Беларусь і карабахскі канфлікт

Карабахскі канфлікт з’яўляецца шматгадовым супрацьстаяннем паміж Арменіяй і непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікай з аднаго боку, і Азербайджанам з другога. Каменем перапоны выступае Нагорны Карабах. У гэтым пытанні Рэспубліка Беларусь выступае выключна за мірнае ўрэгуляванне, але пры гэтым прызнае спрэчны рэгіён за азербайджанцамі. Урад краіны імкнецца балансаваць паміж варагуючымі бакамі.

## Палітыка-дыпламатычны бок 
### Афіцыйная пазіцыя ўрада 
Ва знешняй палітыцы Беларусь традыцыйна выступае за мірнае ўрэгуляванне любых канфліктаў палітыка-дыпламатычнымі сродкамі. Гэта ж тычыцца і армяна-азербайджанскага супрацьстаяння.

У красавіку 2016 года на фоне чарговага абвастрэння ў рэгіёне прэс-сакратар МЗС РБ Дзмітрый Мірончык заявіў:

У гэты ж час кіраўнік дзяржавы даў даручэнні міністру абароны Андрэю Раўкову і міністру замежных спраў Уладзіміру Макею правесці кансультацыі з іх армянскімі і азербайджанскімі калегамі. Больш за тое, прэзідэнт Беларусі правёў тэлефонныя перамовы з лідарам Азербайджана Ільхамам Аліевым і лідарам Арменіі Сержам Саргсянам,і пры сутыкненнях 2023 года. Пасля падзення НКР афіцыйны Мінск быў наглядальнікам за працэсам разбраення нагорна-карабахскіх фарміраванняў: 23 верасня 2023 года ваенны аташэ Беларусі ў Азербайджане разам з калегамі з іншых краін прыбыў у Сцепанакерт, каб азнаёміцца са становішчам.

### Адносіны з удзельнікамі канфлікту 
Дзяржава падтрымлівае цеснае палітычнае і эканамічнае супрацоўніцтва з абодвума бакамі канфлікту, балансуючы паміж пазіцыямі Арменіі і Азербайджана. Нягледзячы на вялікую для Беларусі эканамічную значнасць Азербайджана (як з пункту гледжання тавараабароту, так і з пункту гледжання сальда гандлёвага балансу), афіцыйны Мінск змог наладзіць цесныя адносіны з часткай армянскай палітычнай і дзелавой эліты, у прыватнасці, з бізнесменам і палітыкам Гагікам Царукянам. Аднак з Арменіяй паўсталі некаторыя складанасці. Так, напрыклад, у красавіку 2016 года МЗС краіны запрасіў беларускага пасла ў Ерэване для тлумачэнняў заявы дыпламатаў Беларусі аб падтрымцы тэрытарыяльнай цэласнасці Азербайджана. Армянскі бок падкрэсліў глыбокае здзіўленне пазіцыяй сваіх партнёраў:

Улічваючы, што лідар краіны-члена Арганізацыі Дагавора аб калектыўнай бяспецы фактычна прызнаецца ў абмеркаванні маючай адбыцца вайны супраць іншага ўдзельніка АДКБ (Арменіі) з яе ворагам Азербайджанам, інфармацыйнае выданне NEWS.am звярнулася ў сакратарыят АДКБ з мэтай высветліць пазіцыю генеральнага сакратара Арганізацыі. Адказ зводзіўся да таго, што заява лідара Беларусі была зроблена ў рамках двухбаковага дыялогу, і яна не можа быць прадметам ацэнкі Генеральнага сакратара. 

13 чэрвеня прэм’ер Арменіі Нікол Пашынян заявіў, што не паедзе ў Беларусь, пакуль яе прэзідэнтам з’ўляецца Аляксандр Лукашэнка, паколькі той падтрымаў Азербайджан і ўдзельнічаў у яго падрыхтоўцы да вайны за Нагорны Карабах у 2020 годзе. Згодна з ім не паедзе не толькі ён, але і іншыя афіцыйныя прадстаўнікі Арменіі. Таксама Пашынян запатрабаваў ад Прэзідэнта Беларусі «выбачэнняў і тлумачэнняў, якія былі б прымальныя для армянскага народа». Пасля гэтага Ерэван адклікаў свайго амбасадара Размінка Хумарана. У адказ Мінск для кансультацый адклікаў свайго пасла з Арменіі.

### Значэнне падзей для Беларусі 
Палітолаг Юрый Шаўцоў заяўляў, што мінскі працэс па Карабаху стаў важным этапам у гісторыі беларускай знешняй палітыкі, бо дзяржава ўпершыню паспрабавала сябе ў якасці міратворца.

Як адзначалася ў артыкуле «Знешняя палітыка Рэспублікі Беларусь і армяна-азербайджанскі канфлікт» за аўтарствам Дыяны Шыбкоўскай, аднаго з удзельнікаў рэспубліканскай навукова-практычнай канферэнцыі маладых аналітыкаў «Позва-2015» (праведзенай у верасні 2013), Паўднёвы Каўказ і Закаўказзе для Рэспублікі Беларусь з’яўляюцца звышважнымі ў эканамічным і палітычным плане. Падзеі тут могуць мець наступствы, якія выходзяць далёка за межы рэгіёну, і закранаць таксама беларускую бяспеку. Спецыфічнае геаграфічнае становішча робіць Каўказ перманентна патэнцыйнай зонай шырокага геапалітычнага канфлікту. Па гэтай прычыне для Беларусі неабходна стабільнасць і парадак у рэгіёне.

Кандыдат палітычных навук Аляксандр Філіпаў звязваў неабходнасць міру на Каўказе з палітыкай Лукашэнкі па ператварэнні краіны ў свайго роду рэгіянальную Швейцарыю, у надзейную пляцоўку для вырашэння рэгіянальных і нават глабальных праблем. Эксперт таксама спасылаўся на «чуткі ў беларускім істэблішменце», паводле якіх галоўнай прычынай міратворчых ініцыятыў прэзідэнта стала ўзнагароджанне амерыканскага лідара Барака Абамы Нобелеўскай прэміяй міру. Нібыта кіраўнік беларускай дзяржавы даў адпаведныя ўказанні Міністэрству замежных спраў забяспечыць яго ўзнагароджанне аналагічнай прэміяй.

У лістападзе 2018 года прэс-сакратар знешнепалітычнага ведамства Арменіі Ганна Нагдалян пракаментавала пастаўкі ўзбраенняў Азербайджану так:

Паводле заявы прэзідэнта непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі Араіка Аруцюняна, падчас Другой Карабахскай вайны ў кастрычніку 2020 года Азербайджан абстраляў горад Сцепанакерт рэактыўнымі сістэмамі залпавага агню беларускай вытворчасці «Паланэз».

У пачатку лістапада таго ж года азербайджанцы пры дапамозе беларускага комплексу РЭБ «Навальніца-С» знішчылі адзін армянскі беспілотнік у Тавузскім раёне. Дзякуючы комплексам «Навальніца-6» былі паспяхова падушаны сродкі СПА Нагорнага Карабаха і Арменіі, уключаючы зенітныя ракетныя комплексы «Аса», «Тор» і С-300.

Па дадзеных сумеснага журналісцкага расследавання Бюро, Hetq і OCCRP, падчас другой Карабахскай вайны Азербайджан збіваў армянскія беспілотнікі сістэмай СПА «Пячора-2ТМ», набытай у прыватнага беларускага вытворцы зброі «Тэтраэдр».

### Перспектыва ўдзелу УС РБ 
У сувязі з тым, што Беларусь і Арменія з’яўляюцца членамі АДКБ, выказваліся меркаванні аб магчымасці адпраўкі беларускіх войскаў у зону баявых дзеянняў.

Фармальна арганізацыя да канфлікту дачынення не мае, паколькі НКР — гэта азербайджанская тэрыторыя і непрызнаная рэспубліка, якая не ўваходзіць у АДКБ. Згодна з рэзалюцыяй 3314 Генасамблеі ААН, дзейнасць Арменіі ў Карабаху разглядаецца як агрэсія супраць Азербайджана. Дзяржавы-ўдзельніцы АДКБ абавязваюцца вырашаць усе рознагалоссі з іншымі краінамі мірнымі сродкамі, і ў такім выпадку падтрымка армянскай арміі з боку арганізацыі — гэта падтрымка агрэсіі, што не адпавядае мэтам Дагавора аб калектыўнай бяспецы.

## Літаратура 
* *Диана Шибковская.* Внешняя политика Республики Беларусь и армяно-азербайджанский конфликт  // Миасин : интернет-газета. — 21 января 2014.
* *Александр Филиппов.* Какие угрозы несут столкновения в Нагорном Карабахе для Беларуси?  // Thinktanks.by : сайт белорусских исследований. — 11 апреля 2016.
* *Егор Лебедок.* На чьей стороне Беларусь в карабахском конфликте?  // Thinktanks.by : сайт белорусских исследований. — 12 октября 2020.

Катэгорыя:Карабахскі канфлікт
Катэгорыя:Войны Беларусі