open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Цно

**Цно** — возера ў Беларусі, у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Друйка (цячэ праз возера), за 1,5 км на ўсход ад горада Браслаў. Належыць да групы Браслаўскіх азёр і знаходзіцца на тэрыторыі Нацыянальнага парка «Браслаўскія азёры».

Плошча возера складае 0,57 км². Найбольшая глыбіня 2,9 м, сярэдняя 1,3 м. Даўжыня 1,1 км, найбольшая шырыня 0,85 км. Даўжыня берагавой лініі 3,7 км. Аб’ём вады 0,74 млн м³. Плошча вадазбору 452 км².

Катлавіна возера падпруднага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй 6— 10 м, у ніжняй частцы разараныя, у верхняй занятыя сухадольным лугам і лесам. Вакол возера пойма шырынёй 30—100 метраў. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія, забалочаныя і сплавінныя. Дно возера плоскае, сапрапелістае, пры ўпадзенні Друйкі — заіленыя пяскі. Востраў Чайка плошчай 0,011 км². Возера эўтрофнае. Моцна зарастае. Праз возера працякае рака Друйка, упадаюць ручаі.

У возеры водзяцца шчупак, вугор, акунь, лінь, карась, плотка, краснапёрка і іншыя рыбы.

Па возеры праходзіць турысцкі маршрут.

## Літаратура 
* *Мыслівец І. А.* Цно // 
* 
*  — С. 133.
* 

Катэгорыя:Браслаўская група азёр
Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Друйкі
Нікалаус Іозеф фон Жакен

**Нікала́ус Жаке́н** (1727—1817) — аўстрыйскі батанік, хімік і металург.

Замежны ганаровы член Расійскай акадэміі навук з 11 верасня 1780.

Займаўся медыцынскай практыкай у Вене і ў 1754—1759 здзейсніў па даручэнні імператара Франца I вялікае вандраванне па Амерыцы (асабліва Вест-Індыі), каб набыць новыя расліны для імператарскіх садоў.

Вярнуўшыся, стаў прафесарам хіміі і батанікі спачатку ў Банска-Шцьяўніцы, а затым у Вене, дзе быў таксама дырэктарам Акадэмічнага, а пазней Шонбрунскіх садоў.

У 1806 атрымаў баронскую годнасць.

## Галоўныя працы 
* «Flora austriaca», 1773—1778, 5 тамоў, з 450 размаляванымі табліцамі;
* «Enumeratio stirpium», 1762
* «Selectarum stirpium americanarum historia», 1763 і 1780, з 264 табліцамі;
* «Observationes botanicae», 1764, 4 тома, са 100 табліцамі;
* «Hortus botanicus Vindobonensis», 1770—1776, 3 тома, з 300 табліцамі;
* «Icones plantarum rariorum», 1781—1793, 3 тома, з 648 табліцамі;
* «Collectanea ad botanicam, chemiam et historiam naturalem spectantia» 1786—1796, 5 томаў, са 106 табліцамі;
* «Plantarum rariorum horti caesarei Schoenbrunnensis descriptiones et icones», 1797—1804, 4 тома, з 500 табліцамі;
* «Stapeliarum in hortis Vindobonensibus cultarum descriptiones», 1806, з 64 табліцамі.

## Названы ў гонар Жакена 
Ліней назваў у гонар Жакена род *Jacquinia* з сямейства *Theophrastaceae*.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Батанікі Аўстрыі
Катэгорыя:Хімікі Аўстрыі
Катэгорыя:Постаці аўстрыйскай металугіі
Катэгорыя:Ганаровыя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Чорная Урада

**Чо́рная У́рада** — возера ў Беларусі, ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дзіва, за 22 км на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка Ушачы на мяжы з Лепельскім раёнам. Уваходзіць ва Ушацкую групу азёр.

Плошча паверхні возера 0,53 км², даўжыня 1,6 км, найбольшая шырыня 430 метраў. Найбольшая глыбіня дасягае 3,9 м, сярэдняя складае 2,2 м. Плошча вадазбору 93,7 км².
Катлавіна возера рэшткавага тыпу, выцягнутая з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны спадзістыя вышынёй 5—8 метраў. У паўночнай і паўднёвай частках схілы катлавіны нізкія, месцамі забалочаныя. Берагі нізкія, пясчаныя або забалочаныя, у паўночнай частцы возера сплавіна шырынёй да 15 м. Падводнай частцы катлавіны ўласцівы паступовы пераход літаральнай зоны ў сублітараль і ложа. Большая частка дна возера выслана сапрапелем.

Возера эўтрофнае, праточнае. Упадае ручай Пракса з возера Урада і рака Бельская, выцякаюць дзве пратокі ў возера Атолава. Моцна зарастае.

У возеры водзяцца шчупак, плотка, лінь, акунь і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Ушацкая група азёр
Катэгорыя:Азёры Ушацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Дзівы
Ракфелераўскі ўніверсітэт

**Ракфелераўскі ўніверсітэт** — прыватны ўніверсітэт, размешчаны паміж 63-й і 68-й вуліцамі ўздоўж Ёрк-авеню на Манхэтэне ў Нью-Ёрку. Універсітэт спецыялізуецца галоўным чынам на фундаментальных даследаваннях у абласцях біямедыцыны, і прапануе як вышэйшую прафесійную, так і паслявнузскую адукацыя. Заснаваны ў 1901 годзе нафтавым магнатам і філантропам Джонам Ракфелерам як *Ракфелераўскі інстытут медыцынскіх даследаванняў* (да 1965 года).

Універсітэт быў месцам шматлікіх важных навуковых адкрыццяў. Ракфелераўскія вучоныя, напрыклад, усталявалі, што спадчыннасць ДНК мае хімічны базіс, выявілі групы крыві, паказалі, што вірусы могуць выклікаць ракавыя захворванні, заснавалі сучасную вобласць — клетачную біялогію, вывучалі структуру антыцелаў, распрацавалі лячэнне метадонам для тых, хто ўжываў гераін, распрацавалі СНІД-«кактэйль» для лекавай тэрапіі, а таксама выявілі гармон лептын, які рэгулюе энергетычны абмен.

## Узнагароды 
### Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі 
Дваццаць тры Нобелеўскія прэміі былі атрыманы за даследаванні, звязаныя з Універсітэтам:
# 2003 Родэрык Мак-Кінан
# 2001 Пол Нерс
# 2000 Пол Грынгард
# 1999 Гюнтэр Блобель
# 1984 Роберт Брус Мерыфілд
# 1981 Торстэн Візел
# 1975 Дэвід Балтымар
# 1974 Альбер Клод
# 1974 Крысціян дэ Дзюў
# 1974 Джордж Паладэ
# 1972 Станфард Мур
# 1972 Уільям Говард Стайн
# 1972 Джэралд Эдэльман
# 1967 Холдэн Кефер Хартлайн
# 1966 Фрэнсіс Пейтан Роўс
# 1958 Джошуа Ледэрберг
# 1958 Эдуард Тэйтэм
# 1953 Фрыц Альберт Ліпман
# 1946 Джон Хоўард Нортрап
# 1946 Уэндэл Мерэдыт Стэнлі
# 1944 Герберт Спенсер Гасер
# 1930 Карл Ландштэйнер
# 1912 Алексіс Карэль

## Гісторыя 
thumb|right|220px|«Зала Заснавальнікаў»
У сярэдзіне 1970-х гадоў Ракфелераўскаму ўніверсітэту атрымалася прыцягнуць некалькі бачных вучоных у вобласці гуманітарных навук, першым чынам Сола Крыпке, вядомага логіка, філосафа мовы, і прадаўжальніка прац Людвіга Вітгенштэйна. Зусім нядаўна, яго прафесары сталі лаўрэатамі Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 1999, 2000 і 2001 годзе, і Нобелеўскай прэміі па хіміі ў 2003 годзе.

## Літаратура 
* Chernow, Ron. *Titan: The Life of John D. Rockefeller, Sr.*, London: Warner Books, 1998.
* Hanson, Elizabeth. *The Rockefeller University Achievements: A Century of Science for the Benefit of Humankind, 1901—2001*. New York: The Rockefeller University Press, 2000.
* Rockefeller, David. *Memoirs*, New York: Random House, 2002.

## Гл. таксама 
* Джон Дэвісан Ракфелер
* Дэвід Ракфелер

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Шпіталь Ракфелераўскага ўніверсітэта
* http://newswire.rockefeller.edu/ 
* The Rockefeller University Press
* Natural Selections (an unofficial Rockefeller University newsletter)

Катэгорыя:Універсітэты Нью-Ёрка
Катэгорыя:Рокфелеры
Чарэшля (возера)

**Чарэ́шлі**, **Чарэ́шля** — возера ў Беларусі, у Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці.

Плошча паверхні возера складае 0,45 км². Даўжыня 1,2 км. Найбольшая шырыня 0,45 км. Даўжыня берагавой лініі 2,9 км. Знаходзіцца ў басейне ракі Нёман, за 24 км на поўнач ад горада Навагрудак, каля вёскі Чарэшля. Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Заходнія схілы катлавіны вышынёй да 3 м, пад лугам, усходнія — да 8 м, стромкія, параслі лесам. Праз возера цячэ рака Бярозка.

## Літаратура 
* 
*  — С. 249.
*  — С. 329.

Катэгорыя:Азёры Навагрудскага раёна
Катэгорыя:Басейн Нёмана
Чарэшля

Назву **Чарэ́шля** маюць:

* Чарэшля — возера ў Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці. 
* Чарэшля — вёска ў Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці.
Чэрас

**Чэ́рас** — возера ў Беларусі, у Мёрскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Мёрыца (прыток Дзвіны), за 6 км на паўночны ўсход ад горада Мёры, каля вёскі Сушкі.

## Назва 
На думку У. Тапарова, не выключана балцкае паходжанне назваў рэк Чарэса (басейн Прыпяці) і Чарэска (прыток Дзясны).    

## Гідраграфія 
Плошча возера складае 0,99 км². Даўжыня 3,29 км, найбольшая шырыня 0,53 км. Даўжыня берагавой лініі 7,74 км. Найбольшая глыбіня 12,8 м. Аб’ём вады 6 млн м³. Плошча вадазбору 7 км².

Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй 2—4 м, разараныя, месцамі пад хмызняком. Берагі пясчаныя, месцамі пад валунамі. Злучана на поўдні пратокай з Грэцкім возерам, на поўначы ручаём з возерам Сілоўскае. Па берагах некалькі крыніц.

## Экалогія 
Эўтрофнае, слабапраточнае. Зарастае да глыбіні 1,5 м. 

У возеры водзяцца лешч, шчупак звычайны, плотка, гусцяра, краснапёрка, лінь, мянтуз, акунь, карась і іншыя віды рыб.

Каля возера населеныя пункты Захарні, Літоўчыкі, Новае Сяло, Сушкі.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-20. Выданне 1984 г. Стан мясцовасці на 1982 г.

## Спасылкі 
* *Валерий Иванов-Смоленский* Все озёра Беларуси. Т.6 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Абстэрнаўская група азёр
Катэгорыя:Азёры Мёрскага раёна
Катэгорыя:Басейн Заходняй Дзвіны
Музей акупацый (Талін)

**Музе́й акупа́цый** () — музей у Таліне (Эстонія), які знаходзіцца на рагу вуліцы Таампэа і бульвара Каарлі. Экспазіцыі музея прысвечаныя гісторыі Эстоніі ў 1940—1991 гадах, калі краіна была паслядоўна акупаваная СССР, нацысцкай Германіяй і зноў Савецкім Саюзам.

У 1999 годзе члены Эстонскага фонду Кістлер-Рытса () пачалі збор інфармацыі для будучай экспазіцыі і гістарычных даследаванняў. Было распачата супрацоўніцтва з Эстонскай міжнароднай камісіяй па расследаванні злачынстваў супраць чалавецтва, Эстонскай дзяржаўнай камісіяй па экспертызе палітыкі рэпрэсій, Асацыяцыяй «Memento», Даследчым цэнтрам савецкай эпохі ў Эстоніі, а таксама з расійскім таварыствам «Мемарыял» і іншымі арганізацыямі. Музей быў афіцыйна адчынены 1 ліпеня 2003 года.

## Фотагалерэя 

Выява:Several busts of soviet liders and politicians at the Occupations Museum of Tallinn, Estonia.jpg|Злева направа: бюсты эстонскіх камуністаў Ганса Пегельмана (пад нумарам 6), Лембіта Перна (нумар 5) і Яна Анвельта (нумар 4).
Выява:Bust of Lenin at the Occupations Museum of Tallinn 5, Estonia.jpg|Бюст Леніна
Выява:Valik Eestist lahkuma sunnitud inimeste kohvreid.jpg|Чамадан — адзін з сімвалаў «акупацыйных рэжымаў»

## Глядзіце таксама 
* Музей акупацыі Латвіі
* Музей савецкай акупацыі, Вільнюс
* Музей савецкай акупацыі, Кіеў
* Музей савецкай акупацыі, Тбілісі

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Музеі паводле алфавіта
Катэгорыя:Злачынствы таталітарных камуністычных рэжымаў
Катэгорыя:Музеі Таліна
Катэгорыя:Гістарычная палітыка
Катэгорыя:Музеі і выстаўкі пра злачынствы камунізму
Катэгорыя:Музеі і выстаўкі пра злачынствы фашызму і нацызму
Катэгорыя:З’явіліся ў 2003 годзе
Катэгорыя:2003 год у Таліне
Юндзялоўскае

**Юндзяло́ўскае** — возера ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Заходняя Дзвіна, за 15 км на поўдзень ад горада Мёры, каля вёскі Стары Пагост.

Плошча паверхні возера складае 0,44 км². Даўжыня 1,22 км, найбольшая шырыня 0,39 км. Найбольшая глыбіня 4,8 м, сярэдняя 3,1 м. Даўжыня берагавой лініі 2,8 км. Аб’ём вады 1,38 млн. м³. Плошча вадазбору 1,7 км².
Катлавіна возера тэрмакарставага тыпу. Схілы катлавіны разараныя, на поўначы і поўдні тэраса вышынёй 1—1,3 м. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія і абрывістыя, на ўсходзе пад хмызняком. Дно плоскае, выслана сапрапелем, уздоўж берага пяском. Возера эўтрофнае бяссцёкавае. Слаба зарастае каля берагоў (пераважна чарот, трыснёг).

У возеры водзяцца лінь, шчупак, карась, плотка, акунь і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* *Мельнікаў А. К.* Юндзялоўскае возера // 
* 
* Блакітная кніга Беларусі. — Мн.: БелЭн, 1994.

Катэгорыя:Азёры Мёрскага раёна
Катэгорыя:Бяссцёкавыя азёры
Катэгорыя:Басейн Заходняй Дзвіны
Падзявы (возера)

**Падзя́вы** — возера ў Мёрскім раёне. У басейне ракі Вята, за 15 км на паўночны захад ад горада Мёры, за 1 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Падзявы.

Плошча паверхні возера складае 0,42 км². Даўжыня 0,98 км, найбольшая шырыня 0,73 км. Даўжыня берагавой лініі 3,08 км. Найбольшая глыбіня 2,7 м, сярэдняя 1,7 м. Аб’ём вады 0,7 млн. м³. Плошча вадазбору 6,28 км².
Катлавіна возера рэшткавага тыпу, круглаватай формы. Схілы катлавіны складзены з суглінкаў, у заходняй частцы стромкія (вышынёй 10—12 м), часткова разараныя, на ўсходзе спадзістыя (вышынёй 3—5 м), пад хмызняком. Берагі нізкія, вышынёй да 0,2—0,4 м, пад хмызняком. Паўднёвыя берагі сплавінныя. Пойма шырынёй да 400 м, забалочаная, парослая хмызняком. Дно выслана сапрапелем, уздоўж заходніх і ўсходніх берагоў пясчанае.
Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Цалкам зарастае (чарот, трыснёг, рдзесты, гарлачыкі, харавыя водарасці і інш.). У паўночна-ўсходняй частцы выцякае ручай (пратока) у возера Набіста.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, лешч, акунь, лінь, плотка, карась і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* Блакітная кніга Беларусі — Мн.: БелЭн, 1994.
* 
* 

Катэгорыя:Абстэрнаўская група азёр
Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Мёрскага раёна
Задрач

**Задра́чанскае**, **3адра́ч** — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці ў  басейне ракі Ловаць (працякае праз возера), за 40 км на паўночны ўсход ад горада Гарадок, каля вёскі Задрачча.

Плошча паверхні возера складае 0,77 км². Даўжыня 1,97 км, найбольшая шырыня 0,57 км. Даўжыня берагавой лініі 4,7 км. Найбольшая глыбіня 6,4 м, сярэдняя 4 м. Аб’ём вады 3,07 млн. м³. Плошча вадазбору 36,6 км².
Вадазбор сярэднеўзгорысты і спадзістахвалісты, з пяскоў і суглінкаў. Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы усход, лагчыннага тыпу. Схілы катлавіны спадзістыя, вышынёй 5—7 м (на ўсходзе і паўночным усходзе да 30 м, стромкія), на поўдні і паўднёвым захадзе пад лесам. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія, пясчаныя, месцамі тарфяністыя. Пойма шырынёй 5—70 м. Літараль вузкая і стромкая. Дно ўздоўж берагоў пясчанае, глыбей — глеістае.
Возера эўтрофнае, праточнае. Зарастае слаба. Шырыня палосы расліннасці да 25 м, пашырана да глыбіні 2,2 м. У Задрач упадаюць ручаі. Праз возера працякае рака Ловаць.

У возеры водзяцца лешч, шчупак, плотка, акунь і іншыя рыбы.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна
Орцы

**О́рцы**, **Орцаўскае возера** — возера ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Мёрыца (прыток Заходняй Дзвіны), за 8 км на паўночны ўсход ад горада Мёры, паміж вёскамі Орцы і Папкі.

Плошча паверхні возера складае 1,94 км². Даўжыня 4,84 км, найбольшая шырыня 0,93 км. Найбольшая глыбіня 19,2 м, сярэдняя 5,6 м. Даўжыня берагавой лініі 13,4 км. Аб’ём вады 11,02 млн. м³. Плошча вадазбору 11,1 км².
Катлавіна лагчыннага тыпу, моцна выцягнутая з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй 2—3 м, спадзістыя, разараныя, месцамі пад хмызняком. На паўночным усходзе вышынёй 10—12 м, стромкія, парослыя лесам. Берагавая лінія моцна звілістая (каэфіцыент зрэзанасці 2,71). Берагі нізкія, пясчаныя, пад хмызняком, участкамі забалочаныя. Вышыня берагоў 0,1—0,2 м, у паўднёва-заходняй і заходняй частках возера 0,3—0,5 м. Зона мелкаводдзя вузкая (3—5 м), у паўночным плёсе пашыраецца да 50—80 м, пясчаная, месцамі гліністая. Астатняя частка дна возера глеістая. На возеры 2 астравы агульнай плошчай 1,9 га.
Возера мезатрофнае з прыкметамі алігатрофіі, бяссцёкавае. Зарастае да глыбіні 3—3,2 м 18 % плошчы возера. Сярод раслін: рдзесты, эладэя, шышняк, харавыя водарасці.

У возеры водзяцца лешч, шчупак, плотка, акунь, гусцяра, карась, лінь і іншыя рыбы.

## Літаратура 
* 
* Блакітная кніга Беларусі. — Мн.: БелЭн, 1994.
* *Міронаў В. Р.* Орцы // 
* 
* 

## Спасылкі 
* Орцы 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Мёрскага раёна
Марцін Гедройц

**Марцін Матушавіч Гедройц** (? — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Староста абельскі ў 1586—1607, вількамірскі з 1607, ваявода мсціслаўскі з 1617.

Вызначыўся ў Кірхгольмскай бітве 1605. У 1618 фундаваў у Відзінішках (Віленскі павет) кляштар аўгусцінцаў.

## Сям’я 
Сын Матэвуша Барталамеевіча Гедройца і Ганны Крошынскай, брат жамойцкага біскупа Мальхера Гедройца.

Быў жанаты з Кацярынай Рудамінай, меў сына Маўрыцыя Казіміра і дачку Ядвігу, якая вышла замуж за упіцкага земскага маршалка Крыштафа Белазора. Пасля смерці першай жонкі ажаніўся паўторна з Ганнай Крывец, з якой дзяцей не меў.

## Літаратура 
* 

Марцін
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы мсціслаўскія
Катэгорыя:Старосты вількамірскія
Катэгорыя:Старосты абельскія
Ямна (возера)

**Я́мна** — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дрыса, за 27 км на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка Расоны, на 3 км на паўночны захад ад вёскі Шарстова.

Плошча паверхні возера складае 0,92 км². Найбольшая глыбіня 3,8 м, сярэдняя 2,3 м. Даўжыня 1,56 км, найбольшая шырыня 0,72 км. Даўжыня берагавой лініі 4,92 км. Аб’ём вады 2,15 млн. м³. Плошча вадазбору 13,4 км².
Катлавіна возера рэшткавага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй да 3 м (на паўночным ўсходзе да 12 м, стромкія), параслі лесам. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія, пясчаныя. Дно плоскае, у прыбярэжнай частцы да глыбіні 2 м выслана пяском і апясчаненым ілам, глыбей сапрапелем. Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Шырыня паласы прыбярэжнай надводнай расліннасці да 60 м, зарастае да глыбіні 2 м. Упадаюць 6 ручаёў, выцякае ручай Язьмянок у возера .

У возеры водзяцца лешч, шчупак, гусцяра, плотка, краснапёрка, акунь, лінь і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Возера Ямна 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Расонскага раёна
Ямна

**Я́мна** — тапонім.

## Беларусь 
### Брэсцкая вобласць 
* Вёска Ямна, Брэсцкі раён

### Віцебская вобласць 
* Вёска Ямна, Шаркаўшчынскі раён
* Ямна — былы хутар у Расонскім раёне

## Іншыя значэнні 
* Возера Ямна, возера ў Віцебскай вобласці.

## Гл. таксама 
* Ямнае
Лоўжа (возера, Полацкі раён)

**Ло́ўжа** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дражбітка, за 34 км на паўночны ўсход ад Полацка, за 7 км на паўднёвы захад ад вёскі Труды.

Плошча возера складае 0,2 км². Даўжыня 0,62 км, найбольшая шырыня 0,45 км. Даўжыня берагавой лініі 1,92 км. Плошча вадазбору 14,8 км². Катлавіна размешчана сярод балота, схілы яе невыразныя. Берагі сплавінныя. На паўночным захадзе з возера выцякае ручай у раку Дражбітка, на паўднёвым усходзе ўпадае ручай з возера Гародна.

## Літаратура 
* Блакітная кніга Беларусі — Мн.: БелЭн, 1994.
* 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Лоўжа

Назву **Ло́ўжа** маюць:

## Азёры 
* Лоўжа — возера ў Полацкім раёне, у басейне ракі Дражбітка
* Лоўжа — возера ў Шумілінскім раёне, у басейне ракі Будавесць

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Лоўжа — вёска ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці
Мілітарызм

**Мілітарызм** (, ад  — ваенны) — дзяржаўная ідэалогія, скіраваная на апраўданне палітыкі няспыннага нарошчвання ваеннай моцы дзяржавы і адначасова дапушчальнасці выкарыстання ваеннай сілы пры вырашэнні міжнародных і ўнутраных канфліктаў. Мілітарызму ўласціва гонка ўзбраенняў, узрост ваенных расходаў дзяржаўнага бюджэту, нарошчванне ваеннай прысутнасці з палітычнымі мэтамі за мяжой, ваеннае ўмяшальніцтва ў справы іншых суверэнных дзяржаў (як з боку дзяржаў-агрэсараў, так і з боку ваенна-палітычных блокаў), узмацненне ўплыву ваенна-прамысловага комплексу ў эканоміцы краіны і яе знешняй і ўнутранай палітыцы, і, часцяком, як наступства — узрост з’яў унутранага эканамічнага крызісу, што выражаецца ва ўзбагачэнні прывілеяванай ваенна-палітычнай эліты краіны, таксама ў збядненні бюджэтных рэсурсаў, падзенні ўнутраных эканамічных паказчыкаў. Аднак пад уплывам гонкі ўзбраенняў заўважаецца навукова-тэхнічнае развіццё, ухваляецца спорт, масавая ваенная падрыхтоўка.

Мілітарызм быў важнай часткай ідэалогій дзяржаў розных эпох, якім былі ўласцівы экспансіянізм і імперыялізм: Рымская імперыя, Мангольская імперыя, Германская імперыя і Трэці рэйх, Японская імперыя, Паўночная Карэя.

Катэгорыя:Ваенная навука
Катэгорыя:Ваенная палітыка
Катэгорыя:Ідэалогіі
Ян Казімір Жаба

**Ян Казімір Жаба** (1683 — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Ваявода менскі (з 1721).

Сын Гераніма і Кацярыны Праташэвіч, брат полацкага кашталяна Валерыяна Антонія.

Палкоўнік гусарскі, рэгіментар войска (намеснік гетмана) Вялікага Княства Літоўскага, пасол на соймы, дэпутат трыбуналаў.

У 1721 набыў маёнтак Ушачы. Пакінуў сыноў Гераніма, Станіслава, Ігнацыя, Дыянісія і Францішка, дачок Барбару і Людвіку.

## Літаратура 
* 

Ян Казімір
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы менскія
Валерыян Антоні Жаба

**Валерыян Антоні Жаба** (? — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. 
Кашталян берасцейскі (з 1731) і полацкі (з 1736).

## Біяграфія 
Сын Гераніма, брат менскага ваяводы Яна Казіміра.

Харунжы гусарскі, пасол на соймы, маршалак Скарбовага трыбунала Вялікага Княства Літоўскага, староста старадубскі.

У 1734 годзе Валерыян Антоні набыў у Аляксандра Паўла Сапегі сяло Лужкі. Тут па тэстаменце кашталяна Жабы ад 24 верасня 1741 года быў пабудаваны калегіум і касцёл св. Архангела Міхаіла.

## Сям'я 
Меў сына Яна, старосту старадубскага.

## Літаратура 
* 

Валерыян Антоні
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны полацкія
Катэгорыя:Кашталяны берасцейскія
Катэгорыя:Старосты старадубскія
Саранчаны (возера)

**Саранча́́ны**, **Серанчаны** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, у басейне ракі Страча, за 27 км на паўднёвы захад ад горада Паставы, каля вёскі Саранчаны.

## Назва 
Назва возера пайшла ад назвы паселішча Серанчаны (, ) на беразе возера. Назва паселішча, у сваю чаргу, ад адпачатнай формы назвы **Sirinčia*, якою мусіла называцца рака, што ўцякае ў возера і выцякае з яго.

Найімаверней гэтая рака адпачатна і называлася Страча (цяпер лічыцца правым прытокам Страчы), бо аднаўляецца эвалюцыя назвы: **Sirinčia > *Съряча* > Стряча (форма назвы зафіксавана ў 1518 г.) > Страча.

Прыток з возера Малая Швакшта, які цяпер лічыцца пачатковым цячэннем Страчы, найімаверней раней лічыўся левым прытокам гэтай ракі. Ён карацейшы і часам на картах пазначаецца як асобная рака Шыльва (ад літоўскага *šilventi* «гайдацца, калыхацца»).

Адпачатная назва **Sirinčia* з дапамогай пашыральніка *-nt-* утвораная ад кораня *Sir-*, ад якога таксама літоўская рачная назва *Sirija*.

Звязана з літоўскім *sirenti* «накропваць, капаць; цячы, струменіць; памалу варыцца; бегчы дробнымі крокамі». Корань з шэрагу *Sar- : Ser- : Sir-* (ад індаеўрапейскага *ser-* «цячы, шпарка рухацца»). Таго ж паходжання ў гэтым поўным водаў рэгіёне навокал возера Нарачы таксама назвы рэк Сэрвач (*Ser-v-, Ak-*), Сермеж (**Ser-m-ėž-*).

Корань *Sir-* пашыраны балцкім гідранімічным пашыральнікам *-nt-*, як і ў азёрных назвах Вісяты (< **Veisintas*), Дрывяты (< **Druvintas*). Ён таксама ў балцкіх гідронімах тыпу *Gamanta, Laukantė, Ušantė*.

Назва Страча (< **Sirinčia*) значыць «Плыткая (рака)».

## Гідраграфія 
Плошча паверхні возера складае 0,68 км². Найбольшая глыбіня 3,5 м, сярэдняя 1,4 м. Даўжыня 1,6 км, найбольшая шырыня 0,6 км. Даўжыня берагавой лініі 5,61 км. Аб’ём вады 0,97 млн м³. Плошча вадазбору 45,6 км².

Катлавіна возера рэшткавага тыпу, выцягнутая з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй 2—3 м (на паўднёвым захадзе 6—8 м), на ўсходзе спадзістыя, параслі лесам і хмызняком. Берагавая лінія звілістая. Берагі нізкія, месцамі сплавінныя, на ўсходзе месцамі вышынёй да 0,5—0,7 м. Пойма шырынёй 5—10 м, пад хмызняком. Дно выслана сапрапелем, у прыбярэжнай частцы да глыбіні 1 м пясчанае. У паўднёвай частцы востраў плошчай 0,4 га. Шырыня паласы расліннасці 10—75 м, пашырана да глыбіні 1 м. На поўначы ўпадае ручай з возера Лодасі, на поўдні выцякае ручай у раку Страча.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, плотка, карась, акунь і іншыя віды рыб.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Страчы
Саранчаны

Назву **Саранчаны** маюць:

* Саранчаны — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці.
* Саранчаны — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці.
Дзявочае (возера)

**Дзяво́чае** — возера ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Тураўлянка, за 18 км на паўночны ўсход ад горада Лепель, каля аграгарадка Камень і вёскі Чаросава.

Плошча паверхні возера складае 0,51 км². Даўжыня 1,15 км. Найбольшая шырыня 0,52 км. Даўжыня берагавой лініі 3,93 км. Найбольшая глыбіня 17,5 м, сярэдняя каля 7 м. Аб’ём вады 3,58 млн м³. Плошча вадазбору 4,15 км².
Катлавіна возера лопасцевай формы, складанага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй 6—10 м (на поўдні і паўднёвым усходзе 11—20 м), пад хмызняком, месцамі ў верхняй частцы разараныя. Берагавая лінія возера звілістая, утварае залівы і паўастравы. Берагі нізкія, участкамі зліваюцца са схіламі катлавіны. Глыбіні да 2 метраў займаюць каля 28 % плошчы . Дно высцілаюць пяскі (да глыбіні 2—3 м) і глей.
Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Надводная расліннасць ўтварае паласу шырынёй да 35 м. Упадае ручай, выцякае ручай у возера Чаросава.

У возеры водзяцца шчупак, акунь, лешч, плотка, краснапёрка, гусцяра і іншыя віды рыб. Сустракаецца вугор.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Лепельскага раёна
Катэгорыя:Басейн Тураўлянкі
Музей савецкай акупацыі (Тбілісі)

[thumb|Музей савецкай акупацыі на [Праспект Руставелі, Тбілісі|праспекце Руставелі ў Тбілісі]]

**Музей савецкай акупацыі** () — гістарычны музей, прысвечаны перыяду існавання савецкай улады ў Грузіі (1921—1991), ахвярам палітычных рэпрэсій савецкага рэжыму, анты-акупацыйным і нацыянал-ліберальным рухам Грузіі. Заснаваны 26 мая 2006 года. Музей з'яўляецца часткай грузінскага Нацыянальнага музея.

## Рэакцыі 
Шэраг расійскіх палітыкаў засудзіў адкрыццё падобнага музея, заявіўшы, што гэта з'яўляецца інструментам нацыяналістычнай прапаганды ўладаў Грузіі. Прэзідэнт Расіі Уладзімір Пуцін падчас сустрэчы з Міхаілам Саакашвілі ў Санкт-Пецярбургу ў чэрвені 2006 года, таксама асудзіўшы існаванне музея, заявіў прэзідэнту Грузіі, што шматлікія з вядучых савецкіх лідараў, такіх, як Іосіф Сталін і Лаўрэнцій Берыя, з'яўляліся грузінамі. У адказ Саакашвілі прапанаваў Расіі адкрыць музей грузінскай акупацыі ў Маскве. Пазней Саакашвілі растлумачыў: «Гэта Музей савецкай акупацыі, а не расійскай акупацыі Грузіі … Калі каго-небудзь гэта кранае, то гэта іх праблема, а не наша».

У сакавіку 2007 годзе музей наведаў прэзідэнт Украіны Віктар Юшчанка, які прапанаваў адкрыць аналагічны музей на Украіне.

## Глядзіце таксама 
* Дзень савецкай акупацыі, Грузія
* Музей акупацый, Талін

Савецкай акупацыі
Катэгорыя:Тбілісі
Катэгорыя:Музеі і выстаўкі аб злачынствах камунізму
Катэгорыя:Гістарычная палітыка
Катэгорыя:Антыкамунізм
Гесіёд

**Гесіёд** () — старажытнагрэчаскі  (VIII—VII ст. да н.э.). Першы рэальны літаратар у гісторыі антычнай літаратуры.

Большую частку жыцця пражыў у Аскры (вобл. Беотыя). Для сваіх паэм абраў форму эпічнага гекзаметра і мову гамераўскага гераічнага эпасу. У «Тэагоніі» («Радаслоўная багоў») выклаў гісторыю стварэння свету з хаосу, генеалогію багоў і паслядоўнасць трох дынастый, апошняя з якіх прадстаўлена ў рацыянальным уладкаванні свету Зеўсам. У дыдактычнай паэме «Дні і турботы» спалучыў разам практычныя парады, жыццёвую мудрасць, сялянскі каляндар і міфалагічныя ўстаўкі, у т.л. міф пра Праметэя. Услаўляючы сумленную працу сялян, выкрываў сацыяльную няроўнасць, адстойваў ідэю справядлівасці як вышэйшы эстэтычны прынцып. Фрагментарна захаваўся твор «Шчыт Геракла», т.зв. «Эоя», — каталог жанчын-прамаці знатных родаў.

Як і Гамер, Гесіёд асноўваецца на міфалогіі. Менавіта ён выкладае міф пра пяць вякоў гісторыі чалавецтва: залаты, сярэбраны, медны, гераічны і, нарэшце, апошні — жалезны век. У гэты век, на думку Гесіёда, знікаюць усе маральныя нормы, людзі, губляючы сорам і сумленне, ідуць да сваёй пагібелі.

## Беларускія пераклады 
* Паходжанне багоў (Тэагонія). Працы і дні. Пер. са старагрэцк. Л.  Баршчэўскага. Мн.: Раман Цымбераў, 2025.

## Літаратура 
* Гесіёд // БЭ ў 18 т. Т. 5. Мн.: БелЭн, 1997.
* Кашэўскі, С. Гесіёд і яго паэмы. Пер. з польск. // Гесіёд. Паходжанне багоў (Тэагонія). Працы і дні. Пераклаў са старагрэцк. Лявон Баршчэўскі. Мн.: Раман Цымбераў, 2025. С. 78 - 127.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія паэты
Катэгорыя:Паэты VIII стагоддзя да н.э.
Дубра

: Не блытаць з *возера Дубраўскае*

**Ду́бра** — возера ў Беларусі, у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Абабіца, за 17 км на паўночны ўсход ад горада Браслаў, каля вёскі Дундзеры. Належыць да Абабіцкай групы азёр і знаходзіцца на тэрыторыі Нацыянальнага парка «Браслаўскія азёры».

Плошча паверхні возера складае 1,06 км². Даўжыня 2,22 км. Найбольшая шырыня 0,71 км, даўжыня берагавой лініі 6,1 км. Найбольшая глыбіня 2,9 м, сярэдняя 1,9 м. Аб’ём вады 2,1 млн м³. Плошча вадазбору 19,3 км².
Катлавіна возера тэрмакарставага тыпу выцягнутая з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Схілы катлавіны спадзістыя вышынёй да 3 м, пад лугам. Уздоўж паўночна-ўсходняга берага парослая хваёвым лесам пясчаная озавая града вышынёй да 9 м. Берагавая лінія звілістая. Берагі нізкія, у залівах забалочаныя, тарфяністыя, 2 астравы агульнай плошчай 0,7 га. Уздоўж берагоў пойма шырынёй ад 5—10 да 250—300 м. Мелкаводдзе да глыбіні 0,5—1 м (акрамя заліваў) пясчанае. Большая частка дна возера выслана слоем крэменязёмістага сапрапелю. Возера слабапраточнае. Упадае пратока з возера Берца, выцякае пратока ў возера Абаб’е. Надводная расліннасць утварае палосу шырынёй да 25 м, залівы зарастаюць падводнай расліннасцю поўнасцю.

У возеры водзяцца шчупак, акунь, лінь, карась, плотка, краснапёрка і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Басейн Друйкі
Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Абабіцкая група азёр
Аляксей Юр’евіч Панкавец

**Аляксей Панкавец** (нар. , ) — беларускі футбаліст (абаронца) і трэнер. У цяперашні час працуе трэнерам у літоўскім клубе «Дайнава» з Алітуса.

## Клубная кар’ера 
Выступаў за розныя беларускія клубы, у 2003 годзе стаў чэмпіёнам краіны ў складзе «Гомеля». Потым на працягу трох гадоў гуляў ва Украіне за клуб «Харкаў». У 2009 годзе вярнуўся ў Беларусь, гуляў за «Мінск», брэсцкае «Дынама».

У студзені 2012 года падпісаў кантракт з мінскім «Дынама», але ў мінскім клубе не здолеў стаць іграком асновы.

У студзені 2013 года перайшоў у «Тарпеда-БелАЗ». У жодзінскім клубе хутка замацаваўся на пазіцыі левага абаронцы. Сезон 2014 распачаў на лаўцы запасных. У сярэдзіне сезона некаторы час выкарыстоўваўся як левы паўабаронца, але потым вярнуўся на левы фланг абароны.

У студзені 2015 года падоўжыў кантракт з жодзінцамі. У сезоне 2015 заставаўся асноўным левым абаронцам каманды, толькі канец сезона быў вымушаны прапусціць з-за траўмы. У студзені 2016 года зноў падоўжыў пагадненне з «Тарпеда-БелАЗ», у новым сезоне стаў капітанам каманды. 30 красавіка 2016 года, згуляўшы супраць «Крумкачоў», правёў свой 500-ы матч на вышэйшым узроўні, уступіўшы тым самым у Клуб Сяргея Алейнікава. У студзені 2017 года стала вядома, што Панкавец застанецца ў Жодзіна і на наступны сезон.

## Трэнерская кар’ера 
У студзені 2018 года завяршыў кар’еру і перайшоў на трэнерскую працу ў «Тарпеда-БелАЗ», дзе неўзабаве стаў памочнікам галоўнага трэнера. Пакінуў жодзінскі клуб па заканчэнні кантракта ў снежні 2021 года.

У студзені 2022 года ўвайшоў у трэнерскі штаб мінскага «Дынама» ў якасці трэнера па АФП. Пасля прызначэння ў канцы 2022 года новым галоўным трэнерам дынамаўцаў Вадзіма Скрыпчанкі не трапіў у яго штаб.

У лютым 2023 года ўвайшоў у трэнерскі штаб літоўскай «Дайнавы», дзе стаў дапамагаць Сяргею Кузняцову ў асноўнай камандзе, а таксама ўзначаліў рэзервовую каманду «Дайнава B» у Трэцяй лізе.

У жніўні 2019 года атрымаў трэнерскую ліцэнзію катэгорыі B, у снежні 2021 года — трэнерскую ліцэнзію катэгорыі A.

## Міжнародная кар’ера 
У 2006 годзе згуляў два матчы за нацыянальную зборную Беларусі.

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Беларусі: 2003
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі: 2012
*  Уладальнік Кубка Беларусі: 2016
*  У спісе 22 найлепшых ігракоў чэмпіянату Беларусі: 2003

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Атака Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Атака-Спорт Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Камунальнік Слонім
Катэгорыя:Ігракі ФК Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК Харкаў
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Факультэт

**Факультэт** (, ад  «магчымасць, здольнасць») — вучэбна-навуковае і адміністрацыйнае структурнае падраздзяленне вышэйшай навучальнай установы, якая здзяйсняе падрыхтоўку студэнтаў і аспірантаў па адной або некалькім роднасным спецыяльнасцям, павышэнне кваліфікацыі спецыялістаў, а таксама кіраўніцтва навукова-даследчай дзейнасцю кафедраў, якія ён аб’ядноўвае.

Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы
Антычнасць

з’яўляецца адным з найбольш знакавых сімвалаў антычнасці.]]
, цэнтр антычнага Рыма.]]
**Ант́ычнасць** (ад  — стары, старажытны, старажытнасць)&nbsp;— перыяд гісторыі ад 800 да н.э. да 600 г. н.э. у рэгіёне Міжземнага мора.

Гэты час адрозніваецца ад папярэдніх і наступных агульнымі і сталымі культурнымі традыцыямі, а з пачатку І стагоддзя н.э., з прычыны пашырэння Рымскай імперыі, таксама палітычнай і культурнай цэласнасцю.

У больш вузкім сэнсе Антычнасцю лічаць гісторыю старажытнай (архаічнай) і класічнай Грэцыі, элінізму і Рымскай імперыі (але толькі эпоху рэспублікі, прынцыпату і дамінату). У больш шырокім сэнсе антычнасць уключае гісторыю Егіпта, Міжрэчча, Сірыі, Персіі і Малой Азіі, пачынаючы з пачатку пісьменства (каля 3500 да н.э.). Антычная спадчына стала адным з падмуркаў развіцця еўрапейскага грамадства і культуры.

## Антычная культура 
Дасягненнямі антычнага грамадства сталі дэмакратыя і правы грамадзян. Высокага ўзроўню развіцця дасягнулі філасофія (Сакрат, Платон, Арыстоцель), літаратура (Гамер, Гесіёд, Сапфо, Вергілій, Авідзій), выяўленчае мастацтва (Фідый, Праксіцель, Лісіп), архітэктура Іктын, Калікрат, Вітрувій), тэатр. У эпоху Антычнасці ўзніклі шматлікія феномены сучаснай культуры, у тым ліку трагедыя і камедыя, сатыра, дыялог, хор, гімназія, амфітэатр, іпадром, цырк, мост, брукаваныя дарогі.

## Гл. таксама 
* Антычная культура
* Антычная літаратура
* Антычная філасофія

## Літаратура 
* 
* Grinin L. E. Early State in the Classical World: Statehood and Ancient Democracy   In Grinin L. E. et al. (eds.) Hierarchy and Power in the History of civilizations: Ancient and Medieval Cultures. Moscow: URSS, 2008. P. 31-84.

Катэгорыя:Антычнасць
Аляксандр Анатолевіч Данілаў

**Аляксандр Данілаў** (нар. , ) — беларускі футбаліст, абаронца. Гуляў таксама часам у якасці паўабаронцы.

## Клубная кар’ера 
Гуляў за «Гомель», а ў 2005 годзе перайшоў у харкаўскі «Металіст», пазней гуляў за ўкраінскія «Металург» і «Арсенал». Увосень 2011 года вярнуўся ў Гомель, а ў сакавіку наступнага года падпісаў кантракт з мінскім «Дынама».

У мінскім клубе трывала з’яўляўся ў асноўным складзе. Часам гуляў як левы абаронца, але часцей выкарыстоўваўся на фланзе паўабаронцы. У маі 2013 года атрымаў траўму, вярнуўся ў асноўны склад у ліпені 2013 года. У студзені 2014 года пакінуў мінскі клуб па заканчэнні кантракта.

У 2014 годзе заставаўся без клуба, жыў разам з сям’ёй у Кіеве. У лютым 2015 года прыбыў на прагляд у «Гомель», і ў сакавіку падпісаў кантракт з гэтым клубам. У «Гомелі» стаў адным з лідараў каманды, выступаў на пазіцыі левага абаронцы. Па выніках сезону 2015 «Гомель» пакінуў Вышэйшую лігу, і Данілаў прыняў рашэнне аб завяршэнні кар’еры.

У пачатку 2017 года аднавіў кар’еру ў складзе латвійскага клуба «Бабітэ». Аднак, улетку «Бабітэ» быў выключаны з чэмпіянату.

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Беларусі: 2003
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі (3): 2011, 2012, 2013
*  Уладальнік Кубка Беларусі: 2002
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Украіны: 2006/07

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Бабітэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Арсенал Кіеў
Катэгорыя:Ігракі ФК Металург Данецк
Катэгорыя:Ігракі ФК Металіст Харкаў
Катэгорыя:Ігракі ФК ЗЛіН Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель-2
Лодасі

**Лодасі**, **Лодаскае возера** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Страча, за 22 км на паўднёвы захад ад горада Паставы, каля вёскі Лодасі.

Плошча паверхні возера складае 1,03 км². Найбольшая глыбіня 7,5 м. Даўжыня 1,83 км. Найбольшая шырыня 0,94 км. Даўжыня берагавой лініі 5,6 км. Аб’ём вады ў возеры 4,13 млн м³. Плошча вадазбору 17,5 км². Схілы катлавіны вышынёй 2—4 м, разараныя, на поўдні да 10 м, пад хмызняком. Берагі месцамі абразійныя, зліваюцца са схіламі катлавіны, на захадзе сплавінныя. У паўночна-заходняй частцы возера востраў плошчай 0,8 га. Ложа выслана глеем, уздоўж берагоў пяском. Шырыня паласы прыбярэжнай расліннасці 10—30 м да глыбіні 2,5 м. На паўночным захадзе злучана пратокай з возерам Саранчаны.
 
У возеры водзяцца шчупак звычайны, акунь, лешч, плотка, краснапёрка, гусцяра, лінь, джгір і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Гегемонія

**Гегемо́нія** (, «правадырства, кіраванне, кіраўніцтва») — першынство, перавага ў сіле, уплыве.  Гістарычна тэрмін ужываўся для пазначэння вяршэнства найдужэйшага горада-дзяржавы з саюза грэчаскіх полісаў. Таксама тэрмін выкарыстоўваецца ў шматлікіх іншых кантэкстах, напрыклад тэорыя гегемоніі марксісцкага філосафа Антоніа Грамшы.

## У палітыцы 
Як прыклад можна прывесці правінцыю ў федэрацыі (каралеўства Прусія ў Германскай імперыі) або чалавека ва ўстанове (Напалеон I у Французскім кансулаце).
Пачынаючы з XIX стагоддзя, асабліва ў гістарычнай публіцыстыцы, «гегемонія» пазначае вяршэнства адной дзяржавы над іншым (напрыклад еўрапейская гегемонія Першай Французскай Імперыі)

## Гл. таксама 
* Гегемон

Катэгорыя:Дыскрымінацыя
Гале (Шры-Ланка)

**Гале** (, ) — горад, адміністрацыйны цэнтр Паўднёвай правінцыі Шры-Ланкі. Насельніцтва - 99478 чал. (2011 г.), пераважна сінгалы, а таксама маўры, тамілы і бюргеры.

## Геаграфія
Гале знаходзіцца ў 119 км на поўдзень ад горада Каломба на ўзбярэжжы Індыйскага акіяна. Клімат субэкватарыяльны, засушлівы. Сезон мусонаў і сухі сезон амаль не вылучаюцца. Сярэдняя гадавая тэмпература вагаецца ў межах 25 - 27&nbsp;°C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў - 240,3 мм.

## Гісторыя
Паселішча на месцы Гале ўзнікла ў глыбокай старажытнасці. Гале часцяком атаясамляюць з **Калі**, развітым гандлёвым цэнтрам на поўдні Шры-Ланкі, назва якога сустракаецца ў арабскіх, а пазней у кітайскіх тэкстах з XIV ст. Але найбольш праўдападобнай крыніцай існавання горада з'яўляецца сведчанне партугальцаў у 1505 г. Яны трапілі на Шры-Ланку выпадкова пад час буры. Гале стаў першым месцам на востраве, якое яны знайшлі, хаця жыхары порта адмовіліся даваць дазвол на ўваход іншаземнага карабля.

Паходжанне назвы горада таксама застаецца спрэчным. Яе выводзяць ад сінгальскага слова ගල ("скала") або партугальскага слова *galo* ("певень").

У XVI ст. Гале быў падначалены партугальцамі. У 1660 г. - галандцамі, якія пабудавалі тут моцную гранітную крэпасць з трыма бастыёнамі "Сонца", "Месяц" і "Зорка". У 1796 г. яна перайшла пад кантроль Вялікабрытаніі і выкарыстоўвалася як адміністрацыйны цэнтр поўдню Шры-Ланкі. У 1865 г. з'явіўся самастойны муніцыпалітэт Гале, які меў унутранае самакіраванне.

Горад моцна пацярпеў пад час цунамі 26 снежня 2004 года.

## Інфраструктура
Асновай мясцовай эканомікі з'яўляюцца турызм, гандаль, а таксама перапрацоўчая прамысловасць. Гале - важны транспартны вузел Паўднёвай Шры-Ланкі. Працуюць порт, чыгуначная станцыя, аўтобусны вакзал.

Адукацыйныя ўстановы: 29 урадавых і 5 прыватных (пераважна рэлігійных) школ, а таксама ўніверсітэт Рухуна.

## Насельніцтва 
## Славутыя мясціны
Гале з'яўляецца адным з галоўных турыстычных цэнтраў Шры-Ланкі. Асабліва цікавую яго частку ўяўляюць сабою Стары Гале і крэпасць Гале, пабудаваныя ў XVII - XVIII стст. галандцамі. У 1988 г. яны былі ўключаны ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Найлепш захаваліся гранітныя муры крэпасці, што прымыкаюць да Індыйскага акіяна, галандскі касцёл XVIII ст. у стылі барока і знешні бок рэзідэнцыі камандора крэпасці. У XIX - перш. пал. XX ст. рэзідэнцыя выкарыстоўвалася брытанскай каланіяльнай адміністрацыяй. Астатняя частка значна перабудавана. Стары Гале вядомы вузкімі вуліцамі і дамамі, кожны з якіх мае сваю назву.

У прадмесцях Гале, а таксама каля яго знаходзяцца цудоўныя пляжы. Асабліва вядомыя пляжы заліва Унаватуна.

## Гарады-пабрацімы 
## Галерэя

Pointe de Galle sud de Ceylan en 1754.jpeg|Гале ў 1754 г.
Galle Dutch Fort cricket ground.jpg|Знешні выгляд крэпасці ў сучаснасці
The old fortress in Galle, Sri Lanka.jpg|Маяк на тэрыторыі крэпасці
SL Galle Fort asv2020-01 img15.jpg|Галандскі касцёл XVIII ст.
Galle-market.jpg|Базар
Unawatuna Bay - Beach.jpg|Заліў Унаватуна

## Спасылкі
*Гале на сайце ЮНЕСКА
*Турыстычны даведнік
*Порт Гале
*Культура і гісторыя
*Каталіцкая царква ў Гале

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Шры-Ланкі
Катэгорыя:Сусветная спадчына на Шры-Ланцы
Вялікае Сціклева

**Вялі́кае Сці́клева** (, ) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці, каля МКАД. Уваходзіць у склад Навадворскага сельсавета.

## Гісторыя 
Месцілася на зніклай цяпер рэчцы Сіняўцы, вядомай таксама як Сціклеўка і Трасцянка.

У 1791 годзе засценак маёнтка Трасцянец, шляхецкая ўласнасць, у Менскай парафіі. Пасля 2-га падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у складзе Расійскай імперыі. У 1815 годзе вёскі *Стары Сціклеў* (29 жыхароў мужчынскага полу) і *Новы Сціклеў* (37 жыхароў мужчынскага полу), уласнасць С. Прушынскага, у Мінскіх павеце і губерні.

У 1858 годзе вёска *Сціклева* (11 жыхароў мужчынскага полу) ва ўладанні Д. Спасовіча, вёска *Новы Сціклеў* (15 жыхароў мужчынскага полу) і *маёнтак Сціклева* (37 жыхароў мужчынскага полу) уласнасць Э. Ваньковіча. У 1897 годзе вёска *Вялікае* (яно ж *Старое*) *Сціклева* (23 двары, 149 жыхароў) і *ўрочышча Сціклева* (двор, 6 жыхароў), у Сенніцкай воласці Мінскага павета.

У 1997 годзе 288 гаспадарак, 1231 жыхар, цэнтр саўгаса «Мінскай гародніннай фабрыкі». У 2010 годзе 1434 жыхары, ёсць Дом культуры, яслі-сад, аддзяленне сувязі, крама.

## Насельніцтва 
* 2010 год — 1431 чалавек
* 2009 год (перапіс) — 1434 чалавекі
* 1999 год (перапіс) — 637 чалавек
* 1917 год — вёска 32 двары, 217 жыхароў, у 2 урочышчах 7 двароў, 48 жыхароў.

## Прадпрыемствы 
* ТАА «Пяць Кантынентаў». Завод вінаградных він (вул. Фабрычная, 16-55)
* ППУП «Альгрэта»

## Славутасці 
* Царква Раства Хрыстова (1996)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Навадворскі сельсавет (Мінскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна
Рэспубліка Злучаных правінцый

**Рэспубліка Злучаных правінцый** — рэспубліка, якая ўтварылася ў выніку перамогі Нідэрландскай буржуазнай рэвалюцыі XVI—XVII стагоддзяў. Існавала з 1581 па 1795 год.

## Гісторыя 
Да 1581 года тэрыторыя гістарычных Нідэрландаў складалася з княстваў, графстваў і незалежных дыяцэзій, некаторыя з іх, аднак не ўсе, уваходзілі ў склад Свяшчэннай Рымскай імперыі. Сёння гэтая тэрыторыя падзелена паміж такімі дзяржавамі, як Нідэрланды, Бельгія, Люксембург, частка тэрыторый адышла да Францыі і Германіі. Гістарычныя Нідэрланды ў XVI стагоддзі прыкладна адпавядалі Сямнаццаці правінцыям, на якія распаўсюджвалася дзеянне Прагматычнай санкцыі 1549 года Карла V Габсбурга.

Праз шлюб, мір або продаж гэтыя землі перайшлі да габсбургскага імператара Карла V Габсбурга і яго сына, караля Філіпа II Габсбурга. У 1568 годзе Нідэрланды, кіруемыя Вільгельмам I Аранскім, паўсталі супраць Філіпа II з прычыны высокіх падаткаў, пераследу пратэстантаў урадам і спробы Філіпа мадэрнізаваць і цэнтралізаваць дэцэнтралізаваныя сярэдневяковыя ўрадавыя структуры правінцый. Гэта быў пачатак Нідэрландскай буржуазнай рэвалюцыі.

У 1579 годзе 7 паўночных правінцый Нідэрландаў падпісалі Утрэхцкую унію, у якой яны паабяцалі падтрымаць адзін аднаго ў абарончай вайне супраць іспанскай арміі. Гэта было пацверджана ў «Акце аб урачыстым адрачэнні» (1581), дэкларацыі аб незалежнасці, у якой паўночныя правінцыі афіцыйна зрынулі Філіпа II як кіраўніка Паўночных Нідэрландаў.

Спачатку Злучаныя правінцыі імкнуліся выбраць свайго ўласнага кіраўніка. Яны запрасілі кіраваць дзяржавай Франсуа Анжуйскага (ён узначальваў рэспубліку Злучаных правінцый у 1581—1583 гадах). Пазней, пасля забойства Вільгельма Аранскага (10 ліпеня 1584), і Генрых III, і Елізавета адхілілі прапанову кіраваць Нідэрландамі. Аднак апошняя пагадзілася даць Злучаным правінцыям пратэктарат ад Англіі (, 1585) і адправіла  ў якасці генерал-губернатара. Гэта не мела поспеху, і ў 1588 годзе правінцыі ператварыліся ў рэспубліку.

Катэгорыя:Гісторыя Нідэрландаў
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Еўропы
Эрг

**Эрг** ( — праца) — адзінка работы і энергіі ў сістэме адзінак СГС.

1 эрг роўны працы сілы ў 1 дына пры перасоўванні кропкі прыкладання сілы на адлегласць 1 см у кірунку дзеяння сілы.

1 эрг = г·см²/с² = 10−7 Дж (дакладна) = 6,24150965(16)·1011 эВ.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння энергіі
Катэгорыя:СГС
Падзенне Заходняй Рымскай імперыі

**Падзенне Заходняй Рымскай імперыі** — падзея, якая адбылася ў 476 годзе, як вынік захопу тэрыторыі імперыі плямёнамі варвараў. Лічыцца канцом эпохі Старажытнага свету.

## Месца падзей 
Заходняя Рымская імперыя () — назва заходняй часткі Рымскай імперыі ў III—V стагоддзях. Іншая частка атрымала назву Усходняй Рымскай імперыі або (позні гістарыяграфічны тэрмін) Візантыі.

## Гісторыя 
### Этапы ўварвання варвараў 
* У 401 годзе ў Італію ўварваліся вестготы на чале з Аларыхам, а ў 404 годзе — остготы, вандалы і бургунды на чале з Радагайсам, якіх з вялікай высілкам удалося разграміць.
* У 410 годзе Рым быў узяты і разрабаваны вестготамі. Затым паўднёвая Галія, Іспанія і Афрыка былі заняты германскімі плямёнамі і адарваны ад Рыма.
* У канцы 440-х гадоў пачалася заваёва Брытаніі англамі, саксам і ютамі.
* У пачатку 450-х гадоў на Заходне-рымскую імперыю абрынуліся гуны на чале з Атылам. У чэрвені 451 года рымскі палкаводзец Флавій Аэцый нанёс Атыле паражэнне на Каталаўнскіх палях (на ўсход ад Парыжа), аднак ужо ў 452 годзе гуны ўварваліся ў Італію. Толькі смерць Атылы ў 453 годзе і распад яго племяннога саюза пазбавілі Захад гунскай пагрозы.
* У чэрвені 455 года вандалы захапілі Рым і падверглі яго страшнаму разгрому, акрамя таго вандалы падпарадкавалі сабе Сіцылію, Сардзінію і Корсіку.
* У 457 годзе бургунды занялі басейн Родана (сучаснай Роны), і стварылі самастойнае Бургундскае каралеўства.

### У Рыме 
Да канчатковага развалу імперыі заставалася каля дваццаці гадоў. За гэты час на троне паспелі пабываць ажно дзевяць імператараў, а тэрыторыя дзяржавы скарацілася да памераў практычна адной Італіі. Казна кончылася, народ усё часцей паднімаў паўстанні. Слабасць вярхоўнай улады і страта практычна ўсіх правінцый зрабілі развал дзяржавы фактычна незваротным.

Нарэшце, германскі военачальнік Адаакр у 476 годзе зрынуў апошняга рымскага імператара Ромула Аўгуста. Знакі імператарскай улады — пурпурны плашч і дыядэму — Адаакр загадаў адправіць у Канстанцінопаль. Гэтым ён хацеў сказаць, што на Захадзе імператар больш не патрэбны. Заходняя Рымская імперыя спыніла існаванне. Разам з яе падзеннем скончыўся перыяд гісторыі Старажытнага свету. Еўропа ўступіла ў новую эпоху — Сярэднявечча.

## Пасля падзення Імперыі 
Аднак канец Заходняй імперыі не быў канцом Рымскай імперыі — імператары Канстанцінопаля будуць лічыць сябе дэ-юрэ уладарамі ўсёй старажытнарымскай тэрыторыі. Пасля Юстыніян, напрыклад, здолеў адваяваць заходнія землі на некаторы час.

Ідэя Заходняй імперыі, якая аб’ядноўвае ўвесь хрысціянскі свет і ўзыходзіць да часоў Старажытнага Рыма, яшчэ доўга валодала розумам еўрапейскіх уладароў — Карл Вялікі і Атон Вялікі будуць лічыцца спадчыннікамі Рымскай імперыі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Рымская імперыя
Дына

**Ды́на** ( — сіла; пазначэнне: **дын**, **dyn**) — адзінка вымярэння сілы ў сістэме адзінак СГС.

1 дына роўная сіле, якая, уздзейнічаючы на масу ў 1 г, надае ёй паскарэнне 1 см / с²:

: 1 дына = г &middot; см / с² = 10&minus;5&nbsp; Н.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Адзінкі вымярэння сілы
Катэгорыя:СГС