open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fsck

**fsck** ("**f**ile **s**ystem **c**hec**k**" альбо "**f**ile **s**ystem **c**onsistency chec**k**") — каманда UNIX, якая шукае і выпраўляе памылкі ў файлавай сістэме.

## Сінтаксіс 
Linux:

```bash
fsck [ -sAVRTNP ] [ -C [ fd ] ] [ -t fstype ] [filesys … ] [--] [ fs-specific-options ]
```

Solaris:

```bash
fsck [-F FSType] [-n | N | y | Y] [-V] [-v] [-o fs-specific-options] [filesys]
```

## Апісанне 
fsck выкарыстоўваецца для праверкі і, у выпадку патрэбы, выпраўлення памылак адной ці некалькіх файлавых сістэм. filesys можа быць імем прылады (напрыклад, /dev/sda7), пунктам мантавання дадзенай блочнай прылады (/, /mnt/sda7 и т. д.), меткай раздзела альбо UUID-індэксам. Звычайна fsck паралельна правярае даныя на розных фізічных дысках, каб скараціць агульны час, патрэбны для поўнай праверкі ўсіх дыскаў.

Калі файлавая сістэма не пазначана і не ўказана опцыя -A, то fsck па чарзе праверыць файлавыя сістэмы, пазначаныя ў /etc/fstab. Гэтыя паводзіны эквівалентны опцыі -As. Код, які вяртае fsck, з’яўляецца сумай наступных умоў:

* 0 — няма памылак
* 1 — памылкі файлавай сістэмы выпраўлены
* 2 — патрэбен перазапуск сістэмы
* 4 — памылкі файлавай сістэмы не выпраўлены
* 8 — падчас праверкі адбыліся памылкі
* 16 — няслушнае ўжыванне каманды альбо сінтаксічная памылка
* 32 — fsck была перапынена карыстальнікам
* 128 — памылка падзяляльных аб’ектаў

Код, які вяртае fsck пасля праверкі некалькіх файлавых сістэм, атрымліваецца праз ужыванне пабітавай аперацыі OR да кодаў, які атрымліваюцца пасля кожнай праверкі.

Фактычна fsck з’яўляецца абалонкай для розных сродкаў праверкі файлавай сістэмы. На Linux праграма для праверкі пэўнай сістэмы шукаецца (fsck.fstype) паслядоўна ў /sbin, /etc/fs, /etc і ў каталогах, пазначаных у зменных асяроддзя $PATH. На Solaris праграма для праверкі пэўных сістэм (fsck) шукаецца ў каталогах /etc/fs//
і /usr/lib/fs//, напрыклад /usr/lib/fs/ufs/fsck.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Утыліты UNIX
Гарадзенская вежа

**Гарадзенская вежа** — колішняя вежа-данжон у Гродне.

## Гісторыя 
[thumb|300px|Замак Вітаўта з цыліндрычнай вежай на [Гравюра Адэльгаўзера-Цюнта|гравюры Адэльгаўзера-Цюнта 1568 г. ]]

Упершыню вежа ўзгадваецца ў Іпацьеўскім летапісе (1277) годзе пры апісанні паходу галіцка-валынкіх князёў на Горадзен. Летапіс паведамляе аб вежы :

Гэты слуп захоўваўся яшчэ ў XVI ст., увайшоў у склад знешніх умацаванняў Старога замка і адлюстраваны на гравюры Адэльгаўзера-Цюнта 1568 г.

## Архітэктура 
Ён меў выгляд цыліндрычнага высокага будынка, увенчанага зубцамі і востраканечным дахам. Тут было не менш за чатыры абарончыя ярусы, у ніжняй частцы вежа ўмацоўвалася контрфорсам.

## Праблема лакалізацыі 
Досыць цікавай уяўляецца праблема размяшчэння ў сістэме замкавых умацаванняў Горадзенскага «*стаўпа*». Большасць даследчыкаў лічыць, што ён знаходзіўся на пляцоўцы Старога замка, непадалёк ад увахода і ў структуры сцен, — там, дзе паказана высокая круглая вежа на гравюры Цюнта канца XVI ст. Аднак, уважліва прааналізаваўшы паведамленне Іпацьеўскага летапісу за 1277, польскія даследчыкі Ю. Вайцяхоўскі і С. Александровіч, а таксама іх беларускія калегі Ю. Заяц і М. Макараў прыйшлі да высновы, што «стоўп» мог размяшчацца на суседнім пагорку Ніжняга замка і быў злучаны з брамай Старога замка мостам. Такое размяшчэнне вежы стварала магчымасць поўнага кантролю над уваходам у замак, аднак яе захоп не азначаў падзення ўсяго «*града*», як гэта і апісана ў летапісе. Прыкладна такога ж меркавання прытрымліваўся М. Варонін, які лічыў, што мураваная вежа знаходзілася не літаральна перад замкавай брамай, а побач з ёй, выступаючы за лінію абарончых умацаванняў так, што з вежы можна было абараніць і сцены, і замкавую браму. Даследчык выказаў слушную думку аб тым, што «стоўп» XIII ст. быў уключаны ў склад больш позняга мураванага замка Вітаўта з высокай круглай вежай, якая стаяла на павароце ўсходняй сцяны замка і моцна выступала ўперад.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Вежы Беларусі
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Гродна
Катэгорыя:Абарончыя збудаванні Гродна
Катэгорыя:Стары замак (Гродна)
POSIX

**POSIX** ( — *Пераносны інтэрфейс аперацыйных сістэм Unix*) — набор стандартаў, якія апісваюць інтэрфейсы паміж аперацыйнай сістэмай і прыкладной праграмай. Стандарт створаны для забеспячэння сумяшчальнасці розных UNIX-падобных аперацыйных сістэм і пераноснасці прыкладных праграм на ўзроўні зыходнага кода, але можа быць выкарыстаны і для не-Unix сістэм. Серыя стандартаў POSIX была распрацавана камітэтам 1003 IEEE. Міжнародная арганізацыя па стандартызацыі (ISO) сумесна з Міжнароднай электратэхнічнай камісіяй (IEC) прынялі гэты стандарт (POSIX) пад назвай **ISO/IEC 9945**.

Назва «POSIX» была прапанавана Рычардам Столманам. Уводзіны ў POSIX.1 сцвярджае: «Чакаецца вымаўленне „позікс“ як „пазітыў“, а не „посікс“. Вымаўленне апублікавана ў мэтах абнародавання стандартнага спосабу спасылкі на стандартны інтэрфейс аперацыйнай сістэмы». «POSIX» з'яўляецца зарэгістраваным таварным знакам IEEE Бясплатны доступ да версіі стандарту IEEE Std 1003.1-2004 знаходзіцца на сайце The Open Group.

### Цалкам POSIX-сумяшчальныя 
Цалкам адпавядаюць адной з версій стандарту POSIX:

* A/UX
* BSD/OS
* HP-UX
* IBM AIX
* Integrity і яе мікраядро µ-velosity
* IRIX
* LynxOS
* Mac OS X
* Minix
* MPE/iX
* OpenSolaris
* OpenVMS
* QNX
* RTEMS
* Solaris
* UnixWare
* VxWorks

### Пераважна POSIX-сумяшчальныя 
Афіцыйна не сертыфікаваныя як POSIX-сумяшчальныя, але пераважна адпаведныя:

* BeOS
* FreeBSD
* Linux (большасць дыстрыбутываў — гл. LSB)
* NetBSD
* Nucleus RTOS
* OpenBSD
* Sanos
* SkyOS
* Syllable
* VSTa
* Symbian OS (з дапамогай PIPS)
* DragonFlyBSD

#### POSIX для Windows 
* Cygwin — забяспечвае частковую адпаведнасць POSIX для некаторых прадуктаў Microsoft Windows.
* UnxUtils — набор утыліт з POSIX-асяроддзя.
* Microsoft POSIX subsystem, неабавязковая падсістэма Windows.
* Microsoft Windows Services for UNIX — забяспечвае поўную адпаведнасць POSIX для некаторых прадуктаў Microsoft Windows. Аперацыйныя сістэмы на базе Windows NT да Windows 2000 мелі POSIX-узровень, убудаваны ў АС, і UNIX Services for Windows прадстаўлялі UNIX-падобнае асяроддзе. Для Windows XP, Windows Services for UNIX павінны быць усталяваны для POSIX-сумяшчальнасці. UNIX-падсістэма ўбудавана ў Enterprise і Ultimate рэдакцыі Windows Vista і не можа быць дададзена ў іншыя рэдакцыі.
* UWIN ад AT&T Research забяспечвае POSIX па-над Win32 API.

## Гл. таксама 
* Пераносны набор сімвалаў
* Ніці POSIX
* C POSIX library
* Сокеты Бэрклі

## Літаратура 
* *System application program interface (API) [C Language]: ISO/IEC 9945-1, ANSI/IEEE Std 1003.1*. — New York: IEEE, 1996. — ISBN 1-55937-573-6

## Спасылкі 
* The Open Group
* IEEE Std 1003.1™-2008
* Введение в POSIX’ивизм 
* The Portable Application Standards Committee 
* Тэкст Адзінай спецыфікацыі «Унікс» (чарговай версіі ISO/IEC 9945 у распрацоўцы).


Катэгорыя:Стандарты ISO
Катэгорыя:Стандарты IEEE
ФК Ф91 Дзюдзеланж

**«Ф91 Дзюдзеланж»** — футбольны клуб з горада Дзюдзеланж, Люксембург. Выступае ў Нацыянальным дывізіёне Люксембурга.

## Дасягненні 
* **Чэмпіянат Люксембурга:**
:: **Чэмпіён (16):** 1999/00, 2000/01, 2001/02, 2004/05, 2005/06, 2006/07, 2007/08, 2008/09, 2010/11, 2011/12, 2013/14, 2015/16, 2016/17, 2017/18, 2018/19, 2021/22

***Кубак Люксембурга:**
:: **Уладальнік (8):** 2003/04, 2005/06, 2006/07, 2008/09, 2011/12, 2015/16, 2016/17, 2018/19

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Ф91 Дзюдзеланж
Катэгорыя:Дзюдзеланж
ФК Зрыньскі Мостар

**«Зры́ньскі»** () — футбольны клуб з Босніі і Герцагавіны, месціцца ў горадзе Мостар. Клуб быў заснаваны ў 1905 годзе і ў цяперашні час гуляе ў Прэм’ер-лізе Босніі і Герцагавіны. У 2005 годзе «Зрыньскі» адсвяткаваў сваю першую перамогу ў чэмпіянаце.

Клуб прымае гасцей на стадыёне «Пад Біелым Брыегам», які змяшчае 25 000 гледачоў.

## Дасягненні 
* **Чэмпіянат Босніі і Герцагавіны:**
** **Чэмпіён (9):** 2004/05, 2008/09, 2013/14, 2015/16, 2016/17, 2017/18, 2021/22, 2022/23, 2024/25

* **Кубак Босніі і Герцагавіны:**
** **Пераможца (2):** 2007/08, 2022/23

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Зрыньскі Мостар
ФК Легія Варшава

]]

**«Легія»** () — польскі футбольны клуб з горада Варшава. Выступае ў Экстраклясе.

## Дасягненні 
* **Чэмпіянат Польшчы:**
** **Чэмпіён (15):** 1955, 1956, 1969, 1970, 1994, 1995, 2002, 2006, 2013, 2014, 2016, 2017, 2018, 2020, 2021

***Кубак Польшчы:**
** **Уладальнік (20):** 1955, 1956, 1964, 1966, 1973, 1980, 1981, 1989, 1990, 1994, 1995, 1997, 2008, 2011, 2012, 2013, 2015, 2016, 2018, 2023

***Суперкубак Польшчы:**
** **Уладальнік (6):** 1989, 1994, 1997, 2008, 2023, 2025

***Кубак польскай лігі:** 
** **Уладальнік (1):** 2002

***Кубак Інтэртота:** 
** **Пераможца (1):** 1967

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Легія Варшава

Катэгорыя:1916 год у Варшаве
ФК Макабі Тэль-Авіў

**«Макабі»** () — ізраільскі футбольны клуб з горада Тэль-Авіў, частка спартыўнага таварыства «Макабі Тэль-Авіў». З’яўляецца найстарэйшым і самым тытулаваным клубам у гісторыі ізраільскага футбола. Заснаваны ў 1906 годзе, клуб дваццаць шэсць разоў станавіўся чэмпіёнам краіны, дваццаць тры разы — уладальнікам Кубка Ізраіля, двойчы уладальнікам Кубка Азіі і шэсць разоў — уладальнікам Кубка Тота. Клуб сем разоў рабіў «залаты дубль».

«Макабі» Тэль-Авіў — адзіная каманда ў Ізраілі, якая ніколі не гуляла ў ніжэйшай лізе. Таксама «Макабі» з’яўляецца адной з нешматлікіх каманд Ізраіля, якой удалося выйсці ў групавы раўнд Лігі чэмпіёнаў УЕФА — гэта здарылася ў сезоне 2004/05, калі каманда заняла 4-е месца ў групе, толькі па розніцы мячоў саступіўшы «Аяксу». Хатнія матчы каманда праводзіць на пятнаццацітысячная арэне «Блумфілд».

## Дасягненні 
* **Чэмпіянат Ізраіля:**
** **Пераможца (26):** 1923, 1929, 1936, 1937, 1939, 1942, 1947, 1950, 1952, 1954, 1956, 1958, 1968, 1970, 1972, 1977, 1979, 1992, 1995, 1996, 2003, 2013, 2014, 2015, 2019, 2020

* **Кубак Ізраіля:**
** **Уладальнік (24):** 1929, 1930, 1933, 1941, 1946, 1947, 1954, 1955, 1958, 1959, 1964, 1965, 1967, 1970, 1977, 1987, 1988, 1994, 1996, 2001, 2002, 2005, 2015, 2021

* **Кубак Азіі:**
** **Уладальнік (2):** 1969, 1971

* **Кубак Тота:**
** **Уладальнік (7):** 1993, 1999, 2009, 2015, 2018, 2019, 2021

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт   

Макабі Тэль-Авіў
Малышкаўскае гарадзішча

**Малышкаўскае гарадзішча** — гарадзішча культуры штрыхаванай керамікі, размешчанае за 0,1 км на захад ад вёскі Малышкі (Вілейскі раён), на высокім (каля 10 м ад узроўню вады) беразе ракі Сэрвач (правы прыток Віліі).

## Апісанне 
Малышкаўскае гарадзішча адносіцца да ліку такіх паселішч культуры штрыхаванай керамікі, якія з’явіліся ў першых стагоддзях нашай эры, умацоўваліся з моманту свайго ўзнікнення магутнымі валамі і глыбокімі равамі. Як і раней, на грэбені вала будуюцца сцены з бярвенняў.

У адрозненне ад іншых гарадзішч Верхняга Павілля, яно размешчана не на ўзгорку або мысе, а на роўным месцы. Пляцоўка паўавальнай формы. Яе даўжыня складае 52 м, а шырыня 45,5 м. Пляцоўка гарадзішча з трох бакоў (поўначы, усходу, поўдня) умацавана магутным валам, вышыня якога са знешняга боку дасягае 5 м, з унутранага — 4 м. Прыродным умацаваннем з чацвёртага (заходняга) боку з’яўляўся высокі абрывісты бераг ракі. Даследаваннямі ўстаноўлена, што вал тры разы падсыпаўся. Непасрэдна за валам маецца невялікае паніжэнне. Хутчэй за ўсё, гэта сляды рова, які існаваў у старажытнасці, а цяпер заплыў.

А. Р. Мітрафанаў ускрыў рэшткі пяці вялікіх наземных жытлаў. Сляды іх удалося прасачыць па шматлікіх кавалках глінянай абмазкі пазаў паміж бярвеннямі, якая звалілася са сцен пры пажары. Таму амаль на ўсіх кавалках выразна бачны адбіткі даволі тоўстых (да 20-30 см) бярвенняў і адбіткі пальцаў. Гліняная абмазка, перамешаная з вуглямі і попелам, ляжала радамі таўшчынёй да 20-25 см і выразна абводзіла контуры жытлаў. Іх памеры былі амаль аднолькавыя: даўжыня 17-18 м, шырыня 7,5-8 м.

Жытлы мелі аднолькавую планіроўку: усе былі падзелены на чатыры жылыя памяшканні. Кожнае з іх глухой сцяной адбівалася на дзве паловы, памяшканні ў якіх былі аддзелены адно ад другога вузкім калідорам. Ва ўсіх дамах уваходы знаходзіліся з тарцовых бакоў, якія вялі ў калідоры. Уваходы ў асобныя памяшканні знаходзіліся ўнутры калідораў.

## Даследаванне 
Гарадзішча адкрылі і абследавалі ў 1938 годзе Х. Цэгак-Галубовіч і У. Галубовіч. У 1955—1957, 1969, 1977—1978 гадах яго даследаваў А. Р. Мітрафанаў, а ў 1990—1994 гг. Э. М. Загарульскі. А. Р. Мітрафанаў ускрыў 930 м² плошчы. Вынікі работ Э. М. Загарульскага застаюцца неапублікаванымі.

## Гл. таксама 
* Фібула з Малышкаўскага гарадзішча

## Літаратура 
* Я. Г. Звяруга. Беларускае Павілле у жалезным веку і раннім сярэднявякоўі / Матэрыялы па археологіі Беларусі, Вып. 10. — Мінск: ДНУ «Інстытут гісторіі НАН Беларусі», 2005. — 174 с., іл. ISBN 985-6769-07-8

Катэгорыя:Малышкі (Вілейскі раён)
Катэгорыя:Гарадзішчы Вілейскага раёна
Катэгорыя:культура штрыхаванай керамікі
Касмічная зброя

**Касмічная зброя** — комплекс устройстваў і сродкаў для вырашэння ваенных задач у космасе і з космасу, у т.л. з размяшчэннем асобных сістэм на Зямлі і іншых нябесных целах.

Уключае касмічныя комплексы, розныя сродкі паражэння, а таксама выяўлення, суправаджэння, навядзення, баявога кіравання і энергетычнага забеспячэння.

Да сродкаў паражэння адносяцца:
* прамянёвая зброя (лазерная),
* пучковая зброя,
* кінетычная і ЭМВ-зброя (пучкі хваль міліметровага дыяпазону або моцнатокавы пучок зараджаных часціц, які выпраменьвае ў шырокім спектры частот).

Найбольш перспектыўнай і эфектыўнай лічаць лазерную зброю наземнага базіравання. Эфектыўнасць касмічнай зброі значна ўзрасла з выкарыстаннем шматразовых транспартных касмічных караблёў тыпу «Шатл» (ЗША).

У цяперашні час даследаванні і распрацоўка касмічнай зброі перанесены з стратэгічных сістэм у тактычныя, у тым ліку ў сістэмы проціракетнай абароны тэатра ваенных дзеянняў (ЗША, Ізраіль і інш.).

## Літаратура 
*
ФК Слован Браціслава

**«Слован»** () — славацкі футбольны клуб з горада Браціслава, які выступае ў Фартуна Лізе. Заснаваны ў 1919 годзе, з’яўляецца адным з самых тытулаваных клубаў Славакіі і былой Чэхаславакіі. «Слован» — адзіны клуб былой Чэхаславакіі, які выйграваў еўрапейскі клубны турнір. Каманда атрымала перамогу ў Кубку ўладальнікаў кубкаў 1969, перайграўшы пры гэтым у фінале «Барселону». Хатнія матчы праводзіць на стадыёне «Пасіенкі», які змяшчае 13 591 гледачоў.

## Дасягненні 
### Нацыянальныя 
* **Чэмпіянат Славакіі (1993 — цяперашні час):**
** **Пераможца (12):** 1994, 1995, 1996, 1999, 2009, 2011, 2013, 2014, 2019, 2020, 2021, 2022

* **Чэмпіянат Славакіі (1939—1944)**:
** **Пераможца (4):** 1940, 1941, 1942, 1944

* **Кубак Славакіі:**
** **Уладальнік (10):** 1994, 1997, 1999, 2010, 2011, 2013, 2017, 2018, 2020, 2021

* **Суперкубак Славакіі:**
** **Уладальнік (5):** 1994, 1995, 1996, 2009, 2014

* **Чэмпіянат Чэхаславакіі (1945—1992):**
** **Пераможца (8):** 1949, 1950, 1951, 1955, 1970, 1974, 1975, 1992

* **Кубак Чэхаславакіі (1945—1992):**
** **Уладальнік (5):** 1962, 1963, 1968, 1974, 1982

### Міжнародныя 
* **Кубак уладальнікаў кубкаў УЕФА: **
** **Уладальнік (1):** 1968/69

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Слован Браціслава
Слован Браціслава
Катэгорыя:1919 год у Браціславе
Касмічная медыцына

**Касмічная медыцына** — галіна медыцыны, мэтай якой з'яўляецца бяспека і стварэнне аптымальных умоў жыццядзейнасці чалавека на ўсіх стадыях касмічнага палёту. Вывучае ўздзеянне фактараў касмічнага палёту (касмічнае выпраменьванне, бязважкасць, паскарэнне, вібрацыя, ізаляцыя ў замкнутай прасторы інш.) на арганізм чалавека, распрацоўвае меры па змяншэнні іх шкодных уплываў, прафілактыцы і лячэнні захворванняў, метады адбору, падрыхтоўкі касманаўтаў і адаптацыі іх да зямных умоў пасля палёту. Выкарыстоўвае дасягненні фізіялогіі, псіхафізіялогіі, радыебіялогіі, гігіены, генетыкі і інш.

## Гісторыя 
Касмічная медыцына зарадзілася ў 1950-я гады на базе авіяцыйнай медыцыны і фізіялагічных даследаванняў у касмічнай біялогіі. Развіццё касмічнай медыцыны звязана з дасягненнямі ў асваенні касмічнай прасторы: першым палётам чалавека ў космас (1961), выхадам чалавека ў адкрыты космас (1965), высадкай на паверхню Месяца (1969). У СССР працу па касмічнай медыцыне ўзначальвала Камісія па даследаванні і выкарыстанні касмічнай прасторы АН СССР і Міністэртва аховы здароўя СССР.

Міжнародныя арганізацыі ў галіне касмічнай медыцыны:
* Камітэт па даследаванні касмічнай прасторы (COSPAR),
* Акадэмія авіяцыйнай і касмічнай медыцыны,
* Камітэт біяастранаўтыкі Міжнароднай астранаўтычнай федэрацыі.

Даследаванні па касмічнай медыцыне праводзяць Расія, ЗША, Германія, Францыя і інш.

На Беларусі даследаванні ўплыву гіпергравітацыі на механізмы кампенсацыйных рэакцый вестыбулярнага апарату і біяхімічныя зрухі ад малых доз радыяцыі праводзіліся ў Інстытутце фізіялогіі НАН Беларусі.

## Літаратура 
*
Кароль са Слуцка

**Кароль са Слуцка** — шахматная фігурка караля першай паловы XII ст., знойдзеная ў г. Слуцку падчас раскопак гарадзішча ў 1985—1986 гадах археолагам Леанідам Калядзінскім. Захоўваецца ў Слуцкім краязнаўчым музеі. 

Фігурка шахматнага караля на сёння з'яўляецца адзінай на тэрыторыі Усходняй Еўропы: знойдзеная ў Чарнігаве ў 1991 годзе фігурка была скрадзена. 

## Апісанне 
Падчас археалагічных прац былі знойдзены чатыры шахматныя фігуры: пешка, ладдзя, слон і кароль. Пешка і ладдзя выразаны з дрэва, а слон і кароль з косці. Паводле меркавання палеазаолага Веры Шчагловай, фігурка шахматнага караля была выразана з рога лася. Вышыня фігуркі складае 68 мм, вага — 65 грамаў. Знаходка выканана ў рэалістычнай манеры і кампазіцыйна ўяўляе сабой фігуру мужчыны, які сядзіць на троне. На галаве ў яго — «руская» шапка, валасы пастрыжаны пад гаршчок. Выява твару захавалася не поўнасцю, але можна заўважыць бараду і вусы. Таксама бачныя адтуліны, дзе знаходзіліся вочы, магчыма, выкананыя са шкла ці каляровага металу. Рукі складзены на каленях, ногі абуты ў высокія боты — гэта сведчыць пра знатнасць асобы.

Абсалютны аналаг фігуркі са Слуцка невядомы. Некаторае падабенства са слуцкай мае шахматная фігурка караля, знойдзеная ў 1964 годзе пры раскопках паселішча Традэнс у Нарвегіі. 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Шахматныя фігуры Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Слуцка
Катэгорыя:Слуцкі краязнаўчы музей
Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі
Ферзь з Лукомля

**Ферзь з Лукомля** — шахматная фігурка ферзя XII ст., знойдзеная ў г. Лукомль. Захоўваецца ў калекцыі Нацыянальнага гістарычнага музея Беларусі.

## Апісанне 
Фігурка адлюстроўвае чалавека, які сядзіць на невялікай авальнай падстаўцы, склаўшы па-ўсходняму ногі і скрыжаваўшы на грудзях рукі. З-пад галаўнога ўбору, магчыма, чашападобнага шлема, які бытаваў у Еўропе ў X-XIII стагоддзях, звісаюць валасы. Рысы твару некалькі грубаватыя: падбароддзе выступае наперад, нос прыплясканы. Ва ўсёй паставе — спакой і ўладарнасць.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Шахматныя фігуры Беларусі
Катэгорыя:Лукомль
Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі
Катэгорыя:Экспанаты Нацыянальнага гістарычнага музея Рэспублікі Беларусь
Конь з Мінска

**Конь з Мінска** — шахматная фігурка каня, знойдзеная на паселішчы на рацэ Менцы ў вярхоўі Пцічы пад Мінскам. Створана не пазней за XI стагоддзе і такім чынам з’яўляецца найбольш раннім сведчаннем знаёмства з шахматамі насельніцтва на тэрыторыі Беларусі. Фігурка каня на тэрыторыю Беларусі трапіла, верагодна, з Персіі ці Сярэдняй Азіі праз Хазарскі каганат і Волжскую Булгарыю. Носіць абстрактны характар, паколькі іслам забараняў адлюстраванне жывых істот.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Шахматныя фігуры Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Мінска
Катэгорыя:З’явіліся ў XI стагоддзі
Катэгорыя:XI стагоддзе ў Мінску
Конь з Навагрудка

**Конь з Навагрудка** — шахматная фігурка каня XII ст. знойдзеная ў Навагрудку.

## Апісанне 
Фігурка мае вышыню 4,3 см, дыяметр амаль круглай асновы складае 2,7 х 3 см. Выразана з касці ў выглядзе цыліндрыка з адным бакавым выступам у верхняй частцы, які сімвалізаваў галаву. Стылізаваныя шахматныя фігуры створаны рускімі па ўсходніх узорах, для якіх характэрны абстрактны характар, паколькі іслам забараняў адлюстраванне жывых істот.

На фігурцы збоку разьбяром пастаўлены (працарапаны) знак у выглядзе трызубца. Напэўна, гэта знак-метка ўладальніка дадзенай рэчы, як лічыць аўтар раскопак Ф. Д. Гурэвіч. Славянскі знак трызубца гаворыць на карысць мясцовага паходжання дадзенай шахматнай фігуры. 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Шахматныя фігуры Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Навагрудка
Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі
Любіч

* Васіль Любіч
* Восіп Любіч
* Герб «Любіч»
* Станіслаў Любіч-Маеўскі
* Эрнст Любіч
Касмахімія

**Касмахімія** — навука, якая вывучае хімічны састаў касмічных цел, законы распаўсюджвання і размеркавання хімічных элементаў у Сусвеце, працэсы спалучэння і міграцыі атамаў пры ўтварэнні касмічнага рэчыва.

У касмахіміі даследуюцца праблемы паходжання хімічных элементаў, гісторыі касмічнага рэчыва з моманту яго ўзнікнення да сучаснага стану ў аб'етках Сонечнай сістэмы, рэканструкцыі дагеалагічнага этапу гісторыі Зямлі і інш.

Радзелы касмахіміі — касмахімія ізатопная і касмахімія ядзерная, вылучаны як асобныя навукі.

## Гісторыя 
У 1937 годзе (год узнікнення касмахіміі як самастойнай навукі) на аснове даных аб саставе метэарытаў, рэчыва Сонца і зорак нарвежскі геахімік В. М. Гольдшміт склаў поўную табліцу распаўсюджанасці хімічных элементаў і іх ізатопаў у космасе.

Далейшае развіццё касмахіміі звязана з навуковымі працамі амерыканскага фізікахіміка Г. Юры і савецкага геахіміка А. П. Вінаградава. Да 1950-х гадоў даследаванні хімічных працэсаў у касмічнай прасторы і саставу касмічных цел ажыццяўляліся ў асноўным шляхам спектральнага аналізу рэчыва Сонца, зорак, часткова знешніх слаёў атмасферы планет. Непасрэдным метадам вывучэння касмічных цел быў аналіз хімічнага і фазавага саставу метэаратаў.

У апошні час касмахімія значна развіваецца дзякуючы дасягненням касманаўтыкі, якая зрабіла магчымымі непасрэдныя даследаванні пазаземнага рэчыва.

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Раздзелы астраноміі
Катэгорыя:Раздзелы хіміі
Avicii

**Цім Берглінг** (*Tim Bergling*, ) — шведскі дыджэй і музычны прадзюсар, найбольш вядомы пад сцэнічным імем **Avicii** (**ɅVICII◢ ◤**). Ён таксама выкарыстоўваў псеўданімы Цім Берг і Том Хангс. Avicii праславіўся ў 2010 годзе дзякуючы сінглам «My Feelings for You», «Seek Bromance», «Blessed» і «Levels». Паводле даных часопіса *Forbes*, у 2013 годзе ён уваходзіў у дзясятку самых высокааплатных дыджэяў свету з гадавым даходам у 20 млн долараў.

## Біяграфія 
Цім Берглінг нарадзіўся ў 1989 годзе ў Стакгольме. Ён пачаў кар’еру, зрабіўшы рэмікс на музычную тэму з відэагульні *Lazy Jones*, і пазней запісаў уласны трэк «Lazy Lace», які неўзабаве быў выпушчаны на Strike Recordings. На яго музыку паўплывалі ў прыватнасці Basshunter, Лейдбэк Люк, Стыў Анжэла, Tocadisco, Daft Punk, Эрык Прыдз і Аксвел. Выйграўшы прыз праграмы Піта Тонга *Fast Trax*, Avicii атрымаў шмат прапаноў і ў красавіку 2008 года выпусціў трэк «Manman» на лэйбле Тонга Bedroom Bedlam. Увосень таго ж года яго сінгл «Levels» стаў міжнародным хітом: у Вялікабрытаніі, Аўстрыі і Германіі яму ўдалося ўвайсці ў дзясятку, а ў роднай Швецыі дыджэй упершыню заняў вяршыню чарта. Гэты трэк быў пакладзены таксама ў аснову песні Флоу Райды «Good Feeling», якая карысталася вялікай папулярнасцю ва ўсім свеце і займала верхнія пазіцыі ў музычных чартах. У рэйтынгу часопіса *DJ Magazine* за 2011 год Avicii падняўся з 39-га на шостае месца, а ў наступным годзе ўвайшоў у першую тройку.

На 54-й цырымоніі «Грэмі» ён разам з Дэвідам Гетам былі намінаваны ў катэгорыі «Лепшы танцавальны запіс» за іх сумесны трэк «Sunshine». У 2013 годзе яшчэ адну намінацыю на «Грэмі» атрымаў яго трэк «Levels» як лепшы танцавальны запіс.

Памёр у Амане 20 красавіка 2018 года.

## Дыскаграфія 
**Студыйныя альбомы**

* *True* (2013)
* *Stories* (2015)
* *Tim* (2019)

## Фільмаграфія 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Дыджэі
Катэгорыя:Рэміксеры
Катэгорыя:Музыканты Швецыі
Катэгорыя:Музычныя прадзюсары Швецыі
Алег Васілевіч Бераснеў

**Алег Васілевіч Бе́раснеў** (,  — ) — беларускі вучоны ў галіне дынамікі трываласці і надзейнасці машын. Доктар тэхнічных навук (1982), прафесар (1986), член-карэспандэнт АН БССР (1986). Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь (2000).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту ў 1961. Пасля з 1961 па 1964 працаваў на Валагодскім паравозавагонарамонтным заводзе. З 1964 года ў Інстытуце праблем надзейнасці і даўгавечнасці машын АН БССР: інжынер, кіраўнік групы, старшы навуковы супрацоўнік, вучоны сакратар, намеснік дырэктара па навуковай рабоце. У 1978—2002 гг. дырэктар гэтага інстытута, у 2002—2008 гг. загадчык лабараторыяй. З 2008 галоўны навуковы супрацоўнік, намеснік загадчыка аддзялення Аб’яднанага інстытута машынабудавання Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

## Навуковая дзейнасць 
Даследаванні па прагназаванні і пошуку шляхоў павышэння надзейнасці, зніжэння дынамічнай нагружанасці і вібраакустычнай актыўнасці прывадных механізмаў машын. Распрацаваныя пры яго ўдзеле прынцыпы, правілы і парадак прагназавання надзейнасці вырабаў машынабудавання пры праектаванні адлюстраваны ў дзяржаўных стандартах і нарматыўнай тэхнічнай літаратуры. Ім развіты новы навуковы напрамак па распрацоўцы тэарэтычных асноў і інжынерных методык канструявання і разліку, стварэнню і даследаванню зубчастых колаў, якія самаўсталёўваюцца, і прывадных механізмаў на іх аснове.

Аўтар больш за 350 навуковых прац, у тым ліку 9 манаграфій, 22 брашур, 108 аўтарскіх пасведчання на вынаходкі і патэнты.

### Асноўныя працы 
* Исследование влияния технологии окончательной обработки зубчатых колес на их работоспособность. М., 1971 (совм. с А. С. Соболевым).
* Пути повышения надежности машин. Мн.: Наука и техника, 1979 (совм. с И. С. Цитовичем).
* Самоустанавливающиеся зубчатые колеса. Мн.: Наука и техника, 1983.
* Аналитические методы механики в динамике приводов. Мн.: Навука і тэхніка, 1992 (совм. с А. М. Гоманом, Н. Н. Ишиным).
* Зубчатые передачи с повышенной податливостью зубьев. Мн.: Навука і тэхніка, 1993 (совм. с И. В. Жуком, А. Н. Неделькиным).
* Нормирование надежности технических систем. Мн.: Технопринт, 2004 (совм. с Ю. Л. Солитерманом, А. М. Гофманом).

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны» (1981), медалём «За доблесную працу», дзвюма Ганаровымі граматамі Вярхоўнага Савета БССР, Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.

## Літаратура 
* 
* Берестнев Олег Васильевич // Изобретатель, № 7 (187) 2015. — С. 34.

## Спасылкі 
* Профіль члена-карэспандэнта А. В. Бераснева на сайце ЦНБ НАН Беларусі
* Алег Васілевіч Бераснеў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Хойніках
Катэгорыя:Машынабудаўнікі СССР
Катэгорыя:Машынабудаўнікі Беларусі
Касмічнае права

**Касмічнае права** — сукупнасць юрыдычных прынцыпаў і норм, якія рэгулююць адносіны паміж дзяржавамі ў працэсе даследавання і выкарыстання касмічнай прасторы і нябесных цел і вызначаюць іх прававы рэжым. Засноўваецца на агульных міжнародна-прававых прынцыпах, уключаючы прынцыпы Статута ААН.

Асноўны дакумент у галіне касмічнага права — Дагавор аб прынцыпах дзейнасці дзяржаў па даследаванні і выкарыстанні касмічнай прасторы, у т.л. Месяца і іншых нябесных цел (1967). Прадугледжвае свабоду даследавання касмічнай прасторы і нябесных цел, мірнага выкарыстання Месяца і іншых нябесных цел, іх поўную дэмілітарызацыю.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* International Institute of Space Law 
* International Space Law at the United Nations Office for Outer Space Affairs website
* 
* http://spaceandtelecomlaw.unl.edu
Пешка

**Пешка** — асноўная адзінка вымярэння шахматнага матэрыялу (у шахматах пешкі не лічаць фігурай). У пешачным эквіваленце вымяраюць «кошт» усіх астатніх фігур (лёгкая фігура прыкладна роўная тром пешкам, ладдзя — пяці). Паводле Франсуа Філідора пешка — «душа шахматнай партыі», структура пешачнага размяшчэння вызначае стратэгічны малюнак партыі. У эндшпілі роля пешак значна ўзрастае, асабліва тых, якія прасунутыя далёка (блізкія да поля пераўтварэння).

У шахматнай натацыі літарнае азначэнне пешкі звычайна не ўжываецца.

Праз сваю індывідуальную слабасць параўнальна з іншымі фігурамі, пешка ў метафарычным сэнсе ўяўляе сабой бездапаможнасць (напрыклад, «*Ён быў усяго толькі пешкай у маіх руках*»).

## Хады пешкі 
* пешка можа хадзіць наперад на вольнае поле, размешчанае непасрэдна перад ім на той самай вертыкалі.
* З пачатковай пазіцыі пешка можа прасунуцца на два палі па той самой вертыкалі, калі абодва гэтыя палі не занятыя.
* пешка можа біць толькі тыя фігуры суперніка, якія размяшчаюцца па дыяганалі на суседняй вертыкалі, займаючы пры гэтым іх месца.
* пешка, што атакуе поле, якое мінае пешка партнёра пры ходзе з пачатковай пазіцыі адразу на два палі, можа ўзяць гэтага пешкі, нібы яго ход быў толькі на адно "атакаванае" поле. Такое ўзяцце завецца ўзяццем «на праходзе» («бітае поле») і можа быць здзейсненае толькі наступным ходам пасля гэтага ходу суперніка.
* Калі пешка дасягае самай дальняй гарызанталі ад сваёй зыходнай пазіцыі (поле пераўтварэння), ён мусіць быць заменены на ферзя, ладдзю, слана альбо каня «свайго» колеру, што ёсць часткай таго самага ходу. Фігура можа быць пастаўленая любая, незалежна ад таго, была яна знятая з дошкі, ці не. Такім чынам, на дошцы адначасна можа быць, напрыклад, да дзевяці ферзёў аднаго колеру.

Глядзіце Правілы гульні ў шахматы.

## Віды пешак 
У залежнасці ад узаемнага размяшчэння пешак існуюць:

* Ізаляваны пешка — пешка, які не мае пешак свайго колеру на суседніх вертыкалях.
* Прахадны пешка — пешка, на адной вертыкалі перад якім адсутнічаюць пешкі суперніка, а на суседніх вертыкалях іх няма таксама ці яны не трымаюць пад боем палі, праз якія пешцы неабходна прайсці да поля пераўтварэння.
** Абаронены прахадны — прахадны пешка, абаронены іншымі пешкамі таго ж колеру.
** Аддалены прахадны — прахадны пешка, размешчаны на супрацьлеглым баку дошкі ад іншых пешак.
* Звязаныя пешкі — два ці болей пешкі аднаго колеру на суседніх вертыкалях, якія маюць магчымасць абараняць адно аднаго.
* Здвоеныя (строеныя) пешкі — дзве (тры) пешкі аднаго колеру на адной вертыкалі.

**На дыяграме:**

*Белыя:*

* пешка d3 — ізаляваны.
* пешкі g2,g3,g4 — ізаляваныя, строеныя; пешка g4 — прахадны.

*Чорныя:*

* пешкі b6,c5,d5 — звязаныя; пешка b6 — прахадны.

## Спасылкі 
* Piececlopedia: пешка 

Катэгорыя:Шахматныя фігуры
Камічнае

[thumb|200px|Тэатральная камедыйная [маска (II ст. да н.э., Афіны)]]
**Камічнае** ( — смешны) — эстэтычная адлюстраванасць неадпаведнасці між недасканалым, нежыццёвым зместам з'явы і яе вонкавым выяўленнем, што прэтэндуе на паўнавартаснасць і значнасць або маскуецца пад іх. Мае вытокі ў гульнявым, супольным самадзейным смеху (карнавал) і ў прадметных супярэчнасцях грамадскага жыцця. У ходзе развіцця культуры адасобіліся віды: гумар, іронія і сатыра. Суадносіцца з агіднасцю, нізкасцю і прыгажосцю. Ёсць процілегласцю трагедыі і ўзнёсласці. Пры гэтым мае здольнасць да сінтэзу з імі (трагікамедыя, камічны бок узнёсласці). Пры адлюстраванні супярэчнасці рэчаіснасці важнай ёсць гульня на перабольшванне велічы прадметаў (карыкатура), на фантастычных спалучэннях (гратэск) і збліжэнні далёкіх паняццяў (досціп). На ёй грунтуецца камедыя.

Катэгорыя:Катэгорыі эстэтыкі
Катэгорыя:Гумар
Кароль з Традэнса

**Кароль з Традэнса** — шахматная фігурка караля, знойдзеная ў 1964 годзе пры раскопках паселішча Традэнс ў Нарвегіі.

## Апісанне 
Фігурка выразана, як мяркуюць даследчыкі, з елкі. Яна ўяўляе сабой постаць мужчыны, які сядзіць на троне, зробленым у выглядзе куба. Валасы ў мужчыны доўгія — даходзяць да сярэдзіны шыі. Твар абрамляюць барада і вусы. На галаве крыху стылізаваная карона заходнееўрапейскага ўзору. На спінцы трона, якая па вышыні даходзіць да сярэдзіны спіны мужчыны, знаходзяцца сем аднолькава круглых вярхушак.

## Гл. таксама 
* Кароль са Слуцка

## Спасылкі 
* Слуцкі цар на троне з квадрата 

Катэгорыя:Шахматныя фігуры
Катэгорыя:Археалагічныя аб'екты ў Нарвегіі
Стрэжаўскае княства

**Стрэжаўскае княства** — удзельнае княства з цэнтрам у горадзе Стрэжаў, дакладнае месцазнаходжанне якога не высветлена, якое існавала ў 2-й палове XII ст.

Княства, мусіць, створана ў 1159 годзе калі Усевалад Глебавіч перадаў Ізяслаўль полацкаму князю Рагвалоду Барысавічу, а на замен атрымаў Стрэжаў, дзе, напэўна, княжыў да сваёй смерці. Пазней пра княства нічога не паведамляецца.

## Князі стрэжаўскія 
* 1159: Усевалад Глебавіч, князь ізяслаўскі (1151—1159), князь стрэжаўскі (з 1159)

## Літаратура 
* Славянская энциклопедия. Киевская Русь — Московия: в 2 т. / Автор-составитель В. В. Богуславский. — М.: ОЛМА-ПРЕСС, 2001. — Т. 2. — 816 с. — 5000 экз. — ISBN 5-224-02249-5

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (862—1236)
Катэгорыя:Удзелы Полацкай зямлі
Катэгорыя:Княствы ў беларускай гісторыі
Караль Казлоўскі

**Караль Казлоўскі** (; , г.  — , г. ) — польскі архітэктар.

Вучыўся ў Францыі і Варшаве, у прыватнасці, пад кіраўніцтвам .

## Вядомыя працы 
[250px|thumb|[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы ў час акупацыі Беларусі, чэрвень 1943. Фотаздымак Бундэсархіву]]

Караль казлоўскі стварыў праекты наступных будынкаў:

* Гарадскі тэатр у Мінску;
* ;
*  (якая, як і мінскі тэатр, была перабудавана да непазнавальнасці) (1901);
* Уласны дом у Варшаве (вул. , 46).
*  ў Сасноўцы (1893) і суседняй плябаніі (1901)
* і іншыя пабудовы.

Акрамя гэтага займаўся перабудовай парафіяльнага касцёла  ў Жалехаве і  ў Варшаве.

## Памяць 
На будынку тэатра ў Мінску ўсталявана мемарыяльная дошка. На ганку касцёла ў Сасноўцы ўсталяваны бюст архітэктара.

## Літаратура 
* Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 379. ISBN 83-01-08836-2.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Архітэктары Варшавы
Катэгорыя:Архітэктары Польшчы
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Катэгорыя:Архітэктары Любліна
Сланы з Друцка

**Сланы з Друцка** — шахматныя фігуркі слана XII—XIII стст., знойдзеныя ў Друцку. Фігуркі маюць выгляд цыліндрыкаў з двума бакавымі выступамі. Стылізаваныя шахматныя фігуры створаны рускімі майстрамі па ўсходніх узорах, для якіх характэрны абстрактны характар, паколькі іслам забараняў адлюстраванне жывых істот.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Шахматныя фігуры Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Друцка
Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі
Катэгорыя:З’явіліся ў XIII стагоддзі
Ферзь

**Ферзь**, або **каралева** (Unicode: ♕, ♛) — наймацнейшая шахматная фігура. Прынята, што матэрыяльная каштоўнасць ферзя роўная 8-9 пешкам. Такім чынам, па моцы ён пераўзыходзіць ладдзю і лёгкую фігуру (афіцэра ці каня), саступае двум ладдзям і прыблізна раўнамоцны з трыма лёгкімі фігурамі.

## Хады ферзя 
Ферзь можа перамяшчацца на любую колькасць палёў па вертыкалі, гарызанталі і дыяганалі, аб'ядноўваючы здольнасці ладдзі і афіцэра (пры ўмове, што на яго шляху няма фігур). Знаходзячыся ў адным з цэнтральных палёў, ферзь можа атакаваць да 27 палёў адначасна, у куце — да 21 поля.

## Ферзь у шахматнай партыі 
Кожны ігрок пачынае партыю з адным ферзём. У пачатку партыі ферзі займаюць палі d1 і d8 (палі свайго колеру). Уважаецца, што ў пачатку партыі (дэбюце) не трэба спяшацца выводзіць ферзя, бо ён, знаходзячыся ў лагеры суперніка, станае ласым кавалкам для яго фігур. Значна прыдатнейшым ферзь станае ў мітэльшпілі і эндшпілі. Так, лічаць, што ў эндшпілі кароль з ферзём пры правільнай гульні выйграюць супраць караля і лёгкай фігуры, супраць караля і ладдзі, у большасці выпадкаў — супраць караля і двух лёгкіх фігур, супраць караля, ладдзі і пешкі. Акрамя таго, найістотнай задачай большасці эндшпіляў з'яўляецца правядзенне пешкі ў ферзі, бо паспяховае выкананне гэтай задачы, як правіла, азначае перамогу ў партыі.

## Ферзь у шахматных задачах 
Ферзь фігуруе ў шматлікіх шахматных задачах. Адна з самых вядомых — задача пра васьмёх ферзёў, у задачы патрэбна размясціць 8 ферзёў так, каб яны не атакавалі адно аднаго. Матэматычным шляхам даказана, што існуе 92 рашэнні задачы пра васьмёх ферзёў.

## Этымалогія 
Назва «ферзь» запазычаная ад арабаў, ад якіх шахматы пачалі распаўсюджвацца ў Еўропе. У хазараў гэты тытул мелі найвышэйшыя дзяржаўныя чыноўнікі, якія кантралявалі фінансы дзяржавы, шахскі двор і войска. Значэнне слова паходзіць ад арабскага «*носьбіт цяжару*».

Распаўсюджаная ў народзе назва «каралева» паходзіць ад іншага варыянту назвы гэтай фігуры — *ферзь* (ferz), запазычанага ва французскую мову, дзе слова паступова трансфарміравалася ў *vierge* — «цнатліўка, дзева, дама».

## Гл. таксама 
* Ферзь з Лукомля

## Спасылкі 
* Piececlopedia: Ферзь 

Катэгорыя:Шахматныя фігуры
Ладдзя з Копыся

**Ладдзя з Копыся** — шахматная фігурка ладдзі XII ст. знойдзеная ў Копысі. Фігурка выразана з касці, у нізе мае прамавугольную аснову, а зверху — два фігурныя выступы. Выступы сімвалізвалі ўзнятыя крылы птушкі. У старажытнасці арабы па назве фантастычнай птушкі з персідскага казачнага эпасу называлі фігурку ладдзі рухам. Ладдзя з Копыся нагадвае арабскі «рух», але мае і свае асаблівасці.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Шахматныя фігуры Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Копыся
Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі
Слон (шахматы)

**Слон** (Unicode: ♗, ♝) — лёгкая шахматная фігура. Кожны з супернікаў пачынае гульню з двума сланамі. Напачатку партыі сланы займаюць палі c1, f1 (белыя) і c8, f8 (чорныя сланы).

## Хады слана 
Слон можа хадзіць на любую колькасць палёў па дыяганалі пры ўмове, што на яго шляху няма іншых фігур.

Кожны слон можа рухацца альбо толькі па белых, альбо толькі па чорных палёх, таму аднаго з сланоў называюць *белапольным*, іншага — *чарнапольным*. Ці, мяркуючы па пачатковай расстаноўцы, сланы могуць быць названыя адпаведна *каралеўскім* і *ферзевым*.

## Слон у шахматнай партыі 
Паколькі слану падуладная толькі палова палёў дошкі, ён слабейшы за ладдзю, якая можа хадзіць па ўсіх палях. Акрамя таго, на пустой дошцы пад ударам ладдзі заўжды знаходзіцца чатырнаццаць клетак, у той час як пад ударам слана — ад сямі да трынаццаці. Да таго ж адным сланом і каралём мат паставіць немагчыма.

Слон прыблізна эквівалентны каню альбо тром пешкам. Перавага каня ў тым, што ён можа скакаць праз іншыя фігуры. Аднак слон становіцца параўнальна мацнейшым у эндшпілі, калі атрымлівае больш вольнай прасторы для манеўраў.

## Этымалогія 
Адпаведная фігура па-арабску завецца *аль-філь*, з-за чаго ва Францыі пераўтварылася ў *шута* (), у Англіі, з-за падабенства з біскупскай мітрай — у *біскупа* (), а ў Германіі перайменаваная ў *бегуна* ().

## Спасылкі 
* Piececlopedia: Слон 

Катэгорыя:Шахматныя фігуры
Конь (шахматы)

**Конь** — лёгкая шахматная фігура. У пачатку партыі кожны з апанентаў мае па два кані, размешчаныя на палях b1, g1 (белыя) і b8, g8 (чорныя кані).

## Хады каня 
Конь можа хадзіць на любое поле дошкі, не занятае іншай сваёй фігурай, наступным чынам: дзве клеткі ў адзін бок і адна клетка ў іншы бок (у форме літары Г у розных варыяцыях). Пасля кожнага ходу конь трапляе на клетку супрацьлеглага колеру. Унікальнасць гэтай фігуры ў тым, што конь адзіны можа скакаць праз любыя іншыя фігуры, якія сустракаюцца на яго шляху.

## У шахматнай партыі 
Па вартасці конь прыблізна роўны слану ці тром пешкам. Тры кані прыблізна роўныя ферзю альбо двум ладдзям.

У закрытых пазіцыях конь мае перавагу над сланом, бо мае ўласцівасць скакаць праз іншыя фігуры. У пешкавых эндшпілях конь слабейшы, таму што мае значна меншую манеўранасць: каб прайсці ад аднаго боку дошкі да іншага, яму патрэбна больш хадоў, чым слану і тым больш іншым фігурам.

Таксама як і ў выпадку з двума каралямі і сланом (гл. слон), адзін конь не можа паставіць мат каралю саперніка. Аднак гэта адзіная фігура, якая можа атакаваць фігуры саперніка, сама не становячыся пад іх удар. Конь вельмі прыдатны дзеля пастаноўкі вілкі фігурам саперніка.

## Спасылкі 
* Piececlopedia: конь 

Катэгорыя:Шахматныя фігуры
Рыгор Карлавіч Веніг

**Рыгор Карлавіч Веніг** ( — , г. ) — жывапісец і тэатральны дэкаратар.

## Біяграфія 
Сын , брат Паўла Карлавіча Венігаў у .

## Творчасць 
Прымаў удзел у выкананні дэкарацый да трагедыі А. С. Пушкіна «» (пастаноўка ў доме графа , 1888)].

Сапраўдны член Таварыства настаўнікаў малявання ў Санкт-Пецярбургу (1900-я — 1910-я гады), член Таварыства ўзаемнай дапамогі рускіх мастакоў. Пісаў пейзажы, жанравыя сцэны, акварэлі.

Працаваў над размалёўкамі інтэр'ераў мінскага гарадскога тэатра.

## Узнагароды 
Атрымаў медалі: малую срэбную — 1882 г.; вялікую срэбную — 1883 г.; малую срэбную — 1885 г.; малую срэбную — 1886 г.; малую заахвочвальную — 1887 г; 2 і 1 срэбныя і дзве заахвочвальныя — 1888 14 лютага 1890 года — Званне класнага мастака 3 ступені.

Катэгорыя:Тэатральныя мастакі
Катэгорыя:Мастакі Расіі
Ладдзя з Гродна

**Ладдзя з Гродна** — шахматная фігурка ладдзі (тура) XII стагоддзя, знойдзеная ў Гродне. Захоўваецца ў Гродзенскім дзяржаўным гісторыка-археалагічным музеі.

## Гісторыя 
Фігурка ладдзі была знойдзена ў 1932 г. на Старым замку ў Гродне пры раскопках пад кіраўніцтвам заснавальніка і дырэктара Гродзенскага музея Ю. Ядкоўскага. Падрабязнасці і пашпарт экспаната былі згублены падчас пераходу фондаў музея ва ўласнасць савецкай дзяржавы.

### Крадзеж 
У жніўні 2004 года фігурка была скрадзена. Ладдзя захоўвалася пад шклом у часовай экспазіцыі, таму сігналізацыя не была падключана. Наглядчыца ж назірала адразу за двума памяшканнямі музея. Злачынец змог адсунуць цяжкае шкло і выкраў шахматную фігурку, знікненне экспаната, магчыма, было заўважана не адразу. Унікальная фігурка была выяўлена толькі ў 2008 годзе падчас здзелкі, у якой 21-гадовы гарадзенец спрабаваў прадаць экспанат за два мільёны беларускіх рублёў.

Фігурка мае выгляд невялікага рачнога судна з воінамі на носе і карме. На бартах — круглыя адтуліны для вёслаў, але весляры не бачны: іх закрывае палуба. Лаўрэнцеўскі летапіс так апісвае насаду: «…прыдумаў Ізяслаў лоддзі дзіўныя… бо ў іх весляры вяслуюць нябачна, толькі вёслы відаць, а людзей… не відаць,… Бо лоддзі накрыты дошкамі, зверху воі ў бронях і страляюць, а стырнавых два ёсць, адзін на карме, а другі на носе». Вельмі верагодна, што ладдзі-насады шырока выкарыстоўваліся і на тэрыторыі Панямоння.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Шахматныя фігуры Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Гродна
Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі
Катэгорыя:Гродзенскі дзяржаўны гісторыка-археалагічны музей
Катэгорыя:Выкрадзеныя творы мастацтва
Катэгорыя:Стары замак (Гродна)
ФК Сент-Патрыкс Атлетык

**«Сент-Патрыкс Атлетык»** () — ірландскі футбольны клуб, месціцца ў горадзе Дублін, цяпер гуляе ў Прэм’ер-дывізіёне Ірландыі.

Каманда праводзіць хатнія сустрэчы на стадыёне «Рычманд Парк». Клубныя колеры — чырвоны і белы. Клуб быў утвораны ў 1929 годзе.

## Дасягненні 
* **Чэмпіянат Ірландыі:**
:: **Чэмпіён (8):** 1951/52, 1954/55, 1955/56, 1989/90, 1995/96, 1997/98, 1998/99, 2013

***Кубак Ірландыі:** 
:: **Уладальнік (4):** 1958/59, 1960/61, 2014, 2021

***Суперкубак Ірландыі:** 
:: **Уладальнік (1):** 1999

***Кубак лігі:** 
:: **Уладальнік (4):** 2000/01, 2003, 2015, 2016

***Трафей Ірландскай лігі:** 
:: **Пераможца (1):** 1959/60

## Вядомыя гульцы 
*  Кіт Фэйхі 
*  Пол Макграта 
*  Кевін Дойл 
*  Жазеф Нда 
*  Гордан Бэнкс

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Сент-Патрыкс Атлетык
Веніг

* Багдан Багданавіч Веніг, рускі жывапісец і малявальшчык
* Карл Багданавіч Веніг, рускі жывапісец
* Павел Карлавіч Веніг, рускі жывапісец
* Рыгор Карлавіч Веніг, рускі жывапісец і тэатральны дэкаратар
ФК Марыбар

**«Марыбар»** () — славенскі футбольны клуб з аднайменнага горада. Утвораны ў 1960 годзе. З’яўляецца адным з двух клубаў Славеніі, якія ніколі не выбывалі з наймацнейшага дывізіёна пасля яго заснавання ў 1991 годзе (разам з «Цэле»). Лічыцца адным з сімвалаў славенскага футбола, у прыватнасці ў роднай для клуба вобласці Ніжняя Штырыя на паўночным усходзе Славеніі.

## Дасягненні 
* **Чэмпіянат Славеніі:**
** **Пераможца (16):** 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2009, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2017, 2019, 2022

* **Кубак Славеніі:**
** **Уладальнік (9):** 1992, 1994, 1997, 1999, 2004, 2010, 2012, 2013, 2016

* **Суперкубак Славеніі:**
** **Уладальнік (4):** 2009, 2012, 2013, 2014

* **Кубак Інтэртота:**
** **Пераможца (1):** 2006

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Марыбар
Ладдзя з Ваўкавыска

**Ладдзя з Ваўкавыска** — шахматная фігурка ладдзі (тура) XIII стагоддзя, знойдзеная ў Ваўкавыску. Захоўваецца ў Гродзенскім дзяржаўным гісторыка-археалагічным музеі.

## Апісанне 
Фігурка вышынёй 5,5 см выразана з касці у форме карабля на ножцы з прамавугольнай асновай. Ля бартоў пасярэдзіне стаяць два маладыя воіны. У іх грубаватыя рысы твараў, з-пад невялікіх круглых шапачак, якія нагадваюць сучасны берэт, на плечы звісаюць доўгія валасы. На бартах судна перад воінамі вісяць шчыты міндалепадобнай формы. Трэці воін прытуліўся на носе судна з двума шчытамі па баках і засяроджана глядзіць уперад. Частка вырабу пашкоджана, таму выява чацвёртага воіна не захавался, уцалеў толькі шчыт. Гэта шахматная фігурка памерамі і многімі дэталямі блізкая да каменнай ладдзі з Гродна.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Шахматныя фігуры Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Ваўкавыска
Катэгорыя:З’явіліся ў XIII стагоддзі
Катэгорыя:Гродзенскі дзяржаўны гісторыка-археалагічны музей
Катэгорыя:XIII стагоддзе ў Беларусі
Ладдзя «рух» з Ваўкавыска

**Ладдзя з Ваўкавыска** — шахматная фігурка ладдзі XII ст. знойдзеная ў Ваўкавыску. Фігурка выразана з касці, у нізе мае прамавугольную аснову, а зверху — два фігурныя выступы. Выступы сімвалізвалі ўзнятыя крылы птушкі. У старажытнасці арабы па назве фантастычнай птушкі з персідскага казачнага эпасу называлі фігурку ладдзі рухам. Ладдзя з Ваўкавыска нагадвае арабскі «рух», але мае і свае асаблівасці.

## Гл. таксама 
* Ладдзя з Копыся
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Шахматныя фігуры Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Ваўкавыска
Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі
Ладдзя (шахматы)

**Ладдзя́**, **тура́** ( ад  — вежа), **рух**, **вежа** (Unicode: ♖, ♜) — цяжкая шахматная фігура.

## Хады ладдзі 
У пачатку партыі ладдзі займаюць палі a1 і h1 (белыя ладдзі), a8 і h8 (чорныя ладдзі). Ладдзя можа хадзіць на любую колькасць палёў па гарызанталі ці па вертыкалі пры ўмове, што на яе дарозе няма фігур.

## Ладдзя ў шахматнай партыі 
Яна каштуе прыкладна 5 пешак. Дзве ладдзі прыблізна роўныя па сіле тром лёгкім фігурам альбо ферзю (ці нават мацнейшыя за яго). Нягледзячы на тое, што ў дэбюце яны не развітыя, ладдзі могуць удзельнічаць у ракіроўцы, пасля чаго ў мітэльшпілі блакуюць вертыкалі ў пазіцыйнай барацьбе. У эндшпілі ладдзі часта падтрымліваюць праходных ферзёў і ўдзельнічаюць у адразанні варожага караля ад некаторай часткі дошкі. Каралём і ладдзёй можна паставіць мат, але, нягледзячы на гэта, ладзейныя эндшпілі лічаць самымі складанымі.

## Этымалогія 
.]]
У шатранджы існавала фігура *рух*, якая па форме нагадвала карабель. Верагодна, таму ў славян прыжылася назва «ладдзя». У Заходняй Еўропе вядомая пад назвай «вежа» (, , ). Адсюль, у сваю чаргу, размоўная назва ладдзі — «тура́». Даўней турой называлі асадную вежу, якая прымянялася пры штурме крэпасцей.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Piececlopedia: Ладдзя 

Катэгорыя:Шахматныя фігуры
Цар з Бярэсця

**Цар з Бярэсця** — шахматная фігурка цара (караля) XII—XIII стст., выяўленая ў 1973 годзе пры археалагічным даследаванні Берасцейскага гарадзішча пад кіраўніцтвам Пятра Лысенкі. Твар воіна акруглы, бровы сурова ссунутыя, строгі позірк пукатых вачэй, нос з невялікай гарбінкай, кароткія, апушчаныя долу, вусы і клінападобная бародка, маленькія адтапыраныя вушы, доўгія, прамыя па плечы, валасы. На галаве ў мужчыны — круглай формы пляскаты капялюш з высокім аколышам, на ўзор тых, што насілі ў Заходняй Еўропе ў XIII стагоддзі. Уся фігурка аздоблена шматлікімі цыркульнымі кружочкамі, што, несумненна, сведчыць пра яе шахматную прыналежнасць. Відавочна, што фігура праціўніка не мела такой аздобы, таму гэтую знаходку даследчык інтэрпрэтаваў як выяву караля.

На думку маскоўскай даследчыцы гісторыі гульняў Старажытнай Русі Алены Аляксандраўны Рыбінай шахматны кароль павінен мець свае атрыбуты: карону, меч, скіпетр. Да таго ж у каралеўскіх фігурках ніколі не рабілі шчыт, які быў атрыбутам драба — «пехацінца». Зыходзячы з гэтага фігурку, верагодна, можна атаясамліваць з ферзём або нават з пешкай, выкананай у традыцыях заходнееўрапейскага выяўленчага мастацтва.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Шахматныя фігуры Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Брэста
Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі