open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Банавіна

thumb|400px|Карта Югаславіі 1929 года

**Банавіна** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Каралеўстве Сербаў, Харватаў і Славенцаў (КСХС) (пазн. Каралеўства Югаславія) у 1929-1941 гадах на чале з банам.

Характэрнай асаблівасцю адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу КСХС з'яўлялася наўмыснае правядзенне межаў банавін з тым, каб іх нацыянальны склад быў змяшаным — для выключэння магчымых спроб сепаратызму.

У склад дзяржавы ўваходзілі:
# Драўская банавіна
# Прыморская банавіна
# Зэцкая банавіна
# Саўская банавіна
# Мараўская банавіна
# Врбаўская банавіна
# Дрынская банавіна
# Вардарская банавіна
# Дунайская банавіна
# Харвацкая банавіна, якая карысталася аўтаноміяй (з 1939 года) — узнікла ў выніку аб'яднання Саўскай і Прыморскай банавін у жніўні 1939 года ў выніку пагаднення (Споразум) Сялянска-дэмакратычнай кааліцыі з урадам Драгіша Цветкавіча аб паданні Харватыі пэўнай аўтаноміі.

Горад Бялград — разам з гарадамі Земун і Панчэва, складаў асобную адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку, незалежную ад банавін.

## Гл. таксама 
* Бан, начальнік
* Банат
* Пагадненне Цветкавіча — Мачака


Катэгорыя:Адміністрацыйныя адзінкі
Лагоа-Мірын

**Лагоа-Мірын** (, ) — возера-лагуна, размешчанае на ўзбярэжжы ў паўднёвай частцы Бразіліі, на мяжы з Уругваем.

У даўжыню працягнулася на 220 км, і мае максімальную шырыню 42 км. Агульная плошча складае каля 2000 км². Лагоа-Мірын адасоблена ад Атлантычнага акіяна нанасной пясчанай забалочанай касой. Вузкай пратокай Сан-Гансала возера Лагоа-Мірын злучана з возерам Патус. Упадае шмат рэк, найбуйнейшая з якіх — Жагуаран.

Катэгорыя:Лагуны
Катэгорыя:Азёры Бразіліі
Катэгорыя:Азёры Уругвая
Халанен

**Ха́ланен** () — фінскае прозвішча. Вядомыя носьбіты:

* Пека Халанен (1865—1933) — фінскі мастак
* Тар’я Халанен (нар. 1943) — прэзідэнт Фінляндыі ў 2000—2012 гг.
* Туя Халанен (1926—2009) — фінская кінаактрыса.
Ганапор

, прадстаўнік класа вышэйшых ракаў. Ганапоры знаходзяцца на асновах трэцяй пары хадзячых ног, размешчаныя ў кірунку хваста жывёлы.]]
**Ганапора** ці **ганапор** ці **генітальная адтуліна** — спецыялізаваная адтуліна, якой адкрываецца ў навакольнае асяроддзе тая ці іншая пратока палавой сістэмы у шматклеткавых жывёл. Лік і набор ганапораў аказваецца розным у прадстаўнікоў розных таксанамічных груп. У жывёл з добра дыферэнцыяванай палавой сістэмай ганапорам у самцоў адкрываецца семявывяргальны канал, а ў самак — вагінальная і маткавая пратокі.

У большасці груп шматклеткавых палавыя залозы — зыходна парныя органы, а пратокі кожнай залозы адкрываліся ўласнай адтулінай, размешчанай сіметрычна адносна медыяльнай плоскасці цела. Няпарныя ганапоры ўзнікалі шматкроць шляхам збліжэння і зліцця дыстальных частак пратокаў (напрыклад, у хрыбетных) ці рэдукцыі адной з палавых залоз (напрыклад, у чэраваногіх малюскаў).

Часта спецыялізацыя генітальных адтулін аказваецца няпоўнай. У прыватнасці, нярэдка яны выступаюць у ролі *нефрапораў* — адтулін пратокаў выводнай сістэмы.

Катэгорыя:Анатомія жывёл
Катэгорыя:Палавыя органы
Праталіна

**Праталіна** — месца, дзе растаў снег і адкрылася зямля. Звычайна праталіны назіраюць вясной. Вакол адзінокіх ствалоў праталіны ўтвараюцца ў выглядзе глыбокіх варонак. Сярод палёў праталіны здаюцца чорнымі або зялёнымі, бліжэй да балотах — бурымі, на саміх балотах — шэрымі і чорнымі, а на лясных прасеках праталіны выглядаюць як суцэльныя белыя лініі.

Часам праталінай называюць трохі праталае месца на любой замарожанай паверхні.

## Феналогія 
У феналогіі адзначаюць дату з'яўлення першых праталін з мэтай больш дакладнага вызначэння падсезона раставання снегу вясновага сезону. З'яўленне першых праталін сведчыць аб тэмпературным пераломе і з'яўляецца вернай прыкметай надыходу вясны.

Адзначаюць тэрмін з'яўлення праталін на роўным месцы, а не на схілах або грудах. З'яўленне праталін на роўным месцы звычайна адпавядае росту тэмператур апоўдні да 0 °C і пераходу сярэднясутачнай тэмпературы вышэй -5 °C.

## Літаратура 
* А. Стрижёв, «Календарь русской природы»

## Спасылкі 
* Праталіна у тлумачнам слоўніку Ожэгава 
* Праталіны на карцінах сучасных мастакоў

Катэгорыя:Феналогія
Катэгорыя:Снег
Катэгорыя:Метэаралогія
Фарзіцыя

**Фарзі́цыя** (*Forsythia*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Лістападныя кусты вышынёй 2—3 м. Лісце супраціўнае, часцей за ўсё — простае, часам трайчастае. Кветкі жоўтыя, адзіночныя або ў суквеццях. Плод — каробачка.

## Арэал 
Род налічвае 7 відаў, пашыраных ва Усходняй Азіі, 1 від у Еўропе. На тэрыторыі Беларусі вырошчваецца ў якасці дэкаратыўных раслін.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Forsythia (Форсайтия) // ИАС "«ООПТ России» 
* 

Катэгорыя:Маслінавыя
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Нацыянальны Кангрэс Чылі

thumb|right|300px|Будынак Нацыянальнага Кангрэса
**Нацыянальны Кангрэс** () Чылі — прадстаўнічы орган і носьбіт заканадаўчай улады (парламент) Чылі,
заснаваны 4 ліпеня 1811 года.
У склад Нацыянальнага Кангрэса ўваходзяць дзве палаты:
* ніжняя — Палата дэпутатаў, улучальная 120 дэпутатаў;
* верхняя — Сенат, улучальны 38 сенатараў.

## Рэзідэнцыя 
Новы будынак пабудаваны ў кіраванне дыктатара Піначэта ў прыморскім горадзе Вальпараіса, у 104 км на паўночны захад ад сталіцы (Сант’яга). Старая рэзідэнцыя размяшчалася ў цэнтры сталіцы.

## Спасылкі 
* сайт Нацыянальнага Кангрэса Чылі  (на ісп.)
* Сайты палат: верхняй і ніжняй 

Чылі
Катэгорыя:Дзяржаўны лад Чылі
Катэгорыя:Палітыка Чылі
Намець

**Намець** — пакаты ўзгорак з ушчыльненага снегу, нанесены ветрам на роўнай адкрытай мясцовасці. Намець у выглядзе паўмесяца з накіраванымі па ветры канцамі называецца снежным барханам. Намець варта адрозніваць ад гурбы — намець утвараецца на адкрытай мясцовасці, а гурба паблізу якой-небудзь перашкоды.
Намеці ўтвараюцца падчас моцнага ветру і выкліканага ім перамяшчэння снегу. Намеці часта ўтвараюцца ў сярэдніх шыротах зімой, а ў стэпавай мясцовасці падчас моцных буранаў.

Снежную намець таксама называюць *намётам* (ад слова месці) або субоем. У сноўбордынгу снежную намець называюць тэрмінам *wind packet snow*.

Снежныя намеці ў гарах маюць больш складаныя формы. Такая намець, якая ўтварылася ў горнай мясцовасці на каменным грэбні ў зацішнага боку схілу, называюць снежным карнізам. Такая намець можа мець поласці, якія ўтварыліся ў выніку завіхрэнняў паветраных патокаў — часам пад снежным карнізам можа ўтварыцца кішэня або ніша.

## Гл. таксама 
* Гурба
* Бархан
* Заструга

Катэгорыя:Снег
Сперматафор

*Phyllium siccifolium*. Самец прымацоўваецца да задняга канца цела самкі і змяшчае шарападобны белы сперматофор у яе палавую адтуліну]]
**Сперматафор** (ад  «семя» і  «які нясе») — слізістая капсула са сперматазоідамі, якая палягчае накіраваны транспарт і якая абараняе ад шкоднага ўздзеяння наваколля (напрыклад, папярэджвае ад перасыхання на атмасферным паветры). У некаторых жывёл капсула цалкам трапляе ў семяпрыёмнік і можа некаторы час там захоўвацца. У іншых выпадках самцы прымацоўваюць сперматафоры да паверхні цела самак ці ўкараняюць іх у тканіны, пасля чаго сперматазоіды самастойна мігруюць у семяпрыёмнік ці да спелых яйкаклетак.

**Сперматафорнае асемяненне** супрацьпастаўляюць вонкаваму асемяненню, пры якім палавыя клеткі выкідваюцца ў атачальнае воднае асяроддзе, дзе перасоўваюцца вонкавымі сіламі і за кошт уласнай рухомасці, і капуляцыі, пры якой сперма паступае ў вагінальную пратоку непасрэдна з мужчынскага ганапору (звычайна з дапамогай спецыялізаванага капулятыўнага апарата).

## Распаўсюджванне ў групах жывёл 
Як і капуляцыя, сперматафорнае асемяненне распаўсюджана ў першую чаргу ў тых групах, для якіх вонкавае асемяненне з'яўляецца неэфектыўным, напрыклад, сярод насельнікаў сушы і рухомых арганізмаў, якія характарызуюцца параўнальна разрэджанымі паселішчамі. Сперматафоры выкарыстоўваюць прадстаўнікі ўсіх буйных таксонаў членістаногіх, галаваногія малюскі, некаторыя групы бруханогіх малюскаў і кольчатых чарвей, хвастатыя земнаводныя і шматлікія іншыя.

## Перадача сперматафору 
Механізмы, з дапамогай якіх сперматафор трапляе ў жаночыя палавыя пратокі, адрозніваюцца ў розных групах. У большасці членістаногіх перанясенне ажыццяўляецца з дапамогай канцавінаў.

 *Argonauta bottgeri*.]]

Сперматафоры галаваногіх малюскаў пераносяцца з мантыйнай паражніны самца ў мантыйную паражніну самкі з дапамогай спецыялізаванага шчупальца — гектакатылю. У васьміногаў гектакатыль здольны адрывацца ад цела, самастойна знаходзіць самку і трапляць у яе мантыйную паражніну.

Самцы прадстаўнікоў сямейства саламандр прыляпляюць сперматафор да якога-небудзь прадмета, пасля чаго самкі самастойна ўбіраюць яго клаакаю.

## Літаратура 
* 
* Большой энциклопедический словарь «Биология». — под ред. М. С. Гилярова, М.: Большая российская энциклопедия, 1998. — ISBN 5-85270-252-8. Статья «Сперматофор» 

## Спасылкі 
* Сперматофоры у головоногих . Richard E. Young, Michael Vecchione, and Katharina M. Mangold (1922—2003), «Cephalopod Spermatophore Terminology»  

Катэгорыя:Рэпрадуктыўная сістэма
Рыа-Негра (прыток Уругвая)

**Рыа-Негра** () — буйная рака ў рэспубліцы Уругвай.

Бярэ пачатак на паўднёвых пласкагор’ях Бразіліі, на ўсход ад Бажэ і цячэ на захад да ўпадзення ў раку Уругвай. Працякаючы па тэрыторыі Уругвая, Рыа-Негра дзеліць краіну на паўночную і паўднёвую часткі. Даўжыня — каля 750 км, плошча басейна складае 70&nbsp;600 км².

Найбуйнейшы прыток — рака Йі. Суднаходная у ніжнім цячэнні да горада Мерседэс. Ёсць некалькі ГЭС і 2 буйныя вадасховішчы.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Уругвая
Катэгорыя:Басейн Ла-Платы
Хомінг

. Іх выбарачна разводзілі дома для палётаў на вялікія адлегласці.]]
**Хомінг** - інстынкт дому, здольнасць жывёлы пры пэўных умовах вяртацца са значнай адлегласці на свой участак пражывання, да свайго сховішча, месца нераставання, зімоўкі і інш. Вялікая прыхільнасць абумоўлена шэрагам прычын, якія забяспечваюць выжыванне асобін. Мечанне асобін у летні перыяд паказала, што жабы добра ведаюць мясцовасць і вельмі шырока перамяшчаюцца ў суседнія зімавальныя ямы. Існуе думка, што земнаводныя прыходзяць размнажацца ў вадаём, дзе яны вывеліся. Аднак эксперыментальна гэту думку пацвердзіць не ўдалося. Ёсць думка, што прыхільнасць да таго ці іншага вадаёма ў іх фармуецца ў перыяд першага ў жыцці нераставання. Эксперыменты ў лабірынце паказалі, што дарослыя самцы заўсёды адназначна выбіралі напрамак на вадаём, дзе адбываўся нераст. Доследы ў Белавежскай пушчы ў перыяд размнажэння выявілі розную ступень прыхільнасці да вадаёмаў размнажэння. Пры перамяшчэнні на адлегласць 150-200 м ад вадаёма ўсе жабы правільна выбіралі напрамак да яго. Пры вялікім аддаленні (1200 м) памылка ў выбары правільнага напрамку да роднага вадаёма павялічвалася на 30%. Квакша, якая апынулася ў спрыяльных для размнажэння ўмовах, пачынала гучна выдаваць шлюбныя крыкі і не пакідала новага вадаёма. З улікам назіранняў у Белавежскай пушчы створаны новы штучны вадаём размнажэння гэтага віду. Было адзначана, што запаўненне нераставага вадаёма адбываецца не пасля метамарфозу ў ім, а ў час першага нераставання. Хомінг назіраецца і ў паўзуноў, што праяўляецца ў вялікай прыхільнасці да месцаў удалых зімовак, сваіх індывідуальных участкаў.

## Спасылкі 
* Хомінг. Артыкул на Slounik.org

Катэгорыя:Паводзіны жывёл
Катэгорыя:Цыталогія
Буран

**Буран** — стэпавая мяцеліца. Буранам называюць пургу ў стэпавай мясцовасці, напрыклад у Башкартастане, Арэнбургскай вобласці Расіі, Казахстане, паўднёвых раёнах Украіны і стэпавай частцы Крыму.

## Казахстан 
У Казахстане даволі выразна падзяляюць *мяцеліцу* са снегападам і павышэннем тэмпературы паветра, якая звычайна выклікаецца цыклонамі і цёплымі франтамі, і **буран**, што дзьме пры адсутнасці ападкаў, пры ясным небе, пры антыцыклоне, пры тэмпературы паветра да −30 °C і ніжэй. Пры буране амаль заўсёды ўзнікае замець, якая ўтварае снежныя заносы, а на дарогах перамёты, якія складаюцца з халоднага ўшчыльненага снегу. Пры буране працягласцю некалькі сутак даволі часта паралізуецца рух на асноўных аўтамагістралях і абмяжоўваецца выезд аўтатранспарту за межы населеных пунктаў . Ахвярамі буранаў штогод становяцца дзясяткі чалавек.

## Літаратура 
* *Кириков С. В.* По Южному Уралу и Башкирии. — : Изд-во Моск. ун-та, 1989. — 172 с. 
* 

## Крыніцы 
Катэгорыя:Перанос снегу
Замець

**Замець** — ветравы перанос снегу на вышыні некалькіх дзясяткаў сантыметраў над снежным полагам; гарызантальная далёкасць бачнасці пры гэтым не пагаршаецца. Пры дастатковым разгоне, на адкрытых прасторах, асабліва ў стэпавай зоне, замець утворае на дарогах снежныя перамёты, нярэдка цалкам блакуючыя рух аўтатранспарту.

Адзін з відаў мяцеліцы. Можа ўтвараць снежныя застругі ў ветравой цені прадметаў.

Замець з'яўляецца досыць частай пагоднай з'явай.

## Спасылкі 
* Атмосферные явления — классификация и описание 

Катэгорыя:Перанос снегу
Золь

**Золь** — снежны полаг або навала снегу на вадзе, якая ўтвараецца пры багатым выпадзенні снегу на паверхню вады, блізкай да кропкі замярзання. Хутка насычаецца вадой і ўтварае кашападобную масу. Змярзаючы, утварае шарош. Пры шторме ўяўляе небяспеку для караблёў, паколькі пры патраплянні на палубу прыводзіць да хуткага абледзянення.

З з'яўленнем золі часта пачынаецца працэс утварэння лёду, а на невялікіх непраточных вадаёмах і малых рэках са слабым цягам золь часта служыць галоўным складнікам ледзянога полага.

## Літаратура 
* ГОСТ 19179-73. Гидрология суши. Термины и определения. http://protect.gost.ru/document.aspx?control=7&id=167336
* Гляциологический словарь / Ред В. М. Котляков. — Л.: Гидрометеоиздат, 1984.

Катэгорыя:Снег
Катэгорыя:Лёд
Катэгорыя:Акіяналогія
Кучылья-дэ-Аэда

**Кучылья-дэ-Аэда** () — узвышша на паўночным захадзе Уругвая, якое ўяўляе сабой ўсходні край лававага плато Параны, крута абрываецца на ўсходзе. Узвышша выцягнута з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад і падзяляе басейны рэк Рыа-Негра і Уругвай. Паверхня падзяляецца глыбока ўрэзанымі далінамі левых прытокаў ракі Уругвай. Вышыня да 420 метраў. На плато і прылеглай да яе з усходу нізіны — субтрапічная травяністая саванна (кампас), араўкарыевыя лясы, вечназялёныя і лістападныя лясы і хмызнякі.

Катэгорыя:Геаграфія Уругвая
Дыцыян

**Цыян**, дыцыян, (CN)2 — дынітрыл шчаўевай кіслаты, бясколерны газ з рэзкім пахам; tпл −27,8 °C; tкіп −21,15 °C; абмежавана растваральны ў вадзе, лепш — у спірце, эфіры, воцатнай кіслаце.

## Хімічныя ўласцівасці 
Пры працяглым награванні (400 °C) ператвараецца ў аморфны палімер — парацыян (CN)x: (х = 2000-3000), які пры 800 °C цалкам дэпалімерызуецца. Для цыяну характэрны т. зв. псеўдагалагенныя ўласцівасці: падобна галагенам (хлор, бром) ён узаемадзейнічае з воднымі растворамі шчолачаў:

:: \mathsf{(CN)_2 + 2KOH \rightarrow KCN + KCNO + H_2O}

Мае характэрны пах міндаля.

## Атрыманне 
* Атрымліваюць у прамысловасці каталітычным акісленнем сінільнай кіслоты:

:* з кіслародам у прысутнасці сярэбранага каталізатара:
:: \mathsf{4HCN + O_2 \rightarrow 2(CN)_2 + 2H_2O}

:* з хлорам на актываваным вугле:
:: \mathsf{2HCN + Cl_2 \rightarrow (CN)_2 + 2HCl}

:* з дыяксідам азоту:
:: \mathsf{2HCN + NO_2 \rightarrow (CN)_2 + NO + H_2O}

* У лабараторыі атрымліваюць акісленнем цыянідаў двухвалентнай меддзю Cu(II) у водных рошчынах:
:: \mathsf{4CN^- + 2Cu^{2+} \rightarrow (CN)_2 + 2CuCN}

* Узаемадзеяннем распаленага коксу з азотам.

* Дэгідратацыяй дыяміну шчаўевай кіслаты (CONH2)2.

* Утвараецца пры піролізе азотазмяшчальных арганічных злучэнняў і таму ў малых колькасцях утрымоўваецца ў коксавым і даменным газах.

## Знаходжанне ў прыродзе 
Цыян спектраскапічна выяўлены ў каметах, выяўлены ў атмасферы Тытана.

## Ужыванне 
Выкарыстоўваецца ў арганічным сінтэзе (атрыманне Аксаміду) і зварванні металаў.

У 1824 годзе нямецкі хімік Фрыдрых Вёлер атрымаў з дыцыяну і вады шчаўевую кіслату.

## Бяспека 
* Ядавіты, але па таксічнасці саступае сінільнай кіслаце (фактар ад 2 да 10) і яе солям — цыянідам. Мяжа ўспрымання чалавекам характэрнага паху «міндаля» ляжыць значна вышэй чым у сінільнай кіслаты, тым не менш цыян з’яўляецца вельмі небяспечным газам. Напачатку адбываецца рэзарбаванне цыяну арганізмам і наступны распад C-C сувязі. Механізм яго таксічнага дзеяння падобны на механізм дзеяння сінільнай кіслаты: блакада трохвалентнага жалеза ў сістэме клетачнага дыхання (Цытахром с-аксідазы) і як вынік кіслародная смерць на клетачным узроўні.
* Гаручы, лёгка запалім, утварае з паветрам выбухныя сумесі.

## Літаратура 
* Brotherton Т. К., Lynn J. W., The synthesis and chemistry of cyanogen, «Chemical reviews», 1959, v. 59, ? 5, р. 841
* Arnold F. Holleman, Nils Wiberg: *Lehrbuch der Anorganischen Chemie*. 102. Auflage, de Gruyter, Berlin 2007, ISBN 978-3-11-017770-1.
* 

Катэгорыя:Нітрылы
Катэгорыя:Цыяніды
Уругвайскае песа

**Уругвайскае песа** — грашовая адзінка дзяржавы Уругвай. Адно уругвайскае песа дзеліцца на 100 сентэсіма, хоць на дадзены момант у практычным абароце сентэсіма не выкарыстоўваюцца.

## Гісторыя 
У каланіяльны перыяд у абароце знаходзіліся іспана-амерыканскія і іспанскія манеты, эскуда = 2 песа = 16 рэалаў. У перыяд бразільскай акупацыі ў 1817—1821 і знаходжання ў складзе Бразіліі (1821—1825) плацежным сродкам быў таксама бразільскі рэал. Пасля ўваходжання ў склад Аргенціны ў 1825 годзе ў абарачэнні выкарыстоўваліся аргенцінскія грошы, якія заставаліся законным плацежным сродкам да 1840 года. У 1840 годзе пачалася чаканка уругвайскіх манет. З 1857 усе ўругвайскія манеты чаканяцца за мяжой.

23 чэрвеня 1862 года грашовай адзінкай абвешчана уругвайскае песа (= 100 сентэсіма) і заснаваны Нацыянальны банк. Залатое ўтрыманне песа ўстаноўлена ў 1,556419 г чыстага золата (1 песа = 5 французскіх франкаў). Чаканка манет у песа пачалася ў 1869 годзе, выпуск банкнот Нацыянальнага банка — ў 1887 годзе. Да 1896 банкноты выпускаліся таксама прыватнымі банкамі (Камерцыйны банк, Англійскі банк Рыа-дэ-ла-Плата, Італьянскі банк, Італа-Усходні банк, Усходні банк, Банк Сальта і інш.) і ўрадам. З 1896 года банкноты выпускаюцца толькі цэнтральным банкам (1896—1967 — Банк Усходняй Рэспублікі Уругвай, з 1967 года — Цэнтральны банк Уругвая).

У жніўні 1914 спынены размен банкнот на золата. Афіцыйна залаты стандарт адменены ў лістападзе 1929 гады.

З 1 ліпеня 1975 года ўведзена «новае песа», старыя грашовыя знакі абменьваліся ў суадносінах 1000:1.

1 сакавіка 1993 года праведзена новая дэнамінацыя, 1000 новых песа = 1 уругвайскае песа.

## Спасылкі 
* Уругвай Манеты
* Sitio oficial del Museo Numismatico del Banco Central del Uruguay 

Катэгорыя:Песа
Катэгорыя:Грошы Уругвая
Катэгорыя:Паўднёваамерыканскія валюты
Галс

**Галс** () — 1) курс судна адносна ветру (напрыклад, судна ідзе правым галсам, калі вецер дзьме ў правы борт судна). 2) Адрэзак шляху судна ад павароту да павароту пры лавіраванні пад ветразямі, выкананні прамерных работ, траленні мін, лоўлі рыбы і г. д. 3) Снасць, якая мацуецца да мачты ніжнім наветраным вуглом ветразя (галсавы вугал).

## Літаратура 
* Wolfram Claviez: Seemännisches Wörterbuch. 3. Auflage. Delius Klasing, Bielefeld 1994, ISBN 3-7688-0853-X
* Joachim Schult: Segler-Lexikon. 9. Auflage. Delius Klasing, Bielefeld 1994, ISBN 3-87412-103-8

Катэгорыя:Марскія тэрміны
Бальдасарэ Галупі

**Бальдасарэ Галупі**, мянушка **Буранела** (, , востраў Бурана, паблізу Венецыі — , Венецыя) — італьянскі кампазітар.

## Біяграфія 
Кіраваў капэлай сабора Сан-Марка ў Венецыі. У 1765—1768 гг. быў прыдворным капельмайстрам у Пецярбургу, дзе паставіў свае оперы: «Кароль-пастух» і «Пакінутая Дыдона» (1766), «Іфігенія ў Таўрыдзе» (1768). Галупі — прадстаўнік венецыянскай школы, самы вядомы майстар оперы-буфа. Аўтар шматлікіх опер, 20 з іх — на лібрэта Карла Гальдоні, у тым ліку адна з найпапулярнейшых — «Сельскі філосаф» (1754). Галупі належаць таксама драматычныя кантаты, серэнады, араторыі, духоўныя канцэрты, санаты і канцэрты для клавіра і іншыя.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кампазітары Італіі
Катэгорыя:Оперныя кампазітары
Катэгорыя:Кампазітары паводле алфавіта
Катэгорыя:Духоўныя кампазітары
Катэгорыя:Кампазітары XVIII стагоддзя
Вільгельм Гальвакс

**Вільгельм Гальвакс (Хальвакс)** (; ,  — , ) — нямецкі фізік. Скончыў Страсбургскі ўніверсітэт ў 1883 годзе. Прафесар (з 1893) Вышэйшага тэхнічнага вучылішча ў Дрэздэне. Даследаванні ў галіне фотаэлектрычнага эфекту. Упершыню паказаў, што металы пад дзеяннем ультрафіялетавага выпраменьвання губляюць адмоўны зарад.

Катэгорыя:Фізікі Германіі
Ромула Гальегас

**Ромула Гальегас** (, , Каракас — , там жа) — прэзідэнт Венесуэлы ў 1948 годзе, пісьменнік, журналіст.

## Біяграфія 
Адзін з заснавальнікаў палітычнай партыі «Дэмакратычнае дзеянне». Пры Вісэнтэ Гомесе займаў пасаду сенатара, але неўзабаве пакінуў яе і эміграваў у Іспанію. У 1935 годзе вярнуўся на радзіму, займаў пасаду міністра асветы, а затым у лютым 1948 пасля звяржэння Ромула Бетанкура стаў прэзідэнтам. У лістападзе таго ж года Гальегас быў скінуты міністрам абароны Дэльгада Чальба і эміграваў у Мексіку.

## Найбольш вядомыя раманы 
* «Канайма»
* «Свавольны раб»
* «Донна Барбара» (1929, экранізаваны ў 1943, 1975, стаў асновай некалькіх тэленавел, перакладзены на шматлікія мовы свету)
* «Зямля пад нагамі».

Катэгорыя:Пісьменнікі Венесуэлы
Катэгорыя:Прэзідэнты Венесуэлы
Фрэнсіс Гальтан

**Фрэнсіс Гальтан** (; , Бірмінгем — , Лондан) — англійскі псіхолаг і антраполаг.

## Біяграфія 
Атрымаў медыцынскую і біялагічную адукацыю, пачаў навуковую дзейнасць у галіне геаграфіі і Метэаралогія. Гальтан склаў карты надвор’я, статыстычны аналіз якіх дазволіў яму адкрыць антыцыклоны і даць ім тэарэтычнае тлумачэнне. Антрапалагічныя даследаванні Гальтана атрымалі практычнае выкарыстанне ў крыміналістыцы, у прыватнасці ў дактыласкапіі. Пераломным момантам у творчасці Гальтана з’явілася апублікаванне працы яго стрыечнага брата Ч. Дарвіна «Паходжанне відаў» (1859), пад уплывам якой Гальтан увёў у псіхалогію і антрапалогію ідэю спадчыннасці, імкнучыся з яе дапамогай растлумачыць індывідуальныя адрозненні людзей. У псіхалагічных даследаваннях Гальтана галоўнай была праблема генетычных перадумоў развіцця псіхафізічных характарыстык і здольнасцяў чалавека, іх спадчыннай абумоўленасці. Гэтыя даследаванні заклалі асновы дыферэнцыяльнай псіхалогіі.

## Спасылкі 
* Спіс прац Гальтана

Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу
Катэгорыя:Крыміналісты
Катэгорыя:Дактыласкапія
Катэгорыя:Антраполагі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Еўгеніка
Катэгорыя:Члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Дарвіна
Катэгорыя:Постаці брытанскай статыстыкі
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Коплі
Катэгорыя:Географы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Псіхолагі Вялікабрытаніі
Гальхёпіген

**Гальхёпіген** () — найбольш высокая вяршыня Скандынаўскіх гор, у Нарвегіі, у масіве Ютунхеймен. Вышыня 2469 м. Складаецца крышталічнымі пародамі (габра). Невялікія ледавікі і вечныя снягі. Турызм.

Катэгорыя:Горы Нарвегіі
Гальярда

, Італія, XV стагоддзе]]
**Гальярда** (, , літаральна «вясёлая, бадзёрая») — старажытны танец раманскага паходжання.

Музычны памер трохдольны, тэмп умерана хуткі. Быў распаўсюджаны ў Еўропе ў канцы XV—XVII стст. Выконваўся пасля павольнай чатырохдольнай паваны; з гэтай пары кантрасных танцаў развілася інструментальная сюіта. У пачатку XVIII стагоддзя гальярда сустракаецца толькі як частка сюіты.

## Спасылкі 
* Гальярдныя варыяцыі 
* Mutanze: цыкл артыкулаў пра гальярдныя варыяцыі (Mutanze: A Series of Articles on Galliard Variations) (пер. з англ.) 

Катэгорыя:Танцы Італіі
Катэгорыя:Старадаўнія танцы
Гамбанг

**Гамбанг** — інданезійскі ўдарны музычны інструмент.

Складаецца з драўляных (гамбанг каю) або металічных (гамбанг гангза) пласцінак, замацаваных у гарызантальным становішчы на драўлянай падстаўцы, нярэдка пышна упрыгожанай роспісам і разьбой.

Гук здабываецца ўдарамі двух драўляных палачак з плоскай шайбападобнай абмоткай на канцах. Іх трымаюць свабодна паміж вялікім і паказальным пальцамі, астатнія пальцы выкарыстоўваюцца для глушэння гуку. Гучанне гамбанга гучнае, рэзкае, асабліва ў гамбанг гангза.

Гамбанг мае фіксаваны строй, які адпавядае 5-прыступкаваму гукараду слендра ці 7-прыступкаваму — пелог. Гамбанг з’яўляецца асновай аркестра гамелан. У гамелане гамбанг звычайна выконвае асноўную тэму, перадаючы яе гендэрам для варыяцыйнай распрацоўкі.

Катэгорыя:Ударныя музычныя інструменты
Катэгорыя:Інданезійскія музычныя інструменты
Катэгорыя:Ідыяфоны
Гамелан

**Гамелан** — нацыянальны інданезійскі аркестр. Аснову яго складаюць ударныя інструменты (напр. гамбанг), гонгі, барабаны, часам ўключаюцца струнныя шчыпковыя, драўляныя духавыя і шумавыя інструменты. Гучанне гамелана адрозніваецца гнуткасцю дынамікі, своеасаблівасцю тэмбравых фарбаў. Гамелан у імправізацыйнай манеры выконвае класічныя і народныя мелодыі. Выкарыстоўваецца ў розных сцэнічных паказах і на ўрачыстых цырымоніях.

## Літаратура 
* *Gamelan Gong Kebyar: The Art of Twentieth-Century Balinese Music* (2000) by , ISBN 0-226-79281-1 and ISBN 0-226-79283-8.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Музыка Інданезіі
Катэгорыя:Музычныя калектывы
Ганглій

thumb|Спінны ганглій сямідзённага зародка кураня, выгадаваны ў штучным асяроддзі. Бачныя аксоны, якія адыходзяць ад ганглія.
**Ганглій** ( — вузел) — анатамічна адасобленае скопішча нервовых клетак (нейронаў), нервовых валокнаў і якая суправаджальнай іх тканкі ў многіх бесхрыбетных, усіх хрыбетных жывёл і чалавека. У пазваночных ганглій размешчаны па ходзе нервовых ствалоў.

Тапаграфічна адрозніваюць міжпазванковыя, каляпазванковыя і перадпазванковыя гангліі, а таксама ганглій у тоўшчы сценак ўнутраных органаў. У склад міжпазванковых і гамалагічных ім гангліяў уваходзяць адчувальныя псеўдауніпалярныя нейроны. Астатнія гангліі адносяцца да перыферычнага аддзелу вегетатыўнай нервовай сістэмы і прадстаўляюць у асноўным скопішчы эфекторных мультыпалярных вегетатыўных нейронаў, якія ўключаюць таксама адчувальныя і асацыятыўныя нервовыя клеткі. Цела нейронаў у кожным гангліі акружана пластом клетак-сатэлітаў. Паміж групамі нервовых клетак размяшчаюцца больш тоўстыя злучальнатканкавыя праслойкі, якія ўтвараюць злучальнатканкавую аснову, альбо строму. Звонку ганглій пакрыты фібрознай капсулай, з якой па злучальнатканкавай праслойцы ў ганглій пранікаюць крывяносныя сасуды. На целах і атожылках вегетатыўных нейронаў сканчаюцца нервовыя валокны, якія ўтвараюць канцавыя, або тэрмінальныя, кантакты — сінапсы. У беспазваночных жывёл гангліі служаць каардынуючымі цэнтрамі і выконваюць функцыю цэнтральнай нервовай сістэмы. З дапамогай ўзаемных сувязяў гангліі ўтвараюць адзіную сістэму, размяшчэнне якой у бесхрыбтовых адпавядае агульнаму плану будовы іх цела.

Катэгорыя:Нервовая сістэма
Ледавік Ганготры

thumb|злева|Адступленне ледавіка Ганготры.
**Ледавік Ганготры** — ледавік у акрузе Утаркашы індыйскага штата Утаракханд, размешчаны ля мяжы з Кітаем. Гэты ледавік з'яўляецца вытокам ракі Ганг і адным з найбуйнейшых у Гімалаях, яго аб'ём складае каля 27 км ³. Ледавік мае даўжыню каля 30 км і 2-4 км у шырыню. Ледавік атачаюць вяршыні групы Ганготры, некалькі з іх вядомыя вельмі складанымі маршрутамі ўзыходжання, у прыватнасці Шыўлінг, Тхалай-Сагар, Меру і Бхагіратхі III. Ён заканчваецца ў напрамку на паўночны захад, пачынаючыся ў найвышэйшай вяршыні групы, Чаукхамбы.

Катэгорыя:Ледавікі Індыі
Катэгорыя:Гімалаі
Катэгорыя:Геаграфія Утаракханда
Заструга

**Застру́га** (*заструг*) — нерухомы, выцягнуты ў напрамку ветру вузкі і цвёрды снежны грэбень даўжынёй да некалькіх метраў і вышынёй часам да 1,5 м (звычайна 20-30 см). Застругі фармуюцца пры ветравым разбурэнні шчыльных гурбаў снегу, маюць круглыя наветраныя і спадзістыя зацішныя схілы. Нярэдка ў наветранай частцы застругі ўтвараецца невялікі карніз, так званая «дзюба» застругі. Яны перамяжоўваюцца ветравым разорамі, якія ўзнікаюць у выніку вытачэння шчыльнага снегу снежнымі часціцамі, якія пераносіць вецер. Вялікія палі заструг узнікаюць на шырокіх выраўнаваных прасторах, якія адрозніваюцца пастаяннымі моцнымі вятрамі, у асаблівасці на схіле буйных ледавіковых пакроваў, дзе моцныя стокавыя вятры. Так як доўгая вось заструг супадае з панавальнымі вятрамі ў дадзенай мясцовасці, іх выкарыстоўваюць для вызначэння пераважнага напрамка вятроў на ледавіковых пакровах і снежных раўнінах, яны дапамагаюць арыентавацца пры руху па снежнай цаліне ва ўмовах дрэннай бачнасці.

Тэрмін «застругі» з'яўляецца міжнародным (у мовах з лацінскай графікай звычайна выкарыстоўваецца ў форме множнага ліку ў выглядзе sastrugi або zastrugi, у адзіным ліку ў англійскай мове сустракаецца варыянт sastrugus з лацінскім заканчэннем) .

Застругамі часам называюць таксама пясчаныя або галечнікавыя падводныя косы.

## Гл. таксама 
* Бархан
* Намець

## Літаратура 
* Застругі. 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Снег
Абіхт

**Абіхт** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Адольф Іванавіч Абіхт, навуковец-медык
* Рудольф Абіхт, нямецкі славіст
Керстын Гір

**Керстын Гір** (нар. ) — нямецкая пісьменніца, вядомая таксама пад псеўданімамі *Jule Brand* і *Sophie Bérard*.

## Біяграфія 
Керстын Гір нарадзілася ў Бергіш-Гладбаху, Германія. Вывучала нямецкую і англійскую літаратуру і музыказнаўства, затым перавялася на факультэт бізнесу і псіхалогіі стасункаў — скончыла з дыпломам педагога.

У 1995 годзе пачала пісаць жаночыя раманы. І адразу дасягнула поспеху: раман «Männer und andere Katastrophen» («Мужчыны і іншыя катастрофы») быў экранізаваны з Хайкэ Макач у галоўнай ролі. Затым Керстын перайшла да іранічнай жаночай прозы. У 2005 годзе яе раман «Ein unmoralisches Sonderangebot» («Непрыстойная прапанова») быў узнагароджаны літаратурнай прэміяй *DeLiA* як лепшы нямецкі любоўны раман.

У 2009 годзе Керстын паспрабавала сябе ў жанры моладзевай фантастыкі: трылогія «Таймлес» мела немалы поспех, і ў 2013 годзе выйшла нямецкая экранізацыя першай часткі «Таймлес. Рубінавая кніга».

Сёння Керстын жыве разам з мужам, сынам, двума катамі, трыма ручнымі курыцымі і залатымі рыбкамі ў вёсцы недалёка ад Бергіш-Гладбаха.

## Бібліяграфія (выбраная) 
### Цыклы твораў 
**Трылогія каштоўных камянёў — Таймлес / Edelstein Trilogie**
* Рубінавая кніга / Rubinrot (2009)
* Сапфіравая кніга / Saphirblau (2010)
* Ізумрудная кніга / Smaragdgrün (2011)

**Geschichte der Familie Le Ber**
* Lavendelnächte (2001)
* Vom Himmel ins Paradies (2002)

**Judith Raabe**
* Männer und andere Katastrophen (1996)
* Fisherman’s Friend in meiner Koje (1998)

**Kati**
* Zur Hölle mit den guten Sitten! (1999)
* Der Teufel und andere himmlische Liebhaber (2001)

**Matilda, Caroline und Franziska**
* Ein Single kommt selten allein (1996)
* Liebe im Nachfüllpack (1996)
* So angelt man sich einen Typ (1997)
* Drei Männer sind einer zuviel (1997)
* Sag nicht, ich hätte dich nicht gewarnt! (1997)
* Sex zu zweit, das geht zu weit (1999)
* Schluss mit lustig (1999)

**Mütter-Mafia**
* Die Mütter-Mafia (2005)
* Die Patin (2006)
* Gegensätze ziehen sich aus (2009)
* Die Mütter-Mafia und Friends (2011)
* Das Mütter-Mafia-Buch: Die Kunst den Alltag zu feiern (2013)
* Der Mütter-Mafia-Kalender: Die Kunst den Alltag zu feiern (2013)

**Silber**
* Silber — Das erste Buch der Träume (2013)

Таксама шэраг твораў былі напісаны пад псеўданімамі *Jule Brand* і *Sophie Bérard*.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Пісьменніцы Германіі
Катэгорыя:Нямецкамоўныя пісьменнікі
Герб Уругвая

**Герб Уругвая** — адзін з дзяржаўных сімвалаў Уругвая, зацверджаны Законам ад 19 сакавіка 1829 года і пацверджаны Законам № 3060 ад 12 ліпеня 1906 г і Дэкрэтам 26 кастрычніка 1908 г, уяўляе сабой авальны шчыт, падзелены на чатыры часткі, увянчаны залатым узыходзячым сонцам і апраўлены аліўкавай галінкай справа і лаўровай галінкай злева. Унізе галіны перевязаны паміж сабой стужкай блакітнага колеру.

У верхняй правай чвэрці у блакітным полі намаляваныя залатыя шалі як сімвал роўнасці і справядлівасці. У верхняй левай чвэрці ў срэбным полі - зялёная гара Мантэвідэа з крэпасцю на яе вяршыні і пяццю лазоравымі хвалямі ля падножжа, якія сімвалізуюць сілу. У ніжняй правай чвэрці - чорны неўтаймаваны конь у срэбным полі — сімвал свабоды. У ніжняй левай чвэрці — залаты бык у блакітным полі — сімвал багацця.
## Глядзі таксама 
Сцяг Уругвая

## Спасылкі 
* Апісанне герба Уругвая на старонцы сухапутных войскаў  

Уругвай
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Уругвая
Нівальны пояс

Альпах. На заднім плане — вяршыня Юнгфрау.]]
**Нівальны пояс**, **нівальна-гляцыяльная зона** — самы верхні прыродны вышынны пояс гор і палярных абласцей, размешчаны вышэй снегавой лініі. Тэрмін нівальны клімат прапанаваны нямецкім географам А. Пенкам.

Найбольшыя вышыні ніжняй мяжы пояса ў пустынных гарах Цэнтральнай Азіі і ў Андах (больш за 6500 м); у Антарктыдзе і Грэнландыі нярэдка апускаецца да ўзроўню мора. Для яго характэрны ледавікі і снежнікі, ледавіковыя формы рэльефу (кары, трогі, свежыя марэны і інш.), скалы і восыпы, нівальны клімат. Вялікія намнажэнні снегу пры шматгадовым захаванні паступова пераходзяць у фірн і глетчарны лёд. Інтэнсіўнасць раставання і выпарэння залежаць ад сонечнай радыяцыі і экспазіцыі схілу. На стромкіх схілах снег і лёд перыядычна сыходзяць уніз у выглядзе снежных лавін і ледавікоў. На паўднёвых схілах, дзе хутка ідзе раставанне снегу, агаляюцца горныя пароды і інтэнсіўна развіваюцца працэсы фізічнага (у асноўным марознага) выветрывання. Ідзе разбурэнне парод з утварэннем грубых абломкаў, якія намнажаюцца ў больш нізкіх месцах.

Раслінны і жывёльны свет бедны. Сярод раслін пераважаюць лішайнікі, што пакрываюць паверхню скал і валуноў, разбураюць іх і утвараюць прымітыўныя глебы. У ніжнія гарызонты пояса могуць пранікаць нізкарослыя экземпляры раслін з іншых паясоў. З вышэйшых жывёл трапляюцца залётныя птушкі. У высакагор’і нівальна-гляцыяльнага поясу можна сустрэць снежных барсаў (ірбісаў), мядзведзяў, горных бараноў — тэкё і г. д.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гляцыялогія
Катэгорыя:Кліматалогія
Катэгорыя:Ландшафты
Катэгорыя:Фізічная геаграфія
Снегапад

**Снегапад** — выпадзенне снегу з аблокаў.

Снегапад характарызуецца інтэнсіўнасцю, г. зн. колькасцю ападкаў у мм пласта вады за гадзіну ці суткі. Інтэнсіўнасць слабага снегападу менш за 0,1 мм/г, сярэдняга 0,1—1 мм/г, моцнага (густога) — больш за 1 мм/г.

Лік сняжынак у 1 м³ паветра пры слабым снегападзе складае менш за 10, пры сярэднім 10—100, пры густым больш за 100 і можа дасягаць многіх тысяч.

Працягласць снегападу звычайна адваротна прапарцыйная яго інтэнсіўнасці.

Пры слабым снегападзе гарызантальная бачнасць (калі няма іншых з’яў — імглы, туману і да т. п.) складае 4—10 км, пры ўмераным 1—3 км, пры густым — менш за 1000 м.

Снегапад без ветру называюць спакойным снегападам, пры ветры — верхавой мяцеліцай. Па хуткасці падзення сняжынак кажуць аб лунанні ў паветры (менш за 0,1 м/с), павольным асяданні (0,1—0,3 м/с), умеранай хуткасці падзення (0,4—0,8 м/с) і хуткім падзенні (звыш 0,8 м/с).

Па вільготнасці часціц снегападу адрозніваюць сухія, вільготныя (прыліпаюць да прадметаў) і мокрыя (растаюць пры ўдары).

У залежнасці ад умоў і характару выпадзення снегу на метэастанцыях вылучаюць некалькі відаў снегападу: дождж са снегам (пры станоўчай тэмпературы паветра), снег з дажджом (пры тэмпературы каля 0 °C), дробны снегапад, вялікі снегапад, ліўневы снегапад або снежны лівень, снежны шквал або снежны зарад, снег пры ясным небе.

Моцныя снегапады часцяком прыводзяць да заносаў на дарогах, могуць прыводзіць да абрыву ліній электраперадачы, пашкоджання будынкаў і г. д. Моцныя снегапады ў гарах прыводзяць да няўстойлівасці снежнага полага на схілах і сходу лавін.

**Вельмі моцны снегапад** — працяглае інтэнсіўнае выпадзенне снегу з аблокаў, якое прыводзіць да значнага пагаршэння бачнасці і цяжкасці руху транспарту (колькасць ападкаў 20 мм і больш за 12 гадзін). Моцныя снегапады (снежныя заносы) паралізуюць транспарт, выклікаюць пашкоджанне дрэў, ліній электраперадач, будынкаў (ціск пласта снегу). За перыяд шматгадовых назіранняў сярэднія максімальныя за зіму нагрузкі могуць перавышаць 250 кг/м², нагрузкі ад разавых снегападаў — 100 кг/м², а паблізу ад вобласці ўстойлівага снегавога полага — нават удвая больш, чым праявы стыхійных сіл прыроды ў зімовы перыяд. Яны ўзнікаюць у выніку багатых снегападаў, якія могуць працягвацца ад некалькіх гадзін да некалькіх сутак. Заносы ўплываюць на працу транспарту, камунальна-энергетычнай гаспадаркі, устаноў сувязі, сельскагаспадарчых аб’ектаў. Моцныя мяцеліцы — перанос снегу над паверхняй зямлі моцным ветрам (магчыма, у спалучэнні з выпадзеннем снегу), які прыводзіць да пагаршэння бачнасці, заносу транспартных магістраляў, поўнага спынення руху транспарту (працягласць не менш за 12 гадзін пры сярэдняй хуткасці ветру 15 м/с і больш). Чым слабейшая завіруха (невысокая хуткасць ветру), тым больш доўгі час яна можа працягвацца. Слабыя і звычайныя мяцеліцы доўжацца да некалькіх сутак, больш моцныя — да некалькіх гадзін. Наступствам мяцеліцы таксама з’яўляюцца снежныя заносы.

## Літаратура 
* Гляциологический словарь / Под ред. В. М. Котлякова. — Л.: Гидрометеоиздат, 1984. — 527 с.

Катэгорыя:Снег
Снежніца

]]

**Снежніца** — скапленне адталай вады ці (у пачатковай стадыі ўтварэння) прасякнутага вадой снегу на паверхні лёду, пакрытага снегам. Можа знаходзіцца пад тонкім пластом другаснага лёду (наслуд).

## Утварэнне 
Снежніца пачынае ўтварацца пры раставанні снегу, які знаходзіцца на лёдзе — снег ператвараецца ў кашыцу, прасякнутую вадой. Затым мокры снег цалкам растае і ў выглядзе лужынкі застаецца на паверхні лёду. Пры паніжэнні тэмпературы на паверхні снежніцы ўтвараецца малады лёд. Калі ж тэмпература наадварот павышаецца, то пачынаецца і раставанне самога лёду пад снежніцай.

## Сярэднія шыроты 
У сярэдніх шыротах з кантынентальным кліматам снежніцы ўтвараюцца ў асноўным вясной, калі пачынаецца актыўнае снегараставанне. Снежніцы ўмераных шырот недаўгавечныя — хуткае павышэнне тэмператур прыводзіць да падтавання ніжніх слаёў снегу або лёду і прарыву снежніц.

## Арктыка 
Снежніцы могуць утварацца і ў Арктыцы. Пры раставанні снежнага покрыва на паверхні ледзянога поля ўтвараюцца снежніцы-вадаёмы. Такія снежніцы ўяўляюць з сябе звычайна невялікія лужынкі, але часам памеры арктычных снежніц даходзяць да сотняў квадратных метраў — узнікаюць велізарныя азёры прэснай вады. Глыбіня такіх снежніц ад 30 см да 1,5 м. У летні сезон вада ў снежніцы растоплівае ніжнія пласты лёду і, такім чынам, паведамляецца з акіянам. Часам раставанне снягоў і ўтварэнне снежніц можа быць занадта інтэнсіўным і прыводзіць да падтаплення арктычных станцый. Прыкладам такога падтаплення можа служыць падтапленне дрэйфуючай станцыі «Паўночны полюс-3» у летні сезон.

Снежніцы, якія ўтвараюцца ў Арктыцы, утрымліваюць празрыстую чыстую ваду. Утрыманне соляў у гэтай вадзе не вяліка — парадку 0 — 3 мг/л. Ваду з снежніц можна піць без кіпячэння і хімічнай апрацоўкі. У мінулым даследчыкі Арктыкі пазбягалі выкарыстання адталай вады для пітва, лічачы яе прычынай цынгі, якая узнікала.

## Гл. таксама 
* Станцыі "Паўночны Полюс"

## Спасылкі 
* Водно-солевой обмен и водообеспечение в Арктике

Катэгорыя:Снег
Катэгорыя:Лёд
Катэгорыя:Акіяналогія
Мемарыяльны музей-майстэрня Заіра Ісакавіча Азгура

**Мемарыяльны музей-майстэрня Заіра Ісаакавіча Азгура** — музей, прысвечаны жыццю і творчасці выдатнага беларускага скульптара Заіра Азгура. Знаходзіцца па адрасе: г. Мінск, вул. З. Азгура, д. 4.

Заснаваны 4 студзеня 1996 г. паводле ўказа Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь «Аб увекавечанні памяці народнага мастака СССР, Героя Сацыялістычнай Працы Азгура Заіра Ісакавіча». Адзіны манаграфічны музей у Рэспубліцы Беларусь, заснаваны на базе Творчай майстэрні Акадэміі мастацтваў СССР (аддзяленне скульптуры) і асабістай майстэрні скульптара.

Будынак у якім знаходзіцца музей быў узведзены ў 1984 г. па праекце архітэктара В. М. Аладава. Музей адкрыты там у 1996 годзе, з 1999 года будынак уключаны ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь. Пры будаўніцтве не былі праведзены геалагічныя даследаванні і будынак узвялі на апоўзні, з прычына чаго ён быў зачынены і прызнаны аварыйным. У 2004 годзе будынак музея быў перададзены гораду. Кіраванне культуры Мінгарвыканкама вылучыла неабходныя сродкі для правядзення прац па рэканструкцыі, рэстаўрацыі і ўзмацненню падмурка будынка.

## Літаратура 
* *Анисовец Л.* Храм скульптуры // 7 дней. — 2000. — 19 февр.
* *Гуринович И.* Время, стой! // Советская Белоруссия. — 2000. — 26 февр.
* *Данейка Е.* Он честно и талантливо «ваял» свое время // Бел. деловая газета. — 2000. — 23 февр.
* *Жданович А.* В память о создателе памятников // Белорусский рынок. — 2000. — 28 февр. — 5 марта (№ 8). — С. 31.
* *Марадудина Н.* Эпоха в портретах // Вечерний Минск. — 2000. — 10 марта.
* *Свірко І.* Гасцей чакаюць у музеі З. Азгура // Рэспубліка. — 2000. — 22 лют.
* *Сцяпура Н.* Скарбніца беларускай скульптуры // Народная газета. — 2000. — 26 лют.
* *Шаранговіч Н.* Вобраз адыходзячай эпохі // ЛіМ. — 2000. — 25 лют.

## Спасылкі 
* http://www.azgur.by/  - Афіцыйны сайт музея
* 

Катэгорыя:Музеі Мінска
Катэгорыя:Мастацкія музеі Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1996 годзе
Катэгорыя:1996 год у Мінску
Катэгорыя:З’явіліся ў 1984 годзе
Катэгорыя:1984 год у Мінску
Галалёдзіца

**Галалёдзіца** — пласт грудкаватага лёду (ледзяная скарынка) або абледзянелага снегу, які ўтвараецца на паверхні зямлі з прычыны замярзання адталай вады, калі пасля адлігі адбываецца паніжэнне тэмпературы паветра і глебы (пераход да адмоўных значэнняў тэмпературы).

У адрозненне ад галалёду, галалёдзіца назіраецца толькі на зямной паверхні, часцей за ўсё на дарогах, тратуарах і сцежках. Захаванне галалёдзіцы, якая ўтварылася, можа працягвацца шмат дзён запар, пакуль яна не будзе пакрыта зверху снежным полагам або не растане цалкам у выніку інтэнсіўнага павышэння тэмпературы паветра і глебы.

## Меры барацьбы з галалёдзіцай 
### Краіны СНД 
У краінах СНД у якасці супрацьгалалёдных рэагентаў часцяком выкарыстоўваюць тэхнічную соль (NaCl). Гэты рэагент негатыўна ўплывае на стан навакольнага асяроддзя, разбурае гарадскую расліннасць, паскарае карозію аўтамабіляў, скарачае тэрмін службы абутку. У Еўропе, Амерыцы, а з 2002 года і ў Расіі (у Маскве) ужываюць іншыя віды рэагентаў.  На працягу 2000-х гадоў улады Масквы пераспрабавалі вялікаю колькасць розных СГР, і працягваюць эксперыментаваць. У той жа час, у гарадах з больш нізкімі тэмпературамі ў халодны час года супрацьгалалёдныя рэагенты губляюць сваю эфектыўнасць, таму дарогі пасыпаюцца пяском альбо пясчана-салянай сумессю.  У цэлым жа ў краінах СНД вельмі развіты рынак супрацьгалалёдных рэагентаў .

### Еўропа 
Мясцовыя ўлады, зыходзячы з бюджэту на гэтыя мэты, выгоды прымянення і экалагічных меркаванняў, вырашаюць якім чынам апрацоўваць дарогі зімой. 

## Гл. таксама 
* Атмасферныя з'явы
* Галалёд

Катэгорыя:Лёд
Катэгорыя:Метэаралогія
Катэгорыя:Гляцыялогія
Іней

.]]

**Іней**, **шэрань** — від цвёрдых атмасферных ападкаў. Уяўляе сабой тонкі снежны слой, які ўтвараецца дзякуючы выпарэнню пры выхалоджванні паверхні ноччу. Крышталі інею пры слабых маразах маюць форму шасцівугольных прызмаў, пры ўмераных — пласцінак, а пры моцных — тупаканцовых іголак.

## Утварэнне 
Іней утвараецца праз дэсублімацыю вадзяной пары з паветра на паверхні глебы, травы, снежнага полага, а таксама на адкрытых паверхнях прадметаў у выніку іх радыяцыйнага астуджэння да адмоўных тэмператур, больш нізкіх, чым тэмпература паветра.

Найбольш спрыяльнымі з’яўляюцца ясныя зацішныя ночы і шурпатыя паверхні цел, якія маюць малую цеплаправоднасць (напрыклад, драўляныя лавы, адкрытая глеба і да т.п.). Слабы вецер, які прыводзіць у дотык з халоднай паверхняй усё новыя масы вільготнага паветра, вельмі спрыяе ўтварэнню шэрані. Моцныя вятры з’яўляюцца перашкодай гэтаму працэсу.

Шэраневыя кветкі ўяўляюць сабой утварэнне дробных крышталёў лёду, якія групуюцца плямамі, часта нагадваюць па форме і тэкстуры лісце дрэў або кветкі. Яны ўтвараюцца на цёплай глебе ў выніку рэзкага пахаладання, якое наступае пасля працяглага пацяплення, звычайна — у восеньскі час.

Шэраневыя кветкі часцей за ўсё ўзнікаюць на друзлай аголенай глебе, а таксама наогул у месцах выхаду цёплага паветра з глебы. Акрамя гэтага, можна назіраць шэраневыя кветкі і на ледзяным полагу рэк і азёр уздоўж расколін і палонак. Ападкі шэрані фармуюцца сістэматычна і вельмі часта. Яны ўваходзяць у склад снежнага полага .

## Гл. таксама 
* Шэрань

## Крыніцы 
Катэгорыя:Атмасферныя ападкі
Катэгорыя:Лёд
Юкі-онна

**Юкі-онна**  - персанаж японскага фальклору.

Апісваецца зусім белай, амаль празрыстай, нібы з лёду, і вельмі прыгожай. Рухаецца яна нетаропка і вытанчана, з'яўляецца часцей ў прыцемках ці ўначы падчас снегападу або снежнай буры. Пры тым яна можа з'явіцца ў любым месцы, дзе ідзе снег. У японскім фальклоры ёсць гісторыі пра тое, як Юкі-она з'яўляецца звычайнаму чалавеку, і пасля гэтага ў яго дом прыходзіць вельмі прыгожая дзяўчына, якая затым становіцца яго жонкай. Яна клапоціцца пра мужа, выхоўвае разам з ім дзяцей. Выпадкова ці наўмысна муж пазнае, што яго жонка на самай справе Юкі-она, пасля гэтага яна вымушана назаўжды пакінуць яго.

## Спасылкі 
* .
* .

Катэгорыя:Японскі фальклор
Галалёд

**Галалёд** - нарастальныя атмасферныя ападкі ў выглядзе пласта шчыльнага шклопадобнага лёду (гладкага або злёгку грудкаватага), які ўтвараецца на раслінах, дратах, прадметах, паверхні зямлі ў выніку сублімацыі вадзянога пара на астуджаных да 0 градусаў па Цэльсіі і ніжэй паверхнях, намярзанне часціц ападкаў (пераахаладжэнне імжы, пераахаладжэнне дажджу, ледзянога дажджу, ледзяной крупы, часам дажджу са снегам) пры дотыку з паверхняй, якая мае негатыўную тэмпературу.

 ў снежні 2010 года. Злева - непацярпелая апора ВЛ 110 кВ, справа бачныя фрагменты апоры ВЛ 220 кВ, якая цалкам абрынулася.]]

Назіраецца пры тэмпературы паветра часцей за ўсё ад нуля да -10° (часам да -15°), а пры рэзкім пацяпленні пасля перыяду ўстойлівых маразоў (калі зямля і прадметы яшчэ захоўваюць негатыўную тэмпературу) - і пры тэмпературы паветра -3 ... +0,5°. Моцна абцяжарвае рух людзей, жывёл, транспарту. Таўшчыня адклады галалёду звычайна невялікая, але ў некаторых выпадках можа дасягаць аднаго і нават некалькіх сантыметраў, што прыводзіць да абрываў правадоў і абломванні галін дрэў (а часам і да масавага падзення дрэў і апор ліній электраперадачы).

Нарастанне галалёду працягваецца столькі, колькі выпадаюць пераахалоджаныя ападкі (звычайна некалькі гадзін, а часам пры імжы і тумане - некалькі сутак). Захаванне галалёду, які адклаўся, можа працягвацца некалькі сутак.

Галалёд, у адрозненне ад галалёдзіцы, утворыцца выключна пры выпадзенні пераахалоджаных ападкаў пры негатыўнай тэмпературы паветра. Галалёд - рэдкая з'ява прыроды у параўнанні з галалёдзіцай (наяўнасцю лёду на дарогах і тратуарах). Прыносіць вялікі эканамічны ўрон у сувязі з абрывамі ЛЭП і іншых лінейных камунікацый.

## Гл. таксама 
* Галалёдзіца
* Ледзяны дождж

## Спасылкі 
* Атмосферные явления. Классификация и описание 
* Изморозь и иней, гололёд и гололедица 

Катэгорыя:Гляцыялогія
Дропстоўн

.]]

**Дропстоўн** - слаба акатаны абломак горнай пароды часта буйных памераў, у некалькі метраў па доўгіх восях, а таксама больш дробныя абломкі, да галькі і жвіру, якія выпалі з расталага плавучага лёду (айсберга) у тонкаслаістыя ападкі дна акіяна, мора ці возера . У апошніх - у прыватнасці, пераважна горнакатлавінных ледавіковых азёрах, дропстоўны выпадаюць у асадак у тых выпадках, калі возера ў выніку розных механізмаў апаражняецца, айсберг "садзіцца" на дно (як правіла - плыткаводдзе, або на мель). Ніжэйлеглыя пласты ў выніку выпадзення ў асадак дропстоўна могуць механічна дэфармавацца, а вышэйлеглыя пласты, калі вадаём не спаражніў канчаткова і ў ім працягваецца седыментацыя, плаўна абцякае дропстоўн. Дропстоўны належаць да водналедавіковай эратыкі, і іх паверхня нярэдка захоўвае сляды экзарацыі ў выглядзе загладжанасцей, ледавіковых шрамаў і т. п.

## Спасылкі 
* 
* Ледавіковая штрыхоўка і паліроўка

Катэгорыя:Геалагічныя працэсы
Катэгорыя:Горныя пароды
Кубікі лёду

**Кубікі лёду**, ледзяныя кубікі - маленькія кавалачкі лёду ў кубічнай форме, якія выкарыстоўваюцца, у асноўным, для астуджэння напояў, кактэйляў. Могуць важыць ад 13 да 33 грамаў. 

У асноўным яны вырабляюцца шляхам замарозкі вады ў формачках у халадзільніку. Формачкі для замарозкі лёду вынайшаў Лойд Гроф Копман (:en:Lloyd Groff Copeman). Існуюць таксама спецыяльныя машыны для іх вырабу. Часам замест чыстай вады выкарыстоўваецца сок,  а часам ўнутр кубікаў кладуць кветкі для прыгажосці. 

Таксама кубікі лёду выкарыстоўваюцца ў касметалогіі  і вырабе свечак.

## Цікавыя факты 
* Нейтрынны тэлескоп IceCube на Паўднёвым полюсе, які выкарыстоўвае ў якасці мішэні кубічны кіламетр лёду, азначае «кубік лёду».
* Псеўданім амерыканскага рэпера Ice Cube перакладаецца як «Кубік лёду»
* Існуюць спецыяльныя формы для вырабу ледзяных чарак для моцных напояў.

Катэгорыя:Лёд