open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Старасцень лясны

**Старасцень лясны** (*Senecio sylvaticus*)&nbsp;— від раслін сямейства , распаўсюджаны на Мадэйры і ў Еўропе акрамя ўсходу.

## Апісанне 
Аднагадовая травяністая расліна 20-75&nbsp;см вышынёй, пакрыты багатымі павойнымі валасінкамі. Лісце пёрыста-паасобнае; ніжняе — з хвосцікамі; верхняе — сядзячае, паўсцеблаабдымныя, з вушкамі пры аснаванні. Абгортка (сукупнасць прыкветкаў пры суквецці) 3-4&nbsp;мм у дыяметры. Вонкавыя лісточкі абгорткі ў 4-8 разоў карацей унутраных, без чорнай плямы на верхавінках, прыціснутыя. Язычковыя кветкі светла-жоўтыя, па даўжыні роўныя абгортцы або ледзь даўжэй яе. Кошыкі (кветкавыя галоўкі) дробныя, цыліндрычныя, да 3&nbsp;мм даўжынёй, у няшчыльнай шчыткападобнай мяцёлцы. Сямянкі даўгаватыя, да 3&nbsp;мм даўжынёй. Ліставыя пласціны ад зваротнаяйкападобных да даўгаватых, 3-7(12) × 1-3(4) см, звычайна 1-2-пёрыстыя, асновы канічныя, канцавыя зубчастыя палі. Кветкавых галоў 12-24. 2n = 40. .

## Распаўсюджанне 
Распаўсюджаны на Мадэйры і ў Еўропе акрамя ўсходу; натуралізаваны на паўднёвым усходзе і паўднёвым захадзе Канадзе, усходзе і захадзе ЗША, Украіне, Азорскіх астравах.

Ва Украіне від расце ў пясчаных месцах, на ўзлесках і палянах, радзей на палях як пустазелле — У Закарпацці (Вэлыкабэрэзнянскі раён, с. ; Бэрэгаўскі раён, с. Дабрасілля), Разточча-Апольскіх лясах; у заходнім Палессі, нячаста; у Правабярэжным лесастэпе, рэдка.

## Галерэя 

Starr 060929-0679 Senecio sylvaticus.jpg|Расліна
20140703Senecio sylvaticus06.jpg|Кветкавыя галоўкі
20150804Senecio sylvaticus1.jpg|Суплодзе
Senecio sylvaticus — Flora Batava — Volume v7.jpg|

## Спасылкі 
* 
* *Senecio sylvaticus* L. // ИАС «ООПТ России» 

Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Старасцень
Спіс мурашак Беларусі

На Беларусі больш за 50 відаў мурашак

## Падсямейства  
### Трыба  
#### Род  
* 

### Трыба  
#### Род  
* 
* 

## Падсямейства  
### Трыба  
#### Род  
* 
* 
* 
* 

### Трыба  
#### Род  — 16 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

#### Род  
* 

### Трыба  
#### Род  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Падсямейства  
### Трыба  
#### Род  
* 

#### Род  
* 

#### Род  
* 

#### Род  
* 
* 

### Трыба  
#### Род  
* 

#### Род  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Трыба  
#### Род  
* 

### Трыба  
#### Род  
* 

### Трыба  
#### Род  
* 

#### Род  
* 

## Падсямейства  
### Трыба  
#### Род  
* 

## Літаратура 
* Блинов В. В. «Сообщества муравьев (Hymenoptera, Formicidae) в естественных и антропогенных ландшафтах Беларуси» / Диссертация на соискание ученой степени кандидата биологических наук. Минск, 2000. − 170с.
* «Красная книга Республики Беларусь».
* Дунаев Е. А. «Муравьи Подмосковья. Методы экологических исследований». 1997, Москва
*  «Муравьи рода Формика», 1967, Москва
*  «Муравьи Украины», 1936, Киев
* , Длусский Г. М. «Надсемейство Formicoidea» из «Определитель насекомых Европейской части СССР», т. III, Перепончатокрылые, ч. 1, 1978, Ленинград
* Блинов В. В. «Насекомые Березинского заповедника», 1989.
*  «Зональная и зоогеографическая характеристика муравьев (Hymenoptera, Formicidae) фауны Украины». 2011
* Блинов В. В. «Новые для фауны Белоруссии виды муравьев» / Весцi Акадэмii навук БССР. Серыя бiялагiчных навук. 1984. № 5 °C.113-115
* У. В. Бліноў «Мурашкі ахоўных тэрыторый Беларусі» / Весці Акадэміі Навук БССР. Серыя біялагічных навук. 1985 № 6 °C. 91-96

## Спасылкі 
* Муравьи Беларуси 

Мурашкі
*
Спіс мнаганожак Беларусі

## Клас  
### Атрад  
#### Сямейства  
* 
* 
* 

#### Сямейства  
* 

### Атрад  
#### Сямейства  
* 

#### Сямейства  
* 
* 
* 
* 

### Атрад  
#### Сямейства  
* 

### Атрад  
#### Сямейства  
* 

## Клас  
### Атрад  
#### Сямейства  
* 
* 

#### Сямейства  
* 
* 
* 

### Атрад  
#### Сямейства  
* 
* 
* 

#### Сямейства  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

#### Сямейства  
* 

### Атрад  
#### Сямейства  
* 

### Атрад  
#### Сямейства  
* 

#### Сямейства  
* 
* 

### Атрад  
#### Сямейства  
* 

### Атрад  
#### Сямейства  
* 

## Клас  
#### Сямейства  
* 

## Клас  
### Атрад  
#### Сямейства  
* 

## Літаратура 
* Tarasevich Y. L. «Diplopoda in the Associations of Mixed Forests in Byelorussia» / 8th International Congress of Myriapodology, Innsbruck, Austria, July 15-20, 1990 / Ber. nat.-med. Verein Innsbruck Suppl. 10. Innsbruck, April 1992. S.213-218
* Максимова С. Л. «Видовой состав губоногих многоножек (Myriapoda: Chilopoda) Беларуси» / Весці Нацыянальнай Акадэміі Навук Беларусі. Серыя біялагічных навук. № 4 2014. C.91 −94
* Ostrovsky A. M. "The first records of Scutigera coleoptrata (Linnaeus, 1758) (Chilopoda: Scutigeromorpha: Scutigeridae) from Belarus " / Arthropoda Selecta, 2016. Vol.25. No.4. P.355-356
* Ostrovsky A. M. «The first record of Cryptops hortensis (Donovan, 1810) (Chilopoda: Scolopendromorpha: Cryptopidae) in Belarus» / Arthropoda Selecta, 2018. Vol.27. No.1. P.31-32
* Веремеев В. Н. «Двупарноногие (Myriapoda, Diplopoda) и губоногие (Myriapoda, Chilopoda) многоножки в комплексах почвенной мезофауны сосняков Национального парка „Припятский“» / Беловежская пуща на рубеже третьего тысячелетия. Материалы научно-практической конференции, посвященной 60-летию со дня образования Государственного заповедника «Беловежская пуща» (22-24 декабря 1999 г., п. Каменюки, Брестская обл.). С.361-362.
* Радкевіч У. А. «Сімфілы» / Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Мінск, 1985. С.500
* Радкевіч У. А. «Паўраподы» / Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Мінск, 1985. С.151
* Двупарноногие многоножки (Diplopoda) хвойно-широколиственных лесов : Экол.-фаунист. исслед. на примере Белоруссии : Автореф. дис. на соиск. учен. степ. канд. биол. наук : 03.00.08 / Тарасевич Юрий Львович ; Акад. наук СССР, Ин-т эволюц. морфологии и экологии животных им. А. Н. Северцова

## Спасылкі 
* Многоножки Беларуси

*
Мнаганожкі
Глотаўка (Угранскі раён)

**Гло́таўка** () — вёска ва Угранскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Размешчана ва ўсходняй частцы вобласці за 35 км на паўднёвы захад ад Угры, за 8 км на поўнач ад граніцы з Калужскай вобласцю.

Насельніцтва — 60 жыхароў (2007). Уваходзіць у склад Халмоўскага сельскага паселішча.

## Гісторыя 
У 1943 годзе вёска была цалкам спалена нямецкімі войскамі.

## Вядомыя асобы 
* Міхаіл Васільевіч Ісакоўскі (1900—1973) — рускі паэт, аўтар тэксту песні «Кацюша». Пад уплывам мясцовай прыроды ім было напісана мноства ранніх вершаў. На месцы дому Ісакоўскіх пастаўлены памятны знак.
* Іван Іванавіч Анісімаў (1899—1966) — літаратуразнавец, член-карэспандэнт акадэміі навук СССР.

## Спасылкі 
* Глотовка // Энцыклапедыя Смаленскай вобласці.

Катэгорыя:Населеныя пункты Угранскага раёна
ХК Рыга-2000

**«Рыга-2000»** () — хакейны клуб з латвійскага горада Рыга. Заснаваны ў 2000 годзе. Прыпыніў дзейнасць у 2000 годзе ў сувязі з аб’яднаннем з клубам «Юніёрс», які з’яўляецца фарм-клубам рыжскага «Дынама».

## Гісторыя 
Гісторыя клуба пачынаецца ў 2000 годзе, калі каманда ўпершыню прыняла ўдзел у Латвійскай хакейнай лізе. Ужо ў першым сезоне сталічны клуб стаў трыумфатарам першынства краіны. У тым ж годзе ён браў удзел ва Усходне-еўрапейскай хакейнай лізе, дзе заняў сёмае месца. У 2004 годзе клуб падае заяву ў Беларускую хакейную лігу, а ў наступным сезоне атрымлівае бронзу чэмпіянату. У 2008 клуб зноў прыняў удзел у лізе, заняўшы 11-е месца. У наступным годзе было вырашана расфарміравать клуб з пераводам часткі складу ў хакейны клуб «Юніёрс».

## Трагедыя 
3 лістапада 2004 года падчас матча з мінскім «Дынама» аднаму з гульцоў «Рыгі-2000» Сяргею Жолтаку раптоўна стала блага. Па дарозе ў распранальню ён памёр ад сардэчнага прыступу. У памяць пра Сяргея Жолтака за ім у камандзе назаўжды застаўся нумар 33.

## Дасягненні 
* **Латвійская хакейная ліга**:
** Пераможцы (5) : 2000, 2003, 2004, 2005, 2006
** Срэбраны прызёр (2) : 2001, 2002
** Бронзавы прызёр (2) : 2007, 2008

* **Усходня-еўрапейская хакейная ліга**:
** Срэбраны прызёр (1) : 2001

* **Беларуская экстраліга**:
** Бронзавы прызёр (1) : 2005

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт клуба
* «Рыга-2000» разграміла «Альбу Валан» 

Рыга-2000
Катэгорыя:Спорт у Рызе
Катэгорыя:2000 год у Рызе
Спліт-альбом

**Спліт** (; даслоўна: *расшчапленне*)&nbsp;— музычны альбом (грампласцінка, кампакт-дыск, самотнік, сінгл і г.д.), на якім прадстаўлены кампазіцыі дзвюх (рэдка больш) розных выканаўцаў. Спліт-альбом адрозніваецца ад зборніка тым, што ўключае некалькі песень кожнага выканаўцы, а не 1–2 песні ад многіх выканаўцаў.

З пачатку 1980-х гадоў спліты актыўна выкарыстоўваліся незалежнымі лэйбламі і гуртамі, якія граюць панк-рок, хардкор і інды-рок.

## На Беларусі 
Прыкладам на Беларусі можа быць спліт-альбом «Split Before, Together Now» ад гуртоў «Hair Peace Salon» і «Jitters».

Катэгорыя:Тыпы музычных альбомаў
Спіс кольчатых чарвей Беларусі

Спіс **кольчатых чарвей** Беларусі. Няпоўны.

## Клас  
### Сямейства  
#### Род  
* 

### Сямейства   
#### Род  
* 
* 
* 
* 

### Сямейства  
#### Род  
* 
* 

#### Род  
* 

#### Род  
* 

#### Род  
* 

### Сямейства  
#### Род  
* 

### Сямейства  
#### Род  
* 

### Сямейства  
#### Род  
* 
* 
* 

#### Род  
* 

#### Род  
* 

#### Род  
* 
* 

#### Род  
* 

#### Род  
* 
* 
* 

#### Род  
* 

### Сямейства  
#### Род  
* 
* 

#### Род  
* 
* 
* 
* 

#### Род  
* 

#### Род  
* 

### Сямейства  
#### Род  
* 

## Клас  
### Сямейства  
#### Род  
* 

## Літаратура 
* Лапаева, Н. В. Видовой состав дождевых червей (Lumbricidae) ельников Минского района / Н. В. Лапаева // Весн. Віцеб. дзярж. ун-та імя П. М. Машэрава. — 2006. — № 2 (40). — С. 157—159.
* Малевич, И. И. Материалы по фауне и экологии дождевых червей Белоруссии / И. И. Малевич // Бюл. МОИП. Отд. биол. — 1953. — Т. 58, № 5. — С. 39-49.
* МОРОЗ, М. Д., БАЙЧОРОВ, В. М., ГИГИНЯК, И. Ю., ГИГИНЯК, Ю. Г. Водные беспозвоночные животные в родниках Глубокского и Докшицкого районов

## Спасылкі 
* С. Л. МАКСИМОВА, Ю. Ф. МУХИН. ВИДОВОЙ СОСТАВ ДОЖДЕВЫХ ЧЕРВЕЙ БРЕСТСКОЙ ОБЛАСТИ
* С. Л. МАКСИМОВА, Ю. Ф. МУХИН. ВИДОВОЙ СОСТАВ ДОЖДЕВЫХ ЧЕРВЕЙ И ИХ БИОТОПИЧЕСКОЕ РАСПРЕДЕЛЕНИЕ НА ТЕРРИТОРИИ БЕЛАРУСИ
* Хотько, Э. И. Почвенная фауна Беларуси / Э. И. Хотько. — Минск: Наука и техника, 1993. — 252 с.
* Пуртова, Е. Г. Материалы по видовому составу дождевых червей Белоруссии / Е. Г. Пуртова // Тез. докл. Второй зоол. конф. Белорус. ССР. — Минск, 1962. — С. 177—178.
* Максимова, С. Л. Дождевые черви (Lumbricidae) фауны Беларуси / С. Л. Максимова, Н. В. Гурина. — Минск: Беларус. навука, 2014. — 56 с.
* Сямёнава, М. К. Роля розных відаў дажджавых чарвей у распаўсюджанні метастрангілід дзіка ва ўсходняй Беларусі / М. К. Сямёнава, А. І. Анісімава // Вес. АН Беларусі. Сер. біял. навук. — 1992. — № 1. — С. 109—113
* Мороз, М. Д., Вежновец, В. В., Винцек, Е. В. Макрозообентос республиканского ландшафтного заказника «Синьша» . С. 104—109

*
Кольчатыя чэрві
Naididae

**Naididae** — сямейства малашчацінкавых чарвей з атраду . Каля 800 відаў. Даўжыня цела складае ад 1 да 100 мм. Распаўсюджаныя сусветна. Жывуць у салёных і прэсных вадаёмах. Харчуюцца дэтрытам.

## Некаторыя роды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Малашчацінкавыя чэрві
Сезон 2019 ФК ЮАС Жыткавічы

У 2019 годзе футбольны клуб «ЮАС Жыткавічы» з Жыткавіч прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах на рэспубліканскім узроўні:
* Другая ліга чэмпіянату Беларусі 2019 (Зняты з чэмпіянату),
* Кубку Беларусі 2019/2020 (паражэнне ў 1/32 фіналу).

## Склад каманды 
*Станам на ліпень 2019 года*.

|-----
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
|----- bgcolor="#DFEDFD"

|-----
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
|----- bgcolor="#DFEDFD"

|-----
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
|----- bgcolor="#DFEDFD"

## Спасылкі 
2019
ЮАС Жыткавічы
Каболчын

**Каболчын** () — вёска ў Сакыранскім раёне Чарнавіцкай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Сакыранскай гарадской абшчыны.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Сакыранскага раёна
Ажэвэ

**Ажэвэ** () — вёска ў Сакыранскім раёне Чарнавіцкай вобласці Украіны.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Сакыранскага раёна
David Bowie (альбом)

**«David Bowie»** — дэбютны студыйны альбом брытанскага музыкі Дэвіда Боўі, выдадзены ў 1967 годзе на лэйбле «Deram Records». Яго змест мае мала агульнага з тым тыпам музыкі, які пазней зрабіў Боўі знакамітым, такім, як фолк-рок з «Space Oddity», ці глэм-рок з «The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars». Рэдактары «New Musical Express» Рой Кар і Чарлз Шаар Мюрэй адзначылі: «*Слухачы, прывучаныя да іміджу Боўі ў сямідзесятых гадах, верагодна, знойдуць гэты дэбютны альбом шакіруючым ці проста дзіўным*».

## Спіс кампазіцый 
Усе песні напісаныя Дэвідам Боўі.

## Спасылкі
Катэгорыя:Альбомы 1967 года
Катэгорыя:Альбомы Deram Records
Катэгорыя:Дэбютныя альбомы
Глыбачок (Вэлыкакучурыўская вясковая абшчына)

**Глыбачок** () — вёска ў Старажынэцкім раёне Чарнавіцкай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Вэлыкакучурыўскай вясковай абшчыны
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Старажынэцкага раёна
Аршыця

**Аршыця** (, ) — вёска ў Старажынэцкім раёне Чарнавіцкай вобласці Украіны.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Старажынэцкага раёна
Славомір Ідзяк

**Славо́мір А́нджэй І́дзяк** (; нар. 25 студзеня 1945, Катавіцы) — польскі  і рэжысёр. Працаваў з вядомымі польскімі кінематаграфістамі: Кшыштаф Кеслёўскі, Ежы Кавалеровіч, Анджэй Вайда, Кшыштаф Занусі. У 1990-х пачаў працаваць у ЗША. 

## Абраная фільмаграфія 
* 1976 — Шнар
* 1980 — Канстанта
* 1984 — Год спакойнага сонца
* 1988 — Кароткі фільм пра забойства
* 1989 — Дэкалог, пяць
* 1991 — Падвойнае жыццё Веранікі
* 1993 — Тры колеры: Сіні
* 1997 — Гатака
* 2004 — Кароль Артур
* 2007 — Гары Потэр і Ордэн Фенікса

Катэгорыя:Выпускнікі Кінашколы ў Лодзі
Жан-Батыст Луі Рамэ дэ Ліль

**Жан-Батыст Луі Рамэ дэ Ліль** (,  — ) — французскі мінералог і метролаг.

## Біяграфія 
Выпускнік Каледжа Сент-Барб. Адзін з заснавальнікаў крышталяграфіі. Як самастойная дысцыпліна крышталяграфія была выкладзеная ім у 1772 годзе ў працы «Досвед крышталяграфіі». Пазней Рамэ дэ Ліль, перапрацаваўшы і пашырыўшы гэта сачыненне, апублікаваў яго ў 1783 годзе пад назвай «Крышталяграфія, або апісанне формаў, уласцівых усім целам мінеральнага царства».

У 1775 годзе абраны членам Шведскай каралеўскай акадэміі навук.

Катэгорыя:Вучоныя Францыі
Катэгорыя:Геолагі Францыі
Катэгорыя:Крышталёграфы
Катэгорыя:Мінералогі
Катэгорыя:Метролагі
Аксель Вільгельмавіч Гадалін

**Аксель Вільгельмавіч Гадалін** (—) — расійскі вучоны ў галіне артылерыйскага ўзбраення, механічнай апрацоўкі металаў, мінералогіі і крышталяграфіі, генерал ад артылерыі (1890). Заслужаны прафесар Міхайлаўскай артылерыйскай акадэміі, доктар мінералогіі, член шматлікіх расійскіх і замежных навукоўцаў таварыстваў. Член-карэспандэнт (1873), экстраардынарны акадэмік (1875), ардынарны акадэмік (1890) Імператарскай Санкт-Пецярбургскай Акадэміі навук. Лаўрэат Ламаносаўскім прэміі (1868).

Катэгорыя:Генералы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Артылерысты
Катэгорыя:Крышталёграфы
Катэгорыя:Мінералогі
Катэгорыя:Правадзейныя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Выпускнікі Міхайлаўскага артылерыйскага вучылішча
Расмус Барталін

**Расмус Барталін** (, ; ,  — ) — дацкі навуковец: медык, анатам, фізік, матэматык і педагог XVII стагоддзя.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і навукоўцаў, дванаццаць яго сваякоў былі прафесарамі Універсітэта Капенгагена. Тры пакаленні сям’і Барталін ўнеслі значны ўклад у анатомію і медыцыну ў XVII і XVIII стагоддзях: бацька Расмуса, Каспар Барталін (старэйшы) (1585—1629), яго старэйшы брат Томас Барталін (1616—1680), і яго пляменнік Каспар Барталін (малодшы) (1655—1738).

На працягу 10 гадоў навучаўся ў розных універсітэтах Еўропы. Прафесар геаметрыі, а пазней і медыцыны Універсітэта ў Капенгагене.

Вядомасць да яго прыйшла пасля адкрыцця эфекту расшчаплення ў анізатропных асяроддзях прамяня святла на два складнікі, вядомага цяпер як падвойнае праменепраламленне. Упершыню выяўлены ім на крышталі ісландскага шпата (кальцыту). Расмус Барталін апублікаваў апісанне гэтай з’явы, але па прычыне, што фізічная прырода святла была на той час не да канца зразуметай, навуковец не змог яе растлумачыць. Гэта стала магчымым толькі пасля прапанаванай у пачатку XIX стагоддзя Томасам Юнгам хвалевай тэорыі святла.

Ён першым апісаў у навуковай медыцыне сіндром Патаў — храмасомнае захворванне чалавека, якое характарызуецца наяўнасцю ў клетках дадатковай храмасомы.

Катэгорыя:Педагогі Даніі
Катэгорыя:Матэматыкі Даніі
Катэгорыя:Фізікі Даніі
Катэгорыя:Медыкі Даніі
Катэгорыя:Анатамы
Катэгорыя:Медыкі XVII стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XVII стагоддзя
Катэгорыя:Фізікі XVII стагоддзя
Гадалін

**Гадалін** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аксель Вільгельмавіч Гадалін — расійскі вучоны, генерал ад артылерыі
* Юхан Гадалін — фінскі хімік, фізік
Кувана

**Кувана** — горад у Японіі, знаходзіцца ў прэфектуры Міэ. Плошча горада — 136,61 км², насельніцтва — 140 793 чалавекі (1 чэрвеня 2014), шчыльнасць насельніцтва — 1030,62 чал./км². Размешчаны на востраве Хонсю, у рэгіёне Кансай. З ім мяжуюць гарады Якаіты, Інабэ, Айсай, Ятамі, Кайдзу і пасёлкі Кісасакі, Таін, Асахі, Кавагоэ.

Катэгорыя:Гарады прэфектуры Міэ
Біліўці (Хатынскі раён)

**Біліўці** () — вёска ў Хатынскім раёне Чарнавіцкай вобласці Украіны.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Хатынскага раёна
Вятроўнік звычайны

**Вятро́ўнік звычайны, земляныя арэшкі** (*Filipendula vulgaris*) — від кветкавых раслін з роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна вышынёй 30—60 см. Сцябло прамастойнае. Лісце чаргаванае па даўжыні сцябла і ў прыкаранёвай разетцы, двойчыперыста-надрэзанае, з вузкім долямі. На каранях расліны маюцца клубні («арэшкі») верацёнападобнай ці амаль шарападобнай формы. Кветкі дробныя, з шасцю чашалісцікамі і пялёсткамі, у мяцёльчатых суквеццях. Колер кветак белы з чырванаватым адценнем. Плод — сухі шматарэшак з 12 прамых, злёгку апушаных плодзікаў.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Еўраазіяцкі від. Расце на заліўных лугах, у поймах рэк, на ўзлесках і лясных палянах, сярод хмызняку. Цвіце ў чэрвені—ліпені.

## Выкарыстанне 
Лекавая расліна. Выкарыстоўваюцца карэнішчы з клубянькамі. Клубянькі ядомыя.

## Сінонімы 
На сайце The Plant List пералічаны наступныя сінонімы:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Ружавыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Катэгорыя:Пустазелле
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1794 годзе
Заражаны

**Заражаны** () — вёска ў Хатынскім раёне Чарнавіцкай вобласці Украіны.

## Вядомыя асобы 
* Фёдар Дубкавецкі — двойчы Герой Сацыялістычнай Працы.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Хатынскага раёна
Акбулак

**Акбулак** — тапонім.

## Казахстан 
* Акбулак (Аршалынскі раён)
* Акбулак (Асакараўскі раён)
* Акбулак (Аягозскі раён)
* Акбулак (гарадская адміністрацыя Семея)
* Акбулак (раён Біржан сал)
* Акбулак (Усходне-Казахстанская вобласць)
* Акбулак (Шэцкі раён)

## Расія 
* Акбулак (Арэнбургская вобласць)
Акбулак (Арэнбургская вобласць)

**Акбулак** () — пасёлак, цэнтр Акбулакскага раёна Арэнбургскай вобласці Расіі. Цэнтр сельскага паселішча Акбулакскі пассавет.  Размешчаны ў даліне ракі Ілек (прыток Урала). Чыгуначная станцыя на Ташкенцкім напрамку Казахстанскай чыгункі, за 127 км на паўднёвы ўсход ад Арэнбурга. Заснаваны ў 1904 годзе пры будаўніцтве чыгункі.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Арэнбургскай вобласці
Акжал

**Акжал** — тапонім.

## Казахстан 
* Акжал (Жармінскі раён)
* Акжал (Карагандзінская вобласць)
Аршалы

**Аршалы** — тапонім.

## Казахстан 
* Аршалы (Акмолінская вобласць)
* Аршалы (Усходне-Казахстанская вобласць)
Старасцень клейкі

**Старасцень клейкі**, **Жаўтуха** (*Senecio viscosus*)&nbsp;— від раслін сямейства , распаўсюджаны ў Заходняй і Сярэдняй Еўропе, Турцыі, Арменіі і Грузіі.

## Апісанне 
Аднагадовая травяністая расліна, 15-50 см вышынёй, густа пакрытая залозістымі валасінкамі. Лісце пёрыста-паасобнае, з даўгаватымі зубчастымі долямі. Кошыкі ў няшчыльнай шчыткападобнай мяцёлцы, званочкава-цыліндрычныя. Знешнія лісточкавыя абгорткі ў 2-3 разы карацейшыя за ўнутраныя і толькі ля верхавіны афарбаваныя. Сямянкі голыя. Лісце чарашковае; ліставыя пласцінкі ад зваротнаяйкападобных да даўгаватых, 2-7 × 1.5-4 см; крайнія палі хвалепадобныя або зубчастыя (дыстальнае лісце сядзячае, меншае). Кветкавых галоў (1) 3-8 (30). Кветкі жоўтыя. 2n = 40.

## Распаўсюджанне 
Распаўсюджаны ў Заходняй і Сярэдняй Еўропе, Турцыі, Арменіі, Грузіі; натуралізаваны ў паўднёвай Канадзе, Сен-П’ер і Мікелон, пн.-усх. ЗША, Даніі, Фінляндыі, Ірландыі, Нарвегіі, Швецыі.

Ва Украіне від расце на пясчаных месцах; расліна занесена ў Закарпацкай вобласці (Ужгарад, Чоп, Вынаградзіў), на Правабярэжным Палессі (Кіеўская вобласць, Кіева-Святошынскі раён, Ірпінь; Барыспільскі раён, с. , каля чыгункі).

## Галерэя 

Kleverig kruiskruid R0020100.JPG|Лісцінка
Senecio viscosus sl8.jpg|Сцябло густа залозістае
Kleverig kruiskruid R0020097.JPG|Кветкавая галоўка
Senecio viscosus L. (7658081948).jpg|Суплодзе
Senecio viscosus sl13.jpg|Плады з папусамі
Senecio viscosus sl14.jpg|Плады (сямянкі) амаль голыя
Senecio viscosus-watercolor.jpg|Батанічная ілюстрацыя

Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Флора Азіі
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Старасцень
Краіна Вымярэнія

«**Краіна Вымярэнія**» — адукацыйна-дыдактычная казка пра спосабы і адзінкі вымярэння. Аўтар кнігі — Алег Грушэцкі, ілюстратар — Віктар Козел. Выдавецтва «Кнігазбор», 2019 год. Для дзяцей дашкольнага і малодшага школьнага ўзросту.

## Гісторыя 
thumb|справа|250пкс|А. Грушэцкі з кнігай у выдавецтве
[thumb|справа|250пкс|Раздача аўтографаў падчас прэзентацыі кнігі на курсах «[Мова нанова дзеткам|Мова Нанова Дзеткам»]]

Кніга была выдадзена ў 2019 годзе і падрыхтавана адмыслова да пачатку навучальнага года з мэтай дапамагчы маленькiм школьнiкам хутчэй i не сумна засвоiць адзiнкi вымярэння. Для беларускага кніжнага рынка кніга стала па свойму унікальнай.

Прэзентацыя кнігі адбылася 10 лістапада 2019 года на курсах беларускай мовы «Мова Нанова Дзеткам».

У 2023 годзе кніга была прафесійна агучана аўдыёпраектам «Кніжны воз».

## Сюжэт 
Праз казачныя гісторыі ў займальнай і даступнай форме дзеці маюць магчымасць даведацца пра спосабы і адзінкі вымярэння (даўжыня, шырыня, вышыня), вагі і аб’ёму (кілаграмы, літры), адзінкі вымярэння часу (гадзіны, хвіліны), а дзякуючы беларускім прымаўкам і прыказкам спазнаюць і лепш запомняць, чым адрозніваюцца месяцы і поры года. 
 
Веды ў кнізе пададзены праз казачныя апавяданні, дзе галоўныя героі — насельнікі казачнага лесу (мядзведзь, вожык, зайка, ліска, лось, вавёркі і інш.). Кожнае апавяданне сканчаецца лагічным пераходам у наступную тэму, утвараючы такім чынам адзінае арганічнае цэлае, дзе ўсе гісторыі паміж сабою лагічна злучаны.

Яскравыя пазнавальныя ілюстрацыі дапамагаюць дзецям лепш засвоіць веды, якія спатрэбяцца ў дарослым жыцці.

## Змест 
# Даўжыня.
# Шырыня і вышыня.
# Вага.
# Літр, вымярэнне аб’ёму.
# Час.
# Каляндар.

## Прэміі, намінацыі і адзнакі 
* 2019 год — кніга ўвайшла ў ТОП-10 лепшых кніг для дзяцей на беларускай мове (па версіі TUT.BY).
* 2020 год — кніга ўвайшла ў лонг-ліст «Прэміі Цёткі—2019» у намінацыях «Найлепшая кніга для дзяцей і падлеткаў» і «Найлепшае мастацкае афармленне».
* 2020 год — кніга ўвайшла ў ТОП-12 найлепшых беларускіх дзіцячых выданняў.
* 2022 год — кніга ўвайшла ў рэкамендаваны беларускім дзіцячым часопісам «Жэўжык» спіс кніг да чытання для дзяцей 6—9 гадоў.
* 2023 год — аўтар рубрыкі «Кніжная паліца» пісьменніца Алена Масла ўнесла кнігу ў спіс «Навагоднія зборнікі беларускіх пісьменнікаў, якія варта пачытаць».

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кнігі 2019 года
Катэгорыя:Літаратурныя творы Беларусі
Катэгорыя:Літаратурныя творы на беларускай мове
Катэгорыя:Творы Алега Грушэцкага
Ярыўка (Хатынскі раён)

**Ярыўка** () — вёска ў Хатынскім раёне Чарнавіцкай вобласці Украіны.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Хатынскага раёна
Кашкар

**Кашкар** — тапонім.

## Казахстан 
* Кашкар (Атыраўская вобласць)
* Кашкар (Карагандзінская вобласць)
Камсамол (значэнні)

* Камсамол
## Казахстан 
* Камсамол (Атыраўская вобласць)
* Камсамол (Какпекцінскі раён)
## Расія 
* Камсамол (Салавацкі раён)
Сярпуха венцаносная

**Сярпуха венцаносная**, **Сярпуха Вольфа** (*Serratula coronata*)&nbsp;— шматгадовая травяністая расліна сямейства . Сярпуха венцападобная расце на сухіх лугах, па ўзлесках, сярод хмызнякоў.

## Марфалогія 
Сцёблы прамыя разгалінаваныя, граневыя і рабрыста-разоравыя, пурпуровыя, да 150 см вышынёй. Лісце чаргавальнае, чарашковае (ніжняе) або амаль сядзячае (верхняе), пёрыстараздзельнае да рассеченнага, з 3-7 парамі яйкападобна — ці падоўжаналанцэтных бакавых сегментаў і большым за іх верхавінкавым; зверху голае, цёмна-зялёнае, знізу&nbsp;— святлей; сегменты лісця востраканцовыя, няроўназубчастыя, з адцягнутымі на канцы ў караценькае белаватае лязо зубцамі, па ўсім краі пілаватае, жорсткае. Кветкі трубчастыя, пурпурныя, сабраныя ў кошыкі, размешчаныя на канцах галоўных галін па 1-2; краявыя кветкі больш буйныя, функцыянальна песцікавыя, з трох-чатырох-раздзельным адгінам, сярэднія&nbsp;— двухполыя, з пяціраздзельным адгінам. Цвіце з ліпеня да верасня. Плод&nbsp;— сямянка.

## Лекавыя ўласцівасці 
Для вырабу галенавых лекавых формаў выкарыстоўваюць траву сярпухі, якую нарыхтоўваюць падчас цвіцення расліны. Пасля сушкі грубыя часткі сцеблаў выключаюць. Расліна неафіцынальная.

У траве сярпухі ўтрымліваюцца алкалоіды (сляды) і значная колькасць аскарбінавай кіслаты (у свежым лісці да 120&nbsp;мг&nbsp;%). У народнай медыцыне сярпуху венцападобную прызнаюць як сродак, які валодае звязальнымі, супрацьзапаленчымі, гарачкапаніжальнымі, жоўцегоннымі, проціванітавымі і седатыўнымі ўласцівасцямі.

Настой травы даюць унутр пры хваробах страўніка, ванітах, паносе, жаўтусе, гемароі, ліхаманцы, малакроўі і псіхічных захворваннях.

## Літаратура 
* 
* 
* *, , А.&nbsp;М.&nbsp;Краснова;* «» Справочник; Киев, , 1983. 
* 
* *Serrátula* L. — Серпýха // *Маевский П. Ф.* Флора средней полосы европейской части России. 11-е изд. — М.: Товарищество научных изданий КМК, 2014. — С. 314, 322—324. — 635 с., ил. — ISBN 978-5-87317-958-9.
* 

## Спасылка 
* 
* 
* Сярпуха венцападобная

Катэгорыя:Сярпуха
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1763 годзе
Сярпуха фарбавальная

**Сярпу́ха фарбавальная**, ці **Сярпуха некалючая** (*Serrátula tinctória*) — шматгадовая травяністая расліна; від роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Сярпуха фарбавальная часам дасягае 100 і больш сантыметраў у вышыню. Сцябло прамастойнае, галінастае ў верхняй частцы. Лісце чаргаванае. Прыкаранёвае лісце на доўгіх чаранках, сцябловае — на кароткіх чаранках і сядзячае.

Суквецце — шматкветкавы кошык, кветкі з пялёсткамі чырвоных адценняў.

Сямянкі даўгаватыя, 3—5 мм даўжынёй, 1—2 мм шырынёй.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Радзіма віду — ўмераны пояс Еўропы, дзе ён вельмі распаўсюджаны. Інтрадукаваны ў Паўночную Амерыку. Аддае перавагу малазацененым месцам з вільготнымі глебамі у лясах, хмызняках, на ўзлесках, высечках, сухіх лугах.

Ахоўваецца ў Латвіі, Эстоніі, шэрагу рэгіёнаў Расіі. Расліна ўжываецца для атрымання жоўтай і зялёнай фарбы для тканін, адсюль і назва.

## Таксанамія 
Часам від  разглядаюць як падвід сярпухі фарбавальнай . Уласна сярпуху фарбавальную вызначаюць як падвід .

## Выявы 

Serratula tinctoria ENBLA04.JPG|Суквецце
Serratula tinctoria MHNT.BOT.2012.10.41.jpg|Плады і Насенне

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* *Serrátula* L. — Серпýха // *Маевский П. Ф.* Флора средней полосы европейской части России. 11-е изд. — М.: Товарищество научных изданий КМК, 2014. — С. 314, 322—324. — 635 с., ил. — ISBN 978-5-87317-958-9.
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Сярпуха
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Фарбавальныя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Жабрыца конская

**Жабрыца конская** (*Seseli hippomarathrum*) — від двухдольных раслін роду  сямейства .

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Жабрыца
Куйган

**Куйган** — тапонім.

## Казахстан 
* Куйган (Куршымскі раён)
* Куйган (Тарбагатайскі раён)
Кызылту

**Кызылту**:
* Кызылту (Акмолінская вобласць)
* Кызылту (Каркаралінскі раён)
* Кызылту (Усходне-Казахстанская вобласць)
* Кызылту (Шэцкі раён)
Каратал

**Каратал**:
* Каратал (Зайсанскі раён)
* Каратал (Карагандзінская вобласць)
* Каратал (Паўладарская вобласць)
* Каратал (раён Біржан сал)
* Каратал (Урджарскі раён)
* Каратал (Ярэйментаўскі раён)
* Каратал (рака) — рака ў Казахстане
Айгыржал

**Айгыржал** — тапонім.

## Казахстан 
* Айгыржал (Акмолінская вобласць)
* Айгыржал (Карагандзінская вобласць)
* Айгыржал (Усходне-Казахстанская вобласць)
Актагай

**Актагай**:
* Актагай (Атыраўская вобласць)
* Актагай (Аягозскі раён)
* Актагай (Карагандзінская вобласць)
* Актагай (Паўладарская вобласць)
Жанааул

**Жанааул** — тапонім.

## Казахстан 
* Жанааул (Акмолінская вобласць)
* Жанааул (Актагайскі раён)
* Жанааул (Жармінскі раён)
* Жанааул (Куршымскі раён)
* Жанааул (Шчарбакцінскі раён)
Андрыянаўка

**Андрыянаўка** — тапонім.

## Беларусь 
* Андрыянаўка (Пружанскі раён)

## Казахстан 
* Андрыянаўка (Паўладарская вобласць)
Прада (значэнні)

**Прада**

* Прада — адзін з найбуйнейшых і значных музеяў еўрапейскага выяўленчага мастацтва
* народная назва віду
Жабрыца Паласа

**Жабрыца Паласа** (*Seseli pallasii*) — від двухдольных раслін роду  сямейства .

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Жабрыца
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1816 годзе
Катэгорыя:Таксоны раслін, названыя ў гонар людзей
Юг-Бернар Марэ

**Юг-Бернар Марэ** (; ,  — , ) — французскі дыпламат, журналіст, адвакат, палітык і дзяржаўны дзеяч, міністр замежных спраў у 1811—1813 гадах, у 1834 годзе прэм’ер-міністр.

Катэгорыя:Юрысты Францыі
Катэгорыя:Журналісты Францыі
Катэгорыя:Адвакаты Францыі
Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў Францыі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Францыі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Францыі
Катэгорыя:Герцагі Францыі
Жамбыл

**Жамбыл** — тапонім.

## Казахстан 
* Жамбыл (Актагайскі раён)
* Жамбыл (Астраханскі раён)
* Жамбыл (Атыраўская вобласць)
* Жамбыл (Жалезінскі раён)
* Жамбыл (Зайсанскі раён)
* Жамбыл (Зерэндзінскі раён)
* Жамбыл (Карагандзінская вобласць)
* Жамбыл (Катон-Карагайскі раён)
* Жамбыл (Лябяжынскі раён)
* Жамбыл (Тарбагатайскі раён)
Актас

**Актас**:
* Актас (Акмолінская вобласць)
* Актас (Актагайскі раён)
* Актас (Аягозскі раён)
* Актас (Какпекцінскі раён)
* Актас (Улытаўскі раён)
Бітва за Эль-Кар’ятэйн (2016)

**Бітва за Эль-Кар’ятэйн** — эпізод грамадзянскай вайны ў Сірыі, у ходзе якога сіламі САА і ПКС РФ вызвалены ад паўстанцаў ІД горад Эль-Кар’ятэйн. Афіцыйны прадстаўнік Мінабароны РФ генерал-маёр Ігар Канашэнкаў пазней назаве гэтую аперацыю ўнікальнай, бо ні адзін салдат САА і апалчэння не загінуў падчас яе выканання.

## Храналогія 
27 сакавіка 2016 года, пасля вызвалення горада Пальміра, для Сірыйскіх узброеных сіл адкрыўся шлях на горад Эль-Кар’ятэйн, да якога пачалі сцягваць вайсковыя сілы.

2 красавіка Сірыйская Арабская Армія пры садзейнічанні ПКС РФ прыступіла да вызвалення горада. У ходзе аперацыі баевікі ІД каля 30 разоў спрабавалі перакінуць у горад падмацаванні з Эр-Ракі, але кожны раз іх спробы перарываліся дзеяннямі ПКС РФ.

3 красавіка САА і ПКС РФ цалкам вызвалілі горад ад джыхадзістаў.

Катэгорыя:Бітвы грамадзянскай вайны ў Сірыі
Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Катэгорыя:Сакавік 2016 года
Катэгорыя:Красавік 2016 года
Катэгорыя:Канфлікты 2016 года
Катэгорыя:2016 год у Сірыі
Катэгорыя:Бітвы Расіі
Катэгорыя:Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі
Вапнаўка мяцёльчатая

**Ва́пнаўка мяцёльчатая** (мяцёлчатая), **Перакаці-поле** (*Gypsophila paniculata*) — від кветкавых раслін з роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна вышынёй 40—100 см, голая або залозіста апушаная ў ніжняй частцы. Сцябло  галінастае, часам утварае куст шарападобнай формы. Лісце супраціўнае, сядзячае, суцэльнае, ланцэтнай формы, з васковым налётам і гладкім краем. Кветкі шматлікія, белага колеру, у раскідзістых мяцёльчатых суквеццях. Плод — сухая каробачка.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Расліна паходзіць з Міжземнамор’я. Распаўсюдзілася на тэрыторыі стэпавых зон паўднёвай часткі Расіі. Расце на сухіх лугах, узлесках і палянах хвойных лясоў, камяністых і пясчаных глебах, у стэпах, на пашах і агародах.
Святлолюбівая расліна.

## Гаспадарчае значэнне 
Лекавая расліна. Мае інсектыцыдныя ўласцівасці. Карані вапнаўкі мяцёльчатай, вядомыя пад назвай *«белы мыльны корань»*, маюць да 30 % сапанінаў і выкарыстоўваюцца ў якасці сурагата мыла, на выраб шампуняў і мыйных парашкоў.

Ядавітая расліна. Можа выклікаць атручванне жывёлы. Добры меданос.

## Літаратура 
*  — С. 412—413.

## Спасылкі 
* 
* Растения Беларуси // Гербарий ЦБС НАН Беларуси MSKH  
* 

Катэгорыя:Гваздзіковыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Ядавітыя расліны
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Пустазелле
Катэгорыя:Травы
Ян V (Папа Рымскі)

**Ян V** (; 635 — 2 жніўня 686) — Папа Рымскі з 23 ліпеня 685 года па 2 жніўня 686 года. Першы з т. Зв. «Візантыйскі пап», якія ўступілі на пасад без зацвярджэння візантыйскім імператарам і першы ў шэрагу дзесяці Папаў ўсходняга паходжання. Яго папства было адзначана прымірэннем Рыма і Канстанцінопаля.

Катэгорыя:Папы Рымскія
Іран (конунг Русіланда)

**Іран** (стар.-сканд. *Íron*) — легендарны конунг Смаленска (Smálenzkju), брат конунга Русі (Русіланд), Польшчы (Пуліналанд) і Полацка (Палціскі) Вальдзімара.

## Біяграфія 
Конунг Русі Гертніт перад смерцю падзяліў свае ўладанні паміж трыма сынамі: старэйшы Азантрыкс (*Ósantrix*) атрымаў Вількіналанд, малодшы Вальдзімар (*Valdimarr*) усходнюю частку царства — Русіланд (Русь) і Пуліналанд (Польшча), а сын наложніцы Іліас стаў ярлам Грэцыі, у сазе — *Grikkland*).

У кіраванне Азантрыкса і Вальдзімара адбываецца ўзвышэнне Гуна Атылы, які падпарадкоўвае сабе Гунналанд, якім да гэтага валодаў стары конунг Міліас. Далей Атыла сватаецца да дачкі Азантрыкса — Эрке, але не адразу дамагаецца свайго, таму ідзе вайной на Вількіналанд. У вайне гіне Азантрыкс, а яго дачка Эркана становіцца жонкай Атылы.

Пасля гібелі брата Вальдзімар сам ідзе вайной на Гунаў (Гуналанд) і руйнуе валоданні Атылы, пачынаецца вайна. У гэтых падзеях на баку Атылы ўдзельнічае галоўны герой сагі — Тыдрэк Бернскі. У адной з бітваў апісваецца паядынак Тыдрэка Бернскага з Тыдрэкам, сынам Вальдзімара . Далей Атыла з вялікім войскам пачынае паход на Вальдзімара і спусташае Русь і Польшчу(Русіланд і Пуліналанд). Вырашальныя бітвы адбываюцца каля Полацка (Palteskia), які бярэ сам Атыла, і Смаленска (Smálenzkju), які бярэ Тыдрэк Бернскі. У гэтай вайне Вальдзімар і яго сын гінуць, застаецца толькі смаленскі ярл Іран, брат конунга Вальдзімара. Пасля перамогі Атыла прызначыў Ірана «*кіраваць тым царствам, судзіць па земскаму праву і плаціць даніны конунгу Атыле і даваць яму падмогі, калі яму спатрэбіцца*» .

## Гл. таксама 
* 
* Полацкае княжанне

## Литература 
* Сага пра Тыдрэка Бернскага
* Сагі //  С. 202.
* Текст по изд.: Веселовский А. Н. Русские и вильтины в саге о Тидреке Бернском. // ИОРЯИС. Т. ХШ. Кн.1. СПб., 1906.

Катэгорыя:Князі полацкія
Катэгорыя:Конунгі Гардарыкі
Катэгорыя:Крывічы (Асобы)
Месца пад сонцам

**Месца пад сонцам:**
* «Месца пад сонцам» — крылаты выраз.
* «Месца пад сонцам» — фільм Джорджа Стывенса, 1951.
* «Месца пад сонцам» — савецкі мастацкі фільм рэжысёра Агасі Бабаяна, 1975, Арменфільм.
* «Месца пад сонцам» — савецкі кароткаметражны мастацкі фільм рэжысёра Аляксандра Варапаева, 1982.
* «Месца пад сонцам» — амерыканскі драматычны фільм, 1997.
* «Месца пад сонцам» — расійскі дэтэктыўны тэлесерыял па рамане Паліны Дашкавай, 2004.
* «Месца пад сонцам» — альбом беларускага рок-гурта Бонда.

## Гл. таксама 
* Месца жыхарства
Зорныя войны: Узыходжанне Скайуокера

**«Зорныя войны: Узыходжанне Скайуокера»** () — чаканы амерыканскі фільм у жанры касмічнай оперы ад прадзюсараў Кэтлін Кенэдзі, Дж. Дж. Абрамса і Мішэль Рэйван, зняты Абрамсам па сцэнарыі, напісаным ім разам з Крысам Тэрыа. Дзявяты эпізод сагі «Зорныя войны», запланаваны як працяг унутранай храналогіі серыі і з’яўляецца працягам папярэдніх фільмаў. Фільм сумеснай вытворчасці кампаній «Disney» і «Lucasfilm». Здымкі пачаліся ў Лондане 1 жніўня 2018 года і завяршыліся 15 лютага 2019 года. Карціна павінна выйсці на экраны 19 снежня 2019 года.

Праз некалькі месяцаў пасля звестак аб тым, што рэжысёрам карціны стане Колін Трэворау, прыхільнікі апублікавалі петыцыю з просьбай замяніць рэжысёра «Свету юрскага перыяду» на стваральніка франшызы Джорджа Лукаса. Сюжэт карціны не звязаны са сцэнарыем, напісаным Лукасам, для сёмага, восьмага і дзявятага эпізоду. Смерць актрысы Кэры Фішэр прывяла да змянення планаў, хоць і разглядалася магчымасць удзелу яе персанажа з выкарыстаннем камп’ютарнай графікі, аднак ад гэтай магчымасці пасля адмовіліся.

Трэворау вырашыў здымаць на 65 мм плёнку, у адрозненне ад двух папярэдніх фільмаў, акрамя таго планаваў адздымаць некаторы матэрыял у космасе, на студыі «Пайнвуд» у Англіі і Нью-Мехіка. Прэм’ера карціны была перанесена са снежня на май 2019 года, з мэтай вярнуцца да традыцыі, па якой 6 першых карцін выходзілі ў маі. Прадстаўнікі студый «Walt Disney Studios Motion Pictures» і «Lucasfilm» пачалі абдумваць, што будзе пасля фільма ўжо ў 2017 годзе, аднак Кенэдзі падкрэсліла, што ўсё будзе залежаць ад поспеху наступных карцін.

У пачатку верасня 2017 года Трэворау з прычыны «творчых рознагалоссяў» з прадзюсарамі пакінуў пасаду рэжысёра. 12 верасня 2017 года стала вядома, што новым рэжысёрам стане Дж. Дж. Абрамс, які раней ужо зняў сёмы эпізод сагі. Сцэнарыстамі выступяць Абрамс і Крыс Тэрыа.

## У ролях 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Эпізод 9
Катэгорыя:Фантастычныя фільмы 2019 года
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы-сіквелы
Катэгорыя:Дыснэеўскія фільмы
Катэгорыя:Фільмы ЗША 2019 года
Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Джон Уільямс
Катэгорыя:Фільмы Bad Robot Productions
Катэгорыя:Фільмы Lucasfilm
Глоса

**Глоса**

* Глоса — штучная мова
* Глоса — лексікаграфічны тэрмін
Табарскі Беатус

**Табарскі Беатус** альбо **Беатус з Табары** — ілюмінаваны рукапіс X стагоддзя, які змяшчае  Беата Ліебанскага, напісаны каля тысячнага года. Створаны ў  і цяпер знаходзіцца ў  ў Мадрыдзе пад каталожным нумарам L.1097B. Уцалелі толькі восем арыгінальных мініяцюр.

## Гісторыя 
Калафон на фоліа 167 рукапіса сцвярджае, што ён быў завершаны пісцом Эметэрыем 29 ліпеня 970 года ў скрыпторыі манастыра Святога Сальвадора у . Яго перапісчыкам быў манах па мянушцы Моніус, і яго ілюмінацыя была зроблена Магіусам, які мог бы быць тым жа чалавекам, што ілюмінаваў Беатус Моргана, але памёр на паўдарозе, працуючы над Табарскім Беатусам. Гэты манускрыпт быў скапіяваны з невядомага рукапісу X стагоддзя з правінцыі Леон .

Калі рукапіс быў рэстаўраваны, паўстала гіпотэза, што сучасны манускрыпт з’яўляецца вынікам звязвання адной працы з двух фоліа з двума фоліа іншага рукапісу Беатуса, і гэты іншы рукапіс фарміруе фоліа 167 і 168 працы ў яе цяперашнім стане, якія былі выразаны, магчыма, каб больш шырокія фоліа ўпісаліся ў новы . Гэтая гіпотэза не з’яўляецца агульнапрызнанай, і Джон Уільямс сцвярджае, што ўсе фоліа твору належаць да аднаго рукапісу .

Адным з пазнейшых уладальнікаў рукапісу быў , бібліятэкар у Леоне, ад якога ён патрапіў у калекцыю Школы дыпламатыі ў Мадрыдзе, а потым і Нацыянальны архіў.

## Апісанне 
Тэкст напісаны ў двух слупках . Глосы на арабскай мове, напісаныя на палях, паказваючы, што у манастыры, дзе стварылі Беатус, жылі масарабскія манахі. Ён таксама змяшчае вялікія дэкаратыўныя загалоўныя літары. Беатус з Табары належыць да той жа групы рукапісаў, што і  і Беатус Моргана, і створаны ў тым жа скрыпторыі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* John W. Williams, «The illustrated Beatus. A corpus of the illustrations of the commentary on the Apocalypse», volume II, *The 9th and 10th centuries*, Harvey Miller Publisher, 1994, 319 pages, p.&nbsp;43-49
*  John Williams, *Manuscrits espagnols du Haut Moyen Âge*, Chêne, 1977, 119 p. 

## Спасылкі 
* encyclopedie-universelle.com 

Катэгорыя:Беатусы
Катэгорыя:Рукапісы X стагоддзя
Катэгорыя:Масарабскае мастацтва
Сырэнь

**Сырэнь** (, , ) — пасёлак у Бахчысарайскім раёне Аўтаномнай Рэспублікі Крым Украіны.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Бахчысарайскага раёна
Вежавіца гладкая

**Ве́жавіца гладкая**, **Вежавіца голая** (*Turritis glabra*) — від кветкавых раслін з роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовая, двухгадовая, зрэдку шматгадовая травяністая расліна вышынёй 30—135 см, шызаватага колеру. Сцябло прамастойнае. Лісце сядзячае, чаргаванае па даўжыні сцябла і ў прыкаранёвай разетцы. Лісце простае, суцэльнае. сцябловае лісце авальна-ланцэтнае, прыкаранёвае — ланцэтнае, звужанае да асновы, зубчастае. Кветкі дробныя, жаўтавата-белыя, з чатырма пялёсткамі, у гронкападобных суквеццях. Плод — сухі стручок.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Расліна распаўсюджана на тэрыторыі Еўразіі і горных раёнах Паўночнай Афрыкі. Як заносны від сустракаецца на тэрыторыі ЗША і Канады. Расце на сухіх лугах, палянах і ўзлесках, каля дарог, на пустках. Святлолюбівая расліна. Мезафіт.

Лекавая расліна.

## Сінонімы 
Паводле сайта The Plant List:
*  
*  
*  
* 
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
* 

Беларускія народныя назвы: *палявы лянок, пушнік*.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Растения Беларуси // Гербарий ЦБС НАН Беларуси (MSKH)  
* 
* 

Катэгорыя:Капуставыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Пустазелле
Уладзіслаў Мікалаевіч Кадзіра

**Уладзіслаў Мікалаевіч Кадзіра** (; нар. , Камень-Кашырскі раён, Валынская вобласць) — беларускі гісторык. Спецыяліст па гісторыі антыфеадальнага руху і казацтва ў Беларусі ў другой палове XVI — першай трэці XVII стагоддзяў. Кандыдат гістарычных навук, дацэнт.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Камінь-Кашырскім раёне Валынскай вобласці Украіны ў сям’і служачых.

У 2001 годзе скончыў з адзнакай Валынскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Лесі Украінкі па спецыяльнасці «гісторыя».

З 2003 года працаваў выкладчыкам, дацэнтам кафедры новай і навейшай гісторыі БДПУ імя М. Танка. У 2006 годзе скончыў аспірантуру БДПУ імя Максіма Танка. У 2008 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Антыфеадальная барацьба беларускага і ўкраінскага народаў у другой палове XVI — першай трэці XVII ст.».

У 2009 годзе скончыў Рэспубліканскі інстытут вышэйшай школы па спецыяльнасці «інфармацыйна-ідэалагічная і выхаваўчая работа ва ўстановах адукацыі».

З 2010 года па лістапад 2019 года — намеснік дэкана па вучэбнай рабоце гістарычнага факультэта БДПУ імя М. Танка. У 2020 годзе скончыў дактарантуру БДПУ імя М. Танка.

З 2020 года дэкан гуманітарнага факультэта, дацэнт кафедры сацыяльна-гуманітарных дысцыплін і менеджмента, першы прарэктар Інстытута сучасных ведаў імя А. М. Шырокава.

Старшыня Беларускага грамадскага аб’яднання ўкраінцаў «Ватра».

## Навукова-даследчая дзейнасць 
Сфера навуковых інтарэсаў — антыфеадальны рух і казацтва на Беларусі, палітычнае і сацыяльна-эканамічнае развіцце Беларусі ў другой палове XVI — першай трэці XVII стагоддзяў.

Вучоны сакратар праблемнага савета па гістарычных навуках БДПУ па экспертызе дысертацый; старшыня навукова-метадычнага савета гістарычнага факультэта.

Аўтар больш як 60 навуковых публікацый.

## Асноўныя публікацыі 
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Профіль  на сайце гістарычнага факультэта БДПУ імя М. Танка.

Катэгорыя:Выкладчыкі БДПУ імя Максіма Танка
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Дэканы ІСВ імя Шырокава
Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага
Нулявуд

**«Нулявуд»** () — амерыканскі фільм у жанры камедыі-драмы рэжысёра Джэймса Франка па аднайменным рамане Стыва Эрыксана.

У сусветны пракат фільм выйшаў 13 верасня 2019 года. 19 верасня ў кінатэатрах VOKA CINEMA і Silver Screen ў Мінску прэм’еру прадставяць на беларускай мове.

## Сюжэт 
Галоўны герой Айк Джэром (Джэймс Франка) па мянушцы Пастар — аўтычны выпускнік духоўнай семінарыі — згодна з адукацыяй мусіў стаць архітэктарам цэркваў, але вырашае прысвяціць сваё жыццё кіно. Пагаліўшы галаву і зрабіўшы на ёй тату герояў культавай меладрамы «Месца пад сонцам», у 1969 годзе ён прыязджае ў Лос-Анджэлес, дзе застае пераломны этап у кінапрамысловасці Галівуда. У гэты час там пануюць секс, наркотыкі і панк-рок. Паліцыя расследуе забойства жонкі Рамана Паланскі сектай Чарльза Мэнсана, легендарныя кінастудыі, што падаваліся несакрушальнымі, пераносяць крах, а на арэну выходзяць новыя рэжысёры, гатовыя парушаць любыя правілы: Фрэнсіс Форд Копала, Стывен Спілберг, Марцін Скарсэзэ і Джордж Лукас. Пастар уладкоўваецца працаваць дэкаратарам, затым вучыцца мантажу, паступова набывае рэпутацыю прафесіянала, прызнанне і нават атрымлівае ўзнагароду ў Венецыі, але ўсё заканчваецца трагедыяй. Сцэнарый быў напісаны Полам Фелтэнам і .

5 верасня 2014 года Франка з’явіўся на 71-м Венецыянскім кінафестывалі з выгаленай галавой і татуіроўкай на ёй, якая адлюстроўвала герояў Мантгомеры Кліфта і Элізабет Тэйлар з фільма «Месца пад сонцам», сказаўшы што «мы робім маленькі фільм. Можа быць, мы пакажам яго тут, у Венецыі, у наступным годзе». 24 кастрычніка быў абвешчаны акцёрскі склад карціны, у які ўвайшлі Джэймс Франка, Сэт Роген, Джэкі Уівер, Меган Фокс, Уіл Ферэл, Дэні Мак-Брайд, Дэйв Франка, Крэйг Робінсан, Джоўі Кінг і .

Асноўныя здымкі фільма пачаліся 24 кастрычніка 2014 года ў Лос-Анджэлесе, штат Каліфорнія. У лістападзе здымкі прайшлі ў Пасадэне. Тады ж фільм быў выстаўлены для продажу на «».

З-за праблем у кампаніі-пракатчыка прэм’ера фільма зацягнулася.

## Беларуская агучка 
Беларуская агучка выканана «Тутэйшын Студыяй» — сумесным праектам відэасервіса VOKA і сеткі кінатэатраў Silver Screen Cinemas, у ёй узялі ўдзел вядомыя артысты, як Алег Гарбуз, Крысціна Дробыш, Андрэй Мілюхін, Таццяна Ружаўская, а таксама музыканты Аляксандр Памідораў, Бенька, Ілля Чарапко, Дзядзя Ваня. Упершыню беларускі пераклад з мовы арыгіналу можна будзе пачуць у аб’ёмным фармаце 5.1.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* Беларускамоўны трэйлер

Катэгорыя:Фільмы ЗША 2019 года
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Трагікамедыі
Катэгорыя:Фільмы Джэймса Франка
Катэгорыя:Экранізацыі раманаў
Катэгорыя:Фільмы, агучаныя па-беларуску праектам «Тутэйшын Студыя»
Прахладнэ (Бахчысарайскі раён)

**Прахладнэ** (, ) — вёска ў Бахчысарайскім раёне Аўтаномнай Рэспублікі Крым Украіны.

У ХІХ стагоддзі сяло Мангуш было ў складзе Мангушскай воласці Сімферопальскага павета Таўрычаскай губерні.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Бахчысарайскага раёна
Арэанда

**Арэанда** (, ) — пасёлак гарадскога тыпу ў Ялцінскім гарсавеце Аўтаномнай Рэспублікі Крым Украіны.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты, падпарадкаваныя Ялцінскаму гарсавету
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Крыма
Міскіта (мова)

**Мі́скіта** (саманазвы: *Mískitu*) —– індзейская мова Цэнтральнай Амерыкі. Распаўсюджана на карыбскім узбярэжжы Нікарагуа і Гандураса. Родная мова народа міскіта. Колькасць носьбітаў (2019 г.) — 231 000 чал.

thumb|left|Распаўсюджанне мовы міскіта
Мова міскіта адносіцца да сям'і моў місумальпан. Мае цэнтральнаамерыканскае паходжанне. Падчас існавання дзяржавы міскіта ў XVII — XIX стст. стала мовай межэтнічных камунікацый на заходнім карыбскім узбярэжжы, адначасова зведала моцны лексічны ўплыў англійскай мовы. У выніку падзелу Маскітавага берага паміж Нікарагуа і Гандурасам носьбіты міскіта сутыкнуліся з пашырэннем уплыву афіцыйнай іспанскай мовы.  

Першыя запісы на мове міскіта вядомы з XVII ст. У канцы XIX — пачатку XX ст. пратэстанцкія місіянеры распрацавалі алфавіт на аснове лацінкі, апублікавалі граматыку і слоўнік мовы міскіта. У нашы дні найчасцей выкарыстоўваецца гэта пісьмовая версія. У 1985 г. у Нікарагуа была складзена болей сучасная граматыка. 

У Гандурасе працуе каля 20 школ, дзе міскіта выкладаецца поруч з іспанскай мовай.   

## Спасылкі 
* Miskito language, pronunciation and alphabet
* Mískito Indian Language (Mískitu, Mísquito, Bahwika, Wanki)
* Miskito Dictionary 

Катэгорыя:Місумальпан
Катэгорыя:Мовы Гандураса
Катэгорыя:Мовы Нікарагуа
Місумальпан

**Місумальпан** — сям’я індзейскіх моў Цэнтральнай Амерыкі. У нашы дні мовы місумальпан распаўсюджаны на карыбскім узбярэжжы Нікарагуа і Гандураса.

Упершыню вылучана нямецкім амерыканістам Вальтарам Леманам у 1920 годзе. Названа па першых складах моў міскіта, суму і матагальпа. Апошняя знікла ў XIX стагоддзі. Сучасныя даследчыкі асобна вылучаюць мову ульва, на якой размаўляе частка паўднёвых маянья.

## Спасылкі 
* Misumalpan Language Family

Катэгорыя:Індзейскія мовы