open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Тунгуса-маньчжурскія народы

**Тунгу́са-маньчжу́рскія наро́ды** — група сваяцкіх народаў, што насяляюць рэгіёны Паўночнай і Усходняй Азіі і размаўляюць на тунгуса-маньчжурскіх мовах. Агульная колькасць - каля 12 млн чал. Найбуйнейшым этнасам з'яўляюцца маньчжуры.

## Паходжанне
Тунгуса-маньчжуры ўваходзяць у макрасям'ю алтайскіх моў і па паходжанню блізкія да мангольскіх і цюркскіх народаў. Выяўлены архаічныя сувязі тунгуса-маньчжурскіх моў з мовамі уральскай групы і іншымі карэннымі насельнікамі Сібіры. Такім чынам, першасным арэалам фарміравання тунгуса-маньчжурскіх народаў з'яўляюцца землі Паўднёвай Сібіры, Манголіі і Унутранай Манголіі. Мяркуецца, што некаторыя народы, якія кітайскія крыніцы фіксуюць ў другой палове 1 тысячагоддзя да н. э. на паўночны усход ад тагачаснага Кітая (сучасны Паўночны усход КНР) таксама належалі да тунгуса-маньчжураў. У 1 - пачатку 2 тысячагоддзяў н. э. яны фарміруюць на Далёкім Усходзе шэраг магутных дзяржаў, у тым ліку Бахай і імперыю Цзынь. У 2 тысячагоддзі н. э. адбываецца паступовае засяленне тунгускай групай велізарных абшараў Цэнтральнай і Усходняй Сібіры. У XVII ст. маньчжуры захапілі ўладу ў Кітаі і стварылі імперыю Цын, якая праіснавала да 1911 г.

У этнагенезе сучасных тунгуса-маньчжурскіх народаў актыўны ўдзел прымалі карэнныя насельнікі Сібіры, манголы, цюркі, кітайцы, карэйцы і інш. У сваю чаргу, тунгуса-маньчжурскія народы аказалі моцны ўплыў на фарміраванне гэтых народаў і, магчыма, японцаў. На зноў асвоеных тэрыторыях яны здолелі адаптавацца да мясцовых умоў, пераняць найбольш карысныя для далейшага існавання здабыткі культуры карэнных жыхароў, таму значна адрозніваюцца па занятках, ладу жыцця, але захоўваюць шматлікія агульныя рысы ў мове і рэлігіі.

## Этнасы
**Маньчжурская група*:
::Гагулі 
::Дзючэры 
::Маньчжуры
::Сібо
::Чжурчжэні 

**Тунгуская група*:
::Эвены
::Эвенкі
::Негідальцы
::Орачэны

**Амурская група*:
::Оракі
::Орачы
::Нанайцы
::Удэгейцы
::Ульчы

## Літаратура
*Василевич Г. М. Эвенки: Историко-этнографические очерки. - Л.: Наука, 1969
*История и культура эвенов: Историко-этнографические очерки. / В. А. Тураев и др. — СПб: "Наука", 1997
*Аниховский С.Э., Болотин Д.П., Забияко А.П., Пан Т.А. «Маньчжурский клин»: история, народы, религии / Под общей редакцией А.П. Забияко. Благовещенск: Амурский гос. ун-т, 2005.
*Народы Восточной Азии. / Под ред. Н. Н. Чебоксарова, С. И. Брука, Р. Ф. Итса, Г. Г. Стратановича. — М.-Лг.: Наука, 1965
*Народы России: Энциклопедия. / Главный редактор В. А. Тишков. - М.: Большая Российская Энциклопедия, 1994.
*Шавкунов Э. В. Государство Бохай и памятники его культуры в Приморье / АН СССР, Сиб. отд-ние, Дальневосточный филиал им. В. Л. Комарова. — Л.: Наука, 1968
*Эвенки: язык, фольклор, литература, этнография. Библиографический указатель / Сост. Е. Ф. Афанасьев. — Улан-Удэ: Из-во Бурятского госуниверситета, 2006
*West B. A. Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania. - New York, 2009
Алеся (аповесць)

**«Алеся»** () — аповесць Аляксандра Купрына, напісаная ў 1898 годзе. Упершыню апублікавана ў 1898 годзе ў часопісе «Киевлянин».

## Сюжэт 
Гісторыя нядоўгай, але прыгожай па сваёй шчырасці і поўнасці кахання прыгажуні Алесі і пісьменніка пана Івана Цімафеевіча. Алеся з'яўляецца ўнучкай знахаркі Мануйліхі. Яна вырасла ў лясах Палесся і не ведае ні хітрасці, ні сябелюбнасці — усяго таго, што атручвае ўзаемаадносіны людзей у «цывілізаваным свеце». Алеся валодае дарам провіды, і адчувае непазбежнасць трагічнага канца свайго кароткага шчасця.

У сваім апавяданні Купрын кажа горкую праўду пра загубленыя стагоддзямі рабствам чалавечых душах. Кажа з болем і гневам, не апраў­двае, а тлумачыць невуцтва сялян, іх жорсткасць.

Да лепшых старонак апавядання адносяцца пейзажныя фрагменты аповесці, дзе лес паказаны не як фон, а быццам жывы ўдзельнік падзей. Зараджэнне кахання герояў і вясновае абуджэнне прыроды нібыта супадаюць па часе.

## Гісторыя стварэння 
У 1897 годзе Купрын служыў кіравальным маёнткам, што знаходзіўся на Палессі ў Ровенскім павеце, дзе ў яго была выдатная магчымасць назіраць за побытам мясцовых сялян. Гэта і ўражанні ад сустрэчы з велічнай мясцовай прыродай далі Купрыну багаты матэрыял для творчасці. Тут і быў задуманы цыкл так званых «Палескіх аповядаў», і адным з лепшых апавяданняў цыклу стала аповесць «Алеся».

Купрын рэдка прыдумляў сюжэты, само жыццё падказвала іх у багацці. Не выключана, што і сюжэт «Алесі» меў карані ў рэальнай рэчаіснасці. Вядома, што ў канцы свайго жыцця пісьменнік прызнаваўся аднаму з суразмоўцаў, кажучы пра палескую аповесць: «*Усё гэта было са мной*»
* 1970 год — Леў Салавей

## Экранізацыі 
* 1956 год — фільм «Вядзьмарка» ().
* 1971 год — фільм «Алеся» ().

Катэгорыя:Літаратурныя творы на рускай мове
Катэгорыя:Творы 1898 года
Варэнне

**Варэнне** (ці **сочыва**) — від дэсерту, атрыманы ў выніку варэння садавіны, ягад або, радзей, гародніны з цукрам з мэтай кансервавання. Варэнне дадаюць у тарты, пірожныя, ёгурты, гарбату, намазваюць на хлеб або ядуць лыжкай. У адрозненне ад джэмаў, павідла, канфіцюру і жэле, варэнне гатуецца такім чынам, каб інгрэдыенты захоўвалі сваю форму.

З гатовага варэння здымаюць плеўку і гарачым разліваюць у апараныя гарачыя слоікі, якія пасля гэтага закрываюць і перагортваюць уверх дном для астуджэння.

## Віды варэння 
Варэнне бывае як вадкім (кампот), так і густым (мармелад). Таксама існуе варэнне-пяціхвілінка.

*Варэнне-пяціхвілінка* — разнавіднасць варэння з часам варэння 5 хвілін. Яго можна гатаваць з розных ягад: маліны, абрыкосаў, суніц, чарніц.
 
Варэнне-пяціхвілінку таксама можна варыць у 3 этапы, кожны па 5 хвілін.

## Гл. таксама 
* Павідла
* Джэм
* Канфіцюр
* Мармелад

Катэгорыя:Кандытарскія вырабы
Катэгорыя:Дэсерты
Катэгорыя:Руская кухня
Катэгорыя:Еўрапейская кухня
Катэгорыя:Варка
Катэгорыя:Украінская кухня
Катэгорыя:Кансервы
Катэгорыя:Беларуская кухня
Тур WTA 2013

**WTA Тур 2013** () — элітны жаночы тэнісны тур, арганізаваны Жаночай тэніснай асацыяцыяй (WTA) у сезоне 2013. Каляндар сезона ўключаў у сябе турніры Вялікага шлема (пад наглядам Міжнароднай федэрацыі тэніса), турніры WTA катэгорыі Прэм’ер («Premier Mandatory», «Premier 5» і «Premier»), міжнародныя турніры WTA, кубак Федэрацый (пад наглядам Міжнароднай федэрацыі тэніса) і выніковыя чэмпіянаты сезона (чэмпіянат тура WTA і турнір чэмпіёнак WTA). Акрамя таго, у каляндар уваходзіў кубак Хопмана, арганізаваны Міжнароднай федэрацыі тэніса без рэйтынгавых ачкоў.

## Каляндар 
### Студзень 
### Люты 
### Сакавік 
### Красавік 
### Май 
### Чэрвень 
### Ліпень 
### Жнівень 
### Верасень 
### Кастрычнік 
## Спасылкі
Вольга Аляксееўна Гаварцова

**Вольга Аляксееўна Гаварцова** (, , БССР) — беларуская прафесійная тэнісістка. Нарадзілася 23 жніўня 1988 года ў Пінску. Пераможца 8 турніраў WTA ў жаночым парным разрадзе. Пераможца аднаго юніёрскага турніру Вялікага шлема ў жаночым парным разрадзе — Уімблдану 2004 года. Фіналістка юніёрскага турніру Orange Bowl 2003 года ў жаночым парным разрадзе.

## Юніёрская кар’ера 
Вольга Гаварцова пачала займацца тэнісам у 6 гадоў. Упершыню прыняла ўдзел у прафесійным тэнісным турніры ў 14 гадоў — турнір Міжнароднай федэрацыі тэніса ITF) у Мінску. У 2002 годзе Гаварцова здабыла перамогу на прэстыжным турніры Orange Bowl ва ўзроставай катэгорыі да 14 гадоў. У 2003 годзе ў Рамат ха-Шароне (Ізраіль) Вольга выйграла першы турнір ITF у пары з Вікторыяй Азаранкай і ўпершыню выйшла ў фінальную стадыю турніру ў адзіночным разрадзе. У 2004 годзе ў пары з Азаранкаю Гаварцова выйграла юніёрскі Уімблданскі турнір у жаночым парным разрадзе.

## Дарослая кар’ера 
У 2007 годзе выйграла першы тытул ITF у адзіночным разрадзе — гэта здарылася на турніры ў Мінску. Па выніках сезона Гаварцова ўвайшла ў 50 наймацнейшых тэнісістак свету па версіі WTA.

У 2008 годзе Гаварцова прабілася ў фінал турніру WTA ў Мемфісе ў адзіночным разрадзе, перайграўшы тагачасную 18-ую ракетку свету ізраільцянку Шахар Пеер, але саступіўшы ў фінале амерыканцы Ліндсей Дэвенпорт). Месяц пазней у пары з румынкаю Эдынай Галавіц Гаварцова дасягнула першага фіналу турніру WTA ў парным разрадзе — гэта здарылася на турніры ў Чарльстане, Паўднёвая Караліна, ЗША. Па дарозе да фіналу беларуска-румынская пара перайграла тагачасны наймацнейшы дуэт свету — амерыканак Кару Блэк і Лізель Хубер. На турніры WTA ў Стамбуле ў пары з амерыканкаю Джыл Крайбас Гаварцова ўзяла першы тытул у дарослай кар’еры. Дзякуючы дасягнутым вынікам у чэрвені 2008 года Вольга Гаварцова ўзнялася на 35-е месца ў рэйтынгу WTA. Пасля даволі няўдалага выступлення на Алімпіядзе ў Пекіне (у адзіночным разрадзе прайграла ў першым крузе, у парным разам з Дар’яй Куставай — у другім крузе) Гаварцова заняла месца ў 50-цы ў парным разрадзе.

У 2009 годзе Гаварцова выйшла ў фінал Кубка Крамля, дзе саступіла італьянцы Франчэсцы Ск’явонэ.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Тэнісісткі Беларусі
Катэгорыя:Пераможцы Уімблданскага турніру ў парным разрадзе сярод дзяўчат
Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года
Ільімані

**Ільімані** — горны масіў у хрыбце Кардыльера-Рэаль (Цэнтральныя Анды) на захадзе Балівіі. Вышыня 6642 м. Складзены з граніта. На паўночна-ўсходніх схілах ляжаць шматгадовыя снягі і ледавікі.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Горы Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Анды
Скверы на плошчы Перамогі

**Скверы на плошчы Перамогі** — зялёныя зоны партэрнага тыпу па абодва бакі і значна ніжэй узроўню пр. Незалежнасці каля пл. Перамогі паміж вул. Захарава, Камуністычнай і Фрунзэ, з кожнага боку абмежаваныя жылымі дамамі 1950—1956 гг. пабудовы. З боку Свіслачы абмежаваны Домам-музеем I з’езда РСДРП (будынак адноўлены ў 1948, арх. І. Валадзько) і манументальнымі варотамі — уваходам у Цэнтральны дзіцячы парк. Гісторыка-культурная каштоўнасць рэспубліканскага значэння.

## Гісторыя 
]]
Круглая плошча пачала фарміравацца ў канцы 1930-х гг. як важная транспартная развязка. У 1950-я гг., у сувязі з размяшчэннем тут манумента Перамогі, у інстытуце «Белдзяржпраект» быў распрацаваны праект добраўпарадкавання зялёнай зоны плошчы, аўтарам якога з’яўляўся архітэктар М. Баршч.

У 1984 г., у сувязі з будаўніцтвам Мінскага метрапалітэна, плошча была перапланавана архітэктарамі Б. Ларчанкам, Б. Школьнікавым, К. Вязгіным і стала авальнай. Быў паменшаны памер зялёнай зоны плошчы і часткова зменена яе першапачатковае вырашэнне.

У наш час скверы вакол плошчы алеямі падзелены на чатырохвугольныя добраўпарадкаваныя ўчасткі. Адзін бок бліжэйшага да плошчы ўчастка паўтарае крывізну тратуара і праезнай часткі. Уздоўж дарожак у спецыяльна прадугледжаных месцах пастаўлены лаўкі. У дэкаратыўным афармленні сквераў выкарыстаны лісцевыя і хвойныя дрэвы, групы кустоўя.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Скверы Мінска
Катэгорыя:Цэнтральны раён (Мінск)
Катэгорыя:Плошча Перамогі (Мінск)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1950-я гады
Катэгорыя:1950-я ў Мінску
Алена Георгіеўна Ільіна

**Алена Георгіеўна Ільіна́** (нар. , Мінск) — беларускі вучоны ў галіне медыцынскай генетыкі. Доктар медыцынскіх навук (1994). Правадзейны член Нью-Ёркскай акадэміі навук (1994).

## Біяграфія 
Скончыла Мінскі медыцынскі інстытут у 1974 годзе. З 1986 года ў Беларускім НДІ спадчынных і прыроджаных хвароб.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па клініка-генетычных даследаваннях заган развіцця, камп'ютарных метадах дыягностыкі, распрацоўцы метадаў прафілактыкі разумовай адсталасці, стварэнні Беларускага нацыянальнага Рэгістра прыроджанай паталогіі чалавека.

Сярод апублікаваных прац:
* Kabuki make-up (Nikawa-Kuroki) syndrome in Belorussian Register of cognetial malformations (у сааўтарстве) // American Journal of Medical Genetica, 1995, №2

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Генетыкі СССР
Катэгорыя:Генетыкі Беларусі
Андрэй Уладзіміравіч Панін

**Андрэй Уладзіміравіч Панін** (, Новасібірск — , Масква) — савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно. Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі (1999). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Расіі (2001).

## Біяграфія 
Андрэй Панін нарадзіўся 28 мая 1962 года ў Новасібірску. Праз два гады сям'я пераехала ў Чалябінск. Затым, калі Андрэю было шэсць гадоў, ён пераехаў у Кемерава, дзе і пражыў 16 гадоў.
 
У Кемерава скончыў Інстытут культуры. Некаторы час прапрацаваў у Мінусінскім тэатры, а затым адправіўся ў Маскву. У 1990 годзе ён скончыў Школу-студыю МХАТ, майстэрня А. Калягіна і стаў акцёрам МХАТ імя А. П. Чэхава. Быў жанаты на актрысе МХАТа Наталлі Рагожкінай. Сярод яго сцэнічных работ ролі ў спектаклях «Тры сястры», «Скупы рыцар», «Жаніцьба», «Смяротны нумар», антрэпрызная пастаноўка «Зіма». Быў заняты ў спектаклях тэатра пад кіраўніцтвам Алега Табакова.
 
Адну з першых роляў у кіно Андрэй Панін сыграў у фільме «Па прамой». Вядомасць акцёр набыў дзякуючы карцінам «Мама, не гаруй» Максіма Пяжэмскага і «Мама» Дзяніса Еўсцігнеева. Несумнеўным творчым дасягненнем акцёра з'яўляецца ролю крымінальнага аўтарытэта Лёвы Шаламава ў фільме рэжысёра Аляксандра Атанесяна «24 гадзіны». Масавая папулярнасць прыйшла да акцёра пасля тэлесерыяла «Брыгада», дзе ён па-майстэрску сыграў ролю карумпаванага міліцыянера, які пайшоў у глыбокі крымінал пачатку 1990-х. Папулярнасці Паніна спрыяў таксама поспех тэлесерыяла «Каменская».

## Спасылкі 
* Інтэрв'ю з Андрэем Паніным, узятае пад Вілейкай ў 2005 годзе (+ фота)  // «Рэгіянальная газета»

Катэгорыя:Акцёры Расіі
Ільжа

**І́льжа** — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Заходняя Дзвіна, за 20 кіламетраў на поўнач ад горада Браслаў, за 0,5 км на поўнач ад вёскі Апанасішкі 1.

Плошча паверхні 0,21 км², даўжыня 1 км, найбольшая шырыня 470 м, даўжыня берагавой лініі больш за 2,8 км. Катлавіна возера складаецца з 3-х плёсаў. Схілы катлавіны 3—6 м, пераважна разараныя, месцамі на захадзе і ўсходзе пад хмызняком. Злучана ручаём з возерам Прасвята.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Заходняй Дзвіны
Анатоль Уладзіміравіч Ільіноў

**Анато́ль Уладзі́міравіч Ільіно́ў** (нар. , в. Царкоўшчына, цяпер ) — беларускі графік, член Беларускага саюза мастакоў. Магчыма, брат беларускага архітэктара Андрэя Ільінова.

## Біяграфія 
Скончыў Віцебскае мастацка-графічнае педвучылішча (1955), мастацкі факультэт Маскоўскага паліграфічнага інстытута (1965). З 1967 года ўдзельнічае ў мастацкіх выставах.

Пасля мастацкага вучылішча размеркавалі ў Лепельскую школу-інтэрнат мастаком-выхавальнікам, у 1981 годзе пераехаў у Віцебск, дзе ў 1982—1989 гадах выбіраўся адказным сакратаром і старшынёй абласной арганізацыі Саюза мастакоў Беларусі, але на пенсіі вярнуўся ў Лепель.

Тэматыка твораў — пейзажы Беларусі. Працуе ў тэхніках лінарыту (серыі «Вяснавыя паводкі», 1973; «Лепельшчына»,1975; «Поры года», 1978; «Бярэзінскі запаведнік», 1980; «Песні палёў», 1982; «Мой горад», 1983; «Зімовыя карункі», 1985; «Мой родны кут», 1993), акварэлі. Выразная графічная мова твораў прасякнута лірызмам і эмацыянальным светаўспрыманнем.

Узнагароджаны медалём Саюза мастакоў Беларусі «За заслугі ў выяўленчым мастацтве».

## Літаратура 
* 
* Анатоль Ільіноў // Саюз творцаў [Выяўленчы матэрыял] = A Union of creators : фотаальбом / уклад. і аўт. тэксту М. Цыбульскі; аўт. уступ. У. Андрэйчанка; фат. В. Балоціна, М. Цыбульскага. — Мн. : Беларусь, 2005. — С. 54. — На беларус. і англ. мовах.
* Ільіноў Анатоль Уладзіміравіч // Беларускі саюз мастакоў : 1938—1998 : энцыкл. даведнік / аўт.-склад. Б. А. Крэпак [і інш.]. — Мн. : ВТАА «Кавалер Паблішэрс», 1998. — С. 227. — На беларус. і англ. мовах.
* Ільіноў Анатоль Уладзіміравіч // Сучасныя мастакі Віцебшчыны : біябібліягр. слоўнік / ДУ «Віцебская абласная бібліятэка імя У. І. Леніна», Аддзел літаратуры па мастацтве; склад. В. І. Аліева. — Віцебск, 1994. — С. 42.
* Ільіноў Анатоль Уладзіміравіч // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі : у 5 т. / рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн. : Беларус. Сав. Энцыкл., 1985. — Т. 2. — С. 567—568.
* *Цыбульский, М. Л.* Ильинов Анатолий Владимирович / М. Л. Цыбульский // Регионы Беларуси : энцикл. : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова (гл. ред.) [и др.]. — Мн. : Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область. Кн. 1. — С. 466.

Катэгорыя:Члены Беларускага саюза мастакоў
Катэгорыя:Графікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Графікі СССР
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Акварэлісты СССР
Катэгорыя:Акварэлісты Беларусі
Комплекс будынкаў Інстытута фізкультуры

**Інстытут фізкультуры** — комплекс будынкаў у месцы злучэння плошчы Я. Коласа з пр. Незалежнасці і вул. Якуба Коласа, кампазіцыйная дамінанта плошчы.

## Гісторыя 
Першапачаткова прызначаўся для Дома партыйнага актыву, але пасля заканчэння будаўніцтва 1939 г. (арх. А. П. Воінаў, А. Брэгман, В. І. Мураўёў) у ім размясціўся інстытут фізкультуры. У 1953 г. да існуючуга комплексу будынкаў па вул. Я. Коласа прыбудавалі корпус басейна (арх. С. Баткоўскі), у 1963 г. па пр-це Незалежнасці — корпус спартыўна-трэніровачных залаў (арх. С. Мусінскі, Г. Сысоеў).

## Архітэктура 
Комплекс будынкаў Інстытута фізкультуры складаецца з трох аб'ёмаў: цэнтральнага корпуса і двух бакавых крылаў. Галоўны фасад цэнтральнага корпуса вырашаны ў выглядзе крывалінейнага ў плане буйнамаштабнага порціка, утворанага шасцю пілонамi квадратнага сячэння на вышыні чатырох паверхаў і двухпавярховага атыка над ім. Пілоны апрацаваны рустам. Ім адпавядаюць лапаткі, якія раўнамерна чляняць сцяну галоўнага фасада. Цэнтральную частку будынка вянчае ступеньчаты атыкавы паверх, які завяршае галоўны фасад. Фасады бакавых крылаў рытмічна падзелены магутнымі паўкалонамі, аб'яднанымі фрызам і агульнай асновай, рытмам высокіх прамавугольных акон. Галоўны фасад члянёны квадратнымі аконнымі праёмамі. Дваровыя фасады не маюць архітэктурнага дэкору.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мінска
Катэгорыя:Цэнтральны раён (Мінск)
Катэгорыя:Плошча Якуба Коласа
Катэгорыя:З’явіліся ў 1939 годзе
Катэгорыя:1939 год у Мінску
Ільніцы

**І́льніцы**, таксама **Мухі-пчалавідкі** (*Eristalis*) — род мух сямейства журчалак. Пашыраны ўсюды. На Беларусі каля 20 відаў.

## Апісанне 
Даўжыня 7—16 мм. Нагадваюць пчол. Цела кароткае, кампактнае, з шырокімі моцнымі крыламі. Лічынкі цыліндрычныя, цела заканчваецца дыхальнай трубкай з парай дыхальцаў на канцы. Акукліваюцца, зімуюць.

## Экалогія і месцапражыванне 
Дарослыя мухі як і ўсе іншыя віды сямейства журчалак сілкуюцца нектарам кветак.
 
Лічынкі жывуць у вадаёмах, багатай гнілой расліннасцю, вільготных гнілых арганічных рэчывах і гноі, некаторыя віды нават у прыбіральнях.

## Віды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Журчалкі
Рычард Робертс

**Рычард Джон Робертс** (, ) — брытанскі вучоны ў галіне малекулярнай біялогіі, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па медыцыне ў 1993 годзе разам з Ф.Шарпам «за адкрыццё, незалежна адзін ад аднаго, перарывістай структуры гена».

## Біяграфія 
Рычард Джон Робертс нарадзіўся 6 верасня ў Дэрбі ў сям'і аўтамеханіка. Маці была хатняй гаспадыняй. Калі Робертсу споўнілася 4 гады, сям'я пераехала ў горад Бат, дзе ён скончыў ''City of Bath Boys' School''. Школа была пазней названая ў яго гонар.

З 1963 года ў ЗША. У 1965 годзе Робертс скончыў універсітэт Шэфілда (Шэфілд) і паступіў там жа ў аспірантуру. На працягу аднаго года ён практычна скончыў дысертацыю па даследаванні флаванаідаў і, маючы вольны час, зацікавіўся малекулярнай біялогіяй. Пасля абароны дысертацыі ў студзеня 1969 года Робертс пераехаў у Гарвардскі ўніверсітэт, дзе інтэнсіўна займаўся транспартнай РНК і даведаўся пра працы Даніэла Натанса па рэстрыкцыйным ферментам, якія адкрылі шлях да дэталёвага вывучэння ДНК.

Адкрыў у 1977 годзе адначасова і незалежна ад Філіпа Шарпа перарывістую структуру гена.

У 1992 годзе перайшоў у біятэхналагічную кампанію Нью-Інгланд Біялабс, якая наладзіла вытворчасць рэстрыктаз для лабараторнага выкарыстання.

Стаўшы лаўрэатам Нобелеўскай прэміі ў 1993 годзе, ён быў узнагароджаны ганаровым званнем доктара навук ва ўніверсітэце Бата ў 1994 годзе.

Робертс быў адным з тых, хто падпісаў Другі гуманістычны маніфест. Ён быў пасвечаны ў рыцары ў 2008 годзе.

## Узнагароды 
* 2007 — Медаль Габара
* 1993 — Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне

## Дачыненні з Беларуссю 
19 жніўня 2025 года падпісаў зварот дваццаці двух нобелеўскіх лаўрэатаў да прэзідэнта ЗША Дональда Трампа з просьбай дамагчыся вызвалення каля 1300 беларускіх палітвязняў.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Аўтабіяграфія Рычарда Робертса на Нобелеўскім сайце

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Біяхімікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Малекулярныя біёлагі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Рыцары-бакалаўры
Катэгорыя:Члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Ільняны алей

thumb|right|300px|Ільняны алей
**Ільняны алей** — тлусты алей, які атрымоўваюць з ільнянога семя прасаваннем ці экстракцыяй арганічнымі растваральнікамі.

## Уласцівасці 
Хутка высыхае, бо лёгка полімерызуецца ў прысутнасці кіслароду паветра («высыхае»), утварае трывалую празрыстую плёнку. Гэтая здольнасць абумоўлена высокім утрыманнем ненасычаных тлустых кіслот (%): 15—30 лінолевая, 44—61 ліноленавая і 13—29 алеінавая. Утрыманне насычаных кіслот 9—11 %. Кінематычная глейкасць 15,5·10 м²/сек (пры тэмпературы 20 °C), ёдны лік 175—204.

Ільняны алей выкарыстоўваецца ў харчовай, фармацэўтычнай прамысловасці, у якасці сыравіны пры вырабе пакостаў.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

## Спасылкі 
* Льняное масло // Інфармацыя на сайце ХиМиК.ру

Катэгорыя:Лён
Катэгорыя:Алеі
Мікалай Мікалаевіч Ількевіч

**Мікалай Мікалаевіч Ількевіч** (нар. , вёска Бершты, Шчучынскі раён, Гродзенская вобласць) — расійскі пісьменнік і гісторык, навуковы супрацоўнік мемарыялу «Катынь», галоўны рэдактар часопісу «Годы» (Смаленск).

## Біяграфія 
Скончыў Кіеўскае вышэйшае агульнавайсковае вучылішча (1979), Акадэмію Федэральнай службы бяспекі Расійскай Федэрацыі (1993). Служыў ва Узбекістане, Афганістане, Азербайджане. З 1992 года начальнік Цэнтра грамадскіх сувязей Упраўлення ФСБ РФ па Смаленскай вобласці. У 1999 годзе звольніўся з вайсковай службы ў званні падпалкоўніка.

Аўтар дакументальных твораў пра палітычныя рэпрэсіі ў СССР, у тым ліку на Смаленшчыне, пра лёсы дзеячаў беларускай культуры — Максіма Гарэцкага (кніга «Душа дваілася», 1997), Гаўрылы Гарэцкага («Акадэмік Гаўрыіл Гарэцкі», 1998), Вацлава Ластоўскага, Язэпа Лёсіка, А.Ляўданскага і іншых.

З 1996 года быў сябрам Саюза расійскіх пісьменнікаў, але ў 2003 годзе добраахвотна пакінуў Саюз у знак пратэсту. Галоўны рэдактар смаленскага часопіса-штоквартальніка «Годы» (з 1998).

## Публікацыі 
* Мікалай Ількевіч. Апошняя справа паўстанца Пракулевіча, ARCHE № 3 2009

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР» 3-й ступені (1986), 4 медалямі СССР, медалём РФ, медалём Манголіі, 3 медалямі Афганістана.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*
Пётр Вікенцьевіч Ільючонак

**Пётр Вікенцьевіч Ільючонак** (, вёска Русцягі, Нова-Аляксандраўскі павет, Ковенская губерня, цяпер Браслаўскі раён, Віцебская вобласць — , Тайшэтлаг) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
У 1910—12 рабочы ў Пецярбургу; у 1912—17 у арміі. Займаўся распаўсюджаннем нелегальнай літаратуры. З лета 1917 у Адэсе, намеснік старшыні Беларускага бежанскага камітэта, член культурніцкай арганізацыі «Беларускі гай». З 1920 у Мінску, потым накіраваны на падпольную работу ў Заходнюю Беларусь. Пасля перапынку зноў накіраваны туды ў 1923 годзе. У 1921—22 працаваў у Мінску ў наркаматах сацзабеспячэння і асветы. У 1924—25 і 1926—28 тэхнічны рэдактар, нам. старшыні Белдзяржвыдавецтва. У 1925—26 супрацоўнік паўпрэдства ў Варшаве. У снежні 1929 года выключаны з ВКП(б) у рамках кампаніі барацьбы з нацыянал-дэмакратызмам. Арыштаваны 16.2.1930 па справе «Саюза вызвалення Беларусі»; 18.3.1931 асуджаны на 10 гадоў лагераў. Накіраваны ў Тагіл. Паўторна арыштаваны 4.07.1937 і 16.11.1937 прыгавораны дадаткова да 5 гадоў лагераў. Вызвалены 4.10.1942. Зноў арыштаваны і асуджаны ў студзені 1943 Іркуцкім абласным судом на 10 гадоў лагераў. Памёр у Тайшэтлагу. Рэабілітаваны 10.6.1988.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»
Ільяшэвіч

**Ільяшэвіч** — беларускае прозвішча.

## Выбітныя носьбіты 
* Мікола Ільяшэвіч — беларускі гісторык, географ, педагог
* Хведар Ільяшэвіч — беларускі паэт, празаік
* Яўгенія Вячаславаўна Ільяшэвіч — беларускі вучоны ў галіне прамянёвай дыягностыкі
Ілювій

**Ілювій** (ад  — «разліў, намыўная гразь») — арганічныя і мінеральныя рэчывы, вышчалачаныя дажджавымі і расталымі снегавымі водамі з верхніх глебавых гарызонтаў (гумусавага і элювіяльнага) і адкладзены ў ніжэйшым ілювіяльным гарызонце.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Седыменталогія
Позірк

thumb|250px|

Позірк або **погляд** — адзін са спосабаў невербальнай перадачы інфармацыі з дапамогай вачэй.

Позірк можа выказваць і выклікаць эмоцыі і псіхічны стан.
Позірк можа быць уважлівым, зацікаўленым, захопленым, але бывае і нахабным, задзірлівым, пагардлівым, напышлівым.

Характарыстыкі ўплывовага позірку: упэўнены, добры, прывабны, фліртуючы, цвёрды, чароўны, позірк драпежніка

## Інервацыя позірку 
Рух вачэй ажыццяўляецца мышцамі інервуемымі вокарухальным, блокавым і адводным нервамі. Пры гэтым рухі вачэй могуць быць як адвольнымі так і міжвольнымі, нармальнымі і паталагічнымі. Пры гэтым міжвольныя рухі вачэй адлюстроўваюць унутраны стан чалавека і іх можна інтэрпрэтаваць. У прыватнасці інтэрпрэтацыяй міжвольных рухаў вачэй займаецца НЛП.

## Гл. таксама 
* Глядзельны кантакт

Катэгорыя:Зносіны
Катэгорыя:Эстэтыка
Спалох

**Спалох** — гэта рэфлекторная рэакцыя на магчымую небяспеку. У склад рэакцыі звычайна ўваходзіць уздрыгванне, пашырэнне зрэнак, застыванне цела, радзей бывае мочаспусканне, дэфекацыя, адчуванне холаду. Паводле З. Фрэйда спалох падкрэслівае дзеянне небяспекі, калі не было гатовасці да страху.

## Спалох і пачуццё страху 
Спалох часта блытаюць з пачуццём страху. Але спалох гэта не эмоцыя і не пачуццё, ён можа суправаджацца пачуццём страху, аднак гэта не з'яўляецца абавязковым. Акрамя страху, спалох можа выклікаць і іншыя эмоцыі: паніку, сабранасць, агрэсію. Гэта залежыць ад выпрацаванай звычкі.

## Сіла спалоху 
На сілу спалоху ўплываюць некалькі фактараў:

#нечаканасць таго, што адбылося (чым нечаканей уздзеянне, тым мацнейшы спалох);
#папярэдні негатыўны досвед (калі з дзеяннем, што выклікае спалох, звязана непрыемны ўспамін, спалох будзе мацнейшы);
#бягучы эмацыйны фон (калі чалавек выпрабоўвае напружанне або хваляванне, спалох будзе мацнейшы);
#шматразовасць дзеяння з магчымасцю пераканацца, што спалох не прыводзіць да небяспечных наступстваў (пры шматразовым паўторы бяспечнай раптоўнай сітуацыі адбываецца прывыканне і сіла спалоху памяншаецца).

## Эвалюцыя спалоху 
Спалох - адна з найстаражытнейшых рэакцый жывёл. У дзікай прыродзе ён патрэбен для таго, каб засцерагаць сябе ад небяспекі. Чым больш развіваліся віды, тым складаней станавілася рэакцыя спалоху.

У сысуноў вылучаюць 4 стадыі:

#Уцячы.
#Біцца (калі ўцячы не атрымаецца).
#Змярцвець (калі праціўнік відавочна мацнейшы).
#Знепрытомнець (калі змярцвенне не дапамагло).

## Літаратура 
* Словарь психиатрических терминов. В. М. Блейхер, И. В. Крук
*http://bigmeden.ru/article/%D0%98%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B3 

Катэгорыя:Страх
Імабары

**Імабары** — горад у Японіі, знаходзіцца ў прэфектуры Эхімэ.

Плошча горада складае 419,90 км², насельніцтва —  (1 кастрычніка 2012), шчыльнасць насельніцтва — 389,56 чал./км².

## Геаграфія 
Горад размешчаны на востраве Сікоку ў прэфектуры Эхімэ рэгіёна Сікоку. З ім мяжуюць гарады Мацуяма, Таон, Сайдзё, Курэя, Онаміці, Такехара і пасёлкі Камідзіма, Осакікамідзіма.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады прэфектуры Эхімэ
Імажызм

**Імажызм** (ад  - вобраз) — школа ў англамоўнай паэзіі пачатку 20 ст. Аўтарам тэрміна «Імажызм» быў, верагодна, Эзра Паўнд (1885-1972), які прымяніў яго да творчасці групы паэтаў, куды ўваходзіў і ён сам. 

Асноўныя прадстаўнікі імажызму - паэты Р.Олдынгтан, Э.Паўнд, Э.Лоўэл, Ф.Флінт, Д.Флетчэр і інш. 

У 1915 годзе ў ЗША выйшаў зборнік «Паэты-імажысты», у маніфесце якога былі выкладзены шэсць прынцыпаў імажызму: 
* дакладнае выкарыстанне штодзённай мовы без непатрэбных упрыгажэнняў; 
* разнастайнасць вершаваных памераў, перавага навізны; 
* свабода і разнастайнасць тэм; 
* свабоднае выкарыстанне вобразаў, якое Паўнд вызначаў як «узнаўленне інтэлектуальна-эмацыянальнага комплексу ў дадзены момант часу»; 
* дакладнасць і яснасць уздзейнічаючых уражанняў; 
* пераадоленне расплыўчатасці з дапамогай канцэнтрацыі свядомасці.

## Літаратура 
* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. ISBN 985-11-0277-6


Катэгорыя:Літаратурныя кірункі
Катэгорыя:Літаратурныя аб’яднанні
Эзра Паўнд

**Эзра Уэстан Луміс Паўнд** (;  — ) — амерыканскі , адзін з заснавальнікаў англамоўнай мадэрнісцкай літаратуры, выдавец і рэдактар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў штаце Айдаха. У 1908 годзе пераехаў у Лондан, дзе пазнаёміўся з Уільямам Батлерам Ейтсам і нейкі час быў яго сакратаром. Неўзабаве пачаў публікаваць свае першыя кнігі вершаў і перакладаў з італьянскіх (Гвіда Кавальканці), кітайскіх і японскіх паэтаў. Эзра Паўнд — адзін з галоўных прадстаўнікоў паэтычнага напрамку, называнага імажызмам. 

У 1924 годзе пераехаў у Італію. Цягам 1930-х і 1940-х пісаў артыкулы для выданняў брытанскага фашыста Освальда Мослі, захапляўся фашызмам Беніта Мусаліні і выказваў падтрымку Адольфу Гітлеру. Шмат разоў публічна выказваўся ў антысеміцкім духу. У часе Другой сусветнай вайны працаваў на італьянскую фашысцкую прапаганду — рабіў радыёперадачы, арыентаваныя на англійскамоўную, у першую чаргу амерыканскую, аўдыторыю. У 1943 годзе падтрымаў «Італьянскую сацыяльную рэспубліку» (Рэспубліку Сало) і заставаўся ёй верны да поўнай ваеннай паразы ў 1945 годзе. Быў затрыманы італьянскімі партызанамі і перададзены амерыканскім ваенным. Быў абвінавачаны ў дзяржаўнай здрадзе, але прызнаны псіхічна няздольным паўстаць перад судом. Да 1958 года ўтрымліваўся ў псіхіятрычным шпіталі Св. Лізаветы (Вашынгтон, акруга Калумбія). Пасля вызвалення з’ехаў у Італію, дзе пражыў да смерці.

## Зборнікі і цыклы 
* «Захапленне» (1909)
* «Маскі» (1912)
* «Стары Кітай» (1915)
* «Lustra» (1916)
* «Х’ю Селвін Маберлі» (1920)
* «Песні» (1917—1970)
* «Пізанскія песні» (1948)

## Беларускія пераклады 
Паасобныя вершы на беларускую мову пераклалі Янка Юхнавец, Андрэй Хадановіч, Лявон Баршчэўскі, Макс Шчур.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Англамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты ЗША
Катэгорыя:Фашысты ЗША
Катэгорыя:Імажызм
Катэгорыя:Амерыканскі калабарацыянізм
Катэгорыя:Постаці антысемітызму
Катэгорыя:Антыкамуністы ЗША
Катэгорыя:Антысемітызм у ЗША
Куравай пясчаны

**Куравай пясчаны** (*Astragalus arenarius*) — шматгадовая травяністая расліна; від роду  сямейства .

## Апісанне 
Расліна дасягае ў вышыню 15-40 см, мае галінастае вуглаватае ўзыходзячае сцябло.

Лісце перыстае з лінейнымі апушанымі лісточкамі.

Прыкветкі беларасніцавыя з кветкамі светла-пурпуровага або ліловага, радзей белага колеру, сабраныя ў кароткія 3-7-кветкавыя пэндзлі.

Плады лінейна-даўгаватыя бабы, звычайна белаапушаныя. Квітнее ў чэрвені-ліпені, пладаносіць з ліпеня.

## Арэал і асяроддзе пасялення 
Расце на пясках у светлых борах, а таксама па берагах рэк, на чыгуначных насыпах, па абочынах дарог у Еўропе. Сустракаецца ў Швецыі, Чэхіі, Славакіі, Германіі, Польшчы, Беларусі, Эстоніі, Латвіі, Літве, на Украіне і ў еўрапейскай часткі Расіі . Распаўсюджаны пераважна ў Нечарназёмнай паласе Сярэдняй Расіі.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Матыльковыя
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Тадасі Імаі

**Тадасі Імаі** ( — ) — вядомы японскі  і  «левацкіх» поглядаў, выбітны прадстаўнік сацыял-дэмакратычнага кірунку ў японскім кіно, вядомы дзякуючы сацыяльна-рэалістычным кінакарцінам, якія адлюстроўваюць такія грамадска сацыяльныя праблемы Японіі, як праца на знос, беспрацоўе, махінацыі кампаній-манапалістаў, несправядлівасць суда, жорсткасць паліцыі і т. п. Грамадскі дзеяч-камуніст, лаўрэат Прэміі Міру ад Японскага камітэта абароны міру (1951).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Тадасі Імаі на сайце *Japanese Movie Database*.
* 
* 
*
Сан-Бенедыкта

**Сан-Бенедыкта** () — востраў у Ціхім акіяне ў групе астравоў Рэвілья-Хіхеда. Адміністрацыйна належыць да мексіканскага штата Каліма. Плошча вострава - 5,94 км². Ненаселены.

## Гісторыя
Адкрыты ў 1779 г. іспанскімі мараплаўцамі. Некаторы час меў назву Санта-Тама́с. У 1868 г. далучаны да Мексікі. З 2008 г. уваходзіць у склад біясфернага запаведніка.

## Геаграфія
Востраў Сан-Бенедыкта — самы паўночны ў групе астравоў Рэвілья-Хіхеда. Знаходзіцца прыкладна ў 400 км на поўнач ад паўвострава Каліфорнія, 1223 км на захад ад Мехіка, 10966 км на паўднёвы захад ад Мінска. Даўжыня - 4,22 км, найбольшая шырыня - 2,42 км.

Мае вулканічнае паходжанне. Складаецца з двух старых вулканаў Хэрэра і Мантыкула-Сенерытыка і новага вулкана Ба́рсена (310 м), які сфарміраваўся у выніку вывяржэння 1952 - 1953 гг. Мяркуецца, што да яго ўзнікнення найвышэйшым вулканам быў Мантыкула-Сенерытыка. Вывяржэнне Барсены значна паўплывала на ўсю экалогію вострава. 

Клімат марскі трапічны, даволі вільготны. Аднак з-за перавагі цвёрдых базальтавых парод дажджавая вада амаль не пранікае ў глебу. Сталых крыніц пітной вады няма. У цэнтры кратэра Барсены сустракаецца паніжэнне, дзе дажджавыя сцёкі фарміруюць невялікае возера, але толькі ў сезон мусонаў.

## Прырода
І без таго бедная прырода вострава значна пацярпела падчас вывяржэння вулкана ў 1952 - 1953 гг. У нашы дні наземная фаўна прадстаўлена выключна птушкамі. Флора пераважна травяністая, рэдка сустракаюцца хмызнякі і дзікі вінаград. Значна большую цікавасць уяўляе прыродны свет Ціхага акіяна вакол вострава. Тут сустракаюцца акулы, дэльфіны, скаты-матылькі і г. д.

## Спасылкі 
* Islands of Socorro, Clarion, San Benedicto, and Roc Partida in the Pacific Ocean off the coast of Mexico
* Bárcena 
* The story of the nets of San Benedicto
* Isla San Benedicto 

Сан-Бенедыкта
Імгла

**Імгла** — атмасферная з’ява, памутненне ніжніх слаёў атмасферы ў выглядзе шэрай, бялявай або жаўтаватай заслоны ад вялікай колькасці дробных цвёрдых часціц пылу ці дыму. Бачнасць пры імгле вагаецца ад 1 да 9 км, а часам можа зніжацца да некалькіх сотняў і нават дзясяткаў метраў (у выніку лясных і стэпавых пажараў, а ў пустынях ў выніку моцнай пыльнай буры).
 
Імгла часта ўзнікае з прычыны інтэнсіўнай эрозіі глебы, пры пыльных бурах у пустэльных і стэпавых раёнах, а таксама ў выніку задымлення паветра пры лясных пажарах, над прамысловымі прадпрыемствамі і населенымі пунктамі. Пры ўтварэнні імглы адносная вільготнасць паветра звычайна менш за 85 %, у адрозненне ад туману і дымкі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Атмасферныя з’явы
Катэгорыя:Жывапіс
Кларыён

**Востраў Кларыён** () — востраў у групе астравоў Рэвілья-Хіхеда. Адміністрацыйна належыць да мексіканскага штата Каліма. Плошча вострава — 19,8 км². На востраве знаходзіцца мексіканскі гарнізон (да 9 чал.).

## Геаграфія 
Востраў Кларыён з’яўляецца так званым «знешнім» у адносінах да іншых астравоў Рэвілья-Хіхеда. Ён знаходзіцца ў 380 км на захад ад Сакора, найбуйнейшага вострава архіпелага. Уваходзіць у часавы пояс UTC-8 (астатнія астравы ў пояс UTC-7). Даўжыня — 8,5 км, найбольшая шырыня — 3,43 км.

Востраў мае вулканічнае паходжанне. Быў створаны вывяржэннем на мяжы з тэктанічным разломам больш за 60 млн гадоў таму. Складаецца пераважна з базальтаў. На Кларыёне тры вяршыні — Монтэ-Галегас (335 м), Монтэ-дэ-ла-Марына (280 м), Піка-дэ-ла-Тыенда (292 м). Берагі стромкія скалістыя, да 183 м. Толькі на поўдні цэнтральнай часткі вылучаецца спадзісты бераг. Тут размешчана невялікая мексіканская ахоўная база (да 9 чал.).

Клімат трапічны засушлівы. На востраве Кларыён 2 возера, у якія сцякае дажджавая вада. У найбольш сухія месяцы яны робяцца часткова саланаватымі, а часам зусім перасыхаюць. Іншых сталых вадацёкаў або крыніц прэснай вады няма.

## Прырода 
Флора вострава Кларыён пустынная або паўпустынная. Распаўсюджаныя расліны — апунцыя, кактусы, травяністыя і хмызнякі. Фаўна прадстаўлена птушкамі, у тым ліку эндэмікамі, а таксама 1 відам змей і 1 відам мясцовай ігуаны. Чалавекам былі завезены трусы, свінні і авечкі, якія нанеслі значныя страты мясцовай прыродзе.

## Гісторыя 
Востраў быў адкрыты ў 1542 г. іспанскімі маракамі. Сваю назву атрымаў у XIX ст. у гонар амерыканскага карабля, які наведваў гэтыя воды. У 1868 г. далучаны да Мексікі. З 2008 г. уваходзіць у склад біясфернага запаведніка.

## Спасылкі 
* Geology and Petrology of Clarion Island, Mexico 
* Islands of Socorro, Clarion, San Benedicto, and Roc Partida in the Pacific Ocean off the coast of Mexico

Катэгорыя:Рэвілья-Хіхеда
Пылкагалоўнік чырвоны

**Пылкагалоўнік чырвоны**, **Прастрэл** (*Cephalanthera rubra*) — від шматгадовых раслін сямейства Архідныя, які сустракаецца ў Еўропе.

## Арэал 
Від сустракаецца ў еўрапейскіх краінах:.

## Апісанне 
Сцёблы вышынёй 10—60 см, апушаныя ў верхняй частцы з 3—6 ланцэтнымі лісцямі з вострымі кончыкамі на кожным. Суквецці друзлыя, кветкі ад ружова-фіялетавых да чырвоных. Квітнеюць з чэрвеня па ліпень, насенне — дробнае і шматлікае. Карэнішчы круглявыя, часта растуць амаль вертыкальна.

Кветкі валодаюць зручнай для наведвання насякомых пляцоўкай. Палініі размешчаны прама над нектарнікам. Восы часта наведваюць кветкі для падмацавання сіл. Нектар пылкагалоўніка змяшчае сумесь этанолу і наркатычных рэчываў — ап’янёная казурка менш звяртае ўвагі на прыліплы пылок. Часта восы п’янеюць настолькі, што не могуць узляцець.

Асяроддзем пасялення з’яўляюцца асветленыя схілы ў лясах на вапнавых глебах.

Ахова *Cephalanthera rubra* прадугледжвае захаванне спецыфічных для віду лясных біятопаў. Падчас назіранняў фіксуюць колькасць парасткаў (вегетатыўных і генератыўных), плошчу ліста і колькасць пладоў на назіраным участку. Рэкамендавана збіраць метралагічныя даныя (ападкі і тэмпература паветра), а таксама даныя пра зацянённасць, расліннасць на ўчастку, наяўнасць паблізу званочкаў (*Campanula* sp.) і колькасць дрэўнага павалу.

## Літаратура 
*  — С. 314—315.
* 
* Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5
* Rutkowski L. Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Wyd. Nauk. PWN, Warszawa 2006

## Спасылкі 
* 
* Пыльцеголовник красный — Пылкагалоўнiк чырвоны — Cephalanthera rubra

Катэгорыя:Эпідэндравыя
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1817 годзе
Імдзінская вайна

**Імдзінская вайна**, **Сямігадовая вайна** — вайна на Карэйскім паўвостраве ў перыяд з 1592 па 1598 год, уключае 2 няўдалыя ўварванні японскіх сіл у Карэю.
 
Японскі кіраўнік Тоётомі Хідэесі меў намер заваяваць Кітай і таму звярнуўся да карэйскай дынастыі Часон, каб атрымаць дапамогу, а таксама дазвол на праход праз іх тэрыторыю. Аднак, пасля доўгіх перамоў, просьба была адхіленая па прычыне боязі Карэі апусташэння з боку японцаў. Хідэесі, атрымаўшы адмову, пачаў фармаваць войскі і ў 1592 годзе пачалося ўварванне японцаў у Карэю.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Дынастыя Часон
Катэгорыя:Войны Японіі
Катэгорыя:Войны Карэі
Катэгорыя:Войны XVI стагоддзя
Carex pachystylis

**Carex pachystylis** — шматгадовая травяністая расліна, від роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
*Carex pachystylis* — вечназялёная расліна з прамым сцяблом даўжынёй ад 4 да 30 см і карэнішчам даўжынёй да 6 м.

Лісце плоскае, карацей сцеблаў.

Каласкі (4-6 штук) скучаныя ў шчыльную ромбічную галоўку.

## Распаўсюджанне 
Расліна сустракаецца ў Паўночнай Афрыцы (Егіпет), у Пярэдняй Азіі (Афганістан, Іран, Ірак, Ізраіль, Іарданія, Ліван, Сірыя, Турцыя), на Каўказе (Арменія) і ў Сярэдняй Азіі (Казахстан, Кыргызстан, Таджыкістан, Туркменістан, Узбекістан).

## Практычнае выкарыстанне 
*Carex pachystylis* — каштоўная кармавая расліна; яна не саступае самым лепшым травам (16,2 % пратэіна, 2,18 % тлушчаў, 59,94 % безазоцістых экстрактыўных рэчываў). У Сярэдняй Азіі служыць асноўным зімова-вясновым кормам для авечак, а таксама выкарыстоўваецца як дэкаратыўная расліна.

Катэгорыя:Асаковыя
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Катэгорыя:Флора Азіі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1838 годзе
Юзаф Завадскі

**Юзаф Завадскі** (; , Козьмін-Велькапольскі — , Вільня) — віленскі друкар і .

## Біяграфія 
Вучыўся выдавецкай справе ва Уроцлаве і Лейпцыгу. У 1803 годзе пераехаў у Вільню і адкрыў друкарню. У 1805 годзе да Юзафа Завадскага перайшла друкарня Віленскага ўніверсітэта, ён злучыў дзве друкарні і заснаваў выдавецтва (гл. ). Да 1826 года меў тытул універсітэцкага друкара. Быў сябрам масонскай ложы «Гарлівы Літвін».

Меў сыноў Адама, Юзафа (1818-1886) і Фелікса (1824–1891), таксама выдаўцоў.

Пахаваны ў Вільні на Антокальскіх могілках. На магіле пастаўлены класічны абеліск ружовага граніту, завершаны малым акратэрыям белага мармуру.

## Літаратура 
* *Bieńkowska B.* Książka na przestrzeni dziejów. — Warszawa: Centrum Edukacji Bibliotekarskiej, Informacyjnej i Dokumentacyjnej im. Heleny Radlińskiej, 2005. — ISBN 83-88581-21-X
* *Cybulski R.* Józef Zawadzki — księgarz, drukarz, wydawca. — Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1972;
* *Venclova T.* Vilniaus vardai. — Vilnius: R. Paknio leidykla, 2006. — ISBN 9986-830-96-6. — P. 143.

Катэгорыя:Выдаўцы
Deutzia bhutanensis

**Deutzia bhutanensis** — від шматгадовых лісцяных хмызнякоў  сямейства . 

## Арэал 
Сустракаецца ва Усходніх Гімалаях, у Непале і Бутане, на вышынях 2100—2400 метраў.

## Апісанне 
Ружова-фіялетавыя кветкі з эліптычнымі пялёсткамі даўжынёй 1-1,2 см сабраныя ў даволі шчыльныя суквецці ў пазухах лісця. Часам кветкі з’яўляюцца разам з маладымі лісцем, а часам і апярэджваюць іх з’яўленне. Лісце эліптычнае, ланцэтнае, даўжынёй да 4 см, зялёнае з абодвух бакоў, з дробназубчатым краем.

Катэгорыя:Флора Азіі
Катэгорыя:Дэйцыя
Silene bhutanica

**Silene bhutanica** — расліна сямейства  родам з Бутана.

Дадзены від таксама сустракаецца ў нацыянальным парку Канчэнджанга.

Катэгорыя:Гваздзіковыя
Катэгорыя:Флора Азіі
Рока-Партыда

**Рока-Партыда** () — невялікі востраў у Ціхім акіяне ў групе астравоў Рэвілья-Хіхеда. Адміністрацыйна належыць да мексіканскага штата Каліма. Плошча — 1,4 га. Ненаселены.

Рока-Партыда ўяўляе сабою дзве спадзістыя скалы (25 м і 34 м у вышыню) вулканічнага паходжання, паміж якімі працягнуўся вузкі перасмык (6 м). На востраве гняздуюць марскія птушкі. Акіянічныя воды каля Рока-Партыда населены шматлікімі акуламі і скатамі. З 2008 г. уваходзіць у склад біясфернага запаведніка.

## Спасылкі 
* Roca Partida 
* Scuba Diving in Roca Partida 

Катэгорыя:Рэвілья-Хіхеда
Імхатэп

[thumb|Статуэтка Імхатэпа, візіра фараона, жраца і дойліда. Бронза, [Пталемееўскі Егіпет|пталемееўскія часы (332—330 гг. да н.э.)]]
**Імхатэп** — выдатны старажытнаегіпецкі дойлід часоў Старога царства, вярхоўны саноўнік Джосера — другога фараона III дынастыі (2630—2611 да н.э.), Вярхоўны жрэц Ра ў Геліопалі. Пазней шанаваўся ў якасці бога лекавання. Імхатэп лічыцца першым вядомым у сусветнай гісторыі архітэктарам і вучоным.

## Біяграфія 
Імхатэп спраектаваў першую ступеньчатую піраміду ў Сакары каля Мемфіса (гл. піраміда Джосера), а таксама комплекс архітэктурных збудаванняў вакол піраміды. Імхатэп лічыцца вынаходнікам пірамідальнай архітэктурнай формы: ён прапанаваў надбудаваць над каменнай мастабай (прамавугольным магільным збудаваннем) фараона яшчэ 3 мастабы памерам паменш, ператварыўшы мастабу ў чатырохступенную піраміду (пазней колькасць прыступак піраміды была павялічана да 6, і яна дасягнула 61 м у вышыню).

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Вучоныя Старажытнага Егіпта
Катэгорыя:Старажытны Егіпет
Джосер

**Джосер** («Святы») **Нечэрыхет** (**Тасарфрос** у Манефона; кіраваў каля 2635—2611 да н.э.) — другі фараон III дынастыі і эпохі Старажытнага царства ў Егіпце; будаўнік першай піраміды. Верагодна, сын апошняга фараона II дынастыі Хасехемуі і царыцы Німаатхеп. Пры Джосеры завяршылася аб’яднанне Верхняга і Ніжняга Егіпта ў магутную дэспатыю. Сталіцай дзяржавы канчаткова стаў Мемфіс («Белыя сцены»). Хоць Джосеру папярэднічаў яго брат Санахт (Небка), аднак менавіта за час праўлення Джосера Егіпет дасягнуў такіх поспехаў, якія адкрылі новую эру ў гісторыі Егіпта. Таму Манефон лічыў яго заснавальнікам новай, III дынастыі, з чым пагаджаецца частка гісторыкаў XIX—XX стагоддзяў.
 
Імя Джосера у перакладзе з егіпецкай значыць «Святы». Гэта імя ўпершыню сустракаецца толькі ў перыяд XII дынастыі. У сучасных яму надпісах Джосер вядомы пад «харавым» імем (адно з пяці афіцыйных імёнаў фараона) — **Хор Нечэрыхет**. Гэта імя было напісана на ўсіх манументах, пабудаваных у час валадарання Джосера. З грэчаскіх крыніц вядомы як Тасарфрос.

## Спасылкі 
* Вэб-старонка пра фараона Джосера (з указаннем яго тытулатуры) англамоўнага сайта, прысвечанага старажытнай гісторыі Егіпта і яе матэрыяльным помнікам. 

Катэгорыя:Фараоны паводле алфавіта
Катэгорыя:Фараоны трэцяй дынастыі
Катэгорыя:Кіраўнікі Афрыкі XXVII стагоддзя да н.э.
Імідазол

**Імідазол** — арганічнае злучэнне класа гетэрацыклаў, пяцічленны цыкл з двума атамамі азоту і трыма атамамі вугляроду ў цыкле.

## Уласцівасці 
У незамешчаным імідазоле становішча 4 і 5 (атамы вугляроду) раўнацэнныя, з прычыны таўтамерыі.
 
Араматычнае злучэнне, рэагуе з солямі дыязонія (спалучэнне).
 
Нітруецца і сульфіруецца толькі ў кіслым асяроддзі у становішчы 4, галагены у шчолачным асяроддзі ўступаюць па становішчы 2, у кіслым - па становішчы 4.
 
Лёгка алкілуецца і ацылуецца па імінным N, раскрывае цыкл пры ўзаемадзеянні з растворамі моцных кіслот і пераксідаў.
 
На аснове імідазола вырабляюць розныя іонныя вадкасці.

## Метады атрымання 
Упершыню быў атрыманы Генрыхам Дэбюсам у 1858 г. кандэнсацыяй гліяксалю з аміякам і фармальдэгідам, гэты метад можа выкарыстоўвацца і ў сінтэзе замешчаных імідазолаў:
:350px
У лабараторнай практыцы імідазол сінтэзуюць дэкарбаксілаваннем 4,5-імідазолдыкарбонавай кіслаты, якую атрымоўваюць акісленнем бензімідазолу.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Імідазолы
Інаўроцлаў

**Інаўроцлаў** (, ) — горад у Польшчы, адміністрацыйны цэнтр Інаўрацлаўскага павета Куяўска-Паморскага ваяводства. Утварае гарадскую гміну, таксама з’яўляецца сядзібай вясковай гміны Інаўроцлаў.

Займае плошчу 30,42 км². Насельніцтва 72 561 чалавек (на 2019 год).

## Гісторыя 
Упершыню горад згадваецца ў 1185 годзе як Новы Улацлавак, магчыма, у гонар Уладзіслава I Германа. Акрамя таго, імя можа паходзіць ад Улацлавек. Вядома, што многія жыхары Улацлавака, ратуючыся ад паводкі, пасяліліся ў Інаўроцлаве.
 
У 1238 годзе Інаўроцлаў атрымаў статус горада. Развіццё горада абапіралася на шырокія паклады солі ў непасрэднай блізкасці.
 
Інаўроцлаў быў захоплены Прусіяй у 1772 годзе падчас першага падзелу Рэчы Паспалітай. Пасля Венскага кангрэса ў 1815 годзе вобласць стала часткай правінцыі Позен, якая належала Прусіі. Горад і вобласць былі перайменаваны ў Гонесальза 5 снежня 1904 года. Гэты раён быў адноўлены ў Польшчы пасля Версальскага дагавора і яго ранейшая назва была адноўлена.

Падчас Другой сусветнай вайны Інаўроцлаў быў захоплены нацыстамі 11 верасня 1939 года і стаў часткай нямецкайй ваеннай акругі. Горад быў уключаны ў склад нямецкага рэйха па 26 лістапада 1939 года, першапачаткова частка Рэйхсгаў Познані (1939), а затым Рэйхсгаў Вартэланд (1939—1945). Нямецкія войскі былі разбіты Чырвонай Арміяй у студзені 1945 года, і горад быў вернуты Польшчы.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Язэп Найдзюк (Юзаф Александровіч) (1909—1984) — беларускі нацыянальны дзеяч, выдавец і друкар.

## Фатаграфіі 

Выява:PL_Ino_Ryn.JPG|Рынак
Выява:PL_Ino_KrolowejJadwigi.JPG| 
Выява:PL_Ino_Sanatorium.JPG| 

Выява:PL_Ino_SodaMatwy.JPG| 
Выява:PL_Ino_Rabin.JPG| 
Выява:PL_Ino_KoscNMP.JPG|Касцёл

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка горада

Катэгорыя:Курорты Польшчы