open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Карын Сёдэр

**Карын Ан-Марыя Сёдэр** (швед. Karin Ann-Marie Söder,  — , Тобю, Стакгольм) — шведскі палітык. Першая жанчына-палітык абраная лідарам буйной партыі. Узначальвала Партыю Цэнтра з 1985—1987 гг. Адна з першых жанчын міністраў замежных спраў у свеце.

Карын Сёдэр нарадзілася ў Фрыкерудзе муніцыпалітэце Кіль Вермланда. Скончыла сярэднюю школу ў Гётэбаргу, працавала школьным выкладчыкам у Вермланда і Тобю, дзе з 1963 па 1971 год была членам мясцовага савета. Старшыня Рэгіянальнага савета Стакгольма з 1969 па 1973 год. Памерла 18 снежня 2015 года ў Тобю.
Ніна Аляксандраўна Русак

**Ніна Аляксандраўна Руса́к** ( — ) — вучоны-эканаміст, доктар эканамічных навук (1991), прафесар (1992).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў вёсцы Яршэвічы (Валожынскі раён Мінскай вобласці Беларусі). У 1962 годзе скончыла Беларускі інстытут народнай гаспадаркі і засталася працаваць у ім на кафедры бухгалтарскага ўліку, аналізу і аўдыту ў прамысловасці. Займала пасады старшага выкладчыка, дацэнта, прафесара.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар навуковых прац па эканамічным і фінансавым аналізе дзейнасці суб’ектаў гаспадарання. Распрацавала тэарэтычныя асновы па ўдасканаленню прагнознага, шматварыянтнага і аператыўнага аналізу дзейнасці прамысловых прадпрыемстваў ва ўмовах рыначнай эканомікі. Упершыню абгрунтавала методыку аналізу выдаткаў сыравіны ў кандытарскай і цукровай прамысловасці. Распрацавала методыкі ў галіне прагназавання прыбытку і фінансавага стану прадпрыемства, а таксама рэкамендацыі па развіцці аператыўнага аналізу з выкарыстаннем ПЭВМ. Аўтар больш за 100 навуковых прац.

Сярод апублікаваных прац:
* Экономический анализ деятельности производственных объединений кондитерской промышленности: моногр. — Мн., 1983;
* Экономический анализ в условиях самофинансирования предиприятий. — Мн., 1989;
* Основы финансового анализа. — Мн., 1995 (разам з В. А. Русаком);
* Экономический анализ деятельности перерабатывающих предприятий АПК. — Мн., 1995;
* Теория анализа хозяйственной деятельности. — Мн., 2001 у сааўтарстве).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Русак Нина Александровна // ЭКОНОМИКА.BY 
* *Рагойша В. П.* Славутыя асобы // Валожынская раённая газета «Працоўная слава» 
* *Лемеш В. Н. *Белорусскому государственному университету 80 лет // Бухгалтерский учёт и анализ, № 6/2013 

Катэгорыя:Эканамісты СССР
Катэгорыя:Эканамісты Беларусі
Хільда Эрыксан

**Хільда Караліна Эрыксан** (; 3 жніўня 1860, Стакгольм, Швецыя — 3 студзеня 1943) — заснавальніца кампаніі электрасувязі Ericsson разам са сваім мужам Ларсам Магнусам Эрыксанам. Яна ўдзельнічала ў тэставанні вынаходстваў і распрацоўцы новых прадуктаў. 

## Біяграфія 
Хільда Эрыксан была адзіным дзіцем Караліны Маргарэты Нільсан і Петэра Сымона Сімансана. Калі яна пазнаёмілася з Ларсам Магнусам Эрыксанам, ёй было 17 гадоў, а яму амаль 31.

Яе бацька паклікаў яго да сябе дадому, каб паправіць арган. Яны пажаніліся праз год, у 1878 годзе, калі ёй споўнілася 18 гадоў, і ў іх было чацвёра дзяцей: Ёхан (1879-), Густаў (1880—1965), Ганна (1881—1967) і Ларс Магнус-малодшы (1892—1921).

У тым жа годзе, калі яны пажаніліся, Ларс Магнус Эрыксан і Карл Юхан Андэрсан, адзін з яго былых калег, заснавалі механічную майстэрню па рамонце тэлефонаў *L. M. Ericsson & Cо* на Дротнінггатан ў Стакгольме.

Падчас маленства іх дзяцей і яе цяжарнасці Хільда Эрыксан ўдзельнічала ў тэставанні новых прадуктаў і ў распрацоўцы ўласных тэлефонаў — новай вынаходкі ў той час.

Паколькі яна мела лепшую адукацыю, чым яе муж, яна адказвала за фінансы, кліентаў і кіравала пастаўкамі.

У 1903 годзе муж і жонка пакінулі кампанію (якая ўжо развівалася па ўсім свеце) і купілі ферму ў Альбі, на поўдзень ад Стакгольма. Яны стварылі ўзорную ферму, у якой Хільда адказвала за фінансы, а Ларс Магнус — за сельскагаспадарчыя інавацыі. Калі яна памерла ў 1941 годзе, яе пахавалі побач з мужам на Батчурскіх могілках.

Катэгорыя:Жанчыны Швецыі
Катэгорыя:Прадпрымальнікі Швецыі
Інгела Мортэнсан

**Інгела Біргіта Мортэнсан** (швед. Ingela Birgitta Mårtensson; нар. ) — шведскі грамадскі дзеяч, былая дэпутат рыксдага.

Была членам рыксдага па выбарчай акрузе муніцыпалітэта Гётэбарга ў 1985—1994 гадах, дзе ўдзельнічала ў працы некалькіх камітэтаў, у тым ліку сацыяльнага, камітэтаў па фінансах і па канстытуцыйным заканадаўстве.

Удзельнічала ў працы шведскага руху праціўнікаў ЕС. З’яўляецца адным з кіраўнікоў шведскай арганізацыі «Жанчыны за мір».

Катэгорыя:Палітыкі Швецыі
Рут Густафсан

**Рут Вальбарг Марыя Густафсан** (швед. Ruth Valborg Maria Gustafson, народжаная Петэрсан (швед. Pettersson): ,  — , там жа) — шведскі палітык (сацыял-дэмакратка), прафсаюзная дзяячка, актывістка барацьбы за правы жанчын і рэдактар. Яна была сябрам Стакгольмскага гарадскога савета ў 1919—1938 гадах і шведскага парламента ў 1933—1960 гадах, а таксама рэдактарам сацыял-дэмакратычнай газеты «Morgonbris» у 1908—1910 і 1919—1921 гадах. У 1902—1921 гадах Густафсан была членам Нацыянальнай асацыяцыі за выбарчае права жанчын і спікерам левага крыла гэтага руху.

Катэгорыя:Прафсаюзныя дзеячы Швецыі
Элма Даніэльсан

**Элма Шарлота Даніэльсан** (, народжаная Сундквіст, , , Фалун, Швецыя — , Лома, Швецыя) — шведская журналістка і палітычны дзеяч, член Сацыял-дэмакратычнай рабочай партыя Швецыі. З 1887 года з’яўлялася часовым рэдактарам сацыял-дэмакратычнай газеты Arbetet.

## Біяграфія 
Элма Сундквіст нарадзілася ў шведскім горадзе Фалун 1 сакавіка 1865 года. Працавала настаўнікам у сістэме дзяржаўных школ і пераехала ў Мальмё са сваім жаніхом Акселем Даніэльсанам, за якога выйшла замуж ў 1897 годзе, пасля шаснаццаці гадоў заручын. У пары нарадзіўся сын Атэрдаг (1891—1895).

Аксель Даніэльсан выпускаў радыкальную сацыял-дэмакратычную газету Arbetet ў Мальмё, а Элма з 1887 гады працавала ў рэдакцыі газеты ў якасці журналіста. Калі ў 1889 годзе Аксель быў заключаны ў турму за блюзьнерства, Элма займала пасаду часовага рэдактара да вызвалення мужа ў 1890 годзе. У 1891 годзе яна пераехала ў ЗША, але вярнулася ў Швецыю ў 1895 годзе. Ужо ў гэты час Элма прымала чынны ўдзел у грамадскім жыцці як за мяжой так і на радзіме; шведскі пісьменнік і публіцыст Аўгуст Стрындберг аднойчы заўважыў Аксель, што яму пашанцавала мець «нявесту з іскрай».

Даніэльсан была вядучым прадстаўніком руху за пашырэнне правоў жанчын у шведскім рабочым руху: яна заснавала Асацыяцыю працоўных жанчын, першую ў Швецыі сацыялістычную арганізацыю працоўных жанчын, а таксама была яе старшынёй у 1888—1890 гадах. У 1900 году Элма стала сузаснавальнікам Жаночага дыскусійнага клуба Мальмё ().

Пасля таго, як жанчыны атрымалі права ўдзельнічаць у муніцыпальных выбарах ў 1909 годзе, Даніэльсан стала першай жанчынай, абранай у гарадскі савет Мальмё.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Журналісты Швецыі
Катэгорыя:Жанчыны-палітыкі Швецыі
Катэгорыя:Постаці фемінізму
Крысціна Вінберг

**Крысціна Ева Марціна Вінберг** (швед. Kristina Eva Martina Winberg), народжаная Олсан (Olsson; нар. , Мёрум, акруга Блекіннэ, Швецыя) — шведскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, былы член Шведскай дэмакратычнай партыі. Дэпутат Еўрапейскага парламента ў 2014—2019 гг.

Крысціна Вінберг на працягу васьмі гадоў працавала прадаўцом рэкламы ў газеце Jönköpings-Posten, пасля гэтага на працягу пятнаццаці гадоў працавала прадаўцом квіткоў, а затым працавала памочнікам медсястры, даглядала за людзьмі з дэменцыяй. Яна была сябрам акруговай рады Ёнчэпінга і кандыдатам у рыксдаг на выбарах 2010 года. З 2010 года яна была членам гарадскога савета ў муніцыпалітэце Ёнчэпінг. У маі 2014 года Вінберг была выбрана ў Еўрапейскі парламент. Яна таксама была кандыдатам на парламенцкіх выбарах, была абраная ў парламент Швецыі 29 верасня 2014 года, але ў той жа дзень выйшла са складу парламента з-за яе працы ў Еўрапейскім парламенце. Вінберг была заменена ў рыксдагу Нінай Каін.

Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Швецыі
Катэгорыя:Дэпутаты Еўрапарламента ад Швецыі
Катэгорыя:Дэпутаты Рыксдага
Катэгорыя:Палітыкі Швецыі
Уладзімір Мікалаевіч Жабінскі

**Уладзімір Мікалаевіч Жабінскі** (нар. , в. Шутавічы, Смаргонскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі хімік-арганік. Член-карэспандэнт (2017), доктар хімічных навук (2000), дацэнт (2011).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт імя У. І. Леніна (1982).

З 1982 года ў Інстытуце біяарганічнай хіміі АН БССР, з 2003 года галоўны навуковы супрацоўнік.

## Узнагароды 
Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь (1996) за цыкл прац «Сінтэз, даследаванне і выкарыстанне брасінастэроідаў — новага класа гармонаў раслін».

## Навуковая дзейнасць 
Даследаванні ў галіне хімічнага сінтэзу і выкарыстання стэроідаў, у прыватнасці, гармонаў раслін-брассінастероідаў. Шэраг работ прысвечаны распрацоўцы метадаў пабудовы структурных фрагментаў поліфункцыяналізіраванных стэроідаў. Ажыццявіў сінтэз важнейшых брасінастэроідаў, адпаведных ізатопна- і флуарэсцентна мечаных вытворных. Удзельнічаў у распрацоўцы канцэпцыі рэгуляцыі жыццяздольнасці і прадуктыўнасці раслін з дапамогай стэроідных гармонаў, стварэнні і ўкараненні прынцыпова новых аграпрэпаратаў і экалагічна дружалюбных тэхналогій на гэтай аснове.

Аўтар больш за 350 навуковых прац, у тым ліку 7 манаграфій.

### Бібліяграфія 
* Брассиностероиды. Минск, 1993 (в соавт.).
* Brassinosteroids. A New Class of Plant Hormones. San Diego, 1999.
* Steroid plant hormones: effects outside plant kingdom // Steroids. 2015. Vol. 97 (в соавт.).

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 18, кн. 1. — Мінск, 2004.
* Дзяржаўныя прэміі Беларускай ССР і Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі, 1972—2002 : даведнік. — Мінск, 2004.

## Спасылкі 
* 
* ЖАБИНСКИЙ Владимир Николаевич  // Сайт НАНБ
* Уладзімір Мікалаевіч Жабінскі ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Хімікі СССР
Катэгорыя:Хімікі Беларусі
Ганна Хальберг

**Ганна Крысціна Элізабет Хальберг** (швед. Anna Kristina Elisabet Hallberg, народжаная Эрыксан, Eriksson, нар.  г., Хёрланд) — шведская жанчына-палітык. Сябра Сацыял-дэмакратычнай рабочай партыі. Дзеючы міністр знешняга гандлю і адначасова міністр па супрацоўніцтве Паўночных краін у другім кабінеце Лёвена на чале з Стэфанам Лёвенам з 10 верасня 2019 года.

## Біяграфія 
Нарадзілася 19 лістапада 1963 года. Вырасла ў горадзе Трольхетан.

У 1983—1987 гадах вывучала права і дзелавое адміністраванне ў Гётэбаргскім універсітэце.

У 1987—1999 гадах займала розныя пасады ў банку SEB. У 1999—2001 гадах — кіраўнік праекта ў кампаніі Öhman Fondkomission. У 2001—2007 гадах займала кіруючыя пасады ў SEB Private Banking. У 2007—2012 гадах — фінансавы дырэктар дзяржаўнай кампаніі па суфінансавання бізнесу Almi Företagspartner. У 2009—2019 гадах — член праўлення кампаніі Atrium Ljungberg. У 2010—2017 гг. — член праўлення Заходняга інстытута. У 2013—2018 гадах — выканаўчы віцэ-прэзідэнт дзяржаўнай кампаніі Almi Företagspartner. У 2016—2018 гадах — член праўлення кампаніі Partnerinvest Norr. У 2017—2019 гадах — дырэктар кампаніі Lifco і член праўлення Сярэдне-Шведскага ўніверсітэта.

10 верасня 2019 года атрымала партфель міністра знешняга гандлю і адначасова партфель міністра па супрацоўніцтве Паўночных краін у другім кабінеце Лёвена.

Жыве ў Стакгольме. Замужам. Мае двух дзяцей.
Бадзіл Валеро

**Бадзіл Элізабет Валеро** (да чэрвеня 2015 года Себальёс) (:  года, Лундстрэм, Швецыя) — шведскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, член шведскай партыі зялёных і дэпутат Еўрапарламента. Таксама яна была членам Рыксдага (2006—2014).

Валеро была юрыстам і раней працавала перакладчыкам і памочнікам былога члена парламента ад ЕС па пытаннях абароны навакольнага асяроддзя Інгера Шорлінга.

На еўрапейскіх выбарах 2014 года Валеро была на трэцім месцы ў спісе партыі зялёных і была абраная дэпутатам Еўрапейскага парламента.

Катэгорыя:Палітыкі Швецыі
Катэгорыя:Юрысты
Керсцін Хесельгрэн

**Керсцін Хесельгрэн** (швед. Kerstin Hesselgren:  — ) — шведская феміністка і палітык, заснавальнік групы Фогельстад.

## Біяграфія 
Нарадзілася 4 студзеня 1872 года ў горадзе Хофарс у сям’і доктара Густава Альфрэда Хесельгрэна і яго жонкі Марыі Маргарэты Вурн.

Керсцін першапачаткова вучылася дома ў гувернанткі, затым — у школе для дзяўчынак у Швейцарыі. У 1895 годзе яна атрымала дыплом фельчара ў Упсале; у 1896 годзе скончыла курсы школьнага настаўніка ў Стакгольме; у 1905 годзе атрымала кваліфікацыю санітарнага інспектара ў Бедфардскім каледжы ў Лондане.

Керсцін Хесельгрэн працавала ў Стакгольме санітарным інспектарам у 1912—1934 гадах і школьным кухонным інспектарам у 1909—1934 гадах. Яна была старшынёй шведскага школьнага таварыства настаўнікаў у 1906—1913 гадах, а з 1913 па 1934 год з’яўлялася кіраўніком дырэктарам жаночай інспекцыі бяспекі працы. У 1918 годзе яна была ўдастоена медаля Іліс Кворум.

## Спасылкі
Харыет Лёвенхельм

**Харыет Аўгуста Даратэя Лёвенхельм** (швед. Harriet Löwenhjelm,  — ) — шведская мастачка і паэтэса. Памерла ў санаторыі Romanäs ў горадзе Траносе пасля працяглай хваробы на сухоты.

## Біяграфія 
Харыет Лёвенхельм нарадзілася 18 лютага 1887 года ў шведскім горадзе Хельсінгбаргу.

Была дачкой палкоўніка Густава Адольфа Лёвенхельма (1842—1929) і Маргарыты, народжанай Дыксан (нар. 1853). У яе было пяць братоў і сясцёр. Яе старэйшы брат, Карл Лёвенхельм, быў доктарам, а малодшы, Крыспін Лёвенхельм (1892—1983) — афіцэрам і камергерам. Яе стрыечная сястра Марыяна Мёрнер была дацэнтам ва ўніверсітэце Лунда. Яна суправаджала Лёвенхельм у яе паездцы ў Парыж і заахвочвала яе літаратурную творчасць.

Лёвенхельм вучылася ў школе Ганны Сандстром, у мастацкіх школах Керсцін Кардон, Konstakademien (1909—1911), таксама брала ўрокі ў мастака Карла Вільхельмсана.

Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу
Ханарын Хермелін

**Ханарын Хермелін** (швед. Honorine Hermelin, поўнае імя Honorine Louise Hermelin, у замужжы Grönbech; -) — шведская феміністка, педагог і перакладчык, заснавальнік групы Фогельстад.

## Біяграфія 
Нарадзілася 19 кастрычніка 1886 года ў парафіі Экебюбарна ў акрузе Эстэргётланд. Была малодшай з двух братоў і сясцёр у сям’і памешчыка барона Ёзэфа Хермеліна і яго жонкі Ханарыны фон Кох, якая памерла праз дзесяць дзён пасля нараджэння Ханарыны. Дзяўчынка расла ў адукаваным і культурным асяроддзі. Яе дзядзькам быў пісьменнік і перакладчык барон Эрык Хермелін, які вучыў усіх дзяцей нямецкай мове. Бацька ўзяў шлюб з Джэйн фон Кох і ў новай сям’і нарадзілася яшчэ сямёра дзяцей.

Ханарын наведвала школу Brummerska skolan ў Стакгольме. Яе лепшай сяброўкай стала Харыет Лёвенхельм, з якой Ханарына пазней вучылася на семінары для выкладчыкаў Ганны Сандстром (Anna Sandströms högre lärarinneseminarium). Вывучала хімію, рэлігію і гісторыю, яна працавала выкладчыкам на працягу наступных дзесяці гадоў.

Ханарын Хермелін стала найбольш вядомай як член Групы Фогельстад, заснаваўшы жаночую школу Kvinnliga medborgarskolan vid Fogelstad ў Фогельстадзе, дзе яна была дырэктарам на працягу ўсяго перыяду існавання школы (1925—1954), а таксама працавала настаўнікам. Школа ў Фогельстадзе называлася Lilla Ulfåsa.

Памерла 4 верасня 1977 года ў парафіі Бронкюрка ў Стакгольме. Была замужам за Вільгельмам Гронбехам у1947 годзе, але ён памёр пасля васьмі месяцаў шлюбу.
Тэрэза Камф

**Тэрэза Камф** (швед. Therese Kamph;  — ) — шведскі педагог.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў маёнтку ў Вермландзе ў 1836 годзе і была адной з дзевяці дзяцей палкавога камісара Пера Фрэдрыка Камфа.

Да 15 гадоў Тэрэза вучылася ў жаночай школе-інтэрнаце ў Карлстадзе, потым прайшла настаўніцкія семінары ў Гамбургу, у 1870 годзе пераехала ў Стакгольм і ў 1870—1872 гг. вучылася ў Högre lärarinneseminariet («Вышэйшай семінарыі для настаўнікаў»). У 18 гадоў разам з сястрой адкрыла пансіёны для дзяўчынак у Карлстадзе і Крысцінехамне.

У 1872 г. яна стала дырэктарам школы для дзяўчынак Kjellbergska flickskolan пасля смерці заснавальніцы і папярэдняй кіраўніцы Хелены Эльдруп. Яна энергічна прынялася за працу. Жанчынай яна была энергічнай, тэмпераментнай і амбіцыйнай, але пры гэтым валодала абаяннем. Яе радыкалізм і строгасць часта прыводзілі да канфліктаў, але калі ў пачатку яе кар’еры ў школе было ўсяго тры класа і 40 вучаніц, то праз 12 гадоў навучальнай установе налічвалася ўжо 10 класаў і 160 вучаніц, і яна стала адной з вядучых адукацыйных устаноў у Швецыі.

Яна часта рабіла навучальныя паездкі, каб знайсці новыя ідэі. У 1884 г. яна таксама арганізавала навучальныя семінары для выкладчыц.

Тэрэза Камф памерла ў 1884 г. у Гётэбаргу.
Аляксандр Яфімавіч Залескі

**Аляксандр Яфімавіч Залескі** (нар. , Мінск) — беларускі матэматык. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1991). Доктар фізіка-матэматычных навук (1978), прафесар (1986).

## Біяграфія 
Скончыў Белдзяржуніверсітэт (1960).

З 1963 года старшы інжынер-канструктар, галоўны інжынер-канструктар, малодшы навуковы супрацоўнік, старшы навуковы супрацоўнік, в.а. загадчыка лабараторыі, у 1983—1992 гадах загадчык лабараторыі, у 1993—1996 гадах галоўны навуковы супрацоўнік Інстытута матэматыкі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

У 1997—2004 гадах прафесар Універсітэта Усходняй Англіі (г. Норыдж).

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па тэорыі лінейных груп, групавых кольцах бясконцых груп і тэорыі уяўленняў груп. Даследаваў падгрупы лінейных груп над целамі. Даў класіфікацыю канечных непрыведзеных груп, якія пароджаны адлюстраваннямі, а таксама адвольных груп ступеняў 4 і 5 над канчатковымі палямі. Атрымаў абвяржэнне гіпотэзы аб свабодзе алгебры інварыянтаў вытворных груп, спароджаных адлюстраваннямі. Заклаў асновы тэорыі ідэалаў у групавых кольцах разрашымых груп. Вырашыў праблему Капланоўскага аб ідэмпанентах групавых кольцаў, а таксама праблему Фэйса пра існаванне простых нетэравых кольцаў з дзельнікамі нуля, але без ідэмпанентаў. Распрацаваў метады даследавання ўласных значэнняў матрыц у прадстаўленнях канечных груп тыпу Лі. Даказаў існаванне ўласнага значэння 1 у вобразе кожнага полупростага элемента ў любым комплексным прадстаўленні груп ліевых тыпаў G(2), F(4), E(6) і іх скручаных аналагаў. Даследаваў паводзіны пры рэдукцыі па модулю р асноўных уяўленняў Вейля канечных класічных груп. На гэтай аснове прапанаваны новы метад знаходжання формул для лікаў раскладання некаторых тыпаў уяўленняў названых груп пры рэдукцыі па модулю ўласнай характарыстыкі. Распрацаваў тэорыю ідэалаў групавых алгебры лакальна канечных груп.

Аўтар больш за 100 навуковых прац.

### Бібліяграфія 
* Алгебра и алгебраическая геометрия в работах математиков Белоруссии. Мн., 1979 (совм. с В. С. Конюхом).
* Конечные линейные группы, порожденные отражателями, над полями нечетных характеристик. Мн., 1979 (совм. с В. Н. Сережкиным).
* Модулярные подставочные представления и фрагмент матрицы разложения для симплектической и специальной линейной группы над конечным полем. Мн., 1987 (совм. с И. Д. Супруненко).
* Some papers of Alexander Zalesskii.

## Спасылкі 
* Аляксандр Яфімавіч Залескі ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Сара Стрыдсберг

**Сара Стрыдсберг** (, 29 жніўня 1972, Сольна, Швецыя) — шведская пісьменніца, публіцыст і перакладчыца.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Сольне, Швецыя. Актыўна друкавалася ў феміністычным часопісе *Bang*. Перакладала творы Валеры Саланас, Сары Кейн, Сэма Шэпарда. У 2010 была запрошаным прафесарам у Інстытуце Петэра Сондзі Берлінскага Свабоднага ўніверсітэта.

У 2016 была абраная ў склад Шведскай акадэміі; 27 красавіка 2018 абвясціла, што пакідае яе ў знак салідарнасці з Сарай Даніус, калі яе папрасілі пакінуць пасаду на фоне крытыкі ў сувязі са скандалам у акадэміі вакол Жана-Клода Арно, звязаным з *«Me Too»*. Скандал ператварыўся ў супярэчнасці 2018 года, якія прывялі да адмены Нобелеўскай прэміі па літаратуры ў гэтым годзе і наступнай рэструктурызацыі акадэміі.

## Творы 
#### **Раманы** 
* Шчаслівая Салі / *Happy Sally* (2004, аб Салі Бауэр, першай скандынаўскай жанчыне, якая пераплыла Ла-Манш)
* Факультэт сноў / *Drömfakulteten* (2006, па матывах біяграфіі Валеры Соланас)
* *Darling River* (2010)
* *Dissekering av ett snöfall* (2012)

#### **Драмы** 
* Зямля Мідэі / *Medealand* (2009, пастаўлена ў драматычным тэатры ў 2009, у загалоўнай ролі Нумі Рапас).

## Прызнанне 
Прэмія найбуйнейшай шведскай газеты Aftonbladet (2006). За раман Факультэт сноў пісьменніцы прысуджана Літаратурная прэмія Паўночнага Савета (2007). Прэмія «Доблаўг» (Шведская акадэмія, 2013). Лаўрэат некалькіх іншых буйных прэмій.

Творы Стрыдсберг перакладзены на англійскую, французскую, нямецкую, іспанскую, польскую і іншыя мовы.

Катэгорыя:Вучоныя Швецыі
Катэгорыя:Пісьменнікі Швецыі
Катэгорыя:Перакладчыкі Швецыі
Жабінскі

**Жабінскі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Сцяпан Антонавіч Жабінскі (1894—1975) — рэдактар, грамадскі дзеяч.
* Уладзімір Мікалаевіч Жабінскі (нар. 1960) — беларускі хімік-арганік. Член-карэспандэнт (2017), доктар хімічных навук (2000), дацэнт (2011).
Нэнсі Эдберг

**Нэнсі Эдберг** (,  — ) — шведская плыўчыха, трэнер па плаванні, дырэктар басейна.

## Біяграфія 
Нэнсі нарадзілася ў правінцыі Сёдэрманланд у 1832 годзе, плаванню Нэнсі вучыў яе бацька, бо ў тыя часы фізічнае выхаванне для жанчын было мала распаўсюджана ў Швецыі.

У 1847 годзе Нэнсі працавала трэнерам па плаванні ў нядаўна адчыненым стакгольмскім басейне. Гэты басейн быў першым у Швецыі, прызначаным для жанчын. Спачатку ён размяшчаўся ў Рыдархусеце, затым пераехаў у Кастэльхолман. У 1851 годзе Нэнсі стала майстрам па плаванні ў школе па плаванні Åbomska simskolan, а з 1853 года вяла ўласныя ўрокі па плаванні ў Юргордэне. У 1856 годзе яна атрымала ад караля Оскара I ліцэнзію на ўласны плавальны басейн, а ў 1856—1858 гадах са сваімі вучаніцамі праводзіла паказальныя выступленні па плаванні ў плавальнай школе Gjörckes simskola для збору сродкаў на адкрыццё басейна. Басейн Нэнсі адкрыла у 1859 годзе і кіравала ім да 1866 года.

Сярод вучаніц Нэнсі ў 1862—1864 гадах былі шведская каралева Луіза Нідэрландская і яе дачка прынцэса Лавіса Шведская. Хоць навучанне плаванню ў той час не лічылася чымсьці прэстыжным для жанчын, але ўдзел у гэтым мерапрыемстве асоб каралеўскай крыві хутка зрабіла яго папулярным. Тая ж гісторыя здарылася, калі Нэнсі Эдберг у 1864 годзе пачала весці ўрокі катання на каньках сярод жанчын. Сярод вучаніц Нэнсі былі таксама Аляксандра Дацкая і Марыя Фёдараўна.

Нэнсі Эдберг шмат зрабіла для папулярызацыі плавання: прадэманстравала мастацтва плавання ў Осла, адправілася з місіяй у Санкт-Пецярбург, наведала Капенгаген, Тронхейм і многія шведскія гарады.

У 1867—1873 гадах Нэнсі была замужам за дацкім літографам Карлам Андэрсанам. Памерла ў 1892 годзе ў Стакгольме.

Катэгорыя:Плыўцы Швецыі
Катэгорыя:Трэнеры Швецыі
Перніла Андэрсан

**Перніла Марыя Тэрэза Андэрсан Дрэген** (; нар. 10 снежня 1974, Стакгольм) — шведская спявачка, прадзюсар, музыкант і аўтар песень.

Трэнер па вакале ў тэлевізійнай праграме «Сапраўдны талент».

## Біяграфія 
Андэрсан скончыла Каралеўскую вышэйшую музычную школу ў Стакгольме са ступенню магістра. Пасля вучылася ў акадэміі балета ў Гётэбаргу.

З 1999 года выпусціла 10 сольных альбомаў. Пернілу намінавалі на прэмію Грэмі з яе англамоўным альбомам *«Ashbury, the Apple*».

Андэрсан займаецца пытаннем захавання навакольнага асяроддзя Балтыйскага мора, таму яна ахвяравала частку прыбытку ад выпуску альбома «Give a damn in the water» на дабрачыннасць па выратаванні рыбы.

У 2011 годзе спявачка ўдзельнічала ў конкурсе песні Melodifestivalen. У 2016 яна таксама ўдзельнічала ў гэтым конкурсе з песняй *«Нeart Of Gold»*.

Перніла таксама займаецца сацыяльнымі пытаннямі, якія звязаны з гендарнай роўнасцю і гендарнай справядлівасцю, і з'яўляецца настаўнікам для маладых дзяўчат, якія хочуць трапіць у музычную індустрыю.

## Дыскаграфія 
* 1999 — Маё Падарожжа
* 2000 — Усе Ўсміхаюцца
* 2004 — Cradlehouse
* 2007 — Baby Blue
* 2008 — Does you dog
* 2009 — Ashbury, the Apple
* 2010 — Z
* 2011 — E-Deluxe
* 2012 — Тры з паловай раяля, канцэрт
* 2012 — Ва ўсім ёсць расколіна, менавіта так святло пранікае ў свет
* 2016 — Tiggrinnan
* 2017 — Вінтэрсангер з Манро

Катэгорыя: Музыканты Швецыі
Эмануэла Карлбек

**Эмануэла Атыліяна Карлбек** (швед. Emanuella Ottiliana Carlbeck:  — ) — шведскі педагог. Наватар у навучанні людзей з разумовай адсталасцю. Карлбек заснавала першую навучальную ўстанову для іх у Гётэбаргу ў 1866 годзе. Яна складалася са школы, працоўнага дома і прытулку для пацыентаў.

## Біяграфія 
Эмануэла Карлбек была дачкой вікарыя і працавала гувернанткай ужо ў сталым узросце. Ніколі не выходзіла замуж. Яе дзейнасць, звязаная з дзецьмі з разумовай адсталасцю, была ініцыяваная нараджэннем яе пляменніка, які меў гэтую інваліднасць. У сярэдзіне XIX стагоддзя ў Швецыі не было ніякіх устаноў для падобных дзяцей. Як і яе сучасніца Сафія Уілкенс, якая займалася таксама людзьмі з разумовай адсталасцю, Эмануэла Карлбек належала да класа жанчын вышэйшага і сярэдняга класа, занятых у сацыяльным рэфармаванні шведскага грамадства.

З 1871 года Карлбек пачала атрымліваць дзяржаўную падтрымку. Першапачаткова яе ўстанова была прыватнай і дабрачыннай, але ў 1885 годзе была перададзена дзяржаве, хоць Карлбек працягвала заставацца яе дырэктарам. Эмануэла Карлбек праславілася як заснавальніца шведскай інстытуцыяналізаванай медыцынскай дапамогі.

Катэгорыя:Педагогі Швецыі
Партрэт Уладзіслава Дамініка Астрожскага (Стробель, 1630—1636)

**Партрэт Уладзіслава Дамініка Заслаўскага**, князя Заслаўскага, намаляваны прыдворным мастаком польскага караля Барталамеем Стробелем. Захоўваецца ў калекцыі Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь.

Партрэт напісаны пасля атрымання Уладзіславам Дамінікам пасады канюшага вялікага кароннага.

Рэстаўрыраваны ў Дзяржаўным Рускім музеі А. Б. Брындаравым у 1969—1975 гадах у Ленінградзе. Уладзіслаў Дамінік апрануты ў касцюм з карычнева-сярэбранай парчы. Полы , проразі шырокіх рукавоў, праз якія бачна кашуля, бакавыя швы нагавіц аблямаваны вузкім шлякам, вышытым шоўкам і залатой ніткай, над паяском перахватам пасярэдзіне грудзей прымацаваны карчыневы шаўковы бант-разетка. Яшчэ два банты прышыты да паяска пурпуэна. Нагавіцы-брыджы завужаны да каленяў, а ніз штанін упрыгожаны парчовай стужкай з бантам, з-пад якой на адвароты ботаў спускаюцца карункі.

Па тагачаснай модзе пурпуэн зашпілены зверху толькі да паяска-перахвата, яго полачкі разышліся, і праз гэты трохвугольнік бачна светла-блакітная шаўковая кашуля з вышыўкай на грудзях. Касцюм дапоўнены вялікім адкладным каўняром з , якія закрываюць плечы і спускаюцца на пышныя рукавы з шырокімі карункавымі манжэтамі-раструбамі.

На нагах Астрожскага светла-бэжавыя боты мушкецёрскага тыпу з мяккімі халявамі і вялікай фігурнай чатырохпялёсткавай накладкай на пад’еме, праз якую праходзіць раменьчык са спражкай, што прымацоўвае да ботаў шпоры, якія ў гэтым касцюме нясуць дэкаратыўную функцыю. Насок у ботаў усечана-тупы. Завяршае касцюм чорны з аксаміту капялюш з шырокімі палямі і плюмажам са страўсавых пер’яў.

Прычоска ў Януша таксама па модзе таго часу пры двары Людовіка XIII: завітыя валасы ляжаць на плячах.

## Выстаўкі 
* Выстаўка работ аддзела рэстаўрацыі Дзяржаўнага Рускага музея. Ленінград. 1977
* Выстаўка работ мастака-рэстаўратара вышэйшай кваліфікацыі А. Б. Брындарава. Ленінград. 1977
* Другое нараджэнне партрэтаў з Нясвіжа і Гродна. Мінск. 1982
* Партрэты з Нясвіжа і Гродна. Каўнас. Яраслаўль. 1983
* Рэстаўрацыя музейных каштоўнасцей у БССР. Мінск. 1985
* Партрэты знакамітых постацяў даўняй Рэчы Паспалітай у мінскіх зборах. Кракаў. 1991
* Мастацтва барока ў Беларусі. Мінск. 1991
* Партрэты XVI—XVIII стст. з Нясвіжа. Мінск. 1994

## Літаратура 
* *Бялявіна, В. М.* Беларускі касцюм / В. М. Бялявіна, Л. В. Ракава. — Мінск : Беларусь, 2017. — 463 с. : іл. ISBN 978-985-01-1241-5
* 

Катэгорыя:Карціны са збораў Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Карціны XVII стагоддзя
Катэгорыя:Заслаўскія
Біргіта Шведская (прынцэса)

**Прынцэса Біргіта Інгеборга Аліса Шведская** (; ) — шведская прынцэса, у шлюбе — княгіня Гогенцолерн, сястра караля Карла XVI Густава.

## Біяграфія 
Нарадзілася 19 студзеня 1937 года. Прынцэса стала другім дзіцем і дачкой прынца Густава Адольфа, герцага Вестэрботэнскага і яго жонкі прынцэсы Сібілы Саксен-Кобург-Гоцкай. Бацька прынцэсы належаў да шведскай каралеўскай дынастыі Бернадотаў і быў сынам караля Швецыі Густава VI Адольфа і яго жонкі Маргарыты Канаўцкай, унучкі каралевы Вікторыі. Маці прынцэсы Сібіла — дачка прынца Карла Эдуарда, герцага Саксен-Кобург-Гоцкага і прынцэсы Вікторыі Адэлаіды Шлезвіг-Гольштэйн. У сям’і пасля яе нарадзіліся яшчэ дзве дачкі: прынцэсы Дэзірэ і Крысціна, а таксама сын — будучы кароль Швецыі Карл XVI Густаў.

Падчас візіту да сваякоў у Германію ў 1959 годзе сустрэла будучага мужа — нямецкага князя Іагана Георга Гогенцолерна (1932—2016). 15 снежня 1960 года было абвешчана аб заручынах. Вяселле адбылося 25 мая 1961 года ў Каралеўскім палацы ў Стакгольме, а рэлігійная цырымонія — ў Палацы Зігмарынген 30 мая таго ж года. У шлюбе ў іх нарадзілася трое дзяцей:
* Карл Крысціян Гогенцолерн (нар. 5 красавіка 1962);
* Дэзірэ Гогенцолерн (нар. 27 лістапада 1963);
* Хубертус Гогенцолерн (нар. 10 чэрвеня 1966).

У 1990 годзе муж і жонка сталі жыць асобна, але шлюб афіцыйна скасаваны не быў.

## Каралеўскія абавязкі 
Прынцэса з’яўлялася ганаровым членам Каралеўскага таварыства гольфа. Гэты абавязак яна ўзяла на сябе пасля смерці дзядзькі прынца Бертыля ў 1997 годзе.

Біргіта штогод прымала ўдзел у дні Святой Люсіі і лічыла гэтае свята нацыянальным у Швецыі.

## Тытулы 
* 19 студзеня 1937 — 25 мая 1961 — Яе Каралеўская Высокасць прынцэса Шведская.
* 25 мая]] 1961 — 4 снежня 2024 — Яе Каралеўская Высокасць прынцэса Шведская, прынцэса Гогенцолерн.

Катэгорыя:Арыстакраты Швецыі
Катэгорыя:Жанчыны Швецыі
Палявая армія «Берналак»

**Палявая армія «Берналак»** () — група славацкіх войскаў, якая прымала ўдзел ва ўварванні ў Польшчу 1 верасня 1939 года.

## Склад 
* 1-я пяхотная дывізія «Янашык» — камандовец генерал Антон Пуланіх.
* 2-я пяхотная дывізія «Шкулцеты» — камандовец Ян Імра ( з 5 верасня — падпалкоўнік Аляксандр Чундарлік).
* 3-я пяхотная дывізія «Разус» — камандовец  палкоўнік Аўгустын Малар.
* Хуткая група «Калінчык» — камандовец падпалкоўнік Ян Імра (з 5 верасня).

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 
* Падрабязны разгляд кампаніі 
* Field Army, 05.09.1939

Катэгорыя:З’явіліся ў 1939 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1939 годзе
Катэгорыя:Жнівень 1939 года
Катэгорыя:1939 год у Славакіі
1-я дывізія «Янашык»

**1-я дывізія «Янашык»** () — баявая адзінка Першай Славацкай Рэспублікі, утвораная напярэдадні ўварвання ў Польшчу.

## Склад 
### Склад напярэдадні ўварвання 
* Камандовец дывізіі — генерал другога класу Антон Пуланіх.
* 1-ы пяхотны полк «Паля» — камандовец падпалкоўнік пяхоты Павел Куна.
* 4-ы пяхотны полк «Ёзаф» — камандовец  падпалкоўнік пяхоты Ладзіслаў Бодзіцкі (з 14 верасня — маёр пяхоты Эміл Крываш).
* 6-ы пяхотны полк — камандовец  маёр пяхоты Мікулаш Маркус.
* 1-ы гарматны полк — камандовец маёр артылерыі Мірка Весел.

### Склад на 11 верасня 1939 года 
* Камандоўскі штаб (Спішска-Нова-Вес)
* 1-ы пяхотны полк (Спішске-Подграддзе)
* 4-ы пяхотны полк (Подалінец)
* 6-ы пяхотны полк (Левача)
* 1-ы гарматны полк (Спішске-Ўлахі)
* 4-ы гарматны полк (Кежмарак)
* III/2 гарматны  дывізіён (Сміжаны)
* Сапёрныя часткі, часткі сувязі, вялікакаліберныя кулямёты (каля Спішскай-Новай-Весі)

### Склад на 18 верасня 
* Камандоўскі штаб (Спішска-Нова-Вес)
* 4-ы пяхотны полк (Попрад)
* 6-ы пяхотны полк (Грабушыцэ)
* 35-ы пяхотны полк (Левача)
* 1-ы гарматны полк (Сьпіска-Нова-Вес)
* II/4 гарматны  дывізіён (дакладна невядома)
* 1-я матарызаваная сапэрная рота (Медзілаборцэ)
* Моставае ўсталяванне ч.1 (Спішска-Нова-Вес)
* 1 вялікакаліберны кулямёт супраць лётніцтва (Медзілаборцэ)
* Батальён сувязі (Спішска-Нова-Вес)

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1939 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1939 годзе
Катэгорыя:Жнівень 1939 года
Катэгорыя:1939 год у Славакіі
Катэгорыя:Палявая армія «Берналак»
3-я дывізія «Разус»

**3-я дывізія «Разус»** () — баявая адзінка Першай Славацкай Рэспублікі, утвораная напярэдадні ўварвання ў Польшчу.

## Склад 
### Склад напярэдадні ўварвання 
Таксама былі вылучаныя асобныя батальёны з вайсковых частак, якія мелі кодавыя назовы.

* Камандоўскі штаб — камандовец паклоўнік генеральнага штаба Аўгустын Малар.
* 2-і пяхотны полк — камандовец маёр пяхоты Ян Стэнзінгер (з 14 верасня — маёр пяхоты Карал Кубічак)
* 21-ы пяхотны полк «Шыма» — камандовец невядомы (з 14 верасня маёр пяхоты Ондрэй Зверын)
** 1-ы пяхотны батальён «Сама»
** 2-і пяхотны батальён «Томаш»
** 3-і пяхотны батальён «Спонка»
* 4-ы гарматны полк — камандовец маёр артылерыі Эміл Перка
* 3-і гарматны полк — камандовец невядомы

### Склад на 11 верасня 1939 года 
* Камандоўскі штаб (Медзілаборцэ)
* 5-ы пяхотны полк (Команцьза)
* 21-ы пяхотны полк (Смолнік)
* 3-і гарматны полк (Медзілаборцэ)
* Суполка 51-га гарматнага полка: I/51, II/51, III/52 дывізіёны (Вірава)
* Гарматны дывізіён I/4
* Сапэрныя часткі, часткі сувязі, вялікакаліберныя кулямёты супраць лётніцтва (Медзілаборцэ)

### Склад на 18 верасня 
* Камандоўскі штаб (Прэшаў)
* 1-ы пяхотны полк (Спішске-Подграддзе)
* 2-і пяхотны полк (Раславіцэ)
* 18-ы пяхотны полк (Прэшаў)
* 3-і гарматны полк  (Прэшаў)
* Гарматны дывізіён I/4
* 3-я матарызаваная сапёрная рота (Рускі Кручаў)
* 13-я матарызаваная сапёрная рота (Фіяш)
* Моставае ўсталяваньне ч.3 (Прэшаў)
* 3 вялікакаліберныя кулямёты супраць лётніцтва (Медзілаборцэ)
* Батальён сувязі (Прэшаў)

## Зноскі 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1939 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1939 годзе
Катэгорыя:Жнівень 1939 года
Катэгорыя:1939 год у Славакіі
Катэгорыя:Палявая армія «Берналак»
Гертруда Монсан

**Гертруда Караліна Монсан** (; , , Швецыя — , там жа) — шведскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, член Сацыял-дэмакратычнай рабочай партыі Швецыі. Першая жанчына, абраная ў гарадскі савет Стакгольма, а таксама адна з першых у гісторыі жанчын — палітыкаў Швецыі.

Гертруда Монсан нарадзілася ў сям’і Ёганэса Монсана і Шарлоты Крысціны Ліндквіст. Па прычыне беднасці сям’і ва ўзросце адзінаццаці гадоў Гертрудзе прыйшлося кінуць школу і ўладкавацца пакаёўкай, каб мець магчымасць утрымліваць сябе самастойна. Тым не менш, яна актыўна займалася самаадукацыяй, з ранняга ўзросту цікавілася палітыкай. У 1896 годзе ёй удалося адкрыць уласны магазін у Васастане.

Катэгорыя:Жанчыны-палітыкі Швецыі
2-я дывізія «Шкулцеты»

**2-я дывізія «Шкулцеты»** () — баявая адзінка Першай Славацкай Рэспублікі, утвораная напярэдадні ўварвання ў Польшчу. Дывізія названая ў гонар літаратурнага крытыка і гісторыка Ёзафа Шкулцетага.

## Склад 
### Склад напярэдадні ўварвання 
Таксама былі вылучаныя асобныя батальёны з вайсковых частак, якія мелі кодавыя назовы.

* Камандоўскі штаб — камандовец  Ян Імра ( з 5 верасня — падпалкоўнік Аляксандр Чундарлік).
* 2-і пяхотны полк «Расціслаў» — камандовец маёр пяхоты Юліус Смутны.
** 2-і пяхонты батальён «Вольга»
** 3-і пяхонты батальён «Ружа»
* 2-і артылерыйскі полк «Мілан» — камандовец маёр пяхоты Францішак Кракоўскі.
** 1-ы гарматны дывізіён «Людміла»
** 2-і гарматны дывізіён «Клімент»
** 4-ы гарматны дывізіён «Жнівень»

### Склад на 11 верасня 1939 года 
* Камандоўскі штаб (Стропкаў)
* 2-і пяхотны полк (Бардэяў)
* 3-і пяхотны полк (Стропкаў)
* 2-і гарматны полк бяз III/2 дывізіёна (Мінялаўбарцэ)
* Сапёрныя часткі, часткі сувязі, вялікакаліберныя кулямёты супраць лётніцтва (каля Стропкава)

### Склад на 18 верасня 
* Камандоўскі штаб (Уранаў)
* 3-і пяхотны полк (Славацкая Крайня)
* 5-ы пяхотны полк (Уранаў)
* 21-ы пяхотны полк (Міхалаўцы)
* 2-і гарматны полк (Чэмернэ)
* 2-я матарызаваная сапёрная рота (Стропкаў)
* 2-я сапёрная рота, моставае ўсталяванне ч.2 (Стропкаў)
* 2 вялікакаліберныя кулямёты супраць лётніцтва (Стропкаў)
* Батальён сувязі (Уранаў)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1939 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1939 годзе
Катэгорыя:Жнівень 1939 года
Катэгорыя:1939 год у Славакіі
Катэгорыя:Палявая армія «Берналак»
Сесілія Фруксель

**Сесілія Фруксель** (,  — ) — шведская асветніца, піянер жаночай адукацыі ў Швецыі XIX ст.

## Біяграфія 
Сесілія Фруксель нарадзілася ў 1806 годзе ў Вестэргётландзе. Яе бацькамі былі землеўладальнік Густаў Фруксель і Катарына Марыя Ліегрэн.

Сесілія спачатку працавала гувернанткай у багатых сем’ях. У 1843 годзе, пасля таго як выслухала пропаведзь Петэра Ф’ельстэта, Сесілія вырашыла прысвяціць сябе місіянерскай дзейнасці. Ф’ельстэт аказаў ёй садзейнічанне ў навучанні місіянерскай працы ў місійным інстытуце ў Базелі ў Швейцарыі, але па стане здароўя яна апынулася непрыдатнай для гэтага. Замест гэтага яна ў 1843—1847 гадах вывучала дзейнасць школы-інтэрнатаў для дзяўчынак у Швейцарыі і Германіі і працавала настаўніцай у Вайзенхаўсе ў Базельскім інстытуце.

У 1847 годзе Сесілія вярнулася на радзіму і была прынятая на працу ў школу Societetsskolan — першую ў Швецыі школу для дзяўчынак у Гётэбаргу, якая давала сярэднюю адукацыю. У 1848 годзе пры падтрымцы вікарыя Петэра Візельгрэна яна адкрыла першую школу для дзяўчынак у Гельсінгфорсе. Гэтая школа мела кабінет на 40 вучаніц. У 1852 годзе школа пераехала ў маёнтак графа Левенгаўпта побач з Вестэросам, дзе маглі навучацца 100 дзяўчынак. Аднак Сесілія хацела мець сваё ўласнае памяшканне для школы і ў 1858 годзе змагла набыць маёнтак Ростад побач з Кальмарам, у якім школа працавала з 1859 па 1877 год.

У школе ў Ростадзе Сесілія была гаспадыняй. Яна прымала дзяўчынак не толькі з усёй Швецыі, але і з-за мяжы, да яе прыязджалі нават з Паўночнай Амерыкі. 30 вучаніц жылі пры школе. Месцы ў школе Сесіліі мелі такую папулярнасць, што бацькі браніравалі месцы для сваіх дачок на гады наперад. Вучаніцы былі падзеленыя на тры класы, таксама быў адзін клас для настаўніц. Кожны тыдзень праводзіліся ўрокі замежнай мовы, сама Сесілія выкладала гісторыю і хрысціянства. Новыя прадметы яна не ўводзіла, засяродзіўшыся на выхаванні вучаніц. Сесілія апісвалі як моцную жанчыну, нетрывальную ў пытаннях рэлігіі і асабістай маралі, але, нягледзячы на гэта, жыццё ў яе школе апісвалася як нефармальная, сямейная і вясёлая. У 1877 годзе Сесілія перадала сваю школу дзяржаве, а сама адкрыла пачатковую школьную семінарыю.

Школа Сесіліі Фруксель аказала вялікі ўплыў на развіццё жаночай адукацыі ў Швецыі. Многія яе вучаніцы сталі выкладчыцамі і заснавальніцамі школ для дзяўчынак у краіне, напрыклад, Эльса Борг ў школе Еўле, Сафія Пасэ і Фрэдрыка Хамарстэт ў Hammarstedtska skolan ў Стакгольме, Марыя Хеншэн у Упсале, Наталля Андэрсан ў Вэстэросе і Сігрыд Рудэбек ў Гётэбаргу.

Сесілія Фруксель памерла ў 1883 года ў Кальмары.

Катэгорыя:Педагогі Швецыі
Людміла Фёдараўна Кабашнікава

**Людміла Фёдараўна Кабашнікава** (нар. , в. Прылукі, Мінскі раён) — беларускі вучоны ў галіне біяфізікі і біяхіміі раслін. Член-карэспандэнт (2017), доктар біялагічных навук (2009), дацэнт (2003).

## Біяграфія 
У 1978 годзе скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт імя У. І. Леніна.

З 1978 года — настаўнік сярэдняй школы. З 1979 года у Цэнтральным батанічным садзе АН БССР. З 1981 года — у Беларускім дзяржаўным універсітэце імя У. І. Леніна. З 1986 года — у Інстытуце фотабіялогіі АН БССР: старшы лабарант, навуковы супрацоўнік, старшы навуковы супрацоўнік, вучоны сакратар, з 1999 года — загадчык лабараторыі. Адначасова ў 2010—2015 гадах - прафесар Акадэміі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь, у 2016—2017 гадах - прафесар Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя М. Танка.

## Навуковая дзейнасць 
Даследаванні па малекулярна-мембраннай біяфізіцы і біяхіміі культурных раслін, распрацоўцы адаптыўных і дыягнастычных тэхналогій для сельскай гаспадаркі. Устанавіла заканамернасці працэсаў фарміравання і функцыянавання фотасінтэтычным апарата (ФСА) хлебных злакаў на розных узроўнях сістэмнай арганізацыі і этапах антагенетычнага развіцця раслін пры дзеянні стрэсавых фактараў. Распрацавала канцэпцыю павышэння прадуктыўнасці і ўстойлівасці раслін хлебных злакаў на аснове аптымізацыі структурна-функцыянальнага стану ФСА. Выявіла малекулярныя механізмы фарміравання імунітэту сельскагаспадарчых раслін, распрацавала і ўкараніла ў вытворчасць біяфізічныя метады дыягностыкі фітапатагенезу і спосабы аховы раслін у закрытым грунце, інавацыйныя прыёмы перадпасяўной апрацоўкі насення сельскагаспадарчых культур пленкаабразуючымі ахоўна-стымулюючымі саставамі.

Аўтар больш за 270 навуковых прац, у тым ліку 3 манаграфій, 5 патэнтаў.

### Бібліяграфія 
* Function of plastoquinone in heat stress reactions of plants // Biochim. Biophys. Acta. 2008. Vol. 1777, N 11 (у суаўт.).
* Фотосинтетический аппарат и потенциал продуктивности хлебных злаков. Минск, 2011.
* Фотосинтетический аппарат и стресс у растений. Минск, 2014.

## Узнагароды 
* Прэмія НАН Беларусі (2013) *за цыкл прац «Сістэма біясінтэзу хларафіла і фотасінтэтычны апарат як фактары павышэння ўстойлівасці і прадукцыйнасці сельскагаспадарчых культур»*.

## Спасылкі 
* Кабашникова Людмила Фёдоровна  // Інстытут біяфізікі і клетачнай інжынерыі НАН Беларусі
* Людміла Фёдараўна Кабашнікава ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Біяфізікі СССР
Катэгорыя:Біяфізікі Беларусі
Катэгорыя:Біяхімікі СССР
Катэгорыя:Біяхімікі Беларусі
Вянчанне per procura князя Мікалая Радзівіла «Чорнага» і Кацярыны Аўстрыйскай у 1533 годзе

**Вянчанне per procura князя Мікалая Радзівіла «Чорнага» і  у 1533 годзе** — гістарычная карціна невядомага мастака са збораў Нясвіжскага замка. Захоўваецца ў калекцыі  ў Луцку ( Ж — 260 / КВ — 26383).

## Гісторыя 
Вялікае палатно, якое адносілася да серыі твораў, заказаных у 1752 годзе князем Міхаілам Казімірам Радзівілам Рыбанькам (1702—1762) сваім прыдворным мастакам.

Дадатковым аргументам, які пацвярджае версію пра вываз асобных твораў з Нясвіжа для капіравання і рэстаўрацыі ў Веркі, з’яўляецца партрэт брэсцкага ваяводы Яна Ракоўскага. У інвентары Нясвіжскага замка 1834 г. запісаны як «Jan Rakomski Wda Przemyski Starosta Mscislawski», а ў 1843 г. насупраць запісу пра партрэт стаіць пазнака чырвоным алоўкам «Do Werok wziaty». Партрэт Яна Ракоўскага быў у Верках, а потым перавезены апошнімі ўладальнікамі ў Шылінгсфюрст у Германію, цяпер захоўваецца ў зборах князя Канстанціна Гогенлоэ.

З Верак карціна «Вянчанне per procura князя Мікалая VI Радзівіла Чорнага і Кацярыны Аўстрыйскай», хутчэй за ўсё, вярнулася ў Нясвіжскі замак у апошняй чвэрці ХІХ ст. У канцы ХІХ — пачатку ХХ стст. з Нясвіжа перавезена ў Алыку, бо ў інвентары, датаваным 1928 г., адсутнічае. Аднак твор згадваецца ў апісанні каштоўнасцей замка ў Алыцы, зробленым С. Тамковічам у 1913 г. Больш за тое, у сваёй кнізе Раман Афтаназы піша, што палатно паходзіць з Верак ці, больш верагодна, з Нясвіжа. Падобным чынам у Алыцы апынуўся і партрэт Міхала V Казіміра Радзівіла Рыбанькі з Нясвіжа, на якім белай фарбай пастаўлены нумар 70, што адпавядае запісу ў інвентары 1857 г.

## Апісанне 
Карціна паказвае вян­чан­не «», гэ­та зна­чыць, за­мест жа­ні­ха і па яго да­ве­ра­нас­ці на цы­ры­мо­ніі вы­сту­пае князь Мі­ка­лай Ра­дзі­віл Чор­ны (1515—1565), але міс­тыч­на пры­сут­ні­чае і сам жа­ніх, ні­бы пры­від ка­ля алта­ра раз­меш­ча­ны вя­лі­кі князь лі­тоў­скі і поль­скі ка­роль Жыгімонт II Аўгуст (1520—1572). Само вян­чан­не з Каця­ры­най Аўстрый­скай ад­бы­ло­ся ў 1553 го­дзе, але кар­ці­на бы­ла на­пі­са­на на дзвес­це га­доў па­зней — па­між 1752 і 1759 га­да­мі.

У ня­свіж­скай гіс­та­рыч­най кар­ці­не, якая люс­тэр­ка­ва па­ўта­рае кам­па­зі­цыю гра­вю­ры  з выявай «Вянчанне per procura Марыі Медычы і караля Генрыха IV у Фларэнцыі 5 кастрычніка 1600 года. Гравюра з карціны Пітэра Паўля Рубенса 1707—1708», ра­кайль­ны стыль гу­чыць ужо на по­ўную сі­лу: сы­хо­дзіць барочнае вы­дзя­лен­не цэн­тра­ль­най гру­пы, тэ­атра­ль­насць поз ге­ро­яў тво­ра ста­но­віц­ца бо­льш ві­да­воч­най, але ко­ле­ра­вы лад, пры звык­лай ра­кай­ль­най раз­бе­ле­нас­ці фар­баў, усё ж скла­да­ецца з не­ка­ль­кіх ла­ка­ль­ных плям, што ў цэлым ха­рак­тэр­на для ракако ня­свіж­скай жы­ва­піс­най шко­лы.

## Спасылкі 
* Ракако і фламандска-французскія традыцыі 

Катэгорыя:Валынскі краязнаўчы музей
Катэгорыя:Карціны XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Радзівілы
Катэгорыя:Нясвіжскі палацава-паркавы комплекс
Эмілія Іванаўна Каламіец

**Эмілія Іванаўна Каламіец** (нар. , в. Заполічы, Свіслацкі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне мікрабіялогіі, біятэхналогіі. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2021, член-карэспандэнт з 2003), доктар біялагічных навук (1999).

## Біяграфія 
Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут (1971).

З 1971 года ў АН БССР. У 1971—1974 гадах інжынер участка хімічных аналізаў Фізіка-тэхнічнага інстытута АН БССР. У 1974—2004 гадах інжынер, старшы інжынер, малодшы, старшы, вядучы навуковы супрацоўнік, загадчык лабараторыі Інстытута мікрабіялогіі НАН Беларусі. З 2004 па 2022 гг. дырэктар Інстытута мікрабіялогіі НАН Беларусі, адначасова загадчыца лабараторыі гэтага інстытута, з 2012 года генеральны дырэктар ДНВА «Хімічны сінтэз і біятэхналогіі».

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя даследаванні ў галіне распрацоўкі асноў біятэхналогій атрымання новых высокаэфектыўных мікрабіялагічных сродкаў аховы раслін ад хвароб і шкоднікаў, біягенезу біялагічна актыўных злучэнняў з антымікробным і энтомапатагенным дзеяннем, мікробнай канверсіі расліннай сыравіны ў кармавой пратэін. Пад яе кіраўніцтвам створана калекцыя грыбных і бактэрыяльных культур, перспектыўных для біялагічнага кантролю хвароб і шкоднікаў раслін, усебакова вывучаны іх фізіёлага-біяхімічныя ўласцівасці, вывучаны механізмы біятычных узаемаадносін з фітапатагенамі, высветлены ключавыя фактары, якія кантралююць працэсы стварэння біялагічна актыўных злучэнняў з антымікробным і энтамацыдным дзеяннем, распрацаваны тэхналогіі атрымання шэрагу экалагічна бяспечных біяпестыцыдаў. Прымае непасрэдны ўдзел у фарміраванні стратэгіі развіцця мікрабіялагічнай прамысловасці ў Рэспубліцы і ўкараненні распрацаваных тэхналогій у вытворчасць.

Аўтар больш за 240 навуковых публікацый, у тым ліку манаграфіі, 6 патэнтаў, 3 аўтарскіх пасведчанняў.

### Бібліяграфія 
* Биотехнология малотоннажного производства микробного протеина. Мн.: Навука i тэхнiка, 1991 (в соавт.).
* Микробные пестициды: от лабораторных исследований к практике // Наука и инновации, 2003, № 5-6.
* Разработка теоретических и практических основ создания микробных пестицидов // Итоги научной деятельности Института микробиологии НАН Беларуси. Мн., 2005 (совм. с Т. В. Романовской).
* New approaches in developement of biological control products // Biotechnology: State of the Art and Prospects for Development. N.Y.: Nova Science Publishers, 2008 (в соавт.).

## Спасылкі 
* Эмілія Іванаўна Каламіец у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Мікрабіёлагі СССР
Катэгорыя:Мікрабіёлагі Беларусі
Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута мікрабіялогіі НАН Беларусі
Дзмітрый Мікалаевіч Жураўлёў

**Дзмітрый Мікалаевіч Жураўлёў** (, г. Жлобін, цяпер Гомельская вобласць — ) — беларускі музыказнавец, кантрабасіст. Заслужаны дзеяч культуры БССР (1968).

## Біяграіфя 
З 1931 года ў Беларускім ансамблі народных інструментаў і сімфанічным аркестры Беларускага радыё, у 1937—1960 гадах (з перапынкам) у сімфанічным аркестры Беларускай філармоніі. Вучыўся ў 1944—1947 гадах у Беларускай кансерваторыі. З 1956 года рэдактар, у 1964—1970 гадах галоўны рэдактар музычнага вяшчання Беларускага радыё.

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1966 года, член Беларускага саюза кампазітараў з 1967 года.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар даведнікаў «Кампазітары Савецкай Беларусі» (1966) і «Саюз кампазітараў БССР» (1978), біяграфічных нарысаў пра Л. Абеліёвіча, М. Аладава, Г. Вагнера, Дз. Лукаса, І. Любана, П. Падкавырава, Р. Пукста, Ю. Семяняку, А. Туранкова, Я. Цікоцкага, М. Чуркіна, творчых партрэтаў майстроў сцэны, у т.л. Л. Александроўскай, З. Бабія, С. Данілюк, М. Дружыны, С. Друкер, М. Зюванава, В. Мальковай, В. Чарнабаева, больш за 300 музычных тэлевізійных і радыёперадач.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кантрабасісты Беларусі
Катэгорыя:Музыказнаўцы СССР
Катэгорыя:Музыказнаўцы Беларусі