open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Талінская яўрэйская школа

**Талінская яўрэйская школа** — адзіная яўрэйская школа ў Эстоніі. Адна з найстарэйшых нацыянальных навучальных устаноў у Эстоніі, якая адзначыла ў 2014 годзе 90-ы юбілей.

Школа знаходзіцца ў цэнтры Таліна, на вуліцы Кару, д. 16. Школа ўваходзіць у так званы «Яўрэйскі комплекс Таліна» ці «Яўрэйскі цэнтр Таліна»: побач са школай знаходзіцца Талінская сінагога і абшчына.

## Гісторыя школы 
* 3 лютага 1924 г. — адкрыццё Талінскай яўрэйскай гімназіі
* 1940—1990 г. — школа зачынена
* 1 верасня 1990 г. — адкрыццё адноўленай **Талінскай яўрэйскай школы**
* Паводле дадзеных школы ў школе налічваецца 358 навучэнцаў і 33 настаўніка.

На асвячэнні школы, якое адбылося 3 лютага 1924 года, былі кіраўнік Эстонскай дзяржавы Канстанцін Пятс, міністр асветы і мэр горада. Пасля далучэння Эстонскай Рэспублікі да Савецкага Саюзу, у 1940 г. на базе школы стварылі 7 пачатковую школу і 13 сярэднюю, дзе мовай навучання быў ідыш. 20 верасня 1941 года нацысцкія ўлады абвясцілі пра афіцыйнае зачыненне.

## Спасылкі 
* Сайт школы
* Архіз Эстонскіх Яўрэяў 

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Таліна
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з мовай навучання ідыш
Катэгорыя:З’явіліся ў 1924 годзе
Катэгорыя:1924 год у Таліне
Катэгорыя:Рэлігія ў Таліне
Каруярв

**Каруярв** (, іншыя назвы — )&nbsp;— возера ў Эстонії, размешчанае на востраве Саарэмаа, у воласці Ляенэ-Саарэ.

## Спасылкі 
* keskkonnainfo.ee (стор. 19)  

Катэгорыя:Азёры Эстоніі
Старажытная Эстонія

Тэрмін **старажытная Эстонія** ахапляе перыяд гісторыі Эстоніі аж да з’яўлення на яе тэрыторыі пісьмовасці пры заваёве крыжакамі ў час Паўночных крыжовых паходаў у XIII ст..

## Мезаліт 
Найболей раннія сляды наяўнасці людзей злучаны з кундскай культурай (названа па г. Хунда у Эстоніі). Найболей старым вядомым селішчам з’яўляецца Пуліскае селішча, якое размяшчалася на берагах ракі Пярну, блізу горада Сіндзі на паўднёвым захадзе Эстоніі. Яно датуецца перыядам прыкладна 9500—9600 гадоў да нашай эры. Таксама з кундскай культурай злучана селішча Ламмсмяэ на поўначы Эстоніі, датаванае не пазней за 8500 г. да н.э.. Касцяныя і каменныя вырабы кундскай культуры былі таксама выяўлены ў іншых месцах Эстоніі, а таксама ў Латвіі, на поўначы Літвы і на поўдні Фінляндыі. Для вырабу рэжучых прылад выкарыстоўваліся галоўным чынам крамень і кварц. На думку лінгвіста Пауля Арыстэ, некалькі слоў з мовы, на якой гаварылі людзі ў перыяд кундскай культуры, засталіся ў эстонскай мове. Адно з гэтых слоў *kula* (вёска) сведчыць, па ацэнцы Тарма Кумара, пра наяўнасць паўкачавой формы калектыўнага жыцця.

## Література 
* *History of Estonia* 2nd Edition. Tõnu Tannberg, Ain Mäesalu, Tõnis Lukas, Mati Laur and Ago Pajur, ISBN 9985-2-0606-1, A/S BIT, Tallinn, 2002;
* Estonia: Identity and Independence, ed. Jean-Jacques Subrenat, trans. David Cousins, Eric Dickens, Alexander Harding, and Richard Waterhouse (Amsterdam: Rodopi, 2004)
Катэгорыя:Гісторыя Эстоніі
Самахвалавічы (вёска)

**Самахва́лавічы** (, ) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Самахвалавіцкага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Самахвалавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна
Дыфракцыя Фраўнгофера

(у блізкай зоне) і дыфракцыя Фраўнгофера (у далёкай зоне).]]

**Дыфракцыя Фраўнгофера** — від дыфракцыі, пры якім дыфракцыйная карціна назіраецца на значнай адлегласці ад адтуліны ці перашкоды. Адлегласць павінна быць такой, каб можна было не звяртаць увагі ў выразе для рознасці фаз на члены парадку \frac{\rho^2}{z\lambda}, што моцна спрашчае тэарэтычны разгляд з'явы. Тут z — адлегласць ад адтуліны ці перашкоды да плоскасці назірання, \lambda — даўжыня хвалі выпраменьвання, а \rho — радыяльная каардыната разгляданага пункта ў плоскасці назірання ў палярнай сістэме каардынат. Іншымі словамі, дыфракцыя Фраўнгофера назіраецца тады, калі лік зон Фрэнэля F \ll 1, пры гэтым прыходныя ў пункт хвалі з'яўляюцца практычна плоскімі. Пры назіранні дадзенага віду дыфракцыі выява аб'екта не скажаецца і змяняе толькі памер і становішча ў прасторы. У супрацьлегласць гэтаму, пры дыфракцыі Фрэнэля выява змяняе таксама сваю форму і істотна скажаецца.

Дыфракцыйныя з'явы Фраўнгофера маюць вялікае практычнае значэнне, ляжаць у аснове прынцыпу дзеяння шматлікіх спектральных прыбораў, у прыватнасці, дыфракцыйных рашотак. У апошнім выпадку для назірання светлавога поля «ў бясконцасці» выкарыстоўваюцца лінзы ці ўвагнутыя дыфракцыйныя рашоткі (адпаведна, экран ставіцца ў факальнай плоскасці).

## Матэматычнаe апісанне 
У скалярнай тэорыі дыфракцыя Фраўнгофера вызначаецца наступным інтэгралам:
:U(x,y) = \frac{e^{i k z} e^{\frac{ik}{2z} (x^2 + y^2)}}{i \lambda z} \iint_{-\infty}^{\infty} \,u(x',y') e^{-i \frac{2\pi}{\lambda z}(x' x + y' y)}dx'\,dy'.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Фізічная оптыка
Катэгорыя:Дыфракцыя
Нарвенскае вадасховішча

**На́рвенскае вадасхо́вішча** (, ) — вадасховішча азёрнага тыпу на рацэ Нарве і яе прытоку Плюсе. Размешчана на граніцы Расіі (Ленінградская вобласць) і Эстоніі (павет Іда-Вірумаа).

Утворана плацінай (даўжыня 206 м), якая перакрывае рэчышча Нарва (максімальны статычны напор 25 м), і воданапорнымі збудаваннямі Нарвенскага гідравузла (земляныя дамбы агульнай даўжынёй 1 647 м, аб’ёмам 575,5 тыс. м³ грунту), размешчанага ў паўднёвай частцы Івангарада (Ленінградская вобласць). Будаўніцтва і запаўненне вадасховішча ажыццёўлены ў 1950—1955 гг.

Гідравузел уключае будынак Нарвенскай ГЭС магутнасцю 125 МВт, спраектаванай інстытутам Ленгідрапраект.

Левабярэжная (заходняя) частка плаціны і вадасховішчы знаходзяцца на тэрыторыі Эстоніі.

Плошча вадасховішча — 191,4 км², з якіх больш за 150 км² належаць Расіі і каля 40 км² — Эстоніі. Аб’ём — 0,365 км³ (365 млн м³), у тым ліку карысная ёмістасць — 91 млн м³. Пры стварэнні вадасховішча было затоплена 4030 га сельгасугоддзяў, перанесена 742 пабудовы.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вадасховішчы Расіі
Катэгорыя:Вадасховішчы Эстоніі
Катэгорыя:Басейн Нарвы
Белінтэрсат-1

**Белінтэрсат-1** () — беларускі тэлекамунікацыйны спадарожнік, створаны кітайскай карпарацыяй China Aerospace Science and Technology Corporation і запушчаны 15 студзеня 2016 года з касмадрома Січан у Кітаі.

Спадарожнік разлічаны на 15 гадоў працы і будзе падаваць шырокі спектр тэлекамунікацыйных паслуг, такіх як спадарожнікавае тэлевізійнае вяшчанне, спадарожнікавае радыёвяшчанне і шырокапалосны доступ у Інтэрнэт).

## Апарат 
У аснове спадарожніка ляжыць кітайская касмічная платформа DFH-4, карысную нагрузку (транспондары) забяспечыла кампанія . Платформа мае памеры 2,36 х 2,10 х 3,60 метраў і здольная ўмясціць да 588 кг карыснай нагрузкі. Энергазабеспячэнне забяспечваюць 2 крылы сонечных батарэй, якія прадукуюць да 10,5 кВт электраэнергіі. Маса спадарожніка пры запуску — 5223 кг.

### Транспондары 
На спадарожнік усталяваны 38 транспондараў: C-дыяпазон — 20 транспондараў і Ku-дыяпазон — 18 транспондараў. Два транспондары Ku-дыяпазону зарэзерваваны для забеспячэння ўласных патрэб Рэспублікі Беларусь, восем транспондараў (7 C-дыяпазону і 1 Ku-дыяпазону) аддадзены ў арэнду кітайскім аператарам. Астатнія магутнасці спадарожніка яго аператар, беларуская дзяржаўная Нацыянальная сістэма спадарожнікавай сувязі і вяшчання, плануе здаваць у арэнду аператарам краін Еўропы, Азіі і Афрыкі. Ужо падпісана партнёрскае пагадненне аб партнёрстве з нігерыйскай тэлекамунікацыйнай кампаніяй NIGCOMSAT.

## Запуск 
Запуск спадарожніка адбыўся ў 16:57 UTC 15 студзеня 2016 года з дапамогай кітайскай ракеты-носьбіта Вялікі паход-3B, са стартавай пляцоўкі LC-3 касмадрома Січан. Спадарожнік паспяхова выведзены на геапераходную арбіту з паказчыкамі 197 x 41781 км, лад 26,38°. Выхад да пастаяннага пункту стаяння здзейснены з дапамогай уласных рухавікоў спадарожніка.

Увод спадарожніка ў эксплуатацыю чакаецца 1 красавіка 2016 года.

## Гл. таксама 
* БелКА
* Беларускі касмічны апарат

## Спасылкі 
* Нацыянальная сістэма спадарожнікавай сувязі і вяшчання Рэспублікі Беларусь

Катэгорыя:Касманаўтыка Беларусі
Катэгорыя:Спадарожнікавае тэлебачанне
Катэгорыя:2016 год у касманаўтыцы
Катэгорыя:Штучныя спадарожнікі Зямлі
Геральдычныя фігуры

**Геральдычныя фігуры** — асноватворныя гербавыя фігуры, уласцівыя найбольш старажытным гербам. Спачатку гэта былі ўмоўныя абазначэнні праяўленых гераічных учынкаў, напрыклад, кроква абазначала раненне. Геральдычныя фігуры падзяляюцца на першарадныя (ганаровыя), крыжы і другарадныя (звычайныя).

У беларускай геральдыцы таксама ўжываліся геральдычныя фігуры, хаця ў чыстым выглядзе яны сустракаюцца не вельмі часта. Значна большы аб'ём займаюць фігуры негеральдычныя.

## Першарадныя фігуры 
Першарадныя выявы найбольш часта сустракаюцца ў гербах і ствараюцца гарызантыльнымі, вертыкальнымі лініямі падзелаў.

## Крыжы 
## Другарадныя фігуры 
## Спасылкі 
*  
Катэгорыя:Гербы
Катэгорыя:Геральдыка
Аповесць мінулых гадоў (мультфільм)

**«Аповесць мінулых гадоў»** — серыя гісторыка-пазнавальных мультфільмаў пра ўзнікненні гербаў беларускіх гарадоў, выпушчана студыяй «Беларусьфільм». Аўтар ідэі і мастацкі кіраўнік Ігар Волчак. Мультфільмы зняты ў змяшанай тэхніцы, першая серыя выйшла ў 2006 годзе.

## Мультфільмы 
### Аповесць мінулых гадоў (2006) 
У першым фільме распавядаецца гісторыя ўзнікнення гербаў некалькіх абласных цэнтраў — Мінска, Брэста і Гродна.

Мультфільм доўжыцца 6 хвілін. Аўтар сцэнара — Дмітрый Якутавіч. Рэжысёры-пастаноўшчыкі: Ігар Волчак, Міхаіл Тумеля, Аляксандр Ленкін і Уладзімір Пяткевіч.

### Аповесць мінулых гадоў 3 (2008) 
У новую мультыплікацыйную карціну ўвайшлі фільмы пра гербы Полацка, Шклова, Мазыра, Червеня, Пружан і Наваградка — па адным горадзе з кожнай вобласці.

Працягласць мультфільма складае 13 хвілін. Аўтары сцэнара: Міхаіл Тумеля і Яўген Надтачэй. Рэжысёры-пастаноўшчыкі — Аляксандр Ленкін, Міхаіл Тумеля, Наталля Касцючэнка, Наталля Хаткевіч, Яўген Надтачэй і Таццяна Кубліцкая.

### Аповесць мінулых гадоў 4 (2010) 
У чацвёртай частцы распавядаецца пра гербы такіх гарадоў, як Браслаў, Карэлічы, Лагішын, Брагін, Горкі і Заслаўе. Працягласць серыі складае 13 хвілін.

Рэжысёры-пастаноўшчыкі: Аляксандр Ленкін, Міхаіл Тумеля, Ірына Кадзюкова, Наталля Хаткевіч, Яўген Надтачей і Наталля Касцючэнка.

### Аповесць мінулых гадоў 5 (2012) 
Аповед пра гербы Косава, Салігорска, Быхава, Турава, Слоніма і Копысі.

Працягласць мультфільма 13 хвілін. Аўтар сцэнара — Дмітрый Якутавіч. Рэжысёры-пастаноўшчыкі: Юлія Цітова, Таццяна Кубліцкая, Аляксандр Ленкін і Наталля Касцючэнка.

### Аповесць мінулых гадоў 6 (2014) 
У гэтай серыі аповед ідзе пра гербы Лельчыц, Бабруйска, Ліды, Слуцка, Гарадка і Пінска. Працягласць серыі складае 13 хвілін. Упершыню ў серыяле скарыстана пластылінавая анімацыя (сюжэт пра герб Бабруйска).

Аўтары сцэнара: Вольга Пцічкіна, Сяргей Булыга, Аляксандр Ленкін, Міхаіл Тумеля, Яўген Надтачэй і Дмітрый Якутавіч. Рэжысёры-пастаноўшчыкі: Міхаіл Тумеля, Ірына Тарасава, Наталля Касцючэнка, Руслан Сінкевіч, Марыя Матусевіч, Ксенія Мар'янкава і Яўген Надтачэй.

## Прызы 
* 2009 — Прыз за найлепшае выяўленчае рашэнне мастакам-пастаноўшчыкам (Аповесць мінулых гадоў 3), Адкрыты расійскі фэст анімацыйнага кіно (Суздаль).
* 2009 — Гран-пры «Крыштальны аловак» у намінацыі «Найлепшы мультыплікацыйны фільм» (Аповесць мінулых гадоў 3), Анимаевка (Магілёў).
* 2010 — Прыз за найлепшы анімацыйны фільм (Аповесць мінулых гадоў 2), VII Рэспубліканскі фэст беларускіх фільмаў (Брэст).
* 2010 — Прыз за найлепшы анімацыйны фільм (Аповесць мінулых гадоў 3), VII Рэспубліканскі фэст беларускіх фільмаў (Брэст).

## Спасылкі 
* «Шрэка» ў беларускай анімацыі не будзе ніколі — артыкул пра серыял на сайце naviny.by

Катэгорыя:Мультфільмы студыі «Беларусьфільм»
Катэгорыя:Мультфільмы Беларусі
Катэгорыя:Гербы гарадоў Беларусі
Авамба

**Ава́мба** (саманазва *Aawambo*, літаральна «чалавек») — народ банту ў паўнёва-заходняй Афрыцы. Насяляюць поўдзень Анголы і поўнач Намібіі. Агульная колькасць (2016 г.) - 2208 тыс. чал. 

## Паходжанне 
Авамба — нашчадкі старажытных банту, якія з'явіліся на паўночным захадзе Афрыкі ў выніку міграцыі з Цэнтральнай Афрыкі ўздоўж Атлантычнага акіяна, а таксама групы банту (*ндонга*), што перасялілася на тэрыторыю сучаснай Намібіі з басейна ракі Замбезі. Авамба ніколі не складалі адзіную палітычную супольнасць, аднак вылучаліся суседнімі народамі. У XIX ст. пад уплывам еўрапейцаў вобласць, населеная авамба, атрымала назву **Авамбаленд**.

## Плямёны авамба 
Авамба падзяляюцца на 12 этна-тэрытарыяльных супольнасцей, кожная з якіх размаўляе на асобным дыялекце мовы ашывамба (дыялект ндонга часцяком разглядаецца як асобная мова) і мае адзінае паходжанне, а таму можа класіфікавацца як племя. 

Спіс племянных супольнасцей авамба:

## Культура 
Галоўнымі заняткамі авамба здаўна з'яўляюцца земляробства і жывёлагадоўля. Асноўная сельскагаспадарчая культура — проса. Трымаюць кароў, коз, радзей свінняў. Збіральніцтва, паляванне, лоў рыбы і жаб маюць дадатковае значэнне. Распаўсюджаныя рамёствы — выраб зброі і керамікі. Жывёлагадоўля лічыцца мужчынскім заняткам, а земляробства, выраб керамікі і хатняга начыння — жаночым. 

Асноўны від паселішча — сямейны *крааль*, які ўяўляе сабою некалькі невялікіх драўляных хацін, агароджаных плотам. Кожная хаціна мае сваю функцыю, выкарыстоўваецца або для сямейных збораў, або для адпачынку, або ў гаспадарчых мэтах. Некалькі крааляў будуюцца вакол адной крыніцы пітной вады. Існуе суседская ўзаемадапамога. 

Першасная сацыяльная адзінка — малая нуклеарная сям'я, главою якой заўсёды з'яўляецца бацька. Ён — ўласнік усёй маёмасці, у тым ліку зямлі, але яна перадаецца па спадчыне па матчынай, а не бацькавай лініі. У выніку смерці мужчыны зямельная маёмасць пераходзіць да сваякоў па матчынай лініі. Каб заставіць яе ў спадчыну сваёй сям'і, жанатыя мужчыны часцяком прадаюць зямлю за ўмоўны кошт жонцы. Авамба не вітаюць раннія шлюбы. Узрост жаніха і нявесты часцей за ўсё перавышае дваццаць гадоў. Шлюбу папярэднічае выкуп свойскай жывёлай, што перадаецца жаніхом сям'і нявесты. Замест выкупу магчыма адпрацоўка. Разводы забаронены, што стымулюе пазашлюбныя адносіны, у тым ліку гомасексуальныя. Сем'і аб'ядноўваюцца ў роды па жаночай лініі. Роды складаюць племянны саюз на чале рады старэйшын і правадыра.

Авамба маюць надзвычай багаты фальклор — песні, казкі, жарты, гістарычныя і міфалагічныя паданні. Плямёны арганізуюць супольныя святы, падчас якіх адбываюцца рытуальныя танцы і сумеснае распіванне піва.  

## Спасылкі 
* The Owambo People
* Adrienne Berkstresser, Ovambo 
* THE OWAMBO PEOPLE OF THE NORTH

Катэгорыя:Народы банту
Катэгорыя:Народы Афрыкі
Катэгорыя:Народы Паўднёвай Афрыкі
Катэгорыя:Народы Намібіі
Катэгорыя:Народы Анголы
Саад’ярв

**Саад’ярв** () — возера на мяжы паветаў Йыгевамаа і Тартумаа, у Эстоніі.

Знаходзіцца за 15 км на поўнач ад Тарту каля пасёлка Табіверэ, на тэрыторыі ландшафтнага запаведніка Ваарэмаа (). Плошча возера — 708 га, глыбіня — да 25 м. З возера выцякае рака Мудайыгі.

Катэгорыя:Азёры Эстоніі
Катэгорыя:Басейн Нарвы
Тамаш Шэвяроўскі

**Тамаш Шэвяроўскі** (30-40-я гг. XVII ст., Мінск―1699, Быцень) ― першы вядомы беларускі кампазітар Вялікага Княства Літоўскага, прадстаўнік ўсходнеславянскага барока, дырыжор, спявак, педагог.

## Біяграфія 
Звесткі аб Шэвяроўскам сустракаюцца ў спісах XVIII стагоддзя з біяграфіямі вядомых манахаў-уніятаў. Нарадзіўся ў мінскай уніяцкай сям’і. Вучыўся філасофіі і тэалогіі ў Віленскай езуіцкай Акадэміі. У 1660-х гг. займаўся кампазітарскай і выкладчыцкай дзейнасцю. Сучаснік больш вядомага кампазітара Мікалая Дылецкага. У 1670-1680-я гг. рэгент капэлы кіеўскага уніяцкага мітрапаліта Кіпрыяна Жахоўскага.

Са сваёй капэлай выступаў на соймах Рэчы Паспалітай, удзельнічаў у Пантыфікальнай каталіцкай месе, якая праводзілася рымскім пантыфікам. Пасля скону Жахоўскага, прыняў пастрыг ў Віленскім Свята-Траецкім манастыры з імем Тэадор. Займаў кіруючыя пасады ў Полацку і Бяле Кракаўскай, але музычных заняткаў не пакідаў: кіраваў хорамі і выкладаў царкоўныя спевы. Памёр у Быценскім уніяцкім манастыры.

## Творчасць 
Царкоўнае мастацтва уніяцтва стваралася на візантыйска-славянскай аснове, гэта адбілася і на музыцы. У рэестры львоўскай брацкай школы за 1697 год пералічваюцца некаторыя творы кампазітара: Пасхальный і Калядны каноны, васьмігалосная Вячэрня і Служба Божая.

Пра матэты Шэвяроўскага дзеля грэка-каталіцкага набажэнства, створаных на царкоўнаславянскія тэксты, даследчыкі ведалі толькі па дакументах. У канцы XX стагоддзя ў архівах былі знойдзены два сачыненні: шасцігалосная Літанія (Ларэтанская) і цыкл васьмігалоснай Вячэрні. Мотэты рэканструяваныя пецярбургскім кампазітарам І. В. Мацыеўскім і беларускім музыказнаўцам І. В. Герасімавай.

У кастрычніку 2012 года ў творах X Львоўскага фестывалю старажытнай музыкі ўпершыню прагучалі творы Тамаша Шэвяроўскага.

## Літаратура 
* *Ліхач Т. В.* Музычнае мастацтва ўніяцкай царквы ў Беларусі // Актуальные проблемы мировой художественной культуры: мат-лы межд.научн. конференции 25-26 марта 2004 г. / Редкол: У. Д. Розенфельд (отв.ред.) и др. — в 2х ч. Ч.1. — Гродно, 2004
* *Марозава С. В.* Уніяцкая царква ў этнакультурным развіцці Беларусі (1596—1839 гг.). ― Гродна: ГрДУ, 2001. — 352 с.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску
Катэгорыя:Кампазітары Беларусі
Катэгорыя:Музыказнаўства
Катэгорыя:Базыльяне
Дзяленне шчыта

**Дзяленне шчыта**, або **тарчы** — геральдычны прыём і тэрмін, пад якім разумеецца дзяленне поля шчыта на дзве ці больш па-рознаму афарбаваныя часткі пасродкам прамымі ці фігурнымі лініямі. Звычайна шчыт бывае падзелены на некалькі роўных частак, значна радзей сустракаецца падзел на няроўныя часткі. Падзелены герб называецца складаным (у простым гербе шчыт не дзеліцца).

## Падзелы 
Існуюць чатыры галоўныя падзелы шчыта:
* па вертыкальнай (простападнай) лініі (рассячэнне, або разбіты шчыт);
* па гарызантальнай (паземнай) лініі (перасячэнне, або рассечаны шчыт);
* па дыяганалі справа да левага ніжняга боку (скошаны ў правы бок);
* па дыяганалі злева да правага ніжняга боку (скошаны ў левы бок);

Modern French shield division - party per pale.svg|Разбіты
Modern French shield division - party per fess.svg|Рассечаны
Modern French shield division - party per bend.svg|Скошаны ў правы бок
Modern French shield division - party per bend sinister.svg|Скошаны ў левы бок

Усе астанія падзелы — іх спалучэнні. Спалучэнне рассячэння і перасячэння параджае чатырохполевы герб. Кропка, дзе гэтыя дзве лініі перасякаюцца, з'яўляецца сэрцам шчыта. Калі сячэнне робіцца па дыяганалях, выходзіць чатырохполевы  скошаны шчыт. Аб'яднанне простага чатырохполевага і скошанага сячэння ўтварае клінчаты шчыт.

Рысы падзелаў могуць быць як прамыя, так з выгібамі або заломамі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Геральдыка
Пярнач

**Пярна́ч** — від халоднай зброі, разнавіднасць булавы, да галоўкі якой прывараны некалькі (да двух дзясяткаў) металічных пласцін (пёраў). Вялікае распаўсюджванне атрымала разнавіднасць аднаручнага пернача з шасцю пер'ямі, якая называлася шастапёрам.
]]
Пярнач часта выкарыстоўваўся як сімвал улады. У казачых атаманаў выкарыстоўваўся як знак улады да грамадзянскай вайны ў Расіі 1917-1922 гг. На Украіне выкарыстоўваўся як сімвал улады палкоўніка, у кашавога атамана (Запарожская Сеч) або ў гетмана - булава.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дрэўкавая зброя
Геральдычны шлем

**Шлем** () — адзін з элементаў герба, упрыгажэнне гербавага шчыта. Уяўляе сабой выяву часткі ўзбраення, назначэнне якой — ахова галавы і шыі рыцара. На шлеме змяшчаецца бурэлет, карона, клейнод.

Шлемы бываюць закрытыя і адкрытыя. На шчыце знаходзіцца пасярэдзіне, з XV ст. шлемы сталі рабіць павернутымі да гледача.

Калі на шчыце сустракаюцца два шлемы і болей (але абавязкова парамі), тады іх краты павінны быць павернуты адзін да аднаго. Калі іх тры — сярэдні шлем павернуты проста, а тыя, што па баках, павінны быць павернуты кратамі да яго.

## Тэрмін 
На думку геральдыста Аляксея Шаланды тэрмін *«прылбіца»*, уведзены А. Цітовым, наўрад ці ён можа задаволіць айчынных геральдыстаў, не зусім удалым ён таксама лічыць тэрмін *«шолам»*. Паводле беларускіх слоўнікаў другой паловы XVI — першай паловы XVII ст., у слова *«шлем»* было некалькі адпаведнікаў: *«прилбица», «мисюрка», «шишак»*. Апошнім варыянтам, *«шишак»*, карыстаўся ў першай палове XVII ст. аўтар геральдычнага трактата князь Ю. А. Ябланоўскі.

Набольш шырока ў шляхецкай геральдыцы Вялікага Княства Літоўскага выкарыстоўваўся іншы тэрмін — *«гелм»*. Ён паходзіў ад нямецкага слова *«helm»*, якое трапіла спачатку ў Польшчу і замацавалася там у форме *«hełm»*, а пазней перайшло ў беларускую мову.

## Віды шлемаў 
Адрозніваюць шлемы:
* шлем імператара і каралёў — залаты адкрыты шлем без кратаў;
* у прынцаў крыві, герцагаў і вялікіх князёў — адкрыты срэбраны шлем;
* У маркізаў — закрыты срэбраны шлем;
* У графаў — срэбраны шлем з дзевяццю крацінамі, павернуты на тры чвэрці;
* У баронаў — срэбраны шлем з сямю крацінамі, павернуты на тры чвэрці;
* у старажытнай шляхты — срэбраны шлем з сямю крацінамі, павернуты ў профіль;
* у набілітаванай шляхты — срэбраны шлем з амаль апушчанымі кратамі, павернуты ў правы бок і профіль;
* у незаконнанароджаных — срэбраны шлем з апушчанымі кратамі, павернуты проста.

Выява: Helm prince sang royal.png|Шлем прынца каралеўскай крыві
Выява: Helm duc.png |Шлем герцага
Выява: Hełm marquis.png |Шлем маркіза
Выява: Helm comte.png |Шлем графа
Выява: Helm_banneret.png|Шлем барона
Выява: Helm anobli.png|Шлем набілітаванага шляхціча
Выява: Helm batard.png|Шлем незаконнанароджанага

## Спасылкі 
Катэгорыя:Элементы герба
Праваслаўе ў Эстоніі

**Праваслаўе ў Эстоніі** () — хрысціянская дэнамінацыя ў Эстоніі, пададзеная дзвюма юрысдыкцыямі — Маскоўскім Патрыярхатам і Канстанцінопальскім Патрыярхатам.

* Эстонская апостальская праваслаўная царква
* Эстонская праваслаўная царква Маскоўскага патрыярхата

## Спасылкі 
* В Эстонии православных оказалось больше, чем лютеран
Пакры

**Пакры** (, ) — група астравоў у Балтыйскім моры. Адміністрацыйна астравы Пакры уваходзяць у склад горада Палдыскі павета Хар’юмаа ў Эстоніі.

Агульная плошча — 24,6 км². Найбуйнейшыя астравы: Вяйкэ-Пакры і Суур-Пакры.

У 1998 годзе на астравах створаны аднайменны ландшафтны запаведнік.

## Галерэя 

Файл:Abandoned church on Suur-Pakri.jpg|Краявід з закінутай кірхай на Суур-Пакры
Файл:Suur-Pakri pankrannik.JPG|Абрывісты бераг Суур-Пакры
Файл:Suur-Pakri tulepaak 2011.JPG|Маяк на Суур-Пакры

## Спасылкі 
* http://www.visitestonia.com/ru/места-отдыха/отдых-на-островах/oстрова-пакри 
* http://www.visitestonia.com/ru/object/4230
* Вяйке-Пакры: схема і фатаграфіі
* Суур-Пакры: схема і фатаграфіі

Катэгорыя:Астравы Эстоніі
Катэгорыя:Ахоўныя прыродныя тэрыторыі Эстоніі
Юры Лосман

**Юры Лосман** — эстонскі лёгкаатлет. На алімпійскіх гульнях 1920 года выйграў срэбны медаль у марафоне, паказаўшы вынік 2:32.48,6 і выступаў у бегу на 10 000 метраў, але сышоў у папярэднім забегу пасля 3 кіламетраў дыстанцыі. На Алімпіядзе 1924 года заняў 10-е месца ў марафоне — 2:57.54,6. З'яўляецца першым прызёрам алімпійскіх гульняў ад Эстоніі. На цырымоніі адкрыцця Алімпіяды 1924 гады быў сцяганосцам зборнай Эстоніі.

Удзельнік Першай сусветнай вайны, быў паранены. Пасля вайны працаваў ювелірам. У 1944 годзе эміграваў у Швецыю, дзе пражыў да сваёй смерці.

## Спасылкі 
* Юры Лосман на sports-reference.com 

Катэгорыя:Марафонцы
Эстонія на Алімпійскіх гульнях

**Эстонія** упершыню ўзяла ўдзел у Алімпійскіх гульнях у 1920 годзе у Антвэрпене. У 1940 годзе Эстонія была далучана да Савецкага Саюза, і эстонскія спартсмены ў перыяд з 1952 па 1988 год выступалі на Алімпійскіх гульнях за каманду СССР. У 1980 годзе спаборніцтвы па ветразеваму спорту прайшлі ў Таліне. Пасля распада Савецкага Саюза і абвяшчэнні ў 1991 годзе Эстоніяй незалежнасці, на Алімпійскіх гульнях ізноў пачала выступаць самастойная эстонская каманда. 

За час выступу на Алімпійскіх гульнях эстонскія спартсмены заваявалі 40 алімпійскіх медалёў: 13 залатых, 11 срэбных і 16 бронзавых. Практычна ўсе медалі былі заваяваны на летніх Алімпійскіх гульнях. Больш за ўсё медалёў эстонцы заваявалі ў спаборніцтвах па барацьбе і цяжкай атлетыцы.

## Спасылкі 
* Статыстыка на Sports-reference.com 
* Эстонія на афіцыйным сайце Алімпійскага руху
* 
* Алімпійскі камітэт Эстоніі
Частата (статыстыка)

У статыстыцы **частата́** (або **абсалютная частата**) падзеі i гэта лік n_i, які паказвае колькі раз падзея адбылася ў эксперыменце або даследаванні. Каб паказаць такія частоты графічна, звычайна выкарыстоўваюць гістаграмы.
## Тыпы частот 
**Кумулятыўная часта** ўяўляе сабой суму абсалютных частот ўсіх падзей спарадкаванага спіса падзей на ўзроўне роўным або ніжэйшым за вызначаны.

**Адносная частата** падзеі (або ) ўяўляе сабой  абсалютную частату, нармалізаваную па агульнай колькасці падзей:
:  f_i = \frac{n_i}{N} = \frac{n_i}{\sum_j n_j}. 

## Адлюстраванне частот
Існуе некалькі асноўных метадаў адлюстраваць частоты
### Гістаграмы 
Гістаграма ўяўляе сабой графічнае адлюстраванне таблічных частот, калі на малюнку частоты назіранняў у пэўным інтэрвале атабражаюць прапарцыйнымі квадратамі або прамавугольнікамі. Звычайна па васі́ абсцыс адлюстраваць таблічныя частоты, а па васі ардынат — частату. Такім чынам, шырыня кожнага прамавугольніка адлюстроўвае дыяпазон пэўных таблічных частот, а вышыня — шчыльнасць частаты ў гэтым інтэрвале (частата дзеленая на шырыню інтэрвала). Пры неабходнасці адлюстраваць адносныя частоты гістаграму можна нармалізаваць. У гэтым выпадку гістаграма паказвае долю выпадкаў кожнай катэгорыі ад агульнай колькасці выпадкаў, якая прымаецца роўнай да 1. Пры гэтым звычайна катэгорыі звычайна вызначаюцца як паслядоўныя неперасякальныя інтэрвалы зменнай. Катэгорыі (інтэрвалы) павінны быць сумежнымі, і часта выбіраюцца так, каб быць аднаго і таго ж памеру.

Катэгорыя:статыстыка
Аляксандр Клумберг

**Аляксандр Клумберг** (,  —  — эстонскі лёгкаатлет, прызёр Алімпійскіх гульняў у Парыжы (1924).

Нарадзіўся ў Таліне, Расійская імперыя. У 1920 годзе на Алімпійскіх гульнях у Антверпэне ён стаў 5-м у кіданні дзіды і 8-м у лёгкаатлетычным пяціборстве. У 1924 годзе на Алімпійскіх гульнях у Парыжы ён заваяваў бронзавы медаль у дзесяціборства, і стаў 17-м у кіданні дзіды.

У 1936 годзе эстанізіраваў сваё прозвішча, змяніўшы яе на **Калмперэ**.

У 1944 годзе быў арыштаваны НКУС і адпраўлены ў лагер на Далёкі Усход, дзе знаходзіўся да 1956 года.

Пахаваны ў Таліне на могілках Рахумяэ.

## Спасылкі 
*
Бурэлет

**Бурэлет**. Бурэлет афарбоўваўся тымі ж фарбамі, што і шчыт з выявай.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Элементы герба
Каталіцтва ў Эстоніі

**Каталіцкая царква Эстоніі** з'яўляецца частка сусветнай Каталіцкай царквы.

Паводле даных перапісу насельніцтва 2000 года ў краіне пражывае 5 745 чалавек, якія дэкларавалі сваё каталіцкае веравызнанне, гэта значыць каля 0,5 % насельніцтва. Сайт catholic-hierarchy.org прыводзіць тую ж лічбу на 2008 год.

## Гісторыя 
Хрысціянства пачало пранікаць на тэрыторыю сучаснай Эстоніі ў XI стагоддзі, гэта пацвярджаюць як археалагічныя, так і пісьмовыя сведчанні. Так прыкладна ў 1070 годзе архібіскуп брэменскі прызначыў эстам і фінам біскупа. У пачатку XIII стагоддзі тэрыторыя сучаснай Эстоніі была заваявана дацкімі і нямецкімі крыжакамі, за гэтым рушыла ўслед гвалтоўная хрысціянізацыя эстаў, якая ў цэлым скончылася да 1227 года

У першай палове XVI стагоддзя на тэрыторыі сучаснай Эстоніі шырокае распаўсюджанне атрымаў рэфармацыйны рух, а ўплыў каталіцтва стаў згасаць. У другой палове XVI стагоддзя амаль уся Эстонія была заваявана шведамі, пасля чаго каталіцтва было цалкам забаронена, а афіцыйнай царквой стала лютэранская. У 1559—1645 гадах каталіцтва на тэрыторыі сучаснай Эстоніі існавала толькі ў паўднёвай вобласці — Лівоніі, якая тады была падпарадкавана Вялікаму Княству Літоўскаму.. Апостальскую адміністратуру з 1 красавіка 2005 года ўзначальвае Філіп Жан-Шарль Журдан. Кафедральным саборам апостальскай адміністратуры Эстоніі з'яўляецца сабор Святых Пятра і Паўла ў Таліне.

Паводле звестак перапісу 2000 года каталікі Эстоніі размяркоўваліся па нацыянальнасці наступным чынам: эстонцы — 1736, палякі — 867, беларусы — 831, літоўцы — 749, рускія — 713, украінцы — 290, латышы — 182, фіны — 77, немцы — 73, іншыя — 227.

Каталіцкія прыходы існуюць у Таліне, Тарту, Пярну, Валзе, Ахтмэ, Нарве, Сіламяэ, Ракверэ і Ківіылі. У Таліне таксама размешчаны адзіны ў краіне грэка-каталіцкі прыход, які адміністрацыйна адносіцца да Украінскай грэкакаталіцкай царквы.

Самым вядомым каталіцкім збудаваннем краіны з'яўляецца кляштар Святой Біргіты, пабудаваны ў 1407 годзе і разбураны у час Лівонскай вайны рускімі войскамі ў XVI стагоддзі. У 2001 годзе побач з руінамі старажытнага кляштара быў пабудавана новы кляштарны будынак, дзе ў наш час пражываюць 8 манашак-брыгітак.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Каталіцкай царквы ў Эстоніі
* Статыстыка Каталіцкай царквы ў Эстоніі на сайце gcatholic.org
* Статыстыка Каталіцкай царквы ў Эстоніі на сайце catholic-hierarchy.org
* Estonia and Vatican 
* Ringo Ringvee. Catholic Church in Estonia
Раман Штайнберг

**Раман Штайнберг** (,  —  — эстонскі барэц грэка-рымскага стылю, прызёр Алімпійскіх гульняў у Парыжы (1924).

Раман Штайнберг нарадзіўся ў 1900 годзе ў Таліне, Расійская імперыя. У 1921 годзе ўзяў удзел у чэмпіянаце свету ў Хельсінкі, але няўдала. У 1921—1923 гадах быў чэмпіёнам Эстоніі па грэка-рымскай барацьбе. У 1924 годзе на Алімпійскіх гульнях у Парыжы стаў уладальнікам бронзавага медаля. У 1928 годзе сканаў ад сухотаў.

## Спасылкі 
* 
* Профиль на сайте Эстонского Олимпийского Комитета на русском языке  (на английском языке )

Катэгорыя:Спартсмены Эстоніі
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1924 года
Катэгорыя:Барцы на Алімпійскіх гульнях
Іслам у Эстоніі

Паводле дадзеных апошняга перапісу насельніцтва Эстоніі, які прайшоў у 2011 годзе, лік людзей, якія завуць сябе мусульманамі, быў роўны 1 508 чалавек.
Аднак, паводле дадзеных розных даследаванняў і крыніц, лік мусульманаў у Эстоніі значны вышэй, ад 10 000 да 20 000 чалавек.

## Гісторыя 
Першыя мусульмане, галоўным чынам суніты татары і шыіты азербайджанцы, эмігравалі ў Эстонію досыць даўно, з далучэннем Лівоніі і Эстоніі ў склад Расійскай імперыі у 1721 годзе. Аднак пераважную большасць цяперашніх мусульманаў і іх нашчадкаў складаюць людзі, якія прыехалі ў Эстонію ў савецкі перыяд (1940—1991). З 1860 года члены татарскай абшчыны пачалі выяўляць актыўную дзейнасць, знаходзячыся тады ў цэнтры горада Нарва. Першая мусульманская арганізацыя, «Narva Muhamedi Kogudus», была зарэгістравана ў адпаведнасці з законамі незалежнай Эстонскай Рэспублікі ў 1928 годзе, а другая — «Tallinna Muhamedi Usuuhing» — у 1939 годзе.
Дом, пабудаваны абшчынай у Нарве на сродкі, атрыманыя ў якасці ахвяраванняў, быў пераўтвораны ў мячэць. Аднак ужо ў 1940 году з прыходам савецкай улады сход быў забаронены, а будынак быў цалкам знішчаны пры баббардзіроўцы горада ў час Другой сусветнай вайны ў 1944 годзе.

На дадзены момант у Эстоніі ёсць адна дзейная мячэць.

Увосень 2008 года кіраўнік аднаго з арабскіх эміратаў Султан бін Мухамед Аль-Касімі звярнуўся да гарадскіх улад Таліна з просьбай пра вылучэнне зямельнай дзяльніцы для будавання мячэці і культурнага цэнтра для мясцовых мусульманаў.. Аднак рашэння пра будаванне мячэці ў Таліне дагэтуль няма.

## Спасылкі 
* Islam.ee
* Overview of Islam in Estonia (на эстонскай) 
* Mis on Islam

Эстонія
Іслам
Намёт

**Намёт**, або **намітка** — элемент герба.

Уяўляе сабой выяву хусткі, якой у эпоху Сярэднявечча рыцары прыкрывалі прылбіцу падчас крыжовых паходаў, каб засцерагчы ад спякотнага сонца, або каб схавацца ад дажджу і вільгаці. У бітвах і на турнірах рассякалася на шматкі.

У гербе намёт мае дэкаратыўныя функцыі. Шматкі ў выглядзе лісця, афарбаваныя ў колеры шчыта, спадаюць па абодва бакі намёта. Калі тканіна парэзана і ляціць па ветры, яна па-французску называецца *«volets»*, калі нагадвае капюшон — *«capeline»*, плашч — *«mantelet*», калі шматкі выглядаюць як стужкі — *«hachemets»*. Паводле прынятага ў геральдыцы правіла, намёт мае каляровы верх, а падбой — металічны.

Image:Skraiste_1.png| Намёт пачатку XIV ст.
Image:Skraiste_2.png| Намёт XV ст.
Image:Skraiste_3.png| Намёт пачатку XVI ст.
Image:Skraiste_4.png| Намёт канца XVI ст.

## Спасылкі 
Катэгорыя:элементы герба
Клейнод

**Клейнод**, або **кляйнот**, таксама **наверша** — элемент герба, верхняя частка прылбіцы.

Кейнод ўяўляе сабой упрыгажэнне, якое размяшчаецца на прылбіцы, над каронай і нярэдка паўтарае гербавую выяву альбо яе элемент. У якасці клейнода могуць таксама ўжывацца птушыныя крылы, рогі, дэталі ўзбраення, жывёлы, страусавае альбо паўлінавае пер'е і іншыя рэчы. Клейнод з'яўляўся сродкам ідэнтыфікацыі асобы, бо нават тыя, хто знаходзіўся ў блізкім сваяцтве і мелі аднолькавыя гербавыя выявы, мелі розныя клейноды.

## Тэрмін 
Для апісання геральдычных выяў на прылбіцы ў беларускай геральдыцы выкарыстоўваецца некалькі тэрмінаў: *«нашлемнік», «наверша», «навершнік» і «грэбень»*. На думку геральдыста Аляксея Шаланды найбольш удалым і абгрунтаваным з'яўляецца тэрмін *«кляйнот»*, які трапіў у беларускую мову з польскай (*«klejnot»*), куды, у сваю чаргу, прыйшоў з нямецкай (*«kleinot»*). Спачатку слова мела значэнне каштоўнасці, дарагой і багата аздобленай рэчы, на якіх (пярсцёнкаў, сыгнетах, пячатках, упрыгожаннях і г.д.) часта змяшчаліся гербы ўладальнікаў, што спрыяла пераносу сэнсу гэтага слова на іх.

Яшчэ ў першай палове XVIII ст. геральдыст князь Ю. А. Ябланоўскі не ўжываў тэрмін «кляйнот», а выкарыстоўваў словазлучэнне *«знакі на гелме»*. Толькі ў XIX — пачатку XX ст. кляйнот (кляйнод) стаў атаясамляцца з нашлемнікам.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Элементы герба
Telia Eesti

**Telia Eesti AS** () — найбуйнейшая тэлекамунікацыйная кампанія ў Эстоніі. Заснавана ў 1991 годзе. 

## Уласнікі і кіраўніцтва 
Уладальнікам кампаніі з'яўляецца Telia Company (100% акцый).

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт кампаніі

Катэгорыя:Эканоміка Таліна
Катэгорыя:1991 год у Таліне
Шчытатрымальнік

**Шчытатрымальнік**, **тарчатрымальнік**, або **пахолак** — фігура, якая падтрымлівае гербавы шчыт. 

Шчытатрымальнікі могуць быць як натуральнымі, так і штучнымі (выявы людзей, анёлаў, рэальных або міфалагічных звяроў, птушах і г.д.). Гэты элемент часцей за ўсё быў парны, але мог быць і адзін шчытатрымальнік. Пры двух шчытатрымальніках выявы маглі быць розныя (прыкладам, леў з аднарогам). Часам шчытатрымальнікі ўпрыгожваліся геральдычнымі знакамі, такімі ж, як у полі шчыта.

Шчытатрымальнікі сустракаюцца ў гербах з XIV ст. і вядуць сваё паходжанне ад практыкі рыцарскіх турніраў. Яны не былі сталымі, маглі лёгка змяняцца ў гербе, бо не звязваліся с пасадай і тытулам уладальніка герба.

## Спасылкі 
Катэгорыя:элементы герба
Eesti Energia

**Дзяржаўнае акцыянернае таварыства Эсту Энергія** () — міжнародны энергетычны канцэрн. Заснаваны ў Эстоніі ў 1939 годзе. Дзее ў краінах Балтыі, Фінляндыі, Іарданіі і ЗША.

Асноўнай сыравінай для вытворчасці энергіі служыць гаручы сланец, пры спальванні якога вырабляецца 90% электраэнергіі ў Эстоніі. У апошні час укараняюцца прыродаашчадныя тэхналогіі з выкарыстаннем альтэрнатыўных крыніц энергіі — ветраныя і гідраэлектрастанцыі.

У маі 2009 года група змяніла свой імідж. Замест выкарыстання дваццаці розных лагатыпаў у даччыных прадпрыемствах было ўведзена адзіная па ўсёй Эстоніі назва і лагатып, а таксама вытворчасць сланцавага алею.

## Спасылкі 
* 
* ETV24 — Eesti Energia alustas Baltimaade suurima tuulepargi ehitust
* Eesti Energia müügitulemused juunis, Eesti Päevaleht, 17. juuni 2008 
* Eesti Energia tahab toota miljon tonni naftat aastas, Postimees, 4. november 2008 
* Turu avanemine paneb Eesti Energia peagi oma nägu muutma, EPL, 19. detsember 2008 
* Eesti Energia kasum kasvas 21 protsenti Postimees, 22. jaanuar 2009 
* Eesti Energia segadust tekitavad elektritariifid Postimees, 26. jaanuar 2009 
* Eesti Energia liitus USA-s tuumareaktori arendusega EPL, 18. veebruar 2009 
* Ida-Virumaal jääks tuumajaama ohualasse liiga palju inimesi EPL, 18. veebruar 2009 
* Eesti Energia koondab kõik üksused uue märgi alla  Põhjarannik, 6. mai 2009 
* 
* 

Катэгорыя:Эканоміка Таліна
Катэгорыя:1935 год у Таліне
Геральдычная карона

**Карона** — элемент герба, які азмяшчаецца на прылбіцы. У залежнасці ад сацыяльнага стану ўладальніка можа быць трох-пяці (і г.д.)-пялёсткавай, з перлінамі, каштоўнымі камянямі альбо без іх.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Элементы герба
Вярхоўны Суд Эстонскай Рэспублікі

**Вярхоўны Суд Эстонскай Рэспублікі** (іншая назва — **Дзяржаўны Суд Эстонскай Рэспублікі**, ) — вышэйшая судовая інстанцыя ў Эстонскай Рэспубліцы, якая пераглядае судовыя рашэнні ў касацыйным парадку, а таксама выконвае канстытуцыйны нагляд.

## Гісторыя 
21 кастрычніка 1919 года Устаноўчы сход Эстоніі прыняў закон аб Дзяржаўным судзе. Яго першае пасяджэнне адбылося 14 студзеня 1920 года ў Тарту. У 1935 годзе Дзяржаўны суд пераехаў з Тарту ў Талін. Пасля ўсталявання савецкай улады і стварэння Эстонскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі летам 1940 года Дзяржаўны суд быў адменены.

У Эстонскай ССР дзейнічаў Вярхоўны суд ЭССР, які выбіраўся Вярхоўным Саветам Эстонскай ССР тэрмінам на 5 гадоў.

27 мая 1993 года ізноў створаны Вярхоўны суд Эстонскай Рэспублікі правёў сваё першае пасяджэнне.

## Склад 
Вярхоўны суд складаецца з 19 суддзяў (разам са старшынёй суда). Суддзі абіраюцца на пасаду эстонскім парламентам па прадстаўленню Старшыні (галоўнага суддзі) Вярхоўнага Суда. Старшыня Вярхоўнага Суда таксама абіраецца парламентам па прапанове Прэзідэнта Эстоніі. Тэрмін яго знаходжання на пасадзе — дзевяць гадоў. Суддзямі Вярхоўнага Суда могуць стаць асобы не старэйшыя за 67 гадоў, пасада займаецца пажыццёва. У сваёй дзейнасці суддзі маюць поўную незалежнасць і падпарадкоўваюцца толькі закону.

### Старшыні (галоўныя суддзі) 
* Карэль Партс (1919—1940)
* Райт Марусце (1992—1998)
* Уна Лёхмус (1998—2004)
* Мярт Раск (2004—2013)
* Прыіт Пікамае (з 2013 года)

## Структура 
* Касацыйныя калегіі
* Судовая калегія канстытуцыйнага нагляду
* Спецыяльная калегія (ad hoc)
* Пленум Вярхоўнага суда

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Вярхоўнага Суда Эстонскай Рэспублікі    

Катэгорыя:Вярхоўныя суды
Катэгорыя:Суды паводле алфавіта
Геральдычны шчыт

**Геральды́чны шчыт**, або **та́рча** — галоўны элемент герба, на якім размяшчаецца гербавая выява. Часцей за ўсё стаіць у гербе проста, але можа быць нахіленым, звычайна ў правы бок і зрэдку — у левы. Часам сустракаецца перакулены шчыт.

На думку геральдыста Анатоля Цітова, тэрмін *«шчыт»* у пазнейшы час выціснуў назву *«тарк»*, як у некаторых краінах называецца турнірны шчыт, альбо *«тарч»*. Гэта тлумачыцца, з аднаго боку, русіфікацыяй тэрміналогіі, а з другога, занядбанасцю ў савецкія часы гістарычных дысцыплін, у тым ліку і геральдыкі. Адсутнасць нацыянальнай школы геральдыкі спрыяла росту запазычанняў тэрміналогіі ў суседзяў, галоўным чынам, у Расіі.

Геральдыст Аляксей Шаланда называе тэрмін *«тарк»*, які з лёгкай рукі А. Цітова пайшоў гуляць па беларускіх геральдычных даследаваннях, штучным і памылковым. Тэрмін жа *«шчыт»*, на яго думку, можа быць выкарыстаны толькі ў выпадку апісання цэнтральнага шчыта складанага шматчасткавага герба () або нейкіх гербаў, якія змяшчаліся на грудзях галоўных гербавых выяў, напрыклад, арлоў у Радзівілаў, князёў Палубенскіх, Падбярэзінскіх і інш., замест не зусім удалага тэрміна *«шыльд»*, таксама ўведзенага А. Цітовым.

## Формы шчыта 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гербы
Катэгорыя:Геральдыка
Паўль Куўсберг

**Па́ўль Ку́ўсберг** (; 30 красавіка 1916, Рэвель — 21 студзеня 2003, Талін) — эстонскі пісьменнік. Народны пісьменнік Эстоніі (1972). Герой Сацыялістычнай Працы (1984). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Эстоніі (1965, 1975).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 30 красавіка 1916 года ў Рэвелі. Быў будаўнічым рабочым.

У гады Другой сусветнай вайны служыў палітруком у 8-м Эстонскім стралковым корпусе, быў франтавым журналістам.

Пасля вайны працаваў у рэдакцыі газеты «Рахва Хяэль» («Голас народа») і быў галоўным рэдактарам літаратурнага часопіса «Looming». З 1976 па 1983 год узначальваў кіраўніцтва Саюза пісьменнікаў Эстонскай ССР.

Выпускнік Вышэйшай партыйнай школы ў Маскве, член КПСС з 1940 года.

Сканаў 21 студзеня 2003 года на 86-м годзе жыцця.

## Творчасць 
Дэбютаваў у 1948 як літатурны крытык. Першы раман «Каменныя сцены» (1956) пра жыццё рабочых Эстоніі напярэдадні падзей 1940 года. У раманах «Другое „я“ Энна Кальма» (1960), «У разгары лета» (1966), «Адна ноч» (1972) асэнсаванне падзей Вялікай Айчыннай вайны, іх уплыву на духоўнае станаўленне асобы. Актуальныя сацыяльныя і маральна-этычныя праблемы сучаснасці — у раманах «Здарэнне з Андрэсам Лапетэусам» (1963), «Кроплі дажджу» (1976), аўтабіяграфічным рамане ў навелах «Бульвар свабоды» (1971), зборніках апавяданняў «Усмешка» (1971), «Хто яны былі?» (1986) і інш. Проза Куўсберга адметная публіцыстычнай завостранасцю, разнастайнасцю мастацкіх форм і прыёмаў апавядання, іроніяй, гратэскавасцю і гумарам. Аўтар кніг літаратурна-крытычных артыкулаў «Устаўляю слова» (1959), «Пра час, грамадзяніна свету і іншае» (1967).

## Пераклады 
На беларускую мову асобныя яго творы пераклалі А. Клышка, А. Кулакоўскі, Б. Сачанка.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Народныя пісьменнікі Эстонскай ССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Эстоніі
Катэгорыя:Камуністы Эстоніі
Катэгорыя:Дэпутаты Савета Нацыянальнасцей Вярхоўнага Савета СССР ад Эстонскай ССР
Рускія Эстоніі

**Рускія** () — найбуйнейшая нацыянальная меншасць у Эстоніі (24,8 % у 2011 годзе).

Вынікі даследавання, праведзенага сацыёлагамі ў 2002 годзе, паказалі, што параўнальна высокая забяспечанасць насельніцтва ў Эстоніі адлюстроўвалася на ўсіх баках жыцця рускіх, якія жылі там: на аднаго сямейніка ў пераважнай большасці рускіх (80 %) у Таліне даводзілася больш 10 м², прыкладна траціна рускіх сем’яў у Таліне мелі аўтамашыны (35 %) і камп’ютары (29 %). У цэлым, рускія ў Таліне практычна не адсталі па роўні забяспечанасці ад жыхароў Масквы.

Тым не менш, рускія ў Эстоніі адчуваюць размаітыя формы дзяржаўнага ціску. Пераважная большасць рускіх у Таліне (85 %) лічаць, што ў Эстоніі павінны быць дзве дзяржаўныя мовы, 96 % адмоўна ставяцца да эстонскага закона пра грамадзянства. Нягледзячы на інтэнсіўнасць міжасабовых кантактаў з эстонцамі, лік нацыянальна-змяшаных шлюбаў сярод рускай моладзі дасягае толькі 11 % (практычна такое ж, як у старэйшага пакалення).

На думку міністра абароны Эстоніі Яака Аавіксоа, аднак, самай сур’ёзнай праблемай, якая замінае паспяховай інтэграцыі рускіх у Эстоніі, з’яўляецца нізкі ровень ведаў мовы, з якім маладыя людзі выпускаюцца са школ. Больш таго, каля трох тысяч дзяцей маладзей 15 гадоў, што маюць права атрымаць эстонскае грамадзянства ў спрошчаным парадку, пакуль не скарысталіся гэтай магчымасцю. Больш за ўсё такіх патэнцыяльных грамадзянаў у Таліне і Іда-Вірумаа. Паводле вынікаў даследавання  (FRA), найбольшай дыскрымінацыі з краін Еўропы падпадаюць рускія, якія жывуць у Эстоніі і Фінляндыі.

## Літаратура 
* Динамика политического поведения русских диаспор в государствах Евросоюза (на примере Германии, Латвии, Румынии, Эстонии). — М., 2006. — (соавт. — Полоскова Т. В., Гаврилов К. А., Козиевская Е. В. и др.).
* *Бузаев В. В., Никифоров И. В.* Современная европейская этнократия: Нарушение прав национальных меньшинств в Эстонии и Латвии . М.: Фонд «Историческая память», 2009. 280 с. ISBN 978-5-9990-0002-6
* Проблемы прав национальных меньшинств в Латвии и Эстонии  / Ред. В. В. Полещук — М.: ФИП, «Русская панорама», 2009. ISBN 978-5-93165-242-9
* *Тишков В. А.* Русские как меньшинства (пример Эстонии) // Общественные науки и современность. 1993. № 6. С. 110—124
* *Мурадов Г. Л., Полоскова Т. В., Затулин К. Ф. и др.* Справочник российского соотечественника  // М.: Русский мир, 2006 — стр. 167—174
* 
* *Саар Э. А., Казюля М. П.* Неэстонцы в современной Эстонии: перемены в жизни  // Социологические исследования. 2006. № 6. С. 61-69.
* *Якобсон В.* Русскоязычные как часть населения Эстонии: 15 лет спустя // Мир России. 2006. Т. XV. № 4. С. 143—170.
* *Маловерьян Ю.* Русские в Эстонии: другой взгляд на мир, BBC

## Спасылкі 
* Портал русской общины Эстонии
* Союз русских просветительных и благотворительных обществ в Эстонии 
* Русское академическое общество
* Центр русской культуры (Таллин)
* Северо-восточный центр русской культуры (Нарва)
* Русские староверы в Эстонии
* Портал российских соотечественников Эстонии 
* Галина Пономарева, Татьяна Шор. Русские в Эстонии: конфронтация и диалог (1939—1945) 
* Таллиннский Русский музей

Катэгорыя:Народы Эстоніі
Катэгорыя:Нацыянальныя меншасці
BLRT Grupp

**BLRT Grupp** — адзін з найбуйнейшых прамысловых канцэрнаў Эстоніі.

Канцэрн аказвае паслугі па абслугоўванні суднаў на працягу ўсяго тэрміну іх службы, а таксама з’яўляецца надзейным партнёрам у сферах вытворчасці складаных металаканструкцый, машынабудавання, апрацоўкі і продажу металаў, вытворчасці і продажу газаў, апрацоўцы металалому, транспартных і партовых паслуг.

BLRT Grupp — адзін з самых буйных экспарцёраў Эстоніі. 84,2 % прадукцыі (2013 г.) канцэрна ідзе на экспарт.
Імельда Маркас

**Імельда Маркас** () — палітычны і грамадскі дзеяч, удава 10-га Прэзідэнта Філіпін Фердынанда Маркаса. У перыяд яго праўлення была губернатарам Манілы, міністрам, абіралася дэпутатам парламента, выконвала важныя дыпламатычныя даручэнні: мае ранг Надзвычайнага і Паўнамоцнага Пасла.

Катэгорыя:Постаці Філіпінаў
Merko Ehitus

**AS Merko Ehitus** — эстонская будаўнічая кампанія, што працуе ў Эстоніі, Латвіі і Літве. Была заснавана ў 1990 годзе. Штаб-кватэра кампаніі змесцавана ў г. Талін.

Кампанія ўвесь час уваходзіць у лік самых буйных будаўнічых кампаній Эстоніі, і дзякуючы абароту за 2005 год у памеры больш 3 млрд. эстонскіх крон стала найбуйнейшай будаўнічай кампаніяй у Прыбалтыцы. Займаецца ўзвядзеннем як жылых дамоў, так і прамысловых аб'ектаў.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт кампаніі 
* Merko Ehitus zaudējumi pērn sasnieguši 13 miljonus eiro
* Lejupslīde būvniecības sektorā ir skārusi arī Merko Ehitus 
* As Merko Ehitus (MRK1T:Tallinn)
* Korupcijas novēršanas pasākumu īstenošana kā viens no iemesliem apvienības SIA Merks Un AS Merko Ehitus atteikumam piedalīties LNB ēkas būvniecībā liek apšaubīt uzņēmuma izpratni par godīgu un sociāli atbildīgu uzņēmējdarbību

Катэгорыя:Эканоміка Таліна
Катэгорыя:1990 год у Таліне
Рагнар Нурксэ

**Ра́гнар Ну́рксэ** (; 5 кастрычніка 1907, Кяру, цяперашні павет Рапламаа, Эстонія — 6 мая 1959, блізу Жэневы) — амерыканскі эканаміст эстонскага паходжання, спецыяліст у вобласці міжнародных фінансаў і эканомікі развіцця. Бацька паэта Дэніса Нурксэ.

## Бібліяграфія 
* Nurkse R. The Schematic Representation of the Structure of Production, 1934
* Nurkse R. Conditions of International Monetary Equilibrium, 1945
* Nurkse R. Growth in Underdeveloped Countries: Some International Aspects of the Problem of Economic Development// American Economic Review, 1952, Vol 42, pp 571 – 582
* Nurkse R. Problems of Capital Formation in Underdeveloped Countries, Oxford: Basil Blackwell, 1953
* Nurkse R. Patterns of Trade and Development, 1959
* Nurkse R. Equilibrium and Growth in the World Economy, 1961

## Літаратура 
* Ragnar Nurkse: Trade and Development // eds.  Kattel R.,  Kregel J.A., Erik S. Reinert. London — New York: Anthem, 2009. ISBN 1-84331-787-7
* Hans-Heinrich Bass: ''Ragnar Nurkse's Development Theory: Influences and Perceptions.* In: R. Kattel, J. A. Kregel, E. S. Reinert (Hrsg.): *Ragnar Nurkse (1907–2007). Classical Development Economics and its Relevance for Today*. London: Anthem Press, S. 183–202. (PDF; 94&nbsp;kB)
* Kattel R., Kregel J.A., Reinert E.S. [Ragnar Nurkse (1907—2007): Classical Development Economics and its Relevance for Today](https://books.google.ru/books?id=41dHveN8v-cC&pg=PA100&lpg=PA100&dq=Ragnar+Nurkse+(1907%E2%80%942007):+Classical+Development+Economics+and+its+Relevance+for+Today&source=bl&ots=Zu0mSsrp1I&sig=fz7tY7gUK-O5jPUb3sOGKxPwBdA&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwjw38fl99vKAhXlp3IKHVNRAqsQ6AEIRTAF#v=onepage&q=Ragnar%20Nurkse%20(1907%E2%80%942007)%3A%20Classical%20Development%20Economics%20and%20its%20Relevance%20for%20Today&f=false). London — New York: Anthem, 2009. ISBN 1-84331-786-9
* Kukk K.(Re)discovering Ragnar Nurkse . Kroon & Economy, No. 1, 2004.

## Спасылкі 
* Бібліяграфія Р. Нурксэ 
* Kattel, Rainer; Jan Kregel; Erik Reinert (2009). *Ragnar Nurkse (1907–2007)''. Anthem Press. p. 37. ISBN