Гродна

**Гро́дна**. У. Ніканаў прыводзіць варыянт *Городьнъ*, значэнне якога тлумачыць як «агароджанае, умацаванае месца». Э. Мурзаеў выводзіць назву Гродна ад слова *горад*. У даўніну горадам называліся гарадскія сцены, унутраная частка паселішча; крэпасць, абароннае збудаванне. Першапачатковае значэнне слова — «агароджа». На думку А. Рогалева, назвы *Городенъ, Городно* (першапачатковая форма назвы горада Гродна) спачатку з'яўляліся прыметнікамі і разумеліся як «абгароджаны населены пункт, умацаванае паселішча». Акрамя таго словамі *гародна, гародня* таксама называлі прамавугольны зруб з бярвенняў ці драўляных брускоў. В. Лучык назву Гродна, як і ўкраінскія айконімы Гарадзенка, Гародня тлумачыць ад *горад* «абгароджанае месца; агарод». *Городьнъ* — «звязаны з *горад*» або «гарадскі».

Адпачатным варыянтам назвы лічыцца форма «Горадзен», засведчаная як «Городенъ» у летапісных запісах пачынаючы ад ХІІ ст.

Назвы горада на розных мовах, у розны час:
* **Городен**, **Городень**, таксама **Городна**, **Городня** — старажытнаруская-старабеларуская летапісная назва.
* **Гро́дно** — паланізаваная назва, з’явілася каля 1560-х гадоў..
* **Гаро́дня** — сучасная паэтычна-літаратурная назва (М. Багдановіч, У. Караткевіч), папулярная як альтэрнатыва афіцыйнай.
* **Grodna** — сярэдневяковая лацінская назва (атлас Браўна, 1575).
* **Grodno** — польская назва.
* **Gardinas** — літоўская назва.
* **Garthen, Garten** — нямецкая назва ў сярэдневяковых лаціна- і нямецкамоўных хроніках (таксама **Garto**), якая ўжывалася як афіцыйная ў XX стагоддзі, у час нямецкіх акупацый.

## Герб 
Гербам Гродна з’яўляецца так званы Алень Святога Губерта, які быў прыняты 1 кастрычніка 1990 года. Такім самым быў і першы герб горада (1540—1795). Пэўны час (15 чэрвеня 1988 — 1 кастрычніка 1990) выкарыстоўвалася адмена герба без крыжа, але з пяціканцовай зоркай у левым верхнім куце.
У часы Расійскай імперыі горад карыстаўся двума варыянтамі герба з выявай зубра. Больш ранні варыянт быў неафіцыйным гербам горада ў часы СССР.

Выява:Horadnia. Горадня (XVII).png|Пячатка горада, XVII ст.
Выява:Horadnia, Pahonia. Горадня, Пагоня (XVII).jpg|Харугва Гарадзенскага павета.
Выява:Horadnia, Pahonia. Горадня, Пагоня (1802).jpg|Герб Гродзенскай губерні (да 1845).
Выява:POL Grodno COA.svg|Гарадскі герб за польскім часам.

## Геаграфія 
### Геалогія і рэльеф 
Мясцовасць горада і ваколіц узгорыстая.

Будаўнічыя мел і вапна на паўночных ускраінах (Мелавыя Горы). Раней на паўночным усходзе здабывалі гліну.

Глеба гліністая.

### Клімат 
Клімат Гродна ўмерана кантынентальны з мяккай зімой і цёплым летам.

Час пасеваў: канец сакавіка-пачатак чэрвеня. Жніво да сярэдзіны верасня. Пазней — азімыя пасевы і збор пладоў. Пераважны кірунак вятроў — заходні.

### Гідраграфія 
thumb|Рака Нёман.
Рака Нёман цячэ праз цэнтр горада з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і, прыняўшы ў сябе Ласасянку, крута паварочвае на поўнач. Даліна Нёмана вузкая. У цэнтры горада і ніжэй па цячэнні правы бераг вышэйшы за левы. Берагі ўяўляюць сабой асобныя ўзвышшы, прарэзаныя стромкімі ярамі і пакрытыя пералескамі (Румлёва вышэй па цячэнні, лесапарк Пышкі — ніжэй). Нёман суднаходны ўніз па цячэнні.

Прытокі Нёмана: ў гістарычным цэнтры — рэчкі Гараднічанка і Юрысдыка, на ўскраіне — рака Ласасянка i рэчка Зарніца.

Азёры: Юбілейнае вадасх., кар’ер «Зялёнка».

## Адміністрацыйны падзел 
Гродна падзяляецца на 2 адміністрацыйныя раёны — Ленінскі З 1775 па 1781 гады ў горадзе існавала медыцынская акадэмія, якую ў 1781 годзе перанеслі ў Вільню на правах медыцынскага факультэта Віленскага ўніверсітэта. Створаная на сродкі Антонія Тызенгаўза Гродзенская музычная трупа пасля пераводу ў Варшаву дала пачатак Варшаўскай оперы.

19 красавіка 1776 года ў Гродне заснавалі камісію добрага парадку, якая займалася ўпарадкаваннем горада, паляпшэннем яго гаспадарча-фінансавага становішча. У кампэтэнцыю камісіі таксама ўваходзілі пытанні ўпарадкавання гарадскага архіва, складання інвентароў і планаў, супрацьпажарная бяспека, будаўніцтва, санітарна-гігіенічныя мерапрыемствы, рэвізія шпіталяў і інш. Адным з вынікаў дзейнасці камісіі стала адбудова ў 1784 годзе Гродзенскай гарадской ратушы
*  Лімож (Францыя)
*  Міндэн (Германія)
*  Бялград (Сербія)
*  Ньірбатар (Венгрыя)
*  управа Шчукіна горада Масквы (Расія)
*  Хімкі (Расія)
*  Шчолкава (Расія)
*  Піцербаро (Канада)

## Гл. таксама 
* Спіс вуліц Гродна

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* Госцеў А. П., Швед В. В. Кронан. Летапіс горада на Нёмане (1116—1990 гг.). — Гродна: НВК «Пергамент», 1993.
* Гродназнаўства. Гісторыя еўрапейскага горада / [аўтары тэксту: А. Госцеў і інш.]. — Гародня [Гродна]. — Wrocław: [б. в.], 2012. — 339 с. — (Гарадзенская бібліятэка; кн. 15).

## Спасылкі 
* Карта Гродна 

* Hrodna Region: The Land of Catholics and Smugglers 
* Галерэя «Мая Гародня». Гісторыя горада Горадні ў фатаграфіях і паштоўках.
* Гродзенскі аблвыканкам 
* Форум Гродна
* Блог Гродно S13.RU 
* Гродна ў фатаздымках на Radzima.org
* Jurkau kutoczak — Юркаў куточак — Yury’s Corner. Старажытнае Гродна 
* Jurkau kutoczak — Юркаў куточак — Yury’s Corner. Гродна 1980-х 
* Архітэктура Гродна
* Аўтарынак Гродна


Катэгорыя:Гарады абласнога падпарадкавання Беларусі