open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дэгендорф (раён)

**Дэгендорф** (ням. Landkreis Deggendorf) — раён у Германіі. Цэнтр раёна — горад Дэгендорф. Раён уваходзіць у зямлю Баварыя. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Ніжняя Баварыя. Займае плошчу 861,13 кв. км. Насельніцтва 117492 чал. Шчыльнасць насельніцтва 136 чалавек / кв.км. Афіцыйны код раёна 09 2 71.

Раён падзяляецца на 26 абшчын.

## Спасылкі 
* www.landkreis-deggendorf.de Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Раёны Баварыі
Ландсгут

[thumb|left|[Альтштат, Ландсгут|Альтштат — цэнтральная вуліца горада, від зверху]]
[thumb|left|[Крэпасць Траўсніц|Траўсніц — сярэднявечная крэпасць у Ландсгуце]]
**Ландсгут** () — горад у Баварыі, Германія, на рацэ Ізар, адміністрацыйны цэнтр рэгіёна Ніжняя Баварыя. Ландсгут адсвяткаваў сваё 800-годдзе ў 2004. Чыгуначная станцыя. Да Ландсгута вядзе аўтабан A92.

## Славутасці 
* Крэпасць Траўсніц
* Ратуша, Ландсгут
* Сабор Святога Марціна
* Царква Святога Ёдака
* Рэзідэнцыя, Ландсгут *(:en:Landshut Residence)*

## Гарады-пабрацімы 
*  Элгін, Шатландыя, з 1956
*  Камп’ень, Францыя, з 1962
*  Рыд-на-Іне, Аўстрыя, з 1974
*  Скіа, Італія, з 1981
*  Сібіу, Румынія, з 2002

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт


Катэгорыя:Гарады Баварыі
Катэгорыя:Беларускія лагеры для перамешчаных асоб
Ізар

**Ізар** — рака, якая бярэ пачатак у Аўстрыйскіх Альпах на мяжы з Германіяй, працякае праз паўднёва-ўсходнюю Баварыю і ўпадае ў Дунай.

У сваім верхнім цячэнні Ізар — тыповая горная рака. Там досыць папулярныя водныя віды спорту накшталт сплаўленне на плытах, каяках. Аднак вялікую частку сваёй плыні Ізар працякае па даволі плоскай раўніне паўднёвай Баварыі.

Доўгія гады Ізар лічыўся забруджаным і непрыдатным для купання. Аднак у апошні час увасабляецца ў жыццё праграма па яго рэнатурацыі. У гарачыя дні берагі Ізара — упадабанае месца адпачынку жыхароў Мюнхена і іншых гарадоў.

Катэгорыя:Рэкі Баварыі
Катэгорыя:Рэкі Аўстрыі
Катэгорыя:Ціроль
Катэгорыя:Прытокі Дуная
Хенгерсберг

**Хенгерсберг** () — камуна ў Германіі, у зямлі Баварыя.

Падпарадкоўваецца адміністрацыйнай акрузе Ніжняя Баварыя. Уваходзіць у склад раёна Дэгендорф. Насельніцтва складае 7661 чалавек (на 31 снежня 2006 года). Займае плошчу 45,80 км². Афіцыйны код — 09 2 71 125.

Камуна падзяляецца на 64 сельскія акругі.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Камуны Баварыі
Шарль Фрыдэль

**Шарль Фрыдэль** (; , Страсбург — , Мантабан) — французскі хімік-арганік і мінералог, член Парыжскай Акадэміі навук (1878).

## Біяграфія 
У 1852 скончыў Страсбургскі ўніверсітэт. З 1876 прафесар Парыжскага ўніверсітэта.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Хімікі Францыі
Катэгорыя:Хімікі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Постаці французскай мінералогіі
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Свішч

**Свішч** або **фістула** (ад  — трубка) — канал, які злучае паміж сабой або са знешнім асяроддзем полыя органы або пухліну з паверхняй або якой-небудзь поласцю цела. Звычайна мае выгляд вузкага канала, высланага эпітэліем.

Па сваім характары адрозніваюць свішчы, якія ўтварыліся з прычыны таго ці іншага паталагічнага працэсу, і свішчы, утвораныя пасля хірургічнай аперацыі, якую прарабілі з мэтай адвядзення змесціва таго ці іншага полага органа.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Хірургія
Павел Аляксандравіч Фларэнскі

**Павел Аляксандравіч Фларэнскі** (; , Еўлах, Елізаветпальская губерня, Расійская імперыя — , пахаваны пад Ленінградам) — рускі праваслаўны святар, багаслоў, вучоны, паэт.

Сфармуляваў канцэпцыю «храмавага дзеяння як сінтэзу мастацтваў».

Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Багасловы Расіі
Катэгорыя:Рэдактары Расіі
Катэгорыя:Святары Рускай праваслаўнай царквы
Катэгорыя:Філосафы Расіі
Катэгорыя:Філосафы СССР
Катэгорыя:Філосафы XX стагоддзя
Катэгорыя:Анамасты
Катэгорыя:Праваслаўныя багасловы
Катэгорыя:Вучоныя Расіі
Катэгорыя:Вучоныя СССР
Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Расіі
Катэгорыя:Пакараныя смерцю вучоныя
Катэгорыя:Выкладчыкі ВНУ Масквы
Катэгорыя:Расстраляныя
Катэгорыя:Пакараныя смерцю рэлігійныя дзеячы
Місбах

**Місбах** () — горад у Германіі, раённы цэнтр, размешчаны ў зямлі Баварыя.

Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Верхняя Баварыя. Уваходзіць у склад раёна Місбах. Насельніцтва складае 11 149 чалавек (на 31 снежня 2006 года). Займае плошчу 32,35 км². Афіцыйны код — 09 1 82 125.
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Крысціян Шад, нямецкі мастак

Катэгорыя:Гарады Баварыі
Джон Флаксман

**Джон Флаксман**, таксама *Флаксмен* (; ,  — , ) — англійскі мастак, гравёр і скульптар.

## Жыццё і творчасць 
Дж. Флаксман нарадзіўся ў сям'і скульптара. З 1770 г. вучыцца ў Лондане ў Каралеўскай акадэміі мастацтваў. Пасля 1775 г. стварае для фаянсавай фабрыкі Веджвуд свае першыя ўзоры роспісу для тонкага посуду і рэльефаў. Пры паездцы ў Рым стварае серыю ілюстрацый для класічных тэатральных пастановак (напрыклад, «Іліяды» Гамера), якая прыносіць яму міжнародную вядомасць.

Мастацтва роспісу посуду ў Флаксмана адрозніваецца ад класічнага грэчаскага роспісу выразным контурам фігур і прадметаў, і ў той жа час яго творы адрозніваюцца вялікай жыццёвай сілай, яны быццам бы «дыхаюць». З-за асаблівай элегантнасці фаянсавых роспісаў Дж. Флаксмана ў XIX стагоддзі яго працы часта капіраваліся.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах. Т.16., Мн., 2003, С.422.
* «Die Welt der Malerei», Gütersloh-Amstelveen 1997.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся 6 ліпеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1755 годзе
Катэгорыя:Памерлі 7 снежня
Катэгорыя:Памерлі ў 1826 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Лондане
Катэгорыя:Мастакі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Мастакі Англіі
Ян Лівэй

**Ян Лівэй** (кит. 杨利伟, піньінь Yáng Lìwěi; нар. 21 чэрвеня 1965) — касманаўт, першы касманаўт (тайканаўт) КНР.

## Біяграфія 
Ян Лівэй нарадзіўся ў павеце Суйчжун гарадской акругі Хулудаа правінцыі Ляанін.

Маці Ян Лівэя — настаўніца, бацька — бухгалтар у калгасе. Ян Лівэй жанаты. Яго жонка Чжан Юймэй — афіцэр Народна-вызваленчай арміі Кітая. Яны маюць сына (8 гадоў).

## Цікавыя факты 
Хоць Ян Лівэй стаў першым касманаўтам КНР, ён не з’яўляецца першым этнічным кітайцам у космасе. Да яго, у 1985 годзе, падчас місіі STS-51B, у космасе пабываў амерыканец кітайскага паходжання (нарадзіўся ў Шанхаі) . Яшчэ раней, у 1968 годзе, у космасе пабываў выхадзец Ганконга амерыканскі астранаўт Уільям Андэрс, які здзейсніў палёт на «Апалоне-8», а ў 1985—1996 гадах 5 касмічных палётаў здзейсніла Шэнан Лусід, якая нарадзілася ў Шанхаі.

Імем Ян Лівэя быў названы астэроід — 21064 Янлівэй.

Катэгорыя:Касманаўты Кітая
Шарль Фур’е

**Франсуа Мары Шарль Фур’е** (; , Безансон — , Парыж) — французскі філосаф, сацыёлаг, адзін з прадстаўнікоў утапічнага сацыялізму. З’яўляецца бацькам тэрміна фемінізм.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Эканамісты Францыі
Катэгорыя:Сацыялісты-ўтапісты
Катэгорыя:Філосафы Францыі
Катэгорыя:Постаці фемінізму Францыі
Міраслаў Гермашэўскі

{{Касманаўт
|імя             = Міраслаў Гермашэўскі
|арыгінал імя  = 
|партрэт = Miroslaw H.jpg
|подпіс =
|Краіна = 
|Спецыяльнасць = касманаўт-даследчык
|Вайсковае званне = Брыгадны генерал у адстаўцы
|Місіі = Саюз-30 — Салют-6
| дата нараджэння = 
|месца нараджэння =  
|дата смерці =
|месца смерці =
|узнагароды =
{

}
{

}
{

}
{

}
}}
**Міраслаў Гермашэўскі** (;  — , Варшава) — першы польскі касманаўт. Герой Савецкага Саюза (1978). Генерал.

Здзейсніў палёт у якасці касманаўта-даследчыка на касмічным караблі «Саюз-30» і арбітальнай станцыі «Салют-6» (27 чэрвеня — 5 ліпеня 1978 г.); працягласць палёту — 7 сутак 22 гадзіны 2 хвіліны 59 секунд. Адзіны паляк, які паляцеў у космас.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 15 верасня 1941 года.

У 1981 годзе, пасля ўвядзення ў Польшчы ваеннага становішча, уваходзіў у склад Ваеннага савета нацыянальнага выратавання. У 1982 скончыў Ваенную акадэмію Генеральнага штаба імя К. Я. Варашылава ў Маскве. У тым жа годзе быў прызначаны начальнікам польскага лётнага вучылішча «Школа арлянят». Затым быў намеснікам начальніка Галоўнага палітычнага кіравання польскай арміі і служыў у гэтай пасадзе да 1988 года, калі палітычныя органы ў польскай арміі былі скасаваныя. З 1988 па 1991 год служыў камендантам (начальнікам) Вышэйшай афіцэрскай лётнай школы ў Дэмбліне. З’яўляўся намеснікам камандуючага ВПС і СПА Польшчы.

З 2000 года — брыгадны генерал у адстаўцы. На грамадскіх пачатках займаўся прапагандай касманаўтыкі.

У 1988 годзе ў Віцебску ўсталяваны помнік беларускаму касманаўту Пятру Клімуку і першаму касманаўту Польшчы Міраславу Гермашэўскаму. Спасылка 

Памёр 12 снежня 2022 года ў Варшаве.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Генералы Польшчы
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Крыжа Грунвальда
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Радама
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Уроцлава
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне гарадоў Польшчы
Кафедральны сабор Святога Стэфана (Пасау)

**Кафедральны сабор Святога Стэфана** (ням.: Dom St. Stephan) — кафедральны сабор у горадзе Пасау.

Сабор быў пабудаваны ў стылі барока ў 1668—1693 гг. Вядома, што на гэтым месцы з VIII стагоддзя размяшчалася некалькі цэркваў, апошняя з якіх была ў 1662 знішчана пажарам. У саборы на ўсходнім боку ад ранейшага будынка захаваліся гатычныя дэталі.

У саборы знаходзіцца найбуйнейшы царкоўны арган у свеце. Ён налічвае 233 рэгістры і 17794 трубы.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пасау
Катэгорыя:Саборы Германіі
Катэгорыя:Збудаванні Германіі ў стылі барока
Катэгорыя:З’явіліся ў 1693 годзе
Катэгорыя:Каталіцкія храмы Германіі
Катэгорыя:Храмы Баварыі
Жан-Лу Крэцьен

{{Касманаўт
|імя            = Жан-Лу Крэцьен
|арыгінал імя = Jean-Loup Jacques Marie Chrétien
|партрэт        = Jean-Loup Jacques Marie Chrétien, French Spationaut (NASA).jpg
|Подпіс        = 
|Краіна         =  
|Спецыяльнасць = касманаўт-даследчык
|Вайсковае званне = брыгадны генерал ВПС
|Місіі = Саюз Т-6 — Салют-7 Саюз ТМ-7 — Мір — Саюз ТМ-6 STS-86 — Мір
|дата нараджэння = 20.8.1938
|месца нараджэння = 
|дата смерці =
|месца смерці =
|узнагароды =
{ style="background:transparent"

}
{ style="background:transparent"

}
{ style="background:transparent"

}
}}
**Жан-Лу Жак Мары Крецьен** (фр. Jean-Loup Jacques Marie Chrétien) (нар. 20 жніўня 1938 г., Ла-Рашэль) — французскі касманаўт, брыгадны генерал, Герой Савецкага Саюза (1982).

Першы грамадзянін Францыі, які здзейсніў палёт у космас. Палёты на савецкім касмічным караблі «Саюз Т-6» і арбітальнай станцыі «Салют-7» (чэрвень — ліпень 1982 г.), а таксама на «Саюз ТМ-7» (ўзлёт) і «Саюз ТМ-6» (пасадка) і арбітальным комплексе «Мір» (лістапад — снежань 1988 г.).

Ва ўзброеных сілах Францыі з 1959 года. У 1961 годзе скончыў Французскую паветраную акадэмію.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Касманаўты Францыі
Катэгорыя:Нарадзіліся 20 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1938 годзе
Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Леніна
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга
Катэгорыя:Камандоры ордэна Ганаровага легіёна
Алан Шэпард

{{Касманаўт
|імя = Алан Бартлет Шэпард
|партрэт = Alan-shepard.jpg
|подпіс = Алан Шэпард, фота зроблена NASA
|Краіна = 
|Спецыяльнасць = Астранаўт
|Місіі = «Меркурый» (5 мая 1961),  1-ы амерыканец у космасе
«Апалон-14»,  5-ы чалавек на Месяцы
|дата нараджэння = 18.11.1923
|дата смерці = 21.07.1998
|месца нараджэння = 
|узнагароды =
{ style="background:transparent;"
   
}
{ style="background:transparent;"
   
}
{ style="background:transparent"
 
}
}}

**Алан Бартлет Шэпард**, малодшы (; 18 лістапада 1923, Дэры, штат Нью-Гэмпшыр, ЗША — 21 ліпеня 1998, Мантэрэе, штат Каліфорнія, ЗША) — амерыканскі астранаўт, контр-адмірал амерыканскіх ВМС. Першы амерыканец, які здзейсніў субарбітальны касмічны палёт. Другі касмічны палёт Шэпард выканаў у якасці камандзіра касмічнага карабля «Апалон-14», пасадачны модуль якога здзейсніў пасадку на паверхню Месяца.

## Познія гады 
1971 годзе Алан Шэпард быў дэлегатам Генеральнай Асамблеі ААН.

У 1994 годзе сумесна з двума журналістамі ён выдаў кнігу «Moon Shot: The Inside Story of America’s Race to the Moon» («Палёт на Месяц: унутраная гісторыя амерыканскай месяцавай гонкі»). Дзіка Слейтана таксама прылічаюць да аўтараў гэтай кнігі, але ён памёр перш, чым праект быў скончаны і стаў аўтарам толькі намінальна. Цікаўна, што ў выданні кнігі 1994-га года змешчаны калаж з некалькіх фотаздымкаў, дзе выяўлены Шэпард, які б’е на Месяцы па мячы для гольфа (у рэчаіснасці гэты эпізод здымаўся толькі на тэлекамеру, і якасць гэтай здымкі значна горшы). Па кнізе быў створаны тэлевізійны мінісерыял у 1994 годзе.

Памёр 21 ліпеня 1998 года ад лейкеміі у шпіталі горада Мантэрэй. Праз пяць тыдняў сканала яго жонка Луіза Шэпард. Абодва былі крэміраваны, і іх попел быў развеяны над морам. У іх трое дочак і шасцёра ўнукаў.

## Узнагароды 
* Узнагароджаны залатымі медалямі НАСА «За выдатную службу» і «За выключныя дасягненні», Касмічным медалём пашаны Кангрэса, медалём дэ Лаво і медалём імя Лэнглі. У яго гонар названа новае крыло планетарыя у горадзе Канкорд.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Астранаўты ЗША
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нью-Гэмпшыры
Катэгорыя:Памерлі ад лейкеміі
Катэгорыя:Людзі, якія пабылі на Месяцы
Катэгорыя:НАСА
Сегіет-эль-Хамра

thumb|Сегіет-эль-Хамра (цёмна-чырвоны), Марока (зялёны) і САДР (ружовы)
**Сегіет-эль-Хамра** (бел. *Чырвоны ручай*, араб.: *الساقية الحمراء*, *al-Saqiyah al-Hamra’a*) — гісторыка-геаграфічная вобласць на поўначы Заходняй Сахары. Займаючы 82 000 км², складае прыкладна трэць яе плошчы. Названа па аднайменнай рацэ.

Рэгіён знаходзіцца паміж 27° 50' і 26° з.ш. На захадзе тэрыторыя абмежавана Атлантычным акіянам, на ўсходзе мяжа праходзіць уздоўж дзяржаўных меж Маўрытаніі і Алжыра. З'яўляецца спрэчнай тэрыторыяй паміж Марока і Сахарскай АДР, з 1991 года падзелена на дзве часткі вонкавым кольцам т. з. *Сцены Ганьбы*, якая з'яўляецца ў сутнасці дэмаркацыйнай лініяй паміж дзвюма дзяржавамі.

## Гісторыя 
У адпаведнасці з пагадненнямі 1904 і 1912 гг. з Францыяй Іспанія далучыла тэрыторыю **Сегіет-эль-Хамра** да створанай у 1904 годзе калоніі Рыа-дэ-Ора. У 1924 годзе ў яе складзе была аб'яднана з калоніямі Агуэра і Мыс Хубі пад назвай Іспанская Сахара са сталіцай у форце Кап-Джубі (Вілья-Бенс). З тых часоў само паняцце **Рыа-дэ-Ора** не ўключала рэгіён **Сегіет-эль-Хамра**. У 1969 годзе Сегіет-эль-Хамра стала адной з тэрыторый у складзе заморскай правінцыі Іспаніі Заходняя Сахара.

У наш час тэрмін Сегіет-эль-Хамра выкарыстоўваецца ў назве арганізацыі Палісарыё, якая вядзе барацьбу за поўную незалежнасць Сахарскай АДР. Таксама яе назва згадваецца ў назве мараканскай правінцыі Эль-Аюн-Буждур-Сегіет-эль-Хамра.

## Гл. таксама 
* Гісторыя Заходняй Сахары
* Вайна ў Заходняй Сахары

Катэгорыя:Заходняя Сахара
Катэгорыя:Сахарская Арабская Дэмакратычная Рэспубліка
Катэгорыя:Гісторыя Марока
Катэгорыя:Геаграфія Марока
Уладзімір Рэмек

{{Касманаўт
 |імя = Уладзімір Рэмек
 |арыгінал імя = Vladimír Remek
 |партрэт          = VladimirRemek.jpg
 |апісанне выявы = 
 |краіна = Чэхаславакія
 |спецыяльнасць = касманаўт-даследчык
 |вайсковае званне = 
 |час = 7 сутак 22 гадзіны 16 хвілін і 30 секунд
 |місіі = Саюз-28 — Салют-6
 |месца нараджэння =  
 |дата смерці = 
 |месца смерці = 
 |узнагароды = { style="background: transparent"
   
}
{ style="background: transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
   
}
}}
**Уладзімір Рэмек** (;  нар. 26 верасня 1948 г., Чэске-Будзеёвіцы) — першы лётчык-касманаўт Чэхаславакіі, першы чалавек у космасе, які не з'яўляецца грамадзянінам СССР або ЗША; маёр Чэхаславацкай народнай арміі (ЧНА). Член Камуністычнай партыі Чэхаславакіі (КПЧ) з 1968 года, адзіны Герой Савецкага Саюза-дэпутат Еўрапарламента (ад Камуністычнай партыі Чэхіі і Маравіі з 2004 года).

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце Еўрапарламента 
* Кароткая біяграфія (на чэшскай мове)
* Асабісты сайт 

## Гл. таксама 
* Саюз-28

Катэгорыя:Дэпутаты Еўрапарламента
Катэгорыя:Касманаўты Чэхіі і Славакіі
Катэгорыя:Камуністы Чэхіі і Славакіі
Катэгорыя:Члены Камуністычнай партыі Чэхіі і Маравіі
Катэгорыя:Нарадзіліся 26 верасня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1948 годзе
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Леанід Канстанцінавіч Кадэнюк

**Леанід Канстанцінавіч Кадэнюк** (; 28 студзеня 1951 — 31 студзеня 2018) — першы касманаўт незалежнай Украіны, лётчык-выпрабавальнік, генерал-маёр ВПС Украіны.

## Спасылкі 
* Каденюк Леонiд Костянтинович  
* Каденюк Леонід Костянтинович 
* Біяграфія
* Касмічная энцыклапедыя
* NASA biography 

Катэгорыя:Касманаўты Украіны
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны IV склікання
Катэгорыя:Памерлі ў 2018 годзе
Нешта (фільм, 2011)

**«Нешта»** ()&nbsp;— навукова-фантастычны фільм жахаў рэжысёра Маціса ван Хейнігена малодшага. З’яўляецца прыквелам аднайменнай карціны 1982 года. Прэм’ера фільма адбылася 13 кастрычніка 2011 года.

## Сюжэт 
Сюжэт апавядае аб тым, як пасля выяўлення нарвежскай камандай вучоных у Антарктыдзе іншапланетнага карабля да групы даследчыкаў далучаецца аспірантка з ЗША. Вызваліўшы арганізм, знойдзены каля іншапланетнага карабля, што ўмерз у ледзяную груду, навукоўцы выракаюць сябе на страшныя наступствы. Гераіня актрысы Мэры Элізабэт Уінстэд, якая выканала ў фільме галоўную ролю, вымушана аб’яднацца з пілотам верталёта, каб выжыць і адолець іншапланетную пачвару.

## У ролях 
* Мэры Элізабэт Уінстэд — *Кейт Лойд*
* Джоэл Эдгертан — *Сэм Картэр*
* Ульрых Томсен — *Доктар Сандэр Хэлворсон*
* Адевале Акінуое-Агбаджэ — *Дэрэк Джеймесон*
* Эрык Крысціян Олсен — *Адам Гудмэн*
* Джонатан Уолкер — *Колін*
* Кім Бабс — *Джульет*
* Сціг Хенрык Хофэ
* Тронд Эспен Сейм
* Ерген Лангхеле — *Ларс*
* Ян Гунар Рэйс

## Гл. таксама 
* Нешта, фільм, 1982
* Джон Вуд Кэмпбэл

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* 
* 

Катэгорыя:Фільмы ЗША 2011 года
Катэгорыя:Фільмы жахаў ЗША
Катэгорыя:Навукова-фантастычныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Фантастычныя фільмы жахаў
Катэгорыя:Фільмы пра монстраў
Катэгорыя:Фільмы пра іншапланецян
Катэгорыя:Рэмейкі фільмаў жахаў
Катэгорыя:Фільмы на нарвежскай мове
Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Марка Белтрамі
Джон Глен

**Джон Гершэль Глен-малодшы** (; , Кембрыдж, штат Агая, ЗША — , Калумбус, штат Агая, ЗША) — амерыканскі астранаўт, лётчык-выпрабавальнік, лётчык Корпуса марской пяхоты ў Другой сусветнай і Карэйскай войнах, сенатар (ад Дэмакратычнай партыі) ад штата Агая з 1974 па 1999 год.

## Дасягненні 
* Першы арбітальны палёт астранаўта ЗША.
* Самы пажылы астранаўт.
* Уладальнік унікальнага рэкорду — перапынку ў 36 гадоў паміж палётамі ў космас.
* Адзіны чалавек, які лятаў на караблі першага пакалення (Меркурый) і чацвёртага (Шатл).
* Першы астранаўт, які дажыў да 95 год.

## Гл. таксама 
* Спіс касманаўтаў і астранаўтаў
* Першыя палёты касманаўтаў розных краін свету
* Інтэркосмас

## Спасылкі 
* Афіцыйная біяграфія НАСА (англ.)

Катэгорыя:Астранаўты ЗША
Катэгорыя:Узнагароджаныя Залатым Медалём Кангрэса
Катэгорыя:Лётчыкі ЗША
Катэгорыя:Лётчыкі Карэйскай вайны
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты ЗША (1984)
Катэгорыя:Сенатары ад штата Агая
Катэгорыя:НАСА
Катэгорыя:Масоны ЗША
Марк Шатлворт

**Марк Рычард Шатлворт** () — паўднёваафрыканскі прадпрымальнік, другі касмічны турыст. 

Шатлворт заснаваў Canonical Ltd. і кіруе распрацоўкай аперацыйнай сістэмы Ubuntu. Яго фінансавы стан складае 150 мільёнаў фунтаў стэрлінгаў (225 мільёнаў долараў). У цяперашні час ён пражывае на востраве Мэн,  мае грамадзянства ПАР і брытанскае падданства.

## Спасылкі 
* Хатняя старонка
* 
* Марк Шатлворт: «За Linux — будучыня»  — інтэрв'ю ў ITC Online
* Інтэрв'ю ў Companion 
* Пераклад інтэрв'ю Марка Шатлеворта часопісу Linux-Magazine Italia 

Катэгорыя:Касмічныя турысты
Катэгорыя:Постаці ПАР
Катэгорыя:Прадпрымальнікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Касманаўты Вялікабрытаніі
Герб Мексікі

**Герб Мексікі** — важны знак мексіканскай палітыкі і культуры на працягу многіх стагоддзяў.

Герб адлюстроўвае мексіканскага беркута, які сядзіць на кактусе і жарэ змяю. У ацтэкаў выявы мелі глыбокія рэлігійныя канатацыі, але для еўрапейцаў гэта толькі сімвал трыумфу дабра над злом.

## Спасылкі 
* Virtual Museum of Mexican Birds  
* El escudo nacional mexicano  

Мексіка
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Мексікі
Уільям Элісан Андэрс

**Уільям Элісан Андэрс** (; ) — амерыканскі ваенны лётчык, астранаўт, дзяржаўны дзеяч. 21—27 снежня 1968 здзейсніў палёт у космас у складзе экіпажа касмічнага карабля «Апалон-8», першы ў гісторыі пілатуемы палёт да Месяца. Пасля знаходзіўся на дзяржаўнай службе, быў паслом ЗША ў Нарвегіі, займаў кіруючыя пасады ў буйных карпарацыях. Агульны налёт на розных тыпах лятальных апаратаў больш за 6000 гадзін. Працягвае актыўна лётаць на невялікіх шрубавых самалётах. Генерал-маёр у адстаўцы. Загінуў у авіякатастрофе.

## Гл. таксама 
* Earthrise

## Зноскі
## Спасылкі 
# 

Катэгорыя:Астранаўты ЗША
Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названы кратар на Месяцы
Іаган Готліб Фіхтэ

**Іаган Готліб Фіхтэ** (ням.: Johann Gottlieb Fichte, 19 мая 1762, Бішофсверда — 27 студзеня 1814, Берлін) — нямецкі філосаф. Адзін з заснавальнікаў групы напрамкаў у філасофіі вядомай як суб'ектыўны ідэалізм, які развіўся з тэарэтычных і этычных работ Імануіла Канта. Фіхтэ часта ўспрымаецца як фігура, філасофскія ідэі якога паслужылі мостам паміж ідэямі Канта і германскага ідэаліста Георга Вільгельма Фрыдрыха Гегеля. У апошні час Фіхтэ атрымаў прызнанне дзякуючы яго арыгінальнай здольнасці пранікнення ў сутнасць прыроды самасвядомасці і самааналізу. Гэтак жа як у Дэкарта і ў Канта, праблема аб'ектыўнасці і свядомасці служыла матывам яго філасофскіх разважанняў. Фіхтэ таксама пісаў працы па палітычнай філасофіі і з-за гэтага ён ўспрымаецца некаторымі філосафамі як бацька Нямецкага нацыяналізму.

## Сачыненні Фіхтэ 
* «Versuch d. Kritik aller Offenbarung» (1792);
* «Zurückforderung der Denkfreiheit von den Fürsten Europas, die sie bisher unterdrückten»; «Beiträge zur Berichtigung der Urtheile des Puhlicums über die französische Revolution» (1793);
* «Ueber den Begriff der Wissenschaftslehre oder der sogenannten Philosophie» и «Grundlage der gesammten Wissenschaftslehre» (1794);
* «Grundlage des Naturrechts nach Principien der Wissenschaftslehre» (1796);
* «System der Sittenlehre nach Principien der Wissenschaltelehre» (1798; артыкул, якая дала повад да абвінавачвання Ф. у атэізме);
* «Заклік да публікі» наконт абвінавачвання ў атэізме (1799);
* «Die Bestimmung des Menschen»; «Der geschlossene Handelstaat» (1800);
* «Darstellung der Wissenschaftslehre» (1801);
* «Grundzüge des gegenwärt. Zeitalters»; «Anweisung zum seligen Leben»; «Ueber das Wesen des Gelehrten etc.» (1806);
* «Reden an die deutsche Nation» (1808);
* «Die Tatsachen des Bewusstseins» (1810).

## Літаратура 
* Мноства сачыненняў пра Ф., якія выйшлі да стагоддзя яго нараджэння, пералічаны Рэйхлін-Мельдэгам у 42 т. «Zeitschr. f. Philosophie».
* Асабліва каштоўныя:
* Löwe, «Die Philosophie F.'s» (1862);
* Adamson, «F.» (1881);
* выдатнае сачыненне Leon «La Philosophie de F.» (з падрабязным храналагічным паказальнікам да біяграфіі Ф., 1902).
* Цудоўны нарыс філасофіі Ф. у V томе «Gesch. d. neueren Phil.» Куно Фішэра.
* У кнізе Ласона ахарактарызавана стаўленне Ф. да царквы і дзяржавы (1863).
* Пра Ф. як палітыцы пісаў Цэлер («Vortr. und Abh.*», 1865),
* пра яго філасофію рэлігіі — Цімер (1878)., «J. G. Fichte nach seinen Briefen» (1879).
* Everette, «Fichte's Science of Knowledge» (1884);
* Noack, «J. G. Fichte nach seinem Leben, Lehren und Wirken»;
* I. B. Meier, «Fichte, Lassalle und der Socialismus» (1878);
* Schmoller, статья в «Jahrbücher für Nationalö konomie und Statistik» (1855, 1—62).

### Беларускія пераклады 
* Пра паняцце навукавучэння або так званай філасофіі; Першыя ўводзіны ў навукавучэнне / Ёган Готліб Фіхтэ. — Мінск : Энцыклапедыкс, 2023. — 119, [1] с. — (Галерэя чалавечай думкі).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Філосафы нямецкай філасофскай школы
Катэгорыя:Выпускнікі Лейпцыгскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выпускнікі Енскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Енскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Масоны Германіі
Шэнан Лусід

**Шэнан Мацільда Уэлс Лусід** (; нар. 14 студзеня 1943, Шанхай, Кітай) — амерыканская жанчына-астранаўт і біяхімік. Здзейсніла 5 касмічных палётаў, уключаючы рэкордны для жанчын палёт на станцыі «Мір» працягласцю 188 сутак (сакавік — верасень 1996 г.).

## Гл. таксама 
* Ян Лівэй

## Літаратура 
* Люсід Шэнан // 

## Спасылкі 
# Касмічная энцыклапедыя
# Official NASA Bio
# Біяграфія

Катэгорыя:Астранаўты ЗША
Катэгорыя:Жанчыны-касманаўты
Катэгорыя:НАСА
Дэгендорф

**Дэгендорф** (ням. Deggendorf) — горад у Германіі, раённы цэнтр, размешчаны ў зямлі Баварыя.

Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Ніжняя Баварыя. Уваходзіць у склад раёна Дэгендорф. Насельніцтва складае 31421 чалавек (на 31 снежня 2006 года). Займае плошчу 77,21 км². Афіцыйны код — 09 2 71 119.

Горад падзяляецца на 7 гарадскіх раёнаў.

Ёсць свой універсітэт прыкладных навук.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Гарады Баварыі
Цугшпіцэ

**Цугшпіцэ** () — гара ў баварскіх Альпах, найвышэйшы пункт Германіі (2 962 м над узроўнем мора). Паўночная частка гары належыць Германіі, а паўднёвая — да Аўстрыі.

## Чыгунка і лінныя дарогі 
thumb|leftНа вяршыню можна даехаць на цягніку Баварскага Цугшпіцбана з боку Германіі, і на канатнай дарозе Цірольскага Цугшпіцбана з боку Аўстрыі.

Баварская лінія ідзе ад горада Гарміш-Партэнкірхен, пабудавана ў 1928—1930 гады.

З боку даліны на вяршыню вядуць яшчэ дзве канатныя дарогі.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Горы Германіі
Катэгорыя:Горы Аўстрыі
Катэгорыя:Геаграфія Баварыі
Катэгорыя:Ціроль
Кобург

**Кобург** (ням. Coburg) — горад на рацэ Іц (прыток Майна) у цэнтральнай частцы Германіі. Размешчаны ў Верхняй Франконіі (Oberfranken) на поўначы Баварыі. Насельніцтва больш за 41 тыс. чалавек. Да 1918 г. Кобург быў рэзідэнцыяй герцагаў дзяржавы Саксен-Кобург-Гота (прадстаўнікі гэтай дынастыі кіравалі таксама шэрагам дзяржаў Еўропы). Над Кобургам узвышаецца другая па велічыні крэпасць у Германіі - Фэст (местн. Veste), якая таксама вядомая як «Карона Франконіі». У Кобургу знаходзіцца адна з найбуйнейшых германскіх страхавых кампаній HUK-Coburg. Ва ўніверсітэце Кобурга (Hochschule Coburg) навучаецца больш за 3500 студэнтаў.

## Спасылкі 
* Афіцыйны вэб-сайт горада 
* Турыстычны Савет Кобурга 
* Універсітэт Кобурга 
* Вэб-камера на плошчы Schlossplatz

Катэгорыя:Гарады Баварыі
Розенгайм

**Розенгайм** — горад у Баварыі (Германія), стаіць на зліцці рэк Ін і Мангфаль. Адміністрацыйны цэнтр раёна Розенгайм, але не з'яўляецца яго часткай.

Упершыню згадваецца ў 1234 годзе як рынак.

Насельніцтва горада складае каля 60000 жыхароў, з ваколіцамі - да 125 000. Розенгайм размешчаны на вышыні 446 м над узроўнем мора і займае плошчу 37,22 км ². Недалёка ад горада размешчана маляўнічае возера Кімзэе.

## Гарады-пабрацімы 
*  Брыянсон, Францыя, з 1974
*  Лаціс, Італія, з 1979

## Спасылкі 
* rosenheim.de Афіцыйны сайт

300px|left|Рынак Розенгайма ў 1701 г.
300px|left|Розенгайм у 19 ст.

Катэгорыя:Гарады Баварыі
Катэгорыя:Беларускія лагеры для перамешчаных асоб
Насельніцтва Маўрытаніі

, колькасць азначана ў тысячах чалавек]]
**Насельніцтва Маўрытаніі** (па ацэнцы на ліпень 2003) складае каля 3,1 млн чалавек. Гадавы прырост — 2,4 %. Сярэдняя працягласць жыцця — 60 гадоў. Заражанасць вірусам імунадэфіцыту — 0,8 % (ацэнка 2007). Пісьменнасць — 51 % (па перапісу 2000).

Звыш 80 % насельніцтвы складаюць маўры — народ змяшанага араба-берберскага паходжання, якія жывуць у паўночных і цэнтральных раёнах краіны, шматлікія з іх — качэўнікі; астатнія — аселыя негроідныя народы: тукулер, фульбэ, пель, валоф і інш. Афіцыйная мова — арабская (хоць насельніцтва галоўным чынам гаворыць на мясцовым бедуінскім дыялекце, званым *хасанія*), шырока распаўсюджана французская мова. Дзяржаўная рэлігія — іслам суніцкага толку. Шчыльнасць насельніцтва 2,8 чал./км². Звыш 80 % насельніцтва размешчана ў зоне Сахеля і ў даліне ракі Сенегал на поўдні краіны. Гарадское насельніцтва 54 %. Гарады: Аюн-эль-Атрус, Цішыт, Атар, Нуадзібу, Нуакшот, Каэдзі, Расо.
Фульк Іерусалімскі

thumb|The death of Fulk, as depicted in MS of William of Tyre’s *Historia* and *Old French Continuation*, painted in Acre, 13C. *Bib. Nat. Francaise*.)
thumb|left|300px|Іерусалімскае каралеўства і іншыя бліжэйшыя дзяржавы ў 1135 годзе.
**Фульк V Малады, граф Анжуйскі** — Кароль Іерусаліма.

## Шлюб 
* 11 ліпеня 1110: Эрменгарда Мэнская
* 2 чэрвеня 1129: Ва ўзросце 37 лёт жаніўся на Мелесендзе, каралеве Іерусаліма

## Дзеці 
### з Эрменгардай Мэнскай 
* Жафруа V, Граф Анжу
* Элія II, Граф Мэна
* Сібіла Анжуйская
* Ізабела (Мацільда) дэ Гатынэ

### з Мелесендай, Каралевай Іерусаліма 
* Балдуін III, Кароль Іерусаліма
* Амары I, Кароль Іерусаліма

Катэгорыя:Каралі іерусалімскія
Катэгорыя:Графы Анжуйскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Азіі XII стагоддзя
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1092 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1144 годзе
Катэгорыя:Загінулі ў выніку падзення з каня
Швабы

**Швабы** () — немцы, якія гавораць на асаблівым швабскім дыялекце (адным з паўднёванямецкіх дыялектаў) нямецкай мовы.

Мясцовасць на поўдні Германіі, дзе большасць жыхароў складаюць швабы, завецца Швабія (ням. Schwabenland).

Як і ў іншых вялікіх нямецкіх дыялектах (баварскім, саксонскім, плацкім) швабскі мае мноства варыянтаў і амаль кожны швабскі горад мае сваё асаблівае вымаўленне.

Катэгорыя:Немцы
Катэгорыя:Швабія
Баварцы

thumb|Баварцы ў нацыянальных строях
**Баварцы** ()  — жыхары федэральнай зямлі Баварыя ў Германіі, асноўная з трох народнасцяў, якія насяляюць гэтую зямлю. Гістарычна баварцы паходзяць ад племя бавараў. Баварцы маюць свой адметны дыялект - баварскі (Boarisch).

У баварцаў, як і ў іншых народаў, існуюць свае нацыянальныя касцюмы. Прычым падобныя ўборы некаторыя баварцы носяць не толькі ў святы, але і ў паўсядзённым жыцці. Для мужчын гэта кароткія замшавыя курткі, скураныя кароткія штаны, гетры, а таксама капялюшы паляўнічай формы з вітым шнуром. У капялюшы часам ўстаўляюць пёры ці валасяныя шчоткі - гэта сімвалізуе вусы забітых мядзведзяў. Для жанчын - гэта сукенкі з пышнымі спадніцамі.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* BOARISCHE
* Internationale Gesellschaft für Dialektologie des Deutschen (IGDD)
* Deutscher Sprachatlas
* Digitaler Deutscher Sprachatlas
* Die «Wenker-Sätze» des Deutschen Sprachatlasses auf Niederländisch 
* Digitaler Luxemburgischer Sprachatlas 
* Deutschschweizer Dialekte
* Institut für Dialekt- und Namenlexika in Wien 
* Herkunft des Hochdeutschen 
* Mundartenkarte um 1900
* Archiv für Gesprochenes Deutsch (AGD)

Катэгорыя:Немцы
Катэгорыя:Баварыя
Ліцэй Беларуска-Расійскага ўніверсітэта

**Ліцэй дзяржаўнай установы вышэйшай прафесійнай адукацыі «Беларуска-Расійскі ўніверсітэт»** ― установа сістэмы агульнай сярэдняй адукацыі ў Магілёве, Беларусь.

## Гісторыя 
Ліцэй створаны ў Магілёве ў 2003 годзе па ініцыятыве рэктара Беларуска-Расійскага ўніверсітэта прафесара Ігара Сазонава паводле Палажэння пра ліцэй, зацверджанага Міністэрствам адукацыі Рэспублікі Беларусь.

Ліцэй Беларуска-Расійскага ўніверсітэта стаў першым у Беларусі ліцэем, які атрымаў сертыфікат адпаведнасці сістэмы менеджменту якасці ў галіне агульнай сярэдняй адукацыі паводле міжнароднага стандарту ISO 9001:2008,.

## Кірункі навучання 
* фізіка-матэматычны;
* хіміка-біялагічны;
* эканамічны.

## Вучэбныя дасягненні 
Вучні ліцэя неаднаразова былі ўдзельнікамі і пераможцамі нацыянальных і міжнародных прадметных алімпіяд, канферэнцый і конкурсаў навукова-даследчых работ вучняў, інтэрнэт-праектаў.

#### Нацыянальныя і міжнародныя канферэнцыі і конкурсы навукова-даследчых работ вучняў, у якіх прымалі ўдзел вучні ліцэя 
* Рэспубліканская канферэнцыя вучняў па астраноміі, біялогіі, інфарматыцы, матэматыцы, фізіцы, хіміі.
* Конкурсы навукова-даследчых работ вучняў старэйшых класаў краін СНД «Вучоныя будучыні».
* Усерасійскія юнацкія чытанні імя У. І. Вернадскага.
* Сахараўскія чытанні.
* Балтыйскі навукова-інжынерны конкурс.
* Конкурс навукова-тэхнічнай творчасці вучняў Саюзнай дзяржавы «Таленты XXI стагоддзя».
* Конкурс навукова-даследчых і творчых работ вучняў «Дарога да зорак», прысвечаны 50-годдзю палёту Ю. А. Гагарына.

#### Інтэлектуальныя турніры старшакласнікаў 
Вучні ліцэя прымаюць удзел у такіх інтэлектуальных турнірах старшакласнікаў, як «Рэспубліканскі турнір юных фізікаў» і «Усеўкраінскі адкрыты турнір юных вынаходнікаў і рацыяналізатараў».

## Вучэбна-метадычная работа 
#### Педагагічныя конкурсы 
Педагогі ліцэя неаднаразова перамагалі ў рэспубліканскіх і абласных педагагічных конкурсах, такіх як:

* Конкурс метадычных распрацовак педагагічных работнікаў Рэспублікі Беларусь «Адкрыты ўрок».
* «Энергія і асяроддзе пражывання».
* Абласны конкурс на найлепшы адукацыйны праект «Як вучыць паспяхова?».
* «Энергамарафон».

#### Навукова-папулярныя і вучэбныя выданні 
У ліцэі працуе творчы калектыў аўтараў некалькіх серый навукова-папулярных, вучэбных і даведачных выданняў, агульны тыраж якіх перавышае 250 тысяч экзэмпляраў.

## Спасылкі 
* Сайт клуба юных фізікаў ліцэя Беларуска-Расійскага ўніверсітэта

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Магілёва
Катэгорыя:Беларуска-Расійскі ўніверсітэт
Катэгорыя:Ліцэі Беларусі
Катэгорыя:Ленінская вуліца (Магілёў)
Катэгорыя:2003 год у Магілёве
Маргарыта I Эльзаская

**Маргарыта I Эльзаская** (; нар. каля 1145 — пам. 15 лістапада 1194) — графіня Фландрыі з 1191 года.

## Радавод 
Бацькі Маргарыты — граф Фландрыі Т'еры Эльзаскі і яго 2-я жонка Сібіла Анжуйская (каля 1112/1116 — 1165).

Унучка па бацьку — Т’еры II, герцага Латарынгіі, па маці — Фулька V, графа Анжу і караля Іерусаліма.

## Асабістае жыццё 
Каля 1160 года выйшла замуж за Раўля II (1145 — 17 чэрвеня 1176), графа дэ Вермандуа, аднак гэты шлюб быў прызнаны не здзейсненым.

У красавіку 1169 годзе выйшла замуж за Бадуэна V, графа Эно (1150 — 17 снежня 1195), маркграфа Намюра, сына графа Эннае Бадуэна IV і Алісы Намюр, дачцэ Готфрыда Намюра.

Бадуэн V і Маргарыта I Эльзаская мелі пяць сыноў і трох дочак:

* Ізабелу (23 красавіка 1170-15 сакавіка 1190) — жонку караля Францыі Філіпа II.
* Бадуэна VI (ліпень 1172—1205) — графа Фландрыі і Эно, імператара Лацінскай імперыі.
* Іаланду дэ Эно (1175—1219) — жонку П’ера II дэ Куртэнэ.
* Філіпа I Высакароднага (1175— 9 кастрычніка 1212) — маркграфа Намюра.
* Генрыха I (1176—16 чэрвеня 1216) — імператара Лацінскай імперыі.
* Сібілу (1179—9 студзеня 1217), жонку Гішара дэ Бажэ.
* Юстас (памёр у 1219 годзе) — рэгента Фесалоніцкага каралеўства.
* Готфрыда дэ Эно.

У 1177 годзе была прызначана сваім братам Філіпам I Эльзаскім, спадчынніцай прастола Фландрыі. У 1191 годзе Філіп I памёр падчас падчас трэцяга крыжовага паходу і Маргарыта стала графіняй Фландрыі. Разам з ёй стаў суправіцелем яе муж Бадуэн V (пад імем Бадуэна VIII).

Маргарыта I Эльзаская памерла ў 1194 годзе.

міні|злева|200px|Пячатка Маргарыты I Эльзаскай

## Спасылкі 
* Olivier De Wree, Lambertus Vossius. Les seaux des comtes de Flandre et inscriptions des chartes. 1641 Генеалогія графаў Фландрыі 
* Materialsammlung über Margarete auf mittelalter-genealogie.de

Катэгорыя:Графы фландрскія
Катэгорыя:Нарадзіліся ў XII стагоддзі
Катэгорыя:Жанчыны-кіраўнікі дзяржаў і ўрадаў
Катэгорыя:Жанчыны XII стагоддзя
Генрых Мараплавец

**Генрых Мараплавец** (; 4 сакавіка 1394, Порту — 13 лістапада 1460, Сагрэш) — партугальскі інфант, сын караля Жуана I, арганізатар шматлікіх партугальскіх марскіх экспедыцый на поўдзень уздоўж заходнеафрыканскага ўзбярэжжа. Генрых удзельнічаў у захопе Сеуты (1415 год) (гл. Бітва пры Сеуце), якая стала фарпостам партугальскай экспансіі ў Афрыцы. З 1418 года Генрых пасяліўся на поўдні Партугаліі ля горада Лагуша і заснаваў там абсерваторыю. У горадзе Сагрыш ім была заснавана навігацыйная школа, дзе выкладалі лепшыя матэматыкі і картографы.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах. Т.5, Мн., 1997, С.160

Катэгорыя:Постаці Партугаліі
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Гісторыя Партугаліі
Ота фон Герыке

**Ота фон Герыке** (; 20 лістапада 1602, Магдэбург — , ) — нямецкі фізік, інжынер і філосаф. Вучыў правазнаўства, матэматыку і механіку ў Лейпцыгу, Іене і Лейдэне. Некаторы час служыў інжынерам у Швецыі. З 1646 г. - бургамістр Магдэбурга. У 1650 вынайшаў вакуумную адпампоўку і ўжыў сваё вынаходства для вывучэння ўласцівасцей вакууму і ролі паветра ў працэсе гарэння і для дыхання чалавека. У 1654 годзе правёў вядомы эксперымент з Магдэбургскімі паўшар'ямі, які даказаў наяўнасць ціску паветра; усталяваў пругкасць і важкасць паветра, здольнасць падтрымліваць гарэнне, праводзіць гук.

У 1657 годзе вынайшаў вадзяны барометр.

## У філатэліі 

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах. Т.5, Мн., 1997, С.203

## Спасылкі 
Катэгорыя:Выпускнікі Енскага ўніверсітэта‏
Катэгорыя:Інжынеры
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1602 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1686 годзе
Катэгорыя:Фізікі Германіі
Катэгорыя:Філосафы Германіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Магдэбургу
Катэгорыя:Памерлі ў Гамбургу
Катэгорыя:Астраномы XVII стагоддзя
Катэгорыя:Асобы на марках
Эйнар Герцшпрунг

**Эйнар Герцшпрунг** (дац. Ejnar Hertzsprung; ,  — , ) — дацкі астраном.

Прапанаваў у 1910 незалежна ад Генры Расэла дыяграму, цяпер вядомую пад назвай Дыяграма Герцшпрунга-Расэла. Будучы супрацоўнікам Лейдэнскай абсерваторыі (Галандыя), першым прыехаў на назіранні ў Лейдэнскага паўднёвую станцыю.

У гонар астранома названы кратар на адваротным баку Месяца.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах. Т.5, Мн., 1997, С.201

Катэгорыя:Астраномы Даніі
Катэгорыя:Астраномы XX стагоддзя
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Кэтрын Брус
Катэгорыя:Першаадкрывальнікі астэроідаў
Сагрыш

**Сагрыш** () — населены пункт і раён у Партугаліі, уваходзіць у акругу Фару. З’яўляецца складовай часткай муніцыпалітэта Віла-ду-Бішпу. Па старым адміністрацыйным дзяленні ўваходзіў у правінцыю Алгарві (рэгіён). Уваходзіць у эканоміка-статыстычны субрэгіён Алгарві, які ўваходзіць у Алгарві. Насельніцтва складае 1939 чалавек на 2001 год. Займае плошчу 34,28 км².

Заступніцай раёна лічыцца Дзева Марыя (парт. Nossa Senhora da Graça).

## Гісторыя 
Раён заснаваны ў 1519 годзе

## Славутасці 
Горад вядомы знакамітай навігацыйнай школай, якую заснаваў прынц Генрых Мараплавец у XV стагоддзі.

Таксама ўяўляюць цікавасць:
* Крэпасць Сагрыш (Fortaleza de Sagres)
* Крэпасць мыса Сан-Вісентэ (Fortaleza do Cabo de São Vicente)
* Крэпасць Белішэ (Fortaleza de Belixe)
* Форт Балеейра (Forte da Baleeira)
Рядом находятся:
* Мыс Сан-Вісентэ — сімвал геаграфічных адкрыццяў Партугаліі XV стагоддзя.
* Прыродны запаведнік Кошта-дэ-Вісенціна.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Раены акругі Фару
Катэгорыя:Геаграфія Партугаліі
Гематыт

**Гематыт, чырвоны жалязняк** — шырока распаўсюджаны мінерал жалеза Fe2O3, адна з найгалоўных жалезных руд. У прыродзе сустракаецца некалькі марфалагічных разнавіднасцяў гематыта: *жалезная слюда*, *чырвоная шкляная галава*, *жалезная ружа*. 

Крышталізуецца ў трыганальнай сінгоніі. Утварае пласцінчатыя, таблітчастыя крышталі, часта ліставатых і лускаватых агламератах. Колер ад жалезна-чорнага, вішнёва-чырвонага. Шчыльнасць каля 5300 кг/м³. Цвёрдасць 6—6,8 па шкале Моаса. Раствараецца ў канцэнтраванай салянай кіслаце.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Гематит в базе webmineral.com 
* Гематит // Каталог Минералов.RU 

Катэгорыя:Вокіслы і гідравокіслы (мінералы)
Катэгорыя:Вокіслы (мінералы)
Катэгорыя:Мінералы жалеза
Катэгорыя:Руды
Катэгорыя:Мінералы
Транспарт у Маўрытаніі

## Чыгункі 
Адзіная чыгуначная лінія ў Маўрытаніі, званая «Дарога жалезнай руды», злучае Зуэрат, дзе вядуцца распрацоўкі жалезнай руды, з марскім портам Нуадзібу.

## Аўтамабільны транспарт 
Міжгародны транспарт прадстаўлены сямімеснымі маршрутнымі таксі Пежо-504, якія курсіруюць паміж усімі галоўнымі гарадамі.

## Авіятранспарт 
Існуюць авіязносіны паміж буйнымі гарадамі.
Жуан I

**Жуан I** (**Жуан Добры** або **Жуан Вялікі**; ; ,  — , ) — кароль Партугаліі і Алгарві, які паклаў пачатак Авіскай дынастыі. Быў пазашлюбным сынам Педру I Злога ад высакароднай галісійскай дамы Тэрэзы Лаўрэнса. У 1364 годзе быў абраны Магістрам Авіскага ордэна. Быў рэгентам каралеўства Партугалія з 16 снежня 1383 г па 6 красавіка 1385 года падчас крызісу 1383—1385 гадоў.

## Сям’я 
У 1387 годзе Жуан I ажаніўся з Філіпай Ланкастэрскай, дачцэ Джона Гонта, які выступіў верным саюзнікам, змацаваўшы тым самым альянс Англіі і Партугаліі, які падоўжыўся да XX стагоддзя.

Ад гэтага шлюбу нарадзіліся:
* Бланка (1388—1389);
* Афонсу (1390);
* Дуартэ I (1391—1438), кароль Партугаліі ў 1433—1438 гадах;
* Педру (1392—1449), герцаг Каімбры;
* Энрыке (1394—1460), герцаг дэ Візеу, які ўвайшоў у гісторыю як Энрыке (Генрых) Мараплавец;
* Ізабела (1397—1471), жонка герцага Бургундыі Філіпа III;
* Бранка (1398);
* Жуан (1400—1442);
* Фердынанд (1402—1443), магістр ордэна Авіса.

Катэгорыя:Каралі партугальскія
Катэгорыя:Авіская дынастыя
Захапі Уол-стрыт

thumb|Член групы Ананімы падчас пратэсту Захапі Уол-Стрыт у Нью-Ёрку 17 верасня 2011 года
thumb|Пратэсты на 14-ы дзень акцыі Occupy Wall Street 1 кастрычніка 2011 года

**Захапі Уол-Стрыт** () — акцыя грамадзянскага пратэсту ў амерыканскім горадзе Нью-Ёрк, якая праходзіла пачынаючы з 17 верасня 2011 года па цяперашні час. Мэта ўдзельнікаў акцыі — працяглы захоп вуліцы Уол-стрыт у фінансавым цэнтры Нью-Ёрка з мэтай прыцягнення грамадскай увагі да злачынстваў фінансавай эліты і заклік да структурных змен у эканоміцы. Некаторыя ўдзельнікі таксама пратэставалі супраць смяротнага пакарання смерцю Троя Дэвіса якое адбылася ў штаце Джорджыя 21 верасня 2011 года.

У акцыі да цяперашняга часу не існуе ярка выяўленага лідара, тым не менш думка пра падобны пратэст нарадзілася ў групе Adbusters, некамерцыйнай арганізацыі, вядомай сваёй анты-капіталістычнай і анты-кансумерыстычнай пазіцыяй. Актыўную падтрымку аказваюць хактывісты «Ананімы». 28 верасня 2011 года, дэманстранты атрымалі падтрымку некалькіх буйных прафсаюзаў, уключаючы Саюз транзітных працаўнікоў, які налічвае каля 40 000 членаў.
30 верасня 2011 года ўдзельнікі руху прайшлі маршам каля штаб-кватэры нью-ёркскай паліцыі. Каля 1000 чалавек неслі транспаранты з крытыкай дзеянняў праваахоўных органаў. Акцыя пратэсту адбылася пасля таго, як падчас адной з дэманстрацый паліцэйскія пырснулі слязістым газам у чатырох жанчын. Відэаролік з інцыдэнтам хутка разыйшоўся ў Інтэрнэце, і шматлікія ўдзельнікі акцыі паабяцалі «стаяць да канца». Чакаецца, што дэманстранты будуць заставацца ў намётавым гарадку ў Зукоці-парку ўсю зіму. 1 кастрычніка 2011 года паліцыя арыштавала больш 700 дэманстрантаў, удзельнікаў руху Захапі Уол-Стрыт, якія запоўнілі праезную частку ў спробе перасекчы Бруклінскі мост.

Апроч Нью-Ёрка, дэманстрацыі Occupy Wall Street праходзяць і ў іншых гарадах ЗША. Як сцвярджаюць арганізатары, яны падтрымліваюць сувязі і каардынуюць свае акцыі з аднадумцамі ў буйных гарадах ЗША і за мяжой — у Іспаніі, Канадзе, Ізраілі, Партугаліі, Грэцыі, Аўстраліі, Вялікабрытаніі і іншых краінах.

## Спасылкі 
* occupywallst.org — сайт, прысвечаны акцыі 
* Global Revolution — відэа з Уолл-Стрыт у рэжыме рэальнага часу 
* афіцыйная старонка акцыі на Facebook
* adbusters.org — сайт *Adbusters*
* occupytogether.org — акцыі Occupy у іншых гарадах ЗША 

Катэгорыя:Акцыі пратэсту ў ЗША
Гематома

**Гематома** (ад  — кроў + ōma) — від крывападцёкаў, абмежаваная колькасць крыві пры зачыненых і адчыненых пашкоджаннях органаў і тканак з разрывам (раненнем) сасудаў; пры гэтым утвараецца паражніна, якая змяшчае вадкую або згорнутую кроў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Траўмы
Клод Адрыян Гельвецый

**Клод Адрыян Гельвецый** (Claude Adrien Helvétius; 31 студзеня 1715, Парыж — 26 снежня 1771, Парыж) — французскі літаратар і філосаф-матэрыяліст утылітарнага напрамку; ідэолаг французскай буржуазіі эпохі Асветніцтва.

## Сачыненні 
* Œuvres complètes, v. 1-14. — P., 1795.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах. Т.5, Мн., 1997, С.143
* *Keim A.* Helvétius, sa vie et son œuvre. — P., 1907.
* *Grossman M.* The philosophy of Helvetius… — N. Y., 1926.
* *Horowitz I. L.* Claude Helvetius… — N. Y., 1954.

Катэгорыя:Філосафы Францыі
Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі
Катэгорыя:Філосафы XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук
Катэгорыя:Гагета
Замак Фрэдэрыксборг

**Фрэдэрыксборг** () — замак (дакладней — палац), размешчаны ў гарадку Хілерод () у Даніі. Замак быў пабудаваны для караля Крысціяна IV і ў наш час вядомы як Музей Нацыянальнай Гісторыі.

## Гісторыя 
. «Замак Фрэдэрыксборг», 1835]]
Першы замак на месцы Фрэдэрыксборга быў пабудаваны ў 1560 годзе каралём Фрэдэрыкам II () і атрымаў назву Хілерэдсхолм () ад імя горада непадалёк.

У 1599 года Крысціян IV правёў сур’ёзную рэканструкцыю замка і назваў яго ў гонар свайго бацькі — Фрэдэрыксборг.

З 1693 годзе капліца замка была перададзена дацкім ордэнам Слана і Данеброг (*Dannebrog*).

У ноч з 16 на 17 снежня 1859 года ў замку здарыўся вялікі пажар, які пакінуў ад Фрэдэрыксборга адны руіны. Адразу пасля пажару была распачата рэканструкцыя замка. Нацыянальны гістарычны музей у замку Фрэдэрыксборг быў заснаваны ў 1878 годзе па ініцыятыве дацкага півавара Якабсена як аддзяленне фонду «Карлсберг».

1 лютага 1882 года абноўлены палац-музей адкрыўся для ўсіх жадаючых.

*Малая рыцарская зала* на першым паверсе і *Вялікая рыцарская зала* на другім паверсе былі адноўлены ў тым выглядзе, у якім яны былі ў часы караля Крысціяна IV (1588—1648). У астатніх залах перыядычна змяняюцца разнастайныя экспазіцыі. У залах на другім паверсе выстаўлены экспанаты часоў першых Ольдэнбургскіх каралёў — ад Крысціяна I (1448—1481) да Крысціяна IV. Ва ўсходнім крыле прадстаўлены экспанаты другой паловы XIX — пачатку XX стст. На трэцім паверсе прадстаўлены карціны, мэбля і прадметы палацавага ўжытку XVIII—XIX стст. На чацвёртым паверсе прадстаўлена сучаснае мастацтва Даніі.

## Цікавыя факты 
З 1671 па 1840 год усе дацкія манархі каранаваліся менавіта ў капліцы палаца Фрэдэрыксборг.

## Вядомыя асобы 
* Эйнар Герцшпрунг

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт замка Фрэдэрыксборг  
* Гісторыя і архітэктура замка Фрэдэрыксборг 

Катэгорыя:Замкі Даніі
Катэгорыя:Палацы Даніі
Джозеф Генры

**Джозеф Генры** (; ) — амерыканскі фізік, першы сакратар Смітсанаўскага інстытута. Даследчык электрамагнітнай індукцыі. Лічыўся адным з найвялікшых амерыканскіх навукоўцаў з часоў Бенджаміна Франкліна. Ствараючы магніты, Генры адкрыў новую з’яву ў электрамагнетызме — самаіндукцыю. Незалежна ад Фарадэя Генры выявіў узаемаіндукцыю, але Фарадэй раней апублікаваў свае вынікі. Яго працы па электрамагнітных рэле былі асновай для электрычнага тэлеграфа, вынайдзенага Сэмюэлем Морзэ і Чарльзам Уітстанам незалежна ад Генры.

Генры ўваходзіў у лік першых 50 выбітных навукоўцаў, уключаных прэзідэнтам Лінкальнам у склад Нацыянальнай Акадэміі навук ЗША (1863 г.), і з 1868 г. да канца жыцця быў яе нязменным прэзідэнтам. У гонар Джозефа Генры названая адзінка індуктыўнасці ў сістэме СІ — «генры».

## Кар’ера 
]]
* 1826 — прафесар матэматыкі і натуральнай філасофіі ў Олбанскай акадэміі, Нью-Ёрк
* 1832 — прафесар у Прынстане
* 1835 — вынаходзіць электрамеханічнае рэле
* 1846 — першы сакратар Смітсанаўскага інстытута, да 1878
* 1848 — рэдагуе кнігу Г. Сквайра і Э. Дэвіса «Старажытныя помнікі даліны Місісіпі» — першую публікацыю інстытута.
* 1852 — абраны ў Дзяржаўны Савет па маяках
* 1871 — прызначаны старшынёй Савета па маяках
* З 1868 і давеку — другі прэзідэнт Нацыянальнай Акадэміі навук ЗША.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* The Joseph Henry Papers Project 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Олбані
Катэгорыя:Фізікі ЗША
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Вучоныя, у гонар якіх названы фізічныя адзінкі вымярэння
Катэгорыя:Асобы