open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сыч касматаногі

**Сыч касматаногі** (*Aegolius funereus*) — невялікая сава з буйной шырокай галавой, з адметным тваравым дыскам і маленькімі пёркавымі вушкамі. 

## Апісанне 
Памер птушкі ў сярэднім не перавышае памеры голуба. Агульная даўжыня 21-27 см, даўжыня крыла 16-19 см, маса — 120—190 г. Самкі буйнейшыя за самцоў. Крылы доўгія і шырокія. Хвост кароткі. Лапы з густым пер'ем да кіпцюроў (ад гэтага назва). Афарбоўка бурая з белымі плямамі. Апошнія добра прыкметныя на галаве, шыі, плячах. Ніз светла-шэры, з нярэзкімі светла-бурымі стракацінкамі. Вочы і дзюба жоўтыя, кіпцюры чорныя. Маладыя птушкі адрозніваюцца ад дарослых каштанава-бурым апярэннем.

## Пашырэнне 
Арэал: Галарктыка (акрамя поўначы і поўдня). Насяляе вялікія высакастволыя яловыя або сасновыя з прымессю елаклясы, а таксама змяшаныя з сасной, бярозай і таполямі, у тайзе або ў гарах. На Беларусі нешматлікі на гнездаванні від.

Аселы і качуючы від. Кожныя 3-4 гады адбываецца выразны ўзрост колькасці, звязаны з павелічэннем колькасці грызуноў, і ў такія гады качоўкі могуць быць даволі далёкімі, як i пералёты (напр., у Фінляндыі нават да 600 км на поўдзень).

Месца зімовак у межах гнездавога арэала і на поўдзень і захад ад яго (напр., ва ўсёй Цэнтральнай, Заходняй і Паўднёвай Еўропе). 

## Асаблівасці біялогіі 
Гняздо ў дупле (больш часта пасля *D. martius*, выпадкова пасля *D. major*), часам у натуральных дуплах або ў гнездавых скрынках. Без высцілкі.

Яйкі звычайна 4-7 (часам 3, у добрыя на корм гады да 10), авальныя з аднолькавымі тупымі канцамі або амаль акруглыя (вельмі рэдка авальныя з завостранымі канцамі), белыя з моцным бляскам, часам з маленькімі кавалкамі вапны.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.
* Лесная энциклопедия: В 2-х т. Т. 2. Гл. ред. Воробьев Г. И.; Ред. кол.: Анучин Н. А., Атрохин В. Г., Виноградов В. Н. и др. — Издательство «Советская энциклопедия», 1986. — 631 с.
* *Пукинский Ю. Б.* Жизнь сов. Серия: Жизнь наших птиц и зверей. Вып. 1. — Л.: Изд-во Ленингр. ун-та, 1977. — 240 с.

Катэгорыя:Савіныя
Катэгорыя:Птушкі Еўразіі
Катэгорыя:Птушкі Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004

**Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004** (14-ы чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па футболе ў Першай лізе) — другі па парадку дывізіён (пасля Вышэйшай лігі) па футболе сярод беларускіх каманд 2004-га года.

У турніры прымала ўдзел 16 каманд, якія разыгрывалі 2 пуцёўкі ў Вышэйшую лігу. 
Першае месца і вяртанне ў вышэйшы свет упэўнена забяспечыў клуб «Лакаматыў» з Мінска. Клуб «Ведрыч-97» з Рэчыцы, які заняў другое месца і таксама павысіўся да Вышэйшай лігі, адмовіўся ад удзелу ў элітным дывізіёне і застаўся на наступны год у Першай лізе.

## Змены ў параўнанні з папярэднім сезонам 
### Клубы, якія выйшлі ў Першую лігу з Другой лігі 
* ФК «Баранавічы»
* ФК «Верас» (Нясвіж)

### Клубы, якія выбылі з Вышэйшай лігі ў Першую лігу 
* ФК «Лакаматыў» (Мінск)
* ФК «Маладзечна-2000»

### Клубы, якія выйшлі ў Вышэйшую лігу з Першай лігі 
* ФК «Лакаматыў» (Віцебск)
* ФК МТЗ-РІПА (Мінск)

### Клубы, якія страцілі месца ў Першай лізе па выніках сезона 2003 
* ФК «Нёман» (Масты)
* ФК «Пінск-900»

### Змена назвы клуба 
* ФК «Маладзечна-2000» быў перайменаваны ў ФК «Маладзечна»

## Клубы-ўдзельнікі 

### Прадстаўніцтва па рэгіёнах 
У турніры прымалі ўдзел клубы з усіх абласцей краіны, акрамя Віцебскай.

## Турнірная табліца 
Заўвагі. **1**. Пры роўнай колькасці ачкоў «Верас» змешчаны ў турнірнай табліцы вышэй за «Баранавічы», а «Ліда» вышэй за «Хімік» дзякуючы большай колькасці перамог. 
**2**. Пры роўнай колькасці ачкоў і перамог «Граніт» змешчаны ў турнірнай табліцы вышэй за ЗЛіН дзякуючы перавазе ў вочных паядынках. 

## Бамбардзіры 
Крыніца: football.by 

2004
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2004 годзе
Катэгорыя:2004 год у футболе
Барадатая кугакаўка

**Барадатая кугакаўка**, **барадатая (лапландская) няясыць** (*Strix nebulosa*) — буйная птушка сямейства .

## Знешні выгляд 
Даўжыня цела 62—70 см, размах крылаў 130—158 см. Маса самца 700—1150 г, самкі 875—1450 г.

Вялікагаловая сава, афарбоўка попельна-шэрая без рудых адценняў. Вочы жоўтыя з цёмнымі канцэнтрычнымі палосамі. Чорная пляма пад дзюбай, падобная да барады, за што гэты від атрымаў сваю назву. Ніжні бок крыла паласаты. Надхвосце рыжае. Лапы густа апераны да кіпцюроў, светла- або цёмна-шэрыя, з цёмнымі крапінамі. Радужына ярка-жоўтая, дзюба жоўтая, кіпцюры буравата-шэрыя.

## Пашырэнне 
Арэал ахоплівае паўночны ўсход Еўропы, акрамя крайняй поўначы (лакальна Беларусь, Украіна, Польшча). Праз сібірскую тайгу распаўсюджваецца да Далёкага Усходу Расіі, паўночнага ўсходу Кітая і Сахаліна. У Паўночнай Амерыцы — ад Аляскі да Каліфорніі і Вялікіх азёр.

Селіцца ў глыбі спелых, вялікіх па плошчы дрэвастояў (асабліва ў рачных далінах, паблізу тарфянікаў, мохавых балот, вялікіх палян).

Еўраазіяцкія папуляцыі аселыя або качуючыя (у некаторыя гады адбываюцца моцныя павелічэнні колькасці, тады качуюць крыху далей на поўдзень ад гнездавога арэала), амерыканскія — аселыя або часткова пералётныя.

## Асаблівасці біялогіі 
Палюе пераважна на дробных грызуноў, часам на вавёрак і дробных птушак. Палюе ў прыцемку, зрэдку днём, аблятаючы адкрытыя ўчасткі балот, рачныя поймы і лясныя высечкі. Зрэдку падпільноўвае здабычу, седзячы на купіне або дрэве.

Займае гнёзды пасля іншых вялікіх птушак, асабліва драпежных (шулякоў і мышаловаў), часцей за ўсё ў цэнтр частцы кроны каля ствала пад навісам галін, часам уверсе паламанага дрэва або на зямлі. Перабудоўвае іх і высцілае дробнымі галінкамі (пераважна хваёвых дрэў).

Яйкі (3—5, часам 1—9), набліжаныя да авальных, падоўжаныя, белыя (звычайна матавыя). Наседжванне каля 30 сутак. Амаль месяц птушаняты знаходзяцца ў гняздзе. Пачынаюць самастойна карміцца ва ўзросце 50—60 сутак.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. — ISBN 5-85700-095-5.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Савіныя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1772 годзе
Катэгорыя:Птушкі Еўразіі
Катэгорыя:Птушкі на марках
Катэгорыя:Жывёлы на манетах
Дзятлападобныя

**Дзятлападобныя**, або **дзятлы** (*Piciformes* Meyer et Wolf, 1810; раней — *Picariae*) — атрад птушак. Адметная асаблівасць атрада заключаецца ў звычцы некаторых відаў пастукваць дзюбай па кары дрэў.

## Агульная характарыстыка 
Пастукванні дзюбай выкарыстоўваюцца прадстаўнікамі атрада як для сувязі, каб сігналізаваць аб валоданні тэрыторыяй, так і для здабывання насякомых з ствалоў дрэў. Дзюбы гэтых птушак таксама прыстасаваныя для выдзёўбвання дупла (15-45 см) і для ўладкавання гнёздаў. Падсцілка ў гняздзе часцей за ўсё адсутнічае.

## Класіфікацыя 
Атрад падзяляецца на 9 сямействаў.

## Гл. таксама 
* Зялёны дзяцел
* Круцігалоўкі
* Медаўказчыкавыя
* Туканы
* Спіс птушак Беларусі


Катэгорыя:Атрады птушак
Поль Валеры

**Поль Валеры** ( ; сапраўднае імя — **Амбруаз Поль Тусен Жуль Валеры** (); , Сет, дэпартамент Эро — , Парыж) — французскі паэт, эсэіст, філосаф. Поль Валеры вядомы не толькі сваімі вершамі і прозай, але і як аўтар шматлікіх эсэ і афарызмаў, прысвечаных мастацтву, гісторыі, літаратуры, музыцы.

## Літаратура 
* Porché F., Paul Valery et la poesie pure, P., 1926.
* Brémond H., La poésie pure, Abbeville, 1926.
* Noulet E., Paul Valéry, «Mercure de France» Ї 696, P., 1927.
* Souday P., Paul Valéry, Les Documentaires, P., 1927.

Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі
Катэгорыя:Паэты Францыі
Катэгорыя:Франкамоўныя паэты
Катэгорыя:Сімвалісты
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі
Катэгорыя:Члены ПЭН-клуба
Ружовы пелікан

**Ружовы пелікан** (*Pelecanus onocrotalus*) — буйная вадаплаўная птушка сямейства пеліканавых.

## Знешні выгляд 
Вялікая, нязграбная птушка, з белым цялеснага адцення апярэннем і чорнымі канцамі крылаў.
* Даўжыня цела самцоў да 175 см.
* Размах крылаў — да 360 см.
* Даўжыня крыла ў самцоў 66,5-77 см, у самак 58,6-78 см.
* Вага самцоў — 5,5-15 кг, самак — 5,1-10 кг.
* Хвост амаль прамы, з 24 рулявых пёраў. Даўжыня хваста самцоў 15-23 см, самак 13-20,5 см.
* Апярэнне рэдкае, шчыльна прылягае да цела.
* Дзюба доўгая, сплошчаная, заканчваецца загнутым ўніз кручком. Даўжыня дзюбы самцоў 35-47,1 см, самак 28,9 — 46 см.
* Даўжыня цэўкі самцоў 12-18,5 см, самак 10-16,5 см.
* Шыя доўгая.
* Гарлавы мяшок вялікі, моцна расцягваецца.

## Пашырэнне 
Арэал разарваны, уключае Балканы, Чорнае і Каспійскае моры, Аральскае возера (Казахстан), Блізкі Усход, некаторыя тэрыторыі Паўднёвай Азіі, Паўднёва-Усходняй Афрыкі. Насяляе кантынентальныя вадаёмы з берагамі, якія зараслі трыснягом і кустамі, асабліва імкнуцца да рачных дэльт.

Паўднёвыя папуляцыі аселыя, паўночныя — пералётныя. Нерэгулярна залятае ў розныя еўрапейскія краіны (Іспанію, Францыю, Германію, Вялікабрытанію, Бельгію, Галандыю, Данію, Нарвегію, Швецыю, Фінляндыю, Эстонію, Латвію, Літву, Польшчу, Чэхію, Славакію, Аўстрыю, Швейцарыю, Мальту, Беларусь, Венгрыю, Расію — наваколле Сант-Пецярбурга).

## Асаблівасці біялогіі 
Гняздуе калоніямі. Гняздо — утаптаная куча з сухой надводнай расліннасці (галоўным чынам трыснягу), а таксама сухой травы, дыяметр — 1,5-3,0 м.

Яйкі (2-4) падоўжаныя, амаль эліптычныя; белыя з мазкамі вапны. Памеры: 89 х 57 мм.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X

Катэгорыя:Пеліканы
Катэгорыя:Птушкі Еўразіі
Катэгорыя:Птушкі Афрыкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Скрыташыйныя чарапахі

**Скрыташы́йныя чарапа́хі** (*Criptodira*) — падатрад паўзуноў атрада .

Адрозніваецца 8 сямействаў, каля 50 родаў, 148 відаў. Вядомы з трыясу, паходзяць ад катылазаўраў.

Пашыраны амаль усюды, акрамя Антарктыды. Большасць вядуць паўводны спосаб жыцця. На Беларусі сустракаецца балотная чарапаха еўрапейская.

Даўжыня панцыра ад 10 да 150 см, маса да 400 кг (слановыя чарапахі). Цела ўкрыта панцырам, які складаецца са спіннога (карапакс) і брушнога (пластрон) шчытоў. Здольныя ўцягваць шыю (адсюль назва) і галаву пад панцыр, пры гэтым выгінаюць шыю S-падобна ў вертыкальнай плоскасці. Тазавыя косці не зрошчаныя з панцырам. Пластрон укрыты 11—12 рагавымі шчыткамі.

Адкладваюць яйцы на сушы. Кормяцца раслінным і жывёльным кормам. Жывуць зрэдку да 150 гадоў.

Асобныя віды — аб’екты развядзення і промыслу (выкарыстоўваюць мяса, тлушч, яйцы, рагавыя шчыткі).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Чарапахі
Агар (птушка)

**Качка-огар**, **Агар**, **Чырвоная качка** (*Tadorna ferruginea*) — вадаплаўная птушка сямейства качыных.

## Апісанне 
Даўжыня цела каля 60 см, маса 1,1—1,3 кг. Птушка мае аранжава-карычневае апярэнне з больш светлай галавой. Крылы белыя з чорным махавым пер’ем. Хвост чорны з зеленаватым адценнем. Огары добра плаваюць, а ў палёце выглядаюць цяжкімі, больш падобнымі да гусяў, чым да качак. У самцоў у перыяд гнездавання, летам, з’яўляецца цёмнае кольца на шыі, а ў самак звычайна ёсць белая пляма на галаве. Іх голас — гучны крык, падобны да гагатання гусяў.

## Пашырэнне 
Пашырана на поўдні Еўропы, у Паўночнай Афрыцы, у Азіі. У будыстаў на Тыбеце і ў Манголіі птушка лічыцца святой.

Звычайна огары жывуць парамі або маленькімі групамі, значна радзей — вялікай чарадою. Але на час лінькі і зімоўкі яны могуць збірацца вялікімі групамі на азёрах ці павольных рэках.

## Асаблівасці біялогіі 
Корміцца воднымі рачкамі, лічынкамі насякомых, малюскамі.

Гняздо будуе ў глыбокіх норах, нішах у абрывах.

## Утрыманне ў няволі 
У няволі гэтыя птушкі як правіла агрэсіўныя, лепш іх трымаць у пары або на вельмі вялікай тэрыторыі. Іх можна трымаць разам з іншымі відамі качак, але яны ўсё роўна могуць быць вельмі агрэсіўнымі ў перыяд гнездавання.

## Літаратура 
* Агар // 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Качыныя
Катэгорыя:Птушкі Еўразіі
Катэгорыя:Птушкі Афрыкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1764 годзе
Жураўлепадобныя

**Жураўлепадобныя** (*Gruiformes*; састарэлая назва - *Grues*) — шырокі атрад вельмі розных па вонкавым выглядзе, асаблівасцям ўнутранай будовы і ладу жыцця птушак, у сістэматыцы Уэтмара ўключае 9 жывых і 12 вымерлых сямействаў. Пазней за большасцю гэтых сямействаў (Дропы, Пастушкі, Мадагаскарскія пастушкі, Трыпёрсткі, Сонечныя чаплі і інш.) часта прызнаваўся статус самастойных атрадаў. Пераважна балотныя і наземныя птушкі, радзей гняздуюць на дрэвах.

## Гл.таксама 
* Жураўлі сапраўдныя
* Драфіныя
* Пастушкі
* Спіс птушак Беларусі


Катэгорыя:Атрады птушак
Аляпка

**Аляпка**, таксама **Вадзяны верабей** (*Cinclus cinclus*) — птушка атрада вераб’іных.

## Апісанне 
Птушка памерам са шпака. Даўжыня цела 19-20 см, маса 50-70 г. Галава і шыя зверху бурыя, спіна і хвост буравата-шэрыя, горла, валляк і грудзі белыя. Хвост кароткі, крылы акруглыя, апярэнне шчыльнае. Апярэнне густое, не мокне ад вады.

## Пашырэнне 
Арэал разарваны. Пашырэнне: Еўразія, Паўднёва-Заходняя Афрыка. Тэрыторыя Беларусі ў межах арэала віду.

Аселы від. Паўночныя папуляцыi часткова вандроўныя.

## Асаблівасці біялогіі 
Сілкуецца воднымі насякомымі і рачкамі, якіх аляпка збірае на плыткаводдзі, паміж камянёў і пад вадой. Галоўнай асаблівасцю з’яўляюцца здольнасць добра плаваць і ныраць. Прыўздымаючы крылы і спрытна манеўруючы ў струмені вады, птушка быццам «бяжыць» па дне. Пад вадой аляпка можа заставацца да 50 с, прабягаючы за гэты час да 20 м.

Гняздо аляпка ладзіць заўсёды паблізу вады, паміж берагавымі камянямі або ў норах, з моху і сцяблінак травы. Яйкі выседжвае толькі самка, але выкормліваюць птушанят на працягу 20-25 дзён абое бацькоў.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X

Катэгорыя:Вераб’інападобныя
Катэгорыя:Птушкі Еўразіі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Шэрая кугакаўка

**Шэрая кугакаўка** (*Strix aluco*) — птушка сярэдняй велічыні з сямейства савіныя, распаўсюджаная на большай частцы тэрыторыі Еўропы, а таксама ва Усходняй Азіі.

## Знешні выгляд 
Шэрая кугакаўка дасягае велічыні да 38 см і важыць ад 400 да 640 г. У яе цёмныя вочы і круглая галава, якой яна можа круціць на 270°. Вушныя пучкі адсутнічаюць. Апярэнне афарбавана ў маскіровачны шэры колер або колер кары дрэў, а крылы ў параўнанні з іншымі відамі соў кароткія, шырокія і акругленыя. Пары з рознай афарбоўкай могуць мець розных дзіцянятаў.

## Пашырэнне 
Арэал разарваны: Еўропа (акрамя поўначы), цэнтральна-заходняя і Малая Азія, паўночна-заходняя Афрыка, а таксама ад Алтайскіх гор і Гіндукуша да Карэйскага п-ва і ўсходу Кітая ўключна. На Беларусі звычайны на гнездаванні аселы від.

Засяляе краі старых дрэвастояў (ахвотней змяшаных ці лісцевых) па суседству з палямі і лугамі, групы дрэў, а таксама паркі і алеі са старых лісцевых дрэў; часам забудовы, і нават паселішчы і гарады. Звычайна жыве ў нізінах, але ў Альпах даходзіць да 1600 м, а ў Турцыі — да 2350 м над у.м.

## Асаблівасці біялогіі 
Гняздо робіць у вялікім дупле, шчылінах скал і руін, а таксама ў пабудовах; часам займае старыя гнёзды сарок, варон і нават вавёрак, у выключных выпадках — у земляных норах або паміж каранямі дрэў. Занімае гнездавыя скрынкі.

Яйкі (2-4, часам 1-6) звычайна авальныя, уздутыя з тупым вузейшым канцом, белыя (часам з жаўтаватым адценнем), бліскучыя, з крыху шурпатай паверхняй.

## Падвіды 
* *S. a. aluco* — Скандынавія, Цэнтральная і Усходняя Еўропа, Паўночная Італія, Балканы;
* *S. a. sylvatica* — Вялікабрытанія і захад Еўропы, Сардзінія, Сіцылія, Паўднёвая Італія, Грэцыя, Малая Азія, Блізкі Усход;
* *S. a. willkonskii* — Каўказ;
* *S. a. siberiae* — ад Урала да Заходняй Сібіры;
* *S. a. biddulphi* — поўнач Пакістана і Кашмір;
* *S. a. mauritanica* — паўночны захад Афрыкі;
* *S. a. sanctinicolai*;
* *S. a. harmsi*.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

Катэгорыя:Савіныя
Катэгорыя:Птушкі Еўразіі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
ФК ПМЦ Паставы

**ПМЦ** — былы беларускі футбольны клуб з горада Паставы, прадстаўляў **П**астаўскі **М**эблевы **Ц**энтр. Заснаваны ў 2006 годзе, тады ж пачаў выступаць у Другой лізе. Першапачаткова з’яўляўся фактычна фарм-клубам мінскага МТЗ-РІПА, у ПМЦ гулялі пераважна дублёры і рэзервісты мінскай каманды. На наступны год, аднак, ПМЦ ужо стаў поўнасцю самастойным клубам, і ў выніку перамог у Другой лізе. У сезоне 2008 ПМЦ выступаў у Першай лізе, аднак заняў апошняе месца.

Па заканчэнні сезону 2008 заснавальнік клуба, мясцовы прадпрымальнік Анатоль Бабічаў вырашыў рыхтаваць уласных ігракоў, замест таго каб запрашаць у каманду прыезджых. У выніку каманда ПМЦ спыніла выступы на рэспубліканскім узроўні, замест яе з’явілася дзіцячая футбольная акадэмія ПМЦ. Каманда ж стала выступаць толькі на абласным узроўні. Лепшыя выпускнікі пастаўскай акадэміі сталі трапляць у вядучыя беларускія клубы, а некаторыя — нават у клубы расійскай Прэм’ер-лігі.

У лістападзе 2014 года з-за фінансавых цяжкасцяў футбольная акадэмія ПМЦ у Паставах спыніла свё існаванне.

## Дасягненні 
* Пераможца другой лігі чэмпіянату Беларусі: 2007

## Статыстыка выступленняў 
### Чэмпіянат і Кубак Беларусі 
## Вядомыя ігракі 
У клубе гулялі маладыя футбалісты з МТЗ-РІПА, сярод іх будучыя ігракі моладзевай зборнай Беларусі:
* Ягор Зубовіч
* Аляксандр Талканіца
* Максім Вітус
* Юрый Кендыш
* Дзмітрый Юзвовіч

## Спасылкі 
* Профіль на сайце weltfussballarchiv.com

ПМЦ Паставы
Крывок

**Крывок**, **кулік-сарока** (*Haematopus ostralegus*) — найбольш распаўсюджаны від невялікага сямейства *Haematopodidae*, куды ўваходзяць птушкі, якія жывуць у асноўным на марскіх узбярэжжах.

## Апісанне 
Буйны кулік (даўжыня цела 37—42 см, маса каля 450 г) з доўгай (6,3—10,3 см), прамой, ярка-чырвонай дзюбай. Афарбоўка кантрасная: спінны бок і грудзі чорныя, ніз белы. Пад вокам белая плямінка. Самец і самка афарбаваны аднолькава, але ў самкі дзюба даўжэйшая, чым у самца. Зімой у птушак на чорным горле з’яўляецца белая пляма або асобныя белыя пёры.

## Пашырэнне 
Распаўсюджаны ў Заходняй Еўропе, цэнтральных раёнах Еўразіі, на Камчатцы, у Кітаі і на захадзе Карэйскага паўвострава. Прызнаная нацыянальнай птушкай Фарэрскіх астравоў.

Насяляе марскія пясчаныя берагi i дзюны, дэльты рэк i iх разлiвы, у паўднёва-ўсходняй частцы арэала — берагi кантынентальных вадаёмаў. У апошні час таксама сельгастэрыторыі — галоўным чынам лугі.

## Асаблівасці біялогіі 
Сілкуецца рознымі беспазваночнымі — ракападобнымі, малюскамі і насякомымі.

Полавай спеласці дасягае ва ўзросце 2 гадоў. Манагам. Гняздуе на пясчаных і галечных пляжах мораў і буйных унутраных вадаёмаў невялікімі калоніямі і асобнымі парамі, часта ў калоніях чаек. Кладка з 3-4 пясочна- або глініста-жоўтых яек з плямамі. Наседжванне 24-27 сутак. Птушаняты ўзнімаюцца на крыло ва ўзросце 34-35 сутак.

## Гл. таксама 
* Спіс птушак Беларусі

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5
* P. Colston, P. Burton: *Limicolen — Alle europäischen Watvogel-Arten, Bestimmungsmerkmale, Flugbilder, Biologie, Verbreitung*. BLV, München 1988. ISBN 3-405-13647-4
* U. N. Glutz von Blotzheim (Hrsg.): *Handbuch der Vögel Mitteleuropas*. Bearbeitet u. a. von Kurt M. Bauer und Urs N. Glutz von Blotzheim. Bd 6. Charadriiformes. Teil 1. Aula, Wiesbaden ³1999. ISBN 3-89104-635-9
* E. Bezzel: *Vögel*. BLV, München 1996. ISBN 3-405-14736-0

Катэгорыя:Кулікі-сарокі
Катэгорыя:Птушкі Еўразіі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Хрустан

**Хрустан** (*Charadrius morinellus*) — дробны кулік, птушка сямейства сяўцовых. 

## Апісанне 
Даўжыня цела 20-27 см, размах крылаў 45-51 см. У гнездавы перыяд у абодвух полаў на грудзях тонкая белая паласа паміж шэра-карычневымі грудзьмі і рудым жыватом. Белыя шчака і брыво. Самка крыху большая за самца. У негнездавы час і маладыя светла-карычнявата-шэрыя са светлым падбрушшам.

## Пашырэнне 
Арэал разарваны, лакальна сустракаецца ў Паўднёвай і Цэнтральнай Еўропе, Шатландыі, Скандынавіі, на Урале, у Паўночнай і Цэнтральнай Азіі. Пералётны. Месцы зімовак: басейн Міжземнага мора, Блізкі Усход (ад Марока да Ірака), Аравійскі п-аў, Паўночная Афрыка. На Беларусі вельмі рэдкі, выпадкова залётны пад час міграцый від.

Гняздуе ў гарах, вышэй мяжы лесу на голых скалах з купінамі скупой альпійскай расліннасці. У тундры — на ўзвышшах у камяністых раёнах. У паслягнездавы перыяд трымаецца паблізу ўзбярэжжаў, у плоскіх, адкрытых, без дрэў тэрыторыях, у стэпах з нізкай, моцна згрызенай расліннасцю або на салёных глебах, на чэзлых пасевах і ў нізінных стэпах.

## Асаблівасці біялогіі 
Сілкуецца насякомымі і іншымі беспазваночнымі, галоўным чынам жукамі, мухамі, чарвякамі і слімакамі.

Гняздо ў ямцы, высланай мохам, лішайнікамі і сцёбламі травяністай расліннасці (на дне часта сухое лісце кусцікаў), каля каменя або купіны расліннасці.

 
Яйкі (звычайна 3, часам 2-4) авальныя, афарбоўка зменлівая: цялеснага колеру, аліўкава-карычневыя, аліўкава-зялёныя, шэра-аліўкавыя, чырвона-карычневыя альбо карычняватыя з цёмна-карычневымі або чырвона-карычневымі паверхневымі вялікімі плямамі і глыбокімі нешматлікімі і шэрымі.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

Катэгорыя:Сяўцовыя
Катэгорыя:Птушкі Еўразіі
Катэгорыя:Птушкі Афрыкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Міклаш Харасці

**Міклаш Харасці** (; нар. 2 студзеня 1945, Іерусалім) — венгерскі пісьменнік, журналіст, праваабаронца, прафесар. У 2012 годзе прызначаны спецдакладчыкам ААН па Беларусі.

## Біяграфія 
У 1964—1967, 1968—1970 вывучаў венгерскую мову і філасофію ў Будапешцкім універсітэце, двойчы быў выключаны і ўзяты пад паліцэйскі нагляд. У 1970 пайшоў на фізічную працу, паводле ўласнага досведу напісаў разам з Дзьёрдзем Конрадам кнігу «Праца на прэмію» пра эксплуатацыю працоўных на дзяржаўнай вытворчасці. За распаўсюджанне гэтай кнігі ў 1973 годзе быў асуджаны да 8 месяцаў пазбаўлення свабоды з адтэрміноўкай на 3 гады.

У 1976 стаў адным з заснавальнікаў руху дэмакратычнай апазіцыі, а ў 1980 рэдактарам перыядычнага самвыдання «Beszélő» ( ў сэнсе сустрэчы вязня з асобамі, што яго наведваюць). Публікаваў у ім артыкулы пра лёсы рэпрэсаваных па палітычных прычынах асоб, дзейнасць незалежных ініцыятываў. У 1988 заснаваў так званую Сетку свабодных ініцыятыў.

У 1989 годзе стаў членам Саюза свабодных дэмакратаў (СВД); прыняў удзел у  датычна свабодных выбараў. У 1990—1994 быў дэпутатам нацыянальнага парламента ад ЗВД.

Пазней чытаў лекцыі па дэмакратызацыі і палітычных СМІ ў некалькіх універсітэтах. У 1996 атрымаў званне доктара honoris causa Паўднёва-Заходняга ўніверсітэта (ЗША).

9 сакавіка 2004 прызначаны прадстаўніком Арганізацыі па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе па свабодзе СМІ. 10 сакавіка 2010 пакінуў пасаду, адбыўшы на ёй два тэрміны.

28 верасня 2012 прызначаны адмысловым дакладчыкам па сітуацыі ў Беларусі Савеце ААН па правах чалавека.

Кнігі Міклаша Харасці «Працоўны ў працоўнай дзяржаве» і «Аксамітная турма» перакладзены на розныя мовы свету.

## Спасылкі 
* Representative on Freedom of the Media  // OSCE

Катэгорыя:Дысідэнты Венгрыі
Катэгорыя:Журналісты Венгрыі
Катэгорыя:Палітыкі Венгрыі
Катэгорыя:Члены Альянса свабодных дэмакратаў
Катэгорыя:Арганізацыя па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе
ФК Верас Нясвіж

**«Верас»** — былы беларускі футбольны клуб з горада Нясвіж (да 1998 прадстаўляў пасёлак Высокая Ліпа Нясвіжскага раёна). Заснаваны ў 1995 годзе, гуляў у Другой лізе, пакуль 2004 не выйшаў у Першую лігу. У лютым 2011 было абвешчана аб спыненні існавання клуба па фінансавых прычынах (галоўны спонсар, Гарадзейскі цукровы камбінат, стаў падтрымліваць новы праект — ФК «Гарадзея»).

## Дасягненні 
* Найлепшы вынік у Першай лізе чэмпіянату Беларусі — 4 месца (2009)

## Статыстыка выступленняў 
### Чэмпіянат Беларусі 
## Галоўныя трэнеры 
* Сяргей Пышнік (1998—2009)
* Уладзімір Курнеў (2010)

## Спасылкі 
* Профіль на сайце weltfussballarchiv.com 

Верас Нясвіж

Катэгорыя:Высокая Ліпа
Сяляўскае

**Сяля́ўскае** — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Дрыса, за 10 км на поўдзень ад гарадскога пасёлка Расоны.

Плошча паверхні возера 1,11 км². Даўжыня 2,32 км, найбольшая шырыня 0,71 км. Найбольшая глыбіня 6,1 м, сярэдняя — 3,6 м, даўжыня берагавой линии — 7,4 кам. Плошча вадазбору 4,4 км². Абъём вады ў возеры 3,99 млн м³.
Катлавіна лопасцевай формы, выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны маюць вышыню ад 2—4 м на ўсходзе да 18 м на паўночным ўсходзе, сугліністыя. Берагавая лінія ўмерана звілістая. У паўднёва-ўсходняй частцы возера некалькі заліваў. Берагі нізкія, вышынёй да 0,3—0,5 м, пясчаныя і тарфяністыя. На паўночным усходзе берагі зліваюцца са схіламі катлавіны. На поўдні возера забалочаная пойма шырынёй да 350 м. Падводная частка катлавіны карытападобнай формы. Найбольшыя глыбіні каля ўсходняга берага возера. Дно выслана сапрапелем, гліністым ілам, каля берагоў пясчанае.
Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Упадаюць ручаі, выцякае ручай у возера Убежа. Зарастае ўздоўж берагоў да глыбіні 2,3 м, шырыня палосы расліннасці 10—200 м.

У возеры водзяцца шчупак, акунь, лешч, лінь, плотка, мянтуз, карась і іншыя віды рыб.

Каля возера аграгарадок Сяляўшчына і Дом рыбака.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Расонскага раёна
Катэгорыя:Басейн Дрысы
Мікалай Слупскі

**Мікалай Слупскі** (1616—1693) — рэлігійны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Біскуп-суфраган віленскі (з 1669).

## Біяграфія 
У 1649 зрабіўся канонікам Віленскай капітулы, пазней атрымаў ад Папы Рымскага прызначэнне біскупа-суфрагана віленскага. У 1671 абраны біскупам віленскім, аднак кароль і вялікі князь Міхал Карыбут Вішнявецкі прызначыў на гэтую пасаду Мікалая Стэфана Паца.

21 чэрвеня 1678 асвяціў кутні камень Касцёла Святога Францішка Ксаверыя ў Гродна.

Кансэкраваў шэраг касцёлаў на тэрыторыі сучаснай Беларусі: Слонім (бернардзінак, 30 жніўня 1671), Канстанцінава (1671), Касцёл Яна Хрысціцеля ў Камаях (1673), Свір (1680).

Партрэт біскупа Мікалая Слупскага (1677) — апошняя створаная ў Глуску гравюра майстра Аляксандра Тарасевіча.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1616 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1693 годзе
Катэгорыя:Біскупы віленскія
Аляксандр Ярашэвіч

**Аляксандр Ярашэвіч**:
* Аляксандр Адамавіч Ярашэвіч, беларускі мастацтвазнавец
* Аляксандр Мікалаевіч Ярашэвіч, беларускі палітык
Пятрышкі

**Пятры́шкі** (, ) — аграгарадок (з 2008) у Беларусі, у Мінскім раёне Мінскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Пятрышкаўскага сельсавета.

## Геаграфія 
Размяшчаецца на беразе Галоўнага канала Вілейска-Мінскай воднай сістэмы, на аўтамабільнай дарозе , за 37 км на паўночны захад ад Мінска. Чыгуначная станцыя Радашковічы.

## Гісторыя 
Упершыню згадваецца ў 1800 годзе як уладанне памешчыка Пшаздзецкага. У 1858 годзе дзяржаўная ўласнасць. У канцы XIX стагоддзя ў складзе Заслаўскай воласці, некалькі дзясяткаў двароў.

За 3 км на поўнач ад Пятрышак — Вязынка, радзіма Янкі Купалы.

## Насельніцтва 
* 2001 год — 1844 жыхары, 628 двароў.
* 2009 год — 2005 жыхароў.

## Памятныя мясціны 
* Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан.

## Вядомыя асобы 
* Сяргей Аляксандравіч Карповіч (нар. 1994) — беларускі футбаліст.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-67. Выданне 1981 года.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пятрышкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна
Каміла Марцінкевіч

**Камі́ла Вінцэ́нтаўна Марцінке́віч**, у шлюбе **Асіпо́віч** (, ; ) — беларуская піяністка, кампазітар, педагог, удзельніца рэвалюцыйнага ру­ху на Беларусі ў 1860-я гады. Дачка беларускага паэта і драматура Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча.

## Біяграфія 
Фартэпіяннай ігры вучылася ў мінскім пансіёне Мантэграндзі. Адна з вучаніц Дамініка Стафановіча. Выступала з васьмігадовага ўзросту з канцэртамі ў Мінску, Слуцку, Кіеве, Варшаве. Разам з творамі Фрыдэрыка Шапена і Ферэнца Ліста выконвала ўласныя варыяцыі на тэму песні Аляксандра Варламава «Чырвоны сарафан». 3 іншых яе твораў вядома фантазія «У летуценні мінулага». Уваходзіла ў тэатральную трупу бацькі; у 1852 годзе брала ўдзел у паказе ў Мінску першай беларускай оперы «Сялянка». Выкладала музыку ў прыватных пансіёнах.

Цяжкае матэрыяльнае становішча сям’і не дазволіла Каміле скончыць кансерваторыю. Асноўным яе заняткам з сярэдзіны 1850-х гадоў стала музычна-педагагічная і асветніцкая дзейнасць. На пачатку 1860-х гадоў яна арганізавала ў Мінску і мястэчку Гарадок Віленскага павета школы для дзяцей беднаты.

У 1861—1863 гадах была сяброўкай мінскай арганізацыі кіраўнічага органа паўстанцаў Літоўскага правінцыяльнага камітэта. Удзельнічала ў вулічных дэманстрацыях, вучыла сяброў нелегальных гурткоў рэвалюцыйным гімнам, уласным прыкладам натхняла на рэвалюцыйную барацьбу супраць расійскай улады. Першы раз была арыштавана і змешчана ў псіхіятрычную бальніцу ў чэрвені 1861 года. Выпушчана пасля маніфестацый пратэсту. Зноў арыштавана 3 лютага 1863 года, саслана ў Салікамск (Пермская губерня). У ссылцы ажанілася з урачом Казімірам Асіповічам. Цяжка хворая, атрымала дазвол вярнуцца на радзіму ў 1880-х гадах, дзе і памерла.

Пахаваная разам з мужам на Бернардзінскіх могілках у Вільні (месца II-77)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Арлоў У.* Імёны Свабоды. (Бібліятэка Свабоды. ХХІ стагоддзе.) / Уладзімер Арлоў. — 4-е выд., дап. — Радыё СвабоднаяЕўропа / Радыё Свабода, 2020. — 826 с.: іл. ISBN 978-0-929849-83-6
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Кампазітары Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Сасланыя
Катэгорыя:Піяністы XIX стагоддзя
Катэгорыя:Піяністы Беларусі
Катэгорыя:Кампазітары XIX стагоддзя
Гарадок (Маладзечанскі раён)

**Гарадо́к** (, ) — аграгарадок у Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці, на рацэ Бярэзіна. З’яўляецца цэнтрам Гарадоцкага сельсавета. Насельніцтва 480 чал. (2006).

## Гісторыя 
Першы пісьмовы ўспамін пра Гарадок датуецца 1646 годам. Мясцовасць уваходзіла ў склад Менскага павета Менскага ваяводства і знаходзілася ва ўладанні Галімскіх.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Гарадок апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, у Вілейскім павеце Віленскай губерні. У XIX ст. мястэчкам валодалі Тышкевічы. У пачатку XX ст. тут існавалі валасная ўправа, 2 праваслаўныя царквы, 2 сінагогі, бровар, 22 крамы, 3 карчмы, заезны двор, народнае вучылішча, млын.

[thumb|злева|Касцёл, каля [1930]]
Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Гарадок апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе стаў цэнтрам гміны Маладзечанскага павета Віленскага ваяводства.

У 1939 годзе Гарадок увайшоў у БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 г. стаў цэнтрам сельсавета. Статус паселішча панізілі да вёскі.

Як згадвае мясцовы краязнаўца Аляксей Жахавец, Гарадок быў збольшага яўрэйскім мястэчкам. Да вайны ў Гарадку, згодна перапісу, жыло 1095 яўрэяў. Пасля вайны засталося дзве сям'і: Гіршы Бермана і Янкеля Авербуха. Яны выжылі «дзякуючы» таму, што да вайны былі сасланыя ў сталінскія лагеры, і вярнуліся ў Гарадок толькі пасля вайны. У мястэчку існавала гета з сакавіка па ліпень 1942 года. Пры ліквідацыі гета частку працаздольных яўрэяў адправілі ў лагер у Краснае, астатніх знішчылі. Большасць яўрэяў на машынах вывезлі за вёску, дзе расстралялі, а пасля спалілі. Тых яўрэяў, што адмаўляліся або не маглі самастойна пакінуць гета, забівалі проста ў вёсцы.

У 1973 годзе да Гарадка далучана вёска Доўцавічы.

## Насельніцтва 
* **XX стагоддзе**: 1901 — 2,5 тыс. чал.; 1921 — 1420 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2006 — 480 чал.

## Славутасці 
* Гістарычная забудова (XIX — пач. ХХ ст.; фрагменты)
* Замчышча (XI—XVII стст.)
* Вадзяны млын (XIX ст.)
* Могілкі яўрэйскія
* Сінагога (XIX ст.)
* Свята-Троіцкая царква (1884)

## Страчаная спадчына 
* Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (1930)

## Галерэя 

Выява:Belarus-Haradok, MD-Holy Trinity Church-3.jpg|Царква
Выява:Belarus-Haradok, MD-Holy Trinity Church-1.jpg|Царква, брама
Выява:Belarus-Haradok, MD-Watermill-6.jpg|Вадзяны млын
Выява:Synagoga Gorodok (Molodechno district) 1c.jpg|Сінагога

## Літаратура 
* Gródek (2) //  S. 817—818.

## Спасылкі 
* Вандроўка ў Гарадок 

Катэгорыя:Гарадоцкі сельсавет (Маладзечанскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Маладзечанскага раёна

Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства
ФК Мясакамбінат Віцебск

**«Мясакамбінат»** — былы беларускі футбольны клуб з горада Віцебск, прадстаўляў Віцебскі мясакамбінат. На працягу 2007—2009 гуляў у Другой лізе чэмпіянату Беларусі.

## Дасягненні 
* Найлепшае дасягненне ў Другой лізе чэмпіянату Беларусі — 2 месца (2008)

## Статыстыка выступленняў 
### Чэмпіянат і Кубак Беларусі 
## Галоўныя трэнеры 
* Ігар Драздовіч (2007—2009)

## Вядомыя ігракі 
* Дзмітрый Гушчанка

## Спасылкі 
* Профіль на сайце weltfussballarchiv.com 

Мясакамбінат Віцебск
Касцёл і шпіталь сясцёр міласэрнасці (Мінск)

**Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі і шпіталь сясцёр міласэрнасці** — колішні рымска-каталіцкі сакральны комплекс у Мінску, узведзены ў 1-й палове XIX ст. (недабудаваны, значна перабудаваны ў 1953 годзе). Знаходзіцца на Траецкай Гары. Цяпер у будынках комплексу размяшчана Сувораўскае ваеннае вучылішча (вул. М. Багдановіча, 29).

У шэрагу публікацый сустракаецца атаясненне касцёла і шпіталя сясцёр міласэрнасці (дачок міласэрнасці, шарытак, вінцэнтынак) на Траецкай Гары з кляштарам марыявітак, які на праўдзе знаходзіўся на Францысканскай вуліцы (цяпер вул. Леніна).

## Гісторыя 
Па пажары 14 жніўня 1809 года, калі згарэў фарны Траецкі касцёл, біскуп мінскі Якуб Дадэрка паспрабаваў заснаваць на Траецкай Гары новую святыню. На заказ Мінскага дабрачыннага таварыства архітэктар Міхал Чахоўскі распрацаваў праект пабудовы на рыначнай Траецкай плошчы комплексу касцёла і шпіталя сясцёр міласэрнасці (дачок міласэрнасці, шарытак, вінцэнтынак). Ужо 30 жніўня 1810 года біскуп Дадэрка ўрачыста асвяціў пачатак будаўніцтва і падмуркі новага касцёла Найсвяцейшай Дзевы Марыі. Пры комплексе дзейнічаў шпіталь, у якім манашкі ордэна Святога Вінцэнта даглядалі сірот, старых і жабракоў.

Але комплекс узвялі толькі часткова. У 1840-я гады недабудаваныя касцёл і шпіталь Мінскае таварыства дабрачыннасці было вымушана прадаць Маскоўскаму патрыярхату пад духоўную семінарыю, якая размясцілася там у 1854 годзе.

Па 2-й сусветнай вайне ў колішнім сакральным комплексе размясцілася Сувораўскае ваеннае вучылішча. У 1953 годзе старыя будынкі значна перабудавалі.

## Архітэктура 
Ад пачатку дамінантай комплексу быў вялікі мураваны касцёл у стылі ампір. Да яго з двух бакоў прымыкалі шпітальныя карпусы.

Пры перабудове ў 1953 годзе на касцёле і будынку шпіталя надбудавалі два паверхі, комплекс набыў рысы савецкага неакласіцызму.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мінска
Мінск
Катэгорыя:Колішнія касцёлы Мінска
Катэгорыя:З’явіліся ў XIX стагоддзі
Катэгорыя:XIX стагоддзе ў Мінску
Катэгорыя:Шарыткі
Старыя Юрковічы

**Стары́я Юрко́вічы** (, ) — вёска ў Любанскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Сароцкага сельсавета.

Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Ляхаўскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 12 км на поўдзень ад горада Любані, за 162 км ад Мінска, за 45 км ад чыгуначнай станцыі Урэчча.

## Насельніцтва 
* 586 жыхароў, 200 двароў (2001)

## Інфраструктура 
* Сярэдняя школа
* Дом культуры
* Бібліятэка
* Аддзяленне сувязі
* Фельчарска-акушэрскі пункт

## Памятныя мясціны 
* Помнік землякам, якія загінулі ў часы Вялікай Айчыннай вайны
* Каля вёскі доўгачасовае паселішча (ад часоў неаліту да эпохі феадалізму)

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сароцкі сельсавет (Любанскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Любанскага раёна
Вуліца Янкі Купалы (Мінск)

**Вуліца Янкі Купалы** — вуліца ў Мінску. Першапачаткова складалася з двух частак — Траецкай і Ягораўскай вуліцаў.

## Гісторыя 
Вуліца названа ў 1948 годзе ў гонар Янкі Купалы (Івана Луцэвіча) (1882—1942) — класіка беларускай літаратуры, паэта, драматурга, публіцыста, выбітнага дзеяча беларускага адраджэння пачатку XX ст.

Апроч гістарычных, у розныя часы мела наступныя назвы: вуліца Паліцэйская (частка, 1866—1919), вуліца Набярэжная (частка), вуліца Пралетарская (частка), вуліца Кастрычніцкая (1919—1941 і 1944—1948), вуліца Артылерыйская (частка, 1941—1944).

## Размяшчэнне 
Пачынаецца ад скрыжавання з Першамайскай вуліцай, перасякаецца з вуліцамі Кірава, Карла Маркса, праспектам Незалежнасці, вуліцамі Інтэрнацыянальнай, Куйбышава і Максіма Багдановіча. Даўжыня — 1580 метраў.

На пачатковым участку па цотным боку знаходзіцца спуск да рацэ Свіслач (на іншым беразе знаходзіцца парк імя Горкага), далей па цотным боку разбіты парк імя Янкі Купалы (з помнікам паэту і літаратурным музеем), затым вуліца перасякае Свіслач, далей — сквер імя Марата Казея і плошча Парыжскай камуны. Па няцотным боку вуліца шчыльна забудавана (сярод грамадскіх збудаванняў — Дом ветэранаў і рэстаранны комплекс «*Журавінка*»), на канчатковым участку (на іншым беразе Свіслачы) па няцотным боку размешчаны Алея Сяброўства. Раней на вуліцы размяшчаўся выстаўны цэнтр «Белэкспа» і былы галоўны корпус 2-й гарадской клінічнай бальніцы, якія былі знесены ў 2017 годзе. Пасля заканчэння вуліцы пачынаецца вуліца Старажоўская, а таксама Траецкае прадмесце. Хоць вуліца ўпершыню пачала забудоўвацца яшчэ ў XII—XIII стст., цяперашнія збудаванні былі пабудаваны пасля Вялікай Айчыннай вайны.

## Транспарт 
На ўсім працягу вуліцы курсуе аўтобус № 57. На канчатковым участку грамадскі транспарт прадстаўлены таксама аўтобусамі (24, 177э) і тралейбусамі (12, 29, 40).

## Галерэя 

Minsk Yanki Kupaly str 1.jpg|Від ад пачатковага ўчастку вуліцы ў бок скрыжавання з праспектам Незалежнасці
Minsk Yanki Kupaly str 4.jpg|300px|Участак вуліцы на левым беразе Свіслачы|Участак вуліцы на левым беразе Свіслачы

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Мінск
Уладзімір Васільевіч Стасаў

**Уладзімір Васілевіч Ста́саў** (; , Санкт-Пецярбург — , Санкт-Пецярбург) — рускі музычны і мастацкі крытык, гісторык мастацтваў, архівіст, публіцыст, грамадскі дзеяч. Ганаровы член Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук (1900). Тайны саветнік (1884).

Брат Уладзіміра, Дзмітрый Васілевіч Стасаў (1828—1918), быў выдатным адвакатам.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Санкт-Пецярбургу. Сын архітэктара Васіля Пятровіча Стасава. У 1836 годзе паступіў у Вучылішча правазнаўства, якое скончыў у 1843 годзе. У 1843—1848 гадах служыў памочнікам сакратара ў Межавым дэпартаменце, з 1848 года сакратаром у Дэпартаменце герольдыі Сената, з 1850 года — памочнікам юрысконсульта ў Дэпартамента юстыцыі. У 1851 годзе выйшаў у адстаўку і з’ехаў за мяжу з прамыслоўцам і мецэнатам А. М. Дзямідавым у якасці яго сакратара і кансультанта па пытаннях мастацтва. Пабываў у Англіі, Германіі, Францыі, Швейцарыі, амаль ва ўсіх гарадах Італіі. Працаваў у буйнейшых замежных бібліятэках і архівах, бібліятэкарам у маёнтку Дзямідава ў Сан-Даната паблізу Фларэнцыі). Пачынаючы з 1880-х гадоў разам з Рымскім-Корсакавым прымаў удзел у рабоце Бяляеўскага гуртка.
* На доме № 26 па вуліцы Махавой у Санкт-Пецярбургу ў 1955 годзе была ўсталявана мемарыяльная дошка.

## Літаратура 
* 
* 
* Популярная художественная энциклопедия. / Под ред. Полевого В. М. — М.: Издательство «Советская энциклопедия», 1986.

## Спасылкі 
* Сотрудники РНБ — деятели науки и культуры. Стасов Владимир Васильевич 
* *Вакс И.* «Всё что мог — сделал…» (В. В. Стасов) / Филателия СССР. 1974. № 7. Стр. 32.  
* Владимир Стасов  // Праект «Культура. РФ»
* Люди Публичной библиотеки. Трудоголик «стасовского клана» // Сетевое издание "Электронный научно-исторический журнал «Родина» 
* *Хохлова А. Д.* Русские художники реалисты в критических статьях Владимира Васильевича Стасова // Журнал «Наука в мегаполисе». Выпуск № 3(7)  // Маскоўскі гарадскі педагагічны ўніверсітэт

Катэгорыя:Музычныя крытыкі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Мастацкія крытыкі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Ганаровыя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Калекцыянеры Расійскай імперыі
Катэгорыя:Гісторыкі мастацтва
Катэгорыя:Бібліятэкары Расіі
Катэгорыя:Барацьба з антысемітызмам
Катэгорыя:Публіцысты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Тайныя саветнікі
Катэгорыя:Асобы на марках
Урочышча

**Урочышча** — у фізічнай геаграфіі, адна з марфалагічных частак геаграфічнага ландшафту, спалучаная сістэма фацыяй, аб’яднаных агульнай скіраванасцю фізіка-геаграфічных працэсаў і прымеркаваных да адной мезаформы рэльефу на аднастайным субстраце.

У міфалогіі старажытных славян — мясціна, звычайна ў пушчанскіх нетрах, звязаная з культам таго ці іншага бажаства, дзе адбываліся нарады, сходы, суды. Часта ўспрымалася як месцазнаходжанне злых духаў. У сучасным разуменні — пустынная бязлюдная мясціна.

У шырокім сэнсе ўрочышчам з’яўляецца любая частка мясцовасці, якая адрозніваецца ад астатніх участкаў наваколля. Напрыклад, гэта можа быць лясны масіў пасярод поля, балота і г.д., а таксама участак мясцовасці, які з’яўляецца натуральнай мяжой паміж чым-небудзь. Часам урочышчам завуць адасобленыя невялікія населеныя пункты, якія нейкім чынам вылучаюцца з наваколля.

Урочышчы
Катэгорыя:Формы рэльефу
Катэгорыя:Населеныя пункты
Катэгорыя:Міфалогія
Васіль Пятровіч Стасаў

]]
**Васіль Пятровіч Стасаў** (, Масква — , Санкт-Пецярбург) — рускі архітэктар, прадстаўнік класіцызму.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў небагатай дваранскай сям’і: бацька, Пётр Фёдаравіч Стасаў, служыў у вотчыннай канцылярыі — падканцылярыстам (памочнікам пісара), маці, Ганна Анціп’еўна, паходзіла з роду Прыклонскіх. Мелі радавое сяло Сакалова, пад Серпухавам.

Да 1783 года вучыўся ў ; у 1783 годзе памёр бацька, а неўзабаве і старэйшы брат, які служыў у марскім флоце. 14 лютага 1873 Васіль Стасаў паступіў на службу ў *Экспедыцыю архітэктурных спраў*, кіраваную С. А. Карыным — у пасадзе «архітэктара капрала» (чарцёжніка); у 1790 годзе ён ужо памочнік архітэктара.

У 1794 годзе некалькі месяцаў адбываў вайсковую павіннасць ў Праабражэнскім палку ў Санкт-Пецярбургу. У студзені 1795 паступіў на службу ў Дэпартамент герольдыі. З 1797 В. П. Стасаў пачаў службу Калежскім сакратаром у Галоўнай салянай канторы.

## Творчасць 
У Санкт-Пецярбургу Стасавым былі пабудаваны комплекс будынкаў Акадэміі навук на Васільеўскім востраве, Ямскі рынак на Раз’езднай вуліцы (1817—1819), Паўлаўскія казармы на Марсавым поле (1817—1821), Спаса-Праабражэнскі сабор (1827—1829), Троіца-Ізмайлаўскі сабор (1828—1835), Нарвскія трыумфальныя вароты (1827—1834) і Маскоўскія трыумфальныя вароты (1834—1838). Пабудовы Стасава адрозніваюцца прадстаўнічасцю, урачыстасцю архітэктурных формаў. Развіваючы ідэі рускага ампіру, Стасаў часта звяртаўся да строгіх форм дарыйскага ордэра.

У Царскім Сяле В. Стасаў аформіў шэраг інтэр’ераў Екацярынінскага і Аляксандраўскага палацаў, займаўся перабудовай Кітайскай вёскі (1817—1822). Па яго праекце былі пабудаваныя вароты «Ласкава маім калегам» (1817), Манеж, Вялікая аранжарэя.

Па праектах Стасава пабудаваны правіянцкія склады ў Маскве (1821—1835), праведзена перабудова рэзідэнцыі віленскага генерал-губернатара (1824—1832, цяпер рэзідэнцыя прэзідэнта Літвы). У 1836-41 Стасаў спраектаваў Троіцкі сабор у Гельмязаве (Палтаўскай губерні).

## Літаратура 
* 
* 
* Популярная художественная энциклопедия / Под ред. Полевого В. М. — М.: Издательство «Советская энциклопедия», 1986.

## Спасылкі 
* Василий Стасов  // Праект «Культура. РФ»
* Стасов Василий Петрович // «Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия» megabook.ru 

Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Архітэктары Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Архітэктары Царскага Сяла (Пушкіна)
Катэгорыя:Архітэктары Масквы
Катэгорыя:Архітэктары Вільнюса
Катэгорыя:Акадэмікі Імператарскай Акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Архітэктары Кіева
Катэгорыя:Асобы на марках
Трэцяя паліцэйская часць Мінска

**Трэцяя паліцэйская часць** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка дарэвалюцыйнага Мінску ў XIX — пачатку XX стст. Займала тэрыторыю злева ад Свіслачы, была найвялікшай і найбольш стракатай.

Забудова часці была пераважна драўлянай, бліжэй да цэнтра горада сустракаліся мураваныя будынкі і брукаваныя вуліцы. На яе тэрыторыі знаходзіліся прамысловыя прадпрыемствы і ваенныя кашары.

Насельніцтва — працоўныя, сяляне, рамеснікі, гандляры, чыноўнікі ніжэйшага рангу, ваенныя, дробныя абшарнікі.

На Траецкай гары, што ўваходзіла ў склад адзінкі, размяшчаўся вялізны нядзельны кірмаш, куды навакольныя сяляне звозілі птушку, печаны хлеб, сала, збожжа. На ім таксама гандлявалі мясцовыя жыхары з тых, што мелі за ракой, на ўскраінах, уласныя драўляныя будынкі, валодалі агародамі і пляцамі, садамі, часам трымалі жывёлу і, як сяляне, аралі зямлю.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Мінска
Доўгі Брод

]]
**До́ўгі Брод, Даўгабро́дскае прадмесце** — гістарычны раён Мінска, размешчаны ў заходняй частцы горада, на поўдзень ад Вайсковых могілак на старадаўнім Магілёўскім гасцінцы.

На паўднёвым захадзе ад Доўгага Броду размяшчаецца Стромкі (Круты) Бераг, на паўночным захадзе — Залатая Горка, на ўсходзе — Малая Сляпянка, на паўночным ўсходзе — Маляўшчына, на поўдні — Архірэйская Слабодка.

## Гісторыя 
Назва прадмесця паходзіць ад броду праз рэчку Слепню, што існаваў на старажытным Магілёўскім шляху. У XVIII—XIX стст. у Магілёў пачалі вандраваць па Ігуменскім гасцінцы, а стары шлях выкарыстоўваўся для праезду ў навакольныя вёскі і сядзібы. Пасля ўзнікнення ў пачатку XX ст. урочышча Доўгі Брод (цяпер рог вуліц Батанічнай і Казлова) людзі пачалі сяліцца ўздоўж старой Магілёўскай дарогі. Гэтак утварылася прадмесце і Даўгабродская вуліца (Мінск).

У пачатку XX ст. Доўгі Брод уваходзіў у трэцюю паліцэйскую частку горада. Праз прадмесце праходзілі Даўгабродская (цяпер Казлова, частка вуліцы захавала гістарычную назву), 2-я Даўгабродская (часткова Чапаева), Мар’еўская (захавалася часткова), Берасцянская (захавалася часткова), Залатагорская (Чырвоназоркавая), Высокая (часткова Платонава), Цвёрдая (не захавалася) вуліцы.

## Старыя адрасы 
* *Вайсковыя могілкі.* Царква Аляксандра Неўскага Маскоўскага патрыярхату, збудаваная ў 1898 годзе замест драўлянай у гонар перамогі ў расійска-турэцкая вайне 1877—1878 гадоў. На сценах царквы дзве мемарыяльныя дошкі з прозвішчамі 118 салдатаў-беларусаў 30-ай артылерыйскай брыгады 119 Каломенскага палка, што загінулі пры ўзяцці Плеўны. У наш час царква дзейнічае.
* *Маркаўскі завулак.* Шпалерная фабрыка Фрындланда. Заснаваная ў 1911 годзе. Мелася паравая машына магутнасцю 40 конскіх сіл, дынама-машына. Будынак фабрыкі размяшчаўся на цяперашняй вуліцы Змітрака Бядулі.

## Сучаснасць 
У цяперашні час пра колішняе прадмесце нагадвае Даўгабродская вуліца (Мінск) (у 1967 годзе перайменаваная ў гонар Казлова, аднак у 1987 — паўднёвай частцы вуліцы была вернутая гістарычная назва).

## Галерэя 

Miensk, Doŭhi Brod, Vajskovaja. Менск, Доўгі Брод, Вайсковая (1900).jpg|Месцічы перад царквой, 1900 г.
Miensk, Doŭhi Brod, Vajskovaja. Менск, Доўгі Брод, Вайсковая (1905).jpg|Царква, 1905 г.
Miensk, Doŭhi Brod. Менск, Доўгі Брод (1901-14).jpg|Царква, да 1915 г.
Miensk, Doŭhi Brod, Brama. Менск, Доўгі Брод, Брама (12.1942).jpg|Могілкавая брама, 

## Літаратура 
* Шыбека З. В., Шыбека С. Ф. Мінск: Старонкі жыцця дарэв. горада/ Пер. з рускай мовы М.Віжа; Прадмова С. М. Станюты. — Мн.: Полымя, 1994. — 341 с. [1] асобн. арк. карт.: іл. ISBN 5-345-00613-X.
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, П15 2001. — 576 с.: іл. ISBN 985-6302-33-1.
* Гісторыя Мінска. 1-е выданне. Мінск. БелЭн. 2006. — 696 с. ISBN 985-11-0344-6.
* Іван Сацукевіч. Тапанімія вуліцы і плошчаў Мінска ў ХІХ — пачатку ХХ стст. 
* Вячеслав Бондаренко. Названия минских улиц за последнее столетие: тенденции, загадки, парадоксы 

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Мінска
Стромкі Бераг

**Стро́мкі (Круты́) Бе́раг, прадмесце Стромкі Бераг** — гістарычная мясцовасць Мінска, размешчаная ў паўднёва-ўсходняй частцы горада, на поўдзень ад Гарадскога сада. Паводле Івана Сацукевіча, дакладнае размяшчэнне прадмесця — спадзісты схіл Свіслачы, каля чыгуначнай станцыі Мінск-Усходні.

На захадзе ад Стромкага Берага месцяцца Кашары, на паўночным захадзе — цэнтральны раён Новы Горад, на паўночным усходзе — Даўгабродскае прадмесце, на поўдні — Тры Карчмы

## Сучаснасць 
Назва прадмесця нідзе не ўжываецца.

## Літаратура 
* Шыбека З.В., Шыбека С.Ф. Мінск: Старонкі жыцця дарэв. горада/ Пер. з рускай мовы М.Віжа; Прадмова С.М. Станюты. — Мн.: Полымя, 1994. — 341 с. [1] асобн. арк. карт.: іл. ISBN 5-345-00613-X.
* 
* Іван Сацукевіч. Тапанімія вуліцы і плошчаў Мінска ў ХІХ — пачатку ХХ стст.  // «Беларускі калегіум», 4 чэрвеня 2008.
* Гісторыя Мінска. 1-е выданне. Мінск. БелЭн. 2006. — 696 с. ISBN 985-11-0344-6.

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Мінска