open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Іван Васілевіч Козел

**Іван Васілевіч Козел** (, в. Канчаны, Маладзечанскі раён, Мінская вобласць — ) — беларускі драматург.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў Маладзечанскую сярэднюю школу № 1 у 1949 г. Настаўнічаў у Віткаўшчынскай пачатковай (1949—1959), Ермакоўскай сямігадовай (1959—1960) і Красненскай сярэдняй (1960—1963) школах Маладзечанскага раёна. Адначасова завочна скончыў філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1955). Член КПСС з 1959 года. Быў навуковым супрацоўнікам Інстытута педагогікі Міністэрства асветы БССР (1963—1964), у 1964—1966 гг. — рэдактар Мінскай студыі навукова-папулярных і хранікальна-дакументальных фільмаў, пасля старшы рэдактар Камітэта па друку пры Савеце Міністраў БССР. У 1969 г. скончыў Вышэйшыя літаратурныя курсы ў Маскве.

Выступаў як драматург з 1957 г. Аўтар п’ес «Папараць-кветка» (1958, пастаўлена ў 1957, асобнае выданне ў 1959), прысвечанай барацьбе працоўных Заходняй Беларусі за сацыяльнае і нацыянальнае вызваленне, і «Канчане — суседзі мае» (апублікавана і пастаўлена пад назваю «Над хвалямі Серабранкі» ў 1961, асобнае выданне ў 1963), тэма якой — жыццё беларускай вёскі канца 1950-х гадоў, барацьба супраць уласніцтва.

Памёр  года. Пахаваны ў Мінску на Чыжоўскіх могілках.

## Літаратура 
* Тэатральная Беларусь : Энцыклапедыя: У 2 т. Т.1./ Пад агул. рэд. А. В. Сабалеўскага. — Мн. : БелЭн., 2002. ISBN 985-11-0255-5 (т.1).

Катэгорыя:Драматургі Беларусі
Ваньковіч

**Ваньковіч** — беларускае прозвішча і польскае прозвішча беларускага паходжання.

## Вядомыя носьбіты 
* Анатоль Сцяпанавіч Ваньковіч (нар. 1958) — беларускі палітык.
* Род Ваньковічаў — беларускі шляхецкі род. Вядомыя прадстаўнікі:
** Адам Ваньковіч (1827—1895) — удзельнік паўстання 1863 года.
** Антон Тадэвушавіч Ваньковіч — ігуменскі павятовы маршалак
** Валянцін Ваньковіч — беларускі мастак.
** Леў Апалінарыевіч Ваньковіч — мінскі павятовы маршалак.
** Мельхіёр Ваньковіч — польскі пісьменнік.
** Станіслаў Аляксандравіч Ваньковіч — мінскі губернскі маршалак.
** Тэадор Антоній Ваньковіч — стольнік і падстароста судовы менскі.
** Юзаф Матэвушавіч Ваньковіч — мінскі павятовы маршалак.
** Ян Эдвард Ваньковіч — кіраўнік паўстання 1863—1864 гадоў у Брэсцкім павеце.
* Раман Леапольдавіч Ваньковіч — Герой Сацыялістычнай Працы.
Гудбрандсдаль

**Гудбрандсдаль** () — шырокая даліна ракі Логен ў яе верхнім цячэнні, на поўдні Нарвегіі. Даўжыня ад возера Лешаскугсватн да возера М'ёса 230 км. Схілы стромкія, месцамі лясістыя. Па Гудбрандсдалю праходзіць большая частка чыгунак і шаша Осла-Тронхейм і Осла-Ондальснес. Развіта земляробства і малочная жывёлагадоўля.

Катэгорыя:Рэгіёны Нарвегіі
Гайнц Вільгельм Гудэрыян

{{Ваенны дзеяч
 |імя                   = Гайнц Вільгельм Гудэрыян
 |арыгінал імя          = 
 |дата нараджэння       = 
 |дата смерці           = 
 |месца нараджэння      =  
 |месца смерці          = 
 |выява                 = Bundesarchiv Bild 101I-139-1112-17, Heinz Guderian.jpg
 |шырыня                = 300px
 |апісанне выявы        = У ліпені 1941 года
 |мянушка               = «Хуткаходны Гайнц» ()«Гайнц-ураган» ()
 |прыналежнасць         =  Германская імперыя Веймарская рэспубліка Трэці рэйх
 |гады службы           = 1901&nbsp;—&nbsp;1945
 |званне                = 
 |род войскаў           = танкавыя войскі
 |камандаваў            = 2-я танкавая армія
 |бітвы                 = 

Заходні фронт Першай сусветнай вайны:
* Бітва на Марне
* Бітва пры Вердэне

Усходні фронт Другой сусветнай вайны:
* Польская кампанія вермахта
** Бітва за Візну
** Бітва за Кобрын
Французская кампанія
Савецка-германскі фронт:
* Беластоцка-Мінская бітва
* Смаленская бітва
* Бітва за Кіеў
* Бітва за Маскву

|узнагароды =
{ Style = "background: transparent"
       
-
       
}
 |вікісховішча        = Heinz Guderian
 |сувязі          = 
 |у адстаўцы     = мемуарыст
}}
**Гайнц Вільге́льм Гудэрыя́н** (;  — ) — генерал-палкоўнік германскай арміі (1940), ваенны тэарэтык. Бацька Гайнца Гюнтэра Гудэрыяна. Адзін з піянераў матарызаваных спосабаў вядзення вайны, родапачынальнік танкабудавання ў Германіі і танкавага роду войскаў у свеце.

Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём За танкавую атаку
Катэгорыя:Генералы вермахта
Катэгорыя:Генерал-палкоўнікі (Германія)
Катэгорыя:Згаданыя ў Вермахтберыхце
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Германія)
Катэгорыя:Мемуарысты Германіі
Алена Ваенга

**Алена Ваенга** (сапраўднае імя ; нар. , , РСФСР, СССР) — расійская эстрадная спявачка, аўтар і кампазітар песень, актрыса.

## Біяграфія 
Маці Алены Ваенгі — хімік, бацька — інжынер, працавалі на суднарамонтным заводзе «Нерпа», які абслугоўвае атамныя падводныя лодкі.

Алена скончыла музычнае вучылішча імя Н. А. Рымскага-Корсакава па класе фартэпіяна. Вучылася ў Тэатральнай акадэміі (ЛГИТМИК) на курсе Г. Трасцянецкага. Скончыла тэатральнае аддзяленне Балтыйскага інстытута эканомікі, палітыкі і права (курс П. С. Вельямінава).

## Альбомы 
* 2003 — Портрет
* 2003 — Флейта 1
* 2005 — Флейта 2
* 2005 — Белая птица
* 2006 — Шопен
* 2007 — Absenta
* 2007 — Дюны
* 2008 — Клавиши
* 2009 — Любимое
* 2012 — Лена
* 2015 — NEW

## Відэакліпы 
* 2000 — «Длинные коридоры»
* 2005 — «Белая птица»
* 2007 — «Дюны»
* 2007 — «Косолапая любовь»

## Спасылкі 
http://kinofilms.tv/person/elena-vaenga
Яўген Дзмітрыевіч Брадун

**Яўген Брадун** (нар. , , УССР) — украінскі футбаліст, паўабаронца.

## Клубная кар’ера 
З 2000 года выступаў за данецкі «Шахцёр», гуляў за фарм-клубы, за асноўную каманду правёў 10 матчаў. Пасля шэрагу арэнд у 2009 годзе стаў іграком «Гомеля», які не змог выратаваць ад вылету ў Першую лігу па выніках сезону 2009.

Пасля вылету «Гомеля» перайшоў у «Севастопаль», якому дапамог перамагчы ў Першай лізе 2012/2013. У ліпені 2013 года стаў іграком бабруйскай «Белшыны», дзе стаў выступаць на пазіцыі атакуючага паўабаронцы.

Па заканчэнні сезону пакінуў «Белшыну» і ў студзені 2014 года папоўніў склад харкаўскага «Геліяса». Увосень 2014 года пакінуў «Геліяс».

Сезон 2015 распачаў у севастопальскім СКЧФ у чэмпіянаце Крыма, пазней стаў гуляць за «Гвардзеец». У сезоне 2017/18 гуляў за ялцінскі «Артэк» і адначасова быў яго галоўным трэнерам, пазней вярнуўся ў «Гвардзеец». У 2018 годзе завяршыў кар’еру і канчаткова перайшоў на трэнерскую працу.

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Украіны: 2001/02
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Украіны: 2002/03
*  Пераможца Першай украінскай лігі: 2012/13

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Украіны
Катэгорыя:Ігракі ФК Гвардзеец Гвардзейскае
Катэгорыя:Ігракі ФК СКЧФ Севастопаль
Катэгорыя:Ігракі ФК Геліяс Харкаў
Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына
Катэгорыя:Ігракі ФК Севастопаль
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК Тытан Данецк
Катэгорыя:Ігракі ФК Зара Луганск
Катэгорыя:Ігракі ФК Арсенал Кіеў
Катэгорыя:Ігракі ФК Металург Запарожжа
Катэгорыя:Ігракі ФК Барысфен Барыспаль
Катэгорыя:Ігракі ФК Марыупаль
Катэгорыя:Ігракі ФК Ільічовец-2 Марыупаль
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Данецк
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр-2 Данецк
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр-3 Данецк
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Украіны
Пачаткі Эўкліда

**«Пачаткі»** (, ) — галоўная праца Эўкліда, напісаная каля 300 г. да н.э. і прысвечаная сістэматычнай пабудове геаметрыі. «Пачаткі» — вяршыня антычнай геаметрыі і антычнай матэматыкі наогул, вынік яе 300-гадовага развіцця і аснова для наступных даследаванняў. «Пачаткі», нароўні з дзвюма працамі Аўтоліка з Пітаны — найстаражытнейшае з антычных матэматычных сачыненняў, якія дайшлі да нас; усе працы папярэднікаў Эўкліда вядомыя нам толькі па згадваннях і цытатах пазнейшых каментатараў.

Прокл паведамляе, спасылаючыся на Эўдэма, што падобныя сачыненні ствараліся і да Эўкліда: «Пачаткі» былі напісаны Гіпакратам Хіёскім, а таксама платонікамі Леонтам і Феўдзіем. Але гэтыя сачыненні, відаць, былі страчаны яшчэ ў антычнасці.

Тэкст «Пачаткаў» на працягу стагоддзяў быў прадметам дыскусій, да гэтай працы напісаны шматлікія каментарыі. З антычных каментарыяў да нас дайшоў каментарый, напісаны Проклам. Гэты тэкст з'яўляецца найважнейшай крыніцай па гісторыі і метадалогіі грэчаскай матэматыкі. Прокл дае кароткі выклад гісторыі грэчаскай матэматыкі (так званы Эўдэмаў каталог геометраў), абмяркоўвае ўзаемасувязь метаду Эўкліда і логікі Арыстоцеля, ролю ўяўлення ў доказах.

Са старажытных каментатараў варта згадаць Папа, з новых — П'ера Рамуса, Федэрыга Камандзіна, Хрыстофа Шлюселя (Клавіуса) і Савілія.

«Пачаткі» аказалі велізарны ўплыў на развіццё матэматыкі аж да Найноўшага часу. Кніга перакладзена на мноства моў свету. Па колькасці перавыданняў «Пачаткі» не маюць сабе роўных сярод свецкіх кніг.

Альберт Эйнштэйн так ацэньваў «Пачаткі»: «Гэты дзіўны твор думкі даў чалавечаму розуму тую ўпэўненасць у сабе, якая была неабходна для яго наступнай дзейнасці. Той не народжаны для тэарэтычных даследаванняў, хто ў маладосці не захапляўся гэтым тварэннем».thumb|250px|Ватыканскі манускрыпт (Vat. 190), т.2, 207v — 208r. Euclid XI prop. 31, 32 і 33.
## Зноскі 
## Спасылкі 
* Thomas L. Heath *The Thirteen Books of Euclid’s Elements, translated from the text of Heiberg, with introduction and commentary*.
* Euclid’s Elements in the middle ages, by M. Folkerts. Каталог средневековых латинских манускриптов.
* Early editions of Euclid’s Elements, by Charles Thomas-Stanford. Каталог ранних изданий Евклида.

Катэгорыя:Матэматычная літаратура
Катэгорыя:Гісторыя матэматыкі
Старшыня Савета міністраў Босніі і Герцагавіны

**Старшыня Савета міністраў Босніі і Герцагавіны** (, , ) — кіраўнік урада Босніі і Герцагавіны.

Старшыня Савета міністраў прызначаецца Прэзідыумам Босніі і Герцагавіны, пасля чаго яго кандыдатуру павінна зацвердзіць Палата прадстаўнікоў. Старшыня Савета міністраў прызначае міністраў кабінета, а таксама намеснікаў міністраў, якія не павінны належаць да таго ж народу, названаму ў якасці аднаго са складальнікаў насельніцтва краіны, што і іх міністры.

## Кіраўнікі ўрадаў Босніі і Герцагавіны 
### Сацыялістычная Рэспубліка Боснія і Герцагавіна (1946—1992) 
### Рэспубліка Боснія і Герцагавіна (1992—1996) 
### Боснія і Герцагавіна (1996—цяп. час) 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Босніі і Герцагавіны
Катэгорыя:Спісы:Боснія і Герцагавіна
Арцём Аляксандравіч Бобух

**Арцём Бобух** (нар. , , УССР) — украінскі футбаліст, абаронца.

## Клубная кар’ера 
Выступаў за луцкую «Валынь» у Першай лізе, пазней выступаў за іншы клуб Першай лігі «Фенікс-Ільічовец». З 2010 года выступаў у клубах Прэм’ер-лігі, пераважна за моладзевыя склады.

У ліпені 2013 года вярнуўся ў «Валынь», але амаль адразу быў аддадзены ў арэнду бабруйскай «Белшыне». У бабруйскім клубе здолеў стаць асноўным цэнтральным абаронцам. У лютым 2014 года быў выкуплены бабруйскім клубам у «Валыні». У першай палове сезона 2014 быў асноўным цэнтральным абаронцам, але потым стаў часцей заставацца на лаўцы запасных.

У студзені 2016 года стала вядома, што новае кіраўніцтва «Белшыны» не разлічвае на іграка, і Бобух пакінуў Бабруйск. У ліпені 2016 года вярнуўся ў «Белшыну», аднак з-за траўмы так і не згуляў да канца сезона, пасля чаго зноў пакінуў каманду.

У чэрвені 2017 года пачаў трэніравацца разам са «Слуцкам», з якім у ліпені падпісаў кантракт. З-за траўм згуляў у другой палове сезона 2017 толькі ў адным матчы чэмпіянату Беларусі і адным матчы Кубка. У сакавіку 2018 года па пагадненні бакоў разарваў кантракт са слуцкім клубам і завяршыў кар’еру.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Украіны
Катэгорыя:Ігракі ФК Валынь Луцк
Катэгорыя:Ігракі ФК Фенікс-Ільічовец
Катэгорыя:Ігракі ФК Металіст Харкаў
Катэгорыя:Ігракі ФК Абалонь Кіеў
Катэгорыя:Ігракі ФК Крыўбас Крывы Рог
Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына
Катэгорыя:Ігракі ФК Слуцк
Адэлард Бацкі

**Адэлард Бацкі** (; каля 1080 — каля 1160) — англійскі філосаф-схаласт.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Туры і Лане, здзейсніў сямігадовае падарожжа па Паўночнай Афрыцы і Малой Азіі. Пасля вяртання напісаў некалькі арыгінальных сачыненняў, пераклаў найважнейшыя навуковыя працы з грэчаскай і арабскай на лацінскую мову («Пачаткі» Еўкліда, астранамічныя табліцы Аль-Харэзмі).

## Творчасць 
Яго філасофскія сачыненні (галоўнае — дыялог «Пра тоеснае і рознае») аказалі ўплыў на сярэднявечных філосафаў: Роджэра Бэкана, Гільёма Канхезія, Гуга Сен-Вікторскага і іншых.

## Спіс сачыненняў 
* Regule abaci
* De avibus
* Quaestiones naturales seu physicae
* De eodem et diverso
* De cura accipitrum

Катэгорыя:Схаласты
Катэгорыя:Філосафы Англіі
Катэгорыя:Філосафы XII стагоддзя
Катэгорыя:Натурфілосафы
Гутарка (жанр)

**Гу́тарка (літаратурны жанр)** — адзін з жанраў фальклорнай і ананімнай беларускай літаратуры XIX стагоддзя; вершаваны маналог або дыялог, у якім у форме непаспешлівай, доказнай гаворкі асвятляліся вострыя сацыяльна-палітычныя (зямля, воля, адмена прыгоннага права) і маральныя (праўда і крыўда, п’янства) праблемы. Гутарка патрабавала зацікаўленага слухача, субяседніка. У ёй пераважалі інтанацыі жывога народнага маўлення, што выяўляліся ў лексіцы, сінтаксісе, рытмічным ладзе. Пісаліся гутарка раёшнікам, сілабічным, акцэнтна-складовым, сілаба-танічным вершам (чатырохстопны харэй). Асаблівае распаўсюджанне набылі «Гутарка Данілы са Сцяпанам», «Гутарка ў карчме», «Гутарка старога дзеда», «Вось цяпер які люд стаў», «Гутарка Паўлюка» і інш. Гутаркі аказалі пэўнае ўздзеянне на асобныя літаратурныя жанры — паэму, апавяданне. Пад уплывам вершаваных гутарак узніклі празаічныя мастацка-публіцыстычныя гутаркі («Перадсмяротны разгавор пустэльніка Пятра», «Дзядзька Антон, або Гутарка аб усім чыста, што баліць, а чаму баліць — не ведаем» і інш.).

## Літаратура 
* *М. А. Лазарук*. Гутарка // . — С. 549.
* 
* 

Катэгорыя:Літаратурныя жанры
Гуджранвала

**Гуджранвала** — горад і адміністрацыйны цэнтр аднайменнай акругі, размешчаны ў пакістанскай правінцыі Пенджаб. Баваўняна-папяровая, трыкатажная прамысловасць, металаапрацоўка, вытворчасць электрапрыбораў.

## Насельніцтва 
Насельніцтва горада па гадах:

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Пакістана
Гуджрат

**Гуджрат** (, ) — горад у Пакістане, цэнтр аднайменнай акругі. Гуджрат размешчаны на беразе ракі Чынаб, прыкладна за 120 кіламетраў на поўнач ад Лахора (сталіцы правінцыі Пенджаб), і 150 кіламетраў ад Ісламабада (сталіцы Пакістана).

Катэгорыя:Гарады Пакістана
Жан-Антуан Гудон

**Жан-Антуан Гудон** (; , Версаль — , Парыж) — французскі скульптар, адзін з найбуйнейшых майстроў Еўропы, партрэта.

У юнацтве карыстаўся парадамі Ж. Б. Пігаля. У 1764-68 пенсіянер Французскай акадэміі ў Рыме, дзе захапляўся антычным мастацтвам і анатоміяй (анатамічная фігура «Экаршэ», гіпс, 1767, Школа прыгожых мастацтваў, Парыж). Вядомасць Гудону прынесла статуя «Дыяна» (гіпс, 1776, Музей замка Гота), дзе арыстакратычнае прыгажосць мадэлі ўвасоблена ў класіцыстычная строгіх формах. У далейшым Гудон стварыў галерэю яркіх партрэтаў вядомых прадстаўнікоў эпохі Асветы і Вялікай французскай рэвалюцыі, падкрэсліўшы ў іх характарах грамадска-актыўны пачатак, іх незвычайнасць: бюсты Ж. Ж. Русо (гіпс, 1778, Мастацкі музей, Шверын), Б. Франкліна (1778) і А. Г. Мірабо (1791, абодва — тэракота, Луўр, Парыж); бюст (1778) і статуя (1781) Вальтэра (мармур, Эрмітаж).

## Літаратура 
* Jean-Antoine Houdon: Die sinnliche Skulptur, hrsg. von Maraike Bückling und Guilhem Scherf, Ausst.-Kat. Liebieghaus Skulpturensammlung, Frankfurt am Main, 29. Oktober 2009 bis 28. Februar 2010, Hirmer Verlag, München 2009. ISBN 978-3-7774-2332-6

Катэгорыя:Скульптары Францыі
Катэгорыя:Скульптары паводле алфавіта
Катэгорыя:Масоны ВУФ
Духоўная лірыка

**Духо́ўная лі́рыка** — фальклорныя i аўтарскія вершы i песні на рэлігійную тэматыку.

## Гісторыя духоўнай лірыкі 
Яшчэ ў перыяд Кіеўскай Русі на Беларусі вандроўныя лірнікі, жабракі-старцы выконвалі духоўныя песні, у аснове якіх былі сюжэты агіяграфічных i апакрыфічных твораў, старазапаветных i евангельскіх паданняў i міфаў.

## Беларуская духоўная лірыка 
Духоўныя песні на беларускай мове выконваліся ва ўніяцкіх храмах у 1596—1839 гг. (у перыяд існавання уніяцтва як асобнай канфесіі), часам уключаліся i ўключаюцца дагэтуль (асабліва ў ХХ ст., у перыяд нацыянальнага адраджэння) у багаслужбу ў касцёлах, цэрквах, пратэстанцкіх малітоўнях (побач з песнямі на польскай, рускай i стараславянскай мовах).
Сярод іх вылучаюцца духоўныя гімны, як, у прыватнасці, гімн «Магутны Божа» (словы Н. Арсенневай, музыка М. Равенскага. Першыя з вядомых аўтарскіх духоўных вершаў напісаў Ф. Скарына i змясціў у некаторых сваіх прадмовах i пасляслоўях да перакладу Бібліі («Богу в Троици единому ко чти и ко славе», «Веруй в Бога единого», «Помни дни святые святити»). Шырокую вядомасць у свой час атрымалі напісаная па-беларуску ў элегічным стылі лірычная ананімная паэма «Лямант на смерць Лявонція Карповіча» (1620), верш А. Філіповіча «Даруй пакой царкве сваёй, Хрысце Божа» (1646). Свайго найвышэйшага ўздыму духоўная лірыка знайшла ў асобе С. Полацкага, які i ў беларускі перыяд творчасці, i пасля пераезду ў Маскву (1664) неаднаразова звяртаўся да рэлігійнай тэматыкі, у прыватнасці выдаў «Псалтирь рифмованную» — пераклад рыфмаваным вершам старажытных псалмоў.

Духоўная лірыка ў пэўнай ступені знайшла пашырэнне ў новай, а таксама ў сучаснай беларускай літаратуры. З'явіліся прафесійныя аўтары духоўнай лірыкі, пераважна святары, — К. Сваяк, В. Адважны і інш. Рэлігійную тэматыку ў сучаснай паэзіі Беларусі распрацоўваюць Р. Барадулін, І. Багдановіч, Т.
Бондар і інш.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Лірыка
Катэгорыя:Паэзія
Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Джон Гудрайк

**Джон Гудрайк** ( — ) — англійскі астраном, член Лонданскага каралеўскага таварыства. Глуханямы ад нараджэння. З 18 гадоў праводзіў (сумесна з англійскім астраномам Э. Пігатам) сістэматычныя пошукі і назіранні пераменных зорак. Высунуў (1782) правільную гіпотэзу аб сапраўднай прыродзе пераменнасці Алголя (b Персея), адкрыў (1784) некалькі пераменных зорак (напрыклад, d Цэфея, якая аказалася родапачынальніцай важнага класа фізічных зменных зорак — цэфеід).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Астраномы XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Астраномы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Коплі
Катэгорыя:Памерлі ад пнеўманіі
Тарас Сайка

**Тарас Сайка** (, Ліпск, цяпер Ганцавіцкі раён — ) — пратэстанцкі пастар, рэлігійны і культурна-грамадскі дзеяч беларускага замежжа ў ЗША, удзельнік беларускага хрысціянскага руху XX ст., мецэнат.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і беларусаў-праваслаўных. Пачатковую адукацыю атрымаў дома. Служыў у польскім войску. Пасля заканчэння службы вярнуўся ў Ліпск. Прыняў святое хрышчэнне. Пры матэрыяльнай падтрымцы місіі «Свет на Востоке» пабудаваў у Ліпску малітоўны дом. З 2-й паловы 1930-х гадоў узначаліў у Ліпску мясцовую царкву баптыстаў. У час Другой сусветнай вайны быў высланы на  ў Відэнест (Германія).

З 1950 года ў ЗША. Жыў і працаваў у Мінеапалісе (Мінесота). Ініцыятар перакладу Бібліі на беларускую мову. Па пытаннях перакладу вёў вялікую перапіску з беларускімі свецкімі і рэлігійнымі дзеячамі на эміграцыі Я. Пятроўскім, Я. Рапецкім, Д. Ясько, Я. Станкевічам. Адзін з арганізатараў і каардынатараў Беларускага біблейскага камітэта па справе перакладу Бібліі. Дзеяч беларускага пратэстанцкага руху ў ЗША. Удзельнічаў у працы з’езда прадстаўнікоў беларускіх евангелічных хрысціян у Канадзе (8-9 верасня 1973).

## Літаратура 
* *Пятроўскі Я.* Тарас Сайка. — Гейнсвіл, 1995.
* Весьнік беларускага эвангельска-баптысцкага брацтва ў ЗША і Канадзе № 2, 1974;
* Кіпель В.

Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі
Гудрон

**Гудрон** () — чорная смалістая маса, атрымліваецца пасля адгона з нафты паліўных і алейных фракцый. Выхад гудрона  15-30% ад масы нафты. Галоўныя складовыя часткі гудрона: алеі, не адагнаныя пры перагонцы нафты, нафтавыя смолы, цвёрдыя асфальтападобныя рэчывы (асфальтэны, карбены, карбоіды), смалістыя рэчывы кіслотнага характару (асфальтагенавыя кіслоты і іх ангідрыды). Шчыльнасць — 0,95-1,0 г/см³.

Катэгорыя:Будаўнічыя матэрыялы
Катэгорыя:Паліва
Рыкарда Гуіральдэс

**Рыкарда Гуіральдэс** (; , Буэнас-Айрэс — , Парыж) — аргенцінскі пісьменнік.

## Біяграфія 
У 1910 годзе адправіўся ў падарожжа па Еўропе, Індыі, Японіі. Жыў у Парыжы, дзе пазнаёміўся з французскай авангарднай літаратурай. Пасля вяртання ў Буэнас-Айрэс у 1912 годзе ажаніўся з Адэлінай дэль Карыл. У гэтым жа годзе выходзіць яго першы паэтычны зборнік *El cencerro de cristal*. У 1916 годзе з жонкай падарожнічае на Ямайку і Кубу, падарожныя нататкі ляглі ў аснову рамана *Xaimaca*. У 1917 годзе выходзіць аўтабіяграфічны раман *Raucho*.

У 1919 і 1922 гадах зноў падарожнічае па Еўропе разам з жонкай. У 1922 годзе выходзіць раман «Разаўра» — меланхалічны, іранічны твор пра каханне. У гэты перыяд адбываюцца змены ў мысленні Гуіральдэса — пачынае цікавіцца тэасофіяй і ўсходняй філасофіяй. У 1924 годзе Гуіральдэс робіцца адным з заснавальнікаў ультраістычнага часопіса *Proa*.

Творчасць Рыкарда Гуіральдэса дасягнула сваёй вяршыні ў рамане «Дон Сегунда Сомбра». У 1927 годзе пісьменнік у апошні раз едзе ў Еўропу, памірае ў Парыжы ад раку.

Катэгорыя:Пісьменнікі Аргенціны
Катэгорыя:Іспанамоўныя пісьменнікі
Марк Станіслававіч Смагаровіч

**Марк (Марка) Станіслававіч Смагаровіч** (нар. , вёска Забалацце, Акцябрскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі паэт.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Падчас Вялікай Айчыннай вайны падлеткам пайшоў у партызанскі атрад імя Чапаева. Бацькі загінулі ў канцэнтрацыйным лагеры. У 1944 г. быў цяжка паранены, лячыўся ў шпіталі, знаходзіўся ў Бабруйскім доме інвалідаў (1945—1952), дзе скончыў сярэднюю школу. Некаторы час жыў у Астрашыцкім Гарадку на Міншчыне, з 1964 г. жыў у Мінску. Член Саюза пісьменнікаў з 1955 г. Памёр, па некаторых звестках, у 2016 годзе.

## Творчасць 
Літаратурнай працай займаецца з 1949 г. Першую кніжку вершаў «Мой таварыш» выдаў у 1955 г. Выйшлі зборнікі паэзіі «На крыллях песні» (1958), «Маё выступленне» (1961), «Пачастунак» (1963), «Крокі» (1966), «Разводдзе» (вершы і паэмы, 1973), «Сплаў» (1976), «Жорны віру» (1980), «Бляск крышталю» (вершы і паэмы, 1983). Для дзяцей напісаў кніжкі паэзіі «Каля кастра» (1959), «Жураўліная труба» (1968), «Паглядае Дзіма ў неба» (1978), «Гартаванне» (1987). Сатырычныя вершы змешчаны ў калектыўным зборніку «Са свайго пункту гледжання» (з М. Макаевым, І. Шуцько, 1966).

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны I ступені і медалямі.

## Літаратура 
* 
* *Гардзіцкі А. К.* Беларускія пісьменнікі: 1917—1990. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — С. 103. — ISBN 5-340-00709-X

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Айчыннай вайны I ступені
Катэгорыя:Інваліды Вялікай Айчыннай вайны
Пятроўскі

**Пятроўскі** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Аляксандр Аляксандравіч Пятроўскі (1953—2019) — беларускі спецыяліст у галіне вылічальнай тэхнікі і інфарматыкі.
* Барыс Васілевіч Пятроўкі (1908—2004) — хірург, вучоны, міністр аховы здароўя СССР.
* Іван Георгіевіч Пятроўскі (1901—1973) — матэматык, акадэмік АН СССР, Герой Сацыялістычнай Працы.
* Віталь Уладзіміравіч Пятроўскі — беларускі танцоўшчык, саліст Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета Беларусі.
* Клеменс Пятроўскі — педагог, прафесар Полацкай езуіцкай акадэміі.
* Леанід Рыгоравіч Пятроўскі (1902—1941) — савецкі военачальнік.
* Міхал Пятроўскі — беларускі хадэцкі дзеяч, каталіцкі святар.
* Павел Якаўлевіч Пятроўскі (1924—2000) — вучоны ў галіне геабатанікі.
* Рыгор Іванавіч Пятроўскі (1878—1958) — рэвалюцыянер у Расіі, савецкі дзяржаўны дзеяч.
* Сцяпан Фёдаравіч Пятроўскі (1897—1979) — ваенны дзеяч, генерал-маёр (1945).
* Сяргей Уладзіміравіч Пятроўскі (1937—1999) — беларускі кінааператар.
* Ян Пятроўскі (1905—2001) — пратэстанцкі прапаведнік, рэлігійны і культурна-грамадскі дзеяч Заходняй Беларусі і ў эміграцыі.

###  
## Тапонім 
* Пятроўскі — пасёлак у Клімаўскім раёне Бранскай вобласці Расіі.
* Пятроўскі — пасёлак гарадскога тыпу ў Гаўрылава-Пасадскім раёне Іванаўскай вобласці Расіі.

## Іншае 
* «Пятроўскі» — футбольны стадыён у Санкт-Пецярбургу, Расія.

## Гл. таксама 
* Пятроў
Гуйчжоу

**Гуйчжоу** — правінцыя на паўднёвым захадзе Кітая. Плошча 174 тыс. км². Насельніцтва 34 746 468 чал. (2010), пераважаюць кітайцы, нацыянальныя меншасці складаюць каля 1/4 насельніцтва (мяа, буі, тунцзя, чжуаны, і, шуй, хуэй, яо і інш.) і жывуць пераважна ў гарах. Адміністрацыйны цэнтр — г. Гуйян.

## Прырода 
Гуйчжоу размешчана на Юньнань-Гуйчжоўскім нагор’і, складзеным вапнякамі і сланцамі, глыбока раздзеленым цяснінамі рэк. Нагор’е павышаецца з усхода на захад ад 700 м да 2872 м. Развіты карст. Клімат вільготны, субтрапічны. Гадавая сума ападкаў 800—1300 мм (максімальная да 2000 мм). 45 % ападкаў выпадае летам, узімку рэдкія. Сярэдняя тэмпература студзеня ад 4 да 8 ° С, ліпеня — жніўня ад 22 да 26 ° С. Рэжым рэк — мусонны. Глебы — латэрыты, чырвоназёмы і жаўтазёмы. Верхнія часткі схілаў гор пакрытыя лясамі з каштоўных парод, ніжнія асвоены пад земляробства.

## Гісторыя 
У 2016 годзе каля вёскі Янькун раёна Гуйань у цэнтральнай частцы Гуйчжоу была знойдзена пячора, якая выкарыстоўвалася людзьмі ўжо ў канцы эпохі палеаліту. У 2017 годзе тут выяўлена цела дзіцяці ў пахаванні, узрост якога ацэньваецца на ўзроўні 11 тысяч гадоў. На месцы раскопак было выяўлена мноства каменных прадметаў, якія датуюцца эпохамі палеаліту і неаліту. Знойдзены таксама вырабы з косці і прадметы для палявання.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
Гірын

**Гірын** або **Цзілінь** — правінцыя ў паўночна-усходнім Кітаі. Плошча 183 тыс. км². Насельніцтва 27 462 297 чалавек (2010), пераважна кітайцы, а таксама карэйцы (6 %) і маньчжуры (3 %). Адміністрацыйны цэнтр — горад Чанчунь.

## Прырода 
Паўднёва-ўсходняя частка Гірына занятая Маньчжура-Карэйскімі гарамі, якія складаюцца з некалькіх ланцугоў вышынёй 500—1200 м, падзеленых шырокімі густанаселенымі катлавінамі. Найбольшая вышыня — 2744 м (г. Байтаушань). На паўночным захадзе — плоская раўніна Сунляа. Клімат умераны, мусонны. Сярэдняя тэмпература студзеня −17 ° С, −20 ° С; ліпеня 20 ° С, 24 ° С. Ападкаў у год на раўніне 400—600 мм, у гарах — да 1000 мм. На паўночным захадзе рэшткі стэпаў і лесастэпы, значныя тэрыторыі асвоены пад земляробства; на паўднёвым усходзе, у гарах, змешаныя і шыракалістыя лясы, якія змяняюцца іглічнымі, займаюць каля 30 % тэрыторыі.

## Эканоміка 
Гірын — важны прамысловы раён краіны. Здабыча каменнага вугалю (Ляаюань), меднай (Цяньбаашань), свінцова-цынкавай (Шыцзуйцзы), жалезнай руд, золата.
Гу Кайчжы

**Гу Кайчжы** (, Усі, правінцыя Цзянсу — ) — кітайскі жывапісец і тэарэтык мастацтва. Яго скруткі складаюцца са 113 асобных дыдактычных па змесце жанравых сцэн (часам на фоне пейзажу); рух, перададзены плаўнай лініяй злучвае вытанчана акрэсленыя фігуры ў выразныя групы. Творы: "Настаўленне прыдворным паненкам" (9 жанравых сцэн; копія 6 ст., Брытанскі музей, Лондан), цыкл "Легенда пра фею ракі Ло" (копіі 10-11 стст., Музей Гугун, Пекін).

Катэгорыя:Кітайскамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты эпохі Цзінь
Катэгорыя:Паэты IV стагоддзя
Катэгорыя:Каліграфы Кітая
Катэгорыя:Мастакі эпохі Цзінь
Катэгорыя:Мастакі Кітая
Грамадзянская кааліцыя

**Грамадзянская кааліцыя** () — левацэнтрысцкая палітычная кааліцыя ў Аргенціне. Яна была заснавана Эліса Карыа вакол аднайменнай партыі Грамадзянская кааліцыя - ARI (Падтрымка за эгалітарнай рэспубліку). З'яўляецца часткай палітычнай групы лібералаў, у якую ўваходзяць рух: Саюз дзеля ўсяго (UPT), якім кіруе Патрысія Булрых і GEN Generation for a National Энцоунтэр, якой кіруе Маргарыта Столбізер.

Карыа ўдзельнічала ў прэзідэнцкіх выбарах 2007 ад партыі Грамадзянская кааліцыя, разам з кандыдатам ад Сацыялістычнай партыі сенатарам ад правінцыі Санта-Фе, Рубенам Джустыніяні. Кааліцыя прайграла выбары, нягледзячы на падтрымку ў вялікіх гарадах Аргенціны.

Вядучыя фігуры кааліцыі, сярод якіх Каррыо, Булрых і Столбізер, Альфонса Прато Гэя (былы кіраўнік Цэнтральнага банка), сенатары Марыя Эухенія Эстэнсора і Самуіл Кабанчык. На ўсеагульных выбарах 2007 года да новай пашыранай кааліцыі Каррыо адмовіліся далучыцца некаторыя лідары дробных партый, якія сфармавалі асобны палітычны блок пад назвай Autonomous ARI. У траўні 2008 года гэты блок на чале з Эдуарда Макалузе абвясціў аб фарміраванні новай партыі — Партыі салідарнасці і роўнасці (, SI). Сярод тых  хто пакінуў партыю Грамадзянская кааліцыя, былі Карлас Раймунда, Леанарда Горбац, Дэлія Бізуты, Неліда Сівец, Вераніка Венас, Эміліа Гарсія Мендэс, Лідзія Наім і Марыя Гансалес. Сенатар Марыя Роза Дыяс таксама з'явілася на прэзентацыі Партыі салідарнасці і роўнасці. Некалькі дэпутатаў з ліку якія стварылі новую партыю перамаглі на выбарах 2007 года ад партыі Грамадзянская кааліцыя, пасля чаго занялі палітычную пазіцыю супраць Грамадзянскай кааліцыі. Дэпутаты ад партыі Грамадзянская кааліцыя атрымалі месцы побач з членамі Партыі салідарнасці і роўнасці ў Палаце дэпутатаў. Пасля сенатары Марыя Роза Дыяс і Хасэ Карлас Марцінес узначалілі левую партыю ВРВІ ў сакавіку 2009 года. З 2009 года Кааліцыя пачала называцца як так званая Грамадзянская кааліцыя ВРЗ і падтрымлівае партыю Радыкальны грамадзянскі саюз.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Палітычныя партыі Аргенціны
Катэгорыя:Палітыка Аргенціны
Востраў Гукера

**Во́страў Гу́кера** () — востраў у Паўночным Ледавітым акіяне, на поўдні архіпелага Зямля Франца-Іосіфа. Тэрыторыя Расіі.

Плошча каля каля 508 км². Вышыні да 576 м. Большая частка вострава Гукера пакрыта ледавікамі. На паўночным захадзе вострава — бухта Ціхая. У ёй у 1913—1914 гадах зімавала экспедыцыя Г. Я. Сядова, якая накіроўвалася да Паўночнага полюсу. Востраў адкрыты ў 1879 галандскай экспедыцыяй. Названы ад імя англійскага батаніка Дж. Д. Гукера ().

30 жніўня 1929 года была заснавана палярная станцыя «Бухта Ціхая» (закансервавана ў 1959 годзе).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Гукера остров // Інфармацыйны партал Інстытута геаграфіі РАН
* Фотобанк «ГеоФото» 
* Остров Гукера. Полярная станция «Бухта Тихая» // Национальный парк «Русская Арктика»

Катэгорыя:Астравы архіпелага Зямля Франца-Іосіфа
Джозеф Долтан Гукер

Сэр **Джозеф Долтан (Дальтан) Гу́кер** (; , Хейлсуорт, Сафалк — , Санінгдэйл, Беркшыр) — англійскі батанік і падарожнік. Член Лонданскага каралеўскага таварыства з 1847 года, яго прэзідэнт у 1873—1878 гадах. Замежны член-карэспандэнт Пецярбургскай Акадэміі навук (з 1858 года), член Парыжскай акадэміі навук (1866).

Кавалер ордэна «За заслугі», Рыцар Вялікі Камандор ордэна Зоркі Індыі. Адзін з заснавальнікаў гістарычнай біягеаграфіі раслін. Гукер упершыню апісаў мноства раслін, адкрытых як ім самім, так і іншымі навукоўцамі ў віктарыянскую эпоху.

## Памяць 
У гонар Д. Гукера названы востраў у архіпелагу Зямля Франца-Іосіфа.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* *Huxley, Leonard*. Life and Letters of Sir Joseph Dalton Hooker OM GCSI. London, Murray. 1918
* *Turrill W. B.* Pioneer plant geography; the phytogeographical researches of Sir Joseph Dalton Hooker. — The Hague: M. Nijhoff, 1953
* *Allen, Mea.* The Hookers of Kew 1785—1911. 1967
* *Desmond, R.* Sir Joseph Dalton Hooker: Traveller and Plant Collector. Antique Collectors' Club and The Royal Botanic Gardens, Kew, 1999 ISBN 1-85149-305-0
* *Endersby, J.* Hooker, Sir Joseph Dalton (1817—1911). Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004

## Спасылкі 
Катэгорыя:Батанікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Прэзідэнты Каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Лінея
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Дарвіна
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Коплі
Юлія Станіславаўна Савічава

**Юлія Савічава** (, , СССР) — расійская эстрадная спявачка, выпускніца тэлепраекта «Фабрыка Зорак 2», удзельніца конкурсу Еўрабачанне 2004, актрыса.

## Біяграфія 
Юлія Савічава нарадзілася 14 лютага ў горадзе Курган у сям’і музыкантаў. Захапляцца музыкай пачала ў 3 гады, а яе першае выступленне на сцэне адбылося ў 4 гады з гуртам «Агата Крысці». У 2003 годзе стала ўдзельніцай папулярнага шоу «Фабрыка зорак 2», у якім яна дайшла да паўфіналу. Яе песні «Караблі», «Ты сэрца маё», «Высока» рэгулярна станавіліся хітамі. У 2004 годзе Юлія Савічава ўдзельнічала ў Еўрабачанні з песняй «Believe Me», заняўшы 11 месца.

## Дыскаграфія 
**Альбомы**
* 2005 — Высоко
* 2005 — Если в сердце живёт любовь (зборнік)
* 2006 — Магнит
* 2008 — Оригами
* 2009 — Первая любовь
* 2012 — Сердцебиение
* 2014 — Личное…
* 2020 — CLV
* 2025 — 9
**Мини-альбомы**

* *Стихия* (2022)
* *Под кожей* (2024)

## Спасылкі 
* Юлия Станиславовна Савичева  на your-stars.ru 

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Расіі
Катэгорыя:Поп-музыканты Расіі
Катэгорыя:Прадстаўнікі Расіі на конкурсе песні Еўрабачанне
Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песні Еўрабачанне 2004
Уільям Джэксан Гукер

**Уільям Джэксан Гукер** (,  — , ) — англійскі батанік. Бацька Дж. Д. Гукера. Прафесар Глазгаўскага ўніверсітэта (з 1820). Дырэктар Батанічных садоў К’ю (1841-65), які ператварыў у найбуйнейшы цэнтр вывучэння сусветнай флоры. Адзін з найслынных сістэматыкаў свайго часу, апублікаваў шматлікія працы па флоры Англіі, Амерыкі, Афрыкі, па папарацепадобным. Заснаваў шэраг часопісаў і серый, у тым ліку «Icones plantarum» (1836), які выдаецца дагэтуль.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Батанікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Гукер

**Гукер**, таксама **Хукер** () — англійскае прозвішча.

## Гукер 
* Джозеф Далтан Гукер, англійскі батанік і падарожнік
* Уільям Джэксан Гукер, англійскі батанік

## Хукер 
* Рычард Хукер, англіканскі святар і багаслоў 
* Джон Лі Хукер, амерыканскі блюзавы спявак, гітарыст 
* Эвелін Хукер, амерыканскі псіхолаг і сексолаг 

## Гл.таксама 
* Востраў Гукера
Каракол

**Каракол** ( — Чорная рука) — горад у Кыргызстане, адміністрацыйны цэнтр Ісык-Кульскай вобласці. У 1889—1922 і 1939—1992 гг. насіў назву **Пржавальск**. Насельніцтва (2009) — 63,4 тыс. чалавек.

Горад размешчаны ва ўсходняй частцы вобласці, ля падножжа хрыбта Тэрскей-Алатаа, у ніжнім цячэнні ракі Каракол, за 12 км ад узбярэжжа возера Ісык-Куль, на вышыні 1690—1850 метраў над узроўнем мора. Адлегласць да горада Бішкек — 400 км, да бліжэйшай чыгуначнай станцыі Балыкчым 220 км па аўтадарозе і водным шляхам — 184 км.

У Караколе пахаваны вядомы даследчык Паміра, Тыбету, Уйгурыі і Манголіі М. М. Пржавальскі.
## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Яўген Рыгоравіч Дзягцярык (1924—2001) — беларускі кампазітар.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Кыргызстана
Кацярына Сабеская

**Кацярына Сабеская** (; , Золачаў, цяпер Львоўская вобласць, Украіна — , Варшава) — палітычная дзяячка, сястра караля польскага і вялікага князя літоўскага Яна III Сабескага.

## Біяграфія 
Сям’я Сабескіх паходзіла з шляхецкага магнацкага роду герба Яніна. Бацькам Кацярыны быў Якуб Сабескі, кракаўскі кашталян, маці — Сафія Тэафіла, спадчынніца роду Данілевіч. Сям’я жыла ў атрыманых у спадчыну ўладаннях прадзеда, Станіслава Жалкоўскага, у Жолкаўскім замку. Выхаваннем Кацярыны займалася маці, дзяўчына не атрымала класічнай адукацыі, дачку рыхтавалі да манастырскага жыцця.

Лічыцца, што ў юнацкія гады ў яе адбыўся раман з Дзмітрыем Вішнявецкім, ад яго нарадзіўся яе першы сын, якога пасля ўсынавіў першы муж Сабескай. У 1650 годзе маці выдае Кацярыну замуж за князя Уладзіслава Дамініка Заслаўскага-Астрожскага з роду Астрожскіх, які быў старэйшы за нявесту амаль на 20 гадоў.
]]
Пасля смерці мужа ў 1656 годзе Кацярына другі раз выйшла замуж у 1658 годзе за падчашага Вялікага княства Літоўскага Міхаіла Казіміра Радзівіла, будучага падканцлера і польнага гетмана літоўскага.
. Побач у меншых трунах знаходзяцца, як лічыцца, яе непаўналетнія дзеці.]]
Разам з мужам прымала ўдзел ва ўрачыстасцях, прысвечаных каранацыі Міхаіла Вішнявецкага Карыбута (у 1669) і роднага брата Яна III (у 1674). Разам з мужам здзейсніла паездку ў Італію (1677—1678), наведала Венецыю, Ларэта і Рым, а на зваротным шляху — Вену. Пасля смерці мужа ў 1680 годзе напераменку пражывала ў Варшаве, Жоўкве і Явораве. У 1691 годзе пакінула каралеўскі двор.

У апішнія гады жыцця займалася дабрачыннасцю, рабіла шмат каштоўных ахвяраванняў кляштарам, касцёлам і іншым дабрачынным установам. Нясвіжскаму езуіцкаму касцёлу Кацярына падарыла 40 тысяч злотых, там жа і была пахавана. Падчас жыцця яе называлі «мудрай Кацярынай», а брат-кароль у найбольш сур’ёзных момантах часта звяртаўся да яе за парадай.

Кацярына памерла ў Варшаве 29 верасня 1694 года з-за хваробы печані.

## Сям’я 
Ад першага шлюбу мела двух дзяцей: Аляксандра Януша Заслаўскага і Тэафілію Людвіку Заслаўскую.

Ад другога: Тэклу Адэлю, Яна і Людовіка, Мікалая Францішка, Багуслава Хрыстафора, Ежы Язэпа і Караля Станіслава.

## Цікавыя факты 
У крыпце Нясвіжскага касцёла езуітаў у асобным памяшканні знаходзіцца, як лічыцца, труна Кацярыны Сабескай. Вакол труны размешчаны каля дзясятка маленькіх трун, у якіх, згодна з паданнем, знаходзяцца дзеці Кацярыны Сабескай, якія памерлі ў дзяцінстве. З усіх дзяцей Кацярыны Сабескай толькі Караль Станіслаў дажыў да сталага ўзросту і стаў наступным нясвіжскім ардынатам.

## Спасылкі 
Кацярына
Кацярына
Катэгорыя:Пахаваныя ў крыпце Радзівілаў
Катэгорыя:Жанчыны Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Львоўскай вобласці
Вянок санетаў

**Вяно́к сане́таў** — вершаваны твор з пятнаццаці санетаў. Своеасаблівасць яго ў тым, што паўтарэннем асобных радкоў усе чатырнаццаць санетаў звязаны паміж сабой, а таксама з магістралам — пятнаццатым, заключным санетам, які складаецца з першых радкоў папярэдніх санетаў. Кожны наступны санет пачынаецца радком, якім заканчваецца папярэдні. Чатырнаццаты санет завяршаецца радком, якім пачынаецца першы. Гэты ж радок пачынае і магістрал. Такім чынам ствараецца арыгінальнае архітэктанічнае кальцо. Вянок санетаў — складаная вершаваная форма, якая патрабуе глыбокай, своеасабліва выяўленай вобразнай думкі, дасканалай мастацкай формы. Слабыя ж, анемічныя радкі вянку санетаў у выніку іх шматразовага паўтарэння назойліва кідаюцца ў вочы, зніжаючы вартасць усяго твора. Узнік вянок санетаў у Італіі ў XIII ст., затым перавандраваў у іншыя літаратуры. Першыя беларускія вянкі санетаў напісалі М. Кавыль («Цяжкія думы», 1956; «Чорны мёд», 1958), А. Салавей («Вянок санетаў», 1958) і Н. Гілевіч («Нарач», 1967), А. Звонак («Праўдзе веку», 1971; «Кругі», 1977; «Званы», 1978).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Цвёрдыя формы
Выслоўе

**Высло́ўе** — лаканічны, трапны і дасціпны ўстойлівы народны выраз, часта гумарыстычнага характару, што ўжываецца ў розных выпадках на працы і ў час адпачынку. У адрозненне ад прыказак, яны не валодаюць завершанасцю выказвання i афарыстычнасцю. Да выслоўяў адносяцца жарты i каламбуры, тосты, вясельныя прыгаворкі, прысяганні, кленічы, дражнілкі, вітанні, зычэнні (Хлеб на стале, рукі свае; Чарачка-каток, каціся ў раток; Зьеш акрайчык, каб быў сын Мікалайчык). Да выслоўяў адносяць таксама ўстойлівыя параўнанні (Жыву як гарох пры дарозе: хто ідзе, той ушчыкне; Зямлі як бабе сесці; Маладзіца як брусніца).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Літаратурныя жанры
Катэгорыя:Фальклор
Параўнанне

**Параўнанне** — шматзначны тэрмін.
* **Параўнанне** — працэс колькаснага або якаснага супастаўлення розных уласцівасцей (падабенстваў, адрозненняў, пераваг і недахопаў) двух аб'ектаў.
* **Параўнанне** — высвятленне, які з двух аб'ектаў лепшы ў цэлым («інтэгральнае супастаўленне»).
* **Параўнанне** (гут.) — сцвярджэнне, што дадзеныя аб'екты роўныя ці падобныя, прыраўноўванне, прыпадабненне.
* **Параўнанне** ў шэрагу сацыяльных навук (псіхалогіі, сацыялогіі і інш.) і ў філасофіі — пазнавальная аперацыя, якая ляжыць у аснове меркаванняў аб падабенстве ці адрозненні аб'ектаў. З дапамогай параўнання выяўляюцца якасныя і колькасныя характарыстыкі прадметаў, з'яў і працэсаў.
* **Параўнанне** ў матэматыцы. Параўнанне фармалізавана ў матэматыку з дапамогай паняцця «дачыненне».
** Над дзвюма лікамі можна зрабіць:
*** параўнанне на роўнасць, гэта значыць высвятліць ці роўныя лікі;
*** параўнанне на няроўнасць, гэта значыць высвятліць, які з лікаў большы.
** Параўнанне па модулі натуральнага ліку (параўнанне па модулі) у тэорыі лікаў — паняцце, на якім заснавана мадулярная арыфметыка, якая ўжываецца ў шматлікіх галінах навукі.
* **Параўнанне** ў стылістыцы і літаратуры — стылістычная фігура, у якой адбываецца прыпадабненне аднаго прадмета ці з'явы да іншага па якой-небудзь агульнай для іх прыкмеце.
* **Параўнанне** ў лінгвістыцы — сінтаксічная канструкцыя, якая выкарыстоўваецца для выразу параўнання.
Быліна

**Былі́на** — адзін з эпічных жанраў даўняй народнай паэзіі. Узніклі быліны ў Старажытнай Русі, шырока бытавалі на працягу XI—XVI стст., але запісвацца пачалі толькі з XVII ст. У былінах, якія выконваліся рэчытатывам, услаўляліся народныя героі — асілкі-волаты, абаронцы рускай зямлі ад нашэсця ворагаў, увасабляліся ідэі патрыятызму і дэмакратызму. Для быліны характэрныя своеасаблівыя моўна-выяўленчыя сродкі (частае выкарыстанне пастаянных эпітэтаў, паўтораў), кампазіцыя (наяўнасць зачыну, апавядальнай часткі і канцоўкі), рытміка (г. зв. былінны верш) і інш. Існуе цэлы шэраг жанравых разнавіднасцей былінаў: гераічныя, казачныя, сацыяльна-бытавыя, сатырычныя і інш. Быліны ствараліся, бытавалі калісьці і на тэрыторыі Беларусі, аднак як жанр у выніку пэўных гістарычных прычын зніклі тут вельмі рана. Сляды быліннага эпасу захаваліся толькі ў казках на былінныя сюжэты, песнях быліннага складу, асобных фрагментах беларускіх былінаў. Спроба адрадзіць гэты жанр у ХХ стагоддзі (напрыклад, у творчасці расійскага паэта I. Сяльвінскага) поспеху не мела.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Зборнік былін.

Катэгорыя:Эпас
Катэгорыя:Танічнае вершаскладанне
Катэгорыя:Літаратурныя жанры
Лазар Весялінавіч

**Лазар Весялінавіч** (; нар. , , Сербія, СФРЮ) — сербскі футбаліст, нападнік.

## Клубная кар’ера 
Выхаванец клуба «Вайводзіна», спачатку выступаў за клубы ніжэйшых сербскіх ліг. У 2009 годзе стаў іграком клуба «Спартак Злацібар Вода», але з-за траўм не здолеў замацавацца. З 2012 года гуляў за клуб «Хайдук», у складзе якога стаў трэцім бамбардзірам чэмпіянату Сербіі сезона 2012/13 і ўвайшоў у склад сімвалічнай зборнай чэмпіянату.

### «Дынама» 
У ліпені 2013 года быў запрыкмечаны селекцыянерамі мінскага «Дынама», якія прыехалі ў Сербію дзеля прагляду аднаклубніка Лазара, Ненада Адамавіча. У выніку Весялінавіч быў арандаваны дынамаўцамі да канца 2013 года з правам выкупу.

У складзе «Дынама» адразу заняў месца асноўнага нападніка, быў прызваны замяніць на гэтай пазіцыі пакінуўшага клуб Касціна Курэлю. У першым жа матчы за «Дынама» (14 ліпеня супраць «Гомеля») вызначыўся голам. Трохі пазней тры галы Весялінавіча дазволілі дынамаўцам па суме двух матчаў прайсці ў Лізе Еўропы харвацкую «Лакаматыву». Але пасля гульня Весялінавіча пайшла на спад, і ў верасні ён ужо перастаў трапляць у асноўны склад. У лістападзе 2013 года вярнуўся на месца асноўнага нападніка.

### «Вайводзіна» 
Па заканчэнні сезона «Дынама» намагалася пакінуць Весялінавіча ў сваім складзе, але ў студзені 2014 года ён перайшоў у «Вайводзіну». У складзе «Вайводзіны» стаў уладальнікам Кубка Сербіі. У студзені 2015 года на правах арэнды апынуўся ў карэйскім клубе «Пхохан Стылерс», куды праз год перайшоў на трывалай аснове.

### Апошнія гады 
У пачатку 2017 года вярнуўся ў Еўропу, стаўшы іграком венгерскага клуба «Мезёкёвешд». У студзені 2018 года перайшоў у бялградскі «Рад». У маі 2018 года стаў іграком «Пролетара», але неўзабаве быў аддадзены ў арэнду «Борац» (Шайкаш) з рэгіянальнай лігі. Па заканчэнні сезона 2018/19 пакінуў «Пролетар».

## Дасягненні 
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі: 2013
*  Уладальнік Кубка Сербіі: 2014

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Сербіі
Катэгорыя:Ігракі ФК ЧСК Півара
Катэгорыя:Ігракі ФК Інджыя
Катэгорыя:Ігракі ФК Паліч
Катэгорыя:Ігракі ФК Спартак Субаціца
Катэгорыя:Ігракі ФК Пролетар Нові-Сад
Катэгорыя:Ігракі ФК Млады Раднік
Катэгорыя:Ігракі ФК Хайдук Кула
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Вайводзіна
Катэгорыя:Ігракі ФК Пхохан Стылерс
Катэгорыя:Ігракі ФК Мезёкёвешд
Катэгорыя:Ігракі ФК Рад
Помнік Адаму Міцкевічу (Парыж)

** Помнік Адаму Міцкевічу (Парыж)**
Аўтарства помніка Адаму Міцкевічу ў Парыжы належыць французскаму скульптару Антуану Бурдэлю. Макет быў створаны Бурдэлем яшчэ ў 1909 годзе, а праца над помнікам завершана ў 1928 годзе (як пазначана на мануменце). Адкрыццё помніка адбылося 28 красавіка 1929 года на плошчы Альма ў Парыжы, за некалькі месяцаў да смерці скульптара. Пазней помнік быў перанесены ў Cours Albert -I (першая акруга), у заходнюю яе частку на набярэжную Сены (гэта месца з сакавіка 2009 года мае назву «Сад Ерэван»), гэта быў падарунак ад Польшчы Францыі.
Шэсць барэльефаў упрыгожваюць падмурак калоны: Конрад Валенрод, Альдона, Хальбан, зняволеныя, «Дзяды» і алегорыя «Падзел Рэчы Паспалітай» (Рэч Паспалітая паказана ў вобразе трох дзяўчын — трох частак, на якія яна была падзелена Расіяй, Аўстрыяй і Прусіяй). У верхняй частцы калоны знаходзіцца барэльеф, прысвечаны эпічнай паэме «Гражына». Калону вянчае статуя Адама Міцкевіча.
Макет помніка можна ўбачыць у экспазіцыі Дома-музея Адама Міцкевіча ў Навагрудку.

File:Monument_Mickiewicz_base_2.jpg|Злева - Хальбан, справа - Конрад Валенрод 
File:Monument_Mickievicz_base_1.jpg|Злева - зняволеныя, справа - Марыля 
File:Monument_Mickievicz_base_3.jpg|Злева - алегорыя "Падзел Рэчы Паспалітай", справа - Альдона 
File:Le Monument à Mickiewicz - l'Epopée Polonaise au musée Bourdelle à Paris.JPG|Гражына (Музей Бурдэля ý Парыжы) 

Парыж
Катэгорыя:Архітэктура Парыжа
Катэгорыя:1929 год у Францыі
Катэгорыя:VIII акруга Парыжа
Дума (эпас)

**Ду́ма** — украінская народная эпічная песня гістарычнага або сацыяльна-бытавога характару, што выконвалася рэчытатывам пад акампанемент кобзы, бандуры ці ліры. Дума па сваім змесце
і асноўных мастацкіх асаблівасцях (кампазіцыйных, сінтаксічных, слоўна-вобразных) блізкая да быліны. У пісьмовай літаратуры думай часам называюць верш-медытацыю, у якім паэт разважае над нейкай сацыяльна-філасофскай праблемай («Думы» К. Рылеева, «Дума» М. Лермантава) або апявае гераічны ўчынак асобнага чалавека («Дума про Опанаса» Э. Багрыцкага, «Дума пра Веру Харужую» М. Танка, «Дума пра бессмяротнасць» П. Броўкі).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Украінскі фальклор
Катэгорыя:Жанры_фальклору
Катэгорыя:Эпас
Катэгорыя:Лірычныя жанры
Прэтар

**Прэ́тар** (лац. praetor, ад prae-ire — ісці наперадзе, правадырнічаць) — дзяржаўная пасада ў Старажытным Рыме. Падчас гістарычнага развіцця Старажытнага Рыма значэнне і функцыі гэтай пасады змяняліся.

У перыяд ранняй рымскай рэспублікі (пасля скасавання царства) прэтарамі называлі дзве вышэйшыя магістратуры — консулаў і дыктатараў. У 367 да н.э., з часу законаў Ліцынія і Секстыя (Leges Liciniae Sextiae), вярхоўная службовая асоба стала звацца консулам, а тэрмінам «прэтар» стала пазначацца наступная па старшынстве пасада, пры гэтым яго асноўнай кампетэнцыяй стала здзяйсненне гарадскога правасуддзя па грамадзянскіх справах. У адсутнасць консула прэтару належала вышэйшая ўлада.

З 242 да н.э. стала абірацца два прэтара — гарадскі прэтар (Praetor urbanus), які ведаў судовымі працэсамі паміж рымскімі грамадзянамі, і прэтар для вядзення спраў паміж рымскімі грамадзянамі і чужаземцамі або паміж самімі чужаземцамі (Praetor peregrinus).

Заснаванне рымскіх правінцый прывяло да з'яўлення іншых пасад прэтараў — з 227 да н.э. у Сіцыліі і Сардзініі, а з 197 да н.э. — у абедзвюх іспанскіх правінцыях.

Пры Суле колькасць прэтараў павялічылася да васьмі, пры Цэзары — да шаснаццаці, а ў часы Імперыі — да васямнаццаці. У часы Імперыі пасады прэтараў ужо страцілі былое значэнне, але служылі неабходнай ступенню для замяшчэння цэлага шэрагу вышэйшых адміністрацыйных і афіцэрскіх пасад на шляху да сенатарскай пасады. У эпоху Імперыі прэтарамі зваліся таксама вышэйшыя службовыя асобы ў гарадах.

## Сучаснае значэнне 
У Малдове **прэтар** — прадстаўнік генеральнага прымара муніцыпія Кішынэу ў кожным сектары муніцыпія, прызначаны ім па ўзгадненні з саветам муніцыпія.ст. 59 *Закона Рэспублікі Малдова Nr. 436 ад 28.12.2006 аб мясцовым публічным кіраванні* 

## Літаратура 
* 
* Кофанов Л. Л. Генезис преторского права в Риме // IVS ANTIQUM. M., 2003. №. 12.
* Власова О. А. 2009: Эволюция римской магистратуры преторов (367 г. до н. э. — 122 г. до н. э.)  // Проблемы истории, филологии, культуры. 1, 28-43.
* Чекалова А. А. Претура: основа комплектования сената Константинополя или налоговое бремя сенаторов? / А. А. Чекалова // Античная древность и средние века. — Барнаул: День, 1992. — Вып. 26: Византия и средневековый Крым. — С. 37-45.

Катэгорыя:Магістратуры Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Пасады Рымскай імперыі
Катэгорыя:Дзяржаўны лад Малдовы