open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сан-Сальвадор (востраў)

**Сан-Сальвадор** (), вядомы таксама як **Уотлінгс** () — востраў у Атлантычным акіяне ў складзе Багамаў. Відавочна, першы востраў Новага Свету, адкрыты Хрыстафорам Калумбам.

Плошча вострава — 163 км². Насельніцтва — 903 чал. (2010 г.)

## Геаграфія 
Востраў Сан-Сальвадор знаходзіцца ў 309,8 км на паўднёвы ўсход ад Насау, сталіцы Багамскіх Астравоў, і ў 8624,75 км на паўднёвы захад ад Мінска. Прасціраецца прыкладна на 21 км у даўжыню і 8 км у шырыню.

Сфарміраваны каля 2 — 1 млн гадоў таму караламі. Выкапнёвыя каралы часцяком знаходзяць каля Коўкберн-Таўна, галоўнага паселішча на востраве.

Сан-Сальвадор вельмі нізкі. Найвышэйшы пункт — 1,049 м над узроўнем акіяна. Берагі пясчаныя. Шмат пляжаў. Значная частка паверхні занята ўнутранымі лагунамі. Найбольшая з іх мае назву Вялікае возера.

Акіян каля Сан-Сальвадора знакаміты сваёй празрыстасцю (да 150 м бачнасці).

Клімат пераходны ад трапічнага да субтрапічнага. Востраў знаходзіцца ў зоне ўздзеяння трапічных цыклонаў.

## Гісторыя 
Старажытная гісторыя вострава Сан-Сальвадор мала вядомая. Мяркуюць, што менавіта яго 12 кастрычніка 1492 г. адкрыў Хрыстафор Калумб. У апісанні вялікага мараплаўца, першы адкрыты ім у Новым Свеце востраў меў вялікую ўнутраную лагуну, прасторную гавань, быў населены міралюбнымі індзейцамі-*лукая*. Яны называлі сваю малую радзіму **Гуанахані**. Калумб даў востраву іншае найменне Сан-Сальвадор у гонар збавіцеля.

Сучасны востраў Сан-Сальвадор сапраўды падыходзіць да апісання, пакінутага Калумбам. Аднак існуюць і іншыя астравы-кандыдаты, каб звацца Гуанахані. Дакладны лёс мясцовых індзейцаў не вядомы. Хутчэй за ўсё, пазней яны былі вывезены з вострава іспанцамі ў якасці таннай працоўнай сілы.

У XVIII — пачатку XX стст. востраў афіцыйна называўся Уотлінгс у гонар брытанскага пірата і адміністратара Джона Уотлінга. У 1783 г. быў населены бежанцамі з Паўночнай Амерыкі, якія не прынялі Амерыканскую рэвалюцыю. Яны стварылі плантацыі бавоўны, займаліся рыбалоўствам і гандлем. Значную частку працы выконвалі рабы афрыканскага паходжання. У 1834 г. рабства было адменена, але нашчадкі рабоў да нашых дзён складаюць большасць мясцовых жыхароў.

У 1925 г. востраў быў вызначаны як першая зямля, адкрытая Калумбам, і канчаткова атрымаў назву Сан-Сальвадор.

## Інфраструктура 
Адміністрацыйны цэнтр Сан-Сальвадора — Коўкберн-Таўн з’яўляецца адносна невялікім паселішчам з некалькімі сотнямі жыхароў. На поўнач ад яго знаходзяцца міжнародны аэрапорт, марскі курорт і навукова-даследчы цэнтр. У Коўкберн-Таўне працуе марскі порт. Яшчэ два прычалы размешчаны на поўдні і на поўначы Сан-Сальвадора.

Галоўная галіна эканомікі — турызм.

## Спасылкі 
* San Salvador 
* San Salvador & Rum Cay, The Bahamas 
* The Land of Lakes

Катэгорыя:Раёны Багамскіх Астравоў
Катэгорыя:Астравы Багамскіх Астравоў
Вячаслаў Ксенафонтавіч Зубовіч

**Вячаслаў Ксенафонтавіч Зубовіч** (нар., Растоў-на-Доне, РСФСР) — беларускі вучоны ў галіне акушэрства і педыятрыі. Доктар медыцынскіх навук (1978), прафесар (1987).

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі медыцынскі інстытут (1955). З 1960 г. у НДІ аховы мацярынства і дзяцінства (з 1979 намеснік дырэктара). Навуковыя працы па праблемах перынаталогіі, узаемасувязях у сістэме маці-плод-нованароджанае дзіця, уплыву на арганізм наступстваў катастрофы на Чарнобыльскай АЭС.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Акушэры СССР
Катэгорыя:Акушэры Беларусі
Катэгорыя:Педыятры СССР
Катэгорыя:Педыятры Беларусі
Іван Герасімавіч Зубовіч

**Іван Герасімавіч Зубовіч** (, Чэрыкаў, Магілёўская губерня — , Масква) — савецкі дзяржаўны дзеяч, міністр прамысловасці сродкаў сувязі СССР (1946—1947). Дэпутат Вярхоўнага Савета РСФСР 2 склікання.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1901 годзе ў рабочай сям’і. У 1935 годзе скончыў Ленінградскі індустрыяльны інстытут. Член УКП(б) з 1930 года.

У 1935—1938 гадах працаваў на ленінградскіх прадпрыемствах: начальнік цэха, начальнік вытворчасці завода «Электрапрыбор» (1935—1937), дырэктар завода № 210 імя Казіцкага (1937—1938).

У 1938—1939 гадах — начальнік 5-га Галоўнага ўпраўлення Наркамата абароннай прамысловасці СССР, у 1939—1940 гадах — начальнік 7-га Галоўнага ўпраўлення Наркамата авіяцыйнай прамысловасці СССР.

З 1940 года працаваў у Наркамаце (Міністэрстве) электрапрамысловасці СССР: у 1940—1941 гадах — намеснік, у 1941—1946 гадах — першы намеснік наркама, у сакавіку-чэрвені 1946 года — намеснік міністра.

У 1946—1947 гадах — Міністр прамысловасці сродкаў сувязі СССР.

У 1946—1949 гадах — намеснік старшыні Камітэта № 2 (Спецыяльны Камітэт па рэактыўнай тэхніцы) пры СМ СССР.

У 1949—1953 гадах — намеснік Міністра ўзбраення СССР, у 1949—1951 гадах — адначасова начальнік 7-га Галоўнага ўпраўлення. На пасадзе намесніка міністра арганізаваў перабудову значнай часткі радыётэхнічнай прамысловасці на распрацоўку і выпуск апаратуры для ракетнай тэхнікі, стаў ініцыятарам утварэння найбуйнейшых навукова-даследчых арганізацый.

У 1953—1956 гадах — дырэктар ЦНДІ № 173 Міністэрства абароннай прамысловасці СССР.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чэрыкаве
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета РСФСР 2-га склікання
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы СССР
Катэгорыя:Міністры СССР
Катэгорыя:Выпускнікі СПбДПУ
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Мікалай Вольскі (кашталян віцебскі)

**Мікалай Вольскі** (1583 ці 1584 — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Маршалак земскі ваўкавыскі (1605—1615), кашталян віцебскі (з 1615).

Сын падстолія літоўскага Крыштафа, ажаніўся з Барбарай, дачкой берасцейскага кашталяна Рыгора Войны. Меў сына Казіміра.

Валодаў маёнткам Крамяніца ў Ваўкавыскім павеце, дзе заснаваў касцёл. Быў пахаваны разам з жонкай у гэтым касцёле, там захавалася пліта з надпісам:
«*ILL.D. Nicolaus Wolski haeres Krzemienicensis castella[nus] Witebsscen[sis] OBIIT Anno D. MDCXXI. MAI DIE 3 AETATIS SUAE 37» — «Найяснейшы Пан Мікалай Вольскі, дзедзіч Крамяніцы, кашталян віцебскі, памёр года Божага 1621 дня 3 мая ва ўзросце 37 гадоў*».

## Літаратура 
* *Шаланда А.* Сапраўдны гербоўнік шляхты Ваўкавыскага павета ў другой палове XVI—XVIII ст. // Герольд Litherland № 18, Горадня-Менск, 2011. С.138

Мікалай
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны віцебскія
Катэгорыя:Маршалкі земскія ваўкавыскія
Невель (Пінскі раён)

**Не́вель** (, ) — вёска ў Пінскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі, на шашы , на мяжы з Украінай. Уваходзіць у склад Хойнаўскага сельсавета. У вёсцы знаходзіцца міждзяржаўны памежны пункт пропуску ва Украіну (дазволены праход і праезд толькі грамадзянам Беларусі і Украіны, — на ўкраінскім боку размешчана сяло Прыкладнікі).

## Гісторыя 
Перад Вялікай Айчыннай вайной у вёсцы жыло 633 чалавекі ў 153 дварах.

У снежні 1942 года і маі 1943 года ў 1941—1944 гадах гітлераўцамі было спалена 150 дамоў, забіта 214 чалавек.

## Планіровачная структура 
Вёска мае дзве вуліцы.

## Інфраструктура 
Працуе крама.

## Транспарт 
У вёсцы знаходзяцца прыпыначны пункт аўтобуснага маршруту *Пінск—Семехавічы*, а таксама канцавы прыпыначны пункт аўтобуснага маршруту *Пінск—Невель*.

## Насельніцтва 
* 352 чалавекі (па перапісу 2009 года).

## Цікавыя факты 
* Праезд у суседнюю вёску Семехавічы магчымы толькі грамадзянам Беларусі праз тэрыторыю Украіны (маецца своеасаблівы тэрытарыяльны «апендыкс» Украіны, які заходзіць у тэрыторыю Рэспублікі Беларусь, і пакінуты з часоў СССР), або ў аб'езд — па лясных дарогах.
* У Пскоўскай вобласці Расіі, за 724 кіламетры (па аўтадарозе) ёсць горад з такой жа назвай — Невель.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Хойнаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пінскага раёна
Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі
Зубніца

**Зубні́ца**, **Буйміна** (*Cardamine*) — род кветкавых раслін сямейства . Налічвае 233 віды. 

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя травяністыя карэнішчавыя расліны вышынёй 15—30 см.

## Распаўсюджанне 
Пашыраны ў Еўразіі і Амерыцы. Рэлікт трацічнага перыяду. Ценевынослівыя і вільгацелюбівыя расліны, у тым ліку: , , , , ,  і .

## Сінонімы 
Сінонімы навуковай назвы:
* (Dentaria)
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Зубянка // GreenInfo.Ru
* Cardamine // The Plant List
Шантарскія астравы

**Шанта́рскія астравы** () — архіпелаг з 15 вялікіх і мноства малых астравоў і скал у Ахоцкім моры. Уваходзіць у склад Хабараўскага края Расіі. Агульная плошча — каля 2500 км².

## Геаграфія 
Шантарскія астравы размешчаны на паўднёвым захадзе Ахоцкага мора прыкладна за 265 км ад паўночнай часткі вострава Сахалін, 287 км ад вусця ракі Амур, 707 км ад горада Хабараўск, 5712 км ад Масквы і 6306 км ад Мінска. Бліжэйшы да архіпелага населены пункт Чумікан знаходзіцца за 100 км на захад.

Вылучаюць 15 астравоў і мноства дробных астраўкоў і скал. Самы буйны востраў Вялікі Шантар займае плошчу каля 1766 км². Некаторыя малыя астравы сфарміраваны базальтамі 56 — 37 млн гадоў таму. Аднак большая частка сушы складаецца са значна маладзейшых геалагічных пластоў, у якіх пераважаюць вапнякі і крамянёвыя пароды. Мяркуюць, што ў апошнюю ледавіковую эпоху паверхня Шантарскіх астравоў не была пад ільдом.

Рэльеф узгорысты, шмат скал. Частку ўзбярэжжа атачаюць пясчаныя і галечныя пляжы. Найвышэйшая кропка — гара Вясёлая (701 м, па іншых дадзеных 720 м) на Вялікім Шантары. На астравах ёсць маляўнічыя рэкі, вадаспады і азёры.

Клімат субарктычны прахалодны, больш характэрны для паўночнай часткі Ахоцкага мора. Лёд растае каля ўзбярэжжа толькі ў пачатку ліпеня, а ў жніўні пачынаецца восеньскае пахаладанне.

## Прырода 
Паверхня астравоў пакрыта лісцевымі і хваёвымі лясамі. Фаўна прадстаўлена 200 відамі птушак. Найбуйнейшы насельнік сушы — буры мядзведзь. Узбярэжжа астравоў і навакольныя воды наведваюць шматлікія ластаногія і кіты. У рэках нерастуюць ласосепадобныя.

## Гісторыя 
Расійскія казакі маглі бачыць Шантарскія астравы з заходняга ўзбярэжжа Ахоцкага мора яшчэ ў канцы XVII ст. Аднак іх адкрыццё звычайна прыпісваецца казацкай экспедыцыі 1713 г.

У 1728 г. з’явіўся імператарскі ўказ Пятра II займацца на Шантарах паляваннем на пушных звяроў.

У 1828 г. было заснавана паселішча Руска-Амерыканскай кампаніі. Аднак яно не мела сталага характару. У XIX ст. на Шантарскіх астравах таксама будаваліся часовыя базы амерыканскіх кітабояў. З сярэдзіны XIX ст. на астравах вяліся навуковыя даследаванні.

У 1926 г. на Шантарскія астравы была арганізавана экспедыцыя прадпрыемства «Дальрыба», пасля якой на востраве Вялікі Шантар быў пабудаваны пасёлак і арганізаваны саўгас. Але пазней яны былі ліквідаваны з-за стратнасці.

У 1999 г. на Шантарскіх астравах быў арганізаваны дзяржаўны прыродны заказнік. Вядзецца абмеркаванне стварэння нацыянальнага парка.

У наш час на востраве Вялікі Шантар працуе метэаралагічная станцыя. Сезонна астравы наведваюць турысты, паляўнічыя, рыбакі і вучоныя. Сталага насельніцтва няма.

## Спасылкі 
* Агульная інфармацыя: «Шантарские острова»
* Геалагічная карта
* Дакумент: «ОБ ОРГАНИЗАЦИИ ГОСУДАРСТВЕННОГО ПРИРОДНОГО ЗАКАЗНИКА ФЕДЕРАЛЬНОГО ЗНАЧЕНИЯ „ШАНТАРСКИЕ ОСТРОВА“»
* Артыкул у часопісе «Вокруг света»
* Шантарскія астравы на сайце «Водно-болотные угодия России»

Катэгорыя:Архіпелагі
Катэгорыя:Астравы Ахоцкага мора
Катэгорыя:Астравы Хабараўскага края
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Канстанцін Міхайлавіч Зубовіч

{{Ваенны дзеяч
 |імя                  = Канстанцін Міхайлавіч Зубовіч
 |арыгінал імя       =  
 |дата нараджэння        =  
 |месца нараджэння       =  
 |дата смерці          = 28.12.1944
 |месца смерці         =  
 |выява          =
 |шырыня               = 
 |апісанне выявы = 
 |мянушка             = 
 |псеўданім            = 
 |прыналежнасць       = 
 |гады службы          = 
 |званне               = 
 |род войскаў            = 
 |камандаваў           = 
 |частка                = 
 |бітвы             = Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды              = { style="background: transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
 
}
 |вікісховішча            = 
 |сувязі                = 
 |у адстаўцы           = 
 |аўтограф             = 
}}

**Канстанцін Міхайлавіч Зубовіч** (, вёска Папоўцы, Вілейскі раён, Мінская вобласць — ) — Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
Да прызыву ў армію займаўся сельскай гаспадаркай. У Вялікую Айчынную вайну з лістапада 1944 года на фронце. У снежні 1944 года войскі 2-га Украінскага фронту фарсіравалі раку Дунай на тэрыторыі Венгрыі. Гвардыі радавы К. М. Зубовіч у ліку першых дасягнуў правага берага ракі, гранатамі знішчыў кулямётны разлік праціўніка, агнём з захопленага кулямёта дапамог авалодаць плацдармам і адбіць пяць варожых контратак. Загінуў у баі 28 снежня 1944 года. Пахаваны ў Будапешце.

## Памяць 
Яго імем названы вуліцы ў г. Вілейка, у в. Нарач; у в. Папоўцы на доме, дзе ён жыў, устаноўлена мемарыяльная дошка.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вілейскім раёне
Катэгорыя:Зняволеныя Вілейскай турмы
Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Дзмітрый Дзмітрыевіч Зубовіч

**Дзмітрый Дзмітрыевіч Зубо́віч** (, Бялевічы, Слуцкі раён, Мінская вобласць — ) — савецкі ваенны дзеяч, генерал-лейтэнант (1967).

## Біяграфія 
Скончыў у 1941 годзе Ваенна-гаспадарчую акадэмію, у 1948 годзе Акадэмію Генштаба. У Чырвонай арміі з 1931 года. У Вялікую Айчынную вайну на Карэльскім фронце: памочнік і намеснік начальніка аддзела ў штабе тылу фронту, намеснік камандзіра дывізіі і корпуса па тыле. Да 1968 года ў Савецкай Арміі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты СССР
Катэгорыя:Ваенныя дзеячы СССР
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Выпускнікі Ваеннай акадэміі матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння імя А. В. Хрулёва
Катэгорыя:Выпускнікі Ваеннай акадэміі Генштаба
Зуйкі

**Зуйкі** (*Charadrius*) — род птушак сямейства сяўцовых, атрад сеўцападобныя. Жывуць на ўсіх мацерыках акрамя Антрактыды. На Беларусі 3 віды зуйкоў: гальштучнік (занесены ў Чырвоную кнігу), хрустан і зуёк малы.

## Апісанне 
Сярэдняга памеру або дробныя птушкі (15—25 см) шчыльнага целаскладу (маса 30—90 г.), з адносна кароткай і прамой дзюбай, кароткай шыяй, доўгімі завостранымі крыламі, доўгім клінаватым хвастом і кароткімі нагамі. Задні палец адсутнічае.
 
Як правіла, афарбоўка верхняй часткі цела заступніцка-шараватая, пясочная альбо глініста-бурая, рэдка са стракацінкамі. Ніз белы альбо рудаваты з шэрым адценнем. У большасці відаў у апярэнні ёсць малюнак у выглядзе чорных палос на грудзях або паласатага «нашыйніка».

## Віды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Сяўцовыя
Зульфія (паэтэса)

**Зульфія Ісраілава** (псеўданім — **Зульфія**) (,  — , ) — узбекская савецкая эса, , . Народная паэтэса Узбекскай ССР (1965). Герой Сацыялістычнай Працы (1984). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1976). Член КПСС з 1953 года.

## Творчасць 
У сваёй мастацкай творчасці Зульфія апявала свой народ і яго шматвяковыя традыцыі. У яе творчасці праслаўляецца маці — захавальніца сямейнага агменю.
 
Таленавітая паэтэса і пісьменніца, тонкі знаўца чалавечых душэўных памкненняў, стварыла творы розных жанраў: паэмы, балады, элегіі, лірычныя вершы, апавяданні, нарысы, публіцыстычныя артыкулы і газетныя карэспандэнцыі. Шматлікія яе вершы былі прысвечаны барацьбе за мір і сяброўства народаў СССР. У гады вайны яна пісала патрыятычныя вершы. Ёю таксама былі напісаныя лібрэта да опер узбекскіх кампазітараў, напрыклад лібрэта оперы «Зейнаб і Аман». Таксама ёю была напісаная п'еса-казка па матывах паэмы «Семург», напісанай яе мужам Хамідам Алммджанам.
 
Найбольш вядомымі вершамі паэтэсы з'яўляюцца: «Хулькар» (1947), «Я спяваю світанак» (1950), зборнік вершаў «Блізкія сэрцу майму» (1958), «Сэрца ў дарозе» (1966), «Дар даліны» (1966), «Мая вясна» (1967), «Вадаспад» (1969).

Пераклала на ўзбекскую мову верш Янкі Купалы «А хто там ідзе?».

## Зборнікі на беларускай мове 
* Лірыка. — Мн., 1967
* Такое сэрца ў мяне. — Мн., 1985

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Народныя паэты Узбекскай ССР
Катэгорыя:Узбекскамоўныя паэты
Катэгорыя:Пісьменнікі-сацрэалісты
Катэгорыя:Паэтэсы Узбекістана
Катэгорыя:Паэтэсы
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Асобы, вядомыя пад літаратурнымі псеўданімамі
Вялікі Шантар

**Вялікі Шантар** ( - найбуйнейшы востраў архіпелага Шантарскія астравы. Адміністрацыйна ўваходзіць у склад Хабараўскага края Расіі. Плошча - 1766 км².

## Геаграфія і прырода
Востраў Вялікі Шантар размяшчаецца ў паўднёва-заходняй частцы Ахоцкага мора. Прасціраецца з захаду на ўсход на 45 км, з поўначы на поўдзень на 64 км. Сфарміраваны пераважна вапнякамі і крамяністымі пародамі.

Рэльеф узгорысты. Найвышэйшы пункт (гара Вясёлая, 701 м) знаходзіцца ва ўсходняй частцы. Узбярэжжа атачаюць пясчаныя і галечныя пляжы. На востраве ёсць маляўнічыя рэкі, вадаспады і азёры. Самае вялікае возера носіць назву Вялікае і размяшчаецца на паўночна-усходняй ускраіне.

Клімат субантарктычны, прахалодны. Лёд растае каля ўзбярэжжа толькі ў пачатку ліпеня, а ў жніўні пачынаецца восеньскае пахаладанне.

Паверхня пакрыта лісцевымі і хваёвымі лясамі. Для фаўны характэрны бурыя мядзведзі, собалі, каля 200 відаў птушак. Узбярэжжа і навакольныя воды наведваюць шматлікія ластаногія і кіты. У рэках нерастуюць ласосепадобныя.

## Гісторыя
Адкрыты расійскімі казакамі ў 1713 г. У XIX ст. на востраве знаходзіліся часовае паселішча Расійска-Амерыканскай кампаніі і прамысловыя базы амерыканскіх кітабояў. Пасля 1926 г. былі арганізаваны сталае паселішча і саўгас, аднак з-за стратнасці зачынены.

## Інфраструктура
На поўдні вострава каля заліва Губа Якшына працуе метэаралагічная станцыя. Каля яе знаходзіцца невялікая праваслаўная капліца. Сталага насельніцтва няма.

## Спасылкі 
* Агульная інфармацыя: «Шантарские острова»
* Артыкул у часопісе «Вокруг света»

Катэгорыя:Астравы Ахоцкага мора
Катэгорыя:Астравы Хабараўскага края
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Якаў Алфееў

[thumb|справа|200px|Статуя апостала Якава ў палацы Мафра, [Партугалія]]
**Якаў, сын Алфееў** () — адзін з дванаццаці апосталаў Ісуса Хрыста, яго імя прыведзена ва ўсіх трох сінаптычных Евангеллях у спісах апосталаў. Ён часта атаясамліваецца з Якавам меншым ( паводле Марка 15:40) і шырока вядомы пад гэтым імем у царкоўнай традыцыі. Яго імя таксама пішуць з надпісам "*нязначны*", "*маленькі*", "*меншы*" або "*малодшы*", у адпаведнасці з перакладам.

Якаў, сын Алфееў, рэдка згадваецца ў Новым Запавеце. Яго трэба адрозніваць ад Якава, ад брата Ісуса  (Гал.1:19), важнага лідара царквы Новага Запавету, і Якава, сын Зеведея, яшчэ аднаго з дванаццаці апосталаў.

Якаў, сын Алфееў, часта атаясамліваецца з Якавам Меншым, які згадваецца толькі тры разы ў Бібліі, кожны раз у сувязі з яго маці. У Марка 15:40 гаворыцца пра "Марыю, маці Якава малодшага і Язэпа", а ў Марка 16:1 і Матфея 27:56 кажацца пра "Марыю, маці Якава". Ён рэдка атаясамліваецца з Якавам, традыцыйна зводным братам Ісуса.

Так як сярод дванаццаці апосталаў быў ужо іншы Якаў (Якаў, сын Зевядзея), атаясамленне Якава Алфеева з "Якавам меншым" мае сэнс. (Якаў, сын Зевядзея, часам называюць "*Якавам Вялікім*"). Сучасныя біблейскія навукоўцы разыходзяцца ў поглядах, ці з'яўляецца гэтае вызначэнне правільным.

Імя Алфея таксама згадваецца ў Марка 2:14 як імя бацькі мытніка Левія. Мытар Мацвей з'яўляецца таксама ў Матфея 9:9, якое прывяло некаторых да высновы, што Якаў і Мацвей, магчыма, былі братамі. Усе чатыры разы, калі Якаў Алфееў згадваецца ў Бібліі (кожны раз у спіс апосталаў), кожны раз з удакладненнем, што яго бацька быў Алфей.

Традыцыя сцвярджае, што Якаў Алфееў быў укрыжаваны ў Астакіне ў Ніжнім Егіпце, дзе ён прапаведаваў Евангелле.

## Спасылкі 
* Якаў Алфееў // Праваслаўная энцыклапедыя

Катэгорыя:12 апосталаў
Катэгорыя:Апосталы
Катэгорыя:Святыя паводле алфавіта
Катэгорыя:Каталіцкія і праваслаўныя святыя
Катэгорыя:Раскрыжаваныя
Зуёк марскі

**Зуёк марскі** (*Charadrius alexandrinus*) — птушка роду зуйкі (*Charadrius*) з сямейства .
 
Невялікая птушка памерам з вераб’я, жыве на адкрытых і нізінных узбярэжжах саланаватых і салёных вадаёмаў. Пералётная птушка.
 
У самца афарбоўка верхняга боку цела буравата-шэрая з рудаватым каркам, ніжні бок цела, лоб і паласа над вачыма белыя, ад дзюбы праз вочы ідзе чорная паласа, цемя таксама чорныя. Па баках грудзей маюцца дзве цёмныя плямы, ногі і дзюба  — чорнага колеру. Расфарбоўка самкі амаль такая ж, толькі на цемені адсутнічае чорны колер.
 
Гняздо марской зуйкі выглядае як невялікае паглыбленне з каменьчыкамі ці абломкамі ракавін. Самка адкладае 3 бледна-аліўкавыя або глініста-жаўтлявыя з цёмнымі крапінкамі Яйкі.

Катэгорыя:Сяўцовыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Зыкоўскае

**Зыкоўскае** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Крашанка, за 22 км на поўдзень ад Полацка, каля вёскі Зыкова.

Плошча паверхні 0,22 км². Даўжыня 0,8 км, найбольшая шырыня 0,38 км. Даўжыня берагавой лініі 2,15 км. Найбольшая глыбіня 2 м. Плошча вадазбору 27,5 км². Катлавіна возера выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны вышынёй 5—7 м (на поўдні 2 м), пад хмызняком, на ўсходзе разараныя. Берагавая лінія звілістая. Берагі нізкія, пясчаныя, месцамі забалочаныя. Возера значна зарастае. Злучана ручаямі з азёрамі Саламірскае і Адводы.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
* 
* 

## Спасылкі 
* Зыковское  
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстированная энциклопедия. Т. 3-1.

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Зуёк мангольскі

**Мангольскі зуёк** (*Charadrius mongolus*) — від птушак з сямейства сяўцовых.

## Апісанне 
Мангольскі зуёк дасягае даўжыні ад 17 да 20 см. Размах крылаў складае ад 45 да 55 см. Вага вагаецца ад 50 да 75 г.
 
У шлюбным уборы белы лоб падзелены тонкай чорнай рысай па сярэдзіне. Чорная маска твару праходзіць ад пачатку дзюбы праз вочы да вушной плямы. Верх галавы карычневы, чырванавата-карычневая паласа праходзіць ад патыліцы да грудзей. Спіна і крылы бурыя. Ніжні бок цела белая з маленькімі чырванаватымі карычневымі плямамі па баках. Ногі аліўкава-карычневага колеру.
 
У зімовым уборы адсутнічае маска твару і чырванавата-карычневая грудзі. Апярэнне верхняй часткі цела птушкі аднолькава бурая, а ніжняя частка цела — белаватая. Маладыя птушкі падобныя да дарослых птушак у зімовым уборы, аднак, верх галавы больш карычневы.
 
Дзюба цёмна-бурая.

Катэгорыя:Сяўцовыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Веньямін Іосіфавіч Вацякоў

**Веньямін Іосіфавіч Вацякоў** (, г. Бугуруслан, Арэнбургская вобласць, Расія — , г. Мінск) — беларускі вірусолаг. Доктар медыцынскіх навук (1965), прафесар (1966). Акадэмік НАН Беларусі (1995), АМН СССР (1978, член-карэспандэнт з 1971), Расійскай акадэміі медыцынскіх навук (1991). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь (2002).
## Біяграфія 
Скончыў 2-і Маскоўскі медыцынскі інстытут у 1943 годзе.

## Узнагароды і прэміі 
Узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны II ступені (1985), Чырвонай Зоркі (1945), «Знакам Пашаны» (1961, 1966), Кастрычніцкай Рэвалюцыі (1981), медалямі.

Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (2002, у аўтарскім калектыве) — *за цыкл прац «Новыя тэхналогіі прафілактычнай і экалагічнай медыцыны (метады ацэнкі рызыкі ўплыву шкодных фактараў на здароўе насельніцтва, сацыяльна-гігіенічны маніторынг, прынцыпы і сістэма біябяспекі), ліквідацыя эпідэмічнага захворвання масавых інфекцый, папярэджанне імуназалежнай паталогіі»*.

## Асноўныя працы 
* Западный клещевой энцефалит *Мн.: Беларусь, 1978 (сумесна з І. І. Протасам, В. М. Жданавым).*
* Амиотрофический лейкоспонгиоз. *Мн.: Беларусь, 1990 (у суаўтарстве).*
* Генерализованная герпетическая инфекция: факты и концепция. *Мн.: Навука і тэхніка, 1992 (у суаўтарстве).*
*Клещевые энцефалиты Евразии. Вопросы экологии, молекулярной эпидемиологии, нозологии, эволюции: монография / В. И. Вотяков, В. М. Злобин, Н. П. Мишаева. — Новосибирск, 2002. — 438 с.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Профіль Веньяміна Вацякова на сайце Нацыянальнай акадэміі Беларусі
* Веньямін Іосіфавіч Вацякоў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
* Веньямін Іосіфавіч Вацякоў
* 
* Некралог В. І. Вацякова  на сайце РНПЦ эпідэміялогіі і мікрабіялогіі

Катэгорыя:Вучоныя Беларусі
Катэгорыя:Вірусолагі Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Аляксандр Браўн

**Аляксандр Карл Генрых Браўн** ( або , , г.Рэгенсбург, Германія — ) — нямецкі батанік, біёлаг, міколаг і палеантолаг.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Гайдэльбергу (1824—1831) і Парыжы (1831—1832).

Прафесар Політэхнічнай школы ў Карлсруэ (1833—1846), прафесар і дырэктар Батанічнага саду ў Фрэйбургскім універсітэце (1846—1851), з 1851 года — у Берліне.

У 1869 годзе Браўн быў адным з заснавальнікаў Берлінскага таварыства антрапалогіі, этналогіі і гісторыі першабытнага грамадства.

Член Германскай акадэміі «Леапальдзіна», Парыжскай АН.

Аляксандр Браўн памёр у Берліне 29 сакавіка 1877 года.

## Навуковая дзейнасць 
Браўн спецыялізаваўся на папарацепадобных, мохападобных, водарасцях, насенных раслінах, на акамянеласцях і на мікалогіі

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мінск: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4

## Спасылкі 
* 
* Alexander Braun інфармацыя з Нямецкай нацыянальнай бібліятэкі.

Катэгорыя:Батанікі Германіі
Катэгорыя:Біёлагі Германіі
Катэгорыя:Міколагі Германіі
Катэгорыя:Палеантолагі Германіі
Міхал Ніцыфар Дольскі

**Міхал Ніцыфар Дольскі** (? — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

Паборца пінскі ў 1589, стольнік, з 1589 падсудак, з 1606 суддзя земскі пінскі, кашталян берасцейскі (з 1621).

У 1611 быў маршалкам Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага.

## Сям'я 
З княжацкага роду Дольскіх, сын Рамана і Ульяны з Роскіх.
Меў дачку Алену, якая выйшла за Васіля Копця.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Генеалогія Дольскіх

Міхал Ніцыфар
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны берасцейскія
Катэгорыя:Суддзі земскія пінскія
Катэгорыя:Падсудкі пінскія
Катэгорыя:Стольнікі пінскія
Катэгорыя:Маршалкі Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага
Зуёк малы

**Зуёк малы** (*Charadrius dubius*) — птушка роду  з сямейства 
 
Невялікая птушка буйнейшая за вераб’я. Жыве на пясчаных або галечнікавых узбярэжжах рэк і азёр, часам далёка ад вады. Пералётная птушка.
 
Афарбоўка верхняга боку цела буравата-шэрая, ніжні бок цела белы, на зобе ёсць папярочная паласа чорнага колеру. Цемя чарнавата, на ілбе шырокая чорная паласа, абмежаваная зверху тонкай белай паласой і праходзіць праз абведзеныя жоўтай аблямоўкай вочы. Колер ног — шэра-чырвоны.
 
Гняздо зуйка выглядае як невялікае паглыбленне ў пяску, часам з валікам з каменьчыкаў. Самка адкладае 4 жаўтлявых з цёмнымі кропкамі яйкі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Сяўцовыя
Дзіяна Балыка

**Дзіяна Балыка** (, горад Палярны, , РСФСР) — рускамоўная паэтэса, журналіст, драматург.

## Біяграфія 
З 1986 года жыве ў Беларусі. У 2001 годзе скончыла гістарычны факультэт БДУ. У 2000 годзе працавала ў Нью-Ёрку ў газеце «Новое русское слово» і на радыё «People wales», у Мінску выдавала газету «В десятку» і «Альфа-афіша» (2001—2002). У 2004 годзе паступіла на завочнае аддзяленне Літаратурнага Інстытута ў Маскве.

## Творчасць 
### Паэтычныя зборнікі 
* «Много-много дней» (1999)
* «Окна настежь» (2001)
* «Убегающая линия» (2003, выдадзены пры дапамозе гранта Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь)

### Драматургія 
* «Белы анёл з чорнымі крыламі» (пастаноўка Рэспубліканскага тэатра беларускай драматургіі)
* «Псіхааналітык для псіхааналітыка» (пастаноўка Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Я.Коласа, пераклад на беларускую мову Л.Сіманёнак)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Дзіяны Балыкі 
* ЖЖ Дзіяны Балыкі

Катэгорыя:Паэтэсы
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Драматургі Беларусі
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Ганна Зэгерс

{{Пісьменнік
 |Імя                  = Ганна Зэгерс
 |Арыгінал імя       = Anna Seghers
 |Выява          = Anna Seghers (Bundesarchiv-Bild 183-F0114-0204-003) – retouched by Carschten.jpg
 |Апісанне выявы = 
 |Імя пры нараджэнні     = Netty Reiling
 |Грамадзянства          = 
 |Род дзейнасці     = празаік
 |Гады актыўнасці      = 
 |Кірунак          = 
 |Жанр                 = 
 |Мова твораў    = 
 |Узнагароды              = {

}
{
  
}
 |Вікісховішча            = 
 |Вікікрыніца             = 
}}
**Ганна Зэгерс** (, сапраўдныя імя і прозвішча *Неці Радвані*, народжаная *Рэйлінг*; ,  — , ) — нямецкая пісьменніца.

## Біяграфія 
Нарадзілася 19 лістапада 1900 года ў Майнцы ў яўрэйскай сям’і. Бацька — антыквар і мастацкі эксперт.

Вучылася ў Кёльнскім і Гайдэльбергскім універсітэтах. У 1925 годзе выйшла замуж за венгерскага пісьменніка і сацыёлага Ласла Радвані, з якім у Ганны Зэгерс нарадзілася двое дзяцей. Член Камуністычнай партыі Германіі з 1928 года (з 1947 года — член СЕПГ).

У 1933 годзе пасля прыходу да ўлады нацыстаў была ненадоўга арыштаваная гестапа, а яе кнігі спалены, пасля чаго яна імігрыравала ў Францыю. Фактычна менавіта гэтая акалічнасць робіць са «звычайнай хатняй гаспадыні і маці сямейства» пісьменніцу, палымянага змагара з фашысцкай ідэалогіяй. У 1940 годзе гітлераўскія войскі акупіруюць Францыю, і Ганна Зэгерс з акупаванага Парыжа перамяшчаецца на поўдзень, у Марсель. У 1941 годзе яна перабралася ў Мехіка, дзе заснавала антыфашысцкі «Клуб Генрыха Гейнэ» і часопіс «Свабодная Германія».

Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны, у 1947 годзе яна вярнулася ў Германію і пасялілася ў Берліне.

Зэгерс была членам Сусветнага савета міру і Камітэта па міжнародных Ленінскіх прэміях; старшынёй Саюза нямецкіх пісьменнікаў (1958—1978); членам Нямецкай акадэміі мастацтваў.

Памерла 1 чэрвеня 1983 года ў Берліне.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пісьменнікі Германіі
Катэгорыя:Члены Камуністычнай партыі Германіі
Катэгорыя:Члены Сацыялістычнай адзінай партыі Германіі
Катэгорыя:Нямецкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Берліна
Катэгорыя:Лаўрэаты Нацыянальнай прэміі ГДР
Катэгорыя:Пісьменнікі ГДР
Катэгорыя:Пісьменніцы Германіі
Ян Караль Дольскі

**Ян Караль Дольскі** (1637 — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфічныя звесткі 
Падстолі слонімскі з 1656, пінскі падкаморы (1662—1666) і маршалак (1666—1676), адначасова вялікі крайчы літоўскі (1670—1676), вялікі падчашы літоўскі (1676—1685), надворны (1685—1691) і вялікі маршалак літоўскі (з 1691).

Палкоўнік каралеўскі, староста пінскі і ваўкавыскі, адміністратар Аліцкай эканоміі.

Удзельнічаў у войнах са Швецыяй, Расіяй, Турцыяй. У 1690 атрымаў ад урада Рэчы Паспалітай зямлю пад Пінскам, дзе збудаваў прадмесце Каралін і бастыённы замак. Фундаваў кляштары і калегіумы піяраў у Дубровіцы ў 1684 і ў Любяшове (Новым Дольску) у 1686.

У канцы жыцця карыстаўся графскім тытулам.

## Сям’я 
Паходзіў з княжацкага роду Дольскіх, сын пінскага харунжага Мікалая і Алены з Ельскіх.

Быў двойчы жанаты: з Альжбетай Астрарог і Ганнай Хадароўскай. 10 дзяцей Яна Караля памерлі ў маленстве, дачка Кацярына выйшла за Міхала Сервацыя Вішнявецкага (пасынак Яна Караля, сын яго другой жонкі Ганны Хадароўскай ад першага шлюбу). Ян Караль быў апошнім мужчынскім прадстаўніком роду Дольскіх, маёнткі роду адышлі да Вішнявецкіх.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Генеалогія Дольскіх

Ян Караль
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Маршалкі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Маршалкі надворныя літоўскія
Катэгорыя:Падчашыі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Крайчыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты пінскія
Катэгорыя:Старосты ваўкавыскія
Катэгорыя:Адміністратары Аліцкай эканоміі
Катэгорыя:Маршалкі земскія пінскія
Катэгорыя:Падкаморыя пінскія
Катэгорыя:Падстоліі слонімскія
Бэйсік-інгліш

**Бэ́йсік-і́нгліш** ( — базавая англійская. Часам назву расшыфроўваюць, як British Amerikan International Commercial — Брытанская Амерыканская Навуковая Міжнародная Камерцыйная) — міжнародная штучная мова на аснове англійскай, створаная ў 1925 годзе брытанскім лінгвістам Чарльзам Огдэнам.
Асноўнае адрозненне ад англійскай мовы — скарочаны слоўнік (850 словаў). Англійская граматыка ў бэйсік-інгліш засталася без значных змен.
Бэйсік-інгліш мае падабенства з Simple English, на якой існуе асобны раздзел Вікіпедыі.

## Гл. таксама 
* Кантралюемая мова

## Спасылкі 
* Institute
* Basik English ordered wordlist
* Спіс 200 слоў-малюнкаў
* Spell check for OpenOffice.org
* Праграмы для вывучэння Basik English Basik і Englisc Techniks

## Праграмнае забеспячэнне 
* Трэнажор — http://ru.forcemem.comprodukts/simple%English$Tutor.htm «Tutor For Simple English»
* Basic English Simplifying Tool  — інструмент для пераўтварэння стандартнага англійскай мовы на англійскай мове Basic аўтаматычна, у тым ліку навуковага слоўніка 30000 слоў.

Катэгорыя:Штучныя мовы
Катэгорыя:Міжнародныя дапаможныя мовы
Васіль Канстанцінавіч Зыль

**Васіль Канстанцінавіч Зыль** (, вёска Востраў, Смалявіцкі раён, Мінская вобласць — ) — Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. З 1916 года працаваў пільшчыкам лесу ў Мінску. З 1921 года жыў у роднай вёсцы, дапамагаў бацьку ў сельскагаспадарчых працах. У 1923 годзе добраахвотнікам сышоў у Чырвоную Армію. У 1925 годзе быў накіраваны ў Маскоўскую артылерыйскую школу імя Красіна, якую скончыў у 1929 годзе. У 1927 годзе стаў камуністам. У 1931—1933 гадах вучыўся ў Ваеннай артылерыйскай акадэміі. У час Вялікай Айчыннай вайны ў баях удзельнічаў з чэрвеня 1941 года на Заходнім, Калінінскім, Паўночна-Заходнім, Сталінградскім, Данскім, 1-м Украінскім франтах.

Камандзір 299-га гвардзейскага танкавага корпуса гвардыі палкоўнік Васіль Канстанцінавіч Зыль здзейсніў подзвіг 25 студзеня 1945 пры фарсіраванні ракі Одэр. Полк пад яго камандаваннем першым пераправіўся праз раку, захапіў плацдарм на другім беразе, умацаваўся на ім і мінамётным агнём па праціўніку садзейнічаў наступу пяхотных падраздзяленняў. 10 красавіка 1945 г. Васілю Канстанцінавічу Зылю было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Пасля заканчэння вайны Васіль Канстанцінавіч служыў у войску, у званні палкоўніка.

## Памяць 
Яго імем названы школа і вуліца ў Цярнопалі, школа ў Калінінградзе. З'яўляўся ганаровым грамадзянінам горада Волхаў Арлоўскай вобласці Расійскай Федэрацыі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Смалявіцкім раёне
Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Палкоўнікі СССР
Катэгорыя:Танкісты Другой сусветнай вайны
Вячаслаў Дзмітрыевіч Зудаў

{{Касманаўт
 |імя                  = Вячаслаў Дзмітрыевіч Зудаў
 |арыгінал імя       = 
 |выява          = Soyuz-23.JPG
 |шырыня               = 
 |апісанне выявы = Паштовая марка СССР (1976): прысвечаная палёту касмічнага карабля «Саюз-23». В. Д. Зудаў, В. І. Раждзественскі
 |краіна               = 
 |спецыяльнасць        = камандзір карабля
 |вайсковае званне      = 
 |час                = 
 |місіі               = Саюз-23
 |дата нараджэння        = 8.1.1942
 |месца нараджэння       = , Горкаўская вобласць, РСФСР, СССР
 |дата смерці          = 
 |месца смерці         = 
 |узнагароды              = { style="background:transparent;"
 
}
{ style="background:transparent;"
 
}
{ style="background:transparent;"

}
{ style="background:transparent;"

}
}}

**Вячаслаў Дзмітрыевіч Зудаў** (нар., г. Бор, Горкаўская вобласць) — лётчык-касманаўт СССР.

## Біяграфія 
У 1965 годзе залічаны ў атрад савецкіх касманаўтаў. Прайшоў поўны курс касмічнай падрыхтоўкі і падрыхтоўкі да палётаў на касмічных караблях тыпу "Саюз". У 1970-я гады праходзіў падрыхтоўку да палётаў на ваеннай арбітальнай станцыі тыпу "Алмаз". У ліпені і жніўні 1974 года ўваходзіць у экіпажы падтрымкі пры палётах касмічных караблёў "Саюз-14" і "Саюз-15".
 
З 14 па 16 кастрычнік 1976 года разам з Валерыем Раждзественскім здзейсніў палёт у космас у якасці камандзіра касмічнага карабля "Саюз-23".

## Узнагароды 
* Герой Савецкага Саюза (Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 5 лістапада 1976 г.).
* Ордэн Леніна.
* Медаль "Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг."
* Медаль "50 гадоў Узброеных Сіл СССР"
* Медаль "У адзначэнне 100-годдзя з дня нараджэння У. І. Леніна"
* Медаль "60 гадоў Узброеных Сіл СССР"
* Медаль "70 гадоў Узброеных Сіл СССР"
* Медаль "За заслугі ў засваенні космасу" (12 красавіка 2011 года) - за вялікія заслугі ў галіне даследавання, асваення і выкарыстання касмічнай прасторы, шматгадовую добрасумленную працу, актыўную грамадскую дзейнасць
* Ганаровы дыплом імя В. М. Камарова.
* Ганаровы грамадзянін Гагарынскага раёна (Смаленская вобл.), гарадоў Бор, Электрасталь, Калуга (Расія), Аркалык, Ленінск, Джэзказган (Казахстан).

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

## Спасылкі 
Катэгорыя:Касманаўты СССР
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Калугі
Катэгорыя:Асобы на марках
Мікалай Францішак Агінскі

**Мікалай Францішак Агінскі** (? — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

Ваўкавыскі земскі маршалак з 1676, адначасова вялікі мечнік літоўскі ў 1687—1695, падскарбі надворны літоўскі ў 1695—1711, кашталян троцкі з 1711; староста радашковіцкі з 1693.

У 1686 падпісаў мірны дагавор з Расіяй.

## Сям’я 
Паходзіў з роду Агінскіх, сын Яна Агінскага і яго першай жонкі Ганны Сямашкі.

Жанаты з Францішкай Копаць, меў дзяцей
* Людвіка Караля (1680—1719), смаленскага біскупа;
* Ежы Казіміра (? — каля 1715), старосту радашковіцкага;
* Антонія (каля 1684 — да 1730), старосту радашковіцкага, потым езуіта;
* Ружу (? — 1724), жонку плоцкага кашталяна Станіслава Баніфацыя Красінскага;
* Францішку (? — 1750), жонку віленскага кашталяна Міхала Юзафа Масальскага.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Генеалогія магнацкіх радоў Рэчы Паспалітай 

Мікалай Францішак
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны троцкія
Катэгорыя:Падскарбіі надворныя літоўскія
Катэгорыя:Мечнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Маршалкі земскія ваўкавыскія
Катэгорыя:Старосты радашковіцкія
Зюзнік

**Зю́знік** (*Lycopus*) — род кветкавых раслін сямейства Ясноткавыя (*Lamiaceae*). На тэрыторыі Беларусі найбольш вядомы , радзей, пераважна на поўдні, сустракаецца .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя травяністыя расліны. Лісце супраціўнае, надрэзаназубчатае або пёрыста-рассечанае.
 
Кветкі пучкамі ў пазухах лісця. Чашачка званочкавая, 4—5-рассечаная. Вяночкі званочкавыя. Толькі дзве тычынкі з пылавікамі, а дзве без пылавікоў. Плады — гладкія арэшкі.

## Таксанамія 
Род *Зюзнік* уключае 21 від:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 
*  — С. 382.

## Спасылкі 
* 
* Lycopus  // The Plant List

Катэгорыя:Мятныя
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Вадзім Юр’евіч Паноў

'''Вадзім Юр'евіч Паноў''' () — расійскі пісьменнік-фантаст. Аўтар цыклу кніг «Тайный город» (гарадское фэнтэзі), «Анклавы» (кіберпанк), «La Mystique De Moscou» (гарадское фэнтэзі) і «Герметикон» (стымпанк).

## Біяграфія 
Вадзім Паноў нарадзіўся 15 лістапада 1972 года ў «класічнай сям'і ваеннага ўзору». Часта мяняў месца жыхарства і школы. У 1983 годзе сям'я Пановых пераехала ў Маскву, дзе Вадзім, скончыўшы школу, у 1989 годзе паступіў у Маскоўскі авіяцыйны інстытут (МАІ), на факультэт радыёэлектронікі лятальных апаратаў (ФРЭЛА). Падчас вучобы ён актыўна прымаў удзел у дзейнасці студэнцкага тэатра «Зеркало», дзе ў 1994 годзе па яго п'есе быў пастаўлены спектакль «Такія гульні». У МАІ Вадзім сустрэў сваю будучую жонку — Наталлю. У 1995 годзе Паноў скончыў МАІ з дыпломам радыёінжынера.

Літаратурная дзейнасць Панова пачалася ў 2001 годзе, калі быў апублікаваны «фэнтэзійна-гарадскі» раман «Войны начинают неудачники», які паклаў пачатак цыклу «Тайный город», пісьменніку ў той час было 29 гадоў.

Па словах самога Панова: «Мне спадабалася пісаць кнігі, я рады, што мае гісторыі цікавы многім людзям, а таму пасля „Тайного города“ з'явіліся „Анклавы“ і зборнік „La Mystique De Moscou“, містычная серыя, якую я вельмі хачу працягнуць». Пісьменнік рэгулярна праводзіць сустрэчы з чытачамі, дае шмат інтэрв'ю, падтрымлівае стасункі з прыхільнікамі на форуме свайго сайта.

Паноў — бацька двух дачок, Паліны і Ірыны. Жонка пісьменніка, Наталля, першы і самы «суровы крытык» усіх яго твораў. Вадзім Паноў акрамя творчасці займаецца бізнесам.

## Творы 
### «Тайный город» 
* Войны начинают неудачники
* Командор войны
* Атака по правилам
* Все оттенки черного
* И в аду есть герои
* Наложницы Ненависти
* Куколка Последней Надежды
* Тень Инквизитора
* Кафедра странников
* Правила крови (сборник рассказов)
** Другие боги
** Борода дьявола
** Правила крови
** Совершить невозможное
** Тиха украинская ночь… (в соавторстве)
* Королевский крест
* Царь горы (книга)
* День Дракона
* Запах страха
* Ребус Галла
* Паутина противостояния
* Головокружение (роман)

### «Анклавы» 
* Московский клуб
* Поводыри на распутье
* Костры на алтарях
* Продавцы невозможного
* Хаосовершенство

### «La Mystique De Moscou» 
* Таганский перекресток (сборник рассказов)
** Правильное решение
** Ведьма
** Половинки
** Круг любителей покушать
** Горевестница
** Дикая стая
** Берег падающих звёзд
** Бонсай
** Таганский перекрёсток
* Занимательная механика
* Ручной привод

### «Герметикон» 
* Последний адмирал Заграты
* Красные камни Белого
* Кардонийская рулетка

### «Prime World» 
* Праймашина

## Спасылкі 
* Сайт пісьменніка
* Вадзім Юр'евіч Паноў на сайце «Лабараторыя фантастыкі»
* Вадзім Юр'евіч Паноў на сайце «Руская фантастыка»
* Афіцыйны сайт Тайного города
* Творы Вадзіма Панова ў бібліятэцы «Фантаст» 
* ЖЖ Вадзіма Панова
* Вадзім Паноў на «Жывом ТВ» (відэа)

Катэгорыя:Пісьменнікі-фантасты Расіі
Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XX стагоддзя
Андрэй Ігнатавіч Зюзькоў

**Андрэй Ігнатавіч Зюзькоў** (, Шклоў, Магілёўскі павет, цяпер Магілёўская вобласць — , Мінск) — беларускі гісторык–марксіст.

## Біяграфія 
У 1927 скончыў Камуністычны ўніверсітэт Беларусі імя У. І. Леніна. Працаваў у партыйных арганізацыях у Барысаве і Жыткавічах. У кастрычніку 1929 увайшоў у склад Таварыства гісторыкаў-марксістаў БССР. З 1930 у Інстытуце гісторыі партыі пры ЦК КП(б)Б: навуковы супрацоўнік, загадчык аддзела, намеснік дырэктара. Адначасова загадчык кафедры гісторыі партыі ў Беларускім інстытуце масавага завочнага навучання. У 1932—37 член сакратарыята рэдкалегіі гісторыі Грамадзянскай вайны на Беларусі. Быў навуковым і палітычным рэдактарам зборніка дакументаў «КП(б)Б у рэзалюцыях» (Ч. 1, 1934). Аўтар прац па гісторыі КП(б)Б, рэвалюцыйнага руху пачатку ХХ ст., Кастрычніцкай рэвалюцыі і грамадзянскай вайны ў Беларусі. Усе гэтыя працы напісаны з выкарастаннем прынцыпу партыйнасці і марксісцка-ленінска-сталінскай метадалогіі. Для іх характэрны жорсткі класавы падыход, абсалютызацыя пралетарскага паходжання, бескампраміснасць, непрыняцце самых нязначных адхіленняў ад замацаванага ў партыйных дакументах курсу, непрыняцце і барацьба з праявамі нацыянальнага развіцця.

Іграў істотную ролю ў ідэалагічнай падрыхтоўцы і абгрунтаванні рэпрэсій у дачыненні да носьбітаў беларускай нацыянальнай культуры, так званых «нацыянал–дэмакратаў». Творы Зюзькова былі падставай для ўзбуджэння фальсіфікаваных палітычна–крымінальных спраў супраць прадстаўнікоў беларускай навуковай і творчай інтэлігенцыі.

У манаграфіі «Крывавы шлях беларускай нацдэмакратыі» (1931) змясціў дакументы з архіва БНР.

26 лістапада 1937 г. арыштаваны НКУС БССР. Уключаны ў  ад 19 красавіка 1938 г. па «1 категории». 28 чэрвеня 1938 года Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР прыгавораны да расстрэлу. Рэабілітаваны 10 лістапада 1959 года.

## Творы 
* Крывавы шлях беларускай нацдэмакратыі. - Мн. : Белдзяржвыд, 1931. - 86 с.
* Бальшавікі — арганізатары Кастрычніка ў Беларусі. Мн.: 1934. - 88 с.
* Беларускія нацдэмы — ворагі народа // Бальшавік Беларусі. 1937, № 5.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
Станіслаў Ежы Агінскі

**Станіслаў Ежы Агінскі** (1710 — 14 чэрвеня 1748) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Кашталян мсціслаўскі (1738—1740) і віцебскі (з 1740).

Трымаў Мерацкае, Жукаўскае і Вярбоўскае староствы.

Прыхільнік Станіслава Ляшчынскага ў 1733. У 1742 годзе атрымаў Ордэн Белага Арла.

## Сям’я 
Паходзіў са старэйшай княскай лініі роду Агінскіх, сын Марцыяна Міхала і Тэрэзы з Бжастоўскіх.
Быў жанаты з Марыянай Агінскай, дачкой віленскага ваяводы Казіміра Дамініка. Меў сыноў Матэвуша і Алёйзыя.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Генеалогія магнацкіх радоў Рэчы Паспалітай 

Станіслаў Ежы
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны мсціслаўскія
Катэгорыя:Кашталяны віцебскія
Катэгорыя:Старосты мерацкія
Катэгорыя:Старосты жукаўскія
Катэгорыя:Старосты вярбоўскія
Эдуард Зюс

**Эдуард Зюс** (; , Лондан — , Вена) — аўстрыйскі геолаг і грамадскі дзеяч. Менавіта яму належаць гіпотэзы аб існаванні суперкантынента Гандваны (1861) і акіяна Тэтыс (1893).

## Навуковыя працы і дасягненні 
З навуковых прац Зюса, галоўным чынам якія адносяцца да стратыграфіі Альп, да геалогіі Італіі і да сістэматыка брахіяпод, вядомыя: «Böhmische Graptolithen» (1852), «Brachiopoden der Kössener Schichten» (1854), «Brachiopoden der Hallstätter Schichten» (1855); «Über den Löss» (1866), «Charakter der österreich. Tertiärablagerungen» (1866), «Aequivalente des Rotliegenden in den Südalpen» (1868), «Die tertiären Landfaunen Mittelitaliens» (1871), «Bau der italienischen Halbinsel» (1872), «Die Enstehung der Alpen» (1875), «Die Zukunft des Goldes» (1877), «Die Zukunft des Silbers» (1892) і некаторыя іншыя.
 
Але галоўная, класічная праца Зюса «Das Antlitz der Erde» (1883—1888), у якой ён, адзін з самых выдатных сучасных геолагаў, прывёў у стройную сістэму найважнейшыя формы зямной паверхні і ўстанавіў законную сувязь сучаснага размеркавання мораў, акіянаў, мацерыкоў і горных ланцугоў з геалагічнай гісторыяй зямлі.
 
У 1875 годзе Зюс прапанаваў у геалогіі тэрмін біясферы.
 
У 1895 годзе Зюс быў абраны членам Шведскай каралеўскай акадэміі навук, а ў 1903 атрымаў медаль Коплі — вышэйшую ўзнагароду Каралеўскага таварыства Вялікабрытаніі. У канцы XIX ст. знакаміты аўстрыйскі геолаг Эдуард Зюс (1831—1914) у сваім трохтомніку «Аблічча Зямлі» падвёў вынік усяму развіццю геалогіі да XX ст. Ён даў карціну будовы і развіцця зямной кары з пазіцый кантракцыённай гіпотэзы. Зюс лічыў, што форма і будова складчатых горных ланцугоў паказваюць на іх утварэнне шляхам сціску зямной кары. Утварэнне марскіх упадзін Зюс прадстаўляе як працэс абвальвання зямной кары.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геолагі Аўстрыі
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Аўстрыі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Вены
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Коплі
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Воластана
Катэгорыя:Члены Шведскай каралеўскай акадэміі навук
Францішак Ксаверый Агінскі

**Францішак Ксаверый Агінскі (Станіслаў)** (1742—1814, Маладзечна) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

Стражнік польны літоўскі з 1770, апошні кухмістр вялікі літоўскі ў 1775—1795, староста рэтаўскі і пшэвальскі.

Быў барскім канфедэратам. Будучы стражнікам у ноч на 23 верасня 1771 году ўдзельнічаў у бітве пад Сталовічамі і трапіў у палон. За яго вызваленне пазней клапаціўся сам кароль Станіслаў Аўгуст Панятоўскі.

Валодаў маёнткамі ў Маладзечне, Гануце і Залессі, апошняе за адсутнасцю нашчадкаў ў 1802 перайшло да яго пляменніка Міхала Клеафаса.

## Сям'я 
Паходзіў з княскай лініі роду Агінскіх, малодшы сын Тадэвуша Францішка Агінскага (1712—1783) і Ізабелы Радзівіл (1711—1761), дзядзька кампазітара Міхала Клеафаса Агінскага (1765—1833). Не быў жанаты і не пакінуў нашчадкаў.

## Спасылкі 
* Генеалогія магнацкіх радоў Рэчы Паспалітай 

Францішак Ксаверый
Катэгорыя:Кухмістры вялікія літоўскія
Катэгорыя:Стражнікі польныя літоўскія
Катэгорыя:Старосты рэтаўскія
Катэгорыя:Старосты пшэвальскія
Зябкі

**Зя́бкі** — тапонім.

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* У Віцебскай вобласці:
** Зябкі — вёска ў Верхнядзвінскім раёне 
** Зябкі — вёска ў Зябкаўскім сельсавеце Глыбоцкага раёна
** Зябкі — вёска ў Псуеўскім сельсавеце Глыбоцкага раёна
Зябкі (Зябкаўскі сельсавет)

**Зя́бкі** (, ) — вёска ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці, на беразе возера Свядава, каля аўтадарогі Полацк—Вільнюс, чыгуначная станцыя на лініі Полацк—Маладзечна. Цэнтр аднайменнага сельсавета. За 40 кіламетраў на паўночны ўсход ад Глыбокага, 145 кіламетраў ад Віцебска.

## Насельніцтва 
* 343 жыхары, 151 двор (1997)

## Інфраструктура 
Па стане на 2021 год дзейнічае  фельчарска-акушэрскі пункт

* Базавая школа (працавала да 2016 года);
* Дом культур
* Бібліятэка
* Аддзяленне сувязі

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Глыбоцкага раёна