open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Барыс Яўгенавіч Ведзянееў

**Барыс Яўгенавіч Ведзянееў** (21 снежня 1884 (2 студзеня 1885), Тыфліс — , ) — савецкі вучоны, энергетык і гідратэхнік. Лаўрэат Сталінскай прэміі першай ступені (1943). Спецыяліст пераважна па тэорыі эканамічнага абгрунтавання будаўніцтва ГЭС.

## Біяграфія 
Барыс Яўгенавіч Ведзянееў нарадзіўся ў Тыфлісе. Скончыў Пецярбургскі інстытут інжынераў шляхоў зносін у 1909 годзе. У пачатку XX стагоддзі займаўся праектаваннем партовых збудаванняў у Мурманску і на Далёкім Усходзе.

Удзельнічаў у праектаванні гідрастанцыі на Дняпры. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года прымаў удзел у распрацоўцы плана ГАЭЛРА. Быў адным з кіраўнікоў узвядзення Дняпроўскай, Волхаўскай і Кандапожскай ГЭС. Акадэмік АН СССР (1932). Дэпутат ВС СССР 1-2 скліканняў (з 1937 года) ад Карэльскай АССР.

Памёр 25 верасня 1946 года. Пахаваны ў Маскве на Новадзявочых могілках.

## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. — ISBN 5-85270-037-1.

Катэгорыя:Гідратэхнікі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання
Праспект Ветэранаў (Санкт-Пецярбург)

**Праспект Ветэранаў** — адзін з найбуйнейшых праспектаў у Кіраўскім і Краснасельскім раёнах Санкт-Пецярбурга. Абмежаваны з аднаго боку вуліцай Зіны Партновай і вуліцай Падводніка Кузьміна, з другога — праспектам Будзённага.

## Гісторыя 
У пачатку 1960-х гадоў пачалася пракладка магістралі, якая павінна была ісці паралельна праспекту Стачак, злучаючы Дачнае, Урыцк і Сасновую Паляну. У праектнай дакументацыі яна праходзіла як Сярэдняя вуліца. 16 студзеня 1964 года праектная Сярэдняя вуліца атрымала афіцыйную назву — праспект Ветэранаў. Назва праспекту дадзена ў гонар удзельнікаў Вялікай Айчыннай вайны 1941—1945 гадоў. У 1971 годзе ў склад праспекта ўвайшоў Манетны завулак, які праходзіў у Сасновай Паляне.

У 1977 годзе ля праспекта адкрылася станцыя метрапалітэна з аднайменнай назвай.

28 снежня 2019 года ў Навасергіеве быў адкрыты новы ўчастак праспекта, не звязаны з асноўнай яго часткай — ад праспекта Будзённага да вуліцы Уладзіміра Пчалінцава. 13 лістапада 2020 года стары і новы ўчасткі праспекта былі злучаны ў агульную магістраль. Для іх злучэння быў пабудаваны пераезд цераз службовую чыгуначную лінію. Плануецца далейшае падаўжэнне праспекта на захад.

## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

Катэгорыя:Праспекты Санкт-Пецярбурга
Ваганава (Ленінградская вобласць)

**Вага́нава** () — вёска Рах’інскага гарадскога паселішча Усевалажскага раёна Ленінградскай вобласці Расіі.

## Гісторыя 
У 1940 годзе вёска налічвала 56 двароў.

У час Вялікай Айчыннай вайны, у 1941—1944 гадах у вёсцы знаходзіўся пункт сувязі Ленінградскага фронту (кодавая назва — «Тройка-1»). Ён быў злучаны з «вялікай зямлёй» пракладзеным па дне Ладажскага возера падводным кабелем. У 1975 годзе на ўскраіне вёскі быў адкрыты мемарыял «Тройка-1» — адноўлены бліндаж пункта сувязі з мемарыяльнай дошкай.

У час Вялікай Айчыннай вайны ў вёсцы былі разгорнуты наступныя медыцынскія ўстановы:

* Ваенна-марскі шпіталь КБФ № 5 (1941—1944)
* Эвакуацыйны прыёмнік № 740 (1941—1942)
* Палявы рухомы шпіталь № 2234 (1941—1943)
* Палявы рухомы шпіталь № 2228 (1944)[30].
У 1958 годзе насельніцтва вёскі складала 1156 чалавек. У 1997 годзе ў вёсцы пражываў 161 чалавек, у 2002 годзе — 1080 чалавек (рускіх — 82 %), у 2007 годзе — 900.

## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

Катэгорыя:Населеныя пункты Ленінградскай вобласці
Вагонмаш

**ЗАТ «ВАГОНМАШ»** (былы Ленінградскі ордэна Кастрычніцкай Рэвалюцыі і ордэна Чырвонай Зоркі вагонабудаўнічы завод ім. І. Я. Ягорава) — прадпрыемства Расіі, якое займалася вытворчасцю пасажырскіх вагонаў для чыгунак і электравагонаў для рухомага складу метрапалітэна.

## Гісторыя завода 
Завод быў заснаваны ў 1874 годзе выхадцам з Шатландыі Ф. К. Рэштке. Першапачаткова спецыялізаваўся на металаапрацоўцы. З 1897 года пераарыентаваўся на выпуск вагонаў і быў перайменаваны ў Пецярбургскі вагонабудаўнічы завод. У 1911 годзе завод увайшоў у склад манаполіі (сіндыката) «Прадвагон».

Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года завод перайшоў ва ўласнасць Савецкай дзяржавы, а ў 1922 атрымаў імя ўдзельніка рэвалюцыйнага руху І. Я. Ягорава. У 20-я — 30-я гады XX стагоддзя завод выпускаў пасажырскія вагоны для прыгарадных цягнікоў і саставаў далёкага накіравання.

У 1939 годзе тут пабудаваны першы савецкі суцэльнаметалічны вагон. У гады Вялікай Айчыннай вайны перайшоў на ваенную прадукцыю. Вагоны прыгарадных зносін пераабсталяваліся для перавозкі параненых у складзе ваенна-санітарнага цягніка. З мая 1968 г. Ленінградскі вагонабудаўнічы завод прыступіў да серыйнай вытворчасці маторвагонных цягнікоў для рухомага складу Пецярбургскага метрапалітэна.

У снежні 2013 года прызнаны банкрутам, уведзена конкурсная вытворчасць. Будынкі завода адразу былі знесены, на іх месцы пачалося масавае жылое будаўніцтва.

У цяперашні час пад назвай ТАА «Вагонмаш» на пляцоўцы Кіраўскага завода працуе сумеснае прадпрыемства Škoda Transportation (51 %) і Кіраўскага завода (49 %), адноўлена вытворчасць вагонаў «Нява».

## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

Катэгорыя:Машынабудаўнічыя кампаніі
Катэгорыя:Кампаніі Расіі
Катэгорыя:Арганізацыі Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Эканоміка Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Чыгуначны транспарт Расіі
Даходны дом М. І. Вавельберга

**Даходны дом М. І. Вавельберга (Санкт-Пецярбургскі Гандлёвы банк)** — будынак у Санкт-Пецярбургу, размешчаны на скрыжаванні Неўскага праспекта і Малой Марской вуліцы, помнік архітэктуры федэральнага значэння. У савецкі час у будынку размяшчаліся касы «Аэрафлота» і Агенцтва паветраных зносін. З 2011 года вялося прыстасаванне будынка пад гасцініцу, якое завяршылася ў 2021 годзе адкрыццём гатэля «Вавельберг».

## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

Катэгорыя:Неўскі праспект
Катэгорыя:Даходныя дамы
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Помнікі архітэктуры Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Збудаванні ў стылі неарэнесанс
Катэгорыя:Банкаўскія будынкі
Пітэр Дэніс Мічэл

**Пітэр Дэніс Мічэл** (; , Мітчэм, Сурэй — , Бодмін, Корнуал) — англійскі біяхімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі 1978 года за адкрыццё хеміасматычнага механізму сінтэзу АТФ, аўтар ідэі механізму транспарту пратонаў пад назвай Q-цыкл.

Член Лонданскага каралеўскага таварыства (1974), замежны член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1977), Французскай акадэміі навук (1989).

## Біяграфія 
Пітэр Мічэл нарадзіўся ў Мітчэме, Сурэе 29 верасня 1920 года. Бацька — Крыстафер Гібс Мічэл, дзяржаўны служачы, маці — Кейт Беатрыс Дораці (народжаная) Таплін. Пітэр Мічэл атрымаў адукацыю ў Каралеўскім каледжы (Тонтан) і каледжы Ісуса (Кембрыджскі ўніверсітэт), дзе навучаўся натуральным навуках са спецыялізацыяй ў вобласці біяхіміі.

У 1942 годзе ён пачаў даследчую працу на кафедры біяхіміі ў Кембрыджскім універсітэце. У пачатку 1951 года атрымаў ступень доктара філасофіі за вывучэнне механізму дзеяння пеніцыліна. У 1955 годзе ён быў запрошаны прафесарам Майклам Свонам для стварэння біяхімічнага даследчага падраздзялення на кафедры заалогіі Эдынбургскага ўніверсітэта, дзе ён быў прызначаны старшым лектарам у 1961 годзе. У 1963 годзе Мічэл быў вымушаны падаць у адстаўку па стане здароўя.

## Навуковыя пошукі 
Навуковыя інтарэсы звязаныя з вывучэннем накіраванасці біяхімічных рэакцый у прасторы адносна пэўных унутрыклеткавых арыенціраў. Аўтар хеміасматычнай тэорыі акісляльнага фасфаралявання, якая ляжыць у аснове біяэнергетыкі.

## Узнагароды 
* Медаль і прэмія Novartis (1973)
* Прэмія Разэнстыла (1976)
* Фонд Фельдберга (1976)
* Медаль сэра Ханса Крэбса (1978)
* Нобелеўская прэмія па хіміі (1978) «За ўклад у разуменне працэсу пераносу біялагічнай энергіі, зроблены дзякуючы стварэнню хеміасматычнай тэорыі»
* Медаль Коплі (1981)
* Крунаўская лекцыя (1987)

## Спасылкі 
* Біяграфія  // Peter Mitchell (1920—1992). Obituary, *Photosynthesis Research*, Antony Crofts, June 29th. 1992 
* Мічэл (Mitchell), Піцер Д.  // Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі: Энцыклапедыя: Зав. . з англ. — М.: Прагрэс, 1992.
* Peter Dennis Mitchell, 29 September 1920 — 10 April 1992 // Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society, 1994, vol. 40, pp. 281—305, plate, by E. C. Slater 

Катэгорыя:Члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі паводле алфавіта
Катэгорыя:Выпускнікі Кембрыджскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Біёлагі XX стагоддзя
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Коплі
Катэгорыя:Вучоныя Кембрыджскага ўніверсітэта
Беларуская бейсбольная асацыяцыя

**Беларуская бейсбольная асацыяцыя** з’яўляецца добраахвотным фізкультурна-спартовым аб’яднаннем, створаным дзеля развіцця і папулярызацыі бейсбола ў Рэспубліцы Беларусь

## Спасылкі 
*  Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Бейсбол у Беларусі
Катэгорыя:Бейсбольныя арганізацыі
Зізі Жанмер

**Зізі Жанмер** (фр. Zizi Jeanmaire), сапраўднае імя — **Рэнэ Марсель Жанмер** (фр. Renée Marcelle Jeanmaire; ,  — , Талашна, Швейцарыя) — французская балерына, этуаль.

## Біяграфія 
Вучылася ў балетнай школе тэатра Гранд-Опера. У 1939 годзе дэбютавала ў кардэбалеце гэтага тэатра. Сярод найбольш яркіх балетных работ — Кармэн у лонданскай пастаноўцы Ралана Пеці (1949).

Пасля 1954 года выступала таксама як спявачка мюзік-хола, драматычная актрыса, актрыса кіно. Здымалася ў Чарльза Відара, Жана Дэлануа і Тэрэнса Янга, грала на Брадвеі.

У 1954 годзе выйшла замуж за Ралана Пеці. Іх шлюб працягнуўся да смерці Пеці ў 2011 годзе. Іх дачка, Валянціна Пеці, таксама стала актрысай і танцоркай.
Руслан Анатольевіч Касыгін

**Руслан Анатольевіч Касыгін** (нар. , г. Ялта) — беларускі ваенны, генерал-маёр Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 28 ліпеня 1968 года ў горадзе Ялта Крымскай вобласці Украінскай ССР.

У 1985—1989 гадах вучыўся ў Чалябінскім вышэйшым танкавым камандным вучылішчы імя 50-годдзя Вялікага Кастрычніка па спецыяльнасці «Камандная тактычная танкавых войскаў». 28 ліпеня 2023 года звольнены ў запас па ўзросце. Генерал-маёр запасу.

Працаваў памочнікам генеральнага дырэктара па ідэалагічнай рабоце ААТ «Барысаўскі завод «Аўтагідраўзмацняльнік».

Скончыў Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «Інфармацыйна-аналітычная работа ў сістэме органаў дзяржаўнага кіравання».

У 2024 годзе выбраны дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VIII склікання ад Барысаўскай гарадской акругі № 63. Намеснік старшыні Пастаяннай камісіі па нацыянальнай бяспецы.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам «За службу Радзіме» III ступені, медалём «За бездакорную службу» I, II і III ступені.

## Сям'я 
Жанаты, мае дачку і сына.

## Спасылкі 
* Косыгин Руслан Анатольевич на сайте МА РБ.

* Біяграфія на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь

Катэгорыя:Генерал-маёры (Беларусь)
Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 8-га склікання
Катэгорыя:Выпускнікі Чалябінскага вышэйшага танкавага каманднага вучылішча
Чэмпіянат Беларусі па бейсболе

**Вышэйшая ліга Беларусі па бейсболе** — рэгулярныя штогадовыя спаборніцтвы па бейсболе сярод бейсбольных клубных каманд Беларусі. 

## Пераможцы 
## Спасылкі
* Бейсбольные клубы Белоруссии/Беларуси
*  Афіцыйны сайт Беларускай бейсбольнай асацыяцыі
Брэсцкія зубры

**«Брэсцкія зубры»** — беларускі бейсбольны клуб з горада Брэст.

## Гісторыя 
Каманда была створана ў лістападзе 1997 года, у склад якой увайшлі навучэнцы 8 — 10 класаў сярэдніх школ, гімназій г. Брэста.

14 мая 1999 года Брэсцкім аблвыканкамам зарэгістравана Моладзевае грамадскае аб’яднанне "Бейсбольна-софтбольны клуб «Брэсцкія зубры».

## Дасягненні 
**Чэмпіянат Беларусі па бейсболе**
*  **Чэмпіён (12)**: 2000, 2002, 2003, 2004, 2005, 2007, 2008, 2009, 2010, 2012, 2013, 2014.
*  **Сярэбраны прызёр (2)**: 2016, 2017.
*  **Бронзавы прызёр (1)**: 2019

**Кубак Беларусі па бейсболе**
*  **Уладальнік (10)**: 2001, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2009, 2011, 2013, 2014.

## Трэнеры 
* Ігар Бярнардавіч Лукашэвіч (з 1997)

## Спасылкі 
*  Афіцыйны сайт  

Катэгорыя:Бейсбольныя клубы Беларусі
Катэгорыя:Спорт у Брэсце
Васіль Паўлавіч Васільеў

**

**Васіль Паўлавіч Васільеў** (20 лютага (4 сакавіка) 1818,  — 27 красавіка (10 мая) 1900, ) — рускі вучоны-сінолаг, будолаг, санскрытолаг. Акадэмік Пецярбургскай АН (1886; член-карэспандэнт - 1866). Дэкан Усходняга факультэта Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта (1878—1893).**

## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
Кінафестываль у Сан-Себасцьяне

**Міжнародны кінафестываль у Сан-Себасцьяне** (, ) — штогадовы міжнародны кінафестываль, з 21 верасня 1953 года праводзіцца ў Краіне Баскаў у горадзе Даностыя-Сан-Себасцьян. Па рэзанансе з’яўляецца адной з найбуйнейшых культурных падзей Іспаніі.

Вышэйшыя ўзнагароды фестывалю — «Залатая ракавіна» (за лепшы фільм) і «Сярэбраная ракавіна» (уручаецца лепшаму акцёру, лепшай актрысе і лепшаму рэжысёру). Штогод на фестывалі праходзіць уручэнне ганаровай узнагароды — «Даностыя» за ўклад у кінематограф.

«Залатое стагоддзе» фестывалю прыйшлося на 1970-я гады, калі тут былі ўпершыню каранаваны рэжысёры-пачаткоўцы Фрэнсіс Форд Копала і Тэрэнс Малік. У 1976—1979 гадах на фестывалі тройчы перамагалі савецкія фільмы — «Табар сыходзіць у неба» (1976), «Няскончаная п’еса для механічнага піяніна» (1977) і «Восеньскі марафон» (1979).

Сярод іншых пераможцаў — фільмы «Двое на дарозе» (1967), «Калена Клер» (1971), «Дух вулля» (1973), «Пусташы» (1974), «Байцовая рыбка» (1984), «Гамер і Эдзі» (1989), «Панядзелкі на сонцы» (2002), «У доме» (2012).

18 верасня 2020 года ў рамках фестывалю адбылася сусветная прэм’ера фільма «Фестываль Рыфкіна» Вудзі Алена.

Катэгорыя:Кінафестывалі Іспаніі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1953 годзе
AvaTrade

**AvaTrade** — ірландская біржавая брокерская кампанія. Кампанія прапануе гандаль на шматлікіх рынках, уключаючы валюты, сыравіну, фондавыя індэксы, акцыі, гандлюемыя на біржы фонды, апцыёны, крыптавалюты і аблігацыі праз свае гандлёвыя платформы і мабільную карыстальніцкую праграму. Кампанія базуецца ў Дубліне, кіруючая кампанія знаходзіцца на Брытанскіх Віргінскіх астравах. Таксама AvaTrade мае офісы ў Токіа, Мілане, Парыжы, Сіднэі, Шанхаі і Улан-Батары.

## Гісторыя 
AvaTrade была заснавана як Ava FX у 2006 годзе Эмануэлем Кроніцам, Негевам Назацкі ды Clal Finance Ltd.

У сакавіку 2011 года кампанія набыла неамерыканскіх кліентаў брокера eForex. У чэрвені 2011 года кампанія набыла кліентаў і тавары кліентаў за межамі Еўрапейскага Саюза ў Finotec Trading UK Limited.

У 2013 годзе AvaFX змяніла сваю назву на AvaTrade.

## Аперацыі 
AvaTrade прапануе спотавы гандаль у асноўным праз MetaTrader 4 (MT4) і ўласнае праграмнае забеспячэнне AvaTrader.

У жніўні 2013 года AvaTrade прадставіла гандаль біткоінамі з CFD на платформах AvaTrader і MT4.

### Рэгуляванне 
AvaTrade рэгулюецца ў ЕС Цэнтральным банкам Ірландыі, у Аўстраліі — Аўстралійскай камісіяй па каштоўных паперах і інвестыцыях, у Японіі — Агенцтвам фінансавых паслуг, Асацыяцыяй фінансавых ф’ючарсаў Японія ды Японскай асацыяцыяй таварных ф'ючарсаў, а на Брытанскіх Віргінскіх астравах — Камісіяй па фінансавых паслугах Брытанскіх Віргінскіх астравоў. Кампанія прапануе свае паслугі трэйдарам з розных краін, акрамя ЗША, Новай Зеландыі, Бельгіі.

## Крытыка 
У красавіку 2018 года Упраўленне па справах спажыўцоў і фінансаў Саскачэвана вынесла папярэджанне кампаніі з-за выкарыстання незарэгістраванай онлайн-платформы.

Катэгорыя:Кампаніі Ірландыі
Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 2006 годзе
Катэгорыя:Фінансавыя кампаніі
Зборная Беларусі па бейсболе

**Зборная Беларусі па бейсболе** — прадстаўляе Беларусь у міжнародных турнірах па мужчынскім бейсболе.

## Поспехі ў чэмпіянатах 
**Чэмпіянат Еўропы па бейсболе сярод дзяцей 15-16 гадовага ўзроста**
* 2007 : 7-е месца

**Чэмпіянат Еўропы па бейсболе сярод дзяцей 12 гадовага ўзроста.**
* 2006 : 6-е месца

## Спасылкі 
*  Афіцыйны сайт Беларускай бейсбольнай асацыяцыі

  
Катэгорыя:Бейсбол у Беларусі
Катэгорыя:Зборныя Беларусі
Катэгорыя:Бейсбольныя зборныя
Дзмітрый Мікалаевіч Лебядзевіч

**Дзмітрый Мікалаевіч Лебядзевіч** (, в. Замасцяны, Шчучынскі раён — 27 мая 2020, Гродна) — беларускі літаратуразнавец, педагог. Кандыдат філалагічных навук (1997).

## Біяграфія 
З сялянскай сям’і. Рана страціў бацькоў, выхоўваўся ў сям’і дзеда. Скончыў сярэднюю школу у вёсцы Першамайская Шчучынскага раёна ў 1977 годзе. У 1977—1981 гадах вучыўся ў Гродзенскім медыцынскім вучылішчы, у 1978—1980 служыў у войску. У 1981—1983 гадах працаваў фельчарам у Гродзенскім доме-інтэрнаце. У 1983—1986 гадах выкладаў рускую мову і літаратуру ў Навасёлкаўскай СШ Гродзенскага раёна, у 1986—1989 гадах — беларускую мову і літаратуру ў Каменскай СШ Гродзенскага раёна, з 1987 — намеснік дырэктара гэтай школы.

У 1988 годзе завочна скончыў аддзяленне беларускай і рускай мовы і літаратуры філалагічнага факультэта Гродзенскага ўніверсітэта. З 1989 года выкладаў на кафедры рускай і замежнай літаратуры гэтага ўніверсітэта, у 1991—1992 гадах — намеснік дэкана філфака. З 1993 года — на кафедры беларускай літаратуры ўніверсітэта, з 1998 года — на пасадзе дацэнта і загадчыка аддзялення беларускай філалогіі філфака Гродзенскага ўніверсітэта.

Памёр 27 мая 2020 года ад каранавіруснай інфекцыі.

## Навуковая дзейнасць 
Друкаваўся з 1990 года. Вывучаў традыцыі антычнасці ў беларускай літаратуры.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Памерлі ад каранавіруснай інфекцыі COVID-19
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Белая вежа (часопіс)

**«Белая вежа»** — літаратурна-мастацкі, духоўна-асветніцкі і навуковы часопіс Беларусі, заснаваны ў чэрвені 2010 года Беларускім рэспубліканскім літаратурным фондам.

Выходзіць штоквартал на рускай і беларускай мовах. Уваходзіць у Пералік навуковых выданняў Рэспублікі Беларусь для апублікавання вынікаў дысертацыйных даследаванняў, які зацвярджае Вышэйшая атэстацыйная камісія Рэспублікі Беларусь. Падпісны індэкс на «Белпошце» 74837.

## Галоўныя рэдактары 
* Васіль Шырко (з 2010 года)
* Уладзімір Вялічка (да 11 жніўня 2018 года)

Катэгорыя:Часопісы Беларусі
Катэгорыя:Навукова-метадычныя часопісы
Катэгорыя:Літаратурныя часопісы Беларусі
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Часопісы на рускай мове
Катэгорыя:З’явіліся ў 2010 годзе
Уолтэр Гілберт

**Уолтэр Гілберт** (; ) — амерыканскі фізік, біяхімік і малекулярны біёлаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі 1980 года.

Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1976), замежны член Лонданскага каралеўскага таварыства (1987).

## Біяграфія і навуковая праца 
Гілберт нарадзіўся ў Бостане, скончыў Гарвардскі і Кембрыджскі ўніверсітэты, пасля чаго працаваў у Гарвардскім універсітэце. У 1957 годзе пад кіраўніцтвам Абдуса Салама атрымаў доктарскую ступень, вывеў матэматычныя формулы, якія дазваляюць прадказваць рассейванне элементарных часціц.

Разам з Аланам Мексемам распрацаваў новы метад секвенавання ДНК. У 1979 годзе разам з Фрэдэрыкам Сенгерам атрымаў прэмію Луізы Грос-Хорвіц. У наступным 1980 годзе разам з тым жа Сенгерам Гілберт атрымаў Нобелеўскую прэмію па хіміі за метад секвенавання ДНК, якую яны падзялілі з Полам Бергам.

Гілберт першы прапанаваў тэрмін гіпотэза «свету РНК» аб паходжанні жыцця, якую ўпершыню выказаў Карл Вёзе у 1967 годзе.

## Грамадская дзейнасць 
У 2016 годзе падпісаў ліст з заклікам да Greenpeace, Арганізацыі Аб’яднаных Нацый і ўрадам усяго свету спыніць барацьбу з генетычна мадыфікаванымі арганізмамі (ГМА).

## Узнагароды 
* Стыпендыя Гугенхайма (1967)
* Прэмія НАН ЗША ў галіне малекульнай біялогіі (1968)
*  (1969)
*  (1977)
* Прэмія Луізы Грос-Хорвіц (1979)
* Міжнародная прэмія Гайрднера (1979)
* Нобелеўская прэмія па хіміі (1980)
*  (2002)

## Спасылкі 
* 
* Інфармацыя на Нобелеўскім сайце 

Катэгорыя:Выпускнікі Трыніці-каледжа (Кембрыдж)
Катэгорыя:Выпускнікі Кембрыджскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Замежныя члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Малекулярныя біёлагі
Катэгорыя:Біяхімікі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі паводле алфавіта
Катэгорыя:Выпускнікі Гарварда
Катэгорыя:Вучоныя Кембрыджскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Гарвардскага ўніверсітэта
Цукровы шторм

**«Цукровы шторм»** — беларускі бейсбольны клуб з горада Скідзель. «Цукровы Шторм» мае назву ў гонар свайго галоўнага спонсара і заснавальніка — Скідзельскі цукровы камбінат.

## Гісторыя 
Каманда была заснавана ў 2002 годзе. 9 чэрвеня 2005 года атрымала афіцыйную рэгістрацыю. У 2008 годзе каманда прапусціла сезон з-за ўзніклых фінансавых цяжкасцяў. Камандай у 2011 годзе распачата будаўніцтва бейсбольнага стадыёна ў г. Скідзель.

## Дасягненні 
**Чэмпіянат Беларусі па бейсболе**
*  **Чэмпіён (1)**: 2011
*  **Сярэбраны прызёр (1)**: 2013.

## Трэнеры 
* Юры Штро

## Спасылкі 
* Бейсбольные клубы Белоруссии/Беларуси
* «АНТОША, ПАШУКАЙ МЯЧ ПАД ЯБЛЫНЯЙ». БЭЙСБАЛІСТЫ СА СКІДЗЕЛЯ РЫХТУЮЦЦА ДА АЛІМПІЯДЫ 2020 ГОДУ

Катэгорыя:Бейсбольныя клубы Беларусі
Катэгорыя:Скідзель
Уолес і Громіт: Праклён труса-пярэваратня

**«Уолес і Громіт: Праклён труса-пярэваратня»** () — англійскі анімацыйны фільм студый «Aardman Animations» і «DreamWorks Animation» 2005 года. Пераможца прэміі «Оскар» (2006) у намінацыі «Найлепшы анімацыйны поўнаметражны фільм».

## Сюжэт
Набліжаецца штогадовы конкурс гіганцкай гародніны, і *«гароднінаманія»* ахоплівае ўсіх суседзяў Уолеса і Громіта. Прадпрыемлівыя браты вырашылі зарабіць грошай на барацьбе з грызунамі, скарыстаўшыся сваёй вынаходкай «Анты-Песта». 

Але знянацку вялізная таямнічая жывёла пачала тэрарызаваць акругу знішчаючы гародніну, якая магла прэтэндаваць на галоўны прыз конкурсу. У роспачы, спрабуючы выратаваць мерапрыемства, яго арганізатар лэдзі Тотынгтан абяцае царскія ўшанаванні таму, хто зловіць звера і выратуе свята.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мультфільмы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Мультфільмы 2005 года
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Джуліян Нот
Шчаслівыя ногі

**«Шчаслівыя ногі»** () — аўстралійскі анімацыйны фільм студый «Village Roadshow Pictures» і «Warner Brothers» 2006 года. Пераможца прэміі «Оскар» (2007) у намінацыі «Найлепшы анімацыйны поўнаметражны фільм».

## Сюжэт
У музычным свеце імператарскіх пінгвінаў, якія знаходзяць сабе пару дзякуючы спяванню, нараджаецца пінгвінёнак па імі Мамбл, які не можа выдаць ніводнай ноты. Затое можа танцаваць тую яшчэ чачотку. 

Яго бацькі, Норма Джын і Мэмфіс, у роспачы, але спадзяюцца, што іх малы, пазбаўлены музычнага слыху, перарасце сваё недарэчнае танцавальнае захапленне. Аднак спрабуючы праспяваць хоць нейкую мелодыю, ён не можа перастаць адбіваць чачотку.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мультфільмы Аўстраліі
Катэгорыя:Мультфільмы 2006 года
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Джон Паўэл
Шчаслівыя ногі 2

**«Шчаслівыя ногі 2»** () — аўстралійскі анімацыйны фільм студый «Village Roadshow Pictures» і «Warner Brothers» 2011 года. З’яўляецца працягам анімацыйнага фільма «Шчаслівыя ногі».

## Сюжэт 
Нястомны пінгвін Мамбл, які некалі пакарыў цэлае племя імператарскіх пінгвінаў сваім бліскучым танцорскім талентам, стаў бацькам. Яго дзіця — Эрык, у дакладнасці такі ж свабодалюбівы і незалежны, як і тата. Але ў сваіх амбіцыях і авантурах, нягледзячы на свой юны ўзрост, ужо здольны даць добрую фору бацьку і ўсім навакольным.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мультфільмы Аўстраліі
Катэгорыя:Мультфільмы 2011 года
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Джон Паўэл
Ранга

**«Ранга»** () — амерыканскі анімацыйны фільм студый «Blind Wink», «GK Films» і «Nickelodeon Movies» 2011 года. Пераможца прэміі «Оскар» (2012) у намінацыі «Найлепшы анімацыйны поўнаметражны фільм».

## Сюжэт 
Ранга — хамелеон, які жыве ў тэрарыуме і лічыць сябе героем, якому, нажаль, ніяк не выпадае праявіць сваю бясстрашнасць. Але калі ён неспадзявана аказваецца ў мястэчку Бруд, у яго з’яўляецца такая магчымасць.

Ранга аб’яўляе сябе змагаром за справядлівасць і пачынае паводзіць сябе як шэрыф на Дзікім Захадзе. Ён яшчэ не ведае, што быць *«добрым хлопцам»* у гэтых краях не самая зайздросная доля.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мультфільмы ЗША
Катэгорыя:Мультфільмы 2011 года
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Ганс Цымер
Парламенцкія выбары ў Лівіі (2022)

Першыя пасляваенныя парламенцкія выбары ў Лівіі намечаны на 2022 год. Паводле заявы прэм’ер-міністра ўрада нацыянальнага адзінства Абдула Дбэйбе, яны плануюцца на чэрвень.

Перанесяны на нявызначаны тэрмін.

## Гл. таксама 
* Прэзідэнцкія выбары ў Лівіі (2021)

Катэгорыя:Выбары 2022 года
Катэгорыя:2022 год у Лівіі
Катэгорыя:Палітыка Лівіі
Жаночая зборная Беларусі па валейболе

**Жаночая зборная Беларусі па валейболе** — прадстаўляе Беларусь у міжнародных турнірах па валейболе сярод жанчын.

## Поспехі ў чэмпіянатах 
### Валейбол на Алімпійскіх гульнях 
* 2008 — адборачны турнір CEV, перадкваліфікацыйны раўнд, 4-е месца ў групе.

### Чэмпіянат свету па валейболе сярод жанчын 
* 1998 — адборачны турнір, 3-е месца ў групе.
* 2006 — адборачны турнір, 2-і этап, 4-е месца ў групе.
* 2010 — адборачны турнір, 3-і этап, 3-е месца ў групе.
* 2014 — адборачны турнір, 3-і этап, 4-е месца ў групе.
* 2018 — адборачны турнір, 2-і этап, 3-е месца ў групе.

### Чэмпіянат Еўропы па валейболе сярод жанчын 
* 1993 — 8-е месца.
* 1995 — 8-е месца.
* 1997 — 11-е месца.
* 1999 — адборачны турнір, дывізіён A, 6-е месца ў групе.
* 2001 — адборачны турнір, дывізіён A, 4-е месца ў групе.
* 2003 — адборачны турнір, дывізіён B, 2-е месца ў групе.
* 2005 — адборачны турнір, дывізіён B, 1-е месца ў групе.
* 2007 — 16-е месца.
* 2009 — 14-е месца.
* 2011 — адборачны турнір, параза ў стыкавых матчах.
* 2013 — 12-е месца.
* 2015 — 9-е месца.
* 2017 — 7-е месца.
* 2019 — 22-е месца.

### Валейбольная Еўраліга 
* 2011 — 7-е месца.
* 2016 — 7-е месца.
* 2017 — 6-е месца.
* 2018 — 6-е месца.
* 2019 — 3-е месца.

### Кубак Борыса Ельцына 
* 2007 — 7-е месца.
* 2008 — 5-е месца.
* 2009 — 5-е месца.
* 2010 — 6-е месца.

## Трэнеры 
* Мікалай Пазняк (1992—1995)
* Генадзь Аляксандровіч (1995)
* Мікалай Пазняк (1995—2000)
* Уладзімір Казлоў (2000—2007)
* Віктар Ганчароў (2007—2009)
* Мікалай Карполь (2009—2010)
* Віктар Ганчароў (2011—2014)
* Пётр Хілько (2015—2016)
* Аляксандр Клімовіч (2016—2017)
* Пётр Хілько (2017—2019)
* Дзяніс Мацвееў (2019—2021)
* Станіслаў Салікаў (2021—2022)
* Сяргей Часнавіцкі (з 2022)

## Спасылкі 
*  Афіцыйны сайт
Уладзімір Мікалаевіч Казлоў

**Уладзімір Мікалаевіч Казлоў** ( — ) — беларускі валейбаліст і трэнер.

## Біяграфія 
Уваходзіў у трэнерскі штаб мінскага «Камунальніка», паспяхова выступаў у чэмпіянаце СССР.

Двойчы прыводзіў юніёрскую зборную Беларусі да бронзавых медалёў чэмпіянатаў Еўропы ў дадзенай узроставай катэгорыі. Працаваў галоўным трэнерам жаночай зборнай Беларусі па валейболе з 2000 па 2007 год.

## Спасылкі 
* ЕВРОКУБКИ. НАШИ КОНТРАСТЫ

Катэгорыя:Валейбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Трэнеры жаночай зборнай Беларусі па валейболе
Катэгорыя:Амкадор (валейбольны клуб)
Катэгорыя:Трэнеры «Славянкі» Мінск
Катэгорыя:Трэнеры жаночай зборнай Беларусі па валейболе U-20
Канфедэратыўны ўніверсітэт Леанарда да Вінчы

**Канфедэратыўны ўніверсітэт Леанарда да Вінчы** () — французская асацыяцыя вышэйшых навучальных, даследчых і культурных устаноў рэгіёна Новая Аквітанія; так званы «калектыўны ўніверсітэт», удзельнікі якога захоўваюць сваю юрыдычную, фінансавую і іншую самастойнасць.

## Структура 
* Ліможскі ўніверсітэт
* Універсітэт Пуацье
* Нацыянальная вышэйшая механіка-аэратэхнічная школа
* Інстытут удасканалення адукацыі і падрыхтоўкі кадраў
* Нацыянальны цэнтр дыстанцыйнага навучання
* Нацыянальны цэнтр адукацыйнай дакументацыі
* Цэнтр спартыўных рэсурсаў, экспертызы і прадукцыйнасці

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з французскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Францыі
Катэгорыя:Новая Аквітанія
Катэгорыя:Асацыяцыі ВНУ
Беларусы ў Адэлаідзе

**Беларусы ў Адэлаідзе** пачалі сяліцца ў 1949 годзе. Многія беларускія эмігранты паваеннай хвалі траплялі ў Аўстраліі ў пераходны лагер Вудсайд, які знаходзіўся каля Адэлаіды. Адначасова ў лагеры магло знаходзіцца да 3000 чалавек з розных краінаў Еўропы. З гэтага і пачынаецца гісторыя беларускага руху ў Адэлаідзе.

Тутэйшыя беларусы таксама актыўна супрацоўнічалі з украінцамі і харватамі. Гэты асяродак беларускай эміграцыі змог унікнуць канфлікту прыхільнікаў Рады БНР і БЦР, які тут быў незаўважны. Тутэйшы беларускі асяродак гуртаваўся, дзякуючы царкве. Выдавецкая справа тут была дрэнна наладжаная, але добра выконвалася рэпрэзентацыя беларусаў.

Беларускія святы (25 Сакавіка, Слуцкі збройны чын) тут святкаваліся ў адзінстве рэлігійнай і свецкай частак.

У верасні 1979 года танцавальная трупа «Лявоніха» выступіла ў межах перадачы, прысвечанай Беларусі, на аўстралійскім тэлебачанні.

### 1980-я 
Аб’яднанне ўдзельнічала ў адкрыцці Этнічага музея ў Адэлаіне і ў мерапрыемствах з нагоды 150-годдзя Паўднёвай Аўстраліі. Так 21 траўня 1986 года беларусы пасадзілі блізу 20 дрэваў па вуліцы Порт Роўд у раёне Гайнмарш, недалёка ад сваёй царквы.

### 1990-я 
У 1990-я гады тутэйшая беларуская грамада цярпела крызіс, як і шмат іншых аналагічных у Аўстраліі.

У 1993 годзе для сталых беларусаў, украінцаў і харватаў быў пабудаваны хастэль Святой Ганны, на ўрачыстым адкрыцці якога прысутнічаў кіраўнік Беларускага аб’яднання ў Паўднёвай Аўстраліі.

З сярэдзіны 1990-х гадоў у працу Аб’яднання  і парафіі ўліваюцца новыя эмігранты з Беларусі.

У 1999 годзе ў Адэлаідзе было створанае Беларускае Гістарычнае Згуртаванне ў Аўстраліі на чале з айцом Міхасём (Бурносам) і з удзелам прадстаўніка новай іміграцыі Віктара Кавалеўскага. Апошні актыўна заняўся збіраннем дакументаў пра тутэйшых беларусаў і іх публікацыю.

### 2000-я 
На канец 2001 года ў Беларускім Аб’яднанні ў Паўднёвай Аўстраліі налічваліся 22 асобы.

## Літаратура 
*
Уладзімір Казлоў

**Уладзімір Казло́ў**:
* Уладзімір Віктаравіч Казлоў (1924 — 1985) — беларускі педагог, заслужаны настаўнік БССР (1972).
* Уладзімір Георгіевіч Казлоў (1934—?) — палітычны вязень з БССР.
* Уладзімір Леанідавіч Казлоў (нар. 1956) — беларускі спецыяліст у галіне аптычных і оптыка-электронных прыбораў і комплексаў. Доктар тэхнічных навук (2014), прафесар.
* Уладзімір Мікалаевіч Казлоў (1942—2000) — беларускі валейбаліст і трэнер.
Беларусы ў Сіднеі

**Беларусы ў Сіднеі**, паводле агульнай думкі, былі найбуйнейшай беларускай супольнасцю ў Аўстраліі. Яны тут з’яўляюцца ў сярэдзіне 1948 года. У 1950 годзе беларусы Сіднея арганізацыйна аформіліся.

## Пачатак 
З самага пачатку былі вызначаныя два кірункі дзейнасці: наладжванне беларускага культурнага жыцця і сацыяльнай дапамогі і стварэнне арганізацыі, якая б бараніла цікавасці беларусаў.

## Падзел 
21 студзеня 1951 года на паседжанні акруговай арганізацыі Беларускага Аб’яднання у Аўстраліі ў Сіднеі і ягонай Галоўнай управы Уладзімір Клуніцкі і Пётра Гайдзель пакінулі склад управы, бо, на іх думку, яна набывала БЦРаўскі характар. 25 сакавіка 1951 года група з 17 былых сяброў Аб’яднання праводзіць арганізацыйны сход уласнага Беларускага Аб’яднання у Новай Паўднёвай Валіі, якое згуртавала прыхільнікаў Рады БНР на чале з Міхасём Лужынскім. У сакавіку 1952 года была спроба правесці сумеснае святкаванне і дамовіцца пра агульнае кіраўніцтва арганізацыямі, але сустрэча скончылася канчатковым разрывам паміж арганізацыямі. Такім чынам, у грамадскім жыцці адбыўся падзел на прыхільнікаў БЦР і Рады БНР.

У першыя гады расколу выходзілі дзве рэдакцыі раней адзінага «Новага Жыцьця».

### Прыхільнікі БЦР 
Да падзелу ў Беларускім Аб’яднанні ў Аўстраліі на чале з Міхасём Зуём было 27 сяброў, а ў 1954 годзе — ужо да 62.

У 1956—1957 гадах прыхільнікі БЦР выдаюць «Новае Жыцьцё» зноў у Сіднеі. Яны таксама спрабавалі выхоўваць моладзь, але істотных поспехаў у гэтым не мелі. Не змаглі яны і наладзіць уласнае рэлігійнае жыццё. Жаданне арганізаваць Беларускую Праваслаўную царкву ў юрысдыкцыі Сусветнага Патрыярхату, як у Саўт-Рыверы, не ўдалося. Не быў знойдзены свой святар: быў на прыкмеце айцец Жарскі, вядомы Алесю Алехніку («генеральны сакратар» Аб’яднання).

## Злучэнне 
З другой паловы 1950-х гадоў Аб’яднанне ў Аўстраліі і Аб’яднанне ў Новай Паўднёвай Валіі адчувалі адцёк сяброў.

14 снежня 1973 года Беларускі Культурна-Грамадскі Клуб афіцыйна быў зарэгістраваны. Таксама ў выніку збірання сродкаў і дзякуючы грошам, якія па сабе пакінуў Адам Чурыла, памерлы ў 1972 годзе, было набытае сваё памяшканне. Былі ідэі зрабіць маёмасць Клуба прыбытковай, але яны рэалізаваныя не былі. Паводле Міхася Лужынскага, найбольшы лік удзельнікаў Клуба — 198 чалавек.

У 1976 годзе была зарганізаваная беларуская секцыя радыё, якое стала аб’яднаўчым чыннікам у Сіднеі.

З канца 1970-я гады тутэйшыя беларусы таксама падтрымлівалі ініцыятыву правядзення Сустрэчаў Беларусаў Аўстраліі, якія праходзілі ў Сіднеі.

## Сучаснасць 
У 1990-х гадах беларуская грамада ў Сіднеі адчувае крызіс: колькасць удзельнікаў змяншаецца, моладзь не цікавіцца дзейнасцю Клуба, а эмігранты з БССР (з рэдкім выняткам) не разумеюць ягоных мэтаў.

## Літаратура 
* 

*
Універсітэт Блакітнага Берага

**Універсітэт Блакітнага Берага** () — французская дзяржаўная эксперыментальная даследчая вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Ніца і кампусамі ў іншых гарадах Французскай Рыўеры. 

## Структура 
* Факультэт юрыдычных, палітычных, эканамічных і ўпраўленчых навук
* Факультэт права, міру і развіцця
* Факультэт прасторы і культуры
* Факультэт літаратуры, мастацтва і сацыяльных навук
* Медыцынскі факультэт
* Факультэт аданталогіі
* Факультэт прыродазнаўчых навук
* Факультэт фізкультуры і спорту
* Вышэйшая школа фармальных, фізічных і інжынерных навук
* Вышэйшая школа лічбавых сістэм для людзей
* Вышэйшая школа навук аб жыцці і здароўі
* Вышэйшая школа навук пра здароўе экасістэм
* Вышэйшая школа эканомікі і менеджменту
* Вышэйшая школа права, паліталогіі і менеджменту
* Вышэйшая школа мастацтваў і гуманітарных навук
* Вышэйшая школа навук аб грамадстве і навакольным асяроддзі
* Вышэйшая школа менеджменту ў Ніцы
* Інстытут міру і развіцця
* Тэхналагічны інстытут
* Універсітэцкая політэхнічная школа
* Інстытут штучнага інтэлекту
* Міжземнаморскі інстытут рызык, навакольнага асяроддзя і ўстойлівага развіцця
* Цэнтр сучаснасці Міжземнамор'я
* Абсерваторыя ў Ніцы

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Францыі
Катэгорыя:Ніца
Харытонаў

**Харытонаў** — рускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Дзмітрый Аляксеевіч Харытонаў (нар. 1997) — беларускі футбаліст.
* Валянцін Віктаравіч Харытонаў (1932—1999) — беларускі спецыяліст у галіне авіяцыйнага будавання рухавікоў і цеплафізікі.
* Марк Сяргеевіч Харытонаў (нар. 1937) — рускі пісьменнік, эсэіст, паэт і перакладчык.
* Мікалай Міхайлавіч Харытонаў — расійскі палітычны дзеяч.
* Уладзімір Васільевіч Харытонаў (1910—1994) — беларускі флейтыст, педагог.

Катэгорыя:Рускія прозвішчы
Экс-Марсельскі ўніверсітэт

**Экс-Марсельскі ўніверсітэт** () — французская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Марсель і кампусамі ў Экс-ан-Праванс і іншых гарадах Праванса.

## Агульная характарыстыка 
Універсітэт быў заснаваны ў 1409 годзе, калі Людовік II Анжуйскі, граф Праванса, звярнуўся да антыпапы Аляксандра V па дазвол на заснаванне ўніверсітэта.

Універсітэт атрымаў сваю цяперашнюю форму пасля зліцця Універсітэта Праванса, Міжземнаморскага ўніверсітэта і Універсітэта Поля Сезана. Рэформа ўступіла ў сілу 1 студзеня 2012 года, у выніку чаго быў створаны найбуйнейшы ўніверсітэт у франкамоўным свеце, у якім навучаецца каля 80 000 студэнтаў. Ён мае самы вялікі бюджэт з усіх акадэмічных устаноў у франкамоўным свеце, які складае 750 мільёнаў еўра на год.

Універсітэт арганізаваны вакол пяці асноўных кампусаў, размешчаных у Экс-ан-Правансе і Марселі. Акрамя сваіх асноўных кампусаў, ён валодае і кіруе аб’ектамі ў Арлі, Авіньёне і іншых гарадах рэгіёна.

Універсітэт выпусціў шмат вядомых выпускнікоў у галіне права, палітыкі, бізнесу, навукі і мастацтва. На сённяшні дзень сярод выпускнікоў і выкладчыкаў было 4 лаўрэата Нобелеўскай прэміі, а таксама двойчы лаўрэат Пулітцэраўскай прэміі, 4 лаўрэата прэміі Сезар, некалькі кіраўнікоў дзяржаў і ўрадаў, спікераў парламентаў, міністраў, паслоў і членаў акадэмій.

Установа мае сотні навукова-даследчых і навучальных партнёрстваў, у тым ліку цеснае супрацоўніцтва з Французскім нацыянальным цэнтрам навуковых даследаванняў і Французскай камісіяй па альтэрнатыўнай і атамнай энергіі. Універсітэт з’яўляецца членам шматлікіх акадэмічных арганізацый, уключаючы Еўрапейскую асацыяцыю ўніверсітэтаў і Міжземнаморскі саюз універсітэтаў.

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Францыі
Катэгорыя:Марсель
Катэгорыя:Экс-ан-Праванс
Якаў Васілевіч Віліе

Баранет **Якаў Васілевіч Віліе** (пры нараджэнні Джэймс Уайлі;  — ) — ваенны ўрач, лейб-хірург расійскага імператарскага двара, арганізатар ваенна-медыцынскай справы ў расійскай арміі; сапраўдны таемны саветнік (1841). У 1808—1838 гг. прэзідэнт Медыка-хірургічнай акадэміі.
## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. — ISBN 5-85270-037-1.

Катэгорыя:Хірургі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Удзельнікі Барадзінскай бітвы
Катэгорыя:Сапраўдныя тайныя саветнікі
Катэгорыя:Прыдворныя медыкі
Катэгорыя:Члены Ваеннага савета Расійскай імперыі
Катэгорыя:Начальнікі Імператарскай медыка-хірургічнай акадэміі
Барадзінская вуліца (Санкт-Пецярбург)

**Барадзінская вуліца** — вуліца ў цэнтры Санкт-Пецярбурга. Праходзіць ад набярэжнай ракі Фантанкі (у створы Апраксіна завулка) да Загараднага праспекта. Сучасную назву *Барадзінская вуліца* прысвоілі 16 красавіка 1887 года, ад сяла Барадзіно ў шэрагу іншых вуліц Маскоўскай паліцэйскай часці, названых ад населеных пунктаў Маскоўскай губерні.

## Гісторыя 
На месцы вуліцы размяшчаліся пераведзеныя ў сталіцу з Ямбурга гуты, якія выраблялі крыштальны посуд для царскага двара, а таксама звычайную шкляную прадукцыю. Пракладзеная ў пачатку XX стагоддзя, вуліца пачалася з пабудовы па праекце архітэктара М. К. Пранішнікава вуглавых даходных дамоў-прапілеяў 12 і 15 (1909—1910 гады).

## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

Катэгорыя:Вуліцы Санкт-Пецярбурга
Уладзімір Лукіч Баравікоўскі

**Уладзімір Лукіч Баравікоўскі** (; 24 ліпеня [4 жніўня] 1757, Міргарад, Расійская імперыя — 6 [18] красавіка 1825, , Расійская імперыя) — рускі мастак, майстар партрэта, акадэмік Імператарскай Санкт-Пецярбургскай акадэміі мастацтваў.

## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Палтаўскай вобласці
Канстанцін Аляксеевіч Мартынецкі

**Канстанцін Аляксеевіч Мартынецкі** (, Гарадок, Віцебская вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 7 лістапада 1955 года ў г. Гарадок Віцебскай вобласці.

У 1974—1976 гадах служыў у Савецкай Арміі. У 1976—1979 гадах працаваў рабочым, інжынерам-тэхнолагам на Мінскім аўтамабільным заводзе. У 1979—1981 гадах — старшы інжынер, інжынер-тэхнолаг II катэгорыі, вядучы канструктар Праектна-канструктарскага і тэхналагічнага бюро па механізацыі з вопытнай вытворчасцю.

У 1981 годзе скончыў Віцебскі тэхналагічны інстытут лёгкай прамысловасці. У 1982—1986 гадах працаваў інструктарам, вядучым аддзелам у Маскоўскім РК КПБ Мінска, у 1986—1992 гадах — намеснікам начальніка, начальнікам упраўлення бытавога абслугоўвання Мінгарвыканкама.

У 1992—2000 гадах працаваў кіраўніком спраў Выканаўчага сакратарыята СНД, затым — Выканаўчага камітэта СНД. З 2000 па 2007 год занімаў кіруючыя пасады ў Апараце Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь, у тым ліку працаваў начальнікам галоўнага ўпраўлення па справах дзяржаўных органаў. У 2007—2015 гадах быў кіраўніком Апарату Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.

З 3 красавіка 2015 года да 5 снежня 2016 года працаваў першым намеснікам кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

## Узнагароды 
* Ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (2015).

Катэгорыя:Супрацоўнікі Адміністрацыі прэзідэнта Беларусі
Вялікаохцінскія могілкі

**Вялікаохцінскія (Георгіеўскія) могілкі** — могілкі ў Чырвонагвардзейскім раёне Санкт-Пецярбурга. Размяшчаюцца паміж праспектам Металістаў, Партызанскай вуліцай, Баксітагорскай і Вялікай Парахаўской вуліцай. Могілкі з’яўляюцца найбуйнейшым некропалем у гарадскіх межах Санкт-Пецярбурга, яны займаюць плошчу больш за 70 гектараў.

## Вядомыя асобы, пахаваныя на могілках 
* Сцяпан Мацвеевіч Валансевіч (1878—1942) — архітэктар.

## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

Катэгорыя:Могілкі Санкт-Пецярбурга
Босэ

**Босэ** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Гаральд Андрэевіч Босэ — расійскі архітэктар
* Пітэр Філіп ван Босэ — нідэрландскі палітычны дзеяч
* Харыет Босэ — шведска-нарвежская актрыса
Юта Бандароўская

**Юта Бандароўская** (Бандароўская Ія В.) (, вёска Залазы, Ленінградская вобласць — , хутар Раастоя, Эстонія) — піянер-герой, партызанка 6-й Ленінградскай партызанскай брыгады.

## Біяграфія 
Улетку 1941 года Юта Бандароўская прыехала з Ленінграда ў вёску пад Псковам. Тут заспела яна пачатак Вялікай Айчыннай вайны. Юта пачала дапамагаць партызанам: была сувязной, затым разведчыцай. Пераапранаючыся хлапчуком, яна збірала па вёсках неабходныя партызанам звесткі.

Пасля зняцця блакады з Ленінграда яна засталася ў партызанскім атрадзе, далучылася да 1-й Эстонскай партызанскай брыгады, якая рушыла на захад на тэрыторыю Эстоніі. Пераправіўшыся праз Чудское возера, дзе знаходзілася лінія фронту, брыгада падвяргалася пастаянным нападам на адкрытай тэрыторыі. 15-гадовая Юта стойка перанесла ўсе гэтыя цяжкасці, без стомы дапамагаючы партызанам. 27 лютага 1944 года Юта падахвоцілася пайсці на разведку. Яна знайшла хутар Раастоя, вольны ад немцаў, куды і прывяла галодных і знясіленых партызан. На наступны дзень у вёску прыйшлі немцы, і Юта разам з іншымі партызанамі ўступіла ў бой са зброяй у руках. У гэтым баі яна загінула ад стрэлаў нямецкага кулямёта з аўтаматам у руках. Яе знайшлі пазней і пахавалі.

## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. — ISBN 5-85270-037-1

Катэгорыя:Піянеры-героі
Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Гаральд Андрэевіч Босэ

**Гаральд Юліус Босэ** (у рускіх тэкстах *Гаральд Андрэевіч*, *Гаральд Эрнеставіч*, *Юлій Андрэевіч*, ; 17 (29) верасня 1812, , Ліфляндская губерня, Расійская імперыя — 26 лютага (10 сакавіка) 1894, , Каралеўства Саксонія, Германская імперыя) — архітэктар і мастак перыяду эклектыкі, які жыў і працаваў у Расійскай імперыі. Акадэмік і прафесар Імператарскай Акадэміі мастацтваў, стацкі саветнік.

## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1 

Катэгорыя:Стацкія саветнікі
Катэгорыя:Архітэктары Рыгі
Катэгорыя:Архітэктары Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Архітэктары Германіі
Катэгорыя:Постаці Пермскага края
Катэгорыя:Архітэктары Барнаула
Катэгорыя:Акадэмікі Імператарскай Акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Эклектыка
Вінчэнца Брэна

**Вінчэнца Брэна** (, у Расіі — **Вікенцій Францавіч Брэнна**; 20 жніўня 1747,  — , ) — мастак-дэкаратар і архітэктар, па паходжанні італьянец. Прыдворны архітэктар імператара Паўла I.

## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. — ISBN 5-85270-037-1

Катэгорыя:Архітэктары Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Архітэктары Гатчыны
Катэгорыя:Архітэктары Варшавы
Катэгорыя:Архітэктары Італіі
Катэгорыя:Архітэктары XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары XIX стагоддзя
Батанічны інстытут імя У. Л. Камарова РАН

**ФГБУН Батанічны інстытут імя У. Л. Камарова Расійскай акадэміі навук** — вядучая батанічная ўстанова Расіі.

## Гісторыя 
Гісторыя Батанічнага інстытута ўзыходзіць да Указа Пятра Першага 1714 года аб залажэнні Аптэкарскага агарода на Вароніным востраве з мэтай вырошчвання «карысных, кур’ёзных і чужых плант».

У 1823 годзе ён рэарганізаваны ў Імператарскі Санкт-Пецярбургскі батанічны сад, з 1913 года — Імператарскі батанічны сад Пятра Вялікага.

З 1918 года — Галоўны батанічны сад РСФСР, з 1925 года — Галоўны батанічны сад СССР. У 1930 годзе перададзены ў распараджэнне Акадэміі навук СССР.

У 1931 годзе ў выніку зліцця Батанічнага саду з Батанічным музеем АН СССР утвораны Батанічны інстытут АН СССР, цяпер — Батанічны інстытут імя У. Л. Камарова Расійскай акадэміі навук. Імя Уладзіміра Лявонцьевіча Камарова (1869—1945) інстытуту прысвоена ў 1940 годзе, да 70-годдзя вучонага.

З 2014 года перададзены ў распараджэнне Федэральнага агенцтва навуковых арганізацый. З мая 2018 года ў сістэме Міністэрства навукі і вышэйшай адукацыі Расійскай Федэрацыі.
## Крыніцы 
## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
## Гл. таксама 
* Батанічны сад БІН РАН
Катэгорыя:Інстытуты РАН
Катэгорыя:Арганізацыі Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Батанічныя арганізацыі
Боткінская вуліца (Санкт-Пецярбург)

**Боткінская вуліца** — шыротная вуліца ў Калінінскім і Выбаргскім раёнах Санкт-Пецярбурга. Праходзіць ад плошчы Леніна да плошчы Ваенных Медыкаў у гістарычным раёне Выбаргская старана паралельна Клінічнай вуліцы.

## Гісторыя 
Сучасную назву вуліца атрымала 17 снежня 1898 года ў памяць пра рускага ўрача-тэрапеўта і грамадскага дзеяча Сяргея Пятровіча Боткіна (1832—1889). Да гэтага з 7 сакавіка 1858 года яна называлася Самарскай вуліцай ад горада Самары, а перад гэтым з 1798 года — Афіцэрскай вуліцай, якая ў сваю чаргу з’яўлялася астаткам Ахценскай першпектывы, якая існавала ў сярэдзіне XVIII стагоддзя.

Вуліца праходзіла ад вуліцы Акадэміка Лебедзева да Вялікага Сампсоніеўскага праспекта. У сярэдзіне XX стагоддзя да Боткінскай вуліцы быў далучаны ўчастак ад плошчы Леніна да вуліцы Акадэміка Лебедзева, які называўся Боткінскай прарэзкай.

## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

Катэгорыя:Вуліцы Санкт-Пецярбурга