Уварванне ЗША на Грэнаду

**Аперацыя «Urgent Fury»** (*«Успышка лютасці»*) — аперацыя Узброеных Сіл ЗША па ўварванні на Грэнаду ў 1983 годзе, прадпрынятая, па сцвярджэнні адміністрацыі ЗША, для абароны амерыканскіх грамадзян і аднаўлення стабільнасці ў краіне на падставе звароту Арганізацыі амерыканскіх дзяржаў. Аперацыі папярэднічаў дзяржаўны пераварот, у выніку якога быў звергнуты ўрад і пакараны смерцю кіраўнік дзяржавы Морыс Бішап.

## Перадгісторыя 
Грэнада атрымала незалежнасць ад Вялікабрытаніі ў 1974 годзе пры актыўным удзеле Эрыка Гейры — лідара Аб’яднанай Лейбарысцкай партыі, які быў прэм’ер-міністрам краіны з 1967 года. Партыя прытрымлівалася сацыял-дэмакратычнай ідэалогіі, аднак знаходзілася пад моцным уплывам папулісцкіх і праварадыкальных ідэй. З 1970 года рэжым Гейры стаў адкрыта аўтарытарным, а апазіцыя душылася з выкарыстаннем паліцыі і незаконных узброеных фарміраванняў («банда мангустаў»).

13 сакавіка 1979 года на Грэнадзе ў выніку дзяржаўнага перавароту ўрад Эрыка Гейры быў звергнуты, і да ўлады прыйшоў левы рух «New Jewel Movement» на чале з Морысам Бішапам. Новае кіраўніцтва краіны ўзяло курс на актыўнае супрацоўніцтва з сацыялістычнымі краінамі, у першую чаргу з Кубай і СССР. Пры гэтым Грэнада заставалася Каралеўствам Садружнасці, і раней прызначаны англійскай каралевай генерал-губернатар не быў зрынуты.

З замежнай дапамогай армія Грэнады была пераабсталявана і да 1983 годзе ўяўляла сабой найбольш баяздольныя ўзброеныя сілы ва ўсходняй частцы Карыбскага мора, пераўзыходзячы па колькасці арміі ўсіх суседніх дзяржаў Малых Антыльскіх астравоў разам узятыя. За чатыры гады Грэнада заключыла з СССР тры пагадненні аб ваенных пастаўках, першае з якіх ацэньвалася ў суму 58 млн долараў. Узбраенне закуплялася і ў шэрагу іншых краін; у прыватнасці, пагадненне з КНДР, заключанае вясной 1983 года, прадугледжвала ваенныя пастаўкі на суму 12 млн долараў.

Новы знешнепалітычны курс Грэнады выклікаў значную занепакоенасць з боку ЗША, чыё палітычнае дамінаванне ў рэгіёне Цэнтральнай Амерыкі ўжо было пастаўлена пад сумнеў прыходам сандзіністаў да ўлады ў Нікарагуа і дзеяннямі левых партызан у Сальвадоры.

У красавіку 1982 года прэзідэнт ЗША Рональд Рэйган на сустрэчы з кіраўнікамі ўсходнекарыбскіх дзяржаў адкрыта абвінаваціў урад Грэнады ў распаўсюдзе «віруса марксізму» ў іншых краінах. У сакавіку 1983 года Рэйган абвясціў Грэнадзе байкот і заклікаў амерыканскіх турыстаў адмовіцца ад наведвання вострава. Адначасова ВМС ЗША правялі вучэнні паблізу тэрытарыяльных вод дзяржавы.

Урады ўсходнекарыбскіх астраўных дзяржаў насцярожана ставіліся да таго, што адбываецца на Грэнадзе. Прэм’ер-міністры Ямайкі, Барбадаса, Дамінікі — Эдвард Сіага, Том Адамс, Юджынія Чарлз — прытрымліваліся праамерыканскага курсу і былі варожа настроены да марксісцкага рэжыму Бішапа. У маі 1983 года Фрэнсіс Алексіс, Кіт Мітчэл і іншыя эмігранты-антыкамуністы заснавалі на Барбадасе Дэмакратычны рух Грэнады, які паставіў мэтай звяржэнне ўрада Бішапа.

26 сакавіка 1983 г. Грэнада прывяла сваю армію ў стан баявой гатоўнасці і мабілізавала часці паліцыі, якія налічвалі 3 тысячы чалавек. Зрэшты, Бішап разумеў небяспеку становішча і імкнуўся пазбегнуць эскалацыі канфлікту. У ліпені ён прыляцеў у Вашынгтон і сустрэўся з Уільямам Кларкам, памочнікам прэзідэнта ЗША па нацыянальнай бяспецы. Морыс Бішап абмеркаваў магчымасці паляпшэння адносін з ЗША і паабяцаў перагледзець свае сувязі з Кубай. Прагматычная пазіцыя прэм’ера Грэнады не спадабалася членам урада, настроеным леварадыкальна.

### Аэрапорт 
 у ходзе будаўніцтва (1983 г.)]]
У маі 1982 года ўрад Грэнады падпісаў пагадненне з брытанскай фірмай «Плесі Эйрпортс» аб будаўніцтве ў Пойнт-Салінас новага міжнароднага аэрапорта са ўзлётнай паласой 2700 м, якое павінна было быць завершана да пачатку 1984 года. Кантракт на будаўніцтва быў заключаны з брытанскай фірмай, а непасрэдна будаўніцтва выконвалася кубінскімі рабочымі.

17 сакавіка 1983 года намеснік міністра абароны ЗША Ф. Ікле прадэманстраваў фотаздымкі аэрадрома, зробленыя амерыканскім самалётам-разведчыкам, на пасяджэнні сенацкай камісіі па справах Заходняга паўшар’я, пасля чаго паведаміў, што на востраве ідзе збудаванне «кубінскай ваеннай базы».

Урад Грэнады зрабіў заяву, што новы аэрапорт не з’яўляецца ваенным аб’ектам і прызначаны для развіцця турызму. Дэрык Кольер, генеральны дырэктар брытанскай кампаніі «Плесі Эйрпортс», якая праектавала аэрапорт, паведаміў на прэс-канферэнцыі, што аэрапорт прызначаны для грамадзянскіх самалётаў, на ім няма ваенных і падземных збудаванняў, рэзервуары з гаручым размешчаны адкрыта, а ўзлётна-пасадачная паласа будуецца ў адпаведнасці з патрабаваннямі ІКАО і нават карацей, чым у аэрапортах іншых краін Карыбскага архіпелага (даўжыня ВПП аэрапорта Трынідад-і-Табага складала 3220 м, аэрапорта Барбадаса — 3300 м).

Зрэшты, прадстаўнікі адміністрацыі ЗША заяўлялі, што з улікам супрацоўніцтва паміж грэнадскім, кубінскім і савецкім урадамі аэрапорт будзе выкарыстаны ў якасці ваенна-паветранай базы, здольнай прымаць нават савецкія стратэгічныя бамбардзіроўшчыкі. Прэзідэнт ЗША Рональд Рэйган таксама неаднаразова заяўляў, што «пад выглядам міжнароднага аэрапорта на Грэнадзе будуецца стратэгічная савецка-кубінская ваенная база, якая нясе пагрозу бяспецы ЗША».

Пасля захопу вострава будаўніцтва аэрапорта было завершана, аднак ЗША ўжо не мелі прэтэнзій да яго функцыянавання.

### Пераварот 13—14 кастрычніка 
Між тым да сярэдзіны 1983 года ў руху «New Jewel Movement» намеціўся раскол. Радыкальныя камуністы — прыхільнікі намесніка прэм’ер-міністра Бернарда Корда і камандуючага грэнадскай арміяй генерала Хадсана Осціна — былі незадаволены памяркоўнасцю Морыса Бішапа і планамі па нармалізацыі адносін з ЗША. 13 кастрычніка група Корда—Осціна здзейсніла пераварот. Морыс Бішап быў арыштаваны.

19 кастрычніка ўзброеныя прыхільнікі Бішапа вызвалілі яго з-пад арышту. Натоўп рушыў на армейскі штаб у Форт-Руперт і захапіў яго. Улады прынялі рашэнне сілай здушыць пратэсты. Ахова адкрыла агонь, забіўшы дзясяткі мірных жыхароў.

Форт-Руперт быў узяты ўрадавымі сіламі. Бішап здаўся, каб пазбегнуць далейшага кровапраліцця, аднак байцы армейскага падраздзялення пад камандаваннем лейтэнанта Калістуса Бернарда без суда і следства расстралялі былога кіраўніка дзяржавы і семярых яго найбліжэйшых паплечнікаў (сярод забітых была міністр адукацыі Жаклін Крэфт, неафіцыйная жонка экс-прэм’ера). Генерал-губернатара Пола Скуна змясцілі пад дамашні арышт.

Быў экстрана сфармавана новы ваенны ўрад — Рэвалюцыйны ваенны савет (*РВС*) пад старшынствам генерала Осціна. Хутна ўвяла кругласутачы каменданцкі час на чацвёра сутак і правёў шэраг арыштаў.

## Падрыхтоўка аперацыі 
Пасля трагедыі ў Форт-Руперт 21 кастрычніка была склікана пазачарговая сесія Арганізацыі Усходне-карыбскіх дзяржаў, каб абмеркаваць шляхі спынення анархіі і гвалту на Грэнадзе. Дзейнічаючы ў адпаведнасці з артыкулам 8 Дагавора аб калектыўнай бяспецы АУКД 1981 года, удзельнікі сесіі звярнуліся да Барбадасу, Ямайцы і ЗША з прапановай увайсці ў склад шматнацыянальных міратворчых сіл на Грэнадзе. Шэсць з сямі членаў арганізацыі (за выключэннем Дамінікі), якая асцерагаліся, што ў будучыні Фідэль Кастра зможа выкарыстаць гэты востраў для пашырэння свайго ўплыву на іншыя часткі архіпелага) падтрымалi прапанову.

У гэты час на Грэнадзе (ва ўніверсітэце Сент-Джорджэса, а таксама ў студэнцкіх кампусах «True Blue» і «Grand Anse» у раёне аэрапорта Перлз) знаходзіліся каля 630 студэнтаў з ЗША. Патэнцыйная пагроза іх бяспекі стала афіцыйнай падставай для ваеннай аперацыі амерыканскай адміністрацыі.

Паводле іншай версіі, адразу пасля перавароту Рэйган загадаў эскадры ВМС ЗША, якая накіроўвалася ў Ліван з новай зменай марскіх пяхотнікаў, зайсці на Грэнаду, у выпадку неабходнасці эвакуіраваць амерыканскіх студэнтаў.

### Узброеныя сілы Грэнады 
Узброеныя сілы Грэнады налічвалі каля 1000 чалавек, якія знаходзіліся ў складзе аднаго пяхотнага батальёна пастаяннай гатоўнасці і пяці няпоўных пяхотных батальёнаў. На востраве знаходзіліся каля 800 кубінскіх будаўнікоў, якія прынялі ўдзел у баявых дзеяннях на баку Узброеных Сіл Грэнады. Якога б там ні было цяжкага ўзбраення (баявыя караблі, самалёты, танкі, цяжкая артылерыя) народна-рэвалюцыйная армія Грэнады не мела, за выключэннем 10 савецкіх БТР-60 і 2 БРДМ-2. У раёне аэрапорта і на ўзвышшы ля аэрапорта Перлз было ўстаноўлена некалькі 12,7-мм кулямётаў і 23-мм зенітак. Пасля амерыканцы зладзілі экспазіцыю ўсёй захопленай зброі: адзін БРДМ-2, два БТР-60ПБ, 12 зенітак ЗП-23, 65 мінамётаў, 68 гранатамётаў, 6322 або 6330 вінтовак, 291 пісталет-кулямёт і 5,6 млн патронаў, прычым сярод зброі былі нават адназарадныя вінтоўкі ўзору 1870 г.

## Уварванне 
 у вісенні над захопленай пазіцыяй ЗУ-23 савецкай вытворчасці.]]

Уварванне на Грэнаду пачалося а 6 гадзіны раніцы (паводле іншых звестак, а 5:40 25 кастрычніка 1983 года). Рональд Рэйган у кнізе «Шчыра кажуч» сцвярджае, што непасрэдна перад уварваннем Белы дом апавясціў СССР і Кубу аб аперацыі, у надзеі пазбегнуць залішняга кровапраліцця, «але Кастра аддаў сваім кубінцам загад змагацца да смерці, і многія так і зрабілі».

Пасля пачатку аперацыі адзіным каналам сувязі са знешнім светам для ўрада Грэнады застаўся перадатчык у кубінскім пасольстве, паколькі незадоўга перад пачаткам аперацыі (або неўзабаве пасля яе пачатку) на востраве раптам выйшлі (або былі выведзены) з ладу сістэмы сувязі.

Дыктар радыё Грэнады паспеў выйсці ў эфір і паведаміць аб распачатым уварванні, аднак праз 45 хвілін на гэтай хвалі пачалі вяшчанне амерыканцы.

На прэс-канферэнцыі ў Гаване намеснік міністра замежных спраў Кубы Р. Аларнон паведаміў, што, згодна з радыёпаведамленнем з кубінскага пасольства ў Сент-Джорджэсе, раніцай 25 кастрычніка 1983 года кубінцы, якія знаходзіліся ў раёне аэрапорта, былі атакаваны шасцю баявымі верталётамі ЗША, з прычыны чаго кубінскія добраахвотнікі былі вымушаны адкрыць агонь у адказ. Паводле паведамлення пасольства, у 6:55 будынак, у якім абараняліся кубінцы, што знаходзіліся ў раёне аэрапорта, быў знішчаны артылерыйска-мінамётным агнём праціўніка. У баявым сутыкненні ў раёне аэрапорта загінулі шэсць кубінскіх грамадзян, яшчэ двое кубінцаў былі цяжка паранены. Адказваючы на пытанні журналістаў, Р. Аларнон паведаміў, што кубінцы, якія знаходзіліся на востраве, на законнай падставе выкарыстоўвалі стралковую зброю, якая была раней перададзена ім урадам Грэнады для самаабароны. Па некаторых даных, да дапаможных функцый пры амерыканскіх вайскоўцаў былі прыцягнуты вызваленыя з турмы былыя члены «Банды мангустаў».

Нягледзячы на зенітны агонь, высадка паветранага дэсанту ў Пойнт-Салінас прайшла паспяхова. Затым рэйнджары пры падтрымцы авіяцыі адлюстравалі контратаку, якую распачалі тры БТР-60 матарызаванай роты — у выніку два БТР-60 былі падбіты з супрацьтанкавых гранатамётаў LAW і 90-мм гармат, а трэці — агнём з самалёта AC-130. Грэнадцы адступілі, пакінуўшы двух забітых.

Увечары 26 кастрычніка ЗША былі вымушаны накіраваць на Грэнаду дадатковыя сілы — два батальёны.

Штурмавік A-7 палубнай авіяцыі ВМФ ЗША па памылцы нанёс удар па псіхіятрычнай лякарні, дзе загінула па меншай меры 12 пацыентаў.

Нягледзячы на хаос першых гадзін аперацыі, поўная амерыканская перавага ў агнявой моцы зрабіла сваю справу.

27 кастрычніка баявыя дзеянні былі ў асноўным завершаны. Апошнія амерыканскія студэнты былі вызвалены з-пад аховы 28 кастрычніка, больш чым праз трое сутак пасля высадкі дэсанта.

## Пытанне аб кубінскай ваеннай прысутнасці на Грэнадзе
Усяго ў момант ўварвання на Грэнадзе знаходзілася 784 кубінца, у тым ліку 636 будаўнікоў, 44 лекара і настаўніка, 43 вайскоўца. Ускосна і самі амерыканцы пацвярджаюць, што кубінцы на Грэнадзе не былі салдатамі, але па кубінскіх законах усе грамадзяне краіны праходзяць ваенную падрыхтоўку і ўмеюць звяртацца са зброяй. Па некаторых даных, будаўнікі былі ўзброены аўтаматамі і кулямётамі. Фідэль Кастра адмежаваўся ад перавароту адразу пасля яго здзяйснення, кубінскі кантынгент на востраве размяшчаў толькі стралковай зброяй і адседжваўся ў сваіх казармах. Па яшчэ адной версіі, перад высадкай дэсанту ЦРУ дакладвала, што на будаўніцтве аэрадрома занятыя ўсяго 200 рабочых з Кубы, але гэтыя звесткі апынуліся недакладнымі. Марская пяхота сутыкнулася з добра арганізаваным супрацівам больш чым 700 кубінцаў. Агнём з зямлі былі збіты некалькі верталётаў, у тым ліку адзін CH-46Е, адзін MH-6, два AH-1T «Cobra» і тры UH-60A. Усяго за тры дні было страчана 9 амерыканскіх верталётаў і некалькі было пашкоджана, пры гэтым грэнадцы не мелі супрацьпаветраных ракет і выкарыстоўвалі толькі зенітныя кулямёты.

Страты СССР уключаюць таксама нявернуты крэдыт на суму 160 тыс. савецкіх рублёў (станам на пачатак 2003 года заставаўся не выплачаны).
 за гераізм пры выратаванні свайго таварыша.]]

## Грамадская рэакцыя
### Рэакцыя на Грэнадзе
3 лістапада 1983 года амерыканская тэлекампанія CBS правяла апытанне сярод грэнадцаў: ва ўмовах акупацыі краіны амерыканскімі войскамі 91% апытаных заявілі, што рады прыходу амерыканскай арміі на востраў, аднак праз два месяцы колькасць грэнадцаў, якія выступалі ў падтрымку інтэрвенцыі, знізілася да 84%, а 12% выступалі супраць яе. Разам з тым 59% апытаных выступалі за павелічэнне амерыканскай ваеннай прысутнасці на востраве, 9% — за памяншэнне, 8% — за поўную ліквідацыю або каля 60%).

Спікер палаты прадстаўнікоў Томас Філіп О'Нейл выступіў з асуджэннем аперацыі і назваў яе «працягам „палітыкі кананерак“».

18 лістапада 1983 года адзінаццаць амерыканскіх кангрэсменаў (Р. Дэлэмс, Дж. Коньерс, У. Клей, Дж. Крокет, М. Даймэлі, Д. Эдвардс, У. Фонтрай, П. Мітчэл, Г. Сэвідж, Л. Стоўкс і Т. Вайс) падалі ў акруговы суд Вашынгтона пазоў супраць прэзідэнта ЗША Р. Рэйгана, міністра абароны Уайнбергера, дзяржсакратара Шульца і старшыні аб’яднанага камітэта начальнікаў штабоў Весі ў сувязі з грубым парушэннем амерыканскіх законаў пры падрыхтоўцы і ажыццяўленні ўварвання на Грэнаду.

### Міжнародная рэакцыя
Уварванне асудзілі Францыя, Швецыя і іншыя краіны. Каля пасольстваў ЗША ў Амстэрдаме, Лондане і Боне прайшлі дэманстрацыі пратэсту. Мексіка ацаніла ўварванне як крыніцу дадатковых пагроз у Цэнтральнай Амерыцы і Карыбскім архіпелагу і заклікала Савет Бяспекі ААН прыняць меры да вываду замежных войскаў. Вялікабрытанія выступіла супраць правядзення аперацыі.

Аперацыя была асуджана СССР, Кітаем і іншымі сацыялістычнымі краінамі.

З асуджэннем і пратэстам супраць уварвання выступілі шэраг краін Лацінскай Амерыкі, у тым ліку Гаяна, Куба, Нікарагуа, Трынідад і Табага.

28 кастрычніка 1983 года ЗША скарысталіся правам вета, каб перашкодзіць прыняццю праекта рэзалюцыі Савета Бяспекі ААН у дачыненні да падзей на Грэнадзе, за прыняцце якой прагаласавалі 11 з 12 членаў СБ ААН — усе, за выключэннем ЗША.

2 лістапада 1983 года Генеральная Асамблея ААН прыняла рэзалюцыю № 38/7, якая ацаніла ўварванне на Грэнаду як грубае парушэнне міжнароднага права і замах на незалежнасць, суверэнітэт і тэрытарыяльную недатыкальнасць гэтай дзяржавы і ўтрымлівала патрабаванне неадкладна спыніць узброеную інтэрвенцыю ў гэтай краіне і вывесці адтуль замежныя войскі. У падтрымку рэзалюцыі прагаласавалі 108 краін, супраць — ЗША і яшчэ 8 краін.

## Наступствы 
Неўзабаве пасля пачатку аперацыі кубінскае пасольства было акружана падраздзяленнем амерыканскіх вайскоўцаў, якія не дазвалялі нікому прайсці на тэрыторыю дыпмісіі або пакінуць яе. Пры гэтым амерыканцамі былі затрыманы два прадстаўніка кубінскага дзяржаўнага камітэта па эканамічным супрацоўніцтве, якіх адправілі ў лагер ваеннапалонных (нягледзячы на іх дыпламатычны статус) і пратрымалі там некалькі гадзін. 1 лістапада генерал-губернатар П. Скан накіраваў у кубінскае пасольства ноту, у якой патрабаваў пакінуць востраў на працягу 24 гадзін. У адказ кубінскі ўрад накіраваў ноту ў Вашынгтон, у якой паведаміў, што дыпламаты не выедуць з краіны, пакуль адтуль не будзе эвакуяваны ўвесь грамадзянскі персанал, што знаходзіцца на востраве — у тым ліку параненыя, захопленыя ў палон і загінулыя.

Таксама неўзабаве пасля пачатку аперацыі быў блакаваны сіламі амерыканскай марской пяхоты будынак савецкай дыпмісіі. Вайскоўцы не дазвалялі нікому прайсці на тэрыторыю пасольства ці пакінуць яго. Падчас адпраўкі ў аэрапорт кожнага з савецкіх грамадзян дапытвалі, а таксама абшуквалі.

29 кастрычніка ЗША адмянілі ўсе эканамічныя санкцыі, уведзеныя супраць Грэнады, і далі востраву 110 млн долараў кампенсацыі за шкоду, нанесеную ў ходзе дзеянняў амерыканскай арміі (у тым ліку адна рота ваеннай паліцыі і падраздзяленне ваеннай разведкі), а таксама прадстаўнікі ваеннага кантынгенту ўсходнекарыбскіх дзяржаў. Афіцыйнай мэтай іх знаходжання (у рамках аперацыі «Island Breeze») з’яўлялася «забеспячэнне бяспекі і дапамога паліцыі». Прэтэнзіі на прэм’ерства выказваў Фрэнсіс Алексіс. Тым не менш пераходны ўрад — Часовы кансультатыўны савет Грэнады — узначаліў педагог Нікалас Брэтуэйт, які лічыўся палітычна неангажаванай фігурай. Супраць Гейры была створана кааліцыя правацэнтрысцкіх сіл, аб’яднаная ў кансерватыўную Новую нацыянальную партыю на чале з Гербертам Блейзам. 3 снежня 1984 года ў краіне прайшлі выбары, на якіх перамагла Новая нацыянальная партыя. Яна атрымала больш за 58% галасоў. Аб’яднаная лейбарысцкая партыя Эрыка Гейры сабрала 36%, Патрыятычны рух імя Морыса Бішапа — усяго 5%.

Станам на 7 лютага 1985 года на востраве заставаліся 250 вайскоўцаў ЗША і 450 вайскоўцаў і паліцэйскіх усходнекарыбскіх дзяржаў, якія «па просьбе ўрада Грэнады» павінны былі заставацца ў краіне да 30 верасня 1985 года.

У 1986 годзе адбыўся судовы працэс, які атрымаў назву Грэнада 17. Перад судом паўсталі 18 чалавек — удзельнікі звяржэння Бішапа і забойства ў Форт-Руперт. Бернард Корд, яго жонка Філіс Корд, генерал Осцін, лейтэнант Бернард і 10 іншых абвінавачаных былі прысуджаны да смяротнага пакарання. Прысуд у 1991 годзе заменены на пажыццёвае, а затым на 30-гадовае зняволенне. Трое радавых атрымалі тэрміны ад 30 да 45 гадоў, адзін быў апраўданы. Асуджаныя былі вызвалены ў 2000—2009 гадах. Першай на волю выйшла Філіс Корд, адным з апошніх — Бернард Корд.

Уварванне на Грэнаду было першай буйной аперацыяй Узброеных Сіл ЗША пасля заканчэння В’етнамскай вайны. Нягледзячы на цэлы шэраг лакальных няўдач, агульны зыход уварвання апынуўся паспяховым. Аперацыя адыграла пэўную ролю ў аднаўленні прэстыжу амерыканскай арміі ЗША пасля В’етнама. Вынятыя з яе ўрокі былі ўлічаны пры падрыхтоўцы значна больш буйнога ўварвання ў Панаму ў 1989 годзе.

Пазней Рэйган пісаў у сваіх мемуарах:

Пасля заканчэння ваеннай аперацыі новым урадам Грэнады было заснавана дзяржаўнае свята — Дзень падзякі (*Thanksgiving Day*). Святкуецца штогод 25 кастрычніка па сённяшні дзень.

У 2009 годзе міжнароднаму аэрапорту ў Порт-Салінас было прысвоена імя Морыса Бішапа (*Maurice Bishop International Airport*).

## Адлюстраванне ў культуры і мастацтве 
* х/ф «Перавал разбітых сэрцаў» (ЗША, 1986)
* іранічны верш Аляксандра Сапроўскага «Ода на ўзяцце Сент-Джорджэса 25 кастрычніка 1983 года», стылізаваная пад Дзяржавіна.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Канфлікты 1983 года
Катэгорыя:Кастрычнік 1983 года
Катэгорыя:1983 год у ЗША
Катэгорыя:Халодная вайна