Парк «Залатыя Вароты»

**Парк «Залатыя Вароты»** — гарадскі парк паміж раёнамі  і Сансет у Сан-Францыска, ЗША. Гэта самы вялікі парк у горадзе, які размяшчаецца на 411,6 гектарах і з’яўляецца трэцім па наведвальнасці гарадскім паркам у Злучаных Штатах (паводле ацэнак, 24 млн наведвальнікаў штогод).

Стварыць вялікі парк у Сан-Францыска ўпершыню было прапанавана ў 1860-х гадах. У 1865 годзе ландшафтны архітэктар Фрэдэрык Лоў Олмстэд прапанаваў стварыць парк з выкарыстаннем відаў раслін, якія растуць у Сан-Францыска. Гэты план быў адхілены, замест яго выбралі іншы план у стылі Цэнтральнага парку, распрацаваны інжынерам Уільямам Хамандам Холам. Парк быў пабудаваны на берагавых выдмах у недалучанай тэрыторыі, вядомай як Знешнія землі. Будаўніцтва было засяроджана на пасадцы дрэў і нетутэйшых траў для стабілізацыі дзюн, якія пакрывалі тры чвэрці парку. Парк адкрыты ў 1870 годзе.

Сярод галоўных славутасцей — культурныя ўстановы, такія як Музей дэ Янга, Каліфарнійская акадэмія навук і Японскі чайны сад; таксама ёсць такія славутасці, як Кансерваторыя кветак, батанічны сад Сан-Францыска, пляжнае шале, ветраныя млыны і Нацыянальны мемарыяльны гай СНІДу. Віды адпачынку ў парку — язда на роварах і на водных роварах, таксама ладзяцца канцэрты і іншыя мерапрыемствы, такія як музычны фестываль Outside Lands і Hardly Strictly Bluegrass. Да парку «Залатыя Вароты» можна дабрацца на аўтамабілі і грамадскім транспарце.

У 2004 годзе парк «Залатыя Вароты» атрымаў статус Нацыянальнай гістарычнай славутасці і гістарычнага рэсурсу Каліфорніі. Парк знаходзіцца ў падпарадкаванні Дэпартамента адпачынку і паркаў Сан-Францыска, які пачаў кіраваць паркам у 1871 годзе. Гэты парк мае больш за чатыры кіламетры ў даўжыню з усходу на захад і менш за кіламетр з поўначы на поўдзень.

## Гісторыя 
### Стварэнне 
У 1860-я гады жыхары Сан-Францыска адчувалі патрэбу ў прасторным грамадскім парку, падобным на Цэнтральны парк, які ў той час актыўна развіваўся ў Нью-Ёрку. Парк «Залатыя Вароты» быў створаны з бесперспектыўных пясчаных і берагавых выдмаў, якія былі вядомыя як Знешнія землі, у недалучанай да горада тэрыторыі на захад ад тагачасных межаў Сан-Францыска. У 1865 годзе Фрэдэрык Лоў Олмстэд прапанаваў план парку з выкарыстаннем мясцовых відаў, прыдатных для сухога клімату Сан-Францыска; аднак прапанова была адхіленая на карысць парку ў стылі Цэнтральнага парку, які патрабуе шырокага арашэння. Хаця парк быў задуманы нібыта для адпачынку, сапраўднай мэтай было жыллёвае будаўніцтва і пашырэнне горада на захад. Палявы інжынер Уільям Хаманд Хол падрыхтаваў агляд і тапаграфічную карту парку ў 1870 годзе і стаў яго камісарам у 1871 годзе. Пазней ён быў назначаны першым дзяржаўным інжынерам Каліфорніі і распрацаваў комплексную сістэму барацьбы з паводкамі для даліны Сакрамэнта. Парк атрымаў сваю назву ад суседняга праліва Залатыя Вароты.

План і пасадка былі распрацаваныя Холам і яго памочнікам Джонам Макларэнам, які вучыўся ў Шатландыі, дзе пражывала шмат лепшых прафесійных садаводаў XIX стагоддзя. На пытанне Паркавай камісіі Джону Макларэну, ці можа ён зрабіць парк «Залатыя Вароты» «адным з найпрыгажэйшых месцаў свету», ён адказаў: «З вашай дапамогай, джэнтльмен, і з Боскай воляй, я гэта зраблю». Ён таксама паабяцаў, што «выедзе на дачу і будзе шпацыраваць уздоўж ручая, пакуль не знойдзе ферму, і што ён вернецца ў сад і ўзновіць тое, што зрабіла прырода». Першапачатковы план прадугледжваў раздзяленне папярочных дарог праз парк, як гэта прадугледзеў Фрэдэрык Лоў Олмстэд для Цэнтральнага парку, але бюджэтныя абмежаванні, размяшчэнне дэндрарыю і залы спынілі план. У 1876 г. план ледзь не быў заменены планам для іпадрома, якому аддалі перавагу мільянеры «вялікай чацвёркі»: Леланд Стэнфард, Марк Хопкінс, Коліс П. Хантынгтан і Чарльз Крокер. Стэнфард, які быў прэзідэнтам Паўднёваціхаакіянскай чыгункі, таксама быў адным з уладальнікаў кампаніі Акіянскай чыгункі (*Ocean Railroad*), якая пралягала ад Хэйт-стрыт праз парк да яго паўднёвай мяжы, потым да пляжу і на поўнач да пункту каля Кліф-Хауса. Гас Муні прэтэндаваў на зямлю, прылеглую да парку на Акіянскім пляжы. Многія з сяброў Муні таксама заявілі прэтэнзіі і пабудавалі хаціны на пляжы, каб прадаваць напоі наведвальнікам парку. Хол падаў у адстаўку, а астатнія камісары парку рушылі ўслед за ім. У 1882 годзе губернатар Джордж К. Перкінс прызначыў Фрэнка М. Пікслі, заснавальніка і рэдактара The Argonaut, членам савета камісараў парку «Залатыя Вароты» Сан-Францыска. Пікслі цвёрда настойваў на тым, каб хаціны Муні былі ліквідаваныя, і ён знайшоў падтрымку ў паліцыі Сан-Францыска ў пытаннях бяспекі парку. Пікслі аддаў перавагу кампаніі Стэнфарда, даўшы ў арэнду на пяцьдзесят гадоў маршрут, які зачыніў парк з трох бакоў для канкурэнцыі. Першапачатковы план, аднак, вярнуўся ў патрэбнае рэчышча да 1886 г., калі трамваі даставілі больш за 47 000 чалавек у парк «Залатыя Вароты» за адзін выхадны дзень (з 250 000 насельніцтва горада).

Першы этап развіцця парку засяродзіўся на пасадцы дрэў з мэтай стабілізацыі дзюн, якія займалі тры чвэрці тэрыторыі парку. Каб ператварыць пясчаныя дзюны ў паркавыя масівы, Джон Макларэн на працягу двух гадоў вырошчваў насенне мятліцы, атрыманай з Францыі. Пасля таго, як насенне вырасла, ён высадзіў траву на пясок, каб змацаваць яго. Пасля гэтага поспеху Макларэн інтрадукаваў новыя віды раслін і высадзіў у Каліфорніі больш за 700 новых відаў дрэў на працягу аднаго года. Да 1875 года было пасаджана каля 60 000 дрэў, у асноўным эўкаліпт шараваты, хвоя Мантэрэй і кіпарыс буйнаплодны. Да 1879 г. гэтая лічба вырасла больш чым у два разы, да 155 000 дрэў на 400 гектарах. Лічыцца, што за сваё жыццё Макларэн пасадзіў больш за два мільёны дрэў у паўночнай Каліфорніі ў цэлым. Яшчэ адно дасягненне Джона Макларэна — стварэнне ім адкрытай прасторы для шпацыраў уздоўж берага Ціхага акіяна на заходняй мяжы парку. Нягледзячы на такія перашкоды, як моцныя прылівы і вятры, якія неслі пясок углыб парку, Макларэн змог пабудаваць эспланаду, склаўшы тысячы галінак дрэў на працягу 20 гадоў.

Калі ён адмовіўся выйсці на пенсію ў звычайным узросце 60 гадоў, гарадскія ўлады Сан-Францыска былі засыпаныя лістамі: калі ён дасягнуў 70 гадоў, была прынята папраўка да статута, каб вызваліць яго ад прымусовага выхаду на пенсію. У яго 92-ы дзень нараджэння дзве тысячы жыхароў Сан-Францыска прысутнічалі на вячэры, на якой ён быў адзначаны як грамадзянін Сан-Францыска нумар адзін. Ён жыў у McLaren Lodge у парку «Залатыя Вароты», пакуль не памёр у 1943 годзе ва ўзросце 96 гадоў. Яго імем названы Макларэн-авеню ў Сі-Кліф, недалёка ад Лінкальн-парку.

У 1903 г. у крайнім заходнім ускрайку парку была пабудавана пара ветракоў у галандскім стылі. Яны перапампоўваюць ваду па ўсім парку. Паўночны вятрак быў адноўлены ў сваім першапачатковым выглядзе ў 1981 годзе і знаходзіцца побач з садам цюльпанаў каралевы Вільгельміны. У іх высаджваюць цыбуліны цюльпанаў для зімовага паказу і іншыя кветкі ў адпаведныя сезоны. Млын Мэрфі ў паўднёва-заходнім куце парку быў адноўлены ў верасні 2011 года.
Катэгорыя:Паркі ЗША
Катэгорыя:Паркі Сан-Францыска
Катэгорыя:Голдэн Гейт Парк