Ленінская вуліца (Магілёў)

**Ленінская вуліца** (старыя назвы: XVI—XIX стст. — **Ветраная**, з XIX ст. — **Вялікая Садовая**, **Інжынерная**) — пешаходная вуліца ў гістарычным цэнтры Магілёва. Бярэ свой пачатак ад плошчы Славы да вул. Курако. Працягласць вуліцы 1490 м.

## Гісторыя 
### У часы Вялікага Княства Літоўскага 
Вынікі археалагічных даследаванняў і пісьмовыя крыніцы дазваляюць рэканструяваць планіроўку горада на розных этапах яго развіцця. У XV ст. пачала складвацца планіроўка Старога горада. У цэнтры размяшчаўся Нагорны пасад, які складаўся з Астрожскай і Нагорскай соцень. Пасад меў невялікія кварталы і скучаную забудову. У той час паступова сталі вылучацца дзве галоўныя вуліцы — Шклоўская (сучасная Першамайская) і Ветраная (Ленінская), што перасякалі тэрыторыю тагачаснага горада з поўдня на поўнач. Менавіта на Ветранай была пабудавана першая драўляная ратуша пасля атрымання ў 1577 г. горадам Магдэбургскага права. Гэта была найбольш прэстыжная частка Магілёва. Тут размяшчаліся галоўныя культавыя збудаванні, ратуша, дом войта, сядзібы купецтва, магістрацкага і цэхавых вярхоў, майстэрні рамеснікаў.

### Сучаснасць 
У 2004 г. вуліца Ленінская, якая захавала найбольшую колькасць дамоў XIX ст., стала пешаходнай вуліцай — зонай адпачынку гараджан.

## Забудова 
Вялікую ролю ў фарміраванні вуліцы адыгрываюць помнікі гісторыі, жылой і грамадзянскай архітэктуры XVIII — пачатку XX стагоддзяў.

### Няцотны бок 
* № 1а — Магілёўская ратуша. У будынку размяшчаецца Музей гісторыі Магілёва.
* № 1 — будынак былой гарадской управы (XVII стагоддзе). Цяпер у будынку размяшчаецца Палац грамадзянскіх абрадаў. — 
* № 3 — двухпавярховы будынак XIX стагоддзя — 
* № 5/1 — двухпавярховы будынак XIX стагоддзя — 
* № 5/2 — двухпавярховы будынак XIX стагоддзя — 
* № 7 — двухпавярховы Г-падобны ў плане будынак (1790) — 
 Магілёўскага Спаскага манастыра (Дом № 11)]]
* № 11 — манастырскі корпус Магілёўскага Спаскага манастыра (1785) — 
* № 11а — былы архірэйскі палац (1772—1785) — 
* № 13 — жылы дом архірэйскага двара (сярэдзіна 19 ст.) — 
* № 15 — дом купца Кітаева — 
* № 19 — трохпавярховы дом Б. Ландау, гасцініца «Парыж» 

* № 21 (*вуліца Камсамольская, 3*) — трохпавярховы дом А. Гурэвіча, гасцініца «Тульская» (1867) — 
* № 23 (*вуліца Камсамольская, 12*) — трохпавярховы дом Р. Брэслау, гасцініца «Брысталь» — 
* № 25 — палац каталіцкага архібіскупа С. І. Богуша-Сестранцэвіча. (1780-я) — 
* № 27 — 
* № 29 — 
* № 29а — 
* № 31 (*Пажарны завулак, 17*) — двухпавярховы дом Сімховіча — 
* № 33 — інтэрнат № 2 МДУ імя Куляшова.
 ]]
* № 35 — будынак настаўніцкага інстытута (1853). Цяпер корпус № 2 Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Аркадзя Куляшова. — 
* № 37 — былы дом купца Анташкевіча (1698). У будынку размяшчаецца музей Бялыніцкага-Бірулі — 

* № 39 — інтэрнат № 1 МДУ імя Куляшова.
]]
* № 41 — будынак Магілёўскай мужчынскай гімназіі (1809), у якой вучыліся будучыя выдаўцы шматтомнага энцыклапедычнага слоўніка браты Аляксандр і Ігнат Гранат, першы прэзідэнт сената Гавайскіх астравоў Мікалай Судзілоўскі, галоўнакамандуючы сербскай арміяй, Туркестанскі генерал-губернатар , матэматык, географ, геафізік, астраном, даследчык Поўначы Ота Шміт. — 
]]
* № 47 — кінатэатр «Радзіма».
* № 53 — Магілёўскі дзяржаўны музычны каледж імя М. А. Рымскага-Корсакава.
* № 59 — двухпавярховы інтэрнат Будтрэста № 12 (1952). У пачатку 2014 года прызнаны аварыйным і непрыдатным для жыцця, жыхары пераселены ў іншы інтэрнат. Знесены ўлетку 2018 года, на яго месцы ўзводзіцца паціпавярховы дом з мансардай (арх. У. Чаховіч, А. Матвіцэўскіх).
* № 61 — будынак, які складаецца з 6- і 3-павярховых аб’ёмаў. У будынку размешчаны Ліцэй БРУ і клуб-рэстаран «Форум».
* № 63 — 9-павярховы будынак Тэхналагічнага парку Магілёў (1985, архітэктар В. Кільчыцкі).

### Цотны бок 
* рэшткі Богаяўленскага манастыра (ХVІІ — ХІХ стагоддзі) у квартале, абмежаваным вуліцамі Першамайскай, Ленінскай, Болдзіна — 
* № 4 — 
* № 6 — 
* № 8 — 
* № 10 — 
* № 14 — чатырохпавярховы пасляваенны дом.
* № 14А — чатырохпавярховы пасляваенны дом.

Ад скрыжавання з Камсамольскай раней стаялі дамы Эдэльмана, Граната, Шафрая, К. Гофмана. У вуглавым доме Эдэльмана знаходзілася вядомая крама братоў Л. і І. Берштэйнаў, да якіх любілі заходзіць, бываючы ў Магілёве, вялікія князёўны, дочкі імператара Мікалая II.

* № 16 — двухпавярховы дом Берштэйна — 
* № 18 — двухпавярховы дом Ландау — 

* № 20 — трохпавярховы дом А. Магітсана (1884), Ц. Сыркінай — 
* № 22 — трохпавярховы дом Махавера — 
* *№ 24* (Пажарны завулак, 15) — двухпавярховы дом Махавера. Крыло дома, якое выходзіла на Ленінскую, разбурана ў час вайны. — 
* № 26 — 
* № 28 — 
* № 28а — 
* № 30 — 
* № 32 — 

* № 34 — 
]]
* № 36 (*зав. Мігая, 13*) — будынак былога крэдытнага таварыства (пачатак ХХ стагоддзя) — 
* № 38 — трохпавярховы будынак — 

* № 40 — двухпавярховы дом Відаровіча (1910-я) — 
* № 44 — трохпавярховы будынак.

* № 46 (*вул. Лепяшынскага*) — трохпавярховы будынак з цэглы — 
* № 48а — будынак (пачатак ХХ стагоддзя) — 
* № 50 — будынак банка (1904) — 
]]
* № 50б — будынак былога Маскоўскага міжнароднага банка (пачатак ХХ стагоддзя) — 
* № 52 — будынак былога губернскага распарадчага камітэта (другая палова ХІХ стагоддзя) — 
* № 54 — будынак (другая палова ХІХ стагоддзя) — 

* № 56 — будынак былой прыватнай жаночай гімназіі (пачатак ХХ стагоддзя) — 
* № 68а — адміністрацыйны будынак (пачатак ХХ стагоддзя) — 
 
Да вуліцы прымыкаюць скверы: Тэатральны, Лютэранскі, Камсамольскі, Міронава, 40-годдзя Перамогі.

На той частцы вуліцы, дзе дазволены аўтамабільны рух размешчаны магілёўскі аўтавакзал, швейная фабрыка «Вяснянка», Магілёўскі завод «Строммашына».

## Славутасці 
* У 1957 годзе на будынку былой гарадской управы (дом № 1) ўстаноўлена мемарыяльная дошка ў гонар II губернскага з’езда Саветаў рабочых і салдацкіх дэпутатаў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Магілёўскі дзяржаўны каледж мастацтваў 
* Магілёўскі дзяржаўны музычны каледж імя М. А. Рымскага-Корсакава 
* МШФ «Вяснянка» 
* ААТ «Магілёўскі завод „Строммашына“»
* Кінатэатр «Радзіма» будзе працаваць у новым фармаце 

Катэгорыя:Вуліцы Магілёва
Катэгорыя:Пешаходныя вуліцы Беларусі

Катэгорыя:Стары горад (Магілёў)
Катэгорыя:Вуліцы Беларусі, названыя ў гонар Уладзіміра Леніна