Wz.29

**Карабін wz.29** — польскі карабін, які быў распрацаваны ў міжваенны перыяд на аснове канструкцыі сістэмы Маўзера.

Карабін як універсальная вінтоўка для кавалерыі і пяхоты. Wz.29 быў карацейшым, лягчэйшым і больш зручным, чым нямецкая вінтоўка Маўзер перыяду Першай сусветнай вайны, але з меншай далёкасцю стральбы. Канструкцыя карабіна была блізкая да іншых кароткіх вінтовак сістэмы Маўзера таго перыяду, такіх як чэхаславацкі карабін vz.24, бельгійскі M1924/30 і нямецкі Kar 98k. Для выкарыстання з wz. 29 быў адаптаваны штык-нож wz. 29.

Вытворчасць карабіна пачалася ў 1930 годзе на зброевым заводзе ў Радаме. У сярэдзіне 1930-х гадоў, у выніку змены канцэпцыі ўзбраення Войска Польскага, пяхота была пераўзброена вінтоўкамі Wz.98a. Wz.29 працягвалі выкарыстоўвацца ў Войску Польскім адначасова з wz.98a.

## Гісторыя 
Пасля аднаўлення незалежнасці, на ўзбраенні Войска Польскага былі 24 розныя мадэлі вінтовак і 22 мадэлі карабінаў. Выкарыстоўваліся французскія, англійскія, нямецкія, аўстра-венгерскія, рускія і нават японскія і амерыканскія вінтоўкі. Ужо ў першыя гады незалежнасці былі зроблены намаганні па стандартызацыі рыштунку польскай арміі. Спачатку разглядаўся варыянт прыняцця на ўзбраенне французскіх вінтовак Лебеля або Берц'е.

Пастановай ад 10 сакавіка 1921 года Савет паслоў Антанты загадаў перадаць Польшчы станкі, абсталяванне, дакументацыю і вялікія запасы сыравіны з былога прускага каралеўскага арсенала ў Гданьску, дзе падчас Першай сусветнай вайны вырабляліся вінтоўкі Gew98. Гэта паўплывала праектаванне індывідуальнай зброі жаўнераў Войска Польскага і вытворчасці вінтовак ў вогуле.

Атрыманае абсталяванне было перавезена ў Варшаву, дзе пазней была створана Дзяржаўная вінтовачная фабрыка (VIS). Завод пачаў вытворчасць копій нямецкіх вінтовак пад назвай wz.98 у ліпені 1922 года. Вытворчасць скончылася ў 1924 годзе пасля вырабу прыбл. 22 000 вінтовак. Прычынай стала змена канцэпцыі ўзбраення пяхоты. У сярэдзіне 1920-х гадоў у многіх краінах назіралася тэндэнцыя пераўзбраення пяхоты на больш зручныя і кароткія карабіны.

У 1924 годзе ў Польшчы быў распрацаваны варыянт карабіна на базе нямецкай Kar 98a (AZ). Вытворчасць польскай версіі карабіна Маўзера (польскае абазначэнне: *karabinek wz.98*) пачалося ў наступным годзе. У параўнанні з нямецкім карабінам, польскі меў: іншую канструкцыю стойкі і прыцэла, а таксама іншую форму прыклада. Хутка высветлілася, што карабін меў пэўныя недахопы, атрыманыя ў спадчыну ад нямецкага арыгінала. Паводле задумы нямецкіх канструктараў, Kar 98a распрацоўваўся як зброя для дапаможных падраздзяленняў. Адным з галоўных яго недахопаў была складанасць стральбы пасля мацавання штыка, бо яго аснова заканчвалася ўсяго ў 15 см ад дульнага зрэзу. З-за гэтага штык быў нестабільным, і, акрамя таго, драўляныя накладкі штыкоў падвяргаліся ўздзеянню дульнага агню. Гэтыя недахопы не былі настолькі істотнымі ў выпадку дапаможных і тылавых частак, але ў выпадку лінейнай пяхоты яны мелі вялікае значэнне. Сярод іншых недахопаў польскіх вінтовак wz.98 мелі месца: недастатковая ўзаемазаменнасць дэталяў і высокую аддачу, што негатыўна ўплывала на дакладнасць стральбы.

Карабін wz.98 вырабляўся ў 1925–1931 гадах на Дзяржаўным вінтовачным заводзе ў Варшаве (каля 190 000 штук) і ў 1927–1931 гадах на Дзяржаўным зброевым заводзе ў Радаме (каля 158 000 адзінак).

У 1928 годзе пачаліся работы па распрацоўцы новага карабіна, які б не меў недахопаў папярэдніка. Для новага карабіна, які атрымаў пазначэнне **wz.** **29**, прадугледжвалася, сярод іншага, новая канструкцыя ствала і іншае мацаванне штыка. Распрацоўка была завершана ў 1929 годзе, а ў наступным годзе пачалася вытворчасць на зброевым заводзе ў Радаме.

У 1920-х гг. падобная канструкцыя выкарыстоўвалася ў Чэхаславакіі, а менавіта ў vz.24, які з сярэдзіны 1920-х гг. быў стандартным карабінам чэхаславацкай арміі. Форма чэхаславацкага карабіна vz.24 была падобная да польскага wz.29.

Асноўным карыстальнікам карабінаў wz. 29 была польская армія, якой было пастаўлена прынамсі 264 000 адзінак гэтай зброі. Дзяржаўная паліцыя таксама атрымала карабіны у колькасці 29-340 адзінак.

На мяжы 1930/1931 гадоў у польскім войску адбылася чарговая змена тактыкі пяхотнага бою. Тады было вырашана, што пяхотнікі павінны мець магчымасць эфектыўна весці агонь са стандартнай зброі на адлегласці да 1000–1500 м, што запатрабавала вяртання доўгіх вінтовак замест карабінаў. Таму ў 1934 годзе было прынята рашэнне аднавіць вытворчасць wz.98 (што і адбылося праз два гады) і ўзбраенне імі салдат стралковых рот. Карабіны wz.29 засталіся на ўзбраенні артылерыстаў, кавалерыі, спаёраў і дадатковых падраздзяленняў.

Акрамя таго, праз кампанію SEPEWE было экспартавана больш за 140 000 вінтовак, галоўным чынам у рэспубліканскую Іспанію падчас грамадзянскай вайны. Карабіны, якія вырабляліся на экспарт, часам атрымлівалі пазначэнне **wz.** **29e** (e – ад слова export) і маглі не мець маркіровак вытворцы.

Вопыт вераснёўскай кампаніі паказаў, што wz.29 па параметрах быў падобны на нямецкі карабін Kar98k. Разам з апошнім, wz.29 выкарыстоўваўся пад час Другой Сусветнай вайны немцам і партызанамі.

Пасля заканчэння вераснёўскай кампаніі значная колькасць польскай зброі трапіла ў рукі немцаў і саветаў. У Вермахце  wz.29 атрымаў пазначэнне **Gewehr 298(p)** – **G298(p).**

## Апісанне канструкцыі 
Wz.29 — гэта індывідуальная зброя пехацінца, з шпінгалетным затворам, характэрным для вінтовак таго часу. Замыканне ажыццяўлялася з дапамогай трох упораў: двух асноўных у пярэдняй частцы затвора і аднаго дапаможнага ў яго задняй частцы, як і ў вінтоўкі Gew98. Затвор складаўся з: затвора з ручкай, засцерагальніка, байка, спружыны байка, экстрактара і сабачкі.

У параўнанні з wz. 98, wz.29 адрозніваўся: карацейшымі на 75 мм ложай і накладкай ствала, іншай формай ствольнай каробкі.

Ствол быў выраблены з новага сплаву вугляродзістай сталі, распрацаванага ў Польшчы, якая рабіла ствол карабіна вельмі трывалым (гарантыя - 10 000 стрэлаў).

Ложа і прыклад былі аднастайнымі, зробленымі з бука. На ніжнім краі прыклада размяшчалася кропка мацавання рамяня. Затыльнік прыклада накрыты сталёвым элементам. Каб знізіць выдаткі на вытворчасць, у міжваенны перыяд праводзіліся выпрабаванні ложкаў з бакелітавай фанеры. Здавальняючых вынікаў дасягнуць не ўдалося, але пазней былі паспяхова ўкаранёны ложы, склееныя з дзвюх частак.

У ложы пад затворам знаходзіўся нерухомы двухрадковы магазін, які не выступаў з ложа. У ім знаходзілася 5 куль. Прыцэльныя прыстасаванні складаліся з прызматычнай мушкі і кулачковага прыцэла з выгібам у аснове.

Для мадэльнага карабіна. 29-ы штык-нож wz.29 з кальцом крыжападобнай гарды. Дзякуючы кальцу, штык трывала трымаўся на ствале.

На адзін wz. 29 прыходзілася 30 патронаў калібра 7,92×57 мм Mauser, у тым ліку 29 з куляй «S» (лёгкай) і 1 з куляй P (бранябойнай). Баепрыпасы насіліся ў тыповых нямецкіх патройных скураных падсумках . Адзін падсумак змяшчаў 45 патронаў. У залежнасці ад сваёй функцыі, салдат меў адну ці дзве такія сумкі на поясе. Яны былі зроблены з дублёнай скуры, натуральнага, злёгку карычневага колеру. Выключэннем былі Ваенна-паветраныя сілы і Ваенна-марскі флот, дзе выкарыстоўваліся пачарнелыя падсумкі для боепрыпасаў.

## Галерэя 

Файл:Ekspozycja Muzeum Powstania Warszawskiego 11.JPG|Wz.29 (знізу) у Музеі Варшаўскага паўстання
Файл:Dukla - muzeum 47.JPG|У гістарычным музеі ў Дукле

## Gewehr G29/40 
Пасля заканчэння вераснёўскай кампаніі, ў рукі немцаў трапілі дэталі і кампаненты польскіх вінтовак і карабінаў, сабраныя на зброевым заводзе ў Радаме. Яны былі перавезены на зброевы завод Steyr у Аўстрыі.

Гэтыя дэталі і элементы пазней былі выкарыстаны ў вытворчасці вінтовак Kar98k. Зброя з выкарыстаннем польскіх дэталяў ад wz. 29 атрымала нямецкае пазначэнне **Gewehr G29/40** (Gew. 29/40). Да 1942 года было выраблена больш за 400 000 такіх карабінаў. Іх асноўнымі карыстальнікамі былі Крыгсмарыне і Люфтвафэ.

У адзінках, выпушчаных пасля 1939 года, акрамя года выпуску, на ствалах былі нанесены: надпіс *FB RADOM*, арол з каронай і выбітая лічба *660*, якая з'яўлялася кодавым знакам вытворцы (Steyr-Daimler-Puch). Злева на ствольнай каробке гарызантальная лінія перакрэслівала надпіс *wz.,* а да лічбы *29* было дададзена */40*. З 1940 года штампавалі толькі год вытворчасці, код *660* і надпіс G.*29/40.*

## Карыстальнікі 
* Польшча
* Афганістан
* Саудаўская Аравія
* Кітайская Рэспубліка
* Іспанія (рэспубліканцы і фалангісты)
* Трэці Рэйх
* Палестына
* СССР (трафеі)

## Бібліяграфія 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Стралковая зброя Польшчы
Катэгорыя:Стралковая зброя Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Зброя паводле алфавіта
Катэгорыя:З’явіліся ў 1929 годзе
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі