Бензін

[thumb|200px|Аўтамабільны 80-ы бензін у 720 мл. шкляным [слоіку]]
**Бензі́н** — сумесь лёгкіх вуглевадародаў з тэмпературай кіпення ад 30 да 200&nbsp;°C. Шчыльнасць каля 0,75 г/см². Цеплатворная здольнасць прыкладна 10500 ккал/кг (46 МДж/кг). Гаручая вадкасць. Прызначаны для ўжывання ў якасці паліва.
Атрымліваецца шляхам перагонкі нафты, гідракрэкінгам і, пры неабходнасці далейшай араматызацыі — каталітычным крэкінгам і рыформінгам. Для адмысловых бензінаў характэрна дадатковая ачыстка ад непажаданых кампанентаў і змешванне з карыснымі дадаткамі.

Вядомы асобныя выпадкі, калі для вытворчасці бензінаў ужываецца і іншая вуглевадародная сыравіна. Магчымы адгон бензінавых фракцый са смол паўкаксавання і каксавання з дадатковай іх ачысткай (напрыклад у Эстонскай ССР бензін вырабляўся з гаручых сланцаў). Вырабляюцца бензіны і з сінтэз-газу (прадукт газіфікацыі вугля, канверсіі метану) пры дапамозе сінтын-працэсу (сінтэз Фішэра - Тропша), прадукты такой тэхналогіі — сінтын і кагазіны.

«Класічная» тэхналогія вытворчасці аўтамабільнага бензіну на сучасных НПЗ прадугледжвае яго кампаўндаванне (змешванне) з некалькіх складнікаў, галоўнымі з якіх з'яўляюцца:
* прамагонны бензін (лёгкая нафта)
* ізамерызат (прадукт ізамерызацыі папярэдняга)
* рыфармат (прадукт рыформінгу цяжкай нафты)
* бензін каталітычнага крэкінгу (прадукт раскладання цяжкіх фракцый першаснай перагонкі)
* алкілат (прадукт алкілавання папярэдняга)
* бензін гідракрэкінгу (прадукт раскладання найболей цяжкіх вадкіх фракцый, якія засталіся пасля атмасфернай, а затым вакуумнай перагонкі)
* мадыфікавальныя прысадкі і дадаткі.

Найпростая схема атрымання аўтамабільнага бензіну ўлучае адбор лёгкіх фракцый падчас грубай перагонкі нафты саматужным спосабам (у т.зв. «самаварах») з наступным падвышэннем актанавага ліку даданнем вялікай колькасці прысадак («бадзяжніцтва»).

## Ужыванне 
Пад канец 19 стагоддзя, бензін не знаходзіў лепшага ўжывання, чым антысептычны сродак (бензін прадаваўся ў аптэках) і паліва для прымусаў. Часцяком з нафты адганялі толькі газу, а ўсё астатняе, бензін улучна, або спальвалі, або проста выкідвалі. Аднак са з'яўленнем РУЗ, што працаваў па цыклу Ота, бензін стаў адным з галоўных прадуктаў нафтаперапрацоўкі.

Бензін ужываецца як паліва для карбюратарных і інжэктарных рухавікоў, высакаімпульснае ракетнае паліва (Сінтын), у вытворчасці парафіну, як растваральнік, як гаручы матэрыял, сыравіна для нафтахіміі.

## Паліўныя бензіны 
### Маторныя бензіны 
[thumb|АЗС у [ЗША|200px]]

Асноўнымі якаснымі паказчыкамі маторных бензінаў з'яўляюцца:
* Выпаральнасць і сумесеўтварэнне
* Дэтанацыйная ўстойлівасць
* Схільнасць да некіраванага ўзгарання (напальнае запальванне)
* Нагараўтварэнне і схільнасць да адкладаў
* Хімічная стабільнасць (індукцыйны перыяд)
* Каразійная актыўнасць
* Экалагічнасць
* Таксічнасць

Асноўнымі характарыстыкамі, што ўплываюць на дадзеныя паказчыкі, з'яўляюцца:
* Фракцыйны склад бензіну, вызначаны тэмпературамі пачатку і канца кіпення, выкіпання 10, 50 і 90 % бензіну
* Вуглевадародны склад (улічваючы і іх будову)
* Утрыманне серы, кіслародзмяшчальных злучэнняў, раствораных смол, металаў

Маторныя бензіны падзяляюцца на аўтамабільныя (А) і авіяцыйныя (Б). Авіяцыйныя бензіны адрозніваюцца тым, што ўлучаюць больш лёгкіх фракцый і маюць больш высокі актанавы лік. Адрозніваюць таксама летнія і зімовыя гатункі аўтамабільных бензінаў. У зімовых гатунках больш лёгкакіпячых фракцый, што паляпшае халодны пуск рухавіка. У падмурак класіфікацыі бензінаў пакладзены так званы актанавы лік. Бензіны з вялікім лікам валодаюць больш высокай устойлівасцю да дэтанацыі і дазваляюць выкарыстоўваць рухавікі з больш высокай ступенню сціску.
thumb
Прамагонны бензін, атрыманы шляхам перагонкі нафты, не валодае дэтанацыйнай устойлівасцю, неабходнай для працы сучаснага рухавіка. Бензін маркі А-72 і ніжэй выкарыстоўваўся толькі ў маторах, распрацаваных да 1950 года.

Асноўныя кампаненты высокаактанавых бензінаў атрымліваюць каталітычным крэкінгам і рыформінгам. Дадаткова выкарыстоўваюцца розныя прысадкі і антыдэтанатары. Іх выкарыстанне абмежавана стандартамі, абмежавана ўтрыманне свінцу (таксічны тэтраэтылсвінец), марганцу і жалеза (нагараўтваральныя трыкарбанілмарганец і ферацэн), смалаўтваральнага монаметыланіліну (да 1,3 %). Гэтак жа магчыма ўжыванне дадаткаў, што падвышаюць актанавы лік сумесі. Такімі дадаткамі з'яўляюцца кіслародзмяшчальныя злучэнні (спірты і эфіры). Так напрыклад: актанавы лік этылавага спірту каля 120 пунктаў, а МТБЭ каля 130 пунктаў. Аднак іх утрыманне абмежавана з-за нізкай цеплатворнай здольнасці і тэмпературы кіпення да 15 %. Часта для падвышэння актанавага ліку выкарыстоўваюць пабочны прадукт нафтахіміі талуол з АЛ роўным 115 пунктаў.

У Беларусі ўжываюцца наступныя маркі аўтамабільных бензінаў:
:* Нармаль-80 (А-76)
:* АІ-92 («рэгуляр»)
:* АІ-93 («рэгуляр»)
:* АІ-95 («прэміум»)
:* АІ-98 («супер»)

На беларускім рынку сустракаюцца розныя па якасцях бензіны, напрыклад на Нафтане па тэхнічных умовах выпускаюцца бензіны марак Нармаль-80 2-га класа, А-92 неэтыляваны, АІ-95 неэтыляваны з палепшанымі экалагічнымі паказчыкамі. А на Мозырскім нафтаперапрацоўчым заводзе вырабляюць бензіны марак Нармаль-80 класы 1-5, А-92 (АІ-92), А-95 (АІ-95).

У ЗША шырокае ўжыванне атрымалі сумесі бензінаў з этанолам да 20 % (марка Е20) (гл. біяэтанол). А ў Бразіліі 20 % утрыманне этанолу з'яўляецца агульнапрынятым і даволі распаўсюджаныя сумесі з чыстым спіртам, якія ўжываюцца на аўтамабілях з адаптаванымі рухавікамі.

Пазначэнне бензінаў:
«А» — аўтамабільны бензін;
«Б» — авіяцыйны бензін;
«76» — лікавы індэкс — актанавы лік;
«І» — метад вызначэння актанавага ліку (даследчы). Калі літара І адсутнічае — маторны метад.

## Бензіны-растваральнікі 
Знайшлі ўжыванне вузкія лёгкакіпячыя прадукты каталітычнага рыформінгу (**БР-2**) ці прамой перагонкі маласярністых нафтаў (**БР-1**) (ДАСТ 443-76) у якасці растваральніка для падрыхтоўкі гумовых клеяў пры вытворчасці друкарскіх фарбаў, масцік; для абястлушчвання электраабсталявання, тканін, скуры, паверхні металаў перад нанясеннем металічных пакрыццяў; для прамывання падшыпнікаў, арматуры перад кансервацыяй, у вытворчасці штучных мяхоў; для вырабу хуткасохлых алейных фарбаў і электраізаляцыйных лакаў; для вымання каніфолі з драўніны, падрыхтоўкі спірта-бензінавай сумесі для прамывання друкаваных плат у электратэхнічнай вытворчасці.

**Экстракцыйныя бензіны** (тэмпература кіпення 70—95&nbsp;°C) прамой перагонкі маласярністых нафтаў ужываюцца для экстракцыі алеяў, вымання тлушча з костак, нікатыну з махоркавага ліста, як растваральнік у гумовай і лакафарбавай прамысловасці.

Маласярністы дэараматызаваны экстракцыйны бензін (тэмпература кіпення 70—85&nbsp;°C) ужываецца для выпрацоўкі маслаў у раёнах з гарачым кліматам (высокай выпаральнасцю).

Атрыманы з рафінату каталітычнага рыформінгу (тэмпература кіпення 105—125&nbsp;°C), растваральнік **БЛХ** утрымоўвае галоўным чынам парафінавыя вуглевадароды лінейнай і ізамернай будовы, вырабляецца адмыслова для лесахімічнай прамысловасці, і ўжываецца для вымання каніфолі з драўнянай дранкі, часам пры падрыхтоўцы гумовых клеяў і лакавых рэцэптур друкарскіх фарбаў.

Вузкую фракцыю прамой перагонкі (тэмпература кіпення 110—185&nbsp;°C) (**азакерытавы растваральнік**) ужываюць для экстракцыі азакерыту з руд.

Шырокае ўжыванне атрымаў **Нефрас З 50/170** (ДАСТ 8505-80) (шырокая фракцыя прамой перагонкі маласярністых нафтаў ці рафінату каталітычнага рыформінгу), у якасці растваральніка пры вытворчасці штучных скур, для хімічнай чысткі тканін, прамыванні дэталяў перад рамонтам, для змывання з дэталяў супрацькаразійных пакрыццяў і інш.

Ксілольны рафінат каталітычнага рыформінгу і талуолу з утрыманнем араматыкі да 30 % — **Нефрас САР** ужываецца пры вытворчасці маналітных кандэнсатараў.

Асабліва распаўсюджаны бензін-растваральнік для лакафарбавай прамысловасці — **Уайт-спірыт**.

**Нефрас З 150/200** вузкай фракцыі прамой перагонкі сярністых нафтаў, блізкі па ўласцівасцях і ўжываецца таксама як і Уайт-спірыт, аднак утрымоўвае больш серы і мае больш рэзкі пах.

У народзе лёгкакіпячыя бензіны растваральнікі побытавага ўжывання часта завуць '*«*Галёш*»**, акрамя таго на расійскім рынку сустракаецца прадукт **Нефрас С2 80/120** падобны па складу на **БР1*' і таварным найменнем «Галёш».

## Вытворчасць, спажыванне і экспарт з Беларусі 
Аб'ём вытворчасці аўтамабільнага бензіну ў 2008 годзе на прадпрыемствах галіны павялічыўся ў параўнанні з 2007 годам на 4,8 % і дасягнуў 3,33 млн.т.

Запасы гатовага аўтамабільнага бензіну на прадпрыемствах на 1 студзеня 2009 года склалі 10,5 % да сярэднямесячнага аб'ёму вытворчасці, дызельнага паліва — 1,1 %, топачнага мазуту — 3,2 %, маслаў — 92,1 %.

У 2008 годзе Беларусь экспартавала 15.2 млн.т. нафтапрадуктаў.. Пры гэтым амаль увесь экспарт нафтапрадуктаў адбываецца праз сістэму электроннага гандлю канцэрна «Белнафтахім». Галоўнай прадукцыяй у агульным аб'ёме рэалізацыі праз гэту гандлёвую пляцоўку з'яўляюцца нафтапрадукты (41 % складае дызпаліва, 23 % — мазут, 17 % — бензін, 19 % размяркоўваюцца паміж рэшткавымі прадуктамі нафтаперапрацоўкі). 96 % прадукцыі «Нафтана» сыходзіць на прыбалтыйскія порты. Прадукцыя Мазырскага НПЗ галоўным чынам таксама ідзе на Прыбалтыку, але гэта 81 %. 19 % застаецца на ўнутраных рынках найблізкіх краін — Украіны, дзяржаў Усходняй Еўропы.

## Гл. таксама 
* Нафтаперапрацоўчы завод
* Асноўныя стадыі тэхналогіі перапрацоўкі нафты
* Выхлапныя газы
* Аўтамабіль
* Напалм

## Нататкі 
## Спасылкі 
* Прадукцыя асноўнай вытворчасці  ААТ «Нафтан»
* Каталог аўтамабільных бензінаў  ААТ «Мозырскі нафтаперапрацоўчы завод»
* Мозырскі НПЗ: шлях да еўрапейскай якасці
* Мроім пра бензінавы рай, Эксперт, № 35 (539) — чыннікі высокага кошту бензіну і праблемы нафтаперапрацоўкі Расіі
* ДАСТ 2084-77 Бензіны аўтамабільныя
* ДАСТ Р 51105-97 Палівы для рухавікоў унутранага згарання. Неэтыляваны бензін
* Кошт нафтапрадуктаў у Беларусі  Сайт Белнафтахім
* Кошт бензіну ў Расіі
* Эканомія бензіну — карысныя парады

Катэгорыя:Нафтапрадукты
Катэгорыя:Паліва