open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Флюарыт

{{Мінерал
 |Назва    =Флюарыт
 |Выява = 9104 - Milano - Museo storia naturale - Fluorite - Foto Giovanni Dall'Orto 22-Apr-2007.jpg
 |Подпіс     = Крышталі флюарыту (блакітны) і пірыту (залацісты)
 |Формула     = Фтарыд кальцыю CaF2
 |Колер        = Белы ці бясколерны, фіялетавы, сіні, сіне-зялёны, жоўты, карычнева-жоўты ці чырвоны
 |Колер рысы  = Белая
 |Бляск       = Шкляны
 |Празрыстасць= 
 |Спайнасць   = Дасканалая па {111}
 |Сінгонія    = Кубічная
 |Цвёрдасць   = 4
 |Злом       = 
 |Прымесь     = 
 |Шчыльнасць = 3,18
 |Паказчык пераламлення = 1,433—1,435
}}
**Флюары́т** (ад  цячэнне), **плавікавы шпат**, мінерал, які належыць да фтарыдаў, фтарыд кальцыю CaF2, можа ўтрымліваць дамешкі рэдказямельных элементаў (з утрыманнем ітрыю — ітрафлюарыт).

## Апісанне 
Утварае кубічныя крышталі, іх зросткі, зярністыя, валакністыя, масіўныя агрэгаты, зямлістыя масы. Празрысты ў дыяпазоне хваляў 0,125—10 мкм. Колер жоўты, зялёны, фіялетавы, чорны, бясколерны і інш. Малекулярная маса 78,08. Цвёрдасць 4, шчыльнасць ад 2,95 да 3,8 г/см³. Тэмпература плаўлення 1360&nbsp;°C.

## Пашырэнне 
Трапляецца ў магматычных пародах, гідратэрмальных жылах, даламітах, вапняках. 
Радовішчы флюарыту ёсць у Расіі, ЗША, Украіне, Германіі, Вялікабрытаніі і інш.

## Выкарыстанне 
Флюарыт выкарыстоўваецца ў металургіі ў якасці крыніцы фтору і яго злучэнняў, у шкляной прамысловасці. Чысты флюарыт выкарыстоўваецца пры вырабе аптычных лінз і прызмаў. Флюарыт, актываваны прымесямі, у т.л. рэдказямельнымі элементамі, выкарыстоўваецца ў лазернай тэхніцы для пераўтварэння інфрачырвонага выпраменьвання ў бачнае святло. Таксама флюарыт выкарыстоўваецца ў якасці фотахромнага матэрыялу, цвёрдых электралітаў з высокай электраправоднасцю і інш.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Флюорит // Артыкул на ХиМиК.ру 

Катэгорыя:Галагеніды (мінералы)
Катэгорыя:Фтарыды (мінералы)
Катэгорыя:Мінералы кальцыю
Катэгорыя:Злучэнні фтору
Анатацыя

**Анатацыя** (ад  «заўвага») — кароткая характарыстыка арыгінала, якая перадае змест у выглядзе пераліку асноўных пытанняў; указваецца чытацкае назначэнне.

Інфармацыя арыгінала выкладаецца ў фармулёўках рэферэнта. Выкладзеная інфармацыя дае толькі павярхоўнае ўяўленне, аб чым гаворыцца ў арыгінале, аблягчае пошук неабходнай інфармацыі. Пішацца сваімі словамі.

## Літаратура 
Катэгорыя:Бібліятэчная справа
Катэгорыя:Выхадныя звесткі
Катэгорыя:Кніжны інтэрфейс
Рэферат

**Рэферат** (ад  «дакладваць, паведамляць»): кароткае паведамленне зместу навуковай працы, артыкула, кнігі і пад.; даклад, заснаваны на крытычным аглядзе кніг і пад..

Інфармацыя выкладаецца з пазіцый аўтара арыгінала, без ацэнкі рэферэнтам таго, што выкладаецца. Выкладзеная інфармацыя знаёміць чытача з асноўнымі пытаннямі, праблемамі і пад., дае адказ на пытанне, менавіта якая інфармацыя змяшчаецца ў тэксце. Будуецца на аснове ключавых фрагментаў арыгінальнага тэксту.

Паводле паўнаты выкладу, адрозніваюцца рэфераты **інфарматыўныя**, якія перадаюць усе асноўныя палажэнні першакрыніцы, і **індыкатыўныя**, якія паказваюць толькі на асноўную тэму першакрыніцы.

Паводле колькасці рэфераваных першакрыніц, адрозніваюцца **манаграфічныя**, якія пішуцца на аснове адной працы, і **аглядныя**, якія пішуцца на аснове некалькіх прац па адной тэме.

Паводле чытацкага прызначэння, адрозніваюцца рэфераты **агульныя**, якія разлічаны на шырокае кола чытачоў, і таму ў іх змест арыгіналу перадаецца ў цэлым, і **спецыялізаваныя**, у якіх пераказ зместу зарыентаваны на спецыялістаў.

Паводле спосабу складання, адрозніваюцца рэфераты, складзеныя **аўтарамі**, напрыклад, аўтарэферат дысертацыі, і **спецыялістамі** той галіны навукі, да якой адносіцца рэферат.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Адукацыя
Катэгорыя:Выхадныя звесткі
Шматмоўе

**Шматмоўе**, таксама **полілінгвізм** — выкарыстанне дзвюх або больш моў асобным чалавекам альбо грамадствам. У насельніцтве свету шматмоўныя пераважаюць над аднамоўнымі. Такія з’явы, як глабалізацыя і сацыяльная адкрытасць, спрыяюць распаўсюджванню шматмоўя. Дзякуючы таму, што Інтэрнэт шмат у чым палегчыў доступ да інфармацыі, у тым ліку на замежных мовах, людзі ўсё часцей сутыкаюцца з замежнымі мовамі нават без прамога кантакту з іх носьбітамі.

Людзі, якія актыўна валодаюць некалькімі мовамі адначасова, называюцца паліглотамі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Псіхалінгвістыка
Катэгорыя:Сацыялінгвістыка
Катэгорыя:Прыкладная лінгвістыка
Моўная інтэрферэнцыя

**Моўная інтэрферэнцыя** — з’ява адхілення ад нормаў у адной мове з-за прыкладання да яе нормаў іншай мовы. Можа ўзнікаць у абставінах двухмоўя або шматмоўя. Узровень праяўлення моўнай інтэрферэнцыі залежыць ад моўнай кампетэнцыі білінгва (полілінгва).

Адрозніваюцца наступныя віды інтэрферэнцыі:
* **Марфалагічная інтэрферэнцыя** звязаная з разыходжаннямі ў граматычным афармленні рознамоўных лексем (у родзе, ліку, склоне назоўнікаў, ва ўтварэнні сінтэтычных формаў вышэйшай і найвышэйшай ступені параўнання прыметнікаў, у родавых і склонавых формах лічэбнікаў, адметнасці ўтварэння дзеепрыметнікаў і дзеепрыслоўяў і інш.).
* **Сінтаксічная інтэрферэнцыя** звязаная з адрозненнямі ў будове словазлучэнняў, простых і складаных сказаў (кіраванне і інш.).
* **Фанетычная інтэрферэнцыя** звязаная з адметнасцямі фанетычных сістэм розных моваў, і прыводзіць да парушэння арфаэпічных нормаў мовы.
* **Лексічная інтэрферэнцыя** звязаная з розніцамі або частковымі падабенствамі ва ўласналексемным і семантычным аспектах розных моў.
* **Словаўтваральная інтэрферэнцыя** звязаная з несупадзеннем словаўтваральных фармантаў у аднакаранёвых словах розных (але блізкіх) моў.
* **Акцэнтная інтэрферэнцыя** звязаная з разыходжаннямі ў націску ў рознамоўных лексемах.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* *Калита И. В.* Современная Беларусь: языки и национальная идентичность. — Ústí nad Labem: PF UJEP, 2010. — 300 с. — ISBN 978-80-7414-324-3

Катэгорыя:Сацыялінгвістыка
Катэгорыя:Засваенне мовы
Катэгорыя:Псіхалінгвістыка
Катэгорыя:Мова
Катэгорыя:Навучанне
Марк Антоній

**Марк Антоній** (82 да н.э. — 30 да н.э.): рымскі палітычны дзеяч і военачальнік.

Пасля забойства Цэзара (15 сакавіка 44 да н.э.) заняў, у дачыненні да змоўнікаў, прымірную пазіцыю, увайшоў у саюз з Актавіянам і ажаніўся з сястрой таго, Актавіяй. У выніку масавых рэпрэсій супраць рымскай шляхты ўзбагаціўся за кошт маёмасці рэпрэсаваных. Пазней атрымаў у кіраванне ўсходнія вобласці Рымскай дзяржавы; жыў там у вялікай раскошы, на падабенства грэчаскіх цароў. Увайшоў у саюз з егіпецкай царыцай Клеапатрай VII, і разам з ёй выступіў супраць Актавіяна, аднак панёс паражэнне ў марской бітве пад мысам Акцый (31 да н.э.) і разам з Клеапатрай скончыў жыццё самагубствам.

Верагодная выява Марка Антонія дасюль не знойдзеная. Найбольш імавернай версіяй лічыцца бронзавая галава (парэштак статуі з Кілікіі), якая захоўваецца ў Луўры.

Катэгорыя:Военачальнікі
Катэгорыя:Зарэзаліся
Катэгорыя:Военачальнікі Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Юліі-Клаўдзіі
Уладзіслаў III Варненчык

[thumb|right|200px|Уладзіслаў III Варненчык, *малюнак [Ян Матэйка|Яна Матэйкі*]]
**Уладзіслаў III «Варненчык»** ( — ) — кароль польскі (1434—1444) і венгерскі (1440—1444), вярхоўны князь літоўскі (1434—1440) з дынастыі Ягелонаў. Першы сын Ягайлы і Соф’і Гальшанскай.

З палкаводцам Янашам Хуньядзі ўзначаліў выступленне аб’яднаных польска-венгерскіх войск (1443) супраць Турцыі. У жніўні 1444 заключыў у г. Сегед перамір’е на 10 гадоў, якое спыніла наступленне туркаў на Балканах. У бітве пад Варнай (адсюль яго пасмяротная мянушка) войска Уладзіслава III разбіта і сам ён загінуў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Каралі польскія
Катэгорыя:Каралі венгерскія
Катэгорыя:Ягелоны
Слова Жыцця

**Слова Жыцця, Słowo Życia** — рэлігійна-інфармацыйная газета, якая выдаецца Гродзенскай рымска-каталіцкай дыяцэзіяй на беларускай і польскай мовах. Выходзіць з 1997 раз у 2 тыдні, друкуецца ў горадзе Гродна.

Выданне змяшчае агляд рэлігійных падзей на Гродзеншчыне, у Беларусі і свеце. Друкуюцца навіны з Ватыкана, асвятляецца дзейнасць Папы. Змяшчаюцца матэрыялы пра царкоўнае, культурнае і грамадскае жыццё каталікоў Гродзеншчыны. Значную ўвагу газета надае выхаванню хрысціянскай маральнасці.

Выданне ілюстраванае.

## Спасылкі 
Афіцыйны сайт газеты

Катэгорыя:Каталіцкія СМІ Беларусі
Катэгорыя:Газеты Гродна на беларускай мове
Катэгорыя:Гродзенская дыяцэзія
Гістарычная крыніца

**Гістарычная крыніца** — аб’ект, які ўтрымлівае інфармацыю пра мінулае жыццё людзей і ўключаны ў працэс навуковага вывучэння.

Існуе шэраг класіфікацый гістарычных крыніц, напрыклад, прапанаваная беларускім крыніцазнаўцам С. Ходзіным:
: I. Дакументальныя крыніцы:
:: 1) дакументы заканадаўства (помнікі права);
:: 2) актавыя крыніцы (дамоўнага характару);
:: 3) матэрыялы справаводства;
:: 4) статыстычныя матэрыялы.
: II. Апавядальныя крыніцы:
:: 1) мемуарная літаратура і эпісталярныя крыніцы;
:: 2) літаратурныя і публіцыстычныя творы.

Катэгорыя:Гістарыяграфія
Тэкст

**Тэкст** (ад  «тканіна, сувязь, пабудова») — паведамленне, якое напісанае, надрукаванае (выказванне, абзац, раздзел твора і г. д.) або выказанае вусна, і якое характарызуецца сэнсавай і структурнай завершанасцю, і якое можна ўзнавіць, паўтарыць у тым самым выглядзе.

Паводле спосабаў выкладу інфармацыі адрозніваюць тры тыпы тэкстаў: апавяданне, апісанне, разважанне. Паводле стылю адрозніваюць тэкст мастацкі, навуковы і інш.

У залежнасці ад стылю, тэкст арганізоўваецца з дапамогай адпаведных **сродкаў арганізацыі**: лексічных і структурных канструкцый, зрокавага афармлення і пад. Мінімальнай сэнсава закончанай адзінкай тэксту з'яўляецца сказ. Адносна класіфікацыі абзацу ў дачыненні да тэксту думкі мовазнаўцаў разыходзяцца.

## Тыпы тэкстаў 
### Апавяданне 
**Апавяданне** — тып тэксту, у якім паведамляецца пра дзеянні, падзеі, якія адбываюцца паступова, паслядоўна. Характэрны для мастацкай літаратуры. Звычайна ў такім тэксце ўтрымліваюцца **зачын** і **заканчэнне**, а самі падзеі ўтвараюць паслядоўнасць адносна завершаных частак.

### Апісанне 
**Апісанне** — тып тэксту, які з'яўляе дакладную (паводле магчымасці) слоўную перадачу, адлюстраванне прадмета, дзеяння ці стану ў іх істотных прыкметах. Характэрны для навуковай літаратуры.

### Разважанне 
**Разважанне** — тып тэксту, у якім разгляд пэўных пытанняў, праблем грунтуецца на лагічнасці, аргументаванасці; меркаванні, якія выказваюцца ў адносінах да пэўных праблем, палажэнняў і пад., параўноўваюцца адно з адным, затым групуюцца ў лагічную паслядоўнасць, на аснове якой робяцца пэўныя заключэнні, вывады. Тып, асабліва характэрны для навуковай літаратуры.

Тэксты-разважанні ў сваёй структуры маюць тры часткі: тэзіс, доказы-аргументы, вывады.

## Доказ 
Доказ — распаўсюджаная назва адмены тэкставага выкладу-разважання, звычайна сустраканай у матэматычных навуках. Такое разважанне будуецца паводле схемы: агульнапрынятае палажэнне (аксіёма) — доказ-аргумент аўтара — фармулёўка вывадаў і/або агульнага закону для чытача.

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Псіхалінгвістыка
Мінскі заапарк

**Мінскі заапарк** знаходзіцца ў паўднёва-ўсходняй частцы Мінска, побач з ракой Свіслач.

## Размяшчэнне 
У адпаведнасці з распараджэннем Мінскага гарадскога Савета ад 2 сакавіка 2001 года, тэрыторыя агульнай плошчай 42 га ў рамках вуліц Убарэвіча, Ташкенцкай, Галадзеда і Машынабудаўнікоў была выдзелена для далейшага развіцця Мінскага заапарку. З паўднёвай часткі гэтая вобласць мяжуе з жылым раёнам «раён Чыжоўка», з поўначы гэтай тэрыторыі абмежаваны прамысловай зонай Мінскага аўтамабільнага завода, у заходнім кірунку знаходзіцца Чыжоўскае вадасховішча з зонай адпачынку «Чыжоўка». Мінскі заапарк мае добрую транспартную сувязь з іншымі часткамі горада Мінска. Станцыя метро «Аўтазаводская» размешчана на адлегласці 2,5 км ад уваходу. Магчыма, яшчэ адна станцыя метро будзе пабудавана ў раёне «Чыжоўка» на адлегласці 1 км ад уваходу. Ёсць 5 аўтобусных маршрутаў і 4 тралейбусных маршрута, якія злучаюць Мінскі заапарк з іншымі раёнамі Мінска.

Цяперашняя плошча заапарку 17,5 га, з якіх 6 га служаць для экспанацыі жывёл (так званы «Стары заапарк» пабудаваны ў 1980-х гадоў Мінскім аўтамабільным заводам) астатняе — «Новы заапарк», пабудаваны ў 2001—2002, а агульная плошча 42 га выдзелена для далейшага развіцця Мінскага заапарка.

## Гісторыя 
Мінскі заапарк быў адчынены 9 жніўня 1984 г. як Заабатанічны сад МАЗа. Яго заснавальнікам быў ветэран Мінскага аўтазавода, аматар жывой прыроды, Фёдар Ідэлевіч Рэўзін.

У 1997 г. атрымаў статус дзяржаўнага прадпрыемства «Мінскі заапарк».

У 1998 г. пачалася рэканструкцыя Мінскага заапарка. У 2001 г. горад выдзеліў пад будаўніцтва заапарка тэрыторыю плошчай 42 га. У сярэдзіне жніўня 2006 г. распачалося будаўніцтва другой чаргі заапарка, якое плануецца завершылася ў снежні 2008 года. У 2008 — 2015 гг. быў пабудаваны "Экзатарыум" — крыты павільён, прысвечаны фаўне тропікаў Паўднёвай Амерыкі (калі дакладней, сельве Арынока).

## Фонды заапарка 
На 1 студзеня 2010 года калекцыя жывёл з Мінскага заапарка налічвае 462 сысуноў 82 відаў, 303 птушак 56 відаў, 113 паўзуноў 61 відаў, 3 земнаводных у 3 відах, 648 беспазваночных 21 віда, 276 рыб 83 відаў (агулам 1805 жывёл 306 відаў).

Рэгулярна размнажаюцца такія віды, як , , , , , , , , ,  і іншыя.

Выява:Camelus bactrianus in Minsk Zoo.jpg
Выява:Panthera tigris in Minsk Zoo.jpg
Выява:Buteo rufinus in Minsk Zoo1.jpg
Выява:Aegypius monachus in Minsk Zoo.jpg
Выява:Donkey in Minsk Zoo.jpg
Выява:Iguana iguana in Minsk Zoo.jpg
Выява:Basiliscus basiliscus in Minsk Zoo.jpg
Выява:Piaractus brachypomum in Minsk Zoo.jpg|*Piaractus brachypomus*
Выява:Gerrhosaurus major in Minsk zoo.jpg
Выява:Pantherophis bairdi in Minsk Zoo.jpg|*Pantherophis bairdi*
Выява:Minsk Zoo.jpg

## Спасылкі 
Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)
Катэгорыя:Заапаркі Беларусі
Катэгорыя:Паркі Мінска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1984 годзе
Катэгорыя:1984 год у Мінску
247 да н.э.

## Падзеі 
* Цынь Шыхуан-дзі стаў каралём Царства Цынь.
* Цар Парфіі , заснавальнік дынастыі Аршакідаў.

## Нарадзіліся
## Памерлі

Катэгорыя:240-я да н.э.
248 да н.э.

## Падзеі 
* Консулы Гай Аўрэлій Кота (плебей) і Публій Сервілій Гемін (патрыцый).
## Нарадзіліся 
## Памерлі 

Катэгорыя:240-я да н.э.
249 да н.э.

## Падзеі
## Нарадзіліся
## Памерлі 
* Дземетрый Прыгожы


Катэгорыя:240-я да н.э.
251 да н.э.

## Падзеі 
* Бітва пры Панорме

## Нарадзіліся 
## Памерлі 

Катэгорыя:250-я да н.э.
253 да н.э.

## Падзеі
## Нарадзіліся
* Філапемен, старажытнагрэчаскі палітык і военачальнік

## Памерлі

Катэгорыя:250-я да н.э.
254 да н.э.

## Падзеі
## Нарадзіліся 
* Плаўт — адзін з найвядомейшых, побач з Тэрэнцыем, рымскіх паэтаў-камедыёграфаў.

## Памерлі

Катэгорыя:250-я да н.э.
Ядвіга Анжуйская

**Ядвіга Анжуйская** (3 кастрычніка 1373/18 лютага 1374, Буда — 17 ліпеня 1399, Кракаў), каралева польская (1384—1399, з 1386 у шлюбе з Уладзіславам Ягайлам)

## Біяграфічныя звесткі 
[815 px|thumb|left|150px|[Герб]]

Дачка караля венгерскага і польскага Людовіка Венгерскага і Лізаветы Босніяцкай. На каралеўскі сталец абрана пасля смерці бацькі — у 1384, польскія магнаты абвясцілі яе каралевай. У 1385 яна заключыла г.зв. Крэўскую унію. У 1386 годзе была выдадзена замуж за Ягайлу.

У 1397 фундавала ў Пражскім універсітэце асобны калегіум для студэнтаў з ВКЛ («speciale collegium pro Lythwanorum nacione»). У тэстаменце запісала ўласныя сродкі на аднаўленне Кракаўскай акадэміі.

У 1399 годзе каралева польская Ядвіга памерла падчас родаў, не пакінуўшы Ягайлу нашчадкаў.

## Ушанаванне памяці 
Доўгі час неафіцыйна ўшаноўвалася ў Польшчы як святая. Урэшце культ быў зацверджаны: Ядвіга была беатыфікавана Каталіцкім Касцёлам у 1986, кананізавана ў 1997; успамін 17 ліпеня.

Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Катэгорыя:Кананізаваныя ў XX стагоддзі
Катэгорыя:Анжу-Сіцылійскі дом
Катэгорыя:Святыя Польшчы
Катэгорыя:Анжуйская дынастыя
Катэгорыя:Каралі польскія
Катэгорыя:Кіруючыя каралевы
257 да н.э.

## Падзеі 
* Бітва пры Тындарысе

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Бай Цы, кітайскі палкаводзец царства Цынь

Катэгорыя:250-я да н.э.
258 да н.э.

## Падзеі 
* Ан Зыонг-выонг заваяваў Ванланг, ён уваходзіць у склад дзяржавы Аулак (дэльта і сярэдняе цячэнне Чырвонай ракі, раёны, прылеглыя да ракі з поўдня) са сталіцай у крэпасці Калоа.
* Бітва пры Сульцы

## Нарадзіліся
## Памерлі

Катэгорыя:250-я да н.э.
259 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
* Цынь Шыхуан-дзі, правіцель царства Цынь
## Памерлі 
* Пталемей Эпігон

Катэгорыя:250-я да н.э.
260 да н.э.

## Падзеі 
* Консулы Гней Карнелій Сцыпіён Азіна (патрыцый) і Гай Дуілій (плебей).
## Нарадзіліся 
## Памерлі 

Катэгорыя:260-я да н.э.
246 да н.э.

## Падзеі 
* (Палібій. I. 57) — консулы Марк Атацылій Крас (плебей) і Марк Фабій Ліцын (патрыцый).

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Пталамей II Філадэльф, цар егіпецкі

Катэгорыя:240-я да н.э.
Юлія Віктараўна Несцярэнка

**Ю́лія Ві́ктараўна Несцярэ́нка** (нар. , , Беларусь) — беларуская легкаатлетка, алімпійская чэмпіёнка ў бегу на 100 метраў.

Юлія перамагла на дыстанцыі 100 метраў на XXVIII Алімпійскіх гульнях (2004) у Афінах. Пераможца міжнародных спаборніцтваў серыі Гран-пры (2004). Бронзавая прызёрка чэмпіянатаў свету (2004, 2005) і Еўропы (2006).

Майстар спорту Беларусі (1997), майстар спорту Беларусі міжнароднага класа (2001), заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (2005). Узнагароджана Ордэнам Айчыны 3 ступені.
Ганаровы грамадзянін горада Брэста (2004).

## Факты 
* Рост: 1,73 м
* Вага: 60 кг
* Жыве: Брэст, Беларусь

## Спасылкі 
* Алімпійская чэмпіёнка ў бегу на 100 м Юлія Несцярэнка. Выява на афіцыйным сайце Рэспублікі Беларусь 
* «Белая ўспышка»: Юлія Несцярэнка на партале «Усе Беларусы» 
* Самая хуткая жанчына плянэты жыве ў Беларусі (Інтэрв’ю зь Юліяй Несцярэнка і яе мужам)
* БЕЛТА:Алімпійская чэмпіёнка Юлія Несцярэнка паказала лепшы рэзультат сезона ў Еўропе на стаметроўцы
* Юлія Несьцярэнка: «Гэта звычайная правакацыя»
* Беларускія алімпійскія чэмпіёны: слаўная мінуўшчына й цяжкая сапраўднасьць

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Брэсце
Катэгорыя:Бегуны на кароткія дыстанцыі Беларусі
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2004 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Айчыны III ступені (Беларусь)
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Брэста
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Асобы на марках
Еўропа (значэнні)

Назву **Еўропа** маюць:
* Еўропа — частка свету
* Еўропа — персанаж старажытнагрэчаскай міфалогіі

## Касмічныя аб’екты 
* Еўропа — спадарожнік Юпітэра
* (52) Еўропа — астэроід

## Геаграфічныя аб’екты 
* Еўропа — востраў у Мазамбікскім праліве
* Еўропа — мыс, паўднёвы ўскраек Гібралтара

## Будынкі 
### Беларусь 
* «Еўропа» — атэль у Бабруйску, разбураны ў часы Другой сусветнай вайны і не адноўлены
* «Еўропа» — атэль у Мінску
* «Еўропа» — атэль у Навагрудку
### Расія 
* Гранд Гатэль Еўропа

## Іншае 
* Europe — шведскі рок-гурт
* Europa Universalis — серыя глабальных стратэгій ад Paradox Interactive
Арктычныя глебы

**Арктычныя глебы** — глебы, якія фарміруюцца ў арктычным поясе, пераважна на астравах Паўночнага Ледавітага акіяну. 

Нізкая тэмпература паветра, шматгадовая мерзлата, развіццё саліфлюкцыі і залішняе ўвільгатненне абумоўліваюць прыгнечанасць працэсаў глебаўтварэння, з гэтае прычыны развіваюцца пераважна маламагутныя слабагумусіраваныя разнавіды глебаў з скарочаным профілем і невыражанымі генетычнымі гарызонтамі. Арктычныя глебы маюць слабакіслую альбо блізкую да нейтральнай рэакцыю, агляенне (аднаўленчыя працэсы) адсутнічае.

Катэгорыя:Глебы
256 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Квінт Цэдыцый, рымскі палітычны дзеяч

Катэгорыя:250-я да н.э.
Заслаўскае вадасховішча

**Заслаўскае вадасховішча**, **Мінскае мора**, **Ганале́с** — вадасховішча ў Мінскім раёне Беларусі. Плошча 25,6 км². Найбольшая глыбіня 8,6 м. Даўжыня 9 км. Найбольшая шырыня 4 км. Даўжыня берагавой лініі 38,2 км. Аб’ём вады больш за 100 млн м³. Вадазбор 562 км². Другі па велічыні штучны вадаём на Беларусі. На р. Свіслач, за 10 км на паўночны захад ад Мінска. Створана ў 1956, рэканструявана і добраўпарадкавана ў 1977. Чаша вадасховішча да затаплення была забалочанай поймай рэк Свіслач, Вяча, Ратамка, Чарняўка. Асноўнае прызначэнне — сезоннае рэгуляванне сцёку, абвадненне Свіслачы, забеспячэнне вадой Мінска і стварэнне зон адпачынку. Уваходзіць у Вілейска-Мінскую водную сістэму. Вадасховішча ўваходзіць у зону адпачынку Мінскае мора, на берагах размешчаны міжнародны маладзёжны цэнтр адпачынку "Юнацтва", базы адпачынку і прафілакторыі, базы для аматараў-рыбаловаў, спартбазы, піянерлагеры і інш. Папулярнае месца адпачынку і аматарскага рыбалоўства.

Са стварэннем Вілейска-Мінскай воднай сістэмы праточнасць вадасховішча павялічылася ў 3 разы. Ёсць асобныя ўчасткі, дзе абмен вады вельмі замаруджаны (на ўсходзе ў Спартакаўскім заліве, каля прафілакторыя). Пераважаюць вятры паўночна-заходняга напрамку, якія могуць утвараць хвалі вышынёй 0,7—1,2 м. Сярэднямесячная тэмпература вады ў ліпені—жніўні 18—21 °С, у асобныя гады ў жніўні максімальная дасягае 27 °С. Замярзае ў 1-й пал. снежня (у асобныя гады ў канцы лістапада), лёд (таўшчыня 60—70 см) трымаецца да канца сакавіка — пачатку красавіка. Сярэдняя працягласць ледаставу 125—130 дзён.

Берагі спадзістыя, на поўдні і захадзе парослыя лесам (з пасадкамі таполі, вярбы, акацыі). Месцамі створаны штучныя пясчаныя пляжы шырынёй 20—50 м. Ёсць 3 глыбокаўрэзаныя залівы (самы буйны Ратамскі), 11 астравоў агульнай плошчай ~0,29 км². Найбольшы з іх — востраў Кахання. Дно да глыбіні 2 м і вакол астравоў пясчанае, да глыбіні 8 м выслана ілам, уздоўж былых рэчышчаў Свіслачы і Вячы — торфам. Месцамі ад вадасховішча дамбамі адсечаны мелкаводдзі, дзе створаны польдэры. Гадавыя ваганні ўзроўню вады перавышаюць 1 м. Уздоўж берагоў зарастае, расліннасць (чарот азёрны, трыснёг звычайны і аер звычайны, трапляецца ўрэчнік, драсён земнаводны) найбольш пашыраны ў залівах і ў вярхоўі, дзе ўпадае канал Вілейска-Мінскай воднай сістэмы.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
 
## Спасылкі 
* Артыкул "Из варяг в греки"  

Катэгорыя:Вілейска-Мінская водная сістэма
Катэгорыя:Вадасховішчы Мінскага раёна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1956 годзе
Катэгорыя:Свіслач (прыток Бярэзіны)
Агрыпа

**Агрыпа**, поўнае імя **Марк Віпсаній Агрыпа** (63 да н.э. — 12 да н.э.) — рымскі военачальнік.

Быў умелым военачальнікам, перамог, сярод іншага, у марской бітве пад Наўлохам (36 да н.э.). Паходзіў з невысакароднай сям’і, але быў сябрам і паплечнікам імператара Аўгуста. Аўгуст скасаваў шлюб Агрыпы са сваёй пляменніцай Марцэлай (21 да н.э.) і ажаніў яго са сваёй дачкой Юліяй, аднак тры сыны Агрыпы і Юліі — Гай Цэзар, Луцый Цэзар і Агрыпа Постум — памерлі рана. Таксама ў Агрыпы і Юліі была дачка — Агрыпіна Старэйшая.

Вядомая статуя Агрыпы ў традыцыйным рымскім выглядзе і адзенні, зробленая ў той перыяд, калі ён стаў зяцем Аўгуста.

## Спасылкі 
* Біяграфія Агрыпы на Livius.org  
* Рэканструкцыя карты свету, складзенай Агрыпай 

Катэгорыя:Военачальнікі Старажытнага Рыма
Агрыпіна Малодшая

**Агрыпіна Малодшая — Юлія Агрыпіна** (16—59) — дачка Германіка і Агрыпіны Старэйшай, жонка Гнея Даміцыя Ахенабарба, другім шлюбам — імператара Клаўдзія (49), маці Нерона.

Антычныя аўтары характарызуюць Агрыпіну Малодшую як «самую непрыемную жанчыну часоў імперыі». Не вагаючыся перад сродкамі, яна дапамагла Нерону, свайму сыну ад шлюбу з Клаўдзіем, заняць імператарскі трон. Дзеля гэтага яна, між іншым, арганізавала смерць свайго дзядзькі і раду іншых людзей. Нерон, ужо атрымаўшы ўладу, загадаў забіць яе і знішчыць усе яе статуі. Аднак, горад Кёльн захаваў назву «калонія Агрыпіны», атрыманую з нагоды яе нараджэння. Вядомая профільная выява Агрыпіны на камеі разам з Клаўдзіем.

Катэгорыя:Юліі-Клаўдзіі
Катэгорыя:Жонкі рымскіх імператараў
Катэгорыя:Аўгусты
Катэгорыя:Ахвяры забойстваў
Катэгорыя:Асобы на манетах
Катэгорыя:Палітыкі Старажытнай Грэцыі
Адрыян

**Адрыян — Публій Элій Адрыян** (76—138): рымскі імператар (117—138). Сын Публія Элія Адрыяна і Даміцыі Паўлы. Быццам быў прыёмным сынам Траяна.

Імператарам Адрыяна абвясціла войска. Ён не толькі не пашыраў межаў Імперыі, але і адмовіўся ад некаторых з ненадзейных правінцый, і скіраваў намаганні на ўмацаванне ўнутранай стабільнасці дзяржавы і на павышэнне яе дабрабыту. У культуры і побыце вярнуўся да класічна-грэчаскіх ідэалаў, якія выцясняліся класічна-рымскімі з часоў Аўгуста. Шмат увагі ўдзяляў усходу імперыі, лічыўся касмапалітам і прыхільнікам элінізму (і нават «паскудным грэкам» сярод сваіх радыкальных крытыкаў). Сам займаўся жывапісам і скульптурай.

Імкнуўся да таго, каб паўсюль лічыцца дабрадзеем, але, відаць, сваім касмапалітызмам і непапулярным эліналюбствам пахіснуў стабільнасць імперыі. Пабудаваў у Афінах новы «горад Адрыяна», завяршыў будаўніцтва храма Зеўса Алімпійскага, якое было прыпынена ў IV ст. да н.э.

## Гл. таксама 
* Храм Боскага Адрыяна ў Рыме
Луцый Акцый

**Акцый — Луцый Акцый** (170 да н.э. — 85 да н.э.) — рымскі драматург і філосаф.

Аўтар больш за 40 трагедый, з іх толькі 2 на рымскую тэматыку, рэшта — на грэчаскія міфалагічныя сюжэты. Вядомыя словы «Няхай ненавідзяць, абы баяліся» (Oderint dum metuant) паходзяць з яго твору «Атрэй».

Быў сынам вызваленага нявольніка з Пізаўра (сучасн. Пезара), вельмі маладым трапіў у Рым, дзе і атрымаў шырокае прызнанне. Змясціў у храме Камен сваю статую, большую за натуральныя памеры (відавочна, падарунак за сцэнічны поспех)

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паэты Старажытнага Рыма
Аляксандр I Валас

**Аляксандр I Валас** (; ? — 145 да н.э.) — цар сірыйскі (150 да н.э.—145 да н.э.). Быццам сын Антыёха IV Эпіфана.

У сапраўднасці нізкага паходжання, але быў так падобны на Антыёха IV, што быў (каля 160 да н.э.) выстаўлены царом пергамскім Аталам II як прэтэндэнт на трон дзяржавы Селеўкідаў, а неўзабаве атрымаў падтрымку Рыма. Меў падтрымку і з боку Егіпта — Пталамей VI аддаў яму ў жонкі сваю дачку Клеапатру Тэю.

Аднак Аляксандр быў скінуты са стальца Дэметрыем II Нікатарам, а пасля таго, як страціў і падтрымку Егіпта, быў забіты набацеямі.

Выявы Аляксандра I вядомыя толькі з манет; бронзавая статуя з Пампеяў, відаць, з’яўляе Антыёха VIII, а бронзавая статуя валадара ў Нацыянальным музеі ў Рыме, — Дэметрыя I Сатэра.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кіраўнікі Азіі II стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Цары сірыйскія
Катэгорыя:Самазванцы Старажытнага свету
Катэгорыя:Памерлі ў 145 годзе да н.э.
Мадх’я-Прадэш

'''Мадх'я-Прадэш''' ( з хіндзі: «мадх'я» — цэнтральны, «прадэш» — вобласць, рэгіён), штат у цэнтральнай частцы Індыі. Гранічыць са штатамі Утар-Прадэш на паўночным усходзе, Чхатысгарх на ўсходзе, Махараштра на поўдні, Гуджарат на захадзе і Раджастхан на паўночным захадзе. Займае другое месца сярод штатаў па плошчы (308 144 км2) і 7-е па насельніцтву (60,4 млн. чалавек, 2001). Адміністрацыйны цэнтр — Бхапал. Буйныя гарады: Джабалпур, Індаур, Гваліёр.

## Геаграфія 
Да выдзялення з яго складу ў 2000 штата Чхатысгарх, Мадх'я-Прадэш быў буйнейшым па плошчы штатам у краіне. 

Штат Мадх'я-Прадэш знаходзіцца на водападзеле басейнаў Бенгальскага заліва (прытокі Ганга, Маханады і Гадавары) і Аравійскага мора (Нармада, Тапты). Рака Нармада — традыцыйная граніца паміж паўночнай і паўднёвай Індыяй. Частку штата складае буйное вулканічнае плато Мальва. 

Лясістасць складае 31%.

Клімат субтрапічны, тры сезоны: сухое гарачае лета (красавік—чэрвень), перыяд мусонных дажджоў (ліпень—верасень), адносна сухая зіма.

## Гісторыя 
З 321 па 185 да н.э. тэрыторыя штата ўваходзіла ў склад імперыі Маур'яў. З 4 стагоддзя н.э. — пад уладай дынастыі Гуптаў. Пасля перыяду феадальнай раздробленасці паўночная частка гэтай тэрыторыі ў 13 стагоддзі перайшла пад кантроль Дэлійскага султаната.

У сярэдзіне 16 стагоддзя большая частка тэрыторыі штата ўвайшла ў склад імперыі Вялікіх Маголаў. З аслабленнем апошняй уладарамі краю сталі плямёны маратхаў (продкі сучаснага насельніцтва штата Махараштра). У выніку трох англа-маратхскіх войн 1775—1818 іх змянілі англічане. 

Сучасную назву штат атрымаў у 1950. 

## Палітыка 
Двухпартыйная сістэма: асноўная барацьба ідзе паміж Індыйскім нацыянальным кангрэсам і Бхаратыя джаната парты. З 2003 ва ўладзе ў штаце знаходзіцца Бхаратыя джаната парты (173 месцы ў асамблеі штата з 230).

## Эканоміка 
ВУП штата — 32 млрд. долл. ЗША (2004).

Асноўныя галіны прамысловасці — лёгкая, машынабудаванне і металаапрацоўка, вытворчасць будаўнічых матэрыялаў, мінеральных угнаенняў. 

На ўсходзе штата вырошчваюць рыс, у цэнтральнай частцы асноўная сельскагаспадарчая культура — пшаніца, на захадзе — проса. 

## Насельніцтва 
Індуісты — 91%, мусульмане — 6,5%, джайністы — 0,9%, хрысціяне — 0,3% (2000). 

Асноўная мова — хіндзі, у раёнах з мусульманскім насельніцтвам ужываецца таксама урду.

## У Сеціве 
* Урад штата
Аляксандр II Забіна

**Аляксандр II Забіна** () (? — 123 да н.э.) — цар сірыйскі (128 да н.э.—123 да н.э.).

Быў сынам грэка і нявольніцы, і быў, пад відам або прыёмнага сына Антыёха VII або сына Аляксандра I Валаса, выстаўлены (каля 130 да н.э.) царом Егіпта Пталамеям VIII як прэтэндэнт на трон Сірыі, у процівагу Дэметрыю II Нікатару. Перамог Дэметрыя і забіў яго (125 да н.э.), але неўзабаве страціў падтрымку Егіпта, і сам быўскінуты і забіты Антыёхам Грыпам.

Выявы Аляксандра Сабіна вядомыя толькі з манет.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Цары сірыйскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Азіі II стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Самазванцы Старажытнага свету
Катэгорыя:Пакараныя смерцю манархі
Шарль Дыль

**Шарль Дыль** (; , Страсбург — , ) — французскі навуковец-візантыніст, аўтар прац па гісторыі Візантыі і візантыйскага мастацтва.

У 1899—1934 прафесар Сарбоны, з 1910 член французскай Акадэміі надпісаў. З 1925 замежны член-карэспандэнт АН СССР.

## Працы 
* «Юстыніян і візантыйская цывілізацыя VI ст.» (1901, манаграфія).
* «Візантыйскія партрэты» ().
* «Гісторыя Візантыйскай імперыі» (; 1919).
* «Галоўныя праблемы візантыйскай гісторыі» (; 1943).

Катэгорыя:Гісторыкі Францыі
Катэгорыя:Візантыністы
Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Францыі
Катэгорыя:Гісторыкі мастацтва
Curtiss P-40 Warhawk

**Curtiss P-40 Warhawk** () — поршневы 1-маторны знішчальнік амерыканскай канструкцыі («Кёрціс-Райт») і вытворчасці, часоў Другой сусветнай вайны. Меў некалькі адменаў уласнай назвы, у залежнасці ад мадыфікацыі: «Вархоўк» (Warhawk), таксама «Тамахоўк» (Tomahawk) — у Вялікабрытаніі, «Кіціхоўк» (Kittyhawk) і — у Вялікабрытаніі і СССР.

Адзін з найбольш распаўсюджаных знішчальнікаў свайго часу. Быў на ўзбраенні ў ВПС ЗША, Вялікабрытаніі, Аўстраліі, Новай Зеландыі, Паўднёваафрыканскага Саюза, Канады, ВПС Нідэрландаў, Свабоднай Францыі, СССР, Кітая, Егіпта, Турцыі. Ужываўся ў ваенных дзеяннях амаль ва ўсіх кліматычных зонах (у т.л., у джунглях, пустынях, Арктыцы), і амаль ва ўсіх вышынных паясах (у т.л., у Гімалаях). Нават пасля замены яго ў першай лініі навейшымі, лепшымі машынамі, P-40 заставаўся ў актыўным ужытку на паўднёва-ціхаакіянскім і кітайска-індыйска-бірманскім ТВД, пасля вайны — у ВПС гаміньданаўскага Кітая і ваенна-паветраным кантынгенце Галандыі ў Ост-Індыі (Інданезіі). Апошнія вядомыя выпадкі баявога ўжытку адносяцца да 1948 (галандскія P-40N у вайне канца 1940-х гг. у Інданезіі).

Манеўранасць і хуткаўздымнасць P-40 саступалі сучасным яму праціўнікам (Ме-109, ФВ-190, Зеро), асабліва на вышынях большых за 4,5 км. Саступаў ён і іншым машынам саюзнікаў (Спітфайр V, P-38, P-47, P-51), якія і выцяснілі яго з галоўнай ролі пад пачатак 1944. Не найлепшай была хуткасць P-40; адзначаліся пагоршаныя (у параўнанні з папярэднікам, P-36) узлётна-пасадкавыя характарыстыкі.

Аўтарства вядомых «акуліных пашчаў», якія маляваліся на бакавых паверхнях радыятараў P-40, прыпісваецца лётчыкам 112 эскадр ВПС Вялікабрытаніі (не раней за лета 1941).

## Літаратура 
* Robert Guttman. Curtiss P-40 Warhawk: One of WW II’s Most Famous Fighters // Aviation History, November 2000. — На пляцоўцы «Гістарынет» .

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Самалёты ЗША
Катэгорыя:Самалёты Curtiss
Катэгорыя:Знішчальнікі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Ленд-ліз
261 да н.э.

## Падзеі 
* Хрэманідава вайна

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Антыёх I Сатэр

Катэгорыя:260-я да н.э.
Агрыпіна Старэйшая

**Агрыпіна Старэйшая — Агрыпіна Віпсанія** (14 да н.э. — 30) — дачка Марка Агрыпы і Юліі.

Была жонкай Германіка, суправаджала яго ў паходах у Германію і на Усход, карысталася вялікай пашанай. Пасля смерці мужа была саслана Тыберыем, скончыла жыццё самагубствам. Яе сынам быў Калігула, зяцем — Клаўдзій.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Юліі-Клаўдзіі
Катэгорыя:Жанчыны Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Памерлі ад голаду
Катэгорыя:Род Віпсаніяў
Катэгорыя:Палітыкі Старажытнага Рыма
Ян Томаш Грос

**Ян Томаш Грос** (; , Варшава) — сацыёлаг і гісторык. Прафесар паліталогіі Нью-Ёркскага ўніверсітэта.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Варшаўскім універсітэце, і быў выключаны за ўдзел у студэнцкіх хваляваннях сакавіка 1968. У 1969 эміграваў у ЗША, разам з сям’ёй. Абараніў доктарскую дысертацыю па сацыялогіі ў Ельскім універсітэце.

З пач. 1980-х гг. займаўся гісторыяй Польшчы перыяду акупацыі ў час 2-й сусв. вайны. Чытаў лекцыі ў Парыжскім, Венскім, Калумбійскім універсітэтах, у Берклі, Гарвардзе, Стэнфардзе, Польскай акадэміі навук.

Погляды і працы Гроса выклікаюць вельмі неадназначныя ацэнкі.

## Працы 
* «Рэвалюцыя з-за мяжы: савецкае заваяванне польскіх Заходняй Украіны і Заходняй Беларусі» (, Princeton University Press, 1988).
* «Кашмарная дэкада. Тры эсэ аб стэрэатыпах успрыймання яўрэяў, палякаў, немцаў і камуністаў. 1939—1948» (Кракаў, 1998).
* «Суседзі. Гісторыя знішчэння яўрэйскага мястэчка» (Сейны : «Pogranicze», май 2000).

Катэгорыя:Палітолагі ЗША
264 да н.э.

## Падзеі 
* Пачалася Першая Пунічная вайна
* Абантыд стаў тыранам Сікіёна
* Апій Клаўдзій Каўдэкс і Марк Фульвій Флак сталі консуламі

## Нарадзіліся 
## Памерлі 

Катэгорыя:260-я да н.э.
265 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
* Селеўк II Калінік, цар сірыйскі

## Памерлі 
* Арэй I, цар спартанскі

Катэгорыя:260-я да н.э.
266 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Гл. таксама 
* 266


Катэгорыя:260-я да н.э.
267 да н.э.

## Падзеі 
* Консулы: Марк Атылій Рэгул (плебей) і Луцый Юлій Лібон (патрыцый); курульны эдыл: Квінт Фабій; плебейскі эдыл: Гней Апроній
* Хрэманідава вайна

## Нарадзіліся 
## Памерлі 

Катэгорыя:260-я да н.э.
269 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
* Атал I Сатэр, пергамскі цар
## Памерлі 

Катэгорыя:260-я да н.э.
270 да н.э.

## Падзеі
* Захопам горада Рэгій на поўдні Апенінскага паўвострава завяршылася пакарэнне Рымам Італіі

## Нарадзіліся
## Памерлі
* Эпікур, старажытнагрэчаскі філосаф (нар. 341 да н.э.)


Катэгорыя:270-я да н.э.
271 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
* Арат Сікіёнскі, дзяржаўны дзеяч эпохі элінізму

## Памерлі 

Катэгорыя:270-я да н.э.
Пальміра

**Пальміра**, у старажытнасці — важны горад у цэнтральнай Сірыі, які размяшчаўся ў аазісе за 215 км на паўночны ўсход ад Дамаска і за 120 км на паўднёвы захад ад Еўфрата. 

## Гісторыя 
У 1089 годзе горад быў разбураны землятрусам.

Заняпаў пасля 16 стагоддзя, у цяперашні час — невялікае сяло каля руін славутага горада, помніка старажытнарымскай архітэктуры.

center|600px|thumb|Панарама пальмірскіх руін. Світанак
Улетку 2015 года ў Пальміры тэрарысты пашкодзілі храм Баалшаміна, знішчылі храм Бела, калекцыю статуй і 15-тонную постаць льва Алата, якая ўпрыгожвала ўваход у гарадскі музей. У кастрычніку таго ж года баевікі ІД узарвалі Трыумфальную арку — самы вядомы помнік Пальміры. Спецыялісты ЮНЕСКА ў сакавіку 2016 адправілі фрагменты статуі льва Алата ў Дамаск, дзе праз два месяцы карпатлівай працы рэстаўратары аднавілі фігуру. Улады Сірыі спадзяюцца зноў адкрыць Пальміру для турыстаў. Эксперты мяркуюць, што храм Баалшаміна, Трыумфальную арку і нават амаль цалкам знішчаны храм Бела магчыма аднавіць.

## Вядомыя асобы 
* Зеновія, царыца пальмірская

## Спасылкі 
* Музей «Метраполітэн» — Пальміра
* Храм Бэла, Пальміра, Сірыя 
* Фатаграфіі і навіны Пальміры 

### Інфармацыя 
thumb|Каланады
* http://i-cias.com/e.o/palmyra.htm 
* http://www.palmyramosaic.com 

### Фатаграфіі 
* Калекцыя фатаграфій  зробленых у 2003 годзе поруч Пальміры
* Пальміра ў 2009 годзе
* Фотагалерэя Пальміры  датавана ўвесну 2005 года
* Галерэя фатаграфій Пальміры
* Пальміра — сусветная спадчына  — панарамная выява на 360 градусаў

Катэгорыя:Гарады Сірыі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Сірыі
Катэгорыя:Гарады Старажытнага Рыма
272 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Пір, цар эпірскі (319 — 272 да н.э.)

## Гл. таксама 
* 272


Катэгорыя:270-я да н.э.
273 да н.э.

## Падзеі 
* Консулы Гай Фабій Ліцын (патрыцый) і Гай Клаўдзій Каніна (плебей).
## Нарадзіліся 
## Памерлі 

Катэгорыя:270-я да н.э.
274 да н.э.

## Падзеі 
* Пачалася Першая Сірыйская вайна

## Нарадзіліся 
## Памерлі 

Катэгорыя:270-я да н.э.
276 да н.э.

## Падзеі 
* Консулы Квінт Фабій Максім Гургіт (2-ы раз) (патрыцый) і Гай Генуцый Клепсіна (плебей).

## Нарадзіліся 
## Памерлі 

Катэгорыя:270-я да н.э.
275 да н.э.

## Падзеі 
* Маній Курый Дэнтат (у 3-і раз) і Луцый Карнелій Лентул Каўдзін сталі консуламі

## Нарадзіліся 
## Памерлі 

Катэгорыя:270-я да н.э.
277 да н.э.

## Падзеі 
* Консулы Публій Карнелій Руфін (2-і раз) (патрыцый) і Гай Юній Бубульк Брут (плебей).

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Метрадор


Катэгорыя:270-я да н.э.
279 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Гл. таксама 
* 279


Катэгорыя:270-я да н.э.
280 да н.э.

## Падзеі
## Нарадзіліся
* Хрысіп — старажытнагрэчаскі філосаф
* Нікамед - старажытнагрэчаскі матэматык

## Памерлі

Катэгорыя:280-я да н.э.
281 да н.э.

## Падзеі 
* Луцый Эмілій Барбула (патрыцый) і Квінт Марцый Філіп (плебей) сталі консуламі
## Нарадзіліся 
## Памерлі 

Катэгорыя:280-я да н.э.
283 да н.э.

## Падзеі 
* Публій Карнелій Далабела (патрыцый) і Гней Даміцый Кальвін Максім (плебей)
* Бітва на Вадзімонскім возеры (283 да н. э.)
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Дземетрый I Паліяркет

Катэгорыя:280-я да н.э.
287 да н.э.

## Падзеі 
* Консулы Марк Клаўдзій Марцэл (плебей) и Гай Наўцій Рутыл (патрыцый).
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Філа (дачка Антыпатра)

Катэгорыя:280-я да н.э.
288 да н.э.

## Падзеі 
* Консулы Квінт Марцый Трэмул (плебей) і Публій Карнелій Арвіна (патрыцый).
## Нарадзіліся 
## Памерлі 

Катэгорыя:280-я да н.э.
290 да н.э.

## Падзеі 
* Завяршылася Трэцяя Самніцкая вайна
## Нарадзіліся 
## Памерлі 

Катэгорыя:290-я да н.э.
291 да н.э.

## Падзеі 
* Консулы Луцый Пастумій Мегел (3-ы раз) (патрыцый) і Гай Юній Брут Бубульк (плебей).

## Нарадзіліся 
## Памерлі 

Катэгорыя:290-я да н.э.
294 да н.э.

## Падзеі
## Нарадзіліся
## Памерлі 
* Філіп IV Македонскі


Катэгорыя:290-я да н.э.
296 да н.э.

## Падзеі 
* Консулы: Луцый Валумній Флама Віялент (плебей) і Апій Клаўдзій Цэк (патрыцый); праконсулы (на 6 месяцаў): Квінт Фабій Максім Руліян і Публій Дэцый Мус (абодва — у Самніе); прэтор: Публій Семпроній Соф.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 

Катэгорыя:290-я да н.э.
297 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Чандрагупта Маур’я — старажытнаіндыйскі правіцель, заснавальнік дынастыі і дзяржавы Маур’я


Катэгорыя:290-я да н.э.
298 да н.э.

## Падзеі 
* Трэцяя Самніцкая вайна

## Нарадзіліся 
## Памерлі 

Катэгорыя:290-я да н.э.
262 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
* Арэй II, спартанскі цар

## Памерлі 
* Акратат (цар)

Катэгорыя:260-я да н.э.
300 да н.э.

## Падзеі
* заснаванне Антыёхіі-на-Аронце
## Нарадзіліся
## Памерлі

Катэгорыя:300-я да н.э.
301 да н.э.

## Падзеі 
* Бітва пры Іпсе

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Антыгон I Аднавокі, палкаводзец Аляксандра Вялікага

Катэгорыя:300-я да н.э.
278 да н.э.

## Падзеі
## Нарадзіліся
## Памерлі
* Цюй Юань, кітайскі паэт


Катэгорыя:270-я да н.э.
302 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Глаўкій, таўланцкі цар

Катэгорыя:300-я да н.э.
304 да н.э.

## Падзеі 
* Публій Семпроній Соф і Публій Сульпіцый Саверыён сталі консуламі

## Нарадзіліся 
## Памерлі 

Катэгорыя:300-я да н.э.
303 да н.э.

## Падзеі 
* Консулы Сервій Карнелій Лентул (патрыцый) і Луцый Генуцый Авенцінскі (плебей).  
## Нарадзіліся 
## Памерлі 

Катэгорыя:300-я да н.э.
306 да н.э.

## Падзеі 
* Эпікур заснаваў у Афінах філасофскую школу, якая атрымала назву «Сад Эпікура».

## Нарадзіліся
## Памерлі 

Катэгорыя:300-я да н.э.
307 да н.э.

## Падзеі 
* Консулы: Апій Клаўдзій Цэк (патрыцый) і Луцый Валумній Флама Віялент (плебей)
## Нарадзіліся 
## Памерлі 

Катэгорыя:300-я да н.э.
308 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
* Пталамей II Філадэльф, цар егіпецкі

## Памерлі 
* Бамількар (IV стагоддзе да н. э.), карфагенскі палкаводзец
* Клеапатра (сястра Аляксандра Македонскага)

Катэгорыя:300-я да н.э.
309 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Барсіна, дачка персідскага сатрапа Артабаза II
* Геракл (сын Аляксандра Македонскага)

Катэгорыя:300-я да н.э.
311 да н.э.

## Падзеі 
* Консулы Гай Юній Бубульк Брут (3-і раз) (плебей) і Квінт Эмілій Барбула (2-і раз) (патрыцый). Плебейскія трыбуны Луцый Атылій, Гай Марцый, Марк Дэцый.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Эвагор (сатрап)

Катэгорыя:310-я да н.э.
314 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* каля 314 г.да н.э. Эсхін, старажытнагрэчаскі дзяржаўны дзеяч, аратар
* 314/313 г.да н.э. Ксенакрат Халкідонскі, старажытнагрэчаскі філосаф

Катэгорыя:310-я да н.э.
312 да н.э.

## Падзеі 
* Консулы: Марк Валерый Максім Корвін (патрыцый) і Публій Дэцый Мус (плебей); цэнзары: Апій Клаўдзій Цэк (Сляпы) (патрыцый) (праўнук консула 450 года) (памёр пасля 280) і Гай Плаўцій (плебей).

## Нарадзіліся 
## Памерлі 

Катэгорыя:310-я да н.э.
315 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся
## Памерлі 
* Арыстон (военачальнік)
* Квінт Аўлій Цэрэтан, старажытнарымскі палкаводзец

Катэгорыя:310-я да н.э.
Персідскі клінапіс

**Персідскі клінапіс** — фанаграфічная, клінапісная сістэма пісьма, якая мела 41 знак і ўжывалася ў Старажытнай Персіі ў перыяд каля 600—336 да н.э. (выйшла з ужытку пасля падзення Персіі). Легенды прыпісваюць яе вынаходніцтва аднаму з персідскіх цароў.

Катэгорыя:Пісьменнасць
Катэгорыя:Гісторыя Ірана
Эгейская сям’я

**Эгейская сям’я** — сям’я ранніх сістэм пісьма з басейну Эгейскага мора. У яе ўваходзілі крыцкае палацавае пісьмо, лінейныя пісьмы А і Б, кіпра-мінойскае і кіпрыёцкае пісьмо.

*
Таварыства філарэтаў

**Таварыства філарэтаў** (*філарэт* ад  — аматар дабрачыннасці) — тайная суполка, канспіратыўнае таварыства студэнцкай моладзі ў Вільні ў 1820—1823 гадах.

Утварылася на пачатку 1820-х гадоў у Вышэйшым піярскім вучылішчы ў Полацку. Заснавальнікі — выкладчыкі вучылішча, былыя студэнты Віленскага ўніверсітэта Брадовіч і Львовіч.

Найбольш буйное маладзёжнае аб’яднанне ў складзе філаматаў (215 чалавек у жніўні 1822 года). Прэзідэнт — Томаш Зан.

Мэты аб’яднання — раскрыццё сапраўднага прызначэння навуковай дзейнасці, барацьба з адсталымі поглядамі ў розных слаях грамадства, фарміраванне школы паўнацэннага духоўнага выхавання моладзі. Паводзіны ўдзельнікаў таварыства рэгуляваліся 15 правіламі, напісанымі Юзафам Яжоўскім для таварыства прамяністых.

Паводле Статута філарэты падзяляліся на 4 групы: фізіка-матэматычную, маральную, літаратурную і медыцынскую. Кожная група аб’ядноўвала каля 20 чалавек, для астатніх ствараліся гурткі — ружовы, зялёны, малінавы, белы, блакітны, сіні. Навуковая дзейнасць філарэтаў заключалася ў перакладах, напісанні ўласных твораў, перапісцы тайнага зместу з сябрамі.

У 1823 годзе таварыства філарэтаў раскрыта ўладамі, члены падвергліся ганенням.

У 2006 годзе Міхась Карпук напісаў карціну «Ля каменя філарэтаў».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 


Катэгорыя:1820 год у Вільні
Таварыства аматараў навук

**Тавары́ства амата́раў наву́к, Навуковае таварыства, Навучальнае таварыства** — адно з першых тайных таварыстваў на Беларусі, створанае ў 1819 годзе ў Свіслацкай гімназіі. У стварэнні вялікую арганізацыйную і ідэйную ролю адыграў выдавец «Dekada Polska» В. Гельтман, які пазней быў актыўным дзеячам паўстання 1830—1831 гадоў, ён распрацаваў праект статута ад 7 студзеня 1820 года (складаўся з 7 раздзелаў, 30 параграфаў). Першым старшынёй таварыства быў Дыянісій Шлаеўскі. Сакратар Р. Вашчыловіч. Члены таварыства (вядома 15 членаў) падзяляліся на на кандыдатаў, правадзейных членаў, членаў-карэспандэнтаў, ганаровых членаў.

## Мэта 
Мэтай таварыства заключалася ў тым, каб *«сумеснымі сваімі працамі ўдасканальваць айчынную мову і памнажаць творы польскага красамоўя»*.

## Дзейнасць 
Паводле сацыяльнага паходжання члены таварыства былі прадстаўнікамі незаможнага духавенства, збяднелай шляхты, дробных чыноўнікаў. Члены таварыства падтрымлівалі ідэю адраджэння Рэчы Паспалітай у межах 1772 года. Характарам дзейнасці Таварыства аматараў навук не адрознівалася ад падобных арганізацый у Польшчы і беларуска-літоўскіх губернях. Навучэнцы гімназіі наладжвалі тайныя сходы, на якіх абмяркоўвалі свае літаратурныя творы. У іх творах, вершаваных і празаічных, у прамовах выяўляліся, як засведчана ў матэрыялах следства, *«патрыятычныя думкі ў польскім духу, успаміны пра славутых дзеячаў былой Польшчы, заклік наследаваць іх дзеля славы айчыны і ўгаворы, каб у таварыстве захаваць адзінства, роўнасць і (дзеля канспірацыі) паслухмянасць начальству вучылішча»*. Пасля заканчэння гімназіі (6-га класа) амаль усе члены Таварыства аматараў навук сталі членамі так званага Маральнага таварыства.

Ёсць меркаванне, што таварыства існавала да арышту В. Гельтмана ў 1821 годзе.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* *Таляронак, С. В.* Тайныя Свіслацкія гурткі «Навуковы» і «Маральны» (1819—1820) / С. В. Таляронак // Весці АН Беларусі. Серыя гуманітарных навук. — 1994. — № 3.
* 
* 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1819 годзе
Катэгорыя:Свіслацкая гімназія
Катэгорыя:Арганізацыі Беларусі
Філасофская катэгорыя

**Катэгорыя** (ад  «меркаванне, вызначэнне») — філасофскае, найбольш агульнае і істотнае паняцце, якое выражае адну з асноўных форм або адно з асноўных аднясенняў быцця (матэрыя, час, прастора, рух, прычыннасць, існасць (сутнасць) і г.д.)

Таксама такім словам азначаюцца разрад, група, ступень.

## Спасылкі 
* Артыкул у Стэнфардскай Філасофскай Энцыклапедыі

Катэгорыя:Філасофская логіка
Катэгорыя:Філасофія навукі
*
Лашт

**Ласт** (ад  «цяжар»): назва некалькіх гістарычных мер аб'ёму.

* Ласт — мера змястоўнасці судна, роўная 2 рэгістравым тонам, або 5,66 куб.м.
* Ласт — мера нечасанага лесу, роўная 40 куб. футам.
* Ласт — мера сыпкіх целаў, роўная, у розных краінах, ад ~16 да ~32 гекталітраў.
* Ласт у ВКЛ — 1 лашт = 8 віленскіх бочак (для сыпкіх рэчываў) = 32 чвэрці (карцы) = 64 асьмін = 128 шаснастак = 576 вялікія гарцы = 1152 малыя гарцы = 3253,6 л
Ханка (возера)

**Ха́нка** — возера на Далёкім Усходзе на мяжы Прыморскага края Расіі і Кітая.

У возера ўпадаюць 16 рэк, выцякае рака Сунгача, прыток Усуры.

Возера багата рыбай.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Азёры Расіі
Катэгорыя:Азёры Кітая
Катэгорыя:Геаграфія Прыморскага края
Трафарэт

**Трафарэ́т** ( літар. «з дзіркамі») — пласціна з металу, пластмасы, кардону або падобнага матэрыялу, у якой прарэзаны малюнак або надпіс дзеля запаўнення фарбай. Ужываецца для вытворчасці надпісаў на плакатах, тары, прамысловых вырабах і інш.

Таксама такім словам азначаецца аднойчы прыняты ўзор, якога прытрымліваюцца бяздумна. Сінонім аналагічнага сэнсу слова шаблон.

## Гл. таксама 
* Трафарэтны друк
* Шаўкаграфія

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* Трафаре́т // Українська радянська енциклопедія : у 12 т. / гол. ред. М. П. Бажан; редкол.: О. К. Антонов та ін. — 2-ге вид. — К. : Головна редакція УРЕ, 1984. — Т. 11, кн. 1 : Стодола — Фітогеографія. — С. 331. — 606, [2] с., [22] арк. іл. : іл., портр., карти с.

Катэгорыя:Прылады
Катэгорыя:Выяўленчае мастацтва
Трансферт

**Трансфе́рт** ( ад  «пераносіць») — перавод грошай з адной фінансавай установы ў іншую, або з адной краіны ў іншую.

Таксама пералічэнне, перавод іменных каштоўных папераў з аднаго ўласніка на іншага.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* Трансферт // Словарь финансово-экономических терминов / А. В. Шаркова, А. А. Килячков, Е. В. Маркина и др.; под общ. ред. д. э. н., проф. М. А. Эскиндарова. — М.: Издательско-торговая корпорация «Дашков и К°», 2015. — С. 639. — 1168 с. — ISBN 978-5-394-02554-9.

Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны
Шаблон

**Шаблон** ( ад  «проба, узор»): тэрмін, якім азначаюцца:

* узор, паводле якога ажыццяўляецца масавы выраб прадметаў;
* прыстасаванне для праверкі правільнасці формы мноства гатовых вырабаў;
* малюнак архітэктурных дэталяў, профіляў, выкананых у натуральную велічыню.

Таксама такім словам азначаецца аднойчы прыняты ўзор, якому следуюць бяздумна. Сінонім аналагічнага сэнсу слова трафарэт.