open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Царква Сурб Хач (Растоў-на-Доне)

**Царква Сурб Хач** ( , ) — армянская царква ў Растове-на-Доне. Адна з захаваных пабудоў раней існавалага манастыра. Пабудавана ў канцы XVIII стагоддзя армянскімі перасяленцамі з Крыма ў памяць пра аднайменным манастыры ў Крыме. Найстарэйшы з будынкаў, што захаваліся ў сучасных межах Растова-на-Доне.

## Апісанне 
Храм аточаны жылымі мікрараёнамі, што ўтвараюць Паўночны жылы масіў. Храм з атачальным яго паркам, абнесеным загараддзю, размешчаны на высокім правым беразе верхняга з двух паўночных вадасховішчаў у балцы Цемернік, да якой ён звернуты добрым бокам . Да ўсходу ад каменных усходаў з-пад узгорка, на якім стаіць храм, б'е крыніца. Каля крыніцы ўладкавана купальня і зона адпачынку. Купальня манастыра з'яўляецца адным з традыцыйных месцаў Растова для калядных купанняў.

Царква пабудавана ў стылі класіцызму. Важнымі элементамі ў кампазіцыі будынка з'яўляюцца порцікі, тым часам як плоскасці сцен, у прыватнасці, барабана, дзеляцца пілястрамі і карнізамі. Царква прамавугольная ў плане, з невялікімі рызалітамі ў сярэдняй частцы і з выступаючай на ўсходзе апсідай.

Ад царквы да ракі Цемернік спускаюцца каменныя ўсходы, якія раней праз два масты вялі да парка, што знаходзіўся ў лукавіне ракі. Да ўсходу ад царквы знаходзіцца збудаванае ў 1862 годзе збудаванне над крыніцай «Чохах».

Галоўная рэліквія царквы — хачкар (крыж-камень) VI стагоддзя, паводле падання, вывезены са старажытнай сталіцы Арменіі — горада Ані, і прывезены ў XVIII на данскую зямлю армянскімі перасяленцамі з Крыма.

У сцен цэрквы пахаваны армянскія паэты і пісьменнікі Аруцюн Манукавіч Аламдаран, Мікаэл Лазаравіч Налбандзян і Рафаэл Габрыэлавіч Патканян.

## Гісторыя 
Царква манастыра Сурб Хач была закладзена ў 1783 годзе, а будаванне пачалося ў 1786 годзе і доўжылася 6 гадоў. 27 лістапада 1792 года царква была асвячона.

У 1862 годзе недалёка ад заходняга фасада царквы была пабудавана двух'ярусная, з высокім чатырохкантовым шатром званіца. Да ўсходу ад царквы знаходзілася двухпавярховая архірэйская хата. У ім месцілася заснаваная ў 1791 годзе агульнаадукацыйная школа, пазней рэарганізаваная ў семінарыю з пансіянатам. Пры семінарыі была ўладкавана бібліятэка, у 1883 годзе перавезеная ў Нахічэвань. Таксама ў будынку знаходзилася першая на поўдні Расіі друкарня, што дзейнічала з 1790 па 1796 год. Больш 20 кніг было надрукавана ў друкарні за гэтыя 6 гадоў.

У 1968—1972 гадах у манастыры праводзіліся аднаўленчыя працы па праекце мясцовага выхадца Марка Грыгарана. Па сканчэнні рэстаўрацыі (14.11.1972) у будынку храма быў адкрыты Растоўскі музей руска-армянскага сяброўства, які налічвае больш 10 тыс. экспанатаў. Набажэнствы аднавіліся ў 2000 годзе.

Катэгорыя:Храмы Растова-на-Доне
Катэгорыя:Армянскія храмы
Катэгорыя:1792 год у Еўропе
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Расіі
Армянскія могілкі (Растоў-на-Доне)

**Армянскія могілкі** (афіцыйная назва **Пралетарскія могілкі**) — могілкі ў Растове-на-Доне. Знаходзяцца ў Пралетарскім раёне Растова-на-Доне.

## Гісторыя 
Былі адкрыты ў 1749 годзе, спачатку зваліся Армянскімі, гэта назва пераважае дагэтуль.

Плошча могілак складае прыкладна  Яны маюць рэгулярнае планаванне; цэнтральныя алеі, пракладзеныя ад паўднёвых і заходніх яго варот, вядуць да царквы Святога Карапета (Сурб-Карапет). Пабудаваны ў 1875 годзе, на сёння з’яўляецца адзіным захаваным у Растове-на-Доне старажытнаармянскім храмам. Каля царквы пахавана Акуліна Пагосаўна Аладжалава — дабрачынніца, на яе сродкі быў пабудаваны гэты храм.

За многія гады існавання могілкі падвяргаліся нападам вандалаў, з-за неналежнага сыходу знаходзіліся ў запушчаным стане. У наш час вядзецца рэстаўрацыя захаваных помнікаў і прывядзенне ў парадак тэрыторыі.

На Армянскіх могілках знаходзяцца брацкія магілы ваяроў, загінулых у гады Вялікай Айчыннай вайны, і ўсталяваны помнік з надпісам *«Слава героям, павшим в боях за свободу и независимость нашей Родины 1941—1945»*..

Цікава, што многія помнікі на Армянскіх могілках выкананы знакамітым італьянскім скульптарам Сільвестрам Антоніа Таніта. Ён жыў у Растове-на-Доне на вуліцы Вялікай Садовай і быў уладальнікам майстэрні па вырабе надмагільных пліт і помнікаў.

## Дзейнасць 
З 1998 года могілкі перайшлі ў статус дзейных. На іх здзяйсняюць як традыцыйныя пахаванні, так і робяць пахаванні ўрнаў з пылам у родныя магілы.

Час працы: штодня — з 09:00 да 19:00 з мая па верасень і з 09:00 да 18:00 з кастрычніка па красавік.

## Спасылкі 
* Пролетарское кладбище, Ростов-на-Дону
* Армянское кладбище как памятник культуры
* Об объектах культурного наследия (памятниках истории и культуры) города Ростова-на-Дону

Катэгорыя:Культавыя збудаванні Растова-на-Доне
Катэгорыя:Могілкі Растоўскай вобласці
Сурб Хач (хачкар)

**Сурб Хач** — армянскі хачкар (крыж-камень) VI стагоддзя, які паслужыў асновай для аднайменнага манастыра ў Крыме, потым перавезены ў раён ракі Дон. У наш час знаходзіцца ў манастыры Сурб Хач у Растове-на-Доне.

### Гісторыя 
У XI — XIII стагоддзях, пасля падзення сталіцы армянскага царства горада Ані, гнаныя туркамі-сельджукамі, а потым мангола-татарамі, пакінулі свой горад і радзіму. Вялікая частка перасяленцаў апынулася ў Крыме. Вывезены з Ані хачкар Сурб Хач паслужыў асновай для крымскага аднайменнага манастыра, узведзенага ў 1385 годзе ў наваколлі горада Стары Крым. Цягам пяці стагоддзяў хачкар знаходзіўся ў крымскім армянскім манастыры Сурб Хач. 

У 1778 годзе пачалося перасяленне крымскіх армян у раён рэкі Дон. Сыходзячы, армянскія перасяленцы бралі з сабой самае патрэбнае, у тым ліку і царкоўную маёмасць, сярод якіх было 800 хачкараў, улучаючы хачкар Сурб Хач. На новай Радзіме былыя жыхары Крыма спрабавалі захаваць выгляд і імёны пакінутых храмаў. Прывезеныя з сабой арнаментаваныя хачкары ў пабудаваных цэрквах рабіліся неадымным элементам мастацкага ўбрання. Яны месцаваліся на фасадах і ў інтэр'ерах храмаў. Асаблівую сімвалічную ролю гуляў анійскі хачкар, змешчаны ў цэрквы мужчынскага манастыра Сурб Хач, што атрымала назву ў гонар крымскага прыстанку.

У 1924 годзе манастырская царква была зрабавана. Крыж-камень быў перавезены ў Саборны храм Сурб Лусаворыч. Аднак пасля таго, як і ён, у 30-я гады быў зачынены, хачкар Сурб Хач быў усталяваны ў могілкавай царкве Святога Карапета. Пасля гэтага хачкар быў перавезены ў музей руска-армянскага сяброўства, які знаходзіўся ў будынку зачыненай царквы Сурб Хач.

## Будова 
У канцы XIX стагоддзя хачкар Сурб Хач апраўляла пазалочаная шкляная рама, дапаўнялі яго два крыжы: вялікі медзяны і невялікі срэбны, якія зніклі пасля рабавання царквы ў 20-я гады. Не адрозніваючыся асаблівай вытанчанасцю, хачкар быў зроблены з базальту. Надпісы на помніку адсутнічалі. На добрым боку крыжа-каменя ёсць дзве выявы тыповыя для хачкараў старажытнага паходжання: У верхняй частцы каменя — разетка з дэкаратыўным арнаментам, сімвалізуючым сонца — што ў сваю чаргу з'яўляецца знакам вечнасці, што паказвае на вечнае жыццё. Пад разеткай знаходзіцца вялікі крыж — знак хрысціянства.

Катэгорыя:Культурная спадчына Расіі
Мошы

**Мо́шы** () — горад у Танзаніі, адміністрацыйны цэнтр вобласці Кіліманджара.

Горад знаходзіцца ў паўночна-ўсходняй частцы Танзаніі, каля падножжа гары Кіліманджара. Насельніцтва горада ў 1978 годзе складала каля 52 000 чал.

## Эканоміка 
Горад з'яўляецца буйным гандлёвым і транспартным цэнтрам на чыгунцы Аруша—Танга і аўтамабільнай дарозе Аруша—Мамбаса (Кенія). Дзейнічаюць прадпрыемствы харчовай, мылаварнай, абутковай прамысловасці, вытворчасць шкла і інш.

## Адукацыя 
У горадзе дзейнічаюць шэраг навучальных устаноў. Сярод іх Stefano Moshi Memorial University College (SMMUCo), Kilimanjaro Clinical Research Institute (KCRI), Kilimanjaro School of Pharmacy, Міжнародная школа Мошы і інш.

## Літаратура 
* Африка: энциклопедический справочник. Т. 2. Л—Я / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1987. — С. 206. — 671 с. с илл.

## Спасылкі 
* The United Republic of Tanzania. 2012 POPULATION AND HOUSING CENSUS
* International School Moshi 

Катэгорыя:Гарады Танзаніі
Парк Перамогі (Валгадонск)

**Парк Перамогі** ці **парк культуры і адпачынку «Перамога»** (афіцыйна — муніцыпальная аўтаномная ўстанова культуры «Парк Перамогі») — парк культуры і адпачынку ў горадзе Валгадонску Растоўскай вобласці, размешчаны ў старой частцы горада.

## Гісторыя 
Парк быў закладзены 8 мая 1965 года ў пярэдадне святкавання 20-х угодкаў Перамогі над фашысцкай Германіяй.

Парк быў пашыраны да 16 гектараў. Улетку 1968 года ў парку «Перамогі» пачалося будаванне палаца спорту. Узначаліў будаванне штучнага ледзянога поля галоўны інжынер хімкамбіната Іосіф Міронавіч Балоцін. Меркавалася, што даўжыня будучага палаца спорту складзе 72 метры, шырыня — 36,вышыня — 13 метраў. Ёмістасць лёдавай арэны павінна была скласці 1200 гледачоў. Па планах будаўнікоў, у валгадонцаў з’явілася б магчымасць круглагадовага занятку канькабежным спортам, прагляду выступаў фігурыстаў і ўяўленняў балета на лёду. Аднак хімкамбінат, што курыраваў будаванне і ўжо здаў летась палац культуры, так і не завяршыў праект.

У 1979 годзе выканкам даручыў архітэктару Тарасу Рыгоравічу Бацяноўскаму стварыць праект рэканструкцыі парка, звязаўшы яго адной ідэяй з галоўнай плошчай горада — плошчай Перамогі.

Бацяноўскі Т. Г. працаваў галоўным архітэктарам у горадзе Саратаве, Балакава. У 1974 годзе прыехаў на працу ў г. Валгадонск, дзе пачалося будаванне атамнай электрастанцыі. У 1977 Бацяноўскі быў прызначаны на пасаду галоўнага архітэктара Валгадонска. Апроч парка і плошчы Перамогі, аркі Перамогі, па яго праектах пабудаваны спорт-комплекс «Будаўнік», гасцініца «Валгадонск» і іншыя вядомыя будынкі горада. У 2000 годзе архітэктару было прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада».

У 1980 годзе пачалася рэканструкцыя парка. Увесну 1983 года выканкам зацвердзіў кандыдатуры маці на «Прысады матчынай славы». У спіс увайшлі 11 маці, што выхавалі 5 і больш дзяцей. Прысады былі аформлены скульптарам В. П. Паляковым па праекце архітэктара Т. Р. Бацяноўскага.

22 красавіка 1985 года ў дзень камуністычнага суботніка закладзены «Сад памяці».Усе дрэвы ў гэтым садзе былі пасаджаны сваякамі тых, хто не вярнуўся з вайны. Усяго ў парку было пасаджана больш дзвюх тысяч дрэў. Ля ўвахода мясцуецца пліта-камень з надпісам: «Памяці загінулых ― будзьце заслужаны», упрыгожаная лаўровым вянком. Каля «Саду Памяці» знаходзіцца Паляна гарадоў-герояў, таксама спраектаваная Т. Р. Бацяноўскім.

## Літаратура 
* *Кукушин В. С.* История архитектуры Нижнего Дона и Приазовья — Ростов-на-Дону: ГинГо, 1996

## Спасылкі 
* История Волгодонска. Парк «Победа» 
* Парк Победы — наши дни 

Катэгорыя:Валгадонск
Versus

**Versus** — лацінскае слова, якое азначае «супраць». Часта скарочваецца да **vs** ці **v.** — напрыклад, «Крумкачы» vs. БАТЭ (то бок супрацьстаянне каманд «Крумкачы» і БАТЭ).
* Versus — сцэнарная мова, якая ўжываецца ў Visual IRC.
* Versus (тэлевізійны канал) — амерыканскі тэлевізійны канал, які транслюе падзеі нацыянальнага спорту.
* ''* — мастацкі хорар-фільм (2000) японскага рэжысёра Рухэя Кітамуры.
* VS (манга), японская манга, аўтар — Кеіка Ямада.
* Versus Battle — папулярны рускамоўны хіп-хоп-батл.
* Сінус-верзус (*sinus versus''), а таксама косінус-верзус — трыганаметрычныя функцыі, які рэдка выкарыстоўваюцца.
Растоў-Галоўны

**Растоў-Галоўны** — вузлавая чыгуначная станцыя Растоўскага рэгіёна Паўночна-Каўказскай чыгункі, размешчаная ў горадзе Растове-на-Доне, адміністрацыйным цэнтры Растоўскай вобласці. Станцыя складаецца з двух вакзалаў — **Галоўны** і **Прыгарадны**, адкрыты ў 1962 годзе. У 2009 годзе завершана карэнная рэканструкцыя і рамонт будынка Прыгараднага вакзала.

## Гісторыя 
Датай заснаваня растоўскага вакзала можна лічыць студзень 1876 года. Менавіта тады ён стаў агульным для трох чыгунак, што існавалі ў тыя гады, і прыняў першы цягнік. Для таго часу гэта было велізарны трохпавярховы будынак, пабудаваны выяўна «на выраст» з улікам перспектыў развіцця горада і транспартнага вузла.

Паўночна-Каўказская чыгунка заўсёды была адной з самых запатрабаваных пасажырскіх магістраляў краіны. Ужо ў канцы 1930-х гадоў на чарнаморскіх курортах і курортах Каўказскіх Мінеральных Вод адпачывалі сотні тысяч чалавек. Натуральна, лік перавезеных пасажыраў у гэтай сувязі рэзка ўзрастаў. Але Вялікая Айчынная вайна змяшала ўсе планы. Восенню 1941 года растоўскі вакзал быў разбураны пасля бязлітаснага паветранага налёту фашысцкай авіяцыі.

Будынак не разоў падпадаў дабудаванням, аднаўленню і рэканструкцыям. Першы «вялікі» растоўскі вакзал прастаяў больш за сто гадоў. У канцы 70-х гадоў XX стагоддзя будынак разабралі па частках для таго, каб вызваліць месца новаму вакзалу з гасцініцай-«гмахам».

## Сучаснасць 
Апошняя рэканструкцыя вакзала была завершана ў 2004 годзе. Зала чакання месціць 600 пасадкавых месцаў, на першым пероне ўсталяваны лаўкі і кветкавыя кветнікі. Кветкі высаджаны і на Прывакзальнай плошчы.

У 2006 годзе праз растоўскі вакзал было адпраўлена больш 1,5 мільёна пасажыраў. Выручка ад продажу праязных дакументаў склала каля 606,5 мільёна рублёў.

## Спасылкі 
* Фатаграфія Прыгараднага вакзала 
* Расписание поездов по станции Ростов-Главный в Яндексе
* Расписание и наличие мест на сайте ОАО «РЖД»

Катэгорыя:Растоў-на-Доне
Таганрог-2

**Стары вакзал / Таганрог II** — чыгуначная станцыя Растоўскага рэгіёна Паўночна-Каўказскай чыгункі, размешчаная ў горадзе Таганроге на Плошчы Паўстання. Станцыя з’яўляецца канчатковай ад грузавой станцыі Марцава і пасажырскай станцыі Таганрог-Пасажырскі. Прызначана для прыгарадных зносін. Далёкія зносіны па станцыі адсутнічаюць.

Будынак вакзала з’яўляецца аб’ектам культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння. Прыняты пад ахову рашэннем Малога савета Растоўскага аблсавета № 301 ад 18 лістапада 1992 года.

## Гісторыя 
Двухпавярховы будынак вакзала пабудаваны ў 1869 годзе з чырвонай цэглы, без выкарыстання тынку, з узорыстым мурам. Архітэктар — С. І. Загоскін. Будынак вакзала з’яўляецца тыповым узорам чырвонацаглянай эклектыкі, папулярнай у Растове і Таганрогу. Будаўнічыя працы вёў бачны прадпрымальнік Я. С. Палякоў з 23 чэрвеня да снежня 1869 года.

Будынак вакзала апынуўся ў запушчаным стане, што ідэальна ўпісалася ў сцэны фільма «Старая стрэльба», дзеянне якога разгортваецца ў ваенныя часы акупацыі Таганрога.

На 2012 год уласнікам будынка вакзала з’яўлялася кампанія «Кобарт плюс», узначаленая Артурам Кабалянам.

У ліпені 2013 года было абвешчана, што пасля завяршэння пачатай у 2013 годзе рэканструкцыі гістарычнага будынка чыгуначнага вакзала «Таганрог-2» кампаніяй «Кобарт плюс», там плануецца адкрыць адзін з падзелаў Міжнароднага політэхнічнага музея, для чаго маскоўскі Політэхнічны музей гатовы падаць частку сваіх экспанатаў. Падчас рэканструкцыі арыгінальныя старыя аконныя вокладкі будынка былі заменены на металапластыкавыя, што выклікала рэзкую крытыку з боку таганрожцаў.

Катэгорыя:Аб’екты культурнай спадчыны Расіі
Катэгорыя:Таганрог
Дамок Чэхава

**Домік Чэхава** — дзяржаўны мемарыяльны музей, знаходзіцца ў Таганрогу ў невялікім флігелі (вул. Чэхава, 69), у якім нарадзіўся А. П. Чэхаў.

## Гісторыя 
Пабудова флігеля адносіцца да 1850 года. Пабудаваны з глінабітнай цэглы, атынкаваны, выбелены. Плошча будынка складае 30,5 м². Змесцаваны на тэрыторыі былога домаўласніцтва таганрогскага купца А. Д. Гнутава. У тыя часы тут знаходзіліся 3 невялікія флігелі, карэтная адрына і дзяржбудынкі. Купец 3 гільдыі П. Е. Чэхаў жыў з сям'ёй у гэтым флігелі з канца 1859 па сакавік 1861 года. Па ўсёй бачнасці, Паўла Ягоравіча Чэхава прыцягнуў да гэтага флігеля сходны кошт за арэнду, а таксама — блізкасць да Пятроўскай плошчы, дзе яму прыналежала бакалейная крама. Менавіта тут 29 студзеня 1860 года нарадзіўся трэці сын Чэхавых, Антон, будучы вялікі пісьменнік. Гаршын жа быў ініцыятарам стварэння ў хатцы пастаяннага музея.

У студзені 1910 года М. М. Андрэеў-Туркін дакладаў на пасяджэнні Чэхаўскага гуртка, што горад вырашыў пачакаць з купляй з прычыны надмерна высокай цаны, пытанай уладальніцай сп. Каваленка. Па ацэнцы горада месца гэта каштавала 4500-5000 рублёў, а Каваленка запытвала 10000 рублёў.

У 1921 годзе над спусцелым флігелем на грамадскіх пачатках узялі шэфства два таганрогскія настаўнікі, Алена Фёдараўна Кузьменка і Фёдар Цімафеевіч Губа. Алена Фёдараўна Кузьменка, пасяліўшыся летам 1921 года ў гэтым двары, выявіла на запушчаным флігелі мемарыяльную дошку. Кузьменка і Губа абшмаравалі хатку глінай, пабялілі сцены, падфарбавалі аканіцы. Пазнаўшы пра задумку стварыць музей, пацягнуліся ў двор людзі, чые лёсы нейкім чынам перасякаліся з сям'ёй Чэхава. Перадалі ў сход дзівам захаваны гімназічны табель з адзнакамі Чэхава, яго складанні, карціну напісаную братам Мікалаем. Вырабілі нават копію посуднага начыння, каб запоўніць пусты кухонны закутак.

У 1926 годзе каля будынка ўпершыню заквітнелі флянсы вішнёвых дрэў, высаджаных на грошы гарсавета. Тады ж адкрылася першая музейная экспазіцыя, што ілюструе таганрогскі перыяд жыцця Антона Паўлавіча. Губа і Кузьменка сумяшчалі абавязкі экскурсаводаў і нагляднікаў музея.

## Спасылкі 
* Домик Чехова на сайте **«Памятники Дона»**
* Домик Чехова, современные фото

Катэгорыя:Аб’екты культурнай спадчыны Расіі
Катэгорыя:Таганрог
Лыжныя гонкі на чэмпіянаце свету па лыжных відах спорту 2017 — скіятлон 15+15 км (мужчыны)

Спаборніцтвы ў скіятлоне сярод мужчын на чэмпіянаце свету па лыжных відах спорту 2017 года ў Лахты прайшлі 25 лютага.

## Медалісты 
## Вынікі 
## Спасылкі 
* Вынікі спаборніцтваў на сайце FIS

Катэгорыя:Чэмпіянат свету па лыжных відах спорту 2017
Растоўскі музей касманаўтыкі

**Растоўскі музей касманаўтыкі** — адно з падраздзяленняў навукова-адукацыйнага комплекса «Вертыкаль». Знаходзіцца ў горадзе Растоў-на-Доне, Расія.

## Апісанне 
Музей быў урачыста адкрыты ў горадзе Растоў-на-Доне ў верасні 2009 г. Адкрыццё было прымеркавана да 30-летніх угодкаў з дня заснавання ААТ «Навукова-вытворчага прадпрыемства касмічнага прыборабудавання «Квант». Музей быў створаны па ініцыятыве генеральнага дырэктара і галоўнага канструктара В. М. Моціна, доктара навук, акадэміка і віцэ-прэзідэнта Расійскай інжынернай акадэміі, заслужанага канструктара Расійскай Федэрацыі.
Першая экскурсія па музеі касманаўтыкі была праведзена жыхаром данскога краю, Героем Расіі Ю. У. Усачовым.

Экспазіцыя музея мае мноства экспанатаў, такіх як узоры касмічнай тэхнікі, асабістыя рэчы касманаўтаў, касцюмы, скафандры, архіўныя дакументы, прыборы арыентацыі касмічных караблёў, макеты спадарожнікаў сувязі, навігацыйныя прыборы ракет і модуляў, тэматычныя фатаграфіі, кнігі і іншая друкаваная прадукцыя, манеты, маркі, узнагароды, архіўныя дакументы і разнастайныя мадэлі касмічных караблёў. Наведніка музея могуць азнаёміцца з узорамі прадуктаў сілкаванні пілотаў, бляшанымі тубамі і пластыкавымі пакетамі для іх захоўвання (у наш час для вадкіх прадуктаў скарыстаюць пластыкавыя пакеты).

Усяго ў экспазіцыі музея ўтрымваецца звыш 400 прадметаў.

Асаблівай увагі заслугоўваюць элементы касмічнага судна «Саюз», а таксама інструментар, які выкарыстоўваецца касманаўтамі пры працы на арбіце Зямлі, і іх экіпіяванне для пазаштатных сітуацый, такое як скафандр «Стронга». Ён выкарыстоўваецца пры несанкцыянаваных прызямленнях у ваду. Чалавек можа знаходзіцца ў ім да 5 сутак без рызыкі пераастудзіцца.

Цэнтральнае месца выстаўкі займае касмічны спушчальны апарат «Саюз ТМА-10» 15-й экспедыцыі наведвання МКС. Ён быў перададзены музею Дзяржкарпарацыяй «Раскосмас», пасля адноўлены і пераабсталяваны супрацоўнікамі музея ў трэнажор, які дазваляе мадэляваць розныя манеўры пілатаваных караблёў. Ён з'яўляецца адзінай дзейнай мадэллю на тэрыторыі Паўднёвай федэральнай акругі РФ.

Апроч агляду экспанатаў музея, наведнікі могуць на сабе выпрабаваць лажамент, у якім касманаўты знаходзяцца падчас старту і прызямлення, здзейсніць віртуальны лёт у космас і паглядзець дакументальны фільм пра жыццё і працу людзей на арбіце.

Музей займаецца шырокай навукова-даследніцкай і культурна-асветніцкай дзейнасцю. У ім часта арганізуюцца пазнавальна-забаўляльныя імпрэзы на тэмы, злучаныя з космасам.

## Спасылкі 
* Ростовский музей космонавтики: фото, описание
* Ростовский музей космонавтики

Катэгорыя:Растоў-на-Доне
Тэрэза Касакоўская

**Тэрэза Касакоўская**, народжаная **Патоцкая** (каля ? — ?) — жонка камергера польскага караля Аўгуста III  і гетмана вялікага літоўскага Шымана Марціна Касакоўскага.

## Біяграфія 
### Паходжанне 
Дачка ваеннага і дзяржаўнага дзеяча Рэчы Паспалітай Міхала Патоцкага (1660—1749) і Марцыяны з Агінскіх (каля 1713 — 1766). Мела чатырох братоў і дзвюх сясцёр.

### Сям’я 
Першым мужам быў камергер польскага караля Аўгуста III . У іх нарадзіўся сын Ян Ежы, які памёр у дзяцінстве. Шлюб скончыўся разводам.

Другім шлюбам пабралася з гетманам вялікім літоўскім Шыманам Марцінам Касакоўскім. У іх нарадзілася дачка Наталля.

## У мастацтве 
Вядомы партрэт Тэрэзы Касакоўскай.

Тэрэза
Катэгорыя:Жанчыны Вялікага Княства Літоўскага
Тэрэза
Дом Урангеля

**Дом Урангеля** — будынак у Растове-на-Доне, пабудаваны ў 1885 годзе па праекце архітэктара М. А. Дарашэнкі. У гэтым доме правёў дзіцячыя і юнацкія гады адзін з галоўных кіраўнікоў Белага руху Пётр Мікалаевіч Урангель. Дом Урангеля мае статус аб'екта культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння. У наш час будынак знаходзіцца ў дрэнным стане і мае патрэбу ў рэстаўрацыі.

## Гісторыя 
Асабняк у Казанскім (цяпер Газетным) завулку быў пабудаваны ў 1885 годзе па праекце архітэктара Мікалая Аляксандравіча Дарашэнкі. Дом перш прыналежаў розным уладальнікам, але неўзабаве яго выкупіў барон Мікалай Ягоравіч Урангель. Епархія планавала правесці рэстаўрацыю будынка і ўладкаваць у ім асветніцкі цэнтр і музей. У 2011 годзе ў доме планавалася стварэнне музея А. І. Салжаніцына, экспазіцыя якога была б прысвечана эпосе, сугучнай абодвум дзеячам. Аднак знайсці сродкі на рэстаўрацыю дома Урангеля ў Растоўскай епархіі не змаглі. Толькі ў 2012 годзе быў заменены дах і ўсталяваны часовыя шклопакеты. У сакавіку 2013 года Растоўская епархія прадала дом Урангеля за 9 мільёнаў рублёў. На выручаныя сродкі Епархія правяла рэстаўрацыю сабора Раства Найсвяцейшай Багародзіцы. Новым уласнікам будынка стала ТАА «Кіраванне механізаванню».

У 2016 годзе планавалася правесці рэканструкцыю будынка і ўладкаваць у ім моладзевы клуб. Па папярэдніх ацэнках выдатку на рэканструкцыю павінны былі скласці каля 115 мільёнаў рублёў.

Пасля рэстаўрацыі дом павінны будзе стаць музеем Урангеля. Па словах Сяргея Горбаня, кіраўніка адміністрацыі горада Растоў-на-Доне, рэстаўрацыйныя працы, найхутчэй, павінны будуць быць праведзены фундатарам, а гарадскія ўлады арандуюць адрамантаваны будынак, у якім будзе экспазіцыя, прысвечаная генералу і перыяду гісторыі канца XIX — пачатку XX стагоддзя. На думку ўлад, гэта магло б паслужыць на карысць гораду ў плане яго прывабнасці для турыстаў.

Станам на пачатак 2017 года, будынак так і не быў канчаткова адрэстаўраваны і, больш таго, пацярпеў ад вандалізму.

Катэгорыя:Растоў-на-Доне
Дзямчук

**Дзямчу́к** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Мікалай Мікалаевіч Дзямчук — беларускі дзяржаўны дзеяч
* Міхаіл Іванавіч Дзямчук — савецкі беларускі дзяржаўны дзеяч
Аканічы

**Аканічы** () — індзейскі народ, карэнныя насельнікі Віргініі і Паўночнай Караліны. У 2009 г. у ЗША жыло 1160 чалавек, якія вызначалі сваю тоеснасць як аканічы.

Упершыню ўзгадваюцца ў англійскіх пісьмовых крыніцах у 1650 г. як племя, што насяляла сучаснае памежжа Віргініі і Паўночнай Караліны. Належалі да ўсходней галіны сіўанскіх народаў. Дзякуючы стратэгічнаму месцазнаходжанню актыўна займаліся гандлем скурамі і футрам. У XVII ст. меўся гандлёвы шлях, што насіў назву аканічы. Археалагічныя раскопкі 1983 - 1986 гг. адной з пакінутых вёсак аканічы паказалі, што яны жылі ў вігвамах, мелі фартыфікацыйныя збудаванні, займаліся паляваннем і земляробствам, выраблялі кераміку.

У 1677 г., 1680 г., 1713 г. заключалі мірныя пагадненні з Віргінскай кампаніяй. У пачатку XVIII ст. з-за сутычак з іракезамі адступілі ўглыб Паўночнай Караліны. Лічыцца, што аб'ядналіся з іншымі ўсходнімі сіўанскімі плямёнамі ў канфедэрацыю *сапоні*, якая пазней далучылася да каюга і перасялілася разам з імі ў Канаду.

У 2002 г. штат Паўночная Караліна афіцыйна прызнаў групу аканічы нацыі сапоні. Яе чальцы лічаць сябе прамымі нашчадкамі старажытных аканічы.

## Спасылкі 
* Occaneechi Band of the Saponi Nation
* Carolina - The Native Americans - The Occaneechi Indians
* Shane Williams, Occaneechi

Катэгорыя:Сіў
Катэгорыя:Народы ЗША
Сківічнаротыя

**Сківічнаротыя** (*Gnathostomata*) — інфратып (група) пазваночных жывёл. Дадзены інфратып уключае ў сябе каля 60 000 відаў (99 % ад усіх пазваночных). Падзяляецца на надкласы рыб і чатырохногіх.

## Этымалогія 
Ад  (гнатос, сківіцу) +  (стома, рот).

## Адметныя прыкметы 
Як і вынікае з назвы, яе прадстаўнікі характарызуюцца наяўнасцю супрацьпастаўленых сківіц. Акрамя гэтага сківіцных адрозніваюць ад іншых хордавых наяўнасцю зубоў, парных канечнасцяў, трэцім (гарызантальным) і паўкруглым каналам ўнутранага вуха. На клеткавым узроўні варта адзначыць наяўнасць у сківіцных міелінавага пакрыцця нейронаў і адаптыўнай імуннай сістэмы, якая прымяняе рэкамбінацыі V(D)J ланцужкоў антыцелаў для распазнання антыгенаў.

## Эвалюцыя і філагенез 
Выкапнёвыя знаходкі паказваюць на тое, што сястрынскім таксонам у адносінах да сківічнаротых з’яўляюцца Ostracodermi .

## Сістэматыка 
У класічнай сістэматыцы сківічнаротых дзеляцца на два надкласа: рыб () і чатырохногіх (). Аднак праз тое, што гістарычна апошнія з’яўляюцца часткай першых, рыбы не могуць лічыцца монафілетычным таксонам. Таму **Рыбы** з’яўляюцца законным таксонам у рамках эвалюцыйнай таксанаміі (дзе дапускаецца выкарыстанне парафілетычных таксонаў) і не прызнаюцца як натуральная група ў рамках кладыстыкі.

Асобныя падраздзяленні рыб таксама атрымліваюць розную трактоўку з боку эвалюцыйнай таксанаміі і кладыстыкі. Менавіта, **Касцявыя рыбы** () и **Лопасцевапёрыя рыбы** () у эвалюцыйнай таксанаміі разглядаюцца як парафілетыческія таксоны (не ўключаюць якія адбыліся ад іх чатырохногіх). У кладыстыке назвы гэтых двух таксонаў пазначаюць ўжо скарбы, якія атрымлівае даданнем да іх усіх членаў надкласа Tetrapoda.

Больш дакладна эвалюцыйна-гістарычныя адносіны сківічнаротых могуць быць апісаны сукупнасцю наступных трох кладаграм (для яснасці ў іх дададзеныя відавочныя ўказанні, у якія менавіта групы варта ўключаць чатырохногіх)

Строга кажучы, і пры такім падыходзе дакладную філагеніі чатырохногіх апісаць не ўдалося: апушчаны цэлы шэраг выкапняў формаў, якія стаяць у эвалюцыйным дачыненні бліжэй да Tetrapoda, чым да сучасных Dipnoi (у прыватнасці, роды Tinirau, Panderichthys, Tiktaalik, Elpistostege).

Пераходзячы да агульнай характарыстыцы сківічнаротых, заўважым, што іх назва выразна адпавядае важнаму эвалюцыйнага набыцці гэтых жывёл у параўнанні з безсківічнаротых: іх рот узброены рухомымі сківіцамі. Ва ўнутраным вуху маецца ўжо тры паўкругавых канала, а не два, як у безсківічнаротых. Сківічнаротых здольныя да энергічным перамяшчэння, да актыўнага захватыванию знойдзенай ежы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Tree of Life discussion of Gnathostomata 
* The Gill Arches: Meckel’s Cartilage
Помнік Сцяпану Разіну (Растоў-на-Доне)

**Помнік Сцяпану Разіну** — адзін з манументаў у горадзе Растоў-на-Доне. Прысвечаны Сцяпану Цімафеевічу Разіну, правадыру сялянскага паўстання 1670—1671 года. З’яўляецца выяўленым аб’ектам культурнай спадчыны.

## Гісторыя 
Сцяпан Разін, правадыр найбуйнейшага сялянска-казачага паўстання ў другой палове XVII стагоддзя, быў народжаны і выхаваны на Доне. Менавіта адсюль ён рушыў з вернымі яму людзьмі супраць цара. На Доне ёсць шмат памятных месцаў, звязаных з легендарным данскім атаманам. У станіцы Старачаркаскай захаваўся дом, у якім нарадзіўся Сцяпан Разін. Цягам некалькіх гадоў гісторыкі і археолагі шукаюць і раскопваюць Кагальніцкае казачае мястэчка, у якім месціўся атаман са сваім войскам. У Новачаркаскам музеі экспануецца скульптурная фігура С. Разіна працы Я. В. Вучэціча. Гэта выява ўслаўленага атамана доўгі час стварала вакол сябе мноства легендаў, да якіх звярталіся многія дзеячы культуры. Сярод іх былі народны мастак СССР  (які не дажыў да ўсталёўкі помніка, але стварыў яго драўляную мадэль) і архітэктар Л. М. Лобан, якія ўзяліся за распрацоўку праекта помніка, прысвечанага атаману. Усе скульптуры былі выкананы з бетону на мясцовым заводзе. 5 чэрвеня 1972 г. на набярэжнай Растова-на-Доне, непадалёк ад мараходнага вучылішча імя Сядова, быў усталяваны помнік Сцяпану Разіну і яго вернай дружыне.

### Выгляд 
Помнік уяўляе сабою кампазіцыю з сямі скульптур — фігур Сцяпана Разіна і персідскай князёўны, а таксама пяцярых верных яму дружыннікаў, якія стаяць на ладдзі.

## Спасылкі 
* Фотографии памятника 

Катэгорыя:Помнікі Растова-на-Доне
Батайскі музей гісторыі

**Батайскі музей гісторыі** — гістарычны музей у горадзе Батайск, Растоўская вобласць. Сучасны будынак музея знаходзіцца ў Парку культуры і адпачынку горада па адрасе вул. Кірава, 51а.

## Гісторыя 
Першы музей у Батайску быў адкрыты ў 1966 годзе і знаходзіўся ў мясцовым кінатэатры. Выточная яго назва — «*Музей рэвалюцыйнай, баявой і працоўнай славы»*. Знаходзіўся ён усяго ў двух пакоях, а яго фонд налічваў толькі каля 400 экспанатаў. Сучасны будынак музея быў збудаваны ў 1979 годзе. Адкрыццё адбылося 22 красавіка таго ж года.

Сучасную назву музей носіць з 1993 года. На дадзены момант яго экспазіцыйна-выстаўная плошча складае 430 квадратных метраў.

## Экспазіцыі музея 
Грунтам усіх экспазіцый музея з’яўляюцца экспанаты, што расказваюць пра гісторыю горада, этнаграфіі, археалогіі. Фонды музея налічваюць каля 9 тыс. сапраўдных дакументаў, прысвечаных гісторыі Батайска.

Тры экспазіцыйныя залы:
* Зала Баявой Славы — пададзены экспанаты часоў Грамадзянскай і Вялікай Айчыннай войн, сцяна памяці з імёнамі загінулых. У зале час ад часу праводзяцца ўрачыстыя імпрэзы, сустрэчы ветэранаў войн і пасяджэнні пошукавых груп.
* Зала краязнаўства
* Выстаўная зала

Экспазіцыі:
* Гісторыя лётных вучылішчаў ГВФ імя Баранава і ВАУЛ імя Сярова. Характэрная тым, што ў ім навучаліся такія ўслаўлены лётчыкі, як Аляксей Марэсьеў, што стаў прататыпам галоўнага героя павесці Барыса Палявога «Аповесць пра сапраўднага чалавека», лётчык-ас Рыгор Дольнікаў.
* Асабістыя рэчы першых лётчыкаў-касманаўтаў Уладзіміра Камарова, Яўгена Хрунова, Віктара Гарбатко.
* Экспанаты з гісторыі Батайскага чыгуначнага вузла. Уладзікаўказская чыгуначная дарога, пабудаваная ў 1875 годзе па ўказе імператара Аляксандра II, праходзіла праз Батайск, які стаў буйным чыгуначным вузлом і «варотамі» на Каўказ.
* Этнаграфічная экспазіцыя. Тут пададзены экспанаты, прысвечаныя традыцыям і побыту жыхароў Батайска і яго наваколля: даўнейшая мэбля, сялянскія прылады працы, прадметы царкоўнага і дэкаратыўна-ўжытковага ўжытку.
* Пастаянная выстаўка прац батайскага мастака М. С. Лосеўскага.

Катэгорыя:Батайск
Катэгорыя:Гістарычныя музеі Расіі
Каруначніцы

**Каруначніцы** (*Tingidae*) — сямейства насякомых атрада клапоў.

Вядома каля 2000 відаў. Пашыраны ўсюды. Пераважна шкоднікі раслін. На Беларусі найбольш вядомая . Жывуць на пладовых дрэвах (груша, яблыня), ліпах.

Даўжыня 1—10 мм. Крылаў 2 пары, пярэднія з перапончатым верхам, аснова крыла цвёрдая, скурыстая. Надкрылы і пярэдняспінка ячэйкавыя або карункавыя (адсюль назва). Ротавыя органы колюча-сысучыя.

Кормяцца сокам лісця.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Сямействы насякомых
Катэгорыя:Клаповыя
Блэк-Элк

**Пік Блэк-Элк** () — найвышэйшая гара ў масіве Блэк-Хілс. Месціцца на тэрыторыі штата Паўднёвая Дакота ў ЗША. Вышыня — 2208 м.

Уяўляе сабою конусападобную структуру, складзеную з граніту і метамарфічных парод. Схілы пакрыты лесам. 

Да 2016 г. меў назву пік Харні (). Пераназваны ў гонар знакамітага шамана індзейскага народа лакота.

## Спасылкі 
* Geology of the Harney Peak Granite, Black Hills, South Dakota
* Black Elk Peak - previously Harney Peak - Black Hills

Катэгорыя:Геаграфія Паўднёвай Дакоты
Катэгорыя:Горы ЗША
Роджэр Брук Тані

**Роджэр Брук Тані** (;  — ) — амерыканскі дзяржаўны дзеяч. Нарадзіўся ў акрузе Калверт, Мэрылэнд. Генеральны пракурор ЗША.

## Біяграфія 
З 1836 года і да самай смерці займаў пасаду Вярхоўнага суддзі.

Стаў першым каталіком сярод Вярхоўных суддзяў.

Больш за усё вядомы як аўтар тэксту рашэння Вярхоўнага суда па справе Дрэд Скот супраць Сэндфарда, якое прызнала прадастаўленне афраамерыканцам грамадзянства незаконным.

Акрамя таго, рашэнне адкрыта забараняла Кангрэсу выдаваць закон, які забараняе рабства на тэрыторыі штатаў і пазбаўляла рабоў судовай абароны як неграмадзян. Рашэнне ўсталявала, што рабы не могуць быць адабраны ва ўладальніка без належнай працэдуры.

Катэгорыя:Міністры фінансаў ЗША
Катэгорыя:Суддзі Вярхоўнага Суда ЗША
Катэгорыя:Галоўныя суддзі ЗША
Табора

**Табо́ра** () — горад у цэнтральнай частцы Танзаніі, адміністрацыйны цэнтр вобласці Табора.

Горад заснаваны ў пачатку XIX стагоддзя арабскімі купцамі і гандлярамі рабамі. З'яўляецца гандлёвым цэнтрам і транспартным вузлом. Дзейнічаюць аэрапорт, прадпрыемствы харчовай і дрэваапрацоўчай прамысловасці.

Каля горада дом-музей Д. Лівінгстана чал.
* 2002 год — 127 887 чал.

## Літаратура 
* Африка: энциклопедический справочник. Т. 2. Л—Я / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1987. — С. 422. — 671 с. с илл.

## Спасылкі 
* The groundnut client oriented research in Tabora, Tanzania // African Journal of Agricultural Research Vol. 5(5), pp. 356-362, 4 March, 2010. 

Катэгорыя:Гарады Танзаніі
Уільям Кінгдан Кліфард

**Уільям Кінгдан Кліфард** (, , Эксетэр, Вялікабрытанія — , Мадэйра, Партугалія) — англійскі матэматык і філосаф.

## Біяграфія 
Скончыў Трыніці-каледж у Кембрыджскім універсітэце (1868), атрымаўшы некалькі ўзнагарод за поспехі ў вучобе. У 1871 годзе, па рэкамендацыі Максвела, ён стаў прафесарам матэматыкі і механікі Лонданскага ўніверсітэцкага каледжа. Член Лонданскага каралеўскага таварыства (1874). У 1875 годзе ажаніўся з Люсі Лэйн.

Інтэнсіўная праца (ён любіў працаваць па начах) падарвала здароўе навукоўца. Кліфард адправіўся на лячэнне на востраў Мадэйра, дзе, аднак, памёр ад сухотаў, пакінуўшы маладую жонку і дваіх дзяцей. Пахаваны на Хайгейцкіх могілках, Лондан, побач з магілай Карла Маркса. Люсі пражыла пасля яго смерці яшчэ 50 гадоў, стаўшы за гэты час вядомай пісьменніцай. Пяцітомны збор твораў Кліфарда быў выдадзены пасмяротна.

## Літаратура 
* Клиффорд В. Здравый смысл точных наук. М., 1910.
* Newman J. R. William Kingdon Clifford. Sci. Amer., 1953, 188, № 2, pp.&nbsp;78–84.
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Філосафы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Філосафы XIX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Матэматыкі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Алгебраісты
Катэгорыя:Постаці Універсітэцкага каледжа Лондана
Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу
Блэк-Хілс

**Блэк-Хілс** () — ізаляваны горны масіў на Вялікіх раўнінах у ЗША. Месціцца на тэрыторыях штатаў Паўднёвая Дакота і Ваёмінг. Найвышэйшы пункт — пік Блэк-Элк (2207 м над узроўнем акіяну). Агульная плошча — 13 000 км².

## Геалогія 
Масіў Блэк-Хілс сфарміраваўся ў выніку вулканічных вывяржэнняў, што пачаліся ў дакембрыйскі перыяд і адбываліся на працягу палеазоя, мезазоя і кайназоя. Большасць скал складзены з гранітаў. Выхады найбольш старажытных парод характэрны для поўдня. На захадзе вылучаецца разлом. Вядомы 2 пячоры, утвораныя ў выніку ўздзеяння кіслотных вод. Карысныя выкапні — золата, пясчанік, прыродны газ.

## Прырода 
Дзякуючы наяўнасці ўзвышэнняў, якія затрымліваюць вільготныя вятры, Блэк-Хілс атрымоўвае болей ападкаў, чым іншыя месцы Вялікіх раўнін. На схілах растуць хваёвыя лясы. Найбольш распаўсюджаныя дрэвы — хвоі і елкі. Тыповая фаўна: амерыканскі бізон, алені, барыбал, пума, горныя казлы і інш.

## Гісторыя 
У непасрэднай блізкасці ад Блэк-Хілс знойдзены стаянкі найстаражытнейшай у Новым Свеце археалагічнай культуры Кловіс.

Народы сіў і шаены здаўна лічылі масіў свяшчэнным месцам. Пячора Вятроў з’яўлялася галоўным месцам для арганізацыі іх рэлігійных рытуалаў. Аднак у 1861 г. у ЗША сфарміравалася камерцыйнае таварыства па здабычы золата на тэрыторыі Блэк-Хілс. Яго чальцы запатрабавалі ад Кангрэса анексіі тэрыторыі і абароны здабытчыкаў ад індзейцаў. Гэта прывяло да працяглага канфлікта паміж ЗША і мясцовымі народамі. Ён доўжыўся да канца XIX ст. Толькі ў другой палове XX ст. лакота і шаены зноў атрымалі права выпраўляць свае рытуалы.

У нашы дні большая частка Блэк-Хілс знаходзіцца пад аховай. Гэта адзін з галоўных рэгіёнаў развіцця экалагічнага турызму на Сярэднім Захадзе.

## Ахова 
У 1897 г. быў створаны запаведнік Нацыянальны лес Блэк-Хілс, які ў нашы дні ахоплівае 5 071 км². Паўднёвая частка масіва ўваходзіць у склад нацыянальнага парка Кастар (створаны ў 1912 г. уладамі штата Паўднёвая Дакота).

## Спасылкі 
* Geology and Physiography of the Black Hills
* Linea Sundstrom, The Sacred Black Hills An Ethnohistorical Review
* History of the Black Hills

Катэгорыя:Геаграфія Паўднёвай Дакоты
Катэгорыя:Геаграфія Ваёмінга
Катэгорыя:Горы ЗША
Катэгорыя:Свяшчэнныя горы
Помнік А. С. Пушкіну (Растоў-на-Доне)

**Помнік Аляксандру Сяргеевічу Пушкіну ў Растове-на-Доне** — помнік у цэнтры горада Растова-на-Доне, на скрыжаванні вуліцы Пушкінскай і Варашылаўскага праспекта. Аўтар помніка Г. А. Шульц (архітэктар М. А. Мінкус). Помнік быў усталяваны ў 1959 годзе. Пазней плошча, на якой усталяваны манумент, была дэкаравана ліхтарамі, стылізаванымі пад працу XIX стагоддзя. Помнік А. С. Пушкіну з'яўляецца аб'ектам культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння. Першы помнік у Растове-на-Доне, прысвечаны літаратурнай тэматыцы.

Скульптура паэта, выкананая ў класічнай манеры, выраблена з бронзы і стаіць на высокім пастаменце чырвонага колеру, зробленым з граніту.

У 1999 годзе помнік быў адрэстаўраваны.

Катэгорыя:Растоў-на-Доне
Катэгорыя:Помнікі Аляксандру Пушкіну
Эўджэніа Бельтрамі

**Эўджэніа Бельтрамі** (: , Крэмона — , ) — італьянскі матэматык, вядомы сваімі працамі па дыферэнцыяльнай геаметрыі і матэматычнай фізіцы. Адыграў значную ролю ў прызнанні нееўклідавай геаметрыі.

1862 — прафесар універсітэта ў Балонні, выкладаў таксама ў Пізе.

1873 — член Нацыянальнай Акадэміі дэі Лінчэі ў Рыме, з 1898 года — прэзідэнт Акадэміі.

1873 — прафесар універсітэта ў Рыме.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Матэматыкі Італіі
Катэгорыя:Геометры
Катэгорыя:Члены Акадэміі дэі Лінчэі
Катэгорыя:Выкладчыкі Павійскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Члены Прускай акадэміі навук
Оскар (кінапрэмія, 2017)

**89-я цырымонія ўручэння ўзнагарод прэміі «Оскар»** за заслугі ў вобласці кінематографа за 2016 год адбылася 26 лютага 2017 года ў тэатры «Долбі» (Галівуд, ). Намінанты былі абвешчаны 24 студзеня 2017 года. Цырымонія транслявалася ў прамым эфіры, на канале ABC, яе вядучым упершыню выступіў комік Джымі Кімел.

Фільм-мюзікл Дэм’ена Шазэла «Ла-Ла Лэнд» быў высунуты ў 14 намінацыях, параўняўшыся з рэкордам, усталяваным у 1951 годзе ў карціне «Усё пра Еву» і паўтораным у 1998 годзе ў карціне «Тытанік». Цырымонія ўручэння ўзнагарод завяршылася канфузам: мюзікл «Ла-Ла Лэнд» быў абвешчаны пераможцам у галоўнай намінацыі з-за памылкі з канвертамі, але праз некалькі хвілін блытаніны на сцэне сітуацыя была выпраўлена і абвешчаны сапраўдны пераможца. Фільм расійскага кінарэжысёра Андрэя Канчалоўскага «Рай» увайшоў у шорт-ліст у намінацыі «Найлепшы фільм на замежнай мове», але не быў намінаваны.

## Спіс падзей 
[thumbnail|right|170px|Вядучы цырымоніі [Джымі Кімел]]

## Спіс лаўрэатаў і намінантаў 
**Колькасць узнагарод/намінацый:**
* 6/14: «Ла-Ла Лэнд»
* 3/8: «Месяцавае святло»
* 2/6: «З меркаванняў сумлення» / «Манчэстэр ля мора»
* 1/8: «Прыбыццё»
* 1/4: «Агароджы»
* 1/2: «Фантастычныя істоты і дзе іх адшукаць»
* 0/6: «Леў»
* 0/4: «Любой цаной»
* 0/3: «Утоеныя фігуры» / «Джэкі»
* 0/2: «Глыбакаводны гарызонт» / «Флорэнс Фостэр Джэнкінс» / «Куба. Легенда пра самурая» / «Другое жыццё Увэ» / «Маана» / «Пасажыры» / 
* 1/1: «Атрад самазабойцаў»

### Асноўныя катэгорыі 
### Іншыя катэгорыі 
## Спецыяльныя ўзнагароды 
Уручэнне спецыяльных узнагарод адбылося ў суботу, 12 лістапада 2016 года ў Hollywood & Highland Center, на 8-й цырымоніі Governors Awards. Лаўрэаты былі вызначаны ў выніку галасавання Савета кіраўнікоў кінаакадэміі 30 жніўня 2016 года.

### Ганаровы «Оскар» 
* **Джэкі Чан** — акцёр, рэжысёр
* **Эн В. Коўтс** — кінамантажор
* **Лін Сталмастэр** — кастынг-дырэктар
* **Фрэдэрык Вайсман** — рэжысёр-дакументаліст

## Гл. таксама 
* «Залаты глобус» 2017 *(прэмія Галівудскай асацыяцыі замежнай прэсы)*
* BAFTA 2017 *(прэмія Брытанскай акадэміі кіно і тэлевізійных мастацтваў)
* Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША (2017)
* «Залатая маліна» 2017 *(прэмія за сумніўныя заслугі ў вобласці кінематографа)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Спіс намінантаў на афіцыйным сайце
* Academy Awards Official website
* The Academy of Motion Picture Arts and Sciences Official website
* «Оскар»-2017 на сайце IMDb

2017
Катэгорыя:Люты 2017 года
Катэгорыя:Падзеі 26 лютага
Катэгорыя:2017 год у Каліфорніі
Катэгорыя:Кінапрэміі 2017 года
Помнік «Мірны атам» (Валгадонск)

**Помнік «Мірны атам»** — манумент, узведзены ў Валгадонску, сімвалізуючы, развіццё атамнага машынабудавання і энергетыкі ў горадзе. З'яўляецца адным з галоўных знакаў Валгадонска. Помнік працы скульптара Юрыя Уладзіміравіча Аляксандрава спачатку быў усталяваны на плошчы перад аэрапортам «Валгадонск» у Цымлянску ў 1981 годзе. Аднак праз некалькі месяцаў помнік давялося перанесці, з-за таго, што старшыню выканкама Растоўскай вобласці М. І. Іваніцкаму падчас наведвання Валгадонска здалося, што манумент занадта вялікі ў параўнанні з прывакзальнАй плошчай і будынкам аэравакзала. Новае месца вызначылі пасярэдзіне кругавога руху на скрыжаванні праспектаў Курчатава і Будаўнікоў, дзе ён стаіць і дасёння.

Катэгорыя:Валгадонск
Сіенскі ўніверсітэт

**Сіенскі ўніверсітэт** (, UNISI; ) — універсітэт, размешчаны ў горадзе Сіена (Таскана). Заснаваны ў 1240 годзе. Адзін з найстарэйшых універсітэтаў Італіі. Ва ўніверсітэце навучаецца больш за 20.000 студэнтаў. Сёння ўніверсітэт вядомы перш за ўсё сваімі юрыдычным і медыцынскім факультэтамі. Універсітэт уваходзіць у аб’яднанне каімбрскай групы.

## Структура 
Універсітэт мае 9 факультэтаў:
* Факультэт эканомікі
* Факультэт інжынерных навук
* Факультэт гуманітарных навук і філасофіі
* Факультэт гуманітарных навук і філасофіі ў Арэцца
* Факультэт права
* Факультэт матэматыкі і прыродазнаўчых навук
* Факультэт медыцыны і хірургіі
* Факультэт фармакалогіі
* Факультэт паліталогіі

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Універсітэты Італіі
Валгадонскі дэндрарый

**Валгадонскі дэндрарый** *(Раманаўскі дэндрарый)* — дэндрапарк на захадзе Валгадонска, адзіны стэпавы дэндрарый на Доне. Займае плошчу 11 га, быў заснаваны ў 1966 годзе Е. П. Скрабцом. У адкрытым і закрытым грунце растуць 240 выглядаў і формаў прадстаўнікоў міжземнаморскай, еўрапейска-сібірскай, кітайска-японскай і паўночна-амерыканскай флоры. Дэндрапарк служыць навуковай базай Паўднёвага федэральнага ўніверсітэта.

Стваральнікам дэндрапарка трэба было не толькі выгадаваць у засушлівай стэпавай зоне размаітыя расліны, але і акліматызаваць іх. Таксама перад батанікамі была пастаўлена заданне падабраць дрэвы і хмызнякі, што маюць эстэтычна прывабны і эфектны выгляд, каб пасля ўпрыгожыць імі вуліцы, алеі, скверы і паркі маладога горада.

З распадам СССР Валгадонскі дэндрарый прыйшоў у заняпад. Тэрыторыя перастала ахоўвацца, многія ўнікальныя дрэвы былі высечаны вандаламі, у запаведнай зоне ўладкоўваліся шматлікія пікнікі, адбывалася паступовае засмечванне дэндрапарка. У 2006 годзе Адміністрацыяй Растоўскай вобласці была прынята пастанова № 418, у якай 70 аб'ектаў, улучаючы Валгадонскі дэндрарый, былі абвешчаны асабліва ахаванымі прыроднымі тэрыторыямі. Высілкамі грамадскіх арганізацый і гарадской адміністрацыі тэрыторыя парка была расчышчана і ўпарадкавана.

Катэгорыя:Валгадонск
Орхускі ўніверсітэт

**Орхускі ўніверсітэт** () — адзін з найбуйнейшых у Даніі ўніверсітэтаў. Заснаваны ў 1928 годзе.

Орхускі ўніверсітэт ўваходзіць у топ-100 найлепшых універсітэтаў свету па большасці прэстыжных рэйтынгаў.

У розны час ва ўніверсітэце выкладалі будучыя нобелеўскія лаўрэаты Енс Крысціян Скоу (Нобелеўская прэмія па хіміі, 1997) і Дэйл Мортэнсен (Нобелеўская прэмія па эканоміцы, 2010).

## Факультэты 
Першыя дысцыпліны, выкладаемыя на «універсітэцкіх курсах», былі гуманітарнымі. У 1933-35 гадах быў заснаваны медыцынскі факультэт. У 1992 годзе, пасля аб’яднання з зубалячэбных школай, ён стаў называцца «Факультэтам медыцынскіх навук».

Факультэт тэалогіі быў адкрыты ў 1942 годзе, хоць прадметныя класы з’явіліся яшчэ ў пачатку 1930-х.

У 1954 годзе быў створаны факультэт прыродазнаўчых навук, пасля чаго да яго далучылі аддзяленні фізікі і хіміі, якія раней уваходзілі ў склад медыцынскага факультэта.

Факультэт эканомікі і права, заснаваны яшчэ ў 1936 годзе, са з’яўленнем курсаў псіхалогіі і палітычных навук (у 1959 і 1968 гадах, адпаведна), быў ператвораны ў факультэт грамадскіх навук.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Універсітэты Даніі
Павійскі ўніверсітэт

**Павійскі ўніверсітэт** (, ) — універсітэт у горадзе Павія, адзін з найстарэйшых у Італіі. Уваходзіць у Каімбрскую групу уплывовых еўрапейскіх універсітэтаў. У Павійскім універсітэце налічваецца больш за 1 000 супрацоўнікаў і больш за 22 000 студэнтаў.

## Гісторыя 
Афіцыйны статус Павійскі ўніверсітэт атрымаў па хартыі імператара Карла IV у 1361 годзе, гэты год лічыцца заснаваннем універсітэта. Вялікую ролю ў станаўленні універсітэта адыгралі міланскія герцагі Вісконці, асабліва Джан Галеаца Вісконці, бо Павійскі ўніверсітэт быў адзіным у іх дзяржаве. Універсітэцкія карпусы каледжа Барамеа і каледжаў Гізліеры былі пабудаваныя ў 16 стагоддзі.

Сярод выкладчыкаў універсітэта былі Руджэра Бонгі, драматург Карла Марыя Маджыа, гуманіст Ларэнца Вала, фізік Алесандра Вольта, біёлаг Ладзара Спаланцані, медыкі Гаспарэ Азелі, Анджэла Скарэнціа, нобелеўскія лаўрэаты Каміла Гольджы і Джуліа Ната, у выпускніках значацца матэматык Джэралама Кардана, фізік Атавіяна Масоці і юрыст Чэзарэ Бекарыа.

Катэгорыя:Універсітэты Італіі
Катэгорыя:Павія
Помнік героям Першай сусветнай вайны (Растоў-на-Доне)

**Помнік героям Першай сусветнай вайны** — адзін з манументаў у горадзе Растоў-на-Доне, прысвечаны салдатам і афіцэрам Рускай імператарскай арміі, якія ўзялі ўдзел у Першай сусветнай вайне. Усталяваны ў 2014 годзе. Знаходзіцца ў скверы на скрыжаванні вул. Чырвонаармейскай і прав. Халтурынскага.

## Адкрыццё помніка 
2014 год стаў годам стагоддзя з моманту пачатку Першай сусветнай вайны, актыўны ўдзел у якой прыняла і Расія, армія якой вяла баявыя дзеянні на Усходнім фронце. У 1917 годзе, перадусім з-за ўнутраных узрушэнняў, становішча на фронце стала для Расіі крытычным, і ў сакавіку 1918 года бальшавікі, якія прыйшлі да ўлады, склалі вельмі цяжкі па сваіх умовах для Расіі мірны дагавор. Саму вайну ў СССР звалі «імперыялістычнай» і несправядлівай, таму яе падзеям надавалася вельмі мала ўвагі з боку ўлад.

Стагоддзе гэтай паказальнай падзеі шмат у чым абудзіла грамадскую цікавасць у Расіі да ўшанавання памяці пра вайну. У 2014 годзе па ўсёй краіне прайшоў шэраг культурных і навуковых імпрэз, прысвечаных гэтай тэматыцы. Адмысловай камісіяй па ўсталёўцы помнікаў у Растове-на-Доне былі разгледжаны тры варыянты эскіза помніка. У выніку была абрана праца заслужанага мастака Расіі Сяргея Міхайлавіча Ісакава. Выдаткі на выраб і ўсталёўку ўзяла на сябе Гандлёва-прамысловая палата Растоўскай вобласці.

Катэгорыя:Растоў-на-Доне
Пётр Карлавіч Клот

**Пётр Карлавіч Клот** (, ; 24.5(5.6).1805, Санкт-Пецярбург — 8(20).11.1867) — расійскі скульптар і ліцейны майстар.

## Біяграфія 
З 1829 года наведваў класы Імператарскай Акадэміі мастацтваў, дзе з 1838 года быў прафесарам і загадваў ліцейнай майстэрняй. Асноўныя творы: 4 групы утаймавальнікаў коней на Анічкавым мосце (бронза, 1830-я гады, устаноўлены ў 1849-50), помнік І. А. Крылову ў Летнім садзе (бронза, граніт, 1848-55) і Мікалаю I (бронза, 1856-59, сумесна са скульптарамі М. А. Рамазанавым і Р. К. Залеманам) у Санкт-Пецярбурзе; «Кані на вадапоі» (бронза, Рускі музей, Санкт-Пецярбург); мадэлі для каслінскага ліцця.

## Спасылкі 
* Петр Карлович Клодт фон Юргенсбург // Журнал «Золотой Мустанг» № 2/2002
* Клодт Петр Карлович. Биография и творчество художника на Artonline.ru  Ромм А. П. К. Клодт.- М.-Л.: Искусство, 1948.-50 с.-0,13 к.
* Л. Лернер. *Поэма о коне и человеке. Петр Клодт*. Журнал «Чайка».

Катэгорыя:Выпускнікі Сібірскага кадэцкага корпуса
Катэгорыя:Выпускнікі Міхайлаўскага артылерыйскага вучылішча
Катэгорыя:Скульптары Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Скульптары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Мастакі-анімалісты
Катэгорыя:Скульптары XIX стагоддзя
Катэгорыя:Скульптары паводле алфавіта
Клот

**Клот** () — прозвішча.

## Вядомвыя носьбіты 
* Бернхард Клот — нямецкі футбаліст
* Міхаіл Канстанцінавіч Клот — расійскі мастак-пейзажыст
* Пётр Карлавіч Клот — расійскі скульптар