open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гюнтэр Рэйндорф

**Гюнтэр Рэйндорф** (; 14 (26) студзеня 1889,  — , ) — эстонскі мастак-жывапісец, графік, кніжны ілюстратар, педагог. Народны мастак СССР (1969). Аўтар эскізаў грашовых знакаў і арыгіналаў паштовых марак.

## Біяграфія 
Гюнтэр Рэйндорф нарадзіўся 14 (26) студзеня 1889 года ў Санкт-Пецярбургу. У 1897 годзе сям’я пераехала ў Талін, дзе мастак вучыўся ў рэальнай школе, пасля заканчэння якой вярнуўся ў Санкт-Пецярбург. У 1905 годзе паступіў у Цэнтральную вучэльню тэхнічнага малявання барона Штыгліца, дзе вучыўся прыкладной графіцы і паралельна займаўся ў класах тэатральнай дэкарацыі і афорта. Сярод яго педагогаў — тэатральны мастак, прафесар П. Б. Ламбін, Н. З. Паноў. Скончыўшы вучылішча ў 1913 годзе, атрымаў заахвочвальную вучылішчую камандзіроўку для стажыроўкі ў Францыі, Італіі і Іспаніі, дзе правёў з 1914 па 1915 год. З пачаткам Першай сусветнай вайны прыйшлося перапыніць паездку і вярнуцца ў Расію.

Пасля вяртання некаторы час працаваў спачатку ў Петраградскай Экспедыцыі нарыхтоўкі дзяржаўных папер, а затым у Дзяржзнаку ў Маскве.

У 1920 годзе вярнуўся ў Талін. З 1920 па 1943 і 1950 па 1958 гады выкладаў у Дзяржаўнай індустрыяльнай школе мастацтваў (з 1940 — Дзяржаўная школа прыкладных мастацтваў імя Я. Коарта, з 1951 — Дзяржаўны інстытут мастацтваў Эстонскай ССР, цяпер Эстонская акадэмія мастацтваў). Прафесар з 1951 года.

Яшчэ ў маладосці пачаў калекцыянаваць насякомых. Пазней стаў сур’ёзным энтамолагам. Член-карэспандэнт Акадэміі мастацтваў СССР (1958).

Памёр 14 сакавіка 1974 года ў Таліне. Пахаваны на Лясных могілках.
Эстонскае радыё

**Эстонскае радыё** (, ER) — эстонская дзяржаўная радыёвяшчальная арганізацыя ў 1990—2007 гадах. Заснавана ў 1926 годзе як «Радыёвяшчанне» (Raadio Ringhääling, RRH), у тым жа годзе запусцілі на сярэдніх хвалях аднайменную радыёстанцыю, у 1934 г. яно было рэарганізавана ў Дзяржаўнае Радыёвяшчанне (Riigi Ringhääling, RRH). У 1990 годзе Дзяржтэлерадыё ЭССР было падзелена на Эстонскае тэлебачанне і Эстонскае радыё. 1 мая 1993 года радыёстанцыя «Эстонскае радыё» было перайменавана ў ER2, будучыня Vikerraadio у ER1, былі запушчаны радыёстанцыі ER3 і ER4. У 1993 годзе ER увайшло ў Еўрапейскі радыёвяшчальны саюз. 1 красавіка 1995 г. ER3 была перайменаваная Klassikaraadio, ER4 — Raadio 4, ER2 у Raadio 2, ER1 у Vikerraadio. Дзякуючы супрацоўніцтву з Саветам Еўропы, у 1996 годзе была адкрыта студыя Радыё 4 у горадзе Нарве. 1 чэрвеня 2007 года Эстонскае радыё і Эстонскае тэлебачанне аб’ядналіся ў кампанію «Эстонскае нацыянальнае тэлерадыёвяшчанне» (Eesti Rahvusringhääling, ERR), з’яўляючыся яго падраздзяленнем.
Міністэрства культуры Эстоніі

**Міністэрства культуры Эстоніі** () — цэнтральны орган выканаўчай улады, дзейнасць якога накіроўваецца і каардынуецца Урадам Эстоніі. Міністэрства культуры Эстоніі ажыццяўляе дзяржаўнае кіраванне і садзейнічае развіццю напрамкаў фарміравання дзяржаўнай палітыкі ў галіне кінематаграфіі, фарміравання і рэалізацыі дзяржаўнай палітыкі ў сферах культуры, мастацтва і спорту, аховы культурнай спадчыны, экспарту, увозу і вяртанню культурных каштоўнасцей, дзяржаўную моўную палітыку, а таксама каардынуе дзяржаўную палітыку ў сферы СМІ Эстоніі і забяспечвае распрацоўку адпаведнага заканадаўства.

З 2023 года міністрам культуры Эстоніі з’яўляецца Хейдзі Пурга.

Міністэрства культуры Эстоніі было заснавана 27 красавіка 1953 года як Міністэрства культуры Эстонскай ССР. Да гэтага моманту ўсімі пытаннямі культурнай дзейнасці займалася Упраўленне мастацтваў Эстонскай ССР і яго падраздзяленні.

Пасля аднаўлення незалежнасці Эстонскай Рэспублікай у 1991 годзе Міністэрства культуры ЭССР было рэарганізавана ў Міністэрства культуры Эстоніі і аб’яднана з Міністэрствам адукацыі, але ўжо ў 1996 годзе міністэрствы былі зноў падзеленыя.
Міністэрства замежных спраў Эстоніі

**Міністэрства замежных спраў Эстоніі**, **МЗС Эстоніі** () — цэнтральны орган выканаўчай улады, дзейнасць якога накіроўваецца і каардынуецца Урадам Эстоніі. Міністэрства замежных спраў Эстоніі ажыццяўляе дзяржаўнае кіраванне ў сферы адносін Эстоніі з замежнымі дзяржавамі і міжнароднымі арганізацыямі, а таксама — галоўны орган у сістэме цэнтральных органаў выканаўчай улады па фарміраванні і рэалізацыі дзяржаўнай палітыкі ў галіне знешніх адносін Эстоніі.

З 17 красавіка 2023 года міністрам замежных спраў Эстоніі з’яўляецца Маргус Тсахкна.
Maaleht

**Maaleht** («Краіна») — найбуйнейшая штотыднёвая газета, якая выходзіць у Эстоніі. Станам на лета 2007 года «Maaleht» была другой па велічыні штотыднёвай газетай Эстоніі з накладам каля 50 000 асобнікаў. Станам на лета 2008 года наклад «Maaleht» быў 42 800 асобнікаў, што рабіла яго найбуйнейшым штотыднёвікам у Эстоніі (Eesti Ekspress тады складаў 40 200 асобнікаў). Часам колькасць друкаваных выданняў Eesti Ekspress усё яшчэ перавышала колькасць выданняў «Maaleht», але ў адрозненне ад іншых выданняў «Maaleht» здолеў павялічыць колькасць чытачоў у наступныя гады. Напрыканцы 2014 года тыраж Maaleht складаў 43 000, што зрабіла гэты штотыднёвік лідарам на рынку (на наступным месцы наклад Eesti Ekspress быў 29 800).

Гэта найбуйнейшы штотыднёвік у Эстоніі, колькасць падпісчыкаў якой у 2015 годзе была каля 38 000 чалавек.
Baltic News Service

**Baltic News Service** (BNS) — буйное інфармацыйнае агенцтва, якое дзейнічае ў краінах Балтыі (Эстоніі, Латвіі і Літвы). Агенцтва было заснавана ў красавіку 1990 года групай студэнтаў МДУ (заснавальнік — Алан Марцінсан). Агенцтва распаўсюджвала ў асяроддзі замежных карэспандэнтаў у Маскве інфармацыю пра падзеі ў барацьбе краін Балтыі за незалежнасць ад Савецкага Саюза. На працягу некалькіх месяцаў яна была прызнана шматлікімі заходнімі СМІ як крыніца інфармацыі.

Сёння BNS уяўляе сабой холдынг, які аб’ядноўвае самастойныя агенцтвы ў Эстоніі, Латвіі і Літве.

BNS распаўсюджвае навіны на англійскай і рускай мовах (а таксама на мовах Эстоніі, Латвіі і Літвы) па сетцы Інтэрнэт, а таксама іншымі спосабамі. У лік падпісантаў уваходзяць сродкі масавай інфармацыі, фінансавыя, прамысловыя і ўрадавыя ўстановы ў краінах Балтыі. BNS таксама супрацоўнічае з Agence France-Presse, Reuters і інш.
Eesti Ekspress

**Eesti Ekspress** — эстонская штотыднёвая газета, якая выходзіць у Таліне з 1989 года. Належыць карпарацыі AS Eesti Ajalehed. Прытрымліваецца ліберальнай рэдакцыйнай палітыкі. Заснавана ў журналістам Гансам Луйкам, першая палітычна незалежная газета ў Эстонскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспубліцы. Першы нумар выдання ўбачыў свет 22 верасня таго ж года.
Міністэрства ўнутраных спраў Эстоніі

**Міністэрства ўнутраных спраў Эстоніі**, **МУС Эстоніі** () — цэнтральны орган выканаўчай улады, дзейнасць якога накіроўвае і каардынуе Урад Эстоніі.

Міністэрства ўнутраных спраў Эстоніі займаецца пытаннямі фарміравання і рэалізацыі дзяржаўнай палітыкі ў сферы абароны правоў і свабод грамадзян, інтарэсаў грамадства і дзяржавы ад супрацьпраўных замахаў, барацьбы са злачыннасцю, аховы грамадскага парадку, забеспячэння грамадскай бяспекі, бяспекі дарожнага руху, аховы і абароны асабліва важных дзяржаўных аб’ектаў, у кампетэнцыю міністэрства ўваходзяць таксама ліквідацыя крызісных сітуацый, арганізацыя функцый пагранічнай службы, пытанні грамадзянства і міграцыі.

Міністэрства ўнутраных спраў з’яўляецца найбуйнейшай дзяржаўнай установай у Эстоніі, дзе працуе больш за 8000 супрацоўнікаў і 200 супрацоўнікаў самога міністэрства.

З 18 ліпеня 2022 года Лаўры Лаанемец з’яўляецца міністрам унутраных спраў Эстоніі.
Eesti Päevaleht

**Eesti Päevaleht** («Эстонская дзённая газета») — штодзённая газета на эстонскай мове, якая выходзіць у сталіцы Эстоніі Таліне. Мае трэці па велічыні тыраж сярод штодзённых друкаваных выданняў Эстоніі (пасля «Postimees» і «Õhtuleht»), таксама даступная ў электронным фармаце.

Аднайменная газета на эстонскай мове выходзіць у Стакгольме з 1959 года, зараз адзін раз у тыдзень.

Катэгорыя:Газеты Эстоніі
Рывулус цыліндрычны

**Рывулюс цыліндрычны** (*Rivulus cylindraceus*) — від рыб сямейства .

## Апісанне 
Самцы могуць дасягаць у даўжыню 5 см. Афарбоўка буравата-зялёная, з дробнымі чырвонымі плямамі на целе. Спіна больш цёмная, горла аранжавае, на спінным і хваставых плаўніках сінія палосы. Самкі менш прыкметныя.

## Распаўсюджанне 
Радзімай віду з’яўляецца Куба, Фларыда.

## Значэнне 
Завезены ў Еўропу ў канцы 1920-х, у СССР — у 1950-х. Разводзіцца як акварыумная рыба ў акварыумах з укаранёнымі і плывучымі на паверхні раслінамі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Costa, W.J.E.M.: Rivulidae (South American Annual Fishes). planes 526—548. A: R.E. Reis, S.O. Kullander i C.J. Ferraris, Jr. (editors) *Checklist of the Freshwater Fishes of South and Central America*. Porto Alegre: EDIPUCRS, el Brasil, any 2003.
* Moyle, P.; Cech, J. Fishes: An Introduction to Ichthyology (en anglès). 4a edició. Prentice Hall, 2000. ISBN 9780130112828.
* Nelson, J. S. Fishes of the World (en anglès). 3a edició. Wiley, 1994. .
* Wheeler, A. The World Encyclopedia of Fishes (en anglès). 2a edició. Macdonald, 1985. ISBN 978-0356107158.

## Спасылкі 
* BioLib 

Катэгорыя:Карпазубападобныя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1860 годзе
1-ы Пуцеправодны завулак (Мінск)

**1-ы Пуцеправодны завулак** — завулак у мікрараёне Масюкоўшчына Фрунзенскага раёна Мінска. Забудованы пераважна няцотны бок завулка.

## Славутасці 
* Дом 17. Царква хрысціян веры евангельскай баптыстаў «Галгофа».

## Спасылкі 
* 1-ы Пуцеправодны завулак на АТО.ВУ

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Рунічная песня

**Рунічныя песні** — эпічныя песні карэлаў, фінаў, эстонцаў і іншых прыбалтыйска-фінскіх народаў.

Рунічныя песні паходзяць ад старажытных міфаў пра стварэнне свету. Найбольшае распаўсюджванне рунічныя песні атрымалі ў традыцыях карэл і эстонцаў. З рунічных вершаў збіральнік фальклору Эліяс Лёнрат склаў карэла-фінскі эпас «Калевала», таксама з рун складзены эстонскі народны эпас «Калевіпаэг».

Рунічныя песні аднагалосныя; выконваюцца запявалай і хорам або адным або па чарзе двума спевакамі. Напевы вылучаюць простая мелодыка тарцовага, квартавага або квінтавага дыяпазону. Адметная знешняя форма руны — кароткі васьміскладаны харэйны верш, не рыфмаваны, але багаты на алітэрацыю. Для яго тыповая квантытатыўная рытміка, алітэрацыя, асананс, паралелізмы.

## Літаратура 
* Рунические песни // Большая российская энциклопедия. Том 29. — М., 2015. — С. 37.
Артур Лемба

**Артур Лемба** (; ,  — , ) — эстонскі кампазітар, піяніст і музычны педагог. Прафесар (1915). Народны артыст Эстонскай ССР (1962). Аўтар першай эстонскай оперы («Дачка Лембіту», 1905) і першай эстонскай сімфоніі (1908). Першы эстонскі піяніст, які атрымаў міжнародную вядомасць. Разам са сваім братам Тэадорам заснаваў Эстонскую фартэпіянную школу.

## Біяграфія 
Пачатковую музычную адукацыю атрымаў у свайго старэйшага брата Тэадора. У 1899 годзе, прытрымліваючыся яго прыкладу, паступіў у Санкт-Пецярбургскую кансерваторыю, дзе вучыўся ігры на фартэпіяна ў К. К. Фан-Арка, В. П. Талстова і іншых вядомых педагогаў таго часу. Сярод выкладчыкаў, якія займаліся з юнаком па розных напрамках музычнай тэорыі былі Мікалай Салаўёў, Анатоль Лядаў, Аляксандр Глазуноў (па кантрапункце) і Мікалай Рымскі-Корсакаў (па інструментоўцы).

1905 стаў годам выхаду ў свет першай эстонскай оперы «Дачка Лембіту». У 1908 годзе Лемба скончыў кансерваторыю па класе фартэпіяна І. А. Бароўкі, атрымаўшы малы залаты медаль як піяніст і вялікі сярэбраны — па кампазіцыі. Акрамя гэтага, ён быў узнагароджаны прызам Антона Рубінштэйна. У тым жа годзе А. Лемба напісаў сваю 1-ю сімфонію, прысвечаную Аляксандру Глазунову, якая стала першай сімфоніяй, напісанай эстонскім кампазітарам.

Пачынаючы з 1908 года Лемба працаваў выкладчыкам ігры на фартэпіяна ў Санкт-Пецярбургскай кансерваторыі. У 1910 годзе ён удзельнічаў у конкурсе ім. Рубінштэйна, і патрапіў у спіс з васьмі фіналістаў разам з такімі вядомымі піяністамі, як Артур Рубінштэйн і Эдвін Фішэр. У 1915 годзе Лемба быў прафесарам Пецярбургскай кансерваторыі, а ў 1918 годзе стаў кіраўніком музычнага аддзела Камісарыята Асветы ў Петраградзе.

У 1920 годзе А. Лемба вярнуўся на радзіму ў Талін, дзе пачаў працаваць выкладчыкам ігры на фартэпіяна ў Вышэйшай музычнай школе. З 1921 года займаўся выкладчыцкай дзейнасцю ў Фінляндыі ў музычнай школе Хельсінкі, аднак праз год прыняў прапанову Талінскай кансерваторыі, дзе прапрацаваў да самай смерці, узначальваючы клас фартэпіяна (1934—1935 і 1941—1944).

Сярод яго студэнтаў шмат вядомых у эстонскай музычнай супольнасці асоб, такіх як Кірыл Раўдсеп, Вілем Рэйман, Эльза Авесан, Саламон Сахар і іншыя.

У Эстоніі Артур Лемба працягнуў таксама сваю кар’еру піяніста асабліва бурна на працягу 1920-х гадоў. У дадатак да мясцовых канцэртаў, ён браў удзел у выступах у Рызе, Маскве, Адэсе, Будапешце, Хельсінкі і Стакгольме. Акрамя таго, ён канцэртаваў у складзе розных ансамбляў, зборных хораў і аркестраў, а таксама з 1903 г. працаваў музычным крытыкам у газеце «Vaba Maa».
Эстонія (значэнні)

* Эстонія — дзяржава ў Паўночнай Еўропе
* Эстонія (Алтайскі край)
* Эстонія (паром)
* Эстонія (таварыства)
* (1541) Эстонія — астэроід
Эстонскі музей пажарнай аховы

**Эстонскі музей пажарнай аховы** — музей горада Таліна. Заснаваны ў 1974 годзе. У музеі экспануецца выстава па гісторыі супрацьпажарнай службы Эстоніі ў перыяд з 1862 па 1940 год.
## Гісторыя 
Эстонскі музей пажарнай аховы знаходзіцца ў цэнтры Таліна ў будынку (пабудаваны ў 1936—1939 гадах), які спраектаваў архітэктар Герберт Ёхансан (1884—1964). Гэты будынак — яркі прыклад эстонскай архітэктуры. У комплекс будынка ўваходзіць таксама 32-метровая вежа для сушкі пажарных рукавоў.

## Пастаянная экспазіцыя 
Унікальным прадметам выставы з’яўляецца ручная помпа 1808 года. Музей прапануе наведвальнікам прагляд гістарычных фільмаў на супрацьпажарную тэматыку. Ёсць шырокая калекцыя ўзнагарод і іншых рэгалій, макет жылога дома, у якім запальваюцца 27 розных лямпачак. Аўдыё-гід на пяці мовах. Таксама музей прапануе паглядзець форму і ахоўнае адзенне пажарных, і сімволіку супрацьпажарных арганізацый. Па жаданні можна азнаёміцца ​​з сучаснай выратавальнай тэхнікай.
VAE

**Vehículo Anfibio de Exploración** (VAE, «Amphibious Exploration Vehicle») — праект французска-аргенцінскага бронетранспарцёра, распрацаванага ў 1970-х гадах.

## Гісторыя 
Вытворчасць бранятэхнікі ў Аргенціне спынілася пасля прыпынення вытворчасці танкаў Nahuel у 1940 годзе. У 1960 годзе быў падрыхтаваны *план Europa*, які прадугледжваў аднаўленне вытворчасці бранятэхнікі. У 1968 годзе па ліцэнзіі французскіх фірмаў на верфі Astarsa былі выраблены лёгкія танкі АМХ-13. Да 1970-х гадоў Аргенціна стала другім па велічыні вытворцам зброі ў Лацінскай Амерыцы (пасля Бразіліі), вырабляючы караблі, ваенныя самалёты і вінтоўкі. У той жа час урад спрабаваў вырабляць яшчэ ўласную бранятэхніку. У 1974 годзе заходненямецкая фірма Thyssen-Henschel атрымала кантракт на распрацоўку сярэдняга танка TAM і баявой машыны пяхоты TAM VCTP. У студзені 1979 года дзяржаўная кампанія TEMSA замовіла ў французскіх кампаній Renault і Panhard стварэнне прататыпаў колавага бронетранспарцёра для аргенцінскай арміі. Panhard супрацоўнічаў з аргенцінскай кампаніяй Talleres Electromecánicos Norte SA (TENSA), а Renault — з Astilleros Argentinos Río de la Plata SA.

VAE ўзброены 20-мм гарматай Rheinmetall Rh-202. Боекамплект складае 130 стрэлаў. Акрамя таго, машына мае два 7,62-мм кулямёта па 1000 стрэлаў.

## Варыянты 
* **VAE-1** (6×6) — варыянт бронемашыны ад Renault.
* **VAE-2** (4×4) — варыянт бронемашыны ад Panhard.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Бронетранспарцёры
Катэгорыя:Бранятэхніка Францыі
Райнер Брокман

**Райнер Брокман** (; —) — святар, перакладчык і паэт. Аўтар першага вядомага верша на эстонскай мове (апублікаваны ў 1637 годзе).

## Біяграфія 
Рэйнер Брокман нарадзіўся 8 мая 1609 года ў вёсцы Шван-Грэнцдорф (цяпер у складзе нямецкай зямлі Мекленбург-Пярэдняя Памеранія) у сям’і пастара. Вывучаў тэалогію Гамбургскім і Ростакскім універсітэтах. У 1634—1639 гадах выкладаў старажытнагрэчаскую мову ў Талінскай гімназіі. З 1639 года і да сваёй смерці служыў пастарам у Кадрыне, цяпер у складзе эстонскага павета Ляэне-Вірумаа, выкладаў у рэлігійнай кангрэгацыі Кадрыны.

Пісаў вершы на нямецкай, лацінскай, грэчаскай і эстонскай мовах. Ён таксама вядомы як перакладчык нямецкіх лютэранскіх харалаў на эстонскую мову, 23 з якіх былі апублікаваны ў 1653 годзе пасля яго смерці.

Памёр 9 снежня 1647 года пасля хваробы Магіла Рэйнера Брокмана знаходзіцца сёння ў царкве Кадрыны.

## Першы эстонскі верш 
Брокман быў асабліва натхнёны «Кнігай пра нямецкую паэтыку» («Buch von der deutschen Poeterey») Марціна Опіца і выкарыстоўваў у сваёй творчасці яго паэтычныя прынцыпы. У 1637 годзе ён апублікаваў першы вясельны верш на эстонскай мове. Верш напісаны александрыйскім вершам, што насамрэч не вельмі падыходзіць для эстонскага метра. Верш носіць назву Carmen Alexandrinum Esthonicum. У далейшым пры жыцці Брокмана было апублікавана яшчэ тры яго вершы на эстонскай мове.
Міністэрства рэгіянальных спраў і сельскай гаспадаркі Эстоніі

**Міністэрства рэгіянальных спраў і сельскай гаспадаркі** () — дзяржаўная ўстанова Эстоніі, якая адказвае за палітыку ў галіне сельскай гаспадаркі, харчовага рынку і бяспекі харчовых прадуктаў, здароўя жывёл, дабрабыту і гадоўлі, біяэканомікі і рыбнай прамысловасці Эстоніі. Міністр — Мадзіс Калас.
Хімастэ

**Хімастэ** () — вёска ў воласці Рапіна павета Пылвамаа, Эстонія. Размешчана на краі даліны ў ніжнім цячэнні ракі Арайыгі. На схіле даліны цякуць прыродаахоўныя хімастычныя крыніцы. Мяжуе з павятовым цэнтрам — горадам Пылва. Вышыня над узроўнем мора — 66 метраў. На тэрыторыі вёскі знаходзяцца два невялікія азёры: Війра (плошча 22,5 м²) і Санксаары (18,6 м²). Праз вёску праходзіць дарога Канепі-Леэваку.

Клімат умераны. Паштовы індэкс — 63228.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Якаб Хурт, эстонскі фалькларыст, лінгвіст, грамадскі дзеяч

Катэгорыя:Пылвамаа
Валерый Мікалаевіч Філатаў

**Валерый Мікалаевіч Філатаў** (22 лістапада 1946, Нойштрэліц, Савецкая зона акупацыі Германіі — 13 ліпеня 1999) — беларускі акцёр. Народны артыст Беларусі (1997).

## Біяграфія 
У 1970 годзе скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Працаваў у Магілёўскім абласным тэатры драмы і камедыі імя В. Дуніна-Марцінкевіча. З 1973 года ў Дзяржаўным рускім драматычным тэатры Беларусі. З 1978 года ў Беларускім рэспубліканскім тэатры юнага гледача. З 1980 года ў Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Янкі Купалы. У 1985 годзе атрымаў Дзяржаўную прэмію СССР за ролю Дзерваеда ў спектаклі «Радавыя» Дударава.

## Творчасць 
### Ролі ў тэатры 
#### Магілёўскі тэатр 
* «Несцерка» В. Вольскага — Несцерка
* «Ідыёт» паводле Ф. Дастаеўскага — Лебедзеў
* «Разгром» паводле А. Фадзеева — Левінсон

#### Рускі тэатр 
* «Трохграшовая опера» Б. Брэхта — Браўн
* «Адзіны наследнік» Ж. Ф. Рэньяра — Жэронт
* «Мальер» М. Булгакава — Мальер
* «Апошнія» М. Горкага — Іван Каламійцаў

#### Тэатр юнага гледача 
* «Подых навальніцы» паводле І. Мележа — Апейка

#### Тэатр імя Янкі Купалы 
* «Тутэйшыя» Я. Купалы — Спічыні
* «Вежа» А. Дударава і А. Жука — Андрон
* «Парог» А. Дударава — Мікола
* «Памінальная малітва» Р. Горына паводле Шолам-Алейхема — Сцяпан
* «Страсці па Аўдзею» («Крык на хутары») У. Бутрамеева — Зуёк
* «Вечны Фама» У. Бутрамеева паводле Ф. Дастаеўскага — Растанёў
* «Жанчына з мора» Г. Ібсена — Вангель
* «Чароўная ноч» С. Мрожака — Дарагі калега
* «Радавыя» А. Дударава — Дзерваед
* «Рэвізор» М. Гогаля — Восіп
* «Лес» А. Астроўскага — Шчасліўцаў
* «Бура» У. Шэкспіра — Калібан
* «Тарцюф» Мальера — Тарцюф

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).
Ларыса Мікалаеўна Федчанка

**Ларыса Мікалаеўна Федчанка** () — беларуская актрыса. Заслужаная артыстка Беларусі (1975).

## Біяграфія 
У 1949 годзе скончыла Беларускі тэатральны інстытут. З 1949 года працавала ў Гродзенскім абласным драматычным тэатры. З 1953 года — у Тэатры драмы і камедыі пры Белдзяржэстрадзе, у Бабруйскім вандроўным тэатры. З 1970 года — у Магілёўскім абласным тэатры драмы і камедыі імя В. Дуніна-Марцінкевіча.

## Творчасць 
### Ролі ў тэатры 
* «Пяюць жаваранкі» К. Крапівы — Насця
* «Злыдзень» А. Петрашкевіча — Дзюркіна
* «Несцерка» В. Вольскага — Мальвіна
* «Вечар у Люцынцы» паводле твораў В. Дуніна-Марцінкевіча — Грыпіна
* «Мікітаў лапаць» М. Чарота — Грыпіна
* «Янка і Ружа» У. Ягоўдзіка — Каралева
* «» А. Астроўскага — Кукушкіна
* «Васа Жалязнова» М. Горкага — Васа
* «Дзядзька Ваня» А. Чэхава — Алена Андрэеўна
* «Дзіўная місіс Сэвідж»  — місіс Сэвідж
* «Апошні прыпынак» Э. М. Рэмарка — Ганна Вальтэр

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).
Імёны ў мармуры

**Імёны ў мармуры** () — эстонска-фінская гістарычная драма рэжысёра Эльма Нюганена з удзелам Прыйта Війгемаста, Індрэка Саммула і Хэлэ Кіры.

У аснову задумы фільма пакладзена аднайменная трылогія, напісаная Альбертам Ківікасам у 1936 годзе пра вайну за незалежнасць Эстоніі ў 1918—1920 гадах і заснаваная на ўласным досведзе аўтара, які ў 1918 годзе пакінуў вучобу ў камерцыйным вучылішчы Тарту і пайшоў добраахвотнікам бараніць бацькаўшчыну бальшавікоў. У якасці прататыпаў герояў выступілі рэальныя баявыя пабрацімы Альберта Ківікаса.

У 2003 годзе фільм стаў намінантам «Залатога дэльфіна» міжнароднага кінафестывалю «Festroia — Troia» (Партугалія) і быў уключаны Нямецкім выдавецкім домам у пералік «100 найбольш займальных кінафільмаў свету».
Ніна Антонаўна Равінская

**Ні́на Анто́наўна Раві́нская** () — беларуская артыстка аперэты (сапрана). Заслужаная артыстка РСФСР (1958), заслужаная артыстка Беларусі (2001).

## Біяграфія 
З 1946 года працавала ў тэатрах музычнай камедыі ў Расіі. У 1949—1951 гадах салістка Беларускай дзяржаўнай эстрады. З 1968 года салістка Магілёўскага абласнога тэатра музычнай камедыі. У 1970 годзе скончыла Маскоўскі музычна-педагагічны інстытут імя Гнесіных. З 1970 года ў Беларускім дзяржаўным музычным тэатры.

## Творчасць 
### Партыі 
* «Паўлінка» Ю. Семянякі — Альжбета, Агата
* «Несцерка» Р. Суруса — Мальвіна
* «Судны час» Р. Суруса — Паліна
* «Дзяніс Давыдаў» А. Мдывані — Васіліса
* «Вяселле ў Малінаўцы» Б. Аляксандрава — Соф’я
* «Бабскі бунт» Я. Пцічкіна — Марфа
* «Трубадур і яго сябры» Г. Гладкова — Атаманша
* «Пацалунак Чаніты» Ю. Мілюціна — Анжэла
* «Мая жонка — ілгуння!» У. Ільіна і У. Лукашова — міс Петынгтан
* «Хітрамудрая закаханая» А. Рабава — Беліса
* «Цыганскае каханне» Ф. Легара — графіня Ілона
* «Вясёлая ўдава» Ф. Легара — Праскоўя
* «Сільва» І. Кальмана — Ангільда
* «Баядэра» І. Кальмана — Адэта
* «Марыца» І. Кальмана — княгіня Бажэна

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 192. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
Сцяна кніганошаў

**Сцяна кніганошаў** — помнік 1940 года, усталяваны ў садзе Ваеннага музея Вітаўта Вялікага ў Коўне.

## Гісторыя 
2 траўня 1940 г. у кабінеце генерала Уладаса Нагявічуса адбылася сустрэча, падчас якой была вырашана ўшанаваць памяць пра кніганошаў у выглядзе Сцяны кніганошаў. У сустрэчы прынялі ўдзел Ёнас Юргіс Булота, Вацлавас Біржышка, Повілас Догеліс і Пятрас Русецкас. Лічыцца, што Сцяна кніганошаў была завершаная ў ліпені 1940 г.

На трох гранітных дошках высечаныя імёны ста чалавек, якія актыўна працавалі ў часы забароны літоўскага друку. На першай дошцы запісаны пацярпелыя кніганошы, на другой — выдатныя арганізатары кнігараспаўсюджвання, на трэцяй — вельмі заслужаныя кніганошы.

У 1950 годзе савецкія ўлады зруйнавалі помнік. Падчас аднаўлення разбуранага бальшавікамі комплексу Ваеннага музея Вітаўта Вялікага 7 траўня 1994 г. адбылося адкрыццё скульптуры П. Рымшы «Lietuvos mokykla 1884–1904» («Літоўская школа 1884–1904»), а 7 чэрвеня 1997 г. — Сцяны кніганошаў.

Аўтарам разбуранай сцяны быў Карліс Рэйсанс, а адноўленай — Луцыюс Альбертас Дрынгеліс. Пры адбудове Сцяны кніганошаў было вырашана выправіць некаторыя прозвішчы ў адпаведнасці з сучасным напісаннем.

## Спіс кніганошаў на дошках 
### 1-я дошка 
**Пацярпелыя кніганошы:**

### 2-я дошка 
**Вядомыя арганізатары кнігараспаўсюджвання:**

### 3-я дошка 
**Вядомыя кніганошы:**

## Літаратура 
* Benjaminas Kaluškevičius, Ona Žemaitytė–Narkevičienė. «Šimtas knygnešių: knygnešių sienelės vardai». Вільня, 1998. - ISBN 9986-9175-0-6

## Крыніцы 
* Iš Knygnešių sienelės istorijos // XXI amžius, Nr. 20 (1223), 2004-03-10 

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Каўнаса
Катэгорыя:Помнікі Літвы
Катэгорыя:1997 год у Літве
Катэгорыя:Кніганошы
Ганна Купрыянаўна Панкрат

**Га́нна Купрыя́наўна Панкра́т** (,  — ) — беларуская актрыса. Заслужаная артыстка БССР (1962).

## Біяграфія 
З 1933 года працавала ў БДТ-1. У 1934 годзе скончыла студыю БДТ-1. З 1938 года працавала ў Бабруйскім калгасна-саўгасным тэатры. З 1946 года ў Бабруйскім абласным драматычным тэатры. У 1947—1972 гадах у Гродзенскім абласным драматычным тэатры.

## Творчасць 
### Ролі ў тэатры 
#### БДТ-1 
* «Бацькаўшчына» К. Чорнага — Ульяна

#### Бабруйскі калгасна-саўгасны тэатр 
* «Партызаны» К. Крапівы — Настулька
* «Хто смяецца апошнім» К. Крапівы — Вера Міхайлаўна

#### Гродзенскі тэатр 
* «Трыбунал» А. Макаёнка — Паліна
* «Гэта было ў Мінску» А. Кучара — Ганна Іванаўна
* «» А. Астроўскага — Паліксена
* «» А. Астроўскага — Купавіна
* «Выхаванка» А. Астроўскага — Уланбекава
* «Свае людзі — паладзім» А. Астроўскага — Усціння Навумаўна
* «Грэх ды бяда на каго не жыве» А. Астроўскага — Курыцына
* «» А. Астроўскага — Кабаніха
* «Васа Жалязнова» М. Горкага — Рашэль
* «Апошнія» М. Горкага — Надзея
* «» М. Горкага — Васіліса
* «Варвары» М. Горкага — Прытыкіна

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — С. 48. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларускай ССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Полацку
Рызактаніёз

]]
]]

**Рызактаніёз** — група грыбковых захворванняў раслін, якая выклікаецца глебавымі грыбкамі роду . Першапачаткова быў вядомы толькі адзін узбуджальнік — (), адсюль і назва хваробы. Пазней высветлілася, што гэта захворванне часам выклікаецца і іншымі відамі грыбоў.

 паразітуе больш чым на 300 відах раслін, у тым ліку: на цукровых бураках, кукурузе, бульбе, рапсе, збожжавых, памідорах, капусце і іншых.

*Rhizoctonia solani* сустракаецца ў глебе, галоўным чынам, у выглядзе споравых склероцыяў, значна радзей у выглядзе міцэлію. Крыніцай інфекцыі таксама могуць быць заражаныя клубні, карані або насенне. Склероцыі могуць выжываць у глебе шмат гадоў. Інфекцыя распаўсюджваецца падчас агратэхнічных работ. Яна пачынае развівацца пад уздзеяннем хімічных рэчываў, што вылучаюцца раслінай падчас росту або ўтвараюцца пры раскладанні арганічных раслінных рэшткаў. Яна можа пранікаць у расліну як праз натуральныя адтуліны і пашкоджанні эпідэрмісу, так і праз здаровы эпідэрміс, раствараючы ферменамі кутыкулу, якая яго абараняе. У асноўным пашкоджвае падземныя часткі расліны і наземныя часткі парасткаў. Сімптомы бачныя ў выглядзе карычневых плям, часта паглыбленых. Гэта прыводзіць да паслаблення росту ўсходаў і гібелі некаторых з іх. Пашкоджанне міцэліем праводзячых пучкоў выклікае парушэнні транспарту вады, мінеральных соляў і асімілятаў, што прыводзіць да гібелі частак раслін. Асабліва моцна пашкоджваюцца рызактаніёзам маладыя і хуткарослыя расліны.

## Некаторыя віды рызактаніёзаў 
* рызактаніёз альстрамерыі ()
* рызактаніёз спаржы (*Rhizoctonia solani*)
* рызактаніёз плюшча (*Rhizoctonia solani*)
* Рызактаніёз фасолі (*Rhizoctonia solani*)
* рызактаніёз буракоў (*Rhizoctonia solani*)
* рызактаніёз цэлозіі (*Rhizoctonia solani*)
* рызактаніёз цынерарыі (*Rhizoctonia solani*)
* рызактаніёз хрызантэмы (*Rhizoctonia solani*)
* рызактаніёз вяргіні (*Rhizoctonia solani*)
* рызактаніёз фуксіі (*Rhizoctonia solani*)
* рызактаніёз гіпсафілы (*Rhizoctonia solani*)
* рызактаніёз гваздзіка (*Rhizoctonia solani*)
* рызактаніёз гіяцынта (*Rhizoctonia solani*)
* рызактаніёз касача (*Rhizoctonia solani*)
* рызактаніёз кактуса (*Rhizoctonia solani*)
* рызактаніёз ляўкоі (*Rhizoctonia solani)*
* рызактаніёз лілеі (*Rhizoctonia solani*
* рызактаніёз люцэрны (*Rhizoctonia solani*)
* рызактаніёз морквы (, )
* рызактаніёз соі (*Rhizoctonia solani*)
* рызактаніёз цюльпана (*Rhizoctonia solani*)
* рызактаніёз анемоны ()
* рызактаніёз бульбы (*Rhizoctonia solani*) і іншыя.

## Меры аховы 
Ахоўныя меры ад рызактаніёзу прадугледжваюць:

* выкарыстанне пры пасеве або пасадцы свабодных ад хваробы клубняў і насення, апрацаваных фунгіцыдамі,
* севазварот раслін,
* выбар участкаў з пранікальнай і добра прапускальнай глебай для вырошчвання,
* тэрмічная або хімічная дэзінфекцыя субстрату ў цяпліцах,
* апырскванне раслін або ўнясенне ў глебу фунгіцыдаў, якія змяшчаюць хлорталаніл, тыяфанат-метыл і іпрадыён,
* на бульбяных плантацыях, скарачаюць перыяд знаходжання ў зямлі клубняў за кошт пасадкі папярэдне прарошчаных клубняў і выкопвання іх адразу пасля паспявання.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Грыбковыя захворванні раслін
Таўтамерыя

**Таўтамеры́я** (ад  — тое самае і  — доля, частка) — з’ява раўнаважнага існавання двух ці болей структурных ізамераў (таўтамераў), якія лёгка ператвараюцца адзін у аднаго. Асобны выпадак структурнай ізамерыі. Рэчывы, здольныя да таўтамерыі, называюць *таўтамерамі* або *таўтамернымі формамі*. Працэс узаемнага ператварэння таўтамераў называецца *таўтамерызацыяй*.

Таўтамерызацыя адбываецца пераважна за кошт катыёнаў, радзей — аніёнаў. Найбольш пашырана прататропная таўтамерызацыя — міграцыя пратона H паміж крайнімі атамамі трыяды (сістэмы з трох атамаў, два з якіх злучаны падвойнай хімічнай сувяззю) і адбываецца з перамяшчэннем падвойнай сувязі.

Рэчывы, схільныя да таўтамерыі, ва ўмовах усталяваўшайся раўнавагі маюць адначасова малекулы ўсіх таўтамераў у пэўных суадносінах. У асобных выпадках таўстамеры могуць быць вылучаны ў індывідуальным выглядзе, аднак з цягам часу яны ў выніку таўтамерызацыі зноў ператвараюцца ў раўнаважную сумесь таўтамераў. Таўтамерызацыя з’яўляецца адной з прычын дваістай рэакцыйнай здольнасці арганічных злучэнняў.

Існаванне таўтамераў у рэчыве выяўляюць з дапамогай спектральнага аналізу. Выкарыстоўваюць у сінтэзе некаторых лекавых сродкаў і фарбавальнікаў. Таўтамерызацыя адыгрывае важную ролю ў працэсах жыццядзейнасці арганізмаў.

Таўтаметрыя ўласціва шматлікім арганічным злучэнням — монацукрыдам, дыцукрыдам, якія валодаюць аднаўленчымі ўласцівасцямі, пірымідзінавым і пурынавым асновам і іншым. Прыкладам таўтамера з’яўляюцца этылацэтат (ацэтавоцатны эфір).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Таутомерия // Татары — Топрик. — М. : Советская энциклопедия, 1956. — С. 10. — (Большая советская энциклопедия : [в 51 т.] / гл. ред. Б. А. Введенский ; 1949—1958, т. 42).
* 
* 

Катэгорыя:Арганічная хімія
Катэгорыя:Хімічная сувязь
Марыяна Буэна

**Марыяна Буэна Фэрэр** (; 22 кастрычніка 1892, Хака — ?) — іспанскі афіцэр, удзельнік грамадзянскай вайны 1936—1939 гадоў .

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Хака. Служыў кадравым ваенным. Калі была абвешчана Другая рэспубліка, у званні капітана сышоў з арміі. У пачатку грамадзянскай вайны некаторы час знаходзіўся ў турме ў франкістаў, а потым уцёк да рэспубліканцаў. Сфармаваў калону апалчэння з арагонскіх і каталонскіх добраахвотнікаў, якія ваявалі ў Пірэнеях. Атрад Буэна стаў вядомы як «Пірэнейская горная група». У красавіку 1937 года фарміраванне ператворана ў 130-ю змешаную брыгаду. У канцы года Буэну было прысвоена званне падпалкоўніка. Камандаванне перанакіравала яго на цэнтральны фронт. У 1939 годзе узнагароджаны медалём «За адвагу». Пасля вайны адправіўся ў эміграцыю ў Мексіку, дзе і памёр.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Engel, Carlos (1999). Historia de las Brigadas Mixtas del Ejército Popular de la República. Madrid: Almena. ISBN 84-922644-7-0. 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі грамадзянскай вайны ў Іспаніі (рэспубліканцы)
Катэгорыя:Ваенныя Іспаніі
Катэгорыя:Падпалкоўнікі
Культурны цэнтр «Корпус»

**КОРПУС** — культурны цэнтр у Мінску, Беларусь. Размяшчаўся на адрасе Машэрава, 9, корпус 8.

Цэнтр быў месцам сустрэчы для розных культурных і сацыяльных мерапрыемстваў, ствараў платформу для самавыяўлення і ўзаемадзеяння творчых людзей. Асноўная мэта КОРПУСа — стварэнне спрыяльных умоў для развіцця беларускай культуры і мастацтва, падтрымка творчых ініцыятыў, садзейнічанне канструктыўнаму дыялогу прадстаўнікоў сферы культуры і мастацтва як унутры краіны, так і за яе межамі.

## Гісторыя 
Культурны цэнтр КОРПУС быў заснаваны 19 студзеня 2017 года каб ствараць прастору для культурных і грамадскіх мерапрыемстваў. Сузаснавальнікам КОРПУСа і яго арт-дырэктарам быў Аляксандр Багданаў. Ад заснавання цэнтр прайшоў некалькі ключавых этапаў развіцця, у тым ліку пашырэнне праграм і мерапрыемстваў, прыцягненне шырокай аўдыторыі.

Важным этапам у гісторыі КОРПУСа стаў арышт работнікаў установы. У жніўні 2020 года Аляксандр Багданаў выходзіў на маршы з дыджэйскай устаноўкай, ставіў музыку для пратэстуючых, назваўшы акцыю «#музыкаоружие». У 2021 годзе Аляксандр Багданаў і сцэнограф цэнтра Максім Крук былі арыштаваныя і правялі каля 3,5 месяцаў у СІЗА. Пасля суда яны атрымалі па тры гады «хіміі», аднак пазней змаглі ўцячы з Беларусі ў Грузію.

Культурны цэнтр «Корпус» спыніў працу ў Мінску ў верасні 2021 года, паабяцаўшы, што каманда будзе і далей займацца беларускім сацыякультурным развіццём, але ўжо не на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь.

## Месцазнаходжанне 
Культурны цэнтр КОРПУС размяшчаўся ў прасторным будынку на Машэрава 9, корпус 8, з рознымі памяшканні для правядзення мерапрыемстваў. Адзін з ключавых элементаў цэнтра — бар «Дзве Жабы», які стаў папулярным месцам для сустрэч і сувязяў, ён таксама быў закрыты.

## Значныя падзеі і праекты 
На пляцоўцы культурнага цэнтра «Корпус» пастаянна праходзілі як уласныя, так і пабочныя мерапрыемствы. Сярод іх — выстаўкі сучаснага мастацтва (выстаўка Бэна Тэлона, «Мяжа», minsk photo month і інш.); канцэрты замежных і беларускіх артыстаў (Касіапея, Shuma, Deech і інш.); вечарынкі, фестывалі («Белое зеркало», «Культ личности», «Можно», «Электронные забавы»); кірмашы, барахолкі, кінапрагляды («KinoKORPUS — Outside The Box», «Short Export — Made in Germany»); адукацыйныя і лекцыйныя праграмы, публічныя дыскусіі, тэатральныя прадстаўленні («Из жизни насекомых», «ГЭТАМЫ», «Рэйнеке-Ліс»); прэзентацыі прадуктаў і праектаў рэзідэнтаў Корпуса, культурныя і сацыяльныя праекты, накіраваныя на працу з мясцовай супольнасцю. Таксама праект 3D КОРПУС прадастаўляе магчымасць віртуальнага наведвання цэнтра і азнаямлення з яго прасторамі і мерапрыемствамі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Пра місію культурнага цэнтру Корпус
* Афіцыйная суполка «Корпуса» у ВКонтакте: твори или умри! 
* «This is the end». У Мінску закрыўся культурны цэнтр «Корпус»
* 
* 

Катэгорыя:Культура Мінска
Браніслаў Віктаравіч Баеў

**Бранісла́ў Ві́ктаравіч Ба́еў** (, , РСФСР, СССР — ) — беларускі акцёр. Заслужаны артыст Беларусі (1991).

## Біяграфія 
У 1963 годзе скончыў Саранскае музычнае вучылішча. З 1963 года працаваў у Магілёўскім абласным тэатры драмы і камедыі імя В. Дуніна-Марцінкевіча.

## Творчасць 
### Ролі ў тэатры 
* «Трыбунал» А. Макаёнка — Сырадоеў
* «І змоўклі птушкі…» І. Шамякіна — Анатоль Іванавіч
* «Спявае «Жаваранак» Ю. Семянякі — Пятро Бусел
* «Лесвіца ў неба» М. Слуцкіса — Рэдактар
* «» паводле Б. Васільева — Васкоў
* «Ярасць» Я. Яноўскага — Сямён Каўроў
* «Медэя» Л. Разумоўскай — Эгей
* «Свеціць, ды не грэе» А. Астроўскага — Залешын
* «Прачніся і спявай» М. Дзьярфаша — Пішта
* «Каханне пад вязамі» Ю. О’Ніла — Кэбат

## Літаратура 
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларусі
Ізраільска-іранскія адносіны

**Ізраільска-іранскія адносіны** перажылі з 1940-х гадоў некалькі этапаў:

* супрацьдзеянне Ірана плану падзелу Палестыны і ўступу Ізраіля ў ААН;
* пацяпленне ў адносінах, якое выразілася ў прызнанні Ізраіля дэ-факта і наладжванні эканамічных і ваенных сувязяў пры шаху Махамеду Рэзе Пехлеві;
* «халодны мір» у першае дзесяцігоддзе пасля ісламскай рэвалюцыі, падчас якога спыненне дыпламатычных адносін і ваяўнічая рыторыка Ірана ў дачыненні да Ізраіля спалучаліся з працягам таемных кантактаў і барацьбой з агульным ворагам — Іракам (у тым ліку ў рамках дамовы «Іран-контрас»);
* абвастрэнне канфлікту пасля 1990 года, абумоўленае зменай сусветных геапалітычных абставін, агульным паглыбленнем супрацьстаяння ісламскага і заходняга свету, пачаткам мірнага працэсу паміж Ізраілем і суседнімі арабскімі краінамі і намаганнямі Ірана развіваць уласную ядзерную праграму.

Акрамя непасрэдных узаемаадносін паміж дзяржавамі Іран і Ізраіль, карціну ірана-ізраільскіх адносін дапаўняе таксама супрацьстаянне гэтых дзяржаў унутраным і вонкавым ворагам, якія карыстаюцца падтрымкай другога боку. Для Ізраіля гэта ісламісцкія арганізацыі ХАМАС (у сектары Газа і на Заходнім беразе ракі Іардан) і «Хезбала» (ў Ліване), для Ірана — суніцкая арганізацыя «Джундала» і леварадыкальная «Арганізацыя маджахедаў іранскага народа».

## Параўнальная характарыстыка 
*Звесткі прыводзяцца паводле Сусветнай кнігі фактаў ЦРУ на 2017—2019 гады.*

Катэгорыя:Двухбаковыя адносіны Ірана
Катэгорыя:Двухбаковыя адносіны Ізраіля
Ян Віхерт

**Ян Ві́херт** (2 ліпеня 1737—1791) — драматург і педагог у Вялікім Княстве Літоўскім.

## Біяграфія 
З дробнамаёнткавай шляхецкай сям’і з абшараў Беларусі. У 1756—1758 гадах вучыўся ў Слуцкім калегіуме. Выкладаў рыторыку ў Бабруйскім (1758—1760) і Полацкім (1763—1765) калегіумах. У 1765—1769 гадах вучыўся ў езуіцкіх навучальных установах у Полацку і Варшаве. Пасля 1773 года выкладаў рыторыку і права ў віленскай акруговай школе.

Аўтар трагедый на польскай мове «Тэадор» (пастаўлена ў Пінску, 1764), «Любоў да айчыны, або Фемістокл» (пастаўлена ў Бабруйскім школьным тэатры, 1768), «Белізарый» (выдадзена ў Варшаве, 1787), з сюжэтамі ўзятымі з антычнай гісторыі. У творах Віхерта выявіліся ідэі ранняга Асветніцтва.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Драматургі Беларусі
Катэгорыя:Эпоха Асветніцтва
Енісейскія пісьмовыя помнікі

**Енісейскія пісьмовыя помнікі**, **Архона-Енісейскія надпісы** — пісьмовыя помнікі цюркамоўных народаў VII—XI ст.

Адкрыты ў канцы XVII — пач. XVIII ст. ў вярхоўях Енісея і на р. Архон (Манголія). Дэшыфраваны і прачытаны ў канцы XIX ст.

Зроблены т.зв. рунічным пісьмом на скалах, камянях, збудаваннях, асобных рэчах (эпітафіі, гісторыка-біяграфічныя тэксты, памятныя надпісы), захаваліся тэксты на паперы (юрыдычныя дакументы, рэлігійныя тэксты). Вядомы 7 груп помнікаў: ленска-прыбайкальская (плямёны курыкан), енісейская (Кыргызскі каганат), мангольская (Усходне-цюркскі каганат), алтайская (Заходне-цюркскі каганат), усходнетуркестанская (Уйгурскі каганат у Манголіі), сярэднеазіяцкая (Уйгурская дзяржава ва Усходнім Туркестане) і ўсходнееўрапейская (хазары і печанегі).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Цюркскія мовы
Архімедаў вінт

**Архімедаў вінт** — водападымальная машына, вынайдзеная Архімедам у III ст. да н.э. Уяўляе сабой вал з вінтавой паверхняй, устаноўлены ў нахіленай трубе, ніжні канец якой апушчаны ў ваду. Пры вярчэнні (напр., ад ветравога кола ці іншага рухавіка) вінтавая паверхня вала перамяшчае ваду ўверх па трубе (на вышыню да З—4 м).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архімед
Катэгорыя:Механізмы
Міхаіл Пятровіч Арцыбашаў

**Міхаіл Пятровіч Арцыбашаў** (; ) — рускі пісьменнік.

## Творчасць 
Раннія творы («Бунт», «Канакрад», «Смех»; усе 1901) прасякнуты духам лібералізму. У творах перыяду рэвалюцыі 1905—07 гадоў спроба развянчаць ідэю сацыяльнай і маральнай адказнасці мастацтва (апавяданні «Крывавая пляма», «На белым снезе», аповесці «Чалавечая хваля» і інш.). Рэчаіснасць у іх спалучалася з натуралістычным апісаннем жахаў і самазабойстваў. У гады рэакцыі прымкнуў да ўпадніцкага кірунку ў літаратуры. У аповесцях «Мільёны» (1908), «Рабочы Шавыроў» (1909), раманах «Санін» (1907), «Ля апошняй рысы» (1910—11) амаралізм, сексуальная разбэшчанасць, сацыяльны песімізм, адмаўленне грамадскіх ідэалаў. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі эмігрыраваў за мяжу.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі
Архімедава спіраль

**Архімедава спіраль** — крывая, якую апісвае пункт пры руху з пастаяннай скорасцю па прамой, што раўнамерна паварочваецца ў плоскасці вакол аднаго са сваіх пунктаў. Названа ў гонар Архімеда.

Калі пункт *O* лічыць полюсам, а прамую з выбраным на ёй напрамкам за палярную вось, то ўраўненне архімедавай спіралі ў палярных каардынатах:

\rho = a\varphi,

дзе *a* = *V*/\omega (*V* — лінейная, \omega — вуглавая скорасці).

Архімедава спіраль мае 2 галіны: суцэльную (\varphi > 0) і штрыхавую (\varphi < 0).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Спіралі
Аксіёма Архімеда

.]]
**Аксіёма Архімеда** — аксіёма, якая зводзіцца да таго, што пры паўтарэнні дастатковай колькасці разоў меншага з двух зададзеных адрэзкаў можна атрымаць адрэзак, большы за большы з іх (сфармулявана Архімедам). Адносіцца таксама да плошчаў, аб’ёмаў, лікаў і інш.

У агульным выпадку, калі *A* і *B* — два значэнні адной і той жа велічыні і *A  B*; на гэтым заснаваны працэс паслядоўнага дзялення ў арыфметыцы і геаметрыі.

У XIX ст. выявілася існаванне т.зв. неархімедавых велічынь, у дачыненні да якіх аксіёма Архімеда не выконваецца (напр., вектары, для якіх паняцце няроўнасці страчвае сэнс).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архімед
Катэгорыя:Арыфметыка
Катэгорыя:Класічная геаметрыя
Спіс рэзалюцый Савета Бяспекі ААН з 2301 па 2400

Гэта спіс **рэзалюцый Савета Бяспекі ААН з 2501 па 2600**, прынятых з 26 ліпеня 2016 года па 8 лютага 2018 года.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэзалюцыі Савета Бяспекі ААН
Катэгорыя:Спісы:ААН
Барысаўскі трам

**Барысаўскі трам** — тэатр рабочай моладзі ў 1933—1935 гадах у Барысаве. Рэжысёр Сямёнаў.

Тэатр праводзіў агітацыйна-прапагандысцкую работу на вёсцы. Рэпертуар фарміраваўся з п’ес савецкіх аўтараў, драматургіі малых форм, складаліся канцэртныя праграмы з папулярных твораў.

У рэпертуары: «Шторм» У. Біль-Белацаркоўскага, «Узнятая цаліна» паводле М. Шолахава, «Новы горад» І. Гурскага, «Цудоўны сплаў» У. Кіршона, «Гармонік» А. Жарава і інш.

У 1935 годзе на базе Барысаўскага трама створаны Барысаўскі калгасна-саўгасны тэатр.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Тэатры Беларусі
Катэгорыя:Культура Барысава
Катэгорыя:Гісторыя Барысава
Катэгорыя:Тэатры рабочай моладзі
Анатоль Іосіфавіч Рэнейскі

{{Спартсмен
|пол=мужчынскі
|медалі=

 

{
{ style="background: transparent"

}
}}

**Анато́ль Іо́сіфавіч Рэне́йскі** (нар. , ) — беларускі вясляр на каноэ. Чэмпіён свету (1997).

## Біяграфія 
Тройчы станавіўся чэмпіёнам СССР на каноэ-адзіночцы ў эстафеце 4 × 500 м (1988, 1989, 1991). У 1990 годзе стаў сярэбраным прызёрам чэмпіянату СССР на каноэ-чацвёрцы на дыстанцыях 500 і 1000 м.

У 1995 годзе стаў сярэбраным прызёрам Кубка свету ў Познані на каноэ-чацвёрцы на дыстанцыі 1000 м. У 1997 годзе стаў чэмпіёнам свету ў Галіфаксе на каноэ-чацвёрцы на дастанцыі 200 м, стаў уладальнікам Кубка свету ў Познані і сярэбраным прызёрам Кубка свету ў Сегедзе на каноэ-чацвёрцы на дыстанцыі 200 м. У 1998 годзе здабыў сярэбраны медаль на чэмпіянаце свету ў Сегедзе на каноэ-чацвёрцы на дыстанцыі 200 м, зноў стаў уладальнікам Кубка свету ў Познані і бронзавым прызёрам Кубка свету ў Дуйсбургу на каноэ-двойцы на дыстанцыі 200 м. У 1999 годзе стаў сярэбраным прызёрам Кубка свету ў Мехелене на каноэ-двойцы на дыстанцыі 200 м.

У перыяд з 1987 да 2001 гадоў 46 разоў станавіўся чэмпіёнам Беларусі.

У 1991 годзе скончыў Беларускі інстытут фізічнай культуры.

## Узнагароды 
* Заслужаны майстар спорту Беларусі (1999).

## Літаратура 
Катэгорыя:Спартсмены Беларусі
Катэгорыя:Спартсмены паводле алфавіта
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Весляры на байдарках і каноэ Беларусі
Катэгорыя:Весляры на байдарках і каноэ СССР
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па веславанні на байдарках і каноэ
Катэгорыя:Чэмпіёны СССР па веславанні на байдарках і каноэ
Эдуард Борнхёэ

**Эдуард Борнхёэ** (), па нараджэнні **Эдуард Брунберг** (, 17 лютага (5 лютага па старым календары) 1862, маёнтак Кулаару, каля Ракверэ — ) — эстонскі празаік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Вірумаа ў маёнтку Кулаару, сын свірнара. У 1872—1874 гадах вучыўся ў Таліне, у пачатковай школе імя У. Кентмана і ў 1874—1877 у валасной школе.

Працаваў чарцёжнікам у землеўпарадчыкаў у Санкт-Пецярбургу, быў вучнем у гандлёвай фірме там жа, памочнікам настаўніка ў Коўна (Каўнасе) і супрацоўнікам нямецкіх газет у Таліне, кістэрам (настаўнік) у Стаўрапалі і хатні настаўнік у маёнтку Матсалу, таксама ён працаваў арганістам у царкоўным хоры. Ён пабываў у Тыфлісе (Тбілісі) і ў Малой Азіі, у Германіі і Польшчы, здзейсніў падарожжа ў Палестыну, Егіпет, Грэцыю, Італію. Сустракаўся з Львом Талстым, пакінуў успаміны.

Ужо цалкам сталым чалавекам (1888) Борнхёэ здаў экстэрнам іспыты за гімназію і паступіў у Тартускі ўніверсітэт вывучаць філалогію, але быў змушаны перапыніць вучобу з-за матэрыяльных цяжкасцяў. І зноў чарада прафесій: журналіст і карыкатурыст у Берліне, перакладчык у Талінскім акруговым судзе, архіварыус. З 1907 па 1917 год быў старшынёй Йыхвіскага вярхоўнага сялянскага суда, з працай у судах аказалася звязана і ўся яго далейшая дзейнасць. Памёр на пасадзе суддзі ў Таліне.

Катэгорыя:Пісьменнікі Эстоніі
Талінскі гарадскі музей

**Талінскі гарадскі музей** () — установа культуры Таліна, знаходзіцца на вуліцы Венэ, 17. Экспазіцыя музея ахоплівае перыяд эстонскай гісторыі ад старажытнасці да аднаўлення незалежнасці Эстоніі ў 1991 годзе.

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1937 годзе. З 1963 года займае гістарычны асабняк XV стагоддзя на вуліцы Венэ, папярэдне адрэстаўраваны. У 1961 годзе, пры правядзенні рэстаўрацыйных работ, у падвале дома быў знойдзены калодзеж. У 1997—2000 гадах праведзена рэканструкцыя будынка.

У 2003 годзе музей стаў намінантам Еўрапейскага музейнага Форума (EMYA).
Павел Аўрамавіч Данілаў

**Павел Аўрамавіч Данілаў** (, в. Красноўка, Крупскі раён — ) — беларускі рэжысёр, драматург. Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларускай ССР (1961).

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў вёсцы Красноўка Крупскага раёна. Скончыў у 1926 годзе Ленінградскі інстытут сцэнічных мастацтваў. У 1930—1936 гадах у Беларускім першым дзяржаўным тэатры, адначасова працаваў у студыях тэатра: у 1932—1933 гадах загадчык, з 1935 года мастацкі кіраўнік, у 1936—1938 гадах выкладчык. 3 1936 года мастацкі кіраўнік Барысаўскага, з 1938 года Заслаўскага калгасна-саўгасных тэатраў, у 1939—1941 года — Пінскага абласнога драматычнага тэатра. У 1947—1963 гадах галоўны рэжысёр на Беларускім радыё.

## Творчасць 
Сярод пастановак: «Мядзведзь» А. Чэхава, «Партызаны» і «Хто смяецца апошнім» К. Крапівы, «Праўда добра, а шчасце лепш» A. Астроўскага, «Канец маскараду» Ю. Рудзько і У. Стэльмаха, «Слуга двух гаспадароў» К. Гальдоні, «Слава» B. Гусева і інш. Аўтар п’ес «Лясная хата» (пастаўлены ў 1956), «Лявоніха» («Згублены сын», пастаўлена ў 1960), «Дзівосы на калёсах» (1961), інсцэніровак для радыё. Паставіў радыёспектакль «Прымакі» Я. Купалы (1959).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Беларусі
Барысаўскі калгасна-саўгасны тэатр

**Барысаўскі калгасна-саўгасны тэатр** — тэатр, які існаваў у 1935—1938 гадах у г. Барысаў.

Створаны на базе Барысаўскага трама з удзелам прадстаўнікоў аматарскага мастацтва. Мастацкі кіраўнік П. Данілаў. Меў на мэце мастацкую агітацыю і прапаганду сярод сялян. Над тэатрам ажыццяўляў шэфства Беларускі першы дзяржаўны тэатр, у якім некаторыя яго акцёры праходзілі курс студыйнага навучання.

У рэпертуары спектаклі «Бацькаўшчына» К. Чорнага, «Сваты» І. Гурскага, «Слава» , «Партызаны» К. Крапівы, «Пагранічнікі» , «» А. Астроўскага, урывак з п’есы «Цудоўны сплаў» У. Кіршона, канцэртныя праграмы (сатырычн. прыпеўкі, скетчы і інш.), складзеныя літаратурнай групай, у якую ўваходзілі Ф. Буцвілоўскі, А. Гваздзёў, Г. Шыкавец, А. Яфрэменка. Тэатр пераведзены ў г. Заслаўе Мінскага раёна.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Тэатры Беларусі
Катэгорыя:Культура Барысава
Катэгорыя:Гісторыя Барысава
Катэгорыя:1935 год у Беларусі
Археацыяты

**Археацыяты** (*Archaeocyatha*) — клас вымерлых прымітыўных беспазваночных жывёл.

## Апісанне 
Вядома больш за 1 тыс. відаў. Жылі ва ўсіх морах ранняга кембрыю на глыбіні да 100 м. Даўжыня 1—10 см (рэдка 40—150 см), дыяметр 1—10 см (рэдка 40—80 см). Вапнавы порысты шкілет меў форму кубка або рота ( — «кубак», адсюль назва).

Адзіночныя, радзей каланіяльныя формы. Вялі прымацаваны спосаб жыцця, зрэдку стваралі першыя старажытныя рыфы.

Рэшткі археацыятаў з’яўляюцца вызначальнымі выкапнямі для кембрыйскіх адкладаў.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Губкі