open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пясчанка (птушка)

**Пясча́нка** (*Calidris alba*) — птушка сямейства бакасавых атрада сеўцападобных.

Птушка памерамі 18—20. У 2009 годзе адзначаны ў рыбагаспадарцы «Волма» ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці.

Зімуе на марскіх узбярэжжах Паўднёвай Азіі, Аўстраліі, Афрыкі, Паўднёвай Амерыкі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* [Песчанка (птица сем. ржанковых)](http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Песчанка%20(птица%20сем.%20ржанковых)/) // Вялікая савецкая энцыклапедыя 
* 

Катэгорыя:Бакасавыя
Літоўскія браты

**Літоўскія браты** — рэфармацыйны рэлігійны рух на тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага (цяперашніх Беларусі і Літвы) у XVI—XVII стагоддзях. Блізкія да руху польскіх братоў; прыкладам, Сымона Буднага традыцыйна лічаць дзеячам абодвух рухаў.

Літоўскія браты займалі антытрынітарную пазіцыю, трымаліся арыянскіх поглядаў, не прызнавалі боскасць Хрыста і догмату пра ўваскрэсенне пасля смерці.

Браты лічылі магчымым стварэнне царства Божага на зямлі, асуджалі прыгоннае права. У адрозненне ад польскіх братоў (сацыніянаў), літоўскія браты лічылі магчымым заняцце грамадскіх пасад і выкарыстанне зброі. Сапернікі братоў вінавацілі іх у эпікурэйстве і адмаўленні неўміручасці душы.
 
## Літаратура 
* Литовские братья. // Философская Энциклопедия. В 5-х т. — М.: Советская энциклопедия. Под редакцией Ф. В. Константинова. 1960—1970.
** Малышевский И., Подложное письмо половца Ивана Смеры к великому князю Владимиру Святому, К., 1876.
** Плисс В., Симон Будный и его сектантская и литературная деятельность в Литве и Западной Руси, «Христианское чтение», 1914, т. 242, ч. 1-2.
** Из истории философской и общественно-политической мысли Белоруссии. Избранные произведения XVI — начала XIX века, Минск, 1962.
** Kot S., Szymon Budny der grösste Häretiker Litauens im 16. Jahrhundert. // Studien zur älteren Geschichte Osteuropas, Tl I, Graz-Köln, 1956.
** Українські письменники. Біо-бібліографіч. словник, т. 1, К., 1960, с. 223.
Нанцкі эдыкт

**Нанцкі эдыкт** () — указ, выдадзены 13 красавіка 1598 года Генрыхам IV, які надаў кальвінскім пратэстантам Францыі, таксама вядомым як гугеноты, істотныя правы ў краіне, якая да гэтага часу лічылася па сутнасці каталіцкай. Ва ўказе Генрых кіраваўся ў першую чаргу развіццём грамадзянскага адзінства. Эдыкт адкрыў шлях для секулярызму і талерантнасці. Увогуле, указам прапаноўвалася свабода сумлення для прыватных асоб, а таксама апісаныя канкрэтныя саступкі пратэстантам, напрыклад, амністыі і аднаўленні іх грамадзянскіх правоў, у тым ліку права на працу ў любой вобласці і права звяртацца са скаргамі непасрэдна да караля. Гэта паклала канец рэлігійным войнам, якія ахапілі Францыю ў другой палове XVI стагоддзя.

Пазней ануляванне Нанцкага эдыкта ў кастрычніку 1685 года Людовікам XIV, унукам Генрыха IV, выклікала зыход пратэстантаў і павялічыла варожасць памежных пратэстанцкіх краін.

## Спасылкі 
* L’édit de Nantes  
* «Flash sur l’édit de Nantes»  
* «Un Édit de Tolérance» 
* The Edict of Nantes  

Катэгорыя:Заканадаўства пра рэлігію
Катэгорыя:Свабода сумлення
эдыкт
Катэгорыя:Рэфармацыя
Катэгорыя:Гісторыя кальвінізму
Катэгорыя:З’явіліся ў 1598 годзе
Катэгорыя:Права старога рэжыму ў Францыі
Катэгорыя:Гугеноцкія войны
Вормскі эдыкт

**Вормскі эдыкт** () — указ, выдадзены імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі Карлам V 25 мая 1521 года ў канцы працы Вормскага рэйхстага 1521 года, які абвясціў Марціна Лютэра ерэтыком і злачынцам і забараніў выданне і распаўсюджванне яго прац. Акрамя таго Вормскім эдыктам усталёўвалася, што прадстаўленне Лютэру прытулку ці іншай дапамогі таксама расцэньваецца як злачынства супраць законаў імперыі.

[thumb|230px|злева|Лютэр выступае на [Вормскі рэйхстаг|Вормскім рэйхстагу]]
Вормскі эдыкт быў выдадзены пад націскам папскага нунцыя Джыралама Алеандэра, які патрабаваў рашучага выкаранення лютэранства ў Германіі і нягледзячы на ўмераную пазіцыю, занятую большасцю членаў рэйхстага. Марцін Лютэр, адлучаны ад каталіцкай царквы ў канцы 1520 года, быў запрошаны на рэйхстаг у Вормс і выступіў перад імперскімі саслоўямі з выкладаннем свайго вучэння. Імператар Карл V, аднак, адмовіўся паступіцца прыхільнасцю старой царквы і па сканчэнні рэйхстага ўключыў у тэкст свайго эдыкта, у якім зацвярджаліся рашэнні, прынятыя саслоўямі, пастанову аб абвяшчэнні Лютэра злачынцам і забароне распаўсюджвання і чытання яго кніг. Марцін Лютэр быў вымушаны некалькі гадоў хавацца ў Вартбургскім замку пад заступніцтвам саксонскага курфюрста Фрыдрыха III, дзе ён і пачаў пераклад Новага Запавету на нямецкую мову.

Суровыя меры, прадпісаныя Вормскім эдыктам у дачыненні да лютэранаў, на практыцы не былі рэалізаваныя. Імператар быў зацікаўлены ў захаванні адзінства імперыі і атрыманні падтрымкі імперскіх саслоўяў, у тым ліку і сымпатызуючых лютэранству, для вядзення войнаў супраць Францыі і туркамі. Шпаерскі рэйхстаг 1526 года фактычна прыпыніў дзеянне Вормскага эдыкта, аднак у 1529 годзе яно было адноўлена. Канчаткова Вормскі эдыкт страціў сілу ў 1555 годзе са складаннем Аўгсбургскага перамір'я.

## Спасылкі 
* Luther auf dem Reichstag zu Worms. Luther.de 
* Text des Wormser Edikts. Uni-Münster.de 
* Faksimile nach dem Original-Plakatdruck in der Stadtbibliothek Worms. Dilibri.de 

Катэгорыя:Заканадаўства пра рэлігію
Катэгорыя:Свяшчэнная Рымская імперыя
Катэгорыя:Гісторыя лютэранства
Катэгорыя:Рэфармацыя ў Германіі
Катэгорыя:Падзеі 25 мая
Катэгорыя:Марцін Лютэр
Катэгорыя:1521
Катэгорыя:Вормс
Авар’ян Сафонавіч Дзеружынскі

**Авар’ян Сафонавіч Дзеружынскі** (, вёска Хляўно, Кармянскі раён, Гомельская вобласць — 4 студзеня 2002, Мінск) — беларускі паэт.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў вёсцы Хляўно ў сялянскай сям’і. Скончыў у 1937 годзе Магілёўскі газетны тэхнікум, затым у 1941 годзе Камуністычны інстытут журналістыкі ў Мінску. 

У час Вялікай Айчыннай вайны карэспандэнт і супрацоўнік газет у Краснаярскім краі, Калінінскай вобласці, Маскве. У 1945—1949 гг. — загадчык аддзела газеты «Чырвоная змена». З 1949 г. — рэдактар выдавецтва «Беларусь», з 1972 г. — выдавецтва «Мастацкая літаратура», у 1981—1984 гг. — выдавецтва «Юнацтва».

У 1964 г. стаў членам Саюза пісьменнікаў БССР.

Памёр 4 студзеня 2002 года ў Мінску.

## Творчасць 
Першыя літаратурныя творы надрукаваў у 1939 г. Выйшлі зборнікі вершаў «Песні маладосці» (1959), «Калінавы цвет» (1961), «Бярозавы вецер» (1990), зборнікі вершаў для дзяцей «Цуды ёсць на свеце» (1960), «Дзе жыве зіма» (1962), «Карагод» (1963), «Ляцелі дзве птушкі» (1964), «Яе завуць Каця» (1965), «Кую-кую ножку» (1967), «Смешкі і пацешкі» (1968), «Добры ветрык» (1969), «Чабарок» (1970), «Ластаўка» (1971), «Бегунок» (1972), «Каласок» (1975), «Конікі-будаўнікі» (1977), «Цягнік-працаўнік» (1978), «Вясёлікі» (выбранае, 1979), «Добрае сэрца» (1980), «Касмічны агарод» (1981), «Той, хто працуе…» (1984), «Працалюбы» (1987), «Залаты каласок» (1989).

Многія вершы пакладзены на музыку, сярод іх «Мінскі вальс», «Дзявочая лірычная», «Песня аб Мінску», «Нездаровіцца». Песні «Сабірайся ў госці, мой дзядок», «Мяцеліца» сталі народнымі.

## Узнагароды 
Паэт узнагароджаны медалём і Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР. У 1999 г. А. Дзеружынскі атрымаў Літаратурную прэмію імя Янкі Маўра.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кармянскім раёне
Катэгорыя:Супрацоўнікі выдавецтва «Беларусь»
Катэгорыя:Супрацоўнікі выдавецтва «Юнацтва»
Дзеружынскі

**Дзеружынскі** — беларускае прозвішча.

## Выбітныя носьбіты 
* Авяр'ян Дзеружынскі, беларускі паэт
* Вадзім Уладзіміравіч Дзеружынскі, беларускі журналіст і публіцыст
* Францішак Дзеружынскі, беларускі рэлігійны дзеяч
Замак Вартбург

**Вартбург** () — замак у Германіі ў федэральнай зямлі Цюрынгія на гары каля горада Айзенах, уваходзіць у Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Гісторыя 
Замак належаў нямецкаму шляхецкаму роду Людавінгаў. Упершыню згадваецца ў 1080 годзе У 1247 годзе Вартбург адыходзіць да дынастыі Ветынаў, а крыху пазней становіцца рэзідэнцыяй маркграфаў Мейсэнскіх. У XV стагоддзі ён страчвае сваё значэнне.

З 1211 па 1227 гады ў замку жыла Элізабета Цюрынгская, якую пазней узвялі ў ранг Святых. У 1521—1522 гады пад імем Юнкер Ёрг у ім хаваўся ад пераследаў рэфарматар Марцін Лютэр. Тамсама ўсяго за 11 тыдняў ён пераклаў Новы Запавет Бібліі на нямецкую мову. Неаднойчы замак наведваў Іаган Вольфганг фон Гётэ (ўпершыню ў 1777 г).

## Галерэя 

Выява:Wartburg-Lutherstube.02.JPG|Пакой Марціна Лютэра ў замку Вартбург
Выява:Wartburg-Studentenzug-1817.jpg|Студэнты, якія рушаць да Вартбургу, 1817
Выява:Johann Wolfgang Goethe, Wartburg mit Mönch und Nonne, 14.12.1807.jpg|Вартбург на карціне Іагана Вольфганга фон Гётэ, 14 снежня 1807

## Спасылкі 
Вартбург
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Германіі
Катэгорыя:Мінезінгеры
Катэгорыя:Марцін Лютэр
Катэгорыя:Айзенах
Метэарытыка

**Метэарытыка (Метэорная астраномія)** — раздзел астраноміі, які вывучае рух метэорных целаў, іх ўзаемадзеянне з атмасферай пры падзенні на Зямлю, а таксама іншыя якасці метэарытаў.

## Глядзіце таксама
* Брагінскі мэтэарыт
* Грэскі мэтэарыт
* Лагойская астраблема

## Літаратура 
* The history of meteoritics and key meteorite collections : fireballs, falls and finds. London: Geological Society. 2006. ISBN 978-1862391949.

Катэгорыя:Планеталогія
Фрыдрых III Мудры

**Фры́дрых III Му́дры** (; , палац Хартэнфельс у Торгау — , Лохау) — курфюрст Саксонскі з 26 жніўня 1486 года.

Сын курфюрста Эрнста, спадчыннікам якога і стаў у 1486 годзе пасля яго смерці. Астатнімі ўладаннямі кіраваў разам са сваім братам Іаганам Цвёрдым.

Дзякуючы добраму выхаванню, рупліваму чытанню і зносінам з вучонымі, адрозніваўся рэдкімі ведамі твораў старажытных пісьменнікаў. Карыстаўся вялікай павагай імператара Максіміліяна I і ва ўсіх імперскіх князёў. У імперскіх справах ён прыняў бок той партыі, якая на чале з курфюрстам Бертольдам Майнцкім патрабавала рэформы дзяржаўных устаноў, і старшынстваваў у заснаванай у 1500 годзе па прапанове гэтай партыі імперскай управе ().

У 1502 годзе ён заснаваў Вітэнбергскі ўніверсітэт, аб развіцці якога шмат клапаціўся. З гэтага ўніверсітэта, у якім адзін час прафесарамі былі Лютэр і Меланхтан, разлілася потым па ўсёй Германіі хваля Рэфармацыі.

Фрыдрых стаў магутным абаронцам Лютэра і пасля яго асуджэння на Вормскім сойме даў яму прытулак у Вартбургу.

У 1519 годзе пасля смерці імператара Максіміліяна курфюрсты прапанавалі Фрыдрыху імператарскую карону, але, адчуваючы сябе недастаткова моцным для гэтага, ён адхіліў іх выбар і спрыяў абранню ўнука Максіміліяна, Карла Іспанскага, які адплаціў яму потым няўдзячнасцю.

Не прызнаючы сябе адкрыта прыхільнікам вучэння Лютэра, Фрыдрых бесперашкодна дапушчаў яго распаўсюджванне ў сваёй краіне.

Памёр Фрыдрых у разгар Сялянскай вайны.

Ён не быў жанаты, яго спадчыннікам быў брат, Іаган Цвёрды. Яго статуя ўваходзіць у склад помніка Лютэру, узведзенага ў Вормсе.

## Літаратура 
* Tutzschmann *«Friedrich der Weise»* (Грыма, 1848).
* G. Spalatin, *«Friedrichs des Weisen Leben und Zeitgeschichte»* (выд. Нейдэкерам і Прэлерам, Ена, 1851).
* Kolde, *«Friedrich der Weise und die Anfänge der Reformation»* (Эрланген, 1881).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рэфармацыя
Катэгорыя:Курфюрсты саксонскія
Катэгорыя:Ветыны
Катэгорыя:Ландграфы цюрынгскія
Вормскі рэйхстаг

thumb

**Вормскі рэйхстаг** () — пасяджэнне рэйхстага, сабранае імператарам Карл V у 1521 годзе ў горадзе Вормс. У ім прынялі ўдзел савет курфюрстаў, савет імперскіх князёў і савет гарадоў. Рэйхстаг быў адкрыты 27 студзеня і доўжыўся да 25 мая 1521 года.

Вормскі рэйхстаг вядомы Вормскім эдыктам, хоць ён быў толькі адной з тэм парадку дня.

З-за пагрозы туркаў перад імперыяй стаяў шэраг важных задач. Быў створаны Імперскі ўрад пад кіраўніцтвам брата імператара, Фердынанда I, які замяшчаў яго падчас адсутнасці. Адначасова Карл і Фердынанд дамовіліся аб падзеле габсбургскай імперыі на каралеўства Іспанію і аўстрыйскую дзяржаву (Вормскі дагавор ад 28 красавіка 1521 года).

Карл атрымаў Іспанію, Фердынанд — Аўстрыю (спачатку Герцагства Аўстрыі і Унутраную Аўстрыю, а паводле Брусельскага дагавора 1522 года і Ціроль, Вюртэмберг і Пярэднюю Аўстрыю).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыя Германіі
Катэгорыя:Свяшчэнная Рымская імперыя
Катэгорыя:1521 год у Еўропе
Катэгорыя:Вормс
Катэгорыя:Рэфармацыя ў Германіі
Ганс Таўсен

**Ганс Таўсен** (; , , Данія — 11 кастрычніка, 1561, Рыбэ, Данія) — дацкі рэфармацыйны дзеяч і тэолаг.

## Біяграфія 
### Раннія гады 
Пра дзяцінства і маладосць Ганса мала што вядома. Ганс нарадзіўся ў сям’і сялян, мабыць, навучаўся ў гімназіях у Одэнсэ і Слагельсэ, потым быў манахам у манастыры ордэна Святога Яна ў Антворскау, які знаходзіцца побач са Слагельсэ. Пасля навучання ў Ростаку, дзе ён атрымаў ступень магістра мастацтваў, а таксама пасля таго, як атрымаў сан святара, ён вывучаўся на працягу кароткага часу ва ўніверсітэце Капенгагена, а затым зноў з’ехаў за мяжу, наведаўшы, сярод іншых месцаў, універсітэта Лёвена ў Бельгіі і пазнаёміўшыся з галандскімі гуманістамі. Ганс быў добрым лінгвістам, разумеючы лацінскую мову і іўрыт.

### Час Рэфармацыі 
Пазнаёміўшыся з вучэннем Лютэра, Таўсен так захапіўся ім, што перабраўся ў Вітэнберг і стаў дбайным прыхільнікам новай дактрыны. Выкліканы прыёрам у Антворскау, Таўсен быў заключаны ў турму. Праз год яго адправілі ў манастыр у Выбаргу, прыёр якога, навуковец Педэр Енсен, дазволіў Таўсену рабіць пропаведзі ў манастырскай царкве. Сваімі пропаведзямі Таўсен хутка набыў велізарную папулярнасць. Калі раз’юшаныя на яго манахі дамагліся загаду біскупа аб заключэнні Таўсена пад варту, мяшчане сілком адстаялі свайго ўлюбёнага прапаведніка.

У 1529 годзе кароль Фрэдэрык I выклікаў Таўсена ў Капенгаген, дзе ён таксама набыў гучную вядомасць. У 1530 годзе ў Капенгагене быў скліканы сойм для дазволу рэлігійных спрэчак. На працягу першых дзевяці дзён на сойме ў прысутнасці караля і дзяржаўнага савета трымалі прамовы каталікі. Тым не менш, рэфармацыйная партыя, якую падтрымлівалі кароль, дваранства і бюргерства, атрымала перамогу.

У 1536 годзе справа Рэфармацыі, якая энергічна была падтрымана каралём Крысціянам III, канчаткова перамагла ў Даніі і Таўсен атрымаў поўную свабоду дзеяння. У 1538 годзе ён быў прызначаны лектарам багаслоўя, а ў 1542 — біскупам Рыбскай епархіі. У Выбаргу яму ўзведзены помнік.

## Спасылкі 
* Hans Tausen. Encyclopaedia Britannica. 
* Hans Tausen . Danske konger…og deres historie 
* The Scandinavian Reformers. 

Катэгорыя:Багасловы Даніі
Катэгорыя:Перакладчыкі Даніі
Катэгорыя:Выпускнікі Капенгагенскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Рэфармацыя
Катэгорыя:Лютэранскія біскупы
Слагельсэ

**Слаге́льсэ** () — горад у камуне Слагельсэ вобласці Зеландыя (Данія), адміністрацыйны цэнтр камуны Слагельсэ. Насельніцтва — 31 918 чалавек (2010).

## Гісторыя 
Слагельсэ з’яўляецца адным з найстарэйшых гарадоў Даніі. У XI стагоддзі тут знаходзіўся манетны двор, горад быў важным гандлёвым цэнтрам. У XIX стагоддзі ў мясцовай школе ў дзяцінстве навучаўся Ганс Хрысціян Андэрсан.

## Славутасці 
У цэнтры горада размешчана пабудаваная ў 1300 годзе Царква Святога Міхаіла — адна з найстарэйшых цагляных цэркваў Даніі.

Прыкладна ў 7 км да захаду ад горада знаходзіцца старажытнае ўмацаванне вікінгаў Трэлеборг.

## Гарады-пабрацімы 
## Зноскі 
Катэгорыя:Гарады Даніі
Катэгорыя:камуна Слагельсэ
Мікаэль Агрыкала

**Мікаэль А́грыкала** (; каля 1510, Торсбі, Нюланд — 9 красавіка, 1557, Куалемаярві, Карэлія) — біскуп, фінскі дзеяч Рэфармацыі ў Швецыі, асветнік і перакладчык Бібліі на фінскую мову. Яго часцяком называюць «бацькам фінскай пісьмовай мовы».
 (1543) — першая кніга на фінскай мове]]

Агрыкала быў пасвечаны ў біскупы Турку ў 1554 годзе без папскай згоды. У выніку ён пачаў рэформы фінскай царквы, якая на той час была часткай Царквы Швецыі, паводле лютэранскіх прынцыпаў. Мікаэль пераклаў Новы запавет на фінскую мову, а таксама напісаў кнігі малітваў і гімнаў, якія выкарыстоўваліся ў новай лютэранскай царкве Фінляндыі. Гэтая праца ўсталявала правілы арфаграфіі, якія на сёння з’яўляюцца асновай сучаснага фінскага правапісу. Ягоная карпатлівая праца асабліва характэрна тым, што ён зрабіў гэта ўсяго за тры гады.

## Біяграфія 
Мікаэль Агрыкала паходзіў з Фінляндыі, вучыўся ў Марціна Лютэра, у 1539 годзе вярнуўся на радзіму і стаў рэктарам . У 1554 годзе прызначаны біскупам .

Агрыкала выдаў фінскі буквар (, 1543), 900-старонкавы малітоўнік на фінскай мове (Rucouskiria) і пераклад на фінскую Новага Запавету (Se Wsi Testamenti, 1548). На той час яшчэ не існавала друкаванай літаратуры па-фінску, таму гэтыя публікацыі сталі асновай для далейшага развіцця пісьмовай фінскай мовы. Галоўнай моўнай крыніцай для Агрыкалы былі гаворкі найбольш заселенай паўднёва-заходняй Фінляндыі, але некаторыя словы былі ўзятыя і з гаворак іншых рэгіёнаў.

## Спасылкі 
* Evangelical Lutheran Church of Finland .
* Agricola 2007 -juhlavuosi .

Катэгорыя:Выпускнікі Гале-Вітэнбергскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Заснавальнікі нацыянальнай пісьменнасці і літаратуры
Катэгорыя:Філолагі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Рэфармацыя
Катэгорыя:Лютэранскія біскупы
Катэгорыя:Палітыкі Фінляндыі
Катэгорыя:Багасловы Фінляндыі
Катэгорыя:Постаці багаслоўя XVI стагоддзя
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1508 годзе
Катэгорыя:Перакладчыкі Бібліі
Катэгорыя:Перакладчыкі на фінскую мову
Катэгорыя:Лютэранскія тэолагі
Катэгорыя:Постаці Выбарга
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Торсбі
Катэгорыя:Памерлі ў Піянерскім, Ленінградская вобласць
Катэгорыя:Архібіскупы Турку
Медаль Лінея

**Медаль Лінея** () — ганаровая навуковая ўзнагарода Лонданскага Лінееўскага таварыства, заснаваная ў 1888 годзе, якая ўручаецца штогод выдатнаму батаніку або заолагу (або двум адразу, пачынаючы з 1958 года). Медаль быў залатым да 1976 года і таму раней часта называўся «*the Gold Medal of the Linnean Society*».

Медаль названы ў гонар шведскага натураліста Карла Лінея.

Лаўрэатаў таксама называюць «Лінееўскімі медалістамі» ().

Надпіс на медалі: аверс — CAROLUS LINNÆUS, рэверс — SOCIETAS LINNÆANA OPTIME MERENTI.thumb|220px|right|Медаль Лінея

## Спіс узнагароджаных 
### XIX стагоддзе 
* (1888) Рычард Оўэн (1804—1892)
* (1889) Альфонс Дэкандоль (1806—1893)
* (1890) Томас Генры Хакслі (1825—1895)
* (1892) Альфрэд Расэл Уолес (1823—1913)
* (1894) Эрнст Генрых Гекель (1834—1919)

### XX стагоддзе 
* (1905) Эдуард Страсбургер (1844-1912)
* (1929) Гуга дэ Фрыз (1848—1935)
* (1948) Агнес Арбер (1879—1960)
* (1974) Вілі Хеніг (1913-1976) і Жозіяс Браўн-Бланке (1884-1980)
* (1986) Артур Кронквіст і Percy Cyril Claude Garnham

### XXI стагоддзе 
## Гл. таксама 
* Міжнародная прэмія па біялогіі
* Медаль Левенгука

## Спасылкі 
* Лінееўскі Медаль на сайце www.linnean.org

Катэгорыя:Біялагічныя ўзнагароды
Катэгорыя:З’явіліся ў 1888 годзе
Катэгорыя:Брытанскія навуковыя ўзнагароды
Катэгорыя:Карл Ліней
Астравы Прыбылова

**Астравы Прыбыло́ва** — група вулканічных астравоў у Берынгавым моры ў складзе штата Аляска (ЗША). Названы Р. І. Шэліхавым ў гонар рускага мараплаўцы Г. Прыбылова, які адкрыў астравы ў 1788 годзе.

Агульная плошча астравоў каля 200 км². Вышыні да 300 м. Найбольш буйныя астравы — востраў Святога Георгія і востраў Святога Паўла. Скалістыя і пакрытыя лугава-тундравай расліннасцю астравы. Лежбішча марскіх коцікаў.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Прыб
Прыб
Прыб
Мурат Ансарбіевіч Хотаў

**Мурат Хотаў** (нар. ) — расійскі футбаліст, паўабаронца смаленскага «Дняпра».

## Клубная кар’ера 
Выхаванец смаленскага футбола, гуляў за мясцовы «Смаленск» (пазней перайменаваны ў «Дняпро»), іншыя клубы ніжэйшых расійскіх ліг. У сезоне 2011/12 у складзе «Петратрэста» перамог у Другой лізе і трапіў у ФНЛ.

У лютым 2013 года перайшоў у наваполацкі «Нафтан». Хутка замацаваўся ў асноўным складзе на пазіцыі флангавага (звычайна правага) паўабаронцы. Свой першы гол за «Нафтан», аднак, забіў толькі 2 лістапада 2013 года ў браму брэсцкага «Дынама».

У сезоне 2014 застаўся асноўным правым паўабаронцам навапалачан. 26 верасня 2014 года адзначыўся голам, які дапамог «Нафтану» згуляць унічыю (2:2) з БАТЭ. У лютым 2015 года на адзін сезон падоўжыў кантракт з «Нафтанам». Сезон 2015 пачынаў правым паўабаронцам, а з лета перайшоў на пазіцыю левага абаронцы.

У снежні 2015 года стала вядома, што Мурат не будзе выступаць у «Нафтане» ў сезоне 2016. У лютым 2016 года прыбыў на прагляд у «Віцебск», але не падышоў і пазней апынуўся ў складзе магілёўскага «Дняпра», з якім у красавіку падпісаў кантракт. Галоўны трэнер магілёўчан Аляксандр Сяднёў пачаў выкарыстоўваць Хотава на пазіцыі атакуючага паўабаронцы, у выніку Мурат з 19 галамі стаў найлепшым бамбардзірам Першай лігі і дапамог камандзе вярнуцца ў элітны дывізіён.

У пачатку 2017 года спрабаваў працаўладкаваца ў Расіі, але ў выніку ў лютым падоўжыў кантракт з магіляўчанамі. Працягваў трывала выступаць у аснове, у першай палове сезона 2017 адзначыўся чатырма галамі. У ліпені 2017 года «Дняпро» па пагадненні бакоў разарваў кантракт з паўабаронцам.

Неўзабаве пасля зыходу з магілёўскага клуба далучыўся да «Слуцка» і падпісаў кантракт. Хутка замацаваўся ў аснове случан, аднак у кастрычніку атрымаў траўму, вярнуўся на поле ў лістападзе. Сезон 2018 пачынаў у стартавым складзе, пазней стаў выхадзіць на замену, з верасня вярнуў месца ў старце. У снежні 2018 года падоўжыў кантракт са «Слуцкам». Пачыаў сезон 2019 у запасе, з красавіка стаў выхадзіць у стартавым складзе, аднак у чэрвені атрымаў траўму, з-за якой выбыў да канца сезона. У снежні 2019 года па пагадненні бакоў разарваў кантракт са «Слуцкам».

У лютым 2020 года стаў іграком «Гомеля». З-за траўм мала выхадзіў на поле, звычайны з’яўляючыся на замену ў канцы матча. У студзені 2021 года стала вядома, што паўабронца па заканчэнні кантракт пакінуў гомельскі клуб.

У лютым 2021 года падпісаў кантракт з магілёўскім «Дняпром». Пакінуў клуб у студзені 2022 года.

У маі 2022 года папоўніў склад адроджанага смаленскага «Дняпра», які стаў выступаць у чэмпіянаце Смаленскай вобласці.

## Дасягненні 
*  Пераможца Другога дывізіёна чэмпіянату Расіі: 2011/2012 (зона Захад)
*  Найлепшы бамбардзір Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2016 (19 галоў)

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Расіі
Катэгорыя:Ігракі ФК Дняпро Смаленск
Катэгорыя:Ігракі ФК Дняпро Магілёў
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК Слуцк
Катэгорыя:Ігракі ФК Нафтан
Катэгорыя:Ігракі ФК Петратрэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Авангард Курск
Прэсвітарыянства

**Прэсвітарыянства** ( — старэйшы) — адна з галін пратэстанцкага хрысціянства, якая звычайна прытрымліваецца кальвінісцкай багаслоўскай традыцыі і чые кангрэгацыі арганізаваны ў адпаведнасці з прэсвітарыянскай палітыкай. Прэсвітарыянская тэалогія звычайна падкрэслівае суверэнітэт Бога, аўтарытэт Святога Пісання, і неабходнасць мілаты праз веру ў Хрыста. Прэсвітарыянства зарадзілася ў Шатландыі, дзе было зацверджана ў 1707 годзе, дзякуючы падпісанню Акту аб уніі, паводле якога было створана каралеўства Вялікабрытанія. На самой справе, большасць прэсвітарыянцаў у Англіі маюць шатландскае паходжанне, гэта значыць гэтак жа як і ў Паўночнай Амерыцы, дзе ў асноўным прэсвітарыянства пашырана сярод людзей шатландскага і ірландска-шатландскага паходжання. Прэсвітарыянскія дэнамінацыі ў Шатландыі прытрымліваюцца багаслоўя Кальвіна і яго бліжэйшых пераемнікаў, не зважаючы на тое, што ёсць шэраг багасловаў у сучасным прэсвітарыянстве.

## Гісторыя 
### Шатландыя 
thumb|злева|Джон Нокс
Прэсвітарыянства зарадзілася ў перыяд пратэстанцкай рэвалюцыі ў Шатландыі ў 1559—1560 гады. Яго ўзнікненне звязана з дзейнасцю Джона Нокса, радыкальнага пратэстанта і вучня Жана Кальвіна. Перамога пратэстантаў у 1560 годзе дазволіла ім прыступіць да стварэння новай царкоўнай арганізацыі, заснаванай на адмове ад неабходнасці пасрэдніцтва духавенства ў адносінах чалавека з Богам. Дактрына прэсвітарыянства («прэсвітарыянскі сімвал веры») была зацверджана ў 1560 годзе шатландскім парламентам.

У цяперашні час найбуйнейшая шатландская прэсвітарыянская арганізацыя носіць назву Царква Шатландыі і налічвае больш за 1 мільёна членаў. Таксама існуе шэраг іншых, напрыклад Свабодная прэсвітарыянская царква Шатландыі.

### Ірландыя 
У валадарства караля Якава I значная частка шатландцаў перасялілася ў Ірландыю, найперш у Ольстэр, дзе 1642 годзе заснавала Прэсвітарыянскую царкву ў Ірландыі, якая ў XXI ст. другая паводле колькасці рэлігійная арганізацыя Паўночнай Ірландыі, налічвае больш за 130 тысяч членаў.

### Беларусь 
Станам на 2022 год у Беларусі ёсць адна суполка — у Магілёве (гл. Рэлігія ў Беларусі).

## Спасылкі 
* Presbyterian Heritage and History Center 
* Presbyterian & Reformed Publishing
Джон Нокс

**Джон Нокс** (; каля 1513—1514, Хадынгтан, Шатландыя — 24 лістапада, 1572, Эдынбург, Шатландыя) — шатландскі святар і лідар пратэстанцкай Рэфармацыі, які стаў пачынальнікам рэфарматарскай царквы Шатландыі. Ён атрымаў адукацыю ва ўніверсітэце Сент-Эндруса і быў пасвечаны ў каталіцкія святары ў 1536 годзе. Пад уплывам ранніх рэфарматараў царквы, як Джорджам Уішартам, ён далучыўся да руху па рэфармаванні шатландскай царквы. Нокс браў удзел у падзеях, як забойства кардынала Бітана ў 1546 годзе і зрушэнне рэгента Шатландыі Марыі дэ Гіз. Ён быў узяты ў палон французскімі войскамі ў наступным годзе сасланы ў Англію, дзе быў вызвалены ў 1549 годзе.

Знаходзячыся ў эміграцыі, вялебны Джон Нокс атрымаў права на працу ў Царкве Англіі, дзе прайшоў шлях да каралеўскага каплана караля Эдуарда VI. Ён вырабіў уплыў на змяненне тэксту «Кнігі агульных малітваў». У Англіі ён пазнаёміўся і ажаніўся са сваёй першай жонкай Мэрджары. Калі Марыя Цюдор узышла на прастол і аднавіла актыўную дзейнасць рымска-каталіцтва, Нокс быў вымушаны адмовіцца ад пасады і з'ехаць з краіны. Нокс пераехаў у Жэневу, а затым у Франкфурт. У Жэневе ён сустрэў Жана Кальвіна, ад якога набыў вопыт і веды рэфармацкай прэсвітарыянскай тэалогіі і дзяржаўнага ладу. Праз нейкі час Нокс пакінуў Жэневу, каб узначаліць англійскую царкву ў Франкфурце, але ён быў вымушаны пакінуць яе з-за рознагалоссяў наконт літургіі, скончыўшы такім чынам сваю сувязь з англіканствам.

Па вяртанні ў Шатландыю ён узначаліў пратэстанцкую Рэфармацыю ў Шатландыі, у партнёрстве з шатландскай пратэстанцкай арыстакратыяй. Нокс дапамог напісаць новае вызнанне веры і царкоўнага парадку для зноў створанага рэфармацкай царквы.

## Літаратура 
* , OCLC 5437053.
* , OCLC 1697717.
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .

## Спасылкі 
* The Scottish Confession of Faith (1560) by John Knox and Others. 
* The Daily Exercise of God’s Most Holy and Sacred Word. John Knox on Family Worship (1557) 
* A Faithful Admonition to the Professors of God’s Truth in England (1554). 
* John Knox’s First Interview with Queen Mary (1561). 
* John Knox — His Life and Ministry. 

Катэгорыя:Выпускнікі ўніверсітэта Сент-Эндруса
Катэгорыя:Выпускнікі ўніверсітэта Глазга
Катэгорыя:Прэсвітарыянства
Катэгорыя:Постаці шатландскага багаслоўя
Катэгорыя:Постаці багаслоўя XVI стагоддзя
Катэгорыя:Царкоўныя дзеячы XVI стагоддзя
Катэгорыя:Постаці пратэстанцтва
Катэгорыя:Заснавальнікі хрысціянскіх дэнамінацый
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Хадзінгтане
Томас Кранмер

**Томас Кранмер** (; , ,  — 21 сакавіка, 1556, Оксфард, Англія) — лідар англійскай Рэфармацыі і архібіскуп Кентэрберыйскі падчас панавання Генрыха VIII, Эдуарда VI, і на працягу кароткага часу, Марыі I. Ён дапамог здзейсніць роспуст Генрыха і Кацярыны Арагонскай, у выніку чаго адбылося аддзяленне англійскай царквы ад Святога Прастола. Разам з Томасам Кромвелем, ён падтрымаў прынцып Акту аб супрэматыі, у якой кароль лічыўся суверэнам над царквой у яго каралеўстве.

Падчас знаходжання Кранмера ў якасці архібіскупа Кентэрберыйскага, ён быў адказным за стварэнне першых дактрынальных і літургічных структур рэфармаванай англіканскай царквы. У адпаведнасці з правіламі Генрыха, Кранмер не вырабіў шмат радыкальных пераменаў у царкве, у сувязі з барацьбой за ўладу паміж рэлігійнымі кансерватарамі і рэфарматарамі. Тым не менш, ён паспеў выдаць зборнік службаў «Exhortation and Litany».

Калі Эдуард уступіў на пасад, Кранмер быў у стане садзейнічаць буйным рэформам. Ён напісаў і склаў першыя два выданні «Кнігі агульных малітваў», поўнай літургіі для англійскай царквы. З дапамогай некалькіх кантынентальных рэфарматараў, якім Томас даў прытулак, ён распрацаваў новыя дактрынальныя стандарты ў такіх галінах, як Еўхарыстыя, святарскі цэлібат, роля выяваў у месцах пакланення і шанавання святых. Кранмер апублікаваў новыя дактрыны праз «Малітоўнік», «Пропаведзі» і іншыя публікацыі.

Пасля ўступлення на сталец каталіцкай каралевы Марыі I, Кранмер быў арыштаваны па абвінавачванні ў здрадзе і ерасі. З'яўляючыся зняволеным на працягу двух гадоў і пад ціскам царкоўных уладаў, ён зрабіў некалькі пакаянняў, аднак у дзень свайго пакарання смерцю, ён зняў свае пакаянні, не адвярнуўшыся ад прынцыпаў англійскай Рэфармацыі.

## Спасылкі 
* Працы Томаса Кранмера. Open Library. 
* The execution of Archbishop Thomas Cranmer (1556). EnglishHistory.net 
* Біяграфія Томаса Кранмера. BBC 
* Letter from Cranmer on Henry VIII's divorce . Center for Medieval Studies 

Катэгорыя:Англіканства
Катэгорыя:Царкоўныя дзеячы XVI стагоддзя
Катэгорыя:Англіканскія біскупы
Катэгорыя:Архібіскупы Кентэрберыйскія
Катэгорыя:Англіканскія святыя
Катэгорыя:Спаленыя на кастры
Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы часоў Рэфармацыі
Катэгорыя:Дактары багаслоўя
Чэдвік

**Чэдвік** можа значыць:

## Людзі
*Джэймс Чэдвік — лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1935).
*Джон Чэдвік — брытанскі гісторык і лінгвіст, расшыфроўшчык крыцкага лінейнага пісьма тыпу Б.
Медаль Кэтрын Брус

**Залаты медаль Кэтрын Вольф Брус** () — адна з самых прэстыжных узнагарод для астраномаў і астрафізікаў, заснаваная Ціхаакіянскім астранамічным таварыствам.

Медаль заснаваны ў 1898 годзе ў гонар вядомага амерыканскага філантропа і апякункі астраноміі Кэтрын Вольф Брус.

Да Кэтрын Брус звярнуліся заснавальнікі Ціхаакіянскага астранамічнага таварыства і папрасілі яе вылучыць грошы на заснаванне залатога медаля, які будзе прысуджацца Таварыствам за астранамічныя працы найвышэйшага класа. Міс Брус пагадзілася выдаткаваць 2750 долараў у якасці грашовага дадатку Залатога медаля, які прысуджаецца штогод.

Пры гэтым былі распрацаваны правілы ўзнагароджання медалём, згодна з якімі штогод дырэктары трох амерыканскіх і трох замежных абсерваторый павінны па запыце Таварыства прадстаўляць ад аднаго да трох кандыдатаў, «годных атрымаць медаль у будучым годзе». Акрамя таго, адзначалася, што ўзнагарода павінна быць «інтэрнацыянальнай па характары і можа быць прысуджана грамадзяніну любой краіны незалежна ад полу».

Штогод медалём ўзнагароджваецца адзін з навукоўцаў за фундаментальныя дасягненні ў галіне астраноміі і астрафізікі.

Залаты медаль Кэтрын Брус Ціхаакіянскага астранамічнага таварыства стаў адной з самых паважаных узнагарод сярод астраномаў. Медалём Брус былі адзначаны найбольш выбітныя постаці зорнай навукі многіх краін.

Нягледзячы на адно з правілаў прысуджэння прэміі, першая жанчына-астраном атрымала Залаты медаль Кэтрын Брус толькі ў 1982 годзе; гэтай узнагародай была адзначана Элінор Маргерыт Бербідж.

## Спіс лаўрэатаў 
*(няпоўны спіс)*

### 1890-я гады 
* (1899) Артур Аўверс

### 1900-я гады 
* (1902) Джавані Вірджыніа Скіяпарэлі

### 1910-я гады 
* (1911) Анры Пуанкарэ
* (1917) Эдвард Эмерсан Барнард
* (1920) Эрнест Уільям Браўн

### 1920-я гады 
### 1930-я гады 
* (1937) Эйнар Герцшпрунг
* (1938) Эдвін Паўэл Хабл

### 1940-я гады 
### 1950-я гады 
* (1952) Субрахманьян Чандрасекар

### 1960-я гады 
* (1970) Фрэд Хойл

### 1970-я гады 
* (1974) Марцін Райл
* (1979) Уільям Алфрэд Фаўлер

### 1980-я гады 
* (1981) Рыкарда Джаконі
* (1983) Якаў Барысавіч Зяльдовіч

### 1990-я гады 
* (1995) Джэймс Піблз

### 2000-я гады 
* (2001) Ганс Альбрэхт Бетэ

## Спасылкі 
* The Bruce Medalists  — Лаўрэаты медаля Кэтрын Брус

Катэгорыя:Астраномія і грамадства
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Кэтрын Брус
Сяргей Анатолевіч Волкаў

**Сярге́й Анато́левіч Во́лкаў** (нар. , ) — беларускі мастак-графік, акварэліст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 18 сакавіка 1942 года ў Мінску. Сын мастака Анатоля Волкава, унук мастака Валянціна Волкава. У 1962 годзе скончыў Мінскае мастацкае вучылішча, а ў 1970 годзе — Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут, дзе вучыўся ў Л. Асецкага, П. Любамудрава і А. Кашкурэвіча. Лаўрэат прэміі імя Васіля Віткі (2004).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Мастакі Беларусі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі Беларусі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі-ілюстратары Беларусі
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Мастакі-плакатысты Беларусі
Катэгорыя:Мастакі-карыкатурысты Беларусі
Катэгорыя:Акварэлісты Беларусі
Уільям Тындэйл

**Уільям Тындэйл** (; 1494, Глостэршыр, Англія — 6 кастрычніка, 1536, Вільвордэ, Брабант, 17 правінцый) — англійскі навуковец, які стаў выбітнай фігурай пратэстанцкіх рэформ у гады, якія папярэднічалі яго смяротнаму пакаранню. Ён добра вядомы яе перакладчык Бібліі на англійскую мову, знаходзячыся пад уплывам прац Эразма Ратэрдамскага і Марціна Лютэра.

## Біяграфія 
Уільям займаўся філалогіяй у Кембрыджскім універсітэце неўзабаве пасля таго, як там працаваў Эразм Ратэрдамскі. Вывучыўшы сачыненні Эразма, ён апынуўся пад моцным іх уплывам і ўмацаваўся ў думцы, што людзі павінны мець магчымасць чытаць Біблію на роднай мове. Пасля таго як англійскія царкоўныя ўлады перашкодзілі перакладу Бібліі на англійскую, ён пачаў працаваць у Свяшчэннай Рымскай імперыі на сродкі, атрыманыя ад лонданскіх купцоў. Арыгінальнымі тэкстамі для перакладу Уільям абраў Біблію на грэчаскай мове і іўрыце.

Да 1525 года Тындэйл скончыў пераклад Новага Запавету, які, нягледзячы на ўсе забароны, адразу стаў запатрабаваным у Англіі. Пасля гэтага пачаў пераклад Старога Запавету. Аднак, улады забаранілі пераклад Тындэйла, а лонданскі біскуп скупіў вялікую колькасць асобнікаў і зладзіў іх урачыстае спаленне. Тындэйл двойчы падвяргаў свой пераклад Новага Запавету дбайнаму рэдагаванню, а да 1566 года было выдадзена саракавое па ліку выданне.

У 1536 годзе Тындэйл быў схоплены ў Антверпене ў Бельгіі і спалены на вогнішчы як ерэтык недалёка ад Бруселя 6 кастрычніка таго ж года. Да таго моманту ўжо было надрукавана 50 тысяч асобнікаў Новага Запавету, якія натхнілі наступных шматлікіх перакладчыкаў Бібліі.

## Гл. таксама 
* Біблія Тындэйла

## Спасылкі 
* History of English Bible versions from Tyndale to the King James Version. Gospelhall. 
* Works by William Tyndale. Project Gutenberg 
* Look Higher! . Tyndale Bible. 
* Documentary about Tyndale . Secrets of the Dead 
* Portraits of William Tyndale. National Portrait Gallery, London 

Катэгорыя:Рэнесансныя гуманісты
Катэгорыя:Рэфармацыя
Катэгорыя:Англіканскія святыя
Катэгорыя:Перакладчыкі Бібліі
Катэгорыя:Спаленыя на кастры
Анабаптызм

**Анабапты́зм** ( — перахрышчэнне) — хрысціянская пратэстанцкая плынь XVI стагоддзя ў Еўропе, аднак існуе меркаванне, што анабаптызм адрозніваецца ад пратэстанцкага руху.

Асноўнай прыкметай руху стаў заклік да паўторнага хрышчэння ў свядомым узросце. Прадстаўнікі радыкальнай часткі анабаптыстаў (многія з якіх прытрымліваліся камуністычнай ідэі агульнасці маёмасці, а некаторыя і супольнасці жанчын) прынялі ўдзел у Сялянскай вайне ў 1524—1525 гадах гадах, утварылі Мюнстэрскую камуну 1534—1535 гадоў, і ў рэшце рэшт былі знішчаны. Другая частка займала больш памяркоўныя пазіцыі, прытрымлівалася пацыфізму (Грэбель, Сіманс, Марпек) або нават супрацоўнічала з мясцовымі ўладамі (Губмайер). Яна захавалася да цяперашняга часу ў форме суполак менанітаў, гутэрытаў і амішаў. Ідэі ўмераных анабаптыстаў аказалі ўплыў на фарміраванне суполак англійскіх баптыстаў у Нідэрландах у XVI стагоддзі.

## Гісторыя 
### Швейцарыя 
Анабаптызм у Швейцарыі пачаўся як адгалінаванне царкоўных рэформ Ульрыха Цвінглі. Яшчэ ў 1522 годзе стала відавочна, што Цвінглі быў на шляху рэформ пропаведзі, калі ён пачаў сумнявацца або крытыкаваць такія каталіцкай практыкі, як дзесяціна, імша і нават хрышчэнне немаўлят. Цвінглі сабраў групу рэфарматараў вакол сабе і з імі займаўся класічнай літаратурай і вывучэннем Свяшчэннага Пісання. Тым не менш, некаторыя з гэтых маладых людзей пачалі адчуваць, што Цвінглі не досыць хутка рухаўся да радыкальных рэформ. Раскол паміж Цвінглі і яго больш радыкальнымі вучнямі стаў відавочным у кастрычніку 1523 года на дыспуце, які адбыўся ў Цюрыху.

### Ціроль 
Анабаптызм прыйшоў да Ціроля дзякуючы працам Георга Блаўрака. Як і ў вайне нямецкіх сялян, паўстанне Міхаэля Гайсмайра падрыхтавала глебу, вырабляючы надзею на сацыяльную справядлівасць. Гайсмайр спрабаваў правесці рэлігійныя, палітычныя і эканамічныя рэформы з дапамогай гвалтоўнага сялянскага паўстання, але рух быў здушаны.

### Маравія 
Не зважаючы на тое, што мараўскія анабаптысты з’явіліся ў выніку перасялення сюды вернікаў з іншых абласцей Еўропы, Маравія неўзабаве стала цэнтрам руху анабаптызму, у значнай ступені дзякуючы сваёй большай рэлігійнай памяркоўнасці. Ганс Гут быў адным з першых евангелістаў у гэтым раёне, за два гады сваёй дзейнасці ў Маравіі ён вырабіў хрышчэнне большай колькасці новавернікаў, чым усе астатнія анабаптысцкія евангелісты агулам.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Anabaptism. Global Anabaptist Mennonite Encyclopedia Online
* The Story of the Church: The Protestant Reformation: The Anabaptists and Other Radical Reformers. Ritchie Family Page
* The Anabaptist Story. The Reformed Reader
Англіканства

**Англіканства** () — плынь у хрысціянстве, якая аб’ядноўвае Царкву Англіі і цэрквы, якія гістарычна звязаныя з ёй ці маюць падобныя вераванні, практыкі і царкоўныя структуры. Слова бярэ свой пачатак ад *ecclesia anglicana*, сярэднявечнай лацінскай фразы вядомай па меншай меры з 1246 года, якая азначае англійскую царкву. Прыхільнікі англіканства называюцца англіканамі. Пераважная большасць англіканаў з’яўляюцца чальцамі цэркваў, якія ўваходзяць у склад міжнароднай Англіканскай Супольнасці. Ёсць, аднак, шэраг цэркваў па-за межамі Англіканскай Супольнасці, якія таксама лічаць сябе англіканскімі, у першую чаргу тыя, які адносяцца да Падоўжанага англіканскага руху.

Вера англіканаў заснаваная на Бібліі, традыцый апостальскай царквы, апостальскай пераемнасці («гістарычны епіскапат») і ранніх бацькоў царквы. Многія з новых фармуляраў англіканства з сярэдзіны XVI стагоддзя пачалі набліжацца да структур сучаснага пратэстанцтва і рэфармацкіх рухаў. Дзякуючы архібіскупу Кентэрберыйскаму Томасу Кранмеру, англіканства атрымала пратэстанцкія традыцыі, як звязаныя з лютэранствам, гэтак і кальвінізмам. канца стагоддзя, захаванне ў англіканства многіх традыцыйных літургічных формаў і епіскапату ўжо разглядаецца як непрымальнае тыя, хто прасоўвае найбольш развітых пратэстанцкіх прынцыпаў.

Ступень адрознення паміж рэфармацкай і заходняй каталіцкай тэндэнцыямі ў англіканскай традыцыі звычайна з’яўляецца прадметам дыскусаў унутры асобных англіканскіх цэркваў. Унікальнаю для англіканства з’яўляецца «Кніга агульнай малітвы», набор малітваў, якія вернікі ў большасці англіканскіх цэркваў выкарыстоўваюць на працягу стагоддзяў. Хоць з часоў свайго напісання ён зведаў мноства змен, гэты малітоўнік па-ранейшаму прызнаецца адным з тых атрыбутаў, якія звязваюць англіканскія цэрквы разам. Кожная нацыянальная або рэгіянальная царква мае поўную аўтаномію, аднак пасада архібіскупа Кентэрберыйскага традыцыйна з’яўляецца цэнтрам англіканскага адзінства. Колькасць вернікаў складае каля 80 млн чалавек, што ставіць Англікнскую царкву на трэцяе месца сярод хрысціянскіх цэркваў пасля Рымскай каталіцкай і Праваслаўнай цэрквамі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Anglican Communion 
* What it means to be an Anglican  
* Anglican History 


Катэгорыя:Хрысціянства ў Вялікабрытаніі
Прэспа

**Прэ́спа** (, , ) — возера на захадзе Балканскага паўвострава на мяжы Албаніі, Грэцыі і Паўночнай Македоніі. Злучана пратокай даўжынёй каля 1 км з возерам Мікры-Прэспа.

Плошча паверхні 285 км². Найбольшая глыбіня 34 м. Знаходзіцца ў катлавіне тэктанічнага паходжання на вышыні 853 м. Паўночныя і ўсходнія берагі возера спадзістыя, паўднёвыя і заходнія стромкія з глыбокім залівамі. Штогадовыя ваганні ўзроўню вады 1,5—2 м.

Прэспа злучана праз карставыя поласці з возерам Ахрыдскае, размешчаным за 16 км у напрамку на паўночны захад і на 158 м ніжэй.

Каля возера нацыянальныя паркі Галічыца (Паўночная Македонія) і Мікра-Прэспа (Грэцыя).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Азёры Албаніі
Катэгорыя:Азёры Грэцыі
Катэгорыя:Азёры Паўночнай Македоніі
Сымон Зак

**Сымон Зак** (; каля 1507, Прашовіцы, Польскае Каралеўства — каля 1591, Бохня, Рэч Паспалітая) — кальвінісцкі пастар, дзеяч Рэфармацыі ў Вялікім Княстве Літоўскім і Малай Польшчы, багаслоўскі пісьменнік, паэт і адзін з аўтараў перакладу Брэсцкай Бібліі.

## Біяграфія 
Сымон нарадзіўся ў сям'і мешчаніна Марціна Зака. Правёў сваё дзяцінства ў Прашовіцах. У 1523—1526 гадах навучаўся ў Акадэміі ў Кракаве, праз тры гады атрымаў ступень бакалаўра. Ступень магістра была атрымана ім у 1531 годзе, пазней быў святаром. Пасля сканчэння навучання кіраваў школай у Вавеле і займаў пасаду кантара кафедральнай школы Кракава. Сымон быў адным з найбольш выбітных гуманістаў, свабодна валодаў лацінскай, грэчаскай мовамі і іўрытам. Увосень 1535 года паказаў сябе прыхільнікам кальвінізму. Праз нейкі час Зак пераехаў у Вялікае Княства Літоўскае да Мікалая Радзівіла Чорнага, дзе прымкнуў да кальвінскай суполкі.

У 1540—1548 гадах ён быў галоўным міністрам у Крыжановічах побач Бохняй. Прыкладна ў 1549 годзе ён ажаніўся з Кацярынай Прэклятоўнай, якая нарадзіла яму дзвюх дачок. У Берасці займаў пасаду міністра.

Не зважаючы на тое, што Сымон Зак быў супярэчлівай постаццю, бо меў рэпутацыю разбуральніка каталіцкай царквы ў Вялікім Княстве Літоўскім, ён карыстаўся ў канцы жыцця павагай і папулярнасцю. У сталым узросце Зак пакутаваў ад болю ў назе, якая замінала яму шпацыраваць. Быў пахаваны ў садзе ля сваёй хаты, бо як кальвініст не мог быць пахаваны на мясцовых каталіцкіх могілках.

У 1956 годзе падчас будаўніцтва новага дома ў садзе, дзе быў пахаваны Сымон, былі выяўленыя рэшткі яго жонкі і дачкі.

## Літаратура 
* Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut, t. 3 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1965, s. 429-430

## Спасылкі 
* Сымон Зак . 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1507 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1591 годзе
Катэгорыя:Выпускнікі Ягелонскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Перакладчыкі Бібліі
Катэгорыя:Перакладчыкі на польскую мову
Вальдэмар Карлавіч Розэнбергер

**Вальдэмар (Уладзімір) Карлавіч Розэнбергер** (;  — ) — інжынер з Санкт-Пецярбурга, з 1892 года дырэктар Акадэміі Валапюка.

Пад кіраўніцтвам Розэнбергера акадэмія занялася рэформамі мовы і ў 1902 годзе прапанавала рэфармаваны праект, які пазней стаў штучнай мовай нэўтраль.

Эдгар дэ Валь успамінае пра кантакты з Розэнбергерам у сваіх *Interlingvistik reminiscenties* (Інтэрлінгвістычных мемуарах) гаворачы, што *«sr Rosenberger self… ne esset grand majstro en tiu arto [валоданне валапюкам]»*; аб гэтым ён піша як пра доказ цяжкасці валапюка.

Катэгорыя:Стваральнікі і прапагандысты моў
Катэгорыя:Памерлі ад пнеўманіі
Катэгорыя:Інжынеры Расійскай імперыі
Катэгорыя:Валапюк
Лукойл

**«Лукойл»** — расійскае нафтавае прадпрыемства, заснаванае ў 1991 годзе. Ажыццяўляе здабычу, пастаўку і перапрацоўку сырой нафты, гуртовы і рознічны збыт нафтапрадуктаў, прадуктаў нафтахіміі і звадкаванага газу, наліўных і фасаваных алеяў праз уласныя нафтабазы, заправачныя станцыі і дылерскую сетку.

## Гісторыя 
У лістападзе 1991 года адбылося заснаванне нафтавага  «Лангепас-Урай-Кагалым-Нафтагаз». 5 красавіка 1993 г. канцэрн ператварылі ў акцыянернае таварыства «Нафтавая кампанія „Лукойл“». Назву складаюць першыя літары назваў сібірскіх гарадоў Лангепас (Ніжневартаўскі раён, Ханты-Мансійская аўтаномная акруга, Цюменская вобласць, Уральская федэральная акруга), Урай (Ханты-Мансійская аўт. акр.) i Кагалым (, Ханты-Мансійская аўт. акр.), якія ўзніклі побач з  і з’яўляюцца асновай сродкаў вытворчасці, і слова «ойл» ( — нафта). У 2005 г. прадпрыемства займала 1-е месца ў Расіі па здабычы і перапрацоўцы нафты. У 2006 г. мела 150 тыс. супрацоўнікаў, займала 2-е месца сярод прыватных прадпрыемстваў свету па пацверджаных запасах нафты, глыбіня нафтаперапрацоўкі складала 77 %. У 2008 г. з’яўлялася найбуйнейшым прыватным нафтагазавым прадпрыемствам у свеце па даказаных запасах сыравіны. У 2009 г. мела 160 тыс. супрацоўнікаў.

## Беларусь 
У 1996 г. прадпрыемства адчыніла сваю рознічную сетку ў Беларусі. У 2005 г. на прадпрыемства прыпадала 11 % імпарту нафты ў краіну. На 23 верасня налічвалася 39  (АЗС). На 2 верасня 2006 г. прадпрыемства мела ў Беларусі звыш 50 аўтазаправак. У канцы снежня 2007 г. — пачатку 2008 г. на АЗС прадпрыемства пад выглядам бензіну А-95 прадаваўся змяшаны з дызельным палівам сурагат, што прыводзіў да паломкі паліўнай сістэмы аўтамабіляў. На 1 верасня 2010 г. мела ў краіне 80 АЗС, 5 нафтабазаў (агульны аб’ём захоўвання — 4 тыс. кубаметраў) і 1600 супрацоўнікаў. У 2012 г. пастаўка нафты склала 4,4 млн тонаў (1,6 млн т. — на Мазырскі нафтаперапрацоўчы завод, 2,8 млн т. — на наваполацкі «Нафтан»), 50 % якой накіравалі на давальніцкую перапрацоўку.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт кампаніі
* Падраздзяленне ў Беларусі
* Англамоўны сайт «Лукойла»
* LUKOIL-America’s
* Лукойл на Google Finance

Катэгорыя:Лукойл
Катэгорыя:Нафтагазаздабыўныя кампаніі Расіі
Катэгорыя:Кампаніі Расіі, якія вырабляюць прадукты нафтаперагонкі
Катэгорыя:Хімічныя кампаніі Расіі
Катэгорыя:Транснацыянальныя карпарацыі
Катэгорыя:Холдынгі Расіі
Паходня (таварыства)

**Паходня** — гісторыка-культурнае таварыства. Заснавана 12 сакавіка 1986 у г. Гродна як клуб па ініцыятыве супрацоўнікаў Інстытута біяхіміі АН БССР, з пачатку 1991 — таварыства. Перарэгістраванае ў 2000 і 2006, ліквідаванае ў 2021.

## Гісторыя дзейнасці 
На першае пасяджэнне, якое на 12 сакавіка 1986 склікаў Мікола Таранда і якое прайшло ў гарадскім Доме культуры, прыйшло 19 чалавек. Назвы "Паходня" тады яшчэ не было, удзельнікі збіраліся пад назвай “Клуб аматараў гісторыі і культуры роднага краю”. Неўзабаве паўстала суполка, чальцамі якой былі вядомыя навукоўцы, літаратары, мастакі, музыканты, інжынеры, студэнты ВНУ і школьнікі, шмат з якіх належалі да камсамолу і КПСС. Суполка праводзіла рэгулярныя сустрэчы, наладзіла кантакты з іншымі падобнымі суполкам па ўсёй Беларусі.

11 траўня 1986 на пасяджэнні клуба Міхасю Ткачову прапанавалі стаць Прэзідэнтам клуба, але ад ганаровай пасады ён адмовіўся. Аднак ужо ў чэрвені Ткачоў пагадзіўся стаць прэзідэнтам “Паходні”, каб сваім аўтарытэтам абараніць яе ад нападкаў з боку ўладаў

Нягледзячы на ўсе перашкоды з боку партыйнага кіраўніцтва, сярод членаў таварыства былі 13 камуністаў і 34 камсамольцы.

У 2000-х перастала весці актыўную дзейнасць. Мікола Таранда тлумачыў гэта тым, што многія былыя актывісты «Паходні» ініцыявалі стварэнне сваіх таварыстваў і грамадскіх арганізацый: Гэта і Таварыства беларускай мовы, аб’яднанне маладых навукоўцаў «ВІТ», грамадскае аб’яднанне «Цэнтр “Трэці сектар”», хор беларускай духоўнай музыкі «Бацькаўшчына», клубы, фонды…. Ліквідацыяй займаўся заснавальнік і шматгадовы кіраўнік «Паходні» Мікалай Таранда. Перад гэтым яго звольнілі з пасады дацэнта ў Гродзенскім дзяржаўным аграрным універсітэце.

## Задачы таварыства 
* вывучэнне гістарычных падзей, жыцця і творчасці выдатных прадстаўнікоў мінулага
* вывучэнне помнікаў архітэктуры Гродзеншчыны
* удзел у паходах па выдатных мясцінах Беларусі
* арганізацыя сустрэч з выдатнымі сучаснікамі
* прапаганда беларускіх звычаяў і традыцый, музыкі, літаратуры, фальклору, беларускай мовы.

## Прэзідэнты таварыства 
* М. А. Ткачоў 1986—1989

## Спасылкі 
* Алесь Госцеў: «Міхась Ткачоў - гэта паходня ісціны»

## Літаратура 
* Таранда, М. «Паходня» / Мікола Таранда // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 5. М — Пуд / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1999. — 592 с.: іл. — С. 452. — ISBN 985-11-0141-9.

Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі
Катэгорыя:Арганізацыі Гродна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1986 годзе
Катэгорыя:1986 год у Гродне
Галавакружэнне

]]

**Галавакружэ́нне** — адчуванне няўпэўненасці ў вызначэнні ўласнага прасторавага месцазнаходжання, уяўнае вярчэнне вакольных прадметаў або ўласнага цела, адчуванне няўстойлівасці, згуба раўнавагі, хістанне зямлі пад нагамі. У шэрагу выпадкаў галавакружэнне суправаджаецца млосцю, ванітамі, падвышанай патлівасцю, змяненнем частаты пульсу, ваганнямі артэрыяльнага ціску. Прыступы галавакружэння доўжацца ад некалькіх хвілін да некалькіх гадзін. Апрача суб’ектыўных разладаў, нярэдка здараецца ністагм.

## Гл. таксама 
* Галавакружэнне ад поспехаў

## Спасылкі 
Катэгорыя:Адчуванні
Контркультура

**Контркультура** ( — супраць + апрацоўка) — супраціўленне здушэнню творчых парываў асобы праз адмаўленне каштоўнасцей, правіл і ідэалаў пануючай масавай культуры. Спалучае ў сабе анархізм, фрэйдызм і экзістэнцыялізм. Паняцце увёў у 1960 г. амерыканскі грамадазнавец  для абазначэння дзейнасці бітнікаў і хіпі.

## Гл. таксама 
* Дамінантная культура
* Нонканфармізм
* Нефармалы

## Спасылкі 
*
Катэгорыя:Сацыялогія
Катэгорыя:Сацыялогія культуры
Катэгорыя:Левая ідэя