Станцыйны даглядчык (аповесць)

**«Станцы́йны дагля́дчык»** – аповесць Аляксандра Сяргеевіча Пушкіна з цыклу «Аповесцей нябожчыка Івана Пятровіча Белкіна», скончаная 14 верасня 1830 года.

Паводле аповесці створаны літаратурна-мемарыяльны музей «Дом станцыйнага даглядчыка» ў вёсцы Выра Гатчынскага раёна Ленінградскай вобласці.

## Персанажы 
* ***Самсон Вырын*** — даглядчык паштовай станцыі, калежскі рэгістратар.
* '''*Дуня* **— дачка Вырына, вяла гаспадарку ў станцыйным доме.
* ***Ротмістр Мінскі* **— праезджы афіцэр, вывез Дуню ў Пецярбург.
* ***Жонка півавара*** — жыве з мужам і сынам у былым доме даглядчыка станцыі.
* ***Ванька* '*— сын півавара.

## Аналіз 
Усе персанажы аповесці складаныя, сярод іх няма ні бездакорных, незаслужана гнаных ахвяр, ні карыслівых і чэрствых ганіцеляў. Паводле А. Л. Слонімскага, «*кожны персанаж дзейнічае так, як яму належыць дзейнічаць згодна з яго асабістымі ўласцівасцямі і сацыяльнай прыналежнасцю''». Драма расстання бацькі і дачкі — не вынік злоснага намеру, яго прычыны можна бачыць у грамадскім укладзе, саслоўнай іерархіі, сацыяльным прыгнёце. Пры гэтым адзін з асноўных матываў «Станцыйнага даглядчыка» — раз'яднанасць блізкіх людзей.

Ад астатніх, адносна шчаслівых аповесцей, «Станцыйны даглядчык», найбольш сумная аповесць цыклу, адрозніваецца мінорным фіналам.

Многія крытыкі разглядаюць «Станцыйнага даглядчыка» як прататып сюжэту пра маленькага чыноўніка, прадвесніка дэмакратычнага аповеду аб прыніжаных і абражаных, сацыяльна-выкрывальнай літаратуры рэалізму.

Апрача сацыялагічнага падыходу да трактоўкі аповесці, існуе і псіхалагічны падыход, найяскравей выражаны ў М. Гершэнзона. У рамках гэтага падыходу прычына смерці Вырына — не знешнія ўмовы, а яго ўласныя маральныя ўяўленні, увасобленыя ў малюнках пра блуднага сына: «*Станцыйнага даглядчыка загубіла хадзячая мараль*».

Паводле В. Шміда, любая спроба тлумачэння канфлікту, які прывёў да смерці Вырына, павінна ўлічваць іранічную гульню Пушкіна са звычайнымі для сентыменталізму павярхоўнымі сацыяльнымі матывіроўкамі і яго накіраванасць на дэструкцыю шаблонных схем.

### Сувязі з іншымі творамі 
Суадносіны «Аповесцей Белкіна» ў цэлым і «Станцыйнага даглядчыка» ў прыватнасці з іншымі творамі перадусім з блізкай па жанры павучальнай, сентыментальнай і раннерамантычнай прозай канца XVIII — першай трэці XIX ст., — адно з важных і добра вывучаных пытанняў пушкіназнаўства.
Апрача прамых спасылак і згадак, аповесць у невідавочным выглядзе перагукаецца з некаторымі творамі як самога Пушкіна, так і іншых аўтараў. Пушкін выкарыстоўвае шаблонныя для сучаснай яму літаратуры фабульныя схемы і матывы, ускладняе іх судакрананнем з традыцыямі вышэйшага парадку і пераўтварае, спалучае іх у нечаканай камбінацыі, так, што чытацкія чаканні пастаянна падманваюцца. У выніку ніводны з кампанентаў, які звязвае аповесць з іншымі творамі, не застаецца самім сабой.

Назва, уступ і апісанне даглядчыка перагукаюцца з сентыментальнай аповесцю В. Карлгофа «Станцыйны даглядчык» і нарысамі Ф. Булгарына «Урыўкі з тайных нататак станцыйнага даглядчыка на пецярбургскім тракце», уключна з відавочнымі паралелямі і проціпастаўленнямі.

Апісанне малюнкаў у доме даглядчыка ў чарнавым аўтографе аповесці адсутнічае. Яно было пазней перанесена Пушкіным з няскончаных «Нататак маладога чалавека» (1829—1830).
Дэталёва апісаныя Пушкіным малюнкі з нямецкімі вершамі ў доме даглядчыка яўна ўказваюць на біблейскую прытчу аб блудным сыне і ўводзяць важнейшы для аповесці матыў узаемаадносін бацькі і дзіцяці. Аповед з'яўляецца своеасаблівым пераасэнсаваннем, ці нават пародыяй, гэтай прытчы. Чатыром малюнкам прытчы адпавядаюць чатыры «сцэны» ў гісторыі Дуні, і кожная з іх звязана з адпаведнымі сітуацыямі прытчы паводле прынцыпа кантрасту.

Эпіграф узяты з верша П. А. Вяземскага «Станцыя» (1825), некаторыя літаратуразнаўцы лічаць гэты верш у цэлым важным адпраўным пунктам для аповесці.

Паводле літаратуразнаўцы С. З. Аграновіч, у тэксце можна ўгледзець сувязі са старажытнаславянскай міфалогіяй, і прозвішча станцыйнага даглядчыка «Вырын» утворана Пушкіным ад назвы славянскага царства мёртвых — Вырэя або Ірэя; такім чынам, сам даглядчык — гэта ўладальнік падземнага свету, і роля яго дачкі таксама мае паралель у міфалагічным сюжэце.

## Беларускія пераклады 
Аповесць перакладзена на беларускую мову Кузьмой Чорным. Аповесць выдавалася ў 1936 і 1938 гадах.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Беларускі пераклад аповесці «Станцыйны даглядчык»

Катэгорыя:Літаратурныя творы на рускай мове
Катэгорыя:Творы Аляксандра Пушкіна
Катэгорыя:Творы 1830 года
Катэгорыя:Проза Аляксандра Пушкіна