Віктар Эмануіл III

{{Дзяржаўны дзеяч
| імя                = Віктар Эмануіл III
| арыгінал імя     = Vittorio Emanuele III
| выява        = Vittorio Emanuele III (c. 1915–1920).jpg
| апісанне выявы = 
| шырыня             = 
| пасада          = кароль Італіі
| парадак            = 3
| пад імем         = 
| сцяг               = Royal Standard of Italy (1880-1946).svg
| перыядпачатак       = 29 ліпеня 1900
| перыядканец        = 9 мая 1946
| папярэднік     = Умберта I
| пераемнік           = Умберта II
| каранацыя          = 
| адрачэнне          = 9 мая 1946
| спадчыннік          = Умберта Нікола Тамаза Джаваніі Марыя, прынц П'емонта
| пасада_2        = імператар Эфіопіі
| парадак_2          = 84
| сцяг_2             = Coat of arms of Italian East Africa.png
| сцяг2_2            = Flag of Italy (1861-1946).svg
| перыядпачатак_2     = 9 мая 1936
| перыядканец_2      = 5 мая 1941
| папярэднік_2   = Хайле Селасіе I
| пераемнік_2         = Хайле Селасіе I
| пасада_3        = кароль Албаніі
| парадак_3          = 2
| сцяг_3             = Flag_of_Albania_(1939-1943).svg
| перыядпачатак_3     = 16 красавіка 1939
| перыядканец_3      = 8 верасня 1943
| папярэднік_3   = Ахмет Загу
| пераемнік_3         = тытул скасаваны
| дата нараджэння      = 
| месца нараджэння     = 
| дата смерці        = 
| месца смерці       = 
| пахаваны          =
| род                = 
| бацька               = 
| маці               = 
| муж             =
| жонка            = 
| дзеці               = 
| гады службы        =
| прыналежнасць     =
| род войскаў          =
| званне             = Першы маршал Імперыі
| камандаваў         = 
| бітвы           =
| узнагароды            = { style="background:transparent"
     
-
    
-
  
-

}
| рэгент1 = Умберта Нікола Тамаза Джаваніі Марыя, прынц П'емонта
| рэгент1перыядпачатак = 1944
| рэгент1перыядканец = 1946
| каментарый = 
}}
**Віктар Эмануіл III** (; ,  — , , Егіпет) — трэці кароль адзінай Італіі новага часу з 29 ліпеня 1900, імператар Эфіопіі з 9 мая 1936 па 5 мая 1941 (фармальна захоўваў тытул да 8 верасня 1943), кароль Албаніі з 16 красавіка 1939 па 8 верасня 1943. Першы маршал Імперыі (30 сакавіка 1938). З Савойскай дынастыі, сын і пераемнік караля Умберта I.

## Біяграфія 
### Да ўзыходжання на трон 
Віктар быў чалавекам даволі замкнутым і маўклівым. Бацькі абдзялялі яго ўвагай, аднак паспрабавалі даць яму добрую адукацыю — ён добра ведаў геаграфію і гісторыю, свабодна валодаў англійскай мовай (яго няня была англічанкай) і нядрэнна іграў на фартэпіяна. Як і яго бацька і дзед, ён захапляўся паляваннем, але больш рыбнай лоўляй, а таксама нумізматыкай — пасля яго смерці засталася адна з найбагацейшых у свеце калекцый манет, якая, паводле некаторых даных, дагэтуль падтрымлівае матэрыяльны стан Савойскага дому.

### Кіраванне 
[thumb|left|Сярэбраная [манета Італіі 5 лір з партрэтам Віктара Эмануіла III, 1927 год]]

У першыя гады свайго кіравання Віктар праявіў сябе як асцярожны і разважлівы палітык. Ён аслабіў праследаванне радыкалаў, з вялікай увагай адносіўся да ініцыятыў прэм’ер-міністра Джаліці па ўдасканаленні падатковай і судовай сістэмы.

У знешняй палітыцы ён праяўляў тую ж умеранасць, хоць у 1911-м саступіў пад ціскам нацыяналістаў і даў ход вайне з Турцыяй. Нягледзячы на традыцыйны саюз Савойскай дынастыі з Германіяй і Аўстрыяй, у Першай сусветнай вайне падтрымаў Антанту, уступіўшы ў вайну ў 1915.

З 1922 года значэнне Віктара Эмануіла было чыста намінальным, з прычыны таго, што рэальная ўлада не без яго дапамогі перайшла да фашыстаў на чале з Беніта Мусаліні. Прапаганда часоў фашызму адкрыта вынесла манарха наогул за ўсялякія рамкі, яго фатаграфіі замяняліся на партрэты дучэ, кадры з яго ўдзелам выразаліся з фільмаў і да т.п. Кароль ніколі не пярэчыў супраць рашэнняў фашысцкага ўрада, не рабіў нічога, каб абараніць асабіста верных яму прыдворных і афіцэраў, якія падвяргаліся рэпрэсіям (у тым ліку па расавай прыкмеце пасля 1938). Гэта зневажэнне караля рэзка адмоўна адбілася на прэстыжы дынастыі, хоць паводле сведчанняў у мемуарах графа Чыяна Мусаліні раздражняла, што кароль ставіўся з пагардай да фашызму. У 1936 годзе, пасля захопу Эфіопіі (Другая італа-эфіопская вайна), быў абвешчаны імператарам Эфіопіі; у 1939 годзе — каралём Албаніі (поўнага міжнароднага прызнання гэтыя тытулы не атрымалі). Паколькі паралельна з гэтым адбывалася скарачэнне спажывання прадукцыі насельніцтвам, уводзіліся эмбарга, стаў праяўляцца крызіс, у Італіі мела папулярнасць іранічная песенька прыкладна наступнага зместу:
Калі наш Віктар быў простым каралём, тая кава на кожнай была кухні;
Калі ж ён стаў Эфіопіі царом, тая кава раптам стала дэфіцытам;
Калі ён узышоў на Албанскі прастол, ад кавы не засталося і духу;
Калі мы атрымаем яшчэ адну такую перамогу, не будзе тады і цыкорыя.

У 1938 годзе каралю і Мусаліні былі прысвоены званні Першых маршалаў Імперыі, што выклікала абурэнне сярод манархістаў, паколькі прыватная асоба паставіла сябе на адзін узровень з каралём.

У 1943 годзе, незадоўга да высадкі войскаў саюзнікаў у кантынентальнай Італіі, кароль падтрымаў рашэнне Вялікага фашысцкага савета зрынуць і арыштаваць дучэ 25 ліпеня 1943 года. Кароль адмовіўся ад эфіопскага і албанскага тытулаў і з гэтага часу падтрымліваў саюзнікаў. Пасля абвяшчэння заключэння міру 8 верасня, перад уводам у краіну нямецкіх войскаў і акупацыі імі Рыма бег у Егіпет; пасля вызвалення Мусаліні быў адноўлены фашысцкі рэжым, абвешчаны «рэспубліканскім» (Рэспубліка Сала).

## Апошнія гады 
9 мая 1946 года 77-гадовы Віктар Эмануіл III пасля амаль паўвекавога валадарання адрокся ад прастола на карысць сына, які ўжо фактычна кіраваў Італіяй, «майскага караля» Умберта II, які насіў карону толькі месяц і быў зрынуты па выніках рэферэндума. У наступным годзе Віктар Эмануіл III памёр у Александрыі, куды да яго з Балгарыі пераехалі дачка, царыца Ёвана, і ўнук Сімяон II.

## Сям’я 
[thumb|200px|left|[Паштовая марка Італіі, прысвечаная Віктару Эмануілу III, 1916, 20 чэнтэзіма ]]

У 1896 годзе ажаніўся з Аленай Чарнагорскай (1873—1952), дачкой караля Чарнагорыі Ніколы Петравіча. У гэтым шлюбе меў пецярых дзяцей:

* Іаланда Маргарыта (1901—1986), у шлюбе з Джоржыа Карла Кальві, графам Бергола;
* Мафальда (1902—1944), у шлюбе з Філіпам Гесэнскім, памерла ў канцлагеры Бухенвальд;
* Умберта II (1904—1983), у шлюбе з Марыяй-Жазэ Бельгійскай;
* Джавана (1907—2000), у шлюбе з царом Балгарыі Барысам III;
* Марыя Франчэска (1914—2001), у шлюбе з Луіджы Бурбон-Пармскім.

## Літаратура 
* 
* *Чиано Г.* Дневник фашиста. 1939—1943. — : Издательство «Плацъ», 2010. — (серия «Первоисточники новейшей истории»). — 676 стр. — ISBN 978-5-903514-02-1

Катэгорыя:Каралі італьянскія
Катэгорыя:Савойская дынастыя
Катэгорыя:Лідары краін-удзельніц Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Лідары краін-удзельніц Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Фашысцкая Італія
Катэгорыя:Маршалы Італіі
Катэгорыя:Нумізматы Італіі