open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Оскар I

{{Дзяржаўны дзеяч
 | імя        = Оскар I
 | арыгінал імя   = Oscar I
 | выява            = Oscar I of Sweden & Norway c 1855 by Augusta Åkerlöf.jpg
 | шырыня    = 
 | апісанне выявы            = 
 | тытул              = кароль Шведаў, Готаў і Вендаў
 | парадак            = 18
 | сцяг               = Swedish norwegian union flag.svg
 | перыядпачатак       = 8 сакавіка 1844
 | перыядканец        = 8 ліпеня 1859
 | папярэднік     = Карл XIV Юхан
 | пераемнік           = Карл XV
 | тытул_2            = кароль Нарвегіі
 | парадак_2          = 50
 | сцяг_2             = Royal Standard of Norway (1844-1905).svg
 | перыядпачатак_2     = 8 сакавіка 1844
 | перыядканец_2      = 8 ліпеня 1859
 | папярэднік_2   = Карл III Юхан
 | пераемнік_2         = Карл IV
 | дата нараджэння      =
 | месца нараджэння     = 
 | дата смерці        = 
 | месца смерці       = 
 | дынастыя           =
 | бацька               = 
 | маці               = 
 | жонка            = 
 | дзеці               = 
 | узнагароды            =
{

}
 | аўтограф           = 
}}
**Оскар I** (, пры нараджэнні Жазеф-Оскар Бернадот, , 1799—1859) — другі з дому Бернадотаў кароль Швецыі і Нарвегіі (з 1844).

thumb|left|Кароль Оскар I у бытнасць кронпрынцам

Сын генерала Жана Бернадота (пасля напалеонаўскага маршала, а затым караля Швецыі Карла XIV Юхана) і яго жонкі Дэзірэ Клары, былой нявесты Напалеона Банапарта (пасля каралевы Дэзідэрыі). Атрымаў незвычайнае для Францыі імя Оскар на хвалі сентыменталісцкай моды на скандынаўскія імёны; пра тое, што бацьку Оскара, а значыць, і яму самому, наканавана заняць трон двух скандынаўскіх каралеўстваў, Бернадоты не падазравалі.

У 1811 пасля абрання бацькі спадчыннікам шведскага прастола 12-гадовы Оскар прыбыў у Швецыю і, у адрозненне ад бацькоў, добра авалодаў шведскай мовай. Яшчэ пры жыцці бацькі іграў прыкметную палітычную ролю (з-за хвароб караля і моўнага бар’ера паміж ім і міністрамі); быў віцэ-каралём Нарвегіі. Да моманту ўзыходжання на прастол (1844) быў вельмі папулярны. Імкнуўся падкрэсліваць раўнапраўе шведскага і нарвежскага каралеўстваў. У 1844 быў уведзены сумесны шведска-нарвежскі сцяг (так званая «селядцовая салата»), а ў 1847 быў зацверджаны нарвежскі Ордэн Святога Олафа.

## Сям’я 
Меў ад шлюбу з Жазэфінай Лейхтэнбергскай, дачкі Яўгенія Багарнэ і ўнучкі імператрыцы Жазэфіны дзяцей:
* Карл XV (1826—1872) — кароль Швецыі і Нарвегіі
* Прынц Густаў (1827—1852) — герцаг Упландскі
* Оскар II (1829—1907) — кароль Швецыі і Нарвегіі
* Яўгенія (1830—1889)
* Аўгуст (1831—1873) — герцаг Даларна

а таксама меў трох пазашлюбных дзяцей, якія іранічна зваліся «прынцамі Лапландыі»:
* ад сувязі з актрысай Эміліяй Хёгкіст:
** Яльмар Хёгкіст, (18.06.1839, Гамбург — 1874, Лондан)
** Макс Хёгкіст, (12.08.1840, Стакхолм — 1872, Кітай)
* ад сувязі с Жакет Лёвенхільм дачка:
** Аскарыя (1819)

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Каралі шведскія
Катэгорыя:Каралі нарвежскія
Катэгорыя:Бернадоты
Катэгорыя:Каралеўскія члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Ганаровыя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
OS/2

**OS/2** – серыя камп'ютарных аперацыйных сістэм, першапачаткова створаных Microsoft і IBM; далей распрацоўку вяла толькі IBM. Назва расшыфроўваецца як "Аперацыйная сістэма/2" (), таму што яна была прадстаўлена як частка "Personal System/2" (PS/2), выпушчанай IBM  лінейкі персанальных камп'ютараў другога пакалення. Першая версія выйшла ў снежні 1987 года, мноства новых версій было выпушчана да снежня 2001 года.

OS/2 была задумана як пераемнік PC-DOS, які б працаваў у абароненым рэжыме. Характэрна, што асноўныя сістэмныя выклікі былі спраектаванымі падобнымі на выклікі MS-DOS; іх назвы пачынаюцца з "Dos", і можна было стварыць праграмы г.зв. "сямейнага рэжыму" (): праграмы тэкставага рэжыму, якія могуць працаваць у абедзвюх сістэмах. З-за такой спадчыны, OS/2 дзейнічае шмат у чым падобна на Unix, Xenix і Windows NT.

OS/2 больш не прадаецца кампаніяй IBM, а стандартная падтрымка OS/2 з боку IBM была спынена 31 снежня 2006 г.

Катэгорыя:Аперацыйныя сістэмы
Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне, распрацаванае ў 1987 годзе
Нулявы пачатак тэрмадынамікі

**Нулявы пачатак тэрмадынамікі, нулявы закон тэрмадынамікі** — тэарэма, якая фармулюецца наступным чынам: калі дзве сістэмы знаходзяцца ў стане цеплавой раўнавагі з трэцяй сістэмай, то яны знаходзяцца ў стане цеплавой раўнавагі і паміж сабою.
Відавочна, што стан цеплавой раўнавагі ёсць нішто іншае, як роўнасць тэмператур.

Нулявы пачатак тэрмадынамікі быў так названы па прапанове англійскага фізіка Р. Фаўлера (1889—1944).

## Матэматычная мадэль 
Запішам нулявы пачатак тэрмадынамікі ў матэматычнай форме:

: \mathrm{}~T(A)=T(C)

: \mathrm{i} ~ \mathrm{}~T(B)=T(C)

: \mathrm{=>}~T(A)=T(B)

## Літаратура 
* *Жилко В. В., Лавриненко А. В., Маркович Л. Г.* Физика — Минск: Народная асвета, 2002. — 382 с.

Катэгорыя:Тэрмадынаміка
Дзяржаўны сакратар ЗША

**Дзяржаўны сакратар ЗША** () узначальвае **Дзяржаўны дэпартамент** — ведамства знешняй палітыкі ЗША, заснаванае ў 1789. Пост дзяржаўнага сакратара ЗША аналагічны пасадзе міністра замежных спраў у большасці іншых дзяржаў. Дзяржаўны сакратар з’яўляецца чацвёртай паводле парадку замяшчэння прэзідэнцкай улады асобай.

Кандыдатура на пост дзяржсакратара прызначаецца прэзідэнтам і зацвярджаецца сенатам.

## Спіс Дзяржаўных сакратароў ЗША 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Дэпартамента 

Катэгорыя:Міністры ЗША

ЗША
Наследаванне прэзідэнцкіх паўнамоцтваў у ЗША

**Парадак наследавання прэзідэнцкіх паўнамоцтваў** у ЗША вызначае, хто можа стаць або выконваць абавязкі прэзідэнта па прычыне непрацаздольнасці, смерці, адстаўкі ці зняцця з пасады (па імпічменту з наступным асуджэннем) дзеючага прэзідэнта або выбранага прэзідэнта.

## Бягучая сітуацыя 
Ніжэй прадстаўлены парадак наследавання прэзідэнцкіх паўнамоцтваў, вызначаны канстытуцыяй ЗША і прэзідэнцкім «Законам аб наследаванні» (1947), уключаючы наступныя папраўкі з прычыны стварэння новых міністэрстваў.

Катэгорыя:Палітычная сістэма ЗША
Арлейка

**Арле́йка** — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Лужаснянка каля вёскі Стырыкі.

## Назва 
На думку В. Жучкевіча, у назве Арлея тая ж аснова, што і ў беларускім слове *араць*, у спалучэнні з фармантам *-ля*.

Найбліжэйшыя адпаведнікі — назвы верхнедняпроўскай ракі Арлея (на ўсходзе ад смаленскага Кардымава), возера Арлея ля Полацка.

На думку У. Тапарова, той жа балцкі гідранімічны корань *Arl-* у назвах ракі Орлік на Верхнім Павоччы (ад яе назва горада Арол), прускага возера *Arle*.

Паводле Х. Краэ, назва Арэса ад індаеўрапейскага кораня **er- / *or-* са значэннем «рухацца».

У назве Арлея балцкі гідранімічны пашыральнік *-ej-*, як у падняпроўскіх балцкіх гідронімах **Vedēja*, **Rupēja*, літоўскіх *Asveja*, *Roveja*, 

## Гідраграфія 
Плошча паверхні возера 0,41 км², даўжыня 1,01 км, найбольшая шырыня 0,75 км. Найбольшая глыбіня 2,9 м.Вадазбор плошчай 24 км² дробнаўзгорысты. Катлавіна возера тэрмакарставага тыпу. Схілы катлавіны маюць вышыню 2—4 м і складзены з пяскоў. Берагавая лінія звілістая. Берагі возера пясчаныя. Падводная частка катлавіны спадзістая. Уздоўж берагоў дно пясчанае, на глыбіні выслана крэменязёмістым сапрапелем.Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Упадае ручай з возера Плаў і выцякае пратока ў возера Вымна.

У возеры водзяцца шчупак, акунь, плотка, карась, лінь і іншыя віды рыб. На возеры адзначана рэдкая для Беларусі птушка — гогаль звычайны.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Возера Арлейка 

Катэгорыя:Басейн Лужаснянкі
Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна
Танцавальная музыка

**Танцава́льная му́зыка** — музыка, адмыслова напісаная для акампанементу танцам. Яна можа ўяўляць сабой або асобную музычную працу, або з’яўляецца часткай музычнай аранжоўкі. Паводле выканання танцавальная музыка падраздзяляецца на жывую танцавальную музыку і на запісаную танцавальную музыку. Танцавальнай музыкай таксама лічаць музычныя творы, якія захоўваюць прыкметы танцавальных жанраў, але прызначаны для слухання.

У 1970-я гадах з’явіўся жанр «Дыска», танцавальная поп-музыка, названая па імі дыскатэк, для якіх яна запісвалася і выконвалася. У 1980-х гадах стала развівацца электронная клубная музыка, якая пісалася адмыслова для масавых дыскатэк — рэйваў.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* *Кюрегян Т. С.* Танцева́льная му́зыка // Музыкальная энциклопедия : [в 6 т.] / Гл. ред. Ю. В. Келдыш. — М.: Советская энциклопедия: Советский композитор, 1973—1982. — (Энциклопедии. Словари. Справочники. Изд-во «Советская Энциклопедия», Изд-во «Советский композитор»). — Т. 5: Симон — Хейлер. — 1981. — Стб. 429—435. — 1056 стб., илл. — 102 200 экз.

Катэгорыя:Музычныя жанры
Huawei U8800

**Huawei U8800** — камунікатар кітайскай кампаніі Huawei, прадстаўлены 26 кастрычніка 2010 года. Працуе на платформе Android 2.3.5 (2.2.1 — 4), не мае апаратнай клавіятуры, замест якой вялікі сэнсарны экран з падтрымкай кампактнай ці поўнай QWERTY клавіятуры. Камунікатар мае вялікую ёмістасць батарэі (1500 мА/ч).

## Асаблівасці прылады 
### Працэсар 
Ideos X5 мае працэсар Qualcomm MSM7230 з тактавай частатой 800 МГц і графічны паскаральнік Adreno 205.

### Памяць 
У апараце 512 МБ аператыўнай памяці. Унутранай даступнай памяці для ўстаноўкі дадаткаў каля 600 МБ. Таксама маецца ўбудаваная флэш-памяць аб'ёмам 2 ГБ (ёсць варыянт з 4 ГБ). У камплекце з прыладай ідзе карта памяці фармату microSD аб'ёмам 4 ГБ.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Huawei

Катэгорыя:Сеткавае абсталяванне
Катэгорыя:Прадукцыя Huawei
Катэгорыя:Прылады на аснове Qualcomm
W-CDMA

**WCDMA** ( — шырокапалосны CDMA) — тэхналогія радыёінтэрфейсу, абраная большасцю аператараў мабільнай сувязі для забеспячэння шырокапалоснага радыёдоступу з мэтай падтрымкі паслуг 3G.

Тэхналогія аптымізавана для падавання высакахуткасных мультымедыйных паслуг тыпу відэа, доступу ў Інтэрнэт і відэаканферэнцый; забяспечвае хуткасці доступу аж да 2 Мбіт/с на кароткіх адлегласцях і 384 Кбіт/с на вялікіх з поўнай мабільнасцю. Такія велічыні хуткасці перадачы даных патрабуюць шырокую палосу частот, таму шырыня паласы WCDMA складае 5 МГц.

Тэхналогія можа быць дададзена да існуючых сетак GSM і PDC, што робіць стандарт WCDMA найболей перспектыўным з пункту гледжання выкарыстання сеткавых рэсурсаў і глабальнай сумяшчальнасці.

## Літаратура 
* *Невдяев Л. М.* Мобильная связь 3-го поколения. Серия изданий «Связь и бизнес». - М., 2000. — 208 с. - ISBN 5-93184-006-0

Катэгорыя:Стандарты мабільнай тэлефаніі
Катэгорыя:Відэаканферэнцыя
Катэгорыя:Сувязь
Катэгорыя:Інфармацыйныя тэхналогіі
Android

**Android** (*андроід*) — аперацыйная сістэма для смартфонаў, планшэтных камп’ютараў, электронных кніжак, лічбавых прайгравальнікаў, фітнес-гадзіннікаў, нэтбукаў, смартбукаў і тэлевізараў, заснаваная на ядры Linux. Першапачаткова распрацоўвалася кампаніяй Android Inc., якую потым купіла Google. Пасля Google ініцыявала стварэнне альянсу Open Handset Alliance (OHA), які цяпер і займаецца падтрымкай і далейшым развіццём платформы. Android дазваляе ствараць Java-праграмы, якія кіруюць прыладай праз распрацаваныя Google бібліятэкі. Android Native Development Kit стварае праграмы, напісаныя на Сі і іншых мовах.

Першая версія Android была апублікавана 5 лістапада 2007 года адначасова з утварэннем Open Handset Alliance, кансорцыума 52 вытворцаў апаратнага і праграмнага забеспячэння, кампаній тэлекам-сектара, які абвясціў сваёй мэтай удасканаліць адкрытыя стандарты для мабільных прылад. Большасць кода Android распаўсюджваецца Google на ўмовах свабоднай ліцэнзіі Apache License з адкрытым зыходным кодам.

Першым смартфонам з аперацыйнай сістэмай Android стаў HTC Dream, які з’явіўся 22 кастрычніка 2008 года.

## Гісторыя 
### Набыццё Google 
У ліпені 2005 года Google набыла невялікую маладую фірму Android, Inc., размешчаную ў Пала-Альта, Каліфорнія, ЗША. Сузаснавальнікі Android перайшлі на працу ў Google, сярод іх былі Эндзі Рубін (сузаснавальнік Danger) і Рыч Майнэр (сузаснавальнік Wildfire Communications, Inc.). У той час пра распрацоўку Android было вядома няшмат, акрамя таго, што гэта было праграмнае забеспячэнне для мабільных тэлефонаў. Разам з аб’яўленнем аб заснаванні OHA было аб’яўлена і пра першы прадукт — Android — мабільную платформу на аснове Linux галіны 2.6.

### Ліцэнзаванне 
21 кастрычніка 2008 года Android быў ліцэнзаваны свабоднай ліцэнзіяй праграмнага забеспячэння з адкрытым зыходным кодам. Google выклала ў агульны доступ усе зыходныя коды (у тым ліку сеткавы стэк і стэк тэлефаніі) пад ліцэнзіяй Apache License.

Згодна з ліцэнзіяй Apache License, вытворцы мабільных тэлефонаў могуць дадаваць несвабодныя бібліятэкі і праграмы, не аддаючы іх супольнасці.

## Гл. таксама 
* Гісторыя версій Android
* iOS

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Google groups «android-developers»
* Android apps developer site — сайт распрацоўшчыкаў android-дадаткаў на Google Code
* Google Play
* Android N 
* Android Гульні
Droid Incredible

**Droid Incredible by HTC** (ADR6300) (таксама вядомы як **HTC Incredible**) — смартфон кампаніі HTC, які працуе на аперацыйнай сістэме Android. Мадэль паступіла ў продаж 29 красавіка 2010 і даступная толькі ў аператара Verizon Wireless.

thumb|left|120px|Droid Incredible (задняя панэль)

Спачатку апараты прадаваліся з устаноўленым Android 2.1 (Eclair) і абалонкай HTC Sense. З 26 жніўня 2010 года на іх ужо ўстаноўлены Android 2.2 (Froyo) і абноўленая версія HTC Sense.

Катэгорыя:Прылады на базе Android
Droid Incredible
Катэгорыя:Прылады на аснове Qualcomm
High Speed Packet Access

**HSPA** ( — высокахуткасная пакетная перадача даных) — тэхналогія бесправоднай шырокапалоснай радыёсувязі, якая выкарыстоўвае пакетную перадачу даных і з’яўляецца надбудовай да мабільных сетак WCDMA/UMTS

Тэхналогія грунтуецца на двух папярэдніх стандартах:
* HSDPA - таксама вядомы як **3.5G** ці 3G+;
* HSUPA.

Максімальная тэарэтычная хуткасць перадачы даных па стандарце складае 14,4 Мбіт/сек (хуткасць перадачы даных ад базавай станцыі на ўсіх лакальных абанентаў) і да 5,8 Мбіт/сек ад абанента да станцыі.

Першыя этапы ўкаранення стандарту звычайна маюць хуткасць 3,6 Мбіт/сек да абанента HSDPA (D-downlink). Пасля ўкаранення другога этапу HSUPA (U-uplink, гэта значыць паскарэння перадачы ад абанента) усю сістэму і завуць скарочана HSPA.

## Гл. таксама 
* 3G
* HSDPA

## Спасылкі 
* HSDPA vs. WiMAX: параўнанне характарыстак і перспектыў тэхналогій перадачы даных.

Катэгорыя:Тэлекамунікацыі
Фунафуці

**Фунафу́ці** (на мове тувалу *Funafuti*) — атол у складзе астравоў Тувалу на поўдні Ціхага акіяна. Выконвае функцыі сталічнага цэнтра дзяржавы Тувалу. Агульная плошча — 2,4 км². Насельніцтва — 6320 чал. (2017 г.).

## Гісторыя 
Карэнныя жыхары Фунафуці лічаць, што іх продкі трапілі на атол з Самоа. У 1819 г. ён быў адкрыты еўрапейцамі. У 1892 годзе ўсталяваны брытанскі пратэктарат.

У 1896—1911 гг. брытанскія і аўстралійскія даследчыкі праводзілі на атоле навуковыя даследаванні, у тым ліку рабілі глыбокае свідраванне для пацвярджэння тэорыі Чарльза Дарвіна аб паходжанні атолаў.

У гады II сусветнай вайны амерыканскія ваенныя выкарыстоўвалі Фунафуці як базу для вядзення баявых дзеянняў супраць Японіі.

Пасля абвяшчэння незалежнасці Тувалу ў 1978 г. атол стаў сталіцай дзяржавы.

## Прырода 
Фунафуці — класічны атол, большую частку якога займае шырокая ўнутраная лагуна (275 км²). Сушы належыць усяго 2,4 км², яна ўяўляе сабой 33 каралавыя астравы *моту*. Іх шырыня складае 20 — 400 м. Найбуйнейшы *моту* Фангафале займае ўсходнюю частку і цягнецца на 12 км у даўжыню. Малыя *моту* ненаселеныя і знешне захоўваюць сваю прыродную прыгажосць.

Клімат трапічны пасатны. У красавіку — маі і ў кастрычніку — снежні сярэдняя тэмпература трымаецца каля 27 — 31° С, у астатнія месяцы — 27 — 30° С. Сярэдняя колькасць ападкаў — 3465 мм у год.

Атол знаходзіцца ў зоне ўздзеяння трапічных цыклонаў, якія часцяком выклікаюць істотныя страты, у тым ліку чалавечыя ахвяры. Акрамя таго, адбываецца сезоннае затапленне частак сушы акіянам. Дамбы ўздоўж знешняга берага не служаць надзейнай аховай, бо марская вада прасочваецца праз каралавы пясок і затапляе нават больш-менш аддаленыя ўчасткі. У асабліва шчыльна заселеных раёнах існуе праблема сталага забеспячэння пітной вадой і забруджвання навакольнага асяроддзя.

У 1996 г. заходняя частка атола была пераўтворана ў запаведнік, які разам з воднай прасторай і рыфам займае 33 км². На ім захаваліся першародныя шыракалістыя лясы, месцы пасялення і размнажэння марскіх чарапах, крабаў, шматлікіх рыб і птушак. Запаведнік таксама з’яўляецца прыцягальным месцам для адпачынку людзей.

## Інфраструктура 
Атол даволі шчыльна населены, так што нагадвае адзіны гарадскі агламерат. Аднак фармальна падзяляецца на 4 самастойныя паселішчы. Рэзідэнцыя ўрада знаходзіцца на востраве Фангафале. Найвышэйшы будынак — касцёл *Фету Ао Ліма*. Акрамя таго, працуюць метэаралагічная станцыя, міжнародны аэрадром, 1 гасцініца (належыць дзяржаве), 1 сярэдняя і некалькі пачатковых школ.

## Галерэя 

Image:Main street of Funafuti.jpg|Галоўная вуліца
Image: Air Force Hercules - Flickr - NZ Defence Force.jpg|Міжнародны аэрадром
Image: Tuvalu Meteorology Service.jpg|Метэаралагічная станцыя
Image: Northern Funafuti.jpg|Паўночны Фунафуці
Image:Tuvalu Funafuti atoll beach.jpg|Пляж на Фунафуці
Image:Tuvalu - Funafuti - Dump.jpg|Звалка

## Спасылкі 
* Агульная інфармацыя, фатаздымкіі 
* Надвор’е на Фунафуці
* Запаведная тэрытторыя на Фунафуці 
* Надвор’е на Фунафуці

Ф
Ф
Ф
Ф
Ф
Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў
Вадзім Канстанцінавіч Небышынец

**Вадзім Канстанцінавіч Небышынец** (нар. ) — беларускі літаратуразнавец, перакладчык.

Сябра Саюза беларускіх пісьменнікаў.

Аўтар перакладаў на беларускую раманаў «Стамбульскі экспрэс», «Хто прайграе, бярэ ўсё», «Доктар Фішар з Жэневы» Грэма Грына, «Пах вербены». Уільяма Фолкнера, «Стары і мора», «Па кім звоніць звон» Эрнэста Хэмінгуэя, эсэ «Традыцыя і індывідуальны талент» Томаса Стэрнза Эліята і інш..

Таксама пераклаў на рускую эратычны дэтэктыў *«Pretty Maids All in a Row»* (або *«The girls of Soersville»*, 1968) Фрэнсіса Паліні, выдадзены ў 1992—1993 гадах пад назвамі *«Все красотки по ранжиру»* і *«Девочки Соерсвилля»*.

Аўтар шэрагу літаратуразнаўчых артыкулаў. Укладальнік зборніка беларускіх перакладаў твораў Байрана.

## Некаторыя артыкулы 
* Небышынец В. «Вам, хто любіць слухаць казкі, галасы легенд далёкіх…» // Полымя № 12, 1970.
* Небышынец В. Аздобленая праўдай прыгажосць: Уладзімір Дубоўка перакладчык санетаў Уільяма Шэкспіра // Далягляды-1986. — Мн., 1986. — С. 261—270.

## Спасылкі 
* Пераклады В. Небышынца на Беларускай Палічцы
* Вадзім Небышынец на ПрайдзіСвеце

Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Verizon Wireless

**Verizon Wireless** — другі па колькасці абанентаў аператар сотавай сувязі ў ЗША. Станам на красавік 2006 года, памер абаненцкай базы кампаніі складаў 56,7 млн кліентаў, а зона пакрыцця з’яўлялася самай шырокай на рынку сотавай сувязі ЗША. Зарэгістравана ў Нью-Джэрсі, кампанія з’яўляецца сумесным прадпрыемствам Verizon Communications і Vodafone Group, з размеркаваннем доляў у акцыянерным капітале 55 % і 45 % адпаведна.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт кампаніі

Катэгорыя:Аператары сотавай сувязі
HTC Sense

**HTC Sense** — карыстальніцкі інтэрфейс, распрацаваны кампаніяй HTC для мабільных прылад з аперацыйнымі сістэмамі Android і Windows Mobile. На Windows Phone 7 ён прысутнічае ў выглядзе панэлі HTC Hub.
Фактычна само паняцце **HTC Sense** цяпер можна аднесці выключна да АС Android.

HTC Sense заснаваны на папярэдняй абалонцы ад HTC пад назвай TouchFLO 3D, якая ўжывалася ў тэлефонах на Windows Mobile. Першымі прыладамі з інтэрфейсам HTC Sense сталі HTC Hero пад кіраваннем Android і HTC HD2 пад кіраваннем Windows Mobile, а таксама HTC Touch 2, таксама пад кіраваннем Windows Mobile.

Апошняя версія інтэрфейса на гэты момант — 4.0, выкарыстоўваецца на лінейцы мадэляў HTC One.

## Прылады з HTC Sense 
Sense 4.0

* HTC One X
* HTC One XL — версія HTC One X для рынка ЗША
* HTC One S
* HTC One V — выкарыстоўваецца ўрэзаная версія, Sense 4.0a
* HTC Wind — тэлефон з дзвюма SIM для рынка Кітая; выкарыстоўваецца ўрэзаная версія, Sense 4.0a
* HTC Desire C — выкарыстоўваецца ўрэзаная версія, Sense 4.0a

Sense 3.5 / 3.6

* HTC Explorer — выкарыстоўваецца ўрэзаная версія, Sense 3.5a
* HTC Desire S
* HTC Rezound
* HTC Rhyme
* HTC EVO 3D / EVO 4G+ (Korea Only)
* HTC Sensation XL
* HTC Sensation XE
* HTC Sensation
* HTC Incredible S
* HTC EVO Design 4G
* HTC Vivid

Sense 2.0 / 2.1

* HTC ChaCha / Status: Sense 2.1 for Messenger
* HTC Desire Z
* HTC Desire
* HTC Flyer / HTC EVO VIEW 4G (Sprint) : Sense 2.1 for Tablet
* HTC Incredible 2 (Verizon)
* HTC Inspire 4G (AT&T)
* HTC Jetstream : Sense 2.1 for Tablet
* HTC Merge
* HTC Panache
* HTC Salsa
* HTC Thunderbolt
* HTC Wildfire S

Sense 1.0

* HTC EVO Shift 4G*
* HTC EVO 4G*
* HTC Droid Incredible*
* HTC Aria / Gratia
* HTC Legend
* HTC Wildfire

Original Sense

* HTC Droid Eris
* HTC Hero / HTC Hero CDMA (Sprint)
* HTC Tattoo / MyTouch 3G (T-Mobile)

Espresso Sense

* T-Mobile myTouch 3G Slide: Espresso Sense 1.0
* T-Mobile myTouch 4G: Espresso Sense 2.0
* T-Mobile myTouch 4G Slide: Espresso Sense 3.0

### На базе Windows Mobile 
* HTC HD2
* HTC HD mini
* HTC Touch Diamond 2
* HTC TyTN II > Агляд на афіцыйным сайце

## TouchFLO і TouchFLO 3D 
Інтэрфейс TouchFLO першапачаткова з’явіўся на лінейцы прадуктаў HTC Touch.

### Прылады з TouchFLO 3D 
* HTC Touch Diamond
* HTC Touch Pro
* HTC Touch HD
* HTC MAX 4G
* HTC Touch Pro2

### Прылады з TouchFLO 
* HTC Touch
* HTC Touch 2
* HTC Touch 3G
* HTC Touch Dual
* HTC Touch Cruise

Катэгорыя:HTC
Катэгорыя:Прылады на базе Android
Партыя народнай рэвалюцыі Беніна

**Партыя народнай рэвалюцыі Беніна** () — палітычная партыя ў Народнай Рэспубліцы Бенін. Заснавана ў 1975 г. на чале з старшынёй ЦК генералам М. Керэку. З прыняццем новай Канстытуцыі Беніна, 30 лістапада 1975 г., партыя стала адзінай легальнай палітычнай арганізацыяй у краіне. У лістападзе 1979 г. адбыўся I з'езд ПНРБ, на якім быў зацверджаны курс сацыялістычнай арыентацыі Беніна і зноў абраў М. Керэку старшынёй ЦК ПНРБ.

У 1989 г. партыя адмовілася ад ідэй марксізма-ленінізма, у 1990 г. спыніла сваё існаванне.

## Удзел у выбарах у парламент 
Катэгорыя:Палітычныя партыі Беніна
Жалезная заслона

.]]
**«Жалезная заслона»** — палітычнае клішэ, якое азначае інфармацыйны, палітычны і памежны бар’ер, збудаваны ў 1919—1920 гадах і які на працягу некалькіх дзесяцігоддзяў аддзяляў СССР і іншыя сацыялістычныя краіны ад капіталістычных краін Захаду.

На думку энцыклапедыі «Брытаніка» і іншых заходніх крыніц, «заслона» была ўзведзена СССР у рэчышчы палітыкі самаізаляцыі кіраўніцтва. На думку савецкіх крыніц, «заслона» была ўзведзена капіталістычнымі краінамі вакол СССР. За ўсе гады Савецкай улады змянялася толькі ступень яе непранікальнасці.

Канчаткова жалезная заслона пачала разбурацца да канца 1980-х гадоў з прычыны палітыкі галоснасці і адкрытасці, якая праводзілася ў СССР і ўсходнееўрапейскіх краінах (гл. Еўрапейскі пікнік). Сімвалам канчатковага падзення жалезнай заслоны было разбурэнне Берлінскай сцяны.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Халодная вайна
Катэгорыя:Метафары
Катэгорыя:Палітычныя метафары
Сямігадовая вайна

**Сямігадовая вайна** (1756—1763) — буйны ваенны канфлікт XVIII стагоддзя, адзін з самых маштабных канфліктаў Новага часу. Сямігадовая вайна ішла як у Еўропе, так і за акіянам: у Паўночнай Амерыцы, у краінах Карыбскага басейна, Індыі, на Філіпінах. У вайне прынялі ўдзел усе еўрапейскія вялікія дзяржавы таго часу, а таксама большасць сярэдніх і дробных дзяржаў Еўропы, некаторыя індзейскія плямёны. Уінстанам Чэрчылем вайна нават была названа «першай сусветнай вайной». Вайну лічаць каланіяльнай, бо ў ёй сутыкнуліся каланіяльныя інтарэсы Вялікабрытаніі, Францыі і Іспаніі, а таксама першай акопнай — з-за прымянення ў вайне вялікай колькасці рэдутаў і іншых хуткаўзведзеных умацаванняў — і першай артылерыйскай вайной: колькасць гармат у ёй з 1756 — 2 на 1000 штыкоў, з 1759 года — 3-4 гарматы на 1000 штыкоў і 5-6 гармат у 1761 годзе.

Асноўнае супрацьстаянне ў Еўропе адбывалася паміж Аўстрыяй і Прусіяй з-за Сілезіі, страчанай Аўстрыяй у папярэдніх Сілезскага войнах. Таму Сямігадовую вайну называюць таксама **трэцяй Сілезскай вайной**. Першая (1740—1742) і другая (1744—1748) Сілезскія войны з’яўляюцца складовай часткай вайны за аўстрыйскую спадчыну. У шведскай гістарыяграфіі вайна вядомая як **Памеранская вайна** (швед. Pommerska kriget), у Канадзе — як «заваявальная вайна» (анг.: The War of the Conquest) і ў Індыі як «Трэцяя Карнацкая вайна» (анг.: The Third Carnatic War). Паўночнаамерыканскі тэатр вайны называюць франка-індзейскай вайной.

Пазначэнне «сямігадовая» вайна атрымала ў 1780-х гадах, да таго пра яе казалі як пра «нядаўнюю вайну».

## Гл. таксама 
* Сусветная вайна
* Англа-іспанская вайна, 1761—1763
* Вайна за аўстрыйскую спадчыну
* Вайна за незалежнасць ЗША

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Seven Years War (1755-63) 

Катэгорыя:Брытанска-французскія адносіны
Катэгорыя:Гісторыя Германіі
Катэгорыя:Прусія
Саюз за нацыянальны прагрэс

**Саюз за нацыянальны прагрэс** (, УПРОНА) — палітычная партыя Бурундзі дамінуючая роля ў якой належала тутсі. У 1981 была прынятая першая канстытуцыя Бурундзі, згодна з якой кандыдатам на вышэйшую пасаду можа быць толькі лідар адзінай легальнай палітычнай арганізацыі краіны — Саюза за нацыянальны прагрэс.

Пасля абвяшчэння незалежнасці, у кіруючай партыі ўзніклі рознагалоссі. Частка лідараў хуту выступалі за правядзенне ў краіне рэформ і за палітычны саюз з Руандай і Бельгіяй, а шавіністычна настроеныя тутсі былі супраць прадастаўлення хуту роўных з імі правоў.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Бурундзі
Базон Хігса

[thumb|Мадэляванне, якое паказвае з'яўленне базона Хігса пры сутыкненні двух [пратонаў]]
**Базон Хігса**, **Хігсаўскі базон**, **хігсон** — тэарэтычна прадказаная элементарная часціца, элементарны базон, квант поля Хігса, які з неабходнасцю ўзнікае ў Стандартнай мадэлі праз хігсаўскі механізм спантанага парушэння электраслабай сіметрыі. Па будове, хігсаўскі базон з'яўляецца скалярнай часціцай, гэта значыць валодае нулявым спінам. Пастуляваны Пітэрам Хігсам у яго фундаментальных артыкулах, якія выйшлі ў 1964 годзе. У рамках Стандартнай мадэлі адказвае за масу элементарных часціц.

Базон Хігса першапачаткова быў прадказаны ў тэорыі, і пасля некалькіх дзясяткаў гадоў пошуку 4 ліпеня 2012 года прадстаўнікі ЦЕРН заявілі, што кожны з двух асноўных дэтэктараў ВАК назіраў новую часціцу з масай каля 125—126 ГэВ. Ёсць важкія падставы лічыць, што гэта часціца і ёсць базон Хігса.

## Прадказанне адкрыцця 
У тэорыі, пры мінімальнай рэалізацыі хігсаўскага механізму павінен узнікаць адзін нейтральны хігсаўскі базон (у навуковых працах такую часціцу называюць SM Higgs); у пашыраных мадэлях спантаннага парушэння сіметрыі можа ўзнікнуць некалькі хігсаўскіх базонаў рознай масы, у тым ліку і зараджаныя.

Аднак існуюць мадэлі, якія не патрабуюць увядзення базона Хігса для тлумачэння мас назіраных часціц Стандартнай мадэлі, так званыя бясхігсаўскія мадэлі. Адмоўны вынік пошукаў базона Хігса паслужыў бы ўскосным аргументам на карысць падобных мадэлей.

## Спасылкі 
* Хиггсовский механизм нарушения электрослабой симметрии // Элементы.ру
* «Без бозона Хиггса все частицы не имели бы массы».  Інтэрв'ю з фізікам Валерыем Рубаковым. 
* Gordon Fraser. Season of Higgs and melodrama CERN Courier Vol.41, № 2, pp.24-26 (March 2001)
* Higgs physics at the LHC 
* ЦЕРН пра Базон Хігса 
* BBC Horizon пра Базон Хігса

Катэгорыя:Базоны
Катэгорыя:Гіпатэтычныя элементарныя часціцы
Самарыя

thumb|250px|Самарыя
**Самарыя** ( — *Шамрон*) — гістарычная вобласць Ізраіля. Назва вобласці паходзіць ад назвы горада Самарыя, які з'яўляўся сталіцай Ізраільскага царства ў 875 — 722 гады да н.э. Самарыя мяжуе на поўначы з Ізраільскай далінай, на ўсходзе — з Іарданскай далінай, на поўдні — з Іўдзейскімі гарамі і на захадзе — з вобласцю Шарон. Тэрыторыя Самарыі складаецца ў асноўным з гор і пагоркаў. Кліматычныя ўмовы ў Самарыі даволі спрыяльныя. З часоў Старажытнага Ізраіля тут квітнее культура аліў і вінаградарства.

У Новым Запавеце Ісус Хрыстос распавядае Прытчу аб добрым Самараніне, жыхары Самарыі, які, убачыўшы яўрэя, абабранага бандытамі і кінутага паміраць на дарозе, выратаваў яго, нягледзячы на традыцыйную міжэтнічную розніцу.

У цяперашні час буйнымі гарадамі Самарыі з'яўляюцца: Наблус, Джэнін, Калькілія, Туль-Карэмэ і Арыэль.

## Гл. таксама 
* Самаране

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Гісторыя Самарыі .

Катэгорыя:Геаграфія Ізраіля
Катэгорыя:Гарады Старажытнага Ізраіля
Катэгорыя:Біблейскія месцы
Катэгорыя:Геаграфія Евангелляў
Катэгорыя:Самарыя
Гарадскі стадыён (Барысаў)

**Гарадскі стадыён** — футбольны стадыён у Барысаве, Беларусь. У сезоне 2020 года з’яўляецца хатняй арэнай для футбольнага клуба «Смалявічы», які выступае ў Вышэйшай лізе чэмпіянату Беларусі. Умяшчальнасць стадыёна складае 5 402 месцы.

## Гісторыя 
Барысаўскі гарадскі стадыён быў пабудаваны ў 1959 годзе і першапачаткова меў адну трыбуну ўмяшчальнасцю 2 600 гледачоў. У 1973—1981 гадах на ім выступала мясцовая футбольная каманда Барысаўскага завода аўтатрактарнага электраабсталявання.

З 1996 года стадыён стаў прымаць матчы чэмпіянату Беларусі па футболе. У чэрвені 1998 арэна была праінспектавана еўрапейскай камісіяй УЕФА і атрымала права на правядзенне міжнародных матчаў. На працягу 1998—2001 гадоў праведзена маштабная рэканструкцыя спартыўнага аб’екта: з’явілася трэніровачнае поле, усталявана камп’ютарная сістэма паліву газона, удасканалены пад’язныя дарогі, інжынерныя сеткі. Былі абсталяваны прэс-цэнтр, ложа ганаровых гасцей і каментатарскія кабіны.

У 2002 годзе была пабудавана ўсходняя трыбуна, колькасць месцаў для гледачоў павялічана да 5 402. На абедзвюх трыбунах былі ўсталяваныя індывідуальныя пластыкавыя сядзенні. Праз два гады на стадыёне з’явілася электроннае табло, а яшчэ праз год — чатыры мачты штучнага асвятлення. У 2008 годзе над усходняй трыбунай быў узведзены дах. Газон на футбольным полі натуральны, усталяваны падагрэў. Памеры поля — 105×68 метраў.

З 1996 па 2013 год барысаўскі гарадскі стадыён з’яўляўся хатнім для футбольнага клуба БАТЭ.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* «Па дамах». Праект Offside.by аб стадыёнах Беларусі. Барысаўскі «Гарадскі»
* Навіны стадыёна на by.tribuna.com

Катэгорыя:Футбольныя стадыёны Беларусі
Катэгорыя:Спорт у Барысаве
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Барысава
Лоранд Этвеш

**Лоранд (Роланд) фон Этвеш** (; ,  — ) — венгерскі фізік.

## Біяграфічныя звесткі 
Вучыўся ў Будапешцкім і Гайдэльбергскім універсітэтах. 3 1871 у Будапешцкім універсітэце (з 1872 прафесар). Член Венгерскай АН (1883) і яе прэзідэнт (1899—1905). Заснавальнік і першы прэзідэнт (з 1891) Венгерскага матэматычнага і фізічнага таварыства.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па тэорыі капілярнасці, гравітацыі і геафізіды. Устанавіў залежнасць малекулярнай паверхневай энергіі ад тэмпературы (1886; закон Этвеша). Вынайшаў гравітацыйны варыёметр, эксперыментальна ўстанавіў роўнасць гравітацыйнай і інертнай мас (1890—1906). Вывучаў размеркаванне мас у горных хрыбтах.

## Ушанаванне памяці 
Яго імем названы Будапешцкі ўніверсітэт і пазасістэмная адзінка градыента сілы цяжару — этвеш.

## Літаратура 
* Этвеш // БЭ ў 18 т. Т. 18. Кн. І. Мн., 2004.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Фізікі Венгрыі
Катэгорыя:Вынаходнікі Венгрыі
Катэгорыя:Выпускнікі Будапешцкага ўніверсітэта
Катэгорыя:Члены Венгерскай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены Прускай акадэміі навук
Собат

**Со́бат**, **Бахр-эль-Асфар** — рака ў Паўднёвым Судане, правы прыток ракі Белы Ніл (упадае ў яго каля горада Малакаль).

Даўжыня ракі 730 км. Плошча вадазбору 350 тыс. км². Сярэдні расход вады 412 м³/с.  Утвараецца зліццём рэк Бара і Пібар. У перыяд летніх дажджоў суднаходная ад горада Гамбела.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Прытокі Белага Ніла
Катэгорыя:Рэкі Паўднёвага Судана
Іосіф Васільевіч Лагун

**Іосіф Васі́льевіч Лагу́н** (, в. Мікіцёнкі, Дзісенскі павет, Віленская губерня, цяпер Шаркаўшчынскі раён — ) — беларускі бальшавіцкі дзеяч, удзельнік усталявання бальшавіцкай улады на Беларусі.

З верасня 1917 г. член Выканкома Беларускай сацыял-дэмакратычнай рабочай партыі ў Петраградзе, кіраваў партыйнай школай. Удзельнік Кастрычніцкага ўзброеннага паўстання ў Петраградзе.  У снежні 1917 удзельнічаў у Першым Усебеларускім з'ездзе, пасля разгону з'езда абраны яго Радай у склад Выканкаму. З красавіка 1918 г. старшыня 1-й Беларускай секцыі РКП(б) пры Пецяргофскім райкоме партыі, пазней загадчык Петраградскага аддзялення Беларускага нацыянальнага камісарыята, член таварыства аматараў беларускага народнага мастацтва ў Петраградзе. Дэлегат Усерасійскага з'езда бежанцаў-беларусаў у Маскве (1918). На 1-м з'ездзе КПБ выбраны членам Цэнтральнага бюро КП(б)Б. Член ЦВК БССР. У студзені 1919 г. накіраваны ЦБ КП(б)Б у Дзісенскі павет, з мая 1919 г. у Чырвонай Арміі. Загінуў на Заходнім фронце.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шаркаўшчынскім раёне
Катэгорыя:Члены Цэнтральнага бюро КП(б)Б
Соевы алей

**Со́евы але́й** — раслінны тлусты паўвысыхальны алей, атрымоўваюць з насення соі (*Glycine max*).

## Склад 
Сярэдняе ўтрыманне тлустых кіслот у соевым алеі (%): 51—57 лінолевай; 23—29 алеінавай; 4,5—7,3 стэарынавай; 3—6 ліналенавай; 2,5—6,0 пальміцінавай; 0,9—2, 5 арахінавай; да 0,1 гексадэцэнавай; 0,1—0,4 мірысцінавай.

## Уласцівасці 
Соевы алей мае тэмпературу застывання ад −15 да −18 °C, паказчык праламлення 1,474—1,478, ёдны лік 120—141, кінематычная глейкасць пры 20 °C (59—72)·10−6 м²/с. Шчыльнасць 924—934 кг/м³ (пры тэмпературы 15 °C). Лік абмылення 189—195, лік Рэйхерта-Мейсля 0,50—0,80, лік Паленскэ 0,8—1,1.

## Выкарыстанне 
Соевы алей выкарыстоўваецца ў якасці харчовага прадукта, ў вытворчасці маргарыну, мыйных сродкаў, пакосту, алкідных смол, алейных лакаў і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Соевое масло // Вялікая савецкая энцыклапедыя

Катэгорыя:Алеі
Алей
Сойка звычайная

**Звычайная сойка** (*Garrulus glandarius*) — птушка сямейства  атрада .

## Апісанне 
Даўжыня цела 32—36 см, размах крылаў 52—58 см. Перад цела карычнева-іржавага колеру, люстэрка на крылах белае і блакітнае ў чорныя палоскі, белае надхвосце і чорны хвост. Каля асновы дзюбы чорны «вус». Часта падымае пёры на галаве. У розных падвідаў ёсць розныя варыянты афарбоўкі апярэння. Часта капіруе галасы іншых птушак.

Вылучаюць ад 30 да 60 падвідаў.

## Пашырэнне 
а]]
Пашырана ў Еўропе, Малой Азіі, часткова на Далёкім Усходзе і Цэнтральнай Азіі. На тэрыторыі Беларусі звычайны аселы і вандроўны від.

Насяляе густыя змяшаныя або дубова-грабавыя лясы, радзей хваёвыя; акрамя таго, групы старых, густых дрэў сярод палёў. Можа сяліцца ў вялікіх парках.

## Асаблівасці біялогіі 
Корміцца жалудамі, насякомымі, дробнымі ляснымі птушкамі, мышападобнымі грызунамі, ягадамі, насеннем лясных і сельскагаспадарчых раслін.

Гняздо ладзіць у кроне дрэва, у развілцы каля ствала. Сустракаецца таксама ў ліянах (напрыклад, у плюшчы, бружмелі), у кустах, рэдка ў будынках, дуплах, вялікіх шпакоўнях або скальных пляцоўках. Гняздо няшчыльнае, знешняя частка збудавана з галін (часцей за ўсё бярозавых альбо іншых лісцевых дрэў); высцілка з сухой травы і каранёў, якія старанна пераплецены паміж сабой і з прымессю моху, валосся, лісця, рэдка пер’я.

Яйкі (5—7, часам 3—10) слаба падоўжаныя (звычайна з тупым вузейшым канцом). Светла-зялёныя, блакітнавата-зялёныя, аліўкавыя, алiўкава-попельныя, у выключных выпадках — бела-жоўтыя. Плямкі вельмі дробныя, іржава-карычневыя, раўнамерныя.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

Катэгорыя:Птушкі Еўразіі
Катэгорыя:Птушкі Афрыкі
Катэгорыя:Фаўна Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Крумкачовыя
Катэгорыя:Птушкі на марках
Катэгорыя:Сінантропныя віды
Сокарава

Назву **Сокарава** маюць:

* Сокарава — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці
* Сокарава — возера ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Тураўлянка
Сокарава (вёска)

**Со́карава** (, ) — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Ульскага сельсавета. Да 2004 года цэнтр Сокараўскага сельсавета.

## Геаграфія 
На паўднёвым беразе возера Паўазер’е, на аўтамабільнай дарозе Ула—Лепель. За 32 кіламетры на паўночны захад ад гарадскога пасёлка Бешанковічы, за 82 кіламетры ад Віцебска, за 33 км ад чыгуначнай станцыі Чашнікі.

## Гісторыя 
У 1662 г. згадваецца ў складзе Полацкага ваяводства ВКЛ.

Перад вайной у вёсцы жыло 322 чалавек у 61 двары.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў чэрвені 1944 года гітлераўцамі было спалена 60 дамоў, забіта 8 чалавек.

## Насельніцтва 
* 416 жыхароў, 177 двароў (2001).

## Інфраструктура 
* Клуб
* Бібліятэка
* Аддзяленне сувязі

## Памятныя мясціны 
* Брацкая магіла. Помнік на воінскім пахаванні (1959 г., рэканструкцыя ў 1983 г.). Усталяваны на брацкай магіле савецкіх воінаў і партызан № 4023.
* Брацкая магіла. Помнік на воінскім пахаванні (1964 г., рэканструкцыя ў 2021 г.). Усталяваны на брацкай магіле ахвяр вайны № 7804.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ульскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Бешанковіцкага раёна
Солід

**Со́лід** (ад  — цвёрды, трывалы, масіўны) — рымская залатая манета, выпушчаная ў 309 годзе н.э. імператарам Канстанцінам. Важыла 1/72 рымскага фунта (4,55 г). Яна замяніла ў якасці асноўнай залатой манеты аўрэўс. У 314 годзе ўведзена ў заходняй частцы Рымскай імперыі, а ў 324 годзе — на ўсёй тэрыторыі імперыі. Доўгі час заставалася асноўнай манетай і грашова-разліковай адзінкай Рымскай імперыі, затым Візантыі. Грэчаская назва візантыйскага соліда — «намізма», у Еўропе яго часцей называлі «**безант**» або «**бізанцін**».
 
Акрамя соліда, чаканіліся таксама залатыя манеты ў 1/2 соліда («**семіс**») і 1/3 соліда («**трыенс**», вага 1,52 г; ў Візантыі больш вядомая як «**трэміс**»).

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Солід
Катэгорыя:Манеты Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Сярэдневяковыя манеты
Катэгорыя:Залатыя манеты
Катэгорыя:Замежныя манеты на тэрыторыі Русі
Катэгорыя:Замежныя манеты на тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага
Сокал-каршачок

**Со́кал-каршачо́к**, **каршачок** (*Falco subbuteo*; нар. назвы: *аралок*, *карагольчык*, *кабец*) — невялікая драпежная птушка сямейства .

## Апісанне 
Даўжыня да 36 см, маса да 280 г. Самкі буйнейшыя за самцоў. Апярэнне на спіне буравата-чорнае з шызым адценнем. Грудзі і брушка светла-вохрыстае з буйнымі цёмнымі стракацінамі. Падхвосе і галёнкі рыжыя. Кольцы вакол вачэй і ногі жоўтага колеру.

## Арэал і біялогія 
Жыве на шырокай тэрыторыі Еўразіі і ў Паўночнай Афрыцы (акрамя тундраў і пустынь). Насяляе лясы і лесастэпы. Аддае перавагу светлым лясам у спалучэнні з адкрытымі ландшафтамі. Гняздуецца на высокіх дрэвах. На большай частцы арэала пералётная птушка, зімуе ў Афрыцы і трапічнай Азіі. Сілкуецца насякомымі і дробнымі птушкамі, якіх ловіць на ляту. Адкладвае да 4, зрэдку да 6 яек.

На тэрыторыі Беларусі малалікі, пералётны від, занесены ў Чырвоную кнігу.
 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Сакаліныя
Катэгорыя:Птушкі Еўразіі
Катэгорыя:Птушкі Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Солы

**Со́лы** () — аграгарадок у Смаргонскім раёне Гродзенскай вобласці, на рацэ Ашмянка. Цэнтр Сольскага сельсавета. Месцяцца за 15 км на захад ад Смаргоні, за 252 км ад Гродні, на т. зв. «Чорным тракце». Чыгуначная станцыя на лініі Маладзечна — Вільня.

## Гісторыя 
Упершыню Солы згадваюцца ў XVI стагоддзі як сяло Віленскага ваяводства. Мястэчка знаходзілася ў шляхецкай уласнасці.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Солы апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, дзе сталі цэнтрам воласці Ашмянскага павета Віленскай губерні. У 1849 годзе ў мястэчку пабудавалі касцёл, з 1870 года працавала народнае вучылішча. Станам на 1886 год у Солах існавалі валасная ўправа, касцёл, сінагога, 5 крамаў, карчма, вінакурны завод (за 4 км ад мястэчка), на 1890 год — пошта, тэлеграф, станцыя Лібава-Роменскай чыгункі (адкрылася ў 1873 годзе). У пачатку XX стагоддзя ў мястэчку працаваў лекарскі ўчастак.

У канцы 1917 года ў Солах адбылася падзея, якая прапісала паселішча ў гісторыі: 4 снежня прадстаўнікі 2-й, 3-й і 10-й армій на чале з шараговым Салігаліцкага палка 81-й пяхотнай дывізіі бальшавіком Шчукіным падпісалі перамір’е з немцамі. Баявыя дзеянні на працягу ўсяго фронту ад Відзаў да Прыпяці спыняліся з 5 снежня на два месяцы. Праз 10 дзён — 15 снежня — перамір’е падпісалі ўжо ў Брэсце, надаўшы дагавору шырэйшы статус.

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Солы апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе сталі цэнтрам гміны Ашмянскага павета Віленскага ваяводства. Цягам 1926—1934 гадоў у мястэчку вялася будова касцёла Маці Божай Ружанцовай. Ахвяраванні на яе склалі паўмільёна злотых, велізарную для таго часу суму.

У 1939 годзе Солы ўвайшлі ў БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 года сталі цэнтрам сельсавета Смаргонскага раёна. Статус паселішча змянілі да вёскі. На 2000 год тут быў 1271 двор.

Выява:Soły. Солы (XIX).jpg|Даўні касцёл
Выява:Soły. Солы (XX).jpg|Касцёл
Выява:Soły. Солы (1916).jpg|Рынак
Выява:Dakurniški, Soły. Дакурнішкі, Солы (1917) (2).jpg|Станцыя

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1882 год — 421 чал.; 1886 год — 560 чал.
* **XX стагоддзе**: 1901 год — каля 880 чал. у *мястэчку Солы* і 70 чал. на *станцыі Солы*; 2000 год — 2899 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2001 год — 1525 чал., 594 двары; 2004 год — 1475 чал.

## Славутасці 
* Капліца могілкавая
* Касцёл Маці Божай Ружанцовай (1926—1934)
* Могілкі яўрэйскія
* Сядзіба (XVIII—XIX стст.)

## Страчаная спадчына 
* Касцёл Маці Божай Ружанцовай (XIX ст.)
* Сінагога (XIX ст.)

## Вядомыя асобы 
* 
* Галіна Баляславаўна Лазоўская (нар. 1960) — беларускі палітык.
* Уладзімір Аляксандравіч Бізюк (нар. 1955) — беларускі педагог, Ганаровы грамадзянін горада Ашмяны (2019).

У вёсцы памёр і пахаваны Эдуард Сташкевіч (1928—1974) — сябра мядзельска-смаргонскага антыкамуністычнага падполля.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёна
Катэгорыя:Сольскі сельсавет

Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства
Марыянскія астравы

**Марыянскія астравы** (, ; названы ад імя каралевы Марыяны Аўстрыйскай) — архіпелаг у заходняй частцы Ціхага акіяна, у Мікранезіі. Уваходзіць у склад Паўночных Марыянскіх астравоў і Гуама. Плошча — 1007 км². Насельніцтва — 213 241 чал. (2010 г.).

## Геаграфія 
Дуга Марыянскіх астравоў цягнецца прыблізна на 800 км з поўдня на поўнач. Усходняя частка набліжана да Марыянскага жолаба — самай глыбокай акіянічнай упадзіны ў свеце. Паходжанне астравоў змешанае — вулканічнае і каралавае. Вулканічная актыўнасць найбольш характэрна для паўночных астравоў. Асноўны ўзрост астравоў ад 30 да 5 млн гадоў.

Найвышэйшы пункт — вулкан Агрыян на аднайменным востраве (965 м).

Найбуйнейшыя астравы:

* Гуам
* Сайпан
* Тыніян
* Рота
* Паган

Клімат трапічны пасатны, даволі вільготны. Вылучаюцца сухі сезон са снежня па чэрвень і сезон мусонаў з ліпеня па кастрычнік.

## Гісторыя 
Астравы пачалі засяляцца ў 2 тыс. да н.э. выхадцамі з Паўднёва-Усходняй Азіі. Відавочна, існавала некалькі хваль міграцый, у выніку якіх на Марыянах склаўся этнас чамора.

У 1521 г. Марыянскія астравы адкрыў Фернан Магелан і далучыў іх да Іспаніі. Ён даў ім назву астравы Злодзеяў (*Islas de los Ladrones*). Аднак у XVII ст. з’явілася назва Марыянскія астравы ў гонар іспанскай каралевы Марыяны Аўстрыйскай (1634—1696).

У 1668 г. на Гуаме высадзіліся іспанскія місіянеры-езуіты. Пачатак іх дзейнасці быў паспяховым. Але ў 1672 г. чамора забілі кіраўніка місіі, што прывяло да татальнай вайны іспанцаў з тубыльцамі. Іх колькасць скарацілася з 200 тыс. чал. да 5 тыс. чал. у 1741 г. У канцы XVII ст. чамора былі пераселены ў 5 вёсак на Гуаме. Яны знаходзіліся пад пільным кантролем ваенных і святароў, павінны былі штодзённа наведваць касцёл і вывучаць іспанскую мову. Іншыя астравы засталіся практычна бязлюднымі, пакуль у XIX ст. не былі населены рэфалуваш, карэннымі жыхарамі Каралінскіх астравоў.

У 1898 г. Гуам быў перададзены ЗША, а ў 1899 г. Паўночныя Марыянскія Астравы адышлі да Германіі. У 1914—1944 гг. Паўночныя Марыянскія Астравы знаходзіліся пад кантролем Японіі, якая развівала на іх мясцовую гаспадарку і спрыяла перасяленню японскіх рабочых і сялян. 8 снежня 1941 г. японцы высадзіліся на Гуаме і захапілі яго. У 1944 г. амерыканцы здолелі ўсталяваць свой кантроль і ў пасляваенны час атрымаць  мандат ААН на апеку Марыянскіх астравоў.

У 1950 г. Гуам быў пераўтвораны ў недалучаную тэрыторыю ЗША. У 1975—1978 гг. была створана тэрыторыя Садружнасць Паўночных Марыянскіх астравоў, якая таксама знаходзіцца ў залежнасці ад ЗША.

## Спасылкі 
* Guam History and Culture 
* The CNMI Government site 

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна

Катэгорыя:Астравы Аўстраліі і Акіяніі
Сольнак

**Сольнак** () — горад у цэнтральнай частцы Венгрыі, адміністрацыйны цэнтр медзье Яс-Надзькун-Сольнак.

## Назва 
Сольнак быў названы праз першага ўладальніка ўмацаванага замка — Саўнік (*Szaunik*) ці Заўнок (*Zounok*). Першыя згадкі пра горад Заўнок адносяцца да 1075 года. У наступных стагоддзях ён вызначаецца як *Zounok*, *Saunic*, *Zounuc* і *Zawnuch*.

У большасці моў венгерскае імя горада не змяняецца (напрыклад , ). Але ў некаторых яно мае асабістае гучанне (напрыклад , , ), гэтыя змяненні адбыліся праз гістарычныя ўзаемаадносіны з горадам.

## Насельніцтва 
Этнічныя групы (па складзе на 2001 год):
* Венгры — 98%
* Цыганы — 1%
* іншыя нацыянальнасці (па большасці Немцы) — 1%

## Славутасці 
* Музей венгерскай авіяцыі
* Музей Янаша Дам'яніча
* Тэрмальныя бані
* Сольнакская галерэя ў памяшканні сінагогі
* Каталіцкі касцёл
* Кальвінская царква

## Знакамітыя людзі 
### Нарадзіліся ў Сольнаку 
* Арпад Рачка (1930) славацкі скульптар
* Золтан Жэнэ (1943) кампазітар
* Жабо Габар — архітэктар
* Юдыт Нора Пінтэр філосаф
* Гізела Тары (1884—1960) алімпійская фехтавальшчыца

### Жылі ў Сольнаку 
* Габар Сега матэматык
* Берталан Фа́ркаш (1949—) касманаўт
* Марцін Нэдзіш (1810—1895) харвацкі паэт
* Віктар Орбан (1963—) прэм’ер-міністр
* Мацьяш Доша (1987—) акцёр

## Гарады-пабрацімы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Энцыклапедыя, у тым ліку Венгрыі 
* Афіцыйны сайт горада 

Катэгорыя:Гарады Венгрыі
Катэгорыя:Яс-Надзькун-Сольнак
Сомерсет (востраў)

**Со́мерсет** — гарысты востраў у канадскім Арктычным архіпелагу, размешчаны на поўдзень ад праліва Бароў. Тэрыторыя Канады.

Плошча вострава складае 24 786 км², з’яўляецца дзявятым па велічыні востравам у архіпелагу, дванаццатым — у Канадзе і 46-м — у свеце. Вышыні да 762 м.

Адкрыў востраў англійскі мараплавец Уільям Пары ў 1819 годзе і назваў яго ў гонар свайго роднага графства ў Англіі Сомерсет (*Somerset*). Джэймс Кларк Рос абследаваў востраў у 1848 годзе падчас сваёй экспедыцыі па пошуку Джона Франкліна. З 1937 па 1948 год на востраве існавала факторыя Форт-Рос Кампаніі Гудзонава заліва. У цяперашні час востраў незаселены.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* *S.C. Zoltai* Somerset Island // The Canadian Encyclopedia  

Катэгорыя:Канадскі Арктычны архіпелаг
Катэгорыя:Геаграфія Нунавута
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Ізаляцыянізм

**Ізаляцыянізм** — тэрмін, які пераважна выкарыстоўваецца для абазначэння кірунку ў знешняй палітыцы, у аснове якога ляжыць ідэя неўцягвання ў справы іншых дзяржаў, нацый, народаў, этнасаў. У дачыненні да эканомікі ізаляцыянізм прыводзіць да аўтаркіі, калі знешні таварны абарот зводзіцца да мінімуму. Тэрмін ізаляцыянізм можна выкарыстоўваць у розных кантэкстах у якасці антоніма да паняццяў «пратэкцыянізм», «калабарацыянізм», «інтэрнацыяналізм» і некаторым іншым.

Яркі прыклад ізаляцыянізму — японская палітыка сакоку. Таксама ў якасці прыкладу ізаляцыянізму можна прывесці Народную Сацыялістычную Рэспубліку Албанію, якая ізалявалася нават ад сацыялістычных краін, а пасля 1976 разарвала адносіны з Кітаем, застаўшыся ў поўнай ізаляцыі.
У наш час прыкладам ізаляцыі служыць Паўночная Карэя — палітыка Чучхэ.

## Палітыка самаізаляцыі 
Шэраг дзяржаў праводзіў палітыку цвёрдай самаізаляцыі, што выражалася ва ўсялякім абмежаванні кантактаў з іншымі дзяржавамі.

Найбольш вядомая палітыка самаізаляцыі, якая праводзілася Кітаем, Карэяй і Японіяй у XVII—XIX стагоддзях. Мэтай яе была кансервацыя існуючых феадальных парадкаў. Аб'ектыўна ж гэта палітыка прывяла да нарастання адставання гэтых краін ад еўрапейскіх дзяржаў, якія ўрэшце сілай прымусілі адмяніць рэжым самаізаляцыі.

Ізаляцыянізм у ЗША разумеўся як кірунак у знешняй палітыцы па скарачэнні ўмяшання ў канфлікты па-за амерыканскім кантынентам. Ідэя страціла папулярнасць пасля Другой сусветнай вайны.

## Гл. таксама 
* Антыглабалізм
* Сакоку
* Хайцзінь
* Чучхэ
* Аўтаркія
* «Жалезная заслона»
* «Бамбукавая заслона»

Катэгорыя:Знешняя палітыка
Катэгорыя:Антыглабалізм
Катэгорыя:Міжнародныя адносіны