open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Андрэа Бачэлі

{{Музыкант
| Імя            = Андрэа Бачэлі
| Подпіс        = Andrea Bocelli
| Лога           = 
| Фота           = bocelli.jpg 
| Шырыня_фота    = 250px
| Апісанне_фота  = 
| Поўнае_імя     = 
| Дата нараджэння  = 22.9.1958
| Месца нараджэння = Лаяціка, Таскана, Італія
| Дата_смерці    = 
| Месца_смерці   = 
| Гады           = 1992-цяперашні час
| Краіна         = 
| Прафесіі = спявак
| Пеўчы_голас = тэнар
| Жанры = опера, classical crossover
| Псеўданімы =
| Калектывы =
| Супрацоўніцтва =
| Лэйблы = Universal Music, Philips, PolyGram, Decca, Sugar
| Узнагароды ={ style="background:transparent"
 
}
| Сайт = http://www.andreabocelli.com/ 
}}
**Андрэа Бачэлі** (; нар. 22 верасня 1958, Горад Піза, Італія) — італьянскі оперны спявак (тэнар).

З 1994 ён прадаў больш 70 мільёнаў альбомаў па ўсім свеце.

## Дыскаграфія 
### Студыйныя альбомы 
* *Il mare calmo della sera* (1994)
* *Bocelli* (1995)
* *Viaggio Italiano* (1996/1997)
* *Aria: The Opera Album* (1998)
* *Sogno* (1999)
* *Sacred Arias* (1999)
* *Verdi* (2000)
* *Cieli di Toscana* (2001)
* *Sentimento* (2002)
* *Andrea* (2004)
* *Amore* (2006)
* *Incanto* (2008)
* *My Christmas* (2009)
* *Passione* (2013)
* *Cinema* (2015)
* *Sì* (2018)
* *Believe* (2020)
* *Duets* (2024)

### Сумесныя альбомы 
* *A Hymn for the World* (1997)
* *A Hymn for the World 2: Voices from Heaven* (1998)
* ''Verdi's Requiem* (2000)
* *Carmen: Duets & Arias* (2010)
* *A Family Christmas* (2022) з Matteo Bocelli і Virginia Bocelli

### DVD 
* 1998: *A Night in Tuscany*
* 2000: *Sacred Arias: The Home Video*
* 2001: *Tuscan Skies (Cieli di Toscana)*
* 2006: *Credo: John Paul II*
* 2006: *Under the Desert Sky*
* 2008: *Vivere Live in Tuscany*
* 2008: *Incanto The Documentary*
* 2009: *My Christmas Special*

### Опера 
* 2000: *La Bohème*
* 2003: *Tosca*
* 2004: *Il Trovatore*
* 2005: *Werther*
* 2006: *Pagliacci*
* 2007: *Cavalleria Rusticana*
* 2008: *Carmen*
* 2010: *Andrea Chénier''

## Спасылкі 
* Афіцыйны нямецкі фан-сайт (англ. версія)
* Bocelli Community 
* Афіцыйны форум 
* 
* 
* Пераклады песень Андрэа Бачэлі
* 
* 

Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Італіі
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Італіі
Катэгорыя:Тэнары
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BRIT Awards
Катэгорыя:Сляпыя музыканты
Дыярбакыр

**Дыярбакыр** () — горад на паўднёвым усходзе Турцыі, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Дыярбакыр. Горад населены пераважна курдамі і лічыцца неафіцыйнай сталіцай турэцкага Курдыстана.

Пад назвай Аміда быў сталіцай арамейскага царства Бет-Замані (з 13 ст. да н.э.), пазней увайшоў у склад Неа-Асірыйскай імперыі. Пад уладай рымлян з 66 да н.э., ад іх унаследаваны Візантыяй. У 359 захоплены персамі (візантыйцы пагалоўна былі перабітыя). У 639 захоплены арабамі-мусульманамі. У 10—11 стагоддзях знаходзіўся пад уладай курдскай дынастыі Марванідаў, ад яе перайшоў да туркаў. 

Катэгорыя:Гарады Турцыі
Сусветная выстаўка (2010)

**Expo 2010**, афіцыйна: **Expo 2010 Shanghai China** (кіт.: *中国2010年上海世界博览会*; pinyin: *Zhōngguó 2010 Nián Shànghǎi Shìjìe Bólǎnhuì*) — сусветная выстаўка, якая праходзіла ў Шанхаі (КНР) з 1 мая па 31 кастрычніка 2010. Асноўная тэма выстаўкі — «Найлепшы горад, найлепшае жыццё» падкрэслівае новы амбіцыйны статус Шанхая як «новага вялікага сусветнага горада». Expo 2010 — самая вялікая (5,2 км² экспазіцый, 192 краіны-ўдзельніцы) і дарагая (4 млрд долараў) сусветная выстаўка ў гісторыі.

## Цырымонія адкрыцця 
На цырымоніі адкрыцця 1 мая выступілі Джэкі Чан, Андрэа Бачэлі і інш.

## Беларусь на Expo 2010 
250px|thumb|Паштовая марка Беларусі|злева
Беларусь аб'явіла аб намеры прыняць удзел у шанхайскай выстаўцы ў 2006 і падпісала адпаведнае пагадненне ў 2008. За ўдзел у выстаўцы адказвае Урад Беларусі, нацыянальным выставачным аператарам прызначана Беларуская гандлёва-прамысловая палата. Краіна ўдзельнічае асобным павільёнам, які размясціўся ў прэстыжнай зоне С, у якой экспануецца большасць краін-удзельніц, у т.л. ўсе еўрапейцы.

Тэма беларускага павільёна — комплексная: культурная разнастайнасць у горадзе, матэрыяльны дабрабыт у горадзе, навукова-тэхнічныя інавацыі ў горадзе, паляпшэнне ўмоў жыцця, урбанізацыя. Павільён павінен выявіць гісторыка-культурную спадчыну беларускіх гарадоў на прыкладзе Мінска, які цалкам адрадзіўся пасля Другой сусветнай вайны, а таксама пазнаёміць наведвальнікаў з беларускай прыродай ва ўзаемадзеянні з гарадскім і сельскім асяроддзем і нацыянальным патэнцыялам у галіне экатурызму.

Дэвізам беларускай экспазіцыі стане «Горад-клад». Клад, па задумцы Урада і БелТПП, абазначае скарбніцу нацыянальных культурных каштоўнасцей, дасягненняў навукі, творчасці і вытворчасці. 13 галаграм у беларускім павільёне будуць імітаваць рэдкія экспанаты з Нацыянальнага музея.

Нацыянальны дзень Беларусі на Expo 2010 — 11 кастрычніка.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Expo 2010 
* Паведамленне БелТА

Катэгорыя:2010 год у Шанхаі
Катэгорыя:Сусветныя выстаўкі
Гюнтэр фон Вюлерслебен

**Гюнтэр фон Вюлерслебен** (; ? — , Акра, Заходняя Галілея, Палесціна) — вялікі магістр Тэўтонскага ордэна ў 1250—1252.

Паходзіў з паўночнагесжнскага роду міністэрыялаў з горада Херсфельд. Як рыцар ордэна ўвесь час знаходзіўся ў Палесціне. Быў паплечнікам вялікіх магістраў Германа фон Зальца і Генрыха фон Гогенлоэ.

У 1250 выбраны вялікім магістрам ордэна. Праводзіў палітыку прымірэння папы рымскага і імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі.

## Гл. таксама 
* Вялікія маршалы Тэўтонскага ордэна

Катэгорыя:Вялікія магістры тэўтонскія
Попа фон Остэрна

**Попа фон Остэрна** (, каля 1200, Франконія — 1267, Рэгенсбург) — вялікі магістр Тэўтонскага ордэна 1252—1256.

Уступіў у Тэўтонскі ордэн у сярэдзіне 1228, яго рэпутацыя расла хуткімі тэмпамі, пра што сведчыць запіс у летапісах, калі ён прысутнічаў у Прусіі ў 1233 ў якасці пасла вялікага магістра. Верагодна, затым тут жа і пасяліўся, магчыма, у якасці аднаго з першых манахаў.

Затым жыў у Вюрцбурге, што ў Германіі. Праз некаторы час зноў быў вымушаны вярнуцца ў Прусію. Ваяваў за Прымор’е з Святаполкам Памеранскім. Здолеў узмацніць тэўтонскае войска з дапамогай наёмнікаў з Аўстрыі. У 1247 сышоў у адстаўку, як пераможца пакінуў Прусію.

У 1248—1253 жыў у Германіі. У 1253 пры падтрымцы праімператарскай партыі быў абраны Вялікім магістрам Ордэна. Аднак прапапская партыя не прызнала валадарства Остэрна і выбрала свайго магістра Вільгельма фон Урэнбаха, які пратрымаўся ў апазіцыі 3 гады.

Падчас кіравання залучыўся падтрымкай чэшскага караля Атакара II, з дапамогай якога здзейсніў шэраг ваенных паходаў супраць язычнікаў у самбійскія землі. Вайна аказалася паспяховай і каб захаваць ужо дасягнутыя землі ў 1255, вялікі магістр пабудаваў замак Кёнігсберг.

У 1256 нягледзячы на супраціў з боку старэйшых братоў сышоў у адстаўку. Памёр у 1267.

Катэгорыя:Вялікія магістры тэўтонскія
Ана фон Зангерсгаўзен

**Ана фон Зангерсгаўзен** (, ? — ) — вялікі магістр Тэтонскага ордэна ў 1256—1273.

## Біяграфія 
Род Ана паходзіў з Цюрынгіі. Назва яго прозвішча паходзіць ад назвы горада Зангерсгаўзен. У 1254 выбраны ландмейстэрам Тэўтонскага ордэна ў Лівоніі. Браў удзел у пабудове замка Мемельбург (Клайпеда). У 1256 ваяваў з літоўцамі і хрысціў Жмудзь. Летам гэтага ж года, у Рыме, выбраны вялікім магістрам ордэна, замест Астэрна.

Падчас яго кіравання ў 1260 у Прусіі і некаторых землях Лівоніі, выбухла народнае паўстанне. Карыстаючася нестабільнасцю Аляксандр Неўскі захапіў Тарту.

Ана фон Зангерсгаўзен адразу арганізаваў дыпламатычнае падарожжа па краінах Еўропы, з мэтай ратавання ад гібелі Тэўтонскага ордэна. Падчас падарожжа здолеў завербаваць рыцараў з Цюрынгіі, Саксоніі, Чэхіі і Аўстрыі, таксама заручыўся падтрымкай рымскага папы і еўрапейскага духавенства.

У 1266 адправіўся з Прусіі ў Палесціну. У гэтым жа годзе войска мамлюкоў асадзіла сталіцу ордэна замак Манфор, але так і не здолела яго захапіць. У 1271 мамлюкі пад камандваннем Бейбарсу захапілі замак. Нягледзячы на гэта, тэўтонцам атрымалася выратаваць свой архіў і скарбы. Сталіца ордэна зноў была перамешчана ў Акру. Вялікі магістр заставаўся тут да 1272. Затым ён вярнуўся ў Германію, каб працягнуць вярбоўку добраахвотнікаў з Цюрынгіі і Мейсена. Аднак у 1273 магістр раптоўна памёр.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Вялікія магістры тэўтонскія
Vario LF

**Vario LF** — (прыкметы таксама выкарыстоўваюцца Таtra T3R.EVN і Таtra T3RN.EV) — ні трамваяў вырабляюцца з 2004 года сумесна з чэшскай кампаніяй Pragoimex у Празе і Krnovské opravny a strojírny, s.r.o. (KOS).
## Будаўніцтва
Vario LF з'яўляецца мадэрнізацыя мадэлі Tatra-Т3, вытворчасці, пачынаючы з канца 60. 90-я гады Будаўніцтва дваццатага стагоддзя трамвай ідзе непасрэдна ад аднаго з раней мадэрнізацыі T3 - Татры T3R.EV.

Гэта адзін са спосабаў вагонаў, з 36% з нізкай падлогай. Колькасць нізкапольны транспартных сродкаў складае 350 мм, а ў іншай - 860 мм)

Адрозненні з T3R.EV гэта з нізкім узроўнем падлогі сярэдняй секцыі (у выніку чаго падаўжэнне 1,1 м вакол машыны, каб некаторыя краіны з нізкай падлогай было даволі падрабязна) і сучасным знешніх дызайнам пеликанов Францішак.

На правай баку знаходзіцца тры двайныя дзверы. Агульная колькасць месцаў 116, у тым ліку 32 сядзячых і 84 пастаянных. Электраабсталяванне Europulse тэлевізар усталёўваецца на даху трамвая. Vario LF складаецца з чатырох асінхроннай рухавікоў, кожны з якіх магутнасцю 90 кілават.
## Аперацыя
Катэгорыя:Трамваі паводле алфавіта
Катэгорыя:Трамваі Aliance TW Team
9×19 мм Парабэлум

**9×19 мм Парабэлум** (**Люгер-Парабэлум**, **Пара**, **Люгер**, **9-мм Пара**, **P.08**)  — пісталетны ўнітарны патрон, распрацаваны ў 1902 годзе нямецкім збройнікам Георгам Люгерам пад аднайменны пісталет «Люгер-Парабэлум».

Назва была ўтвораная ад лацінскай прыказкі «Жадаеш міру — рыхтуйся да вайны» (). У 1904 годзе яго прынялі на ўзбраенне германскага флота, у 1908 годзе — на ўзбраенне германскага войска. Насамрэч, гэты патрон уяўляе сабой гільзу ад патрона калібра 7,65 мм, злучаную з куляй патрона 9 мм. Першапачаткова куля мела канічную форму з плоскай галаўной часткай (у выглядзе ўсечанага конусу).
## Гісторыя 
У 1904 годзе патрон прынялі на ўзбраенне германскага флота, у 1906 годзе на ўзбраенне германскага імперскага войска. 

У 1939 годзе патрон з куляй масай 7,5 грамаў быў прыняты на ўзбраенне Швецыі пад найменнем m/39. 

Пасля Другой сусветнай вайны патрон быў прыняты на ўзбраенне ў многіх краінах свету. Ён таксама стаў стандартным патронам краін NATO. У наш час гэты патрон з'яўляецца адным з найболей распаўсюджаных і масавых 9 мм патронаў для пісталетаў і пісталетаў-кулямётаў у свеце. Патрон выпускаецца вялікай колькасцю вытворцаў у розных краінах свету. Існуюць варыянты са сталёвымі і латуневымі гільзамі, з кулямі розных формаў і матэрыялаў, уключаючы пластыкавыя.

9×19 мм Парабэлум
Катэгорыя:Зброя пад патрон 9 мм Парабэлум
Дырхем

**Дырхем** (, ад ) — сярэбраная манета мусульманскага Усходу.

1) Манета Арабскага халіфата (метрычная проба каля 960 г., лігатурная маса 2,4 — 4 г.). Упершыню эмітаваны паміж 692 г. і 696 г. У сучаснай нумізматыцы дырхем называюць куфіцкім (па найменні арнаментальнага пісьма, што ўзнікла ў канцы VII ст. у гарадах Аль-Куфа і Аль-Басра, якім выконваліся легенды на аверсе і рэверсе манет халіфата). З пачатку IX ст. дырхем сістэматычна з’яўляўся на Русі і стаў асноўным сродкам грашовага абарачэння да канца 980-х г. Старажытнаруская грашовая сістэма склалася з цэлых (куна, нагата) і фрагментавых (разана, вевярыца) экзэмпляраў дырхема, пра што сведчаць скарбы IX—X стст. (Добрынскі манетна-рэчавы скарб, Казьянкаўскі манетны скарб, Ракавецкі манетны скарб, Старадзедзінскі манетны скарб і іншыя). Старажытнарускае абарачэнне куфіцкага дырхема працягвалася за кошт паступленняў у IX—X стст. разам з заходнееўрапейскімі дэнарыямі да XII ст. (Гараўлянскія манетна-рэчавыя скарбы, Дзягцянскі манетна-рэчавы скарб, Стражавіцкія манетна-рэчавыя скарбы).

2) Манета Залатой Арды (лігатурная маса 1,4 — 1,5 г.). Яна абмежавана абарачалася і на поўдні Беларусі (Брэсцкая і Гомельская вобласці) у XIV—XV стст.
## Спасылкі 
Катэгорыя:Манеты
Аверс

[thumb|200px|[Памятная манета «Замак Радзівілаў. Нясвіж»|Манета «Замак Радзівілаў. Нясвіж», 20 рублёў, аверс]]
**Аверс** (,  — павернуты тварам) — правы (галоўны) бок манеты, медаля, банкноты.

Аверс манет, як правіла, лічыцца бок з партрэтам манарха ці яго манаграмай або імем. Пры іх адсутнасці аверс вызначаецца па боку, на якім знаходзіцца герб або ўказваецца намінал. У савецкай нумізматычнай літаратуры для манет XVIII—XX стст. аверс вызначаецца пераважна па гербе дзяржавы-эмітэнта, але ў шэрагу краін аверс прынята лічыць бок манеты з партрэтнымі выявамі, аверс мемарыяльных манет вызначаецца бокам з сюжэтнай выявай. У медалях вызначаецца як аверс бок, што паведамляе аб нагодзе выпуску. Для банкноты аверс — бок з гербам і подпісам асоб, што адказваюць за выпуск.

У ілюстрацыях аверсы аб’ектаў падаюцца злева ці зверху ад рэверса.

## Літаратура 
* 
* *Сінчук, І. І.* Аверс / І. І. Сінчук // Археалогія і нумізматыка Беларусі: энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 24. — ISBN 5-85700-077-7.

Катэгорыя:Манеты
Катэгорыя:Нумізматыка
Кварта (адзінка аб’ёму)

**Кварта** (ад  (pars) — чвэрць) — ¼, пасудзіна і адначасова адзінка вымярэння сыпкіх рэчываў і вадкасці.

Кварта як адзінка вымярэння вадкіх рэчываў у сістэме мер Вялікага княства Літоўскага да 1766 г. раўнялася ¼ гарца (адзінка вымярэння сыпкіх рэчываў у Вялікім княстве Літоўскім, у якую ўмяшчалася 3,28 л. вадкасці). Кварта ў той час была роўнай 0,82 л. У 1766 г. сойм зацвердзіў новую меру гарца — малы (шынкавы), роўны 2,8237 л. (адпаведна кварта пачала ўмяшчаць 0,70577 л.) і ў 2 разы большы — вялікі (цэхавы), роўны 5,6474 л. 144 малыя (шынкавыя) гарцы складалі віленскую бочку — 406,54 л. Адзінка, у 4 разы меншая за кварту, называлася кватэрка.

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння аб’ёму
Кварта

Назву **ква́рта** маюць:
* Кварта — адзінка аб'ёму.
* Кварта — посуд.
* Кварта — музычны інтэрвал.
* Камуна Кварта
Квашаная капуста

thumb|250px|Квашаная капуста з морквай
**Квашаная капуста** — старадаўні прадукт харчавання славянаў, у тым ліку беларусаў. Самы просты спосаб прыгатавання — квашанне цэлымі качанамі або палавінкамі (палюткамі, плашкамі, палойкамі) без солі, з вадою. Качаны абчышчалі ад верхняга зялёнага ліста, складвалі ў бочкі, залівалі вадой (звычайна халоднай). Калі капуста ўкісала, яе прыціскалі грузам (гнётам). Квашаная капуста стаяла ў варыўні. Капуста ў квасе магла летаваць. З яе варылі боршч, квас, капусту. Калі было дастаткова солі, рабілі расол (з кменам і кропам) і залівалі ім капусту ў бочцы (расаловая капуста). Сечаную капусту таксама маглі заквашваць з вадой, без солі. Капусту секлі ў ночвах, дадавалі кмен, кроп. Журавіны, моркву, часам мяту, антонаўку, буракі, потым складалі ў бочку.

Пазней капусту пачалі заквашваць без вады, пераціраючы яе з соллю і прыправамі (шаткаваная капуста, бітая капуста, набіванка). У сечаную капусту часта кладуць цэлыя качаны або палавінкі (складаюць слаямі). На ўсходзе Беларусі (а таксама ў Смаленскай вобласці) першыя верхнія зялёныя лісты капусты ішлі не на корм скаціне, а квасіліся. Гэтыя лісты абмывалі, часам секлі, складалі ў бочкі, залівалі вадой без солі. Такую капусту называлі шэрай, рудой, націнай, шэрым баршчом. На Палессі капусту квасілі таксама параную або папярэдне падпечаную, залівалі яе расолам з правамі.

У наш час квашаная капуста вядомая паўсюдна.

## Літаратура 
* Kusznierewicz i in. Właściwości przeciwnowotworowe kapusty białej. «Żywność, Nauka, Technologia, Jakość». 6 (55), ss. 20-34 (2007) pdf 

## Спасылкі 
* Спосаб прыгатавання 

Катэгорыя:Стравы з капусты
Катэгорыя:Беларуская кухня
Катэгорыя:Нямецкая кухня
Катэгорыя:Украінская кухня
Катэгорыя:Руская кухня
Катэгорыя:Ферментаваная ежа
Капшук (музычны інструмент)

**Капшук** — 1) народны самагучальны музычны інструмент. Добра вычышчаны, высушаны і надзьмуты свіны пухір са жменяй сухога гароху ці бобу ўнутры. Пры патрэсванні ўзнікае глухаваты шапаткі гук. Вядомы як дзіцячая цацка, але часам (напрыклад, у Карэліцкім раёне) выкарыстоўваецца і ў ансамблях, дзе разам з бубнам выконвае ўдарна-шумавую і каларыстычную функцыі. У 1986 г. мастацкі кіраўнік народнага фалькорнага ансамбля «Крупіцкія музыкі» У. М. Гром зафіксаваў капшук у Жыткавіцкім раёне; інструмент выяўлены таксама ў Асіповіцкім і Круглянскім раёнах;

Катэгорыя:Беларускія народныя музычныя інструменты
Катэгорыя:Музычныя інструменты паводле алфавіта
Ёзгат (значэнні)

**Ёзгат**:
* Горад Ёзгат ў Турцыі.
* Правінцыя Ёзгат ў Турцыі.
Кварта (посуд)

**Ква́рта** — закрытая пасудзіна (бутэлька) з прамавугольным ці квадратным у плане донцам, завершаная кароткай шыйкай з вузкім рыльцам.

На тэрыторыі Беларусі кварты знойдзены археолагамі ў пластах XIII ст. ў Навагрудку і в.Збароў Рагачоўскага раёна, XIV ст. на Лідскім замку, XVI ст. — у Лагойску, XVII ст. — у Мінску, Магілёве і іншых. На тэрыторыі Украіны і Расіі бутэлькі падобнай формы раней XVII ст. невядомы. Паводле беларускага мытнага інвентара 1605 г., праз Гродна везлі ў Польшчу менавіта “кварты”, а не віно, воцат ці алей аб’ёмам з кварту. У даным выпадку назва паходзіць ад лацінскага “quarte” — чатырохбаковы.

## Літаратура 
* *Горбачевский Н.* Археографический календарь на две тысячи лет (325 – 2324) по юлианскому счислению и на семьсот сорок два года (1583 – 2324) по григорианскому счислению. — Вильна, 1869.
* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: у 2 тамах. Том 2: Кадэцкі корпус – Яцкевіч / Рэдкалегія: Г.П.Пашкоў (галоўны рэдактар) і іншыя; Мастак З.Э.Герасімовіч. — 2-е выданне. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2007. – С.
* *Копысский З. Ю.* Экономическое развитие городов Белоруссии в XVI — первой половине XVII в. — Мн.: Наука и техника, 1966.
* *Яніцкая М. М.* Беларускае мастацкае шкло XIX – пачатку XX стст / Рэдактар В.Г.Гаўрылаў. — Мн.: Навука і тэхніка, 1984. — 143 с.
* *Яніцкая М. М.* Вытокі шкларобства Беларусі. – Мн., 1980.
* Słownik terminologiczny sztuk pięknych. — 2 wyd. — Warszawa, 1976.

Катэгорыя:Шклатара
Самсун (значэнні)

Назву **Самсун** маюць: горад і правінцыя ў Турцыі.

: Самсунг
Ван

**Ван** — шматзначны тэрмін.

## Тапонімы 
* Ван — возера ў Турцыі.
* Ван — горад у Турцыі.
* Ван — правінцыя ў Турцыі.
* Ван — горад у Францыі.

## Іншае 
* Ван — тытул кіраўнікоў дзяржаў, княстваў у Кітаі і Карэі ў старажытнасці і ў сярэднія вякі.
* Ван — кітайскае прозвішча, адно з самых частых прозвішчаў у свеце.
Анкара (значэнні)

**Анкара**:
* Анкара
* Анкара (правінцыя)
* Анкара (рака)

: Ангора
Мугла (значэнні)

**Мугла**:

## Багларыя 
* Мугла (вёска)

## Турцыя 
* горад і правінцыя.
Рызе (значэнні)

**Рызе**:
* правінцыя Рызе - іл (правінцыя) Турцыі
* горад Рызе - горад у Турцыі
* Адам Рызе - германскі матэматык
Сіноп (значэнні)

Назву **Сіноп** маюць: 
* горад і правінцыя ў Турцыі.
* Сіноп - муніцыпалітэт у Бразіліі.
* Сіноп - мікрарэгіён у Бразіліі, уваходзіць у штат Мату-Гросу.
* Сіноп, катар (1878)
* Сіноп, браняносец (1889)
Капуста (значэнні)

**Капуста** — шматзначны тэрмін.

* Капуста — род раслін сямейства .
* Капуста — традыцыйная страва.

## Прозвішча 
* Піліп Піліпавіч Капуста (1907—1973) — генерал-маёр, адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў гады Вялікай Айчыннай вайны.
Стывен Мерчэнт

**Стывен Джэймс Мерчэнт** (, нарадзіўся 24 лістапада 1974 года) - знакаміты брытанскі сцэнарыст, рэжысёр, вядучы і комік, лаурэат прэмій BAFTA, Залаты глобус і Эмі. Найбольш вядомы як суаўтар папулярных брытанскіх сіткомаў The Office, Extras, а таксама як сувядучы The Ricky Gervais Show.

## Гл. таксама 
* Рыкі Джэрвейз
* Карл Пілкінгтан

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Радыёвядучыя Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Акцёры Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Комікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Стэндап-комікі Англіі
Катэгорыя:Сцэнарысты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Гільдыі сцэнарыстаў ЗША
Джэксан Полак

**Джэ́ксан По́лак** (;  — ) — амерыканскі мастак, прадстаўнік абстрактнага экспрэсіянізму, які аказаў значны ўплыў на развіццё мастацтва ў другой палове ХХ стагоддзя.

## Спасылкі 
* Некаторыя карціны Полака
* webmuseum, Paris

Катэгорыя:Мастакі ЗША
Катэгорыя:Загінулі ў аўтамабільных катастрофах
Катэгорыя:Мастакі-абстракцыяністы
Катэгорыя:Выпускнікі Лігі студэнтаў-мастакоў Нью-Ёрка
Крыстафер Рэн

Сэр **Крыстафер Майкл Рэн** (; , Уілшыр — , Лондан) — англійскі архітэктар, самы выдатны прадстаўнік англійскага класіцызму, матэматык і астраном. Быў вучнем У. Оўтрэда.

Архітэктар сабора Святога Паўла ў Лондане 1675—1710 гадоў, а таксама шматлікіх лонданскіх цэркваў (усяго 53), у тым ліку Сент Брайд, Фліт Стрыт і Сент Мэры-ле-Боу, Чыпсайд; Каралеўскай біржы, дома Мальбара, тэатра Шэлдоніан Оксфард. Яго навуковыя працы высока шанавалі Ісак Ньютан і Блез Паскаль. Рэн стаў адным з заснавальнікаў Лонданскага каралеўскага таварыства і ў 1680—1682 гадах быў яго прэзідэнтам.

## Літаратура 
* ''St Paul's Cathedral: Sir Christopher Wren*, Vaughan Hart, (ISBN 0714829986 paperback)
* *On a Grander Scale: The Outstanding Career of Sir Christopher Wren* (ISBN 0-00-710775-7 hardback, ISBN 0-00-710776-5 paperback)
* *His Invention So Fertile: A Life of Christopher Wren* (ISBN 0-19-514989-0)
* *Parentalia, or, Memoirs of the family of the Wrens*
* *The lives of the professors of Gresham College*
* *The Americans* (ISBN 0-618-37719-0)
* *London* (ISBN 0-19-422801-0)
* *The Architecture of Wren* (ISBN 0-9513877-0-7)
* *Was Sir Christopher Wren a Freemason?" Prestonian Lecture for 2011, by Dr James Campbell (privately printed)

## Спасылкі 
Рэн Крыстафер
Катэгорыя:Архітэктары класіцызму
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Крыстафера Рэна
Арэта Франклін

**Арэта Луіза Франклін** (; , Мемфіс, Тэнесі — ) — амерыканская спявачка ў стылях рытм-энд-блюз, соўл і госпел. Найбольшага поспеху дасягнула ў 2-й палове 1960-х і пачатку 1970-х гг. Дзякуючы выключна гнуткаму і моцнаму вакалу яе часта завуць *каралевай соўла* () ці *Лэдзі Соўл* (). У студзені 1987 года яна стала першай жанчынай, чыё імя было занесена ў Залу славы рок-н-рола. У лістападзе 2008 года часопіс *Rolling Stone* абвясціў яе найвялікшай вакалісткай эпохі рок-н-рола.

## Дыскаграфія 
**Студыйныя альбомы**

* *Aretha: With the Ray Bryant Combo* (1961)
* *The Electrifying Aretha Franklin* (1962)
* *The Tender, the Moving, the Swinging Aretha Franklin* (1962)
* *Laughing on the Outside* (1963)
* *Unforgettable: A Tribute to Dinah Washington* (1964)
* ''Runnin' Out of Fools* (1964)
* *Yeah!!!* (1965)
* *Soul Sister* (1966)
* *Take It Like You Give It* (1967)
* *I Never Loved a Man the Way I Love You* (1967)
* *Aretha Arrives* (1967)
* *Lady Soul* (1968)
* *Aretha Now* (1968)
* *Soul '69* (1969)
* *Soft and Beautiful* (1969)
* *This Girl's in Love with You* (1970)
* *Spirit in the Dark* (1970)
* *Young, Gifted and Black* (1972)
* *Hey Now Hey (The Other Side of the Sky)* (1973)
* *Let Me in Your Life* (1974)
* *With Everything I Feel in Me* (1974)
* *You* (1975)
* *Sparkle* (1976, саўндтрэк)
* *Sweet Passion* (1977)
* *Almighty Fire* (1978)
* *La Diva* (1979)
* *Aretha* (1980)
* *Love All the Hurt Away* (1981)
* *Jump to It* (1982)
* *Get It Right* (1983)
* *Who's Zoomin' Who?* (1985)
* *Aretha* (1986)
* *Through the Storm* (1989)
* *What You See Is What You Sweat* (1991)
* *A Rose Is Still a Rose* (1998)
* *So Damn Happy* (2003)
* *This Christmas, Aretha* (2008)
* *A Woman Falling Out of Love* (2011)
* *Aretha Franklin Sings the Great Diva Classics'' (2014)

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі ЗША
Фрэнсіс Мэрыён

**Фрэнсіс Мэрыён** (, нарадзілася 18 лістапада 1888 у Сан-Францыска, Каліфорнія, ЗША — памерла 12 мая 1973 у Лос-Анджэлесе) — знакамітая амерыканская журналістка, пісьменніца і сцэнарыстка.

## Літаратура 
* Beauchamp, C. Marion, Frances. *American National Biography Online*, February 2000.
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Сцэнарысты ЗША
Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Катэгорыя:Журналісты ЗША
Катэгорыя:Памерлі ад сардэчна-сасудзістых захворванняў
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Фрыц Ланг

**Фрыц Ланг** (, 5 снежня 1890 — 2 жніўня 1976) — нямецкі  і сцэнарыст, які пасля 1933 года жыў і працаваў у ЗША. Адзін з найвялікшых прадстаўнікоў нямецкага экспрэсіянізму, Ланг зняў самы дарагі фільм у гісторыі нямога кіно («Метраполіс», 1927) і прадугадаў эстэтыку амерыканскага нуару («М: горад шукае забойцу», 1931). Фрыц Ланг вядомы дзякуючы гісторыям пра злачынствы псіхіятраў-гіпнатызёраў Калігары (праца над сцэнарыем) і Мабузэ (рэжысура ўсяе трылогіі).

## Фільмаграфія 
### Рэжысёр 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Рэжысёры нямога кіно
Катэгорыя:Рэжысёры вестэрнаў
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Аўстра-Венгрыя)
Белая яблыня грому

**Белая яблыня грому** — другі сольны альбом Лявона Вольскага. Зборнік з 12 песень, напісаных на вершы класікаў XIX–XX стагоддзяў. Прэзентаваны 23 сакавіка 2010 года.

## Трэк-ліст 
## Удзельнікі запісу 
*Лявон Вольскі — спевы, гітара, клавішы, аранжыраванні, малюнкі
*Альгерт Гарус
*Алесь-Францішак Мышкевіч — бас-гітара
*Сяржук Штндэр
*Паўлюк Рысь — гітара, мандаліна, клавішы
*Андрэй Баброўка — саўнд-прадзюсар
*Ганна Вольская — дадатковыя спевы, менеджмент
*Аляксандр Старажук — бубны, перкусія
*Аляксандр Памідораў — спевы
*Аляксандр Хаўкін — скрыпка
*Ігар Назаранка — дызайн
*Ігар Віркоўскі — паліграфія
*Зміцер Безкаравайны — PR

## Спасылкі 
* Рэцэнзіі на альбом // Experty.by

Катэгорыя:Альбомы Лявона Вольскага
Катэгорыя:Альбомы 2010 года
Гімн Беларускай ССР

**Гімн Беларускай ССР** створаны ў 1955 годзе. Музыка Нестара Сакалоўскага, словы Міхася Клімковіча. Быў дзяржаўным гімнам у 1955—1991 гадах. Затым да 2002 года гімнам Беларусі была толькі музыка без тэксту, а ў 2002 годзе на музыку гэтага гімну пакладзены перапрацаваныя вершы.

## Тэкст 
## Гл. таксама 
* Гімн Беларусі

## Спасылкі 
* Чаму стварэнне і зацвярджэнне Дзяржаўнага гімна БССР расцягнулася на 11 гадоў nn.by

Катэгорыя:БССР
БССР
Газатранспартная сістэма Беларусі

**Газатранспартная сістэма Беларусі** — разгалінаваная сістэма для забеспячэння спажыўцоў прыродным газам, дзеля іх ужывання ў народнай гаспадарцы і бытавых патрэб на тэрыторыі Беларусі.

На Беларусі газіфікацыя пачалася ў 1960 г. пасля завяршэння будаўніцтва магістральнага газаправода Дашава (Украіна) — Івацэвічы — Мінск і адгалінавання на Гомель ад газаправода Дашава — Кіеў — Масква. У 1961—1965 гг. прыродны газ атрымалі Брэст, Баранавічы, Гродна, Слонім, Ваўкавыск, Ліда і іншыя гарады, вёскі і прадпрыемствы.

Новы этап у развіцці газіфікацыі звязаны з уводам у карыстанне (1974) магутнай газатранспартнай сістэмы Таржок — Мінск — Івацэвічы (тры ніці газаправодаў). У Беларусь пачаў паступаць прыродны газ з Расіі, ад буйных радовішчаў Заходняй Сібіры і Рэспублікі Комі. Пашырылась будаўніцтва газаправодаў-адгалінаванняў да буйных і сярэдіх гарадоў Беларусі. Спажыванне газу рэзка узрастае: 1965 г. — 2,2 млрд м³, 1970 г. — 3,1, 1975 г. — 3,5, 1980 г. — 14,8, 1995 г. — 13,5, 2000 г. — 17,1, 2004 г. — 19,6 млрд м³. Электрастанцыі, раённыя і прамысловыя кацельні былі пераведзены на газ, яны сталі спажываць 2/3 агульнага аб’ёма паставак прыроднага газа.

Значна павялічылася спажыванне газу як прамысловай сыравіны дзеля тэхналагічных патрэб у прамысловасці, у камунальна-бытавой гаспадарцы. Вялікая роля газу ў якасці хімічнай сыравіны — для вытворчасці пластмас, мінеральных угнаенняў («ГроднаАзот») і іншай прадукцыі.

Пасля аварыі на ЧАЭС галоўная ўвага была нададзена пытанням газіфікацыі пацярпелых раёнаў і забеспячэння іх жыхароў экалагічна чыстым палівам, для гэтага інтэнсіўна вялося будаўніцтва газаправодаў-адводаў да малых гарадоў і сельскіх населеных пунктаў. Надзейнасць газазабеспячэння прыкметна павысілася.

## Спасылкі 
* Эксплуатация газотранспортной системы Беларуси 

Катэгорыя:Энергетыка Беларусі
Катэгорыя:Транспартная сістэма Беларусі
Свінг

* Свінг — музычны кірунак
* Свінг — сексуальная практыка
Капуста

**Капуста, Бручка, Гарчыца** (*Brassica*) — род раслін сямейства  (раней крыжакветныя (*Cruciferae*)), да якога адносяцца такія вядомыя расліны, як , ,  і .

## Этымалогія назвы 
Навуковая назва роду паходзіць ад лацінскай назвы капусты — *brassica*, якая, у сваю чаргу, заснавана на кельцкім слове *bresic* — таксама капуста.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Налічваюць да 50 відаў капусты, распаўсюджаных пераважна ў Міжземнамор’і, а таксама ў Сярэдняй Еўропе, Цэнтральнай і Усходняй Азіі. У Амерыцы яе няма: у культуры там маюцца толькі вывезеныя з Еўропы.

На Беларусі ў дзікай прыродзе 3 віды: ,  і .

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовыя, двухгадовыя і шматгадовыя травы з пёрыста-паасобным або лопасцевым лісцем.

Чашалісцікі растапыраныя або прыўзнятыя гарызантальна; пялёсткі доўганагатковыя, жоўтыя ці белыя, з адваротна-авальным адгінам, часам з фіялетавымі жылкамі. Тычынкі свабодныя, без зубцоў. Усярэдзіне ля аснавання кароткіх тычынак па адной большай часткай пупышкападобнай мядовай залозцы і па адной вялікай залозцы перад кожнай парай доўгіх тычынак. Завязь сядзячая. Слупок кароткі. Лычык вялікі, плоска-галоўчаты, больш-менш двухлопасцевы.

Плод — стручок лінейнай формы з цыліндрычным слупком ці канчаецца канічным або шылападобным наканечнікам, пустым або з насеннем. Створкі стручка з ясна выяўленай сярэдняй жылкай і менш яснымі бакавымі палоскамі, якія пераплятаюцца. Перагародка з тоўстымі хвалістымі сценкамі клетак эпідэрмісу. Асноўныя віды, падвіды і разнавіднасці:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
:* 
* 
* 
* 
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 
:*  — Кальрабі
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 
* 
* 
* 
:*  — Капуста палявая, свірэпа
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 
:*  — Турнэпс
:* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
*  

Катэгорыя:Флора Еўразіі
Кальвінізм

**Кальвіні́зм** — кірунак пратэстантызму, які ўзнік у перыяд Рэфармацыі ў XVI ст.

Асновы веравучэння і культу сфармуляваў французскі тэолаг Жан Кальвін (1509—1564). Як рэлігійная сістэма кальвінізм склаўся ў Жэневе (Швейцарыя), адкуль распаўсюджваўся па Еўропе. Падзяляе галоўнае палажэнне пратэстантызму пра апраўданне верай. Адметная рыса кальвінісцкай тэалогіі — вучэнне пра наканаванне. Паводле яго, Бог загадзя абраў адных людзей на выратаванне, іншых на пагібель. Даведацца пра свой лёс да Страшнага Суда немагчыма, аднак гэта не азначае пасіўнасці: чалавек павінен паверыць, што Хрыстос выратаваў менавіта яго, і даказаць гэта сваім жыццём і энергічнай дзейнасцю. Для гэтага дастаткова выконваць штодзённую працу, поспех у якой — адзнака абранасці. У кальвінісцкай этыцы ўвасобіліся каштоўнасці новага часу: прагматызм, працавітасць, жыццёвая актыўнасць. Кальвінізм займае самастойную пазіцыю ў адносінах да дзяржавы, аж да прызнання права супраціўлення тырану, які пераступае запаведзі Бога. Царква ў кальвінізме мае дэмакратычны лад: святары выбіраюцца вернікамі. Паслядоўна здзейснены прынцып таннай царквы: у кальвінскім зборы няма алтароў, абразоў, аргана, свечак. Набажэнства ідзе на роднай мове, галоўную ролю адыгрывае чытанне Бібліі, пропаведзь, спяванне псалмоў. 3 7 хрысціянскіх таінстваў захаваліся хрышчэнне і прычасце. Кальвінізм існуе ў выглядзе самастойных рэлігійных арганізацый евангелічна-рэфармацкіх цэркваў, прэсвітарыянства і кангрэгацыяналізму. Найбольш распаўсюджаны ў ЗША, Вялікабрытаніі і яе былых калоніях і дамініёнах, Нідэрландах, Швейцарыі.

Сучасны кальвінізм існуе ў трох формах — прэсвітарыянства, рэфармацтва, кангрэгацыяналізм.

## Вядомыя кальвінскія зборы ў Беларусі 
* Кальвінскі збор (Кухцічы)
* Кальвінскі збор (Койданава)
* Кальвінскі збор (Слуцк)
* Кальвінскі збор (Асташын)
* Кальвінскі збор (Заслаўе)
* Кальвінскі збор (Дзераўная)
* Кальвінскі збор (Смаргонь)
* Кальвінскі збор (Ізабелін) — тут была рэзідэнцыя кальвінскага суперінтэнданта (біскупа), адбываліся кальвінскія сіноды ўсёй Літвы.
* Некаторыя касцёлы былі перададзены кальвіністам, але потым зноў сталі каталіцкімі храмамі (напрыклад, касцёл ва Уселюбе)

## Гл. таксама 
* Іканаборскае паўстанне

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Calvinism Index  — матэрыялы пра кальвінізм 
* Кальвинизм в Беларуси // Рэфармацкае багаслоўе для Беларусі
Марыс Метэрлінк

**Мары́с Палідо́р Мары́ Берна́р Метэрлі́нк** (; , Гент — 6 мая (паводле некаторых крыніц — 5-га мая) 1949, Ніца) — бельгійскі паэт, драматург і філосаф. Пісаў па-французску. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры за 1911. Прэмія прысуджана «ў прызнанне шматбаковай літаратурнай дзейнасці і асабліва за драматычныя творы, адзначаныя багаццем ўяўлення і паэтычнай фантазіяй, якія адкрываюць, часам пад маскай чароўнага вымыслу, глыбокае натхненне, у той час як форма містэрый прыцягвае чытачоў сваёй пачуццёвасцю і абуджае іх уяўленне».

## Біяграфічныя звесткі 
Скончыў Генцкі ўніверсітэт (1885), вывучаў права ў Парыжы, працаваў адвакатам у Генце. 3 1896 жыў у Францыі. Старшыня Міжнароднага ПЭН-клуба (з 1947).

Член Бельгійскай каралеўскай акадэміі літаратуры і прыгожых мастацтваў.

## Творчасць 
Дэбютаваў у 1883. Пісаў на французскай мове. Першы зборнік вершаў «Цяпліцы» (1889), першая яго п'еса «Прынцэса Мален» (1889, на сюжэт казкі братоў Грым). У аднаактоўках «Няпрошаная» і «Сляпыя» (абедзве 1890), драмах «Пелеас і Мелізанда» (1892), «Там, унутры» і «Смерць Тэнтажыля» (абедзве 1894) сцвярджаецца ўлада над чалавекам загадкавага Невядомага, што часам увасабляецца ў смерці, чалавек разглядаецца як ахвяра, як згублены ў варожым свеце «сляпы», як «марыянетка». Аўтар рамантычных драм «Аглавена і Селізета» (1896), «Арыяна і Сіняя Барада» (1896, на сюжэт казкі Ш. Перо), «Сястра Беатрыса» (1901), «Монна Ванна» (1902), «Цуд Святога Антонія» (1903) і інш., кніг эсэ, мемуараў. Вяршыня яго творчасці — філасофская п'еса-казка «Сіняя Птушка» (1908).

На сюжэт драмы «Пелеас і Мелізанда» напісаны аднайменная опера К. Дэбюсі (1902), сімфанічная паэма А. Шонберга, на сюжэт драмы «Арыяна і Сіняя Барада» — опера П. Дзюка (1907).

Сімвалісцкая драма М. Метэрлінка прадвызначыла авангардысцкі кірунак у драматургіі ў 2-й пал. XX ст. — «тэатра абсурду», або «антытэатра».

## Пераклады 
* Метэрлінк М. Сіняя птушка / Перакл. М. Папковай // Сіняя птушка: Казкі / Укл. Л. Цітовай. Мн., 1997.

## Літаратура 
* 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Катэгорыя:Пісьменнікі Бельгіі
Катэгорыя:Пісьменнікі Фландрыі
Катэгорыя:Драматургі Бельгіі
Катэгорыя:Драматургі Фландрыі
Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі
Катэгорыя:Паэты Бельгіі
Катэгорыя:Паэты Фландрыі
Катэгорыя:Паэты Францыі
Катэгорыя:Філосафы Францыі
Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Франкамоўныя паэты
Катэгорыя:Сімвалісты
Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменнікі Бельгіі
Бітва пад Ашмянамі (1432)

**Бітва пад Ашмянамі** (8 снежня 1432) — першая буйная бітва феадальнай вайны ў ВКЛ.

Войска Свідрыгайлы, у тым ліку значная дапамога з Цверы, выйшла з Ашмян і неўзабаве спаткала сілы Жыгімонта Кейстутавіча, якія складаліся з літоўцаў, жамойтаў і палякаў Драгічынскай зямлі. Да абодвух бакоў маглі падыйсці падмацаванні ад саюзнікаў, аднак яны не сталі гэтага чакаць. Бітва працягвалася да ночы. Колькасная перавага была на баку Свідрыгайлы, і спачатку ён браў верх і тры мілі гнаў праціўніка. Жыгімонт, аднак, здолеў пераламіць ход бітвы і змусіў Свідрыгайлу ўцякаць. У палон патрапілі многія значныя прыхільнікі Свідрыгайлы, у тым ліку князі Юрый Лугвеневіч, Федка Адынцэвіч, Мітка Зубравіцкі, Васіль Красны, баяры Юрый Гедыгольд, Юшка Гойцавіч.

Сцверджанні Свідрыгайлы ў лісце да вялікага магістра, што Жыгімонтавы страты ў бітве нашмат большыя за ягоныя, здаюцца перабольшанымі. З іншага боку, перабольшаныя і звесткі Длугаша, што Свідрыгайла страціў  забітымі і  палоннымі.

## Літаратура 
**Lewicki A.* Powstanie Świdrygiełły: Ustęp z dziejów unii Litwy z Korona. — Kraków, 1892;
**Wolff J.* Kniaziowie litewsko-ruscy od końca czternastego wieku. — Warszawa, 1895.

Катэгорыя:Гісторыя Ашмян
Ашмяны
Ашмяны
Катэгорыя:1432
Куплеты і прыпевы

**Куплеты і прыпевы** — першы сольны альбом Лявона Вольскага. Рэліз адбыўся 16 красавіка 2008 на сайце www.lvolski.com. Альбом распаўсюджваецца цалкам бясплатна ў лічбавым фармаце mp3. Альбом складаецца з 10 песень, вытрыманых у стылістыцы арт-брутал і трэш-шансон.

## Трэк-ліст 
# Рабяты з бадунца
# Жыдамасоны
# ЖРЭА-ЖЭС
# Эўравізія
# Прапіска
# Дэпутаты
# Палітычны каментатар
# Пасат-універсал
# Тэрмінатар
# Служы-служы, салдацік

Катэгорыя:Альбомы Лявона Вольскага
Катэгорыя:Альбомы 2008 года
Эльфрыдэ Елінек

**Эльфрыдэ Елінек** (; нар. ) — аўстрыйская пісьменніца і драматург яўрэйскага паходжання, якая піша пераважна на феміністычныя тэмы.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў аўстрыйскім горадзе Мюрцушлаг, яе бацька, яўрэй, паходзіць з Чэхіі, а маці — з Вены. Эльфрыдэ Елінэк атрымала музычную адукацыю ў Венскай кансерваторыі. Яе літаратурны дэбют адбыўся ў 1967 годзе, калі яна выдала сваю першую кнігу паэзіі.

Эльфрыдэ Елінэк піша прозу, вершы і п’есы. Паводле рамана «Піяністка» рэжысёр Міхаэль Ханэке зняў фільм, які атрымаў Гран-пры на Канскім кінафестывалі 2001 г. Сярод іншых твораў пісьменніцы — раманы «Пажада» (*Lust*) і «Каханкі» (*Die Liebhaberinnen*).

У 2004 годзе Эльфрыдэ Елінэк атрымала Нобелеўскую прэмію па літаратуры «за музычныя плыні галасоў і контар-галасоў у яе раманах і п’есах, якія з выключнай моўнай стараннасцю дэманструюць абсурднасць грамадскіх клішэ і іх прыгнятальную сілу». Асноўныя тэмы яе творчасці: жаночая сексуальнасць, вайна паміж жанчынай і мужчынам.

## Беларускія пераклады 
На беларускую мову Нобелеўскую лекцыю Елінек пераклаў Альгерд Бахарэвіч, урывак з рамана «Дзеці мёртвых» — Вольга Гронская.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Наўзбоч. Нобелеўская лекцыя
* Афіцыйная хатняя старонка (па-нямецку)
* Нобелеўскую прэмію за літаратуру атрымала аўстрыйка Эльфрыдэ Елінек

Катэгорыя:Драматургі Аўстрыі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Катэгорыя:Пісьменнікі Аўстрыі
Катэгорыя:Нямецкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Паэты Аўстрыі
Катэгорыя:Нямецкамоўныя паэты
Баляслаў Калышка

**Баляслаў Вікенцьевіч Калы́шка** (, фальварак Карманішкі Лідскага пав. Віленскай губ., сучасн. Літва — ) — удзельнік рэвалюцыйнага руху ў Расійскай імперыі 1860-х г.

Паходзіў з небагатых дваран беларуска-літоўскага сумежжа. 3 1860 вучыўся ў Маскоўскім універсітэце, адзін з кіраўнікоў рэвалюцыйнага студэнцтва, прапагандаваў ідэі рэвалюцыйнага саюза народаў у барацьбе з самадзяржаўем. У 1861 вёў агітацыю ў Лідзе і Лідскім павеце, удзельнічаў у студэнцкіх хваляваннях, сутыкненнях студэнтаў з паліцыяй у Маскве. Ратуючыся ад пакарання, выехаў за мяжу, наведваў ваенную школу польскіх эмігрантаў у Італіі. У сакавіку 1863 сфарміраваў баяздольны паўстанцкі атрад (Дубіскі полк) у цэнтральнай Літве (Ковенскі павет), меў некалькі паспяховых сугычак з царскімі войскамі. 5 красавіка 1863 з атрадам далучыўся да Зігмунта Серакоўскага, камандаваў адной з калон у паходзе паўстанцаў на поўнач Літвы. Пасля разгрому паўстанцаў у Біржайскай бітве (25-27 красавіка 1863) узяты ў палон і паводле прысуду павешаны ў Вільні на гандлёвай плошчы Лукішкі.

## Літаратура 
* *Кісялёў Г.* Рэвалюцыянер-інтэрнацыяналіст з Лідчыны // Кісялёў Г. Героі і музы. — Мн., 1982.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шальчынінкайскім раёне
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Павешаныя
Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2010

**74-ты Чэмпіянат Свету па хакеі з шайбай 2010** праходзіў ў Германіі — у гарадах Кёльн («Ланксэс Арэна»), Мангейм («САП-Арэна») і Гельзенкірхен («Фэлтыс-Арэна»). Матч адкрыцця — «Фэлтыс-Арэна» (Гельзенкірхен) — умяшчальнасць  чалавек (фактычна ).

## Папярэдні этап 
### Група А 
### Група B 
### Група C 
### Група D 
## Кваліфікацыйны раўнд 
### Група E 
### Група F 
## Плей-оф 
### Чвэрцьфіналы 
Гадзінны пояс (UTC+2).

### Паўфіналы 
### Фіналы 
#### за 3-е месца 
#### за 1-е месца 
## Спасылкі 
* Інфармацыя пра спаборніцтва на сайце ІІХФ
* Афіцыйныя вынікі і статыстыка чэмпіянату на сайце ІІХФ

*
Катэгорыя:2010 год у Германіі
Катэгорыя:2010 год у хакеі
Алена Рыгораўна Мазанік

**Алена Рыгораўна Мазанік** (22 сакавіка (4 красавіка) 1914, в. Паддзягцярня — ) — савецкая разведчыца, непасрэдная выканаўца знішчэння генеральнага камісара Беларусі Вільгельма Кубэ. Герой Савецкага Саюза (1943).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў вёсцы Паддзягцярня (цяпер Пухавіцкі раён Мінскай вобласці) у сялянскай сям’і. Адукацыя — сярэдняя, 6 класаў, вучылася ў Блужскай школе.. У 1931 годзе паступіла на працу афіцыянткай у сталовую Саўнаркама БССР. Неўзабаве выйшла замуж за Б. А. Тарлецкага, шафёра, работніка НКУС. У 1935 годзе ў яе нарадзіўся сын Жэня, які памёр праз паўтара года. Пасля нараджэння дзіцяці Алена перайшла працаваць у дом адпачынку беларускага Саўнаркама; у 1939 годзе яна перанесла заўчасныя роды; дзіцяці выратаваць не ўдалося. У гэтым жа годзе Алена перайшла на працу ў сталовую ЦК Кампартыі Беларусі.

Пасля падзення Мінска Алена (сяброўкі звалі яе Галінай, пад гэтым імем яна была вядомая і немцам, і партызанам) уладкавалася прыбіральшчыцай у адну з нямецкіх вайсковых частак, потым працавала афіцыянткай на фабрыцы-кухні і ў казіно для нямецкіх афіцэраў.

## Забойства Вільгельма Кубэ 
У пачатку чэрвеня 1943 года была прынята на працу ў трохпавярховы асабняк па вул. Тэатральнай, 27, у якім жыў разам з сям’ёй генеральны камісар Беларусі Вільгельм Кубэ.

У ноч з 21 на 22 верасня 1943 года ў Мінску, у доме ва ўласным ложку выбухам англійскай міны з гадзіннікавым механізмам быў забіты гаўляйтэр Беларусі Вільгельм Кубэ. Бомбу пад ложак падклала Алена Мазанік, якая працавала там прыбіральшчыцай. Перадала ёй бомбу падпольшчыца Марыя Осіпава.

## Пасляваенны перыяд 
У 1952—1960 гадах А. Р. Мазанік займала пасаду намесніка дырэктара Фундаментальнай бібліятэкі імя Я. Коласа Акадэміі навук БССР.

Заслужаны работнік культуры БССР (1980).

## Памяць 
На доме па вуліцы Чычэрына, 2 у Мінску, у якім жыла Алена Мазанік, устаноўлена мемарыяльная дошка.

## Літаратура 
* Мінскае антыфашысцкае падполле. — Мн.: Беларусь, 1995.
* *Мазаник Е. Г.* Возмездие. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1981.
* Всенародная борьба в Белоруссии против немецко-фашистских захватчиков в годы Великой Отечественной войны. Т. 3. — Мн.: Беларусь, 1985. — С. 397.
* *Дубровский Н. В.* Бессмертие подвига. — Мн.: Беларусь, 2002. — С. 68.
* *Селемнёв В. Д., Шимолин В. И.* Охота на палача: ист.- док. очерк. — Мн.: Літаратура і мастацтва, 2007.
* *Туронак Юры.* Беларусь пад нямецкай акупацыяй. У кнізе «Мадэрная гісторыя Беларусі». — Вільня: Інстытут беларусістыкі, 2006. — С. 510—677.
* «В тени у Мазаник»: интервью с В. Селемнёвым, газета «Республика», 4 августа 2007 г., № 143.
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пухавіцкім раёне
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Парламенцкія выбары ў Вялікабрытаніі (2010)

[200px|thumb|[Дэвід Кэмеран — лідар Кансерватыўнай партыі, якая атрымала адносную большасць галасоў на выбарах]]
**Парламенцкія выбары ў Палату абшчын Вялікабрытаніі 2010 года** прайшлі 6 мая (траўня) ў 649 з 650 выбарчых акруг; яшчэ ў адной акрузе з-за смерці кандыдата выбары былі перанесены на 27 мая.

Найбольш дэпутатаў атрымала Кансерватыўная партыя Вялікабрытаніі, якой, аднак, не хапае 20 месцаў для фарміравання ўрада на падставе парламенцкай большасці ў 326 дэпутатаў.

## Рэзультаты выбараў 
## Спасылкі 
* Перадвыбарная праграма Кансерватыўнай партыі
* Перадвыбарная праграма Лейбарысцкай партыі 
* Перадвыбарная праграма Ліберальных дэмакратаў 

Катэгорыя:Парламенцкія выбары ў Вялікабрытаніі
Вялікабрытанія
Катэгорыя:Падзеі 6 мая
Катэгорыя:Май 2010 года
Катэгорыя:2010 год у Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Палітыка Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Выбары паводле краін
Украінская кухня

**Украінская кухня** вызначаецца разнастайнасцю страў і высокімі смакавымі якасцямі. Гэта абумоўлена як вялікай колькасцю прадуктаў, што традыцыйна выкарыстоўваюцца, так і спосабамі іх кулінарнай апрацоўкі. Напрыклад, у склад украінскага баршчу ўваходзяць да двух дзесяткаў найменняў прадуктаў, якія абсмажваюць, тушаць, пякуць, вараць. Для ўкраінскай кухні характэрна значная колькасць варыянтаў адной той жа стравы. Так, існуе да 40 відаў гарачых і халодных баршчоў. Надзвычай папулярныя галушкі гатуюць з пшанічнай і грэцкай мукі, з бульбы і тварагу, з заварнога цеста і хлебных сухароў.

Ва ўкраінскай народнай кухні шмат страў і вырабаў з мукі. Гэта, акрамя галушак, варэнікі, блінцы, пампушкі, шулікі, лямешкі, вергуны, салажэнікі, папушнікі, мандрыкі, пухкенікі і інш. Не менш распаўсюджана і агародніна, у першую чаргу буракі — абавязковы кампанент многіх гарачых і халодных страў. Шырока выкарыстоўваюцца бульба, морква, капуста, фасоля, гарбуз.

З мясных прадуктаў перавага аддаецца свініне. Сала выкарыстоўваецца ў многіх стравах: мясных, з агародніны, нават салодкіх. Салам шпігуюць любое мяса, акрамя свінога, тоўчаным салам запраўляюць баршчы. Яго ядуць салёным, вэнджаным, сквараным. Гатуюць таксама стравы з ялавічыны і свойскай птушкі.

Украінская кулінарыя мае багата страў з малочных прадуктаў і яек. Яйкі ўваходзяць у большасць мучных і салодкіх страў. Апошнія часцей за ўсё гатуюць з садавіны і ягад у выглядзе салатаў, узвараў, халаднікоў, піннікаў.

## Гл. таксама 
* Паска

## Літаратура 
* Украінская кухня 

## Спасылкі
Ліберальныя дэмакраты (Вялікабрытанія)

**Ліберальныя дэмакраты** ці *Партыя ліберальных дэмакратаў* () — адна з найбуйнейшых палітычных партый у Вялікабрытаніі. Партыя прытрымліваецца ліберальнай ідэалогіі і лічыць сябе альтэрнатывай двум вядучым партыям — Кансерватыўнай і Лейбарысцкай.

Партыя ўтварылася ў 1988 шляхам аб'яднання Ліберальнай партыі і Сацыял-дэмакратычнай партыі, і да 1989 называлася Сацыял-ліберальна-дэмакратычнай партыяй. На апошніх выбарах 2010 года партыя атрымала 23% галасоў і 57 з 650 дэпутатскіх месцаў у Палаце абшчын.

лідар партыі з 2007 года — Нік Клег.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт партыі
* Праграма партыі на выбарах 2010 

Катэгорыя:Палітычныя партыі Вялікабрытаніі
Боб Марлі

**Ро́берт На́ста Ма́рлі** (;  — ) — больш вядомы як **Боб Ма́рлі** (*Bob Marley*) — ямайскі спявак, гітарыст, песеннік і актывіст. З'яўляецца найбольш вядомым выканаўцам у стылі рэгі, славуты сваёй папулярызацыяй гэтага жанру па-за межамі Ямайкі. Значная частка яго песень прысвечаныя барацьбе супраць расавага і сацыяльнага прыгнёту. Таксама Марлі вядомы як песеннік-прапаведнік.

Ён быў мужам Рыты Андэрсан Марлі, якая часта выступала на падпеўках на яго канцэртах. Ад яе ён меў 4 з вядомых 9 яго дзяцей, уключаючы Зігі Марлі і Стывена Марлі, якія працягнулі музычную дынастыю ў сваёй групе Melody Makers. Яго іншы сын, Дэміян Марлі (aka *Jr Gong*), таксама распачаў музычную кар'еру.

## Дыскаграфія 
**Студыйныя альбомы**

* *The Wailing Wailers* (1965)
* *Soul Rebels* (1970)
* *Soul Revolution Part II* (1971)
* *The Best of the Wailers* (1971)
* *Catch a Fire* (1973)
* *Burnin*' (1973)
* *Natty Dread* (1974)
* *Rastaman Vibration* (1976)
* *Exodus* (1977)
* *Kaya* (1978)
* *Survival* (1979)
* *Uprising* (1980)
* *Confrontation* (1983)

## Спасылкі