open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Лорэнцвейлер

**Лорэнцвейлер** (, ) — камуна ў Люксембургу, размяшчаецца ў акрузе Люксембург. Камуна Лорэнцвейлер з’яўляецца часткай кантона Мерш. У камуне знаходзіцца аднайменны населены пункт (насельніцтва 879 чалавек на 2008 год).

Насельніцтва складае 3112 чалавек (на 2008 год), у камуне размяшчаюцца 1242 хатнія гаспадаркі. Займае плошчу 17,45 км² (па займаемай плошчы 69 месца з 116 камун). Найвышэйшы пункт камуны над узроўнем мора мае вышыню 436 м (32 месца з 116 камун), найніжэйшы — 219 м (38 месца з 116 камун).

.]]

## Спасылкі 
* www.lorentzweiler.lu — Афіцыйны сайт камуны.

Катэгорыя:Камуны Люксембурга
Пазіцыйная вайна

, 1915 год.]]
**Пазіцыйная вайна** — вайна, у якой узброеная барацьба вядзецца пераважна на суцэльных, адносна стабільных франтах (пазіцыях) з глыбокаэшаланіраванай абаронай.

Як правіла, характарызуецца высокай шчыльнасцю войскаў і развітым інжынерным забеспячэннем пазіцый.

Падчас вядзення пазіцыйнай вайны ваенна-палітычная і стратэгічная абстаноўка застаюцца стабільнымі на працягу доўгага часу. Ваенныя дзеянні з абодвух бакоў метадычныя і маларэзультатыўныя, наступальныя аперацыі неэфектыўныя, і нават пры спрыяльным завяршэнні прыводзяць да абмежаваных вынікаў. Перыяды пасіўнай абароны абодвух бакоў значна даўжэй спробаў наступу. Стратэгічнай мэтай пазіцыйнай вайны становіцца дэмаграфічнае і эканамічнае знясіленне суперніка.

Пераход да *пазіцыйнай вайны* тлумачыцца няздольнасцю (пры існуючым балансе сіл і ўзроўні развіцця зброі і ваеннай тэхнікі) абодвух бакоў ажыццяўляць прарывы абароны суперніка (або развіваць тактычныя прарывы ў аператыўныя).

Характэрным прыкладам *пазіцыйнай вайны* могуць служыць баявыя дзеянні ў Першую сусветную вайну на Заходнім фронце з канца 1914 года і на Усходнім фронце з канца 1915 года.

## У мастацкай літэратуры 
Алесандра Барыка апісвае акопную тактыку, якая выкарыстоўваецца ў пазіцыйнай вайне, як пераломны момант ва ўспрыманні баявых дзеянняў («Такая гісторыя», гл. 2: «Капарэта. Мемарыял»): «вайна перамясцілася пад зямлю». Востра-суб’ектыўнае мастацкае апісанне сцэн Першай сусветнай вайны спалучаюцца ў яго выкладанні з гістарычнымі ідэямі адсылаючымі да ваенна-тэхналагічных рэвалюцый.

## Гл. таксама 
* Акоп

## Літаратура 
* *Галактионов М. Р.* Париж, 1914.&nbsp;— М.: АСТ, 2001.&nbsp;— ISBN 5-17-0000561.
* История первой мировой войны. 1914—1918.&nbsp;— М.: Наука, 1975.

Катэгорыя:Ваеннае майстэрства
Катэгорыя:Першая сусветная вайна
Вялікае адступленне (1914)

**Вялі́кае адступле́нне 1914 го́да** — адступленне войскаў Антанты на Заходнім фронце, якое адбылося на пачатку Першай сусветнай вайны. Германская армія спрабавала, у адпаведнасці з планам Шліфена, хутка акружыць франка-брытанскія войскі і вывесці Францыю з вайны, але гэта зрабіць не ўдалося. Французская армія і брытанскі экспедыцыйны корпус з баямі адыходзілі ад франка-бельгійскай граніцы, здолелі спыніць немцаў у бітве на Марне і адкінуць іх на поўнач, на раку Эна, дзе фронт надоўга стабілізаваўся.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Бітвы Францыі
Катэгорыя:Бітвы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Бітвы Германіі
Катэгорыя:Канфлікты 1914 года
Катэгорыя:Жнівень 1914 года
Катэгорыя:Верасень 1914 года
Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Францыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Вялікабрытанія ў Першай сусветнай вайне
Востраў Калчака

**Востраў Калчака**, **Востраў Калчак** (з 1937 па 2005 — *востраў Растаргуева*) — незаселены востраў у Таймырскім заліве Карскага мора каля ўзбярэжжа Таймырскага паўвострава да поўначы ад паўвострава Лётчыкаў і заліва Зееберга. Аддзелены ад мацерыка пралівам Растаргуева.

Даўжыня вострава каля 20 км, шырыня да 6 км. Найвышэйшы пункт — 50 м.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Остров Колчака — Сайт посвящённый острову и всему, что с ним связано.
* Постановление Правительства Российской Федерации от 15 июля 2005 г. № 433 О переименовании географического объекта в Карском море // Российская газета. — 2005. — 20 июля.
* Официальная публикация в «Российской газете» от 20.07.2005 г. о возвращении острову первоначального названия
* Морская Ледовая Автомобильная экспедиция, одна из последних, проходивших мимо острова, весна 2008 г. 
* «Адмирал Колчак и его остров» статья в журнале «Вокруг Света» 
* Установка памятного знака на острове Колчака в Карском море  — Институт Океанологии РАН им. П. П. Ширшова

Катэгорыя:Астравы Краснаярскага края
Катэгорыя:Астравы Карскага мора
Мадрыу-Перафіта-Кларор

**Даліна Мадрыу-Перафіта-Кларор** () — ледавіковая даліна на паўднёвым усходзе Андоры, якая займае плошчу 42,47 км², што складае 9 % тэрыторыі ўсёй краіны. Даліна, багатая на рэдкія біялагічныя віды, стала ў 2004 годзе першым аб’ектам у Андоры, унесеным у спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА, у 2006 годзе тэрыторыя ахоўнай зоны была пашырана.

Даліна ўяўляе сабой ледавіковую цясніну з высакагорнымі лугамі і лясістымі ўступамі скал. З поўдня, захаду і ўсходу яна акружана гарамі, на поўдні непасрэдна мяжуе з Іспаніяй, а на поўначы выходзіць да даліны ракі Валіра. У даліну не вядуць ніякія дарогі, акрамя пешаходных сцежак. Тым не менш, рэшткі жытлаў і сляды плаўкі жалеза даказваюць, што людзі жылі ў даліне на працягу звыш 700 гадоў.

У наш час у даліне знаходзяцца два невялікія заселеныя толькі ўлетку паселішчы, у якіх налічваецца 12 гранітных дамоў са сланцавым дахам. У Сярэднявеччы ў даліне вырошчаўся вінаград. У наш час раслінаводства выцясняецца жывёлагадоўляй. Лясы да XIX стагоддзя выкарыстоўваліся для атрымання драўнянага вугалю. Да 1790 года ў даліне былі распаўсюджаны здабыча жалезнай руды і кавальская справа.

## Спасылкі 
* Старонка на сайце Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА

Катэгорыя:Геаграфія Андоры
Катэгорыя:Даліны паводле алфавіта
Катэгорыя:Даліны Еўропы
Катэгорыя:Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Андоры
Мечыслаў

**Мечыслаў** — мужчынскае славянскае імя. Імя складаецца з дзух слоў: «меч» і «слава».

Псеўданім Мечыслаў пэўны час выкарыстоўваў польскі ваенны і палітычны дзеяч Юзаф Пілсудскі.

## Вядомыя асобы 
* Мечыслаў Багаткевіч (1901—1942)
* Мечыслаў Гіруць (нар. 1936)
* Мечыслаў Грыб (нар. 1938) — Старшыня Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь (1994—1996)
* Мечыслаў Карловіч (1876—1909)
* Мечыслаў Марквардэ (нар. 1929)
* Мечыслаў Пароўскі (1878—1965)
* Мечыслаў Часноўскі (нар. 1948)

Мечыслаў
Тымгад

**Тымгад** ці **Тамугадзі** (, ) — старажытнарымскі горад у Паўночнай Афрыцы, знаходзіцца на тэрыторыі сучаснага Алжыра ў 35 км на ўсход ад горада Батна. У 1982 годзе ўключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЭСКА.

Калонія Марцыяна Ульпія Траяна Тамугадзі () была заснавана як рымская ваенная калонія пры імператары Траяне каля 100 года н. э. *ex nihilo* (на пустым месцы) і была названа ў гонар родзічаў Траяна — маці Марцыі, старэйшай сястры Ульпіі Марцыяны і бацькі — консула Марка Ульпія Траяна Старэйшага (). Калонія, якая знаходзілася у перадгор’ях Арэса — горнага масіва Атласкіх гор, павінна была засцерагчы прыбярэжныя раёны ад набегаў берберскіх качэўнікаў.

Быў першапачаткова заселены ветэранамі-удзельнікамі Парфянскай кампаніі Траяна, якія атрымалі зямлю ў наваколлях. Першапачаткова спланаваны з разліку на 15 тысяч чалавек, горад з цягам часу разросся і выйшаў за межы рэгулярнай сетачнай забудовы.

Руіны Тымгада — адзін з найбольш добра захаваных прыкладаў рымскага горада, спраектаванага пад перпендыкулярную забудову ў адпаведнасці з рымскімі традыцыямі гарадской планіроўкі. Сярод будынкаў, якія захаваліся, — тэатр, тэрмы, трыумфальная арка.

## Спасылкі 
* Апісанне будынкаў у Тымгадзе 
* д/ф «Тымгад — афрыканскі Рым», Францыя, Viasat History, 2005 
* Тымгад 

Катэгорыя:Сусветная спадчына паводле алфавіта
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Алжыры
Катэгорыя:Колішнія гарады Афрыкі
Катэгорыя:Рымскія калоніі
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Новай Зеландыі

У спісе **Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА** ў **Каралеўстве Новай Зеландыі** значыцца 3 найменні (на 2012 год), што складае  ад агульнай колькасці ( на  год). 2 аб'екты ўключаны па прыродных крытэрыях, прычым адзін прызнаны прыродным феноменам выключнай прыгажосці і эстэтычнай важнасці (крытэрый vii) і 1 — па змяшаных крытэрыях, прычым ён таксама трапляе пад крытэрый vii. Акрамя гэтага, станам на 2012 год, 8 аб'ектаў на тэрыторыі Новай Зеландыі знаходзяцца сярод кандыдатаў на ўключэнне ў спіс Сусветнай спадчыны. Новая Зеландыя ратыфікавала Канвенцыю аб ахове Сусветнай культурнай і прыроднай спадчыны 22 лістапада 1984 года. Першыя два аб'екты, размешчаныя на тэрыторыі Новай Зеландыі былі занесены ў спіс у 1990 годзе на 14-й сесіі Камітэта сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Спіс 
У гэтай табліцы аб'екты размешчаны ў храналагічным парадку іх дадання ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

### Геаграфічнае размяшчэнне аб'ектаў 

## Папярэдні спіс 
У табліцы аб'екты размешчаны ў парадку іх дадання ў папярэдні спіс. У гэтым спісе прыведзены аб'екты, прапанаваныя ўрадам Новай Зеландыі ў якасці кандыдатаў на ўнясенне ў спіс сусветнай спадчыны.

### Геаграфічнае размяшчэнне аб'ектаў 

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Новай Зеландыі 

Новая Зеландыя

Катэгорыя:Спісы:Новая Зеландыя
Пленты

**Заліў Пле́нты** () — буйны заліў на паўночным узбярэжжы новазеландскага вострава Паўночны. Ён распасціраецца ад  на захадзе да  на ўсходзе. Даўжыня берагавой лініі заліва складае каля 259 км. Каля ўзбярэжжа заліва Пленты размешчаны аднайменны рэгіён Бей-оф-Пленты, які таксама ўключае некалькі буйных астравоў у заліве.

Назва заліва Пленты, якую можна перакласці як «заліў дастатку», з’явілася падчас экспедыцыі Джэймса Кука 1769—1770 гадоў, які адзначыў багатыя прыродныя рэсурсы гэтага раёна Новай Зеландыі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Залівы Новай Зеландыі
Катэгорыя:Залівы Ціхага акіяна
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Марока

У **спісе аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Марока** значацца 9 найменняў (на 2014 год), што складае  ад агульнай колькасці ( на  год).

Усё 9 аб’ектаў уключаны ў спіс па культурных крытэрыях. Медына (старая частка) горада Маракеш прызнана шэдэўрам чалавечага генія (крытэрый i).

Акрамя гэтага, станам на 2014 год, 12 аб’ектаў на тэрыторыі дзяржавы знаходзяцца сярод кандыдатаў на ўключэнне ў спіс Сусветнай спадчыны.

Марока ратыфікавала Канвенцыю аб ахове сусветнай культурнай і прыроднай спадчыны 28 кастрычніка 1975 года. Першы аб’ект на тэрыторыі Марока быў занесены ў спіс у 1981 годзе на 5-й сесіі Камітэта Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Спіс 
У данай табліцы аб’екты размешчаны ў парадку іх дадання ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

### Геаграфічнае размяшчэнне аб’ектаў 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ЮНЕСКА. Спіс аб’ектаў сусветнай спадчыны
* Каталог спасылак па Сусветнай спадчыне ў Марока

Марока
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА на Сейшэльскіх Астравах

У спісе **Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА** на **Сейшэлах** значыцца 2 найменні (на 2012 год), што складае  ад агульнай колькасці ( на  год). Абодва аб’екты ўключаны па прыродных крытэрыях. Сейшэльскія астравы ратыфікаваў Канвенцыю аб ахове сусветнай культурнай і прыроднай спадчыны 9 красавіка 1980 года.

## Спіс 
У гэтай табліцы аб’екты размешчаны ў храналагічным парадку іх дадання ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

### Геаграфічнае размяшчэнне аб’ектаў 

## Спасылкі 
* Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА на Сейшэльскіх астравах 

Сейшэльскія астравы
Спіс часціц

Гэта **спіс часціц** у фізіцы элементарных часціц, які ўключае не толькі адкрытыя, але і гіпатэтычныя элементарныя часціцы, а таксама састаўныя часціцы, што складаюцца з элементарных часціц.

## Элементарныя часціцы 
Элементарная часціца — гэта часціца без унутранай структуры, г. зн. не змяшчае іншых часціц. Элементарныя часціцы — фундаментальныя аб'екты квантавай тэорыі поля. Яны могуць быць класіфікаваны па спіну: ферміёны маюць напаўцэлы спін, а базоны — цэлы спін.

### Стандартная мадэль 
Стандартная мадэль фізікі элементарных часціц — тэорыя, якая апісвае ўласцівасці і ўзаемадзеянні элементарных часціц. Усе часціцы, што прадказваюцца Стандартнай мадэллю, за выняткам гіпатэтычных, былі эксперыментальна выяўлены. Усяго мадэль апісвае 61 часціцу.

#### Ферміёны 
Ферміёны маюць паўцэлы спін; для ўсіх вядомых элементарных ферміёнаў ён роўны ½. Кожны ферміён мае сваю ўласную антычасціцу. Ферміёны з'яўляюцца базавымі цаглінкамі ўсёй матэрыі. Яны класіфікуюцца па сваім удзеле ў моцным узаемадзеянні. Згодна Стандартнай мадэлі, існуе 12 водараў элементарных ферміёнаў: шэсць кваркаў і шэсць лептонаў.

### Гіпатэтычныя часціцы 
Суперсіметрычныя тэорыі, што пашыраюць Стандартную мадэль, прадказваюць існаванне новых часціц (суперсіметрычных партнёраў часціц Стандартнай мадэлі), але ніводная з іх не была эксперыментальна пацверджана (на чэрвень 2009 года).
*  (спін — ½) —  суперпартнёраў некалькіх нейтральных часціц Стандартнай мадэлі. Гэта вядучы кандыдат на асноўны складнік цёмнай матэрыі. Партнёры зараджаных () базонаў завуцца  ().
*  (спін — ½) — суперпартнёр фатона.
*  (спін — ³⁄2) — суперпартнёр гравітона ў тэорыях супергравітацыі.
*  і  (спін — 0) — суперсіметрычныя партнёры ферміёнаў Стандартнай мадэлі. С-топ кварк (Stop) (суперпартнёр top-кварка) меркавана павінен мець адносна маленькую масу, у звязку з гэтым яго пошукі вядуцца асабліва актыўна.
* Сямейства , суперпартнёраў калібравальных базонаў ( — суперпартнёр глюёна, ві́на — суперпартнёр W-базона, бі́на — суперпартнёр калібравальнага базона, што адпавядае слабому гіперзараду, зі́на — суперпартнёр Z-базона).
*  — суперпартнёр базона Хігса.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
*  *(На сайте Particle Data Group находится регулярно обновляемая электронная версия этого обзора свойств частиц.)*
* Joseph F. Alward, *Elementary Particles *, Department of Physics, University of the Pacific
* *Elementary particles *, The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition. 2001.

Катэгорыя:Ядзерная фізіка
Катэгорыя:Фізіка элементарных часціц
Руская палярная экспедыцыя

**Руская палярная экспедыцыя 1900—1902 гадоў** была падрыхтавана Імператарскай Акадэміяй навук і мела асноўнай мэтай даследаванне часткі Паўночнага Ледавітага акіяна на поўнач ад Новасібірскіх астравоў і пошук легендарнай Землі Саннікава. Першае акадэмічнае прадпрыемства Расіі ў водах Ледавітага акіяна, здзейсненае на ўласным судне.

Кіраваў экспедыцыяй рускі геолаг і палярны даследчык барон Эдуард Васільевіч Толь.

Адным з супрацоўнікаў і найбліжэйшым памагатым Толя быў малады даследчык, лейтэнант Імператарскага флота Аляксандр Васільевіч Калчак, будучы Вярхоўны кіраўнік Расіі і Вярхоўны галоўнакамандуючы Рускай арміяй. Таму па палітычных матывах пры савецкай уладзе гісторыя экспедыцыі радыкальна перакручвалася.

Экспедыцыя была важная таксама і з пункту гледжання геапалітычных інтарэсаў Расійскай імперыі. Усе папярэднія замежныя палярныя экспедыцыі разглядаліся іх арганізатарамі таксама як важная нацыянальная справа.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Сібіры
Катэгорыя:Палярныя экспедыцыі
Катэгорыя:Усходняя Сібір
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Партугаліі

**Спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Партугальскай Рэспубліцы** ўтрымоўвае 15 аб’ектаў (на 2017 год), што складае  ад агульнай колькасці ( на  год). 14 аб’ектаў уключаны ў спіс па культурных крытэрыях, прычым 3 з іх прызнаны шэдэўрамі чалавечага генія (крытэрый i), яшчэ 1 аб’ект уключаны па прыродных крытэрыях і прызнаны выдатным узорам біялагічных працэсаў у эвалюцыі і развіцці зямных экасістэм, раслінных і жывёльных супольнасцей (крытэрый ix). Акрамя гэтага, станам на 2017 год, 11 аб’ектаў на тэрыторыі Партугаліі знаходзяцца сярод кандыдатаў на ўключэнне ў спіс Сусветнай спадчыны. Партугальская Рэспубліка ратыфікавала Канвенцыю аб ахове Сусветнай культурнай і прыроднай спадчыны 30 верасня 1980 года. Першыя чатыры аб’екты, размешчаныя на тэрыторыі Партугаліі, былі занесены ў спіс у 1983 годзе на 7-й сесіі Камітэта Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

### Геаграфічнае размяшчэнне аб’ектаў 

## Каментарыі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ЮНЕСКА. Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны
* Каталог спасылак Сусветнай спадчыны ў Партугаліі


Партугалія
Узброеныя сілы Егіпта

**Егі́пецкія узбро́еныя сі́лы** — узброеныя сілы Егіпта, з'яўляюцца аднымі з найбуйнейшых у Афрыцы, на Блізкім Усходзе і свеце. Яны складаюцца з сухапутных сіл, флоту, ВПС і СПА.

*
Егіпет
Шахоўніца

]]
**Шахоўніца** (, МФА: ) — адзін з варыянтаў геральдычнага падзелу шчыта, які ўяўляе сабой спалучэнне роўнай колькасці рассячэнняў і перасячэнняў.

## Харватыя 
Чырвона-белая шахоўніца служыць геральдычным сімвалам Харвацкай дзяржавы, яна прысутнічала на гербе краіны на працягу ўсёй гісторыі, уключаючы перыяд Сацыялістычнай рэспублікі Харватыя ў складзе Югаславіі (гл. Герб Харватыі).

Першае з'яўленне шахоўніцы ў якасці дзяржаўнага сімвала адносяцца да перыяду кіравання караля Харватыі Сцепана Држыслава (X стагоддзе). Найстарэйшыя з захаваных дакументаў з шахоўніцай у якасці дзяржаўнага сімвала датуюцца пачаткам XVI стагоддзя, калі яна была часткай герба Габсбургаў і сімвалізавала саюз плямёнаў  і белых харватаў. Існуе гістарычна непацверджаная легенда пра з'яўленне шахоўніцы пасля выйгрышу ў шахматы харвацкім каралём Святлаславам Суроньем у венецыянскага дожа ў партыі, стаўкай у якой была Далмацыя.

У часы кіравання ўсташаў у 1941—1945 гадах і ў 1990—1991 гадах харвацкая шахоўніца малявалася на гербе ў негатыўным варыянце з белым квадратам у левым верхнім вугле.

У 1990 годзе шахоўніца была змешчана на сцягу Харватыі замест югаслаўскай чырвонай зоркі. Харвацкая шахоўніца складалася з 25 квадратаў белага і чырвонага колеру, размешчаных у 5 радоў, гэта значыць, што яна паўтарала ўсташскі варыянт шахоўніцы. У 1991 годзе ён быў заменены на варыянт, які пачынаецца з чырвонага квадрата, ён выкарыстоўваецца Харватыяй дагэтуль.

## Іншыя прыклады 
80px|Герб «Учэле»|right
* Шляхецкі герб «Учэле» (*на іл.*).
* Чырвона-белая шахоўніца таксама была сімвалам польскіх ВПС ад самага моманту іх заснавання ў 1918 годзе.
* Бела-блакітная шахоўніца (дакладней ромбападобны падзел) выкарыстоўваецца як элемент герба Баварыі.
* Чорна-белая шахоўніца выкарыстоўваецца музыкантамі і прыхільнікамі музычнага стылю ска.
* Ружова-чорная шахоўніца выкарыстоўваецца ў субкультуры эма.

Катэгорыя:Геральдыка
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Харватыі
Бляха

**Бляха** — халоднакатаная адпаленая ліставая сталь таўшчынёй 0,10 — 1,2 мм, з нанесеным ахоўным пакрыццём з волава, ці адмысловымі пакрыццямі, напрыклад лак, цынк, хром і іншыя. Выпускаецца ў лістах памерамі 512—1000 × 712—1200 мм або ў рулонах шырынёй да 1 м, масай да 15 тон.

## Выкарыстанне бляхі 
* Бляшанкі. Тара з бляхі мае перавагу перад пакаваннем з кардона ці пластыка, а менавіта лёгкасць працэсу высокатэмпературнай стэрылізацыі прадукта. Аднак, нараўне з гэтым ёсць і недахоп — немагчымасць выкарыстання для разагравання ў мікрахвалевай печы.
* Тара для лакафарбавых матэрыялаў.
* Тара для нафтахімічных прадуктаў.
* Гаспадарчыя вырабы — вёдры, крышкі, таркі і інш.
* Аэразольныя балоны з розным змесцівам.
* Мастацка аформленая тара з бляхі, якая ўжываецца для захоўвання харчовых ці касметычных прадуктаў.
* Інфармацыйныя паказальнікі, пачынальна ад дзвярных таблічак, і сканчаючы дарожнымі знакамі.
* У будаўніцтве — дахавыя элементы, сістэмы вентыляцый, трубы, казыркі і інш.
* Апорныя канструкцыі мініятурных мадэляў транспартных сродкаў і тэхнікі, у тым ліку радыёкіраваныя.

## Гл. таксама 
* Бляха (посуд)
* Бляхар
* Бляшанка

## Спасылкі 
* Крыху пра гісторыю вытворчасці белай бляхі і бляшанага слоіка 

Катэгорыя:Сталь
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Ірландыі

У спісе аб'ектаў **Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА** ў **Рэспубліцы Ірландыя** значыцца 2 найменні (на 2012 год), што складае  ад агульнай колькасці ( на  год). Абодва аб'екты ўключаны ў спіс па культурных крытэрыях, прычым адзін з іх прызнаны шэдэўрам чалавечага генія (крытэрый&nbsp;i). Комплекс на рацэ Бойн, які актыўна даследуецца навукоўцамі, складаецца з некалькіх аб'ектаў, найбуйнейшыя з іх таксама прадстаўлены ў спісе.

## Спіс 
У гэтай табліцы аб'екты размешчаны ў храналагічным парадку іх дадання ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Кандыдаты 
Паводле плана, манастыр Клонмакнайс павінен быў атрымаць статус аб'екта сусветнай спадчыны ўжо ўлетку 2010 года, але гэтага не адбылося.

## Былыя кандыдаты 
У красавіку 2010 года спіс кандыдатаў у аб'екты Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Ірландыі быў значна абноўлены. Пасля абнаўлення шэраг аб'ектаў быў выключаны са спісу кандыдатаў (Нацыянальны парк Кіларні, Балота Клара), шэраг пунктаў аб'яднаны ў адну заяўку (напрыклад, Кейдскія палі і Паўночна-заходнія балоты Мея), некаторыя заяўкі былі абноўлены (Клонмакнайс, Заходнія каменныя фарты, Бурэн). Ніжэй прыведзены спіс з аб'ектаў, якія з'яўляліся кандыдатамі ў перыяд з 1992 па 2010 год (за выключэннем Тары, якая была кандыдатам з 2009 года), і не былі ўключаны ў Сусветную спадчыну ЮНЕСКА ў аб'ёме, прадстаўленым у зыходнай заяўцы.

## Геаграфічнае размяшчэнне аб'ектаў 
Легенда карты:
* 10px Аб'екты сусветнай спадчыны,
* 10px Адзіночныя кандыдаты,
* 10px Кандыдат № 3 — Кейдскія палі і балота Мея,
* 10px Кандыдат № 4 — Заходнія каменныя фарты,
* 10px Кандыдат № 6 — Манастырскія паселішчы ранняга Сярэднявечча, вылучаны Клонмакнайс, які з'яўляецца таксама асобным кандыдатам,
* 10px Кандыдат № 7 — Каралеўскія месцы Ірландыі,
* 10px Выключаныя кандыдаты,
* * Былыя адзіночныя кандыдаты, цяпер уключаныя ў склад іншых заявак.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ЮНЕСКА. Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ў Ірландыі
* Каталог спасылак па Сусветнай спадчыне ў Ірландыі
* 
* 


Ірландыя
Даліна Коа

thumb|right|Петрогліфы даліны Коа
**Археалагічны парк даліны Коа** — археалагічны комплекс з наскальнымі выявамі, якія адносяцца да перыяду ад палеаліту да неаліту (галоўным чынам прадстаўлена салютрэйская культура). Выявы былі адкрыты ў 1992 годзе ў наваколлях горада Віла-Нова-ды-Фош-Коа на паўночным усходзе Партугаліі. У 1998 годзе петрогліфы ўключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

На выявах прадстаўлены разнастайныя жывёлы — коні, козы, а таксама вымерлыя, напрыклад, тур. Найбольш раннія з іх датуюцца 20 тысячагоддзем да н.э.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Петрогліфы Еўропы
Катэгорыя:Першабытнае мастацтва
Катэгорыя:Археалогія ў Партугаліі
Катэгорыя:Палеаліт Еўропы
Катэгорыя:Мезаліт Еўропы
Leopard 2

**Леапард 2** () — асноўны баявы танк Германіі з 1979 года. 

Цяпер выраблена больш за 3.000 танкаў гэтага тыпу, якія стаяць на ўзбраенні войскаў Германіі, Аўстрыі, Нарвегіі, Швецыі, Швейцарыі, Іспаніі, Даніі, Грэцыі, Турцыі і іншых краінаў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Танкі Германіі
Катэгорыя:Асноўныя баявыя танкі
Руская дарэформенная арфаграфія

**Руская дарэформенная арфаграфія** (часта **дарэвалюцыйная арфаграфія**) — арфаграфія рускай мовы, якая дзейнічала да яе рэформы ў 1918 годзе і захоўвалася пазней на тэрыторыях белых урадаў у Расіі і ў белаэмігранцкіх выданнях. Пачаткам рускай дарэформеннай арфаграфіі можна лічыць увядзенне грамадзянскага шрыфту пры Пятры I.

Адзінай агульнапрызнанай нормы дарэформеннай арфаграфіі (падобнай савецкаму збору 1956 года) не існавала. Правапіс апошніх прыкладна 50 гадоў перад рэвалюцыяй 1917 года (1870-я—1910-я) быў нармаваны ў большай ступені, чым арфаграфія першай трэці XIX стагоддзя і асабліва XVIII стагоддзя. Найболей аўтарытэтныя дапаможнікі і зборы правіл па рускай дарэформеннай арфаграфіі звязаны з імем акадэміка Якава Карлавіча Грота. Яны адносяцца менавіта да апошняга стабільнага 50-годдзя існавання дарэформеннай арфаграфіі.

## Літаратура 
* 
* 
* Philipp Ammon: *Tractatus slavonicus*.  in: *Sjani (Thoughts) Georgian Scientific Journal of Literary Theory and Comparative Literature*, N 17, 2016, pp. 248-56

## Спасылкі 
* Переводчик славянских языков, включая русский, из старых вариантов орфографии в новые и наоборот
* Русские классики XVIII — начала XX вв. в старой орфографии
* Ресурсы по дореволюционной орфографии
* О старой орфографии
* Вики-энциклопедия в дореволюционной орфографии
* Словарь дореволюционной орфографии

Катэгорыя:Рускі алфавіт
Роберт Піры

**Ро́берт Э́двін Пі́ры** (; 6 мая 1856, Кесан, Пенсільванія — 20 лютага 1920) — амерыканскі даследнік Арктыкі. У 1909 годзе абвясціў пра заваяванне Паўночнага полюса, што выклікала масу дыскусій. Афіцыйна лічыцца першым чалавекам, які дасягнуў Паўночнага полюса пасля пераходу па пакавым ільдам.

## Памяць 
У гонар Р. Э. Піры названыя паўвостраў (Зямля Піры) на поўначы Грэнландыі і праліў у Канадскім Арктычным архіпелагу.

## Літаратура 
*  — С. 383.
* *Островский Б. Г.* Роберт Пири. — Архангельск: ОГИЗ-Севкрайгиз, 1935. — 64 с.: ил.
* *Карпов Г. В.* Роберт Пири. — М.: Географгиз, 1956. — 40 с. — Серия «Замечательные географы и путешественники».
* *Центкевич А., Центкевич Ч.* Завоевание Арктики. — М.: Изд-во Иностранной литературы, 1956. — 388 с.
* *Арикайнен А. И.* Центр притяжения — Северный полюс. — М.: Наука, 1988. — 220 с.: ил. — Серия «Человек и окружающая среда». — ISBN 5-02-003360-Х
* *Пири Р. Э.* Северный полюс / Пер. В. Л. Дуговской. — М.: Мир книги, Литература, 2009. — 208 с. — Серия «Путешествия вокруг света». — ISBN 978-5-486-03018-5
* *Пири Р. Э.* По большому льду. Северный полюс. — М.: Эксмо, 2012. — 480 с.: ил. — Серия «Великие путешествия». — ISBN 978-5-699-53606-1
* 
* 
* 
* Engstfeld, Axel — *Minik The Lost Eskimo* (PBS: The American Experience series, 2008) http://www.pbs.org/wgbh/amex/minik/ 
* 
* 
* 
* 
* 
* Schweikart, Larry — ""Polar Revisionism and the Peary Claim: The Diary of Robert E. Peary, " The Historian, XLVIII, May 1986, pp. 341-58.

## Спасылкі 
* NY Times, April 6, 1909, *Peary Discovers the North Pole After Eight Trials in 23 Years*
* NY Times, September 7, 2009, *A Clash of Polar Frauds and Those Who Believe*
* Works by Robert E. Peary at Project Gutenberg
* Audiobook «The North Pole»

Катэгорыя:Даследчыкі Арктыкі
Катэгорыя:Падарожнікі ЗША
Катэгорыя:Масоны ЗША
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Калума
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Венгрыі

У спісе **Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА** ў **Венгерскай Рэспубліцы** значыцца 8 найменняў (на 2014 год), што складае  ад агульнай колькасці ( на  год). 7 аб'ектаў уключаны ў спіс па культурным крытэрыям, а астатні 1 аб'ект уключаны па прыродным крытэрыям. Акрамя гэтага, станам на 2014 год, 11 аб'ектаў на тэрыторыі Венгрыі знаходзяцца сярод кандыдатаў на ўключэнне ў спіс Сусветнай спадчыны. Венгерская Народная Рэспубліка ратыфікавала Канвенцыю аб ахове сусветнай культурнай і прыроднай спадчыны 15 ліпеня 1985 года. Першыя аб'екты, размешчаныя на тэрыторыі Венгрыі, былі занесены ў спіс у 1987 годзе на 11-й сесіі Камітэта сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Спіс 
У гэтай табліцы аб'екты размешчаны ў парадку іх дадання ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

### Геаграфічнае размяшчэнне аб'ектаў 

## Папярэдні спіс 
У табліцы аб'екты размешчаны ў парадку іх дадання ў папярэдні спіс. У гэтым спісе прыведзены аб'екты, прапанаваныя ўрадам Венгрыі ў якасці кандыдатаў на ўнясенне ў спіс Сусветнай спадчыны.

### Геаграфічнае размяшчэнне аб'ектаў 

## Спасылкі 
* Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Венгрыі 
* Каталог спасылак Сусветнай спадчыне ў Венгрыі 

Катэгорыя:Культура Венгрыі
Венгрыя
Катэгорыя:Спісы:Венгрыя
Котарская дыяцэзія

**Котарская дыяцэзія** (, ) — дыяцэзія Рымска-каталіцкай царквы ў Котарскім заліве (Чарнагорыя), якая вядзе сваю гісторыю з X стагоддзя.
200px|thumb|left|Карта Чарнагорыі
Котарская дыяцэзія з’яўляецца суфраганнай у адносінах да харвацкай Спліцка-макарскай архідыяцэзіі (рэзідэнцыя архібіскупа знаходзіцца ў Спліце), у адрозненне ад астатняй тэрыторыі Чарнагорыі, якая знаходзіцца ў распараджэнні прымаса Сербіі архібіскупа барскага.

Тэрыторыя дыяцэзіі ахоплівае муніцыпальныя акругі Котара (кафедра біскупа), Тывата, Херцэг-Нові і Будвы. Гэта вобласць супадае з тэрыторыяй правінцыі «Албанія Венета» Венецыянскай рэспублікі, якая кіравала тут з 1420 па 1797 гады і дзе дзяржаўнай рэлігіяй было каталіцтва.

Паводле некаторых ацэнак, з 111 000 жыхароў гэтага рэгіёна каля 10 000 лічаць сябе каталікамі.

Кафедральны сабор дыяцэзіі, сабор Святога Трыфана, знаходзіцца ў Котары. Сукафедральны сабор Святога Яна Хрысціцеля знаходзіцца ў Будве.

На сённяшні дзень пасаду біскупа займае Ілія Яніч ().

## Гл. таксама 
* Каталіцтва ў Чарнагорыі

## Літаратура 
* Kratki pregled povijesti Kotorske biskupije

## Спасылкі 
* Котарская дыяцэзія на сайце каталіцкай іерархіі 

Катэгорыя:Котарскі заліў
Катэгорыя:Далмацыя
Катэгорыя:Рымска-каталіцкія дыяцэзіі Чарнагорыі
Казімір Генрыхавіч Цыхоўскі

**Казімі́р Ге́нрыхавіч Цыхо́ўскі** (, Астравец-Свентакшыскі Радомскай губерні, Расійская імперыя — , , СССР) — польскі рэвалюцыянер, старшыня ЦВК Літоўска-Беларускай савецкай сацыялістычнай рэспублікі, дзеяч Камінтэрна. Старшыня Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта з ліпеня па верасень 1919 года.

## Біяграфія 
Уступіў у СДКПіЛ у 1907 годзе. Падчас Кастрычніцкай рэвалюцыі далучыўся да бальшавікоў, з ліпеня 1919 года па верасень 1919 года займаў пасаду старшыні Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта, з лістапада 1917 года стаў намеснікам камісара па польскіх справах у ЦВК Літоўска-Беларускай савецкай сацыялістычнай рэспублікі. Пазней абраны старшынёй ЦВК ЛітБела. Пасля паражэння ў савецка-польскай вайне, у 1921 годзе стаў членам ЦК КПЗУ.

У 1923 годзе арыштаваны і да 1925 года знаходзіцца ў турме. Абраны членам ЦК Камуністычнай партыі Польшчы. У верасні 1932 года пераязджае ў СССР для працы ў Выканкам Камінтэрна. Падчас грамадзянскай вайны ў Іспаніі — у інтэрбрыгадах. У жніўні 1937 года адкліканы ў Маскву і 26 кастрычніка 1937 года расстраляны. Рэабілітаваны пасмяротна.

Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя
Катэгорыя:Пакараныя смерцю рэвалюцыянеры
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Беларусі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Польшчы
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Літвы
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі
Катэгорыя:Камуністы Польшчы
Катэгорыя:Дзеячы Камінтэрна
Катэгорыя:Удзельнікі польска-савецкай вайны
Катэгорыя:Байцы інтэрбрыгад
Катэгорыя:Пасмяротна рэабілітаваныя ў СССР
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ва Узбекістане

У спісе Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ва Узбекістане значыцца 4 найменні (на 2012 год) у асноўным спісе, што складае 0,4 % ад агульнай колькасці (962 на 2012 год). Усё 4 аб’екты ўключаны ў спіс па культурных крытэрыях. Гэтак жа, станам на 2012 год, у папярэдні спіс унесена 31 аб’ект.

## Спісы 
У табліцы аб’екты размешчаны ў парадку іх дадання ў спіс.

### Геаграфічнае размяшчэнне аб’ектаў 

## Папярэдні спіс 
### Геаграфічнае размяшчэнне аб’ектаў 

## Спасылкі 
* Музей гісторыі матэрыяльнай культуры імя Аміра Тэмура
* Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ва Узбекістане

*
Узбекістане
Адміністрацыйны падзел Узбекістана

**Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Узбекістана** станам на 2012 год мае 3 узроўні: на першым знаходзяцца 12 вілаетаў (), 1 аўтаномная рэспубліка (Каракалпакстан) і 1 горад цэнтральнага падпарадкавання (Ташкент). Вілаеты і рэспубліка падзелены на туманы () і гарады вілаетнага (рэспубліканскага) падпарадкавання. Горад Ташкент падзелены на ўнутрыгарадскія туманы. Туманы вілаетаў і рэспублікі падзелены на гарады туманнага падпарадкавання, гарадскія пасёлкі () і сельскія сходы грамадзян ().

Сельскія сходы грамадзян таксама могуць уваходзіць у склад гарадоў вілаетнага падпарадкавання, а гарадскія пасёлкі — у гарады вілаетнага (рэспубліканскага) падпарадкавання і ў склад унутрыгарадскіх туманаў Ташкента.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі першага парадку 

Выява:Uzbekistan provinces numbered.svg|Адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі першага парадку

## Спасылкі
Матэ Узініч

**Матэ Узініч** (, , в. Дубрава каля Оміша) — харвацкі біскуп, які ўзначальвае Дуброўніцкую дыяцэзію з 2011 года.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 17 верасня 1967 года ў Далмацыі, каля Оміша.

Пачатковую адукацыю атрымаў у роднай вёсцы, затым скончыў гімназію пры семінарыі ў Спліце. Пасля праходжання ваеннай службы ў 1986—1987 гадах паступіў на тэалагічны факультэт Спліцкага ўніверсітэта. У 1993 годзе атрымаў ступень бакалаўра. Пасля заканчэння вучобы 27 чэрвеня 1993 года пасвечаны на святара.

Тры гады служыў святаром у прыходах Оміша і наваколляў. У 1996 годзе працягнуў навучанне ў Рыме, у Папскім Латэранскім універсітэце, у 2000 годзе атрымаў ліцэнцыят па кананічным і грамадзянскім праве.

Пасля вяртання ў Харватыю працаваў у Спліцка-Макарскія архідыяцэзіі, з 2001 года быў рэктарам спліцкай семінарыі.

24 студзеня 2011 года Папа Бенедыкт XVI прызначыў Матэ Узініча біскупам дуброўніцкім у сувязі з пераводам біскупа Жэліміра Пуліча на кафедру Задара. Біскупская хіратонія адбылася 19 сакавіка 2011 года. Галоўным кансекратарам быў архібіскуп Марын Барышыч, яму дапамагалі кардынал Ёсіп Бозаніч і архібіскуп Жэлімір Пуліч.

Уваходзіць у склад Канферэнцыі каталіцкіх біскупаў Харватыі.

## Спасылкі 
* Біскуп Узініч на сайце Канферэнцыі каталіцкіх біскупаў Харватыі
* Біскуп Узініч на catholic-hierarchy.org
* Біскуп Узініч на www.gcatholic.org

Катэгорыя:Каталіцкія біскупы Харватыі
Каралеўства Румынія

**Каралеўства Румынія** () — манархія, якая існавала на тэрыторыі сучасных Румыніі, Малдовы, часткова Украіны і Балгарыі з 1881 да 1947 года.

Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Еўропы

Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Балканаў
Валянціна Міхайлаўна Астрога

**Валянціна Міхайлаўна Астрога** (нар. , в. Жарсцвянка, Пастаўскі раён, Віцебская вобласць) — беларускі гісторык. Кандыдат гістарычных навук (2005), дацэнт.

## Біяграфічныя звесткі 
У 1990 скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. Працуе ў Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце з 2004, дацэнт кафедры гісторыі Беларусі і паліталогіі, дэкан факультэта грамадскіх прафесій.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя інтарэсы: гісторыя народнай адукацыі Беларусі ў другой палове ХІХ — пачатку ХХ ст.: урадавая адукацыйная палітыка, сістэма адукацыі, настаўніцкая інтэлігенцыя (падрыхтоўка, фарміраванне як сацыяльнай групы, прававое і матэрыяльнае становішча).

## Выбраная бібліяграфія 
* Асноўныя кірункі дзейнасці педагагічных таварыстваў узаемадапамогі настаўніцтва Беларусі ў другой пало­ве ХІХ — пачатку ХХ ст. / В. М. Астрога // Труды БГТУ. Сер. V, Политология, философия, история, филология. — 2006. — Вып. ХIV.
* Падрыхтоўка педагагічных кадраў у Беларусі ў другой палове ХІХ — пачатку ХХ ст. / В. М. Астрога // Веснік адукацыі. — 2007. — No 10.
* Адносіны царызму да настаўніцтва Беларусі ў другой палове ХІХ — пачатку ХХ ст. / В. М. Астрога // Беларускі гістарычны часопіс. — 2008. — No 8.
* Гісторыя Беларусі: вучэб.­метад. дапаможнік / І. У. Каляда, В. М. Астрога. — Мінск: БДТУ, 2009.
* Фарміраванне настаўніцтва як сацыяльнай групы (другая палова ХІХ — пачатак ХХ ст.) / В. М. Астрога // Труды БГТУ. Сер. V, Политология, философия, история, филология. — 2009. — Вып. ХVII.

## Спасылкі 
* ХТО ЁСЦЬ ХТО ў БДТУ
* 

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі БДТУ
Рамеснік

**Рамеснік** — асоба, якая валодае пэўнымі навыкамі (рамяством), вырабляе на продаж і на заказ вырабы ручной працы — канчатковыя прадукты працы, створаныя саматужным спосабам з прымяненнем уласных сродкаў вытворчасці, у тым ліку якія адносяцца да вырабаў народных промыслаў. У сярэднія вякі рамеснікі складалі аснову гарадскога насельніцтва, большасць з іх з’яўляліся членамі гільдыяў.

## Па прафесіях 
### А 
* Аптэкар — рамеснік, які вырабляе лекі.

### Б 
* Бляхар — рамеснік, які вырабляе розныя бляшаныя вырабы або пакрывае бляхай дахі.
* Бондар — рамеснік, вырабляе бочкі і драўляныя вёдры.
* Бровар — рамеснік, які вырабляе піва.

### В 
* Вінакур — рамеснік, які вырабляе гарэлку і спірт.

### Г 
* Ганчар — рамеснік, які вырабляе посуд і іншыя вырабы з гліны.
* Гравёр — рамеснік, які стварае гравюры.
* Гутнік — рамеснік, які вырабляе шкляныя вырабы на гуце.

### Д 
* Друкар — рамеснік, які займаецца друкарскай справай.

### К 
* Кравец — рамеснік, які займаецца шыццём адзення.

### Ш 
* Шорнік — рамеснік, які вырабляе раменную і конскую збрую.

### Ю 
* Ювелір — рамеснік, які вырабляе і рамантуе ювелірныя упрыгожванні.

Катэгорыя:Прафесіі
Катэгорыя:Народныя промыслы
Сэсэ

**Сэсэ** (луганда:*Ssese*) — архіпелаг на паўночным захадзе возера Вікторыя ў складзе Уганды. Уключае 84 астравы, агульнай плошчай 468,3 км². Насельніцтва (2012 г.) - 66300 чал.

## Геаграфія і прырода 
Сэсэ — умоўная назва дзвюх груп астравоў на паўночным захадзе возера Вікторыя. Найбуйнейшы востраў першай групы — Бугала. Ён займае плошчу 275 км² і з'яўляецца другім па велічыні на возеры пасля Укерэвэ. Другая група канцэнтруецца вакол вострава Комэ. Усяго налічваецца 84 астравы розных памераў. 

Геалагічная гісторыя архіпелага шчыльна злучана з гісторыяй возера Вікторыя, якое сфарміравалася каля 400 000 гадоў таму ў выніку моцных тэктанічных зрухаў. На дне засталіся скальныя базальтавыя выступы. 18 000 - 13 000 гадоў таму азёрная катлавіна перасохла, але зноў напоўнілася вадою пасля заканчэння ледавіковага перыяда. Шматлікія рэкі скідвалі ў яе асадкавыя пароды, што запаўнялі дно і намываліся вакол скальных выступаў. Так узніклі сучасныя азёрныя астравы. Большасць астравоў Сэсэ нізкія. Аднак тут сустракаюцца скалістыя ўзняцці. Найвышэйшы пункт дасягае 1240 м.

У мінулым усе астравы былі пакрыты трапічнымі лясамі. У нашы дні лясы захаваліся толькі на малых астравах. На вялікіх астравах пераважаюць саванны і апрацаваныя землі.

## Гісторыя 
У сярэднявеччы архіпелаг Сэсэ быў населены некалькімі групамі банту, якія склалі народнасць *басэсе*, блізкую па мове да луганда. Першае апісанне астравоў і іх жыхароў у еўрапейскай навуковай літаратуры было зроблена ў XIX ст. брытанцам Генры Мортанам Стэнлі. З 1962 г. архіпелаг у складзе незалежнай Уганды. 

## Спасылкі 
* Даведнік для вандроўнікаў
* Раён Калангала 

Сэсэ
Сэсэ
Сэсэ
Сэсэ
Уладзімір Ягоравіч Саўчанка

**Уладзі́мір Яго́равіч Са́ўчанка** (нар. , в. Фралоўка Касцюковіцкага раёна, Магілёўская вобласць, БССР) — дзяржаўны дзеяч Беларусі, былы старшыня Гродненскага абласнога выканаўчага камітэта (2001—2010).

## Біяграфія 
У 1974 годзе скончыў Беларускую дзяржаўную сельскагаспадарчую акадэмію.

Працаваў дырэктарам Брасаўскага сельгастэхнікума, Бранскай вобласці, Расія. Быў прарабам, начальнікам Круглянскага ДРБУ, старшынёй калгаса, пасля — старшынёй Круглянскага райвыканкама.

У 1996—1999 гадах — намеснік старшыні Магілёўскага аблвыканкама.

З 1999 па 2001 год быў першым намеснікам старшыні Гродзенскага аблвыканкама.

5 лютага 2001 года быў прызначаны в. а. старшыні Гродзенскага аблвыканкама (у сувязі са смерцю Аляксандра Дубко).

29 сакавіка 2001 года Указам Прэзідэнта быў прызначаны старшынёй Гродзенскага аблвыканкама.

25 студзеня 2010 года быў вызвалены з пасады ў сувязі з пераходам на іншую работу.

## Праца на пасадзе старшыні Гродзенскага аблвыканкаму 
Дзейнасць Уладзіміра Саўчанкі на чале Гродзенскай вобласці часта ацэньваецца негатыўна. У першую чаргу з яго асобай звязваюць руйнаванне гістарычнага цэнтру Гродна, а таксама наступ на мясцовую незалежную прэсу і яе ліквідацыю.

У 2005—2009 гадах была праведзеная «рэканструкцыя» Гродна пад кіраўніцтвам губернатара Уладзіміра Саўчанкі. Падчас «рэканструкцыі» быў знішчаны цэлы шэраг помнікаў гісторыі і культуры: магнацкі Палац на Падоле (помнік архітэктуры XVIII стагоддзя), стайні Сцяпана Батуры (помнік архітэктуры XVI стагоддзя), флігель палаца віцэ-адміністратара другой паловы XVIII стагоддзя. У тыя часы ён выконваў функцыю стайні і карэтнай. Гэты будынак быў самай старой аўтэнтычнай стайняй, якая захавалася на тэрыторыі Беларусі. Пасля трох месяцаў вырашэння лёсу флігеля, які цалкам захаваўся з 1794 году, яго зруйнавалі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Біяграфія 

Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Касцюковіцкім раёне
Катэгорыя:Старшыні калгасаў
Катэгорыя:Намеснікі старшыні Магілёўскага абласнога выканаўчага камітэта
Катэгорыя:Намеснікі старшыні Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта
Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га склікання
Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання
Старая Касба ў Алжыры

**Касба** () — крэпасць у старой частцы горада Алжыра. З'яўляецца аб'ектам са спісу Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Словам *касба* называюць крэпасці ў населеных пунктах Паўночнай Афрыкі.

## Гісторыя 
Касба была пабудавана на руінах старажытнага фінікійскага горада Ікасіум. Гэта быў горад сярэдніх памераў, пабудаваны на ўзгорке. Горад быў падзелены на две часткі: верхнюю і ніжнюю.

У эпоху Сярэднявечча Касба была апорай міжземнаморскіх піратаў. Да пачатку XVII стагоддзя ў горадзе знаходзілася 25 000 рабоў. Сярод рабоў Касбы быў капітан іспанскага каралеўскага флоту Мігель Сервантэс, будучы аўтар рамана «Дон Кіхот».

Падчас алжырскай барацьбы за незалежнасць (1954—1962) у Касбе знаходзіўся цэнтр Фронту нацыянальнага асвабаджэння (ФНА). Для супрацьдзеяння барацьбітам за незалежнасць Алжыра французы былі вымушаны засяродзіць свае сілы на Касбе.

## Сучасны стан 
У жніўні 2008 года інфармацыйнае агенцтва Рэйтэр паведаміла аб тым, што Касба знаходзіцца ў запушчаным стане і асобныя часткі крэпасці знаходзяцца пад пагрозай разбурэння. Праблема абцяжарваецца яшчэ і тым, што дадзены раён перанаселены і патрабуе рассялення жыхароў. Колькасць людзей, якія пражываюць у Касбе вагаецца ад 40 000 да 70 000 чалавек.

## Галерэя 

File:Casbah of Algiers, buildings in restoration.jpg|Вузкія вуліцы
File:Maison de la Casbah.jpg|
File:Casbah baths.jpg|Хамам
File:House interior casbah algiers.jpg|Унутраная архітэктура
File:Algiers fishing port.jpg|Рыбны порт

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Алжыры
Катэгорыя:Алжыр (горад)
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Алжыра
Абд аль-Керым

**Абд аль-Керым** (1881 або 1882 — ) — палітычны і дзяржаўны дзеяч Марока.

Атрымаў багаслоўскую адукацыю. За заклікі да вызваленчай барацьбы ў 1915 зняволены. У 1921 узначаліў вызвольную барацьбу рыфскіх плямёнаў супраць іспанских, з 1925 французских каланізатараў. Прэзідэнт (эмір) Рыфскай рэспублікі ў 1921—26. У 1926 захоплены французамі і сасланы на в-аў Рэюньён. У 1947 атрымаў дазвол на выезд у Францыю пры ўмове, што не будзе эаймацца палітвчнай дзейнасцю. Уцёк і пасяліўся ў Каіры, дзе ўзначаліў (1948—56) Камітэт вызвалення Арабскага Магрыба.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Постаці Марока
Жан-Жак Дэсалін

**Жан-Жак Дэсалін** (; 20 верасня 1758, Гвінея — 17 кастрычніка 1806, Порт-о-Прэнс, Гаіці) — лідар гаіцянскай рэвалюцыі і першы кіраўнік незалежнай Гаіці. Першапачаткова генерал-губернатар, Дэсалін пазней абвясціў сябе імператарам Жакам I (1804—1806). Лічыцца заснавальнікам Гаіці.

Хрышчоны пад імем Жак, спачатку насіў прозвішча свайго першага гаспадара Дзюкло, чыім рабом ён быў, затым быў набыты крэолам па прозвішчы Дэсалін, які прысвоіў яму сваё прозвішча. Дэсалін служыў афіцэрам у французскай арміі, калі калонія супрацьстаяла Іспаніі і Вялікабрытаніі. Пазней стаў камандзірам у паўстанні супраць Францыі. Як асноўны ваенны камандзір першапачатковага лідара рэвалюцыі Тусена-Луверцюра, ён правёў шмат паспяховых кампаній, уключаючы бітву за Крыт-а-П’яро.

Пасля здрады і захопу Тусена Луверцюра ў 1802 годзе, Дэсалін стаў лідарам рэвалюцыі. Ён перамог французскую армію ў бітве пры форце Верц’ер ў 1803 годзе, апошняй бітве рэвалюцыі. Аб’явіўшы Гаіці незалежнай дзяржавай у 1804 годзе, Дэсалін быў абраны саветам генералаў заняць пасаду генерал-губернатара. Ён загадаў расправу над белым гаіцянскім насельніцтвам, у выніку чаго ў перыяд з лютага па красавік 1804 года загінулі паміж 3000 і 5000 людзей. У верасні 1804 года ён абвясціў сябе імператарам і правіў да 1806 года, калі быў забіты ў выніку змовы.

## Спасылкі 
* Біяграфія Жан-Жака Дэссаліна
Абд ар-Рахман I

**Абд ар-Рахман I**, **Абдарахман I** (; каля 734 — ) — заснавальнік Кордаўскага эмірата ў Іспаніі і дынастыі Амеядаў.

3-за ганенняў Абасідаў у 750 уцёк з Сірыі ў Іспанію, дзе ў 756 стварыў незалежны
эмірат са сталіцай у Кордаве. Праводзіў палітыку цэнтралізацыі, паспяхова змагаўся з араба-берберскай племянной знаццю. Адбіў нападзенні хрысціянскіх правіцеляў Паўночнай Іспаніі і франкаў Карла Вялікага.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы VIII стагоддзя
Катэгорыя:Эміры Кордаўскага эмірата
Катэгорыя:Амеяды
Абд ар-Рахман II

**Абд ар-Рахман II**, **Абдарахман II** ( — ) — эмір Кардоўскага эмірата (822—852).

Праўнук Абдарахмана I. Спрыяў развіццю навук і мастацтва, выдаткоўваў вялікія сродкі на будаўніцтва палацаў і мячэцяў, што прывяло да ўзмацнення падатковага прыгнёту. Вызначаўся верацярпімасцю. Устанавіў дыпламатычныя і гандлёвыя адносіны з Візантыяй.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Амеяды
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы IX стагоддзя
Катэгорыя:Эміры Кордаўскага эмірата
Абд ар-Рахман III

**Абд ар-Рахман III**, **Абдарахман III** (празваны **ан-Насір** (Перамаганосны);  — ) — эмір (з 912), халіф (з 929) Кордаўскага эмірата.

## Біяграфія 
У выніку 30-гадовай барацьбы з мясцовымі феадаламі і плямёнамі аднавіў адзінства эмірата, які распаўся пры яго папярэдніках. Падначаліў Сеуту (Марока), Таледа (Іспанія); яму плацілі даніну Леон і Навара. Устанавіў дыпламатычныя адносіны з Візантыяй і Атонам I у Германіі. Стварыў мацнейшы на Міжземным моры флот. Сфарміраваў гвардыю з еўрапейскіх (пераважна славянскіх) рабоў. Спрыяў развіццю навук і мастацгва. Яго праўленне — вяршыня магутнасці кардоўскіх Амеядаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Амеяды
Катэгорыя:Эміры Кордаўскага эмірата
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы X стагоддзя
Абдула-хан II

**Абдула-хан II** Ібн Іскандэр (каля 1534 — ) — узбекскі хан (1583—98) з дынастыі Шайбанідаў, пры якім дзяржава дасягнула найбольшай магутнасці.

У 1557 захапіў Бухару і зрабіў яе сталіцай дзяржавы Шайбанідаў, далучыў Ташкент, тэрыторыі на поўнач ад Сырдар’і, Балх, Фергану, Харэзм і інш. Правёў заканадаўчую і адміністрацыйную рэформы, падтрымліваў развіццё рамёстваў і гандлю, архітэктуры і літаратуры.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Шэйбаніды
Катэгорыя:Бухарскія ханы
Катэгорыя:Кіраўнікі Азіі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Цюркскамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты XVI стагоддзя
Абдул-Хамід II

**Абдул-Хамід II** ( — ) — турэцкі султан (1876—1909).

Пад націскам Мідхата-пашы ў 1876 увёў канстытуцыю, аднак неўзабаве распусціў парламент і ўстанавіў дэспатычны рэжым. Інспіраваў армянскія пагромы, разню грэкаў на Крыце і інш., за што атрымаў мянушку Крывавы султан. Пасля Младатурэцкай рэвалюцыі (1908) быў вымушаны аднавіць канстытуцыю 1876 года. 27.4.1909 арыштаваны младатуркамі за ўдзел у контррэвалюцыйным перавароце. Памёр у стамбульскай турме.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Султаны Асманскай імперыі
Катэгорыя:Памерлі ў Стамбуле
Манук Хачатуравіч Абегян

**Манук Абегян** (; , с. Астапат каля Нахічэвані — ) — армянскі літаратуразнавец, фалькларыст, лінгвіст. Акадэмік АН Арменіі (1943).

Скончыў Іенскі ўніверсітэт (1898) са званнем доктара філасофіі. Аўтар «Гісторыі старажытнаармянскай літаратуры» (т. 1—2, 1944—46), прац па армянскім фальклоры, мове, вершаскладанні і лексікаграфіі. Апублікаваў варыянт эпасу «Давід Сасунскі» (1889), даследаванні па армянскай міфалогіі і народным эпасе.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Вучоныя Арменіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нахічэванскай Аўтаномнай Рэспубліцы
Клаўдзіа Абада

**Клаўдзіа Абада** (; ) — італьянскі  і піяніст.

## Біяграфія 
Скончыў Міланскую кансерваторыю па класах фартэпіяна (1953) і кампазіцыі (1955). Выступаў як піяніст. Лаўрэат міжнароднага конкурсу маладых дырыжораў імя Дз. Мітропуласа (Нью-Ёрк, 1963).

3 1969 дырыжор, музычны і мастацкі кіраўнік (да 1986) тэатра «Ла Скала», з 1971 адначасова галоўны дырыжор Венскага філарманічнага, з 1979 Лонданскага сімфанічнага, з 1989 Берлінскага філарманічнага аркестраў. Кіраўнік створанага ў 1982 філарманічнага аркестра «Ла Скала». 3 1986 мастацкі кіраўнік Венскай дзяржаўнай оперы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Эрнста Сіменса
Катэгорыя:Оперныя дырыжоры
Катэгорыя:Выканаўцы Sony BMG
Капсула (лекавая форма)

thumb|200px|Цвёрдыя жэлацінавыя капсулы

**Ка́псула** ( — каробачка) — лекавая форма, якая ўяўляе сабой спецыяльна прыгатаваныя жэлацінавыя абалонкі, напоўненыя пэўнай дозай парашкападобных, грануляваных, пастападобных, паўвадкіх ці вадкіх лекавых рэчываў. Прызначаны для прыёму ўнутр, дзе лекі выходзяць з абалонкі пасля яе растварэння ў стрававальным асяроддзі.

## Літаратура 
* Асновы медыцынскіх ведаў : вучэб. дапам. для 10—11-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / М. I. Федзюковіч. — Мінск : Нац. ін-т адукацыі, 2011. — 256 с. : іл. ISBN 978-985-465-799-8.

## Спасылкі
Парашок (лекавая форма)

**Парашок** () — цвёрдая лекавая форма, галоўная ўласцівасць якой — сыпкасць, прызначаная для ўнутранага, вонкавага (прысыпкі) або ін'екцыйнага (пасля растварэння) ужывання. Адрозніваюць простыя і складаныя, недазаваныя (ужываюцца вонкава як прысыпкі) і дазаваныя (ужываюцца ўнутр) парашкі.

## Літаратура 
* Асновы медыцынскіх ведаў : вучэб. дапам. для 10—11-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / М. I. Федзюковіч. — Мінск : Нац. ін-т адукацыі, 2011. — 256 с. : іл. ISBN 978-985-465-799-8.

## Спасылкі