open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кенгуру (конкурс)

**Кенгуру** — матэматычнае спаборніцтва для навучэнцаў школ.

## Гісторыя 
Ідэя конкурса належыць австралійскаму матэматыку і педагогу Пітэру Халарану (1931—1994). Ён прапанаваў падзяліць заданні па катэгорыям складанасці і зрабіць іх у форме тэста з выбарам адказаў.

Такія спаборніцтва праводзіліся ў Аўстраліі з сярэдзіны 1980-х; у 1991 годзе конкурс быў праведзены ва Францыі (дзе і атрымаў сваю назву ў гонар краіны паходжання).

Перавагай гульні Кенгуру з'яўляецца наяўнасць простых, але займальных пытанняў. Гэта абумовіла папулярнасць конкурса: у 2011 годзе ў конкурсе ўдзельнічалі звыш 5 мільёнаў школьнікаў з 42 краін. У прыватнасці, у Беларусі конкурс праводзіцца з 1994 года; у 2011 годзе ў ім удзельнічалі 121314 вучняў з 3072 устаноў адукацыі 147 раёнаў (гарадоў) Беларусі.

## Правядзенне конкурса 
У Беларусі конкурс арганізуе Грамадскае аб'яднанне Беларуская асацыяцыя «Конкурс». Конкурс «Кенгуру» праводзіцца ў Беларусі з 1994 года.

У Расіі конкурс упершыню быў праведзены ў 1994 годзе. З пачатку 1995 года, правядзеннем конкурса кіруе Расійскі аргкамітэт, створаны ў Санкт-Пецярбургу пры Інстытуце прадуктыўнага навучання Расійскай акадэміі адукацыі. Дзейнасць аргкамітэта падтрымліваецца Санкт-Пецярбургскім Матэматычным таварыствам і Расійскім дзяржаўным педагагічным універсітэтам імя А. І. Герцэна. Непасрэдную арганізацыйную работу вядзе Цэнтр техналогіі тэсціравання «Кенгуру плюс».

Ва Украіне арганізацыей конкурса займаецца Львоўскі фізіка-матэматычны ліцей. Конкурс праводзіцца ва Украіне з 1997 года.

Конкурс праводіцца штогод (у Беларусі — звычана ў сакавіку).

## Спасылкі 
* Міжнародны матэматычны конкурс «Кенгуру».  

Катэгорыя:Матэматычныя спаборніцтвы
Катэгорыя:Беларуская асацыяцыя «Конкурс»
Жазэ Сократыш

**Жазэ́ Со́кратыш Карва́лью Пі́нту ды Со́за** (; ) — партугальскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, 13-ы прэм’ер-міністр Партугаліі з 12 сакавіка 2005 г. па 23 сакавіка 2011 года.

Член Сацыялістычнай партыі Партугаліі з 1981 года. Пачаў кар’еру як інжынер у гарадскім савеце горада Кавільян. Член муніцыпальнага сходу Кавільяна ў 1989—1996. Упершыню абраны ў парламент у 1987. Афіцыйны прадстаўнік сацыялістаў па пытаннях аховы навакольнага асяроддзя ў 1991—1995.

Статс-сакратар па ахове навакольнага асяроддзя ў 1995—1997. Міністр моладзі і спорту ў 1997—1999. Дамогся абрання кандыдатуры Партугаліі як месца правядзення Чэмпіянату Еўропы па футболу ў 2004. Міністр аховы навакольнага асяроддзя ў 1999—2002.

## Спасылкі 
* Прэм’ер-міністр Партугаліі на сайце ўрада  

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Партугаліі
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Марк Навумавіч Бернес

**Марк Навумавіч Бернес** (сапраўднае прозвішча — *Нейман*; , Нежын, Чарнігаўскай губерня — , ) — савецкі акцёр кіно і выканаўца песень. Народны артыст РСФСР (1965).

## Біяграфія 
Скончыў тэатральныя курсы ў Харкаве.

Гранічная шчырасць і абаяльнасць Бернеса-акцёра найбольш выявіліся ў ролі Аркадзя Дзюбы ў фільме «Два байцы» (1943). Сярод іншых роляў: шафёр Мінутка («Вялікі пералом», 1946), матрос Чмыга («Трэці ўдар», 1948), злодзей Аганёк («Начны патруль», 1957).

З 1950 выступаў на эстрадзе з выкананнем песень, многія з якіх ствараліся паэтамі і кампазітарамі ў супрацоўніцтве са спеваком («Я люблю цябе, жыццё» Э. Калманоўскага, «Жураўлі» Я. Фрэнкеля і інш.).

## Прэміі і ўзнагароды 
Лаўрэат Сталінскай прэміі першай ступені (1951).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Акцёры СССР
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі СССР
Катэгорыя:Памерлі ад раку лёгкага
Катэгорыя:Асобы на марках
Данііл Бернулі

**Данііл Бернулі** (Daniel Bernoulli; 29 студзеня (8 лютага) 1700, Гронінген - 17 сакавіка 1782) — выдатны швейцарскі фізік-універсал і матэматык, сын Іагана Бернулі, адзін са стваральнікаў кінетычнай тэорыі газаў, гідрадынамікі і матэматычнай фізікі.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах. Т.3, Мн., 1996, С.121

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Механікі
Катэгорыя:Фізікі Расіі
Катэгорыя:Матэматыкі Расіі
Катэгорыя:Фізікі Швейцарыі
Катэгорыя:Правадзейныя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Матэматыкі Швейцарыі
Іаган Бернулі

**Іаган Бернулі** (, , Базель — , там жа) — швейцарскі матэматык і механік, самы знакаміты прадстаўнік сямейства Бернулі, малодшы брат Якаба Бернулі, бацька Данііла Бернулі. Адзін з першых распрацоўшчыкаў матэматычнага аналізу, пасля смерці Ньютана — лідар еўрапейскіх матэматыкаў. Замежны член Парыжскай (1699), Берлінскай (1701), Пецярбургскай (1725) акадэмій навук і Лонданскага Каралеўскага таварыства (1712).

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах. Т.3, Мн., 1996, С.121

## Спасылкі 
* 
* *Golba, Paul.* Bernoulli, Johan  
* Johann Bernoulli.  

Катэгорыя:Матэматыкі Швейцарыі
Катэгорыя:Механікі
Катэгорыя:Выкладчыкі Базельскага ўніверсітэта
Якаб Бернулі

**Якаб Бернулі** (, , Базель — , там жа) — швейцарскі матэматык, старэйшы брат Іагана Бернулі; прафесар матэматыкі Базельскага ўніверсітэта (з 1687).

## Навуковая дзейнасць 
Развіў метады злічэння бесканечна малых Г. Лейбніца; у тэорыі імавернасцей даказаў самы просты выпадак закону вялікіх лікаў (тэарэма Бернулі); разам з братам Іаганам заклаў асновы варыяцыйнага злічэння.

## Працы 
* *Bernoulli, Jakob.* Ars conjectandi, opus posthumum. Accedit Tractatus de seriebus infinitis, et epistola gallicé scripta de ludo pilae reticularis, Basel: Thurneysen Brothers, 1713.
* *Jakob Bernoulli.* Tractatus de Seriebus Infinitis. (pdf)

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Матэматыкі ў тэорыі лікаў
Катэгорыя:Матэматыкі Швейцарыі
Беларуская асацыяцыя «Конкурс»

**Беларуская асацыяцыя «Конкурс»** — грамадскае аб’яднанне, мэтай дзейнасці якога з’яўляецца папулярызацыя ведаў сярод школьнікаў, у вобласці дакладных, прыродазнаўчых і гуманітарных навук рознымі сродкамі, у прыватнасці праз арганізацыю інтэлектуальных конкурсаў.

## Конкурсы Беларускай асацыяцыі «Конкурс» 
* Міжнародная матэматычная гульня-конкурс «Кенгуру».
* Гульня-конкурс па беларускай мове і літаратуры «Буслік».
* Гульня-конкурс па фізіцы «Зубраня».
* Гульня-конкурс па рускай мове і літаратуры «Журавлик».
* Міжпрадметная гульня-конкурс «Пчолка».
* Гульня-конкурс па замежных мовах «Лінгвісцяня» (англійская, нямецкая, французская, іспанская, кітайская мовы).
* Гульня-конкурс па інфарматыцы «Інфамышка».
* Гульня-конкурс па хіміі «Вавёрка».
* Гульня-конкурс па геаграфіі «Глабусёнак».
* Гульня-конкурс па біялогіі «Сініца».
* Гульня-конкурс па фізкультуры «Алімпіёнак».
* Гульня-конкурс па гісторыі «Кентаўрык».

## Асноўныя правілы правядзення конкурсаў 
Інтэлектуальныя конкурсы асацыяцыі «Конкурс» праводзяцца па правілах міжнароднага матэматычнага конкурсу «Кенгуру».

Конкурсы арганізуюцца Беларускай асацыяцыяй «Конкурс» сумесна з Акадэміяй паслядыпломнай адукацыі пры падтрымцы Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь. 

У адрозненне ад алімпіяд, удзельнікамі дадзеных конкурсаў могуць быць усе жадаючыя. Папярэдні адбор удзельнікаў не праводзіцца.
Конкурс праходзіць у школах, ліцэях, гімназіях, дзе навучаюцца ўдзельнікі, у адзін і той жа дзень, у адзін і той жа час.

У конкурсах няма прайграўшых. Незалежна ад выніку кожны ўдзельнік атрымлівае прыз «для ўсіх». Прадугледжана дадатковае ўзнагароджанне ўдзельнікаў, што паказалі найлепшыя вынікі ў сваіх раёнах (гарадах), вобласцях і сярод удзельнікаў кожнага конкурсу ў краіне.

Конкурсы платныя. Арганізацыйныя ўзносы трацяцца на арганізацыю і правядзенне конкурсаў, набыццё прызоў.

## Зноскі
## У Сеціве 
* Міжнародны матэматычны конкурс «Кенгуру». 

Катэгорыя:Адукацыя ў Беларусі
Катэгорыя:Сярэдняя адукацыя
Катэгорыя:Папулярызацыя навукі
Катэгорыя:Прадметныя алімпіяды
Базельскі ўніверсітэт

**Базельскі ўніверсітэт** () — вышэйшая навучальная ўстанова ў Базелі, найстарэйшы ўніверсітэт Швейцарыі. Акадэмічны рэйтынг універсітэтаў свету ў 2009 годзе змясціў Базельскі ўніверсітэт на 85-ю пазіцыю.
Універсітэт уваходзіць у асацыяцыю ўніверсітэтаў Еўропы Утрэхцкая сетка.

## Гісторыя 
Універсітэт быў заснаваны булай рымскага папы Пія II 12 лістапада 1459. Першапачаткова ўніверсітэт меў чатыры традыцыйныя факультэты: вольных мастацтваў, медыцыны, права і тэалогіі. У 1622 годзе была заснавана ўніверсітэцкая бібліятэка; сёння яна найбуйнейшая ў Швейцарыі. У 1818 годзе факультэт свабодных мастацтваў быў рэарганізаваны. Яшчэ адна рэарганізацыя адбылася ў 1937 годзе. З 1890 года ва ўніверсітэце атрымалі магчымасць навучацца жанчыны.

## Структура 
* Факультэт бізнесу і эканомікі
* Медыцынскі факультэт
* Псіхалагічны факультэт
* Тэалагічны факультэт
* Філасофска-прыродазнаўчы факультэт
* Філасофска-гістарычны факультэт
* Юрыдычны факультэт
 
Ва ўніверсітэце вядуцца міждысцыплінарныя даследаванні і рыхтуюцца спецыялісты ў Інстытуце Еўропы, Цэнтрах іудаікі, «Чалавек - Грамадства - Навакольнае асяроддзе», афрыканскіх даследаванняў, культурнага менеджменту і гендэрных даследаванняў. Таксама дзейнічаюць Швейцарскі інстытут тропікаў і грамадскага здароўя і Інстытут біамедыцынскіх даследаванняў імя Фрыдрыха Мішэра.

## Вядомыя людзі, звязаныя з універсітэтам 
* Вернер Арбер — Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне (1978)
* Каспар Баўгін — анатам і батанік
* Данііл Бернулі — матэматык
* Іаган Бернулі — матэматык
* Якаб Бернулі — матэматык
* Вільгельм Гіс — анатам
* Леанард Эйлер — матэматык
* Якаб Буркхарт — культуролаг
* Георг Елінек — прававед
* Себасцьян Кастэла — тэолаг
* Фрыдрых Мішэр — біёлаг
* Фрыдрых Ніцшэ — філосаф
* Аляксандр Астроўскі — матэматык
* Парацэльс — алхімік, урач, акультыст
* Тадэвуш Рэйхштэйн — Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне (1950)
* Карл Густаў Юнг — псіхіятр
* Карл Ясперс — філосаф

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт універсітэта  

Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
*
Катэгорыя:Універсітэты Швейцарыі
Тадэвуш Канвіцкі

**Тадэвуш Канвіцкі** ( — ) — польскі пісьменнік і кінарэжысёр.

У час 2-й сусветнай вайны партызаніў у атрадзе Арміі Краёвай на Віленшчыне, па вайне пісаў сацрэалістычную прозу і публіцыстыку (кнігі «Падчас будовы»(1950), «Улада» (1954). Пачынаючы 1960-х, адыходзіць ад ранейшай эстэтыкі і звяртаецца да мэтафарычна-гратэскавых мастацкіх формаў (раманы «Нішто або нішто» (1971), «Польскі комплекс»(1977) і г.д.). У 2001 выйшла кніга інтэрв'ю з Т. Канвіцкім «Pamiętam, że było gorąco. Rozmowy z Tadeuszem Konwickim przeprowadzili Katarzyna Bielas i Jacek Szczerba».

## Літаратура 
* Канвіцкі Т. Малы Апакаліпсыс // Arche № 3'2002

Катэгорыя:Пісьменнікі Польшчы
Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі
Плошча Францішка Багушэвіча (Мінск)

**Плошча Францішка Багушэвіча** — плошча ў Маскоўскім раёне горада Мінска.

## Характарыстыка 
Плошча названая ў гонар Францішка Багушэвіча (1840—1900) — беларускага паэта, празаіка, грамадскага дзеяча, публіцыста і перакладчыка, аднаго з пачынальнікаў і класікаў новай беларускай літаратуры.

Плошча Францішка Багушэвіча знаходзіцца на скрыжаванні вуліц Клары Цэткін, Нямігі з праспектам Дзяржынскага.

Раней ва ўжытку выкарыстоўвалася неафіцыйная назва — плошча Нагіна (па вуліцы Нагіна, былой Вяземскай, якая праходзіла праз плошчу).

## Транспарт 
Прыпынак **«Музычны тэатр»**:

*аўтобус*: 23, 46, 57, 74с, 78, 151э, 958;

*тралейбус*: 4, 7, 12, 29, 36, 37, 40, 44, 46, 53;

*маршрутнае таксі*: 1019, 1109, 1053, 1153.

Пад плошчай знаходзіцца аднайменная станцыя Зеленалужскай лініі Мінскага метрапалітэна.

Багушэвіча
Васілёк фрыгійскі

**Васілёк фрыгійскі** (*Centaurea phrygia*) — від шматгадовых раслін сямейства , які расце ў Еўропе.

## Апісанне 
250px|thumb|left|Кветка

Шматгадовая расліна. Сцябло адзіночнае, прамастаячае, рабрыстае, расце ў вышыню да 10-80 см. У ліпені на верхавінах сцёблаў расцвітаюць ружова-пурпуровыя кошыкі, сабраныя ў выглядзе шчытка. Квітненне працяглае, 40-45 дзён, з ліпеня да верасня. У жніўні спее насенне, сямянка даўжынёю 2-3 мм заўсёды з чубком. Уся расліна пакрыта рэдкімі валаскамі.

## Сінонімы 
* 
* 
* 

## Арэал і біялогія 
Выхадзец з Еўропы, але інтрадуцыраваны ў Паўночнай Амерыцы, таксама пашыраны на Урале і ў Сібіры. Сустракаецца на лугах, палянах і ўзлесках.

## Ахова 
Уключаны ў Чырвоныя кнігі Ліпецкай вобласці, Цюменскай вобласці, Удмуртыі.

## Галерэя 

Image:Centaurea phygia.jpg
Centaurea phrygia - Bombus pascuorum - Keila.jpg
Centaurea phrygia - Argynnis paphia female - Keila.jpg
Centaurea phrygia - Keila.jpg

## Літаратура 
* *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь / А. И. Киселевский. — Минск: Наука и техника, 1967. — 159 с.

Катэгорыя:Васілёк
Ленінскі сельсавет

Назву **Ле́нінскі сельсавет** маюць:

* Ленінскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Жабінкаўскага раёна Брэсцкай вобласці
* Ленінскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Добрушскага раёна Гомельскай вобласці
* Ленінскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Жыткавіцкага раёна Гомельскай вобласці
* Ленінскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лоеўскага раёна Гомельскай акругі
* Ленінскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чачэрскага раёна Гомельскай вобласці
* Ленінскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Горацкага раёна Магілёўскай вобласці
* Ленінскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Слуцкага раёна Мінскай вобласці

## Гл. таксама 
* Ленінскі
* Ленінскі раён
Інфамышка (конкурс)

**Гульня-конкурс «Інфамышка»** — інтэлектуальны конкурс, які штогод арганізуе Беларуская асацыяцыя «Конкурс» сумесна з Акадэміяй паслядыпломнай адукацыі пры падтрымцы Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь.

Упершыню конкурс быў праведзены ў маі 2008 года.

## Аб конкурсе 
#### Агульныя палажэнні 
Гульня-конкурс «Інфамышка» праводзіцца з мэтай развіцця і падтрымкі цікавасці школьнікаў да вывучэння інфарматыкі.

Конкурс праводзіцца згодна з правіламі міжнароднага матэматычнага конкурсу «Кенгуру».
У адрозненне ад алімпіяд, удзельнікамі конкурсу «Інфамышка» могуць быць усе вучні 3—11 класаў. Папярэдні адбор удзельнікаў не праводзіцца.

Удзел у конкурсе платны. Арганізацыйныя ўзносы расходуюцца на арганізацыю конкурсу, набыццё прызоў.

#### Правілы правядзення конкурсу 
Конкурс праводзіцца ў тых школах, ліцэях, гімназіях, дзе навучаюцца ўдзельнікі, у адзін і той жа дзень, у адзін і той жа час. Работа непасрэдна над заданнем працягваецца роўна 1 гадзіну 15 хвілін. У час выканання задання ўдзельнікам забараняецца карыстацца камп’ютарамі, калькулятарамі, даведачнай літаратурай, падручнікамі, канспектамі і г. д. Кожны ўдзельнік выконвае заданне самастойна.

Удзельнікам конкурсу прапануецца заданне з 30 пытанняў. Кожнае пытанне мае 5 варыянтаў адказу, сярод якіх толькі адзін дакладны. На старце кожны ўдзельнік атрымлівае 30 балаў.

За кожны дакладны адказ, у залежнасці ад складанасці пытання, удзельніку налічваюцца 3, 4 ці 5 балаў. За кожны недакладны адказ аднімаюцца адпаведна 3/4, 1 ці 5/4 бала. За адсутнасць адказу балы не налічваюцца і не аднімаюцца. Складанасць пытанняў вызначаецца па колькасці ўдзельнікаў, што адказалі на іх дакладна. 10 найбольш лёгкіх пытанняў ацэньваюцца па 3 балы, 10 найбольш цяжкіх пытанняў ацэньваюцца па 5 балаў, астатнія 10 пытанняў ацэньваюцца па 4 балы. Пераможцы конкурсу вызначаюцца па найбольшай колькасці набраных балаў. Максімальная колькасць балаў, што можа набраць удзельнік, — 150.

#### Падвядзенне вынікаў і ўзнагароджанне ўдзельнікаў 
У конкурсе няма прайграўшых. Незалежна ад выніку, кожны ўдзельнік атрымлівае прыз «для ўсіх». Прадугледжана дадатковае заахвочванне ўдзельнікаў, што паказалі лепшыя вынікі ў сваіх раёнах (гарадах), вобласцях і краіне.

Выніковыя пратаколы і прызы ўручаюцца ўдзельнікам конкурсу праз раённыя (гарадскія) і школьныя аргкамітэты праз 2-3 месяцы пасля даты правядзення конкурсу.

Камандныя вынікі паміж класамі, школамі, раёнамі і вобласцямі не падводзяцца.

## Колькасць удзельнікаў конкурсу 
За кароткі час конкурс набыў шырокую вядомасць і папулярнасць у беларускіх школьнікаў і педагагічнай грамадскасці краіны.

У конкурсе «Інфамышка-2010» прынялі ўдзел 34370 вучняў з 2265 устаноў адукацыі 146 раёнаў (гарадоў) Беларусі.
* **2011.** Камп’ютар дзецям… не цацка.

Катэгорыя:Папулярызацыя навукі
Катэгорыя:Сярэдняя адукацыя
Катэгорыя:Прадметныя алімпіяды
Катэгорыя:Адукацыя ў Беларусі
Катэгорыя:Беларуская асацыяцыя «Конкурс»
Андрэс дэ Санта Крус

**Андрэс дэ Санта Крус** (; 5 снежня 1792, Ла-Пас, Балівія — 25 верасня 1865, Францыя) — лацінаамерыканскі палітычны і ваенны дзеяч. Прэзідэнт Перу ў 1827 годзе, прэзідэнт Балівіі ў 1829—1839 гадах.

Катэгорыя:Прэзідэнты Перу
Катэгорыя:Прэзідэнты Балівіі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Перу
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Балівіі
Катэгорыя:Гісторыя Перу
Катэгорыя:Гісторыя Балівіі
Катэгорыя:Постаці Балівіі
Антоній Падуанскі

[thumb|200px|Святы Антоній Падуанскі з [Ісус Хрыстос|Дзіцем Хрыстом. Абраз беларускай школы іканапісу. 1744 год.]]
**Антоній Падуанскі** (, , ;  — ), Фернанда дэ Буён (Фернанду ды Бульёйньш, ) — каталіцкі святы, прапаведнік, адзін з самых знакамітых францысканцаў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Лісабоне (Партугалія) і на хросце атрымаў імя Фернанду. Ва ўзросце 15 гадоў уступіў у ордэн аўгустынцаў-эрэмітаў у Каімбры і там прыняў святарскае пасвячэнне. Моцна ўражаны мучаніцтвам пяці францішканцаў, забітых мусульманамі, вырашае сам стаць францішканцам. Уступіўшы ў закон Меншых Братоў, прыняў імя Антоній. Спачатку ён выехаў на місію ў Марока, але з-за слабога здароўя мусіў неўзабаве вярнуцца.

Па дарозе дадому ў выніку караблекрушэння застаўся ў Італіі. Там у Антонія выявіліся вялікія прамоўніцкія здольнасці, і яго накіравалі ў Паўночную Італію, дзе дзякуючы сваім казанням ён хутка стаў папулярным. Пэўны час святы правёў у Францыі, а пасля вяртання ў Італію пасяліўся ў Падуі. Святы Францішак прызначыў яго першым настаўнікам тэалогіі для Меншых Братоў, настаўнікам францішканцаў.

Антоній памёр 13 чэрвеня 1231 года і менш чым праз год быў кананізаваны. Рэліквіі святога Антонія знаходзяцца ў прысвечанай яму базыліцы ў Падуі.

## Спасылкі 
* Каталіцкая энцыклапедыя Святы Антоній Падуянскі

Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Катэгорыя:Прапаведнікі
Катэгорыя:Францысканцы
Катэгорыя:Дактары Касцёла
Катэгорыя:Святыя Італіі
Катэгорыя:Святыя Партугаліі
Катэгорыя:Пісьменнікі XIII стагоддзя
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя XIII стагоддзя
Качкі

thumb|Качка
**Качка** — агульнапрынятая назва птушак сямейства . Качкі ў асноўным вадаплаўныя птушкі; яны могуць вадзіцца як у прэснай, так і ў марской вадзе.

Качак часам блытаюць з падобнымі птушкамі, накшталт  і .

## Марфалогія 
Цела качак у агульным падоўжанае і шырокае, у качак параўнальна доўгая шыя (зрэшты, не гэтакая доўгая, як у гусей і лебедзяў). У нырковых качак цела больш круглявае. Дзюба, як правіла, шырокая і ўтрымоўвае зубчастыя лускавінкі. У некаторых прамысловых відаў дзюба доўгая і моцна зубчастая. Ногі моцныя і добра развітыя. Крылы вельмі моцныя і, як правіла, кароткія і вострыя; палёт качак патрабуе хуткіх бесперапынных узмахаў, патрабуючы, у сваю чаргу, моцныя цягліцы. Аднак, ёсць тры віды качак-параходаў, якія не лётаюць. Многія віды качак часова не могуць лётаць у час лінькі, яны шукаюць абароненае месца пасялення з добрым доступам да ежы ў гэты перыяд. Гэтая лінька звычайна папярэднічае міграцыі.
[thumb|left|Рымскі збан з гарлавінкай і носікам у форме качкі; з калекцыі [Музей і мастацкая галерэя Дэрбі|Музея і мастацкай галерэі Дэрбі]]

Качары паўночных відаў маюць больш яркае апярэнне, улетку становячыся пасля лінькі больш падобнымі на самак. У качароў паўднёвых відаў палавы дымарфізм выяўлены слабей, хоць ёсць выключэнні. Апярэнне маладых птушак звычайна нагадвае апярэнне самак.

## Сістэматыка 
thumb|250px|Качкі на паштовых марках Беларусі
Качкамі называюць прадстаўнікоў наступных падсямействаў

* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Wild Ducks Info  — More info regarding the wild ducks.
* Media related to the Anatidae on the Internet Bird Collection
* list of books  (useful looking abstracts)

Катэгорыя:Качыныя
Турэйск

Назву **Турэ́йск** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць:
** Турэйск — вёска ў Шчучынскім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Турэйск — вёска ў Краснапольскім раёне
Бершты (значэнні)

* Бершты — вёска, цэнтр Берштаўскага с/с Шчучынскага р-на
* Бершты — возера
Білі Уотэрс

**Білі Уотэрс** (, прыкладна 1778—1823) — негр, які выступаў на вуліцах Лондана ў XIX стагоддзі са спевам, гульнёй на скрыпцы і забаўляльным тэатрам са «своеасаблівымі выхадкамі». Ён стаў вядомым, з'явіўшыся ў п'есе «Том і Джэры» ў 1821 годзе, хоць іншыя крыніцы мяркуюць, што ён страціў яе падчас баявых дзеянняў у амерыканскай вайне за незалежнасць. У яго была жонка і двое дзяцей.

У канцы свайго жыцця Уотэрс быў усенародна абраны «каралём жабракоў» у акрузе святога Джыльса дзякуючы яго вядомасці і стаўленню сваіх субратаў. Яго маленькая марацкая пенсія пакідала яго гэтакім бедным, што яму прыйшлося прадаць сваю скрыпку і казаць, што ён прадаў бы і сваю драўляную нагу, калі б яна каштавала што-небудзь з такім зносам. Уотэрс захварэў і быў вымушаны пайсці ў St Giles' workouse, дзе праз 10 дзён, у 1823 годзе, і памёр.

Білі Уотэрс быў згаданы і ў вершах:

## Спадчына 
Пасля смерці вобраз Уотэрса быў адноўлены ў фарфоры для тых, хто ўспамінаў яго, у ганчарных Стафардшыра. Таксама фігурка выстаўляецца ў музеі Вікторыі і Альберта, і яе перавыпуск быў прымеркаваны да 1862. Фігуркі былі зробленыя амаль праз сорак гадоў пасля смерці Уотэрса; мадэль Эдварда Кейса мела на мэце зрабіць фігурку больш танную, чым у канкурэнтаў. Існуе карыкатура Томаса Лорда Басбі з кнігі *Costume of the Lower Orders of London* («Касцюмы ніжэйшых слаёў Лондана»). Больш рэалістычны партрэт Уотэрса звязаны з імем сэра Дэйвіда Уілкі.
Д’Эўэс Коўк

**Д’Эўэс Коўк** (; 1747 — 12 красавіка 1811 г., Бат) — парафіяльны пастар Пінкстана і Паўднёвага Нормантона ў Дэрбішырэ, уладальнік вугальнай шахты і філантроп.

Быў жанаты на Анне (*Hannah*), спадкаёмцы Джорджа Гейвуда Брымінгтанскага (*George Heywood*).

## Паходжанне 
Нарадзіўся ў Мэнсфілдскім Вудхаўсе (*Mansfield Woodhouse*) у 1747 годзе; быў адзіным сынам у сям’і Джорджа Коўка (1725—1759) і яго жонкі Элізабэт. Сам Джордж Коўк быў сынам іншага Д’Эўэса Коўка (пам. 1751) і яго першай жонкі Фрэнсіс Коўк і быў адзіным з трох дзяцей, хто выжыў у дзяцінстве. Бацька Коўка памёр у 1759 годзе, калі яго сыну было толькі дванаццаць гадоў.

Імя Д’Эўэс прыйшло ад прабабулі Коўка, Элізабэт Д’Эўэс (*Elizabeth d’Ewes*), якая была маці першага Д’Эўэса Коўка. Быўшы дачкой сэра Вілубі Д’Эўэса (*Willoughby d’Ewes*), барона Стоўлендтафт-Хола (*Stowlangtoft Hall*), яна была жонкай прадзеда Коўка, Хейгама Коўка (*Heigham Coke*). Яе дзедам быў сэр Сімондс Д’Эўэс (*Simonds d’Ewes*).

Спадчынныя карані сям’і Коўка дасягаюць XV стагоддзя і ўключаюць такіх выдатных людзей, як Джордж Коўк, біскуп Херэфорд, і сэр Джон Коўк, дзяржаўны сакратар пры каралю Карле I.

Коўк быў стрыечным братам Даніэля Коўка (1745—1825), адваката і парламентарыя.

Ён ажаніўся з Ганнай, дачкі Джорджа Хейвуда (пам. 1818) з Брымінгтан-Хола (*Brimington Hall*), дзе Коўк правёў свае апошнія гады. У іх было тры сына, старэйшага з якіх назвалі Д’Эўэс Коўк (1774—1856), які быў спадчыннікам сям’і Коўкаў і стаў адвакатам. Другі сын таксама заняўся юрыспрудэнцыяй і стаў сэрам Уільямам Коўкам (1776—1818), суддзёй на Цэйлоне. Трэцім іх сынам быў Джон Коўк (пам. 1841), які служыў старэйшым шэрыфам Нотынгемшыра ў 1830 годзе.

Фамільны партрэт Коўка, які захоўваецца ў Музеі і мастацкай галерэі Дэрбі, у 1782 годзе намаляваў англійская мастак Джозэф Райт, неўзабаве пасля таго, як Коўк са сваёй жонкай атрымалі ў спадчыну Брукхіл-Хол (*Brookhill Hall*) каля Пінкстана. Яны намаляваныя побач са стрыечным братам Даніэлем Коўкам, які сядзіць за сталом на адкрытым паветры пад шырокім дрэвам. Цэнтрам кампазіцыі і аб’ектам дыскусій з’яўляецца ліст паперы, які трымае Даніэль Коўк. Райт паставіў Д’Эўэса Коўка на вяршыні сямейнага трыкутніка, і ён глядзіць у бок сваёй жонкі. Сэнсавае напаўненне кампазіцыі Райта было згублена.

Коўк стаў членам Філасофскага таварыства Дэрбі, якое ўтварылася пасля пераезду ў горад Эразма Дарвіна.

Коўк памёр у Баце 12 красавіка 1811 і быў пахаваны ў Пінкстане.
Дэніэл Коўк

**Дэніэл Паркер Коўк** () — англійскі адвакат і член парламента Вялікабрытаніі.

## Біяграфія 
Коўк быў адзіным дзіцём у сям'і адваката Томаса Коўка (1700—1776) і яго жонкі Мацільды Гудвін (1706—1777). Ён належаў да старажытнага дэрбішырскому роду Коўкаў з Траслі. Вучыўся ў Дэрбскай школе, Оксфардскім каралеўскім каледжы і Каледжы Усіх Святых. Атрымаў ступень бакалаўра ў 1769 годзе і ў 1772 годзе ў Лінкалн Ян (Лондан) — ступень магістра.

## Кар'ера 
Коўк быў запрошаны ў суд у 1768 годзе і працаваў у якасці адваката.

З 1776 па 1780 годы быў членам парламента ад горада Дэрбі, пазней у 1780—1812 гг. — ад Нотынгема.

З 1793 года Коўк падтрымліваў палітыку брытанскага ўрада ў бок вайны з Францыяй. На агульных выбарах 1802 Коўк страціў шмат галасоў з-за сваёй прыхільнасці ваенных дзеянняў і высокім цэнах на спажывецкія тавары. У выніку ён быў вымушаны аддаць месца ў парламенце доктару Джозафу Бірчу з Прэстана. Коўк хадайнічаў супраць вынікаў галасавання і ў маі 1803 перамог у новых выбарах. У чарговы раз паспяхова спаборнічаў з Бірчам ў 1806 годзе.

Пасля сыходу з парламента ў 1818 годзе працягнуў кар'еру ў якасці старшыні квартальных сесій дэрбішырскага суда.

Ніколі не быў жанаты. Памёр у Дэрбі ў 1825 годзе, і быў пахаваны ў Саборы Усіх Святых у Дэрбі, дзе яму пастаўлены грунтоўны помнік.

## Партрэт 
Фамільны партрэт Коўкаў, які захоўваецца ў Музеі і мастацкай галерэі Дэрбі, у 1782 годзе намаляваў англійскі мастак Джозэф Райт, неўзабаве пасля таго, як Д'Эўэс Коўк са сваёй жонкай атрымалі ў спадчыну Брукхіл-Хол (Brookhill Hall) каля Пінкстана. Дэніэл Коўк, які сядзіць за сталом на адкрытым паветры пад шырокім дрэвам, намаляваны побач з імі. Цэнтрам кампазіцыі і аб'ектам дыскусій з'яўляецца ліст паперы, які трымае Дэніэл. Райт паставіў Д'Эўэса Коўка на вяршыні сямейнага трыкутніка, і ён глядзіць у бок сваёй жонкі. Сэнсавае напаўненне кампазіцыі Райта было згублена.

## Спасылкі 
* *Coke, Daniel Parker (1745—1825), barrister and politician* by Mark Pottle in ''Oxford Dictionary of National Biography

Катэгорыя:Палітыкі Вялікабрытаніі
Ганорый

**Флавій Ганорый Аўгуст** (, 9 верасня 384-15 жніўня 423) — першы заходне-рымскі імператар пасля канчатковага падзелу імперыі на Заходнюю і Усходнюю, сын імператара Феадосія I. Яго ўладарства — перыяд трыумфу варвараў, пачатак распаду Заходняй Рымскай імперыі. Пры ім готы захапілі і разрабавалі Рым (410). Жонка — Марыя.
Берштаўскае

**Бе́рштаўскае**, **Бярштанскае**, **Бершты** — возера ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Котра, за 36 км на паўночны захад ад горада Шчучын, каля вёскі Бершты.

Плошча паверхні 1,68 км². Даўжыня возера 3,36 км. Найбольшая шырыня 0,8 км. Найбольшая глыбіня 17 м, сярэдняя 6 м. Плошча вадазбору 43 км².

Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход.
Схілы катлавіны тэрасаваныя, разараныя, месцамі парэзаныя ярамі, частка пад хваёвым лесам. Берагі стромкія, паўднёва-ўсходнія спадзістыя. Дно сапрапелістае. 3 астравы агульнай плошчай 0,09 га. Возера эўтрофнае. Каля берагоў і на водмелях зарастае. Пратокай злучана з ракой Котра, упадаюць рака Рудна і меліярацыйны канал.

У возеры водзяцца лешч, шчупак, акунь, плотка, краснапёрка, лінь, мянтуз і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Шчучынскага раёна
Катэгорыя:Басейн Котры
Святы

[thumb|380px||*«Святыя»* ([Фра Беата Анджэліка, XV ст.)]]
**Святы** (ад праслав. Svętъ, svętъjь; мн. л. — святыя) — міфічная або гістарычная асоба, асабліва шануемая ў розных рэлігіях за пабожнасць, праведнасць, богаспадобнасць, устойлівае вызнанне веры, пасрэдніцтва паміж Богам і людзьмі.

У хрысціянстве (за выключэннем некаторых пратэстанцкіх канфесій) пабожны і дабрадзейны чалавек, кананізаваны царквой, які ўяўляе сабой узор цноты і які жыве паводле вучэння Царквы пасля яго скону на нябёсах і моліцца перад Богам за ўсіх людзей, якія жывуць на зямлі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Святыя
Рымская крэпасць парка Стрэта

**Рымская крэпасць парка Стрэта** — старажытнарымскі форт у парку Стрэта, размешчаным у Дэрбішыры, у прыгарадзе Дэрбі. Ён быў пабудаваны каля 50 года, падчас Рымскага заваявання Брытаніі, і паміж 75 і 80 гадамі быў заменены фортам на другім боку ракі Дэруэнт.

Першыя згадкі аб размяшчэнні форта ставяцца да 1967. Раскопкі ў 1995 годзе паказалі тэрасы, аснову каменнай сцяны і брукаваныя тратуары. Знойдзеная кераміка была часткова перададзена ў *Trent&Peak Archaeological Trust*, часткова — у Музей і галерэю Дэрбі.

Мэтай форта, верагодна, была абарона важнага скрыжавання ракі і шэрагу праходзячых побач дарог — The Long Lane, Ікнілдскай дарогі і The Street.

## Літаратура 
* M. Brassington, «The Roman roads of Derby» in *Derbyshire Archaeological Journal* vol. 101 (1981) pp.&nbsp;88–92
* Barry C. Burnham, John Wacher, *The Small Towns of Roman Britain*. London: Batsford, 1990
* J. Dool, H. Wheeler and others, *Roman Derby — Excavations 1968—1983*. 1986. (*Derbyshire Archaeological Journal* vol. 105, 1985)
* J. Dool, «Excavations at Strutts Park, Derby, 1974» in *Roman Derby — Excavations 1968—1983* (1986. *Derbyshire Archaeological Journal* vol. 105, 1985)
* A. L. F. Rivet, Colin Smith, *The Place-Names of Roman Britain* (London: Batsford, 1979) p.&nbsp;334
* H. Wheeler, «Conclusion: The development of Roman Derby» in *Roman Derby — Excavations 1968—1983* (1986. *Derbyshire Archaeological Journal* vol. 105, 1985)

Катэгорыя:Рымская Брытанія
Вернер Арбер

**Вернер Арбер** (; ) — швейцарскі мікрабіёлаг і генетык, лаўрэат Нобелеўскай прэміі ў галіне медыцыны і фізіялогіі ў 1978 годзе разам з Д.Натансам і Г.Смітам за адкрыццё рэстрыкцыйных ферментаў.

## Біяграфія 
У 1949—1953 гадах вучыўся ў Швейцарскай політэхнічнай школе, дзе займаўся ізатопам Cl-34. Пасля заканчэння політэха ў 1953 годзе пачаў працаваць у біяфізічныя лабараторыі ўніверсітэта Жэневы ў галіне электроннай мікраскапіі. Займаўся даследаваннямі мутантамі бактэрыяфага лямбда, якія ляглі ў аснову яго доктарскай дысертацыі.

У 1958—1960 гадах працаваў ва ўніверсітэце Паўднёвай Каліфорніі, затым зноў вярнуўся ў Жэневу. У 1971 годзе перайшоў ва ўніверсітэт Базеля.

14 студзеня 2011 года стаў кіраўніком Папскай акадэміі навук. Ён стаў першы пратэстантам, які заняў гэты пост.

Аўтар навуковых прац па вывучэнні структуры і функцыянавання віруснага геному.

Сфармуляваў прынцып штамаспецыфічнай рэстрыкцыі і мадыфікацыі ДНК. У 1962 годзе адкрыў новы клас ферментаў, якія спецыфічна ўзаемадзейнічаюць з ДНК і дзеянне якіх накіравана супраць чужароднай ДНК.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — 552 с.: іл.

## Спасылкі 
* Аўтабіяграфія Вернера Арбера на сайце Нобелеўскага камітэта 
* Відэаінтэрв’ю з Арберам
* Арбер, Вернер. Біяграфія  на сайце электроннай бібліятэкі «Навука і тэхніка»

Катэгорыя:Постаці швейцарскай мікрабіялогіі
Катэгорыя:Малекулярныя біёлагі
Катэгорыя:Постаці швейцарскай генетыкі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі са Швейцарыі
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Члены Папскай акадэміі навук
Курганныя могілкі Хіт Вуд

**Курганныя могілкі Хіт Вуд** (Курганныя пахаванні Верасовага лесу; ) — месца пахавання вікінгаў каля Інглбі, Дэрбішыр.

## Апісанне 
На тэрыторыі Хіт Вуда знаходзяцца 59 пахавальных курганоў вікінгаў. Такое месца крэмацыі паганскіх скандынаваў з’яўляецца ўнікальным для Брытанскіх астравоў.

Катэгорыя:Рымская Брытанія
Літаратура і мастацтва (выдавецтва)

**«Літарату́ра і маста́цтва»** –  рэдакцыйна-выдавецкая ўстанова (РВУ). 

## Гісторыя 
Створана ў 2002 годзе. Заснавальнік — Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь. У кастрычніку 2012 года спыніла сваё існаванне. Падраздзяленні РВУ увайшлі ў склад новай рэдакцыйна-выдавецкай установы «Выдавецкі дом «Звязда»».

На момант закрыцця ў склад РВУ уваходзілі літаратурна-мастацкія і грамадска-палітычныя часопісы «Полымя», «Маладосць», «Нёман», альманах «Вожык», газета «Літаратура і мастацтва», а таксама выдавецкі аддзел, які ажыццяўляў выпуск кніг. Раней у структуры РВУ знаходзіліся часопісы «Бярозка», «Крыніца» і «Всемирная литература», якія спынілі існаванне.

## Дырэктары РВУ 
* Сяргей Касцян (2002)
* Таіса Бондар (2002-2005)
* Алесь Карлюкевіч (2006-2011)
* Алесь Бадак (2011-2012 – у якасці першага намесніка дырэктара)

## Кніжны профіль 
РВУ «Літаратура і Мастацтва» выдавала літаратуру мастацкую, дакументальную, гістарычную, краязнаўчую, навучальную, для дзяцей сярэдняга і малодшага ўзросту. Выходзілі серыі «Пераходны ўзрост», «Лімаўскі фальварак», «Святло мінуўшчыны» і іншыя. Ажыццяўляюцца праекты «Мы — беларусы», «У пошуках страчанага», «Блакітная кніга ў творах беларускіх пісьменнікаў», «Сто асоб беларускай гісторыі», «Святло мінуўшчыны», «Бібліятэка сусветнай літаратуры». У год выдавалася звыш 50 кніг, кожная накладам у сярэднім 1200 асобнікаў, на беларускай, рускай, англійскай і нямецкай мовах.

Катэгорыя:Выдавецтвы Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2002 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 2012 годзе
Сымон Малеўскі

**Сымон Малеўскі** () ( — , Вільня) — правазнаўца, эканаміст фізіякрат; рэктар Віленскага ўніверсітэта (1826—1832); бацька Францішка Малеўскага.

У 1781 г. паступіў у настаўніцкую семінарыю пры Галоўнай школе Вялікага Княства Літоўскага; два гады вучыўся ў кракаўскім Ягелонскім універсітэце. У 1785 г. атрымаў ступень доктара філасофіі ў Галоўнай літоўскай школе і стаў настаўнікам матэматыкі ў Вільні. З 1787 гг. — прафесар права і палітычнай эканоміі галоўнай літоўскай школы; паводле іншых звестак, пачаў выкладаць курсы права і логікі з 1793 г.

Быў прыхільнікам караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага. У 1794 г. атрымаў чын надворнага саветніка. Падчас паўстання пад кіраўніцтвам Тадэвуша Касцюшкі быў упаўнаважаным цэнтральнай дэпутацыі Вялікага Княства Літоўскага.

У 1803—1809 гг. выкладаў у Віленскім універсітэце палітычную эканоміку. З 1816 г. прафесар эмерыт маральных і палітычных навук. У 1817—1822 гг. быў рэктарам імператарскага Віленскага ўніверсітэта. Ускосна падтрымліваў дзейнасць студэнцкага Таварыства філаматаў, у якім удзельнічаў яго сын Францішак Малеўскі.

Пахаваны ў вёсцы Тургелях, Салечніцкі раён.

## Литература 
*  

## Спасылкі 
* Malevskis, Simonas  

Катэгорыя:Рэктары Віленскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1794 года
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта
Мацей

**Мацей** (ад ,  — дар Яхве (Бога); Божы чалавек, дараваны Богам) — мужчынскае імя старажытнаяўрэйскага паходжання, у беларускую мову трапіла праз транслітарацыю з грэчаскай.

Англійскі адпаведнік — **Мэцью**, польскі — **Матэвуш** або **Мацей**, рускі — **Матфей** або **Матвей**.

## Вядомыя асобы 
* Мацей, евангеліст
* Псеўданім **Мацей Бурачок** меў беларускі паэт Францішак Багушэвіч
* Мацей Радзівіл
* Мэцью Фокс — амерыканскі акцёр

Мацвей
Жак Маёль

**Жак Маёль** (; 1 красавіка 1927 — 22 снежня 2001) — французскі нырэц, першым дасягнуў стометровай глыбіні на затрымцы дыхання 23 лістапада 1976 г. Шматразовы чэмпіён свету па фры-дайвінгу.

Жак Майоль, па нацыянальнасці француз, нарадзіўся ў Шанхаі. Калі ён прыйшоў у фры-дайвінг, апошнім устаноўленым рэкордам былі дасягненні італьянцаў Эніа Фалько і Альберта Навелі, і гэта быў усяго 41 метр. За сваё жыццё Жак павялічыў гэтую лічбу больш чым у два разы — яго апошні рэкорд датуецца 1983 годам і складае 105 метраў. Як даследчык, ён вывучаў патэнцыйныя магчымасці чалавека да пагружэння. Увёў у практыку фры-дайвераў практыкаванні з ёгі на дыханне і канцэнтрацыю.

Жак Маёль скончыў жыццё самагубствам, павесіўшыся ў сваім доме на востраве Эльба, ва ўзросце 74 гадоў. Цела было знойдзена суседам Маёля ў суботу, 22 снежня 2001 года. Яго блізкі сябар Умберта Пеліцары пацвердзіў, што ў Маёля некалькі месяцаў працягвалася дэпрэсія. У перадсмяротнай запісцы Жак Маёль прасіў крэміраваць сябе, што і было зроблена ў Італьянскім мястэчку Ліворна.

Фільм Люка Бесона «Блакітная бездань» быў натхнёны гісторыяй жыцця Маёля, які ўдзельнічаў у здымках як кансультант і адзін з сцэнарыстаў.

Катэгорыя:Спартсмены Францыі
Катэгорыя:Павесіліся
Рычард Аркрайт

**Сэр Рычард Аркрайт** (; ,  — , ) — буйны англійскі тэкстыльны прамысловец, вынаходнік, уладальнік шматлікіх патэнтаў у галіне прадзення, бацька Рычарда Аркрайта малодшага. Лічыцца заснавальнікам сучаснай тэкстыльнай прамысловасці.

## Біяграфія 
Аркрайт быў малодшым з 13 дзяцей у сям’і краўца. Спачатку ён працаваў цырульнікам у Болтане. У 1769 годзе Аркрайт вынайшаў прадзільную машыну «Waterframe» і зарэгістраваў на яе патэнт. Два партнёра прафінансавалі суму, неабходную для падачы заяўкі на патэнт і арганізавалі прамысловае прымяненне прадзільнай машыны. Было адкрыта буйное прадзільнае прадпрыемства ў Кромфардзе, якое выкарыстоўвала як рухавік вадзяныя колы. Нягледзячы на патэнт, прадзільная машына Аркрайта была скапіравана немцам Іаганам Готфрыдам Бругэльманам, што паклала пачатак прамысловай рэвалюцыі на еўрапейскім мацерыку. У 1786 годзе Аркрайт быў узведзены ў рыцары і атрымаў права называцца «сэрам». З 1790 ён перабудаваў свае прадзільныя машыны пад паравыя рухавікі. Акрамя прадзільнай машыны Аркрайт вынайшаў яшчэ некалькі іншых рэвалюцыйных прылад і станкоў, што павысілі эфектыўнасць тэкстыльнай вытворчасці.

## Спасылкі 
* Аркрайт // Энцыклапедычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона: У 86 тамах (82 т. і 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Падрабязная біяграфія на англ. мове
Фрыдайвінг

thumb|220px|Фрыдайвер ў маналасце
**Фры-дайвінг**, **скін дайвінг** (ад  — свабодна і  — ныраць) — падводнае плаванне на затрымцы дыхання (апноэ). Гэта самая ранняя форма падводнага плавання, якая практыкуецца да нашага часу як для спартыўных, так і для камерцыйных мэтаў (дайверы ў Японіі і Карэі, нырцы за жэмчугам - архіпелаг Туамоту). Паветраныя поласці нырца здушваюцца павялічваемым ціскам вады на працягу ўсяго пагружэння. Кожнае пагружэнне абмяжоўваецца фактарамі, такімі як час затрымкі дыхання і недахоп кіслароду. Адно пагружэнне можа займаць ад некалькіх секунд да 11 хвілін.

## Спасылкі 
* AIDA — Association Internationale Pour Le Developpment De L’Apnee
* Apnea Academy — School for the instruction and research of freediving
* APNEA MANIA, massive freedive info
* NDL — National Dive League
* I.F.A — Israeli Freediving Association

Катэгорыя:Дайвінг
Катэгорыя:Падводныя віды спорту
Рычард Аркрайт малодшы

**Рычард Аркрайт малодшы** (, 19 снежня 1755 — 23 красавіка 1843) — сын Рычарда Аркрайта з Кромфарда, Дэрбішыр; крэдытор і сябар Самуэля Алдкноў (*Samuel Oldknow*), кіраўнік, і шэрыф Дэрбішыра ў 1801 годзе. Яго сын Кэптайн Аркрайт (Captain Arkwright) ажаніўся з Фрэнсіс Кембл (*Francis Kemble*), дачкой вядомага кіраўніка тэатра Стэфана Кембла (*Stephen Kemble*).

Рычард Аркрайт малодшы быў разам са сваёй жонкай Мэры і дачкой Эн намаляваны на партрэце Джозэфам Райтам. Партрэт быў напісаны ў 1790 годзе, і быў задуманы як дадатак да партрэта Сэра Рычарда, выкананага таксама Райтам. Партрэт лічыўся лепшай з чатырох карцін, якія віселі ў сталовай фамільнага маёнтка Аркрайтаў, у замку Уілерслі. Карціна была арандаваная ў калекцыю Музея і мастацкай галерэі Дэрбі, і была прададзеная 29 лістапада 2001 на аўкцыёне ў Сотбіс.

Катэгорыя:Карціны Джозефа Райта
Джон Ломбэ

**Джон Ло́мбэ** () — брытанскі прадпрымальнік XVIII стагоддзя.

Ломбэ нарадзіўся ў Норыджы каля 1693; ён быў сынам камвольнага ткача і малодшым зводным братам Томаса Ломбэ, які пасля яго смерці працягнуў яго справу і нажыў стан як шаўковы купец у Норыджы і Лондане.

У пачатку XVIII стагоддзя цэнтр вытворчасці шаўковых панчох на вязальныя машынах пераехаў у Мідлендс з Лондана, і попыт на шаўковыя ніткі апярэджваў прапанову.

Томас Ломбэ, брат Джона, атрымаў працу на няўдалай шаўковай фабрыцы, пабудаванай у Дэрбі вядомым вынаходнікам і інжынерам Джорджам Соракалдам для прадзільшчыка шоўку Томаса Котчэта. Фабрыка была пабудавана на рацэ Дэруэнт ў горадзе Дэрбі. Магчыма, гэта быў першы выпадак сходу пад адным дахам працаўнікоў для працы з машынамі з прывадам ад неадушаўлёнай крыніцы сілкавання.

Італьянцы выкарысталі тэхналогію выдушвання на станку для прадзення з пачатку XVII стагоддзя, мяркуючы па апісанні, апублікаваным Віторыа Зонка (*Vittorio Zonca*). Леанарда да Вінчы накідаў аналагічную мадэль, але апісанне Зонкі было больш поўным; невядома, ці ёсць паміж імі сувязь. Джон быў пасланы братам для вывучэння італьянскіх прадзільных машын, якія працавалі з тонкай аргансінавай ніткай. Аргансін, кручаны натуральны шоўк, які выкарыстоўваецца як аснова, мае важнае значэнне для прадзення тонкай шаўковай тканіны. Паводле легенды, Джон атрымаў працу ў адной з італьянскіх крам, дзе выкарыстоўваўся сакрэт машыннага пляцення шоўку. Па начах ён падкрадаўся ў краму і старанна пры свечках вырабляў чарцяжы машын. У 1716 ён прывёз канструкцыі ў Англію.

У 1718 Томасу Ломбэ давялося атрымаць патэнт, у якім гаворыцца, што:

Патэнт быў выдадзены на тэрмін у чатырнаццаць гадоў.

## Фабрыка Ломбэ 
Сакаролд быў найманы, каб пабудаваць на месцы старога дэрбскага завода новы, больш буйны. Фабрыка Ломбэ была завершана ў 1722 годзе, у год раптоўнай смерці Джона. Паводле легенды, кароль Сардзініі Віктар-Амадэй II, пачуўшы аб поспеху прадпрыемства Ломбэ, наняў жанчыну-забойцу, каб тая паехала ў Англію і забіла братоў. Падазраецца, што Джон быў атручаны «падазронай» жанчынай, як мяркуецца, з Італіі, якая з'явілася незадоўга да яго смерці.

Томас Ломбэ быў прысвечаны ў рыцары ў 1727 годзе. У 1732 патэнт скончыўся, і яго просьба аб прадаўжэнні тэрміну была адхіленая. Гэта было, магчыма, першае паспяховая бесперапынная вытворчасць, прататып для баваўнянай фабрыкі Рычарда Аркрайта і фабрычнай даліны Дэруэнта ў цэлым.

У знак прызнання дасягненняў Томас атрымаў грант у памеры 14 000 фунтаў стэрлінгаў на падрыхтоўку мадэлі сваёй машыны, якая была выстаўлена ў лонданскім Таўэры ў якасці дапаможніка для іншых фабрыкантаў. Ён памёр у 1739, і будынак быў прададзены Самюэлю Лойду і Уільяму Уілсану. Фабрыка працягвала вырабляць шоўк да 1890 года, у якім яна часткова разбурылася. На дадзены момант у будынку размешчаны Музей індустрыі Дэрбі.

* Cooper, B., (1983) *Transformation of a Valley: The Derbyshire Derwent* Heinemann, republished 1991 Cromford: Scarthin Books
Віктар Франц Гес

**Віктар Франц Гес** (; 24 чэрвеня 1883, замак Вальдштэйн, Аўстрыя - 17 снежня 1964, Нью-Ёрк, ЗША) — аўстра-амерыканскі фізік, лаўрэат Нобелеўскі прэміі па фізіцы (1936) за адкрыццё касмічных прамянёў (сумесна з Карлам Андэрсанам).

Выкладаў ва ўніверсітэтах Граца і Інсбрука, затым у 1938 годзе пераехаў у ЗША, каб пазбегнуць нацысцкіх пераследаў (яго жонка была яўрэйка) і ў тым жа годзе быў прызначаны прафесарам фізікі Фордэмскага Універсітэта. Пазней ён стаў натуралізаванным амерыканскім грамадзянінам. З дапамогай апаратуры, якая ўзнімалася на вышыню на аэрастатах, Гес сумесна з іншымі даказаў, што радыяцыя, якая іанізуе атмасферу, мае касмічнае паходжанне.

## Спасылкі 
* Біяграфія і нобелеўская лекцыя (nobelprize.org) 

Катэгорыя:Фізікі Аўстрыі
Катэгорыя:Фізікі ЗША
Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Аўстрыі
Джордж Элвуд Сміт

**Джордж Элвуд Сміт** (, ) — амерыканскі вучоны-фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (2009) сумесна з Чарльзам Као і Уілардам Бойлам з фармулёўкай «за распрацоўку аптычных паўправадніковых сэнсараў — ПЗС-матрыц».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта 

Катэгорыя:Фізікі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Чарлза Старка Дрэйпера
Карл Дэвід Андэрсан

**Карл Дэвід Андэрсан** (; 3 верасня 1905, Нью-Ёрк, штат Нью-Ёрк, ЗША — 11 студзеня 1991, Каліфорнія, ЗША) — амерыканскі фізік-эксперыментатар. Вядомы адкрыццём пазітрона — дасягненне, за якое ён быў удастоены Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1936).

## Выбраныя працы 
* C.D. Anderson, «The Positive Electron», Phys. Rev. 43, 491 (1933)

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Карл Дэйвид Андерсан
* магіла Карла Андерсана

Катэгорыя:Фізікі ЗША
Катэгорыя:Выкладчыкі Каліфарнійскага тэхналагічнага інстытута
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША
Каласок (конкурс)

**Прыродазнаўчы конкурс «Каласок»** — украінска-беларускі інтэлектуальны конкурс, які ў Беларусі штогод арганізуе Беларуская асацыяцыя «Конкурс» сумесна з Акадэміяй паслядыпломнай адукацыі пры падтрымцы Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь.
У Беларусі ўпершыню конкурс быў праведзены ў 2004 годзе.

## Аб конкурсе 
#### Агульныя палажэнні 
Прыродазнаўчы конкурс «Каласок» праводзіцца з мэтай развіцця і падтрымкі цікавасці школьнікаў да вывучэння прыродазнаўчых прадметаў.

Конкурс праводзіцца па правілах, якія блізкія да правіл міжнароднага матэматычнага конкурсу «Кенгуру».
У адрозненне ад алімпіяд, удзельнікамі конкурсу «Каласок» могуць быць усе вучні. Папярэдні адбор удзельнікаў не праводзіцца.

Удзел у конкурсе платны. Арганізацыйныя ўзносы расходуюцца на арганізацыю конкурсу, набыццё прызоў.

#### Правілы правядзення конкурсу 
Конкурс праводзіцца ў тых школах, ліцэях, гімназіях, дзе вучацца ўдзельнікі, у адзін і той жа дзень, у адзін і той жа час. Работа непасрэдна над заданнем працягваецца роўна 1 гадзіну 15 хвілін. У час выканання задання ўдзельнікам забараняецца карыстацца камп’ютарамі, калькулятарамі, даведачнай літэратурай, падручнікамі, канспектамі і г. д. Кожны ўдзельнік выконвае заданне самастойна.

Удзельнікам конкурсу прапануецца заданне з 30 пытанняў, якія падзелены на тры тэматычныя групы (у 2010 годзе — «Адкрыцці і вынаходніцтвы ў навуцы і тэхніцы», «Патэнты прыроды», «Геаграфічныя адкрыцці») па 10 пытанняў у кожнай групе. Кожнае пытанне мае 5 варыянтаў адказу, сярод якіх толькі адзін дакладны.
На старце кожны ўдзельнік атрымлівае 30 балаў.

За кожны дакладны адказ, у залежнасці ад складанасці пытання, удзельніку налічаюцца 3, 5 ці 8 балаў. Кожная тэматычная група мае: 4 простыя пытанні (па 3 балы), 4 пытанні сярэдняй складанасці (па 5 балаў) і 2 складаныя пытанні (па 8 балаў). За недакладны адказ або за адсутнасць адказу балы не налічаюцца і не адымаюцца.
Пераможцы конкурсу вызначаюцца па найбольшай колькасці набраных балаў.

#### Падвядзенне вынікаў і ўзнагароджанне ўдзельнікаў 
У конкурсе няма прайграўшых. Незалежна ад выніку, кожны ўдзельнік атрымлівае прыз «для ўсіх». Прадугледжана дадатковае заахвочванне ўдзельнікаў, што паказалі лепшыя вынікі ў сваіх раёнах (гарадах), абласцях і краіне.

Выніковыя пратаколы і прызы ўручаюцца ўдзельнікам конкурсу праз раённыя (гарадскія) і школьныя аргкамітэты праз 2-3 месяцы пасля даты правядзення конкурсу.

Камандныя вынікі паміж класамі, школамі, раёнамі і абласцямі не падводзяцца.

## Колькасць удзельнікаў конкурсу 
За кароткі тэрмін конкурс набыў шырокую вядомасць і папулярнасць у беларускіх школьнікаў і педагагічнага грамадства краіны.

У конкурсе «Каласок-2010» прынялі ўдзел 67590 вучняў з 2691 установы адукацыі 147 раёнаў (гарадоў) Беларусі.
* **2008.** Акуніся ў неба, або Тайны паветранага акіяна.
* **2009.** Адкрыццё Зямлі, або Тайны трэцяй планеты.
* **2010.** Водны свет, або Тайны планеты Акіян.
* **2011.** Па слядах вялікіх даследчыкаў, або Вандроўка ў прасторы і часе.

Катэгорыя:Папулярызацыя навукі
Катэгорыя:Сярэдняя адукацыя
Катэгорыя:Прадметныя алімпіяды
Катэгорыя:Адукацыя ў Беларусі
Катэгорыя:Беларуская асацыяцыя «Конкурс»
Сялянская праўда

**«Сяля́нская пра́ўда»** — заходнебеларуская газета. Выдавалася з 28 верасня да 17 снежня 1924 года ў Вільні на беларускай мове 3-ы разы на тыдзень. Рэдактар А. Войцік.

Выкрывала палітыку польскага ўрада ў дачыненні да працоўных і нацыянальных меншасцей. Паказвала партызанскі рух у Заходняй Беларусі, нацэльвала масы на адстойванне сваіх палітычных і эканамічных правоў, на змаганне за беларускую школу, асвету, кааператывы. Крытыкавала беларускіх праўрадавых палітычных дзеячаў, творцаў «Беларускага грамадзянскага сабрання» С. Валэйшы, «Тымчасовай беларускай рады» Паўлюкевіч і інш. Асвятляла грамадска-палітычнае жыццё ў БССР. Змяшчала артыкулы Дрыгавіча (У. Талочкі), Я. Маразовіча, інтэрв’ю М. Чарвякова з А. Пшчолкам, рэцэнзіі на пастаноўкі Беларускай драматычнай майстроўні і інш. Выйшлі 34 нумары. Забаронена польскімі ўладамі.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Газеты Вільні на беларускай мове
Катэгорыя:1924 год у Вільні