойным правіцелем.

Пасля гібелі Вукашына ў 1371 годзе карону атрымаў яго старэйшы сын Марка Мрняўчавіч, вядомы як Каралевіч Марка. Сталіцай дзяржавы быў Прылеп. Каралеўства было анексавана асманскім султанам Баязідам I пасля смерці яго васала Марка ў 1395 годзе.

Катэгорыя:Каралеўствы
Катэгорыя:Гісторыя Паўночнай Македоніі
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Балгарыі
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Сербіі
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Турцыі
Лонданскі мірны дагавор (1913)

**Лонданскі мірны дагавор** — мірны дагавор, падпісаны 30 мая 1913 года паміж Балканскім саюзам і Асманскай імперыяй, які завяршыў першую Балканскую вайну.

Паводле дагавора Асманская імперыя, якая прайграла вайну, страціла ўсё еўрапейскія ўладанні, акрамя Стамбула і невялікай часткі Усходняй Фракіі (па лініі Мідыя — Энас). Пад ціскам еўрапейскіх дзяржаў Чарнагорыя была вымушана зняць аблогу Шкодэра.

Еўрапейскія ўладанні Турцыі былі галоўным чынам падзелены паміж Грэцыяй (частка Македоніі і раён Салонікаў), Сербіяй (частка Македоніі і Косава) і Балгарыяй (Фракія з Эгейскім узбярэжжам і частка Македоніі).

Пры падтрымцы вялікіх дзяржаў створана дзяржава Албаніі ў тых межах, якія яны для яе вызначылі. Сербія не атрымала выхаду да Адрыятычнага мора.

З-за супярэчнасцей і незадаволенасці ўмовамі дагавора, у чэрвені 1913 года пачалася Другая Балканская вайна.

## Гл. таксама 
* Тэрытарыяльныя набыцці Грэцыі па выніках Першай Балканскай вайны
* Бухарэсцкі мірны дагавор, 1913
* Канстанцінопальскі мірны дагавор, 1913

## Спасылкі 
* Тэкст дагавора

Катэгорыя:Мірныя дагаворы XX стагоддзя
Катэгорыя:Першая Балканская вайна
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Асманскай імперыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Сербіі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Грэцыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Балгарыі
Катэгорыя:Гісторыя Чарнагорыі
Катэгорыя:1913
Папай (фільм, 1980)

**«Папай»** () — амерыканская музычная камедыя 1980 года пра героя коміксаў Элзі Крайслера Сегара марака Папая. Рэжысёрам фільма стаў Роберт Олтмен, а Робін Уільямс і Шэлі Дзювал выканалі галоўныя ролі — Папая і Оліў Ойл адпаведна. Прэм’ера фільма адбылася 6 снежня 1980 года ў Лас-Анджэлесе, Каліфорнія.

Катэгорыя:Фільмы 1980 года
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Кінакамедыі ЗША
Катэгорыя:Экранізацыі коміксаў
Катэгорыя:Дыснэеўскія фільмы
Катэгорыя:Фільмы кампаніі Paramount Pictures
Царква Святога Дзмітрыя Салунскага (Вяліка-Тырнава)

**Царква Святога Дзмітрыя Салунскага** () — адна з найстарэйшых праваслаўных сярэднявечных цэркваў г. Вяліка-Тырнава, з'яўляецца помнікам Тырнаўскай мастацкай школы. Царква размешчана на правым беразе Янтры, пад паўночна-ўсходнім схілам гары Трапезіца. Царква мае афіцыйны статус нацыянальнага гістарычнага помніка, архітэктурнага помніка нацыянальнага значэння і мастацкага помніка нацыянальнага значэння.

## Гісторыя 
Пачатак будаўніцтва царквы ў 1185 г. супадае з весткай пра паўстанне супраць візантыйскага валадарства. Царква і манастыр каля яго існавалі да канца XIII ст., калі яны былі разбураны, хутчэй за ўсё, землетрасеннем. Пазней, у XV стагоддзі на падмурку аднаго з будынкаў манастыра была пабудавана новая царква.

У канцы XVII — пач. XVIII ст. непадалёк быў пабудаваны манастыр, фрагменты якога былі выяўлены пры правядзенні археалагічных раскопак у 1971 г.. У канцы XIX стагоддзя новая царквы была значна пашкоджана, а землетрасенне ў 1913 годзе знішчыла яе канчаткова.

Працы па рэстаўрацыі, заснаваныя на выніках археалагічных даследаванняў, пачаліся ў 1977 г. і ў 1985 г. адноўленая царква Святога Дзмітрыя Салунскага была адкрыта як музей у адзначэнне 800-годдзя паўстання супраць візантыйскіх прыгнятальнікаў і абвяшчэння Тырнава сталіцай балгарскай дзяржавы.

## Спасылкі 
* Царква Дзмітрыя Салунскага: фота, апісанне

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Балгарыі
Катэгорыя:Вяліка-Тырнава
Чубатая сініца

**Чубатая сініца** (*Lophophanes cristatus*) — птушка сямейства сініцавых.

## Апісанне 
Даўжыня цела 11,5 см, размах крылаў 17-20 см. Верх карычняваты, ніз белаваты, на галаве востра заканчоны бела-чорны чуб. У маладых чуб крыху меншы. Песня — ціхі шчэбет, часцей чуваць позывы.

## Пашырэнне 
Арэал: Еўропа (акрамя поўначы і паўднёвага ўсходу). Насяляе хваёвыя лясы (звычайна сасновыя), на поўдні — мяшаныя або лістападныя лясы. У Пірэнеях — букавыя лясы, у паўднёвай Іспаніі — лясы з коркавага дубу.

Аселая, частка папуляцыі мігрыруе.

## Асаблівасці біялогіі 
Гняздо ў дупле з вузкай адтулінай (2,5-3,0 см), часам пад пнямі і ветраломам, рэдка на зямлі, у старых дуплах дзятлаў, вавёркі, драпежных птушак ці шпакоўнях. Звычайна нізка над зямлёй (да 2 м). Знешняя частка з моху і сухой травы (часам з прымессю лішайнікаў). Высцілка з густа сплеценай шэрсці і воўны з прымессю валосся (вельмі рэдка пёры).

Яйкі (5-6, часам 3-11) з вострым вузейшым канцом. Белыя, бліскучыя, з даволі густымі іржава- або фіялетава-чырвонымі плямкамі, большымі і згушчанымі на шырэйшым канцы.

## Падвіды 
* *P. c. cristatus* — паўночна-ўсходняя Еўропа
* *P. c. mitratus* — цэнтральная, паўднёвая і заходняя Еўропа
* *P. c. abadiei* — заходняя Францыя
* *P. c. weigoldi* — паўднёвы захад Пірэнейскага паўвострава
* *P. c. scoticus* — Шатландыя
* *P. c. baschkiricus* — паміж вярхоўем р. Урал і Волгай
* *P. c. bureschi* — Паўночная Македонія, Албанія, Грэцыя, Балгарыя

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X

Катэгорыя:Сініцавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Бахатніца

**Бахатніца** () — вёска у Польшчы, у Пулаўскім павеце Любельскага ваяводства. Месціцца над ракой, за 10 км на усход ад Пулаваў і 50 км ад Любліна.

Вёска была заснаваная каля канца 14 ст., не раней за 1317.
Рэска

**Рэска** () — горад у Польшчы, уваходзіць у склад Лабэзскага павета Заходнепаморскага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Рэска.

Рэска стаіць на рацэ Рэга. Адлегласць па прамой паміж гарадамі Рэска — Мінск 796 км, да Варшавы — 419 км.

Насельніцтва — 4 361 жыхароў (2014 год).
Мухамед Хусейн Шахрыяр

**Муха́мед Хусе́йн Шахрыя́р** (; )
, , Усходні Азербайджан — , ) — азербайджанскі іранскі паэт, які пісаў на азербайджанскай і персідскай мовах.

## Біяграфія 
Шахрыяр нарадзіўся ў 1906 годзе ў Тэбрызе. Яго бацька быў адвакатам. Першую сістэматычную адукацыю атрымаў у сярэдняй школе «Матахары» ў Тэбрызе, а пазней у школе «Дарул Фанун» у Тэгеране. Вывучаў таксама медыцыну ў каледжы, пасля чаго адправіўся ў Харасане, дзе знайшоў працу ў таварыстве натарыусаў «Нішапур», а пазней у банку «Кешаварзі». Першапачаткова ён выдаваў свае вершы пад псеўданімам *Бехджат*, але пазней ён змяніў яго на *Шахрыяр*.

Памёр паэт у 1988 годзе. Пахаваны ў родным Тэбрызе ў . Ён стаў апошнім паэтам, пахаваным у гэтым маўзалеі.

## Творчасць 
а, прысвечаная 90-годдзю паэта]]

Свой першы верш Шахрыяр напісаў ва ўзросце сямі гадоў на азербайджанскай мове, а другое — ва ўзросце дзевяці гадоў на персідскай. Магчыма, ён паспрабаваў напісаць аўтабіяграфію ў форме вершаў, паколькі чытач можа даведацца пра біяграфію Шахрыяра, чытаючы яго дыван. Многія з яго горкіх і салодкіх успамінаў адлюстраваны ў яго кнігах «Хаз'ян Дэл», «», «Муміаі» і «Вячэрняя Басня». Яго іншая кніга, «Тахтэ Джамшыд» з'яўляецца калекцыяй эпічных вершаў, якая паказвае ўяўленне паэта. Шахрыяр склаў рознабакова развітыя формы паэзіі уключаючы лірыку, чатырохрадкоўі, вершы, оды і вершаваныя элегіі.

Катэгорыя:Персідскамоўныя паэты
Катэгорыя:Азербайджанскамоўныя паэты
Шавялёўка

**Шавялё́ўка** — рака ў Беларусі, у Ляхавіцкім раёне Брэсцкай вобласці, левы прыток ракі Ведзьма (басейн Нёмана).

Даўжыня ракі 21) км. Плошча вадазбору 70 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,9 м/км. Пачынаецца меліярацыйнымі каналамі ў напрамку на ўсход ад вёскі Зарытава і аграгарадка Жарабковічы, упадае ў Ведзьму за 0,7 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад вёскі Пранчакі. Рэчышча часткова каналізаванае. Каля вёсак Зарытава і Шавялі на рацэ ёсць сажалкі. Вадазбор у межах Баранавіцкай раўніны. Прымае сцёк з ручаёў і каналаў.

## Літаратура 
*  — С. 364.
* 
* Ліст карты N-35-101. Выданне 1986 г. Стан мясцовасці на 1982 г. 

## Спасылкі 
* Республиканская комплексная схема размещения рыболовных угодий — Брестская область  
* Общая характеристика речной сети Брестской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Ляхавіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Шчары
Каноплі

**Каноплі** (*Cannabis*) — род аднагадовых травяністых раслін сямейства каноплевых. 

## Віды 
Уключае 3 віды (разглядаюць таксама як 1 паліморфны від). Пашыраны ва ўмераных паясах абодвух паўшар'яў. У культуры  — лубнавалакністая, алейная і прадзільная расліна, пашырана ў Цэнтральнай Азіі і Еўропе.  культывуюць у тропіках і субтропіках пераважна як наркатычную расліну, вытворчасць якой многімі краінамі забароненая.  — пустазелле яравых пасеваў.

## Літаратура 
* 
*  — С. 473.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Каноплевыя
Каноплі пасяўныя

**Коноплі пасяўныя** (*Cannabis sativa*) — аднагадовая кветкавыя расліна з роду  сямейства .

## Назва 
Каноплі пасяўныя, каноп’е, канапля, калапні, канапель, пласконне.

## Батанічнае апісанне 
Двухдомная травяністая расліна вышынёю да 4 м. Мужчынскія асобіны — маніцы, жаночыя — мацёркі. Сцябло прамое, укрытае залозістымі валаскамі. Кветкі маніц у мяцёлчатых суквеццях, мацёрак — у галоўчатых. Плод — аднанасенны арэшак.

## Арэал 
Пашырана ў Цэнтральнай Азіі і Еўропе.

## Значэнне 
Лубнавалакністая, алейная і прадзільная расліна. Даюць валакно — пяньку. З насення атрымліваюць 30—35 % алею. Канапляная макуха — каштоўны корм. З кастрыцы вырабляюць паперу і будаўнічыя матэрыялы.

З 31.12.2016 года на тэрыторыі Беларусі расліна занесеная ў чорны спіс і забаронена да інтрадукцыі і (або) акліматызацыі.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Каноплевыя
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Тэхнічныя культуры
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Чорная гара (Беларусь)

**Вышыня 187,4** (мясцовая назва — **Чорная гара**) знаходзіцца ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці на Свянцянскіх градах, 3 км на паўночны захад ад Мядзела, 1,5 км на поўнач ад возера Мястра, 600 м на паўночны захад ад хутара Мікольцы. 
Вышыня над узроўнем мора — 187,4 м. Адносная вышыня — 10 м.
Помнік археалогіі Мядзельскага раёна. На ўзгорку, магчыма, знаходзілася гарадзішча. Земляныя абарончыя збудаванні адсутнічаюць. Культурны пласт да 0,4-0,5 м прасочваецца месцамі па краях пляцоўкі.

З поўдня, усходу і захаду да гарадзішча прымыкае селішча. У 1981-83, 1986-91 гг. яго даследаваў Я. Г. Звяруга. Культурны пласт да 1,9 м ускрыты на плошчы 1712 м кв. Выяўлены рэшткі наземных жылых пабудоў слупавой канструкцыі і жылля, урэзаннага ў схіл ўзвышша, з печамі-каменкамі. Выкрытыя рэшткі печы-домніцы і збудаванні рытуальнага характару. Шмат жалезнага шлаку, абломкаў тыгляў і льячака. Рэчавы матэрыял багаты і разнастайны. Сярод рэдкіх на тэрыторыі Беларусі знаходак таго часу — жалезны наканечнік тыпу сашніку, жалезная шпора, абломак верхняга каменя жорнаў, бронзавыя пальчаты і арбалетападобная фібула, складаныя ўпрыгажэнні з трох трапецападобных падвесак, прымацаваных да шлемападобных трымальнікаў і інш. Шмат розных па велічыні і канструкцыі рыбалоўных гаплікаў, грузіў для сетак. Кераміка штрыхаваная і гладкасценная банцараўскага тыпу. Селішча датуецца 6-9 стагоддзямі. 

Катэгорыя:Геаграфія Мядзельскага раёна
Катэгорыя:Узгоркі Беларусі
Георгій Іванаў Маркаў

**Георгій Іванаў Маркаў** (;  — ) — балгарскі дысідэнт, пісьменнік і журналіст, забіты ў Лондане. Лічыцца, што быў забіты агентам балгарскага Камітэта дзяржаўнай бяспекі, хоць забойцу так і не знайшлі.

## Біяграфія 
У 1969 годзе бег у Вялікабрытанію, ратуючыся ад праследаванняў, якім ён падвяргаўся за свае перакананні. Абгрунтаваўшыся ў Лондане, балгарын ажаніўся з англічанкай Анабель Дылайк, уладкаваўся на радыёстанцыю «Бі-Бі-Сі».

7 верасня 1978 года Георгій Маркаў выйшаў з працы і ішоў да свайго аўтамабіля, прыпаркаванага на некаторым аддаленні. Праходзячы праз натоўп людзей на аўтобусным прыпынку, ён спатыкнуўся аб нечы парасон, і адчуў укол. Чалавек з парасонам папрасіў прабачэння і паехаў.

На наступны дзень Маркава сталі мучыць прыступы млоснасці, і рэзка паднялася тэмпература, ён быў дастаўлены ў бальніцу. Аднак стан яго ўсё пагаршаўся і праз некаторы час ён сканаў. Перад смерцю ён паспеў расказаць пра эпізод з парасонам. Расследаванне паліцыі, якое праводзілася па смерці Маркава, паказала, што ён быў забіты ўколам парасона ў нагу, калі ў ікру яго нагі была імплантавана металічная капсула з рыцынам, якая была знойдзена пры ўскрыцці.

## Творчасць 
### Публіцыстыка 
* «Задочни репортажи за България» — 1978
* «Когато часовниците са спрели. Нови задочни репортажи за България» — 1991

### Раманы 
* «Победителите на Аякс» — 1959
* «Цезиева нощ» — 1957
* «Мъже» — 1962
* «Покривът» — 2007

### П'есы 
* «Последният патент» — 1965
* «Кафе с претенция» — 1966
* «Да се провреш под дъгата»
* «Комунисти»
* «Аз бях той»
* «Асансьорът» — 1967
* «Атентат в затворената улица» — 1968
* «Архангел Михаил» — 1990, 1997

### Навелы, апавяданні, аповесці 
* «Анкета» — 1961 (зборнік)
* «Между нощта и деня» — 1961 (зборнік)
* «Портретът на моя двойник» — 1966, 1996 (зборнік)
* «Жените на Варшава» — 1968 (зборнік)

## У масавай культуры 
* 1980 — у французскай кінакамедыі «Укол парасонам» абгульваецца падобны спосаб забойства.
* Інцыдэнт згадваецца ў серыяле Ва ўсе цяжкія, калі галоўныя героі задумваюць ліквідаваць ворага, атруціўшы яго рыцынам.

Катэгорыя:Палітыкі Балгарыі
Катэгорыя:Нераскрытыя забойствы ў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Пісьменнікі Балгарыі
Катэгорыя:Памерлі ад атручванні
Катэгорыя:Забітыя ў выніку аперацый савецкіх спецслужбаў
Каўаі

**Каўаі** () - з геалагічнага пункту гледжання найстарэйшы з галоўных Гавайскіх астравоў. З плошчай у 1456 км², ён з’яўляецца чацвертым па велічыні ў штаце Гаваі, і 21м у ЗША. Таксама вядомы як "Востраў садоў" (*Garden Isle*), ён размешчаны ў 169 км на паўночны захад ад Ааху праз Каўайскі канал.

Адміністрацыйная акруга Каўаі з цэнтрам у горадзе Ліхуэ таксама ўключае астравы Нііхаў, Лехуа і Каула. Найбуйнейшы горад - Капаа, з наельніцтвам 10699 чалавек.

## Этымалогія 
Як і большасць асноўных астравоў, Каўаі ўдзячны сваёй назвай легендарнаму палінезійскаму мараходу Гаваілоа, якому прыпісваецца адкрыццё архіпелагу. Паводле падання, Гаваілоа назваў востраў у гонар свайго ўлюбёнага сына. Па іншых версіях слова *каўаі* значыла *харчовы сезон*.

Каўаі вядомы своеасаблівым дыялектам гавайскай мовы, якім дагэтуль карыстаюцца жыхары Нііхаў. Дыялект паходзіць з вострава Таіці, адкуль на Гаваі эмігравала найбольш нядаўняя група палінезійцаў. Сучасная назва Каўаі утвораная на базе дыялекту вострава Гаваі, у той час як першапачатковая назва была Таўаі, а найбуйнешы горад называўся Тапаа.

На найранейшых картах капітана Джэймса Кука востраў абазначаўся як Атуі (*Atoui*, і пазней *Atooi*), што пасля стандартызацыі гавайскай мовы ператварылася ў Каўаі.

## Геаграфія 
Востраў мае вулканічнае паходжанне, і пры ўзросце ў 6 мільёнаў гадоў з’яўляецца найстарэйшым з буйных Гавайскіх астравоў. Найвышэйшы пункт - гара Кавайкіні (*Kawaikini*), што ўздымаецца на 1598 м над узроўнем мора.
 
Другі па велічыні пік - гара Вайалеале (''Wai'ale'ale*) вышынёй 1569 м. Размешчаная ў цэнтры вострава, яна таксама з’яўляецца самым вільготным месцам на планеце са штогадовай колькасцю ападкаў каля 1170 см. Шчодрасць дажджоў прывяла да значнай эрозіі горных схілаў, утвараючы маляўнічыя каньёны і вадаспады. Найбуйнейшы каньён Ваймеа (*Waimea Canyon*, у перакладзе з гавайскай мовы *чырвоная вада*) быў утвораны аднайменнай ракой у заходняй частцы вострава. Каньён Ваймеа — адзін з найпрыгажэйшых каньёнаў свету - дзякуючы Марку Твену стаў вядомы як "Ціхаакіянскі Гранд-Каньён" (*Grand Canyon of the Pacific''). 

## Эканоміка 
Турызм з’яўляецца найважнейшым сродкам прыбыткаў Каўаі. Штогод на востраў прыязджае больш за мільён турыстаў, даход ад якіх складае амаль траціну бюджэту.

У былым стагоддзі аснову эканомікі Каўаі складала вырошчванне цукровага трыснягу, але гаспадарка заняпала ў сувязі з ростам кошту працоўнай сілы. У цяперашні час сельскагаспадарчыя землі ўжываюцца ў асноўным пад вырошчванне буйной рагатай жывёлы.

Глеба на Каўаі надзвычай урадлівая, і выкарыстоўваецца для вырошчвання шэрагу культур, такіх як гуава, кава, манга, авакада, папайя, бананы, карамбола, ананас і інш.

Катэгорыя:Гавайскія астравы
Катэгорыя:Астравы Аўстраліі і Акіяніі
Лобаз (гміна)

**Ло́баз** () — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Лабэзскага павета Заходнепаморскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Лобазе. Плошча гміны складае 228 км². Станам на 2014 год у гміне Лобаз пражывалі 14.345 чалавек, шчыльнасць — 63 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 21 салецтваў.

## Населеныя пункты 
На тэрыторыі гміны размешчаны 33 населеныя пункты.

## Галерэя 

File:Lobez kosciol kz.jpg|
File:Wysiedle - kościół.jpg| 
File:Dobieszewo (powiat lobeski) kosciol (1).jpg|
File:Kościół w Bełcznej.jpg|
File:Poradz wiatrak kz1.jpg|
File:Karwowo kosciol kz1.jpg|
File:Kościół w Zajezierzu.jpg|
File:Zagórzyce - kościół.jpg|
File:Bonin, kościół św. Józefa.jpg|
File:Lobez pomnik Bylismy Jestesmy Bedziemy.jpg|
File:Pomnik pamięci żołnierzy LWP i Armii Czerwonej.JPG|

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Гміны Лабэзскага павета
Цэпіна

**Цэпіна** () — крэпасць і горад у заходняй частцы Радопскіх гор, на поўдні Балгарыі, цяпер у руінах. Размяшчаўся ў 6 км ад вёскі Доркава ў паўночна-ўсходняй частцы Чэпінскай даліны на вышыні 1136 метраў над узроўнем мора.

Знешнія сцены абмяжоўвалі плошчу ў 25 гектараў, а цытадэль размяшчалася на вяршыні скалы. Ля падножжа скалы былі выкапаны тры царквы, а таксама чатыры вялікія рэзервуары для захоўвання вады глыбінёй да 10 метраў.

## Гісторыя 
У Сярэднявеччы Цэпіна была адной з самых важных балгарскіх крэпасцей у рэгіёне Радопы. Крэпасць належала балгарам з IX стагоддзя, але ў пачатку XI стагоддзя Візантыя адваявала яе ў Балгарскага царства. Цэпіна зноў перайшла да балгараў у часы валадарання Калаяна (1197—1207). У XII—XIV стст. вядомая, як адна з наймацнейшых крэпасцей Балгарскага царства. Калі Калаян прызначыў свайго пляменніка Аляксея Слава кіраўніком у Радопы, Цэпіна стала месцам кіравання дэспата. Пасля забойства цара ў 1207 годзе, дэспат Алексій Слаў абвясціў пра сваю незалежнасць і Цэпіна стала яго сталіцай. З 1246 па 1254 гады знаходзілася пад кантролем нікейскага імператара Іаана III Ватаца, але балгарскаму цару Міхаілу Асеню (1246—1256) удалося вярнуць крэпасць. У 1373 годзе пасля 9-месячнай аблогі Цэпіна была захоплена асманамі пад камандаваннем Даўд-пашы, але толькі пасля таго, як туркі адрэзалі вадаправод. Неўзабаве пасля гэтага горад быў пакінуты жыхарамі.

## Спасылкі 
* Tsepina 
* Сырку, П. Старинная Чепинская крепость у с. Доркова и два византийских рельефа из Чепина (в Болгарии). – Византийский временник, Т. V (1898), 603-617
* Гиздова, Н. Цепина и Византия (V–X в.) 
* Тодорова, Л. РАННОХРИСТИЯНСКИ ОЛТАРНИ ПРЕГРАДИ В ЕКСПОЗИЦИЯТА НА РИМ – ПАЗАРДЖИК 

Катэгорыя:Радопы
Катэгорыя:Крэпасці Балгарыі
Катэгорыя:Пазарджыкская вобласць
Мікіта Ханіят

**Мікіта Ханіят** (), часам памылкова *Акамінат* (, Хоны — , ) — візантыйскі гісторык, пісьменнік. Займаў высокія адміністрацыйныя пасады. Пасля ўзяцця Канстанцінопаля ў 1204 годзе крыжакамі бег у Нікею.

Яго «Хроніка» — падрабязнае апісанне гісторыі Візантыі і суседніх народаў з 1118 па 1206 гады і адзін з лепшых помнікаў сярэднявечнай прозы, дзе зроблена спроба псіхалагічнай матывацыі падзей, а вобразы складаныя і супярэчлівыя. Хроніка з'яўляецца адной з асноўных крыніц па гісторыі гэтага перыяду, прычым досыць дакладнай, паколькі аўтар сам быў сведкай шматлікіх падзей або абапіраўся на апавяданні сведак.

Вытрымкі з «Гісторыі» цытуюцца, напрыклад, у 7-й візантыйскай малой хроніцы. Пакінуў таксама шэраг прамоў.

## Мікіта Ханіят у літаратуры 
Мікіта Ханіят — адзін з персанажаў рамана італьянскага пісьменніка Умберта Эка «Баўдаліна».

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыкі Візантыі
Катэгорыя:Гісторыкі XIII стагоддзя
Катэгорыя:Гісторыкі крыжовых паходаў