open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Крыстафер Бейлі

**Крыстафер Бейлі** (нар.  года) — амерыканскі лёгкаатлет. Заваяваў медалі на чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы і чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы ў памяшканні ў эстафеце 4х400 метраў. Алімпійскі чэмпіён 2024 года.

У студзені 2023 года Бейлі ўстанавіў рэкорд каледжа Арканзас Разарбекс на дыстанцыі 400 метраў 45:09, папярэдні рэкорд — 45:29, усталяваны ў 2005 годзе. У сакавіку 2023 года ў Альбукерке, Нью-Мексіка, Бейлі выйграў тытул чэмпіёна NCAA ў памяшканні 4x400 метраў у складзе каманды Arkansas Razorbacks.

Спаборнічаючы на ​​чэмпіянаце ЗША па лёгкай атлетыцы на адкрытым паветры ў 2023 годзе, Бейлі хутчэй за ўсіх прайшоў кваліфікацыю з забегу на 400 метраў. Затым ён выйшаў у фінал з пятым самым хуткім часам. Быў адабраны для ўдзелу ў чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы 2023 года ў Будапешце ў жніўні 2023 года.
## Крыніцы
Аннелі Эрхарт

**Аннелі Эрхарт** (, народжаная **Янс** (); ) — усходнегерманская лёгкаатлетка, бар’ерыстка, чэмпіёнка Алімпійскіх гульняў 1972 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Масай Расел

**Масай Расел** (; нар.  г.) — амерыканскі лёгкаатлетычны спрынтар і бар’ершчык. Заваявала залаты медаль на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 года ў бегу на 100 метраў з бар’ерамі. Рэкардсмен NCAA ЗША ў бегу на 100 м з бар’ерамі. Мае асабістыя рэкорды: 12,25 секунды ў бегу на 100 м з бар’ерамі, што займае 4-е месца за ўвесь час, 7,75 секунды ў бегу на 60 метраў з бар’ерамі, што з’яўляецца № 13 за ўвесь час, і 54,66 секунды ў бегу на 400 метраў з бар’ерамі.

Заняла 1-е месца на Алімпійскіх выпрабаваннях ЗША ў 2024 годзе ў бегу на 100 метраў з бар’ерамі з вынікам 12,25 (PB), што дазволіла ёй кваліфікавацца на Алімпійскія гульні ў Парыжы.
## Крыніцы
Карын Бальцэр

**Карын Бальцэр** (; , Магдэбург, Вольная дзяржава Прусія — , Хемніц, Саксонія) — нямецкая бар’ерыстка, чэмпіёнка і прызёрка Алімпійскіх гульняў, шматразовая чэмпіёнка Еўропы свету, удзельніца чатырох Алімпійскіх гульняў (1960—1972).
## Крыніцы
Разявака

**«Разявака»** () — франка-італьянскі фільм 1965 года, кінакамедыя ў стылі «роўд-муві» рэжысёра Жэрара Уры, з Луі дэ Фюнэсам і Бурвілем у галоўных ролях. Фільм дэманстраваўся ў конкурснай праграме IV Маскоўскага кінафестывалю ў 1965 годзе, дзе Бурвіль атрымаў спецыяльны дыплом.

## Сюжэт 
Антуан Марэшаль, у якасці кампенсацыі за разбітую машыну, атрымлівае ад багатага прамыслоўца Леапольда Сараяна раскошны кабрыялет, абсталяваны тэлефонам і стэрэасістэмай. Не помнячы сябе ад шчасця, ён працягвае сваё падарожжа ў Італію.

Аднак бясплатны сыр бывае толькі ў мышалоўцы. Марэшаль не падазрае, што яго выкарыстоўваюць гангстары на чале з Сараянам. Аўтамабіль нашпігаваны золатам і наркотыкамі.

## У ролях 
* Луі дэ Фюнес — Леапольд Сараян
* Бурвіль — Антуан Марэшаль
* Венанціна Венанціні — Мікі-Заіка
* Беба Лончар — Уршуля

## Зноскі 
Катэгорыя:Фільмы 1965 года
Катэгорыя:Кінакамедыі 1965 года
Катэгорыя:Фільмы Жэрара Уры
Тата, мама, служанка і я

**«Тата, мама, служанка і я»** () — французскі фільм рэжысёра Жана-Поля ле Шануа, які выйшаў у 1954 годзе.

Праз два гады быў зняты працяг фільма — «Тата, мама, мая жонка і я». На аснове гэтых кінакамедый пазней была створана тэатральная п’еса «Тата, мама, служанка і… вы».

## Сюжэт 
Доўгія гады раніца ў доме на Манмартры заўжды пачыналася аднолькава. Бразгатаў будзільнік, гугнявіла радыё, служанка на кухні раскладвала пасьянс, тата ўспамінаў прамудрасці Дэмасфена, мама гатавала сняданак.

Галоўны герой, сын Рабер, рос, сталеў, стаў вышэй за свайго тату ростам і нават уладкаваўся стажорам у вядомага адваката. Праўда, у адзін звычайны зімовы дзень у жыцці Рабера адбыліся вялікія змены. Малады чалавек нечакана страціў працу і пазнаёміўся з чароўнай дзяўчынай Катрын — прыёмнай маці цудоўнага дзіцяці. І шмат што пачало змяняцца ў кватэры дружнай сям’і Ланглуа.

Інтэлігентныя маці і тата не адразу змаглі пагадзіцца з незвычайным выбарам сына — узяць за жонку «жанчыну з дзіцем». І толькі сапраўдная душэўная чуласць, уласцівая героям, дапаможа ім зразумець адзін аднога. І нават пацешны сусед па доме спадар Каламель (Луі дэ Фюнэс) зробіць сваё сціплае ўкладанне ў стварэнне новай сям’і. Сям’і, якая зараз будзе шчаслівая ў доме на ўзгорку яшчэ доўгія гады, і раніца будзе пачынацца аднолькава — з узаемнай пяшчоты і трапяткога кахання…

## Крыніцы 
Катэгорыя:Фільмы 1954 года
Катэгорыя:Кінакамедыі 1954 года
Інтэлект жывёл

Пад **інтэлектам** **жывёл** маецца на ўвазе сукупнасць псіхічных функцый, да якіх адносяцца мысленне, здольнасць да навучання і камунікацыі, якія не могуць тлумачыцца інстынктамі або ўмоўнымі рэфлексамі. Вывучаецца ў рамках кагнітыўнай эталогіі, параўнальнай псіхалогіі і зоапсіхалогіі.

Жыццё высокаразвітых жывёл схільна да ўплыву эмоцый і матываў. Мяркуецца, некаторыя з іх валодаюць здольнасцю будаваць лагічныя здагадкі і планаваць, знаходзіць рашэнні ў новых сітуацыях, камунікаваць з прадстаўнікамі іншых відаў (у тым ліку і з чалавекам).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Паводзіны жывёл
Катэгорыя:Правы жывёл
Катэгорыя:Абарона жывёл
Катэгорыя:Заалогія
Катэгорыя:Жывёлы
Ражэ Анэн

**Ражэ Анэн** (, сапраўднае прозвішча — **Леві** (); , Алжыр — , ) — французскі акцёр і рэжысёр, які атрымаў вядомасць, у прыватнасці, дзякуючы галоўнай ролі ў тэлесерыяле «Камісар Навара».

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Алжыры, які быў тады французскай калоніяй. Дзед яго быў равінам, а бацька — камуністам. Імя бацькі — Жазеф Леві, маці — Віктарына бен Ханін. З-за яўрэйскага паходжання меў праблемы з атрыманнем адукацыі пры вішысцкім урадзе. Пайшоў добраахвотнікам у авіяцыю ў 1944 годзе. Ніколі не хаваў свайго яўрэйскага паходжання і левых поглядаў. Быў членам Сацыялістычнай партыі Францыі (пасля смерці Франсуа Мітэрана ўступіў у Камуністычную партыю Францыі).

## Фільмаграфія 
* (1960) «Рока і яго браты» — Марыні

## Зноскі 
Катэгорыя:Акцёры Францыі
Мары Дзюбуа

**Мары Дзюбуа** (, сапраўднае імя Кладзін Люсі Палін Юзэ, Claudine Lucie Pauline Huzé; ,  — , По) — французская актрыса.

Мары з’яўляецца адной з актрыс, якія характарызуюць французскае кіно, — выканаўцай роляў як у аўтарскіх, так і папулярных фільмах. З канца 1970-х гадоў яна пачала менш здымацца, калі ў яе быў знойдзены склероз.

Працавала з Жанам-Люкам Гадарам, Франсуа Труфо і многімі іншымі папулярнымі рэжысёрамі і акцёрамі.
## Фільмаграфія 
* (1961) «Жанчына ёсць жанчына» — сяброўка Анжэлы
* (1966) «Вялікая прагулка» — Жульета
* (1967) «Злодзей» — Жэнеўева Дэльпіель

## Зноскі 
Катэгорыя:Актрысы Францыі
Вялікая прагулка

**«Вялікая прагулка»** () — французскі фільм 1966 года, які распавядае пра двух парыжан, якія дапамагаюць экіпажу брытанскага бамбавіка, збітага над акупаванай сталіцай Францыі, схавацца ад нацыстаў. Легендарная кінакамедыя, больш за чатыры дзесяцігоддзі, заставалася самай паспяховай французскай стужкай у нацыянальным пракаце.

## Вытворчасць фільма 
Другі (пасля «Разявакі») фільм рэжысёра Жэрара Уры, у якім ён звёў двух знакамітых комікаў — Бурвіля і Луі дэ Фюнэса. У камічным дуэце рэжысёр зноў паспрабаваў супрацьпаставіць персанажаў з рознымі тэмпераментамі (флегматыка і халерыка), якія належаць да розных сацыяльных пластоў грамадства.

Здымкі пачаліся 16 траўня 1966 года, а ўжо 8 снежня адбылася прэм’ера фільма.

## Ролі выконвалі 
* Луі дэ Фюнэс — Станіслас Лёфар, дырыжор Парыжскай Оперы
* Бурвіль — Агюстэн Бувэ, маляр
* Тэры-Томас — сэр Рэджынальд Брук («Вялікія вусы»)
* Бэна Штэрцэнбах — маёр Ашбах
* Клаўдыа Брук — Пітэр Канінгем
* Майк Маршал — Алан Макінтош
* Мары Дзюбуа — Жульета

## Зноскі 
Катэгорыя:Фільмы 1966 года
Катэгорыя:Кінакамедыі 1966 года
Катэгорыя:Фільмы Жэрара Уры
Катэгорыя:Фільмы Францыі
Тонава (значэнні)

**Тонава** — тапонім.

* Тонава — ў Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці Беларусі.
* Тонава — адна з назваў ракі Тонва.
Дэніс Пятроўс

**Дэніс Пятроўс** (нар. , Даўгаўпілс, Латвія) — латвійскі валейбаліст.

## Біяграфія 
У 1999 годзе пачаў спартыўную кар’еру ў родным горадзе Даўгаўпілс, першым трэнерам быў Барыс Чалакян. Пасля школы паступіў у Даўгаўпілскі ўніверсітэт паралельна працягваў гуляць за мясцовы «ДУ». Калі вучыўся на чацвёртым курсе, перайшоў у «Рыгу», а летам гэтага ж года ўпершыню выклікалі за зборную Латвіі.

Па выніках 2021 года прызнаны лепшым гульцом Латвіі.

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Беларусі (2): 2012, 2015
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Deņiss Petrovs
* Денисс Петровс
* Денис Петров, лучший волейболист Латвии — от Даугавпилса до Нижнего Новгорода

Катэгорыя:Валейбалісты Латвіі
Катэгорыя:Ігракі «Канаў» (валейбол)
Катэгорыя:Ігракі АСК Ніжні Ноўгарад
Катэгорыя:Ігракі «Дынама-ЛВ»
Катэгорыя:Ігракі «Ніжняга Ноўгарада» (валейбол)
Катэгорыя:Ігракі «Шамона 52»
Катэгорыя:Ігракі зборнай Латвіі па валейболе
Катэгорыя:Выпускнікі Даўгаўпілскага ўніверсітэта
Рабер Асейн

**Рабер Асейн** (, пры нараджэнні — Абрахам Асейнаф (); , XII акруга Парыжа — , Эсэ-ле-Нансі) — французскі акцёр тэатра і кіно, рэжысёр, прадзюсар, мастацкі кіраўнік тэатра «Марыньі» (Парыж).
## Біяграфія 
Асэйн граў у шматлікіх сваіх фільмах: «Смерць забойцы» (1963), «Кругі пад вачыма» (1964), «Вампір з Дзюсельдорфа» (са сваёй спадарожніцай жыцця Мары-Франс Пізье), «Вяроўка і кольт» («Могілкі без крыжоў»)», «Кропка падзення» (1970). У 1967 зняў карціну «Я забіў Распуціна».

Але самы вялікі поспех Асейн меў у ролі графа Тулузскага Жафрэя дэ Пейрака ў экранізацыях Бернара Бардэры пяці раманаў Анн і Серж Голан пра Анжаліку, дзе яго партнёркай стала французская актрыса Мішэль Мерсье. Рабер Асейн і Мішэль Мерсье былі партнёрамі восем разоў: пяць разоў у «Анжэліцы», і яшчэ тройчы ў фільмах «Другая ісціна», «Гром нябесны» і «Вяроўка і кольт».

Яго характэрнай знешнасцю і голасам, уменнем ляпіць складаныя характары карысталіся рэжысёры Крысціян-Жак («Другая ісціна» 1966), К. Атан-Лара («Забойца» 1962), Ж. Латнер («Прафесіянал»), Клод Лелуш «Адны і іншыя» (Bolero/Les Uns Et Les Autres, 1981) і інш. Дэні дэ Ла Патэльер даў яму вельмі цікавую ролю ў фільме 1973 «Забароненыя святары».
## Фільмаграфія 
* (1981) «Прафесіянал» — камісар Разен
* (1995) «Адвержаныя» — вядучы цырымоніі

## Зноскі 
Катэгорыя:Акцёры Францыі
Ніколь Бержэ

**Ніколь Бержэ** (фр. Nicole Berger), сапраўднае прозвішча — **Гуспейр** (фр. Gouspeyre; ,  — , Руан, Верхняя Нармандыя) — французская актрыса тэатра і кіно.

## Біяграфія 
Здымалася ў кіно і грала ў тэатрах на працягу 1952—1967 гадоў, у кіно сыграла каля 30 роляў. Дэбют у кіно роля Джулі ў фільме «Джаселін» (1952), апошняй працай у кіно стала роля Мірыям у фільме «Дазволы» (фільм выйшаў 10 красавіка 1968 года, пасля смерці актрысы).

Яна загінула 14 красавіка 1967 года ў аўтакатастрофе, якая адбылася ў Руане (Верхняя Нармандыя, Францыя). Ёй было 32 гады.

## Фільмаграфія 
* «Хлеб у траве» (1954)
## Крыніцы
Малая Тарасаўка

**Мала́я Тара́саўка** (, ) — былы пасёлак у Веткаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіў у склад Калінінскага сельсавета.

Скасаваны ў 1987 годзе.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Азбалан

**Азбалан** — мінерал, водны вокісел марганцу, кобальту і нікелю пераменнага саставу.
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Вокіслы (мінералы)
Інгрыд, гісторыя фотамадэлі

**«Інгрыд, гісторыя фотамадэлі»** () — рамантычная кінакамедыя Гезы фон Радваньі, у галоўных ролях — Ёхана Мац і Паўль Хубшмід. Луі дэ Фюнэс выконвае невялікую ролю мадэльера Д’Арыжо; ён прамаўляе толькі два словы: «Мадэль Інгрыд».
## Крыніцы 
Катэгорыя:Фільмы 1955 года
Ёхана Мац

**Ёхана Мац** (; нар. , ) — аўстрыйская кінаактрыса. Пачынала як танцорка, а потым актрыса ў Бургтэатры.

## Біяграфія 
Вучылася ў Венскім ўніверсітэце музыкі і выканальніцкага мастацтва ў 1940—1948 гадах, скончыла ў 1950 годзе семінара Макса Райнхарта. У 1956 годзе выйшла замуж за акцёра Карла Хакенберга. Жыве ў Вене.

## Фільмаграфія 
* (1954) «Інгрыд, гісторыя фотамадэлі» — Інгрыд

## Зноскі 
Катэгорыя:Актрысы Аўстрыі
Вядомыя асобы Даўгаўпілса

]]
Вядомыя ўраджэнцы Даўгаўпілса:

__NOTOC__
]]
]]

## А 
* Кастусь Александровіч (1890—1939) — беларускі грамадскі дзеяч, настаўнік, тэатральны рэжысёр і акцёр.

## Б 
* Віталь Міхайлавіч Быкаў (1941—2021) — беларускі акцёр Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Горкага.

## В 
* Віктар Бенядзіктавіч Вальтар (1902—1931) — беларускі празаік і паэт.

## Г 
* Генрых Восіпавіч Графціа (1869—1949) — вучоны-энергетык і інжынер.

## Е 
* Канстанцін Барысавіч Езавітаў

## К 
* Язэп Францавіч Камаржынскі

## Л 
* Яўген Міхайлавіч Ладноў

## М 
* Аляксандр Махноўскі
* Арцём Аляксандравіч Мачэкін
* Яўген Карлавіч Мілер
* Саламон Міхайлавіч Міхоэлс

## Н 
* Вульф Абрамавіч Нодэль

## П 
* Дэніс Пятроўс (нар. 1986) — латвійскі валейбаліст.

## Р 
* Лазар Саулавіч Ран
* Марк Ротка
* Альфрэд Рубікс

## С 
* Станіслаў Свентахоўскі
* Аляксандр Барысавіч Столпер
* Оскар Давыдавіч Строк

## Х 
* Уладзіслаў Хатулёў (нар. 1980) — латвійскі валейбаліст.

## Ц 
* Алэксандрс Цаўня
* Вальдэмар Станіслававіч Цірш

## Э 
* Ісак Цевелевіч Эльперын
Каралеўства Непал

**Каралеўства Непал** (), таксама **Каралеўства гуркхаў** () — каралеўства, якое з’явілася ў 1768 годзе пасля аб’яднання Непала. Заснавальнікам Каралеўства стаў кіраўнік дзяржавы Горкха, гуркх-раджпут Прытхві Нараян Шах. Каралеўства існавала 240 гадоў да фармальнай адмены манархіі ў Непале. У гэты перыяд Непал знаходзіўся пад уладай дынастыі Шах.

Пасля ўварвання ў Тыбет і разрабавання Дыгархі непальцамі пад правадырствам Бахадура Шаха ў 1792 годзе Далай-лама і кітайскі намеснік запыталі ў Кітая ваеннай падтрымкі. Кітайска-тыбецкія сілы пад камандаваннем Фу Кан’аня напалі на Непал, але пасля паразы пад Нувакотам перайшлі да мірных перамоў. У пачатку XIX стагоддзя распаўсюджванне ўлады Брытанскай Ост-Індскай кампаніі ў Індыі прывяло да пачатку Англа-Непальскай вайны (1814—1816), якая скончылася паразай Непальскай арміі. Па ўмовах Сугаульскай дамовы Непал заставаўся незалежным, але перадаваў Брытаніі тэрыторыі ад Мечы да Сарды, вядомыя як «вялікі Непал». Сілы Джанга Бахадура разбілі Тыбецкае войска ў 1855 годзе і прымусілі да падпісання мірнай дамовы на сваіх умовах.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гісторыя Непала
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Азіі
Тонежскае радовішча бурага вугалю

**То́нежскае радо́вішча бу́рага ву́галю** — радовішча бурага вугалю ў Беларусі, у Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці, паміж аграгарадком Тонеж і вёскай Букча.

Радовішча выяўлена ў 1982 годзе і папярэдне даследавана ў 1987—1990 гадах. Вугляносная тоўшча аднесена да ніжняга неагену і прымеркавана да Тонежскай дэпрэсіі Прыпяцкага прагіну. Складаецца з 15 пластоў, лінз і прапласткаў. Практычнае значэнне маюць 3 пласты. Іх магутнасць складае 0,3—19,6 м. Ускрышы — пясчана-гліністыя пароды магутнасцю 26—132 м.

Буры вугаль з радовішча мае цеплату згарання 4—4,9 МДж/кг, попельнасць 22—34 %. Папярэдне разведаныя запасы на плошчы 10,3 км² ацэньваюцца ў 42 млн тон.

Тонежскае радовішча не распрацоўваецца.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Вугальныя радовішчы Беларусі
Катэгорыя:Геалогія Лельчыцкага раёна
Катэгорыя:Тонеж
Сяргей Котаў (карабель)

**«Сяргей Котаў»** () — трэці серыйны (чацвёрты па ліку гэтай серыі) патрульны карабель (карвет) праект 22160. Судна названа ў гонар Героя Савецкага Саюза контр-адмірала Сяргея Котава.

Караблі такога праекта прызначаныя для нясення патрульнай службы, стрымання кантрабандны і пірацкай дзейнасці, пошуку і аказання дапамогі пацярпелым пры марскіх катастрофах. У ваенны час таксама для аховы караблёў і судоў на пераходзе морам, а таксама ваенна-марскіх баз і водных раёнаў.

Патоплены 5 сакавіка 2024 года ў ходзе расійска-ўкраінскай вайны.

## Гісторыя будаўніцтва 
Патрульны карабель «Сяргей Котаў» (завадскі нумар 164) распрацаваны «Паўночным праектна-канструктарскім бюро» (Санкт-Пецярбург) і фармальна быў закладзены на Зеленадольскім СБЗ 8 мая 2016 года, але фактычна будаваўся на Керчанскім суднабудаўнічым заводзе, дзе 29 студзеня 2021 года быў спушчаны на ваду.

Водазмяшчэнне карабля — 1300 тон. Можа развіваць хуткасць да 30 вузлоў. Далёкасць плавання — 6000 марскіх міль, аўтаномнасць — 60 сутак. Экіпаж — 80 чалавек. На борце можа базавацца верталёт Ка-27пс.

Карабель узброены 76,2-мм артылерыйскай устаноўкай АК-176МА, зенітна-ракетнымі комплексамі «Штиль-1» і «Гибка», кулямётамі.

## Служба 
Карабель планавалі перадаць ВМФ РФ у канцы 2021 года, але ў канчатковым выніку ён уступіў у строй толькі 16 мая 2022 года, а 30 ліпеня 2022 года адбыўся ўздым сцяга і прыняцце ў баявы склад Чарнаморскага флоту ВМФ Расіі.

1 жніўня 2023 года Мінабароны Расіі паведаміла пра атаку трох марскіх безэкіпажных катэраў на вартавыя караблі «Сяргей Котаў» і «Васіль Быкаў». Заяўлялася, што атака адбылася за 340 км на паўднёвы захад ад Севастопаля, і што ўсе беспілотнікі былі знішчаныя.

### Гібель 
5 сакавіка 2024 года Ваенная разведка Украіны заявіла, што спецпадраздзяленне Group 13 паразіла карабель марскімі дронамі Magura V5 паблізу Керчанскага праліву.

Па дадзеных ГУР і расійскіх крыніц, у выніку атакі загінулі сем маракоў і шэсць атрымалі раненні. Па дадзеных Інстытута вывучэння вайны, была зроблена спроба адбуксіраваць судна ў порт, аднак з-за значных пашкоджанняў гэта не атрымалася і судна затанула ў пяці кіламетрах ад узбярэжжа мыса Такіль. Пазней было апублікавана відэа, на якім быў зняты момант удару па патрульным катэры з палубы аднаго з грузавых судоў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Ваенныя караблі Чарнаморскага флоту
Катэгорыя:Судны паводле алфавіта
Зацішша (Рагачоўскі раён)

**Заці́шша** (, ) — былы пасёлак у Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіў у склад Дварэцкага сельсавета.

Да 20 лютага 1975 года пасёлак уваходзіў у склад Забалацкага сельсавета. Скасаваны 26 мая 1983 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі
VBCI

**VBCI** () — французская баявая машына пяхоты.

Створана фірмамі Giat Industries (у цяперашні час Nexter) і Renault V/I (у цяперашні час Renault Trucks) для замены БМП AMX-10P, распрацаванай у канцы 1960-х гадоў.

БМП абсталёўваецца аднамеснай вежай Dragar фірмы Giat, узброенай 25-мм гарматай GIAT M811 (25×137 мм) і спараным 7,62-мм кулямётам.

Корпус зварны з алюмініевай броні, абсталяваны падбоем і накладнымі зменнымі модулямі THD сталёвай і тытанавай броні для абароны ад процітанкавых сродкаў. Модулі могуць быць замененыя ў палявых умовах. Характарыстыкі бронеабароны засакрэчаныя. Аднак вядома, што браніраванне забяспечвае абарону ад 14,5-мм бранябойных куль буйнакалібернага кулямёта КПВ і бранябойных снарадаў артылерыйскіх сістэм малога калібра, адпавядаючы стандарту STANAG 4569.

## Літаратура 
* Суворов С. Настоящее и будущее VBCI // Техника и вооружение вчера, сегодня, завтра : журнал. — 2015. — Ноябрь (№ 01). — С. 15—20.

Катэгорыя:Баявыя машыны пяхоты
Катэгорыя:Бранятэхніка Францыі
Белостокская правда

**«Белосто́кская пра́вда»** — колішняя абласная газета Беластоцкай вобласці. Выходзіла ў 1939 — 1944 гадах.

## Гісторыя 
Заснавана ў верасні 1939 г. пад назвай *«Освобождённый Белосток»* як орган Часовага ўпраўлення г. Беластока, затым Беластоцкага абласнога і гарадскога часовага ўпраўлення. У перыяд са студзеня 1940 г. да 21 чэрвеня 1941 г. называлася *«Вольная праца»*, выходзіла як орган Беластоцкага абкама і гаркама КП(б)‌Б, абласнога Савета дэпутатаў працоўных.

У час Вялікай Айчыннай вайны з’яўлялася органам Беластоцкага падпольнага абкама КП(б)‌Б і абласнога Савета дэпутатаў працоўных. Выдавалася на тэрыторыі Беластоцкага партызанскага злучэння ў Ліпічанскай пушчы ў 1943—1944 гг. Вядома 57 нумароў (№ 44-62) за перыяд з 7 лістапада 1943 г. да 6 чэрвеня 1944 г. на рускай, часткова беларускай і польскай мовах. Рэдактар С. К. Майхровіч. Рэдкалегія: Я. Колас, С. К. Майхровіч, П. С. Пестрак, С. В. Прытыцкі, Я. М. Савіцкая. З 22 кастрычніка 1944 года газета стала выдавацца пад назвай *«Гродненская правда»*.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Беластоцкая вобласць
Катэгорыя:Культура Беластока
Катэгорыя:1939 год у Беларусі
Пятро Дзмітрыевіч Дудо

**Пятро Дзмітрыевіч Дудо** (, в. Забалацце, цяпер Лепельскі раён Віцебскай вобласці — , Мінск) — беларускі празаік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў вёсцы Забалацце ў сялянскай сям’і. З 1935 г. служыў у Чырвонай Арміі. У 1940 г. закончыў Камуністычны інстытут журналістыкі ў Мінску. З 1940 г. намеснік рэдактара газеты «Вольная праца» ў Беластоку. Удзельнічаў у Вялікай Айчыннай вайне, быў палітработнікам, супрацоўнічаў у армейскім друку. З 1949 г. карэспандэнт газеты «Во славу Родины» (Мінск).

Член Саюза пісьменнікаў Беларусі з 1958 года.

Памёр  года ў Мінску. Пахаваны на Вайсковых могілках Мінска.

## Творчасць 
Дэбютаваў у друку ў 1934 г. Выступаў з нарысамі і апавяданнямі. Аўтар аповесці «Першы салют» (Мінск, 1958), сатырычнай камедыі «Чортаў тузін» (Мінск, 1963).

Дакументы з асабістага архіва захоўваюцца ў Беларускім дзяржаўным архіве-музеі літаратуры і мастацтва (фонд 297).

## Узнагароды 
Узнагароджаны двума ордэнамі Айчыннай вайны 2-й ступені, двума ордэнамі Чырвонай Зоркі і медалямі.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі XX стагоддзя
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лепельскім раёне
Вольная праца

Назву **«Вольная праца»** мелі:

* Вольная праца — назва беластоцкай абласной газеты «Белостокская правда» ў 1941—1944 гадах.
* Вольная праца — назва слонімскай раённай газеты «Слонімскі веснік» ў 1939—1962 гадах.
Слонімскі веснік

**«Слонімскі веснік»** — раённая газета Слонімскага раёна Гродзенскай вобласці. Выходзіць 3 разы на тыдзень на беларускай і рускай мовах. Заснавальнік Слонімскі раённы выканаўчы камітэт. Рэдакцыя газеты размяшчаецца ў Слоніме па вуліцы Пушкіна, 8.

## Гісторыя 
Газета *«Вольная праца»* заснавана ў верасні 1939 г. як орган Часовага ўпраўлення Слонімскага павета (да 5.12.1939), затым Слонімскага павятовага камітэта КП(б)‌Б і павятовага выканаўчага камітэта (12.12.1939 — 25.1.1940), Слонімскага райкама КП(б)‌Б і раённага Савета дэпутатаў працоўных Баранавіцкай вобласці (31.1.1940 — 22.6.1941).

У час Вялікай Айчыннай вайны орган Слонімскага падпольнага райкама КП(б)‌Б. Выдавалася ў 1943—1944 гг. у партызанскім атрадзе імя Ф. Э. Дзяржынскага партызанскай брыгады імя К. К. Ракасоўскага. Друкарня і рэдакцыя размяшчаліся ў зямлянцы ў лесе «Воўчыя норы» на поўдні Слонімшчыны. Тут таксама выдаваліся газеты «За Родину» (орган Баранавіцкага падпольнага гаркама КП(б)‌Б) і «Барацьба».

Газета выходзіла ў фармаце А4 на дзвюх ці чатырох старонках з ілюстрацыямі. Клішэ для ілюстрацый былі зроблены на бярозавых дошчачках мастаком М. М. Бяляеўскім (рабіў клішэ і для іншых падпольных газет, брашур і лістовак, афармляў насценныя газеты партызанскіх атрадаў). Вядома 30 нумароў за перыяд з 12 кастрычніка 1943 г. да 7 ліпеня 1944 г. на беларускай мове. Тыраж кожнага нумара складаў 350—800 экзэмпляраў. Рэдактары: М. Т. Анішчык, М. В. Бурсевіч (з мая 1944). Распаўсюджвалася газета з дапамогай удзельнікаў Слонімскай раённай антыфашысцкай арганізацыі.

Выданне інфармавала пра падзеі на франтах і ў савецкім тыле, партызанскія аперацыі на Слонімшчыне, злачынствы гітлераўцаў. У газеце друкаваліся жарты і карыкатуры на акупантаў і калабарантаў.

Пасля вызвалення БССР выдавалася пад той жа назвай. З 1962 г. мела назву *«За перамогу камунізма»*. Са жніўня 1966 г. друкавалася як орган Слонімскага райкама КПБ, раённага і гарадскога Саветаў дэпутатаў працоўных (Саветы народных дэпутатаў з 1977) Гродзенскай вобласці.

З 1991 г. раённая газета, выходзіць пад назвай *«Слонімскі веснік»*.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* 

Катэгорыя:Культура Слоніма
Катэгорыя:Газеты Беларусі на беларускай мове
Катэгорыя:Газеты Беларусі на рускай мове
Катэгорыя:1939 год у Беларусі
Акантарыі

**Акантарыі** (*Acantharea*) — клас прасцейшых падкласу радыялярый, які аб’ядноўвае больш 140 планктонных аднаклетачных жывёл з мінеральным шкілетам з сернакіслага стронцыю.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Храмісты
Генрык Казіміравіч Жарскі

**Генрык Казіміравіч Жарскі** (; 1902, Варшава, Польшча — , Мінск) — польскі празаік, грамадскі дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і фельчара. З шаснаццаці год удзельнічаў у падпольнай рабоце КПП. Быў зняволены ў варшаўскі астрог «Павяк». Вызвалены пад залог, эмігрыраваў у Францыю, дзе працаваў на заводзе «Рэно». Высланы за межы Францыі за арганізацыю забастоўкі рабочых. Па накіраванні Польскай секцыі Камінтэрна прыехаў у СССР, дзе быў залічаны на вучобу ў Маскоўскі дзяржаўны інстытут журналістыкі.

У 1932 г. пераведзены ў Беларусь. Быў намеснікам рэдактара, затым рэдактарам польскай газеты «Orka» («Ворыва»).

Член Саюза пісьменнікаў Беларусі з 1934 года.

Арыштаваны 20 студзеня 1937 года. Расстраляны  года органамі НКУС у Мінску. Месца пахавання невядомае. Рэабілітаваны ў 1957 годзе.

## Творчасць 
Літаратурнай працай займаўся з другой паловы 1920-х гг. Пісаў на рускай і польскай мовах. Аўтар кнігі апавяданняў для дзяцей «Парашок для чыхання» (Мінск, 1935), аповесці «Без языка» (газета «Пионерская правда», 1927), шэрагу празаічных твораў у «Альманаху літэрацкім» (Мінск, 1934). Значная частка рукапісаў Жарскага загінула.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Расстраляныя ў БССР
Катэгорыя:Камуністы Польшчы
Галіна Іванаўна Егарэнкава

**Галіна Іванаўна Егарэнкава** (, Ніжні Ноўгарад, Расія — , Ніжні Ноўгарад, Расія) — беларускі крытык, літаратуразнаўца. Кандыдат філалагічных навук.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і рабочага ў горадзе Горкі. У 1965 г. закончыла філалагічны факультэт Горкаўскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Выкладала рускую мову і літаратуру ў школах Горкага (1965—1967). Закончыла аспірантуру пры Літаратурным інстытуце ў Маскве. З 1972 г. асістэнт, з 1978 г. дацэнт кафедры рускай і зарубежнай літаратур Мінскага педагагічнага інстытута. У 1972—1978 гадах па сумяшчальніцтве выкладала рускую літаратуру ў Беларускім тэатральна-мастацкім інстытуце. З 1980 г. жыла ў Горкім і працавала дацэнтам кафедры літаратуры Педагагічнага інстытута ў Горкім.

Член Саюза пісьменнікаў Беларусі з 1979 года.

Пахаваная на Румянцаўскіх (Ольгінскіх) могілках Ніжняга Ноўгарада.

## Творчасць 
Дэбютавала ў 1964 г., выступала з літаратурна-крытычнымі артыкуламі і літаратуразнаўчымі працамі, прысвечанымі творчасці А. Пушкіна, Ф. Дастаеўскага, Л. Талстога, М. Гогаля, М. Лермантава, І. Шамякіна, А. Адамовіча, Г. Далідовіча, В. Казько, І. Пташнікава, І. Чыгрынава і інш. Аўтар кніг «Духовная жажда» (Горкі, 1983), «Земная основа» (Горкі, 1987). Выдадзены зборнік літаратурна-крытычных артыкулаў аб беларускай прозе 1970-1980-х гадоў «Звено связующее» (Мінск, 1990).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Беларусі
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Гафураў

**Гафураў** — прозвішча, паходзіць ад арабскага імя Гафур.

## Асобы 
* Абдухакім Карымавіч Гафураў (1942—2003) — савецкі і таджыкскі вучоны-біёлаг.
* Абуталіб Гафураў (1882—1975) — лакскі паэт.
* Анвар Хусаінавіч Гафураў (нар. 1982) — узбекскі футбаліст.
* Асрор Гафураў (нар. 1995) — узбекскі футбаліст, які выступае на пазіцыі паўабаронцы.
* Бабаджон Гафураў (1908—1977) — савецкі дзяржаўны і партыйны дзеяч.
* Барыс Аляксандравіч Гафураў (нар. 1972) — узбекістанскі акцёр і рэжысёр.
* Габдэльмажыт Нурганіевіч Гафураў, больш вядомы як *Мажыт Гафуры* (1880—1934), — башкірскі і татарскі пісьменнік і паэт.
* Закерыя Шагізанавіч Гафураў (нар. 1939) — савецкі і расійскі ўсходазнаўца і юрыст.
* Ільшат Рафкатавіч Гафураў (нар. 1961) — расійскі вучоны, педагог, з 2010 года рэктар Казанскага Федэральнага Універсітэта.
* Марат Шайхалгаджыевіч Гафураў (нар. 1985) — кумыкскі і расійскі баец змешаных адзінаборстваў.
* Марсэль Абдрахманавіч Гафураў (1933—2013) — башкірскі пісьменнік і перакладчык, журналіст.
* Муін Гафураў (нар. 1996) — таджыкскі баец змешаных адзінаборстваў.
* Нусрат Гафураў (1932—1975) — Герой Сацыялістычнай Працы.
* Рашыд Гафураў (род. 1977) — узбекскі футбаліст.
* Рэнат Зайтунавіч Гафураў (нар. 1982) — расійскі спідвейны гоншчык, чэмпіён Расіі і Еўропы.
* Салохідзін Гафураў (нар. 1962) — савецкі і таджыкскі футбаліст і трэнер.
* Хуснідзін Гафураў (нар. 1994) — узбекскі футбаліст, нападаючы сербскага «Явара» і зборнай Узбекістана.

## Тапаніміка 
* Гафураў — пасёлак і раённы цэнтр у Таджыкістане.
Жызель Паскаль

**Жызель Паскаль** (сапраўдныя імя і прозвішча — Жызель-Мары-Мадлен Талон) (; , Каны — , Нім) — французская актрыса тэатра і кіно.

## Біяграфія 
Італьянскага паходжання. Нарадзілася ў беднай сям’і. Скончыла курсы стэнаграфістак і пачала працаваць сакратаром. Наведвала школу танцаў. З 1941 года выступала ў тэатральнай трупе Клода Дафена.

У 1946 годзе ў яе быў раман з Івам Мантанам. У 1947 годзе — палюбоўніца князя Манака Рэнье III. Пасля таго, як у 1953 годзе ёй было пастаўлена няправільнае медыцынскае заключэнне аб тым, што Жызель не можа мець дзяцей, Рэнье III перапыніў з ёй адносіны.

Пасля гэтага ў Жызель быў раман з Гэры Куперам. У 1955 годзе яна выходзіць замуж за акцёра Рэймона Пелегрэна, у шлюбе з якім нарадзілася дачка — Паскаль Пелегрэн, цяпер актрыса.

Жызель памерла ад кровазліцця ў мозг ва ўзросце 85 гадоў. Пахавана на могілках г. Сіян-ла-Каскад (дэпартамент Вар).
## Крыніцы
Хлоя Дайгерт

**Хлоя Дайгерт** (; нар.  г., Браўнсбург, Індыяна) — амерыканская прафесійная велагоншчыца, якая выступае за UCI Women’s WorldTeam Canyon-SRAM. Заваявала сем залатых медалёў на Чэмпіянатах свету па трэкавым веласпорце і чатыры медалі (адзін залаты, адзін сярэбраны і два бронзавыя) на Алімпійскіх гульнях. Пераможца ў групавой і індывідуальнай гонках сярод юніёраў на Чэмпіянаце свету 2015 года.
## Крыніцы
Кайлін Браўн

**Кайлін Браўн** (, нар.  года) — амерыканская лёгкаатлетка, якая спецыялізуецца ў бегу на кароткія дыстанцыі.

## Спартыўныя дасягненні 
Алімпійская чэмпіёнка ў жаночай эстафеце 4×400 метраў (2024). Сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў у змешанай эстафеце 4×400 метраў (2024).

Чэмпіёнка свету сярод юніёраў у комплекснай эстафеце 4×400 метраў (2022; удзельнічала ў гонцы).

Рэкардсмен свету ў змешанай эстафеце 4×400 метраў (3.07.41; 2024).
## Крыніцы 
Катэгорыя:Лёгкаатлеты ЗША
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2024 года
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад ЗША
Філіс Фрэнсіс

**Філіс Шанэ Фрэнсіс** (, нар. ) — амерыканская лёгкаатлетка, якая спецыялізуецца ў спрынце, алімпійская чэмпіёнка, чэмпіёнка свету.

Фрэнсіс заваявала залаты алімпійскі медаль і званне алімпійскай чэмпіёнкі ў складзе зборнай ЗША ў эстафеце 4×400 метраў на Алімпіядзе-2016 у Рыа-дэ-Жанейра. Яна заваявала тытул чэмпіёнкі свету на чэмпіянаце ў Лондане 2017 года на дыстанцыі 400 метраў і ў эстафеце 4×400 метраў.

На чэмпіянаце свету 2019 года заваявала чарговае «золата» ў жаночай эстафеце 4×400 метраў.
## Крыніцы
Дэрык Уайт

**Дэрык Уайт** (; нар. , Паркер, Каларада) — амерыканскі прафесійны баскетбаліст, які выступае за клуб Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі «Бостан Селтыкс». На студэнцкім узроўні выступаў тры гады ў другім дывізіёне за каманду Універсітэта Каларада Каларада-Спрынгс «Маунцін Лаёнз», а затым перайшоў у каманду першага дывізіёна Каларадскага ўніверсітэта ў Боўлдэры, дзе адыграў адзін сезон.

На драфце НБА 2017 года Уайт быў абраны камандай «Сан-Антоніа Спёрс» пад агульным 29-м нумарам.

Чэмпіён НБА ў складзе «Бостан Селтыкс».
Бэм Адэбаё

**Эдрыс «Бэм» Адэбаё** (; нар. , Ньюарк, штат Нью-Джэрсі, ЗША) — амерыканскі прафесійны баскетбаліст, які выступае за каманду Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі «Маямі Хіт». Быў абраны на драфце НБА 2017 года ў першым раундзе пад агульным 14-м нумарам камандай «Маямі Хіт».
## Крыніцы
Дэвін Букер

**Дэвін Армані Букер** (; нар. , Гранд-Рапідс, Мічыган) — амерыканскі баскетбаліст, атакавальны абаронца, які выступае за клуб НБА «Фінікс Санз». Алімпійскі чэмпіён Токіа 2020, Парыжа 2024. На студэнцкім узроўні выступаў за каманду ўніверсітэта Кентукі «Кентукі Уайлдкэтс». Адзін з васьмі гульцоў у гісторыі НБА, якія набіралі не менш за 70 ачкоў у адным матчы.
## Крыніцы
Энтані Дэвіс

**Энтані Дэвіс-малодшы** (; нар. , ) — амерыканскі баскетбаліст, які выступае за каманду НБА «Лос-Анджэлес Лэйкерс». Быў гульцом нацыянальнага ўзроўню падчас вучобы ў выпускным класе старэйшай школы. Ён правёў адзін сезон у складзе баскетбольнай каманды Кентукіскага ўніверсітэта «Кентукі Уайлдкэтс», з якой выйграў чэмпіянат NCAA і быў удастоены звання лепшага гульца першынства. Быў выбраны на драфце НБА 2012 года пад агульным першым нумарам камандай «Нью-Арлеан Хорнетс». У 2012 годзе стаў чэмпіёнам Алімпійскіх гульняў у Лондане (самы юны ў гісторыі алімпійскі чэмпіён па баскетболе), а ў 2014 годзе — пераможцам чэмпіянату свету ў Іспаніі.
## Крыніцы
Фларан Манаду

**Фларан Манаду** (; нар. , Віёрбан) — французскі плывец, алімпійскі чэмпіён 2012 года на дыстанцыі 50 метраў вольным стылем, 7-разовы чэмпіён свету і 9-разовы чэмпіён Еўропы. Малодшы брат алімпійскай чэмпіёнкі па плаванні Лор Манаду. Экс-рэкардсмен свету на дыстанцыі 50 метраў на спіне на «кароткай вадзе». Універсал, выступае ва ўсіх відах плавання.

На 4 Алімпійскіх гульнях запар выйграваў медаль на дыстанцыі 50 метраў вольным стылем (2012 — золата, 2016 — срэбра, 2020 — срэбра, 2024 — бронза).

26 ліпеня 2024 года падчас цырымоніі адкрыцця Алімпійскіх гульняў у Парыжы нёс сцяг Францыі (разам з лёгкаатлеткай Мелінай Рабер-Мішон), а затым разам з ёй жа прынёс алімпійскую клятву ад імя спартсменаў.
## Крыніцы
Лор Манаду

**Лор Манаду** (; нар. , Віёрбан) — французская плыўчыха, алімпійская чэмпіёнка 2004 года на дыстанцыі 400 метраў вольным стылем, трохразовая чэмпіёнка свету, 18-кратная чэмпіёнка Еўропы (9 разоў у 50-метровым басейне і 9 разоў у 25-метровым). Адна з наймацнейшых французскіх плыўчых за ўсю гісторыю. Старэйшая сястра алімпійскага чэмпіёна па плаванні Фларана Манаду.
## Крыніцы
Манаду

**Манаду** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Лор Манаду — французская плыўчыха, алімпійская чэмпіёнка
* Фларан Манаду — французскі плывец, алімпійскі чэмпіён
Джэйсан Тэйтум

**Джэйсан Крыстафер Тэйтум старэйшы** (; нар. , Сент-Луіс, Місуры) — амерыканскі прафесійны баскетбаліст, які выступае за каманду Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі «Бостан Селтыкс». Іграе на пазіцыі лёгкага форварда. Выступаў за каманду Дзюк у студэнцкім баскетболе. Быў абраны на драфце НБА 2017 года ў першым раундзе пад агульным трэцім нумарам.

Пяціразовы ўдзельнік матча ўсіх зорак НБА, які чатыры разы трапляў у зборную ўсіх зорак НБА, Тэйтум быў прызнаны самым каштоўным гульцом фіналу Усходняй канферэнцыі НБА ў 2022 годзе і дапамог «Селтыкс» выйсці ў фінал НБА. У 2024 годзе ён прывёў каманду да лепшых у лізе 64 перамог і чэмпіёнства. Тэйтум таксама выйграў залаты медаль у складзе алімпійскай зборнай ЗША ў Токіа ў 2020 годзе. Яму належаць рэкорды па колькасці ачкоў, набраных у матчы ўсіх зорак НБА (55) і па колькасці ачкоў, набраных у сёмай гульні любой серыі плей-оф НБА (51).
## Крыніцы
Тэйтум

**Тэйтум** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Арт Тэйтум — амерыканскі джазавы піяніст-віртуоз
* Джэйсан Тэйтум — амерыканскі баскетбаліст
Джру Холідэй

**Джру Рэ́ндал Хо́лідэй** (; нар. , , Каліфорнія) — амерыканскі прафесійны баскетбаліст, які ў цяперашні час выступае за клуб НБА «Бостан Селтыкс». Гуляе на пазіцыі які разыгрывае абаронцы. Быў абраны на драфце НБА 2009 года ў першым раундзе пад агульным 17-м нумарам камандай «Філадэльфія Сэвенці Сіксерс».
## Крыніцы
Акант (расліна)

**Акант** (*Acanthus*) — род травяністых раслін сямейства  з буйным фігурным лісцем у разетках, пашыраная ў тропіках і субтропіках.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Ясноткакветныя
Гіпербарэя

**Гіпербарэя** ( — «за Барэем», «за паўночным ветрам») — частка старажытнай грэцкай міфалогіі, легендарная паўночная краіна. У наш час звычайна выкарыстоўваецца ў акультызме і неапаганстве, цесна злучана з «арыйскай» або «нардытычнай» расай.

Паводле антычнай міфалогіі, Гіпербарэйцы, нараўне з эфіёпамі, феакамі і лотафагамі, адносяцца да ліку народаў, блізкіх да багоў і каханых імі. Гэтак жа як іх заступнік Апалон, гіпербарэі мастацка адораныя. Блажэннае жыццё суправаджаецца ў гіпербарэяў песнямі, танцамі, музыкай і балямі; вечнае весялосць і поўнае глыбокай пашаны малітвы характэрныя для гэтага народа — жрацоў і слуг Апалона. Геракл прынёс аліву ад гіпербарэяў ля вытокаў Істра ў Алімпію. Нават смерць прыходзіць да гіпербарэяў як збавенне ад перасычэння жыццём, і яны, выпрабаваўшы ўсе асалоды, кідаюцца ў мора. Па жаданні пачаць жыць нанова могуць перарадзіцца пасля смерці.

## У папулярнай культуры 
* «Гіпербарэя» — цыкл раманаў Юрыя Нікіціна.
* «Скарбы Валькірыі» — цыкл раманаў Сяргея Аляксеева.
* У Петразаводску з 1999 года штогод у лютым праводзіцца Міжнародны зімовы фестываль «Гіпербарэя»
* «Міражы Гіпербарэі» — навукова-папулярны фільм Рускага геаграфічнага таварыства.
* «Русы супраць Яшчараў» — кампутарная гульня

Катэгорыя:Выдуманыя кантыненты
Катэгорыя:Геаграфія грэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Скіфія і Каўказ у старажытнагрэчаскай міфалогіі
Акантыт

**Акантыт** (ад  — шып, страла) — мінерал серабра з хімічнай формулай  Ag2S. Крышталі манаклінавай сінгоніі (α-Ag2S), шэра-чорныя з металічным бляскам. Стабільная форма сульфіду срэбра(I) пры тэмпературы ніжэйшай за 176,3&nbsp;°C. Вышэй гэтай тэмпературы стабільнай формай з'яўляецца аргентыт, кубічная мадыфікацыя сульфіду срэбра (β-Ag2S).
## Крыніцы 
## Літаратура 
*
Акарына

**Акарына** ( — гусяня) — музычны інструмент класа аэрафонаў віду глабулярных флейтаў; мае гліняны корпус, свістковае прыстасаванне, 8-10(12) ігравых адтулін.
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Аэрафоны
Акарыцыды

**Акарыцыды** (ад ст.-грэч. ἄκαρι — клешч і лац. caedo — забіваю) — розныя хімічныя прэпараты для барацьбы з кляшчамі сельскагаспадарчых культур, прадуктаў, з паразітамі хатніх жывёл і птушкі. Акарыцыдныя апрацоўкі зон адпачынку з’яўляюцца неад’емнай складнікам прафілактыкі клешчавых інфекцый, такіх як клешчавы энцэфаліт і хвароба Лайма. Да акарыцыдаў адносяцца сера і розныя сера-, хлор-і фосфарарганічныя злучэнні, некаторыя пірэтроіды (цыперметрын) і антыбіётыкі (авермектын).

## Літаратура 
* 

## Крыніцы 
Катэгорыя:Акарыцыды
Акасмізм

**Акасмізм** (ад  — «не-», «без-» і  — свет) — філасофскае і рэлігійнае вучэнне, якое прапаведуе погляды пра нікчэмнасць свету.

Акасмізм у найболей чыстым выглядзе сустракаецца ў індыйскай філасофіі, у веданце. Гегель называў акасмізмам пантэізм Спінозы, бо Бог у ім ёсць адзіна сапраўднае; усё астатняе — акцыдэнцыя.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Анталогія
Фізіка-механічны інстытут імя Г. У. Карпенкі НАН Украіны

**Фізіка-механічны інстытут імя Г. У. Карпенкі НАН Украіны** — навукова-даследчая ўстанова ў складзе Аддзялення матэрыялазнаўства Нацыянальнай акадэміі навук Украіны, займаецца навуковымі даследаваннямі ў галіне механікі разбурэння і трываласці матэрыялаў, фізіка-хімічных працэсаў карозіі, неразбуральнага кантролю дэфектаў матэрыялаў і тэхнічнай дыягностыкі канструкцый і асяроддзяў.

## Гісторыя 
Інстытут быў заснаваны ў 1951 годзе на базе ўстаноў АН УССР і АН СССР, якія дзейнічалі ў той час у Львове. Загадам па Львоўскім аддзяленні АН УССР дата пачатку працы інстытута была ўстаноўлена 1 чэрвеня 1951 года. Першапачатковая назва інстытута была: *«Інстытут машыназнаўства і аўтаматыкі АН УССР»*. У 1964 годзе ён быў перайменаваны ў *Фізіка-механічны інстытут*, а ў 1980 годзе ФМІ было прысвоена імя акадэміка Г. У. Карпенкі (1910—1977), які ўзначальваў Фізіка-механічны інстытут з 1952 па 1971 год, у гонар яго заслуг перад навукай і інстытутам і з нагоды 90-годдзя вучонага.

## Структура 
* Аддзел тэорыі хвалевых працэсаў і аптычных сістэм дыягностыкі
* Аддзел акустычных метадаў і сродкаў тэхнічнай дыягностыкі
* Аддзел дыягностыкі каразійна-вадароднай дэградацыі матэрыялаў
* Аддзел тэарэтычных асноў механікі разбурэння
* Аддзел матэрыялазнаўчых асноў інжынерыі паверхні
* Аддзел карозіі і абароны ад карозіі
* Аддзел вадародных тэхналогій і матэрыялаў альтэрнатыўнай энергетыкі
* Аддзел інфармацыйных тэхналогій дыстанцыйнага зандзіравання
* Аддзел метадаў і сродкаў адбору і апрацоўкі дыягнастычных сігналаў
* Аддзел трываласці матэрыялаў і канструкцый у вадародазмяшчальных асяроддзях
* Лабараторыя сертыфікацыйных выпрабаванняў антыкаразійных ізаляцыйных пакрыццяў трубаправодаў
* Лабараторыя сертыфікацыйных выпрабаванняў механічных характарыстык матэрыялаў
* Аддзел інфармацыйна-аналітычнага забеспячэння

## Спасылкі 
* Сайт інстытута

Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Украіны
Інстытут чорнай металургіі імя З. І. Някрасава НАН Украіны

**Інстытут чорнай металургіі імя З. І. Някрасава НАН Украіны** — навукова-даследчая ўстанова ў складзе Аддзялення матэрыялазнаўства Нацыянальнай акадэміі навук Украіны, займаецца навуковымі даследаваннямі ў галіне праблем металургічнай вытворчасці.

## Гісторыя 
Заснаваны 16 лістапада 1939 года ў Кіеве. У 1952 г. было прынята рашэнне аб пераездзе ў цэнтр украінскай металургіі Днепрапятроўск, які адбыўся ў 1953—1954 гг.

З лабараторый Інстытута чорнай металургіі пачалі сваё жыццё Інстытут металафізікі імя Г. В. Курдзюмава НАН Украіны і Інстытут праблем матэрыялазнаўства імя І. М. Францэвіча НАН Украіны.

## Структура 
* Аддзел фізіка-хімічных праблем металургічных працэсаў
* Аддзел металургіі чыгуну
* Аддзел апрацоўкі паверхні чыгуну
* Аддзел працэсаў і машын апрацоўкі металу ціскам
* Аддзел праблем дэфармавання і тэрмічнай апрацоўкі канструкцыйнай сталі
* Аддзел тэрмічнай апрацоўкі металу для машынабудавання
* Аддзел тэхналагічнага абсталявання і сістэм кіравання
* Аддзел стандартызацыі

## Спасылкі 
* Сайт інстытута

Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Украіны
Аквадаг

**Аквадаг** ( +  — графітавы пыл) — сумесь графіту з вадой, якая выкарыстоўваецца для пакрыцця ўнутраных паверхняў электравакуўмных прыбораў.
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Электронныя лямпы
Акванаўт

**Акванаўт** ( — «вада» +  — «мараплавец») — даследчык мора, які ў спецыялізаваным гідракасцюме або ў падводным апараце працуе на глыбінях, недаступных вадалазу.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Дайвінг
Інстытут імпульсных працэсаў і тэхналогій НАН Украіны

**Інстытут імпульсных працэсаў і тэхналогій НАН Украіны** — навукова-даследчая ўстанова ў складзе Аддзялення матэрыялазнаўства Нацыянальнай акадэміі навук Украіны, займаецца навуковымі даследаваннямі ў галіне фізіка-тэхнічных аспектаў высакавольтнага разраду ў кандэнсаваных асяроддзях, стварэння на яго аснове высокаэфектыўных, экалагічна чыстых, рэсурса- і энергазберагальных імпульсных тэхналогій.

## Гісторыя 
У 1959 годзе па ініцыятыве маладых энтузіястаў і пры падтрымцы Мікалаеўскага гарадскога ўрада была створана калектыўная лабараторыя па вывучэнні новай на той час з’явы — высакавольтнага электрычнага разраду ў вадзе (электрагідраўлічнага эфекту) і працэсаў, якія яму спадарожнічаюць. У той час здавалася, што ёсць вялікія магчымасці ў магчымасці пераўтварэння энергіі разраду ў механічную працу, напрыклад: разбурэнне неметалічных матэрыялаў, наданне формы металічным нарыхтоўкам, змяненне структуры вадкасцяў і г.д. Устаноўка «Молния-1», прызначаная для пракаткі труб у сетках цеплаабменнікаў, стала першай, якая прайшла выпрабаванні ў прамысловых умовах у 1962 годзе. У тым жа годзе Распараджэннем Савета Міністраў УССР на яго базе было створана Праектна-канструктарскае бюро электрагідраўлікі (ПКБЭ) са штатам 25 супрацоўнікаў. У першыя гады бюро актыўна занялося тэмай выкарыстання электрагідраўлічнага эфекту ў прамысловасці, у прыватнасці для ачысткі адлівак ад фармовачных мас у суднабудаванні (а таксама для штампоўкі). Створаная для гэтага ўстаноўка тыпу «Іскра-2» пасля паспяховых выпрабаванняў на Чарнаморскім суднабудаўнічым заводзе паступіла ў серыйную вытворчасць.

У 1966 годзе ў склад ПКБЭ быў перададзены Мікалаеўскі завод інструменту і абсталявання, перайменаваны ў Эксперыментальны завод ПКБЭ, які пачаў выпуск электрагідраўлічных прыбораў і высакавольтнай апаратуры канструкцыі ПКБЭ.

У 1968 годзе быў апублікаваны першы навуковы артыкул, пасля абароны першай кандыдацкай дысертацыі ў інстытуце дырэктарам А. П. Сарочынскім.

З 1971 года завод пачаў займацца сейсмаакустыкай, створаны шэраг унікальных гідраакустычных выпраменьвальнікаў, якія аднолькава паспяхова выкарыстоўваліся як у мірным асваенні Сусветнага акіяна, так і ў абаронных мэтах.

7 сакавіка 1972 года завод быў перададзены АН УССР у склад Аддзялення фізіка-тэхнічных праблем матэрыялазнаўства.

Сам жа інстытут быў створаны ў 1991 годзе на базе ПКБЭ АН УССР у Мікалаеве.

## Структура 
* Аддзел імпульсных працэсаў пераўтварэння энергіі і метадаў і тэхналогій апрацоўкі неметалічных матэрыялаў
* Аддзел імпульснай апрацоўкі металічных матэрыялаў
* Аддзел імпульснай апрацоўкі дысперсных сістэм
* Аддзел імпульсных электратэхнічных сістэм

## Спасылкі 
* Сайт інстытута 

Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Украіны
Не злоўлены — не злодзей (фільм, 1958)

**«Не злоўлены — не злодзей»** () — кінакамедыя Іва Рабера з Луі дэ Фюнэсам у галоўнай ролі. У аснове фільма — раман Альфонса Але «Справа Блеро». Уборы Ноэль Адам — ​​модны дом «Карвэн».

## Сюжэт 
Манпанья́р — самы спакойны горад Францыі. Адзіны падбухторшчык спакою — гэта рынкавы гандляр Блерó (Blaireau з фр.  -  «барсук») (Луі дэ Фюнэс). Ён мае дазвол на продаж грыбоў на мясцовым рынку, але паколькі існуе высокі попыт на фазанаў, зайцоў і стронгу, Блеро ў вольны час нелегальна ловіць дзічыну сілкамі і рыбачыць, пасля чаго ўпотай прадае злоўленую дзічыну і рыбу без дазволу. Жандары спрабуюць злавіць браканьера, але беспаспяхова. Калі на аднаго з жандараў здзяйсняецца напад, падазрэнне падае на Блеро, і яго саджаюць у турму на месяц. Раптам аб’яўляецца сапраўдны злачынец, і Блеро спадзяецца выйсці на волю. Але акалічнасці складаюцца інакш…

## Крыніцы 
Катэгорыя:Фільмы 1958 года
Катэгорыя:Кінакамедыі 1958 года
Катэгорыя:Кінакамедыі Францыі
Інстытут звышцвёрдых матэрыялаў імя В. М. Бакуля НАН Украіны

**Інстытут звышцвёрдых матэрыялаў імя В. М. Бакуля НАН Украіны** — навукова-даследчая ўстанова ў складзе Аддзялення матэрыялазнаўства Нацыянальнай акадэміі навук Украіны, займаецца навуковымі даследаваннямі ў галіне тэхналогіі атрымання і выкарыстання сінтэтычных алмазаў, кубічнага нітрыду бору і іншых звышцвёрдых матэрыялаў, тэхнічнай керамікі высокай шчыльнасці, цвёрдых сплаваў, тэхналогіі вытворчасці канструкцыйных матэрыялаў і вырабаў з іх.

## Гісторыя 
У 1960 годзе групай навукоўцаў Інстытута фізікі высокіх ціскаў АН СССР (Л. Ф. Верашчагін, В. А. Галакціёнаў, Ю. М. Рабінін, А. Л. Семярчан, Л. Ф. Слесараў) быў ажыццёўлены сінтэз алмазаў, на гэтай аснове з лістапада 1960 года В. М. Бакулем была распрацавана прамысловая тэхналогія атрымання штучных алмазаў.

У ліпені 1961 года з мэтай стварэння прамысловага сінтэзу алмазаў і іншых звышцвёрдых матэрыялаў і распрацоўкі на іх аснове прагрэсіўных інструментаў на базе Цэнтральнага тэхналагічнага бюро цвёрдасплаўнага інструмента і яго доследнага завода ў Кіеве быў створаны *Інстытут звышцвёрдых матэрыялаў*, у гэтым жа годзе пры інстытуце зарабіла прамысловая вытворчасць (першая партыя сінтэтычных алмазаў у колькасці 2000 карат была выпушчана ў ІЗМ у кастрычніку 1961 года).

У 1972 годзе інстытут увайшоў у склад Акадэміі навук УССР.

## Структура 
* Аддзел стварэння звышцвёрдых матэрыялаў пры высокіх цісках
* Аддзел алмазна-абразіўнай і фізіка-тэхнічнай апрацоўкі
* Аддзел спякання цвёрдых сплаваў і вальфрамзмяшчальных кампазітаў
* Аддзел тэхналогій фарміравання структураваных інструментальных кампазітаў
* Аддзел тэхналогій высокіх ціскаў, функцыянальных керамічных кампазітаў і дысперсных звышцвёрдых матэрыялаў
** Лабараторыя тэхналогіі дыспесрных звышцвёрдых матэрыялаў
* Аддзел камп’ютарнага мадэлявання і механікі кампазітных матэрыялаў
** Лабараторыя буравых і пародаразбуральных прылад
* Аддзел фізіка-механічных даследаванняў і нанатэставання матэрыялаў
* Аддзел монакрышталяў звышцвёрдых матэрыялаў
* Аддзел фізіка-хімічных асноў утварэння звышцвёрдых і нанаструктурных матэрыялаў
** Лабараторыя нанаструктурных, крышталяграфічных даследаванняў і спектральнага аналізу (з Цэнтрам калектыўнага карыстання навуковымі прыборамі «Аналітычны цэнтр даследавання і нанадыягностыкі матэрыялаў»)
* Аддзел тэхналагічнага кіравання якасцю інструментаў апрацоўкі з звышцвёдрых матэрыялаў
* Аддзел фарміравання прэцызійных элементаў вырабаў складанага профілю
* Аддзел інфармацыйных тэхналогій і інавацыйнай дзейнасці
* Навукова-арганізацыйны аддзел

## Спасылкі 
* Сайт інстытута

Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Украіны
Краснеўскі

**Краснеўскі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Кірыл Краснеўскі (нар. 1987) — беларускі валейбаліст.
* Леанід Рыгоравіч Краснеўскі (нар. 1938) — беларускі вучоны ў галіне машынабудавання.
Іван Сцеліч

**Іван Сцеліч** ( нар. ) — сербскі валейбаліст і трэнер.

## Біяграфія 
У сезоне 2011—2012 выступаў за мінскі «Будаўнік».

Быў капітанам сербскага «Партызана». У сезоне 2015—2016 яго павысілі да трэнера валейбольнай каманды «Візура». На гэтай пасадзе ён замяніў Жэлька Танасковіча.

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Беларусі (1): 2011
*   Сярэбраны прызёр Кубка Беларусі (1): 2011/12

## Спасылкі 
* Ivan Steljić (Иван Стељић) 
* Стельич ушел из Визуры ради жены и дочери президента клуба
* «Строители» заложили фундамент.

Катэгорыя:Валейбольныя трэнеры Сербіі
Катэгорыя:Валейбалісты Сербіі
Катэгорыя:Ігракі «Партызана» Бялград (валейбол)
Катэгорыя:Ігракі «Будучнасці» Падгорыца (валейбол)
Катэгорыя:Трэнеры «Партызана» Бялград (жаночы валейбол)‎
Катэгорыя:Трэнеры «Візуры» Бялград