open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сігнэ Баўманэ

**Сі́гнэ Ба́ўманэ** (; нар. 7 жніўня 1964) — латвійскі аніматар, мастак, ілюстратар і пісьменнік, у наш час жыве і працуе ў Нью-Ёрку. Член Акадэміі кінематаграфічных мастацтваў і навук. Яна таксама з'яўляецца педагогам, выкладала анімацыю ў Інстытуце Прата з 2000 па 2002 год.

## Біяграфія 
Сігнэ Баўмане нарадзілася ў горадзе Аўцэ Латвійскай ССР, дзяцінства правяла ў латвійскім Тукумсе і на востраве Сахалін. Літаратурную дзейнасць пачала ў 14-гадовым узросце. У 1989 годзе скончыла філасофскі факультэт Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта.

### Кар’ера 
У 1989 годзе пачала працаваць аніматарам латвійскай анімацыйнай студыі *Dauka*. Створаныя Баўманэ анімацыйныя рэкламныя ролікі на працягу некалькіх гадоў паказваліся па мясцовым тэлебачанні. У 1991 годзе яна выпусціла свой першы анімацыйны фільм «Ведзьма і карова» для якога яна была сцэнарыстам, рэжысёрам, сцэнографам і аніматарам.

Пасля двух гадоў працы ў якасці ілюстратара дзіцячых кніг у Маскве, яна вярнулася да анімацыі, ілюстрацыі і сцэнаграфіі ў 1993 годзе ў Рызе. Яна пераехала ў Нью-Ёрк у верасні 1995 года, стала супрацоўнічаць з амерыканскім аніматарам Білам Плімптанам.

У 1998 годзе яна аднавіла сваю працу як незалежны аніматар, стварыўшы некалькі фільмаў. Два з іх, «Жанчына» і «Ветэрынар» былі створаны падчас візітаў у Латвію, астатнія - у Нью-Ёрку.

Сігнэ Баўманэ ініцыявала і курыравала шэраг незалежных анімацыйных праграм і разам з Патрыкам Смітам і Білам Плімптанам стала арганізатарам Square Footage Films, групы незалежных нью-ёркскіх аніматараў, якія самастойна выдавалі і распаўсюджвалі DVD-дыскі са сваімі працамі.

Акрамя анімацыі, Баўманэ з'яўляецца аўтарам мноства карцін і скульптур, яна таксама працавала ілюстратарам дзіцячых кніг.

Яе анімацыйныя фільмы былі паказаны на фестывалях у Ансі, Берліне, Атаве, Венецыі, на кінафестывалях «Трайбека» і «Сандэнс». Многія з яе прац былі ганараваны ўзнагародамі.

У 2014 годзе выйшаў фільм Баўманэ «Камяні ў маіх кішэнях» — гэта поўнаметражная аўтабіяграфічная анімацыйная стужка, якая распавядае пра дэпрэсію, якая пераследвала тры пакаленні жанчын у яе сям'і. «Камяні ў маіх кішэнях» быў высунуты Латвіяй як «Найлепшы фільм на замежнай мове» на 87-ю цырымонію ўручэння прэміі «Оскар», але не патрапіў у ліку намінантаў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Мультыплікатары Латвіі
Катэгорыя:Мастакі Латвіі
Якаў Якаўлевіч Кулдуркаеў

**Якаў Якаўлевіч Кулдуркаеў** (; 22 кастрычніка 1894 — 28 ліпеня 1966) — савецкі эрзянскі паэт і пісьменнік. Аўтар паэмы «Эрьмезь».

## Біяграфія 
Якаў Кулдуркаеў нарадзіўся 22 кастрычніка 1894 года ў сяле Лабаскі (цяпер Ацяшаўскі раён Рэспублікі Мардовія) у сялянскай сям'і. У 1903—1906 гадах хадзіў у сельскую пачатковую школу. У 1912 годзе скончыў Саранскае рэальнае вучылішча. Адправіўся ў Сібір, дзе працаваў табельшчыкам на Амурскай чыгунцы. У 1915 годзе быў прызваны ў армію, ваяваў у час Першай сусветнай вайне, быў кантужаны. Пазней удзельнічаў у Грамадзянскай вайне у радах Чырвонай арміі. Пасля вяртання з фронту скончыў курсы рахункаводаў у Маскве, працаваў рахункаводам, бухгалтарам, рэвізорам.

У 1938 годзе быў рэпрэсаваны як «вораг народа». Адбываў зняволенне ў лагерах Комі АССР, Наўгародскай і Джамбульскай абласцей. Рэабілітаваны ў 1958 годзе.

## Літаратура 
* Писатели Мордовии : биографический справочник / сост.: Т. С. Баргова, Е. М. Голубчик. - Саранск : Мордов. кн. изд-во, 2004.

Катэгорыя:Эрзянскамоўныя паэты
Катэгорыя:Эрзянскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мардовіі
Аўксенцій Філіпавіч Юртаў

**Аўксенцій Філіпавіч Юртаў ** (; , в. Калейкіна, Мензялінскі павет, Уфімская губерня — , с. Андрэеўка, Уфімскі павет, Уфімская губерня) — расійскі эрзянскі асветнік, педагог, этнограф. Аўтар першага эрзянскага буквара на аснове кірыліцы.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў вёсцы Калейкіна (цяпер Альмецьеўскі раён Рэспублікі Татарстан) у эрзянскай сялянскай сям’і. З дзяцінства ведаў татарскую мову, скончыў Казанскую цэнтральную хрышчана-татарскую школу. Паступіў у Казанскую іншародніцкую настаўніцкую семінарыю, быў вучнем усходазнаўца Мікалая Іванавіча Льмінскага. Юртаў займаўся вывучэннем эрзянскай і макшанскай моў, зборам фальклору. У 1872 годзе пераклаў на эрзя-мардоўскую мову «Гісторыі Старога Запавету». У тым жа годзе скончыў семінарыю, працаваў настаўнікам падрыхтоўчага класа, затым выкладчыкам у мардоўскім вучылішчы пры семінарыі. З 1883 года працаваў настаўнікам у народных вучылішчах сёлаў Самарскай і Уфімскай губерняў. Займаўся перакладамі на мардоўскую мову. Увёў выкладанне ў школах на эрзянскай і макшанскай мовах. У 1883 годзе выдаў у Казані «Узоры мардоўскай народнай славеснасці» (). У 1884 годзе пад кіраўніцтвам Н. І. Ільмінскага выдаў «Буквар для мардвы-эрзя з даданне малітваў і рускай азбукі» (). Кніга была напісана з улікам вопыту складання буквароў для народаў Паволжа. Буквар быў заснаваны на элементах рускай графікі, але пры гэтым аўтар увёў арыгінальныя дыякрытычныя знакі. Апроч асноўнага тэксту буквара, у кнізе змяшчаліся ўзоры мардоўскай народнай славеснасці і малітвы на эрзянскай мове. Пазней Юртаў займаўся ўніфікацыяй правапісу і ўвядзеннем адзіных нормаў для эрзянскай пісьменнасці.

У 1891 годзе Юртаў прыняў сан святара і больш не займаўся выкладчыцкай дзейнасцю. Служыў у адным з прыходаў Уфімскай губерні. Сканаў 20 красавіка 1916 года ў сяле Андрэеўка Уфімскага павета Уфімскай губерні (цяпер Башкартастан).

## Памяць 
У 1992 годзе ў гонар Юртава была названа вуліца ў Саранску.

## Сачыненні 
* Букварь для мордвы-эрзи с присоединением молитв и русской азбуки, Каз., 1884;
* Погребальные обряды и поверья крещеной мордвы Уфимской губ., «Известия по Казанской епархии», 1887, № 8, с. 227—29.

## Літаратура 
* *Ильминский Н. И.* Опыты переложения христианских вероучительных книг на татарский и другие инородческие языки в начале текущего столетия, Каз., 1883;
* *Феоктистов А. П.* Очерки по истории формирования морд, письменно-литературных языков, М., 1976;
* *Осовский Е. Г.* А. Ф. Юртов — предтеча мордовского просветительства, Саранск, 1995. Е. Г. Осовский.

Катэгорыя:Этнографы Расіі
Катэгорыя:Філолагі Расіі
Катэгорыя:Педагогі Расіі
Катэгорыя:Святары Рускай праваслаўнай царквы
Катэгорыя:Эрзянская мова
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Татарстане
Катэгорыя:Памерлі ў Башкартастане
Такмак (Кыргызстан)

**Такма́к** () — горад абласнога падпарадкавання ў Чуйскай вобласці Кыргызстана.

Размешчаны на поўначы краіны, за 60 км на ўсход ад Бішкека, у Чуйскай даліне, на левым беразе ракі Чу, па якой у раёне горада праходзіць мяжа Кыргызстана і Казахстана. На поўначы і поўдні ад Такмака распасціраюцца адгор’і Цянь-Шаня: на поўдні — Кыргызскі хрыбет, на поўнач — Заілійскі Алатау.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Кыргызстана
Чаатас

**Чаатас** (*чаа тас* камень вайны) — археалагічная культура енісейскіх кіргызаў VI—IX стагоддзяў у Мінусінскай катлавіне, а таксама абазначэнне спецыфічных могільнікаў, якія адносяцца да дадзенай культуры.

Помнікі былі ўпершыню вывучаны навуковымі экспедыцыямі ў XVIII стагоддзі. Першым іх раскопкі пачаў праводзіць В. В. Радлаў у 1863 годзе. У 1880-я гады яго праца была працягнутая. Д. А. Клеменцам і А. В. Адрыянавым, якія першымі ўвялі ў навуковы ўжытак тэрмін «чаатас». Згодна з хакаскімі легендамі, гэтыя курганы ўяўляюць сабой абломкі скал, якімі змагаліся старажытныя волаты.

На некаторых насыпах курганоў сустракаюцца стэлы ці вертыкальныя пліты, якія часам  змяшчаюць архона-енісейскія надпісы. Пад шэрагам курганоў былі выяўленыя квадратныя магільныя ямы са спаленымі трупамі, а таксама посудам, зброяй, конскай збруяй і іншым начыннем, якая была тым багацей, чым больш шляхетны чалавек быў тут пахаваны. Вакол буйнога (вышынёй да 30 м) кургана шляхетнага чалавека размяшчаліся невялікія курганы простага люду.

## Літаратура 
* Евтюхова Л. А. Археологические памятники енисейских кыргызов (хакасов), Абакан, 1948;
* Киселев С. В. Древняя история Южной Сибири, М., 1951.
* Кызласов Л. Р. Древнехакасская культура чаатас VI—IX вв. // Степи Евразии в эпоху Средневековья. Серия: Археология СССР. М.: 1981. С. 46-52.

Катэгорыя:Археалагічныя культуры Азіі
Катэгорыя:Гісторыя Хакасіі
Катэгорыя:Хакасія
Канстытуцыйны блок (Балгарыя)

**Канстытуцыйны блок** () - палітычны саюз, які ажыццяўляў сваю дзейнасць у Балгарыі ў пачатку 1920-х гадоў. Быў сфарміраваны апазіцыйнымі палітычнымі аб'яднаннямі супраць кіруючай партыі Балгарскага земляробчага народнага саюза (скарочана - **БЗНС**).

## Гісторыя 
Палітычнае аб'яднанне было сфарміравана 6 ліпеня 1922 года і складалася з прадстаўнікоў Аб'яднанай народнай прагрэсіўнай партыі, Дэмакратычнай партыі і Радыкальнай дэмакратычнай партыі. Апроч гэтага Канстытуцыйны блок лічыўся саюзным партыі Народнага саюза. Аб'яднанне таксама неўзабаве пачало друкаваць уласную газету пад назвай *«Слово»*.

Канстытуцыйны блок атрымаў 17 месцаў у парламенце Балгарыі па выніках красавіцкіх выбараў 1923 года (тады ж ён быў прадстаўлены сумесным спісам з Балгарскай рабочай сацыял-дэмакратычнай партыяй (шырокіх сацыялістаў), ніводны з членаў якой не змог заваяваць дэпутацкае крэсла).

Неўзабаве пасля гэтага найбольш паважаныя лідары партыі былі арыштаваны і пазбаўлены свабоды па абвінавачванні ў адказнасці за паражэнне краіны ва Другой Балканскай вайне і Першай сусветнай вайне. Пасля абедзвюх войнаў каралеўства было пазбаўлена шэрагу тэрыторый, у тым ліку і стратэгічнага выхаду да Эгейскага мора (паводле Нёіскага дагавора), а таксама абавязвалася скараціць колькасць арміі да 20 000 чалавек. У выніку члены Канстытуцыйнага блока, якія засталіся на свабодзе, 9 чэрвеня 1923 года здзейснілі дзяржаўны пераварот, які зрынуў урад БЗНС. У жніўні таго ж года большасць лідараў аб'яднання ўступілі ў нядаўна сфарміраваную партыю «Дэмакратычны саюз», пасля чаго Канстытуцыйны блок быў распушчаны.

Катэгорыя:Палітычныя партыі, заснаваныя ў 1922 годзе
Катэгорыя:Партыйныя кааліцыі
Катэгорыя:Палітычныя партыі Балгарыі
Вальтэр Брайскі

**Вальтэр Брайскі** (; 8 ліпеня 1871, Берн — 25 верасня 1944, Клостэрнойбург) — аўстрыйскі палітык, 4-й Федэральны канцлер Аўстрыі.
Як член Хрысціянскай сацыялістычнай партыі займаў пасады Віцэ-канцлера і міністра ўнутраных спраў Аўстрыі з 1920 да 1922 года. (Толькі на працягу аднаго дня ў 1922 годзе займаў пасаду федэральнага канцлера краіны). Пасля гэтага быў прызначаны прэзідэнтам Дзяржаўнага камітэта статыстыкі, гэтую пасаду ён займаў з 1923 па 1931 год.

## Спасылкі 
* Біяграфія 

Катэгорыя:Канцлеры Аўстрыі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Аўстрыі
Катэгорыя:Міністры абароны Аўстрыі
Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў Аўстрыі
Рух за нацыянальную незалежнасць Латвіі

**Рух за нацыянальную незалежнасць Латвіі** (, скарочана — **РННЛ**) — палітычная арганізацыя ў Латвіі, якая дзейнічала з 1988 года да сярэдзіны 1990-х гадоў.

Утварылася як радыкальнае крыло латвійскага нацыяналістычнага руху. У адрозненне ад Народнага фронту Латвіі, які першапачаткова падтрымліваў ідэю большай аўтаноміі для Латвіі ў рамках СССР, прыхільнікі РННЛ з самага пачатку выступалі за абвяшчэнне незалежнасці. Лідарамі РННЛ былі Эдуардс Бэрклаўс, Алэксандрс Кірштэйнс, Андрэйс Крастыньш, Эйнарс Рэпшэ і Юрыс Добэліс.

Пасля таго, як Латвія зноў здабыла незалежнасць, РННЛ стала палітычнай партыяй і атрымала назву **Нацыянал-кансерватыўная партыя**. Партыя атрымала 15 месцаў з 100 на парламенцкіх выбарах 1993 года і стала ўплывовай апазіцыйнай партыяй. У тым жа годзе выставіла свайго кандыдата на пасаду прэм’ер-міністра краіны, Ёахіма Сіегэрыста, які саступіў толькі на адзін голас і атрымаў другое месца. РННЛ выйгралі муніцыпальныя выбары ў сталіцы Латвіі, Рызе ў 1994 годзе, але пасля гэтага папулярнасць партыі хутка згасла. Яна страціла палову сваіх месцаў у парламенце пасля выбараў 1995 года і ўрэшце злілася з *Tēvzemei un Brīvībai* (партыяй Айчыне і свабодзе), іншай правай партыяй з падобнымі паходжаннем.

Пасля ўваходжання ў альянс з партыяй «Айчыне і свабодзе», палітычнае аб’яднанне стала ўсё больш актыўна прасоўваць ідэі аб «латышскім» бачанні будучыні Латвіі. З боку кіраўніцтва партыі меў месца шэраг спрэчных заяў пра заахвочванне спажывання латвійскіх тавараў і папярэджанне пра магчымую небяспеку з боку нелатышоў.

У суседняй Эстоніі існавала арганізацыя з аналагічнымі мэтамі і практычна ідэнтычнай назвай — Партыя нацыянальнай незалежнасці Эстоніі.

## Гл. таксама 
* Кансерватызм
* Нацыяналізм
* Дзяржаўны лад Латвіі

Катэгорыя:Антыкамунізм у Латвіі
Катэгорыя:Арганізацыі СССР
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1988 годзе
Катэгорыя:Палітычныя партыі, заснаваныя ў 1988 годзе
Катэгорыя:Нацыяналістычныя партыі Латвіі
Мастарава

**Ма́старава** (*Масторава*) — мардоўскі паэтычны эпас, створаны ў 1994 г. Аляксандрам Шаронавым і іншымі на аснове народных песень.

У «Мастараве» сістэмна прадстаўлены касмаганічная міфалогія мардвы, нябесны і зямны пантэон, гераічная эпіка. У эпасе прадстаўлены старадаўнія песні і паданні, абрадавая паэзія, прыказкі і прымаўкі. Прадстаўлены язычніцкія багі і героі: Інешкіпаз (стваральнік свету), Ангэ (жонка Інешкіпаза, багіня прыгажосці), Ідэмеўсь (Д'ябал, антыпод Інешкіпаза), Пур'гінепаз (бог грома і дажджу), Мастарава (багіня зямлі), Кудадэй (заснавальнік мардоўскага народа), Нарчатка (макшанская княгіня, смелая ваяўніца), Саманька (дзяўчына, якая дапамагае Івану Грознаму скарыць Казань) і інш. Разам узятыя, яны ўтвараюць калектыўны вобраз народа. 

У 18 паданнях «Мастаравы», якая складаецца з 5 частак, у паэтычных вобразах адлюстраваны матэрыяльная і духоўная культура народаў эрзя і мокша, іх грамадска-палітычная гісторыя, пачынаючы са старажытных часоў да сярэдзіны XVI стагоддзя, калі эрзянская і макшанская землі канчаткова ўвайшлі ў склад Маскоўскай дзяржавы.

## Спасылкі 
* «Мастарава» атрымала ўсерасійскае прызнанне 

Катэгорыя:Эпічныя творы
Катэгорыя:Мардоўская міфалогія
Катэгорыя:Кнігі 1994 года
Аруцюн Памбукчан

**Аруцюн Памбукчан** (нарадзіўся 3 кастрычніка 1950, Ерэван; ; ), таксама вядомы як **Дзах Арут** (; ) — армянскі спявак. Вядомы як выканавец танцавальных, народных і рэвалюцыйных песень.

## Біяграфія 
Вучыўся гульні на гітары, бузукі, сазе, дхале, ударных і піяніна, арганізаваў групу «Эрэбуні», гуляючую размаітую музыку — ад Азнавура да Прэслі і Deep Purple. Яшчэ ў савецкія гады пад ціскам цэнзуры і КДБ быў змушаны пакінуць родную Арменію. У 1975 годзе пераехаў у Ліван, пазней асталяваўся ў ЗША, дзе і жыве разам з жонкай і сынам. У канцы 1980-х шматкроць і з вялікім поспехам выступіў на цэнтральным ерэванскім стадыёне «Раздан».

Гарлапаняць жыве ў Злучаных Штатах Амерыкі, у штаце Каліфорнія, і актыўна бярэ ўдзел у дабрачыннай і грамадскай дзейнасці армянскай абшчыны ЗША. Папулярнасць яго даўно выйшла з армянскіх колаў і пашырылася сярод амерыканцаў, якім не абыякавая культура армянскага народа.

На Радзіме выканаўца ён вядомы, як «Дзах» Арут, многія лічаць яго адным з заснавальнікаў прымітыўнай плыні «Рабіс» (ад арганізацыі «Працаўнікі Мастацтва», што дзейнічала ў савецкі час) у армянскай песні.

Аруту прынеслі славу песні Артура Месчана. Альбом «Рэквіем» Месчана, у які ўлучаны легендарныя песні як «Ур эір, Аствац?», Дзах Арут прымудрыўся выпусціць раней аўтара, бо Месчан меў праблемы з органамі спецслужбаў. Гэты плагіят стаў самым скандальным і ганебным выпадкам у гісторыі армянскай музыкі.

## Спасылкі 
* Официальный сайт  
* Фан-клуб Арута Памбукчяна  

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Арменіі
Гемайндэбау

() у Дёблінга, 19-й раён Вены, лічыцца «іконай» Чырвонай Вены]]
**Gemeindebau** (множны лік: **Gemeindebauten**) — нямецкі тэрмін для жылога дома, які належыць абшчыне. Ён адносіцца да жылых дамоў, збудаваных муніцыпалітэтам — як правіла, для забеспячэння жыхароў недарагім дзяржаўным жыллём. Кватэры ў такім будынку можна арандаваць у адпаведнага муніцыпалітэта.

## Вена 
### Гісторыя 
Гемайндэбау сталі важнай часткай архітэктуры і нават культуры Вены з 20-х гадоў XX стагоддзя. Да 1918 года жыллёвыя ўмовы, у якіх знаходзіўся расце рабочы клас горада, былі «жахлівымі» па сучасным стандартам. Калі Сацыял-дэмакратычная партыя Аўстрыі атрымала кантроль над муніцыпальнай адміністрацыяй падчас Першай Рэспублікі Аўстрыі (1918-1934 гады, так званая «Чырвоная Вена»), яна прыступіла да рэалізацыі праекта па паляпшэнню ўмоў жыцця працоўных. На працягу гэтага часу было пабудавана вялікая колькасць гемайндэбау — звычайна буйных жылых комплексаў. Калі лічыць і тыя будынкі, будаўніцтва якіх было завершана ўжо пасля лютага 1934 года, гораду ўдалося пабудаваць 64 000 кватэр у якіх пасяліліся 220 000 чалавек. Кватэры размяркоўваліся на аснове сістэмы спецыяльных балаў, паскараюць перадачу жылля сем'ям і малазабяспечаным грамадзянам.

## Заўвагі 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Архітэктура Вены
Катэгорыя:Гісторыя Вены
Юлдаш Суярэмбетаў

**Юлдаш Суярэмбетаў** (**Елдаш-мула**; ; ?—1742) — башкірскі мула, старшына Кудзейскай воласці Сібірскія даругі, адзін з правадыроў башкірскіх паўстанняў 1735—1740 гадоў.

## Біяграфія 
Паходзіў з башкір Кудзейскай воласці Сібірскія даругі. Служыў старшыной Кудзейскай воласці. Увесну 1737 года вёў перамовы з казахамі Сярэдняга жуза, прасіў іх аказаць паўстанцам узброеную падтрымку. Улетку 1737 года на чале атрада паўстанцаў удзельнічаў у бітвах у раёне Бірска, Катайскага астрога, Красаўфімскай крэпасці, Кунгура, Осы і шэрагу іншых населеных пунктаў Ісецкай і Уфімскай правінцый. 18 верасня 1737 года ўступіў у бой з карным атрадам капітана Голчына ў раёне Каліноўскай крэпасці, па выніках якога атрад Юлдаша Суярэмбетава быў вымушаны адступіць да Бірска. У 1738 годзе разам з іншымі ўдзельнікамі паўстання прынёс пакаянне Л. Я. Саймонаву ў Табынскую крэпасць. Калі ўвесну 1739 года мясцовая адміністрацыя прыняла рашэнне правесці перапіс башкіраў, Юлдаш Суярэмбетаў выступіў супраць гэтага. З’езд старшынаў прыняў рашэнне не праводзіць перапіс. У 1740 годзе разам з Кузяшам Рахмангулавым і Шыганаем Бурчаковым дзейнічаў супраць мяцежнікаў Карасакала. Тым не менш, у 1740 годзе быў узяты ў палон царскімі ўладамі. Утрымліваўся ў Арэнбургу ў турэмным астрозе. У 1742 годзе быў пакараны смерцю.

Катэгорыя:Правадыры башкірскіх паўстанняў
Катэгорыя:Пакараныя смерцю
Корча (піва)

**«Корча»** — албанская піваварная кампанія, а таксама аднайменны таварны знак і сорт піва. Трэці па аб'ёмах вытворца піва ў Албаніі.

## Гісторыя 
Бровар быў заснаваны ў 1928 годзе  ў горадзе Корча італьянскім інвестарам *Umberto Umberti* і албанскім — *Selim Mboria*. Першапачатковы капітал створанай кампаніі складаў  Вытворчая магутнасць дасягала  у год — вырабляўся эль, цёмнае піва, бутыляваная вада і лёд.

Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны і ўсталявання камуністычнага рэжыму ў Албаніі, у студзені 1946 года, бровар стаў уласнасцю албанскай дзяржавы. У наступныя дваццаць гадоў ён быў некалькі разоў рэканструяваны, кожны раз павялічваючы аб'ёмы вытворчасці. У красавіку 1994 года, пасля змены палітычнага кіраўніцтва ў краіне, змянення сацыяльнага становішча і лібералізацыі рынку, бровар «Корча» быў набыты на аўкцыёне групай прадпрымальнікаў. У 2004 годзе бровар быў набыты бізнесменам Ірфанам Хюсенбеліу, генеральным дырэктарам IHB Group, які інвеставаў  ў рэканструкцыю і абнаўленне завода. Бровар зведаў тэхналагічныя і архітэктурныя змены, і, выкарыстоўваючы найноўшыя чэшскія і італьянскія тэхналогіі, стаў вырабляць  піва ў год. Для вытворчасці піва выкарыстоўваецца вада з прыродных крыніц гары Марава.

У горадзе Корча ў жніўні праводзіцца штогадовы традыцыйны фестываль піва, арганізаваны мясцовым аднайменным піваварным заводам.

## Прадукцыя 
Піва пад брэндам «Корча» ўключае: белы эль з утрыманнем алкаголю 4,8 – 5,0 % і цёмны эль з утрыманнем алкаголю 5,0 – 5,2 %. Прадаецца ў бутэльках   а таксама ў кегах  і 

Піва мае шэраг узнагарод за сваю высокую якасць. Прычым першая была атрымана ў год стварэння бровара, у 1928 годзе, у Салоніках, Грэцыя. У 2007 годзе ў Лондане кампанія была ганаравана міжнароднай прэміяй за якасць *Quality Crown Award*. У 2009 годзе ў Франкфурце прадпрыемству была ўручана ўзнагарода *International Arch of Europe Award* у катэгорыі, дзе канкуравалі піваварныя прадпрыемствы з  Прадукцыя «Корча» шырока распаўсюджана ў Албаніі і экспартуецца за мяжу, у тым ліку ў ЗША, дзе яно папулярна ў штаце Масачусетс. Кампанія «Корча» мае сертыфікат ISO 22000, які з'яўляецца міжнародным стандартам у харчовай прамысловасці.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Піваварныя кампаніі Албаніі
Катэгорыя:Піва Албаніі
Катэгорыя:Корча
Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017

**Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017** (27-ы чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па футболе ў Першай лізе) — другі па рангу дывізіён (пасля Вышэйшай лігі) па футболе сярод беларускіх каманд 2017-га года.

Турнір прайшоў ва ўпартай барацьбе за прызавыя месцы. Першую палову чэмпіянату ўпэўнена правёў клуб «Смалявічы-СТІ», які са значным адрывам займаў першы радок, аднак шэраг паражэнняў у другой палове сезону дазволіў канкурэнтам скараціць адставанне. У канцы сезону барацьбу за дзве пуцёўкі ў Вышэйшую лігу працягвалі чатыры каманды: сталічныя «Прамень» і «Тарпеда», «Смалявічы-СТІ» і гомельскі «Лакаматыў». Упэўнены фініш (9 перамог запар) дазволіў атрымаць перамогу ў турніры мінскаму «Промню», які пачынаў турнір са штрафам у 10 ачкоў. Другое месца занялі «Смалявічы-СТІ», якія таксама трапілі ў Вышэйшую лігу.

## Склад удзельнікаў 
У параўнанні з сезонам 2016, калі колькасць удзельнікаў часова скарацілася да 14, у сезоне 2017 зноў прымалі ўдзел 16 каманд. Найлепшыя каманды Першай лігі 2016 («Гомель» і «Дняпро») перайшлі ў Вышэйшую лігу, з Вышэйшай лігі ў Першую выбылі «Белшына» і «Граніт». Апошні клуб Першай лігі 2016 «Ашмяны» выбыў з лігі, з Другой лігі права выступаць у Першай лізе 2017 атрымалі «Хваля», «Асіповічы» і «Клецк». У студзені 2017 года была зацверджана схема ратацыі: па дзе найлепшыя каманды наўпрост пераходзяць з Другой лігі ў Першую і з Першай у Вышэйшую, па столькі ж каманд выбывае ў адваротным кірунку.

Аднак «Асіповічы» і «Клецк», не маючы спачатку дастатковых сродкаў на ўдзел у Першай лізе, доўгі час вагаліся наконт удзелу. У выніку, «Асіповічы» заявіліся ў Першую лігу, а «Клецк» вырашыў застацца ў Другой лізе. Яму на змену былі запрошаны «Нёман-Агра» і «Маладзечна-ДЮСШ-4», амаль перад самым пачаткам Першай лігі стаўбцоўскі клуб пацвердзіў свой удзел у турніры.

##  Змены ў параўнанні з папярэднім сезонам 
### Клубы, якія папоўнілі Першую лігу 
*  «Белшына» (15-е месца ў Вышэйшай лізе 2016)
*  «Граніт» (16-е месца ў Вышэйшай лізе 2016)
*  «Хваля» (1-е месца ў Другой лізе 2016)
*  «Асіповічы» (2-е месца ў Другой лізе 2016)
*  «Нёман-Агра» (4-е месца ў Другой лізе 2016)

### Клубы, якія пакінулі Першую лігу 
*  «Гомель» (1-е месца ў Першай лізе 2016, выхад у Вышэйшую лігу)
*  «Дняпро» (2-е месца ў Першай лізе 2016, выхад у Вышэйшую лігу)
*  «Ашмяны» (14-е месца ў Першай лізе 2016, вылет у Другую лігу)

### Перайменаванні клубаў 
* «Гомельчыгунтранс» змяніў назву на «Лакаматыў» (Гомель)
* «Зорка-БДУ» (Мінск) змяніла назву на «Энергетык-БДУ»
* «Слонім» змяніў назву на «Слонім-2017»

## Клубы-ўдзельнікі 
## Турнірная табліца 

*1 З «Промня» зняты 10 ачкоў за ўдзел ігракоў клуба ў дагаварных матчах у сезоне 2016.
*2 З «Белшыны» зняты 2 ачка за сістэматычнае невыкананне рашэнняў Камітэта па статусу і пераходам ігракоў АБФФ.
*3 З «Граніта» зняты 6 ачкоў за сістэматычнае невыкананне рашэнняў Камітэта па статусу і пераходам ігракоў АБФФ.

### Вынікі матчаў 
## Статыстыка гульцоў 
### Бамбардзіры 
Крыніца: Football.By

## Спасылкі 
* 
* 

2017
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2017 годзе
Катэгорыя:2017 год у футболе
Лангэ

**Лангэ** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Крысціян Лангэ — лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру
* Томас Лангэ — нямецкі вясляр, алімпійскі чэмпіён
* Юп Лангэ — галандскі даследчык у галіне медыцыны
## Тапонім 
* Лангэ (Эстонія)
Артур Артаваздавіч Тарханян

**Артур Тарханян** () — армянскі архітэктар

## Біяграфія 
**Артур Тарханян** — з'яўляецца адным з выбітных дойлідаў Арменіі, якія ўнеслі вялікі ўнёсак у сучасную армянскую архітэктуру. Ён быў шчаслівым архітэктарам: прайшоў складаны творчы шлях, быў любы, стаў настаўнікам не аднаго пакалення архітэктараў. Яму давялося ўвасобіць свае ідэі, убачыць свае творы ажыццёўленымі, і ён мог імі ганарыцца. Яшчэ студэнтам Артур Тарханян быў прыцягнуты акадэмікам Самвелам Сафаранам да творчай распрацоўкі праекта галоўнага корпуса будынка Акадэміі навук Армянскай ССР. Потым вужы пад эгідай інстытута «Армдзяржпраект», куды ён паступіў на працу, Артур Артаваздавіч стаў пераможцам некалькіх рэспубліканскіх і міжнародных архітэктурных конкурсаў, потым доўгія гады кіраваў майстэрняй тыпавога праектавання. Творчасць сваё ён сумяшчаў з выкладчыцкай дзейнасцю, доўгія гады кіруючы дыпломнымі праектамі выпускнікоў архітэктурнага факультэта ЕрАСІ. У сярэдзіне 1980-х гадоў ён заняў кіроўную пасаду намесніка старшыні Дзяржбуда Арменіі, дзе яму нароўні з развязкам надзённых горадабудаўнічых праблем давялося таксама кіраваць дзяржаўнай камісіяй па арганізацыі дапамогі ахвярам чарнобыльскай катастрофы. Пасля падарожжаў у Чарнобыль у Артура Тарханяна пагоршылася здароўе. У 1987 годзе ён перанёс цяжкі інсульт, пасля якога фактычна перастаў займацца праектнай дзейнасцю.

## Галерэя 

File:Armenia - Genocide Monument (5034649480).jpg|Мемарыяльны комплекс Цыцэрнакаберд
File:Armenian Genocide Memorial - Yerevan (2902185145).jpg|Мемарыяльны комплекс Цыцэрнакаберд
File:Karen Demirchyan complex.jpg|Спартыўна-канцэртны комплекс імя Карэна Дземірчана

Катэгорыя:Архітэктары СССР
Катэгорыя:Архітэктары Арменіі
Катэгорыя:Члены Саюза архітэктараў СССР
Ма Юань

**Ма Юань** (馬遠; —) — кітайскі мастак-жывапісец эпохі Сун.

## Біяграфічныя звесткі 
Нарадзіўся ў сям’і прыдворных жывапісцаў у правінцыі Шаньсі. Быў членам Імператарскай акадэміі. Мастаком стаў і яго сын Ма Лінь.

## Творчасць 
Дзеяч акадэміі жывапісу ў Ханчжоў. Паслядоўнік Лі Тана. Вядомы сваімі лаканічнымі манахромнымі краявідамі (туш, акварэль). Жывапісная манера яго і Ся Гуя атрымала назву школы Ма-Ся. Яго пэндзлю належаць карціны «Поўня», «Адзінокі рыбак на зімовым возеры», «Дажджлівы дзень у гарах», «Вясной на горнай сцяжыне» і іншыя.

Ствараў манахромныя з тонкай падфарбоўкай пейзажы («Адзінокі рыбак на рацэ ў халодны час») і кампазіцыі жанру «птушкі-кветкі» («Кветкі слівы, камяні і дзікія качкі ў горным патоку»), якія вызначаюцца філасофска-сузіральным ладам, абагульненасцю форм, манерай пісьма рэзкімі шырокімі мазкамі, новай для кітайскага жывапісу асіметрычнасцю кампазіцыі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мастакі Кітая
Нацыянальны тэатр оперы і балета Рэспублікі Малдова

**Нацыянальны тэатр оперы і балета Рэспублікі Малдова імя Марыі Біешу** — музычны тэатр у Кішынёве, сталіцы Малдовы.

## Гісторыя 
Першы оперны спектакль — «Гразаван» Давіда Гершфельда адбыўся ў 1956 годзе, першы балет — «Бахчысарайскі фантан» Асаф'ева — у 1957 годзе. У ліпені 1957 года оперная і балетная трупы тэатра вылучыліся ў самастойны калектыў. Тэатр шырока ставіць творы малдаўскіх кампазітараў: оперы — «Аўрэлія» Гершфельда (1959), «Сэрца Домнікі» Стырчы (1960), балеты — «Світанак» Загорскага (1960), «Зламаны меч» (1960), «Антоній і Клеапатра» (1965) і «Арабескі» (1970) Лазарава; сусветную класіку.

## Артысты і педагогі 
* Аляксандр Аляксандравіч Смалянскі (1938—1998) — беларускі харэограф, педагог.

Катэгорыя:Тэатр
Катэгорыя:Культура Малдовы
Нацыянальны музей выяўленчага мастацтва Рэспублікі Малдова

**Нацыянальны музей выяўленчага мастацтва Рэспублікі Малдовы** (рум. Muzeul Naţional de Artă) — мастацкі музей у Кішынёве.

Калекцыя, якая ахоплівае перыяд ад сярэдніх вякоў да нашых дзён, налічвае каля 33 тысяч аб'ектаў захоўвання.

У музеі на пастаяннай аснове дзейнічаюць экспазіцыі рускага, еўрапейскага і ўсходняга выяўленчага мастацтва. Шырока прадстаўлена малдаўскае выяўленчае мастацтва (скульптура, графіка, дэкаратыўна-прыкладное мастацтва, жывапіс).

Катэгорыя:Музеі
Катэгорыя:Музеі Малдовы
Катэгорыя:Культура Малдовы
Граната

]]
**Граната** (,  — зярністы) — боепрыпас для паражэння жывой сілы і тэхнікі праціўніка ў блізкім баі. Адрозніваюць гранаты: ручныя і для стральбы з гранатамётаў (гранатамётныя стрэлы і вінтовачныя гранаты); процітанкавыя, проціпяхотныя (РГ-42, РГО, РГД-5, РГН, Ф-1), запальныя і спецыяльныя (дымавыя, сігнальныя, асвятляльныя і іншыя).

Гранатамётныя стрэлы маюць калібр 30-112 мм, масу 0,2-5 кг, броніпрабівальнасць да 400 мм і болей. Бываюць з парахавым стартавым зарадам, рэактыўным рухавіком і стабілізатарам.

Проціпяхотныя гранаты падзяляюцца на асколачныя ручныя, асколачныя, асколачна-фугасныя і асколачна-кумулятыўныя гранатамётныя стрэлы. Маса сучасных гранат 0,3-1,2 кг, радыус паражэння фугасных да 20 м, асколасных да 200 м. Гранаты з'явіліся ў 16 стагоддзі, з 17 стагоддзя імі ўзбройвалі спецыяльныя падраздзяленні пяхоты — грэнадзёраў.

Процітанкавыя гранаты — кумулятыўныя ручныя гранаты і гранатамётныя стрэлы. Прабіваюць браніраваныя цэлі накіраваным струменем разрыўнога зарада. Маса 1,1-1,2 кг.

## Выкарыстанне ў якасці мін 
Ручныя гранаты нярэдка выкарыстоўваюцца ў якасці мін. Для гэтага амаль выдзіраюць чэку, застаецца зусім лёгкі высілак. Потым граната фіксуецца з аднаго боку меркаванага шляху ворага. Да чакі прывязваецца вяроўка ці дрот, яе канец фіксуецца на іншым боку шляху. Вораг, праходзячы па шляху, кранае дрот — чака выдзіраецца, адбываецца выбух. Падобная прылада завецца «расцяжка».

## Абарона ад выбуху гранаты 
Ручныя гранаты часта выкарыстоўваюцца пры тэрарыстычных актах. Хоць гэта немагчыма прадбачыць, але можна пазбегнуць пашкоджання выбухам ці мінімізаваць яго наступствы.

Выбух гранаты мае форму перавернутага конуса, зона пашкоджання ўдарнай хваляй — шэсць метраў. Пры адсутнасці прыдатнай хованкі ў радыусе трох крокаў, трэба адскочыць як мага далей у бок ад гранаты і зваліцца на зямлю: ступні да выбуху, ногі скрыжаваць, каб абараніць сцегнавыя артэрыі, заціснуць рукамі вушы, локці прыціснуць да цела, адкрыць рот (каб зраўнаваць ціск). Трэба помніць, што ва ўмовах горада дадатковую небяспеку можа ўяўляць навакольнае становішча: адломкі сцен, аскепкі вокнаў ці вітрын могуць быць дадатковымі фактарамі пашкоджанняў.

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Зброя паводле алфавіта
Давід Мелкумавіч Малян

**Давід Мелкумавіч Малян** (; (1904, Закаталы — 1976, Ерэван) — савецкі армянскі акцёр тэатра і кіно, рэжысёр, педагог. Народны артыст СССР (1974).

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў Закаталы, (цяпер у Азербайджане), у сям’і, дзе было пяцёра дзяцей (чатыры сыны і дачка).

Вучыўся ў мясцовай царкоўна-прыходскай школе. У 1918 годзе з сям’ёй пераехаў у Грузію, спачатку ў Тэлаві, потым у Тыфліс.

У Тэлаві браў удзел у спектаклях аматарскіх тэатральных труп на армянскай і грузінскай мовах.

У 1922—1924 гадах вучыўся ў драматычнай студыі «Аяртун» Тыфліскага армянскага дома мастацтваў пад кіраўніцтвам А. С. Бурджаляна і С. Г. Капанакяна.

З 1924 года нядоўга працаваў у 1-м Дзяржаўным тэатры Арменіі (цяпер Армянскі тэатр імя Сундукяна) у Ерэване. Потым гуляў у Тбіліскім армянскім тэатры, у 2-м Дзяржаўным тэатры Арменіі ў Ленінакане (цяпер Гюмрыйскі драматычны тэатр імя Вардана Аджэмяна) (1928—1930), Ерэванскім рабочым тэатры (1930—1932). Потым — акцёр кінастудыі «Арменфільм».

У 1937 годзе вярнуўся ў Армянскі тэатр імя Сундукяна, дзе працаваў да канца жыцця. Выступаў як рэжысёр.

З 1926 года здымаўся ў кіно.

Член УКП (б) з 1942 года. Дэпутат Вярхоўнага Савета Армянскай ССР 2-га склікання.

Аўтар кнігі «Людзі і сустрэчы» (1974).

Памёр 17 ліпеня 1976 года ў Ерэване. Пахаваны на Тахмахскіх могілках.

## Спасылкі 
* Персоны Армении 
* Персоналии 

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Армянскай ССР
Катэгорыя:Члены КПСС
Эдгар Георгіевіч Элбакян

**Эдгар Георгіевіч Элбакян** (нар. 1928, Тбілісі) — армянскі савецкі акцёр тэатра і кіно.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і настаўніка.

У 1946 годзе скончыў сярэднюю школу, пераехаў у Ерэван і паступіў на акцёрскі факультэт тэатральнага інстытута, які з поспехам скончыў у 1950 годзе. У тым жа годзе пайшоў працаваць у тэатр юнага гледача. У тыя гады ім сыграны шмат значных роляў: Павел Карчагін — «Як гартавалася сталь», Хлестакоў — «Рэвізор», Кардынал Рышэлье — «Тры мушкецёры».

У 1962 годзе запрошаны ў Дзяржаўны акадэмічны тэатр ім. Г. Сундукяна, дзе створаныя ім вобразы Гіко — «Пэпо», Тарэлкіна — «Судовая справа», Пайлака (суддзя) — «Багдасар разводзіцца з жонкай» увайшлі ў галерэю вечных каштоўнасцей армянскага сцэнічнага мастацтва. Сцэнічнае майстэрства Эдгара Элбакяна заслужыла высокую ацэнку як з боку шырокай грамадскасці, так і з боку дзеячаў мастацтва.

У 1978 годзе атрымаў ганаравае званне Народнага артыста АрмССР, а ў 1979 — Дзяржаўную прэміі АрмССР.

Эдгар Элбакян быў шырока вядомы і папулярны як у Арменіі так і за яе межамі. Ролі згуляныя ім, заслугоўвалі ўвагі перадусім вастрынёй увасаблення вобраза, рэалістычнай трактоўкай шматжанравасцю выкананні драматычных, камічных, характэрных герояў.

Катэгорыя:Народныя артысты Армянскай ССР
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі Армянскай ССР
Еноўк Шаген

**Еноўк Шаген** (; 3 лютага 1881 — 28 мая 1915) — армянскі акцёр і рэжысёр, які жыў у Асманскай імперыі. Забіты ў час Генацыду армян.

## Біяграфія 
Еноўк Шаген апрануўся ў армянскай сям'і ў сяле Партызак непадалёк ад Ізміта 3 лютага 1881 года. Атрымаўшы пачатковую адукацыю ў Партызаку, разам з сям'ёй пераехаў у Канстанцінопаль.
У Канстанцінопалі ён стаў выяўляць цікавасць да тэатра пасля чытання біяграфіі знакамітага армянскага трагіка Петроса Адамяна. Пачаў гуляць невялікія ролі ў розных п'есах. Шаген далучыўся да тэатральнай групы, што ўзначальвалася Марціросам Мнакянам. Потым ён стаў артыстам новага тэатра Армянскага драматычнага таварыства, дзе пасябраваў з вядомым акцёрам Ваграмам Папазянам. Надалей Шаген браў удзел у іншых тэатральных калектывах, у прыватнасці, узначаленых Фелекянам і Зарыфянам. Ён выступаў з выставамі ў многіх населеных пунктах Асманскай імперыі, улучаючы Каір, Ізмір, Ізміт, і родны Партызак.

## Смерць 
Нягледзячы на ўгаворванні свайго сябра Ваграма Папазяна, Еноўк Шаген не стаў з'язджаць у Расію. 24 красавіка 1915 года Шаген быў арыштаваны ў сваёй доме ў канстанцінопальскім раёне Нішанташы. Арышты былі часткай буйнейшай схемы Генацыду армян, якая ўлучала дэпартацыі армянскай інтэлігенцыі са сталіцы ва ўнутраныя правінцыі Асманскай імперыі.

У выніку Шаген быў дэпартаваны ў Аяс блізу Анкары, дзе ён і іншыя прадстаўнікі армянскай інтэлігенцыі былі заключаны пад варту. У выніку яго вывелі з турмы і забілі непадалёк ад Анкары.

## Спасылкі 
* Один из жертв Геноцида — Еновк Шаген // Hayernaysor.am
Рэната Вінтэр

**Рэната Ві́нтэр** (; нар. 8 сакавіка 1944, Вена) — аўстрыйскі юрыст, суддзя Спецыяльнага суда па Сьера-Леонэ, а таксама эксперт па сямейным праве, сістэме правасуддзя ў дачыненні да непаўналетніх, пытаннях правасуддзя ў дачыненні да жанчын і дзіцячай працы. Яна з'яўляецца адным з заснавальнікаў Міжнароднага інстытута праў дзіцяці (IDE), які займаецца падрыхтоўкай супрацоўнікаў судовых органаў па ўсім свеце і распаўсюджваннем інфармацыі пра правы дзяцей. Таксама з'яўлялася старшынёй Міжнароднай асацыяцыі суддзяў па справах моладзі і сям'і.

Вінтэр мае ступень магістра ў вобласці тлумачэння закона, атрыманую ў Венскім універсітэце. Яна таксама зрабіла ўнёсак у праект Тыпавога закона аб правасуддзі ў дачыненні да непаўналетніх, Кіраўніцтва ААН па правасуддзі ў дачыненні да непаўналетніх і Праект Тыпавога закона аб абароне дзяцей і абароне сведак.

## Літаратура 
* *Хаманн Б.* Гитлер в Вене. Портрет диктатора в юности / ред. М. Зоркая; пер. О. Козонкова. — Ад Маргинем, 2016. — 568 с. — ISBN 978-5-91103-5-307-1.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Венскага ўніверсітэта
Барбара Прамер

{{Дзяржаўны дзеяч
| імя          = Барбара Прамер
| арыгінал імя   = Barbara Prammer
| выява              = Mag.a. Barbara Prammer (14316641697).jpg
|шырыня    = 200px
| пасада          = Старшыня Нацыянальнага савета Аўстрыі
| парадак              = 11
| перыядпачатак         = 30 кастрычніка 2006
| перыядканец          = 2 жніўня 2014
| папярэднік       = Андрэас Коль
| пераемнік             = Карлгайнц Копф (в. а.)Дорыс Бурэс
| сцяг                 = Flag of Austria (state).svg
| партыя               = Сацыял-дэмакратычная партыя Аўстрыі
| узнагароды              = {

}
}}
**Ба́рбара Пра́мер** (, 11 студзеня 1954, Отнанг-на-Гаўсруку, Аўстрыя — 2 жніўня 2014, Вена, Аўстрыя) — аўстрыйскі дзяржаўны дзеяч, старшыня Нацыянальнага савета Аўстрыі (2006—2014).

## Біяграфія 
У 1973 г. скончыла камерцыйны каледж у Фёклабруку (Верхняя Аўстрыя). Затым працавала ў муніцыпальным офісе Отнанг. У 1986 г. скончыла факультэт сацыялогіі Лінцскага ўніверсітэта імя Ёгана Кеплера, атрымаўшы ступень магістра сацыяльных і эканамічных навук. Да 1989 г. з'яўлялася сацыяльным педагогам у Цэнтры рэабілітацыі Лінца і рэферэнтам дзяржаўнай службай занятасці федэральнай зямлі Верхняя Аўстрыя.

У 1990 г. яна была абрана старшынёй жаночага савета Сацыял-дэмакратычнай партыі федэральнай зямлі Верхняя Аўстрыя, гэту пасаду палітык займала да 2005 г. У 1991—1995 гг. дэпутат і віцэ-прэзідэнт зямельнага парламента Верхняй Аўстрыі. У 1995 годзе абрана членам федэральнага савета Сацыял-дэмакратычнай партыі Аўстрыі (СПА) і намеснікам старшыні партыі. У 1995—1997 гг. міністр жыллёвага будаўніцтва і аховы прыроды Верхняй Аўстрыі. У 1997—2000 гг. міністр па справах жанчын і абароне правоў спажыўцоў Аўстрыі. На гэтай пасадзе дамагалася заканадаўчага замацавання палажэнняў пра поўнае гендарнае раўнапраўе. У перыяд яе знаходжання на пасадзе міністра аўстрыйскія жанчыны атрымалі права на ваенную службу, а таксама на працу ў начныя гадзіны. У 1999 г. была абрана ў Нацыянальны савет, у 2000 г. стала намеснікам старшыні фракцыі СПА. У 2004—2006 гг. — віцэ-прэзідэнт Нацыянальнага савета Аўстрыі. (Была членам прэзідэнцкага трыўмвірату ў ліпені 2004 года)

З 2006 г. прэзідэнт Нацыянальнага савета Аўстрыі.

Пасля таго як яна пераехала ў Вену яе муж, Вольфганг Прамер, які працаваў у Лінцы ў зямельным аддзяленні федэральнай палаты рабочых і служачых, быў абвінавачаны жанчынай-сакратаром гэтай установы ў сексуальных дамаганнях. Прамер заняла тады бок сакратаркі. У 2001 годзе яна развялася.

## Узнагароды 
* Вялікі крыж Ганаровага знака «За заслугі перад Аўстрыйскай Рэспублікай» (2000)
* Вялікі крыж Ордэны «За заслугі перад Італьянскай Рэспублікай» (2007)
* Камандор Ордэны Ганаровага легіёна (2014)
* Вялікі Ганаровы залаты знак Правінцыі Верхняя Аўстрыя
* Медаль Аўстрыйскага Таварыства Альберта Швайцэра

## Спасылкі 
* https://e-gov.ooe.gv.at/biografien/Start.jsp?param=ooe&personId=448
* http://kurier.at/politik/inland/trauer-um-barbara-prammer-grosse-demokratin-und-vorbild/78.183.093

Катэгорыя:Сацыял-дэмакраты Аўстрыі
Катэгорыя:Старшыні Нацыянальнага савета Аўстрыі
Катэгорыя:Прэзідэнты Аўстрыі
Прэмія Цьюрынга

**Прэмія Цьюрынга** () — самая прэстыжная прэмія ў інфарматыцы, якая ўручаецца Асацыяцыяй вылічальнай тэхнікі за выдатны навукова-тэхнічны ўклад у гэтай галіне.

## Статус і парадак прысуджэння 
Прэмія заснавана Асацыяцыяй вылічальнай тэхнікі ў гонар выдатнага англійскага навукоўца Алана Цьюрынга, які атрымаў першыя глыбокія вынікі адносна вылічальнасці задоўга да з’яўлення першых электронна-вылічальных машын.

Прэмію штогадова атрымліваюць адзін або некалькі спецыялістаў у галіне інфарматыкі і вылічальнай тэхнікі, чый уклад у гэтай галіне меў моцны і працяглы ўплыў на камп’ютарную супольнасць. Прэмія можа быць прысуджана аднаму чалавеку не болей за адзін раз. У сферы інфармацыйных тэхналогій прэмія мае статус, аналагічны Нобелеўскай прэміі ў акадэмічных колах. Упершыню Прэмія Цьюрынга была прысуджана ў 1966 годзе Алану Перлісу за развіццё тэхналогіі стварэння кампілятараў.

У 2000-я гады прэміяльны фонд спансіраваўся карпарацыямі Intel і Google, штогадовы памер прэміі складаў $250 тыс., з 2014 года штогадовы прызавы фонд быў павялічаны да $1 млн, а кампанія Google стала адзіным спонсарам прэміі.

## Лаўрэаты Прэміі Цьюрынга 
## Спасылкі 
* Храналагічны спіс лаўрэатаў прэміі Цьюрынга
* Візуалізацыя лаўрэатаў прэміі Цьюрынга

Катэгорыя:Спісы лаўрэатаў прэмій
Катэгорыя:Узнагароды паводле алфавіта
Катэгорыя:Узнагароды паводле тэм
Дзмітрый Цімафеевіч Надзькін

**Дзмітрый Цімафеевіч Надзькін** (28 мая 1934, Іванцава, Лукаянаўскі раён Ніжагародскай вобласці — 15 ліпеня 1992, Хельсінкі, Фінляндыя) — эрзянскі лінгвіст і педагог, прафесар, доктар філалагічных навук, паэт.

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і ў 1934 годзе. У 1952 годзе скончыў Лукаянаўскае педагагічнае вучылішча, у 1957 годзе, з адзнакай, — гісторыка-філалагічны факультэт Горкаўскага ўніверсітэта, у 1967 годзе — аспірантуру НДІМЛГІЭ (Навукова-даследчы інстытут мовы, літаратуры, гісторыі і эканомікі, цяпер НДІ гуманітарных навук пры Урадзе Рэспублікі Мардовія). Займаўся выкладаннем рускай мовы ў Горкаўскай вобласці і Дагестане, займаў пасаду навуковага супрацоўніка сектара мардоўскага мовазнаўства НДІМЛГІЭ ў 1967—1972 гадах. З 1972 па 1992 гады — загадчык кафедры мардоўскага мовазнаўства ў Мардоўскім дзяржаўным педагагічным інстытуце імя М. Я. Яўсеўева.

У 1984 годзе навукоўцу было прысвоена званне прафесара, у тым жа годзе ён стаў заслужаным дзеячам навукі МАССР. Надзькін сканаў 15 ліпеня 1992 года ў Хельсінкі і быў пахаваны ў Саранску. У 1995 годзе яго пасмяротна ўзнагародзілі дзяржаўнай прэміяй Рэспублікі Мардовіі.

## Дзейнасць 
Аўтарству навукоўца належаць каля 60 навуковых прац і навучальных дапаможнікаў па макшанскай і эрзянскай мовах, прысвечаных, у прыватнасці, пытанням дыялекталогіі, марфалогіі, арфаграфіі і арфаэпіі. У мастацкую спадчыну Надзькіна ўваходзяць некалькі апублікаваных вершаваных зборнікаў: «Кустемат» («Ступені», 1977), «Чачомаэле» («Вытокі», 1983) «Эрямонь лув» («Жывая тканіна», 1987) і выдадзены пасмяротна ў 1993 годзе зборнік публіцыстыкі і паэзіі «Пинкст» («Кругі»), таксама ён перакладаў на эрзянскую мову біблейскія тэксты. Надзькін быў адным з арганізатараў і, з 1989 па 1992 гады, старшынёй таварыства нацыянальнага адраджэння «Мастарава».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Дмитрий Тимофеевич Надькин. Чачома чистэнзэ 70 иетненень // «Сятко». — 2004. — № 5. — С. 86-107.
* 

Катэгорыя:Постаці эрзянскага мовазнаўства
Катэгорыя:Педагогі Расіі
Катэгорыя:Эрзянскамоўныя паэты
Катэгорыя:Выкладчыкі Мардоўскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя М. Я. Яўсеўева
Катэгорыя:Выпускнікі ННДУ
Звяно (ваенізаваная арганізацыя)

***Звяно*** () - балгарская ваенная і палітычная арганізацыя, заснаваная ў 1927 годзе групай афіцэраў балгарскай арміі. Друкаванымі органамі Звяна былі часопіс «Звено» (1928—1934), газета «Изгрев» (1932—1934 і 1944—1949) і часопіс «Бразда» (1936—1942 і 1945—1948).

Члены Звяна не былі фашыстамі, але разам з тым выступалі за ўсталяванне этатысцкай і карпаратывісцкай эканомікі. Яны ж змагаліся супраць тэрору Унутранай македонскай рэвалюцыйнай арганізацыі (УМРА), македонскага вызваленчага руху. *Звяно* было таксама цесна звязана з так званай Ваеннай лігай, арганізацыяй, якая стаяла за дзяржаўным пераваротам 1923 года і адказнай за забойства прэм'ер-міністра Аляксандра Стамбалійскага.

У 1934 годзе афіцэры са Звяна, такія як палкоўнік Дамян Велчаў і палкоўнік Кіман Георгіеў, захапілі ўладу ў краіне і ўсталявалі аўтарытарны рэжым. Георгіеў стаў прэм'ер-міністрам. Яны распусцілі ўсе партыі і прафсаюзы і адкрыта атакавалі УМРА. Іх урад увёў карпаратывісцкую эканоміку, падобную да той, што існавала ў Італіі перыяду Беніта Мусаліні. Цар Барыс III, праціўнік Звяна, арганізаваў чарговы пераварот з дапамогай генерала Пенчы Злацева (манархіста па перакананнях і таксама члена Звяна), які стаў прэм'ер-міністрам у студзені 1935 года. У красавіку 1935 года яго змяніў Андрэй Тошаў, які таксама быў манархістам. Пасля ўдзелу ў балгарскім дзяржаўным перавароце 1934 года прыхільнікі Звяна заявілі пра свой намер неадкладна заключыць саюз з Францыяй і імкнуцца да аб'яднання Балгарыі ў складзе Югаславіі. Звяно таксама падтрымлівала анексію Югаславіяй Албаніі.

У 1943 годзе члены Звяна далучыліся да руху Супраціўлення і Айчыннага фронту. У верасні 1944 года Айчынны фронту здзейсніў пераварот, які суправаджаўся паўстаннем, узначаленым Балгарскай камуністычнай партыяй. Кіман Георгіеў стаў прэм'ер-міністрам, а Дамян Велчаў — міністрам абароны, і ім удалося падпісаць пагадненне аб спыненні агню з СССР.

У 1946 годзе Велчаў падаў у адстаўку ў знак пратэсту супраць дзеянняў камуністаў, у той час як Георгіева змяніў лідар камуністаў Георгій Дзімітраў, пасля чаго Балгарыя стала народнай рэспублікай. Георгіеў заставаўся ва ўрадзе да 1962 года, але Звяно перастала існаваць як аўтаномная арганізацыя ў 1949 годзе. Яна заставалася ў рамках Айчыннага фронту, але да таго моманту стала марыянетачнай арганізацыяй.

## Спасылкі 
* Bulgarizaedno
* Liternet.

Катэгорыя:Партыі аднапартыйных сістэм
Катэгорыя:З’явіліся ў 1927 годзе
Катэгорыя:Палітычныя партыі Балгарыі
Катэгорыя:Нацыяналістычныя партыі Балгарыі
Ся Гуй

**Ся Гуй** (, каля 1195 — ) — кітайскі мастак дынастыі Сун, манах школы чань.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў правінцыі Чжэцзян. Складаўся ў акадэміі жывапісу ў Ханчжоу пры імператары Нін-цзуне. Як і яго сучаснік Ма Юань, парваў з арнаментальным стылем прыдворнага жывапісу, звярнуўся да больш лаканічнай, простай і эмацыйнай манеры мастакоў эпохі Тан. У пейзажах аддаваў перавагу асіметрычным кампазіцыям, скасаванню дэталяў, клапатліваму стану прыроды.

## Літаратура 
* Виноградова Н. А. Китайская пейзажная живопись. М.: Искусство, 1972, с.109-112.

Катэгорыя:Мастакі Кітая
Гаспарэ Азелі

**Гаспарэ Азелі** (, каля 1581, Крэмона — каля 1626, Мілан) — італьянскі анатам.

Азелі быў прафесарам анатоміі і хірургіі ўніверсітэта Павіі. Пазней практыкаваў медыцыну ў Мілане. У 1622 годзе пры даследаванні брыжэйкі тонкай кішкі сабакі адкрыў млечныя сасуды (*lacteal*) лімфатычнай сістэмы, праз якія ўсмоктваюцца прадукты расшчаплення тлушчаў. Апісанне свайго адкрыцця выклаў у кнізе «De lactibus sive lacteis venis», апублікаванай пасмяротна ў 1627 годзе ў Мілане.

## Літаратура 
* «Aselli, Gaspare». Encyclopædia Britannica from Encyclopædia Britannica 2007 Ultimate Reference Suite.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Анатамы Італіі
Алесандра Акіліні

**Алесандра Акіліні** (; , Балоння — , Балоння) — італьянскі анатам і філосаф.

## Біяграфія 
Алесандра Акіліні нарадзіўся 29 кастрычніка 1463 года ў Балонні, быў прафесарам універсітэтаў у Падуі і Балонні, дзе і памёр 2 жніўня 1512 года. Паміж урачамі Балонскай школы ён быў адным з першых, хто звярнуўся да рассякання чалавечых трупаў. Яго шматлікія анатамічныя сачыненні моцна пасунулі медыцыну наперад.

Ім напісаны: «Corporis humani anatomia» (Венецыя, 1521). Філасофскія і фізічныя трактаты яго сабраны ў «Opera omnia» (Венецыя, 1545; 1568); самы выдатны з іх «De intelligentiis» (у 5 кнігах).

Ім адкрыта, у прыватнасці, вывадная пратока падсківічнай сліннай залозы (1500), пасля названай у гонар пераадкрывальніка ў 1656 годзе англійскага анатама Томаса Вартана (1614—1673) вартанава пратока.

File:Achillini, Alessandro – Expositio primi physicorum, 1512 – BEIC 52062.jpg|*Expositio primi physicorum*, 1512

Катэгорыя:Анатамы Італіі
Сцяпан Меліксетавіч Агаджанян

**Сцяпан (Сцяпанос) Меліксетавіч Агаджанян** (16 (28) снежня 1863, , Бакінская губерня — 13 снежня 1940, , Армянская ССР) — армянскі маляр-партрэтыст, педагог, народны мастак Армянскай ССР (1938).

## Адукацыя 
.]]

Вучыўся ў духоўнай школе (1872—1881) і рускім рэальным вучылішчы (1881—1884) г. Шуша. У 1884 з'ехаў у Баку. Пачатковую прафесійную адукацыю атрымаў у мастацкай студыі ў Марселі ў 1886—1890 гадах. У 1897—1900 гадах навучаўся ў Акадэміі Жуліяна ў Парыжы, браў урокі ў Жана-Поля Ларана і Жана-Жазэфа Канстана.

## Творчасць 
У 1900 годзе вярнуўся на радзіму ў Шушу, дзе стварыў парныя партрэты бацькоў, што адрозніваліся майстэрскай перадачай характараў і стрыманасцю каларыту. У 1903—1922 гадах жыў у Растове-на-Доне, выкладаў маляванне ў школах. У 1922 годзе пераехаў у Ерэван, дзе працягнуў займацца выкладчыцкай дзейнасцю ў Ерэванскім мастацкім вучылішчы (1922—1940) і напісаў большасць сваіх лепшых карцін.

Рэалістычныя партрэты С. М. Агаджаняна ператвараюцца ў партрэты-тыпы. Сярод створаных ім партрэтаў асабліва вядомыя партрэты «Дзядзечка Сэдрах» і «Васіл», напісаныя ў 1926, «Беспрытульнік» (1928). Глыбокім псіхалагізмам вылучаюцца яго аўтапартрэты, напісаныя ў 1925 і 1926 гадах.

Вялікая частка твораў С. М. Агаджаняна захоўваецца ў Нацыянальнай маляўнічай галерэі Арменіі ў Ерэване.

## Спасылкі 
* Биографии

Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі СССР