Царква Святога Гера (Кёльн)

**Царква Святога Гера** () — каталіцкая царква ў горадзе Кёльн у паўночнай частцы старога горада (Кёльн-Альтштат-Норд). Царква размешчана ў квартале паміж вуліцамі Gereonstraße, Gereonshof, Gereonskloster и Christophstraße.

## Гісторыя 
У паўночна-заходняй частцы рымскага Кёльна існаваў некропаль. У IV стагоддзі на тэрыторыі некропаля была пабудавана капліца-марцірыум. Арыентыровачнай датай будаўніцтва прынята лічыць 345 год. Зрэшты, некаторыя навукоўцы не згаджаюцца з тым, што гэта пабудова была марцірыумам, мяркуючы, што гэта мог быць маўзалей ці нават раннехрысціянская царква. Цэнтральны купал марцірыума меў авальную форму з памерамі 23,70 м × 19,80 м. На ўсходзе знаходзілася паўкруглая апсіда, на захадзе — трохпавярховы вестыбюль. Будынак быў багата ўпрыгожаны мармуровымі калонамі і панэлямі, купал быў пакрыты залатой мазаікай. У цэлым будынак быў падобны да  ў Рыме.

Пазней фрагменты гэтага збудавання былі выкарыстаны пры будаўніцтве царквы Святога Гера. Аж да вышыні 14 м сцены царквы Святога Гера — гэта рэшткі марцірыума. Іх і цяпер можна назіраць у падлогавых мазаіках ці ў сценах паўднёвых апсід.

З канца V — пачатку VI стагоддзя будынак ужо адназначна выкарыстоўвалася як хрысціянская царква і насіла назву *Залатога Свяцілішча* (). У часы Меравінгаў гэта царква была адной з самых значных цэркваў дзяржавы франкаў. Ёсць здагадка, што царква нават служыла месцам пахавання франкскіх каралёў. Дакладна вядома, што ў гэтай царкве ў 818 годзе быў пахаваны першы архібіскуп Кёльна .
 годзе]]

У 839 годзе пры царкве засноўваецца манастыр. Пры архібіскупе Ана II у 1067—1069 гадах быў падоўжаны царкоўны хор і пабудавана крыпта. У 1156 годзе пры архібіскупе  была перабудавана алтарная частка і ўзведзены дзве вежы. У 1190 у крыпце быў збудаваны рэлікварый, а праз год царква была асвячона ў гонар Святога Гера — архібіскупа Кёльна.

У 1219—1227 гадах быў збудаваны дзесяцігранны купал — *дэкагон* — адзін з найбуйнейшых для свайго часу. У сярэдзіне XIII стагоддзя з паўднёвага боку быў прыбудаваны познераманскі баптыстэрый, а ў 1315 годзе — рызніца. У 1550 годзе ў дэкагоне быў усталяваны арган.

25 чэрвеня 1920 года Папа Бенедыкт XV адначасова з царквой Святой Урсулы прысвоіў царкве Святога Гера званне Малой папскай базілікі ().

У гады Другой сусветнай вайны падчас 262 бамбардзіровак Кёльна брытанскай авіяцыяй Кёльн быў разбураны на 95 %. Царква Святога Гера таксама моцна пацярпела падчас авіяналётаў. Аднаўленне царквы пачалося адразу пасля вайны і працягвалася амаль 40 гадоў. Да 1949 года была адноўлена алтарная частка, у 1954 годзе быў усталяваны маленькі арган у нефе, у 1956 годзе скончылася аднаўленне крыпты, у 1964 годзе — баптыстэрыя. У 1979 годзе скончыліся аднаўленчыя працы ў галоўным нефе і толькі ў 1984 годзе былі завершаны працы па аднаўленні дэкагона.

## Архітэктура 
Царква Святога Гера з'яўляецца найстарэйшай царквой Кёльна і ўяўляе сабой раманскую трохнефную базіліку без трансэпта. Характэрным элементам царкоўнага будынка з'яўляецца дзесяцігранны купал, т.зв. дэкагон, у заходняй частцы храма. Дыяметр купала складае 16,9 м, вышыня — 34,5 м. Царква мае дзве 30-мятровыя ўсходнія вежы і чатыры невялікія вежкі вакол дэкагона.

## Літаратура 
* Ralf van Bühren: *Kunst und Kirche im 20. Jahrhundert. Die Rezeption des Zweiten Vatikanischen Konzils*, Paderborn: Verlag Ferdinand Schöningh 2008, ISBN 978-3-506-76388-4 
* Gereon Becht-Jördens: *Venantius Fortunatus und die Renovierung der Kirche St. Gereon zu Köln durch Bischof Carentinus*. In: Kölner Jahrbuch 43, 2010, S. 57-69, ISBN 978-3-7861-2628-7 
* Sabine Czymmek, Die Kölner romanischen Kirchen, Schatzkunst, Bd. 1, Köln 2008 (=Colonia Romanica, Jahrbuch des Fördervereins Romanische Kirchen Köln e. V., Bd. XXII, 2007), S. 161—227, ISBN 978-3-7743-0422-2 
* Martina Junghans: *Die Armreliquiare in Deutschland vom 11. bis zur Mitte des 13. Jahrhunderts*, Dissertation Bonn 2000, Bonn 2002, Kat.-Nr. 27/28
* Marion Niemeyer-Tewes: *Das Dekagon von St. Gereon in Köln* (Veröffentlichungen der Abteilung Architekturgeschichte 72). Diss. Köln 1998, Köln 2000
* Hugo Rathgens: *Katholische Pfarrkirche zu St. Gereon (ehem. Stiftskirche)*. In: Paul Clemen (Hrsg.): *Die Kunstdenkmäler der Stadt Köln. Die kirchlichen Denkmäler der Stadt Köln*, Abt. 3: *St. Gereon — St. Johann Baptist — Die Marienkirchen — Gross St. Martin* (Die Kunstdenkmäler der Rheinprovinz 7, 1). L. Schwann, Düsseldorf 1911, S. 1-102
* Otmar Schwab: *St. Gereon zu Köln. Untersuchungen zum spätantiken Gründungsbau*, Diss. Aachen 2001. In: Kölner Jahrbücher 35, 2002 (ersch. 2004), S. 7-206
* Ute Verstegen: *St. Gereon in Köln in römischer und frühmittelalterlicher Zeit* (Kölner Forschungen, 9), Mainz 2006

## Спасылкі 
* Старонка царквы Святога Гера на сайце «Раманскія цэрквы Кёльна»
* Старонка царквы Святога Гера на International Database and Gallery of Structures
* Старонка царквы Святога Гера на сайце GCatholic.com
* Старонка царквы Святога Гера на сайце «Стары горад Кёльна» 
* Віртуальны тур па царкве Святога Гера 
* Відэа інтэр'ера царквы Святога Гера
* 3D-мадэль царквы Святога Гера
* Легенда пра крывавую калону 

Катэгорыя:Раманскія цэрквы Кёльна
Катэгорыя:Малыя базілікі Паўночнага Рэйна–Вестфаліі
Катэгорыя:Храмы Святога Гера
Катэгорыя:Каталіцкія храмы Германіі