open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мак-Намара

**Мак-Нама́ра** ( або ) — прозвішча ірландскага паходжання.

## Вядомыя носьбіты 
* Браян Мак-Намара (нар. 1960) — амерыканскі акцёр.
* Брынслі Мак-Намара (1890—1963) — ірландскі пісьменнік.
* Гарэт Мак-Намара (нар. 1967) — амерыканскі прафесійны серфер.
* Джэкі Мак-Намара (нар. 1973) — шатландскі футбаліст.
* Джон Мак-Намара (1932—2020) — амерыканскі бейсбаліст і трэнер.
* Джуліяна Мак-Намара (нар. 1965) — амерыканская гімнастка, алімпійская чэмпіёнка 1984 года.
* Кэтрын Мак-Намара (нар. 1995) — амерыканская актрыса.
* Мегі Мак-Намара (1928—1978) — амерыканская актрыса.
* Пітэр Мак-Намара (1955—2019) — аўстралійскі тэнісіст і тэнісны трэнер.
* Роберт Мак-Намара (1916—2009) — амерыканскі прадпрымальнік і палітык, міністр абароны ЗША.
* Роберт Мак-Намара (нар. 1987) — аўстралійскі фігурыст-адзіночнік.
* Томас Мак-Намара (нар. 1991) — амерыканскі футбаліст.
* Шон Мак-Намара (нар. 1962) — амерыканскі кінарэжысёр, прадзюсар, сцэнарыст.

## Гл. таксама 
* Дэбілы Мак-Намары — нефармальна-грэблівая назва амерыканскіх заклічнікаў, якія паступілі на службу ў рамках адной з ініцыятыў Р. Мак-Намары.
* Лінія Мак-Намары — распаўсюджаная назва інжынернага бар’ера, які будаваўся ўзброенымі сіламі ЗША ў 1967—1968 гадах у час вайны ў В’етнаме.
Кенцкі ўніверсітэт

**Кенцкі ўніверсітэт** () — брытанская дзяржаўная даследчая вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Кентэрберы.

## Агульная характарыстыка 
Універсітэт атрымаў каралеўскую хартыю 4 студзеня 1965 года, а ў наступным годзе прынцэса Марына, герцагіня Кентская, была афіцыйна прызнана першым канцлерам вучэльні.

Універсітэт мае свой галоўны кампус на поўнач ад Кентэрберы, размешчаны ў межах 1,2 км2 паркавай зямлі, дзе пражываюць больш за 6 000 студэнтаў, а таксама кампусы ў Медуэі і Тонбрыджы ў Кенце і еўрапейскія аспіранцкія цэнтры ў Бруселі, Афінах, Рыме і Парыжы. 

Універсітэт з'яўляецца міжнародным, у ім вучаццаа студэнты 158 розных нацыянальнасцей і 41 % яго навуковых і навуковых супрацоўнікаў з-за межаў Злучанага Каралеўства. Ён з'яўляецца членам Сантандэрскай сеткі еўрапейскіх універсітэтаў, якія стымулююць сацыяльнае і эканамічнае развіццё.

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Кентэрберы
Унутраная македонская рэвалюцыйная арганізацыя

**Унутраная македонская арганізацыя** (УМРА) ( ,  ) — створаная ў 1919 годзе падпольная арганізацыя пераважна македонскіх і фракійскіх балгар . У арганізацыі прынялі ўдзел балгары, часткова арумыны і прадстаўнікі іншых этнасаў.

### Паходжання 
Арганізацыя была заснавана ў 1893 годзе ў Асманскай Салоніках невялікай групай антыасманаў македонскіх,балгарскіх рэвалюцыянераў , якія лічылі Македонію непадзельнай тэрыторыяй і сцвярджалі, што ўсе яе жыхары «македонцы», незалежна ад іх рэлігіі ці этнічнай прыналежнасці. На практыцы УМРАбыла створана балгарамі, і большасць іх паслядоўнікаў былі балгарамі. 

Арганізацыя была таемным рэвалюцыйным грамадствам, дзейнічаўшы ў канцы 19-га і пачатку 20-га стагоддзяў з мэтай аўтаномных Македоніі і Адрыянопаль рэгіёнаў. Першапачаткова яны былі супраць памкненняў суседніх дзяржаў у гэтым раёне і разглядалі будучую аўтаномную Македонію і паўднёвую Фракію як шматэтнічнае ўтварэнне. Уяўляецца магчымым, што на ранніх этапах барацьбы жаданым вынікам аўтаноміі стала аб'яднанне з Балгарыяй.  

### Ідэалогія 
Арганізацыя была заснавана на базе Унутранай македонска-одрынскай рэвалюцыйнай арганізацыі (УМОРА ), якая дзейнічала ў 1893—1919 гады.

Пасля падзелу Фракіі і Македоніі падчас Балканскіх войнаў пад кантролем Асманскай імперыі застаўся раён Одрына, тады як большую частку геаграфічнай Македоніі атрымалі Грэцыя і Сербія.

Пасля Балканскіх войнаў УМАРА абвясціла ідэю стварэння адзінай Македоніі.

Пасля паразы ў Першай сусветнай вайне УМАРА фактычна распалася ў 1919 годзе на некалькі арганізацый, але ядро партыі захавалася і трансфармавалася ў УМРА.

У арганізацыі пасля 1920 гады актыўна змагаліся прасавецкія і прафашысцкія ўплывы.

### Міжваенны перыяд 
Пасля Першай сусветнай вайны, калі сербская Македонія ўвайшла ў склад Югаславіі, баевікі УМРА дзейнічалі супраць прадстаўнікоў каралеўскай сербскай улады.

20 красавіка 1929 года правадыр харвацкіх усташоў А. Павяліч і кіраўнік УМРА Ванча Міхайлаў падпісалі дэкларацыю аб сумеснай барацьбе супраць Югаславіі

У 1934 годзе сумесна з харвацкімі ўсташамі і абверам УМРА арганізавала забойства югаслаўскага караля Аляксандра I Карагеоргіевіча і міністра замежных спраў Францыі Луі Барту ў Марсэлі (непасрэдным выканаўцам стаў баявік УМРА Улада Чарназемскі ). У тым жа годзе кіраўнік УМРА Іван Міхайлаў аб'явіў аб роспуску арганізацыі.

### Другая сусветная вайна 
Пасля балгарскага вызвалення Вардарская Македонія (1941-1944), югаславы прыйшлі да ўлады і забаранілі ўсё балгарскае. І пераследавалі вядучых македонскіх балгарскіх рэвалюцыянераў, якія выступалі супраць дэ-булгарызацыі. Такія, як Метадыя Андонаў-Шэнта і Панко Брашнараў.

УМРА прыняла ўдзел у стварэнні «незалежнай» македонскай дзяржавы ў 1944 годзе.

Пасля ўсталявання ў Балгарыі і Югаславіі камуністычнага рэжыму і стварэння СФРЮ УМРА дэ-факта спыніла сваё існаванне.

### Кіраўнікі 
* Хрыста Татарчоў
* Даме Груеў
* Гоце Дзялчаў
* Герчэ Пятроў
* Барыс Сарафаў
* Яне Санданскі
* Тодар Аляксандраў
* Аляксандр Пратагераў : 1924—1928
* Іван Міхайлаў

### Нататкі 

Катэгорыя:Палітычныя партыі паводле алфавіта
Каралеўскі сельскагаспадарчы ўніверсітэт

**Каралеўскі сельскагаспадарчы ўніверсітэт** () — брытанская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Сайрэнсестэр.

## Агульная характарыстыка 
Каралеўскі сельскагаспадарчы ўніверсітэт быў заснаваны як Каралеўскі сельскагаспадарчы каледж у 1842 годзе на пасяджэнні фермерскага клуба. Занепакоены адсутнасцю дзяржаўнай падтрымкі профільнай адукацыі, Роберт Джэфрыс-Браўн выступіў на сустрэчы на тэму «Перавагі спецыяльнай адукацыі для сельскагаспадарчых заняткаў». Быў распаўсюджаны праспект, прызначаны генеральны камітэт і прэзідэнтам быў абраны Генры Батэрст, 4-ы граф Батэрст. Сродкі збіраліся шляхам грамадскай падпіскі: вялікая частка падтрымкі атрымлівалася ад заможных землеўладальнікаў і фермераў, а дзяржаўнай падтрымкі не было. Будаўніцтва галоўнага будынка ў віктарыянскім стылі Цюдораў пачалося ў красавіку 1845 года. Першыя 25 студэнтаў былі прынятыя ў каледж у верасні 1845 года.

Каралева Вікторыя ўручыла каледжу каралеўскую хартыю ў 1845 годзе, і з тых часоў каралі з’яўляюцца патронамі вучэльні. Прынц Чарлз стаў прэзідэнтам вучэльні ў 1982 годзе.

У 2013 годзе каледж атрымаў поўны статус універсітэта і адпаведна змяніў назву. У 2019/2020 навучальным годзе ў ім навучалася 1 125 студэнтаў, а колькасць абітурыентаў павялічылася на 49 % у перыяд з 2008 па 2013 год. Каралеўскі сельскагаспадарчы універсітэт быў прызнаны самым бяспечным універсітэтам на паўднёвым захадзе ў 2013 годзе і займае першае месца ў Вялікабрытаніі па выдатках на свае аб'екты.

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Сайрэнсестэр
Айша Браніславаўна Александровіч

**Айша Браніславаўна Александровіч** (нар. , г.п. Узда, Мінская вобласць — ) — беларускі мастак па касцюмах, педагог.

## Біяграфія 
Скончыла ў 1968 годзе Мінскае мастацкае вучылішча, у 1974 годзе — Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Вучылася ў Л. Дубара, П. Масленікава, М. Раманюка, А. Бараноўскага. Удзельніца мастацкіх выставак з 1974 года.

У 1974—1978 гг. мастак па касцюму Нацыянальнага акадэмічнага тэатра оперы і балета Беларусі, з 1977 выкладае ў Беларускай політэхнічнай акадэміі на кафедры малюнку, з 1986 мастак-пастаноўшчык па народна-сцэнічнаму касцюму Дзяржаўнага ансамбля танца Беларусі, дзе па яе эскізах зроблены касцюмы да харэаграфічных пастановак «Арэлі», «Вечарына», «Свята», «Лявоніха», «Полька-Янка», «Гумарэска», «Бульба», «Карагод», «Каўтуха», «Крыжачок», «Вясёлыя Каляды», «Кабеты і жаўнеры», «Беларускі сувенір», «Кадрыля на зэдліках».

Работы знаходзяцца ва Уздзенскім гісторыка-краязнаўчым музеі, Музеі гісторыі тэатральнай і музычнай культуры ў Мінску, Кіеўскім гісторыка-краязнаўчым музеі, фондах БСМ.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1989 года.

Жыла ў г. Мінску. Памерла ў 2007 годзе. Пахавана на Татарскіх могілках ва Уздзе.

## Літаратура 
* 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мастакі па касцюмах Беларусі
Марцін Мак-Донах

**Ма́рцін Мак-До́нах** (,  /mək-DUN-ə/) — брытана-ірландскі кінарэжысёр, сцэнарыст, прадзюсар і драматург. Аўтар дзевяці п’ес і пастаноўшчык трох поўнаметражных кінастужак — «У Бругэ» (2008), «Сем псіхапатаў» (2012) і «Тры білборды за межамі Эбінга, Місуры» (2017). Лаўрэат прэміі «Оскар» у намінацыі «Найлепшы кароткаметражны гульнявы фільм» («Шасцізараднік»).

## Біяграфія 
Марцін Мак-Донах нарадзіўся ў 1970 годзе ў раёне Камбервэл () у Лондане ў ірландскай сям’і. Яго бацькі — будаўнік і прыбіральніца — з’ехалі ў Голуэй, адкуль быў родам бацька, а Марцін і яго брат Джон () засталіся ў Лондане, дзе па дасягненні шаснаццаці гадоў пачалі атрымліваць дапамогу па беспрацоўі.

Джон спрабаваў стаць пісьменнікам. Першыя два дзясяткі радыёп’ес і сцэнарыяў, напісаных ім, не былі прыняты рэдакцыямі. Але ў 1997 годзе прыйшоў поспех: п’еса «Каралева прыгажосці з Лінена», напісаная летась за восем дзён, была пастаўлена на Брадвеі і, апроч вядомасці, прынесла аўтару тэатральныя прэміі «Evening Standard» і «Тоні».

Адзіны ў свеце Міжнародны фестываль Марціна Мак-Донаха праводзіцца з 2014 года ў Пермі (Расія) тэатрам «Каля Моста» (мастацкі кіраўнік Сяргей Фядотаў).

## Асабістае жыццё 
З 2018 года ў адносінах з актрысай Фібі Уолер-Брыдж.

## Творчасць 
### П’есы 
* Калека з вострава Інішман */ The Cripple of Inishmaan* (1996)
* Каралева прыгажосці (Прыгажуня з Лінена) */ The Beauty Queen of Leenane* (1996)
* Чэрап з Канэмары */ A Skull in Connemara* (1997)
* Сіратлівы захад */ The Lonesome West* (1997)
* Лейтэнант з вострава Інішмор */ The Lieutenant of Inismore* (2001)
* Чалавек-падушка */ The Pillowman* (2003)
* Аднарукі са Спокана */ A Behanding in Spokane* (2010)
* Каты (Вешальнікі) / *Hangmen* (2015)
* Вельмі-вельмі-вельмі цёмная матэрыя / *A Very Very Very Dark Matter* (2018)

## Фільмаграфія 
### Рэжысёр 
* 2004 — «Шасцізараднік» / *Six Shooter* (прэмія «Оскар» у катэгорыі «Найлепшы кароткаметражны гульнявы фільм»)
* 2008 — «У Бругэ» / *In Bruges*
* 2012 — «Сем псіхапатаў» / *Seven Psychopaths*
* 2017 — «Тры білборды за межамі Эбінга, Місуры» / *Three Billboards Outside Ebbing, Missouri*
* 2022 — «Баншы Інішыра» / *The Banshees Of Inisheer*

### Сцэнарыст 
* 2004 — «Шасцізараднік» / *Six Shooter*
* 2008 — «У Бругэ» / *In Bruges*
* 2012 — «Сем псіхапатаў» / *Seven Psychopaths*
* 2017 — «Тры білборды за межамі Эбінга, Місуры» / *Three Billboards Outside Ebbing, Missouri*
* 2022 — «Баншы Інішыра» / *The Banshees Of Inisheer*

### Прадзюсар 
* 2011 — «Аднойчы ў Ірландыі» / *The Guard* (выканаўчы прадзюсар)
* 2012 — «Сем псіхапатаў» / *Seven Psychopaths*
* 2017 — «Тры білборды за межамі Эбінга, Місуры» / *Three Billboards Outside Ebbing, Missouri*

## Узнагароды і намінацыі 
## Зноскі 
Катэгорыя:Драматургі Ірландыі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Татарскія могілкі (Узда)

**Татарскія могілкі** (афіцыйна **Мусульманскія могілкі**, сярод мясцовых татараў — *мізар*) — могілкі ў г. п. Узда Мінскай вобласці.

Знаходзяцца ў канцы вуліцы Лугавой, з паўночнага боку. З поўдня прымыкаюць да лесу, з поўначы і ўсходу — поле, з захаду — луг. Мясцовасць раўнінная, перапады вышыняў каля 1 м. Глеба пераважна пясчаная. Расліннасць — трава, барвенак, мох. Дрэвы — хвоя, бяроза, елка, граб.

Могілкі закладзеныя ў першай палове XIX ст. Першыя надпісы датуюцца 1850 годам (Фурша з Раецкіх, помнік каменны, надпісы зробленыя высяканнем). Ва Уздзе да 1935 года існавала мячэць.

Помнікі ў асноўным каменныя, у XX ст. часткова бетонныя. Сямейныя агароджы канца XX ст. У XIX ст. форма надмагілляў была няправільнай або трапецыйнай, у XX ст. — трапецыйнай або прамавугольнай. 5 надмагілляў у форме дубоў са зрэзанымі галінамі. Пасля вайны сталі хаваць немусульман.

Надпісы дасавецкага перыяду выкананыя арабскай графікай на польскай, арабскай, рускай мовах, даваеннага перыяду — арабскай і рускай графікай, паваеннага перыяду — рускай. Лацінка не выяўленая.

Могілкі аточаныя ровам і валам па ўсім перыметры, з 2009 года абгароджаныя металічнай сеткай. Уваходы 2, адзін з поўдня для людзей і машын, другі з усходу для людзей. Ранейшы ўваход быў з захаду.

У 1998 польскім даследчыкам Андрэем Драздом праводзілася апісанне могілак з фотафіксацыяй. Вынікі апублікаваныя ў кнізе «Meczety i cmentarze tatarów polsko-litewskich».

## Вядомыя асобы, пахаваныя на могілках 
* Сюляйман сын Алі Александровіч (1786? — 1867) — першы імам мячэці ва Уздзе
* Мустафа сын Алі і Евы Міськевіч (1819—1891) — другі імам мячэці. Перапісчык рэлігійных кніг
* Іосіф Мустафавіч Якубоўскі (1848—1934) — удальнік фальварка Слабодка (Загрэбля). Буйнейшы землеўласнік сярод татараў ва Уздзе.
* Алі Якубавіч Хасяневіч (1872—1962) — маёр царскай арміі, выконваў абавязкі імама падчас вайны і ў пасляваенны перыяд.
* Адам Якубавіч Александровіч (1923—2000) — гісторык, выкладчык, краязнаўца
* Айша Браніславаўна Александровіч (1947—2007) — мастачка, дызайнер народнага адзення.

## Спасылкі 
* Сяргей Міскевіч. Мусульманскія могілкі ў горадзе Ўзда 

Катэгорыя:Узда
Катэгорыя:Татарскія могілкі Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў XIX стагоддзі
11-ы гвардзейскі танкавы корпус

**11-й гвардзейскі танкавы Прыкарпацкс-Берлінскі Чырванасцяжны ордэна Суворава корпус** — гвардзейскае фарміраванне БТМВ РСЧА Узброеных Сіл СССР у гады Вялікай Айчыннай вайны. Цяпер дадзенае падраздзяленне ўваходзіць у склад Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь і носіць назву **11-я асобная механізаваная брыгада**.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Брыгады Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1943 годзе
Катэгорыя:Савецкая гвардыя
Катэгорыя:Сухапутныя войскі СССР падчас Вялікай Айчыннай вайны
Ваенна-паветраныя сілы Нігерыі

**Ваенна-паветраныя сілы Нігерыі** () — адзін з відаў Узброеных Сіл Федэратыўнай Рэспублікі Нігерыя. Заснаваны 18 красавіка 1964 года. Арганізацыйна ВПС Нігерыі складаюцца з галоўнага штаба, пяці аддзелаў пры штабе, трох аперацыйных камандаванняў і чатырох часцей прамога падпарадкавання.

## Гл. таксама 
* Авіяцыя грамадзянскай вайны ў Нігерыі

## Заўвагі 
Катэгорыя:З’явіліся ў 1964 годзе
Катэгорыя:Ваенна-паветраныя сілы паводле краін
Гома

**Гома** () — кангалезскі горад на мяжы з Руандай, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Паўночнае Ківу.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Дэмакратычнай Рэспублікі Конга
Нацыянальная асамблея Нігерыі

**Нацыянальная Асамблея Нігерыі** () — федэральны заканадаўчы орган (парламент) Нігерыі.

## Склад 
Сучасны парламент складаецца з дзвюх палат:
* Верхняя палата — Сенат Нігерыі
* Ніжняя палата — Палата прадстаўнікоў Нігерыі.

## Палата прадстаўнікоў 
Палата прадстаўнікоў з’яўляецца ніжняй палатай парламента Нігерыі. Усяго 360 дэпутатаў. Дэпутаты абіраюцца па мажарытарнай сістэме адноснай большасці. Тэрмін паўнамоцтваў дэпутатаў — 4 гады.

## Сенат 
Сенат з’яўляецца верхняй палатай парламента Нігерыі. У яго ўваходзіць 109 сенатараў, якія абіраюцца па мажарытарнай сістэме адноснай большасці ў 36 трохмандатных і адной аднамандатнай акрузе. Старшыня Сената абіраецца непрамым галасаваннем з сенатараў.

## Спасылкі 
* Официальный сайт
* Assemblyonline news on the National Assembly 
* Official People and Legislature Information Interchange

Катэгорыя:Палітыка Нігерыі
Катэгорыя:Парламенты паводле краін
Рутшуру

**Рутшуру** () — горад у Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга, у правінцыі Паўночнае Ківу. Адміністрацыйны цэнтр аднайменнага раёна.

Размешчаны паміж азёрамі Эдуард і Ківу, за 15 км ад мяжы з Угандай і за 30 км ад мяжы з Руандай, на вышыні 1203 м над узроўнем мора. За 40 км на паўднёвы захад ад Рутшуру знаходзіцца вулкан Н’ямлагіра, лававыя патокі якога пры апошніх вывяржэннях падыходзілі да горада на адлегласць 7 км. На паўночным захадзе за 32 км знаходзіцца вулкан Май-я-Мота і гарачыя крыніцы, папулярны турыстычны аб’ект. На шахце на поўнач ад Рутшуру здабываецца пірахлор — руда на ніобій.

Да 1910 года ў каланіяльны перыяд належаў Руандзе. У сувязі з генацыдам у Руандзе выпрабаваў наплыў бежанцаў. У 2008 годзе тут разгарэліся баі паміж урадавымі войскамі і паўстанцамі генерала Нкунда.

## Гл. таксама 
* Катастрофа двух Мі-24 у Рутшуру (2017)

Катэгорыя:Гарады Дэмакратычнай Рэспублікі Конга
Denel AH-2 Rooivalk

**Denel AH-2 Rooivalk** () — паўднёваафрыканскі ўдарны верталёт вытворчасці Denel Aerospace Systems, аддзялення Denel.

Верталёт прызначаны для знішчэння жывой сілы і тэхнікі праціўніка, нанясення ўдараў па наземных цэлях, паветранай падтрымкі і суправаджэння, а таксама для паветранай разведкі і дзеянняў супраць партызан.

Экіпаж верталёта — два чалавекі: пілот і аператар сістэм узбраення.

## Літаратура 
* Jane's All The World's Aircraft 2004-2005 / Paul Jackson. — Jane's Information Group, 2004. — P. 471-472. — 860 p. — ISBN 0-7106-2614-2.

Катэгорыя:Ваенныя верталёты
MONUSCO

**Місія ААН у Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга** () — міратворчыя сілы Арганізацыі Аб’яднаных Нацый у Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга, заснаваныя Саветам Бяспекі ААН у рэзалюцыях 1279 (1999) і 1291 (2000). Прызначаны для назірання за мірным працэсам Другой кангалезскай вайны.

## Дзейнасць 
### 2022 год 
У сакавіку 2022 года з-за ўварвання Расіі ва Украіну, Украінскі міратворчы кантынгент у Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга вывеў авіяцыйнае падраздзяленне з 8 верталётаў.

У канцы ліпеня, на фоне абвінавачанняў палітыкаў і грамадзянскіх асоб ДР Конга ў няздольнасці прыняць меры для спынення канфлікту, прайшлі пратэсты мясцовага насельніцтва з патрабаваннем, каб Місія ААН пакінула краіну.

### 2023 год 
У лістападзе 2023 года Дэмакратычная Рэспубліка Конга падпісвае пагадненне аб поўным вывадзе міратворчых сіл ААН.

### 2024 год 
У маі 2024 года Місія ААН зачыніла базу ў горадзе Букаву і перадала яе ўрадавым вайскоўцам.

## Гл. таксама 
* Украінскі міратворчы кантынгент у Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга

## Літаратура
* Séverine Autesserre, ''The Trouble with the Congo: Local Violence and the Failure of International Peacebuilding"', Cambridge University Press, 2010. ISBN 9780521156011*
* Miller, Eric, "The Inability of Peacekeeping to Address the Security Dilemma," 2010. ISBN 978-3-8383-4027-2
* Shabbir Ahsan, *The peacekeeper'', 2007. ISBN 978-0-595-46896-6-

Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1999 годзе
Катэгорыя:Міратворчыя місіі і аперацыі ААН
Беспалётныя зоны (Ірак)

**Іракскія беспалётныя зоны** былі ўведзены міжнароднай кааліцыяй пасля завяршэння вайны ў Персідскім заліве (1991) для забеспячэння бяспекі курдскага і шыіцкага насельніцтва ў Іраку і праіснавалі да пачатку Іракскай вайны (2003).

У сакавіку 1991 года адразу пасля завяршэння міжнароднай ваеннай аперацыі «Бура ў пустыні» ў Іраку пачалося паўстанне курдаў і шыітаў, якое, аднак, было хутка задушана іракскай арміяй. Услед за гэтым ЗША і шэраг іншых краін разгарнулі гуманітарную аперацыю «Суцяшэнне» (Provide Comfort) на поўначы краіны для дапамогі курдскім бежанцам. Для таго, каб перашкодзіць выкарыстанню іракскай авіяцыі супраць курдаў, ЗША, Вялікабрытанія і Францыя абвясцілі аб стварэнні так званай «беспалётнай зоны», мяжа якой была ўсталявана па 36-й паралелі. З’яўленне самалётаў ВПС Ірака ў гэтым раёне было забаронена.

Другая забароненая зона была ўведзена над поўднем Ірака для абароны шыітаў у жніўні 1992 года (на поўдзень ад 32-й паралелі). У якасці прававога абгрунтавання свайго рашэння саюзнікі спасылаліся на рэзалюцыю Савета Бяспекі ААН 688 (1991), хоць фактычна тэкст рэзалюцыі не санкцыянаваў стварэнне падобных зон. Ірак ніколі не прызнаваў іх.

Абедзве беспалётныя зоны патруляваліся баявой авіяцыяй саюзнікаў (Францыя спыніла ўдзел у патруляванні ў 1998 годзе). На поўначы гэта ажыццяўлялася ў рамках аперацыі «Provide Comfort», а з 1997 года — «Паўночны дазор» (Northern Watch). На поўдні праводзілася аперацыя «Паўднёвы дазор» (Southern Watch), з 2002 года — «Паўднёвы фокус» (Southern Focus).

## Спасылкі 
* No-fly zones: The legal position (BBC, 2001) 
* Full-text of Resolution 688  
* Operation Northern Watch 
* Operation Southern Watch 
* Robert Dryfus article about illegality of NFZs 
* The Embarrassment and Illegality of the No-Fly Zones 
Катэгорыя:Паветраныя бітвы і аперацыі
Катэгорыя:Гісторыя Ірака
Оксфардскі ўніверсітэт імя Брукса

**Оксфардскі ўніверсітэт імя Брукса** () — брытанская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Оксфард.

## Агульная характарыстыка 
Гэта так званы "новы ўніверсітэт", які атрымаў статус універсітэта ў адпаведнасці з Законам аб далейшай і вышэйшай адукацыі 1992 года. Да гэтага моманту вучэльня была вядома як Оксфардскі політэхнічны інстытут ці проста Оксфардская політэхніка. Ён можа прасачыць сваё паходжанне з 1865 года, калі ён быў заснаваны як Оксфардская школа мастацтваў. Універсітэт быў названы ў гонар свайго першага кіраўніка Джона Генры Брукса, які адыграў вялікую ролю ў развіцці ўстановы.

Універсітэт размешчаны ў чатырох кампусах з асноўнымі аб'ектамі ў Оксфардзе і вакол яго, а чацвёрты кампус размешчаны ў Суіндане. Ва ўстанове навучаецца 16 900 студэнтаў, працуе 2 800 супрацоўнікаў і маецца больш за 190 000 выпускнікоў у больш чым 177 краінах. 

Універсітэт падзелены на чатыры факультэты: бізнес-школа, факультэт аховы здароўя і навук аб жыцці, факультэт гуманітарных і сацыяльных навук, а таксама факультэт тэхналогій, дызайну і навакольнага асяроддзя. Ва ўніверсітэце таксама ёсць школы архітэктуры і права. 

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Оксфард
Ваенна-паветраныя сілы Дэмакратычнай Рэспублікі Конга

**Ваенна-паветраныя сілы Дэмакратычнай Рэспублікі Конга** () — адзін з відаў Узброеных Сіл Дэмакратычнай Рэспублікі Конга.

Афіцыйная назва з 1971 па 1997 год — **Ваенна-паветраныя сілы Заіра** ().

## Баявы склад 
ВПС УС ДРК падзелены на дзве авіяцыйныя групы — 1-ю (штаб у Кіншасе) і 2-ю (штаб у Каміне). У гэтых авіягрупах — 9 эскадрылляў.

## Тэхніка і ўзбраенне 
## Здарэнні 
* У снежні 2006 года пацярпеў крушэнне кангалезскі Су-25, пілот якога, найміт з Беларусі А. П. Ліхоткін, загінуў.
* У чэрвені 2007 года ўпаў іншы Су-25, на якім загінуў украінскі найміт А. А. Маргатаў.
* 27 лютага 2017 года ў раёне Рутшуру баевікі-тутсі збілі два верталёты Мі-24. У складзе экіпажа знаходзіліся двое грузінскіх наймітаў і ваенныя спецыялісты з Беларусі. Усе яны выжылі, але атрымалі траўмы.

Катэгорыя:Ваенна-паветраныя сілы паводле краін
Ксенія Сырамалот

**Ксенія Сырамалот** (нар. ) — прэс-сакратарка «Задзіночання беларускіх студэнтаў», паэтка і аўтарка апавяданняў, студэнтка факультэта філасофіі і сацыяльных навук БДУ, валанцёрка Праваабарончага цэнтру «Вясна» і Цэнтра эфектыўнай камунікацыі «Жывая Бібліятэка». Палітычная зняволеная, абвінавачаная падчас пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе.

## Біяграфія 
Выдатніца, скончыла ліцэй БДУ, набрала па 100 балаў на ЦТ (па гісторыі Беларусі і грамадазнаўстве). Удзельнічала ў творчым саюзе факультэта, арганізоўвала «Тыдзень Студэнцтва». Піша апавяданні і вершы, друкавалася ў часопісе «Маладосць» .

Ксенія Сырамалот была арыштавана па месцы жыхарства 12 лістапада 2020 года ў рамках справы студэнтаў і выкладчыкаў ВНУ паводле ч. 1 арт. 342 КК (арганізацыя альбо ўдзел у групавых дзеяннях, якія груба парушаюць грамадскі парадак), пасля чаго была змяшчана пад варту ў СІЗА КДБ, затым 23 лістапада была пераведзена ў СІЗА на Валадарскага.

18 лістапада 2020 года сумеснай заявай пятнаццаці арганізацый, сярод якіх Праваабарончы цэнтр «Вясна», Беларуская асацыяцыя журналістаў, Беларускі Хельсінскі камітэт, Беларускі ПЭН-цэнтр, была прызнана палітычнай зняволенай. 7 снежня 2020 года шэфства над палітвязнем узяў Томас Маўц, прэзідэнт Еўрапейскай партыі зялёных, дэпутат Бундэстагу. 20 студзеня 2021 года сумеснай заявай чатырнаццаці ўкраінскіх праваабарончых арганізацый, сярод якіх , , , , арышт Ксеніі Сырамалот быў прызнаны незаконным і кваліфікаваны як .

16 ліпеня 2021 года суд Савецкага раёна Мінска прысудзіў Ксеніі Сырамалот, якая не прызнала віну, два з паловай гады пазбаўлення волі.

Знаходзілася ў жаночай калоніі Гомеля. Вызвалілася 30 лістапада 2022 года.

## Узнагароды 
У лістападзе 2021 года ўзнагароджана чэшскай прэміяй «Гісторыя несправядлівасці» (разам з Мікітай Емельянавым і Палінай Шарэнда-Панасюк).

## Спасылкі 
* Старонка Ксеніі Сырамалот на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»
* Старонка Ксеніі Сырамалот на сайце беларускага ПЭН-Цэнтру
* Старонка Ксеніі Сырамалот на сайце Задзіночання беларускіх студэнтаў 

Катэгорыя:Палітвязні Беларусі
Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»
Катэгорыя:Справа студэнтаў і выкладчыкаў ВНУ
Крэнфілдскі ўніверсітэт

**Крэнфілдскі ўніверсітэт** () — брытанская дзяржаўная даследчая вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у мястэчку Крэнфілд у Бедфардшыры.

## Агульная характарыстыка 
Гэта брытанскі дзяржаўны даследчы універсітэт паслядыпломнай адукацыі, які спецыялізуецца на навуцы, тэхніцы, дызайне, тэхналогіях і кіраванні. 

Ён быў заснаваны як каледж аэранаўтыкі ў 1946 годзе. На працягу 1950-1960-х гадоў развіццё авіяцыйных даследаванняў прывяло да росту і дыверсіфікацыі даследаванняў і ў іншых галінах, такіх як вытворчасць і кіраванне, а ў 1967 годзе - да заснавання школы кіравання. У 1969 годзе каледж аэранаўтыкі быў перайменаваны ў Крэнфілдскі тэхналагічны інстытут, быў зарэгістраваны каралеўскай граматай, атрымаў паўнамоцтвы па прысуджэнні ступеняў і стаў універсітэтам. У 1993 годзе ён атрымаў сваю цяперашнюю назву.

Універсітэт мае два кампусы: галоўны кампус знаходзіцца ў Крэнфілдзе, графства Бедфардшыр, і другі ў Акадэміі абароны Злучанага Каралеўства ў Шрывенхэме, графства Оксфардшыр. Галоўны кампус унікальны ў Злучаным Каралеўстве (і Еўропе агулам), бо мае ўласны аэрапорт і ўласны самалёт, які выкарыстоўваецца для навучання і даследаванняў.

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Крэнфілд
Рух 23 сакавіка

**Рух 23 сакавіка** — кангалезская паўстанцкая групоўка, утвораная на базе НКНА. Прадстаўляе інтарэсы этнічнай меншасці тутсі і дзейнічае на ўсходзе краіны. Сваю назву атрымала ад даты мірных перамоваў 2009 года, калі паўстанцы-тутсі былі легалізаваныя і ўліліся ў склад дзеючай арміі.

Аднак у красавіку 2012 года баевікі зноў паднялі паўстанне. Яго лідарам стаў генерал Боска Нтаганда. Летам 2012 года да падаўлення бунту тутсі далучыліся войскі ААН. 

20 лістапада 2012 года паўстанцам удалося атрымаць буйную перамогу, захапіўшы адміністрацыйны цэнтр Гома. Як паведамлялася, падтрымку паўстанцам аказвалі ўрады Уганды і Руанды

Пазней у самой паўстанцкай групоўцы адбыўся раскол і Боска Нтаганда, маючы асцярогі наконт свайго жыцця, здаўся ў амерыканскае консульства ў Руандзе.

5 лістапада 2013 года пасля цяжкага ваеннага паражэння рух самараспусціўся.

12 снежня ўлады Дэмакратычнай Рэспублікі Конга падпісалі з групоўкай M23 мірнае пагадненне. Цырымонія падпісання, якая адбылася ў Кейптаўне, павінна была адбыцца яшчэ 11 лістапада ва Угандзе. Аднак тады падпісанне было адкладзена, паколькі бакі не маглі прыйсці да згоды з нагоды таго, як назваць дакумент: пагадненнем або дэкларацыяй.

Катэгорыя:Узброеныя групоўкі ў Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга
Ірына Вільдэ

**Ірына Вільдэ** (, сапраўднае імя і прозвішча — *Дарына Дзмітрыеўна Макаго́н* (), па мужы Палатню́к; , Чарнаўцы, Аўстра-Венгрыя — , Львоў, УССР) — украінская пісьменніца. Лаўрэатка Дзяржаўнай прэміі УССР імя Т. Р. Шаўчэнкі (1965).

Дэпутат Вярхоўнага Савета Украінскай ССР 2-га склікання.

## Біяграфія 
Нарадзілася 5 мая 1907 года ў Чарнаўцах ў сям’і пісьменніка Дзмітрыя Макогона, які паходзіў з Харосткава (Галіцыя), працаваў настаўнікам на Букавіне; маці была немкай. Браты: Арэст (быў членам Украінскай вайсковай арганізацыі, эміграваў у Германію), Багдан (быў ваенным дывізіі СС «Галічына», уцёк з Бродскага катла, эміграваў у ЗША).

З 1922 года вучылася ў Чарнавіцкай гімназіі. У сувязі з тым, што Чарнаўцы ў 1918 года былі акупавана Румыніяй, у 1923 годзе сям’я Макогона пераехала ў Станіслаў у Польскую Рэспубліку, дзе бацька стаў працаваць настаўнікам. Дарына на ўсё жыццё захавала любоў да букавінскага краю.

У Станіславе Дарына хадзіла ў мясцовую гімназію. Пасля заканчэння вучобы на гуманітарным факультэце Львоўскага ўніверсітэта (1928—1933), працавала настаўніцай у Каламыі, а затым рэдактарам газеты «Жіноча доля» (1933—1939).

Друкавацца пачала са студэнцкіх гадоў. У 1930 годзе была апублікавана апавяданне маладой пісьменніцы «Аповесць жыцця» (пазней названае — «Паэма жыцця»). На працягу 1930—1939 гадоў Вільдэ апублікавала шэраг апавяданняў і аповесцяў з жыцця інтэлігенцыі з Заходняй Украіны, мяшчанства, навучэнскай моладзі.

У 1935 годзе — упершыню пад псеўданімам Ірына Вільдэ надрукавала аповесць «Матылькі на высокіх абцасах».

Пасля далучэння Заходняй Украіны да УССР працягвала працаваць з добра знаёмай ёй тэмай сям’і ў буржуазным грамадстве (раман «Паўналетнія дзеці», 1939).

У 1940 годзе І. Вільдэ была прынята ў Саюз пісьменнікаў СССР.

На працягу 1945—1949 гадоў — спецыяльны карэспандэнт газеты «Правда Украины».

У 1947 годзе Вільдэ была абрана дэпутатам Вярхоўнага Савета Украінскай ССР 2 склікання.

З 1965 па 1966 гады ўзначальвала Львоўскую арганізацыю Саюза пісьменнікаў УССР.

Памерла 30 кастрычніка 1982 года ў Львове. Пахавана на Лычакіўскіх могілках у Львове.

## Узнагароды 
* прэмія імя І. Я. Франка (1935)
* дзяржаўная прэмія УССР імя Т. Р. Шаўчэнкі (1965),
* два ордэны «Знак Пашаны» (1957, 1967),
* ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга,
* ордэн Дружбы народаў (1977).

## Літаратура 
* Вильдэ, Ирина // Вибрафон — Волово. — М. : Советская энциклопедия, 1951. — С. 68. — (Большая советская энциклопедия : [в 51 т.] / гл. ред. Б. А. Введенский ; 1949—1958, т. 8).
* Куторга 3. Накануне // Литературная газета. — 1959. — 10 дек.
* Пустовойт П. Иллюзии гибнут, надежды остаются // Дружба народов. — 1958. — № 12.
* Вальо М. А. Ipина Вільде: Літ.-критич. нарис. — К., 1962.
* Письменники Радянської України: біобібліографічний довідник. / Авт.-упоряд.: В. К. Коваль, В. П. Павловська. — К.: Радянський письменник, 1981. — 327 с. — С. 34—35.

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета УССР 2-га склікання
Катэгорыя:Лаўрэаты Нацыянальнай прэміі Украіны імя Тараса Шаўчэнкі
Чарнабаіўка (Білазэрскі раён)

**Чарнаба́іўка** () — вёска ў Білазэрскім раёне Херсонскай вобласці Украіны. На ўскраіне знаходзіцца Міжнародны аэрапорт Херсон.

## Геаграфія 
Чарнабаіўка размешчана на поўдні Украіны ў межах стэпавай зоны на Прычарнаморскай нізіне Усходне-Еўрапейскай раўніны. Населены пункт знаходзіцца за 8,3 км на паўночны ўсход ад раённага цэнтра, за 10 км ад абласнога цэнтра. На паўночнай ускраіне вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя Чарнабаіўка на лініі Херсон — Мікалаеў. Праз Чарнабаіўку праходзіць аўтадарога  Растоў-на-Доне — Адэса.

## Гісторыя 
Размешчана на трасе Херсон — Мікалаеў. Паўстала ў выніку зліцця двух населеных пунктаў: Чарнабаіўскіх і Гусакоўскіх хутароў, якія размяшчаліся з процілеглых бакоў гэтай трасы. Непасрэдна мяжуе з абласным цэнтрам — Херсонам, з’яўляючыся, у некаторым родзе, яго прадмесцем. Адна з найбуйнейшых па колькасці вёсак ва Украіне, якая перавышае па гэтым паказчыку і па плошчы шмат гарадоў і пасёлкаў. Насельніцтва па перапісу 2001 года складала 9275 чалавек.

У ходзе ўварвання Расіі ва Украіну ў 2022 годзе акупанты выкарыстоўвалі аэрадром блізу Чарнабаіўкі як камандны пункт і месца збору самалётаў і верталётаў. З 27 лютага ён дзясяткі разоў станавіўся цэллю для ўкраінскіх ваенных. Пасля вызвалення ў лістападзе правабярэжжа Херсонскай вобласці Чарнабаіўка вярнулася пад кантроль украінскіх сіл.

## Мясцовы савет 
75024, Херсонская вобл., Білазэрскі р-н, в. Чарнабаіўка, вул. Кастрычніцая 44.

## Насельніцтва 
Станам на 2011 год у Чарнабаіўцы пражывала 9275 чалавек. Роднымі мовамі назвалі:

## Помнікі 
## Вядомыя ўраджэнцы 
* Аляксей Іларыёнавіч Кірычэнка (1908—1975) — савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч.
* Віктар Сяргеевіч Зорын — майстар спорту Украіны па вольнай барацьбе, майстар спорту СССР па вольнай барацьбе.
* Дзмітрый Канстанцінавіч Маторны (2 лістапада 1927 — 30 ліпеня 2018) — савецкі і ўкраінскі наватар сельскагаспадарчай вытворчасці, старшыня калгаса імя Кірава Білазэрскага раёна Херсонскай вобласці. Двойчы Герой Сацыялістычнай Працы (1966, 1986). Герой Украіны (2002).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Чарнабаіўка на сайце Вярхоўнай Рады Украіны

Катэгорыя:Населеныя пункты Херсонскай вобласці
Кінапрадзюсар

**Прадзюсар** (, ад *produce* — вырабляць) у кінематографе — давераная асоба кінакампаніі, якая ажыццяўляе ідэйна-мастацкі і арганізацыйна-фінансавы кантроль над пастаноўкай фільма. Ён таксама прымае актыўны ўдзел у падборы акцёраў, тэхнічнага персаналу. Функцыі прадзюсара могуць выконваць таксама рэжысёры, акцёры, сцэнарысты.

Асноўная задача прадзюсара — забяспечыць здымачнай групе ўмовы для здымак фільма, стварыць ёй умовы для паспяховай рэалізацыі творчай задачы (звышзадачы).


Катэгорыя:Кінапрафесіі
Ірына Міхайлаўна Дароніна

**Ірына Міхайлаўна Дароніна** (, ) — беларуская артыстка балета.

## Біяграфія 
У 1937 годзе скончыла Маскоўскае харэаграфічнае вучылішча.

У 1937—1938 і 1939—1962 (з перапынкам) салістка Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі.

У 1938—1939 працавала ў Дзяржаўным ансамблі танца СССР пад кіраўніцтвам І. Майсеева.

## Творчасць 
Характарная танцоўшчыца, вылучалася сцэнічным тэмпераментам, акцёрскім дараваннем, мімічнай выразнасцю. Найбольш цікавымі і своеасаблівымі ў яе выкананні былі гратэскавыя партыі і народныя танцы.

У нацыянальным рэпертуары першая ўвасобіла вобразы Хмары («Князь-возера» В. Залатарова) і пані Ядвігі («Падстаўная нявеста» Г. Вагнера).

Сярод іншых партый: фея Карабос («Спячая прыгажуня» П. Чайкоўскага), Марцаліна («Марная засцярога» П. Л. Гертэля), Гудула («» Ц. Пуні), Другая жонка («» Б. Асаф’ева), Бармалеіха, Варвара («Доктар Айбаліт» І. Марозава); танцы — венгерскі, іспанскі, мазурка («Лебядзінае возера»), усходні («Шчаўкунок» П. Чайкоўскага), цыганскі («Дон Кіхот» Л. Мінкуса); характарныя танцы ў операх «Іван Сусанін» М. Глінкі, «Князь Ігар» А. Барадзіна, «Кармэн» Ж. Бізэ, «Аіда» Дж. Вердзі і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Артысты балета паводле алфавіта
Катэгорыя:Артысты балета СССР
Катэгорыя:Артысты балета Беларусі
Катэгорыя:Артысты балета XX стагоддзя
Блогер

**Блогер** — чалавек, які вядзе блог на розных інтэрнэт-платформах. З’яўляецца пісьменнікам, рэдактарам, прадзюсарам уласнага інтэрнэт-часопіса.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сеткавыя зносіны
Катэгорыя:Медыяпрафесіі
Тэлевізійная праграма

у ідзе тэлевізійная праграма.]]
**Тэлепраграма** (тэлевізійная праграма) або **тэлеперадача** — закончанае ці не закончанае ў тэматычных адносінах глядзельна-гукавое паведамленне, якое перадаецца пры дапамозе сродкаў электрычнай сувязі шырокім пластам насельніцтва.

Таксама тэлепраграма (тэлевізійная праграма) — спіс (пералік) тэлеперадач і іншага (фільмы, музыка) на бліжэйшы час (звычайна — тыдзень) і публікуецца ў розных СМІ для інфармавання тэлегледача.

Катэгорыя:Тэлеперадачы
Сілавікі

**Сілавікі** — прадстаўнікі праваахоўных органаў, разведвальных арганізацый, узброеных сіл і іншых дзяржаўных структур, якім дзяржава дэлегуе сваё права на прымяненне сілы (гэтыя арганізацыі прынята называць *сілавыя міністэрствы*, *сілавыя ведамствы*, * сілавыя структуры*).

## Прыклады 
* Міністэрства абароны (у т.л. Узброеныя сілы)
* Міністэрства ўнутраных спраў (паліцыя, міліцыя, унутраныя войскі, жандармерыя)
* Міністэрства па надзвычайных сітуацыях
* Спецслужбы

## Іншыя значэнні 
У дачыненні да Расіі гэтае паняцце часта пашыраецца і на прадстаўнікоў палітычных груповак, а таксама асобных палітычных дзеячаў і бізнесменаў, злучаных з сілавымі структурамі Расіі і/ці СССР у сучаснасці або мінулым. Як сленгавае слова ўвайшло ў іншыя мовы ў якасці паліталагічнага тэрміна і шырока выкарыстоўваецца ў гутарковай гаворцы і журналістыцы пры апісанні палітычных працэсаў сучаснай Расіі і постсавецкіх дзяржаў.

## Гл. таксама 
* Ваенізаваная арганізацыя

Катэгорыя:Ідэалагічныя клішэ
Даме Груеў

**Дамян Ёванаў Груеў**, больш вядомы як **Да̀ме Груеў** ( , сяло Смілева, Бітальскі раён, Асманская імперыя (суч. Паўночная Македонія) —  , гара Пятлец, сучасн. Паўночная Македонія) — балгарскі настаўнік і рэвалюцыянер, удзельнік нацыянальна-вызваленчага руху балгарскага народа ў Македоніі і Одрынскай вобласці, адзін з заснавальнікаў і ідэолагаў УМОРА. Меў мянушку «Воля арганізацыі».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Балгарыі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Паўночнай Македоніі
Зорка (знакамітасць)

**«Зорка»** (, ) — чалавек, які дасягнуў поспеху ў сваёй вобласці, стаў шырока вядомым сярод самых розных слаёў насельніцтва і прыцягвае падвышаную ўвагу тэлебачання і прэсы.

Катэгорыя:Поп-культура
Ірына Дзянісаўна Дзідзічэнка

**Ірына Дзянісаўна Дзідзічэнка** (, ) — савецкая і беларуская артыстка балета. Заслужаная артыстка БССР (1964).

## Біяграфія 
У 1955 годзе скончыла Ленінградскае харэаграфічнае вучылішча. Вучылася ў класе .

Працавала ў тэатрах оперы і балета  і Новасібірска. У 1959—1975 салістка Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі.

Валодаючы выразнай пластыкай, моцным сцэнічным тэмпераментам, Дзідзічэнка паказала сябе яркай характарнай танцоўшчыцай.

Сярод яе работ: партыі Мадэрнісцкай танцоўшчыцы, Карчмаркі («Мара» і «Выбранніца» Я. Глебава), Марты («Святло і цені» Г. Вагнера), Мерседэс і Вулічнай танцоўшчыцы («Дон Кіхот» Л. Мінкуса), Анітры («Пер Гюнт» на музыку Э. Грыга), Каляровай дзяўчыны («Сцежкаю грому» К. Караева), Феі Карабос («Спячая прыгажуня» П. Чайкоўскага); індускі танец («Баядэрка» Л. Мінкуса), іспанскі, венгерскі («Лебядзінае возера» П. Чайкоўскага), сарацынскі («» А. Глазунова), іспанскі танец, мазурка («» С. Пракоф’ева), кракавяк («» Б. Асаф’ева), гадзітанскі, этрускі танцы («» А. Хачатурана); характарныя танцы ў операх «Князь Ігар» А. Барадзіна, «Хаваншчына» М. Мусаргскага, «Кармэн» Ж. Бізэ.

## Літаратура 
* 
* 
* Балет: энциклопедия. / Гл. ред. Ю. Н. Григорович.- М.: Советская энциклопедия, 1981.- 623 стр. с илл.

Катэгорыя:Артысты балета паводле алфавіта
Катэгорыя:Артысты балета Беларусі
Катэгорыя:Артысты балета XX стагоддзя
Гоцэ Дэлчаў

**Георгі Нікалаў Дэлчаў**, таксама званы **Гоцэ Дэлчаў** (, ; 4 лютага 1872, Кукуш, Асманская імперыя — 4 мая 1903, сяло Баніца, Асманская імперыя) — рэвалюцыянер з Македоніі, кіраўнік УМОРА.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Кукушы ў 1872 годзе ў сям’і Міколы і Султаны Дэлчавых. Атрымаў адукацыю ў Салунскай балгарскай мужчынскай гімназіі. У 1891 годзе паступіў у Ваеннае вучылішча ў Сафіі, але з-за яго ўдзелу ў сацыялістычным гуртку быў выключаны і з 1894 года працаваў настаўнікам у горадзе Шціп разам з Дамянам Груевым, адным з заснавальнікаў таемнай арганізацыі БМОРК, пасля вядомай як Унутраная македонска-одрынская рэвалюцыйная арганізацыя.

Гоцэ Дэлчаў стаў фактычным кіраўніком арганізацыі і абвясціў мэтай вызваленне Македоніі і Эдырнэ шляхам узброенага паўстання. Як першапачатковая мэта, арганізацыя дамагалася аўтаноміі Македоніі і Эдырнэ ў рамках Асманскай імперыі.

## Рэвалюцыйная дзейнасць 
У снежні 1896 года Гоцэ Дэлчаў пакідае настаўніцтва і становіцца прафесійным рэвалюцыянерам. У 1896 годзе на Салунскім кангрэсе разам з Герчэ Пятровым распрацаваў праграму і статут арганізацыі.

У 1899 годзе па ініцыятыве Гоцэ Дэлчава ствараюцца партызанскія атрады УМОРА.

У сакавіку 1903 года група Гоцэ Дэлчава ўзарвала мост на рацэ Ангіста на чыгуначнай лініі Салонікі — Эдырнэ. У пачатку мая яна трапіла ў засаду ў раёне горада Серэ, і ў бітве Гоцэ Дэлчаў быў забіты.

## Памяць 
* Гоцэ Дэлчаў — нацыянальны герой Балгарыі і Паўночнай Македоніі.
* Ён згадваецца ў гімне Паўночнай Македоніі

Яго імем названы:

* горад Гоцэ-Дэлчаў (былы Неўракоп) у Балгарыі;
* горад Дэлчава ў Паўночнай Македоніі;
* сяло Дэлчава ў Балгарыі;
* сяло Нова-Дэлчава ў Балгарыі;
* хрыбет Дэлчаў і пік Дэлчаў на востраве Лівінгстан, Антарктыда;
* Гоцаў-Врх, найвышэйшы пік гары Славянка;
* вуліца Гоцэ Дэлчава ў Бялградзе, Сербія (у 2016 годзе перайменаваная ў бульвар Маршала Талбухіна з-за кіраўніцтва Гоцэ Дэлчавым «прабалгарскай і антысербскай» рэвалюцыйнай арганізацыяй, якая разглядае Македонію як этнічна балгарскую тэрыторыю);
* вуліца Гоцэ Дэлчава ў Банска, Балгарыя;
* універсітэт у горадзе Шціп (Паўночная Македонія).

## Гл. таксама 
* Гісторыя Балгарыі
* Гісторыя Грэцыі
* Гісторыя Паўночнай Македоніі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў рэгіёне Цэнтральная Македонія
Катэгорыя:Памерлі ў рэгіёне Цэнтральная Македонія
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Балгарыі
Катэгорыя:Педагогі Балгарыі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Паўночнай Македоніі
Ніна Мікалаеўна Дзьячэнка

**Ніна Мікалаеўна Дзьячэнка** (, , Расія) — савецкая і беларуская артыстка балета, балетмайстар. Заслужаная артыстка Расіі (1973). У 2005 годзе за шматгадовую плённую творчую дзейнасць, значны асабісты ўклад у развіццё беларускага харэаграфічнага мастацтва атрымала медаль Францыска Скарыны.

## Біяграфія 
У 1963 годзе скончыла Пермскае харэаграфічнае вучылішча, у 1965—1985 гадах выкладала ў ім.

Працавала ў Львоўскім (з 1963) і Пермскім (з 1965) тэатрах оперы і балета.

Сярод яе партый: Мерседэс («Дон Кіхот» Л. Мінкуса), Зарэма («Бахчысарайскі фантан» Б. Асаф’ева), Эгіна («Спартак» А. Хачатурана), Кармэн («Кармэн-сюіта» Ж. Бізэ — Р. Шчадрына), Фея Бэзу («Спячая прыгажуня» П. Чайкоўскага) і інш.

Танцоўшчыца яркіх, насычаных харэаграфічных вобразаў і востраканфліктных сітуацый, Н. Дзьячэнка арганічна спалучала задуму балетмайстра са сваімі багатымі выразнымі магчымасцямі і акцёрскім тэмпераментам. Найбольш ярка гэта праявілася ў спектаклі «Іспанскія мініяцюры», дзе яна выступіла не толькі як выканаўца адной з галоўных партый, але і як асістэнт балетмайстра. Выступленне Н. М. Дзьячэнкі ў дывертысментах з яе партнёрам І. Шапавалавым было вельмі запамінальным. Фрагмент іх выступлення ўвайшоў у фільм «І зноў прэм’ера», які быў зняты ў 1981 годзе Пермскай студыяй тэлебачання і прысвечаны творчасці Н. Дзьячэнкі.

З 1986 года педагог-рэпетытар Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі, з 1988 года — педагог Беларускага харэаграфічнага вучылішча.

З 1992 года — балетмайстар, з 1993 — галоўны балетмайстар Беларускага дзяржаўнага музычнага тэатра.

Сярод пастановак на беларускай сцэне: балеты «Іспанскі дывертысмент», «Зачараваны прынц» на муз. П. Чайкоўскага, харэаграфія спектакляў «Хэло, Долі!» Дж. Германа, «Халопка» М. Стрэльнікава, «Вясёлая ўдава» Ф. Легара, «Капялюш Напалеона» , «Цыганскі барон» І. Штрауса.

### Сям’я 
* Муж — савецкі і беларускі оперны спявак , народны артыст РСФСР.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Танец у жыцці, жыццё ў танцы  — інтэрв’ю газеце «Звязда»
* НІНА ДЗЬЯЧЭНКА: «МАРУ, КАБ З „МІНСК-БАЛЕТАМ“ СУПРАЦОЎНІЧАЛІ БУЙНЕЙШЫЯ СУЧАСНЫЯ ХАРЭОГРАФЫ…»

Катэгорыя:Артысты балета паводле алфавіта
Катэгорыя:Артысты балета Беларусі
Катэгорыя:Артысты балета XX стагоддзя
Візантыйская Балгарыя

**Візантыйская Балгарыя** - перыяд у гісторыі Балгарыі, які доўжыўся з 1018 па 1186 год, падчас якога яе тэрыторыя знаходзілася пад уладай Візантыйскай імперыі .

### Гісторыя 
У 1018 годзе, пасля ўпартай і жорсткай барацьбы, візантыйскі імператар Васіль II Балгарабойца знішчыў Першае Балгарскае царства і ўключыў яго землі ў склад Візантыі  . Балгарская царква была падпарадкавана Канстанцінопальскаму патрыярху, а многія шляхетныя балгарскія роды былі пераселены ў азіяцкую частку імперыі.

Пасля гэтага балгары неаднаразова рабілі паўстанні супраць візантыйскага валадарства — паўстанне Пятра Дэляна ў 1040—1041 , Георгія Вотеха ў 1072 годзе , але ўсе яны былі задушаны.

Балгарская дзяржаўнасць была адноўлена ў 1186 годзе, дзякуючы новаму, на гэты раз паспяховаму паўстанню пад кіраўніцтвам братоў Пятра і Асеня . Было абвешчана незалежнае Другое Балгарскае царства, а браты сталі яго царамі  .

### Гл. таксама 
* Гісторыя Балгарыі
* Асманская Балгарыя
* Васіль II Балгарабойца
* Пётр II Дзялян

### Нататкі 

### Літаратура 
* Златарскі, В. *Гісторыя на българската държава прэз сярэдніце веку*, том II: Българыя пад візантыйскае валадарства, Выдавецтва «Навука і мастацтва», Сафія, 1972.
* Літаўрын, Г. *Балгарыя і Візантыя ў XI-XII стст.*, Выдавецтва Акадэміі навук СССР, Масква, 1960.
* Паўлаў, Пл. *Бунтары і авантурысты ў Средновековна България*, Выдавецтва «Абагар», Вяліка Търнава 2000

Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Балгарыі
Марыя Віктараўна Каленік

**Марыя Віктараўна Каленік** () — палітычная зняволеная, абвінавачаная падчас пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе.

## Біяграфія 
Нарадзілася 1 чэрвеня 1998 года ў сям’і мастакоў. Бацька і старэйшая сястра — мастакі.

Пасля заканчэння гімназіі мастацтваў імя Ахрэмчыка з першага разу не змагла паступіць у Беларускую дзяржаўную акадэмію мастацтваў. Не здалася, была залічана студэнткай на факультэт экспазіцыйнага дызайну БДАМ, адлічана з ВНУ ў 2020 годзе.

Арыштавана па месцы жыхарства 12 лістапада 2020 года ў рамках справы студэнтаў і выкладчыкаў ВНУ паводле ч. 1 арт. 342 Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь (арганізацыя альбо ўдзел у групавых дзеяннях, якія груба парушаюць грамадскі парадак), пасля чаго была ўзята пад варту ў СІЗА КДБ, затым пераведзена ў СІЗА на вуліцы Валадарскага.

18 лістапада 2020 года сумеснай заявай пятнаццаці арганізацый, сярод якіх Праваабарончы цэнтр «Вясна», Беларуская асацыяцыя журналістаў, Беларускі Хельсінскі камітэт, Беларускі ПЭН-цэнтр, была прызнана палітычнай зняволенай. 29 снежня 2020 года шэфства над палітвязнем узяў Томаш Франкоўскі, дэпутат Еўрапарламента, член Дэлегацыі па сувязях з Беларуссю і Камітэта па культуры і адукацыі ў Еўрапарламенце, які заклікаў да *«неадкладнага і безумоўнага вызвалення і зняцця абвінавачанняў з усіх арыштаваных студэнтаў, у тым ліку Марыі Каленік»*. 20 студзеня 2021 года сумеснай заявай чатырнаццаці ўкраінскіх праваабарончых арганізацый, сярод якіх , , , , арышт Марыі Каленік быў прызнаны незаконным і кваліфікаваны як .

16 ліпеня 2021 года суд Савецкага раёна Мінска прысудзіў Марыі Каленік, якая не прызнала віну, два з паловай гады пазбаўлення волі. Знаходзілася ў жаночай калоніі Гомеля. Вызвалілася 30 лістапада 2022 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Старонка Марыі Каленік на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»
* Старонка Марыі Каленік на сайце Задзіночання беларускіх студэнтаў 

Катэгорыя:Палітвязні Беларусі
Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»
Катэгорыя:Справа студэнтаў і выкладчыкаў ВНУ
Тодар Аляксандраў

**Тодар Аляксандраў Папаруша** (4 сакавіка 1881, Нова Сяло, Македонія, тады Асманская імперыя — 31 жніўня 1924, Сугарава, Балгарыя) — балгарскі рэвалюцыянер і палітычны дзеяч, кіраўнік Унутранай македонскай рэвалюцыйнай арганізацыі ў 1919—1919 гг.

Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Балгарыя)
Рака (значэнні)

**Рака** — шматзначны тэрмін.

* Рака — прыродны паверхневы водны паток.
* Рака — горад на поўначы Сірыі.
* Рака — амерыкана-канадскі ваенны навукова-фантастычны кароткаметражны фільм.
Тур’я (прыток Сосьвы)

**Тур’я** — рака на Урале, правы прыток ракі Сосьвы. Працякае па тэрыторыі гарадскіх акруг Карпінск, Краснатур’інск і Сяроўскай гарадской акругі Свярдлоўскай вобласці, дробная несудаходная перадгорнага тыпу з чаргаваннем плёсаў і перакатаў.

Даўжыня 128 км, плошча вадазбору 1160 км². Сярэднегадавы расход вады ў 72 км ад вусця складае 2,64 м³/сек. Рэчышча звілістае, шырыня рэчышча 10—40 м, месцамі да 50 м, хуткасць цячэння 1—2 м/сек. Глыбіня ракі на перакатах вагаецца ад 0,2 да 0,5 м, на плёсах не перавышае 2 м. Даліна ракі месцамі забалочаная.

## Літаратура 
* Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 11. Средний Урал и Приуралье. Вып. 2. Тобол / под ред. В. В. Николаенко. — Ленинград: Гидрометеоиздат, 1965. — 240 с.
* 
* *Матвеев А. К.* Географические названия Урала: Топонимический словарь. — Екатеринбург: ИД «Сократ», 2008. — С. 281.

Катэгорыя:Басейн Іртыша
Катэгорыя:Рэкі Свярдлоўскай вобласці