open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вішнеўскае гета

**Вішнеўскае гета** — яўрэйскае гета ў вёсцы Вішнева Валожынскага раёна, створанае нацыстамі ў перыяд акупацыі Беларусі.

Напярэдадні ўварвання немцаў у мястэчку пражываў 571 яўрэй (1940).

Першымі ахвярамі сталі 40 яўрэяў, якіх расстралялі ў ліпені і жніўні 1941 года на яўрэйскіх могілках. Па сведчанні Навума Падбярэзкіна (1915 г. н.), немцы фатаграфавалі акцыю.

Астатнія яўрэі (1550 чалавек) былі змешчаны ў гета і выкарыстоўваліся на прымусовых працах на станцыі Краснае. Гета праіснавала да верасня 1942 года. Раніцай у мястэчка прыбылі карнікі. Пры дапамозе мясцовай паліцыі яўрэяў прывялі да ямы і расстралялі. Па розных даных, тады загінула ад 1300 да 1350 яўрэяў.

## Спасылкі 
* Гетто Белоруссии — примеры геноцида 

Катэгорыя:Гісторыя Валожынскага раёна
Катэгорыя:Вішнева (Валожынскі раён)
Балаклава

**Балакла́ва** (, ) — населены пункт на паўднёва-заходнім узбярэжжы Крымскага паўвострава, да 1957 года меў статус горада, сёння ў адміністрацыйным стаўленні з’яўляецца часткай Балаклаўскага раёна Севастопаля, хоць фактычна і дагэтуль тэрытарыяльна аддзелены ад астатняга Севастопаля незастроеннай прасторай у некалькі кіламетраў. Па адной з версій назва горада паходзіць з турэцкай мовы і перакладаецца як «рыбны мяшок»; па іншай версіі назва паходзіць з крымскататарскай мовы, на якай выраз «balıqlı ava» даслоўна азначае «рыбнае надвор’е».

Балаклаўская бухта — адна з самых зручных бухт на Чорным моры для швартоўкі караблёў, база падводных лодак, яна вузкая (200—400 м) і глыбокая (да 17 м), у ёй не бывае штармоў. Пры ўваходзе ў бухту скалісты бераг робіць некалькі паваротаў, таму з боку адкрытага мора гавань наогул не бачная.

Зараз Балаклава з’яўляецца папулярным крымскім курортам. Турыстаў прыцягвае не толькі горад з старажытнай гісторыяй і вялікай колькасцю помнікаў, але і навакольныя пляжы, куды можна дабрацца на катэрах, і маляўнічыя скалы ў мыса Ая з гротамі.

Выява:Balaklava, Crimea.jpg|Балаклаўская бухта
Выява:Balaklava, Genoese fortress, Crimea.jpg|Крэпасць Чэмбала
Выява:Balaklava sea cliffs, Black Sea, Crimea.jpg|Чорнае мора

## Гл. таксама 
* Балаклаўская бітва

## Спасылкі 
* Ян Зомер. Крым: ад Балаклавы да мыса Айя
* Гісторыя Балаклавы 
* Ваенна-марскі музейны комплекс «Балаклава» 
* Фотаздымкі і апісанне завода-музея 
* Панарамы Балаклавы
* Падрабязная інтэрактыўная карта Балаклавы з вуліцамі і нумарамі дамоў
* № 3 Апісанне маршруту Балаклава — мыс Айя
* Музеі, дамы культуры, кінатэатры Балаклавы 

Катэгорыя:Парты Чорнага мора
Катэгорыя:Ваенныя парты
Катэгорыя:Населеныя пункты Крыма
Катэгорыя:Севастопаль
Плошча Згоды

**Плошча Згоды** (фр. Place de la Concorde) — цэнтральная плошча Парыжа і выдатны помнік горадабудаўніцтва эпохі класіцызму. Другая па велічыні ў Францыі (пасля плошчы des Quinconces у Бардо). 

## Гісторыя 
Плошча імя Людовіка XV была разбіта паміж Елісейскімі палямі (з захаду) і садам палаца Цюільры (з усходу) па заказу самога караля яго першым архітэктарам Габрыэлем у 1755 г. Першапачаткова ўяўляла сабой акружаны ровам васьмівугольнік, па вуглах якога стаялі восем алегарычных статуй, якія сімвалізавалі галоўныя гарады Францыі. Пасярэдзіне плошчы ўсталявалі конную статую Людовіка XV працы Бушардона і Пігаль.

З паўночнага боку былі ўзведзены элегантныя будынкі Марскога міністэрства і атэль дэ Крыён. У 1787-90 гг. праз Сену быў перакінуты мост Згоды, які на процілеглым беразе ўпіраецца ў будынак Нацыянальнага сходу (былы Бурбонскі палац).

## Гл. таксама 
* Луксорскі абеліск

## Спасылкі 
Згоды
Катэгорыя:VIII акруга Парыжа
Катэгорыя:З’явіліся ў 1755 годзе
Катэгорыя:Месцы пакаранняў смерцю
Катэгорыя:1755 год у Еўропе
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Францыі
Дубровіцкае княства

**Дубровіцкае княства** — удзельнае княства Тураўскай зямлі.

Вылучылася ў 1167—1174 гадах пасля смерці тураўскага князя Юрыя Яраславіча, канчаткова аформілася да пачатку XIII ст.

Сталіца — Дубровіца, цяпер адміністрацыйны цэнтр Дубровіцкага раёна Ровенскай вобласці Украіны.

Пэўна вядомыя першыя князі:
* Глеб Юр’евіч (1168—1190)
* Аляксандр (1190—1223)

У пачатку XIV ст. Дубровіцкае княства ўвайшло ў склад Вялікага Княства Літоўскага. У XVI ст. было часткай уладанняў князёў Астрожскіх.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Сярэдневяковая Украіна
Катэгорыя:Княствы Русі
Катэгорыя:Княствы ў беларускай гісторыі
Катэгорыя:Княствы Тураўскай зямлі
Манпарнас

]]
**Манпарнас** ( — гара Парнас) — раён на поўдні Парыжа, на левым беразе Сены. Як і астатнія кварталы на ўскраіне Парыжа, раён быў уключаны ў склад горада толькі 1 студзеня 1860 года і даў назву 43-му кварталу, які з’яўляецца часткай XIV парыжскай акругі. Раён, які ў наш час прынята называць Манпарнас, выходзіць далёка за межы адміністрацыйнага квартала.

Назву раёна далі насмешнікі-студэнты XVII стагоддзя.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Парыж
Вішнева (Валожынскі раён)

**Ві́шнева** (, ) — аграгарадок у Валожынскім раёне Мінскай вобласці, у 18 км на захад ад Валожына, на левым беразе ракі Гальшанка. З'яўляецца цэнтрам Вішнеўскага сельсавета.

## Гісторыя 
Дзедзічам (асобай, якая валодала мясцовасцю па спадчыне) Вішнева на рацэ Альшанцы 29 кастрычніка 1447 года названы Пётр Сенька Гедыгольдавіч.

У часы Рэчы Паспалітай мястэчка знаходзілася ў Ашмянскім павеце Віленскага ваяводства.

У час Першай сусветнай вайны праз Вішнева праходзіла ўмацаваная нямецкая лінія абароны. Жыхары былі выселены, мястэчка знішчана артылерыяй да апошняй хаты. Знамянальна, што ў касцёл і царкву, пабудаваных на самых высокіх месцах, не трапіў ніводзін снарад.

thumb|300px|Польская школа ў Вішневе, 1939

У 1921—1939 гадах мястэчка ўваходзіла ў Польскую Рэспубліку, у Валожынскі павет Навагрудскага ваяводства, з'яўлялася цэнтрам гміны. У ноч з 18 на 19 ліпеня 1924 года на мястэчка здзейсніла грабежніцкі напад бальшавіцкая дыверсійная група.

Колькасць насельніцтва гэтага мястэчка складала ў 1907 годзе 2650 жыхароў, з якіх 1863 — яўрэі. Асноўная частка іх пазней эмігравала альбо была знішчаная нацыстамі, якія 30 жніўня 1942 года забілі 1100 яўрэяў. Пра гэту трагедыю нагадвае мемарыяльны камень.

## Славутасці 
* Касцёл Адведзін Найсвяцейшай Дзевы Марыі (1637—1641)
* Могілкі яўрэйскія
* Могілкі старыя хрысціянскія
* Сядзіба Храптовічаў (пач. ХХ ст.)
* Царква Св. Казьмы і Дзям'яна (1865)

## Вядомыя ўраджэнцы 
* Нахум Гольдман — грамадскі дзеяч, адзін з лідараў сіянісцкага руху, заснавальнік і старшыня Сусветнага яўрэйскага кангрэса.
* Уладзіслава Луцэвіч — беларуская літаратуразнаўца, жонка Янкі Купалы.
* Шымон Перэс — вядомы ізраільскі палітык, прэзідэнт Ізраіля і лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру 1994 года. З'ехаў з Вішнева са сваёй сям'ёй у 1934 годзе.
* Юрый Храптовіч — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, кашталян смаленскі і жамойцкі, ваявода парнаўскі і новагародскі.

## Вядомыя жыхары 
* Сымон Будны — дзеяч беларускай культуры, гуманіст, філосаф, асветнік, гісторык Вялікага Княства Літоўскага. Актыўны ўдзельнік рэфармацыйнага руху, адзін з заснавальнікаў навуковай крытыкі Бібліі.
* Канстанцыя Буйло — беларуская паэтэса.
* Уладзіслаў Чарняўскі — каталіцкі святар, перакладчык Бібліі і Катэхізіса на беларускую мову.

## Літаратура 
* 
**Ryżewski, Grzegorz*. Z dziejów dóbr Wiszniew w XV–XVIII wieku // Białostockie Teki Historyczne, T. 4, 2006. -- S. 83-102.
*

## Спасылкі 
* Здымкі на Radzima.org
* Месцазнаходжанне
* Падзеі ў Вішневе падчас Другой сусветнай вайны
* Гістарычныя падзеі
* Сведка падзей у Вішневе
* Фотаздымкі яўрэйскай абшчыны

Катэгорыя:Вішнеўскі сельсавет (Валожынскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёна

Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства
Альпаіда

**Альпаіда** (памерла раней 714 года) — канкубіна франкскага мажардома Піпіна II Герыстальскага, якая нарадзіла яму двух сыноў — Карла Мартэла (каля 688—741, пасля — мажардома Аўстразіі (719), мажардома Нейстрыі (719) мажардома франкскага (719)) і Хільдэбранда I (памёр каля 751), пасля герцага франкаў , графа Бургундыі.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Франкі
Катэгорыя:Наложніцы і канкубіны
Катэгорыя:Жанчыны Сярэдневякоўя
Парыжскі мерыдыян

**Парыжскі мерыдыян** — мерыдыян, які праходзіць праз Парыжскую абсерваторыю. Да Міжнароднай мерыдыяннай канферэнцыі 1884 года разам з мерыдыянам Феро шырока выкарыстоўваўся ў якасці нулявога мерыдыяна для адліку геаграфічных даўгот.

## Гл. таксама 
* Пулкаўкі мерыдыян
* Грынвіцкі мерыдыян
* Мерыдыян Феро

## Літаратура 
* Kurt Bretterbauer: *Meridian von Paris II.* В *Sterne und Weltraum* 2/2008 (astronomie-heute.de).
* Günther Müller: *Meridian von Paris.* В *Sterne und Weltraum* 10/2007, S. 63 ff (astronomie-heute.de).
* Paul Murdin: *Full Meridian of Glory. Perilous Adventures in the Competition to Measure the Earth.* 2009, ISBN 978-0-387-75533-5 
* Frédérique Villemur, Paul Facchetti (Photogr.): *La Méridienne de Paris, une nouvelle traversée de la capitale.* Paris Musées/Actes Sud, Arles 2000, ISBN 2-87900-541-8 .

Катэгорыя:Картаграфія
Катэгорыя:Даўгата
Катэгорыя:Геаграфія Парыжа
Лебядзіны востраў

**Лебядзіны востраў** () — невялікі штучны востраў на Сене, размешчаны непадалёк ад Эйфелевай вежы паміж 16-й і 15-й акругамі Парыжа, хоць адміністрацыйна належыць апошняму. 

Ён быў збудаваны ў 1825 годзе ў якасці дамбы, і цяпер служыць падмуркам для сумешчанага метрамоста Бір-Хакем. Даўжыня вострава складае 890 м, шырыня - 20 м. Сваю назву востраў атрымаў ад ранейшага Лебядзінага вострава, які ў 1773 годзе быў далучаны да Марсава поля. 

На заходнім ускрайку вострава знаходзіцца паменшаная (вышынёй 11,5 м) копія Статуі Свабоды (46 м), падораная Парыжу ў 1889 годзе амерыканцамі, удзячнымі французам за сваю статую. Статуя звернутая ў кірунку нью-ёркскай статуі, і ў левай руцэ яна трымае таблічку з надпісам IV Juillet 1776 = XIV Juillet 1789, датамі, якія пазначаюць адпаведна Дзень незалежнасці ЗША і Дзень узяцця Бастыліі. 

Па востраве праходзяць Лебядзіныя прысады (фр. l'Allée des Cygnes), апраўленыя 322 дрэвамі.

Катэгорыя:Астравы Парыжа
Вежа Сен-Жак

**Вежа Сен-Жак** () — вежа ў стылі позняй готыкі (або «палымянай»), якая асобна стаіць у аднайменным скверы 4-й акругі Парыжа, былая званіца царквы Сен-Жак-ла-Бушэры.

## Гісторыя 
Скончаная ў 1523 годзе, вежа Сен-Жак — гэта ўсё, што засталося на гэтым месцы ад раманскай царквы Сен-Жак-ла-Бушэры, будаўніцтва якой фінансавалася гільдыяй мяснікоў («бушры» — крама мясніка). Царква служыла месцам збору паломнікаў, якія рухаліся па шляху Святога Якава да канчатковага пункта — грабніцы апостала Якава ў Сант’яга-дэ-Кампастэла ў Іспаніі. Царква перабудоўвалася ў XVI стагоддзі, памяняўшы стыль з раманскага на гатычны, тады ж да яе была прыбудавана званіца — цяперашняя вежа Сен-Жак.

У крыпце царквы быў пахаваны знакаміты алхімік Нікаля Фламель. У 1648 г. французскі вучоны Блез Паскаль праводзіў на вежы Сен-Жак замеры атмасфернага ціску.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вежы Парыжа
Катэгорыя:Збудаванні Парыжа ў гатычным стылі
Катэгорыя:1523 год у Еўропе
Катэгорыя:З’явіліся ў 1523 годзе
Сант’яга-дэ-Кампастэла

**Сант’я́га-дэ-Кампастэ́ла** () — горад у паўночна-заходняй Іспаніі, сталіца аўтаномнай супольнасці Галісія. Насельніцтва — 95 207 (2011).

У кафедральным саборы горада пахаваны мошчы аднаго з 12 апосталаў Хрыста — святога Якава (ісп: Сант’яга Старэйшы або Хакоба (*Santiago el Mayor* o *Jacobo*), па-галісійску: Сант’яга Старэйшы (*Santiago o Maior*)). Паводле падання, святы Якаў, хрысціцель і патрон усёй Іспаніі, прайшоў пешкі ўсю дарогу на Пірэнейскі паўвостраў. Таму ўжо больш за 1000 гадоў ёсць каталіцкі шлях-прошча — шлях святога Якава, які вядзе ў сталіцу Галісіі, які неаднакроць быў тэмай сюжэтаў літаратуры і кінамастацтва.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Галісіі
Катэгорыя:Муніцыпалітэты правінцыі Ла-Карунья
Мікола Гіль

**Мікола Гіль** (сапр. Мікалай Сымонавіч Гілевіч; , в. Слабада, , Мінская вобласць — 14 сакавіка 2022, Мінск) — беларускі пісьменнік, журналіст, перакладчык. Брат Ніла Гілевіча.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 15 чэрвеня 1936 года ў в. Слабада Лагойскага раёна Мінскай вобласці ў сялянскай сям’і Сымона Пятровіча і Кацярыны Міхайлаўны Гілевічаў, бацька быў старшынёй Слабодскага сельсавета. Усяго ў сям’і было васьмёра дзяцей, у т. л. Ліна, Леў (Леўка), Нінел, Іда (Ідзея), двайняты Мікалай і Святлана, Марат, Сальвір (Алесік).

У 1959 годзе скончыў філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Працаваў рэдактарам перадач для дзяцей на Мінскай студыі тэлебачання (1960—1961), у часопісах «Родная прырода» (1972) і «Маладосць» (1972—1977). Большая частка працоўнай біяграфіі звязана з газетай «Літаратура і мастацтва» (1961—1972, 1977—2002; у 1990—1997 гадах галоўны рэдактар выдання). У 2004—2008 гадах — галоўны рэдактар часопіса «Мастацтва».

Памёр 14 сакавіка 2022 года ў Мінску. Пахаваны на могілках в. Слабада Лагойскага раёна.

## Творчасць 
Як журналіст пачаў друкавацца ў 1952 годзе. У 1962 годзе ў часопісе «Бярозка» з’явілася яго першае апавяданне «Новенькі і кукса». Аўтар шэрагу кніг.

* Ранішнія сны (1973)
* На лясной вуліцы (1975)
* Тацянін чэрвень (1978)
* Самы галоўны чалавек (1980)
* Пётр Климук: (фотоальбом) (1981)
* Пуд жыта (1982)
* Ёсць на зямлі крыніца (1983)
* Тэлеграма з Кавалевіч (1984)
* Пасеянае — узыдзе (1985)
* Камандзіроўка ў Вішанькі (1987)
* У времени в плену: Страницы жизни Геннадия Карпенко (2001)

У апошнія гады надрукаваў кнігі вершаў «Наканаванасць» і «Неадступнасць», творы «Дурны Язэп», «Браты», успаміны пра Міхася Стральцова.

Перакладаў на беларускую мову творы літоўскіх, венгерскіх і шведскіх пісьменнікаў.

## Сям’я 
Брат — Народны паэт Беларусі Ніл Гілевіч. Сын — беларускі пісьменнік Мікола Віч (Мікалай Мікалаевіч Гілевіч)..

## Літаратура 
* *Савік Л. С.* Гілевіч Мікола// Беларускія пісьменнікі. Біябібліяграфічны слоўнік. Т. 2. — Мн.: БелЭН, 1993. — С. 205—208.

Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Журналісты СССР
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з літоўскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з венгерскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі са шведскай мовы
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Беларусі
Мэрыя Парыжа

**Парыжская мэрыя** () — гарадскі палац Гатэль-дэ-Віль (Hôtel de Ville), дзе з 1357 года размяшчаюцца парыжскія органы ўлады. Гатэль-дэ-Віль з фасадам даўжынёй 110 м размешчаны на былой сярэднявечнай Грэўскай плошчы (place de Grève).

З 1975 г. Парыж адначасова і горад і дэпартамент, кіруе якімі парыжскі мэр на чале Парыжскага савета (Conseil de Paris), засядае 11 разоў у годзе, чые публічныя (адкрытыя публіцы) сеансы доўжацца да двух дзён. Першы мэр быў абраны толькі ў 1977 г., - улады не спяшаліся даць сталіцы поўную адміністрацыйную свабоду. Але і да гэтага часу Парыж застаецца адзіным горадам у Францыі, дзе муніцыпальная паліцыя падпарадкоўваецца непасрэдна не мэру, а паліцэйскаму прэфекту, якога прызначае прэзідэнт Рэспублікі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Парыж
Вялікая арка Дэфанс

**Вялікая арка братэрства** (), вядомая пад назвай **Вялікая арка Дэфанс** () або проста **Вялікая Арка** () — манументальны будынак у квартале Дэфанс, на захадзе парыжскага прыгарада на тэрыторыі камуны Пюто (дэп. Аб-дэ-Сен).

Пабудаваная ў 1985-89 па ініцыятыве французскага прэзідэнта Франсуа Мітэрана. Аўтары праекта — дацкі архітэктар Ота фон Шпрэкельзен і дацкі інжынер Эрык Рэйцаль. Праект увасабляе сучасную версію Трыумфальнай аркі, помнік не ваенным перамогам, а ідэям гуманізму. Вялікая арка ўрачыста адкрытая ў ліпені 1989 падчас ваеннага парада ў гонар 200-годдзя Вялікай французскай рэвалюцыі. 

Арка завяршае лінію архітэктурных помнікаў, што ўтвараюць Гістарычную вось Парыжа. Дадаткова, яна размешчана такім чынам, што фарміруе другую вось з двума самымі высокімі будынкамі горада — Эйфелевай вежай і Вежай Манпарнас. 

Геаметрычна, арка — амаль дасканалы куб (шырыня 108 м, вышыня 110 м, глыбіня 112 м). Арка сканструіравана так, каб ствараць уяўленне праекцыі чатырохвымернага гіперкуба ў трохвымерным свеце. Структура выраблена з бетону, абшаляванага шклом і белым мармурам. Будаўніцтва ажыццяўляла французская прамысловая група «Буіг» (*Bouygues*). 

У двух бакавых апорах аркі размяшчаюцца французскія дзяржаўныя арганізацыі, у перакрыцці — выставачны цэнтр. Метро: la Défense zone 2; чыгуначная станцыя - RER, zone 3
Гадзіны працы: штодня з 10:00 да 20:00
RER лінія A: La Défense, выхад (sortie) «La Grande Arche»

## Глядзіце таксама 
* Дэфанс
* Трыўмфальная арка, Парыж
* Трыўмфальная арка Карузель

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Вялікая арка Дэфанс
* Выгляд Аркі з космасу (Google Maps) 
* Панарама  
* Вялікая арка Дэфанс  

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні
Катэгорыя:Архітэктура Францыі
Катэгорыя:Славутасці ў прыгарадах Парыжа
Вакзал Сен-Лазар

**Вакзал Сен-Лазар** () — адна з 6 буйных галоўных чыгуначных станцый Парыжа. Вакзал знаходзіцца ў 8-й акрузе, непадалёк ад вялікіх гандлёвых цэнтраў. Абслугоўваючы пераважна рэгіён Іль-дэ-Франс, прапускная здольнасць вакзала складае каля 100 млн пасажыраў у год (274 тысячы ў дзень), што робіць гэтую чыгуначную станцыю другой па велічыні ў французскай сталіцы. Сен-Лазар мае 27 пуцей і звязаны з парыжскім грамадскім транспартам (метро, RER і аўтобус).

## Гісторыя 
Гісторыя вакзала Сен-Лазар бярэ свой пачатак у 1837 годзе з адкрыццём чыгуначнай лініі з Парыжа ў Сен-Жэрмен-ан-Ле. Спачатку быў узведзены часовы драўляны будынак вакзала на плошчы Еўропы. У 1841 годзе быў пабудаваны другі, таксама часовы, будынак, на гэты раз на Ру дэ Стакгольм, непасрэдна перад плошчай Еўропы. Браты Пер’е, уладальнікі чыгуначнай лініі, планавалі падоўжыць лінію ў напрамку цэнтра горада да Ру Троншэ, але пацярпелі няўдачу з-за супраціву муніцыпалітэта і ўладальнікаў прылеглых да лініі зямельных участкаў.

Трэці вакзал з’явіўся ў перыяд з 1842 па 1853 гг. на яго цяперашнім месцы, Ру дэ Гаўр, па праекце архітэктара Эжэна Флаша. У 1889 годзе вакзал набыў сённяшні выгляд. Для сусветнай выставы запатрабавалася значнае павелічэнне плошчаў вакзала, якое было ажыццёўлена архітэктарам Жулем Лішу.

Катэгорыя:Вакзалы Парыжа
Катэгорыя:Чыгуначны транспарт Францыі
Лабарыя

**Лаба́рыя** (*Lobaria*) — род ліставатых лішайнікаў сямейства .

## Апісанне 
Слаявіна буйналіставатая з шырокімі лопасцямі, дыяметр 5—30 см. Зверху — характэрны сеткавы малюнак, знізу — кароткія раснічастыя рызоіды, месцамі голая. Ямкам на верхняй частцы адпавядаюць больш-менш выпуклыя месцы на ніжняй паверхні. Ніжняя паверхня густа або слаба лямцавая, месцамі голая, без цыфел або псеўдацыфел. Стрыжань рыхлы. Апатэцыі леканоравага тыпу, рассеяныя па ўсёй паверхні або па краі талома. Пладовыя целы сподкападобныя. Споры бясколерныя ці афарбаваныя, 2‑клетачныя, ад верацёнападобных да іголкападобных, бясколерныя або бурыя, па 8 у сумцы. Фікабіёнты з груп  і .

## Пашырэнне 
Вядома каля 80 відаў. Пашыраны ва ўмеранай, трапічнай і субтрапічнай зонах абодвух паўшар’яў. Растуць на кары ліставых, радзей хвойных парод, на камянях сярод імхоў у хвойных і ліставых лясах. На тэрыторыі Беларусі сустракаюцца лабарыя лёгачная і лабарыя ямчатая (ямістая). Трапляецца пераважна ў лясах на ствалах і галінах, радзей — на скалах.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Пельтыгеравыя
Катэгорыя:Роды грыбоў
Лабарыя ямістая

**Лабарыя ямістая** (*Lobaria scrobiculata*) — від ліставатых лішайнікаў роду  сямейства .

## Апісанне 
Слаявіна ліставатая, дольчата-буйналопасцевая, неглыбока выразаная, шырынёй да 15 см. Верхняя паверхня слаявіны блакітна-шэрая, светла-шаравата-зялёная або аліўкавая, больш-менш невыразна сеткавата-ямістая, па краях, рэбрах або па ўсёй паверхні мае блакітна-шэрыя або цёмна-бурыя сараліі. Сарэдыі часам прарастаюць у сарэдыяльныя ізідыі. Ніжняя паверхня караткалямцавая, шаравата-жоўтая, у цэнтры — да бура-чорнай, з нешматлікімі рызінамі, прыкметнымі ўэдуццямі, якія адпавядаюць ямкам на верхняй паверхні. Псеўдацыфелы белыя, парашкападобныя, няправільнай формы і памераў. Стрыжань утрымлівае арганічныя кіслоты.

## Пашырэнне 
, Канада]]
Трапляецца ў лясах Галарктыкі, у Паўднёвай Амерыцы, Афрыцы, Аўстраліі і Новай Зеландыі. Пашырана ў лясной паласе Еўразіі, адзначана і ў Арктыцы (Еўрапейскі сектар). На тэрыторыі Беларусі рэдкі від. Расце на ствалах шыракалістых дрэў, на сучках елкі і на замшэлым бураломе ў старых цяністых лясах з павышанай вільготнасцю паветра. Трапляецца асобнымі экземплярамі або невялікімі групамі на абмежаваных плошчах.

## Асаблівасці біялогіі 
Размнажаецца вегетатыўна (сарэдыямі і ізідыямі) або аскаспорамі.

Від вельмі адчувальны (індыкатарны) да антрапагенных уздзеянняў.

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. ISBN 5-85700-095-5

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Пельтыгеравыя
Бруклінскі музей

**Бруклінскі музей** () — адзін з найбуйнейшых мастацкіх музеяў ЗША. Збор музея налічвае больш за паўтара мільёнаў экспанатаў, ад шэдэўраў старажытнага Егіпта да твораў сучаснага мастацтва.

Бруклінскі музей з’яўляецца адной з галоўных славутасцяў Нью-Ёрка. Музей размешчаны ў будынку стылю боз-ар, у цэнтры Брукліна. Плошча музея: 52,000 кв.м. Штогод музей наведваюць каля 500 тысяч чалавек. Дырэктар музея: Арнольд Леман.

## Гл. таксама 
* Музеі Нью-Ёрка

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт музея 

Катэгорыя:Музеі Нью-Ёрка
Катэгорыя:Мастацкія музеі ЗША
Катэгорыя:Бруклін
Піраміда Луўра

**Шкляная піраміда Луўра** ў двары Напалеона (cour Napoléon) служыць галоўным уваходам у Луўр і з'яўляецца адным з сімвалаў Парыжа. 

Метро: лініі 1 і 7, станцыя Palais Royal - Musée du Луўры

## Лічбы і факты 
* Піраміда складаецца з 603 ромбападобных і 70 трохвугольных шкляных сегментаў таўшчынёй 21 мм.
* Вышыня піраміды - 21,65 м, даўжыня боку заснавання - 35 м, вугал нахілу - 52 °.
* Вага піраміды - каля 180 тон.
* Прататыпам паслужыла піраміда Хеопса.

Катэгорыя:Парыж
Катэгорыя:Піраміды
Катэгорыя:Луўр
Катэгорыя:Апорныя сеткаватыя абалонкі
Дом інвалідаў

**Дом інвалідаў**, або **Дзяржаўны Дом інвалідаў** () або проста **Інваліды** (Les Invalides) у Парыжы — архітэктурны помнік, будаўніцтва якога было пачата па загаду Людовіка XIV ад 24 лютага 1670 года як дом догляду заслужаных вайсковых ветэранаў («інвалідаў вайны»). Гэта быў адзін з першых (калі не першы) інвалідны дом у Еўропе. Сёння ён па-ранейшаму прымае інвалідаў, а таксама ў ім размяшчаюцца некалькі музеяў і некропаль вайскоўцаў.

## Гісторыя 
У 1670 г. кароль Францыі Людовік XIV прыняў рашэнне пабудаваць багадзельню для знявечаных і састарэлых салдат. Кіраўніцтва работамі ў парыжскім прыгарадзе Грэнель (Grenelle) было даручана прыдворнаму архітэктару Лібералю Бруану, які спраектаваў пяць двароў, з якіх самы вялікі ў цэнтры - каралеўскі. Работы вяліся з сакавіка 1671 па люты 1677, што даволі хутка, а першыя пенсіянеры засяліліся ў кастрычніку 1674 года. Першапачаткова ў Доме інвалідаў меркавалася размясціць 6000 ветэранаў, але пасля перапланіроўкі іх колькасць зменшылася да 4000.

Царква, першапачаткова спраектаваная Бруанам, верагодна, не спадабалася манарху, і яе будаўніцтва з сакавіка 1676 года было даручана Жулю Ардуэн-Мансару, які працаваў таксама над уваходнымі павільёнамі і шпітальнымі памяшканнямі. Будаўніцтва сабора цягнулася амаль трыццаць гадоў і было скончана толькі 28 жніўня 1706 года, у дзень уручэння каралю-сонцу ключоў. Будынак фактычна падвойны, хоць у архітэктурным плане складае адзінае цэлае: у нефе знаходзіцца салдацкая царква, а частка з купалам стала купальнай царквой. У 1873 годзе будынак быў канчаткова падзелены папалам вялікай шкляной перагародкай.

Калі ў 1710 годзе Дом інвалідаў утрымліваў 1500 жыхароў, то ў канцы XVIII стагоддзя Дом інвалідаў ператварыўся ў горад у мініяцюры, жыццё ў якім працякала ў строгім падначаленні збору царкоўных правіл і ваеннаму рэгламенту, - яго засялялі каля 4000 ветэранаў, аб'яднаныя ў роты пад камандаваннем афіцэраў і працавалі ў шавецкай і габеленай майстэрнях, а таксама ў майстэрні па размалёўцы гравюр.

## Музеі Дому інвалідаў 
thumb|злева|Парадны двор музея Арміі

* Музей планаў і рэльефаў абгрунтаваўся ў Доме інвалідаў у 1777 годзе, пераехаўшы з палаца Цюільры. Калекцыя, пачатая ў 1668 годзе міністрам ваенных спраў пры Людовіку XIV, праз 30 гадоў налічвала ўжо 144 макета. Да нашых дзён захавалася каля ста.
* Музей арміі (створаны ў 1905 годзе) аб'яднаў Музей артылерыі (існаваў з 1872 года, шматлікія яго экспанаты выстаўлены ва ўнутраным двары) і Музей гісторыі арміі (1896 год).
* Музей Ордэна вызвалення
* Музей сучаснай гісторыі

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт Дому інвалідаў 

Катэгорыя:Могілкі Парыжа
Катэгорыя:Інвалідныя дамы
Катэгорыя:Музеі Парыжа
Катэгорыя:VII акруга Парыжа
Катэгорыя:бальніцы Парыжа
Катэгорыя:Збудаванні Францыі ў стылі класіцызм
Струміца

**Струміца** (раней — Струмніца; ) — горад у Паўночнай Македоніі. Насельніцтва: 35 311. Цэнтр абшчыны Струміца.

## Геаграфія 
Горад размешчаны ў Струміцкай катлавіне ў паўднёва-ўсходняй частцы Паўночнай Македоніі, непадалёк ад мяжы з Балгарыяй і Грэцыяй. Суседнія гарады — Валандава, Радавіш (Паўночная Македонія) і Петрыч (Балгарыя). У горада працякае аднайменная рака Струміца (Струмешніца).

## Гісторыя 
У ходзе Другой Балканскай вайны, 7 ліпеня 1913 года, горад быў захоплены ў балгараў грэкамі. Пасля бухарэсцкага міру, калі горад адышоў да Сербіі, грэчаскае насельніцтва гарадоў Струміца і Гяўгелія ў сваёй значнай частцы, перасялілася ў грэчаскі горад Кілкіс, які знаходзіцца ў 25 км ад цяперашняй мяжы з Паўночнай Македоніяй. У сілу вялікай колькасці перасяленцаў са Струміцы, Кілкіс некаторы час называлі Новай Струміцай.

## Людзі, звязаныя са Струміцай 
* Ванга (; 1911—1996) — балгарская прадракальніца македонскага паходжання.
* Дзімітрыас Цыцыміс — македонамах, то бок змагар за Уз’яднанне Македоніі з Грэцыяй, ураджэнец горада.
* футбаліст Горан Пандэў — ураджэнец горада 1983 года
* баскетбаліст  — ураджэнец горада 1980 года
* палітык Борыс Трайкаўскі нарадзіўся ў сяле Мурціна, блізу Струміцы ў 1956 годзе, у 1999—2004 гг. прэзідэнт Рэспублікі Македонія
* прэм’ер-міністр Зоран Заеў — ураджэнец горада 1974 года
* скрыпач Дзімітрыас Семсіс — ураджэнец горада 1883 года

## Спасылкі 
* Сайт абшчыны Струміца 
* Томов, Т. Добромир Хриз, който владееше Просек и Струмица — Анамнеза, Т. 6 (2008), 97-114

Катэгорыя:Гарады Паўночнай Македоніі
Фаніатрыя

**фаніятр** (ад  — гук, голас і iatreia — лячэнне) — раздзел медыцыны, які вывучае праблемы зубоў і паталогіі галасавых звязак і гартані, якія прыводзяць да парушэнняў голасу (дысфанія), а таксама метады лячэння парушэнняў голасу і метады карэкцыі нармальнага голасу ў жаданы бок. Парушэнне голасаўтварэння можа узнікаць таксама з прычыны пэўных псіхалагічных расстройстваў. Рашэнне некаторых праблем цесна звязаны з праблемамі лагапедыя

Фаніятрыя з'яўляецца хірургічнай спецыяльнасцю. Фаніятрыя параўнальна маладая і толькі нядаўна вылучылася з отарыналарынгалогіі.
Дэрбі (Англія)

**Дэ́рбі** ( ) — горад у Англіі, вылучаны ў унітарную адзінку са статусам «сіці» ў паўднёвай частцы цырыманіяльнага графства Дэрбішыр.

Унітарная адзінка ўтворана 1 красавіка 1997 з раёна Дэрбі неметрапольнага графства Дэрбішыр. Займае плошчу 78 км² і мяжуе па ўсіх баках з неметрапольным графствам Дэрбішыр. У Дэрбі пражываюць 221 708 чалавек, пры сярэдняй шчыльнасці насельніцтва 2841 чал./км² (2001 год), што робіць яго найбуйнейшым горадам цырыманіяльнага графства Дэрбішыр.

## Геаграфія 
[thumb|left|Рака [Рака Дэрвент|Дэрвент працякае праз горад **Дэрбі**]]
Размешчаны ў рэгіёне Іст-Мідлендс, на берагах ракі Дэрвент, левым прытоку ракі Трэнт, басейн Паўночнага мора.

Плошча, падпарадкаваная гарадскому савету Дэрбі, складае 78 квадратных кіламетраў што складае ўсяго 0,06 % ад плошчы Англіі.

## Дзяленне 
Дэрбі падзелены на 17 гарадскіх акруг, тры разы на працягу чатырохгадовага цыкла выбіраюцца па аднаму дэпутату ў гарадскі савет:

## Вядомыя асобы 
* Джордж Соракалд
* Джозеф Райт
* Джордж Цёрнер

## Гл. таксама 
* Музей і мастацкая галерэя Дэрбі
* Музей індустрыі Дэрбі
* Сабор Усіх Святых

## Спасылкі 
* Гарадскі савет Дэрбі
* Абшчына Дэрбі 
* Кафедральны сабор Дэрбі
* Музей Дэрбі і мастацкая галерэя
* Музей індустрыі Дэрбі
* Універсітэт Дэрбі
* Афіцыйны сайт футбольнага клуба Дэрбі Каўнці
* Футбольная асацыяцыя Англіі
* Чэмпіянат футбольнай лігі
* Pride Park Stadium
* # 70 Аэрапорт Усходні Мідланс 

Катэгорыя:Унітарныя адзінкі Англіі
Катэгорыя:Дэрбішыр

Катэгорыя:Англія
Фларэнтыйская камерата

[thumb|right|300px|Мемарыяльная дошка на спальным корпусе ў [:it:Palazzo Bardi|палацы Бардзі ў Фларэнцыі.]]
**Фларэнтыйская камера́та** ( — кампанія, гурток), садружнасць музыкантаў (таксама тэарэтыкаў музыкі) і літаратараў, створаная ў Фларэнцыі ў 1573 годзе з мэтай сумеснага абмеркавання старажытнагрэчаскай музыкі і спосабу яе ўвасаблення ў сучаснай італьянскай музыцы. Сустрэчы адбываліся пад заступніцтвам і ў доме графа Джавані Брага, пасля яго ад’езду ў Рым (у 1592 г.) да канца 90-х гадоў у Якопа Корсі. Актыўнымі членамі гуртка былі музыканты Вінчэнца Галілей, Джуліа Качыні, П’етра Строцы. Вялікі ўплыў на фарміраванне эстэтыкі камераты аказаў знаўца грэчаскай мовы і антычнай культуры ў цэлым рымлянін Джыралама Меі, з якім Галілей састаяў у перапісцы. Паэт і лібрэціст Атава Рынучыні таксама прымаў удзел у абмеркаваннях. Апагеем творчай дзейнасці камераты сталі (першая ў гісторыі) опера Якопа Перы на тэкст Рынучыні «Дафна» (1598, захавалася ў фрагментах).

## Літаратура 
* *Palisca C.V.* The Florentine Camerata: Documentary Studies and Translations. New Haven, 1989

Катэгорыя:Гісторыя музыкі
Катэгорыя:Музыка эпохі Адраджэння
Абарона Магілёва (1941)

**Магілёўская абарона** — баявыя дзеянні савецкіх войскаў у ліпені 1941 года ў раёне Магілёва. З'яўляецца часткай Смаленскай бітвы.

## Папярэднія падзеі 
Пасля захопу Мінска і разгрому асноўных сіл савецкага Заходняга фронта ў Беластоцкім і Мінскім «катлах» нямецкія матарызаваныя карпусы пачалі прасоўванне да лініі рэк Заходняя Дзвіна і Дняпро з тым, каб адтуль пачаць новы наступ на Маскоўскім кірунку. Пераадолеўшы слабую абарону савецкіх 20-га механізаванага корпуса і 4-га паветрана-дэсантнага корпуса на рэках Бярэзіна і Друць, нямецкі 46-ы матарызаваны корпус 2-й танкавай групы генерал-палкоўніка Гудэрыяна выйшаў на подступы да Магілёва. Да Дняпра падцягнуліся і астатнія матарызаваныя карпусы 2-й танкавай групы.

5 ліпеня штаб 61-га стралковага корпуса генерал-маёра Ф. А. Бакуніна, які прыбыў з-пад Оршы, прыняў камандаванне над трыма стралковымі дывізіямі ў раёне Магілёва (53-й палкоўніка І. Я. Барценева, 110-й палкоўніка В. А. Хлябцова і 172-й генерал-маёра М. Т. Раманава). З гэтага ж дня перадавыя атрады дадзеных савецкіх дывізій прынялі ўдзел у баях заходней Магілёва.

7 ліпеня 61-ы корпус быў падпарадкаваны штабу 13-й арміі, які адступаў ад самога Маладзечна. Як раз у гэты ж дзень камандуючы арміяй генерал-лейтэнант П. М. Філатаў быў цяжка паранены (памёр у шпіталі ў Маскве 14 ліпеня 1941 года). Новым камандуючым быў прызначаны генерал-лейтэнант Ф. Н. Рэмезаў.

## Памяць 
У памяць аб баях 172-й стралковай дывізіі 9 мая 1995 года быў адкрыты мемарыяльны комплекс «Буйніцкае поле».

У Музее Славы Магілёўшчыны прадстаўлены экспазіцыі, прысвечаныя абароне Магілёва.

## Літаратура 
* *Гальдер Ф.* Военный дневник. Ежедневные записки начальника генерального штаба сухопутных войск. Том. III. — М.: Воениздат, 1971.
* *Гудериан Г.* Воспоминания солдата. — M.: Смоленск: Русич, 1999
* *Еременко А. И.* В начале войны. — М.: Наука, 1965
* *Иванов С. П.* Штаб армейский, штаб фронтовой. — М.: Воениздат, 1990
* Сборник боевых документов Великой Отечественной войны. Выпуск 37-й. — М.: Воениздат, 1959.

## Спасылкі 
* http://mogilevhistory.narod.ru/1941.htm 
* Буйничское поле. Оборона Могилёва

*
Катэгорыя:Абарончыя бітвы ў Беларусі (1941)
Катэгорыя:Бітвы СССР
Катэгорыя:Бітвы Германіі
Катэгорыя:Бітвы ў Беларусі
Катэгорыя:Ліпень 1941 года
Катэгорыя:1941 год у СССР
Катэгорыя:Канфлікты 1941 года
Катэгорыя:Гісторыя Магілёва
Вакзал Аўстэрліц

**Вакзал Аўстэрліц** () — адзін з шасці асноўных чыгуначных вакзалаў Парыжа. Ён размяшчаецца на левым беразе Сены ў 13-й муніцыпальнай акрузе. Штодня вакзал абслугоўвае 68000 пасажыраў (25 млн у год), што складае прыкладна палову пасажыраперавозак вакзалу Манпарнас.

Назва вакзала паходзіць ад мараўскага горада Аўстэрліц, дзе 2 лістапада 1805 г. адбылася «бітва трох імператараў», падчас якой Напалеон разграміў праўзыходныя па колькасці руска-аўстрыйскія войскі. У гонар перамогі пры Аўстэрліцы ля вакзала ўстаноўлены французскі ваенны карабель.

Цягнікі з Аустерліцкага вакзала адпраўляюцца галоўным чынам у паўднёвым напрамку — да Арлеана, Тура, Мадрыда, Лісабона.

## Гісторыя 
Вакзал Аўстэрліц быў адкрыты 20 верасня 1840 года ў сувязі з адкрыццём лініі Парыж — Жывусі, якая была падоўжана да Арлеана ў 1843 годзе. У 1846 годзе вакзал павялічыў свае памеры. Да Сусветнай выставы 1900 года вакзал заставаўся канчатковым прыпынкам лініі Парыж-Арлеан, пакуль не быў адкрыты новы вакзал Гар д’Арсе, у якім цяпер размешчаны музей Арсе. Будынак Арсе быў зачынены ў 1939 годзе, і разам з тым усе цягнікі далёкага следвання былі зноў перанесены на вакзал Аўстэрліц.

Катэгорыя:Вакзалы Парыжа
Катэгорыя:Чыгуначныя вакзалы
Атмасферныя ападкі

**Атмасферныя ападкі** — вада ў вадкім або цвёрдым стане, выпадае з аблокаў або асядае з паветра на зямную паверхню. Ападкі з аблокаў: дождж, град, снег.

Адрозніваюць:

* *абкладныя ападкі*, звязаныя пераважна з цёплымі франтамі;
* *ліўневыя ападкі*, звязаныя з халоднымі франтамі.
Ападкі з паветра: раса, шэрань, галалёд.

Ападкі вымяраюцца таўшчынёй пласта вады, якая выпала, у міліметрах. У сярэднім на зямным шары выпадае каля 1000 мм ападкаў у год, а ў пустынях і ў высокіх шыротах — менш за 250 мм у год.

Ападкі — адно з звёнаў вадазварота на Зямлі.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Метэаралогія
Пармелія

**Пармелія** (*Parmelia*) — род ліставатых лішайнікаў сямейства пармеліевых.

## Апісанне 
Талом (слаявіна) скурыста-ліставаты, разеткападобны, шчыльна прылеглы да субстрату. Слаявінныя лопасці выемчата-хвалістыя. Верхні бок талома блакітна-шэры, попельна-шэры, знізу паверхня белая, карычневая ці чорная. На паверхні выразна выступае сетка жылак, па рэбрах размяшчаюцца сараліі і ізідыі. Пладовыя целы (апатэцыі) сустракаюцца рэдка. Споры па 8 у сумцы, бясколерныя, аднаклетачныя. Фотабіёнт — водарасць з роду .

Змяшчаюцца лішайнікавыя кіслоты: атранарын, ліхестэрынавая, лабарыевая і проталіхестэрынавая.

## Пашырэнне 
Род аб’ядноўвае каля 40 відаў, распаўсюджаны ва ўсіх кліматычных зонах, найбольшая колькасць відаў у Азіі і Аўстраліі. Сустракаюцца на кары, драўніне, камянях у ліставых, мяшаных і хвойных лясах. На Беларусі вядомы ,  і інш., трапляюцца на ствалах дрэў, валунах.

Выкарыстоўваюцца для атрымання антыбіётыкаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Пармеліевыя
Катэгорыя:Роды грыбоў
Пельтыгера

**Пельтыге́ра** (*Peltigera*) — род ліставатых лішайнікаў сямейства пельтыгеравых.

## Апісанне 
Слаявіна буйналопасцевая (дыяметрам 3-30 см). Зверху шэрая або карычневая, пакрыта мнагаклетачным параплектэнхімным каравы́м слоем, гладкая, голая, з тонкім лямцавым покрывам, раз-пораз з белаватым налётам, часта злёгку вышчарбленым слаявінным краем. Знізу — светлая з жылкамі, на якіх знаходзяцца рызіны (органы прымацавання да субстрату) у выглядзе разнастайных пучкоў. Пладовыя целы (апатэцыі) акруглыя або эліптычныя, выпуклыя, з падагнутымі да нізу бакавымі краямі, утвараюцца на канцах лопасцей. Сумкі 6-8-споравыя. Споры ад бясколерных да бураватых, ад верацёнападобных да іголкападобных, ад 4‑да 10‑клетачных. Фікабіёнт — водарасць пераважна з роду .

## Пашырэнне 
У свеце вядома каля 100 відаў, шырока распаўсюджаны ў абодвух паўшар’ях, большасць у тропіках і субтропіках Паўднёвага паўшар’я. Сустракаюцца ля камля дрэў сярод імхоў, на супясчанай і суглінкавай глебе, замшэлых камянях у розных лясных фітацэнозах. На тэрыторыі Беларусі найбольш вядомыя , , , , , .

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Пельтыгеравыя
Катэгорыя:Роды грыбоў
Арлеан

**Арлеан** () — горад і камуна ў Францыі, адміністрацыйны цэнтр дэпартамента Луары і Цэнтральнага рэгіёну. Галоўны горад гістарычнай вобласці Арлеанэ. Размешчаны на рацэ Луара, за 130 км на паўднёвы-захад ад Парыжа. Насельніцтва — 113.126 чал (1999).

## Гісторыя 
Арлеан быў заснаваны як галоўны горад кельцкага племені карнутаў, называўся Цэнабум (). У 52 годзе да н.э. быў разбураны Цэзарам і адноўлены ў 275 годзе імператарам Аўрэліянам, у гонар якога з V стагоддзя стаў называцца Аўрэліяанумам (). Назва з цягам часу змянілася на сучасную ў адпаведнасці з французскім вымаўленнем.

У 451 годзе правадыр гунаў Атыла паспрабаваў захапіць і разрабаваць горад, але ў апошні момант быў спынены прыбылай арміяй пад сумесным камандаваннем караля вестготаў Тэадорыха I і рымскага военачальніка Аэцыя. Да арміі саюзнікаў далучылася таксама частка аланаў, які япрыйшлі разам з вандаламі і пасяліліся ў наваколлях горада з 408 года.

У X—XI стагоддзях Арлеан быў другім па значнасці горадам каралеўскіх зямель пасля Парыжу. У X стагоддзі стаў важнай крэпасцю. У 1306 годзе ў горадзе быў заснаваны ўніверсітэт. Аблога Арлеана ў 1428—1429 гадах ёсць адной з найважнейшых падзеяў Стагадовай вайны. Пасля сямімесячнай аблогі горад быў вызвалены 8 мая войскамі пад правадырствам Жанны д’Арк, пасля чаго яе пачалі называць Арлеанскай дзевай.

## Адукацыя 
Яшчэ ў раннім Сярэднявеччы атрымаць адукацыю ў Арлеане лічылася прэстыжным. У VI стагоддзі тут навучаўся сын караля Бургундыі Гунтрамна Гундабадам. Карл Вялікі, а затым Гуга Капета адпраўлялі ў Арлеан вучыцца сваіх старэйшых сыноў. У XI—XIII стагоддзях навучальныя ўстановы горада былі шырока вядомыя, слава аб іх распаўсюдзілася да Італіі і Англіі, адкуль людзі прыязджалі атрымаць адукацыю. Арлеанскі ўніверсітэт.

## Эканоміка 
Арлеан ёсць буйным прамысловым цэнтрам.

## Гарады-пабрацімы 
*  Дандзі, Шатландыя, Вялікабрытанія
*  Трэвіза, Італія
*  Мюнстэр, Германія
*  Крысціянсан, Нарвегія
*  Вічыта, Канзас, ЗША
*  Тарагона, Іспанія
*  Сен-Флур, Францыя
*  Уцуномія, Татыгі, Японія
*  Лугаж, Румынія
*  Кракаў, Польшча
*  Параку, Бенін

## Вядомыя асобы 
* Ваіна Джакантэ
* Наджат Уардад (нар. 1990) — французская баскетбалістка.

## Спасылкі 
* Сайт горада 

Катэгорыя:Гарады рэгіёна Цэнтр — Даліна Луары
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Луарэ
Град

, Фінляндыя.]]
**Град** — атмасферныя ападкі, якія выпадаюць у цёплую пару года з магутных кучава-дажджавых воблакаў у выглядзе часцінак шчыльнага лёду, часам вельмі буйных.

Град часта выпадае пры навальніцы, звычайна разам з залевай. Градзіны маюць дыяметр ад некалькіх міліметраў да 10 см і больш. Ападкі ў выглядзе граду не заўсёды дасягаюць зямной паверхні, часам град можа цалкам растаць у паветры, і тады выпадае ліўневы дождж. Град у некаторых выпадках можа ўтвараць на зямной паверхні покрыва вышынёй да 20–30 см. У адрозненне ад ледзяных круп град мае значна большую шчыльнасць лёду — 0,7–0,9 г/см³.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Лёд
Катэгорыя:Метэаралогія
Умераны клімат

thumb|Умераная зона вылучана зялёным.
**Умераны клімат** таксама **сярэдні клімат**, або **клімат умераных (сярэдніх) шырот**, характэрны для ўмеранага геаграфічнага пояса пераважна Паўночнага паўшар'я, паміж 40 і 65° з. ш. і 42 і 58° паўд. ш. У Паўночным паўшар'і звыш 1/2 паверхні ўмеранага пояса займае суша, у паўднёвым - 98% тэрыторыі пакрыта морам. Умеранаму клімату ўласцівыя частыя і моцныя змены ціску і тэмпературы паветра і напрамкі ветру, якія адбываюцца з-за інтэнсіўнай дзейнасці цыклонаў. 

## Агульныя рысы 
Галоўнай асаблівасцю ўмеранага клімату з'яўляецца наяўнасць чатырох сезонаў: двух асноўных - халоднага (зіма) і цёплага (лета) і двух прамежкавых - вясна і восень.

Фарміруецца пад уздзеяннем заходняга пераносу паветраных мас ва ўсёй тоўшчы трапасферы. Характэрны выразныя поры года з умерана цёплым летам (сярэднія тэмпературы паветра найбольш цёплага месяца ад 10°C да 25°C) і халаднаватай ці халоднай снежнай зімой (сярэднія тэмпературы паветра найбольш халоднага месяца амаль усюды адмоўныя). Сярэднегадавая колькасць ападкаў на большай тэрыторыі 500-800 мм (да 1000-2000 мм на ўскраіне мацерыка каля мора, да 100-200 мм з набліжэннем да субтропікаў). Вылучаюць умераны клімат кантынентальны (характэрны для большай часткі тэрыторыі Расіі, для цэнтральных раёнаў Паўночнай Амерыкі), акіянічны заходніх (характэрны для Еўропы) і ўсходніх (мусонны клімат, характэрны для Далёкага Усходу Расіі, Паўночнага Кітая) раёнаў.

Узімку ва ўмераным клімаце звычайна ўсталёўваецца пастаяннае снежнае покрыва, а ўлетку - максімум ападкаў.

## Літаратура 
* Геаграфічныя паняцці і тэрміны. -- Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. ISBN 5-85700-085-8

Катэгорыя:Кліматалогія
Катэгорыя:Клімат
Катэгорыя:Геаграфічныя паясы
Міжнародны аэрапорт імя Шарля дэ Голя

**Міжнародны аэрапорт Руасі-Шарль-дэ-Голь** () — аэрапорт, размешчаны за 25 км на паўночны ўсход ад Парыжа, быў спраектаваны Полем Андро і адкрыты 8 сакавіка 1974 года.

З’яўляецца галоўным аэрапортам Францыі і адным з двух асноўных аэрапортаў Парыжа (другі размешчаны на поўдзень ад горада аэрапорт Арлі). Па пасажырапатоку ўваходзіць у дзесятку найбуйнейшых аэрапортаў свету. Названы ў гонар Шарля дэ Голя (1890—1970), генерала і прэзідэнта Францыі.

Аэрапорт мае чатыры ўзлётна-пасадачныя паласы (бетонную даўжынёй 2700 м і тры асфальтавыя — 2700 м, 4200 м, 4215 м) і дзевяць тэрміналаў: 1, 2A, 2B, 2C, 2D, 2Е, 2F, 2G, 3. Першы тэрмінал (у форме васьмінога) старэйшы. Другі тэрмінал пабудаваны пазней для авіякампаніі Air France, але на цяперашні момант прымае самалёты і іншых кампаній. Трэці тэрмінал выкарыстоўваецца галоўным чынам чартарнымі і бюджэтнымі авіякампаніямі, мае абмежаваны набор паслуг і не мае тэлетрапаў. Сувязь паміж тэрміналамі ажыццяўляецца бясплатнымі аўтобусамі-шатламі (Navettes Aeroport), якія курсіруюць кожныя сем хвілін. У аэрапорце знаходзіцца мноства бараў, рэстаранаў і крамаў.

Асноўны перасадачны вузел (хаб) нацыянальнай авіякампаніі Air France. Штодзень прымае і адпраўляе звыш 1400 рэйсаў больш чым 100 авіякампаній. Абслугоўвае каля 150 000 пасажыраў у дзень.

Катэгорыя:Транспарт Парыжа
Шарль дэ Голь
Катэгорыя:Аэрапорты, названыя ў гонар людзей
Cricetulus lama

***Cricetulus lama*** — від роду . Пражывае толькі ў Кітаі на тэрыторыі прыкладна 20,000 км². З-за таксанамічнай блытаніцы *Cricetulus lama* часта ўключаюць у від *Cricetulus kamensis*. Жыве ў кітайскім Тыбеце, трымаючыся высокіх горных лугоў, парослых хмызняком забалочаных месцаў і адкрытых стэпаў.

## Спасылкі 
* Cricetulus lama на IUCN

Катэгорыя:Хамяковыя
Плошча Тэртр

**Плошча Тэртр** (), таксама **Плошча Узгорка** — «сэрца Манмартра»; плошча ў 18-й муніцыпальнай акрузе Парыжа 200 м на захад ад базілікі Сакрэ-кёр. З'яўляецца адной з самых наведвальных славутасцяў Парыжа. 

Асноўная забудова плошчы адносіцца да 18 стагоддзя. У пачатку XX стагоддзя тут жылі шматлікія мастакі, такія, як Пабла Пікаса і Морыс Утрыло; наваколлі плошчы Тэртр лічыліся цэнтрам сучаснага мастацтва. 

Сёння на плошчы Тэртр мастакі і карыкатурысты выстаўляюць на продаж (галоўным чынам, турыстам) свае працы. Для гэтага патрабуецца канцэсія Саюза мастакоў, якую вельмі цяжка атрымаць. 

На першых паверхах навакольных дамоў размяшчаюцца невялікія кафэ і рэстараны.

## Галерэя 

Image:SquareMontmartre.JPG
Image:France-Paris Painter.jpg
Image:Place du Tertre281155 Paris29.jpg
Image:Restaurants, Place du Tertre, Paris 30 September 2019.jpg

## Спасылкі 
* Мастакі Манмартра 
* Плошча Тэртр на сайце paris.org  
* Фота Плошча Тэртр  

Катэгорыя:Парыж
Катэгорыя:Плошчы Парыжа
Метэаралогія

**Метэаралогія** (ад , metéōros, атмасферныя і нябесныя з’явы) — навука аб будове і ўласцівасцях зямной атмасферы, а таксама фізічных працэсах, што развіваюцца ў ёй. Яна вывучае склад, шчыльнасць, тэмпературу і вільготнасть паветра, прамянёвую энергію, рух і трансфармацыю паветраных мас, хмары, ападкі, ураганы, прымаразкі, засухі і іншыя з’явы, якія адбываюцца ў паветранай абалонцы Зямлі ва ўзаемадзеянні з подсцільнай паверхняй.

## Метэаралагічныя назіранні 
Асноўным метадам даследавання, што ўжываецца ў метэаралогіі, з’яўляюцца назіранні, вымярэнні і якасная ацэнка атмасферных працэсаў. Гэтыя працэсы адрозніваюцца зменлівасцю ў часе і прасторы, маюць складаны характар узаемадзеяння з зямной паверхняй і касмічным асяроддзем. У кожны момант часу яны разгортваюцца над усёй тэрыторыяй зямнога шара, што патрабуе адпаведнай арганізацыі назіранняў за станам атмасферы.

 ў Аўстраліі]]
Ва ўсім свеце арганізавана сетка гідраметэаралагічных назіранняў, якая дазваляе бесперанынна сачыць за станам атмасферы на зямным шары ля паверхні зямлі і на розных вышынях. Гэта сетка складаецца з вялікай колькасці гідраметэаралагічных станцый, якія праводзяць рэгулярныя назіранні па адзінай глабальнай праграме пры дапамозе аднатыпных прыбораў.

Сучасная гідраметэаралагічная служба выкарыстоўвае разнастайныя прыборы, якія прызначаны для вымярэння і рэгістрацыі фізічных характарыстык зямной атмасферы і подсцільнай паверхні.

## Раздзелы метэаралогіі 
* фізіка атмасферы
* хімія атмасферы
* дынамічная метэаралогія
* сінаптычная метэаралогія і кліматалогія
* біялагічная метэаралогія

## Асноўныя аб’екты даследавання 
* склад атмасферы
* будова атмасферы
* цеплавы рэжым атмасферы
* вільгацеабмен у атмасферы
* агульная цыркуляцыя атмасферы
* электрычныя палі
* аптычныя і акустычныя з’явы.

## Тэхнічныя сродкі 
* Метэастанцыя
* Метэазонд
* Метэаралагічная ракета
* Дыстанцыйнае зандаванне Зямлі

## Гл. таксама 
* цыклоны
* антыцыклоны
* тэмпература паветра
* вільготнасць
* воблачнасць
* вятры

## Літаратура 
* *Каўрыга П. А* Лабараторны практыкум па метэаралогіі і кліматалогіі: Вучэб. дапам. — Мн.: Ураджай, 1997. — 151 с.: іл. — ISBN 985-04-0231-8.
* *Каўрыга П. А.* Метэаралогія і кліматалогія. Вуч. дапаможнік для студэнтаў геагр. фак. — Мн: БДУ, 2004.
* *Каўрыга П. А.* Метэаралогія і кліматалогія: беларуска-руска-англійскі даведнік. — Мн., 2011. — 312 с. — ISBN 978-985-6981-86-2.
* 
* *Сидоров В. В.* Метеорология и климатология: учебное пособие / В. В. Сидоров. — Екатеринбург: ГОУ ВПО УГТУ-УПИ, 2006. — 146 с. — 100 экз. — ISBN 5-321-00894-9.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Фізічныя навукі
Прынцып Паўлі

**Прынцып Паўлі** — прынцып забароны, паводле якога ў сістэме элементарных часціц з паўцэлым спінам (ферміёнаў) у адным і тым жа стане можа знаходзіцца не больш як адна часціца. Адзін з фундаментальных законаў квантавай механікі.

Сфармуляваны В. Паўлі (1925) для электронаў пры тлумачэнні структуры спектраў складаных атамаў. Пашыраны на ўсе ферміёны.

Вынікае з сувязі паміж спінам часціцы і статыстыкай: часціцы з паўцэлым спінам падпарадкоўваюцца статыстыцы Фермі—Дзірака і хвалевая функцыя сістэмы аднолькавых часціц антысіметрычная адносна перастаноўкі любых 2 ферміёнаў. Прынцып Паўлі вызначае парадак запаўнення электронных абалонак атама, на ім грунтуецца тлумачэнне атамных і малекулярных спектраў. На яго аснове створана статыстыка электроннага газу, якая тлумачыць большасць цеплавых, электрычных і магнітных уласцівасцей цвёрдага цела.

Катэгорыя:Квантавая механіка