open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ташкенцкі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Нізамі

**Ташкенцкі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Нізамі** (Toshkent davlat pedagogika universiteti). З'яўляецца адной з найбуйнейшых вышэйшых навучальных устаноў Узбекістана. Ранейшая назва ў савецкі час: *Ташкенцкі дзяржаўны педагагічны інстытут (ТДПІ)*.

## Гісторыя стварэння ўніверсітэта 
Ташкенцкі дзяржаўны педагагічны інстытут імя Нізамі створаны на базе факультэта педагогікі Сярэднеазіяцкага дзяржаўнага ўніверсітэта згодна з загадам камісарыята па народнай адукацыі Рэспублікі Узбекістан № 1364 ад 14 верасня 1935 года.

Пастановай Кабінета міністраў Рэспублікі Узбекістан № 77 ад 2 лютага 1998 года Ташкенцкаму дзяржаўнаму педагагічнаму інстытуту прысвоены статус універсітэта.

У агульнай складанасці з моманту стварэння універсітэтам было падрыхтавана звыш 200 тысяч навукова-педагагічных кадраў.

## Агульная інфармацыя 
Агульная плошча універсітэта складае 77074,25 кв. м., у прыватнасці вучэбная плошча — 24694 кв. м.
У цяперашні час універсітэт налічвае 8 факультэтаў(фізіка-матэматычны, натуральных навук, педагогікі, псіхалогіі і дэфекталогіі, замежных моў, гісторыі, прафесійнай адукацыі, пачатковай адукацыі і фізічнай культуры і дапрызыўнай ваеннай адукацыі) і 52 кафедры. Вядзецца падрыхтоўка спецыялістаў па 31 кірунку бакалаўрыяту і 29 спецыяльнасцях магістратуры.

Прафесарска-выкладчыцкі склад ВНУ налічвае: 55 дактароў навук, прафесараў, больш за 265 кандыдатаў навук, дацэнтаў. Больш за 700 выкладчыкаў навучаюць студэнтаў бакалаўрыяту і магістратуры асновам навук. Універсітэт размяшчаецца ў 8 навучальных карпусах.

## Музеі ўніверсітэта 
У цяперашні час ва ўніверсітэце працуе музейны комплекс, які складаецца з музея гісторыі ўніверсітэта, археалагічнага і навучальнага заалагічнага музеяў.

## Вядомыя выпускнікі 
Сярод выпускнікоў універсітэта шмат вядомых людзей: , Шукрула, Саід Ахмад, У. Абдуразакаў, Г. Гулям, І. Султанаў, С. Яўсеева, Д. Юлдашава і інш.

## Літаратура 
* Ташкентский педагогический институт — Национальная энциклопедия Узбекистана. — Ташкент, 2000—2005. (узб.)
* * 
* ТАШКЕНТСКИЙ ПЕДАГОГИЧЕСКИЙ ИНСТИТУТ им. Низами. Большой Энциклопедический словарь. 2000.

Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Ташкента
Катэгорыя:Універсітэты Узбекістана
Уладзімір Васілевіч Менер

**Уладзімір Васілевіч Менер** (, -) — савецкі геолаг і палеантолаг. Доктар геолага-мінералагічных навук, акадэмік АН СССР (з 1966). Ганаровы член Усесаюзнага Палеанталагічнага таварыства (з 1970) і Маскоўскага таварыства выпрабавальнікаў прыроды (з 1975). Першым прапанаваў тэрмін акрон.

## Біяграфія 
У. В. Менер нарадзіўся ў 1905 годзе ў горадзе Шацк Тамбоўскай губерні (цяпер Разанскай вобласці). З расійскіх немцаў.

У 1927 годзе скончыў Натуральнае аддзяленне фізіка-матэматычнага факультэта МДУ. У гэтым жа годзе апублікаваў сваю першую працу па стратыграфіі палеагенавых адкладаў.

У 1925—1930 гадах удзельнічаў у Крымскай геалагічнай экспедыцыі. Пасля заканчэння ўніверсітэта, у 1927—1929 працаваў у Маскоўскім аддзяленні Геалагічнага камітэта СССР і адначасова вучыўся ў аспірантуры.

Выкладчыцкую дзейнасць пачаў з 1929 года ў Маскоўскай горнай акадэміі. З таго ж года працаваў у Маскоўскім геолагаразведачным інстытуце імя Серго Арджанікідзэ.

У 1934 і 1935 гадах паслядоўна прысвоены ступені кандыдата біялагічных і геолага-мінералагічных навук без абароны.

З 1934 году працаваў у Геалагічным інстытуце АН СССР. У 1934—1937 гады — таксама навуковы супрацоўнік, вучоны сакратар Палеанталагічнага інстытута АН СССР.

З 1966 года загадчык кафедры палеанталогіі геалагічнага факультэта МДУ.

18 красавіка 1966 года акадэмікам АН СССР па аддзяленню Навук аб Зямлі.

## Памяць 
На будынку Геалагічнага інстытута РАН у Маскве ўстаноўленая мемарыяльная дошка з імёнамі акадэмікаў У. М. Менера, М. М. Страхава, А. Д. Архангельскага, М. С. Шацкага, А. В. Пейвэ, П. М. Крапоткіна.

Катэгорыя:Геолагі СССР
Бутыя

**Бу́тыя** () — паўвостраў на крайняй поўначы Паўночнай Амерыкі, тэрыторыя Канады.

Паверхня — плато з асобнымі масівамі вышынёй да 573 м, якое абкружана прыбярэжнымі раўнінамі. Тундравая расліннасць. На поўначы мыс Мерчысан — самы паўночны пункт мацерыка.

## Гісторыя 
Паўвостраў адкрыты ў 1829 годзе палярнай экспедыцыяй Джона Роса і названы *Бутыя-Фелікс* у гонар півавара Фелікса Бута, які забяспечыў фінансаванне.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Паўвостравы Канады
Катэгорыя:Геаграфія Нунавута
Кельт (археалогія)

(у англійскай тэрміналогіі)]]
**Кельт** або **мэтаг** (састар.) (, socketed axe, ) — разнавіднасць бронзавай сякеры і матыкі з утулкай на месцы абуха, накіраванай перпендыкулярна да ляза, у якую ўсоўваецца каленчатая або прамая дзяржальня.

У мінулым у заходняй археалогіі гэтым тэрмінам пазначаліся любыя сякеры, цеслы або матыкі з каменя або бронзы. Цяпер у англійскай археалагічнай тэрміналогіі гэта назва захавалася для клінаватых шліфаваных каменных сякер, якія не маюць адтуліны для дзяржальні. Асобна сярод іх вылучаецца тып сякер, характэрны для неалітычнай культуры лінейна-стужачнай керамікі (, літаральна — кельт у форме абутковай калодкі,  — той жа сэнс).

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Археалагічныя артэфакты
Катэгорыя:Баявыя сякеры
Катэгорыя:Дрэўкавая зброя
Катэгорыя:Еўропа бронзавага веку
Катэгорыя:Неаліт Еўропы
Катэгорыя:Халодная зброя паводле алфавіта
Вікенцій Горскі

**Вікенцій (Вінцэнт) Мельхіёравіч Горскі** ( — пасля ) — літоўскі грамадзянскі інжынер, архітэктар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1848 годзе).
* Рамесная школа, вул. Лабдарыу, 5 і 7/11, 1894.
* Уласны дом, вул. К. Каліноўскага, 19, 1896.

### Іншае 
Спраектаваў сядзібны дом Грабоўскіх у маёнтку Тарнова на Лідшчыне.

## Памяць 
У 2014 годзе імем В. Горскага названа вуліца ў спальным раёне  г. Вільні.

Катэгорыя:Архітэктары Літвы
Раіса Георгіеўна Бутэнка

**Раіса Георгіеўна Бутэнка** (, -) — савецкі вучоны, фізіёлаг раслін, спецыяліст у галіне клетачнай біялогіі; доктар біялагічных навук (1963), член-карэспандэнт Акадэміі навук СССР (1974), акадэмік УАСГНІЛ (1988). Аўтар каля 300 навуковых прац, шэраг якіх быў апублікаваны за мяжой.

## Біяграфія 
У 1942—1944 гадах працавала аграномам ва Узбекскай ССР, у саўгасе МУС. З 1944 года жыла і працавала ў Маскве. У 1947 годзе скончыла аспірантуру МСГА, кандыдат біялагічных навук з 1948 года. З 1947 года і да канца жыцця Раіса Бутэнка працавала ў Інстытуце фізіялогіі раслін імя К. А. Ціміразева Акадэміі навук: з 1970 года — загадчык лабараторыяй культуры тканін і морфагенезу; у 1986—1996 гадах — загадчык аддзела біялогіі клеткі і біятэхналогіі; у 1996—2004 гадах — галоўны навуковы супрацоўнік. Адначасова з 1971 года Бутэнка — прафесар кафедры фізіялогіі раслін біёлага-глебавага (з 1973 года — біялагічнага) факультэта Маскоўскага ўніверсітэта.

## Літаратура 
*
Гетэратрофы

**Гетэратрофныя арганізмы, гетэратрофы** ( — «розны» і  — «ежа») — арганізмы, якія жывяцца гатовымі арганічнымі рэчывамі і не здольныя да першаснага сінтэзу іх з неарганічных злучэнняў.

Да гетэратрофаў належаць усе жывёлы, чалавек, грыбы, большасць бактэрый, бесхларафільныя наземныя расліны, водарасці. Падзел раслін і мікраарганізмаў на гетэратрофаў і аўтатрофаў умоўны: напр., насякомаедным раслінам (расянка, плывунец і інш.) адначасова ўласцівы фотасінтэз і здольнасць выкарыстоўваць арганічныя рэчьюы. Гетэратрофы, якія жывяцца толькі раслінамі, — фітафагі (усе траваедныя жывёлы), толькі жывёламі — заафагі (большасць драпежных звяроў), рэшткамі жывых арганізмаў — сапрафагі. Паводле спосабу атрымання ежы гетэратрофаў падзяляюць на галазойных — жывёлы (жыўленне цвёрдай арганічнай ежай) і асматрофных — грыбы, бактэрыі (жыўлеше растворанымі рэчывамі). У харчовым ланцугу экасістэмы гетэратрофныя арганізмы адыгрываюць ролю кансументаў і рэдуцэнтаў. Разам з аўтатрофамі гетэратрофы забяспечваюць рух арганічных рэчываў у біягеацэнозах па трафічных ланцугах і адыгрываюць асноўную ролю ў кругавароце рэчываў у прыродзе.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Трафічная экалогія
Пракопій Антэмій

**Флавій Пракопій Антэмій** () — рымскі імператар, які кіраваў у 467—472 гадах. Яго кандыдатура была высунута імператарам Усходняй імперыі Львом I. Антэмій быў, напэўна, апошнім адносна самастойным рымскім імператарам, які спрабаваў вярнуць Рыму страчаныя правінцыі. Аднак абедзве яго буйныя кампаніі — супраць вандалаў і супраць вестготаў — скончыліся правалам. Пасварыўшыся з магутным палкаводцам Рыцымерам, Антэмій быў абложаны ім у Рыме, а потым забіты.

## Літаратура 
* Федорова, Е. В. «Императорский Рим в лицах» Изд. Инга, Смоленск 1995 ISBN 5-87993-001-7, Изд. СЛОВО/SLOVO ISBN 5-85050-643-8
* М. Грант. Римские императоры / пер. с англ. М. Гитт — М.; ТЕРРА — Книжный клуб, 1998
* Morris, John; Arnold Hugh Martin Jones and John Robert Martindale (1992). The Prosopography of the Later Roman Empire. Cambridge University Press. pp. p.&nbsp;697. ISBN 0-521-07233-6.

## Спасылкі 
* Ralph W. Mathisen Anthemius 
* Bury, John Bagnall. History of the Later Roman Empire

Катэгорыя:Рымскія консулы V стагоддзя
Катэгорыя:Забітыя манархі
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы V стагоддзя
Рангоўт

**Рангоўт** ( — круглае дрэва) — сукупнасць надпалубных частак (канструкцый і дэталей) суднавага абсталявання, прызначаная для размяшчэння навігацыйных агнёў, антэн радыёсувязі і радыёлакацыі, мацавання грузападымальных сродкаў і інш. На ветразвевых суднах рангоўт служыць для пастаноўкі і расцягвання ветразяў. Асноўныя дэталі рангоўта: мачты, салінгі, рэі, стэньгі, гафелі, гікі і інш.
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дэталі караблёў
Рассеяныя элементы

**Рассеяныя элементы** — група рэдкіх элементаў, якія не ўтвараюць уласных мінералаў. У якасці ізаморфных прымесей ёсць у мінералах больш распаўсюджаных элементаў. Да рассеяных элементаў адносяцца рубідый, скандый, галій, індый, германій, талій, селен, тэлур, кадмій, бром, ёд, гафній. Атрымліваюць пры перапрацоўцы руд іншых элементаў ці з няруднай сыравіны (напрыклад, попелу вуглёў, адходаў каксавання). З сярэдзіны 20 стагоддзя выкарыстоўваюць у тэхніцы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Групы хімічных элементаў
Супермаркет

**Суперма́ркет** — буйны магазін самаабслугоўвання для продажу тавараў паўсядзённага попыту (пераважна харчовых).

Супермаркеты ўзніклі ў ЗША ў 1930-я гады, пашырыліся з другой паловы 1940-х гадоў. Могуць уваходзіць у склад сеткі магазінаў. Буйныя сеткі супермаркетаў здольны атрымліваць значную эканомію ад маштабаў рэалізацыі і на групавой аснове з атрыманнем выгадных скідак і саступак ад вытворцаў пры аптовай закупцы, і на ўзроўні асобных магазінаў за кошт выкарыстання капіталаёмкіх метадаў рознічнага гандлю.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прадпрыемствы гандлю
Катэгорыя:Рознічны гандаль
Сухагрузнае судна

**Сухагру́знае су́дна**, **сухагру́з** — грузавое судна для перавозкі сухіх грузаў і вадкіх у тары. Адрозніваюць сухагрузы для штучных грузаў (перавозяць іх у стосах, пачках, цюках, бочках, скрынях) і навалачных грузаў (навалам і насыпам).

Да сухагрузаў адносяцца рэфрыжэратары, лесавозы, грузавыя паромы, ліхтэравозы, кантэйнерныя судны і інш. Бываюць самаходныя і несамаходныя. Грузы на сухагрузных суднах размяшчаюцца ў трумах, твіндэках і дыптанках, штучныя грузы — на верхняй палубе. Пагрузка-выгрузка робіцца праз грузавыя люкі верхняй палубы або праз бартавыя, насавыя і кармавыя адтуліны. Грузападымальнасць марскіх сухагрузаў да 200 тысяч тон, рачных да 8 тысяч тон.

## Літаратура 
* 
* * 
* 

Катэгорыя:Грузавыя судны
Катэгорыя:Тыпы цывільных суднаў
Сфумата

(1503—1506)]]
**Сфума́та** ( — затуманены, дымчаты) — у жывапісе і графіцы эпохі Адраджэння жывапісны прыём выкарыстання багацця і тонкасці градацый светлаценю, якому ўласцівы мяккасць мадэліроўкі, няўлоўнасць прадметных абрысаў, адчуванне паветранага асяроддзя, паветранай перспектывы. Распрацаваны Леанарда да Вінчы.

Прыём сфумата выкарыcтоўвалі мастакі эпох Высокага і Позняга Адраджэння венецыянскай і ламбардскай школ (Джарджонэ, Тыцыян), таксама мастакі Паўночнага Адраджэння Альбрэхт Дзюрэр, Ганс Гольбейн Малодшы і іншыя.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* Сфумато // Популярная художественная энциклопедия. Архитектура. Живопись. Скульптура. Графика. Декоративное искусство. В 2 т. / Под ред. Полевого В. М. Ред. кол.: В. Ф. Маркузон, Д. В. Сарабьянов, В. Д. Синюков (зам. гл. ред.) — М.: Издательство «Советская энциклопедия», 1986. — Книга II. М—Я, 1986. — С. 272. — 432 с, ил., 32 л. ил. — 200 000 экз.
* 
* 
* Сфумато // *Атанасова Иванка*. Словарь терминов изобразительного искусства — Велико Тырново: Великотырновский университет им. Кирилла и Мефодия, Филологический факультет, Кафедра русистики, 2006. — С. 116. — 142 с. — ISBN 954-775-578-1, ISBN 978-954-775-578-9.
* Сфума́то // Краткий словарь терминов изобразительного искусства / Под. общ. редакцией Г. Г. Обухова — М.: Советский художник, 1961. — 192 с. — 15 000 экз.

## Спасылкі 
* 
* *Осипович Е.* Что такое сфумато? О технике Леонардо да Винчи // Русская галерея-XXI век / Russian gallery. XXI c. 2019;3.
* Сфумато в живописи // Школа Рисования и Живописи на Татарской

Катэгорыя:Жывапісныя тэхнікі
Катэгорыя:Леанарда да Вінчы
Помнік Станіславу Манюшку (Вільня)

**Помнік Станіславу Манюшку** — помнік у гістарычным цэнтры Вільні, прысвечаны выдатнаму беларускаму кампазітару і дырыжору Станіславу Манюшку. Размешчаны ў  па вуліцы Вільняус, перад касцёлам Святой Кацярыны. Аўтарам помніка з'яўляецца скульптар Баляслаў Балзукевіч. Бюст Манюшкі пастаўлены ў 1922 годзе на пастаменце, які застаўся ад помніка Аляксандру Пушкіну пасля эвакуацыі бюста рускага паэта з Вільні ў 1915 годзе. Да Першай сусветнай вайны помнік Аляксандру Пушкіну стаяў у Пушкінскім скверы побач з Кафедральнай плошчай.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Помнікі Вільні
Катэгорыя:Станіслаў Манюшка
Катэгорыя:Творы Баляслава Балзукевіча
Катэгорыя:Вуліца Вільняус
Катэгорыя:1922 год у Вільні
Стэньга

**Стэньга** () — рангоўтнае дрэва, першае падаўжэнне ніжніх мачтаў.

Стэньгі мацуюцца да топу ніжняй мачты пры дапамозе стэнь-эзельгофтаў з апорай на шлагтовы, якія ляжаць на салінгах марсаў. Размацоўваюць стэньгі стэгь-вантамі, стэгь-фардунамі, стэнь-штагамі і стэнь-бакштагамі.

Назва залежыць ад назвы мачты: фор-стэньга, грот-стэньга, круйс-стэньга, блінда-стэньга.

Стэньгі выкарыстоўваюць для мацавання рангоўтнага дрэва, якое нясе паруснае ўзбраенне (гафеляў, рэеў), сігнальных фалаў і суднавых агнёў.

Катэгорыя:Дэталі караблёў
Гафель

**Гафель** () — нахіленае рангоўтнае дрэва, уздымаецца па мачце і ўпіраецца ў яе пяткай. Гафель служыць для расцягвання па ім верхняй краю (шкаторыны) косых чатырохкутнай парусоў — трыселяў, а таксама мацавання шкотавых вуглоў топселяў. На малых суднах і шлюпках з косымі парусамі гафель служыць для мацавання фока і грота. На гафель таксама падымаюць сігналы і часам сцяг.

Гафель атрымлівае дадатковае найменне ў залежнасці ад назвы паруса, напрыклад, фока-гафель, бізань-гафель. Пятка гафеля забяспечваецца вусамі, якія ахопліваюць мачту, канцы якіх сцягваюцца бейфутам. Пятка гафеля падымаецца да месца гафель-гардэллю, а неабходны вугал нахілу надаецца з дапамогай дырык-фала. Доўгія і цяжкія гафелі маюць эрынс-бакштагі — рыштунак, які замацоўваюць за нок і праведзены да фальшборта, гэта ўтрымлівае гафель ў патрэбным становішчы пры прыбраных парусах.

Парусы, што ўздымаюцца на гафель, называюцца гафельнымі парусамі.
Катэгорыя:Дэталі караблёў
Яўген Васілевіч Мікульчык

**Яўген Васілевіч Мікульчык** (, Міжрэчча, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць — , Мінск) — беларускі грамадскі дзеяч, генерал-лейтэнант.

## Біяграфія 
У 1952 годзе скончыў Пухавіцкую сярэднюю школу. У 1954 годзе Ленінградскае артылерыйскае вучылішча, 1955 годзе курсы перападрыхтоўкі афіцэраў пры Томскім зенітна-артылерыйскім вучылішчы, 1968 годзе Ваенна-палітычную акадэмію імя Леніна, 1972 годзе Вышэйшыя афіцэрскія курсы «Выстрал».

Праходзіў службу ў Прыкарпацкай, Сібірскай, Забайкальскай, Далёкаўсходняй ваенных акругах. Прайшоў усе ступені вайсковай службы: ад камандзіра ўзвода да члена Ваеннага Савета — начальніка палітупраўлення Сібірскай ваеннай акругі.

## Дзейнасць 
Быў старшынёй Рэспубліканскага грамадскага аб’яднання «Беларускі саюз афіцэраў» і старшынёй Камісіі па справах былых партызан і падпольшчыкаў Вялікай Айчыннай вайны 1941—1945 гадоў пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь (з 1997 года).

## Узнагарод 
Узнагароджаны ордэнамі Чырвонай Зоркі, Працоўнага Чырвонага Сцяга, «За службу Радзіме» III ступені, 15 медалямі.

## Літаратура 
* Республика Беларусь : энциклопедия. [В 7 т.]. Т. 4. — Минск, 2007.
* Ваенная энцыклапедыя Беларусі = Военная энциклопедия Беларуси. — Мінск, 2010.

## Спасылкі 
* Знаменитые выпускники  — https://puhovich.schools.by 
* Мікульчык, Яўген Васільевіч (ваенны дзеяч; нар. 1932) — http://unicat.nlb.by/

Катэгорыя:Ваенныя дзеячы СССР

Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Пухавіцкага раёна
Фігуркі сланоў (Брытанскі музей)

**Фігуркі сланоў у стылі какіемон ** — пара сланоў з  XVII стагоддзя, якія захоўваюцца ў Брытанскім музеі. Яны былі зробленыя адной з ганчарных майстэрняў, што працавалі ў стылі , стварылі першыя ўзоры эмаліраванага фарфору ў Японіі і экспартавалі іх на пачатку дзейнасці галандскай Ост-Індскай кампаніі. Гэтыя фігуры, як мяркуюць, былі зробленыя паміж 1660 і 1690 у стылі, вядомым як какіемон. Яны былі зробленыя каля пасёлка  на японскім востраве Кюсю ў той час, калі сланы яшчэ не былі заўважаныя ў Японіі.

## Апісанне 
Вобраз фігур заснаваны ў цэлым на знешнім выглядзе азіяцкіх сланоў, але трохі адрозніваецца ў некаторых дэталях. Як і  гэта мастацкі твор, заснаваны на найлепшай наяўнай інфармацыі. Мастакі, якія зрабілі гэтыя фігуры, ніколі не бачылі сапраўднага слана, ім даводзілася працаваць з чарцяжамі і эскізамі; магчыма, з будыйскіх крыніц. Сланы зроблены з эмаліраванага фарфору, гэта была новая тэхналогія ў Японіі (і невядомая ў Еўропе) на той час, калі яны былі зробленыя. Кожны слон складае 35,5 см у вышыню, 44 см даўжынёй і 14,5 см шырынёй. Роспіс па белай паліве, якая называецца нігашыдэ, быў распрацаваны ў японскай кераміцы ў сямнаццатым стагоддзі. Нігашыдэ славіцца сваёй бялізной і названы ў гонар асадку, які застаецца пасля мыцця рысу. Белы фон размаляваны дадаткова яркай каляровай палівай чырвонага, зялёнага, жоўтага і сіняга колераў.

Катэгорыя:Фарфор
Катэгорыя:Брытанскі музей
Катэгорыя:Выяўленчае мастацтва Японіі
Віктар Васілевіч Бутылкін

**Віктар Васілевіч Бутылкін** (, -) — генерал-маёр Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943), доктар ваенных навук (1969), прафесар (1970).

## Біяграфія 
нарадзіўся ў Маскве. Да вайны вучыўся ў спецыяльнай артылерыйскай школе. У 1941 годзе быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1942 годзе скончыў артылерыйскае вучылішча ў Разані. З красавіка таго ж года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. У 1943 годзе ўступіў у ВКП(б). Да кастрычніка 1943-га лейтэнант Віктар Бутылкін камандаваў батарэяй 2-га артылерыйскага дывізіёна 118-га артылерыйскага палка 69-й стралковай дывізіі 65-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро каля г.п. Лоеў.

У ноч з 14 на 15 кастрычніка 1943 года Бутылкін сумесна са старшым сяржантам Васілём Ціманавым і яфрэйтарам Іванам Калодзіем пераправіліся праз Дняпро ў раёне пасёлка Радуль Рэпкінскага раёна Чарнігаўскай вобласці Украінскай ССР і займаліся на заходнім беразе карэкціроўкай артылерыйскага агню. Дзякуючы артылерыйскай падтрымцы перадавы атрад на плацдарме адбіў некалькі нямецкіх контратак. Калі пазіцыі Ціманава, Калодзія і Бутылкіна былі выкрытыя гітлераўцамі, ім давялося самім адбіць некалькі варожых нападаў. У крытычны момант бою яны выклікалі агонь на сябе.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 30 кастрычніка 1943 года за «мужнасць і гераізм, праяўленыя пры фарсіраванні ракі Дняпро і ў баях за плацдарм» лейтэнант Віктар Бутылкін быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» за нумарам 2202.

## Літаратура 
*
Гуга Шухарт

**Гу́га Э́рнст Ма́рыа Шу́харт** (, , Гота — , Грац) — нямецкі лінгвіст, спецыяліст па лінгвістычнай кампаратывістыцы, крэольскай, раманскай і баскскай мовах.

## Біяграфія 
Вывучаў класічную і раманскую філалогію ў Іене ў А. Шлейхера, затым з 1861 года ў Боне ў Ф. Дзіца. Абараніў у 1864 годзе доктарскую дысертацыю на латыні «Пра вакалізм вульгарнай латыні», якую ў перапрацаваным выглядзе апублікаваў у 1866 годзе. У гэтай працы Шухард заклаў асновы даследаванні протараманскіх моў пры дапамозе методыкі лінгвістычнай генеалогіі, распрацаванай Шлейхерам.

Правёў некалькі гадоў ва франкамоўнай Швейцарыі. 30 красавіка 1870 года абараніў ў Лейпцыгскім універсітэце дысертацыю па рэтараманскай мове на ступень *doctor habilis*. Затым быў прафесарам раманскай філалогіі ў Грацкім універсітэце да сыходу ў адстаўку ў 1900 годзе.

Шухарт даследаваў не толькі раманскія, але і іншыя мовы, у асаблівасці баскскую і крэольскія мовы (у тым ліку такія жаргоны Еўропы XIX стагоддзя, як «славяна-нямецкі», «славяна-італьянскі», уплыў румынскай мовы на албанскую і раманскіх — на кельцкія). Яго даследаванні на гэтыя тэмы захоўваюцца ў бібліятэцы Грацкага ўніверсітэта.

Працы Шухарта былі пабудаваныя на аснове традыцый параўнальнай лінгвістыкі і этымалогіі. Пры гэтым Шухарт выступаў крытыкам младаграматызму, законы якога ён разглядаў як празмерна жорсткія. Яго падыход аказаў ўплыў на наступнае развіццё лінгвістычнай геаграфіі і структуралізму Ф. дэ Сасюра.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мовазнаўцы Германіі
Катэгорыя:Мовазнаўцы Аўстрыі
Катэгорыя:Члены Дацкай каралеўскай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены Прускай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены Аўстрыйскай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены Акадэміі дэі Лінчэі
Катэгорыя:Члены французскай Акадэміі надпісаў і прыгожай славеснасці
Катэгорыя:Члены Баварскай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены Венгерскай акадэміі навук
Эльбская філармонія

**Эльбская філармонія** () — канцэртная зала Гамбурга, размешчаная на востраве Грасброок на Эльбе.

## Гісторыя 
Распрацоўкай праекта займалася швейцарскае архітэктурнае бюро «Херцаг і дэ Мерон». Папярэдне здача ў эксплуатацыю планавалася ў 2010 годзе. Аднак у сувязі з шматлікімі затрымкамі будынак быў здадзены толькі ў студзені 2017 года. Кошт будаўніцтва пры гэтым вырас з папярэдніх 77 да 789 мільёнаў еўра.

Урачыстае адкрыццё галоўнай канцэртнай залы адбылося 11 студзеня 2017 года, пасля 10 гадоў будаўніцтва. Першым выступам стаў канцэрт Сімфанічнага аркестра Паўночнагерманскага радыё «Zum Raum wird hier die Zeit».

## Апісанне 
Вышыня 26-павярховага будынка складае 110 метраў. Акрамя вялікай канцэртнай залы на 2100 месцаў і малой залы на 550 месцаў у будынку размешчаны гатэль на 244 пакоя, 45 кватэр, крамы, рэстараны і паркоўка. На восьмым паверсе знаходзіцца назіральная пляцоўка, адкрытая для вольнага наведвання.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Bericht des Parlamentarischen Untersuchungsausschusses «Elbphilharmonie»(ням.)&nbsp;
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Гамбурга
Катэгорыя:Канцэртныя залы Германіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2017 годзе
Xyleborus dispar

**Xyleborus dispar** — шкодны жук з сямейства караедаў. Пашкоджвае ўсе пладовыя і многія лясныя культуры: бярозу, вольху, яблыню, грушу, ясень, бук, дуб, граб, грэцкі арэх, абрыкос, айву, алычу, вішню, глог, інжыр, кізіл, персік, сліву, цёрн, чаромху, чарэшню, ляшчыну і іншую. Распаўсюджаныя ў Крыму, стэпавай і лесастэпавай зонах Украіны ў лесанасаджэннях і садках, радзей сустракаецца на Палессі.

## Апісанне 
Невялікія жукі — самкі даўжынёй 3-3,5 міліметра, а прыкметна меншыя самцы 2-2,8 міліметра. Цела шырокае, чорна-бурае. Надкрылы чырвона-бурыя, бліскучыя, гладкія, з яснымі кропкавымі баразёнкамі, якія даходзяць да верхавіны. пярэдняспінкі самак моцна выпуклыя, з вянком зубчыкаў на пярэднім краі. Сплюшчаны пахіл надкрыльев пачынаецца амаль адразу за іх сярэдзінай. Самцы маюць сплясканыя пярэдняспінкі і зваротнаяйкападобнае цела.

Своеасаблівыя хады гэтага віду. Спачатку ход доўгі да 6 см прарываецца ў кірунку ад кары да цэнтра дрэва. Затым з гэтага асноўнага ходу робіцца шэраг новых невялікіх хадоў паралельна да дрэва. Самкі адкладаюць яйкі купкамі па 30-40 штук у кароткія бакавыя галіны маткавага ходу. Купкі яек пакрытыя бурай габлюшкай якая падобная на муку. Неўзабаве з яйцаў з'явяцца лічынкі. Увесь перыяд развіцця лічынак самкі караеда жывуць у хадах, выкідваючы з іх экскрыменты лічынак. Пасля таго, як лічынкі ператворацца ў кукалак вялікая частка самак памірае.

## Экалогія 
Зімуюць жукі ў маткавых хадах пад карой, часам пад апалым лісцем. Вясной спарваюцца. Самкі адкладаюць яйцы па адным або купкамі з сярэдзіны да канца мая. Яны ўгрызаюцца пад кару і адкладаюць яйцы. Засяляе як тонкія, так і тоўстыя штамбы. Уваходны канал дасягае 6 см глыбіні, ад яго жукі выгрызаюць маткавыя хады ўнутры драўніны. Лічынкі асобных хадоў не робяць, а жывуць у маткавых хадах, зробленых самкай, і сілкуюцца сокам дрэва, а таксама міцэліем грыба *Ambrosia*, споры якога захоўваюцца ў кішачніку самкі і заносяцца пад кару разам з экскрэментамі. Лічынкі акукляюцца ў тых жа хадах, дзе развіваюцца жукі. На працягу года развіваецца адно пакаленне.

У адрозненне ад многіх відаў караедаў пашкоджвае зусім здаровыя дрэвы.

Катэгорыя:Караеды
Салінг

**Салінг** () — частка рангоўта, драўляная або металічная рамная канструкцыя, якая складаецца з падоўжаных (лонг-салінгаў) і папярочных (краспіц) брусоў, служыць для злучэння частак вертыкальнага рангоўта (мачты і яе працягі ў вышыню — стэньгі, брам-стэньгі і інш.), прызначана таксама для адводу бакштагаў (брам-бакштагаў, бом-брам-бакштагаў) і для разносу ў бакі вант (стэнь-вант, брам-вант і бом-брам-вант). Часам салінгі служаць апорай для наглядальных і тэхналагічных пляцовак (марсаў і інш.)

Катэгорыя:Марскія тэрміны
Арэх чорны

**Арэх чорны** (Juglans nigra) — від дрэў з роду Арэх сямейства Арэхавыя. Натуральны арэал віду — Паўночная Амерыка (ЗША і Канада). У 1629 годзе арэх чорны быў завезены ў Еўропу.

## Батанічнае апісанне 
Дрэва вышынёй да 40 метраў з цёмнай, амаль чорнай карой, пакрытай глыбокімі расколінамі.

Лісце даўжынёй 25-50 см, чарговае, непарнапёрыстае, з 11-23 даўгавата-яйкападобнымі светла-зялёнымі лісточкамі. Лісточкі даўжынёй 6-10 см, шырынёй да 3 см, паступова звужваюцца да верхавіны, аснаванне закругленае, злёгку нераўнабокае, край няправільна-дробназубчасты.

Плод зялёны, шарападобны або грушападобны, дыяметрам 3,5—5 см, пакрыты залозістымі валасінкамі. Эндакарпій (арэх) круглы або яйкападобны, завостраны на вяршыні, з тоўстай шкарлупінай, нагадвае грэцкі арэх.

Катэгорыя:Арэхавыя
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Ваўчкі трохраздзельныя

**Ваўчкі трохраздзельныя** (*Bídens tripartíta*) — аднагадовая травяністая расліна; від роду  сямейства .

## Назвы 
Ваўчкі трохраздзельныя, чарада, сабачкі.

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовая расліна. Корань стрыжнёвы, моцна разгалінаваны, тонкі.

Лісце супраціўнае, з кароткімі крылатымі хвосцікамі, трохраздзельнае, з ланцэтападобнымі пільчата-зубчастымі долямі (сярэдняя доля буйней), голае, цёмна-зялёнае.

Сцябло адзіночнае, прамое, чырванаватае, уверсе супраціўна галінаванае.

## Літаратура 
*  — С. 426.
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Ваўчкі
Пладовыя мушкі

**Пладовыя мушкі** (*Drosophilidae*) — сямейства з атраду двухкрылых насякомых (*Двухкрылых*), уключае 4002 віды. Мае сусветнае распаўсюджванне. Найбольш вядомы род — .

## Апісанне 
Сямейства ўключае два падсямействы —  і  — і каля 70 родаў з 4000 відаў. Лічынкі развіваюцца ў раскладаюцца раслінных рэштках, садавіне, гародніне, грыбах.

## Роды 
Роды:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 


Катэгорыя:Сямействы насякомых
Люверс

**Люверс** — від фурнітуры для вырабаў галантарэйнай, абутковай, швейнай і паліграфічнай прамысловасці. Люверсы прызначаны для ўмацавання краёў адтулін, праз якія прадзяваюць вяроўкі, шнуры, тасьму, трасы і г. д. Тэрмін прыйшоў з паруснай справы: люверсам называюць адтуліну ў парусе, абшытую ніткай або ўзмоцненую металічным кольцам, якое служыць для прадзяванне ў яго такелажа.

Люверсы выкарыстоўваюць пры вырабе рамянёў з тканіны і (радзей) скуры, пры стварэнні парашутных сістэм, пры вытворчасці розных відаў тэнтаў (для турызму, для адпачынку і камерцыі, на грузавыя аўтамабілі і г.д.), у абутковай вытворчасці, у рэкламнай справе для мацавання банэраў і перацяжак праз вуліцы, справаводстве (брашуроўкі і пламбавання папер) і інш.

Катэгорыя:Такелаж
Катэгорыя:Швейная фурнітура
Сен-Мало

**Сен-Мало** (, , , ) — горад і порт у Брэтані на паўночным захадзе Францыі, знаходзіцца на беразе Ла-Манша ў вусці ракі Ранс, пры ўпадзенні яе ў заліў Сен-Мало.

Насельніцтва горада — 50675 жыхароў (1999). Папулярны турыстычны цэнтр.

Сваё найменне горад атрымаў у гонар Святога Мало. У VI стагоддзі Сен-Мало быў рэзыдэнцыяй манахаў. Сам горад паўстаў у сярэдзіне XII стагоддзя. У Сярэднявеччы горад быў крэпасцю на востраве ў вусці ракі. У 1590—1594 гадах на тэрыторыі горада існавала самастойная рэспубліка.

Пры высадцы саюзнікаў у 1944 годзе на тэрыторыю мацерыковай Еўропы, горад моцна пацярпеў. Аднак у пасляваенны час цалкам адноўлены. У 1967 годзе ў заліве Сен-Мало была пабудавана прыліўная электрастанцыя Ля-Ранс.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Жак Карцье, французскі мараплавец
* Жульен Афрэ дэ Ламетры, французскі ўрач, філосаф-матэрыяліст
* Рабер Сюркуф, карсар
* Франсуа Рэнэ дэ Шатабрыян, французскі пісьменнік, дыпламат

Катэгорыя:Гарады Брэтані
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Іль і Вілен
Ле-Ман

**Ле-Ма́н** ( , , ) — горад у Францыі, адміністрацыйны цэнтр дэпартамента Сарта. Насельніцтва — 141,4 тыс. жыхароў (2005 г.).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Адукацыя і культура 
* Ле-Манскі ўніверсітэт

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Іаан II Добры, французскі кароль
* Франсуа Фіён, французскі дзяржаўны і палітычны дзеяч

Катэгорыя:Гарады рэгіёна Пеі-дэ-ла-Луар
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Сарта
Ранс

**Ранс** (, ) — рака ў паўночна-заходняй частцы Францыі, упадае ў заліў Сен-Мало праліва Ла-Манш.

Даўжыня — 103 км, плошча басейна — 1195 км².

На рацэ ў вусці знаходзіцца горад Сен-Мало і пабудавана плаціна (прыліўная электрастанцыя) ПЭС «Ля-Ранс». Таксама Ранс звязаны каналам з ракой Вілен, што ў мінулым мела вялікае транспартнае і гандлёвае значэнне.

Катэгорыя:Рэкі Францыі
Катэгорыя:Басейн Атлантычнага акіяна ў Еўропе
Судзука

**Судзука** — горад у Японіі, знаходзіцца ў прэфектуры Міэ. Плошча горада — 194,67 км², насельніцтва — 197 244 чалавекі (1 чэрвеня 2014), шчыльнасць насельніцтва — 1.013,22 чал./км².

## Эканоміка 
У горадзе размешчаны заводы Honda (аўтамабілі), Asahi Kasei (хімічныя прадукты), Dainippon Sumitomo Pharma (фармацэўтыка) і Fujikura (электратэхніка), гандлёвыя цэнтры AEON Mall Suzuka, AEON Town Suzuka і APiTA, гоначная аўтамабільная і матацыклетная траса, якая прываблівае шматлікіх заўзятараў Формулы-1 і 1000 км Судзукі, а таксама размешчаны па суседстве парк атракцыёнаў Motopia.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады прэфектуры Міэ
Маярыян

**Флавій Юлій Валерый Маярыян** (; лістапад 420 — 7 жніўня 461) — рымскі імператар у 457—461 гадах.

Ён стаў імператарам пасля таго, як ён і яго сябар Рыцымер зрынулі Авіта. Маярыян імкнуўся з дапамогай законаў захаваць старажытныя помнікі Рыма. Ён спрабаваў вярнуць правінцыі, але ў 460 годзе пацярпеў паразу ў паходзе супраць караля вандалаў Гейзерыха. Рыцымер, занепакоены ўплывам і сілай Маярыяна, зрынуў яго і забіў. Смерць Маярыяна стала пачаткам падзення Заходняй Рымскай імперыі

Катэгорыя:Рымскія консулы V стагоддзя
Катэгорыя:Забітыя манархі
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы V стагоддзя
Авадні

**Авадні** (*Oestridae*) — сямейства насякомых з атрада двухкрылых. Адносіцца да сінантропных мух (экалагічна звязаных з паселішчамі людзей).

## Апісанне 
Цела даўжынёй 9—22 мм, укрыта валаскамі, радзей голае. Ротавыя органы рудыментарныя.

## Асаблівасці біялогіі 
Дарослыя не жывяцца, жывуць 3—25 сутак за кошт рэчываў, назапашаных у лічынкавай стадыі. У развіцці праходзяць стадыі яйца, лічынкі (9—10 месяцаў), кукалкі, дарослай асобіны.

Жывародныя, самка ў палёце ўпырсквае лічынак у ноздры авечак, коз, коней, вярблюдаў, аленяў, антылоп. Лічынкі паразітуюць на павеку, слізістай абалонцы вока і носа, унутры вочнага яблыка. Пры пранікненні ўнутр галавы спелыя лічынкі акукліваюцца ў глебе, гнаі, паразітуюць у скуры, лобных пазухах, насаглотцы, страўніку, галаве, вачах жывёл.

Выклікаюць поласцевыя міязы.

## Класіфікацыя 
Да сямейства адносяцца 35 відаў у 9 родах:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* Pape, T. (2001). Phylogeny of Oestridae (Insecta: Двукрылых). *Systematic Entomology*, 26 (2): 133—171. 


Катэгорыя:Сямействы насякомых
Уджда

**Уджда** () — горад на паўночным усходзе Марока непадалёку ад мяжы з Алжырам. Адміністрацыйны цэнтр Усходняй вобласці Марока. Уджда — вузел чыгунак і шашэйных дарог. У горадзе развітыя прадпрыемствы хімічнай, металаапрацоўчай, дрэваапрацоўчай і харчовай прамысловасці.

Паблізу знаходзіцца аэрапорт Ангадс.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Абдэль Азіз Бутэфліка, Прэзідэнт Алжыра

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Марока
Аліўе Польж

**Аліўе Польж** (, , ) — французскі парфумер, стваральнік водараў для Chanel (Misia, Boy, No. 5 L’eau і іншыя).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Грасе ў 1974 годзе ў сям’і вядомага парфумера Жака Польжа, які працаваў у Chanel працягу 37 год.

Пасля заканчэння школы не стаў працягваць справу бацькі, а паступіў на факультэт гісторыі мастацтваў. Аднак, праходзячы пасля першага курса практыку ў International Flavors & Fragrances, зразумеў, што яго сапраўднае прызванне — стварэнне водараў. Прафесіі парфумера навучаўся ў ACM, пасля чаго прайшоў стажыроўку ў Charabot.

З 1998 года супрацоўнічаў з International Flavors & Fragrances. Праца ў IFF была вельмі плённай, Аліўе Польжам было створана шмат паспяховых водараў.
У 2009 года ён быў удастоены Prix International du Parfum — значнай ўзнагароды ў свеце парфумерыі. У лютым 2015 года, пасля выхада бацькі на пенсію, змяніў яго на пасадзе парфумера дому Chanel.

## Водары, створаныя Аліўе Польжам 
* ALIEN Mugler
* Eau Parfumée au Thé Rouge Bvlgari
* Christian Dior Homme
* The One for Men Dolce & Gabbana
* Cuir Beluga Guerlain
* Salvatоre Ferragamо F fоr Fascinating
* Salvatоre Ferragamо F Pour Homme
* Apparition for men Emanuel Ungaro
* Apparition Homme Intense Emanuel Ungaro
* Breil for Women ад Breil
* Kenzо Pоwer
* Friends Men Moschino
* Armani Code for women ад Giorgio Armani
* Balenciaga Paris
* Vintage by Kаte Моѕѕ
* Misia les exclusifs de Chanel
* Chance eau vive
* Boy les exclusifs de Chanel
* N°5 l’eau

Катэгорыя:Парфумеры
Альтэрглабалізм

2002 года, праведзенае ўдзельнікамі руху.]]

**Альтэрглабалізм** (таксама вядомы як **альтэрнатыўная глабалізацыя**, або анты-мандыялізм — глабальныя рухі за справядлівасць) — грамадскі рух, які з'явіўся ў XX стагоддзі і ставіць сваёй мэтай альтэрнатыўныя шляхі глабалізацыі. Альтэрглабалісты адпрэчваюць еўрапейска-амерыканскую ліберальную мадэль глабалізацыі, мяркуючы, што яна часта працуе на шкоду, ці не ў поўнай меры спрыяе развіццю чалавечых каштоўнасцей, такіх як ахова навакольнага асяроддзя, сацыяльная справядлівасць, ахова працы, абарона культур карэнных народаў і правоў чалавека, і спрабуюць знайсці іншыя шляхі развіцця працэсу. Альтэрглабалісты згодны, што працэс аб'яднання свету аб'ектыўны. Але яны адпрэчваюць глабальную ўладу капіталу, калі транснацыянальныя карпарацыі ператвараюцца ў сілу, параўнальную з сілай дзяржавы.

Назва *альтэрглабалізм*, магчыма, была ўзята з папулярнага лозунгу руху: "Іншы свет магчымы", які пайшоў з Сусветнага сацыяльнага форума. Многія альтэрглабалісты, у адрозненне ад антыглабалістаў, імкнуцца пазбягаць «роспуску мясцовай эканомікі і катастрафічных гуманітарных наступстваў». Большасць членаў гэтага руху пазбягаюць «антыглабалісцкага» ярлыка, як зневажальнага і няправільнага, таму што яны актыўна падтрымліваюць дзейнасць чалавецтва ў глабальным маштабе і не выступаюць супраць эканамічнай глабалізацыі.

Замест гэтага яны бачаць свой рух як альтэрнатыву таму, што яны называюць неаліберальнай глабалізацыяй, у якой міжнародныя інстытуты (Сусветная гандлёвая арганізацыя, Сусветны банк, Міжнародны валютны фонд і г.д.) і буйныя карпарацыі працуюць на ўзбагачэнне развітых краін свету, практычна не зважаючы на згубныя наступствы сваіх дзеянняў на людзей і навакольнае асяроддзе ў меней развітых краінах, краінах, урады якіх часта занадта слабыя ці занадта карумпаваныя, каб неяк супрацьстаяць ці рэгуляваць іх дзейнасць. Гэты рух не варта блытаць з пралетарскім інтэрнацыяналізмам, высунутым камуністамі, таму што альтэрглабалісты не абавязкова з'яўляюцца праціўнікамі свабоднага рынку, выступаючы супраць пэўных відаў рыначнай дзейнасці, якія часта прыводзяць да парушэнняў правоў чалавека.

## Гл. таксама 

* Анархізм
* Антыглабалізм
* Прамая дэмакратыя
* Камунізм
* Сацыялізм
* Капіталізм
* Мандыялізм
* Арундаці Рой

## Спасылкі 
* Альтэрглабалізм: гісторыя і перспектывы руху *(відэа)*

Катэгорыя:Сацыяльныя рухі
Катэгорыя:Глабалізацыя
Авіт

**Авіт** (*Марк Мецылій Флавій Эпархій Авіт*; ) — рымскі імператар (Заходняя Рымская імперыя) ў 455—456 гадах.

## Біяграфія 
Авіт паходзіў з багатай гальскай сям'і. Больш трыццаці гадоў ён правёў на рымскай дзяржаўнай службе. Быў паплечнікам Аэцыя (выконваў адказныя дыпламатычныя даручэнні). Авіт быў узведзены ў званне прэфекта прэторыя Галіі. Імператар Петроній Максім прызначыў Авіта галоўным начальнікам кавалерыі і пяхоты ў Галіі. У кароткі тэрмін Авіт змог істотна зменшыць набегі варварскіх плямён на Галію.

Авіт, аднак, марыў пра імператарскі пасад і з гэтай мэтай у маі 455 года адправіўся ў Тулузу. Тут ён атрымаў весткі пра смерць Максіма і пра спусташэнне Рыма вандаламі, пасля чаго заручыўся падтрымкай караля вестготаў Тэадорыха II і 10 ліпеня таго ж года ў Арылаце на сходзе прадстаўнікоў сямі гальскіх правінцый быў абвешчаны імператарам.

Аднак ні рымскі сенат, ні самі рымляне не прызналі Авіта. Частка сенатараў уступіла ў таемныя перамовы з палкаводцам-варварам Рыцымерам, на якога Авіт усклаў абарону Італіі. У 456 годзе Рицимер падняў паўстанне. Пасля кароткага супраціву Авіт склаў з сябе ўладу 6 кастрычніка 456 года. Рыцымер хацеў выслаць яго з краіны, але рымскі сенат запатрабаваў смерці Абвіта. Авіт спрабаваў бегчы ў дружалюбную Галію, але па дарозе захварэў і ў пачатку 457 года сканаў ад маравой язвы.

## Літаратура 
* *Гиббон, Э.* «Закат и падение Римской империи» М. 1997
* *Евагрий Схоластик*. «Церковная история» СПб. 1853

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы V стагоддзя
Катэгорыя:Рымскія консулы V стагоддзя
Пралетарскі інтэрнацыяналізм

**Пралетарскі інтэрнацыяналізм** — марксісцкая канцэпцыя інтэрнацыяналізму, якая падкрэслівае адзінства інтарэсаў рабочых класаў розных краін. Паводле гэтай канцэпцыі, прыгнечаныя класы (пралетарыі) падобныя ў сваіх задачах, якія заключаюцца ў неабходнасці звяржэння эксплуататараў (адсюль знакаміты лозунг «Маніфеста камуністычнай партыі»: «Пралетарыі ўсіх краін, яднайцеся!»). Класікі марксізму падкрэслівалі, што міжнацыянальныя праблемы адыходзяць на другі план у параўнанні з класавымі задачамі сусветнага пралетарыяту. У прыватнасці, Ленін скептычна адносіўся да так званага патрыятызму, радуючыся паражэнню царскага ўрада ў першай сусветнай вайне і заклікаючы да ператварэння вайны імперыялістычнай у вайну грамадзянскую. Канцэпцыі пралетарскага інтэрнацыяналізму і дружбы паміж народамі ляглі ў аснову СССР — саюза раўнапраўных рэспублік.

## Гл. таксама 
* Інтэрнацыяналізм
* Дружба народаў
* Дзеці фестывалю

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Марксізм
Мутул

**Мутул** () — плоскі нахільны выступ пад выноснай плітой карніза ў дарычным ордары, прататыпам якога былі, відаць, кроквы двухсхільнага даху ў старажытнагрэчаскай драўлянай архітэктуры.

## Спасылка 
* Архітэктура
* Мутул
* Мутул 

Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Дом па вуліцы Вільняус, 27

**Дом па вуліцы Вільняус, 27**, таксама **Дом Балінскіх** — будынак у Вільні па вул. Вільняўс. Помнік архітэктуры стылю неарэнесанс. Пабудаваны ў 1880 годзе.

## Апісанне 
Адзін з першых у Вільні даходных дамоў, які належаў Канстанціну і Стэфаніі Балінскім. Трохпавярховы будынак з фасадам, у афармленні якога дамінуе дэкор у стылі неарэнесансу, збудаваны па праекце архітэктара Вікенція Горскага ў 1879 год — 1880 гадах. У гэтым доме ў 1884 годзе нарадзіўся паэт Людас Гіра, пра што абвяшчае мемарыяльная дошка, устаноўленая ў 1960 годзе, з надпісам на літоўскай мове:

Šiuose namuose
1884 m. rugpjūčio 27 d.
gimė
Lietuvos liaudies poetas
Liudas Gira

У гэтым жа доме жыў выбітны грамадскі дзеяч Нахман Рахмілевіч, член гарадской управы ў 1916—1918 гадах, пасля член Сойму Літоўскай Рэспублікі, віцэ-міністр прамысловасці і гандлю першага ўраду Літвы. На фасадзе будынка ўстаноўлена мемарыяльная пліта з надпісам на літоўскай мове:

Čia gyveno
visuomenės veikėjas
1916—1918 m.
Vilniaus miesto Valdybos narys
Nachmonas Rachmilevičius

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Славутасці Вільні
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Вільні
Катэгорыя:Вуліца Вільняус
Катэгорыя:Збудаванні Вільні ў стылі неарэнесанс
Катэгорыя:З’явіліся ў 1880 годзе
Катэгорыя:1880 год у Вільні
Святошынскі раён (Кіеў)

**Святошынскі раён** () — адзін з дзесяці раёнаў Кіева. Сучасная назва і межы атрымаў 27 красавіка 2001 года, у савецкія часы называўся Ленінградскі.
 
У склад раёна ўваходзяць: Авіягарадок,  Акадэмгарадок, Белічы, Брацкая Баршчагоўка, Галаганы, Святошын, Навабелічы, Міхайлоўская Баршчагоўка, Перемога, Паўднёвая Баршчагоўка, Мікольская Баршчагоўка, прамраёны Атрадны і Ніўкі.

## Гісторыя 
Першыя згадкі аб мясцовасці сучаснага раёна звязаны з ракой Баршчагоўкай, назва якой паходзіць ад старажытнаўкраінскага слова «борщагівка» (гэта значыць «кіслая»), якім называлі мясцовую расліна. Назва расліны дала імя рацэ, якая ў сваю чаргу стварыла вядомыя назвы пасёлкаў Баршчаговак.

Назва Святошын мае вытокі яшчэ з часоў Кіеўскай Русі XII стагоддзя і звязваецца з імем Чарнігаўскага князя Святаслава Давыдавіча, таму што гэтыя землі былі яго вотчынай і дасталіся яму ў спадчыну. На схіле гадоў ён перайшоў у манаства з імем Мікалай, але ў народзе яго называлі Святоша. Адсюль, відавочна, і назва Святошынскія зямлі, месцы святошы. Так пра гэта пішацца і ў Летапісы Рускаму.

У дакументах аб ўрочышчы Белічы ўпершыню згадана ў 1161 годзе. Аб хутары Беркавец пад Кіевам згадваецца з сярэдзіны XVII стагоддзя як уласнасць дамініканскага манастыра.

Да рэвалюцыі гэта былі дачныя месца багатых прамыслоўцаў і купцоў Кіева. У 1918 годзе падчас праўлення гетмана П. П. Скарападскага адбыўся першы адміністрацыйна-тэрытарыяльнае дзяленне Кіева на 17 раёнаў, сярод якіх быў і Святошынскі, пасёлак Святошыно ўключана ў межы горада ў 1919 годзе.

У пачатку студзеня 1924 тэрыторыя Кіева была падзелена на 6 ўзбуйненых адміністрацыйна-тэрытарыяльных раёнаў, у тым ліку са Святошынскім падраёнам, які ўваходзіў у склад Рахоўска-Святошынскага.

12 красавіка 1973, згодна з Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета УССР у Кіеве створана новае адміністрацыйна-тэрытарыяльнае раён - Ленінградскі, у межы якога ўвайшла часткова тэрыторыя Кастрычніцкага, Савецкага і Шаўчэнкаўскага раёнаў. З 27 красавіка 2001 раён атрымаў сучасную назву.
## Насельніцтва 
Колькасць насельніцтва раёна:
* 2001&nbsp;— 315&nbsp;410
* 2008&nbsp;— 327&nbsp;970
## Вядомыя асобы 
* Пётр Несцераў — заснавальнік вышэйшага пілатажу.
* Васіль Стус — украінскі паэт, праваабаронца. Герой Украіны.
## Зноскі 
Катэгорыя:Раёны Кіева
Catocala sponsa

**Catocala sponsa** — начны матылёк з сямейства , прадстаўнік роду .

## Арэал 
З’яўляецца заходнепалеартычным відам. Арэал распаўсюджаны на шыракалістыя і змешаныя (іглічна-драбналістыя з прымешкай шыракалістых) лясы практычна ўсёй Еўропы (акрамя паўночных раёнаў), поўначы Афрыкі, Малой Азіі, Ірана, Закаўказзя і Заходняга Казахстана.

На тэрыторыі Расіі сустракаецца ў Еўрапейскай часткі, на Каўказе і ў Ніжнім Паволжы. Пярэднія крылы — бура-шэрага колеру з малюнкам з папярочных перавязяў і плям іржавага і светла-бурага колеру, што характэрна для совак, заднія — малінава-чырвонага колеру з чорнымі аблямоўкай і перавяззю ў выглядзе расцягнутай **W**. У стане спакою пярэднія крылы закрываюць маляўнічыя заднія, пры неабходнасці адпудзіць ворагаў матылёк прыўздымае пярэднія крылы, паказваючы яркія ніжнія.

Катэгорыя:Насякомыя Афрыкі
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Стужачніцы
Катэгорыя:Насякомыя на марках
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1767 годзе
Лідскі ўніверсітэт

**Лідскі ўніверсітэт**, або **Універсітэт Лідса** () — адзін з найбуйнейшых універсітэтаў Вялікабрытаніі, у якім працуе каля 7500 пастаянных супрацоўнікаў і навучаецца 32 тыс. вочных студэнтаў. Ён уваходзіць у першую дзясятку брытанскіх універсітэтаў як па аб'ёме навукова-даследчай працы, так і па колькасці студэнтаў. Таксама ўваходзіць у групу «універсітэтаў з чырвонай цэглы» і ў групу Расел. Кампус універсітэта размешчаны недалёка ад цэнтра Лідса.

## Гісторыя 
Стварэнне ўніверсітэта цесна звязана з развіццём Лідса як цэнтра тэкстыльнай і прамысловай вытворчасці ў Віктарыянскую эпоху. Да XIX стагоддзеа ў Англіі існавалі чатыры ўніверсітэты: у Оксфардзе, Кембрыджы, Лондане і Дарэме. Апроч геаграфічных абмежаванняў гэтыя ўніверсітэты былі адкрыты толькі членам англіканскай царквы. У адказ у Лідсе, а таксама Бірмінгеме, Ліверпуле і Манчэстэры з'явіліся вышэйшыя ўстановы, размешчаныя ў індустрыяльных раёнах і свабодныя ад канфесійных абмежаванняў.

У 1831 годзе ў Лідсе была адкрыта Школа медыцыны. Затым у 1874 годзе з'явіўся Ёркшырскі навуковы каледж, у якім выкладаліся эксперыментальная фізіка, матэматыка, геалогія, горная справа, хімія, уключаючы хімію фарбавальнікаў (прадмет значны для цэнтра тэкстыльнай вытворчасці). У 1887 годзе Каледж быў аб'яднаны са Школай Медыцыны. У 1888 годзе Ёркшырскі каледж далучыўся да федэральнага ўніверсітэта Каралевы Вікторыі разам з падобнымі ўстановамі ў Ліверпуле і Манчэстэры. У 1904 годзе па ўказе караля Эдуарда VIII аддзяленне ў Лідсе было ператворана ва ўласна Лідскі ўніверсітэт.

## Сучасны статус 
[right|thumb|Корпус імя Паркінсана, вежа якога намалявана на [лагатыпе Лідскага ўніверсітэта.]]
У наш час Лідскі ўніверсітэт з'яўляецца адной з лепшых навучальных устаноў у Вялікабрытаніі, якія лідыруюць у такіх абласцях як электроніка, вытворчасць прадуктаў харчавання, гарадское планаванне і транспарт, хімія фарбавальнікаў, выкладанне англійскай і замежных моў.

## Вядомыя выкладчыкі 
У Лідскім універсітэце выкладалі Уільям Брэг, Джон Толкін, Джэфры Хіл, Зыгмунт Баўман. Сярод выпускнікоў Джэф Хун (міністр абароны), Марк Нопфлер (гітарыст), Джэк Стро (міністр замежных спраў), Вале Шаінка (Нобелеўскі лаўрэат па літаратуры), Пірс Селерс (астранаўт).

У наш час працуюць, у прыватнасці, прафесар філасофіі Пітэр Сайманс, сусветна вядомы мастацтвазнавец і культуролаг .

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Універсітэта Лідса  

Катэгорыя:Універсітэты Англіі

Катэгорыя:Універсітэты з чырвонай цэглы
Кубак Азербайджана па футболе

**Кубак Азербайджана па футболе** — штогадовы кубак Азербайджана, які праходзіць у фармаце алімпійскай сістэмы. У спаборніцтве прымаюць удзел 14 каманд. Першы розыгрыш Быў праведзены ў 1992 годзе. Найбольш паспяховыя клубы — «Карабах» з Агдама і «Нефтчы» з Баку, якія выйгравалі Кубак па 7 разоў.

## Пераможцы 
* Карабах Агдам, Нефтчы Баку — 7 разоў
* Кяпаз Гянджа — 4
* Хазар Ленкарань, Баку — 3
* Кешля Баку, Габала — 2
* Іншаат Баку, Шафа Баку — 1

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Пераможцы Кубка Азербайджана

Катэгорыя:Футбол у Азербайджане
Азербайджан
Віктар Васілевіч Талаліхін

СССР, прысвечаная начному тарану Віктара Талаліхіна]]
**Віктар Васілевіч Талаліхін** (, с. Цёплоўка, Вольскі павет, Саратаўская губерня, РСФСР — , Падольскі раён, Маскоўская вобласць, СССР) — ваенны лётчык, намеснік камандзіра эскадрыллі 177-га знішчальнага авіяцыйнага палка СПА 6-га знішчальнага авіяцыйнага корпуса СПА, малодшы лейтэнант. Герой Савецкага Саюза. Адным з першых у СССР здзейсніў начны паветраны таран.

Перад Вялікай Айчыннай вайной жыў у горадзе Клін Маскоўскай вобласці. У Вялікую Айчынную вайну быў намеснікам камандзіра авіяэскадрыллі 177-га знішчальнага авіяпалка.

У ноч на 7 жніўня 1941 года на І-16 тып 29 адным з першых ваенных лётчыкаў РСЧА здзейсніў таран ў начным паветраным баі над Масквой, збіў у небе Масквы бамбардзіроўшчык He-111 лейтэнанта І. Ташнера са складу 7-й эскадрыллі 26-й бамбардзіровачнай эскадры. Яго самалёт упаў у лес паблізу вёскі Сцяпыгін (Дамадзедаўскі раён), а сам паранены лётчык на парашуце спусціўся ў рэчку Северка. У наступных баях В. Талаліхін збіў яшчэ пяць нямецкіх самалётаў.

Виктар Талаліхін загінуў у паветраным баі каля Падольска 27 кастрычніка 1941 года. Пахаваны на Новадзявочых могілках у Маскве.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Малодшыя лейтэнанты СССР
Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Лётчыкі, якія здзейснілі таран
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Асобы на марках