Аляксандр Вінербергер

**Аляксандр Вінербергер** (; 8 снежня 1891, Вена — 5 студзеня 1955 , Зальцбург) — аўстрыйскі інжынер-хімік, які на працягу 19 гадоў прапрацаваў на хімічных прадпрыемствах СССР. Вядомы тым, што, знаходзячыся ў Харкаве, стварыў і захаваў фатаграфіі Галадамору 1932—1933 гадоў, якія з’яўляюцца фотасведчаннямі масавай галоднай смерці жыхароў Украіны ў той перыяд.

## Біяграфія 
Аляксандр Вінербергер нарадзіўся ў 1891 годзе ў сталіцы Аўстра-Венгрыі горадзе Вена ў чэшска-яўрэйскай сям’і. Нягледзячы на тое, што яго бацька быў па нацыянальнасці яўрэем, сам Аляксандр, па сведчанні яго дачкі, лічыў сябе аўстрыйцам і атэістам.

З 1910 па 1914 навучаўся на філасофскім факультэце ў Венскім універсітэце.

Падчас Першай сусветнай вайны быў мабілізаваны ў аўстра-венгерскую армію, удзельнічаў у баях супраць расійскай арміі і ў 1915 годзе трапіў у палон.

У 1917 г. змог пераехаць у Маскву, дзе разам з сябрамі заснаваў хімічную лабараторыю. Увосень 1919 г. здзейсніў спробу ўцёкаў з Савецкай Расіі ў Аўстрыю праз Эстонію па падробленых дакументах, аднак пацярпеў няўдачу: у Пскове яго арыштавалі супрацоўнікі ЧК. Вінербергер быў асуджаны па абвінавачванні ў шпіянажы. Значную частку 1920-х гадоў ён правёў у Лубянскай турме ў Маскве. У час знаходжання ў расійскай турме яго навыкі як хіміка ацаніла савецкая ўлада. Зняволеныя замежнікі працавалі на вытворчасці, Вінербергер быў прызначаны інжынерам на вытворчасць лакаў і фарбаў, а пасля ён працаваў на заводах па вытворчасці выбухоўкі .

У 1927 годзе распаўся яго шлюб з Язэфінай Рэнімайс, родам з балтыйскіх немцаў, якая разам з дачкой Аннемары і сынам Аляксандрам засталася ў Эстоніі (пазней Аннемары пераехала ў Аўстрыю).

У 1928 г. Вінербергер упершыню пасля палону наведвае родных у Вене і заключае новы шлюб з Лілі Цымерман, дачкой фабрыканта з Швехата. Па вяртанні ў Маскву з яго знятыя абмежаванні, што дазваляе яго жонцы пераехаць у Савецкі Саюз.

Фатаграфіі Вінербергера ўпершыню сталі даступныя грамадскасці ў 1935 годзе, дзякуючы публікацыі ў кнізе «Ці павінна галадаць Расія?» (Muss Russland Hungern) Эвальда Амендэ без указання аўтарства фатаграфій з-за боязі за бяспеку іх стваральніка . У 1939 г. у Аляксандр Вінербергер выдаў у Аўстрыі ўласную кнігу ўспамінаў пра жыццё ў Савецкім Саюзе, у якой дзве часткі прысвечаны Галадамору . Таксама фатаграфіі былі ўключаны ў яго мемуары, выдадзеныя 1942 г.

У 1944 г. Вінербергер займаў пасаду сувязнога афіцэра РВА. Пасля вайны яму ўдалося пазбегнуць перадачы савецкім войскам — ён апынуўся ў амерыканскай зоне акупацыі ў Зальцбургу, дзе і памёр у 1955 г.

## Спасылкі 
### На рускай мове 
* Унікальныя фота Галадамору ва Украіне: іх употай зняў Аляксандр Винербергер
* «Кармілі свіней трупамі»: апублікаваныя невядомыя раней фота Галадамору
* «Рызыкуючы трапіць у засценкі НКУС, мой прадзед фатаграфаваў ахвяр Галадамору»
* «Гэта быў генацыд»: гісторыя брытанскай фотамастачкі, якая распавядае аб Галадаморы

### На ўкраінскай мове 
* Невядомыя фота Галадамору інженера Вінербергера

### На іншых мовах 
* Alexander Wienerberger: His Daughter’s Memories [retrieved 2013/10/20].
* http://britishphotohistory.ning.com/profiles/blogs/alexander-wienerberger 
* https://www.rferl.org/a/holodomor-ukraine/25174454.html 
* Josef Vogl. Alexander Wienerberger — Fotograf des Holodomor. In: Dokumentationsarchiv des österreichischen Widerstandes (Hrsg. ), Feindbilder, Wien 2015 (= Jahrbuch 2015), S. 259—272

Катэгорыя:Хімікі Аўстрыі
Катэгорыя:Хімікі СССР
Катэгорыя:Ваеннапалонныя Першай сусветнай вайны (Аўстра-Венгрыя)