open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Усвяцкая культура

**Усвяцкая культура** — археалагічная культура плямён сярэдняга неаліту, якія ў канцы IV-га — сярэдзіны III-га тыс. да н.э. насялялі Беларускае Паазер'е, паўднёвую Пскоўшчыну і паўночна-заходнюю Смаленшчыну, а таксама паўднёва-ўсходнюю Літву. Вылучана ў 1960-х г. А. М. Мікляевым. Назву атрымала паводле характэрнага паселішча каля п.г.т. Усвяты Пскоўскай вобласці. Сфарміравалася на аснове мясцовай нарвенская культуры пры значным уплыве культуры тыповай грабеньчата-ямкавай керамікі. Паселішчы размяшчаліся звычайна на нізкіх ўзбярэжжах азёр і рэк. Некаторыя з іх пазней былі затоплены і пераўтварыліся ў тарфянікавыя стаянкі. Эыхары усвяцкай культуры зайамліся пераважна паляваннем, рыбалоўствам і збіральніцтвам, у т.л. вадзяных арэхаў, былі знаёмы з зачаткавымі формамі земляробства і жывёлагадоўлі. Карысталіся крамянгёвымі кроплепадобнымі і кароткімі лістападобнымі наканечнікамі стрэл, нажамі на пласцінах і адшчэпах, кароткімі скрабкамі. З-за недахопу запасаў крамянёвай сыравіны значную частку прылад працы і паляўнічай зброі выраблялі з костак і рога — плоскачаранковыя наканечнікі стрэл, доўгія наканечнікі коп'яў, кінжалы, праколкі, сякеры і цёслы, інструменты для апрацоўкі керамікі. Сярод упрыгажэнняў сустракаліся падвескі з зубоў жывёл і бурштыну, касцяныя пранізкі. Асаблівасці усвяцкай культуры выразна ў кераміцы. У сярэднім неаліце мясцовае насельніцтва карысталася прысадзістымі гаршкамі з прытупленавострымі донцамі і гладкімі сценкамі, з дамешкамі тоўчаных ракавін, дробнай арганікі і шамоту ў цесцы. Краі венцаў патоўшчаныя і скошаныя. Паверхня пасудзін звычайна аздаблялася разрэджанымі паясамі насечак, радзей наколаў і вусеневых адбіткаў. Часам ў арнаментацыі керамікі прысутнічаюць гравіраваныя схематычныя выявы птушак, змей, раслін, сімвалы вады, якія маюць сакральны сэнс і адлюстроўваюць элементы тагачасных вераванняў. На захадзе арэалу усвяцкай культуры, куды непасрэдна пранікалі групы носьбітаў культуры тыповай грабеньчата-ямкавай керамікі, сярод арнаментаў часцей сустракаюцца адбіткі лінейнага штампа. Каля сярэдзіны III-га тыс. да н.э. на Паазер'е пачало пранікаць насельніцтва культуры шарападобных амфар, культуры шнуравой керамікі і верхнедняпроўскай культуры, што прывяло да заняпаду усвяцкай культуры і яе трансфармацыі ў паўночнабеларускую культуру. Найбольш вядомыя помнікі Асавец, Галоўск, Скема.

## Літаратура 
* Археалогія Беларусі: У 4 т. Том 1. Каменны і бронзавы вякі / З. М. Зайкоўскі, У. Ф. Ісаенка, А. Г. Калечыц [і інш.]. — Мн.: Беларуская навука, 1997. — 422, [2] с.
* Чарняўскі, М. М. Усвяцкая культура / М. М. Чарняўскі // Археалогія Беларусі: Энцыклапедыя… — С. 369.
* Чернявский, М. М. Усвятская культура в Кривинском микрорегионе на севере Беларуси // Взаимодействие и хронология культур мезолита и неолита Восточной Европы: материалы Международной научной конференции, посвященной 100-летию Н. Н. Гуриной, Санкт-Петербург, 23 — 26 ноября 2009 г. / Ин-т истории материальной культуры Российской академии наук; Отвественный редактор С. А. Васильев. — СПб., 2009. — С.

Катэгорыя:Археалагічныя культуры Беларусі
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Літвы
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Расіі
Генадзь Васілевіч Шкуратаў

**Генадзь Васілевіч Шкуратаў** (,  — , ) — беларускі акцёр. Заслужаны артыст Беларусі (1996).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. З 1976 года працаваў у Беларускім нацыянальным драматычным акадэмічным тэатры імя Якуба Коласа.

## Ролі ў тэатры 
* Меркуцыа, Эдгар («Рамэа і Джульета», «Кароль Лір» В. Шэкспіра),
* Петручыа («Утаймаванне наравістай» У. Шэкспіра),
* Шаманаў («Мінулым летам у Чулімску» Аляксандра Вампілава),
* Валодзька («Адпачынак па раненню» В. Кандрацьева),
* Ян («Недаразуменне» А. Камю),
* Маўрысіа («Дрэвы паміраюць стоячы» А. Касоны),
* Антоніа («Чума на вашы дзве сям’і» Р. І. Горына),
* Старо («Загадка дома Верн’е» Агата Крысці, Р. Тама).

## Фільмаграфія 
* 2004 Вам — заданне (Беларусь)
* 2003 Каменская-3: мастак
* 2003 Ілюзія граху | фільм 1
* 1998 Пракляты ўтульны дом (Беларусь)
* 1997 Бег ад смерці (Беларусь): Ігар Мікалаевіч, галоўная роля
* 1993 Чорны бусел (Беларусь): кіроўца
* 1992 Інтэрпол (Беларусь)
* 1991 Хэпі энд
* 1991 Сівая легенда  (СССР, Польшча): Даменік
* 1990 Франка — жонка Хама: Павел: галоўная роля, селянін, мясцовы рыбак
* 1983 Кіроўца аўтобуса: Міхаіл, бацька Сямёна
* 1982 Пяшчота да равучага звера: Барыс Міхайлавіч Долатаў (Агучыў Сяргей Малішэўскі)
* 1981 Два дні ў пачатку снежня: Генадзь Іванавіч Яраслаўскі, муж Святланы Куляшовай
* 1980 Страх
* 1980 Пятля Арыёна: Горыс
* 1979 Цяжкая вада: Георгій Максімавіч, судовы ўрач
* 1978 Пад сузор’ем Блізнят: Сігам

## Літаратура 
* Генадзь Васілевіч Шкуратаў // Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2003. — Т. 2. — С. 535.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларусі
Катэгорыя:Акцёры паводле алфавіта
Катэгорыя:Акцёры Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай акадэміі мастацтваў
Тамара Рыгораўна Шашкіна

**Тамара Рыгораўна Шашкіна** (нар.31 кастрычніка 1931, вёска Ніжняя Алешня, Ражскі раён, Маскоўская вобласць) — беларуская актрыса. Заслужаная артыстка Беларусі (1968).

## Біяграфія 
Скончыла Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. З 1959 працавала ў Гродзенскім абласным драматычным тэатры. З 1964 года працуе ў Беларускім нацыянальным драматычным акадэмічным тэатры імя Якуба Коласа.

## Ролі ў тэатры 
* Нюра («У дзень вяселля» В. Розава),
* Фінея («Дурнічка» Лопэ дэ Вегі),
* Таісія Пятроўна («Стары дом» А. Казанцава),
* Маці («Непаразуменне» А. Камю),
* Эугенія («І паміраючы дрэвы стаяць» А. Касоны),
* Жонка («Пісьменныя» М. Чокэ),
* Місіс Уайр («Дакрануцца вуснамі да нябёсаў» Т. Уільямса),
* Віялета Харытонаўна («Адэлаіда» Ж. Унгарда),
* Клеапатра Пятроўна («Плошча Перамогі» А. Паповай),
* Вагабундава («І смех, і слёзы, і Любоў…» паводле У. Набокава),
* Берта («Памінальная малітва» Р. Горына),
* Лідзія Васільеўна («Старамодная камедыя» А. Арбузава),
* Паўліна Эйнштэйн («Прывітанне, Альберт!» Ю. Сохара).

## Літаратура 
* Тамара Рыгораўна Шашкіна // Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2003. — Т. 2. — С. 531.

Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларускай ССР
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта
Катэгорыя:Актрысы Беларусі
Алесь Іванавіч Лабанок

**Алесь Іванавіч Лабанок** (,  або Мар’іна Горка Пухавіцкі раён — , Віцебск) — беларускі . Заслужаны артыст Беларусі (1996).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут (1968). З 1969 года працаваў у Беларускім нацыянальным драматычным акадэмічным тэатры імя Якуба Коласа.

## Ролі ў тэатры 
* Сцяпан Пасіёра («Званы Віцебска», У.Караткевіч)
* Хорст («Гісторыя граху», С.Жаромскі)
* Святар («Матухна Кураж», Б.Брэхт)
* Стары («Крэслы», А.Камю)
* Епіходаў («Вішнёвы сад», А.Чэхаў)
* Папрышчын («Запіскі вар'ята», паводле М.Гогаля)

## Літаратура 
* Алесь Іванавіч Лабанок // Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2003. — Т. 2. — С. 5.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларусі
Катэгорыя:Акцёры СССР
Барыс Міхайлавіч Левін

**Барыс Міхайлавіч Ле́він** (, Віцебск — , Віцебск) — беларускі акцёр. Заслужаны артыст БССР (1967).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускую студыю пры Цэнтральным вучылішчы ў Ленінградзе (1937). У 1931—1938 гг. працаваў у Віцебскім ТРАМе, БДТ-3, Беларускім тэатры юнага гледача імя Крупскай, у 1938—1983 гг. у Беларускім тэатры імя Я. Коласа.

## Ролі ў тэатры 
* Паніч («Раскіданае гняздо» Я. Купалы),
* Пан Бараноўскі («Несцерка» В. Вольскага),
* Рабінін («Святло з Усходу» П. Глебкі),
* Дзед («Зацюканы апостал» А. Макаёнка),
* Альховік («Трывога» А. Петрашкевіча),
* Капелан («Дамы і гусары» А. Фрэдры),
* Прапацей («Ягор Булычоў і іншыя»),
* Сініцын («Так і будзе» К. Сіманава),
* Кісель («Многа шуму з нічога» У. Шэкспіра).

## Прызнанне 
* Заслужаны артыст БССР

## Літаратура 
* *Валодзько, Г.* Годы сталасці, годы прызнання / Г. Валодзько // Віцебскі рабочы. — 1974. — 1 ліп. — С. 3.
* Левін Барыс Міхайлавіч // Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2003. — Т. 2. — С. 16.
* 
* *Подлипский, А. М.* Заслуженный артист БССР Борис Левин / А. М. Подлипский. — Витебск, 2007. — 80 с. — (Жизнь замечательных людей Витебщины).
* 70 гадоў з дня нараджэння Барыса Міхайлавіча Левіна, беларускага акцёра, заслужанага артыста БССР // Мастацтва Беларусі. — 1984. — № 7. — С. 76.

Катэгорыя:Акцёры Беларусі
Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларускай ССР
Катэгорыя:Акцёры тэатра СССР
Валянціна Цімафееўна Петрачкова

**Валянціна Цімафееўна Петрачкова** (, Рудня, Смаленская вобласць — , ) — беларуская актрыса. Заслужаная артыстка Беларусі (1984).

## Біяграфія 
Нарадзілася 21 мая 1939 года ў Рудні.

Скончыла студыю Беларускага тэатра імя Якуба Коласа. З 1958 года працавала ў Беларускім нацыянальным драматычным акадэмічным тэатры імя Якуба Коласа.

Памерла 20 верасня 2021 года ў Віцебску.

## Ролі ў тэатры 
* Еўга Бабук («Званы Віцебска» У. Караткевіча),
* Галчыха («Без віны вінаватыя» А. Астроўскага),
* Ганна («Вечар» А. Дударава),
* Луіза («Будзьце здаровы!» П. Шэно),
* Куліна («Залёты» В. Дуніна-Марцінкевіча),
* Ліка («Маскоўскі хор» Л. Петрушэўскай),
* Старая («Крэслы» Э. Іанеска),
* Памэла («Дарагая Памэла Кронкі!» Д. Патрыка),
* Філіцата («Праўда — добра, а шчасце лепш» А. Астроўскага),
* Яўдакія Піліпаўна («За двума зайцамі» М. Старыцкага),
* Вучаніца («Апошнія сведкі» С. Алексіевіч),
* Бабуля Ксенія («Шышок» А.Аляксандрава).

## Фільмаграфія 
* 2001 «Свежына з салютам» (Беларусь)
* 2001 «У жніўні 44-га…» (Расія, Беларусь) — *эпізод*
* 1994 Будулай, якога не чакаюць — *Макар’еўна, кватэрная гаспадыня Насці*
* 1992 Белыя адзенні (Беларусь, Расія) — *эпізод*
* 1991 Чырвоны востраў — *суседка / прыслуга*
* 1990 «Плач перапёлкі» — *Палага Хахлова*
* 1986 Паляванне на апошняга жураўля
* 1986 «Знак бяды» — *Яўхіміха*
* 1982 «Новая зямля» — *эпізод*
* 1981 Палеская хроніка — *Адар’я*
* 1981 Людзі на балоце (1-ы фільм)

## Літаратура 
* Валянціна Цімафееўна Петрачкова // Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г.П. Пашкоў [і інш.]. – Мн., 2003. – Т. 2. – С. 253.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа
Катэгорыя:Актрысы Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларускай ССР
Пасета

**Пасета** ( — «маленькі калідор») — гэта ўмацаваны калідор даўжынёй каля 800 м, які злучае Ватыкан з замкам Святога Анёла ў раёне Борга. Збудаванне збудавана ў 1277 годзе пры Папе Мікалаі III.

У сцяне знаходзіцца схаваны ход: Папа Аляксандр VI выкарыстоўваў яго для ўцёкаў пры нападзе на Рым войскаў караля Францыі Карла VIII у 1494 г., а ў 1527 г. па гэтым калідоры Папе Кліменту VII давялося бегчы з Ватыкана пасля захопу горада шматнацыянальнымі войскамі імператара Карла V.

## Спасылкі 
* 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Славутасці Рыма
Катэгорыя:Ватыкан
Апостальскі палац

**Апостальскі Палац**, таксама званы **Папскі Палац** ці **Ватыканскі Палац** — афіцыйная рэзідэнцыя Папы Рымскага ў Ватыкане. 

У комплекс будынкаў Апостальскага палаца ўваходзяць Папскія Апартаменты, урадавыя ўстановы Рымска-каталіцкай царквы, некалькі капліц, Ватыканскія музеі і Бібліятэка Ватыкана. Залы для аўдыенцый размяшчаюцца на 3 паверсе палаца, сярод іх Кліменцінская зала, Зала кансісторый, Вялікая і Малая тронныя залы, папская бібліятэка (кабінет Папы і памяшканне для прыватных аўдыенцый). На чацвёртым паверсе знаходзяцца памяшканні папскага сакратарыята. У палацы больш за 1000 памяшканняў, якія маюць сусветную вядомасць дзякуючы найвялікшым творам мастацтва, якія знаходзяцца ў іх: Сіксцінская капэла і яе знакамітыя фрэскі столі, выкананыя Мікеланджэла (адноўленыя ў 1980—1990 гг.) і Станцы Рафаэля. 

Іншая папская рэзідэнцыя знаходзіцца ў Латэранскім Палацы, а ў гарадку Кастэль Гандольфа размяшчаецца загарадная летняя рэзідэнцыя.

Да пераносу сталіцы Італіі ў Рым у 1871 г. летняй рэзідэнцыяй Папы служыў Квірынальскі палац.

## Гл. таксама 
* Спіс музеяў Ватыкана

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ватыкан
Катэгорыя:Музеі Ватыкана
Катэгорыя:Палацы Рыма
Катэгорыя:Афіцыйныя рэзідэнцыі кіраўнікоў дзяржавы
Зінаіда Ігнатаўна Канапелька

**Зінаіда Ігнатаўна Канапелька** (, г.п. — , ) — беларуская актрыса. Народная артыстка БССР (1972).

## Біяграфія 
2 красавіка 1934 г. паступіла ў студыю Беларускага тэатра імя Якуба Коласа. Упершыню на прафесійнай сцэне выступіла ў тым жа 1934 г., калі ў спектаклі «Цудоўны сплаў» У. Кіршона сыграла ў масоўцы. З 1936 па 1997 год працавала ў Беларускім нацыянальным драматычным акадэмічным тэатры імя Якуба Коласа. Яшчэ ў студыйныя часы рэжысёр Малчанаў пачаў з Зінаідай Канапелькай працаваць над роляй Паўлінкі паводле аднайменнай п’есы Янкі Купалы.

Зінаіда Ігнатаўна ўспамінала пра сустрэчу з Янкам Купалы пад час гастроляў у Мінску: .

## Ролі ў тэатры 
* Насця («Несцерка» В. Вольскага)
* Маўра («Праўда і крыўда» М. Стэльмаха)
* Ганерылля («Кароль Лір» У. Шэкспіра)
* Галя («Алазанская даліна» К. Губарэвіча)
* Насця Вярбіцкая («Пяюць жаваранкі» К. Крапівы)
* Лявоніха («Лявоніха» П. Данілава)
* Паліна («Трыбунал» А. Макаёнка)
* Параша («» А. Астроўскага)
* Наташа («Тры сястры» А. Чэхава)

## Фільмаграфія 
* 1943 Жыві, родная Беларусь!: нявеста
 
## Узнагароды 
* ордэн «Знак Пашаны»
* медаль «За працоўную адзнаку» (25.02.1955)
* медаль Францыска Скарыны (1996)
* Народная артыстка Беларускай ССР (1972)
* Прыз «Крыштальная Паўлінка» (1994)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* *Гаробчанка, Т.* Я. Зiнаiда Канапелька / Т. Я. Гаробчанка. — Мн., 1999. — 144 с.
* *Дашкевіч, С.* Жывая песня Канапелькі / С. Дашкевіч // Культура. — 2004. — 10-16 студз. — С. 10.
* *Дашкевіч, С.* «На ўсё жыццё запалены касцёр…» / С. Дашкевіч // Витьбичи. — 2004. — 13 янв. — С. 7
* Канапелька Зінаіда Ігнатаўна // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Сенненскага раёна / уклад. С. В. Шайко; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мн., 2003. — С. 550.
* Канапелька Зінаіда Ігнатаўна // Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2003. — Т. 2. — С. 485—486.
* *Лазука, I.* Яе вялiкасць актрыса / І. Лазука // Голас Сенненшчыны. — 1999. — 27 лiп. — С. 2, 3.
* *Русецкі, А.* Дуэт роднасных душ / А. Русецкі // Вiцебскі рабочы. — 2005. — 27 снеж. — С. 4.

Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Віцебска
Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта
Катэгорыя:Актрысы СССР
Катэгорыя:Актрысы Беларусі
Станцы Рафаэля

thumb|250px|
**Станцы Рафаэля** у палацавым комплексе Ватыкана (*Stanze di Raffaello*) — памяшканні (*станца* — пакой) у папскім палацы Ватыкана. Яны існавалі ўжо пры Папе Мікалаі V (1447—1455 гады). Папа Юлій II абраў іх для сваіх апартаментаў, не жадаючы жыць там, дзе ўсё яшчэ лунаў цень ненавісных Борджыа, гэта значыць у апартаментах Аляксандра VI. Па савеце Брамантэ Юлій II даручыў зрабіць роспісы станцаў зусім маладому Рафаэлю (мастаку было толькі дваццаць пяць гадоў). Станцы Рафаэля — гэта чатыры параўнальна невялікіх памяшкання (прыкладна 9 на 6 м.), распісаныя ў 1508—1517 гадах Рафаэлем разам з вучнямі, і зала, роспісы якой былі выкананы вучнямі па эскізах жывапісца пасля яго смерці. Чацвёртае памяшканне — Зала Канстанціна — была распісана вучнямі Рафаэля, таму меней вядома. Кожную са сцен цалкам займае фрэскавая кампазіцыя, такім чынам у кожнай са станцаў іх па чатыры. Роспісы паражаюць глыбінёй задумы, вобразнай насычанасцю, кампазіцыйнай выразнасцю і спарадкаванасцю, агульнай гармоніяй.

## Галерэя 

Выява:Raffael5.jpg|Афінская школа. Платон і Арыстоцель (задні план), Геракліт і Дыяген (пярэдні план)
Выява:Raphael Baptism Constantine.jpg|Хрышчэнне Канстанціна Вялікага (праца вучняў Рафаэля)
Выява:Raffael 078.jpg|«Дыспут» (спрэчка аб прычасці)

## Спасылкі 
* Фрэскі з абазначэннем асоб  

Катэгорыя:Ватыкан
Катэгорыя:Мастацтва Італіі
Катэгорыя:Рэнесансныя фрэскавыя цыклы
Ніколь Шэрзінгер

**Ніколь Праскоўя Элікалані Віліентэ Шэрзінгер** (; нар. 29 чэрвеня 1978, Ганалулу, Гаваі, ЗША) ― амерыканская, спявачка, аўтар песень, танцоўшчыца, музычны прадзюсар, мадэль і актрыса. Шэрзінгер вядома як салістка гурта «The Pussycat Dolls». Раней Шэрзінгер была бэк-вакалісткай у канцы 1990-х гадоў рок-гурта «Days of the New» і ўдзельніцай дзявочага гурта «Eden’s Crush» на рэаліці-шоу. Пасля распаду гурта, яна далучылася да «Pussycat Dolls» і стала вядучай вакалісткай гурта падчас іх пераходу на музычную сцэну.

З «Pussycat Dolls», яна выпусціла два альбомы «PCD» і «Doll Domination», а таксама ўдзельнічала ў канцэртных турах. Пасля сыходу з гурта ў снежні 2010 году Шэрзінгер пачала сольную кар’еру, выпусціўшы свой дэбютны студыйны альбом «Killer Love». Другі яе сінгл з альбома «Don't Hold Your Breath» дасягнуў першага месца ў чарце Вялікабрытаніі.

## Сям’я 
Ніколь нарадзілася 29 чэрвеня 1978 года ў Ганалулу, штат Гаваі. Бацька Ніколь, Альфонса ― філіпінец, а маці ― напалову руская, напалову гавайка. Яе руская бабуля была родам з Уладзівастока. Калі Ніколь нарадзілася, яе маці Размары было 18 гадоў. Яна разышлася з бацькам Ніколь, калі тая была зусім малой. Яны пераехалі ў Луісвіль, штат Кентукі, разам з сястрой Кеалай і немцам-айчымам Гэры Шэрзінгерам. Ніколь выхоўвалася ў «кансерватыўных каталіцкіх рамках».

## Дыскаграфія 
### Студыйныя альбомы 
* 2009: *Her Name Is Nicole*
* 2011: *Killer Love*

### Самотнікі 
* 2007: «Whatever U Like» пры ўдзеле T.I.
* 2007: «Baby Love» пры ўдзеле will.i.am
* 2007: «Supervillian»
* 2007: «Puakenikeni» пры ўдзеле Brick & Lace
* 2010: «Poison»
* 2011: «Don’t Hold Your Breath»
* 2011: «Right There» пры ўдзеле 50 Cent
* 2011: «Wet»
* 2011: «Try With Me»
* 2011: «Punchin» пры ўдзеле Rammstein

## Фільмаграфія 
Шэрзінгер знялася ў тэлевізійных сітуацыйных камедыях «Half & Half» і «My Wife and Kids». Яна сыграла ролю міс Пуэрта-Рыка ў фільме «Chasing Papi». Яна таксама атрымала невялікую ролю ў фільме «Love Don’t Cost a Thing». Ніколь таксама знялася ў рэкламным роліку перадачы тэлевізійнага сезона 2007—2008 гадоў «The CW Television Network».

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Ніколь Шэрзінгер 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Выканаўцы рытм-н-блюза
Катэгорыя:Фотамадэлі ЗША
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі ЗША
Катэгорыя:Актрысы ЗША
Domus Vista

**Domus Vista** — вышынны жылы дом у Даніі, Капенгагене, у камуне Фрэдэрыксберг. Будаўніцтва завершана ў 1969 годзе. Вышыня будынка 101,95 м. 

Гэта другі па вышыні будынак у Даніі і другі па вышыні жылы будынак ва ўсёй Скандынавіі. Найвышэйшы ж жылы будынак Скандынавіі гэта Turning Torso, збудаванае ў 2005 годзе.

У будынку Domus Vista размяшчаецца 470 жылых кватэр на трыццаці паверхах, па 17 кватэр на паверх. Паводле першапачатковага плану ў будынку павінна было быць 28 паверхаў, але падчас будаўніцтва было прынята рашэнне пра надбудову яшчэ двух паверхаў. Першапачаткова ніжнія два паверху прызначаліся для гасцініцы і рэстарана, але ў 1970 годзе гасцініца была зачынена. Замест яе на першых двух паверхах цяпер размяшчаецца гандлёвы цэнтр і філіял бібліятэкі. 

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Даніі
Катэгорыя:Небаскробы вышынёй ад 100 да 149 метраў
Катэгорыя:Небаскробы Даніі
Катэгорыя:Небаскробы Капенгагена
Леанід Мікалаевіч Ніканаў

**Леанід Мікалаевіч Ні́канаў** (; ,  — ) — навуковец-батанік, прафесар (1920), Заслужаны дзеяч навукі БССР (1944).

## Біяграфія 
У 1897 годзе скончыў Новаалександрыйскі інстытут сельскай гаспадаркі і лесаводства. З 1936 года ў Віцебскім педагагічным інстытуце, загадчык кафедры батанікі. З 1941 года ў Кустанайскім настаўніцкім інстытуце — загадчык кафедры прыродазнаўства і геаграфіі. З 1943 года Леанід Ніканаў выкладаў у Беларускім дзяржаўным універсітэце, у 1943—1946 гадах загадчык кафедры сістэматыкі вышэйшых раслін, у 1943—1950 гадах прафесар БДУ.

Аўтар прац па методыцы выкладання прыродазнаўства, падручнікаў. Сярод іх:
* Жизнь растений в простейших опытах. / сост. Л. Н. Никонов ; Подвижной музей учебных пособий при Постоянной Комиссии по Техническому Образованию Императорского русского технического общества. — С.-Пб.: Типография И. Н. Скороходова, 1904. — VIII,
* Ботаника: Учебник для среднего возраста. 3-е изд. Берлин—РСФСР — Государственное издательство, 1923.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* *Глезеров С. Е.* К истории краеведческого движения в Лесном // Невский архив. Историко-краеведческий сборник. Вып. V. — 2001. — ISBN 5-87417-136-3 — с. 234
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт сайт Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава 
* Кароткая гісторыя кафедры батанікі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта 
* Ніканаў Леанід Мікалаевіч (03.07.1872-30.04.1952) // bis.nlb.by

Катэгорыя:Батанікі СССР
Катэгорыя:Батанікі Беларусі
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Аўтары падручнікаў
Афінская школа

**Афінская школа** () — фрэска працы Рафаэля ў станцы дэла Сеньятура Ватыканскага палаца.

## Гісторыя 
У 1508 годзе па даручэнні Папы Юлія II Рафаэль распісвае станцы (парадныя залы) Ватыканскага палаца. Станца дэла Сеньятура была першай са станцаў, распісаных Рафаэлем (1508—1511 гг.). Яго фрэскі — гэта алегарычныя выявы чалавечай дзейнасці: «Афінская школа» — філасофія, «Дыспут» — багаслоўе, «Мудрасць, умеранасць і сіла» — правасуддзе, «Парнас» — паэзія. У сваіх чатырох вялікіх кампазіцыях Рафаэль паказаў чатыры падмурка, на якіх, па яго перакананні, павінна будавацца чалавечае грамадства: розум (філасофія, навука), дабрыня і каханне (рэлігія), прыгажосць (мастацтва), справядлівасць (правасуддзе). Фрэска «Афінская школа» па праве прызнаецца адным з лепшых твораў не толькі Рафаэля, але і рэнесанснага мастацтва ў цэлым.

## Спіс персанажаў 
thumb|center|580px

# Зянон з Кітыёна ці Зянон Элейскі
# Эпікур
# Фрыдэрыка II, герцаг Мантуі
# Аницый Манлій Торкват Северын Баэцый ці Анаксімандр ці Эмпедокл Акраганцкі
# Авероэс
# Піфагор
# Алківіяд ці Аляксандр Македонскі
# Антысфен ці Ксенафонт
# Гіпатыя (умілаваная Рафаэля, Маргерыта)
# Эсхін
# Парменід
# Сакрат
# Геракліт Эфескі (Мікеланджэла)
# Платон (Леанарда да Вінчы)
# Арыстоцель (трымальны Нікамахаву этыку)
# Дыяген
# Плацін
# Еўклід ці Архімед з вучнямі
# Страбон ці Заратустра
# Клаўдзій Пталамей
# Пратаген
# (R) Апелес (Рафаэль)

## Фрагменты 

Выява:Raffael_060.jpg
Выява:Raffael_070.jpg|Зянон з Кітыёна ці Зянон Элейскі
Выява:Sanzio 01 Epicurus.jpg|Эпікур
Выява:Averroes closeup.jpg|Авероэс і Піфагор
Выява:Raffael 068.jpg|Піфагор
Выява:Raffael 059.jpg|Алківіяд ці Аляксандр Македонскі і Антысфен ці Ксенафонт
Выява:Raffael 065.jpg|Франчэска Марыя I дэла Раверэ ці ўмілаваная Рафаэля ў вобразе Гіпатыі і Парменід
Выява:Sanzio_01_Parmenides.jpg|Парменід
Выява:Raffael 069.jpg|Эсхін і Сакрат
Выява:Raffael 066.jpg|Мікеланджэла ў вобразе Геракліта Эфескага
Выява:Raffael 067.jpg|Леанарда да Вінчы ў вобразе Платона
Выява:Raffael 061.jpg|Арыстоцель
Выява:Raffael 062.jpg|Дыяген
Выява:Sanzio_01_Euclid.jpg|Даната Брамантэ ў вобразе Еўкліда ці Архімеда
Выява:Raffael_071.jpg|Страбон ці Заратустра, Клаўдзій Пталамей, Рафаэль у вобразе Апелеса і П’етра Перуджына ці Тыматэа Віці ў вобразе Пратагена
Выява:Raphael School of Athens GNR.jpg

## Гл. таксама 
* Станцы Рафаэля

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Карціны Рафаэля
Катэгорыя:Фрэскі 1511 года
Катэгорыя:Фрэскі паводле алфавіта
Навум Барысавіч Лойтэр

{{Тэатральны дзеяч
| Імя              = Навум Барысавіч Лойтэр
| Арыгінал імя = Нохум Борухавіч Лойтэр
| Выява             = 
| Шырыня           = 
| Апісанне выявы = 
| Імя пры нараджэнні = Нохум Борухавіч Лойтэр
| Дата нараджэння    = 10.01.1891
| Месца нараджэння   = 
| Дата смерці      = 29.8.1966
| Месца смерці     = 
| Грамадзянства      =
| Прафесія        = 
| Гады актыўнасці = 
| Узнагароды = 
{ style="background:transparent"

}  Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР
| imdb_id =
| Сайт =
}}
**Наву́м Бары́савіч (Но́хум Бо́рухавіч) Ло́йтэр** (, Бердзічаў — ) — савецкі беларускі, украінскі і расійскі тэатральны рэжысёр, сцэнарыст яўрэйскага паходжання. Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі (1945) і РСФСР. Лаўрэат Сталінскай прэміі першай ступені (1946).

## Біяграфія 
У 1922 годзе скончыў Дзяржаўныя вышэйшыя рэжысёрскія майстэрні. Галоўны рэжысёр 1-га Тэатра Пралеткульта ў Маскве (1920-я гады). Галоўны рэжысёр Дзяржаўнага яўрэйскага тэатра Украіны ў Харкаве (з 1930 г.). Рэжысёр к/c Міжрабпамфільм. Галоўны рэжысёр Адэскага, затым Кіеўскага яўрэйскіх тэатраў (1930-я гады). Мастацкі кіраўнік і рэжысёр Тэатра імя Я. Коласа ў Віцебску (1940—1957 гг.). Брат тэатральнага рэжысёра Эфраіма Борухавіча (Эфраіма Барысавіча) Лойтэра.

## Тэатральныя пастаноўкі 
### Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Якуба Коласа 
* 1941 — «Несцерка»; Сталінская прэмія першай ступені (1946) — рэжысёр

### Дзяржаўны яўрэйскі тэатр БССР 
* 1941 — «Зачараваны кравец» (паводле Шолам-Алейхема)

## Фільмаграфія 
### Сцэнарыст 
* 1926 — Машыніст Ухтомскі
* 1930 — Запомніце іх твары

## Літаратура 
* Навум Барысавіч Лойтар // Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2003. — Т. 2. — С. 31.

Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў РСФСР
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў Беларускай ССР
Апалон, які забівае яшчарку

**«Апалон, што забівае яшчарку»** (*Саўрактон*) — выстаўленая ў Луўры мармуровая фігура голага юнака побач з дрэвам, па якім паўзе яшчарка. Выраблена ў першыя стагоддзі Рымскай імперыі са згубленага бронзавага арыгінала, які Пліній Старэйшы прыпісвае Праксицелю. Яшчарка, відаць, сімвалізуе Піфона.

З часоў Шыпіёнэ Баргезэ і да куплі збора Баргезэ імператарам Напалеонам у 1807 годзе статуя служыла адным з «цвікоў» вілы Баргезэ ў Рыме. У наш час вядомыя яшчэ дзве статуі «саўрактонаў», з якіх адна — у музеі Пія-Клімента, а другая — у Мастацкім музеі Кліўленда.

## Літаратура 
* Wolfgang Geominy: *Praxiteles (II)*, in Künstlerlexikon der Antike, Bd. 2, München/Leipzig 2004, S. 305—319
* Matthias Schulz: *Waldgeist im Fischernetz.* in: *Der Spiegel.* Hamburg 2007, Nr. 22, S. 138ff.
* Jean-Luc Martinez, *L’Apollon sauroctone*, in *Praxitèle*. Catalogue de l’exposition au musée du Louvre, 23 mars-18 juin 2007, Paris 2007, S. 203—235.
* Bernard Holtzmann et Alain Pasquier, Histoire de l’art antique : l’art grec, la Documentation française, la Réunion des musées nationaux et l'École du Louvre (ISBN 2-11-003866-7), p.&nbsp;212—213.
* Brunilde Sismondo Ridgway, Fourth-Century Styles in Greek Sculpture, University of Wisconsin Press, Madison, 1997 (ISBN 0-299-15470-X), p.&nbsp;265.
* Claude Rolley, La Sculpture grecque, vol. II : La période classique, Picard, Manuels d’art et d’archéologie antiques, 1999 (ISBN 2-7084-0506-3), p.&nbsp;248—250.

## Спасылкі 
* 
* 
* «Апалон, які забівае яшчарку»  на сайце Мастацкага музея Кліўленда

Катэгорыя:Апалон
Катэгорыя:Праксіцель
Катэгорыя:Скульптуры Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Скульптуры па сюжэтах грэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Скульптуры IV стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Скульптуры са збораў Луўра
Катэгорыя:Карціны са збораў галерэі Баргезэ
Катэгорыя:Экспанаты музея Пія-Клімента
Валерый Васільевіч Маслюк

**Валерый Васілевіч Маслюк** (, вёска Ропна, , Віцебская вобласць — ) — беларускі рэжысёр, акцёр, драматург, паэт.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут (1979). З 1979 па 1981 працаваў рэжысёрам-пастаноўшчыкам у Беларускім нацыянальным акадэмічным драматычным тэатры імя Я.Коласа. З 1981 па 1983 — галоўны рэжысёр Магілёўскага абласнога драматычнага тэатра, у 1983—1991 — Дзяржаўнага рускага драматычнага тэатра імя М.Горкага. У 1993—1996 гадах — дырэктарам, да 1997 года адначасова і мастацкі кіраўнік Беларускага нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа.

## Тэатральныя пастаноўкі 
* «Бабіна царства» (1981),
* «Гамлет» (1984),
* «Знак бяды» (1985),
* «Апошні наведвальнік» (1986),
* «Царства зямное» (1986),
* «Ноч анёла» (1987),
* «Начныя карлікі і Антыгона» (1987),
* «Майстры» (1988),
* «І быў дзень» (1988),
* «Курыныя голавы»(1989),
* «У наступным годзе ў той жа час» (1990),
* «Начное рандэву» (1991) і іншыя.

## Ролі ў кіно 
* «Паляванне на апошняга жураўля» (1986): Прымачак — галоўная роля

## П’есы 
* «Усё о’кей, браточкі»
* «Фламенка»
* «Хоба»

## Літаратура 
* Гаробчанка Т. Валерый Васілевіч Маслюк // Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2003. — Т. 2. — С. 93-94.
* Маслюк В. Я успею, я всё успею… — Витебск: ДП «Витебский центр маркетинга», 2002. — 207 с. (Кніга выдадзена пасля смерці рэжысёра, змяшчае паэзію на беларускай і рускай мовах, а таксама п’есы на беларускай мове).

Катэгорыя:Рэжысёры Беларусі
Катэгорыя:Рэжысёры паводле алфавіта
Катэгорыя:Акцёры паводле алфавіта
Катэгорыя:Акцёры Беларусі
Катэгорыя:Драматургі паводле алфавіта
Катэгорыя:Драматургі Беларусі
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай акадэміі мастацтваў
Леанід Януаравіч Прокша

**Леанід Януаравіч Про́кша** (,  — ) — беларускі савецкі пісьменнік, журналіст. Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1961 года.

## Біяграфія 
Л. Я. Прокша нарадзіўся 6 (19) красавіка 1912 ў Полацку. У 1931 годзе скончыў Мінскі педагагічны тэхнікум. У 1931—1935 гадах працаваў настаўнікам у Барысаве, у 1937—1941 гг. у рэдакцыях газет «Віцебскі рабочы», «Sztandar Wolności», «Pionier». У гады Вялікай Айчыннай вайны ваенны журналіст. У 1945—1956 гадах загадчык аддзела ў армейскіх газетах.

У 1955 годзе скончыў Ваенна-палітычную акадэмію імя Леніна. У 1956—1972 гг. працаваў галоўным рэдактарам часопіса «Коммунист Белоруссии» і рэдактарам газеты «Голас Радзімы».

У 1969—1972 гадах галоўны рэдактар часопіса «Літаратура і мастацтва».

## Творчасць 
Л. Я. Прокша пачаў друкавацца ў 1937 годзе. Працаваў на рускай і беларускай мовах.

Сярод яго твораў:
* зборнік нарысаў і апавяданняў «Крыніца прыгажосці» (1960, на рускай мове);
* кнігі памфлетаў «Камедыянты» (1961), «Візітная картка народа» (1972);
* зборнік гумарыстычных апавяданняў «Каб жылося-вялося» (1961), «Не ў гэтым поездзе» (1971), «Зося смяецца» (1982);
* дакументальная аповесць «За Добрыцай-ракой» (1975);
* раман «Пакуль жывеш на свеце» (1980);
* творы для дзяцей і інш.

## Узнагароды 
* Ордэн Айчыннай вайны I ступені
* 2 ордэны Айчыннай вайны II ступені
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* Польскі Залаты крыж за заслугі
* медалі
* Ганаровая грамата Вярхоўнага Савета БССР
* Ганаровая грамата Вярхоўнага Савета Літоўскай ССР

## Літаратура 
* *Гадзінскі А. К.* Прокша Леанід Януаравіч // 
* 

## Спасылкі 
* Праект «Музей автографа» // ДУ «Гомельская цэнтральная гарадская бібліятэка імя А. І. Герцэна» 
* 

Катэгорыя:Журналісты СССР
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі
Таццяна Уладзіміраўна Ліхачова

**Таццяна Уладзіміраўна Ліхачова** (нар. , Валожын) — беларуская актрыса. Заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь (2001).

## Біяграфія 
Скончыла Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут (1976). З 1972 года працуе ў Беларускім нацыянальным драматычным акадэмічным тэатры імя Якуба Коласа.

## Ролі ў тэатры 
* Валянціна («Летась у Чулімску» А. Вампілава),
* Зінуля («Зінуля» А. Гельмана),
* Джульета («Рамэа і Джульета» У. Шэкспіра),
* Юлька («Адпачынак пасля ранення» В. Кандрацьева),
* Маша («…Таму што люблю…» А. Паповай),
* Франя («Пакахай мяне, салдацік» В. Быкава),
* Сеньёра Капулеці («Чума на вашы дзве сям’і» Р. Горына),
* Дзяўчына («Любоўны карагод» А. Шніцлера),
* Люці («Люці» А. Дударава),
* Адэлаіда («Адэлаіда» Ж. Унгарда),
* Смерць («Ладдзя роспачы» У. Караткевіча),
* Голда («Памінальная малітва» Р. Горына),
* Этэр («Млын» А. Дударава),
* Еўфрасіння («Крыж Еўфрасінні» І. Масляніцынай),
* Грыпіна («Мікітаў лапаць» М. Чарота),

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Таццяна Уладзіміраўна Ліхачова // Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2003. — Т. 2. — С. 29.

Катэгорыя:Актрысы Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся 24 верасня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1952 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Валожыне
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай акадэміі мастацтваў
Анатоль Міхайлавіч Трус

**Анатоль Міхайлавіч Трус** (, вёска Нізок,  — , ) — беларускі акцёр. Народны артыст Беларусі (1955).

## Біяграфія 
Скончыў мастацкі тэхнікум у Віцебску (1930), студыю БДТ-2 (1931). Працаваў у Беларускім нацыянальным драматычным тэатры імя Якуба Коласа (да 1986).

## Ролі ў тэатры 
* Старац («Раскіданае гняздо», Я. Купала)
* Мацей («Несцерка», В. Вольскі)
* Андрэй Прозараў («Тры сястры», А. Чэхаў)
* Лір («Кароль Лір», У. Шэкспір)

## Фільмаграфія 
* 1980 Атланты і карыятыды
* 1980 1-я серыя
* 1980 2-я серыя
* 1980 3-я серыя
* 1980 4-я серыя
* 1980 5-я серыя
* 1980 6-я серыя
* 1980 7-я серыя
* 1980 8-я серыя
* 1955 «Пасеялі дзяўчаты лён» — сакратар райкама
* 1943 «Жыві, родная Беларусь!» — бацька

## Памяць 
У Віцебску на доме (скрыжаванне Леніна і Купалы), дзе жыў акцёр, усталявана мемарыяльная дошка.

## Літаратура 
* Анатоль Мікалаевіч Трус // Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2003. — Т. 2. — С. 417—418.
* ''Бур'ян Б. І.'' ТРУС Анатоль Міхайлавіч // 
* 

## Спасылкі 
* Трус, Анатоль Міхайлавіч (акцёр ; 1910—1989)
* Трус Анатолий Михайлович  

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Акцёры Беларусі
Катэгорыя:Акцёры паводле алфавіта
Катэгорыя:Памерлі ў Віцебску
Катэгорыя:Народныя артысты Беларускай ССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нізку
Леанід Ігнатавіч Трушко

**Леанід Ігнатавіч Трушко** (, ) — беларускі акцёр. Народны артыст Беларусі (1996).

## Біяграфія 
У 1961—1966 гг. удзельнік Аршанскага народнага тэатра. У 1967—1999 гадах акцёр Беларускага тэатра імя Я. Коласа.

## Ролі ў тэатры 
* Дзерваед, Андрэй Буслай і Бацька («Радавыя», «Парог» А. Дударава),
* Сырадоеў («Трыбунал» А. Макаёнка),
* Салавейчык («Амністыя» М. Матукоўскага),
* Мікіта («» Л. Талстога),
* Эйліф («» Б. Брэхта),
* Лагуцін («Сталявары» Г. Бокарава),
* Максім («Стары дом» А. Казанцава),
* Дарафей («Званы Віцебска» У. Караткевіча)

## Літаратура 
* 
* Трушко Леанід Ігнатавіч // Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2003. — Т. 2. — С. 419.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа
Катэгорыя:Акцёры паводле алфавіта
Катэгорыя:Акцёры Беларусі
Арэс Баргезэ

**Арэс Баргезэ** — рымская статуя часоў ранняй імперыі вышынёй 211 см са збору Баргезэ, у 1807 годзе набытая Напалеонам для Луўра. Характэрны шлем і нажны бранзалет (падарунак Афрадыты) паказваюць на тое, што выяўлены бог вайны, — вялікая рэдкасць, паколькі яго культ не быў распаўсюджаны ў старажытнасці. Гэта копія грэчаскай бронзавай статуі, якая была датавана V стагоддзем да н. э. і адзін час прыпісвалася Алкамену.

## Гл. таксама 
* Арэс Людавізі

## Літаратура 
* John Boardman (trad. Florence Lévy-Paoloni), La Sculpture grecque classique «Greek Sculpture: The Classical Sculpture», Paris, Thames & Hudson, coll. «L’Univers de l’art», 1995 (1re édition 1985) (ISBN 2-87811-086-2), p. fig. 223
* Philippe Bruneau, «Le rajeunissement de l’Arès Borghèse», dans Bulletin de correspondance hellénique, no 117-1, 1993, p. 401—405 [texte intégral, lien DOI (pages consultées le 11 décembre 2010)]
* K. J. Hartswick, «The Ares Borghese Reconsidered», dans Revue archéologique, no 2, 1990, p. 227—283
* Claude Rolley, La Sculpture grecque, vol. II : La période classique, Manuels d’art et d’archéologie antiques, Picard, 1999 (ISBN 2-7084-0506-3), p. 148—149

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Скульптура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Скульптуры па сюжэтах грэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Карціны са збораў галерэі Баргезэ
Катэгорыя:Скульптуры са збораў Луўра
Прынцыпат

. Бронзавая скульптура з Геркуланума.]]

**Прынцыпат** (, ад *princeps* — першы сенатар, сенатар, які адкрывае паседжанне) — умоўны тэрмін у гістарычнай літаратуры для абазначэння спецыфічнай формы манархіі, якая склалася ў Старажытным Рыме ў перыяд ранняй імперыі (27 да н.э. — 284 н.э.) і сумяшчала манархічныя і рэспубліканскія рысы. Уладальнікі вышэйшай улады галоўным чынам называліся тытулам прынцэпс, гэтым падкрэсліваўся іх статус не манарха-самадзержца, а першага сярод роўных.

У гістарыяграфіі замацаваўся тытул «імператар», хоць асноўныя паўнамоцтвы глава дзяржавы меў як народны трыбун і прінцэпс.

Сістэма прынцыпату стала афармляцца пры Аўгусце, улада якога засноўвалася на злучэнні розных магістратур. Аўгуст і яго пераемнікі, быўшы прынцэпсамі сената, адначасова засяроджвалі ў сваіх руках вышэйшую грамадзянскую (пажыццёвы народны трыбун) і ваенную ўладу. Фармальна працягвала існаваць рэспубліканскі лад: сенат, каміцыі (народныя зборы), магістратуры (акрамя цэнзараў). Але гэтыя інстытуты страцілі ранейшае палітычнае значэнне, бо выбары ў іх і іх дзейнасць рэгуляваліся прынцэпсам. Рэальная ўлада была засяроджана ў руках прыцэпса-імператара і блізкіх да яго людзей, яго асабістай канцылярыі, штат якой бесперапынна рос, а сфера дзейнасці пашыралася.

Тэрміну «прынцыпат» у гістарычнай літаратуры адпавядае тэрмін «ранняя імперыя», які лічыцца больш дакладным.
На змену прынцыпату прыйшоў дамінат, дзе манархічныя рысы бачныя значна больш выразна, а рэспубліканскія інстытуты большай часткай скасаваны, некаторыя рэарганізаваны ў манархічныя.

## Литература 
* 

## Гл. таксама 
* Цэзарызм
* Дамінат

Катэгорыя:Палітыка Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Рымская імперыя
Арэс Людавізі

**Арэс Людавізі** — мармуровая статуя юнага безбародага бога вайны з Амурам, які гуляе ля яго ног, знойдзеная на месцы храма гэтага бажаства на Марсавым поле пры будаўнічых працах у 1622 годзе. Гэта копія з арыгінала грэчаскага майстра (магчыма, Лісіпа ці Скопаса); датуецца часам добрых імператараў.

Кардынал Ладавіка Людавізі (пляменнік Папы Рыгора XV), быўшы вядомым знатаком старажытнасцяў, займеў Арэса ў свой збор на віле Людавізі. Правая нага фігуры была адноўлена пад наглядам самога Берніні. У XVII—XVIII стст. Арэс быў аб'ектам асаблівых захапленняў знатакоў мастацтва; Вінкельман ставіў яго вышэй усіх захаваных статуй старажытнага бога вайны.

У 1901 годзе, калі мастацкі збор Людавізі пайшоў з малатка, Арэс быў набыты італьянскай дзяржавай. Цяпер устаноўлены ля палацца Альтэмпс (адзін з будынкаў Нацыянальнага музея Рыма).

## Гл. таксама 
* Арэс Баргезэ

## Літаратура 
* Francis Haskell and Nicholas Penny. *Taste and the Antique: the Lure of Classical Sculpture 1500—1900*. Yale University Press, 1981. Cat. no. 58.

Катэгорыя:Скульптура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Скульптуры па сюжэтах грэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Працы Джавані Ларэнца Берніні
Вопыт Штэрна

**Вопыт Штэрна** — вопыт, у якім упершыню былі вымераны хуткасці цеплавога руху малекул.

Вопыт быў пастаўлены ў 1920 годзе нямецкім фізікам Ота Штэрнам (1880—1970) і пацвердзіў правільнасць асноў кінетычнай тэорыі газаў і асноўныя палажэнні размеркавання Максвела.

## Гл. таксама 
* Вопыт Герлаха — Штэрна

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Штерна опыт // Вялікая Савецкая Энцыклапедыя

Катэгорыя:Малекулярная фізіка
Мікалай Пятровіч Цішачкін

**Мікалай Пятровіч Ці́шачкін** (,  — ) — беларускі акцёр. Заслужаны артыст Беларускай ССР (1976).

## Біяграфія 
Скончыў у 1959 годзе Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Працаваў у Беларускім тэатры імя Я. Коласа, Самахвальскі («Несцерка» В. Вольскага), Тата («Зацюканы апостал» А. Макаёнка), Віктар Пятрэня («Вайна пад стрэхамі» паводле А. Адамовіча), Жора Сыч, Навіцкі («Укралі кодэкс», «Трывога» А. Петрашкевіча). Інш. ролі: Іпаліт («Мінулася кату масленіца» А. Астроўскага), Іван Пятровіч («Прыніжаныя і зняважаныя» паводле Ф. Дастаеўскага), Епіходаў («Вішнёвы сад» А. Чэхава), Румін, Міхаіл («Дачнікі», «Зыкавы» М. Горкага), Гела («Не трывожся, мама!» паводле Н. Думбадзе), Ламбардзі, Маскатэль, Дэ ля Катары («Слуга двух гаспадароў», «Каханне не жарты», «Забаўны выпадак» К. Гальдоні), Броннікаў («Пяць рамансаў у старым доме» У. Аро), Леанідзік («Мой бедны Марат» А. Арбузава), Чарнявы («Энергічныя людзі» В. Шукшына), Навасельцаў («Таварышы па службе»  і Э. Разанава), Джордж («Любоўнікі з Каліфорніі» Б. Слэйда), Афіцыянт («Жаночы стол у Паляўнічай зале» В. Мярэжкі), Аляксандр II («Кастусь Каліноўскі» У. Караткевіча), Генрых VI («Генрых VI» У. Шэкспіра) і інш.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Акцёры паводле алфавіта
Катэгорыя:Акцёры Беларусі
Людміла Іванаўна Пісарава

**Людміла Іванаўна Пісарава** (, г.п. Руба, цяпер у межах Віцебска — , Віцебск) — беларуская актрыса. Заслужаная артыстка Беларусі (1976). Узнагароджана Ордэнам Францыска Скарыны (2002).

## Біяграфія 
Скончыла студыю пры Беларускім тэатры імя Я. Коласа (1964), працавала ў ім (1963—2011).

## Ролі ў тэатры 
* Казюра («Снежныя зімы» паводле І. Шамякіна),
* Ульяна («Трывога» А. Петрашкевіча),
* Маці («Парог» А. Дударава, «…Таму, што люблю…» А. Паповай паводле п’есы «Дзень карабля»),
* Цвяткова («Апошняя інстанцыя» М. Матукоўскага),
* Матруна («» Л. Талстога),
* Кісельнікава («Багна» А. Астроўскага),
* Далгова («Касатка» А. Талстога),
* Інеса («Каханне не жарты» П. Кальдэрона),
* пані Конці («Сола для гадзінніка з боем» О. Заградніка),
* Бодагава («Тэлевізійныя перашкоды» К. Сакані),
* Мальвіна («Несцерка» В. Вольскага),
* Акуліна Іванаўна («» М. Горкага),
* Івета («» Б. Брэхта).

## Фільмаграфія 
* 1990 Плач перапёлкі: Гапка Сімукова
* 1985 З юбілеем пачакаем: Ганна Паўлаўна, жонка Рыгора
* 1985 Сяброў не выбіраюць: эпізод
* 1981 Палеская хроніка: Сарока
** 1981 Людзі на балоце (1-ы фільм)

## Літаратура 
* Людміла Іванаўна Пісарава // Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2003. — Т. 2. — С. 261—262.
* *Іваноўскі, Ю.* Ордэны [Францыска Скарыны] — артыстам-коласаўцам / Ю. Іваноўскі // Віцебскі рабочы. — 2002. — 14 лют. — С. 1.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта
Катэгорыя:Актрысы Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебску
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларускай ССР
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Францыска Скарыны
Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа
Сяргей Фаміч Пшонны

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя     = Сяргей Фаміч Пшонны
 |дата нараджэння  = 
 |дата смерці    = 
 |месца нараджэння = 
 |месца смерці   = 
 |партрэт        = 
 |подпіс        =  
 |мянушка       = 
 |прыналежнасць = 
 |гады службы= 1941—1945
 |званне= Старшы лейтэнант
 |род войскаў= пяхота
 |камандаваў= камандзір ўзвода
 |частка= 227-мы гвардзейскі стралковы полк, 79-я гвардзейская стралковая дывізія, 8-я гвардзейская армія 1-ы Беларускі фронт
 |бітвы= Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды= { style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
   
}
}}
**Сяргей Фаміч Пшонны** ( — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, афіцэр разведкі.

Узвод разведчыкаў пад камандаваннем старшага лейтэнанта С. М. Пшоннага вызначыўся 2 жніўня 1944 г. пры фарсіраванні ракі Вісла на поўдзень ад Варшавы. Байцы ўзвода знішчылі агнявыя кропкі праціўніка, разграмілі штаб зенітнага палка, захапілі ў палон яго афіцэраў з дакументамі і палкавым сцягам, садзейнічалі пераправе двух савецкіх палкоў.

З 1946 года маёр С. М. Пшонны ў запасе. Жыў у Днепрапятроўску.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка» (№ 5954)
* Ордэн Леніна
* Ордэн Айчыннай вайны 1 ступені (1985)
* медалі

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Маёры СССР
Марсава поле (Рым)

thumb|250px|Макет-рэканструкцыя Марсавага поля па стане на 300 год н. э.
**«Марсава поле»** () — так звалася частка горада Рыма, на левым беразе ракі Тыбр, першапачаткова прызначаная для ваенных і гімнастычных практыкаванняў. З часу выгнання Тарквініяў тут адбываліся ваенныя і грамадзянскія сходы. Як месца ваенных практыкаванняў, поле прысвечана было Марсу, які меў, у яго цэнтры, свой алтар. Гэты цэнтр поля застаўся і пасля свабодным, пад імем уласна Campus, тады як астатнія часткі поля былі забудаваны.

## Гл. таксама 
* Алтар Міру

## Спасылкі 
* Марсава поле (нізіна ў Стар. Рыме) у ВСЭ

Катэгорыя:Славутасці Рыма
Катэгорыя:Архітэктура Старажытнага Рыма
Лісіп

**Лісіп** — грэчаскі скульптар, які завяршае эпоху позняй класікі (IV ст. да н. э.) Пачынаў як ліцейнік, майстэрству разьбяра вучыўся, вывучаючы прапорцыі паліклетаўскага «Дарыфора». Сярод сучаснага яму мастацтва працы Лісіпа вылучаліся натуралізмам (асабліва пры перадачы валасоў і вока), а таксама некалькі падоўжанымі прапорцыямі. Пліній прыпісваў яму да паўтары тысяч прац, але гэты лік відавочна перабольшаны. Ёсць легенда, што Лісіп пры стварэнні кожнай сваёй працы складаў у куфэрак па адным каштоўным камені. Пасля яго смерці там выявілі больш за паўтары тысяч камянёў. Ён быў любімым мастаком Аляксандра Македонскага, якога адлюстроўваў з хлапечага ўзросту, у тым ліку голым. Яго творы не дайшлі да нашага часу, прынамсі, у арыгінале. Захаваліся рымскія копіі. Адзін з цэнтральных твораў Лісіпа — каласальная бронзавая статуя Геракла — была вывезена з Тарэнта ў Канстанцінопаль і расплаўлена там у 1022 г.

У гонар Лісіпа названы кратар на Меркурыі.

Image:0002MAN-Hermes.jpg|Гермес (копія)
Image:Cupido4b.jpg|Купідон (рымская копія з грэчаскага арыгінала)
Image:Herakles and Telephos Louvre MR219.jpg|Геракл і Тэлефос (рымская копія з грэчаскага арыгінала)
Image:Lysippos hermes02 pushkin.jpg|«Гермес адпачывае» (копія)

## Спасылкі 
* О. Ф. Вальдгауер. ЛИСИПП. Берлин, 1923.

Катэгорыя:Скульптары Старажытнай Грэцыі
Яўген Патафеевіч Шыпіла

**Яўген Патафеевіч Шыпі́ла** (, в. Відокі, Верхнядзвінскі раён, Віцебская вобласць — , Свяціца, Верхнядзвінскі раён) — беларускі акцёр. Народны артыст Беларусі (1984).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 7 кастрычніка 1943 года ў в. Відокі Верхнядзвінскага раёна Віцебскай вобласці.

Вучыўся на курсах культасветработнікаў у Мінску, працаваў інструктарам раённага Дома культуры, неаднаразова спрабаваў паступіць у Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут.

З 1967 года працаваў у Нацыянальным акадэмічным драматычным тэатры імя Якуба Коласа.

Памёр 28 лістапада 1999 года ў вёсцы Свяціца Верхнядзвінскага раёна, там і пахаваны.

## Творчасць 
У яго творчасці жыццёвая праўда, шчырасць і арганічнасць сцэнічнага існавання, сакавіты народны гумар спалучаліся з глыбокім пранікненнем у псіхалагічную сутнасць характараў; у лепшых вобразах імкненне да мастацкага абагульнення. Найбольш значныя ролі стварыў у беларускім нацыянальным рэпертуары: дзед Курыла («Сымон-музыка» паводле Я. Коласа), Іван Швед («Таблетку пад язык» А. Макаёнка), Несцерка («Несцерка» B. Вольскага), Андрэй Буслай, Мульцік («Парог», «Вечар» А. Дударава), Канстанцін Заслонаў («Паядынак» М. Матукоўскага).

Сярод роляў у класічным і сучасным рэпертуары: дзядзька Ваня («Дзядзька Ваня» А. Чэхава), Шпёкін («ЧП-1», «ЧП-2» паводле «Рэвізора» М. Гогаля), Глостэр («Кароль Лір» У. Шэкспіра), Кірпаты («Энергічныя людзі» B. Шукшына), Ягор Палушкін («Не страляйце ў белых лебедзяў» паводле Б. Васільева), Кісцераў («Тры мяшкі засмечанай пшаніцы» паводле У. Цендракова), Стары («Шчаслівае здарэнне» C. Мрожака), Бацька («Жанна» паводле «Жаваранка» Ж. Ануя), сват Капкаліс («Клеменс» К. Саі), Глакуна («Закон вечнасці» паводле Н. Думбадзэ). Здымаўся ў кіно.

## Фільмаграфія 
* 1994 Будулай, якога не чакаюць
* 1991 Чырвоны востраў: эпізод
* 1990 Адна ноч
* 1990 Маці ўрагану
* 1984 Паядынак
* 1982 Новая зямля: Яўген

## Літаратура 
* 
* Шыпіла Яўген Патафеевіч // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2-х т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2003. — Т. 2. — С. 546.

## Спасылкі 
* Юрый Іваноўскі. Народны па прызванні  // Культура. — 10 лістапада 2018. — № 45 (1380).

Катэгорыя:Акцёры паводле алфавіта
Катэгорыя:Акцёры Беларусі
Катэгорыя:Акцёры тэатра Беларусі
Катэгорыя:Народныя артысты Беларускай ССР
Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа
Куляшоў

**Куляшоў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аркадзь Аляксандравіч Куляшоў (1914—1978) — беларускі паэт. Народны паэт Беларусі (1968).
* Анатоль Нілавіч Куляшоў (нар. 1959) — міністр унутраных спраў Рэспублікі Беларусь (2009—2012).
* Леў Уладзіміравіч Куляшоў — савецкі кінарэжысёр.
* Мікалай Васілевіч Куляшоў (нар. 1957) — беларускі фізік.
* Раман Юр’евіч Куляшоў (нар. 2003) — беларускі футбаліст.
* Уладзімір Аляксеевіч Куляшоў (1941—1999) — беларускі акцёр. Народны артыст Беларусі (1979).
* Фёдар Іванавіч Куляшоў (1913—1993) — літаратуразнавец, крытык, педагог.

## Гл. таксама 
* Куляшова