Іаланда Венгерская

**Іаланда Венгерская** (, каля 1215 — кастрычнік 1253) — венгерская прынцэса з дынастыі Арпадаў, дачка караля Венгрыі Андраша II і Іаланды Куртэнэ, жонка караля Арагона Хаймэ I Заваёўніка.

## Паходжанне 
Іаланда была дачкой караля Венгрыі Андраша II і яго другой жонкі Іаланды Куртэнэ. Па бацькоўскай лініі прыходзілася ўнучкай Беле III і яго першай жонцы Агнес Антыяхійскай. Па матчынай лініі была ўнучкай П’ера II дэ Куртэнэ і яго другой жонкі Іаланды Фландрскай.

## Шлюб і дзеці 
У 1235 Іаланда выйшла замуж за караля Арагона Хаймэ I Заваёўніка. Яны абвянчаліся 8 верасня ў Кафедральным саборы Барселоны. Для Хаймэ гэта быў другі шлюб. Першы, з Элеанорай Кастыльскай, быў ануляваны з-за крэўнага сваяцтва. Ад гэтага шлюбу застаўся сын Альфонса.

У Хаймэ і Іаланды нарадзілася 10 дзяцей:

* Іаланда Арагонская (1236—1301), стала каралевай Кастыліі, выйшаўшы замуж за Альфонса X Кастыльскага, мела дванаццаць дзяцей.
* Канстанцыя Арагонская (1239—1269), выйшла замуж за Хуана Мануэля Кастыльскага, сына караля Кастыліі Фердынанда III, мела дваіх дзяцей.
* Педра III Арагонскі (1239—1285), успадкоўваючы бацьку, стаў каралём Арагона і Валенсіі, графам Барселоны, па просьбе сіцылійцаў прыняў карону Сіцыліі (у 1282). Быў жанаты з Канстанцыяй Сіцылійскай, меў шасцярых дзяцей.
* Хаймэ Маёркскі (1243—1311), пасля смерці бацькі атрымаў у валоданне васальнае каралеўства Маёрка. Акрамя Балеарскіх астравоў, у яго ўваходзілі каталонскія графствы Русільён і Сердань, а таксама сеньёрыя Манпелье, віконцтва Карла ў Аверні і баронства Амела каля Манпелье. Быў жанаты з Эскларамундай дэ Фуа, меў шасцярых дзяцей.
* Фердынанд Арагонскі (1245—1250), інфант Арагона, памёр у раннім узросце.
* Санча Арагонская (каля 1242—1255 — 1262 ці 1275), была заручана з Цібо V Наварскім. Атрымала хрысціянскую адукацыю, якая схіліла яе пакінуць двор і стаць манашкай.
* Ізабэла Арагонская (1247—1271), выйшла замуж за караля Францыі Філіпа III, мела чацвёра дзяцей.
* Марыя Арагонская (1248—1267), прыняла пострыг у манастыры Сіхены.
* Санча Арагонскі (1250—1275), у 16 гадоў быў прызначаны арцыбіскупам Таледа, пакараны мусульманамі ў Мартасе.
* Элеанора Арагонская (1251—?), інфанта Арагона, памерла ў раннім узросце.

## Грамадская дзейнасць 
Іаланда была таленавітай жанчынай і валодала моцным характарам. Прымала ўдзел у палітычных справах нароўні са сваім мужам. Хаймэ вельмі цаніў яе як дарадцу. Іаланда прымала ўдзел у важных міжнародных пагадненнях (*Tractat d’Almizra* з Кастыліяй, 1244). Падпісала дамову аб здачы горада Валенсіі эмірам Заянам ібн Марданішам. Разам з мужам урачыста ўступіла ў Валенсію 9 кастрычніка 1238 г.

Таксама заахвочвала спробы сваіх дзяцей пасварыць Хаймэ з яго старэйшым сынам Альфонса.

## Смерць і пахаванне 
Памерла ўва Уэсцы ад ліхаманкі ў кастрычніку 1253. Пахавана ў манастыры Santa María de Vallbona ў каталонскім горадзе Лерыда. Пазней побач з ёй была пахавана яе дачка Санча.

Парэшткі каралевы былі перанесены ў вядомую зараз грабніцу ў 1275. Пра гэта сведчыць надпіс на баку саркафага:

*Fuit translata donna | Violans regina | Aragonum | anno 1276.*

У 2002 годзе ўрад Венгрыі прафінансаваў рэстаўрацыю грабніцы, ахвяраваўшы на дадзеную мэту 12 000 еўра. Нягледзячы на гэта, дазволу на ўскрыццё саркафага манаская абшчына Вальбуэна не дала.

## Літаратура 
* Del Arco, Ricardo. Sepulcros de la Casa Real de Aragón. Instituto Jerónimo Zurita. Consejo Superior de Investigaciones Científicas. Madrid. 1945.
* Ll. Cerveró Martí, «El comte Dionís d’Hongria, senyor de Canals, al seguici de la reina Violant: la descendència de Dionís als regnes de València i d’Aragó», a Jaime I y su época: X Congreso de Historia de la Corona de Aragón (Zaragoza, 1979), vol. 1, Saragossa, Institución Fernando el Católico, 1980, pp. 559–577.
* A. de Fluvià Escorsa, «Hongria i Catalunya: set segles de bones relacions», Paratge, 14 (2002), 83-85.
* F. Mateu i Llopis, «El Rex Hungarie y el Rex Valencie: sincronismos monetarios y sigilográficos en torno de doña Violante de Hungría», a Jaime I y su época: X Congreso de Historia de la Corona de Aragón (Zaragoza, 1979), vol. 3, Saragossa, Institución Fernando el Católico, 1980, pp. 545–555.
* F. Olivér-Brachfeld, Doña Violante de Hungría, reina de Aragón, Madrid-Barcelona, Ediciones de la Gacela, 1942 [trad. catalana: Violant d’Hongria, Barcelona, Associació Cultural Catalano-Hongaresa i de Relacions Culturals Hongria-Catalunya, 1991; trad. hongaresa: Árpád-házi Jolánta, Aragónia királyneja, Szeged, Anderle Ádám, 1993].
* R. Pérez de Heredia Valle, La reina Doña Violante de Hungría: fragmentos de su vida y arraigo de su recuerdo en Castellón de la Plana, Castelló de la Plana, Fundación Dávalos-Fletcher, 2001.
* M. C. Roca, Les dones de Jaume I, Barcelona, l’Esfera dels Llibres, 2008.

## Спасылкі 
* Хайме I Арагонский. Хроника 
* Манастыр Святой Марыі  

Катэгорыя:Арпады
Катэгорыя:Кіраўнікі Арагона
Катэгорыя:Кіраўнікі Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Гісторыя Арагона
Катэгорыя:Жанчыны Сярэдневякоўя