open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Германскія мовы

**Германскія мовы** — галіна індаеўрапейскай моўнай сям'і. Распаўсюджаныя на тэрыторыі шэрага краін Заходняй Еўропы (Вялікабрытанія, Германія, Аўстрыя, Нідэрланды, Бельгія, Швейцарыя, Люксембург, Швецыя, Данія, Нарвегія, Ісландыя), Паўночная Амерыка (ЗША, Канада), поўдні Афрыкі (ПАР), Азіі (Індыя), Аўстраліі, Новай Зеландыі. Агульны лік гаворачых як на роднай каля 550 млн чал.

## Класіфікацыя германскіх моў 
right|thumb|Германскія мовы ў Еўропе
Германскія мовы дзеляцца на 3 групы: паўночную, заходнюю і ўсходнюю.

«Кластары» у цэлым адпавядаюць *мовам* у лінгвістычным сэнсе слова з вылучэннем храналагічных перыядаў, хоць у апошні час у германамоўным свеце ўзяла верх тэндэнцыя да вылучэння драбнейшых адзінак («гаворак») у якасці асобных моў.
* Руніцкая германская мова

### Заходнегерманская група 
### Скандынаўская (паўночнагерманская) група 
### Усходнегерманская група
Рувімава пакаленне

[thumb|right|250px|[Выява:Símbolo da tribo de Rúben.jpg|center|60px]]

**Рувімава пакаленне** — паходзіла, паводле Бібліі, ад Рувіма, першага сына патрыярха Якава. Як старэйшы сярод сваіх братоў, ён мог спадзявацца на асаблівае бласлаўленне бацькі. Аднак за тое, што ён апаганіў ложа свайго бацькі распуснай сувяззю з наложніцай апошняга, патрыярх пазбавіў яго права першародства. Пры падзеле Палесціны пакаленне Рувіма атрымала ў сваё валоданне пладародныя землі за ракой Іардан.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пакаленні Ізраіля
Італійскія мовы

**Італійскія мовы** — група мёртвых моў індаеўрапейскай сям’і. Былі пашыраны ў 2-1 палове 1-га тысячагоддзя да н.э. — першы стагоддзях н.э. ў цэнтральнай і паўднёвай Італіі. Падзяляліся на 2 галіны: оскска-умбрскую і лацінска-фаліскую. Некаторымі асаблівасцямі італійскія мовы збліжаюцца з кельцкімі мовамі. Пісьмо запазычана ў этрускаў. Вывучэнне лексікі італійскіх моў цяжкае з прычыны фрагментарнасці іх тэкстаў. Лексічнае адрозненне ад лацінскай мовы звязана з уплывам этрускай, а на поўдні — старажытна-грэчаскіх моў. Пісьмовыя помнікі оскскай мовы датуюцца 5 стагоддзем да н.э. — 1 стагоддзем н.э., помнікі умбрскай мовы — 3-1 стагоддзямі да н.э. (т.зв. Ігувінскія табліцы). Фаліскія тэксты (7-8 стагоддзе да н.э.) складаліся з анамастыкі і зазналі этрускі ўплыў.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
Сімяонава пакаленне

[thumb|right|250px|[Выява:Símbolo da tribo de Simeão.jpg|center|60px]]

**Сімяонава пакаленне** — паводле біблейскага падання, паходзіла ад Сімяона, другога сына патрыярха Якава. Яго роданачальнік падаецца як чалавек надзвычай жорсткі. Разам са сваім братам Левіем ён учыніў крывавае вынішчэнне жыхароў горада Сіхема за абразу сваёй сястры Дзіны сынам сіхемскага князя. У час прыезду братоў Іосіфа ў Егіпет Іосіф пакінуў Сімяона ў якасці заложніка і пасадзіў яго ў цямніцу да вяртання братоў у Егіпет разам з любімым братам Веніямінам. Сімяонава пакаленне вяло пастухоўскі лад жыцця ў паўднёва-заходняй частцы Палесціны і не іграла значнай ролі ў гісторыі яўрэйскага народа, а таму паступова змяшалася з суседнімі арабскімі плямёнамі і знікла з гістарычнай сцэны. Прадстаўніцай гэтага племені выступае ў Бібліі Юдзіф — гераіня некананізаванай царквой аднайменнай кнігі (кніга «Юдзіф»).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пакаленні Ізраіля
Славянскія мовы

thumb|left|250px|

**Славя́нскія мо́вы** — група роднасных моў індаеўрапейскай сям’і; распаўсюджаныя на тэрыторыі Еўропы і Азіі. Агульны лік носьбітаў каля 400 млн чалавек. Адрозніваюцца вялікай ступенню блізкасці адна да адной, гэта праяўляецца ў структуры слова, ужыванні граматычных катэгорый, структуры сказа, семантыцы, сістэме рэгулярных гукавых адпаведнікаў, марфаналагічных чаргаваннях. Такая блізкасць тлумачыцца адзінствам паходжання славянскіх моў і іх працяглымі і інтэнсіўнымі кантактамі паміж сабой на ўзроўні літаратурных моў і дыялектаў.

З іншых індаеўрапейскіх моў да славянскіх бліжэй за ўсё балтыйскія мовы. Іаган Ботвідус сцвярджаў, што «славянская мова — супольная для харватаў, далматаў, палякаў, літоўцаў, маскавітаў і русінаў».

Славянскія мовы па ступені іх блізкасці адна да адной прынята дзяліць на 3 групы: усходнеславянскія, заходнеславянскія і паўднёваславянскія.

Для запісу сучасных славянскіх моў выкарыстоўваюцца кірыліца і лацінка. Раней выкарыстоўваліся таксама глаголіца і арабіца.

Лічыцца, што ўсе славянскія мовы пайшлі ад гіпатэтычнай праславянскай мовы.

## Спіс славянскіх моў 
Выдзяляецца амаль 2 дзясяткі славянскіх моў.

Гістарычныя †
* прабалта-славянская 
* праславянская 

Усходнеславянскія мовы
* старажытнаруская † 
* старажытнанаўгародская † 
* старабеларуская † 
* беларуская
** заходнепалеская
** падляшская
* руская
* украінская
** русінская

Заходнеславянскія мовы
* палабская † 
* польская 
** старапольская † 
** сілезская
* кашубская
**славінская †
* верхнелужыцкая 
* ніжнелужыцкая
* чэшская
** мараўская 
* славацкая

Паўднёваславянскія мовы
* сербахарвацкая
** баснійская 
** сербская 
** харвацкая 
** чарнагорская 
* славенская 
* славянасербская †
* стараславянская † 
* царкоўнаславянская 
* балгарская 
* македонская

## Гісторыя 
## Літаратура 
* *Багдзевіч А. І.* Уводзіны ў славянскую філалогію: дапаможнік / А. І. Багдзевіч, С. Г. Ляскевіч. — Гродна: ГрДУ, 2011. — 274 с. ISBN 978-985-515-417-5
*
Арыі

e]]
**Арыі**, або **арыйцы** — група індаеўрапейскіх народаў, якая, паводле шырока прынятай сярод вучоных тэорыі, насяляла ў Бронзавым веку стэпы Еўразіі і перасялілася ў 2 тыс. да н.э. на тэрыторыю сучаснага Ірана і Індыі. Да сяр. 20 ст. гэты тэрмін таксама выкарыстоўваўся для пазначэння праіндаеўрапейцаў, бо доўгі час лічыўся іх саманазвай, а таксама для пазначэння сучасных індаеўрапейскіх народаў. Паняцце ужываецца ў расалагічным, лінгвістычным і этналагічным сэнсах.

Катэгорыя:Старажытныя народы
Хеты

**Хеты** () — індаеўрапейскі народ балканскага паходжання, якія ў бронзавы век жыў на паўночным захадзе Блізкага Усходу і размаўляў на хецкай мове. Каля 18 стагоддзя да н.э. хеты заснавалі дзяржаву з цэнтрам у Хатусе. Хецкая армія паспяхова выкарыстоўвала калясніцы і мела вялікую перавагу над суседнімі народамі. Каля 14 стагоддзя да н.э. хецкая імперыя дасягнула максімальнага ўзлёту і ахапіла большую частку Анатоліі, паўночна-заходнюю Сірыю, працягнуўшыся да паўночнай Месапатаміі. 

Хаця хеты належалі да бронзавага веку, яны былі зачынальнікамі жалезнага веку, вырабляючы прадметы з жалеза прыкладна з 14 стагоддзя да н.э.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Народы старажытнай Малой Азіі
Катэгорыя:Зніклыя народы Азіі
Катэгорыя:Індаеўрапейскія народы
Гадава пакаленне

[thumb|right|250px|[Выява:Gade.JPG|center|60px]]

**Гадава пакаленне** — радаслоўную вяло ад Гада, сёмага сына Якава. Пры падзеле Палесціны яно, валодаючы мноствам статкаў жывёлы, атрымала разам з Рувімавым пакаленнем і паловай Манасіева пакалення тэрыторыю на ўсходнім беразе ракі Іардан. Нягледзячы на пастухоўскі лад жыцця, вылучалася сваёй ваяўнічасцю. Будучы пярэднім краем ізраільскага народа за Іарданам, яно актыўна дапамагала сваім суплеменнікам заваёўваць палесцінкія землі, вяло паспяховыя і пераможныя войны з агаранамі, ізмаілцянамі і іншымі аравійскімі плямёнамі таго часу. Гадава пакаленне раней за іншыя ізраільскія плямёны стала аб’ектам нападаў асірыйскіх цароў. У часы прароцтва Ераміі яго тэрыторыя была заваявана аманітамі, а ў 733—732 да н.э. далучана да Асірыі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пакаленні Ізраіля
Раманскія народы

**Раманскія народы** — (ад лац. назвы г. Рым — Roma) — група народаў рознага этнагенетычнага паходжання, аб'яднаная выкарыстаннем раманскіх моў. Уключае такія геаграфічна і этнічна выдаленыя народнасці, як партугальцы, румыны, сефардскія яўрэі, пуэртаамерыканцы і каджуны. У сучасным міры да раманскай культурна-моўнай агульнасці можна прылічыць да 1 мільярда чалавек, у тым ліку парадку 2/3 з іх (звыш 600 мільёнаў) да лацінаамерыканскай падгрупы — гэта значыць іспанамоўныя (каля 450 мільёнаў) і партугаламоўныя народы (каля 220 млн.)

## Сучасныя раманскія народы 
: **Усходнія раманскія народы**
* Арамуны
* Малдаване
* Румыны

: **Заходнія раманскія народы**
* Валоны
* Галісійцы
* Іспанцы
* Італьянцы
* Карсіканцы
* Каталонцы
* Манегаскі
* Партугальцы
* Рэтараманцы
:: Ладзіны
:: Романшы
:: Фрыулы
* Французы
:: Кальдошы
:: Каджуны
:: Франкаканадцы

Да заходніх раманскіх народаў таксама можна аднесці яўрэяў-сефардаў, якія размаўляюць на раманскай мове ладзіна.
Тахары

**Тахары́** (), тагары або **юэчжы** ( **Yuezhi**) — індаеўрапейскі народ ва Усходняй Еўропе (ІІ—І тыс. да н. э.) і ў Цэнтральнай Азіі (з І тыс. н. э.).

Напачатку яны займалі пашы ў басейне Тарыма, там дзе цяпер знаходзіцца Сіньцзян, Ганьсу і, магчыма, Цілянь у Кітаі, потым (II ст. да н. э.) яны перавандравалі ў Трансаксанію і Бактрыю, а потым у паўночную Індыю, дзе яны заснавалі Кушанскае царства.

У шырокім сэнсе тахары — умоўная назва носьбітаў т.зв. тахарскіх моў, якія жылі ў старажытнасці ў Сярэдняй Азіі і Усходнім Туркестане і да канца І тыс. н.э. асіміляваны цюркамі.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Народы Цэнтральнай Азіі
Катэгорыя:Зніклыя народы Азіі
Катэгорыя:Гісторыя Усходняга Туркестану
Катэгорыя:Гісторыя Узбекістана
Катэгорыя:Гісторыя Казахстана
Катэгорыя:Тахары
Ефраімава пакаленне

thumb|right|200px

**Ефраімава пакаленне** — паходзіла, як падаецца ў Бібліі, ад малодшага сына Іосіфа, які нарадзіўся ў Егіпце. Пры падзеле Палесціны яно атрымала цэнтральную, багатую і ўрадлівую паласу зямлі ад ракі Іардан да Міжземнага мора на поўнач ад Іерусаліма. Прасякнутае духам самабытнасці і адчуваючу сваю сілу, яно ўступіла ў суперніцтва з Іудзіным пакаленнем і пастаянна праяўляла свой сепаратызм і гегеманізм, матывуючы тым, што з яго асяроддзя паходзіў пераемнік Майсея і правадыр ізраільскага народа Ісус Навін, што ў іх уладаннях знаходзіцца яго бацькаўшчына і месца пахавання. Нашчадкі Ефраіма, паводле біблейскіх паданняў, адыгралі вялікую ролю ў гісторыі ізраільскага народа, прымалі ўдзел у вырашэнні яго гістарычнага лёсу. Менавіта з іх асяроддзя паходзіў Самуіл, вядомы прарок і суддзя ізраільскі. Калі пасля смерці цара Саламона яго дзяржава распалася на два царствы, палітычную вагу ў новаствораным Ізраільскім царстве набыло пакаленне Ефраіма. Яно абрала царом прадстаўніка свайго племя Ераваама, а яго рэзідэнцыяй зрабіла свой горад Самарыю, якая была сталіцай Ізраільскага царства да канца яго гістарычнага існавання.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пакаленні Ізраіля
Веніямінава пакаленне

]]

**Веніямінава пакаленне** — паводле Бібліі, паходзіла ад малодшага і апошняга сына патрыярха Якава і яго любімай жонкі Рахілі, для якой нараджэнне гэтага сына мела смяротны зыход, таму бацька называў яго «*сынам смутку*», а часцей «*сынам сваёй старасці*». Як адзінага роднага брата па маці Веніяміна вельмі любіў Іосіф. Калі Веніямін пакідаў Егіпет, яму было крыху больш за трыццаць гадоў, ён меў ужо дзесяць сыноў. За час свайго саракагадовага падарожжа па сінайскіх пустынях яго род, дзякуючы сваёй высокай пладавітасці, вырас да 45,6 тыс. чалавек. Пры падзеле Палесціны яму дасталася невялікая, але затое цэнтральная і пладаносная мясцовасць на поўнач ад Іерусаліма побач з Іудзіным пакаленнем і зямельнымі абшарамі Ефраімавага і Манасіевага пакаленняў. Гэта пакаленне вылучалася надзвычайнай ваяўнічасцю і мужнасцю. 3 яго асяроддзя, паводле біблейскага падання, выйшаў першы ізраільскі цар Саўл. Веніямінава пакаленне валодала вялікімі воінскімі сіламі і прымала ўдзел у стварэнні самастойнага Іўдзейскага царства. Пасля сямідзесяцігадовага вавілонскага палону яно разам з іўдзеямі складала галоўную частку яўрэйскага насельніцтва. Менавіта з гэтага пакалення хрысціянская традыцыя выводзіць паходжанне апостала Паўла.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пакаленні Ізраіля
Прыамур’е

**Прыамур’е** — тэрыторыя на Далёкім Усходзе Расіі, у Хабараўскім краі і Амурскай вобласці ў басейне сярэдняга і ніжняга цячэння ракі Амур на поўдзень ад Станавога хрыбта і Удскай губы Ахоцкага мора.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Басейн Амура
Катэгорыя:Далёкі Усход Расіі
Марыя (дачка Амрама)

thumb|right|200px|Марыям са схаваным братам Майсеем.
**Марыя**, **Марыям** () — паводле Бібліі, дачка Амрама, сястра Майсея і Аарона.

## Біяграфія 
Упершыню ўпамінаецца ў апавяданні пра ранняе дзяцінства Майсея. Калі яе маці, паводле жорсткага загаду фараона, не магла далей трымаць у сябе трохмесячнага Майсея і вымушана была пакінуць яго ў кошыку на беразе Ніла, Марыя назірала за сваім братам. Пасля са згоды дачкі фараона, якая знайшла Майсея, яна прывяла сваю маці пакарміць яго. Пасля выхаду ізраільцян з Егіпта і пераходу Чырвонага мора яна ўзначаліла жаночы хор. За нараканні на шлюб Майсея з іншаземкай Марыя была пакарана богам праказай. У Бібліі сцвярджаецца таксама, што яна была прамаці ізраільскага цара Давыда і памерла ў глыбокай старасці. 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Персанажы Пяцікніжжа
Катэгорыя:Жанчыны Старога Запавету
Катэгорыя:Прамаці
Катэгорыя:Прарочыцы
Катэгорыя:Майсей
Катэгорыя:Кніга Зыход
Катэгорыя:Кніга Лічбы
Чукоцкі паўвостраў

**Чукоцкі паўвостраў** — паўвостраў на крайнім паўночным усходзе мацерыка Еўразія. Абмываецца Усходне-Сібірскім і Чукоцкім марамі Паўночнага Ледавітага акіяна з поўначы і Берынгавым морам Ціхага акіяна з поўдня. Аддзелены ад Аляскі вузкім Берынгавым пралівам з усходу. Ля ўсходняга ўзбярэжжа паўвострава знаходзіцца востраў Аракамчэчан.

Паўвостраў названы па мясцовым народзе чукчаў, якія пражываюць у асноўным на Чукотцы. На тэрыторыі паўвострава размешчана Чукоцкая аўтаномная акруга, суб’ект Расійскай Федэрацыі. Клімат суровы, на ўзбярэжжах — марскі, ва ўнутраных раёнах — рэзка кантынентальны. Працягласць зімы да 10 месяцаў.

Катэгорыя:Паўвостравы Расіі
Катэгорыя:Геаграфія Чукоцкай аўтаномнай акругі
Аракамчэчан

**Аракамчэчан** (, , ) - востраў у Берынгавым праліве ля ўзбярэжжа Чукоткі. Плошча 267,8 км². Адносіцца да тэрыторыі Чукоцкай аўтаномнай акругі.

Катэгорыя:Астравы Чукоцкай аўтаномнай акругі
Катэгорыя:Астравы Берынгава мора
Беларускі нацыянальны камітэт

**Беларускі нацыянальны камітэт,** значэнні:
*Беларускі нацыянальны камітэт, Вільня
*Беларускі нацыянальны камітэт, Гродна
*Беларускі нацыянальны камітэт, Магілёў
*Беларускі нацыянальны камітэт, Мінск
*Беларускі нацыянальны камітэт, Рэгенсбург
*Беларускі нацыянальны камітэт, Слуцк
*Беларускі нацыянальны камітэт, Чыкага
*Часовы беларускі нацыянальны камітэт, Мінск
Беларускі камітэт

* Беларускі камітэт (Беласток)
* Беларускі камітэт (Варшава)
* Беларускі камітэт (Польшча)
* Беларускі камітэт самапомачы
 Беларускі нацыянальны камітэт
Манасіева пакаленне

thumb|right|250px

**Манасіева пакаленне** — вяло сваю радаслоўную ад Манасіі, старэйшага сына Іосіфа. Яшчэ ў часы Майсея пакаленне Манасіі колькасна пераўзыходзіла Ефраімава пакаленне і таму пры падзеле Палесціны атрымала землі па абодвух баках Іардана. 3 цягам часу заіарданская частка гэтага пакалення гтала аб'ектам нападаў з боку асірыйцаў, а ў перыяд панавання цара Осія была заваявана асірыйскім царом Салманасарам V.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пакаленні Ізраіля
Талька (рака)

**Та́лька**, **Гарэлецкі канал**, мясцовая назва **Таль** — рака ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Свіслач (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 32 км. Плошча вадазбору 341 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,6 ‰.

Пачынаецца на меліяраваным балоце Гала за 1,5 км на паўночны ўсход ад вёскі Ліпнікі Навасёлкаўскага сельсавета, вусце за 1,8 км на поўнач ад вёскі Талька. Цячэ па Цэнтральнабярэзінскай раўніне. Рэчышча Талькі каналізаванае. Асноўны прыток: Суцінка (справа).

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-93. Выданне 1984 года. Стан мясцовасці на 1982 год.
* Ліст карты N-35-105. Выданне 1984 года. Стан мясцовасці на 1982 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Основные характеристики речных бассейнов (с площадью водосбора более 200 кв. км) Минской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Прытокі Свіслачы (прыток Бярэзіны)
Катэгорыя:Рэкі Пухавіцкага раёна
Цітаўка (прыток Свіслачы)

**Цітаўка** — рака ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток Свіслачы (басейн Дняпра).

## Назва 
Назва балцкага паходжання, пярвейшая назоўная форма захавалася ў назвё вёскі Цітва, на ўсход ад якой рака пачыналася (цяпер вярхі ракі пракапаным каналам злучаныя з ракой Пціч).

Поўны адпаведнік на ўсходзе старабалцкай тэрыторыі — рака Цітва (прыток дзесенскай ракі Сноў), той жа корань найімаверней у назве ракі Цітча там сама на Падзесенні (прыток ракі Сейм).

Зусім аўтэнтычная форма назвы — літоўская рачная назва *Tytuva* (прыток заходнелітоўскай ракі Дубіса, у якую тамсама цячэ рака з так жа сама ўтворанай назвай *Lyduva*, у якой корань як у назве нёманскай ракі Ліда).

Корань *Tit-* (*Tyt-*) таксама ў літоўскіх водных назвах тыпу *Titnas* (возера), *Titmena*, *Tit-upis*, *Tit-valka* (рэкі), *Titija* (балота), у назве ракі Ціцель () (прыток ракі Масквы на поўдні цяперашняй Масквы каля Бірулёва).

Корань звязаны з першай асновай двухасноўнага літоўскага слова *tit-nagas* «крэмень», якое даслоўна значыць «бліскавічнае капыта» (*nagas* і «капыта», і «ногаць») і мае шырокія індаеўрапейскія паралелі з агульнай семантыкай «ззяць, блішчэць, бліскаць». Магчыма аднавіць колішні балцкі дзеяслоў тыпу **tisti* (
Мар'іна Горка. Рака Цітаўка (02).jpg|Мар’іна Горка. Цячэнне Цітаўкі
Мар'іна Горка. Рака Цітаўка (04).jpg|Мар’іна Горка. Мост цераз раку Цітаўку.
Мар'іна Горка. Рака Цітаўка (05).jpg|Мар’іна Горка. Пляж
Мар'іна Горка. Рака Цітаўка (03).jpg|Мар’іна Горка. Чыгуначны мост цераз раку Цітаўку.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Прытокі Свіслачы (прыток Бярэзіны)
Катэгорыя:Рэкі Пухавіцкага раёна
Вяча (рака)

**Вяча** — рака ў Лагойскім і Мінскім раёнах Беларусі, колішні прыток Свіслачы (басейн Дняпра), упадае ў Заслаўскае вадасховішча.

## Назва 
Паводле К. Бугі, адпачатны выгляд назвы меў быць *Ventė* або *Venčia*, і яна таго ж паходжання, што і назва літоўска-латвійскай ракі Вэнта, ад кораня **ven(t)-* «гнуцца; гнуць».

## Гідраграфія 
Даўжыня 40 км. Вадазбор 297 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 0,8 м³/с. Агульнае падзенне 80 м. Сярэдні нахіл воднай паверхні 2 ‰.

Пачынаецца на паўночны захад ад в. Селішча Лагойскага раёна, цячэ па Мінскім узвышшы, упадае ў Заслаўскае вадасховішча каля в. Сёмкава Мінскага раёна. Даліна трапецападобная, шырынёй 200—300 м. Схілы спадзістыя і ўмерана стромкія, вышыня іх каля 2,5 м. Берагі нізкія, спадзістыя. Пойма шырынёй 50—100 м. Рэчышча звілістае, ад вусця на 13 км каналізавана і часткова абвалавана. Шырыня ракі ў межань 4—8 м.

На рацэ вадасховішча Вяча, зоны адпачынку Вяча і Мінскае мора.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Прытокі Свіслачы (прыток Бярэзіны)
Катэгорыя:Рэкі Лагойскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Мінскага раёна
Балачанка

**Балача́нка** — рака ў Чэрвеньскім і Пухавіцкім раёнах Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Свіслач (басейн Дняпра).

## Апісанне 
Даўжыня ракі 36 км. Плошча вадазбору 418 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці каля 2,6 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,4 ‰.

**Асноўныя прытокі**: Чарняўка (справа). Пачынаецца за 2 км на поўдзень ад вёскі Кобзевічы Чэрвеньскага раёна, вусце за 2 км на паўднёвы захад ад вёскі Балачанка Пухавіцкага раёна. У басейне ракі знаходзіцца возера Лочынскае.
Цячэ ў межах Цэнтральнабярэзінскай раўніны. Даліна ў верхнім цячэнні невыразная, у сярэднім і ніжнім трапецападобная. Пойма раўнінная, двухбаковая, шырынёй 0,5—0,7 км. Ад вытоку на працягу 28 км рэчышча каналізаванае, у ніжнім цячэнні месцамі звілістае, яго шырыня ў верхнім і сярэднім цячэнні 3—6 м, у ніжнім 15—17 м. Рака выкарыстоўваецца ў якасці водапрыёмніка меліярацыйных сістэм.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Чэрвеньскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Пухавіцкага раёна
Катэгорыя:Прытокі Свіслачы (прыток Бярэзіны)
Волма (прыток Свіслачы)

**Во́лма** — рака ў Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток Свіслачы (басейн Дняпра).

## Назва 
Да дзвюх Волмаў, што цяпер на тэрыторыі Беларусі (адна нёманскага басейна, другая дняпроўскага), Ул. Тапароў дадаваў яшчэ назву рэчкі Волма на поўначы (на ўсходзе ад воз. Ільмень). Далей прапаноўваў дзве магчымасці вытлумачэння: параўноўваў з прускай назвай вёскі Wolmen ("Волмы"), або з прускай назвой возера Almoyn (= Alm-ain-). У другім выпадку да літоўскага almėti, elmėti «сачыцца», «струменіцца» і літоўскіх гідронімаў Almajà, Almajas, Elmė.

Паводле М. Фасмера, назва ракі Волма роднасная ст.-інд. *ūrmís* «хваля», авест. *varəmi-* «хваля», ст.-в.-н. *walm* «гарачыня», англас. *wielm* «кіпенне, хваля, цячэнне».

Паводле Э. Мурзаева, назва ад беларускага народнага геаграфічнага тэрміна *волма* «упадзіна», «паглыбленне», *волміна* «катлавіна», «вільготная ўпадзіна, якая паросла травой».

Паводле В. Жучкевіча, назва паходзіць ад тэрміна *волма* «упадзіна ў пойме ракі», «пераўвільготненая прытэрасная паласа».

Паводле І. Яшкіна, назва вёскі Волма тлумачыцца ад тэрміна *волміна* «катлавіна, мокрая ўпадзіна з травой».

Паводле А. Рогалева, назва ракі паходзіць ад народнага геаграфічнага тэрміна *волма, волміна* «катлавіна, вільготная нізіна, якая заросла травой».

Па іншы бок нёманска-дняпроўскага водападзелу другая Волма, прыток нёманскай Іслачы. Па розныя бакі гэтага водападзелу таксама разнесеныя рэкі з назвамі Уса, Уша, Свіслач.

## Гідраграфія 
Даўжыня ракі складае 103 кіламетры. Вадазбор — 1150 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці — 6,7 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні — 0,5 ‰.

Пачынаецца меліярацыйным каналам каля паўночна-ўсходняй ускраіны вёскі Каралёў Стан Мінскага раёна, цячэ па Мінскім узвышшы і Цэнтральнабярэзінскай раўніне праз Смалявіцкі, Чэрвеньскі і Пухавіцкі раёны. Вусце за 1 кіламетр на ўсход ад вёскі Стары Двор Пухавіцкага раёна. Даліна трапецападобная, шырынёй 0,4—0,6 км, месцамі больш за 3 кіламетры. Схілы спадзістыя і ўмерана стромкія. Пойма на вялікім працягу асушаная і разараная. У верхнім цячэнні зарэгулявана 4 плацінамі.

**Асноўныя прытокі**: Слоўст (справа), Вожа, Гаць, Ігуменка (злева).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Прытокі Свіслачы (прыток Бярэзіны)
Катэгорыя:Рэкі Мінскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Смалявіцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Чэрвеньскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Пухавіцкага раёна
Іван Макрэеў

**Іван Макрэеў** — палітычны і дзяржаўны дзеяч, публіцыст. Член партыі эсэраў. Паводле нацыянальнасці — украінец.

У 1917 г. быў старшынёй Мінскага савета сялянскіх дэпутатаў, з 21 лютага да 31 сакавіка 1918 г. — народны сакратар унутраных спраў БНР. Пайшоў у адстаўку, бо сумесна з іншымі членамі партыі эсэраў быў адкліканы Мінскім абласным камітэтам ПСР, у знак пратэсту супраць прыняцця Трэцяй Устаўной граматы.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў БНР
Катэгорыя:Асобы
Філіял Нацыянальнага дзяржаўнага гуманітарнага ліцэя імя Якуба Коласа (Светлагорск)

**Філіял Нацыянальнага дзяржаўнага гуманітарнага ліцэя імя Якуба Коласа ў г. Светлагорску** — установа агульнай сярэдняй адукацыі, якая дзейнічала ў 1993—2001 гадах, першы ліцэй у Гомельскай вобласці. Да 1998 года называлася «Філіял Беларускага гуманітарнага адукацыйна-культурнага цэнтра ў г. Светлагорску» (філіял БГАКЦ у г. Светлагорску).

З’яўляўся часткай Нацыянальнага дзяржаўнага гуманітарнага ліцэя імя Якуба Коласа (да 1998 — Беларускі гуманітарны адукацыйна-культурны цэнтр, БГАКЦ), г. Мінск. Паводле дамовы паміж БГАКЦ і Светлагорскім гарадскім аддзелам адукацыі, філіял фінансаваўся з гарадскога бюджэту. Адбыліся 5 выпускаў (1997 — 2001).

У 2001 гараддзел адукацыі спыніў фінансаванне, тлумачэнне — Міністэрства адукацыі не ўключыла ў новае «Палажэнне аб ліцэях» пункт пра філіялы. Выкладчыкі і навучэнцы праводзілі пікеты і інш. акцыі за захаванне ліцэйскага навучання; філіял быў рэарганізаваны ў ліцэйскія класы школы № 1 Светлагорска, якія былі выпушчаны ў 2002 — 2003 гг.

Меў агульнагуманітарны ўхіл навучання: паглыблена выкладаліся беларуская і замежныя мовы, літаратура, гісторыя; шэраг курсаў па выбары: другая і трэцяя замежныя мовы, уводзіны ў логіку, псіхалогію, правазнаўства і г. д. Навучанне вялося з 8 — 9  да 11 кл. Навучэнцы — з г. Светлагорска і раёна, іншых раёнаў Гомельскай вобл. Дырэктар — Т. В. Маслюкоў, выкладчыкі — Л. І. Лазко, Я. П. Мухін, М. В. Цясёлкіна і інш. Выпускнікі паступалі ў асноўным на спецыяльнасці грамадазнаўчага кірунку ў вышэйшыя навучальныя ўстановы Беларусі і інш. краін, у тым ліку ў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Ф. Скарыны, БДУ, ЕГУ, у Каледжы аб’яднанага свету, ва універсітэты Гановера (Германія), Сарбоны (Парыж) і інш.

## Літаратура 
* Раманцоў, В. У краіну Ведаў — па веды // Настаўніцкая газета. 2001. 10 красавіка. С. 1.
* Катляроў, І. Па білету Настассі Скабцовай // Ранак-плюс. 2006. № 15.
* Катляроў, І. Білет Настассі — лепшы! // Гомельская праўда. 2006. 15 красавіка. С. 9.

## Спасылкі 
* Жительница Светлогорска окончила индийский колледж // Белорусская деловая газета. 2002. 18 сентября.  
* Студэнтка з Гомельшчыны ўпершыню атрымала вышэйшую адукацыю ў ЗША (БелаПАН). 2008. 31 студзеня. 
* Бакалаўрам у Сарбоне ўпершыню стала студэнтка з Гомельшчыны // Mojazarplata.by. 2009. 14 ліпеня. 
* Філіял НДГЛ імя Я. Коласа ў г. Светлагорску (інтэрнэт-суполка выпускнікоў і былых супрацоўнікаў) // Facebook.

Катэгорыя:Адукацыя ў Светлагорску
Катэгорыя:Колішнія навучальныя ўстановы Беларусі
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Якуба Коласа
Вольт

**Вольт** (азначэнне: бел. **В**, лац. **V**) — адзінка вымярэння электрычнага напружання ў сістэме СІ. Адзінка названая ў гонар італьянскага фізіка і фізіёлага Алесандра Вольта.

Вольт роўны электрычнаму напружанню, выкліканаму ў электрычным ланцугу пастаянным токам сілай 1 ампер пры магутнасці 1 ват.

1 В = 1/300 адзінкавага патэнцыялу СГСЭ

## Вызначэнне 
Вольт вызначаны як розніца патэнцыялаў на канцах правадніка, які рассейвае магутнасць у адзін ват пры сіле току праз гэты праваднік у адзін ампер. У адзінках СІ атрымаем м² · кг · с−3 · A−1, што эквівалентна джоулю энергіі на кулон зараду, J/C.

: \mbox{V} = \dfrac{\mbox{W}}{\mbox{A}} = \dfrac{\mbox{J}}{\mbox{C}} = \dfrac{\mbox{m}^2 \cdot \mbox{kg}}{\mbox{s}^{3} \cdot \mbox{A}}

## Вызначэнне на аснове эфекту Джозефсана 
З 1990 года вольт стандартызаваны праз вымярэнне з выкарыстаннем эфекту Джозефсана, пры якім ужываецца ў якасці прывязкі да эталону канстанта Джозефсана, зафіксаваная 18-ай Генеральнай канферэнцыяй па вагам і вымярэнням як:
: **K{J-90}** = 0.4835979 GHz/µV.

## Кратныя і дзельныя адзінкі 
Дзесятковыя кратныя і дзельныя адзінкі напружання ўтвараюцца з дапамогай стандартных прыставак СІ.

## Гл. таксама 
* Вольтметр

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння
Катэгорыя:Адзінкі вымярэння напружання
Пятро Бітэль

**Пятро Бітэль**, сапр. **Пётр Іванавіч Бітэль** (,  Лідскага павета — , в. Вішнева; Псеўданімы: *Леанід з-пад Вішнева*) — беларускі паэт, перакладчык, краязнавец, настаўнік.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускую Віленскую настаўніцкую семінарыю (1931). У 1931—1939 гадах настаўнічаў. У 1944 годзе вывезены ў Германію, вызвалены ў 1945 годзе, служыў у Чырвонай Арміі.

У 1946—1947 гадах працаваў настаўнікам, у 1947 годзе звольнены з настаўніцкай працы. Стаў праваслаўным святаром. У 1950 годзе арыштаваны і асуджаны на 10 гадоў. Зняволенне адбываў у Кемераўскай вобласці, Омску і Джэзказгане. У 1956 годзе вызвалены. Да 1963 служыў у царкве.

У 1963—1974 гадах зноў настаўнічаў. Скончыў Мінскі педінстытут (1970). Рэабілітаваны ў 1978.

Памёр  года ў вёсцы Вішнева Валожынскага раёна. Пахаваны на мясцовых могілках.

## Творчасць 
Дэбютаваў у 1929 годзе пад псеўданімам *Леанід з-пад Вішнева* ў часопісе «Шлях моладзі», дзе публікаваўся і пазней. Аўтар паэм «Замкі і людзі» (1968), «Сказанне пра Апанаса Берасцейскага» (1984).

Пераклаў на беларускую мову творы А. Міцкевіча («Пан Тадэвуш», «Конрад Валенрод», «Гражына», «Дзяды», «Крымскія санеты»), польскамоўныя паэмы і п'есы В. Дуніна-Марцінкевіча, аповесць Ю. Крашэўскага «Хата за вёскай», (1989), паасобныя творы М. Канапніцкай, Б. Пруса, Ю. Славацкага, Г. Сянкевіча, М. Лермантава, А. Пушкіна, І. Франко, Т. Шаўчэнкі, Б. Брэхта, Ё. В. Гётэ, Ф. Шылера і інш.

Рукапіс перакладу паэмы «Пан Тадэвуш» зроблены ў лагеры на паперы з мяшкоў з-пад цэменту, захоўваецца ў Музеі гісторыі беларускай літаратуры.

## Літаратура 
* Беларускія пісьменнікі. — Т. 1. — С. 281;
* Беларускія пісьменнікі (1917—1990). — С. 57;
* БЭ. — Т. 3. — С. 163;
* ЛіМ. № 43, 1991. 25 кастр.;
* ЭГБ. — Т. 2. — С. 45;
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі. — Т. 1. — С. 451.

Катэгорыя:Выпускнікі БДПУ імя Максіма Танка
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Перакладчыкі з польскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лідскім павеце (Расійская імперыя)
Лідзія Львоўна Арабей

**Лідзія Львоўна Арабе́й** (, в. Нізок,  — , Мінск) — беларуская пісьменніца і літаратуразнавец, кандыдат філалагічных навук (1958).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і службоўцаў. У 1942—1944 гадах жыла ў Шчучыне. З 1944 года — супрацоўнік рэдакцыі шчучынскай раённай газеты «Чырвоны сцяг». З 1945 года жыла ў Мінску. Працавала ў часопісе «Вожык», у рэдакцыі газеты «Чырвоная змена», настаўнічала. Скончыла ў 1951 годзе філалагічны факультэт БДУ.

## Творчасць 
Літаратурную працу пачала ў 1945 годзе. Выступала як празаік, крытык, літаратуразнавец. У 1956 выдала даследаванне «Цётка (Алаіза Пашкевіч)», а ў 1959 «Фядос Шынклер», аўтар зборнікаў аповесцяў і апавяданняў «Калібры» (1960, апавяданні для дзяцей), «Кватэра № 3» (1961, кніга сатыры і гумару), «Мера часу» (1962), «Экзамен» (1963), «Ларыса» (1964), «На струнах буры» (1967), «Сярод ночы» (1968), «Іскры ў папялішчы» (1970), «Ваўчкі» (1972), «Сіні бор» (1972, аповесць), «Мне трэба ехаць» (1974), «Стану песняй» (1977), «Сузор’е Вялікай Мядзведзіцы» (1980), «Паласа дажджу» (1984), «Пошукі кахання» (1987), «Ісці ў разведку» (1989, апавяданні для дзяцей), «Пошукi iсцiны» (абразкі, 2005), «На полымі любві» (даследаванне, прысвечанае Алаізе Пашкевіч (Цётцы), 2006), «Белае поле» (апавяданні, ўспаміны, 2008).

Выйшлі выбраныя творы ў 2-х тамах (1985).

Пераклала раман эстонскага пісьменніка А. Хінта «Бераг вятроў» (з А. Раманоўскай, 1960).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Арабей Лідзія Львоўна
* Беларуская пісьменніца Лідзія Арабей адзначае свой юбілей 
* Лідзія Львоўна Арабей 

Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Крытыкі Беларусі
Катэгорыя:Крытыкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Члены Саюза беларускіх пісьменнікаў
Катэгорыя:Кандыдаты філалагічных навук
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі прозы і драматургіі на беларускую мову
Брыты

thumb|Насельніцтва Брытанскіх астравоў у канцы 1 тысячагоддзя да н. э.

Да рымскага заваявання жылі супольна-радавым ладам, перажыткі якога захавалі і падчас рымскага панавання (сярэд. I—пачатку V стагоддзя). Мала паддаючыся раманізацыі, часта паўставалі супраць рымскага валадарства.

Падчас англа-саксонскага заваявання Брытаніі (5—6 стст.) частка брытаў была знішчаная, частка выцесненая ў Уэльс, Шатландыю і на паўвостраў Арморыку (сучасная Брэтань). Меркаваная колькасць брытаў да пачатку заваёвы складала 2 млн, а колькасць заваёўнікаў — не больш 200 тыс.

Катэгорыя:Кельцкія плямёны
Катэгорыя:Плямёны Брытаніі
Катэгорыя:Гісторыя Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Гісторыя Францыі
Брытанскія астравы

**Брытанскія астравы** — архіпелаг на паўночным захадзе Еўропы, паміж Паўночным морам і Атлантычным акіянам. На Брытанскіх астравах размешчаныя дзяржавы Вялікабрытанія і Ірландыя, а таксама тэрыторыі пад уладай брытанскай кароны.

Плошча астравоў каля 325 тыс. км². Ад мацерыковай часткі Еўропы аддзеленыя пралівамі Па-дэ-Кале і Ла-Манш, Паўночным морам.

Уключаюць буйныя астравы Вялікабрытанія і Ірландыя, падзеленыя Ірландскім морам і пралівамі Паўночны і Св. Георга, а таксама групы Гебрыдскіх, Аркнейскіх, Шэтландскіх астравоў, астравы Англсі, Мэн, Мал, Скай і інш. Часам да Брытанскіх астравоў прылічаюць таксама Нармандскія астравы, як прыналежныя Вялікабрытаніі, але размешчаныя ў берагоў Францыі.

Вышыня да 1343 м (г. Бен-Нэвіс на востраве Вялікабрытанія). Лясы (дуб, бук, бяроза), і верасовыя пусткі.

## Гл. таксама 
* Брытанскія астравы, тэрміналогія
Нармандскія астравы

**Нармандскія астравы** — група астравоў, якая складаецца з двух вялікіх, Джэрсі і Гернсі, і некалькіх дробных. Архіпелаг знаходзіцца на захад ад Нармандыі.

У англійскай мове маюць назву *Channel Islands* — **Праточныя астравы**; у французскай *Îles Anglo-Normandes* — **Англа-нармандскія астравы** або *îles de la Manche* — **Астравы Ла-Манша**, як і ў нармандскай *Îles d’la Manche*.

 і Гернсі]]
Астравы ў складзе двух каронных уладанняў Джэрсі і Гернсі знаходзяцца пад юрысдыкцыяй Вялікабрытаніі, але не ўваходзяць у яе склад і не ўваходзяць у ЕС.

Насельніцтва астравоў — звыш 150 тыс. чалавек (2003).

Плошча архіпелага 196 км².

Найбуйнейшы горад — Сент-Хельер (Сент-Элье).

На астравах развіта жывёлагадоўля і рыбалоўства.
Бен-Невіс

**Бен-Невіс** (, ) — гара на захадзе Шатландыі. Самы высокі пункт Брытанскіх астравоў. Размешчаная ў Грампіянскіх гарах у вобласці Хайленд. Мясцовыя жыхары завуць Бен-Невіс скарочана — **Бен**.

## Зноскі 
Катэгорыя:Горы Шатландыі
Вялікабрытанія (востраў)

]]

**Вялікабрытанія** () — найбуйнейшы еўрапейскі востраў плошчай 218 595 км². На востраве размешчаная вялікая частка Злучанага Каралеўства: Англія, Шатландыя і Уэльс.

Востраў мае працягласць каля 900 км з поўначы на поўдзень. Абмываецца водамі Атлантычнага акіяна на захадзе і поўначы, Паўночнага мора — на ўсходзе. На поўдні аддзелены ад мацерыка пралівам Ла-Манш. Берагавая лінія астравоў моцна раздзеленая шматлікімі залівамі (фіёрдамі на поўначы і рачнымі эстуарыямі на поўдні).

Найбуйнейшыя паўвостравы — Уэльс і Корнуал.

Найвышэйшы пункт — гара Бен-Невіс у Шатландыі.

## Этымалогія 
Астраўная група больш за 2000 гадоў вядома пад назвай Брытанскія астравы. Да 50 года да н.э. грэчаскія географы карысталіся эквівалентам «*Прэтаніке*» як агульнай назвай Брытанскіх астравоў. З рымскім заваяваннем Брытаніі, лацінскае паняцце «Брытанія» выкарыстоўваўся для вострава Вялікая Брытанія, а пазней — для Брытаніі, занятай рымлянамі на поўдзень ад Каледоніі.

Найстаражытнейшая вядомая назва Вялікай Брытаніі — Альбіён (грэц.: Ἀλβιών) або *insula Albionum*, паходзіць або ад лацінскага *albus*, што значыць «белы» (магчыма, адносіна белых скал Дуўра, першага віду Брытаніі пры набліжэнні з кантынента), або ад «астравы Альбіёнаў».

## Геаграфія 
Востраў Вялікаябрытанія ляжыць на еўрапейскім кантынентальным шэльфе, частцы Еўразійскай пліты, і аддалены ад паўночна-заходняга ўзбярэжжа кантынентальнай Еўропы, аддзелены ад мацерыка Паўночным морам і Ла-Маншам, шырыня яго ў вузейшым месцы — Дуўрскім правіле — 34 км.

Востраў прасціраецца на дзесяць градусаў шыраты па сваёй даўжэйшай, паўночна-паўднёвай восі і займае 209 331 км², не ўлічваючы значна меншыя бліжэйшыя астравы. Паўночны канал, Ірландскае мора, канал Святога Георгія і Кельцкае мора аддзяляюць востраў ад вострава Ірландыя, які знаходзіцца на захад.

З 1993 года востраў Вялікабрытанія злучаны з кантынентальнай Еўропай тунэлем пад Ла-Маншам, найдаўжэйшым падводным чыгуначным тунэлем у свеце.

Востраў адзначаецца нізінным, пакатым ландшафтам на ўсходзе і поўдні, тым часам як пагоркі і горы дамінуюць у заходніх і паўночных рэгіёнах. Яго атачае больш за 1000 меншых астравоў.

Лічаць, што Ла-Манш утварыўся паміж 450 000 і 180 000 гадоў таму ў выніку двух катастрафічных выліванняў ледніковых азёр. Каля 10 000 гадоў таму, у перыяд Дэвенсіянскага абледзянення з яго больш нізкім узроўнем мора, Вялікабрытанія была не востравам, а ўзвышанай тэрыторыяй кантынентальнай паўночна-заходняй Еўропы, якая часткова знаходзілася пад Еўразійскім ледніковым шчытом. Узровень мора быў прыкладна на 120 метраў ніжэй за сённяшні, і ложа Паўночнага мора было сухім, гэтая прастора цяпер вядомая як Догерлэнд, і звязвала ўзвышша з кантынентам. Звычайна лічаць, што па меры паступовага павышэння ўзроўню мора пасля заканчэння апошняга ледніковага перыяду Догерлэнд затапіла, адрэзаўшы ўзвышша або паўвостраў ад еўрапейскага мацерыка прыкладна да 6500 года да н.э.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Астравы Атлантычнага акіяна
Катэгорыя:Брытанскія астравы
Пенінскія горы

**Пенінскія горы** () — невысокія (не больш за 900 метраў вышыні) горы ў Вялікабрытаніі, размешчаныя ў паўночнай Англіі і паўднёвай Шатландыі. Адлучаюць паўночна-заходнюю Англію ад Ёркшыра і паўночнага ўсходу Англіі.

Агульная даўжыня каля 250 км, вышыня да 893 м (гара Крос-Фел). Горныя пароды — у асноўным вапняк і пясчанік. Маюцца тарфянікі і радовішчы каменнага вугалю. Адкрыццё ў XVII—XVIII стагоддзях вугалёвых радовішчаў, у прыватнасці Ёркшырскага вугальнага басейна, паслужыла штуршком да развіцця прылеглых да гор раёнаў, аднак Пенінскія горы — па-ранейшаму адзін з найменш населеных раёнаў Вялікабрытаніі.

У Пенінскіх гарах размешчаны Нацыянальны парк «Скалісты край».

Катэгорыя:Горы Вялікабрытаніі
Берынгаў праліў

**Берынгаў праліў**, праліў паміж самай усходняй кропкай Азіі (мыс Дзяжнёва) і самай заходняй кропкай Паўночнай Амерыкі (мыс Прынца Уэльскага). Найменшая шырыня 86 км, найменшая глыбіня фарватару 36 м. Праліў злучае Паўночны Ледавіты акіян (Чукоцкае мора) з Ціхім акіянам (Берынгава мора). Праліў названы ў гонар рускага мараплаўца Вітуса Берынга (нарадзіўся ў Даніі), які прайшоў гэтым пралівам у 1728 годзе.

Пасярэдзіне Берынгава праліва ляжаць астравы Дыяміда. З іх Вялікі востраў Дыяміда, або востраў Ратманава, які буйней і размешчаны заходней, належыць Расіі. Малы востраў Дыяміда, размешчаны ўсходней, належыць ЗША. Дзяржаўная мяжа, паводле дамовы аб продажы Аляскі і Алеуцкіх астравоў 1867 года, праходзіць пасярэдзіне паміж імі. Там жа праходзіць мяжа гадзінных паясоў і міжнародная лінія змены дат.

## Гл. таксама 
* Тунэль праз Берынгаў праліў
* Востраў Ратманава
* Берынгія

## Спасылкі 
* PBS Відэа вострава Святога Лаўрэнція ў Берынгавым праліве


Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар людзей
Тэмза

**Тэмза** () — рака на поўдні Вялікабрытаніі.

Даўжыня 334 км, плошча басейна 15,3 тыс. км².

Бярэ пачатак на ўзвышшы Катсуолд, працякае праз Лондан, упадае ў Паўночнае мора, утвараючы эстуарый. Шырыня ракі ў межах Лондана 200—250 м, шырыня эстуарыя ад 650 м (блізу ўсходняй ускраіны Лондана) да 16 км (блізу вусця). Жыўленне дажджавое. Сярэдні расход вады ў нізоўях 260 м³/сек, максімальны ўзімку. Прытокі: Лі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рэкі Англіі
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Паўночнае мора
Катэгорыя:Геаграфія Лондана
Востраў Мэн

**Востраў Мэн** (, ) — брытанскае кароннае ўладанне. Размешчаны ў Ірландскім моры прыкладна на аднолькавай адлегласці ад Англіі, Ірландыі, Шатландыі і Уэльса. Плошча — 572 кв. км. Востраў Мэн мае адзін з найстарэйшых парламентаў у свеце, Тынвальд — з 979 года.

Мэн не лічыцца часткай Вялікабрытаніі і не ва ўваходзіць у Еўрапейскі Саюз. Шырока вядомы, як афшорная зона.

Знак вострава Мэн — трыскеліён, тры беглыя нагі, якія выходзяць з адной кропкі. Трыскеліён сімвалізуе стабільнасць, што адлюстравана ў дэвізе вострава. Таксама ён выяўлены на сцягу і гербе вострава.

## Гісторыя 
Першыя людзі з’явіліся на Мэне не пазней за мезаліт. У жалезным веку на востраве з’явіліся кельты — спачатку, імаверна, плямёны блізкія да брытаў. Каля 700 да н.э. адбыўся моцны прыток насельніцтва (заваяванне або проста міграцыя) з Ірландыі. З канца VIII стагоддзя на востраве таксама былі вікінгі (нарманы). З 1079 года востраў увайшоў у нарманскае каралеўства Мэна і Астравоў, у XIII стагоддзі перайшоў пад уладу Шатландыі, а ў XIV стагоддзі — пад уладу Англіі ўладу. Пасля шэрагу змен у кіраванні, Мэн атрымаў досыць шырокую аўтаномію ў 1866 годзе.
Авель

]]

**Авель** () — паводле біблейскага падання, малодшы сын Адама і Евы, жывёлавод, якого ад зайздрасці забіў родны брат Каін-земляроб за тое, што Бог прыняў дары Авеля, а дары Каіна адхіліў.

## Вобраз у міфалогіі 
У іўдаісцкай і хрысціянскай традыцыях выступае як вобраз лагоднай і нявіннай ахвяры чалавечай жорсткасці. У паданні пра забойства Авеля Каінам шэраг даследчыкаў бачаць яскравае адлюстраванне барацьбы земляробчых і жывёлагадоўчых этнічных груп яўрэйскага народа старажытнага часу.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Персанажы Пяцікніжжа
Катэгорыя:Сюжэты пра ахвярапрынашэнні
Катэгорыя:Прабацькі
Катэгорыя:Святыя паводле алфавіта
Катэгорыя:Каін і Авель
Катэгорыя:Кніга Быццё
Катэгорыя:Іўдаістычная міфалогія
Руф (маці Аведа)

[thumb|280px|[Нікаля Пусэн|Пусэн, *Руф і Ваоз*, 1660—1664]]
**Руф** — асоба, імем якой названа невялікая агіяграфічная аповесць, якая ўключана ў кананічны біблейскі звод (: кніга «Руф»).

## Біяграфія 
Паводле падання, будучы маавіцянкай, яна выйшла замуж за іўдзя, бацькі якога часова перасяліліся з Палесціны ў Мааў. Пасля смерці свёкра і мужа Руф са свякроўю паехала на іх радзіму і пасялілася ў Віфлееме. Каб пракарміць сябе і свякроў, Руф збірала каласы на чужым полі. Выпадкова яна сустрэла багатага сваяка яе мужа-нябожчыка па імені Ваоз. Той, даведаўшыся, хто яна, спагадліва аднёсся да Руфі, пахваліў яе за вернасць свякрові і дазволіў ёй збіраць каласы на сваім полі. Дабрачыннае жыццё і прыгажосць Руфі паслужылі прычынай таго, што яна стала жонкаю багатага Ваоза і нарадзіла яму сына Аведа, дзеда цара Давыда.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Жанчыны Старога запавету
Катэгорыя:Празеліты ў іўдаізме
Катэгорыя:Прамаці
Катэгорыя:Мааў
Кніга Другі закон

**Другі закон** (, **Дварым** — «Словы»; ; ), або **Другазаконне** — кніга Бібліі, апошняя кніга з Пяцікніжжа Майсея, своеасаблівы выклад зместу ўсіх папярэдніх кніг Пяцікніжжа Майсея.

Пададзена ў форме прамовы Майсея перад ізраільцянамі напярэдадні іх пераходу праз Іардан і ўступлення ў зямлю запаветную. Кніга падае паўтарэнне закону, учыненае прарокам перад сваёй смерцю. Гэта апошні запавет перададзены Майсеем свайму народу, які сваім зместам ахоплівае ўвесь закон.

## Назва 
thumb|злева|Ілюстрацыя да кнігі Другі закон 14:1
Назва «*Другі закон*» паходзіць ад грэчаскага перакладу (у Септуагінце) біблейскага выразу  (*мішнэ ха-тара*; літар. «рукапіс Торы, перапісаны з іншага рукапісу», «спіс Закону») —  («другі закон» або «паўтораны закон»). Тым самым змест гэтай кнігі інтэрпрэтаваны ў якасці «другога закону», абвешчанага Майсеем у краіне Мааўскай, і супастаўлены з «першым законам», які быў атрыманы Майсеем ад Бога на гары Сінай. Назва кнігі адпавядае зместу, у Другім законе сапраўды паўтораныя значныя паводле аб’ёму фрагменты рэлігійнага заканадаўства кнігі Зыход.

## Біблія Францыска Скарыны 
Выданы Ф. Скарынам Другі закон захаваўся ў 14 асобніках. Як і папярэдняя кніга Пяцікніжжа, яна не вылучаецца багаццем мастацкага аздаблення. Тут змешчаны толькі дзве гравюры, адна з іх — на тытульным аркушы з надпісам: «*Моисей навчает людей ізраилевых втораго закону*» ды паўтораная перад тэкстам кнігі застаўка, перанесеная з кнігі Ісуса Навіна.

## Пераклады 
* Другі закон (Скарына) (Книги пятыи Моісеовы, рекомыи Вторый Закон, по-евреіски Гель га-дворим, по-греческии Девтерономос, по латине Секунда Лексъ)
* Пятая кніга Масеява — Другапраўе ў перакладзе Яна Станкевіча і Майсея Гітліна
* Другі закон у перакладзе Васіля Сёмухі
* Кніга Паўторанага Закону ў перакладзе Уладзіслава Чарняўскага
* Паўтор Закону ў перакладзе Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь
* Другазаконьне ў перакладзе Антонія Бокуна
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Шамякіна Т. Біблія // Міфалогія і беларуская літаратура: нарысы і эсэ: для ст. шк. узросту / Таццяна Шамякіна. — Мінск: Маст. літ., 2008. — С. 257—280. ISBN 978-985-02-0925-2.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кнігі Старога Запавету
Катэгорыя:Пяцікніжжа
Астравы Арктычнага інстытута

**Астравы Арктычнага інстытута** — 4 вострава і некалькі пясчаных кос у Карскім моры. Знхаодзяцца за 140 км на захад ад Таймырскага паўвострава, уваходзяць у склад Краснаярскага края. Вышыня дасягае 50 м. Астравы складзеныя ледавіковымі і марскімі адкладамі антрапагеннага перыяду. Пераважаюць арктычныя тундры. Астравы адкрытыя ў 1932—1933 гадах савецкай экспедыцыяй на ледакольным параходзе «Сібіракоў». Назву астравы атрымалі ў гонар Арктычнага навукова-даследчага інстытута (зараз Арктычны і Антарктычны навукова-даследчы інстытут).

Катэгорыя:Астравы Краснаярскага края
Катэгорыя:Астравы Карскага мора
Аён

**Аён** () — востраў ва Усходне-Сібірскім моры ля ўваходу ў Чаунскую губу. Адміністрацыйна адносіцца да Чаунскага раёна Чукоцкай аўтаномнай акругі. Плошча каля 2000 кв.км. Паверхня раўнінная, вышынёй да 64 м. Тэрыторыя вострава занятая арктычнай тундрай. Маюцца аленні пашы. З 1941 года дзейнічае палярная станцыя.

Катэгорыя:Астравы Усходне-Сібірскага мора
Катэгорыя:Астравы Чукоцкай аўтаномнай акругі
Свердруп

**Свердруп** (), востраў у паўднёвай частцы Карскага мора. Адносіцца да Краснаярскага краю. Названы ў гонар нарвежскага палярнага даследчыка Ота Свердрупа. Востраў Свердруп не варта блытаць з астравамі Свердрупа, якія знаходзяцца ў моры Лінкольна і належаць Канадзе.

## Тапаграфiчныя карты 
* 

Катэгорыя:Астравы Краснаярскага края
Катэгорыя:Астравы Карскага мора
Кніга Лічбаў

**Кніга «Лічбы»** (, **Бэ-мідбар** — «У пустыні»; ; ) — кніга Бібліі (частка Старога Запавету), якая апісвае гісторыю яўрэяў пасля зыходу з Егіпта.

Распавядаецца пра знаходжанне Ізраэля каля гары Сінай, вандроўкі па пустыні і прыпынак у Кадэшы, дадатковыя законы і прыказанні, войны з суседнімі народамі, нарэшце, паход у Мааб і дзеі прарока Валаама. Назва кнігі паходзіць ад перапісу ўсіх, здольных да бою, пра які гаворыцца ў першых раздзелах кнігі, а таксама ў канцы.
## Біблія Францыска Скарыны 
Надрукаваная Ф. Скарынам у Празе кніга «Лічбы» (1519) захавалася ў 17 асобніках. У гэтым выданні Скарыны змешчана толькі адна арыгінальная гравюра «*Людие ізраилевы с полки своими около храму божия*», якая знаходзіцца на тытульным аркушы кнігі. Астатнія ілюстрацыі ўзятыя з папярэдніх выданняў. Так, застаўка да самога тэксту кнігі запазычана з выдання кнігі «Ісус Сірахаў», а віньетка да скарынаўскага пасляслоўя — з прадмовы да кнігі «Левіт».

## Пераклады
* Кніга Лічбы (Скарына) (Четвертые книги Моисеовы, зовемые от Евреи Вайдаберъ, a по-греческы Аритъми, по латине Нумери, по-рускии же Числа)
* Чацьвертая кніга Масеява - Лікі ў перакладзе Яна Станкевіча і Майсея Гітліна 
* Лікі ў перакладзе Васіля Сёмухі 
* Кніга Лічбаў ў перакладзе Уладзіслава Чарняўскага 
* Кніга Лічбаў у перакладзе Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь
* Лікі ў перакладзе Антонія Бокуна
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Шамякіна Т. Біблія // Міфалогія і беларуская літаратура: нарысы і эсэ: для ст. шк. узросту / Таццяна Шамякіна. — Мінск: Маст. літ., 2008. — С. 257—280. ISBN 978-985-02-0925-2.

Катэгорыя:Кнігі Старога Запавету
Катэгорыя:Пяцікніжжа
Белы востраў (Карскае мора)

**Бе́лы востраў** () — востраў, які знаходзіцца ў Карскім моры, аддзелены пралівам Малыгіна ад паўвострава Ямал. Уваходзіць у Ямала-Ненецкую аўтаномную акругу.

Плошча вострава 1900 км², вышыня да 24 м. Паверхня пакрытая балотамі і арктычнай тундравай расліннасцю. На востраве шмат азёр.

У 1933 годзе на востраве адкрыта палярная станцыя.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Астравы Карскага мора
Катэгорыя:Астравы Ямала-Ненецкай аўтаномнай акругі