open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ловаць

**Ло́ваць** () — рака ў Гарадоцкім раёне Беларусі, Пскоўскай і Наўгародскай абласцях Расіі, у басейне ракі Нява.

## Назва 
Назву ракі Ловаць Мікала тлумачыў з фінскага **Lavatjoki*, Фасмер з **Alvatti(joki)* ад *alve* «вывадак». На думку У. Тапарова, тлумачэнне з фінамоўных дыялектаў здаецца лепшым, але некаторая магчымасць тлумачэння з балцкай ці праз яе застаецца. Параўн. лтш. *lovys* «рэчышча ракі» і да т. п..

Поўны адпаведнік — назва ракі Ловаць на Верхнім Павоччы, пры тамтэйшым густым балцкім гідранімічным фоне. Ёсць літоўская рака *Loviai*.

Назве Ловаць тыпалагічна адпавядае дзесенскі гідронім Вага (на ўсходзе ад Добруша), ад літоўскага *vaga* «рэчышча; раўчук на засеяным полі для сцёку залішняй вадкасці».

## Гідраграфія 
Даўжыня 536 км, у межах Беларусі — 47 км. Вадазбор 21,9 тыс. км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці каля 150 м³/с (169.

Суднаходная ў нізоўі на працягу 70 км. У старажытнасці па Ловаці праходзіла частка «шляху з вараг у грэкі».

На тэрыторыі Беларусі да басейна Ловаці таксама належаць азёры Дзедава, Немцава, Ленавец, Турэц, Белае, Карасёва і Падсосна.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
*  
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рэкі Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Пскоўскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Наўгародскай вобласці
Сефарды

**Сефарды** — яўрэі, нашчадкі выгнаных у канцы XV ст. з Іспаніі і Партугаліі або тых, што пакінулі Пірэнейскі паўвостраў пазней (XVI—XVIII ст.). Традыцыйна карысталіся гутарковай мовай *ладзіна* (сефардскай), блізкай да іспанскай, а ў сакральных і іншых пісьмовых мэтах — іўрытам. Жывуць у краінах Паўночнай Афрыкі, Малой Азіі, Балканскага паўвострава, а таксама ў Ізраілі. Нормы сефардскага маўлення на мове іўрыт былі прыняты за аснову пры яе адраджэнні як жывой гутарковай мовы ў Ізраілі.

## Гл. таксама 
* Ашкеназы
* Сабры
* Выгнанне яўрэяў з Іспаніі

## Спасылкі 
* Сефарды: От арабской Андалусии до турецкой Палестины  

Катэгорыя:Яўрэйскія этнасы
Катэгорыя:Яўрэі
Катэгорыя:Раманскія народы
Мудэхары

thumb|200px|The Courtyard of the Dolls in the Alcazar of Seville
**Мудэхары** (, ад араб. мудаджан — прыручаны, хатні) — мусульманскае насельніцтва, якое заставалася на тэрыторыі Пірынейскага паўвострава, адваяванай іспанскімі дзяржавамі падчас Рэканкісты.

Першапачаткова мудэхарам было дазволенае захоўваць свае землі, законы і звычаі, вызнаваць іслам. У шэрагу месцаў, аднак, у парушэнне дамоў мудэхары падвяргаліся пераследам (у прыватнасці, ім загадвалася адмысловая адзежа, вылучаўшая іх з астатняга насельніцтва). З падзеннем у 1492 эмірата Гранады іх гвалтоўна сталі звяртаць у хрысціянства. З гэтага часу мудэхары, якія прынялі  хрысціянства, завуцца марыскі.

## Стыль «мудэхар» у мастацтве 
Мудэхары стварылі ў XV і XVI стст. адмысловы стыль, змяшаны з стылем рэнесанс і з маўрытанскімі формамі; галоўныя помнікі гэтага стылю — палац Інфантада ў Гвадалахары, так наз. дом Пілата і некаторыя часткі Альказара ў Севільі.
## Галерэя 

Image:La Seo - Pared de la Parroquieta 04.JPG|La Seo - Wall of the *Parroquieta*
Image:Las Claras-Artesonado.jpg|Monastery of Santa Clara in Tordesillas, characteristical *artesonado* ceiling
Image:Cuellar sanesteban lou.jpg|Mudejar of Segovia: San Esteban, in Cuellar
Image:CtloMota02 20-4-03.JPG|Mudejar castle of La Mota, in Medina del Campo, Valladolid.
Image:Teruel - Cimborrio de la catedral.JPG|Cathedral of Teruel.
Image:Iglesia de San Juan.JPG|Dome of the San Juan church in Calatayud
Image:Palacio Sintra patio central.JPG|Central courtyard of the Royal Palace of Sintra (Portugal), with Mudejar tiles and arches.
Image:Iglesia de San Marcos, Sevilla.JPG|Church of San Marcos, Seville

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыя Іспаніі
Катэгорыя:Архітэктура Іспаніі
Катэгорыя:Рэканкіста
Пірэнейскі паўвостраў

**Пірэне́йскі паўво́страў**, **Іберы́йскі паўво́страў** — паўвостраў размешчаны на паўднёвым захадзе Еўропы. Абмываецца Міжземным морам, Атлантычным акіянам і Біскайскім залівам. Пірэнейскі паўвостраў самы паўднёвы і заходні з трох паўднёвых паўвостраваў Еўропы (Пірэнейскі, Апенінскі і Балканскі).

У цяперашні час на Пірэнейскім паўвостраве размяшчаюцца наступныя дзяржавы: Іспанія, Партугалія, Андора, Францыя і залежная тэрыторыя Вялікабрытаніі — Гібралтар.

## Геалогія і рэльеф 
Самая высокая кропка паўвострава — гара Муласен ў масіве Сьера-Невада.

У рэльефе пераважаюць шырокія пласкагор’і (Месета і Галісійскі масіў), лінейна выцягнутыя горныя сістэмы: Пірэнеі, Кантабрыйскія горы, Каталонскія горы, Іберыйскія горы, Андалускія горы. Нізіны займаюць невялікія плошчы па ўскраінах на захадзе (Партугальская), паўднёвым захадзе (Андалуская нізіна) і ўсходзе (Валенсійская, Мурсійская).

## Прырода 
Адной з найбуйнейшых рэк паўвострава з’яўляецца рака Дуэра.

## Гісторыя 
### Дарымскі перыяд 
### Рымскі перыяд 
### Сярэднявечча 
## Гл. таксама 
* Іберызм
* Іберыйскае імя

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паўвостравы Еўропы
Масарабы

**Масарабы** ( [мос арабэс];  [мус`арабіш] ад арабскага *муста`рыб*
(مستعرب), «арабізіраванны», літар. «зроблены арабам», «пераўтвораны ў араба»). Масарабы — зборная назва для хрысціян раманскага паходжання, якія пражывалі на тэрыторыях Пірынейскага паўвострава, змешчаных пад кантролем мусульман (розных халіфатаў і султанатаў, існаваўшых на паўвостраве з 781 па 1492 г.). Шматлікія з іх, нягледзячы на прыхільнасць хрысціянству, перанялі ўсходнюю атрыбутыку, жыццёвы каларыт, валодалі арабскай мовай, хоць роднай для большасці з іх заставалася масарабская мова.

* Іспанская мова
* Масарабскі абрад

Катэгорыя:Этнаграфія
Катэгорыя:Гісторыя Іспаніі
Катэгорыя:рэканкіста
Рэнегат

**Рэнегат** (, ад *renego* — зракаюся) — чалавек, які змяніў сваім перакананням, перайшоў у лагер супернікаў; здраднік, адрачэнец.

Слоўнік Бракгаўза і Эфрона апісвае рэнегата як асобу, адмовіўшуюся ад сваёй веры, асабліва якая перайшла з хрысціянства ў іслам.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Іслам
Катэгорыя:Рэлігійны зварот
Двухвугольнік

**Двухвугольнік** у геаметрыі — гэта многавугольнік з двума бакамі і двума вугламі. У еўклідавай геаметрыі двухвугольнік лічыцца немагчымай фігурай, бо яго два бокі супадаюць. Але ў сферычнай геаметрыі двухвугольнік утвараецца пры скрыжаванні двух вялікіх акружнасцяў. Плошча двухвугольніка вызначаецца формулай S=2R^2 \alpha , дзе R — радыус сферы, а \alpha — вугал двухвугольніка.

## Літаратура 
* Eric W. Weisstein, Digon на сайте Wolfram MathWorld.(англ.)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Многавугольнікі
Катэгорыя:Сферычная геаметрыя
Ромб

frame|right|Ромб
**Ромб** () — чатырохвугольнік з роўнымі старанамi.

Ромб, стораны якога ўтвараюць прамы вугал называецца квадратам.

## Уласцівасці 
# Ромб з'яўляецца паралелаграмам.
# Дыяганалі ромба перпендыкулярныя адна адной.
# Дыяганалі ромба з'яўляюцца бісектрысамі яго ўнутраных вуглоў
# Дыяганалі ромба з'яўляюцца яго асямі сіметрыі
# У ромб можна ўпісаць акружнасць

## Прыкметы 
Паралелаграм ABCD з'яўляецца ромбам, калі выконваецца хаця б адна з наступных умоў:

# Дзве яго сумежныя стораны роўныя (AB=BC).
# Яго дыяганалі перасякаюцца пад прамым вуглом (AC⊥BD).
# Адна з яго дыяганаляў з'яўляецца бісектрысай яго вугла (∠DCA = ∠BCA).

## Плошча
Формулы плошчы ромба:
:S = a^2 \cdot sin \alpha
:S =\frac 1 2 d_1 \cdot d_2
:S =a \cdot h

Дзе:
*a — старана ромба
*\alpha — унутраны вугал ромба
*d_1, d_2 — дыяганалі ромба
*h — вышыня ромба

## Этымалогія
Паняцце ромб утворанае ад  — «бубен». І калі цяпер бубны ў асноўным робяць круглай формы, то раней іх рабілі якраз у форме квадрата або ромба. Дарэчы, назва карткавай масці бубны, знакі якой маюць ромбападобную форму, паходзіць яшчэ з тых часоў, калі бубны не былі круглымі.

Слова «ромб» упершыню ўжываецца ў Герона і Папа Александрыйскага.
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Геаметрыя
Катэгорыя:Чатырохвугольнікі
Свір

**Свір**:
* Возера Свір у Беларусі
* Гарадскі пасёлак Свір у Беларусі
* Рака Свір, рака ў Ленінградскай вобласці Расіі
Антак’я

**Антак’я**, старажытн.: **Антыёхія** — горад у Турцыі, старажытная сталіца Сірыі, цяпер адміністрацыйны цэнтр паўднёвай турэцкай правінцыі Хатай і акругі Антак’я.

## Гісторыя 
Заснаваная за тры стагоддзі да н.э. Селеўкам Нікатарам, палкаводцам Аляксандра Македонскага, яна тады была сталіцай дзяржавы Селеўкідаў і з’яўлялася буйным гандлёва-рамесным і грамадска-культурным цэнтрам. У 538 была разбурана персамі, потым адноўленая візантыйскім імператарам Юстыніянам I. У 638 заваявана арабамі. У 1098 пасля дзевяцімесячнай аблогі захоплена крыжакамі і стала галоўным горадам Антыяхійскага княства. У 1516 увайшла ў склад Асманскай імперыі і з таго часу атрымала назву **Антак’я**.

## Спасылкі 
* Фотаздымкі 
* Адміністрацыйная старонка

Катэгорыя:Гарады Турцыі
Анісіфор (апостал з 70)

**Анісіфо́р** (, ) — паводле біблейскага падання, адзін з 70 меншых апосталаў, якія прынялі хрысціянства ад вярхоўнага апостала Паўла.

Родам з Эфеса. Служыў епіскапам у Калафоне паблізу Эфеса, і ў Кесарыі, але невядома якой — Філіпавай, Палесцінскай, ці Кападакійскай. Калі даведаўся, што апостал Павел знаходзіцца ў Рыме, паехаў туды і знайшоў таго ў турме, куды Павел трапіў па загадзе Нерона, падтрымліваў і суцяшаў яго. Анісіфор загінуў у горадзе Парыіі на беразе Гелеспонта (праліў Дарланелы), куды накіраваўся са сваім рабом для пропаведзі хрысціянства. Там за адмову ўскурыць фіміям ідалам яго спачатку высцебалі розгамі, а потым прывязалі да конскага хваста і цягалі па зямлі пакуль не памёр.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:70 апосталаў
Архіп (апостал з 70)

**Архіп** (, ) — адзін з 70 меншых апосталаў, супрацоўнік апостала Паўла. Быў епіскапам, па адных звестках у Леадзікіі Фрыгійскай, па другіх — у Каласах пасля смерці Епафраса. Паводле Бібліі, памёр у Каласах у часы панавання імператара Нерона.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Каталіцкія і праваслаўныя святыя
Катэгорыя:Забітыя камянямі
Катэгорыя:70 апосталаў
Епафрас

**Епафрас** — паводле біблейскага падання, адзін з 70 меншых апосталаў, спадарожнік апостала Паўла, прапаведнік. Нарадзіўся ў Каласах, дзе быў першым епіскапам. Наведаў апостала Паўла ў Рыме ў час яго зняволення і разам з ім цярпеў там пакуты.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:70 апосталаў
Алілуя

**Алілуя** (, у транскрыпцыі *халелу-Йа’х*; у лац. транслітарацыі alleluia, літаральна *«Хваліце Госпада»*) — адна з урачыстых і свяшчэнных песень хрысціянскага богаслужэння, якая ўжываецца асобна і як прыпеў да іншых песнапенняў. У шырокі ўжытак яна ўвайшла яшчэ ў 1 ст. у так званыя апостальскія часы і пры спяванні ў гонар св. Тройцы звычайна паўтаралася тройчы. Алілуя выконвалася ў хрысціянскіх цэрквах і як самастойная песня.

## Літаратура 
* 
* Alleluia-Melodien, hrsg. v. K.Schlager. Bd. I: Bis 1100 // Monumenta Monodica Medii Aevi, VII (1968)
* *Schlager K.* Thematischer Katalog der ältesten Alleluia-Melodien aus Handschriften des 10. und 11. Jahrhunderts. München, 1965
* *Jammers E.* Das Alleluia in der Gregorianischen Messe. Münster, 1973

Катэгорыя:Хрысціянскае набажэнства
Катэгорыя:Псалмы
Ікас

**Ікас** — богаслужэбная песня, якая служыць праслаўленню святога або святкуемай царкоўнай падзеі. Ён уяўляе сабой складовую частку ранішняга канона, у якім змяшчаецца пасля шостай песні, а таксама акафіста, дзе ён чаргуецца з кандаком, з якім мае аднолькавы змест і ад якога адрозніваецца толькі большай шматслоўнасцю. Такім чынам, ікас уяўляе сабой разгорнутае развіццё тэмы, змешчанай у кандаку.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Царкоўная музыка
Катэгорыя:Праваслаўнае набажэнства
Катэгорыя:Літургіка
Георгій Перамаганосец

**Георгій (Юрый) Перамаганосец**, **Георгій Пераможац**, **Юрый Змеяборац** — адзін са святых хрысціянскай царквы, мучанік, але пераможац.

Паводле запісаў Метафраста, Георгій паходзіў са знатнага кападакійскага роду і займаў даволі высокі чын у войску. Калі рымскі імператар пачаў праследаванне хрысціян, Георгій пакінуў вайсковую службу і стаў прапаведнікам хрысціянства, за што пасля цяжкіх пакут каля 303 года яму адсеклі галаву. Існуе шмат розных жыцій і апавяданняў пра жыццё, учынкі і цуды гэтага святога велікамучаніка. Усходнія і заходнія календары адносяць яго смерць да 23 красавіка, у памяць гэтага і было ўведзена рэлігійнае свята.

На іконах св. Георгій Пераможац выяўляецца юнаком на белым кані, які паражае сваёй дзідай цмока. На ўсходнеславянскіх землях ад часоў Яраслава Уладзіміравіча гэты малюнак быў традыцыйным на пячатках і манетах.

## Гл. таксама 
* Юр'еў дзень
* Юрай

## Літаратура 
* Георгій //  С. 164—165.
* 
* 

## Спасылкі 
* Протаіерэй Георгій Сакалоў. «У гонар святога Георгія» // «Прысожскі край»


Катэгорыя:Нарадзіліся ў III стагоддзі
Катэгорыя:Чатырнаццаць святых памочнікаў
Катэгорыя:Велікамучанікі
Катэгорыя:Постаці Кападокіі
Катэгорыя:Каталіцкія і праваслаўныя святыя
Катэгорыя:Абезгалоўленыя
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя IV стагоддзя
Насельніцтва Партугаліі

right|300px|thumb|Дынаміка колькасці насельніцтва Партугаліі ў 1961-2003 гадах
Насельніцтва Партугаліі

## Спасылкі 
* http://www.census.gov/ipc/www/idbsum.html
* http://www.library.uu.nl/wesp/populstat/populhome.html
Палітыка Партугаліі

Партугалія — прэзідэнцкая рэспубліка (з 1910). Прэзідэнт абіраецца ўсеагульным галасаваннем на 5 гадоў. У студзені 2016 прэзідэнтам абраны Марселу Рэбелу ды Соза.

Урад узначальвае прэм’ер-міністр, які, як правіла, з’яўляецца лідарам перамогшай на парламенцкіх выбарах партыі. Прэм’ер-міністр фармуе склад свайго кабінета. З 26 лістапада 2015 — Антоніу Кошта.

Парламент (Асамблея Рэспублікі) абіраецца па партыйных спісам на 4 гады. У склад парламента ўваходзяць 230 дэпутатаў. Папярэднія парламенцкія выбары адбыліся 20 лютага 2005.

У Партугаліі дзейнічае шматпартыйная сістэма. Аднак асноўнае палітычнае дужанне адбываецца паміж двума партыямі: сацыялістычнай (лева-цэнтрысцкай, 121 мандат на парламенцкіх выбарах 2005) і сацыял-дэмакратычнай (права-цэнтрысцкай, 75 мандатаў на парламенцкіх выбарах 2005). У парламенце таксама прадстаўленыя:
* Народная партыя Партугаліі ()
* Партугальская камуністычная партыя ()
* Партыя Зялёных ()
* Левы блок ()

Канстытуцыя Партугаліі прынятая 25 красавіка 1976, змены ўносіліся ў 1982, 1989, 1992, 1997, 2001 і 2004.
Сцяг Андоры

**Сцяг Андоры** уяўляе сабой прастакутнае палатно якое складаецца з трох вертыкальных няроўных сіняй, жоўтай і чырвонай палос. У цэнтры сярэдняй жоўтай паласы — герб Андоры. Гэты трыкалор з’яўляецца сцягам Андоры з XIX ст. Сіні і чырвоны — колеры Францыі, а жоўты і чырвоны — Іспаніі: разам яны адлюстроўваюць франка-іспанскае заступніцтва над Андорай. У цэнтры сцяга — шчыт з выявай мітры і кія Урхельскага біскупа і двух быкоў, сімвалізуючых сумеснае кіраванне Францыі і Іспаніі; чырвоныя палосы на жоўтым фоне — колеры Каталоніі. Дэвіз на шчыце: «Адзінства робіць моцным» (). Сцяг быў прыняты ў 1866 г.

## Падобныя сцягі 

Выява:Flag of Romania.svg|Сцяг Румыніі
Выява:Flag of Moldova.svg|Сцяг Малдовы
Выява:Flag of Chad.svg|Сцяг Чада

## Гістарычныя сцягі 

Выява:Flag of Andorra (1806–1866).svg|Сцяг з 1806 па 1866 год
Выява:Flag of Andorra (end of the 19th century-c. 1930s).svg|Скосыраўскі сцяг (1934)

## Спасылкі 
* Сцяг Андоры на сайце *Flags of the World*

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Андоры
Андора
Сцяг Партугаліі

Сучасны дзяржаўны **сцяг Партугаліі** уяўляе сабой прастакутнае палатно з суадносінамі бакоў 2:3, падзеленае вертыкальна (злева направа) на зялёную (2/5 даўжыні) і чырвоную (3/5 даўжыні) часткі. У цэнтры на лініі скрыжавання палос намаляваны дзяржаўны герб Партугаліі.

Сцяг быў афіцыйна зацверджаны 30 чэрвеня 1911, хоць выкарыстоўваўся ўжо падчас рэспубліканскай рэвалюцыі 5 кастрычніка 1910. Ён прыйшоў на змену манархічнаму сцягу, асноўнымі колерамі якога былі цёмна-блакітны і белы.

Выява:PortugueseFlag1095.svg|сцяг у 1095—1143 гг.
Выява:PortugueseFlag1143.svg|сцяг у 1143—1185 гг.
Выява:PortugueseFlag1185.svg|сцяг у 1185—1248 гг.
Выява:Flag of the Kingdom of Portugal (1248–1385).svg|сцяг у 1248—1385 гг.
Выява:Flag of the Kingdom of Portugal (1385–1485).svg|сцяг у 1385—1485 гг.
Выява:Flag of the Kingdom of Portugal (1485–mid-16th century).svg|сцяг у 1485—1495 гг.
Выява:Flag Portugal (1495).svg|сцяг у 1495—1578 гг.
Выява:Flag Portugal (1578).svg|сцяг у 1578—1640 гг.
Выява:Flag Portugal (1640).svg|сцяг у 1640—1667 гг.
Выява:Flag Portugal (1667).svg|сцяг у 1667—1707 гг.
Выява:Flag Portugal (1707).svg|сцяг у 1707—1815 гг.  і 1822—1830 гг.
Выява:Flag of the United Kingdom of Portugal, Brazil, and the Algarves.svg|сцяг у 1815—1822 гг.
Выява:Flag Portugal (1830).svg|сцяг у 1830—1911 гг.
Выява:Flag of Portugal.svg|сцяг з 1911 г.

Партугалія
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Партугаліі
Катэгорыя:Сцягі Партугаліі
Насельніцтва Андоры

Колькасць насельніцтва Андоры, па ацэнках на ліпень 2003, склала 69 тыс. чалавек. З іх андорцаў — каля 33 %. Астатнія — замежнікі: іспанцы (43 %), партугальцы (11 %), французы (7 %) і інш. Рост насельніцтва ў 2003 склаў 1,06 % у год. Сярэдняя працягласць жыцця — 83,5 года. У сталіцы краіны — горадзе Андора-ла-Велья — пражываюць больш за 21,5 тыс. жыхароў.

Дзяржаўная мова — каталонская. На ёй размаўляюць уласна андорцы (35 %). Распаўсюджаныя таксама іспанская, французская і партугальская мовы. Рэлігія — пераважна рымска-каталіцкая.
Хрыстос прызямліўся ў Гародні

**Хрыстос прызямліўся ў Гародні** — раман Уладзіміра Караткевіча. Раман складзены з 62 раздзелаў і быў надрукаваны ўпершыню па-руску ў 1966, па-беларуску — у 1972.

Раман прысвечаны падзеям беларускай гісторыі XVI стагоддзя. Яму папярэднічаў кінасцэнарый «Хрыстос прызямліўся ў Гародні», які быў скончаны 31 сакавіка 1965 года. Да напісання рамана Караткевіча заахвоціла змешчаная ў «Хроніцы Белай Русі» Мацея Стрыйкоўскага згадка пра з'яўленне на Гродзеншчыне за каралём Жыгімонтам І самазванца, што «сабе прыпісаў і прыўлашчыў» Хрыстова імя, «шалбера па імю Якуб Мялшцінскі». Гэта раман-прытча, філасофскі роздум пра чалавечае прызначэнне.

Як вынікае з эпіграфа, запісу з «Хронікі…» Стрыйкоўскага, падзеі, што апісваюцца ў рамане, маюць адбывацца на пачатку XVI ст., у гады праўлення Жыгімонта I Старога (1506—1548). Многія ж факты, прыведзеныя ў творы, сведчаць, што дзеянне адбываецца ў 20-30-я гг. XVI ст.: згадваецца Бона Сфорца, адзін з герояў рамана кардынал Лотр гаворыць пра выдадзеную Францішкам Скарынам Біблію і пра тое, што «вось трыццацёх год не мінула, як Калумб адкрыў Індыю» і інш.

Гэта раман пра лёс прадстаўнікоў самых розных класаў і праслоек. Пераважная большасць герояў народжаны фантазіяй пісьменніка. Выключэнне складае Кашпар Бекеш (1520—1579), беларускі мысліцель-антытрынітарый. У цэнтры — вобраз Хрыста — Юрася Братчыка, які звязвае ў адно цэлае ўсе сюжэтна-кампазіцыйныя лініі твора і вакол якога разгортваецца асноўнае дзеянне.

Рукапіс рамана невядомы. Машынапіс рамана захоўваецца ў аддзеле рэдкіх кніг і рукапісаў Цэнтральнай бібліятэкі імя Якуба Коласа АН БССР, ф. 11, воп. 1, адз. зах. 41-47, з пералікам у пачатку твора герояў і іх характарыстыкамі, што адсутнічае ў кніжных выданнях рамана, а таксама з адзнакай у канцы: 7 красавіка 1965 г. — 29 красавіка 1966 г. Чалябінск — Рагачоў. Упершыню выйшаў на беларускай мове ў 1972 годзе (Мінск, «Мастацкая літаратура»), увайшоў у склад другога тома «Выбраных твораў» Уладзіміра Караткевіча (Мн.: Маст. лiт., 1980). У «Зборы твораў» друкаваўся паводле асобнага кніжнага выдання 1972 года.

Выходзіў у аўтарызаваным перакладзе Навума Кісліка на рускай мове («Нёман», 1966, № 11-12). Выдадзены ў перакладзе Вацлава Жыдліцкага на чэшскай мове (Прага, 1979), Малгажаты Бухалік — на польскай (2012). У 1967 годзе паводле рамана на кінастудыі «Беларусьфільм» створаны аднайменны фільм.

## Літаратура 
* *Караткевiч У.* Збор твораў у 8 т. Т 6. [Тэкст] / У. Караткевiч.— Мн.:Маст. Лiт., 1990. — 492, [1] с., 4л. Ил. — Кам.: с. 491—493.

Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:Творы Уладзіміра Караткевіча
Катэгорыя:Раманы на беларускай мове
Дзікае паляванне караля Стаха (значэнні)

**Дзікае паляванне караля Стаха**:
* Дзікае паляванне караля Стаха — аповесць Уладзіміра Караткевіча
* Дзікае паляванне караля Стаха — фільм па аповесці «Дзікае паляванне караля Стаха»
* Дзікае паляванне караля Стаха — опера Уладзіміра Солтана
Дзікае паляванне караля Стаха (фільм)

**«Дзікае паляванне караля Стаха»** — мастацкі фільм па матывах аднайменнай аповесці беларускага пісьменніка Уладзіміра Караткевіча.

## Сюжэт 
Дзеянне карціны разгортваецца ў канцы XIX стагоддзя на беларускім Палессі, куды прыехаў малады навуковец-этнограф Андрэй Беларэцкі, каб вывучаць народныя падданні. Ён пасяліўся ў невялікім маёнтку Балотныя Яліны, гаспадыня якога Надзея Яноўская — апошняя прадстаўніца старажытнага шляхецкага роду — распавяла жахлівую гісторыю пра караля Стаха, які час ад часу палюе на прадстаўнікоў яе роду…

## У ролях 
* Барыс Плотнікаў — *Андрэй Беларэцкі, этнограф*
* Алена Дзімітрава — *Надзея Яноўская, гаспадыня палаца Балотныя Яліны*
* Барыс Хмяльніцкі — *Алесь Варона*
* Альберт Філозаў — *Ігнацій Гацевіч, пан-кіраўнік маёнткам Яноўскіх, быў забіты на балоце*
* Валянціна Шэндрыкава — *удава пана Кульша*
* Раман Піліпаў — *пан Дубатоўк, ён жа Кароль Стах*
* Барыс Раманаў — *судовы следчы*
* Уладзімір Фёдараў — *Базыль Гацевіч*
* Ігар Клас — *Рыгор*

## Здымачная група 
* Аўтар сцэнарыю: Уладзімір Караткевіч, Валерый Рубінчык
* Рэжысёр-пастаноўшчык: Валерый Рубінчык
* Аператар-пастаноўшчык: Таццяна Логінава
* Мастак-пастаноўшчык: Аляксандр Чартовіч
* Кампазітар: Яўген Глебаў

## Цікавыя факты 
Здымкі старадаўняга палаца праводзіліся ў Падгорацкім замку, які знаходзіцца ў Львоўскай вобласці, Украіна.

Прэм’ера фільма адбылася 1980 г. у Мінску ў сценах касцёла Святога Сымона і Святой Алены (Чырвонага касцёла), дзе тады размяшчаўся Дом кіно.

## Узнагароды 
* 1980, Італія — Гран-пры на I МКФ дэтэктыўных і таямнічых фільмаў «Містфэст» у Каталіке
* 1980, Францыя — спецпрыз журы фільму, прыз «за лепшую жаночую ролю другога плану» В. Шендрыкавай на Х МКФ фільмаў-жахаў і навуковай фантастыкі ў Парыжы
* 1980, Канада — спецпрыз журы на IV МКФ у Манрэалі
* 1981, Італія — дыплом фільму на ХІХ МКФ навукова-фантастычных фільмаў у Трыесце
* 1981, ЗША — дыплом фільму на МКС «Фільмэкс» ў Лос-Анджэлесе
* 1983, Бельгія — Гран-пры на МКФ містычных і навукова-фантастычных фільмаў «Пасаж-44» у Бруселі

## Спасылкі 
* О фільме на сайце kino-teatr.ru
* 

Катэгорыя:Фільмы-драмы СССР
Катэгорыя:Фільмы Валерыя Рубінчыка
Катэгорыя:Містычныя драмы
Катэгорыя:Экранізацыі літаратурных твораў
Катэгорыя:Экранізацыі твораў Уладзіміра Караткевіча
Катэгорыя:Фільмы СССР 1979 года
Дзікае паляванне караля Стаха
Дзікае паляванне караля Стаха
Катэгорыя:Фільмы студыі «Беларусьфільм»
Грунвальд

**Грунвальд** () — вёска ў Аструдскім павеце Вармінска-Мазурскага ваяводства, цэнтр гміны Грунвальд.

Насельніцтва: 800 жыхароў (2006).

15 ліпеня 1410 пры Грунвальдзе адбылася буйная бітва.
Ульрых фон Юнгінген

» (Ян Матэйка, 1878)]]
**Ульрых фон Юнгінген** (; каля 1360 — ) — 26-ы вялікі магістр Тэўтонскага Ордэна (1407-1410).

## Біяграфія 
Малодшы брат вялікага магістра Конрада фон Юнгінгена. Магчыма, уступіў у Ордэн каля 1380 годзе разам з братам. 3 1387 годзе быў кампанам (памочнікам) вялікага маршала Конрада фон Валенрода; пасля абрання апошняга вялікім магістрам Ордэна Ульрых застаўся пры ім. Магчыма, зрабіў кар’еру з пратэкцыі брата, з 1394 года — ордэнскі фогт Самбіі, з 1396 года — комтур Балгі і фогт Натангіі, з 1404 года — вялікі маршал Ордэна. 26 чэрвеня 1407 на генеральным капітуле абраны вялікім магістрам.

Прыхільнік актыўных дзеянняў супраць Літвы і Польшчы, для гэтага замірыўся са скандынаўскімі дзяржавамі, у 1408 годзе заключыў саюз з Даніяй саступіўшы ёй востраў Готланд. Спрабаваў разарваць польска-літоўскі саюз, дапамагаў вялікаму князю Вітаўту ў вайне з Масквою (1406—1408). Аднак Вітаўт, жадаючы вярнуць сабе Жамойць, у 1409 годзе па дамоўленасці з Ягайлам садзейнічаў жамойцкаму паўстанню супраць немцаў. На запытанне Ульрыха фон Юнгінгена, польскі бок у жніўні 1409 г. заявіў, што нападзе на Ордэн у выпадку яго вайны з Літвою. Ордэн аб’явіў вайну Польшчы, пачалася Вялікая вайна (1409—1411), якая ў 1409 годзе вялася ў памежных абласцях. У вырашальнай бітве вайны Ульрых фон Юнгінген камандаваў войскам Ордэна, на заключным этапе бою асабіста ўзначаліў атаку 16 харугваў і загінуў, ордэнскае войска была разбітае.

Пасля бітвы Ягайла загадаў знайсці цела Ульрыха фон Юнгінгена і адаслаў яго ў Марыенбург, дзе вялікага магістра пахавалі ў капліцы Св. Ганны.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* .

Катэгорыя:Вялікія магістры тэўтонскія
Катэгорыя:Вялікія маршалы Тэўтонскага ордэна
Адміністрацыйны падзел Андоры

thumb|right|350px|Абшчыны Андоры
**Андора** ў адміністрацыйным стаўленні падзеленая на 7 парокій (, ад.&nbsp;л.   — «царкоўны прыход»). Апошняя, сёмая парокія — Эскальдэс-Энгардань была ўтвораная ў 1978 годзе.
Тэўтоны

**Тэўтоны**, **тэўтонцы** (, *Teutones*) — старажытнагерманскія плямёны, якія жылі на заходнім узбярэжжы Ютландыі і ў нізоўі р. Эльба.

У канцы II ст. да н.э. зрушыліся з Ютландскага паўвострава на поўдзень і ўварваліся ў Галію, злучыўшыся з кімврамі, затым разам з імі і іншымі плямёнамі накіраваліся ў Паўночную Італію. Гэтае ўварванне з'явілася «першай хваляй» нашэсця варвараў на Старажытны Рым.

У 102 да н.э., нягледзячы на лікавую перавагу, былі цалкам пабітыя 30-тысячным войскам рымскага вайскавода Гая Марыя пры Аквах Секстыевых (*Aquae Sextiae*, старажытнарымскае паселішча паўночней Масіліі (цяпер г. Экс у дэпартаменце Праванс блізу Марселю, Францыя). Пасля гэтага згадванне аб тэўтонцах як плямёнах знікае.

Слова «тэўтонцы» ужывалася часам і для пазначэння германцаў наогул.

## Гл. таксама 
*Тэўтонскі ордэн
*Германцы
*Кімвры
*Немцы

Катэгорыя:Зніклыя народы Еўропы
Катэгорыя:Германскія плямёны
Катэгорыя:Саюзнікі і ворагі Старажытнага Рыму
Красная Слабада

Назву **Кра́сная Слабада́** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць:
** Красная Слабада — аграгарадок у Акцябрскім раёне
** Красная Слабада — вёска ў Жлобінскім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Красная Слабада — аграгарадок у Быхаўскім раёне
** Красная Слабада — вёска ў Бялыніцкім раёне
** Красная Слабада — вёска ў Касцюковіцкім раёне
** Красная Слабада — вёска ў Магілёўскім раёне
### Расія 
* Красная Слабада (Суземскі раён)

## Гл. таксама 
* Чырвоная Слабада
Вольная барацьба

**Вольная барацьба** — гэта адзінаборства двух спартсменаў.

Вольнай барацьба называецца ў параўнанні з грэка-рымскай (класічнай) барацьбой, бо яе правілы даюць барцу большую свабоду ў выбары прыёмаў. 
Лічыцца, што вольная барацьба паходзіць з Англіі, адкуль яе завезлі ў Амерыку, дзе яна развівалася ў двух кірунках:
* барацьба прафесіяналаў (схватка ўяўляла сабой своеасаблівае шоу, у якім барцы імітавалі зверствы адно з аднаго, каб падтрымліваць цікаўнасць публікі);
* барацьба студэнтаў у каледжах і ўніверсітэтах ЗША. Менавіта з гэтага кірунку паходзіць сучасная вольная барацьба.

У праграму Алімпійскіх гульняў вольная барацьба ўключана з 1904 г., жаночая барацьба - з 2004 г. Чэмпіянаты свету арганізоўваюцца з 1951 г., чэмпіянаты Еўропы — з 1928 г. У Міжнародную федэрацыю аматарскай барацьбы — ФІЛА (FILA; заснавана ў 1912 як IWU - Міжнароднае аб'яднанне барцоў, сучасныя арганізацыйныя формы набыла ў 1954 г.) уваходзіць больш за 120 краін (звесткі 1997 г.).

Прыёмы вольнай барацьбы дзеляцца на дзве групы: барацьба ў стойцы і барацьба ў па́ртэры. Механізмы рухаў у прыёмах барацьбы можна падзяліць на тры асноўныя групы:
* кідкі;
* звальванні і перавароты;
* дацісканне, утрыманне.
## Некаторыя паняцці ў тэхніцы барацьбы  
***Стойка** – становішча барца, які стаіць на нагах, неабходнае для дужання.
***Партэр** – становішча барца, які стаіць на каленях з упорам рукамі ў кілім.
***Мост** – становішча барца, які стаіць у прагібе на нагах і лобнай частцы галавы.
***Небяспечнае становішча** – становішча барца спінай да кіліма, мост, паўмост і сед (з упорам локцем ці лакцямі ў кілім ззаду).
* **Тэхніка барацьбы** – сукупнасць рацыянальных, дазволеных правіламі дзеянняў барца (прыёмаў, абарон і контрпрыёмаў), што выкарыстоўваюцца для дасягнення перамогі.
* **Прыём** – асобнае скончанае дзеянне барца, скіраванае на змяненне становішча атакаванага барца ў дачыненні да кіліма.
* **Абарона** – дзеянне барца, скіраванае на прыпыненне правядзення прыёма.
* **Контрпрыём** – дзеянне барца, скіраванае на правядзенне прыёму ў адказ.
* **Кідкі** – прыёмы ў стойцы, якія выконваюцца з адрывам атакаванага барца ад кіліма і прыводзяць суперніка ў небяспечнае становішча.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Віды спорту
Ажуройсці

Назву **Ажуройсці** маюць:

## Беларусь 
* Ажуройсці — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці
* Ажуройсці — вёска ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці
Абрамаўшчына

**Абра́маўшчына** — тапонім у Беларусі.

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Абрамаўшчына — вёска ў Пастаўскім раёне.
* Гродзенская вобласць:
** Абрамаўшчына 1 — вёска ў Смаргонскім раёне.
** Абрамаўшчына 3 — вёска ў Смаргонскім раёне.
* Мінская вобласць:
** Абрамаўшчына — былая вёска ў Валожынскім раёне.

## Рэкі 
* Абрамаўшчына — рака ў Шчучынскім і Мастоўскім раёнах Гродзенскай вобласці, левы прыток ракі Ельня (басейн Нёмана).
Надзея Міхайлаўна Міхалкова

**Надзея Міхайлаўна Міхалкова** () — майстар спорту Рэспублікі Беларусь па вольнай барацьбе (вагавая катэгорыя да 55 кг), член нацыянальнай каманды Рэспублікі Беларусь, удзельніца моладзевага першынства свету па вольнай барацьбе сярод юніёраў у Пекіне (Кітай, 2007), чэмпіёнка Рэспублікі Беларусь (2007), бронзавы прызёр XXXVIII Міжнароднага турніру Гран-пры па вольнай барацьбе на прызы трохразовага алімпійскага чэмпіёна Аляксандра Мядзведзя (Мінск, 2008).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Барцы Беларусі
Жакі

Назву **Жакі́** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць
** Жакі — вёска ў Пастаўскім раёне
** Жакі — вёска ў Талачынскім раёне
* Мінская вобласць
** Жакі — вёска ў Дзяржынскім раёне
Бітва на Нямізе

**Бітва на Нямізе** — баявое сутыкненне на рацэ Нямізе паміж войскамі князёў Яраславічаў — вялікага кіеўскага Ізяслава, чарнігаўскага Святаслава, пераяслаўскага Усевалада, і полацкага князя Усяслава Брачыславіча.

## Гісторыя канфлікта 
Полацкі князь Усяслаў Брачыславіч ад пачатку ўладарства трымаўся палітыкі бацькі, саюзу з Кіевам — у 1060 годзе ўдзельнічаў у пераможным агульным паходзе на торкаў. Але зімой 1065 (сакавіцкага) года, з невядомых прычын напаў і трымаў у аблозе Пскоў, разбіў наўгародскага князя Мсціслава Ізяславіча, які ішоў на дапамогу Пскову і разрабаваў Ноўгарад, імаверна, ужо вясной 1066 (сакавіцкага) года. У адказ князі Яраславічы — Ізяслаў, Святаслаў і Усевалад, зімой 1066 (сакавіцкага) года пайшлі супраць Усяслава, але не да Полацка, а на Менск, пасля аблогі ўзялі і разрабавалі горад. Усяслаў, магчыма, ійшоў на дапамогу Менску і не паспеў, але разглядаюць і іншы ход яго дзеянняў.

## Ход бітвы 
, 1922 год.]]
Войскі сышліся на Нямізе і, паводле Васіля Тацішчава, 7 дзён стаялі адно супраць другога ў глыбокім снезе. Урэшце, Усяслаў атакаваў войскі Яраславічаў і шмат ваяроў загінула з абодвух бакоў. Бітва адбылася на самым пачатку 1067 (сакавіцкага) года -- 3 сакавіка. Паводле кіеўскага летапісца, Усяслаў быў разбіты Яраславічамі і бег да Полацка. Бітва, апісана ў Слове пра паход Ігараў, была адной з буйнейшых і крывавейшых ва міжусобных войнах Рурыкавіча.

На Немизѣ снопы стелютъ головами, молотятъ чепи харалужными, на тоцѣ животъ кладутъ, вѣютъ душу отъ тѣла. Немизѣ кровави брезѣ не бологомъ бяхуть посѣяни, посѣяни костьми рускихъ сыновъ.

## Вынікі 
 Беларусі (2002) з выявай карціны Міхася Філіповіча]]
Паводле кіеўскага летапісца, Усяслаў быў разбіты і збег у Полацк, болей нічога не паведамляецца. Паводле Васіля Тацішчава, Яраславічы не пераследвалі Усяслава, а занялі паўднёвую частку Полацкай зямлі, чым прымусілі полацкага князя прасіць міру. Паводле кіеўскага летапісца, не Усяслаў прасіў міру, а Яраславічы праз 4 месяцы пасля бітвы паклікалі яго на перамовы і цалавалі крыж у яго бяспецы, але парушылі сваё абяцанне — схапілі разам з двума сынамі адвезлі ў Кіеў, дзе пасадзілі ў земляную турму.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Плавінскі М. А.* Бітва на Нямізе 3 сакавіка 1067 года. — Медысонт, 2015.

Катэгорыя:Бітвы Кіеўскай Русі
Дварчаны

Назву **Дварча́ны** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Дварчаны — вёска ў Мёрскім раёне
** Дварчаны — вёска ў Камайскім сельсавеце Пастаўскага раёна
** Дварчаны — вёска ў Лынтупскім сельсавеце Пастаўскага раёна
* Гродзенская вобласць:
** Дварчаны — вёска ў Воранаўскім раёне
** Дварчаны — вёска ў Свіслацкім раёне
** Дварчаны — вёска ў Васілішкаўскім сельсавеце Шчучынскага раёна
** Дварчаны — вёска ў Орлеўскім сельсавеце Шчучынскага раёна
### Латвія 
* Дварчаны (Латвія)
Мазурка

Назву **Мазурка** маюць:

* Мазурка — польскі народны танец

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Мазурка — былая вёска ў Пастаўскім раёне

* Мінская вобласць:
** Мазу́рка — вёска ў Валожынскім раёне

### Расія 
* Варонежская вобласць:
** Мазурка — сяло ў Паварынскім раёне
Рагалі

Назву **Рагалі** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Рага́лі — вёска ў Камайскім сельсавеце Пастаўскага раёна
** Рага́лі — вёска ў Лынтупскім сельсавеце Пастаўскага раёна
* Магілёўская вобласць:
** Рагалі́ — вёска ў Бабруйскім раёне
Пад’ясенка

Назву '''Пад'я́сенка''' маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Пад'ясенка — вёска ў Пастаўскім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Пад'ясенка — вёска ў Бабруйскім раёне
Станчыкі

Назву **Станчыкі** маюць:

* Станчыкі — вёска ў Ляхавіцкім раёне Брэсцкай вобласці
* Станчыкі — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці
Дрысвяты

* Возера Дрысвяты — возера ў Беларусі і Літве
* Вёска Дрысвяты — вёска ў Відзаўскім сельсавеце Браслаўскага раёна Беларусі
Опса

Назву **О́пса** маюць:
* Опса — аграгарадок у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі
* Опса — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Акунёўка
Дэльтоід

**Дэльтоід** — чатырохвугольнік, які мае дзве пары бакоў аднолькавай даўжыні. У адрозненне ад паралелаграма, роўныя не процілеглыя, а пара сумежных бакоў. Выпуклы дэльтоід мае форму, падобную да паветранага змея.

### Уласцівасці 
* Вуглы паміж бакамі няроўнай даўжыні роўныя. На ілюстрацыі абодва гэтыя вуглы роўныя суме сіняга вугла з чырвоным вуглом.
** Дэльтоід можна ўпісаць у акружнасць тады і толькі тады, калі вуглы паміж бакамі няроўнай даўжыні прамыя. Тады даўжэйшая дыяганаль з’яўляецца дыяметрам гэтай акружнасці.
* Дыяганалі дэльтоіда перасякаюцца пад прамым вуглом.
* У любы дэльтоід можна ўпісаць акружнасць.

### Плошча 
: S=\frac{d_1d_2}{2}, дзе d_1 і d_2 даўжыні дыяганаляў.
: S={a b \sin\alpha}\,, дзе a і b даўжыні бакоў, а \alpha вугал паміж імі

## Асобныя выпадкі 
* Калі процілеглыя бакі дэльтоіда роўныя, то такі дэльтоід з’яўляецца ромбам.
* Калі абедзве дыяганалі дэльтоіда роўныя альбо роўныя ўсе бакі, то дэльтоід з’яўляецца квадратам.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Чатырохвугольнікі
Язэп Туркевіч

**Язэп Туркевіч** ( — ?) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч.

Перад Першай сусветнай вайной жыў у Вільні, працаваў сталяром, удзельнічаў у рэвалюцыйным руху. У час першай расійскай рэвалюцыі ўступіў у Беларускую Сацыялістычную Грамаду. Падчас нямецкай акупацыі — адзін з актыўных дзеячаў рабочых прафсаюзаў у Вільні. Уваходзіў у Віленскую беларускую раду. У сакавіку 1918 года быў разам з Антонам Луцкевічам, Іванам Луцкевічам і Янкам Станкевічам накіраваны на пасяджэнне Рады БНР у Мінск, якое завяршылася абвяшчэннем незалежнасці Беларускай Народнай Рэспублікі 25 сакавіка 1918 года. У 1922 годзе балатаваўся ў польскі сейм ад Беларускага цэнтральнага выбарчага камітэта, але дэпутацкага мандату не атрымаў. Быў рэдактарам-выдаўцом першых сямі нумароў газеты «Жыцьцё Беларуса» (19.08.1925—9.09.1925). Пакінуў пасаду з прычыны пераследу польскімі ўладамі.

Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Члены Віленскай беларускай рады
Віка Трэнас

**Віка Трэнас**, сапраўднае імя **Вікторыя Аляксандраўна Ляйкоўская** (нар. , ) — беларуская паэтка, літаратурны крытык, публіцыст, рэдактар-карэктар, перакладчык, арт-менеджар.

## Біяграфія 
Скончыла філалагічны факультэт БДУ (2007), вывучала філасофію і літаратуру ў Беларускім калегіуме. У 2006—2012 гадах рэдактар аддзела паэзіі часопіса «Маладосць». Літаратурны аглядальнік інтэрнэт-выдання «Новая Еўропа», супрацоўнічае з часопісамі «Паміж», «pARTisan», «Тэксты». Арт-менеджар гурта «Верасень».

Працуе прэс-сакратаром ГА «Саюз беларускіх пісьменнікаў», рэдактарам аддзела, членам рэдкалегіі часопісаў для дзяцей «Вясёлка» і «Буся», стылістычным рэдактарам у часопісе Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. З 2020 года — рэдактар аддзела рэдакцыйна-выдавецкай і паліграфічнай дзейнасці БДУКМ.

## Выбраная бібліяграфія 
* «Цуд канфіскаванага дзяцінства» (паэзія, 2005)
* «Экзістэнцыйны пейзаж» (паэзія, 2008).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Трэнас Віка // Выдавецтва «Галіяфы»: Афіцыйны сайт — Эл.рэсурс goliafy.com
* Трэнас В. 10 красавіка: Сустрэча-імправізацыя з маладымі паэткамі // Эл.рэсурс suc_biel_lit
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Паэтэсы
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Беларусі
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Аляксей Васільевіч Назарэўскі

**Аляксей Васільевіч Назарэўскі** () — беларуска-рускі грамадска-палітычны дзеяч, дзейнічаў у Заходняй Беларусі.

## Біяграфія 
У 1922 быў абраны ў польскі Сенат, быў членам Беларускага пасольскага клуба. Працаваў у магістраце горада Баранавічы.

Арыштаваны НКУС БССР 2 студзеня 1940 на сваёй кватэры ў Баранавічах. Асобай нарадай НКУС СССР 9 верасня 1940 асуджаны на 8 гадоў ППЛ. У верасні 1941 у адпаведнасці з Указам Прэзідыўма Вярхоўнага Савета СССР вызвалены з Сіблага і накіраваны ў Паўладарскую вобласць. Далейшы лёс невядомы.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Члены Беларускага пасольскага клуба
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Клецкім раёне
Тэорыя груп

**Тэо́рыя груп** — раздзел абстрактнай алгебры, які вывучае групы — мноствы, на якіх вызначана асацыятыўная бінарная аперацыя і якія адпавядаюць некаторым дадатковым умовам.

## Гісторыя 
У тэорыі груп тры гістарычных кораня: тэорыя алгебраічных ураўненняў, тэорыя лікаў і геаметрыя. Матэматыкі, якія стаяць у вытокаў тэорыі груп, — гэта Леанард Эйлер, Карл Фрыдрых Гаўс, Жазеф Луі Лагранж, Нільс Хенрык Абель і Эварыст Галуа. Галуа быў першым матэматыкам, які звязаў тэорыю груп з іншай галіной абстрактнай алгебры — тэорыяй палёў, распрацаваўшы тэорыю, якая цяпер завецца тэорыяй Галуа.
П’емонт

**П’емонт** () — рэгіён на паўночным захадзе Італіі.

## Геаграфія 
Італьянскі рэгіён П’емонт на захадзе мяжуе з Францыяй, на поўначы з Вале-д’Аоста і Швейцарыяй, на ўсходзе з Ламбардыяй, Эміліяй-Раманьяй, а на поўдні з Лігурыяй. Назва рэгіёна характарызуе яго геаграфію і азначае «падножжа гор» ().

Тэрыторыя П’емонта на 43,3 % складаецца з гор, на 30,3 % з пагоркаў, 26,4 % тэрыторыі адносна раўнінныя.
Рэгіён акружаны гарамі: Альпамі і Апенінамі. У рэгіёне знаходзяцца Лепанцінскія, Пенінскія, Грайскія, Коцкія і Прыморскія Альпы. Адзінай групай Апенінскіх гор у П’емонце з’яўляюцца Лігурыйскія Апеніны на поўдні.

П’емонт — гэта рэгіён, багаты на водныя рэсурсы, многія з рэк Італіі бяруць тут свой пачатак.

## Вядомыя асобы 
* Умберта Эка
* Віторыё Альф’еры
* Паола Контэ

## Зноскі 
Катэгорыя:Рэгіёны Італіі
Тэронэ

**Тэронэ** () — мянушка, які існуе ў культуры Італіі, і азначае жыхароў поўдня краіны. Слова мае старажытнае паходжанне і сустракаецца ў пісьмовых крыніцах з 17 ст.

Існуюць некалькі тлумачэнняў паходжання слова, у самым распаўсюджаным з іх лічыцца, што слова ўзнікла ад спалучэння, адпаведна, пачатку і канца двух словаў: *terre(moto)* *e* *(meridi)one* (*земляроб поўдня*). Паводле іншых меркаванняў, паходжанне слова выводзіцца ад выразаў *земляроб*, *чорны як зямля* (*terra* — зямля), *той, хто належыць зямлі*, *той, хто есць зямлю*, *той, у каго скура чорная, як зямля*. Іншымі падобнымі італьянскімі словамі з’яўляюцца *villano* (вільяна), *contadino* (кантадзіна), *burino* (бурына) і *cafone* (кафоне). Прыблізным беларускім адпаведнікамі можна лічыць гутарковыя *калгаснік* або *вясковец*.

Слова *тэронэ* мае шмат асаблівасцяў у розных італьянскіх дыялектах, напрыклад *terroni*, *terún*, *terù*, *terón*, *teròch*, *tarón*, *tarún* альбо *teróne*. Лічыцца, што прычынай узнікнення слова былі прыкметная розніца ў развіцці эканоміцы і культуры поўначы і поўдні Італіі.

Катэгорыя:Культура Італіі
Катэгорыя:Нацыянальныя мянушкі
Катэгорыя:Італьянцы
Вальжына Морт

**Вальжына Морт** (сапр.: **Вольга Мартынава**; , ) — беларуская пісьменніца, паэтэса, перакладчыца.

## Біяграфія 
Скончыла МДЛУ. Іграла ў п’есе «Калекцыянер» (аўтар і рэжысёр: Вольга Гапеева), першы і адзіны паказ якой адбыўся 2.10.2003 у рамках фестываля «Тры дні».

Друкавалася ў беларускіх і замежных літаратурных выданнях (Nihil, Orient Express, Kafka). Аўтар кнігі «Я тоненькая як твае вейкі» (2005). Друкавался ў сумесных зборніках паэзіі «12+1. Конкурс маладых літаратараў імя Наталлі Арсенневай» (2004), «Frontlinie» і інш. Перакладае з польскай і англійскай. Зборнікі В. Морт выдаваліся ў ЗША, Вялікабрытаніі, Германіі, Швецыі і ва Украіне, а паасобныя творы перакладзеныя на больш як дзесяць моў, у т.л. нямецкую, польскую, шведскую, англійскую, літоўскую, латышскую, славенскую, балгарскую, украінскую мовы.

Удзельніца міжнародных фестываляў паэзіі ў Германіі, Швецыі, Ірландыі, Славеніі, Літве. Фіналістка літаратурнага конкурсу імя Н. Арсенневай (вясна 2003). Лаўрэат міжнароднай літаратурнай узнагароды «Крышталь віленіцы» Міжнароднага літаратурнага фестываля «Віленіца-2004» (Славенія, 2005).

З 2006 Вальжына Морт жыве і працуе ў ЗША, дзе ў 2008 у выдавецтве Copper Canyon Press выйшаў зборнік беларускамоўных вершаў з іх перакладамі на англійскую мову «Factory of Tears» («Фабрыка слёз»), названы амерыканскім друкам «першым у гісторыі беларуска-англійскім паэтычным зборнікам, выдадзеным на тэрыторыі Злучаных Штатаў». Пераклад выканалі паэт Франц Райт і яго жонка Элізабет Олькерс Райт. Кніга таксама выйшла ў перакладах у Швецыі і Германіі. У 2010 Вальжына Морт была ўганаравана амерыканскай літаратурнай стыпендыяй Фундацыі Лэнэна (2009 Lannan Literary Fellowship), якой штогод уганароўваюцца як вядомыя, гэтак і маладыя «аўтары надзвычайных літаратурных якасцей, якія зрабілі значны ўнёсак у англамоўную літаратуру і выяўляюць патэнцыял для далейшай яскравай працы».

Творчасць Вальжыны Морт характарызуецца экспрэсіўнасцю лексікі.

## Бібліяграфія 
* Я тоненькая як твае вейкі (2005, Логвінаў, Мінск)
* Эпідэмія ружаў (2017, Логвінаў, Мінск)
* Песні для мёртвых і ўваскрэслых (2022, Янушкевіч, Мінск)

### Па-англійску 
* Factory of Tears (2008, Copper Canyon Press, Port Townsend)
* Collected Body (2011, Copper Canyon Press, Port Townsend)
* Music for the Dead and Resurrected (FSG, 2020; Bloomsbury, 2022)

### Пераклады на беларускую 
* Ілля Камінскі, *Рэспубліка глухіх*, пер. з англ. Юлі Цімафеевай і Вальжыны Морт (2023, Скарына, Лондан)

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Паэты ЗША
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі ЗША
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Шматмоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на беларускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з польскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы
Міхаіл Віктаравіч Башура

**Міхась Віктаравіч Башура** (нар. , в. Амговічы, , Мінская вобласць) — беларускі пісьменнік і выдавец.

## Біяграфія 
Скончыў школу з залатым медалём (1992). Скончыў з адзнакай аддзяленне беларускай мовы і літаратуры філалагічнага факультэта БДУ (1997). Падчас вучобы ва ўніверсітэце прымаў удзел у выступленнях тэатра-студыі «Летуценнік», працаваў у школе настаўнікам беларускай літаратуры, у часопісах «Першацвет» і «Беларусь», у газеце «Культура», супрацоўнічаў з газетамі «Строительная газета» і «Столичные новости». Пасля сканчэння ўніверсітэта працягнуў працу ў газеце «Культура». З 1998 года сумесна з Паўлам Лоскутавым выпускаў часопіс «Виртуальный мир» і газету «Капитал», працаваў у рэкламным агенцтве. У 2000—2007 галоўны рэдактар часопіса «Электроника». У 2007 годзе сумесна з пісьменнікам Зміцерам Вішнёвым заснаваў выдавецтва «Галiяфы». Удзельнік руху «Бум-Бам-Літ». Сябра Саюза беларускіх пісьменнікаў і Беларускага ПЭН-цэнтра.

У 2010 годзе каардынатар грамадзянскай кампаніі «Гавары праўду!». Аштрафаваны на 17,5 млн рублёў (500 базавых велічынь) па абвінавачанні ў падробцы даведкі для атрымання льготнага крэдыту, да суда правёў тры месяцы за кратамі.

Цяпер працуе галоўным рэдактарам выдавецтва «Паперус», якое з’яўляецца часткай культурніцкай пляцоўкі «Беларуская Прастора».

## Творчасць 
Пісаць вершы пачаў яшчэ ў школе. Дэбютаваў у 1994 годзе ў часопісе «Першацвет». Вершы друкаваліся ў часопісах «Першацвет», «Крыніца», газетах «Культура», «Беларуская маладзёжная», «Понедельник», «Наша Ніва». У 1996 годзе выдаў друкапіс «Снег у сне, ці Снежны сон. Сон у снезе, ці Снежны сон». Аўтар кніг «Паліванне на мух (са шланга)» (2002) і «Думкі — гэта не гульня» (2010).

## Літаратура 
* Башура Міхась // Выдавецтва «Галіяфы»: Афіцыйны сайт — Эл.рэсурс goliafy.com

## Спасылкі 
* Біяграфія  на старонцы Саюза беларускіх пісьменнікаў

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Уладзімір Васільевіч Гніламёдаў

**Уладзімір Васільевіч Гніламё́даў** () — беларускі літаратуразнавец, , . Доктар філалагічных навук (1987), прафесар (1991). Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Рэспублікі Беларусь (2003; член-карэспандэнт — з 1994).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 26 снежня 1937 года ў в. Кругель Палескага ваяводства (цяпер у Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці. Працаваў галоўным рэдактарам выдавецтва «Галіяфы».

Памёр 3 лістапада 2024 года.

## Навуковая і педагагічная дзейнасць 
У друку выступаў як крытык і літаратуразнавец з 1962 года. Аўтар больш 300 публікацый, сярод якіх 11 манаграфій. Адзін з аўтараў і рэдактараў «Гісторыі беларускай літаратуры XX стагоддзя» ў 4 тамах (1999—2003).

Выдаў брашуры «Лірычны летапіс часу» (1967), «Ленін у сэрцы» (1968), «Сучасная беларуская паэзія» (1969), «Пафас жыццесцвярджэння: Вобраз чалавека актыўнай жыццёвай пазіцыі ў сучаснай беларускай паэзіі» (1985).

Заслужаны дзеяч культуры Беларусі (2017).

Узнагароджваўся ордэнам Францыска Скарыны (2009), медалямі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Гніламёдаў Уладзімір // Выдавецтва «Галіяфы»: Афіцыйны сайт — Эл. рэсурс goliafy.com
* Яскевіч, А. А. Уладзімір Васільевіч Гніламёдаў : Да 60-годдзя з дня нараджэння / А. А. Яскевіч // Известия Национальной академии наук Беларуси. Серия гуманитарных наук. — № 4. — 1997. — C. 122—124.
* 

## Спасылкі 
* Академик Гниломёдов Владимир Васильевич 
* Уладзімір Васільевіч Гніламёдаў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы СССР
Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Беларусісты
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Лаўрэаты Літаратурнай прэміі ў галіне крытыкі імя Уладзіміра Андрэевіча Калесніка
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў Беларусі