122-мм гаўбіца Д-30

, Тэль-Авіў]]
**122-мм гаўбіца Д-30** (Індэкс ГРАУ— **2А18**) — савецкая буксіруемая 122-мм гаўбіца, прынятая на ўзбраенне УС СССР 12 мая 1960 года.

У 1978 годзе была мадыфікавана і складаецца на бягучы момант на ўзбраенні многіх дзяржаў пад назвай **Д-30А** (Індэкс ГРАУ — **2А18М**).

## Гісторыя стварэння 
Гаўбіца Д-30 з’явілася як замена дывізіённай 122 мм гаўбіцы М-30, распрацаванай АКБ Мотавіліхінскага завода пад кіраўніцтвам Фёдара Фёдаравіча Пятрова ў 1938 годзе. Практыка выкарыстання М-30 у гады Вялікай Айчыннай вайны выявіла як станоўчыя бакі гарматы, так і недахопы. Да недахопаў М-30 ставіліся нізкая кучнасць стральбы і канструкцыя лафета, якая не дазваляла весці кругавы абстрэл.

Як і распрацоўка М-30, праектаванне яе замены ў канцы 1950-х гадоў было даверана Фёдару Пятрову, які ўзначальваў АКБ завода № 9. Першапачатковая распрацоўка атрымала назву Д-30 (2А18). Галоўным адрозненнем ад гармат, якія складаліся раней на ўзбраенні Савецкай Арміі, стала ўстаноўка гарматы на лафет з трох станін, якія расстаўляліся на кут 120°, што падвышала ўстойлівасць зброі пры кругавым абстрэле. Таксама дададзена буксіраванне наперад ствалом. Зачэп фаркопа цягача вырабляўся за шкворневую бэльку, прымацаваную да дульнага тормаза на шарніры. Пры прывядзенні гарматы ў баявое становішча (да адкрыцця агню), корпус прыўздымаўся дамкратам з упорам на грунт апорнай плітой. Колы на паваротных восях адкідваліся ўверх.

Наступная мадыфікацыя Д-30, якая з’явілася ў 1978 годзе, атрымала абазначэнне Д-30А і адрознівалася жорсткай канструкцыяй шкворневай бэлькі, якая з’яўлялася адзіным цэлым з дульным тормазам. У дульным тормазе замест 5 пар вялікіх шчылін і 1 малой былі выкарыстаныя 2 камеры. На бронешчытку было ўстаноўлена электраабсталяванне для зручнасці транспарціроўкі гарматы ў калоне (паказальнікі павароту і габарытныя агні).

## Прызначэнне 
Гаўбіца калібрам 122-мм Д-30А (2А18М) прызначана для:
* знішчэння і падаўлення жывой сілы праціўніка, адкрытай і той, якая знаходзіцца ў хованках палявога тыпу (у акопах, бліндажах, зямлянках)
* знішчэння і падаўлення агнявых сродкаў пяхоты
* разбурэння дрэваземляных агнявых кропак і іншых збудаванняў палявога тыпу
* прароблівання праходаў у мінных палях і драцяных загародах
* барацьбы з артылерыяй, мотамеханізаванымі сродкамі і танкамі праціўніка.

На ўзбраенні 35 краін, без уліку краін СНД, знаходзіцца каля 3600 гармат.

У гаўбіцы ўжыта паасобнае гільзавое зараджанне.

Канструкцыя лафета гаўбіцы забяспечвае кругавы абстрэл пры кутах ўзвышэння ствала ад -5° да + 18° і стральбу пры кутах ўзвышэння ад -7° да + 70°, калі казённая частка знаходзіцца ў сектарах паміж сумежнымі станінамі.

Цягавы сродак гаўбіцы — аўтамабіль Урал-4320. Найбольшая дапушчальная хуткасць па добрых дарогах з асфальтавым або бетонным пакрыццём да 80 км/г. Гаўбіца рыштуецца таксама лыжнай устаноўкай для транспартавання па глыбокім снежным покрыве. Стральба з лыжнай устаноўкі немагчыма.

У рамках расійскіх вучэнняў «Цэнтр-2019» была прадэманстраваная магчымасць перакідання гаўбіц Д-30 пры дапамозе верталётаў Мі-8.

## Асноўныя тэхнічныя дадзеныя Д-30А (2А18М) 
### Балістычныя 
* Калібр: 122-мм
* Пачатковая хуткасць аскепкава-фугаснага снарада (поўны зарад): 690 м/с
* Пачатковая хуткасць аскепкава-фугаснага снарада (зарад паменшаны пераменны): 276-565 м/ с
* Пачатковая хуткасць кумулятыўнага снарада: 740 м/с
* Найбольшая ціск парахавых газаў: 250 МПа
* Найбольшая далёкасць стральбы: 15,4 км
* Маса аскепкава-фугаснага снарада: 21,76 кг
* Маса кумулятыўнага снарада: 14,08 кг
* Маса зарада (поўнага): 3,8 кг

### Канструктыўныя 
* Даўжыня ствала з дульным тормазам (без шкворневай бэлькі): 4,66 м (38клб)
* Даўжыня ствала без дульнага тормазу: 4,3 м (35клб)
* Даўжыня наразной часткі: 3,4 м
* Лік нарэзаў: 36
* Найбольшы кут узвышэння: 70°
* Найменшы кут скланення: -7°
* Гарызантальны абстрэл пры вугле ўзвышэння ствала ад -5° да 18°: 360°
* Гарызантальны абстрэл пры вугле ўзвышэння ад + 18° да 70° і пры становішчы ствала паміж рухомымі станінамі: 66°
* Гарызантальны абстрэл пры вугле ўзвышэння ад + 18° да 70° і пры становішчы ствала паміж нерухомымі і рухомымі станінамі: ±29°
* Колькасць вадкасці «Стэол М» у тормазе адкатных частак: 10,3 л
* Колькасць вадкасці «Стэол М» у накатніке: 9,7 л
* Колькасць вадкасці «Стэол М» ва ўраўнаважваным механізме: 0.45 л
* Пачатковы ціск у накатніке: 4.6 МПа
* Нармальная даўжыня адкату: 0,74-0,93 м
* Ціск ва ўраўнаважваным механізме: 6МПа

### Габарытныя 
* Даўжыня гаўбіцы ў паходным становішчы: 5,4 м
* Шырыня гаўбіцы ў паходным становішчы: 2,2 м
* Вышыня гаўбіцы ў паходным становішчы (без уліку ліхтароў): 1,8 м
* Вышыня лініі агню: 0,9 м
* Даўжыня гаўбіцы ў баявым становішчы пры вугле ўзвышэння 0°: 7,8 м
* Адлегласць паміж кропкамі апоры лафета ў баявым становішчы: 5,6 м
* Клірэнс (мінімальны): 0,325 м
### Масавыя 
* Гаўбіца ў баявым становішчы: 3200 кг.
* Гаўбіца ў паходным становішчы: 3290 кг.
* Ствол: 1,05 т
* Затвор: 30 кг
* Пампаваная частка: 1,5 т
* Адкатная частка: 1,23 т
* Калыска: 210 кг
* Тормаз адкатных частак у сабраным выглядзе: 75 кг
* Верхні станок: 212 кг
* Ніжні станок з нерухомай станінай: 318 кг
* Станіны (дзве): 310 кг
* Накатнік у сабраным выглядзе: 73 кг
* Колы са ступіцай: 148 кг
* Лыжная ўстаноўка: 270 кг

### Эксплуатацыйныя 
* Хуткастрэльнасць гаўбіцы: 6-8 стрэл/хвіл
* Час перакладу з паходнага становішча ў баявое: 1,5-2,5 хвіл
* Найбольшая хуткасць транспарціроўкі: 60 км/г

Файл:Members of the 4th Kandak, 4th Brigade of the Afghan National Army during a three day live fire excercise 4.jpg|Гарматны разлік Д-30А 4-й брыгады 205-га корпуса Афганскай нацыянальнай арміі зрабіў стрэл.
Файл:2015-05-07. Репетиция парада Победы в Донецке 162.jpg|thumb|300px|Становішча Д-30А пры буксіроўцы. Рэпетыцыя парада ў Данецку.
Файл:Гвардійські артилеристи провели навчальні стрільби на полігоні «Старе» 1922 (27930363942).jpg|Казённая частка гаўбіцы.
File:Shot from the D-30 howitzer.png|Стрэл з гаўбіцы Д-30 падчас армейскага конкурсу «Майстар-збройнік». Май 2021.

## Прылада гаўбіцы 
Гаўбіца складаецца з ствала, супрацьадкатных прылад, лафета і прыцэльных прылад. Ствол — з трубы, дульнага тормазу, захопаў, казенніка і клінавай засаўкі з вертыкальным ходам. Супрацьадкатныя прылады складаюцца з гідрапнеўматычнага накатніка (46 атм) і гідраўлічнага тормазы адкатных частак. Лафет складаецца з калыскі, верхняга станка, ніжняга станка, ураўнаважванага механізму, прывадаў вертыкальнай і гарызантальнай наводкі, колавага ходу, механізмаў падрэсарывання, механізму мацавання гарматы па-паходнаму. Прыцэльныя прылады складаюцца з панарамнага прыцэла ПГ-1 і тэлескапічнага прыцэла ОП-4М. Ствол, калыска, супрацьадкатныя і прыцэльныя прылады складаюць пампаваную частка гарматы, якая прыводзіцца ў вярчальны рух адносна восі цапфаў калыскі ствала пры наводцы ствала ў вертыкальнай плоскасці. Хісткай частка, верхні станок з баявым шчытом і колавым ходам, ураўнаважвае механізм і прывада наводкі ўтвараюць круцільную частку, якая прыводзіцца ў вярчальны рух адносна восі баявой загваздкі верхняга станка пры наводцы ствала ў гарызантальнай плоскасці. Ніжні станок з трыма станінамі і гідрадамкратам (у ранняй мадыфікацыі механічным дамкратам) утвараюць нерухомую пры навядзенні ствала частку гарматы. Дамкрат выкарыстоўваецца для ўздыму гаўбіцы для гадоўлі і звесткі станін з паходнага становішча ў баявое і назад.

## Прымяненне 
Гаўбіца Д-30 у вялікіх колькасцях складаецца на ўзбраенні ў многіх краінах свету. Яна ўжывалася і ўжываецца ў многіх ваенных канфліктах. Выраблялася, акрамя СССР, у Іраку, Егіпце, Югаславіі і Кітаі. На базе Д-30 створана некалькі самаходных артылерыйскіх установак: 2С1 «Гваздзік», Semser. У паветрана-дэсантных войсках гаўбіцу дэсантуюць з паветра на спецыяльнай платформе.

З 23 чэрвеня 2009 года дзве гаўбіцы (Д-30 1968 года выпуску і Д-30А 1978 года выпуску) выкарыстоўваюцца для правядзення традыцыйнага паўдзённага стрэлу ў Санкт-Пецярбургу.

З лістапада 2017 года 68 гаўбіца Д-30 выкарыстоўваюцца супрацьлавіннай службай Расгідрамета.

## Месца ў арганізацыйна-штатнай структуры 
### УС СССР 
У мотастралковых і танкавых дывізіях УМ СССР гаўбіца Д-30А з’яўлялася штатнай гарматай як палкавой і дывізіённай артылерыі. У залежнасці ад тыпу палка (мотастралковы або танкавы) у яго артылерыйскім дывізіёне магло быць ад 2 да 3 гаўбічных батарэй па 6 гармат у кожным. У артылерыйскім палку мотастралковай дывізіі, у залежнасці ад прыналежнасці да ваеннай акругі або групе войскаў, магло быць да 2 гаўбічных артылерыйскіх дывізіёнаў па 18 гармат у кожным.

У артылерыйскіх палках у складзе паветрана-дэсантных дывізій з 70-х гадоў, 1 з 3 штатных дывізіёнаў меў на сваім узбраенні 12 адзінак Д-30А ў 2 гаўбічных батарэях.

### УС РФ 
У лютым 2013 года міністр абароны РФ С. К. Шайгу распарадзіўся зняць з узбраення і перадаць на базы захоўвання да канца 2013 года гаўбіцы Д-30А, якія знаходзяцца ў сухапутных войсках. Узамен войскі атрымаюць буксаваныя гаўбіцы «Мста-Б» або самаходныя артустаноўкі «Акацыя» калібра 152 мм. Згодна з распараджэннем Д-30А павінны былі застацца толькі на ўзбраенні Паветрана-дэсантных войскаў і 56-й дэсантна-штурмавой брыгады Паўднёвай ваеннай акругі. Але тым не менш, гаўбіца працягвала выкарыстоўвацца на 7-й ваеннай базе ў Абхазіі, а ў новаствораную ў 2016 годзе 30-ю мотастралковую брыгаду быў уключаны дывізіён гаўбіц. Таксама выкарыстоўваецца 22-м армейскім корпусам берагавых войскаў ВМФ у Крыме.

## Мадыфікацыі 
».]]
* **Д-30** — на першых выпусках механічны дамкрат для вывешвання колаў з двума ручкамі для двух нумароў разліку, апорная пліта дамкрата круглая, на пазнейшых выпусках дамкрат заменены на больш дасканалы-гідраўлічны, кіраваны адным нумарам разліку, апорная пліта дамкрата прастакутная, шыны запоўненыя гумовымі джгутамі, з прычыны чаго максімальная хуткасць буксіроўкі абмежаваная 40 км/г.
* **Д-30А** (2А18М) — двухкамерны дульны тормаз замест шчыліннага, больш развітыя прастакутныя камбінаваныя ліхтары стоп-сігналаў і габарытных агнёў, якія выступаюць над гарматным шчытком, пнеўматычныя шыны, якія дапускаюць буксіроўку з хуткасцю больш за 40 км/г;
* **2А18М-1** — дададзены дасылацель;
* **Д-30J** — югаслаўская мадыфікацыя;
* «**Саддам**» — іракская мадыфікацыя;
* **Type 96** — кітайская версія;
* «**Халіфа**» — суданская версія;
* **Semser** — ізраільская мадыфікацыя САУ, якая прадстаўляе Д-30 на шасі КамАЗ-63502 для УС Казахстана.
* «**Халіфа-1**» — суданская мадыфікацыя САУ, якая прадстаўляе Д-30 на шасі КамАЗ-43118

## На ўзбраенні 
Па стане на 2016 год.

### Сучасныя аператары 
* Азербайджан — 129 адз.
* Алжыр — 160 адз.
* Ангола — 500 адз.
* Арменія — 69 адз.
* Афганістан — 85 адзб
* Бангладэш — 56 адз.
* Беларусь — 48 адз.
* Боснія і Герцагавіна — 100 адз.
* Бурундзі — 18 адз.
* В’етнам — некаторая колькасць
* Гана — 6 адз.
* Гвінея-Бісаў — 18 адз.
* Грузія — 58 адз.
* Джыбуці — 6 адз.
* ДР Конга — 77 адз.
* Егіпет — 190 адз.
* Замбія — 25 адз.
* Зімбабвэ — 4 адз.
* Ізраіль — 5 адз.
* Індыя — 520 адз.
* Іран — 540 адз.
* Іракскі Курдыстан — не менш за 6 адз.
* Емен — 130 адз.
* Казахстан — 400 (+300 на захоўванні) адз.
* Камбоджа — некаторая колькасць
* Кіргізія — 72 адз.
* Кітай — каля 54 адз.
* Рэспубліка Конга — 10 адз.
* КНДР — некаторая колькасць
* Куба — некаторая колькасць
* Ліван — 9 адз.
* Лівія — некаторая колькасць
* Маўрытанія — 20 адз.
* Мадагаскар — 12 адз.
* Малі — 8 адз.
* Манголія — каля 300 адз.
* Мазамбік — 12 адз.
* М’янма — 100 адз.
* Нігерыя 37 адз.
* Нікарагуа — 12 адз.
* Аман —30 адз 
* Пакістан— 80 адз.
* Перу — звыш за 36 адз.
* Расія — звыш за 238 адз.
* Паўднёвая Асеція — 12 адз.
* Руанда — 6 адз.
* Сейшэльскія Астравы — 3 адз.
* Сербія — 78 адз.
* Сірыя — некаторая колькасць 
* Славакія — 19 адз.
* Самалі — 12 адз.
* Судан — 21 адз.
* Таджыкістан — 10 адз 
* Танзанія — 20 адз.
* Туркменія — 350 адз.
* Украіна — звыш за 129 адз.
* Фінляндыя — 234 адз.
* Харватыя — 27 адз.
* Чарнагорыя — 12 адз.
* Эрытрэя — некаторая колькасць
* Эстонія — 42 адз.
* Эфіопія — 464 адз.
### Былыя аператары 
* СССР
* ГДР —395 адз., пастаўленыя з СССР у перыяд з 1974 па 1977
* Баасісцкі Ірак — 576 адз., пастаўленыя з СССР у перыяд з 1982 па 1988
* Паўднёвы Емен — 72 адз., пастаўлены з СССР у 1980 годзе;
** Музей ваеннай тэхнікі ў Верхняй Пышме Свярдлоўскай вобласці.
* 
** Парк ваенных трафеяў у Баку.

Файл:Гаубица 20210601 091920.jpg|Гаўбіца на скрыжаванні вуліц Ляскова і Пляшчэева ў Маскве
Файл:Богданівка гармата-122.jpg|Помнік у памяць 40-годдзя гадавіны Перамогі савецкага народа ў ВАВ у вёсцы Багданаўка.

## Зноскі 
Катэгорыя:Артылерыя калібра 122 мм
Катэгорыя:Зброя СССР
Катэгорыя:Гаўбіцы