open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ядзерныя тэхналогіі

**Ядзерныя (атамныя) тэхналогіі** — разнавіднасць тэхналогій, у аснове якіх ляжаць ядзерныя рэакцыі і іанізавальнае выпраменьванне. Найбольш вядомыя сферы ўжывання ядзерных тэхналогій — ядзерная зброя, ядзерная энергетыка, ядзерная медыцына, ядзерная інжынерыя.

### Ядзерная энергетыка 
Галіна энергетыкі, якая займаецца здабычай і выкарыстаннем ядзернай энергіі.

Чалавецтва асвоіла тры метады атрымання атамнай энергіі:

* На аснове спантаннага дзялення радыеактыўных штучных ізатопаў. Штучныя ізатопы адносна дарагія, таму радыеізатопныя крыніцы энергіі — гэта маламагутныя ўстаноўкі для аўтаномнага ўжывання ў адмысловых выпадках. Могуць выкарыстоўвацца як для абагравання апаратуры, так і электрагенерацыі (напрыклад у касмічных апаратах, ці аддаленых маяках);
* На аснове кіраванай ланцуговай рэакцыі дзялення цяжкіх ядраў. Цяпер гэта адзіная ядзерная тэхналогія, якая забяспечвае эканамічна апраўданую прамысловую генерацыю электраэнергіі на атамных электрастанцыях.
* На аснове рэакцыі сінтэзу лёгкіх ядраў. Нягледзячы на добра вядомую фізіку працэсу, пабудаваць эканамічна апраўданую электрастанцыю пакуль не здолелі.

### Ядзерная медыцына 
Раздзел медыцыны, звязаны з выкарыстаннем радыеізатопаў (звычайна гэта дыягностыка ці тэрапія).

## Літаратура 
* *А. А. Акатов, Ю. С. Коряковский.* Росатом: история и современность // Росатом. — 2015.


Катэгорыя:Нейтронная фізіка
Вілейскія павятовыя маршалкі

Спіс маршалкаў дваранства Вілейскага павета.

## Літаратура 
Та­ма­ра Бай­ра­ша­у­скай­те. Институт предводителей дворянства в западных губерниях Российской империи во второй половине XIX в. — начале XX в. (Виленская и Ковенская губернии)*
Кралевіч

**Кралевіч** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Ірына Мікалаеўна Кралевіч — беларускі палітык
* Міраслаў Кралевіч — харвацкі мастак і скульптар
Віленскія павятовыя маршалкі

Спіс маршалкаў шляхты (прадвадзіцеляў дваранства) Віленскага павета.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*
Мазько

**Мазько** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Павел Русланавіч Мазько (нар. 2002) — беларускі дызайнер адзення, палітычны зняволены.
* Эдуард Аляксандравіч Мазько (1970—2011) — беларускі гісторык і паэт.
Ашмянскія павятовыя маршалкі

Спіс маршалкаў дваранства Ашмянскага павета.

## Літаратура 
Та­ма­ра Бай­ра­ша­у­скай­те. Ин­сти­тут пред­во­ди­те­лей дво­рян­ства в за­пад­ных гу­бер­ни­ях Рос­сий­ской им­пе­рии во вто­рой по­ло­ви­не XIX в. — на­ча­ле XX в. (Ви­лен­ская и Ко­вен­ская гу­бер­нии)*
Асобная дывізія аператыўнага прызначэння

**Асобная ордэнаў Жукава, Леніна і Кастрычніцкай Рэвалюцыі, Чырванасцяжная дывізія аператыўнага прызначэння імя Ф.Э. Дзяржынскага** (*АДАП, Дывізія імя Дзяржынскага*) — тактычнае злучэнне Войск нацыянальнай гвардыі Расіі, у задачы якой уваходзіць ахова грамадскага парадку ў Маскве і Маскоўскай вобласці, барацьба з тэрарызмам і экстрэмізмам, у ваенны час - ахова важных дзяржаўных аб'ектаў.

## Гісторыя 
Гісторыя дывізіі пачалася 17 чэрвеня 1924 года, калі *Атрад асобага прызначэння ДПУ* быў перафармаваны ў *Дывізію асобага прызначэння*. Арганізацыяй злучэння і ўмацаваннем кадраў асабіста займаўся Фелікс Дзяржынскі. Пасля яго смерці па хадайніцтве асабовага складу дывізіі загадам АДПУ злучэнню было прысвоена яго імя.

17 лістапада 1926 года ў склад злучэння ўвайшлі тульскі, варонежскі, вяцкі, ніжагародскі і яраслаўскі дывізіёны войскаў АДПУ, у сувязі, з чым яно атрымала найменне *Асобная дывізія асаблівага прызначэння (АДАП) імя Ф.Э. Дзяржынскага пры калегіі АДПУ*.

У час Вялікай Айчыннай вайны дывізія ўдзельнічала ў бітве за Маскву, а таксама ў ліпені 1944 года суправаджала палонных немцаў у ходзе іх маршу па Маскве. Пасля Вялікай Айчыннай вайны АДАП браў удзел у ліквідацыі падполля нацыяналістычных банд на тэрыторыі заходніх раёнаў Украіны, Беларусі і Прыбалтыкі.

У перыяд застою дывізія забяспечвала грамадскі парадак на Сусветным фестывалі моладзі і студэнтаў у 1957 і 1985 гадах і на летняй Алімпіядзе ў Маскве ў 1980 годзе. Падчас перабудовы вайскоўцы дывізіі ўдзельнічалі ў ліквідацыі наступстваў аварыі на Чарнобыльскай АЭС, падаўленні беспарадкаў у Баку, Сумгаіце, Нагорным Карабаху, Тбілісі і Ошы. У першыя гады незалежнасці Расіі, дывізія ўдзельнічала ў першай і другой чачэнскай кампаніі.

## Спасылкі 
*
*

Катэгорыя:Федэральная служба войскаў нацыянальнай гвардыі
Катэгорыя:Дывізіі Расіі
Павел Русланавіч Мазько

**Павел Русланавіч Мазько** (нар. ) — палітычны зняволены, абвінавачаны і асуджаны падчас пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе па Брэсцкай справе.

## Біяграфія 
Да затрымання Павел займаўся дызайнам адзення, а таксама валанцёрскай дзейнасцю, падтрымліваў людзей з інваліднасцю і дзяцей у дзіцячых дамах.

## Палітычны пераслед 
Са студзеня 2021 Мазько знаходзіўся на волі пад падпіскай аб нявыездзе па крымінальнай справе паводле ч. 2 арт. 293 Крымінальнага кодэксу («Удзел у масавых беспарадках») за падзеі ў жніўні 2020 года ў Брэсце, 23 сакавіка 2021 ён пайшоў на допыт, дзе быў затрыманы, мера стрымання была зменена на ўтрыманне пад вартай.

29 сакавіка 2021 года сумеснаю заяваю беларускіх праваабарончых арганізацыяў, сярод якіх Праваабарончы цэнтр «Вясна», Беларускі Хельсінкскі камітэт і Беларускі ПЭН-цэнтр, Мазько разам з іншымі быў прызнаны палітычным зняволеным. У заяве адзначаецца, што «*дэманстрантамі не здзяйсняліся дзеянні, якія ахопліваюцца дыспазіцыяй артыкула 293 Крымінальнага кодэкса, і адпаведна не могуць кваліфікавацца як масавыя беспарадкі. Удзельнікі пратэстаў не здзяйснялі падпалаў, пагромаў, не знішчалі маёмасць і не аказвалі ўзброенага супраціву праваахоўным органам*».

Судовы працэс над Мазько і іншымі затрыманымі пачаўся 28 ліпеня 2021 ў Ленінскім судзе Брэста, справу разглядаў суддзя Аляксандр Семянчук. На той момант па гэтай справе ўжо былі асуджаны чатыры партыі арыштаваных, агулам 46 чалавек атрымалі тэрмінаў на больш чым 170 гадоў абмежавання волі. Гэтым разам пачыналі судзіць 13 чалавек, але на працягу разгляду справы (амаль тры месяцы) да абвінавачанных далучылі яшчэ некалькі чалавек (некаторых мужчын перамясцілі з іншых партый праз хваробу, таксама ў гэты працэс уключылі затрыманых падчас перасячэння мяжы з Літвой Руслана Волкава і Глеба Раманава), у выніку іх агульная колькасць дасягнула 19 чалавек.

Падчас судовага працэса, 14 верасня 2021, сімвалічнай хроснай Паўла Мазько стала дэпутатка верхняй палаты парламента Ірландыі , якая з гэтай нагоды адзначыла: «*Абуральна, што гэты малады чалавек, які вядомы сваім валанцёрствам у падтрымку людзей з інваліднасцю, трапіў у турму па палітычных матывах*»/.

19 кастрычніка 2021 дзяржабвінавачванне ў асобах пракурораў Фёдара Ляшка і Андрэя Манько агучыла свае патрабаванні па пакаранням для ўдзельнікаў працэсу, для Мазько пракуроры запыталі тры з паловай гады ва ўмовах агульнага рэжыму, што было найменьшым з запатрабаванных тэрмінаў для гэтай партыі падсудных (таксама тры з падовай гады пракуроры запатрабавалі для яшчэ сямі падсудных, але ўжо ва ўмовах калоніі ўзмоцненага рэжыму).

Да суда Павел знаходзіўся пад вартай у СІЗА-7, дзе быў пастаўлены на ўлік, як «схільны да экстрэмізму», а 19 студзеня 2022 быў этапаваны ў папраўчую калонію № 1 у Наваполацку.

## Спасылкі 
* Старонка Паўла Мазько на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»

Катэгорыя:Палітвязні Беларусі
Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»
Міраслаў Кралевіч

**Міраслаў Кралевіч** (серба-харв. Miroslav Kraljević, ,  — , ) — харвацкі мастак, графік і скульптар.

## Жыццё і творчасць 
Школьную адукацыю атрымаў у Заграбе і ў родным Госпічы. У дзяцінстве і юнацтве захапляўся не толькі жывапісам, але і музыкай і паэзіяй. У 1904 годзе юнак прыязджае ў Вену, дзе вывучае права і бярэ прыватныя ўрокі малявання. Увосень 1906 года ён паступае ў Мюнхене ў прыватную школу малявання Морыца Хеймана, вядомага ў той час аўстрыйскага графіка, а праз 6 месяцаў — у мюнхенскую Акадэмію прыгожых мастацтваў, адну з лепшых у той час у Еўропе. Тут ён у 1907—1910 гадах вучыцца з вядомымі ў будучыні харвацкімі майстрамі — Ёсіпам Рачычам, Оскарам Германам і Уладзімірам Бекічам.
Іван Аляксеевіч Язвіцкі

**Іван Аляксеевіч Язвіцкі** (, Закубянскае, Расійская імперыя — , Уладзімірская вобласць, РСФСР) — протаіерэй, рэктар Мінскай духоўнай семінарыі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1868 годзе ў сяле Закубянскае (цяпер Маскоўская вобласць) у сям’і святара.

У 1893 годзе скончыў Маскоўскую духоўную акадэмію і быў прызначаны нагляднікам Суздальскай духоўнага вучылішча.

У 1894 годзе прызначаны нагляднікам Уладзімірскай духоўнай семінарыі.

У 1894 годзе прызначаны памочнікам інспектара Калужскай духоўнай семінарыі.

З 1900 года — выкладчык Літургікі, Гамілетыкі і Практычнага кіраўніцтва для пастыраў у Мінскай духоўнай семінарыі.

Праз пэўны час жаніўся і быў пасвечаны ў сан святара.

У першай палове 1910 гадоў быў прызначаны рэктарам Мінскай духоўнай семінарыі і прабыў на гэтай пасадзе да зачынення семінарыі ў 1918 годзе.

Быў узведзены ў сан протаіерэя.

У 1915 годзе рэдагаваў Мінскія епархіяльныя ведамасці.

Пасля 1917 года быў ігуменам храма святой Марыі Магдаліны ў Мінску.

У 1930 годзе быў арыштаваны. Па звестках сваякоў, быў сасланы на Салаўкі. Па іншым дадзеным, арыштаваны 31 студзеня 1933 года і прысуджаны да 5 гадоў высылання.

Памёр у 1936 годзе.

## Спасылкі 
* ЯЗВИЦКИЙ ИВАН АЛЕКСЕЕВИЧ на сайте Древо
* [Язвіцкі Іван Аляксеевіч (1869)](https://by.openlist.wiki/%D0%AF%D0%B7%D0%B2%D1%96%D1%86%D0%BA%D1%96_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_(1869))

Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Рэктары Мінскай духоўнай семінарыі
Катэгорыя:Протаіерэі
Свянцянскія павятовыя маршалкі

Спіс маршалкаў дваранства Свянцянскага павета.

## Літаратура 
Та­ма­ра Бай­ра­ша­у­скай­те. Институт предводителей дворянства в западных губерниях Российской империи во второй половине XIX в. — начале XX в. (Виленская и Ковенская губернии)*
Міхаіл Навумавіч Калік

**Міхаіл (Майсей) Навумавіч Калік** (, , РСФСР — , , Ізраіль) — савецкі і ізраільскі кінарэжысёр.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і акцёра яўрэйскага, а пазней лялечнага тэатра і аднаго з заснавальнікаў архангельскага Тэатра працоўнай моладзі Навума Майсеевіча Каліка. Маці, Лея-Ліба, паходзіла з заможнай кіеўскай сям’і.

Вучыўся на факультэце тэатразнаўства ГІТІСа, пакінуў вучобу ў 1949 годзе, паступіўшы ва УДІК (майстэрня Рыгора Аляксандрава).

У 1951 годзе разам з некалькімі іншымі студэнтамі быў арыштаваны паводле абвінавачання ў «яўрэйскім буржуазным нацыяналізме» і «тэрарыстычных намерах», асуджаны на 10 гадоў папраўча-працоўных лагераў па артыкуле 58—17. Прайшоў некалькі турмаў і лагераў, у тым ліку Ляфортава і Азярлаг. У лагеры пазнаёміўся з акцёрам Лейбу Левіным. Вызвалены і рэабілітаваны ў 1954 годзе, адноўлены на трэцім курсе інстытута.

Працягнуў вучобу і ў 1958 годзе скончыў рэжысёрскі факультэт ужо як выпускнік майстэрні Сяргея Юткевіча.

Рэжысёр-пастаноўшчык фільмаў «Калыханка», «Чалавек ідзе за сонцам», «Да спаткання, хлопчыкі» і іншых.

Фільм «Любіць…» быў зняты ў 1968 годзе і выйшаў на экраны невялікім тыражом пасля таго, як быў перамантаваны без ведама і згоды аўтара. Рэжысёр і сцэнарыст Міхаіл Калік звярнуўся ў суд, але суд не адбыўся, а ў дачыненні да самога рэжысёра была ўзбуджаная крымінальная справа, і пры ператрусе была рэквізаваная аўтарская копія фільма. У 1990 годзе ён часткова аднавіў і дапрацаваў фільм, бо аўтарская копія так і не была знойдзена.

Зорка Міхаіла Каліка на Алеі акцёрскай славы ў Выбаргу.
У 1971 годзе рэпатрыяваўся ў Ізраіль.

Пахаваны ў Іерусаліме.

Катэгорыя:Кінарэжысёры СССР
Катэгорыя:Кінарэжысёры XX стагоддзя
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Вязні ГУЛАГа
Катэгорыя:Імігранты Ізраіля
Стэфан Буткевіч

**Стэфан Буткевіч** (;  — ) — дзяржаўны службовец.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Буткевічаў. Нарадзіўся ў сям’і Дамініка і Эміліі з Шукевічаў.

Валодаў маёнткам Косаўшчына з фальваркам Качанова і вёскамі Косаўшчына, Болтуці, Цвермы, Татарцы, Навіцкія, Былінская — усяго 1363 дзесяціны і 150 душ. Пасля смерці маці ўспадкаваў маёнтак Мінойты з вёскай (570 дзесяцін, 52 душы).

Адукацыю атрымаў у Шчучынскім павятовым вучылішчы. У 1853 г. тытулярны дарадца Буткевіч запісаны сярод *«попечителей сельских запасных магазинов»*.

З 12 кастрычніка 1855 г. займаў пасаду маршалка шляхты Лідскага павета. Амаль што адразу быў узнагароджаны медалём у памяць вайны 1853—1856 гг., потым ордэнам Св. Станіслава 3 ст. і знакам за 15 год службы. На сваёй пасадзе ён заставаўся 20 гадоў, аж да 1875 года.

У паўстанні 1863—1864 гадоў не ўдзельнічаў.

У запісцы віленскаму генерал-губернатару А. Л. Патапаву ў сакавіку 1868 года, Буткевіч пісаў, што заробку ад казны ён не атрымліваў і выкананне сваіх службовых абавязкаў каштавала яму двух маёнткаў, якія ён прадаў, каб пакрыць расходы па гэтай пасадзе маршалка дваранства.

У 1870-я гг. прапанаваў генерал-губернатару разабраць Лідскі замак на будаўнічыя матэрыялы.

Пасля адстаўкі ў 1875 годзе з пасады маршалка, надворны дарадца Буткевіч амаль што да канца жыцця абіраецца галосным Лідскай гарадской думы. Менавіта на гэтай пасадзе з ім быў асабіста знаёмы Францішак Багушэвіч, паэт узгадваў яго ў сваіх газетных артыкулах.

У 1885 г. пабудаваў на каталіцкіх могілках Ліды новую, ашаляваную i крытую гонтам званiцу. Тут жа, недалёка ад ўваходу на могілкі і каля званіцы, і быў пахаваны разам з жонкай.

## Сям’я 
У шлюбе з Эмiлiяй Буткевiч з Адамовiчаў (1813—1879). Меў сына Эміля.

Стэфан
Расійска-амерыканскія адносіны

**Расійска-амерыканскія адносіны** — двухбаковыя адносіны паміж Расійскай Федэрацыяй і Злучанымі Штатамі Амерыкі. Іх гісторыя пачалася яшчэ ў 1809 годзе, калі Белы дом усталяваў афіцыйныя кантакты з Расійскай імперыяй. Сучасны этап узаемадзеяння двух дзяржаў стартаваў у 1992-м з падпісання Барысам Ельцыным і Джорджам Бушам-старэйшым Кэмп-Дэвідскай дэкларацыі, якая зафіксавала новую формулу расійска-амерыканскіх адносін і афіцыйна абвясціла заканчэнне Халоднай вайны.

У 1990-х гадах у двухбаковых адносінах быў атрыманы цэлы шэраг значных вынікаў. Асабліва гэта тычыцца ліквідацыі ці, па меншай меры, звужэнне ідэалагічных і палітычных рознагалоссяў.

Найбольшае напружанне пачалося пасля 2014 года з пачаткам Другой халоднай вайны. Краіны ўступілі ў канфлікт па шэрагу пытанняў, так, напрыклад, па падзеях ва Украіне, у Венесуэле і Сірыі. У расійскіх і амерыканскіх СМІ разгорнута беспрэцэдэнтная прапагандысцкая кампанія, працягваецца насаджэнне грамадскасці варожага ладу адзін аднаго.

## Гл. таксама 
* Беларуска-амерыканскія адносіны
* Беларуска-расійскія адносіны
Павел Грабоўскі (палкоўнік)

**Павел Грабоўскі** (; ? — ) — вайсковы дзеяч.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Грабоўскіх герба «Окша». Нарадзіўся ў сям’і Тамаша Мар’яна і Ганны з Ружыцкіх.

Палкоўнік войска ВКЛ. У 1777 годзе уступіў добраахвотнікам у англійскую армію ў Паўночнай Амерыцы, што ваявала супраць ЗША, ад’ютант генерала . Загінуў у баі.

## Літаратура 
* 

Павел
Катэгорыя:Удзельнікі вайны за незалежнасць ЗША
Катэгорыя:Палкоўнікі Рэчы Паспалітай
Баён

**Баён** (, літаральна «гара перамогі») — рэшткі будысцкага храмавага комплекса ў Ангкоры, заснаванага кхмерскім валадаром Джаяварманам VII у канцы XII ст.

Храмавы комплекс быў узведзены з латэрыту і пясчаніку. Месціцца ў цэнтральнай частцы Ангкор-Тхома. Архітэктурны стыль пабудовы мае тое ж найменне, што і сам комплекс. У пачатку XX ст. быў часткова адрэстаўраваны французскімі спецыялістамі. У нашы дні з’яўляецца другім па значнасці храмавым комплексам Ангкора пасля Ангкор-Вата.

Баён знакаміты сваімі барэльефамі, якія адлюстроўваюць ваенныя падзеі, пабытовае жыццё, рэлігійныя рытуалы і вераванні свайго часу. Адметны архітэктурны элемент — выявы твараў герояў будысцкай міфалогіі.

## Спасылкі 
* The Bayon: A temple with many faces — Smarthistory
* Bayon Temple, Angkor, Cambodia — Asian Historical Architecture

Катэгорыя:Храмы Камбоджы
Катэгорыя:Гісторыя Камбоджы
Міхал Грабоўскі (пам. 1812)

**Міхал Грабоўскі** (; каля 1773 — ) — вайсковы дзеяч.

## Біяграфія 
Са шляхецкага роду Грабоўскіх герба «Окша». Фармальна сын Яна Ежы, фактычна — Станіслава Аўгуста Панятоўскага.

Вучыўся ў Вільні і Страсбургу. 3 1783 года ў войску ВКЛ. Удзельнічаў у вайне 1792 года з Расіяй. 3 1794 года генерал-ад’ютант караля. Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай суправаджаў Панятоўскага ў Гародні і Пецярбургу.

У 1807 годзе далучыўся да арміі Напалеона, генерал брыгады (1808). У вайну 1812 года камандаваў 1-й брыгадай 18-й дывізіі «Вялікай арміі». Часовы губернатар Магілёва. Загінуў у баі за Смаленск.

## Літаратура 
* 

Міхал
Катэгорыя:Пазашлюбныя дзеці Станіслава Аўгуста Панятоўскага
Катэгорыя:Генералы Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1792 года
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1794 года
Катэгорыя:Генералы брыгады (Варшаўскае герцагства)
Катэгорыя:Удзельнікі вайны 1812 года
Вяртанне Чорба

«**Вяртанне Чорба**» — зборнік апавяданняў і вершаў У. Сірына (Уладзіміра Уладзіміравіча Набокава), які быў апублікаваны ў 1929 годзе ў Берліне выдавецтвам «Слова» *(рус. «Слово»)*, і названы так па аднайменнаму апавяданню. У арыгінальны тэкст зборніка ўвайшлі 15 апавяданняў і 24 вершы. Апавяданні (але без вершаў) былі рэпрынтна ўзнаўлены ў 1976 годзе выдавецтвам Ardis Publishers.

## Змест 
### Апавяданні 
* Вяртанне Чорба
* Порт
* Званок
* Пісьмо ў Расію
* Казка
* Каляды
* Навальніца
* Бахман
* Даведнік па Берліну
* Падлюга
* Пасажыр
* Катастрофа
* Добрасць
* Бульбяны Эльф
* Жах

### Вершы 
* «Ад шчасця закаханаму не спіцца…»
* Ціхі шум
* Цэгла
* Паштовая скарынка
* Чароўная пара
* Здымак
* Аэраплан
* Крушэнне
* Каляды
* Расстрэл
* Госць
* La bonne Lorraine
* Гадавіна
* Бэз
* Паломнік
* Сон
* Прахожы з елкай
* Цень
* Сонца
* Сны
* Пакой
* Маці
* Вясна
* У выраі.

«Вершы Сірына адрозніваюцца такой жа дакладнасцю, стараннасцю, завостранасцю мовы, як і проза. Але то, што робіць тканіну празаічных твораў моцнай, уносіць ва ўмоўны матэрыял паэзіі залішнюю прамалінейнасць і сухасць. Вершы Сірына, пры ўсёй сваёй вобразнасці і тэхнічнай аддзеланасці, выклікаюць уражанне падкаванай рыфмамі рытмічнай прозы. У іх шмат разумовасці, добрасумленнасці, дакладнасці і вельмі мала сапраўднай паэтычнай паўнагучнасці» (Г. Х. [Герман Хахлоў]).

«Вершы „Вяртання Чорба“ ў большасці цудоўныя ўзоры рускага парнасізму; яны цудоўна ілюструюць адно з вельмі адметных уласцівасцей Набокава як пісьменніка, сказаўшыся так ярка ў яго прозе: незвычайную вастрыню бачання свету ў спалучэнні з умельствам знайсці зрокавым уражанням максімальна адэкватнае выяўленне ў слове» (Г. Струвэ).

## Бібліяграфія 
* *Владимир Набоков*. Возвращение Чорба. Анн Арбор: Ардис. 1976. 206 с.
* *Владимир Набоков*. Круг. Л.: Художественная литература, Ленинградское отделение. 1990. 543 с.

## Зноскі 
Катэгорыя:Літаратурныя творы на рускай мове
Катэгорыя:Зборнікі вершаў
Катэгорыя:Апавяданні
Катэгорыя:Уладзімір Набокаў
Катэгорыя:Кнігі 1929 года
Ежы Францішак Грабоўскі

**Ежы Францішак Грабоўскі** (; ?, мястэчка Свянцяны — пасля 1801) — вялікалітоўскі ваенны дзеяч.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Грабоўскіх герба «Окша». Нарадзіўся ў сям’і Яна Ежы. Ахрышчаны 27 красавіка 1756 года ў мястэчку Койданава. Генерал-інспектар войскаў літоўскіх у 1783—1789 гадах, генерал-лейтэнант (1789). Удзельнік падрыхтоўкі паўстання 1794 года, карыстаўся даверам Т. Касцюшкі. Удзельнік бітвы пад Соламі 15 чэрвеня 1794 года, абароны Вільні ў ліпені 1794 года. 3 кастрычніка 1794 года камандзір Наднарвенскай дывізіі.

1 лістапада 1794 года здаўся прускім войскам, быў зняволены ў Расіі, вызвалены Паўлам I. Выехаў у Парыж, дзе выступаў за стварэнне «літоўскіх» легіёнаў з былых вялікалітоўскіх вайскоўцаў. У 1798—1799 гадах галоўнакамандуючы войскамі Рымскай рэспублікі.

У 1801 годзе прэтэндаваў на пасаду камандзіра  пасля адстаўкі . Далейшы лёс невядомы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Памерлі ў XIX стагоддзі
Ежы Францішак
Катэгорыя:Генералы Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Генералы-інспектары войскаў літоўскіх
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1792 года
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1794 года
Катэгорыя:Удзельнікі напалеонаўскіх і рэвалюцыйных войнаў
Геранім Ян Валовіч

**Геранім Ян Валовіч** — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Валовічаў герба «Багорыя». Нарадзіўся ў сям’і Антонія (нар. 1691) і Багумілы Таўрыловіч.

Удзельнік сойма 1754 года, старосціч калачэўскі ў 1759—1776 гг., староста азярцоўскі ў 1777 г.

Прадаў з братам Лявонам ў 1759 г. маёнтак Хмельніца: двор Хмельніца з вёскамі Хмельніца Правая, Хмельніца Крывая і Зарэчча за 76 тыс. злотых польскіх Юзафу Прашынскаму, крайчаму Менскага ваяводства. У Жамойцкім княстве ў Паюрскім павеце валодаў з братам маёнткам Шытэлі.

## Сям’я 
У шлюбе з Анэляй з Краеўскіх. Дзеці:
* Антаніна, у шлюбе з Квяткоўскім, крамянецкім земскім суддзёй;
* Міхал, памёр нежанаты;
* Лукаш, у шлюбе з дачкой гарадзенскага маршалка Юзафа Юр’евіча Валовіча;
* Адам, па ім нашчадкі ў XIX ст.;
* Ян, нарадзіўся 31 кастрычніка 1778 r., барысаўскі межавы суддзя. Пакінуў нашчадкаў.
* Тамаш (памёр 31 жніуня 1839 г.). У першым шлюбе з Казімірай Юзафаўна Валовіч, пасля разводу з Юзафам Калясантыем Валовічам, у другім — з Кацярынай Асяцімскай. Пакініуў нашчадкаў з другой жонкай.

## Літаратура 
* 

Геранім Ян
Крафт

**Крафт** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Давід фон Крафт, шведскі партрэтыст
* Іаган Петэр Крафт, нямецкі жывапісец
* Рут Крафт, нямецкая пісьменніца
Казімір Крыштафавіч Валовіч

**Казімір Крыштафавіч Валовіч** (пам. каля 1704) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Валовічаў герба «Багорыя». Нарадзіўся ў сям’і Крыштафа Казіміра, слонімскага земскага пісара.

У 1676 годзе разам бацькам падпісаў соймікавую інструкцыю: *«K(a)z(i)m(ie)rz Wołłowicz»*, відавочна, гэта ён быў у 1688 годзе слонімскім харужым, крайчы жамойцкі з 1699(?) года.

## Сям’я 
У шлюбе з Соф’яй Пятроўнай Орвід. Памылкова сцвярджалася, што не пакінуў нашчадкаў, насамрэч меў сына Антонія Казіміра, крайчага жамойцкага.

## Літаратура 
* 

Казімір Крыштафавіч
Казімір Аляксандр Вызгін Валовіч

**Казімір Аляксандр Вызгін Валовіч** (пам. ) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Валовічаў герба «Багорыя».

Паручнік войска ВКЛ, верагодны упіцкі мечнік у 1674—1675 гг., упіцкі стольнік у 1676—1705 гг.

Казімір Аляксандр Вызгін
Катэгорыя:Паручнікі
Катэгорыя:Мечнікі ўпіцкія
Іаган Петэр Крафт

**Іаган Петэр Крафт** (, , , Гесэн — , , Германскі саюз) — нямецкі і аўстрыйскі мастак і графік, майстар жанравага, батальнага, партрэтнага і гістарычнага жывапісу.

## Жыццё і творчасць 
Нарадзіўся ў сям’і майстра роспісу па эмалі Іагана Ігнаца Крафта, які паходзіў з Эльзаса. Дзед мастака, Ёзэф Крафт, займаўся вінагандлем у Страсбургу. Ва ўзросце 10 гадоў наведваў мастацкую школу ў Ганау. У 1799 годзе прыязджае разам з сястрой да цёткі ў Вену, дзе паступае ў мясцовую Акадэмію мастацтваў, у клас гістарычнага жывапісу Генрыха Фрыдрыха Фюгера. У 1802 годзе, сумесна з сябрам, Фейтам Шнорам фон Карасфельдам прыязджае для працягу адукацыі ў Парыж. Тут малады жывапісец знаёміцца з такімі «класікамі» гістарычнага жывапісу, як Жак-Луі Давід і Франсуа Жэрар, у якіх Крафт шмат чаму навучыўся. У 1805 годзе мастак вяртаецца ў Вену, і па парадзе Ж.-Л.Давіда, спрабуе сябе ў партрэтным жывапісе. У 1808 і 1809 гадах ён здзяйсняе навучальныя паездкі па Італіі, жыве ў Рыме. У 1813 годзе Крафт становіцца членам венскай Акадэміі мастацтваў, у 1815 — Акадэміі малюнка ў Ганау. У тым жа годзе ён жэніцца з Юліянай Прэйсінгер. У гэтым шлюбе нарадзіліся мастачка Марыя Крафт (1812—1885) і вучоны-арыенталіст Альбрэхт Крафт (1816—1847). У 1823 годзе Крафт становіцца пазаштатным прафесарам Венскай акадэміі па гістарычным жывапісе. У 1828 годзе мастак прызначаецца дырэктарам імператарскай карціннай галерэі Бельведэр.

Катэгорыя:Мастакі Германіі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі Аўстрыі
Катэгорыя:Мастакі-жанрысты Германіі
Катэгорыя:Мастакі гістарычнага жанру
Транквіла Крэмона

**Транквіла Крэмона** (іт. Tranquillo Cremona; ,  — , ) — італьянскі мастак, ілюстратар, заснавальнік руху скапільятура ў жывапісе XIX стагоддзя.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Ламбардыі. Брат матэматыка Луіджы Крэмона. У 1848—1849 г. вучыўся ў рысавальнай школе пад кіраўніцтвам Чэзарэ Ферэры.

У 1852—1859 гадах жыў у Венецыі. Навучаўся жывапісу ў Венецыянскай акадэміі прыгожых мастацтваў у Джавані Карнавалі. Студэнтам быў уражаны майстэрствам венецыянскіх жывапісцаў XV—XVI стагоддзяў, больш чым мастакоў традыцыяналістаў акадэміі. Быў зачараваны багаццем каляровай гамы і тэндэнцыі растушавання ліній, якія адрозніваюць некаторыя карціны позняга Тыцыяна.

У Венецыі Т. Крэмона атрымаў шэраг узнагарод у конкурсах студэнцкіх работ, і трохгадовую стыпендыю ўрада Аўстра-Венгрыі.

У 1859 годзе, каб пазбегнуць прызыву на аўстрыйскую ваенную службу, мастак пераехаў у Мілан, дзе стаў заснавальнікам і актыўным членам руху скапільятура.
Луіджы Крэмона

**Луіджы Крэмона** (іт. Luigi Cremona; , Павія, Аўстрыйская імперыя, цяпер Італія — , , Італія) — італьянскі матэматык.

Замежны член Лонданскага каралеўскага таварыства (1879), карэспандэнт Парыжскай акадэміі навук (1898).

## Біяграфія 
Брат мастака Транквіла Крэмона. У 1848 годзе ўдзельнічаў у войнах за незалежнасць Італіі. Пасля заканчэння вучобы ў Павійскім універсітэце быў прызначаны настаўнікам у Крэмонскай гімназіі, у 1860 годзе — прафесарам вышэйшай геаметрыі ў Балонскім універсітэце, а пазней — у Міланскім тэхнічным інстытуце. У 1873 годзе быў прызначаны прафесарам у Рымскім палітэхнікуме, а пазней — яго дырэктарам і сенатарам.

Быў масонам, што пацвярджаецца «Масонскім аглядам» за 1903 год.
Крэмона (значэнні)

**Крэмона** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Луіджы Крэмона, італьянскі матэматык
* Транквіла Крэмона, італьянскі мастак

## Тапонім 
* Крэмона, горад
* Крэмона (правінцыя)

## Астраномія 
* (486) Крэмона
Нікалас Крашнік

**Нікалас Крашнік** (, Бронкс, Нью-Ёрк, ЗША — , Нью-Ёрк) — амерыканскі мастак, піянер поп-арту.

## Жыццё і праца 
Нікалас Крашнік вучыўся ў Лізе студэнтаў мастацтваў у Нью-Ёрку з 1948 па 1950 і ў школе мастацтваў Ганса Гофмана з 1950 па 1951 год. У канцы 1950-х ён адкрыў кааператыў мастакоў са сваім братам Джонам Крашнікам у *галерэі Брата*.

Крашнік пачаў выстаўляць свае працы ў Нью-Ёрку ў 1957 годзе. Яго работы з’яўляюцца часткай асноўных пастаянных калекцый у Нью-Ёрку і ЗША.

У 1963 годзе Крашнік удзельнічаў у штогадовай выставе ў Музеі амерыканскага мастацтва Уітні, а таксама ў 1963 годзе ў Музеі сучаснага мастацтва ў Нью-Ёрку. У 1968 годзе ён быў прадстаўлены шасцю працамі на 4-й выставе дакументаў у Каселі.

У 1969 годзе Крашнік адмовіўся ад свайго абстрактнага экспрэсіянісцкага мяккага пэндзля і выкарыстаў тэхніку больш смелых колераў і ліній, захаваўшы абстрактныя формы. Гэты стыль вылучае яго як адзін з арыгінальных практык поп-арту. У апошнія гады Крашнік выкладаў ва ўніверсітэце Мэрыленда, Каледж-Парк з 1977 па 1991 год.

Катэгорыя:Мастакі ЗША XX стагоддзя
Катэгорыя:Поп-арт
Катэгорыя:Дызайнеры ЗША
Катэгорыя:Графікі ЗША
Рудольф Крэмлічка

**Рудольф Крэмлічка** (; , , Цыслейтанія — , Падолі) — чэшскі жывапісец і графік.

## Жыццё і творчасць 
Рудольф Крэмлічка атрымаў мастацкую адукацыю ў 1907—1912 гадах у пражскай Акадэміі прыгожых мастацтваў, пад кіраўніцтвам прафесараў Улаха Букаваца і Багуміра Роўбаліка. Аднак стылістычна Крэмлічка як мастак аказаўся бліжэй да творчасці Максіміліяна Пірнера і Гануша Швайгера; гэтак жа, як і апошні, Крамлічка вывучае стары галандскі жывапіс і пераймае яго.

Раннія палотны Р. Крэмлічкі («Дзяўчынка ў белым трыко» (1915), серыя «Танцоўшчыцы» (1916—1918)) напісаны ў імпрэсіянісцкім стылі. У канцы 1910-х гадоў абазначыўся пералом у творчасці мастака, усё больш пазначаецца яго ўласны, індывідуальны творчы стыль, які імкнецца да неакласіцызму. Палотны цыкла «Прачкі» (1919—1923) нясуць у сабе сацыяльна-палітычны падтэкст, тыповы для еўрапейскага левага мастацтва ў перыяд паміж дзвюма сусветнымі войнамі.

У перыяд з сярэдзіны 1920-х і да пачатку 1930-х гадоў Р. Крэмлічка стварае свае вялікія творы — пераважна гэта палотны ню: «Жанчыны на беразе» (1925), «Купальшчыцы» (1931). Акрамя гэтага, ён малюе пейзажы: «гавань Дуіна каля Трыеста» (1927), «Паруснікі ў порце» (1928), «Скалы і мора» (1930), віды гарадоў (цыкл карцін «Фларэнцыя»). Адной з найбольш значных заказаў мастака ў гэты перыяд была мазаіка для палаца Фелікс на Вацлаўскай плошчы ў Празе.

Катэгорыя:Мастакі Чэхіі
Катэгорыя:Графікі Чэхіі
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Крэспі

**Крэспі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Даніэле Крэспі, італьянскі мастак
* Джавані Батыста Крэспі, італьянскі жывапісец
* Джузэпэ Марыя Крэспі, італьянскі мастак
Даніэле Крэспі

**Даніэле Крэспі** (іт. Daniele Crespi; 1598,  — , ) — італьянскі мастак першай трэці XVII стагоддзя, прадстаўнік стылю барока.

## Біяграфія 
Дакладна невядомымі застаюцца месца нараджэння, месяц і год нараджэння будучага мастака. Па традыцыі лічаць, што ён нарадзіўся ў мястэчку Буста-Арсіцыа ці ў Мілане ў канцы 16-га стагоддзя.

Паводле знойдзеных дакументаў, Даніэле Крэспі стварыў чатырох евангелістаў у царкве Сан-Віторыа-аль-Корса ў Мілане, датаваныя 1619 годам. Сярод першых твораў і роспісы ў капліцы Святога Антонія. Майстэрства гэтых твораў сведчыла або аб хуткім паспяванні таленту мастака, або пра добрую школу навучання і значнай адоранасці мастака.

Майстэрства маладога мастака заўважылі, і ён пачаў атрымліваць заказы на партрэты ад багатых царкоўных служыцеляў, сярод якіх старшыняваў кардынал Федэрыка Барамеа. Для новай царквы Сан-Алесандра-ін-Зебедыя ён стварыў «Пакланенне вешчуноў», а для капліцы Іаана Хрысціцеля алтар — «Пакаранне смерцю Іаана Хрысціцеля». Да ранняга перыяду творчасці Даніэле Крэспі адносяць таксама дэкор капліцы Дабравешчання ў царкве Сант-Эўсторджа.

Верагодна, пры садзейнічанні кардынала Федэрыка Барамеа ў 1621 годзе Даніэле Крэспі залічылі ў Акадэмію Амбразіяна, заснаваную кардыналам пад кіраўніцтвам мастака Чэрана (1573—1632). Акрамя біблейскіх сюжэтаў мастак звяртаўся і да стварэння партрэтаў, сярод іх — «Невядомы барадач» (Ізола-Бела), «Аўтапартрэт» (галерэя Уфіцы, 1627), «Хірург Энэа Фёраванці» (Замак Сфорца), Антоніа Альджыяці (Мілан), Манфрэда Сетала (Пінакатэка Амбразіяна).

Сярод лепшых твораў спелага перыяду — цыкл карцін для царквы Санта-Марыя-дэла-Пасіёнэ, другой найбуйнейшай царквы ў Мілане пасля Міланскага сабора.

Катэгорыя:Мастакі Італіі
Катэгорыя:Мастакі барока
Катэгорыя:Памерлі ад чумы
1940-я гады ў гісторыі камп’ютарных гульняў

**1940-я** гады былі адзначаны шэрагам падзей у галіне камп’ютарных гульняў.

## Падзеі 
## Створаныя гульні
* 1940 — «Nimatron».
* 1947 — «Забаўляльная прылада на аснове электронна-прамянёвай трубкі»
* 1948 — «Turochamp»

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Зноскі
## Спасылкі
Давід фон Крафт

**Давід фон Крафт** (швед. і ням.: David von Krafft; 1655,  — , ) — шведскі жывапісец нямецкага паходжання.

## Жыццё і творчасць 
Быў запрошаны ў 1675 годзе ў Швецыю сваім дзядзькам і прыдворным мастаком Давідам Эрэнстралем і працаваў у яго майстэрні. Пры матэрыяльнай падтрымцы шведскай каралевы Ульрыкі Элеаноры правёў 10 гадоў у навучанні за мяжой, пры гэтым тры гады мастак падарожнічаў па Даніі, Германіі і Італіі. На працягу гэтых трох гадоў Дхерд Крафт стварыў партрэты дацкай каралеўскай сям’і. У Італіі наведаў Венецыю, Фларэнцыю і Рым, дзе яму пазіравала адракаваная ад пасаду каралева Швецыі Крысціна. Потым майстар пабываў у Балонню і ў Неапаль — а адтуль паехаў у Вену, дзе ён напісаў партрэт імператарскай сям’і. У Вене ж ён даведаўся пра смерць свайго дзядзькі ў Стакгольме. Д. Крафт вярнуўся ў Швецыю (праз Вюртэмберг, Швейцарыю, Парыж і Нідэрланды). У 1696 годзе ён стаў прыдворным мастаком караля Швецыі.

Першай жонкай мастака была Юстына Сафія Фрыдэнрайх, дзякуючы якой Д. Крафт увайшоў у кола давераных асоб каралеўскага дарадцы Іахіма фон Дзюбена (Старэйшага), што значна ўмацавала яго становішча пры двары. Другой жонкай Д. Крафта была ўдава Лізавета Шпэт. За заслугі перад каралеўскай сям’ёй у 1719 годзе жывапісец быў узведзены каралевай Ульрыкай Элеанорай у дваранскую годнасць. У 1720 годзе ён быў прызначаны палацавым інтэндантам.

Апроч партрэтаў членаў каралеўскай сям’і і прыдворных, Д. Крафт напісаў алтарную карціну для сабора ў Кальмары. Яго творы цяпер можна ўбачыць у многіх дзяржаўных зборах жывапісу ў Швецыі (Стакгольмскім нацыянальным музеі, Мальмёхусе, мастацкім музеі Гётэбарга, у замку Грыпсхальм.

Катэгорыя:Мастакі Швецыі
Леанарда Крэманіні

**Леанарда Крэманіні** (,  — , ) — італьянскі жывапісец.

## Біяграфія 
Леанарда Крэманіні быў сынам чыгуначніка, а таксама жывапісца-аматара, які ў раннім узросце навучыў яго асновам жывапісу. У 1935 годзе сям’я пераехала ў Паолу. Тырэнскі бераг зрабіў на яго глыбокае ўражанне; зноў і зноў сустракаецца ў якасці тэмы ў яго пазнейшай творчасці.

Пры падтрымцы стыпендыі Collegio Venturoli, ён вучыўся з 1932 па 1936 год у Акадэміі прыгожых мастацтваў у Балонні, а затым у Accademia di Belle Arti di Brera ў Мілане. У 1948 годзе адбылася яго першая выстава ў Вероне.

У Балонні ён пазнаёміўся з Джорджа Марандзі. Дзякуючы яго падтрымцы ён атрымаў яшчэ адну стыпендыю, якая дазволіла яму застацца ў Парыжы ў 1951 годзе. У тым жа годзе яго работы былі выстаўлены ў Цэнтры італьянскага мастацтва. Аднак заказчыкаў ён знайшоў у ЗША; пасля выставы ў галерэі Кацярыны Вівіяна ў 1952 годзе. У гэтай галерэі былі праведзены яшчэ тры яго творчыя выставы на працягу наступных 10 гадоў.
Буста-Арсіцыа

**Буста-Арсіцыа** () — горад і камуна ў Італіі, размяшчаецца ў правінцыі Варэзэ вобласці Ламбардыя. Насельніцтва —  чалавекі (на 2004 г.), шчыльнасць насельніцтва — 2538 чал./км². Плошча — 30 км². Паштовы індэкс — 21052. Тэлефонны код — 0331.

Заступнікам камуны шануецца Іаан Хрысціцель. Свята штогод святкуецца 24 чэрвеня.

Катэгорыя:Гарады Ламбардыі
Катэгорыя:Камуны правінцыі Варэзэ
Джузэпэ Марыя Крэспі

**Джузэпэ Марыя Крэспі** (іт. Giuseppe Maria Crespi; ,  — , там жа) — італьянскі жывапісец, малявальшчык, гравёр. Вядомы таксама пад мянушкай Spagnolo («Іспанец»: гэтую мянушку ён атрымаў у маладосці за прыхільнасць да іспанскага стылю ў адзенні).
Айдар (батальён)

**24-ы асобны штурмавы батальён «Айдар»** () — ваеннае фарміраванне Сухапутных войскаў Украіны. Уваходзіць у склад 53-й асобнай механізаванай брыгады.

Падраздзяленне было створана як *батальён тэрытарыяльнай абароны Украіны «Айдар»* у мае 2014 года падчас ўзброенага канфлікту на Данбасе. 22 мая 2014 года ў Старабільску адбылася першая аперацыя батальёна «Айдар».

У сакавіку 2015 года добраахвотніцкі батальён стаў часткай Узброеных сіл Украіны. Гэтай падзеі папярэднічала абвінавачванне камандавання батальёна з боку ААН, АБСЕ і Amnesty International ў здзяйсненні злачынстваў і парушэнні правоў чалавека вайскоўцамі батальёна.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* https://aidar24.net/ -- афіцыйны сайт

Катэгорыя:Вайна на ўсходзе Украіны
Катэгорыя:Узброеныя сілы Украіны
Стывен Фрырз

**Стывен Артур Фрырз** (; нар. , ) — брытанскі кінарэжысёр і прадзюсар.

## Выбраная фільмаграфія 
* «'**» (1990)
* «**'» (2002)
* «*Каралева*» (2006)
* «*Філамена*» (2013)
* «'**» (2016)
* «**'» (2017)

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Стывен Фрырз на сайце «*Internet Movie Database*»

Катэгорыя:Кінарэжысёры Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Кінарэжысёры XX стагоддзя
Катэгорыя:Кінарэжысёры XXI стагоддзя
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сярэбраны мядзведзь»
Крывелі

**Крывелі** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Віторэ Крывелі, італьянскі мастак
* Карла Крывелі, італьянскі мастак
* Энца Крывелі, французскі футбаліст

## Тапонім 
* Крывелі (Манастыршчынскі раён)
Забаўляльная прылада на аснове электронна-прамянёвай трубкі

**«Забаўляльная прылада на аснове электронна-прамянёвай трубкі»** () ― першая ў гісторыі электронная гульня з вывадам выявы на экран .  і Эстл Рэй Ман () вынайшлі гэтую прыладу ў 1947 годзе, натхніўшыся экранамі радараў, распрацоўкай якіх яны займаліся падчас Другой сусветнай вайны.

Прылада заснавана на аналагавых электронных кампанентах з механічнымі органамі кіравання. У ёй няма лічбавай электронікі, выкананай праграмы і запамінальнай прылады. Гульнявы працэс грунтуецца на кіраванні рухам прамяня  і яго расфакусоўкай у патрэбны момант часу для *«паразы»* мэт, намаляваных на празрыстай накладцы, якая змяшчаецца на экран. З-за адсутнасці растравага малюнка, характэрнага для відэаманітораў і тэлевізараў, дадзеная прылада звычайна не разглядаецца як відэагульня, хоць і з’яўляецца першай вядомай гульнёй з вывадам выявы на экран электронна-прамянёвай трубкі.

25 студзеня 1947 года аўтары вынаходкі падалі заяўку на патэнт, які быў імі атрыманы 14 снежня 1948 года. Аднак у масавую вытворчасць і продаж апарат не паступіў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыя камп’ютарных гульняў
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 1947 года
1950 год у гісторыі камп’ютарных гульняў

**1950** год быў адзначаны шэрагам падзей у галіне камп’ютарных гульняў.

## Мерапрыемствы і падзеі 
## Узнагароды 
## Выпускі гульняў 
*25 жніўня ― «Bertie the Brain»

## Спасылкі
Катэгорыя:1950
Катэгорыя:Гады ў камп’ютарных гульнях
Антоній Валовіч (нар. 1691)

**Антоній Валовіч** (нар. 9 студзеня 1691 года) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Валовічаў герба «Багорыя». Нарадзіўся 9 студзеня 1691 года ў сям’і Уладзіслава Аляксандра і Барбары Ганны Пятроўны Орвід.

Староста калачэўскі ў 1730—1776 гг. Удзельнік сойма 1733 года, прыхільнік і электар Станіслава Ляшчынскага. 7 снежня 1750 г. ён разам з сынамі заставіў жыровіцкім айцам базыліянам свой родавы маёнтак Хмельніца ў Слонімскім павеце.

## Сям’я 
У шлюбе з Багуміла Таўрыловіч (памерла да 7 снежня 1750 г.).

## Літаратура 
* 

Антоній
Грызі і лемінгі

**«Грызі і лемінгі»** — французскі камп’ютарны анімацыйны тэлесерыял, створаны студыяй «Hari» пры ўдзеле «France Télévisions» і «Boomerang».

Будучы натхнёным мультсерыялам «Огі і тараканы» (які, у сваю чаргу, быў натхнёны мультсерыялам «Том і Джэры»), гэты мультсерыял быў створаны пасля мультсерыялаў «Сава і кампанія» і «Атрад джунгляў спяшаецца на дапамогу». Шоу расказвае пра мядзведзя грызлі па мянушцы Грызі і шэраг лемінгаў. У серыяле няма дыялогаў. Персанажы або не гавораць, або выкарыстоўваюць неразборлівую вакалізацыю. Графічныя работы выкананы Бертранам Гатыньелем для персанажаў і Эдуардам Селурай для дэкарацый. Графіку зрабіў Бертран Гаціноль, а дэкарацыі — Эдуард Селюра.

Аб серыяле было аб’яўлена 22 чэрвеня 2015 года, а восенню 2016 года ён дэбютаваў у многіх краінах. 5 ліпеня 2017 года ён быў працягнуты на другі сезон, які, як сцвярджаецца, выйдзе ў эфір на шэрагу каналаў па ўсім свеце ў 2018 годзе. Першы сезон быў выпушчаны для Netflix 15 ліпеня 2019 года.

У 2019 годзе Hari Productions (Studio Hari) аб’явіла аб распрацоўцы трэцяга сезона пад назвай «Грызі і лемінгі Сусветны тур». Трэці сезон выйшаў у 2021 годзе.

Катэгорыя:Мультсерыялы Францыі
Катэгорыя:Тэлесерыялы 2016 года
Катэгорыя:Праграмы тэлеканала Cartoon Network
Карла Крывелі

**Карла Крывелі** (іт. Crivelli Carlo; паміж 1430 і 1435,  — , ) — італьянскі мастак.

Паходзіў з сям’і мастакоў. Вучыўся ў Венецыі і Падуі, у майстэрні Франчэска Скварчонэ. Большую частку жыцця правёў у Марке, Аскалі-Пічэне і ў Далмацыі. Крывэлі заўсёды падкрэсьліваў сваё паходжаньне — ягоныя працы падпісаныя «Карла Крывелі Вэнэцыянец» (Carolus Crivellus Venetus).
Bertie the Brain

**«Bertie the Brain»** ― адна з першых камп’ютарных гульняў у гісторыі, створаная  у Таронта для  1950 года. Уяўляе сабой камп’ютар вышынёй чатыры метры, на якім наведвальнікі выстаўкі маглі згуляць у крыжыкі-нулікі супраць штучнага інтэлекту. Гулец уводзіў ход з дапамогай падсветленай клавіятуры ў форме сеткі тры на тры, а сама гульня праходзіла на сетцы з лямпаў, размешчанай вышэй. У машыны быў наладжвальны ўзровень складанасці. Пасля двух тыдняў, праведзеных на выстаўцы па ініцыятыве «», гульня была разабрана і забыта.

Кейтс пабудаваў гульню для дэманстрацыі вынайдзенай ім , якая не знайшла ўжывання на практыцы, бо неўзабаве камп’ютары перайшлі на транзістары, а праблемы з патэнтам не дазволілі лямпам Кейтса распаўсюдзіцца за межы «Bertie» да гэтага моманту. «Bertie the Brain» лічыцца адной з першых камп’ютарных гульняў, і, верагодна, з’яўляецца першай гульнёй, якая візуальна адлюстроўвае гульнявы працэс. Яна была створана ўсяго праз тры гады пасля вынаходства ракетнага сімулятара, першай інтэрактыўнай электроннай гульні. З іншага боку, выкарыстанне лямпаў замест экрана для візуальнага адлюстравання гульнявога працэсу супярэчыць некаторым азначэнням камп’ютарных гульняў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыя камп’ютарных гульняў
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Канадзе
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 1950 года
Дом па вуліцы Леніна, 22 (Пінск)

**Дом па вуліцы Леніна, 22** — будынак у гістарычным цэнтры Пінска.

Пабудаваны ў пачатку XX стагоддзя з цэглы. Выкарыстоўваецца прадпрыемствам грамадскага харчавання.

## Архітэктура 
Ушчыльную прылягае да дома № 20 і ўтварае з ім адзіную архітэктурную кампазіцыю. Двухпавярховы прамавугольны ў плане будынак звернуты да вул. Леніна тарцовым фасадам і накрыты высокім двухсхільным дахам з люкарнамі. Паверхі падзелены гарызантальнай цягай. Падкрэслена строгі рытм вокнаў парушаецца асіметрычным размяшчэннем уваходу і вялікім акном над ім.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гістарычны цэнтр Пінска
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Пінска
Катэгорыя:Вуліца Леніна (Пінск)
Дом па вуліцы Леніна, 20 (Пінск)

**Дом па вуліцы Леніна, 20** — будынак у гістарычным цэнтры Пінска, на рагу з вуліцай Казіміра Свёнтэка.

Пабудаваны ў пачатку XX стагоддзя з цэглы. У канцы XX стагоддзя выкарыстоўваўся як адміністрацыйны будынак фабрыкі імя Крупскай.

## Архітэктура 
Двухпавярховы будынак асіметрычнай кампазіцыі з нерэгулярным планам, абумоўленым горадабудаўнічай сітуацыяй. Накрыты ламаным дахам з люкарнамі і мансардамі. На вуліцу Леніна арыентаваны карацейшым тарцовым фасадам. Вуглавая частка скошана і акцэнтавана ажурным балкончыкам паліганальнай формы, вылучана колерам. У кампазіцыі фасадаў выкарыстана свабодная рытмічная групоўка вокнаў. Дэкаратыўнае рашэнне грунтуецца на каляровым спалучэнні плоскасцей, абрамленняў вокнаў, плоскіх ніш, гарызантальных цяг, дэкаратыўных акцэнтаў у выглядзе каваных агародж балконаў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гістарычны цэнтр Пінска
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Пінска
Катэгорыя:Вуліца Леніна (Пінск)
Катэгорыя:вуліца Казіміра Свёнтэка (Пінск)
Дом па вуліцы Леніна, 28 (Пінск)

**Дом па вуліцы Леніна, 28** — будынак у гістарычным цэнтры Пінска.

Пабудаваны ў пачатку XX стагоддзя з цэглы.  Выкарыстоўваецца як жыллё і гандлёвымі ўстановамі.

## Архітэктура 
Двухпавярховы будынак з двухсхільным дахам, у плане блізкі да квадрата. Кампазіцыя галоўнага падоўжнага фасада сіметрычная. Вось сіметрыі падкрэслена парталам уваходу, вылучанага своеасаблівымі контрфорсамі. Вуглы аформлены лапаткамі. Вокны прамавугольныя, без ліштваў, ствараюць строгі рытм міжаконняў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гістарычны цэнтр Пінска
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Пінска
Катэгорыя:Вуліца Леніна (Пінск)
Дом па вуліцы Леніна, 19 (Пінск)

**Дом па вуліцы Леніна, 19** — будынак у гістарычным цэнтры Пінска.

Пабудаваны ў пачатку XX стагоддзя з цэглы. У будынку размешчана гандлёвая ўстанова.

## Архітэктура 
Двухпавярховы Г-падобны ў плане будынак выходзіць на вуліцу Леніна кароткім тарцавым фасадам з уязной аркай на першым паверсе. Кампазіцыя фасада асіметрычная. Над аркай лучковай формы размешчаны паўкруглы эркер з паўцыркульным франтонам над ім. У рытмічнай групоўцы праёмаў і дэкоры выкарыстаны элементы стылю мадэрн. Галоўны ўваход размешчаны з вуліцы, уваход на другі паверх — з боку двара з асобнай лесвічнай клеткай.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гістарычны цэнтр Пінска
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Пінска
Катэгорыя:Вуліца Леніна (Пінск)
1951 год у гісторыі камп’ютарных гульняў

**1951** год быў адзначаны шэрагам падзей у галіне камп’ютарных гульняў.

## Мерапрыемствы і падзеі 
## Узнагароды 
## Выпускі гульняў 
*5 мая ― «Nimrod» (платформа — невядома)

## Спасылкі
Катэгорыя:1951
Катэгорыя:Гады ў камп’ютарных гульнях
Майк Лі

**Майк Лі** (; ) — брытанскі ,  і .

## Фільмаграфія 
* «'**» (1988)
* «**'» (1996)
* «'**» (1997)
* «**'» (1999)
* «'**» (2002)
* «**'» (2004)
* «'**» (2008)
* «**'» (2010)
* «'**» (2014)
* «**'» (2018)

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Майк Лі на сайце «*Internet Movie Database*»
Джавані Батыста Крэспі

**Джавані Батыста Крэспі** Іль Чэрана (; , Чэрана — , ) — італьянскі мастак эпохі ранняга барока, жывапісец, скульптар і архітэктар, працаваў у Мілане.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і правінцыяльнага мастака Рафаэле Крэспі. Па здагадках бацька быў ягоным адзіным настаўнікам.

Сям’я бацькі перабралася ў мястэчка Чэрана. У 1591 годзе малады чалавек прыбыў у Мілан. Верагодна, ён меў нядрэнныя заробкі, бо тым жа 1591 годам датавана выплата мастаку за нейкую дэкаратыўную працу ў палацы Барамеа, дзе жыў багатыр Рэната Барамеа, брат кардынала Федэрыка Барамеа. Збудаванне палаца пацярпела на працягу стагоддзяў і яго дэкор захаваны ў фрагментах.

Мастака прыцягнулі да стварэння рэлігійнага жывапісу для шматлікіх храмаў у ламбардскай правінцыі. Крэспі вывучаў творы аўтарытэтных на той час мастакоў, якія працавалі ў Мілане, сярод іх творы маньерыста Пелегрына Цібальдзі (1257—1596) і Гаўдэнцыа Ферары (1575—1646). Цэнтрам маньерыстычнага жывапісу заставаўся і Мілан, які захоўваў мастацкія сувязі з мастакамі заальпійскіх дзяржаў. Сярод аўтарытэтаў таго часу — маньерыст, мастак Барталамеус Шпрангер (1546—1611), фламандзец па паходжанні.

Пры садзейнічанні кардынала Федэрыка Барамеа малады мастак адбыў у Рым на стажыроўку, наведаўшы таксама мастацкія цэнтры ў Балонні і ў Фларэнцыі. Пасля вяртання ў Мілан быў прыцягнуты да стварэння каласальнай скульптуры святога Карла Барамеа, захаваны яго малюнкі асобных частак скульптуры (якія перайшлі пасля ў калекцыі музея мастацтваў Метрапалітэн).

Ён стаў вядомым у Мілане і Ламбардыі рэлігійным мастаком, практычна ўкараняў устаноўкі Трыдэнцкага сабора ў рэлігійным жывапісе. У 1621 годзе яго прызначылі першым дырэктарам мастацкай акадэміі Амбразіяна, заснаванай кардыналам Федэрыка Барамеа.

Катэгорыя:Мастакі Італіі
Катэгорыя:Мастакі Італіі XVII стагоддзя
Катэгорыя:Скульптары Італіі
Катэгорыя:Архітэктары Італіі
Катэгорыя:Мастакі барока
Джо Райт

**Джо Райт** (; нар. , ) — брытанскі кінарэжысёр.

## Фільмаграфія 
* «'**» (2005)
* «**'» (2007)
* «'**» (2009)
* «**'» (2011)
* «'**» (2012)
* «**'» (2015)
* «'**» (2017)
* «**'» (2021)
* «''*» (2021)

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Джо Райт на сайце «*Internet Movie Database''»

Катэгорыя:Кінарэжысёры Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Кінарэжысёры XX стагоддзя
Катэгорыя:Кінарэжысёры XXI стагоддзя
Асіметрыя

**Асіме́трыя** (ад  — несуразмернасць) — нелюстэркавае размяшчэнне частак пэўнага цэлага адносна восі, плоскасці або цэнтра. Адзін з прынцыпаў фарміравання кампазіцыі і будовы арнаменту, дзякуючы якому мастацкі твор набывае выразнасць. Выкарыстоўваецца ў будове твораў прасторавых і прасторава-часавых мастацтваў (архітэктуры, выяўленчага, дэкаратыўна-прыкладнога, харэаграфічнага), афармленні масавых святочных прадстаўленняў. Мастацкі твор, пабудаваны паводле прынцыпу асіметрыі, стварае ўражанне парушэння раўнавагі, неўпарадкаванасці, няўстойлівасці, нетрываласці.

Як прынцып кампазіцыйнай будовы атрымаў пашырэнне ў мастацтве мадэрну, абстракцыянізму, футурызму, дэканструктывізму і іншых стылявых кірункаў 20 — пачатку 21 ст. У архітэктуры Беларусі актыўна прымяняецца з 1980-х гг., яскравы прыклад — жылы дом на перакрыжаванні вуліц Мінская і Пушкіна ў Бабруйску (архіт. В. Галушчанка, К. Кожыч).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сіметрыя
Дом па вуліцы Леніна, 21 (Пінск)

**Дом па вуліцы Леніна, 21** — будынак у гістарычным цэнтры Пінска.

Пабудаваны ў 1920-я гг. з цэглы. Выкарыстоўваецца як гандлёвая ўстанова.

## Архітэктура 
Двухпавярховы, прамавугольны ў плане будынак накрыты двухсхільным дахам. Ушчыльную прылягае да дома № 19. Да вуліцы арыентаваны падоўжным фасадам з выяўленай воссю сіметрыі, падкрэсленай цэнтральным рызалітам з галоўным уваходам. Рызаліт вылучаны 2 калонамі вялікага ордара і завершаны трохвугольным франтонам. Бакавыя часткі фасада рытмічна члянёныя руставанымі пілястрамі і завершаны развітым антаблементам з фрызам, дэкараванымі ляпнымі разеткамі і кампазіцыямі ў выглядзе рогаў дастатку. Вокны другога паверху парамі згрупаваны. Архітэктурнае рашэнне будынка характарызуецца выразнай аб’ёмнай пластыкай у стылі неакласіцызму.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гістарычны цэнтр Пінска
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Пінска
Катэгорыя:Вуліца Леніна (Пінск)
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі неакласіцызм