open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ясколка

**Яско́лка, рагавінка** (*Cerastium*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовыя і шматгадовыя травяністыя расліны, пераважна апушаныя, вышынёй 5—40 см. Сцяблы прамастойныя або сцелюцца. Лісце супраціўнае, прадаўгаватае, суцэльнае, ланцэтнае або лінейнае. Кветкі белыя або бледна-ружовыя. Вяночак і чашачка пяцічленныя, пялёсткі двунадрэзаныя. Плод — каробачка, якая раскрываецца 10, зрэдку 6 зубцамі. Насенне дробнае, чорнага колеру, шурпатае. 

## Распаўсюджанне і экалогія 
Род налічвае каля 100 відаў (на 1974 год), пашыраны пераважна ва ўмеранай зоне Еўропы і Азіі.
На тэрыторыі Беларусі 3 віды: , , .

Святлолюбівыя, засухаўстойлівыя і зімаўстойлівыя расліны. Растуць на лугах, у лясах, у хмызняках, каля жылля і дарог.

## Некаторыя віды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Значэнне 
Некаторыя віды вырошчваюцца як дэкаратыўныя.

## Літаратура 
*  — С. 310—311.
*  — С. 469.
* Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. Т. 11. — С. 566.

* 

## Спасылкі 
* 
* Cerastium  // The Plant List
Ястрабок

**Ястрабо́к** (*Hieracium*) — род шматгадовых травяністых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Расліны апушаныя, вышыня 7—170 см. Сцёблы простыя або галінастыя, нярэдка бязлістыя. Лісце ў прыкаранёвай разетцы. Кветкі дробныя, жоўтыя, зрэдку аранжавыя або пурпуровыя, сабраныя ў кошыкі. Кошыкі адзіночныя або сабраныя ў вілавата-мяцёлчатыя шчыткападобныя або несапраўдна парасоністыя суквецці. Плод — сямянка з чубком.

## Арэал і экалогія 
Налічвае каля 1000 відаў (на 1974 год), пашыраных у Паўночным паўшар’і і Паўднёвай Амерыцы.

На тэрыторыі Беларусі 23 віды. Найбольш пашыраныя: , лекавая расліна, , , . Растуць на палях, у лясах. Ястрабок — адзін з найбольшых паліморфных родаў: у выніку апаміксіса і гібрыдызацыі ўтварылася да 15 тысяч разнастайных форм.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Hieracium  // The Plant List
Грэчаская сістэма злічэння

**Грэ́чаская сістэ́ма злічэ́ння** — непазіцыйная сістэма злічэння, якая ўжывае ў якасці лічбаў грэчаскія літары, а таксама дадатковыя сімвалы ς (стыгма), Ϙ (копа) і Ϡ (сампі).

Гэтая сістэма прыйшла на змену атычнай, або старагрэчаскай, сістэме, якая панавала ў Грэцыі да III ст. да н.э. Каб іх адрозніць, сістэму, што разглядаецца тут, называюць таксама **іанійскай** або **навагрэчаскай**.

Патрэба захоўваць парадак літар дзеля захоўвання іх лікавых значэнняў прывяла да адносна ранняй (4 ст. да н.э.) стабілізацыі грэчаскага алфавіта.

1 α
10 ι
100 ρ

2 β
20 κ
200 σ

3 γ
30 λ
300 τ

4 δ
40 μ
400 υ

5 ε
50 ν
500 φ

6 ς
60 ξ
600 χ

7 ζ
70 ο
700 ψ

8 η
80 π
800 ω

9 θ
90 Ϙ
900 Ϡ

Гэтыя лічбы дазваляюць запісаць лікі ад 1 да 999. Напрыклад,

45
με

632
χλβ

970
Ϡο

## Крыніцы 
Катэгорыя:Сістэмы злічэння
Катэгорыя:Культура Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Лічбы
Двайковая сістэма злічэння

**Двайко́вая** (або **біна́рная**) **сістэ́ма злічэ́ння** — пазіцыйная сістэма злічэння, якая мае аснову 2. Двайковая сістэма дазваляе запісаць любы лік з дапамогаю ўсяго двух лічбаў (0 і 1). Гэтая сістэма найбольш распаўсюджаная ў вылічальнай тэхніцы.

Двайковая сістэма мае надзвычай простыя правілы складання і памнажэння. Правілы складання і памнажэння адназначных двайковых лікаў можна прадставіць табліцамі з двума радкамі і слупкамі.

+
0
1

0
0
1

1
1
10

×
0
1

0
0
0

1
0
1

Складанне і памнажэнне шматразрадных двайковых лікаў выконваецца стандартным для пазіцыйных сістэм шляхам («у слупок»).

Галоўны недахоп двайковай сістэмы — грувасткасць. Двайковае прадстаўленне ліка патрабуе прыкладна ў 3 разы больш лічбаў, чым дзесятковае. Для пераадолення гэтага недахопу ўжываюць шаснаццатковую сістэму злічэння. Кожныя чатыры разрады двайковай сістэмы ўзаемна адназначна перадаюцца адным разрадам шаснаццатковай сістэмы і, такім чынам, шаснаццатковая сістэма дазваляе запісаць двайковыя лікі ў кампактнай форме. Шаснаццатковае прадстаўленне ліка ў чатыры разы карацейшае, чым двайковае. Напрыклад,

: 100100112 = 1001 0011 2 = 9316
: 1010111100111000012 = 0010 1011 1100 1110 0001 2 = 2bce116

Катэгорыя:Сістэмы злічэння
*
Яснотка

**Ясно́тка**, **Глухая крапіва** (*Lamium*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовыя і шматгадовыя травяністыя расліны вышынёй 10—100 см з доўгімі паўзучымі карэнішчамі. Сцяблы граністыя. Лісце супраціўнае, суцэльнае. Кветкі жоўтыя, белыя, чырвоныя, ружовыя, сабраныя ў густыя пазушныя кальчакі. Плод — 4 арэшкі.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Род налічвае каля 40 відаў, пашыраныя пераважна ва ўмеранай зоне Паўночнага паўшар’я. Паводле сайта The Plant List род налічвае 25 відаў.

На тэрыторыі Беларусі — 5 відаў:  (лекавая і меданосная расліна), , , , . Растуць на палях, у лясах. Трапляюцца каля жылля, дарог, на пустках, сметніках.

## Гаспадарчае значэнне 
Харчовыя, лекавыя, меданосныя, дэкаратыўныя расліны. Некаторыя з’яўляюцца пустазеллем.

## Літаратура 
* Яснотка //  — С. 567.
* 
* Яснотка // 

## Спасылкі 
* 
* *Lamium* // ИАС «ООПТ России»
* Lamium // The Plant List
Руская Вікіпедыя

**Руская Вікіпедыя** () — раздзел Вікіпедыі на рускай мове. Заснаваны 11 мая 2001 года. Па асноўных статыстычных характарыстыках, вызначальным ўзровень развіцця моўнага падзелу, Руская Вікіпедыя займае з другога па сёмае месцы, па колькасці пачатых артыкулаў ўваходзіць у дзесятку самых буйных моўных раздзелаў Вікіпедыі. Назва «руская» пазначае не прыналежнасць да якога-небудзь народа або дзяржавы, а мову напісання артыкулаў.

## Спасылкі 
* http://ru.wikipedia.org/ — Галоўная старонка Рускай Вікіпедыі

Вікіпедыя
Вікіпедыя
Літургія папярэднеасвячоных дароў

**Літургія папярэднеасвячоных Дароў** — літургія, падчас якой прапаноўваюцца для прычашчэння Святыя Дары, асвячоныя раней — на папярэдняй поўнай літургіі па чыне Васіля Вялікага або Яна Залатавуста і якія захоўваюцца ў каўчэжцы звычайна на прастоле або, радзей, на ахвярніку.

Шосты Сусветны Сабор 52-м правілам зацвердзіў паўсюднае здзяйсненне Папярэднеасвячонай літургіі ў дні Вялікага посту, каб не пазбаўляць верных таямнічых зносін з Госпадам і разам з тым не парушаць посту і пакаяння здзяйсненнем урачыстай поўнай літургіі.

У сучаснай практыцы Праваслаўнай Царквы служыцца ў сераду і пятніцу Святой Чатырохдзесятніцы, у храмавыя і дбанныя святы і з панядзелка па сераду Страсной Сядміцы. Да 1930 года ў Кіева-Пячорскай Лаўры таксама здзяйснялася штодня ў се́дмічныя дні Вялікага посту (апроч яго першых двух дзён), што было перажыткам Студзійскага Статуту, які панаваў у Рускай Царкве да XV ст. У цяперашні час гэтая традыцыя страчана.

Асаблівасці:
# няма першай часткі поўнай літургіі — праскамідыі;
# літургія папярэднічаецца службай 3-й, 6-й і 9-й гадзін з паследваннем выяўленчых;
# па отпусце выяўленчых здзяйсняецца вячэрня, якая замяняе пачатковую частку літургіі агалошаных (апошняя яе частка маецца і ў Папярэднеасвячонай літургіі);
# пачынаючы з серады 4-й сядміцы Вялікага посту адразу жа за екценіяй аб агалошаных ідзе екценія аб «рыхтуючыхся да Святой Асветы», гэта значыць, да Хрышчэння, якое было ў Старажытнай Царкве ў Вялікую Суботу;
# на літургіі верных няма малітваў і спеваў, якія адносяцца да падрыхтоўкі і ператварэння Святых Дароў.

## Гл. таксама 
* Літургія верных

## Спасылкі 
* Чынапаследванне літургіі папарэднеасвячоных дароў (св. Грыгорыя Дваяслова) 

Катэгорыя:Праваслаўнае набажэнства
Катэгорыя:Літургіка
Краснаўфімск

**Краснаўфімск** () — горад (з 1781) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Краснаўфімскага раёна Свярдлоўскай вобласці. Насельніцтва 40,9 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1736 годзе.

Горад размешчаны на рацэ Уфа (прыток Камы), за 224 км ад Екацярынбурга.

Катэгорыя:Гарады Свярдлоўскай вобласці
Гетэрасексуальнасць

**Гетэрасексуальнасць** (ад  — партнёр і  — пол) — у шырокім сэнсе слова феномен чалавечай сексуальнасці, які ўключае або можа ўключаць у сябе гетэрасексуальную арыентацыю, гетэрасексуальную ідэнтычнасць і гетэрасексуальныя паводзіны.

У вузкім сэнсе слова гетэрасексуальнасць — гэта сексуальная арыентацыя, вызначаная як эмацыйная, рамантычная (платанічная), эратычная (пачуццёвая) або палавая цяга толькі і выключна да асоб іншага полу. Некаторыя псіхолагі дзвюма іншымі сексуальнымі арыентацыямі называюць гомасексуальнасць і бісексуальнасць, адлучаючы іх ад зоасексуальнасці, педафіліі і інш., якія разглядаюцца як паталагічныя.

Гетэрасексуальная арыентацыя з’яўляецца самай распаўсюджанай на Зямлі. Шматлікія людзі завуць яе таксама «нармальная арыентацыя», што выклікае пратэсты ў прадстаўнікоў гэтак званых секс-меншасцяў, паколькі намякае на іх ненармальнасць.

У сувязі са шматзначнасцю тэрміна «гетэрасексуальнасць» у навуковай літаратуры ў апошні час стала прынята карыстацца ўдакладняючымі або вузейшымі тэрмінамі — напрыклад, казаць аб гетэрасексуальнай арыентацыі або гетэрасексуальных паводзінах, аб гетэрасексуальнасці у цэлым (як з’яве) або аб гетэрасексуальнасці як кропцы на падшкале «сексуальнасць» шкалы Кінсі, за выключэннем сітуацый, калі сэнс тэрміна «гетэрасексуальнасць» ясны з кантэксту.

## Гл. таксама 
* Гетэранарматыўнасць
* Гетэрасексізм

Катэгорыя:Сексуальная арыентацыя
Ecma International

**Ecma International** (да 1994 года — **ECMA**) — некамерцыйная міжнародная арганізацыя, якая займаецца стандартызацыяй у галіне інфармацыйных тэхналогій, спажывецкай электронікі і тэлекамунікацый. Была заснавана ў 1961 годзе для стандартызацыі камп’ютарных сістэм у Еўропе пад назвай **ECMA** (скарочана ад  — *Еўрапейская асацыяцыя вытворцаў камп’ютараў*). Перайменаванне ECMA ў Ecma International адбылося ў 1994 годзе для адлюстравання глабальнай дзейнасці ў свеце.

Ecma International актыўна спрыяла сусветнай стандартызацыі ў галіне інфармацыйных тэхналогій і тэлекамунікацый. Было апублікавана больш за 400 стандартаў Ecma і 100 тэхнічных справаздач, больш за 2⁄3 з якіх таксама былі прыняты ў якасці міжнародных стандартаў.

Спіс удзельнікаў Ecma International даступны на вэб-сайце. Яго членамі з’яўляюцца IT-кампаніі, універсітэты, фонды і грамадскія ўстановы. Найбольш вядомыя з іх — Apple, Google, Huawei, IBM, Meta.

Арганізацыя ўдзельнічае на ўзроўні прадстаўніка ў працы тэхнічнага камітэту ISO ТК97 ад пачатку яго дзейнасці, а пасля ўваходжання ТК97 у аб’яднаны тэхнічны камітэт ISO і МЭК АТК1 (1987) — у працы АТК1, на ўзроўні прадстаўніка класу А.

## Стандарты 
Ecma International адказвае за некалькі стандартаў, у тым ліку:
* ECMA-107 — файлавая сістэма FAT12/FAT16
* ECMA-119 — аб’ём і файлавая структура CD-ROM (таксама вядомы як ISO 9660)
* ECMA-262 — спецыфікацыя мовы праграмавання ECMAScript (стандатызаваны JavaScript)
* ECMA-334 — спецыфікацыя мовы праграмавання C#
* ECMA-367 — спецыфікацыя мовы праграмавання Eiffel
* ECMA-376 — спецыфікацыя фарматаў файлаў Office Open XML (таксама вядомы як ISO/IEC 29500)
* ECMA-404 — спецыфікацыя фармата файла JSON

## Гл. таксама 
* ISO

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Спіс стандартаў Ecma International

Катэгорыя:Стандартызацыя
Катэгорыя:Арганізацыі па стандартызацыі
Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі
Этналінгвістыка

**Этналінгвістыка** ( народ, племя + лінгвістыка), **антрапалінгвістыка** ( чалавек + лінгвістыка), **этнасемантыка** ( народ + семантыка) — кірунак у мовазнаўстве, які вывучае мову ў яе адносінах да культуры, узаемадачыненні моўных, этнакультурных і этнапсіхалагічных фактараў у функцыянаванні і эвалюцыі мовы.

Таксама існуе больш шырокае разуменне этналінгвістыкі — як комплекснай дысцыпліны, якая вывучае з дапамогаю лінгвістычных метадаў структуру зместу культуры, народнай псіхалогіі і міфалогіі.

Этналінгвістыка даследуе праблемы шматмоўнасці, уплыў сацыякультурных фактараў на развіццё мовы, праблемы гістарычнага вывучэння і рэканструкцыі духоўнай этнічнай культуры на аснове фактаў мовы, стварэнне этналінгвістычных атласаў, даследаванне памежных сфераў мовазнаўства і міфалогіі і інш.

Дысцыпліна ўзнікла ў рамках этнаграфіі ў канцы 19—пач. 20 ст. у сувязі з вывучэннем шматлікіх індзейскіх плямёнаў Паўночнай і Цэнтральнай Амерыкі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Этнаграфія
Катэгорыя:Мовазнаўства
Моўная палітыка

**Моўная палітыка** — сукупнасць ідэалагічных прынцыпаў і практычных мерапрыемстваў па развязанні моўных праблем у соцыуме ці дзяржаве.

Таксама моўная палітыка вызначаецца як «сістэма мерапрыемстваў дзяржавы (партыі, палітычнай ці грамадскай супольнасці), накіраваная на змяненне ці захаванне функцыйнага размеркавання моў (ці моўных падсістэмаў), на ўвядзенне новых ці захаванне ранейшых моўных нормаў.»

Тэрмін створаны ў 1945 годзе. Яго аўтар — Цэбалера.

Моўная палітыка адзначаецца асаблівай складанасцю ў шматнацыянальнай дзяржаве, бо тады яна павінна ўлічваць такія фактары, як шматмоўе, адметнасці нацыянальнага складу і міжнацыянальных дачыненняў, ролі паасобных моваў і іх носьбітаў у грамадскім жыцці, у прыватнасці моўная палітыка не лічыцца сумай моўнай ідэалогіі і практыкі. Аднак заўважаецца, што не толькі такая палітыка, але і наогул дыскусіі аб мове і яго ролі ў нацыянальнай (або нават у партыйнай) ідэалогіі могуць чыніць сур'ёзны выклік палітычнаму кіраўніцтву; прыкладам такіх выклікаў служыць вымушанае публічнае тлумачэнне Сталіна адносна няправільнасці тэорыі Мара абкласавым характары мовы.

## Літаратура 
* 
*' Татьяна Амосова.}} Языковая политика в Белоруссии: прошлое и настоящее // Репрессивная политика советской власти в Беларуси. — Мн., [2007?].
** Spolsky B. The Languages of Israel: Police, Ideology and Practice / B.Spolsky, E.Shohamy. — Clevedon: Multilingual Matters Ltd., 1999, p.32.

Катэгорыя:Сацыялінгвістыка
Псіхалінгвістыка

**Псіхалінгвістыка**: навуковая дысцыпліна, якая паводле прадмету даследавання блізкая да лінгвістыкі, а паводле метадаў бліжэйшая да псіхалогіі.

Асноўныя кірункі даследавання псіхалінгвістыкі: распрацоўка
агульных тэарэтычных мадэляў спараджэння і ўспрыняцця маўлення, структуры маўленчых працэсаў, фактаў распазнавання маўлення, развіцця дзіцячага маўлення, стварэнне слоўнікаў асацыяцыйных нормаў і інш.

## Літаратура 
*
Нейралінгвістыка

**Нейралінгвістыка** ( жыла, нервы + лінгвістыка): навука, якая вывучае на падставе лінгвістычных звестак функцыі і зоны цэнтральнай нервовай сістэмы, звязаныя з мовай у сваіх норме і паталогіі.

## Літаратура 
*
Ізаглоса

**Ізаглоса** ( — роўны, аднолькавы, падобны + *glossa* — мова, маўленне) — лінія, нанесеная на геаграфічную карту, якая злучае пункты з аднолькавымі дыялектнымі асаблівасцямі.

Катэгорыя:Дыялекталогія
Лінгвістычная геаграфія

**Лінгвагеаграфія** ці **лінгвістычная геаграфія** — раздзел мовазнаўства, які вывучае тэрытарыяльнае пашырэнне моўных з'яў.

Аб'ект вывучэння лінгвагеаграфіі — спалучэнне ізаглос на тэрыторыі пашырэння пэўнай мовы («моўны ландшафт»).

Лінгвагеаграфія вылучылася з дыялекталогіі ў канцы ХІХ — пач. ХХ ст. Яе ўзнікненне і развіццё звязана з картаграфаваннем дыялектных адрозненняў і стварэннем дыялекталагічных атласаў (асобных рэгіёнаў, адной мовы, групы роднасных моў, тэрыторый, на якіх бытуюць рознасістэмныя мовы). Цесна звязана з арэальнай лінгвістыкай.

## Лінгвістычная геаграфія Беларусі 
Вытокі беларускай лінгвістычнай геаграфіі ў працах па ўсходнеславянскай дыялекталогіі — «Нарыс рускай дыялекталогіі» А. Сабалеўскага (1892) і інш. Упершыню абгрунтаваў падзел беларускіх гаворак на 2 галоўныя часткі — паўночна-ўсходнія і паўднёва-заходнія — і вызначыў іх тэрытарыяльныя межы Я. Карскі («Агляд гукаў і форм беларускай мовы», 1885). Вялікае значэнне ў станаўленні лінгвістычная геаграфіі мелі працы П. Бузука, які шырока карыстаўся метадамі арэальнай лінгвістыкі («Спроба лінгвістычнай геаграфіі Беларусі», 1928, і інш.), праводзіў рэканструкцыю старажытных форм на аснове сучаснага распаўсюджання моўных з'яў.

thumb|Дыялекты беларускай мовы (Беларуская мова: Энцыкл., 1994)
Якасна новы этап у развіцці лінгвістычнай геаграфіі звязаны з інтэнсіўнай працай над складаннем дыялекталагічных атласаў, значнае месца сярод іх належыць «Дыялекталагічнаму атласу беларускай мовы». У ім акрэсліваюцца арэалы моўных з'яў, уласцівых агульнанацыянальнай беларускай мове, а таксама дыялектных рыс, агульных для беларускай, рускай і ўкраінскай моў. Комплекс пытанняў, звязаных з групоўкай беларускіх гаворак, праблемамі гістарычнай дыялекталогіі і моўных кантактаў, асвятляецца ў працы (на базе атласа) «Лінгвістычная геаграфія і групоўка беларускіх гаворак» (1968, карты ізаглос 1969). Слоўнікаваму складу гаворак Беларусі прысвечаны спецыяльны «Лексічны атлас беларускіх народных гаворак» у 5 тамах (1993-98).

## Літаратура 
* Крывіцкі А. Што такое лінгвагеаграфія. Мн., 1986.
* 

Катэгорыя:Дыялекталогія
2 (лік)

**2 (два)** — другі па парадку натуральны лік.

Катэгорыя:Лікі
Катэгорыя:Натуральныя лікі
Клас (арыфметыка)

**Клас** – некалькі разрадаў ліка, якія групуюцца дзеля зручнасці запісу і чытання вялікіх лікаў.

У сучасных мовах клас складаецца з трох разрадаў. Кожны клас мае сваю назву:

№
№№ разрадаў
назва

1
1 – 3
адзінкі

2
4 – 6
тысячы

3
7 – 9
мільёны

4
10 – 12
мільярды

5
13 – 15
трыльёны

6
16 – 18
квадрыльёны

7
19 – 21
квінтыльёны

8
22 – 24
секстыльёны

9
25 – 27
сэптыльёны

10
28 – 30
актыльёны

11
31 – 33
нанальёны

12
34 – 37
дэкальёны

Пры чытанні лікаў значэнні іх класаў называюцца асобна, пасля чаго называецца сам клас. Назва класа адзінак апускаецца. Апускаюцца таксама класы, якія маюць нулявыя значэнні. Напрыклад,

2
2
7
0
4
9
0
0
0
4
5
0
8
1
1

дзвесце
дваццаць
сем
 
сорак
дзевяць
 
 
 
чатырыста
пяцьдзясят
 
васемсот
адзінаццаць

трыльёнаў
мільярдаў
 
тысяч
 

Пры запісе лікаў класы для зручнасці аддзяляюцца адзін ад аднаго прабеламі. Напрыклад:

:34 200 023 101

Катэгорыя:Арыфметыка
Лясная (рака)

**Лясная** — рака ў Камянецкім і Брэсцкім раёнах Беларусі, правы прыток Буга. Даўжыня 85 км. Вадазбор 2650 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 13 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,2 ‰.

## Асноўныя прытокі 
: **Справа**: Старышоўка, Крывуля, Плеса, Тачыя, Сташоўка, Лютая.
: **Злева**: Беразавец, Градаўка, Курніца.
: Рака прымае сцёк з сеткі меліярацыйных каналаў.

## На рацэ 
**Гарады**: Каменец

## Агульнае 
Утвараецца ад зліцця рэк Правая Лясная і Левая Лясная за 1 км на ўсход ад вёскі Вугляны Камянецкага раёна, вусце за 0,5 км на захад ад вёскі Церабунь Брэсцкага раёна. Цячэ па Прыбужскай раўніне і Брэсцкім Палессі. Найвышэйшы ўзровень разводдзя ў канцы 2-й дэкады сакавіка, сярэдняя вышыня над межанным узроўнем 1,5 м, найбольшая 2,1 м (1958). Замярзае ў 3-й дэкадзе снежня, крыгалом у сярэдзіне сакавіка (6 сутак).

Даліна шырынёй 2—4 км, схілы да 20 м (месцамі да 30 м), перасечаныя лагчынамі, ярамі, асушальнымі каналамі. Пойма двухбаковая, шырынёй 0,2—0,6 км (найбольш 1 км), лугавая, радзей — парослая хмызняком; у разводдзе затапляецца вадой на глыбіню 0,3—0,8 м тэрмінам да 3 тыдняў. Рэчышча звілістае, месцамі моцназвілістае. Шырыня ракі ў межань 20—30 м. Берагі вышынёй 1—1,5 м (месцамі 3—4 м), адкрытыя, пад хмызняком. У басейне ракі возера Смуга.

У пойме ракі ўведзена ў строй ветраная электрастанцыя ВЭС СП БелТрансОйл.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Сайт ГА "Ахова птушак Бацькаўшчыны" 

Катэгорыя:Прытокі Буга
Катэгорыя:Рэкі Камянецкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Брэсцкага раёна
Нарач (рака)

**На́рач**, **Нарача́нка**, **Нароча** — рака ў Мядзельскім і Вілейскім раёнах Беларусі, правы прыток Віліі. Даўжыня 75 км. Вадазбор 1650 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 11,9 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,4 ‰.

## Назва 
Назва ракі Нарач (Нарачанка) найімаверней вытворная ад назвы возера Нарач, балцка-літоўскага паходжання.

## Агульнае 
Выцякае на поўдзень з возера Нарач у Мядзельскім раёне, цячэ ў межах Нарачана-Вілейскай нізіны, упадае ў Вілію за 1,2 км на паўднёвы захад ад в. Красніца (Вілейскі раён). 

Даліна ў верхнім цячэнні невыразная, у ніжнім трапецападобная, шырынёй 1—1,5 км. Пойма двухбаковая, часткова аблесеная, у верхнім і сярэднім цячэнні забалочаная (шырыня 300—600 м), ніжэй в. Нарач перарывістая, вузкая, адкрытая. 

Азёрнасць 6 % (найбольшыя азёры ў вярхоўі ракі — Нарач, Мястра, Баторына, Бледнае). Каля вытоку ракі паблізу ад былога хутара Скок сажалкі.

Рэчышча звілістае, яго шырыня 8—16 м, ад в. Слабада на працягу 5 км каналізаванае. Берагі ў вярхоўі нізкія, забалочаныя, на астатнім працягу стромкія.

Асноўныя прытокі: Панурка, Вузлянка, Спягліца, Груздзеніца, Ганутка.

Рака замярзае ў пачатку снежня, крыгалом пачынаецца ў сярэдзіне сакавіка. Веснавы крыгаход працягваецца каля 9 сутак.

## Фаўна 
Водзяцца сіг, шчупак, лешч, вугор рачны, ялец, верхаводка, гусцяра, язь, плотка, мянтуз, краснапёрка, акунь, джгір звычайны.

## Турызм 
Рака папулярная сярод турыстаў-воднікаў. На маляўнічых берагах рэк Нарач і Вузлянка размешчана зона адпачынку Вузлянка. На працягу паўкіламетра перад вусцем Нарачанкі на яе левым беразе пабудаваны турыстычныя стаянкі. 

У міжрэччы Нарачы і Вузлянкі ўтвораны гідралагічны заказнік «Чарэмшыцы».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Рака Нарач ў даведніку "Водныя рэсурсы Нацыянальнага парка «Нарачанскі»
* Рака Нарач на карце Мядзелскага раёна 

* '«Ля заснежанай Нарачанкі»'  // «Рэгіянальная газета»

Катэгорыя:Прытокі Віліі
Катэгорыя:Рэкі Мядзельскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Вілейскага раёна
Аргазм

]]
**Арга́зм** — раптоўная разрадка назапашанага сексуальнага ўзбуджэння ў час цыклу сексуальных рэакцый, што прыводзіць да рытмічных, міжвольных цягліцавых скарачэнняў у вобласці таза, якія характарызуюцца сексуальным задавальненнем. Аргазмы, якія адчуваюць мужчыны і жанчыны, кантралююцца аўтаномнай нервовай сістэмай. Звычайна яны звязаны з міжвольнымі дзеяннямі, якія ўключаюць цягліцавыя спазмы ў розных частках цела, агульнае адчуванне эйфарыі і, часта, рухі цела і вакалізацыі. Перыяд пасля аргазму (вядомы як няўзрушны, або рэфрактэрны перыяд) звычайна ёсць расслабляльным вопытам, які тлумачыцца выкідам нейрагармонаў аксітацыну і пралактыну, а таксама эндарфінаў (або «эндагеннага марфіну»).  

Аргазм у чалавека звычайна ўзнікае ў выніку фізічнай сексуальнай стымуляцыі пеніса ў мужчын (звычайна суправаджаецца эякуляцыяй) і клітара ў жанчын. Сексуальная стымуляцыя можа ажыццяўляцца самастойна (мастурбацыя) або з сексуальным партнёрам (пранікальны секс, секс без пранікнення або іншая сексуальная актыўнасць).

Уплыў аргазму на здароўе разнастайны. Падчас сексуальнай актыўнасці існуе мноства фізіялагічных рэакцый, у тым ліку расслаблены стан, які ствараецца пралактынам, а таксама змены ў цэнтральнай нервовай сістэме, такія як часовае зніжэнне метабалічнай актыўнасці вялікіх частак кары галаўнога мозгу, у той час як у лімбічных (г. зн. «памежных») частках галаўнога мозгу няма змен або метабалічная актыўнасць павялічваецца. Існуе шырокі спектр сексуальных дысфункцый, такіх як анаргазмія.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Секс
Сперма

**Сперма** (ад грэч. σπερμα — насенне), семя, эякулят (эйякулят), **кнура́** — вадкасць (каламутная, глейкая, светла-шэрага колеру), вылучаемая пры палавым акце мужчынамі, а таксама самцамі жывёл. Складаецца з народкаў і насеннай вадкасці.

Развіццё спермы пачынаецца ў перыяд палавога сталення, дасягае максімуму ў спелым веку і памяншаецца да старасці.

Аб’ём спермы, вылучальнай пры кожным палавым акце, адрозніваецца ў розных відаў:
* у чалавека 2—6 мл;
* у быка ў сярэднім 4—5 мл;
* у жарабца 60—100 мл;
* у дзіка да 250 мл;
* у барана 1—1,5 мл.
* у кіта да 3000 мл.

Рэчывы, якія змяшчаюцца ў сперме: аскарбінавая кіслата, кальцый, характэрныя для кожнай групы крыві антыцела, хлор, халестэрын, халін, цытрынавая кіслата, фруктоза, дэзаксірыбануклеінавая кіслата, цынк, вітамін В12, глутацыённ, іназіт, малочная кіслата, магній, азот, фосфар, калій, натрый, спермін, мачавіна, гіалуранідаза, гіалуронавая кіслата, піравінаградная кіслата, спермідзін, мачавая кіслата.

Апладатвараючыя дзеянні спермы залежаць ад колькасці і якасці народкаў. Колькасць народкаў у сперме жывёл неаднолькава (у барана каля 30 %, у быка каля 14 %, кнара, жарабца 7—8 %) і можа вар’іраваць у адной і той жа жывёлы ў залежнасці ад умоў жыцця. У большасці бесхрыбетных і некаторых хрыбетнікаў: жывёл, рыб, земнаводных, гадаў, шматлікіх птушак і сысуноў назіраецца сезоннасць вылучэння спермы. Пры некаторых паталагічных станах арганізма сперма можа быць пазбаўленая народкаў (азоаспермія), мець іх у невялікай колькасці (алігаспермія), утрымоўваць нерухомыя (некраспермія) або анамальныя народкі (цератаспермія).

* У медыцыне аналіз спермы даследуюць для ўсталявання прычынны бясплоддзя і для штучнага апладнення.
* У судова-медыцынскай практыцы аналіз спермы як і іншых біялагічных вадкасцей выкарыстоўваецца для ідэнтыфікацыі злачынца.
* У сельскагаспадарчай вытворчасці сперма выкарыстоўваецца пры штучным абнасеньванні жывёл.
* У чалавека ў момант эякуляцыі выкід спермы адбываецца на хуткасці ад 40 да 70 км/гадзіна.

Досыць рэдка, але сустракаецца алергія на сперму. Смяротных зыходаў пакуль не было, але з-за цяжкасцей дыхання, крапіўніцы і ацёкаў жанчыны часам патрабуецца шпіталізацыя. Хутчэй рэакцыя выяўляецца ў смыленні і апуханні палавых органаў пасля каітуса.

## Літаратура 
* ВСЭ

Катэгорыя:Біялагічныя вадкасці
Катэгорыя:Рэпрадуктыўная сістэма
Эякуляцыя

thumb|220px|Стадыі мужчынскай эякуляцыі
**Эякуля́цыя** ( — выкіданне, вывяржэнне; сінонім — семявывяржэнне) — выдзяленне насеннай вадкасці з мачаспускальнага канала ў мужчын, якое звычайна суправаджаецца аргазмам. Як правіла, з'яўляецца вынікам палавых зносін або формаў палавой актыўнасці, якія яго замяняюць. Таксама можа адбывацца падчас сну (палюцыя). Часам выклікацца захворваннем прастаты.

## Гл. таксама 
* Аргазм
* Жаночая эякуляцыя
* Эякуляцыя на твар
* Жамчужныя каралі
* Аспермія

## Спасылкі 
Катэгорыя:Фізіялогія рэпрадуктыўнай сістэмы мужчын
Катэгорыя:Секс
Катэгорыя:Пеніс
Палюцыя

**Палюцыя** () — міжвольнае семявывяржэнне, не звязанае з палавым актам. Бывае ў начны і дзённы час. Начныя палюцыі — нармальная фізіялагічная з’ява, у падлеткаў сведчаць пра дасягненне імі пэўнага этапу палавога выспявання. У дарослых мужчын бываюць палавым устрыманні. Дзённыя палюцыі падзяляюцца на адэкватныя і неадэкватныя. Адэкватныя бываюць пад уздзеяннем сексуальна-эратычнага ўзбуджэння (напр.дотыкі, пацалункі), неадэкватныя ўзнікаюць пад уплывам несексуальных раздражняльнікаў станоўчага і адмоўнага характару (весялосць, хваляванне, страх і інш.). Дзённыя неадэкватныя палюцыі патрабуюць спецыяльнага лячэння.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Фізіялогія рэпрадуктыўнай сістэмы мужчын
Жаночая эякуляцыя

**Жаночая эякуляцыя** ці **сквірт** (ад  — струмень) — выкіданне празрыстай вадкасці падчас аргазму з мачаспускальнага канала ў жанчын.

## Паходжанне 
Вакол мачаспускальнага канала ў жанчын маецца залозная тканка, падобная да тканкі мужчынскай прадсталёвай залозы. Пры аргазме, калі похва сцягвае урэтру, гэтая залоза выпрацоўвае празрыстую вадкасць, якая выкідваецца з урэтры рухам мышцаў.

Сакрэт па сваім хімічным складзе практычна не адрозніваецца ад мужчынскай спермы, з тым адрозненнем, што ў ім няма народкаў.

Пры моцнай сексуальнай узрушанасці жанчына здольная вырабляць «семявывяржэнне» пры кожным аргазме. Пры параўнанні аб’ёму жаночага эякуляту за мякінай акт можа напоўніць кубачак, у той час як з пенісу выйдзе ~5-8 мл спермы.

## Гл. таксама 
* Барталінавы залозы
* G-пункт
* Клітар
* U-пункт жанчыны
* Нетрыманне мачы ў жанчын

## Крыніцы 
Катэгорыя:Парнаграфія
Катэгорыя:Біялагічныя вадкасці
Януар Іванавіч Сухадольскі

**Януар (Ян) Іванавіч Сухадольскі** (; ,  —) — беларускі жывапісец-баталіст і ваенны дзеяч.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Сухадольскіх герба «Слепаўрон». Сын Яна Сухадольскага і Тэклі з Даўнаровічаў. Брат паэта Райнольда Сухадольскага.

Першыя ўрокі жывапісу браў у польскага мастака А. Брадоўскага. Скончыў Свіслацкую гімназію, Школу ваенных інжынераў у Варшаве, служыў у войску Царства Польскага. Удзельнічаў у руска-іранскай вайне (1826—1828), знаходзіўся пры штабе фельдмаршала І. Паскевіча, на заказ якога стварыў цыкл карцін прысвечаны кампаніі. Удзельнічаў у паўстанні 1830—1831 гадоў, эмігрыраваў, жыў у Рыме. Пасля амністыі вярнуўся на радзіму, дзе жыла сям’я. Па запрашэнні імператара Мікалая I паехаў у Пецярбург, дзе атрымаў заказ на цыкл карцін пра батальныя сцэны руска-французскай вайны 1812 года. Цяпер частка карцін захоўваецца ў карпаратыўнай калекцыі Белгазпрамбанка ў Мінску, ў Гомельскім краязнаўчым музеі (творы, зробленыя на заказ фельдмаршала І. Паскевіча).
thumb|250px|left|«Бітва пад Самасьерай», 1860

## Творы 
* Узяцце рускімі крэпасці Карс
* Перамога пад Елдавай
* Здача крэпасці Абасабад
* Бітва пад Рашынам (1832)
* Бітва пад Самасьерай (1860)
* Пераход арміі Напалеона праз Бярэзіну (1866)

## Літаратура 
* *Карлюкевіч А.* Знічкі Айчыны // «Голас Радзімы», № 7(3079), чацв., 21 лют. 2008.
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі Польшчы
Катэгорыя:Мастакі Расіі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1830—1831 гадоў
Катэгорыя:Навучэнцы Свіслацкай гімназіі
Януар Іванавіч
Сэрвач (прыток Віліі)

**Сэрвач** — рака ў Докшыцкім, Мядзельскім і Вілейскім раёнах Беларусі, правы прыток Віліі.

Даўжыня 85 км. Плошча вадазбору 1105 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 7,6 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,2 ‰.

## Назва 
На думку А. Ванагаса, аснова *Serv-* у літоўскіх гідронімах *Servas, Servelis* (азёры), *Sarva* (рака) звязаная з літоўскім *serventi* «паціху цячы, струменіць». Паводле Ю. Покарнага, ад індаеўрапейскага **sreu-* «цячы», **sreṷo-* «плынь» і карацейшага **ser-* «цячы» паходзяць ст.-інд. *srávati* «цячэ», ст.-ірл. *sruaimm* «рака», літ. *sravéti* «слаба цячы», ст.-слав. *struja*, пол. *strumień* і інш..

На думку У. Тапарова, назвы Свіслач, Іслач, Нарач утрымоўваюць у другой частцы (*-ач*) балц. *akis* «крыніца». Паводле Ю. Покарнага, ад індаеўрапейскага **okṷ(e)s-* паходзяць ст.-інд. *áksi*, лац. *oculus*, гоц. *augō*, літ. *akis*, рус. *oko* «вока», серб. *okno*, літ. *ãkas* «палонка», лат. *aka* «калодзеж» і інш..

Паводле У. Тапарова, некалькі сотняў утварэнняў з другім членам *upė/upis/upys* адзначана ва ўсходнебалтыйскай вобласці, а таксама ў латышскай, прускай гідраніміі. На думку К. Бугі, канчатак *-da* ў ятвяжскіх гідронімах узыходзіць да меркаванага слова **udā* «рака».

## Асноўныя прытокі 
**Справа**: Патачанка, Дубенка, Наква, Катлянка. **Злева**: ручай Сэрвач, рэкі Галядза, Зуйка.

## На рацэ 
]]
**Гарадскія пасёлкі**: Крывічы (пры ўпадзенні ракі Наквы). **Зоны адпачынку**: Вілейка

## Агульнае 
Выцякае на паўднёвы захад з возера Сэрвач Докшыцкага раёна, упадае ў Вілейскае вадасховішча на паўднёвы ўсход ад вёскі Людвінова Вілейскага раёна. Замярзае ў сярэдзіне снежня, крыгалом у канцы сакавіка.

Даліна ў верхнім і месцамі ў сярэднім цячэнні невыразная, на астатнім працягу трапецападобная; яе шырыня 1,5—2,5 км, месцамі звужаецца да 0,6—1 км. Пойма двухбаковая, слабаперасечаная, у верхнім цячэнні забалочаная, тарфяністая, на астатнім працягу сухая, пясчаная. Рэчышча моцназвілістае, у сярэднім цячэнні на працягу 1,8 км каналізаванае, у верхнім — моцна зарастае; шырыня яго ў верхнім цячэнні — 2—5 м, у сярэднім і ніжнім 15—25 м, месцамі да 40 м.

У басейне ракі балота Сэрвач, азёры Станіслаўскае, Арэхавае, Чорнае і інш.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Прытокі Віліі
Катэгорыя:Рэкі Докшыцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Мядзельскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Вілейскага раёна
Букакэ

[thumb|Так званыя «[жамчужныя каралі»: сперма на шыі дзяўчыны]]
thumb|Характэрная сцэна букакэ
[thumb|[Гокун]]
**Букакэ** (ад , *букакэру* — «распырскваць ваду», часам няслушна — «букейк») — форма групавога сексу, пры якім, у самім распаўсюджаным выпадку, група мужчын, напераменку мастурбуючы, эякулююць на адну ўдзельніцу, пераважна на яе твар і рот. Лічыцца, што ўзнікненне букакэ адбылося ў выніку цэнзурных абмежаванняў парнаграфіі ў Японіі: рэжысёры, страціўшы магчымасць дэманстраваць на экране палавыя органы акцёраў, былі змушаныя вынайсці новы, візуальна прывабны і ў той жа час не парушаючы законы Японіі прыём паказу сексу.

## Гл. таксама 
* Групавы секс
* Эякуляцыя на твар

Катэгорыя:Формы сексуальнай актыўнасці
Катэгорыя:Групавы секс
Катэгорыя:Сексуальны плюралізм
Катэгорыя:Парнаграфія ў Японіі
Праміскуітэт

**Праміскуітэт** (ад лац. *promiscuus* — змяшаны, агульны) — бязладныя, нічым не абмежаваныя палавыя сувязі са шматлікімі партнёрамі. Праміскуітэт сустракаецца як сярод мужчын, так і сярод жанчын.

## Гісторыя 
Тэрмін «праміскуітэт» быў уведзены ў XIX стагоддзі для пазначэння меркаванай стадыі неўпарадкаваных палавых адносін у першабытным чалавечым грамадстве, якія папярэднічалі ўзнікненню шлюбу і сям’і. Аднак здагадка аб такой стадыі дагэтуль не пацвердзілася, бо праміскуітэт непасрэдна не назіраўся ні ў аднаго народа ні ў старажытнасці, ні ў сучасных адсталых грамадствах. Пры гэтым з’ява праміскуітэта досыць лёгка рэканструюецца з дапамогай дадзеных этнаграфіі і пры даследаванні назіранняў за найблізкімі сваякамі чалавека ў жывёльным міры .

## Гл. таксама 
* Гетэрызм
* Групавы шлюб
* Палігамія
* Шлюбная здрада
* Свінг
* Флінг

## Крыніцы 

Катэгорыя:Сям’я
Катэгорыя:Этналогія
Катэгорыя:Сексуальнасць
Догінг

**Догінг** (ад англ. *dog* — сабака) — англійскае слэнгавае паняцце, якое пазначае секс у публічных месцах на вачах іншых людзей (як у сабак), часта ў парках або на імправізаваных пікніках. Часам супастаўляецца з оргіяй або свінгам, аднак догінг не абавязкова падразумявае «выпадковасць» палавых сувязяў. У догінгу можа прымаць удзел сямейная пара і не пераходзіць пры гэтым фармальную грань блуду. Асноўны акцэнт у догінгу робіцца на атрыманне задавальнення ад эксгібіцыанізму і вуаерызму, гэта значыць на дэманстратыўным сексе на вачах іншых, часта незнаёмых людзей, аднак публіка ў сваю чаргу таксама можа быць загадзя (праз Інтэрнэт) папярэджана і свядома прыходзіць паглядзець на секс.

## Спасылкі 
* Бясплатнае порна або «догінг» 
* Догінг — пахатлівая мадыфікацыя флэш-мэба?
* «Догінг» — новая модная форма секса ў Еўропе.  

Катэгорыя:Формы сексуальнай актыўнасці
Катэгорыя:Эксгібіцыянізм
Залаты дождж

thumb|Залаты дождж
**Урафілія** (*уралагнія*) — разнавіднасць рэніфлексу (фетышызму), пры якой нюхальным фетышам служыць пах мачы. Урафіліяй таксама завуць атрыманне сексуальнага задавальнення ад жадання памачыцца на партнёра або ад таго, каб партнёр памачыўся на яго (на яе). Гэты выгляд сексуальных гульняў з’яўляецца адной з формаў урэтральнага эратызму. Ён можа быць звязаны з мастурбацыяй, тэхніка якой патрабуе ўвядзення ва ўрэтру для сексуальнай стымуляцыі старонніх аб’ектаў; можа сустракацца як у мужчын, так і ў жанчын.

Смакавым эквівалентам экскрэментафіліі з’яўляецца пітво вылучэнняў — урафагія.

Урафілаў узбуджае мача або яе вылучэнне. Гэта бывае нярэдка звязана з урафагіяй.
 
## Сексуальная тэхніка урафіліі 
Пры падрыхтоўцы да дадзенага выгляду сексуальных гульняў, актыўны партнёр п’е як правіла вялікую колькасць вадкасці (вады, ананасавы сок, фруктовая гарбата і г.д. або есць, напрыклад, кавун). Пры гэтым мача разводзіцца настолькі, што не мае ні рэзкага паху, ні характэрнага колеру.

Іншыя прыхільнікі урафіліі, наадварот аддаюць перавагу ранішняй мачы, бо яна мае найболей характэрны пах і смак.

Аспартам і іншыя штучныя падсласціцелі не пераварваюцца, а выводзяцца з мачой, а таму некаторыя аддаюць перавагу іх ужываць перад заняткам урафіліяй. Нікатын і кава, наадварот, адмоўна ўплываюць на смакавыя якасці мачы.

## Праявы урафіліі 
Ёсць мноства варыянтаў урафіліі:
* Выгляд мочашчага партнёра, назіранне за ім (вуаерызм)
* Мачыцца на партнёра (актыўны/пасіўны)
* Урафагія
* Мачыцца ў пасцелю/адзежу
* Мачыцца навідавоку ва ўсіх (эксгібіцыянізм)
* Мачыцца на ўласнае цела
* Доўгае ўтрыманне мачы і самаадвольнае мачавыдзяленне
* Мачыцца ў рот партнёра, каб яго/яе «пакараць», або «узнагародзіць» (БДСМ)

## Спасылкі 
* Hepatitis C and Watersports (urine)
* Watersports for HIV+ people
* Watersports FAQ — Info and safety tips.
* Watersports training manual 
* Urolagnia Sexual Disorders  
* Watersports Message Board
* Clothes Wetting Message Board 
* Peesearch.net Watersports Community 
* Article about Watersports 
* Wet Friends Website

Катэгорыя:БДСМ
Катэгорыя:Сексуальныя дэвіяцыі
Мастурбацыя

thumb|Мастурбацыя
**Мастурбацыя**, **ананізм** ( — рука + *turbare* — турбаваць) — форма задавальнення індывідам палавой цягі шляхам раздражнення ўласных эрагенных зон або эрагенных зон партнёра (так званая ўзаемная мастурбацыя, пры якой партнёры стымулююць адзін аднаго — петынг). У навукова-папулярнай літаратуры і публіцыстыцы таксама сустракаецца назва **ананізм**, ад імя па постаці з Старога Запавету Анана, або **рукаблудства**.

## Мастурбацыя і грамадства 
Адэпты традыцыйных рэлігій упэўненыя, што мастурбацыя грахоўная. Апроч рэлігійных забарон, існуюць шырока распаўсюджаныя, але без фактычных падстаў, забабоны наконт глыбокіх паталагічных зменаў у арганізме або росту валасоў на далонях, якія выклікае мастурбацыя.

Як сведчыць беларускі фальклор, на падлеткавую мастурбацыю як на сродак зняцця сексуальнай напругі ў традыцыйнай супольнасці практычна не звярталі вялікай увагі:

: Дазволь, матушка, жаніцца.
: Дазволь узяць каго хачу;
: Не дазволіш мне жаніцца -
: Колам печ разварачу.

## Віды мастурбацыі 
У асноўным мастурбацыя звязаная з раздражненнем так званых безумоўных эрагенных зон, да якіх адносяць геніталіі. Пры гэтым адрозніваюць генітальную і анальную формы мастурбацыі.

У мужчын генітальная мастурбацыя звычайна робіцца зваротна-паступальнымі рухамі рукі, якая ахоплівае пеніс, пры гэтым іншай рукой можа адбывацца ласканне яечкаў, пахвіны, унутранай паверхні сцёгнаў, ягадзіц або саскоў грудзей і іншых другасных эрагенных зон.

У жанчын генітальная мастурбацыя робіцца звычайна шляхам стымуляцыі клітара (пальцам, вадзяным струмянём, электрамасажорам, сцісканнем сцёгнаў) і/або шляхам стымуляцыі палавых губ і ўваходу ў похву альбо сценак і дна похвы і вобласці вонкавай адтуліны шыйкі маткі (уводзячы палец альбо іншы прадмет). Пры гэтым іншая рука можна лашчыць грудзі, жывот, унутраную паверхню сцёгнаў, пахвіну, ягадзіцы і іншых другасных эрагенных зон.

 ажыццяўляецца ў абодвух палоў шляхам ласак анальнай адтуліны і заднепраходнага каналу, уводзячы ў прамую кішку палец альбо іншыя прадметы, вадкасці і газы. Пры гэтым індывід можа адначасова лашчыць другасныя эрагенныя зоны.

Анальная і генітальная мастурбацыі могуць ажыццяўляцца адначасова.

Да мастурбацыі адносіцца таксама аральная стымуляцыя ўласных геніталій (аўтафеляцыя ў мужчын і аўтакунілінгус у жанчын). Сустракаецца даволі рэдка з прычыны таго, што фізічна складана ажыццяўляюцца.

З пункта гледжання сучаснай медыцыны, мастурбацыя не з'яўляецца адхіленнем ад нормы ні ў падлеткаў, ні ў дарослых людзей.

## Станоўчы ўплыў 
Варта адзначыць некалькі пунктаў, па якіх мастурбацыя аказвае станоўчы ўплыў.

* Баланс гарманальнага фону ў мужчын;
* Паніжэнне занепакоенасці сексуальнымі праблемамі;
* Паніжэнне апанаванасці сексуальнымі фантазіямі;
* Паляпшэнне кровазабеспячэння ў органах малога таза;
* Антыстрэсавая разрадка нервовай сістэмы;
* Паляпшэнне працы і ўмацаванне апорна-рухальнага апарату; (асабліва паяснічных аддзелаў хрыбетніка);
* Прафілактыка прастатыту.

## Гл. таксама 
* Секс
* Сексуальнасць
* Сексалогія
* Фратэрызм
* Рэлігійныя погляды на мастурбацыю

## Спасылкі 

Катэгорыя:Звычкі
Страча

**Стра́ча** — рака ў Пастаўскім, Мядзельскім і Астравецкім раёнах Беларусі, правы прыток Віліі.

Даўжыня ракі 59 км. Плошча вадазбору 1140 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 9,1 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1 ‰.

## Назва 
Гістарычна зафіксавана «Стряча» («*у Свире на Стрячи*», 1518 год). На думку К. Бугі, назва балцкага паходжання. Рачная назва зведала эвалюцыю: Страча < Стряча < **Сьряча* < **Sirinčia*. Адпачатная назва лепш захавалася ў назве вёскі Серанчаны (польск. *Sieręczany*, рус. *Серенчаны*).

## Асноўныя прытокі 
**Справа**: Лынтупка, Струна. **Злева**: Свірыца, Тушчанка. Прымае сцёк з меліярацыйных каналаў.

## Агульнае 
Выцякае на захад з возера Малыя Швакшты Пастаўскага раёна, цячэ па паўднёва-заходніх схілах Свянцянскіх град, упадае ў Вілію за 2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Міхалішкі (Астравецкі раён). Цячэ праз ландшафтны заказнік Блакітныя азёры. У басейне ракі шмат азёр, з якімі рака злучана рэчкамі, ручаямі, пратокамі (Свір, Вішнеўскае, Вялікія Швакшты і Малыя Швакшты, Балдук, Глубля, Глубелька, Вераб’і, Губіза, Ёдзі, Саранчаны, Тушча і інш.).

Даліна ў верхнім цячэнні невыразная, на астатнім працягу трапецападобная. Пойма двухбаковая, забалочаная, яе шырыня 50—150 м. Рэчышча моцна звілістае, у верхнім цячэнні камяністае, ёсць парогі. Шырыня рэчышча ў межань у верхнім і сярэднім цячэнні 8—12 м, у ніжнім 15—20 м. Рака каналізаваная на працягу 6,1 км (за 3 км на паўднёвы захад ад вёскі Альшэва да вёскі Селевічы). Каля вёскі Альхоўка (Астравецкі раён) у 1951 годзе на рацэ створана Альхоўскае вадасховішча.

## Гісторыя 
2 лютага 1944 года над ракой Страчай адбыўся бой паміж польскімі партызанамі 5-й Віленскай брыгады Арміі Краёвай і групай з  савецкіх партызанаў. Салдаты Арміі Краёвай адступілі праз раку са стратамі: 2 загінуўшых і 6 параненых.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Прытокі Віліі
Катэгорыя:Рэкі Пастаўскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Мядзельскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Астравецкага раёна
Табліца множання

**Таблі́ца памнажэ́ння** (**таблі́ца Піфаго́ра**) — табліца, у якой размешчана інфармацыя аб здабытках лікаў. Радкі і стоўпчыкі такой табліцы азагалоўлены лікамі, а на іх перасячэнні размяшчаюць здабытак лікаў, якімі адпаведныя радок і стоўпчык азагалоўлены.

Традыцыйна табліца памнажэння мае памер 10×10 і, адпаведна, дазваляе памножыць між сабой любыя два лікі ад 1 да 10.

## Звычайнае ўяўленне 

## Як знайсці вынік па табліцы памнажэння 
Каб пазнаць вынік здабытка 4×8 па табліцы памнажэння, трэба знайсці чацвёрку ў левым стаўбцы і васьмёрку ў верхнім радку, првесці ад 4 гарызантальную лінію і ад 8 вертыкальную. Клетка, на якой лініі сустракаюцца, з’яўляецца здабыткам(у дадзеным выпадку 32).

## Ужыванне 
Апроч шырока вядомага ужывання класічнай таблицы памнажэння для выпрацоўкі практычнай звычкі памнажэння натуральных лікаў, яе можна ужываць у некаторых матэматычных даказах, напрыклад, пры вывадзе формулы сумы натуральных лікаў ці атрыманні падобных выразаў для сумы квадратаў.

## Абагульненне 
Радам з табліцай памножання, у некаторых выпадках бываюць зручныя табліцы складання.

## Табліца Кэлі 
Табліца Кэлі — у абстрактнай алгебры, табліца, якая апісвае структуру канчатковых алгебраічных сістэм з адной бінарнай операцыяй. Названа ў гонар англійскага матэматыка Артура Кэлі. Мае важнае значэнне ў дыскрэтный матэматыцы, у прыватнасці, у тэорыі груп, у якой у якасці аперацый разглядаецца памнажэнне і складанне. Таблица дазваляе вызначыць, ці з’яўляецца група абелевай, знайсці цэнтр групы і адваротныя элементы у дачыненні да іншых элементаў у гэтый групе.

У вышэйшай алгебры табліцы Кэли могуць таксама ужывацца для вызначэння бінарных аперацый у палях, кольцах і іншых алгебраічных структурах. Таксама яны зручныя пры праведзенні дзеянняў у дадзеных структурах.

### Мадулярная арыфметыка 
Усе астачы ад дзялення на натуральны лік утвараюць кальцо, а ад дзялення на просты лік — поле. Гэта адлюстроўваецца табліцамі памнажэння:

Табліца памнажэння ў кальцы рэштаў па модулю 8

Табліца памнажэння ў поле рэштаў па модулю 5

## Гл. таксама 
* Памнажэнне
* Дзяленне
* Складанне
* Адніманне

Катэгорыя:Арыфметыка
Дзяленне

**Дзяле́нне** – арыфметычная аперацыя, якая выконваецца над дзвюма лікамі (дзелівам і дзельнікам) і палягае ў знаходжанні ліка, які ў выніку памнажэння з дзельнікам дасць дзеліва. Такім чынам, дзяленне – гэта аперацыя, адваротная да памнажэння.

Лік, што з’яўляецца вынікам аперацыі дзялення двух лікаў, называецца дзеллю гэтых лікаў.

Менш фармальна, сутнасць дзялення палягае ў адказе на пытанне «колькі разоў у першым паўтараецца другое?» або «колькі разоў можна ад першага адняць другое?» Неабходнасць дзялення лагічна ўзнікае тады, калі вядзецца размеркаванне колькасці па групах аднолькавага памеру. Напрыклад,

* хуткасць аўтамабіля складае 80 км/г. За які час ён пераадолее адлегласць 320 км? (Адказ: 320 : 80 = 4 гадзіны)
* на колькі дзён хопіць пачкі з 28 таблетак, калі іх прымаць па 4 на дзень? (Адказ: 28 : 4 = 7)
* колькі пар ботаў можна купіць за 450 рублёў, калі адна пара каштуе 90 рублёў? (Адказ: 450 : 90 = 5)

Дзяленне абазначаецца знакам «:», які ставіцца між дзвюма аперандамі. Напрыклад, запіс «A : B» абазначае «падзяліць A на B». Запіс «A : B = C» азначае: лік C ёсць дзеллю лікаў A і B.

У вылічальнай тэхніцы і праграмаванні распаўсюджана таксама абазначэнне аперацыі дзялення знакам «/».

Любы дроб таксама можна разглядаць як запіс аперацыі дзялення, у якой дзелівам з’яўляецца лічнік, а дзельнікам – назоўнік дробу.

Маючы на ўвазе вызначэнне дзялення,

A × B = C => C : A = B, C : B = A

Адпаведна,

A : B = C => B × C = A, A : C = B

## Падзельнасць і дзяленне з астачай 
Аперацыя дзялення не з'яўляецца замкнёнай на мностве натуральных лікаў. Гэта значыць, што не для кожных двух натуральных лікаў існуе натуральны лік, што з'яўляецца іх дзеллю. Калі ж для лікаў a і b такі лік усё ж існуе, то кажуць, што a дзеліцца на b, b з'яўляецца дзельнікам a або a кратнае да b. Наяўнасць дзелі для некаторых лікаў называюць іх падзельнасцю.

Праблема незамкнёнасці аперацыі дзялення вырашаецца ўвядзеннем паняцця дробу і пераходам да мноства рацыянальных лікаў.

Разглядаюць таксама аперацыі цэлалікавага дзялення і дзялення з астачай. Вынікам цэлалікавага дзялення двух натуральных лікаў з'яўляецца найбольшы з лікаў, вынік памнажэння якога на дзельнік не перавышае дзеліва. Напрыклад,

: 7 : 2 = 3 (бо 2 × 3 = 6, а 2 × 4 = 8 > 7)

Вынік цэлалікавага дзялення называюць таксама няпоўнай дзеллю.

Астачай ад дзялення ліка a на лік b з'яўляецца рознасць між лікам a і найбліжэйшым да яго (знізу) лікам, што дзеліцца на b. Напрыклад, астачай ад дзялення 26 на 7 з'яўляецца 5, бо найбліжэйшым да 26 (знізу) лікам, кратным да 7, з'яўляецца 21, а яно на 5 менш, чым 26.

Любы лік a можна прадставіць як qb + r, дзе q – дзель (або няпоўная дзель) ад дзялення a на b, r – астача ад гэтага дзялення. Для любой пары лікаў a і b такое прадстаўленне з'яўляецца адзіным.

Катэгорыя:Арыфметычныя аперацыі
Джэймс Бонд

**Джэймс Бонд** (), таксама вядомы як **агент 007** — выдуманы брытанскі разведчык, вобраз ягога быў створаны пісьменнікам Янам Флемінгам у 1952 годзе. Флемінг напісаў пра яго шматлікія навелы і апавяданні. Пасля смерці Флемінга (1964) далейшыя прыгоды Джэймса Бонда напісалі Кінгслі Эміс (псеўданім Роберт Маркхем), Джон Пірсан, Джон Гарднер, Райманд Бенсан і Чарлі Гігсан. Апроч таго, Крыстафер Вуд з’яўляецца аўтарам яшчэ дзвюх сцэнарыяў да фільмаў пра Джэйса Бонда.

.]]
Але вялікую папулярнасць Джэймс Бонд атрымаў не як герой апавяданняў, а дзякуючы серыі фільмаў вытворчасці кампаніі EON Productions, якая з’яўляецца адной з самых працяглых серый фільмаў у гісторыі кінематографу. На пачатак 2008 года зняты дваццаць адзін фільм і ідуць здымкі дваццаць другога эпізоду гэтак званай *афіцыйнай Бандыяны*, таксама ёсць два *незалежных* фільмы і тэлевізійная пастаноўка першага апавядання Флемінга. Менавіта фільмы ад студыі EON Productions лічацца афіцыйнымі. Прадзюсарамі большасці з іх былі Альберт Брокалі (*Albert R. «Cubby» Broccoli*) і Гары Зальцман (*Harry Saltzman*) аж да 1975 года, калі Брокалі стаў адзіным прадзюсарам. З 1995 яго дачка Барбара Брокалі (*Barbara Broccoli*) і пасынак Майкл Вілсан (*Michael G. Wilson*) працягваюць працаваць над гэтым праектам.

Ролю Джэймса Бонда ў афіцыйным серыяле выконвалі шэсць акцёраў:

* Шон Конэры (1962—1967; 1971)
* Джордж Лейзенбі (1969),
* Роджэр Мур (1973—1985),
* Цімаці Далтан (1987—1989),
* Пірс Броснан (1995—2002),
* Дэніел Крэйг (з 2006).

Прэм’ера дваццаць першага афіцыйнага фільма *Казіно «Раяль»* з Дэніэлам Крэйгам у ролі Джэймса Бонда адбылася 14 лістапада 2006 года.

Прэм’ера чарговага, 22-га эпізоду, які мае назву «Квант спакою» (*Quantum of Solace*), таксама з Дэніэлам Крэйгам у галоўнай ролі супершпіёна, адбылася 31 кастрычніка 2008 года. Паводле сцэнарыя гэтага фільма, у Джэймса Бонда з’явілася напарніца, ролю якой выконвае ўкраінская мадэль і актрыса, што жыве ў Францыі, Вольга Курыленка ().

Прэм’ера 25-га эпізоду адбылася 14 лютага 2020 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт James Bond Ultimate DVD Edition
* Усе красуні Джэймса Бонда
* Усе фільмы Бандыяны анлайн


Катэгорыя:Выдуманыя мужчыны
Катэгорыя:Выдуманыя майстры баявых мастацтваў
Катэгорыя:Выдуманыя сіроты
Абсалютная велічыня

**Абсалю́тная велічыня́** або **мо́дуль** ліку ( — маленькая мера) — гэта адлегласць гэтага ліку ад нуля.

Модуль рэчаіснага ліку фармальна азначаюць наступным чынам:

* модуль нуля роўны нулю
* модуль дадатнага ліку роўны самому ліку
* модуль адмоўнага ліку роўны ліку, процілегламу да яго.

Модуль звычайна абазначаюць прамымі вертыкальнымі дужкамі "|" і "|". Напрыклад, запіс |a| чытаецца «модуль a» або «a па модулі».

Калі два лікі маюць аднолькавыя модулі, кажуць, што яны роўныя па модулі. З азначэння модуля вынікае, што калі лікі роўныя па модулі, то яны або роўныя, або супрацьлеглыя.

Любы рэчаісны лік раўняецца здабытку сваіх модуля і функцыі знака:
: a = \operatorname{sign}(a)\cdot|a|

Катэгорыя:Арыфметыка
Катэгорыя:Функцыі