open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Празерпіна

**Празерпіна** () — у старажытнарымскай міфалогіі багіня падземнага царства, адпаведная старажытнагрэчаскай Персефоне, дачка Юпітэра і Цэрэры, пляменніца і жонка Плутона (Дыта). Па адной версіі, імя яе — лацінізаванае грэчаскае «Персефона». Па іншаму тлумачэнню, так называлася рымская багіня, якая паспрыяла росту (*proserpere*) семені і зліўшыся пазней, па ўвядзенні грэчаскіх культаў, з багіняй Персефонай.
. «Выкраданне Празерпіны»]]

Паводле легенды, Празерпіны, дачка багіні збожжа Цэрэры, збірала касачы, ружы, фіялкі, гіяцынты і нарцысы на лузе са сваімі сяброўкамі, калі яе заўважыў, загарэўся любоўю, Плутон, цар падземнага свету. Ён памчаў яе на калясніцы, прымусіўшы бездань разгарнуцца перад імі і Празерпіны была вынесеная ў падземнае царства. Плутон вымушаны быў адпусціць яе, але даў спазнаць ёй зярнятка гранату, каб яна не забылася царства смерці і вярнулася да яго. З той пары Празерпіна палову года праводзіць у царстве мёртвых і палову — у царстве жывых.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Багіні ў рымскай міфалогіі
Катэгорыя:Багі ўрадлівасці
Катэгорыя:Багі каляндарных сезонаў
Катэгорыя:Багі, якія паміраюць і ўваскрасаюць
Ордэн Заслуг (Венгрыя)

**Ордэн Заслуг** — дзяржаўная ўзнагарода Венгрыі за вайсковыя і дзяржаўныя заслугі.

## Гісторыя 
Ордэн быў заснаваны 14 чэрвеня 1922 года. Пасля прыходу ў 1946 годзе да ўлады камуністаў ордэн быў захаваны ва ўзнагароднай сістэме дзяржавы, але пасля змены Канстытуцыі ў 1949 годзе, і з увядзеннем новай назвы дзяржавы: «Венгерская Народная Рэспубліка», былі зменены назва ордэна, статут і яго дызайн.

У 1991 годзе ордэн быў адноўлены ў ранейшым статуце, з невялікімі зменамі ў першапачатковым дызайне.

## Ступені 
**1922 год:**
* Вялікі Крыж са Святой Венгерскай Каронай
* Вялікі Крыж
* Вялікі Камандорскі Крыж
* Камандорскі Крыж
* Афіцэрскі Крыж
* Рыцарскі Крыж

**1991  год:**
* 60px Ордэнскі ланцуг са знакам Вялікага Крыжа
* 60px 60px Вялікі Крыж
* 60px 60px Камандорскі Крыж з зоркай
* 60px 60px Камандорскі Крыж
* 60px 60px Афіцэрскі Крыж
* 60px 60px Кавалерскі Крыж

Ордэн мае два тыпы, за грамадзянскія заслугі і за ваенныя заслугі, якія адрозніваюцца колерам акантоўкі крыжоў ордэна і ордэнская стужка:
* за грамадзянскія заслугі — стужка цёмнага зялёнага колеру з белай і чырвонай палоскамі па краях
* за ваенныя заслугі — стужка чырвонага колеру з белай і зялёнай палоскамі па краях.

## Галерэя 

File:Magyar Érdemrend Szent Koronával ékesített nagykeresztjének csillaga hadidíszítménnyel és kardokkal.png|Зорка Вялікага Крыжа са Святой Венгерскай Каронай (1922)
File:Magyar Érdemrend nagykereszt csillaga 1936-1939.png|Зорка Вялікага Крыжа (1922)
Image:Hungary Order of Merit star.jpg|Зорка Вялікага Крыжа (1991, за ваенныя заслугі)
Image:Order of merit of hungary chain.jpg|Знак Вялікага Крыжа на ланцугу (2000, за грамадзянскія заслугі)
File:Unkarin Ansioritarikunnan suurristin rintatähti.png|thumb|Unkarin Ansioritarikunnan suurristin rintatähti|Зорка Вялікага Крыжа (2000, за грамадзянскія заслугі)
Image:De Hongaarse Orde van Verdienste in 1945 en 1990.jpg|Для параўнання: знакі Кавалерскай ступені за грамадзянскія заслугі 1945 і 1991 гадоў
Image:Tisztikereszt3.JPG|Камандорскі крыж за грамадзянскія заслугі
Image:Tisztikereszt4.jpg|Сімвалы (ордэнская планка і разетка) афіцэрскай ступені ордэна за грамадзянскія заслугі

## Спасылкі 
* Order of Merit of the Hungarian Republic
* Order of Merit of the Hungarian Republic (Military)
* ОРДЭН ЗАСЛУГ

Катэгорыя:Ордэн Заслуг, Венгрыя
Ордэн Заслуг (Чылі)

**Ордэн Заслуг** — дзяржаўная ўзнагарода Чылі за вайсковыя і грамадзянскія заслугі.

## Гісторыя 
Ордэн Заслуг быў заснаваны ў 1929 годзе замест медалю Заслуг, заснаванага 4 верасня 1906 года.

## Статут 
Ордэн уручаецца чылійцам за ваенныя ці грамадзянскія заслугі перад дзяржавай. Ордэн можа быць уручаны выхадцам з Чылі, або замежным грамадзянам за заслугі перад Чылі.

## Класы 
* Ордэнскі ланцуг
* Кавалер Вялікага крыжа — знак на плечавой стужцы і зорка на грудзях
* Гранд-афіцэр — знак на шыйнай стужцы і зорка на грудзях
* Камандор — знак на шыйнай стужцы
* Афіцэр — знак на стужцы з разеткай для нашэння на грудзях
* Кавалер — знак на стужцы для нашэння на грудзях

## Апісанне 
thumb|left|250px|Зорка ордэна
У залежнасці ад ступені знакі ордэна адрозніваюцца памерам і колерам эмалі.

Ордэнскі ланцуг складаецца з 18 залатых звёнаў у выглядзе лаўровага вянка. Да дзевятнаццатага залатога звяна ў выглядзе картуша з выявай герба Чылі ў каляровых эмалях мацуецца знак ордэна.

Знак ордэна ўяўляе з сябе пяціканцовую зорку белай эмалі з залатымі шарыкамі на канцах накладзеную на залаты лаўровы вянок. У цэнтры зоркі круглы залаты медальён з жаночым профілем, які сімвалізуе рэспубліку. На аблямоўцы медальёна надпіс: «ORDEN DEL MERITO». Знак пры дапамозе пераходнага звяна ў выглядзе кондара, які расправіў крылы, мацуецца або да ордэнскага ланцуга, або да ордэнскай стужкі.

Зорка ордэна ўяўляе сабой пяціканцовую зорку белай эмалі з залатымі шарыкамі на канцах накладзеную на залаты лаўровы вянок, які акружаюць палымнеючыя штралы. У цэнтры зоркі залаты медальён з аблямоўкай сіняй эмалі, у цэнтры якога намаляваны герб Чылі ў каляровых эмалях. На аблямоўцы надпіс: «ORDEN DEL MERITO».

## Спасылкі 
* Order of Merit
* Інфармацыя на сайце «Свет узнагарод» 
* Інфармацыя на сайце «Ўзнагароды свету»

Заслугі
Ордэн Ізабелы Каталічкі

**Ордэн Ізабелы Каталічкі** () — грамадзянскі ордэн Каралеўства Іспанія, які ўручаецца за паслугі, аказаныя дзяржаве. Ордэн можа ўручацца замежнікам.

## Гісторыя 
Ордэн быў заснаваны 14 сакавіка 1815 года іспанскім каралём Фердынандам VII у гонар каралевы Кастыліі Ізабелы I з першапачатковай назвай **«Каралеўскі Амерыканскі ордэн Ізабелы Каталічкі»**, для ўзнагароджання за праяву вернасці і стараннасці ў абароне іспанскіх уладанняў у Амерыцы. 26 ліпеня 1847 года Каралеўскім дэкрэтам ордэн быў рэарганізаваны ва ўзнагароду за грамадзянскія заслугі і стаў называцца **«Ордэн Ізабелы Каталічкі»**.

Каралеўскім дэкрэтам 1998 года да асноўных ступеняў ордэна былі дададзены знакі адрознення ў выглядзе сярэбранага і бронзавага медалёў.

## Статут 
Кароль Іспаніі з'яўляецца гросмайстрам ордэна. Канцлерам ордэна з'яўляецца міністр замежных спраў Іспаніі. Грамата пра ўзнагароджанне ордэнам змацоўваецца подпісамі абодвух.

### Класы ордэна 
Ордэн мае 6 класаў:

* *Першы клас*
:* 100px Кавалер Ланцуга () (не больш за 25 чалавек)
:* 100px Кавалер Вялікага крыжа () (не больш за 500 чалавек)
* *Другі клас*
:* 100px Камандор 1 класа () (не более 800 человек)
:*  Камандор ()
* *Трэці клас*
:* 100px Афіцэрскі крыж ()
* *Чацвёрты клас*
:* 100px Рыцарскі крыж ()
* *Пяты клас*
:* 100px Сярэбраны крыж ()
* *Шосты клас*
:* 100px Сярэбраны медаль ()
:* 100px Бронзавы медаль ()

## Апісанне ордэна 
Знак ордэна ўяўляе з сябе крыж чырвонай эмалі з пашыранымі рубчастымі канцамі і шырокай залатой аблямоўкай, і залатымі шарыкамі на канцах. Паміж перакладзінамі крыжа залатое ззянне ў выглядзе згрупаваных прамянёў. На цэнтральным медальёне Геркулесавы слупы; побач увянчаныя каронай два паўшар'і. Медальён атачае белая аблямоўка з дэвізам ордэна: **«A LA LEALTAD ACRISOLADA»** (*За выпрабаваную вернасць*). Знак пры дапамозе пераходнага звяна ў выглядзе лаўровага вянка зялёнай эмалі падвешваецца да ордэнскай стужкі, або ордэнскага ланцуга.

Зорка ордэна сваім выглядам паўтарае знак, але буйнейшага памеру. Цэнтральны медальён абведзены лаўровым вянком, перавітым сярэбранай стужкай з напісаным залатымі літарамі дэвізам **«A LA LEALTAD ACRISOLADA»** уверсе і **«POR ISABEL LA CATÓLICA»** (*У гонар* *Ізабелы Каталічкі*) — унізе. У верхняй частцы лаўровага вянка каранаваны авал сіняй эмалі з вензелем **«F.7.»**.

Ланцуг ордэна: цэнтральнае звяно ў выглядзе каралеўскага герба Іспаніі. Астатнія звёны: пучок стрэл з вензелем Фердынанда VII гатычнымі літарамі; цэнтральны медальён знака ордэна ў лаўровым вянку.

Стужка ордэна белая, з жоўтымі шырокімі палоскамі па краях.

## Галерэя 

Выява: Chain of order of Isabella the catholic.jpg |Знак на ордэнскім ланцугу
Выява: Chain of ordert of isabella the catholic.jpg |Інсігніі ордэна ступені Вялікі крыж на ланцугу
Выява: Grand Cross of the Order of Isabel La Catolica - IMG 4999.JPG |Інсігніі ордэна ступені Вялікі крыж

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ордэн Ізабелы Каталічкі
Арлоўка (возера)

**Арлоўка** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці, за 32 км на паўночны ўсход ад горада Полацк, за 10 км на паўночны ўсход ад вёскі Домнікі, у басейне ракі Дражбітка, за 3,5 км на паўднёвы ўсход ад яе вусця.

Плошча паверхні 0,02 км². Даўжыня 0,21 км, найбольшая шырыня 0,1 км. Даўжыня берагавой лініі 0,48 км.

Вакол возера забалочаны хмызняк.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Сосніцы
Васьмярык

— характэрны прыклад васьмярыка на чацверыку]]
**Васьмяры́к** — у архітэктуры васьмівугольнае ў плане збудаванне або яго частка, якое звычайна ставілася на чатырохвугольную аснову, утвараючы т.зв. васьмярык на чацверыку.

Найстаражытнай васьміграннай пабудовай, верагодна, з'яўляецца Вежа Ветраў у Афінах, пабудаваная ў сярэдзіне I стагоддзя да н.э. Форма васьмерыка пашырана ў архітэктуры Візантыі, у паўднёвых славян (Балгарыя), Арменіі, Грузіі і інш. У Заходняй Еўропе вядомы ў раманскай архітэктуры, готыцы, найбольш пашырана ў стылях рэнесансу, барока і класіцызму. Васьмерыкі ў завяршэнні культавых пабудоў вядомы ў старажытна-рускім дойлідстве і звязаны з уплывам візантыйскай архітэктуры. На Беларусі ў XVI—XVIII стст. у форме васьмерыка будавалі некаторыя вежы гарадскіх умацаванняў, замкаў і палацаў, ратуш, а таксама культавыя будынкі, вежы манастыроў і кляштараў. Выкарыстоўваўся як у драўляным, так і ў мураваным дойлідстве.

Пры роўных перыметрах, васьмівугольная форма дазваляе атрымаць прыкладна на 20 % большую плошчу. За кошт меншай пры роўных аб'ёмах паверхні дасягаецца эканомія будаўнічых матэрыялаў, меншае ахаладжэнне ўзімку і награванне ўлетку, а акрамя таго — паляпшэнне асвятлення.

## Гл. таксама 
* Чацвярык

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Катэгорыя:Будаўнічыя элементы і канструкцыі
Катэгорыя:Храмавая архітэктура
Катэгорыя:Васьмівугольныя будынкі
Койдзінец

**Койдзінец** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці, за 45 км на паўночны ўсход ад горада Полацк, за 1,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Арлея, у басейне ракі Свіна.

Плошча паверхні 0,01 км². Даўжыня 0,12 км, найбольшая шырыня 0,12 км. Даўжыня берагавой лініі 0,32 км.

Размешчана сярод асушанага хмызняковага балота.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Карэчна

**Карэчна**, **Корачна** — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці, за 30 км на ўсход ад гарадскога пасёлка Расоны, за 1,5 км на паўночны захад ад вёскі Забор'е, у басейне ракі Дрыса.

Плошча паверхні 0,02 км². Даўжыня 0,18 км, найбольшая шырыня 0,1 км. Даўжыня берагавой лініі 0,45 км.

Размешчана сярод высокіх (да 20 м) узгоркаў, парослых лесам.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Расонскага раёна
Чацвярык (збудаванне)

**Чацвярык** — у архітэктуры чатырохвугольнае ў плане збудаванне або састаўная частка кампазіцый шатровых і ярусных храмаў, утвараючы т. зв. васьмярык на чацверыку.

## Літаратура 
«Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік», Мінск, 1993 г. Т. І. Чарняўская, М. М. Яніцкая

Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Катэгорыя:Храмавая архітэктура
Каркоўскае

**Карко́ўскае** — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці, за 10 км на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка Расоны, за 4 км на паўночны захад ад возера Межава і за 3 км ад вёскі Межава, у басейне ракі Чарапяціца.

Плошча паверхні 0,1 км². Даўжыня 0,52 км, найбольшая шырыня 0,26 км. Даўжыня берагавой лініі 1,28 км.

Размешчана сярод забалочанага ляснога масіву. Катлавіна возера рэшткавага тыпу. Схілы катлавіны невыразныя. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі забалочаныя, на поўначы сплавінныя. Ва ўсходняй частцы з возера выцякае ручай у Чарапяціцу.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* *Иванов-Смоленский В.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия.

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Расонскага раёна
Катэгорыя:Басейн Нішчы
Антоній Кіева-Пячэрскі

**Антоній Пячэрскі** ( — ) — адзін з заснавальнікаў Кіева-Пячэрскай лаўры і пачынальнікаў рускага манаства.

Нарадзіўся і жыў у горадзе Любечы (паблізу Чарнігава). Паводле падання, манаства прыняў на Афоне, потым вярнуўся ў Кіеў, дамогся ў кіеўскага князя дазволу адкрыць манастыр на ўзор афонскага.

Кананізаваны Рускай праваслаўнай царквой.

## Літаратура 
* Рэлігія і царква на Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. Мн., 2001

Катэгорыя:Рускія праваслаўныя святыя
Катэгорыя:Прападобныя Рускай Царквы
Катэгорыя:Аскетызм
Катэгорыя:Святыя Украіны
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя XI стагоддзя
Катэгорыя:Постаці Кіева-Пячэрскай лаўры
Дрогава

**Дрогава** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці, за 36 км на паўночны ўсход ад горада Полацк, за 6 км на паўднёвы захад ад вёскі Труды, у басейне ракі Дражбітка (працякае праз возера).

Плошча паверхні 0,28 км². Даўжыня 0,85 км, найбольшая шырыня 0,42 км. Даўжыня берагавой лініі 2,2 км.

Катлавіна возера рэшткавага тыпу, выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны невыразныя. Берагі забалочаныя. Вакол возера забалочаная пойма.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Соміна (возера, Расонскі раён)

**Соміна** — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці, за 30 км на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка Расоны, за 3 км на паўночны ўсход ад вёскі Шарстова, у басейне ракі Дрыса, каля мяжы з Расіяй.

Плошча паверхні 0,02 км². Даўжыня 0,2 км, найбольшая шырыня 0,15 км. Даўжыня берагавой лініі 0,6 км.

Ляжыць сярод парослага хмызняком балота. На захадзе ўпадае ручай Язьмянок з возера Ямна, на ўсходзе выцякае ручай у возера Глыба.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Расонскага раёна
Язьменка

**Я́зьменка** — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці, за 28 км на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка Расоны, за 5 км на паўночны ўсход ад вёскі Галубова, у басейне ракі Дрыса.

Плошча паверхні 0,06 км². Даўжыня 0,38 км, найбольшая шырыня 0,22 км. Даўжыня берагавой лініі 0,95 км.

Схілы катлавіны невыразныя, вакол возера лес, уздоўж берагавой лініі паласа забалочанай поймы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Басейн Дрысы
Катэгорыя:Азёры Расонскага раёна
Роберт Робертавіч Марфельд

**Роберт Робертавіч Марфельд** ( — ) — расійскі архітэктар.

## Біяграфія 
міні|250px|злева|default|Галоўны корпус Томскага тэхналагічнага інстытута
Навучаўся ў Політэхнікуме ў Карлсруэ і Будаўнічай акадэміі ў Вене.

Атэставаны Імператарскай Акадэміяй мастацтваў (ІАМ) у 1883 годзе, акадэмік архітэктуры ІАМ (1887 г.).

Архітэктар Міністэрства народнай асветы. З 1905 года — сапраўдны стацкі саветнік. Член Таварыства апекі над беспрытульнымі дзяцьмі (заснавана ў 1898 г.).

Аўтар кнігі «Пабудова архітэктурных перспектыў» ().

## Творы 
міні|250px|Армянская царква ў Батумі

*  ў Батумі (1885 г.)
* Музей антрапалогіі ў , д. 1 (1886 г.);
*  у Баку (1897 г.)
* Помнік рабочым  (1890 г.);
* Сабор Успення Прасвятой Багародзіцы на тэрыторыі  ў сяле  Пінежскага раёна Архангельскай вобласці (1891—1897)
* Храм Хрыста Збавіцеля ў Борках на месцы  (1891 г.);
* Казённы Вінны завод і склад на Ватным востраве (1894 г.);
* Томскі тэхналагічны інстытут у Томску (1896—1902 гг.);
* Прытулак Марыінскі дзіцячы на Жданаўскай наб., д. 21 (1906 г.);
* Помнік-абеліск ахвярам  на Сталыпіна П. А. на Аптэкарскім востраве (1908 г.);
*  на  (1913—1914 гг., скончана ў 1920-х гг.).
thumb|left|250px|Памятны знак на месцы выбуху на Аптэкарскім востраве. Сучасны від

## Літаратура 
* Архитекторы-строители Санкт-Петербурга середины XIX — начала XX века. Справочник. СПб.: «Пилигрим». 1996 г.
* Зодчие Санкт-Петербурга. XIX — начало XX века. Исаченко В. Г. — составитель. СПб.: «Лениздат». 1998 г. Стр. 1011.

## Спасылкі 
* Архітэктары Томска мінулых стагоддзяў. Марфельд 

Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Архітэктары Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Архітэктары Томска
Катэгорыя:Архітэктары Грузіі
Катэгорыя:Архітэктары Азербайджана
Браданок

**Браданок** — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці, за 26 км на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка Расоны, за 2,2 км на ўсход ад вёскі Вароніна, каля мяжы з Пскоўскай вобласцю, у басейне ракі Дрыса.

Плошча паверхні 0,07 км². Даўжыня 0,65 км, найбольшая шырыня 0,2 км. Даўжыня берагавой лініі 1,15 км.

Схілы катлавіны на захадзе і ўсходзе вышынёй да 10 м, на поўдні забалочаная даліна ручая, які ўпадае з возера Бродна. На поўначы выцякае ручай у возера Язна (Пскоўская вобласць).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Расонскага раёна
Сяргей Рыгоравіч Русак

**Сяргей Русак** (нар. , ) — беларускі футбаліст, паўабаронца віцебскага «Макслайна».

## Клубная кар’ера 
З 2010 года выступаў за дубль футбольнага клуба «Мінск». 23 чэрвеня 2012 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе ў асноўнай камандзе «Мінска», выйшаўшы на замену на 71-й хвіліне матча супраць «Шахцёра». Неўзабаве пасля дэбюта быў пераведзены ў фарм-клуб «Мінск-2», у якім правёў два з паловай года. З 2013 года разам з «Мінскам-2» гуляў у Першай лізе, здолеў замацавацца ў якасці аднаго з ключавых ігракоў каманды.

Па заканчэнні сезона 2014 «Мінск-2» спыніў існаванне, але Русак падоўжыў кантракт з «гараджанамі» і быў пераведзены ў асноўную каманду, у складзе якой і пачаў сезон 2015. Стаў трывала з’яўляцца на полі ў Вышэйшай лізе, чаргуючы выхады ў стартавым складзе і на замену. Першую палову сезона 2016 прапусціў з-за траўмы, пазней вярнуўся ў асноўны склад. У першай палове сезона 2017 з’яўляўся на полі нерэгулярна, але потым замацаваўся ў якасці асноўнага апорнага паўабаронцы мінчан.

У лютым 2018 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Мінск», пасля чаго адправіўся на прагляд у «Гомель», аднак у выніку падпісаў кантракт з мінскім «Тарпеда». Здолеў замацавацца ў стартавым складзе каманды, у маі 2018 года не гуляў з-за траўмы.

У лютым 2019 года знаходзіўся на праглядзе ў варонежскім «Факеле» і ў выніку падпісаў кантракт. Пакінуў каманду па заканчэнні сезона 2018/19.

У верасні 2019 года далучыўся да літоўскай «Палангі», дзе гуляў да канца сезона, пасля якога клуб за ўдзел у дагаварных матчах быў адпраўлены ў трэці дывізіён. У пачатку 2020 года праходзіў прагляд у «Віцебску», але беспаспяхова. У сакавіку 2020 года стаў іграком «Смалявічаў», аднак рэдка з’яўляўся на полі, у тым ліку з-за траўм. У жніўні 2020 года пакінуў смалявіцкі клуб.

У верасні 2020 года перайшоў у «Слуцк», дзе стаў гуляць у стартавым складзе. У снежні 2020 года пакінуў слуцкі клуб. У пачатку 2021 года праходзіў прагляд у казахстанскім «Туране», а ў лютым далучыўся да бабруйскай «Белшыны», з якой у сакавіку падпісаў кантракт. Хутка замацаваўся ў стартавым складзе бабруйскай каманды, дапамог ёй па выніках сезона 2021 вярнуцца ў Вышэйшую лігу.

У сакавіку 2022 года вярнуўся ў «Слуцк». У складзе каманды стаў пераважна выхадзіць на замену. У лютым 2023 года падоўжыў кантракт са слуцкім клубам. У студзені 2024 года зноў падоўжыў пагадненне са «Слуцкам».

У ліпені 2024 года перайшоў у віцебскі «Макслайн».

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Мінск-2
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Факел Варонеж
Катэгорыя:Ігракі ФК Паланга
Катэгорыя:Ігракі ФК Смалявічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Слуцк
Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына
Катэгорыя:Ігракі ФК Макслайн
Храм Хрыста Збавіцеля (Боркі)

**Храм Хрыста Збавіцеля** — страчаны кафедральны храм у руска-візантыйскім стылі, узведзены ў 1891—1894 гадах у сяле Боркі (Харкаўская губерня) на месцы крушэння імператарскага цягніка ў 1888 годзе.

Праект храма распрацаваў акадэмік архітэктуры Роберт Робертавіч Марфельд, а ўзвядзенне храма вялося на сродкі мясцовага фабрыканта І. Вароніна. У цырымоніі закладкі сабора ўдзельнічалі імператрыца Марыя Фёдараўна, цэсарэвіч Мікалай Аляксандравіч і іншыя члены царскай сям'і. Храм быў разлічаны на 1400 чалавек і ўяўляў сабой велічную будову, з трох бакоў акружаную крытай галерэяй і ўвянчаную велізарным залатым купалам. Уся знешняя пазалота храма і капліцы была выканана сусальным золатам. Да Боркаўскага храма ўзыходзіць архітэктурнае рашэнне шматлікіх іншых цэркваў пачатку XX стагоддзя, уключаючы Богаяўленскі храм у Санкт-Пецярбургу і саборную царкву ў Харбіне.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны храм загарэўся, абрынуўся залаты купал. Храм і суседняя капліца былі канчаткова падарваны ў канцы вайны. У наш час адноўлена толькі капліца Спасу, якая знаходзілася ў 60 м ад храма.

## Спасылкі 
* Фатаграфіі і апісанне храма

### Выявы 
* Праект храма (часопіс Нива, № 30-1891 г.) 
* Артыкул да малюнка (часопіс Нива, № 30-1891 г.) 

Катэгорыя:Колішнія цэрквы Украіны
Б
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Харкаўскай вобласці
Катэгорыя:З’явіліся ў 1894 годзе
Валынец (возера, басейн Дражбіткі)

**Валынец** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці, за 38 км на паўночны ўсход ад горада Полацк, за 4 км на поўдзень ад вёскі Труды, у басейне ракі Дражбітка.

Плошча паверхні 0,17 км². Даўжыня 0,62 км, найбольшая шырыня 0,4 км. Даўжыня берагавой лініі 1,6 км.

Схілы каталавіны вышынёй да 2 м, пад лесам. Берагі нізкія, месцамі забалочаныя.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Сосніцы
Пількаўшчына

**Пі́лькаўшчына** (, ) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Сваткаўскага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1868 годзе вёска Мядзельскай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні, 6 двароў, 49 жыхароў. У 1904 годзе вёска, 124 жыхары, у 1908 годзе — 19 двароў, 119 жыхароў. У 1921 годзе вёска ў гміне Мядзел Дунілавіцкага (з 1925 года Пастаўскага) павета Віленскага ваяводства, 22 двары, 104 жыхары. У 1931 годзе — 24 двары, 132 жыхары. З 12 кастрычніка 1940 года ў Сваткаўскім сельсавеце Мядзельскага раёна Вілейскай, з 20 верасня 1944 года ў Маладзечанскай, з 20 студзеня 1960 года Мінскай абласцей. У 1940 годзе ў вёсцы 26 двароў, 134 жыхары. У 1948 годзе створаны калгас «Новы шлях». З 1950 да 1959 года вёска — цэнтр узбуйненага калгаса «Зара» (да 30 ліпеня 1957 года калгас імя Молатава), з 1988 года ў калгасе імя Леніна, з 1994 года ў аграфірме «Зара», з сакавіка 1997 года ў сельскагаспадарчым прадпрыемстве імя М. Танка (цэнтр — вёска Сваткі). У 1960 годзе 132 жыхары. На 1 студзеня 1997 года 40 двароў, 92 жыхары.

## Інфраструктура 
Магазін, фельчарска-акушэрскі пункт.

## Славутасці 
* Хата, у якой нарадзіўся Максім Танк. Хутар, на якім нарадзіўся паэт, знаходзіцца на ўскрайку леса, за кіламетр ад вёскі Пількаўшчына.

## Вядомыя асобы 
* Максім Танк (Яўген Іванавіч Скурко, 1912—1995) — народны паэт Беларусі.
* Іосіф Уладзіміравіч Скурко (1938—1989) — паэт, перакладчык, кінадраматург.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Сваткаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна
Разанаў

**Разанаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алесь Сцяпанавіч Разанаў (1947—2021) — беларускі пісьменнік і перакладчык.
* Аляксей Канстанцінавіч Разанаў (1920—1992) — двойчы Герой Савецкага Саюза.
* Мікалай Разанаў (1898—1977) — польскі гісторык, ваенны.
* Эльдар Аляксандравіч Разанаў (1927—2015) — расійскі рэжысёр, акцёр, сцэнарыст.

## Гл. таксама 
* Розанаў
Помнік Антонію Падуанскаму (Адэльск)

**Помнік Антонію Падуанскаму** — помнік, размешчаны ў цэнтры аг. Адэльск. Прысвечаны Святому Антонію Падуанскаму, чыя выява з даўняга часу выкарыстоўвалася на гербе і пячатцы мястэчка.

Помнік адкрыты ў адзначэнне 520-ці годдзя Адэльска і Адэльскай каталіцкай парафіі ў дзень памяці Святога Антонія, 13 чэрвеня 2010 года. Выкананы з бронзы вышынёй 1,8 метра. Аўтарамі работы з'яўляюцца Багуслаў і Крысціна Сольскія. У асвячэнні помніка прымаў ўдзел сам архібіскуп мінска-магілёўскі мітрапаліт Тадэвуш Кандрусевіч.

## Спасылкі 
* Помнік Св. Антонію  // Адэльскi летапiс

Катэгорыя:Помнікі Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Адэльск
Катэгорыя:Антоній Падуанскі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2010 годзе
Катэгорыя:Славутасці Гродзенскага раёна
Катэгорыя:2010 год у Беларусі
Аквілейскі абрад

**Аквілейскі абрад** (, альбо , гэта значыць, абрад патрыярхату) — мясцовы літургічны абрад Аквілейскай царквы. У перыяд ад XIII да XVI стагоддзя быў выцеснены рымскім абрадам.

Аб існаванні старажытнага аквілейскага абраду захаваліся толькі ўрывачныя звесткі. Найбольш поўнай крыніцай з’яўляецца капітуляр VIII стагоддзя, прыпісаны да Евангелля VI стагоддзя, так званага *Codex Richdigeranus*. Капітуляр утрымлівае літургічны каляндар на перыяд ад пачатку Адвенту (пяцітыднёвага, у адрозненне ад чатырохтыднёвага ў рымскім абрадзе і шасцітыднёвага ў амбразіянскім) да чэрвеня. Мяркуючы па гэтым дакуменце, аквілейскі абрад быў разнавіднасцю галіканскага, але з элементамі ўсходніх абрадаў. Як у галіканскім абрадзе, у Аквілеі, напрыклад, абавязкова здзяйсняліся дзве асобныя літургіі ў Пальмавую нядзелю і Вялікі Чацвер. У той жа час, у аквілейскім абрадзе існавала свята сухой серады (25-ы дзень пасля Вялікадня — палова часу да Пяцідзесятніцы), вядомае ўсім усходнім абрадам і захаванае ў візантыйскім, але зусім невядомае на Захадзе. Улічваючы традыцыйныя сувязі Аквілейскай і Александрыйскай цэркваў, даследчыкі тлумачаць усходнія асаблівасці аквілейскага абраду запазычаннямі з александрыйскай літургіі.

Пра асаблівасці аквілейскай літургіі пэўныя звесткі мае Руфін Аквілейскі і Валафрыд Страбон. Апошні цытуе фрагменты эўхарыстычнай малітвы і скрутацыі катэхуменаў, якія супадаюць з аналагічнымі тэкстамі рымскага абраду. Адпаведна, лічыцца, што працэс выцяснення пачаў адбывацца ўжо ў IX стагоддзі.

На працягу XIII—XVI стагоддзяў аквілейскі абрад быў выцеснены рымскім. Літургічныя кнігі (брэвіярыі, сакраментарыі і імшалы), друкаваныя ў той час для Венецыі, Аквілеі і Кома і званыя *ritus patriarchinus*, адлюстроўваюць фактычна мясцовы варыянт рымскага абраду. Пасля Трыдэнцкага сабора і выдання новага імшала Пія V трыдэнцкая імша была прынятая ва ўсіх дыяцэзіях, якія раней выкарыстоўвалі аквілейскі абрад. Некаторыя мясцовыя асаблівасці захоўваліся да 1807 года ў саборы святога Марка ў Венецыі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Заходнія літургічныя абрады
Ліберлэнд

**Ліберлэнд**, поўная назва **Свабодная Рэспубліка Ліберлэнд** (; ) — непрызнаная мікрадзяржава абвешчаная 13 красавіка 2015 года групай чэшскіх грамадзян на тэрыторыі вядомай як Gornja Siga, што на беразе Дунаю, паміж Харватыяй і Сербіяй. Новая мікрадзяржава знаходзіцца на нічыйнай тэрыторыі, або юрыдычна на terra nullius.

## Гісторыя 
Галоўным заснавальнікам непрызнанай (на красавік 2015) мікрадзяржавы стаў Віт Едлічка, абраны аднадумцамі прэзідэнтам Ліберлэнду. Новая дзяржава паўстала як вынік імкненняў некаторых прадстаўнікоў ліберальнай партыі вольных Грамадзян Чэхіі пабудаваць краіну згодную з ідэаламі лібертарыянства.

Тэрыторыя для будучай краіны была знойдзена на ўсходзе Харватыі, дзе актуальна доўжыцца Харвацка-Сербская тэрытарыяльная спрэчка. Яшчэ пасля заканчэння Югаслаўскіх войнаў некаторыя памежныя землі былі аспрэчаны, напрыклад астравы Вуковар і Шарэнгард. Тым часам заяўленая тэрыторыя Ліберлэнду — Горная Сіга, паводле заяў яе часовага ўраду, аспрэчанай не была.

## Ідэйныя падставы 
Паводле інтэрнэт-старонкі Ліберлэнду «*мэтай заснавання новай краіны ёсць стварэнне дзяржавы, у якой вартыя людзі будуць мець магчымасць паспяхова развівацца, без ціску ўладаў, якія абцяжарваюць людзей праз засілле падаткаў і абавязкаў*».

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Avrupa’da yeni bir devlet
* inserbia.info
* Článek na tn.cz
* Článek na humanisti.sk 
* News from Elsewhere: Balkans: Czech man claims to establish 'new state' 

Катэгорыя:Віртуальныя дзяржавы
Катэгорыя:Непрызнаныя дзяржавы
Блакітнаватая мнагавочка

**Блакітнаватая мнагавочка** (*Lycaena helle*) — від матылёў сямейства блакітніц.

## Апісанне 
Дробная блакітніца, даўжыня пярэдняга крыла 12-15 мм. Верхні бок крылаў памяранцава-буры з фіялетавым адлівам і дробнымі цёмнымі папярочнымі плямамі. Уздоўж вонкавага краю задняга крыла праходзіць памяранцавы тальмах. Пярэднія крылы знізу вохрыста-жоўтыя, заднія — шэрыя з памяранцавым тальмахам уздоўж вонкавага краю. Абедзве пары са шматлікімі чорнымі абрамленымі белым кропкамі, якія ўтвараюць дугападобна выгнутыя паралельныя рады. Махры белая. Пярэднія крылы самкі з больш светлым фонам, чым у самца, і з дадатковымі блакітнымі лункамі ўздоўж вонкавага краю крылаў.

## Пашырэнне 
Пашырэнне: ад Цэнтральнай і Паўночнай Еўропы праз умераныя і халодныя абшары Азіі да ўзбярэжжа Ціхага акіяна. У Беларусі ёсць толькі 2 вядомых сучасныя месцы рассялення. Найбольшай колькасці дасягае на невялікіх, размешчаных сярод лесу вільготных сенажацях, у Бярэзінскім запаведніку жыве на пераходным балоце.

## Біялогія 
Развіваецца ў адным пакаленні. Асноўны час лёту прыходзіцца на перыяд з другой дэкады траўня да сярэдзіны чэрвеня. Матылькі лётаюць толькі ў сонечнае надвор’е. Самцы з’яўляюцца на некалькі дзён раней за самак. Апошнія пасля спароўвання адкладаюць па 1—4 яйцы на кармавыя расліны вусеняў (драсён змяіны і іншыя віды сямейства драсёнавыя, радзей шчаўе). Вусені развіваюцца ў ліпені—жніўні. Зімуе ў фазе кукалкі.

Катэгорыя:Блакітніцы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1775 годзе
Бардзілаўка

**Бардзі́лаўка** (, ) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці, на рацэ Грэбенка. Уваходзіць у склад Міханавіцкага сельсавета. Месціцца за 13 км на поўдзень ад Мінска, за 4 км ад чыгуначнай станцыі Міханавічы, на дарозе .

## Гісторыя 
У XIX стагоддзі вёска ў Пярэжырскай воласці Ігуменскага павета Мінскай губерні. У пачатку XX стагоддзя вёска дзялілася на Бардзілаўку Забалоцкую і Бардзілаўку Лешніцкую. У 1916 годзе адкрытае народнае вучылішча.

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў і ў сярэдзіне кастрычніка 1920 года пад акупацыяй Польшчы.

З 31 ліпеня 1920 года ў Беларускай ССР. З 20 жніўня 1924 года вёска ў Кайкаўскім сельсавеце Самахвалавіцкага раёна Менскай акругі (да 26 ліпеня 1930). У 1930-я гады створаны калгас імя Сталіна, працавала кузня. З 18 студзеня 1931 года ў Смілавіцкім, з 26 траўня 1935 года ў Менскім раёне, 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці.

У Другую сусветную вайну з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года тэрыторыя пад акупацыяй Германіі. Спаленыя 8 двароў, забітыя 8 жыхароў і 19 вывезеныя на прымусовую працу ў Германію.

У 1967 годзе вёскі Бардзілаўка-1 і Бардзілаўка-2 зліліся ў адну вёску Бардзілаўка. Да 1970 года ў вёсцы месцілася цэнтральная сядзіба калгаса «Расія», з 1970 года ў калгасе «Войкава» (цэнтр — Чурылавічы).

## Насельніцтва 
* 1897 год: Бардзілаўка-1 — 288 жыхароў; Бардзілаўка-2 — 260 жыхароў
* 1917 год: Бардзілаўка Забалоцкая — 376 жыхароў; Бардзілаўка Лешніцкая — 421 жыхар
* 1926 год: Бардзілаўка-1 — 369 жыхароў
* 1941 год — 655 жыхароў
* 1999 год — 206 жыхароў
* 2009 год — 172 жыхары

## Славутасці 
* Курган. За 1,5 км на паўднёвы захад ад вёскі, каля пясчанага кар’ера. Вышыня 1 м, дыяметр 4 м. Адкрыў у 1977 годзе і абследаваў у 1979 годзе Валянцін Собаль

## Вядомыя ўраджэнцы 
* Фёдар Бачыла (1924—1992) — удзельнік савецкага партызанскага руху на тэрыторыі Мінскай вобласці ў Другую сусветную вайну
* Пётр Бягун (1907—1978) — адзін з кіраўнікоў савецкага партызанскага руху на тэрыторыі Баранавіцкай вобласці ў Другую сусветную вайну

## Літаратура 
* Бардзілаўка //  С. 362

## Спасылкі 
Катэгорыя:Міханавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна
Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі
Карл Роберт Якабсан

**Карл Ро́берт Я́кабсан** (; 26 ліпеня 1841, Тарту — 19 сакавіка 1882, Кург’я, воласць Вяндра) — эстонскі пісьменнік, ,  і педагог. Пісаў пад псеўданімам *Лінутая (Linnutaja)*.

## Біяграфія 
К. Р. Якабсан нарадзіўся ў сям’і выкладчыка царкоўнай музыкі. Яго малодшы брат, Эдуард Магнус Якабсан, быў вядомым мастаком-графікам і кніжным ілюстратарам. Першапачатковая адукацыя Карл атрымаў у свайго бацькі, у Торма. Затым, з 1856 па 1859, вучыўся на семінары Яніса Цымзэ ў Валзе. Пачынаючы з 1859 года Карл Роберт працуе на месцы свайго бацькі, у школе ў Торма. У 1862 годзе ўзнікае канфлікт паміж ім і мясцовымі пастарам і памешчыкам. У сувязі з гэтым Якабсан пакідае Торма і займаецца выкладаннем у Ямбургу, а з 1864 года — у Санкт-Пецярбургу. Спачатку ён дае прыватныя ўрокі, а з 1865 — выкладае ў гімназіі нямецкую мову і літаратуру. У Санкт-Пецярбургу Карл Роберт уступае ў цесны кантакт з эстонскай дэмакратычнай інтэлігенцыяй, з 1865 года ён супрацоўнічае з газетай *Эстонскі паштальён *, а таксама з ліберальнымі нямецкімі і рускімі газетамі. Якабсан усё больш прысвячае сябе публіцыстычнай дзейнасці. У 1868 годзе царскія органы адхіляюць яго заяўку на арганізацыю эстонскай газеты. У гэты ж час Якабсан прымае актыўны ўдзел у стварэнні Эстонскага літаратурнага саюза (Eesti Kirjameeste Selts), які займаўся ў Тарту ў 1871—1893 гады развіццём эстонскай літаратуры і мовы. У 1868 і 1870 гадах Карл Роберт тройчы выступае з рознымі прамовамі ў тэатральным саюзе Ванемуйнэ Акрамя гэтага, ён піша розныя падручнікі і навучальныя дапаможнікі для народных школ. Вядомасць Якабсану таксама прыносяць яго песенныя зборнікі, дзе ён збірае як народныя эстонскія песні, так і патрыятычныя вершы. У 1872 годзе ставіцца напісаная ім драма «*Артур і Ганна*» (*Artur ja Anna*), якая атрымала ў Эстляндыі шырокую вядомасць.

## Памяць 
[275px|thumb|Эстонская банкнота годнасцю ў 500 [Эстонская крона|крон.]]
К. Р. Якабсан лічыцца адным з вядучых дзеячаў абуджэння нацыянальнай самасвядомасці эстонскага народа. Помнікі гэтаму выдатнаму патрыёту і публіцысту былі ўсталяваны ў Торма (у 1957 годзе) і ў Вільяндзі (у 1993 годзе). Партрэт К. Р. Якабсана ўпрыгожваў да ўвядзення ў Эстоніі еўра банкноту вартасцю ў 500 крон.

## Абраныя сачыненні 
* *Kooli Lugemise raamatu* (1867—1876)
* *Uus Aabitsaraamat* (1867)
* *Veikene Geograafia* (1868)
* *Teadus ja Seadus põllul* (1869)
* *Wanemuine Kandle healed* (Lieder für Chor, 1869—1871)
* *C. R. Linnutaja laulud* (Gesangheft, 1870)
* *Rõõmus laulja* (1872)
* *Artur ja Anna* (Theaterstück, 1872)
* *Kuidas põllumees rikkaks saab* (1874)
* *Kuidas karjad ja nende saagid meie põllumeeste rikkuse allikaks saavad* (1876)
* *Sakala Kalender põllumeestele* (1880)
* *Helmed* (Lesebuch, 1880)

## Спасылкі 
* Кэбин А. *К. Р. Якобсон как вождь эстонских крестьян* Таллин 1933. C. 88
* Штейн О. М. *В. В. Берви-Флеровский и К. Р. Якобсон* «ВФ», 1958, No 12, с. 103—106
* Музей-усадьба К. Р. Якобсона, Кургья, 1964

Катэгорыя:Пісьменнікі Эстоніі
Катэгорыя:Асобы, вядомыя пад літаратурнымі псеўданімамі
Нацыянальна-вызваленчы рух

**Нацыянальна-вызваленчы рух** — арганізацыя, якая вядзе барацьбу за вызваленне якога-небудзь народа ад замежнага панавання.

Прыкладамі нацыянальна-вызваленчых рухаў, якія ўзніклі ў XIX стагоддзі, была Маладая Італія, якая змагалася за вызваленне італьянскіх земляў ад панавання Габсбургскай манархіі і аб'яднанне Італіі, а таксама феніі, якія змагаліся за незалежнасць Ірландыі ад Вялікабрытаніі.

Шмат нацыянальна-вызваленчых рухаў узнікла ў XX стагоддзі, асабліва ў перыяд крушэння каланіяльнай сістэмы ў другой палове XX стагоддзя. Прыклады нацыянальна-вызваленчых рухаў XX стагоддзя:

Азія:
*  Індыйскі нацыянальны кангрэс (Брытанская Індыя)
* border|22px Мусульманская ліга (Брытанская Індыя)
* border|22px Мукці-бахіні (Усходні Пакістан)
*  Нацыянальная партыя Інданезіі (Галандская Ост-Індыя)
*  В'етмінь (В’етнам)
* border|22px ФРЭТЫЛІН (Усходні Тымор)

Афрыка:
*  ФНВ (Французскі Алжыр, Алжырская Сахара)
* border|22px Афрыканская партыя незалежнасці Гвінеі і Каба-Вердэ (Партугальская Гвінея, Каба-Вердэ)
*  ПАЛІСАРЫА (Заходняя Сахара)
* border|22px Народны фронт вызвалення Эрытрэі (Эрытрэя)
* border|22px Народная партыя канвента (Залаты бераг)
* border|22px Арганізацыя народаў Паўднёва-Заходняй Афрыкі (Намібія)
*  Народны рух за вызваленне Анголы — Партыя працы (Ангола)
* border|22px ФРЭЛІМА (Мазамбік)
* border|22px Саюз афрыканскага народа Зімбабвэ (Паўднёвая Радэзія)
* border|22px Афрыканскі нацыянальны кангрэс (ПАР)

Многія з гэтых рухаў падтрымліваліся СССР. У прыватнасці, іх удзельнікі навучаліся ў 165-м навучальным цэнтры па падрыхтоўцы замежных ваеннаслужачых. У дакументах ААН нацыянальна-вызваленчыя рухі прадстаўлены як часовая форма існавання дзяржаў, якія знаходзяцца ў працэсе фарміравання і станаўлення. Прызнанне права нацый і народаў на барацьбу за самавызначэнне адлюстравана ў прынятай у 1960 г. на 15-й сесіі Генеральнай Асамблеі ААН Дэкларацыі аб прадастаўленні незалежнасці каланіяльным краінам і народам, а таксама ў Дэкларацыі аб прынцыпах міжнароднага права, якія тычацца міжнародных адносін і супрацоўніцтва паміж дзяржавамі ў адпаведнасці са Статутам ААН. Нацыі, якія змагаюцца за сваю незалежнасць, становяцца ўдзельнікамі міжнародна-прававых адносін пасля стварэння на пэўных тэрыторыях пэўных уладных структур, здольных выступаць ад імя насельніцтва, якое насяляе гэту тэрыторыю, у міждзяржаўных адносінах.

## Спасылкі 
* Права на самавызначэнне
* Нацыянальна-тэрытарыяльная аўтаномія

Катэгорыя:Нацыянальна-вызваленчыя рухі
Маладая Італія

**«Маладая Італія»** () — італьянская рэвалюцыйная падпольная арганізацыя ў 1831—1834 і 1840—1848 гадах.

## Гісторыя 
Заснавана ў 1831 годзе Дж. Мадзіні ў Марселі. Галоўнай мэтай арганізацыі было вызваленне Італіі ад іншаземнай няволі і стварэнне Італьянскай рэспублікі. Да сярэдзіны 1832 года падпольныя аддзяленні «Маладой Італіі» былі, як правіла, не вялікія. У іх уваходзілі па 200—300 чалавек, а часам і па 20—30 чалавек. Аднак у Мілане колькасць членаў «Маладой Італіі» ў маі 1833 года перавышала 3 тыс. чалавек. У друкарні, якая была схавана ў закінутых каменяломнях каля Марселя Дж. Мадзіні выдаваў часопіс «Маладая Італія», які тайна перапраўляў у Італію. Практычная дзейнасць «Маладой Італіі» звялася да арганізацыі змоў, якія, як лічыў Дж. Мадзіні павінны стаць штуршком да агульнаітальянскай рэвалюцыі. Пасля няўдалай спробы ў 1833—1834 гг. падняць паўстанне ў П'емонце і Савоі «Маладая Італія» была разгромлена. Толькі ў адным П'емонце было пакарана смерцю 12 чалавек. Яшчэ 14 чалавек, у тым ліку і Дж. Мадзіні, былі прысуджаны да смерці завочна. Мела шанцы на поспех паднятае «Маладой Італіяй» у 1837 годзе паўстанне на Сіцыліі, але яно было падушана. 94 удзельнікі паўстання былі павешаны. Паўстанні і змовы, у якіх удзельнічалі члены «Маладой Італіі», не сустракаючы падтрымкі народных мас, нязменна сканчаліся няўдачай, нягледзячы на гераічнасць іх удзельнікаў. У сакавіку 1848 года «Маладая Італія» была рэарганізавана і спыніла існаванне пад гэтыя імем.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Палітычныя арганізацыі Італіі
Катэгорыя:Тайныя таварыствы Італіі
Ліёнскі абрад

**Ліёнскі абрад** () — адзін з заходніх літургічных абрадаў, які да сярэдзіны XX стагоддзя выкарыстоўваўся ў архідыяцэзіі горада Ліён у Францыі.

## Гісторыя 
У адрозненне ад шматлікіх літургічных абрадаў, якія паходзяць са старажытных літургічных традыцый, адрозных ад рымскай, ліёнскі абрад з'яўляецца адменнікам апошняй і з гэтай прычыны часта завецца рымска-ліёнскім.

Ліёнскі абрад сфарміраваўся ў VIII — пачатку IX стагоддзя, калі архібіскуп Ліёна Лейдрад па даручэнні Карла Вялікага ўвёў у набажэнствы паводле рымскага абраду ў сваёй дыяцэзіі літургічныя элементы, прынятыя ў капэле палаца ў Ахене. У ліёнскім абрадзе таксама існуе шэраг рыс галіканскага абраду.

Ліёнскі абрад праіснаваў да Вялікай французскай рэвалюцыі. Калі ў горадзе было разбурана шмат дамоў, а многіх жыхароў расстралялі, абрад выйшаў з ужытку. Ён быў адноўлены толькі ў канцы XIX стагоддзя на перыяд у палавіну стагоддзя. Пасля літургічнай рэформы сярэдзіны ХХ стагоддзя, якая спрасціла літургію, зніклі і рысы, якія адрознівалі ліёнскі абрад ад рымскага.

## Асаблівасці 
Знешнія адрозненні ад лацінскага абраду амаль непрыкметныя. У асноўным, яны датычыліся парадку цэлебрацыі ўрачыстых богаслужэнняў, якія ўзначальваў ліёнскі архібіскуп пры вялікім колькасным удзеле святароў. Парадак такіх набажэнстваў прадуглеждваў вялікую колькасць нехарактэрных для рымскага абраду перамяшчэнняў, паклонаў, кленчанняў і змен літургічнага адзення.

Парадак правядзення службы меў некалькі характэрных асаблівасцей. Падрыхтоўка дароў адбывалася не перад літургіяй Еўхарыстыі, а перад чытаннем Евангелля і адбывалася не на галоўным алтары, а ў бакавой капліцы. Існаваў сімвалічны абрад каштавання віна — перад уліваннем віна ў келіх для асвячэння адзін са святароў адпіваў крыху для праверкі, ці падходзіць яно для Еўхарыстыі.

У Вялікі чацвер, на службе ў памяць Апошняй Вячэры, пасля абраду абмыцця ног адбываўся арыгінальны абрад «вячэры святароў», які сімвалічна адлюстроўваў Апошнюю Вячэру. Два разы ў год, на Вялікдзень і ў дзень на свой выбар архібіскуп у канцы службы благаслаўляў народ паводле папскага парадку.

Шэраг асаблівасцей быў характэрны і для размяшчэння святынь ліёнскага абраду. Так, алтар заўсёды размяшчаўся ў цэнтры прэзбітэрыя (у рымскім абрадзе ў Сярэднявеччы алтар звычайна знаходзіўся каля задняй сцяны прэзбітэрыя).

## Літаратура 
* «Лионский обряд» // Католическая энциклопедия. Издательство францисканцев, Т. 2. М., 2005.

Катэгорыя:Заходнія літургічныя абрады
Галіканскі абрад

**Галіканскі абрад** () — адзін са старажытных заходніх літургічных абрадаў, які практыкаваўся ў IV—VIII стагоддзях у Галіі, затым Франкскім каралеўстве, што ўзнікла на яе тэрыторыі, а таксама ў іншых рэгіёнах Заходняй Еўропы. Пры Карле Вялікім было прынята рашэнне адмовіцца ад галіканскага абраду і перайсці на рымскі абрад. Асобныя элементы галіканскага абраду перайшлі ў літургічную практыку рымскага абраду.

## Паходжанне 
Паводле адной з версій, абрад, званы галіканскім, нарадзіўся ў Антыёхіі, а затым у IV стагоддзі праз Мілан прыйшоў на Захад.

Палмер у працы «Origines liturgicae» выставіў тэорыю, што галіканскі абрад з’явіўся першапачаткова ў Ліёне з Эфеса ў выніку дзейнасці святых Пофіна Ліёнскага і Ірынея, якія даведаліся пра абрад ад святога Палікарпа. Паводле іншай тэорыі, якая бачыць прататып абраду ў лісце папы Інакенція I Дэцэнцію з Губіё, цэнтрам галіканскага абраду быў Мілан.

## Асаблівасці 
Галоўнымі літургічнымі святамі ў абрадзе былі ютрані («Ad Matutinam», «Matutinum») і нешпары (люцэрнарыі — «ad Vesperas Lucernarium», «ad Duodecimam»). Асноўнай першакрыніцай па гісторыі галіканскай імшы з’яўляюцца лісты святога Германа Парыжскага (555—576 гг.), паводле якіх быў рэканструяваны яе парадак. Імша ўключае, напрыклад, інтроіт са спевам антыфоны і фразу *Dominus sit semper vobiscum*, якая лічыцца масарабскай формай *Dominus vobiscum*, а таксама кантыкі, дзе спяваўся грэцкі варыянт *Sanctus* («Αγίος, αγίος, αγίος»), а на Вялікі пост — *Sanctus Deus angelorum*. Іншыя асаблівасці галіканскай імшы — спяваны кантык Захарыі пасля малітвы *Kyrie*, дыптыхі і знак супакою, якія папярэджвалі анафару. Сам тэкст анафары змяняўся ў залежнасці ад календара. Літургічны год пачынаўся Адвентам.

У XX стагоддзі ў Францыі асобнымі праваслаўнымі супольнасцямі заходняга абраду прадпрымаліся спробы аднавіць галіканскі абрад.

## Галіканская імша 
* Інтроіт
* Гімн
* *Kyrie*
* Чытанні са Старога запавету, апосталаў і Евангелля
* Казанне
* Разасланне агалошаных
* Аферторый
* *Sanctus*
* Ойча наш
* Благаслаўленне
* Камунія

## Зноскі 
## Літаратура 
* Галликанский обряд // Католическая энциклопедия. Т. 1. М.: Изд. францисканцев, 2002. 

## Спасылкі 
* *Jenner, Henry*. The Gallican Rite // The Catholic Encyclopedia. Vol. 6. New York: Robert Appleton Company, 1909. 
* А. Слесарев. Православие западного обряда: исторический путь от церковной миссии к расколу
* Последование иже во святых отца нашего Германа, Епископа Парижскаго, Галликанской Божественной литургии В редакции игумена Силуана (Туманова) 

Катэгорыя:Заходнія літургічныя абрады
Аляксандр Віктаравіч Комлеў

**Аляксандр Комлеў** (нар. , ) — беларускі футбаліст, нападнік.

## Клубная кар’ера 
Выхаванец асіповіцкага футбола, у маладым узросце трапіў у сістэму мінскага «Дынама». Спачатку гуляў за дубль, пасля за фарм-клуб «Дынама-2» у Другой лізе. Другую палову сезона 2012 правёў у «Бярозе-2010».

У 2013 годзе перайшоў у «Зорку-БДУ». Спачатку пераважна выхадзіў на замену, а пасля зыходу ўлетку 2014 года асноўнага бамбардзіра каманды Аляксея Хадневіча ў магілёўскі «Дняпро» выдатна замяніў яго на вастрыні атакі, забіўшы агулам 9 галоў у сезоне 2014.

У снежні 2014 года падпісаў кантракт з «Мінскам». Праходзіў перадсезонную падрыхтоўку з асноўнай камандай «Мінска», але не здолеў вытрымаць канкурэнцыі за месца ў складзе. У сакавіку 2015 года быў на праглядзе ў «Белшыне», аднак у выніку ў красавіку быў арандаваны «Віцебскам». 11 красавіка 2015 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, выйшаўшы на замену на 75-й хвіліне матча з мікашэвіцкім «Гранітам» (1:1). У стартавым складзе віцебскага клуба так ніводнага разу і не з’явіўся, 8 разоў выхадзіў на замену і правёў на полі ўсяго 97 хвілін. У ліпені 2015 года вярнуўся з арэнды ў «Мінск».

24 ліпеня было абвешчана аб вяртанні Аляксандра ў Першую лігу: да канца сезона нападнік быў арандаваны «Лідай». У складзе «Ліды» замацаваўся ў якасці асноўнага нападніка. Па заканчэнні сезона вярнуўся ў сталічны клуб.

У студзені 2016 года пачаў рыхтавацца да новага сезона разам з «Мінскам», але пазней далучыўся да брэсцкага «Дынама», з якім у сакавіку падпісаў кантракт. У ліпені 2016 года перайшоў у «Смалявічы-СТІ», аднак па заканчэнні сезона 2016 пакінуў каманду.

Сезон 2017 поўнасцю прапусціў з-за траўмы, а ў пачатку 2018 года далучыўся да другалігавых «Асіповічаў», дзе гуляў на працягу чатырох гадоў. Па заканчэнні сезона 2021 завяршыў кар’еру па стане здароўя.

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Асіповічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Смалявічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Ліда
Катэгорыя:Ігракі ФК Віцебск
Катэгорыя:Ігракі ФК Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Энергетык-БДУ
Катэгорыя:Ігракі ФК Бяроза-2010
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама-2 Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск