Барджыгін

**Барджыгін** («*сінявокія*» ці «*шэры воўк*»; халха-мангольская мова: ***Боржигин***; кітайская мова: 博爾濟吉特; піньін: '''''Bó'ěrjìjítè***) — напаўлегендарны старажытнаалтайскі род (абок), які паходзіць ад Буртэ-Чыно (жыў у III ст., пасяліўся ў Хэнтэі (цэнтральна-ўсходняя Манголія) ля гары Бурхан-Халдун). Ад шлюбу Дабун-Мэргэна з Алан-гаа пайшлі пяць мангольскіх (Бэлгунут, Бугунут, Хатагін, Салджыут, уласна Барджыгін) і чатыры айрацкія роды (плямёны). З роду Барджыгін пасля вылучыліся шматлікія вядомыя роды, такія як Барулас, Урууд, Мангуд, Тайджыут, Чанос, **Кіят** і іншыя. Заснавальнікам роду Кіят быў Хабул-хан, першы агульнамангольскі хан, прадзед (элэнчэг) Чынгісхана. Унук Хабул-хана Есугэй-багатур заснаваў род **Кіят-Барджыгін*'. Найменне роду, мабыць, тлумачыцца тым, што менавіта ў Есугэя і яго нашчадкаў выявіўся характэрны выгляд Барджыгінаў. Усе нашчадкі Есугэя, у тым ліку і яго сын Чынгісхан, належалі да роду Кіят-Барджыгін.

Пры гэтым, усе роды якія вылучыліся былі па стаўленні да роду Барджыгінн косткай (ясун) і складалі разам з ім велізарны экзагамны род, шлюбы ўнутры якога былі забаронены.

Прадстаўнікі роду дагэтуль карыстаюцца пашанай сярод манголаў, нягледзячы на тое, што за часы камуністычнага рэжыму шмат іх роду было вынішчана, а ўжыванне родавага наймення было забаронена да 1997, што стала прычынай страты памяці пра сваіх продкаў.

## Радавод 
Радавод засноўваецца на сямейных спісах (ургийн бичиг) манголаў, «Таямнічым апавяданні» («Таемнай гісторыі манголаў») і «Алтан дэптэр» («Залатая кніга»), афіцыйнай гісторыі, вытрымкі з якой прыводзіў Рашыд ад-Дзін.

### Ранні радавод 
Буртэ-Чыно (літ. *Шэры Воўк*), ж. — ад 254 Гаа-Марал (літ. *Прыгожая самка*)
# Батцагаан (літ. *Моцна Белы*)
## Тамачы
### Харычар-Мэргэн (літ. *Добры Лучнік*)
#### Уўжым Буўрал (літ. *Спакойны Стары*)
##### Саліхажу
###### Іх нудэн (літ. *Вялікавокі*)
####### Сэмсачы
######## Харчу
######### Барджыгідэй-Мэргэн, першы з мангольскіх князёў, які насіў родавае імя Мэн. Ж. — Мангалжын-гаа, адзіная дачка Харылардай-Мэргэна
########## Таргалджын-баатур (літ. *Багаты*), ж. — Барагжын-гаа
########### Дабун-мэргэн, ж. — Алан-гаа з роду хоры-туматаў (паводле Рашыд ад-Дзіна, з племя куралас)
############ Бэлгунатай, заснавальнік мангольскага роду Бэлгунут
############ Бугунатай, заснавальнік мангольскага роду Бугунут
############ Баху-хатагі, заснавальнік мангольскага роду Хатагін
############ Бухату-салджы, заснавальнік мангольскага роду Салджыут
############ Баданчар, заснавальнік мангольскага роду Барджыгін (**гл. ніжэй**)
########### Дуба-сахор, заснавальнік айратаў
############ Даной
############ Дагшын
############ Эмнэга
############ Эрхэ

### Альтан Ураг (Залатое дрэва; радавод непасрэдных продкаў Чынгісхана) 
Баданчар (970-?)
# Хабічы-баатур (літ. *Спраўны*; у Рашыд ад-Дзіна Бука; 989-?)
## Мэнэн-Тудун (Дутум-Менен)
### Хачы-хулэг (Хачы-Кулюк)
#### Хайду, жыў ва Унутранай Манголіі на рацэ Анон, каля 1030 аб’яднаў мангольскія плямёны і быў прызнаны кітайцамі за хана
##### Байшынхор-Дагшын (літ. *Люты Байшынхор*)
###### Тумбінай-Сэцэн (літ. *Мудры*; 1089-?)
####### Хабул-хан (1101—1148), першы хан усіх манголаў (Хамаг Монгол), заснавальнік роду ***Кіят***, прадзед Чынгісхана (**гл. ніжэй**)
####### Сім-Сечуле
##### Чырхай-Лянхуа (Чарахай-Лінху, Чаракэ-Лінгум), заснавальнік роду Тайджыут
##### Чаачжын-Артэгай
### Хачын
#### Наягідай, заснавальнік роду Наякін
### Хачыў
#### Барултай, адзін з заснавальнікаў роду Барултай
### Хачула
#### Еке-Барул, адзін з заснавальнікаў роду Барултай
#### Учуган-Барул, адзін з заснавальнікаў роду Барултай
### Хачыюн
### Харандай
### Начын-баатур
#### Уруўдай, заснавальнік роду Урууд
#### Мангутай, заснавальнік роду Мангуд
# Баарыдай, заснавальнік роду Баарын, да якога належаў паплечнік Чынгісхана і першы ўладар айратаў Харчы-наён

Апроч таго ў Баданчара былі два прыёмныя сыны Джадарадай (заснавальнік роду Джадаран, з якога паходзіў Джамуха, пабрацім (анда) і супраціўнік Чынгісхана) і Чжаўрэдай (Буктай; заснавальнік роду Чжаўрэід).

### Кіяты 
Хабул-хан (1101—1148), першы хан усіх манголаў (Хамаг Монгол), заснавальнік роду Кіят
# Ахін-бархаг (Укін-Баркак), замардаваны чжуржчэнямі
## Хутухту-Джуркі, заснавальнік роду Джуркі
### Сэчэ-бекі
### Тайчу
# Бартан-баатур (літ. *Ганарлівы баатур*), ж. — Сунігул
## Мэнгэту-хіян (Мунгэту-Кіян)
## Нэкун-тайшы
## Есугэй (1134—1171), заснавальнік роду **Кіят-Барджагін** (**гл. ніжэй**)
## Дарытай-атчыгін
# Хутагт-Манхор (Хутухту-Мунгур)
## Буры-Бока
# Хутула-хан, трэці ўсемангольскі хан
## Джочы
## Хірамгу (Гірмаў)
## Алтан, заснавальнік роду Ужэд
# Хулан
## Эке-Цэрэн
# Хадаан
# Тадоен-атчыгін

### Кіят-Барджыгіны 
Есугэй (1134—1171), ж. — 1) Аэлун з роду Алханут; 2) Сачыхэл
# Тэмуджын (1162—1227), мангольскі хан ад 1206, заснавальнік роду Чынгізідаў
# Хасар (1164—1220)
## Егу (Егэлэй)
## Есунгэ-Энхтумур
### Шатар шыд тайж
### Бабуш
### Білгуўн тайжы
### Хангор
#### Бамбухор тайжы
#### Аргантумур
#### Баяртумур
#### Бурнээ сэцэн
#### Агсалгалтай тайжы
##### Аругтумур, кіраўнік айрацкага роду Хашууд
##### Уругтумур, кіраўнік айрацкага роду Хашууд
## Тогтонгаа
## Багтагдар
## Халарч
# Хачыюн
## Элжыгтэй (Эльчыдай)
## Цахула
## Холхур
## Тулунэ
# Тэмугэ-атчыгін (?-1242/ 1246)
## Адон (літ. *Зорны*)
## Зэбгэн
## Асыдай
## Цэчыл
## Даліч
## Арадай
## Сэдэх
## Байхуу
# Бэгтэр
# Бэлгутэй (1164—1255)

*
Катэгорыя:Мангольская арыстакратыя