open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гальштынская брама

**Гальштынская брама** (**Хольстэнтор**,  ) — сярэднявечныя гарадскія вароты Любека ў паўночна-заходняй частцы ўнутранага горада. Помнік паўночна-еўрапейскага архітэктурнага стылю «цагляная готыка». Гістарычны сімвал горада, Ганзы і архітэктурнага ландшафту ўсёй Паўночнай Германіі. Аб'ект Сусветнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Гісторыя 
thumb|злева|Хольстэнтор, фота 1890—1900 гг.
[thumb|Карта гарадскіх умацаванняў [XVIII стагоддзя. Брама — у цэнтры ўверсе.]]
thumb|злева|Комплекс крапасных збудаванняў. Малюнак 1700 г.
Брама ўваходзіла ў сістэму крапасных гарадскіх умацаванняў сталіцы Ганзы. Да зносу крэпасці ў 1864 годзе ўвесь комплекс брамы ўяўляў сабой каскад з чатырох, размешчаных адзін за адным, самастойных абаронных збудаванняў (гл. малюнак 1700 года). Брама з'яўлялася цэнтральным звяном у паўночна-заходняй, найбольш уразлівай для нападаў з боку гальштынскіх герцагстваў і Дацкага каралеўства, частцы сістэмы сцен, вежаў, земляных валаў, капаніраў і каналаў, якія акружалі гістарычнае ядро Любека па абодвух берагах рэк Травэ і .

З 1950 года ў Гальштынскай браме размяшчаецца музей гісторыі горада.

## Архітэктура 
У наш час Гальштынская брама складаецца з дзвюх вежаў, паўночнай і паўднёвай, і цэнтральнага пралёта, які злучае іх. Вежы складзены з ярусаў чырвонай і чорнай паліванай цэглы, вокны ўяўляюць сабой байніцы.

Першы паверх у цэнтральнай частцы брамы адсутнічае, з прычыны таго, што тут знаходзіцца праход праз браму. Пабудова мае пяць паверхаў, першы паверх злучае вежы паміж сабой. З унутранага (гарадскога) боку вежы выглядаюць як адзінае цэлае, а са знешняга (палявога) боку яны выступаюць, і адлегласць паміж імі дасягае 3,5 м. Вежы характэрны сваімі конусападобнымі дахамі, а сярэдні пралёт упрыгожаны франтонам.

Плошча-сквер перад брамай часам выкарыстоўваецца гарадскімі ўладамі для правядзення культурных ці відовішчных прадстаўленняў, канцэртаў. Брама застаецца заўсёды адкрытай для прахожых. Сярэднявечны надпіс залатымі літарамі на франтоне з вонкавага боку брамы абвяшчае: «**Concordia Domi Foris Pax**» ().

## Літаратура 
* Jonas Geist: *Versuch, das Holstentor zu Lübeck im Geiste etwas anzuheben.* Wagenbach, Berlin 1976, ISBN 3-8031-2012-8
* Wulf Schadendorf: *Das Holstentor*. Weiland, Lübeck 1977, 1985, ISBN 3-87890-023-6
* Heinz-Joachim Draeger: *Lübeck anschaulich — Geschichte erleben in einer alten Stadt*. Convent, Hamburg 2003, ISBN 3-934613-48-9

## Спасылкі 
Катэгорыя:Славутасці Любека
Катэгорыя:Музеі Любека
Катэгорыя:Збудаванні Германіі ў гатычным стылі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Германіі
Катэгорыя:Брамы Германіі
Катэгорыя:Цагляная готыка
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Шлезвіг-Гольштэйна
Касцёл Святой Гертруды (Каўнас)

**Касцёл Святой Гертруды** () — каталіцкі храм у старым горадзе Коўна. З'яўляецца адным з найстарэйшых прыкладаў цаглянай готыкі ў Літве і яскравым помнікам гатычнай архітэктуры Вялікага Княства Літоўскага.

## Гісторыя 
Дакладны год будаўніцтва храма невядомы, прыкладнае датаванне — XV стагоддзе. У 1503 годзе Вялікі князь літоўскі Аляксандр зрабіў яго фарным касцёлам. У сярэдзіне XVI стагоддзя да будынка была прыбудавана званіца. Падчас вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў, у 1655 годзе, храм быў пашкоджаны і адноўлены толькі да 1680 годзе. Прыкладна ў 1750 годзе да касцёла прыбудавалі драўляны шпіталь. У 1782 годзе пачаліся гады забыцця, калі ў касцёле жыло толькі 5 манахаў Ордэна Святога Роха. У 1794 годзе касцёл быў паўторна асвячоны, а ў 1796 праведзена яго абнаўленне: у ім усталявалі арган і стварылі жылыя памяшканні для настаяцеля.

У 1812 годзе ў Коўне адбыўся буйны пажар, падчас якога пацярпеў і Касцёл Святой Гертруды. Шпіталь прыйшоў у непрыдатнасць, і ў 1824 годзе храм быў перададзены сёстрам Ордэна дочак міласэрнасці. Пасля паўстання 1863 года кляштар быў зачынены ў 1864 годзе. У 1880 годзе знесены рэшткі шпіталя, а ў 1921 годзе касцёл перададзены марыянам, якія заснавалі побач з ім свой кляштар.

У гады савецкай улады касцёл не дзейнічаў, у ім размяшчаўся склад медыцынскага абсталявання. У 1988 годзе будынак планавалася знесці, аднак гэтаму запрацівілася грамадскасць.

У 1991 годзе, пасля аднаўлення незалежнасці Літвы, храм быў вернуты манахам. Аднавіліся імшы, у 1992 годзе была праведзена рэстаўрацыя кляштара і касцёла. У 1997 годзе мастак Вайдотас Квашы стварыў у храме скульптурную выяву хроснага шляху.

## Архітэктура 
Вельмі просты па форме і выкананні касцёл добра захаваўся да нашага часу. Па сваім плане — невялікі кафалікон аднанефны з далучанай да яго невялікай чатырохграннай апсідай касцёл Св. Гертруды найбольш нагадвае віленскі касцёл Св. Ганны. Як і віленскі касцёл ён мае познегатычны характар, аднак нашмат прасцейшы ў выкананні і аздабленні.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Касцёлы Коўна
Катэгорыя:Цагляная готыка
Катэгорыя:Збудаванні Вялікага Княства Літоўскага ў гатычным стылі
Катэгорыя:Збудаванні Літвы ў гатычным стылі
Катэгорыя:Храмы Святой Гертруды
Катэгорыя:З’явіліся ў XV стагоддзі
Корынскі кляштар

**Корынскі кляштар** () — былое цыстэрцыянскае абацтва паблізу мястэчка Корын за 6 км на поўнач ад Эберсвальдэ ў Барніме федэральнай зямлі Брандэнбург.

Кляштар заснаваны ў 1258 годзе брандэнбургскімі маркграфамі пад назвай Марыензэе. Абацтва знаходзілася на мяжы ўладанняў Асканіяў і зямель палабскіх славян. Секулярызаваны ў 1542 годзе.

Яскравы ўзор цаглянай готыкі, помнік архітэктуры і месца правядзення культурных мерапрыемстваў, у прыватнасці, штогадовага фестывалю «Корынскае музычнае лета», які праводзіцца з 1964 года.

Паводле адной з версій, назва Корын мае славянскае паходжанне і роднасная слову «хворы».

## Спасылкі 
* 
* Корынскі кляштар bei www.cistercensi.info 

Катэгорыя:Цыстэрцыянскія кляштары
Катэгорыя:манастыры Германіі
Катэгорыя:Славутасці Брандэнбурга
Катэгорыя:Цагляная готыка
Катэгорыя:Збудаванні Германіі ў гатычным стылі
Катэгорыя:1258 год у Еўропе
Царква Святога Марціна (Ландсгут)

**Калегіяльная царква Святога Марціна** () — храм у горадзе Ландсгут, прысвечаны Марціну Турскаму.

## Гісторыя 
Будаўніцтва царквы пачалося ў 1389 годзе (паводле іншых крыніц, у 1392 годзе) на месцы невялікай царквы, а завяршылася паміж 1500 і 1507 гг. Ва ўзвядзенні храма ўдзельнічала пяць архітэктараў, першым на працягу 26 гадоў быў Ханс фон Бурггаўзен, пазней пахаваны ў царкве. Храм узводзіўся на ахвяраванні гарадскіх жыхароў, таму ў горадзе ён мае неафіцыйную назву «*Народны сабор*».

У 1598 годзе царква стала калегіяльнай. У 2001 годзе цэрквы Папам Рымскім быў прысвоены статус малой базілікі.

## Архітэктура 
thumb|180px|Вежа царквы
thumb|180px|злева|Інтэр'ер царквы
Будынак з'яўляецца ўзорам баварскага зальнага храма і цаглянай готыкі. Вышыня — 130,6 м. Гэта самая высокая царква Баварыі, самая высокая цагляная царква ў свеце, а таксама адна з найвышэйшых пабудоў з цэглы, якая, паводле некаторых звестак, саступае толькі дымавой трубе Анаконды.

У досыць сціпла аформленым інтэр'еры прыцягвае ўвагу распяцце, адно з найбуйнейшых перыяду позняй готыкі, створанае *Майклам Эрхардам* у 1495 годзе.

Акрамя цэглы і вапняку пры будаўніцтве выкарыстоўваліся і іншыя матэрыялы. Вокны і парталы царквы святога Марціна выкананы са склюдаванага каменя. Алтар выраблены з пясчаніка ў 1424 годзе, кафедра — з каменя ў 1422 годзе. Высокая і стройная званіца ўвянчана шпілем з каронай. Арган з'явіўся ў царкве ў XVII стагоддзі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ландсгут
Катэгорыя:Збудаванні Германіі ў гатычным стылі
Катэгорыя:Каталіцкія храмы Германіі
Ландсгут
Катэгорыя:Цагляная готыка
Катэгорыя:Малыя базілікі Германіі
Нікі Лаўда

**Андрэас Нікалаус Лаўда** (, ,  — ), больш вядомы як **Нікі Лаўда** — аўстрыйскі аўтагоншчык, трохразовы чэмпіён свету ў класе Формула-1. Пасля завяршэння спартыўнай кар’еры спартыўны менеджар, затым каментатар нямецкага тэлеканала RTL, эксперт па аўтагонках.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Спартсмены Аўстрыі
Сабор Святога Яна Хрысціцеля (Варшава)

**Сабор Святога Яна Хрысціцеля** (, ) — галоўны каталіцкі храм Варшавы, сабор Варшаўскай архідыяцэзіі. Размешчаны ў Старым горадзе, у складзе якога ўваходзіць у спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Гісторыя 
Сабор Святога Яна Хрысціцеля быў пабудаваны ў 1390 годзе ў стылі цаглянай готыкі як месца каранацый і пахаванняў князёў Мазовіі, стаўшы галоўным храмам горада. Напачатку XVII стагоддзя сабор быў аформлены ўнутры ў стылі барока, у 1618 алтар упрыгожыла карціна Джакама Пальмы-малодшага «Мадонна са святымі Янам Хрысціцелем і Станіславам». У 1705 у саборы адбылася каранацыя Станіслава Ляшчынскага, а ў 1764 — апошняга польскага караля Станіслава Панятоўскага, які ў 1791 годзе тут жа прысягнуўся на вернаць Майскай канстытуцыі. Пасля аднаўлення Польшчай незалежнасці сабор набыў нароўні з Вавелем ролю нацыянальнага пантэона.

thumb|290px|Агульны выгляд сабора

У 1944 нароўні з астатнім гістарычным цэнтрам горада сабор Святога Яна Хрысціцеля быў разбураны нямецкімі акупацыйнымі войскамі падчас прыгнечання Варшаўскага паўстання, было страчана ўсё ўнутранае ўбранне. Пасля вайны сабор быў адноўлены з узнаўленнем меркаванага першапачатковага аблічча.

Сабор Святога Яна Хрысціцеля служыць месцам пахавання шэрагу выдатных дзеячаў польскай гісторыі і культуры. У ім пахаваны першы прэзідэнт Польшчы Габрыэль Нарутовіч, пісьменнік Генрых Сянкевіч, мазавецкія князі, мастак Марчэла Бачыярэлі, архібіскуп варшаўскі Стэфан Вышынскі, палітычныя і ваенныя дзеячы, музыканты Каралеўскай капэлы. У 1990-я гады ў сабор быў перанесены прах караля Станіслава Панятоўскага, піяніста і дзяржаўнага дзеяча Ігнацыя Падзярэўскага, прэзідэнта краіны Ігнацыя Масціцкага.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Старонка на сайце епархіі  

Катэгорыя:З'явіліся ў 1390 годзе
Катэгорыя:Саборы Польшчы
Іаана Хрысціцеля
Варшава 
Катэгорыя:Цагляная готыка
Катэгорыя:Збудаванні Польшчы ў гатычным стылі
Катэгорыя:Варшаўская архідыяцэзія
Царква Святога Мікалая (Штральзунд)

**Царква Святога Мікалая** — лютэранская прыхадская царква ў Штральзундзе (зямля Мекленбург-Пярэдняя Памеранія). Найстаражытнейшая і другая па велічыні царква ганзейскага горада, жамчужына цаглянай готыкі балтыйскага ўзбярэжжа Германіі.

## Гісторыя 
Царква, прысвечаная Святому Мікалаю Мірлікійскаму, заступніку маракоў, узводзілася побач са Старым рынкам Штральзунда з 1270 па 1360 год. Яна задумана як своеасаблівы адказ знакамітай царкве Святой Марыі ў Любеку, заснаванай у 1250 годзе. Штральзунд і Любек здаўна супернічалі за панаванне на Балтыцы. У 1249 годзе Штральзунд пацярпеў паражэнне, і царква Святога Мікалая была заклікана кампенсаваць маральную шкоду, засланіла галоўную царкву Любека прыгажосцю і веліччу. Першая згадка пра царкву Святога Мікалая ў Штральзундзе датуецца 1276 годам.

Доўгі час царква Святога Мікалая, злучаная галерэяй з ратушай, лічылася галоўнай царквой Штральзунда. Тут праходзілі не толькі набажэнствы, але і пасяджэнні гарадскога савета, прыём замежных пасольстваў. Тут жа Гарадскі Савет аб'вяшчаў свае рашэнні і нарматыўныя акты.

## Архітэктура 
Царква Святога Мікалая мае форму трохнефнай шасціпралётнай базілікі з галерэйнымі хорамі і вянком капэл. Агульная даўжыня царквы — 87 метраў, шырыня цэнтральнага нефа складае 29 метраў. Двухвежавы фасад царквы, дэкараваны спічастымі нішамі, звернуты на захад. Вежы царквы скончаны напачатку XIV стагоддзя і былі першапачаткова роўнай вышыні. Аднак у пажары 1662 года гатычныя драўляныя навершы абедзвюх вежаў былі знішчаны. У 1667 годзе паўднёвая вежа абзавялася новым купалам у стылі барока, вышыня яе стала 103 метра; паўночная ж вежа дагэтуль накрыта толькі часавым дахам.

### Інтэр'ер 
180px|thumb|Астранамічны гадзіннік
Інтэр’ер цэрквы святога Мікалая прыцягвае гатычным роспісам XIV—XV стагоддзяў, які падкрэслівае крыжовыя рабрыстыя скляпенні і высокія спічастыя аркі. Царква вядомая драўляным алтаром вышынёй 12 метраў з больш чым сотняй разьбяных фігур і астранамічным гадзіннікам. Створаны ў 1394 годзе Нікалаусам Ліліенфельдам, ён з'яўляюцца найстарэйшым у Балтыйскім рэгіёне, а таксама аднымі з найстарэйшых у свеце, які цалкам захаваў аўтэнтычныя зубчастыя колы. Гадзіннік і цяпер рабочы, але з мэтай захавання арыгінальных дэталяў ён спынены. Таксама цікавая рэнесансная царкоўная кафедра і тры арганы, найстаражытнейшы з якіх датуецца 1599 годам.

## Літаратура 
* Ульрика Шёбер. Церкви и монастыри Европы/Пер. с нем. — М.: Бертельсманн Медиа Москау АО, 2004. — С. 80 - 85. — 392 с. — ISBN 5-88353-166-0
* *Herbert Ewe* Das alte Stralsund. Kulturgeschichte einer Ostseestadt. 2. Auflage. Verlag Hermann Böhlaus Nachfolger, Weimar 1995, ISBN 3-7400-0881-4.
* *Paul-Ferdi Lange (Hrsg.)* Wenn Räume singen. St. Nikolai zu Stralsund. Edition herre, Stralsund 2001, ISBN 3-932014-11-1.

## Спасылкі 
Мікалая
Штральзунд
Катэгорыя:Цагляная готыка
Катэгорыя:З'явіліся ў 1270 годзе
Катэгорыя:Збудаванні Германіі ў гатычным стылі
Экатып

**Экаты́п**, **экалагічны тып**, **экалагічная раса** — група асобін пэўнага віду жывёл або раслін, якой характэрна спадчынная прыстасаванасць да пэўных экалагічных фактараў. Прыкметы, якія вызначаюць характар экатыпу, захоўваюцца пры перамяшчэнні арганізмаў у іншыя экалагічныя ўмовы.

Асновы тэорыі экатыпаў распрацаваў у 1920-х гадах шведскі навуковец-батанік І. Турэсан.

Адрозніваюць 3 групы экатыпаў паводле фактараў, якія іх фарміруюць:
* кліматыпы (геаграфічныя), якія ўзнікаюць пад уздзеяннем кліматычных фактараў;
* эдафатыпы, якія ўзнікаюць пад уздзеяннем глебава-грунтавых умоў;
* цэнатыпы, якія ўзнікаюць у розных фітацэнозах.

## Літаратура 
* *Маўрышчаў В. В.* Экатып // 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Папуляцыйная генетыка
Катэгорыя:Экалогія
Сямён Іванавіч Гаркуша

**Сямён Іванавіч Гаркуша** (? — пасля ) — запарожскі казак, . Кіраўнік паўстанцкіх атрадаў на Украіне і Беларусі ў 1770-80-я.

## Біяграфія 
З прыгонных сялян Мазырскага павета. З 9 гадоў жыў у Запарожскай Сечы. У складзе запарожскага войска ўдзельнічаў у руска-турэцкай вайне 1768-74 гадоў.

Займаўся гандлем з Крымам і ўкраінскім гарадамі. Аднойчы пасля пераследу палякамі страціў усю маёмасць. Пасля гэтага заняўся гайдамацтвам.

У пачатку 1770-х гадоў на чале паўстанцкага атраду змагаўся супраць паноў на Украіне. У 1773 сасланы на катаргу, збег адтуль у 1776 і арганізаваў з запарожскай беднаты атрад. У 1778 годзе заключаны ў астрог, праз год збег, на чале атраду граміў панскія маёнткі на Украіне і ў Беларусі.

У 1783 арыштаваны ў Беларусі, зноў збег, узначаліў атрад паўстанцаў.

У лістападзе 1784 схоплены ў Ромнах, адпраўлены на пажыццёвыя катаржныя работы ў Херсон, дзе і памёр.

## У культуры 
Пра Сямёна Гаркушу як абаронцу прыгнечаных складзена шмат народных песень і апавяданняў.

## Літаратура 
* Довідник з історії України. &nbsp;— 2-е видання.&nbsp;— К., 2001. 
* Семенъ Гаркуша (1772—1784)// Киевская Старина. — 1883. — С. 528—554.
* Николай Маркевич. Горкуша, украинский разбойник. Русское слово: литературно-политический журнал. Ст. 138—244.

Катэгорыя:Гайдамакі
Эктор Гімар

**Экто́р Гіма́р** (; 10 сакавіка 1867, Ліён — 20 мая 1942, Нью-Ёрк) — французскі архітэктар і дызайнер, выбітны прадстаўнік стылю мадэрн.

## Адукацыя 
Навучаўся ў  парыжскай Нацыянальнай вышэйшай школе вытанчаных мастацтваў у перыяд з 1882 па 1885 гады, дзе даведаўся пра архітэктурныя тэорыі Эжэна Віяле-лё-Дзюка. Менавіта яго ідэі сталі асновай для своеасаблівай формай ар-нуво Гімара. 

У 1884 годзе атрымаў тры бронзавыя і два срэбраныя медалі ў школе за свае творы. У наступным годзе атрымаў ўзнагароды ва ўсіх школьных спаборніцтвах (у тым ліку чатыры бронзавыя і пяць срэбраных медалёў ды Гран-пры па архітэктуры). За поспехі ў навучанні быў узнагароджаны паедзкай у Бельгію ды Англію. У Бруселі знаёміцца з творчасцю Віктора Арта, якая моцна паўплывала на яго.

## Творчасць 
thumb|left|250px|Уваход на станцыю метро Порт Дафін (Porte Dauphine) у Парыжы
У 1898 годзе пабудаваў шматкавтэрны дом «Замак Бэранжэ», што месціцца ў XVI акрузе Парыжа на вуліцы Жан дэ ля Фантэн (Castel Béranger, Rue Jean de la Fontaine, Paris 16, Paris, France). Менавіта гэты будынак зрабіў Гімара знакамітым. З гэтага моманту у яго з'ўяляецца шмат замоў, якія ён выконвае ў стыле мадэрн з улікам ідэалаў гармаоніі і бесперапыннага руху. Гімар самастойна стварае эскізы мэблі для інтэр'ераў пабудаваных ім будынкаў. У 1909 годзе будуе гатэль Гімар як падарунак сваёй заможнай амерыканскай жонцы. Таксама дэкарыруе ўваходы на першыя станцыі парыжскага метро.

## Галерэя

Выява:Maison Coilliot 1.JPG| Дом Coilliot, Ліль, 1900
Выява:Guimard-16eme-artnouveau-hotel-mezzara.jpg|Гатэль Mezzara, №60 па вуліцы Ля Фантэн (rue La Fontaine), Парыж, 1910
Выява:Guimard-4eme-artnouveau-10-rue-pavee-synagogue.jpg|Сінагога на вуліцы Павэ (rue Pavée), Парыж, 1913
Выява:Petit Palais - Salle à manger Maison Guimard - 002.jpg|Сталовы пакой у гатэлі Гімар
Выява:Side Chair, 1900, Hector Guimard.jpg|Крэсла са спінкай, 1900

## Спасылкі 
* LE CERCLE GUIMARD — Асацыяцыя абароны і прасоўвання прац Эктора Гімара
* lartnouveau.com — Творы Эктора Гімара ў Францыі
* http://msa-project.com/blog/arhitektura/stil-modern-chast-ii.html  — Стыль «Мадэрн». Эктор Гімар

Катэгорыя:Архітэктары мадэрну
Катэгорыя:Архітэктары Францыі
Катэгорыя:Дызайнеры Францыі
Катэгорыя:Мастакі Францыі
Трэцяя Рэч Паспалітая

**Трэцяя Рэч Паспалітая** ( — літаральна ***Трэцяя Рэспубліка***) — ужытае ў Канстытуцыі вызначэнне польскай дзяржавы, якая з'явілася пасля асноўных палітычных змяненняў, што адбыліся ў 1989—1990 гадах. Афіцыйная назва дзяржавы — Рэспубліка Польшча ().

Прычынай з'яўлення гэтага тэрміна з'явілася імкненне парваць з укладам Польскай Народнай Рэспублікі, а таксама працягнуць непасрэдна традыцыю II Рэчы Паспалітай (1918—1939).

Прынята лічыць, што галасаванне на так званым Кантрактавым сойме польскай дзяржавы (1989—1991) па аднаўленні назвы Рэспублікі Польшча і герба, які набыў моц 31 снежня 1989 года, сімвалічна паклала пачатак стварэнню «Трэцяй рэспублікі». Паводле іншага меркавання, пачаткам Трэцяй рэспублікі з'яўляецца пачатак або канец «круглага стала», або прызначэнне ўрада Тадэвуша Мазавецкага, або правядзенне першых свабодных выбараў у сойм і сенат у 1991 годзе, пасля ліквідацыі недэмакратычных структур ПНР. Канстытуцыя красавіка 1997 года ў яе прэамбуле, носіць назву Трэцяй рэспублікі.

Катэгорыя:Дзяржаўны лад Польшчы
Сарапікі

**Сарапікі** () — рака ў Коста-Рыцы, у правінцыі Эрэдзія, правы прыток ракі Сан-Хуан. Бярэ пачатак у Цэнтральнай Кардыльеры, ля паўночнага падножжа вулкана Барва на вышыні 2 500 м. Даўжыня ракі — 85 км. Цячэ з поўдня на поўнач, упадае ў раку Сан-Хуан. Рака дала назву кантону Сарапікі, па якім цячэ. У даліне ракі знаходзяцца шматлікія фермерскія гаспадаркі, на плантацыях якіх вырошчваюць ананасы, бананы, каву, цукровы трыснёг. У мінулым рака была асноўным экспартным шляхам, па якім ажыццяўляўся вываз тавараў з Цэнтральнай Коста-Рыкі. Пасля будаўніцтва чыгункі перавозкі па ёй заняпалі.

Асноўныя прытокі — рэкі Пуэрта-В'еха, Сусіё (правыя), рака Тора (левы).

## Спасылкі 
* Costa Rica: Illustrated Geography (1996) — Alonso Trejos — ISBN 9977540632 , ISBN 978-9977540634 
* Карта Коста-Рыкі 

Катэгорыя:Рэкі Коста-Рыкі
Сан-Ісідра (кантон)

thumb|200px|left|Царква ў горадзе Сан-Ісідра
**Сан-Ісідра** () — кантон №6 у правінцыі Эрэдзія ў Коста-Рыцы. Адміністрацыйны цэнтр — горад Сан-Ісідра. Плошча кантона складае 26,96 км². Насельніцтва паводле перапісу 2011 г. — 20 633 чал.

Кантон мяжуе на поўначы — з кантонам Эрэдзія, на паўночным захадзе — з кантонам Сан-Рафаэль, на захадзе — з кантонам Сан-Пабла, на поўдні — з кантонам Санта-Дамінга, на ўсходзе — з правінцыяй Лімон.

У склад кантона ўваходзяць 4 дыстрыты (раёны):
* Кансэпсьён
* Сан-Ісідра
* Сан-Франсіска
* Сан-Хасэ

Кантон Сан-Ісідра быў створаны 13 ліпеня 1905 года.

На поўначы кантона знаходзіцца нацыянальны парк Браульё-Карыльё.

## Спасылкі 
* Фэйсбук муніцыпалітэта Сан-Ісідра
* [Карта кантона Сан-Ісідра](http://dgt.hacienda.go.cr/tiposimpuestos/PublishingImages/mapa%20de%20valoraciones/406_Mapa_Valores_Distritos%2001%20a%2004%20(Canton%20San%20Isidro).pdf) 

Катэгорыя:Кантоны правінцыі Эрэдзія
Штральзундская ратуша

**Штральзундская ратуша** () — ратуша ў горадзе Штральзунд. Будынак ратушы пабудаваны ў XIII стагоддзі і з'яўляецца адным з узораў цаглянай готыкі. Знаходзіцца на плошчы Стары Рынак побач з царквой Святога Мікалая.

## Гісторыя 
Дакладны пачатак будаўніцтва ратушы невядомы і датуецца прыкладна 1250 годам. Першыя запісы пра дзеючую ратушу датаваны 1271—1278 гг. Спачатку будынак выкарыстоўваўся як гандлёвае памяшканне, сутарэнні і гарышча выкарыстоўваліся пад склады. У XIV стагоддзі, да 1340 года, будынак быў пашыраны, а фасад упрыгожылі статуямі і гербамі. У XVI стагоддзі ва ўсходнім крыле была пабудавана вітая лесвіца, у заходнім крыле — драўляная лесвіца на гарышча, пазней, у 1579 годзе, была збудавана і каменная лесвіца ў стылі Рэнесанс. 12 чэрвеня 1680 года адбыўся пажар, згарэлі драўляныя дах і галерэя ў двары. Пазней дах пакрылі дахоўкай. У снежні 1782 года здарыўся новы пажар, але без сур'ёзных пашкоджанняў. У 1881 годзе пачалася рэканструкцыя пад кіраўніцтвам Эрнста фон Хасельберга, была знята тынкоўка і ратуша прыняла больш сярэднявечны выгляд.

Сёння ў ратушы размяшчаецца гарадская адміністрацыя, бюргершафт і ЗАГС.

## Цікавыя факты 
Штральзундская ратуша была намалявана на 10-пфенігавай паштовай марцы ГДР і на 70-цэнтавай Deutsche Post.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Цагляная готыка
Катэгорыя:З’явіліся ў XIII стагоддзі
Катэгорыя:Ратушы Германіі
Ратуша
Катэгорыя:Збудаванні Германіі ў гатычным стылі
Катэгорыя:XIII стагоддзе ў Германіі
Прэзідэнт Польшчы

**Прэзідэнт Рэспублікі Польшча** () — вярхоўны прадстаўнік Рэспублікі Польшча і гарант бесперапыннасці дзяржаўнай улады.

Прававы статус Прэзідэнта Польшчы замацаваны ў раздзеле V Канстытуцыі Рэспублікі Польшча ад 2 красавіка 1997 года.

## Выбары і паўнамоцтвы 
Прэзідэнт абіраецца народам на пяцігадовы тэрмін на ўсеагульных, роўных, прамых выбарах тайным галасаваннем. Выбары Прэзідэнта прызначае маршалак Сейма. Адносна галін улады Прэзідэнт мае функцыі арбітра. Мае права заканадаўчай ініцыятывы і права вета. У выпадках, вызначаных Канстытуцыяй, мае права скарачэння тэрмінаў паўнамоцтваў Сейма і Сената. Прапаноўвае кандыдатуру старшыні Савета міністраў, прымае адстаўку Савета міністраў, адклікае міністра, якому Сейм выказаў вотум недаверу. Выдае акты: распараджэнні, загады, пастановы, якія павінны адпавядаць законам. Для актаў Прэзідэнта, не якія адносяцца да часткі 3, артыкула 144 Канстытуцыі, прадугледжана контрасігнатура.

## Прэзідэнты Польшчы 
* † — загінулі на пасадзе

### Польская Рэспубліка (1918—1939; II-я Рэспубліка) 
* Юзаф Пілсудскі / 14 лістапада 1918 — 9 снежня 1922 (*Naczelnik Państwa* — кіраўнік дзяржавы, фармальна не прэзідэнт)
* Габрыэль Нарутовіч† / 9 снежня 1922 — 16 снежня 1922
* Мацей Ратай / 16 снежня 1922 — 20 снежня 1922 (выконваючы абавязкі, не прэзідэнт)
* Станіслаў Вайцяхоўскі / 20 снежня 1922 — 14 мая 1926
* Мацей Ратай / 15 мая 1926 — 1 чэрвеня 1926 (выконваючы абавязкі, не прэзідэнт)
* Ігнацы Масціцкі / 1 чэрвеня 1926 — 30 верасня 1939

### Урад Польшчы ў выгнанні (1939—1990) 
* Баляслаў Вянява-Длугашоўскі / 25 верасня 1939 — 26 верасня 1939 (на адзін дзень)
* Уладзіслаў Рачкевіч / 30 верасня 1939 — 6 чэрвеня 1947
* Аўгуст Залескі / 7 чэрвеня 1947 — 7 красавіка 1972
* Станіслаў Астроўскі / 8 красавіка 1972 — 8 красавіка 1979
* Эдвард Рачынскі / 8 красавіка 1979 — 8 красавіка 1986
* Казімеж Сабат† / 8 красавіка 1986 — 19 ліпеня 1989
* Рышард Качароўскі† / 19 ліпеня 1989 — 22 снежня 1990

### Польская Народная Рэспубліка (1944—1989) 
Толькі Баляслаў Берут (з 1947) і Войцех Ярузельскі (з ліпеня 1989) тытулаваліся прэзідэнтамі, астатнія — старшыні Дзяржаўнага савета ПНР.

* Баляслаў Берут / 1 студзеня 1944 — 22 ліпеня 1952
* Аляксандр Завадскі / 20 лістапада 1952 — 7 жніўня 1964
* Эдвард Охаб / 12 жніўня 1964 — 8 красавіка 1968
* Марыян Спыхальскі / 11 красавіка 1968 — 23 снежня 1970
* Юзаф Цыранкевіч / 23 снежня 1970 — 28 сакавіка 1972
* Генрык Яблонскі / 28 сакавіка 1972 — 6 лістапада 1985
* Войцех Ярузельскі / 6 лістапада 1985 — 31 снежня 1989

### Рэспубліка Польшча (з 1989; III-я Рэспубліка) 
* Войцех Ярузельскі / 31 снежня 1989 — 22 снежня 1990
* Лех Валенса / 22 снежня 1990 — 22 снежня 1995
* Аляксандр Квасьнеўскі / 23 снежня 1995 — 23 снежня 2005
* Лех Качынскі† / 23 снежня 2005 — 10 красавіка 2010
** Браніслаў Камароўскі (в. а.) 10 красавіка — 8 ліпеня 2010
** Багдан Барусевіч (в. а.) 8 ліпеня 2010
** Гжэгаж Схетына (в. а.) 8 ліпеня — 6 жніўня 2010
* Браніслаў Камароўскі / 6 жніўня 2010 — 6 жніўня 2015
* Анджэй Дуда 6 жніўня 2015 — 6 жніўня 2025
* Караль Наўроцкі з 6 жніўня 2025.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт прэзідэнта Польшчы  


Польшча
Рысы

**Ры́сы** (, , , ) — гара на польска-славацкай мяжы ў Высокіх Татрах. Мае тры вяршыні, з якіх самая высокая — сярэдняя — знаходзіцца на тэрыторыі Славакіі (2503 м), а паўночная з’яўляецца самай высокай кропкай Польшчы (2499 м). Першае задакументаванае ўзыходжанне на гару было здзейснена ў 1840 годзе Эдэ Блазі і правадніком Янам Руманам-Дрэчным, а ў 1884 годзе Тэадор Вунт і Якаб Хорвай ажыццявілі першае зімовае ўзыходжанне.

Катэгорыя:Татры
Катэгорыя:Горы Польшчы
Катэгорыя:Горы Славакіі
Фундаментальная паслядоўнасць

**Фундамента́льная паслядо́ўнасць**, або **паслядо́ўнасць Кашы́** — паслядоўнасць пунктаў  метрычнай прасторы, такая што для любой зададзенай адлегласці існуе элемент паслядоўнасці, пачынаючы з якога ўсе элементы паслядоўнасці знаходзяцца адзін ад аднаго на адлегласці, меншай чым зададзеная.

## Азначэнне 
Паслядоўнасць пунктаў \{x_n\}_{n=1}^\infty метрычнае прасторы (X, \rho) называецца **фундаментальнаю**, калі яна задавальняе **ўмову Кашы**:

для любога \varepsilon > 0 існуе такі натуральны лік N_\varepsilon, што
\rho(x_{n}, x_{m})  для ўсіх  n, m > N_\varepsilon.

## Звязаныя азначэнні 
* Прастора, ў якой кожная фундаментальная паслядоўнасць збягаецца да элемента гэтай жа прасторы, называецца *поўнаю*.

## Уласцівасці 
* Кожная збежная паслядоўнасць з'яўляецца фундаментальнай, але не кожная фундаментальная паслядоўнасць збягаецца да элемента са сваёй прасторы.
* Метрычная прастора з'яўляецца поўнаю тады і толькі тады, калі ўсякая сістэма ўкладзеных замкнутых шароў з неабмежавана ўбываючым радыусам мае непустое перасячэнне, якое складаецца з аднаго пункта.
* Калі паслядоўнасць фундаментальная і ўтрымлівае збежную падпаслядоўнасць, то сама паслядоўнасць таксама збягаецца.
* Калі паслядоўнасць фундаментальная, то яна абмежавана.

## Літаратура 
* *Колмогоров А. Н., Фомин С. В.* Элементы теории функций и функционального анализа, — : Наука, 2004. — 7-е изд.
* *Шилов Г. Е.* Математический анализ. Функции одного переменного. Ч.3, — :Наука, 1970.

Катэгорыя:Рады і паслядоўнасці
Катэгорыя:Метрычная геаметрыя
Катэгорыя:Функцыянальны аналіз
Тадэвуш Ружэвіч

{{Пісьменнік
 |Імя                  = Тадэвуш Ружэвіч
 |Арыгінал імя       = Tadeusz Różewicz
 |Выява          = Różewicz cropped.JPG
 |Апісанне выявы = 
 |Імя пры нараджэнні     = Тадэвуш Ружэвіч
 |Грамадзянства          =  
 |Род дзейнасці     = , , 
 |Гады актыўнасці      = 
 |Кірунак          = 
 |Жанр                 = 
 |Мова твораў    = польская
 |Узнагароды              = 
{ style="background:transparent"
 
-
 
}
 |Вікісховішча            = 
 |Вікікрыніца             = 
}}
**Тадэвуш Ружэвіч** (;  — ) — польскі паэт, пісьменнік і драматург. Лаўрэат мноства прэмій, ганаровы доктар некалькіх універсітэтаў Польшчы. Член акадэмій мастацтваў Германіі (член Баварскай акадэміі мастацтваў (1981), член Берлінскай акадэміі мастацтваў (1987).

Уладзімір Брытанішскі ўключыў Ружэвіча (разам з Каханоўскім, Міцкевічам, Выспяньскім) у лік драматургаў, якія «стваралі польскую драматургію, стваралі і абнаўлялі польскі тэатр». Марцін Эслін у кнізе «Тэатр абсурду» разам з Славамірам Мрожакам і Тадэвушам Кантарам прылічвае Ружэвіча да прадстаўнікоў тэатра абсурду. З'яўляючыся прадстаўніком «пакалення Калумбаў», Ружэвіч-паэт вядомы як аўтар «голай», аскетычнай лірыкі.

## Беларускія пераклады 
На беларускую мову творы Ружэвіча перакладалі Янка Брыль, Марына Казлоўская, Язэп Семяжон, Максім Танк, Юлія Цімафеева ды іншыя.
* Без: выбраныя вершы / Тадэвуш Ружэвіч. — Мінск : Зміцер Колас, 2012. — 270, [1] с.

## Спасылкі 
* Бачу вар'ятаў. Вершы 

Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі ПНР
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Ніке
Катэгорыя:Драматургі Польшчы
Катэгорыя:Паэты Польшчы
Катэгорыя:Пісьменнікі Польшчы
Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Уроцлава
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне гарадоў Польшчы
Гагаравыя

**Гагаравыя**, **гагачыныя** (*Gaviidae*) — сямейства вадаплаўных птушак, адзінае ў атрадзе гагарападобных.

Вялікія, рыбаедныя, добра ныраючыя птушкі, якія рэдка ўзлятаюць з вады. У палёце галава ніжэй за тулава, а ногі выступаюць за кароткі хвост. На вадзе галава характэрна ўзнята ўверх. Здольныя ў час плавання на паверхні вады апускаць тулава па шыю ў ваду. Дзюба вострая. Палавы дымарфізм адсутнічае, зімовае апярэнне адрозніваецца ад летняга. Летам трымаюцца пераважна на кантынентальных вадаёмах, пад час пералётаў — на ўзбярэжжах. 5 відаў:
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

Катэгорыя:Гагарападобныя
Катэгорыя:Атрады птушак
Пеліканы

**Пеліканы** (*Pelecanus*) — род птушак атрада , адзіны ў сямействе Пеліканавыя (*Pelecanidae*).

Вялікія птушкі (самыя вялікія з лятаючых) з доўгай, «S-падобна» выгнутай шыяй, масіўнай дзюбай, пад якой звісае расцяжны скурны мяшок, і кароткімі нагамі. Паміж усімі 4 пальцамі плавальныя перапонкі. Засяляюць прэсныя вадаёмы і ўзбярэжжы мораў. Частка відаў з белым апярэннем, частка — з бурым. Палавы дымарфізм адсутнічае (акрамя памераў). Адрозніваецца 7—8 відаў.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.


Катэгорыя:Роды птушак
Гасціны двор (значэнні)

* Гасціны двор (Мінск)
* Гасціны двор (Санкт-Пецярбург)
* Гасціны двор (Тураў)
* Гасціны двор (станцыя метро)
* Малы гасціны двор
Олушавыя

**О́лушавыя** (*Sulidae*) — сямейства птушак атрада .

Вялікія марскія птушкі, знешнім выглядам нагадваюць буйную крычку, з вострай, вялікай дзюбай. Паміж усімі 4 пальцамі плавальная перапонка. Дарослыя белыя, маладыя — бурыя. Палавы дымарфізм адсутнічае. Пад час лоўлі здабычы ныраюць у ваду з вялікай вышыні. Гняздзяцца ў калоніях на ўзбярэжжах. Адрозніваецца 9 відаў.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.


Катэгорыя:Сямействы птушак
Марыінскі палац

* Марыінскі палац, Кіеў
* Марыінскі палац, Санкт-Пецярбург
Чаплевыя

**Чаплевыя** (*Ardeidae*) — сямейства птушак атрада буслападобных

Вялікія і сярэдніх памераў птушкі з доўгімі нагамі і доўгай шыяй, якую ў палёце загінаюць да спіны. Вялікая, прамая дзюба. Палавы дымарфізм адсутнічае, за выключэнем чаплі-лазяніка. Жывуць па берагах вадаёмаў. Віды, якія гняздзяцца на дрэвах, — звычайна каланіяльныя, у прыбярэжных зарасніках расліннасці — звычайна адзіночныя. Адрозніваецца 60-64 віды.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.


Катэгорыя:Сямействы птушак
Гімн Бутана

**Гімн Бутана** — дзяржаўны гімн Бутана. Першапачаткова тэкст гімна складаўся з 12 радкоў, але ў 1964 годзе быў зрэзаны адміністрацыяй манархіі да 6 радкоў.

Неабходнасць стварэння гімна востра ўстала напярэдадні дзяржаўнага візіту ў Бутан індыйскага прэм'ер-міністра Джавахарлала Неру. Складанне музыкі да гімна было даручана кіраўніку ваеннага духавога аркестра краіны Аку Тонгмі. Асновай для мелодыі паслужылі індыйскі і брытанскі гімны, а таксама народная бутанская песня «Адвечны трон лотаса».

## Беларускі пераклад 
: Каралеўства дракона, дзе растуць кіпарысы, -
: Скарбніца слаўных духоўных і дзяржаўных традыцый!
: Кароль Бутана, высакародны манарх,
: Вечна жывы, яго кіраванне дабраслаўлённае!
: Вучэнне Буды квітнее!
: Няхай народ ззяе як сонца міру і шчасця!

## Літаратура 
* M. J. Bristow: National Anthems of the World. 11. add., London: Weidenfeld & Nicolson, 2006. ISBN 0-304-36826-1.

Катэгорыя:Бутан
Бутан
Пірэнейскі дагавор

**Пірэнейскі дагавор** (, ) — мірны дагавор, падпісаны 7 лістапада 1659 года паміж Францыяй і Іспаніяй на востраве Фазанаў, што на рацэ Бідасоа, па якой праходзіла мяжа Францыі і Іспаніі. З боку Францыі дагавор падпісаў кардынал Мазарыні, з боку Іспаніі — Луіс дэ Гара.

Пірэнейскі дагавор стаў апошнім дыпламатычным трыумфам кардынала Мазарыні. Ён завяршыў франка-іспанскую вайну, якая цягнулася з 1635 года, першапачаткова як частка Трыццацігадовай вайны 1618-1648 гадоў.

Катэгорыя:Трыццацігадовая вайна
Бусліныя

**Бусліныя, бусловыя** (*Ciconiidae*) — сямейства птушак атрада буслападобных.

Вялікія птушкі з доўгімі і прамымі дзюбамі, доўгімі нагамі і шыяй, якія ў палёце выцягнутыя. Жывуць на вільготных альбо сухіх тэрыторыях. Гняздзяцца на дрэвах або дахах пабудоў. Палавы дымарфізм адсутнічае. Харчуюцца земнаводнымі, паўзунамі, рыбамі, дробнымі млекакормячымі. Адрозніваецца 17-19 відаў.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.


Катэгорыя:Сямействы птушак
Шпак ружовы

**Шпак ружовы** (*Pastor roseus*) — від пеўчах птушак сямейства шпаковых.

## Апісанне 
Даўжыня цела 22 см, размах крылаў 37-40 см. Сілуэтам і паводзінамі нагадвае звычайнага шпака. Дарослыя адрозніваюцца чубком на галаве, іншым палётам і афарбоўкай: ружовае апярэнне грудзей, брушка і бакоў кантрастуе з чорнымі з сінявата-фіялетавым металічным адценнем галавой, крыламі і хвастом. Ногі брудна-жоўтыя. Маладыя вельмі падобныя да маладых звычайнага шпака, але больш светлыя, са светлымі нагамі, жоўтай дзюбай і светлым апярэннем каля асновы дзюбы. Спеў рыплівы і хрыплы.

## Пашырэнне 
Пашыраны ў Еўразіі, у лесастэпавых, стэпавых, паўпустынных раёнах. Арэал пульсуючы, таму яго межы ўмоўныя: ад Грэцыі, Македоніі, Балгарыі і Румыніі праз Украіну і поўдзень Расіі, а таксама Малую Азію і Іран на ўсход да заходняга і паўднёвага Алтая і ўсходняга Цянь-Шаня. На Беларусі вельмі рэдкі, выпадкова залётны від.

Насяляе сухія адкрытыя тэрыторыі (як травяністыя, так і скалістыя або камяністыя) паблізу рэк і прэснаводных вадаёмаў; аддае перавагу пагоркам і ўзгорыстым ландшафтам, селіцца ў ярах са шматлікімі шчылінамі і норамі, часам у культурным ландшафце ў стэпава-пустыннай зоне. Таксама характэрныя біятопы: сцены старых крэпасцей, чыгуначны насып, могілкі, старыя кар’еры. Месцам адпачынку з’яўляюцца алеі, лесапасадкі ўздоўж дарог, сады, калючыя кусты, даволі аддаленыя ад гнязда.

Пералёты, часам інвазійны від. Месца зімовак у паўднёвай частцы арэала, а таксама Індыя, Шры-Ланка, Андаманскія і Нікабарскія астравы.

## Асаблівасці біялогіі 
Корміцца насякомымі, ягадамі, насеннем пустазелля. Знішчае саранчу. Трымаецца чародамі.

Селіцца калоніямі, часта шматтысячнымі. Гняздуе ў шчылінах скал, муроў, у земляных норах, ярах альбо кучах камянёў, пад чыгуначнымі рэйкамі, пад дахамі, рэдка ў дуплах дрэў або на зямлі. Плоскі подсціл з вялікай колькасці матэрыялу — галоўным чынам, лісце, тонкія галінкі, сухая травяністая расліннасць, высцілка з тонкіх траў (часам свежых), пёраў, валосся, лісця і карэньчыкаў.

Яйкі (4-6, часам 2-10), авальныя, з даволі тупым вузейшым канцом. Бела-блакітнаватыя альбо шаравата-белыя, бліскучыя.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X
* 

Катэгорыя:Шпаковыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Сакаліныя

**Сакаліныя** (*Falconidae*) — сямейства птушак атрада сокалападобных.

Драпежныя дзённыя птушкі, часцей невялікія або сярэдніх памераў, дзюба кручкаватая з «зубам». У большасці — цёмныя «вусы» на галаве. Часта кароткія, вострыя крылы. Хутка лятаюць, калі ловяць здабычу ў паветры, забіваюць яе, утрымліваючы кіпцюрамі. Гняздзяцца на дрэвах, займаюць гнёзды воранавых, на скалах і скальных абрывах, некаторыя ў населеных пунктах. Самка большая за самца. Адрозніваецца 61 від.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.


Катэгорыя:Сямействы птушак
Карл Ландштэйнер

**Карл Ландштэйнер** (; , Вена — , Нью-Ёрк) — аўстрыйскі ўрач, хімік, імунолаг, інфекцыяніст. Першы даследчык у галіне імунагематалогіі і імунахіміі, аўтар прац па малекулярнай і клетачнай фізіялогіі рэакцыі арганізма на размытыя антыгены і спецыфічныя і неспецыфічныя з'явы, якія ўзнікаюць пры гэтым. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1930). Лаўрэат прэміі Альберта Ласкера ў галіне клінічных медыцынскіх даследаванняў (1946) — пасмяротна.

## Біяграфія 
Скончыў медыцынскі факультэт Венскага ўніверсітэта (1891). Працаваў ва ўніверсітэце паталогіі. Зацікавіўся хіміяй і вывучаў яе на працягу 1891-1896 гадоў, маючы практыкі ў Вюрцбургу, Мюнхене і Цюрыху.

У 1896 годзе вярнуўся ў Вену, уладкаваўся асістэнтам у Венскі інстытут гігіены. У тым жа годзе ён выявіў, што лабараторныя культуры бактэрый могуць быць аглютынаваны шляхам дадання імуннай сыроваткі крыві. У 1908—1911 гадах, працуючы галоўным патолагаанатамам ў Венскай каралеўскай бальніцы Вільгеніны, Ландштэйнер засяродзіў увагу на вывучэнні поліяміеліту.

У 1909 годзе сумесна з С. Поперам даказаў інфекцыйную прыроду поліяміеліту. У 1911 годзе стаў прафесарам Венскага ўніверсітэта. У 1916 годзе ажаніўся з Хелен Власта. У 1917 годзе ў іх нарадзіўся сын Эрнст. Падчас 1-й сусветнай вайны эміграваў у Галандыю.

У 1922 годзе атрымаў запрашэнне ўзначаліць лабараторыю ў цэнтры медыцынскіх даследаванняў Ракфелераўскага інстытута (Нью-Ёрк).

У маі 2005 года, у ходзе 58-й сесіі Сусветнай асамблеі аховы здароўя, у Жэневе была прынята пастанова 14 чэрвеня (дзень нараджэння Карла Ландштэйнера) штогод праводзіць Сусветны дзень донара крыві (Рэзалюцыя WHA58.13).

## Спасылкі 
* Больш падрабязная біяграфія на сайце Нобелеўскай прэміі 

Катэгорыя:Медыкі Аўстрыі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Выпускнікі Венскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Венскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з Аўстрыі
Джарджонэ

». 1503, Эрмітаж]]
**Джорджа Барбарэлі да Кастэльфранка**, больш вядомы як **Джарджонэ** (, *Giorgione*; 1476/1477,  — , ) — італьянскі мастак, прадстаўнік венецыянскай школы жывапісу; адзін з найвялікшых майстроў Высокага Адраджэння.

## Біяграфія 
Джарджонэ нарадзіўся ў невялікім мястэчку Кастэльфранка-Венета недалёка ад Венецыі. Ён быў вучнем Джавані Беліні і засвоіў сабе глыбіню і бляск яго цёплага каларыту, нават перасягнуў яго ў гэтых якасцях і першы з усіх італьянскіх жывапісцаў стаў адводзіць у рэлігійных, міфалагічных і гістарычных карцінах важнае месца паэтычна-прыдуманаму, прыгожаму, не чужому натуральнасці пейзажу. Галоўным месцам яго дзейнасці была Венецыя. Ён пісаў тут надпрастольныя абразы, выконваў шматлікія партрэтныя заказы і, па звычаі таго часу, упрыгожваў сваім жывапісам скрыні, куфэркі і фасады дамоў.

Памёр ад чумы.

## Літаратура 
* Смирнова И. А., Джорджоне, М., 1955;
* Смирнова И. А., Тициан и венецианский портрет XVI века, М., 1964, с. 27—42;
* Лазарев В. Н., Выставка «Джорджоне и джорджонески» в Венеции, «Искусство», 1956, No 1;
* Venturi L., Giorgione e il giorgionismo, Mil., 1913;
* Zampetti P., Giorgione e i giorgioneschi. Catalogo della mostra, Venezia, 1955;
* Baldass L., Heinz G., Giorgione, W. — Münch., 1964.
* *Encyclopedia of Artists, volume 2*, edited by William H.T. Vaughan, ISBN 0-19-521572-9, 2000

Катэгорыя:Нарадзіліся ў XV стагоддзі
Катэгорыя:Мастакі Італіі
Катэгорыя:Мастакі Адраджэння
Катэгорыя:Мастакі Венецыі
*
Катэгорыя:Памерлі ад чумы
Цецеруковыя

**Цецеруковыя** (*Tetraoninae*) — падсямейства птушак атрада курападобных.

Вялікія і сярэдніх памераў птушкі, якія жывуць у лясах і на балотах. Ногі апераныя па пальцы. Лятаюць слаба і цяжка. Харчаванне змешанае, большай часткай расліннае. Гняздзяцца на зямлі. У большасці відаў выразны палавы дымарфізм. Манагамы. Птушаняты вывадковыя. Адрозніваецца 17 відаў.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.
Авяльговыя

**Авяльговыя**, івалгавыя (*Oriolidae*) — сямейства птушак атрада вераб’інападобных.

Ярка расфарбаваныя птушкі з выразным палавым дымарфізмам, большасць відаў распаўсюджана ў цёплых зонах. У Еўропе толькі адзін від (івалга звычайная). Пералётныя птушкі. Гнёзды робяць на дрэвах. Адрозніваюць 25-28 відаў.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.


Катэгорыя:Сямействы птушак
Шпаковыя

**Шпаковыя** (*Sturnidae*) — сямейства птушак атрада вераб'інападобных.

Рухавыя, шумныя і таварыскія птушкi з характэрна кароткiм хвастом. Палавы дымарфізм адсутнiчае, маладыя больш тускла афарбаваныя, чым дарослыя. Гнёзды ладзяць у дуплах, корм (раслінны і жывёльны) збіраюць на зямлі. Пералётныя птушкі. Адрозніваецца 108-113 відаў.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

## Гл. таксама 
* Buphagus


Катэгорыя:Сямействы птушак
Даўгахвостыя сініцы

**Даўгахвостыя сініцы** (*Aegithalidae*) — сямейства птушак атрада вераб’інападобных.

Невялікія птушкі з вельмі доўгім хвастом і кароткай, далікатнай дзюбай. Крыху падобныя да звычайных сініц, але з іншымі гнездавымі паводзінамі. Дымарфізм адсутнічае. Адрозніваюць 7-8 відаў. У Еўропе адзін від — сініца-апалоўнік.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

Катэгорыя:Вераб’інападобныя
Катэгорыя:Сямействы птушак
Зімародкавыя

**Зімародкавыя** (*Alcedinidae*) — сямейства птушак атрада .

## Апісанне 
Птушкі з параўнальна вялікай, даволі моцнай дзюбай, каржакаватым тулавам і кароткім хвастом. Большасць відаў страката афарбаваная. Палавы дымарфізм адсутнічае, узроставы дымарфізм вельмі слабы. Гняздуюцца ў земляных норах. Аселыя, часткова пералётныя птушкі. Адрозніваюцца 90-92 віды. На Беларусі сустракаецца .

## Сістэматыка 
Традыцыйна зімародкавых адносяць да атраду , аднак вынікі некаторых новых даследаванняў паказваюць, што іх, імаверна, з трыма іншымі сямействамі мусяць вылучыць у асобны атрад, ці, па меншай меры падатрад .

Сямейства падзяляюць на 3 падсямействы, якія ўключаюць 19 родаў са 114 відамі:
* падсямейства Alcedininae
** 
** 
** 
** 
* падсямейства Cerylinae
** 
** 
** 
* падсямейства Halcyoninae
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.


Катэгорыя:Сямействы птушак
Завірушкавыя

**Завірушкавыя** (*Prunellidae*) — сямейства птушак атрада вераб'інападобных

Карычнева-шэрыя птушкi з вераб'іным сiлуэтам, але з больш далiкатнай дзюбай. Дымарфiзм адсутнiчае. Гняздзяцца на кустах альбо ў скальных шчылiнах. Пералётныя птушкі. Адрозніваецца 13 відаў.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. 


Катэгорыя:Сямействы птушак
Шчуркавыя

**Шчуркавыя** (*Meropidae*) — сямейства птушак атрада ракшападобных.

Птушкі з выцягнутым сілуэтам і доўгай, крыху загнутай ўніз дзюбай, звычайна з выступаючымі цэнтральнымі рулявымі. Вельмі ярка расфарбаваныя. Палавы дымарфізм адсутнічае, узроставы дымарфізм нязначны. Гнёзды ў норах, звычайна ў калоніях. Пералётныя птушкі. Адрозніваецца 23-24 віды.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X

Катэгорыя:Ракшападобныя
Катэгорыя:Сямействы птушак
Шыладзюбыя

**Шыладзюбыя** (*Recurvirostridae*) — сямейства птушак атрада ракшападобных.

Чорна-белыя, сярэдніх памераў птушкi з доўгімі нагамі і доўгай, тонкай дзюбай. Палавы дымарфізм адсутнічае або вельмі слаба вызначаны. Жывуць у прыбярэжных мясцiнах. Гняздуюцца каланіяльна, гнёзды будуюць на зямлі. Адрозніваецца 13 відаў.

## Роды і віды 
* Род 
** 
** 
** 
** 
** 

* Род 
** 

* Род 
** 
** 
** 
** 

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X


Катэгорыя:Сямействы птушак
Мухалоўкавыя

**Мухалоўкавыя** (*Muscicapidae*) — сямейства птушак атрада вераб'інападобных.

Даўжыня да 23 см, маса да 30 г. Апярэнне розных колераў, у некаторых мухалоўкавых існуе палавы дымарфізм. У асобных відаў сярэднія рулявыя пёры хваста вельмі доўгія. Дзюба шырокая, плоская, са шчацінкамі па краях рота.

Выдзяляецца 5 падсямействаў, 82 роды, каля 360 відаў.

Жывуць пераважна ў разрэджаных лясх, парках, садах. Гняздуюцца на дрэвах, кустах, некаторыя — у дуплах. Пашыраны ў Аўстраліі, Афрыцы, Еўразіі, акрамя пустынь і тундры. Пералётныя птушкі.

Кормяцца насякомымі (пераважна мухамі, адсюль назва), іншымі дробнымі беспазваночнымі. Манагамы. Нясуць да 10 яец.

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Сямействы птушак
Экструзія (геалогія)

**Экстру́зія** — тып і працэс вулканічнага вывяржэння вулканаў з вязкай лавай.

Вязкая лава ўтварае над жаралом вулкана купал, які час ад часу прарываецца, і вывяржэнне суправаджаецца моцнымі выбухамі, выкідамі вулканічных бомбаў, пылу, попелу і пяску.

## Літаратура 
*  — С. 79.

* 

Катэгорыя:Вулканізм
Плошча Свабоды

**Плошча Свабоды** — назва плошчаў у населеных пунктах розных краін.

## Арменія 
* Плошча Свабоды — плошча ў Ерэване.

## Беларусь 
* Плошча Свабоды — плошча ў Брэсце.
* Плошча Свабоды — плошча ў Валожыне.
* Плошча Свабоды — плошча ў Вілейцы.
* Плошча Свабоды — плошча ў Віцебску.
* Плошча Свабоды — плошча ў Жалудку.
* Плошча Свабоды — плошча ў Івянцы.
* Плошча Свабоды — плошча ў Лепелі.
* Плошча Свабоды — плошча ў Мёрах.
* Плошча Свабоды — плошча ў Мінску.
* Плошча Свабоды — плошча ў Полацку.
* Плошча Свабоды — плошча ва Уздзе.
* Плошча Свабоды — плошча ў Чашніках.
* Плошча Свабоды — плошча ў Шчучыне.

## Грузія 
* Плошча Свабоды — плошча ў Тбілісі.

## Украіна 
* Плошча Свабоды — цэнтральная плошча Харкава.

## Гл. таксама 
* Вуліца Свабоды
* Завулак Свабоды
Альмады

**Альмады** () — мыс на паўвостраве Зялёны мыс у Сенегале. Самы заходні пункт Афрыкі . Берагі мыса абразійна-бухтавыя. З еўрапейцаў упершыню наведаў партугальскі мараплавец Дыніш Дыяш у 1444 годзе.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Геаграфія Сенегала
Катэгорыя:Мысы Афрыкі
Катэгорыя:Мысы Атлантычнага акіяна
Ражкі

Назву **Ражкі́** маюць:

* Ражкі — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці
* Ражкі — вёска ў Круглянскім раёне Магілёўскай вобласці
* Ражкі — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці
* Ражкі 1 — вёска ў Свіслацкім раёне Гродзенскай вобласці
* Ражкі 2 — вёска ў Свіслацкім раёне Гродзенскай вобласці
Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016

**15-ы Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016** (скарочана **«Еўра-2016»**) — Чэмпіянат Еўропы па футболе, футбольны турнір для зборных еўрапейскіх краін па футболе, які праводзіцца пад эгідай УЕФА. Павінен адбыцца з 10 чэрвеня па 10 ліпеня 2016. У верасні 2008 выканкам УЕФА пастанавіў, што на Еўра-2016 упершыню згуляюць 24 каманды. Краіна правядзення была абраная ў Жэневе 28 мая 2010. Перамогу ў гонцы атрымала кандыдатура Францыі. Чэмпіянат Еўропы гэтая краіна правядзе ўжо ў трэці раз. Такім чынам, заяўка Італіі зноў пацярпела фіяска — у барацьбе за Еўра-2012 італьянцы саступілі сумеснай заяўцы Польшчы і Украіны.
Пераможца гэтага Чэмпіянату Еўропы па футболе стане ўдзельнікам Кубка канфедэрацый 2017 у Расіі.

### Выбары краіны-гаспадыні 
У галасаванні прынялі ўдзел 13 членаў Выканаўчага Камітэта УЕФА. У першым раўндзе кожны з тых, хто галасуе, павінен быў расставіць тры краіны-кандыдата ў парадку прыярытэту. Краіна, пастаўленая першай, атрымлівала 5 ачкоў, другой — 2 ачкі, трэцяй — 1 ачко. Па выніках першага раўнда краіна, якая набрала найменшую колькасць ачкоў (Італія) выбыла з гонкі, і ў другім раўндзе краіна-гаспадыня Еўра-2016 вызначылася простай большасцю галасоў.

## Пашыраны фармат 
Для таго, каб павялічыць колькасць каманд з 16 да 24, было вырашана дадаць 2 дадатковыя групы па 4 каманды і яшчэ адну стадыю плэй-оф. У плэй-оф выходзяць каманды, якія занялі ў групах першае і другое месцы, а таксама лепшыя чатыры каманды з заняўшых трэція месцы. Падобны фармат дзейнічаў на чэмпіянатах свету па футболе 1986, 1990 і 1994 гадоў.

## Адборачны турнір 
### Удзельнікі фінальнага турніру 
## Стадыёны 
## Групавы этап
### Група A
### Група B
### Група C
### Група D
### Група E
### Група F
## Плэй-оф 
### 1/8 фіналу 
### 1/4 фіналу 
### 1/2 фіналу 
### Фінал 

Катэгорыя:Чэрвень 2016 года
Катэгорыя:2016 год у Францыі