Іосіф Іцхак Шнеерсон

**Іосіф Іцхак** (**Джозэф Ісаак**) **Шнеерсон** (   ; 21 чэрвеня 1880 — 28 студзеня 1950) — артадаксальны рабін і шосты рэбе (духоўны лідар) хасідскага руху Хабад-Любавіч. Вядомы як **Фрырдыкер Рэбе** (на ідыш «Папярэдні Рэбе»), ***Рэбе РаЙаЦ*** або ***Рэбе Раяц*** (скарочана ад *РА*біна *Іо*сіфа *Іц*хака). 

Пасля доўгіх гадоў барацьбы за захаванне артадаксальнага іўдаізму ў Савецкім Саюзе ён быў вымушаны з'ехаць. Працягваў весці барацьбу з Латвіі, потым з Польшчы, і напрыканцы з ЗША, дзе правёў апошнія дзесяць гадоў свайго жыцця.

## Раннія гады жыцця 
Іосіф Іцхак Шнеерсон нарадзіўся ў Любавічах Магілёўскай губерні Расійскай імперыі (цяпер Смаленская вобласць, Расія), быў адзіным сынам Шалома Доў-Бера Шнеерсона ( *рэбе Рашаба*), пятага рэбе Хабада. 

У 15 гадоў быў прызначаны асабістым сакратаром бацькі; у тым жа годзе ён прадстаўляў бацьку на канферэнцыі кіраўнікоў супольнасцяў у Коўна. 

У наступным годзе (1896) прыняў удзел у Віленскай канферэнцыі, дзе рабіны і кіраўнікі габрэйскіх супольнасцяў абмяркоўвалі такія пытанні, як сапраўдная габрэйская адукацыя; дазвол габрэйскім дзецям не наведваць дзяржаўныя школы ў шабат; стварэнне аб'яднанай габрэйскай арганізацыі з мэтай умацавання іўдаізму. 

Ён зноў удзельнічаў у гэтай канферэнцыі і ў 1908 годзе.

13 элула 5657 (1897) года, ва ўзросце 17 гадоў, Іосіф Іцхак  ажаніўся са сваёй траюраднай сястрой Нехамай Дзінай Шнеерсон, дачкой рабіна Аўраама Шнеерсона з Кішынёва, сына рабіна Ісраэля Ноаха з Нежына, сына рабіна Менахема Мендэля Шнеерсона (Цэмах Цэдэка).

У 1898 годзе ён быў прызначаны кіраўніком сеткі ешыботаў «Тамхей Тэмімім».

У 1901 годзе, пры фінансавай падтрымцы Якава і Эліезэра Паляковых, ён адкрыў прадзільныя і ткацкія фабрыкі ў Дуброўне і Магілёве, а таксама заснаваў ешыбот у Бухары.

Па меры сталення ён змагаўся за правы габрэяў, выступаючы перад царскімі ўладамі ў Санкт-Пецярбургу і Маскве. 

Падчас руска-японскай вайны 1904 года ён ажыццяўляў дапамогу габрэйскім прызыўнікам (кантанистам) у расійскай арміі, дасылаючы ім кашэрную ежу і прыпасы на Далёкі Усход Расіі. 

У 1905 годзе ён удзельнічаў у арганізацыі фонду для забеспячэння патрэб войскаў на Далёкім Усходзе падчас Песаху.

З ростам антысемітызму і пагромаў супраць габрэяў, у 1906 годзе ён разам з іншымі вядомымі рабінамі адправіўся на дапамогу да ўрадаў Заходняй Еўропы, асабліва ў Германію і Нідэрланды, і пераканаў банкіраў выкарыстаць свой уплыў, каб спыніць пагромы.

Паміж 1902 і 1911 гадамі яго чатыры разы арыштоўвала царская паліцыя за актыўную дзейнасць, але кожны раз вызвалялі.

Пасля смерці у 1920 годзе свайго бацькі, рабіна Шалома Доў-Бера Шнеерсона (*«Рашаба»*), Іосіф Іцхак Шнеерсон стаў шостым рабінам Хабада.

## Барацьба з бальшавікамі 
Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі расійскія ўлады стварылі спецыяльны «аддзел па габрэйскіх справах» пад кіраўніцтвам габрэяў, вядомы як *Еўсекцыя*, які правакаваў антырэлігійную дзейнасць, накіраваную на пазбаўленне артадаксальных яўрэяў іх рэлігійнага ладу жыцця. 

Як рэбе расійскага габрэйскага руху, Іосіф іцхак Шнеерсон рашуча выступаў супраць дзяржаўнага атэізму камуністычнай улады і яе мэты гвалтоўна знішчыць рэлігію па ўсёй краіне. 

Рэбе наўмысна загадваў сваім паслядоўнікам ствараць рэлігійныя школы, што супярэчыла  «дыктатуры пралетарыяту».

У 1921 годзе ён заснаваў філіял ешыботу «Тамхей Тэмімім» у Варшаве.

У 1924 годзе з-за паклёпу Еўсекцыі ён быў вымушаны ЧК пакінуць Растоў і пасяліцца ў Ленінградзе. У гэты час ён працаваў над умацаваннем захавання Торы праз мерапрыемствы з удзелам рабінаў, школ Торы для дзяцей, ешыботаў, шахцім, старэйшых выкладчыкаў Торы і адкрыццё міквы; ён стварыў спецыяльны камітэт, каб дапамагчы рабочым выконваць шабат. 

Ён заснаваў Agudas Chasidei Chabad у ЗША і Канадзе

У 1927 годзе ён заснаваў некалькі ешыботаў у Бухары

Ён быў галоўным чынам адказны за падтрыманне падпольнай сістэмы ешыботаў Хабад, якая да таго часу мела дзесяць філіялаў па ўсёй Расіі. Ён знаходзіўся пад пастаянным наглядам супрацоўнікаў НКВД.

### Пазбаўленне волі і вызваленне 
У 1927 годзе яго арыштавалі і зняволілі ў Шпалернай турме у Ленінградзе. Яго абвінавацілі ў контррэвалюцыйнай дзейнасці і прыгаварылі да смяротнага пакарання. 

Сусветная бура абурэння і ціск з боку заходніх урадаў і Міжнароднага Чырвонага Крыжа прымусілі камуністычны рэжым змякчыць смяротны прысуд, і замест гэтага 3 Тамуза ён быў высланы ў Кастраму з першапачатковым тэрмінам пакарання ў тры гады.

Кацярына Пешкова, жонка пісьменніка Максіма Горкага, вядомая расійская праваабаронца, таксама дапамагала знутры. Гэта таксама было змякчана пад палітычным ціскам звонку, і ў ліпені 1927 года яму нарэшце дазволілі пакінуць Расію і пераехаць у Рыгу (Латвія), дзе ён жыў да 1929 года, перш чым адправіцца ў падмандатную Палесціну (цяпер Ізраіль).

Вызваленне Йосіфа Іцхака з зняволення штогод адзначаецца супольнасцю Хабад 12 тамуза як «свята вызвалення Шостага Любавічнага Рэбе з савецкай турмы»).

Пасля вызвалення Йосіф Іцхак адправіўся ў Палесціну, дзе наведаў святыя магілы, мясцовыя ешыботы і цэнтры Торы, а таксама сустрэўся з рабінамі і кіраўнікамі супольнасцяў з 7 па 22 жніўня 1929 года. 

Ён наведаў Хэўрон за дзесяць дзён да крывавай разні і, паводле звестак Хабада, быў першым габрэем за шмат гадоў, якому дазволілі ўвайсці ў Пячору Патрыярхаў, якая ў іўдаізме шануецца як другое па святасці месца пасля Храмавай гары, і таксама шануецца хрысціянамі і мусульманамі. Мала інфармацыі пра тое, як яго візіт паўплываў на стаўленне мясцовых арабаў.

## 1929: Першы візіт у Злучаныя Штаты 
Пасля паездкі ў Святую Зямлю ён звярнуў сваю ўвагу на Злучаныя Штаты і прыбыў на Манхэтэн 17 верасня 1929 года (12 элула 5689) на французскім пасажырскім лайнеры SS France.

Шнеерсона сустрэлі каля 600 чалавек, а ахову забяспечвалі больш за 100 паліцэйскіх Нью-Ёрка.

«Няхай Усявышні благаславіць гэтую вялікую краіну, якая стала прытулкам для нашага яўрэйскага народа», — сказаў ён па прыбыцці.

Мэтай яго візіту была ацэнка адукацыйнага і рэлігійнага стану амерыканскіх яўрэяў і павышэнне дасведчанасці аб цяжкім становішчы савецкіх яўрэяў.

Абвешчаны «адным з найвялікшых габрэяў нашага часу»,  ён быў ушанаваны на банкеце 28 кастрычніка на Манхэтэне артадаксальнымі, кансерватыўнымі і рэфарматарскімі габрэйскімі лідэрамі.

Падчас знаходжання ў Злучаных Штатах Шнеерсон таксама пабываў (акрамя Нью-Ёрка) у Філадэльфіі, Балтымары,  Дэтройце,  Бостане  і Чыкага.  

10 ліпеня ён сустрэўся з прэзідэнтам Гербертам Гуверам у Белым доме.  

Будучы кандыдатам у прэзідэнты ад Рэспубліканскай партыі, Гувер лабіраваў яго вызваленне. Паслядоўнікі Хабад-Любавіча ў Амерыцы прасілі свайго Рэбэ пакінуць Расію і застацца ў Амерыцы, але Шнеерзон адмовіўся, заявіўшы, што Амерыка — гэта нерэлігійнае месца, дзе нават рабіны голяць бароды . Ён пакінуў Злучаныя Штаты і вярнуўся ў Рыгу, Латвія, 17 ліпеня 1930 года .

З 1934 года і да пачатку Другой сусветнай вайны ён жыў у Варшаве, Польшча.

## 1940 — Злучаныя Штаты 
Пасля нападу нацысцкай Германіі на Польшчу ў 1939 годзе Шнеерсон адмовіўся пакінуць Варшаву. 

Урад Злучаных Штатаў Амерыкі, які ўсё яшчэ захоўваў нейтралітэт, выкарыстаў свае дыпламатычныя адносіны, каб пераканаць нацысцкую Германію выратаваць Шнеерсона з зоны ваенных дзеянняў у акупаванай Германіяй Польшчы .  

Ён заставаўся ў горадзе падчас бамбардзіровак і яго капітуляцыі перад нацысцкай Германіяй. Ён аказаў поўную падтрымку сваім арганізацыям, каб дапамагчы як мага большай колькасці яўрэяў уцячы ад захопніцкіх войскаў. 

Дзякуючы заступніцтву Дзяржаўнага дэпартамента ЗША ў Вашынгтоне і лабізму многіх яўрэйскіх лідараў, такіх як Якаб Рутштэйн, ад імя Рэбе (і, як мяркуецца, таксама з дапамогай адмірала Вільгельма Канарыса , кіраўніка Абвера), яму нарэшце быў прадастаўлены дыпламатычны імунітэт і дазволены бяспечны праезд праз Берлін у Рыгу, Латвія, грамадзянінам якой быў Рэбе і якая ўсё яшчэ была свабоднай. 

З Рыгі рэбе адправіўся ў Амерыку праз Швецыю разам са сваёй жонкай, маці Штэрнай Сарай, Шмар'ягу Гурары, жонкай Ханай і сынам Беркам, Хаімам Мардэхаем Айзікам Хадаковым з жонкай і Нісанам Міндэлем. 

Яны паляцелі невялікім самалётам у Швецыю, бо лодкам больш не дазвалялася вылятаць з Рыгі, прызямліліся ў Стакгольме, а потым на лодцы дабраліся да Гётэборга. 

Там яны селі на борт карабля «Дратнінгхольм», які адплыў у Амерыку  і прыбыў у Нью-Ёрк 19 сакавіка 1940 года , дзе спыніліся ў гатэлі «Грэйстоўн» на Манхэтэне. Маёр Эрнст Блох, узнагароджаны афіцэр нямецкай арміі габрэйскага паходжання, быў прызначаны камандзірам групы, у якую ўваходзілі сяржант Клаўс Шэнк, напалову яўрэй, і радавы Йоханес Гамбургер, на чвэрць яўрэй, якім было даручана знайсці Рэбе ў Польшчы і бяспечна суправадзіць яго на волю. 

У выніку яны выратавалі не толькі Рэбе, але і больш за дзясятак хасідскіх габрэяў з сям'і Рэбе або звязаных з ім.

Дзякуючы супрацоўніцтву з урадам і кантактам Шнеерсона з Дзяржаўным дэпартаментам ЗША, Хабад здолеў выратаваць таксама зяця (і будучага пераемніка) Менахема Мендэля Шнеерсона з Вішысцкай Францыі ў 1941 годзе, перш чым межы былі зачыненыя.

Калі Шнеерсон прыехаў у Амерыку (ён быў першым буйным хасідскім лідарам, які назаўсёды пераехаў у Злучаныя Штаты), да яго прыйшлі двое яго хасідаў і сказалі не пачынаць усёй той дзейнасці, якой Любавіч займалася ў Еўропе, бо «Амерыка іншая». 

Каб пазбегнуць расчаравання, яны параілі яму нават не спрабаваць. Шнеерсон напісаў: «З маіх вачэй ліліся кіпячыя слёзы», і, не зважаючы на гэта, на наступны дзень ён заснаваў першы Любавіцкі ешыбот ў Амерыцы, заявіўшы, што «Амерыка нічым не адрозніваецца».

У 1949 годзе Шнеерсон стаў грамадзянінам ЗША. 

Пасля ўцёкаў Шнеерсона з акупаванай нацыстамі Польшчы і пасяллення ў Нью-Ёрку ён заклікаў да пакаяння, заявіўшы: ''«L'alter l'tshuva, l'alter l'geula»* («хуткае пакаянне прыносіць хуткае адкупленне»). 

Гэтай кампаніі супраціўляліся рабіны Аўраам Калмановіц і Аарон Котлер з *Ваад Хацала''. У сваю чаргу, Шнеерсон раскрытыкаваў намаганні рабінаў Калмановіца і Котлера, падазраючы іх у дыскрымінацыі ў выкарыстанні сродкаў, ставячы свае ешыботы вышэй за ўсё, і што Мізрахі і Агудас Харабонім адмовіліся ад падтрымкі Ваада пасля таго, як выявілі гэты факт.

## Пачатак дзейнасці Хабад-Любавіч у Злучаных Штатах 
У апошняе дзесяцігоддзе жыцця, з 1940 па 1950 год, рабін Шнеерсон пасяліўся ў раёне Краўн-Хайтс у Брукліне, у Нью-Ёрку. 

Рабін Шнеерсон ужо быў фізічна слабы і хворы з-за пакут, атрыманых ад камуністаў і нацыстаў, а таксама ад шматлікіх праблем са здароўем, у тым ліку рассеянага склерозу , але ў яго было цвёрдае бачанне аднаўлення артадаксальнага іўдаізму ў Амерыцы, і ён хацеў, каб яго рух узначаліў гэтае бачанне. 

Для гэтага ён распачаў будаўнічую кампанію па стварэнні рэлігійных габрэйскіх дзённых школ і ешыботаў для хлопчыкаў і дзяўчынак, жанчын і мужчын. 

Ён заснаваў друкарні для шматлікіх твораў і публікацый свайго руху і пачаў працэс распаўсюджвання яўрэйскіх традыцый сярод яўрэйскіх мас па ўсім свеце.

Ён пачаў публічна прапаведаваць, і многія прыходзілі, каб пачуць яго вучэнне. Ён пачаў збіраць і адпраўляць невялікую колькасць сваіх нядаўна падрыхтаваных рабінаў у іншыя гарады — тэндэнцыю, якую пазней пераймаў і ўзмацніў яго зяць і пераемнік, рабін Менахем Мендэль Шнеерсон.

У 1948 годзе ён заснаваў вёску Любавіч у Зямлі Ізраіля, вядомую як Кфар-Хабад, недалёка ад Тэль-Авіва, на месцы апусцелай арабскай вёскі Ас-Сафірыя.

Ён памёр у 1950 годзе і быў пахаваны на могілках Монтэфіёры ў Куінсе, штат Нью-Ёрк. У яго не было сыноў, і яго малодшы зяць, рабін Менахем-Мендэль Шнеерсон («Рэбе»), змяніў яго на пасадзе Любавіцкага рэбе, у той час як старэйшы зяць, рабін Шмар'ягу Гурары, працягваў кіраваць сеткай ешыботаў Хабад «Тамхей Тэмімім».

Пасля смерці рабіна Шнеерсона яго магіла, «*Охэль*», стала цэнтральным месцам для яго пераемніка рабіна Менахема Мендэля Шнеерсона, які рэгулярна наведваў яе для шматгадзінных малітваў, медытацыі і маленняў за габрэяў ва ўсім свеце.

Пасля смерці яго пераемніка і пахавання побач са свёкрам, філантроп Джозэф Гутнік з Мельбурна (Аўстралія), заснаваў Цэнтр Охэль Хабад-Любавіч на бульвары Фрэнсіса Льюіса ў Куінсе, які размешчаны побач з месцам сумеснай магілы.

## Калекцыя кніг 
Падчас свайго жыцця ў мястэчку Любавічы рабін Шнеерсон сабраў калекцыю рэлігійных кніг і твораў сваёй сям'і. У ёй ёсць тэксты, якія датуюцца XVI стагоддзем. 

Пасля Першай сусветнай вайны бальшавікі знайшлі частку калекцыі і перавезлі яе ў Расійскую дзяржаўную бібліятэку. Іншая частка калекцыі была канфіскавана савецкімі войскамі ў нацысцкай Германіі падчас Вялікай Айчыннай вайны і перамешчана ў ваенны архіў Расіі. 

У 1994 годзе сем кніг былі перададзены ў карыстанне Бібліятэцы Кангрэса ЗША на 60 дзён у рамках праграмы міжбібліятэчнага абмену. 

Кнігі былі перададзеныя ў бібліятэку Хабад-Любавіч, што дапамагло падоўжыць тэрмін іх выкарыстання двойчы, у 1995 і 1996 гадах, перш чым у 2000 годзе яны канчаткова адмовіліся вярнуць іх у Расію. Яны прапанавалі абмен на магчымасць захоўваць кнігі бясконца доўга, але Расія адмовілася. У 2004 годзе «Хабад-Любавіч» падаў пазоў супраць Расіі, патрабуючы вярнуць астатнія кнігі. У 2010 годзе амерыканскі суд задаволіў іх пазоў, які Расія праігнаравала як несапраўдны. 

У  Расія ў 2011 годзе ўвяла забарону на пазыку твораў амерыканскім музеям. У 2014 годзе старшы акруговы суд ЗША Ройс К. Ламберт наклаў штрафы ў памеры 50 000 долараў у дзень за адмову Расіі вярнуць калекцыю Шнеерсона, якая складаецца з больш чым 12 000 кніг і 50 000 рэлігійных дакументаў. 

Паколькі ў рабіна Шнеерсона не было спадчыннікаў, Расія сцвярджае, што калекцыя з'яўляецца нацыянальным скарбам расійскага народа. 

Гэтая спрэчка звязана з пагаршэннем адносін паміж Масквой і ЗША. Расійскі суд пастанавіў, што Бібліятэка Кангрэса павінна плаціць штрафы ў памеры 50 000 долараў у дзень за адмову вяртаць кнігі

## Апублікаваныя творы 
### Іўрыт і ідыш 
* Сэфер hа-Маамарым – 5680–5689, 8 т.
* Сэфер hа-Маамарым – 5692–5693 гг.
* Сэфер hа-Маамарым – 5696–5711, 15 т.
* Сэфер hа-Маамарым – Кунтрэсім, 3 т.
* Сэфер hа-Маамарым — ідыш
* Сэфер hа-сіхот – 5680–5691, 2 тамы.
* Сэфер hа-сіхот – 5696–5710, 8 т.
* Лікутэй Дыбурым, 4 тамы.
* Кунтрэс Торат hа-хасідут
* Кунтрэс Лімуд hа-хасідут
* Адмур ha-Цэмах Цэдэк У'Тэнуат hа-Хаскала
* Кіцурым Л'Біурэй hа Зохар
* Сэфер hа-Кіцурым — Шаарэй Орах
* Кіцурым Л'Кунтрэс hа-Тэфілах
* Сэфер hа-Зіхранот, 2 тамы.
* Moreh Shiur B'Limudei Yom Yom – Chumash, Tehillim, Tanya
* Сэдэр hа-Селіхот
* Маамар В'Хаіш Мошэ Анав, 5698
* Ігрот Кодэш, 14 т.
* Клалей Хінух вэ hа-Драха

### Пераклады на іўрыт 
* Лікутэй Дыбурым, 5 т.
* Сэфер hа-Сіхот – 5700–5705, 3 тамы.
* Сэфер hа-Зіхранот, 2 тамы.

* Любавіцкія ўспаміны рабіна, 3 тамы.
* Цемах Цэдэк і рух Хаскала
* Пра вывучэнне хасідутаў
* Пра вучэнне хасідаў
* Некаторыя аспекты хасідызму Хабад
* Хасідскія разважанні, 2 т.
* Лікутэй Дыбурым, 6 т.
* Прынцыпы адукацыі і кіраўніцтва
* Гераічная барацьба
* Чатыры светы
* Стварэнне і адкупленне
* Велічная нявеста
* Адзінства ў стварэнні
* Дакранаючыся да душы горада
* Непакорлівасць і адданасць

### CD/відэа 
* *Амерыка нічым не адрозніваецца*

## У фільмах 
Уцёкі рабіна Іосіфа Іцхака з Польшчы сталі тэмай ізраільскага дакументальнага фільма 2011 года ''Ha'rabi Ve'hakatzin Ha'germani* ( *Рэбэ Хабада і нямецкі афіцэр'' ).  

## Глядзіце таксама 
* 770 Істэрн Паркуэй

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Біяграфія
* «Охэль» — магіла
* Юд Шват
* Кнігі на англійскай мове
* Мемуары
* Відэа прыбыцця Шнеерсона ў Амерыку
* Генеалагічнае дрэва
* Некаторыя з яго апублікаваных прац на іўрыце
* Кім быў рабін Іосіф Іцхак Шнеерсон? доктар Генры Абрамсан
* Жыццё, свабода і Любавіч: візіт рэбе Раяца ў Філадэльфію

Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з СССР
Катэгорыя:Постаці Руднянскага раёна (Смаленская вобласць)
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Аршанскім павеце (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Памерлі ў 1950 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1880 годзе
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі