Хіславічы

**Хісла́вічы** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Расіі, на рацэ Сож. Адміністрацыйны цэнтр Хіславіцкага раёна Смаленскай вобласці. Насельніцтва на 2016 год — 3772 чалавекі. Знаходзяцца за 70 км на поўдзень ад Смаленска, за 35 км на паўднёвы захад ад чыгуначнай станцыі Пачынак (лінія Смаленск — Рослаўль).

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Першы пісьмовы ўпамін пра Хіславічы (*Хотславичи*) датуецца 1450 годам сярод пацверджаных вялікім князем Казімірам выслуг князя Андрэя Порхаўскага ў мсціслаўскага князя Лугвена (Сямёна). Як сяло, цэнтр воласці, размешчанай паміж Крычавам і Мсціславам, Хаславічы ўпамінаюцца ў разгранічэннях з Маскоўскай дзяржавай 1523 года — пачатку XVII ст.

Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў Хаславічы сталі цэнтрам нягродавага староства Мсціслаўскага ваяводства. У 1620 годзе паселішча перайшло ў валоданне Салтыковых. У 1685 годзе хаслаўскім старостам быў Міхал Цеханавецкі. Старостам хаслаўскім таксама быў яго сын Крыштаф Францыск Цеханавецкі (?—1718). У XVIII ст. Салтыковы збудавалі тут царкву і сядзібу з паркам.

Пад 1710 годам Хаславічы ўпамінаюцца як мястэчка з царквой Святых Барыса і Глеба, уладанне Крыштафа Цеханавецкага. У 1719 годзе з мястэчка выплачвалася чопавае ў памеры 800 злотых (адно з найбольшых у Мсціслаўскім ваяводстве). 13 лютага 1754 года кароль і вялікі князь Аўгуст Сас прызначыў апошняга старосту хаславіцкага — Яна Цеханавецкага.

### Пад уладай Расійскай імперыі 
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772 год) Хаславічы апынуліся ў складзе Расійскай імперыі. У 1773 годзе расійская імператрыца Кацярына II падаравала Хаславіцкае староства таемнаму саветніку Сяргею Мацвеевічу Казміну. Паводле рэвізскай сказкі 1778 года, у мястэчку было 2 планіравальныя цэнтры: стары — Замак, і новы — забудаваны з усіх бакоў Рынак, ад якога адыходзілі вуліцы Мсціслаўская, Смаленская, Лызкова, Чавуская, Козараўская і Падалянская. У 1783—1785 гадах у Хаславічах было 143 будынкі; жылі ганчары, кавалі, слесары, краўцы, шаўцы, кушняры, кухары, сталары. У 1784 мястэчка ўвайшло ў склад Мсціслаўскага павета Магілёўскай губерні.

На 1880 год у Хіславічах было 617 драўляных (171 хрысціянскі і 446 іўдзейскіх) і 1 мураваны дом, дзейнічалі цэрквы Святых Барыса і Глеба (захавалася і дзейнічае) і Святой Кацярыны (згарэла ў 1949 годзе), а таксама 8 іўдзейскіх малітоўных школ, працавалі народнае вучылішча, сельская бальніца, гарбарны завод і бровар. На 1910 год у мястэчку было 603 будынкі, з іх 3 мураваныя; працавалі валасная і мяшчанская ўправы, паштова-тэлеграфны аддзел, пазыкова-ашчаднай і пажарнай таварыствы.

### Найноўшы час 
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Хіславічы абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езду КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала мястэчка разам з іншымі этнічнымі беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе нягледзячы на перавагу беларускага насельніцтва Хіславічы не вярнулі БССР і перавялі ў Рослаўскі павет РСФСР. У 1928 годзе Хіславічы сталі цэнтрам раёна, у 1935 годзе — атрымалі афіцыйны статус пасёлка гарадскога тыпу. У Другую сусветную вайну з 16 ліпеня 1941 да 26 верасня 1943 года мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.

У 1963—1965 гадах Хіславічы ўваходзілі ў склад Манастыршчынскага раёна.

## Насельніцтва 
* **XVIII стагоддзе**: 1783—1785 гады — 770 чал.
* **XIX стагоддзе**: 1861 год — 3408 чал.; 1880 год — 4361 чал. (2095 муж. і 2266 жан.), з іх 739 праваслаўных і 3642 іўдзеі
* **XX стагоддзе**: 1910 год — 6894 чал., з іх шляхты і службоўцаў — 10, духоўнага стану — 7, купцоў — 30, мяшчан — 5947, сялян — 886, іншых — 14; 1931 год — 3158 чал.; 1959 год — 3785 чал.; 1970 год — 3682 чал.; 1979 год — 4451 чал.; 1989 год — 5013 чал.;
* **XXI стагоддзе**: 2002 год — 4617 чал.; 2007 год — 4399 чал.; 2009 год — 4342 чал.; 2012 год — 3982 чал.; 2013 год — 3862 чал.; 2014 год — 3763 чал.; 2015 год — 3755 чал.; 2016 год — 3772 чал.

## Інфраструктура 
У Хіславічах працуюць сярэдняя і мастацкая школы, бальніца, 2 бібліятэкі, кінатэатр.

## Забудова 
У Хіславічах у розны час існавалі вуліцы Мсціслаўская, Замкавая, Козараўская, Лызкова, Падалянская, Смаленская і Чавуская.

## Эканоміка 
Ільнозавод, цагельня, прадпрыемствы харчовай прамысловасці.

## Славутасці 
* Гарадзішча (XII—XIII стагоддзі)
* Сядзіба Салтыковых (XIX—XX стагоддзі)
* Царква Святых Барыса і Глеба (1880)

### Страчаная спадчына 
* Царква Святой Кацярыны

## Асобы 
* Сямён Зімніцкі (1873—1927) — тэрапэўт, прафесар Казанскага ўніверсітэта
* Аляксандр Карэў (1899—1975) — тэатральны дзеяч, рэжысёр і педагог
* Давід Абрамавіч Кудравіцкі (1919—1943) — Герой Савецкага Саюза.
* Неса Абрамаўна Ізраіцель (нар. 1924) — беларускі вучоны ў галіне мікрабіялогіі.
* Юрый Міхалёў (нар. 1938) — біёлаг

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Смоленская область: Энциклопедия в 2 т. / Редкол.: Г. С. Меркин (отв. ред.) и др. Т. 2: А—Я. — Смоленск: СПГУ, 2003. — 624 с.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Смаленскай вобласці
Катэгорыя:Мястэчкі Мсціслаўскага ваяводства
Катэгорыя:Населеныя пункты Хіславіцкага раёна
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1526 годзе