Майсей Саламонавіч Кульбак

**Майсе́й Саламо́навіч Ку́льбак** ( — **Мо́йшэ Ку́льбак**; ,  — , НКУС, Менск) — яўрэйскі пісьменнік, драматург, перакладчык. Пісаў на ідышы.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і служачага (прыказчыка ў лесагандлёвым прадпрыемстве). Маці — Сіма, паходзіла з сялянскай сям’і, жыла ў яўрэйскім паселішчы Карка ля Смаргоні.

Вучыўся ў хедары новага ўзору, расійскай школе, Свянцянскім, Мірскім і Валожынскім ешыботах (1909—1914). Здаў экстэрнам экзамен на званне настаўніка, працаваў выхавацелем у сірочым доме Коўні, настаўнікам у школах і гімназіях Смаргоні, Мінска, Вільні. У 1918 годзе жыў з бацькамі ў Менску, дзе быў лектарам на яўрэйскіх настаўніцкіх курсах, у пачатку 1919 года выехаў у Вільню. У 1920—1923 гадах жыў і працаваў у Берліне, збіраўся вучыцца ва ўніверсітэце, але слаба ведаў нямецкую мову. Працаваў суфлёрам вядомай віленскай трупы, якая там спынілася, жыў у нэндзы. Пазнаёміўся з Номбергам, Бал-Мехшовесам і іншымі яўрэйскімі літаратарамі.

У 1923—1928 гадах у Вільні, дзе ў 1927 годзе яго выбралі старшынёй «яўрэйскага ПЭН-клуба», выкладаў літаратуру ў яўрэйскай гімназіі і настаўніцкай семінарыі. У кастрычніку 1928 года вярнуўся ў Менск. Працаваў у рэдакцыях рэспубліканскіх перыядычных выданняў, у яўрэйскім сектары АН БССР. Сябра Саюза пісьменнікаў БССР з 1934 года.

Арыштаваны НКУС БССР 11 верасня 1937 года ў Менску па адрасе: Омскі завулак, д. 4а, кв. 1. 28 кастрычніка 1937 года прыгавораны выязной сесіяй ваеннай калегіі Вярхоўнага Суда СССР як «*член контррэвалюцыйнай трацкісцка-тэрарыстычнай арганізацыі*» і за «*сувязь з польскімі разведорганамі*» да вышэйшай меры пакарання (расстрэл) з канфіскацыяй маёмасці. Расстраляны ноччу з 29 на 30 кастрычніка.

## Творчасць 
. «Мошэ Кульбак». 1984.]]

Пачаў пісаць у Коўне, спачатку пісаў вершы на іўрыце, але неўзабаве перайшоў на ідыш. Першыя вершы: «Зіма» (Вінтэр), «Зілбер шнэй ун тэхэйлэс» (Снег сярэбраны, блакітны), «Гордос» (Ірад), «Штарб» (Смерць).

Друкавацца пачаў восенню 1916 года, першая публікацыя — верш «Зорачка» («Штэрндл»), які хутка стаў народнай песняй. У 1917 друкуе ўрывак з паэмы «Разбурэнне Вавілона», у 1919 урывак з паэмы «Горад». Напісаны паэмы «Беларусь» (1923), «Буня і Бэра ў дарозе» і інш.

Аўтар зборнікаў «Вершы» (*Шырым*, Вільня, 1920), «Вершы» (*Лідэр*, Берлін, 1922), «Пачатак» (*Дэр онгэйб*, там жа, 1923), «Новыя вершы» (*Нае лідэр*, Варшава, 1922), «Паэмы і вершы» (Менск, 1929), «Вершы» (Менск, 1933) раманаў «Месія сын Эфроіма» (*Мэшыех бэн фройм*, Берлін, 1924), «Панядзелак» (Варшава, 1926), «Зельманцы». Для дзяцей напісаў казку «Вецер, які гнявіўся» (Вільня, 1921).

У Вільні стварыў школьны тэатр, з якім ставіў «Дзі голдэнэ кэйт» І. Л. Пераца, гамераўскую «Іліяду», трэці акт Шэкспірава «Цэзара», старую яўрэйскую п’есу Галэ-Вальфсона з 18 ст. «Лайхтзін ун фрэмэлай», пурымскія п’есы.

Аўтар драмы «Якаў Франк» (Вільня, 1923). П’еса «Разбойнік Бойтра» была надрукавана ў менскім часопісе «Штэрн» у 1936 годзе, пастаўлена Маскоўскім дзяржаўным яўрэйскім тэатрам у тым жа годзе, Беларускім дзяржаўным яўрэйскім тэатрам у 1937 годзе, яўрэйскім драматычным калектывам Вільнюскага дома культуры прафсаюзаў у 1961 годзе, а тэль-авіўскім Камерным тэатрам — у 1996 годзе; перакладзена на беларускую мову Феліксам Баторыным пад назвай «Бойтра», 2014. Паэт і педагог Рыгор Рэлес лічыў, што на творчасць Майсея Кульбака, асабліва на п’есу «Бойтра», пэўны ўплыў аказала творчасць Янкі Купалы.

Збор твораў Майсея Кульбака ў 3 тамах (1926-27) і ў 4 тамах (1929) выдаў Клецкін. У Менску выйшлі дзве кнігі вершаў, раман «Зельманцы» (кн. 1, 1931; кн. 2, 1935; пазней выходзіў у перакладах на беларускую, рускую, англійскую, нямецкую, французскую), аўтабіяграфічная паэма «Дзісенскі Чайльд Гарольд» (1933), «Выбранае» (1934).

Пасмяротна выйшлі ў Буэнас-Айрэсе два першыя раманы (1950), «Выбраныя творы» (фонд Ёсіфа Ліфшыца, 1976) у Нью-Ёрку «Выбраныя творы» (ЦІКО, 1953), у Маскве зборнік вершаў і паэм «Чалавек добры» (1979). Творы Майсея Кульбака на ідышы і ў перакладах выдаваліся таксама ў Ізраілі, Францыі і іншых краінах.

Дэбютаваў у віленскім зборніку «Літэрарышэ замлхэфтн». У час вайны друкаваўся ў Лацтэ наес, Дэр векер, Култур ун білдунг, Дзі нае велт, у зборніку памяці Вайтэра. Потым у Цукунфт, Форвертс, Ідышэ велт, Вільнер тог.

## Беларускія пераклады 
У 1960 годзе ў Мінску выйшаў раман «Зельманцы» ў перакладзе на беларускую мову Віталя Вольскага. У 2015 годзе раман быў перавыдадзены і трапіў у спіс кніг года паводле шэрагу экспертаў. П’еса «Разбойнік Бойтра» перакладзена на беларускую Феліксам Баторыным пад назвай «Бойтра» для часопіса «Дзеяслоў» (2014). У 2016 годзе таксама з’явіліся пераклады казкі «Вецер, які гняваўся» і апавядання «Муня-птушкавод і яго жонка Малкелэ». У 2018 і 2019 гадах выдадзены раманы «Панядзелак» і «Месія з роду Эфраіма» ў перакладзе Сяргея Шупы.

* Панядзелак: маленькі раман / Мойшэ Кульбак. — Прага : Вясна, 2018. — 146, [1] с.
* Мэсія з роду Эфраіма: раман / Мойшэ Кульбак. — Прага : Вясна : Мінск, Янушкевіч, 2019. — 190 с.

У 2022 годзе выйшаў двухтомнік Мойшэ Кульбака. Першы том быў выдадзены на ідыш, мове арыгіналу; у другі том уключылі лацінскую транслітарацыю вершаў і іх пераклад на беларускую мову.

У 2024 годзе выйшаў раман «Зельманцы» ў перакладзе Сяргея Шупы, пад назвай «Зэлмэняне».

## Літаратура 
* 
* 
* 
*  — Т. 3. — С. 456.
* Беларускія пісьменнікі (1917—1990). Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі; Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Маст. літ., 1994. — 653 с. іл. — ISBN 5-340-00709-X. — С. 311.
* Эля Шульман. КУЛЬБАК МОЙША // Слоўнік новай яўрэйскай літаратуры. Том 8 - слупок 164-167. Нью-Ёрк. 1981.
* Шалит Ш. «Эй, возьмите меня с собой!» (Моше Кульбак, 1896—1937) // Шалит Ш. На круги свои…: Лит. страницы на евр. тему. Иерусалим: Филобиблион, 2005. С. 157—177.

## Спасылкі 
* Kulbak, Moyshe
* Творы на сайце «ПрайдзіСвет»
* Старонка ў facebook, прысвечаная Майсею Кульбаку
* 
* Расстраляныя літаратары. Мойша Кульбак, вытанчаны паэт з «трацкісцка-тэрарыстычнай арганізацыі» // Радыё Свабода, 06 кастрычніка 2017
* Рая Кульбак, дачка расстралянага паэта // Радыё Свабода, 28 кастрычніка 2018
 

Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Яўрэйскія пісьменнікі
Катэгорыя:Яўрэйскія паэты
Катэгорыя:Члены ПЭН-клуба
Катэгорыя:Аўтары гістарычных раманаў
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай