open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hemitrichia serpula

**Hemitrichia serpula** — від слізевікоў сямейства .

## Апісанне 
### Знешнія прыкметы 
*Hemitrichia serpula* утварае тыповыя жоўта-карычневыя плазмодыякарпы з характэрнай сеткаватай структурай. Яна можа быць распаўсюджана на плошчы да 100 квадратных сантыметраў, але звычайна менш. Пладовыя целы маюць шырыню і вышыню ад 0,4 да 0,6 міліметраў, памер вочак — ад 0,3 да 5 міліметраў. Пад плазмодыем праходзіць тонкі гіпаталалус карычневага колеру.

Перыдый (шкарлупіна) складаецца з аднаго пласта, які нераўнамерна раскрываецца пры паспяванні і з часам цалкам знікае. У праходным святле ён выглядае бледна-жоўтым. Ён перакрыжаваны тонкімі палоскамі, якія падобныя на разгалінаванне. Часам яны таксама злучаны як сетка.

### Мікраскапічныя ўласцівасці 
Капіліціум афарбоўваецца ў масу ад залаціста-жоўтага да аранжавага. Ён пругкі і можа быць падняты з пладовых тэл, раскручваецца як ваўняныя ніткі і не рвецца. Капіліцыум скручаны, часам разгалінаваны і мае адкрытыя канцы. Яны кароткія і завостраныя з трыма шыпамі. Асобныя ніткі таўшчынёй ад 5 да 7 мікрон і шчыльна абгорнуты трыма-чатырма спіральнымі палоскамі. Яны маюць бясколерныя шыпы даўжынёй ад трох да сямі мікраметраў.

У масе споры выглядаюць залаціста-жоўтымі. Яны маюць краёвую зону, якая складае 1 да 1,5 шырынёй мікрон. Пры вымярэнні споры маюць агульны дыяметр ад 10 да 14 мікрон. Паверхня пакрыта пераважна буйнымі няправільнымі сеткамі, некаторыя з якіх перарывістыя.

## Экалогія 
*Hemitrichia serpula* у асноўным сустракаецца з канца лета да восені і вясной. Зрэдку сустракаецца і зімой. Слізевік жыве ў лісцевых і іглічных пародах, прычым перавагу аддаюць лісцевым. Асацыяцыі назіраліся з відамі {{bt-bellat||Hemitrichia calyculata, , , , ,  і , а таксама з відамі роду .

## Распаўсюджанне 
*Hemitrichia serpula* распаўсюджаны па ўсім свеце, але не ўсюды з'яўляецца звычайным відам.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Міксаміцэты
Дубэні

**Дубэні** () — населены пункт у Гробінскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Гробінскай воласці. Знаходзіцца каля рэгіянальнай аўтадарогі P113 (Гробіня — Барта — Руцава). За 9 км ад горада Гробіня.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, пачатковая школа, культурны цэнтр, фельчарскі пункт, пошта.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Scolopendra subspinipes

**Scolopendra subspinipes** — від губаногіх мнаганожак з роду .

## Апісанне 
Вельмі вялікая мнаганожка, даўжынёй да 20 см. Яе цела звычайна чырвонае ці чырванавата-карычневае з жоўтымі ці жоўта-аранжавымі канечнасцямі. Цела складаецца з 22 сегментаў, кожны сегмент мае адну пару ног. Пара мадыфікаваных ножак, вядомых як фарцыпулы, знаходзяцца на галаве. Фарцыпулы з’яўляюцца асноўнымі інструментамі, якія выкарыстоўваюцца сараканожкай для забойства здабычы або для абароны, паколькі ў іх ёсць вострыя кіпцюры, якія злучаюцца з ядавітымі залозамі. Галава пакрыта плоскім шчытом і нясе пару антэн.

## Распаўсюджанне 
Від распаўсюджаны ў трапічнай Афрыцы, Аўстраліі, на астравах Ціхага акіяну, Цэнтральнай і Паўднёвай Амерыкі, на Карыбах. Дакладна невядома, дзе знаходзіцца радзіма віду. Хутчэй за ўсё, ён паходзіць з Паўднёва-Усходняй Азіі, а ў астатніх рэгіёнах распаўсюдзіўся разам з чалавекам.

Скалапендры *Scolopendra subspinipes* з розных рэгіёнаў свету:

Scolopendra subspinipes1.jpg|Бермудскія астравы
Centipede (Scolopendra subspinipes) covered with ticks (8677371985).jpg|Малайскі паўвостраў
Scolopendra subspinipes japonica.jpg|Японія
Vietnamese Centipede (Scolopendra subspinipes) (7783188102).jpg|Тайланд
Scolopendra subspinipes - National Museum of Natural History, United States - DSC08514.JPG
Giant Centipede (Scolopendra supspinipes) (7131135653).jpg|в. Калімантан

## Спосаб жыцця 
Актыўны драпежнік. Палюе на павукоў, скарпіёнаў і тэліфонаў. Таксама можа нападаць на дробных пазваночных: мышэй, яшчарак і жаб. Ахвяру захоплівае пярэднімі канечнасцямі і забівае ядавітымі сківіцамі. Яд мнаганожкі небяспечны і для чалавека. Вядомы адзін смяротны выпадак ад укусу *Scolopendra subspinipes*: на Філіпінах асобіна ўкусіла сямігадовую дзяўчынку ў галаву і праз 29 гадзін тая памерла.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Скалапендры
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1815 годзе
Гаўхар Рахімава

**Гаўхар Арцёмаўна Петрасян Рахімава** (7 лістапада 1911, Маргілан — 18 лютага 2003, Ташкент) — узбекская танцоўшчыца, , , , . Народная артыстка Узбекістана (1965). Сястра Тамары Ханум і Лізы Ханум. З 1924 па 1927 год яна выхоўвалася ў дзіцячым доме ў Маргілане, дзе ўдзельнічала ў гуртку дзяўчынак- дутарыстак пад кіраўніцтвам  і спасцігала асновы танца ў Тамары Ханым.

## Прафесійная дзейнасць 
Актрыса, танцоўшчыца і балетмайстар узбекскіх ваенных тэатраў Каканда (1927—1928), Самарканда (1928—1930, 1933—1937), Андыжана (1930—1933). Яна стварыла такіх персанажаў, як Махінбану («»), Халджон Хала («Халіма», ), Зеба («»). У 1937—1939 гадах была салісткай .

Танцоўшчыца, балетмайстар жаночага ансамбля  (1939—1940), Харэзмскага ансамбля гармонікаў (1940—1941), Узбекскага дзяржаўнага жаночага франтавога ансамбля (1941—1945), Узбекскай дзяржаўнай філармоніі і эстрады (1945—1968), мастацкі кіраўнік.

Яна заснавала ансамбль «Лазгі» і кіравала ім да 1982 года. З 1983 года ўзначальвала рэарганізаваную ёй канцэртную франтавую выязную брыгаду імя .

Г. Рахімава паставіла шматлікія танцы, у тым ліку «Ufori soxta», «Buxorocha», «Uygʻurcha», «Ozarbayjoncha», «Andijon samosi», «Usmoniya», «Gul oʻyin» kabi va «Katta oʻyin» (сумесна з ), «Ufori soxta», «Oʻzbekiston qizlari», «Jayxun misoli lazgi», «Koʻzim qarosi», «Lazgi salomi» і іншыя, што спрыяла развіццю ўзбекскага танца.

## Узнагароды 
Узнагароджана ордэнам  (1999).

## Крыніцы
Рахімава

**Рахімава** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Гаўхар Рахімава — узбекская танцоўшчыца, актрыса, харэограф, балетмайстар, педагог
* Мукамбар Рахімава — узбекская актрыса і рэжысёр
Ерцэні

**Ерцэні** () — населены пункт у Стрэнцкім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Ерцэнскай воласці. Знаходзіцца прыкладна за 7 км на поўнач ад Стрэнчы.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, грамадскі цэнтр, бібліятэка, паштовае аддзяленне, аптэка.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Аджарская Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка

**Аджарская Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Грузінскай ССР, якая існавала ў 1921—1990 гадах. Сталіца — горад Батумі.

Была ўтворана як аўтаномія грузінаў-мусульман 16 чэрвеня 1921 года і першапачаткова называлася аўтаномная Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Аджарыстан. 5 снежня 1936 была перайменавана ў Аджарскую аўтаномную Савецкую Сацыялістычную Рэспубліку. У снежні 1990 года ператворана ў Аджарскую Аўтаномную Рэспубліку.

Адміністрацыйна ў канцы свайго існавання Аджарская АССР дзялілася на 5 раёнаў: Кедскі, Кабулецкі, Хелвачаурскі, Хулойскі і Шуахеўскі.

## Адміністрацыйны падзел 
Першапачаткова Аджарская АССР была падзелена на 5 паветаў, якія дзяліліся на тэмі (воласці). У 1925 годзе Батумскі павет быў перайменаваны ў Чарохскі і адміністрацыйны падзел рэспублікі стаў выглядаць так:

Падчас адміністрацыйнай рэформы 1929—1930 гадоў паветы былі ператвораныя ў раёны, а іх колькасць зменшылася спачатку да 4 (Батумскі, Кедскі, Кабулецкі і Хулойскі), а потым да 3 (скасаваны Батумскі раён), неўзабаве, аднак, адноўлены. У 1934 годзе адміністрацыйны падзел Аджарыі выглядаў так:

* горад Батум
* Батумскі раён
* Кедскі раён
* Кабулецкі раён
* Хулінскі раён.

У 1952 годзе быў створаны пяты раён — Шуахеўскі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Аўтаномныя рэспублікі СССР
Катэгорыя:Грузінская ССР
Катэгорыя:Былыя сацыялістычныя рэспублікі
Залэніекі

**Залэніекі** () — населены пункт у Елгаўскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Залэніецкай воласці. Знаходзіцца на правым беразе ракі Тэрвэтэ каля рэгіянальнай аўтадарогі P95 (Елгава — Тэрвэтэ — літоўская мяжа). За 21 км ад горада Елгава.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, сярэдняя школа, пачатковая школа, дзіцячы сад, паштовае аддзяленне, дом культуры, бібліятэка, магазіны, амбулаторыя.

## Памятныя мясціны 
Сядзіба Залэніекі — помнік архітэктуры класіцызму.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Сефірын (Папа Рымскі)

**Сефірын** (; ?—, , Рымская імперыя) — Папа Рымскі (199—217 гадоў), хрысціянскі святы. Змагаўся з ерасямі і бараніў боскасць Хрыста.

## Пантыфікат 
Цягам 17-гадовага знаходжання Сефірына на пасадзе пантыфіката, маладая Царква перажывала пераслед ад імператара Септымія Севера да ягонай смерці ў 211 годзе. У 202 або 203 гадах імператар выдаў эдыкт, які забараняў пераход у хрысціянства пад самым суровым пакараннем.

Паводле св. Аптата, Сефірын таксама змагаўся з новымі ерасямі і вераадступніцтвам, галоўнымі з якіх былі Маркіён, Праксей, Валянцін і мантаністы..

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Папы Рымскія
Турсуной Саідазімава

**Турсуной Саідазімава** (; ) — адна з першых узбекскіх актрыс.

## Біяграфія 
Турсуной Саідазімава нарадзілася ў 1911 годзе ў Ташкенце. З 1924 па 1927 год яна вучылася ў трохгадовай узбекскай тэатральнай студыі, адкрытай пры узбекскім Доме асветы ў Маскве, дзе была вучаніцай драматурга і паэта Хамзы Ніязі. З 1927 года і да самай смерці яна гуляла ў узбекскім дзяржаўным тэатры.

У 1928 годзе ў Бухары 18-гадовая Турсуной Саідазімава, якая «парушыла гонар сям’і», была  сваім мужам, які нанёс ёй некалькі нажавых раненняў. Хамза Хакімзадэ Ніязі, які прысвяціў Саідазімавай верш «На смерць Турсуной», праз год пасля яе гібелі быў забіты ў адным з кішлакоў Ферганскай даліны.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Актрысы Узбекістана
Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя
Катэгорыя:Актрысы СССР
Тэрвэтэ (рака)

**Тэ́рвэтэ** (, ) або **Цярвятэ** () — рака ў Латвіі і Літве. У Латвіі цячэ па тэрыторыі Добэльскага і Елгаўскага краёў, у Літве — па тэрыторыі Акмянскага і Іанішскага раёнаў. Левы прыток ніжняга цячэння Свэтэ.

Даўжыня — 68 км (па іншых дадзеных — 69 км). Пачынаецца ў палях на мяжы Круапяйскага староства і Укрскай воласці, на поўдзень ад населенага пункта Укры.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэкі Латвіі
Катэгорыя:Рэкі Літвы
Свэтэ

**Свэтэ** або **Шветэ** (, ) — рака на поўначы Літвы і поўдні Латвіі, прыток ракі Ліелупэ(басейн Балтыйскага мора). У вярхоўях у засушлівыя гады перасыхае.

Даўжыня ракі — 123 км (у Латвіі 75 км), і плошча яе басейна — 2380 км² (у Латвіі 1873 км²).

Рака бярэ пачатак паблізу вёскі Туламін, за 16 км на паўднёвы ўсход ад Куршэная. Упадае ў раку Ліелупэ за 8 км на паўночны захад ад Елгавы. Працякае цераз Шаўляйскі і Іанішскі раёны Літвы і Тэрвэцкі і Елгаўскі краі Латвіі. Прытокі: Аўцэ.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэкі Латвіі
Катэгорыя:Рэкі Літвы
Ніколь Гарсіа

**Ніколь Гарсіа** (; нар. , Аран) — французская актрыса тэатра і кіно, кінарэжысёр і сцэнарыстка.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Алжыры. У 1962 годзе прыехала ў Францыю.

У 1967 годзе скончыла Вышэйшую нацыянальную кансерваторыю драматычнага мастацтва, у тым жа годзе выйшаў першы фільм з яе ўдзелам.

Вядомасць ёй прынесла ролю ў гістарычным фільме Бертрана Таверн’е «Няхай пачнецца свята» (1974). Галоўную ролю ўпершыню атрымала ў фільме «Допыт з прыхільнасцю» (1977). Пазней здымалася ў шматлікіх буйных рэжысёраў Францыі.

У 1986 годзе дэбютавала як рэжысёр, зняўшы кароткаметражны фільм. Шмат іграе на тэлебачанні і ў тэатры.

Старэйшы сын — Фрэдэрык Белье-Гарсіа (нар. 1965) — тэатральны рэжысёр; малодшы — П'ер Рашфор (нар. 1981) — кінаакцёр і спявак, сын Жана Рашфора.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Сцэнарысты Францыі
Нурхон Юлдашхаджаева

**Нурхон Юлдашхаджаева** () — адна з першых узбекскіх жанчын, якія танцавалі на сцэне без паранджы. Яна нарадзілася ў 1913 годзе ў Маргілане Ферганскай вобласці і была забітая клінковай зброяй уласным братам за тое, што танцавала перад гледачамі з адкрытым тварам ў 1929 годзе. Гэта было . Бацька Нурханы Юлдашхаджаевай і яе брат Саліхаджа былі пакараныя смерцю за ўдзел у забойстве, а , які замовіў забойства, быў сасланы.

## Біяграфія 
Нурхон збегла з дому ў маладым узросце, каб далучыцца да рускай танцавальнай трупы. Яе калегамі былі сёстры будучая народная артыстка СССР Тамара Ханум і будучая народная артыстка Узбекістана Гаўхар Рахімава. Неўзабаве пасля далучэння да групы 8 сакавіка 1928 года яна і іншая танцорка выйшлі на сцэну і публічна знялі пакрывалы. Калі танцавальны калектыў быў у яе родным Маргілане, яна вырашыла наведаць родных. Цётка прывяла яе ў дом і сказала, што яе шукае брат. Затым ён зарэзаў яе і адразу ж прызнаўся ў злачынстве пасля прыбыцця паліцыі на месца здарэння. Ён прызнаў, што забойства было наўмысным па патрабаванні іх бацькі, мінбашы і мулы Камаля Г’ясава, якія прымусілі яго паклясціся на Каране забіць яе. На наступны дзень пасля яе смерці на плошчы прайшлі масавыя пахаванні. Тысячы людзей наведалі мемарыял, а жанчыны скідалі пакрывалы перад яе труной. Пасля яе бацька і брат былі асуджаныя і пакараныя за ўдзел у забойстве, а мінбашы і мула сасланыя быў пабудаваны і ўсталяваны ў Маргілане перад Домам культуры. Створаная скульптарам Валянцінам Клебансавым у 1967 годзе, статуя Нурхон была дэмантаваная ў 1993 годзе, неўзабаве пасля распаду Узбекскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі у 1991 годзе. Помнік маладой жанчыне, які ўвасабляе барацьбу за  і прысвечаны феміністцы эпохі «», лічыўся амаральным у постсавецкім Узбекістане. У горадзе Фергане ёсць кінатэатр, які да гэтага часу носіць яе імя, кінатэатр «Нурхон».

Каміль Яшэн напісаў папулярны мюзікл пра жыццё Нурхон, малюючы яе пакутніцай.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Прапаганда ў СССР
Катэгорыя:Узбекі
Катэгорыя:Актрысы Узбекістана
Еўціхій (Папа Рымскі)

**Еўціхій** (; ?, Таскана—, , Рымская імперыя) — Папа Рымскі (4 студзеня 275—7 снежня 283).

Арыгінальная эпітафія Еўціхія была знойдзена ў катакомбах Калікста, але больш пра яго амаль нічога не вядома. Нават дата яго праўлення нявызначаная. *«Liber Pontificalis»* дае час 8 гадоў і 11 месяцаў, з 275 па 283 год. Яўсевій Кесарыйскі, з іншага боку, кажа, што яго праўленне было ўсяго 10 месяцаў.

Кажуць, што Еўціхій дазволіў асвяціць вінаград і бабы на алтары і пахаваў сваімі рукамі 324 пакутніка. Некаторыя гісторыкі сумняваюцца ў гэтых традыцыях, але іншыя сцвярджаюць, што ганенні працягваліся, пакуль у 311 годзе імператар Галерый не абвясціў Сердыкскі эдыкт, які зрабіў хрысціянства законнай і прымальнай рэлігіяй. Некаторыя мяркуюць, што асвячэнне ўраджаю з палёў адносіцца да больш позняга перыяду, але гэта немагчыма праверыць.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Папы Рымскія
Дзігная

**Дзігная** () — сяло ў Екабпілскім краі Латвіі, адміністрацыйны цэнтр Дзігнайскай воласці. Размешчана на левым беразе Даўгавы, за 30 км ад Екабпілса.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Калвэнэ

**Калвэнэ** () — населены пункт у Паўднёвакурзэмскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Калвэнскай воласці. Знаходзіцца ля скрыжавання рэгіянальнай аўтадарогі P115 (Айзпутэ — Калвэнэ) і галоўнай аўтадарогі A9 (Рыга — Скултэ — Ліепая). За 53 км ад горада Ліепая.
## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, пачатковая школа (у сядзібным палацы), дом культуры, бібліятэка. За 2 км на паўночны захад ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя Калвэнэ на лініі Елгава — Ліепая.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Юнусава

**Юнусава** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Аіда Муратаўна Юнусава — савецкая і ўзбекская актрыса тэатра і кіно
* Тамара Юнусава — узбекская балерына

## Гл. таксама 
* Юнусаў
Рызамат Мусамухамедаў

**Рызамат Мусамухаме́даў** ( 24 лютага 1881, Ташкент — 13 сакавіка 1979, Кібрай) — савецкі перадавы вінаградар і арганізатар вытворчасці, Герой Сацыялістычнай Працы.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 24 лютага 1881 года ў горадзе Ташкенце Туркестанскага генерал-губернатарства (цяпер Узбекістан) у сям’і патомнага вінаградара. Узбек. З 1895 года працаваў у вінаробнай фірме «Дэгрэс» блізу Ташкента, у якой да 1914 года працаваў яго бацька. З 1914 года працаваў вінаградарам, затым галоўным спецыялістам гаспадаркі «Кенсан», з 1922 года — вінаградарам станцыі «Аквак», пазней загадваў доследным вінаграднікам Ак-Кавацкай доследнай станцыі Усесаюзнага навукова-даследчага інстытута баваўнаводства і ірыгацыі.

З 1947 года працаваў інструктарам Ташкенцкага абласнога ўпраўлення сельскай гаспадаркі, з 1950 года — галоўны аграном па вінаградарстве Міністэрства сельскай гаспадаркі Узбекскай ССР. Пад яго кіраўніцтвам і па яго праектах у Галодным стэпе, Каракалпакстане, Харэзмскім аазісе, Бухары і Самаркандзе было закладзена 75 садоў і вінаграднікаў агульнай плошчай каля 4 тысяч гектараў.

Абіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета Узбекскай ССР 2-5 скліканняў.

Жыў у Ташкенце. Памёр 13 сакавіка 1979 года ў Кібраі, пахаваны ў Ташкенце на могілках Ялангач-2.

## Узнагароды і званні 
* Герой Працы (1936);
* Герой Сацыялістычнай Працы (5 лістапада 1962; за вялікія заслугі ў развіцці вінаградарства, распрацоўку прагрэсіўных спосабаў вырошчвання вінаграднікаў і падрыхтоўку кадраў вінаградараў у калгасах і саўгасах.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Энциклопедия виноградарства / гл. ред. А. И. Тимуш. — Кишинев : Гл. ред. Молдавской Советской Энциклопедии, 1986

Катэгорыя:Постаці Ташкента
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Узбекскай ССР
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Вучоныя Узбекістана
Катэгорыя:Аграномы СССР
Катэгорыя:Селекцыянеры СССР
Катэгорыя:Аграномы Узбекістана
Катэгорыя:Селекцыянеры Узбекістана
Diplostomum petromyzifluviatilis

**Diplostomum petromyzifluviatilis** — від плоскіх чарвей сямейства .

## Апісанне 
Сярод метацэркарных гаспадароў адзначаны  і .

## Крыніцы 
Катэгорыя:Дыпластаматыды
Пісочнэ

**Пісочнэ** — тапонім.

* Пісочнэ — вёска ў Лэнінскім раёне Аўтаномнай Рэспублікі Крым.
* Пісочнэ — вёска ў Ковэльскім раёне Валынскай вобласці Украіны.
* Пісочнэ — вёска ў Сакальскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.

## Гл. таксама 
* Пясочнае (значэнні)
Халакост у Лоеўскім раёне

За час акупацыі практычна ўсе яўрэі Лоеўскага раёна былі забітыя, а нешматлікія ацалелыя ў большасці ваявалі пасля ў партызанскіх атрадах.

Рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, немцы стварылі на тэрыторыі раёна адно гета — у Лоеве.

Да вайны ў Лоеве было 535 прадстаўнікоў народа — 11,8 % насельніцтва.

Яўрэі былі пастаўлены па-за законам і беспакарана забіваліся. У верасні 1941 года немцы арганізавалі ў мястэчку гета «адкрытага тыпу» — яўрэяў пакінулі жыць у сваіх дамах і выкарыстоўвалі на прымусовых работах. Тэрыторыя гета не ахоўвалася, але вязням забаранілі наведваць грамадскія месцы, хадзіць па галоўнай вуліцы пасёлка і прылюдна мець зносіны з няўрэямі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Лоеўскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Лоеўскага раёна
Дыпластома спатацэум

**Дыпластома спатацэум** (*Diplostomum spathaceum*) — від плоскіх чарвей сямейства .

## Апісанне 
Прадстаўнікі віду з’яўляецца гермафрадытамі і могуць вырабляць як мужчынскія, так і жаночыя палавыя клеткі. Від жыве ў вельмі вільготных умовах.

Сярод прамежкавых гаспадароў адзначаны ,  і .

## Крыніцы 
Катэгорыя:Дыпластаматыды
Кіеўска-Жытомірская дыяцэзія

**Кіеўска-Жытомірская дыяцэзія** (, ) — дыяцэзія Рымска-Каталіцкай царквы з цэнтрам у Кіеве ва Украіне. 

## Гісторыя 
Каталіцкая дыяцэзія ў Кіева была заснавана ў 1321 годзе і была адноўлена ў 1405 годзе пры актыўнай падтрымцы дамініканскага ордэна. У 1638 годзе дыяцэзія атрымала новую назву — Кіева-Чарнігаўская дыяцэзія. 8 жніўня 1798 года яна была скасавана, а яе тэрыторыя перададзена на Жытомррскую і Луцкую дыяцэзіі. 25 лістапада 1998 года дыяцэзія была адноўлена пад сучаснай назвай. Апошні біскуп Жытомірскай дыяцэзіі стаў першым кіраўніком Кіеўска-Жытомірскай дыяцэзіі. 4 мая 2002 года дыяцэзія страціла значную частку сваёй тэрыторыі, з якой была ўтворана новая Харкаўска-Запарожская дыяцэзія.

Станам на 2014 год дыяцэзія налічвала амаль 220 тысяч вернікаў (2,7% ад колькасці насельніцтва). У яе склад уваходзілі 162 парафіі і 124 місіі, дзе служылі 160 святароў (60 дыяцэзіяльных і 100 манаскіх), а таксама 277 манаскіх асобаў (112 братоў і 165 сясцёр) і было 36 семінарыстаў.

Кафедральным храмам дыяцэзіі з'яўляецца Касцёл Святой Сафіі ў Жытоміры. У Кіеве таксама размешчаны конкафедральны Касцёл Святога Аляксандра і былы кафедральны сабор дыяцэзіі, а цяпер парафіяльны Касцёл Святога Мікалая.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Рэлігія ва Украіне
Катэгорыя:1998 год ва Украіне
Pacman (значэнні)

**Pacman** і **Pac-Man**:

*  — сістэма кіравання пакетамі ў Arch Linux і заснаваных на ім дыстрыбутывах GNU/Linux.
* «Pac-Man» — камп’ютарная гульня ў жанры 2D аркады.
* «» — міні-альбом Рычарда Д. Джэймса.
* Pac-Man — неафіцыйная назва туманнасці NGC 281.
Сяргей Васілевіч Асоскаў

**Сяргей Васілевіч Асоскаў** (нар. , г. Выкса, Расія) — беларускі мастак.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў г. Выкса (Расія). Скончыў у 1966 годзе Палехскае мастацкае вучылішча імя М. Горкага. Удзельнік мастацкіх выстаў з 1967 года.

Стварыў і кіраваў Народнай студыяй прыкладнога і выяўленчага мастацтва ў Баранавічах (1979). Кіраўнік узорнай студыі прыкладнога і выяўленчага мастацтва гімназіі № 1 і Дома школьнікаў г. Баранавічы (1991).

Член Беларускага саюза мастакоў з 1991 года. Жыве ў г. Баранавічы.

## Творчасць 
Распрацоўвае малюнкі ў тэхніцы набіванкі на тканіне, а таксама ў станковым жывапісе і акварэлі, палехскай мініяцюры і габелене. Асноўныя творы жывапісу: «Асенні пейзаж», «Вечар», «Бухара», «Асенні сад»; тканіны «Лодка», «Восень», «Бярозавы гай»; сувеніры «Брэсцкая крэпасць-герой». Афармляе інтэр’еры музеяў і іншых устаноў.

Творы (жывапіс, графіка) знаходзяцца ў галерэях і замежных прыватных калекцыях.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мастакі-габеленісты Беларусі
Катэгорыя:Акварэлісты Беларусі
Катэгорыя:Мастакі Беларусі XX стагоддзя
Дон Эйры

**Дон Эйры** (, поўнае імя — **Дональд Сміт Эйры**, ; ) — брытанскі піяніст, арганіст, кампазітар, аранжыроўшчык. Атрымаў вядомасць, супрацоўнічаючы з многімі вядомымі гуртамі ў якасці сесійнага музыканта. Найбольш вядомы як шматгадовы клавішнік «Deep Purple».
## Зноскі 
Катэгорыя:Deep Purple
Катэгорыя:Кампазітары паводле алфавіта
Катэгорыя:Кампазітары Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Кампазітары XX стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары XXI стагоддзя
Катэгорыя:Піяністы паводле алфавіта
Катэгорыя:Піяністы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Піяністы XXI стагоддзя
Катэгорыя:Піяністы XX стагоддзя
Катэгорыя:Рок-музыканты Вялікабрытаніі
Міхаіл Іванавіч Астапенка

**Міхаіл Іванавіч Астапенка** (нар. , в. Бярозаўка, Палтаўская вобласць, Украіна) — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, кераміст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў вёсцы  Бярозаўка Палтаўскай вобласці Украіны. Скончыў у 1966 годзе Міргарадскі керамічны тэхнікум імя М. Гогаля і ў 1973 годзе Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Вучыўся ў М. Бяляева і Т. Паражняка. Удзельнік мастацкіх выставак з 1976 года.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1989 года. Жыве ў г. Барысаве.

## Творчасць 
Працуе ў галіне керамікі. Асноўныя творы: дэкаратыўнае пано «Гісторыя касцюма» для магазіна «Адзенне» і пласты ў салоне-магазіне для маладых (абодва ў г. Барысаве), дэкаратыўная пластыка для інтэр’ера Палаца шлюбаў у Наваполацку; кампазіцыі «Вяселле», «Рэха пушчы»; сервізы «Вечар», «Падарункавы», «Адпачынак», «Беларусь», «Кветкі».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
*
Андрэй Леанідавіч Шулаеў

**Андрэй Леанідавіч Шулаеў** або **Андрэй Шула-Сянчэўскі** (нар. 1981) — беларускі архітэктар. Галоўны архітэктар праектаў. Магістр архітэктуры, магістр гісторыі. Спецыяліст па ахове культурнай спадчыны.

Станам на 2018 год, галоўны архітэктар праекта Нацыянальнага аэрапорта «Мінск».

Станам на 2020 год, старшыня праўлення мясцовага дабрачыннага фонду «Крэўскі замак».

Станам на 2025 год, аспірант Рэспубліканскага інстытута вышэйшай школы.

Сферы прафесійных інтарэсаў — вексілалогія, гісторыя беларускай лексікаграфіі, гісторыя абарончых збудаванняў.

Аўтар 5 навуковых і навукова-папулярных кніг, больш за 20 навуковых артыкулаў (лістапад 2025) пра пэўныя аб’екты культурнай спадчыны і вексілалогіі. Таксама аўтар шэрагу 3D-рэканструкцый аб’ектаў культурнай спадчыны.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Вексілолагі Беларусі
Баасісцкая Сірыя

**Баасісцкая Сірыя** (), афіцыйна **Сірыйская Арабская Рэспубліка** ()  — перыяд у гісторыі Сірыі пры ўладзе партыі Баас у 1963—2024 гадах.

## Гісторыя 
У лютым 1958 года Сірыйская Рэспубліка і Егіпет утварылі новую дзяржаву – Аб’яднаную Арабскую Рэспубліку (ААР). У 1961 годзе ў краіне адбыўся дзяржаўны пераварот, і ААР была скасавана.

Дзейнасць новага ўрада была накіравана на паступовае згортванне абвешчаных у перыяд аб’яднання эканамічных і сацыяльных рэформ. Гэта выклікала дэбаты аб шляхах далейшага развіцця краіны і магчымасцях аднаўлення ААР. Спробы пашырыць прыватны сектар эканомікі і абаперціся на буйное землеўладанне не атрымалі падтрымкі насельніцтва і прывялі да выхаду на палітычную авансцэну прадстаўнікоў сярэдніх слаёў. 

Як вынік, у 1963 адбыўся чарговы пераварот на чале з баасістамі. Былі нацыяналізаваны банкі і страхавыя кампаніі, прыняты новы закон аб аграрнай рэформе, скарочаны максімум зямельных уладанняў. Далейшая нацыяналізацыя выклікала нарастанне сацыяльных супярэчнасцяў. У выніку барацьбы ўнутры кіруючай партыі Баас перамагло левае крыло, а таму дзяржаўны сектар эканомікі працягнуў узмацняцца.

У ходзе вайны 1967 года з Ізраілем Сірыя страціла Галанскія вышыні. Адначасова нарастаў раскол унутры кіруючай вярхушкі, што стварыла ўмовы для новага дзяржаўнага перавароту ў лістападзе 1970 года, у выніку якога да ўлады прыйшло ваеннае крыло Баас на чале з Хафезам Асадам.

З прыходам да ўлады Асада была абраная стратэгія развіцця (у рамках 5-гадовага плана), якая прадугледжвала дзяржаўнае фінансаванне і кантроль за дзейнасцю капіталаёмістых прадпрыемстваў пры адначасовай падтрымцы гандлю і інвестыцыйнага працэсу ў прыватным сектары. Гэта, з аднаго боку, значна палепшыла сацыяльна-эканамічнае становішча краіны, а з другога, павялічыла ўзровень карумпаванасці. Апошняе справакавала рост ўплыву ісламісцкіх груповак у другой палове 1970-х гадоў. Ісламісты (асабліва арганізацыя «Браты-мусульмане») разгарнулі актыўную антыўрадавую дзейнасць, у тым ліку тэракты.

У пачатку 1980-х радыкалы ўзначалілі некалькі паўстанняў у Сірыі, якія ўлады здушылі.

З сярэдзіны 1980-х у знешняй палітыцы Сірыя пайшла на паляпшэнне адносін з Захадам. Яна, у прыватнасці, падтрымала кампанію супраць Ірака ў ходзе вайны ў Персідскім заліве. Палепшыліся адносіны таксама з арабскімі манархіямі.

Пасля смерці Хафеза Асада ўлада перайшла да яго сына — Башара. Новы кіраўнік дзяржавы заявіў аб намеры дасягнуць урэгулявання з Ізраілем пры ўмове адводу яго арміі да межаў 1967 года. Асад адначасова ў мэтах пашырэння базы сірыйскага ўплыву ў Ліване пайшоў на партнёрства з Хезбалой.

У 2011 годзе незадаволенасць карумпаванасцю і пагаршэннем сацыяльна-эканамічнага становішча выклікала пачатак грамадзянскай вайны. У ходзе вайны ў 2024 годзе партыя Баас была зрынута.

## Гл. таксама 
* Баасісцкі Ірак

## Літаратура 
* Авторский коллектив. Сирия // Большая российская энциклопедия.

Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Сірыі
Дзмітрый Васілевіч Бабкін

**Дзмітрый Васілевіч Бабкін** (нар. , г. Новамаскоўск, Тульская вобласць, Расія) — беларускі мастак-афарміцель.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў Новамаскоўску Тульскай вобласці Расіі. Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1978 годзе. Вучыўся ў І. Харламава і В. Гусева. Удзельнік мастацкіх выставак з 1976 года.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1985 года. Жыве ў г. Мінску.

## Творчасць 
Асноўныя творы: святочнае афармленне плошчаў У. Леніна, Я. Коласа і В. Чкалава ў Мінску да 60-годдзя КПБ і БССР, а таксама да Алімпіяды-80; генеральныя рашэнні мастацка-эстэтычнага пераўтварэння г. Мазыра, афармленне інтэр’ераў Навукова-даследчага інстытута аграхіміі (г. Мінск); музея Беларускага таварыства глухіх у Мінску, Дома-музея П. Броўкі ў в. Пуцілкавічы Віцебскай вобласці.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мастакі-афарміцелі Беларусі
Аіда Муратаўна Юнусава

**Аіда Муратаўна Юнусава** (10 лютага 1948, Маргілан, Узбекская ССР, СССР — 21 студзеня 2020, Ташкент, Узбекістан) — савецкая і ўзбекская  тэатра і кіно. Заслужаная артыстка Узбекскай ССР. Лаўрэат Прэміі Ленінскага камсамола Узбекскай ССР.

## Біяграфія 
Аіда Муратаўна Юнусава нарадзілася 10 лютага 1948 года ў Маргілане.

У 1970 годзе скончыла факультэт тэатра драмы і кіно .

Падчас вучобы была запрошаная на галоўную ролю Матлюбы ў фільме «».

Пасля заканчэння інстытута, у 1970—1989 гадах працавала актрысай у студыі-тэатры кінаакцёра пры «Узбекфільме».

Памерла 21 студзеня 2020 года ва ўзросце 71 года ў Ташкенце, пасля працяглай хваробы.

## Фільмаграфія 
* 1970 —  — *Матлюба*
* 1971 — Драма кахання — *Махбуба*
* 1972 — Гэты слаўны хлопец
* 1972 — Насустрач табе — *Назіра*
* 1973 — Анор — *Жонка Тураба*
* 1973 — Караван — *Халніса*
* 1973 — Вогнены бераг — *Анабібі*
* 1973 — Уцёкі з цемры — *Русун*
* 1973 — Чынара — *Юлдуз*
* 1974 — Тут праходзіць мяжа — *Хасіят*
* 1974 — Ластаўкі прылятаюць вясной — *эпізод*
* 1974 —  — *эпізод*
* 1975 — Першыя пасажыры — *Айша*
* 1975 — Пераадолей сябе — *Жанна*
* 1975 — Ты, песня мая — *Дыларом*
* 1976 —  — *Юнэса*
* 1976 — Мішка-артыст — *Аіда Муратаўна*
* 1976 —  — *эпізод*
* 1977 — Цудоўны летуценнік — *Таміл*
* 1977 —  — *Айсулу*
* 1978 — Вясновая мелодыя — *мама Наргіс*
* 1978 — Падару табе горад — *сваячка на вяселлі*
* 1978-1984 — Вогненныя дарогі — *Ачахон*
* 1979 —  — *Халіма*
* 1979 —  — *лекар*
* 1980 —  — *Манзара*
* 1980 — Залатая восень — *Жонка Мурата*
* 1982 — Чужая пяцёрка — *маці Тэйлока*
* 2012 — Трава кахання — *маці Алішэра*
* 2014 — Хлусня — *маці Сардора*

## Узнагароды 
* Заслужаная артыстка Узбекскай ССР
* Прэмія Ленінскага камсамола Узбекскай ССР

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
*
Іван Цімафеевіч Бабаедаў

**Іван Цімафеевіч Бабаедаў** () — беларускі мастак.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 28 лютага 1925 года ў в. Бобіна Бешанковіцкага раёна. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. У 1944—1945 гадах ваяваў у складзе 71-й гвардзейскай стралковай дывізіі.

У1946—1948 гадах вучыўся ў Сімферопальскім мастацкім вучылішчы імя М. С. Самокіша, у 1952 годзе скончыў Мінскае мастацкае вучылішча імя А. Глебава, у 1976 годзе — мастацка-графічны факультэт Віцебскага педагагічнага інстытута імя С. М. Кірава. Вучыўся ў І. Сталярова, Ф. Гумена.

Выкладаў у 1952—1953 гадах малюнак і жывапіс у Віцебскім мастацка-графічным педагагічным вучылішчы, з 1968 года працаваў афарміцелем у мастацкай майстэрні г. п. Бешанковічы.

Член Саюза мастакоў Беларусі з 1981 года.

## Творчасць 
Працаваў пераважна ў станковым жывапісе. Асноўнае месца ў творчасці належыць лірычным пейзажам, што намаляваныя з натуры, сярод якіх: «Сонечны дзень у лютым» (1950), «Зелянее вярба ў агародзе», «Пачатак мая» (1954), «Вечар на балоце» (1957), «Апошні снег у вёсцы Бабаедава» (1982), «Вячэрні лес» (1988), «Пахмурны лес», «Лес над ракой», «Леснічоўка», «Сасна» (усе 1989), «Восень у вёсцы», «Асеннія бярозы» (1994), «Квітнеючыя грушы», «Лес» (1998) і інш. Маляваў абразы для царквы, што ў в. Бабаедава Бешанковіцкага раёна («Апосталы Пётр і Павел», «Ілля прарок» (1954—1957 гг.) і інш. Жывапісныя палотны мастака вызначаюцца рэалістычнай манерай выканання, камернасцю, пластычнай стрыманасцю, эмацыянальнай выразнасцю вобраза.

## Узнагароды 
Узнагароджаны двума баявымі ордэнамі і медалём «За адвагу». Узнагароджаны медалём Беларускага саюза мастакоў (2002).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Бабаедаў Іван Цімафеевіч // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Бешанковіцкага раёна / рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) [і інш.]; мастак А. М. Хількевіч. — Мінск: БелСЭ імя П. Броўкі, 1991. — С. 408.
* Бабаедаў Іван Цімафеевіч // Сучасныя мастакі Віцебшчыны : біябібліяграфічны слоўнік / ДУ «Віцебская абласная бібліятэка імя У. І. Леніна», Аддзел літаратуры па мастацтве; склад. В. І. Аліева. — Віцебск, 1994. — С. 7.
* 
* Іван Бабаедаў // Саюз творцаў = A Union of creators : фотаальбом / уклад. і аўт. тэксту М. Цыбульскі; аўт. уступ. У. Андрэйчанка; фат. В. Балоціна, М. Цыбульскага. — Мінск : Беларусь, 2005. — С. 26. — На беларус. і англ. мовах.
* Иван Бобоедов : [каталог] / под ред. М. Л. Цыбульского. — Витебск : Витебская областная типография, 2008. — 14 с.
* Крачкоўскі, А. Перавагу аддаў пейзажу / А. Крачкоўскі // Зара (Бешанковічы). — 2015. — 27 лют. — С. 4.
* Субоч, К. «Палитра души и красок» / К. Субоч // Зара (Бешанковічы). — 2014. — 25 сак. — С. 4.
* 
* Шпакоўская, Г. Бабаедаў з Бабаедава / Г. Шпакоўская // Народнае слова. — 2005. — 1 сак. — С. 5.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Мастакі Беларусі XX стагоддзя
Менгу-Цімур

**Менгу-Цімур** — хан Залатой Арды (з 1266), унук Батыя.

## Біяграфія 
Пры жыцці бяздзетнага хана Берке быў прызначаны яго пераемнікам. У пачатку свайго праўлення Менгу-Цімур выйшаў з падпарадкавання вярхоўнаму мангольскаму хану (каану) Хубілаю, у выніку чаго Залатая Арда стала незалежнай ад Мангольскай імперыі. У знак сваёй самастойнасці Менгу-Цімур пачаў чаканіць на манетах уласнае імя і тамгу (род герба) сям’і Батыя, а таксама падзяліў падуладную тэрыторыю і насельніцтва на два крылы (правінцыі). Левым (усходнім) крылом кіраваў сам хан, правым (заходнім) — яго стрыечны брат Нагай.

У сяр. 1270-х гадоў, западозрыўшы вялікага князя ўладзімірскага Васіля Яраславіча ва ўтойванні даніны, Менгу-Цімур з мэтай упарадкавання падаткаабкладання правёў другі (пасля 1257-59) перапіс насельніцтва на Русі. Прытрымліваючыся палітыкі папярэдніх ханаў у адносінах да праваслаўя, у 1267 выдаў ярлык мітрапаліту Кіеўскаму Кірылу II(III), які вызваляў праваслаўнае духавенства ад усіх відаў даніны і павіннасцяў, — першы з захаваных дакументаў падобнага роду.

У працяг распачатай пры Берке тэрытарыяльнай спрэчкі з улусам Хулагуідаў (мангольскім Іранам) неаднаразова вёў баявыя дзеянні ў Закаўказзі. Арганізоўваў паходы на Візантыю (па розных дадзеных, у 1269—1270 ці 1271-72), у якіх удзельнічалі некаторыя рускія князі.

У 1275 годзе князь галіцкі Леў Данілавіч папрасіў дапамогі ў хана Менгу-Цімура і з яго войскам на чале з Ягурчынам, а таксама з пасланымі ханам рускімі князямі — Раманам, Глебам, тураўскімі і пінскімі — пайшоў супраць вялікага князя літоўскага Трайдзеня. Праз сваркі паміж удзельнікамі паход быў няўдалы, узяўшы вакольны горад Новагародка, яны разыйшліся.

Узначаленае Менгу-Цімурам ардынска-рускае войска ў 1277-78 гады ўварвалася ў краіну ясаў (аланаў) і разбурыла г. Дзядзякоў — адзін з апошніх ачагоў супраціву народаў Паўночнага Каўказа мангольскай заваёве. Знаходзіўся ў дружалюбных адносінах з кіраўнікамі Мамлюцкага султанату, падтрымліваючы з імі саюз супраць Хулагуідаў, які склаўся пры Берке.

## Крыніцы
Аляксей Паўлавіч Багустаў

**Аляксей Паўлавіч Багустаў** (нар. , в. Шоламы, Яраслаўская вобласць, Расія) — беларускі мастак.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў вёсцы Шоламы Яраслаўскай вобласці Расіі. Скончыў у 1977 годзе Акадэмію мастацтваў Латвіі. Удзельнік мастацкіх выставак з 1979 года.

Некаторы час жыў і працаваў у Мастах, узначальваў мясцовую дзіцячую школу мастацтваў. 

Член Беларускага саюза мастакоў з 1990 года. Жыве ў г. Гродна.

## Творчасць 
Працуе ў станковым жывапісе, акварэлі. Асноўныя творы: жывапісныя кампазіцыі «Латышскія стралкі», «Нацюрморт са скрыпкаю», «Першы снег», «Ліпавы мёд», «Імя не ведаю», «Ваўкавыскі краявід»; серыі акварэляў «Вялікія рэвалюцыянеры», да 800-годдзя «Слова аб палку Ігаравым».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мастакі Беларусі XX стагоддзя
Берке

**Берке** () — хан Залатой Арды, з дынастыі Джучыдаў.

## Біярафія 
Трэці сын Джучы, малодшы брат Батыя. Удзельнічаў у паходах на Русь, Польшчу, Венгрыю ў 1237-42 гадах. Меў асабісты ўлус у стэпах Паўночна-Заходняга Каўказа, затым у Заволжы. Па даручэнні Батыя кіраваў каранацыяй каана (імператара) Мункэ (1251). Судзіў нашчадкаў Чагатая і Угедэя, варожых Ардзе. Паміж 1256 і 1259 гадамі стаў ханам Залатой Арды. Атрымаўшы мусульманскае выхаванне, першым з золатаардынскіх ханаў прыняў іслам, садзейнічаў яго пашырэнню ў Залатой Ардзе, спрыяў арганізацыі духоўных школ, прыцягваў да двара мусульманскае духавенства. Разам з тым даў дазвол заснаваць праваслаўную епархію ў г. Сарай (1261), падпарадкаваную кіеўскаму мітрапаліту. У кіраванне Берке мангольскі ўрад правёў перапіс насельніцтва ўсёй імперыі і залежных ад яе краін, накіраваў у рускія княствы чыноўнікаў-баскакаў. У ходзе ўсобіцы ў Мангольскай імперыі (1260-64) Залатая Арда фактычна набыла самастойнасць, а Берке стаў толькі намінальна падпарадкоўвацца каану. Берке першым з золатаардынскіх ханаў пачаў выдаваць ад свайго імя ярлыкі рускім князям. Здзейсніў паходы на Візантыю, Балгарыю, супраць чагатайскага хана Алгу, які захапіў уладанні Джучыдаў у Сярэдняй Азіі. Заключыў саюз з мамлюцкім Егіптам, двойчы ўрываўся ў Закаўказзе (1262-63, 1265-66).

## Крыніцы
Алтай (значэнні)

**Алтай** — шматзначны тэрмін.

* Алтай — горная сістэма ў Цэнтральнай Азіі.

## Населеныя пункты 
### Казахстан 
* Алтай — горад у Казахстане.
* Алтай — аул у Куршымскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці.
* Алтай — раз’езд у Казалінскім раёне Кызылардзінскай вобласці

### Манголія 
* Алтай — горад, адміністрацыйны цэнтр аймака.

## Гл. таксама 
* Рэспубліка Алтай
Залессе (Латвія)

**Залессе** () — населены пункт у Лудзэнскім краі Латвіі, цэнтр Залескай воласці. Знаходзіцца каля рэгіянальнай аўтадарогі P52 (Зілупэ — Шкяўнэ — Эзэрніекі). За 40 км ад горада Лудза.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, бібліятэка і пошта.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Эзэрніекі

**Эзэрніекі** () — населены пункт у Дагдскім краі Латвіі, адміністрацыйны цэнтр Эзэрніецкай воласці. Знаходзіцца на паўночна-ўсходнім беразе возера Эжэзэрс на скрыжаванні рэгіянальных аўтадарог P49, P52 і P55. За 50 км ад горада Краслава.
## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, сярэдняя школа, дзіцячы садок, грамадскі цэнтр, бібліятэка, паштовае аддзяленне, касцёл.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Шкяўнэ

**Шкяўнэ** () — населены пункт у Краслаўскім краі Латвіі, адміністрацыйны цэнтр Шкяўнскай воласці. Знаходзіцца каля латвійска-беларускай мяжы, побач з рэгіянальнай аўтадарогай P52 (Зілупэ — Шкяўнэ — Эзэрніекі). За 77 км ад горада Краслава.
## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, пачатковая школа, грамадскі цэнтр, бібліятэка, паштовае аддзяленне.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Зэбрэнэ

**Зэбрэнэ** () — населены пункт у паўднёвай частцы Латвіі, размешчаны ў Зэбрэнскай воласці Добэльскага краю. Да 1 ліпеня 2009 года ўваходзіў у склад Добэльскага раёна.

За 34 км ад Добэлэ.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Бэрзэ (рака)

**Бэрзэ**, таксама **Бэрзупэ** — рака ў Латвіі, прыток Свэтэ. Даўжыня — 109 км.

Працякае па тэрыторыі Добэльскага і Елгаўскага краёў. Бярэ пачатак на Ліелауцкіх узгорках у паўднёвай частцы Усходне-Курзэмскага ўзвышша. У верхнім цячэнні пятляе між узгоркаў. Берагі пастаянныя, парослыя лесам. Крыху вышэй пасёлка Біксты, у Бэрзэ ўпадае пратока з возера Зэбрус — Зушупітэ. Каля Анннеікі знаходзіцца малая ГЭС і яе вадасховішча. У ХІХ ст. быў пракапаны канал, які адводзіць воды Бэрзупэ ў раку Свэтэ. Да таго Бэрзэ ўпадала ў раку Ліелупэ каля Калнцыемса.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэкі Латвіі
Звіргздэнэ

**Звіргздэнэ** () — населены пункт у Цыблскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Звіргздэнскай воласці. Знаходзіцца на беразе возера Звіргздзінэс. За 5 км ад горада Лудза.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, народны дом, пошта, эстрада на адкрытым паветры.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Сліжыкі

**Слі́жыкі**, **слі́зікі**, **слі́дзікі** (, ) — салодкае печыва з рошчыннага цеста, у якое часам дабаўлялі мак пры замешванні і якое елі з макавым малаком і мёдам. Традыцыйная калядная страва на Віленшчыне.

У некаторых мясцінах сліжыкі пяклі на самым пачатку Адвента (Піліпаўскага посту ў праваслаўных), і высушвалі ў ільняным мяшочку каля месяца. Сліжыкі вымалі з мяшочка за 2 гадзіны да Вігіліі і дабаўлялі да маку з мёдам, а ў больш заможных дамах падавалі з рознымі бакалеямі: арэхамі, сушанай садавіной, цукатамі і г.д.

## Спосаб прыгатавання 
Расцерці дрожджы з 1 лыжачкай цукру, заліць малаком, пасыпаць 2-3 сталовымі лыжкамі мукі. Пакінуць у цёплым месцы на 15 хвілін, пакуль рошчына не пачне ўздымацца. Рэшту мукі прасеяць, змяшаць з рэштай цукру і макам. Дадаць рошчыну, соль і крыху цеплаватай вады. Старанна размяшаць, даліваючы вады ў выпадку патрэбы — цеста не павінна прыставаць да рук. Закрыць ільняным ручніком або сурвэткай і пакінуць у цёплым месцы на 20-30 хвілін. Скачаць з цеста каўбаску каля 1—1,5 см дыяметрам і нарэзаць на гузікі каля 1 см таўшчынёй. Выкласці на бляху, пасыпаную мукой або змазаную алеем. Запякаць у духоўцы пры 160 °C, 10 хвілін. Падаваць з макавым малаком або з гарбатай, кавай.

Сліжыкі можна адварыць 5 хвілін у падсоленай вадзе, зліць кіпень, заліць халоднай вадой і падаваць палітымі макавым малаком.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Беларуская кухня
Катэгорыя:Літоўская кухня
Катэгорыя:Калядная выпечка
Катэгорыя:Віленшчына
Зэлтыні

**Зэлтыні** () — населены пункт у Алукснэнскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Зэлтынскай воласці. Знаходзіцца на рэгіянальнай аўтадарозе P39 (Сінолэ — Зэлтыні — Сілакрогс). За 22 км ад горада Алукснэ. Побач працякае рака Мэлнупэ.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Пеэтры

**Пеэтры**:

## Тапонім 
* Пеэтры (Хар’юмаа)
* Пеэтры (Ярвамаа)
* Вуліца Пеэтры (Талін)

## Гідронім 
* Мэлнупэ (Пеэтры)
Мустйыгі (прыток Гаўі)

**Му́стйыгі** ( — «Чорная рака») — рака ў Эстоніі, правы прыток сярэдняга цячэння ракі Гаўя. Самы буйны прыток Гаўі на тэрыторыі Эстоніі. Даўжыня ракі — 85,3 км, плошча вадазборнага басейна — 1820 км², з іх на тэрыторыі Эстоніі — 993,5 км². Сярэдні расход вады каля вусця — 14,4 м³/с.

Мае 24 прытокі, з іх 17 — левыя. Найбуйнейшыя правыя прытокі: рака Ахела (16 км) і ручай Тсоару (12 км).
## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэкі Эстоніі
Латышская літаратура

Латышская літаратура () — сукупнасць літаратуры, напісанай на латышскай мове ці перакладзенай на яе. Часам з яе асобна вылучаюць латгальскую літаратуру.

## Гісторыя 
### Першыя літаратурныя творы 
 (1776)]]
Першая вядомая кніга на латышскай мове была надрукавана ў 1525 годзе ў Германіі для латышскай лютэранскай абшчыны Рыгі. Да нашага часу ніводны экземпляр гэтай кнігі не захаваўся. Найстарэйшыя кнігі на латышскай мове, што захаваліся да сённяшняга дня, — гэта катэхізісы.

Спачатку найважнейшымі былі творы духоўнай літаратуры; сярод аўтараў — Георг Манцеліс, Крыстафор Фірэкер і Эрнст Глік. У другой палове XVIII стагоддзя пачала з’яўляцца свецкая літаратура. Першым значным аўтарам свецкай літаратуры лічыцца Готхард Стэндэр. Сярод яго шматлікіх паслядоўнікаў было нямала літаратараў латышскага паходжання.

Першую лакалізаваную п’есу на латышскай мове стварыў сын Стэндэра Сарэйшага — Штэндэр Малодшы. У 1790 годзе была выдадзена «Вясёлая п’еса пра сяляніна, які стаў дваранінам» (паводле твора дацкага пісьменніка Людвіга Хольберга «Ёпе з гары»). Першую арыгінальную п’есу на латышскай мове напісаў Карліс Готардс Элфэрфельдс — у 1804 годзе ён стварыў п’есу «Дзень нараджэння».

Значным прапагандыстам ідэй Асветніцтва ў Латвіі быў Гарліб Меркель. Хоць яго творы не былі напісаны на латышскай мове, яны моцна ўплывалі на развіццё латышскай літаратуры.

Кікулю Якабс стварыў адзін з першых свецкіх вершаў на латышскай мове ў рукапісным выглядзе («Песня аб смутку аднаго зняволенага з Відзэмі»). У 1806 годзе была выдадзена «Песні сляпога Індрыка» — зборнік вершаў Сляпога Індрыкса.

У першай палове XIX стагоддзя пачалі пісаць і латышскія аўтары, сярод якіх Эрнэст Дынсберг, Ансіс Лівентальс і Ян Ругэнс.

Катэгорыя:Латышская мова
Мэлнупэ (прыток Мустйыгі)

**Мэлнупэ** (), **Пеэтры** () — рака ў Латвіі і Эстоніі. У Латвіі цячэ па тэрыторыі Смілэнскага і Алукснэнскага краёў, у Эстоніі — па тэрыторыі павета Вырумаа. Левы прыток ніжняга цячэння Мустйыгі.

Даўжыня — 73 км. Пачынаецца ў Латвіі паміж населенымі пунктамі Алсвікі і Страўтыні на тэрыторыі Алсвікскай воласці, на захад ад горада Алукснэ, на паўднёвым захадзе Алукснэнскага ўзвышша.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэкі Латвіі
Катэгорыя:Рэкі Эстоніі
Зіланы

**Зіланы** () — населены пункт у Крустпілскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Кукскай воласці. Знаходзіцца ва ўсходняй ускраіне горада Екабпілса, на аўтадарозе E 22 (A12).

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, фельчарска-акушэрскі пункт, дом культуры, магазіны, кафэ.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Зірас

**Зірас** () — населены пункт у Вэнтспілскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Зірскай воласці. За 29 км ад горада Вэнтспілс.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя і дом культуры.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Злэкас

**Злэкас** () — населены пункт у Вэнтспілскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Злэцкай воласці. Знаходзіцца на рэгіянальнай аўтадарозе P123 (Злэкас — Угалэ). За 36 км ад горада Вэнтспілс, да Кулдыгі 20 км.
## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, дом культуры і бібліятэка.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Заса

**Заса** () — населены пункт у Екабпілскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Заскай воласці. Знаходзіцца каля рэгіянальнай аўтадарогі P72 (Ілукстэ — Бэбрэнэ — Біржы). За 35 км ад горада Екабпілс.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, сярэдняя школа, філіял Екабпілскага мастацкага вучылішча, дзіцячы цэнтр, дом культуры, бібліятэка, гасцявы дом.

## Памятныя мясціны 
Лютэранская царква, пабудаваная ў 1750 годзе, — помнік архітэктуры.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Зунданы

**Зунданы** () — населены пункт у Ліванскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Туркскай воласці. Знаходзіцца на левым беразе ракі Нэрэта (прыток Даўгавы). За 43 км ад горада Прэйлі.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Hysteromorpha triloba

**Hysteromorpha triloba** — від плоскіх чарвей сямейства .

## Апісанне 
Прадстаўнікі віду з’яўляецца гермафрадытамі і могуць вырабляць як мужчынскія, так і жаночыя палавыя клеткі. Від жыве ў вельмі вільготных умовах.

Сярод метацэркарных гаспадароў адзначаны .

## Крыніцы 
Катэгорыя:Дыпластаматыды
Polypylis hemisphaerula

**Polypylis hemisphaerula** — від бруханогіх малюскаў сямейства .

Від жыве ў Японіі і Паўднёва-Усходняй Азіі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Катушкі
Neodiplostomum

**Neodiplostomum** — род плоскіх чарвей сямейства 

## Арэал 
Род мае амаль касмапалітычнае распаўсюджанне.

## Віды 
*  
* 
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
* 
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
* 
*  

## Экалогія 
Сярод метацэркарных гаспадароў прадстаўнікоў відаў адзначаны рыбы (), змеі (, ) і жабы ().

Сярод канчатковых гаспадароў адзначаны драпежныя птушкі, якія палююць на метацэркарных гаспадароў, у тым ліку  і .

## Крыніцы 
Катэгорыя:Дыпластаматыды
Pharyngostomum cordatum

**Pharyngostomum cordatum** — від плоскіх чарвей сямейства .

## Апісанне 
Сярод прамежкавых гаспадароў адзначаны  і .

## Значэнне 
З’яўляецца ўзбуджальнікам фарынгастамозу.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Дыпластаматыды
Джубата аль-Хашаб

**Джубата аль-Хашаб** () — горад на поўдні Сірыі, адміністрацыйна адзінка мухафазы Эль-Кунейтра (Галанскія вышыні), частка правінцыі ў зоне сіл ААН па назіранні за раз’яднаннем. Па дадзеных Цэнтральнага статыстычнага бюро Сірыі, паводле перапісу 2004 года ў горадзе пражывала 3493 чалавекі. Яго жыхары ў асноўным з’яўляюцца мусульманамі-сунітамі, хоць насельніцтва рэзка скарацілася з-за адтоку жыхароў, якія ратуюцца ад грамадзянскай вайны ў Сірыі. 13 верасня 2015 года сірыйскія армейскія падраздзяленні забілі і паранілі шэраг баевікоў і знішчылі шмат іх сховішчаў прамымі ўдарамі па іх скапленні ў горадзе.

З снежня 2024 года кантралюецца Ізраілем.

## Крыніцы 
## Cпасылкі 
* Qnaitra-map 19 K

Катэгорыя:Гарады Сірыі
Івандэ

**Івандэ** () — населены пункт у Кулдыгскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Івандскай воласці. Знаходзіцца каля рэгіянальнай аўтадарогі P119 (Кулдыга — Алсунга — Юркалнэ) на рацэ Ванка. За 15 км ад горада Кулдыгі.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, бібліятэка, пошта, медычная практыка, крама, лютэранская царква.

## Памятныя мясціны 
Комплекс маёнтка Ліелвандэ, стары вадзяны млын і парк — аб’екты культурнай спадчыны.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Юркалнэ

**Юркалнэ** () — населены пункт у Вэнтспілскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Юркалнскай воласці. Знаходзіцца на ўзбярэжжы Балтыйскага мора каля скрыжавання рэгіянальных аўтадарог P111 (Вэнтспілс — Гробіня) і P119 (Кулдыга — Алсунга — Юркалнэ). За 52 км ад горада Вэнтспілс.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Ізвалта

**Ізвалта** () — населены пункт у Краслаўскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Ізвалцкай воласці. Знаходзіцца на рацэ Рудня. За 12 км ад горада Краслава.
## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Пачатковая школа, дом культуры, бібліятэка, аптэка, магазін.

## Памятныя мясціны 
* Манастырскі комплекс езуітаў.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі