open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Грычынавічы

**Грычы́навічы** (, ) — вёска ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Ленінскага сельсавета.

Вакол лес.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 49 км на паўночны захад ад Жыткавіч, 21 км ад чыгуначнай станцыі Мікашэвічы (на лініі Лунінец — Калінкавічы), 176 км ад Гомелю.

## Гідраграфія 
На ўсходзе Беразняцкі канал.

## Транспартная сетка 
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Мікашэвічы — Слуцк. Планіроўка складаецца з доўгай просталінейнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі, да якой на поўначы далучаецца кароткая вуліца, На поўдні паралельна асноўнай праходзіць кароткая просталінейная вуліца. Забудова драўляная, сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Паводле пісьмовых крыніц вядомая з XVI стагоддзя як вёска ў Слуцкам павеце Новагародскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага, шляхоцкая ўласнасць. Пасля 2-га падзела Рэчы Паспалітай (1793 год) у складзе Расійскай імперыі. У 1839 годзе вёска ў маёнтку Ленін, валоданне князя Л. П. Вітгенштэйна. У 1879 годзе згадваецца як паселішча ў Ленінскім царкоўным прыходзе. У 1908 годзе ў Ленінскай воласці Мазырскага павета Мінскай губерні.

Паводле Рыжскага дагавора з 18 сакавіка 1921 года ў складзе Польшчы. З верасня 1939 года ў складзе БССР. Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў лютым 1943 года нямецкія акупанты спалілі 200 двароў і забілі 76 жыхароў. 34 жыхара загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 года ў складзе саўгаса «Ленінскі» (цэнтр — вёска Ленін). Дзейнічаюць 9-гадовая школа, клуб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — 157 гаспадарак, 389 жыхароў.

### Дынаміка 
* 1897 год — 34 двары, 450 жыхароў (паводле перапісу).
* 1908 год — 88 двароў, 611 жыхароў.
* 1940 год — 201 двор, 876 жыхароў.
* 1959 год — 708 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — 157 гаспадарак, 389 жыхароў.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ленінскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна
Лешчанка

**Лешчанка** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Ірына Валер’еўна Лешчанка, спартсменка
* Леў Валяр’янавіч Лешчанка, савецкі эстрадны спявак

## Тапонім 
### Населеныя пункты 
* Лешчанка — вёска ў Навагрудскім раёне, Гродзенскай вобласці
* Лешчанка — вёска ў Кіраўскім раёне Магілёўскай вобласці
* Лешчанка — вёска ў Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласці

### Рэкі 
* Лешчанка — рака ў Навагрудскім раёне, Гродзенскай вобласці
Грэбень (Жыткавіцкі раён)

**Грэ́бень** (, ) — вёска ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Руднянскага сельсавета.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 10 км на паўднёвы ўсход ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Жыткавічы (на лініі Лунінец — Калінкавічы), 223 км ад Гомелю.

## Гідраграфія 
На поўначы сетка меліярацыйных каналаў.

## Транспартная сетка 
Аўтамабільная дарога Жыткавічы — Петрыкаў. Планіроўка складаецца з крывалінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад, да якой далучаюцца 3 завулка. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Паводле пісьмовых крыніц вядомая з XIX стагоддзя як вёска ў Жыткавіцкай воласці Мазырскага павета Мінскай губерні. У 1879 годзе згадваецца як паселішча Жыткавіцкага царкоўнага прыходу. У 1917 годзе дзейнічала школа. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Камінтэрн», працавала гамарня. Падчас Вялікай Айчыннай вайны 47 жыхароў загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 года ў складзе саўгаса «Жыткавічы» (цэнтр — пасёлак Грабянёўскі). Дзейнічаюць 9-гадовая школа, клуб, дзіцячыя яслі-сад.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — 90 гаспадарак, 168 жыхароў.

### Дынаміка 
* 1897 год — 31 двор, 188 жыхароў (паводле перапісу).
* 1908 год — 43 двары, 269 жыхароў.
* 1917 год — 300 жыхароў.
* 1921 год — 57 двароў, 314 жыхароў.
* 1925 год — 71 двор.
* 1959 год — 456 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — 90 гаспадарак, 168 жыхароў.

## Вядомыя асобы 
* Сяргей Анатолевіч Хільман (нар. 1964) — беларускі дзяржаўны службовец.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

## Спасылкі 
Катэгорыя:Руднянскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна
Рэчыцкі сельсавет (Камянецкі раён)

**Рэ́чыцкі сельсавет** — адміністрацыйная адзінка ў складзе Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Рэчыца.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці БССР. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета была далучана тэрыторыя скасаваных Дварцоўскага і Прускаўскага сельсаветаў. 13 кастрычніка 1961 года ў склад Камянецкага пассавета былі перададзены 10 населеных пунктаў (вёскі Вугляны, Голы Барок, Жданкі, Камароўшчына, Мартынюкі, Падрачаны, Пруска Багуслаўская, Пруска Валгінова, Чабахі і Чамяры 1). 4 верасня 1972 года была скасавана вёска Дуброва. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 22 населеныя пункты. 15 красавіка 1985 года ў склад Камянецкага сельсавета былі перададзены 7 населеных пунктаў (вёскі Вялікі Лес, Грудавікі, Дварцы, Лескі, Мачульскія, Паўлюкоўшчына і Перасек). 19 мая 1986 года да сельсавета далучана частка скасаванага Камянецкага сельсавета (16 населеных пунктаў: Вугляны, Вялікі Лес, Голы Барок, Грудавікі, Дварцы, Жданкі, Камароўшчына, Лескі, Мартынюкі, Мачульскія, Паўлюкоўшчына, Перасек, Пруска Багуслаўская, Пруска Валгінова, Чабахі і Чамяры 1).

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1121 чалавек, з іх 87,5 % — беларусы, 5,3 % — украінцы, 5,2 % — рускія, 1,0 % — цыганы; паводле перапісу 2019 года — 727 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Гарадзенскі павет

**Гарадзе́нскі паве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Троцкага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага, а з 1793 года ў складзе Гарадзенскага ваяводства. Сталіца — Горадня.

У Гарадзенскі павет уваходзілі землі старостваў:
* Гарадзенскага гродавага,
* Васількоўскага,
* Прывальскага,
* Прыросльскага,
* Філіпоўскага,
* прылеглыя землі дробнай шляхты.

Ваеннае ліхалецце (сярэдзіна XVII ст.) прычыніла павету моцнае спусташэнне. Сойм 1661 г. характарызаваў стан павета як «ператвораны ў руіны і пераважная частка яго спалена». Колькасць дымаў скарацілася на 29 %.

7 двароў і 25 вёсак Гродзенскага павета належала ў 1773 г. Гродзенскаму езуіцкаму калегіуму.

## Літаратура 
* 
* 


Катэгорыя:Троцкае ваяводства
Берасцейскі павет

**Берасце́йскі паве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Падляшскага, пазней Берасцейскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. Цэнтр — горад Берасце.

Найважнейшыя гарады і мястэчкі: Белая, Бяроза, Вішніцы, Воўчын, Высокае, Ганна, Гарадзішча, Дывін, Каменец, Кобрын, Кодань, Леўкава (Дакудава), Міжрэчча, Пружаны, Пяшчатка, Ражанка, Славатычы, Уладава, Чарнаўчыцы, Шарашова, Янаў (паводле Геаграфічнага слоўніка Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў — Пружаны, Высока-Літоўск, Кобрын, Белая, Уладава, Кодань).

## Сімволіка 
Павятовая харугва была блакітнага колеру з выявай «Пагоні» ў чырвоным полі.

## Гісторыя 
Утварыўся ў 1513 годзе ў складзе Падляшскага ваяводства. Паводле адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 1565—1566 гадоў перайшоў да Берасцейскага ваяводства. Адначасова ў яго склад увайшла тэрыторыя скасаваных Кобрынскага і Камянецкага паветаў.

У 1616 годзе ад Берасцейскага павета Вялікага Княства Літоўскага да Мельніцкага павета Падляшскага ваяводства Каралеўства Польскага далучылі маёнткі Бокавічы, Вітулін, Гарадзішча, Казерады, Межырэч, Палюбічы, Росаш, Яблань і іншыя, а колькасць дымоў скарацілася на 44 %.

У 1791 годзе, паводле Канстытуцыі Рэчы Паспалітай, са складу Берасцейскага вылучылі Кобрынскі павет з цэнтрам у горадзе Кобрын.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) большая частка павету апынулася ў складзе Расійскай імперыі, заходнія рэгіёны — у Аўстрыі.

## Дэмаграфія 
У сярэдзіне XVII стагоддзя налічваў 40 455 дымоў. Паводле сучасных падлікаў, да Трынаццацігадовай вайны (1654—1667) колькасць насельніцтва складала каля 283 тыс. чал., пасля вайны яно скарацілася да 147 тыс. чал.

Станам на 1775 год павет налічваў 32 554 дымы.

## Геаграфія 
У склад Берасцейскага павета ўваходзіла тэрыторыя Берасцейскага гродавага, Зёлаўскага, Камянецкага, Кобрынскага, Шарашоўскага старостваў (дзяржаўных валасцей) і прылеглыя прыватнаўласніцкія маёнткі.

## Літаратура 
* 
* 
* Powiat brzeski // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.Tom V: Kutowa Wola — Malczyce. — Warszawa, 1884. S. 341


Катэгорыя:1513 год у Еўропе
Катэгорыя:З’явіліся ў 1513 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1795 годзе
Запінскі павет

**Запі́нскі паве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Берасцейскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. Цэнтр — горад Столін.

Утвораны Чатырохгадовым соймам у 1791 г. шляхам падзелу Пінскага павета (улучыў землі на поўдзень ад ракі Прыпяць). Існаваў да 1793 г., калі быў скасаваны Гарадзенскім соймам.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паветы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Столін
Катэгорыя:З’явіліся ў 1791 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1793 годзе
Катэгорыя:Берасцейскае ваяводства
Катэгорыя:1791 год у Беларусі
Бушнева

**Бу́шнева** (, ) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Азёрскага сельсавета.

## Назва 
У гэтым рэгіёне фіксавалася горадзенскае прозвішча Бушневіч. Было падвіленскае Бушніч. Ёсць літоўскае *Bušnys*.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Азёрскі сельсавет (Гродзенскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Гродзенскага раёна
Азёрскі сельсавет (Гродзенскі раён)

**Азё́рскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гродзенскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) Азёры.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Скідзельскага раёна Беластоцкай вобласці БССР. Цэнтр — гарадскі пасёлак Азёры. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Стралецкага сельсавета. 16 снежня 1955 года статус Азёраў паніжаны да вёскі. З 25 снежня 1962 года ў Гродзенскім раёне. У 1965 годзе на тэрыторыі сельсавета ўтворана вёска Светлая. 11 лютага 1972 года скасавана вёска Камчатка (злілася з вёскай Азёры). 29 верасня 1972 года ў склад Наварудскага сельсавета перададзены вёскі Дубінка, Маркішы і Саламянка. 22 верасня 1975 года да сельсавета далучана частка скасаванага Жытамлянскага сельсавета (вёскі Губінка, Канявічы, Пруды, Пыра). У 1986 годзе скасаваны пасёлак Светлы і хутар Дунаеўка, 16 сакавіка 1987 года — хутары Крушнікі і Шкленск.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 3453 чалавекі, з іх 81,2 % — беларусы, 9,4 % — палякі, 7,1 % — рускія, 0,5 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года — 3037 чалавек.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Скідзельскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Кароль-Дух

**Кароль-Дух** () — няскончаная гістарычная паэма, напісаная Юльюшам Славацкім ў 1845—1849 гг., якая з'яўляецца мастацкім выразам філасофскай сістэмы паэта, у аснове якой пакладзена думка аб непарыўным развіцці і ўдасканальванні чалавечага пачатку.

Першая частка была выдадзена ў 1847 годзе ў Парыжы пад назвай «Krol-Duch Rapsod I» (). Паэма пісалася ў шматлікіх рукапісных варыянтах, і з гэтае прычыны аднавіць першапачатковую задуму паэта ў асобным выданні паэмы было вельмі складана.

Цяжкасці, звязаныя з пэўным адыходам ад формы эпасу, — між іншым метафізічная і парабалічная тэматыка працы — не дазваляюць называць «Караля-Духа» эпапеяй. Падобныя цяжкасці ўзнікаюць таксама і ў дачыненні да «Пана Тадэвуша» Адама Міцкевіча, які называецца метафізічнай паэмай.

Катэгорыя:Творы Юльюша Славацкага
Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Белае (возера, Жыткавіцкі раён)

**Бе́лае во́зера** — возера ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці Беларусі. У басейне ракі Прыпяць, за 14 км на паўночны захад ад Жыткавіч, каля вёскі Белае.

Плошча паверхні 1,56 км². Даўжыня 2,6 км, шырыня 0,75 км. Найбольшая глыбіня 9 м, сярэдняя — 4,75 м. Празрыстасць 0,6 м. Даўжыня берагавой лініі 6,0 км. Аб'ём вады 7,41 млн м³. Плошча вадазбору 130,5 км².

Катлавіна лагчыннага тыпу, выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Берагі пясчаныя. Возера злучана пратокамі з Даманавіцкім каналам і рэкамі Случ і Скрыпіца. Упадае Рэпішчанскі канал. З ракі Случ вада перампоўваецца ў возера, а потым паступае ў сажалкі рыбгаса «Белае», што ў вёсцы Баравая.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, лінь, акунь, карась, плотка і іншыя віды рыб. У раёне возера адзначаны рэдкі від паўзуноў, які занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі, — балотная чарапаха.

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Гомельскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»
* Морфаметрычныя параметры азёр Гомельскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Жыткавіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Прыпяці
Навасады (Ваўкавыскі раён)

**Наваса́ды** (, ) — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Вярэйкаўскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 3 км на паўночны ўсход ад вёскі Рэплі, за 25 км на паўночны захад ад Ваўкавыска.

## Гісторыя 
Да 28 ліпеня 1967 года вёска ўваходзіла ў склад Воўпаўскага сельсавета, да 18 кастрычніка 2013 года — у склад Рэплеўскага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вярэйкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ваўкавыскага раёна
Мазырская града

**Мазырская града**, **Мазырскае ўзвышша** — краявое ледавіковае ўтварэнне ў межах Мазырскага Палесся. Размешчаная ў Мазырскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, на правабярэжжы ракі Прыпяць.

## Геаграфія 
Працягваецца з паўночнага захаду (раён вусця ракі Пціч) на паўднёвы ўсход да вёскі Барбароў прыблізна на 50 км. Шырыня 3—14 км. Вышыня над узроўнем мора 160—200 м, найбольшая 221 м.

## Геалогія 
У тэктанічных адносінах мясцовасць прымеркавана да цэнтральнай часткі Прыпяцкага прагіна з глыбінёй залягання фундамента 4-5 км. Паверхня карэнных парод размяшчаецца на абсалютных адзнаках 100—140 м і складзена пясчана-гліністымі ўтварэннямі неагена і палеагена, на якіх залягае чахол антрапагенавых адкладаў магутнасцю 20-150 м і больш.

Фарміраванне тэрыторыі звязана з акумулятыўнай дзейнасцю прыпяцкага ледавіка. Канчаткова ўтворана дняпроўскім ледавіком у час мазырскага стадыялу. Складзена з марэны (супескі, суглінкі, гліны, пяскі, жвірова-галечны матэрыял), якая перакрыта водна-ледавіковымі пяскамі з рэдкай галькай і жвірам (магутнасць 10 м), на паўночных і паўночна-ўсходніх схілах — лёсападобнымі супескамі (магутнасць 11 м). Трапляюцца гляцыядыслакацыі з палеагенавых і неагенавых парод.

## Рэлеф 
У будове рэльефа вялікую ролю іграюць марэнныя адклады і лёсападобныя покрывы (да 11 м). Града мае выгляд слабавыгністых ў паўднёва-заходнім кірунку палос, складзеных з невялікіх градаў і ўзгоркаў. Паўночныя і ўсходнія схілы, звернутыя да Прыпяці, стромкія, абрывістыя, вышыня іх над зрэзам вады да 50—70 м, заходнія і паўднёва-заходнія — спадзістыя, паступова зліваюцца з прылеглай водна-ледавіковай раўнінай. На асноўнай тэрыторыі пашыраны ледавіковы рэльеф, які ўтварае 2 ланцугі, кожны з якіх складаецца з некалькіх комплексаў невялікіх град і ўзгоркаў. З поўдня прымыкае зандравая забалочаная раўніна.

Паверхня дрэніруецца невялікімі вадацёкамі, якія ўтвараюць рашотчатыя і радыяльныя сістэмы (буйныя рэкі праходзяць толькі па перыферыі). Града моцна падзеленая (да 20—30 прамыінаў і яроў на 1 км²). Каля Мазыра яры глыбінёй 40—60 м, а гушчыня рассячэння дасягае 80 м/км². На схілах развіты невялікія тэрмакарставыя і суфазіёныя западзіны. Сустракаюцца эолавыя формы.

## Глебы і расліннасць 
Глебы пераважна дзярнова-падзолістыя і дзярнова-палева-падзолістыя. Лясістасць каля 36 %. Пераважаюць хваёвыя лясы і дубровы. На тэрасаваных схілах праводзяцца лесапасадкі. Пад раллёй каля 22 % тэрыторыі.

## Ахова прыроды 
Ландшафтавы заказнік дзяржаўнага значэння Мазырскія яры.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Геаграфія Мазырскага раёна
Катэгорыя:Рэльеф Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Узвышшы Беларусі
Рудольф I (курфюрст саксонскі)

**Рудольф I** ( — ) — першы курфюрст саксонскі. Атрымаў сан курфюрста ў 1355 годзе ў Празе ад імператара Карла IV за падтрымку ў барацьбе за імператарскую ўладу.

## Літаратура 
* Heinrich Kühne: «Die Askanier», Drei Kastanien Verlag 1999 ISBN 3-933028-14-0
* Georg Hirschfeld : «Geschichte der Sächsisch-Askanischen Kurfürsten», Julius Sittenfeld /Berlin 1884

## Спасылкі 
* genealogie-mittelalter.de  

Катэгорыя:Курфюрсты саксонскія
Катэгорыя:Асканіі
Завілейскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)

**Завіле́йскі паве́т** (1791—1793) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Віленскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. Сталіца — Паставы.

Утвораны Чатырохгадовым соймам у 1791 г. з паўночнай паловы Ашмянскага павета, існаваў да 1793 г., калі быў скасаваны Гарадзенскім соймам.

## Гл. таксама 
* Завілейскі павет (1794—1842)
## Літаратура 
* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 684 с.: іл. ISBN 985-11-0314-4.
* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 788 с.: іл. ISBN 985-11-0378-0.
* Powiat święciański (zawilejski) // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.Tom XI: Sochaczew — Szlubowska Wola. — Warszawa, 1890. S. 683

Катэгорыя:Паветы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Віленскага ваяводства
Катэгорыя:1791 год у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1791 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1793 годзе
Катэгорыя:Гісторыя Паставаў
Пярсцёнак рыбака

[thumb|Annulus piscatorius Папы [Леў XIII, Папа Рымскі|Льва XIII]]
**Пярсцёнак рыбака** (, таксама завецца *папскі пярсцёнак* і *пярсцёнак св. Пятра*) — атрыбут убору Рымскіх Папаў, нараўне з тыярай.

Папскі пярсцёнак павінна нагадваць аб тым, што Папа з’яўляецца спадкаемцам апостала Пятра, які па роду заняткаў быў рыбаком. На пярсцёнку выява, як Пётр закідвае рыбацкую сетку з лодкі. Сімволіка пераклікаецца са словамі Хрыста аб тым, што яго вучні стануць лаўцамі чалавечых душ.

Пярсцёнак ўпершыню згаданы ў лісце Клімента IV свайму пляменніку (1265). З часоў Сярэднявечча захоўваецца традыцыя, па якой кожны наведвальнік Папы павінен прыкласціся вуснамі да кальца ў знак паслушэнства яго волі. Да 1842 года пярсцёнак таксама выкарыстоўвалася як пячатка для пасведчання папскіх лістоў прыватнага характару.

Для зноў абранага Папы вырабляецца новы залаты пярсцёнак, на якое наносіцца яго імя. Пасля смерці Папы камерленга знішчае яго пярсцёнак ў прысутнасці іншых кардыналаў, каб выключыць магчымасць фальсіфікацыі дакументаў у перыяд выбараў новага Папы.

Новы пярсцёнак новаму пантыфіку падае падчас каранацыі або інтранізацыі дэкан Калегіі кардыналаў.

*
Катэгорыя:Папскае адзенне
Катэгорыя:Пярсцёнкі
Плошча Святога Пятра

**Плошча Святога Пятра** () — грандыёзная плошча ў выглядзе двух сіметрычных паўкружжаў, разбітая перад базілікай Св. Пятра ў Рыме па праекце Берніні ў 1656-67 гадах. Тут збіраюцца натоўпы вернікаў, каб слухаць выступленні пантыфіка. У 1930-я гады Мусаліні праклаў з цэнтра Рыма на плошчу шырокую вуліцу Прымірэння ().

Плошчу апраўляюць спраектаваныя Берніні паўкруглыя каланады тасканскага ордэра. Пасярэдзіне — егіпецкі абеліск, прывезены ў Рым імператарам Калігулай. Гэта адзіны абеліск у горадзе, які прастаяў у нязменным выглядзе аж да Адраджэння. Сярэдневяковыя рымляне лічылі, што ў металічным шары на вяршыні абеліска захоўваецца прах Юлія Цэзара. Ад абеліска па брусчатцы разыходзяцца прамяні з траверціна, уладкаваныя так, каб абеліск выконваў ролю гномана.

## Спасылкі 
thumb|center|800px|Від плошчы перад саборам св. Пятра ў 1909 годзе.

Катэгорыя:Плошчы Рыма
Катэгорыя:Ватыкан
Вівера

**Вівера** (*Viverra*) — род сямейства віверавых. Жывуць у субтрапічных і трапічных краінах Афрыкі і Азіі. Драпежнікі.

Віверы ладзяць на межах сваіх участкаў адыходжыя месцы, якія служаць своеасаблівымі «паштовымі скрынямі» для суродзічаў, што жывуць па суседстве. Акрамя таго, большасць вівер пакідаюць пахкія пасланні, пазначаюць дрэвы і кусты сакрэтам анальных залоз.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Віверавыя
Меравінгі

**Мераві́нгі** (,  або *Merovinger*) — першая дынастыя франкскіх каралёў ў гісторыі Францыі. Каралі гэтай дынастыі кіравалі з канца V да сярэдзіны VIII стагоддзя на тэрыторыі сучасных Францыі і Бельгіі. Яны паходзілі з салічных франкаў, якія ў V стагоддзі абгрунтаваліся ў Камбрэ (Хладыён Доўгавалосы) і ў Турнэ (Хільдэрык I).

Сучаснікі таксама называлі Меравінгаў «доўгавалосымі каралямі» (лац. reges criniti). З паганскіх часоў і да свайго падзення Меравінгі насілі доўгія валасы, якія лічыліся абавязковым атрыбутам манарха. Франкі верылі, што Меравінгі валодаюць сакральна-магічнай сілай, якая была ў надзвычай доўгіх валасах іх уладальнікаў, і выяўлялася ў т. зв. «Каралеўскім шчасці», якое ўвасабляе ў сабе дабрабыт усяго франкскага народа. Такая прычоска аддзяляла іх ад падданых, якія насілі кароткія стрыжкі, папулярныя ў рымскую эпоху, якія лічыліся прыкметай нізкага становішча слугі або раба. Адсячэнне валасоў лічылася найцяжэйшай абразай для прадстаўніка дынастыі Меравінгаў, на практыцы гэта азначала страту правоў на ўладу (прыкладам таму можа паслужыць сын Хладаміра Хладаальд, вядомы пасля як Святы Клод).

## Храналогія і тэрыторыі 
## Гл. таксама 
* Лянівыя каралі

## Зноскі
Гноман

[thumb|300px|Сонечны гадзіннік у [Забаронены горад | Забароненым горадзе (Пекін)]]
**Гно́ман** (  — указальнік) —  найстаражытнейшы астранамічны інструмент, вертыкальны прадмет (стэла, калона, шост), які дазваляе па найменшай даўжыні яго цені (ў поўдзень) вызначыць вуглавую вышыню сонца. Найкарацейшая цень паказвае і напрамак сапраўднага мерыдыяна. Гноманам таксама называюць частку сонечных гадзіннікаў, па цені ад якой вызначаецца час у сонечных гадзінах. Вынаходнікам гномана з'яўляецца старажытнагрэчаскі філосаф і астраном Анаксімандр Мілецкі.

Мастацтва канструіравання і вырабу гноманаў і сонечных гадзіннікаў называецца **гноманікай**.

Гноман дазваляе вызначыць:
* астранамічны поўдзень — момант, калі даўжыня яго цені найменшая.
* напрамак на поўнач — па напрамку цені ў астранамічны поўдзень.
* шырата месца — па даўжыні цені ў астранамічны поўдзень.

Для дакладнасці вымярэння важнае значэнне мае вышыня гномана — чым ён вышэйшы, тым даўжэйшы цень, які ён адкідае, што павышае дакладнасць вымярэння. Для зручнасці адліку на канцы гномана была адтуліна, якая ярка была відаць у цені. Тым не менш дакладнасць гномана ў прынцыпе невялікая, так як вуглавы дыяметр Сонца прыблізна роўны 30', выкарыстоўваць жа гноман для вымярэння па зорках немагчыма.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* *Михаль С.* Часы. От гномона до атомных часов = Hodiny (od gnomonu k atomovým hodinám) / Научный ред. В. А. Шполянский. Сокр. перевод с чешского Мельнера Р. Е.. — М.: Знание, 1983. — 256 с. — 80 000 экз.

## Спасылкі
* Пачатак астраноміі. Гноман

Катэгорыя:Астранамічныя інструменты
Катэгорыя:Гадзіннікі
Курфюрства Саксонія

**Курфюрства Саксонія** () — дзяржаўнае ўтварэнне, якое існавала з 1356 па 1806 гады.

Было часткай Свяшчэннай Рымскай імперыі. Валадары герцагства Саксоніі здаўна ўдзельнічалі ў выбарах імператара. Пасля распаду герцагства Саксоніі на дробныя герцагства паміж імі пачалася барацьба за тытул курфюрста, які дае права абіраць імператара. Гэтую барацьбу выйграла герцагства Саксонія-Вітэнберг (якое займала частку тэрыторыі цяперашняй зямлі Саксонія-Анхальт). У 1356 годзе яго валадар Рудольф I атрымаў ад імператара Карла IV тытул курфюрста.

Курфюрствам Саксонія кіраваў род Асканіяў. Дынастыя згасла ў 1422 г. пасля смерці Альбрэхта III, пасля чаго герцагства Саксонія-Вітэнберг перайшло ў рукі маркграфства Мейс, а яго маркграфа (з дынастыі Ветынаў) атрымаў тытул курфюрста Саксоніі.

Дзяржава Ветынаў стала адной з наймацнейшых у Свяшчэннай Рымскай імперыі. Акрамя самога Мейсенскага маркграфства і Саксен-Вітэнберга, яна ўключала Цюрынгіі, пфальцграфства Саксонію і іншыя землі.

У 1485 г. адбыўся Лейпцыгскі падзел ветынскіх уладанняў паміж братамі Эрнстам і Альбрэхтам. У выніку падзела Эрнст (ужо з 1464 года курфюрст Саксоніі) атрымаў звязанае з санам курфюрста герцагства Саксонія-Вітэнберг са сталіцай у Вітэнберзе. Альбрэхт атрымаў маркграфства Мейс са сталіцай у Дрэздэне і суцяшальны тытул «герцаг Саксоніі». Астатнія тэрыторыі (Цюрынгія, пфальцграфства Саксонія і іншыя) былі падзелены прыкладна напалам. Так ўзніклі эрнэсцінская і альберцінская галіны Ветынаў.

У 1547 годзе імператар перадаў герцагства Саксонія-Вітэнберг і тытул курфюрста Саксоніі валадару Мейсенскага маркграфства Морыцу з галіны Альберцінаў.

У 1806 годзе французскі імператар Напалеон абвясціў курфюрста Фрыдрыха Аўгуста III каралём Саксоніі, у выніку чаго Саксонія зрабілася каралеўствам.

Пасля паразы Напалеона тэрыторыя былога герцагства Саксонія-Вітэнберг перайшла да Прусіі і ўвайшла ў правінцыю Саксонія, якая прыкладна супадае з сучаснай зямлёй Саксонія-Анхальт.

Тэрыторыя былога маркграфства Мейс са сталіцай Дрэздэн і званне каралёў Саксоніі засталіся ў руках альберцінскай лініі і заснавалі традыцыю каралеўства Саксоніі і сучаснай зямлі Свабодная дзяржава Саксонія.

Уладанні эрнэсцінскай лініі на захадзе распаліся на мноства дробных герцагстваў і ўвайшлі ў склад сучаснай Цюрынгіі.

## Гл. таксама 
* Герцагства Саксонія (да 1180)
* Каралеўства Саксонія (з XIX ст.)
* Свабодная дзяржава Саксонія (сёння)

## Літаратура 
* Heinrich Berghaus: Deutschland seit hundert Jahren (Leipzig 1859-62, 5 Bde.), Bd. 2
* Lorenz Friedrich Beck: *Herrschaft und Territorium des Herzöge von Sachsen-Wittenberg (1212—1422)*, Potsdam, 2000, ISBN 3-932981-63-4
* Heinrich Kühne: «Die Askanier», Wittenberg, Drei Kastanien Verlag, 1999, ISBN 3-933028-14-0
* F. G. Leonhardi: *Curfürstliche und Herzoglich sächsische Lande*, Leipzig 1790

Катэгорыя:Гісторыя Германіі
Катэгорыя:Гісторыя Саксоніі
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Еўропы
Катэгорыя:Былыя краіны
Блохі

**Блохі** (*Siphonaptera*) — атрад крывасосных насякомых, вонкавыя паразіты цеплакроўных жывёл (млекакормячых, птушак) і чалавека.

## Назва 
Навуковая назва  ад  — помпа,  — бяскрылае.

Беларускае напісанне ў адзіночным ліку *блыха*.

## Апісанне 
Даўжыня цела 0,5—6 мм. Самцы драбнейшыя за самак. Цела пляскатае з бакоў, укрыта хіцінавым покрывам з валаскамі або шчацінкамі.

Блохі другасна бяскрылыя. Яны цалкам страцілі крылы ў працэсе прыстасавання да эктапаразітызму ў імагінальнай фазе. Заднія ногі скакальныя.

На галаве пара простых вачэй (некаторыя сляпыя). Вускі схаваныя ў паглыбленнях. Ротавы апарат колюча-сысучы. Блохі валодаюць вузкаспецыялізаваным ротавым апаратам, прызначаным для праколвання покрываў гаспадара і высмоктвання крыві.

Развіццё з поўным ператварэннем. Лічынкі чэрвепадобныя, бяз­но­гія, пазбаўлены вачэй. Акукліванне ў ко­ка­не. 

Лічынкі кормяцца арганічнымі рэшткамі і экскрэментамі дарослых блох, дарослыя — крывёй.

Вядома больш 2380 відаў блох. Атрад уключае больш за 200 родаў, якія аб’ядноўваюцца ў 15 сямействаў. Найбольш вядомыя , , . 

Многія з’яўляюцца пераносчыкамі розных узбуджальнікаў хвароб чалавека і жывёл, у т.л. чумы, тулярэміі і інш. Прамежкавыя гаспадары некаторых відаў гельмінтаў. Меры барацьбы: санітарна-гігіенічныя, хімічныя.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Атрады насякомых
Тлі

**Тлі** (*Aphidoidea*) — надсямейства насякомых з атрада паўцвердакрылых (*Hemiptera*). Раней разглядаліся ў атрадзе раўнакрылых (*Homoptera*). Вядома каля 4000 відаў тлей (напр. капусная тля), з якіх амаль тысяча жыве ў Еўропе. Усе тлі сілкуюцца расліннымі сокамі. Акрамя гэтага, шматлікія віды здольныя распаўсюджваць захворванні раслін у форме вірусаў і выклікаць у раслін розныя анамаліі, такія як: галіі і галападобныя ўтварэнні.

## Літаратура 
* 
* 
*
Дзедаўка (Жыткавіцкі раён)

**Дзе́даўка** (, ) — вёска ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Людзяневіцкага сельсавета. Чыгуначная станцыя на лініі Лунінец — Калінкавічы.

Непадалёк радовішча кааліну (8,5 млн т). На захадзе і поўначы мяжуе з лесам.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 15 км на захад ад Жыткавіч, 248 км ад Гомелю.

## Гідраграфія 
На поўдні і ўсходзе меліярацыйныя каналы.

## Транспартная сетка 
Побач аўтадарога Лунінец — Калінкавічы. Планіроўка складаецца з падзеленых чыгункай 2 частак: паўднёвай (просталінейная вуліца блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі) і паўночнай (2 просталінейныя, паралельныя паміж сабой мерыдыянальнай арыентацыі вуліцы, злучаныя дарогай). Забудова драўляная, двухбаковая, сядзібнага тыпу. У 1 км на захад ад асноўнай забудовы чыгуначная станцыя.

## Гісторыя 
Паводле пісьмовых крыніц вядомая з XIX стагоддзя як вёска ў Жыткавіцкай воласці Мазырскага павета Мінскай губерні. Паводле інвентара 1845 года 391 дзесяціна зямельных угоддзяў. У 1879 годзе згадваецца ў ліку паселішчаў Людзяневіцкага царкоўнага прыходу. 16 лістапада 1904 года пачаў працу чыгуначны раз'езд, тэлеграфны пост.

У 1921 годзе ў наёмнай хаце адкрыта школа. У 1931 годзе арганізаваны калгас «Чырвоная Дзедаўка», працавалі паравы млын, гамарня. Падчас Вялікай Айчыннай вайны 5 ліпеня 1944 года вызвалена ад акупантаў. 36 жыхароў загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 года ў складзе саўгаса «Людзяневічы» (цэнтр — вёска Людзяневічы). Дзейнічаюць пачатковая школа, бібліятэка, клуб, фельчарска-акушэрскі пункт.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — 116 гаспадарак, 274 жыхара.

### Дынаміка 
* 1862 год — 10 двароў.
* 1897 год — 31 двор, 198 жыхароў (паводле перапісу).
* 1908 год — 51 двор, 268 жыхароў.
* 1917 год — у вёсцы 518 жыхароў, на чыгуначным раз'ездзе 57 жыхароў.
* 1921 год — 75 двароў.
* 1959 год — 464 жыхара (паводле перапісу).
* 2004 год — 116 гаспадарак, 274 жыхара.

## Вядомыя выхадцы 
* Ф. І. Пяцюшкін — генерал-маёр артылерыі.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

## Спасылкі 
Катэгорыя:Людзяневіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна
Берта Марызо

**Берта Марызо** (; ,  — , ) — французская мастачка, якая ўваходзіла ў кола мастакоў у Парыжы, якія сталі вядомымі як імпрэсіяністы.

У 1864 годзе яна ўпершыню выставіла свае працы на адной з самых прэстыжных мастацкіх выстаў Францыі — Парыжскім салоне, афіцыйнай штогадовай экспазіцыі парыжскай Акадэміі выяўленчых мастацтваў. Яе работы адбіраліся для ўдзелу ў шасці Парыжскіх салонаў запар, пакуль у 1874 годзе яна не далучылася да групы «занядбаных» імпрэсіяністаў, створанай Сезанам, Дэга, Манэ, Марызо, Пісаро, Рэнуарам і Сіслея, ўдзел у іх першай экспазіцыі ў студыі фатографа Надара.

Яна даводзілася ўнучатай пляменніцай Жану Анарэ Фрагонару і была замужам за Эжэнам Манэ, братам свайго сябра і калегі Эдуара Манэ.

Марызо нарадзілася ў Буржэ, дэпартамент Шэр, у багатай буржуазнай сям'і. Яна і яе сястра Эдма Марызо стала мастачкай. Яе сям'я, пасля таго як Берта вызначылася з выбарам прафесіі, не перашкаджала яе кар'еры.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Мастакі Францыі
Хлодвіг I

**Хлодвіг I** (; каля 466 — 27 лістапада 511, Парыж) — кароль салічных франкаў, пазней усяго Франкскага каралеўства. Уладарыў у 481/482 — 511 гадах. Адзін са значнейшых дзеячаў свайго часу, найпаспяховейшы з германскіх уладароў V стагоддзя.

## Жыццяпіс 
З дынастыі Меравінгаў. Сын караля Хільдэрыка I і Базіны Цюрынгскай. Пасля смерці бацькі ў 481 абоі 482 годзе, ва ўзросце 15 гадоў атрымаў у спадчыну каралеўства заходніх франкаў. У 486 годзе ён павёў свае войскі на Суасон, апошнюю з гала-рымскіх крэпасцей, і перамог рымскага намесніка ў Галіі Сіягрыя. Хлодвіг пашырыў уладанні салічных франкаў да Луары, што стала зыходным этапам стварэння Франкскай дзяржавы. Затым заваяваў большасць зямель алеманаў (496), выгнаў з Паўднёвай Галіі вестготаў (507), падпарадкаваў франкаў па сярэднім цячэнні Рэйна.

Хлодвіг ўмацоўваў каралеўскую ўладу. У 496 годзе прыняў хрысціянства ў артадаксальнай форме, тым часам як іншыя германскія плямёны трымаліся арыянства, што спрыяла ўмацаванню яго ўлады, забяспечыла падтрымку духавенства і добрае стаўленне гала-рымскага насельніцтва. Сваёй рэзідэнцыяй зрабіў Парыж. Пры Xлодвігу запісана Салічная праўда, такім чынам ён кадыфікаваў законы франкаў і забяспечыў прававое адзінства для свайго каралеўства.

Жонка — Клацільда Бургундская (каля 475 — каля 545). Яго чатыры сыны — Тэадорых I, Хладамір, Хільдэберт I, Хлотар I — паводле франкскай традыцыяй падзялілі каралеўства пасля яго смерці.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Хлодвіг I // 
* Clovis I // *English, Edward D.* Encyclopedia of the medieval world. — New York: Facts On File. 2005. ISBN 0-8160-4690-5 

Катэгорыя:Каралі франкаў
Надар

**Надар** (; сапраўднае імя — Гаспар Фелікс Турнашон, фр. Gaspard-Félix Tournachon; 6 красавіка 1820 — 21 сакавіка 1910) — знакаміты французскі фатограф, карыкатурыст, раманіст і паветрапалавацель.

## Біяграфія 
Надар нарадзіўся ў Парыжы ў 1820 годзе. У 1853 годзе пачаў рабіць першыя фатаграфіі, у 1858 зрабіў першую ў свеце фатаграфію з паветра, падняўшыся над Парыжам на паветраным шары. Ён зрабіў фатаграфіі Шарля Бадлера, Гюстава Курбэ, Сары Бернар, Эрнэста Шэклтана і іншых.

Катэгорыя:Мастакі Францыі
Імпрэсіянізм

**Імпрэсіянізм** (, ад impression — уражанне) — кірунак у мастацтве апошняй трэці XIX — пачатку XX стагоддзяў, зарадзіўся ў Францыі і затым распаўсюдзіўся па ўсім свеце, прадстаўнікі якога імкнуліся найбольш натуральна і непрадузята захаваць рэальны свет у яго рухомасці і зменлівасці, перадаць свае мімалётныя ўражанні. Звычайна пад тэрмінам «імпрэсіянізм» маецца на ўвазе напрамак у жывапісе, хоць яго ідэі таксама знайшлі сваё ўвасабленне ў літаратуры і музыцы.


Катэгорыя:Мадэрнізм
Вялікі Усцюг

**Вялікі Усцюг** — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Велікаусцюжскага раёна Валагодскай вобласці. Знаходзіцца за 450 км на паўночны ўсход ад Волагды на левым беразе ракі Суханы насупраць зліцця яе з ракой Юг на суднаходных лініях гэтых рэк і Паўночнай Дзвіны. Адзін з самых старажытных гарадоў на рускай Поўначы, які захаваў багатую культурную спадчыну. З 1999 года аб’яўлены радзімай Усерасійскага Дзеда Мароза. З’яўляецца папулярным цэнтрам сямейнага турызму.

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Аляксей Іванавіч Барычэўскі (1914—1987) — беларускі акцёр.
* С. І. Дзяжнёў (каля 1605—1673) — мараход, землепраходзец, падарожнік, даследчык Паўночнай і Усходняй Сібіры
* Мікалай Фядосіевіч Нізоўцаў (1896—1938) — савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч, наркам земляробства БССР.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Валагодскай вобласці
Буржскі сабор

**Буржскі сабор** (Cathédrale Saint-Étienne de Bourges) — кафедральны гатычны сабор Святога Стэфана ў французскім горадзе Бурж. Пачатак будаўніцтва гэтага грандыёзнага будынка датуецца канцом XII стагоддзя, асвячэнне сабора адбылося 13 мая 1324 года, аднак працы над будынкам працягваліся аж да XVI стагоддзя. За сваю ўнікальную архітэктуру, выразныя скульптуры і цудоўныя вітражы XIII стагоддзя ў 1992 годзе сабор быў унесены ў спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Аднесены да ліку помнікаў нацыянальнай спадчыны Францыі.

## Гісторыя будаўніцтва 
Сабор размешчаны ў паўночна-заходняй частцы былога рымскага горада Аварыкум, які даў сховішча першым гальскім хрысціянам. На месцы сённяшняга будынка размяшчаліся, па меншай меры, тры храмы, пабудаваныя ў III, IV і IX стагоддзях. Першы кафедральны сабор XI стагоддзя, сляды якога захаваліся ў крыпце апошняга будынка, быў выкананы ў раманскім стылі.

Дата пачатку будаўніцтва дакладна невядомая, аднак яна размяшчаецца паміж 1183 і 1195 гадамі. Так як усходняя частка сабора выступае за межы старых гарадскіх сцен, то яго будаўніцтва не магло быць пачата да 1183 года - даты, калі быў атрыманы дазвол на іх разбурэнне. 1195 год з'яўляецца датай дакумента, згадваюцца выдаткі на рэканструкцыю папярэдняга раманскага сабора. Заўважым, што даты пачатку будаўніцтва Буржскага сабора і знакамітага Шатрскага сабора практычна супадаюць.

Імёны будаўнікоў Буржскага сабора да нашага часу не дайшлі.

## Галерэя

Выява:Bourges la cathedrale.jpg|Заходні фасад
Выява:Bourges la cathedrale la nef.jpg|Неф Буржскага сабора
Выява:Bourges-Sant-Joan-Baptista.jpg|Вітраж, прысвечаны Яну Хрысціцелю
Выява:Bourges cathedral c1840.jpg|Ніжняя частка заходняга фасада
Выява:Bourges Cathedral exterior 014.JPG|Раманская разьба паўднёвага партала
Выява:Bourges eglise souterraine de la cathedrale.jpg|Ніжняя царква

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Францыі

## Спасылкі
* Буржскі кафедральны сабор у даведніку Sacred Destinations 
* http://web.kyoto-inet.or.jp/org/orion/eng/hst/gothic/bourges.html 
* Кафедральны сабор на сайце горада Бурж 
* http://www.medievalart.org.uk/bourges/default.htm 
* Фотаздымкі Буржскага сабора

Катэгорыя:Саборы Францыі
Катэгорыя:Збудаванні Францыі ў гатычным стылі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Францыі
Катэгорыя:Бурж
Волагда

**Волагда** () — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Валагодскай вобласці.

Горад размешчаны на рацэ Волагдзе. Важнейшы транспартны вузел Паўночнага Захаду Расіі. Уваходзіць у лік гарадоў з асабліва каштоўнай гістарычнай спадчынай — на тэрыторыі горада 224 помніка гісторыі, архітэктуры, культуры, з іх 128 узята пад ахову дзяржавы.

## Гісторыя 
Упершыню згадваецца ў 1147 годзе. Да канца XIV ст. была ва ўладаннях Ноўгарада, затым трапіла пад уладу Вялікага княства Маскоўскага.

У XV—XVII ст.ст. — буйны гандлёвы і рамесны цэнтр, а таксама цэнтр гандлю Рускай дзяржавы з Памор’ем, Сібір’ю і Заходняй Еўропай. З заснаваннем Пецярбурга і развіццём гандлю ў Балтыйскім рэгіёне эканамічнае значэнне Волагды знізілася.

У 1708 годзе ўваходзіла ў склад Архангелагародскай губерні, з 1719 года — правінцыйны горад, з 1780 года — цэнтр Валагодскага намесніцтва, з 1796 года — Валагодскай губерні.

У канцы XIX — пачатку XX ст.ст. праз Волагду пракладзена чыгунка, якая звязала яе з Масквой (праз Яраслаўль), Архангельскам, Пецярбургам і Вяткай (цяпер г. Кіраў).

У 1926—1927 гадах у горадзе дзейнічала Беларускае студэнцкае зямляцтва.

## Вядомыя асобы 
* Уладзімір Аляксандравіч Карпаў (1940—2006) — беларускі філолаг.
* Варлам Ціханавіч Шаламаў
* Леанід Якаўлевіч Сакалоў (нар. 1939) — беларускі архітэктар.
* Уладзімір Канстанцінавіч Далгоў (1916—1944) — Герой Савецкага Саюза
* Піліп Фёдаравіч Фартунатаў — расійскі лінгвіст
* Мікалай Ільіч Шварц (1886—?) — урач-тэрапеўт. Доктар медыцынскіх навук (1938), прафесар (1949).

## Гл.таксама 
* Валагодскі электрамеханічны завод

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Валагодскай вобласці
Дуброва (Жыткавіцкі раён)

**Дубро́ва** () — аграгарадок у Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Марохараўскага сельсавета.

## Геаграфія 
У 22 км на паўночны ўсход ад Жыткавіч, 10 км ад чыгуначнай станцыі Старушкі (на лініі Лунінец — Калінкавічы), 155 км ад Гомелю

На ўсходзе і захадзе меліярацыйныя каналы.

На аўтамабільнай дарозе Марохарава — Любань. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход і забудаванай двухбакова, няшчыльна драўлянымі сялянскімі сядзібамі. У 1987 годзе пабудавана новая вуліца з 50 цагляных хат катэджнага тыпу, у якіх змесцаваліся перасяленцы з месцаў, забруджаных радыяцыяй у выніку катастрофы на Чарнобыльскай АЭС.

## Гісторыя 
Паводле пісьмовых крыніц вядомая з XIX стагоддзя як вёска Мазырскім павеце Мінскай губерні. У 1850 годзе валоданне памешчыка Карпава. У 1896 годзе працаваў вятрак. У 1929 годзе арганізаваны калгас «Новае жыццё», дзейнічалі гамарня і маслазавод. У 1932 годзе для вясковай школы пабудаваны будынак. У сярэдзіне 1930-х гадоў у вёску пераселены жыхары найблізкіх сяліб. Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў лютым 1943 года нямецкія акупанты цалкам спалілі вёску і забілі 3 жыхароў. 19 жыхароў загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 года цэнтр калгасу імя В. І. Леніна. Дзейнічаюць сярэдняя школа (новы цагляны будынак пабудаваны ў 1993 годзе), бібліятэка, Дом культуры, амбулаторыя, дзіцячыя яслі-сад.

## Насельніцтва 
* 1850 год — 21 двор.
* 1940 год — 75 двароў, 264 жыхара.
* 1959 год — 298 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — 198 гаспадарак, 555 жыхароў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

## Спасылкі 
Катэгорыя:Марохараўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна
Доўгая Дуброва

**До́ўгая Дубро́ва** (, ) — вёска ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Людзяневіцкага сельсавета.

Вакол лес.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 13 км на паўднёвы захад ад Жыткавіч, 9 км ад чыгуначнай станцыі Дзедаўка (на лініі Лунінец — Калінкавічы), 245 км ад Гомелю.

## Транспартная сетка 
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Лунінец — Калінкавічы. Планіроўка складаецца з 4 адрэзкаў доўгай шыротнай вуліцы, забудаванай драўлянымі сядзібамі.

## Гісторыя 
Паводле пісьмовых крыніц вядомая з XIX стагоддзя як сяліба ў Мазырскім павеце Мінскай губерні. У 1915 годзе ў наёмнай хаце адкрыта школа. У 1917 годзе сяліба Доўгая Дуброва (ён жа Нова-Любімаўск) у Жыткавіцкай воласці. У 1929 годзе арганізаваны калгас «Палескі гігант», дзейнічала гамарня. Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў красавіку 1944 года нямецкія акупанты цалкам спалілі вёску і забілі 5 жыхароў. Вызвалена 5 ліпеня 1944 года. 29 жыхароў загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 года ў складзе саўгаса «Людзяневічы» (цэнтр — вёска Людзяневічы). Дзейнічаў клуб.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — 50 гаспадарак, 83 жыхара.

### Дынаміка 
* 1917 год — 446 жыхароў.
* 1921 год — 79 двароў, 442 жыхара.
* 1940 год — 83 двары.
* 1959 год — 280 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — 50 гаспадарак, 83 жыхара.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

## Спасылкі 
Катэгорыя:Людзяневіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна
Ельна (Жыткавіцкі раён)

**Е́льна** (, ) — вёска ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Ленінскага сельсавета.

Вакол лес.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 38 км на паўночны захад ад Жыткавіч, 13 км ад чыгуначнай станцыі Мікашэвічы (на лініі Лунінец — Калінкавічы), 272 км ад Гомелю.

## Транспартная сетка 
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Мікашэвічы — Слуцк. Драўляныя сялянскія сядзібы ўздоўж прасёлкавай дарогі.

## Гісторыя 
Паводле пісьмовых крыніц вядомая з XVIII стагоддзя як вёска ў Ленінскай воласці Мазырскага павета Менскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. Пасля 2-га падзела Рэчы Паспалітай (1793 год) у складзе Расійскай імперыі. У 1811 годзе ва ўладанні графа Чапскага. У 1879 годзе згадваецца як паселішча Ленінскага царкоўнага прыходу.

Паводле Рыжскага дагавора з 18 сакавіка 1921 года ў складзе Польшчы. З верасня 1939 года ў складзе БССР. Падчас Вялікай Айчыннай вайны нямецкія акупанты ў лютым 1943 года цалкам спалілі вёску і забілі 112 жыхароў (пахаваны ў магіле ахвяр фашызму ў цэнтры вёскі). 4 жыхара загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 года ў складзе саўгаса «Ленінскі» (цэнтр — вёска Ленін).

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — 21 гаспадарка, 51 жыхар.

### Дынаміка 
* 1811 год — 11 двароў.
* 1897 год — 87 жыхароў (паводле перапісу).
* 1908 год — 12 двароў.
* 1940 год — 42 двары, 151 жыхар.
* 1959 год — 139 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — 21 гаспадарка, 51 жыхар.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ленінскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна
Іёвічы

**Іёвічы** (, ) — вёска ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Мілевіцкага сельсавета.

На поўдні мяжуе з лесам.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 63 км на паўночны захад ад Жыткавіч, 9 км ад чыгуначнай станцыі Мікашэвічы (на лініі Лунінец — Калінкавічы), 296 км ад Гомеля.

## Транспартная сетка 
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Мікашэвічы — Слуцк. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, да якой з поўдня далучаюцца 2 кароткія, шчыльна забудаваныя вуліцы. Жылыя хаты драўляныя, сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Паводле пісьмовых крыніц вядомая з XIX стагоддзя як вёска ў Мазырскім павеце Мінскай губерні. Паводле Рыжскага дагавора з 18 сакавіка 1921 года ў складзе Польшчы. З верасня 1939 года ў складзе БССР. Падчас Вялікай Айчыннай вайны нямецкія карнікі 15 лютага 1943 года цалкам спалілі вёску, расстралялі 15 і спалілі жывымі 75 жыхароў (пахаваны ў магіле ахвяр фашызму на могілках). 6 жыхароў загінулі ў партызанскай барацьбе. Паводле перапісу 1959 года ў складзе саўгаса «Случ» (цэнтр — вёска Мілевічы). Дзейнічае аддзяленне сувязі. 26 сакавіка 1987 года вёска перададзена са складу Ленінскага сельсавета ў склад Мілевіцкага сельсавета.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — 31 гаспадарка, 51 жыхар.

### Дынаміка 
* 1940 год — 46 двароў, 248 жыхароў.
* 1959 год — 214 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — 31 гаспадарка, 51 жыхар.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мілевіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна
Заброддзе (Жыткавіцкі раён)

**Забро́ддзе** (, ) — былая вёска ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіла ў склад Жыткавіцкага гарсавета.

У 2014 годзе тэрыторыя вёскі ўвайшла ў склад горада Жыткавічы.

Вакол лес.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
7 км на поўнач ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Жыткавічы (на лініі Лунінец — Калінкавічы), 228 км ад Гомелю.

## Транспартная сетка 
Паблізу аўтадарога Лунінец — Калінкавічы. Планіроўка складаецца з кароткай, плыўна выгнутай, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі вуліцы, да якой з захаду і ўсходу далучаюцца завулкі. Забудова драўляная, сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Паводле пісьмовых крыніц вядомая з XIX стагоддзя як паселішча ў Жыткавіцкай воласці Мазырскага павета Мінскай губерні. У 1845 годзе 1293 дзесяціны зямельных угоддзяў. Паводле перапісу 1897 года знаходзілася смалярня. У 1931 годзе жыхары ўступілі ў калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны 9 жыхароў загінулі на фронце. У складзе саўгаса «Жыткавічы» (цэнтр — пасёлак Грабянёўскі).

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — 32 гаспадаркі, 77 жыхароў.

### Дынаміка 
* 1897 год — 13 двароў 89 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — 32 гаспадаркі, 77 жыхароў.

## Вядомыя асобы 
* Віктар Францавіч Кучынскі (нар. 1958) — беларускі палітык.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

## Спасылкі 
Катэгорыя:Жыткавічы