open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Лістапад

.]]
**Лістапад** — біялагічны працэс скідання лістоты раслінамі.

Ва ўмовах умеранага клімату зімой шматлікім раслінам не хапае вады. Вада ў замерзлым грунце знаходзіцца ў стане лёду і не можа пранікаць у клеткі каранёў. У той жа час, выпарэнне з паверхні лісця не спыняецца (хоць яно, натуральна, зніжаецца, паколькі залежыць ад тэмпературы паветра). Калі б дрэвы і хмызнякі, а таксама і некаторыя травяністыя расліны не скідалі лістоту, яны б засыхалі.

У субтрапічнай зоне назіраецца падобная з’ява. Прычынай з’яўляецца штогадовая засуха.

У раенах з халодным кліматам лістапад адсутнічае, паколькі ў такіх умовах лістападныя дрэвы не могуць існаваць, а могуць існаваць (да вызначанай мяжы) толькі іглічныя дрэвы. Скід ігліцы ж ідзе павольна і паступова (за выключэннем лістоўніц).

Хвойныя расліны, напрыклад, елка і хвоя, нашмат лепш пераносяць сухія перыяды, таму яны ў ўмераных зонах вечназялёныя. Колькасць вады, якая выпараецца лісцянымі пародамі, у 6-10 разоў перавышае колькасць вады, якая выпараецца хвойнымі. Гэта, з аднаго боку, звязана з меншай паверхняй выпарэння, з другога, — з адрозненнямі ў будове.

Бяроза у пераліку на 100 г лісця за лета выпарае каля 80 літраў вады, для хвоі гэтая лічба складае каля 9 літраў.
Лістоўніца займае прамежкавае месца паміж лісцянымі і іглічнымі пародамі.

Другой прычынай скідання лісця з’яўляецца абарона ад механічных пашкоджанняў у зімовы перыяд ад масы прыліплага снегу.

Акрамя гэтага, лістапад ачышчае арганізм раслін ад шкодных рэчываў. Навукоўцы ўсталявалі, што лісце ўвосень утрымліваюць нашмат больш мінеральных рэчываў, чым вясной і летам. Гэта тлумачыць тую акалічнасць, што ў трапічнай зоне з аднастайным на працягу ўсяго года кліматам лістапад усё ж існуе. Там ен адбываецца не ў кароткія тэрміны, а размяркоўваецца на ўвесь год, і таму менш прыкметны.

Тэрміны сезоннага лістападу ў розных шыротах розныя. На шыраце сярэдняй паласы Расіі працэс актыўнага скідання лісця раслін пачынаецца ў другой палове верасня і завяршаецца ў асноўным да сярэдзіны кастрычніка.

## Гл. таксама 
* Колеры восеньскага лісця
* Дэфаліяцыя
* Лістападныя расліны

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Abscission and Tissue Падзел in Fossil and Extant Plants A link list.(Праверана 20 сакавіка 2012)
*  Праверана 8 кастрычніка 2009 г.
* 

Катэгорыя:Фізіялогія раслін
Катэгорыя:Феналогія
Калоны Ашокі

]]
зе на фатаграфіі 1870 года]]
**Калоны Ашокі** — каменныя слупы, пастаўленыя ў сярэдзіне III стагоддзя да н.э. па загадзе індыйскага цара Ашокі ў ключавых цэнтрах дзяржавы Маур'яў.

Надпісы на калонах, выкананыя на брахмі і расшыфраваныя Дж. Прынсепам у 1837 годзе, з'яўляюцца найстаражытнымі прыкладамі індыйскага пісьма. На вяршынях калон першапачаткова былі размешчаны скульптурныя групы з выявамі свяшчэнных жывёл. Таксама іх упрыгожвалі выявы кола дхармы і свастыкі.

Калоны падзяляюцца на малыя і вялікія; апошнія маюць 12-15 метраў у вышыню і важаць каля 50 тон. Калоны ўзводзліся ў людных месцах, часам аддаленых на сотні міль ад таго месца, дзе іх вырабілі. Побач з кожным манументам стаяў служка, які растлумачваў сэнс надпісу непісьменнаму насельніцтву. Устаноўка такіх калон была эфектыўным сродкам дзяржаўнай прапаганды.

Калоны Ашокі сталі прадметам пераймання для наступных індыйскіх кіраўнікоў (гл. калона Геліядора, жалезная калона). Па-за межамі Індыі іх капіраваў у XIII стагоддзі сіямскі цар Менграй.

Паколькі мусульманскія кіраўнікі Індыі сістэматычна знішчалі статуі жывёл, да нашага часу дайшлі фрагменты толькі 19 калон і толькі шэсць скульптурных груп. Відавочна, у старажытнасці іх было значна больш. Паваленыя калоны былі адрэстаўраваны ў XIX стагоддзі брытанскімі каланіяльнымі ўладамі.
у]]
Лепш іншых навершаў захавалася т.зв.  у Сарнатху, чыя стылізаваная выява была абвешчана ў 1950 годзе нацыянальнай эмблемай Індыі. Гэту капітэль выявіў у 1851 годзе брытанскі археолаг А. Канінгем, якому належыць таксама гонар адкрыцця калоны ў Санчы.

Іератычныя выявы жывёл на калонах зведалі ўплыў мастацтва Ахеменідаў. Гэта найбольш старажытныя шэдэўры індыйскай скульптуры. У наш час яны перанесены ў музеі, а на калонах іх замясцілі копіі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Імперыя Маур’яў
Катэгорыя:Будыйскае мастацтва
Катэгорыя:Калоны Індыі
Алашань (пустыня)

**Алаша́нь** — пустыня ў Цэнтральнай Азіі, у Кітаі, на паўночны ўсход ад гор Наньшань.

Плошча пустыні складае 170 тыс. км². Хвалістая раўніна (вышынёй 800—1660 м). Чаргуюцца групы невялікіх скалістых кражаў,  і плоскіх выцягнутых паніжэнняў, занятых масівамі рухомых пяскоў, барханамі, салёнымі азёрамі, саланчакамі і .

Цэнтральная частка складзена з дакембрыйскіх парод, перакрытых плашчом чацвярцічных пяскоў; на ўзвышшах у паўднёвай і паўночнай частках выходзяць на паверхню палеазойскія і мезазойскія адклады. Радовішчы вугалю, нафты, соляў. Клімат рэзка кантынентальны.

Насельніцтва рэдкае. Качавая жывёлагадоўля.

## Гідраграфія 
Рачная сетка прадстаўлена часовымі вадацёкамі, рэчышчы якіх напаўняюцца вадой толькі летам у перыяд мусонных дажджоў ці ліўневых ападкаў. Найбольшыя рэкі Жашуй і Шуйхэ. Азёры Саго-Нур і Шара-Бурду.

## Флора і фаўна 
Асноўныя ландшафты: гобі — драбнасопачнік і астраўныя хрыбты, раскіданыя на раўніне з шчэбеневымі глебамі і рэдкай хмызняковай расліннасцю (, эфедра і інш.); масівы барханных пяскоў з беднай стэпавай расліннасцю (карагана, салянкі, палын і інш.); цайдамы — паніжэнні з блізкімі грунтавымі прэснымі водамі і травяністай расліннасцю (рагоз, трыснёг, чарот, пажарніца); саланчакі з  флорай (паташнікі, семітранкі, салянкі); саксаульнікі з чорнага саксаулу з семітранкамі ў ніжнім ярусе. Жывёльны свет: , пустынны заяц, суслікі, пясчанкі, тушканчыкі, паўзуны (чарапахі, яшчаркі, змеі), трапляюцца дзікія аслы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Алаша́нь // 
* Алаша́нь // Українська радянська енциклопедія : у 12 т. / гол. ред. М. П. Бажан; редкол.: О. К. Антонов та ін. — 2-ге вид. — К. : Головна редакція УРЕ, 1977. — Т. 1 : А — Борона. — С. 124. — 542, [2] с., [38] арк. іл. : іл., табл., портр., карти с.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пустыні Кітая
Катэгорыя:Гобі
Сярэднедняпроўская культура

**Сярэднедняпроўская культура** — археалагічная культура плямён бронзавага веку, якія ў 2-й палове 3-га — 1-й палове 2-га тысячагоддзя да н. э. насялялі Верхняе і Сярэдняе Падняпроўе, у тым ліку тэрыторыю Гомельскай, Магілёўскай, часткова Мінскай і Віцебскай абласцей.

### Перыядызацыя 
* ранні — 26—24 стст. да н. э.
* сярэдні — 23—18 стст. да н. э.
* позні — 18—15 стст. да н. э.

## Сярэднедняпроўская культура на тэрыторыі Беларусі 
На тэрыторыі Беларусі сярэднедняпроўская культура распаўсюдзілася на сярэднім і познім этапах. Асноўны занятак насельніцтва — земляробства і жывёлагадоўля, дадатковы -рыбалоўства, паляванне і збіральніцтва. Вывучаны найбольш буйныя могільнікі сярэднедняпроўскай культуры Рудня Шлягіна (урочышча Страліца), Сябровічы (урочышча Ліпаў Брод), Ходасавічы.

### Паселішчы 
Паселішчы плошчай 1-1,5 тыс. м² размяшчаліся на пясчаных дзюнах, узвышэннях поймы, на краях тэрас і на ўчастках карэннага берага. Наземныя жытлы слупавой канструкцыі плошчай да 44 м² і паўзямлянкі плошчай да 10 м², унутры мелі агнішчы адкрытага тыпу або абкладзеныя камянямі.

### Пахавальны абрад 
Пахавальны абрад — трупапалажэнне (галавой на захад у авальных або прамавугольных ямах у скручаным становішчы на баку з падсыпкай попелу і охры) і трупаспаленне (на курганных могільніках).

### Посуд 
Насельніцтва сярэднедняпроўскай культуры напачатку вырабляла гаршкі, кубкі, слоікі, чашы з шарападобным, яйцападобным тулавам, слоікападобныя і S-падобныя пасудзіны з плоскім ці патоўшчаным дном, прамым і адагнутым венчыкам, а таксама вялікія пласкадонныя пасудзіны з выпуклым тулавам і прамой адагнутай вонкі шыйкай, пазней — разнастайныя гаршкі з высокай і кароткай адагнутай шыйкай, выпуклым тулавам, часам з патаўшчэннем пад краем венчыка. У глінянае цеста дамешвалі пясок, шамот і дробны кварц. Верхняя частка посуду звычайна ўпрыгожвалася адбіткамі шнура, лінейнага і зубчастага штампа, наразнымі лініямі, пазногцевымі ўцісканнямі, зашчыпамі і іншымі элементамі, якія ўтваралі гарызантальныя і дыяганальныя рады арнаментаў, трохкутныя кампазіцыі.

### Упрыгожанні 
Сярод упрыгожанняў медныя і бронзавыя дыядэмы, шыйныя грыўні, бранзалеты, трубчастыя пранізкі, скроневыя кольцы, бурштынавыя падвескі ў форме падоўжана-авальнага, плоскага круга, трапецападобнага тыпу.

### Прылады працы 
Для вырабу асноўных прылад працы (сякер, наканечнікаў стрэл, скрабкоў, скобляў, нажоў, цёслаў, разцоў, праколак, сярпоў і іншых) выкарыстоўвалі крэмень і косць, пры апрацоўцы крэменю — струменістую рэтуш, шліфаванне. Галоўны тып наканечнікаў стрэл — трохвугольныя з выемкай у аснове ці прамой асновай, з двухбаковай апрацоўкай паверхні.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* *Артеменко І. І.* Середньодніпро́вська культу́ра //  — Т.10: Салют — Стогові. — 1983. — С. 132. — 543 стор.

Катэгорыя:Археалагічныя культуры Еўропы
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Беларусі
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Украіны
Краб (архітэктура)

]]
**Краб** () — крукападобны дэкаратыўны элемент, які часта прысутнічае ў гатычнай архітэктуры. Выкананы часцей за ўсе ў форме выразанага з каменя закручанага лісця, пупышак або кветак, устаноўленых праз роўныя прамежкі на шпілі, пінаклях, вімпергах і іншых элементах гатычных будынкаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Катэгорыя:Гатычная архітэктура
Пальмета

, 2 стагоддзе да н.э.]]
**Пальмета** () — раслінны арнамент у выглядзе веерападобнага ліста пальмавага дрэва, кветкі аканта або бружмеля. Быў распаўсюджаны ў егіпецкай і эліністычнай архітэктуры — у якасці антэфіксаў, у заканчэннях памятных стэл і надмагілляў, у капітэлях іанічных і карынфскіх калон, ва ўпрыгожваннях карнізаў.

Упершыню матыў пальметы зарадзіўся ў Егіпце і ўяўляў сабой стылізаваную веерападобную кветку лотаса; зафіксаваныя розныя тыпы егіпецкіх пальмет — простыя, з адзінкавай кветкай; адзінкавыя з матывам узыходзячага сонца; пэндзлі з кветак; кветка або пальмавая галіна, якія абапіраюцца на скрутак. З Егіпта матыў пальметы распаўсюдзіўся на Крыт, у Месапатамію і Персію, дзе знойдзены адны з самых ранніх узораў пальмет, верагодна, заснаваныя на старажытных егіпецкіх матывах.

## Гл. таксама 
Раслінныя арнаменты і геральдычныя сімвалы:
* Разетка (арнамент)
* Акант (арнамент)
* Флёр-дэ-Ліс
* Кадуцэй

Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Катэгорыя:Арнамент
Баргузінская катлавіна

**Баргузінская катлавіна** — міжгорная катлавіна ў Расіі, у Бураціі, паміж Баргузінскім і Ікацкім хрыбтамі.

Працягласць катлавіны з паўднёвага захаду на паўднёвы ўсход складае больш чым 200 км. Шырыня дасягае 35 км, вышыня — да 600 м.

Цэнтральная нізкая частка катлавіны ўяўляе сабой балотна-лугавую прырэчную раўніну шырынёй да 15 км. Правы бераг ракі Баргузін прадстаўлены нахільнай раўнінай з адноснай вышынёй да 100—200 м і занятай лесастэпам і хваёвымі лясамі. Левабярэжжа — больш роўная паверхня з дробнадзярновінна-метлюжковымі стэпамі, якія змяняюцца хваёвымі барамі з участкамі лугоў, на паўночным усходзе — лістоўнічна-хваёвымі лясамі. Прысутнічаюць пясчаныя масівы з эолавым рэльефам — барханы, грады, катлавіны выдзіманні.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* .
* *Баргузинская катлавіна* — артыкул з Геаграфічнай энцыклапедыі.
* «Прырода Байкала». Зямля тысячы духаў (Баргузинская даліна).

Катэгорыя:Нізіны Расіі
Катэгорыя:Геаграфія Бураціі
Катэгорыя:Катлавіны
Акрамегалія

**Акрамега́лія** (ад  — канечнасць і  — вялікі) — хвароба, якая характарызуецца празмерным ростам рук, ступняў і асабліва касцей твару, што прыводзіць да развіцця масіўнай ніжняй сківіцы і цяжкіх надброўяў.

Выклікаецца залішняй   пры ацыдафільнай пухліне гіпофіза. Лішкі самататрапіну выклікаюць таксама гіпафізарны дыябет, абумоўлены тармажэннем сакрэцыі інсуліну. Акрамегалія назіраецца ў маладым узросце, развіваецца паступова, доўгія гады. Суправаджаецца болем галавы, палавой слабасцю, спыненнем менструацый, .

Лячэнне: рэнтгенаўскае апрамяненне, хірургічнае выдаленне пухліны.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Эндакрынныя захворванні
Баркарола

**Баркарола** (ад barca — «лодка») — народная песня венецыянскіх гандальераў; у шэрагу крыніц згадваецца як **гандальера**.

Баркарола характарызуецца умераным тэмпам і метрам 6/8, нагадваючы плыўнае калыханне на хвалях.

Росквіт гэтай музычнай формы прыйшоўся на эпоху рамантызму.

У польскага кампазітара Фрэдэрыка Шапэна ёсць фартэпіянны твор «Баркарола фа-дыез мажор» (Op. 60), напісаны ў 1846 годзе. Кампазітар Ян Гал у 1884 напісаў оперу «Баркарола». У цыкле «Поры года» Пятра Ільіча Чайкоўскага есць твор пад назвай «Чэрвень — Баркарола». Адной з найбольш вядомых лічыцца баркарола ''Belle nuit, ô nuit d'amour* з оперы Жака Афенбаха «Казкі Гофмана».

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Баркарола // *Міхеева Л. В.'' Музычны слоўнік у апавяданнях. —М.: Савецкі кампазітар, 1984.

Катэгорыя:Культура Венецыі
Катэгорыя:Музычная тэрміналогія
Бянь-фа

**Бянь-фа** ( — «касічкі») — традыцыйная мужчынская прычоска качавых народаў Вялікага еўразійскага стэпу, якую ў XIX стагоддзі ў краінах Захаду і Расіі памылкова прымалі за старадаўні «кітайскі звычай». Прадстаўляла сабой чуб ці коску, якая запляталася на патыліцы, верхавіне або скронях.

## Разнавіднасці кос ў народаў Вялікага стэпу 
Вядомая прычоска маньчжураў, якія запляталі касу з трох пучкоў на патыліцы, агаляючы лоб і віскі. Іх папярэднікі — кідані, насілі такую ж прычоску на верхавіне. Сярод знакамітых сярэднявечных манголаў (як мужчын, так і жанчын) былі распаўсюджаныя прычоскі з дзвюма косамі, якія заплетались на скронях за вушамі.

## Бянь-фа ў Кітаі 
Пасля заваявання Кітая маньчжурамі ў 1644 годзе ўрад маньчжурскай дынастыі Цын абавязаў усё мужчынскае насельніцтва краіны заплятаць маньчжурскія косы у знак пакоры заваёўнікам. Нашэнне ж традыцыйных для ханьцаў доўгіх валасоў каралася смерцю. Таму ў тагачасным Кітаі хадзіла прымаўка: «той, хто мае галаву, не мае валасоў, той хто мае валасы, не мае галавы». Кітайцы, якія пратэставалі супраць маньчжурскага рэжыму ў часы Тайпінскага паўстання ў 1856—1864 гады, падкрэслена насілі доўгія валасы. Маньчжуры называлі іх «даўгавалосымі» (; «чанмаа») або «валасатымі бандытамі» (; «фацзэй»). Маньчжурскія косы былі адмененыя толькі пасля звяржэння маньчжурскага рэжыму кітайцамі падчас Сіньхайскай рэвалюцыі 1912 года.

## Гл. таксама 
* Айдар (чуб) — традыцыйная прычоска казахаў.

## Літаратура 
* *Непомнин О. Е.* История Китая: Эпоха Цин. XVII — начало XX века. — Москва: Восточная литература, 2005.

## Спасылкі 
* 辮髪 // 世界大百科事典 第２版.  (яп.)

Катэгорыя:Маньчжурыя
Катэгорыя:Прычоскі
Катэгорыя:Качавая культура
Айдар (чуб)

'']]

**Айдар (ардар)** — мужчынская прычоска ў выглядзе чуба валасоў на галаве ў цюрак і іншых качавых народаў.

Ва Украіне, у казакоў — **чуб, чупрына, асяледзец, хахол**.

Валасы на галаве практычна цалкам галіліліся, пакідаўся толькі адзін вялікі жмут валасоў у выглядзе чуба, звычайна на цемені або патыліцы. Часцяком ён заплятаўся для выгоды ў коску, але мог і не заплятацца. Не блытаць з кекілам, які ўяўляў сабой чолку спераду і насіўся маладымі людзьмі, якія не ўступілі яшчэ ў шлюб. Хутчэй за ўсе, і **айдар**, і **кекіл** мелі магічнае значэнне для тэнгрыянцаў (казахі былі тэнгрыянцамі ў мінулым) і насіліся як абярэг, абарона. Гэтая прычоска зрэдку ўжываецца і дагэтуль у казахаў.

Гэты тэрмін сустракаецца ў Даля і Макса Фасмера як казачая прычоска: 

## Гл. таксама 
* Бянь-фа — маньчжурская прычоска

## Зноскі 
Катэгорыя:Прычоскі
Кекіл

**Кекіл** — прычоска ў старажытных цюрскіх качэўнікаў, быў распаўсюджаны, напрыклад, у казахаў і іншых качавых народаў. Разнавіднасць айдара, чуб, што пакідалі наперадзе ў хлопчыкаў і юнакоў. Паводле старажытных вераванняў, гэта рабілася ад сурокаў.

Такая прычоска кажа аб тым, што яе ўладальнік — юнак, малады воін, яшчэ нежанаты і не мае дзяцей. Дарослы мужчына, цюрак-качэўнік не носіць кекіл, а носіць толькі айдар (чуб). Пры наборы добраахвотнікаў на небяспечныя набегі маладога бяздзетнага воіна не бралі, каб у выпадку смерці не перарваўся яго род. У казахаў сустракаюцца прозвішчы Кекілбаеў.

## Літаратура 
* Наурызбай Акпай «Традиции культуры казахского народа», «Алтын орда», 2002 г. г. Алматы, республика Казахстан.

## Спасылкі 
* http://www.ertegi.ru/index.php?id=23&idnametext=536&idpg=1 
* http://www.asemel.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=94:vospitanie-i-igry&catid=41:traditions&Itemid=55

Катэгорыя:Прычоскі
Айдар (значэнні)

**Айдар**:
* Айдар, крымскі хан
* Айдар, чуб
* «Айдар», батальён тэрытарыяльнай абароны Украіны
* Айдар, рака ў Белгародскай вобласці Расіі і Луганскай вобласці Украіны
* Айдар Халім, татарскі пісьменнік
Дыскрэтнасць

**Дыскрэтнасць** (ад  — падзелены, перарывісты) — уласцівасць, якую супрацьпастаўляюць бесперапыннасці, перарыўнасць. Дыскрэтнасць — усеагульная ўласцівасць матэрыі, пад дыскрэтнасцю разумеюць:
# Нешта, што змяняецца паміж некалькімі рознымі стабільнымі станамі, напрыклад, механічны гадзіннік, які перасоўвае хвілінную стрэлку дыскрэтна (скачкападобна) на 1/60 частку акружнасці
# Нешта, што складаецца з асобных частак, перарыўнасць, дробнасць. Напрыклад, дыскрэтны спектр, дыскрэтныя мадэлі, дыскрэтныя паведамленні.

## Вобласці прымянення 
Паняцце дыскрэтнасці ўжываецца ў наступных галінах:
* Дыскрэтная матэматыка — дыскрэтным называецца злічальнае мноства, гэтая канцэпцыя таксама важная ў камбінаторыцы і тэорыі імавернасцей.
* Агульная тапалогія — дыскрэтным называецца мноства, якое складаецца толькі з ізаляваных кропак.
* Электратэхніка — *дыскрэтны* азначае «той, які мае паасобныя электронныя кампаненты», напрыклад, асобныя рэзістары і індуктары. Гэта супрацьпастаўляецца інтэгральным мікрасхемам.
* Тэорыя інфармацыі і апрацоўка сігналаў — дыскрэтны сігнал.
* У музыцы *дыскрэтная вышыня гуку* — тая, якая мае пастаянную частату, не плаваючая, слізгальная (глісанда і партамента).

## Гл. таксама 
* Дыскрэтызацыя
* Інтэграл
* Квантаванне
* Вытворная

Катэгорыя:Філасофія матэматыкі
Барымта

**Барымта** або **баранта** — у цюркскіх і мангольскіх народаў норма побытавага права, што дапускае гвалтоўнае вяртанне жывёлы, маёмасці і выкрадзенай дзяўчыны або іншых членаў роду. Ва ўмовах немагчымасці мірнага рашэння канфлікту і адмовы вінаватых вярнуць матэрыяльныя выдаткі пацярпеламу боку барымта выступала як своеасаблівая форма эканамічнай помсты. Мела месца папярэджанне пра барымту ў выглядзе нападу людзей, якія ўзбройваліся палкамі і нагайкамі (каб выключыць карымту). Паступова барымтай пачалі называць любыя набегі, якія ажыццяўляліся з мэтай згону жывёлы. Барымта была распаўсюджаная ў башкіраў, казахаў, калмыкаў і іншых.

## Літаратура 
* Фукс С.&nbsp;Л.&nbsp;Барымта // Учёные записки Харьковского юридического институту. 1848. Выпуск 3
* Валеев Д.&nbsp;Ж.&nbsp;Нравственная культура башкирского народа: прошлое и настоящие. Уфа, 1989
* Народы Башкортостана. Энциклопедия. Уфа, 2014

Катэгорыя:Злачынствы супраць уласнасці
Катэгорыя:Башкіры
Катэгорыя:Казахі
Катэгорыя:Калмыкі
Хрысціянскі рок

**Хрысціянскі рок** () — разнавіднасць рок-музыкі, прысвечаная тэме хрысціянства. Гурты хрысціянскага року выконваюць песні пра Бога, веру і душу. Хрысціянскі рок вылучаецца выключна па тэкстах, ён не мае сваіх музычных характарыстык і можа выконвацца ў самых розных па тэхніцы стылях рок-музыкі. Вылучаюць хрысціянскі класічны рок, хрысціянскі метал (уайт-метал), хрысціянскі хардкор.

## Прадстаўнікі 
*Боб Дылан
* Building 429
### Прадстаўнікі на Беларусі 
* Аляксандр Патліс
* Новы Іерусалім
* Spasenie

Катэгорыя:Жанры рок-музыкі
Новая царква (Гаага)

**Новая царква** () — храм у цэнтры Гаагі, размешчаны прыкладна за 400 м на паўднёвы ўсход ад Біненхофа на былым канале  (цяпер аднайменная вуліца).

## Гісторыя 
Новая царква была пабудавана ў 1649—1656 гадах па праеце архітэктара , пасля таго, як Вялікай царквы Святога Якава стала малой для горада.

У канцы 1960-х гг., калі колькасць вернікаў значна скарацілася, царква была старанна адрэстаўравана, і стала прасторай для правядзення самых розных мерапрыемстваў: канцэртаў, выставак, прыёмаў, аўкцыёнаў.

## Архітэктура 
Царква з'яўляецца класічным прыкладам ранняй пратэстанцкай царкоўнай архітэктуры ў Нідэрландах. У плане яна ўяўляе сабой спалучэнне дзвюх васьмігранных частак, аб'яднаных меншым цэнтральным аб'ёмам, дзе знаходзіцца кафедра. Унікальнасць царквы ў яе цяжкім дубовым даху, якая пакрывае ўсю плошчу царквы, якая абыходзіцца без падтрымкі дадатковымі бэлькамі перакрыццяў і апорных калон. Акрамя гэтага, на ёй пастаўлена вежка. У цэлым канструкцыя выканана ў стылі позняга рэнесансу.
]]

У царкве знаходзіцца арган, усталяваны ў 1702 годзе. Нягледзячы на рэстаўрацыі, большасць з яго труб з'яўляюцца арыгінальнымі. Дзякуючы адной з удалых рэстаўрацый 1867 года інструмент можа выкарыстоўвацца для выканання музыкі рамантычнага перыяду. Тут таксама захавалася некалькі магіл і мемарыяльных дошак, якія адносяцца да 18 стагоддзя, а ў царкоўным садзе знаходзіцца магіла Спінозы.

## Спасылкі 
* Новая церковь (Nieuwe Kerk)

Катэгорыя:Храмы Гаагі
Катэгорыя:Пратэстанцкія храмы Нідэрландаў
Катэгорыя:Збудаванні Нідэрландаў у стылі рэнесанс
Катэгорыя:Нацыянальныя помнікі Нідэрландаў
Катэгорыя:Колішнія  храмы Нідэрландаў
Катэгорыя:Васьмівугольныя будынкі
Стральба на Еўрапейскіх гульнях 2015

thumb|Стральба на паштовай марцы Азербайджана, прысвечанай Еўрапейскім гульням 2015
Спаборніцтвы па стральбе на Еўрапейскіх гульнях 2015 прайшлі ў сталіцы Азербайджана, у горадзе Баку з 16 па 22 чэрвеня на Бакінскай стралковай арэне. Былі разгуляныя 19 камплектаў узнагарод, у тым ліку ў неалімпійскіх камандных змяшаных дысцыплінах. У спаборніцтвах прынялі ўдзел 330 спартсменаў.

Пераможцы атрымалі ліцэнзіі на Алімпійскія гульні 2016.

## Каляндар 
## Медалісты 
### Мужчыны 
### Жанчыны 
### Змяшаныя камандныя спаборніцтвы 
## Медальны залік 
## Спасылкі 
* Стральба  на афіцыйным сайце Еўрапейскіх гульняў-2015

Катэгорыя:Спаборніцтвы на Еўрапейскіх гульнях 2015
Катэгорыя:Стралковы спорт
Стральба з лука на Еўрапейскіх гульнях 2015

thumb|Стральба з лука на паштовай марцы Азербайджана, прысвечанай Еўрапейскім гульням 2015
Спаборніцтвы па стральбе з лука на Еўрапейскіх гульнях 2015 прайшлі ў сталіцы Азербайджана, у горадзе Баку з 17 па 22 чэрвеня. Былі разгуляны 5 камплектаў узнагарод. Спаборніцтвы, у якіх прынялі ўдзел 128 спартсменаў (64 мужчын і 64 жанчын), прайшлі на знакамітым Рэспубліканскім стадыёне імя Тофіка Бахрамава.

Кваліфікацыя на спаборніцтвы адбылася ў рамках Чэмпіянату Еўропы 2014 года, якая прайшла ў ліпені 2014 года ў Эчміядзіне (Арменія) і Гран Пры, якое прайшло ў сакавіку 2015 года.

У гэтым відзе спорту былі разгуляны ліцэнзіі на Алімпійскія гульні 2016.

## Медалі 
### Медальны залік 
### Медалісты 
#### Мужчыны 
#### Жанчыны 
#### Змяшаная каманда 
## Спартыўныя аб’екты 

## Спасылкі 
* Baku 2015 Newsletter 1 
* World Archery European — Archery 

Катэгорыя:Спаборніцтвы на Еўрапейскіх гульнях 2015
Катэгорыя:Стральба з лука
Юрай Тужынскі

**Ю́рай Ту́жынскі** (, нар.  г.) — славацкі стралок, прызёр чэмпіянатаў Еўропы і Еўрапейскіх гульняў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1984 годзе ў г.Лучанец. У 2010 годзе заваяваў два бронзавых медалі чэмпіянату Еўропы. У 2012 годзе прыняў удзел у Алімпійскіх гульнях у Лондане, дзе стаў 15-м у стральбе з пнеўматычнага пісталета з 10 м, і 23-м у стральбе з адвольнага пісталета з 50 м. У 2015 годзе заваяваў бронзавы медаль Еўрапейскіх гульняў.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Стралкі Славакіі
Катэгорыя:Стралкі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года
Катэгорыя:Стралкі на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 года
Дзмітрый Сяргеевіч Асанаў

**Дзмітрый Сяргеевіч Асанаў** (нар.  года, Маладзечна) — беларускі баксёр, бронзавы прызёр чэмпіянату свету 2015 года, сярэбраны прызёр Еўрапейскіх гульняў 2015 года, чэмпіён Беларусі, Майстар спорту міжнароднага класа.

## Біяграфія 
У дзяцінстве акрамя бокса займаўся яшчэ і футболам, але з часам ён прыняў рашэнне цалкам засяродзіць намаганні на боксе. Першым трэнерам Дзмітрыя стаў яго бацька Сяргей Леанідавіч, які працаваў трэнерам у мясцовай спартыўнай школе. У 2012 годзе Асанаў дамогся першых сур’ёзных поспехаў на моладзевым узроўні. Спачатку ён стаў чэмпіёнам Беларусі сярод юніёраў, а затым выйграў еўрапейскае першынство ў сваёй узроставай групе.

У 2015 годзе Асанаў упершыню стаў чэмпіёнам Беларусі сярод дарослых. Улетку 2015 года Дзмітрый прыняў удзел у першых Еўрапейскіх гульнях у Баку. Дзякуючы дыскваліфікацыі з-за допінгу яго першага суперніка Асанаў пачаў спаборніцтвы адразу з чвэрцьфіналу. Атрымаўшы дзве ўпэўненыя перамогі беларускі баксёр прабіўся ў фінал, дзе яго супернікам стаў расіянін Бахтавар Назіраў. Бой атрымаўся вельмі упартым, але ў выніку перамогу з лікам 2:1 атрымаў Назіраў. На чэмпіянаце свету ў Досе Асанаў здолеў дабрацца да паўфіналу, дзе саступіў толькі бронзаваму прызёру летніх Алімпійскіх гульняў 2012 года ірландцу Майклу Конлану. Акрамя медаля сусветнага першынства беларускі баксёр атрымаў магчымасць правесці дадатковы бой з яшчэ адным бронзавым прызёрам гэтага чэмпіянату індыйцам Шывай Тапа за імянную алімпійскую ліцэнзію. Бой прайшоў з перавагай Асанава і завяршыўся з лікам 3:0 на яго карысць. Тым самым Дзмітрый заваяваў пуцёўку на летнія Алімпійскія гульні 2016 года ў Рыа-дэ-Жанейра.

Навучаецца ў Беларускім дзяржаўным універсітэце фізічнай культуры на факультэце спартовых гульняў і адзінаборстваў.

## Грамадская дзейнасць 
18 жніўня падпісаў адкрыты ліст прадстаўнікоў спартыўнай галіны Рэспублікі Беларусь з патрабаваннем прызнаць несапраўднымі выбары прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, якія прайшлі 9 жніўня 2020 года.

## Спасылкі 
* Профіль  на сайце AIBA

Катэгорыя:Баксёры Беларусі
Беларусь на Еўрапейскіх гульнях 2015

**Беларусь на I Еўрапейскіх гульнях**, якія прайшлі ў 2015 годзе ў сталіцы Азербайджана, у горадзе Баку, была прадстаўлена 151 спартсменам у 24 відах спорту. 48 з іх сталі прызёрамі Гульняў, заваяваўшы 43 медалі, у тым ліку 10 залатых, 11 сярэбраных і 22 бронзавых.

## Узнагароды 
### 16x16px Золата 
### 16x16px Срэбра 
### 16x16px Бронза 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2015 годзе
Катэгорыя:Еўрапейскія гульні 2015
Катэгорыя:Беларусь на Еўрапейскіх гульнях
Канстанцін Віктаравіч Сіўцоў

**Канстанцін Віктаравіч Сіўцоў** (нар. , Гомель) — беларускі прафесійны шашэйны велагоншчык, які выступае за каманду Dimension Data.

## Кар'ера 
Вядомасць прыйшла да Сіўцова пасля перамогі на Чэмпіянаце свету сярод андэраў (гоншчыкаў да 23 гадоў) у групавой гонцы, дзе беларус апярэдзіў Томаса Дэкера з Нідэрландаў і датчаніна Мадса Крыстэнсена. Гэты поспех дазволіў яму падпісаць кантракт з італьянскай камандай вышэйшага дывізіёна Fassa Bortolo. Аднак каманда на наступны год спыніла сваё існаванне і Канстанцін перайшоў у Acqua & Sapone. У складзе гэтай каманды ў 2006 годзе ён стаў чэмпіёнам Беларусі ў групавой гонцы.

У 2007 годзе велагоншчык падпісаў кантракт з Barloworld, у складзе якой адзначыўся такімі вынікамі як: другое месца на Giro dell'Appennino і трэцяе месца на Tre Valli Varesine і GP Città di Camaiore. А таксама ў ліпені ўпершыню прыняў удзел у самай прэстыжнай велагонцы — Тур дэ Франс, дзе заняў 32 месца ў генеральнай класіфікацыі.

Гэтыя поспехі прыцягнулі ўвагу менеджараў каманды Team High Road, якія і заключылі з ім кантракт. У красавіку 2008 года Канстанцін перамог на 6 этапе Тура Джорджыі — шматдзённай гонцы па дарогах ЗША і атрымаў жоўтую майку лідара. Па выніках гонкі ён захаваў лідарства і атрымаў перамогу ў агульным заліку шматдзёнкі. На Тур дэ Франс-2008 беларус заняў 16 месца.

На Джыра д'Італія 2009 Канстанцін святкаваў дзве перамогі: спачатку разам з Team Columbia-High Road у каманднай гонцы на час, а потым атрымаў асабістую перамогу сольнай атакай на 8 этапе.

2011 год — найбольш паспяховы ў кар'еры Сіўцова. Ён заняў дзясятае месца ў генеральнай класіфікацыі Джыра д'Італія і зноў разам з камандай першынстваваў у каманднай гонцы на час. На Чэмпіянаце Беларусі Канстанцін заваяваў залаты медаль у гонцы з раздзельным стартам.

З заканчэннем сезона 2011 гады каманда Team Columbia-High Road спыніла сваё існаванне з-за спонсарскіх праблем і беларус падпісаў кантракт з брытанскім праектам Sky Procycling. У складзе гэтай каманды ён зарэкамендаваў сябе як добры грэгары. Гоншчык быў часткай каманды, калі Рычы Порт выйграў Вольта Алгарвэ, Брэдлі Уігінс — Парыж-Ніца, Тур Рамандзіі і Крытэрыўм ду Дафінэ, а Майкл Роджэрс перамог на Bayern-Rundfahrt. Сіўцоў прайшоў адбор і стартаваў на Тур дэ Франс 2012 года ў якасці аднаго з асноўных памочнікаў Брэдлі Уігінса, але ўпаў і вымушаны быў сысці з пераломам левай галёнкі.

У 2013 годзе Сіўцоў атрымаў сольную перамогу на другім этапе Джыра дэль Трэнціна, у другі раз у кар'еры выйграў гонку з раздзельным стартам на Чэмпіянаце Беларусі. А на чэмпіянату свету-2013 па шашэйных велагонках ў італьянскай Фларэнцыі разам з таварышамі па Sky Procycling заваяваў бронзавы медаль у каманднай гонцы на час.

У 2020 годзе дыскваліфікаваны на 4 гады за парушэнне антыдопінгавых правіл. У арганізме велагоншчыка быў выяўлены забаронены гармон эрытрапаэцін.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Велагоншчыкі Беларусі
Катэгорыя:Велагоншчыкі на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года
Віталь Іванавіч Бубновіч

**Віталь Іванавіч Бубновіч** (нар. , Гродна) — беларускі стралок, чэмпіён Еўрапейскіх гульняў, прызёр чэмпіянатаў Еўропы.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1974 годзе ў Гродне. У 2004 годзе прыняў удзел у Алімпійскіх гульнях у Афінах, дзе стаў 24-м у стральбе з пнеўматычнай вінтоўкі лежачы з 10 м, і 33-м у стральбе з малакалібернай вінтоўкі з трох палажэнняў з 50 м. У 2008 годзе прыняў удзел у Алімпійскіх гульнях у Пекіне, дзе стаў 18-м у стральбе з пнеўматычнай вінтоўкі лежачы з 10 м, і 29-м у стральбе з малакалібернай вінтоўкі з трох палажэнняў з 50 м. У 2012 годзе прыняў удзел у Алімпійскіх гульнях у Лондане, дзе стаў 11-м у стральбе з пнеўматычнай вінтоўкі лежачы з 10 м, і 17-м у стральбе з малакалібернай вінтоўкі з трох палажэнняў з 50 м. У 2013 годзе заваяваў сярэбраны і два бронзавыя медалі чэмпіянату Еўропы. У 2015 годзе стаў чэмпіёнам Еўрапейскіх гульняў.

## Палітычныя погляды 
Падпісаў адкрыты ліст спартыўных дзеячаў краіны, якія выступаюць за дзеючую ўладу Беларусі пасля здушэння народных пратэстаў у 2020 годзе.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Стралкі Беларусі
Катэгорыя:Стралкі на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 года
Катэгорыя:Стралкі на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года
Катэгорыя:Стралкі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года
Дамір Мікец

**Дамір Мікец** (; нар. , Спліт, Югаславія) — сербскі спартсмен, стралок, чэмпіён Еўрапейскіх гульняў.

## Спартыўныя дасягненні 
Першы ўдзел у буйным міжнародным спартыўным — Летнія Алімпійскія гульні 2008 у Пекіне (Кітай), на якой удзельнічаў у двух дысцыплінах: пнеўматычны пісталет, 10 метраў (14-е месца ў кваліфікацыі), пісталет, 50 метраў (8-е месца ў кваліфікацыі і 7-е месца ў фінале).

На летняй Універсіядзе 2011 года ў Шэньчжэне заваяваў срэбра (пісталет, 50 м).

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Стралкі Сербіі і Чарнагорыі
Катэгорыя:Стралкі Сербіі
Катэгорыя:Стралкі на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года
Катэгорыя:Стралкі  на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года
Катэгорыя:Стралкі на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 года
Катэгорыя:Стралкі на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2020 года
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўрапейскіх гульняў 2015 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры Еўрапейскіх гульняў 2019 года
Алімпійскі камітэт ЗША

**Алімпійскі камітэт ЗША** (; унікальны код МАК — USA) — арганізацыя, якая прадстаўляе ЗША ў міжнародным алімпійскім і паралімпійскім рухах. Штаб-кватэра размешчана ў Каларада-Спрынгс, штат Каларада. Камітэт заснаваны ў 1894 годзе, у тым жа годзе быў прыняты ў МАК (першы член разам з Францыяй), з'яўляецца членам ПАСА, арганізуе ўдзел спартсменаў з ЗША ў Алімпійскіх, Паралімпійскіх, Панамерыканскіх гульнях і іншых міжнародных спаборніцтвах.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Старонка на сайце МАК

Катэгорыя:З’явіліся ў 1984 годзе
ЗША
Катэгорыя:ЗША на Алімпійскіх гульнях
Вікторыя Уладзіміраўна Чайка

**Вікторыя Уладзіміраўна Ча́йка** (нар. г.) — беларуская спартсменка-стралок, чэмпіёнка Еўропы, прызёр чэмпіянатаў свету, і Еўрапейскіх гульняў.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў 1980 годзе ў Марганцы (Украінская ССР). У 1998 годзе заваявала залаты і два сярэбраныя медалі чэмпіянату свету сярод юніёраў. У 2000 годзе прыняла ўдзел у Алімпійскіх гульнях у Сіднеі, дзе стала 11-й у стральбе з пнеўматычнага пісталета з 10 м. У 2002 годзе стала срэбнай прызёркай чэмпіянату свету. У 2004 годзе прыняла ўдзел у Алімпійскіх гульнях у Афінах, але заняла толькі 16-е месца ў стральбе з пнеўматычнага пісталета з 10 м, і 32-е — у стральбе з пісталета з 25 м. У 2006 годзе заваявала сярэбраны і бронзавы медалі чэмпіянату свету . У 2008 годзе стала чэмпіёнкай Еўропы, а на Алімпійскіх гульнях у Пекіне заняла 4-е месца ў стральбе з пнеўматычнага пісталета з 10 м, і 13-е месца ў стральбе з пісталета з 25 м. У 2010 годзе стала бронзавай прызёркай чэмпіянату свету. У 2012 годзе прыняла ўдзел у Алімпійскіх гульнях у Лондане, дзе заняла 5-е месца ў стральбе з пнеўматычнага пісталета з 10 м, і 25-е месца ў стральбе з пісталета з 25 м. У 2015 годзе заваявала бронзавы медаль Еўрапейскіх гульняў.

## Палітычныя погляды 
Падпісала адкрыты ліст спартыўных дзеячаў краіны, якія выступаюць за дзеючую ўладу Беларусі пасля здушэння народных пратэстаў у 2020 годзе.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Стралкі Беларусі
Катэгорыя:Стралкі на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 года
Катэгорыя:Стралкі на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 года
Катэгорыя:Стралкі на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года
Катэгорыя:Стралкі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года
Алімпійскі камітэт Канады

**Алімпійскі камітэт Канады** (, , АКК (англ. і фр. COC) — некамерцыйная арганізацыя, якая прадстаўляе канадскіх спартсменаў у Міжнародным алімпійскім камітэце (МАК) і на Панамерыканскіх гульнях. Афіцыйна прызнаны МАК у 1907 годзе. На цяперашні момант уключае 464 члена.

Штаб-кватэра арганізацыі ў Таронта, Антарыа. Дзеючы прэзідэнт — Майкл Чэмберс.

29 мая 2009 года АКК і Алімпійская асацыяцыя Барбадаса падпісалі Мемарандум аб узаемаразуменні па супрацоўніцтве паміж двума органамі. Гэта прапанова дазволіць наладзіць больш цесныя партнёрскія адносіны паміж спартыўнымі федэрацыямі Канады і Барбадаса са спартсменамі.

Канада
Нацыянальны алімпійскі камітэт Рэспублікі Малдова

**Нацыянальны алімпійскі камітэт Рэспублікі Малдова** (рум. Comitetul National Olimpic al Republicii Moldova) — арганізацыя, якая прадстаўляе Малдову ў міжнародным алімпійскім руху. Заснаваны ў 1991 годзе; зарэгістраваны ў МАК у 1993 годзе.

Штаб-кватэра размешчаная ў Кішынёве. З’яўляецца членам МАК, ЕАК і іншых міжнародных спартыўных арганізацый. Ажыццяўляе дзейнасць па развіцці спорту ў Малдове. Старшыня — Мікалай Апанасавіч Жураўскі.

Катэгорыя:Нацыянальныя алімпійскія камітэты
Катэгорыя:Малдова на Алімпійскіх гульнях
Палеаэскімосы

thumb|Касцяны выраб прадстаўнікоў культуры Дорсет
**Палеаэскімосы** (ад  "старажытны" і  "эскімос" ) — умоўная назва старажытных насельнікаў арктычных рэгіёнаў Паўночнай Амерыкі і вострава Урангеля. 

Упершыню падзел старажытнага эскімоскага насельніцтва Арктыкі на палеаэскімосаў і неаэскімосаў прапанаваў у 1917 г. дацкі этнолаг Х. П. Стынсбі. 

Да палеаэскімосаў звычайна адносяць прадстаўнікоў наступных археалагічных культур:
* Археалагічная культура Сакак
* Археалагічная культура Індэпэндэнс I
* Археалагічная культура Індэпэндэнс II
* Археалагічная культура Гросуатэр
* Археалагічная культура Дорсет

Яны займалі шырокія тэрыторыі ад вострава Урангеля на ўсходзе да вострава Грэнландыя на захадзе, ад паўвострава Лабрадор на поўдні да вострава Элсмір на поўначы.

У мінулым лічылася, што палеаэскімосы з'яўляюцца прамымі продкамі сучасных эскімосаў або субстратам, асіміляваным прадстаўнікамі археалагічнай культуры Туле. Аднак генетычныя даследаванні 2010 г. паказалі, што палеаэскімосы наогул не былі продкамі сучасных эскімосаў. Мяркуецца, што палеаэскімосы былі блізкімі сваякамі сучасных алеутаў або асобнай галіны мігрантаў з Азіі, блізкіх да каракаў і юкагіраў. Яны з'явіліся ў Паўночнай Амерыцы разам з продкамі сучасных эскімосаў каля 6 тысяч гадоў таму. Зніклі пад ціскам прадстаўнікоў культуры Туле ў X - пачатку XV стст.

## Спасылкі 
* Early Palaeo-Eskimo Culture 
* DNA reveals history of vanished 'Paleo-Eskimos'
* DNA SUGGESTS ALL EARLY ESKIMOS MIGRATED FROM NORTH SLOPE 
* Migration to Greenland 
 
Катэгорыя:Эскімосы
Катэгорыя:Зніклыя народы Амерыкі
Катэгорыя:Гісторыя Грэнландыі
Катэгорыя:Гісторыя Канады
Алашань

Назву **Алаша́нь** маюць:

* Алашань — горы ў Кітаі.
* Алашань — пустыня ў Кітаі і Манголіі.
* Алашань — аймак ва Унутранай Манголіі.
* Алашань-Цзацы — хашун, размешчаны ў аймаку Алашань аўтаномнага раёна Унутраная Манголія КНР.
* Алашань-Юцы — хашун, размешчаны ў аймаку Алашань аўтаномнага раёна Унутраная Манголія КНР.
Алеінавая кіслата

**Алеі́навая кіслата́** — аднаасноўная ненасычаная карбонавая кіслата, СН3(СН2)7СН=СН(СН2)7СООН.

Малярная маса 282,46. Бясколерная вязкая вадкасць, тэмпература кіпення 232 °C (15 мм рт. сл.), шчыльнасць 0,89—1,0 кг/м, нерастваральная ў вадзе, раствараецца ў арганічных растваральніках.

Уваходзіць у склад алеяў і жывёльных тлушчаў, у аліўкавым алеі 70—85 %, у міндальным — 75 %. У арганізме можа сінтэзавацца са стэарынавай кіслаты. У вышэйшых раслін з алеінавай кіслаты ўтвараюцца лінолевая і ліналенавая кіслоты.

## Выкарыстанне 
Эфіры алеінавай кіслаты выкарыстоўваюцца ў вытворчасці алейных фарбаў, касметычных прэпаратаў, флатарэагентаў, пластыфікатараў, тэкстыльна-дапаможных рэчываў. Этылавы эфір алеінавай кіслаты (лінетол) — лекавы сродак для зніжэння халестэрыну. Здольная выклікаць экзэму.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Аднаасноўныя карбонавыя кіслоты
Катэгорыя:Тлустыя кіслоты
Катэгорыя:Нелімітавыя карбонавыя кіслоты
Алтынтаг

**Алтынта́г** (Алтыншань); ,  — «залатыя горы») — горны хрыбет у Цэнтральнай Азіі, паўночна-заходняе адгор’е горнай сістэмы Куньлунь. Размяшчаецца на захадзе Кітая, фарміруе натуральную мяжу Тыбецкага плато з Сіньцзян-Уйгурскім аўтаномным раёнам і пустынь Гобі. Хрыбет праходзіць на поўдзень ад Лоб-Нора і Дуньхуана, аддзяляючы Тарымскую ўпадзіну з поўначы ад Цайдамскай катлавіны з поўдня.

Даўжыня хрыбта складае каля 800 км. Паўднёва-заходняя частка Алтынтага — скалістая, моцна расчлянёная, укрыта вечнымі снягамі і ледавікамі, максімальныя вышыня да 6161 м; паўночна-ўсходняя — кароткія масівы вышынёй больш за 5000 м; цэнтральная — рэзка звужаная і паніжаная, пераважная вышыня да 3000—3500 м.

Складзены з гнейсаў, крышталічных сланцаў, філітаў. Карысныя выкапні: руды храмітаў, свінцу, цынку, нікелю, плаціны.

Клімат рэзка кантынентальны, засушлівы. Найбольшая  з прытокамі. На перадгор’ях камяністыя пустыні, у далінах растуць эфедры, салянкі, зараснікі саксаулу і тамарыску, на схілах гор — стэпавая расліннасць і альпійскія лугі.

Жывёльны свет: дзікі як, антылопы, кукуяманы і інш.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Горныя хрыбты Кітая
Ізарская брама

**Ізарская брама** () — брама ў Мюнхене, размешчаная на мяжы Старога горада, за 600 м на паўднёвы ўсход ад , цэнтральнай плошчы горада, у самым канцы вуліцы , і аддзяляе гістарычны цэнтр горада ад квартала .

## Гісторыя 
]]
Абарончая Ізарская брама была збудавана ў рамках будаўніцтва другой лініі  пры Людвігу Баварскім у перыяд з 1285 па 1347 год, у сувязі з актыўным пашырэннем гарадскіх тэрыторый. Сваю назву брама атрымала ў гонар ракі Ізар, якая працякала за 300 метраў ад умацаванняў, і служыла ўсходнім выхадам са старога горада. Менавіта праз гэту браму праходзіла адна з найважнейшых магістраляў сярэдневяковага Мюнхена — «саляны» шлях. Вядома, што менавіта праз гэту браму ў горад ўязджалі кароль Германіі Максіміліян I у 1491 годзе, імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі Карл V у 1530 годзе і шведскі кароль Густаў II Адольф у 1632 годзе.

У 1337 годзе над брамай была надбудавана цэнтральная чатырохвугольная вежа. Дзве флангавыя васьмівугольныя вежы былі пабудаваны ўжо ў канцы 15 стагоддзя. У 19 стагоддзі Гарадскі савет прагаласаваў за знос Ізарскай брамы і сцен, якія злучалі цэнтральную вежу з двума бакавымі. У 1833 годзе пры каралю Людвігу I пабудова была адноўлена ў ранейшым выглядзе, былі ўзноўлены выявы гербаў на флангавых вежах і гістарычныя фрэскі над уязной брамай.

Ізарская брама моцна пацярпела ў перыяд Другой сусветнай вайны. У 1946—1957 гадах была праведзена яе рэстаўрацыя. У наш час у паўднёвай флангавай вежы адкрыты  — артыста, пісьменніка і калекцыянера старых фатаграфій Мюнхена і марак. Тут жа працуе кафэ.

## Архітэктура 
Ізарская брама складаецца з трох веж, злучаных сценамі, якія ўтвараюць унутраны двор. Цэнтральная вежа чатырохвугольная ў плане, яе вышыня складае 40 м, дзве бакавыя вежы — васьмівугольныя, яны з'явіліся пазней і прызначаліся для ўзмацнення абароны брамы, утвараючы так званы барбакан для вядзення абстрэлу перад брамай са знешняга боку горада.

На цэнтральнай вежы Ізарскай брамы ўсталяваны гадзіннік, які ідзе ў процілеглы бок і іх цыферблат, адпаведна, перавернуты. Тым самым гадзіннік як бы пацвярджае выраз вядомага палітыка і чацвёртага канцлера ФРГ Вілі Бранта: «У Баварыі гадзіннікі ідуць па-іншаму».

Паміж бакавымі вежамі знаходзіцца доўгая фрэска нямецкага мастака Бернхарда фон Неера 1835 г., якая адлюстроўвае трыўмфальнае шэсце Людвіга IV Баварскага пасля яго перамогі над Фрыдрыхам Прыгожым у  ў 1322 г. У паўднёвай вежы Ізарскай брамы працуе Музей Карла Валянціна — вядомага мюнхенскага артыста, коміка, калекцыянера фатаграфій.

## Спасылкі 
* Изарские ворота (Isartor)
* Isarstor — Изарские ворота 

Катэгорыя:Брамы Мюнхена
Катэгорыя:Славутасці Мюнхена
Катэгорыя:Збудаванні Германіі ў гатычным стылі
Катэгорыя:З’явіліся ў XIV стагоддзі
Ігнат Маркавіч Якубаў

**Ігнат Маркавіч Якубаў** (, в. Роўкавічы,  — люты ) — удзельнік барацьбы за Савецкую ўладу ў Беларусі.

## Біяграфія 
Член КПСС з 1903. У рэвалюцыйным руху з 1901 года. З 1903 рабочы Гомельскіх механічных майстэрняў Лібава-Роменскай чыгункі, стварыў і ўзначаліў бальшавісцкую ячэйку.

## Літаратура 
* Гомель. Энциклопедический справочник. -- Минск, «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1991

## Спасылкі 
* Якубов Игнатий Маркович  

Катэгорыя:Дэлегаты I Усерасійскага з'езда Саветаў, 1917
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Беларусі
Вуліца Якубава

**Вуліца Якубава** — назва вуліц у розных населеных пунктах.

== Беларусь ==
* Вуліца Якубава — вуліца ў Гомелі.
* Вуліца Якубава — вуліца ў Мінску.
Сакак (культура)

**Сака́к** ( — археалагічная культура палеаэскімосаў у Грэнландыі сярэдзіны 3 - пачатку 1 тысячагоддзяў да н. э. Займала ўсё заходняе ўзбярэжжа, а таксама паўднёва-ўсходні бераг вострава.

Назва паходзіць ад грэнландскага паселішча Сакак, дзе была зроблена большасць археалагічных знаходак. Упершыню ў навуковых публікацыях з'явілася ў 1954 г.

Прадстаўнікі культуры Сакак карысталіся пераважна мікралітычнымі прыладамі працы, былі выдатнымі разьбярамі касцяных вырабаў. Усе знойдзеныя стаянкі мелі часовы характар, што кажа пра вандроўны характар забеспячэння. У месцах міграцыі карыбу і кітоў сустракаюцца рэшткі адносна вялікіх жытлаў. Мяркуецца, што ў іх сезонна спыняліся паляўнічыя з розных раёнаў. Асноўныя гаспадарчыя заняткі — рыбалоўства і паляванне на марскіх і наземных звяроў. Каля стаянак знойдзены косці 45 відаў хордавых жывёл, якіх ужывалі ў ежу. Археолагі лічаць, што паміж прадстаўнікамі культуры Сакак існаваў рэгіянальны абмен каменнымі прыладамі.

Генетычныя даследаванні 2010 г. паказалі, што носьбіты Сакак не былі продкамі сучасных эскімосаў, а таксама не належалі да індзейцаў. Найбольш блізкімі да іх з'яўляюцца палеаазіяцкія народы — чукчы, юкагіры і каракі.

## Спасылкі 
* Prehistory of Greenland Saqqaq 
* Face of Ancient Human Drawn From Hair's DNA
* Paleo-Eskimo mtDNA Genome Reveals Matrilineal Discontinuity in Greenland
* Ancient genomes: The Saqqaq Genome Project 

Сакак
Сакак
Сакак
Нацыянальны алімпійскі камітэт Украіны

**Нацыянальны алімпійскі камітэт Украіны** () — украінская спартыўная арганізацыя, якая забяспечвае ўдзел каманды ад Украіны на Алімпійскіх гульнях.

## Гісторыя 
Гісторыя алімпійскага руху ва Украіне пачалася ў 1952 годзе, калі спартсмены Украіны ў складзе зборнай каманды Савецкага Саюза ўпершыню прынялі ўдзел у гульнях XV Алімпіяды ў Хельсінкі. З 1952 па 1990 гады украінскія атлеты складалі менш за 25 % кожнай алімпійскай каманды СССР. Падчас ХХІІ Алімпіяды 1980 года, некаторыя матчы футбольнага турніру з вялікім поспехам праводзіліся ў Кіеве.

22 снежня 1990 года Генеральная асамблея заснавальнікаў прыняла рашэнне стварыць Нацыянальны алімпійскі камітэт Украіны, і гэтая дата з'яўляецца афіцыйнай датай яго стварэння. У верасні 1993 года НАК Украіны быў канчаткова прызнаны Міжнародным алімпійскім камітэтам. НАК Украіны дзейнічае ў адпаведнасці з палажэннямі Алімпійскай хартыі, Канстытуцыі Украіны і дзеючага заканадаўства Украіны і свайго Статута.

## Прэзідэнты НАК Украіны 
* 1990—1998 — Валерый Барзоў
* 1998—2002 — Іван Федарэнка
* 2002—2005 — Віктар Януковіч
* 2005 — н.ч. — Сяргей Бубка

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  

Катэгорыя:Спорт ва Украіне
Катэгорыя:Украіна на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Нацыянальны алімпійскі камітэт Украіны
Тыяра Сайтаферна

**Тыя́ра Сайтафе́рна** () — залатая тыяра, прыпісваемая скіфскаму цару Сайтаферну і набытая Луўрам у 1896 годзе, але якая апынулась падробкай.

Была створана па заказу адэскіх гандляроў антыкварыятам Гохманаў адэскім ювелірам Ізраілем Рухамоўскім у 1895 годзе і выдавалася Гохманамі за працу майстроў калячарнаморскага антычнага горада Ольвіі, якую тыя зрабілі ў падарунак скіфскаму цару Сайтаферну ў якасці выкупа.

Тыяра увайшла ў гісторыю мастацтва як адна з самых славутых музейных падробак і з 1970-ых гадоў сама стала аб’ектам фальсіфікацый.

## Апісанне 
Дыяметр і вышыня залатой тыяры 18 см; выявы сцэн са старажытнагрэчаскай міфалогіі. На старажытнагрэчаскай мове зроблены надпіс: «Цару вялікаму і непераможнаму Сайтаферну. Савет і народ Ольвіі».

## Гісторыя набыцця 
Тыяра была набыта Луўрам за велізарную па тым часам суму ў 200000 франкаў (50000 рублёў). Сам Рухамоўскі атрымаў толькі 1800 рублёў. Якасць працы была настолькі вялікай, што дырэктар Луўра Кемпфен, кіраўнік аддзела антычнага мастацтва дэ Вільфос і шэраг буйнейшых навукоўцаў Францыі: Рэйнак, Мішон, Бенуа, Малінье — безумоўна прызналі тыяру сапраўднай. Тыяра была набыта, на што патрабавалась спецыяльнае дазваленне парламента Францыі, і выстаўлена ў зале антычнага мастацтва. Але ў хуткім часе з’явіліся сумненні.

Аб магчымасці падробкі заявілі расійскі археолаг А. М. Весялоўскі і дырэктар Адэскага музея фон Штэрн, а таксама адзін з найбольш вядомых археолагаў таго часу — Адольф Фуртвенглер. У 1903 годзе нейкі Эліна Майенс, які быў прыцягнуты да адказнасці за падробку карцін, абвясціў, што тыяра з’яўляецца яго вырабам. Але, падчас следства, хутка высветлілася, што сапраўдны аўтар тыяры — Рухамоўскі. Ён прыехаў у Парыж і прывёз малюнкі і формы для доказаў уласнай працы. Акрамя гэтага ён згадзіўся па памяці паўтарыць любы фрагмент тыяры. Да адказнасці ён не быў прыцягнуты, паколькі не прадаваў гэтую тыяру ў Луўр і, больш за тое, яго ўзнагародзілі залатым медалем «Салона дэкаратыўных мастацтваў».

## Сучаснасць 
Тыяра і цяпер захоўваецца ў Луўры, у аддзеле дэкаратыўных мастацтваў. У 1997 годзе Музей Ізраіля ў Іерусаліме экспанаваў тыяру ў рамках выставы, прысвечанай Рухамоўскаму. У 1998 тыяра выстаўлялася таксама ў Музее мастацтваў у Атланце.

22 красавіка 2014 года на доме, дзе Рухамоўскі стварыў тыяру (Адэса, вул. Осіпава, 6), была ўсталявана мемарыяльная дошка (ініцыятар — краязнаўца А. Гун, скульптар — А. Князік).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Мастацкія падробкі
Катэгорыя:Археалагічныя фальсіфікацыі
Катэгорыя:Вырабы з золата
Катэгорыя:Луўр
Катэгорыя:Кароны
Федарук

**Федарук** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Анатоль Тарасавіч Федарук (1939—2022) — беларускі навуковец-геабатанік. Доктар біялагічных навук (1991), прафесар (1995). Даследчык палацава–паркавай культуры старадаўніх сядзіб Беларусі.
* Ніна Фёдараўна Федарук (нар. 1951) — беларускі палітык.
*  (нар. 1947) — беларускі прадпрымальнік і палітык.
Хол Актаў Анры

**Хол Актаў Анры** () — спартыўная зала, якая знаходзіцца ў Намюры (Бельгія). Пабудавана ў 1968 годзе, рэканструктаявана ў 2003 годзе. Умяшчальнасць 1500 месцаў (3 трыбуны). Хол Актаў Анры з'яўляецца хатняй пляцоўкай для баскетбольнага клуба  і валейбольнага клуба . Маюцца паркоўка на 50 месцаў і кафетэрый.

## Спасылкі 
* Звесткі пра Хол Актаў Анры на сайце горада Намюр

Катэгорыя:Спартыўныя збудаванні Бельгіі
Катэгорыя:Намюр