Армяна-азербайджанская вайна (1918—1920)

**Армяна-азербайджанская вайна** — ваенны канфлікт паміж Азербайджанскай Дэмакратычнай Рэспублікай і Рэспублікай Арменіяй у 1918—1920 гадах, этнічны канфлікт паміж армянамі і азербайджанцамі. Фактычна складаўся з двух армяна-азербайджанскіх войнаў, што адбыліся цягам кароткага перыяду незалежнасці абедзвюх дзяржаў у 1918 і 1920 годзе. На тэрыторыі рэгіёна былі Асманская і Брытанская імперыі: сілы першай пакінулі рэгіён пасля Мудраскага перамір’я, але брытанскі ўплыў, у прыватнасці так званых сіл Дэнстэрфорс, захоўвалася да 1920-х. Грамадзянскае насельніцтва Казахска-Шамшадынскага раёна, Зангезура, Нахічэвані і Карабаха таксама было закранута канфліктам. Вайна адрознівалася высокімі стратамі сярод грамадзянскага насельніцтва, асноўнымі прычынамі чаму паслужылі партызанскія і паўпартызанскія дзеянні ў ходзе нацыянальна-дзяржаўнага будавання зноў створаных дзяржаў. Праз амаль стагоддзе канфлікт усё яшчэ далёкі ад вырашэння.

## Перадгісторыя 
Варожасць паміж армянамі і азербайджанцамі мела глыбокія гістарычныя карані, і рэлігійныя і культурныя адрозненні былі толькі фонам да тэрытарыяльнай варожасці.

Першыя сутыкненні паміж армянамі і азербайджанцамі адбыліся ў Баку ў лютым 1905 года. Неўзабаве этнічны канфлікт перакінуўся на іншыя часткі Каўказа, і 5 жніўня 1905 года ў Шушы адбыліся масавыя хваляванні з удзелам армян і азербайджанцаў. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года ў рэгіёне запанавала безуладдзе, і этнічны канфлікт выліўся ў адкрытую вайну.

Згодна азербайджанскім картам, АДР распасціралася б ад Каспійскага да Чорнага мора, атачаючы маленькую армянскую дзяржаву ў Ерэване. Арменія, са свайго боку, прэтэндавала на ўсю Эрыванскую вобласць, Елізаветпаль, Нагорны Карабах і Зангезур. Населеныя мусульманамі раёны да поўдня ад Ерэвана адмовіліся прызнаць уладу Рэспублікі Арменіі, атрымваючы падтрымку і зброю з Турцыі і Азербайджана. Армяне Карабаха і Зангезура, са свайго боку, адхілілі азербайджанскія вымогі і абвясцілі сябе неадымнымі часткамі Рэспублікі Арменія, аднак апошняя магла зрабіць мала дапамогі ізаляваным армянам Карабаха

Брытанцы не прызналі Аракскую Рэспубліку, лічачы яе асманскай задумай. Рэспубліка праіснавала толькі 4 месяцы, і галоўным чынам толькі на паперы.

Брытанскае генерал-губернатарства, якое ахапляла Нахічэванскі, Шарурскі паветы і да 30 % Эрыванскага павета аж да ракі Ведзічай. 6 красавіка 1919 было прынята рашэнне перадаць тэрыторыю генерал-губернатарства Арменіі.

Ахмед Гаджы Алі аглы ў сваім дакладзе 15 чэрвеня Старшыні Тыфліскага камітэта Эрыванскага зямляцтва паведамляў, што паўстаў канфлікт паміж прыбылым 1 чэрвеня камандзірам армянскіх фармаванняў Ашотам Мелік Масесянам і мясцовымі жыхарамі. Па словах Ахмеда Гаджы Алі аглы, праходзіў рэдкі дзень, каб 5-10 мусульманаў не былі ахвярамі разбояў Масесяна і мясцовых армян, а разгром і спусташэнне населеных пунктаў і знішчэнне мусульманскай маёмасці і падпалы сталі звычайнай з’явай.

Адносны спакой захоўваўся да пачатку ліпеня, калі пачаліся паўстанні татар (азербайджанцаў) па ўсім паўднёвым усходзе Эрыванскай губерні. Да канца ліпеня татары, якія падтрымваліся ўрадам Азербайджана, валодалі чыгункай ад Джульфы да Шахтатхты, куды і адступіў армянскі гарнізон Нахічэвані.

## Карабах у час армяна-азербайджанскай вайны 
Пасля таго як у маі 1918 года Арменія, Азербайджан і Грузія абвясцілі сваю незалежнасць, новаствораны ўрад Азербайджана з дапамогай турэцкай арміі імкнуўся падначаліць сабе армянанаселены Нагорны Карабах.

### Карабах пасля Першай сусветнай вайны 
Пасля выхаду асманскіх войскаў паводле Мудраскага перамір’я ў лістападзе 1918, Карабах апынуўся ў стане далікатнай дыярхіі.

Становішча было далёкае ад нармальнага. У раёне заставаліся азербайджанскія і часткова турэцкія войскі; рабаванні, разбоі і армяна-мусульманскія сутыкненні працягваліся. Сітуацыю ўскладняла велізарная колькасць уцекачоў, якіх, паводле ацэнкі генерала Томсана, сабралася ва ўсім Карабаху да 40 тысяч — 30 тыс. армян і 10 тыс. мусульман.

Брытанскае камандаванне, на чале з генерал-лейтэнантам Томсанам, які прыбылў у Баку 17 лістапада 1918, у сярэдзіне студзеня 1919 прызнала Карабах і Зангезур пад юрысдыкцыяй Азербайджана аж да рашэння Парыжскай мірнай канферэнцыі. Праазербайджанскія дзеянні брытанцаў шакавалі армян, якія лічылі сябе «маленькім саюзнікам» Вялікабрытаніі, тым больш, што генерал-губернатарам Шушанскага, Джэваншырскага, Джэбраільскага і Зангезурскага паветаў быў прызначаны Хасроў-бек Султанаў, вядомы сваімі антыармянскімі паглядамі. Армянскі нацыянальны савет Карабаха адмовіўся з ім супрацоўнічаць. Са свайго боку, урад Рэспублікі Арменіі прызначыў генерал-губернатарам Карабаха і Зангезура капітана Арсена Шахмазяна, не прызнанага брытанскімі ваеннымі ўладамі, якія патрабавалі яго водгуку. Султанаў арганізаваў нерэгулярныя курдска-татарскія конныя атрады, пад кіраўніцтвам двух сваіх братоў, падобныя Хамідые, якія Абдул-Хамід II выкарыстоўваў для забойстваў армян.

У пачатку чэрвеня Азербайджан павялічвае кантынгент войскаў у Нагорным Карабаху і 4 чэрвеня яны беспаспяхова спрабуюць узяць пад кантроль армянскія кварталы Шушы, да вечара бакі былі разведзены англічанамі

Баявыя дзеянні скончыліся перамогай Азербайджана і 22 жніўня 1919 года 7-ая Асамблея Карабаха прызнала Карабах пад юрысдыкцыяй Азербайджана. Паводле дагавора, Карабах заставаўся ў складзе Азербайджана на правах тэрытарыяльнай аўтаноміі з падаваннем армянам культурнай аўтаноміі. Гэта было асабістай перамогай Султанава і нацыянальнай перамогай Азербайджана. Арці Асланян так апісвае гэтыя падзеі

Лёс Шушы паказаў перавагу азербайджанскіх сіл астатнім раёнам Нагорнага Карабаха. Яны былі расчараваны няздольнасцю Армянскага ўрада падаць эфектыўную дапамогу Карабаху ці супрацівіцца брытанскай палітыцы. Карабахскія армяне апынуліся перад выбарам паміж працягнутым супраціўденнем — што, канчаткова ж, прывяло б да вялікіх параз і страт — ці прызнаннем азербайджанскай улады. Нагорны Карабах выбраў апошні курс з-за адсутнасці дапамогі звонку. Пасля доўгіх і пакутлівых перамоў, армяне Карабаха прынялі Азербайджанскую юрысдыкцыю па дагавору, падпісанаму 22 жніўня 1919.

Іншымі дзеяннямі, прапанаванымі брытанскім камандаваннем, былі высяленне армян з Карабаха, магчыма часовае, і перадача Нахічэванскага павета Азербайджану, а таксама высяленне армян з апошняга. Так Уільям Мантгомеры Томсан казаў.

### Паўстанне армян Карабаха 
#### Перадгісторыя 
Адносны мір, дасягнуты 22 жніўня 1919, аказаўся пад пагрозай пасля ўварвання азербайджанскіх войскаў у Зангезур у лістападзе 1919. Пад канец студзеня 1920 у Карабаху пачаліся міжнацыянальныя сутыкненні, і на наступны месяц Хасроў-бек Султанаў увёў у Карабах дадатковыя войскі. 18 лютага 1920 генерал-губернатар Султанаў запатрабаваў у Армянскай нацыянальнай савета Карабаха (былы Народны ўрад Карабаха) прызнанні безумоўнага суверэнітэту Азербайджана над Нагорным Карабахам і прапанаваў новай Карабахскай Асамблеі падрыхтаваць адпаведную рэзалюцыю. Восьмая Асамблея карабахскіх армян пачала сваю працу 28 лютага, аднак дэлегаты не прыйшлі да адзінай думкі. Меншая частка дэлегатаў (галоўным чынам з Шушы і Дызака) сабралася ў Шушы, паводле вымогаў Султанава.

Большасць жа дэлегатаў (галоўным чынам з Варанды, Хачэна, Гюлістана і Джараберта) сабраліся ў сяле Шушыкенд у некалькіх мілях ад Шушы. Дэлегацыя ў Шушы толькі падрыхтавала рэзалюцыю, што абвяшчае цесныя эканамічныя сувязі паміж Азербайджанам і Карабахам, але ўстрымалася ад абвяшчэння поўнага аб’яднання з Азербайджанам, тым часам як радыкальная большасць у Шушыкендзе, якая абвясціла сябе Восьмай Асамблеяй Карабахскіх армян, у сваёй рэзалюцыі 4 сакавіка адхіліла любое аб’яднанне з Азербайджанам.

Султанаў, спрабуючы ўзмацніць свой кантроль над Карабахам, забараніў армянам пакідаць Шушу без дазволу, загадаў рэгістраваць армян ветэранаў арміі былой Расійскай імперыі, так каб яны не маглі браць удзел у ваенных дзеяннях. Султанаў склаў планы знішчэння армянскіх вёсак паміж Зангезурам і Карабахам, каб разарваць сувязь паміж армянамі гэтых рэгіёнаў.

Шушикендская рэзалюцыя яшчэ больш абвастрыла сітуацыю ў Карабаху, і для падтрымання парадку ў Карабах былі ўведзены новыя азербайджанскія сілы, у парушэнне ўмоў міру жніўня 1919 года.

Парушэнне азербайджанскім бокам умоў жнівеньскага пагаднення, па думцы Рычарда Аванісяна, у канчатковым выніку і прывяло пад канец сакавіка 1920 года да няўдалай спробы ўзброенага паўстання.

#### Пачатак вайсковых дзеянняў 
Паўстанне армян Карабаха пачалося 23 сакавіка 1920. Армянская міліцыя адначасна напала на Шушу, Ханкэнды, Аскеран і Тэртэр, аднак толькі ў Аскеране дамаглася поспеху. 13 красавіка Генерал Дро ўсталяваў армянскі кантроль над Дызакам і сельскай Варандай. 22 красавіка IX Асамблея карабахскіх армян абвясціла пра аб’яднанне з Арменіяй, кантралюючы толькі частку армянскіх сёл, прыкладам, Агдэрэ, тым часам як азербайджанскі бок кантраляваў Шушу, Ханкэнды, Аскеран, Тэртэр і астатнія населеныя пункты. Тым часам 27 красавіка адбылася саветызацыя Азербайджана.

#### Саветызацыя Карабаха 
30 красавіка Намеснік камісара па замежных справах Азербайджанскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі М. Д. Гусейнаў скіраваў ноту міністру замежных спраў Армянскай Рэспублікі, дзе запатрабаваў ачысціць ад армянскіх войскаў Карабах і Зангезур, адысці да сваіх меж і спыніць міжнацыянальную зваду, у адваротным выпадку ж прыстрашыў аб’явай вайны. М. Д. Гусейнавым і Чынгізам Ільдырымам быў дадзены загад азербайджанскім ваенным часткам у Карабаху і Зангезуры спыніць наступленне. 1 мая Карабах, паводле газеты «Камуніст», прызнаў савецкую ўладу.

## Зангезур 
У 1917 годзе пасля Лютаўскай рэвалюцыі Зангезурам кіравала мусульманская і армянская адміністрацыя з Герусаў, аднак пагаршэнне адносін прывяло да таго, што мусульмане ўсталявалі пазней у тым жа годзе ўласную адміністрацыю ў сяле Дандарлу.

Да чэрвеня 1918 у Зангезуры пачалося міжнацыянальная барацьба. Генерал Андранік, які ставіўся да Рэспублікі Арменія як да турэцкага закладніка і расцэньваў Батумскі дагавор як здраду, прыбыў у Зангезур з узбраеннем у тры-пяць тысяч чалавек з некалькімі тысячамі ўцекачоў з Турцыі. Мясцовыя армянскія лідары падтрымалі Андраніка. Ён паспрабаваў аб’яднацца з брытанскімі войскамі ў Паўночным Іране, але быў адбіты назад каля Хоя турэцкімі дывізіямі. Андранік нанёс шэраг параз непакорлівым мусульманскім селам, якія кантралявалі важныя маршруты, якія злучалі падраёны Зангезура. Разбурэнне, што ажыццяўлялася Андранікам, выклікала пратэсты турэцкага генерала Халіл-пашы ў Эрыване.

Пад канец кастрычніка Андранік пачаў канцэнтрацыю сваіх войскаў у пагранічных селах Зангезура і пачаў паход на Шушу. Аднак дарога з Зангезура ў Шушу праходзіла праз 20 сёл у вузкіх далінах рэк Забух і Акера, дзе знаходзіліся дасведчаныя азербайджанскія і курдскія ратнікі, якія ўзначальваліся Султан-бекам Султанавым. 29 лістапада 1918 пачаліся трохдзённыя баі, у якіх дывізія Андраніка з вялікімі стратамі ўзяла панавальныя вышыні, захапіўшы некалькі мусульманскіх паселішчаў, у тым ліку Абдаляр. У Абдаляр з Шушы прыбыткі брытанскі капітан Сквір і французскі капітан Гасфілд, якія данеслі да Андраніка вымогу генерал-маёра Томсана спыніць вайсковыя дзеянні з прычыны сканчэння Першай Сусветнай вайны і вярнуцца ў Герусы

У студзені 1919 брытанскае камандаванне пацвердзіла прызначэнне ўрадам Азербайджана Хасроў-бека Султанава на пасаду генерал-губернатара Карабаха і Зангезура, што выклікала пратэсты армянскага боку, за якім прыйшоў адказ азербайджанскага боку. Брытанскае камандаванне настойвала, каб бакі дачакаліся рашэння Парыжскай мірнай канферэнцыі.

6 сакавіка 1919 палкоўнік Шахмазян прыбыў у Герусы, каб ажыццявіць уваходжанне Зангезура ў Рэспубліку Арменія. Рэгіянальнае консульства Зангезура і Карабаха ўяўляла сабою незвычайную камбінацыю дашнакаў, бальшавікоў і пазапартыйных ставіла за мэту ўваходжанне абедзвюх абласцей у Арменію, але ў рэальнасці мела ўладу толькі ў Зангезуры. Вымогі брытанскага генерала Шатлварта, як і маёра Монка-Масона, прызнаць уладу Азербайджана былі безвыніковыя. З сярэдзіны красавіка пачалася барацьба паміж армянамі і мясцовымі мусульманамі, якая прывяла да выгнання мусульманаў з цэнтральнага Зангезура ў перыферыю, у стэпы ці Іран. Кровапраліцце выклікала пратэсты Азербайджана. 21 чэрвеня газета «Азербайджан» апублікавала паведамленне Хасроў-бека Султанава пра тое, што армяне закрылі праходы і 10 тысяч мусульманскіх качэўнікаў з 150 тысячамі галоў хатняга быдла захраслі. Султанаў запатрабаваў ад урада дазвол на выкананне «сваіх абавязкаў перад дзясяткамі тысяч людзей».

Карабах 22 жніўня 1919 быў падначалены Азербайджану і перастаў быць перашкодай на шляху да кантролю над Зангезурам. Адыход Андраніка з Зангезура вясной 1919 зрабіў Зангезур яшчэ больш уразлівым. Да восені Арменія і Азербайджан дамінавалі па розныя бакі лініі, ненаўмысна напісаныя ў снежні 1918, калі Томсан запатрабаваў Андраніку вярнуцца ў Зангезур.

У лістападзе 1919, праз тры месяцы ўсталявання кантролю над Шарур-Нахічэванам, два з паловай месяцы праз падначалення Карабаха і 7 тыдняў пасля эвакуацыі брытанцаў з большай часткі Паўднёвага Каўказа, урад Азербайджана вырашыў падначаліць Зангезур — апошнюю перашкоду паміж Азербайджанам і Турцыяй. 4 лістапада 1919 азербайджанскія войскі з Карабаха і мусульманскія ратнікі з Нахчывана ўварваліся ў Зангезур. Першы дзень уварвання быў паспяховым, аднак да 9 лістапада ўварванне было адбіта Гарэгінам Нждэ і Арсенам Шахмазянам. Праз паўтара тыдня Нждэ пачаў аперацыю супраць узброеных мусульманскіх паселішчаў, што падтрымалі ўварванне ў раёнах Мегры і Капана ў самым цэнтры Зангезура. У выніку Нждэ захапіў Каджаран, Акчы, Пірудан і шэраг іншых паселішчаў. Абаронцы былі выразаны, а насельніцтва выгнана.

У сярэдзіне лістапада прадстаўнікі Вялікабрытаніі і ЗША Сэр Олівер Уордрап і Палкоўнік Джэймс Рэа запатрабавалі неадкладнага спынення вайны. Перамовы пачаліся 20 лістапада 1919 у Тыфлісе і 23 лістапада прэм’ер-міністры Арменіі і Азербайджана Хацісян і Усубекаў падпісалі мірны дагавор.

У пачатку мая XI Чырвоная армія пачала наступ убок Карабаха, Гянджы і Казаха. Да канца мая армянскія рэгулярныя войскі або пакінулі Карабах, або перамкнулі сваю лаяльнасць на Чырвоную армію, якую яны меркавалі вызвольнікам армян. У рэгіёне ўсталявалася савецкая ўлада, падзеленая на мусульманскі рэўкам у Шушы і армянскі рэўкам у Тагавардзе. Армянская армія пацярпела шэраг параз таксама ў Казах-Шамшадыле.

Даволі заблытана развіваліся падзеі ў Елізаветпальскім павеце. Армяне, не сустрэўшы супраціву дэмаралізаванай азербайджанскай арміі, дашлі да наваколля Гянджы. Сітуацыя яшчэ больш заблыталася, калі армянскія і савецкія войскі сталі праводзіць супольныя аперацыі супраць азербайджанскіх паўстанцаў, паўсталых у Гянджы супраць савецкай улады.

### Этнічныя чысткі ў Бакінскай губерні 
#### Сакавіцкія падзеі ў Баку, 1918 
У сакавіку 1918 напруга і сутычкі паміж азербайджанцамі і армянамі выліліся ў разню азербайджанцаў радыкальнымі армянамі і бальшавікамі. Сутыкненні адбываліся і ў Кубінскім павеце, дзе армянскі военачальнік Амазасп пачаў баявыя дзеянні з мэтай «знішчыць усіх мусульманаў ад мора (Каспійскага) да Шахдага». Атрад Амазаспа спаліў Кубу і спустошыў 122 мусульманскіх паселішчы. Дадзеныя пра маштаб і колькасць ахвяр адрозніваюцца, так пра колькасць ахвяр толькі ў самым горадзе Баку прыводзяцца дадзеныя да 12-13 тысяч. Сам Шаўмян прызнаваў, што на працягу 2 дзён армянамі былі забіты 3,000 чалавек. На думку гісторыка Майкла Ньютана, колькасць грамадзянскіх ахвяр сярод азербайджанскіх і іншых мусульманскіх народаў у Баку і яго наваколлі ацэньваецца ад 12 да 30 тысяч. Амерыканскі гісторык Одры Альштат лічыць, што найболей дакладныя дадзеныя пра колькасць ахвяр дае азербайджанскі гісторык Джаміль Гасанлы — 20-30 тысяч мусульман..

#### Наступныя падзеі 
Па меры наступу на Гянджу бальшавіцкія войскі, што складаліся галоўным чынам з армян, займаліся рабаваннем і забойствамі мусульманскага насельніцтва.

Пасля захопу Баку Каўказскай Ісламскай Арміяй у сярэдзіне верасня 1918 адбылася трохдзённая разня армян азербайджанцамі з удзелам Атаманскай арміі. Згодна Дональду Блоксхэму, мала сумневаў у намеры асманскай арміі забіваць усіх армян, працягваючы генацыд 1915 года, але перадгісторыя разні вельмі заблытана з прычыны ўзаемнай разні ў 1905 і масавага знішчэння азербайджанцаў у сакавіку 1918. Паводле некаторых ацэнак былі забіты 30 000 армян.

У Азербайджане землі, населеныя армянамі, спусцелі. У Шэмахінскім і Нухінскім паветах былі разбурана 44 паселішчы з 37000 жыхароў. Тое ж самае адбывалася ў гарадах: Шамаі, Нуху, Агдаме, Гянджы, армянскае насельніцтва ацалела толькі ў месцах, куды не пракраліся мусаватысты.

### Этнічныя чысткі ў Эрыванскай губерні і Зангезуры 
Да вайны мусульмане Эрыванскай губерні складалі значную частку насельніцтва, амаль гэтулькі, колькі армяне.

Пасля падзення Расійскай імперыі пачаліся баі паміж Азербайджанам і Арменіяй у рэгіёнах са змяшаным насельніцтвам, прытым турэцкія афіцэры, у прыватнасці Кязым Карабекір, вінавацілі армян у мэтанакіраваным знішчэнні мусульманаў. Брытанскі палкоўнік А. Роўлінсан быў прызначаны ў Закаўказзе, каб вызначыць праўдзівасць цверджанняў турэцкага боку, і прынамсі адзін раз бачыў «значную калону» мусульманскіх уцекачоў, якія ратаваліся ад армян. Паводле яго звестак, і армяне, і мусульмане казалі пра помсту і масавыя забойствы па дачыненні адзін да аднаго. Так на сустрэчы армянскіх генералаў у Карсе ў ліпені 1919 камандзіры апісалі гвалт над мусульманамі як прадказальны. У той жа час курдскія правадыры выказалі Роўлінсану жаданне адпомсціць армянам і то, што яны адмаўляюцца жыць пад армянскім кіраваннем. Адзін з курдскіх правадыроў сказаў, што «перарэжа глотку кожнаму армяніну, якога сустрэне». Карабекір інфармаваў асманскае Міністэрства Абароны, што «Роўлінсан, падобна, усведамляе, што мы захоўваем сваю стрыманасць, змагаючыся c армянскім гвалтам».

Іншыя наведнікі Рэспублікі Арменія таксама казалі пра тое, што краіна зарубцавана этнічнымі і рэлігійнымі войнамі. Олівер Уордрап, брытанскі вярхоўны камісар у Закаўказзі, пісаў, што міжэтнічная вайна абязлюдзіла краі і ў 20 мілях ад Севана спустошаныя дамы «ляжаць у руінах у выніку кровапралітнага канфлікту паміж татарамі і армянамі». У красавіку 1920 Бечхофтэр апісаў краіну разбуранай войнамі і з ландшафтам руін сел. З Зангезура было выгнана 50 тысяч мусульманаў і забіта 10 тысяч, 100 сёл былі разбураны.. Андранік не змог пашырыць сваю палітыку на Карабах толькі дзякуючы брытанскаму ўмяшанню. Услед за Андранікам, «рэарменізацыю» Зангезура працягнуў Гарэгін Нждэ. У канцы 1919 ён правёў аперацыю супраць паўсталых сёл Каджаран, Шабадын, Акчы, Пірудан, у выніку якой абаронцы былі выразаны, а насельніцтва выгнана. У 1918 Андранік не прызнаў умовы Батумскага дагавора і яго баевікі пачалі выразаць і выганяць азербайджанцаў з этнічна неаднастайных рэгіёнаў Нахчывана, Зангезура і Карабаха.

### Этнічныя чысткі ў Карабаху 
5 чэрвеня рэгулярныя азербайджанскія часткі, якія кантралявалі прадмесці Шушы, разрабавалі і спалілі сяло Кайбалікенд, многія жыхары вёскі былі забіты. Паводле дадзеных брытанскага афіцэра, з 700 жыхароў паселішча ў жывых засталося толькі 11 мужчын і 87 жанчын і дзяцей. Пасля гэтага нападнікі атакавалі невялікія суседнія вёскі Кркджан, Джамілі, Пахлул і некаторыя іншыя больш выдаленыя. Іншы англійскі афіцэр пераканаў 200 курдскіх вершнікаў спыніць напады, сцвярджаючы, што загад выходзіць ад Султанава. Калі праз некалькі дзён сутыкнення спыніліся, вёскі ляжалі ў руінах, каля шасцісот армян былі забіты

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Армяно-Азербайджанские вооруженные конфликты 1919—1920 гг.

Катэгорыя:Войны Азербайджана
Катэгорыя:Войны Арменіі
Катэгорыя:Войны XX стагоддзя
Катэгорыя:Канфлікты 1918 года
Катэгорыя:Канфлікты 1919 года
Катэгорыя:Канфлікты 1920 года
Катэгорыя:Гісторыя Азербайджана