Харвацка-баснійскі канфлікт

**Харвацка-баснійскі канфлікт** (19 чэрвеня 1992. Харвацка-баснійскі канфлікт часта завуць «вайной у вайне», з прычыны таго, што ён з'яўляўся часткай вялікай Баснійскай вайны.

Няма ніякіх дакладных статыстычных зветак адносна колькасці ахвяр гэтага канфлікту. Размешчаныя ў Сараеўскім архіўна-даследчым цэнтры () дакументы могуць служыць толькі для грубага падліку. Паводле іх, на першым месцы па колькасці ахвяр сярод ваенных і грамадзянскага насельніцтва ў Цэнтральнай Босніі знаходзяцца баснякі (62 %), на другім — харваты (24 %), на трэцім — сербы (13 %). Усяго, паводле даных цэнтра на 2007 год, у канфлікце загінулі 10 448 чалавек. Варта адзначыць, што звесткі пра ахвяр у абшчынах Горні-Вакуф — Ускапле і Бугойна, таксама геаграфічна размешчаных у Цэнтральнай Босніі, уключаны ў іншую статыстыку — ахвяр на тэрыторыі Врбаса. Прыблізна 70-80 % ахвяр у Горнэ-Поўрбассе былі баснякамі. У даліне ракі Нерэтвы з 6 717 ахвяр 54 % былі баснякамі, 24 % — сербамі, 21 % — харватамі. Таксама неабходна патлумачыць, што, нягледзячы на вялікую колькасць ахвяр, не ўсе яны звязаны з Харвацка-баснійскім канфліктам у прыватнасці, а не з Баснійскай вайной у цэлым. Так, напрыклад, шмат сербаў было забіта ў чэрвені 1992 года ў вёсцы Чыпуліч, размешчанай у абшчыне Бугойна.

## Перадгісторыя 
Падчас Югаслаўскіх войн мэты нацыяналістаў Харватыі падзяляліся і харвацкімі нацыяналістамі, якія пражывалі ў Босніі і Герцагавіне. Кіруючай на той момант у Харватыі партыяй, «Харвацкай дэмакратычнай садружнасцю» (), было адкрыта аддзяленне ў Босніі і Герцагавіне. Да канца 1991 года кіраванне тэрыторыямі з перавагай харвацкага насельніцтва цалкам перайшло пад кантроль ХДС. Ключавую ролю ў даным працэсе адыгралі Матэ Бобан, Дарыа Кордзіч, Ядранка Прліч, Ігнац Коштраман. За тыдзень да гэтага, 12 лістапада, паміж Бобанам і Кордзічам адбылася гутарка, зафіксаваны дакументальна. Пасля фрагмент гэтай гутаркі ўвайшоў у абвінаваўчы прысуд у дачыненні аднаго з камандуючых Харвацкім саветам абароны палкоўніка Ціхаміра Блашкіча:

Харваты Босніі і Герцагавіны павінны нарэшце правесці актыўную і рашучую палітыку, якая патрабуецца для рэалізацыі іх шматвяковай мары — аб'яднанай харвацкай дзяржавы.

10 красавіка 1992 года прэзідэнт Харвацкай рэспублікі Герцаг-Босна Матэ Бобан абвясціў незаконнай на тэрыторыі рэспублікі любую дзейнасць сіл Баснійскай тэрытарыяльнай абароны, створанай днём раней. 11 мая палкоўнік Харвацкага савета абароны Ціхамір Блашкіч абвясціў незаконнай дзейнасць БТО на тэрыторыі абшчыны Кіселяк. Аднак усяго праз тыдзень, 9 жніўня 1992 года картэж, у якім знаходзіўся Кралевіч, быў расстраляны 20 салдатамі Харвацкага савета абароны на дарозе ў раёне сяла Крушава на поўдзень ад Мостара. Пасля забойства камандзіра, «Харвацкія абарончыя сілы» (сярод байцоў якіх былі як харваты, так і баснякі) спынілі сваё існаванне.
]]
У кастрычніку 1992 года харваты атакавалі Прозар: мясцовыя басняцкія мірныя жыхары былі забіты, а іх дамы спалены. Паводле абвінаваўчага прысуду МТБЮ у дачыненні да Ядранка Прліча, аднаго з кіраўнікоў Герцаг-Босны, сілы ХСА ачысцілі ад баснякоў не толькі Прозар, але і навакольныя сёлы. З прычыны таго, што Армія Рэспублікі Боснія і Герцагавіна патрабаванне не прыняла, мінамётны абстрэл працягнуўся. Паралельна з ім адбывалася разня басняцкіх мірных жыхароў у прылеглых да горада сёлах: Быстрыцы, Узрыччы, Душы, Здрымчах і Храсніцы. Увесь гэты час (на працягу 7 месяцаў) даліна ракі Лашвы была акружана сіламі Арміі Харватыі і Харвацкага савета абароны. Акрамя мінамётаў выкарыстоўваліся танкі і снайперскія падраздзяленні. Харвацкі бок тлумачыў падобныя дзеянні тым, што мелася інфармацыяй пра скапленне ў даліне Лашвы маджахедаў, аднак камандуючы батальёнам брытанскіх міратворцаў UNPROFOR сцвярджаў, што ні ён, ні яго салдаты нікога з маджахедаў у раёне Горні-Вакуфа не бачылі. У выніку абстрэлаў і нападаў у даліне Лашвы былі забіты і паранены сотні чалавек, галоўным чынам, з ліку басняцкага мірнага насельніцтва, забойствам, згвалтаванням, зняволенню ў канцэнтрацыйныя лагеры, пазбаўленню прыватнай уласнасці.

### Аблога Мостара 
[thumb|150px|left|Разбураны будынак банка ў [Мостары]]
Мостар быў акружаны харвацкімі войскамі на працягу 9 месяцаў, большая частка гістарычных збудаванняў, уключаючы знакаміты Стары мост, была знішчана артылерыяй).
[thumb|220px|right|Заходні [Мостар у 1996 годзе]]
[thumb|220px|right|[Стары мост (Мостар)|Стары мост у 1998 годзе]]
Горад быў паасобны на 2 часткі — заходнюю (харвацкую) і ўсходнюю (мусульманскую). Аднак у Арміі Рэспублікі Боснія і Герцагавіна быў штаб і ў Заходнім Мостары, у комплексе «Враніца». Раніцай 9 мая 1993 года, выкарыстоўваючы артылерыю, мінамёты і іншае цяжкае ўзбраенне, злучэнні Харвацкага савета абароны пачалі наступ на мусульманскую частку. Усе дарогі ў Мостар былі ачэплены харватамі і міжнародныя арганізацыі не мелі доступу ў горад. Па мясцовым радыё баснякам прапанавалася вывесіць белыя сцягі над сваімі хатамі. Наступ на Мостар быў спланаваны і добра падрыхтаваны.

Канфлікт прывёў да з'яўлення вялікай колькасці этнічных анклаваў і далейшага кровапраліцця ў і без таго разбуранай вайной Босніі. Асабліва разбуральным ён апынуўся для гарадоў Мостар і Горні-Вакуф.

У дачыненні да шматлікіх харвацкія ваенных і палітычных кіраўнікоў (Ядранка Прліча, Бруна Стоіча, Слабадана Праляка, Мілівая Петкавіча, Валянціна Чорыча і Бярыслава Пушыча) Міжнародным трыбуналам па былой Югаславіі былі прад'яўлены абвінавачванні ў злачынствах супраць чалавечнасці і парушэнні Жэнеўскіх канвенцый. Кіраўнік Харвацкага савета абароны Дарыа Кордзіч быў прызнаны вінаватым у злачынствах супраць чалавечнасці і арганізацыі этнічных чыстак, і прысуджаны да 25 гадоў пазбаўлення свабоды.

## Спасылкі 
* Istraživačko dokumentacioni centar   
* Centar za prikupljanje dokumentacije: Ratni zločini  
* arhivcroTV   
* The war in Central Bosnia Photo Gallery by James Mason at pbase.com 

Катэгорыя:Баснійская вайна
Катэгорыя:Войны Харватыі
Катэгорыя:Грамадзянскія войны
Катэгорыя:Югаслаўскія войны