open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Віктар Дзмітрыевіч Кучаравы

**Ві́ктар Дзмі́трыевіч Кучара́вы** (,  — , Выбаргская губерня, Фінляндыя) — Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
Прыкладна з 1923 па 1938 гг. — старшыня Чэрыкаўскага райвыканкама. 22 мая 1938 года арыштаваны «за развал савецкай работы», пасля перагляду справы ўсе «абвінавачванні» былі адхілены. У 1938 годзе — начальнік райліта, праз месяц назначаны палітруком вучэбнага пункта райсавета Асавіяхіма. У 1939 годзе — дырэктар Чэрыкаўскай школы механізацыі сельскай гаспадаркі. У 1939—1940 гадах — удзельнік савецка-фінляндскай вайны, батальённы камісар. Загінуў 12 лютага 1940 года. Герой Савецкага Саюза (7. 4. 1940).

## Літаратура 
* Лявінскі Л. Старшыня райвыканкама //Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Чэрыкаўск. р-на.- Мн, 1994.- С. 304—306.

Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Загінулі ў баях савецка-фінляндскай вайны
Катэгорыя:Старшыні Чэрыкаўскага раённага выканаўчага камітэта
Трыумф Цэзара

**Трыумф Цэзара** — габелен у калекцыі Нясвіжскага палацава-паркавага комплексу, экспануецца ў Тэатральнай зале палаца Радзівілаў. З'яўляецца найбольш дарагім і рарытэтным габеленам на Беларусі.

Рэнесансны габелен створаны ў другой палове XVI стагоддзя брусельскімі майстрамі. За аснову былі ўзяты работы італьянскага мастака XV стагоддзя Андрэа Мантэньі.

У 2013—2014 гг. быў адрэстаўраваны майстрамі з Мастацкага музея Літвы па заказе Нацыянальнага гісторыка-культурнага музея-запаведніка «Нясвіж».

Катэгорыя:Габелены
Катэгорыя:Нясвіжскі палацава-паркавы комплекс
Катэгорыя:Юлій Цэзар
Катэгорыя:Мастацтва Бельгіі
Іосіф Маркавіч Максіменя

**Іо́сіф Ма́ркавіч Максіме́ня** (, Старына,  — ) — Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
Працаваў у сельскай гаспадарцы. З 1934 па 1937 г. служыў у Чырвонай Арміі. Пасля дэмабілізацыі працаваў у родным калгасе.

У канцы 1939 г. Быў прызваны на службу ў Чырвоную Армію і накіраваны на Карэльскі перашыек. 5 сакавіка 1940 г. у баі за авалоданне вышынёй «Эйрапя», якая кантралявала ўсю мясцовасць, І. М. Максіменя пад моцным кулямётным і артылерыйскім агнём прабіўся на вышыню, закідаў гранатамі варожы дот, узняў сцяг свайго палка і да падыходу падмацавання паўтары гадзіны вёў няроўны бой. 7 сакавіка 1940 г. кулямётчык І. М. Максіменя сярод першых фарсіраваў раку Вуоксу, замацаваўся на супрацьлеглым беразе і забяспечыў паспяховую пераправу батальёна, які паспешна разгарнуў далейшае наступленне.

7 красавіка 1940 года за праяўленыя мужнасць, адвагу і бясстрашша ў барацьбе з белафінамі Іосіфу Маркавічу Максіменю было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза. У час Вялікай Айчыннай вайны І. М. Максіменя змагаўся з нацыстамі ў партызанскай брыгадзе імя У. І. Леніна. Пасля вайны працаваў старшынёй калгаса, у Орлікаўскім лясніцтве.

Выбіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР у 1947—1952 гг.

## Літаратура 
* 
* Памяць: Капыльскі раён. — Мн.: Бел.навука, 2001. — с.301.

Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 2-га склікання
Санг’ё

'''Санг'ё**, таксама **Сангі́хе** (), або **Сангір''' () — астравы на ўсходзе мора Сулавесі. Уваходзяць у склад інданезійскай правінцыі Паўночны Сулавесі. Плошча - 1056 км². Насельніцтва (2020 г.) — 139 262 чал.

## Геаграфія і прырода 
Астравы Санг'ё месцяцца на паўднёвым усходзе мора Сулавесі. Узніклі ў выніку субдукцыі тэктанічных пліт і далейшай вулканічнай актыўнасці. На астравах да нашых дзён захоўваюцца актыўныя вулканы. Адзін з іх — вулкан Аву (1320 м) на востраве Сангір. Узбярэжжа часткі астравоў атачаюць каралавыя рыфы. Клімат субэкватарыяльны пасатны. Астравы Санг'ё знаходзяцца ў зоне ўздзеяння трапічных цыклонаў, якія звычайна прыпадаюць на сезон мусонаў (кастрычнік — красавік).

Схілы вулканаў пакрыты лясамі і горнымі лугамі. На астравах знойдзена 8 эндэмічных прадстаўнікоў фаўны.

## Гісторыя 
Археалагічныя знаходкі сведчаць, што астравы былі населены каля 5 тысяч гадоў таму. Сучаснае карэннае насельніцтва складаюць сангірцы, аўстранезійскі народ, блізкі па мове і культуры да мінахасаў Паўночнага Сулавесі. Іх продкі прыбылі на астравы Санг’ё ў 1 тысячагоддзі да н. э. Згодна паданням, у XIV—XV стагоддзях на астравах склалася асобная дзяржава.

У 1677 годзе Санг’ё трапілі ў каланіяльную залежнасць ад Галандыі. У 1950 годзе далучаны да незалежнай Інданезіі.

## Эканоміка
Астравы звязаны паромнымі пераправамі з Манада. З-за дрэннай транспартнай сувязі турызм пакуль не з'яўляецца важнай галіной эканомікі, хаця мае добрыя перспектывы. Мясцовае насельніцтва займаецца сельскай гаспадаркай, рыбалоўствам і марскім гандлем.

## Спасылкі 
* Sangihe Islands
* Sangihe & Talaud 
* SANGIHE ISLANDS: STEPPING AWAY FROM THE BACKPACKER TRAIL
* Volcanoes of Sulawesi and the Sangihe Islands
* Geology and Geological History of the Sangihe-Talaud Region
* SEJARAH DAN KEBUDAYAAN SANGIHE
* The Sangihe Talaud Archipelago 

Санг’ё
Санг’ё
Санг’ё
Генерал

**Генера́л** (, ад  — «галоўны») — агульная назва воінскага звання або чыну вышэйшага каманднага саставу ўзброеных сіл, а таксама кіруючых асоб некаторых грамадзянскіх ведамстваў.

## Гісторыя 
Упершыню чын генерала з'явіўся ва Францыі як прыстаўка да іншых чыноў (capitaine-generale, colonel-general). З XVI стагоддзя выкарыстоўваўся ў Францыі як асобны чын.

Пазней гэта званне запазычалі ў Свяшчэннай Рымскай імперыі германскай нацыі. Падчас Трынаццацігадовай вайны з туркамі генерал выступаў у якасці галоўнакамандуючага арміяй (Generalfeldoberst). Яму падпарадкоўваліся генерал-лейтэнант і фельдмаршал. Напачатку XVII стагоддзя, калі ў якасці галоўнакамандуючага выступілі самі імператары, вышэйшым вайсковым званнем у Імперыі стала званне генерал-лейтэнанта (генералісімуса). Такім чынам, званне поўнага генерала ў Германіі больш не выкарыстоўвалася.

Падчас Трыццацігадовай вайны (1618—1648) у Свяшчэннай Рымскай імперыі сфарміравалася наступная сістэма генеральскіх званняў (выкарыстоўвалася ў Аўстрыйскай і Аўстра-Венгерскай імперыі да 1918 года):
# Фельдмаршал
# Фельдцэйхмайстар
# Фельдмаршал-лейтэнант
# Генерал-фельдвахтмайстар (пазней генерал-маёр)

Іншыя германскія дзяржавы (Брандэнбург-Прусія, Саксонія, Баварыя, Гановер) выкарыстоўвалі іншую сістэму:
# Генерал-фельдмаршал ці фельдмаршал
# Генерал роду войскаў
# Генерал-лейтэнант
# Генерал-маёр
У канцы XVII стагоддзя — пачатку XVIII стагоддзя некаторыя германскія дзяржавы выкарыстоўвалі званне генерал-аншэфа.

У XIX стагоддзі з'явілася званне генерал-палкоўнік, якое было вышэйшым за генерала роду войскаў і ніжэйшым за генерал-фельдмаршала.

У Расіі ўпершыню званне генерала згадваецца ў 1654 годзе: яно было прысвоена А. Леслі за ўзяцце Смаленска. Паралельна ў расійскай арміі існавала ўласная сістэма воінскіх званняў (ваявода і іншыя). Пры цары Фёдары Аляксеевічы з'явілася званне генерала для расійскіх военачальнікаў — думны генерал.

Пётр I правёў рэформу, якой увёў такія званні як генерал-фельдмаршал, генералы родаў войскаў (генерал-фельдцэйхмайстар, генерал ад інфантэрыі, генерал ад кавалерыі), а таксама генерал-аншэф. Колькасць гэтых асоб была вызначана ў 1711 годзе Табелем аб рангах, які неаднаразова пазней дапаўняўся і змяняўся.

Акрамя таго, ён увёў шматлікія пасады з прыстаўкай «генерал»: генерал-крыгскамісар, генерал-кватэрмайстар, генерал-вагенмайстар, генерал-аўдытар і іншыя.

Напачатку XX стагоддзя ва ўзброеных сілах Расіі званню поўнага генерала адпавядалі чыны генерал ад інфантэрыі, ад кавалерыі, ад артылерыі, а таксама інжынер-генерал.

Кастрычніцкая рэвалюцыя 1917 года скасавала чыны і тытулы, у тым ліку чын генерала.
У узброеных сілах СССР генеральскія вайсковыя званні былі ўведзены Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 7 мая 1940 года.

## Гл. таксама 
* Генерал-губернатар
* Генерал-пракурор
* Генерал-кантралёр
* Генерал-інспектар
* Генерал-ад’ютант

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
*
Катэгорыя:Воінскія званні
Кратар

**Кра́тар** ( ад ):

* **Кратар** ( — «сасуд для змешвання віна») — антычная пасудзіна для змешвання віна з вадой.
* **Кратар** () — назва сузор’я паўднёвага паўшар’я неба Чаша да сцвярджэння афіцыйных найменняў.
* **Кратар** — форма рэльефу, паглыбленне ў паверхні зямлі або на вяршыні гары (гл.: :Катэгорыя:Кратары).
:* **Вулканічны кратар** — паглыбленне на вяршыні або схіле вулканічнага конусу (гл. таксама: кальдэра).
:* **Ударны кратар** (метэарытны кратар) — паглыбленне на паверхні касмічнага цела, вынік падзення іншага цела меншага памеру.
:* **Эразійны кратар** — паглыбленне эразійнага паходжання.
:* **Узрыўная варонка** — паглыбленне ў зямлі ад выбуху звычайнага ці ядзернага боепрыпасу.
* **Кратар** — паглыбленне ў паверхні электроду, якое ўтвараецца пры дугавым электрычным разрадзе.

## Гл. таксама 
* Кратэр
Гарэлік

**Гарэлік** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Абрам Зелікавіч Гарэлік (псеўданімм — Абрам Лежнёў; 1893—1938) — саветскі крытык і літаратуравед.
* Аляксандр Гіршавіч Гарэлік (нар. 1938) — беларускі спецыяліст у галіне тэхнічнай кібернетыкі і інфарматыкі.
* Анастасія Дзмітрыеўна Гарэлік (нар. 1991) — беларуская валейбалістка.
* Дзмітрый Мікалаевіч Гарэлік (нар. 1976) — беларускі дыпламат, Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Манголіі (з 2021).
* Залман Абрамавіч Гарэлік (1908—1987) — беларускі геолаг.
* Зіновій Самуілавіч Гарэлік — Герой Савецкага Саюза.
* Іосіф Ісакавіч Гарэлік (1921—2008) — беларускі юрыст. Доктыр юрыдычных навук (1966), прафесар.
* Леў Давыдавіч Гарэлік (1929—1996) — беларускі скрыпач, Народны артыст Беларусі (1980).
* Пётр Васілевіч Гарэлік (нар. 1949) — беларускі ўрач-хірург. Доктар медыцынскіх навук (1992), прафесар (1994).
* Саламон Аронавіч Гарэлік — Герой Савецкага Саюза.
* Уладзімір Гарэлік — сапраўднае імя беларускага грамадскага і рэлігійнага дзеяча ў эміграцыі Міколы Латушкіна.
Зіновій Самуілавіч Гарэлік

**Зіновій Самуілавіч Гарэлік** (, Асіповічы — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, камандзір стралковай роты 568-га стралковага палка 149-й стралковай дывізіі 65-й арміі Цэнтральнага фронту, Герой Савецкага Саюза, старшы лейтэнант.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і рабочага. Яўрэй. Удзельнік Грамадзянскай вайны. Скончыў няпоўную сярэднюю школу і Сімферопальскую камВНУ. Працаваў у райкаме партыі ў горадзе Сімферопаль Украінскай ССР. Член ВКП(б)/КПСС з 1927 года.

У Чырвонай Арміі ў 1926-28 гадах і з чэрвеня 1941 года. У перыяд Вялікай Айчыннай вайны на Паўднёвым, Сталінінградскім і Цэнтральным франтах. У 1943 годзе скончыў курсы малодшых лейтэнантаў, затым курсы «Стрэл».

У баях пад горадам Данецкам быў цяжка паранены. Выпісаўся са шпіталя толькі летам 1942 года і быў накіраваны камандзірам стралковага ўзвода ў Сталінград. Узвод малодшага лейтэнанта Гарэліка З. С. абараняўся ў раёне трактарнага завода і з вялікай цяжкасцю, але ўтрымаў сваю пазіцыю. За паспяховыя баявыя дзеянні ў баях пад Сталінградам быў узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны 1-й ступені.

16 кастрычніка 1943 года ўжо на пасадзе камандзіра стралковай роты 568-га стралковага палка (149-я стралковая дывізія, 65-я армія, Цэнтральны фронт) старшы лейтэнант Зіновій Гарэлік са сваімі байцамі першым у палку фарсіраваў раку Дняпро каля вёскі Шчытцы Лоеўскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

Яго рота адразу ж трапіла пад ураганны агонь праціўніка. Загінулі ўсе камандзіры ўзводаў. Старшы лейтэнант Гарэлік З. С. сам лёг за станковы кулямёт і вывеў з ладу разлікі адной гарматы і двух кулямётаў гітлераўцаў.

Затым адважны афіцэр павёў роту ў атаку. Пад яго камандаваннем рота захапіла дзве варожых гарматы. Байцы павярнулі гэтыя гарматы на захад, і пад кіраўніцтвам камандзіра абстрэльвалі з іх гітлераўцаў, пакуль хапіла снарадаў. Выкарыстоўваючы гэты агонь воіны роты ўварваліся ў прыбярэжную вёску Шчытцы, авалодалі нямецкімі траншэямі, якія праходзілі па ўскраіне, і замацаваліся ў іх.

У гэтым баі старшы лейтэнант Гарэлік З. С. быў паранены, але застаўся ў страі. На наступны дзень у баі за пашырэнне захопленага плацдарма ён зноў быў паранены, але ўжо цяжка, і адпраўлены ў шпіталь.

З 1945 года — у запасе. Жыў і працаваў у Сімферопалі.

## Узнагароды 
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 30 кастрычніка 1943 года за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм старэйшаму лейтэнанту Гарэліку Зіновію Самуілавічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» (№ 1538).

Вышэйшыя ўзнагароды Радзімы ўручыў Герою ў шпіталі сам генерал Канстанцін Ксавер’евіч Ракасоўскі.

Узнагароджаны таксама ордэнам Айчыннай вайны 1-й ступені, медалямі.

## Літаратура 
* Горелик З. С. 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Камандзіры рот у Вялікай Айчыннай вайне
Аляксандр Вялікі (Мірскі замак)

**Аляксандр Вялікі** — шпалера ў калекцыі Мірскага замка, створаная ў майстрамі Абюсона (Францыя) у XVII ст.

Шпалера выканана ў стрыманай каларыстычнай гаме з дамінуючымі сінімі, зялёнымі і вохрыстымі колерамі. Сюжэт шпалеры, хутчэй за ўсё, звязаны з Індыйскім паходам Аляксандра Македонскага. У цэнтральным полі намаляваны Аляксандр Вялікі ў парадным даспеху на ўзнятым на дыбкі жарабцу і з аголеным кідаем у руцэ. У левым вугле на другім плане — архітэктурныя збудаванні. Справа — тры фігуры: мужчына ва ўсходніх адзеннях і два хлопчыка-паслугача на фоне пейзажу. Цэнтральнае поле апраўлена шырокім бардзюрам, запоўненым гірляндай з буйных кветак і лісця, перавітай стужкай.

Катэгорыя:Аляксандр Македонскі
Катэгорыя:Габелены
Катэгорыя:Мірскі замак
Катэгорыя:Мастацтва Францыі
Ерафей Уладзіміравіч Дабравольскі

**Ерафей Уладзіміравіч Дабровольскі** (, Шалаёўка, Быхаўскі павет, Магілёўская губерня — , Масква) — Герой Савецкага Саюза (1945), генерал-лейтэнант (1945).

## Біяграфія 
Беларус. Нарадзіўся сялянскай сям’і. Пасля заканчэння сельскай школы працаваў на радзіме. У Чырвонай арміі са снежня 1925 года. Служыў у 98-м стралковым палку 33-й стралковай дывізіі Беларускай ваеннай акругі. Скончыў Кіеўскае ваеннае пяхотнае вучылішча (1932).

З мая 1939 года — памочнік камандзіра па страявой частцы 189-га стралковага палка. Закончыў Вышэйшыя стралкова-тактычныя курсы ўдасканалення камсаставу пяхоты «Выстрал» (1940). З лютага 1941 года — старшы памочнік начальніка аддзела баявой падрыхтоўкі штаба 2-й Чырванасцяжнай арміі Далёкаўсходняга фронту.

На франтах Вялікай Айчыннай вайны з ліпеня 1941 года. Ваяваў на Заходнім, Калінінскім, 1-м Прыбалтыйскім і 1-м Беларускім франтах камандзірам палка, начальнікам штаба, намеснікам камандзіра, камандзірам стралковай дывізіі, корпуса.

Войскі 16-га стралковага корпуса на чале з Е. У. Дабравольскім вызначыліся ў студзені 1945 года ў баях на рацэ Вісле: прарвалі абарончы рубеж праціўніка, знішчылі 549 гармат, 123 танкі, 100 самаходных гармат, каля 7160 і ўзялі ў палон 1270 гітлераўцаў.

За паспяховае кіраўніцтва вайсковымі злучэннямі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм Ерафею Дабравольскаму 6 красавіка 1945 года прысвоена званне Героя Савецкага Саюза. 20 красавіка таго ж года яму было прысвоена вайсковае званне генерал-лейтэнанта.

Пасля вайны ўзначальваў упраўленне аховы ваеннай камендатуры ў Дрэздэне, закончыў Вышэйшыя акадэмічныя курсы пры Вышэйшай ваеннай акадэміі імя К. Я. Варашылава (1947). Да 1958 года займаў адказныя ваенныя пасады. Жыў у Маскве. Працаваў намеснікам дырэктара вытворчага аб’яднання Міністэрства газавай прамысловасці СССР (1959—1982).

Пахаваны ў Маскве на Кунцаўскіх могілках.

## Памяць 
У гонар Ерафея Дабравольскага названы вуліцы ў Жлобіне і Магілёве.

## Літаратура 
* 
*  — С. 354.
*  — С. 184. 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кіраўскім раёне
Рыгор Усцінавіч Дольнікаў

**Рыго́р Усці́навіч До́льнікаў** (, вёска Сахараўка,  — ) — Герой Савецкага Саюза (1978), генерал-палкоўнік авіяцыі (1981), кандыдат гістарычных навук. Заслужаны ваенны лётчык СССР (1965), Ганаровы грамадзянін г. Горкі (1994).

## Біяграфія 
З сялян. Скончыў Панкратаўскую васьмігодку. У 1936—1940 гг. вучыўся ў фабрычна-завадскім вучылішчы, працаваў на вагонарамонтным заводзе ў Мінску. Скончыў Мінскі аэраклуб, Батайскую ваенную авіяцыйную школу пілотаў (1943), Ваенна-паветраную Акадэмію (1955), Вышэйшыя акадэмічныя курсы пры Ваеннай Акадэміі Генштаба (1968). У Чырвонай Арміі з 1940 г. У Вялікую Айчынную вайну з чэрвеня 1943 г. на Паўднёвым, 4, 2 і 1-м Украінскім франтах. У адным з паветраным баі тараніў варожы самалёт і быў вымушаны скочыць з парашутам, трапіў у палон, прайшоў праз некалькі канцлагераў, двойчы арганізоўваў уцёкі. Аднак удалося збегчы да партызан толькі ў трэці раз — 2 снежня 1943 г. У верасні 1943 г. — красавіку 1944 г. ваяваў у партызанскім атрадзе «За Савецкую Радзіму» Адэскай вобласці. У красавіку 1944 г. вярнуўся ў свой полк. Камандзір звяна знішчальнага авіяпалка. Зрабіў 160 вылетаў, правёў 42 баі, збіў 15 самалётаў. Пасля вайны на камандных пасадах. З 1981 г. намеснік галоўнакамандуючага ВПС па ВНУ, начальнік ВНУ ВПС. Прысвоена званне «Заслужаны ваенны лётчык СССР» (1965).

Аўтар кнігі ўспамінаў «Ляціць стальная эскадрылля» (Воениздат, 1983). Паслужыў прататыпам героя апавядання М.Шолахава «Судьба человека».

За асабістую мужнасць і адвагу, праяўленыя ў барацьбе з нацысцкімі захопнікамі ў Вялікай Айчыннай вайне, поспехі ў баявой падрыхтоўцы войск прысвоена званне Героя Савецкага Саюза (21.01.1978). Узнагароджаны ардэнамі Леніна (двойчы), Кастрычніцкай рэвалюцыі, Чырвонага Сцяга (двойчы), Айчыннай вайны 1-й ступені, Чырвонай зоркі, «За службу Радзіме ва УС СССР» 3-й ступені, медалямі і замежнымі ўзнагародамі. 31 мая 1994 г. генерал-палкоўніку авіяцыі прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Горкі».

* 

## Літаратура 
* Дольнікаў Рыгор Усцінавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мн., 1998. — Т.6. — С.179.
* Ваенная энцыклапедыя Беларусі / галоўны рэдактар Л. У. Языковіч. — Мінск, 2010. — С. 378.
* Бацюкоў, А. «Судьба человека»: прататып героя Шолахава і яго незвычайны шлях // Наша гісторыя, № 4, 2018, с.42-45. ISBN 2617—2305
* Лившиц, В. М. Прототип главного героя М.Шолохова «Судьба Человека»? // в кн. Гордость и слава Горецкой земли. Земляки Герои Советского Союза, генералы Вооруженных сил и Министерства внутренних дел СССР. Горки: 2014. С. 30—53.

Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Горак
Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Дзмітрый Пятровіч Жмуроўскі

**Дзмі́трый Пятровіч Жмуроўскі** (, в. Барысавічы — , ) — Герой Савецкага Саюза (1944), доктар гістарычных навук (1973), прафесар (1974) i паказаў прыклады гераізму, знаходлівасці i адвагі.
     
У баі каля вёскі Кырпыцы Дзмітрый Жмуроўскі асабіста ліквідаваў кулямётны разлік праціўніка, захапіў нямецкі кулямёт i агнём з яго знішчыў некалькі дзясяткаў гітлераўцаў. Мужныя дзеянні кулямётчыка забяспечылі хуткі рух наперад i паспяховае выкананне баявой задачы. Пры фарсіраванні ракі Жыжыі 31 сакавіка 1944 года радавы Жмуроўскі адзін з першых перабраўся на правы бераг ракі i ў цяжкіх умовах забяспечыў агнём свайго кулямёта паспяховае фарсіраванне ракі сваім падраздзяленнем. Камандзір кулямётнага разліку сяржант Жмуроўскі вызначыўся ў сакавіку 1944 года пры фарсіраванні ракі Прут, паранены, не пакінуў поля бою. Ваяваў на Бранскім, Калінінскім, 2-м Украінскім франтах. Удзельнік Курскай бітвы, Корсунь-Шанчэнкаўскай i Яска-Кішынёўскай аперацый. 13 верасня 1944 года Прэзідыум Вярхоўнага Савета Саюза ССР прысвоіў Жмуроўскаму Дзмітрыю Пятровічу званне Героя Савецкага .
     
Пасля вайны скончыў Маскоўскі педагагічны інстытут (1946). З 1950 года выкладчык Маскоўскага бібліятэчнага інстытута, Вільнюскага ўніверсітэта, Мінскага медыцынскага інстытута, з 1960 года — выкладчык кафедры гісторыі КПСС Беларускага ўніверсітэта. Аўтар звыш 200 даследаванняў па гісторыі КПСС i КПБ.

## Літаратура 
*  

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Выкладчыкі БДМУ
Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта
Храм Літаратуры

**Храм Літаратуры** (Ван М’еу, ) — комплекс пагад з паркам, першы ўніверсітэт В’етнама.

## Гісторыя 
Храм Літаратуры быў заснаваны ў 1070 годзе імператарам Лі Тхань Тонгам ў Ханоі і прысвечаны Канфуцыю. На яго тэрыторыі ў 1076 годзе быў заснаваны першы в’етнамскі ўніверсітэт для навучання сыноў мандарынаў.

## Сусветная спадчына 
Храм знакаміты дзякуючы сваім стэлам — 82 плітам, размешчаным на спінах каменных чарапах, на якіх «высечаныя імёны тых, хто займаў высокія месцы на дзяржаўных іспытах». У сакавіку 2010 года сістэма стэл дактароў была прызнана ЮНЕСКА сусветнай дакументацыйнай спадчынай.

## Літаратура 
* Tran Doàn Lâm, Lê Bích Thuy, Bùi Kim Tuyen (2004). Van Mieu Quoc Tu Giám: The Temple of Literature, School for the Sons of the Nation, Hà Noi Viet Nam. A Walking Tour. Hanoi: Thế Giới Publishers. p. 85.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Музеі В’етнама
Катэгорыя:Храмы В’етнама
Катэгорыя:Ханой
Маўзалей Ха Шы Міна

**Маўзалей Ха Шы Міна** () — пахавальня першага прэзідэнта Паўночнага В’етнама Ха Шы Міна. Архітэктурны мемарыял знаходзіцца ў Ханоі, В’етнам, на плошчы Бадзінь, на месцы, дзе 2 верасня 1945 года Ха Шы Мін абвясціў незалежнасць В’етнама.

Маўзалей ўваходзіць у архітэктурны ансамбль маўзалея Прэзідэнта Ха Шы Міна, на тэрыторыі якога знаходзяцца таксама дом на палях Ха Шы Міна і музей Ха Шы Міна. Таксама на тэрыторыі ансамбля знаходзіцца тысячагадовая пагада на адным слупе (пагада Мот-Кот).

Хо Шы Мін памёр 2 верасня 1969 года і завяшчаў крэміраваць сябе, развеяўшы прах над В’етнамам, аднак яго пераемнік Ле Зуан прыняў іншае рашэнне. Першапачаткова забальзамаванае цела Ха Шы Міна знаходзілася ў сакрэтным месцы, каб захаваць яго ад амерыканскіх бамбаванняў ў ходзе В’етнамскай вайны, а пасля выхаду ЗША з вайны ў 1973 годзе пачалося будаўніцтва маўзалею. Галоўным архітэктарам маўзалея быў савецкі архітэктар Гаральд Ісаковіч, вядомы як адзін з аўтараў праекта ленінскага мемарыяла, а пазней праекціроўшчык музея Ха Шы Міна ў Ханоі. 28 жніўня 1975 года маўзалей быў урачыста адкрыты.

Маўзалей квадратнай формы мае 21,6 м у вышыню і 41,2 м у шырыню. Перад ім размешчана ступеністая трыбуна. Вакол маўзалея разбіты сад, дзе расце каля 250 відаў флоры з розных раёнаў В’етнама. Цела Ха Шы Міна знаходзіцца ў цэнтральнай зале ў шкляным дамавіне. Доступ у маўзалей звычайна адбываецца штодня з 9 раніцы да поўдня. Унутры строга забаронена фатаграфаваць.

## Літаратура 
* Duiker, William J. (2001). Ho Chi Minh: A Life. Hyperion. pp.&nbsp;752 pages. ISBN 978-0786887019.
* Brocheux, Pierre (2007). Ho Chi Minh: A Biography. Cambridge: Cambridge University Press. pp.&nbsp;288 pages. ISBN 978-0521850629.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Маўзалеі
Катэгорыя:Ханой
Жукаў

**Жукаў** — рускае прозвішча, а таксама тапонім. Жаночая форма — Жукава.

## Прозвішча 
* Алег Жукаў
** Алег Уладзіміравіч Жукаў — беларускі паэт і кампазітар.
** Алег Яўгенавіч Жукаў — расійскі спявак, рэп-выканаўца, удзельнік групы «Дыскатэка Аварыя».

* 
* Васіль Пятровіч Жукаў (1922—1944) — Герой Савецкага Саюза.
* Георгій Канстанцінавіч Жукаў (1986—1974) — савецкі палкаводзец, Маршал Савецкага Саюза.
* Дзмітрый Анатолевіч Жукаў (1927—2015) — рускі пісьменнік і грамадскі дзеяч.
* Клім Аляксандравіч Жукаў (нар. 1977) — расійскі гістарычны рэканструктар, пісьменнік-фантаст, публіцыст і відэаблогер.
* Мікалай Іванавіч Жукаў (1930—2002) — беларускі вучоны-філосаф, заснавальнік беларускай навуковай школы ў галіне філасофскіх праблем тэорыі, сістэм, кібернетыкі, матэматыкі і інфарматыкі, заслужаны дзеяч навукі Беларусі.
* Пётр Сяргеевіч Жукаў (1921—1967) — Герой Савецкага Саюза.
* Прохар Іванавіч Жукаў (1915—2003) — беларускі вучоны ў галіне іхтыялогіі і аховы прыроды.
* Сцяпан Іванавіч Жукаў (1923—1997) — Герой Савецкага Саюза.
* Яўген Міхайлавіч Жукаў (1907—1980) — савецкі гісторык.

## Тапонім 
* Жукаў — горад у Калужскай вобласці Расіі.

## Іншае 
* (2132) Жукаў — астэроід галоўнага пояса

## Гл. таксама 
* Жукава
* Жукаўка

Катэгорыя:Рускія прозвішчы
Уліты

]]
**Улі́ты** (*Tringa*) — род птушак сямейства бакасавых (*Scolopacidae*). Налічвае 10 (па іншых звестках 13) відаў, пашыраных на тэрыторыі Еўразіі і Паўночнай Амерыкі.

Пералётныя птушкі. Распаўсюджаны на балотах, берагах вадаёмаў ад тундры да стэпавай зоны. Цела верацёнападобнае, даўжынёй да 31 см. Вага да 200 г. У афарбоўцы белы, шэры і чарнаваты колеры. Дзюба прамая або крыху загнутая ўгару. Гняздуюцца на зямлі, некаторыя на дрэвах, займаючы гнёзды драздоў і іншых птушак. Нясуць па 4 яйкі. Кормяцца дробнымі беспазваночнымі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Бакасавыя
Уласы (вадасховішча)

**Ула́сы** — вадасховішча ў Хойніцкім раёне Гомельскай вобласці Беларусі.

Вадасховішча створана ў 1981 годзе каля вёскі Уласы. Плошча паверхні 0,3 км. Даўжыня 0,8 км, найбольшая шырыня 0,4 км. Найбольшая глыбіня 5,5 м. Даўжыня агараджальнай дамбы 2,25 км. Аб'ём вады 1 млн куб. м. Вадасховішча напаўняецца вадой з Уласаўскага і Грабчанскага каналаў. Ваганні ўзроўню вады 3,2 м.

## Літаратура 
* 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Вадасховішчы Хойніцкага раёна
Катэгорыя:Вадасховішчы Гомельскай вобласці
Сцяпан Іванавіч Жукаў

{{Ваенны дзеяч
|узнагароды       = { style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
       
-
       
}
}}

**Сцяпан Іванавіч Жу́каў** (, вёска Пушча,  — ) — ваенны лётчык, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза .

## Біяграфія 
Сцяпан Іванавіч нарадзіўся ў сям’і селяніна. Скончыў Віцебскі аэраклуб (1941), Чарнігаўскую знішчальную школу пілотаў (1942), Вышэйшыя афіцэрскія курсы (1952). У Чырвонай Арміі з 1941 г. Са жніўня 1943 г. на Цэнтральным і 1-м Беларускім франтах — лётчык-штурмавік. Удзельнік Курскай бітвы, вызвалення Украіны, Беларусі, баёў у Германіі. Намеснік камандзіра авіяэскадрыллі старшы лейтэнант С. I. Жукаў зрабіў 170 баявых вылетаў на штурмоўку жывой сілы і тэхнікі праціўніка, у тым ліку ў час вызвалення Беларусі 50 вылетаў на чале групы самалётаў і 30 на разведку. Герой Савецкага Саюза (1946).

Пасля вайны да 1957 г. С. I. Жукаў служыў у Савецкай Арміі, маёр. Пасля жыў у Курску, Расонах, Полацку. Пахаваны ў горадзе Полацку.

## Літаратура 
* Жукаў Сцяпан Іванавіч // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Расонскага раёна / гал. рэд. Б. І. Сачанка [і інш.]. — Мн., 1994. — С. 195—196.
*  — С. 445.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі Курскай бітвы
Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Расонскім раёне
Катэгорыя:Маёры СССР
Куды прапала малпа Маня?

**«Куды прапала малпа Маня?»** — казка для дзяцей малодшага школьнага ўзросту. Аўтар — Таццяна Сівец.

## Сюжэт 
Найлепшыя сябры, Брык і Шуся, якія калісьці сустрэліся ў гарадскім парку і пасябравалі, у мінулай гісторыі разам увосень шукалі лета. Гэтым разам яны выпраўляюцца ў заапарк на дэтэктыўнае расследаванне адной заблытанай і цёмнай справы — знікла малпа Маня, ды, апроч таго, нехта распачаў паляванне на яе чырвоныя каралі.

## Галоўныя героі 
Галоўныя героі кнігі, Брык і Шуся — незвычайныя істоты, якія не маюць канкрэтнага апісання, і хутчэй з'яўляюцца увасабленнем ўсяго добрага, чыстага, што ёсць і ў дзецях, і ў душах дарослых. Па задумцы аўтара чытач павінен убачыць у іх вобразе таго, каго сам захоча ці прыдумае, што пэўным чынам павінна паслужыць развіццю фантазіі дзіцяці.

Шуся, атрымала сваё імя ад таго, што нарадзілася восенню, пад шоргат сухога лісця. Яна маленькая, але вельмі смелая.

## Узнагароды 
* 2013 год — літаратурная прэмія Саюза пісьменнікаў Беларусі «Залаты купідон» у галіне дзіцячай літаратуры.

## Літаратура 
* .
* 

Катэгорыя:Літаратурныя творы Беларусі
Гары Потэр і Келіх агню

**«Гары Потэр і Келіх агню»** () — чацвёрты раман з серыі пра Гары Потэра, напісанай Джаан Роўлінг. Раман апавядае пра чацвёрты год навучання Гары Потэра ў школе вядзьмарства і чараўніцтва «Хогвартс».

Кніга была выдадзеная ў Вялікабрытаніі 8 ліпеня 2000 года выдавецтвам «Bloomsbury», а ў Злучаных Штатах выдавецтвам «Scholastic Inc» у той жа дзень. Такім парадкам, упершыню раман быў апублікаваны адначасова ў дзвюх гэтых краінах. Кніга стала адзіным раманам пра Гары Потэра, які атрымаў прэмію «Х’юга» (2001).

Экранізацыя рамана, прэм’ера якой адбылася 18 лістапада 2005 года, атрымала больш за $896 мільёнаў у пракаце (на $100 тысяч больш, чым трэцяя частка), а таксама спрыяльныя ацэнкі ад крытыкаў. Апроч таго, паводле матываў рамана «Гары Потэр і Келіх агню» кампанія «Electronic Arts» выпусціла відэагульню.

## Беларускія пераклады 
Кнігу «Гары Потэр і Келіх агню» на беларускую мову пераклала Алена Пятровіч. Пераклад выдавецтва «Янушкевіч» выйшаў 8 лютага 2025 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Кнігі 2000 года
Катэгорыя:Кнігі пра Гары Потэра
Андрэй Рыгоравіч Целешаў

{{Ваенны дзеяч
|імя              = Андрэй Рыгоравіч Целешаў
|дата нараджэння  = 1906
|месца нараджэння = 
|дата смерці      = 14.02.1940
|месца смерці     = раён мыса Патаніемі, , Фінляндыя
|выява            = 
|подпіс           = 
|апісанне выявы   = 
|прыналежнасць    = 
|гады службы      = 1932—1940
|званне           = 
|род войскаў      = 
|камандаваў       = ротай
|часць            = 
|бітвы            = Савецка-фінская вайна
|узнагароды       = {
 
}
{
 
}
|сувязі           = 
|у адстаўцы       = 
}}
**Андрэй Рыгоравіч Це́лешаў** (, вёска Калясянка, , Магілёўская вобласць — ) — Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. У Чырвонай Арміі з 1932 года. Удзельнік савецка-фінляндскай вайны 1939-40 гадоў, камандзір матарызаванай роты разведвальнага батальёна 150-й стралковай дывізіі. А. Р. Целешаў вызначыўся ў час разведкі боем агнявой сістэмы праціўніка на мысе Патаніелі. У ноч на 14. 02. 1940 года пад агнём праціўніка байцы роты падышлі да драцяной загароды, зрабілі праход і пачалі атаку. Цяжкапаранены А. Р. Целешаў кіраваў боем. Загінуў у гэтым баі. Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена 7. 04. 1940 года.

## Літаратура 
* 
* Их именами названы…: Энцикл. справочник. Мн., 1987. — С. 594—595.

Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Загінулі ў баях савецка-фінляндскай вайны
Катэгорыя:Старшыя лейтэнанты СССР
Кратэр

Назву **Кратэр** маюць:
* **Кратэр** () — правадыр пешых целаахоўнікаў у войску Аляксандра Вялікага.
* **Кратэр** () — юрыст, брат Антыгона Ганата.

## Гл. таксама 
* Кратар
Венскі S-Bahn

**Венскі S-Bahn** (, *шнэлька*) — сістэма прыгарадна-ўнутрыгарадскога чыгуначнага транспарту (S-Bahn) у Вене, яе агламерацыі і прылеглых землях Аўстрыі. Уваходзіць у склад дзяржаўных Аўстрыйскіх чыгунак (Österreichischen Bundesbahnen, ÖBB). Інтэгравана ў сістэму гарадскога транспарту Вены, у тым ліку адзіным пасажырскім квітком у рамках т.зв. Усходняга транспартнага аб'яднання (VOR, Verkehrsverbund Ost Region).

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт S-Bahn, у тым ліку лініі, карта сістэмы
* Прыгарадная лінія S45 , фота, апісанні

S-Bahn
Катэгорыя:Чыгуначны транспарт Аўстрыі
Катэгорыя:S-Bahn Аўстрыі
Аляксандр Мікалаевіч Кульчы

**Алякса́ндр Мікала́евіч Ку́льчы** (нар. , , Беларуская ССР, БССР) — беларускі футбаліст і трэнер. Ігрок нацыянальнай зборнай Беларусі (1996—2012). Найлепшы футбаліст Беларусі (2009). 7 чэрвеня 2012 года стаў першым беларускім футбалістам, які прыняў удзел у 100 гульнях за нацыянальную зборную. Уваходзіць у Клуб Сяргея Алейнікава для беларускіх футбалістаў, якія згулялі 500 і болей афіцыйных матчаў.

## Кар’ера 
У чэрвені 2012 года падпісаў кантракт з казахстанскім клубам «Іртыш», але клуб не змог заявіць яго праз праблемы з трансферам і кантракт быў ануляваны ў ліпені таго ж года. 18 ліпеня 2012 года падпісаў кантракт з клубам «Сібір» з Новасібірска. У студзені 2013 году ізноў падпісаў кантракт з клубам «Іртыш» тэрмінам на адзін год, але ўжо ў ліпені кантракт быў скасаваны, пасля чаго Кульчы завяршыў прафесійную кар’еру.

## Трэнерская кар’ера 
У жніўні 2014 года ўвайшоў у трэнерскі штаб нацыянальнай зборнай Беларусі. У 2016—2017 гадах працаваў трэнерам у структуры маскоўскага «Дынама».

У чэрвені 2018 года ўвайшоў у трэнерскі штаб «Гомеля», дзе стаў дапамагаць Аляксею Мяркулаву. У верасні 2019 года, пасля звальнення Мяркулава, стаў выканаўцам абавязкаў галоўнага трэнера «Гомеля». Пад кіраўніцтвам Кульчыя «Гомель» не здолеў падняцца з перадапошняга радка і па выніках сезона 2019 пакінуў Вышэйшую лігу, пасля чаго Кульчы пакінуў клуб.

У студзені 2020 года зноў апынуўся ў маскоўскім «Дынама», дзе ўзначаліў моладзевы склад, а з сезона 2020/21 стаў на чале каманды «Дынама-2» у Другой лізе. У верасні 2020 года, пасля адстаўкі Кірыла Новікава, быў прызначаны выканаўцам абавязкаў галоўнага трэнера асноўнай каманды «Дынама». Кіраваў дынамаўцамі ў адным матчы Прэм’ер-лігі — 4 кастрычніка супраць «Краснадара» (2:0), пасля чаго неўзабаве новым трэнерам быў прызначаны Сандра Шварц, а Кульчы вярнуўся ў «Дынама-2», дзе працаваў да чэрвеня 2023 года.

## Дасягненні 
* Чэмпіён Беларусі: 1996
* Уладальнік Кубка Беларусі: 1996
* Найлепшы футбаліст Беларусі: 2009

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК Бабруйск
Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Мазыр
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама-2 Масква
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Масква
Катэгорыя:Ігракі ФК Шыннік Яраслаўль
Катэгорыя:Ігракі ФК Том Томск
Катэгорыя:Ігракі ФК Растоў
Катэгорыя:Ігракі ФК Краснадар
Катэгорыя:Ігракі ФК Іртыш Паўладар
Катэгорыя:Ігракі ФК Сібір Новасібірск
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Гомель
Катэгорыя:Трэнеры ФК Дынама-2 Масква
Катэгорыя:Трэнеры ФК Дынама Масква
Плітка з Ваўкавыска

**Плітка з Ваўкавыска** — вапняковая плітка XII—XIII стст., знойдзеная у Ваўкавыску. Захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі. На плітцы ў тэхніцы рэльефу на ёй выразана фігура фантастычнага звера. Галава крута завернута назад, доўгі хвост, прапушчаны між задніх ног, заканчваецца пышным завітком-крынам. Такая трактоўка вельмі блізкая да адлюстраванняў на кніжных мініяцюрах, дзе тэраталагічны стыль дасягнуў асаблівага росквіту.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэльефы
Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Ваўкавыска
Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі
Катэгорыя:З’явіліся ў XIII стагоддзі
Катэгорыя:Экспанаты Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь
Лыжка з Давыд-Гарадка

**Лыжка з Давыд-Гарадка** — драўляная лыжка, знойдзеная ў Давыд-Гарадку. Пластычная форма лыжкі дапоўнена арнаментам на ручцы. Ён нескладаны, выкананы нажом ці разцом контурнай лініяй: двайны зігзаг («воўчы зуб»), пляцёнка, паяскі, рамбічная сетка. Гэты дэкор як па характару выканання, так і па матывах вельмі блізкі да аздаблення касцяных вырабаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Лыжкі
Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Давыд-Гарадка
Шкляніца з Навагрудка

**Шкляніца з Навагрудка** — таўстасценная канічная шкляніца, знойдзеная ў Навагрудку. Шкляніца, выдзьмутая з ружовага шкла і аздобленая контррэльефнай разьбой, узвышаецца на кальцавым паддоне. На ёй бачны выявы галоў дзвюх птушак накшталт арлоў, геаметрычныя ўзоры.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Навагрудка
Катэгорыя:Шкло
Катэгорыя:Посуд
Падшап’е

**Падшап’е** — возера ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці, за 6 км у паўднёвым напрамку ад горада Мядзел, за 3 км на захад ад вёскі Шыкавічы. Уваходзіць у склад гідралагічнага заказніка "Чарэмшыцы". Адносіцца да Нарачанскай групы азёр . З'яўляецца непраточным вадаёмам.

Плошча паверхні возера - 0,14 км². Даўжыня - 0,64 км, найбольшая шырыня - 0,28 км, даўжыня берагавой лініі - 1,51 км.
Катлавіна возера выцягнутая з захаду на ўсход, прадаўгаватай формы. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія, забалочаныя, густа параслі лесам. 

Вада возера - гідракарбанатна-кальцыевая, трафічны статус вадаёма - дыстрофны. Возера мала даследавана.

Возера месціцца ў запаветнай зоне, знаходжанне чалавека ў якой забаронена (акрамя навуковых даследаванняў).

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Возера Падшап'е ў даведніку "Водныя рэсурсы Нацыянальнага парка "Нарачанскі"
* Выява воз. Падшап'е 

Катэгорыя:Азёры Мядзельскага раёна
Катэгорыя:Нарачанская група азёр
Коласава

Назву **Ко́ласава** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць
** Коласава — вёска ў Талачынскім раёне
* Гомельская вобласць
** Коласава — пасёлак у Кармянскім раёне
* Гродзенская вобласць
** Коласава — вёска ў Слонімскім раёне
* Мінская вобласць
** Коласава — пасёлак у Стаўбцоўскім раёне
Лябяжы (аквапарк)

**Лябяжы** — аквапарк у Мінску па праспекце Пераможцаў каля МКАД. Першы ў Беларусі парк водных забаў, а таксама адзін з найбуйнейшых у СНД і пяты па велічыні ў Еўропе. Прапускная здольнасць аквапарка ўлетку складае 7,8 тыс. чалавек у суткі.

Пабудаваны па пракце архітэктара Аляксандра Цяльцова. Афіцыйнае адкрыццё адбылося 11 мая 2014 года.

Згодна з дзеючымі правіламі беларускай мовы, правільная назва — «Лебядзіны».

## Апісанне 
На 38 гектарах размешчаны летні дзіцячы гарадок з басейнам, ландшафтны парк са спортпляцоўкамі, набярэжная з пірсам, пяціўзроўневы комплекс на 32135 м², дзе акрамя аквапарка, маецца атракцыён «Дарк-Райд», дзіцячы цэнтр «КаZki», «Тэрыторыя SPA», зона пляжных вечарынак, рэстаран хуткага абслугоўвання (Country Chicken), эказона і іншыя аб’екты. Сярод 13 водных атракцыёнаў аквапарка можна адзначыць 200-мятровую горку «Вайпер» для адзіночнага ці парнага спуску і горка «Візард» з максімальнай хуткасцю спуску да 7,3 м/с.

Маюцца інтэрактыўныя гульнявыя комплексы для дзяцей ад трох гадоў — міні-горкі, лесвіцы і пераходы, перакульныя вадаспад-вядро, вадаспад-бочка, якія размешчаны ў гульнявой зоне «KaZki». Тут жа знаходзіцца 5D-кінатэатр і гульнявыя аўтаматы. Трэнажорны і фітнес-залы займаюць тэрыторыю ў 630 кв.м. Таксама у цэнтры «Тэрыторыя SPA» працуюць руская парная, грэчаская лазня, турэцкі хамам, саляны пакой і інш.

У верасні 2014 года павінна пачаць працаваць гасцініца «Аква-Мінск» са 102 нумарамі, а таксама васьмю гасцінічнымі домікамі.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
Катэгорыя:Аквапаркі Беларусі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мінска
Катэгорыя:Славутасці Мінска
Катэгорыя:З’явіліся ў 2014 годзе
Катэгорыя:2014 год у Мінску
Катэгорыя:Праспект Пераможцаў (Мінск)
Нацыянальны парк Ніякола-Коба

**Нацыянальны парк Ніякола-Коба** () — нацыянальны парк на паўночным усходзе Сенегала, у міжрэччы Гамбіі і Ніякола-Коба. Заснаваны ў 1954 годзе з мэтай аховы прыродных ландшафтаў. Плошча каля 900 тыс. га. Ландшафт з град пясчаныхх пагоркаў, высакатраўных саваннаў, балот, галерэйных лясоў. У фаўне афрыканскі слон, бегемот, бародавачнік, жырафа, буйвал, некалькі відаў антылоп, леў, леапард, гіена, рэптыліі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Афрыкі
Катэгорыя:Геаграфія Сенегала
Ганна Рыта дэль Піяна

**Ганна Рыта дэль Піяна** (італ. Anna Rita Del Piano, сапраўднае імя — Ганна Рыта Віяпіяна, італ. Anna Rita Viapiano ;  года, Касана-дэле-Мурджэ) — італьянская кінаактрыса і тэатральны рэжысёр.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Італіі
Талаўд

**Талаўд** () — архіпелаг на ўсходзе мора Сулавесі. Уваходзіць у склад інданезійскай правінцыі Паўночны Сулавесі. Плошча — 1025,76 км². Насельніцтва (2010 г.) — 83 434 чал.

## Геаграфія 
Астравы Талаўд знаходзяцца на ўсходзе мора Сулавесі. Сфарміраваны ў выніку субдукцыі (падняцця) тэктанічных пліт, якія выклікалі стварэнне ланцугу вулканічных узвышшаў. Іх вяршыні склалі паверхню астравоў. Найбуйнейшы востраў Каракелонг займае плошчу 846 км².

Клімат трапічны пасатны. З канца кастрычніка да пачатку красавіка працягваецца сезон мусонаў, які суправаджаецца моцнымі цыклонамі.

На схілах вулканаў захаваліся лясы. Фаўна прадстаўлена птушкамі, у тым ліку эндэмічнымі відамі, яшчаркамі, дзікамі, кажанамі, чарапахамі.

## Гісторыя і культура 
Астравы Талаўд былі населены некалькі тысяч гадоў таму. Мяркуюць, што яны былі важным пунктам перасялення старажытных аўстранезійцаў на тэрыторыю сучаснай Інданезіі, Філіпіны і Акіянію. Іх нашчадкі складаюць сучаснае насельніцтва, якое размаўляе на асобнай мове, блізкай да мовы сангірцаў. Большасць сучасных вернікаў спавядае хрысціянства.

У другой палове XVII ст. астравы Талаўд трапілі пад фармальны кантроль галандскай каланіяльнай адміністрацыі. Адсюль вывозілі бананавае валакно, якое выкарыстоўвалі падчас марскіх плаванняў. Згодна паданням саміх талаўдцаў, у іх мелася свая дзяржава на чале вярхоўнага правадыра з цэнтрам у вёсцы Тараган на востраве Каракелонг. У XIX ст. паміж вярхоўным правадыром і галандцамі ўспыхнуў канфлікт, які скончыўся бегствам правадыра, а потым — яго палонам.

У 1950 г. астравы Талаўд увайшлі ў склад Інданезіі.

## Эканоміка 
Астравы Талаўд славяцца вытворчасцю мускатых арэхаў. Маюцца таварныя плантацыі гваздзіковых дрэў, бананаў і какосавай пальмы. Мясцовае насельніцтва займаецца дробнай сельскай гаспадаркай, рыбалоўствам і марскім гандлем.

## Спасылкі 
* The Sangihe Talaud Archipelago 
* Perjalanan ke Kabupaten Kepulauan Talaud
* Talaud Green

Талаўд
Талаўд
Талаўд
Казінае

**Казі́нае** — возера ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці, за 7 км у паўднёвым напрамку ад горада Мядзел, за 2,5 км на паўднёвы захад ад вёскі Шыкавічы. Уваходзіць у склад гідралагічнага заказніка «Чарэмшыцы». Адносіцца да Нарачанскай групы азёр . З'яўляецца непраточным вадаёмам.

Плошча паверхні возера 0,03 км². Даўжыня — 200 м, найбольшая шырыня — 100 м, даўжыня берагавой лініі — 680 м.
Катлавіна возера прадаўгаватай формы, выцягнутая з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Берагі нізкія, пакрытыя лесам, на паўночным усходзе забалочаныя.

Вада возера — гідракарбанатна-кальцыевая, трафічны статус вадаёма — дыстрофны. Структура катлавіны і характар дна мала даследаваны. Аматарская рыбная лоўля дазваляецца.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Возера Казінае ў даведніку "Водныя рэсурсы Нацыянальнага парка «Нарачанскі»
* Выява воз. Казінага 
* Выявы і месцазнаходжанне Казінага на Вікімапіі

Катэгорыя:Азёры Мядзельскага раёна
Катэгорыя:Нарачанская група азёр
Катэгорыя:Басейн Нарачы
Канстытуцыя Сенегала

**Канстытуцыя Сенегала** () — асноўны закон Рэспублікі Сенегал, прынята на рэферэндуме 2001 года 94 % станоўчых галасоў. Тэрмін прэзідэнцкіх паўнамоцтваў скараціўся з 7 да 5 гадоў. Ён можа распусціць Нацыянальны Сход Сенегала. Колькасць членаў Сходу скарацілася з 140 да 120. Да гэтага ў краіне дзейнічалі канстытуцыі 1959, 1960 і 1963 гадоў.

## Спасылкі 
*Канстытуцыя Сенегала 

Катэгорыя:Крыніцы права Сенегала
Катэгорыя:Дзяржаўны лад Сенегала
Сенегал
Каракелонг

**Каракелонг** () — найбуйнейшы востраў архіпелага Талаўд. Уваходзіць у склад інданезійскай правінцыі Паўночны Сулавесі. Плошча — 846 км².

## Геаграфія 
Востраў Каракелонг знаходзіцца на ўсходзе мора Сулавесі ў 344 км на паўночны ўсход ад Манада, адміністрацыйнага цэнтра правінцыі Паўночны Сулавесі. Месціцца на лініі субдукцыі (падняцця) тэктанічных пліт. Уяўляе сабою S-падобны ланцуг з некалькіх вулканаў. Даўжыня — амаль 70 км. Найбольшая шырыня — 22,11 км. Умоўна падзяляецца на паўночную і паўднёвую часткі. Ландшафт гарысты. Найвышэйшы пункт — 680 м.

Клімат трапічны пасатны. З канца кастрычніка да пачатку красавіка працягваецца сезон мусонаў, які можа суправаджацца разбуральнымі цыклонамі.

У лясах на востраве захаваліся рэдкія віды птушак, у тым ліку эндэмічныя папугаі.

## Гісторыя 
Некаторыя даследчыкі лічаць Каракелонг адным з галоўных цэнтраў перасялення старажытных аўстранезійцаў на Сулавесі, Філіпіны і Мікранезію. Мясцовае насельніцтва размаўляе на мове аўстранезійскага паходжання, якая ў сваю чаргу падзяляецца на паўднёвы і паўночны дыялекты.

З другой паловы XVII ст. Каракелонг уваходзіў у склад галандскіх каланіяльных валоданняў. Ля вёскі Тараган захаваліся рэшткі ўмацаванняў і магільняў, якія, згодна паданням астравіцян, належалі вярхоўным правадырам архіпелага Талаўд. Яны працягвалі кіраваць нават пасля ўсталявання галандскай улады, пакуль у XIX ст. апошні вярхоўны правадыр не паўстаў супраць каланіяльнай адміністрацыі і не пацярпеў паражэнне.

У 1950 г. востраў далучаны да Інданезіі.

## Каракелонг у сусветнай культуры 
* Востраў Каракелонг узгаданы ў рамане К. Чапека «Вайна з саламандрамі» (*Válka s mloky*, 1936).

## Спасылкі 
* Pulau Karakelong: Indonesia
* Austronesian Diaspora and the Ethnogeneses of People in Indonesian Archipelago: Proceedings of the International Symposium

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Інданезіі
Валоф (народ)

**Валоф** — народ у Сенегале (пераважна на захадзе і паўночным захадзе). Жывуць таксама ў Гамбіі, Маўрытаніі і Малі. Адносяцца да негрскай расы вялікай негроіднай расы. Гавораць на мове валоф заходнеатлантычнай падгрупы нігера-кангалезскай групы когна-кардафанскай сям'і. Мае некалькі дыялектаў. Пісьменнасць на аснове арабскай графікі, з 1970-х гадоў — на аснове лацінкі. Большасць вернікаў — мусульмане-суніты, захоўваюць традыцыйныя вераванні, ёсць каталікі (у гарадах).

Развіты рамёствы — апрацоўка металаў, драўніны, скуры, ювелірнае, ткацтва (мужчыны), ганчарнае і прадзенне (жанчыны).

## Літаратура 
* Народы мира, «Советская энциклопедия», М., 1988 // С.126

Катэгорыя:Народы Сенегала
Катэгорыя:Нігера-кангалезскія народы
Экалагічная піраміда

**Экалагічная піраміда** — графічная піраміда, якая паказвае суадносіны масы (колькасці, энергіі) прадуцэнтаў, кансументаў і рэдуцэнтаў у экасістэме. У трафічных ланцугах частка біямасы выкарыстоўваецца на рост асобіны, а частка траціцца на дыханне, размнажэнне, рух і інш., таму колькасць біямасы (асобін, энергіі) на кожным наступным трафічным узроўні меншая, чым на папярэднім.

## Літаратура 
* Экалагічная піраміда // 

Катэгорыя:Экалогія
Гары Потэр і Ордэн Фенікса

**«Гары Потэр і Ордэн Фенікса»** () — пяты раман з серыі пра Гары Потэра, напісанай Джаан Роўлінг. Раман апісвае пяты год Гары Потэра, маладога чараўніка, у школе вядзьмарства і чараўніцтва «Хогвартс».

Кніга была выдадзена  21 чэрвеня 2003 года ў Вялікабрытаніі выдавецтвам «Bloomsbury», у Злучаных Штатах выдавецтвам «Scholastic Inc» і ў Канадзе выдавецтвам «Raincoast Books». У першыя 24 гадзіны пасля публікацыі было прададзена 5 мільёнаў копій. «Гары Потэр і Ордэн Фенікса» з’яўляецца самай вялікай кнігай з серыі. Раман здабыў некалькі ўзнагарод, у тым ліку ў 2003 годзе Амерыканская бібліятэчная асацыяцыя прызнала яго найлепшаю кнігаю для падлеткаў.

Экранізацыя рамана, прэм’ера якой адбылася 28 чэрвеня 2007 года, атрымала больш за $939 мільёнаў у пракаце. Апрача таго, па матывах раману «Гары Потэр і Ордэн Фенікса» кампанія «Electronic Arts» выпусціла відэагульню.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кнігі 2003 года
Катэгорыя:Кнігі пра Гары Потэра
Савет багоў

незразумела, дванаццаць адлюстраваных на ім бажэств адпавядаюць *Dii Complices*]]

**Савет багоў** - *Dii Consentes* (таксама *Dii Complices*) - міфалагічны савет у пантэоне Старажытнага Рыма. У яго склад уваходзілі 12 галоўных бажэств: шэсць багоў і шэсць багінь. Іх залочаныя статуі былі ўсталяваны на форуме, пазней, відаць, у портыке *Deorum Consentium*

## Склад 
Багі былі пералічаны  паэтам Квінтам Эніям у канцы III стагоддзя да нашай эры, са спасылкай на невядомага грэчаскага паэта:

* Юнона, Веста, Мінерва, Цэрэра, Дыяна, Венера,
* Марс, Меркурый, Юпітэр, Нептун, Вулкан, Апалон

Ціт Лівій (XXII.10.9) размяшчае іх у шэсць пар: Юпітэр-Юнона, Нептун-мінерва, Марс-Венера, Апалон-Дыяна, Вулкан-Веста і Меркурый-Цэрэра. Трое з *Dii Consentes* уваходзілі ў склад Капіталійскай трыяды, а менавіта: Юпітэр, Юнона і Мінерва.

## Паходжанне 
У V стагоддзі да нашай эры вялікая колькасць сведчанняў указвае на культ 12 алімпійцаў ў Алімпіі і Гіероне на Басфоры. Грэчаскі культ 12 алімпійцаў магчыма прасачыць да Афін VI стагоддзя да н.э. Малаверагодна, каб ён быў вядомы ў мікенскі перыяд. Пабудову ахвярніка дванаццаці алімпійцаў у Афінах, часцей за ўсё звязваюць з архонтам Пісістратам (522-521 гг. да н.э.).

Група з дванаццаці бажэств узыходзіць яшчэ да больш старажытных крыніц, чым грэчаскія ці рымскія. Грэчаская група, магчыма, мае анаталійскія (дакладней, лікійскія) карані. Група з дванаццаці хецкіх багоў вядома як з клінапісных тэкстаў, так і з мастацкіх выяў. Хецкія 12 багоў - мужчынскага полу, без індывідуалізацыі асаблівасцяў. Яны, верагодна, знайшлі працяг у лікійскай групе з дванаццаці багоў, якія пачыталіся ў перыяд Рымскай імперыі. Да 400 г. да н.э. месца, прысвечанае дванаццаці багам існавала на рынке ў Ксанфе (Лікія). Герадот таксама згадаў егіпетскі культ 12 багоў, але, егіпетскія крыніцы не пацьвяржаюць гэтага.

Спасылкі на этрускіх бажэств, якія пазней рабілі рымскія аўтары, павінны разглядацца скептычна, таму што зроблены пазней таго часу, ў якім грэчаскі пантэон стаў панаваць у Італіі. Арнобій сцвярджаў, што, этрускі мелі пантэон з шасці мужчынскіх і шасці жаночых бажэств, якіхяны называлі *consentes* і *complices*, таму што яны выраслі і засядалі разам. Таксама ён кажа, што гэтыя дванаццаць выступалі ў якасці дарадчыкаў Юпітэра. Правобразам 12 этрускіх багоў мог паслужыць як грэчаскі пантэон, так і непасрэдна хецкі (згодна з гіпотэзай аб малазійскім паходжанні этрускаў).

Катэгорыя:Рымская міфалогія