Рабіна звычайная

**Рабіна звычайная** (*Sórbus aucupária*) — дрэва або куст, від роду Рабіна сямейства .

## Назва 
Рабіна звычайная, гарабіна, гарамбіна, рабіна, ярабіна, ярэмбіна, арабіна.

## Батанічнае апісанне 
Дрэва з прамым ствалом. У Расіі распаўсюджана ў лясной і лесастэпавай зонах еўрапейскай часткі, на Паўночным Каўказе.

Расце асобнымі экзэмплярамі, не ствараючы суцэльных зараснікаў, у падлеску ці другім ярусе іглічных, змешаных, зрэдку ліставых лясоў, на лясных палянах і ўзлесках, паміж хмызнякамі.

Ценевынослівая і зімаўстойлівая расліна.

У Расіі нягоркія формы рабіны звычайнай былі выяўлены ў сяле Нявежына Юр’еў-Польскага раёна Уладзімірскай вобласці, адкуль яны шырока распаўсюдзіліся па цэнтры Расіі. Шляхам народнай селекцыі быў адабраны шэраг сартоў пасля зарэгістраваных пад назвамі 'Кубовая', 'Жёлтая', 'Красная'. Разнастайнасць формаў абумоўлена як насенным размнажэннем, так і адборам пупышкавых мутацый.

Некалькі перспектыўных сартоў нявежынскай сартагрупы былі зарэгістраваны савецкім памолагам Я. М. Пятровым. Пазней ён працягнуў селекцыйную працу з рабінай і атрымаў шэраг гібрыдаў ад скрыжавання мараўскай і нявежынскай рабіны адна з адной і мічурынскімі сартамі.

Выключна важную ролю ва ўдасканаленні сартыментаў рабіны сыграў расійскі селекцыянер І. У. Мічурын. У якасці асноўнага аб’екта працы ён выкарыстаў звычайную горкую рабіну звычайную, якую скрыжаваў з , , , ,  і .

У далейшым работы па селекцыі рабіны працягваліся ў г. Мічурынску ў . Там былі створаны сарты 'Бусинка', 'Вефед', , 'Сорбинка', якія з’яўляюцца вынікам скрыжавання нявежынскай і мараўскай рабін.

Селекцыйная праца з рабінай праводзілася таксама ва  і іншых расійскіх установах.

Сарты 'Rossica' і 'Rossica Major', якія былі інтрадуцыраваны нямецкай фірмай Шпета на мяжы XIX—XX стагоддзяў з-пад Кіева, могуць быць нашчадкамі мараўскай рабіны, якую ў той час шырока культывавалі на Украіне.

Новыя сарты расійскай селекцыі адбываюцца як ад нявежынскай, так і ад мараўскай рабіны.

Існуе блытаніна з сартамі селекцыі І. У. Мічурына. Некаторыя сарты згубленыя, а такія як 'Ликерная', 'Бурка', 'Титан', 'Гранатная' практычна немагчыма было разгледзець. Таксама падвяргаецца сумневу выкарыстанне  пры стварэнні сорту 'Мичуринская десертная'.

Для ўдакладнення паходжання мічурынскіх сартоў патрабуюцца сучасныя метады генетычнага аналізу. Плады выкарыстоўваюць у медыцыне ў якасці полівітаміннага сродка і карацінаўтрымальнай сыравіны.

## Значэнне і ўжыванне 
Мае харчовае, меданоснае, медыцынскае, дэкаратыўнае, фітамеліяратыўнае і іншыя значэнні.

У выніку скрыжавання рабіны звычайнай з  і , з іншымі відамі рабіны, а таксама шляхам адбору з дзікарослых рабін атрыманы некалькі гібрыдаў і сартоў з характэрнымі гаспадарчымі якасцямі.

### Харчовае значэнне 
Плады з-за горычы ў свежым выглядзе практычна нельга есць, але пасля маразоў яны губляюць горыч. На рабіны часта вылучаюць  .

Расліна вельмі дэкаратыўная, асабліва ў перыяд цвіцення і паспявання пладоў. Дзякуючы гэтаму, рабіна шырока ўжываецца ў дэкаратыўным садоўніцтве і азеляненні і паўсюдна разводзіцца. Дэкаратыўная на працягу ўсяго года, асабліва ў час квіцення і ў восеньскай афарбоўцы. Мае шмат дэкаратыўных садовых формаў, з якіх асабліва вылучаецца ніцая — з падоўжанымі звісаючымі да зямлі галінамі; Мараўская — з вытанчанай кронай і тонкімі чырвонымі галінамі. Таксама вырошчваюць вузкапірамідальную, жоўтаплодную, з пёрыста-лопасцевымі лісточкамі і іншыя формы.

### Значэнне для лесаперапрацоўчай вытворчасці 
Мае дробнапорыстую чырванаватую драўніну, з якой робяць такарныя вырабы, ўпрыгожанні, мэблю.

Кара рабіны звычайнай утрымлівае 7-11 % танідаў і можа прымяняцца ў якасці дубільнай сыравіны. З гэтага кантэксту ўзнікла прымаўка «Рабіна — выратаванне Тора», у якой маецца на ўвазе, што паколькі рабіна выратавала Тора, то і простым людзям лёгка дапаможа.

Згодна з  віктарыянскай эпохі, як лічылася, галінкі рабіны звычайнай маглі адагнаць злых духаў і вядзьмарак. Расліну называлі «ведзьма» ў Англіі і выкарыстоўвалі яе галінкі ў якасці  стрыжняў, з дапамогай якіх шукалі руду.

Галінкамі рабіны прыганялі свойскіх жывёл на пашу падчас першага вясенняга выгану, каб забяспечыць іх здароўе і пладавітасць. Драўляныя часткі вілаў і іншых сельскагаспадарчых прылад рабіліся з рабіны, каб абараніць сельскагаспадарчых жывёл і гаспадарку ад ведзьмаўскіх загавораў. Згодна з прыкметамі надвор’я, багаты ўраджай ягад рабіны прадракае добры ўраджай збожжа, але зычыць суровай зімы.

### У філатэліі 
Выява рабіны звычайнай двойчы была выкарыстана на паштовых марках Украіны: у 2012 і 2013 гадах. Таксама яе выкарысталі на паштовай марцы Беларусі ў 2004 годзе.

Файл:Stamp 2012 Horobyna zvychajna.jpeg|Паштовая марка Украіны 2012 года
Файл:2004. Stamp of Belarus 0556.jpg|Паштовая марка Беларусі
Файл:Stamps of Ukraine, 2013-48.jpg|Паштовая марка Украіны 2013 года

### У геральдыцы 
Рабіна звычайная прысутнічае на гербах нямецкіх муніцыпалітэтаў ,  і , а таксама на гербе Высочыны ў Чэхіі. Рабіна з’яўляецца часткай  бора  і лагатыпу іх камандаў па футболе і .

Файл:Vysocina Region CoA CZ.svg|Герб Высачыны
Файл:HermsdorfErzgebirgeWappen.png|Герб 
Файл:DE-ST 15-0-83-411 Eschenrode COA.png|Герб 

### У мастацтве 
Кампазіцыі з гронак і пажоўклых лісцяў рабіны звычайнай з’яўляюцца адным з матываў лакавага жывапісу ніжнетагільскіх падносаў.

Рабіна з’яўляецца на карцінах Яцэка Мальчэўскага

Файл:Malczewski Landscape with rowan trees left.jpg|Яцэк Мальчэўскі. «Пейзаж з рабінамі», 1909
Файл:Malczewski Landscape with rowan trees right.jpg|Яцэк Мальчэўскі. «Пейзаж з рабінамі», 1909

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* *, , А.&nbsp;М.&nbsp;Краснова;* «» Справочник; Киев, , 1983. 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Рабіна  
* *Рябина обыкновенная* на сайте Экологического центра «Экосистема» Праверана 23 верасня 2008 г.
* *Рабіна звычайная* на сайце USDA NRCS
* 

Катэгорыя:Ягады
Катэгорыя:Рабіна
Катэгорыя:Расліны лясоў
Катэгорыя:Расліны лесастэпу
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Каўказа
Катэгорыя:Пладовыя дрэвы
Катэгорыя:Дэкаратыўныя дрэвы
Катэгорыя:Семачкавыя культуры
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Расліны на марках