open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гранат (значэнні)

**Грана́т**:
* Гранат — група мінералаў саставу R2+3 R3+2 [SiO4]3.
* Гранат (Гранатавае дрэва, ) — род дрэў і кустоў сямейства Плакуновыя.
** Гранат — плод раслін роду Гранат.

## Прозвішча 
* Браты Гранат, заснавальнікі выдавецтва «А. и И. Гранат и К°»:
** Аляксандр Навумавіч Гранат (1861—1933) — выдавец і рэдактар.
** Ігнацій Навумавіч Гранат (1863—1941) — выдавец і педагог, аўтар навуковых прац.
* Б'ёрн Гранат (1946—2017) — шведскі акцёр тэатра і кіно, сцэнарыст і тэатральны рэжысёр.
* Уладзімір Васільевіч Гранат (нар. 1987) — расійскі футбаліст.
* Густаў Гранат (нар. 1997) — шведскі футбаліст.
* Ніна Львоўна Гранат (1935—2001) — савецкі і расійскі юрыст-крыміналіст.

## Назва 
* «Гранат» — маскоўскае выдавецтва, заснаванае братамі Гранат у 1892 годзе.
** «Энцыклапедычны слоўнік Гранат» — шматтомны энцыклапедычны слоўнік, які выдаваўся гэтым выдавецтвам.
* «» — навукова-вытворчае аб’яднанне ў Мінску.
* С-10 «Гранат» — савецкі ракетны комплекс, які эксплуатаваўся ў 1984—1989 гадах.
* «Гранат» — міжнародная астрафізічная арбітальная абсерваторыя, якая функцыянавала ў 1989—1999 гадах.
* «Гранат» — міжнародны фестываль армянскага кіно ў Таронта, заснаваны ў 2006 годзе.
* «Гранаты» — кароткаметражны фільм Петэра Поліцэра (Венгрыя, 2003).
* «Гранат» — серыя («» і інш.) расійскіх ваенных беспілотных лятальных апаратаў, распрацаваных ТАА «Іжмаш — беспілотныя сістэмы».

## Гл. таксама 
* Граната (значэнні)
Папялец

**Папялец**, **папяльцовая серада́** — першы дзень Вялікага посту ў каталікоў, за 40 дзён да Вялікадня.

Назва паходзіць ад абраду пасыпання пад час імшы ксяндзом галоў вернікаў попелам вярбы, пасвечанай летась на Вербным (Пальмавым) тыдні, што мусіць настроіць на пакаянне і самаабмежаванне. Разам з тым некаторыя народныя забавы на Папялец былі працягам карнавальных (кпіны, часам непрыстойныя, з дзеўчын, якія не паспелі выйсці замуж да пачатку посту). Абавязак вернікаў у гэты дзень — сціслы пост не толькі ў якасным, але і ў колькасным дачыненні (дазваляецца толькі адзін прыём ежы дасыта). Многія па традыцыі ўжывалі толькі хлеб і ваду. У гэты дзень прынятыя стравы з селядца, з XIX ст. — з бульбы, а таксама боршч, садавіна і г.д. У аўторак перад Папяльцом, у апошні дзень карнавалу, апоўначы мусіла сціхаць музыка і жарты і ў залу, дзе адбываліся забавы, урачыста ўносілі шкілет селядца на шасце, як напамін пра марнасць зямнога існавання.

## Папялец па грэгарыянскім календары 
Як і іншыя хрысціянскія святы, звязаныя з Вялікаднем, датай Папяльца — рухомая, і штораз вылічваецца паводле асаблівай формулы.

* 2007: 21 лютага
* 2008: 6 лютага
* 2009: 25 лютага
* 2010: 17 лютага
* 2011: 9 сакавіка
* 2012: 22 лютага
* 2013: 13 лютага
* 2014: 5 сакавіка
* 2015: 18 лютага
* 2016: 10 лютага
* 2017: 1 сакавіка
* 2018: 14 лютага
* 2019: 6 сакавіка

## Гл. таксама 
* Карнавал
* Пост

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Каталіцкія святы
Пастарнак

**Пастарнак** (*Pastinaca*) — род кветкавых раслін сямейства парасонавых.

## Батанічнае апісанне 
Трапляецца на схілах, каля дарог, жылля. Культывуецца . Двух- або шматгадовыя травы з перыстым лісцем. Кветкі жоўтыя, у складаных парасоніках. Плод — сямянка. Пастарнак пасяўны здаўна вырошчваюць як прыпраўную, агароднінную і кармавую расліну.

## Арэал 
Уключае 15 відаў. Пашыраны ў Еўразіі. На Беларусі ў дзікай прыродзе 1 від — .

## У культуры 
Збіраюць пастарнак позна ўвосені, зразаючы лісце на ўзроўні галоўкі. Захоўваюць пры 0 — 2 °C. Лічыцца, што маразы толькі паляпшаюць салодкі смак пастарнаку, таму нярэдка яго пакідаюць зімаваць.

## Значэнне і выкарыстанне 
### Гісторыя 
Вядомы з часоў антычнасці, доўгія стагоддзі пастарнак быў адной з найбольш папулярных культур у Еўропе, у тым ліку ў Беларусі, выконваючы ў cярэднявечча і ранні Новы час прыкладна тую ж ролю, якую сёння бульба. Здаўнa вядомая народная прыпеўка:

: Танцавала рыба з ракам,
: А пятрушка з пастарнакам,
: А цыбуля дзівавала,
: Што пятрушка танцавала.

З XVIII — XIX ст. паступова выходзіў з моды, у сучаснай беларускай кулінарыі фактычна не ўжываецца.

### У кулінарыі 
Спажываюць пераважна мясістыя карняплоды з белай або светла-крэмавай мякаццю, з інтэнсіўным водарам пятрушкі) і салодкім смакам (падобным на смак аніса, кмену і фенхелю), якія ўтрымліваюць бялкі, вугляводы, пектынавыя і мінеральныя рэчывы, вітаміны В1, В2, РР, да 3,5 % эфірных алеяў. У адрозненне аб блізкага сваяка, морквы, маюць менш бэта-каратыну, але больш (20 мг%) вітаміна С. Дастаткова каларыйны — 70 ккал (?) на 100 г. З маладога лісця пастарнаку гатуюць салаты, дадаюць у марынады, выкарыстоўваюць пры кансерваванні гародніны.

Спосабы прыгатавання пастарнаку блізкія да морквы: найбольш вараць або тушаць, робяць свежыя салаты і пюрэ (найчасцей з дадаткам цыбулі), смажаць, запякаюць. Выкарыстоўваюць як гарнір да тушанага мяса, як прыправу ў першыя стравы. Вараны пастарнак, паліты растопленым маслам і пасыпаны зелянінай — выдатная гарачая закуска. Чысціць старыя карняплоды належыць нажом з нержавеючай сталі, затым прамыць халоднай вадой і да апрацоўкі трымаць у падкісленай вадзе; маладыя часам дастаткова толькі нацерці соллю.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гародніна
Катэгорыя:Парасонавыя
Пастаялка

**Пастаялка** — свежае пастаялае каровіна малако.

Гістарычна вылучэнне паняцця «пастаялка» звязана з тым, што ў старажытнасці свежага малака (сырадою) не спажывалі. І цяпер у некаторых вёсках сырадой п'юць толькі як лекавы сродак. Цёплае, толькі што выдаенае малако, зліваюць з даёнкі ў гладышы або слоікі, бляшанкі і ставяць у халоднае месца. Праз некалькі (5 — 6) гадзін яно ўжо называлася пастаялкай. Яе даюць піць дзецям, ядуць з хлебам, кашай, ёю забельваюць крупеню. Пры такім спажыванні пастаялку перабоўтваюць, каб вяршкі перамяшаліся з малаком.

Паколькі нават за вельмі працяглы час знаходжання ў халодным месцы на версе малака ў гладышы (слоіку, бляшанцы) адстойваецца тлустая частка малака, то ў некаторых заходніх і цэнтральных мясцінах Беларусі пастаялкай называецца якраз вяршок, салодкая смятанка. Тады пастаялку зліваюць асобна. Яе п'юць, ёю забельваюць стравы, квасяць на смятану. Тут скажуць: «Злі пастаялку, а рэшту аддай парасяці». Мажліва, сувязь слова пастаялка з першым або другім значэннем звязана з заможнасцю гаспадарак, колькасцю малака і мэтамі яго спажывання.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Малочныя прадукты
Малая Азія

**Малая Азія**, **Анатолія** — паўвостраў на захадзе Азіі, складае большую частку тэрыторыі Турцыі.

Даўжыня з захаду на ўсход каля 1000 км, шырыня 400—600 км. Плошча каля 400 тыс. км².

Паўвостраў Малая Азія абмываецца Чорным, Мармуровым, Эгейскім і Міжземным морамі, пралівамі Басфор і Дарданелы. Паўночныя і паўднёвыя берагі стромкія, малапарэзаныя, заходнія — са шматлікімі бухтамі і залівамі.

Амаль увесь паўвостраў заняты Малаазіяцкім нагор’ем, у сярэдзіне якога знаходзіцца Анаталійскае пласкагор’е з вулканічнымі конусамі (гара Эрджыяс, 3770 м). Па ўскраінах паўночнай часткі Малой Азіі цягнуцца Пантыйскія горы, паўднёвай — горы Таўр. Па берагах мораў знаходзяцца ўчасткі нізін з міжземнаморскай расліннасцю. Характэрны частыя землятрасенні. Карысныя выкапні: вугаль, нафта, храміты, жалезныя руды, сера, каменная соль.

Клімат рэгіёна субтрапічны. Рэкі горныя, малаводныя. Найбольшае возера Туз. На прыморскіх схілах гор растуць шыракалістыя лясы вільготных субтропікаў і цвердалістыя міжземнаморскія лясы і хмызнякі. На ўнутраных схілах гор і пласкагор’ях распаўсюджаны паўпустыні і стэпы.
Mac OS

**Mac OS** (**Mac**intoshis **O**perating **S**ystem) ― гандлёвая марка серыі арыентаваных на графічны інтэрфейс карыстальніка аперацыйных сістэм, распрацаваных карпарацыяй Apple (былая Apple Computer) для сваёй лінейкі камп'ютараў Macintosh. Вопыт карыстальнікаў Macintosh, як лічыцца, зрабіў важкі унёсак у папулярызацыю графічных інтэрфейсаў. Пачаткова тое, што пазней атрымала назву "Mac OS", было неад'емнай і безназоўнай часткай камп'ютара Macintosh, упершыню прадстаўленага ў 1984 г.

Apple наўмысна не акцэнтавала увагу на аперацыйнай сістэме ў першых Макінтошах, каб падкрэсліць іх арыентаванасць на простага карыстальніка, а таксама адмежавацца ад іншых аперацыйных сістэм, такіх як MS-DOS. Большая частка сістэмнага праграмнага забеспячэння ўтрымлівалася ў пастаяннай памяці, а абнаўленні пастаўляліся праз дылераў Apple на гнуткіх дысках. З павялічэннем ёмістасці і хуткадзейнасці цвёрдых дыскаў знікае патрэба ў тым, каб утрымліваць вялікую частку праграмнага забеспячэння ў пастаяннай памяці, і Apple пераходзіць на другую схему, пачаткова пазіцыяніруючы буйныя абнаўленні аперацыйнай сістэмы як асобны прадукт, пачынаючы з System 7 і System 7.5, потым Mac OS 7.6 у 1997 годзе.

Першыя версіі Mac OS працавалі толькі на камп'ютарах Macintosh з працэсарам Motorola 68000. Пазней з'явілася падтрымка архітэктуры PowerPC. Сучасная АС карпарацыі, Mac OS X, працуе на працэсарах PowerPC і Intel.

## Рознае 
Адметнасцю графічнага інтэрфейсу «Макінтошаў» было выкарыстанне «мышы» з толькі адной кнопкай, у той час, як іншыя графічныя асяроддзі выкарыстоўвалі «мышы» з дзвюма ці болей кнопкамі.

У наш час кампанія «Apple» дазваляе бясплатна браць сістэму версіі 7.5 са сваёй сеціўнай пляцоўкі.
## Спасылкі 
* Кампанія Apple
* Супольнасць Mac OS Google groups

Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне Apple Inc.

Катэгорыя:Аперацыйныя сістэмы
Мінскае сувораўскае ваеннае вучылішча

**Мінскае сувораўскае ваеннае вучылішча** — дзяржаўная сярэдняя спецыялізаваная навучальная ўстанова ў Мінску з ваенна-прафесійнай накіраванасцю навучання і выхавання, прызначаная для падрыхтоўкі сувораўцаў да паступлення ў вышэйшыя навучальныя ўстановы і да далейшай ваеннай ці іншай дзяржаўнай службе. Размяшчаецца па вуліцы Максіма Багдановіча, 29.

У 1924—1937 гг. тут размяшчалася Аб’яднаная беларуская ваенная школа, якая была арганізавана на базе 81-х Мінскіх, 43-х Полацкіх пяхотных і 21-х Мінскіх кавалерыйскіх камандных курсаў. Да 1924 г. мела назву Мінская пяхотная ваенная школа, з 1924 г. — Аб’яднаная беларуская ваенная школа імя ЦВК БССР. Рыхтавала камандзіраў узводаў для стралковых часцей, а з 1924 г. і камандзіраў-артылерыстаў (пераважна для тэрытарыяльных беларускіх вайсковых фарміраванняў). Школай камандавалі героі Грамадзянскай вайны Я. Ф. Фабрыцыус (1922—1923) і Я. С. Алёхін (1933—1938). Летам 1933 г. перад яе навучэнцамі выступіў Старшыня ЦВК СССР М. І. Калінін. У 1937 г. перайменавана ў Мінскае ваеннае вучылішча імя М. I. Калініна, якое ў 1940 г. было рэарганізавана ў танкавае вучылішча імя М. I. Калініна. 26 чэрвеня 1941 г. вучылішча эвакуіравана ва Ульянаўск. Выхаванцамі школы былі Маршал Савецкага Саюза I. I. Якубоўскі, генералы арміі В. П. Маргелаў, В. А. Пянькоўскі і інш.

Будынак рэканструяваны ў 1953 г. па праекце архітэктара Г. Заборскага на аснове будынка былой духоўнай семінарыі, пабудаванага ў 19 ст. па праекце архітэктара А. Мельнікава.

## Начальнікі 
* Віктар Аляксандравіч Лісоўскі (2010 — 6 снежня 2016),
* Аляксандр Віктаравіч Навуменка (з 6 снежня 2016),
* Андрэй Міхайлавіч Гарбаценка (20 мая 2021 — 28 ліпеня 2023),
* Дзмітрый Уладзіміравіч Кучук (з 28 ліпеня 2023.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Мінскае сувораўскае ваеннае вучылішча  — на старонцы Міністэрства абароны РБ
* Былыя сувораўцы: Нашая вучэльня мусіць насіць імя Касцюшкі ці Каліноўскага 

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Мінска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1953 годзе
Катэгорыя:1953 год у Мінску

Катэгорыя:Плошча Парыжскай Камуны (Мінск)
Катэгорыя:Вуліца Максіма Багдановіча (Мінск)
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Георгія Заборскага
Катэгорыя:Збудаванні Мінска ў стылі савецкага класіцызму
Гоа

**Го́а** () – штат на паўднёвым захадзе Індыі. Гранічыць са штатамі Махараштра на поўначы, Карнатака на поўдні і ўсходзе, на захадзе абмываецца Аравійскім морам. Самы маленькі сярод штатаў па плошчы (3702 км2) і адзін з апошніх (25-ы з 28-мі) па насельніцтве (1,4 млн. чалавек, 2001). Адміністрацыйны цэнтр — Панаджы.

Вядомы сваімі пляжамі, старажытнай каланіяльнай архітэктурай, багатым раслінным і жывёльным светам, Гоа стаў адным з сусветных турыстычных цэнтраў.

## Геаграфія 
left|thumb|Сусветна вядомыя пляжы Гоа
Гоа размешчаны ў сярэдняй частцы заходняга ўзбярэжжа Індыі. Працягласць з поўначы на поўдзень 105 км, з захаду на ўсход 65 км. Даўжыня берагавой лініі 101 км.

Вузкая паласа Конканскага ўзбярэжжа аддзяляе мора ад горнага плато, якое на ўсходзе пераходзіць у Заходнія Гаты — заходнюю ўскраіну Дэканскага пласкагор'я.

Берагавая лінія Гоа моцна парэзана вусцямі рэк, большасць якіх бярэ пачатак у Заходніх Гатах. Буйнейшыя рэкі — Мандаві, Зуары, Чапара, Бетул.

## Гісторыя 
Самыя раннія звесткі аб Гоа датаваныя 3-м стагоддзем да н.э., калі ён уваходзіў у склад імперыі Маур'яў. Пазней ім кіравалі князі Дэканскай Індыі, Дэлійскія султаны, Віджанагарскія імператары.

Першыя еўрапейцы на чале з Васка да Гама ступілі на зямлю Гоа ў 1498. З 1510 Стары Гоа — сталіца Партугальскай Індыі, якая прасціралася ад афрыканскай Мамбасы да кітайскага Макао. У канцы 17 стагоддзя, калі партугальская гандлёвая манаполія ў Індыйскім акіяне была падарваная галандцамі і англічанамі, перыяд росквіту Гоа скончыўся. Палітычнае і гандлёва-эканамічнае значэнне Гоа ўпала, але ён застаўся духоўнай метраполіяй ўсяго рымска-каталіцкага насельніцтва Індыі.

У 1961 захоплены Індыяй (аперацыя «Віджай») і абвешчаны саюзнай тэрыторыяй разам з Даманам і Дыу. СССР падтрымаў Індыю і наклаў вета на рэзалюцыю Савета Бяспекі ААН, якая асуджала індыйскую акцыю. Партугалія прызнала суверэнітэт Індыі над Гоа толькі пасля рэвалюцыі 1974. Штат Гоа выдзяліўся з саюзнай тэрыторыі ў 1987.

## Эканоміка 
ВУП штата 3 млрд. долл. ЗША (2004). Багацейшы штат па долі ВУП на душу насельніцтва (у 2,5 разоў вышэй, чым па краіне), мае высокі тэмп эканамічнага росту — у сярэднім 8,2% штогод на працягу 1990—2000.

Галоўная галіна эканомікі штата — турызм. Гоа прымае 12% усіх замежных турыстаў, што прыбываюць у Індыю.

Другі па значэнні сектар гаспадаркі — здабыўная прамысловасць (жалеза, баксіты, марганец, гліна). Перапрацоўчая прамысловасць прадстаўлена сярэднімі і малымі прадпрыемствамі па выпуску пестыцыдаў, угнаенняў, лекавых прэпаратаў, іншых хімічных тавараў, харчовых прадуктаў.

Значэнне сельскай гаспадаркі няўхільна зніжаецца. Вырошчваецца рыс, какосы, кэш'ю. Рыбалоўства дае адносна высокую занятасць, але таксама дэманструе спад у параўнанні з больш прыбытковымі галінамі гаспадаркі Гоа.

## Насельніцтва 
Асноўныя рэлігіі ў Гоа — індуізм (65,8%), хрысціянства (26,7%) і іслам (6,8%).

Афіцыйная мова — конкані, ужываюцца таксама англійская, партугальская, хіндзі і маратхі.

Жыхары Гоа валодаюць дастаткова высокім узроўнем пісьменнасці — 82% (мужчыны — 89%, жанчыны — 76%).

## У Сеціве 
* Урад штата
Стывен Блумер

**Стывен Блумер** (;  — ) — англійскі футбаліст, нападнік.

Гуляў за клубы «Дэрбі Каунці» (1892—1906, 1910—1914, усяго за клуб 411 гульняў, 256 галоў), «Мідлсбра» (1905—1910, 125 гульняў, 59 галоў).
Найлепшы бамбардзір чэмпіянату Англіі 1896 (20), 1897 (22), 1899 (23), 1901 (23), 1904 (20).

За зб. Англіі (1895—1907) 24 гульні, забіў 28 галоў.

Зорка англійскага футболу канца 18-га — пачатку 20-га стагоддзяў, надзвычайны стралец. У чэмпіянаце Англіі з 1892 да 1914 гг у 536 гульнях забіў 317 галоў (у Д-II — 64 гульні, 38 галоў). Уладальнік рэкорду па колькасці галоў за зб. Англіі ў адной гульні: 6 галоў камандзе Уэльса ў 1896 годзе.

Катэгорыя:Футбалісты Англіі
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Англіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Англіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Дэрбі Каўнці
Катэгорыя:Ігракі ФК Мідлсбра
Катэгорыя:Члены Залы славы англійскага футбола
Барыс (князь друцкі)

**Барыс** (канец XII ст.) — князь друцкі (згадв. 1196).

Даследчыкі выводзяць кн. Барыса з Ізяславічаў Полацкіх, адны лічаць яго сынам Рагвалода Барысавіча, другія — сынам Усяслава Рагвалодавіча, трэція — самім Усяславам Рагвалодавічам, чацвёртыя — сынам Глеба Рагвалодавіча.

Згаваецца летапісам пад 12.3.1196 года, калі ў саюзе з чарнігаўцамі і разам з Васількам Валадаравічам удзельнічаў у паходзе на Віцебск, тым часам залежны ад Смаленска. Барыс вызначыўся ў бітве, якая скочылася разгромам смаленскага войска, узяў у палон смаленскага князя Мсціслава Раманавіча і перадаў яго чарнігаўскаму князю па просьбе апошняга.

Паводле М. Ермаловіча, тое, што Барыс дзейнічаў у саюзе з палачанамі, сведчыць пра вяртанне Друцка ў 1180 годзе пад уплыў Полацка.

Катэгорыя:Князі Полацкай зямлі
Катэгорыя:Князі друцкія
Беларуская драматычная майстроўня

thumb|300px|Афіша Беларускай драматычнай майстроўні
**Белару́ская драматы́чная майстро́ўня** — аматарская тэатральная студыя ў Вільні ў 1922—1925 гадах.

Мела на мэце папулярызацыю беларускай тэатральнай культуры ў Заходняй Беларусі, спрыяла станаўленню прафесійнага тэатра. Складалася з вучняў і настаўнікаў Віленскай беларускай гімназіі. Кіраўнікі — А. Канчэўскі, М. Красінскі, А. Міхалевіч, Л. І. Родзевіч. Рэпертуар вызначаўся вострай сацыяльнай скіраванасцю: «На Палессі», «Раскіданае гняздо» Я. Купалы, «Лес шуміць» Ф. Аляхновіча (паводле У. Караленкі), «Апошняе спатканне» У. Галубка. Праграма ўключала выступленне хору, танцы, мастацкае чытанне беларускіх вершаў. Спыніла існаванне з-за рэпрэсій польскіх улад і матэрыяльных цяжкасцей.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія тэатры
Катэгорыя:Арганізацыі Заходняй Беларусі
Катэгорыя:1922 год у Вільні
Іасафат Пятровіч Агрызка

**Іасафат Пятровіч Агрызка** (1826, Лепельскі павет Віцебскай губерні — , ) — беларускі выдавец, журналіст, грамадска-палітычны дзеяч.

Скончыў Лепельскае павятовае вучылішча, Мінскую гімназію, юрыдычны факультэт Пецярбургскага ўніверсітэта (1849). З 1850 года служыў у Кадыфікацыйнай камісіі Царства Польскага, якая ў сталіцы Расійскай імперыі займалася ўпарадкаваннем, а таксама распрацоўкай законаў для гэтай аўтаномнай правінцыі.

У Санкт-Пецярбургу заснаваў друкарню (1859—1863), у 1859 выдаваў на польскай мове газету «Słowo» (забаронена ўладамі) і альманах «Pismo zbiorowe» (т. 1-2), выдаў першы збор твораў М. Дабралюбава (т. 1-4, 1862), перавыдаў старажытныя законы ВКЛ і Польшчы «Volumina Legum» («Збор законаў», т. 1-8, 1859—1860). Сябраваў з М. Чарнышэўскім.

Падчас паўстання 1863—1864 гадоў стаў галоўным прадстаўніком паўстанцкага варшаўскага ўрада (камісар Нацыянальнага ўрада) у Санкт-Пецярбургу (прызначаны ў лютым 1863 года). Сучаснікі адзначалі, што ў той перыяд Агрызка быў перакананы ў непазбежнасці сутыкнення Расіі з Англіяй і Францыяй, што і вызначыла яго паводзіны.

Арыштаваны 14 лістапада 1864 і пасля працяглага следства ў Вільні прыгавораны да смяротнага пакарання, замененага на 20 гадоў катаргі, якую адбываў у Сібіры (Акатуй, Вілюйск, Якуцк). У 1877 вызвалены з забаронаю вяртацца на тэрыторыю Беларусі, Літвы, Польшчы.

## Літаратура 
* 
* Баренбаум И. Е. Иосафат Огрызко (1826—1890): Очерк литературно-издательской деятельности. М., 1964;
* Гогель Н. В. Иосафат Огрызко и Петербургский революционный ржонд в деле последнего мятежа. Вильно, 1866—1867;
* ;
* Pamięci Józefata Ohryzki przez dr. Dybowskiego // Biblioteka Warszawska. 1907, Maj, t. 2, cz. 2;
* Смирнов А. Ф. Революционные связи народов России и Польши: 30-60 годы ХІХ века. М., 1962;
* Шалькевич В. Первый издатель сочинений Н. А. Добролюбова // Неман. 1986, № 2;
* Шостакович Б. С. Сибирские годы Юзефата Огрызко // Ссыльные революционеры в Сибири (ХІХ в. — февраль 1917 г.). Иркутск, 1974. Вып. 2;
* SHP;
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Мінскай губернскай гімназіі
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Журналісты паводле алфавіта
Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Выдаўцы Беларусі
Беларуская вучнёўская грамада

**Белару́ская вучнёўская грамада́** — грамадская арганізацыя, дзейнічала ў Калузе (Расія). Існавала ў 1918 годзе. Была заснавана вучнямі навучальных устаноў, эвакуіраваных з тэрыторыі Беларусі ў час Першай сусветнай вайны. 18 чэрвеня 1918 года зарэгістравана Беларускім нацыянальным камісарыятам. Асноўная мэта — аб’яднанне вучняў-беларусаў усіх навучальных устаноў на нацыянальнай культурна-асветніцкай глебе. Вышэйшы орган — агульны сход сяброў, выканаўчы — выбарнае праўленне (5 членаў і 2 кандыдаты). Старшыня праўлення — П. Сліжэўскі, сакратар — А. Раманчук, актывісты — Л. Сушко, В. Кузьміцкая. Арганізоўвала лекцыі і даклады, праводзіла культурныя мерапрыемствы. Працавалі літаратурныя і драматычныя секцыі, бібліятэка. Мела аддзелы пры паасобных навучальных установах.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Расіі
Катэгорыя:Калуга
Нацыянальная сімволіка

**Нацыянальная сімволіка** — комплекс універсальных семантычных сімвалаў, колераў, выяў, якія адлюстроўваюць гістарычную традыцыю і этнічную памяць нацыі, яго эстэтычны густ і светаўспрыманне, філасофскае асэнсаванне свайго месца ў цывілізацыі.

Звычайна комплекс сімволікі ўлучае сцяг, герб і гімн; нацыянальныя сімвалы могуць быць не ўнікальнымі і зменнымі ў часе.

Беларуская нацыянальная сімволіка — гістарычны герб «Пагоня» і яе колераў бела-чырвона-белы сцяг.

## Літаратура 
* 
* .
* *Адамушко В. И., Елинская М. М.* Современная геральдика Беларуси. — 2-е изд. — Минск: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2014. — 536 с. — ISBN 978-985-11-0786-1.


Катэгорыя:Сімвалы
Патраўка

**Патраўка** — страва польскай і беларускай кухні, накшталт рагу або соусу з белага мяса (кураціны, цяляціны, маладой бараніны) або з гародніны.

Парэзанае досыць дужымі кавалкамі мяса варыцца ў невялікай колькасці булёну з гародніны, запраўляецца пасероўкай з цыбулі і мукі, часам дадаткова яшчэ смятанай, яечнымі жаўткамі. У найбольш складаных версіях ў патраўку дадаюцца мускатны арэх, спаржа, шампіньёны, ракавыя шэйкі, крэветкі і іншае.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Беларуская кухня
Катэгорыя:Польская кухня
Паўгускі

**Паўгускі** — салёныя гусіныя грудзі, сцісла рулон, сшытыя і абвязаныя шнурком, вэнджаныя 2-3 дні, як правіла, халодным дымам. Былі вельмі папулярнай халоднай закускай у ВКЛ, у Польшчы лічыліся традыцыйным беларускім і літоўскім далікатэсам. Выкарыстоўваліся і як паўфабрыкат для бігасу, верашчакі, крупені і іншых.

## Прыгатаванне 
Забіўшы і абскубаўшы гусь, адняць вантробы, хрыбет і сцёгны, выразаць грудзі, як мага больш збіраючы мяса, нацерці моцна соллю з салетрай, беручы на 10 паўгусак фунт солі і лют салетры. Пасля належнага націрання соллю з абодвух бакоў, скласці паўгусак у драўлянае начынне, перасыпаючы соллю і карэннямі: ядлоўцам, перцам простым і англійскім ды размарынам, прыкрыць вечкам і прыціснуць каменнем. Так паўгускі мусяць ляжаць не даўжэй за тыдзень, а па праміненні гэтага часу іх трэба абгарнуць паперай і вэндзіць 2 дні. Заміж паперы можна паўгускі проста з солі абваляць у пшанічным вотруб’і, а затым вэндзіць у лёгкім агні.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Беларуская кухня
Катэгорыя:Літоўская кухня
Катэгорыя:Мясныя стравы
Перапёлка звычайная

**Перапёлка звыча́йная**, **Перапёлка** (*Coturnix coturnix*) — птушка сямейства фазанавых атраду курападобных.

## Апісанне 
Пералётная птушка. Даўжыня каля 20 см, маса да 145 г. Апярэнне страката-бураватае. Хвост кароткі. Корміцца пераважна насеннем раслін і насякомымі. У шлюбны перыяд самцы такуюць. Нясе да 24 яек.

## Арэал і экалогія 
Насяляе пераважна ўзлескі, лясныя паляны, лугі, сельскагаспадарчыя палеткі. У Беларусі трапляецца ўсюды, найболей на поўдні.

## Значэнне і выкарыстанне 
Аб’ект спартыўнага палявання і развядзення (для атрымання яек).

### Гісторыя 
Сярэднявечныя навуковыя трактаты (асабліва арабскія і яўрэйскія) рэкамендавалі ўстрымлівацца ад спажывання перапёлак, спасылаючыся на шматлікія нібыта выпадкі атручванняў — магчыма, таму што перапёлкі елі атрутныя для чалавека расліны.

### Яйкі 
Яйкі перапёлкі маюць высокія дыетычныя якасці, добра захоўваюцца ў гандлі.

### Мяса 
Маюць далікатнае, тлустае мяса. Скубці належыць асцярожна, каб не пашкодзіць скуру. Маладых перапёлак лепей пячы, старых тушыць (папярэдне замарынаваўшы на 2 — 3 дні ў сухім белым віне з карэннямі). Худых рэкамендуюць шпігаваць, тлусцейшых можна запякаць у вінаградным лісці, паліваючы топленым маслам (не больш за 20 хвілін). Падаваць можна з рысам або макаронамі.

### У літаратуры 
Вельмі папулярны персанаж беларускага фальклору.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Курапаткавыя
Катэгорыя:Птушкі Еўразіі
Катэгорыя:Птушкі Афрыкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Хатнія жывёлы
Катэгорыя:Птушкі ў Бібліі
Пернік

**Пе́рнік** — кандытарскі выраб, які гатуецца з мукі і мёду (або патакі, цукру). Нацыянальны ласунак шмат якіх еўрапейскіх народаў. У пернікі абавязкова закладаецца сумесь затавак (чорны перац, кардамон, гваздзіка, карыца і інш.), ад чаго яны і атрымалі сваю назву.

У розных нацыянальных кухнях суадносіны складнікаў у перніках розныя, што і вызначае спецыфічнасць смаку. Напрыклад, у рускія пернікі кладзецца больш карыцы, імбіру і бадзьяну.

У выданні «Літоўская гаспадыня» (1858) пададзены такі рэцэпт пернікаў. Гарнец чыстага мёду вараць, пакуль не падрумяніцца, зрэдку знімаючы з агню, каб сабраць пенку. Тым часам усыпаюць у квашню жытнюю муку: калі яна тонкая пытляваная, дык адзін з чвэрцю гарнец, калі ж, як некаторыя любяць, грубага памолу, прасеяная толькі праз густое рэшата, дык паўтара гарца гваздзікі, імбіру i анісу — па аднаму лоту, апельсінавых лупін развараных — чатыры лоты. Усё заліваюць варам з мёду i тут жа дадаюць конаўку спірту i лыжачку з верхам паташу. Пасля моцна б’юць цеста лапаткамі альбо выцягваюць рукамі, пакуль не пачне ад рук ці лапатак адставаць. Тады робяць з яго тонкія валікі, рэжуць ix удоўж на кавалкі даўжынёй з палец, укладваюць на бляху, пасыпаную мукой ці намазаную воскам, i ставяць у печ адразу пасля таго, як дасталі адтуль пшанічны хлеб. Каб пернікі не прыгарэлі, у печы адчыняюць прадушыны. Спечаныя пернікі вымаюць, астуджваюць, а потым яшчэ адзін ці два разы падсушваюць у значна менш гарачай печы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мучныя кандытарскія вырабы
Міфалогія (значэнні)

* **Навуковая дысцыпліна, якая вывучае міфы.**
* **Сукупнасць міфаў або светагляд на іх аснове.**

: міф, сусвет, народ, культура, бог, герой.
Емяльян Ігнатавіч Барыкін

**Емяльян Ігнатавіч Барыкін** () — сакратар гомельскага падпольнага гаркама партыі, начальнік штаба Гомельскага партызанскага злучэння, палкоўнік. Герой Савецкага Саюза (1944). Член КПСС з 1928 года.

## Біяграфія 
Рускі. Нарадзіўся ў сям’і селяніна. Член ВКП(б) з 1928 года. Скончыў пачатковую школу. З 1915 года працаваў чорнарабочым чыгуначнага дэпо ў горадзе Бранску. Служыў у чыгуначным палку Чырвонай арміі ў Гомелі. У 1922 годзе скончыў курсы памочніка начальніка станцыі ў Курску. Тры гады быў начальнікам штаба супрацьпаветранай абароны ва Унечы. З 1937 года — на партыйнай працы, сакратар парткама Беларускай чыгункі, першы сакратар Чыгуначнага райкама партыі горада Гомеля. У 1939 годзе скончыў савецкую партыйную школу. З сакавіка 1941 года — сакратар Гомельскага гаркама партыі.

З 1944 года палкоўнік Барыкін у запасе. Працягнуў працаваць сакратаром Гомельскага гаркама партыі. З 1948 года абраны сакратаром Баранавіцкага абкама ВКП(б). Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР з 1947 года. Член Рэвізійнай камісіі КП(б)Б з 1949 года. Узнагароджаны знакам «Ганаровы чыгуначнік».

Памёр 25 сакавіка 1951 года.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка» Героя Савецкага Саюза (№ 3207)
* Ордэн Леніна
* Ордэн Чырвонага Сцяга (1943)
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга (1949)
* Медалі

## Памяць 
* Пахаваны ў горадзе Гомелі ў мемарыяльным скверы каля плошчы Працы.
* Імем Емяльяна Барыкіна названы вуліца і школа № 16 у Гомелі, цеплаход Міністэрства рачнога флоту.
* Стэла ў гонар Е. І. Барыкіна ўстаноўлена на Алеі Герояў у Гомелі (вул. Савецкая).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382
* .

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 2-га склікання
Катэгорыя:Члены Рэвізійнай камісіі КПБ
Катэгорыя:Сакратары Баранавіцкага абкама КПБ
Катэгорыя:Першыя сакратары райкамаў КПБ
Дахоўка

right|thumb|Канёк даху
**Дахоўка** — керамічны выраб для пакрыцця даху.

Адзін з ранейшых прыкладаў выкарыстання дахоўкі на тэрыторыі сучаснай Беларусі датуецца XIV ст. (Навагрудскі замак). Да XVI ст. была пашырана масіўная дахоўка паўкруглай формы, таўшчынёй 2-2,8 см, даўжынёй 50 см і болей, з вялікім рогападобным выступам-шыпам (6-7см), якім дахоўка мацавалася да даху. У XVI ст. яе змяняе плоская дахоўка, больш зручная для пакрыцця стромкіх дахаў. Прыкметна змяншаецца таўшчыня дахоўкі (да 1 см), шып набывае прасцейшую, прастакутную форму, а канец дахоўкі – акруглыя ці фігурныя абрысы (*бабровы хвост*). Гэтаксама, як у фігурнай цэгле, у муроўцы на даху ўжывалася своеасаблівая вільчыкавая, або каньковая дахоўка, якой накрываліся стыкі схілаў даху, або вільчыкі. У XV-XVI ст. яна была жалобчатай формы і мела наверсе дэкаратыўны шып (пасля рэканструкцыі падобную дахоўку можна бачыць на Мірскім замку). Адной з формаў дэкаратыўнага афармлення дахоўкі было ўвядзенне г.зв. лускі, або паліванага пакрыцця жоўтага, зялёнага, карычневага ці белага колеру.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Черепица  // Навукова-адукацыйны партал «Большая российская энциклопедия»

Катэгорыя:Кераміка
Катэгорыя:Дахавыя матэрыялы
Куронія

годзе]]
**Куронія** (, , ) — гістарычная вобласць колішняга усходнебалцкага племя куршаў, знаходзілася на паўднёва-заходнім узбярэжжы Балтыйскага мора на захадзе сучасных Латвіі, Літвы і Калінінградскай вобласці (Расія). У 13 ст. падзялялася на 8 земляў — Бандаву, Цэкліс, Дувзару, Мегаву, Пімару, Пілсоту, Ванему, Вентаву, а таксама пушчанскі абшар паміж паселішчам Скрунда ў Бандаве і Земгаліяй. Памяць пра колішнюю Куронію і куршаў захавалася ў назвах Куршскай касы і Куршскага заліву.

## Гл. таксама 
* Курляндыя
* Курземе

Катэгорыя:Гісторыя Латвіі
Абель Віль

**Абель Віль** () — плябан царквы ў  (цяпер  — Раманава) у Самбіі. Пераклаў на прускую мову лютэраўскі «Малы Катэхізіс» — г.зв. трэці прускі Катэхізіс, або «Энхірыдыён», надрукаваны Іаганам Даўбманам у Кёнігсбергу ў 1561 годзе. З-за недастаковага ведання прускай мовы звяртаўся па дапамогу да пруса Паўля Мегота, які ведаў прускую, літоўскую і куршскую мовы. Нягледзячы на шэраг адхіленняў прускага тэксту ад нямецкага арыгінала і на ўласна моўныя памылкі, «Энхірыдыён» з'яўляецца цяпер самай значнай крыніцай ведаў аб прускай мове. 

## Літаратура 
* Дини П. У. Балтийские языки. М, 2002. — 544 с.
* Языки мира: Балтийские языки. М.: Academia, 2006. 224 с.

Катэгорыя:Перакладчыкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Перакладчыкі Літвы
Катэгорыя:Постаці Зеленаградскага раёна
Катэгорыя:Перакладчыкі на прускую мову
Мікалоюс Даўкша

**Мікалоюс Даўкша, Мікалай Даўкша** (, варыянты: *Daugsz, Daugsza, Dauksza, Daux, Dawksza, Dovkša, Dowksza, Dovkš, Dovkša*; 1527/1538, в. Бабенай каля Кейданяй — 2-я пал. лютага , Варняй) — літоўскі гуманіст, дзеяч контррэфармацыі, адзін са стваральнікаў літоўскай пісьменнасці. Займаў розныя царкоўныя пасады ў розных мясцовасцях Жамойці. Пераклаў з польскай мовы на літоўскую «Катэхізіс» езуіта Якава Лядэсмы («Kathechismas arba mokslas kiekwienam priwalvs», 1595) — першая кніга, выдадзеная на тэрыторыі Літвы на літоўскай мове. Пераклаў з польскай зборнік казанняў Я. Вуека («Postilla catholicka», 1599), прадмова (на польскай мове) да гэтай кнігі ўтрымлівае заклік берагчы літоўскую мову і з'яўляецца ўзорам публіцыстыкі таго часу.

## Літаратура 
* Дини П. У. Балтийские языки. М, 2002. — 544 с.
* Языки мира: Балтийские языки. М.: Academia, 2006. 224 с.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пісьменнікі Літвы
Катэгорыя:Перакладчыкі Літвы
Катэгорыя:Выпускнікі Ягелонскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Лацінскія пісьменнікі Новага часу
Сымон Грунаў

**Сымон Грунаў** (, ) — манах, склаў пруска-нямецкі слоўнічак (каля 100 прускіх слоў). Слоўнічак з'яўляецца часткай Прускай хронікі Грунаў, напісанай паміж 1517–1526, вядома 8 спісаў гэтага манускрыпта.

## Літаратура 
* Дини П.У. Балтийские языки. М, 2002. — 544 с.
* Языки мира: Балтийские языки. М.: Academia, 2006. 224 с.

Катэгорыя:Гісторыкі Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Асобы
Чачэрскі замак

**Чачэрскі замак** — абарончае збудаванне ў Чачэрску. Замак існаваў найпазней з 14 ст., у 18 ст. пасля вялікай перапланіроўкі яго ранейшы выгляд быў страчаны. Існуючыя звесткі пра замак паходзяць з дакументаў і вынікаў археалагічных даследаванняў.

Замак быў пабудаваны на дзядзінцы летапіснага горада 10—13 ст., на выступе карэннага берагу ракі Чачоры і спалучаўся з кальцавым абводным земляным валам (відаць, найменш 3,5 м вышыні з напольнага боку).

Пляцоўка замку 14—18 ст. мела падтрыкутную форму і ўзвышалася на поймай Чачоры амаль на 14 м. Верагодна, што ў 16—18 ст. вышыня вала дасягала 5—6 м (магчыма, і больш) і яго шырыня ў аснове — 18—20 м, шырыня абводнага рову — 18—20 м. У сяр. 16 ст. над ровам існаваў узвод (падыманы мост)

Сцены замку былі рубленыя драўляныя, абмазаныя да верху глінай. Вежы драўляныя. У 1682 іх было 8, у тым ліку вежа-брама і сасновы падвойны астрог. Гэтыя пабудовы абкружаў абарончы роў.

Павіннасці па будове і рамонце ўмацаванняў былі ўскладзеныя на жыхароў Чачэрска і воласці яшчэ з 16 ст. («Устаўная грамата» Жыгімонтам II, 1554).

Паводле попісу Чачэрска за 1765, існаваў замак з яго брамай Замкавай. Да нашага часу валы Чачэрскага замка не захаваліся. Збярогся толькі замкавы роў, які з паўднёвага усходу дугой агінае замчышча. Там, дзе раней быў мост, цяпер насыпана дамба, што злучае замчышча з горадам

## Ваенная гісторыя 
У замку з 16 ст. стала ўтрымваўся невялікі гарнізон (10—20 казакаў) на чале з ротмістрам, у час войнаў колькасць гарнізону павялічвалася (напр., 100 драбаў і 150 вершнікаў у 1534).

Геаграфічнае становішча Чачэрска каля мяжы з Маскоўскай дзяржавай не раз прыводзіла да аблогаў замку войскамі крымскіх татараў і рускіх вялікіх князёў (1506, 1523, 1562, 1633, 1654 — двойчы, 1659). У 1649 замак быў захоплены паўсталымі сялянамі, у 1654 і 1659 — рускім войскам.

## Гл. таксама 
* Чачэрскае староства

## Літаратура 
* *М. А. Ткачоў*. Чечерск // 
* 
* 

Катэгорыя:Славутасці Чачэрска
Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Гісторыя Чачэрска
Міфалогія (навука)

**Міфало́гія** (: літаральна «веды аб міфах», ад грэч. μυθοζ «слова, сказ (расказ), паданне» і λογοζ «слова, паняцце», тут таксама «веды, навука») — раздзел навукі, які вывучае такія мадэлі свету, якія выражаны, яўна ці няяўна, у сукупнасці міфаў, што належаць да той ці іншай культуры.

: міфалогія як светагляд.

Міфалогія з’яўляе тэарэтычныя веды аб тым, што такое міф, якое месца ён займае ў чалавечай культуры, калі і чаму ўзнікаюць міфы, чаму яны трывала існуюць у чалавечай памяці. Міфалогія таксама займаецца тлумачэннем значэння міфалагічных вобразаў ці сімвалаў, вывучае падабенствы міфаў розных народаў і інш.

## Літаратура 
*  — С. 13—15.

Катэгорыя:Дапаможныя гістарычныя навукі
Суп

**Суп** (), або **по́ліўка**, таксама **юшка** — тып распаўсюджанай ва ўсім свеце рэдкай стравы, якая змяшчае не менш за 50 % вадкасці, гатуецца звычайна (для гарачых супоў) метадам варкі, пераважна на вадзе.

На тэрыторыі Беларусі даўняя назва — **поліўка**, апроч некаторых рэдкіх страў з уласнымі імёнамі — баршчу, капусты і інш. З XVIII ст. у прывілеяваных станах назва *поліўка* паступова замянялася запазычанай праз нямецкую мову назвай **суп**. Таксама гарачыя і халодныя супы называлі **юшкамі**, але так называлі ўсе рэдкія стравы — узвары (кампоты), булёны.

Поліўка з піва называлася граматкай, з гусінай ці свіной крыві — чорнай поліўкай, з крупамі — крупеня (крупнік). Цяпер на Магілёўшчыне, заходнім і цэнтральным Палессі поліўка — назва заціркі (калатушы).

У XIX—XX стст. сяляне на поліўку варылі мяса з прыправамі (у посныя дні — грыбы, рыбу), потым дадавалі закрасы — хлебны квас, сыроватку, бураковы квас, затаўку (тоўчанае сала або здор з соллю і часта часнаком), забелку (забелу, забялялі; дадавалі смятану або малако), засіўлялі (сівілі; залівалі ў гаршчок разведзеную вадой невялікую колькасць мукі), закалоту (закалочвалі; дадавалі сухую муку), заскварвалі (дадавалі скваркі, часта з цыбуляй і іншай гароднінай), у некаторых рэгіёнах дадавалі хлебную кашу (размочаны хлеб, хлебную рошчыну).

## Літаратура 
* 
* Этнаграфія Беларусі: Энцыкл. (Беларус. Сав. Энцыкл.; Э 91 Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.- Мн.: БелСЭ, 1989.- 575с.: іл. ISBN 5-85700-014-9.
* 


Катэгорыя:Беларуская кухня
Пост (рэлігія)

**Пост** — у многіх рэлігіях устрыманне на пэўны перыяд ад прыняцця ўсякай ежы або асобных яе відаў; адзін з важных сродкаў царкоўнай рэгламентацыі жыцця вернікаў, паглыблення іх рэлігійнасці. Харчовыя забароны ўзыходзяць каранямі ў мінулае, калі ў выніку недахопаў прадуктаў харчавання людзі вымушаны былі самаабмяжоўвацца ў ежы. З часам гэтыя забароны атрымалі рэлігійную санкцыю. У мусульманаў важнае месца займае пост ураза, у час якога на працягу месяца рамазан забараняецца прымаць ежу ад усходу да захаду сонца. У іўдзеяў побач з грамадскім постам існуе індывідуальны — паводле зароку, у дзень шанавання памяці бацькоў.

Хрысціянская царква не забараняе мясную ежу, але абмяжоўвае яе спажыванне ў некаторыя перыяды царкоўнага году. Мэты посту:

# часовае ўніканне жывёльнай ежы;
# практыкаванне волі праз паслухмянасць да Царквы;
# сувязь штодзённага харчавання з рытмам літургічнага календару.

Пры пэўных абставінах магчымае паслабленне ці скасаванне посту (падарожжа, хвароба, надзвычайныя здарэнні і г.д.). На час посту забараняецца браць шлюб, удзельнічаць у свецкіх забавах.

У праваслаўнай царкве існуюць пасты рознай ступені:

# Вельмі строгі пост — сухаядзенне (спажываюць толькі раслінную ежу без алею).
# Строгі пост — можно спажываць любую вараную раслінную ежу з алеем.
# Звычайны пост — апроч таго, што ядуць у строгі пост, можна спажываць яшчэ і рыбу.
# Паслаблены пост (для нямоглых, падарожных і г.д.) — дапускаецца ўсё, апроч мяса.

Праваслаўнай царквой усталяваныя чатыры працяглыя пасты: Вялікі пост (перадвелікодны, строгі, 7 тыдняў), Пятроў пост (звычайны, перад святам апосталаў Пятра і Паўла 29 чэрвеня, ад 8 да 42 дзён), Успенскі (перад святам Успення Маці Божай, строгі), Раствовы (Філіпаў) пост, з 28 лістапада па 7 студзеня. Апроч таго, серада і пятніца — посныя дні на працягу ўсяго году, акрамя асобных перыядаў. Таксама ёсць некалькі асобных аднадзённых пастоў. У праваслаўных пасты займаюць каля 200 дзён у год.

У католікаў пост не такі строгі, яны не прытрымліваюцца шматдзённых пастоў, хворым і дзецям дазваляецца ўжываць малочныя стравы. Каталіцкі касцёл заклікае вернікаў устрымлівацца ад мясных страў па пятніцах, а таксама 24 снежня (у Вігілію Божага Нараджэння існуе традыцыя захоўваць строгі пост да першай зоркі). У Папялец і Вялікую пятніцу вернікі мусяць датрымліваць і колькасны пост: адзін прыём ежы дасыта (паводле традыцыі, некаторыя захоўваюць строгі пост — на хлебе і вадзе). Пасты ў іншыя дні або больш працяглыя перыяды часу (Адвент ці Вялікі пост) прыймаюцца па рашэнню саміх вернікаў. Пост у пятніцу і Вігілію абавязковы для ўсіх пасля 14-гадовага ўзросту, а ў Папялец і Вялікую пятніцу — для ўсіх вернікаў (апроч хворых і нямоглых) ад паўналецця да 60 гадоў.

У праваслаўі ў посныя дні з рацыёну цалкам выключаюцца ўсе прадукты жывёльнага паходжання (мяса, птушка, малочныя прадукты, яйкі, жывёльныя тлушчы і г.д.). Прадукты расліннага паходжання, а таксама рыбу і алей спажываюць ва ўмеркаванай колькасці. Падобнага характару харчавання прытрымліваюцца ў пасты і многія каталікі.

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Харчовыя паводзіны чалавека
Маюскул

**Маюскул**, **маюскульнае пісьмо** (ад  — некалькі большы) — алфавітнае пісьмо, якое складаецца з прапісных літар, то бок з літар, напісанне якіх мысленна ўкладаецца ў дзве гарызантальныя лініі. Маюскульным было стражытнае грэчаскае і лацінскае эпіграфічаскае пісьмо. Рукапіснае лацінскае пісьмо захавала маюскульны характар да II ст.

## Гл. таксама 
* Мінускул

Катэгорыя:Палеаграфія
Мінускул

**Мінускул**, **мінускульнае пісьмо** (ад  — маленькі) — алфавітнае пісьмо, якое складаецца з радковых літар, то бок з літар, напісанне якіх мысленна ўкладаецца ў чатыры гарызантальныя лініі (дзве ўнутраныя лініі абмяжоўваюць цела літары, дзве вонкавыя — яе восі і хвасты). Мінускульнае пісьмо ўзнікла ў II ст. ў лацінскім рукапісным пісьме, з III ст. артымала шырокі распаўсюд і выціснула з ужытку маюскульнае пісьмо.

## Гл. таксама 
* Маюскул
* Унцыял

Катэгорыя:Палеаграфія
Гордан Браўн

**Джэймс Гордан Браўн** (; , Гіфнак) — прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі з 27 чэрвеня 2007 да 11 мая 2010. Член Лейбарысцкай партыі, належыць да яе сацыял-дэмакратычнага крыла (у адрозненне ад свайго папярэдніка сацыял-ліберала Тоні Блэра).
[250px|thumb|left|Гордан Браўн у штаб-кватэры [МВФ, Вашынгтон, акруга Калумбія]]

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шатландыі
Графіка

* Сукупнасць сродкаў пісьма.
* Від мастацтва.
* Выява ў камп'ютарна-кадаванай форме.
Мікіта Іванавіч Раманаў

**Мікіта Іванавіч Раманаў** — стрыечны брат першага цара з роду Раманавых Міхаіла Фёдаравіча, сын Івана Мікіціча Раманава. Апошні баярын нецарственнай лініі Раманавых. Быў стольнікам у 1644 годзе, баярынам у 1646 годзе. Памёр у 1654 годзе.

Мікіта Іванавіч
Аляксандр Леанідавіч Дворкін

**Аляксандр Леанідавіч Дворкін** (, ) — расійскі гісторык, багаслоў, вядучы спецыяліст па сектазнаўству. Кіраўнік Цэнтра рэлігіязнаўчых даследаванняў ім. свяшчэннамучаніка Ірынея, епіскапа Ліёнскага. Прафесар і загадчык кафедры сектазнаўства Праваслаўнага Свята-Ціханаўскага гуманітарнага ўніверсітэта. Прэзідэнт Расійскай асацыяцыі цэнтраў вывучэння рэлігій і сект (РАЦВРС), віцэ-прэзідэнт міжнароднай антыкультавай арганізацыі «Дыялог-Цэнтр».

Кавалер ордэна Прэпадобнага Нестара Летапісца Украінскай праваслаўнай царквы, ордэна Прэпадобнага Сергія Раданежскага III ступені і ордэна Свяціцеля Інакенція Маскоўскага III ступені.

Аўтар больш за 200 багаслоўскіх і гістарычных публікацый, 8 кніг (самыя вядомыя — «Сектазнаўства: таталітарныя секты» і «Нарысы па гісторыі Сусветнай Праваслаўнай Царквы»).

Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы Расіі
Катэгорыя:Выкладчыкі Расійскага праваслаўнага ўніверсітэта
Рабчык (від птушак)

**Ра́бчык**, **арабок**, **рабок**, народная назва **арабак** (*Tetrastes bonasia*, або *Bonasa bonasia*) — птушка сямейства фазанавых атраду курападобных.

## Апісанне 
Даўжыня цела 35-40 см, размах крылаў 48-56 см, маса да 580 грам. Апярэнне рабое (адсюль назва), рыжавата-шэрае з пярэсцінамі. У самцоў чорнае горла, на галаве чубок. Крылы кароткія. Палёт ціхі і вельмі манеўраны; рэдка вылятае вышэй дрэў, пры ўзлёце і прызямленні выдае часам гучны «фуркат», які называюць бурчаннем.

## Пашырэнне 
Пашыраны ў лясной зоне Еўропы і Азіі. Аддае перавагу вялікім па плошчы старым шыракалістым або змешаным лясам (асабліва з прымессю елак, піхтаў і лістоўніц), з добра развітым падростам, падлескам і групамі ягадных кусцікаў. Жыве ў тайзе, далінах лясных рэк або ручаёў; у гарах даходзіць да вышыні 2000 м.

На Беларусі найбольш трапляецца ў паўночных раёнах. Селіцца ў вільготных лясах, асабліва па далінах рэк.

## Асаблівасці біялогіі 
Аселая расліннаедная птушка. Селіцца парамі.

Гняздуецца на зямлі. Гняздо звычайна ў прасеках альбо на палянах у неглыбокай ямцы пад прыкрыццем густых галін; высцілка скупая, з сухой травы, лісця, часам з сухіх галінак. Адкладвае 6—10, зрэдку да 15 яек. Яйкі крыху падоўжаныя з тупым вузейшым канцом, бела-ржавыя альбо карычнева-жоўтыя з рыжаватым адценнем. Глыбокія плямы больш светлыя i меншыя, паверхневыя — больш інтэнсіўныя, іржава-бурыя, часам без плям.

## Значэнне і выкарыстанне 
Аб’ект палявання.

Мае вельмі далікатнае мяса і ў адрозненне ад большасці іншых дзікіх птушак (курапатак, цецерукоў, глушцоў) не патрабуе шпігавання і бардзіравання пры прыгатаванні. У мясе адчуваецца выразны смалісты прысмак і лёгкая «гарчынка», якія можна часткова выдаліць, вымачыўшы тушку ў халодным малаку на працягу 1—2 гадзін. Рабчык паспявае зварыцца ў кіпячым малаку за 3 — 4 хвіліны, пасля чаго яго можна тушыць у масле або смятане, з садавіной і іншым. Можна тушыць і без адварвання, а таксама запякаць, папярэдне абсмажыўшы на масле або шмальцы.

Высока цаніўся і ў польскай, і асабліва ў рускай кулінарыі, у якой да пачатку XX стагоддзя лічыўся адным з сімвалаў (напрыклад, рабчык «па-астраханску» — смажаныя на патэльні рабчыкі падаваліся халоднымі з чырвонай ікрой; катлеты Пажарскага з рабчыка і г.д.)

## Літаратура 
* Арабок // Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Цецеруковыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Клімава

Назву **Клі́мава** маюць:

## Прозвішча 
**Клімава** — жаночая форма прозвішча Клімаў. Вядомыя носьбіты:

* Аляксандра Іванаўна Клімава (1921—2005) — савецкая і беларуская актрыса тэатра і кіно.
* Анастасія Клімава (нар. 1994) — украінская футбалістка.
* Таісія Паўлаўна Клімава — беларускі ўрач-афтальмолаг

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Клімава — вёска ў Талачынскім раёне
** Клімава — вёска ў Шумілінскім раёне

### Расія 
* Клімава — пасёлак гарадскога тыпу ў Бранскай вобласці
* Клімава (Веліжскі раён)
* Клімава (Ярцаўскі раён)
Сектазнаўства

**Сектазнаўства** — міждысцыплінарнае вучэнне, якое займаецца вывучэннем сект, іх арганізацыйнай структуры, спосабаў вярбоўкі і ўтрыманні новых членаў. Першыя навукова-тэарэтычныя асновы сектазнаўства былі распрацаваны каталіцкімі багасловамі яшчэ ў Сярэднявеччы. У Расіі і іншых краінах былога СССР шырокае вывучэнне сект пачалося з пачатку 1990-х гадоў, калі шмат якія секты развярнулі сваю дзейнасць на тэрыторыі СНД.

Тэорыю сучаснага сектазнаўства ў Расіі распрацаваў вядомы багаслоў і гісторык А. Л. Дворкін.

## Гл. таксама 
* Парахрысціянскія секты
* Камерцыйныя культы

## Спасылкі 
* *Дворкин А. Л.* Сектоведение. Тоталитарные секты. Опыт систематического исследования

Катэгорыя:Секты
Катэгорыя:Рэлігіязнаўства
Слонка

**Сло́нка**, **Слука**, **Вальдшнэп**, **Сломка** (*Scolopax rusticola*) — птушка сямейства  атрада .

## Апісанне 
Даўжыня цела да 38 см, крыла да 20 см, маса да 350 г. Апярэнне спіны рыжавата-бурае з цёмнымі і светлымі стракацінамі, брушка рыжавата-шэрае з папярочным бурым малюнкам. Дзюба доўгая, моцная. Ногі адносна кароткія, шаравата-ружовыя. Корміцца чарвямі, смаўжамі, насякомымі.

## Арэал і экалогія 
Жыве ў вільготных мясцінах, паблізу балот. У Беларусі звычайны пералётны і пралётны від. Зімуе на поўдні Еўразіі і ў паўночнай Афрыцы.

## Значэнне і выкарыстанне 
Аб’ект палявання.
Мяса ў большасці выпадкаў вымагае марынавання. Паляўнічым прысмакам лічацца маладыя слонкі, запечаныя цалкам (з вантробамі), якіх падаюць на грэнках, нашмараваных паштэтам. Старэйшых лепш тушыць, а таксама рабіць паштэты. Можна ўжываць тыя самыя рэцэпты, паводле якіх гатуюць курапатак, фазанаў.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Бакасавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Сальцісон

**Сальцісон** () — каўбасны выраб з спрасаваных вараных субпрадуктаў (здробненых кавалачкаў мяса з свіной галавы, печані, языка і пад.). Традыцыйны мясны выраб беларускай кухні, распаўсюджаны таксама ва Украіне, Польшчы, Італіі, Германіі, Расіі і іншых краінах.

Адвараныя, дробна парэзаныя, пасоленыя свіныя вантробы (лёгкія, печань, сэрца, ныркі), а таксама галавізна, прыпраўленыя часнаком, перцам і іншымі спецыямі, перамешваюць, кладуць у тоўстыя свіныя кішкі ці страўнік і зноў вараць ці падпякаюць у печы. Потым на 1-1,5 дні прыціскаюць гнётам. Традыцыйны італьянскі сальцісон прыпраўляецца часнаком, перцам і кменам.

Ядуць халодным.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Сальцісон ад чытача «Звязды»
* Відэа гатавання сальцісона

Катэгорыя:Польская кухня
Катэгорыя:Украінская кухня
Катэгорыя:Стравы
Катэгорыя:Беларуская кухня
Катэгорыя:Італьянская кухня