open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Казімір Альхімовіч

**Казімір Дамінікавіч Альхімовіч** (; , в. Дзембрава (Дубрава) Лідскага павета, цяпер  — , ) — мастак.

## Біяграфія 
[thumb|200px|«Каплічка на гары Біруты» ([1899)]]
Нарадзіўся ў шляхецкай сям’і, старэйшы брат Гіяцынта Альхімовіча. Скончыў Віленскую гімназію, дзе між іншым атрымаў пачатковую мастацкую адукацыю. На мастацкае станаўленне К. Альхімовіча аказала моцны ўплыў творчасць вядомага віленскага мастака Канута Русецкага. Разам з братам удзельнічаў у паўстанні 1863—1864 г., завошта быў сасланы на Урал. Вярнуўся ў 1869 годзе пасля амністыі, вучыўся ў мастацкай школе В. Герсана ў Варшаве, у 1873—1875 гадах працягвае навучанне жывапісу ў Акадэмію мастацтваў у Мюнхене. У 1876—1877 гадах жыве ў Францыі, выстаўляе свае карціны ў парыжсках салонах. З 1877 года жыве пераважна ў Варшаве. Творчасці К. Альхімовіча характэрная гістарычная і міфалагічная тэматыка.

## Творчасць 
[thumb|250px|left|«[Абарона Ольштына (карціна Казіміра Альхімовіча)|Абарона Ольштына»]]
[thumb|200px|«[Пахаванне Гедзіміна (карціна Казіміра Альхімовіча)|Пахаванне Гедыміна» (1888)]]

Творчасць звязана з мастацкім жыццём Польшчы і Беларусі. К. Альхімовіч лічыцца адным з апошніх польскіх мастакоў рамантычнага кірунку. Ён малюе карціны на гістарычную і міфалагічную тэматыку, пейзажы Літвы і Татраў, рэлігійныя палотны, жанравыя сцэнкі. З 1880 года ўдзельнік еўрапейскіх і сусветных выставак. Выстаўляўся ў Варшаве, Мюнхене, Адэсе, Кракаве, Вене.

Ствараў карціны на тэмы беларускай, польскай і літоўскай гісторыі: «Пахаванне Гедыміна», «Пасля бітвы», «Ліздзейка з дачкой на руінах царквы Пяруна», «Абарона Ольштына» (1883), «Смерць Глінскага ў турме» (каля 1884), «Мілда — багіня кахання». Яго палатно «Пахаванне Гедыміна» (1888) двойчы заваёўвала ўзнагароды. У творах, створаных пад уплывам сібірскай спасылкі, гучыць пратэст супраць царскага самадзяржаўя: «Смерць у выгнанні», «Пахаванне на Урале» (Каля 1890), «На этапе» (1884) і іншыя. У карцінах на бытавыя тэмы паказаны праца парабкаў, іх цяжкая доля: «Жніво» (1869), «Найманне работнікаў» (1893), «Хата парабка», «У поце чала» і іншыя.

Акрамя жывапісу, мастак захапляўся роспісам фарфору і фаянсу, а таксама разьбой па дрэве. Вялікая колькасць прац К. Альхімовіча захоўваецца ў варшаўскім Народным музеі.

К. Альхімовіч вядомы як ілюстратар твораў Ю. Славацкага і А. Міцкевіча. Паводле паэмы А. Міцкевіча «Пан Тадэвуш» створана карціна «Над магілай Робака» («Вяртанне герояў»)

## Літаратура 
* *Бібікава А.* Зорка Казіміра Альхімовіча: (аб творчасці беларускага мастака) / Ала Бібікава // Милицейский вестник: еженедельная газета УВД Гродненского облисполкома. — 2006. — 26 окт. (№ 43). — С. 12.
* *Загідуліна М.* Духоўны свет Казіміра Альхімовіча / М. Загідуліна // Мастацтва. — 1998. — № 4. — C. 28-32.
* Календарыюм // «Czasopis» № 12/2005.
* *Савук А.* Жывапісец паганскай Літвы: (Казіміру Альхімовічу — 160 год з дня нараджэння) // Лідскі Летапісец, № 12.

## Спасылкі 
* Жывапісец паганскай Літвы. Казіміру Альхімовічу — 160 год з дня нараджэння 
* Творчасць Казіміра Альхімовіча

Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі Польшчы
Катэгорыя:Казімір Альхімовіч
Гарадзішчанскі раён

**Гарадзі́шчанскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1940—1962 гадах. Цэнтр раёна — гарадскі пасёлак Гарадзішча. 

## Гісторыя 
Утвораны 15 студзеня 1940 года ў складзе Баранавіцкай вобласці. 12 кастрычніка 1940 года падзелены на 18 сельсаветаў: Вольнаўскі, Галынкаўскі, Гарадзішчанскі, Гірмантаўскі, Душкавецкі, Застарынскі, Ішкалдзеўскі, Крошынскі, Круплянскі, Маўчадскі, Мядзеневіцкі, Падлясейскі, Паланечкаўскі, Пастарынскі, Пачапаўскі, Скробаўскі, Стайкаўскі, Сталовіцкі.

З 8 студзеня 1954 года раён у складзе Брэсцкай вобласці. 16 ліпеня 1954 года Застарынскі, Ішкалдзеўскі, Круплянскі, Падстарынскі, Стайкаўскі сельсаветы скасаваны, Гарадзішчанскі і Скробаўскі перайменаваны адпаведна ў Велікасельскі і Карчоўскі сельсаветы, вёска Новы Свет перададзена ў склад Навамышскага раёна. 14 красавіка 1960 года Галынкаўскі сельсавет перайменаваны ў Савіцкі, Паланечкаўскі сельсавет скасаваны. 25 снежня 1962 года Гарадзішчанскі раён скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Баранавіцкага раёна.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1962 годзе
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі

Катэгорыя:Гісторыя Баранавіцкага раёна
Баляслаў Пачопка

**Баляслаў Пачопка**, **Баляслаў Пачобка** (, засценак Уляны, Рукойненская гміна, Віленскі павет (Расійская імперыя) — , м. , цяпер Івацэвіцкі раён) — беларускі рэлігійны і культурна-асветны дзеяч, удзельнік беларускага хрысціянскага руху, журналіст, педагог і публіцыст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 13 кастрычніка 1884 года ў засценку Уляны Віленскага павета ў дваранскай сям’і Антона Пачопкі.

25 кастрычніка 1905 года залічаны выхаванцам Віленскай духоўнай каталіцкай семінарыі. У чэрвені 1907 года, на другі год навучання, пакінуў семінарыю.

З 1913 года — загадчык аддзела рэлігіі, у 1914—1915 гадах — рэдактар-выдавец першай беларускай катaліцкай газеты «Biełarus» (Вільня). Cталы аўтар газеты «Наша Ніва». Падрыхтаваў і выдаў у Вільні шэраг кніг на беларускай мове: «Жыццё папежа Піюса X» (1914), «Чалавек на вышыні сваёй годнасці», «Бог з намі: Беларускі малітэўнік» (1915), «Святы Езафат Кунцэвіч» (1916), «Як вучыць жыць і верыць св. Хрыстова Паўсюдная Царква» (1923).

У гады Першай сусветнай вайны выкладаў на першых Віленскіх беларускіх настаўніцкіх курсах (1915). У Вільні на Юр’еўскай вуліцы 13 лістапада 1915 года дзякуючы намаганням Алаізы Пашкевіч (Цёткі) і Баляслава Пачобкі, з удзелам Сабіны Іваноўскай была адкрыта першая беларуская школа.

Працаваў дырэктарам Свіслацкай беларускай настаўніцкай семінарыі (1916—18). Аўтар першай «Граматыкі беларускай мовы» (1918). Беларуская граматыка Пачобкі была надрукаваная асобнай кнігай лацініцай у друкарні «Гоман» (Вільня). На працягу прыблізна году (у 1918) гэтай граматыкай карысталіся пры выкладанні беларускай мовы ў Свіслацкай настаўніцкай семінарыі і навакольных школах. Яе крытыкавалі беларускія мовазнаўцы за шматлікія паланізмы і русізмы.
, у якой служыў Пачопка]]

У міжваеннае дваццацігоддзе далучыўся да справы беларускага ўніяцтва. Пасвячоны ў святары ў 1925 годзе. Душпастырскую дзейнасць праводзіў на Палессі. З 17 верасня 1926 года — пробашч уніяцкага Бабровіцкага прыхода ў Косаўскім павеце. Удзельнік уніяцкіх канферэнцый у Пінску (1932, 1933). Друкаваўся ў перыядычных выданнях «Гоман», «Biełaruskaja krynica», «Chryścijanskaja Dumka». Супрацоўнічаў з газетай віленскіх краёўцаў «Przegląd Wileński».

За прыхільнасць да беларускай мовы і культуры праследаваўся польскімі ўладамі. Памёр 26.12.1940 пасля таго, як быў збіты невядомымі.

Пакінуў рукапісную спадчыну.

## Літаратура 
* Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст.: Жыццярысы, мартыралогія, успаміны / Аўтар-укладальнік: Ю. Гарбінскі. — Мн.-Мюнхен: Беларускі кнігазбор, 1999. ISBN 985-6318-65-3
* *Трацяк Я.* Пачопка Баляслаў Антонавіч //  — с. 459
* *Бараноўск І.* Помнік святару-беларусу (120-ыя ўгодкі з дня нараджэння а. Баляслава Пачопкі) // Царква. Грэка-каталіцкая газета. № 4 (43), 2004.
* Календарыюм // «Czasopis» № 12/2005

## Спасылкі 
* Творы на knihi.com

Катэгорыя:Постаці беларускага ўсходняга каталіцтва
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віленскім павеце (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Выкладчыкі Свіслацкай беларускай настаўніцкай семінарыі
Вольга Уладзіміраўна Галіна

**Вольга Уладзіміраўна Галі́на** (па мужу **Александроўская**, дзявочае **Грудзінская**; ,  Лідскага павета (цяпер Шчучынскі раён) — , ) — беларуская актрыса. Народная артыстка БССР (1946).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і настаўніка. У 1906 годзе сям’я Грудзінскіх пераехала ў Вільню. У 1909 годзе Вольга паспяхова вытрымала ўступныя экзамены і стала вучаніцай жаночай гімназіі, дзе пачалося яе першае сапраўднае знаёмства з культурай і мастацтвам. Раз на тыдзень гімназісты звычайна хадзілі ў тэатр на ранішнія спектаклі. Тут Грудзінскія пражылі да 1914 годзе.

З пачаткам Першай сусветнай вайны сям’я эвакуіравалася ў Тулу, дзе Вольга паступіла ў мясцовую гімназію і скончыла яе з залатым медалём. Цяжкія ўмовы, голад вымусілі сям’ю Грудзінскіх пераехаць ва Украіну. 18-гадовая Вольга засталася ў Туле, каб хоць так аблегчыць жыццё бацькоў. Апынуўшыся адна, дзяўчынка падала заяву ў тэатральную студыю і паспяхова вытрымала экзамены.

а. 1960]]
Сцэнічную дзейнасць пачала ў 1919 годзе на Украіне. У 1921 годзе ў трупе палітаддзела .

У 1923—1962 актрыса ў БДТ-1 (Мінск), пачынала працаваць пад кіраўніцтвам Е. Міровіча. У 1948—1963 выкладала ў Беларускім тэатральна-мастацкім інстытуце.

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1946 года.

## Творчасць 
Сярод найбольш значных роляў Марыя Аляксандраўна («Сям’я» ), Купавіна («» А. Астроўскага), Соф’я («Апошнія» М. Горкага), , Аркадзіна («», «» А. Чэхава). Сярод іншых роляў: Ганка («Машэка» Е. Міровіча), Яворская («Мост» Я. Рамановіча), Паляжаева («Неспакойная старасць» ), Тэадора («» Лопэ дэ Вэга), сіньёра Капулеці («Рамэа і Джульета» У. Шэкспіра), Барабошава («» А. Астроўскага), Карэніна («» Л. Талстога), Багаеўская («Варвары» М. Горкага, Дзяржаўны рускі тэатр БССР).

Выступала ў перыядычным друку з успамінамі пра дзеячаў беларускага тэатра, з рэцэнзіямі на спектаклі, артыкуламі-разважаннямі пра сутнасць акцёрскага майстэрства.

## Узнагароды 
У 1946 годзе ўдастоена звання Народнай артысткі БССР. Узнагароджана ордэнам «Знак Пашаны» (1940) і двойчы ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга (1948, 1955).

## Літаратура 
* 
* Тамара Гаробчанка. «Вольга Галіна. Крытыка-біяграфічны нарыс».
* Календарыюм // «Czasopis» № 12/2005
* Лідзяне ХХ стагоддзя // Лідскі летапісец № 14 — Эл.рэсурс pawet.net

## Спасылкі 
* Галіна (сцэнічны псеўданім: дзявочае Грудзінская, па мужу Александроўская) Вольга Уладзіміраўна 

Катэгорыя:Народныя артысты Беларускай ССР
Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы
Ніна Міхайлаўна Тарас

**Ніна Міхайлаўна Тара́с**, сапраўднае прозвішча — **Жданук** (, в. Заполле, цяпер  — ) — беларуская паэтэса, перакладчыца.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сялянскай сям’і. Вучылася ў Навагрудскай беларускай гімназіі (1930—1934), затым у Віленскай беларускай гімназіі, якую скончыла ў 1936. Удзельнічала ў рэвалюцыйным руху. У 1937 годзе вярнулася ў родную вёску, у 1938 годзе пераехала ў Ліду. Пасля ўз’яднання Заходняй Беларусі з БССР працавала ў лідскай раённай газеце «Уперад». Член Саюза пісьменнікаў СССР (з 1940). У 1942—1944 гадах — сувязная лідскай спецгрупы партызанскай брыгады імя С. М. Кірава і партызанскага атрада імя Р. І. Катоўскага брыгады імя Ф. Э. Дзяржынскага ў Баранавіцкай вобласці. Зноў працавала ў раённай газеце «Уперад» (1944—1945), была стыльрэдактарам у Дзяржаўным выдавецтве БССР (1945—1946), літработнікам рэдакцыі газеты «Піянер Беларусі» (1951—1953), літкансультантам пры рэдакцыі газеты «Звязда» ў Мінску. У 1957 годзе скончыла Вышэйшыя літаратурныя курсы ў Маскве. Жыла ў Мінску.

## Творчасць 
Дэбютавала ў друку ў 1936 (віленскія перыядычныя выданні). Аўтар зборнікаў вершаў «На ўсход ідучы…» (1940), «Суніцы» (1946), «Вершы» (1952), «Кветка шчасця» (выбранае, 1958), «Пад белым яварам» (выбранае, 1966), «У тапаліную замець» (вершы і паэма, 1976), «Праметэю прыйду пакланіцца» (1981), «Праз вятры-завеі» (выбранае, 1986). Аўтар кніжак паэзіі для дзяцей «Казкі пра абавязкі» (1955), «Наш бор» (1968). Паасобныя вершы сталі папулярнымі песнямі («Сонца за хмарамі ўранні…»).

Перакладала з рускай, украінскай, польскай моў.

Узнагароджана ордэнам Айчыннай вайны II ступені, медалямі.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 15 мая — день рождения Нины Тарас — белорусской поэтессы, писательницы, переводчика, в т.ч. стихов А. Мицкевича // Museum.by — «Музеи Беларуси» 

Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Паэтэсы
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі з рускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з польскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Дзіцячыя паэты
Быхаўскі павет

**Быхаўскі павет**, **Старабыхаўскі павет** (да 1852) — павет на тэрыторыі Беларусі ў 1772—1796 і 1802—1923 гг. Утвораны 28.5(8.6).1772 пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай. Цэнтр — горад Быхаў (Стары Быхаў). 12(23).12.1796 пры скасаванні Магілёўскай губерні павет скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад Беларускай губерні.

Адноўлены 11.3.1802 з аднаўленнем Магілёўскай губерні. Плошча павета 4105,8 кв. вёрстаў, насельніцтва 124 820 чалавек (1897). У павеце было 10 валасцей: Баханская, Бычанская (раней Новабычанская), Гарадзецкая (пазней Старабыхаўская), Гарадзішчанская, Глухаўская, Грудзінаўская (раней Царкоўнаасавецкая), Даўгамохская, Навабыхаўская, Прапойская, Чыгірынская; 476 населеных пунктаў (1897). З абвяшчэннем БССР (1.1.1919) Быхаўскі павет y яе складзе. З лютага 1919 года ў складзе Магілёўскай (з 26.4.1919 Гомельскай) губерні РСФСР. 14.2.1923 павет скасаваны, воласці перададзены ў Магілёўскі, Рагачоўскі і Чэрыкаўскі паветы Гомельскай губерні.
## Ураднікі павета 
* Быхаўскія павятовыя маршалкі

## Літаратура 
* 
## Спасылкі 
* Быхаўскі павет  (Магілёўская губерня). Адміністрацыйная мапа

Катэгорыя:Паветы Магілёўскай губерні
Катэгорыя:Паветы Гомельскай губерні
Майкл Грант Ігнацьеў

**Майкл Грант Ігнацьеў** (; , ) — канадскі гісторык і палітык, часовы лідар апазіцыйнай Ліберальнай партыі.

З 10 снежня 2008 Ігнацьеў з’яўляецца лідарам апазіцыі ў ніжняй палаце канадскага парламента, дзе ён прадстаўляе акругу Этоўбіка-Лейкшор (правінцыя Антарыа) з 2006.

Ігнацьеў атрымаў ступень бакалаўра па гісторыі ў Таронцкім універсітэце. Пасля вучыўся ў Оксфардзе і атрымаў ступень доктара па гісторыі ў Гарвардзе ў 1976.

Ён працаваў выкладчыкам ва Універсітэце Брытанскай Калумбіі, Кембрыджы, Лонданскім універсітэце, Каліфарнійскім універсітэце і Гарвардзе. Жывучы ў Вялікабрытаніі, Ігнацьеў адначасова з універсітэцкаю кар’ераю працаваў на радыё і тэлебачанні Бі-бі-сі. Ён з’яўляецца аўтарам 15 кніг.

Ігнацьеў прыйшоў у канадскую палітыку ў лістападзе 2005.

З 2016 года - рэктар Цэнтральна-Еўрапейскага ўніверсітэта ў Будапешце.

## Сямья і асабістае жыццё 
Ігнацьеў з’яўляецца нашчадкам рускіх графаў Ігнацьевых. Яго бацька Георг Ігнацьеў быў канадскім дыпламатам расійскага паходжання. Дзед Майкла, Павел Мікалаевіч Ігнацьеў, быў міністрам народнай асветы пры Імператары Мікалае II. Прадзед Майкла, Мікалай Паўлавіч Ігнацьеў, быў міністрам унутраных спраў пры Імператары Аляксандры III. Прадзед Ігнацьева па лініі маці, Джордж Манро Грант, быў дырэктарам Універсітэта Каралевы ў Кінгстане.

Першай жонкай Ігнацьева з’яўлялася брытанка Сюзан Бераклаў. Ад шлюбу з Бераклаў Ігнацьеў мае сына Тэа і дачку Соўфі. Зараз ён жанаты з венгеркай Жужанай Жохар.

Ігнацьеў з’яўляецца праваслаўным.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Майкл Грант
Катэгорыя:Вучоныя Кембрыджскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Палітыкі Канады
Катэгорыя:Члены Ліберальнай партыі Канады
Катэгорыя:Лідары афіцыйнай апазіцыі ў Палаце обшчын Канады
Катэгорыя:Дэпутаты Палаты обшчын Канады
Катэгорыя:Выкладчыкі ўніверсітэта Брытанскай Калумбіі
Катэгорыя:Члены Тайнага савета Каралевы для Канады
Быхаўская людвісарня

**Быхаўская людвісарня** — гарматная ліцейная майстэрня ў Быхаве, якая існавала ў другой палове XVI — XVIII стагоддзях.

## Гісторыя 
Узнікла у той час, калі Быхавам валодалі магнаты Хадкевічы. Працавала на патрэбу абароны Быхаўскага замка. Адным з першых людвісараў, відаць, быў немец Кашпір Ганусаў, які ў 1555 годзе адліў «вогненую гармату» (у час Лівонскай вайны вывезена ў Маскву). У людвісарні высокакваліфікаваныя майстры выраблялі кулі, дробавыя гарматы — «шротаўніцы», гарматы калібрам ад 1 да 100 фунтаў, разнастайныя марціры — «мардзеры», шматствольныя ўстаноўкі — «арганы» і «шмыгаўніцы». Людвісарня рабіла таксама ядры, карцечы, артыл і ручныя гранаты, у тым ліку металічныя, драўляныя і шкляныя.

Зброя і металічныя даспехі, вырабленыя быхаўскімі замкавымі збройнікамі, карысталіся вялікім попытам на Беларусі і за яе межамі. Паводле звестак 1692 года, у цэйхгаузе Быхаўскага замка было 34 гарматы (шротаўніцы, палявыя марціры, шматствольныя «арганы» — 5 з іх выраблены ў замкавай людвісарні), 32 «свінні» волава, салетра, ядры, картузныя зарады для 3-, 4-, 6-, і 10-фунтавых гармат, артылерыйскія і ручныя гранаты (апошнія 3 тыпаў: жалезныя, драўляныя і шкляныя). Сярод іншай зброі — 1200 мушкетаў, 8 арганаў, 38 гакаўніц, старасвецкі аркебуз, 50 пар «блях гусарскіх», косы «проста насаджаныя», формы для адліўкі ядзер, жалезныя пікі, а таксама харугвы (баявыя сцягі).

У 1697 годзе быхаўскія людвісары немец Пятрок і яго памочнік Юрка былі запрошаны ў Магілёў, дзе адлівалі магістрату вялікую бронзавую гармату. Аплата была стабільная па 14 злотыя за 1 пуд. У сярэдзіне XVIII стагоддзя Быхаўская людвісарня адлівала і пераплаўляла старыя гарматы. Яшчэ ў 1912 годзе ў Быхаўскім замку і каля яго знаходзіліся 10 старадаўніх гармат мясцовай адліўкі.

## Памяць 
На гербе Быхава, зацверджаным у 1781 годзе, выяўлены «*у чырвоным полі дзве скрыжаваныя чыгунныя гарматы»*, *«якіх у гэтым горадзе знаходзіцца шмат»*. На аснове гістарычнага герба ў 2001 годзе быў створаны герб Быхава і Быхаўскага раёна: *на чырвоным полі "французскага", ці "рускага" шчыта — дзве скрыжаваныя чыгунныя гарматы "натуральнага" колеру*. Таксама ў памяць аб Быхаўскай людвісарні была выдадзена паштовая марка «Герб Быхава».

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Быхава
Катэгорыя:Колішнія прадпрыемствы Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Людвісарні
Быхаўскія гарадскія ўмацаванні

**Быхаўскія гарадскія ўмацаванні** — ўключалі земляны вал (даўжыня 800 м, вышыня 7—8 м, шырыня ў аснове да 30 м) з бастыёнамі, равелінамі і мураванымі ўязнымі брамамі, амаль такой жа даўжыні абарончы роў, у якім пастаянна была вада.

Уваход і выхад з горада ажыццяўляўся праз брамы: Падольную (Дольную), што вяла на бераг Дняпра, Магілёўскую (у паўночнай частцы горада) і Рагачоўскую (Навабыхаўскую), якая адкрывала шлях у гарады Падняпроўя.

Як і іншыя беларускія гарады, Быхаў меў вайсковую арганізацыю мяшчан і валашчан, аб'яднаных у дзесяткі і сотні. Яны былі ўзброены халоднай і агнястрэльнай зброяй, мелі свае харугвы (баявыя сцягі), бубны і трубы, рэгулярна ставіліся на «попіс» перад мясцовымі адміністратарам — «губернатарам». Традыцыя «попіса» была старажытнаю, і яе прытрымліваліся «водлуг давнего звычаю». Павятовая шляхта таксама штогод «пописывалася на святого Михала водлуг давнего звычаю». Усе жыхары горада штогод з вясны да замаразкаў займаліся фартыфікацыйна-будаўнічымі работамі, пад наглядам «губернатара» бясплатна рамантавалі і насыпалі валы, чысцілі і паглыблялі роў. Сяляне Быхаўскай воласці летам (пасеяўшы яравыя) і восенню («з поля сойдя») да замаразкаў мусілі «водлуг давней повинности своее валовую работу полнити» ў адпаведнасці з распараджэннем адміністрацыі.

## Літаратура 
* Ткачоў М. А. Быхаўскі замак // 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

## Гл. таксама 
* Быхаўскі замак

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Быхава
Катэгорыя:Крэпасці Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Быхава
Міхаіл Іванавіч Гурын-Маразоўскі

**Міхаіл Іванавіч Гурын-Маразоўскі** (падпольныя псеўданімы: *Стах; Ян;* , в. Ярэмічы Навагрудскага павета Мінскай губерні, цяпер Карэліцкі раён Гродзенскай вобласці — , Вільня) — беларускі палітычны дзеяч, журналіст.

## Біяграфія 
У 1912 скончыў Пскоўскі настаўніцкі інстытут; настаўнічаў. У 1-ю сусветную вайну мабілізаваны ў царскую армію; прапаршчык кавалерыі. Далучыўся да эсэраў. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі ў Чырвонай Арміі; вучыўся ў Акадэміі Генштаба.

З 1920 у Беларусі. Уваходзіў у Беларускую камуністычную арганізацыю, якая ў жніўні 1920 ўлілася ў КП(б)Б. З 1921 рэдактар газеты «Белорусская деревня» і «Савецкая Беларусь». У верасні 1921 за крытыку Галоўпалітасветы БССР Бюро ЦК КП(б)Б пазбавіла яго на 6 месяцаў права абірацца на кіраўнічыя пасады. 28.2.1924 пасланы на падпольную работу ў Заходнюю Беларусь. Узяў курс на падрыхтоўку ў Заходняй Беларусі ўзброенага паўстання і далучэння да БССР. Гэта выклікала раскол у КПЗБ ("Сэцэсія"). 7.1.1925 на закрытым пасяджэнні Бюро ЦК КП(б)Б ліквідавала Замежнае бюро ЦК КП(б)Б і прапанавала Гурыну-Маразоўскаму вярнуцца ў БССР. але ён адмовіўся гэта зрабіць; выйшаў з КПЗБ і разам з Л. Родзевічам арганізаваў у Вільні падпольную друкарню, пачаў выпускаць газету «Чырвоны сцяг».

Быў арыштованы польскімі ўладамі. На "працэсе 56-і" над лідарамі БСРГ ён даў паказанні супраць Б. Тарашкевіча і С. Рак-Міхайлоўскага. У канцы 1927 у газеце «Беларускі дзень» пачаў друкаваць успаміны «З недалёкага мінулага». Але скончыць іх не паспеў, бо быў застрэлены С. Клінцэвічам і А. Капуцкім. Рашэнне аб ліквідацыі М. Гурына-Маразоўскага прыняло ЦК КПЗБ.

## Крыніца 
* 
* Успаміны М. Гурына // на pawet.net

Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Ісак Аронавіч Гурвіч

**Ісак Аронавіч Гурвіч** (,  — , ) — эканаміст, публіцыст, выдавец. Брат Я. Гурвіч.

## Біяграфія 
У 1877 годзе скончыў Мінскую гімназію, падчас вучобы ў якой увайшоў у гурток народніцкай арганізацыі «Зямля і воля». Вучыўся на юрыдычным факультэце Пецярбургскага ўніверсітэта. У 1879 г. арыштаваны па справе падпольнай друкарні; выключаны з універсітэта. Знаходзіўся ў зняволенні каля года. Высланы ў Мінск пад нагляд паліцыі. Удзельнічаў у стварэнні мінскай друкарні арганізацыі «Чорны перадзел». Арыштаваны ў 1880 годзе; сасланы на 4 гады ў Сібір. Знаходзячыся ў ссылцы, вывучаў перасяленчы рух сялян у Сібір; вынікі даследаванняў апублікаваў у працах «Эканамічныя пытанні Сібіры» і «Перасяленні сялян у Сібір».

У 1885 годзе вярнуўся ў Мінск, узначаліў гурток друкарскіх рабочых. Пад уплывам прац Г. Пляханава заняў марксісцкія пазіцыі. У 1899 г. з-за пагрозы арышту эміграваў у ЗША. У 1891 годзе абараніў доктарскую дысертацыю «Эканамічнае становішча расійскай вёскі» (апублікаваў яе ў 1892 годзе ў Нью-Ёрку; рускі пераклад у 1896); узначаліў кафедру каледжа ў Чыкага. У Нью-Ёрку выдаваў газету на рускай мове «Прогресс». У ЗША быў актывістам прафсаюзнага руху; уступіў у Амерыканскую сацыялістычную партыю. Удзельнічаў у стварэнні і рэдагаванні часопісаў «The Class Struggle» i «». Пазбаўлены кафедры і звання прафесара. Пасля абвяшчэння Маніфеста 17 кастрычніка 1905 г. вярнуўся ў Беларусь; у 1906 годзе абраны дэпутатам ІІ Дзярждумы ад Мінска. Расчараваўшыся ў рэвалюцыі, зноў выехаў у ЗША. Пасля адкрыцця ў Мінску БДУ падарыў універсітэту сваю бібліятэку (некалькі тысяч тамоў).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Мінскай губернскай гімназіі
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Эканамісты ЗША
Францішак Грышкевіч

**Францішак Грышкевіч** (/1906, , Сакольскага пав. Гродзенскай губ., цяпер Падляшскае ваяводства, Польшча — , , НКДБ) — беларускі паэт, публіцыст, перакладчык, педагог.

## Біяграфія 
Скончыў Віленскую беларускую гімназію (1926). Нелегальна перайшоў польска-чэшскую мяжу, паступіў на літаратурны факультэт Карлава ўніверсітэта(Прага), які скончыў у 1931 г. са ступенню доктара філасофіі. Дэбютаваў у друку ў 1924 г. Публікаваўся ў газетах «Беларуская крыніца», «Сялянская ніва», часопісах «Студэнцкая думка», «Родныя гоні», «Іскры Скарыны», «Крыгалом», «Беларускі летапіс», «Przagląd Wileński». Перакладаў з чэшскай, нямецкай, сербахарвацкай, украінскай, славенскай моў. У Празе актыўна супрацоўнічаў з часопісам «Slovanský přehled», рэцэнзаваў у ім мінскія выданні.

Вярнуўся ў Вільню. Служыў у польскім войску. Потым быў без працы. Пасля ўступлення савецкіх войск у Вільню супрацоўнічаў з новай уладай; пісаў для газет ; у 1940 годзе загадваў беларускімі школамі Віленскай школьнай акругі. Падчас нямецкай акупацыі працаваў дырэктарам Віленскай беларускай гімназіі (1941—1944). Удзельнічаў у 2-м Усебеларускім кангрэсе (чэрвень 1944), за што, пасля ўступлення ў Вільню Чырвонай Арміі, быў арыштаваны ў ліпні 1944 г. Прывезены ў Мінск, дзе, паводле ўскосных сведчанняў, скончыў жыццё самагубствам.

## Творчасць 
Друкаваўся з 1924 г. Найлепшыя вершы пазначаны тонкім лірызмам, філасафічнасцю, у некаторых матывы песімізму (зборнік «Веснавыя мелодыі», 1927). Пісаў апавяданні («Куцця ў чужыне», «У калядны вечар»), выступаў як крытык, прапагандыст беларускай літаратуры ў Чэхаславакіі («Беларускае літаратурнае творства ў расейскім перакладзе», 1927; «Кароткі агляд дзеі ўкраінскае літаратуры», «Літаратурныя запіскі», 1928; рэцэнзіі на кнігі паэзіі і прозы В. Адважнага, Н. Арсенневай, М. Багдановіча, М. Зарэцкага, Х. Ільяшэвіча, Я. Коласа, Р. Мурашкі, К. Чорнага і інш.). Аўтар публіцыстычных артыкулаў «Каталіцкая місія на Беларусі» (1925), «Наш вечны сон» (1926), «Аб паходжанні нашае мовы» (1928), «У лабірынце маладое беларускае думкі» (1931). Пераклаў на беларускую мову паасобныя творы І. В. Гётэ, О. Жупанчыча, І. Франко і інш.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Навучэнцы Віленскай беларускай гімназіі
Катэгорыя:Выпускнікі Карлава ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскай беларускай гімназіі
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі Другога Усебеларускага кангрэса
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Станіслаў Сымонавіч Грынкевіч

**Станіслаў Сымонавіч Грынкевіч** (старэйшы; , в. Новы Двор, Сакольскі павет, Гродзенская губерня (цяпер Падляшскае ваяводства, Польшча) — , , НКДБ) — беларускі грамадскі, рэлігійны і культурны дзеяч, лекар-псіханеўролаг, публіцыст, перакладчык, папулярызатар навукі. Брат беларускага святара Францішка Грынкевіча.

## Біяграфічныя звесткі 
Паступіў на медыцынскі факультэт адноўленага Віленскага ўніверсітэта, скарыстаўшыся «ветэранскімі» льготамі, як удзельнік польска-савецкай вайны 1920 года. Вывучаючы медыцыну, Грынкевіч зразумеў, што яму больш адпавядае тэалагічны факультэт. Але паколькі з медыцынскага нельга было адразу туды перайсці, спярша ён перавёўся на гуманітарны факультэт, а пасля ўжо на тэалагічны. Аднак не вытрымаў паланізацыі, якая там панавала, і вярнуўся да медыцыны.

## Сям’я 
У шлюбе з полькай Ядвігай Грынкевіч (1902—1963) меў чатырох дзяцей: Вітаўта, Вольгу, Ганну і Багдана. Паводле ўспамінаў Галіны Войцік, дома ў Грынкевічаў гаварылі па-польску, бо гаспадыняй была жонка.

## Бібліяграфія 
* Ab teatry: Praktyčny padručnik dla amatarskich teatrau. Wilnia, 1927;
* Arlanio. Wilnia, 1927;
* Narod. Wilnia, 1927;
* Žanimstva pa radyjo: Pjesa u 3-ch abrazoch. Wilnia, 1927;
* Carkwa, pomsta, wiaźnica: Apowieść. Wilnia, 1928;
* Rady chworym i zdarowym. Častka I. Wilnia, 1935 (разам з Я. Грынкевіч);
* Рады хворым і здаровым. Вільня, 1935 (разам з Я.Грынкевіч);
* Aświeta. Wilnia, 1936;
* У братоў украінцаў. Вільня, 1936 (2 выд. Вільня, 1937);
* Rady chworym i zdarowym. Častka II. Wilnia, 1937 (разам з Я. Грынкевіч);
* Народ. Вільня, 1937;
* Алкагалізм. Вільня, 1937 (разам з Я.Грынкевіч);
* Умовы і загады, неабходныя для здароўя. Вільня. 1939 (разам з Я.Грынкевіч).

## Літаратура 
* Ліс А., Пяткевіч А., Трацяк Я. Грынкевіч // ЭГБ у 6 т. Т. 3. Мн., 1996.
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Расстраляныя
Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Папулярызатары навукі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі з лацінскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Псіхіятры Беларусі
Катэгорыя:Члены Беларускай цэнтральнай рады
Катэгорыя:Члены Беларускай незалежніцкай партыі
Бася

**Бася** — рака ў Магілёўскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Проня (басейн Дняпра).

## Назва 
Назва Бася балцкага паходжання.

## Гідраграфія 
Даўжыня ракі 104 км. Плошча вадазбору 955 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 6,3 м³/с. Агульнае падзенне 70,7 м. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,68 ‰.

Пачынаецца на Смаленскім узвышшы на паўднёвай ускраіне вёскі Анціпенкі Дубровенскага раёна, працякае па Аршанска-Магілёўскай раўніне ў Горацкім, Дрыбінскім, Шклоўскім і Чавускім раёнах.

Асноўныя прытокі: Лімна, Аўчоса, Лешня, Рэўза (справа), Паўна, Дзерна, Галубіна, Чарніца, Касінка (злева).

Даліна скрынкападобная, шырынёй 300—500 м. Пойма двухбаковая, парэзаная старыцамі і далінамі прытокаў; яе шырыня 150—300 м. Рэчышча ўмерана звілістае, слабаразгалінаванае, у верхнім цячэнні на 18 км каналізаванае, на асобных участках расчышчанае; шырыня ў сярэднім і ніжнім цячэнні 10—15 м. Берагі стромкія. Найвышэйшы ўзровень разводдзя ў канцы сакавіка, сярэдняя вышыня над межанным узроўнем 2,5 м, найбольшая 3 м (1933 г.). Замярзае ў пачатку снежня, крыгалом у 3-й дэкадзе сакавіка. На рацэ за 3 км вышэй вусця горад Чавусы. У басейне ракі 39 невялікіх прытокаў агульнай даўжынёй 96 км, 295 км адкрытай меліярацыйнай сеткі.

## Галерэя 

Basia 1.jpg
Селище Сластёновское9.jpg
Basia 3.jpg

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Могилёвской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Фатаграфіі Басі 

Катэгорыя:Прытокі Проні
Катэгорыя:Рэкі Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Дубровенскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Горацкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Дрыбінскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Шклоўскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Чавускага раёна
Вабіч

**Вабіч** — рака ў Круглянскім, Шклоўскім і Бялыніцкім раёнах Магілёўскай вобласці, левы прыток Друці (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 74 км. Плошча вадазбору 565 км. Густата рачной сеткі 0,38 км/км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 3,5 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,6 м/км. Пачынаецца за 1,7 км у напрамку на ўсход ад вёскі Бураўшчына Круглянскага раёна, упадае ў Друць за 2 км на ўсход ад вёскі Прыбор Бялыніцкага раёна.

Асноўныя прытокі: Чарнаводка, Васілеўка, Лімнічанка (злева), Свяцілаўка (справа).

Цячэ па Цэнтральнабярэзінскай раўніне. Даліна ў вярхоўі невыразная, у сярэднім і ніжнім цячэнні трапецападобная, шырынёй 0,6—1 км. Берагі нізкія, забалочаныя. Пойма двухбаковая, пераважае шырыня 0,2—0,4 км. Рэчышча звілістае, шырыня 10—25 м, у верхнім цячэнні каналізавана 24 км.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Круглянскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Бялыніцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Шклоўскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Друці
Іса (рака)

**І́са** — рака ў Беларусі, у Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці і Слонімскім раёне Гродзенскай вобласці, правы прыток Шчары (басейн Нёмана).

## Назва 
Назва Іса старабалцкага паходжання.

Ад індаеўрапейскага **eis- / *is-* «імкліва, хутка рухацца», далей мяркуецца да карацейшага **ei- / *i-* «ісці».

Гэты корань з пашыральнікам *-(е)l-* у назве ракі Іслач ( *Instrut*), гідронім Істра на Павоччы.

Фанетычны варыянт таго ж кораня **i̯ā-s-* у двухасноўнай назве Ясельда, якая дакладна «агучвае» па-яцвяжску двухасноўную ж назву Іслач.

Значэнне назвы Іса можна перадаць як «Імклівая (рака)».

## Гідраграфія 
Даўжыня ракі 62 км. Плошча вадазбору 554 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 3,6 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,1 ‰. Пачынаецца каля вёскі Серабрышча Баранавіцкага раёна, упадае ў Шчару ў межах Слоніма. Працякае праз возера Альбярцінскае.

Асноўныя прытокі — Пляхоўка, Рудня і Іска. Густата рачной сеткі 0,38 км/км². Даліна трапецападобная. Пойма чаргуецца па берагах, месцамі адсутнічае, шырыня яе 100—180 м. Рэчышча ў верхнім і ніжнім цячэнні на працягу 15 км каналізаванае: ад вытоку да вёскі Звераўшчына (11,6 км) і ад вёскі Харашэвічы да вёскі Нагуевічы (3,4 км). Яго шырыня ў межань 4—8 м. На рацэ каля Слоніма і вёскі Нагуевічы плаціны; каля Слоніма ў маляўнічай мясціне зона адпачынку «Іса».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Баранавіцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Слонімскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Шчары
Іса

**Іса** — тапонім, таксама арабскае мужчынскае імя.

## Беларусь 
* Іса — возера ў Гарадоцкім раёне.
* Іса — рака ў Баранавіцкім і Слонімскім раёнах, правы прыток Шчары (басейн Нёмана).
* Іса — прыпыначны пункт Баранавіцкага аддзялення Беларускай чыгункі ў Слонімскім раёне.

## Расія 
* Іса — пасёлак гарадскога тыпу ў Пензенскай вобласці.

## Асобы 
* Кабаясі Іса — японскі паэт.
* Іса ібн Салман аль-Халіфа — 1-ы кіраўнік незалежнага Бахрэйна.
Морач

Назву **Мо́рач** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Мінская вобласць:
** Морач — аграгарадок у Клецкім раёне
** Морач — вёска ў Салігорскім раёне
** Савецкая Морач — вёска ў Салігорскім раёне
** Морач — прыпыначны пункт Баранавіцкага аддзялення  Беларускай чыгункі ў Капыльскім раёне

## Рэкі 
* Морач — рака ў Мінскай вобласці, правы прыток ракі Случ
Аўсянка (рака)

**Аўся́нка** () — рака ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі і ў Пскоўскай вобласці Расіі, правы прыток Усвячы (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня Аўсянкі 90 км (у межах Беларусі 87 км).
Плошча вадазбору 598 км².
Сярэднегадавы расход вады ў вусці 4 м³/с.
Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,6 м/км.

Пачынаецца за 2 км на поўнач ад вёскі Сіціна, цячэ праз 7 азёр (у т.л. Доўгае, Нёгра, Вышадскае, Мядзесна, Цёста), вярхоўе і сярэдняе цячэнне ў межах Гарадоцкага ўзвышша, нізоўе на Суражскай нізіне. Далінай Аўсянкі фіксуецца мяжа астаноўкі краю паазерскага ледавіка ў яго браслаўскую стадыю.

Асноўныя прытокі: Асеча (справа), Іардынка і Салонаўка (злева).

Упадае ва Усвячу каля вёскі Лабані Усвяцкага раёна Пскоўскай вобласці (Расія).Даліна да вёскі Смолаўка скрынка- або трапецападобная, шырынёй 300—400 м, ніжэй па цячэнні невыразная. Пойма двухбаковая, шырынёй 100—300 м. Рэчышча ўмерана звілістае, шырынёй 4—6 м, у сярэднім і ніжнім цячэнні месцамі да 50 м.

У рацэ трапляецца вадзяны арэх — ахоўны рэліктавы від у флоры Рэспублікі Беларусь (месца яго росту ніжэй возера Ведрынскае аб′яўлена помнікам прыроды).

У басейне ракі азёры: Аляксееўскае, Танай, Глыбокае Струнава, Мелкае Струнава, Смалоўскае, Рамашкава, Азёркі, Азаронава, Беразнянскае, Званкова, Атрэпкі, Воснае, Успол, Вялікае Глыбокае, Малое Глыбокае, Налюцік, Мелынец, Бялец і інш.

## Літаратура 
* 
* Блакітны скарб Беларусі: Рэкі, азёры, вадасховішчы / Маст.: Ю. А. Тарэеў, У. І. Цярэнцьеў — Мн.: БелЭн, 2007. — 480&nbsp;с.
* 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-36-14. Стан мясцовасці на 1981 год. Выданне 1983 года.
* Ліст карты N-36-13. Выданне 1984 года. Стан мясцовасці на 1981 год.


Катэгорыя:Рэкі Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Пскоўскай вобласці
Аўсянка (значэнні)

Аўсянка мае наступныя значэнні:
* Аўсянка (*Leucaspius delineatus*) — від рыб сямейства карпавых
* Аўсянка, каша — каша, прадукт харчавання.

Аўсянка — назва геаграфічных аб'ектаў.
* Аўсянка — рака ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці, правы прыток ракі Усвяча, басейн Дзвіны
* Аўсянка — вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці
* Аўсянка — аграгарадок у Горацкім раёне Магілёўскай вобласці

## Прозвішча 
* Мікалай Леанідавіч Аўсянка (нар. 1977) — беларускі дыпламат.
* Уладзімір Васілевіч Аўсянка (нар. 1955) — беларускі архітэктар.
Морач (рака)

**Мо́рач**, у верхнім цячэнні **Ко́панка** — рака ў Беларусі, у Мінскай вобласці, правы прыток ракі Случ (басейн Прыпяці).

Даўжыня ракі складае 150 км. Плошча вадазбору — 2030 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці — 8,7 м³/с. Агульнае падзенне ракі — 74 м. Сярэдні нахіл воднай паверхні — 0,5 м/км.

Пачынаецца каля вёскі Вошкаты Капыльскага раёна на Капыльскай градзе на вышыні 210 м над узроўнем мора, цячэ ў Слуцкім, Клецкім і Салігорскім раёнах па паўднёва-заходняй частцы Цэнтральнабярэзінскай раўніны і паўночнай частцы нізіны Прыпяцкае Палессе. Упадае ў Случ за 1 км на паўночным-захадзе ад вёскі Морач Салігорскага раёна.

Прытокі: Удава, Стары Роў, Мажа (справа), Волка, Вызенка (злева).

Даліна на вялікім працягу невыразная, месцамі трапецападобная, шырынёй 400—800 м. У месцах, дзе даліна выразная, пойма двухбаковая, чаргуецца па берагах (шырыня 100—200 м). У верхнім цячэнні рака называецца **Копанка**. Рэчышча амаль на ўсім працягу каналізаванае. Шырыня яго да вёскі Морач (Капыльскі раён) 2—4 м, ніжэй 20—25 м, каля Чырвонаслабодскага вадасховішча (плаціна за 50 км ад вусця ракі) 40—50 м. Найвышэйшы ўзровень разводдзя ў канцы сакавіка, сярэдняя вышыня над межанным узроўнем 2,4 м, найбольшая 2,9 м (1932). Замярзае ў сярэдзіне снежня, крыгалом у сярэдзіне сакавіка. Веснавы ледаход доўжыцца ў сярэднім 5 сутак.

У басейне Морачы азёры Церахава, Зіневічы.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-103. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1984 г.

## Спасылкі 
* Выраўноўванне і паглыбленне рэчышча р. Морач у Мінскай вобласці.

Катэгорыя:Прытокі Случы (прыток Прыпяці)
Катэгорыя:Рэкі Капыльскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Клецкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Слуцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Салігорскага раёна
Драгічын (значэнні)

Назву **Драгічын** маюць:

## Беларусь 
* Драгічын — горад у Брэсцкай вобласці.
* Драгічын — возера ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці, у басейне ракі Вір.

## Польшча  
* Драгічын — горад у Падляскім ваяводстве 
* Драгічын — вяскова-гарадская гміна ў Падляскім ваяводстве.
Можа

**Можа** — рака ў Крупскім раёне Мінскай вобласці і Круглянскім раёне Магілёўскай вобласці, левы прыток ракі Бобр (басейн Дняпра).

## Назва 
Назва Можа балцкага паходжання, аднаўляецца як **Mažá*.

Ад літоўскага *mažas* «малы». Таго ж паходжання назвы рэк Мажа (у басейне Прыпяці), Мажайка і Мажанка (прытокі Бярэзіны), таксама назва ракі Мажая, ад якой назва падмаскоўнага Мажайска.

Літоўскія гідранімічныя аналагі — рачныя назвы тыпу *Mažalis, Maž-upis, Mažiklis*.

Назва ракі значыць «Малая (рака)».

## Гідраграфія 
Даўжыня ракі 77 км. Плошча вадазбору 530 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 3,4 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,4 м/км.

Пачынаецца за 2 км у напрамку на поўнач ад вёскі Шынкі Крупскага раёна, частка сярэдняга цячэння на мяжы з Круглянскім раёнам, вусце за 2 км на паўночны ўсход ад вёскі Прудок Крупскага раёна. Цячэ ў межах Цэнтральнабярэзінскай раўніны, у сярэднім цячэнні (часткова) і ў нізоўі — праз лясныя масівы.

Асноўныя прытокі: Бярозка, Казлянка, Мясрэда.

Даліна трапецападобная, шырынёй 600—800 м, у ніжнім цячэнні невыразная. Схілы спадзістыя, радзей стромкія, слаба парэзаныя далінамі прытокаў і каналаў (вышыня 3—10 м). Пойма двухбаковая, часам чаргуецца па берагах, шырынёй 200—400 м; найбольшая (600 м) каля вёскі Новая Слабада. Рэчышча ўмерана звілістае, на некаторых участках выпрастанае; шырыня ракі ў межань ў вярхоўі 6—8 м, у сярэднім цячэнні 15—30 м, у ніжнім 10—20 м. Берагі стромкія, месцамі абрывістыя, вышынёй ад 1—2 м да 5—6 м.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Крупскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Круглянскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Бабра
Самалі

**Самалі́** (, ) — краіна ва ўсходняй частцы Афрыкі, размешчана на Самалійскім паўвостраве. Мае выхад да Індыйскага акіяну. На паўночным захадзе мяжуе з Джыбуці, на захадзе з Эфіопіяй, на паўднёвым захадзе з Кеніяй.

У выніку грамадзянскай вайны паўночная частка краіны ў 1991 абвясціла незалежнасць пад назвай Самаліленд, іншая частка аддзялілася пад назвай Пунтленд. На тэрыторыю Самалі былі ўведзены замежныя міратворчыя сілы.

## Гісторыя 
Чалавек насяляе тэрыторыю сучаснага Самалі з часоў палеаліту. З VII ст. да н.э. Самалі ў зоне ўплыву араба-мусульманскай цывілізацыі, паступова тут пашыраўся іслам. На ўзбярэжжы ўзніклі буйныя гарады Барбара, Магадыша, Бараўэ, Марка і інш. Унутраныя раёны насялялі шматлікія плямёны самалі, якія не мелі ўстойлівых дзяржаўных утварэнняў. З канца XV ст. ў Самалі праніклі партугальцы, якія падпарадкавалі прыбярэжныя гарады. У XVII ст. іх выгналі туркі, якія сталі кантраляваць гарады на поўначы Самалі; поўдзень Самалі ўвайшоў у сферу ўплыву Амана. У выніку каланіяльнай экспансіі ў канцы XIX ст. тэрыторыя рассялення самалійскіх плямён падзелена на некалькі частак: паўночныя раёны адышлі да Вялікабрытаніі як пратэктарат Самалілэнд, паўднёвыя і ўсходнія — да Італіі як Італьянскае Самалі, заходнія раёны (Агадэн) — Эфіопіі. У 2-ю сусветную вайну Італьянскае Самалі ў 1941 г. акупіравана брытанскай арміяй. У 1949 г. ААН перадала былое Італьянскае Самалі пад апеку Італіі на 10 гадоў. 21 чэрвеня 1960 г. абвешчана незалежнасць Самалілэнда, 1 ліпеня 1960 г. — Італьянскага Самалі; у той жа дзень абое Самалі аб'яднаны ў адзіную Самалійскую Рэспубліку. Унутранае становішча дзяржавы было нестабільнае. Пасля забойства першага прэзідэнта А.А.Шэрмарка (1969 г.) уладу захапілі ваенныя пад кіраўніцтвам генерала М.С.Барэ, які ўзначаліў Вярхоўны рэвалюцыйны савет; была абвешчана Самалійская Дэмакратычная Рэспубліка. Урад Барэ абвясціў курс на пабудову сацыялізму: нацыяналізаваны банкі, буйныя прадпрыемствы, праведзены іншыя захады сацыялістычнага характару, наладжаны цесныя сувязі з СССР. Адзінай дазволенай партыяй стала створаная ў 1976 г. Самалійская рэвалюцыйная сацыялістычная партыя пад кіраўніцтвам Барэ. Вайна 1977—1978 гг. з Эфіопіяй за правінцыю Агадэн, у якой СССР падтрымаў Эфіопію, прывяла да разрыву з СССР і пераарыентацыі Самалі на ЗША.

Пагаршэнне эканамічнага становішча Самалі разам з абвастрэннем міжпляменных супярэчнасцей прывяло ў канцы 1980-х г. да ўзброеных выступленняў супраць рэжыму Барэ, які ў 1991 г. быў вымушаны пакінуць краіну. Самалі стала арэнай барацьбы ўзброеных груповак (Самалійскі нацыянальны альянс, Самалійскі альянс выратавання і інш.) за ўладу.

## Геаграфія 
## Спасылкі
Окра

**Окра**, **Стараруднянскі канал** — рака ў Жлобінскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Дняпро. 

## Гідраграфія 
Даўжыня Окры 31 км. Плошча вадазбору 293 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 1,2 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,6 %. 

Пачынаецца каля паўднёвай ускраіны вёскі Кірава, вусце за 3 км на захад ад вёскі Баравуха. Цячэ па Стрэшынскай нізіне.

Даліна на вялікім працягу адкрытая, трапецападобная, шырынёй ад 0,3 км да 2,5 км. Пойма двухбаковая, лугавая, у ніжнім цячэнні забалочаная (шырыня 150—350 м). Рэчышча каналізаванае на працягу 14,5 км (ад вытоку да вусця ракі Рудзенка), на астатнім працягу звілістае; шырыня ракі ў межань 5—15 м. Берагі ўмерана стромкія, у ніжнім цячэнні абрывістыя, вышынёй 0,5—1,5 м.

Асноўны прыток — рака Рудзенка (злева). У басейне ракі (на пойме Дняпра) старычныя азёры Вялікае, Бутач.

Каля ракі населеныя пункты Старая Рудня, Завад, Баранаўка, Сухі Востраў (нежылы).

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Рэкі Жлобінскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Дняпра
Поня

Назву **Поня** маюць:

* Поня — рака ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці, правы прыток ракі Бярэзіна, басейн Дняпра
* Поня — вёска ў Вілейскім раёне Мінскай вобласці
Поня (рака)

**Поня** — рака ў Докшыцкім раёне, правы прыток р. Бярэзіна (бас. Дняпра).

## Назва 
Назва Поня балцкага паходжання. Адпачатная балцкая форма назвы — **Paniā* (Паня́), **Panjā*.

Звязана з латышскім *paņa* «балаціна», прускім **panjan* (> *pannean*) «балота», літоўскім *pania-bùdė* «шэры мухамор», літаральна «балотны грыб» (ад *budė* (не ядомы) грыб). Літоўскае слова са старой яцвяжскай тэрыторыі, таму **panjan* «балота» аднаўляецца і для яцвяжскай мовы.

Далей да індаеўрапейскага **pen-* «глей, балота, вада», **pon-io* «балота».

Назва Поня значыць «Балотная (рака)».

Балцкую назву мае і правы прыток Поні рэчка Варлынь «Жаб’я (рака)».

## Гідраграфія 
Даўжыня 44,9 км. Плошча вадазбору 503 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 3,4 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,4 %.

Пачынаецца на паўднёвай ускраіне в. Крыпулі, вусце ў межах в. Бераспонне. Цячэ ў скразной даліне на Докшыцкім узвышшы.

Асноўны прыток — р. Варлынка (справа). Даліна ў вярхоўі трапецападобная, шырынёй 1,5—2,5 км, на астатнім працягу невыразная, пры ўпадзенні ў Бярэзіну зліваецца з прылеглай мясцовасцю. Пойма асушаная, парэзаная густой сеткай меліярацыйных каналаў. Рэчышча каналізаванае, шырынёй ад 6 м да 30 м. Прымае сцёк з сеткі меліярацыйных каналаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Докшыцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Вілейскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Бярэзіны
Раста

**Раста, Рэста, Рыста, Рэкта** — рака ў Магілёўскай вобл., правы прыток ракі Проня (басейн Дняпра). 

## Назва 
Варыянты назвы — Рэста, Рыста, Рэкта.

На думку У. Тапарова, да гэтага ж шэрагу належаць такія гідронімы на Верхнім Падняпроўі, як Рэхта, Рыхта, Рышты. Усе гэтыя формы ўзыходзяць да балцкага абазначэння арэха: літ. *riešutas,* лат. *rieksts,* пруск. *reisis*.

На думку М. Фасмера, рачная назва Рэкта паходзіць ад слова *ракатаць* і азначае «шумная рака».

На думку А. Сабалеўскага, назвы Рэкта, Рэхта роднасныя са ст.-іран. назвай ракі *Rahā*, ст.-інд. *rasa* «раса, паток», слав. *роса, орошати*, старажытнай назвай Волгі *Ра*.

На думку Э. Мурзаева, назва ракі Рэхта ў Пасожжы паходзіць ад украінскага *рехта* «прыток ракі».

Б. Махоцін назвы тыпу Рэкта звязвае са словам *рака*.

На думку А. Трубачова, і ў балцкай і ў славянскай назва арэха атрыманая шляхам словаўтварэння ад этымалагічна адной асновы, якая прадстаўлена ў літ. *rišti* «звязваць, развязваць» і слав. **rěšiti* «(раз)вязаць». Гэта грунтуецца на тым, што плады ляснога арэха растуць звязкамі, гронкамі. 

На думку У. Тапарова, цікавыя выпадкі рознага словаўтваральнага афармлення адной гідранімічнай асновы: Чачэра — Чычата — Чэкень *(-р- : -т- : -н-)*.

У Літве ёсць рэкі Kek-upys, Keklys. На думку А. Ванагаса, гэтыя назвы могуць быць звязаныя з літ. kekė «гронка», kekulas «камяк».

## Водаапісанне 
Даўжыня 100 км. Плошча вадазбору 1290 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 6,8 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,6 %. Пачынаецца каля вёскі Аляксандраўка Дрыбінскага раёна, вусце за 2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Харанеў Слаўгарадскага раёна. Цячэ па Аршанска-Магілёўскай раўніне.

Асноўныя прытокі: Рудзея, Будлянка, Хоцінка (справа), Плясна, Відлінка Вілейка, Доўгі Мох, Рудзея (злева).

Даліна добра распрацаваная, глыбокаўрэзаная, трапецападобцая, пераважная шырыня 0,6—1 км. Схілы спадзістыя і ўмерана стромкія, часам стромкія, вышынёй 10—15 м. Пойма двухбаковая, слабазабалочаная. Паверхня яе ў вярхоўі роўная, у сярэднім цячэнні куп′істая, у ніжнім узгорыстая, парэзаная меліярацыйнымі каналамі (шырыня 0,3—0,4 км). У разводдзе затапляецца на глыбіню 0,5—1,5 м на 5—10 сутак. Рэчышча свабодна меандруе, умерана звілістае, ніжэй вёскі Харкаўка Чавускага раёна трапляюцца невялікія астравы. Берагі стромкія, месцамі абрывістыя, вышынёй 0,8—1,5 м. Найвышэйшы ўзровень разводдзя ў пачатку красавіка, сярэдняя вышыня над межанным узроўнем ад 2,3 м у верхнім цячэнні да 3,2 м у ніжнім. Замярзае ў пачатку снежня, крыгалом у канцы сакавіка. Веснавы ледаход у сярэднім 5 сутак.

На рацэ каля вёскі Зарэсце ў 1981 г. створана вадасховішча Зарэсце.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Прытокі Проні
Катэгорыя:Рэкі Дрыбінскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Магілёўскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Чавускага раёна
Катэгорыя:Рэкі Слаўгарадскага раёна
Рыбчанка

Назву **Рыбчанка** маюць:

* Рыбчанка — рака ў Маладзечанскім і Вілейскім раёнах Мінскай вобласці, левы прыток ракі Ілія, басейн Нёмана
* Рыбчанка — вёска ў Вілейскім раёне Мінскай вобласці