open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сялец (вадасховішча)

**Сяле́ц** — вадасховішча, размешчанае на поўначы Бярозаўскага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі. Знаходзіцца ў 7 км ад горада Бяроза, каля аграгарадка Сялец.

Даўжыня вадасховішча складае 11,8 км, найбольшая шырыня — 4,1 км. Даўжыня берагавой лініі — 33,5 км. Найбольшая глыбіня 5,4 м, сярэдняя — 2,7 м. Аб’ём вады — 56,3 млн м³, сярэдні штогадовы сцёк 101 млн м³.

Створана ў 1985 годзе ў абалоне ракі Ясельда для водазабеспячэння сажалак рыбгаса «Сялец», увільгатнення глеб, добраўпарадкавання прылеглых населеных пунктаў. Галоўнае гідратэхнічнае збудаванне — земляная намыўная плаціна даўжынёй 4,3 км з хвалеўстойлівым верхавым адхонам. Агараджальная дамба цягнецца на 13,9 км. Ваганні ўзроўню вады на працягу года складаюць 2,5 м. Катлавіна вадасховішча выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Плошча вадазбору складае 681 км². Вадазбор раўнінны, перасечаны меліярацыйнымі каналамі.

З паўночна-ўсходняга боку і з поўдня гаспадарчыя сажалкі аддзелены ад абвадной дарогі ірвом, які перашкаджае падыйсці да сажалак. Маецца толькі пара месцаў, дзе праз роў пракладзены праезд.

Пабудовай вадасховішча былі знішчаны рэчкі Радахоч і Тураса. На вадасховішчы засталося некалькі вялікіх адкрытых астравоў, вусцевая зона моцна зарасла трыснягом. Па берагах растуць хвойныя і яловыя лясы, забалочаныя алешнікі.

Вадасховішча часткова ўваходзіць у склад рэспубліканскага біялагічнага заказніка «Буслаўка» . У паслягнездавы перыяд на берагах і астравах вадасховішча і прылеглых да яго тэрыторыях канцэнтруецца больш за 20 тыс. водна-балотных птушак. Найбольш шматлікімі ў гэты час з’яўляюцца лыска (*Fulica atra*), качка-крыжанка (*Anas plathyrynchos*), вялікі баклан (*Phalacrocorax carbo*), шэрая (*Ardea cinerea*) і вялікая белая чаплі (*Egretta alba*).

Нестабільнасць узроўню вады на вадасховішчы ў перыяд гнездавання прыводзіць да масавага знішчэння птушыных гнёзд.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Сайт ГА «Ахова птушак Бацькаўшчыны» 

Катэгорыя:Вадасховішчы Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Басейн Ясельды
Катэгорыя:Вадасховішчы Бярозаўскага раёна
Сцяг Эстонскай ССР

**Сцяг Эстонскай ССР** — рэспубліканскі сімвал Эстонскай ССР. Апошняя версія сцягу была зацверджаная 6 лютага 1953 года.

Да гэтага была прынятая версія сцягу з залатым сярпом і молатам у левым верхнім куце, пад якім золатам было напісана лацінкай *ENSV* (*Eesti Nõukogude Sotsialistlik Vabariik*).

## Глядзіце таксама 
* Герб Эстонскай ССР
* Гімн Эстонскай ССР
* Сцяг Эстоніі
* Гімн Эстоніі

Катэгорыя:Сцягі рэспублік СССР
Катэгорыя:Эстонская ССР
Эстонская ССР
Матакіё Дзэамі

, (каля. 1363 — каля. 1443) — японскі ,  і .

## Біяграфія 
Творчасць звязана з тэатрам Но. Для гэтага тэатра Дзэамі пісаў п’есы, і менавіта для гэтага тэатра ім была распрацавана тэорыя тэатральнага мастацтва.

З дзяцінства выяўляў схільнасць да тэатральнага мастацтва. Яго бацька — Кан’амі Кіецугу (1333—1384) быў заснавальнікам тэатра Ноо ў тым выглядзе, у якім мы ведаем яго сёння.

У гонар Дзэамі названы кратар на Меркурыі. У 1963 годзе амерыканскі кампазітар Алан Хованес, які бываў у Японіі і захапляўся тэатрам Ноо, напісаў «Разважанне пра Дзэамі» для аркестра, Аp. 207.

Катэгорыя:Японскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў прэфектуры Міэ
Давыд Святаславіч (князь віцебскі)

**Давыд Святаславіч** (пачатак XII ст. — пасля 1169) — князь з Ізяславічаў Полацкіх.

Малодшы сын князя Святаслава Усяславіча. Згадваецца «Жыціем Еўфрасінні» як удзельнік паломніцтва (паміж 1162—1169) сваёй сястры Ефрасінні (Прадславы) у Палесціну. Напэўна, у Полацкай зямлі трымаў нейкі удзелаў, магчыма, пад канец жыцця і Віцебскі.

Нашчадкі з крыніц пэўна не вядомы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Голубинский, Е. Е.* История русской церкви. Т. 1 — 2. — М., 1880—1900.
* *Данилевич, В. Е.* Очерк истории Полоцкой земли до конца XIV столетия. — Киев, 1896.
* *Киркор, А. К.* Поселения в Белорусском Полесье // Живописная Россия. Том 3. Часть 1 — 2. — СПб. — М., 1882.
* *Никольский, Н. М.* История русской церкви. — М., 1983.
* *Петр из Дусбурга*. Хроника земли Прусской. — М., 1997.
* Повесть о споре Жизни и Смерти. — М. — Л., 1964.
* Полное собрание русских летописей. Том 25: Московский летописный свод конца XV в.. — М. — Л., 1949.
* *Сементовский, А. М.* Белорусские древности. Выпуск 1. — СПб., 1890.
* *Сержпутовский, А. К.* Очерки Белоруссии. — СПб., 1908.
* *Хмыров, М. Д.* Алфавитно-справочный перечень удельных князей русских… Часть 1. — СПб., 1871.

Катэгорыя:Князі Полацкай зямлі
Катэгорыя:Ізяславічы Полацкія
Падольск

**Падольск** — горад у Расіі, горад абласнога значэння і адміністрацыйны цэнтр Падольскага раёна Маскоўскай вобласці, размешчаны на рацэ Пахра (прыток Масквы-ракі). Знаходзіцца за 36 км ад цэнтра Масквы і за 15 км ад МКАД. У паўночнай частцы мяжуе з Шчэ́рбінкай, на поўдні — з Клімаўскім. Плошча горада — 40,04 км². Буйны прамысловы і культурны цэнтр Маскоўскай вобласці.
## Гісторыя 
Утвораны з вёскі Падол, якая ў XVIII ст. належала маскоўскаму Данілаву манастыру. Статус горада — з 1781 г. У 1971 годзе ўзнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга. З 2004 года — статус гарадской акругі.
## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Валерый Сяргеевіч Гардон (нар. 1945) — беларускі вучоны ў галіне матэматыкі і тэхнічнай кібернетыкі.

## Спасылкі 
* Сайт гарадской акругі Падольск
* аўто партал Падольска 

Катэгорыя:Гарады Маскоўскай вобласці
Давыд-Гарадоцкі павет

**Давыд-Гарадоцкі павет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на тэрыторыі Беларусі ў канцы XVIII стагоддзя.

Павет быў створаны ў 1795 годзе падчас трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у складзе Мінскай губерні Расійскай імперыі. Павятовым цэнтрам быў горад Давыд-Гарадок.

Скасаваны 23 снежня 1796 года.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паветы Мінскай губерні
Катэгорыя:Давыд-Гарадок
Катэгорыя:1795 год у Беларусі
Катэгорыя:Зніклі ў 1796 годзе
Катэгорыя:З’явіліся ў 1795 годзе
Мінічы (вадасховішча)

**Мі́нічы** — вадасховішча, размешчанае ў Ляхавіцкім раёне Брэсцкай вобласці Рэспублікі Беларусь у 10 км на поўдзень ад горада Ляхавічы каля аднайменнай вёскі. Знаходзіцца на рацэ Шчара.

Збудавана ў 1985 годзе для водазабеспячэння г. Баранавічы, арашэння сельгасугоддзяў і рыбаводства.

Ваганні ўзроўню вады на працягу года складаюць 2 м.

## Спасылкі 
* Рыбалоўна-турыстычны партал 

Катэгорыя:Вадасховішчы Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Вадасховішчы Ляхавіцкага раёна
Катэгорыя:Вадасховішчы паводле алфавіта
Катэгорыя:Шчара
Мотальскае

**Мотальскае возера** — размешчана ў Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі, на поўнач ад вёскі Моталь. Плошча люстэрка — 1,15 км². Сярэдняя глыбіня 1 м. Найбольшая глыбіня 2 м. Аб’ём вады 1180000 кб.м. Плошча вадазбору 3588 км².

Размешчана ў басейне ракі Ясельда, якая цячэ праз возера. Катлавіна возера лопасцевай формы (выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход на 2,5 км; максімальная шырыня — 0,77 км, сярэдняя — 0,46 км) сфарміравана ў выніку разліву ракі Ясельда. Берагавая лінія даўжынёй 6,9 км утварае мноства заліваў. Звужаючыся ў сярэдняй частцы, катлавіна падзяляецца на 2 плёсы. Схілы катлавіны вышынёй да 6 м, часткова разараныя. Берагі нізкія. Дно плоскае, сапрапелістае. Зарастае больш за палову плошчы возера.

Катэгорыя:Азёры Іванаўскага раёна
Катэгорыя:Моталь
Любань (возера)

**Лю́бань** — возера ў Кобрынскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі. Размешчана ў басейне ракі Мухавец за 30 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад горада Кобрын) км². Даўжыня возера 2,2 (2,19 і канал.
На поўначы каналамі Казацкі і Дзівінскі возера звязана праз сістэму каналаў з Дняпроўска-Бугскім каналам.

На ўсходнім беразе возера размешчаны археалагічныя помнікі: паселішча бронзавага веку і стаянкі эпохі мезаліту і неаліту.

## Літаратура 
* 
* Природа Белорусии: Популярная энциклопедия / Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — 2-е изд. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1989. — 599 с. — 40 000 экз. — ISBN 5-85700-001-7.

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Брестской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Брестской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Кобрынскага раёна
Катэгорыя:Басейн Мухаўца
Парламенцкія выбары ў Германіі (1953)

**Парламенцкія выбары ў Германіі 1953** - 2-я парламенцкія выбары ў ФРГ, якія прайшлі 6 верасня 1953 г.

6 дэпутатаў ад ХДС, 11 ад СДПГ і 5 ад СвДП былі абраныя непрамым галасаваннем ад Заходняга Берліна. Яўка выбаршчыкаў склала 86,0%.

## Вынікі выбараў 
Катэгорыя:Выбары ў Германіі
Катэгорыя:Падзеі 6 верасня
Катэгорыя:Верасень 1953 года
Катэгорыя:1953 год у Германіі
Катэгорыя:Выбары 1953 года
Давыд-Гарадоцкі раён

**Давы́д-Гарадо́цкі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1940—1961 гадах. Цэнтр — горад Давыд-Гарадок.

Утвораны 15 студзеня 1940 года ў складзе Пінскай вобласці. 12 кастрычніка 1940 года падзелены на 11 сельсаветаў: Азданіцкі, Альгомельскі, Альшанскі, Веляміцкі, Лядзецкі, Мярлінскі, Рамельскі, Рубельскі, Харомскі, Хорскі, Храпунскі.

З 8 студзеня 1954 года ў складзе Брэсцкай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваныя Альгомельскі, Рамельскі і Хорскі сельсаветы.

19 студзеня 1961 года раён скасаваны, яго тэрыторыя перададзена ў Столінскі раён.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Давыд-Гарадоцкі раён // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. – С. 191. – ISBN 985-11-0041-2.
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1961 годзе
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Столінскага раёна
Сцяг Азербайджанскай ССР

**Сцяг Азербайджанскай ССР** — рэспубліканскі сімвал Азербайджанскай ССР.

Першы сцяг Азэрбайджанскай ССР быў зацверджаны ў 1920 годзе і ўтрымоўваў залаты паўмесяц і зорку ў левым верхнім куце палотнішча.

У 1937 годзе, у левым верхнім куце сцягу быў размешчаны залаты серп і молат і ўтрымоўваў надпіс лацінкай *AzSSR*, якую ў 1940-я гады замянілі напісаннем кірыліцай *АзССР*.

Апошняя версія сцягу Азербайджанскай ССР была прынятая 7 кастрычніка 1952 года. У аснову сцяга быў пакладзены сцяг СССР, дапоўнены ў ніжняй частцы сіняй стужкай у чвэрць палотнішча.

## Глядзіце таксама 
* Сцяг Азербайджана
* Герб Азербайджанскай ССР
* Гімн Азербайджанскай ССР
* Герб Азербайджана
* Гімн Азербайджана

Катэгорыя:Сцягі рэспублік СССР
Катэгорыя:Азербайджанская ССР
Катэгорыя:Сцягі Азербайджана
Сцяг Грузінскай ССР

**Сцяг Грузінскай ССР** — рэспубліканскі сімвал Грузінскай ССР. Сцяг быў зацверджаны 11 красавіка 1951 года. Сцяг праіснаваў да выхаду Грузінскай ССР са складу СССР. Суадносіны бакоў сцягу 1:2. Апісанне сцягу: «чырвонае палотнішча з блакітным квадратам ля тронка, усярэдзіне квадрату адлюстроўваліся чырвоныя серп, молат і зорка на фоне сонцакола з 24 разбежнымі прамянямі. Ад квадрату адыходзіла блакітная гарызантальная паласа шырынёй у 1/6 шырыні сцягу».

Да гэтага ўжываўся сцяг з чырвоным палотнішчам, на якім у левым верхнім куце было напісана залатымі грузінскімі літарамі სსსრ (што азначае *ГССР*).

З 1937 да пачатку 1940-х ужываўся чырвоны сцяг з надпісам у левым верхнім куце залатымі грузінскімі літарамі საქართველოს სსრ (*Sakartvelos SSR*), а з 1922 па 1937 у гэтым жа месцы на сцягу было напісана *ССРГ*.

## Гл. таксама 
* Герб Грузінскай ССР
* Гімн Грузінскай ССР
* Сцяг Грузіі
* Герб Грузіі
* Гімн Грузіі

## Спасылкі 
* Сцяг Грузіі
* Раннія версіі сцягоў Грузіі

Катэгорыя:Сцягі рэспублік СССР
Караліна Банапарт

**Каралі́на Банапа́рт** (*Caroline Bonaparte*, поўнае імя *Maria Nunziata Carolina Buonaparte*) (, , Корсіка — , ) — самая малодшая з сясцёр Напалеона Банапарта.

## Біяграфія 
У 1793 годзе разам з сям'ёй пераехала ў Францыю. Яна закахалася ў Іаахіма Мюрата, генерала арміі свайго брата і выйшла за яго замуж у 1800 годзе.

Любіміца Напалеона Банапарта, славалюбівая Караліна прагнула ўлады не менш за свайго брата і ў 1806 годзе стала вялікай герцагіняй Клевэ і Берга, у 1808 годзе — каралевай Неапаля. Караліна прыцягвала сабе ў дапамогу вядомых дзяржаўных мужоў, яе сябрамі былі Жуно, Талейран і Фушэ.

З'яўленне на свет Напалеона II разбурыла мары Караліны аб тым, што яе старэйшы сын Напалеон-Ахіл Мюрат стане спадчыннікам яе брата. Яна заключыла саюз, не толькі палітычны, але і любоўны, з ворагам Напалеона — Клеменсам Метэрніхам, які сто дзён беспаспяхова спрабаваў захаваць за Мюратамі трон.

Мюрат быў расстраляны па законах ваеннага часу 13 кастрычніка 1815 года ў Калабрыі ў Піца па загадзе караля Фердынанда IV Бурбона. Яго ўдава збегла ў Аўстрыю і жыла там да сваёй смерці ў якасці графіні Ліпоны на віле *Камба Марца* недалёка ад Трыеста.

## Нашчадкі 
* Напалеон-Ахіл Мюрат (1801—1847);
* Летыцыя Ёзэф Мюрат (1802—1859);
* Напалеон Люсьен Мюрат (1803—1878);
* Луіза Жулі Мюрат (1805—1889).

## Гл. таксама 
* Род Мюратаў

## Спасылкі 
Караліна
Катэгорыя:Жонкі манархаў Італіі
Сцяг Кіргізскай ССР

**Сцяг Кіргізскай ССР** — рэспубліканскі сімвал Кіргізскай ССР. Зацверджаны 22 снежня 1952 года.

Папярэдняя версія ўтрымоўвала залаты надпіс кірыліцай на кіргізскай (*КЫРГЫЗ ССР*) і рускай (*КИРГИЗСКАЯ ССР*) мовах на чырвоным палотнішчы.

## Гл. таксама 
* Герб Кіргізскай ССР
* Гімн Кіргізскай ССР
* Сцяг Кыргызстана
* Герб Кыргызстана
* Гімн Кыргызстана

Кіргізская ССР
Катэгорыя:Кіргізская ССР
Сцяг Таджыкскай ССР

**Сцяг Таджыкскай ССР** — рэспубліканскі сімвал Таджыкскай ССР. Апошняя рэдакцыя сцяга зацверджана 20 сакавіка 1953 года.

Да гэтага ўжываўся чырвоны сцяг з залатымі сярпом і молатам і надпісам кірыліцай на рускай (*Таджикская ССР*) і таджыкскай (*РСС Тоҷикистон*) мовах у левым верхнім куце.

## Гл. таксама 
* Герб Таджыкскай ССР
* Гімн Таджыкскай ССР
* Сцяг Таджыкістана
* Герб Таджыкістана
* Гімн Таджыкістана

Катэгорыя:Сцягі рэспублік СССР
Катэгорыя:Таджыкская ССР
Сцяг Латвійскай ССР

**Сцяг Латвійскай ССР** — рэспубліканскі сімвал Латвійскай ССР - адной з рэспублік СССР. Сцяг зацверджаны 17 студзеня 1953 года. У сувязі з распадам СССР, Сцяг Латвійскай ССР быў скасаваны 19 лютага 1990 года.

## 1940-1953
З 25 жніўня 1940 года сцягам Латвійскай ССР было чырвонае палотнішча са скарочанай назвай рэспублікі *LPSR* (*Latvijas Padomju Sociālistiskā Republika*), выявай сярпа і молата і пяціканцовай зоркі ў левым верхнім куце.

## 1953-1990
Дзяржаўны сцяг Латвійскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі ўяўляе сабой прамавугольнае палотнішча, якое складаецца з пяці гарызантальна размешчаных каляровых палос: верхняй паласы чырвонага колеру, якія складаюць дзве траціны шырыні сцягу, двух белых і двух сініх што чаргуюцца паміж сабой хвалістых палос, якія паказваюць мора і складаюць адну траціну шырыні сцягу. У верхнім куце чырвонай паласы палотнішча, ля тронка, на адлегласці адной пятай сцягу ад тронка намаляваныя залатыя серп і молат і над імі чырвоная пяціканцовая зорка, апраўленая залатой аблямоўкай. Суадносіны шырыні сцягу да яго даўжыні 1:2.

## Глядзіце таксама
* Герб Латвійскай ССР
* Гімн Латвійскай ССР
* Сцяг Латвіі
* Герб Латвіі
* Гімн Латвіі

Катэгорыя:Сцягі рэспублік СССР
Катэгорыя:Латвійская ССР
Сцяг Туркменскай ССР

**Сцяг Туркменскай ССР** — рэспубліканскі сімвал Туркменскай ССР — адной з 16 рэспублік СССР. Апошні варыянт сцягу быў зацверджаны 1 жніўня 1953 года.

Да гэтага ўжываўся чырвоны сцяг з кірылічным надпісам залатым колерам *ТССР* у левым верхнім куце.

З 1937 года і ў пачатку 1940-х зацверджаны быў чырвоны сцяг з надпісам лацінкай *T.S.S.R.* у левым верхнім куце.

## Глядзіце таксама 
* Герб Туркменскай ССР
* Гімн Туркменскай ССР
* Сцяг Туркменістана
* Герб Туркменістана
* Гімн Туркменістана

Катэгорыя:Сцягі рэспублік СССР
Катэгорыя:Туркменская ССР
Сцяг Туркменістана

**Сцяг Туркменістана** — афіцыйны сімвал Рэспублікі Туркменістан.

Сцяг уяўляе сабой зялёнае палотнішча з вертыкальна размешчанай чырвонай паласой і пяццю арнаментамі ў аснове сцяга. Знізу гэтай паласы намаляваны аліўкавыя галіны. Побач з паласой каля верхняга краю сцяга — белы паўмесяц і пяць белых зорак.

Пяць арнаментаў-гёляў азначаюць пяць велаятаў краіны. Аліўкавыя галіны сімвалізуюць абвешчаны ў 1995 годзе нейтралітэт Туркменістана.

## Дзень сцяга Туркменістана 
У дзень нараджэння першага прэзідэнта Туркменістана Сапармурата Туркменбашы 19 лютага 1992 г. быў зацверджаны Дзяржаўны сцяг Туркменістана. Дзень 19 лютага зараз урачыста адзначаецца як усенароднае свята туркменскага народа.

Катэгорыя:Туркменістан
Туркменістан
Герб Туркменістана

**Дзяржаўны герб Туркменістана** — сімвал дзяржаўнай улады Туркменістана, спалучае ў сабе культурную спадчыну родапачынальнікаў туркменскага народа Агуз хана і дынастыі Сельджукаў, якія стварылі ў старажытнасці магутную імперыю і якія аказалі прыкметны ўплыў на развіццё як цюркскіх народаў, так і насельніцтва Еўразіі ў цэлым.

Дзяржаўны герб Туркменістана ўяўляе сабой васьміграннік зялёнага колеру з жоўта-залацістай аблямоўкай, у які ўпісаныя два колы блакітнага і чырвонага колераў. Колы падзеленыя паміж сабой жоўта-залацістымі палосамі аднолькавай шырыні. На зялёным фоне васьмігранніка вакол чырвонага кола намаляваны асноўныя элементы нацыянальнага багацця і сімволікі дзяржавы:

* у ніжняй частцы — сем раскрытых пяцістворкавых скрыначак белай бавоўны з зялёнымі лістамі;
* у сярэдняй частцы — каласы пшаніцы жоўта-залацістага колеру, па два коласа з кожнага боку герба;
* у верхняй частцы — паўмесяц з пяццю пяціканцовымі зоркамі белага колеру.

На кальцавой паласе чырвонага колам памерам у 2 дыяметра блакітнага кола намаляваныя па ходу гадзінікавай стрэлкі пяць асноўных дывановых гёляў: ахалтэке, салыр, эрсары, чоўдур, ёмут, якія сімвалізуюць сяброўства і згуртаванасць туркменскага народа.

Катэгорыя:Гербы паводле алфавіта
Катэгорыя:Туркменістан
Цярэспальская брама

thumb|Унутраны фасад Цярэспальскай брамы
**Цярэспальская брама** — адна з чатырох брам, якія вядуць у Брэсцкую крэпасць. Пабудаваная ў класічным стылі ў XIX стагоддзі. Да Вялікай Айчыннай вайны брама мела тры паверхі і невялікія вежы наверсе. Унутры былі два велізарныя бакі для вады, праз якія пастаўлялі ваду ў цытадэль (праз крэпасць працякаў Буг). 22 чэрвеня 1941 года вермахт атакаваў крэпасць. Падчас бітвы брама была моцна пашкоджана, а верхняя частка цалкам знішчана.
## Спасылкі 
Катэгорыя:Брамы Брэсцкай крэпасці
Холмская брама

**Холмская брама** — адна з чатырох брам, якія вялі ў цытадэль Брэсцкай крэпасці.
[left|thumb|Унутраны фасад Холмскай брамы [Брэсцкая крэпасць|Брэсцкай крэпасці]]
Яна была створана ў класічным стылі ў пачатку XIX стагоддзя. Звернута на паўднёвы прыток ракі Мухавец.

У 1921—1939 гадах, калі крэпасць знаходзілася ў складзе Польскай Рэспублікі, брама называлася **Шпітальнай**. 

Брама была ўпрыгожана вежкамі і варотамі, якія захаваліся да нашых дзён, але былі моцна пашкоджаны пры абароне Брэсцкай крэпасці ў пачатку Вялікай Айчыннай вайны (чэрвень 1941 года). Уся чырвоная цэгла Холмскай брамы спярэшчаная кулямі і снарадамі і пакрытая гарам.

Сёння гэтыя вароты — сімвал Брэсцкай крэпасці.

## У культуры 
* Выява Холмскай брамы была памешчана на банкноту наміналам 50 беларускіх рублёў узора 2000 года.
* Стылізаваную выяву фрагмента Холмскай брамы ўяўляе сабой эмблема Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта.

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Брамы Брэсцкай крэпасці
Аўгусцін Малар

**Аўгусцін Малар** (; , Райтэрн — , Заксенгаўзен) — славацкі ваенны дзеяч, генерал 1-га класа (генерал-лейтэнант). Адзін з самых выдатных ваенных Першай Славацкай рэспублікі, пакараны смерцю ў Германіі за падазрэнне ў прыналежнасці да Славацкага нацыянальнага паўстання 1944 года.

Катэгорыя:Постаці Славакіі
Рацібуж

**Раці́буж** ( , , ), або **Ра́цібар** (, ) — горад у паўднёвай Польшчы, адміністрацыйны цэнтр Рацібожскага павета Сілезскага ваяводства. Утварае гарадскую гміну. Колькасць насельніцтва — 56,484 тыс. чал. (2009).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
Левіцы

**Левіцы** (, , ) — горад у заходняй Славакіі на левым беразе ракі Грон. Стараславянская назва горада — «Лева», што азначае «левая».

## Гісторыя 
Левіцы ўпершыню былі згаданы ў 1156 годзе, калі эстэргамскі архібіскуп асвяціў тут касцёл. У 1318 годзе згадваецца крэпасць — Левіцкі Град, якая паводле легенды была пабудавана самім Матушам Чакам. У 1558 годзе Штэфан Доба перабудаваў крэпасць, якая паспяхова адбівала шматлікія ўдары туркаў, але ў 1663 годзе ім удалося захапіць крэпасць, якую ўтрымалі ненадоўга — у 1664 пры бітве ля муроў крэпасці турэцкае войска было дашчэнту разбіта.

У 1709 годзе крэпасць узарвалі паўсталыя куруцы.

## Эканоміка 
Сёння Левіцы важны прамысловы горад заходняй Славакіі. За 15 км на паўночны захад ад горада знаходзіцца АЭС Мохаўцы.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Юрай Цінтула (нар. 1953) — славацкі пісьменнік, паэт-песеннік.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада

Катэгорыя:Гарады Славакіі
Помнік Тысячагоддзя Брэста

**Помнік Тысячагоддзя Брэста** — помнік у Брэсце, размешчаны на скрыжаванні вул. Гогаля і вул. Савецкай. Прысвечаны тысячагоддзю Брэста. Адкрыты 26 ліпеня 2009 года у старой частцы горада за кошт ахвяраванняў гараджан і сродкаў горада. Аўтары архітэктар Аляксей Андрэюк, скульптар Аляксей Паўлючук.

Агульная вышыня 15 метраў. Помнік задуманы як мадэль горада, выяўленая ў гістарычных вобразах (князь Уладзімір Васількавіч, вялікі князь літоўскі Вітаўт, а таксама Мікалай Радзівіл Чорны) і ў абагульненых вобразах жыхароў горада (летапісец, салдат, маці). Усе фігуры размешчаны пад покрывам Анёла-ахоўніка.

У красавіку 2011 года быў усталяваны кругавы гарэльеф агульнай плошчай 11 м². На ім знайшлі адлюстраванне 6 гістарычных сюжэтаў: паданне пра заснаванне горада, будаўніцтва горада, удзел берасцейцаў у Грунвальдскай бітве, выданне Берасцейскай Бібліі, абарона Брэсцкай крэпасці 1941 года, асваенне космасу. Адліўка з бронзы ажыццёўлена ААТ «Ліцейны двор» (Мінская вобласць).

## Кур’ёзы 
У тэкстах 12 бронзавых дошак помніка дапушчана каля дзесяці арфаграфічных, граматычных і стылістычных памылак, напрыклад, 70 разоў напісана «у» замест «ў» пасля галосных. У жніўні 2009 года каля помніка адбыўся флэшмоб «Ў — памятаем» на якім усклалі кветкі і запалілі свечкі літары «ў». Дошкі са шматлікімі памылкамі былі накіраваны на экспертызу ў НАН Беларусі, пасля якой на працягу двух тыдняў памылкі былі выпраўленыя.

## Спасылкі 
* артыкул «Историческая память в граните и бронзе» на сайце Беларускага саюза архітэктараў 
* артыкул у газеце «Вячэрні Брэст» ад 06.04.2011 «З „Пагоняй“ на сцягу, з гербам на шчыце»
* фота помніка
* iнфармацыя ў газеце «Вячэрні Брэст» ад 31.04.2009 

Катэгорыя:Помнікі Брэста
Катэгорыя:З’явіліся ў 2009 годзе
Катэгорыя:Вуліца Гогаля (Брэст)
Катэгорыя:Савецкая вуліца (Брэст)
Катэгорыя:2009 год у Брэсце
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Аляксея Андрэюка
Катэгорыя:Творы Аляксея Паўлючука
Сцяг Армянскай ССР

**Сцяг Армянскай ССР** — дзяржаўны сімвал Армянскай ССР. Зацверджаны Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета АрмССР 17 снежня 1952 года.

«Артыкул 167 Канстытуцыі Арменіі (1978). Дзяржаўны сцяг Армянскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі ўяўляе сабой чырвонае прамавугольнае палотнішча з сіняй паласой пасярэдзіне ва ўсю даўжыню сцяга. На верхняй чырвонай частцы палотнішча сцяга, ля тронка, намаляваныя залатыя серп і молат, а над імі чырвоная пяціканцовая зорка, апраўленая залатым акаймаваннем. Суадносіны шырыні сцяга да яго даўжыні — 1:2».

29 красавіка 1981 выйшла палажэнне аб сцягу Армянскай ССР, у якім даецца падрабязнае апісанне сцяга:

«Дзяржаўны сцяг Армянская Савецкай Сацыялістычная Рэспублікі ўяўляе сабою чырвонае прамавугольнае палотнішча з сіняй паласой пасярэдзіне ва ўсю даўжыню сцяга. На верхняй чырвонай частцы палотнішча сцяга, ля тронка, адлюстраваны залатыя серп і молат, а над імі чырвоная пяціканцовая зорка, апраўленая залатым акаймаваннем. Прапорцыя шырыні сцяга да яго даўжыні — 1:2. 
Серп і молат упісваюцца ў квадрат, бок якога роўны 1/5 шырыні сцяга. Востры канец сярпа прыходзіцца па сярэдзіне верхняга боку квадрата, дзяржальні сярпа і молата ўпіраюцца ў ніжнія куты квадрата. Даўжыня молата з дзяржальняй складае 3/4 дыяганалі квадрата. Пяціканцовая зорка ўпісваецца ў акружнасць дыяметрам у 1/10 шырыні сцяга, якая датыкаецца сярэдзіны верхняга бока квадрата. Адлегласць вертыкальнай восі зоркі сярпа і молата ад тронка складае 1/4 шырыні сцяга. Адлегласць ад верхняга берага сцяга да цэнтра зоркі 1/11 шырыні сцяга».

File:Flag of the Armenian Soviet Socialist Republic (1922).svg|Люты-Сакавік 1922 
File:Flag of the Armenian Soviet Socialist Republic (1936-1940).png|1936-1940 
File:Flag of Armenian SSR (1940-1952).svg|1940-1952 

## Глядзіце таксама 
* Герб Армянскай ССР
* Гімн Армянскай ССР
* Сцяг Арменіі
* Герб Арменіі
* Гімн Арменіі

## Спасылкі 
* Савецкая Арменія

Катэгорыя:Сцягі рэспублік СССР
Катэгорыя:Армянская ССР
Комарна

**Комарна** (, , ) — горад на тэрыторыі Жытняга вострава ў паўднёва-заходняй Славакіі на Дунаі.

## Гісторыя 
У I стагоддзі на месцы Комарна ўзнікла рымскае паселішча Брыгеціа. У IV стагоддзі рымляне былі выцеснены варварамі. У VI стагоддзі сюды пранікаюць авары і славяне, у VIII стагоддзі тэрыторыя верагодна становіцца часткай Вялікай Маравіі. У IX стагоддзі тут з’яўляюцца венгры і ўжо ў X стагоддзі тут з’яўляецца першая венгерская крэпасць Камарум, сталіца аднайменнага камітата. Першае згадванне пра яе сустракаецца ў 1075 годзе.

У 1265 годзе Бела IV дае Комарна гарадскія правы. У XVI стагоддзі падчас войн з Асманскай імперыяй у Комарна будуецца магутная крэпасць — Старая Крэпасць. У XVII стагоддзі будуецца Новая Крэпасць. Комарна ніколі не быў узяты туркамі. Пасля спынення войн з XVIII стагоддзя Комарна становіцца адным з самых квітнеючых гарадоў Аўстрыі. У 1745 годзе Марыя Тэрэзія дае Комарна права вольнага каралеўскага горада. У 1870 тут дабудоўваецца сучасная крэпасць, адна з найважнейшых у Аўстра-Венгрыі.

Пасля распаду Аўстра-Венгрыі горад падзяляецца на дзве часткі. Большая трапляе ў склад Чэхаславакіі, меншая, Комарам, у склад Венгрыі.

## Насельніцтва 
## Славутасці 
]]
* Рэшткі старажытнарымскага ваеннага лагера Каламантыа
* Крэпасць Комарна
* Касцёл Св. Андрэя
* Касцёл Св. Разаліі
* Калегіум бенедыкцінаў
* Лютэранская кірха
* Кальвінісцкая царква
* Праваслаўная царква
* Сінагога
* Гістарычныя дамы і палацы

## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Франц Легар
* Мор Іокаі
* Айван Райтман (1946—2022) — рэжысёр

## Гл. таксама 
* Камарнскі ўніверсітэт імя Янаша Селье

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Славакіі

Катэгорыя:Гарады на Дунаі
Катэгорыя:Населеныя пункты, падзеленыя дзяржаўнай мяжой
Троіцкі касцёл (Чарнаўчыцы)

**Троіцкі касцёл** — касцёл у Беларусі, у аграгарадку Чарнаўчыцы, Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці. Помнік архітэктуры з элементамі готыкі і рэнесансу, мае выразныя рысы абарончага дойлідства Сярэднявечча. Належыць да Брэсцкага дэканата Пінскай дыяцэзіі.

## Гісторыя 
Касцёл пабудаваны па фундацыі Мікалая Крыштафа Радзівіла Сіроткі ў 1585—1595 гадах. У 1600 годзе пры касцёле збудавалі мураваны шпіталь, у якім пазней размясцілася плябанія. У 1867 годзе, пасля падаўлення паўстання 1863—1864 гадоў, перададзены праваслаўнай царкве. У 1918 годзе, пасля пераходу Чарнаўчыцаў у склад Польшчы, вернуты каталікам. У 1998 г. касцёлу вернута плябанія, у якой у савецкі час быў размешчаны шпіталь, пазней — музычная школа.

## Архітэктура 
 з касцёла пашыты са слуцкага пояса, другая пал. XVIII ст.]]

Касцёл — мураваны аднанефавы храм зальнага тыпу з рудыментальным трансептам і паўкруглай развітой апсідай, да якіх прылягаюць квадратныя ў плане больш нізкія прыбудовы з аднасхільнымі дахамі, што стварае паступовае насычэнне аб’ёмаў і надае кампазіцыі мастацкую выразнасць. З паўднёвага боку да апсіды прылягае круглая ў плане вежа з самастойным шатровым пакрыццём і вінтавой лесвіцай унутры. Да галоўнага фасада прыбудаваны бабінец. Асноўны аб’ём і апсіда накрыты высокім двухсхільным дахам крацістага тыпу з трохвугольнымі шчытамі на тарцах. Шчыт на галоўным фасадзе аздоблены плоскімі прамавугольнымі і круглымі нішамі, тонкімі карнізамі, вертыкальнымі цягамі. Атынкаваныя масіўныя сцены (таўшчыня 1,3 м) бакавых фасадаў умацаваны контрфорсамі, прарэзаны вузкімі паўцыркульнымі вокнамі і завершаны прафіляванымі карнізамі.

### Інтэр’ер 
Унутры цыліндрычныя скляпенні на распалубках дэкарыраваны ляпнымі нервюрамі прыгожага геаметрычнага малюнка. Сцены храма, узведзеныя ў тэхніцы гатычнай муроўкі з цэглы на вапнава-пясчанай рошчыне, аформлены пілястрамі.

У круглай вежы з вітай лесвіцай, якая з’яўляецца ходам на дах, прыступкі зроблены з бруса сячэннем 30х20 см. Кожні верхні прыступак абапіраецца ў цэнтры на папярэдні. Па восі вежы ступені злучаліся драўлянымі стрыжнямі (па 3-5 ступеняў на стрыжань).
]]

## Літаратура 
* 
* 
*  — С. 232.
* 
* *Кушнярэвіч А. М.* Культавае дойлідства Беларусі XIII—XVI стст. — Мінск: «Навука і тэхніка», 1993. ISBN 5-343-01403-8.

## Спасылкі 
* 
* 
* Троіцкі касцёл
* 

Катэгорыя:Чарнаўчыцы
Катэгорыя:Абарончыя храмы Беларусі
Катэгорыя:Касцёлы Брэсцкага раёна
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў гатычным стылі
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі рэнесанс
Катэгорыя:Касцёлы Пінскай дыяцэзіі
Попрад

**По́прад** (, , ) —горад у паўночнай Славакіі, размешчаны ля падножжа Высокіх Татраў пры рацэ Попрад. Пры Попрадзе размешчаны важны славацкі аэрапорт Попрад-Татры, які з’яўляецца самым высакагорным у Еўропе.

## Гісторыя 
Упершыню Попрад быў згаданы ў 1256 годзе, насельніцтва было ў асноўным нямецкім. У 1312—1772 Попрад у шэрагу з іншымі гарадамі быў адданы ў якасці задатку за каралеўскую пазыку Польшчы.

У 1871 тут была пракладзена чыгунка. У 1927 насельніцтва Попрада пераўзвысіла насельніцтва Спішскай вобласці, і раённы цэнтр быў перанесены сюды.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Даніэла Гантухава (нар. у 1983) — славацкая тэнісістка
* Павал Ранкаў (нар. у 1964) — славацкі пісьменнік
* Цібар Сэкель (1918—1988) — журналіст, даследчык, пісьменнік, юрыст, эсперантыст

Катэгорыя:Гарады Славакіі
Поважска-Бістрыца

**По́важска-Бі́стрыца** (, ) — горад у паўночна-заходняй Славакіі на рацэ Ваг.

## Гісторыя 
Поважска-Бістрыца была ўпершыню згадана ў 1316 годзе. Гісторыя горада шчыльна звязаная з недалёкім замкам Бістрыца, пабудаваным у XIII ст.

У 1918 годзе зброевы завод «Рот» перамяшчаецца сюды з Браціславы, пачынаецца індустрыяльны рост горада.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Славакіі
Спішска-Нова-Вес

**Спішска-Нова-Вес** (, , ) — горад ва ўсходняй Славакіі на рацэ Горнад каля падножжа Высокіх Татраў. Насельніцтва каля 39 тыс. чалавек.

## Гісторыя 
У XII ст. на месцы Спішска-Нова-Вес з'яўляецца славянскае паселішча Іглаў. У XIII ст. непадалёк засноўваюць сваё паселішча нямецкія каланісты і называюць яго Найдорф, неўзабаве славянскі Іглаў і нямецкі Нойдорф злучаюцца ў адзін горад. Горад хутка развіваецца, тут здабываецца медзь і вядзецца гандаль — спішскі гарадскі кірмаш быў на той час найвялікшым у Славакіі.

У 1412 годзе ў шэрагу з астатнімі спішскімі гарадамі Спішска-Нова-Вес была аддана ў якасці задатка за каралеўскую пазыку Польшчы, дзе яна знаходзілася да 1772 года. У 1778 Спішска-Нова-Вес становіцца сталіцай «16 спішскіх гарадоў». У 1870 годзе тут пракладваецца чыгунка, а ў 1894 будуецца электрастанцыя.

Сёння Спішска Нова еэс — папулярны турыстычны маршрут.

## Насельніцтва 
Паводле перапіса 2001 года горад налічваў 39 193 жыхароў: славакі (94,21%), цыгане (1,93%), чэхі (0,51%). Рэлігійны склад насельніцтва склаў: рымска-каталіцтва (69,81%), без рэлігійнай прыналежнасці (16,95%), лютэранства (3,17%), грэка-каталіцтва (3,05%).

## Гарады-пабрацімы 
## У сеціве 
* Афіцыйны сайт горада

Катэгорыя:Гарады Славакіі
Міхалаўцы

**Мі́халаўцы** (саст. ; , , , ) — невялікі горад на ўсходзе Славакіі на тэрыторыі Усходнеславацкай нізіны.

## Гісторыя 
Паводле легенды папярэднікам Міхалаўцаў было легендарнае мястэчка Свіржава на беразе аднайменнай ракі, дзе венгры забілі князя Лабарца. У IX ст. тэрыторыя Земплінскага края ўваходзіла ў склад Вялікай Маравіі, з гэтых часоў захаваліся рэшткі дараманскай ратонды. У XIII ст. тэрыторыя Земпліна ўваходзіла ў склад Каралеўства Венгрыя. Першыя згадкі пра Міхалаўцы датуюцца 1244 годам, дзе згадваецца пра паселішча Міхаль. У 1867 годзе Міхалаўцам быў нададзены статус горада, і ён стаў раённым цэнтрам.

Асаблівасцю Міхалаўцаў з’яўляецца факт, што чвэрць насельніцтва з’яўляюцца праваслаўнымі і ўніятамі.

## Дэмаграфія 
У 1910 годзе Міхалаўцы налічвалі 6120 жыхароў, з якіх венгры складалі 3792 чалавек, славакі — 1586 чалавек і немцы — 542 чалавекі.

Паводле перапісу 2001 года мястэчка налічвала 39 948 жыхароў. 94,57 % насельніцтва складалі славакі, цыгане (2,24 %), чэхі (0,73 %) і ўкраінцы (0,47 %). Рэлігійны склад насельніцтва быў наступным: рыма-каталіцтва (53,92 %), грэка-каталіцтва (19,65 %), без рэлігійнай прыналежнасці (9,73 %) і праваслаўе (5,19 %).

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Славакіі
Пр’евідза

**Пр’евідза** (, ) — горад у заходняй Славакіі, на рацэ Нітры ля падножжа горнага масіву Втачнік.

## Гісторыя 
Пр’евідза быў упершыню згаданы ў 1113 годзе ў лісце зобарскіх бенедыкцінцаў. У 1325 годзе стаў горадам, у 1383 годзе стаў вольным каралеўскім горадам. З XVI да першай трэці XVII ст. горад кантралявала сям’я Турза. У 1431—1433 быў разбураны гусітамі. У 1599 годзе патрываў напад з боку туркаў. Падчас паўстання ў 1673 годзе Пр’евідза згарэў, у пламені была згублена частка архіва горада. У 1678 горад спусташаюць куруцы князя Цёкёя. У 1709—1711 — чума. У 1831 — халера.

У 1870 годзе насельніцтва складала 2719 чалавек. З канца XIX — пачатку XX стст. пачынаецца індустрыялізацыя горада, была пабудавана чыгунка. Узнікае фабрыка «Карпатыя». Падчас Другой сусветнай вайны горад быў адным з цэнтраў партызанаў. Пасля 1945 года адчыняецца шмат шахтаў і пачынаецца здабыча вугалю. Пасля сканчэння вайны насельніцтва горада рэзка ўзрасло з 5000 да 53 000 жыхароў. Пр’евідза стаў домам для шматлікіх шахцёраў і работнікаў, якія знайшлі работу ў вугальных шахтах, на электрастанцыях і хімічным заводзе ў суседнім горадзе Новакі.

## Адміністрацыйны падзел 
Пр’евідза складаецца з 5 раёнаў: Старэ Места, Пілы, Нецпалы, Копаніцы, Запатоцкага і трох былых вёсак, аб’яднаных у раён (Градзец, Мала Легуатка і Велька Легуатка).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Славакіі
Нітра

**Нітра**:
* Рака Нітра, рака ў Славакіі
* Горад Нітра, горад у Славакіі
* Нітранскі край, адзін з 8 краёў Славакіі
* ФК Нітра, славацкі футбольны клуб
* ХК Нітра, славацкі хакейны клуб
Зволен

**Зволен** (, , ) — горад у цэнтральнай Славакіі на зліцці рэк Грон і Слаціна каля падножжа Явор’я і Крэмніцкіх Врхоў.

## Гісторыя 
У IX стагоддзі на месцы Зволена існавала вялікамараўскае гарадзішча Муацёва, якое знікла ў XI ст. Яго абарончая функцыя перайшла на крэпасць Стары Зволен, якія зараз мянуецца Пусты Град (адна з найвялікшых сярэднявечных крэпасцей у Еўропе). У 1172 годзе Пусты Град становіцца цэнтрам каралеўскага камітата. У 1230-х венгерскі кароль Бела IV надае Зволену магдэбургскае права. У канцы XIV ст. кароль Людовік I Вялікі будуе тут Зволенскі замак. У гэты час Зволен буйна развіваецца. У 1542 годзе Пусты Град бярэ аблогай і спальвае Ян Хуньядзі. У 1554 туркі захопліваюць важную крэпасць Філакава, і яе абарончыя функцыі пераходзяць на Зволен. Тут вырастае новая магутная крэпасць, якую туркам ужо ніколі не ўдалося ўзяць. У 1702 годзе горад спальваюць куруцы Ферэнца Ракацы. У XVIII ст. Зволен становіцца важным прамысловым цэнтрам цэнтральнай Славакіі. У 1872 тут пракладваюць чыгунку да Будапешта.

У Чэхаславакіі Зволен становіцца раённым цэнтрам. У 1944 годзе горад быў адным з цэнтраў Славацкага народнага паўстання. Тут на аэрадроме Тры Дуба прызямляліся савецкія самалёты з дапамогай. 26 кастрычніка 1944 горад акупавалі нямецкія войскі. Вызваленне войскамі II украінскага фронту прыйшло 14 сакавіка 1945.

У 1968—1990 у Зволене размяшчаліся 30-я гвардзейская мотастралковая дывізія Савецкай арміі.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Галерэя 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Славакіі
Нітра (горад)

**Нітра** (, ) — горад на захадзе Славакіі і адміністрацыйны цэнтр Нітранскага краю, стаіць на рацэ Нітры.

## Гісторыя 
У канцы V стагоддзя на тэрыторыі Нітры з’явіліся славяне. У VII стагоддзі тэрыторыя была часткай дзяржавы Само, потым было створана Нітранскае княства, якое пазней стала часткай Вялікай Маравіі.

Нітру лічыць калыскай славацкага хрысціянства, бо, як лічаць, у 829—833 гадах паганец Прыбіна заклікаў сюды зальцбургскага архіепіскапа, каб той асвяціў царкву. Тут спыняліся і Кірыл з Мяфодзіем. Пасля паражэння Вялікай Маравіі горад адышоў да Венгерскага каралеўства, дзе стаў цэнтрам жупы.

У 1248 годзе Нітра стала свабодным каралеўскім горадам, была адным з самых заможных гарадоў Венгрыі.

У XIX стагоддзі тут было больш за 10 тысяч жыхароў. У складзе Чэхаславакіі Нітра зноў цэнтр жупы.

У XXI ст. Нітра важны прамысловы цэнтр заходняй Славакіі.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сайт горада
* Замак Нітры 

Катэгорыя:Гарады Славакіі
S.T.A.L.K.E.R.

**S.T.A.L.K.E.R.** — брэнд, які належыць украінскай кампаніі GSC Game World, назва выдуманага сусвету, які створаны на аснове аповесці «Пікнік на абочыне» братоў Стругацкіх і рэальнай Чарнобыльскай зоны.

Свет «S.T.A.L.K.E.R.» фарміруе серыя з некалькі камп’ютарных гульняў, серыя літаратурных твораў, серыя коміксаў, конкурсы і мерапрыемствы.

## Асноўныя праекты 
* S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl — першая гульня серыі, выйшла ў сакавіку 2007 года;
* S.T.A.L.K.E.R.: Clear Sky — другая гульня серыі, падзеі якой адбываюцца да пачатку першай;
* S.T.A.L.K.E.R.: Call of Pripyat — трэцяя гульня серыі, працяг першай гульні;
* S.T.A.L.K.E.R. 2: Heart of Chornobyl — другая самастойная гульня. Распрацоўка некалькі разоў спынялася. Выйшла ў лістападзе 2024 года.


Катэгорыя:Медыяфраншызы
Вышаград

[thumb|right|[Ратонда святога Марціна|Ратонда св. Марціна ў Вышаградзе. XI стагоддзе]]

**Вы́шаград** () — старажытная крэпасць (замак) і гістарычны раён Прагі. Размешчаны на ўзгорку над Влтавай на поўдзень ад цэнтра горада.

Крэпасць узведзена ў X стагоддзі. Традыцыйна лічыцца адным з першых цэнтраў чэшскай дзяржавы да ўзнікнення пабудаванага Пржэмыславічамі княжацкага Пражскага Града (пар. горад і Вышгарад у Кіеве, дзяцінец і Рурыкава гарадзішча ў Ноўгарадзе і іншыя падобныя «двайныя сістэмы» ў славянскіх гарадах). Лічылася раўнапраўнай з Пражскім Градам каралеўскай рэзідэнцыяй да часоў Карла IV (XIV стагоддзе). У 1420 узята гусітамі пад камандаваннем Яна Жыжкі. У межах горада з 1883.

У Вышаградзе размешчаныя гатычны сабор Свв. Пятра і Паўла, рэшткі старажытнай раманскай базілікі, а таксама найстарэйшы будынак Прагі — раманская ратонда Св. Марціна XI стагоддзя. Вышаградскія могілкі — месца пахавання знакамітых дзеячаў Чэхіі.

На Метрамосце, які вядзе на ўзгорак, размешчаная станцыя метро «Вышаград».

Image:Vysehrad as seen over the Vltava from Cisarska louka 731.jpg

Image:Leopold Gate Vysehrad Prague CZ 845.jpg
Image:Brick Gate Vysehrad Prague CZ 742.jpg
Image:Tabor Gate Vysehrad Prague CZ 763.jpg
Image:SS Peter and Paul church Vysehrad Prageu CZ 821.jpg
Image:Vysehrad Kapitulni chram sv. Petra a Pavla.jpg
Image:Vysehrad_Innen.jpg
Image:Premysl and Libuse Vysehrad Prague CZ 815.jpg
Image:Zaboj and Slavoj Vysehrad Prague CZ 817.jpg
Image:Vysehrad_hrbitov_cemetary.jpg
Image:Canon residences Vysehrad Prague CZ 818.jpg
Image:Vishegrad winter Rotonda.jpg
Image:Vishegrad winter Peter Pavel.jpg
Image:Vishegrad winter 1.jpg
Image:Vishegrad Winter Cemetery.jpg
Image:Dvorzak.jpg

## Гл. таксама 
* Замкі Чэхіі

## Спасылкі 
Катэгорыя:Замкі Чэхіі
Катэгорыя:Крэпасці Чэхіі
Катэгорыя:Раёны Прагі
Катэгорыя:З’явіліся ў X стагоддзі
Катэгорыя:X стагоддзе ў Празе
Рудальфінум

**Рудальфінум** () — канцэртная і выставачная зала (галерэя) у цэнтры Прагі, на плошчы, якая носіць цяпер імя Яна Палаха. Быў адкрыты 7 лютага 1885 г.. Названы ў гонар наследнага прынца Аўстра-Венгерскай імперыі Рудольфа, які ўдзельнічаў ва ўрачыстай цырымоніі адкрыцця. Будынак быў узведзены ў якасці дару Ашчаднага банка Чэхіі гораду Прага і чэшскаму народу. Архітэктары — Ёзэф Зітэк і Ёзэф Шульц.
[thumb|left|*Зала [Антанін Леапольд Дворжак|Дворжака ў Пражскім Рудальфінуме*, 2003]]

У 1918—1939 гг. Рудальфінум служыў залай пленарных пасяджэнняў парламента Чэхаславакіі.

Існуе легенда, што падчас Другой Сусветнай вайны Гітлер загадаў прыбраць з Рудальфінума статую Мендэльсона з-за нацыянальнасці кампазітара, але каля скульптур не было подпісаў і салдаты, якія арыентаваліся "па самым вялікім носе" ледзь было не скінулі з п'едэстала статую Вагнера. Памылку заўважылі, салдат (па адной з версій) расстралялі, а Вагнера вярнулі на месца. Статую Мендэльсона пасля гэтага паспелі схаваць, так што галерэя Рудальфінума не пацярпела.

Рэканструяваны ў 1990—1992 гг. У цяперашні час з'яўляецца асноўнай канцэртнай пляцоўкай Чэшскага філарманічнага аркестра.

## Спасылкі
* Галерэя Рудальфінум (англ.)
* Rudolfinum Praha  

Катэгорыя:Музеі Прагі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Прагі
Катэгорыя:Канцэртныя залы Чэхіі
Катэгорыя:Старэ-Места
Катэгорыя:З’явіліся ў 1885 годзе
Катэгорыя:1885 год у Празе
Віфлеемская капліца

**Віфлее́мская каплі́ца** () — капэла (капліца) у Празе, заснаваная на прыватныя сродкі ў 1391 годзе для правядзення імшы на чэшскай мове. Умяшчальнасць будынка — да 3000 чалавек. З 1402 па 1413 год прапаведнікам капліцы быў Ян Гус. Менавіта тут ён пачаў пропаведзі рэфарматарскіх ідэй.

У 1786 годзе капліца знесена, адноўленая ў 1954 годзе, будынак выкарыстоўваецца ў першую чаргу для правядзення ўрачыстых мерапрыемстваў Чэшскага тэхнічнага ўніверсітэта, але таксама ў ёй размяшчаецца музей, праводзяцца канцэрты і выстаўкі.

## Спасылкі 
* Betlémská kaple 

Катэгорыя:Храмы Прагі
Катэгорыя:Капэлы
Катэгорыя:Старэ-Места
Катэгорыя:XIV стагоддзе ў Празе
Каралінум

**Каралінум** () —- сярэдневяковы комплекс будынкаў Карлавага ўніверсітэта ў Празе, заснаваны ў пачатку 14 стагоддзя. У цяперашні час у будынках размяшчаецца шэраг адміністрацый універсітэта. Комплекс быў закладзены на аснове асабняка Яна Ротлева, які быў выкуплены Карлам IV для патрэб універсітэта.

## Гл. таксама 
* Клеменцінум

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Прагі
Катэгорыя:Старэ-Места
Катэгорыя:З’явіліся ў XIV стагоддзі
Катэгорыя:XIV стагоддзе ў Празе
Парахавая вежа (Прага)

**Парахавая вежа** або **Парахавая брама** (чэшск.Prašná brána — Прашна брана) знаходзяцца ў Празе на Плошчы рэспублікі па суседстве з Грамадскім домам і злучаецца з ім крытым мастом.

## Гісторыя 
thumb|Парахавая вежа ў 1856 годзе
Першы камень вежы быў пакладзены ў 1475 годзе. Брама павінна была служыць адным з трынаццаці ўваходаў у Старэ-Места, аднак гэтаму плану не суджана было спраўдзіцца. Неўзабаве пасля пачатку будаўніцтва кароль, турбуючыся аб уласнай бяспецы, вярнуўся ў Пражскі Град і стары палац з наваколлем хутка страціў сваё значэнне. Нягледзячы на багатую аздабленне, вежа так і засталася недабудаванай, пазней быў пакладзены часовы дах і будынак стаў служыць складам пораху. Менавіта тады вежа стала называцца Парахавой. У пачатку XIX стагоддзя яна была адрэстаўравана і дабудаваная ў псеўдагатычным стылі.

## Характарыстыкі 
Вышыня вежы 65 м. Унутры знаходзіцца фотавыстаўка. На вежы, на вышыні 44 метраў знаходзіцца назіральная пляцоўка, на якую вядзе вінтавая лесвіца са 186 прыступкамі.

## Літаратура 
* Aleksander Strojny, *Przewodnik Praga - Złoty hrad nad Wełtawą*, Bezdroża, Kraków, 2007 str. 102-103, ISBN 978-83-60506-57-8

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Славутасці Прагі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Прагі
Катэгорыя:Вежы Чэхіі
Катэгорыя:Старэ-Места
Катэгорыя:Брамы
Катэгорыя:З’явіліся ў XV стагоддзі
Катэгорыя:XV стагоддзе ў Празе
Гуменнэ

**Гуменнэ** (, , , , саст. ) — невялікі горад на ўсходзе Славакіі на зліцці рэк Лабарац і Ціраха ля падножжа горнага масіва Вігарлат на мяжы з Украінай.

## Гісторыя 
Горад упершыню згадваецца ў 1317 годзе як уладанне дваранскай сям’і Другетаў і ў сувязі з засяленнем спаленага татарамі горада перасяленцамі з украінскага Падолля, якія перайшлі сюды разам з князем Фёдарам Карыятавічам. Паступова горад становіцца адным з найважнейшых гарадоў Земпліна. У 1871 годзе ў Гуменнэ з’яўляецца чыгунка, а ў 1889 адкрываецца першая ў Аўстра-Венгерыі гандлёвая акадэмія. Падчас Другой сусветнай вайны горад быў моцна разбураны. У 1956 годзе пачынаецца шырокая рэканструкцыя горада і індустрыялізацыя.

Асаблівасць Гуменне заключаецца ў тым, што пятая частка насельніцтва з’яўляецца праваслаўнымі і ўніятамі.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Славакіі
Віленскія беларускія настаўніцкія курсы (1919)

**Віленскія беларускія настаўніцкія курсы** (другія) — кароткатэрміновая педагагічная навучальная ўстанова, у якой рыхтаваліся настаўнікі для беларускіх пачатковых школ на тэрыторыі, захопленай Польшчай падчас Польска-савецкай вайны.

Створаны ў 1919 годзе ў Вільні культурна-асветным аддзелам Цэнтральнай беларускай рады Віленшчыны і Гродзеншчыны. Фінансаваліся польскімі акупацыйнымі ўладамі.

На курсах па скарочанай праграме выкладаліся наступныя дысцыпліны: беларусазнаўства, педагогіка, методыка выкладання ў пачатковай школе, агульны курс сусветнай гісторыі і геаграфіі, арыфметыка, спевы і інш. Дадаткова выкладалася польская мова, гісторыя і геаграфія Польшчы, асновы кааперацыі і тэатральнага мастацтва.

Складаліся з двух патокаў па 6 тыдняў. 1-ы паток (16.7—1.9.1919) скончылі 154 чал., з іх большасць складалі беларускія настаўнікі з Гродзеншчыны. 2-і паток (22.9—1.11.1919) скончылі каля 70 чал.

Выкладчыкі: Я. Станкевіч (загадчык курсаў), М. Гарэцкі, К. Душэўскі, Ф. Ждановіч, М. Кахановіч, М. Мараўская, В. Ластоўскі, Н. Ласковіч.

На курсах навучаліся І. Бялькевіч, Л. Дзекуць-Малей, А. Карабач, У. Казлоўскі, А. Клімовіч, В. Матэйчук, А. Парук, Б. Туронак і інш.

 Віленскія беларускія настаўніцкія курсы (1915)

## Літаратура 
* 
* Ляхоўскі У. Пачатак тварэння беларускае нацыянальнае школы // Спадчына. 2001. № 1/2.

Катэгорыя:Беларускія настаўніцкія курсы
Катэгорыя:1919 год у Вільні
Катэгорыя:З’явіліся ў 1919 годзе
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Вільні
Катэгорыя:Беларусы ў Вільні
Леан Васілеўскі

{{Дзяржаўны дзеяч
 | імя        = Леон Васілеўскі
 | арыгінал імя   =
 | выява            = Leon Wasilewski.jpg
 | шырыня    = 180px
 | апісанне выявы            = 
 | пасада          = 2-і міністр замежных спраў Польшчы
 | сцяг               = Flag of Poland.svg
 | перыядпачатак       = 17 лістапада 1918
 | перыядканец        = 16 студзеня 1919
 | перыяд кіравання   =
 | папярэднік     = Уладзіслаў Урублеўскі
 | пераемнік           = Ігнацы Падзярэўскі
 | дата нараджэння      = 24.8.1870
 | месца нараджэння     = 
 | дата смерці        = 10.12.1936
 | месца смерці       =  
 | род                = 
 | бацька               = 
 | маці               = 
 | муж             = 
 | жонка            = 
 | дзеці               = Ванда Васілеўская
 | узнагароды            = {

}
 | аўтограф           = 
 | вікісховішча            =
}}

**Леан Васілеўскі** (; ,  — , ) — польскі палітычны дзеяч, публіцыст, гісторык.

3 1896 — член польскай сацыялістычнай партыі, рэдактар часопісаў «Przedświt» (1897—1905) і «Robotnica», пасля расколу 1906 — лідар ППС-Рэвалюцыйнай Фракцыі, у 1907 і 1914 — член яе Цэнтральнага рабочага камітэта, рэдактар партыйнай прэсы. Падчас Першай сусветнай вайны — дзеяч польскіх незалежніцкіх арганізацый, у 1918-19 — міністр замежных спраў, з 1928 — член Галоўнай Рады ППС і з 1931 — яе віцэ-старшыня.

З 1924 — прэзідэнт Інстытута вывучэння найноўшай гісторыі Польшчы і рэдактар (з 1929) часопіса «Niepodległość», з 1931 — прэзідэнт Інстытута вывучэння нацыянальных спраў. Даследаваў развіццё культуры і асветы, гісторыю беларускага і літоўскага нацыянальна-вызваленчага руху ў 19-20 ст. Аўтар шматлікіх прац, у т.л. «Літва і Беларусь» (1912 і 1925).

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя. Т. 4. — Мн., 1997.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. Т. 2. — Мн., 1994.
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі. Т. 1. — Мн., 1984.

Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы
Катэгорыя:Публіцысты Польшчы
Катэгорыя:Палітыкі Польшчы
Катэгорыя:Сацыялісты Польшчы
Катэгорыя:Члены Польскай сацыялістычнай партыі
Катэгорыя:Выпускнікі Карлава ўніверсітэта
Катэгорыя:Паслы Польшчы ў Эстоніі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Польшчы
Катэгорыя:Этнографы Польшчы