open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Лонна

**Лонна** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці на водападзеле рэк Лонніца і Палата, за 18 км у напрамку на паўночны ўсход ад Полацка, прыкладна за 1,8 км на паўночны захад ад вёскі Узніцы. Возера знаходзіцца на тэрыторыі Рэспубліканскага біялагічнага заказніка «Лонна».

Плошча паверхні возера 0,6 км². Даўжыня 1,01 км, найбольшая шырыня 0,7 км, даўжыня берагавой лініі 2,83 км. Найбольшая глыбіня возера 2,6 м, сярэдняя 1,8 м. Аб'ём вады з возеры 1,12 млн м³. Плошча вадазбору 1,12 км².
Катлавіна возера рэшткавага тыпу. Схілы катлавіны невыразныя. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія, тарфяністыя, забалочаныя і сплавінныя. Возера дыстрафіруючае, цалкам зарастае. Надводная расліннасць пашыраецца да глыбіні 1,2 м і на адлегласці да 50 м ад берага возера. На большых глыбінях распаўсюджаны рдзесты, разак, харавыя водарасці. У паўднёвай частцы з возера выцякаюць 2 ручаі ў раку Палата, у паўночнай частцы ручай у раку Лонніца (выцякае рака Лонніца).

У возеры водзяцца шчупак звычайны, лешч, плотка, гусцяра, акунь і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* *Міронаў В. Р.* Лонна // 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна

## Спасылкі 
* Возера Лонна на сайце «Белорусский Посейлон» 
* Биологические заказники // Сайт праекта WILDLIFE.BY («Дикая природа Беларуси») 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 3-2.
Лопу Суарыш ды Албергарыя

**Ло́пу Суа́рыш ды Алберга́рыя** (, часам сустракаецца , часта згадваецца проста як ; 1442, Лісабон — 1520, Торыш-Ведраш) — партугальскі мараплавец, трэці губернатар Партугальскай Індыі, які змяніў у 1515 годзе папярэдняга губернатара Афонсу дэ Албукеркі.

Лопу Суарыш нарадзіўся ў Партугаліі ў знатнай сям'і, блізкай да магутнага роду Алмейда (). Годам нараджэння звычайна лічыцца 1442, хоць часам згадваецца 1460 год. Наконт даты смерці таксама няма ўпэўненасці, але 1520 год падаецца найбольш верагодным. Выбраў кар'еру ваеннага, у 1495—1499 гадах служыў афіцэрам у крэпасці Эльміна, размешчанай у Гвінейскім заліве на ўзбярэжжы Заходняй Афрыкі.

У 1504 годзе Лопу Суарыш узначаліў 6-ю Індыйскую армаду Партугаліі. Плаванне ў Індыю, якое доўжылася каля года, стала самым паспяховым за ўсю гісторыю партугальскіх марскіх экспедыцый — толькі адзін карабель быў страчаны, груз спецый у трумах прынёс небывалы прыбытак. Экспедыцыя нават знайшла тры караблі папярэдняй флатыліі 1503 года, адрамантавала іх і прывяла ў Партугалію, такім чынам Лопу Суарыш вярнуўся з большай колькасцю караблёў, чым меў пры адплыцці. Поспех экспедыцыі паставіў Лопу Суарыша ў шэраг выдатных мараходаў Партугаліі перад каралём Мануэлам I.

У 1515 годзе кароль Мануэл I прызначыў Лопу Суарыша губернатарам Партугальскай Індыі на змену Афонсу ды Албукеркі. Ён адплыў з Лісабона 7 красавіка 1515 года на чале флатыліі з 17 караблёў. Флатылія зайшла ў Чырвонае мора, бо ў планах экспедыцыі быў абмен пасольствам з эфіопскім імператарам Давідам II. Лопу Суарыш дасягнуў толькі архіпелага Дахлак, бо партугальскі пасол Дуарты Галван () памёр на востраве Камаран у Емене. Абмен пасольствамі адбыўся толькі пры наступным губернатары Партугальскай Індыі — Дыёгу Лопішы ды Секейры ў 1520 годзе.

У 1518 годзе Лопу Суарыш захапіў Цэйлон, заснаваў у Каломба форт Носа-Сеньёра-даш-Віртудыш ( або ).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Падарожнікі Партугаліі
Катэгорыя:Мараплаўцы Партугаліі
Катэгорыя:Военачальнікі Партугаліі
Катэгорыя:Адміралы Партугаліі
Катэгорыя:Эпоха Вялікіх геаграфічных адкрыццяў
Форт Білінгспорт

thumb|Брытанская карта, якая паказвае *Біллінгс Помт* ці *Білінгспорт*
**Форт Білінгспорт** (каля Білінгспорт ў Паулсбора, Гластэр, штат Нью-Джэрсі, ЗША) — ранні амерыканскі форт на рацэ Дэлавэр. Месцазнаходжанне форта знаходзіцца на тэрміналах ў порта Паулсбора.

Зямля для форта была набыта Кантынентальным кангрэсам 5 ліпеня 1776 года. Гэта была першая зямельная купля Злучаных Штатаў. Зямля плошчай 96 акраў (0,4 км2) была набыта за 600 фунтаў. Тадэвуш Касцюшка спраектаваў ўмацаванні па просьбе Джорджа Вашынгтона. Форт быў пабудаваны войскамі з Нью-Джэрсі, Пенсільваніі, Паўднёвай Караліны і Вірджыніі. Ён ніколі не быў завершаны.

Форт быў здабыты брытанцамі ў 1777 годзе перад бітвай пры Чырвоным беразе.
## Спасылкі
* Official website 
* Forts and Fortifications at PhiladelphiaEncyclopedia.org

Катэгорыя:Гісторыя ЗША
Катэгорыя:Фарты ЗША
Катэгорыя:Нью-Джэрсі
Юань-ці

**Юань-ці** () — у сусвеце Забытых Каралеўстваў (Dungeons & Dragons) раса змеялюдзей. Утварылася ад сувязяў асоб ганарлівай старажытнай цывілізацыі людзей з магутнымі змеепадобнымі істотамі — саўрыянамі. Іх можна знайсці ўсюды на Фаэруне, але большасць з іх захоўваюць таямніцу свайго існавання і месца свайго жытла. Юань-ці працяглы час спрабавалі захапіць розныя каралеўствы Фаэруна, але ў асноўны беспаспяхова. Урэшце яны замацаваліся толькі ў некалькіх месцах — у горадзе Хландэт, у зямлі Талашар, у глыбіні Чорных Джунгляў і Джунгляў Мхайр. Цяпер юань-ці, акрамя простага ўварвання, выкарыстоўваюць шматлікіх агентаў, у асноўным «заражаных», якія выглядаюць цалкам як людзі, толькі іх душа апаганена і аддана юань-ці.

## Лад жыцця 
Грамадства юань-ці — каставае. Ніжэйшая каста — так званыя «чыстакроўныя» — тыя юань-ці, у кім больш чалавечай крыві. Яны выглядаюць амаль як людзі, з некаторымі змяінымі рысамі — змяіным языком, вачыма, з нешматлікімі чашуйкамі на скуры. Гэта слугі і шпіёны, яны самыя слабыя, як фізічна, так і магічна. Вышэйшыя колы юань-ці амаль цалкам маюць выгляд змей, захоўваючы толькі чалавечыя рукі, часам галовы ці іншыя рысы. Храмы бога Ссэта — цэнтр жыцця юань-ці. У іх рэгулярна прыносяцца чалавечыя ахвяры. Лідары супольнасцей юань-ці — святары і жрацы. Паселішчы звычайна размяшчаюцца на месцы старажытных руін ці пад імі. Старых яны паважаюць за мудрасць і досвед. У адрозненне ад іншых злых істот, юань-ці рэдка скідваюць з трона старых лідараў, дазваляючы ім правесці апошнія дні ў спакоі і дрымотнасці.

Аберацыі — найболей моцная і найменей чалавекападобная парода юань-ці, якая кіруе астатнімі. Юань-ці добра валодаюць магіяй, адзін з іх сакрэтаў — ператварацца ў звычайную гадзюку і хавацца, калі пагражае небяспека. Жывуць юань-ці ў сярэднім 80 гадоў, хаця некаторыя дажываюць да 120.

## Светапогляд 
Юань-ці лічаць сябе найвышэйшай расай Забытых Каралеўстваў. Дзяцей яны змалку вучаць, што калісьці Зямля належала іх продкам, змеепадобным багам саўрыянам, і таму трэба вярнуць яе пад былое кіраўніцтва.

## Юань-ці ў камп’ютарных гульнях 
* Neverwinter Nights
* Demon Stone

## Спасылкі 
* Юань-ці

Катэгорыя:Dungeons & Dragons
Катэгорыя:Фэнтэзійныя расы
Катэгорыя:Істоты ў фэнтэзі
Лю Сун

**Лю Сун** (; ) — былы кітайскі прафесійны гулец у снукер.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Статыстыка Лю Суна на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Кітая
Тэлесфар Позняк

**Тэлесфар Позняк** (28 лістапада 1932, Трапалава, цяпер Куранецкі сельсавет Вілейскага раёна — ) — польскі літаратуразнавец, крытык, славіст, гісторык і даследчык усходне- і паўднёваславянскіх літаратур. Доктар філалагічных навук (1969). Прафесар Інстытута славянскай філалогіі Уроцлаўскага ўніверсітэта.

## Біяграфія 
Аўтар успамінаў пра Вілейшчыну даваеннага і ваеннага часу. Выехаў у Польшчу разам з сям’ёй у 1945 годзе. Скончыў Уроцлаўскі ўніверсітэт у 1955 годзе, з 1983 яго прафесар, загадчык аддзела рускай і іншых славянскіх літаратур Інстытута славянскай філалогіі.

Член Аддзела філалагічных навук Уроцлаўскага навуковага таварыства.

## Навуковая дзейнасць 
Даследаваў усходне-славянскія літаратуры. Аўтар манаграфій «Дастаеўскі ў коле рускіх сімвалістаў» (1969), «Дастаеўскі і Усход» (1992), артыкулаў пра М. Гогаля, А. Астроўскага, А. Чэхава, М. Шолахава, Л. Лявонава і інш. Вывучаў творчасць К. Чорнага, беларускую савецкую паэзію ваеннага часу, польскія матывы ў творчасці Я. Купалы, польска-беларускія літаратурныя сувязі, рэцэнзаваў працы беларускіх літаратуразнаўцаў. Асабліва яго цікавілі параўнаўчае літаратуразнаўства, унутрылітаратурныя сувязі і аксіялогія культуры.

Аўтар «Анталогіі беларускай літаратуры XIX — пачатку XX ст.» (1993), «Анталогіі беларускай паэзіі XX ст.» (1997), гістарычнага нарыса «Беларуская літаратура» ў кнізе «Гісторыя еўрапейскіх літаратур» (т. 3, ч. 1, 1989).
 

## Літаратура 
* 

## Бібліяграфія 
* *Dostojewski w kręgu symbolistów rosyjskich* (Дастаеўскі ў коле расійскіх сімвалістаў), 1969.
* *Antologia poezji białoruskiej XX wieku* (Анталогія беларускай паэзіі ХХ стагоддзя), 1997.
* *Rola kultury polskiej w odrodzeniu literackim Białorusi na przełomie XIX i XX wieku* (Роля польскай культуры ў літаратурным адраджэнні Беларусі на мяжы ХІХ і ХХ стагоддзяў), 1992.
* *Bałkan niewzruszony. Obrazy przyrody u Iwana Wazowa* (Нерухомыя Балканы. Выявы прыроды ў Івана Вазава).
* *Dostojewski i Wschód* (Дастаеўскі і Усход), 1992.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вілейскім раёне
Катэгорыя:Славісты Польшчы
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Польшчы
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Польшчы
Дэвід Хоган

**Дэвід Хоган** (; нар. , Ірландыя) — былы ірландскі прафесійны гулец у снукер.

## Спасылкі 
* Статыстыка Дэвіда Хогана на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Ірландыі
Кацпер Філіпяк

**Кацпер Філіпяк** (; нар. , , Польшча) — польскі былы прафесійны гулец у снукер.

## Спасылкі 
* Статыстыка Кацпера Філіпяка на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Польшчы
Б’ёрн Ханевір

'''Б'ёрн Ханевір''' (; нар. , , Бельгія) — бельгійскі былы прафесійны гулец у снукер.

## Спасылкі 
* Статыстыка Б'ёрна Ханевіра на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Бельгіі
Мэцью Коўч

**Мэцью Коўч** (; нар. , Англія) — англійскі былы прафесійны гулец у снукер.

## Спасылкі 
* Статыстыка Мэцью Коўча на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Англіі
Джо Міра

**Джо Міра** (; нар. , Паўночная Ірландыя) — былы прафесійны гулец у снукер з Паўночнай Ірландыі.

## Спасылкі 
* Статыстыка Джо Міры на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Паўночнай Ірландыі
Скот Мак-Кензі

**Скот Мак-Кензі** (; нар. , Шатландыя) — шатландскі былы прафесійны гулец у снукер.

## Спасылкі 
* Статыстыка Скота Мак-Кензі на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Шатландыі
NGC 4062

**NGC 4062** (іншыя абазначэнні — **UGC 7045**, **IRAS12015+3210**, **MCG 5-29-4**, **KARA 518**, **ZWG 158.8**, **KUG 1201+321**, **PGC 38150**) — спіральная галактыка (S0) у сузор’і Вялікая Мядзведзіца.

Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог

 

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1787 годзе
4060
Катэгорыя:Вялікая Мядзведзіца (сузор’е)
Галіна Гаўрылаўна Азгур

**Галіна Гаўрылаўна Азгур** (у дзявоцтве **Гарэлава**; ) — беларускі мастак-жывапісец, жонка скульптара Заіра Азгура.

## Біяграфія 
Нарадзілася 2 ліпеня 1921 года ў с. Пакроўскае Маскоўскай губерні ў сям’і расійскага мастака-рэаліста Гаўрылы Гарэлава. Першапачатковую мастацкую адукацыю атрымала ў свайго бацькі. Браты Галіны —  і Юрый таксама сталі мастакамі.

У 1942 годзе скончыла Маскоўскае мастацкае вучылішча памяці 1905 года. Яе настаўнікам быў выбітны мастак-пейзажыст , прыватных калекцыях.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскоўскай вобласці
Лакі Ватнані

**Лакі Ватнані** (нар. , Хайдарабад, Індыя) — былы індыйскі прафесійны гулец у снукер.

## Спасылкі 
* Статыстыка Лакі Ватнані на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Індыі
Анатоль Даміянавіч Шыбнёў

**Анатоль Даміянавіч (Дзям’янавіч) Шыбнёў** (, Пецярбург — , Мінск) — беларускі савецкі мастак-жывапісец, заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1963). Сын мастака Даміяна Шыбнёва, бацька мастака Яўгена Шыбнёва.

## Біяграфія 
З 1929 па 1934 г. вучыўся ў Адэскім мастацкім інстытуце.

У 1940 годзе скончыў Інстытут жывапісу, скульптуры і архітэктуры імя І. Я. Рэпіна ў Ленінградзе. Настаўнікамі яго былі Ісак Бродскі, Уладзімір Сяроў, , . Па заканчэнні быў накіраваны на працу ў Брэст.

У 1941 годзе знаходзіўся ў нямецкім палоне.

З 1944 года стала жыў і працаваў у Мінску.

У 1945 годзе ўступіў у Саюз мастакоў БССР.

Удзельнік мастацкіх выставак з 1936 года.

## Творчасць 
Працаваў пераважна ў галіне станковага жывапісу ў жанрах тэматычнай карціны, партрэта, пейзажа.

Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь, фондзе Беларускага саюза мастакоў.

## Літаратура 
* 
*  — С. 244.
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Адэская школа
Райтарыя

**Райтарыя, рэйтары** ( — «кавалерыст; разбойнік»,  — «вершнік», скарачэнне ад  — «чорныя вершнікі») — від наёмнай кавалерыі ў войсках еўрапейскіх краін у 16-18 стст. Назва «чорныя коннікі» першапачаткова выкарыстоўвалася ў адносінах да конных наймітаў з Паўднёвай Германіі, якія з’явіліся ў гады Шмалькальдэнскай вайны паміж германскімі каталікамі і пратэстантамі.

Прыйшлі на змену цяжкай рыцарскай конніцы. Мелі на ўзбраенні агнястрэльную зброю (стрэльбу або карабін, пісталеты), палашы, а часам і дзіду; насілі шлемы і нагрудныя латы. Рэйтары разам з кірасірамі і драгунамі выкарыстоўваліся для нанясення вырашальных удараў суперніку. Вялі атаку шчыльнымі баявымі парадкамі. Арганізацыю і тактыку вядзення бою распрацаваў Морыс Аранскі ў нідэрландскай арміі. Рэйтары складаліся пераважна з немцаў і служылі ў пастаянных наёмных войсках Польшчы, Швецыі, нямецкіх дзяржаў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Сярэдневякоўе
Катэгорыя:Кавалерыя
Катэгорыя:Ваенная гісторыя
Англійская Прэм’ер-ліга 2015/2016

'''Англійская Прэм'ер-ліга 2015/16''' — 24-ы сезон Англійскай Прэм'ер-лігі з моманту яго заснавання ў 1992 годзе. Лёсаванне календара турніру адбылася 17 чэрвеня 2015. Сезон пачаўся 8 жніўня 2015 і скончыўся 17 мая 2016.

Чэмпіёнам Англіі ўпершыню ў сваёй гісторыі стаў клуб «Лестэр Сіці».

## Змены ў параўнанні з папярэднім сезонам 
## Клубы-ўдзельнікі
## Трэнерскія перастаноўкі 
## Турнірная табліца 
## Статыстыка ігракоў 
### Бамбардзіры 
|}

### Асістэнты 
|}

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

2015/16
Англія
Катэгорыя:2015 год у Англіі
Катэгорыя:2016 год у Англіі
Карнарваншыр

**Карнарваншыр** (, ) — традыцыйнае графства Уэльса, якое існавала ў якасці адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі ў складзе Англіі ў перыяд з 1284 па 1888 год.

Карнарваншыр межаваў з уэльскімі графствамі Мерыянетшыр на поўдні, Дэнбішыр на ўсходзе, і быў аддзелены ад вострава Англсі пралівам Менай.

Графства было ўтворана Эдуардам II у 1284 годзе пасля перамогі над Лівелінам Апошнім і ўключэння яго, як і ўсіх астатніх земляў Уэльса, у склад Англійскага каралеўства ў адпаведнасці з Рудланскім статутам. Тэрытарыяльную аснову новаўтварэння склалі заваяваныя ўладанні караля Гвінеда у кантрэвах Лін, Арван і Арлехвед, а таксама ў комаце Эйвіянід — паўночнай частцы кантрэва Дунадынг.

Актам аб мясцовым кіраванні 1888 года графства было ператворана ў адміністрацыйнае графства Карнарваншыр. Затым тэрытарыяльны падзел Уэльса быў зменена Актам аб мясцовым кіраванні 1972 года, які ўтварыў двухузроўневую адміністрацыйную сістэму, паводле якога землі Карнарваншыра ўвайшлі ў склад графства Гвінед у якасці тэрытарыяльных адзінак другога ўзроўню — раёнаў Аберкануі, Арван і Дуйвар.

З 1996 года і па цяперашні час зямлі Карнарваншыра ўваходзяць у склад унітарнай адміністрацыйнай вобласці Гвінед.

Катэгорыя:Традыцыйныя графствы Уэльса
Шыбнёў

**Шыбнёў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Яўгенавіч Шыбнёў (нар. 1962) — сучасны беларускі мастак, сын мастака Яўгена Шыбнёва
* Анатоль Даміянавіч Шыбнёў  (1907— 1990), беларускі савецкі мастак-сацрэаліст, сын сын мастака Даміяна Шыбнёва, бацька мастака Яўгена Шыбнёва 
* Даміян Васілевіч Шыбнёў (1881–1930), савецкі мастак-сацрэаліст, бацька мастака Анатоля Шыбнёва
* Яўген Анатолевіч Шыбнёў (нар. 1935), беларускі мастак-манументаліст, сын Анатоля Шыбнёва, бацька мастака Аляксандра Шыбнёва
Форт Тыкандэрога

thumb|справа|Выгляд форту з гары Дэфіянс
**Форт Тыкандэрога** (, ранейшая назва ***Форт Карыльён*** ) — вялікі зоркавы форт 18-га стагоддзя, пабудаваны французамі на звужэнні ў паўднёвым канцы возера Шамплейн у паўночным Нью-Ёрку ў Злучаных Штатах. Ён быў пабудаваны французскім ваенным інжынерам з Канады Мішэль-дэ-Шартье Латбіньерам (), маркізам дэ Латбіньерам, паміж кастрычнікам 1755 і 1757 падчас Сямігадовай вайны, якую часта называюць французска-індзейскай вайной ў ЗША. Форт адыграў стратэгічную ролю падчас каланіяльных канфліктаў 18-га стагоддзя паміж Вялікабрытаніяй і Францыяй, і зноў згуляў важную ролю падчас амерыканскай вайны за незалежнасць.

Месца пабудовы форта было абрана спецыяльна, каб кантраляваць рачныя валокі каля парогаў вусця ракі Ла Шут Рывер у 5,6 км паміж возерам Шамплейн і возерам Лэйк-Джордж і было стратэгічным раёнам у канфліктах за гандлёвых шляхі паміж кантралюемай брытанцамі даліны ракі Гудзон і даліны ракі Святога Лаўрэнція, якая была над кантролем французаў. Мясцовасць падкрэслівала важнасць форта. Абодва возера былі доўгія і вузкія, арыентаваныя на поўнач-поўдзень, як і многія лініі хрыбта Апалачы, якія праходзяць далёка на поўдзень, ствараючы амаль непраходныя горныя мясцовасці на ўсход і на захад ад Вялікай даліны Апалачы, якую і кантраляваў форт. Назва «*Тыкандэрога*» пайшло ад іракезскага слова tekontaró:ken, што азначае «*гэтае месца знаходзіцца на стыку двух шляхоў*».

У бітве пры Карыльёне (1758 год) 4000 французскіх абаронцаў змаглі адбіць атаку 16000 брытанскіх войскаў паблізу форта. У 1759 годзе брытанцы вярнуліся і выгналі сімвалічны французскі гарнізон з форта проста займаючы вышыню, з якой пагражалі форту. Падчас амерыканскай вайны форт зноў бачыў дзеянні ў маі 1775 года, калі паўстанцы пад камандаваннем Ітана Алена і Арнольда Бенедыкта раптоўным нападам захапілі яго ў брытанцаў. Захопленыя гарматы былі дастаўлены ў Бостан, дзе іх разгортванне прымусіла брытанцаў пакінуць горад у сакавіку 1776 года. Амерыканцы ўтрымлівалі форт да чэрвеня 1777 года, калі брытанскія войскі пад камандаваннем генерала Джона Бургойна зноў займалі вышыні над ім і пагражалі войскам Кантынентальнай арміі, якія былі вымушаны выйсці з форта. Адзіная прамая атака на форт адбылася ў верасні 1777 года, калі Джон Браўн на чале з 500 амерыканцамі няўдала спрабаваў захапіць форт, які абаранялі прыкладна 100 брытанскіх абаронцаў.

Брытанцы адмовіліся ад форта пасля правалу кампаніі Саратога, і ён страціў ваенную каштоўнасць пасля 1781 года. Форт пачаў разбурацца, калі навакольныя людзі пачалі разбіраць яго карысныя камяні, метал і дрэва. Месца стала папулярным прыпынкам турыстычных маршрутаў у 19 стагоддзі. Яго прыватныя ўладальнікі аднавілі форт у пачатку 20-га стагоддзя. У цяперашні час форт дзейнічае ў якасці турыстычнага накірунку, музея, і навукова-даследчага цэнтра.

Катэгорыя:Гісторыя ЗША
Пяцівугольны паркет

міні|350px|15 вядомых тыпаў пяцівугольнага паркета
**Пяцівугольны паркет** — у геаметрыі замошчванне, складзенае з выпуклых пяцівугольнікаў. Замошчванне з правільных пяцівугольнікаў у еўклідавай прасторы немагчыма. Такім чынам, узнікае задача замошчвання плоскасці няправільнымі пяцівугольнікамі. У наш час вядома 15 спосабаў такога замошчвання. 

Апошні з вядомых спосабаў быў адкрыты ў жніўні 2015 года, праз 30 гадоў пасля адкрыцця 14-га спосабу ў 1985 годзе. Пытанне, ці ёсць іншыя, яшчэ не выяўленыя спосабы замошчвання, застаецца адкрытым.

## Спасылкі 
* Pentagon Tilings
* Матэматыкі знайшлі новы тып пяцівугольнага паркета

Катэгорыя:замошчванні
Катэгорыя:Камбінаторная геаметрыя
Медны змей (карціна Бруні)

**«Ме́дны змей»** () — гіганцкая па памерах карціна рускага мастака італьянскага паходжання Фёдара (Фідэліа) Бруні (1799—1875), скончаная ў 1841 годзе. Яна з'яўляецца часткай збору Дзяржаўнага Рускага музея ў Санкт-Пецярбургу ( Ж-5070). Памер карціны — .

У якасці сюжэту для карціны Бруні выкарыстоўваў гісторыю, апісаную ў Старым Запавеце — пра тое, як пасля шматлікіх гадоў падарожжаў па камяністай пустыні іўдзейскі народ, які з Егіпта быў выведзены прарокам Майсеем, стаў страчваць веру і наракаць, за што атрымаў Божае пакаранне — дождж з атрутных змей, для выратавання ад смяротных укусаў якіх быў пастаўлены медны змей.

Бруні працаваў над гэтым палатном каля пятнаццаці гадоў: ён паведаміў Таварыству заахвочвання мастакоў пра пачатак працы над вялікай карцінай у лютым 1827 года, а скончыў яе ў 1841 годзе. Яна лічыцца самай вялікай па памеры карцінай у рускай гістарычнага жывапісу, а таксама самай вялікай паводле памераў сярод станковых карцін першай паловы XIX стагоддзя.

## Крыніцы 
## Литература 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Інтэрактыўны выгляд залы Дзяржаўнага Рускага музея, у якім знаходзіцца карціна «Медны змей», www.virtualrm.spb.ru

Катэгорыя:Карціны Фёдара Бруні
Катэгорыя:Карціны са збораў Дзяржаўнага Рускага музея
Катэгорыя:Карціны паводле сюжэтаў Старога Запавету
Катэгорыя:Майсей
Даліна Цароў

**Даліна Цароў** (, ), таксама вядомая як **Даліна Царскіх Брам** ( ) — даліна ў Егіпце, дзе за перыяд Новага царства (прыкладна 500 гадоў з XVI стагоддзя да н.э. па XI стагоддзе да н.э.) былі пабудаваны грабніцы для пахавання фараонаў — цароў Старажытнага Егіпта, — а таксама шэрагу іх высокапастаўленых чыноўнікаў. Даліна размешчана на заходнім беразе Ніла, насупраць горада Фівы (сучасны Луксор). Складаецца з дзвюх далін: Усходняй даліны, дзе знаходзіцца большасць грабніц, і Заходняй даліны.

Гэта тэрыторыя з канца XVIII стагоддзя стала цэнтрам археалагічных і егіпталагічных даследаванняў, і дагэтуль яе грабніцы і пахаванні працягваюць прыцягваць увагу даследчыкаў. У наш час даліна стала адным з самых вядомых і знакамітых археалагічных месцаў у свеце дзякуючы адкрыццю неразрабаванай грабніцы Тутанхамона KV62 (падагрэтаму газетнымі чуткамі пра «праклён фараонаў») і . У 1979 годзе, разам з рэшткамі Фіванскага некропаля, даліна была прызнана ЮНЕСКА Сусветнай спадчынай.

Агульная колькасць грабніц Даліны цароў, з улікам адкрыццяў 2005 і 2008 гадоў, складае 63. Першы фараон, пахаваны ў Даліне цароў — Тутмос I з XVIII дынастыі, апошні — Рамсес XI з XX дынастыі.

Сцены грабніц упрыгожаны памінальнымі рэлігійнымі тэкстамі, уключаючы кнігу Амдуат, Кніга варот, Кнігу пячор і Літанне Ра.

## Спіс пахаванняў у Даліне Цароў 

|657x657px

KV1

KV2

KV3

KV4

KV5

KV6

KV7

KV8

KV9

KV10

KV11

KV12

KV13

KV14

KV15

KV16

KV17

KV18

KV19

KV20

KV21

WV22

WV23

WV25

KV26

KV28

KV29

KV30

KV31

KV32

KV34

KV35

KV36

KV37

KV38

KV40

KV42

KV43

KV44

KV45

KV46

KV47

KV48

KV54

KV55

KV56

KV57

KV58

KV59

KV61

KV62

KV63

## Гл. таксама 
* Спіс грабніц у Даліне цароў
* Даліна Царыц
* Дэйр-эль-Бахры
* Фіванскі некропаль

## Спасылкі 
* Вікс К. Справаздача пра дзейнасць Фіванскага картаграфічнага праекта. Жнівень 2006
* Грабніцы Даліны Цароў на сайце «Старажытны Егіпет»

Катэгорыя:Геаграфія Старажытнага Егіпта
Катэгорыя:Турызм у Егіпце
Міхаіл Джавахішвілі

**Міхаіл Джавахішвілі** (, , Трыялеці — ) — грузінскі пісьменнік, перакладчык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і ў вёсцы Цэракві. Скончыў ў 1901 годзе вучылішча садоўніцтва і вінаградарства ў Ялце. Друкавацца пачаў у 1903 годзе. У 1906 годзе Джавахішвілі быў прыцягнуты да суда за артыкулы, накіраваныя супраць самадзяржаўя. Бег за мяжу, падарожнічаў па Еўропе і Амерыцы. У 1909 годзе Джавахішвілі з чужым пашпартам вярнуўся на радзіму. Выдаваў часопіс «Эры» («Нацыя»), за што быў судзімы і высланы за межы Каўказа.

Арыштаваны 14 жніўня 1937 года, яго катавалі ў прысутнасці Берыі пакуль ён не падпісаў «прызнанне». Расстраляны 30 верасня 1937 года. Яго маёмасць была канфіскавана, а яго архівы знішчаныя, яго брат расстраляны, а яго ўдава адпраўлена ў ссылку. Джавахішвілі заставаўся пад забаронай цэнзуры да канца 1950-х гадоў, калі ён быў рэабілітаваны, а яго творы перавыдадзеныя.

Раманы: «Квача Квачантырадзэ» (1924), «Джакос Хізнебі» (1925), «Белы каўнер» (1926), «Гіві Шадура» (1928), «Лёс жанчыны» (1936).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі Грузіі
Апошні дзень Пампеі

**Апошні дзень Пампеі** — карціна Карла Паўлавіча Брулова, напісаная ў 1830—1833 гадах.

## Апісанне 
Брулоў наведаў Пампеі ў 1827 годзе, зрабіўшы шмат эскізаў для будучай карціны пра вядомае вывяржэнне вулкана Везувій у 79 годзе н.э. і разбурэнне горада Пампеі каля Неапаля. Палатно выстаўлялася ў Рыме, дзе атрымала захопленыя водгукі крытыкаў, і перапраўлена ў парыжскі Луўр. Гэта праца стала першай карцінай мастака, якая выклікала такую цікавасць за мяжой. Вальтэр Скот назваў карціну «незвычайнай, эпічнай».

Класічная тэма, дзякуючы мастацкаму бачанню Брулова і багатай гульні святлацені, вылілася ў працу, якая на некалькі крокаў адышла ад неакласічнага стылю. «Апошні дзень Пампеі» выдатна характарызуе рамантызм у рускага жывапісу, які змешваецца з ідэалізмам, павышанай цікавасцю да пленэра і гарачай любоўю таго часу да падобных гістарычных сюжэтаў. Выява мастака ў левым вугле карціны з’яўляецца аўтапартрэтам аўтара. На палатне таксама тройчы намалявана графіня Юлія Паўлаўна Самойлава — жанчына з гарлачом на галаве, якая стаіць на ўзвышэнні ў левай частцы палатна; жанчына, якая разбілася насмерць і распасцёрлася на маставой, і побач з ёй жывое дзіця (абодвух, меркавана, выкінула калясніцы, з якая развалілася) — у цэнтры палатна; і маці, якая прытуляе да сябе дочак, у левым вугле карціны.

У 1834 г. карціна «Апошні дзень Пампеі» была адпраўлена ў Пецярбург. Аляксандр Іванавіч Тургенеў казаў, што гэта карціна склала славу Расіі і Італіі. Я. А. Баратынскі склаў з гэтай нагоды знакаміты афарызм: «Апошні дзень Пампеі стаў для рускага пэндзля першым днём!». Вершам адгукнуўся і А. С. Пушкін: «Кумиры падают! Народ, гонимый страхом…» (гэты радок забараніла цэнзура). У Расіі палатно Брулова ўспрымалася не кампрамісным, а выключна наватарскім творам. Мікалай I ганараваў мастака асабістай аўдыенцыяй і ўзнагародзіў Карла лаўровым вянком, пасля гэтага мастака называлі «Карл Вялікі».

Анатоль Дземідаў падарыў карціну Мікалаю I, які выставіў яе ў Акадэміі мастацтваў як кіраўніцтва для маладых жывапісцаў. Пасля адкрыцця Рускага музея ў 1895 годзе палатно пераехала туды, і да яго атрымала доступ шырокая публіка.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Апошні дзень Пампеі ў Google Art Project

Катэгорыя:Карціны Карла Брулова
Катэгорыя:Карціны са збораў Дзяржаўнага Рускага музея
Катэгорыя:Карціны 1833 года
Леў Антонавіч Салавей

**Леў Антонавіч Салаве́й** (, Мінск — ) — беларускі перакладчык і крытык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і рабочага. Да Другой сусветнай вайны паспеў скончыць 1-ы курс Мінскага будаўнічага тэхнікума. Пасля вайны працаваў на чыгунцы. Скончыў аддзяленне журналістыкі БДУ (1950). Падчас вучобы працаваў у рэдакцыі газеты «Чырвоная змена» і Галоўным упраўленні па справах літаратуры і выдавецтваў пры СМ БССР. З 1950 года — рэдактар, з 1968 — загадчык рэдакцыі перавыданняў і перакладаў выдавецтва «Беларусь». У 1972—1983 гадах — загадчык рэдакцыі перакладной літаратуры выдавецтва «Мастацкая літаратура». Член Саюза пісьменнікаў БССР з 1954 года.

Пахаваны на Паўночных могілках у Мінску.

## Творчасць 
Дэбютаваў у друку ў 1950 годзе. Аўтар літаратурна-крытычных артыкулаў і рэцэнзій.

Працаваў у асноўным у галіне мастацкага перакладу. Пераклаў на беларускую аповесці Г. Леберэхта «Святло ў Каордзі» (1952), А. Купрына «Алеся» (1970), Г. Маркава «Наказ» (1976), У. Цендракова «Вясеннія пярэваратні» (1977), Ч. Айтматава «Пасля казкі» («Белы параход», 1978), раманы А. Рыбакова «Вадзіцелі» (1953), Дзін Лін «Сонца над ракой Сангань» (1954), С. Спасэ «Афэрдзіта зноў у вёсцы» (1960), Ф. Дастаеўскага «Белыя ночы» (1971), І. Грыгуркі «Канал» (1975), А. Ганчара «Бераг любові» (часопіс «Полымя», 1977), А. Кешокава «Зламаная падкова» (1981), М. Шундзіка «Белы шаман» (1983), аднатомнік выбраных твораў М. Садавяну (1954), «Аповесці» Лу Сіня (1956), аповесці і апавяданні Л. Талстога (1977), «Выбранае» А. Купрына (1985) і інш.

У перакладзе Л. Салаўя з беларускай на рускую выйшлі раманы Р. Мурашкі «Салаўі святога Палікара» (1970) і «Сын» (1973), М. Зарэцкага «Сцежкі-дарожкі» (1971), М. Ткачова «Дыханне агню» (1983), аднатомнікі выбраных твораў А. Марціновіча «Накцюрн» (1969), В. Каваля «Выбранае» (1975), М. Гарэцкага «Чырвоныя ружы» (1976), М. Ваданосава «Надзеі і здзяйсненні» (1979), аповесці Р. Няхая «Туман над стэпам» і «Алёшка-атаман» (1974), П. Кавалёва «Аповесць пра добрае сэрца» (1976), І. Навуменкі «Апошняя восень» (1977), М. Гроднева «Што скажуць людзі» (1978), М. Парахневіча «Маленства мае і тваё» (1978) і інш.

## Прызнанне 
Узнагароджаны медалямі.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі на рускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з кітайскай мовы
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі СССР
Сэм Крэйгі

**Сэм Крэйгі** (; нар. , Англія) — англійскі былы прафесійны гулец у снукер.

## Спасылкі 
* Статыстыка Сэма Крэйгі на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Англіі
Даміян Васілевіч Шыбнёў

**Даміян Васілевіч Шыбнёў** (, Марыупаль, Расійская імперыя — , Керч, УССР) — расійскі мастак-жывапісец, вучань Паўла Чысцякова і Іллі Рэпіна. Пачынальнік вялікай мастацкай дынастыі — бацька мастака Анатоля Шыбнёва, дзед мастака Яўгена Шыбнёва, прадзед мастака Аляксандра Шыбнёва.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Марыупалі у сям'і купца 2-й гільдыі. У 1889 годзе паступіў у Марыупальскуя Аляксандраўскую гімназію, якую скончыў у 1897. Па заканчэнні гімназіі паступіў у мастацкае вучылішча Адэскага таварыства прыгожых мастацтваў, якое скончыў у 1903 годзе. Яго выкладчыкамі былі Д. Крайнеў, А. Іярыні, К. Кастандзі, Г. Ладыжэнскі. У 1910 скончыў Вышэйшае мастацкае вучылішча пры Імператарскай Акадэміі мастацтваў у Пецярбургу. Настаўнікамі яго былі Павел Чысцякоў і Ілья Рэпін. У 1906 годзе здзейсніў паездку ў Парыж для знаёмства з творамі імпрэсіяністаў.

У 1911 годзе, пасля заканчэння вучобы ў Пецярбургу, па стане здароўя быў змушаны пасяліцца ў Керчы, дзе працаваў дырэктарам карціннай галерэі пры археалагічным музеі, выкладаў у гімназіі.

Работы захоўваюцца ў дзяржаўных калекцыях Керчы, Феадосіі, Саратава, Алматы, музеі-кватэры Ісака Бродскага ў Пецярбургу, прыватных зборах.

Сучасныя мастацкія крытыкі апісваюць творчасць Даміяна Шыбнёва як ''з'яву вытанчанага і афарбаванага лёгкай меланхоліяй захаду класічнай культуры. Спалучаючы рысы сімвалізму, мадэрну і імпрэсіянізму, яго работы часам подобныя да чароўнага сну, хоць сюжэтна цалкам рэалістычныя. Мастак быў здольны бачыць і маляваць знешне някідкія імгненні жыцця, як каштоўнасць.*

## Галерэя 

Выява:Damian Shibniov In the country.jpg|«На дачы». Палатно, алей.
Выява:Damian Shibniov 1910s Portrait of Woman.jpg|Жаночы партрэт, 1910-я. Палатно, алей.
Выява:Damian Shibniov Portrait of Anatoly 1910s.jpg|«Анатоль малюе», 1910-я. Палатно, алей.  Мастацкі музей Алматы
Выява:Damian Shibniov 1920s Boats.jpg|«Лодкі», 1920-я. Палатно, алей.
Выява:Damian Shibniov Still-life with Greek vase 1910s.jpg|Нацюрморт з грэцкай вазай, 1910-я. Палатно, алей.
Выява:Damian Shibniov 1910s Cherries.jpg|«Чарэшня», 1910-я. Палатно, алей.
Выява:Damian Shibniov 1920s Watermelon.jpg|«Кавун», 1920-я. Палатно, алей.

## Спасылкі 
* Выстаўка «100 твораў за 100 лет» 
* *Старый Мариуполь.'' Самобытный художник Дамиан Шибнёв  

Катэгорыя:Мастакі Расіі
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Адэская школа
Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскай Акадэміі мастацтваў
Аляксандр Яўгенавіч Шыбнёў

**Аляксандр Яўгенавіч Шыбнёў** (, Мінск) — беларускі мастак, прадстаўнік славутай дынастыі жывапісцаў. Сын мастака Яўгена Шыбнёва, унук мастака Анатоля Шыбнёва, праўнук мастака Даміяна Шыбнёва.

## Біяграфія 
У 1981 годзе скончыў Мінскае мастацкае вучылішча імя А. К. Глебава. Іспытаў творчы ўплыў сваёй маці, мастака Ніны Голышавай. Удзельнічае ў выстаўках у Францыі, Бельгіі, Нідэрландах, Аўстрыі, Германіі, Маскве. Работы захоўваюцца ў прыватных зборах Беларусі, Ізраіля, Францыі, Італіі, Бельгіі, Аўстрыі, Галандыі, Германіі.

## Творчасць 
Творы Аляксандра Шыбнёва своеасаблівай медытатыўнай адлучанасцю нагадваюць работы яго прадзеда Даміяна Шыбнёва. У іх парадаксальна злучаюцца манументальнасць і мініяцюрнасць, аб’ектыўнае (матэрыяльны свет) і суб’ектыўнае (свет душы мастака). Манахромны ці мінімізаваны каларыт робіць кампазіцыю і форму драматычна выразнымі, нягледзячы на знешнюю статыку работ.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Выпускнікі Мінскага дзяржаўнага мастацкага каледжа імя А. К. Глебава
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза мастакоў
Іван Мацвеевіч Вінаградаў

**Іван Мацвеевіч Вінагра́даў** (14.9.1891, с. Мілалюб, Пскоўскай вобласць, Расія — 20.3.1983) — савецкі матэматык. Акадэмік АН СССР (1929). Член шматлікіх замежных АН. Двойчы Герой Сацыялістычнай Працы (1945, 1971).

## Біяграфія 
Скончыў Пецярбургскі ўніверсітэт (1914). З 1918 у Пермскім універсітэце, ленінградскіх політэхнічным інстытуце і ўніверсітэце. З 1932 па 1934 год дырэктар Фізіка-матэматычнага інстытута РАН, а пасля яго раздзялення ў 1934 годзе дырэктар Матэматычнага інстытута АН СССР.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па аналітычнай тэорыі лікаў. Прапанаваў адзін з самых эфектыўных і агульных метадаў аналітычнай тэорыі лікаў — метад трыганаметрычных сум, які дазволіў атрымаць фундаментальныя вынікі па праблемах Варынга, Гільберта—Камке, Гольдбаха, ацэнцы сум Вейля і інш.

## Узнагароды і прэміі 
* Ленінская прэмія 1972;
* Дзяржаўная прэмія СССР 1941, 1983;
* Двойчы Герой Сацыялістычнай Працы (1945, 1971);
* Залаты медаль імя М. В. Ламаносава АН СССР (1971).

## Творы 
* Метод тригонометрических сумм в теории чисел. 2 изд. М., 1980.
* Основы теории чисел. 9 изд. М., 1981.

## Літаратура 
* Вінаградаў Іван Мацвеевіч //  С. 181.

Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Матэматыкі ў тэорыі лікаў
Катэгорыя:Двойчы Героі Сацыялістычнай Працы
Катэгорыя:Правадзейныя члены АН СССР
Мікалай Васільевіч Неўраў

**Мікала́й Васі́льевіч Не́ўраў** (; 1830, Масква — , маёнтак Лыскаўшчына, Аршанскі павет, Магілёўская губерня, Расійская імперыя, цяпер Круглянскі раён Магілёўскай вобласці Беларусі) — рускі гістарычны і жанравы жывапісец, адзін з яскравых і буйнейшых мастакоў пакалення прадстаўнікоў Таварыства перасоўных мастацкіх выставак, якія вызначылі развіццё і сацыяльную накіраванасць рускага мастацтва другой паловы XIX стагоддзя. Сёння творы М. В. Неўрава ўпрыгожваюць залы Дзяржаўнай Траццякоўскай галерэі, Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі, ёсць яны ў музеях Санкт-Пецярбурга, Кіева, Рыгі, Іванава (Расія), Саратава. У 1850—1855 гадах вучыўся ў Маскоўскім вучылішчы жывапісу і скульптуры, пасля заканчэння якога атрымаў званне свабоднага мастака. Жыў увесь час у Маскве.

У 1856 г. напісаў першую жанравую карціну «Хатняя сялянская сцэна», за якую атрымаў званне някласнага мастака па жывапісу бытавых сцэн, што і вызначыла далейшы лёс таленавітага майстра.

## Памяць 
У 1964 г. у Маскве выйшаў альбом з рэпрадукцыямі карцін М. В. Неўрава. У 1974 г. на магіле М. В. Неўрава быў пастаўлены помнік. Дом, дзе жыў мастак, захаваўся да нашых дзён. Зараз на будынку ўстаноўлена мемарыяльная дошка.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Карнеенка П. Неўраў у Лыскаўшчыне // Памяць: Гіст.-дак. хроніка Круглянскага р-на. — Мн., 1996. — С. 185—187.
* Магіла Неўрава Мікалая Васільевіча // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Магілёўская вобласць. — Мн., 1986. — С. 268.
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Неўраў Мікалай Васільевіч (1830—1904) 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Мастакі паводле алфавіта
Катэгорыя:Мастакі Расіі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі-рэалісты
Катэгорыя:Перасоўнікі
Катэгорыя:Мастакі, якія здзейснілі самагубства
Катэгорыя:Застрэліліся
Катэгорыя:Памерлі ў Круглянскім раёне
Катэгорыя:Пахаваныя ў Круглянскім раёне
Яўген Анатолевіч Шыбнёў

**Яўген Анатолевіч Шыбнёў** (, Адэса) — беларускі мастак, прадстаўнік славутай дынастыі жывапісцаў. Сын мастака Анатоля Шыбнёва, унук мастака Даміяна Шыбнёва, бацька мастака Аляксандра Шыбнёва.

## Біяграфія 
У 1955 годзе скончыў Мінскае мастацкае вучылішча, у 1961 — Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Настаўнікамі яго былі Аляксандр Мазалёў, Май Данцыг, Валянцін Волкаў і Віталь Цвірка.

Творы ў галіне манументальнага мастацтва (вітраж, метал, інтэр’ер) знаходзяцца ў грамадскіх цэнтрах (музеі, кінатэатры, школы), жывапісныя творы — у Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, фондзе Беларускага союза мастакоў, прыватных зборах Беларусі і за мяжой.

У пейзажах і нацюрмортах Яўгена Шыбнёва выяўляецца своеасаблівасць светабачання мастака, які піша прыроду не столькі з боку, не як замкнёную «рэч у сабе», а бачыць і перадае незлічоныя элементы, якія складаюць прастору, паветра і аб’ём, што перадаецца праз пуантылістычна-мазаічную манеру жывапісу. Яго работы злучаюць сузіральны лірызм і перадачу адухоўленых вітальных сіл, якія дзейнічаюць у прыродзе.

## Сям’я 
Жонка Яўгена Шыбнёва — беларускі мастак Ніна Голышава (нар. 1939). У 1962 годзе ў іх нарадзіўся сын Аляксандр, які таксама стаў мастаком.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Мінскага дзяржаўнага мастацкага каледжа імя А. К. Глебава
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза мастакоў
Дзева Марыя, якая корміць грудзьмі дзіця

[thumb|[Леанарда да Вінчы. «Мадонна Літа». каля 1490 г. Эрмітаж, Санкт-Пецярбург]]
**Дзева Марыя, якая корміць грудзьмі дзіця** ( ці ) – найбольш старажытны тып адлюстравання Марыі і дзіця, які мае аналогіі яшчэ ў дахрысціянскім мастацтве. У рэнесансным жывапісе ён сустракаецца ў некалькіх версіях: Мадонна, якая сядзіць на троне або на зямлі (Мадонна Пакора), альбо якая стаіць. Гэтая тэма знікае з мастацтва пасля Трыдэнцкага сабору 1545–1563 гадоў, што забараніў празмерную аголенасць у адлюстраванні фігур святых. 

## Літаратура 
* Кондаков Н. «Иконография Богоматери». — СПб. — Т. I, 1914. — Т. II, 1915
* Поселянин Е. «Богоматерь. Описание Ее земной жизни и чудотворных икон». — М. АНО "Православный журнал «Отдых христианина». — 2002
* Chadwick W. Women, Art, and Society. — London. Thames and Hudson. — 1990

## Спасылкі 
* Mater Dei. Іканаграфія аднаго кахання 
* Икона Божией Матери «Млекопитательница»

Катэгорыя:Іканаграфія Дзевы Марыі
Раман Галіцкі прымае паслоў Папы Інакенція III

**«Раман Галіцкі прымае паслоў Папы Інакенція III»** () — карціна мастака-перасоўніка Мікалая Неўрава, напісаная ў 1875 годзе. Захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі.

## Гісторыя стварэння 
У сярэдзіне 1870-х вядомы археолаг, граф Аляксей Увараў прыцягнуў Неўрава да ўдзелу ў конкурсе на карціну для заснаванага ім Маскоўскага Гістарычнага музея, прапанаваўшы сюжэт «з жыцця Галіцкай Русі, калі яна пачала падвяргацца інтрыгам заходняга лацінства». Палатно Неўрава «Раман Галіцкі прымае паслоў Папы Інакенція III» стала лепшым у гэтым конкурсе.

## Спасылкі 
* ЯК МАТЫЛЁК У ПОЛЫМІ СВЕЧКІ… Мікалай Неўрэў: ад дэтэктыву да драмы ў Лыскаўшчыне 

Катэгорыя:Карціны  Мікалая Неўрава
Катэгорыя:Карціны са збораў Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь
Вадохрышча (абраз з Андронава)

**Вадохрышча**, або **Богаяўленне** — абраз сярэдзіны XVIII ст., які паходзіць з Пакроўскай царквы ў в. Андронава Брэсцкай вобласці. У 1974 годзе паступіў у Нацыянальны мастацкі музей Беларусі, дзе захоўваецца дагэтуль. 

## Апісанне 
Абраз прысвечаны аднаму з двунадзясятых святаў — Хрышчэнню Гасподняму, якое апісана ў Евангеллі. На ім Ісус у белай  са скрыжаванымі на грудзях рукамі. Адлюстраванне Хрыста са скрыжаванымі на грудзях рукамі характэрнае для сюжэта «Вадохрышча» ў беларускім іканапісе і кірылаўскай кніжнай графіцы. На беразе ракі Іардан на акруглым каменным узвышэнні — Іаан Прадцеча ў вогненна-чырвоным адзенні, які схіліўся над Ісусам Хрыстом, распрасцёршы руку над Яго галавой у благаслаўляльным жэсце. З нябёсаў Бог Айцец благаслаўляе, спасылаючы Святога Духа ў выглядзе голуба. У лаканічнай кампазіцыі няма анёлаў, якія традыцыйна прысутнічаюць у гэтым сюжэце, хоць у евангельскіх тэкстах яны не ўзгадваюцца. Бруяцца сіня-зялёныя воды Іардана. Берагі ракі пакрыты квітнеючымі кустамі і травамі. Фон упрыгожвае разны па ляўкасе арнамент у выглядзе спіральных атожылкаў з бутонамі лілей.

Катэгорыя:З’явіліся ў XVIII стагоддзі
Катэгорыя:Абразы Беларусі
Катэгорыя:Карціны са збораў Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Андронава (Кобрынскі раён)
Малая Восмата

**Малая Восмата** — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Свіна, за 34 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада Гарадок, каля вёскі Восмата.

Плошча паверхні возера 0,58 км². Даўжыня 1,92 км, найбольшая шырыня 0,46 км, даўжыня берагавой лініі 5,58 км. Найбольшая глыбіня 10,5 м, сярэдняя 3,8 м. Аб'ём вады ў возеры 2,23 млн м³. Плошча вадазбору 13,8 км².
Катлавіна возера лагчыннага тыпу. Схілы катлавіны спадзістыя, пясчаныя, вышынёй ад 2—3 да 5—7 м. Берагавая лінія звілістая. Берагі нізкія і пясчаныя. Падводная частка катлавіны складаецца з двух плёсаў. Мелкаводдзе займае больш за 25 % плошчы возера. Дно высцілаюць пяскі, апясчанены і гліністы іл.
Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Прыбярэжная расліннасць распаўсюджваецца на адлегласці 5—40 м ад берага возера і да глыбіні 2,2 м. У паўночнай частцы ў возера ўпадаюць ручаі. Пратокай у паўднёвай частцы Малая Восмата злучаецца з возерам Вялікая Восмата.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, лешч, акунь, плотка, краснапёрка, лінь і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 3-2.

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна
Скарпіён I

**Скарпіён I** — фараон так званай 00 дынастыі.

## Біяграфія 
Скарпіён I — фараон дадынастычнага Егіпта, так званай канфедэрацыі з цэнтрам у *Чэні* (стар.-грэч. Тыніс) і/ці *Абджу* (інш.-грэч. Абідас). Кіраваў каля 3300-3200 гг. да н.э., што адпавядае фазам культуры Накада — IIIa1 і IIIa2. Фараоны гэтага перыяду ўключаюцца сучаснымі даследчыкамі ва ўмоўную 00 дынастыю.

У 1988 годзе археолагамі ў Ум эль-Каабе была знойдзена грабніца, якая ідэнтыфікуецца як грабніца Скарпіёна I.

## Гл. таксама 
* Палермскі камень

## Літаратура 
* Deutsches Archäologisches Institut in Kairo: *Grabungsberichte Umm el-Qaab — Nachuntersuchungen im Frühzeitlichen Königsfriedhof.* 1979—1990.
* G. Dreyer in: E.C.N. Van Den Brink (Ed.) *The Nile Delta in Transition : 4th.-3rd. Millennium B.C.*. 1992, S. 293—299
* G. Dreyer: *Mitteilung des Deutschen Archäologischen Instituts Kairo 49*. 1993

Катэгорыя:Фараоны паводле алфавіта
Катэгорыя:Дадынастычныя фараоны
Катэгорыя:Кіраўнікі Афрыкі XXXIII стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Асобы
Рамсес VI

**Рамсес VI** — фараон Старажытнага Егіпта, які кіраваў прыблізна ў **1143** — **1135** гадах да н.э., з XX дынастыі.

Сын Рамсеса III і царыцы Ісіды. Заняў прастол, магчыма, адхіліўшы сына Рамсеса V.

Валадаранне Рамсеса VI было неспакойным. Ужо на першым годзе яго кіравання Егіпет быў усхваляваны пагрозай новай лівійскай вайны, якая выклікала ўнутраныя беспарадкі, а таксама, магчыма, эпідэміяй інфекцыйнай хваробы. Набегі лівійцаў былі спусташальнымі і ад іх пацярпелі як людзі, так і многія помнікі. Егіпет у часы кіравання Рамсеса VI цалкам пазбавіўся сваіх іншаземных уладанняў, за выключэннем Нубіі. Рамсес VI стаў апошнім царом, імя якога сустракаецца ў храме Хатхор у Серабіт эль-Хадзім на Сінайскім паўвостраве. Адзіны яго помнік, пакінуты ў Палесціне, гэта падножжа бронзавай статуі гэтага цара, выяўленае ў Мегіда, але, улічваючы эталонны характар стаўлення да бронзы ў старажытнасці, не варта ўспрымаць гэты помнік як сур’ёзны доказ егіпецкай прысутнасці ў Азіі.

Асноўнае будаўніцтва пры Рамсесе VI разгарнулася ў Фівах. У апошні раз у Новым царстве па загадзе цара трыумфальнай сцэнай былі ўпрыгожана паверхня другога пілона храма Амона ў Карнаку і сцяна комплексу Медынет-Абу.

Як і Рамсес IV, Рамсес VI узурпаваў мноства помнікаў, створаных папярэднімі кіраўнікамі, перш за ўсё яго папярэднікамі Рамсесам IV і Рамсесам V, сціраючы іх імёны і ставячы замест іх сваё. Мабыць, да гэтага часу ўзурпацыя помнікаў больш старажытных цароў не толькі не забаранялася, але і стала сістэматычнай. У даліне Ніла, апроч Фіваў, помнікі Рамсеса VI нешматлікія, але затое і не ўзурпаваны ў папярэднікаў. Так, у Геліёпалі і Мемфісе знойдзены архітэктурныя фрагменты з яго імем; графіці цара засталіся на сценах храма Сеці I у Вадзі Мія, імёнамі Рамсеса VI заменены картушы Рамсеса IV на пілоне храма ў Арманце і блоку з Эль-Каба. Сляды будаўнічай дзейнасці цара захаваліся на месцы гіганцкага храма, закладзенага Рамсесам IV у Асасіфе. У Нубіі царскія графіці выяўлены ў Вадзі эс-Себуа; дзверы новага храма, пабудаванага Рамсесам VI, выяўлены ў Каср Ібрым: верагодна, гэта быў самы позні храм эпохі Новага царства ў гэтым рэгіёне. Надпісы ў грабніцы егіпецкага загадчыка каменяломнямі ва Уаўаце і храмавай маёмасцю ў Дэрэ Пенута паведамляюць нам пра даволі мірнае кіраванне Рамсеса ў Нубіі.

Ледзь не адзіным помнікам цара, які ён паспеў завяршыць, стала яго грабніца ў Даліне цароў (KV9, якая першапачаткова прызначаная для пахавання Рамсеса V). Цудоўная пахавальня была вядомая пад назвай «грабніца Мемнана» яшчэ рымлянам. У грабніцы, значна больш прасторнай і грандыёзнай, чым «дом вечнасці» Рамсеса IV, захаваўся раскошны дэкор. Гэта пахавальня была разрабавана раскрадальнікамі грабніц неўзабаве пасля яго пахавання. Апроч знікнення ўсіх матэрыяльных каштоўнасцей, некаторыя пашкоджанні атрымала таксама мумія фараона.

Турынскі папірус адводзіць Рамсесу VI 8 гадоў і 2 месяцы кіравання. Ад 8-га года кіравання гэтага фараона захаваўся выдрапаны надпіс, які змяшчаў таксама імя вярхоўнага жраца Амона, Рамсеснахта.

Вядомая галоўная жонка цара — Нубхесдеб.

## Бібліяграфія 
* 
* 

Рамсес 06
Брэдлі Купер

**Брэдлі Купер** (}; ) — амерыканскі акцёр. Уладальнік розных узнагарод і намінацый, у тым ліку адной статуэткі BAFTA, трох «Грэмі», а таксама дванаццаці намінацый на «Оскар», шасці на «Залаты глобус» і адной на «Тоні».

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Акцёры ЗША
Яраслаўская школа іканапісу

стагоддзе, Дзяржаўная Траццякоўская галерэя]]
**Яраслаўскі іканапіс** зарадзіўся ў XII стагоддзі і дасягнуў свайго вышэйшага росквіту ў XVII—XVIII стагоддзях, калі Яраслаўль быў буйным эканамічным і культурным цэнтрам Расійскай дзяржавы. У гэты час у горадзе будуецца мноства выдатных храмаў, парафіяльных і манастырскіх, упрыгожаных іх роспісам і разьбянымі шмат’яруснымі іканастасамі. Ад гэтай эпохі захаваліся цэлыя комплексы твораў, звязаных з вядомымі архітэктурнымі помнікамі.

У фарміраванні мясцовай іканапіснай школы вялікую ролю адыгралі густы жыхароў пасадаў, на чые сродкі будаваліся многія цэрквы, яны ж вырашалі, каму даручыць напісанне ікон, заказчыку належала важнае слова пры выбары сюжэтаў ікон. Заказчыкі-купцы запрашалі лепшых мастакоў з розных абласцей краіны — Вялікага Усцюга, Ноўгарада, Масквы, Кастрамы, сярод якіх былі , , Сямён Спірыдонаў. Разам з тым у Яраслаўлі стваралася мясцовае мастацкае асяроддзе, узнік іканапіс дэмакратычны, свецкі, блізкі народнаму погляду на свет, адзначаны самабытнасцю і стылёвым падабенствам работ розных майстроў, многія з якіх праходзілі школу маскоўскай Аружэйнай палаты.

Для яраслаўскай іконы XVII—XVIII стагоддзяў характэрны яркая відовішчнасць, атмасфера свята, прыхільнасць майстроў да жывой перадачы адлюстраваных падзей, яркая колеравая гама твораў, графічнасць контураў, любоў да арнаментацыі адзення, класічная тонкасць пісьма, нярэдка мініяцюрнага, выкарыстанне золата і срэбра. Наклаў адбітак, напэўна, уплыў вытанчаных ізографаў «Строганаўскай» школы.

## Спасылкі 
* Іканапіс XVII—XVIII стст. са збору Яраслаўскага мастацкага музея (да 80-годдзя Мітрапаліта Філарэта, ганаровага Патрыяршага Экзарха ўсяе Беларусі) . Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь

Катэгорыя:Яраслаўль
Катэгорыя:Іканапісныя школы
Катэгорыя:Мастацтва Расіі
Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі
Катэгорыя:XII стагоддзе ў Яраслаўлі