open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аргенцінцы

**Аргенцінцы** (саманазва - argentinos, ад назвы краіны) — народ у Паўднёвай Амерыцы, асноўнае насельніцтва Аргенціны. Як народ, аргенцінцы сфарміраваліся ў выніку масавай міграцыі еўрапейцаў, пераважна галісійцаў, баскаў, італьянцаў, іспанцаў , да 1/4 з цэнтральнай і ўсходняй Еўропы (украінцы, беларусы), а таксама арабаў. Колькасць - больш 40 млн. чалавек. (2008). Жывуць таксама ва Уругваі, Парагваі, Чылі, Мексіцы, ЗША. Большасць вернікаў - каталікі. Мова - іспанская (аргенцінскі варыянт), раманскай групы індаеўрапейскай моўнай сям'і.

## Этнагенез 
Да прыходу іспанцаў тэрыторыю сучаснай Аргенціны засялялі індзейцы розных культурных тыпаў:

1) шматлікія народы перадгор'яў Анд, якія зведалі ўплыў кечуа, якія стварылі культуру Дыягіта, займаліся земляробствам;

2) індзейцы Чака , паляўнічыя і збіральнікі (групы тоба, матакі, тупі, аравакаў);

3) народы міжрэчча Параны, Уругвая і дэльты Ла-Платы (група гуарані і інш), якія займаліся падсечна-агнявым земляробствам;

4) індзейцы Пампы і Патагоніі (тэуэльчэ, араўканы), паляўнічыя на страўсаў і гуанака; 

5) агнязямельцы (она, яганы, алакалуф).

Іспанская каланізацыя пачалася ў XVI стагоддзі. Яна ішла з боку Чылі, Перу і Парагвая. У атрадах заваёўнікаў было шмат метысаў. У далейшым у фарміраванні аргенцінцаў ўдзельнічалі іспанцы, крэолы (прамыя нашчадкі іспанцаў, якія нарадзіліся ў Амерыцы), метысы, негры і мулаты. Індзейцы хутка выміралі або змешваліся з іншымі групамі. У прыбярэжным раёне этнаўтваральнымі групамі сталі крэолы, якія узначалілі рух за незалежнасць, і змешанае насельніцтва Пампа - пастухі гауча. Пасля Вайны за незалежнасць (1810-1826) з'явілася паняцце аргенцінскага народа, а крыху пазней - аргенцінскай нацыі. 

У канцы XIX - пачатку XX стагоддзяў вырасла іміграцыя з еўрапейскіх краін, у асноўным з блізкіх па мове Іспаніі і Італіі, прычым іміграцыя з апошняй пераважала (з 1857 па 1940 год у краіну перасялілася 2 мільёны іспанцаў і 3 мільёны італьянцаў, 2 мільёны складалі імігранты з іншых краін Еўропы). Раслі тэмпы урбанізацыі і развіцця прамысловасці. Насельніцтва краіны рэзка вырасла з 1,9 мільёна жыхароў ў 1869 годзе да 7,9 мільёна ў 1914. У наступныя гады рост насельніцтва знізіўся, дэмаграфічная абстаноўка стабілізавалася.

## Літаратура 
* Аргенцінцы // 

Катэгорыя:Лацінаамерыканскія народы
Катэгорыя:Раманскія народы
Катэгорыя:Народы Аргенціны
Гарошак

**Гарошак** (*Vicia*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовыя, двух- і шматгадовыя травяністыя расліны са слабым узыходным, ляжачым, зрэдку прамастойным галінастым сцяблом. Лісце парнаперыстаскладанае, з прылісткамі, вусікамі ці шчацінкамі. Кветкі адзіночныя або па 2—3 ў пазухах лісця ці ў гронкападобных суквеццях. Вяночак рознага колеру (найчасцей сіні, фіялетавы, блакітны, пурпурны, бэзавы). Плод — струк на ножцы, лінейны ці падоўжаны, шматнасенны.

## Арэал і экалогія 
Пашыраны пераважна ва ўмераных абласцях Паўночнага паўшар’я. На тэрыторыі Беларусі найбольш вядомыя , , , , , , , , , ; інтрадукаваныя , , , . Дзікарослыя віды трапляюцца ў лясах, на лугах, у хмызняках, уздоўж дарог, на пустках, у населеных мясцінах і як пустазелле. Да культурных відаў адносяцца , . Да роду гарошак іншы раз адносяць .

## Класіфікацыя 
### Таксанамія 
Род **Гарошак** уваходзіць у трыбу  падсямейства  сямейства  парадку .

### Віды 
Паводле базы даных *The Plant List* (2013), род уключае 232 віды. Некаторыя з іх:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
** 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Значэнне і выкарыстанне 
Каштоўныя кармавыя, зернефуражныя, лекавыя, меданосныя і дэкаратыўныя расліны. Некаторыя віды — пустазелле.

## Літаратура 
* 
*  — С. 567—568.

## Спасылкі 
* 
* Vicia // The Plant List
Суслік рабы

**Суслік рабы** (*Spermophilus suslicus*) — млекакормячая жывёла сямейства вавёркавых атрада грызуноў.

## Апісанне 
Грызун сярэдняй велічыні. Даўжыня цела 200—230 мм, хваста 29-46 мм, ступня — 30-37 мм. Маса 200—370 г. Цела прадаўгаватае, ногі і хвост кароткія. Вушы не выступаюць за сілуэт галавы. Часта стаіць слупком і выдае характэрны свіст. На карычнева-бурай спіне мноства больш светлых плям. Брушка жоўта-шэрае. Грудзі і шыя белыя з жаўцізной.

## Пашырэнне 
Суслік рабы — стэпавы від грызуноў. У пасляледавіковы перыяд распаўсюдзіўся ў лясную зону да межаў цэнтральнай часткі Беларусі і сярэдняга Паволжа ў Расіі. Распаўсюджванне ў лясныя мясцовасці, відаць, праходзіла па трасах сезонных міграцый статкаў капытных. У наступныя эпохі ў лясной зоне замацаваўся выключна ў раёнах інтэнсіўнага земляробства на шырокіх, бязлесных раўнінах узгорыстага тыпу. Сучасны арэал параўнальна невялікі і амаль цалкам распасціраецца ва Усходняй Еўропе: ад паўднёва-усходняй Польшчы і паўночна-ўсходняй Румыніі на ўсход да Волгі і Акі. На працягу лета 2019 года на Беларусі спецыялісты знайшлі 10 калоній рабых суслікаў, самую вялікую — у Нясвіжскім раёне.

Аддае перавагу адкрытым мясцовасцям з нізкім травастоем. Жыве ў норах на непрыдатных і абложных землях, выганах, агрэхах, па ўзбочынах дарог, насяляе прасторныя пашы для выгулу буйной рагатай жывёлы.

## Асаблівасці біялогіі 
Вядзе дзённы спосаб жыцця. У дажджлівае, сырое надвор’е з нор не выходзіць. Вялікую частку года жыве калоніямі ці кампактна размешчанымі адзінкавымі паселішчамі. У калоніях увесь час дзейнічае сістэма папярэджання асобін-суседзяў з дапамогай свісту. Капае пастаянныя (летнія і зімовыя) і часовыя кармавыя норы. Пастаянныя норы бываюць даўжынёй 4-5 м з развітай сістэмай хадоў і пашырэнняў, у іх ёсць цёплае сухое гняздо і асобныя камеры, некалькі ўваходаў. Глыбіня, на якой праходзяць норы, 0,3-1,5 м. Дыяметр уваходнай адтуліны 3,5-5,5 см. Пастаянныя норы маюць стромкі ўваход, у часовых норах ці стромкіх касагорах (схілах дарожных кюветаў) уваход часцей нахільны.

На зімоўку сыходзіць з канца жніўня. Праводзіць яе ў стане глыбокай спячкі да сакавіка-красавіка. Запасы кормаў у норах невялікія (да 300 г) і больш разлічаны на рэзерв у выпадку дажджлівага ці сырога надвор’я. Сілкуецца надземнымі часткамі раслін. Асабліва любіць зерне ячменю, жыта, пшаніцы, зернебабовых. Ахвотна і шмат есць насякомых.

Гон доўжыцца 2 тыдні і праходзіць адразу пасля спячкі. Цяжарнасць 23-26 дзён. Самка нараджае 4-8 дзіцянят, зрэдку — больш.

Драпежнікі сусліка разнастайныя: крумкач, шэрая варона, сарока, шэры саракуш, каня, мышаловы, каршакі, белы бусел, шэрая чапля, вандроўныя каты і сабакі, ліс, тхор чорны.

У мінулым, у перыяд высокай колькасці, шкодзіў сельскай гаспадарцы.

## Ахова 
Від уключаны ў Чырвоны спіс МСАП (VU, ver. 2.3, 1994); Чырвоную кнігу Беларусі, Чырвоную кнігу Польшчы.

Катэгорыя:Вавёркавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1770 годзе
Катэгорыя:Жывёлы на марках
Каралеваслабодскія камяні з крыжамі

**Каралеваслабодскія камяні з крыжамі** — гранітныя валуны, на якіх высечаны старадаўнія выявы крыжоў; гістарычныя славутасці. Выяўлены пры археалагічных раскопках у вёсцы Каралева Слабада-2 (Краснаўскі сельсавет, Светлагорскі раён, Гомельская вобласць, Беларусь). Знаходзяцца на тэрыторыі Светлагорскага гісторыка-краязнаўчага музея.

Валуны можна аднесці да т. з. закладных (падмуркавых) камянёў з крыжамі. Яны з'яўляюцца адметнымі прыкладамі знаходак, якія ўтрымліваюць інфармацыю аб старадаўніх звычаях.

## Камень 1 
left|100 px|thumb|Герб г. Казімір.
У 2007 г. пры раскопках г. Казімір, які існаваў у 17 ст. на месцы в. Каралева Слабада-2, былі знойдзены фундаментныя валуны. Як лічыць доктар гістарычных навук С. Я. Рассадзін (г. Мінск), яны ляжалі ў падмурку вялікай пабудовы, магчыма, ратушы.

Пасля перавозкі знаходак у Музей гісторыі г. Светлагорска рабочы музея заўважыў на адным з валуноў выяву 4-канцовага крыжа. Просты роўнаканцовы крыж мае даўжыню каля 10 см у вертыкальнай і гарызантальнай рысах, пры іх шырыні і глыбіні каля 1 см.

## Камень 2 
У 2009 г. у в. Каралева Слабада-2 вяліся раскопкі на царковішчы Благавешчанскага храма, які вядомы па дакументах з 1835 г. (як мяркуецца, існаваў з часу г. Казіміра). Пры раскопках былі выяўлены фундаментныя валуны. На адным з іх кіраўнік раскопак С. Рассадзін вызначыў неглыбока высечаную выяву 6-канцовага крыжа, пад якім сімвалічная выява гары Галгофа.

## Гл. таксама 
* Здудзіцкі каменны крыж

## Спасылкі 
* Маслюкоў Т. У Светлагорску з'явіўся камень з крыжам са зніклага горада Казіміра // Еўрапейскае радыё для Беларусі. 2009. 17 красавіка.

Катэгорыя:Валуны Беларусі
Катэгорыя:Хрысціянства ў Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Светлагорскага раёна
Катэгорыя:Каралёва Слабада 2
Эрато

**Эрато** () - адна з дзевяці старажытнагрэчаскіх муз. Дачка Зеўса і Мнемасіны — багіні памяці. Нарадзіла ад Мала Клеафему. Імя музы азначае "жаданая" ці "выдатная", і магчыма ўтворана ад таго ж кораня, што і Эрас, як Апалоній Радоскі жартоўна ўвёў у зварот да Эраты ў пачатку сваёй III Кнігі Арганаўтыкі.

Эрато з’яўляецца музай лірычнай паэзіі, асабліва любоўнай і эратычнай паэзіі. У Арфічных гімнах да Эраты звяртаюцца як да той, якая зачароўвае зрок. Пачынаючы з эпохі Адраджэння, яна часта малюецца з вянком з мірта і ружы, з лірай, або невялікай кіфарай, музычным інструментам, які Апалон ці нават яна сама і вынайшла. На выявах Сымона Вуэ дзве галубкі ядуць насенне ля яе ног. На іншых выявах яна можа паказвацца трымаючай залатую стралу, якая нагадвае "эвас", пачуццё, якое яна выклікае ва ўсіх; зрэдку на выявах яе суправаджае бог Эрас, які трымае ў руках паходню.

Эрату называе разам з іншымі музамі Гесіёд у Тэагоніі. Яна таксама дзейнічае ў пачатку страчанай паэмы Радзіна (), якая аднак разглядаецца і коратка цытуецца Страбонам. У гэтай гісторыі кахання Радзін зрабіў  магілу на востраве Самас месцам паломніцтва няшчасных закаханых у часы Паўсанія, і Эрато была звязана зноў жа з любоўю з платонаўскай Федрай. Тым не менш, нават у трэцім стагоддзі да нашай эры ў часы творчасці Апалонія, музы яшчэ не былі непарыўна звязаныя з канкрэтнымі відамі паэзіі.

Эрато таксама згадваецца ў пачатку сёмай кнігі Энеіды Вергілія.

У гонар Эрато названы астэроід (62) Эрато, адкрыты ў 1860 годзе

## Спасылкі 
Катэгорыя:Музы
Відомец балотны

**Відомец балотны** (*Parnassia palustris*) — шматгадовая травяністая расліна сямейства .

## Назва 
Відомец балотны, сярдзечнік, відомец, мужчынскі сярдзечнік.

## Батанічнае апісанне 
Вышыня 15—30 см. Лісце суцэльнакрайняе, прыкаранёвае на доўгіх чаранках з сэрцападобнай асновай, у разетцы; сцябловае — сядзячае. Кветкі белыя, адзіночныя на доўгіх кветаносах. Плод — каробачка.

На Беларусі пашыраны на балотах, забалочаных лугах, па берагах рэк, ручаёў. Цвіце ў ліпені — жніўні.

Лекавая і меданосная расліна. Ядавіты.

## Літаратура 
* Відомец балотны // Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ. 1979.

Катэгорыя:Брызглінавыя
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Ядавітыя расліны
Віка касматая

**Ві́ка касматая**, **Віка азімая**, **Гарошак касматы** (*Vicia villosa*) — аднагадовая травяністая расліна роду гарошак сямейства бабовых.

## Батанічнае апісанне 
Сцябло кусцістае, апушанае, даўжынёй да 2 м, палягае. Кветкі сіне-фіялетавыя, чырвона-фіялетавыя ў гронках. Плод — шырокі кароткі струк.

## Значэнне і выкарыстанне 
Культывуецца з канца XIX ст. Кармавая расліна. Высяваецца на зялёны корм разам з азімым жытам. Пасля скошвання або страўлівання хутка адрастае і дае другі, часам трэці ўкос. Добра расце на лёгкіх супясчаных глебах.

## Галерэя пылку 

Файл:Vicia villosa zoom40 01-11-25 1.png|Павелічэнне 40х
Файл:Vicia villosa zoom60 01-11-25 2.png|Павелічэнне 60х
Файл:Vicia villosa zoom40 01-11-25 2.png|Павелічэнне 40х

## Літаратура 
* *Рабцэеіч Г.* Віка // Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ. 1979.
* Віка // 

## Спасылкі 
* Горошек мохнатый — Vicia villosa — Описание таксона // Плантариум. Определитель растений on-line 
* Вика. Растение // BioFile.ru 
* *Vicia villosa* Roth — Горошек мохнатый, вика мохнатая // Праект «Агроэкологический атлас России и сопредельных стран: экономически значимые растения, их болезни, вредители и сорные растения»

Катэгорыя:Гарошак
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Кармавыя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1793 годзе
Аляксандр Фёдаравіч Вадкоўскі

**Аляксандр Фёдаравіч Вадкоўскі** ( — пасля 1845) — падпрапаршчык Сямёнаўскага палка. Дзекабрыст.

## Біяграфія 
### Сям'я 
Паходзіў з дваранскай сям'і. Малодшы сын сапраўднага тайнага саветніка, камергера і сенатара Фёдара Фёдаравіча Вадкоўскага (1764—1806) і Кацярыны Іванаўны Вадкоўскай (нар. 1766) народжанай графіні .

Малодшы брат Івана Фёдаравіча і Фёдара Фёдаравіча .

Сёстры Вадкоўскіх — Соф'я Фёдараўна Вадкоўская-Безабразава-Ціміразева і Кацярына Фёдараўна Вадкоўская-Крыўцова актыўна ўдзельнічалі ў лёсе братоў-дзекабрыстаў праз сваіх мужоў-губернатараў. Яны блізка сябравалі з А. С. Пушкіным, В. А. Жукоўскім. Пасаджаным бацькам на вяселлі Кацярыны быў гісторык М. М. Карамзін. А яе адзіная дачка — Соф'я Мікалаеўна Крыўцова стала жонкай , своднага брата паэта К. М. Бацюшкава.

Жонка — Надзея Андрэеўна Волкава. Дзяцей не было.

### Адукацыя 
С дзяцінства быў аддадзены ў пансіён ў Маскве, дзе знаходзіўся амаль два гады, пасля чаго быў у Петрапаўлаўскім вучылішчы паўтара года, а потым ужо выхоўваўся ў Пецярбургу і скончыў свае навукі з французскім настаўнікам абатам Лямры.

Такім чынам, жыццё Аляксандра Вадкоўскага абарвалася пасля 1845 г.

## Літаратура 
* Мельнікаў, М. Ф. Вадкоўскія / М. Ф. Мельнікаў //  — С. 179.

## Спасылкі 
* Из рода Вадковских 

Катэгорыя:Дзекабрысты
Катэгорыя:Постаці XIX стагоддзя
Аляксандр Фёдаравіч
Артура Умберта Ільіа

**Артура Умберта Ільіа** (,  — ) — прэзідэнт Аргенціны (1963—1966), сябра Грамадзянскага радыкальнага саюза.

## Палітычная дзейнасць 
Артура Ільіа становіцца членам Грамадзянскага радыкальнага саюза, калі дасягае паўналецця, у 1918 годзе, пад моцным уплывам радыкальна настроенага бацькі і яго брата. У тым жа годзе ён паступае ва ўніверсітэт. З 1929 года, пасля пераезду ў Крус-дэль-Эхэ, ён пачынае актыўную палітычную дзейнасць, якую ён чаргаваў з прафесійнай. У 1935 годзе ён быў абраны сенатарам правінцыйнага дэпартамента Крус-дэль-Эхэ, на выбарах, якія адбыліся 17 лістапада. На выбарах, якія адбыліся 10 сакавіка 1940 г. ён быў абраны віцэ-губернатарам правінцыі Кордава. Ільіа займаў гэты пост да ўсталявання ў краіне дыктатуры Педра Рамірэса ў 1943 годзе.

Катэгорыя:Прэзідэнты Аргенціны
Катэгорыя:Медыкі Аргенціны
Алехандра Агусцін Ланусэ

**Алехандра Агусцін Ланусэ** ( — ) — аргенцінскі ваенны дзеяч, які фактычна займаў пасаду прэзідэнта Аргенціны з 22 сакавіку 1971 года па 25 мая 1973 года.

## Біяграфія 
Скончыўшы ваенную акадэмію ў 1938 годзе, узначаліў эскортнае падраздзяленне прэзідэнта. У 1951 годзе быў асуджаны да пажыццёвага турэмнага зняволення за ўдзел у спробе дзяржаўнага перавароту супраць урада Хуана Перона. Быў вызвалены ў 1955 годзе пасля «Вызваленчай рэвалюцыі», ваеннага паўстання, якое звергнула рэжым генерала Перона і ўстанавіла ваенную дыктатуру. У 1956 годзе быў прызначаны на пасаду пасла ў Ватыкане. У 1960 годзе стаў намеснікам дырэктара вышэйшага ваеннага вучылішча, а праз некаторы час — камандуючым 1-й бронекавалерыйскай дывізіяй. У 1962 годзе прыняў удзел у звяржэнні прэзідэнта Артура Франдзісі, а ў 1966 падтрымаў генерала Хуана Карласа Анганіа ў выгнанні прэзідэнта Артура Ільіа. У 1968 годзе стаў галоўнакамандуючым узброенымі сіламі Аргенціны.

## Прэзідэнт 
Ланусэ стаў прэзідэнтам Аргенціны ў 1971 годзе. За час свайго прэзідэнцтва устанавіў дыпламатычныя адносіны з Кітаем. Ва ўпраўленні краінай выпрабоўваў пастаянныя цяжкасці, звязаныя з узрастаннем актыўнасці апазіцыі. Многія палітычныя праціўнікі былі ўзятыя пад варту, і Ланусэ вырашыў пачаць супрацоўніцтва з Мантанерас (перанісцкі рух). 22 жніўня 1971 года некалькі палітычных зняволеных ажыццявілі спробу ўцёкаў з ваенна-марской базы Росан у Патагоніі, за што яны былі хутка пакараныя смерцю без суда і следства. У 1973 прэзідэнцкія выбары выйграў Эктар Кампара.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Прэзідэнты Аргенціны
Катэгорыя:Военачальнікі Аргенціны
Катэгорыя:Палітыкі Аргенціны
Катэгорыя:Паслы Аргенціны ў Ватыкане
Хасэ Марыя Гуіда

**Хасэ Марыя Гуіда** (; , Буэнас-Айрэс — , Буэнас-Айрэс) — аргенцінскі юрыст і палітык, які выконваў абавязкі прэзідэнта Аргенціны пасля ваеннага перавароту 29 сакавіка 1962 года да 12 кастрычніка 1963 года.

## Спасылкі 
* ГІДА Хасэ Марыя — аргенцінскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, прэзідэнт Аргенціны (1962—1963) 

Катэгорыя:Прэзідэнты Аргенціны
Катэгорыя:Юрысты Аргенціны
Карлас Альберта Лакостэ

**Карлас Альберта Лакостэ** (; , Буэнас-Айрэс — , Буэнас-Айрэс) — аргенцінскі ваенны, віцэ-адмірал. Фактычны кіраўнік Аргенціны ў 1981 годзе.
## Біяграфія 
Акрамя ваенна-марской кар'еры, Лакостэ быў адказным за арганізацыю Чэмпіянату свету па футболу 1978, які павінен быў прайсці ў Аргенціне. У снежні 1981 года ў выніку перавароту быў зрынуты ўрад генерала Віёлы. Лакостэ стаў дэ-факта прэзідэнтам Аргенціны (11-22 снежня 1981 г) у межах праўлення ваеннай дыктатуры. На пасадзе кіраўніка дзяржавы яго змяніў Леапольда Фартуната Галцьеры. Пасля падзення ваеннага ўрада ён захаваў свае сувязі з футбольнымі асацыяцыямі, стаўшы прадстаўніком Паўднёвай Амерыкі ў FIFA, а ў 1986 годзе быў прызначаны кіраўніком аргенцінскай футбольнай федэрацыі на чэмпіянаце свету ў Мексіцы.

## Спасылкі 
* Біяграфія 

Катэгорыя:Прэзідэнты Аргенціны
Катэгорыя:Адміралы Аргенціны
Вайнруб

**Вайнруб** — прозвішча. 

## Вядомыя носьбіты 
* Мацвей Рыгоравіч Вайнруб, Герой Савецкага Саюза
* Яўсей Рыгоравіч Вайнруб, Герой Савецкага Саюза
Рауль Альфансін

**Рауль Рыкарда Альфансін Фулькес** (; , Часкамус, правінцыя Буэнас-Айрэс — , Буэнас-Айрэс) — аргенцінскі палітык, прэзідэнт Аргенціны з 1983 па 1989 ад партыі Грамадзянскі радыкальны саюз. Атрымаў перамогу на свабодных выбарах, але не змог спыніць гіперінфляцыю і рост знешняга доўгу. У 1989 годзе пайшоў у адстаўку.

Ён быў першым дэмакратычна абраным прэзідэнтам Аргенціны пасля падзення вайсковага рэжыму.
Падчас свайго кіравання Рауль Альфансін выступаў за абарону правоў чалавека, сацыяльныя і эканамічныя рэформы.

Катэгорыя:Прэзідэнты Аргенціны
Катэгорыя:Памерлі ад раку лёгкага
Катэгорыя:Члены Грамадзянскага радыкальнага саюза
Катэгорыя:Юрысты Аргенціны
Ікрам Халімавіч Вайзулін

**Ікрам Халімавіч Вайзулін** (, в. Туктар, Сабінскі раён, Татарская АССР —) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Віцебскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Член КПСС з 1943 года. З чэрвеня 1941 года ў Чырвонай Арміі. У партызанах з чэрвеня 1942 года: камандзір аддзялення, палітрук ўзвода, з лютага 1943 года намеснік камандзіра брыгады, у жніўні 1943 — чэрвені 1944 года камісар 1-й Смаленскай партызанскай брыгады.

У 1944—1979 гадах на адміністрацыйна-гаспадарчай рабоце.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Члены КПСС
Віка пасяўная

**Ві́ка пасяўная**, **Віка яравая**, **Гарошак пасяўны** (*Vicia sativa*) — кветкавая расліна, від роду  сямейства .

## Назва 
Гарошак пасяўны, віка, віка сеўная, выка, выка сеўная.

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовая травяністая расліна. Сцябло тонкае, галінастае, даўжынёй 40—110 см, палягае. Лісце чаргаванае, на чаранках, парнаперыстае, апушанае, з гладкім краем. Кветкі сядзячыя, з пяццю пялёсткамі, фіялетава-пурпуровыя, ружовыя. Плод — шматнасенны струк.

Святлолюбівая расліна, мезафіт і мезатроф.

## Падвіды 
* 

## Значэнне і выкарыстанне 
Культывуецца з XVIII стагоддзя. Кармавая расліна. Добра расце на някіслых гліністых і сугліністых або тарфяна-балотных глебах. У севазваротах размяшчаецца пасля збожжавых і прапашных культур. Абагачае глебу азотам. У сумесі з аўсом дае высакаякасны зялёны корм, сена, сілас. Расце як пустазелле на пустках, пашах і агародах, каля дарог, на лугах і аблогах, у парках і садах, па берагах рэк і ручаёў.

## Літаратура 
* *Рабцэвіч Г.* Віка // Беларуская ССР. Кароткая Энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ. 1979.
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* *Терехина Н. В.* *Vicia sativa* L. — Вика посевная // Агроэкологический атлас России и сопредельных стран: экономически значимые растения, их болезни, вредители и сорные растения 

Катэгорыя:Гарошак
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Кармавыя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Пустазелле
Пунт

thumb|right|На гэтым рэльефе паказаны ладан і міравыя дрэвы, атрыманыя экспедыцыяй Хатшэпсут
: *Пра сучасную дзяржаву гл. Пунтленд*

**Зямля Пунт** (егіп. *pwn.t*, таксама *t3-nṯr*, гэта значыць **«Зямля багоў»**) — вядомая старажытным егіпцянам тэрыторыя ва Усходняй Афрыцы.

Пунт, апроч Егіпта, вёў гандаль з Аравіяй і, мабыць, быў размешчаны на Афрыканскім Рогу. Тым не менш, спрэчкі наконт размяшчэння Пунта працягваюцца да нашага часу, з прычыны таго, што егіпецкія крыніцы з усёй дакладнасцю паведамляюць толькі той факт, што Пунт знаходзіўся на паўднёвым узбярэжжы Чырвонага мора. Лічыцца, што Пунт мог знаходзіцца на тэрыторыі сучасных Самалі ці Эрытрэі і часткі суданскага ўзбярэжжа, хоць прапаноўваюцца і тэорыі, якія звязваюць Пунт са згаданымі ў Бібліі Афірам і Саўскім царствам, размешчанымі на тэрыторыі Аравійскага паўвострава.

Некаторыя старажытнаегіпецкія крыніцы прама кажуць аб тым, што Пунт быў прарадзімай егіпцян і калыскай егіпецкіх багоў. Назва «Пунт» была ўключана ў склад назвы сепаратысцкага рэгіёна на паўночным усходзе Самалі, які абвясціў у 1998 аўтаномію па прыкладзе суседняга Самаліленда, — Пунтленд.

Пунт быў пунктам прызначэння шматлікіх егіпецкіх экспедыцый, якія рыхтаваліся для дастаўкі ў Егіпет чорнага дрэва, духмяных рэчываў, у тым ліку ладану (тышэпс, іхмет, хесаіт), чорнай фарбы для вачэй, слановай косці, ручных малпаў, золата, рабоў і шкур экзатычных жывёл, якія абменьваліся на тавары, што прывозіліся з Егіпта. Найважнейшым таварам, які дастаўляўся з Пунта, была міра, неабходная для правядзення рэлігійных цырымоній, а таксама міравыя дрэвы.

## Літаратура 
* Emmet Sweeney: Empire of Thebes, New York 2006, ISBN 978-0-87586-479-2

Катэгорыя:Старажытны Егіпет
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Афрыкі
Катэгорыя:Гісторыя Самалі
Катэгорыя:Гісторыя Эрытрэі
Рэлігійны культ

: *Іншыя тыпы культаў (нерэлігійныя) гл. на старонцы Культ.*

**Рэлігійны культ** ( — *шанаванне, пакланенне*, ад  — *апрацоўваю, шаную*) — рэлігійнае шанаванне якіх-небудзь прадметаў, рэальных ці фантастычных істот, якія надзяляюцца звышнатуральнымі ўласцівасцямі, у тым ліку божастваў; а таксама сукупнасць абрадаў, звязаных з такім шанаваннем.

Найбольш развіты ў язычніцтве, якое фактычна складаецца з разнастайных культаў: татэмічны культ, пахавальны культ, прамысловы культ, радавыя і сямейныя культы, шаманскі культ, культ племяннога бога і інш. Можна таксама вылучаць віды культаў паводле аб'ектаў: культ сонца, культ неба, культ вады, культ жывёл (заалатрыя), культ раслін, культ агню, культ продкаў, культ цара  Для кожнага язычніцкага бажаства існаваў свой культ, напрыклад, культ Ваала, культ Астары і інш.

Складовымі элементамі культу з'яўляюцца рэлігійна-магічныя дзеянні (абрады) і прадметы, якія адносяцца да іх (свяшчэнныя выявы, храмы, свяцілішчы і інш.). З гэтымі дзеяннямі і матэрыяльным прыладдзем культу непарыўна звязаны больш-менш расчлянёныя сістэмы рэлігійных вераванняў, пачуццяў, а таксама адпаведных сацыяльных роляў і адносін (жрэцтва, царкоўная арганізацыя). У вузейшым сэнсе пад культам разумеюць толькі тыя рэлігійныя адносіны, якія звязаны з верай у вышэйшыя, звышнатуральныя істоты і накіраваны на іх уміласціўленне; у такім разе ў паняцце культу не ўключаюцца магічныя (вядзьмаранне) абрады і абрады загавору духаў (экзарцызм).

У манатэістычных рэлігіях пад культам разумеецца рэлігійная абраднасць: служыцелі культу, каталіцкі культ, культавыя прадметы.

Рэлігійны культ варта адрозніваць ад такіх палітычных, эстэтычных, этычных і філасофскіх феноменаў, як «культ сілы», «культ поспеху», «культ чалавека», «культ розуму» і інш.

## Гл. таксама 
* Рэлігія
* Міфалогія
* Рэлігійная арганізацыя
Некалач

**Не́калач** — возера ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Ула, за 15 км на паўночны ўсход ад горада Лепель, каля вёскі Бор.

Плошча паверхні возера 0,55 км². Даўжыня 1,39 км, найбольшая шырыня 0,69 км. Даўжыня берагавой лініі 5 км. Найбольшая глыбіня 10,5 м. Аб’ём вады 3,08 млн. м³. Плошча вадазбору 2,35 км².
Катлавіна возера тэрмакарставага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй 5—8 м спадзістыя, у паўночна-заходняй і заходняй частках стромкія. Берагавая лінія звілістая і ўтварае шэраг заліваў і паўастравоў. Берагі нізкія, у асобных месцах зліваюцца са схіламі катлавіны. Мелкаводдзе шырынёй да 15—25 м, пясчанае, стромкае. Глыбакаводная частка ўскладнена ўпадзінамі і падняццямі, ілістая. Зарастае каля 1/3 плошчы возера да глыбіні 4 м. Злучана ручаём з возерам Воласна.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Некалач 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Лепельскага раёна
Эдуарда Дуальдэ

**Эдуарда Альберта Дуальдэ Мальданада** (; нар. , Ломас-дэ-Самора, правінцыя Буэнас-Айрэс) — прэзідэнт Аргенціны ў 2002—2003 гадах. Праўленне Дуальдэ азнаменавала выхад Аргенціны з эканамічнага крызісу. Па прафесіі адвакат. Пераніст. З 1973 кіраўнік прыгарада сталіцы. У 1987—1989 гг. дэпутат і віцэ-спікер. У 1989—1991 гг. — Віцэ-прэзідэнт Аргенціны пры Карласе Менемэ. З 1991 па 1999 губернатар Буэнас-Айрэса. У 1999 годзе заняў другое месца на выбарах прэзідэнта. У студзені 2002 года быў абраны парламентам часовым прэзідэнтам пасля адстаўкі Фернанда дэ ла Руа, Адольфа Радрыгеса Саа і двух в. а. прэзідэнта.

Катэгорыя:Віцэ-прэзідэнты Аргенціны
Катэгорыя:Прэзідэнты Аргенціны
Катэгорыя:Члены Хустысіялісцкай партыі
Катэгорыя:Юрысты Аргенціны
Антыглабалізм

[thumb|right|260px|[Пратэст антыглабалістаў у Эдынбургу перад самітам Вялікай васьмёркі]]
**Антыглабалізм** — грамадскі і палітычны рух, накіраваны супраць пэўных аспектаў працэсу глабалізацыі ў яе сучаснай форме, у прыватнасці супраць дамінавання глабальных транснацыянальных карпарацый і гандлёва-ўрадавых арганізацый, такіх як Сусветная гандлёвая арганізацыя (СГА). Антыглабалізм часта блытаюць з *альтэрглабалізмам*, гэта значыць альтэрнатывай неаліберальнай глабалізацыі. Нягледзячы на карэнныя адрозненні ў стратэгічных мэтах (антыглабалісты стаяць на ізаляцыянісцкіх і кансерватыўных пазіцыях, альтэрглабалісты — на класічнай левай платформе, якая ставіць мэтай сціранне нацыянальных межаў), у штодзённай палітычнай практыцы антыглабалісты і альтэрглабалісты звычайна дзейнічаюць разам. Некаторыя даследчыкі разглядаюць альтэрглабалізм як частку антыглабалісцкага руху.

## Гл. таксама 
* Аўтаркія
* Ізаляцыянізм
* Food not bombs
* Палярнасць у міжнародных адносінах
* Новыя левыя
* Інтэрнэт актывізм

*
Катэгорыя:Радыкальныя арганізацыі
Астар (міфалогія)

**Астар** — адно з найбольш загадкавых божастваў старажытнасеміцкіх міфалогій.

У заходнесеміцкай міфалогіі **Астар** шанаваўся нароўні з *Астартай* (мяркуюць, як яе муж). У еменскай міфалогіі быў вярхоўным бажаством (шанаваўся ва ўсіх дзяржавах Старажытнага Емена).

Мяркуюць, што Астар быў грозным і моцным бажаством вайны і адначасова абараняў «ад усякага разбурэння», а таксама і бажаством урадлівасці. Ён быў захавальнікам дамоў, грабніц і іншага. А таксама лічыўся заступнікам царскай улады ў сабейскай дзяржаве (у *Сабе* яго жонкай і/ці яго іпастассю лічылася Хаўбас, у *Хадрамаўце* — Астарам, але былі і іншыя іпастасі). Найбольш вядомая іпастась — *Астар Шаркан* («Усходні» ці «Узыходзячы»). Шматлікія службовыя асобы ў Сабейскай дзяржаве былі жрацамі Астара, існавалі шматлікія храмы.

Свяшчэннымі жывёламі гэтага бажаства лічаць *быка* і *антылопу*. Сімвалы Астара: дзіда, дзверы (ці рука і дзверы), дыск (над сярпом месяца).

З сярэдзіны I тысячагоддзя да н.э. *Астар* паступова пачынае выцясняцца з пазіцыі вярхоўнага бажаства мясцовымі багамі.

## Гл. таксама 
* Сабейскае царства
* Дух месца

## Літаратура 
* *Мифологический словарь* / Гл.ред. Е.М. Мелетинский — М.: «Сов. энциклопедия», 1991 — с. 66 и др.

Катэгорыя:Саба
Катэгорыя:Міфалогія Блізкага Усходу
Катэгорыя:Патрыярхат
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Катэгорыя:Багі вайны
Катэгорыя:Гісторыя Емена
Хет Лоа

**Хет Лоа** ( ) — летні палац нідэрландскай каралеўскай фаміліі ў Апелдорне. Пабудаваны штатгальтарам Вільгельмам III у 1680-я гады. Знешні выгляд і ўбранне палаца наўмысна сціплыя. Вакол разбіты рэгулярны парк.

Першапачаткова тут стаяў паляўнічы домік герцагаў Гелдэрнскіх. У лістападзе 1684 года прынц Вільгельм Аранскі купіў маёнтак Хет Лоа з намерам пабудаваць тут раскошную паляўнічую рэзідэнцыю. 5 красавіка 1685 года быў складзены першы кантракт, і да верасня таго ж года быў выкананы каменны мур сярэдняй секцыі. У 1686 годзе былі дададзены крылы палаца, звязаныя з асноўным корпусам дзвюма каланадамі, разбіты сады вакол сцен палаца.

У кіраванне Вільгельма аж да яго смерці ў 1702 годзе інтэр'ер і мастацкае афармленне палаца знадворку падвяргаліся паўторным зменам і падфарбоўкам. У 1689 годзе Вільгельм стаў каралём Англіі, і гэта пацягнула пашырэнне палаца Хет Лоа. Паміж 1691 і 1694 гадамі каланады былі заменены чатырма павільёнамі, у якіх размясціліся новыя каралеўскія апартаменты, новая сталовая, доўгая галерэя і капліца. Пасля смерці караля палац у спадчыну атрымаў Вілемам IV (1711—1751), які, як і яго сын, Вілем V (1748—1806), выкарыстоўвалі палац як сваю летнюю рэзідэнцыю.

У 1960 годзе каралева Вільгельміна абвясціла, што пасля яе смерці палац павінен перайсці ва ўласнасць дзяржавы, што і было выканана ў 1962 годзе, пасля таго як каралева памерла ў палацы Хет Лоа. Цяпер, пасля поўнага аднаўлення, у палацы размяшчаюцца нацыянальны музей і бібліятэка, прысвечаныя Аранскаму дому. Тут таксама знаходзіцца музей канцылярыі загадаў каралеўства Нідэрланды (*Museum van de Kanselarij der Nederlandse Orden*).

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Палацы Нідэрландаў
Астара

**Астара**:

* **Астара** — горад у Азербайджане.
* **Астара** — горад на паўночным захадзе Ірана.
* **Астара** — рака ў Астарынскім раёне Азербайджана.
Аўдыя

thumb|alt=Analog to Digital to Analog conversion|Аўдыятэхналогіі
**А́ўдыя** () — агульны тэрмін, які тычыцца гукавых тэхналогій. Часцей за ўсё пад тэрмінам аўдыя разумеюць гук, запісаны на гукавым носьбіце; радзей маецца на ўвазе запіс і прайграванне гуку і адпаведная апаратура.

Адрозніваюць аналагавае і лічбавае аўдыя (або аналагавы і лічбавы гук).

## Гл. таксама 
* Відэа

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гуказапіс
Жыццё ёсць сон

**«Жыццё ёсць сон»** () — п’еса іспанскага драматурга Педра Кальдэрона дэ ла Барка, упершыню прадстаўленая ў 1635 годзе. Лічыцца найбольш вядомай і значнай п’есай Кальдэрона. У цэнтры твора — канфлікт паміж лёсам і рокам, чалавекам і прыродай, уладай і асобай.

, 1880 год.]]

Дзеянне п’есы адбываецца ў Польшчы, а один из её персонажей (Астольфа) носіць тытул «князя Маскоўскага» (*duque de Moscovi*a, літаральна «герцаг Маскоўскі»), аднак гістарычная абстаноўка, як было прынята ў тагачаснай літаратуры, суцэль умоўная, і хоць які мясцовы каларыт адсутнічае. Тым не менш акадэмік М.І. Балашоў мяркуе, што ў п’есе Кальдэрона адлюстравалася водгулле падзей Смутнага часу, вядомых у Іспаніі паводле сачыненняў Антоніа Пасэвіна. Пры стварэнні п’есы Кальдэрон выкарыстоўваў значную колькасць літаратурных, гістарычных ды легендарных крыніц. Сярод іх значнае месца займае «Гісторыя пра Варлаама і Іасафа» — незвычайна папулярная ў Еўропе і на Блізкім Усходзе хрысціянізаваная версія жыццярысу Буды (да Кальдэрона да гэтага сюжэту звярнуўся Лопэ дэ Вега, які напісаў драму «Варлаам і Іасаф»  (*Barlaam y Josafat*)).

## Дзейныя асобы 
* Басіліа, кароль польскі
* Сехісмунда, прынц
* Астольфа, герцаг Масковіі
* Клатальда, стары
* Кларнэт, слуга Расаўры
* Эстрэлля, інфанта
* Расаўра, дама, дачка Клатальда
* Жаўнеры
* Варта
* Музыкі
* Світа
* Слугі
* Дамы

## Літаратура 
* *Балашов Н. И.* Испанская классическая драма в сравнительно-литературном и текстологическом аспектах. М., 1975.

## Спасылкі 
* «Жизнь есть сон» на сайце Lib.ru (пераклады Дз.К. Пятрова, К.Дз. Бальмонта ды І.Ю. Тынянавай)
* «Жизнь есть сон» у кароткім пераказе

Катэгорыя:Контррэфармацыя
Катэгорыя:Літаратура Іспаніі
Віцэ-каралеўства Рыа-дэ-ла-Плата

**Віцэ-каралеўства Рыа-дэ-ла-Плата** () — іспанскае віцэ-каралеўства ў Паўднёвай Амерыцы, уключала тэрыторыі сучасных Аргенціны, Уругвая, Парагвая і Балівіі. Сталіца — Буэнас-Айрэс.

Заснавана ў 1776 годзе праз аддзяленне ад віцэ-каралеўства Перу. Існавала да мая 1810 года, калі, пасля шэрагу палітычных і грамадскіх падзей у Буэнас-Айрэсе, віцэ-кароль быў адхілены ад улады. У аргенцінскай гістарыяграфіі падзеі называюць Майская рэвалюцыя.

## Гл. таксама 
* Брытанскія ўварванні ў віцэ-каралеўства Рыа-дэ-Ла-Плата
* Езуіцкія рэдукцыі
* Спіс калоній

Катэгорыя:Былыя калоніі Іспаніі
Катэгорыя:Гісторыя Аргенціны
Катэгорыя:Гісторыя Балівіі
Катэгорыя:Гісторыя Парагвая
Катэгорыя:Гісторыя Уругвая
Мурагі (возера)

**Мурагі́** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Ушача (цячэ праз возера), за 24 км у напрамку на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка Ушачы, каля вёскі Заазер'е.

Плошча паверхні возера 0,59 км². Даўжыня 2,6 км, найбольшая шырыня 0,47 км, даўжыня берагавой лініі 5,8 км. Найбольшая глыбіня 19,4 м. Плошча вадазбору 102 км².
Катлавіна возера моцна выцягнутая. Схілы катлавіны вышынёй да 36 м, прарэзаныя ярамі. Берагі нізкія, пясчаныя. Дно возера каля берагоў пясчанае, глыбей выслана ілам.
Возера праточнае. Упадаюць ручаі. Працякае рака Ушача і злучае Мурагі з возерам Тартак.

У возеры водзяцца шчупак, акунь, лешч, плотка, лінь, краснапёрка і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Ушацкага раёна
Інцыдэнт з «Шэклтанам»

**Інцыдэнт з «Шэклтанам»** — падзеі, звязаныя з абстрэлам аргенцінскім эсмінцам «Альмірантэ Сторні» брытанскага даследчага судна «Шэклтан» (*Shackleton*) у лютым 1976 года.

## Гісторыя 
4 лютага 1976 года судна «Шэклтан», якое знаходзілася за 6 міляў ад Фалклендскіх астравоў, было некалькі разоў абстраляна эсмінцам, які матываваў абстрэл тым, што англічане знаходзіліся ў тэрытарыяльных водах Рэспублікі Аргенціна. Гэта адбылося ў перыяд абвастрэння англа-аргенцінскіх перамоў па прыналежнасці Фалклендаў. Урад Аргенціны такім чынам праводзіў палітыку «шпількавых уколаў».

Адміністрацыя Вялікабрытаніі ўспрыняла гэта як выклік. Праз некаторы час быў прыняты план на правядзенне дэманстрацыі сілы (Аперацыя «Джорнімэн»).

## Гл. таксама 
* Праблема прыналежнасці Фалклендскіх (Мальвінскіх) астравоў
* Фалклендская вайна
* Аперацыя «Суверэнітэт»

Катэгорыя:1976 год у Аргенціне
Катэгорыя:Фалклендская вайна
Катэгорыя:Канфлікты 1976 года
Катэгорыя:Ваенная гісторыя Аргенціны
Катэгорыя:Праблема прыналежнасці Фалклендскіх астравоў
Метрапалітэн Кордавы

**Метрапалітэн Кордавы** () — праект метрапалітэна ў Кордаве. У выпадку пабудовы стане другім метрапалітэнам Аргенціны (пасля Буэнас-Айрэса).

## Гісторыя 
Першы раз пра будучае будаўніцтва было абвешчана 10 снежня 2007 года.. Будаўніцтвам будуць займацца аргенцінскія і кітайскія кампаніі.

У лістападзе 2010 года быў прадстаўлены новы план, з 29 станцыямі на лініі даўжынёй 18,5 км. Аднак будаўніцтва так і не было распачата.

13 студзеня 2012 года грамадскасці прадстаўлены чарговы план сеткі метрапалітэна, з 3 лініямі даўжынёй 23 км і 26 станцыямі. Будаўніцтва разлічана на 15 гадоў, але пра дату яго пачатку нічога невядома.

К
Кордава
Катэгорыя:Кордава (Аргенціна)
Арэхавае возера (Мядзельскі раён)

**Арэ́хавае возера** — возера ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці ў басейне ракі Сэрвач, за 27 км у напрамку на ўсход ад горада Мядзел, за 2,5 км на поўнач ад вёскі Грыбкі.

Плошча паверхні возера 0,22 км². Даўжыня 0,7 км, найбольшая шырыня 0,4 км. Найбольшая глыбіня 23 м. Плошча вадазбору 21,5 км². Берагі возера забалочаныя, дно ілістае, у заходняй частцы пясчанае. Злучана меліярацыйным каналам з ракой Патачанка (прыток Сэрвачы).

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Арэхавае 

Катэгорыя:Азёры Мядзельскага раёна
Катэгорыя:Басейн Сэрвачы (прыток Віліі)
Эвіта

**Эвіта:**
* **Эві́та** — ласкава-памяншальнае ад Эва. Эва Перон — першая лэдзі Аргенціны ў перыяд з 1946 года і да сваёй смерці ў 1952 годзе.
* «Эвіта» — мюзікл 1978 года, напісаны Эндру Лойдам-Уэберам і Цімам Райсам, які апавядае пра жыццё Эвы Перон.
* «Эвіта» — фільм Алана Паркера (1996) з Мадонай і Антоніа Бандэрасам у галоўных ролях, зняты па аднайменным мюзіклу Эндру Лойда-Уэбера і Ціма Райса.
* «Эвіта: Не плач па мне Аргенціна» — фільм Дж. Карласа Десанцо (1996) з Эстэр Горыс і Віктарам Лапласа ў галоўных ролях. Біяграфічная меладрама пра жыццё Эвы Перон.
Сабор Святых Пятра і Паўла (Печ)

**Сабор Святых Пятра і Паўла** — рымска-каталіцкі сабор у горадзе Печ, Венгрыя, малая базіліка, кафедра Печскага біскупа. Чатыры вежы сабора, якія вызначаюць яго арыгінальнае знешняе аблічча, з’яўляюцца архітэктурнай дамінантай старога горада і служаць візітнай карткай Печа.

Першая раннехрысціянская капліца ў Сапіяне, рымская правінцыя Панонія, была закладзена яшчэ ў IV стагоддзі нашай эры. Храм неаднаразова перабудоўваўся. Ніжняя царква і дзве заходнія вежы ўзыходзяць да часу Святога Іштвана, па загадзе якога была заснавана Печская дыяцэзія. Сучасная базіліка пачала адбудоўвацца пасля вялікага пажару 1064 года, з удзелам італьянскіх архітэктараў. У Сярэднявеччы царква пашыралася і дабудоўвалася, таму ў яе абліччы можна бачыць рысы самых розных архітэктурных стыляў — раманскага, готыкі, класіцызму. У XVI—XVII стст., калі Венгрыя знаходзілася пад уладай турак, сабор выкарыстоўваўся як мячэць.

На пачатку XIX стагоддзя сабор ізноў перабудоўваецца пад кіраўніцтвам архітэктара Міхая Полака ў духу класіцызму. У 1882—1891 гадах у гонар тысячагоддзя заваявання радзімы на Дунаі сабор упрыгожыўся класічным галоўным фасадам з завостранымі арачнымі формамі. Сур’ёзна рэканструяваны інтэр’ер сабора — у ім з’явіліся фрэскі і пазалочаныя скульптуры. Рэалізацыя амбіцыйнага праекта венскага архітэктара Фрыдрыха фон Шміта фінансавалася, у прыватнасці, за кошт даходаў Печскай дыяцэзіі ад здабычы каменнага вугалю ў гарах Мечэк. Ужо ў сярэдзіне XX стагоддзя на паўднёвым франтоне сабора былі ўсталяваны скульптуры дванаццаці апосталаў працы Антала Карая.

Даўжыня сабора складае 70 метраў, шырыня — 20 метраў. Вышыня нефа — 22 метры, вежаў сабора — 60 метраў, звон заходняй вежы — адзін з самых вялікіх у Венгрыі. З кафедры сабора прапаведаваў Янус Паноніус, арган сабора памятае пальцы Ферэнца Ліста. У 1990 годзе сабор наведаў Папа Ян Павел II.

## Фотагалерэя 

Выява:Székesegyház (1796. számú műemlék) 12.jpg|Агульны выгляд сабора
Выява:Székesegyház (1796. számú műemlék) 20.jpg|Фасад сабора
Выява:Székesegyház (1796. számú műemlék) 10.jpg|Вежы сабора
Выява:Pecs - Interior of Cathedral- Hungary.jpg|Інтэр’ер сабора
Выява:Crypt. Pécs Cathedral4.jpg|Ніжняя царква

## Спасылкі 
* Печ. Сабор 
* Кафедральны сабор Печа

Печ
Катэгорыя:Каталіцкія храмы Венгрыі
Катэгорыя:Збудаванні Венгрыі ў раманскім стылі
Царква Святой Ганны (Будапешт)

**Царква Святой Ганны** () — каталіцкая царква ў Будапешце, на правым беразе Дуная. Размешчана на плошчы Бацьяні пад замкавым узгоркам. Помнік архітэктуры сярэдзіны XVIII стагоддзя ў стылі італьянскага барока. Выконвае ролю парафіяльнага храма для каталікоў раёна Візівараш.

## Гісторыя 
Будаўніцтва новай царквы на месцы больш старой царквы ордэна езуітаў пачалося ў 1740 годзе па праекце венгерскага архітэктара Крыстафа Хамана. Сканчаў будаўніцтва іншы венгерскі майстар Мацьяш Непаўэр, магчыма, што ва ўзвядзенні царквы бралі ўдзел і італьянскія майстры. Галоўным чынам, царква была пабудавана да 1752 годзе, але ў 1763 годзе храм быў пашкоджаны землетрасеннем, а ў 1773 годзе быў распушчаны ордэн езуітаў, які курыраваў будоўлю, што зацягнула аднаўленчыя і апрацоўчыя работы да 1805 года. У 1805 годзе царква нарэшце была асвечана.

Царква не раз цярпела ад пажараў і паводак. Да сярэдзіны XX стагоддзя яна прыйшла ў даволі жаласны стан і нават разглядаўся праект яе зносу пры пракладцы другой лініі метрапалітэна. Аднак было прынята рашэнне захаваць царкву і адрэстаўраваць яе. Рэстаўрацыя была паспяхова праведзена ў 1970—1984 гадах.

## Архітэктура 
thumb|left|Інтэр'ер
Царква лічыцца адной з лепшых барочных цэркваў Венгрыі. На фасадзе ўсталяваны статуі Веры, Надзеі і Любові, Святой Ганны і Дзевы Марыі, Ісуса сярод анёлаў, а таксама герб Буды. Высокія вежы па баках галоўнага фасада дамінуюць над раёнам і добра бачны як з замкавага ўзгорка, так і з Дуная.

У інтэр'еры заслугоўваюць увагі фрэскі купала (1771, Г. Вогль). Фрэскі нефа маюць пазнейшае паходжанне (1938 год, П. Молнар). Галоўны алтар быў створаны ў 1773 годзе майстрам К. Беба і ўпрыгожаны скульптурнай групай Увядзенне ў храм. У царкве ўсталяваны старадаўні арган, перанесены ў царкву Святой Ганны з царквы кармелітаў.

## Спасылкі 
* Сайт царквы  
* Magyar Katolikus Lexikon 

Катэгорыя:Каталіцкія храмы Венгрыі
Катэгорыя:Храмы Будапешта
Катэгорыя:Храмы Святой Ганны
Катэгорыя:З’явіліся ў 1805 годзе
Катэгорыя:1752 год у Еўропе
Катэгорыя:1805 год у Будапешце
Катэгорыя:Збудаванні Венгрыі ў стылі барока
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Будапешце
Дыяцэзія Печа

**Дыяцэзія Печа** (, ) — каталіцкая дыяцэзія лацінскага абраду ў Венгрыі з цэнтрам у горадзе Печ. Уваходзіць у склад мітраполіі Калача-Кечкемет.

Дыяцэзія заснавана напачатку XI стагоддзя ў перыяд хрысціянізацыі Венгрыі. Лацінская назва дыяцэзіі , літаральна «дыяцэзія Пяці Цэркваў» узыходзіць да старадаўняй назвы Печа — «Пяць цэркваў».

Паводле даных на 2004 год у дыяцэзіі налічвалася 401 000 каталікоў (64,6 % насельніцтва), 132 святара і 206 прыходаў. Кафедральным саборам дыяцэзіі з'яўляецца сабор Святых Апосталаў Пятра і Паўла ў Печы, які мае статус малой базілікі. З 2011 года дыяцэзію ўзначальвае біскуп Дзьёрдзь Удвардзі ().

## Ардынарыі 
* Ёжэф Кірай (József Király) 1808 −1825
* Ігнац Сепешы дэ Недзьеш (Ignác Szepesy de Négyes) 1828—1838
* Янаш Шчытоўскі (János Scitovszky) 1839—1849
* Дзьёрдзь Гірк (György Girk) 1853—1868
* Жыгманд Ковач (Zsigmond Kovács) 1869—1877
* Нандар Дуланскі (Nándor Dulánszky) 1877—1896
* Самуэль Хецьеі дэ Эадэм (Sámuel Hetyey de Eadem) 1897—1903
* Дзьюла Зіці (Gyula Zichy) 1905—1925
* Ферэнц Віраг (Ferenc Virág) 1926—1958
* Ферэнц Рогач (Ferenc Rogacs) 1958—1961
* Ёжэф Чэрхаці (József Cserháti) 1969—1989
* Міхай Маер (Mihály Mayer) 1989—2011
* Дзьёрдзь Удвардзі (György Udvardy) 2011 -

## Гл. таксама 
* Каталіцтва ў Венгрыі

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт дыяцэзіі 
* Статыстыка на gcatholic.com
* Статыстыка дыяцэзіі на catholic-hierarchy.org

Печа
Асвята

**Асвя́та** — возера ў Шаркаўшчынскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дзісна, за 15 км на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка Шаркаўшчына, за 5,2 км у напрамку на паўночны ўсход ад вёскі Алашкі Вялікія, на балоце Мох.

Плошча паверхні возера 0,52 км². Даўжыня 1,5 км, найбольшая шырыня 0,45 км, даўжыня берагавой лініі 3,71 км. Найбольшая глыбіня 6,2 м, сярэдняя 0,9 м. Аб’ём вады 0,99 млн м³.
Возера знаходзіцца ў балоцістай мясцовасці. Катлавіна выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Берагі нізкія, тарфяністыя з балотнай расліннасцю. Возера дыстрофнае. Зарастае. У паўднёвай частцы з возера выцякае ручай у раку Дзісна.

## Літаратура 
* 
* 
*  — С. 141.
* 
* Ліст карты N-35-19. Выданне 1984 г. Стан мясцовасці на 1982 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Шаркаўшчынскага раёна
Сакрат Платонаў

**Сакрат Платонаў** (1949—1986) — выдуманая асоба, калектыўны псеўданім трох аўтараў, а менавіта В. Аксёнава, В. Крываротава, . Пад яго імем была напісана марксісцкая кніга **«Пасля камунізму. Кніга, не прызначаная дзеля друку»**.

Катэгорыя:Марксісты
Дабрыня

**Дабрыня** (да 946—1007) — дзядзя, радца і военачальнік ноўгарадскага, а потым кіеўскага князя Уладзіміра Святаславіча. Брат Малушы. Прататып быліннага персанажа Дабрыні Мікіціча.

Калі ў 970 годзе вялікі князь Святаслаў падзяліў Русь паміж двума старэйшымі сынамі, ноўгарадскія паслы, нібыта, па падказцы Дабрыні, прасілі да сябе князем Уладзіміра, які урэшце і паехаў княжыць у Ноўгарад з дзядзем.

У 977 годзе вярнуўшыся са Скандынавіі ў Ноўгарада і пачаўшы змаганне з братам, кіеўскім князем Яраполкам, па радзе Дабрыні Уладзімір сватаўся Рагнеды, дачкі полацкага ўладара Рагвалода, але тая ўжо аказалася сасватанай за Яраполка. Быццам, адказ Рагнеды: «Не хачу разуць рабыніча» — абразіў Дабрыню, як такім чынам брата рабыні, і пасля перамогі над Рагвалодам, Дабрыня, паводле летапісу, загадаў пляменніку згвалціць Рагнеду — «быць з ёю перад бацькам яе і маці».

Стаўшы адзіным князем на Русі, Уладзімір паставіў дзядзьку пасаднікам у Ноўгарадзе, Дабрыня па прыкладзе пляменніка, стварыў на беразе Волхава паганскае капішча з балванам Пяруна, а праз чатыры гады пасля хрышчэння наўгародцаў сам жа скінуў балвана ў раку.

З Ноўгарада ў 985 годзе Дабрыня разам з Уладзімірам хадзіў вайной на Волжскую Булгарыю. Мір з булгарамі быццам быў заключаны па радзе Дабрыні, які быццам казаў, што багаты народ, які носіць боты, не будзе плаціць даніну, для даніны трэба знайсці народ у лапцях.

Удзел Дабрыні ў хрышчэнні наўгародцаў у 989 годзе, звычайна, лічаць пэўным, але звесткі летапісаў пра гэта блытаныя. Падрабязнасці падзей, перададзеныя Тацішчавым паводле аднаму яму вядомага Іакімаўскага летапісу, як думаюць, грунтуюцца на ноўгарадскай прымаўцы «Пуцята хрысціў мячом, а Дабрыня агнём».

Праз некаторы час ноўгарадскім пасаднікам стаў сын Дабрыні — Канстанцін Дабрыніч.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Постаці праваслаўя
Катэгорыя:Пасаднікі наўгародскія
Катэгорыя:Гісторыя Вялікага Ноўгарада
Катэгорыя:Военачальнікі Старажытнай Русі
Катэгорыя:Прататыпы літаратурных персанажаў
Канстанцін Дабрыніч

**Канстанцін Дабрыніч** (? — ) — наўгародскі пасаднік, сын і пераемнік Дабрыні, пастаўлены пасаднікам у 1017 годзе.

У 1018 годзе князь Яраслаў Уладзіміравіч, пацярпеў на поўдні паразу ад Баляслава Храбрага і Святаполка, уцёк да Ноўгарада і хацеў уцякаць далей «за мора». Але Канстанцін Дабрыніч і наўгародцы, пасеклі яго караблі і сказалі князю, што хочуць ваяваць за яго з Баляславам і Святаполкам. Яны сабралі грошы, нанялі варагаў і самі ўзброіліся. Нягледзячы на гэту паслугу, Яраслаў у 1019 годзе ўгневаўся на Канстанціна і зняволіў яго, паводле пазнейшых летапісных вестак, на 3 гады ў Растове. Затым Дабрыніч быў пераведзены ў Мурам і там, на Ацэ, быў забіты ў 1022 годзе. Яго сынам, імаверна, быў Астрамір.

## Літаратура 
* Янин В. Л. Новгородские посадники. -- М.: Издательство МГУ, 1962
* Фроянов И. Я. Мятежный Новгород. Очерки истории государственности, социальной и политической борьбы конца IX — начала XIII века. СПб.: Издательство С.-Петербургского университета, 1992.

Катэгорыя:Зняволеныя
Катэгорыя:Памерлі ва Уладзімірскай вобласці
Катэгорыя:Пасаднікі наўгародскія
Катэгорыя:Любячаніны
Астрамір

**Астрамі́р** (у хрысціянстве Іосіф; ? — ) — наўгародскі пасаднік у 1054—1057.

Вядомы з першай датаванай усходнеславянскай кнігі — «Астраміравага Евангелля». Паведамляецца, што быў бацькам Вышаты і дзедам Яна Вышаціча. Паводле «Астраміравага Евангелля» быў жанаты з Феафанай, паводле , дачкой візантыйскай царэўны Ганны і Уладзіміра Святаславіча. Лічыцца сынам Канстанціна Дабрыніча. Паводле летапісаў, памёр у 1056 падчас паходу на чудзь. Але ж «Астрамірава Евангелле» сцвярджае, што ў 1057 ён быў яшчэ жывы.

## Літаратура 
* Рыбаков Б. А. «Древняя Русь. Сказания. Былины. Летописи», Москва 1963.

Катэгорыя:Пасаднікі наўгародскія
Катэгорыя:Постаці XI стагоддзя
Катэгорыя:Любячаніны