Раман Паланскі

**Рама́н Пала́нскі** (, ; імя пры нараджэнні **Ра́ймунд Ро́ман Цьеры Ліблінг**, ; ) — польска-французскі , ,  і .

Падчас вайны сям’я Рамана апынулася ў . Яго маці загінула, а самому Раману ўдалося ўцячы, дзякуючы намаганням бацькі. Некаторы час ён жыў у прыёмных сем’ях пад іншымі імёнамі. Пасля набыцця кінематаграфічнай адукацыі ў  Паланскі працаваў у Вялікабрытаніі, ЗША і Францыі. Свой першы поўнаметражны фільм «*Нож у вадзе*» (1962) зняў у Польшчы. Фільм атрымаў намінацыю на «*Оскар*» як Найлепшы фільм на замежнай мове. У Вялікабрытаніі Паланскі зняў тры фільмы, пачынаючы з «*Агіды*» (1965). У ЗША зняў фільм жахаў «*Дзіця Размары*», атрымаўшы за яго намінацыю на .

Пераломны момант у асабістым жыцці адбыўся ў 1969 годзе, калі яго цяжарная жонка, актрыса Шэран Тэйт, была забітая. У 1976 годзе Раман Паланскі атрымаў французскае грамадзянства. У 1977 годзе абвінавачаны ў згвалтаванні непаўналетняй, збег з ЗША.

Асноўнымі тэмамі ў творчасці рэжысёра называюць гвалт, смерць і вуаерызм. Фільмаграфія Паланскага налічвае 22 поўнаметражныя фільмы. Ён з’яўляецца ўладальнікам «*Залатой пальмавай галіны*» Канскага кінафестывалю (2002), «*Залатога мядзведзя*» Берлінскага кінафестывалю (1966), «*Залатога льва*» Венецыянскага кінафестывалю за прыжыццёвыя дасягненні, «*Оскара*», «*Сезара*», «*Залатога глобуса*» і прэміі «*BAFTA*» за найлепшую рэжысуру, а таксама «*Еўрапейскай кінапрэміі*» за найлепшы фільм, рэжысуру і ўклад у развіццё кіно.

Тады рэжысёр на нейкі час пакінуў рэжысуру поўнаметражных фільмаў і зняў кліп для  на песню «*Gli angeli*» (1996). У 1996 годзе ён таксама ўзначальваў журы 53-га Венецыянскага кінафестывалю, дзе ўзнагародзіў «*Залатым ільвом*» рэжысёра  за фільм «'**». А рашэнне аб прысуджэнні ўзнагароды за найлепшую жаночую ролю 4-гадовай Віктуар Тывізоль за ролю ў фільме  «**'» было вельмі нечаканым рашэннем і выклікала здзіўленне прэсы.

У 1997 годзе рэжысёра зацікавіў сцэнарый  па кнізе  пад назвай «''*». Запрасіўшы Джона Браўнджона да супрацоўніцтва, яны разам унеслі радыкальныя змены ў сцэнарый. Галоўны герой антыквар атрымлівае загадкавую кнігу, напісаную нібыта самім Сатаной, затым ён становіцца мішэнню таямнічай секты. З добра апранутага іспанца ў арыгінале герой ператварыўся ў звычайнага жыхара Нью-Ёрка, а роля дасталася Джоні Дэпу, з якім рэжысёр пазнаёміўся ў маі 1997 года на Канскім кінафестывалі. Фільм атрымаў назву «*Дзявятая брама*» і выйшаў на экраны ў 1999 годзе. Карціна была добра сустрэта як крытыкамі, так і гледачамі. Крытыкі параўноўвалі фільм з карцінай Стэнлі Кубрыка «**» (1999) і «*Дзіцём Размары*», а самога Паланскага абвінавачвалі ў тым, што ён «*звар’яцеў*» на сатанізме. Рэжысёр жа казаў: «*Я ніколі не верыў у акультызм ці д’ябла. І зусім не рэлігійны*». «*Дзявятая брама*» прынесла рэжысёру ўзнагароду Еўрапейскай кінаакадэміі, а таксама шэраг больш дробных прызоў. Пазней сам Паланскі казаў, што яго пятнаццаты фільм выйшаў «*нядрэнным*» і «*забаўным*», але што ён «*нічога сур’ёзнага*» з сябе не ўяўляе. Фільм у пракаце зарабіў 57 мільёнаў долараў і стаў адным з самых касавых у кар’еры рэжысёра на той час.

### Англа-французскі перыяд (2000—2010) 
Пасля выхаду фільма «*Дзявятая брама*» Паланскі вырашыў заняцца чымсьці кардынальна адрозным ад усяго таго, што здымаў дагэтуль. Увосень 1999 года ён прачытаў аўтабіяграфію , кампазітара, які перажыў нямецкае ўварванне ў Польшчу. Кніга апавядала пра яго знаходжанне ў Варшаўскім гета і пра разбурэнне польскай сталіцы ў выніку Варшаўскага паўстання. Хаця першая спроба зняць гісторыю Шпільмана была зроблена адразу пасля Другой сусветнай вайны, у выніку ўмяшання камуністычных уладаў быў зняты фільм «*Непакораны горад*» () (1950), які меў мала агульнага з зыходным матэрыялам. У межах брытана-нямецка-французска-польскай сумеснай вытворчасці Паланскі зняў ваенную драму «*Піяніст*» (2002) па сцэнарыі . Ролю Шпільмана выканаў Эдрыен Броўдзі, а аператарам стаў Павел Эдэльман. Паланскі бачыў тон фільма абсалютна выразна — без ярка выяўленых сімпатый і антыпатый. Ён не жадаў нічога «*сентыментальнага і паказнога*» ні ад акцёраў, ні ад аператара. Натурныя здымкі фільма праходзілі ў Польшчы, а павільённыя — у Берліне. Фільм меў вялікі поспех і атрымаў мноства ўзнагарод, сярод якіх «*Залатая пальмавая галіна*» 55-га Канскага кінафестывалю, дзе паказ фільма скончыўся васьміхвіліннымі апладысментамі стоячы. Фільм таксама атрымаў прэмію «*Сезар*» у дзвюх катэгорыях і «*Оскар*» у трох катэгорыях (найлепшая рэжысура, найлепшы адаптаваны сцэнарый, найлепшая мужчынская роля). Пры бюджэце ў 35 мільёнаў долараў «*Піяніст*» сабраў у пракаце 120 мільёнаў. У Заходняй Германіі фільм быў уключаны ў праграму па гісторыі ва ўсіх сярэдніх школах. Фільм азнаменаваў трыумфам позні перыяд творчасці Паланскага. У амаль сямідзесяцігадовым узросце рэжысёр стаў, магчыма, больш запатрабаваным, чым калі-небудзь раней. Пасля поспеху фільма Паланскі прыехаў у Польшчу, дзе сыграў адну з галоўных роляў у фільме Анджэя Вайды «*Помста*» (2002), знятага па камедыі . Крытыкі засталіся задаволеныя ігрой Паланскага, адзначаючы, што «*ў яго ёсць стыль і дасціпнасць''».

У 2003 годзе Паланскі паставіў спектакль па п’есе «'**» у парыжскім тэатры Марыньі. Эманюэль Сенье выканала галоўную ролю. Пастаноўка выклікала пахвалу ў крытыкаў.

У 2004 годзе па парадзе жонкі Паланскі пачаў працу над новай экранізацыяй «**'». Адаптацыяй рамана займаўся . На экраны «*Олівер Твіст*» выйшаў у 2005 годзе. Экранізацыя рамана Чарлза Дыкенса пра хлопчыка-сірату, які гібее ў лонданскіх трушчобах, апускала ці спрашчала шэраг мудрагелістых сюжэтаў літаратурнай першакрыніцы. Вытворчасць фільма каштавала амаль 60 мільёнаў долараў, аднак фінансавыя выдаткі не акупіліся: фільм сабраў у пракаце ўсяго 42,5 мільёна долараў. Крытыкі назвалі фільм «*занадта кансерватыўнай адаптацыяй Дыкенса*», аднак яго станоўча ацаніў пісьменнік , які палічыў «*Олівера Твіста*» Паланскага найлепшым фільмам па рамане Дыкенса ў гісторыі кіно.

У 2006 годзе Паланскі паставіў на сцэне парыжскага тэатра  атрымаўшую Пулітцэраўскую прэмію драму  «*Сумненне*».

У 2007 годзе Паланскі зняў эпізод пад назвай «*Эратычны кінатэатр*» для кінаальманаха «'**», які быў падрыхтаваны спецыяльна для юбілейнага 60-га Канскага кінафестывалю 36 рэжысёрамі з 25 краін свету. У тым жа годзе Паланскі зняўся ў эпізадычнай ролі ў камедыі «**'», дзе сыграў французскага інспектара на пенсіі, які прыйшоў на дапамогу двум галоўным героям. Тады ж шырока анансаваўся пачатак здымкаў фільма паводле рамана Роберта Харыса «*Пампеі*». Харыс асабіста напісаў сцэнарый спецыяльна пад рэжысёра Рамана Паланскага, у многіх інтэрв’ю ён заяўляў, што на сюжэт рамана паўплываў фільм Паланскага «*Кітайскі квартал*». Галоўныя ролі павінны былі выканаць Арланда Блум і Скарлет Ёхансан. Аднак праца над карцінай была адкладзена на нявызначаны тэрмін — пры тым, што правы на фільм ужо набылі дыстрыб’ютары з 35 краін. Фільм быў адменены ў верасні 2007 года з-за затрымак, выкліканых праблемамі з месцазнаходжаннем планаваных здымак і сцэнарыем, а таксама з-за набліжэння запланаванага страйку акцёраў.

### Пасля 2010 года 
У 2010 годзе Паланскі зняў фільм «*Прывід пяра*» па рамане Роберта Харыса. Паводле сюжэту карціны, літаратурны найміт у выкананні Юэна Мак-Грэгара пасля загадкавай смерці свайго папярэдніка бярэцца за напісанне «*аўтабіяграфіі*» былога брытанскага прэм’ера Адама Ланга, роля якога дасталася Пірсу Броснану. Па сюжэце карціны падзеі разгортваюцца ў Лондане, а затым у ЗША на востраве . Аднак па прычыне таго, што ў Амерыцы Паланскі знаходзіўся ў вышуку, здымкі фільма праходзілі ў Германіі. У хуткім часе пасля заканчэння здымкаў карціны Раман Паланскі быў запрошаны на  пачэсным госцем. Аднак адразу па прылёце ў Швейцарыю 26 верасня 2009 года рэжысёр быў затрыманы швейцарскай паліцыяй. Арышт адбыўся па запыце ЗША на аснове ордэра 1978 года. Па гэтай прычыне пост-прадакшн карціны быў ненадоўга прыпынены, аднак неўзабаве рэжысёр змог вярнуцца да працы, знаходзячыся пад хатнім арыштам на сваёй швейцарскай віле. Праз зняволенне рэжысёра прэм’ера фільма на 60-м Берлінскім кінафестывалі прайшла ў яго адсутнасці. Фільм быў высока ацэнены кінакрытыкамі і ўдастоіўся шэрагу значных узнагарод: «*Сярэбранага мядзведзя*» Берлінскага кінафестывалю за найлепшую рэжысуру, шэсці Еўрапейскіх кінапрэмій (у тым ліку за найлепшы фільм, рэжысуру і сцэнарый), чатырох прэмій «*Сезар*» (за найлепшую рэжысуру, адаптаваны сцэнарый, мантаж і саўндтрэк). Крытыкі ўгледзелі ў фільме каментарый да другой вайны ў Персідскім заліве і намёк на неадназначную палітыку Тоні Блэра. Кінакрытык Роджэр Эберт уключыў фільм у дзясятку найлепшых фільмаў 2010 года, адзначыўшы: «*Гэты фільм — праца чалавека, які ведае, як здымаць трылер. Размераны, спакойны, упэўнены — гэты фільм планамерна стварае атмасферу саспенсу, не ўпадаючы ў залежнасць ад шоку і экшану.  У свае 76 гадоў Паланскі нагадвае нам пра рэжысёраў мінулага, калі прафесіяналізм шанаваўся больш, чым мудрагелістае трукацтва, а бесталковая кліпавая манера не падмяняла сабой прадуманы рытм мантажных рашэнняў*». Мак-Грэгар пасля здымкаў казаў пра працу з Паланскім: «*Ён легенда… Ён цудоўны, проста цудоўны, і абсалютна апраўдвае сваю рэпутацыю вялікага рэжысёра*». 12 ліпеня 2010 года ўрад Швейцарыі абвясціў, што не будзе экстрадзіраваць Паланскага ў ЗША. Агулам рэжысёр прабыў пад хатнім арыштам больш за 9 месяцаў.

На 68-м Венецыянскім кінафестывалі адбылася прэм’ера фільма «*Разня*» (2011), пастаўленага па п’есе Ясміны Рэза «''*». Тэма фільма — сустрэча двух нью-ёркскіх шлюбных пар, якія абмяркоўваюць сварку паміж сваімі дзецьмі. Галоўныя ролі ў фільме выканалі Кейт Уінслет, Крыстаф Вальц, Джодзі Фостэр і Джон Крыстафер Райлі. Фільм атрымаў прэмію «*Сезар*» за найлепшы сцэнарый, аднак меркаванні крытыкаў з гэтай нагоды падзяліліся. Сярод водгукаў былі пахвалы ўсяму квартэту акцёраў і папрокі вымучанаму сцэнарыю. Уінслет пасля здымкаў фільма казала: «*Раман — адзін з самых незвычайных людзей, якіх я калі-небудзь сустракала. Гэтаму хлопцу 77 гадоў. У ім ёсць нешта іскрыстае. Ён вельмі радасна ставіцца да сваёй працы, і гэта заразліва*». Адзначаючы стыль рэжысуры, дырэктар  Рычард Пенья падчас амерыканскай прэм’еры фільма назваў Паланскага «*паэтам маленькіх прастор… усяго ў пары пакояў ён можа стварыць цэлы свет, цэлае грамадства*».

У 2012 годзе на замову кампаніі «Prada» Паланскі зняў кароткаметражны фільм «*Тэрапія*» () з Хеленай Бонэм Картэр і Бенам Кінгслі ў галоўных ролях. Яго прэм’ера адбылася на 65-м Канскім кінафестывалі.

На наступны год Паланскі прадставіў фільм «*Венера ў футры*» паводле аднайменнага рамана Леапольда фон Захер-Мазоха, а дакладней — паводле сцэнічнай адаптацыі рамана Дэвіда Айвза. Фільм здымаўся ў Парыжы, з Эманюэль Сенье ў ролі прастытуткі і Мацьё Амальрыкам у ролі рэжысёра, які паступова падпарадкоўваецца волі дзяўчыны. За «*Венеру ў футры*» Паланскі быў узнагароджаны прэміяй «*Сезар*» як найлепшы рэжысёр, атрымаўшы пахвалу за разумны каментарый аб адносінах паміж сучаснымі жанчынамі і мужчынамі.

У 2017 годзе Паланскі зняў фільм «*Заснавана на рэальных падзеях*» паводле рамана . Па сюжэце фільма, пісьменніца ў выкананні Эманюэль Сенье атрымлівае ананімныя лісты з пагрозамі за раскрыццё інфармацыі пра яе найбліжэйшых сваякоў у сваім рамане. Фільм атрымаў змешаныя водгукі, некаторыя крытыкі хвалілі фільм за майстэрскую працу аператара Паўла Эдэльмана, іншыя ж, наадварот, называлі фільм Паланскага горшым з варыянтаў . У гэтым годзе Паланскі павінен быў узначаліць журы кінапрэміі «*Сезар*», але на фоне палемікі ў грамадстве аб даўняй справе аб згвалтаванні адмовіўся ад прапановы.

1 мая 2018 года, на хвалі трэнду , Раман Паланскі быў выключаны з  за «*невыкананне этычных правілаў*»; у 2019 годзе ён зрабіў спробу аднавіць сваё членства ў кінаакадэміі праз суд.

У 2019 годзе на 76-м Венецыянскім кінафестывалі адбылася прэм’ера фільма «*Я абвінавачваю*». Фільм апавядаў пра , самы вядомы судовы працэс Францыі канца XIX стагоддзя. Здымкі фільма праходзілі ў Францыі, а яго бюджэт склаў 60 мільёнаў еўра. Сусветная прэм’ера фільма адбылася на паказе 30 жніўня 2019 года, дзе карціну сустрэлі авацыяй стоячы, а па выніках фестывалю «*Я абвінавачваю*» быў удастоены Гран-пры журы і ўзнагароды ФІПРЭСІ. Крытыкі адзначалі майстэрства, з якім Паланскі ў форме строгай  перанёс на экран шматгадовую гісторыю абвінавачвання афіцэра Альфрэда Дрэйфуса ў дзяржаўнай здрадзе і яго пазнейшага апраўдання, паказаўшы яго з пункту гледжання менш вядомага персанажа — , які адыграў ключавую ролю ў рэабілітацыі Дрэйфуса. У той жа час скандал выклікалі промаматэрыялы да фільма, якія ўключалі інтэрв’ю Паланскага Паскалю Брукнеру, у якім суразмоўцы праводзілі паралелі між справай Дрэйфуса і біяграфіяй самога Паланскага: многія журналісты ўказвалі на недарэчнасць параўнання агульнапрызнана сфабрыкаванага працэсу над Дрэйфусам са справай Паланскага, які прызнаў віну ў згвалтаванні трынаццацігадовай Гейлі, а старшыня фестывальнага журы  адмовілася прысутнічаць на гала-вячэры, прысвечанай фільму. У Францыі «*Я абвінавачваю*» атрымаў тры прэміі «*Сезар*», у тым ліку за найлепшую рэжысуру, што прымусіла некаторых гледачоў заўчасна пакінуць цырымонію і асудзіць вердыкт Кінаакадэміі. Ні сам Паланскі, ні акцёры і здымачная група фільма «*Я абвінавачваю*» не прысутнічалі на цырымоніі ўзнагароджання, якая праходзіла ў парыжскай зале Плеель. Паланскі заявіў, што не будзе падвяргаць сябе «*публічнаму лінчаванню*» з-за абвінавачванняў у згвалтаванні, якія ён адмаўляе. Адказваючы на абвінавачванні ў сексуальным гвалце, высунутыя супраць яго, ён сказаў: «*Фантазіі нездаровых розумаў зараз разглядаюцца як даказаныя факты*». Перамога Паланскага на «*Сезары*» ў намінацыі Найлепшы рэжысёр стала для яго пятай у кар’еры, што з’яўляецца рэкордам для аднаго рэжысёра; раней ён атрымліваў узнагароду за фільмы «*Тэс*», «*Піяніст*», «*Прывід пяра*» і «*Венера ў футры*».

У жніўні 2020 года суд адмовіў Паланскаму ў аднаўленні яго правоў у Амерыканскай кінаакадэміі, а ў лістападзе 2020 года Паланскі разам з сямнаццаццю іншымі дзеячамі кіно быў пазбаўлены свайго ганаровага членства ў агульным сходзе Французскай кінаакадэміі.

У 2021 годзе Паланскі пачаў працу над фільмам «*Палац*», сцэнарый для якога ён напісаў сумесна з Ежы Скалімоўскім.

## Асабістае жыццё 
### Рамантычныя адносіны 
Першыя сур’ёзныя адносіны ў будучага рэжысёра пачаліся ў 1949 годзе. Дзяўчыну звалі Крыстына Клодка, ёй было чатырнаццаць гадоў (на пару гадоў меней, чым Паланскаму), і яна яшчэ вучылася ў школе. Праз сорак гадоў рэжысёр апісваў яе «*маленькія, высокія грудзі*» і «*грацыю балярыны*». Яны рассталіся прыкладна праз год, пасля чаго Раман пачаў адносіны са сваёй аднакурсніцай па Дзяржаўнай сярэдняй школе прыгожых мастацтваў. Яе звалі Ханка Ламніцка. Гэтыя адносіны хутка скончыліся з-за таго, што Ламніцка не захацела спаць з Паланскім. Будучы на трэцім курсе Лодзінскай кінашколы, Паланскі пачаў сустракацца з дваццацідвухгадовай лыжніцай Кікай Леліціньскай. У межах аднаго з заданняў вучылішча Раману і іншым студэнтам былі выдадзены фотаапараты і было сказана «*фатаграфаваць усё, што яны палічаць цікавым*», большую частку здымкаў Паланскага складала аголеная натура Леліціньскай.  ўспамінаў, што «*іх адносіны сталі пагалоскай*», яны то расставаліся, то сыходзіліся зноў, але будучы свінгерамі, не пярэчылі супраць інтрыжак партнёра, калі апошні сумленна прызнаецца.

У 1958 годзе Паланскі пазнаёміўся з маладой актрысай , якая на той момант знаходзілася ў «*зеніце славы*». Яны ўпершыню сустрэліся падчас працы над фільмам  «**» (1958). На момант іх знаёмства ў Паланскага яшчэ былі адносіны з Леліціньскай, але ў апошнія месяцы яны бачыліся ўжо радзей. Вяселле Паланскага з Квяткоўскай адбылося 9 верасня 1959 года. Барбара знялася ў кароткаметражным фільме Паланскага «*Калі падаюць анёлы*» (1959). У 1961 годзе Паланскаму трапіўся ў рукі італьянскі штотыднёвы часопіс пра кіно, у якім ён убачыў фота сваёй жонкі на нейкім прыёме ў кампаніі рэжысёра Джыла Пантэкорва, затым Раман атрымаў ад жонкі ліст, у якім было напісана, што «*ёй трэба час падумаць*». Пазней Квяткоўска рассталася з Пантэкорва, але завяла новы раман з аўстрыйскім акцёрам . У Варшаву на прэм’еру «*Нажа ў вадзе*» яна прыехала з ім. У выніку Квяткоўска падала на развод і «*аформіла адносіны з Бёмам*», развод Паланскага і Квяткоўскай адбыўся ў 1962 годзе.

Падчас здымкаў фільма «*Тупік*» у 1966 годзе Паланскі сустракаўся з амерыканскай актрысай .

.]]
У 1966 годзе на здымках фільма «Танец вампіраў» Раман Паланскі пазнаёміўся з Шэран Тэйт. 20 студзеня 1968 года ў  пара ажанілася. Сведкамі былі  і асабісты ўрач Паланскага Тоні Грынберг, а сяброўкай нявесты — . Далей сямейная пара пераехала жыць у Лос-Анджэлес. За тыдзень да калядаў 1968 года Тэйт даведалася што цяжарная. Вядома, што ўжо падчас цяжарнасці Тэйт у Паланскага былі «*кароткія раманы*» з пачынаючай актрысай Лолай і з , былой жонкай саліста гурта «» . Паколькі Паланскі працаваў у Лондане над трылерам «**», Тэйт сама вярнулася ў ЗША, бо неўзабаве павінна была нарадзіць дзіця.

Неўзабаве пасля паўночы 8 жніўня 1969 года група людзей, звязаных з сектай Чарлза Мэнсана, уварвалася на вілу сужонкаў у Беверлі-Хілз. Тэйт і яе сябры: , ,  — былі звязаныя і падвергнутыя жорсткім катаванням. У выніку нажавых раненняў і страты крыві, на восьмым месяцы цяжарнасці Тэйт памерла разам са сваім будучым сынам, якому нават ужо далі імя Пол Рычард. На ўваходных дзвярах крывёй Тэйт было напісана слова «*СВІННЯ*» (), што першапачаткова прывяло следства да высновы, што забойства было рытуальным. Чарлз Мэнсан разам з членамі культу быў арыштаваны ў канцы 1969 года, стаў перад судом і ў 1971 годзе быў прызнаны вінаватым у забойстве першай ступені.

Пасля смерці жонкі Паланскі перажыў працяглы перыяд нервовага зрыву, які ўзмацняўся нарастаючымі сенсацыйнымі паведамленнямі жоўтай прэсы, якая абвінавачвала рэжысёра ў злачынстве, учыненым сектай Мэнсана. Пазней Паланскі казаў, што яго адсутнасць у доме ў ноч забойстваў — гэта тое, аб чым ён найбольш шкадуе ў жыцці. У аўтабіяграфіі ён пісаў: «*Смерць Шэран — адзіны пераломны момант у маім жыцці, які сапраўды мае значэнне*», і пракаментаваў, што яе забойства змяніла яго асобу з «*бязмежнага, ціхамірнага мора чаканняў і аптымізму*» на «*ўкаранёны песімізм… вечную незадаволенасць жыццём*». У Паланскага засталося негатыўнае ўражанне аб прэсе, якая, на яго думку, была зацікаўлена ў сенсацыйным асвятленні жыцця ахвяр і ўскосна яго самога, каб прывабіць чытачоў. Ён быў шакаваны адсутнасцю спагады ў гэтых навінах:  Сярод сенсацыйных заяў журналістаў былі чуткі пра тое, што Тэйт і яе сябры прымалі наркотыкі, нягледзячы на тое, што  абвясціў, што пасля ўскрыцця Тэйт не было выяўлена ніякіх слядоў наркотыкаў ці нікаціну.

У 1976 годзе Паланскі пазнаёміўся з пятнаццацігадовай Настассяй Кінскі і правёў з ёй ноч, пасля чаго, па словах біёграфа Паланскага Крыстафера Сэндфарда, у іх быў непрацяглы раман, сама ж Кінскі казала, што між імі быў толькі флірт.

.]]
Восенню 1984 года маладая пачынаючая актрыса Эманюэль Сенье, унучка акцёра , у пошуках новай працы пазнаёмілася з агентам, які зладзіў ёй прыватнае праслухоўванне ў Паланскага. Дагэтуль Сенье ніколі не чула пра гэтага рэжысёра. На Паланскага тады зрабілі ўражанне прыгажосць і талент актрысы, пазней ён успамінаў: «*Сапраўдная францужанка — спакойная, стрыманая і цудоўная. Вядома, у жыцці Сенье не такая. Яна вельмі слаўная*». Сенье ж, па яе прызнанні, першапачаткова не хацела згаджацца на спатканне з Паланскім, бо думала, што «*ён проста хоча мяне трахнуць*». Але ўсё ж яе падкупілі яго «*пачцівасць і сумленнасць*», «*справа ў душы, а душа ў Рамана цудоўная*», — успамінала Сенье. Пара ажанілася 30 жніўня 1989 года. У іх нарадзілася двое дзяцей — дачка  (нар. 1993) і сын Элвіс (нар. 1998). Маргана сыграла другарадныя ролі ў такіх фільмах свайго бацькі, як «*Піяніст*», «*Олівер Твіст*» і «*Прывід пяра*». Найбольшую вядомасць ёй прынесла роля  ў тэлесерыяле «*Вікінгі*», а ў 2016 годзе адбыўся яе рэжысёрскі дэбют з кароткаметражным фільмам «*Дублёр*». Элвіс Паланскі сыграў эпізадычныя ролі ў фільмах «*Скафандр і матылёк*» і «*Разня*». Блізкі сябар сям’і казаў пра сужонкаў: «*Эманюэль была дзіўнай жанчынай і самым вялікім каханнем Рамана пасля Шэран Тэйт*».

### Крымінальны пераслед і абвінавачванні ў гвалце 
20 лютага 1977 года ў межах фотасесіі на замову часопіса «*Vogue Hommes*» Паланскі пазнаёміўся з трынаццацігадовай мадэллю Самантай Джэйн Гейлі (пасля замужжа змяніла прозвішча на Геймер). Паводле паказанняў Саманты, 10 сакавіка 1977 года, падчас фотасесіі ў асабняку Джэка Нікалсана на  у Лос-Анджэлесе, Паланскі даў ёй шампанскае і наркотык «*Кваалюд*» (), прымусіў яе да аральнага і анальнага сексу, а затым адвёз яе дадому. 11 сакавіка Паланскага затрымалі па падазрэнні ў згвалтаванні. 24 сакавіка акруговы пракурор Роджэр Гансан прад’явіў яму абвінавачанне па шасці пунктах: згвалтаванне з ужываннем наркотыкаў, вычварэнне, нетрадыцыйны палавы акт, непрыстойныя дзеянні сексуальнага характару і палавы акт з дзіцём, якое не дасягнула чатырнаццаці гадоў; прадастаўленне непаўнагадоваму забароненых рэчываў. Паланскі не прызнаў сябе вінаватым ні па адным з гэтых абвінавачанняў.

Падчас судовага разбіральніцтва, суддзёй у якім быў Лоўрэнс Дж. Рытэнбанд, рэжысёр і яго адвакат прапанавалі міравое пагадненне, у адпаведнасці з якім Паланскі прызнаў бы сябе вінаватым толькі ў самым лёгкім з пунктаў абвінавачання. Адвакат Гейлі пагадзіўся на ўрэгуляванне, але пад ціскам грамадскасці Рытэнбанд меў намер пасадзіць Паланскага ў турму, прынамсі, на кароткі час. Рэжысёр быў узяты пад нагляд куратара, таксама яму было прызначана абавязковае псіхіятрычнае абследаванне ў турме ў Чына на поўдзень ад Лос-Анджэлеса. 16 снежня 1977 года Паланскі трапіў у турму, дзе правёў 42 дні. 29 студзеня 1978 года ён быў вызвалены, але праз дзень пасля чарговага судовага пасяджэння ён даведаўся ад свайго адваката Дугласа Далтана, што Рытэнбанд меў намер падоўжыць турэмнае зняволенне Паланскага яшчэ на 48 дзён, а затым распарадзіцца аб яго высылцы з краіны. У гэты ж час у прэсе з’явіліся чуткі, што Рытэнбанд у сваім загарадным клубе выхваляўся, што пасадзіць Паланскага «*на 100 гадоў*». 31 студзеня, не чакаючы прысуду, Паланскі збег з ЗША у Лондан, а пазней, каб пазбегнуць экстрадыцыі, паляцеў у Францыю, таксама ён жыў на тэрыторыі Швейцарыі і Польшчы. Калі пасля адзін з французскіх рэпарцёраў пытаўся ў яго, як гэта — быць бежанцам, Паланскі паціснуў плячыма і адказаў: «*Даўно прывык. Я быў бежанцам усё сваё жыццё*».

Пасля смерці Рытэнбанда ў 1993 годзе Паланскі пагадзіўся выплаціць Геймер кампенсацыю ў памеры 500 000 долараў, аднак няма ніякіх доказаў таго, што ён сапраўды выплаціў якую-небудзь кампенсацыю. На пачатку мая 2009 года суд Лос-Анджэлеса адхіліў хадайніцтва Паланскага аб спыненні справы.

У верасні 2009 года Раман Паланскі прыбыў у Швейцарыю, каб атрымаць узнагароду за сваю рэжысёрскую дзейнасць. Арганізатары кінафестывалю ў Цюрыху заявілі, што кінарэжысёр 26 верасня 2009 года быў арыштаваны паліцыяй па ордэры, выдадзеным у ЗША і датаваным 1978 годам, а таксама на падставе міжнароднага ордэра на арышт 2005 года. Паколькі Паланскі прызнаў віну і збег ад суда, паводле амерыканскіх законаў, прынцып даўніны на яго не распаўсюджваецца.

Міністр культуры Францыі  заявіў, што ўражаны арыштам Паланскага. У камюніке міністэрства гаварылася, што Мітэран шкадуе аб арышце рэжысёра, ён «*са здзіўленнем даведаўся пра дзеянні супраць Рамана Паланскага — кінарэжысёра з сусветным імем і французскага грамадзяніна, які затрыманы ў Швейцарыі*», — паведамлялася ў дакуменце. Некалькі дзясяткаў вядомых кінематаграфістаў падпісалі зварот у падтрымку Паланскага. Сярод іх Вудзі Ален, Дэвід Лінч, Марцін Скарсэзэ, Вім Вендэрс, , Тэры Гіліям, Педра Альмадовар і іншыя. Актрысы Фані Ардан і Моніка Белучы таксама выказалі сваё шкадаванне наконт арышту Паланскага. Кіраўнікі знешнепалітычных ведамстваў Францыі і Польшчы заявілі, што маюць намер звярнуцца да прэзідэнта ЗША Барака Абамы з тым, каб той памілаваў Паланскага і закрыў крымінальную справу ў дачыненні да яго. Губернатар Каліфорніі Арнольд Шварцэнэгер адмовіўся памілаваць рэжысёра. Апеляцыйны суд Лос-Анджэлеса таксама адмовіўся закрыць справу Паланскага.

Падчас знаходжання рэжысёра пад арыштам на Берлінскім кінафестывалі адбылася прэм’ера яго новага фільма «*Прывід пяра*»; фільм быў удастоены «*Сярэбранага мядзведзя*» за найлепшую рэжысуру. 12 ліпеня 2010 года ўлады Швейцарыі адмовілі амерыканскаму ўраду ў экстрадыцыі Паланскага ў ЗША і вызвалілі рэжысёра з-пад .

У канцы 2013 года Саманта Геймер апублікавала свой погляд на згвалтаванне ў аўтабіяграфіі «**». У канцы кастрычніка 2014 года ўлады ЗША звязаліся з польскімі афіцыйнымі асобамі, калі Паланскі прысутнічаў на адкрыцці яўрэйскага музея ў Варшаве. Рэжысёр быў дапытаны пракурорамі ў Кракаве і вызвалены. 30 кастрычніка намеснік міністра замежных спраў Польшчы Рафал Тшаскоўскі заявіў, што Польшча не бачыць падставаў для затрымання Рамана Паланскага і перадачы яго ўладам ЗША. Яшчэ ў 2010 годзе генеральны пракурор Польшчы заявіў, што паводле польскага заканадаўства з моманту злачынства прайшло занадта шмат часу, каб Паланскі мог быць экстрадзіраваны. 25 лютага 2015 года Паланскі прыйшоў у польскі суд на слуханне па запыце ЗША аб экстрадыцыі. Суддзя прызначыў яшчэ адно слуханне, якое павінна было адбыцца ў красавіку ці раней, каб даць час на вывучэнне дакументаў, якія прыбылі са Швейцарыі. 30 кастрычніка 2015 года польскі суддзя Дарыюш Мазур адхіліў запыт ЗША аб выдачы Паланскага. Па словах суддзі, дазвол вярнуць Паланскага амерыканскім праваахоўным органам быў бы «*яўна незаконным*» дзеяннем, якое пазбаўляе рэжысёра свабоды. Ягоныя адвакаты сцвярджалі, што экстрадыцыя парушыць Еўрапейскую Канвенцыю аб абароне Правоў Чалавека. Паланскі мае падвойнае грамадзянства — Польшчы і Францыі. Судом прымалася да ўвагі, што сама пацярпелая, стаўшы дарослай, неаднаразова патрабавала зняць абвінавачанні з рэжысёра. «*Як паказваецца ў хадайніцтве, крымінальны пераслед рэжысёра варта спыніць, бо меркаваная пацярпелая адчувае занадта вялікі ціск з боку грамадскасці*». 6 снежня 2016 года Вярхоўны суд Польшчы пастанавіў адхіліць апеляцыю, пададзеную польскім міністрам юстыцыі Зіёбра, і пакінуць у сіле пастанову ад кастрычніка 2015 года. 17 жніўня 2017 года суддзя Вышэйшага суда акругі Лос-Анджэлес Скот Гордан адхіліў хадайніцтва Саманты Геймер аб спыненні справы супраць Паланскага.

У 2010-х гадах адбылася новая хваля абвінавачванняў у адрас рэжысёра. 14 мая 2010 года брытанская актрыса  заявіла, што рэжысёр двойчы падвергнуў яе гвалту падчас здымак фільма «*Піраты*» ў 1983 годзе, калі ёй было 16 гадоў. 26 верасня 2017 года нямецкая актрыса  паведаміла швейцарскай паліцыі, што яна была згвалтаваная Паланскім у 1972 годзе, калі ёй было 15 гадоў. У лістападзе 2019 года французская актрыса  засведчыла, што ў 1975 годзе, калі ёй было 18 гадоў, яна зведала збіццё і сексуальны гвалт з боку рэжысёра.

## Фільмаграфія 
Раман Паланскі зняў 22 поўнаметражныя фільмы:
* «*Нож у вадзе*» (1962; )
* «*Агіда*» (1965; )
* «*Тупік*» (1966; )
* «*Танец вампіраў*» (1967; )
* «*Дзіця Размары*» (1968; )
* «*Макбет*» (1971; )
* «*Што?*» (1972; )
* «*Кітайскі квартал*» (1974; )
* «*Жылец*» (1976; )
* «*Тэс*» (1979; )
* «*Піраты*» (1986; )
* «*Нястрымны*» (1988; )
* «*Горкі месяц*» (1992; )
* «*Смерць і дзяўчына*» (1994; )
* «*Дзявятая брама*» (1999; )
* «*Піяніст*» (2002; )
* «*Олівер Твіст*» (2005; )
* «*Прывід пяра*» (2010; )
* «*Разня*» (2011; )
* «*Венера ў футры*» (2013; )
* «*Заснавана на рэальных падзеях*» (2017; )
* «*Я абвінавачваю*» (2019; )
* «*Палац*» (2023; )

## Рэжысёрскі метад 
У 1976 годзе ў інтэрв’ю для выдання «» Паланскі казаў: «*Я люблю кіно, я люблю ўсе віды фільмаў, я хацеў бы здымаць вестэрны, паліцэйскія і псіхалагічныя фільмы…*». Рэжысёр спецыялізуецца перш за ўсё на жанравым кіно, і галоўнай адметнай рысай яго фільмаў, на думку гісторыка кіно Гражыны Стахоўны, з’яўляецца «*знешняя гульня рэжысёра з гледачамі, якая тычыцца яго біяграфічнай легенды*». Далей польскі кіназнаўца згадвае і іншыя асаблівасці фільмаў Паланскага: элемент жаху, які ўзнікае з імітацыі прац Альфрэда Хічкака, імкненне галоўных герояў ізалявацца ад грамадства і прагрэсуючыя псіхічныя расстройствы, дэманстрацыя механізмаў падпарадкавання слабых людзей людзям, якія куды мацней розумам, і, у рэшце рэшт, схільнасць да гратэску. Дэвід Томсан таксама заявіў, што Паланскі засяроджваецца ў першую чаргу на дэманстрацыі праяў «*адчужэння і варожасці*» ў адносінах да іншага чалавека, што прыводзіць да гвалту, які праяўляецца «*ўтоена, са шкадаваннем ці нават камічна*». Чорны гумар — адна са значных адметных рыс творчасці Паланскага, якая «*можа прыняць іранічнае, надзвычай камічнае стаўленне да вышэйшай і, як ён гаворыць, непазбежнай праблеме чалавецтва — вечнаму гвалту і злу, узгадаванаму (гэтым чалавецтвам)*».

Джошуа Кляйн пералічвае такія адметныя рысы творчасці Паланскага, як «*майстэрскае апавяданне*» і дбайны псіхалагічны аналіз. А Пол Вернер дадае, што адметнымі рысамі рэжысёрскай працы з’яўляюцца «*клаўстрафобная цесната асноўных абставін*» і «*неспакойная атмасфера падазронасці і недаверу*». Сам рэжысёр казаў, што любіць «*вырашаць складаныя задачы*» і здымаць фільмы ў замкнёных прасторах. Па словах Джэсікі Вінтэр, у свеце кіно Паланскага «*моцныя людзі сілкуюцца слабымі… ці, радзей, менавіта слабыя людзі адчуваюць пагрозу, якая існуе толькі ў іх занепакоеным розуме*». Сам Паланскі вядомы дыктатарскімі паводзінамі з акцёрамі на здымачнай пляцоўцы, што выражаецца ў давядзенні іх «*да мяжы фізічнай і душэўнай трываласці*». У сваіх фільмах рэжысёр выкарыстоўвае доўгія прамыя кадры, каб акцёры больш раскрываліся перад камерай. Пры падборы акцёраў на ролю ён імкнецца знайсці такіх людзей, у кім спалучалася б «*мастацтва быць расслабленым і засяроджаным адначасова*». Паланскі аддае перавагу здымкам у павільёнах, бо лічыць, што там ён можа дабіцца лепшага выніку. Пачынаючы з «*новай хвалі*», рэжысёры сталі пазбягаць здымак у студыі пад маркай таго, што гэта «*фальш*»; на думку Паланскага, здымкі ў дэкарацыях, наадварот, робяць фільм больш прыгожым «*пры ўмове таго, што мы сапраўды гэтага хочам*». Непраўдападобнасць пры здымках у павільёнах можа быць выклікана выключна «*няздольнасцю некаторых каманд надаць дэкарацыям дакладнасць*», — лічыць Паланскі. Па словах Крыстафера Сэндфарда, унікальная атмасфера фільмаў Паланскага «*шмат у чым тлумачыцца аператарскай працай: камера ўвесь час у руху, слізгае ад акцёра да акцёра, з пакоя ў пакой*». Таксама Сэндфард пісаў, што «*Раман ніколі не патрабаваў ад цябе таго, чаго не мог бы зрабіць сам. Яго талент кіраўніка і патрэба быць лідарам ва ўсім проста здзіўлялі*». Сам жа Паланскі казаў, што «*няма нічога жудасней, чым здымаць кіно ў тэатральнай манеры*». Камера як нябачны сведка таго, што адбываецца, заўсёды павінна знаходзіцца ў руху, а акцёры не павінны чытаць свой тэкст, яны павінны «*імправізаваць*».

Паланскі кожны раз праводзіць дбайную прапрацоўку сцэнарыя аж да выдалення з яго «*лішніх літар*», па словах рэжысёра, «*усе гэтыя „ах“, „ну“ і „ага“ — поўнае дзярмо*». Для Паланскага гэтыя часціцы і выклічнікі з’яўляюцца толькі хітрыкамі, пакліканымі імітаваць гутарковую мову ў непраўдападобных дыялогах. Да падобных лішніх слоў ён таксама адносіць «*ну тады*» і «*ды ты што!*», лічачы, што добры дыялог павінен абыходзіцца без «*падобнага смецця*». У той жа час Паланскі рэдка сам піша сцэнарыі, толькі ў суаўтарстве, ён казаў, што лічыць працу сцэнарыста сапраўднай «*пакутай*».

### Крыніцы натхнення 
Асноўнай крыніцай натхнення для Паланскага былі амерыканскія жанравыя фільмы такіх рэжысёраў, як Альфрэд Хічкак, Говард Хоўкс і Орсан Уэлс. У 1962 годзе Паланскі паглядзеў у кінатэатры паўторны паказ «*Псіха*», потым вярнуўся на яго яшчэ некалькі разоў, лічачы гэты фільм «*квінтэсенцыяй уласных уяўленняў пра секс, жорсткасць і вуаерызм… і ўзорам добрай, цікавай кінакарціны*». Таксама на яго паўплывалі фільмы Кэрала Рыда, Лоўрэнса Аліўе, Луіса Буньюэля, Федэрыка Феліні, Эліі Казана і Фрыца Ланга. Уступная частка «*Агіды*» відавочна адсылае да фільма Буньюэля «*Андалузскі сабака*» (1929). Хоць па стылі рэжысёра параўноўвалі з такімі майстрамі французскай новай хвалі, як Жан-Люк Гадар і Франсуа Труфо, Паланскі катэгарычна адмаўляў падобныя асацыяцыі. Пра працы вышэйзгаданых рэжысёраў новай хвалі Паланскі пісаў: «*Яны спужалі мяне дылетантызмам і тэхнічнай беднасцю*». Калі Гадар і Труфо ўзначалілі забастоўку леварадыкальных кінематаграфістаў падчас , Паланскі параўнаў іх з «*маленькімі дзецьмі, якія гуляюцца ў рэвалюцыянераў. Я вырас у краіне, дзе такія рэчы адбываюцца сур’ёзна*». Як прыклад ідэальных дэкарацый у кіно Паланскі прыводзіць «*Касмічную адысею 2001 года*» (1968), «*Чужога*» (1979), туманны пейзаж, пазбаўлены геаграфічнага вымярэння і арыенціраў, у «*Гамлеце*» (1948), вялізную печ у «*Грамадзяніне Кейне*» (1941), заледзянелы палац у «*Доктары Жывага*» (1965).

### Асноўныя тэмы фільмаў 
Паланскаму ўдаецца «*бліскуча паказаць гісторыі драматычных узаемаадносін з сексуальным падтэкстам*», асабліва калі ў іх раскрываюцца «*некаторыя грані чалавечай натуры*», — піша біёграф Паланскага Крыстафер Сэндфард.

Практычна ўсе фільмы Паланскага, знятыя пасля «*Танцу вампіраў*», заснаваны на літаратурных першакрыніцах. Асаблівасцю іх выкарыстання з’яўляецца тое, што ў сваіх працах ён часта іранічна ад іх «*дыстанцыруецца*», прычым у некаторых выпадках даводзячы іх да «*абсурду*».

Многія з яго карцін (асабліва «*класічнага*» перыяду, які сканчваецца «*Жыльцом*») напаўняюць гледача адчуваннем псіхалагічнай ізаляцыі і . Героі «*пакаёвай трылогіі*» («*Агіда*», «*Дзіця Размары*», «*Жылец*») няўмольна спускаюцца ў бездань вар’яцтва, свет гэтых фільмаў адфільтраваны свядомасцю псіхічна нездаровага пратаганіста, канцоўкам уласцівы элемент нявызначанасці, інтэрпрэтацыя пакідаецца гледачу.

Паланскі — адзін з самых  рэжысёраў. Галоўны герой яго фільма, як правіла, сутыкаецца з пагрозай падвергнуцца маральнаму, а часам і фізічнаму гвалту з боку сіл ірацыянальных, дэманічных, не даступных яго разуменню. Пры тым гэтыя сілы ў большасці выпадкаў перамагаюць; часам справа сканчваецца тым, што пратаганіст губляе розум. Кінакрытык і сцэнарыст  казаў: «*Многія лічаць, што працам Рамана ўласцівы элемент аўтабіяграфічнасці. Насамрэч усё значна цікавей. Калі фільм абарваны на самым інтрыгуючым месцы, можаце быць упэўнены — фінал маецца на ўвазе трагічны*».

## Уплыў і ацэнкі 
Крытыкі і нават акцёры часта называюць Паланскага геніем. Часопіс «*Time*» называў яго «*найвялікшым з рэжысёраў-сучаснікаў*». Пісьменнік  лічыў Паланскага «*неспакойным і нервовым*», быццам бы ён заўсёды быў на мяжы з-за вечнага імкнення да дасканаласці і перавагі, нават калі ён расслабляўся, то «*здавалася, рабіў гэта коштам вялізных намаганняў*». Дональд Плезенс казаў, што Паланскі «*не асабліва*» прыемны чалавек, а пісьменнік  пісаў, што яго «*каэфіцыент інтэлекту пунктаў на дваццаць вышэй за сярэднерэжысёрскі. Ты заўсёды ўсведамляў, што маеш справу з сапраўдным майстрам*». Роберт Эванс спыняўся на яго няўжыўчывым, дырэктыўным характары, што, у прыватнасці, мела месца падчас здымак «*Кітайскага квартала*», калі ён паводзіў сябе «*нібы Напалеон*». Такія паводзіны адрознівалі яго ад амерыканскіх калег, якія імкнуліся падтрымліваць добразычлівую атмасферу, камандны дух і праявы клопату аб персанале. З гэтай нагоды Эванс прыгадваў, што Раман часта казаў: «*У Польшчы я мог здымаць што заўгодна, а акцёры без пярэчанняў выконвалі мае загады*». Калі з Нікалсанам рэжысёр падтрымліваў сяброўскія адносіны, то з Данаўэй у яго адбылося некалькі канфліктаў.

Многія людзі, якія працавалі з Паланскім, адзначалі яго надзвычайную шчодрасць і гасціннасць. Ва ўсіх дамах, дзе жыў рэжысёр, часта падоўгу гасцявалі яго сябры і знаёмыя, таксама ён заўсёды быў гатовы «*не міргнуўшы і вокам падпісаць самы вялікі рахунак*». Кенет Тайнен захапляўся працай Паланскага, ён называў яго «*ідэальнай камбінацыяй багатай фантазіі і схільнасці да паказу гвалту на экране*». Паводле ўспамінаў жонкі Тайнена, у пачатку іх знаёмства Кенет не вельмі давяраў рэжысёру: «*Кен лічыў Рамана „падманшчыкам“, ад якога не ведаеш, чаго чакаць у адказ на тваю наступную рэпліку — усмешкі ці злоснага аскалу. Яго пагарды баішся, але яго пахвалой даражыш*». Аператар  называў Паланскага найлепшым рэжысёрам з усіх, з кім яму даводзілася працаваць за ўсю сваю кар’еру, а таксама адзначаў, што той вельмі шмат ведаў пра камеры і аб’ектывы, і нават «*адрозніваў адзін ад аднаго з першага позірку*». Амерыканскі прадзюсар і журналіст Пітэр Барт характарызаваў Паланскага як «*цудоўнага*» чалавека, самага адукаванага і эрудыраванага рэжысёра з усіх, каго ён ведаў. Нават заўзятыя крытыкі прац Паланскага прызнаюць, што яго карціны, пры ўсіх іх недахопах, вытрыманы ў найлепшых традыцыях сусветнага кінематографа, а з пункту гледжання тэхнічнага майстэрства Паланскаму няма роўных сярод рэжысёраў-сучаснікаў. Уільям Касл падкрэсліваў перфекцыянізм польскага пастаноўшчыка, праяўлены ім падчас стварэння «*Дзіця Размары*». Пры першай сустрэчы наконт абмеркавання гэтага фільма Паланскі не спадабаўся прадзюсару, аднак пераканаўшыся, што іх погляды на экранізацыю ў асноўным супадаюць, той ухваліў яго кандыдатуру. Нягледзячы на перарасход, затрымкі ў здымках і большы, чым меркавалася, памер фільма, Касл нязменна падтрымліваў рэжысёра, апісваючы іх узаемаадносіны як «*ветлівае катаванне*». Па ацэнцы французскага кіназнаўцы , прыведзенай ім у «*Слоўніку кіно*» (1992), гэтая карціна стала самым вялікім дасягненнем рэжысёра (хоць і не шэдэўрам першай велічыні), а таксама адзінай, у якой яго праца «*не апынулася значна ніжэй звязаных з ёй чаканняў*». Ён таксама адзначаў наступнае: «*Загадка асобы Паланскага, якая робіць з яго асабліва характэрны тып рэжысёра посткласічнай эры Галівуда, звязана з яго здольнасцю на пачатковым этапе праекту выклікаць у прадзюсараў і фінансістаў велізарны энтузіязм, якому, здаецца, зусім не шкодзяць далейшыя расчараванні — камерцыйныя ці мастацкія*».

«*Агіда*» Паланскага пачынаецца з буйнога плана зрэнкі, што з’яўляецца адсылкай да адной са сцэн «*Андалузскага сабакі*» Луіса Буньюэля; пазней Буньюэль прызнаваўся, што некаторыя вуаерысцкія сцэны ў ягонай «**» (1967) ён зняў «*з паклонам Раману*». «*Агіда*» стала арыенцірам для  сюррэалістычнай вобразнасці і тонка псіхалагізаваных канцовак. Яго стужка «*Дзіця Размары''» спарадзіла моду 1970-х гадоў на містычныя фільмы жахаў на тэму сатанізму, самымі знакавымі з якіх сталі «'**» (1973) і «**'» (1976). Пісьменнік Роберт Сэндфард пісаў, што «*азіраючыся назад, мы можам назваць „Дзіця Размары“ — нараўне з такімі карцінамі, як „“ і „“, — адной з цэнтральных з’яў эвалюцыі „новага Галівуда“*». «*Кітайскі квартал*» апярэдзіў росквіт жанру  ў 1990-я гады. Фільм братоў Коэнаў «''*» (якому канскае журы на чале з Паланскім прысудзіла «*Залатую пальмавую галіну*») па прызнанні яго стваральнікаў —  у гонар Паланскага часоў «*пакаёвай трылогіі*».  наогул убачыў паміж лёсам пісьменніка з левымі поглядамі Бартана Фінка і Паланскім некаторае падабенства, у тым сэнсе, што абодва з’яўляюцца бежанцамі ад палітычнай ідэалогіі, якія пры гэтым звязалі сваю будучыню з камерцыйным кіно, для чаго абодва адпраўляюцца «*прадаваць свой талент*» у Галівуд. Аднак рэжысёр аказаўся нестандартным па амерыканскіх мерках кінематаграфістам, бо «*замест здавалася б гарантаванага камерцыйнага сцэнарыя напісаў зусім іншае — праекцыю сваіх фантазмаў і комплексаў, сваіх трагікамічных адносін са светам, свайго эгацэнтрызму і сваёй празмернасці*».

## Узнагароды 
Раман Паланскі неаднаразова ўзнагароджваўся прызамі фестываляў «*вялікай тройкі*»: Канскага, Венецыянскага і Берлінскага. У 1962 годзе Паланскі быў узнагароджаны  23-га Венецыянскага кінафестывалю за фільм «*Нож у вадзе*». У 1965 годзе рэжысёр атрымаў  і Прыз ФІПРЭСІ на  за фільм «*Агіда*». На  рэжысёр быў удастоены галоўнай узнагароды — «*Залатога мядзведзя*» — за фільм «*Тупік*». У 2002 годзе Паланскі атрымаў галоўную ўзнагароду 55-га Канскага кінафестывалю — «*Залатую пальмавую галіну*» — за фільм «*Піяніст*». У 2010 годзе атрымаў «*Сярэбранага мядзведзя*» за рэжысуру на 60-м Берлінскім кінафестывалі за фільм «*Прывід пяра*». На Венецыянскім кінафестывалі 2019 года быў узнагароджаны Гран-пры журы і  за фільм «*Я абвінавачваю*».

Сярод прэстыжных кінапрэмій Раман Паланскі ўдастоены дзесяці прэмій «*Сезар*», пяці «*Еўрапейскіх кінапрэмій*», трох прэмій «*BAFTA*», аднаго «*Залатога глобуса*» і адной прэміі «*Оскар*».

Паводле рэсурса «*Internet Movie Database''» Раман Паланскі агулам за сваю кар’еру быў узнагароджаны 98 кінапрэміямі, акрамя таго кінематаграфіст быў адзначаны яшчэ 95 намінацыямі.

## Фільмы пра Паланскага 
### Дакументальныя 
* «'**» () — рэжысёр , ЗША, Вялікабрытанія, 2008 год.
* «**'» () — рэжысёр , Вялікабрытанія, Італія, Германія, 2011 год.
* «*Раман Паланскі: Трэці лішні*» () — рэжысёр , ЗША, 2012 год.

### Мастацкія 
* «*Паланскі*» () — рэжысёр , ЗША, 2009 год. Жыццё Паланскага прыцягнула рэжысёра сваёй насычанасцю. «*Я… ніяк не мог зразумець, чаму ніхто да гэтага часу не зняў пра Паланскага фільм*», — казаў Чапа. Першапачаткова на ролю Рамана планавалася знайсці падыходзячага акцёра, але ў выніку Чапа сам выканаў ролю.
* Раман Паланскі стаў адным з персанажаў фільма Квенціна Таранціна «*Аднойчы ў Галівудзе*» (ролю выканаў польскі акцёр ) і яго , напісанай самім рэжысёрам.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
;На польскай мове
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

;На англійскай мове
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

;Аўтабіяграфія на англійскай мове
* 

;На рускай мове
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
*  



Катэгорыя:Кінарэжысёры Польшчы
Катэгорыя:Кінарэжысёры Францыі
Катэгорыя:Кінарэжысёры XX стагоддзя
Катэгорыя:Кінарэжысёры XXI стагоддзя
Катэгорыя:Кінапрадзюсары Польшчы
Катэгорыя:Кінапрадзюсары Францыі
Катэгорыя:Кінапрадзюсары XX стагоддзя
Катэгорыя:Кінапрадзюсары XXI стагоддзя
Катэгорыя:Акцёры Польшчы
Катэгорыя:Акцёры Францыі
Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя
Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя
Катэгорыя:Сцэнарысты Польшчы
Катэгорыя:Сцэнарысты Францыі
Катэгорыя:Сцэнарысты XX стагоддзя
Катэгорыя:Сцэнарысты XXI стагоддзя

Катэгорыя:Вязні польскіх гета
Катэгорыя:Выжылі ў Халакосце
Катэгорыя:Выпускнікі Кінашколы ў Лодзі

Катэгорыя:Лаўрэаты Еўрапейскай кінапрэміі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Давід дзі Данатэла»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус» за найлепшую рэжысёрскую працу
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую рэжысуру
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сезар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сезар» за найлепшую рэжысуру
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сярэбраны мядзведзь»
Катэгорыя:Камандоры французскага Ордэна мастацтваў і літаратуры
Катэгорыя:Афіцэры французскага Ордэна мастацтваў і літаратуры
Катэгорыя:Кавалеры французскага Ордэна мастацтваў і літаратуры
Катэгорыя:Узнагароджаныя залатым медалём «За заслугі ў культуры Gloria Artis»