open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Англа-франка-рускае пагадненне (1915)

**Англа-франка-рускае пагадненне** — аформленае 18 сакавіка 1915 года сакрэтнае пагадненне паміж краінамі Антанты, па якім Вялікабрытанія і Францыя згаджаліся вырашыць векавое Усходняе пытанне шляхам перадачы Канстанцінопаля з чарнаморскімі пралівамі Расійскай імперыі ў абмен на землі ў азіяцкай частцы Асманскай імперыі.

У выніку пагаднення Асманскай імперыі ўпершыню ў гісторыі супрацьстаяла кааліцыя з трох вялікіх дзяржаў. Платай за Канстанцінопаль павінна была стаць разгорнутая Расіяй ваенна-марская Басфорская аперацыя. Без удзелу рускага флоту Дарданэльская аперацыя англійскага камандавання пацярпела няўдачу, але ўжо ў 1917 годзе міністр замежных спраў Часовага ўрада П. М. Мілюкоў дамогся ад саюзнікаў пацверджання, што ўмовы пагаднення 1915 года застаюцца ў сіле.

Пасля Кастрычніцкага перавароту Ленін падпісаў (3 снежня 1917) зварот да працоўных мусульман Усходу, дзе выдаў існаванне сакрэтнага пагаднення, заявіўшы, што «тайныя дагаворы зрынутага цара аб захопе Канстанцінопаля, пацверджаныя зрынутым Керанскім, цяпер парваны і знішчаны».

Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Францыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Першая сусветная вайна
Катэгорыя:Сакавік 1915 года
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы аб тэрытарыяльных зменах
Беразінец (возера)

**Беразіне́ц** — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці ў  басейне ракі Свіна́, прыкладна за 35 км на паўночны захад ад горада Гарадок.

Плошча паверхні возера 0,12 км². Даўжыня 0,6 км. Найбольшая шырыня 0,25 км. Плошча вадазбору 18,9 км².
Возера размешчана сярод лесу. Катлавіна складаецца з двух плёсаў. Заходнія схілы катлавіны пясчаныя. Праз возера працякае рака Копань (выцякае пад назвай Прудніца), на поўначы злучаючы Беразінец з возерам Вялікая Восмата, на поўдні — з возерам Жодзень.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна
Дэкларацыя Бальфура 1917 года

thumb|Тэкст дэкларацыі**Дэкларацыя Бальфура 1917 года** — афіцыйны ліст, датаваны 2 лістапада 1917 года, ад міністра замежных спраў Вялікабрытаніі Артура Бальфура да лорда Уолтэра Ротшыльда, лідара брытанскіх сіяністаў.

## Змест 
Міністэрства замежных спраў,
2 лістапада 1917 года

Паважаны лорд Ротшыльд,

Маю гонар перадаць Вам ад імя ўрада Яго Вялікасці наступную дэкларацыю, у якой выражаецца спачуванне сіянісцкім памкненням яўрэяў, прадстаўленую на разгляд кабінета міністраў і ім ухваленую:

«Урад Яго Вялікасці з ухваленнем разглядае пытанне пра стварэнне ў Палесціне нацыянальнага ачага для яўрэйскага народа, і прыкладзе ўсе высілкі для садзейнічання дасягненню гэтай мэты; пры гэтым ясна мяркуецца, што не павінна здзяйсняцца ніякіх дзеянняў, якія маглі б парушыць грамадзянскія і рэлігійныя правы існых неяўрэйскіх абшчын у Палесціне або правы і палітычны статус, якімі карыстаюцца яўрэі ў любой іншай краіне».

Я быў бы вельмі ўдзячны Вам, калі б Вы давялі гэту Дэкларацыю да ведама Сіянісцкай федэрацыі.

Шчыра Ваш,

Артур Джэймс Бальфур.

## Мэты 
Паводле слоў Лойда Джорджа, *«…дэкларацыя Бальфура не ёсць простым актам міласэрнасці. Варта зразумець, што гаворка ідзе пра здзелку ў абмен… на падтрымку яўрэямі ўсяго свету справы саюзнікаў»*

Сярод магчымых мэт выдання дэкларацыі зваліся:
* Падахвочванне амерыканскай яўрэйскай абшчыны аказаць ціск на ўрад ЗША, каб дамагчыся ад яго ўступлення ў Першую сусветную вайну на боку Антанты.
* Спроба аказаць ціск на расійскіх яўрэяў, каб прадухіліць распаўсюджанне сярод іх бальшавізму і тым самым перасцерагчы Расію ад выхаду з вайны.
* Атрыманне Вялікабрытаніяй маральнага права на кантроль над Палесцінай пасля вайны. Раней, паводле англа-французскай дамоўленасці, якая папярэднічала дэкларацыі, у цэнтральнай Палесціне меркавалася стварыць зону пад міжнародным, а не брытанскім кантролем.

## Наступствы 
У лютым 1918 года пра сваю згоду з «Дэкларацыяй» заявіла Францыя, 9 мая 1918 года — Італія, 31 жніўня 1918 года яе ўхваліў прэзідэнт ЗША Вільсан, а затым, 30 чэрвеня 1922 года, Кангрэс ЗША. Гэты прынцып быў пацверджаны і Гаагскім міжнародным судом. Такім чынам, «Дэкларацыя Бальфура» працягнула сваё дзеянне і пасля ўтварэння ААН.

## Цікавыя факты 
* «Дэкларацыя Бальфура» была апублікавана ў тым жа нумары газеты The Times, дзе было апублікавана паведамленне пра Кастрычніцкую рэвалюцыю ў Расіі.
* На момант публікацыі «Дэкларацыі Бальфура» яўрэі складалі ў Палесціне каля 10 % насельніцтва.

## Гл. таксама 
* Сеўрскі мірны дагавор
* Дэкларацыя Бальфура 1926 года
* Дзяржава Ізраіль

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Дэкларацыя Бальфура
* 
* Дональд Мак-Інтайр. Нараджэнне сучаснага Ізраіля: кавалачак паперы, які змяніў гісторыю , 31.10.2007, «Індэпендэнт»

Катэгорыя:Дакументы
Катэгорыя:Першая сусветная вайна
Катэгорыя:Гісторыя Палесціны
Катэгорыя:Сіянізм
Катэгорыя:Брытанскі мандат у Палесціне
Катэгорыя:Лістапад 1917 года
Амга (сяло)

**Амга́** (, ) — сяло ў Расіі, у Якуціі, адміністрацыйны цэнтр аднайменнага ўлуса. Насельніцтва (2010 г.) — 6533 чал.

Амга знаходзіцца на левым беразе ракі Амга. Яно было заснавана ў 1652 г. рускімі перасяленцамі. У 1881—1884 гг. у ім знаходзіўся ў палітычнай высылцы пісьменнік Уладзімір Галакціёнавіч Караленка.

Амга — важны транспартны цэнтр. Працуюць аўтобусная станцыя, рачная прыстань, мясцовы аэрапорт. Аснова эканомікі — сельская гаспадарка, гандаль, перапрацоўка мяса. Дзейнічае музей грамадзянскай вайны, пры ім — сталая музейная экспазіцыя «Старая Слабада».
## Насельніцтва 
## Спасылкі 
* Амгінскі ўлус

Катэгорыя:Населеныя пункты Якуціі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1652 годзе
Ларс Пітэр Хансен

**Ларс Пітэр Хансен** (, ) — амерыканскі эканаміст, эканаметрыст. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы 2013 года. Адзін з найбольш вядомых стваральнікаў абагульненага метаду момантаў.

Пасля заканчэння Універсітэта штата Юты (ступень бакалаўра, 1974) і Універсітэта Мінесоты (ступень доктара філасофіі, 1978) ён працаваў у якасці асістэнта прафесара ва Універсітэце Карнегі-Мелана. У 1981 перабіраецца ва Універсітэт Чыкага, дзе становіцца членам Нацыянальнай акадэміі навук ЗША. Сумесна з Кенетам Сінглтанам з’яўляецца ўладальнікам медалі Фрыша за 1984, таксама ён атрымаў прэмію Немерса па эканоміцы за 2006 год.

Катэгорыя:Эканамісты ЗША
Роберт Шылер

**Роберт (Боб) Джэймс Шылер** (анг.: Robert James «Bob» Shiller, ) — амерыканскі вучоны-эканаміст, аўтар папулярных кніг па эканоміцы. У цяперашні час — прафесар эканомікі імя Артура М. Оукена (анг.: the Arthur M. Okun Professor of Economics) Ельскага ўніверсітэта і навуковы супрацоўнік Ельскага міжнароднага цэнтра па фінансах (анг.: the Yale International Center for Finance) пры Ельскай школе менеджменту. З 1980 года — навуковы супрацоўнік Нацыянальнага бюро эканамічных даследаванняў. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы за 2013.

## Навуковыя дасягненні 
Вядомы сваімі даследаваннямі ў галіне эканамічнай тэорыі фінансаў і, у асаблівасці, у паводніцкіх фінансах. Апублікаваў больш за 200 работ, напісаў пяць кніг, у тым ліку бестселер «ірацыянальны аптымізм» (Princeton UP , 2009 у суаўтарстве з Джорджам Акерлофам). Галоўным фактарам у працах Шылера, прысвечаных кіраванню рызыкай ў многіх галінах эканомікі і фінансаў, з’яўляецца валацільнасць — паняцце, якое выкарыстоўваецца для абазначэння ўсяго, што адбываецца нечакана. Ён таксама прапанаваў новыя фінансавыя інструменты для хэджавання рызык, звязаных з жыллём, працоўным прыбыткам, ваганнямі ВУП і занятасці ў эканоміцы.

Катэгорыя:Эканамісты ЗША
Хансен

**Хансен** — дацкае і нарвежскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Арэ Хансен, нарвежскі стралок, удзельнік летніх Алімпійскіх гульняў 2008 года.
* Арнб'ёрн Хансен, фарэрскі футбаліст, нападнік.
* Герхард Хансен, нарвежскі ўрач
* Каміла Хансен, шведскі палітык
* Ларс Пітэр Хансен, амерыканскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (2013)
* Хенры Хансен, дацкі велагоншчык, алімпійскі чэмпіён
* Эміль Хрысціян Хансен, дацкі батанік, хімік і мікрабіёлаг
Юджын Фама

**Юджын Фама** (; ) — амерыканскі эканаміст. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы 2013 года.

## Біяграфія 
Юджын Фама вырас у небагатым квартале Бостана. Скончыў каталіцкую школу, затым паступіў ва ўніверсітэт Тафтса (Медфард, штат Масачусетс). Спачатку абраў у якасці асноўнага прадмета французскую мову, але, ажаніўшыся, змяніў спецыялізацыю на эканоміку. Працаваў як навуковы супрацоўнік пад кіраўніцтвам прафесара эканомікі Гары Эрнеста, які вывучаў дынаміку цэн на фондавым рынку.

Атрымаў ступень бакалаўра (1960) універсітэта Тафтса; магістра дзелавога адміністравання (1963) і доктара філасофіі (1964) Чыкагскага ўніверсітэта. З 1963 года выкладае ў Чыкагскім універсітэце (прафесар з 1968 года). Уваходзіць у рэдкалегію *Journal of Financial Economics*. Акадэмік Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук (з 1989 года).

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША
Катэгорыя:Эканамісты ЗША
Крыстаф Вільгельм Гуфеланд

**Крыстаф Вільгельм Гуфеланд** (; , Ланген-Зальца — , Берлін) — нямецкі тэрапеўт-клініцыст, доктар медыцыны (1783). Медыцынскую адукацыю атрымаў у Гётынгенскім універсітэце. Прафесар Енскага ўніверсітэта (з 1793), галоўны ўрач бальніцы Шарытэ ў Берліне (з 1800). Садзейнічаў заснаванню Берлінскага ўніверсітэта, у якім з 1810 прафесар кафедры тэрапіі. Стварыў у Берліне паліклінічнымі інстытут.

Вялікая заслуга Гуфеланда ў заснаванні асаблівай галіны біялогіі і медыцыны — геранталогіі, якую назваў макрабіётыкай. У сваёй працы «Мастацтва падоўжыць чалавечае жыццё» (1797), якая адыграла важную ролю ў фарміраванні ўяўленняў пра фактары, якія ўплываюць на даўгалецце, у станаўленні вучэння аб даўгалецці, даў комплексныя рэкамендацыі па асабістай гігіене, працы, адпачынку, рэжыму харчавання.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Медыкі Германіі
Катэгорыя:Ганаровыя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Масоны Германіі
Катэгорыя:Ілюмінаты
Катэгорыя:Прыдворныя медыкі
Чарнакорань пурпуровы

**Чарнакорань пурпуровы** (*Podospermum purpureum*) — від раслін роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна з простым або ў верхняй частцы галінастым сцяблом вышынёй 15-45 (80) см і чорным вертыкальным маршчыністым сцеблакоранем (каўдэксам), каранёвая шыйка якога густа пакрыта шчацінкападобнымі валакністымі рэшткамі ліставых чаранкоў. Лісце вузкалінейнае, плоскае або жалобчата-трохграннае, голае або злёгку павуцініста апушанае. Язычковыя кветкі светла-пурпуровыя або фіялетава-ружовыя, з пахам ваніліну, сабраны ў невялікія кошыкі на канцах сцёблаў і галінак. Абгорткі чарапіцавыя, прадаўгавата-цыліндрычныя. Плод — сямянка з чубком. .

## Ахова 
Уключаны ў Чырвоную кнігу Беларусі 1-га і 2-га выданняў (1981, 1993). Ахоўваецца ў Польшчы.

У Беларусі знаходзіцца пад аховай у Шабрынскім біялагічным заказніку.

Катэгорыя:Астравыя
Рагаты бастыён

**«Рагаты бастыён»** — савецкі фільм 1964 года, экранізацыя п’есы беларускага драматурга Андрэя Макаёнка «Лявоніха на арбіце». Першы каляровы шырокаэкранны беларускі фільм.

## Сюжэт 
Калгаснік Лявон Чмых аддае перавагу асабістай гаспадарцы над грамадскай. Для любімай каровы Красулі ён нават спрабуе скрасці сена з калгаснага стога. А дачцэ адмаўляецца даць згоду на вяселле з заатэхнікам Мішам толькі таму, што маладыя збіраюцца жыць у новым добраўпарадкаваным доме без сядзібы. А ён спадзяваўся, што ў асобе зяця набудзе новага работніка ў сваю шырокую гаспадарку. Занепакоены чуткамі аб тым, што прысядзібныя ўчасткі будуць абразаць, ён скардзіцца на «перагібшчыкаў» у абкам. Але сакратар абкама, які прыехаў да яго «сігнале», прыводзіць да зусім непрадбачаных для Лявона вынікаў.

## У ролях 
## Здымачная група 
Катэгорыя:Фільмы СССР 1964 года
Катэгорыя:Кінакамедыі 1964 года
Катэгорыя:Кінакамедыі СССР
Катэгорыя:Кінакамедыі Беларусі
Катэгорыя:Экранізацыі літаратурных твораў
Катэгорыя:Фільмы студыі «Беларусьфільм»
Гуцулы

**Гуцулы** — этнаграфічная група ўкраінцаў. Жывуць на Гуцульшчыне (горных раёнах Івана-Франкоўскай і Чарнавіцкай абласцей, а таксама ў Рахоўскім раёне Закарпацкай вобласці) Украіны. Гавораць на гуцульскім дыялекце ўкраінскай мовы.

Асноўнымі заняткамі гуцулаў здаўна былі горна-пашавая жывёлагадоўля, лясныя промыслы, сплаў лесу па горных рэках. Земляробства (пераважна садоўніцтва і агародніцтва) мела другараднае значэнне. Былі развіты мастацкія промыслы (разьба і выпальванне па дрэве, вытворчасць скураных і медных вырабаў, ганчарства, ткацтва).

## Паходжанне назвы 
Адна група гісторыкаў (К.Мілеўскi, Л.Галембёўскi, Ю.Кажэнёўскi, І.Вагiлевiч, Ю.Федьковiч, О.Маргенбессэр, В.Поль) этнографаў і лінгвістаў даказвала цюркскае, палавецкае і печанежскае паходжанне назвы. Фалькларыст і этнограф А. Кольберг сцвярджаў, што гэта рэшткі розных качавых ордаў. С. Вітвіцкі звязваў назву гуцулаў з імем Гецтэлы — брата князя Вялікай Маравіі Расціслава або выводзіў яе ад гарулёў-гунаў. Я.Галавацкi, М.Казановiч, Е.Калужняўскi, I.Аганоўскi, I.Крып’якевiч, Гнацюк прытрымліваліся думкі, што назва гуцулы паходзіць ад малдаўскага словы Гоц, Гуц — разбойнік.

Львоўскі лінгвіст М. Худаш паказвае на заблытанасць розных тэорый паходжання слова і прапануе паходжання гуцулаў ад чалавека на імя Гуцул. Ён кажа: «Гуцулы маглі атрымаць сваю назву ў спадчыну ад нейкага, пiсьмова не засведчанага, адгалінавання славянскага насельніцтва».

Украінскі лінгвіст В. Чапленка, які ў сваім артыкуле «Паходжанне назвы гуцулаў», апублікаванай у 1-м томе «Гісторыі Гуцульшчыны» (Чыкага, 1975), прэтэнзійна заяўляў, што этымалогія назвы гуцул падобная да асецінскіх словаў «гуцул» і «гiлец» і далей, спасылаючыся на сваю Адыгейскую тэорыю, ён сцвярджае, што назва гуцул роднасная словам «гузік», «куцы» і да таго падобнае. Урэшце В. Чапленка робіць выснову, што ў назвы вельмі даўняе паходжанне.

Макс Фасмер прыводзіць думку Яна Развадоўскага пра тое, што слова трапіла ва ўкраінскую мову праз румынскаю і паходзіць з гоцкага «guta» — «гот».

Цікава, што ў мове баскаў ёсць слова «hucul», якое перакладаецца як «чалавек, які жыве ў пячоры».

## Антрапалагічныя асаблівасці 
Пераважна высокі рост (ці сярэдні), пераважна цёмныя валасы, хоць ёсць русыя, вочы часцей цёмныя (карыя), а блакітных, шэрых, светла-зялёных менш. Але гэтыя антрапалагічныя асаблівасці могуць быць следствам змешвання з іншымі народамі і дамінантнай уласцівасцю генаў, адказных за цёмную афарбоўку вачэй і валасоў.

## Культура 
Культура гуцулаў мае падабенства да суседніх культур Паўднёва-Заходняй і Заходняй Украіны, асабліва да лемкаўскай і бойкаўскай. Гэтыя групы маюць падабенства да іншых славянскіх горных народаў. Ёсць пэўнае падабенства да валашскай культуры.

### Гуцульскае адзенне 
## Галерэя 

Файл:Huzul1925.jpg|Гуцул з Ярэмчэ
Файл:Малороссийские типы 038.jpg|Гуцулка
Файл:Hutsul100.jpg|100-гадовы гуцул
Файл:StaraHutsulka.jpg|Старая гуцулка
Файл:Гуцулка1917.jpg|Гуцулка

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Славянскія плямёны
Катэгорыя:Народы Украіны
Катэгорыя:Народы Румыніі
Галіна Канстанцінаўна Васіленка

**Галіна Канстанцінаўна Васіленка** (, в. Будкі, Нараўлянскі раён) — палявод, жывёлавод, Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

## Біяграфія 
З 1952 года палявод, з 1960 — свінарка, з 1966 — загадчык жывёлагадоўчай фермай калгаса «XXII з’езд КПСС» Нараўлянскага раёна. Званне Героя нададзена за поспехі ў павелічэнні вытворчасці і нарыхтовак мяса. Член ЦК КПБ у 1971—1976 гадах. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1967—1971 гадах.

## Ушанаванне памяці 
Імя і фатаграфія Галіны Васіленка размешчаны на Алеі Славы Нараўлянскага раёна (адкрыта 6 лістапада 2010) ў Нароўлі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Памяць: Нараўлянскі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад.: П. П. Рабянок, К. Ф. Ярмоленка. — Мінск : БЕЛТА, 1998. — 445 с.

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 7-га склікання
Катэгорыя:Члены ЦК КПБ
Васілёнак

**Васілёнак** — беларускае прозішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Вольга Уладзіміраўна Васілёнак (нар. 1980) — беларуская лыжніца
* Іван Віктаравіч Васілёнак (нар. 1989) — беларускі футбаліст
* Сяргей Іванавіч Васілёнак (1902—1982) — беларускі літаратуразнавец і фалькларыст.
* Яўген Пятровіч Васілёнак (1917—1983) — беларускі пісьменнік
Хама

**Ха́ма** ( — крэпасць) — горад на беразе ракі Аронт у цэнтральнай частцы Сірыі, за 47 км на поўнач ад г. Хомс, за 209 км ад Дамаска. Галоўны горад аднайменнай мухафазы.

З насельніцтвам 696863 чал. з'яўляецца пятым па велічыні горадам Сірыі, пасля Дамаска, Халеба, Хомса і Латакіі. Вышыня над узроўнем мора — каля . Клімат — умерана гарачы з нізкім узроўнем вільготнасці

Важны сельскагаспадарчы і прамысловы цэнтр Сірыі. Тэкстыльная, харчовая, цэментавая, металургічная прамысловасць.

## Гісторыя 
Паселішчы ў Хаме існавалі з часоў неаліту і жалезнага веку. Пачынаючы прынамсі з сіра-хецкага перыяду засведчана найменне горада — Хамат, ад якога паходзіць яго сучасная назва. Нароўні з Дамаскам Хама была цэнтрам Арамейскай дзяржавы. Згадваецца ў Бібліі як сталіца Ханаанскага (Хамацкага) царства. Падчас заваявання Македоніяй горад атрымаў грэчаскую назву **Эпіфанія** (Епіфанія). Пазней перайшоў пад кантроль Візантыі. Заваяваны арабамі ў 638 ці 639 годзе.

З 1108 па 1188 гады горад знаходзіўся пад кантролем крыжакоў. У 1188 годзе Саладзін адваяваў яго. З 1299 года пад кантролем мамлюкаў. З пачатку XVI стагоддзя — у складзе Асманскай імперыі. Пасля Першай сусветнай вайны ў складзе Леванта пад кантролем Францыі пры мандаце ААН. З 1941 года — частка незалежнай Сірыі.

### Разня ў Хаме 
**Разня ў Хаме** () — трагічныя падзеі лютага 1982 года, калі армія Сірыі падвергла бамбардзіроўцы, а затым узяла штурмам горад Хама з мэтай здушыць паўстанне ісламістаў пад кіраўніцтвам братоў-мусульман.

Па розных ацэнках, ад 17,000 да 40,000 чалавек былі забіты (у тым ліку 1000 салдат),, значныя раёны старога горада разбураны.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Славутасці 
[left|thumb|[Норыя|Норыі на рацэ Аронт у Хаме]]
Горад славіцца сваімі норыямі (сёння ў добрым стане знаходзяцца 22 норыі), якія выкарыстоўваліся для палівання садоў і вядомы з 1100 г. да н.э. Хоць гістарычна колы выкарыстоўваліся для ірыгацыі, сёння яны маюць, галоўным чынам, эстэтычныя функцыі. Іншая славутасць — палац Азема (Каср Азем), чый заснавальнік стаў пазней губернатарам Дамаска.

## Вядомыя выхадцы 
* Іаан Эпіфанскі — візантыйскі гісторык VI стагоддзя.
* Абдэль Хамід Сарадж — Старшыня Выканаўчага Савета Паўночнай Тэрыторыі Аб’яднанай Арабскай Рэспублікі (1960—1961).
* Хусні аль-Баразі — прэм’ер-міністр Сірыі (1942—1943).

Катэгорыя:Гарады Сірыі
Беразіно (возера)

**Беразіно́** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Страдань, за 29 км у напрамку на паўночны ўсход ад Полацка.

Плошча паверхні 0,13 км². Даўжыня 0,71 км, найбольшая шырыня 0,28 км, даўжыня берагавой лініі 1,68 км. Плошча вадазбору 13 км².Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Вышыня схілаў катлавіны 1—2 м. Схілы спадзістыя. Берагі нізкія. У возера ўпадаюць ручаі і выцякае ручай у раку Страдань.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Палаты
Беразіно (значэнні)

**Беразіно**:
## Беларусь 
* Беразіно — горад у Мінскай вобласці
* Беразіно — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці
* Беразіно — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Страдань
## Расія 
* Беразіно (Смаленская вобласць)
Васільеў

**Васільеў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Альберт Арсеньевіч Васільеў (1931—2017) — беларускі архітэктар.
* 
* Андрэй Дзмітрыевіч Васільеў (нар. 1992) — расійскі футбаліст
* Арцём Уладзіміравіч Васільеў (нар. 1997) — беларускі футбаліст
* Барыс Львовіч Васільеў (1924—2013) — рускі пісьменнік, драматург
* 
* 
* Леанард Леанідавіч Васільеў (нар. 1937) — беларускі вучоны ў галіне цеплаабмену
* Мікіта Васільеў (нар. 1992) — расійскі футбаліст.
* Рыгор Арцёмавіч Васільеў (1885—1976) — удзельнік рэвалюцыйнага руху ў Забайкаллі
* Сяргей Піліпавіч Васільеў (1904—1973) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Баранавіцкай вобласці
* 

## Гл. таксама 
* Васільева
Дасакратыкі

**Дасакратыкі** — умоўная назва старажытнагрэчаскіх філосафаў ранняга перыяду (VI—V стагоддзя да н.э.), а таксама іх пераемнікаў IV ст. да н.э., якія тварылі па-за рэчышчам атычнай сакратычнай і сафістычнай традыцый.

## Гісторыя 
Упершыню тэрмін «дасакратыкі» быў уведзены ў 1903 годзе, калі нямецкі філолаг Герман Дыльс сабраў у сваёй кнізе «Фрагменты дасакратыкаў» («*Die Fragmente der Vorsokratiker*») тэксты філосафаў, якія жылі да Сакрата. Кніга ўключала больш за 400 імёнаў разам з фрагментамі арфічных і іншых дафіласофскіх тэакасмагоній.

## Вучэнне 
Асноўным прадметам філасофствавання ў дасакратыкаў быў космас. Яны ўяўлялі, што ён складаецца са звычайных пачуццёвых стыхій: зямлі, вады, паветра, агню і эфіру, якія ўзаемна пераходзяць адна ў адну ў выніку згушчэння і разрэджання. Чалавек і сфера сацыяльнага, як правіла, не вылучаліся дасакратыкамі з агульнакасмічнага жыцця. Індывід, грамадства, космас у дасакратыкаў падпарадкоўваліся дзеянню адных і тых жа заканамернасцей.

## Школы 
Дасакратыкі традыцыйна падзяляюцца на прадстаўнікоў іанійскай філасофіі (Мілецкая школа, Геракліт, Дыяген Апаланійскі), італійскай філасофіі (піфагарэйцы, элеаты) і атамістаў. Часам да дасакратыкаў памылкова прылічаюць і сафістаў, але гэта не зусім карэктна, з прычыны таго, што большасць сафістаў былі сучаснікамі Сакрата і ён з імі актыўна спрачаўся. Акрамя таго, вучэнне сафістаў моцна адрозніваецца ад вучэння дасакратыкаў.

## Прадстаўнікі 
Найбольш вядомыя наступныя дасакратыкі:
* Фалес Мілецкі
* Анаксімандр
* Анаксімен
* Геракліт Эфескі
* Дыяген Апаланійскі
* Ксенафан
* Піфагор Самаскі
* Парменід з Элеі
* Эмпедокл з Агрыгента
* Анаксагор з Клазаменаў
* Леўкіп
* Дэмакрыт
* Кратыл

## Літаратура 
* Фрагменты ранних греческих философов. Часть I. От эпических теокосмогоний до возникновения атомистики. // Изд.подг. А. В. Лебедев. М.:Наука, 1989. — 576 с.
* А. О. Маковельский. Досократики. В 3 томах. — Казань, 1914—1919.
* Бертран Рассел. История западной философии. Ростов
н/Д: «Феникс», 2002.

## Спасылкі 
* Артыкул «Дасакратыкі»  у Новай філасофскай энцыклапедыі на сайце Інстытута філасофіі РАН
* Сайт placita.org , прысвечаны вывучэнню антычных сведчанняў пра вучэнні дасакратыкаў.
Скупы рыцар (опера)

**Скупы рыцар** — опера ў адной дзеі кампазітара С. В. Рахманінава, створаная ў жніўні 1903 — 28 лютым 1904 года. Прэм'ера адбылася ў Вялікім тэатры Масквы 11 студзеня (24 студзеня) 1906 пад кіраваннем самога кампазітара адначасова з яго аднаактовай операй «Франчэска да Рыміні».

## Літаратурная аснова 
Літаратурнай асновай паслужыла драматычная паэма А. С. Пушкіна «Скупы рыцар», створаная ў 1830 годзе. 

Літаратуразнаўцамі ўстаноўлена, што пры стварэнні гэтага безумоўнага шэдэўра Пушкін некалькі містыфікаваў, г. зн. шмат чаго напрыдумваў пра гэта свой твор. Ён назваў сваю драму перакладам, даўшы падзагаловак: «З Чэнстанавай (гэта значыць англійскага пісьменніка XVIII стагоддзя В. Шэнстана) трагікамедыі The covetous knight (Скупы рыцар)».

## Гісторыя стварэння 
Такім чынам, у жніўні 1903 малады Рахманінаў, адклаўшы працу над ужо распачатай яшчэ ўлетку 1900 операй «Франчэска да Рыміні», звярнуўся да адной з маленькіх трагедый Пушкіна, сам узяўшыся за напісанне лібрэта. Магчыма, што рашэнне самому пісаць лібрэта прыйшло па ўласным вопыце: адначасова працуючы над операй «францеска да Рыміні», кампазітар быў незадаволены тэкстам лібрэта да яе, які пісаў .

## Пастаноўкі 
Як і ў выпадку «Франчэскі да Рыміні», з пастаноўкай адразу намеціліся праблемы. Кампазітар спадзяваўся, што ў спектаклі будзе ўдзельнічаць яго сябар Фёдар Шаляпін, на яго Рахманінаў і разлічваў, ствараючы партыю Барона, Альбера — А. П. Баначыч, Яўрэя — С. Д. Барсукоў.

Рэжысёр пастаноўкі:  (ён жа — рэжысёр-пастаноўшчык «Франчэскі», прэм'ера якой прайшла адначасова).

Прэм'ера абедзвюх опер адбылася 11 студзеня 1906 года ў Маскве, у імператарскім Вялікім тэатры пад кіраваннем аўтара. Поспех абедзвюх опер быў велізарным.

Тым не менш Рахманінаў пасля чатырох прадстаўленняў; рэжысёр: Рыгор Крысці; у ролях: Уладзімір Захараў, В. Радзіеўскі, Вадзім Русланаў, Ю. Ларан (Вакальная партыя — М. Захараў), В. Куманін (Вакальная партыя — А. Далецкі).

Цяпер існуе некалькі аўдыё- і відэазапісаў оперы і фрагментаў з яе ў розных пастаноўках (праслухаць запісы ў розных выкананнях).

## Спасылкі 
* Скупой рыцарь (опера) 

Катэгорыя:Оперы на рускай мове
Катэгорыя:Оперы Сяргея Рахманінава
Катэгорыя:Оперы па творах Пушкіна
Катэгорыя:Оперы 1906 года
Барыс Львовіч Васільеў

**Барыс Львовіч Васільеў** (, — , ) — рускі пісьменнік, драматург.
  
Скончыў Ваенную акадэмію бранетанкавых войск (1948). Вядомасць прынесла аповесць «А досвіткі тут ціхія…» (1969; аднайменны фільм, 1972; Дзяржаўная прэмія СССР, беларускі пераклад Юркі Гаўрука; інсцэніроўка Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Якуба Коласа 1971), у якой адзін з трагічных эпізодаў Вялікай Айчыннай вайны ўзняў да значнага філасофска-мастацкага абагульнення. Працяг ваеннай тэматыкі ў аповесцях «Іванаў катар», «Самы апошні дзень» (абедзве 1970), Сустрэчны бой (1979), у рамане «У спісах не лічыўся» (1974). Сацыяльна-маральная праблематыка ў раманах «Не страляйце ў белых лебедзяў» (1973), «І быў вечар, і была раніца», «Вам прывітанне ад бабы Леры» (абодва 1989), аповесцях «Незгасальная купіна» (1986), «Жыла-была Клавачка», «Кароткая ракіроўка», «Гібель багінь» (усе 1989). Гістарычны раман «Былі і небыліцы» (кніга 1-2, 1977-80) прысвечаны падзеям руска-турэцкай вайны 1877-78. Аўтар біяграфічнай аповесці «Лятуць мае коні» (1982), п'ес «Афіцэр» (1955), «Стукайце і адчыніцца» (1959), кінасцэнарыяў.

## Літаратура 
* Васільеў Барыс Львовіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т.- Мн., 1997. — Т.4. — С. 27.
Ласла Райчаньі

**Ласла Райчаньі** (; 16 лютага 1907 — 5 верасня 1992) — венгерскі фехтавальшчык, трохкратны алімпійскі чэмпіён.

Нарадзіўся ў Будапешце.

У 1933, 1934 і 1935 гадах выйграваў залатыя медалі чэмпіянатаў свету. У 1936 годзе на Алімпійскіх гульнях у Берліне ён заваяваў залаты медаль. У 1937 годзе ён заваяваў залаты і бронзавы медалі чэмпіянату свету.

Пасля Другой сусветнай вайны ў 1948 годзе на Алімпійскіх гульнях у Лондане спартсмен у чарговы раз заваяваў залаты медаль. У 1951 годзе ён ізноў стаў чэмпіёнам свету, а ў 1952 заваяваў залаты медаль Алімпійскіх гульняў у Хельсінкі. У 1953 ён ізноў стаў чэмпіёнам свету.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фехтавальшчыкі Венгрыі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Венгрыі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па фехтаванні
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1936 года
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1948 года
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1952 года
Катэгорыя:Фехтавальшчыкі на летніх Алімпійскіх гульнях 1936 года
Катэгорыя:Фехтавальшчыкі на летніх Алімпійскіх гульнях 1948 года
Катэгорыя:Фехтавальшчыкі на летніх Алімпійскіх гульнях 1952 года
Бернскае

**Бе́рнскае** — возера ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Віцьба, за 10 км у напрамку на ўсход ад Віцебска, на поўнач ад аграгарадка Вароны.

Плошча паверхні Бернскага возера 0,15 км². Даўжыня 0,64 км, найбольшая шырыня 0,36 км, даўжыня берагавой лініі 1,98 км. Найбольшая глыбіня дасягае 15,8 м, сярэдняя 5,5 м. Аб'ём вады ў возеры 0,82 млн. м³. Плошча вадазбору 1,16 км².
Катлавіна возера эварзійнага тыпу, выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны вышынёй да 15—20 м. Маецца тэраса вышынёй 0,5—0,7 м над урэзам вады. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія. Вакол возера пераўвільготненая пойма шырынёй 5—25 м. Да глыбіні 3 м (месцамі ў паўночна-усходняй частцы да глыбіні 5—6 м) дно возера пясчанае, глыбей выслана гліністым ілам.
Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Надводная прыбярэжная расліннасць распаўсюджваецца да глыбіні 3 м і на адлегласці да 5—25 м ад берага возера.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, лешч, плотка, акунь, краснапёрка і іншыя рыбы.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Віцебскага раёна
Эдзён Гроф

**Эдзён Гроф** (; 15 красавіка 1915 — 16 студзеня 1997) — венгерскі плывец, прызёр Алімпійскіх гульняў і чэмпіён Еўропы.

Эдзён Гроф нарадзіўся ў 1915 годзе ў Нетычы (цяпер — на тэрыторыі Віравіціцка-Падраўскай жупаніі ў Харватыі). З 1930 года пачаў выступаць за Печскі спартыўны клуб. У 1934 годзе заваяваў залаты медаль чэмпіянату Еўропы, у 1936 годзе на Алімпійскіх гульнях у Берліне стаў уладальнікам бронзавага медалю.

Пасля Другой сусветнай вайны працаваў трэнерам, выхаваў шэраг чэмпіёнаў. Пасля падзей 1956 года эміграваў у ЗША.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Плыўцы на летніх Алімпійскіх гульнях 1936 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1936 года
Катэгорыя:Плыўцы Венгрыі
Зямля Кайзера Вільгельма

thumb|250px|Зямля кайзера Вільгельма ў 1887 годзе
|thumb|250px|Германскія ўладанні ў заходняй частцы Ціхага акіяна напачатку XX стагоддзя
**Зямля Кайзера Вільгельма** () — частка калоніі Германская Новая Гвінея. Уключала паўночна-ўсходнюю частку вострава Новая Гвінея. Названа ў гонар германскага кайзера Вільгельма II.

У 1884 годзе ў Германіі была заснавана Германская Новагвінейская кампанія, якая адразу ж паслала на востраў свайго агента Ота Фінша, які ўзняў германскі сцяг над паўночна-ўсходняй часткай вострава Новая Гвінея і востравам Новая Брытанія. У 1885 годзе лютэране і каталікі пачалі засноўваць на гэтай тэрыторыі хрысціянскія місіі. Апроч місіянераў, з еўрапейцаў на гэтай тэрыторыі прысутнічалі плантатары, шахцёры і чыноўнікі, але рост колькасці еўрапейскіх перасяленцаў стрымліваўся трапічнымі хваробамі і праблемамі з транспартам. У 1909 годзе сумесная германска-брытанская камісія ўсталявала мяжу паміж Зямлёй Кайзера Вільгельма і брытанскай (аўстралійскай) калоніяй Тэрыторыя Папуа, аднак гэта было зроблена толькі ў прыбярэжнай частцы вострава.

У 1914 годзе, з пачаткам Першай сусветнай вайны германская частка вострава Новая Гвінея была акупавана аўстралійскімі войскамі. Па заканчэнні вайны гэта тэрыторыя была афіцыйна перададзена Аўстраліі і атрымала назву Тэрыторыя Новая Гвінея.

Катэгорыя:Гісторыя Папуа — Новай Гвінеі
Катэгорыя:Былыя калоніі Германіі
Германская Новагвінейская кампанія

thumb|230px|Сцяг Германскай Новагвінейскай кампаніі
**Германская Новагвінейская кампанія** () — нямецкая каланіяльная кампанія, якая ў канцы XIX стагоддзя эксплуатавала паўночна-ўсходнюю частку Новай Гвінеі.

## Гісторыя 
Кампанія была заснавана ў 1884 годзе ў Берліне па ініцыятыве банкіра Адольфа фон Ганземана і іншых прыхільнікаў набыцця Германскай імперыяй каланіяльных уладанняў у Новай Гвінеі. 17 мая 1885 года была выдадзена імператарская грамата, якая перадала Новагвінейскай кампаніі вярхоўныя правы над зямлёй Кайзера Вільгельма, размешчанай на паўночна-ўсходнім беразе Новай Гвінеі, і над Архіпелагам Бісмарка. 15 снежня 1886 года да іх далучыліся паўночна-заходнія Саламонавы астравы.

Нягледзячы на пратэсты з боку брытанскага Квінслэнда, які таксама прэтэндаваў на паўночны ўсход Новай Гвінеі, у красавіку 1886 года паміж дзвюма дзяржавамі быў падпісаны дагавор аб згодзе Брытаніі на перадачу Германіі паўночна-ўсходняй часткі вострава. Кампанія атрымала шэраг вярхоўных правоў унутры краіны, а таксама права на заняцце новагвінейскіх зямель, якія не знаходзіліся ў чыім-небудзь валоданні, і складаць дагаворы з тубыльцамі. Суд і адносіны да замежных дзяржаў урад утрымаў у сваім веданні.

Першая германская станцыя была закладзена ў Фіншхафене 5 лістапада 1885 года. Да 1891 года тут знаходзіўся цэнтр каланіяльнай адміністрацыі, затым ён пераведзены ў Фрыдрых-Вільгельм-Хафен. Гандаль з тубыльцамі не прыносіў сур'ёзных даходаў, а спробы прыцягнуць пасяленцаў не ўдаваліся.

Новагвінейская кампанія была вымушана абмежавацца вырошчваннем трапічных раслін, такіх як тытунь, бавоўна, рыс, маіс і г.д.

З 1894 года на тэрыторыі Новай Гвінеі сталі чаканіцца раўнацэнныя з імперскімі «новагвінейскія маркі»: на адным з бакоў сярэбраных, залатых і бронзавых манет чаканілася выява райскай птушкі.

## Спасылкі 
* WorldStatesmen – Papua New Guinea 
* 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1884 годзе
Катэгорыя:1884 год у Берліне
Катэгорыя:Гісторыя Папуа — Новай Гвінеі
Катэгорыя:Каланіяльныя кампаніі
Катэгорыя:Колішнія кампаніі Германіі
Катэгорыя:Германская імперыя
Райскія птушкі

**Ра́йскія пту́шкі** () — сямейства птушак, якія адносяцца да атрада вераб'інападобных.

Разнастайныя паводле знешняга выгляду, памеру 14—100 см. У большасці відаў выразны палавы дымарфізм. Апярэнне яркае, рознакаляровае, з металічным адлівам. Крылы адносна кароткія і шырокія. Хвост кароткі прамы або доўгі ступеньчаты. Дзюба моцная, у некаторых доўгая, загнутая.

Пашыраны ў лясах Новай Гвінеі і прылеглых астравоў, ва Усходняй і Паўночнай Аўстраліі. 
Усяго 45 відаў, 38 з якіх сустракаюцца толькі на Новай Гвінеі і дробных прылеглых астравах. Аселыя, гняздуюцца пераважна на дрэвах, трымаюцца паасобна. Кормяцца насеннем, пладамі, беспазваночнымі, дробнымі жабамі, яшчаркамі. Болышсць відаў — палігамы. Нясуць 1—2 яйцы.

Сваякамі райскіх птушак з'яўляюцца альтанкавыя птушкі (Ptilonorhynchidae), яшчэ адно сямейства падобных птушак. Класіфікацыя Сіблі — Алквіста (1990) уключае райскіх птушак як падсямейства ў сямейства крумкачовых.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Сямействы птушак
Катэгорыя:Птушкі Акіяніі
Маленькі прынц

**«Мале́нькі пры́нц»** () — алегарычныя казка, найбольш вядомы твор Антуана дэ Сент-Экзюперы. Упершыню апублікавана 6 красавіка 1943 года ў Нью-Ёрку, публікацыя на радзіме аўтара адбылася ў 1945 годзе.

Твор з’яўляецца самай чытанай кнігай, напісанай на французскай мове, і быў прызнаны найлепшай кнігай XX стагоддзя ў Францыі. Пераклады «Маленькага прынцу» існуюць больш чым на 250 мовах і дыялектах, а таксама шрыфтам Брайля. Было прададзена больш за 140 мільёнаў копій кнігі па ўсім свеце, яна стала адной з самых прадаваных калі-небудзь апублікаваных кніг.

Малюнкі ў кнізе выкананы самім аўтарам і не менш знакамітыя, чым сама кніга. Ілюстрацыі з’яўляюцца арганічнай часткай твора ў цэлым: сам аўтар і героі казкі ўвесь час спасылаюцца на малюнкі і нават спрачаюцца пра іх. Унікальныя ілюстрацыі ў «Маленькім прынцы» руйнуюць моўныя бар’еры, становяцца часткай універсальнага візуальнага лексікону, зразумелага кожнаму. «Усе ж дарослыя былі спачатку дзецьмі. Праўда, мала хто з іх памятае пра гэта…» — Антуан дэ Сент-Экзюперы, з прысвячэння да кнігі.

У 1989 годзе кніга выйшла асобным выданнем у перакладзе на беларускую мову Ніны Мацяш.

Твор увайшоў у спіс 100 кніг стагоддзя паводле версіі Le Monde.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Электронная версія перакладу Ніны Мацяш

Катэгорыя:Антуан дэ Сент-Экзюперы
Катэгорыя:Літаратурныя казкі
Катэгорыя:Літаратура Францыі
Кавалёнак

**Кавалёнак** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Дзмітрый Юр’евіч Кавалёнак, беларускі футбаліст
* Міхаіл Іванавіч Кавалёнак, савецкі беларускі дзяржаўны дзеяч
* Уладзімір Васільевіч Кавалёнак, беларускі касманаўт
* Юрый Казіміравіч Кавалёнак (нар. 1973) — беларускі ўрач-тэрапеўт ветэрынарнай медыцыны.
Пластылін

thumb|Скрыня пластыліну

**Пластылін** (, від  — ляпны) — матэрыял для лепкі. Вырабляецца з вычашчанага і здробленага парашку гліны з дадаткам воску, сала ды іншых рэчываў, якія перашкаджаюць высыханню. Бывае рознакаляровым. Служыць для выканання фігур эскізаў для скульптурных прац, невялікіх мадэляў, вырабаў малых форм.

## Гісторыя 
Пытанне каго лічыць вынаходнікам пластыліну спрэчнае. У Германіі ім лічаць  (патэнт 1880 года), у Вялікабрытаніі —  (патэнт 1899 года).

## Выкарыстоўванне 
Пластылін выкарыстоўваецца дзецьмі як матэрыял для дробнай лепкі. Гульні з пластылінам спрыяюць развіццю каардынацыі пальцаў.

Адзін з жанраў анімацыі — пластылінавая анімацыя — ствараецца з дапамогай фігур, вылепленых з пластыліну.

## Недахопы пластыліну 
* Выцвітанне на святле
* Прыліпанне пылу
* Расплыванне на спякоце
* Забруджанне рук пры працы з пластылінам

## Гл. таксама 
* Гліна
* Творчасць

Катэгорыя:Скульптурныя матэрыялы
Гамеапатыя

]]
**Гамеапатыя** — псеўданавуковая сістэма лячэння мізэрна малымі дозамі індывідуальна падабраных лекаў. Прапанавана ў канцы XVIII стагоддзя нямецкім урачом К. Ф. С. Ганеманам, які сцвярджаў, што хваробы можна лячыць маленькімі дозамі тых рэчываў, якія ў вялікіх дозах выклікаюць сімптомы, падобныя да прыкметаў дадзенай хваробы (прынцып лячэння падобным). Гамеапатыя разглядае падыход да хваробы як да індывідуальнай рэакцыі хворага на пашкаджальны фактар, што залежыць ад спадчынна-канстытуцыянальных асаблівасцей арганізма. Як метад лячэння гамеапатыя прызнана ў многіх краінах свету; выкарыстоўваецца таксама ў ветэрынарнай практыцы. На Беларусі вядзецца гомеапатычны прыём у санаторыях.

Гамеапатыя ўзнікла і атрымала пашырэнне ў Германіі, потым у іншых еўрапейскіх краінах. Узнікла ў перыяд, калі ў медыцыне канкурыравалі супярэчлівыя тэорыі, шырока выкарыстоўваліся кровапусканні, клізмы, ірвотныя і слабільныя сродкі, якія знясільвалі арганізм хворага. У параўнанні з недахопамі лячэбнай медыцыны гамеапатыя адыгрывала пазітыўную ролю. Але з самага пачатку свайго існавання яна выклікала крытыку прадстаўнікоў афіцыйнай медыцыны. Асноўным аб’ектам крытыкі з’яўляюцца вельмі нізкія канцэнтрацыі рэчываў, калі ў растворах знаходзіцца менш адной малекулы актыўнага рэчыва. Сучасная навуковая супольнасць расцэньвае гамеапатыю як псеўданавуку, шарлатанства і махлярства.

## Літаратура 
*
Уладзімір Віктаравіч Васільеў

{{Тэатральны дзеяч
 | Імя              = Уладзімір Васільеў
 | Выява      = Владимир-Васильев.jpg
 | Шырыня           = 250px
 | Апісанне выявы = 
 | Імя пры нараджэнні = Уладзімір Віктаравіч Васільеў
 | Дата нараджэння    = 18.4.1940
 | Месца нараджэння   = , СССР
 | Прафесія        = , , , , , 
 | Грамадзянства      =  → 
 | Гады актыўнасці  = 
 | Тэатр            = 
 | Узнагароды          = { style="background: transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
    
}
{ style="background: transparent"

}
{ style="background: transparent"
 
}
{ style="background: transparent"

}
 | imdb_id          = 0890584
}}
**Уладзімір Віктаравіч Васільеў** (, Масква, СССР) — савецкі і расійскі артыст балета, балетмайстар, харэограф, тэатральны рэжысёр і акцёр, педагог. Народны артыст СССР (1973). Лаўрэат Ленінскай (1970) і Дзяржаўных прэмій СССР (1977), РСФСР ім. братоў Васільевых (1984) і імя М. І. Глінкі (1991).

## Літаратура 
* Васільеў Уладзімір Віктаравіч  // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т.- Мн., 1997. — Т.4. — С. 28.

## Спасылкі 
* Уладзімір Васільеў — біяграфія на сайце Вялікага тэатра
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты Ленінскай прэміі
Катэгорыя:Народныя артысты СССР
Катэгорыя:Выпускнікі Маскоўскага харэаграфічнага вучылішча
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Крыштальная Турандот
Катэгорыя:Выпускнікі ДІТМа
Катэгорыя:Выкладчыкі ДІТМа
Катэгорыя:Балетмайстры Вялікага тэатра
Яна (рака)

**Я́на** (, ) — рака ў Азіяцкай частцы Расіі на паўночным усходзе Якуціі.

Даўжыня ракі 1462 км. Плошча вадазбору — 238 000 км². Рака Яна ўтвараецца пры зліцці рэк Сартанг і Дулгалах, што бяруць пачатак на Верхаянскім хрыбце. Цячэ па глыбокай і шырокай даліне, месцамі падзяляецца на пратокі. Сустракаюцца парогі. Упадае ў мора Лапцевых, пры гэтым фарміруе дэльту плошчай 10 200 км². У басейне Яны каля 40 тысяч азёр.

Прытокі: Дзянгы, Казачка, Тарбаганнаах, Кэндэйбэ-Юрэгэ, Куйга, Кыыртынга, Курунг-Юрэх, Абыраабыт, Манкый, Бакы, Бытантай, Адыча, Дулгалах, Сартанг, Батагай, Акы і інш.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Государственный водный реестр РФ
* Яна — река России
* *Коротаев В. Н., Чалов Р. С.* Яна // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»
* Yana At Ubileinaya // A Regional, Electronic, Hydrographic Data Network For the Arctic Region (R-ArcticNET)

Катэгорыя:Рэкі Якуціі
Катэгорыя:Басейн мора Лапцевых
Аляксандр Карпавіч Васільеў

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Аляксандр Карпавіч Васільеў
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння =
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 1926—1928, 1941—1945
 |званне           = старшы сяржант
 |род войскаў      = сапёр
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды       = { style="background: transparent"
 
-

}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = начальнік АПіЗа Асінаўскага ЛПК
 |роспіс         = 
}}
**Аляксандр Карпавіч Васільеў** (, Пінск, Пінскі павет, Мінская губерня, Расійская імперыя — , Асіна, Асінаўскі раён, Томская вобласць, РСФСР) — ветэран і герой Вялікай Айчыннай вайны, поўны кавалер ордэна салдацкай Славы.

## Біяграфія 
Аляксандр Васільеў нарадзіўся ў беларускай рабочай сям’і ў Пінску. Дзяцінства парушыла Першая сусветная вайна, у 1915 Пінск быў акупаваны нямецкай (кайзераўскай) арміяй, Васільевы пераехалі ў Гомель. Паўторна кайзераўскія войскі занялі Пінск і Гомель у 1918 годзе, у снежні 1918 улада (пры нямецкай акупацыі) перайшла да ўкраінскіх войскаў Сымона Пятлюры. Немцы і пятлюраўцы былі выбітыя надыходзячай Чырвонай Арміяй у студзені 1919, Гомельшчына стала Гомельскай губерні РСФСР. У такі неспакойны час Аляксандр атрымаў няпоўная сярэдняя адукацыя (7 класаў) — скончыў школу ў Гомелі (1920), затым скончыў фінансавыя курсы. Родны горад Пінск па выніках савецка-польскай вайны (1919—1920) апынуўся за мяжой, у складзе Польшчы — да вяртання ў склад СССР/БССР у 1939 годзе. Юнак працаваў начальнікам планава-эканамічнага аддзела запалкавай фабрыкі ў горадзе Рэчыца (Беларуская ССР). У 1926 годзе ва ўзросце 22 гадоў, як надзейны і правільны грамадзянін СССР, Аляксандр быў прызваны ў рады Чырвонай Арміі. Дэмабілізаваны і вярнуўся ў Рэчыцу ў 1928 годзе.

Калі пачалася Вялікая Айчынная вайна, А. Васільеў быў мабілізаваны ў армію (верасень 1941), поўным Кавалерам ордэна.

## Зноскі 
## Літаратура 
* Кавалеры ордена Славы трех степеней: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии Д. С. Сухоруков. — М.: Воениздат, 2000. — С.98.
* Томск в судьбе Героев: Краткий биографический справочник Героев Советского Союза и кавалеров ордена Славы I степени / Сост. Н. Б. Морокова. — Томск: Издательский дом D-Print, 2005. — 168 с. ISBN 5-902514-12-6. — С.140.
* Навечно в сердце народном. / 3-е изд., доп. и испр. — Минск, 1984. — С.87.
* ЦАМА РФ. Фонд 33. — Опись 564521. — Дело 174. — Лист 112.
* Районная газета *Причулымская правда*, — Асино, 1973. — 22 февраля.

## Спасылкі 
* Информация в Томской Википедии
* Васильев Александр Карпович, полный кавалер Ордена Славы. Офиц. биография
* Почётные граждане Асиновского района (фото героя) 
* 

Катэгорыя:Поўныя кавалеры ордэна Славы
Чарнакорань голы

**Чарнакорань голы** ці **чарнакорань Рупрэхта** ці **чарнакорань гладкі** (*Scorzonera austriaca*) — від раслін роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна з пустым баразнаватым, пад кошыкамі крыху ўздутым голым сцяблом вышынёй 25-50 см і вельмі доўгім (да 2 м і больш) тоўстым маршчыністым сцеблакоранем (каўдэксам), каранёвая шыйка якога апранута шматлікімі шчацінкападобнымі валакністымі рэшткамі чаранкоў леташняга лісця. Лісце голае шызаватае або зялёнае (рэдка), ад ланцэтнага да шырокаланцэтнага, па краях роўнае або слабахвалістае, на крылатых чаранках, у прыкаранёвай разетцы. Сцябловае лісце (2-3) дробнае, лускападобнае. Язычковыя кветкі жоўтыя, сабраны ў адзіночныя кошыкі на канцах сцябла. Абгортка чарапіцавая, голая з шырока-яйкападобнымі і прадаўгаватымі лісцікамі, па краі з плеўкавай каймой. Плод — сямянка з чубком..

## Арэал 
Усходняя Еўропа (поўнач, Урал), Заходняя і Усходняя Сібір (поўдзень), Манголія, Японія, Кітай. Рэліктавы барэальны горна-тайговы від, які знаходзіцца ў Беларусі ў ізаляваным лакалітэце на значным выдаленні ад паўднёвай мяжы паўночна-еўрапейскага раўнінна-тайговага фрагмента арэала. Вядомы ў Мядзельскім раёне (наваколлі в. Ольшава) Мінскай вобласці.

## Ахова 
Уключаны ў Чырвоную кнігу Беларусі 1-га і 2-га выданняў (1981, 1993).

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Чарнакорань
Катэгорыя:Расліны на марках
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1803 годзе
Алёкма

**Алёкма** (, ) — рака ў Сібіры, правы прыток Лены. Цячэ па тэрыторыях Якуціі, Забайкальскага края, Амурскай вобласці Расіі.

Даўжыня ракі 1436 км. Плошча вадазбору 210 000 км². Сярэдні расход вады 1950 м³/с. Сярэдні аб’ём сцёку 61,544 км³/год. Рака Алёкма бярэ пачатак у горнай мясцовасці на тэрыторыі Забайкальскага края. Верхняе цячэнне ў межах Алёкмінскага Cтанавіка. Далей рака працякае па ўсходняй частцы Алёкма-Чарскага нагор’я. Упадае ў Лену у напрамку на ўсход ад горада Алёкмінск. Рэчышча звілістае. Хуткасць стала змяняецца. На тэрыторыі Якуціі ёсць парогі. Дно пясчанае і камяністае. Сярод прытокаў: Тарын, Чара, Шаман, Тургунча, Авіка, Укурум і інш. Рака суднаходная на адлегласці 406 км ад вусця.

Рака Алёкма — папулярны турыстычны маршрут. На берагах сустракаюцца старажытныя наскальныя надпісы.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Река Олёкма // Путеводитель по Владивостоку и Дальневосточному федеральному округу 
* Государственный водный реестр РФ
* *Рулёва С. Н., Завадский А. С.* Олёкма // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»

Катэгорыя:Рэкі Якуціі
Катэгорыя:Рэкі Забайкальскага края
Катэгорыя:Рэкі Амурскай вобласці
Катэгорыя:Прытокі Лены
Шры Аўрабінда

**Шры Аўрабінда** ( — Шры Арабінда,  — Шры Аравінда, , пры нараджэнні **Аўрабінда Гхош** ( Ôrobindo Ghosh, , ; -) — індыйскі філосаф, паэт, рэвалюцыянер і арганізатар нацыянальна-вызвольнага руху Індыі, ёгін, гуру і заснавальнік інтэгральнай ёгі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Філосафы Індыі
Катэгорыя:Філосафы XX стагоддзя
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Індыі
Катэгорыя:Неаіндуізм
Катэгорыя:Постаці нью-эйджа
Катэгорыя:Пісьменнікі Індыі
Катэгорыя:Інтэгральны падыход
Катэгорыя:Ёгіны
Катэгорыя:Заснавальнікі новых рэлігійных рухаў
Гыданскі заліў

thumb|300px|right|Гыданскі заліў на карце Карскага мора.
**Гыданскі заліў**, **Гыданская губа** — заліў на поўдні Карскага мора, ля паўночнага берага Гыданскага паўвострава, паміж паўастравамі Явай і Маманта.

Даўжыня каля 200 км. Шырыня 62 км. Глыбіня 5—8 м. Большую частку года пакрыты лёдам. Прылівы паўсутачныя, іх велічыня каля 1 м. У заліў упадае рака Юрыбей.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Гыданский залив // Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия

Катэгорыя:Залівы Карскага мора
Катэгорыя:Залівы Ямала-Ненецкай аўтаномнай акругі
Газон

**Газо́н** (ад ) — участак зямлі з травяным покрывам, роўна і нізка падстрыжаным. Вылучаюць газоны дэкаратыўныя (паркавыя, або садовыя, партэрныя, лугавыя, маўрытанскія), спартыўныя і спецыяльнага прызначэння (на аэрадромах, для ўмацавання адхонаў). Ствараюць газон высевам насення шматгадовых траў на выраўнаваную глебу.

Для маўрытанскіх газонаў (стракатакветных) выкарыстоўваюць сумесь траў і прыгожа кітучых раслін (, , , , ).

Догляд газонаў: рамонт (падсяванне траў або дзернаванне), падстрыганне або касьба, барацьба з пустазеллем. На Беларусі для газонаў выкарыстоўваюць травы: ,  і , ,  і ,  і .

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.5. Мн., 1997, С.433-434

## Спасылкі 
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Ландшафтны дызайн
Катэгорыя:Садаводства
Гыданскі паўвостраў

**Гыданскі паўвостраў** — паўвостраў на поўначы Заходне-Сібірскай раўніны, паміж Тазаўскай і Обскай губамі на захадзе і Енісейскім залівам на ўсходзе (Карскае мора). Тэрыторыя Краснаярскага края Расіі.
thumb|250px|left|Карта размяшчэння Гыданскага паўвострава ў Карскім моры.
Даўжыня каля 400 км, шырыня да 400 км. Паверхня — узгорыстая раўніна, складзеная марскімі і ледавіковымі антрапагенавымі адкладамі; на поўдні пераходзіць у Танамскае ўзвышша, вышынёй да 200 м. Клімат суровы. Сярэдняя тэмпература студзеня — 26—30 °С, ліпеня ад 4 да 11,5 °C. Ападкаў 200—300 мм у год. Пераважаюць мохава-лішайнікавыя і хмызняковыя тундры; на поўдні — лесатундравыя рэдкалессі. Аленегадоўля, паляванне і рыбалоўства. Радовішча прыроднага газу.

## Літаратура 
*  — С. 553.

Катэгорыя:Паўвостравы Ямала-Ненецкай аўтаномнай акругі
Катэгорыя:Паўвостравы Краснаярскага края
Катэгорыя:Паўвостравы паводле алфавіта
Гэльская ліга

**Гэльская ліга** (Conradh na Gaeilge, вымаўленне ) — арганізацыя, створаная «для захавання ірландскай мовы, на якой гавораць у Ірландыі» . Гэльская ліга была заснавана ў Дубліне 31 ліпеня 1893 г Дугласам Хайдам з удзелам Юджына О'Гроўні, Еойна Мак-Нейлам, Люкам Уолшам і іншымі. Ірландская інтэлігенцыя ўпершыню пачала выпускаць літаратуру і газеты на ірландскай мове, заснавала ірландскія школы, спецыяльныя танцавальныя курсы. Першая газета Лігі называлася An Claidheamh Soluis (Меч святла).

Ліга садзейнічала стварэнню Нацыянальнага ірландскага універсітэта (1909) . У яго склад уваходзілі кафедры кельцкай археалогіі, гісторыі Ірландыі, ірландскай мовы і ірландскай літаратуры.
## Літаратура 
*
## Спасылкі 
Катэгорыя:Ірландская мова
Катэгорыя:Арганізацыі Ірландыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1893 годзе
Гэньхэ

**Гэньхэ** — правы прыток р. Аргунь у Кітаі (аўтаномны раён Унутраная Манголія). Даўжыня каля 300 км, плошча басейна 13,8 тыс. км². Бярэ пачатак у паўночнай частцы хрыбта Вялікі Хінган. Падвышаная воднасць у цёплы час года і нізкі асенне-зімовы сцёк. Даліна пераважна забалочаная. Сплаў лесу.

Катэгорыя:Басейн Амура
Катэгорыя:Рэкі Кітая