open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Цы Байшы

**Цы Байшы** (; 1 студзеня 1864 года, Сянтань, Хунань, Дынастыя Цын — 16 верасня 1957, Пекін, КНР) — вядомы кітайскі мастак, каліграфіст і майстар разьбы па каменю. Знакаміты сваімі ўзорнымі творамі ў жанрах «кветкі-птушкі» і «травы-насякомыя». Лаўрэат Міжнароднай прэміі Міру (1956).

## Памяць 
* Кратар Цы Байшы

## Спасылкі 
* Галерэя прац мастака на сайце China Online Museum
* Поўны збор працы Цы Байшы ў 10 тамах
* 

Катэгорыя:Мастакі Кітая
Катэгорыя:Каліграфы Кітая
Катэгорыя:Лаўрэаты Міжнароднай прэміі Міру
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Педагогі Кітая
Сюй Бэйхун

**Сюй Бэйхун** ( — ) — кітайскі жывапісец і графік, адзін з першых кітайскіх мастакоў XX стагоддзя, які аб’яднаў нацыянальныя мастацкія традыцыі з дасягненнямі еўрапейскай жывапісу.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў павеце Ісін правінцыі Цзянсу (Усходні Кітай) у сям’і мастака і паэта Сюй Дачжана. У дзяцінстве Сюй Бэйхун любіў змалёўваць ілюстрацыі да кнігі «Слова пра жывапіс з саду з гарчычнае зерне», кожны раз дзівячыся майстэрству аўтара мастака Жэнь І. Вучыўся ў свайго бацькі Сюй Дачжана ў Шанхаі і ў Парыжы (з 1919) ў П. А. Ж. Даньян-Буўрэ. У 1919 годзе ён вытрымаў экзамен, які даваў права паехаць за казённы кошт вучыцца ў Парыж, у Нацыянальную Вышэйшую Мастацкую школу. За гады вучобы ён авалодаў тэхнікай малявання з натуры, потым ён здзейсніў паездкі ў Германію, Бельгію, Швейцарыю і Італію, дзе знаёміўся з палотнамі вялікіх заходніх майстроў.

У 1928 годзе Сюй Бэйхун вярнуўся ў Кітай, дзе па запрашэнні заняў пасаду прафесара кафедры жывапісу ў Цэнтральным універсітэце ў Нанкіне. Пазней заняў пасаду дэкана Мастацкага факультэта Пекінскага ўніверсітэта. Ён выступаў за рэформу мастацкага выкладання, за ўвядзенне ў навучальны курс заходне-еўрапейскай тэхнікі жывапісу. Паводле яго запрашэнні прафесарам Нанкінскім універсітэта быў прызначаны таксама Цы Байшы. На 30-я гады прыходзіцца першы Кульмінацыйны перыяд у творчасці Сюй Бэйхуна. У 1934 наведаў СССР. У гады Кітайскай Народнай Рэспублікі Сюй Бэйхун займаў пасаду рэктара Цэнтральнай акадэміі мастацтваў у Пекіне (1949-53) і старшыні Усекітайскай асацыяцыі дзеячаў літаратуры і мастацтва, выхаваў плеяду мастакоў новага Кітая.

Памёр ад інсульту ў 1953 годзе. Пасля смерці ў яго доме ў Пекіне адкрыты музей.

## Літаратура 
* 
* 
* Сюй Бэй-Ху́н, Жю Пэон // Популярная художественная энциклопедия. Архитектура. Живопись. Скульптура. Графика. Декоративное искусство. В 2 т. / Под ред. Полевого В. М. Ред. кол.: В. Ф. Маркузон, Д. В. Сарабьянов, В. Д. Синюков (зам. гл. ред.) — М.: Издательство «Советская энциклопедия», 1986. — Книга II. М—Я, 1986. — С. 273. — 432 с, ил., 32 л. ил. — 200 000 экз.

Катэгорыя:Мастакі Кітая
Катэгорыя:Графікі паводле алфавіта
Клавікорд

**Клавікорд** (ад  — «ключ» і стар.-грэч. Χορδή — «струна») — невялікі клавішны струнны ударна-заціскны музычны інструмент, адзін з папярэднікаў фартэпіяна. Гук на клавікордах здабываецца пры дапамозе металічных штыфтоў з плоскай галоўкай — тангентаў. Дыяпазон клавікордах мяняўся з часам. Так, першапачаткова, ён складаў дзве з паловай актавы, з сярэдзіны XVI стагоддзя — павялічыўся да чатырох, а ў далейшым быў роўны ўжо пяці актавам.

Клавікорд з’яўляецца адным з найстарэйшых клавішных інструментаў і паходзіць ад старажытнага манахорда. Упершыню назва «клавікорд» згадваецца ў дакументах 1396, а самы стары захаваны інструмент быў створаны ў 1543 Даменікам Пізанскім (Domenicus Pisaurensis) і знаходзіцца цяпер у Лейпцыгскім музеі музычных інструментаў. Найбольшага росквіту клавікордная музыка дасягнула ў XVII—XVIII стст., пасля чаго, з прыходам у свет фартэпіяна, паступова сышла з сусветных сцэн.

Для клавікордаў стваралі творы такія вялікія кампазітары, як І. С. Бах, яго сын К. Ф. Э. Бах, В. А. Моцарт і Л. ван Бетховен (хоць у часы апошняга ў моду ўсё імклівей ўваходзіла фартэпіяна, інструмент, які Бетховену вельмі падабаўся).

left|thumb|800px|(A/B)клавішы; (1A/1B) тангенты (металічныя); (2A/2B) клавішы; (3) струна (дакладней яе якая гучыць частка пры ўдары тангента); (4) рэзанансная дэка; (5) колак; (6) дэмпфер

## Гл. таксама 
* Фартэпіяна
* Клавесін

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гістарычныя музычныя інструменты
Катэгорыя:Клавішныя музычныя інструменты
Катэгорыя:Хардафоны
Спаса-Праабражэнская царква (Чашнікі)

**Спаса-Праабражэнская царква** — дзеючы праваслаўны храм у горадзе Чашніках Віцебскай вобласці. Помнік архітэктуры класіцызму.

## Гісторыя 
Спаса-Праабражэнская царква пабудавана ў цэнтры горада ў 1843—1845 гг. з цэглы. Спаса-Праабражэнская царква адлюстравана на малюнку Напалеона Орды (1876).

## Архітэктура 
Будынак храма крыжападобны ў плане з прамавугольнымі крыламі трапезнай, бакавых прыдзелаў і апсіды. Завершаны сферычным купалам на светлавым барабане. Над трапезнай знаходзіцца званіца. Галоўны фасад аформлены порцікам з франтонам. З арсенала класічнай архітэктуры выкарыстаны пілястры, паўцыркульныя сандрыкі прамавугольных аконных праёмаў, прафіляваны апяразваючы карніз з плоскім фрызам.

## Інтэр’ер 
У залу храма адкрываецца падкупальная прастора і праз шырокія арачныя прасветы бакавыя скляпеністыя прыдзелы, апсіда і трапезная. Скляпенні аздоблены адноўленай у 1970 г. фрэскавай размалёўкай з выявамі Бога Саваофа на троне і 12 апосталаў, на ветразях выявы евангелістаў, у алтары «Богаяўленне», на сценах — евангельскі цыкл. Абразы 18 — 19 ст.: «Маці Божая Адзігітрыя», «Хрышчэнне», «Феадосій Угліцкі», «Спас Пантакратар».

## Літаратура 
* 
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4
* РДГА, ф. 799, воп. 33, спр. 1480, арк.16.

## Спасылкі 
* Сайт Віцебскай епархіі 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Чашніцкага раёна
Катэгорыя:Славутасці Чашнікаў
Катэгорыя:1845 год у Беларусі
Катэгорыя:Храмы Віцебскай і Аршанскай епархіі
Радыёстанцыя

**Радыёстанцыя** — арганізацыя, кампанія, сэрвіс, які забяспечвае перадачу гуку праз радыёхвалі (форма электрамагнітнага выпраменьвання). Праграмы прымаюцца з дапамогай радыё-прымальнікаў (прыёмнікаў). Большасць сусветных радыёстанцый перадаюць праграмы праз FM-дыяпазон, спадарожнік, а таксама праз інтэрнэт. Традыцыйна радыёпраграмы перадаваліся на кароткіх, сярэдніх і доўгіх хвалях.

## Спасылкі 
Радыёстанцыі, якія перадаюць на беларускай мове:
* Першы канал дзяржаўнага нацыянальнага радыё 
** Прамы эфір 
* Дзяржаўная радыёстанцыя «Беларусь» 
** Прамы эфір
Славянск

**Славя́нск** () — горад абласнога значэння ў Данецкай вобласці Украіны. Размешчаны ў паўночнай частцы вобласці на рацэ Казённы Тарэц (прыток Северскага Данца, басейн Дона). Уваходзіць у Краматорскую агламерацыю.

## Гісторыя 
У XVI ст. на тэрыторыі сучаснага Славянска пачалі сяліцца беглыя сяляне з іншых частак Украіны. У 1645 дзеля абароны ад набегаў татараў казакі збудавалі крэпасць Тор. З тых часоў Славянск — цэнтр здабычы солі і гандлю ёй. Існуе таксама іншая версія заснавання горада: пад прыкрыццём Маяцкая астрога ў 1664 распачалося дзяржаўнае (па—татарску казённае) солеварэнне на Торы, якое знаходзілася пад няспыннай аховай, што спрыяла фарміраванню тут сталага насельніцтва. Вынікам чаго стала ў 1676 заснаванне мястэчка Тор, у якім на пачатак 1677 ужо пражывала 245 украінскіх сем’яў.

У 1685—1764 Тор — соценнае мястэчка Ізюмскага палка. У 1784 паселішча перайменавалі ў Славянск (пазней Славянскае). Адначасна яно атрымала статус горада і стала цэнтрам павета Кацярынаслаўскага намесніцтва. У 1787 Славянск увайшоў у склад Ізюмскага павета Слабадской-Украінскай (з 1835 — Харкаўскай) губерні. З 1880-х чыгуначны вузел.

У 1930-я пачаўся рост прамысловасці Славянска. 19 красавіка 2011 горад атрымаў статус курорта дзяржаўнага значэння.

### Вайнныя дзеянні 
Пачынаючы з красавіка 2014 г. горад стаў арэнай баявых дзеянняў паміж сепаратысцкімі групоўкамі і ўкраінскімі сілавікамі. Узброены канфлікт пачаўся ў ноч 11 красавіка 2014, калі ўзброеныя аўтаматамі сепаратысты захапілі райаддзел міліцыі і вывесілі там сцяг Расіі. Да 25 красавіка украінскім войскам удалося акружыць горад, але толькі 5 ліпеня ўкраінскія ваенныя цалкам вызвалілі горад.

## Насельніцтва 
* 1971 — 134,5 тыс. чал.
* 2000 — 130 тыс. чал.
* 2012 — 118 тыс. чал.

## Эканоміка 
Транспартны вузел Данбаса. Прадпрыемствы з вытворчасці соды, керамічных вырабаў, заводы цяжкага машынабудавання, алоўкавая, мэблевая фабрыкі і іншае. Здабыча кухоннай солі. ГРЭС.

## Адукацыя і навука 
* Данбаскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт

## Турыстычная інфмармацыя 
Славянск — адзін з найстарэйшых гразелячэбных курортных цэнтраў Украіны. З 19 красавіка 2011 г. з’яўляецца курортам дзяржаўнага значэння. У горадзе дзейнічае краязнаўчы музей.

## Вядомыя асобы 
* Мікалай Іларыёнавіч Сямейка (1923—1945) — двойчы Герой Савецкага Саюза. Нарадзіўся ў Славянску.
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Славянск  // Вялікая савецкая энцыклапедыя 

Катэгорыя:Гарады Данецкай вобласці
Корса

**Корса**, **Віа дэль Корса** () — адна з магістраляў рымскага старога горада, якая вядзе ад п'яцца Венецыя на поўнач, да п'яцца дэль Попала.

У антычнасці і Сярэднявеччы вуліца звалася *віа Лата* («Шырокая вуліца») і з-за паводак мала выкарыстоўвалася. У 1467 годзе пры Папе Паўле II вуліцу аднавілі і пашырылі. Сваю цяперашнюю назву вуліца атрымала па кон­ным спаборніцтвам (*corso*), якія праходзілі тут пачынаючы з XV стагоддзя аж да 1882 года.
На Корса і бліжэйшых вуліцах размяшчаецца мноства палацца, гасцініц, рэстаранаў, кафэ і магазінаў.

## Славутасці 
**Заходні бок**:

* *Palazzo Bonaparte*
* палацца Дорыа-Памфілі (*Palazzo Doria*), у якім размяшчаецца Галерэя Дорыа-Памфілі.
* Санта-Марыя-ін-Віа-Лата (*Santa Maria in Via Lata*), VII стагоддзе.
* Плошча калоны
* палацца Кіджы (*Palazzo Chigi*), другая палова XVII стагоддзя, рэзідэнцыя прэм'ер-міністра Італіі.
* *Palazzo Verospi*
* *Palazzo Fiano*
* *Palazzo Ruspoli*
* Сан-Карла-аль-Корса (*Santi Ambrogio e Carlo*)
* *San Giacomo*
* *Palazzo Rondinini*
* *Santa Maria dei miracoli*

**Усходні бок**:

* *Palazzo Mancini*
* *Palazzo Odescalchi* 
* царква Сан-Марчэла-аль-Корса (*San Marcello al Corso*), барочны фасад канца XVII стагоддзя працы Карла Фантана.
* *Palazzo Sciarra*
* *Galleria Colonna*
* *Palazzo Marignoli*
* *Santa Maria di Montesanto*

## Літаратура 
* Heinz-Joachim Fischer: *Rom. Zweieinhalb Jahrtausende Geschichte, Kunst und Kultur der Ewigen Stadt.* DuMont Buchverlag, Köln 2001, ISBN 3-7701-5607-2.

Катэгорыя:Вуліцы Рыма
П’яцца Венецыя

[thumb|400px|right|Від на плошчу з прыступак [Вітарыяна; Палацца Венецыя — злева.]] 
'''П'яцца Венецыя'* (*Piazza Venezia*) — плошча ў цэнтры Рыма, названая так па аднайменным палацца Венецыя.

Плошча размешчана ля падножжа Капітолія і недалёка ад Рымскага форума. Гэта месца яшчэ ў часы Рымскай рэспублікі было важным транспартным пунктам, тут перасякаліся Фламініева дарога з Сервіевай сцяной (*Porta Fontinalis'').

У XV стагоддзі венецыянскі кардынал П'етра Барба (пазней Папа Павел II) пабудаваў палац, дзе пасля 1567 года размяшчалася пасольства Венецыянскай рэспублікі. У 1660 годзе было пабудавана палацца Міш'ятэлі, пераназванае ў палацца Банапартэ, калі там абгрунтавалася «Мадам-Маці». Сваю цяперашнюю форму плошча набыла ў 1885 годзе, пасля таго як быў пабудаваны манумент Віктару Эмануілу II.

У 2009, падчас раскопак для будаўніцтва лініі *C* рымскага метрапалітэна, пасярод плошчы былі знойдзены рэшткі так званага Афінеума імператара Адрыяна.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Плошчы Рыма
Вітарыяна

**Вітарыяна** () — манумент у гонар першага караля аб'яднанай Італіі Віктара Эмануіла II. Размяшчаецца на Венецыянскай плошчы ў Рыме, на схіле Капіталійскага ўзгорка.

## Гісторыя, вонкавы від, музеі 
Праект быў распрацаваны Джузэпэ Саконі ў ампірным духу старажытнарымскай архітэктуры. Будаўніцтва працягвалася з 1885 па 1911 гады. Часткай манумента з'яўляецца дванацаціметровая бронзавая конная статуя караля. Пад ёй знаходзіцца магіла Невядомага салдата, так званы «Алтар Айчыны».

У Вітарыяна размяшчаюцца два музея: Рысарджымента і сцягоў ваеннага флота. Манумент характарызуецца празмернай эклектыкай і нагрувашчваннем розных дэталяў, характэрных для старажытнарымскіх збудаванняў (калоны, барэльефы, статуі і інш.). Па меркаванні многіх, помнік вылучаецца сярод іншых рымскіх будынкаў, таму сярод рымлян распаўсюджаны розныя паблажліва-пагардлівыя найменні гэтага манумента: «Пішучая машынка» («Macchina da Scrivere»), «Вясельны торт», «Устаўная сківіца» і іншыя.

## З'яўленне ў масавай культуры 
Вітарыяна быў знішчаны маланкамі ў фільме "Зямное ядро: Кідок у апраметную".

## Фатаграфіі 

Выява:Vittoriano (Rome) at Night.jpg|*Вітарыяна ўначы*
Выява:Roma-via dei fori imperiali.jpg|*Від ад Калізея*
Выява:Roma-Vittoriano.jpg|*Від з боку калоны Траяна*
Выява:Roma Monumento Vittorio Emanuele II 002.JPG|*Статуі*
Выява:Statue Vittorio-Emmanuele II Vittoriano.jpg|*Конная статуя Віктара Эмануіла II*
Выява:Vittoriano, terrazza 02.JPG|*Квадрыга, якая вянчае Вітарыяна*
Выява:060MiliteIgnoto.jpg|*Магіла Невядомага салдата*
Выява:Rom 10 (RaBoe).jpg|*Начны від помніка Віктару Эмануілу II*

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Славутасці Рыма
Санта-Марыя-ін-Віа-Лата

**Санта-Марыя-ін-Віа-Лата** () — тытулярная дыяконія на віа дэль Корса (раней *Via Lata*) у Рыме.

Царква пабудавана на месцы антычных рымскіх будынкаў, а таксама пабудоў VIII, IX, X стагоддзяў (у крыпце захаваліся фрэскі гэтага перыяду). Па паданні, у адным з гэтых будынкаў (ці на месцы царквы Сан-Паола-ала-Рэгола) два гады правёў пад вартай апостал Павел, які пісаў тут пасланні.

Царква была адрэстаўравана ў барочным стылі Козіма Фанзага у 1639 годзе, фасад выкананы па праекце П'етра да Картона ў 1658—1662 гадах Пры Папе Аляксандры VII у 1662 годзе над царквой быў устаноўлены вялікі верхні паверх, каб прадухіліць абкружэнне дамамі. Кампаніла працы Марціна Лонгі стар. (1580 год), на падлозе бачныя рэшткі працы сям'і Касматаў.

У гэтай царкве знаходзяцца пахаванні Жазефа і Люсьена Банапартаў і прадстаўнікоў сям'і, пахаваныя ў XVIII стагоддзі.

## Тытулярная царква 
Царква Санта-Марыя-ін-Віа-Лата з'яўляецца тытулярнай дыяконіяй, кардыналам-дыяканам з тытулярнай дыяконіяй *Санта-Марыя-ін-Віа-Лата* і кардыналам-святаром з тытулам царквы са 28 чэрвеня 1991 года, з'яўляецца аўстралійскі кардынал Эдуард Ідрыс Касідзі.

## Літаратура 
* 

М
М
Плошча Калоны

thumb|right|250px|Плошча калоны ўначы

**Плошча калоны** () — плошча ў цэнтры Рыма, названая ў гонар размешчанай на ёй калоны Марка Аўрэлія, якая дала назву і аднайменнаму раёну сталіцы Італіі. Да плошчы можна дабрацца са станцый «Барберыні — Фантана-дзі-Трэві» і «Спанья» Лініі А Рымскага метрапалітэна.

thumb|left|250px|Гравюра XIX стагоддзі

Плошча калоны была створана ў канцы Чынквечэнта па загаду папы Сікста V. Плошча калоны размешчана з заходняга боку Віа дэль Корса прыкладна на аднолькавай адлегласці ад П'яцца дэль Попала і Плошчы Венецыі. Плошча мае прамавугольную форму. З поўначы да яе прылягае палацца Кіджы, дзе засядае Савет міністраў, а з паўночнага захаду — палацца Монтэчыторыа, дзе засядае Палата дэпутатаў. З заходняга боку плошча абмежавана палацца Ведэкінд, дзе раней быў галоўны офіс газеты «Il Tempo», а з паўднёвага боку — царква Санта-Марыя-дэла-П'ета і палацца Фераёлі, дзе сярод іншага знаходзяцца прадстаўніцтвы рэгіёнаў Фрыулі-Венецыя-Джулія і Вале-д’Аоста. Уздоўж Віа дэль Корса на плошчу выходзіць фасад галерэі Альберта Сордзі.

Паміж калонай Марка Аўрэлія і галерэяй Альберта Сордзі размешчаны элегантны фантан, пабудаваны архітэктарам Джакама дэла Порта ў 1577 годзе па загаду Папы Рыгора XIII. Асновай фантана служыць чара з мармуру з вострава Хіяс, знадворку ўпрыгожаная шаснаццаццю вертыкальнымі стужкамі з карарскага мармуру. Першапачаткова фантан забяспечваўся вадой з акведука Аква Вірга.

## Літаратура 
* Marrco Bussagli (Herausgeber): *Rom — Kunst & Architektur*. Köln: Könemann 1999. ISBN 3-8290-2258-1
* Reinhard Raffalt: *Concerto Romano*. München: Prestel 1955; 14. Ausg. 1999. ISBN 3-7913-2236-2
* Eckart Peterich: *Rom*. 2. Aufl. München: Prestel 1998. ISBN 3-7913-2043-2
* Marilyn Symmes, *Fountains- Splash and Spectacle. Water and Design from the Renaissance to the Present*. Thames and Hudson and the Cooper-Hewitt National Design Museum, Smithsonian Institution. 1998.

## Спасылкі 
* Артыкул пра плошчу Калоны 

Катэгорыя:Плошчы Рыма
Катэгорыя:З’явіліся ў XVI стагоддзі
Калона Марка Аўрэлія

**Калона Марка Аўрэлія** — дарычная калона, размешчаная ў Рыме на названай у яе гонар Плошчы калоны (). Узведзена ў памяць аб Маркаманскай вайне Марка Аўрэлія, прататыпам яе паслужыла калона Траяна.

## Канструкцыя 
Вышыня калоны складае 29,6 м, яе пастамента — 10 м. Агульная вышыня манумента складала 41,95 м, аднак 3 метра яе падножжа пасля рэстаўрацыі 1589 года апынуліся ніжэй паверхні зямлі. Ствол калоны складаецца па розных даных з 27 ці 28 блокаў карарскага мармуру 3,7-мятровага дыяметра. Як і калона Траяна, яна полая, унутры знаходзіцца вітая лесвіца з 190—200 прыступкамі, якамі вядзе да вяршыні, дзе ў старажытнасці была ўстаноўлена скульптура Марка Аўрэлія. Лесвічная клетка асвятляецца праз невялікія прарэзы.

thumb|150px|left|Рэльеф калоны Марка Аўрэлія

## Рэльеф 
Рэльеф калоны Марка Аўрэлія прыкметна адрозніваецца ад рэльефу калоны Траяна большай экспрэсіўнасцю. На ім значна мацней выяўлена гульня святла і цяні, паколькі разьба па камені глыбейшая, некалькі павялічаны галовы фігур, каб можна было дакладней перадаць выразы твараў. У той жа час адзначаецца зніжэнне ўзроўня прапрацоўкі дэталяў зброі і адзежы.

## Гісторыя пасля падзення Рымскай імперыі 
У Сярэднявеччы ўзыходжанне па лесвіцы на вяршыню калоны было гэтак папулярным, што права спаганяць уваходную плату штогод выстаўлялася на аўкцыён.

Да XVI стагоддзя статуя Марка Аўрэлія была згублена, у 1589 па ўказанні Папы Сікста V Даменіка Фантана адрэстаўраваў калону, узняў на яе скульптуру апостала Паўла, а замест разбураных рэльефаў размясціў на пастаменце надпіс аб рэстаўрацыі, у якой памылкова назваў манумент калонай Антаніна Пія.

## Літаратура 
* Filippo Coarelli, *La colonna di Marco Aurelio*, Roma 2008.
* Ranuccio Bianchi Bandinelli, «Arte Plebea», in *Dialoghi di Archeologia* a. I, pp.&nbsp;7–19 1967.
* Giovanni Becatti, *L’arte dell’età classica*, VI edizione, Firenze 1989.
* Marta Sordi, «Le monete di Marco Aurelio con Mercurio» e la «pioggia miracolosa»", *Scritti di Storia romana*, Milano 2002, pp. 55-70.
* Sabino Perea Yébenes, *La legion XII y el prodigio de la lluvia en época del emperador Marco Aurelio*, Madrid, 2002.
* H.Z. Rubin, «Wheather Miracles under Marcus Aurelius», *Atheaneum*, 57, 1979, p.&nbsp;365-366.
* Antony Birley, *Marco Aurelio*, trad.it., Milano, 1990, p.&nbsp;215.
* Ilaria Ramelli, in Prefazione a: Sabino Perea Yébenes, *La legion XII y el prodigio de la lluvia en época del emperador Marco Aurelio*, Madrid, 2002, p.&nbsp;11-12.
* A cura di J.Scheid e V.Huet, *Autor de la colonne Aurélienne*, Belgium 2000.

Катэгорыя:Калоны Рыма
Катэгорыя:Славутасці Рыма
Катэгорыя:Архітэктура Старажытнага Рыма
Марк Аўрэлій
Атэней (Старажытны Рым і Візантыя)

**Атэне́й** (**Атэне́ум, Афіне́й, Афіне́ум**, , , меней правільна ; ніякага роду ў абедзвюх мовах) — тып вышэйшых навучальных устаноў у Старажытным Рыме і Візантыі.

Па ўтрыманні адукацыі атэней больш за ўсё нагадвае рытарскую школу

Тэрмін «атэней» узводзіцца да назвы горада Афіны як інтэлектуальнага і адукацыйнага цэнтра антычнага свету ці да імя багіні Афіны як заступніцы мудрасці. Па адной з версій, узорам рымскіх атэнеяў паслужыў афінскі Афінеён (вышэйшая навучальная ўстанова агульнай вышэйшай адукацыі), ці афінскі тып вышэйшай школы — філасофскай і рытарскай.

Катэгорыя:Антычная адукацыя
Катэгорыя:Культура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Культура Візантыі
Краматорск

**Крамато́рск** () — горад абласнога значэння ў Данецкай вобласці Украіны. Размешчаны ў паўночнай частцы вобласці на р. Казённы Тарэц (прыток р. Северскага Данца). Насельніцтва 45 тыс. чал. (2025).

З 11 кастрычніка 2014 г. горад фактычна з’яўляецца абласным цэнтрам Данецкай вобласці, дзе знаходзіцца Данецкая абласная ваенна-грамадзянская адміністрацыя і іншыя абласныя ўстановы.

## Гісторыя 
Горад развіўся з пасёлка пры маленькай чыгуначнай станцыі, пабудаванай у 1868 г., да сучаснага даволі вялікага горада абласнога значэння, прамысловага цэнтра і транспартнага вузла.

### Паходжанне назвы 
У канцы 60-х гадоў XIX ст. на будаванай у той час Курска-Харкаўска-Азоўскай чыгунцы, каля ракі Казённы Тарэц з’явілася чыгуначная станцыя Краматорск, паблізу якой вырас пасёлак. Спачатку пасёлак называўся Крам на Тарцы, затым паступова назва змянілася на Краматорск.

### Гістарычная прыналежнасць 
Згодна з археалагічнымі звесткамі, на тэрыторыі сучаснага Краматорска і яго бліжэйшых прадмесцяў людзі сяліліся яшчэ ў старажытныя часы. На паўночна-заходняй ускраіне Краматорску знойдзеныя каменяломні і майстэрні па апрацоўцы крэменю эпохі неаліту, якія працягвалі існаваць і ў перыяд ранняй медзі. У прадмесцях Краматорску даследавана таксама Курганны магільнік металурга-ліцейніка эпохі бронзы.

У другой палове XVII — пачатку XVIII стст. гэтая частка Слабажаншчыны масава засяляецца казакамі Гетманшчыны, прыгоннымі з паўднёвых раёнаў Масковіі і Мардовіі.

У 1767 г. ўрад Расіі аддаў графу Ф. Таранаву 10 тысяч дзесяцін казацкай зямлі, на якіх было заснавана сяло Пятроўка. Пазней гэтыя землі былі прададзены высакароднаму роду Абаза, пасля — замежнікам Іванову, Шабельскаму, Шцейгераву. У выніку ўзніклі новыя паселішчы Абазаўка, Іванаўка, Шабэлькоўка, Шцейгераўка, якія ў далейшым стварылі своеасаблівую агламерацыю — Краматорск.

24 верасня 2008 г. прыняты сцяг і новы герб горада.

 помніка В. І. Леніна ў Краматорску (17 красавіка 2015 г.)]]
12 красавіка 2014 г. выканкам і гараддзел міліцыі былі захоплены сепаратысцкім Народным апалчэннем Данбаса, а пазней горад абвешчаны часткай самаабвешчанай Данецкай Народнай Рэспублікі (афіцыйна забароненая ва Украіне, і з’яўляецца тэрарыстычнай). 5 ліпеня пад націскам урадавых войск, якія занялі Славянск, сепаратысты пакінулі кантрольна-прапускныя пункты ў Краматорску, пасля чаго горад быў узяты пад кантроль. У кастрычніку 2014 г. у Краматорск пераехала Данецкая абласная ваенна-грамадзянская адміністрацыя.

10 лютага 2015 г. жылыя кварталы горада і аэрадром падвергліся абстрэлу з РСЗА з паўднёва-паўднёва-ўсходняга напрамку.

## Насельніцтва 
Паводле дадзеных перапісу 2001 года 31,06 % адзначылі роднай мовай украінскую, 67,87 % — рускую, а 1,07 % — іншую.

Паводле нацыянальнага складу ўкраінцы складалі 70,2 %, рускія — 26,9 %, беларусы — 0,7 %, а іншыя — 2,2 %.

## Вядомыя асобы 
* Алег Рыгоравіч Мартыненка (1936—2012) — савецкі і беларускі фізік.
* Вячаслаў Багданаў (нар. 1983) — украінскі прафесійны баскетбаліст.

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Данецкай вобласці
Грыгарыянскі музей свецкага мастацтва

thumb|
**Грыгарыянскі музей свецкага мастацтва** () — адзін з грыгарыянскіх музеяў Ватыкана.

Музей заснаваны ў 1844 годзе Папам Рыгорам XVI і знаходзіўся першапачаткова ў палацы Латэран (да 1963 года). Па загаду Папы Яна XXIII побач з Пінакатэкай быў пабудавана новы будынак (адкрыта для публікі ў 1970 годзе). Тут сабраны творы антычнасці нерэлігійнага характару, знойдзеныя на тэрыторыі Ватыкана напачатку XIX стагоддзя: грэчаскія арыгіналы, рымскія копіі грэчаскіх скульптур, рымскія скульптуры (статуі, рэльефы, надмагіллі, саркафагі). Сярод іх: статуя Сафокла (рымская копія з грэчаскага бронзавага арыгінала 340 гады да н.э.), галава Афіны (рымскія копіі са скульптурнай групы Мірона), Нептун (рымская копія з грэчаскага арыгінала IV стагоддзя да н.э.), партрэт Лівіі, жонкі Аўгуста.

Музей раздзельны на 4 секцыі:

* Рымскія копіі грэчаскіх арыгіналаў;
* Рымскія скульптуры;
* Саркафагі (з выявамі Геракла, Адоніса, Арэста, Марса, Рэі Сільвіі);
* Рымская скульптура (II—III стагоддзяў)

## Гл. таксама 
* Грыгарыянскі Этрускі музей
* Грыгарыянскі Егіпецкі музей

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Музеі Ватыкана
Чатыры фантаны

**Чатыры фантаны** () — група з чатырох познерэнесансных фантанаў, размешчаная ў Рыме на скрыжаванні вуліц Чатырох фантанаў () і Квірынале ().

Створаны па рашэнні Папы Сікста V і размешчаны на скрыжаванні ў 1588—1593 гадах. Фігуры фантанаў уяўляюць сімвалічныя выявы ракі Тыбр (сімвал Рыма), рэкі Арно (сімвал Фларэнцыі), а таксама багіню Дыяну — сімвал бязгрэшнасці і багіню Юнону, якая сімвалізуе жаночую сілу. Фантаны Арно, Тыбра і Юноны створаны скульптарам Даменіка Фантана, а фантан Дыяны быў спраектаваны мастаком і архітэктарам П'етра да Картона.

Са скрыжавання адкрываецца від адразу на тры абеліска: у цэркваў Санта-Марыя-Маджорэ, Трыніта-дэі-Монці і на Квірынале. Побач з фантанамі размешчана якая атрымала ад іх назва познебарочная царква Сан-Карла-але-Куатра-Фантанэ () архітэктара Франчэска Бараміні.

## Галерэя 

Выява:Quattro Fontane - The River Arno.jpg|Рака Арно
Выява:Quattro Fontane - The River Tiber.jpg|Рака Тыбр
Выява:Quattro Fontane - Statue Diana.jpg|Багіня Дыяна
Выява:Quattro Fontane - Juno.jpg|Багіня Юнона

## Спасылкі 
* Le quattro fontane
* Le Quattro Fontane

Катэгорыя:Фантаны Рыма
Катэгорыя:З’явіліся ў 1588 годзе
Катэгорыя:Архітэктура Рэнесансу
Этналагічны місіянерскі музей

**Этналагічны місіянерскі музей** () — адзін з музеяў Ватыкана.

Першая экспазіцыя музея была створана ў 1926 годзе па загаду Папы Пія XI і размясцілася ў Латэранскім палацы (да 1963 года), за­тым Папа Павел VI перанёс яе ў Ватыкан, у новы будынак. Першапачаткова ў калекцыі музея знаходзілася каля 40.000 экспанатаў, пазней адмысловая камісія адабрала да 100.000 аб'ектаў з усяго свету для папаўнення экспазіцыі.

У музеі прадстаўлены эк­спанаты, якія ілюструюць рэлі­гійныя культы розных краін (КІтай, Карэя, Тыбет і Манголія, Японія, Афрыка, Амерыка, Акіянія).

## Гл. таксама 
* Этналогія

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Старонка музея на сайце Ватыкана 

Катэгорыя:Музеі Ватыкана
Катэгорыя:Этнаграфічныя музеі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1926 годзе
Пётр Іосіфавіч Амбражунас

**Пётр Іосіфавіч Амбражунас** (, в. Грумшлі, Біржаўская воласць, Панявежскі павет, Ковенская губерня, Расійская імперыя, зараз  — , Мінск) — дзяржаўны дзеяч БССР. Член КПСС з 1919 года.

## Біяграфія 
Атрымаў пачатковую адукацыю. Удзельнік Першай Сусветнай вайны, Лютаўскай і Кастрычніцкай рэвалюцый, Грамадзянскай вайны ў Літве і Беларусі. Старшыня Аршанскага (1924—28) і Гомельскага (1928—30) акрвыканкамаў, намеснік старшыні ВСНГ БССР, наркам камунальнай гаспадаркі БССР у 1934-36, першы старшыня праўлення Саюза архітэктараў БССР у 1934—37. Кандыдат у члены ЦВК у 1924—37 і кандыдат у члены Прэзідыума ЦВК БССР у 1929—31, 1935—37.

3 ліпеня 1937 года быў арыштаваны. 20 снежня 1937 года ВКВС СССР быў прыгавораны як удзельнік тэрарыстычнай арганізацыі і 7 мая 1938 года расстраляны. Рэабілітаваны 2 красавіка 1957 года Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР.

## Літаратура 
* Сымон Кандыбовіч. Разгром нацыянальнага руху ў Беларусі. Менск, БГА, 2000.

## Спасылкі 
* Рэпрэсіраваны літоўскі дзеяч быў старшынёй Аршанскага акружнога выканкама

Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Народныя камісары камунальнай гаспадаркі БССР
Катэгорыя:Члены ЦК КПБ
Катэгорыя:Члены ЦВК БССР
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Старшыні Беларускага саюза архітэктараў
Гістарычны музей (Ватыкан)

[thumb|[Папамабіль]]
**Гістарычны музей** () — адзін з музеяў Ватыкана.

Музей заснаваны ў 1973 годзе Папам Паўлам VI. Тут знаходзіцца калекцыя экспанатаў, звязаных з гісторыяй Ватыкана: карэты, сёдлы, аўтамабілі, паланкіны Пап, салдацкая ўніформа, сцягі, прадметы паўсядзённага і святочнага ўжытку Пап, а таксама графіка і фатаграфіі, дакументы пра цяпер не існуючыя цырымоніі і пасады. У калекцыі таксама знаходзіцца мадэль першага лакаматыва Ватыкана (1929 г.) і парадная карэта Льва XII, якую выкарыстоўвалі каля ста гадоў (да Папы Пія XI).

*Padiglione delle Carrozze* — секцыя гістарычнага музея, размешчаная з 1991 года асобна, у палатах Папы ў палацы Латэран.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Музеі Ватыкана
Аляксей Пятровіч Амбросенка

**Аляксей Пятровіч Амбросенка** (, в. Марчанкі,  —) — Герой Сацыялістычнай Працы (1961). Член КПСС з 1959 года.

## Біяграфія 
У 1957—1961 гг. вадзіцель крана будаўніча-мантажнага цягніка на станцыі   Сяміпалацінскай вобласці. У 1961—1968 гг. машыніст пуцеўкладчыка будаўніча-мантажнага цягніка Макацкага раёна Гур’еўскай вобласці. З 1977 г. аўтамеханік у калгасе імя Кутузава Гарадоцкага раёна.

Званне Героя Сацыялістычнай Працы прысвоена за вытворчыя поспехі, дасягнутыя на будаўніцтве чыгуначнай лініі Актагай — .

## Спасылкі 
* АМБРОСЕНКА Аляксей Пятровіч з фота 

Катэгорыя:Члены КПСС
Мялешка

**Мялешка** — беларускае прозвішча.

* Васіль Іванавіч Мялешка (1926—2004) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук, прафесар.
* Іван Ілья Мялешка (каля 1552—1622) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, публіцыст.
* Міхаіл Вінцэнтавіч Мялешка (псеўд. *Міхалка Скарэўскі*) (1892—1941) — беларускі гісторык і этнограф.
* Павел Алегавіч Мялешка (нар. 1992) — беларускі лёгкаатлет (кіданне кап’я).
Мярэжа

**Мярэжа** — традыцыйная рыбалоўная снасць.

Складаецца з двух сеткавых мяшкоў конусападобнай формы, нацягнутых на абручы. Першы (самы вялікі) абруч робіцца ў выглядзе аркі. У ім жа (у мярэжах вялікага памеру і ў іншых абручах) замацоўваецца сеткавы конус — горла, які перашкаджае выхаду рыбы. Мяшкі мярэжы змяшчаюцца ў вадзе скіраванымі горламі адзін да аднаго і злучаюцца сеткавай перагародкай, якая накіроўвае ў іх рыбу.

Мярэжы ставілі пераважна на азёрах, часам па некалькі ў рад.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рыбалоўныя снасці
Найцінгейл

**Астравы Найцінгейл** () — група з трох астравоў на поўдні Атлантыкі, якія ўваходзяць у склад архіпелага Трыстан-да-Кунья. Агульная плошча — 3,4 кв. км.

## Гісторыя 
Відавочна, астравы былі вядомыя ўжо ў XVI ст. партугальскім мараплаўцам, аднак упершыню аб іх паведамілі галандскія маракі ў 1656 г. У 1696 г. яны прадпрынялі першую высадку на самым буйным востраве. Пазней даследаваўся французамі і англічанамі. Назва Найцінгейл замацавалася за астравамі ў 1760 г. дзякуючы брытанскаму капітану Г. Найцінгейлу.

У 1816 г. Вялікабрытанія анэксіравала астравы.

У 1961 г. на востраве Найцінгейл ратаваліся ад вывяржэння вулкана жыхары вострава Трыстан-да-Кунья.

## Прырода і геаграфія 
Астравы маюць вулканічнае паходжанне. Найбуйнейшы востраў Найцінгейл займае ўсяго 3,2 кв. км. Два суседніх малых вострава Мідл (Алекс) і Столценхоф — каля 0,1 кв. км. кожны.

Астравы насяляюць 3 млн пар марскіх птушак. Балота на востраве Найцінгейл мае статус Рамсарскага ўгоддзя (гл. Рамсарская канвенцыя).

## Насельніцтва 
Сталага насельніцтва няма.

## Спасылкі 
* Прырода
* Эвакуацыя трыстанцаў

Катэгорыя:Трыстан-да-Кунья
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Нівы

Назву **Ні́вы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць
** Нівы — вёска ў Бярозаўскім раёне
* Гомельская вобласць
** Нівы — вёска ў Жлобінскім раёне
* Мінская вобласць
** Нівы — вёска ў Стаўбцоўскім раёне
### Расія 
* Нівы (Веліжскі раён)
* Нівы (Дзямідаўскі раён)
Эдынбург-Сямі-Мораў

**Эдынбург-Сямі-Мораў** () — адзінае паселішча на востраве Трыстан-да-Кунья, адміністрацыйны цэнтр астравоў Трыстан-да-Кунья. Насельніцтва — 238 чал. (2022 г.).

## Гісторыя 
Атрымаў назву ў гонар брытанскага прынца Альфрэда, меўшага тытул герцага Эдынбургскага, пасля яго наведвання астравоў Трыстан-да-Кунья ў 1867. Пацярпеў ад вывяржэння вулкана ў 1961 г., быў астаўлены насельнікамі, а потым зноў адроджаны ў 1963 г.

## Адміністрацыя 
Кіруецца адміністратарам і Радай астравоў Трыстан-да-Кунья.

## Інфраструктура 
Эдынбург-Сямі-Мораў — самае аддаленае сталае паселішча ў свеце, да вострава Святой Алены — 2430 км, ад Паўднёвай Амерыкі — 3360 км, ад Афрыкі — 2816 км.

Мае сучасны порт — адзіны буйны транспартны вузел на астравах Трыстан-да-Кунья. Эканоміка: сельская гаспадарка, лоў і пераапрацоўка рыбы і лангустаў.

Усе тэлефонныя нумары маюць толькі 4 лічбы.

Працуюць 1 дзіцячы сад, 1 сярэдняя школа, 1 царква. Тэлебачанне стала даступным толькі з 2001 г. (транслюецца з Фалклендскіх астравоў).

Image:Tristan da Cunha4.jpg|Знешні выгляд
Image:Tristan Graveyard.jpg|Могілкі

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт з інфармацыяй для наведвальнікаў
* Афіцыйны інфармацыйны рэсурс
* Эвакуацыя трыстанцаў

Катэгорыя:Трыстан-да-Кунья
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1816 годзе
Сіху

**Сіху** (літаральна: «Заходняе возера») — прэснаводнае возера ў цэнтры горада субправінцыйнага значэння Ханчжоу правінцыі Чжэцзян Кітайскай народнай рэспублікі. Возера перасякаюць дамбы Судзі (, «Дамба Су Дунпо»), Бодзі (, «Дамба Бо Цзюйі») і Янгундзі (). У 2011 г. возера Сіху з навакольнымі храмамі, мастамі і садамі было ўнесена ЮНЕСКА ў спіс Сусветнай спадчыны.

Катэгорыя:Азёры Кітая
Хуан Біньхун

**Хуан Біньхун** (, Цзіньхуа, Чжэцзян, Дынастыя Цын — , Ханчжоу, Чжэцзян, КНР) — кітайскі мастак, аўтар шэрагу кніг па гісторыі мастацтваў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 27 студзеня 1865 у Цзіньхуа правінцыі Чжэцзян Дзяржавы Вялікая Цын. Яго продкі паходзілі з павета Шэсянь правінцыі Аньхой.

У дзяцінстве навучаўся разьбе, жывапісу. Пачынаў з капіравання пейзажаў класічных кітайскіх мастакоў.

З 1907 па 1937 год жыў у Шанхаі. Першыя 20 гадоў працаваў у газетах, быў журналістам, рэдактарам. Потым быў прыняты прафесарам у Школу мастацтваў Шанхая.

У 1937 годзе пераехаў у Пекін. Працаваў прафесарам Каледжа мастацтваў Пекіна.

У 1948 годзе вярнуўся ў родную правінцыю ў горад Ханчжоу, дзе стаў прафесарам Нацыянальнай акадэміі мастацтваў.

У апошнія гады жыцця стаў намеснікам старшыні Усходне-Кітайскага аддзялення Саюза кітайскіх мастакоў.

Памёр 25 сакавіка 1955 года ў Ханчжоу, дзе і пахаваны.

Катэгорыя:Мастакі Кітая
Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Кітая
Даменіка Фантана

**Даменіка Фантана** (*Domenico Fontana*,  — , ) — італьянскі архітэктар і інжынер ранняга барока.

Фантана нарадзіўся ў 1543 годзе ў горадзе Мелідзе (цяпер Швейцарыя, кантон Тычына). У 1563 годзе пераехаў у Рым, каб вывучаць архітэктуру. У Рыме Фантана заступаўся кардынал Мантальта, па заказе якога архітэктар пабудаваў капэлу (*Cappella del Presepio*) у царкве Санта Марыя Маджорэ, а таксама палацца Мантальта.

У 1585 годзе кардынал Мантальта стаў Папам Сікстам V і прызначыў Фантана галоўным архітэктарам папскай курыі. У гэты перыяд Фантана стварыў праекты перабудовы Квірынальскага і Латэранскага палацаў, тры з чатырох фантанаў на Квірынале, будынак Ватыканскай бібліятэкі, а таксама завяршыў узвядзенне купала сабора Св. Пятра.

Фантана кіраваў устаноўкай егіпецкага абеліска на плошчы перад саборам cвятога Пятра (1586 год). Пазней Фантана ўстанаўліваў абеліскі на п'яцца дэль Попала, п'яцца дзі Санта Марыя Маджорэ і п'яцца дзі Сан Джавані ін Латэрана.
thumb|Узвядзенне абеліска
Пасля смерці Сікста V жыў у Неапалі (з 1592 года), дзе распрацоўваў праекты рэканструкцыі гавані і будаўніцтва палацца Рэале. У гэта ж час Фантана займаўся пракладкай канала ад аднаго з крыніц ракі Сарна да Торэ Анунцыята. Пры гэтым, майструючы падземны тунэль пад адным з узгоркаў, выявіў частку гарадской сцяны старажытнарымскага горада. Толькі праз паўтара стагоддзя было ўстаноўлена, што гэта Пампеі. Фантана памёр у Неапалі ў 1607 годзе.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Ф
Паянху

**Паянху** (кіт. спр. 鄱阳湖, піньінь: Póyáng Hú) — найбуйнейшае ў Кітаі прэснаводнае возера, размешчана ў правінцыі Цзянсі, на правым беразе ракі Янцзы. З вялікай ракой возера злучана пратокай, таму служыць натуральным рэгулятарам сцёку. У залежнасці ад сезона плошча возера змяняецца ад 2,7 (узімку) да 5 тыс. км² (улетку).
 
На возеры жывуць паўмільёна пералётных птушак. Міграцыйны перыяд для птушак, якія прыбываюць на возера, прыпадае на сярэдзіну снежня да пачатку студзеня наступнага года. У пачатку XXI стагоддзя пік міграцыі склаў каля 700 тысяч птушак. У зімовы час на возеры гняздуе вялікая колькасць пералётных сцерхаў, з якіх 90% застаюцца на зімоўку. Кожны год органы аховы пералётных птушак возера праводзяць сумесныя праваахоўныя аперацыі, перарываючы незаконныя дзеянні па нанясенні шкоды водна-балотным угоддзям і паляванні на пералётных птушак.

Катэгорыя:Азёры Кітая
Катэгорыя:Янцзы
Клейстагамія

**Клейстагамія** — тып самаапылення, пры якім апыленне адбываецца ў нераскрываючыхся кветках. Клейстагамія ўласціва для арахісу, гароху і фасолі, шырока распаўсюджаная сярод травы, аднак самым буйным родам клейстагамных раслін з'яўляецца .

У выпадку генетычна мадыфікаванага рапсу даследчыкі імкнуцца знізіць магчымасць пераносу генаў паміж генетычна мадыфікаванымі і немадыфікаванымі раслінамі, таму спрабуюць зрабіць генетычна мадыфікаваныя расліны клейстагамнымі. Аднак з-за некаторай нестабільнасці клейстагамных формаў генетычна мадыфікаваных раслін бываюць выпадкі, калі кветкі адкрываюцца і генетычна мадыфікаваны пылок вызваляецца.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Co-Extra research on genetically modified, cleistogamous rapeseed 

Катэгорыя:Апыленне
Закон Клейтана

[thumb|[Генры Клейтан]]
**Закон Клейтана** (Clayton Antitrust Act 1914) — федэральны закон ЗША, які рэгуляваў дзейнасць трэстаў.

Прыняты Кангрэсам і 15 кастрычніка 1914 падпісаны Прэзідэнтам Вудра Вільсанам. Атрымаў назву ад імя распрацоўшчыка законапраекта - Генры Клейтана.

Згодна з законам Клейтана:

* абмяжоўвалася дзейнасць трэстаў (была забаронена коштавая дыскрымінацыя і продаж тавару "ў нагрузку")
* для кантролю над дзейнасцю трэстаў стваралася Федэральная гандлёвая камісія

У адрозненне ад прынятага раней ў 1890 першага Федэральнага антытрэстаўскага закона Шэрмана, вызваляў ад пераследаў рабочыя і фермерскія арганізацыі.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн., 1999, С.329

## Спасылкі 
* Поўны тэкст антытраставага акта Клейтана 

Катэгорыя:Крыніцы права ЗША
Катэгорыя:Канкурэнтнае права
Катэгорыя:1914 год у праве
Муцыа Клеменці

**Муцыа Клеменці** (; поўнае імя — *Mutius Philippus Vincentius Franciscus Xaverius Clementi*; 24 студзеня 1752, Рым — 10 сакавіка 1832, Вустэршыр) — італьянскі кампазітар, піяніст і педагог, які жыў пераважна ў Англіі.

## Біяграфія 
Муцыа Клеменці нарадзіўся ў сям’і ювеліра; першапачатковую музычную адукацыю атрымаў пад кіраўніцтвам арганіста А. Буроні. У 1759—1761 гадах вывучаў у Рыме тэорыю музыкі ў арганіста Кардычэлі. З 1761 служыў арганістам у адной з рымскіх цэркваў, працягваючы свае музычныя заняткі: спеву навучаўся ў Дж. Сартарэлі, контрапункт вывучаў пад кіраўніцтвам Г. Карпані.

Клеменці з юных гадоў здзіўляў слухачоў сваёй ігрой на фартэпіяна, у 1766 годзе мецэнат П. Бекфарда запрасіў 14-гадовага піяніста ў Англію, дзе ён жыў спачатку ў доме свайго апекуна ў абацтве Фонтхіл, а з 1773 у Лондане, у тым жа годзе быў выдадзены першы зборнік яго фартэпіянных твораў.

У 1777—1780 гадах Клеменці быў капельмайстрам Італьянскай оперы ў Лондане. З пачатку 80-х шмат гастраляваў у Еўропе як піяніст-віртуоз з выкананнем уласных фартэпіянных твораў (першыя фартэпіянныя санаты Клеменці былі выдадзены ў 1773 годзе). У 1781 годзе наведаў Вену, дзе ў прысутнасці імператара Іосіфа II змагаўся з В. А. Моцартам. Змаганне скончылася ўнічыю, аднак тэму Саната сі-бемоль, якую выконваў у гэтым паядынку Клеменці, Моцарт пасля выкарыстаў у уверцюры да «Чароўнай флейты».

Клеменці займаўся і камерцыйнай дзейнасцю: быў заснавальнікам і саўладальнікам фабрык музычных інструментаў і музычна-выдавецкіх прадпрыемстваў, у якіх выдаваў сачыненні сучасных яму кампазітараў, у тым ліку Бетховена. У 1823 годзе Клеменці разам з Н. Бішапам, У. Хорслегам і С. Веслі прыняў удзел у складанні і выданні першай вялікай музычнай энцыклапедыі — «The encyclopedia of music».

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Італіі
Катэгорыя:Кампазітары Італіі
Катэгорыя:Піяністы Італіі
Катэгорыя:Музычныя педагогі Вялікабрытаніі
Ота Клемперэр

**Ота Клемперэр** (; ,  — , ) — нямецкі дырыжор і кампазітар.

У яго рэпертуары шырока прадстаўлены творы І.-С.Баха, Бетховена, Брамса, Брукнера, Гендэля, Малера, Мендэльсона, Моцарта, Стравінскага, Вагнера, Вейля.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн., 1999, С.330
* Der Grosse Brockhaus. In 12 Bde. Wiesbaden, 1955: Bd. 6., S. 425.
* Dtv-Lexikon, in 20 Bde, 1968: Bd. 10, S. 176.

Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Германіі
Катэгорыя:Дырыжоры Германіі
Катэгорыя:Іўдзеі, якія прынялі хрысціянства
Клеон

**Клеон** (, раней 470 года да н. э. — 422 да н.э.) — афінскі палітычны дзеяч, правадыр партыі радыкальных дэмакратаў («дэмагог»), стратэг ў перыяд Пелапанескай вайны; уладальнік гарбарнай майстэрні; неаднаразова высмейваўся ў камедыях Арыстафана. Да яго заслуг адносіцца перамога пры Сфактэрыі ў 425 годзе да н. э. Загінуў у бітве са спартанцамі пры Амфіполе.

Бацькам Клеона лічаць Клеенета з філы Пандыяніды, які выступіў харэгам на Дыяніса ў 460—459 гадах да н. э. і валодаў гарбарнай майстэрняй. Выкананне харэгіі адносіць яго да кола найбольш заможных афінскіх грамадзян. Магчыма, мянушка Пафлагонец, дадзенае Клеону Арыстафанам — «Вершнік», сведчыць аб тым, што сям’я дэмагога мела нейкія сувязі з Пафлагоніяй. Зыходзячы з магчымага ўзросту дзяцей Клеона яго нараджэнне адносяць да часу не пазней 470 года да н. э.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн., 1999, С.330

## Спасылкі 
* Cleon

Катэгорыя:Палітыкі Афін
Катэгорыя:Удзельнікі Пелапанескай вайны
Клептаманія

**Клептаманія** (ад  — красці, і  — манія) — хваравітая цяга да крадзяжу без матэрыяльнай выгады і патрэбы. У сістэме кадавання хвароб МКХ-10 мае код F63.2.

## Гісторыя 
Клептаманія была ўпершыню апісана ў 1816 годзе ва Францыі як манаманія. У той час французская псіхіятрычная школа актыўна развівала вучэнне аб так званых манаманіях — тады дапускалі, што душэўная хвароба можа заключацца ў хваравітых схільнасцях, напрыклад, да забойства, самагубства, падпальванняў і г. д., без іншых з’яў вар’яцтва. Ажно да XX стагоддзя клептаманія звязвалася з істэрыяй, прыдуркаватасцю, арганічнымі паразамі галаўнога мозгу і менструальнымі парушэннямі ў жанчын. У цяперашні час клептаманію адносяць да парушэнняў кантролю над пабуджэннямі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Залежнасці
Чынквечэнта

**Чынквечэ́нта** ( — літар. *пяцьсот*, а таксама *1500-я гады*) італьянская назва XVI стагоддзя. Гісторыкамі мастацтва і культуры выкарыстоўваецца для абазначэння пэўнага перыяду ў развіцці італьянскага мастацтва Адраджэння — перыяду канца Высокага Адраджэння і Позняга Адраджэння. Тым часам працавалі найвялікшыя майстры Леанарда да Вінчы, Мікеланджэла, Рафаэль Санці і Тыцыян, пры жыцці празваныя сучаснікамі «боскімі»; а таксама Веранезэ і Цінтарэта, чыя творчасць адносіцца да Позняга Адраджэння, заключнаму перыяду ў гісторыі італьянскага Рэнесансу.

## Гл. таксама 
* Дучэнта
* Трэчэнта
* Кватрачэнта
* Сейчэнта

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Эпоха Адраджэння
Катэгорыя:Культура Італіі
Катэгорыя:XVI стагоддзе
Катэгорыя:Гісторыя культуры
Катэгорыя:Гісторыя Італіі
Рэнэ Клер

**Рэнэ Клер** (, сапр. імя ; 11 лістапада 1898, Парыж — 15 сакавіка 1981) — адзін з самых значных французскіх кінарэжысёраў 1920-х і 1930-х гадоў, стваральнік жанру музычнага фільма, пісьменнік, акцёр. Адметныя рысы яго карцін — лірызм і глыбокае разуменне чалавечай псіхалогіі ў спалучэнні з гумарам на мяжы буфанады і сатырычным поглядам на грамадства. Адстойваў незалежнасць французскага кінематографа ад Галівуду, змагаўся супраць «пагаднення Блюм — Бірнса».

## Літаратура 
*  — С.330

Катэгорыя:Выпускнікі ліцэя Людовіка Вялікага
Катэгорыя:Кінарэжысёры Францыі
Катэгорыя:Рэжысёры нямога кіно
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі
Алексі Клод Клеро

**Алексі Клод Клеро** (фр. Alexis Claude Clairaut або фр. Clairault, 7 мая 1713, Парыж - 17 мая 1765, там жа) — французскі матэматык і астраном, член Парыжскай Акадэміі (1731), замежны ганаровы член Пецярбургскай Акадэміі Навук (1754).

## Біяграфія 
Клеро нарадзіўся ў сям'і парыжскага выкладчыка матэматыкі. Ужо ва ўзросце дванаццаці гадоў ён здзівіў парыжскіх акадэмікаў сваёй працай аб некаторых крывых чацвёртага парадку, і яны наладзілі Клеро цэлы экзамен, каб пераканацца ў яго аўтарстве. Экзамен Клеро вытрымаў.

У 1729 годзе 16-гадовы Клеро прадставіў той жа акадэміі новы трактат: "Даследаванні аб крывых дваякай крывізны". Гэтая кніга паклала пачатак адразу тром геаметрычным дысцыплінам: аналітычнай геаметрыі ў прасторы (Дэкарт займаўся плоскімі крывымі), дыферэнцыяльнай геаметрыі і начартальнай геаметрыі.

Шэфства над юным талентам узяў П'ер Луі дэ Маперцюі, які адвёз Клеро ў Базель слухаць лекцыі Іагана Бернулі. Па вяртанні (1731) васемнаццацігадовай Клеро быў абраны членам (ад'юнктам) Парыжскай акадэміі - беспрэцэдэнтны выпадак у гісторыі Акадэміі.

## Гл. таксама 
* Аналітычная геаметрыя
* Дыферэнцыяльнае ўраўненне Клеро
* Камета Галея
* Фігура Зямлі

## Галоўныя сачыненні Клеро 
* «Théorie de la figure de la Terre» (Тэорыя формы Зямлі)
* «Théorie de la Lune» (Тэорыя руху Месяца)
* «Tables de la Lune» (Табліцы руху Месяца)
* «Théorie du mouvement des comètes» (Тэорыя руху камет)

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн., 1999, С.331

## Спасылкі 
*  

Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук
Ханчжоу

**Ханчжоу**, **Ханчжоў** (кіт. спр. 杭州, піньінь: Hángzhōu;  杭州 [ɦaŋ tsei]) — горад субправінцыйнага ўзроўню Кітайскай Народнай Рэспублікі, сталіца правінцыі Чжэцзян.

Ханчжоу размешчаны за 180 км на паўднёвы захад ад Шанхая, порт каля ўзбярэжжа заліва Ханчжаўвань. Насельніцтва гарадской зоны Ханчжоу складае 1,75 млн чал. Па даных на канец 2003 года, на тэрыторыі Ханчжоу пражывала 6 400 000 чалавек зарэгістраванага насельніцтва, з іх 3 900 000 — гарадское насельніцтва.

Ханчжоу, які раней зваўся **Ліньань**, у дамангольскую эпоху служыў сталіцай дынастыі Паўднёвая Сун і быў самым населеным горадам тагачаснага свету. І цяпер горад знакаміты сваімі чайнымі плантацыямі і дзівосамі прыроды, найбольш вядомым з якіх з’яўляецца возера Сіху (西湖 — «Заходняе возера»). Сярод гістарычных помнікаў вылучаецца 30-метровая пагада Баачу і маўзалей легендарнага Юэ Фэя.

## Вядомыя асобы 
* Шэнь Куо (1031—1095) — кітайскі навуковец.
* Лі Цінчжаа (1084—1155) — кітайская паэтэса.

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады правінцыі Чжэцзян

Катэгорыя:Гарады субправінцыйнага значэння КНР
Габой

**Габой** (ад фр. *hautbois*, літаральна «высокае дрэва», англ., ням. і італ. *oboe*) — драўляны духавы музычны інструмент сапранавага рэгістра, які ўяўляе сабой трубку канічнай формы з сістэмай клапанаў і двайным кіем (язычком). Сучасны від габоя набыў у першай палове XVIII стагоддзя. Інструмент мае пявучы, аднак трохі гугнявы, а ў верхнім рэгістры - рэзкі тэмбр.

Інструменты, якія лічацца прамымі папярэднікамі сучаснага габоя, вядомыя з антычнасці і захаваліся ў першародным выглядзе ў розных культурах. Народныя інструменты, такія як бамбарда, дуда, жалейка, дудук, гайта, хітырыкі, зурна разам з інструментамі Новага часу (мюзета, уласна габой, габой д'амур, англійскі ражок, барытонавы габой, барочны габой) складаюць шырокае сямейства гэтага інструмента.

Габой выкарыстоўваецца ў якасці сольнага інструмента, у камернай музыцы і сімфанічным аркестры.

Аснову рэпертуару для габоя складаюць творы эпохі барока (творы Баха і яго сучаснікаў) і класіцызму (Моцарт). Радзей выконваюцца творы кампазітараў-рамантыкаў (Шумана) і сучасных кампазітараў.

## Беларускія габаісты 
* Мікалай Нічыпаравіч Баркоўскі
 
## Спасылкі 
* Аплікатура габоя
* ASU Oboe Homepage 
* Інфармацыя пра габой у Венскай сімфанічнай бібліятэцы  
* Таварыства падвойных кіяў Габой/фагот 
* Каталог нот для габоя  

Катэгорыя:Драўляныя духавыя музычныя інструменты
Катэгорыя:Аэрафоны
Катэгорыя:Язычковыя духавыя музычныя інструменты
Кліентэла

**Кліентэла** (, p.-Le) — форма сацыяльнай залежнасці ў Старажытным Рыме: узаемныя прававыя, сацыяльныя і эканамічныя абавязацельствы паміж плебеямі і патрыцыямі. Узыходзіць да часоў распаду радавога ладу.

Кліентэла мела асаблівае значэнне ў перыяд Рэспублікі, прычым кліенцкія абавязацельствы часцяком перадаваліся ў спадчыну. Традыцыйна кліенты суправаджалі свайго патрона на Форуме, падтрымлівалі яго на выбарах і служылі на вайне пад яго кіраўніцтвам. Пры гэтым патрон абавязваўся абараняць сваіх кліентаў у выпадку судовых працэсаў, ці выкупляць членаў іх сем'яў, якія трапілі ў залежнасць, падтрымліваць іх мінімальныя жыццёвыя патрэбы.

Разнавіднасцю кліентэлы былі адносіны паміж дзеячамі мастацтва і іх заступнікамі. Яскравым прыкладам з'яўляецца паэт-сатырык Марцыял.

Кліентэла была таксама юрыдычнай катэгорыяй у адносінах паміж Рымскай рэспублікай і залежнымі і саюзнымі дзяржавамі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Старажытны Рым
Катэгорыя:Рымскае права