open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Парк Перамогі (Маладзечна)

**Парк Перамогі** — буйнейшы парк горада Маладзечна. Размяшчаецца ў Цэнтральным раёне Маладзечна побач з Цэнтральнай плошчай на тэрыторыі былога Гелянова. Абмежаваны вуліцамі Вялікі Гасцінец, Машэрава, Чкалава і Хмяльніцкага. Плошча парку займае 45 га. З’яўляецца часткай водна-зялёнага дыяметра горада.

На невялікім пагорку ў пачатку парку Перамогі размяшчаецца абеліск у гонар вызвалення Беларусі.
225px|thumb|злева|Від на ўваход у парк з боку летняга амфітэатра

## Гісторыя 
Пастанаўленнем ад 17 кастрычніка 1945 года было вырашана закласці ў Маладзечне парк і выдзеліць пад яго тэрыторыю ў 45 га, такім чынам парк стаў другім па памеры на ўсёй тэрыторыі Беларусі, саступаючы толькі Парку Перамогі ў Мінску. Закладзены парк быў у красавіку 1946 года ў гонар Перамогі над нацысцкай Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне.

Першапачаткова парк меў плошчу ў 10 га. Да ўрагану 2005 года ў парку расло каля 7000 дрэваў 16 відаў, і яшчэ 4 віды хмызняковых, парк займаў 43 га.

Рэканструяваны ў 2011 годзе да Рэспубліканскага фестываля-кірмаша працаўнікоў вёскі «Дажынкі».

## Спасылкі 
* Сайт парку 

Катэгорыя:Сады і паркі Маладзечна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1946 годзе
Юліуш Косак

**Юліуш Косак** (; , в. Вісніч, каля Кракава — ) — польскі жывапісец, ілюстратар. Бацька В. Косака.

## Біяграфічныя звесткі 
Вывучаў права ў Львоўскім універсітэце, жывапісу вучыўся ў Я. Машкоўскага. Падарожнічаў па Валыні, Падоллі, землях былога ВКЛ. Удзельнічаў у падзеях аўстрыйскай рэвалюцыі 1848 года ў Львове. 3 1851 жыў у Пецярбургу, з 1852 — у Варшаве, Бруселі, у 1855—61 у Парыжы вучыўся ў А. Вернэ. У 1862—68 кіраўнік мастацкага аддзела варшаўскага часопіса «Tygodnik Ilustrowany» («Ілюстраваны штотыднёвік»). Пасля падарожжаў па Баварыі і Аўстрыі асеў у Кракаве.

## Творчасць 
 на кані (1897)]]
Шмат увагі аддаваў гістарычнаму жанру, напісаў шэраг батальных карцін з гісторыі Польшы і ВКЛ XV—XVII ст.: «Уладзіслаў Ягайла пад Грунвальдам» (1862), «Выручэнне Смаленска» (1879), «Сабескі пад Венай» (1882), «Паход татараў» (1887), «Уезд Яна III у Вену» (1897). Вайне 1812 года прысвечана карціна «Т. Тышкевіч пераходзіць Дзвіну» (1890) і інш. Ілюстраваў гістарычную «Трылогію» Г. Сянкевіча, творы А. Міцкевіча («Пан Тадэвуш», «Гражына» і інш.), Ю. Славацкага, Дж. Байрана. Аўтар партрэтаў дзяржаўных дзеячаў Рэчы Паспалітай, гісторыка І. Лялевеля і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Польшчы
Тугела

**Тугела**: 

* Вадаспад Тугела, другі па вышыні вадаспад свету
* Рака Тугела, рака ў ПАР
Паўлінава

Назву **Паўлінава** маюць:

### Населеныя пункты 
* Паўлінава — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці
* Паўлінава — вёска ў Пінскім раёне Брэсцкай вобласці

## Гл. таксама 
* Паўлінова
Дзень Еўропы

**Дзень Еўропы** — гэта штогадовае свята, якое адзначаецца 9 мая ў Еўрапейскім Саюзе ў гонар міру і адзінства Еўропы. 

Гэты дзень прыпадае на гадавіну прыняцця Дэкларацыі Шумана ў 1950 годзе, якая заклала падмурак для стварэння сучаснага ЕС.

## Гістарычны кантэкст 
9 мая 1950 года міністр замежных спраў Францыі Рабер Шуман прапанаваў план эканамічнага супрацоўніцтва паміж еўрапейскімі краінамі, які прадугледжваў стварэнне Еўрапейскага аб'яднання вугля і сталі Гэтая ініцыятыва мела на мэце прадухіленне будучых войнаў у Еўропе праз эканамічную інтэграцыю і супольнае кіраванне стратэгічнымі рэсурсамі.

## Святкаванне Дня Еўропы 
Дзень Еўропы святкуецца ва ўсіх краінах ЕС, а таксама ў дзяржавах, якія імкнуцца да еўраінтэграцыі. У гэты дзень праводзяцца розныя мерапрыемствы:
* Фестывалі і культурныя падзеі — канцэрты, выставы, тэатральныя пастаноўкі;
* Адукацыйныя ініцыятывы — лекцыі, семінары і адкрытыя дыскусіі пра гісторыю і будучыню Еўропы;
* Адкрытыя дзверы ў еўрапейскіх інстытуцыях — магчымасць наведаць будынкі Еўрапейскага парламента, Еўракамісіі і іншых устаноў ЕС.

## Значэнне свята 
Дзень Еўропы з’яўляецца сімвалам адзінства, дэмакратыі і міру. Ён нагадвае пра важнасць супрацоўніцтва паміж краінамі і ролю Еўрапейскага Саюза ў захаванні стабільнасці на кантыненце.

У Беларусі, якая пакуль не ўваходзіць у ЕС, гэтае свята тым не меньш таксама адзначаецца рознымі няўрадавымі ініцыятывамі, дыпламатычнымі прадстаўніцтвамі і грамадзянскімі арганізацыямі.

Дзень Еўропы — гэта не толькі нагода для святкавання, але і магчымасць задумацца над будучыняй Еўропы і шляхамі яе развіцця.

## Гл. таксама 
* Дзень Арганізацыі Аб’яднаных Нацый
* Дзень памяці і перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне 1939 – 1945

## Спасылкі 
Катэгорыя:Савет Еўропы
Катэгорыя:Святы 5 мая
Катэгорыя:Святы 9 мая
Катэгорыя:Еўрапейскі Саюз
Аляксандр Іванавіч Ганжа

**Аляксандр Іванавіч Ганжа** (, в. Хмялёўка, Старадубскі раён, Бранская вобласць —) — Герой Сацыялістычнай Працы (1971).

З 1954 года машыніст экскаватара будаўніча-мантажнага ўпраўлення «Васілевічы 3-я» Светлагорскага раёна, з 1962 машыніст экскаватара Хойніцкага будаўніча-мантажнага ўпраўлення тэсту Калінкавічывадбуд.

Званне Героя прысвоена за датэрміновае выкананне планаў 8-й пяцігодкі па меліярацыі зямель Беларускага Палесся.

Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1971-75.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Старадубскім раёне
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 8-га склікання
Іван Пятровіч Ганенка

**Іва́н Пятро́віч Гане́нка** (, г.  — ) — савецкі партыйны дзеяч, адзін з арганізатараў партызанскага руху ў Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Скончыў  ў 1938 годзе. Удзельнік Грамадзянскай вайны. З 1924 года на камсамольскай, прафсаюзнай і партыйнай працы.

З 26 сакавіка 1941 па 1 верасня 1943 года сакратар ЦК КП(б)Б, адначасова ў 1941—42 гадах член Ваеннага савета 13-й арміі, намеснік начальніка палітупраўленняў Заходняга і Волхаўскага франтоў, з 1942 года намеснік начальніка БШПР.

У 1945—47 гадах загадчык аддзела прамысловасці і камуністычнага будаўніцтва ЦК КП(б)Б. З 1948 1-ы сакратар Полацкага абкама КП(б)Б. З 3 чэрвеня 1950 па 20 верасня 1952 года сакратар і член Бюро ЦК КП(б)Б. У 1952—61 інспектар ЦК КПСС, 1-ы сакратар Астраханскага абкама КПСС.

Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР у 1954—62, Вярхоўнага Савета БССР у 1947—55 гадах.

З 1961 года на пенсіі.

Памёр у 1995 годзе, пахаваны на Новадзявочых могілках.

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 4-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 5-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 2-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 3-га склікання
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы БССР
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы РСФСР
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы СССР
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Пахаваныя на Новадзявочых могілках
Катэгорыя:Сакратары ЦК КПБ
Катэгорыя:Члены бюро ЦК КПБ
Катэгорыя:Члены ЦК КПБ
Катэгорыя:Кандыдаты ў члены ЦК КПСС
Залаты шлягер

**«Залаты шлягер»** — міжнародны музычны фестываль, арганізаваны ў лістападзе 1995 года ў Магілёве пры падтрымцы Прэзідэнта Беларусі Аляксандра Лукашэнкі. Фестываль прыняты ў Міжнародную федэрацыю фестываляў. У розны час у канцэртах ўдзельнічалі прызнаныя майстры сусветнага мастацтва больш чым з 20 краін.

З 1996 года на працягу чатырох гадоў у рамках фестывалю праводзіўся конкурс маладых выканаўцаў.

Катэгорыя:Культура Магілёва
Катэгорыя:Музычныя фестывалі паводле алфавіта
Катэгорыя:Музычныя фестывалі Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1995 годзе
Спіс саюзных рэспублік СССР

## Канстытуцыйны парадак 
Паводле Канстытуцыі СССР 1977 года (гл. 8, арт. 71) рэспублікі Савецкага саюза размешчаныя ў наступным парадку:
* РСФСР
* Украінская ССР
* Беларуская ССР
* Узбекская ССР
* Казахская ССР
* Грузінская ССР
* Азербайджанская ССР
* Літоўская ССР
* Малдаўская ССР
* Латвійская ССР
* Кіргізская ССР
* Таджыкская ССР
* Армянская ССР
* Туркменская ССР
* Эстонская ССР

У гэтым жа парадку дэвізы саюзных рэспублік размешчаныя на гербе СССР. Парадак прыблізна адпавядае колькасці насельніцтва на момант стварэння рэспублік.

Колькасць саюзных рэспублік у Савецкім Саюзе змянялася ад 4 да 16. У момант утварэння 30 снежня 1922 года СССР складаўся з 4 рэспублік (РСФСР, Украінская ССР, Беларуская ССР, Закаўказская СФСР). Апошняя, паводле канстытуцыі 5 снежня 1936 года была падзелена на Азербайджанскую, Армянскую і Грузінскую ССР, тады жа Казахская АССР і Кіргізская АССР РСФСР былі ператвораны ў Казахскую ССР і Кіргізскую ССР. У выніку нацыянальна-дзяржаўнага размежавання савецкіх рэспублік у Сярэдняй Азіі 1924-25 гг. да СССР далучыліся Узбекская ССР і Туркменская ССР (утвораныя пастановай ЦВК СССР ад 27 кастрычніка 1924, дэкларацыя аб утварэнні прынятая ў лютым 1925 на Устаноўчых з'ездах рад рэспублік і афіцыйна прынятая на Трэцім з'ездзе рад у маі 1925); 16 кастрычніка 1929 3-і ўсетаджыкскі з'езд рад прыняў дэкларацыю аб пераўтварэнні Таджыкскай АССР у Таджыкскую ССР і 5 снежня 1929 ЦВК СССР зацвердзіў гэта рашэнне. 31 сакавіка 1940 пасля далучэння часткі тэрыторыі, атрыманых СССР ад Фінляндыі па Маскоўкага мірнага дагавора 12 сакавіка 1940 Карэльская АССР была ператворана ў Карэла-Фінскую ССР, але 16 ліпеня 1956 яна была ператворана зваротна ў Карэльскую АССР РСФСР. У жніўні 1940 былі прыняты ў СССР Малдаўская ССР (2 жніўня), Літоўская ССР (3 жніўня), Латвійская ССР (5 жніўня) і Эстонская ССР (6 жніўня). На момант распаду (1991) СССР складаўся з 15 саюзных рэспублік.

## У парадку памяншэння плошчы 
## У парадку памяншэння колькасці насельніцтва 
Па дадзеных перапісы 1989 года.

## У парадку памяншэння шчыльнасці насельніцтва 
## Алфавітны парадак 
thumb|300px|Склад СССР
*Парадак алфавітны, нумары па карце*:

# Азербайджанская ССР
# Армянская ССР
# Беларуская ССР
# Грузінская ССР
# Казахская ССР
# Кіргізская ССР
# Латвійская ССР
# Літоўская ССР
# Малдаўская ССР
# РСФСР
# Таджыкская ССР
# Туркменская ССР
# Узбекская ССР
# Украінская ССР
# Эстонская ССР

Рэспублікі СССР
Каханнем трэба даражыць

**«Каханнем трэба даражыць»** () — мастацкі фільм (меладрама), зняты ў 1959 годзе на кінастудыі Беларусьфільм. Прэм’ера фільма адбылася 26 студзеня 1960 года.

## Сюжэт 
У адным з пакояў інтэрната Мінскага камвольнага камбіната на вуліцы Сонечнай жывуць чатыры дзяўчыны-ткачыхі: Каця, Тамара, Паліна і Зіна. Так склаліся абставіны, што Кацю абвінавацілі ў несумленным учынку. Усе доказы супраць яе. Каці даводзіцца перажыць разрыў з каханым чалавекам, які ёй не паверыў. Яна пакідае Мінск і з’язджае на далёкую будоўлю ў адзін з гарадоў БССР.

Але ў лёс Каці актыўна ўмешваюцца яе сяброўкі, камітэт камсамола. Яны вераць ёй, перакананыя ў тым, што Каця — сумленны чалавек. У гісторыі, якая адбылася з Кацяй, непрыстойную ролю адыграла Зіна. Урэшце яна ўсведамляе сваю памылку. Нялёгкія выпрабаванні выпадаюць на долю сябра Каці, маладога муляра Сцяпана. Сумленны хлопец, ён толькі аднойчы ў сілу збегу абставін здзяйсняе ў адносінах да Каці памылку, якую пасля спрабуе загладзіць. Але Каця ніяк не можа дараваць крыўду, якую нанёс ёй Сцяпан у цяжкую хвіліну жыцця.

## Акцёры 
* Ніна Іванова — *Каця Дарашэвіч*
* Эдуард Брэдун — *Сцяпан*
* Зінаіда Асмолава — *Тамара Пятушкова*
* Муза Крэпкагорская — *Паліна Саўчук*
* Інга Будкевіч — *Зіна*
* Анатоль Адоскін — *Косця (камсарг камбіната)*
* Таццяна Аляксеева — *Антаніна Васільеўна (сакратар райкама УЛКСМ)*
* Канстанцін Сарокін — *Платон Васільевіч Пятушкоў (бацька Тамары)*
* Фёдар Шмакаў — *Антон Іванавіч*
* Павел Малчанаў — *Казімір Пятровіч*
* Валянціна Краўчанка — *Фрося Якімчук*
* Яўген Палосін — *Ягор Якімчук*
* Барыс Шчарбакоў
* Юрый Галкін — *Піжон*
* Юрый Сідараў — *Пётр*
* Георгій Юматаў — *фотакарэспандэнт*
* Іван Шаціла — *Пракоп Фёдаравіч*
* Ганна Качаткова — *эпізод*
* Аляксей Бараноўскі — *Акім Акімыч*
* Нінель Жукоўская — *эпізод (няма ў тытрах)*

## Цікавыя факты 
Пачынаецца кінафільм з цудоўнай панарамы цэнтральнай часткі Мінска, знятай з верхавіны гарадской тэлевышкі на вуліцы Камуністычнай. У фільме можна ўбачыць многія вуліцы і будынкі Мінска, якімі яны былі ў 1959 годзе. Асобныя эпізоды здымаліся непасрэдна на Мінскім камвольным камбінаце.

## Спасылкі 
* Фільм «Каханнем трэба даражыць» на сайце www.kinopoisk.ru 
* Фільм «Каханнем трэба даражыць» на сайце www.kino-teatr.ru 
* Дом кіно: Мінск канца 1950-х у фільме « Каханнем трэба даражыць» 
* Фільм «Каханнем трэба даражыць» на сайце Internet Movie Datadase 

Катэгорыя:Фільмы СССР
Катэгорыя:Фільмы студыі «Беларусьфільм»
Рышар

**Рыша́р** () — французскае імя і прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Анры Рышар, канадскі хакеіст
* Ашыль Рышар, французскі вучоны-міколаг
* Луі Клод Рышар, французскі батанік
* П’ер Рышар, французскі акцёр
Зборная Італіі па хакеі з шайбай

**Збо́рная Іта́ліі па хаке́і** — нацыянальная хакейная каманда Італіі. У рэйтынгу ІІХФ за 2014 год знаходзіцца на 18 месцы. Кіруючы орган — Італьянская федэрацыя лёдавых відаў спорту; галоўным трэнерам з'яўляецца амерыканскі спецыяліст Том Покел.

## Гісторыя 
[thumb|200px|злева|Зборная Італіі ў [2003 годзе]]
Зборная стала членам Міжнароднай федэрацыі хакею ў 1924 годзе. Упершыню італьянская каманда прыняла ўдзел на хатнім чэмпіянаце Еўропы ў 1924 годзе. На турніры зборная атрымала два паражэнні, гэта значыць ад зборнай Францыі з лікам 12:0 і зборнай Бельгіі — 4:0. Наступны раз каманда з'явілася на чэмпіянаце Еўропы ў швейцарскім Давосе, дзе ўпершыню атрымала пункты, згуляўшы ўнічыю ў гульні супраць зборнай Іспаніі з лікам 2:2.

Першую перамогу італьянцы атрымалі на чарговым чэмпіянаце Еўропы 1929 года, які праходзіў у Венгрыі. Апенінская каманда здолела нанесці паражэнне гаспадарам спаборніцтва з лікам 2:1 у дадатковы час.

Першы ўдзел у чэмпіянаце свету датуецца 1930 годам, але значных поспехаў каманда не дамагалася. Больш-менш стабільныя часы прыходзіліся на 1990-я гады, калі зборная некалькі разоў фінішавала ў першай васьмёрцы. Традыцыйна ў нацыянальнай камандзе прадстаўлена шмат ігракоў з пераважна нямецкамоўнай правінцыі Трэнціна-Альта Адыджэ (Паўднёвы Ціроль), дзе папулярныя зімовыя віды спорту.

## Спасылкі 
* Італьянская федэрацыя лёдавых відаў спорту 

Італія
Катэгорыя:Хакей у Італіі
Хакей з шайбай
Сямён Рыгоравіч Ганзенка

**Сямён Рыгоравіч Ганзенка** (, с. , Харольскі раён,  — ) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Баранавіцкай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
З пачатку Айчыннай вайны на фронце. Пазней С. Р. Ганзенку як яўрэя перавялі ў Мінскае гета. З 23 красавіка 1942 года у партызанскім атрадзе імя С. М. Будзённага брыгады імя П. К. Панамарэнкі. Атрад імя С. М. Будзённага быў арганізаваны ў чэрвені 1942 года, камандзірам атрада стаў С. Ганзенка.

У снежні 1943 — ліпені 1944 года — камандзір партызанскай брыгады імя П. К. Панамарэнкі.

З 1945 года на савецкай, адміністрацыйна-гаспадарчай працы ў Беларусі і Украіне.

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Лейтэнанты СССР
Катэгорыя:Камандзіры партызанскіх злучэнняў, брыгад і атрадаў у гады Вялікай Айчыннай вайны
Плоскаступнёвасць

**Плоскаступнёвасць** — дэфармацыя ступні з устойлівым памяншэннем вышыні яе зводаў да іх амаль поўнага знікнення. Бывае падоўжаная і папярочная (мажліва спалучэнне абедзвюх). Набытую падзяляюць на статычную (ад перагрузкі ў час росту арганізму), рахітычную, траўматычную (пасля пералому шчыкалатак і касцей ступні) і паралітычную (пасля поліяміэліту). Прыроджаная сустракаецца рэдка. Прыкметы: хуткая стамляльнасць ног, боль у ступнях і ацёк ступні. На 2011 г. у Беларусі ад хваробы пакутавала пятая частка дзяцей школьнага ўзросту.

## Папярэджанне 
thumb|300px|След ступні пры ступенях плоскаступнёвасці ад 0-вой да 3-яй
Хваробу прадухіляе нашэнне абутку з гнуткай (натуральнай) скуры на малым абцасе, хаджэнне басанож дома і на рыхлай зямлі (пясок) і мяккай траве, як і выкананне практыкаванняў для ступняў. Падэшва абутку мае быць з натуральнага каўчуку. Нос чаравіка — мяккім і гнуткім. Вусцілка і падкладка — роўнымі і гладкімі. Хатні абутак варта насіць з убудаваным супінатарам калодкі і зашпількамі-сцяжкамі. Таксама карысна ўплываюць масаж ступняў і плаванне.

## Прычыны 
Немачы спрыяе абутак з адкрытай пяткай (сандалі), высокім і касым абцасам, тоўстай і цвёрдай падэшвай. Шкодзіць хаджэнне без абутку па камяністай глебе і асфальце, працяглае стаянне на месцы без рухаў з цяжкімі сумкамі ў руках і нашэнне дома пантофляў з тканіны.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Захворванні апорна-рухальнага апарата чалавека
Катэгорыя:Ступня
Адольф Шніп

**Адольф Шніп** (27 студзеня (30 лістапада) 1906, в. Пугачы, цяпер , Мінская вобласць — , в. Ваўжэньчыцы, Вроцлаўскі павет, Ніжнесілезскае ваяводства, Польшча) — беларускі каталіцкі святар лацінскага і візантыйскага абрадаў з Таварыства Ісуса, адзін з выдаўцоў беларускага рэлігійнага часопісу «Злучэнне», актыўны дзеяч дабрачыннага каталіцкага таварыства «Карытас».

## Паходжанне 
Нарадзіўся на Віленшчыне 30 лістапада 1906 у рымска-каталіцкай сям'і Вінцэнта Шніпа. Паводле сцверджання беларускага пісьменніка Віктара Шніпа, Адольф Шніп — яго кроўны сваяк, ён нарадзіўся і гадаваўся ў яго родных Пугачах Валожынскага раёна. Меў брата, які таксама быў каталіцкім святаром.

## Ва Усходняй місіі айцоў-езуітаў 
Да езуітаў уступіў у Альбярціне 21 лютага 1927 г..

Вядома, што ў 1939 быў таксама прэфектам малой езуіцкай духоўнай семінарыі ў Вільні. Праводзіў духоўныя рэкалекцыі для беларускіх студэнтаў, што навучаліся ў Вільні.

У 1940-41 гг. у Кракаве прайшоў трэці этап выпрабаванняў на шляху сваёй духовай фармацыі (звычайна ў езуітаў гэта 8-10 мес.), які прадугледжаны Канстытуцыяй Таварыства Ісуса перад складаннем вечных зарокаў. Вядома, што затым працаваў на Падляшшы ў Кожухаве.

Наступным месцам служэння кс. Адольфа Шніпа была парафія Найсвяцейшага Сэрца Ісуса ў Жараве (Вроцлаўская архідыяцэзія), дзе ён быў пробашчам у 1951—1953 гг.

Пасля Жарува ў 2-й палове 1950-х ён працаваў пробашчам у парафіі Пекары-Уданін. Быў удзельнікаў усіх з'ездаў і канферэнцый мясцовага каталіцкага дабрачыннага таварыства «Карытас» Вроцлаўскай архідыяцэзіі.

## Узнагароды і памяць 
За актыўную дабрачынную дзейнасць у часы камуністычнай Польшчы кс. Адольф Шніп згодна з ухвалай Рады дзяржавы быў двойчы ўзнагароджаны «Залатым крыжам заслугі» (другі раз гэту ўзнагароду атрымаў 19 ліпеня 1954 г. «з нагоды 10-й гадавіны Народнай Польшчы за заслугі ў грамадскай працы»).

У літургічным календары Легніцкай дыяцэзіі на 2011 год падаеца дзень малітоўнай памяці (дзень смерці) кс. Адольфа Шніпа: 4.01.1985 і мясцовасць, дзе ён пахаваны — Ваўжэньчыцы.

У кнізе ўспамінаў супрацоўнікаў «Карытасу» («Księża Caritas. Wspomnienia») змешчаны ўспаміны кс. Адольфа Шніпа «Znad Dniepru nad Odrę».

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся 30 лістапада
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1906 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Валожынскім раёне
Катэгорыя:Постаці беларускага каталіцтва
Катэгорыя:Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква
Катэгорыя:Езуіты Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Памерлі 4 студзеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1985 годзе
Аляксандр Андрэевіч Станкевіч

**Аляксандр Андрэевіч Станке́віч**, у манастве **Анатолій** ( — ) — беларускі праваслаўны царкоўны дзеяч, гісторык, публіцыст. Кандыдат багаслоўя (1853).

З сям’і святара Мінскай епархіі. У 1853 годзе скончыў Пецярбургскую духоўную акадэмію. У 1848 годзе прыняў манаства. З 1853 года інспектар Мінскай духоўнай семінарыі. У 1860—1868 гадах рэктар Полацкай духоўнай семінарыі. У 1879 годзе настаяцель царквы расійскага пасольства ў Грэцыі. З 1886 года епіскап балцкі. Друкаваў свае гістарычна-публіцыстычныя і багаслоўскія працы ў Мінскіх, Літоўскіх і Гродзенскіх «Епархиальных ведомостях».

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Гісторыкі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Публіцысты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Рэктары навучальных устаноў Рускай праваслаўнай царквы
Катэгорыя:Кандыдаты багаслоўя
Катэгорыя:Праваслаўныя багасловы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Праваслаўныя багасловы Беларусі
Мсціслаў Адамавіч Камінскі

**Мсціслаў Адамавіч Камінскі** (, фальварак Радзецк, Вількамірскі павет, Віленская губерня — ) — беларускі этнограф, фалькларыст і публіцыст.

У 1860—1862 вучыўся ў Варшаўскай медыка-хірургічнай акадэміі. Супрацоўнічаў у газеце «Вілейскі веснік», часопісах «Ілюстраваны штотыднёвік», «Калоссе», «Варшаўская бібліятэка». Даследаваў матэрыяльную і духоўную культуру беларускага, літоўскага і польскага народаў. У артыкулах «Дзяды», «Некалькі словаў пра звычаі народу ў Мінскай губерні» падаў цікавыя звесткі пра побыт, абрады, звычаі, адзенне і фальклор беларусаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі
Катэгорыя:Славісты Беларусі
Катэгорыя:Этнографы Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Маладняк (часопіс)

**«Маладняк»** — літаратурна-мастацкі і грамадска-палітычны часопіс, які выдаваўся ў 1923—1932 гадах. Першы нумар часопіса выйшаў 15 жніўня 1923 года пад рэдакцыяй М. Чарота і А. Вольнага. Спачатку выдаваўся як орган КСМБ.

Друкаваў творы беларускіх пісьменнікаў, пераклады твораў пісьменнікаў іншых краін, класікаў сучаснай літаратуры, артыкулы па пытаннях беларускай літаратуры і мастацтва. У часопісе друкаваліся творы Я. Купалы, Андрэя Александровіча, 3мітра Астапенкі, Cымона Баранавых, Петруся Броўкі, Платона Галавача, Пятра Глебкі, Аляксея Гурло, Уладзіміра Дубоўкі, Алеся Дудара, Міхася Зарэцкага, Алеся Звонака, Васіля Каваля, Кандрата Крапівы, Аркадзя Куляшова, Максіма Лужаніна, Міхася Лынькова, Рыгора Мурашкі, Міколы Нікановіча, Язэпа Пушчы, Янкі Скрыгана, Паўлюка Труса, Уладзіміра Хадыкі, Міколы Хведаровіча, Міхася Чарота, Кузьмы Чорнага і інш. У розны час у рэдагаванні часопіса прымалі ўдзел А. Александровіч, А. Вольны, П. Галавач, А. Дудар, В. Каваль, А. Маркоўка, Р. Мурашка, М. Чарот і інш.

Выходзіў тыражом 2500 асобнікаў. Планавалася выпускаць часопіс штомесячна, аднак у 1923 годзе выйшаў толькі адзін нумар, у 1924 — чатыры. Толькі ў 1928 годзе выйшлі 12 кніжак.

У 1923—1925 гадах друкаваны орган ЦК ЛКСМБ, у 1926 — ЦК КП(б)Б і ЦК ЛКСМБ, у 1926—1928 — Цэнтральнага бюро літаратурнага аб’яднання «Маладняк», у 1928—1932 — БелАПП, у 1932 — аргкамітэта Саюза савецкіх пісьменнікаў БССР.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1923 годзе
Катэгорыя:Часопісы Беларусі на беларускай мове
Катэгорыя:Зніклі ў 1932 годзе
Язэп Падабед

**Язэп Тодаравіч Падабед** (псеўданімы: *Аркадзь Чабор*, *Аркадзь Чобар*; лістапад , в. Ванькоўшчына, Ігуменскі павет, Мінская губерня, цяпер , Мінская вобласць — 15 чэрвеня 1938 ?) — беларускі паэт, публіцыст.

## Біяграфія 
У 1925 годзе скончыў МБПТ. Працаваў у Клімавічах Магілёўскай вобласці ў рэдакцыі акруговай газеты «Наш працаўнік». Публікаваць вершы пачаў у 1924 годзе; друкаваўся на старонках часопісаў «Маладняк» і «Полымя». Выступаў таксама з рэцэнзіямі і публіцыстыкай. Быў членам «Маладняка»; уваходзіў у рэдкалегію «Маладняка Калініншчыны». Пасля 1928 г. яго публікацыі ў перыёдыцы зніклі. Арыштаваны ў 1936 годзе. Некаторы час знаходзіўся ў адным канцлагеры з Я. Кіпелем. Далейшы лёс не апісаны ў друкаваных жыццяпісах.

13 снежня 1937 арыштаваны, 20 траўня асуджаны па артыкуле 72 «а» КК БССР на 7 гадоў зняволення. Адпраўлены з Віцебскай турмы ва Ухтпечлаг, дзе быў 22 чэрвеня. Жыў у Жураўлёве Чалябінскай вобласці Расіі. Памёр 15 чэрвеня 1938 года.

## Творы 
* Вершы. Мн., 1926.

## Літаратура 
* ПАДАБЕД Язэп Тодаравіч  // 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Яўген Рэўт

**Яўген Рэўт** (1899 — люты 1922) — беларускі ваенны, удзельнік Слуцкага Збройнага чыну. 

Малодшы афіцэр. Пасля Першай Сусветнай вайны жыў у Слуцку. Пад час знаходжання палякаў у Слуцкім павеце расклейваў беларускую літаратуру ў вёсцы Горкі. 

Пад час Слуцкага паўстання — памочнік начальніка контрразведкі слуцкіх паўстанцаў. Пасля ўцёкаў начальніка контрразведкі Чайкі да бальшавікоў, Рада Случчыны 3—4 снежня 1920 пастанавіла арыштаваць Анастаса Анцыповіча, Антона Мірановіча і Я. Рэўта. Іх абвінавацілі ў сувязях з Булак-Балаховічам і польскай дыфензівай. Пасля арышту Я. Рэўт быў вызвалены ад пасады.

У 1921 схоплены ГПУ і ў лютым 1922 расстраляны.

## Літаратура 
* Слуцкі збройны чын 1920 у дакумантах і ўспамінах. Мінск, Медысонт, 2006.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1899 годзе
Катэгорыя:Удзельнікі Слуцкага паўстання
Катэгорыя:Памерлі ў 1922 годзе
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Расстраляныя
Касцёл Святых Ганны і Барбары на Дольнім замку (Вільнюс)

**Касцёл Святой Ганны на Дольнім замку** — помнік ранняй і позняй готыкі ВКЛ.

## Гісторыя 
Касцёл на плошчы Віленскага Дольняга замка пачаў будавацца ў кан. XIV — пач. XV стст. У 1551 годзе па загадзе Жыгімонта II Аўгуста пачытаецца будаўніцтва новага мураванага касцёла Святых Ганны і Барбары. У 1661 годзе незавершаны дагэтуль храм быў разабраны.

## Архітэктура 
Першы храм часоў Ягайлы быў амаль ідэнтычны першаму касцёлу Св. Станіслава: прамавугольны невялікі кафалікон умацаваны контрфорсамі і падзелены чатырма апорнымі слупамі на 3 нефы, з выцягнутай гранёнай апсідай з поўдня і квадратнай вежай з захаду. Храм Жыгімонта II будаваў італьянскі архітэктар Дж. Чыні ў стылі рэнесансу са шматлікімі элементамі готыкі. З-за смерці караля-фундатара храм так і не быў дабудаваны.

Ганна
Вільня
Вільня
Катэгорыя:Зніклі ў  1661 годзе
Царква Раства Багародзіцы (Грэск)

**Царква Раства Багародзіцы** — царква ў Грэску Слуцкага раёна Мінскай вобласці.

## Гісторыя 
Грэская Царква Раства Багародзіцы — царква ўпершыню згадваецца ў 1590 годзе. Пасля Берасцейскай уніі стала грэка-каталіцкаю царквою.

Пасля Другога падзелу Рэчы Паспалітай ў 1793 годзе і далучэння Случчыны да Расійскай імперыі царква і яе парафія былі пераведзены ў праваслаўе. Гэтак у 1795 годзе былі далучаны да праваслаўе прыпісныя цэрквы ў вёсках Ануфровічах і Куліках, а ў 1800 годзе да праваслаўя далучылі самую Царкву Раства Багародзіцы .

У 1848 годзе ў выніку пажару царква згарэла, пасля чаго быў пабудаваны новы будынак яе.
 
У 1933 бальшавікі зруйнавалі царкву . Святар Уладзімір Ляляўскі, які працаваў у храме з 1917 года — арыштаваны і прысуджаны .

## Сучаснасць 
У 1998 годзе ў будынку колішняга кінатэатра адчыненая парафія Царквы Раства Багародзіцы .

## Цікавыя факты 
У Царкве Раства Багародзіцы ад 2002 года міраструменяць цудадзейны абраз Казанскай Маці Божае  і рэпрадукцыя абраза «Неспатольны Кубак» .

## Літаратура 
* Мікіцінскі У. Дванаццаць дзён краязнаўчага вандравання: м. Грэск // Наш край. 1929. № 1 (40). С. 38 — 42.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Уніяцкія храмы Беларусі
Катэгорыя:Грэск
Катэгорыя:Храмы Слуцкай епархіі
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Слуцкага раёна
Спіс храмаў Бабруйска

## Спасылкі 
Катэгорыя:Спісы:Бабруйск
Катэгорыя:Храмы Бабруйска
Аляксей Васільевіч Гурло

**Аляксей Васільевіч Гурло** (,  — ) — дырэктар Беларускага дзяржаўнага інстытута народнай гаспадаркі (БДІНГ) у 1933—1935.

## Біяграфія 
З сялян. Ад 1913 працаваў паштальёнам. У 1922 паступіў на рабфак пры БДУ, а пасля яго сканчэння — у БДУ, які скончыў у 1929. Пасля сканчэння ўніверсітэту быў прызначаны дэканам рабфака і адначасова вучыўся на завочным аддзяленні аспірантуры Акадэміі навук. Напачатку 1933 быў прызначаны першым дырэктарам створанага Інстытуту народнай гаспадаркі пры Дзяржплане БССР.

Увосень 1935 выключаны з ВКП(б), членам якой з’яўляўся з 1919. 13 лістапада 1935 быў арыштаваны і 14 мая 1936 адмысловай нарадай пры НКУС СССР асуджаны за махлярства на тры гады пазбаўлення волі. Пакаранне адбыў у Комі ССР. Вызвалены з месцаў зняволення ў студзені 1939.

У 1939—1941 працаваў у Магілёўскай абласной планавай камісіі.

У 1941 быў мабілізаваны ў шэрагі Чырвонай Арміі, дзе праходзіў службу да верасня 1945.

Пасля дэмабілізацыі працаваў памочнікам старшыні Магілёўскага аблвыканкама, з 1947 — начальнікам аддзела Магілёўскага аблспажыўсаюзу. 23 лістапада 1956 судовай калегіяй Вярхоўнага Суда БССР пастанова адмысловай нарады пры НКУС СССР ад 14 мая 1936 адносна Гурло было адменена і справа спынена за адсутнасцю ў яго дзеяннях складу злачынства.

## Узнагароды 
* Медаль «За баявыя заслугі»
* Медаль «За абарону Масквы»
* Медаль «За вызваленне Варшавы»
* Медаль «За ўзяцце Берліна»
* Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»

## Спасылкі 
* Інфармацыя на сайце БДЭУ 

Катэгорыя:Рэктары БДЭУ
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Мікола Нікановіч

**Міко́ла Нікано́віч** (, вёска Кляннік, Смалявіцкі раён, Мінская вобласць — ?) — беларускі пісьменнік, перакладчык.

## Біяграфія 
» ў кабінеце рэдакцыі газеты «Чырвоная Зьмена». Злева направа: Мікола Нікановіч, Сымон Куніцкі, Пятрусь Броўка (?), Уладзіслаў Галубок]]
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Вучыўся ў Клянніцкай пачатковай школе, затым — у Ігумене (цяпер Чэрвень) у гімназіі. Удзельнічаў у партызанскай барацьбе супраць польскіх акупантаў на Беларусі. Пасля грамадзянскай вайны быў настаўнікам у роднай вёсцы. У 1928 г. прыехаў у Мінск і стаў працаваць стылістам у рэдакцыі газеты «Чырвоная змена». У 1933 г. рэпрэсіраваны. Высланы за межы Беларусі. Працаваў у рэдакцыях газет «Уральский рабочий», «Советский Дон». У 1942 г. прызваны ў Савецкую Армію. Удзельнічаў у Вялікай Айчыннай вайне. Рэабілітаваны 24.08.1956 г. Вярхоўным Судом БССР.

У кастрычніку 1944 г. прапаў без вестак на тэрыторыі Чэхаславакіі.

## Творчасць 
Першае апавяданне апублікаваў у 1923 г. (газета «Савецкая Беларусь»). Аўтар зборнікаў апавяданняў «Золак» (1926), «Радасць» (1926), «Крык працы» (1928), «Вясновы прамень» (1929), аповесцей «Мяцеліца» (1930), «У паўстанцаў» (1931), кнігі выбраных твораў «Летнім днём» (1960) і кнігі апавяданняў, аповесцей і замалёвак «Светлая даль» (1985).

Пераклаў на беларускую мову аповесці А. Неверава «Ташкент — горад хлебны» (1930), А. Дончанкі «Ударны атрад» (1933), кнігу Е. Бурчэ «Прыгоды ў паветры» (1932).

Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Смалявіцкім раёне
Катэгорыя:Партызаны
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Зніклыя без вестак
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Рэдактары Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі СССР
Прэрыя

thumb|right|300px
**Прэрыя** ( «сенажаць», «лужок») — паўночнаамерыканская форма стэпу, вегетацыйная зона на Сярэднім Захадзе ЗША і Канады. Складае ўсходні край Вялікіх раўнін. Сустракаюцца таксама і невялікімі ізаляванымі арэаламі (напрыклад, Джэксанскія прэрыі ў штаце Місісіпі).
Абмежаваная вегетацыя, якая выяўляецца ў рэдкасці дрэў і кустоў, абумоўлена ўнутракантынентальным размяшчэннем і Скалістымі горамі, якія засланяюць прэрыю з захаду ад ападкаў. З гэтай акалічнасцю звязаны засушлівыя кліматычныя ўмовы.

## Фаўна прэрый 
Прэрыі раней насялялі мільёны бізонаў. Да канца XIX стагоддзя белыя пасяленцы практычна вынішчылі іх, знішчыўшы такім чынам жыццёвую і культурную аснову шматлікіх індзейскіх плямёнаў. Таксама характэрным жыхаром прэрый з'яўляюцца лугавыя сабачкі, каёты.

У сучаснасці прэрыя з’яўляецца велізарныя слабаарошаныя штучна тэрыторыі, якія выкарыстоўваюцца ў сельскагаспадарчых мэтах. На іх вырошчваецца пшаніца, кукуруза і іншыя аграрныя культуры.

## Гл. таксама 
* Пампасы
* Саванна
* Стэп

## Спасылкі 
Катэгорыя:Геаграфія Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Стэпы
Рэдкалессе

thumb|Рэдкалессе
**Рэдкале́ссе** — тып лесу, які характарызуецца адноснай невысокай шчыльнасцю дрэў, якія стаяць адно ад аднаго на значнай адлегласці і не ўтвараюць самкнутага ляснога полага.

Рэдкалессі звычайныя ў паўночнай мяжы лесу Еўразіі і Паўночнай Амерыкі, дзе з'яўляюцца складовай часткай лесатундры.

У горах рэдкалессі размяшчаюцца на межах ляснога і субальпійскага паясоў. Сустракаюцца ў прыгранічных абласцях пустынь і паўпустынь ва ўсіх частках свету, напрыклад, у Афрыцы, Паўднёвай Амерыцы і Аўстраліі рэдкастойныя, часта нізкарослыя лясы, утвораныя сухімі і калючымі драўнянымі раслінамі, таксама могуць зваць рэдкалессем.

Рэдкалессі разнастайныя па складзе, у залежнасці ад геаграфічнага месцазнаходжання, вышыні над узроўнем мора і гідралагічнай сітуацыі могуць складацца з розных парод дрэў. У паўночных шыротах нярэдкія яловыя, лістоўнічныя ці бярозавыя рэдкалессі. У горных раёнах Закаўказзя сустракаюцца міндальныя, фісташкавыя. У Сярэдняй Азіі рэдкалессі могуць быць сфарміраваны саксаулам, тамарыксам ці арчай.

Іншы тып лесу, утвораны невысокімі дрэвамі з дэфармаванымі стваламі і сцелючымі дрэўцамі ды хмызнякамі, звычайна называюць крывалессем.

## Літаратура 
* 
* Воробьев Г.И. Лесная энциклопедия / Ред.кол.: Анучин Н.А., Атрохин В.Г., Виноградов В.Н. и др.. — М.: Сов. энциклопедия, 1986. — Т. 2. — 631 с.

Катэгорыя:Тыпы лесу
Катэгорыя:Біёмы
Меса (Арызона)

**Ме́са** ( //) — горад у штаце Арызона, ЗША, прыгарад Фінікса. Трэці па колькасці жыхароў (460155 чалавек па стане на 2006 год) горад Арызоны пасля Фінікса і Тусана.

Меса — адзін з гарадоў ЗША з самым хуткім ростам насельніцтва, у XXI стагоддзі ўвайшоў у лік 40 найбуйнейшых гарадоў краіны. Насельніцтва Месы большае, чым у такіх больш вядомых гарадах ЗША, як Кліўленд, Маямі, Тампа ці Мінеапаліс. Нягледзячы на гэта, Меса працягвае заставацца «спальным раёнам».

thumb|left|250px|Храм Цэрквы Ісуса Хрыста Святых апошніх дзён у Месе

Горад заснаваны мармонамі-перасяленцамі ў 1878 годзе і сярод жыхароў Месы па-ранейшаму каля 10 % — мармоны. Іх Царкве належыць адзін з найстарэйшых храмаў горада.

## Насельніцтва 
Паводле перапісу насельніцтва ЗША ў 2010 годзе, расавы склад Месы:
* Белыя — 77,1%
* Лацінаамерыканцы — 26,5%
* Афраамерыканцы — 3,5%
* Карэнныя амерыканцы — 2,4%
* Азіяты — 1,9%
* Гавайцы — 0,4%
* Іншыя расы — 5,8%
* Дзве і больш расы — 3,4%

## Славутасці 
* Арызонскі музей прыродазнаўчай гісторыі

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* Амерыканскія гарады і прыгарады змяняюцца ролямі
* Пра мармонскі храм у Месе 

Катэгорыя:Гарады Арызоны
Правінцыі і тэрыторыі Канады

400px|thumb|Гісторыя фарміравання бягучага адміністрацыйнага падзелу Канады
**Канада** складаецца з дзесяці **правінцый** і трох **тэрыторый**.

**Правінцыі** — гэта дзяржавы, якія існуюць на падставе канадскай канстытуцыі і валодаюць вышэйшай уладай у рамках сваёй кампетэнцыі, незалежна ад федэральнага ўрада.

**Канадскія тэрыторыі** — гэта адміністрацыйныя адзінкі, якія знаходзяцца ў распараджэнні канадскага федэральнага Парламента, які звычайным законам падае некаторыя паўнамоцтвы іх мясцовым адміністрацыям.

Дзесяць сучасных правінцый: Альберта, Брытанская Калумбія, Квебек, Манітоба, Новая Шатландыя, Нью-Брансуік, Ньюфаўндленд і Лабрадор, Антарыа, Востраў Прынца Эдуарда і Саскачэван. Тры тэрыторыі: Нунавут, Паўночна-Заходнія тэрыторыі і Юкан.

## Правінцыі і тэрыторыі 
У табліцы адзінкі пералічаны ў парадку далучэння да Канадскай канфедэрацыі.
Паўночна-Амерыканская пліта

thumb|right|Літасферныя пліты. Паўночна-Амерыканская пліта паказана карычневым колерам.
**Паўночна-Амерыканская пліта** — літасферная пліта, якая ўтрымлівае кантынент Паўночная Амерыка, паўночна-заходнюю частку Атлантычнага акіяна, частку Паўночна-Усходняй Сібіры і прыкладна палову Паўночнага Ледавітага акіяна. Заходняя межа пліты галоўным чынам прадстаўлена працяглай зонай субдукцыі, у якой паглынаецца акіянічная кара Ціхаакіянскай пліты і пліты Хуан дэ Фука. Усходняя мяжа пліты праходзіць па Сярэдне-Атлантычным хрыбце. Таксама Паўночна-Амерыканская пліта рухаецца з хуткасцю 4.333 см у год.

Катэгорыя:Тэктанічныя пліты
Катэгорыя:Геалогія Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Геалогія Атлантычнага акіяна
Янка Светлячок

**Янка Светлячо́к** (сапр. — **Іван Яфімавіч Гаеўскі**; , в. Замужанне, Барысаўскі павет, Мінская губерня, цяпер  — , Плешчаніцы, Лагойскі раён, Мінская вобласць) — паэт, публіцыст, настаўнік.

## Біяграфія 
Паходзіў з сям’і вясковага сталяра, быў старэйшым з 12 дзяцей. Вучыўся спачатку ў Лошніцы, потым у Барысаве. У 1908 годзе паступіў у Віленскі настаўніцкі інстытут, дзе пазнаёміўся з беларускім адраджэнскім рухам, наведваў рэдакцыю «Нашай Нівы». У 1912 годзе скончыў інстытут і вярнуўся ў родныя мясціны, настаўнічаў у вёсцы Чмялевічы на Лагойшчыне.

Падчас Першай сусветнай вайны прызваны на фронт. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі добраахвотна запісаўся ў Чырвоную Армію, удзельнічаў у грамадзянскай вайне. Нядоўга працаваў у Барысаўскім ваенкамаце і вярнуўся да педагагічнай дзейнасці. У 1930 годзе скончыў Мінскі педагагічны інстытут. Працаваў дырэктарам Каменскай школы ў Лагойскім раёне. Арыштаваны 27 жніўня 1937. Асуджаны 23 лістапада 1937 года тройкай НКУС як «член контррэвалюцыйнай арганізацыі» і за «шкодніцтва» да 10 гадоў ППЛ. Этапаваны ў Паўднёвы лагер НКУС. Вызвалены 5 красавіка 1940 года. Вярнуўся на радзіму. Пасля вайны працаваў матэматыкам у школе № 1 г.п. Плешчаніцы. Рэабілітаваны Пракуратурай БССР 31 мая 1989.

Быў жанаты на Алене Станіславаўне Жардэцкай.

## Творчасць 
У 1909—1915 гады Янка Светлячок быў сталым карэспандэнтам газеты «Наша Ніва». Яго допісы мелі краязнаўчы характар. Ёсць здагадка, што ён мог асабіста быць знаёмым з Янкам Купалам, а найбольш з вядомым бібліяфілам Рамуальдам Зямкевічам. Збіраў фальклор на Барысаўшчыне і Лагойшчыне. Пісаў вершы. Некаторыя з іх друкаваліся ў «Нашай Ніве» і «Беларускім календары за 1914 год». Вершы, пераважна сюжэтныя былі прысвечаны працоўным. У сваім найбольш вядомым паэтычным творы — вершы «З заработкаў» — Я. Светлячок апісаў трагічнае здарэнне з цяжкага і рызыкоўнага жыцця плытагонаў.

Пасля зняволення творчасцю не займаўся.

## Літаратура 
* Светлячок Янка // Беларускія пісьменнікі: Біябібліягр. слоўн. У 6 т. Т. 5. Пестрак — Сяўрук / Б 43 Ін-т літ. імя Я. Купалы АН Беларусі; Беларус. Энцыкл.; Нацыянальны навукова-асветны цэнтр імя Ф. Скарыны. Пад рэд. А. В. Мальдзіса; Рэдкал.: І. Э. Багдановіч і інш. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 308—309. — 480 с ISBN 5-85700-168-4
* 
* *Каханоўскі Г. А.* Адчыніся, таямніца часу. — Мн., 1984.

## Спасылкі 
* Светлячок Я. Знойдзеныя творы
* Гаеўскі Іван Явімавіч  // 

Катэгорыя:Асобы, вядомыя пад літаратурнымі псеўданімамі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Барысаўскім раёне
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Пліта Какос

thumb|200px|Карта літасферных пліт
thumb|200px|left|Пліты Какос і Карыбская
**Пліта Какос** — літасферная пліта, размешчаная ва ўсходняй частцы Ціхага акіяна ад паўвострава Каліфорнія да Панамскага перашыйка. Зямная кара акіянічнага тыпу. Заходняй мяжой пліты з'яўляецца спрэдынгавы хрыбет Усходне-Ціхаакіянскага падняцця. На ўсходзе пліта падсоўваецца пад Карыбскую літасферную пліту. У зоне субдукцыі адбываюцца частыя землетрасенні.

Какос, пліта
Усходне-Ціхаакіянскае падняцце

thumb|right|300px|Усходне-Ціхаакіянскае падняцце
**Усходне-Ціхаакіянскае падняцце** — падводны сярэдзінна-акіянічны хрыбет у Ціхім акіяне. Актыўная сейсмічная зона. Называецца падняццем (а не хрыбтом) з-за вялікай шырыні і працягласці схілу. Мае выгляд шырокага вала з вузкай прыпаднятай грэбневай зонай. Даўжыня ўзняцця каля 7600 км, шырыня 850 км. Найвышэйшы пункт востраў Пасхі — 539 метраў над узроўнем акіяна. Глыбіні ля падножжа падняцця 3500 — 4000 метраў. Мінімальная глыбіня над грэбнем — 732 метра.

Адрозніваецца слабавыяўленымі рыфтавымі далінамі пры ўдзеле ў фарміраванні рэльефу зон папярочных разломаў. У адрозненне ад іншых сярэдзінна-акіянічных хрыбтоў, зрушаны да ўсходняй ускраіны акіяна.

Уздоўж Усходне-Ціхаакіянскага падняцця маюцца гідратэрмальныя крыніцы і чорныя курцы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Акіянічныя хрыбты
Катэгорыя:Ціхі акіян
Светлахвойны лес

**Светлахвойны лес** — лес, дзе галоўнымі лесаўтваральнымі пародамі з'яўляюцца святлалюбныя хвойныя драўняныя пароды (хвоя, лістоўніца).
Шырока распаўсюджаны ў Расіі, Скандынаўскіх краінах, ЗША, Канадзе.
Ажурнасць крон і адносна невялікая самкнутасць полагу прапускаюць большую колькасць ападкаў і святла, чым у цёмнахваёвых і змяшаных хвойных лясах, лепш выграваюцца глебы. Таму наглебавае покрыва і падлесак развіваюцца больш інтэнсіўна, падзолаўтваральны працэс адбываецца хутчэй, не накопліваецца грубы перагной і ў выніку глебы больш урадлівыя. 
Светлахвойныя насаджэнні часцей аднаўзроставыя, таму што падрост святлалюбных парод дрэнна захоўваецца пад полагам лесу. Аднак нізавыя пажары, якія цыклічна паўтараюцца, садзейнічаюць фарміраванню рознаўзроставых дрэвастояў у светлахвойных лясах.

**Лістоўнічны лес** расце ад засушлівых стэпаў да зоны лесатундры і верхняй мяжы лесу ў горах. Паверхневая каранёвая сістэма лістоўніцы дазваляе ім існаваць ва ўмовах вечнай мерзлаты, наімховых балотых. Распаўсюджваецца на поўнач далей за іншыя драўняныя пароды. Лістоўніца - самая распаўсюджаная лесаўтваральная парода і адзінае іглічнае дрэва з ігліцай, якая ападае на зіму.

**Хваёвы лес** расце галоўным чынам ва ўмеранай лясной і лесастэпавай зоне Паўночнага паўшар'я, таксама сустракаецца ў тропіках і субтропіках..

## Гл. таксама 
*Хвойных лясоў
*Светлахвойная тайга
*Тайга
*Ядлаўцовы лес

## Крыніцы 
Катэгорыя:Тыпы лесу
Лаплацкая нізіна

**Лаплацкая нізіна** () — нізіна ў Паўднёвай Амерыцы. На яе тэрыторыі размешчаны Парагвай і Уругвай, паўднёвы ўсход Балівіі, поўдзень Бразіліі і поўнач Аргенціны.

Плошча ацэньваецца больш за ў 3 млн км², другая ў Паўднёвай Амерыцы пасля Амазонскай. Агульны кірунак з поўначы на поўдзень. Пераважныя вышыні 0 — 200 м. Нізіна з'яўляецца часткай басейна рэк Парана, Уругвай і драбнейшых рэк і іх прытокаў, якія ўпадаюць у эстуарый Ла-Плата. Распасціраецца з поўначы на поўдзень прыкладна на 2400 км, а з усходу на захад на 900 км. Паўночныя і ўсходнія вобласці больш узвышаныя і сухія. На паўночным усходзе нізіна пераходзіць у Гран-Чака, на поўдні і паўднёвым усходзе — у Пампасы. На поўначы і паўночным усходзе нізіна абмежавана Бразільскім нагор'ем. Тэрыторыя, абмежаваная рэкамі Парана, Ігуасу і Уругвай завецца Аргенцінскім Міжрэччам.

Клімат на большай тэрыторыі вільготны, на поўначы — трапічны, на поўдні — субтрапічны. Нізіна багністая, утворана наносамі рэк. На поўначы (Пантанал) рэдкалессі, балоты (самая вялікая забалочаная тэрыторыя ў свеце), на поўдні — светлыя лясы, прэрыі і стэпы. У рэгіёне развіта сельская гаспадарка.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Басейн Ла-Платы
Катэгорыя:Раўніны Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Рэльеф Аргенціны
Катэгорыя:Геаграфія Балівіі
Катэгорыя:Геаграфія Бразіліі
Катэгорыя:Геаграфія Парагвая
Катэгорыя:Геаграфія Уругвая
Катэгорыя:Нізіны паводле алфавіта
Медыцынская генетыка

**Медыцынская генетыка** — раздзел генетыкі чалавека, які вывучае спадчынныя хваробы, прычыны іх узнікнення, шляхі пашырэння, метады папярэджання, дыягностыкі і лячэння, ролю спадчынных структур у развіцці іншых хвароб, а таксама зваротны ўплыў паталагічных фактараў і знешняга асяроддзя на спадчынны апарат чалавека. Выкарыстоўвае метады *агульнагенетычныя* і *спецыяльныя* (блізнятны, генеалагічны, цытагенетычны, біяхімічны, папуляцыйна-статыстычны і інш.).

## Гісторыя 
Медыцынская генетыка пачала развівацца ў пачатку 20 ст., калі былі сфарміраваны асноўныя палажэнні тэорый мутацыі, храмасомнай, папуляцыйнай і эвалюцыйнай спадчыннасці, устаноўлены яе матэрыяльныя носьбіты.

Вядомыя генетыкі ў СССР— С. Р. Левіт, С. М. Давыдзенкаў, С. Н. Ардашнікаў, М. С. Навашын і інш.

### На Беларусі 
На Беларусі распрацоўкі па медыцынскай генетыцы вядуцца з 1960-х у Інстытуце генетыкі і цыталогіі АН, медыцынскіх установах ВНУ. Даследавалася: генетыка злаякасных пухлін і імунагенетыка (М. В. Турбін, Г. В. Краскоўскі, А. Ю. Бранавіцкі), роля храмасомных парушэнняў у патагенезе спантанных абортаў і анамалій развіцця (Ю. В. Гулькевіч), месца спадчынных фактараў у развіцці некаторых дзіцячых хвароб (І. Н. Усаў), анамалій мочапалавой сістэмы (М. Я. Саўчанка), лейкозаў (А. І. Свірноўскі) і інш.; аналізуюцца метады геннай інжынерыі як найбольш перспектыўныя ў лячэнні спадчынных хвароб.

Наладжана сістэма медыка-генетычнага кансультавання насельніцтва, у т.л. асоб з абцяжаранай спадчыннасцю, на базе рэспубліканскага медыка-генетычнага цэнтра ў Мінску, адпаведных кансультацый і кабінетаў у абласных гарадах. Працуе НДІ спадчыннасці і прыроджанных захворванняў.

## Літаратура 
*
Маскара

**Маскара** (араб. معسكر‎, фр. Mascara) — горад на паўночным захадзе Алжыра, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай правінцыі. Размешчаны на рацэ Хобра.

Маскара - адміністрацыйны, гандлёвы і камерцыйны цэнтр. Насельніцтва - 150 000 чалавек (2008).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Алжыра
Крыніца

**Крыні́ца** — шматзначнае паняцце.

* Крыніца — выхад падземных вод на паверхню.
** Гідратэрмальныя крыніцы сярэдня-акіянічных хрыбтоў

## Вядомыя асобы 
* Антук Крыніца — беларускі акцёр.

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Крыніца — вёска ў Пружанскім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Крыніца — былы пасёлак у Слаўгарадскім раёне
* Мінская вобласць:
** Крыніца 1 — вёска ў Вілейскім раёне
** Крыніца 2 — вёска ў Вілейскім раёне
** Крыніца — вёска ў Ракаўскім сельсавеце Валожынскага раёна
** Крыніца — вёска ў Сакаўшчынскім сельсавеце Валожынскага раёна
** Крыніца — вёска ў Капыльскім раёне
** Крыніца — вёска ў Маладзечанскім раёне
** Крыніца — вёска ў Рудзенскім сельсавеце Пухавіцкага раёна
** Крыніца — былая вёска ў Навасёлкаўскім сельсавеце Пухавіцкага раёна
** Крыніца — былая вёска ў Смалявіцкім раёне
** Крыніца — вёска ў Чэрвеньскім раёне

### Расія 
* Крыніца — сяло ў Пшадскай сельскай акрузе Геленджыка.

### Украіна 
* Крыныця — вёска ў Хмільныцкім раёне Хмяльніцкай вобласці.
* Біла Крыныця — пасёлак гарадскога тыпу ў Бэрыслаўскім раёне Херсонскай вобласці.

## Вадаёмы 
### Беларусь 
* Крыніца — рака ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці.
* Крыніца — вадасховішча ў Мінскім раёне.
* Крыніца — возера ў Салігорскім раёне Мінскай вобласці.

## Складаныя паняцці 
* Крыніца бесперабойнага сілкавання
* Крыніца гонару — паняцце з гісторыі права
* Крыніца права — юрыдычнае паняцце
* Крыніца сілкавання — радыёэлектронная прылада, прызначанае для забеспячэння розных прылад электрычным сілкаваннем
* Іонная крыніца — прылада для атрымання накіраваных струменяў (пучкоў) іонаў
* «Крыніца цяпла» — сінгл беларускага музычнага праекту UltraВожык.
* Аднаўляльныя крыніцы энергіі

## Крыніца інфармацыі 
* Крыніцазнаўства
* Будыйскія крыніцы
* Крыніцы ведаў пра Рымскую імперыю
* Юрыдычныя крыніцы

## Іншае 
* Крыніца (ансамбль народных інструментаў)
* ААТ «Крыніца» — беларускі бровар у Мінску.
* «Крыніца» — газета беларускіх хрысціянскіх дэмакратаў (БХД) у 1917—1940 гадах.
* «Крыніца» — беларускі часопіс.
* «Крыніцы» — савецкі фільм 1964 года.
Бабча

**Бабча**:
* вёска Бабча, вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці.
* Возера Бабча, возера ў Лепельскім раёне
Фурман

**Фурман** — шматзначны тэрмін.

* Фурман — чалавек, які кіруе коньмі ў запрэжанай фурманцы; вазак.

## Прозвішча 
* Аляксандр Самуйлавіч Фурман (1890—1964) — урач-пульманолаг. Доктар медыцынскіх навук (1936), прафесар.
* Васіль Іванавіч Фурман — расійскі архітэктар
* Іван Пятровіч Фурман — беларускі мастацтвазнавец і краязнавец
* Сямён Абрамавіч Фурман — савецкі шахматны трэнер, гросмайстар
Лінія Уолеса

**Лінія Уолеса** — заходняя мяжа біягеаграфічнай пераходнай зоны паміж Азіяцкай і Аўстралійскай фаўнай, пралягае паміж астравамі Балі і Ламбок, паміж Барнеа і Сулавесі. Названа ў гонар навукоўца-біёлага Альфрэда Расела Уолеса, які даследаваў астравы Інданезіі паміж 1854 і 1862 гадамі. Першым даследчыкам, які паказаў на існаванне і месцазнаходжанне падобнай падзяляльнай лініі, быў, аднак, арнітолаг Філіп Латлі Склейтэр у 1857 г.

На ўсходзе пераходная зона абмежавана Лініяй Лідэкера, якая аддзяляе Малукскія і Малыя Зондскія астравы ад Новай Гвінеі. Пераходная зона вельмі цікавая, з прычыны таго, што і на сушы і ў моры ў ёй сустракаецца мноства эндэмічных відаў. Гэты рэгіён ахоплівае 346 тысяч км² і адносіцца да так званых *Hotspots* — ключавых рэгіёнаў Зямлі з найбольшай біяразнастайнасцю. Часткова фаўна і флора ў ім знаходзіцца пад сур’ёзнай пагрозай знікнення. Да прыкладу, 62 % відаў млекакормячых, 27 % птушак, 62 % паўзуноў і 76 % земнаводных, якія насяляюць востраў Сулавесі, з’яўляюцца эндэмікамі і знаходзяцца пад пагрозай вымірання. На Сулавесі і на ўсход ад яго жывуць сумчатыя, роднасныя аўстралійскім кенгуру і посумам, у той час як на захад ад гэтага вострава, на Барнеа, іх не існуе.

У эпоху апошняга ледавіковага перыяду размешчаныя на захад ад лініі Уолеса вострава Суматра, Ява, Балі і Барнеа былі звязаны з азіяцкім кантынентам, а некаторыя з астравоў на ўсход ад яе, у тым ліку Новая Гвінея — з аўстралійскім. Такім чынам, на астравы на ўсход ад лініі Уолеса з абодвух бахоў маглі распаўсюджвацца віды, якія жылі там.

## Гл. таксама 
* Уалесія
* Сундаланд
* Сахул

Катэгорыя:Геаграфія Інданезіі
Катэгорыя:Біягеаграфія