Sahelanthropus tchadensis

**Сахелантрап** () — род гамінідаў, прадстаўнікі якога жылі ў міяцэне. У родзе вылучаюць адзін від — чадскі сахелантрап (*Sahelanthropus tchadensis*). Апісаны па знаходках, зробленым на паўночным-захадзе рэспублікі Чад (пустыня , Тарос-Менела) у 2001 годзе: чэрапе Тумай і фрагментах яшчэ некалькіх асобін. Па класіфікацыі першаадкрывальнікаў з'яўляецца самым старажытным з вядомых прадстаўніком трыбы Hominini.

## Выкапневыя рэшткі 
Скамянелыя парэшткі сахелантропа былі знойдзеныя ў пустыні Чада  —  франка-канадскай экспедыцыяй у 2001—2002 гадах. Яны былі згрупаваныя ў трох розных месцах і належаць шасці асобінам. Рэшткі складаюцца з невялікага чэрапа, пяці кавалкаў ніжняй сківіцы, і некалькіх зубоў. Чэрап атрымаў назву Тумай — імя, якое ў пустыні Дьюраб даюць дзецям, якія нарадзіліся перад сезонам засухі, на мясцовым чадском гаворцы азначае «надзея на жыццё». У наступныя гады былі выяўленыя і апісаныя фрагменты ніжняй сківіцы і зубы некалькіх асобін.

Аналіз акамянеласцяў, сабраных разам з сахелантрапам, дазваляе сцвярджаць, што на даследаваным участку быў бераг вялікага возера, вакол якога ляжала савана, якая пераходзіла ў пясчаную пустыню.

Нягледзячы на тое, што сахелантрап знойдзены далёка ад раёнаў, з якімі звычайна звязваюць эвалюцыю ранніх hominini, адкрыццё не ўнікальнае. Сківіцу *Australopithecus bahrelghazali* тыя ж даследчыкі ўжо знаходзілі ў Чадзе ў 1993 годзе.

## Апісанне 
У ліпені 2002 года міжнародная каманда з 38 навукоўцаў на аснове знойдзенага матэрыялу апісала новы род і выгляд гамінід *Sahelanthropus tchadensis*. У адрозненне ад прадстаўнікоў роду Homo сахелантрап валодаў вялікім цэнтральным разцом ў верхняй сківіцы і ікламі, непадобными па форме з разцамі. Таўшчыня эмалі шчочных зубоў прамежкавая паміж шымпанзэ і аўстралапітэкамі. Як у іншых hominini дыястэма адсутнічала.

Падобная мазаіка прыкмет сведчыць аб тым, што сахелантроп стаяў на самых ранніх этапах эвалюцыі чалавечага радаводу ці належаў да блізкароднаснай паралельнай лініі.

## Прамахаджэнне 
Пытанне аб тым, ці з’яўляўся сахелантрап прамахадзячай істотай, застаецца дыскусійнай. Абаронцы гэтай версіі бачаць доказ прамахаджэння сахелантрапа у пасярэднім становішчы патылічнай адтуліны.

Мілфард Волпаф паказвае на плоскую паверхню ў задняй частцы чэрапа Тумай, на якой мацаваліся мускулы шыі, звяртаючы ўвагу, што плоскасць размешчана пад вострым вуглом, а гэта азначае, што мышцы ішлі ўздоўж спіны істоты, якая, такім чынам, было чацвераногай. Мішэль Бруне пярэчыць, што сплюшчанасць задняй частцы чэрапа можа быць следствам пасмяротнай дэфармацыі.

## Месца ў эвалюцыі 
Ключавым пытаннем у даследаванні сахелантрапа застаецца яго эвалюцыйнае становішча. Праведзены першаадкрывальнікамі філагенетычны аналіз паказаў, што сахелантрап належыць да чалавечага радаводу і з’яўляецца самым прымітыўным прадстаўніком hominini. Аднак фрагментарнасць асобнікаў і дэфіцыт таксонаў для параўнання пакідаюць магчымасць, што анатамічныя рысы, якія дазваляюць гаварыць аб прыналежнасці сахелантрпа да hominini, з’яўляюцца вынікам канвергентнай эвалюцыі. У гэтым выпадку сахелантрап не належыць да гамініні і з’яўляецца прадстаўніком невядомай паралельнай лініі эвалюцыі чалавекападобных малпаў. Калі сахелантроп не з’яўляецца іominini, то любыя рэканструкцыі чалавечага радаводу на аснове вывучэння яго астанкаў будуць загадзя памылковымі.

Рэканструкцыю антрапагенезу, па якой сахелантрап не належыць да чалавечага радаводу, адстойваюць першаадкрывальнікі арарына. Аднак яны схільныя лічыць сахелантрапа прадстаўніком не раней невядома галіны эвалюцыі гамінідаў, а звязваюць яго сваяцтвам з гарыламі. Па іх думку, Тумай быў самкай прота-гарылы. Антраполаг М. Х. Вольпаф з універсітэта Мічыган ў Ан-Арбар і яго калегі сцвярджаюць, што чэрап Тумая больш падобны на чэрап дагістарычнай гарылы, вугал нахілу плоскасці на патыліцы Тумая, дзе да чэрапа звычайна прымацоўваюцца мышццы шыі, сведчыць аб тым, што гаворка можа ісці толькі аб чацвераногай жывёле, а такія зубы маглі быць у самкі малпы.

Нечаканым для даследчыкаў стала месца выяўлення меркаванага найбольш прымітыўнага і найбольш старажытнага прадстаўніка чалавечага радаводу. Сахелантрап быў знойдзены ў аддаленні на 2500 км ад рыфтавай даліны, з якой звязваюць пачатковыя этапы эвалюцыі чалавечай галіны hominini. Гэта супярэчыць гіпотэзам аб тым, што раскол эвалюцыйных галін чалавека і іншых гамінідаў справакавала змяненне клімату ў Усходняй Афрыцы, выкліканае ізаляцыяй рэгіёну.

Вызначэнне месца сахелантропа ў эвалюцыі ўскладняецца адсутнасцю надзейнай датыроўкі яго асобнікаў. У першасным апісанні даследчыкі на аснове біястратыграфіі далі эксперыментальную ацэнку ў 6-7 млн гадоў. Пазней пароды, у якіх знайшлі астанкі, былі датаваныя з дапамогай радыеметрычных метадаў. Аднак не вядома, ці сфармаваліся закамянеласці ў гэтых пародах або паходзяць з іншых адкладаў. Такім чынам, дакладны ўзрост сахелантрапа на дадзены момант не можа быць усталяваны.

## Спасылкі 
* Brunet et al. (2002): «A new hominid from the Upper Miocene of Chad, Central Africa.» *Nature* **418**(6894): 145—151.  PDF fulltext. **Erratum:** *Nature* **418**(6899): 801.  PDF fulltext
* Brunet et al. (2005): «New material of the earliest hominid from the Upper Miocene of Chad.» *Nature* **434**(6894): 752—755.  PDF fulltext
* Guy et al. (2005): «Morphological affinities of the *Sahelanthropus tchadensis* (Late Miocene hominid from Chad) cranium.» *PNAS* **102**(52): 18836-18841.  PDF fulltext Supporting Tables
* Wolpoff et al. (2006): «An Ape or *the* Ape: Is the Toumaï Cranium TM 266 a Hominid?» *PaleoAnthropology* **2006**: 36-50. PDF fulltext
* Sahelanthropus.com
* PARTICIPANTS IN SAHARA SCIENTIFIC EXPEDITIONS 
* Fossil Hominids: Toumai
* National Geographic: Skull Fossil Opens Window Into Early Period of Human Origins
* image of the skull (nature.com)
* New Findings Bolster Case for Ancient Human Ancestor
* A challenge to Sahelanthropus  John Hawks
* Чэрап Сахелантропа TM 266-01-060-1

Катэгорыя:Антрапагенез
Катэгорыя:Вымерлыя прыматы
Катэгорыя:Гамініды
Катэгорыя:Жывёлы паводле алфавіта
Катэгорыя:Продкі чалавека
Катэгорыя:Сысуны міяцэну