Аляксандр I (імператар расійскі)

{{Дзяржаўны дзеяч
 | пасада          = Імператар Усерасійскі      
 | імя    = Аляксандр I Паўлавіч 
 | парадак        = 10
 | партрэт                   = Alexander I of Russia by G.Dawe (1826, Peterhof).jpg
 | шырыня партрэта           = 250px
 | подпіс                    =  Партрэт працы Джордж Доу
 | сцяг           = 
 | сцяг2          = 
 |сцяг_4            = Flag of the Sovereign Military Order of Malta.svg
 |сцяг2_4 = Coat of arms of the Sovereign Military Order of Malta (variant).svg
 | сцяг_2 =
 | сцяг2_3   =
 | сцяг_3   = Flag of Russia.svg
 | перыядпачатак   = 12 (24 сакавіка) 1801 года
 | каранацыя      = 15 (27 верасня) 1801 года, Масква
 | перыядканец    = 19 лістапада (1 снежня) 1825 года
 | папярэднік = Павел I
 | пераемнік       = Мікалай I

 | пасада_2 = Цар Польшчы
 | парадак_2 = 1
 | пасада_3 = Вялікі князь Фінляндскі
 | парадак_3 = 1
 | пасада_4  =  
 | папярэднік_4 = пасада заснавана Павел I
 | пераемнік_4    = пасада скасавана
 | перыядпачатак_4 =  12 (24 сакавіка) 1801 года
 | перыядканец_4 = 1803
 | дата нараджэння  = 
 | месца нараджэння = 
 | дата смерці    = 
 | месца смерці   = 
 | пахаваны      = 
 | веравызнанне= 
 | у шлюбе        = 
 | дзеці           = 
 | род       = 
 | бацька           = 
 | маці           = 
 | узнагароды = 
{ style="background: transparent"

-

}
 | аўтограф       = Александр Первый автограф.JPG
| манаграма = Imperial Monogram of Tsar Alexander I of Russia.svg
| шырыня манаграмы = 75px
 | вікісховішча        = Alexander I of Russia
}}

**Аляксандр I Паўлавіч**, (, Санкт-Пецярбург — , Таганрог) — імператар Расійскай імперыі з 11 (23) сакавіка 1801 па 19 лістапада (1 снежня) 1825), старэйшы сын імператара Паўла I і Марыі Фёдараўны.

## Біяграфія 
У пачатку кіравання правёў умерана ліберальныя рэформы, распрацаваныя Тайным камітэтам і М. М. Спяранскім. У знешняй палітыцы лавіраваў паміж Вялікабрытаніяй і . У 1805—1807 удзельнічаў у антыфранцузских кааліцыях. У 1807—1812 часова зблізіўся з Францыяй. Вёў паспяховыя войны з Турцыяй (1806—1812) і Швецыяй (1808—1809). Пры Аляксандры I да Расіі былі далучаны тэрыторыі Усходняй Грузіі (1801), Фінляндыі (1809), Бесарабіі (1812), Азербайджана (1813), былога герцагства Варшаўскага (1815). Пасля Айчыннай вайны 1812 узначаліў у 1813—1814 антыфранцузскую кааліцыю еўрапейскіх дзяржаў. Быў адным з кіраўнікоў Венскага кангрэса 1814—1815 і арганізатараў Свяшчэннага саюза.

## Нараджэнне і імя 
Аднаго з сваіх унукаў Кацярына II назвала Канстанцінам у гонар Канстанціна Вялікага, іншага — Аляксандрам у гонар Аляксандра Неўскага. Выбарам імёнаў паказвалася надзея, што Канстанцін вызваліць Канстанцінопаль ад туркаў, а наваяўлены Аляксандр Македонскі стане ўладаром новай імперыі. На троне меркаванай да аднаўлення  яна хацела бачыць .

«Вы кажаце, — пісала Кацярына барону Ф. М. Грыму, — што яму трэба будзе выбраць, каму пераймаць: герою (Аляксандру Македонскаму) або святому (Аляксандру Неўскаму). Вы, відаць, не ведаеце, што наш святы быў героем. Ён быў мужным ваяром, цвёрдым кіраўніком і спрытным палітыкам і пераўзыходзіў усіх астатніх удзельных князёў, сваіх сучаснікаў… Такім чынам, я згодна, што ў спадара Аляксандра ёсць толькі адзін выбар, і ад яго асабістых талентаў залежыць, на якую ён уступіць сцежку — святасці або гераізму».

«Тым самым ужо выбарам імя Кацярына прадракала ўнуку вялікую будучыню і рыхтавала яго да манаршага прызвання, чаму павінна было спрыяць, на яе думку, перш за ўсё ваенізаванае і арыентаванае на антычныя ўзоры выхаванне». Імя «Аляксандр» не было  — да гэтага так толькі аднойчы быў ахрышчаны  Пятра Вялікага. Аднак пасля Аляксандра I яно трывала ўвайшло ў Раманаўскі іменаслоў.

Г. Р. Дзяржавін адгукнуўся на нараджэнне Аляксандра вершам «На рождение в Севере порфирородного отрока»: «У гэты час, гэтак холадна, Як Барэй быў раз’юшаны, Дзіцятка парфірароднае У царстве Паўночным народжана…»

## Дзяцінства, адукацыя і выхаванне 
Вырас пры двары Кацярыны Вялікай; выхавацель — швейцарац-якабінец  азнаёміў яго з прынцыпамі гуманнасці Русо, ваенны настаўнік  — з традыцыямі рускай арыстакратыі, бацька перадаў яму сваю прыхільнасць да вайсковага  і навучыў яго сумяшчаць душэўную любоў да чалавецтва з практычным клопатам пра блізкіх. Кацярына II лічыла свайго сына Паўла няздольным заняць пасад і планавала ўзвесці на яго Аляксандра, абмінаючы яго бацьку.

Многімі рысамі свайго характару Аляксандр быў абавязаны бабулі, якая адабрала сына ў маці, і вызначыла яму жыць у Царскім Сяле, каля сябе, удалечыні ад бацькоў, якія бавіліся ў сваіх палацах (у Паўлаўску і Гатчыне) і рэдка з’яўляліся пры «вялікім двары». Зрэшты, дзіця, як гэта відаць з усіх водгукаў пра яго, было хлопчыкам ласкавым і далікатным, так што важдацца з ім для царскай бабулі было велізарным задавальненнем.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Расійскія камандзіры напалеонаўскіх і рэвалюцыйных войнаў
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Духу
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Падвязкі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Слана
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Залатога руна
Катэгорыя:Кавалеры Ваеннага і Гаспітальерскага Ордэна Святога Лазара Іерусалімскага
Катэгорыя:Ваенная галерэя
Катэгорыя:Ганаровыя аматары Імператарскай Акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Памерлі ад ліхаманкі

Катэгорыя:Імператары расійскія