open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дуранійская імперыя

**Дуранійская імперыя** ( ; ) або **Афганская імперыя** ( ; ), таксама вядомая як **Каралеўства Садазай** ( ; ), была афганскай імперыяй, якая была заснавана Ахмад-шахам Дурані ў 1747 годзе і ахоплівала частку Цэнтральнай Азіі, Іранскае плато і Індыйскі субкантынент. На сваёй самай вялікай тэрыторыі яна кіравала сучасным Афганістанам, Пакістанам, часткамі паўночна-ўсходняга і паўднёва-ўсходняга Ірана, усходняга Туркменістана і паўночна-заходняй Індыі. Разам з Асманскай імперыяй імперыя Дурані лічыцца адной з самых уплывовых мусульманскіх імперый другой паловы XVIII стагоддзя.

Ахмад быў сынам Мухамада Заман-Хана (афганскага правадыра племені Абдалі) і камандзірам Надэр-шаха Афшара. Пасля смерці Афшара ў чэрвені 1747 г. Ахмад умацаваў бяспеку ў Афганістане, узяўшы Кандагар, Газні, Кабул і Пешавар. Пасля ўступлення на пасаду караля нацыі ён змяніў сваё племянное імя з *Абдалі* на *Дурані*. У 1749 годзе Імперыя Вялікіх Маголаў саступіла суверэнітэт над большай часткай паўночна-заходняй Індыі афганцам. Затым Ахмад адправіўся на захад, каб завалодаць Мешхедам, якім кіравала дынастыя Афшарыдаў пад кіраўніцтвам Шахрох-шаха, які таксама прызнаваў сюзерэнітэт Афганістана. Пасля Ахмад накіраваў войска, каб падпарадкаваць тэрыторыі на поўнач ад Гіндукуша да Амудар’і, і ў хуткім часе ўсе розныя афганскія плямёны пачалі далучацца да яго справы. Пры Ахмадзе афганцы чатыры разы ўварваліся ў Індыю, падпарадкаваўшы частку Кашміра і большую частку Пенджаба. У пачатку 1757 года ён разрабаваў Дэлі, але дазволіў імператару Вялікіх Маголаў Аламгіру II заставацца пад намінальным кантролем, пакуль ён прызнаваў сюзерэнітэт Афганістана над рэгіёнамі на поўдзень ад ракі Інд.

Пасля смерці Ахмада ў 1772 годзе яго сын Цімур-шах Дурані стаў наступным кіраўніком дынастыі Дурані. Пры Цімуры горад Кабул стаў новай сталіцай імперыі Дурані, а Пешавар служыў яе зімовай сталіцай; аднак да гэтага часу імперыя пачала разбурацца. Дынастыя валадарыла ў Афганістане на працягу некалькіх пакаленняў, пакуль Дост Мухамед-хан і дынастыя Баракзаі не скінулі дынастыю Дурані ў Кабуле, што прывяло да яе выцяснення Эміратам Афганістан. Дуранійская імперыя лічыцца асноватворнай дзяржавай сучаснай нацыянальнай дзяржавы Афганістан, а Ахмад лічыцца бацькам нацыі.

## Заўвагі 

## Зноскі 

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Афганістан 1747—1809: Крыніцы ў дакументах Індыйскага офіса 
* Біяграфія Ахмад-шаха Абдалі (Дурані)
* Ахмад-шах Баба
* Гісторыя племя Абдалі 
* Афганістан і пошук адзінства Артыкул пра метады кіравання Дурані, апублікаваны ў *Asian Affairs*, том 38, выпуск 2, 2007 г., с.&nbsp;145–157.

Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Паўднёвай Азіі
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Цэнтральнай Азіі
Катэгорыя:Гісторыя Пакістана
Катэгорыя:Імперыі Азіі
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Пакістана
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Афганістана
Хасын (рака)

**Хасы́н** () — рака ў Хасынскім і Ольскім раёнах Магаданскай вобласці Расіі, левы прыток ракі Армані.

Сваю назву рака атрымала ад эвенскага слова «Хэсэн», што азначае статак (па іншай версіі — вуглісты сланец). Хасын цячэ ў мерыдыянальным напрамку ад Ахоцка-Калымскага водападзелу да Ахоцкага мора, даўжыня — 115 км, плошча яе вадазбору — 3090 км². Замярзае ў канцы кастрычніка, адкрываецца ў маі. Жыўленне снегавое і дажджавое, вялікая колькасць парогаў. Рака несуднаходная на ўсім працягу, маюцца турыстычныя маршруты (сплаў на гумавых лодках), багатая рыбай, галоўным чынам, розных відаў ласасёвых — прэснаводных і прахадных (заходзяць на нераст).

Паводле даных назіранняў з 1941 па 1988 гады сярэднегадавы расход вады за 67 км ад вусця складае 8,77 м³/с, максімальны расход прыпадае на чэрвень, мінімальны — на сакавік.

Катэгорыя:Рэкі Магаданскай вобласці
Катэгорыя:Басейн Ахоцкага мора
Цянькінскі раён

**Цянькінскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) у Магаданскай вобласці Расіі. У межах арганізацыі мясцовага самакіравання ў межах раёна функцыянуе Цянькінская гарадская акруга, з 1 студзеня 2023 года — Цянькінская муніцыпальная акруга.

Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак гарадскога тыпу Усць-Омчуг. Раён размешчаны на паўднёвым захадзе вобласці. Мяжуе на поўначы з Сусуманскім і Ягаднінскім раёнамі, на поўдні — з Ольскім раёнам, на ўсходзе — з Хасынскім раёнам, на захадзе — з Хабараўскім краем. Плошча раёна — 35,6 тыс. км². На тэрыторыі раёна знаходзіцца мноства рудных і россыпных радовішчаў золата, у прыватнасці, Наталкінскае золатаруднае радовішча.

Раён утвораны Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 2 снежня 1953 года ў складзе новаўтворанай Магаданскай вобласці з часткі Сярэднеканскага раёна.

Катэгорыя:Раёны Магаданскай вобласці
Хасынскі раён

**Хасы́нскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) у Магаданскай вобласці Расіі. У межах арганізацыі мясцовага самакіравання ў межах раёна функцыянуе Хасынская гарадская акруга, з 1 студзеня 2023 года — Хасынская муніцыпальная акруга.

Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак гарадскога тыпу Палатка.

## Геаграфія 
Раён размешчаны ў цэнтральнай частцы Магаданскай вобласці, на поўнач ад абласнога цэнтра, названы ад назвы сваёй галоўнай ракі — Хасын.

На поўначы тэрыторыя раёна мяжуе з Ягаднінскім і Сярэднеканскім раёнамі, на поўдні — з тэрыторыяй муніцыпальнага ўтварэння Горад Магадан, на захадзе супадае з межамі Ольскага і Цянькінскага раёнаў і на ўсходзе — з Амсукчанскім і Ольскім раёнамі Магаданскай вобласці.

Агульная плошча Хасынскага раёна — 19252 км².

## Гісторыя 
Раён утвораны ў пачатку 1967 года ў адпаведнасці з указам Прэзідыума ВС СССР ад 30 снежня 1966 года шляхам вылучэння з паўднёва-ўсходняй часткі Ягаднінскага (Аткінскі і Мякіцкі пассаветы) і Цянькінскага раёнаў, а таксама шэрагу тэрыторый, якія падпарадкоўваліся Магаданскаму гарсавету.

Катэгорыя:Раёны Магаданскай вобласці
Кашэхабльскі раён

**Кашэха́бльскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе Рэспублікі Адыгея Расійскай Федэрацыі.

Адміністрацыйны цэнтр — аул Кашэхабль.

## Геаграфія 
Размешчаны ва ўсходняй частцы Рэспублікі Адыгея і выцягнуты з поўначы на поўдзень. Працягласць тэрыторыі раёна з поўначы на поўдзень складае 75 км, з захаду на ўсход — 17 км. Плошча раёна — 607,52 км².

Мяжуе на захадзе з Гіягінскім, на паўночным захадзе — з Шаўгенаўскім раёнамі Адыгеі, а таксама на захадзе — з Курганінскім, на паўднёвым усходзе — з Лабінскім і на паўднёвым захадзе — з Мастоўскім раёнамі Краснадарскага края.

Знаходзіцца ў перадгорнай зоне рэспублікі. Рэльеф мясцовасці пераважна ўзгорысты, парэзаны бэлькамі і паніжэннямі. На поўдні і паўднёвым захадзе рэльеф паступова змяняецца на гарысты. У глебавым покрыве раёна большае распаўсюджванне атрымалі вышчалачаныя чарназёмы.

Гідраграфічная сетка прадстаўлена мноствам крынічных рэк, найбольш буйнымі з якіх з’яўляюцца рэкі Лаба, Ходзь, Фарс, Чэхрак.

Клімат вільготны ўмераны з адчувальным уплывам блізкасці Чорнага мора. Сярэднія паказчыкі тэмпературы паветра вагаюцца ад +23,5&nbsp;°C у ліпені да 0&nbsp;°C у студзені. Найбольш высокая тэмпература назіраецца ў пачатку жніўня, а найбольш нізкая ў канцы студзеня — пачатку лютага. Сярэднегадавая колькасць ападкаў складае 750 мм. Найбольшая колькасць ападкаў выпадае ў летні перыяд.

Катэгорыя:Раёны Адыгеі
Краснагвардзейскі раён (Адыгея)

**Краснагвардзейскі раён** ()  — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе Рэспублікі Адыгея Расійскай Федэрацыі.

Адміністрацыйны цэнтр — сяло Краснагвардзейскае.

## Геаграфія 
Размешчаны ў паўночна-заходняй частцы Рэспублікі Адыгея. Агульная плошча тэрыторыі раёна складае 752,52 км².

Мяжуе на ўсходзе з Шаўгенаўскім, на паўднёвым захадзе — з Тэўчэжскім раёнамі Адыгеі, а таксама на захадзе праз Краснадарскае вадасховішча і Кубань — з Краснадарскай гарадской акругай і Дынскім раёнам, на поўдні — з Беларэчанскім, на поўначы — з Усць-Лабінскім
раёнамі Краснадарскага края.

Раён знаходзіцца ў раўніннай зоне рэспублікі. Рэльеф мясцовасці слабараздзелены і слабахвалісты характар, з агульным паніжэннем з паўднёвага ўсходу на паўночны захад да Краснадарскага вадасховішча. У глебавым покрыве раёна найбольшае распаўсюджванне атрымалі вышчалачаныя чарназёмы.

Галоўнымі воднымі артэрыямі раёна з’яўляюцца рэкі — Лаба і Кубань. На тэрыторыі раёна ў Лабу ўпадаюць рэкі (левыя прытокі) — Псенафа, Гіяга, Псенчук і інш. У Кубань у сваю чаргу ўпадае рака Белая, крыху ніжэй аула Адамій.

Клімат на тэрыторыі раёна вільготны ўмераны, з адчувальным уплывам блізкасці Чорнага мора. Сярэднія паказчыкі тэмпературы паветра вагаюцца ад +24,0&nbsp;°C у ліпені да 0&nbsp;°C у студзені. Найбольш высокія тэмпературы паветра назіраюцца ў пачатку жніўня, а найбольш нізкія ў канцы студзеня ці ў пачатку лютага. Сярэднегадавая колькасць ападкаў складае каля 700 мм. Найбольшая колькасць ападкаў выпадае ў летні перыяд.

Катэгорыя:Раёны Адыгеі
Сацыял-дэмакратычная партыя Эстоніі

**Сацыял-дэмакратычная партыя Эстоніі (СДПЭ)** () — палітычная партыя ў Эстоніі.

Створана ў верасні 1990 года, калі Замежнае аб’яднанне Сацыялістычнай партыі Эстоніі аб’ядналася з трыма іншымі партыямі ў Сацыял-дэмакратычную партыю Эстоніі.

Партыя ўваходзіць у ПЕС і Сацінтэрн. СДПЭ мае моладзевае крыло — *Маладых сацыял-дэмакратаў*, і жаночую аргнізацыю ўнутры партыі — *Кадры*.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Сацыялістычны інтэрнацыянал
Катэгорыя:Партыі-члены ПЕС
Эстонія
Катэгорыя:Палітычныя партыі Эстоніі
Майкопскі раён

**Майко́пскі раён** ()  — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе Рэспублікі Адыгея Расійскай Федэрацыі.

Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак гарадскога тыпу Тульскі.

## Геаграфія 
Размешчаны ў паўднёвай частцы Рэспублікі Адыгея. Агульная плошча тэрыторыі раёна складае 3667,43 км².

Мяжуе на поўначы з Майкопскай гарадской акругай і Гіягінскім раёнам Адыгеі, а таксама на ўсходзе — з Мастоўскім, на захадзе — з Апшэронскім, на паўночным захадзе — з Беларэчанскім раёнамі Краснадарскага края, а на поўдні — з гарадской акругай горада-курорта Сочы таго ж края.

Большую частку раёна складае горная зона, якая пераходзіць на поўначы ў перадгорную. Рэльеф мясцовасці пераважна ўзгорысты на поўначы і гарысты на поўдні. У глебавым покрыве раёна найбольшае распаўсюджванне атрымалі горныя чарназёмы. Тэрыторыі высакагорных масіваў ахоплены абледзяненнем. Вышэйшым пунктам раёна і ўсёй рэспублікі з’яўляецца гара Чугуш (3237 м). Сярод турыстаў найбольш папулярныя плато Лага-Накі і Фішт-Аштэнскі горны масіў.

Галоўнай воднай артэрыяй раёна з’яўляецца рака Белая, якая праходзіць па цэнтральнай частцы раёна. Найбольш буйнымі яе прытокамі на тэрыторыі раёна з’яўляюцца рэкі Курджыпс, Дэгуака, Бзыха, Фартэпіянка і іншыя (левыя прытокі), Малчэпа, Кіша, Сюк, Дах, Мешока, Хаджох, Фюнтв і іншыя (правыя прытокі). Таксама на тэрыторыі раёна бяруць свой пачатак рэкі Улька, Кужора, Сераль і іншыя, якія адносяцца да іншых рачных падбасейнаў.

Клімат на тэрыторыі раёна вільготны ўмераны, важную ролю адыгрывае блізкасць Чорнага мора і пераходнае становішча ад умеранага да субтрапічнага клімату. Сярэднія паказчыкі тэмпературы паветра вагаюцца ад +23,0&nbsp;°C у ліпені да −1,0&nbsp;°C у студзені. Сярэднегадавая тэмпература складае 11,0&nbsp;°C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў складае каля 1000 мм. Найбольшая колькасць ападкаў выпадае ў вясновы перыяд.

## Славутасці 
 ля пасёлка Каменнамосцкага]]
Асноўныя славутасці на тэрыторыі раёна:
* Вадаспады Руфабга
* Хаджохская цясніна
* Плато Лага-Накі
* Фішт-Аштэнскі горны масіў
* Музей прыроды ў пасёлку Гузерыпль
* Групы старажытных дальменаў (IV—III тыс. да н. э.)
* Пячоры раёна

Катэгорыя:Раёны Адыгеі
Рэабілітацыя

**Рэабілітацыя** (, *аднаўленне*):
* Фізічная рэабілітацыя
* Юрыдычная рэабілітацыя (СССР)
Партыя рабочай справы

**Партыя рабочай справы (ПРС) ** — трацкісцкая палітычная партыя Бразіліі. Арыгінальная назва , скарочана — **PCO**.

Вытокі стварэння партыі ўзыходзяць да 1978 года, калі была ўтворана арганізацыя «Бразільская трацкісцкая тэндэнцыя» (, TTB). У 1980 годзе TTB увайшла ў склад Партыі працоўных. Фактычна Партыя рабочай справы ўтварылася ў 1995 годзе, пасля таго, як у 1990—1991 гадах некаторыя члены Партыі працоўных пакінулі яе з-за палітычных рознагалоссяў. ПРС прытрымліваецца трацкісцкай накіраванасці. Партыя яшчэ не мела прадстаўнікоў у бразільскім Нацыянальным кангрэсе.

## Спасылкі 
* www.pco.org.br — афіцыйны сайт

Катэгорыя:Палітычныя партыі Бразіліі
Катэгорыя:Палітычныя партыі, заснаваныя ў 1995 годзе
Катэгорыя:Камуністычныя партыі Бразіліі
Ольстэрская юніянісцкая партыя

**Ольстэрская юніянісцкая партыя** () — юніянісцкая палітычная партыя ў Паўночнай Ірландыі. Партыя была заснаваная ў 1905 годзе, вылучыўшыся з Ірландскага юніянісцкага альянсу ў Ольстэры. Узначаленая Эдуардам Карсанам, партыя змагалася супраць руху гомрул. Пры падзеле Ірландыі яна была кіруючай партыяй Паўночнай Ірландыі з 1921 па 1972 гады. Пад кіраўніцтвам Дэвіда Трымбла партыя заключыла Белфасцкае пагадненне ў 1998 годзе, якое скончыла ірландскі канфлікт. Трымбл займаў пасаду першага міністра Паўночнай Ірландыі з 1998 па 2002 гады. У 2003 годзе партыя прайграла выбары Дэмакратычнай юніянісцкай партыі. З 1905 па 1972 гады партыя фактычна з’яўлялася паўночна-ірландскай філіялам Кансерватыўнай партыі.

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Палітычныя партыі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Палітыка Паўночнай Ірландыі
Новая ўсходняя палітыка

**Новая ўсходняя палітыка** (), або **ўсходняя палітыка** () — тэрмін, які выкарыстоўваецца для характарыстыкі знешняй палітыкі сацыял-дэмакратычнага ўрада ФРГ Вілі Бранта па паляпшэнні адносін з камуністычнымі дзяржавамі Цэнтральнай і Усходняй Еўропы.

У 1970 годзе паміж ФРГ і СССР быў падпісаны маскоўскі дагавор, які прызнаў непарушнасць межаў ФРГ і ГДР. У кастрычніку гэтага ж года Вілі Брант наведаў Варшаву — гэта быў першы візіт канцлера Германіі ў Польшчу пасля заканчэння вайны. Падчас візіту быў падпісаны варшаўскі дагавор, якая таксама прызнаў непарушнасць межаў ФРГ і ПНР. Таксама падчас візіту Вілі Брант схіліў калені перад помнікам ахвярам паўстання ў Варшаўскім гета, што стала знакавым жэстам пакаяння перад палякамі з боку немцаў.

У 1971 годзе пры ўдзеле ФРГ было падпісана чатырохбаковае пагадненне па Берліне, які прызнаваў Заходні Берлін як горад-дзяржаву. У 1972 годзе быў заключаны асноватворны дагавор паміж ГДР і ФРГ, якая прызнае мяжу паміж ГДР і ФРГ.

За свае намаганні ў разрадцы міжнароднай напружанасці Вілі Брант атрымаў Нобелеўскую прэміі міру ў 1971 годзе.

Катэгорыя:Знешняя палітыка Германіі
Катэгорыя:Халодная вайна
Тахтамукайскі раён

**Тахтамукайскі раён** ()  — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе Рэспублікі Адыгея Расійскай Федэрацыі.

Адміністрацыйны цэнтр — аул Тахтамукай.

## Геаграфія 
Размешчаны ў паўночна-заходняй частцы Рэспублікі Адыгея. Агульная плошча тэрыторыі раёна складае 463,60 км².

Мяжуе з на ўсходзе з Тэўчэжскім раёнам Адыгеі, на поўначы па рацэ Кубані — з Краснадарскай гарадской акругай, на паўднёвым усходзе — з гарадской акругай горада Гарачы Ключ, на поўдні і захадзе — з Северскім раёнам Краснадарскага края.

Раён знаходзіцца ў раўніннай зоне рэспублікі. Рэльеф мясцовасці мае слабараздзелены і слабахвалісты характар на поўначы, які паступова пераходзіць на поўдні ва ўзгорыстую мясцовасць. Прасочваецца агульнае паніжэнне з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. У глебавым покрыве раёна найбольшае распаўсюджванне атрымалі вышчалачаныя чарназёмы.

Галоўнай воднай артэрыяй раёна з’яўляецца рака Кубань. На тэрыторыі раёна знаходзяцца вусці многіх яго левых прытокаў — Афіпс, Супс, Сухі Аўшэдз, Бзюк, Вошук, Уне-Убат, Чыбій, Чытук і інш. На тэрыторыі раёна размешчаны тры буйныя вадасховішчы — Шапсугскае, Кастрычніцкае і Шэнджыйскае. Нізоўе ракі Вошук таксама забруджана. Вадасховішчы звязаны паміж сабой і ракой Кубань, каналамі — Чыбійскі, Супсоўскі, Трахоўскі і інш. У наваколлях аула Старабжэгокай, у даліне ракі Кубань, размешчаны азёры — Бжэгокай.

Клімат на тэрыторыі раёна вільготны ўмераны, з адчувальным уплывам блізкасці Чорнага мора. Сярэднія паказчыкі тэмпературы паветра вагаюцца ад +24,0&nbsp;°C у ліпені да 0&nbsp;°C у студзені. Найбольш высокія тэмпературы паветра назіраюцца ў пачатку жніўня, а найбольш нізкія ў канцы студзеня ці ў пачатку лютага. Сярэднегадавая колькасць ападкаў складае каля 700 мм. Найбольшая колькасць ападкаў выпадае ў летні перыяд.

Катэгорыя:Раёны Адыгеі
Улька (прыток Лабы)

**Улька** (; ) — рака ў Рэспубліцы Адыгея Расіі, левы прыток Лабы (басейн Кубані). Вусце ракі раней знаходзілася за 48 км па левым беразе ракі Лаба, зараз яно губляецца ў заліўных палях ля хутара Вясёлы. Даўжыня ракі — 100 км, плошча вадазборнага басейна — 402 км².

Катэгорыя:Рэкі Адыгеі
Катэгорыя:Басейн Кубані
Чугуш

**Чугуш** — горная вяршыня ў заходняй частцы Вялікага Каўказа, ля вытокаў ракі Белая, з’яўляецца найвышэйшы пунктам Рэспублікі Адыгея. Назва мае адыгскія карані, і па розных версіях перакладаецца як «Вяршыня зямлі», «Горная паша Чуа», «Апякунка дрэў».

Складзена гара Чугуш гнейсамі, крышталічнымі сланцамі і гранітамі. На схілах букава-піхтавыя лясы, вышэй субальпійскія лугі; на паўночных і ўсходніх схілах знаходзяцца дзесяць каравых і вісячых ледавікоў плошчай 1,2 км. З масіва Чугуш пачынаюцца вытокі рэк Бярозавай, Чэсу і Кішы, правых прытокаў ракі Белай. Да вяршыні Чугуша пракладзены альпінісцкія маршруты 2-А—2-Б катэгорыі складанасці.

Катэгорыя:Горныя вяршыні Расіі
Катэгорыя:Горныя вяршыні Каўказа
Катэгорыя:Геаграфія Краснадарскага края
Катэгорыя:Геаграфія Адыгеі
Сярэднеканскі раён

**Сярэднеканскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) у Магаданскай вобласці Расіі. У межах арганізацыі мясцовага самакіравання ў межах раёна функцыянуе Сярэднеканская гарадская акруга, з 1 студзеня 2023 года — Сярэднеканская муніцыпальная акруга.

Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак гарадскога тыпу Сеймчан.

Размешчаны ў паўночнай частцы Магаданскай вобласці. На поўначы мяжуе з Якуціяй і Чукоцкай аўтаномнай акругай. Па тэрыторыі раёна працякае рака Калыма і яе прытокі Каркадон, Сугой, Сеймчан.

Катэгорыя:Раёны Магаданскай вобласці
Каркадон

**Каркадон** () — рака ў Магаданскай вобласці Расіі, правы прыток Калымы. Даўжыня — 476 км, плошча басейна — . Па плошчы басейна пасля Амалона і Анюя з’яўляецца трэцім прытокам Калымы. Асноўны прыток — Булун (правы).

Бярэ пачатак на паўднёва-ўсходніх схілах Каркадонскага хрыбта, працякае паміж ім і хрыбтом Малькаты, у вярхоўях мае горны характар з бурным цячэннем і парогамі; у нізоўі цячэнне супакойваецца, рака выходзіць на шырокую забалочаную даліну. Рэчышча разгаліноўваецца на рукавы, меандруе.

У басейне Каркадона звыш за 1100 тэрмакарставых азёр і балот.

Катэгорыя:Рэкі Магаданскай вобласці
Катэгорыя:Басейн Усходне-Сібірскага мора
Шаўгенаўскі раён

**Шаўгенаўскі раён** ()  — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе Рэспублікі Адыгея Расійскай Федэрацыі.

Адміністрацыйны цэнтр — аул Хакурынахабль.

## Геаграфія 
Шаўгенаўскі раён знаходзіцца ў паўночнай частцы Рэспублікі Адыгея. Тэрыторыю перасякае паралель 45 градусаў паўночнай шыраты. Плошча тэрыторыі раёна складае — 521,4 км².

Мяжуе на паўднёвым усходзе з Кашэхабльскім, на поўдні — з Гіягінскім, на захадзе — з Краснагвардзейскім раёнамі Адыгеі, на паўднёвым захадзе — з Беларэчанскім, на поўначы — з Усць-Лабінскім і Курганінскім раёнамі Краснадарскага края.

Тэрыторыя раёна размешчана на алювіяльна-пралювіяльнай трасе, на водападзельнай раўніне, раздзеленай рэкамі Гіяга, Улька, Гразнуха і Фарс.

Па плошчы раён пераўзыходзіць толькі Тахтамукайскі, аднак шчыльнасць насельніцтва Шаўгенаўскага раёна амаль у пяць разоў ніжэйшая пры прыкладна аднолькавай колькасці населеных пунктаў і шчыльнасці іх сеткі. Гэта звязана з тым, што ён з’яўляецца пераважна аграрным і тут адсутнічаюць гарадскія паселішчы.

Сельскагаспадарчыя землі займаюць 64,7 % плошчы тэрыторыі раёна і складаюць 12,8 % ад плошчы ўсіх зямель сельскагаспадарчага прызначэння рэспублікі.

Шаўгенаўскі раён размешчаны на нахільнай да паўночнага захаду, нізінай хвалістай Закубанскай раўніне. З поўначы тэрыторыя раёна мяжуе са спадзістай нахільнай Прыкубанскай раўнінай з адзнакамі абсалютных вышынь каля мяжы рэспублікі 10—140 м над узроўнем мора.

Большую частку Шаўгенаўскага раёна займаюць заходне-прадкаўказскія вышчалачаныя чарназёмы. Вышчалачаныя чарназёмы маюць да 6 % перагною, шчыльны склад, невялікую водапранікальнасць.

У Шаўгенаўскім раёне вядомы радовішчы высакаякасных сартоў глін і суглінкаў для вытворчасці цэглы, керамзіту і іншых керамічных вырабаў.

### Клімат 
Клімат у раёне мяккі, вільготны, умераны. Сярэдняя працягласць сонечнага ззяння змяняецца ад 1750 да 2200 гадзін у год, пры змене вышыні сонца ад 22 апоўдні 22 снежня, да 68 апоўдні 22 чэрвеня. На тэрыторыі раёна на паверхню зямлі за год паступае 117—120 ккал/см² сумарнай радыяцыі. Вялікая колькасць сумарнай радыяцыі вызначае працяглы вегетацыйны перыяд 230—240 дзён.

Сярэднегадавая тэмпература паветра складае 9,8&nbsp;°C. Самы халодны месяц: студзень. Сярэднія студзеньскія тэмпературы для Шаўгенаўскага раёна складаюць −2,0&nbsp;°C. У ліпені сярэдняя месячная тэмпература складае каля +23,0&nbsp;°C. Працягласць безмарознага перыяду складае 190 дзён. Сярэднегадавая тэмпература глебы складае +12 … +13&nbsp;°C, у ліпені назіраюцца максімальныя тэмпературы глеб (да +30&nbsp;°C), у студзені — мінімальныя (−3 … −4&nbsp;°C). Сярэднія тэмпературы глебы зніжаюцца з поўначы на поўдзень і з захаду на ўсход.

У Шаўгенаўскім раёне гадавая сума ападкаў — 500—700 мм, за год тут фіксуецца 115—150 дзён з ападкамі. Максімум выпадзення ападкаў назіраецца ў маі-чэрвені, што тлумачыцца вялікай паўтаранасцю атлантычных цыклонаў. Мінімальная колькасць ападкаў прыпадае на пачатак восені. Характар выпадзення ападкаў змяняецца пасезонна: з кастрычніка па красавік пераважаюць абложныя дажджы, з мая па верасень — ліўневыя.

Катэгорыя:Раёны Адыгеі
Мінскі дзяржаўны каледж мастацтваў

**Мінскі дзяржаўны каледж мастацтваў** — сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова ў горадзе Мінск. Размешчаны па вуліцы Лейтэнанта Кіжаватава, 9.

## Гісторыя 
Установа адукацыі была створана ў 1975 годзе як *Мінскае культурна-асветнае вучылішча* з мэтай падрыхтоўкі арганізатараў забаўляльнай дзейнасці, кіраўнікоў калектываў мастацкай самадзейнасці для клубных устаноў Мінскай вобласці. У 1990 годзе Мінскае культурна-асветнае вучылішча рэарганізавана ў *Мінскае вучылішча мастацтваў і культуры*. З 1992 года Мінскае вучылішча мастацтваў і культуры перайменавана ў *Мінскае дзяржаўнае вучылішча мастацтваў*. У 2001 годзе вучылішча было рэарганізавана ў *Мінскі дзяржаўны каледж мастацтваў*.

## Спасылкі 
* Гісторыяя каледжа на сайце Галоўнага ўпраўлення культуры Мінскага абласнога выканаўчага камітэта 
* 

Катэгорыя:Каледжы Мінска
Катэгорыя:1975 год у Беларусі
Катэгорыя:Вуліца Лейтэнанта Кіжаватава (Мінск)
Катэгорыя:Мастацкія вучылішчы Беларусі
Іван Кірылавіч Цішчанка

**Іван Кірылавіч Цішчанка** (, в. Улукі, Слаўгарадскі раён, Магілёўская вобласць — ) — беларускі фалькларыст, літаратуразнавец. Кандыдат філалагічных навук (1969), прафесар (1992).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (філалагічны факультэт, 1956).
    
Працаваў у Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН Беларусі (з 1957, старшы навуковы супрацоўнік), Беларускім дзяржаўным універсітэце культуры (з 1992, факультэт беларускай культуры і сучаснага мастацтва, кафедра фальклору, прафесар).

Член Саюза беларускіх пісьменнікаў з 1997 года.

Навуковыя інтарэсы: гісторыя беларускай фалькларыстыкі; беларуская міфалогія; песенная народная творчасць.

## Узнагароды 
Дзяржаўная прэмія Беларускай ССР (1986).

## Бібліяграфія 
* Белорусская частушка. Вопросы генезиса жанра : автореферат диссертации … кандидата филологических наук : 648 / И. К. Тищенко. — Минск, 1969.

## Літаратура 
* Тищенко Иван Кириллович / А. С. Лис // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 227—228.
* Цішчанка Іван Кірылавіч / Я. К. Адамовіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2003. — Т. 17. — С. 131.
* Цішчанка Іван Кірылавіч // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі : у 5 т. — Мінск, 1987. — Т. 5. — С. 483.
* Цішчанка Іван Кірылавіч / А. С. Ліс // Беларускі фальклор : энцыклапедыя : [у 2 т.]. — Мінск, 2006. — Т. 2. — С. 716.
* Цішчанка Іван Кірылавіч / Арсень Ліс // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі : у 6 т. — Мінск, 2003. — Т. 6, кн. 2. — С. 108.
* Цішчанка Іван Кірылавіч / Л. А. Суднік // Этнаграфія Беларусі : энцыклапедыя. — Мінск, 1989. — С. 522.
* Цішчанка Іван / Л. С. Савік; [складальнік бібліяграфіі] В. М. Грышкевіч // Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. — Мінск, 1995. — Т. 6. — C. 230—232.
Гіягінскі раён

**Гіягі́нскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе Рэспублікі Адыгея Расійскай Федэрацыі.

Адміністрацыйны цэнтр — станіца Гіягінская.

## Геаграфія 
Раён размешчаны ў цэнтральнай частцы Рэспублікі Адыгея на перадгорнай .

Агульная плошча тэрыторыі раёна складае 796,63 км².

Мяжуе на поўдні з Майкопскім раёнам і Майкопскай гарадской акругай, на поўначы — з Шаўгенаўскім, на ўсходзе — з Кашэхабльскім раёнамі Адыгеі, а таксама на паўднёвым усходзе — з Мастоўскім і на захадзе — з Беларэчанскім раёнамі Краснадарскага края.

Знаходзіцца ў перадгорнай зоне рэспублікі. Рэльеф мясцовасці грудкавата-ўзгорысты, парэзаны бэлькамі і паніжэннямі. Сярэднія вышыні на тэрыторыі раёна складаюць каля 180 метраў над узроўнем мора. У глебавым покрыве раёна найбольшае распаўсюджванне атрымалі вышчалачаныя чарназёмы.

Гідраграфічная сетка ў асноўным прадстаўлена мноствам крынічных рэк, найбольш буйнымі і значнымі з якіх з’яўляюцца рэкі Гіяга, Фарс, Чэхрак, Улька, Айрум (ніжні), Айрум (верхні), Келермес, Калмыж, Закаляйка і іншыя, якія нясуць свае воды ў Лабу. Таксама ў раёне ёсць каля 50 штучных вадаёмаў.

Клімат на тэрыторыі раёна вільготны ўмераны, з адчувальным уплывам блізкасці Чорнага мора. Сярэднія паказчыкі тэмпературы паветра вагаюцца ад +23&nbsp;°C у ліпені да 0&nbsp;°C у студзені. Найбольш высокія тэмпературы паветра назіраюцца ў пачатку жніўня, а найбольш нізкія ў канцы студзеня ці ў пачатку лютага. Сярэднегадавая колькасць ападкаў складае каля 750 мм. Найбольшая колькасць ападкаў выпадае ў летні перыяд. Велічыня адноснай вільготнасці няўстойлівая.

Катэгорыя:Раёны Адыгеі
Дэбін

**Дэ́бін** () — пасёлак гарадскога тыпу на левым беразе Калымы ў Ягаднінскай гарадской акрузе Магаданскай вобласці Расіі. За 4 км вышэй па цячэнні Калымы размешчана аднайменная рака. Дэбін знаходзіцца на трасе Магадан — Усць-Нера (Калымскі тракт). За 40 км (30 км па прамой) вышэй па цячэнні Калымы размешчана Калымская ГЭС і пасёлак Сінягор’е.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Магаданскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1937 годзе
Белічан

**Белічан** () — нежылы пасёлак гарадскога тыпу ў Сусуманскім раёне Магаданскай вобласці Расіі. Размяшчаецца на беразе ракі Берэлёх. Пасёлак Белічан заснаваны як пасёлак работнікаў прыіску «Эксперыментальны», створанага ў 1961 годзе як база Усесаюзнага НДІ золата і рэдкіх металаў для тэсціравання і даследавання новых спосабаў здабычы золата. Пасёлак узнік раней названага прыіска, у лістападзе 1950 года, шляхам зліцця прыіскаў «Белічан» і «Куранах» у адзіны прыіск і пасёлак. Статус пасёлка гарадскога тыпу Белічан атрымаў у 1965 годзе. Знаходзіўся за 15 км ад раённага цэнтра горада Сусуман і за 12 км ад пасёлка Мальдзяк, дзе ў 1939 годзе ў зняволенні знаходзіўся С. П. Каралёў.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Магаданскай вобласці
Шумілава

**Шумілава** — жаночая форма прозвішча Шумілаў.

## Прозвішча 
* Кацярына Яўгенаўна Шумілава (нар. 1986) — расійская біятланістка. Срэбны прызёр Алімпійскіх гульняў 2014 года ў жаночай эстафеце.
* Эмілія Іванаўна Шумілава (1929—2008) — артыстка балета, балетазнавец.
Эмілія Іванаўна Шумілава

**Эмілія Іванаўна Шумілава** (, Яраслаўль, Расія — ) — беларуская артыстка балета, балетазнавец. Кандыдат мастацтвазнаўства (1967), прафесар.

## Біяграфія 
Скончыла Маскоўскае харэаграфічнае вучылішча (1947), Дзяржаўны інстытут тэатральнага мастацтва імя А. В. Луначарскага (1954), Акадэмію грамадскіх навук пры ЦК КПСС (аспірантура, 1967).
    
Працавала ў Новасібірскім тэатры оперы і балета (з 1947, артыстка балета), адначасова Новасібірскім харэаграфічным вучылішчы (1957—1963, дырэктар і мастацкі кіраўнік), Новасібірскім абласным упраўленні культуры (1963—1964, намеснік начальніка ўпраўлення), Міністэрстве культуры РСФСР (1967—1971, начальнік метадычнага аддзела), Інстытуце гісторыі мастацтваў (г. Масква, 1971—1975, старшы навуковы супрацоўнік), Мінскім інстытуце культуры (з 1975, кафедра рэжысуры масавых свят, у 1982—1993 — загадчык кафедры), Дзяржаўнай акадэміі славянскай культуры (г. Масква, з 1993, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: праблемы балетнага тэатра; нацыянальнае ў мастацкай культуры, харэаграфічнай фалькларыстыцы; музычна-харэаграфічнае выхаванне дзяцей і моладзі.

## Бібліяграфія 
* Реализм современного балета : автореферат диссертации … кандидата искусствоведения / Шумилова Эмилия Ивановна. — Москва, 1967.
  

## Літаратура 
* Шумілава Эмілія Іванаўна / М. А. Козенка // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2003. — Т. 17. — С. 486.
* Шумілава Эмілія Іванаўна / М. А. Козенка // Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 т. — Мінск, 2003. — Т. 2. — С. 540.
* Шумилова Эмилия Ивановна // Балет : энциклопедия. — Москва, 1981. — С.
* Шумилова Эмилия Ивановна // Русский балет : энциклопедия. — Москва, 1997.
Ленстэр

**Ленстэр**, **Лейнстэр** (, ) — правінцыя на ўсходзе Ірландыі, цалкам размешчаная на тэрыторыі Рэспублікі Ірландыя. Уключае графствы: Карлоў, Дублін, Кілдэр, Кілкені, Лііш, Лонгфард, Лаўт, Міт, Офалі, Заходні Міт, Уэксфорд і Уіклоў. Насельніцтва 2 504 814 чалавек (2011).

## Геаграфія 
Плошча тэрыторыі .

## Гісторыя 
Назва Ленстэр паходзіць ад ірландскага *Cúige Laighean* — назвы дамінуючага племя на тэрыторыі сучаснай Паўднёва-Усходняй Ірландыі, а таксама суфікса *tír*, які азначае «зямля».

## Спорт 
У рэгбі Ленстэр прадстаўлены аднайменнай камандай, тройчы пераможцам Кубка Хейнекен, двойчы чэмпіёнам Про14.

## Заўвагі 
Катэгорыя:Правінцыі Ірландыі
Жалезны воўк (Літва)

**Жалезны воўк** () — ваенізаваная прафашысцкая арганізацыя, якая дзейнічала ў Літве падчас аўтарытарнага рэжыму Антанаса Смятоны.

Арганізацыя была ўтворана ў 1927 годзе Аўгусцінасам Вальдэмарасам, былым кіраўніком хрысціянскіх дэмакратаў і прэм’ерам Літвы да 1926 года. Назва руху паходзіць з легенды пра сон Гедзіміна, папулярызаванай Адамам Міцкевічам у «Пане Тадэвушу». Функцыі ганаровага кіраўніка арганізацыі выконваў сам Антанас Смятона. Але неўзабаве прэзідэнт і прэм’ер апынуліся ў супрацьлеглых лагерах. Арганізацыя выкарыстоўвалася Вальдэмарасам як сродак барацьбы з палітычнымі апанентамі. Аб’яднанне мела значную падтрымку сярод маладых афіцэраў літоўскай арміі, якія захапляліся лозунгамі фашызму і лічылі, што Смятона праводзіць надта памяркоўную палітыку. Рух быў забаронены ў 1930 годзе, пасля чаго ён пачаў дзейнічаць падпольна і кантактаваць з Германіяй. У красавіку 1934 года члены арганізацыі здзейснілі няўдалую спробу дзяржаўнага перавароту, пасля чаго Вальдэмарас апынуўся ў няволі. У 1938 годзе ён выйшаў на волю і эміграваў.

## Спасылкі 
* Aras Lukšas. Lietuviškas duumviratas: pabaigos pradžia.
* Aušra Jurevičiūtė. Lietuvos Kariuomenės Kūrėjų Savanorių Sąjunga ir jos vaidmuo vidaus politikoje 1927—1940 metais.
* P.Šileikos byla: žmogžudystė Duonelaičio gatvėje.
* Bernardas Gailius. Sąmokslų teorija ir praktika: P.Šileikos byla (II).
* Mindaugas Sereičikas. Lietuvos karo aviacijos karininkai 1934 m. birželio 6-7 d. sukilime: tarp pilietinės savimonės ir kariškio statuso.
* Alan Oliver Goetz. The Iron Wolf: Lithuanian Fascism (1927—1941) — Fascist Movements in the Baltic States I.

Катэгорыя:Ваенізаваныя арганізацыі
Катэгорыя:Фашысцкія партыі
Катэгорыя:Палітычныя партыі Літвы
Катэгорыя:Літоўскі нацыяналізм
Бузук

**Бузук** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Пётр Апанасавіч Бузук (1891—1938) — лінгвіст-славіст, літаратуразнавец, паэт, празаік, педагог.
* Расціслаў Леанідавіч Бузук (нар. 1946) — беларускі тэатразнавец.
Ежы Крапіўніцкі

**Ежы Януш Крапіўніцкі** (нарадзіўся 5 ліпеня 1945, Чэнстахова ) — польскі правы палітык, член партыі «Права і справядлівасць» .

Быў лідэрам невялікай партыі —  «Хрысціянска-нацыянальнага саюза». Крапіўніцкі быў мэрам горада Лодзь з 2002 па 2010 год.

У 2003 годзе ён забараніў у горадзе «Парад Свабоды» (фестываль тэхна-музыкі, які праходзіў з 1997 па 2003 год).

У лістападзе 2006 года ён быў пераабраны на пасаду мэра горада Лодзь, але быў адхілены ад улады на рэферэндуме ў студзені 2010 года, на якім 96 працэнтаў выбаршчыкаў (яўка 22,2%) прагаласавалі супраць яго (партыі, якія выступаюць за Крапіўніцкага, раілі іх прыхільнікам байкатаваць рэферэндум у спробе сарваць кворум).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Выпускнікі Лодзінскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Міністры Польшчы
Катэгорыя:Узнагароджаныя ордэнам Адраджэння Польшчы
Катэгорыя:Дэпутаты Сейма Польшчы 3 склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Сейма Польшчы 1 склікання
Катэгорыя:Члены партыі «Права і справядлівасць»
Катэгорыя:Постаці Чэнстаховы
Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1945 годзе
Катэгорыя:Члены прафсаюза «Салідарнасць»
Расціслаў Леанідавіч Бузук

**Расціслаў Леанідавіч Бузук** (нар. , в. Ступіна, Бярозаўскі раён, Варонежская вобласць, Расія) — беларускі тэатразнавец. Доктар мастацтвазнаўства (2015), дацэнт (1998). Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў (1979).

## Біяграфія 
Скончыў Беларуская дзяржаўная кансерваторыя імя А. В. Луначарскага (1970).
    
Працаваў у Міністэрстве культуры БССР (1976—1982, начальнік упраўлення кадраў вучэбных і навуковых устаноў, начальнік упраўлення па справах мастацтваў), ЦК КПБ (1987—1989, намеснік загадчыка аддзела культуры), Дзяржаўным рускім драматычным тэатры імя А. М. Горкага (1991—1995, намеснік дырэктара), Беларускім дзяржаўным музычным тэатры (1995—2001, дырэктар), Беларускім інстытуце праблем культуры (2001—2007, прарэктар), Беларускім дзяржаўным універсітэце культуры і мастацтваў (з 2007, факультэт традыцыйнай беларускай культуры і сучаснага мастацтва, кафедра тэатральнай творчасці, з 2008 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: тэатральнае мастацтва; тэатральная сацыялогія. Пазапрафесійная дзейнасць: шахматыст (кандыдат у майстры спорту).

## Бібліяграфія 
* Беларускі драматычны тэатр і глядач на мяжы XX і XXI стагоддзяў: дыялектыка ўзаемасувязей : дысертацыя … доктара мастацтвазнаўства : 17.00.01 : абаронена 26.06.2015 : зацверджана 25.11.2015 / Бузук Расціслаў Леанідавіч. ― Мінск, 2015.
    

## Літаратура 
* Бузук Расціслаў Леанідавіч / Р. І. Баравік // Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 т. — Мінск, 2002. — Т. 1. — С. 182.
Шпіталь (фільм, 1977)

**«Шпіталь»** () — чорна-белы дакументальны фільм, зняты ў 1977 годзе польскім кінарэжысёрам Кшыштафам Кеслёўскім.

## Апісанне фільма 
Камера сочыць за 32-гадзіннай зменай хірургаў-артапедаў. Інструменты развальваюцца ў іх руках, электрычнасць раз-пораз знікае, не хапае самага элементарнага, але лекары гадзіну за гадзінай трываюць, і з гумарам.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
*  
* «Шпіталь» на сайце «*FilmPolski.pl*»

Катэгорыя:Фільмы Польшчы 1977 года
Катэгорыя:Дакументальныя фільмы Польшчы
Катэгорыя:Кароткаметражныя фільмы Польшчы
Катэгорыя:Чорна-белыя фільмы Польшчы
Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Польшчы
Катэгорыя:Фільмы на польскай мове
Катэгорыя:Фільмы Кшыштафа Кеслёўскага
Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Кшыштафа Кеслёўскага
Кірэя

**Кірэя**, (, ад *ker-*&nbsp;«расцягваць»), *саст.* **ко́рзно**&nbsp;— верхняе адзенне да пят, зробленае са скуры, сукна ці воўны, без , з футравым каўняром або з капюшонам. Кірэя нагадвае , але выраблялася пераважна з сукна, таму намакала. Яе насілі не так «на нагах», як апраналі, сядаючы на каня або на калёсы.

## Кірэя ў гісторыі 
Кірэя была прыкметай заможнасці, пэўнага сацыяльнага становішча. У казацкія часы яе насіла старшына, уключаючы і гетмана, накідваючы на жупан.

**Кірэя**&nbsp; мешчаніна была з гранатавага або попельнага сукна. Кірэі&nbsp;— адзенне без стану, часам з рукавамі, былі кармазінавыя, падбітыя . Тое ж самае адзенне азначала і апонча той жа самай фарбы. Шляхта насіла апончы падшытыя адамашкам і блакітным атласам з капюшонам для накрывання галавы ад дажджу або сонца ў падарожжы.

Мяшчане малых гарадкоў насілі апончу таксама ў падарожжы і да строю. Кірэя або апонча была адзеннем мяшчан і шляхты. Шляхціцаў адрознівалі па шаблі, а мяшчане насілі паліцу. Кірэі дробнай шляхты і мяшчан не былі падшыты , а чырвонай або зялёнай байкай і зверху іх пакрывалі гранатавым або попельным сукном.

Дэлія&nbsp; нічым не адрознівалася ад кірэі, толькі была ўцягнутая ў стане. Тады ж і змяніўся крой апончы, яе таксама пачалі збіраць у стане. У апончы без стану не заходзілі ў памяшканне, а ў апончы са станам падыходзіла заходзіць таксама і ў памяшканне.

## Літаратура 
* Жайворонок В. В. Знаки української етнокультури: Словник-довідник. — К.: Довіра, 2006. — С. 284

## Спасылкі 
* Керея  // Українська мала енциклопедія : 16 кн. : у 8 т. / проф. Є. Онацький. — Накладом Адміністратури УАПЦ в Аргентині. — Буенос-Айрес, 1959. — Т. 3, кн. V : Літери К — Ком. — С. 625. — 1000 екз.

Катэгорыя:Верхняе адзенне
Катэгорыя:Украінскі касцюм
Катэгорыя:Беларускі касцюм
Дактрына Гальштэйна

**Дактрына Гальштэйна** () — знешнепалітычная дактрына, якая праводзілася урадам ФРГ з 1955 па 1970 год, накіраваная на ізаляцыю ГДР на міжнароднай арэне.

Дактрына Гальштэйна была прынятая па прапанове дзяржаўнага сакратара Міністэрства замежных спраў ФРГ Вальтэра Гальштэйна на нарадзе паслоў Заходняй Германіі 8-9 снежня 1955 года, якая адбылася ў Боне. Яе асноўныя палажэнні былі сфармуляваны Вільгельмам Грэвэ, які з’яўляўся кіраўніком палітычнага аддзялення пры Міністэрстве замежных спраў ФРГ, у верасні 1955 года. Сутнасць гэтай дактрыны заключалася ў тым, што з гэтага часу ФРГ падтрымлівала і ўсталёўвала дыпламатычныя адносіны толькі з тымі краінамі, якія не мелі дыпламатычных адносін з ГДР. Устанаўленне дыпламатычных адносін з ГДР з гэтага часу разглядалася Бонам як недружалюбны крок і вяло да разрыву адносін з гэтай краінай. Адзіным выключэннем, якое дапускалася дактрынай Гальштэйна, быў СССР — у сувязі з важнасцю падтрымкі адносін для ФРГ з гэтай дзяржавай.

Дактрына Гальштэйна не раз падвяргалася крытыцы ўнутры палітычнага кіраўніцтва Заходняй Германіі, у прыватнасці ў канцы 1950-х гадоў, калі вызначаўся пэўны станоўчы зрух у адносінах ФРГ з сацыялістычнымі Польшчай і Венгрыяй. Канкрэтна ж гэтая палітыка знайшла прымяненне двойчы: ФРГ разарвала дыпламатычныя адносіны з Югаславіяй у кастрычніку 1957 года пасля ўсталявання апошняй дыпадносін з ГДР, і ў студзені 1963 года пайшла на аналагічны крок у дачыненні да Кубы.

У 1967 годзе Заходняя Германія вымушана была звузіць дзеянне дактрыны Гальштэйна, выключыўшы з яе дзеяння сацыялістычныя краіны, усталяваўшы дыпадносіны з Румыніяй і аднавіўшы адносіны з Югаславіяй. Пасля араба-ізраільскай вайны 1967 года, калі ўрад ГДР заняў бескампрамісную антыізраільскую пазіцыю, на Блізкім Усходзе паднялася хваля прызнання Усходняй Германіі (прыклад падаў Ірак, які ўсталяваў дыпадносіны з ГДР у 1968 годзе). У гэтых умовах Міністэрства замежных спраў ФРГ у лютым 1970 года абвясціла аб спыненні дзеяння дактрыны Гальштэйна. У 1972 годзе было падпісана пагадненне аб урэгуляванні адносін паміж ФРГ і ГДР. У верасні 1973 года абедзве дзяржавы былі прыняты ў ААН. Да красавіка 1974 года ГДР была прызнана больш чым 100 дзяржавамі.

## Заўвагі 
## Літаратура 
* Torben Gülstorff: Trade follows Hallstein? Deutsche Aktivitäten im zentralafrikanischen Raum des Second Scramble. Humboldt-Universität zu Berlin, Berlin 2016.
* Torben Gülstorff: Die Hallstein-Doktrin — Abschied von einem Mythos, in: Deutschland Archiv, 9.8.2017.

Катэгорыя:Дактрыны
Катэгорыя:Халодная вайна
Катэгорыя:Гісторыя ГДР
Катэгорыя:Знешняя палітыка Германіі
Вялікі фашысцкі савет

**Вялікі фашысцкі савет** () — дзяржаўная структура ў Італіі, якая існавала з 1922 па 1943 год у перыяд фашысцкай дыктатуры прэм’ер-міністра Італіі Беніта Мусаліні.

## Гісторыя 
Утвораны ў снежні 1922 года пасля фашысцкага перавароту і прызначэння Мусаліні прэм’ер-міністрам краіны. Члены Савета прызначаліся асабіста Мусаліні, які стаў яго нязменным старшынёй. У склад савета ўвайшлі міністры ўрада і кіраўнікі фашысцкай партыі.

Савет валодаў шырокімі паўнамоцтвамі, асабліва пасля 1928 года, калі ён атрымаў статус дзяржаўнага органа. У прыватнасці, Савет складаў спісы на выбары дэпутатаў ад фашысцкай партыі, вылучаў кандыдатуру сакратара партыі, займаўся выпрацоўкай партыйнай палітыкі, кантраляваў дзейнасць урада і разглядаў законапраекты перад іх паступленнем у парламент.

Нягледзячы на тое, што пасяджэнні Савета большай часткай прадстаўлялі сабой ухваленне рашэнняў Мусаліні, у 1943 годзе ён прыняў рашэнне аб зняцці Мусаліні з пасады кіраўніка ўрада. Праз некалькі дзён пасля гэтага рашэння партыя была распушчана, і савет спыніў існаванне.

## Удзельнікі 
* Прэм’ер-міністр Беніта Мусаліні (9 снежня 1928 — 25 ліпеня 1943)
* Квадрумвіры (вялі марш на Рым) — Мікеле Б’янкі, Эміліа Дэ Бона, Чэзарэ Марыя Дэ Векі і Італа Бальба.
* Старшыня Сената і старшыня Палаты дэпутатаў Італіі, з 1939 года Палаты фасцый і карпарацый.
* Міністры юстыцыі, замежных спраў, сельскай і лясной гаспадаркі, адукацыі, карпарацый (Туліа Чанэці) і міністр народнай культуры (напрыклад, Галеаца Чыяна, Дзіна Альфіеры).
* Прэзідэнты Каралеўскай акадэміі Італіі
* Сакратар Нацыянальнай фашысцкай партыі (які таксама з’яўляецца сакратаром Савета).
* Розныя асобы, асабіста абраныя Мусаліні і якія займалі месца ў Савеце на працягу 3 гадоў.

## Літаратура 
* *Галеаца Чыяна.* Дневник фашиста. 1939—1943. — М.: Плацъ, 2010. - (Серыя «Первоисточники новейшей истории») — 676 с. — ISBN 978-5-903514-02-1

## Спасылкі 
* Фашызм у Італіі

Катэгорыя:Беніта Мусаліні
Катэгорыя:Фашысцкая Італія
Гарадскі каледж Нью-Ёрка

**Гарадскі каледж Нью-Ёрка** () — асноўны і найстарэйшы каледж Гарадскога ўніверсітэта Нью-Ёрка (CUNY). Яго кампус плошчай каля 14 га размешчаны ўздоўж Канвент-авеню, у раёне Гамільтан-Хайтс на Манхэтэне.

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1847 годзе на сродкі заможнага бізнесмена . Гарадскі каледж Нью-Ёрка быў першай бясплатнай грамадскай установай вышэйшай адукацыі ў Злучаных Штатах Амерыкі, а таксама на працягу многіх гадоў лічыцца флагманскім кампусам CUNY.

Увосень 2011 года ў каледжы налічвалася 16 544 студэнтаў, якія навучаліся на бакалаўраў, магістраў, дактароў у галіне архітэктуры, інжынернай справы, свабодных мастацтваў і навук, адукацыі, біямедыцыны, псіхалогіі і інш. Студэнцкі склад гарадскога каледжа Нью-Ёрка адзін з самых разнастайных у ЗША і аб’ядноўвае прадстаўнікоў 162 краін свету.

## Вядомыя выпускнікі 
 (1835-1911), другому кіраўніку каледжа (1869-1903).]]
Сярод выпускнікоў гарадскога каледжа Нью-Ёрка шмат выбітных навукоўцаў, інжынераў, палітыкаў, бізнесменаў, пісьменнікаў і інш., якія аказалі значны ўплыў на развіццё навукі і грамадства.

11 лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі: 

* Джуліян Швінгер,
* Арно Алан Пензіяс,
* Леон Макс Ледэрман,
* Артур Корнберг,
* Генры Кісінджэр,
* Джэром Карле,
* Роберт Хофштадтэр,
* Херберт Аарон Хаўптман,
* Роберт Джон Аўман,
* Кенет Джозеф Эроў,
* Джуліус Аксельрад.

Таксама яго выпускнікі:

* амерыканскі фінансіст Бернард Барух,
* сацыёлаг і публіцыст, заснавальнік тэорыі постіндустрыяльнага грамадства Дэніэл Бэл,
* вядомы вучоны-механік Бернард Будзянскі
* заснавальнік карпарацыі Intel Эндру Стывен Гроўв,
* наватар у галіне вытворчасці цацак для дзяцей Фрэнк Каплан,
* амерыканскі мадэльер і бізнесмен Ральф Ларэн,
* 65-ы дзяржаўны сакратар ЗША Колін Паўэл,
* матэматык і адзін з заснавальнікаў шматзначнай логікі Эміль Леон Пост,
* фізік-тэарэтык, адзін са стваральнікаў тэорыі струн Леанард Саскінд,
* даследчык і вірусолаг Джонас Солк,
* аўтар тэорыі кагнітыўнага дысанансу Леон Фестынгер,
* інжынер і вынаходнік Герман Холерыт,
* вынаходнік пратаколу TCP і IP Роберт Эліёт.

Таксама ў каледжы некаторы час вучыліся:

* амерыканскі кінарэжысёр, акцёр, драматург і джазавы кларнетыст Вудзі Ален.

## Заўвегі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт каледжа

Катэгорыя:Універсітэты штата Нью-Ёрк
Крыптафашызм

**Крыптафашызм** — таемная падтрымка або захапленне фашызмам. Асоба або група хавае сваю падтрымку або захапленне, каб пазбегнуць палітычных рэпрэсій або палітычнага самагубства.

Оксфардскі слоўнік англійскай мовы цытуе некалькі ранніх ужыванняў гэтага тэрміна, у тым ліку «The Guardian», дзе гэты тэрмін выкарыстоўваўся больш за адзін раз у 1920-х гадах.

У тэледэбатах ABC падчас хаосу Нацыянальнага з’езду Дэмакратычнай партыі 1968 года Гор Відал апісаў Уільяма Ф. Баклі-малодшага як «крыптанацыста», пазней паправіўшы сябе, кажучы, што ён меў на ўвазе «крыптафашыст». Пяццю гадамі раней тэрмін з’явіўся ў нямецкамоўнай кнізе сацыёлага Тэадора В. Адорна «Der getreue Korrepetitor» («Верны рэпетытар»). Адорна выкарыстаў тэрмін «крыптафашызм» яшчэ ў 1938 годзе ў лісце, напісаным Вальтэру Беньяміну. У гэтым дакуменце тэрмін не звязаны з тайнай падтрымкай або захапленнем фашызмам, але выкарыстоўваецца для абазначэння таго, хто недастаткова свядомы пры дэманстрацыі такіх рэгрэсіўных тэндэнцый.

Тэрмін быў выкарыстаны нямецкім лаўрэатам Нобелеўскай прэміі Генрыхам Бёлем у эсэ 1972 года пад назвай «Will Ulrike Gnade oder freies Geleit?», у якім рэзка крытыкавалася асвятленне бульварнай газетай «Bild» банды Баадэр-Майнгоф, леварадыкальнай тэрарыстычнай арганізацыі. У эсэ Бёль заявіў што тое, што робіць «Bild», «больш не крыптафашысцкае, не фашыстоіднае, а голы фашызм. Агітацыя, хлусня, бруд».

## Гл. таксама 
* Протафашызм
* Клерыкальны фашызм
* Неафашызм
* Спадарожнік (жаргон)

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* Political Animals: Vidal, Buckley and the ’68 Conventions  — Page dedicated to the debate in which the crypto-Nazi statement was made by Gore Vidal.
* Soundtrack of the debate (MP3)

Катэгорыя:Неафашызм
Катэгорыя:Фашызм
Астравецкая рэспубліка

**Астравецкая Рэспубліка** () — самакіраванне, усталяванае 27 снежня 1905 года падчас Першай рускай рэвалюцыі у гарадах Астровец, Ілжа і Цмелеў.

Падчас рэвалюцыі 1905-1907 гадоў у Астроўцы пачаліся масавыя выступленні рабочых. Першапачатковыя патрабаванні эканамічнага характару неўзабаве змяніліся на антырускія. Кульмінацыяй хвалі забастовак, мітынгаў і вулічных дэманстрацый стала абвяшчэнне 27 снежня 1905 года рэспублікі ў горадзе і яго ваколіцах. Узначаліў яе Ігнат Бернер — блізкі паплечнік Юзафа Пілсудскага. Царская адміністрацыя была ліквідавана, створаны рэвалюцыйны ўрад і арганізавана народная дружына. Рэспубліка пала ў сярэдзіне студзеня 1906 года пасля ўвядзення ў Астровец рускіх войскаў, узмоцненых артылерыяй.

## Літаратура 
* Ostrowiec Świętokrzyski. Monografia historyczna miasta, Ostrowiec Świętokrzyski 1997

Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Польшчы
Катэгорыя:Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі