open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Калью Ківі

**Калью Ківі** (; ) — эстонскі сцэнарыст і рэжысёр.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 23 сакавіка 1951 года.

У 1974 годзе скончыў Тартускую мастацкую школу па спецыяльнасці «Апрацоўка дрэва», а ў 1980 годзе — Эстонскую акадэмію мастацтваў па спецыяльнасці «Мастацтва моды».

З 1980 па 1995 год працаваў рэжысёрам на студыі «Нукуфільм», з 1995 па 2011 год — галоўным мастаком Эстонскага тэатра лялек.

Першы эстонец, які атрымаў прэмію Юсі ў Фінляндыі. Член Саюза эстрадных артыстаў. Жонка — Сігнэ Ківі.

Памёр 19 ліпеня 2025 года.

## Узнагароды 
* Ордэн Белай зоркі V ст. (2004)

Катэгорыя:Акцёры Эстоніі
Вілья Савісаар-Тоамаст

**Вілья Савісаар-Тоамаст** (раней Лаанару і проста Савісаар; нар. ) — эстонскі палітык, член Еўрапейскага парламента, былая жонка лідара Цэнтрысцкай партыі Эстоніі Эдгара Савісаара.

У 1998 годзе Вілья Савісаар уступіла ў Цэнтрысцкую Партыю Эстоніі.

У 2002 годзе на муніцыпальных выбарах у Таліне яна атрымала 5598 галасоў.

На Х і XI выбарах у Рыйгікогу Савісаар прайшла ў парламент і ў 2007—2009 гадах з’яўлялася старшынёй фракцыі цэнтрыстаў.

Падчас XI выбараў у 2007 годзе яна атрымала 8531 галасоў ад акруг Хааберсці, Пых’я-Талін і Крысційнэ ў Таліне. У Цэнтрысцкай партыі больш галасоў атрымаў толькі лідар гэтай партыі — Эдгар Савісаар.

Па выніках муніцыпальных выбараў 2005 года Савісаар стала старэйшынай раёна Пых’я-Талін.

У красавіку 2012 года Вілья Савісаар-Тоамаст пакінула шэрагі Цэнтрысцкай партыі Эстоніі разам з 7 іншымі вядомымі сябрамі партыі ў сувязі з унутрыпартыйнымі канфліктамі.

Катэгорыя:Жанчыны-палітыкі Эстоніі
Лучын (значэнні)

**Лучын** — шматзначны тэрмін.

* Лучын — старажытнарускі горад Смаленскай зямлі.
* Лучын — аграгарадок у Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі.
* Лучын — археалагічныя помнікі каля вёскі Лучын Рагачоўскага раёна Гомельскай вобласці
* Лучын — вёска ў Папільнянскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны.
Максім Багатка

**Максім Багатка** (нар. ) — беларускі валейбаліст. Майстар спорту Беларусі

## Біяграфія 
Выступаў за салігорскі «Шахцёр». Ненадоўга папоўніў санкт-пецярбургскі клуб «Зеніт» перад пачаткам сезона 2024/2025, дзе трапіў у заяву толькі ў трох матчах Суперлігі, у адным з якіх эпізадычна з’яўляўся на пляцоўцы, не набраўшы ачкоў.

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Беларусі (5): 2023/24, 2022/23, 2021/22, 2020/21, 2019/20
*   Уладальнік Кубка Беларусі (5): 2023/24, 2022/23, 2021/22, 2020/21, 2019/20

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Maksim Bahatka
* Богатко Максим
* Максим Богатко

 

Катэгорыя:Валейбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па валейболе U-17
Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі
Кадры Сімсан

**Кадры Сімсан** (, народжаная *Кадры Муст*, ; нар. , ) — эстонскі і агульнаеўрапейскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, міністр эканомікі і інфраструктуры з 2016 па 2019 год, камісар па энергетыцы з 1 снежня 2019 года.

## Біяграфія 
Бацька — палітык Ааду Муст. У 2000 годзе скончыла з адзнакай гістарычны факультэт Тартускага ўніверсітэта, у 2003 годзе атрымала ступень магістра паліталогіі ва Універсітэцкім каледжы Лондана. У канцы 90-х гадоў яна працавала, сярод іншага, ва ўніверсітэцкай бібліятэцы. У 1995 годзе ўступіла ў Цэнтрысцкую партыю. З 2001 па 2002 год працавала дарадцам мэра Таліна. З 2003 па 2007 год яна была генеральным сакратаром Цэнтрысцкай партыі. З 2005 па 2006 год — сябра гарадской рады Таліна. На выбарах у 2007 годзе яна ўпершыню атрымала мандат члена Рыйгікогу. З 2009 па 2016 год Сімсан была старшынёй фракцыі Цэнтрысцкай партыі ў Рыйгікогу.

У лістападзе 2015 года прайграла выбары старшыні Цэнтрысцкай партыі Эдгару Савісаару.

23 лістапада 2016 года Сімсан стала міністрам эканомікі і інфраструктуры ва ўрадзе Юры Ратаса. Яна займала гэтую пасаду да 29 красавіка 2019 года.

Катэгорыя:Жанчыны-палітыкі Эстоніі
Саладоўня

**Саладо́ўня**, **саладзі́льня** — гаспадарчае збудаванне, у якім прарошчвалі і сушылі зерне на солад; тып сушні. Вядома ў матэрыяльнай культуры многіх славянскіх народаў.

На Беларусі ў XVI—XIX стст. будавалі пераважна пры броварах, былі і асобныя саладоўні. Інвентары апісваюць саладоўні ў панскіх сядзібах і фальварках.

Традыцыйная саладоўня нагадвала 3-камерную хату, дзе абапал сянец размяшчаліся памяшканне для прыгатавання рошчыны (у ім знаходзіліся карыты для замочвання і прарошчвання зерня; тут была і курная печ) і озніца (тып сушні, дзе высушвалі рошчыну; звычайна дзялілася рэдкім жардзяным памостам на 2 ярусы: у першым стаяла курная печ, у 2-м на памосце клалі рошчыну; былі таксама сумешчаныя озніцы тыпу ёўні). У рошчыннае памяшканне з двара (ад калодзежа ці вадаёма) ішлі 2 латакі: па адным падавалі свежую, па другім адводзілі адпрацаваную ваду (в. Чаравацічы каля Кобрына, інв. 1597).

Існавалі і 2-камерныя саладоўні з озніцамі ў сенцах (Смалявічы, інв. 1621), а таксама 2-павярховыя саладоўні з рошчынным памяшканнем у першым і озніцай у другім паверсе (сядзіба Чалевічы над Слуцкам, інв. 1644). Каралеўскі двор у Пружанах у 1597 меў саладоўню складанай 5-камернай планіроўкі (рошчынная хата, озніца, сенцы, камора, жылы пакой работніка).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гаспадарчыя пабудовы Беларусі
Катэгорыя:Піваварства
Суза (Італія)

**Суза** () — горад і *камуна* ў Італіі, у Турыне, рэгіёне П’емонт. Горад размешчаны на месцы ўпадзення ракі Чэніск’я ў Дору-Рыпарыю, прыток ракі По, ля падножжа Коцкіх Альпаў, за 51&nbsp;км на захад ад Турына ў цэнтры даліны Суза.

## Гісторыя 
Суза () была заснаваная лігурамі . Гэта была сталіца Сегусіні (таксама вядомая як Коціі).
* Замак маркізы Адэлаіды . Верагодна, ён знаходзіцца на тым самым месцы старажытнарымскага *прэторыя* .
* Археалагічны раён Пьяцца Савойя.

## Вядомыя асобы 
* Генрых Сегузіа, звычайна званы Гасціенсіс (каля 1200—1271) — італьянскі кананіст.

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын
Маўчанне ягнят (раман)

«**Маўчанне ягнят**» () — псіхалагічны крымінальны трылер амерыканскага пісьменніка , упершыню выдадзены ў 1988 годзе. З’яўляецца працягам рамана Харыса 1981 года «». Абодва раманы яднае постаць серыйнага  і бліскучага псіхіятара доктара Ганібала Лектара. Гэтым разам ён бярэцца дапамагчы стажорцы ФБР  у раскрыцці справы серыйнага забойцы «*Буфала Біла*». Кніга з’яўляецца самай вядомай часткай серыі раманаў пра Ганібала Лектара. Агульная колькасць прададзеных асобнікаў — 10 мільёнаў.

Экранізацыя рэжысёра Джонатана Дэмі была выпушчана ў 1991 годзе і атрымала шырокае прызнанне крытыкаў і касавы поспех. Карціна стала трэцяй, якой удалося атрымаць так званую «»: прэміі «Оскар» за найлепшы фільм, рэжысуру, галоўную мужчынскую і жаночую ролі, а таксама сцэнарый.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Раманы XX стагоддзя
Катэгорыя:Кнігі 1988 года
Катэгорыя:Раманы ЗША
Катэгорыя:Раманы Томаса Харыса
Катэгорыя:Псіхалагічныя раманы
Катэгорыя:Раманы на англійскай мове
Катэгорыя:Сіквелы
Транзітыўнасць

**Транзіты́ўнасць** (ад  — пераход, перамяшчэнне) — уласцівасць бінарных адносін (бінарных дачыненняў) «пераходзіць» з адных пар аб’ектаў на іншыя.

Бінарнае дачыненне R на мностве X называецца транзітыўным, калі для любых з трох элементаў мноства a , b , c выкананне суадносін a R b і b R c цягне выкананне суадносіны a R c.

Адносіна R транзітыўна, калі \forall a, b, c \in X,\ a R b \land b R c \Rightarrow a R c.

## Прыклады 
* Роўнасць: калі a=b і b=c, то a=c.
* Імплікацыя: калі a \Rightarrow b і b \Rightarrow c, то a \Rightarrow c.
* Дзялімасць: калі a дзеліцца на b і b дзеліцца на c, то a дзеліцца на c.
* Адносіна парадку: калі a>b и b>c, то a>c.

## Гл. таксама 
* Транзітыўная група

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* Руска-беларускі матэматычны слоўнік: [больш за 630 слоў і словазлучэнняў] / Лабачэня, Г. Я., Шчыракоў, А. М.; Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. М. Горкага — Мн.: МДПІ, 1993. — С. 18. — 21 с. ; 20 см. — 100 экз.

Катэгорыя:Абстрактная алгебра
Катэгорыя:Матэматычныя аперацыі
Катэгорыя:Тэорыя мностваў
Локус (генетыка)

(2) Цэнтрамера(3) Кароткае (p) плячо(4) Доўгае (q) плячо]]
У генетыцы **локус** (**loci**) — гэта пэўная фіксаваная пазіцыя ў храмасоме, дзе знаходзіцца пэўны ген або генетычны маркер. Кожная храмасома нясе мноства генаў, прычым кожны ген займае рознае становішча або локус; у чалавека агульная колькасць генаў, якія кадуюць бялок, у поўным гаплоідным наборы з 23 храмасом ацэньваецца ў 19 000-20 000.

Гены могуць мець некалькі варыянтаў, вядомых як алелі, таму можна таксама сказаць, што алель знаходзіцца ў пэўным локусе. Дыплоідныя і паліплоідныя цэлі, храмасомы якіх маюць адзін і той жа алель у пэўным локусе, называюцца гомазіготнымі ў адносінах да гэтага локуса, у той час як цэлі, якія маюць розныя алелі ў локусе, называюцца гетэразіготнымі. Упарадкаваны спіс локусаў, вядомых для пэўнага геному, называецца генетычнай картай. Карціраванне генаў — гэта працэс вызначэння канкрэтнага локуса або локусаў, адказных за стварэнне пэўнага фенатыпу або біялагічнай прыкметы.

## Наменклатура 
]]
Больш кароткае плячо храмасомы называецца **p-плячом**, а больш доўгае — **q-плячом**. Храмасомны локус тыповага гена, напрыклад, можна запісаць як *3p22.1*, дзе:

* *3* = храмасома 3
* *р* = р-плячо
* *22* = вобласць 2, бэнд 2 (чытаецца як «два, два», а не «дваццаць два»)
* *1* = суббэнд 1

Такім чынам, увесь локус з прыкладу вышэй будзе чытацца як «тры П два два кропка адзін». Цытагенетычныя бэнды (палосы) — гэта ўчасткі храмасомы, багатыя транскрыпцыйна актыўнай ДНК (эўхраматынам) або ўпакаванай ДНК (гетэрахраматынам). Пры афарбоўванні яны выглядаюць па-рознаму (напрыклад, эўхраматын выглядае белым, а гетэрахраматын — чорным пры афарбоўцы паводле Гімзы). Яны адлічваюцца ад цэнтрамеры да целамераў.

 чалавека з анатаванымі бэндамі і суббэндамі. На ім паказаны 22 гамалагічныя аўтасомныя пары храмасом, жаночая (XX) і мужчынская (XY) версіі дзвюх палавых храмасом, а таксама мітахандрыяльны геном (унізе злева).]]

Дыяпазон локусаў вызначаецца аналагічным чынам. Напрыклад, локус гена OCA1 можа быць напісаны як «11q1.4-q2.1», што азначае, што ён знаходзіцца на доўгім плячы храмасомы 11, дзесьці ў дыяпазоне ад субдыяпазону 4 вобласці 1 да субдыяпазону 1 другога рэгіёну .

Канцы храмасомы пазначаны *«pter»* і *«qter»*, таму *«2qter»* адносіцца да канца доўгага пляча храмасомы 2.

## Гл. таксама 
* Транслакацыя
* Цытагенетычныя абазначэнні
* Карыятып
* Нулявы алель

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Overview at ornl.gov 
* Chromosome Banding and Nomenclature from NCBI.

Катэгорыя:Храмасомы
Катэгорыя:Генетыка
Дымнік

**Дымнік** — адтуліна для выхаду дыму з курнай хаты. Часцей яго рабілі каля печы ў столі, зрэдку — у сцяне, каля дзвярэй. Адтуліна затыкалася або закрывалася засаўкай, якую адчынялі, калі палілі печ. Часам рабіўся драўляны або плецены з лазы і абмазаны глінай дымаход, які выводзіўся праз страху (пераходная канструкцыя да печы з комінам).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Народная архітэктура
Курная хата

**Ку́рная ха́та** — жылая пабудова звычайна зрубнай канструкцыі. У мінулым асноўны тып жылля сялян. Першапачаткова аднакамернае жыллё невялікіх памераў (прыкладна 4х5 м) без сенцаў, з уваходам з тарцовага боку і курнай печчу без коміна. Невялікія дзверы (прыкладна 1,4 м вышынёю), маленькія прыземістыя акенцы.

На працягу стагоддзяў курная хата задавальняла бытавыя і вытворчыя запатрабаванні селяніна і надзейна ахоўвала яго ад холаду. Тоўстыя дылі, пакладзеныя канцамі на сцены зруба, служылі страхой і столлю. Часам паверх дыляў насцілалі пласт дзірвану, каб лепш зберагчы цяпло. Для выхаду дыму рабілі дымнік.

]]
Унутраная планіроўка курнай хаты нескладаная і вызначалася ўстойлівасцю. Курная печ размяшчалася справа ці злева ля ўваходу і была звернута вусцем да акна ў падоўжнай сцяне. Будавалася печ на насціле з круглых бярвенняў ці дыляў, абмазаных глінай і ўкладзеных паверх бэлек, якія апіраліся на масіўныя падваліны.

У больш позніх курных печах зрубную аснову рабілі з кансольнымі выпускамі верхніх вянцоў для прыпечка. Насупраць печы да сцяны мацавалася паліца для посуду. Ад печы да тарцовай сцяны ішоў насціл з дошак — пол, на якім спалі. Тут жа вісела прымацаваная да бэлькі калыска. Уздоўж сцен ставілі лавы. У процілеглым ад печы куце быў «чырвоны кут» — ганаровае месца хаты, дзе стаяў стол з пераноснымі ўслонамі.

З XVIII ст. курныя хаты пачалі выцясняцца так званымі белымі хатамі з комінам. Да пачатку XX ст. курная печ толькі зрэдку сустракалася ў вясковых хатах на Палессі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Народная архітэктура
Катэгорыя:Жыллё
Транзіт

**Транзі́т** (ад  — праходжанне, пераход) — перавозкі грузаў і пасажыраў з аднаго пункта ў другі праз прамежкавыя (транзітныя) пункты. На чыгуначным транспарце тэрмін «транзіт» таксама ўжываецца да цягнікоў і асобных вагонаў, на рачным транспарце — пры перавозках у межах двух або некалькіх сумежных параходстваў (прамы транзіт), а таксама паміж партамі і прыстанямі аднаго параходства (унутраны транзіт).

Транзітныя перавозкі могуць быць змешаныя (рознымі відамі транспарту), а таксама адбывацца ўнутры краіны, паміж рознымі краінамі і праз іншую краіну ў трэцюю на аснове міжнародных пагадненняў (міжнародны транзіт).

Існуюць абмежаванні на транзіт некаторых грузаў, такіх як зброя, выбуховыя і наркатычныя рэчывы і іншыя грузы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* Транзи́т // Українська радянська енциклопедія : у 12 т. / гол. ред. М. П. Бажан; редкол.: О. К. Антонов та ін. — 2-ге вид. — К. : Головна редакція УРЕ, 1984. — Т. 11, кн. 1 : Стодола — Фітогеографія. — С. 321. — 606, [2] с., [22] арк. іл. : іл., портр., карти с.

Катэгорыя:Грузаперавозкі
Катэгорыя:Пасажырскія перавозкі
Праціўленне

**Праціўленне** або **антыволя** — псіхалагічнае паняцце, якое значыць інстынктыўнае супраціўленне адчуванню прымусу.

Упершыню паняцце ўжыў аўстрыйскі псіхааналітык Ота Ранк. Шырока распаўсюдзілася паняцце дзякуючы псіхолагу развіцця Гордану Ньюфелду. У мадэлі Ньюфелда праціўленне ёсць функцыянальнай прыкметай паводзін чалавека, бо абараняе межы асобы і дае магчымасць індывідуацыі. Таксама праціўленне тлумачыцца як «воля ў адказ на волю іншых».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Псіхалогія
Motorola

**Motorola, Inc.** — былая амерыканская транснацыянальная тэлекамунікацыйная кампанія, знаходзілася ў Шаумбургу, штат Ілінойс. Была заснавана ў 1928 годзе як **Galvin Manufacturing Corporation** братамі Полам і Джозэфам Галвінамі. Кампанія змяніла назву на Motorola у 1947 годзе. Страціўшы 4,3 мільярда долараў з 2007 па 2009 гады, Motorola была падзелена на дзве незалежныя публічныя кампаніі, Motorola Mobility і Motorola Solutions, у студзені 2011 года. Рэарганізацыя была праведзена так, што Motorola Solutions стала юрыдычнай правапераемніцай Motorola, Inc., а Motorola Mobility аддзялілася як новая кампанія.

Motorola распрацоўвала і прадавала бесправадное сеткавае абсталяванне, такое як базавыя станцыі сотавай перадачы і ўзмацняльнікі сігналу. Таксама сярод прадуктаў Motorola былі тэлепрыстаўкі, лічбавыя відэарэгістратары і сеткавае абсталяванне, якое выкарыстоўвалася для забеспячэння відэавяшчання, камп’ютарнай тэлефаніі і тэлебачання высокай выразнасці.

Падраздзяленне Motorola па распрацоўцы мабільных тэлефонаў было піянерам у гэтай галіне. Яно стварыла першы сапраўды мабільны тэлефон DynaTAC і першы раскладны мабільны тэлефон MicroTAC. У сярэдзіне 2000-х гадоў быў вельмі папулярны раскладны мабільны тэлефон Motorola RAZR. Пазней кампанія працавала над смартфонамі з мабільнай аперацыйнай сістэмай Android. Падчас рэарганізацыі падраздзяленне па распрацоўцы мабільных тэлефонаў стала часткай Motorola Mobility.

## Гл. таксама 
* Ericsson
* Cisco

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Тэлекамунікацыйныя кампаніі ЗША
Катэгорыя:Транснацыянальныя карпарацыі ЗША
Інтроны III групы

**Інтроны III групы** — клас інтронаў, знойдзеных у генах мРНК хларапластаў у эўгленавых пратыстаў. Для іх звычайная інтроны групы II dVI з выпуклым адэназінам, абцякальным dI, адсутнасцю dII-dV і паслабленым кансенсусам месца сплайсінгу.  Сплайсінг ажыццяўляецца з дапамогай дзвюх рэакцый трансэтэрыфікацыі з выпуклым адэназінам dVI у якасці ініцыятарнага нуклеафіла; інтрон выразаецца як ласо.

## Адкрыццё і ідэнтыфікацыя 
У 1984 годзе Монтандон і Штуц паведамілі пра прадстаўнікоў новага тыпу інтронаў у хларапласце эўглены. У 1989 годзе Дэвід А. Крыстафер і Рычард Б. Халік знайшлі яшчэ некалькі і прапанавалі назву «інтроны III групы», каб ідэнтыфікаваць гэты новы клас з наступнымі характарыстыкамі:

* Інтроны групы III значна карацейшыя за іншыя класы інтронаў, якія самасплайсуюцца, і складаюць ад 95 да 110 нуклеатыдаў сярод тых, што вядомыя Крыстаферу і Халіку і знойдзены ў хларапластах. З іншага боку, Крыстафер і Халік заявілі: «У адрозненне ад гэтага, самы маленькі інтрон хларапласта эўглены II групы … складае 277 нуклеатыдаў».
* Іх кансерватыўныя паслядоўнасці праксімальней сайтаў сплайсінгу маюць падабенства з інтронамі групы II, але маюць менш кансерватыўных пазіцый.
* Яны не карціруюцца ў кансерватыўнай другаснай структуры інтронаў групы II. (Сапраўды, Крыстафер і Халік не змаглі ідэнтыфікаваць якія-небудзь кансерватыўныя элементы другаснай структуры сярод інтронаў групы III.)
* Звычайна яны звязаны з генамі, якія ўдзельнічаюць у трансляцыі і транскрыпцыі.
* Яны вельмі A+T багатыя.

У 1994 годзе адкрыццё інтрона групы III з даўжынёй на парадак большай паказала, што сама па сабе даўжыня не з’яўляецца вызначальным фактарам сплайсінгу інтронаў групы III.

Сплайсінг інтронаў групы III адбываецца шляхам утварэння ласо і кальцавой РНК. Падабенства паміж групай III і ядзернымі інтронамі ўключае кансерватыўныя 5'-памежныя паслядоўнасці, фарміраванне ласо, адсутнасць унутранай структуры і здольнасць выкарыстоўваць альтэрнатыўныя межы сплайсінгу.

## Гл. таксама 
* Твінтрон

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* GO:0000374 — Gene ontology entry for Group III intron splicing

Катэгорыя:РНК
Катэгорыя:Сплайсінг РНК
Васыліўка (значэнні)

**Васыліўка** — тапонім.

## Украіна 
* Васыліўка — вёска ў Балградскім раёне Адэскай вобласці.
* Васыліўка — горад у Запарожскай вобласці.
* Васыліўка — вёска ў Вінніцкім раёне Вінніцкай вобласці.

## Гл. таксама 
* Васільеўка
Шастакі (Капыльскі раён)

**Шастакі** — былая вёска ў Капыльскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіла ў склад Капыльскага сельсавета.

## Гісторыя 
Насельніцтва паводле перапісу 1926 года складала 219 жыхароў, было 39 двароў. Населены пункт быў хутарам, пазней зрабіўся вёскай. Падчас калектывізацыі быў створаны калгас «Звезда», працавала кузня. Існавала да 1961 года.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Капыльскага раёна
Стары парадак

**Стары парадак**, таксама **Стары рэжым** () — тэрмін, які першапачаткова і ў больш вузкім сэнсе адносіцца да сацыяльнага і палітычнага рэжыму часоў каралявання Бурбонаў у Францыі, а ў больш шырокім сэнсе да ранняга Новага часу ва ўсёй Еўропе да Французскай рэвалюцыі 1789 года або да пачатку Напалеонаўскіх войнаў. Тэрмін часта з'яўляецца сінонімам абсалютызму.

Першапачаткова тэрмін «Стары парадак» адносіўся да абсалютысцкай формы праўлення Бурбонаў у Каралеўстве Францыя. У гэтым сэнсе гэты тэрмін замацаваўся ў гістарычнай навуцы не пазней за 1856 год, пасля таго, як французскі журналіст і палітык Алексіс дэ Таквіль апублікаваў эсэ з аналізам Французскай рэвалюцыі.

Упершыню Бурбоны ўзышлі на французскі трон у 1589 годзе і кіравалі Францыяй без перапынку добрыя 200 гадоў. Тры гады паміж 1789 годам, пачаткам Французскай рэвалюцыі, і 1792 годам, годам поўнага скасавання Старога рэжыму, лічацца пераходным перыядам. У гэты перыяд улада караля была ўжо фактычна зрынутая, але манархія як такая яшчэ існавала. Калі б і захацелася назваць канкрэтны дзень, які б азначаў канец Старога рэжыму, то, верагодна, ён быў бы ў перыяд напружанасці паміж трыма падзеямі 1789 года, а менавіта: штурмам Бастыліі 14 ліпеня, скасаваннем феадальных правоў 4 жніўня ці 6 кастрычніка, калі кароль быў вымушаны перанесці сваю штаб-кватэру з Версаля зноў у Парыж. Першая рэспубліка ў Францыі была абвешчана толькі 21 верасня 1792 года, на наступны дзень пасля поспеху французскіх рэвалюцыйных войскаў у кананадзе пад Вальмі. У гэты момант кароль Людовік XVI ужо знаходзіўся пад арыштам шэсць тыдняў.

Тэрмін «Стары рэжым» першапачаткова меў станоўчую канатацыю як напамін пра «старыя добрыя часы» перад рэвалюцыйнымі ўзрушэннямі і нягодамі. Талейран аднойчы сказаў, што кожны, хто не застаў Стары парадак, не ведаў салодкасці жыцця. Сёння Стары рэжым як назва дарэвалюцыйнай аўтарытарнай дзяржавы мае даволі негатыўную канатацыю. Увогуле, гэты тэрмін выкарыстоўваецца для абазначэння састарэлай, пераважна манархічнай сістэмы кіравання, якая разглядаецца як неадпаведная патрабаванням сучаснасці, такой як Расійская імперыя да 1917 года.

## Спасылкі 
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Францыі
Транзіцыя

**Транзі́цыя** (ад  — пераход, перамяшчэнне) у генетыцы — мутацыя, абумоўленая заменай азоцістай асновы ў малекуле нуклеінавай кіслаты (ДНК, РНК).

Пры транзіцыі адна пурынавая аснова замяняецца на другую (адэнін на гуанін ці наадварот) або адна пірымідзінавая аснова на другую (тымін на цытазін ці наадварот). Транзіцыя адносіцца да генных мутацый, якія прыводзяць да змены сэнсу кадона і парушэнняў счытвання інфармацыі ў ланцужку ДНК. Часам транзіцыі не праяўляюцца фенатыпічна за кошт лішку генетычнага коду, бо адну амінакіслату кадзіруюць некалькі кадонаў.

Транзіцыі адбываюцца часцей за трансверсіі. Іх часам называюць простымі заменамі, таму што ў адрозненне ад трансверсій, не адбываецца змены арыентацыі пурын — пірымідзін у мутантным сайце двухланцужковай малекулы нуклеінавай кіслаты.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* Медицинская биология и общая генетика: учеб. пособие для студентов 1 курса, обучающихся по специальностям «Лечебное дело» и «Медико-диагностическое дело» медицинских вузов / Л. П. Гаврилова, В. В. Потенко, Е. М. Бутенкова. — Гомель: Учреждение образования «Гомельский государственный медицинский университет», 2012. — 212 с. — ISBN 978-985-506-386-6.

Катэгорыя:Мутацыі
Nike

**Nike, Inc.** — амерыканская карпарацыя, спецыялізуецца на вытворчасці  спартыўнага абутку, адзення і інвентару. З'яўляецца найбуйнейшым ў свеце пастаўшчыком спартыўнага абутку і адзення. Прыбытак кампаніі за 2022 год перавысіў 46 мільярдаў долараў ЗША.

Кампанія была заснавана 25 студзеня 1964 года пад назвай "Blue Ribbon Sports" Білам Баўэрманам і Філам Найтам і афіцыйна стала называцца Nike, Inc. 30 мая 1971 года. Кампанія атрымала сваю назву ад Нікі, грэчаскай багіні перамогі. Кампаніі належаць такія брэнды як Nike Pro, Air Force 1, Air Max, Air Jordan і Converse, а таксама гандлёвая марка Just Do It. Акрамя вытворчасці спартыўнага адзення і абсталявання, кампанія кіруе рознічнымі крамамі пад назвай Niketown. Таксама Nike з'яўляецца спонсарам многіх вядомых спартыўных каманд па ўсім свеце.

Па стане на 2024 год у кампаніі працавала 83 700 чалавек па ўсім свеце. У 2020 годзе толькі брэнд быў ацэнены больш чым у 32 мільярды долараў, што зрабіла яго самым каштоўным брэндам сярод спартыўных кампаній. Раней, у 2017 годзе, брэнд Nike ацэньваўся ў 29,6 мільярда даляраў. У 2018 годзе кампанія Nike заняла 89-е месца ў спісе Fortune 500 найбуйнейшых карпарацый ЗША па агульным аб'ёме даходаў. Кампанія заняла 239-е месца ў рэйтынгу Forbes Global 2000 у 2024 годзе.

## Гл. таксама 
* Прамысловы індэкс Доу-Джонса

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Транснацыянальныя карпарацыі ЗША
Катэгорыя:Кампаніі, якія маюць лістынг акцый на Нью-Ёркскай біржы
Пеэтэр Алік

**Пеэ́тэр Алік** (;  — ) — эстонскі мастак і графік.

## Біяграфія 
Скончыў Тартускі ўніверсітэт. Працаваў у сюррэалістычнай тэматыцы ў чорна-белай дактыласкапічнай манеры. У 1997 г. стаў першым лаўрэатам Прэміі Ада Вабэ, заснаванай у памяць аднаго з правадыроў мадэрнізму ў эстонскім жывапісе Ада Вабэ. У 2002 атрымаў гран-пры на VIII міжнароднай біенале краін Балтыйскага мора ў Калінінградзе.

У 2003 і 2006 гадах персанальныя выставы Пеэтэра Аліка ў Пецярбургу ў залах НОМІ. З 2005 года ён выкладаў жывапіс у Акадэміі мастацтваў Тарту. У 2006 г. прэмія III Пецярбургскай біенале графікі, ЦВЗ Манеж (Санкт-Пецярбург). У 2007 г. удзел у II Графічным салоне «Аматар эстампаў» у якасці ганаровага госця, ЦВЗ Манеж (Санкт-Пецярбург).

У 2011 г. удзельнік праекта «графічны triП» (калекцыя К. Авелева) Малы Манеж (Санкт-Пецярбург). Памёр 31 снежня 2019 года.

Катэгорыя:Мастакі Эстоніі
Пылтсамаа (рака)

**Пылтсамаа** () — рака ў цэнтральнай частцы Эстоніі. Раку жывяць воды верхавога балота Эндла, вакол якога арганізаваны запаведнік.

Даўжыня 135 км, плошча вадазборнага басейна 1310 км². 3-я па даўжыні рака Эстоніі. Правы прыток ракі Педзья. На рацэ стаіць горад Пылтсамаа.

Катэгорыя:Рэкі Эстоніі
Кока Ёсідзава

**Кока Ёсідзава** (; ) — японская . Яна ўдзельнічала ў летніх Алімпійскіх гульнях 2024 года і заваявала залаты медаль у .

## Біяграфія 
Ёсідзава нарадзілася 22 верасня 2009 года ў Канагава, Японія, і вырасла ў Сагаміхара. Ва ўзросце сямі гадоў яна ўпершыню паспрабавала катацца на  пад уплывам брата. У той час у яе не было тэлефона і яна не карысталася сацыяльнымі сеткамі і, такім чынам, яна «не была ўключана ў культуру скейтбордынгу [і] яна і яе сям’я паняцця не мелі, наколькі яна добрая», паводле «».

Пасля Алімпіяды 2021 года Ёсідзава пачала ўдзельнічаць у турнірах. У 2022 годзе яна ўдзельнічала ў адкрытым чэмпіянаце Японіі, заняўшы восьмае месца. Яна была другой на турніры «Uprising Tokyo 2023», а пазней у тым жа годзе заняла пятае месца на чэмпіянаце свету. У 2024 годзе яна выйграла бронзу на «World Skateboarding Tour Dubai 2024», спаборнічаючы ў вулічным катанні.

У паўфінале на Алімпійскіх гульнях 2024 года Ёсідзава паказала найвышэйшы вынік з 258,92 бала, забяспечыўшы сабе месца ў фінале. У фінале яна паспяхова выканала «вялікае кручэнне сальта з франтавой дошкі» і выйграла залаты медаль з вынікам 272,75, апярэдзіўшы Ліз Акама і Райсу Леал.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Кока Ёсідзава на «The Boardr»
* Кока Ёсідзава на «Olympics.com»
* 

Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Японіі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па скейтбордынгу
Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 2009 годзе
Эндла

**Эндла**:
* Вуліца Эндла
* Эндла (запаведнік)
* Эндла (Йыгева)
* Эндла (Ляэнэ-Саарэ)
* Эндла (тэатр)
Эндла (запаведнік)

**Эндла** () — адзін з пяці дзяржаўных запаведнікаў рэспублікі Эстонія. Плошча — 10 161 гектар.

Арганізаваны ў Эстонскай ССР як заказнік у 1980 годзе плошчай 8162 га, затым пашыраны і надзелены статусам запаведніка ў 1985 годзе. Размешчаны на ўзвышшы Пандыверэ ў цэнтральнай Эстоніі, за 15 км ад г. Йыгева на мяжы трох паветаў (Ярвамаа, Йыгевамаа і Ляэнэ-Вірумаа). У 1997 годзе ён быў уключаны ў Рамсарскі спіс, паводле якога яго водна-балотныя ўгоддзі маюць міжнароднае значэнне, а з 2004 года — у лік арніталагічных і прыродных зон Натура 2000.

На тэрыторыі прыроднага запаведніка Эндла знаходзяцца ўнікальныя крыніцы Нара-Аострыку-Вілбастэ. Шмат азёр, у ліку якіх і аднайменнае возера Эндла. Найбольшае балота запаведніка носіць назву «Менік’ярвэ» і мае драўляны насціл, па якім можна здзяйсняць пешыя шпацыры працягласцю да 30 хвілін. Таўшчыня тарфянога пласта месцамі можа дасягаць 8 метраў.

На тэрыторыі запаведніка гняздуецца каля 180 відаў птушак (назіранне за птушкамі ў запаведніку папулярна сярод арнітолагаў і турыстаў), 42 віды млекакормячых, расце каля 450 відаў раслін.

Катэгорыя:Запаведнікі Эстоніі
Мікалай Трыйк

**Мікалай Трыйк** (; ,  — , ) — эстонскі мастак, графік, педагог.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 7 жніўня 1884 года ў Рэвелі.

У 1901 годзе пачаў навучанне жывапісу ў Санкт-Пецярбургу ў вучылішчы Штыгліца, адкуль вымушаны быў сысці ў 1905 годзе, як удзельнік рэвалюцыйных падзей.

У 1906 годзе ўдасканальваўся ў атэлье Восіпа Браза, а з 1908 па 1909 год — у Малявальнай школе Таварыства заахвочвання мастацтваў. У 1906 годзе Трэйк таксама кароткі час вучыўся ў Хельсінкі ў «Атэнеуме» і ў майстэрні ў Антса Лайкмаа. У канцы таго ж года ён з’ехаў у Парыж, дзе наведваў «École des Beaux-Arts» і рысавальныя класы ў прыватных акадэміях Каларосі і Жуліяна.

У 1920—1930 гадах Трыйк займаўся выкладчыцкай дзейнасцю і сам у гэты час пісаў менш. Сярод яго вядомых вучняў — Айна Бах, народны мастак Эстонскай ССР.

Катэгорыя:Мастакі Эстоніі
Тартускі мастацкі музей

**Тартускі мастацкі музей** () — дзяржаўны мастацкі музей у Тарту, Эстонія. Установа з’яўляецца найбуйнейшым мастацкім музеем у Паўднёвай Эстоніі.
Асноўная калекцыя прадстаўляе эстонскае мастацтва і замежных аўтараў, звязаных з Эстоніяй, перыяду з XVIII ст. па сённяшні дзень. Калекцыя налічвае каля 23 000 экспанатаў. У музеі прадстаўлены часовыя выставы, складзеныя як на аснове калекцыі музея, так і ў супрацоўніцтве з эстонскімі і замежнымі музеямі і галерэямі.

Музей быў заснаваны ў 1940 годзе. Выставы праходзяць у т. зв. «падаючым доме» па адрасе Ратушная пл., 18.

Пасля стварэння новай карпаратыўнай ідэнтычнасці ў 2015 годзе таксама выкарыстоўваецца скарачэнне Tartmus у якасці назвы музея.

## Гісторыя 
Мастацкае аб’яднанне «Палас» у 1918 годзе заснавала Вышэйшую мастацкую школу «Палас», якая пасля стала адыгрываць ключавую ролю ў мясцовай мастацкай адукацыі. Праз 20 гадоў пасля фармавання аб’яднання «Палас» узнікла ідэя аб стварэнні музея, і 17 лістапада 1940 года Тартускім гарадскім упраўленнем быў падпісаны ўказ аб стварэнні Мастацкага музея, які размясціўся па адрасе Сууртург 3 (цяпер — Ратушная пл., 3). Летам 1941 года Дзяржаўны этнаграфічны музей (зараз — Эстонскі нацыянальны музей) перадаў мастацкаму музею свой збор твораў XX стагоддзя.

На працягу вайны фонды музея некалькі разоў перамяшчаліся ў розныя будынкі месца эвакуацыі. Найбольш крытычная сітуацыя склалася ў 1943 годзе, калі падчас бамбёжкі паваліўся цагляны будынак па адрасе Лай, 17, дзе на той момант размяшчалася калекцыя. Аднак асноўную частку тагачаснага фонду ўдалося выратаваць. Пасля шматразовых пераездаў калекцыя музея размясцілася на першым і другім паверхах будынка па адрасе Валікрааві, 14 у 1946 годзе. З часам будынак быў перабудаваны пад патрэбы музея. Спачатку там размяшчаліся як сховішча, так і выставачныя залы, але ў 1999 годзе было прынята рашэнне закрыць наведванне будынка для лепшай захаванасці растучых фондаў. На сённяшні дзень у будынку размешчаны сховішча, адміністрацыйныя памяшканні, працоўныя памяшканні супрацоўнікаў, рэстаўрацыйныя майстэрні, бібліятэка і архіў.

З 1988 года ў карыстанні Тартускага мастацкага музея знаходзіцца т. зв. *Падаючы дом*.

Катэгорыя:Тарту
Айна Бах

**Айна Бах** (, у замужжы *Бах-Лійманд*, ; , Коэру — , ) — эстонскі жывапісец, гравёр, графік. Народны мастак Эстонскай ССР (1961)

## Біяграфія 
З 1907 года жыла ў Нарве. Пасля пачатку Першай сусветнай вайны з сям’ёй была эвакуіравана ў глыб Расіі, у Сібір. Там паступіла ў сярэднюю школу ў Омску, у 1921 годзе вярнулася ў Эстонію.

З 1923 па 1935 год навучалася жывапісу ў Мастацкай школе Паласа ў Тарту пад кіраўніцтвам Мікалая Трыйка, а затым мастацтву гравюры (вучаніца Ада Вабэ). У 1931 годзе выйшла замуж за мастака Каарэла Лійманда, падзяляла сацыялістычныя ідэі свайго мужа. У 1937 годзе разам з мужам пабывала ў Парыжы.

Пасля далучэння Эстоніі да СССР актыўна ўдзельнічала ў рэарганізацыі эстонскага мастацкага жыцця. Выкладала ў Тартускай мастацкай школе.

Пасля пачатку Вялікай Айчыннай вайны знаходзілася ў эвакуацыі ў Яраславе, муж пры эвакуацыі — загінуў. Бах была адным з ініцыятараў стварэння Саюза мастакоў Яраслаўля, адным з заснавальнікаў Саюза мастакоў Эстонскай ССР. Кіравала гэтым Саюзам.

З 1946 года жыла ў Таліне. Пахаваная на Лясных могілках Таліна.

Катэгорыя:Мастакі Эстоніі
Вуліца Эндла

**Вуліца Эндла** () — вуліца ў раёнах Кесклін і Крысційнэ горада Таліна, сталіцы Эстоніі.

Праходзіць праз мікрараёны Тынісмяэ, Уус-Мааільм, Касісаба і Лілекюла. Пачынаецца ля скрыжавання вуліц Тоампуйестээ і Тынісмягі, з’яўляючыся працягам бульвара Каарлі, перасякаецца з вуліцамі Лыкі, Койду, Вілардзі, Суур-Амеэрыка, Луйзэ, Тэхніка, Мадара, Туліка, Кібувітса, бульварам Сыпрузэ, Лімі, Кані Ваарыка, Металі, Мінераалі і завяршаецца ля скрыжавання з Палдзіскай шашы і вуліцай Мустамяэ. Ад свайго пачатку і да вуліцы Туліка ідзе на паўднёвы захад, потым паварочвае на захад. Адразу пасля скрыжавання з вуліцай Тэхніка праходзіць пад чыгуначным віядукам, адзіным на ўсім яе працягу.

У савецкі час вуліца Эндла з 1974 года была мяжой паміж Кастрычніцкім і Ленінскім раёнамі Таліна. У цяперашні час ад свайго пачатку і да вуліцы Лікі яна з’яўляецца мяжой паміж мікрараёнамі Тынісмяэ і Касісаба, і далей да чыгункі — мяжой паміж Касісаба і Уус-Мааільмам.

Вуліца з інтэнсіўным рухам; уваходзіць у лік асноўных транспартных артэрый Таліна. Праз яе можна патрапіць у раёны Мустамяэ і Ыйсмяэ, а затым у гарады Кейла, Палдзіскі і ў кірунку Табасалу-Ранамыйза.

Працягласць вуліцы — 2123 м.

Катэгорыя:Вуліцы Таліна
Мярт Лаарман

**Мярт Лаарман** (;  — , ) — эстонскі мастак-мадэрніст, графік, ілюстратар, мастацкі крытык, мастацкі крытык, перакладчык, афарміцель кніг, выдавец, педагог. Заслужаны мастак Эстонскай ССР.

## Біяграфія 
Сакавік Лаарман займаўся графікай і жывапісам, выкладчыцкай і літаратурнай дзейнасцю. У 1920-х гадах вучыўся ў школе Антса Лайкмаа, удасканальваўся падчас навучальных паездак па паўночных краінах (Фінляндыя, Нямеччына, Данія, Швецыя).

З 1923 года — член і кіраўнік Групы Эстонскіх Мастакоў, з 1928 года рэдагаваў альманах «Mue Kunsti Raamat», у 1928—1929 — крытык выдання «Taie». З канца 1930-х гадоў перайшоў да больш рэалістычнай трактоўкі матываў. Яго працам уласціва скупая і абагульненая дэкаратыўнасць у размяшчэнні мас колеру на плоскасці, стрыманы лірызм у трактоўцы выяў.

30 гадоў прапрацаваў педагогам: паўтара года настаўнікам малявання, а ўвесь астатні час — настаўнікам эстонскай мовы і літаратуры.

Катэгорыя:Мастакі Эстоніі
Сезон 2001 ФК Белшына

**Сезон 2001 года** быў для футбольнага клуба «Белшына» 27-м сезонам у гісторыі і 11-м у чэмпіянаце Беларусі. Апрача Вышэйшай лігі, «Белшына» брала ўдзел у Кубку Беларусі 2000/2001, Кубку Беларусі 2001/2002 і Кубку УЕФА.

## Форма 
***Вытворца**: Puma
***Спонсары**: Infobank, Belshina

## Гульцы 
Крыніца: 

## Трансферы 
### Прыйшлі 
### Пакінулі 
## Перад сезонам і таварыскія матчы 
## Спаборніцтвы 
### Агульныя звесткі 
### Вышэйшая ліга 
#### Табліца 
#### Зводка вынікаў 
#### Вынікі па турах 
#### Матчы 
### Кубак Беларусі 2000/2001 
#### Чвэрцьфіналы 
#### Паўфіналы 
#### Фінал 
### Кубак Беларусі 2001/2002 
### Кубак УЕФА 
#### Кваліфікацыйны раўнд 
## Статыстыка 
### Статыстыка каманды 
### Галы 
### Галявыя перадачы 
### «Сухія» матчы 
### Дысцыплінарныя паказчыкі 
## Узнагароды 
### Вышэйшая ліга 
#### Самы «сухі» варатар 
## Крыніцы 
2001
Белшына
Катэгорыя:2001 год у Бабруйску
Раман Таваст

**Раман Та́васт** (; ,  — , Паўночна-Уральскі ППЛ, Сяроўскі раён, Свярдлоўская вобласць, РСФСР, СССР) — эстонскі мастак і ювелір; на Сусветнай выставе 1937 года, якая праходзіла з 25 мая па 25 лістапада ў Парыжы, Францыя, узнагароджаны бронзавым медалём. Заснавальнік і ўладальнік прадпрыемства «VMT Roman Tavast» для вытворчасці знакаў адрозненняў, нагрудных знакаў і ўпрыгожванняў для грамадзянскіх і ваенных навучальных устаноў, а таксама дзяржаўных узнагарод. Пасля ўстанаўлення Савецкай улады ў Эстоніі летам 1940 года ювелірная фірма была нацыяналізавана, Раман Таваст быў дэпартаваны і расстраляны.

Катэгорыя:Мастакі Эстоніі
Эндла (Йыгева)

**Эндла** () — вёска ў Эстоніі, у воласці Йыгева павета Йыгевамаа. Размешчаны за 15,5 км на паўночны захад ад горада Йыгева і за 4 км ад вёскі Ваймастверэ. Насельніцтва — 39 чалавек (2011).

Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Эндла (Саарэмаа)

**Эндла** () — вёска ў Эстоніі, у воласці Ляэнэ-Саарэ павета Саарэмаа. Насельніцтва — 27 чалавек (2011). Да 12 снежня 2014 года вёска ўваходзіла ў склад Каарманскага прыхода. На поўдзень ад вёскі на адлегласці прыкладна 1,4 км знаходзіцца база адпачынку Мецкоплі.

Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Транквілізатары

**Транквіліза́тары**, **анксіалітыкі** (ад  — супакойваю) — лекавыя сродкі, група псіхатропных сродкаў, якія ўплываюць на тармажэнне ў цэнтральнай нервовай сістэме.

Транквілізатары памяншаюць пачуццё трывогі, страху, піхаэмацыянальнага напружання, зніжаюць тонус шкілетнай мускулатуры, уздзейнічаюць на шэраг функцый вегетатыўнай нервовай сістэмы і інш. Яны валодаюць седатыўным, снатворным, процісутаргавым дзеяннем.

Па хімічнаму складу транквілізатары належаць да розных класаў злучэнняў. Найбольш часта ўжываюцца хімічныя злучэнні, вытворныя бензадыязепіну.

Выкарыстоўваюцца транквілізатары пры неўрозах і неўрозападобных станах, сутаргах, эпілепсіі, артэрыяльнай гіпертэнзіі, стэнакардыі і іншых захворваннях. Валодаюць пабочнымі эфектамі, выклікаюць слабасць, санлівасць, зніжэнне канцэнтрацыі ўвагі, псіхічную і фізічную залежнасць.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Нейролептики, транквилизаторы, седативные средства: учебное пособие для самостоятельной работы студентов / сост.: Л. А. Усов, Г. З. Суфианова, Л. Н. Минакина; ГОУ ВПО ИГМУ Росздрава — Иркутск, 2010. — 49 с.
* Клиническая фармакология : национальное руководство / под ред. Ю. Б. Белоусова, В. Г. Кукеса, В. К. Лепахина, В. И. Петрова — Москва : ГЭОТАР-Медиа, 2014. — 976 с. — ISBN 978-5-9704-0916-9.

## Спасылкі 
* Анксиолитики: вчера, сегодня, завтра // Русский медицинский журнал

Катэгорыя:Дэпрэсанты
Катэгорыя:Нейратропныя сродкі
Вытыкверэ

**Вытыкверэ** () — вёска ў воласці Муствеэ павета Йыгевамаа. Да адміністрацыйнай рэформы самакіраванняў Эстоніі ў 2017 годзе вёска належала воласці Торма. У 1977 годзе Эрсіку і Калгамеца былі аб’яднаны з вёскай Вытыкверэ.

Вёску перасякае дарога Ракверэ-Луйгэ, якая заканчваецца на поўдзень ад вёскі дарогай Йыгева-Муствеэ.

Насельніцтва — 92 жыхары, з іх 89 (96,7 %) эстонцы (2011).

Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Уна Найсаа

**Уна Найсаа** (; , Вільяндзі — , ) — эстонскі кампазітар, педагог.

## Біяграфія 
Вучань Хейна Элера. У творах спалучаў элементы эстонскага фальклору і джаза. Пісаў музыку да кінафільмаў (напрыклад, да папулярнай карціны «Апошняя рэліквія»), актыўна выступаў у джазавых ансамблях. З 1952 выкладаў у Талінскім музычным вучылішчы. Сярод тэарэтычных прац — «Džässilik harmoonia ja orkestrasioon» (Талін, 1969).

## Фільмаграфія 
* 1961 — Выпадковая сустрэча
* 1969 — Апошняя рэліквія
* 1970 — Выкралі Старога Тоамаса
* 1974 — Працяг
* 1978 — Дзень першы, дзень апошні

Катэгорыя:Кампазітары Эстоніі
Апошняя рэліквія

**«Апошняя рэліквія»** () — эстонскі гісторыка-прыгодніцкі мастацкі фільм вытворчасці кінастудыі «Талінфільм». Зняты паводле рамана эстонскага пісьменніка Эдуарда Борнхёэ «Князь Гаўрыіл, або Апошнія дні кляштара святой Брыгіты» (1893). Лідар пракату (1971 год, 2-е месца) — 44,9 млн гледачоў.

## У ролях 
* Аляксандр Галабародзька — Габрыэль
* Інгрыда Андрыня — Агнес фон Мёнікхузен
* Райва Трас — Ханс фон Рысбітэр
* Эльза Радзіня — абатыса
* Ралан Быкаў — брат Ёганэс
* Эвэ Ківі — Урсула
* Улдзіс Ваздыкс — Сійм

Катэгорыя:Фільмы 1969 года
Інгрыда Андрыня

**Інгрыда Андрыня** (;  — ) — латвійская актрыса тэатра і кіно.

## Біяграфія 
Інгрыда Андрыня (у замужжы Калніня) нарадзілася 23 чэрвеня 1944 года ў Рызе. Бацька — дызайнер, працаваў у тэкстыльнай прамысловасці, спартсмен. Маці — капіроўшчыца.

Скончыла рыжскую сярэднюю школу № 2 (1963) і акцёрскі факультэт Усесаюзнага дзяржаўнага інстытута кінематаграфіі ў Маскве (1967).

Першую ролю ў кіно — безназоўнай жанчыны, якая кінула сваё дзіця ў радзільным доме — Інгрыда Андрыня сыграла ў фільме «Дзеці Дон Кіхота», студэнткай УДІКа. Актрыса ледзь не адмовілася ад здымак, папрасіла не пазначаць свайго прозвішча ў тытрах. Рэжысёр Яўген Карэлаў знайшоў арыгінальнае рашэнне — гледачы ні разу не ўбачылі твар персанажа; адзіная сцэна, невялікая, але гранічна драматычная, была пачынаючай артысткай, побач з такім магутным, харызматычным партнёрам як Анатоль Папанаў, «сыграна спіной» і вельмі высока ацэнена і крытыкай, і калегамі-кінематаграфістамі.

Пасля заканчэння вучобы — актрыса Драматычнага тэатра імя А. Упіта (Нацыянальнага тэатра). З 2001 года працавала па-за штатам.

Дэбютавала ў кінематографе ў ролі Нары ў кароткаметражным фільме «У перадсвітальнай смузе» (1967).

Шмат здымалася на розных кінастудыях Савецкага Саюза. Усесаюзную папулярнасць актрысе прынеслі ролі ў касцюмна-прыгодніцкіх фільмах «Апошняя рэліквія» (1969) і «Слугі д’ябла» (1970).

Пік творчай актыўнасці прыпаў на 1970-я гады. З роляў, сыграных у гэты перыяд, вылучаюцца роля геафізіка Крысты ў драме «Вадаспад» і роля нямецкай дзяўчыны з Берліна ў кінаэпапеі «Вызваленне».

Памерла 17 верасня 2015 года ў Рызе.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Актрысы Латвіі
Надзея Чарнабай

**Надзея Чарнабай** (; ,  — , ) — эстонская мастачка, член Эстонскага саюза жывапісцаў і член Тартускага саюза мастакоў, удзельніца групы эстонскіх мастакоў «DUUL».

## Біяграфія 
Нарадзілася 28 красавіка 1985 года ў Кохтла-Ярве. Маці — мастачка, настаўнік малявання, бацька — машыніст экскаватара.

З 1997 года вучылася ў Йыхвіскай мастацкай школе, якую скончыла ў 2001 годзе. У 2004 годзе скончыла з залатым медалём Кохтла-Ярвескую агульную гімназію. Год паміж вучобай у сярэдняй школе і ўніверсітэце працавала ў фотаатэлье.

З 2005 года вучылася на мастацкім аддзяленні філасофскага факультэта Тартускага ўніверсітэта па спецыяльнасці «Жывапіс», дзе ў 2007 годзе атрымала ступень бакалаўра і ў 2010 годзе — ступень магістра. У 2014 годзе пачала навучанне ў дактарантуры Латвійскай акадэміі мастацтваў.

Працавала ў Тартускай мастацкай школе настаўнікам малявання, да гэтага навучалася маляванню ў Тартускім мастацкім каледжы.

Скончыла жыццё самагубствам у двары Тартускага Дома мастакоў, дзе ў яе было атэлье, 21 снежня 2015 года. Пахаваная на могілках Йыхві.

Катэгорыя:Мастакі Эстоніі
Ла-Мюэт (палац)

**Ла-Мюэт** () — палац, размешчаны на ўскраіне Булонскага лесу ў Парыжы, недалёка ад былых аднайменных гарадскіх варот. 

У XVI стагоддзі невялікі паляўнічы домік быў ператвораны ў палац для прынцэсы Маргарыты Валуа, любімай дачкі караля Генрыха II, сястры каралёў Францыска II, Карла IX і Генрыха III і першай жонкі караля Генрыха IV. Палац быў пашыраны і істотна рэканструяваны Людовікам XV. Людовік XVI і Марыя Антуанета таксама пэўны час жылі ў гэтым палацы. Першы пілатуемы палёт на паветраным шары адправіўся адсюль у 1783 годзе. Стары палац быў знесены ў 1920-я гады, каб вызваліць месца для вялікіх дамоў, у тым ліку новага палаца, пабудаванага Генры Джэймсам Ротшыльдам, які цяпер служыць сядзібай Арганізацыі эканамічнага супрацоўніцтва і развіцця (АЭСР).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Палацы Парыжа
Катэгорыя:Дзяржаўныя рэзідэнцыі ў Парыжы
Вячаслаў Гар’евіч Буткевіч

**Вячаслаў Гар’евіч Буткевіч** (нар. , Турыйск, Украіна) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі тэкстыльных матэрыялаў. Кандыдат тэхнічных навук (1995), дацэнт (1999).

## Біяграфія 
Скончыў у 1985 годзе Віцебскі тэхналагічны інстытут лёгкай прамысловасці па спецыяльнасці «Тэхналогія машынабудавання, металарэжучыя станкі і інструменты», у 1992 годзе аспірантуру.

Інжынер Віцебскага праектна-канструктарскага бюро аўтаматызаваных сістэм кіравання (1985—1988). Затым у Віцебскім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце, з 1995 года працуе дацэнтам кафедры «Прадзенне натуральных і хімічных валокнаў», з 2004 — кафедры «Механіка». З 2016 года — дацэнт кафедры «Фізіка і тэхнічная механіка» факультэта інфармацыйных тэхналогій і робататэхнікі, з 2018 — загадчык кафедры.

Навуковыя інтарэсы: вытворчасць нітак і пражы, распрацоўка новых тэхналогій у дывановай вытворчасці.

## Выбраныя працы 
* Разработка и исследование технологического процесса получения комбинированной пряжи пневмомеханическим способом формирования: автореферат диссертации … кандидата технических наук: 05.19.03 / Буткевич Вячеслав Гарьевич. — Витебск, 1995.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Выкладчыкі Віцебскага дзяржаўнага тэхналагічнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Тэкстыльшчыкі Беларусі
Ліз Акама

**Ліз Акама** (; Акама Рызу; ) — японская , якая выйграла сярэбраны медаль у жаночым  на Летняй Алімпіядзе 2024 года. Пачала катацца на скейтбордзе ў другім класе з пасля заахвочвання ад свайго бацькі. Акрамя алімпійскай медалі, таксама заваявала тры сярэбраныя медалі і два бронзавыя медалі на «».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па скейтбордынгу
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 2009 годзе
Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў
Амаргоса

**Амаргоса** () — перасыхаючая рака на паўднёвым захадзе штата Невада і ўсходзе штата Каліфорнія, ЗША. Даўжыня ракі — 298 км, плошча вадазборнага басейна — 14 245 км². Бярэ пачатак у невадскай акрузе Най, на вышыні каля 370 м над узроўнем мора, на тэрыторыі тэставага раёна Паютэ-Меса (Невадскі ядзерны палігон).

Катэгорыя:Рэкі Невады
Оскар Піхт

**Оскар Піхт** () — вынаходнік пішучай машынкі для сляпых, які ў пачатку 20-га стагоддзя прадставіў шэраг інавацыйных рашэнняў для палягчэння навучання і спрашчэння паўсядзённага функцыянавання для людзей з парушэннямі зроку

## Біяграфія 
Оскар Піхт нарадзіўся 27 мая 1871 года ў у Пазевальку ў сям’і пекара Вільгельма і яго жонкі Герміны. Скончыў муніцыпальную школу ў Пазевальку, а затым Вышэйшую школу для хлопчыкаў (Höhere Knabenschule). У 1886—1891 гадах навучаўся ў настаўніцкай семінарыі ў Паліцы.

24 красавіка 1902 года ён ажаніўся з Маргарэт Шарлотай Конрад, з якой у яго было трое дзяцей.

Памёр Оскар Піхт ва ўзросце 74 гадоў. Пахаваны на могілках у нямецкім Нутэталі.

## Пішучая машынка для сляпых 
Пасля заканчэння настаўніцкай семінарыі ў 1891 годзе, Піхт вырашыў перарыентавацца на навучанне людзей з парушэннямі зроку. Для гэтага ен дадаткова пайшоў навучацца ў 1897—1899 гадах у дзяржаўным Цэнтры сляпых у Берліне. Акурат пасля заканчэння навучання, у 1899 годзе ен стварыў першую пішучую машынку для сляпых з шрыфтам Брайля. У 1901 годзе ён запатэнтаваў свае вынаходніцтва. Да 1932 года Піхт агулам запатэнтаваў каля 10 канструкцый пішучых машынак для людзей з парушэннямі зроку. У 1910 годзе Піхтам была сканструявана пішучая машынка, якая дазваляла друкаваць тэкст не на аркушы паперы, як раней, а на палосцы паперы (т.з. Stenomaschine).

Пад кіраўніцтвам Піхта быў створаны спецыяльны выпуклы глобус для сляпых. Па яго ж ініцыятыве быў зняты першы фільм пра сляпых «Нашы сляпыя і іх свет» (ням. Unsere Blinden und ihre Welt).

У 1912 годзе (па іншым звесткам 1910) Піхт стаў дырэктарам Цэнтра сляпых ў польскім Быдгашчы. Пазней у 1920—1933 гадах ён узначальваў дзяржаўны Цэнтра сляпых ў Берліне, дзе калісьці навучаўся. Пасля выхаду на пенсію, з 1934 года, Піхт спачатку жыў у Штэгліцы, а потым пераехаў у прытулак для сляпых у Патсдам-Рэбрук.

## Ушанаванне памяці 
* Сярэдняя школа ў Пазевальку, дзе вучыўся Оскар Піхт носіць яго імя. На сцяне школы ўсталявана мемарыяльная дошка з бюстам вынаходніка
* У 2017 годзе імя Оскара Піхта было прысвоена адмысловаму нізкападлогаваму трамваю, вырабленаму для польскага рынку кампаніяй PESA з польскага Быдгашча.
* У верасні 2024 года Оскару Піхту быў прысвечаны асобны дудл пашуковай сістэмы Google

## Крыніцы 
Катэгорыя:Вынаходнікі
Катэгорыя:Тыфлапедагогі
Оскар Пісторыус

**Оскар Пісторыус** (афрык. Oscar Pistorius; нар.  года, Яганэсбург, ПАР) — паўднёваафрыканскі бягун на кароткія дыстанцыі (з пратэзамі абедзвюх стоп), 6-разовы чэмпіён летніх Паралімпійскіх гульняў. Сярэбраны прызёр чэмпіянату свету ў Тэгу ў эстафеце 4×400 метраў. Удзельнік Алімпійскіх гульняў 2012 года ў Лондане. Двухразовы сярэбраны прызёр чэмпіянату Афрыкі 2012 года.

## Зноскі 
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Паралімпійскіх гульняў 2008 года
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Паралімпійскіх гульняў 2012 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Паралімпійскіх гульняў 2012 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года
Пісторыус

**Пісторыус** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Борыс Пісторыус — міністр абароны ФРГ
* Оскар Пісторыус — паўднёваафрыканскі бягун
Эп Кайду

**Эп Кайду** (, сапраўднае імя Лейда Ірд, народжаная Разенблат;  — , Р) — эстонскі рэжысёр, актрыса. Народная артыстка Эстонскай ССР (1957).

## Біяграфія 
У 1934—1936 гадах вучылася ў студыі драматычнага мастацтва ў Тарту. У 1937—1939 гадах працавала ў Тартускім рабочым тэатры. Пасля ўсталявання Савецкай улады ў Эстоніі ў 1940 выступала ў тэатры «Ванемуйнэ» у Тарту.

Член ВКП(б) з 1940 года. У гады Другой сусветнай вайны працавала ў калектыве Эстонскіх мастацкіх ансамбляў у Яраслаўлі.

З 1940 года — актрыса, з 1947 года — рэжысёр тэатра «Ванемуйнэ». Ажыццявіла на сцэне каля 100 пастановак. Шмат падарожнічала, наведала Грузію, затым Чэхаславакію і Фінляндыю. Ставіла спектаклі ў РСФСР і Фінляндыі.

Скончыў Вышэйшыя рэжысёрскія курсы ў Маскве. Супрацоўнічаў з Эстонскім тэлебачаннем.

Спектаклі Э. Кайду характарызуюцца выразным раскрыццём тэмы драматургічнага твора, псіхалагічнай глыбінёй. Э. Кайду — рэжысёр дасягае зліцця слова, музыкі, танца, ансамблевасці гульні, выразнасці масавых сцэн.

Акцёрскія працы Э. Кайду адзначаны яркасцю, разнастайнасцю дэталей, шчырасцю і цеплынёй.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Актрысы Эстоніі