Фемінізм у Швецыі

часам выкарыстоўваецца як сімвал жанчыны і/або фемінізму.]]
**Фемінізм у Швецыі**— уплывовы сацыяльна-палітычны рух за роўнасць жанчын з мужчынамі у шведскім грамадстве. Партыі ўсяго палітычнага спектру Швецыі прытрымліваюцца гендэрнай палітыкі у сваіх публічных палітычных маніфестах. Урад Швецыі праз профільнае Міністэрства гендэрнай роўнасці ўвасабляе палітыку гендэрнай прыярытэтнасці. Жанчыны ў Швецыі складаюць 45 % парламенту. З 2014 года жанчыны складаюць 43 % мясцовых заканадаўчых органаў. Гэта справа была ўнікальнай у той час і таму не прывяла ні да аднаго арганізаванага руху.

У 1855 годзе Юсефіна Дэланд заснавала «Svenska lärarinnors pensionsförening» (Таварыства настаўніц-пенсіянерак), каб даць пенсійнае забеспячэнне настаўніцам на пенсіі і гувернанткам. Быць педагогам у той час было адной з некалькіх магчымых прафесій для самазабеспячэння жанчын, і пытанне пенсіі стаяла для іх вельмі актуальна.

 з тэчкамі з 350 000 подпісамі, сабранымі ў 1913—1914 у падтрымку права жанчын на галасаванне ў выбарах]]

1856 года Фрэдрыка Брэмер апублікавала раман «Герта», які выклікаў вялікую палеміку і пачаў «Герта-дэбаты». Двума найважнейшымі пытаннямі была адмена « coverture» (прынцып, у адпаведнасці з якім з моманту жаніцьбы жанчына губляла грамадзянскую праваздольнасць і трапляла ў поўную залежнасць ад мужчыны). , а таксама забеспячэнне дзяржавай жанчынам эквівалента ўніверсітэта. Сацыяльныя змены не прымусілі сябе чакаць: у 1858 годзе рэформа, якая падавала незамужнім жанчынам права падаваць на законнае паўналецця па спрошчанай працэдуры, а ў 1861 годзе заснаваны Högre lärarinneseminariet — першы жаночы універсітэт. У 1859 годзе Сафі Адлерспарр і Разалі Алівекрона заснавалі першы ў Швецыі і ў нардычных краінах часопіс для жанчын «Tidskrift för hemmet». Гэта стала адпраўной кропкай жаночага руху у Швецыі.
Арганізаваны жаночы рух пачащся ў 1873 годзе, калі Ганна Херта-Рэтзіус і Элен Анкарсвард заснавалі «Föreningen för gift kvinnas äganderätt» (Асацыяцыя правоў уласнасці замужніх жанчын). Галоўнай задачай арганізацыі была поўная адмена coverture. У 1884 годзе Сафі Адлерсарэ заснавала «Fredrika-Bremer-Förbundet» (Таварыства Фрэдрыкі Брэмер), мэтай якога было паляпшэнне правоў жанчын. Другая палова 19 стагоддзя характарызуецца стварэннем некалькіх жаночых праваабарончых арганізацый, іх значнай актыўнасцю і інтэлектуальнымі дыскусіямі.

У 1880-х гадах адбыліся так званыя «дэбаты цноты» (Sedlighetsdebatten), калі гендэрныя ролі абмяркоўваліся ў літаратурных дэбатах адносна падвойных стандартаў у процівагу гендэрнай роўнасці. Адной з актыўных удзельніц дэбатаў была "Svenska Federationen " (Шведская Федэрацыя), якая працавала, каб пакласці канец прастытуцыі ў Швецыі і паставіла пад сумнеў тагачасныя падвойныя стандарты, па якіх гэтая сістэма была апраўданай.
У 1902 годзе заснавана Нацыянальнае таварыства за жаночае выбарчае права ў Швецыі. Жаночае выбарчае права ўведзена ў 1921 годзе, калі жанчыны фармальна атрымалі роўныя правы з грамадзянамі-мужчынамі. З 1921 да 1954 года школа Kvinnliga medborgarskolan vid Fogelstad правяла курсы па навучанні жанчын у дачыненні да іх новых правоў як паўнапраўных і раўнапраўных грамадзянак, заклікаючы жанчын выкарыстоўваць свае новыя правы.

У міжваенны перыяд для жанчын існавалі розныя часопісы і арганізацыі ўсіх палітычных поглядаў і класаў. Жанчыны таксама арганізавалі жаночыя крылы палітычных партый, такія як сацыял-дэмакратычныя жанчыны ў Швецыі і ўмераная кааліцыйная партыя, праз якія накіроўвалі свае патрабаванні, такім чынам уступаючы ў палітычнае жыццё.

### Другая хваля фемінізму і сучаснасць 
У 1960—1970 гадах у Швецыі зарадзілася новая хваля фемінізму: У 1968 годзе была створана арганізацыя «Grupp 8», якая паклала пачатак і падняла шэраг пытанняў у сферы гендэрнай роўнасці. У 1973 годзе феміністычная група «Arbetets kvinnor» (жанчыны працы) вылучылася з «8 Grupp». У культурнай сферы выявілася музычная феміністычная група Röda bönor.
У канцы 1990-х гадоў адбылося адраджэнне актыўнасці фемінізму ў Швецыі, значна заахвочаны ўрадам. Левая партыя на чале з Гудрун Шуман была ў гэтым асабліва актыўнай.
У 1997 годзе Урад Швецыі заснаваў Шведскае Жаночае лобі, якое ў 2000-х прывяло да фемінісцкіх кампаній, такіх як культурны рух Bara Bröst, порнастужка Брудныя дзённікі, але таксама і да анціфеміністычных, такіх як дакументальны фільм «Гендэрная вайна».
2005-га года заснавана палітычная сіла Феміністычная ініцыятыва пад лідарствам Гудрун Шуман, з 1990-х гадоў была вядучай фігурай шведскага фемінізму.

У 2017 годзе Марыя Тэрэза Рывэра стала першай жанчынай у свеце, якая атрымала прытулак з-за таго, што была незаконна заключана ў турму за невыкананне забароны на аборт. Яна занядбала забаронай аборту ў Сальвадоры і атрымала прытулак у Швецыі..
Акрамя таго, у кожнай адміністрацыйнай адзінцы краіны маецца пасада эксперта па пытаннях гендэрнай роўнасці.
Па рашэнні рыксдага ў любой афіцыйнай статыстыцы дадзеныя ўлічваюцца з падзелам на мужчын і жанчын. Згодна з Законам аб статыстычным уліку, усе статыстычныя дадзеныя павінны быць падзеленыя па палавой прыкмеце..

### Прадухіленне прастытуцыі 
Швецыя абрала шлях прадухілення, а не легалізацыі прастытуцыі, у адрозненне ад Нідэрландаў і Германіі. Гэта адбылося па некалькіх прычынах. Гандаль сэксуальнымі паслугамі супярэчыць канцэпцыі роўнасці паміж жанчынамі і мужчынамі. У краінах, дзе прастытуцыя была дазволеная, маштабы гэтай з’явы толькі ўзрасталі. З-за распаўсюджвання хвароб і злачыннасці прастытуцыя наносіць шкоду ўсяму грамадству.

У 1999 годзе ў Швецыі пачаў дзейнічаць закон, супрацьдзеяння прастытуцыі, які забараняе набыццё паслуг сэксуальнага характару. Закон перасьледуе менавіта пакупнікоў сэкс-паслуг, не прадугледжваючы пакарання для тых, хто іх дае. Зроблена гэта таму, што менавіта пакупнікі паслуг лічацца рухаючай сілай прастытуцыі. У 2005 годзе гэты заканадаўчы акт быў уключаны і ў асноўны Крымінальны кодэкс краіны. Шведскі падыход да барацьбы з сэксуальнымі злачынствамі быў пазней узяты на ўзбраенне і такімі краінамі, як Нарвегія, Ісландыя, Канада і Паўночная Ірландыя.

### Армія 
Жанчыны маглі супрацоўнічаць з узброенымі сіламі Швецыі яшчэ з пачатку ХХ стагоддзя, працуючы на грамадзянскай службе або як члены добраахвотных службаў абароны такіх як «Блакітная Зорка» («Blå Stjärnan») або"Шведская жаночая добраахвотная служба абароны"(«Lottorna»). У 1980 годзе жанчыны ўпершыню змаглі паспрабаваць атрымаць ваенную адукацыю і несці ваенную службу. Тады добраахвотную базавую адукацыю ў сферы ваеннай авіяцыі пажадалі атрымаць 103 дзяўчыны. 30 з іх пачалі падрыхтоўку, а 28 — скончылі. У 1981 годзе Рыксдаг пастанавіў, што і мужчыны, і жанчыны могуць служыць на камандуючых пасадах ва ўсіх сферах абароны. Жанчынам дазволілі служыць афіцэрамі, а пазней салдатамі і матросамі. У 1989 годзе жанчынам фармальна дазволілі служыць у любых падраздзяленнях узброеных сіл, але да 1994 года для гэтага ім усё роўна трэба было праходзіць афіцэрскую падрыхтоўку. Зараз у Швецыі дзейнічае сістэма, пры якой як мужчыны, так і жанчыны могуць на роўных умовах працаваць па кантракце ва Узброеных сілах. На дадзены момант асабісты склад шведскай арміі прыкладна на 13 % складаецца з жанчын (сярод афіцэраў і афіцэраў-спецыялістаў іх 5,5 %, а сярод камандзіраў груп, салдат і матросаў — каля 12 %). Сярод грамадзянскіх супрацоўнікаў узброеных сіл жанчын 38 %..
Пачынаючы з 2018 года прызываюцца як жанчыны, так і мужчыны.

### Царква 
У Швецыі яшчэ з 1820-х гадоў існавалі жанчыны-прапаведнікі. І хоць ім не дазвалялася прапаведаваць у храмах, яны выступалі побач з цэрквамі, збіраючы вялікія аўдыторыі па ўсёй краіне. Першая ў Швецыі задакументаваная пропаведзь жанчыны ў памяшканні царквы датуецца 1911 годам. Гэта была пастар метадысцкай з ЗША Ганна Говард Шоў, якая выступіла ў царкве Густава Вазы у Стакгольме з нагоды канферэнцыі за падаванне выбарчых правоў. Пасля гэтага, а асабліва ў перыяд пасля 1940-х гадоў, усё больш жанчын пачынаюць прапаведаваць у цэрквах.
У 1958 годзе жанчынам дазволілі станавіцца святарамі (прасвітарамі). Праз дзесяць гадоў у Швецыі з’яўляюцца першыя жанчыны-настаяцельніцы, у 1990 — жанчына-біскуп, а ў 2014-м Анцье Якелен становіцца арцыбіскупам Упсалы і кіраўніком царквы Швецыі.

## Фемінізм у Швецыі ў лічбах 
У цэлым, ідэі фемінізму шырока падтрымліваюцца шведскім грамадствам. Апытанне сайта"Yougov" у 2016 годзе паказаў, што 27 % шведаў заўсёды называюць сябе фэміністамі, а яшчэ 23 % робяць гэта ў пэўных сітуацыях. Ідэі гендэрнай роўнасці, згодна даследаванню «Ipsos», падтрымліваюць 68 % жыхароў у краіне. Па дадзеных іншага апытання сайта «YouGov», Швецыя апынулася самай прагрэсіўнай у гэтым сэнсе з 27 краін, апярэдзіўшы суседзяў па Скандынавіі, Вялікабрытанію і ЗША.
Статыстыка пацвярджае грамадскія настроі. Так, у вышэйшых органах улады прыблізна палову пасад займаюць жанчыны. З увядзеннем усеагульнага выбарчага права ў 1921 годзе колькасць жанчын-дэпутатаў Рыксдагу пастаянна расце. Калі ў 1921 годзе жанчыны складалі толькі 1 % ад усіх шведскіх парламентарыяў, то ў 1965 годзе іх было ўжо 12 %, у 1998 годзе — 43 %. Па выніках выбараў 2018 года ў Рыксдагу засядаюць 46 % жанчын. У 2018 годзе прапорцыя дэпутатаў ад Швецыі ў Еўрапарламенце складае 52 % жанчын на 48 % мужчын.

Жанчын-міністраў таксама становіцца больш. Калі ў 1973 годзе ва ўрадзе іх было толькі 11 %, то ў цяперашнім кабінеце Левена-52 %.
Паводле статыстыкі за 2017 год, сярод насельніцтва Швецыі ва ўзросце 25-44 года 54,4 % жанчын маюць вышэйшую адукацыю (і 40,1 % мужчын). Сярод узроставай групы 45-64 года 41,7 % жанчын маюць вышэйшую адукацыю (і 33,6 % мужчын).

У нашы дні дзве з трох вучоных ступеняў у Швецыі прысуджаюцца жанчынам. Сярод тых, хто вучыцца ў магістратуры і аспірантуры ў шведскіх ВНУ, — мужчын і жанчын прыкладна пароўну. Аднак захоўваецца дыспрапорцыя ў прафесарскім складзе шведскіх ВНУ. У 2017 годзе сярод прафесараў было 72,9 % мужчын і толькі 27,1 % жанчын .

І хоць у Швецыі не прынята дзяліць прафесіі на «мужчынскія» і «жаночыя» і адсутнічае якая-небудзь сістэма квот на працоўныя месцы, у статыстычна некторых прафесіях пераважаюць жанчыны, а ў некаторых — мужчыны. Так, на пасадах сядзелкі, няні, выхавальніка ў дзіцячым садзе, медсёстры, памочніка бухгалтара працуюць пераважна жанчыны. А распрацоўшчыкамі праграмнага забеспячэння, кіроўцамі грузавікоў, наладчыкамі і аператарамі станкоў, сталярамі, цеслярамі, прыбіральшчыкамі, аўтамеханікамі, электрыкамі — мужчыны.

У той жа час жанчыны займаюць 40 % высокіх пастоў у саветах дырэктараў.

У справаздачы часопіса CEOWORLD ад 2020 года Швецыя прызнана лепшай краінай у свеце для жанчын . У 2019 годзе згодна з «Індэкс гендэрнай роўнасці Швецыя» паказала найлепшы вынік сярод краін ЕС у пытанні гендэрнай роўнасці (83.6 з 100 максімальных балаў). У гендэрным рэйтынгу Сусветнага эканамічнага форуму «Глабальны гендэрны разрыў даклад», які ацэньвае разрыў паміж жанчынамі і мужчынамі ў палітычных і эканамічных магчымасцях і правах, доступе да адукацыі і медыцынскага абслугоўвання, у 2018 годзе Швецыя апынулася на трэцім месцы з 149 краін, саступіўшы Ісландыі і Нарвегіі. Для параўнання: Францыя, Германія, Вялікабрытанія размясціліся ў другой дзесятцы. Беларусь заняла 28 месца, Малдова — 35, Польшча — 42, ЗША — 51, Украіна — 65, Расія — 75, Японія — 110, ААЭ — 121. Завяршаюць Спіс Ірак, Пакістан, Емен на 147—149 месцах 
А ў рэйтынгу Сусветнага эканамічнага форуму «Жанчыны, бізнес і закон 2019: дзесяцігоддзе рэформаў», адсочваецца сувязь паміж заканадаўствам краіны і эканамічнымі рашэннямі, якія прымаюцца жанчынамі, Швецыя апынулася адной з шасці краін, якія атрымалі найвышэйшую ацэнку 100 балаў з 100 .

## Крытыка 
Спачатку намаганні Марго Вальстрэм выклікалі ў многіх здзіўленне. Сёння менавіта праваабарончыя групы паказваюць на крывадушнасць феміністычнай знешняй палітыкі ў краіне, якая з’яўляецца адным з найбуйнейшых у свеце экспарцёраў зброі на душу насельніцтва, экспартуючы зброю аўтакратычным рэжымам, вядомым сваімі парушэннямі правоў чалавека.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Feminism Comes to the Forefront of Swedish Politics

Катэгорыя:Фемінізм
Катэгорыя:Права Швецыі
Катэгорыя:Жанчыны Швецыі