Обер-Ост

**О́бер Ост** (ад &nbsp;— «Вярхоўны Галоўнакамандуючы ўсімі германскімі ўзброенымі сіламі на Усходзе»)&nbsp;— орган ваеннай улады Германскай імперыі і аднайменная адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка падчас Першай сусветнай вайны на тэрыторыі Усходняга фронту. Пасля паспяховага германскага наступлення 1915 года і пазнейшага заключэння Брэсцкага міру пад кіраўніцтва гэтай структуры перайшлі шырокія заходнія рэгіёны тагачаснай Расійскай імперыі. Тэрыторыя Обер Ост ахоплівала Літву (без Клайпеды, якая на той момант належала Германіі), поўдзень Латвіі, цэнтральную і заходнюю часткі Беларусі, а таксама ўсходнія тэрыторыі сучаснай Польшчы, што агулам складала плошчу прыкладна ў 108&nbsp;808 км².

## Гісторыя стварэння і кіраўніцтва 
Структура была створана ў лістападзе 1914 года. Першым на чале ведамства стаў Паўль фон Гіндэнбург&nbsp;— ваенны герой Прусіі і будучы прэзідэнт Веймарскай рэспублікі. Яго намеснікам і начальнікам штаба, які фактычна выбудаваў усю сістэму кіравання гэтым велізарным абшарам, стаў Эрых Людэндорф. 

Пасля таго як Гіндэнбург і Людэндорф у жніўні 1916 года ўзялі на сябе Вярхоўнае камандаванне ўсімі германскімі ўзброенымі сіламі, Галоўнакамандуючым на Усходзе стаў прынц Леапольд Баварскі, а начальнікам штаба&nbsp;— палкоўнік (пазней генерал-маёр) Макс Гофман. Пасля заканчэння вайны і да канчатковага вываду войскаў Эрых Людэндорф планаваў засвоіць гэтыя землі ў якасці месца для пасялення сваіх дэмабілізаваных салдат, а таксама германскіх бежанцаў з унутраных частак Расіі.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўладкаванне 
Для кіравання акупаванымі тэрыторыямі 4 лістапада 1915 года было створана Галоўнае ўпраўленне Обер Ост (). У адміністрацыйна-тэрытарыяльным плане Обер Ост першапачаткова падзяляўся на шэсць акруг, якія пазней былі ўзбуйнены да трох буйных рэгіёнаў (): Курляндыя, Літва і Беласток-Гродна. 

Сярод ваенных падраздзяленняў на тэрыторыі Обер Ост былі размешчаны 8-я, 9-я, 10-я і 12-я германскія арміі. Унутры рэгіёнаў стваралася разгалінаваная сетка паліцэйскіх, эканамічных і мытных устаноў, уключаючы Цэнтральнае паліцэйскае ўпраўленне Літвы і Курляндыі і спецыялізаваныя ваенныя лясныя ўпраўленні, якія забяспечвалі максімальную эксплуатацыю мясцовых рэсурсаў на карысць германскай ваеннай эканомікі. У часы кіравання Людэндорфа Обер Ост хутка выйшаў на высокія паказчыкі вытворчасці харчавання і нават пачаў экспарт лішкаў вытворчасці ў цэнтральную Германію, нягледзячы на голад сярод мясцовага насельніцтва.

З лістапада 1915 года на тэрыторыі Обер Ост была ўведзена сістэма абавязковай пашпартызацыі для ўсіх жыхароў старэйшых за дзесяць гадоў. Выдаваліся двумоўныя пашпарты&nbsp;— абавязкова на нямецкай мове і на выбар атрымальніка на польскай, латышскай, літоўскай або на ідыш. З сакавіка 1916 года, дзякуючы высілкам дзеячаў беларускага нацыянальнага руху, з'явілася магчымасць атрымаць пашпарт і на беларускай мове. Гэтыя пашпарты () сталі аднымі з першых афіцыйных дакументаў у гісторыі, у якіх юрыдычна ўжывалася беларуская мова.

Эканамічнае жыццё цалкам падпарадкоўвалася ваенным патрэбам. Для разлікаў была ўведзена спецыяльная акупацыйная валюта&nbsp;— ост-рубель, а пазней ост-марка. Мясцовае насельніцтва абавязвалі плаціць шматлікія падаткі (у тым ліку на сабак і перамяшчэнне) і прыцягвалі да прымусовых работ у працоўных батальёнах на лесанарыхтоўках і будаўніцтве ваенных аб'ектаў.

## Зносіны з мясцовым насельніцтвам і адукацыя 
Адміністрацыя Обер Ост мела значныя складанасці ў зносінах з мясцовымі жыхарамі з-за шматнацыянальнага характару рэгіёна. З прадстаўнікамі вышэйшых класаў мясцовых жыхароў нямецкія салдаты маглі кантактаваць з дапамогай нямецкай або французскай моў, яўрэйскае насельніцтва ў мястэчках магло размаўляць на ідышы (які належыць да германскіх моў і мае падабенствы з нямецкай, праз што немцы былі ў стане яго разумець). Аднак у сельскай мясцовасці салдатам даводзілася разлічваць толькі на наяўнасць людзей, якія маглі б перакладаць загады на адну з мясцовых моў. У цэлым адміністрацыя не здолела заваяваць давер мясцовых жыхароў з прычыны пастаяннага павелічэння падаткаў, жорсткіх рэквізіцый маёмасці і поўнай адсутнасці ў насельніцтва палітычных правоў. 

Люлевічус абапіраўся на значную колькасць доказаў са штабных дакументаў, лістоў і дзённікаў. Аднак некаторыя іншыя гісторыкі крытыкуюць яго пазіцыю за аднабокасць, паколькі ў працы не згадваюцца выпадкі станоўчага ўздзеяння ці кампраміснай палітыкі немцаў адносна мясцовага насельніцтва (напрыклад, згаданы дазвол на адкрыццё беларускамоўных школ і развіццё нацыянальнага друку). Таксама крытыкі адзначаюць, што Люлевічус недастаткова звязвае досвед палітыкі ў Обер Ост з ранейшай палітыкай Германіі ў яе афрыканскіх каланіяльных уладаннях.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Vejas Gabriel Liulevicius: *War Land on the Eastern Front: Culture, National Identity, and German Occupation in World War I*&nbsp;— review by Matthew R. Schwonek in The Journal of Military History, Vol. 65, No. 1. (Jan., 2001), pp.&nbsp;212-213.
* Stone, N (1975). *The eastern front 1914—1917.* New York: Charles Scribner’s Sons.
* Davies, Norman (1972). *White Eagle, Red Star: The Polish-Soviet War, 1919-20.* (2004 edition: ISBN 0-7126-0694-7)

Катэгорыя:З’явіліся ў 1914 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1919 годзе
Катэгорыя:Першая сусветная вайна
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Еўропы
Катэгорыя:Германская акупацыя Беларусі (1915—1918)