open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Афанасеяўскі Яр

**Афанасеяўскі Яр** *()* — гістарычная мясцовасць, ўрочышчы ў цэнтральнай частцы горада Кіева ў складзе Шаўчэнкаўскага раёна.

Распасціраецца паміж бульварам Тараса Шаўчэнкі, вуліцах Лысенка, Яраславаў Вал, Вячаслава Ліпінскага і Міхаіла Кацюбінскага, мяжуе з мясцовасцямі Стары Кіеў і Новая Забудова. Мае некалькі адгор'яў, адным з якіх, Святаслаўскі яр, праходзіць вуліца Вячаслава Ліпінскага .

Паходжанне назвы яра невядома. Падчас планіроўкі і актыўнай забудовы ў цэнтры горада большую частку рова былі засыпаны, аднак рэльеф мясцовасці да гэтага часу выглядае катлавіны з адгор'ямі.

Адну з вуліц, пракладзеных яго былой тэрыторыі, былі названыя Афанасивською (цяпер - вуліца Івана Франка).

Катэгорыя: Яры Кіева
Авіягарадок (Кіеў)

**Авіягарадок** () — мясцовасць у заходняй частцы Кіева. Размешчана паміж чыгункай Кіеў-Ковель, Берасцейскім праспектам, бульварам Акадэміка Вярнадскага і вуліцай Гетмана Кірыла Разумоўскага. Частка Святошына.

Забудавана ў 1946-1950-х гадах пераважна прыватнымі сядзібамі работнікаў авіязавода (цяпер завод «Антонаў»). Паралельная назва — **Новасвятошын**.

У Авіягарадку ў 1957—1984 гадах жыў вядомы савецкі авіяканструктар Алег Антонаў (цяпер адрас вуліца Аляксандра Аксанчанкі, 1)

Катэгорыя:Геаграфія Кіева
Вілейскі павет (1920—1940)

**Вілейскі павет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Віленскім ваяводстве Польскай Рэспублікі і ў БССР у 1920—1940 гадах. Створаны па выніках Польска-савецкай вайны 7 лістапада 1920 года, першапачаткова ўваходзіў у склад Навагрудскага ваяводства.

 
13 красавіка 1922 г. быў далучаны да Віленскай зямлі, якая з 20 студзеня 1926 г. перайменаваная ў Віленскае ваяводства. Павет складаўся з 13 гмін, 10 мястэчкаў і 1 горада.

1 красавіка 1927 года ў сувязі са стварэннем Маладзечанскага павета, апошняму былі перададзеныя  Гарадоцкая гміна, Красненская, Лебедзеўская, Маладзечанская і Радашковіцкая.

З лістапада 1939 года далучаны да БССР, са снежня 1939 года ў складзе Вілейскай вобласці, 15 студзеня 1940 года скасаваны.

## Адміністрацыйны падзел 
**Гміны**
* Вілейка (гарадская)
* Будслаў (вясковая) 
* Хаценчыцы (вясковая)
* Даўгінава (вясковая)
* Ілья (вясковая)
* Каловічы (вясковая)
* Касцяневічы (вясковая)
* Крывічы (вясковая)
* Куранец (вясковая)
* Вязынь (вясковая)
* Вішнева (вясковая) 
* Войстам (вясковая)
* Жодзішкі (вясковая) 
* Маладзечна да 1927 г.
* Краснае да 1927 г.
* Радашковічы да 1927 г. 
* Лебедзева да 1927 г. 
* Гарадок да 1927 г. 

**Мястэчкі**
* Будслаў
* Вішнева
* Даўгінава
* Ілья
* Касцяневічы 
* Крывічы 
* Куранец 
* Вязынь 
* Войстам 
* Жодзішкі  

**Горад**
* Вілейка

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Вилейский уезд — генеалогия и краеведение

Катэгорыя:Паветы Навагрудскага ваяводства
Катэгорыя:Паветы Віленскага ваяводства (1926—1939)

Катэгорыя:З’явіліся ў 1920 годзе
Катэгорыя:1920 год у Беларусі
Катэгорыя:1920 год у Польшчы
Катэгорыя:Зніклі ў 1940 годзе
Лача

**Ла́ча, Лачэ** () — прэснаводнае возера на поўдні Архангельскай вобласці Расіі, у Каргапальскім раёне, за 3 км ад горада Каргапаль.

Плошча паверхні 334 км². Даўжыня 32,5 км, найбольшая шырыня 13,9 км. Найбольшая глыбіня 5,4 м, сярэдняя — 1,6 м. Аб’ём вады ў возеры 0,54 км³. Плошча вадазбору 12 600 км². Ваганні ўзроўню вады складаюць ад 0,8 да 2,7 м.

Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Берагавая лінія слаба звілістая. Заходнія берагі возера нізкія і забалочаныя, усходнія больш высокія і сухія. Берагі пясчаныя, месцамі з валунамі і галькай. Паўднёвая частка возера больш глыбокая. Дно высцілае іл, месцамі пясок. Возера значна зарастае ў прыбярэжнай зоне. Замярзае Лача ў канцы кастрычніка, вызваляецца ад лёду да канца красавіка.

У паўночнай частцы з возера выцякае рака Анега. Упадаюць рэкі Кінема, Коўжа, Свідзь, Лёкшма, Ухта, Ціхманьга, Карма, Пеценьга і інш. Паўднёва-заходнюю частку акваторыі возера займае Лачскі дзяржаўны прыродны біялагічны заказнік.
 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Озеро Лача (Лаче) // Государственнй водный реестр РФ
* *Измайлова А. В.* Лача // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»
* Лачский государственный природный биологический заказник регионального значения

Катэгорыя:Геаграфія Архангельскай вобласці
Вуліца Аляксандра Аксанчанкі

**Вуліца Аляксандра Аксанчанкі** () — вуліца ў Святошынскім раёне Кіева, раёны Авіягарадок і Святошын.

## Гісторыя 
Вуліца з’явілася ў сярэдзіне XX стагоддзя пад назвай **857-я Новая**. У 1955-2024 гадах называлася ў гонар рускага паэта і публіцыста Мікалая **Агарова**. У 2024 годзе перайменавана ў гонар украінскага ваеннага лётчыка **Аляксандра Аксанчанкі**, аднаго з «Прывідаў Кіева».

## Галерэя 

Вулиця Огарьова Київ 2011 02.JPG|Сярэдняя школа № 96 на вуліцы Аляксандра Аксанчанкі
Дача Антонова на Святошині 2.jpg|дом авіяканструктара Алега Антонава 

## Крыніцы 
Катэгорыя:Вуліцы Кіева
Серыйны завод «Антонаў»

**Серыйны завод «Антонаў»** () — дзяржаўнае прадпрыемства авіяцыйнай прамысловасці Украіны, размешчанае ў г. Кіеве.

У дадзены момант далучаны да АНТК імя А. К. Антонава і перайменаваны ў Філіял Дзяржаўнага прадпрыемства АНТК імя А. К. Антонава — серыйны завод «Антонаў» (скарочана: Серыйны завод «Антонаў»).

## Гл. таксама 
* Дзяржаўная самалётабудаўнічая карпарацыя «Нацыянальнае аб’яднанне „Антонаў“»
 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Гісторыя прадпрыемства АНТК Антонаў

Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1946 годзе
Катэгорыя:Прадпрыемствы Кіева
Плошча Герояў УПА (Кіеў)

**Плошча Герояў УПА** () — плошча ў Абалонскім раёне горада Кіева. Плошча ўзнікла ў сярэдзіне 70-х гадоў ХХ стагоддзя падчас забудовы жылога масіва Абалонь і аўтадарогі да Паўночнага моста. У 1975 годзе атрымала назву плошча Герояў Брэста, з 1977 па 2022 гады называлася Тульскай плошчай. Сучасная назва — з 2022 года, у гонар ваяроў УПА.

У пачатку 2000-х гадоў была праведзена рэканструкцыя плошчы і зменена арганізацыя руху аўтатранспарту.

Катэгорыя:Плошчы Кіева
Вуліца Герояў Дняпра (Кіеў)

**Вуліца Герояў Дняпра** () — вуліца ў Абалонскі раёне горада Кіева.

## Гісторыя 
Запраектавана ў 1960-я гады як вуліца без назвы № 8. Сучасная назва ў гонар савецкіх воінаў - удзельнікаў фарсіравання Дняпра і вызваленне Кіева ў 1943 годзе - з 1970 года. Забудова вуліцы пачата ў 1976-1977 гадах.

З 1978 года па вуліцы пракладзены трамвайныя шляхі. У 2001 годзе па вуліцы разпачат тралейбусны рух.
## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Кіева
Праспект Леся Курбаса

**Праспект Леся Курбаса** () — праспект у Святошынскім раёне горада Кіева.

Катэгорыя:Вуліцы Кіева
Бульвар Акадэміка Вярнадскага

**Бульвар Акадэміка Вярнадскага** () —  бульвар ў Святошынскім раёне горада Кіева, мясцовасці Акадэмгарадок, Святошын.
## Гісторыя 
Вуліца ўзнікла ў 1930-х гадах пад назвай Новая. У 1944-1955 гадах - Піянерская вуліца, у 1955-1963 гадах - Артэкаўская вуліца, у 1963-1973 гадах - вуліца Вярнадскага. Сучасная назва ў гонар навукоўца У. І. Вярнадскага - з 1973 года.

У пачатку бульвара ў 1981 годзе быў адкрыты помнік У. І. Вярнадскаму. У канцы бульвара размешчаны выхады станцыі метро «Акадэмгарадок».

Мае ўсе прыкметы бульвара - на ўсёй працягласці пасярэдзіне маецца бульварная зона.  

 
  

 


Катэгорыя:Вуліцы Кіева
Ігар Рурыкавіч Халманскіх

**Ігар Рурыкавіч Халманскіх** (нар. 29 чэрвеня 1969, Ніжні Тагіл, Свярдлоўская вобласць, РСФСР, СССР) — расійскі дзяржаўны дзеяч. У 2012—2018 гадах — паўнамоцны прадстаўнік Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі ва Уральскай федэральнай акрузе. Сапраўдны дзяржаўны саветнік Расійскай Федэрацыі 1 класа (2013 года).

Катэгорыя:Прадстаўнікі прэзідэнта Расіі ў федэральных акругах
Катэгорыя:Правадзейныя дзяржаўныя саветнікі Расійскай Федэрацыі 1-га класа
Дзмітрый Уладзіміравіч Камбараў

**Дзмі́трый Уладзі́міравіч Камба́раў** (; нар. , , СССР) — расійскі футбаліст (абаронца і паўабаронца) і трэнер. Ігрок нацыянальнай зборнай Расіі (2012—2018). Брат-блізнюк Кірыла Камбарава. Удзельнік чэмпіянату свету 2014 года і чэмпіянатаў Еўропы 2012 і 2016 гадоў.

У цяперашні час працуе галоўным трэнерам санкт-пецябургскай «Зоркі».

## Клубная кар’ера 
### «Дынама» 
Дзмітрый разам са сваім братам-блізнюком Кірылам пачалі трэніравацца ў дзіцячай футбольнай школе маскоўскага «Спартака», пакуль не перайшлі ў футбольную школу маскоўскага «Дынама» з-за сваркі с трэнерам. З 2004 года яны сталі гуляць за дубль «бела-блакітных». 13 ліпеня 2005 года Дзмітрый дэбютаваў у асноўным складзе клуба ў матчы Кубка Расіі супраць бранскага «Дынама».

### «Спартак» 
У жніўні 2010 года пачаліся перамовы з нагоды пераходу абодвух братоў Камбаравых у маскоўскі «Спартак». Брат Дзмітрыя, Кірыл, адмовіўся каменціраваць чуткі пра трансфер, аднак 15 жніўня Камбаравы сталі ігракамі «Спартака», сума за трансфер абодвух футбалістаў склала 10 млн долараў.

### «Крылы Саветаў» 
У чэрвені 2019 года пакінуў «Спартак» і неўзабаве далучыўся да самарскіх «Крылаў Саветаў». Застаўся ў камандзе і ў сезоне 2020/21, калі «Крылы Саветаў» выбылі ў ФНЛ, і дапамог самарскаму клубу вярнуць месца ў Прэм’ер-лізе. У чэрвені 2021 года пакінуў «Крылы Саветаў» у якасці сабоднага агента.

## Міжнародная кар’ера 
У лютым 2012 года быў выкліканы ў зборную Расіі на таварыскі матч супраць зборнай Даніі. Выйшаў на поле ў перапынку паміж таймамі.

## Трэнерская кар’ера 
У ліпені 2022 года быў прызначаны галоўным трэнерам санкт-пецябургскай «Зоркі».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Профіль на афіцыйным сайце «Спартака» Масква 

Катэгорыя:Футбалісты Расіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Расіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Масква
Катэгорыя:Ігракі ФК Спартак Масква
Катэгорыя:Ігракі ФК Крылы Саветаў Самара
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Расіі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Зорка Санкт-Пецярбург
Кірыл Уладзіміравіч Камбараў

**Кіры́л Уладзі́міравіч Камба́раў** (; нар. , , СССР) — расійскі футбаліст. Гуляў на пазіцыях абаронцы і паўабаронцы. Брат-блізнюк Дзмітрыя Камбарава.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Профіль  на афіцыйным сайце «Томі»

Катэгорыя:Футбалісты Расіі
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Масква
Катэгорыя:Ігракі ФК Спартак Масква
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда Масква
Катэгорыя:Ігракі ФК Спартак-2 Масква
Катэгорыя:Ігракі ФК Том Томск
Катэгорыя:Ігракі ФК Арсенал Тула
Катэгорыя:Футбольныя функцыянеры
Катэгорыя:Спартыўныя функцыянеры Расіі
Праспект Акадэміка Паладзіна

**Праспект Акадэміка Паладзіна** () — праспект у Святошынскім раёне горада Кіева, аб’ядноўвае жылыя масівы Акадэмгарадок, Белічы і Навабелічы. З’яўляецца часткай Вялікай Акруговай дарогі.

Наваны ў гонар А. У. Паладзіна.

Катэгорыя:Вуліцы Кіева
Хантайскае вадасховішча

**Ханта́йскае, Усць-Хантайскае** () — вадасховішча ў Расіі, у Таймырскім Далгана-Ненецкім раёне Краснаярскага края, на рацэ Хантайка.

Створана ў 1970—1975 гг. у выніку будаўніцтва Усць-Хантайскай ГЭС за 60 км ад вусця Хантайкі. Плошча воднай паверхні 1561). Праектны поўны аб’ём 23,52 км³, карысны — 13,43 км³. Плошча вадазбору 293 000 км². Даўжыня вадасховішча 160 км, найбольшая шырыня 9 км. Глыбіні да 420 м. Ваганні ўзроўню вады да 13 м (сярэдняе шматгадовае значэнне — 8 м). Вадасховішча слабапраточнае. Берагавая лінія значна парэзаная. Замярзае вадасховішча ў кастрычніку, вызваляецца ад лёду ў чэрвені — пачатку ліпеня.

Выкарыстоўваецца ў мэтах рэгулявання сцёку. Каля гідравузла ГЭС знаходзіцца раён Снежнагорск горада Нарыльска (з 2004 года, раней – гарадскі пасёлак Снежнагорск), якому адміністрацыйна падпарадкаваны Снежнагорск.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* *Измайлова А. В., Гречушникова М. Г.* Усть-Хантайское водохранилище // Научно-популярная энциклопедия «Вода России» 

Катэгорыя:Геаграфія Краснаярскага края
Катэгорыя:Вадасховішчы Расіі
Зінаіда Аляксандраўна Дзмітрыева

**Зінаіда Аляксандраўна Дзмі́трыева** (;  — ) — беларуская вучоная ў галіне бульбаводства, доктар сельскагаспадарчых навук (1976), прафесар (1979). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1976).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў вёсцы Стругі Красныя Пскоўскай губерні (сучасны гарадскі пасёлак у  Расіі). У 1950 годзе скончыла Ленінградскі сельскагаспадарчы інстытут. З 1957 года ў Беларускім НДІ бульбаводства і плодаагародніцтва, у 1964—1982 гг. — яго дырэктар.

## Навуковая дзейнасць 
З. А. Дзмітрыевай належаць працы па ўдасканаленню спосабаў вырошчвання бульбы ва ўмовах механізаванай вытворчасці.

Сярод апублікаванага:
* Период покоя у различных сортов картофеля в связи с продвижением культуры картофеля во влажные субтропики СССР [Текст] : Автореферат дис. на соискание учен. степени кандидата с.-х. наук / М-во высш. образования СССР. Ленингр. с.-х. ин-т. — Ленинград : [б. и.], 1954. — 16 с.; 20 см.
* Прогрессивная технология возделывания картофеля — Л., 1976. (разам з М. А. Дарожкіным і В. В. Валуевым)
* Справочник картофелевода. 2-е изд. — Мн., 1989. (у сааўтарстве)
* Как выращивать высококачественный столовый картофель — Мн., 1983.

## Літаратура 
*  — С. 123.

Катэгорыя:Жанчыны-вучоныя
Катэгорыя:Біёлагі XX стагоддзя
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі Беларускай ССР
Катэгорыя:Раслінаводы Беларусі
Вуліца Багдана Хмяльніцкага (Шаўчэнкаўскі раён)

**Вуліца Багдана Хмяльніцкага** *()* — вуліца ў Шаўчэнкаўскім раёне горада Кіева.
Пралягае ад Хрэшчатык да вуліцы Алеся Ганчара.

Вуліца Багдана Хмяльніцкага - адна з асноўных цэнтральных, дзякуючы прывабнай і цікавай забудове прыцягвае ўвагу кіяўлян і турыстаў.

Сучасная назва - з 1992 года.

## Помнікі 
*Бюст Б. Я. Патона (каля будынку № 15).
## Помнікі архітэктуры і гістарычна каштоўныя будынкі 
* № 5 (1875; перабудаваны ў 1930-я гг.) — тэатр Берганье; цяпер Тэатр рускай драмы імя Л. Украінкі;
* № 6 (1850-я) — былая Фундуклееўская жаночая гімназія;
* № 10 (1903—1904 гг.) — Карункавай дом Брадтмана;
* № 11 (1860-я) — будынак Калегіі Паўла Галаган; цяпер Музей літаратуры;
* № 15 (1914-27) — будынак Вольгінскай гімназіі; цяпер Нацыянальны навукова-прыродазнаўчы музей НАН Украіны;
* № 17 (1850-я — 1890-я) — будынак гасцініцы «Тэатральная»
* № 26 (1905) — будынак былой гасцініцы «Эрмітаж»;
* № 30 (1901);
* № 32 (1904);
* № 33/34 (1880-е; 1890-е);
* № 37 (1851-53) — былы Анатамічны тэатр; цяпер Музей медыцыны;
* № 40/25;
* № 42
* № 46 (1888);
* № 51 — будынак былых Вышэйшых жаночых курсаў;
* № 52 (1911);
* № 55;
* № 58;
* № 60 (1894);
* № 68 (1930-е) — будынак Роліт, дзе пражывала шмат вядомых пісьменнікаў;
Таксама гістарычную і архітэктурную каштоўнасць маюць дома №№ 3, 8, 10, 12, 21, 27, 29, 31, 32, 34, 35, 44, 45-б, 48, 50, 53, 56, 57, 59, 62, 63, 64, 66, 70, 72, 72-б, 74, 84, 86, 94, якія збудаваныя ў 2-й палове XIX - 1-й палове XX стагоддзя.

## Дома на вуліцы Багдана Хмяльніцкага 

Б.Хмельницького,33(34.JPG|дом № 33/34
Б.Хмельницького,36.jpg|дом № 36
Б.Хмельницького,40(25.JPG|дом № 40/25
Посольство Польщі, м.Київ, вул. Б.Хмельницького.jpg|Пасольства Рэспублікі Польшча, дом № 60
National Museum of Medicine of Ukraine.jpg|Нацыянальны музей медыцыны Украіны, дом №37
 
## Спасылкі 
* Вуліца Багдана Хмяльніцкага на сэрвісе Яндэкс.Панарамы. 
 
Катэгорыя:Вуліцы Кіева
Выцегра (рака)

**Вы́цегра** () — рака ў Валагодскай вобласці Расіі. Частка Волга-Балтыйскага воднага шляху (39 км ніжняга цячэння).

Даўжыня ракі 64 км. Плошча вадазбору 1670 км². Рака бярэ пачатак з былога возера Матквозера каля вёскі Верхні Рубеж. Упадае ў Анежскае возера. Марыінскім каналам злучаецца з ракой Коўжа (басейн Волгі). На рацэ шлюзы і вадасховішчы.

Прытокі Выцегры: Марыінскі канал, Таліца, Тагажма, Кудама (Катоўка), пратока з возера Кацечнае, ручаі. У басейне ракі азёры Самінскае, Лужандвозера, Кацечнае, Віхквозера, Вялікае, Вялікае Карась-возера (204 возеры агульнай плошчай 32,7 км²).

На рацэ горад Выцегра.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Река ВЫТЕГРА // Государственный водный реестр РФ

Катэгорыя:Рэкі Валагодскай вобласці
Катэгорыя:Басейн Анежскага возера
Выцегра (значэнні)

**Вы́цегра** — тапонім:

* Выцегра — рака ў Валагодскай вобласці Расіі
* Выцегра — горад у Валагодскай вобласці Расіі, на рацэ Выцегра
Старажоўшчына

Назву **Старожоўшына** маюць:

* Старажоўшчына — феадальная павіннасць сялян ВКЛ.
* Старажоўшчына — вёска ў Брэсцкай вобласці.
Старажоўшчына (павіннасць)

**Старажо́ўшчына** — феадальная адпрацовачная павіннасць сялян Вялікага Княства Літоўскага.

Ажыццяўлялася ў выглядзе выканання розных работ (зазвычай у залік паншчыны), непасрэдна ў панскай сядзібе. Звычайна 2-4 чалавекі ад вёскі штодня працавалі на двары гаспадара.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Феадальныя павіннасці
Катэгорыя:Прыгоннае права
Катэгорыя:Гісторыя падаткаабкладання
Курас

]]
**Курас** (κοῦρος) — тып статуі юнака-атлета, звычайна аголенага, характэрны ўзор старажытнагрэчаскай пластыкі перыяду архаікі (каля  — 500 г. да н.э.).

Курасы ставіліся ў свяцілішчах і на магільнях; яны мелі пераважна мемарыяльнае значэнне, але маглі быць і культавымі вобразамі.

Жаночы аналаг куроса — .

## Тэрмін 
. Прыклад архаічнай ўсмешкі]]
Старажытнагрэчаскае слова κοῦρος, (мн. ч. κοῦροι) азначае «юнак». Яно выкарыстоўвалася Гамерам для абазначэння маладых салдат. З V стагоддзя да н.э. яно ўжываецца для абазначэння падлеткаў, безбародых мужчын — але ўжо не дзяцей. (Пар. эфеб).

Сучасныя гісторыкі мастацтва пачалі выкарыстоўваць гэтае слова для вызначэння спецыфічнага тыпу мужчынскага ню пачынаючы з 1890-х гадоў. Як сінонім таксама выкарыстоўваліся тэрміны *«Апалон»* або *«архаічны Апалон»*, паколькі меркавалася, што курасы малявалі ідэалізаванага юнага Апалона. Цяпер гэты выраз лічыцца састарэлым.

## Апісанне 
Куросы адрозніваюцца строгай франтальнасцю кампазіцыі, сумарнасцю трактоўкі форм чалавечага цела; твары іх ажыўлены г. зв. архаічнай усмешкай.

Яны малявалі маладых людзей, якія стаяць ва франтальнай паставе, з левай нагой, высунутай наперад. Рукі цесна прыціснутыя да цела — да сцёгнаў, прама выцягнутыя ўздоўж тулава, і пальцы сагнутыя (хоць ёсць і некалькі статуй, адна з рук якіх сагнутая ў локці, працягваючы прынашэнне).

Куросы дэманструюць практычна ідэальную сіметрыю ва ўсіх анатамічных частках цела, зведзеных да простых геаметрычных формаў.

## Спасылкі 
* Курасы на www.mlahanas.de 

Катэгорыя:Скульптура Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Статуя
Аляксандр Сяргеевіч Галавін

**Алякса́ндр Сярге́евіч Галаві́н** (; нар. , Калтан, Кемераўская вобласць, Расія) — расійскі футбаліст, паўабаронца французскага клуба «Манака» і зборнай Расіі. Заслужаны майстар спорту Расіі (2018).

## Клубная кар’ера 
Нарадзіўся 30 мая 1996 года ў горадзе Калтан Кемераўскай вобласці. Выхаванец юнацкіх каманд новакузнецкага «Металурга», а з 2012 года&nbsp;— ЦСКА.

У дарослым футболе дэбютаваў у 2015 годзе выступамі за асноўную каманду клуба ЦСКА (Масква).

Пасля ўдалага для сябе чэмпіянату свету 2018 года перайшоў у французска клуб «Манака» за 30 млн еўра.

## Міжнародная кар’ера 
У 2013 годзе дэбютаваў у складзе юнацкай зборнай Расіі, з тых часоў прыняў удзел у 30 гульнях на юнацкім узроўні за каманды розных узроставых катэгорый, адзначыўшыся 5 забітымі галамі.

З 2015 года прыцягваўся ў склад моладзевай зборнай Расіі. На моладзевым узроўні згуляў у 3 афіцыйных матчах.

7 чэрвеня 2015 года 19-гадовы на той момант ігрок дэбютаваў у афіцыйных матчах у складзе зборнай Расіі, выйшаўшы на замену ў таварыскай гульні супраць нацыянальнай зборнай Беларусі, у якой адразу адзначыўся забітым голам.

У маі 2016 года клубны трэнер Галавіна Леанід Слуцкі, якога незадоўга да таго прызначылі галоўным трэнерам расійскай зборнай, уключыў паўабаронцу ў яе заяўкі для ўдзелу ў фінальнай частцы чэмпіянату Еўропы 2016 года ў Францыі. На Еўра-2016 прыняў удзел ва ўсіх трох матчах сваёй каманды, якая не змагла пераадолець групавы этап.

У пачатку чэрвеня 2018 года быў уключаны ў заяўку зборнай Расіі на хатні для яе чэмпіянат свету.

## Дасягненні 
**ЦСКА (Масква)**
* Чэмпіён Расіі: 2015/16
* Уладальнік Суперкубка Расіі: 2015

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Профіль на афіцыйным сайце ЦСКА 

Катэгорыя:Футбалісты Расіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Расіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Манака
Катэгорыя:Ігракі ФК ЦСКА Масква
Код Каіна

**«Код Каіна»** (, першапачатовыя назвы «Мы, браты…», «Авель») — беларускі мастацкі фільм, зняты ў 2015 годзе.

## Сюжэт 
У аснове сюжэту ляжыць Біблейская гісторыя пра Каіна і Авеля, якая зноў ажывае ў сучасным свеце. Паспяховая амерыканская журналістка Сара Огдэн — агент тайнага грамадства, якое даследуе «Код Каіна» — ген, які штурхае чалавека на шлях нянавісці, здрады, забойства, які нясе пагрозу ўсёй светабудове. Для выканання чарговай місіі Сара адпраўляецца ва Усходнюю Еўропу на пошукі носьбіта фатальнага гена.

## У ролях 
## Здымкі 
У 2013 годзе праект карціны з назвай «Авель» (потым — «Мы, браты»), перамог у конкурсе нацыянальных кінапраектаў Міністэрства культуры Беларусі і атрымаў з дзяржаўнага бюджэту 20 млрд. рублёў. Праектам занялася прыватная кінакампанія «Nonstop Media». Рэжысёрам карціны стаў амерыканскі каскадзёр украінскага паходжання Уільям Девіталь. Здымкі праходзілі на вуліцах, а таксама на грамадзянскіх, прамысловых і ваенных аб’ектах у Беларусі. Некаторыя эпізоды знятыя ў ЗША. Фільм дубляваны на англійскую мову. Па словах генеральнага прадзюсара карціны Сяргея Ждановіча, яе пракат адбыўся таксама ў Расіі, краінах СНД, Еўропе, ЗША і Кітаі. Скандальнасці кінастужцы прынеслі задзейнічаная ў ёй галівудская актрыса Наташа Алам, якая раней пазіравала ў якасці мадэлі ў глянцавых часопісах «Maxim» і «Playboy», а таксама здымкі масавай акцыі, якая праходзіла ў 2010 годзе ў Мінску пасля абвяшчэння вынікаў галасавання на прэзідэнцкіх выбарах.

## Крытыка 
Па словах першага намесніка міністра культуры Ірыны Дрыгі крытыка фільма была выклікана інавацыйнасцю нацыянальнага праекта, а глядач прагаласаваў рублём.

Аднак незалежныя крыніцы сведчаць пра вельмі нізкія продажы білетаў на прэм’ерны паказ фільма і іранічныя адносіны гледачоў да кінастужкі.

## Спасылкі 
* 
*  
* Код Каіна  на сайце *КиноПоиск* 

Катэгорыя:Фільмы Беларусі
Adansonia madagascariensis

**Adansonia madagascariensis** — від лісцяных дрэў з роду  сямейства . Эндэмік Мадагаскара, дзе з’яўляецца насельнікам . Знешнім выглядам нагадвае афрыканскі .

## Апісанне 
Расліна можа дасягаць ад 5 да 25 м у вышыню. Дрэвы маюць гладкую светла-шэрую кару. Лісце зваротнаяйкападобнае, да 10 см у даўжыню і ад 3 да 4 см шырынёй. Край ліста роўны. Кветкі ружовыя, з’яўляюцца з лютага па красавік. Плады спеюць у лістападзе, маюць круглявую або выцягнутую яйкападобную форму.

## Арэал 
Сустракаецца на паўночным захадзе Мадагаскара ў правінцыях Махадзанга і Анцыранана.

## Літаратура 
* Wickens, Gerald E.; Lowe, Pat (2008). The baobabs: pachycauls of Africa, Madagascar and Australia. Springer. ISBN 978-1-4020-6430-2

Катэгорыя:Флора Мадагаскара
Катэгорыя:Мальвавыя
Аляксандр Аляксандравіч Какорын

**Алякса́ндр Алякса́ндравіч Како́рын** (прозвішча пры нараджэнні — **Карташо́ў**; ; нар. 19 сакавіка 1991, Валуйкі, Белгародская вобласць) — расійскі футбаліст, нападнік кіпрскага клуба «Арыс» з Лімасола (у арэндзе з «Фіярэнціны») і былы ігрок нацыянальнай зборнай Расіі. Удзельнік чэмпіянату Еўропы 2012, 2016 і чэмпіянату свету 2014 года.

## Клубная кар’ера 
### «Дынама» 
Перад сезонам 2008 Аляксандр падпісаў трохгадовы кантракт з маскоўскім «Дынама». Клуб адчуваў цяжкасці з нападаючымі, у выніку чаго 17-гадовы Какорын дэбютаваў у расійскай Прэм’ер-лізе ў матчы 24-га тура супраць «Сатурна» і забіў гол у матчы, які скончыўся на карысць дынамаўцаў з лікам 2:1, стаўшы самым маладым аўтарам гола ў тым чэмпіянаце.

### «Анжы» 
3 ліпеня 2013 года на сходзе дырэктароў «Дынама» Какорын сказаў, што жадае працягнуць кар’еру ў «Анжы». Сума адчэпных склала 19 млн еўра. 10 ліпеня афіцыйны сайт «Анжы» абвясціў, што Аляксандр далучыцца да каманды ў найбліжэйшыя дні.

### Вяртанне ў «Дынама» 
16 жніўня 2013 года Какорын вярнуўся ў «Дынама», так і не згуляўшы за «Анжы» ніводнага матча. Разам з ім «Дынама» папоўнілі Ігар Дзянісаў і Юрый Жыркоў.

### «Зеніт» 
30 студзеня 2016 года разам з аднаклубнікам Юрыем Жырковым перайшоў у санкт-пецярбургскі «Зеніт».

8 кастрычніка 2018 года разам з паўабаронцам «Краснадара» Паўлам Мамаевым апынуўся ўцягнутым у крымінальную справу за драку і збіццё чыноўнікаў у маскоўскім кафэ. 8 мая 2019 года быў прысуджаны да 1,5 гадоў зняволення. Па заканчэнні сезона 2018/19, у якім «Зеніт» стаў чэмпіёнам Расіі, пакінуў каманду.

У верасні 2019 года выйшаў на свабоду і падпісаў новы кантракт з «Зенітам», аднак РФС адмовіўся рэгістраваць іграка па-за перыядам заявак, таму ён зможа згуляць за клуб толькі са студзеня 2020 года.

У лютым 2020 года было афіцыйна абвешчана аб пераходзе Какорына ў «Сочы» на правах арэнды.

### «Спартак» 
У жніўні 2020 года ў якасці свабоднага агента падпісаў трохгадовы кантракт з маскоўскім «Спартаком».

### «Фіярэнціна» 
У студзені 2021 года перайшоў у італьянскую «Фіярэнціну», аднак не замацаваўся ў складзе, часцей заставаўся на лаўцы запасных. У жніўні 2022 года на правах арэнды далучыўся да кіпрскага «Арыса».

## Міжнародная кар’ера 
У кастрычніку 2011 года сваёй добрай гульнёй Какорын заслужыў выклік у нацыянальную зборную Расіі на таварыскі матч супраць зборнай Грэцыі, у якім адбыўся яго дэбют за зборную.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Расіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Расіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Масква
Катэгорыя:Ігракі ФК Анжы
Катэгорыя:Ігракі ФК Зеніт Санкт-Пецярбург
Катэгорыя:Ігракі ФК Сочы
Катэгорыя:Ігракі ФК Спартак Масква
Катэгорыя:Ігракі ФК Фіярэнціна
Катэгорыя:Ігракі ФК Арыс Лімасол
Катэгорыя:Злачынцы Расіі
Зарніца звычайная

**Зарні́ца звычайная**, **Лянок** (*Linaria vulgaris*) — від кветкавых раслін з роду  сямейства .

## Назва 
* Блашынец, чысцец, загіб, каровіна масла, матачнік, размарын палявы, смолка, блашчынец, блашчычнік, лясная льніца, польны лянок, кароўе масла, чысцік.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна са стрыжнёвым коранем з доўгімі паўзучымі адросткамі. Сцябло вышынёй 30—60 см, прамастаячае, простае або галінастае. На сцябле густое лісце, сядзячае, лінейна-ланцэтнае або лінейнае, завостранае, з адной або трыма жылкамі. Кветкі светла-жоўтага колеру, з яркай аранжавай плямай на на ніжняй губе. Плод — каробачка.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Зарніца — звычайная расліна на тэрыторыі Еўропы і Азіі. Расце ў барах і на пясчаных месцах лясной зоны, як пустазелле на палях, засмечаных месцах, каля дарог, па канавах. Цвіце ў чэрвені — верасні.

Расліна ядавітая (алкалоід пеганін).

## Выкарыстанне 
Лекавая расліна. Выкарыстоўваецца ў якасці слабільнага, мачагоннага, проціглістнага і абязбольваючага сродку.

## Літаратура 
* Зарніца //  — С. 538.
* *Дзмітрыева С. А., Луніна Н. М.* Зарніца //  — С. 337.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Зарніца
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Пустазелле
Катэгорыя:Ядавітыя расліны
Вайсковыя міжнародныя гульні

thumb|Лагатып Вайсковых міжнародных гульняў.
**Вайсковыя міжнародныя гульні** () — комплексныя міжнародныя спаборніцтвы паміж падраздзяленнямі ўзброеных сіл дзяржаў-удзельніц гульняў.

Вайсковыя міжнародныя гульні з’яўляюцца расійскім ваенна-спартыўным мерапрыемствам, якое арганізавана Міністэрствам абароны Расійскай Федэрацыі. Штогадовыя Вайсковыя міжнародныя гульні ўпершыню адбыліся ў жніўні 2015 года і аб’ядналі каля 30 краін, якія змагаліся ў дзесятках спаборніцтваў на працягу двух тыдняў за права звацца нацыяй, якая мае найлепшую ваенную моц. Вайсковыя міжнародныя гульні неафіцыйна празваныя «*вайсковай Алімпіядай*».

Удзел у Вайсковых міжнародных гульнях прымаюць узброеныя сілы КНР, Расіі, Беларусі і іншых краін.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мультыспартыўныя спаборніцтвы
ФК Кубань Краснадар (2018)

**«Кубань»** — расійскі футбольны клуб з горада Краснадара. Заснаваны ў 2018 годзе, да 2020 года выступаў пад назвай «Ураджай». У цяперашні час гуляе ў Першынстве ФНЛ.

## Гісторыя 
ТАА «Футбольны клуб „Ураджай“» афіцыйна зарэгістравана 4 чэрвеня 2018 года. Першапачаткова планавалася назваць клуб «Екацярынадарам», але па невядомых прычынах ён у выніку стаў «Ураджаем», пры гэтым з 5 па 14 чэрвеня таго ж года на мясцовым партале *Yuga.ru* праводзілася апытанне пра назву каманды, па выніках якога варыянт «Ураджай» заняў апошняе месца. 21 ліпеня 2018 года ФК «Ураджай» правёў першы афіцыйны матч у сваёй гісторыі ў рамках 1/256 фіналу Кубка Расіі сезона 2018/19, у якім саступіў з лікам 0:2 аматарскаму клубу «Кубань-Холдынг» з станіцы Паўлаўскай.

У ліпені 2020 года клуб змяніў назву на «Кубань». Па выніках сезона 2020/21 «Кубань» выйшла ў ФНЛ.

## Галоўныя трэнеры 
*  (26 чэрвеня — 18 ліпеня 2018)
*  (19 ліпеня — 4 снежня 2018)
*  (10 снежня 2018 — 2019)
* Андрэй Юдзін (2019)
* Андрэй Гардзееў (2019 — 30 верасня 2020)
* Павел Магілеўскі (5 кастрычніка 2020 — 20 чэрвеня 2021)
* Сяргей Пярвушын (22 чэрвеня — 12 жніўня 2021)
* Цімур Шыпшаў ( 12—19 жніўня 2021)
* Аляксандр Тачылін (19 жніўня — 12 кастрычніка 2021)
* Уладзімір Мамінаў ( 12—14 кастрычніка 2021)
* Роберт Еўдакімаў (4 кастрычніка 2021 — 17 лістапада 2022)
* Алег Нячаеў ( 17 лістапада — снежань 2022)
* Андрэй Сасніцкі (9 студзеня — 16 мая 2023)
* Аляксандр Грыгаран (з 17 мая 2023)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ПФК «Кубань»

Кубань Краснадар (2018)

Катэгорыя:2018 год у Расіі
Стары Кіеў (мясцовасць)

**Стары Кіеў** *()*  (Стары горад, таксама ў гістарычных крыніцах — Верхні горад) — гістарычная мясцовасць у цэнтры Кіева, адміністрацыйна-тэрытарыяльна адносіцца да сённяшняга Шаўчэнкаўскага раёна, найстаражытная частка Кіева. Арыенціровачныя мяжы — Андрэеўская царква, Уладзімірская горка, Майдан Незалежнасці, Залатыя вароты, Львоўская плошча. Галоўныя плошчы і вуліцы — Сафійская і Міхайлоўская плошчы, вуліцы Уладзімірская, Вялікая Жытомірская, Яраславаў Вал. Ўключае ў сябе летапісныя горад Яраслава, горад Уладзіміра. Найцэнтральнішая зона цягнецца ад Залатых Варот па вул. Алеся Ганчара да плошчы Перамогі.

## Галерэя 

Україна.Київ.Софіївський собор..tif
Kiev Ukraine Saint Sophia Cathedral.jpg
P1170886-1.JPG
P1510026-1.JPG
Собор соф.jpg
Easter tree in Kyiv - 2015.jpg
SophiaBelltower.JPG
80-391-0151 Kiev Volodymtrska 24 Sobor 002.jpg

### Панарамы 
Катэгорыя:Геаграфія Кіева
Норман Дэвіс

**Норман Дэвіс** (; нар. , г. Болтан, Вялікі Манчэстэр, Англія) — брытанскі гісторык. Асноўнай тэматыкай даследаванняў была гісторыя Польшчы, сваю вядомасць у англамоўных краінах набыў дзякуючы навуковым працам па гісторыі Еўропы і Брытанскіх астравоў.

## Біяграфія 
Вышэйшую адукацыю *Айвар Норман Рычард Дэвіс* атрымаў у Магдаленскім каледжы Оксфардскага ўніверсітэта на кафедры гісторыка Элана Джона Персіваля Тэйлара. Некаторы час працаваў у Грэноблі і Оксфардзе, потым збіраўся накіравацца ў Савецкі Саюз, каб збіраць навуковыя матэрыялы для сваёй дысертацыі, але так і не змог атрымаць візу. Знайшлося альтэрнатыўнае рашэнне — Кракаўскі ўніверсітэт Ягелонаў. У Кракаве Дэвіс пачаў даследаваць гісторыю польска-савецкай вайны, а паколькі для тагачаснай афіцыйнай польскай гістарычнай навукі вайна «не існавала», аўтар змяніў назву сваёй працы на «Брытанская знешняя палітыка ў адносінах да Польшчы 1919—1920 гадоў». Пасля таго, як Дэвіс у 1973 годзе атрымаў у Кракаве доктарскі тытул, праца выйшла пад назвай «*Белы арол, чырвоная зорка. Польска-савецкая вайна 1919—1920 гадоў*».

## Узнагароды 
* Вялікі Крыж Ордэна Заслугі Рэспублікі Польшча (1998).

## Публікацыі 
* 1972: *White Eagle, Red Star: The Polish-Soviet War, 1919-20*. (Рэдакцыя-2004: )
* 1977: *Poland, Past and Present. A Select Bibliography of Works in English*. 
* 1981: *. A History of Poland. Vol. 1: The Origins to 1795*, *Vol. 2: 1795 to the Present*. Oxford: Oxford University Press.  / .
* 1984: *Heart of Europe. A Short History of Poland*. Oxford: Oxford University Press. .
** 2001: *Heart of Europe : The Past in Poland’s Present* Oxford University Press, USA; New edition 
* 1991: *Jews in Eastern Poland and the USSR, 1939-46*.Palgrave Macmillan. 
* 1996: ''*. Oxford: Oxford University Press. 
* 1997: *Auschwitz and the Second World War in Poland: A lecture given at the Representations of Auschwitz international conference at the Jagiellonian University*. Universitas. 
* 1999: *Red Winds from the North*. Able Publishing. 
* 1999: *The Isles. A History*. Oxford: Oxford University Press. 
* 2002 (з ): ** London: Jonathan Cape. 
* 2004: *Rising '44. The Battle for Warsaw.* London: Pan Books. 
* 2006: *Europe East and West: A Collection of Essays on European History''. Jonathan Cape. 

## Спасылкі 
* Польскі сайт пра Нормана Дэвіса, уключае галерэю і пераклады некаторых тэкстаў

Катэгорыя:Гісторыкі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Варшавы
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Кракава
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Любліна
Міхаіл Міронавіч Мартынюк

**Міхаі́л Міро́навіч Мартыню́к** (, Ліхачы, Пружанскі павет Палескага ваяводства, Другая Рэч Паспалітая — , , Расія) — савецкі і расійскі навуковец. Доктар фізіка-матэматычных навук, заслужаны прафесар Расійскага ўніверсітэта дружбы народаў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і Мірона Мікалаевіча Мартынюка, быў старэйшым у сям’і з яшчэ шасцю дзецьмі. З 1933 года навучаўся ў Ліхацкай польскай школе, з 1938 — у пружанскай гімназіі імя Адама Міцкевіча, пасля прыходу Саветаў перайшоў у сярэднюю школу № 2 і ўвесну 1941 года скончыў 7 класаў.

З пачаткам ВАВ Ліхачы былі акупаваныя нацыстамі. 17 ліпеня 1942 года Міхалаў бацька быў расстраляны немцамі з усімі мужчынамі вёскі ў пакаранне за напад партызанаў на паліцэйскі ўчастак, сам Міхась уратаваўся толькі дзякуючы веданню нямецкай мовы.

Аўтар больш як 120 навуковых прац і навучальных дапаможнікаў, у тым ліку двух манаграфій.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Каталог кніг Міхаіла Мартынюка 
* Патэнты Міхаіла Мартынюка 

Катэгорыя:Матэматыкі Расіі
Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Дактары фізіка-матэматычных навук
Клас

**Клас** ()

* Клас у матэматыцы — сінонім тэрміна «мноства»;
* Клас у арыфметыцы — некалькі парадкаў ліку, якія аддзяляюцца адзін ад аднаго раздзяляльным знакам падчас пісьма.
* Клас у праграмаванні — пэўная сутнасць, якая вызначае пэўныя агульныя паводзіны для аб’ектаў.
* Клас у класіфікацыі — група прадметаў або з’яў, якія маюць агульныя прыкметы.
* Клас у біялогіі — крупная група ў таксанамічнай класіфікацыі арганізмаў.
* Клас у тэорыі катэгорый — інфармацыйная канструкцыя, якая па структуры падобная да мноства, але не з’яўляецца мноствам у сілу азначэння катэгорый класа і мноства.
Квадрат (фільм, 2017)

**«Квадра́т»** () — шведскі драматычны фільм 2017 года, пастаўлены рэжысёрам Рубенам Эстлундам. Фільм быў узнагароджаны «*Залатой пальмавай галінай*» 70-га Канскага кінафестывалю .

## Анатацыя 
Крысціян працуе куратарам музея сучаснага мастацтва. Ён разведзены і выхоўвае дзвюх дачок. Аднаго разу ў Крысціяна крадуць тэлефон і кашалёк. Адсачыўшы свой мабільны праз адмысловую праграму, ён разам з калегам адпраўляецца на сваёй моднай  вяршыць справядлівасць у бедны раён Стакгольма. Ён рассоўвае па паштовых скрынях раздрукаванае папярэджанне «Я ведаю, што ты скраў мой тэлефон і кашалёк» і называе месца, куды неабходна вярнуць рэчы. Ён не разлічвае на поспех сваёй задумы, але ён гэтак жа не чакае і іншых падзей, што чакаюць яго наперадзе.

## Акцёрскі склад 
## Узнагароды і намінацыі 
## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы-драмы 2017 года
Катэгорыя:Фільмы Даніі 2017 года
Катэгорыя:Фільмы ЗША 2017 года
Катэгорыя:Фільмы Францыі 2017 года
Катэгорыя:Фільмы Швецыі 2017 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы Даніі
Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы-драмы Францыі
Катэгорыя:Фільмы-драмы Швецыі
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы на шведскай мове
Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Залатая пальмавая галіна»
Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты Еўрапейскай кінапрэміі
Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты Польскай кінапрэміі «Арлы»
10 cm K 14

**10&nbsp;cm Kanone 14 ** (*10 cm K 14*) — нямецкая палявая гармата ўзору 1914 года. Стаяла на ўзбраенні Германскай імперыі, выкарыстоўвалася падчас Першай сусветнай вайны.   
## Апісанне канструкцыі 
10&nbsp;cm K 14 мадыфікацыя старой гарматы 10 cm K 04. Усталёўвалася на спецыяльную платформу, што дазваляла пры вядзенні зенітнага агню разгортваць гармату на ўсе 360°. Вугал нахілу быў падняты на 15° у параўнанні са зброяй папярэднікаў, а новая канструкцыя зніжала аддачу пры стральбе пад вялікім вуглом. Падвойная сістэма прыцэльвання павялічвала дакладнасць пры стральбе па самалётах. 

## Гісторыя 
10&nbsp;cm K 14 выраблялася з мая 1915 года да канца вайны. Ужывалася ў якасці палявой гарматы ў Германіі і Балгарыі. Гармата магла перавозіцца адным экіпажам з шасці коней. 10&nbsp;cm K 14 не аказалася эфектыўнай супраць авіяцыі і часцей ўжывалася ў якасці палявой гарматы. 
]]

## Гл. таксама 
* 10 cm K 04

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
*Development of the 10 cm Kanone on Lovett Artillery Collection

Катэгорыя:Артылерыя калібра 105 мм
Катэгорыя:Артылерыя Германіі ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Палявыя гарматы
10 cm K 17

**10 cm Kanone 17 ** (*10 cm K 17*) — нямецкая палявая гармата ўзору 1914 года, выкарыстоўвалася падчас Першай сусветнай вайны і Другой сусветнай вайны.

## Апісанне канструкцыі 
10 cm K 17 валодала дастаткова высокай далёкасцю стральбы: канцэрн Крупа ўсталяваў даўжэйшы ствол мадэлі L/45 на лафет 10 cm K 14. З прычыны вялікай масы гарматы яго немагчыма было перавозіць на звычайным лафеце, у выніку чаго давялося ствол вазіць асобна. Спецыяльныя бэлькі ставіліся на той жа лафет са ствалом, каб не дазволіць ствалу зваліцца і ўтрымваць яго ў раўнавазе. Для змяншэння аддачы выкарыстоўвалася гідрапнеўматычная спружынная сістэма.

## Гісторыя 
У 1917 годзе была створана версія для зенітнага абстрэлу пад пазначэннем K 17/04: некаторыя дэталі былі спецыяльна прыбраныя, а таксама дададзены спецыяльны механічны прыцэл. Каля тысячы гарматаў былі заказаныя ў жніўні 1917 года. Таксама дадзеныя гарматы ўстанаўліваліся ў шматлікіх батарэях і выкарыстоўваліся ў контрбатарэйным змаганні і абстрэле пяхотных пазіцый. Вялікая частка гарматаў была разабраная па ўмовах Версальскага дагавора, прададзеная ці перададзеная іншым краінам. Але некаторыя гарматы немцы схавалі і працягнулі ўжываць у Другой сусветнай вайне.
,1941]]

## Гл. таксама 
* 10 cm K 14

## Літаратура 
* Engelmann, Joachim and Scheibert, Horst. *Deutsche Artillerie 1934—1945: Eine Dokumentation in Text, Skizzen und Bildern: Ausrüstung, Gliederung, Ausbildung, Führung, Einsatz*. Limburg/Lahn, Germany: C. A. Starke, 1974
* Gander, Terry and Chamberlain, Peter. *Weapons of the Third Reich: An Encyclopedic Survey of All Small Arms, Artillery and Special Weapons of the German Land Forces 1939—1945*. New York: Doubleday, 1979 
* Hogg, Ian V. *German Artillery of World War Two*. 2nd corrected edition. Mechanicsville, PA: Stackpole Books, 1997 
* Jäger, Herbert. *German Artillery of World War One*. Ramsbury, Marlborough, Wiltshire: Crowood Press, 2001 

## Спасылкі 
* K 17 on Lovett Artillery Collection
* Development of the 10 cm Kanone on Lovett Artillery Collection

Катэгорыя:Артылерыя калібра 105 мм
Катэгорыя:Артылерыя Германіі ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Артылерыя Германіі ў Другой сусветнай вайне
Катэгорыя:Палявыя гарматы
13.5 cm K 09

**13.5 cm Kanone 09 ** (*13.5 cm K 09*) — нямецкая цяжкая палявая гармата ўзору 1909 года. Стаяла на ўзбраенні Германскай імперыі, выкарыстоўвалася падчас Першай сусветнай вайны.

## Гісторыя 
Распрацавана канцэрнам Krupp ў Эсэне як замена гарматы 10 cm K 04. Да пачатку вайны на ўзбраенні Германіі было ўсяго 4 такіх гарматы. У 1915 годзе вытворчасць была прыпынена па прычыне бесперспектыўнасці (калібр і памеры былі занадта вялікімі), аднак пасля вытворчасць аднавілі. 29 верасня 1918 падчас  (частка Стадзённага наступу) Новазеландская дывізія захапіла адну такую гармату сіламі двух батальёнаў Велінгтанскага палка падчас штурму лініі Гіндэнбурга. Захопленая гармата пад нумарам 4 была адпраўлена ў Новую Зеландыю як трафей, а ў 1920 годзе падорана гораду Уэлінгтан у памяць пра адвагу салдатаў. У цяперашні момант гэта адзіны асобнік 135-мм гармат падобнага тыпу.

## Гл. таксама 
* 10 cm K 04

## Літаратура 
* Hogg, Ian. *Twentieth-Century Artillery*. New York: Barnes & Noble Books, 2000 
* Jäger, Herbert. *German Artillery of World War One*. Ramsbury, Marlborough, Wiltshire: Crowood Press, 2001 

## Спасылкі 
* Images of the gun in Wellington

Катэгорыя:Артылерыя калібра 135 мм
Катэгорыя:Артылерыя Германіі ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Палявыя гарматы
Чарнец (прыток Прудніцы)

**Чарне́ц** — рака ў Беларусі, у Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці, левы прыток ракі Прудніца (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня ракі 11 км. Выцякае з возера Доўгае, за 2,3 км на паўночны ўсход ад вёскі Восмата, вусце за 0,7 км на ўсход ад вёскі Прудок (упадае ў раку Прудніца даўжынёй 2 км). Цячэ ў межах Гарадоцкага ўзвышша. Рэчышча ад вытоку на працягу 4,2 км каналізаванае.

## Літаратура 
* 
* Ліст карты N-35-12. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1984 год.
* Ліст карты N-35-24. Выданне 1980 года.

Катэгорыя:Рэкі Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Обалі
15 cm L/40 Feldkanone i.R.

**15 cm L/40 Feldkanone i.R. ** (*15 cm Feldkanone L/40 in Räderlafette*) — нямецкая цяжкая палявая гармата. Стаяла на ўзбраенні Германскай імперыі, выкарыстоўвалася падчас Першай сусветнай вайны. Першапачаткова распрацавана як марская гармата, адаптавана пад патрэбы сухапутных войскаў.  
## Гісторыя 
У 1915 годзе ў немцаў не хапала далёкабойнай артылерыі, з прычыны чаго ім давялося здымаць карабельныя гарматы і спецыяльна абсталяваць іх для сухапутных войскаў. Так, нямецкая гармата SK L/40, стаялае на шэрагу  (існавалі варыянты L/40 і L/45), была адаптавана пад патрэбы сухапутнаму войску і атрымала індэкс 15 cm FK i.R..

Для пераабсталявання давялося стварыць спецыяльны лафет масай 7450 кг. Гармату для перавозкі разбіралі на тры часткі: ствол, лафет і гарматную платформу. Перавозілі яго на грузавіках ці чыгуначных саставах, а ўсталёўвалі з дапамогай крана. Для стральбы папярэдне засынаўся порах, а потым устаўляўся снарад.

## Літаратура 
* Hogg, Ian. *Twentieth-Century Artillery*. New York: Barnes & Noble Books, 2000 
* Jäger, Herbert. *German Artillery of World War One*. Ramsbury, Marlborough, Wiltshire: Crowood Press, 2001 

## Спасылкі 
*15 cm FK L/40 i.R.L. on Landships

File:15cm FK iRL40 Woodbridge 2.JPG|15&nbsp;cm Feldkanone L/40
File:15cm FK iRL40 Woodbridge 3.JPG|15&nbsp;cm Feldkanone L/40
File:15cm FK iR L45 Woodbridge 2.JPG|15&nbsp;cm Feldkanone L/45
File:15cm FK iR L45 Woodbridge 7.JPG|15&nbsp;cm Feldkanone L/45

Катэгорыя:Артылерыя калібра 150 мм
Катэгорыя:Артылерыя Германіі ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Палявыя гарматы
Чарнец

**Чарне́ц** — гідронім, тапонім.

## Гідронім 
* Чарнец — рака ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці, левы прыток ракі Прудніца
* Чарнец — рака на мяжы Гарадоцкага раёна Віцебскай вобласці Беларусі і Невельскага раёна Пскоўскай вобласці Расіі, упадае ў возера Вялікае Свіно

## Тапонім 
* Чарнец (пасёлак, Бранскі раён)
Джозеф Франклін Рутэрфорд

**Джозеф Франклін Рутэрфорд** (, дата нараджэння 8.11.1869, Версаль, Місуры — , Сан-Дыега, Каліфорнія) — амерыканскі релігійный дзеяч, сведак Іеговы, другі прэзідэнт Таварыства Вартавой Вежы, юрыст, пісьменнік.

## Біяграфія 
Дж. Рутэрфорд нарадзіўся 8 лістапада 1869 г. у сям’і фермера ў Місуры. Ва ўзросце 20 год, пасля вучобы ў каледжы і юрыдычнай стажыроўкі ён пачаў працаваць судовым пратакалістам, а з 1892 г. Рутэрфорд атрымаў афіцыйнае права займацца юрыспрудэнцыяй, пасля чаго некаторы час працаваў суддзей 8-й судовай акругі Місуры.

З 1894 года суддзя Рутэрфорд пазнаёміўся з вучэннямі Міжнародных даследчыкаў Бібліі, а ў 1906 годзе хрысціўся як адзін з іх. Да знаёмства з Даследчыкамі Бібліі лічыў сябе атэістам. Пасля хрышчэння пачаў актыўна ўдзельнічаць у дзейнасці арганізацыі, якая пазней стала вядома як Сведкі Іеговы

З 1917 гаода да сваёй смерці ў 1942 г. быў 2-м прэзідэнтам Таварыства Вартавой Вежы. Яго абранне выклікала апазіцыю некаторых дырэктараў Таварыства, але большасць Даследчыкаў Бібліі падтрымала Рутэрфорда.

У 1918 годзе разам з некаторымі іншымі Даследчыкамі Бібліі асуджаны па парушэнню закона ЗША аб шпіянажы (1917 г.) і заключаны ў турму горада Атланта. Пазней усіх абвінавачаных выпусцілі пад заклад і ў 1919 г. поўнасцю рэаблітавалі.

Падчас прэзідэнцтва Рутэрфорда у арганізацыі адбыліся пэўныя змены. З 1922 г. усіх Даследчыкаў Бібліі заклікалі прапавадаваць па дамах. З 1931 года Даследчыкі Бібліі сталі называцца Сведкамі Іеговы.

Рутэрфорд з’яўляецца аўтарам шэрагу рэлігійных кніг і прамоў, запісаных грампласцінкі.

Катэгорыя:Сведкі Іеговы
7.7 cm Infanteriegeschütz L/27

**7.7 cm Infanteriegeschütz L/27 **  — нямецкая пяхотная гармата. Стаяла на ўзбраенні Германскай імперыі, выкарыстоўвалася падчас Першай сусветнай вайны. Асновай паслужыла стандартная 7.7 cm FK 96 n.A.t: ствол і засаўка гэтай зброі былі ўсталяваны на лафет з маленькімі коламі, на якім адсутнічалі сядушкі для салдатаў і шчыт.

Гармата была распрацавана бліжэй да канца вайны і не было моцна пашырана: з вясны 1917 года і да канца войны толькі 18 батарэй былі абсталяваны падобнай зброяй. Пошукі нямецкіх інжынераў ідэальнай эфектыўнай гарматы падтрымкі пяхоты прывялі да таго, што ў нямецкім войску стала шырыцца аўстра-венгерская гармата 7.5 cm Gebirgskanone M. 15, якая выкарыстоўвалася немцамі і ў Другой сусветнай вайне.

## Літаратура 
* Jäger, Herbert. German Artillery of World War One. Ramsbury, Marlborough, Wiltshire: Crowood Press, 2001 ISBN 1-86126-403-8

Катэгорыя:Артылерыя калібра 77 мм
Катэгорыя:Артылерыя Германіі ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Пяхотныя гарматы
Ньямба

**Ньямба** (саманазва *Banyamba*, літаральна "галоўныя") — народ у Танзаніі. Жывуць пераважна ў вобласці Кагера. Агульная колькасць (2018 г.) - 717 000 чал.

Ньямба — народ групы банту, які перасяліўся з тэрыторыі сучаснай Уганды ў позняе сярэднявечча. У XIV ст. склалася манархічная дзяржава Эньямба з цэнтрам у горадзе Карагвэ. З 1862 г., калі экспедыцыя Джона Спіка дасягнула рэгіёна возера Вікторыя, ньямба падтрымлівалі кантакты з еўрапейцамі. З 1895 г. вялася хрысціянізацыя мясцовага насельніцтва каталіцкімі місіянерамі. У пачатку XX ст. пасля грамадзянскай вайны землі ньямба былі далучаны да германскіх калоній, хаця некаторы час працягвалі захоўваць аўтаномію. З 1964 г. у складзе Танзаніі. 

Традыцыйны занятак — сельская гаспадарка. 

## Спасылкі 
* HISTORIA YA WANYAMBO
* NYUMBA YA ASILI KABILA LA WANYAMBO

Катэгорыя:Народы банту
Катэгорыя:Народы Афрыкі
Катэгорыя:Народы Танзаніі
15 cm sFH 02

**15 cm schwere Feldhaubitze узору 1902** **года** (*15 cm sFH 02*) — нямецкая цяжкая гаўбіца ўзору 1902 года. Стаяла на ўзбраенні Германскай імперыі, выкарыстоўвалася падчас Першай сусветнай вайны.

## Гісторыя 
Гэта гармата германскага войска стала першай, у якой выкарыстоўвалася сучасная сістэма аддачы. Прынамсі 416 такіх гаўбіц былі ў войска Германіі напачатку вайны. Несумнеўным плюсам гаўбіцы sFH 02 служылі шчыльнасць агню і мабільнасць: на ранніх этапах Першай сусветнай вайны дзякуючы гэтым гаўбіцам немцы забяспечылі сабе поспех на палях бітваў у Бельгіі і Францыі. У войсках Францыі і Вялікабрытаніі падобных гаўбіц сярэдняй далёкасці не было.
, Антарыа]]

## Літаратура 
* General Sir Martin Farndale, *History of the Royal Regiment of Artillery. Western Front 1914–1918*. The Royal Artillery Institution, 1986. ISBN 1-870114-00-0.
* Jäger, Herbert. *German Artillery of World War One*. Ramsbury, Marlborough, Wiltshire: Crowood Press, 2001. ISBN 1-86126-403-8.

## Спасылкі 
* Lovett Artillery Collection
* sFH 02 on Landships

Катэгорыя:Артылерыя калібра 150 мм
Катэгорыя:Артылерыя Германіі ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Гаўбіцы
Чынукскія мовы

**Чыну́кскія мовы** — сям'я індзейскіх моў Паўночнай Амерыкі. Уключае 8 моў, якія падзяляюць на 3 групы. У нашы дні захавалася толькі верхнечынукская мова васка-вішрам, але колькасць людзей, якая размаўляе на ёй, крытычна малая. Навукоўцы і добраахвотнікі з ЗША прадпрымаюць спробы адраджэння моў. 

## Спасылкі 
* Chinook (Tsinúk)

Катэгорыя:Індзейскія мовы
Катэгорыя:Мовы ЗША
7.7 cm Infanteriegeschütz L/20

**7.7 cm Infanteriegeschütz L/20 **  — нямецкая пяхотная гармата. Стаяла на ўзбраенні Германскай імперыі, выкарыстоўвалася падчас Першай сусветнай вайны. Распрацавана на замену ненадзейнай пяхотнай гармаце 7.62 cm Infanteriegeschütz L/16.5. Асновай паслужыла стандартная 7.7 cm FK 96 n.A.t: ствол і засаўка гэтай зброі былі ўсталяваны на лафет для горнай гарматы. Плюсам падобнай гарматы стала зменшаная аддача пры стральбе, а таксама магчымасць выкарыстоўвання снарадаў для ўзятага за аснову гарматы FK 96 n.A. (пазней быў распрацаваны спецыяльны магутны супрацьтанкавы снарад для дадзенай гарматы). Максімальная хуткасць выпушчанага снарада дасягала 435 м/с.
Нягледзячы на тое, што салдаты высока ацанялі баявыя якасці гэтай гарматы, яна была зацяжкай і непаваротлівай. На змену гэтай гармаце неўзабаве прыйшла яшчэ адна зброя, створаная канцэрнам Krupp — 7.7 cm Infanteriegeschütz L/27.

## Літаратура 
* Jäger, Herbert. German Artillery of World War One. Ramsbury, Marlborough, Wiltshire: Crowood Press, 2001 ISBN 1-86126-403-8

Катэгорыя:Артылерыя калібра 77 мм
Катэгорыя:Артылерыя Германіі ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Пяхотныя гарматы