open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Конкард (Нью-Гэмпшыр)

**Конкард** () — горад на паўночным усходзе ЗША, адміністрацыйны цэнтр штата Нью-Гэмпшыр і акругі Мэрымек. Паводле перапісу 2000 года насельніцтва горада склала 40 687 чал. супраць 42 255 чал. прагназаваных у 2008 г.

## Спасылкі 
* Concord, NH Official Website
* New Hampshire Economic and Labor Market Information Bureau Profile
* Volume One of James Lyford’s History of Concord (Downloadable PDF) 
* Volume Two of James Lyford’s History of Concord (Downloadable PDF) 
* The Concord Monitor
* The Granite State Symphony Orchestra 
* The New Hampshire Historical Society
* The Pierce Manse
* The Walker-Woodman House
* Christa McAuliffe Planetarium
* Greater Concord Chamber of Commerce

Катэгорыя:Сталіцы штатаў ЗША
Катэгорыя:Гарады Нью-Гэмпшыра
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1725 годзе
Жэод

**«Жэод»** (, скароч. ад *геадэзічны купал*) — кінатэатр фармату IMAX у Парыжы. Размяшчаецца на тэрыторыі парка Ла-Вілет у 19-й акрузе і з’яўляецца часткай Гарадка навукі і індустрыі. Адкрыты ў 1985 годзе. Умяшчальнасць — 400 месцаў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Парыж
Катэгорыя:Кінатэатры
Пёрл-Харбар

thumb|right|250px|Пёрл-Харбар, здымак са спадарожніка. Справа ўнізе бачны міжнародны аэрапорт Ганалулу
**Пёрл-Харбар** (анг. Pearl Harbor — жамчужная гавань), таксама **Перл-Харбар** або **Пірл-Харбар** — гавань на востраве Ааху, Гаваі. Большая частка гавані і прылеглых тэрыторый занятыя цэнтральнай базай ціхаакіянскага флоту ваенна-марскіх сіл ЗША.

7 снежня 1941 Японія здзейсніла напад на Пёрл-Харбар, што паслужыла падставай ўступлення ЗША у Другую сусветную вайну.

Катэгорыя:Гісторыя Гавайскіх астравоў
Катэгорыя:Гаваі
Катэгорыя:Ваенныя парты
Катэгорыя:Залівы ЗША
Катэгорыя:Парты Ціхага акіяна
Катэгорыя:Залівы Ціхага акіяна
Амплітуда

thumb|450px|right| Сінусоіднае ваганне. y — амплітуда хвалі, λ — даўжыня хвалі.
**Ампліту́да** – найбольшае адхіленне ад нулявога значэння велічыні, якая ажыццяўляе гарманічныя ваганні. Інакш кажучы, амплітуда вызначае размах ваганняў. Вагальная велічыня дасягае свайго амплітуднага (г.зн. найбольшага) значэння адзін раз цягам кожнага паўперыяду ваганняў.

У гарманічных ваганнях амплітуда з'яўляецца пастаяннай велічынёй. Аднак тэрмін «амплітуда» часта ўжываюць у шырэйшым сэнсе – у адносінах да велічынь, якія змяняюцца па законе, больш ці менш блізкім да гарманічнага (напр., амплітуда крывянога ціску), а часам да ваганняў, ад гарманічных зусім далёкіх (напр., амплітуда гадавой тэмпературы).

## Гл. таксама 
* Хваля
* Даўжыня хвалі
* Фаза ваганняў
* Комплексная амплітуда
* Амплітудная мадуляцыя

Катэгорыя:Тэорыя ваганняў
Катэгорыя:Тэорыя хваль
Катэгорыя:Радыётэхнічныя велічыні і параметры
Парк Ла-Вілет

**Ла-Вілет** () — парк у 19-й акрузе Парыжа, самы вялікі парк французскай сталіцы. Пабудаваны ў 1980-х.

У парку знаходзяцца Гарадок навукі і індустрыі, Парыжская вышэйшая нацыянальная кансерваторыя музыкі і танца, тэматычныя сады (бамбукавы, вінаградны, з астравамі і г.д.).

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт парка  

Катэгорыя:Сады і паркі Парыжа
Катэгорыя:XIX акруга Парыжа
Філіп V Высокі

**Філіп V Высокі** (; 17 лістапада 1291, Ліён — 3 студзеня 1322, Парыж) — кароль Францыі (1316—1322), другі сын Філіпа IV Прыгожага.

Старэйшая дачка — Жанна II, графіня Артуа

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Каралі французскія
Іаан I Пасмяротны

**Іаан I Пасмяротны** (Постум, ; 15 лістапада 1316, Парыж, Францыя — 20 лістапада 1316, Парыж, Францыя) — кароль Францыі, сын Людовіка X Сварлівага ад яго другога шлюбу з Клеменцыяй Венгерскай. Нарадзіўся праз некалькі месяцаў пасля смерці бацькі, 15 лістапада 1316 года, і адразу быў абвешчаны каралём, аднак кароль-немаўля памёр ўжо праз 5 дзён адразу пасля хрышчэння.

Катэгорыя:Каралі французскія
Плошча Сен-Мішэль

**Плошча Сен-Мішэль** () — плошча ў Парыжы. Размешчана ў Лацінскім квартале, паміж 5-й і 6-й акругамі Парыжа. Знакамітая фантанам Святога Міхаіла (Сен-Мішэль), які быў пабудаваны французскім архітэктарам Габрыэлем Давідам у 1855 годзе. Першапачаткова фантан мелі намер прысвяціць Напалеону Банапарту, але ў рэшце рэшт перамагла цяперашняя назва. Фантан упрыгожаны двума драконамі, якія вырыгаюць патокі вады ў чашу.

У непасрэднай блізкасці ад плошчы знаходзіцца шэраг славутасцяў, уключаючы помнікі вострава Сітэ, у тым ліку Палац правасуддзя.

**Фантан Сен-Мішэль** 

Выява:Photo Fontaine Saint-Michel Paris France 2007-08-01.jpg
Выява:FontaineSaint-Michel02.jpg
Выява:Paris July 2011-24.jpg
Выява:Fontaine Saint-Michel (Paris), saint Michel terassant le démon, Francisque Duret 03.jpg
Выява:Fontaine Saint-Michel (Paris), rinceaux, Noémie Constant 01.jpg

Катэгорыя:Плошчы Парыжа
Плошча Шатле

**Плошча Шатле** () — плошча ў Парыжы. Знаходзіцца на мяжы 1-й і 4-й акруг, важны транспартны вузел французскай сталіцы.

## Апісанне 
Плошча названа ад імя старажытнай крэпасці Гран-Шатле, пабудаванай у 1130 г. Людовікам VI каля моста Мянял, каб абараняць востраў Сітэ. Пасля таго як пры Філіпе II Аўгусце Парыж быў абнесены надзейнай сцяной, крэпасць страціла сваё абарончае значэнне. Да рэвалюцыі крэпасць служыла турмой, а ў 1802 г. была знесеная. На яе месцы ў 1806-1808 гадах па праекце Франсуа-Жана Браля (1750-1832), галоўнага інжынера службы водазабеспячэння горада Парыжа, быў усталяваны фантан у памяць перамог, здабытых Напалеонам Банапартам.

Фантан Перамогі вядомы таксама як «пальмавы фантан». Пабудаваная ў 1806 годзе калона ўпрыгожана пальмавымі лісцінамі, паміж якімі выбітыя назвы напалеонаўскіх перамог у Італіі, Егіпце і Германіі (Лодзі, Піраміды, Марэнга, Ульм, Данцыг). Вянчае калону багіня Перамогі, тварэнне Луі Сімона Буазо (1743-1809). Манумент з'яўляецца характэрным узорам напалеонаўскага ампіру («стылю Імперыі»), які спалучае ў сабе рысы класічнай архітэктуры імператарскага Рыма з ўвайшоўшымі ў моду егіпецкімі матывамі.

На плошчы Шатле насупраць адзін аднаго стаяць два знакамітых тэатра: Тэатр Шатле (Theatre du Chatelet) і Гарадскі тэатр (Theatre de la Ville).
thumb|center|600px|Начная панарама плошчы

Катэгорыя:Плошчы Парыжа
Катэгорыя:I акруга Парыжа
Катэгорыя:IV акруга Парыжа
Пасі

thumb|150px|Памежны знак Пасі (1731)
**Пасі** (фр. Passy) — раён Парыжа на правым беразе Сены, прымыкае да Булонскага лесу. Як і многія іншыя кварталы, Пасі стаў часткай горада 1 студзеня 1860 і даў назву 16-ай акрузе. Цяпер межы квартала выходзяць далёка за межы ранейшай вёскі і пазначаюць месца пражывання самых забяспечаных парыжан — тут пражываюць палітыкі, арыстакраты, паспяховыя дзелавыя людзі, знакамітасці.

Ужо ў 1939 годзе французскі паэт і празаік Леён-Поль Фарго пісаў пра Пасі: «Пасі — гэта вялікая правінцыя, дзе сем’і знаёмыя адна з адной, назіраюць сябар за сябрам і ненавідзяць адзін аднаго па той прычыне, што на гарбату ў адной з сем’яў сабралася большая колькасць паэтаў або палітыкаў, чым у іншых. Ні пралетарыі, ні беднякі не маюць доступу да гэтай вечнай садовай вечарынкі, якая праходзіць паміж плошчай Віктара Гюго і Сенай».

Катэгорыя:XVI акруга Парыжа
Катэгорыя:Кварталы Парыжа
Канал Сен-Мартэн

thumb|upright|Канал Сен-Мартэн
**Канал Сен-Мартэн** (фр. canal Saint-Martin) — канал у Парыжы, даўжынёй 4,55 км, прарыты ў 1822-1826 гг. для водазабеспячэння парыжскіх фантанаў і палягчэння рачнога суднаходства. Тады з гэтай мэтай было вырашана ператварыць прыток Марны — Урк — у канал, які перасякаў усходнюю частку сталіцы па правым беразе Сены да Бастыліі, дзе ён злучаўся з Сенай. Для фінансавання праекта быў уведзены парыжскі падатак на продаж віна. Пры Напалеоне III канал быў часткова накрыты для стварэння парыжскіх бульвараў, і 2-я кіламетровая частка канала стала падземнай.

Катэгорыя:Парыж
Малы мост (Парыж)

**Малы мост** (фр.: Petit Pont) — каменны мост праз Сену ў цэнтры Парыжа, перакінуты ад левага берага на востраў Сітэ. Мост размешчаны паміж мостам Сен-Мішэль і падвойным мастом і злучае набярэжную Мантэбело (Quai de Montebello) ў 4-й акрузе з набярэжнай Сен-Мішэль (Quai Saint-Michel) у 5-й акрузе.

## Статыстыка 
* Даўжыня моста: 32 м
* Шырыня: 20 м
* Тып канструкцыі: аркавы мост, які складаецца з аднаго пралёта
* Архітэктары: Michal і Gariel
* Быў пабудаваны ў 1853 годзе
* Метро: лінія 4, станцыя Сен-Мішэль (Saint-Michel)

Катэгорыя:Масты Парыжа
Нзінга Нкуву

**Жуан Конга I** (**Жуан I Кангалезскі**; парт. João I dо Congo; аўтах.: **Нзінга Нкуву**/ Nzinga a Nkuwu або Nkuwu Nzinga) — чацвёрты (у некаторых крыніцах пяты) па ліку кіраўнік сярэднявечнага Каралеўства Конга, які кіраваў паміж 1470—1509 гадамі.

Менавіта ён стаў першым афіцыйна хрысціянскім манархам Цэнтральнай Афрыкі. Кароль Конга устанавіў першыя кантакты з партугальскімі маракамі пад камандаваннем Дыёгу Кана. Партугальцы прадавалі афрыканцам агнястрэльную зброю, прамысловыя тавары, а ў абмен атрымлівалі рабоў і слановую косць.

3 мая 1491 года Нзінга Нкуву, яго сям’я і світа прынялі каталіцтва. Нзінга Нкуву атрымаў імя Жуан, яго жонка — Элеанора, а сын — Афонсу. Гэта імёны партугальскага караля, яго жонкі і сына.

## Спасылкі 
* 1491: Nkuwu Nzinga, Ruler of the Kingdom of Kongo Baptized as João
* A Forgotten African Catholic Kingdom
* THE HISTORY OF THE UNITED KONGO (Central Africa) 

Катэгорыя:прынялі хрысціянства
Катэгорыя:Каралеўства Конга
Катэгорыя:Кіраўнікі Афрыкі XV стагоддзя
Арман Жан дзю Плесі Рышэльё

**Арма́н Жан дзю Плесі́, герцаг дэ Рышэльё, Кардына́л Рышэльё**, мянушка «**Чырвоны Кардынал**» (; 9 верасня 1585, Парыж — 4 снежня 1642, Парыж) — французскі кардынал, арыстакрат і дзяржаўны дзеяч. Кардынал Рышэльё быў дзяржаўным сакратаром з 1616 года і галавой ураду («галоўным міністрам караля») з 1624 года да сваёй смерці.

## Факты і памяць 
* Кардынал сваім прывілеем ад 29 студзеня 1635 года заснаваў вядомую Французскую акадэмію, якая існуе па сённяшні дзень і мае 40 сяброў — «бессмяротных». Як пазначалася ў прывілеі, Акадэмія створаная, «каб зрабіць французскую мову не толькі элегантнай, але і здольнай трактаваць усе мастацтвы і навукі».
* Кардынал Рышэльё заснаваў горад імені самога сябе. Сёння гэты горад так і называецца — Рышэльё. Горад размешчаны ў рэгіёне Цэнтр, у дэпартаменце Эндр і Луара.
* У Францыі існаваў тып лінкораў Рышэльё, названы ў гонар кардынала.

Катэгорыя:Кардыналы Францыі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Францыі
Катэгорыя:Кіраўнікі Францыі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Францыі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Духу
Катэгорыя:Сям'я Рышэльё
Катэгорыя:Мемуарысты
Фантан Чатырох Сезонаў

**Фантан Чатырох Сезонаў** ()&nbsp;— вядомы твор французскага скульптара сярэдзіны 18 ст. Эдмэ Бушардона, будаўніцтва якога завершана ў 1745 г. у Парыжы.

Не ўсе добразычліва ставіліся да стылю ракако нават у Францыі. Спробы адысці ад стылістыкі ракако рабіў скульптар Эдмэ Бушардон (1698—1762). Ужо у першых сваіх творах Бушардон зрабіў спробы адмовіцца ад гуллівага ракако, абапіраючыся на досвед французскага класіцызму 17 ст. і на лаканізм антычнага мастацтва. Атрымаўшы заказ на стварэнне фантана Чатырох Сезонаў у Парыжы, ён стварыў твор, які нічым не нагадваў стылістыку ракако ні ў архітэктуры, ні ў скульптуры.

Выконваючы дзяржаўны заказ ад караля Францыі, ён стварыў для фантана раскошную, трохчасткавую архітэктурную дэкарацыю. Сярод скульптур другога яруса і былі алегарычныя скульптуры (Зіма, Вясна, Лета, Восень), якія і далі назву фантану. Непрыемным бокам быў кантраст паміж раскошнай дэкарацыя фантана і яго занадта малой прадукцыйнасцю, паколькі тут цурчала толькі некалькі ручаёў пітной вады. Недахопы фантана не перашкодзілі атрымаць станоўчыя водгукі аб новым творы Бушардона і нават на атрыманне ім пажыццёвай пенсіі у 1.500 ліўраў.

Але не спыняліся і крытычныя заўвагі. Найбольш значным быў водгук пісьменніка Вальтэра, які пісаў з папрокам аб тым, што у Рыме фантаны добра служаць е практычнай, і дэкаратыўнай мэце. А Парыж нагадваў Вальтэру залатога калоса на гліняных нагах, што абавязкова разваліцца.

У 20 стагоддзі фантан — не дзейнічае.

## Галерэя 

Выява:4 saisons vue d'ensembleG.jpg|Архітэктурны дэкор фантана
Выява:Fontaine des 4 saisons 2 mascaron.jpg|Сопла для пітной вады былога фантана
Выява:Fontaine des 4 saisons droite.jpg|Скульптуры-алегорыі сезонаў
Выява:4 saisons zone centrale.jpg|Цэнтральная частка архітэктурнай дэкарацыя фантана

## Спасылкі 
Фантан Чатырох Сезонаў на сайце Міністэрства культуры Францыі 

Катэгорыя:Фантаны Парыжа
Катэгорыя:1745 год у Еўропе
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Францыі
Мост Аляксандра III

**Мост Аляксандра III** (фр. Pont Alexandre III) — аднааркавы мост, перакінуты праз Сену ў Парыжы паміж Домам інвалідаў і Елісейскімі палямі. Даўжыня моста складае 160 метраў. Каб не засланяць панараму Елісейскіх Палёў, вышыня збудавання не перавышае шасці метраў, што на момант яго стварэння лічылася дзіўным дасягненнем.

Мост быў закладзены ў адзначэнне Франка-рускага саюза імператарам Мікалаем II у кастрычніку 1896 года і ўзведзены за чатыры гады. Названы ў гонар яго бацькі - імператара Аляксандра III. Адкрыўся напярэдадні Сусветнай выставы 1900 года (гран-пры якой дастаўся праекту моста праз Енісей у Краснаярску) у прысутнасці рускага пасла Л. П. Урусава. З 1975 года мост ахоўваецца дзяржавай як помнік гісторыі і архітэктуры.

Катэгорыя:Масты Парыжа
Фантан «Песні і танцы ў гонар Вакха»

thumb|right|300px|Фонтан «Пісні і танці на честь Вакха»

**Фантан «Песні і танцы ў гонар Вакха» ** — адзін з найлепшых твораў у творчасці французскага скульптара Эмэ-Жуля Далу (1838&nbsp;— 1902).
Лепшыя рысы фрацузскай скульптуты і доўгі шлях пошукаў архітэктуры Францыі адбіліся ў невялікім фантане, створаным скульптарам Далу. Невялікае збудаванне распрацавана як частка фасада палац а, падобнага на ўзоры 17-га стагоддзя&nbsp;— падмурак, гарызантальны руст, карніз з вынасам, атык са скульптурнымі ўпрыгожваннямі. Сярэдзіну збудавання займае вялікае тонда на тэму вакханаліі&nbsp;— вясёлага свята з песнямі і танцамі ў гонар бога віна і вінаграда Вакха. Кругападобная скульптура і надала назву фантану.

Толькі ў ніжняй частцы ёсць адтуліна, праз якую падаюць ваду ў невялікі басейн. Фантан размешчаны непадалёк аранжарэй сада Атэй, цяпер Батанічнага сада Парыжа.

## Галерэя 

Выява:Dalou Bacchanale Serres d'Auteuil 03.jpg|
Выява:Dalou Bacchanale Serres d'Auteuil 04.jpg|
Выява:Dalou Bacchanale Serres d'Auteuil 05.jpg|
Выява:Dalou Bacchanale Serres d'Auteuil 02.jpg|

## Глядзіце таксама 
Фантан Чатырох Сезонаў, Парыж

Катэгорыя:Фантаны
Катэгорыя:Фантаны Парыжа
Пале-Раяль

**Пале-Раяль** ( — «каралеўскі палац») — плошча, палац і парк, размешчаныя ў Парыжы насупраць паўночнага крыла Луўра.

## Кардынальскі палац 
Нягледзячы на назву, палац быў пабудаваны па праекце Жака Лемерсье для кардынала Рышэльё і спачатку называўся кардынальскім. Пасля смерці Рышэльё палац заняла ўдава Ганна Аўстрыйская з юным Людовікам XIV, потым тут пасяліўся кардынал Мазарыні.

## Рэзідэнцыя герцагаў Арлеанскіх 
Пры Людовіку XIV і яго пераемніках палац служыў гарадской рэзідэнцыяй герцагаў Арлеанскіх, і ў маленстве Людовіка XV менавіта адсюль прынц-рэгент вёў кіраванне ўсёй Францыяй. У адным з флігеляў «Кароль-Сонца» пасяліў сваю фаварытку герцагіню дэ Лавальер; там яна нарадзіла двух пазашлюбных сыноў караля.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Плошчы Парыжа
Катэгорыя:Палацы Парыжа
Катэгорыя:Сады і паркі Парыжа
Катэгорыя:Збудаванні Францыі ў стылі класіцызм
Вежа Ган

**Вежа Ган** ()&nbsp;— небаскроб у Парыжы Францыя. Вышыня 44-павярховага дома складае 187 метраў. Будаўніцтва было распачата ў 1972 і завершана ў 1974 годзе. Праект быў распрацаваны амерыканскім архітэктарам Максам Абрамовічам з архітэктурнага бюро Harrison & Abramovitz, J. P. Bisseuil.

## Спасылкі 
* Вежа Ган на Emporis.com 

Катэгорыя:Небаскробы Парыжа
Катэгорыя:Вежы Парыжа
Бульвар Асман

**Бульвар Асма́н** () — парыжскі бульвар, названы так у гонар барона Асмана, пад кіраўніцтвам якога ў сярэдзіне XIX стагоддзя была праведзена перапланіроўка Парыжа і створаны парыжскія бульвары.

Бульвар Асман мае даўжыню 2530 м і амаль цалкам перасякае дзявятую і восьмую акругі Парыжа. Пачынаецца ў квартале, дзе размешчаны кватэры найбуйнейшых банкаў і перасякае кварталы, дзе пераважна размешчаны офісныя памяшканні і буйныя крамы.

## Гісторыя 
## Характэрныя будынкі і збудаванні 
### Дом Марселя Пруста
thumb|left|102, Bd Haussmann
* **№102**: у гэтым доме з 1907 па 1919 год жыў французскі пісьменнік Марсель Пруст (1871-1922). Сюды ён пераехаў пасля смерці бацькоў 27 снежня 1907 года. Кватэра была размешчана на трэцім паверсе і мела 6 пакояў. Менавіта тут Пруст пісаў свой раман-эпапею "У пошуках страчанага часу". На доме № 102 устаноўлена мемарыяльная дошка.

## У творах літаратуры і мастацтва 

Image:G. Caillebotte - Un balcon (1880).jpg|Гюстаў Кайбот, Балкон на бульвары Асман, 1880, прыватная калекцыя 

## Гл. таксама 
* Galeries Lafayette

## Спасылкі 
* Félix Lazare, *Dictionnaire administratif et historique des rues de Paris et de ses monuments*, Paris, Imprimerie de Vinchon, 1844-1849
* Félix de Rochegude, *Promenades dans toutes les rues de Paris. VIII e arrondissement*, Paris, Hachette, 1910

Катэгорыя:Бульвары Парыжа
Нацыянальны музей натуральнай гісторыі (Парыж)

**Нацыянальны музей натуральнай гісторыі** () заснаваны ў Парыжы 10 чэрвеня 1793 года паводле дэкрэта Нацыянальнага канвента.

## Структура музея 
thumb|250px|Вялікая галерэя эвалюцыі

Музей аб’ядноўвае наступныя арганізацыі:
* у Парыжы:
** Сад раслін, Парыж
** Венсенскі заапарк
** Музей чалавека, Парыж
** Галерэя эвалюцыі, Парыж
** Мінералагічная галерэя, Парыж
** Палеанталагічны музей, Парыж
** мінізаапарк пры Раслінным садзе.
* па-за Парыжам:
** дэндрарый Шэўролу (*Chèvreloup, Rocquencourt*)
** заапарк у Клер (*Clères*)
** марская біястанцыі у Канкарно (*Concarneau*)
** заапарк у От-Туш (*Haute-Touche, Obterre*)
** музей у Пато (*Pataud, Eyzies*)
** альпійскі батанічны сад у Жайзінія (*La Jaÿsinia, Samoëns*)
** экзатычны батанічны сад у Валь-Рамэ (*Val Rameh, Menton*)
** экалагічная лабараторыя ў Брунуа (*Brunoy*)

Музей налічвае 1850 супрацоўнікаў, з іх каля 500 — даследчыкі і навуковыя работнікі.

## Гісторыя музея 
На 2009—2012 гады была прадугледжана шырокая праграма абнаўлення музея, фінансаванне якой складала 280 мільёнаў еўра.

Катэгорыя:Дзяржаўныя вышэйшыя навучальныя ўстановы Францыі
Катэгорыя:Музеі Парыжа
Катэгорыя:V акруга Парыжа
Катэгорыя:Прыродазнаўчыя музеі
Катэгорыя:Нацыянальныя музеі Францыі
Катэгорыя:Палеанталагічныя музеі
Вуліца Дару

**Ву́ліца Дару́** () - парыжская вуліца ў 8-й акрузе горада, якая пачынаецца ад дома 254 на вуліцы Фобур-Сен-Анарэ і заканчваецца ля дома 75 на вуліцы Курсель. 
 
## Гісторыя 
Сучасную назву, дадзеную ў памяць аб дзяржаўным дзеячы, гісторыку і літаратары П'ере Дару, атрымала ў 1867. Вуліца з Саборам Аляксандра Неўскага, які знаходзіцца на ёй, з’яўляецца сэрцам «рускага квартала», у якім кампактна сяліліся прадстаўнікі рускай эміграцыі пасля 1917.

## Характэрныя будынкі і збудаванні 
## у творах літаратуры і мастацтва 
Дару
Уладзімір Аляксандравіч Голубеў

**Уладзімір Алякса́ндравіч Го́лубеў** (, , Кастрамская вобласць, СССР) — беларускі астраном, педагог, выкладчык кафедры агульнай фізікі і астраноміі ВДУ імя П.М Машэрава, член рэдакцыйнай калегіі навукова-метадычнага часопіса «Фізіка: праблемы выкладання», выдатнік адукацыі РБ.

## Біяграфія 
Уладзімір Голубеў скончыў Кастрамскі педагічны інстытут, аспірантуру Наўгародскага педагагічнага інстытута па спецыяльнасці «Методыка выкладання астраноміі».
Амаль дзесяць гадоў працаваў у астранамічнай абсерваторыі Далёкаўсходняга навуковага цэнтра АН СССР .

Кола навуковых інтарэсаў: вывучэнне магнітных палёў у сонечных плямах i фізіка камет.
 
З 1978 года ў г. Віцебску. Займаецца педагагічнай дзейнасццю. ВДУ, Гімназія №1, Ноўкінская гімназія.

Уладзімір Голубеў настаўнік шэрагу пераможцаў міжнародных астранамічных конкурсаў.

Яго іменем названы астэроід (малая планета) 216897 Golubev, адкрыты Віталём Неўскім у 2009 годзе ў абсерваторыі «Vitebsk, B42» .

Па выніках 2009 года Віцебскі аблвыканкам прысвоіў Уладзіміру Голубеву ганаровае званне «Чалавек года» ў намінацыі «Адукацыя, навука» .

## Вучэбныя выданні 
Сумесна з І. В. Галуза і А. А. Шымбалёвым У. А. Голубеў з'яўляецца аўтарам вучэбна-метадычнага комплекса па астраноміі, у склад якога ўваходзяць:
* вучэбны дапаможнік «Астраномія 11»,
* сшытак для вучняў па астраноміі для 11 класа,
* учебный звездный атлас
* дапаможнік для настаўнікаў «Астраномія ў 11 класе»,
* даведнік школьніка.
* хрестоматия по астрономии і інш.

Уладзімір Голубеў — аўтар больш за 150 кніг, навуковых i навукова-метадычных артыкулаў.

## Спасылкі 
* «Астероид „Голубев“ или кто и как называет астероиды» 

Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Астраномы Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава
Арэны Лютэцыі

Арэны Лютэцыі ()  — найстаражытная, што захавалася да нашага часу, пабудова на тэрыторыі Парыжа. Старажытнарымскі амфітэатр знаходзіцца ў 5-й парыжскай акрузе на вуліцы Монж (*rue Monge*). 

Арэна была пабудавана ў I стагоддзі і выкарыстоўвалася да III стагоддзя. Падчас мерапрыемстваў (тэатральныя пастаноўкі, але таксама і крывавыя баі) тут размяшчалася да 17 000 гледачоў. З распаўсюджваннем хрысціянства рымскія тэатры і цыркі страцілі былое значэнне і, калі ў III-IV стагоддзях у Еўропу ўварваліся гуны, Арэны Лютэцыі зусім перасталі выкарыстоўваць, а камяні, з якіх яны былі пабудаваныя, пайшлі на будынак гарадской сцяны і іншых абарончых збудаванняў. 

Доўгі час руіны знаходзіліся пад зямлёй, пакуль у 1869 годзе на гэтым месцы не пачалося будаўніцтва амнібуснага парку. У ліпені 1883 Віктор Гюго ў адкрытым лісце гарадскому савету папрасіў узяць Арэны пад абарону. Савет адразу ж абвясціў антычны амфітэатр гістарычным помнікам.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тэатр Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Амфітэатры Старажытнага Рыма
Катэгорыя:V акруга Парыжа
Катэгорыя:Гісторыя Парыжа
Катэгорыя:I стагоддзе да н.э.
Кансьержэры

**Кансьержэры** () — комплекс будынкаў, якія былі часткай былога каралеўскага палаца Сітэ, што выконвалі функцыю турмы.

Знаходзіцца ў самым цэнтры Парыжа ў 1-й яго акрузе, на заходнім ускрайку вострава Сітэ недалёка ад сабора Нотр-Дам. Турма Кансьержэры з'яўляецца часткай комплексу Палаца правасуддзя, у якім да гэтага часу знаходзяцца муніцыпальныя службы, суд, пракуратура. Комплекс Палаца правасуддзя займае ледзь не палову вострава Сітэ. Сёння Кансьержэры ўяўляе сабой разнастайны архітэктурны ансамбль з элементамі, пабудаванымі з XIII па XX стагоддзі. Сотні зняволеных у часы Французскай рэвалюцыі былі кінутыя ў Кансьержэры і затым пакараныя смерцю.

## Спасылкі 
Катэгорыя:I акруга Парыжа
Катэгорыя:Збудаванні Францыі ў гатычным стылі
Катэгорыя:Замкі Францыі
Катэгорыя:Турмы Францыі
Канстанцыя Арльская

**Канстанцыя Арльская** (, каля  — , Мелён, Сена і Марна, Францыя) — каралева Францыі ў 1003—1031 гадах. Канстанцыя была дачкой графа Праванса Гільёма I (II) Вызваліцеля і Адэлаіды Анжуйскай.

## Продкі 
## Дзеці 
* Роберт I, герцаг Бургундыі

## Спасылкі 
Катэгорыя:Каралі французскія
Гуга Капет

**Гуга Капет** (, 938 — 24 кастрычніка 996) — граф Парыжа (956—996), герцаг заходніх франкаў (956—996), кароль заходніх франкаў, кіраваў у 987—996 гадах. Заснавальнік каралеўскай дынастыі Капетынгаў. Сын герцага Гуга Вялікага і Эдвігі Саксонскай.

Сэнс мянушкі Капет быў ужо ў XIII стагоддзі згублены, верагодна, яна выклікана было якой-небудзь асаблівасцю ў касцюме Гуга (найбольш верагодны галаўны ўбор). У крыніцах сустракаюцца формы: *Capito*, *Caputius*, *Capetus*, *Capatus*, у XII стагоддзі — *Huon Chaped*, а ў французскім эпасе (chanson de geste) — *Huon Chapet*.

Катэгорыя:Раберціны
Катэгорыя:Капетынгі
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы X стагоддзя
Катэгорыя:Графы Парыжскія
Катэгорыя:Графы Арлеанскія
Катэгорыя:Каралі французскія
Атэйскі аранжарэйны сад

300px|thumb|План сада
**Атэйскі аранжарэйны сад** ()&nbsp;— сад, размешчаны ў Булонскім лесе. Атэйскі аранжарэйны сад з'яўляецца структурным падраздзяленнем Парыжскага батанічнага сада. Сад заснаваны ў 1898 годзе Жанам Камілем Фарміжэ (, 1845—1926). Спачатку сад называўся «Муніцыпальная фларыстыка» (Fleuriste Municipale) і выкарыстоўваўся для масавага вырошчвання кветак для патрэб горада.

## Калекцыі
У садзе ёсць каштоўная калекцыя эндэмічных раслін Новай Каледоніі (130 таксонаў, у прыватнасці шмат араўкарый. Іншая цікавая калекцыя — расліны зоны Сахеля (55 таксонаў).

Асабліва багаты збор архідэй (515 таксонаў), бягоній (580 таксонаў), фікус аў (120 таксонаў), філадэндранаў (60 таксонаў).

## Галерэя 

### Вялікая галоўная аранжарэя 

Image:Paris_serres_Auteuil_01.jpg|Экстэр'ер
Image:Serres_d'Auteuil_02_by_Line1.jpg|Экстэр'ер
Image:Serres Auteuil 2008 1.jpg|Інтэр'ер
Image:Serres Auteuil 2008 2.jpg|Інтэр'ер

### Цэнтральная паляна 

Image:Serres_d'Auteuil_01_by_Line1.jpg|Вялікая галоўная аранжарэя
Image:Serres_d'Auteuil_03_by_Line1.jpg|Вялікая галоўная аранжарэя

### Скульптуры 

File:Dalou Fontaine Serres d'Auteuil 01.jpg| Фантан «Вакханалія»,  Жуль Далу
File:Dalou Bacchanale Serres d'Auteuil 01.jpg|Гарэльеф «Вакханалія» Жуль Далу
File:Rodin Serres d'Auteuil Mascaron C1.jpg|«Маскарон», Агюст Радэн
File:Rodin Serres d'Auteuil Terrasse B.jpg|«Маскарон», Агюст Радэн

## Крыніцы
* Mairie de Paris: ''Jardin Botanique de la Ville de Paris: Jardin des Serres d'Auteuil''. 2003.

## Спасылкі 
* Сад на старонцы мэрыі Парыжа  (фр.)

Катэгорыя:Сады і паркі Парыжа
Катэгорыя:Батанічныя сады Францыі
Катэгорыя:XVI акруга Парыжа
Калеж дэ Франс

**Калеж дэ Франс** ()&nbsp;— адзін з самых прэстыжных вышэйшых навучальных устаноў Францыі. Размешчаны на плошчы Марселэн-Бертэло () у Лацінскім квартале (5-я акруга Парыжа).
Тут прапануюцца недыпломныя курсы павышанага ўзроўню з натуральных, гуманітарных і мастацкіх дысцыплін. Навучанне бясплатнае і адкрыта для ўсіх без папярэдняга запісу. Пасада прафесара Калеж дэ Франс лічыцца вяршыняй навуковай кар’еры ў Францыі.

## Гісторыя 
Калеж дэ Франс заснаваны ў 1530 годзе, калі французскі кароль Францыск I падтрымаў прапанову свайго бібліятэкара, выдатнага гуманіста Гіёма Бюдэ, і ўвёў пасаду «каралеўскіх лектараў» (*lecteurs royaux*). Яны павінны быць фінансава незалежнымі, праводзіць даследаванні і выкладаць шэраг прадметаў, да якіх ставілася варожа «Сарбона», дзе дамінаваў дух артадаксальнай тэалогіі. Гэтымі дысцыплінамі спачатку былі старажытнаяўрэйская мова, старажытнагрэчаская мова, а таксама класічная латынь. Неўзабаве да іх далучыліся французскае права, матэматыка і медыцына.

Назва новай установы была «Каралеўскі калегіум» (*Collège Royal*) або таксама «Калегіум трох моў» (, ). Пасля Французскай рэвалюцыі яго называлі «Нацыянальны калегіум» (), пасля «Імператарскі калегіум» () і, нарэшце, з 1870 года *Collège de France*.

*Docet omnia*&nbsp;—так гучыць яго лацінскі дэвіз з часоў заснавання, што азначае па-беларуску: «вучыць усяму».

## Гл. таксама 
* Сарбона
* Інстытут Францыі
* Французская акадэмія

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Abel Lefranc, «Histoire du Collège de France» (Парыж, 1893);
* Bouchon-Brandely, «Le Collège de France» (Парыж, 1873);
* Bédillot, «Les professeurs de mathématiques et de physique au C. de France» (1869);
* L’abbé Gouget, «Mémoire historique et littéraire sur le Collège royal de France» (Парыж, 1753);
* Guillaume Duval, «Le Collège royal de France» (Парыж, 1644).

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Калеж дэ Франс
* Поўны спіс прафесараў Калеж дэ Франс з 1530 года 

Катэгорыя:Навуковыя ўстановы Францыі
Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Парыжа
Катэгорыя:V акруга Парыжа
Катэгорыя:Адукацыя ў Парыжы
Правы бераг (Парыж)

Рака Сена падзяляе горад на дзве часткі, Правы бераг&nbsp;— паўночная частка]]

**Правы бераг** (,  (*рыў друат*)) — паўночная частка Парыжа, абмежаваная з поўдня ракой Сена. Працякаючы праз горад, рака мае выразны субшыротны напрамак&nbsp;— з захаду на ўсход, дзелячы тым самым горад на дзве часткі: паўночную&nbsp;— Правы бераг і паўднёвую&nbsp;— Левы бераг.

Улічваючы славутасці (напрыклад *Вандомская плошча*), размешчаныя на правым беразе, апошні асацыіруецца ў н з элегантнасцю і вытанчанасцю, у адрозненне ад Левага берага, які суадносіцца з парыжскай Багемай. Самымі вядомымі вуліцамі Правага берага з'яўляюцца *Елісейскія Палі*, *Ру дэ ла Пэ*, *Вуліца Рывалі* і *Авеню Мантэнь*.

На правым беразе знаходзяцца наступныя муніцыпальныя акругі горада:
* 1-я акруга (за выключэннем вострава Сітэ)
* 2-я акруга
* 3-я акруга
* 4-я акруга (за выключэннем вострава Сітэ і вострава Сен-Луі)
* 8-я акруга
* 9-я акруга
* 10-я акруга
* 11-я акруга
* 12-я акруга
* 16-я акруга
* 17-я акруга
* 18-я акруга
* 19-я акруга
* 20-я акруга

## Глядзіце таксама 
*Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Парыжа
*Левы бераг, Парыж

Катэгорыя:Геаграфія Парыжа
Шаен

**Шаен** () — горад на паўночным захадзе ЗША, сталіца і найбуйнейшы горад штата Ваёмінг. Насельніцтва — 55,4 тыс. чалавек (2000).

## Гісторыя 
Горад быў заснаваны 4 ліпеня 1867 года — каманда пад кіраўніцтвам генерала Грэнвіла Доджа разбіла тут лагер будучых будаўнікоў чыгункі. Додж абраў назву Шаен у гонар індзейскага племя Шаен.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Cheyenne Chamber of Commerce
* Cheyenne newspapers in the Wyoming Newspaper Project

Катэгорыя:Гарады Ваёмінга
Катэгорыя:Сталіцы штатаў ЗША
Пір (Паўднёвая Дакота)

**Пір** () — горад у ЗША, сталіца штата Паўднёвая Дакота, адміністрацыйны цэнтр акругі Х’юз. Насельніцтва горада 13876 чалавек (2000) (займае апошняе месца па насельніцтву сярод сталіц штатаў).

Заснаваны ў 1880 годзе на рацэ Місуры насупраць горада Форт-Пір, з’яўляецца сталіцай Паўднёвай Дакоты з тых часоў, як яна атрымала статус штата 11 лістапада 1889 г. Мясцовая газета носіць назву Capital Journal.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада
* Pierre Chamber of Commerce
* The Capital Journal — local newspaper
* Rawlins Municipal Library — public library 

Катэгорыя:Сталіцы штатаў ЗША
Катэгорыя:Гарады Паўднёвай Дакоты
Катэгорыя:Гарады на Місуры
Санта-Фэ

**Санта-Фэ**, **Санта-Фе** (, літар. «Святая вера»; поўная гістарычная назва *La Villa Real de la Santa Fé de San Francisco de Asís*, «Каралеўскі горад Святой Веры Францыска Асізскага») — горад на поўдні ЗША, адміністрацыйны цэнтр штата Нью-Мексіка, а таксама адміністрацыйны цэнтр і найбуйнейшы горад акругі Санта-Фэ. Насельніцтва 71 тыс. чалавек (2005 г.).

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Сталіцы штатаў ЗША
Катэгорыя:Гарады Нью-Мексіка
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1610 годзе
Левы бераг (Парыж)

thumb|250px|Левы бераг на гэтым малюнку ніжэй ракі Сены, гэта паўднёвая частка горада з шасцю акругамі
**Левым берагам** ( [рыў гош]) у Парыжы, сталіцы Францыі, завуць палову горада, размешчаную на поўдзень ад Сены. Супрацьлеглы бераг завецца правым ( [рыў друат]).

На левым беразе знаходзяцца наступныя муніцыпальныя акругі горада:

* 5-я акруга 
* 6-я акруга 
* 7-я акруга
* 13-я акруга 
* 14-я акруга 
* 15-я акруга (за выключэннем Лебядзінага вострава)
Акрамя геаграфічнага абазначэння, выраз «левы бераг» ў Парыжы пазначае таксама стыль жыцця, манеру апранацца або асаблівы знешні выгляд. Шостая і пятая акругі, якія былі ў мінулым - пачынаючы з першай паловы XX стагоддзя - кварталамі парыжскай багемы, мастакоў, пісьменнікаў і інтэлектуалаў, лепш за ўсё перадаюць той стыль, што таксама сёння называюць «бобо» (бел. "буба") ад слоў буржуа-багема (фр.bourgeois-bohème ), у адрозненне ад больш звыкла-кансерватыўных кварталаў буржуа 16-й і 17-й акруг на правым беразе.
## Глядзіце таксама 
*Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Парыжа
*Правы бераг, Парыж

Катэгорыя:Геаграфія Парыжа
Ідрыс I

{{Дзяржаўны дзеяч
|беларускае імя          = Ідрыс I
|арыгінальнае імя     = إدريس الأول
|партрэт              = King Idris I of Libya August 15, 1965.jpg
|тытул                = Кароль Лівіі
|сцяг                 = Flag of King Idris I.svg
|сцяг2                = Flag of Libya (1951).svg
|перыядпачатак         = 24 снежня 1951
|перыядканец          = 1 верасня 1969
|папярэднік       = тытул заснаваны
|пераемнік             = тытул скасаваны
|дынастыя             = Санусіты
|дата нараджэння        = 
|месца нараджэння       = 
|дата смерці          = 
|месца смерці         =
|у шлюбе              = 
|дзеці                 = 
|пахаваны             = 
|нацыянальнасць             = 
|веравызнанне             = Іслам, суніцкага толку
|бацька                 = 
|маці                 = Аіша бінт Ахмед аль-Сурт
|узнагароды              = 
{

-

}
|Commons = Idris of Libya
}}
**Ідрыс I** (поўнае імя *Мухамед Ідрыс аль-Махдзі ас-Сенусі*; 12 сакавіка 1890, Аль-Джагбуб — 25 мая 1983, Каір) — кароль Лівіі (1951—1969) і кіраўнік суфійскага ордэна Сенусія.

Карыстаўся падтрымкай Вялікабрытаніі. Стварыў спачатку федэратыўнае Аб’яднанае Лівійскае Каралеўства (у 1951), а пасля — унітарнае Каралеўства Лівія (у 1963). Прыхільнік арабскага нацыяналізму і панарабізму. Звергнуты лівійскімі ваеннымі пад кіраўніцтвам Муамара Кадафі. Дажываў у эміграцыі ў Егіпце, пахаваны ў Саудаўскай Аравіі.

Катэгорыя:Кіраўнікі Лівіі
Катэгорыя:Зрынутыя манархі
Катэгорыя:Манархі Афрыкі
Катэгорыя:Рыцары Вялікага Крыжа ордэна Брытанскай імперыі
Агаста (Мэн)

**Агаста** ( ) — горад на паўночным усходзе ЗША, сталіца штата Мэн і акругі Кенэбек. Пры перапісе насельніцтва ў 2000 годзе насельніцтва было 18 560 чалавек, у 2008 годзе яно складала 18 282 чалавека. Гэта трэці горад-сталіца штата па найменшай колькасці чалавек пасля Мантпіліера і Піра. Агаста размешчана на рацэ Кенебек. У горадзе знаходзіцца «Універсітэт штата Мэн у Агасце».

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада 
* Універсітэт Мэна ў Агасце
* History of Augusta, Maine 

Катэгорыя:Сталіцы штатаў ЗША
Катэгорыя:Гарады Мэна
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1628 годзе
Валавы ўнутраны прадукт

[thumb|right|350px|Намінальны ВУП на душу насельніцтва ў [долар ЗША|доларах ЗША (па стане на 2008 год)]]
[thumb|right|350px|ВУП на душу насельніцтва 2008 г., пералічаны па [Парытэт пакупніцкай здольнасці|парытэту пакупніцкай здольнасці
 **Максімум:** Люксембург — 58 600 дол. ЗША
 **Мінімум:** Усходні Тымор — 400 дол. ЗША
 **Сярэдняе па ўсім свеце:** 8800 дол. ЗША
]]

**Валавы́ ўну́траны праду́кт** (ВУП) — абагульнены эканамічны статыстычны паказчык; паказвае сукупны кошт усіх тавараў і паслуг, створаных у межах краіны як рэзідэнтамі, так і нерэзідэнтамі. З’яўляецца адным з базавых паказчыкаў эканамічнага развіцця краіны.

Разлічваецца трыма метадамі: па даходах, па выдатках, і метадам даданага кошту. Прымяняюць у Сістэме нацыянальных рахункаў (СНР). На рахунку «Вытворчасць» СНР ВУП вылічваюць як розніцца паміж аб’ёмамі сукупнага выпуску і прамежкавага спажывання, на рахунку «Стварэнне даходаў» — як сума аплаты працы наёмных работнікаў, чыстых падаткаў на вытворчасць і сукупнага прыбытку ў эканоміцы, а на рахунку «Выкарыстанне даходаў» — як сума выдаткаў на канчатковае спажыванне і ашчаджэнні.

ВУП адрозніваецца ад паказчыка чыстага ўнутранага прадукту на велічыню спажывання асноўнага капіталу. ВУП разлічваецца ў фактычных асноўных і рынкавых цэнах (намінальны ВУП). Для вывучэння дынамікі ВУП прымяняюць сталыя цэны. Рэальны ВУП разлічваецца метадам дэфлятавання.

**ВУП на душу насельніцтва** вылічваюць дзяленнем ВУП на колькасць жыхароў краіны. Для большай якасці параўнання ён часта падаецца з папраўкай на розніцу цэн у розных краінах.

ВУП паказвае толькі грашовы эквівалент усёй створанай прадукцыі, а не якасць прадукцыі, таму не можа прымяняцца для параўнання дабрабыту і якасці жыцця. Для гэтага існуюць іншыя паказчыкі, такія як Індэкс чалавечага развіцця.

Унізе паказаны краіны з найбольшымі ВУП у мільярдах долараў ЗША:

## ВУП Беларусі 
На 2010 год ВУП Беларусі па разліках МВФ склаў 52,9 млрд дол. (69-е месца ў свеце), паводле парытэту пакупніцкай здольнасці — 130,8 млрд дол. (59-е месца). На 2021 год ВУП Беларусі па разліках МВФ склаў 68,219 млрд дол. (74-е месца ў свеце), паводле парытэту пакупніцкай здольнасці — 203 млрд дол. (69-е месца)

## Гл. таксама 
* Валавы нацыянальны прадукт
* Валавы рэгіянальны прадукт
* Спіс еўрапейскіх краін паводле ВУП
* Знешні доўг

## Спасылкі 
* Статыстыка ВУП па розных краінах 
* Economic & Social Data Ranking 
* Спіс краінаў па ВУП на душу насельніцтва 
* Ранжаванне краінаў свету па ВУП на душу насельніцтва 

Катэгорыя:Макраэканоміка
Катэгорыя:Сістэма нацыянальных рахункаў
Катэгорыя:Макраэканамічныя індыкатары
Грымсвётн

**Грымсвётн** (, ад grims — змрочныя, vötn — воды) — вулкан на поўдні Ісландыі. Вышыня вулкана складае каля 970 м, па іншых дадзеных 1725 м. Даўжыня кратэра моцна вагаецца ад магутнасці вывяржэнняў, у 1989 г. складала каля 200 м, у 1998 годзе — больш за 500 м; лістападаўскае вывяржэнне 2004 года суправаджалася павелічэннем кальдэры да двух кіламетраў. Звязаны сістэмай літасферных расколін з вулканамі Лакі і Катла. Пакрыты паўночна-заходняй часткай ледавіка Ватнаёкутль.

Перыядычнасць вывяржэнняў — ад 3 да 10 гадоў. Апошняе вывяржэнне пачалося 21 мая 2011 года.

## Гісторыя вывяржэнняў 
За апошнія 100 гадоў зарэгістравана больш за 20 буйных вывяржэнняў. Апошнія вывяржэнні Грымсвётна мелі месца ў 1996, 1998, 2004 і 2011 гадах. Вывяржэнні прыводзяць да інтэнсіўнага раставання лёду і затаплення вобласці талымі водамі. Вывяржэнне 1996 года выклікала інтэнсіўнае раставанне ледніка, што прывяло да ўтварэнн патоку з выдаткам вады 200 000—300 000 м³/с. У лістападзе 2004 года вывяржэнне суправаджалася масіўным выкідам попелу, з прычыны чаго на некалькі тыдняў было паралізаваны авіяцыйнае паведамленне з міжнароднымі аэрапортамі Рэйк’явік, Торсхаўн і Акюрэйры.

Катэгорыя:Актыўныя вулканы
Катэгорыя:Вулканы Ісландыі
Катэгорыя:Шчытавыя вулканы
Джуліа Мазарыні

Яго Эмінэнцыя кардынал **Джуліа Мазарыні**, народжаны **Джуліа Райманд Мадзарына** або **Мацарына** (), **Жуль Мазарэн** (,  — ) — царкоўны і палітычны дзеяч, першы міністр Францыі (1642—1650, 1651—1661). Заступіў на пасаду па пратэкцыі каралевы Ганны пасля смерці кардынала Рышэльё.

## Гл. таксама 
* Бібліятэка Мазарыні

Катэгорыя:Кардыналы Італіі
Катэгорыя:Кардыналы Францыі
Катэгорыя:Міністры Людовіка XIV
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Францыі
Катэгорыя:Бібліяфілы Францыі
Мазжачок

**Мазжачок** ( — літаральна «малы мозг») — аддзел галаўнога мозгу хрыбетнікаў, які адказвае за каардынацыю рухаў, рэгуляцыю раўнавагі і цягліцавага тонусу. У чалавека размяшчаецца ззаду даўгаватага мозгу і вароліева моста, пад патылічным долямі паўшар’яў галаўнога мозгу. З дапамогай трох пар ножак мазжачок атрымлівае інфармацыю з кары галаўнога мозгу, базальных гангліяў экстрапіраміднай сістэмы, ствала галаўнога мозгу і спіннога мозгу. У розных таксонаў хрыбетнікаў ўзаемаадносіны з іншымі аддзеламі галаўнога мозгу могуць вар’іравацца.

Катэгорыя:Неўралогія
Катэгорыя:Нейрабіялогія
Катэгорыя:Нейраанатомія
Катэгорыя:Галаўны мозг
Нестар Іванавіч Махно

**Нестар Іванавіч Махно** (26 кастрычніка (7 лістапада па новым стылі) 1888, сяло Гуляйполе, Аляксандраўскі павет, Екацерынаслаўская губерня — , , Францыя) — анарха-камуніст, у 1918—1921 гадах правадыр атрадаў сялян-паўстанцаў, якія дзейнічалі на паўднёвым тэатры Грамадзянскай вайны. Вядомы як *бацька Махно* (афіцыйна падпісваў так некаторыя загады). Аўтар мемуараў «Успаміны».

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Украіны
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Рускія эмігранты першай хвалі ў Францыі
Катэгорыя:Партызаны
Катэгорыя:Анархісты Расіі
Катэгорыя:Анархісты Украіны
Катэгорыя:Анарха-камуністы
Катэгорыя:Грамадзянская вайна ва Украіне
Катэгорыя:Военачальнікі Украіны
Катэгорыя:Мемуарысты Украіны
Катэгорыя:Мемуарысты Расіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Запарожскай вобласці
Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Пер-Лашэз
Мазачыа

**Мазачыа**, таксама **Мазача** (, уласна Тамаза ды Джавані ды Сімоне Касаі (Гвідзі); , Сан-Джавані-Вальдарна, Таскана — восень , Рым) — знакаміты італьянскі жывапісец. Прадстаўнік фларэнційскай школы.

Катэгорыя:Мастакі Італіі XV стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі Адраджэння
Катэгорыя:Мастакі-манументалісты
Катэгорыя:Мастакі Фларэнцыі
Плошча Рэспублікі (Парыж)

**Плошча Рэспублікі** (фр. Place de la République) — плошча ў Парыжы, размешчаная на мяжы 3, 10 і 11-й акруг. Памеры плошчы складаюць прыкладна 340 x 100 м.

Раней на месцы плошчы праходзіла збудаваная ў часы праўлення Карла V у XIV стагоддзі гарадская сцяна. Тут знаходзіліся вароты, умацаваныя бастыёнам, Porte du Temple (названыя ад імя рэзідэнцыі тампліераў). У 1811 г. Напалеон загадаў упрыгожыць плошчу фантанам Fontaine du Château d'Eau.

Сваю характэрную прамавугольную форму плошча атрымала ў 1854 годзе па распараджэнні прэфекта і горадабудаўніка барона Асмана з мэтай выкарыстоўваць яе для заняткаў страявой падрыхтоўкай. Цяперашнія бульвары Мажэнта і Вальтэр выходзілі па прамой лініі на плошчу Рэспублікі, што не супярэчыла класічнаму абліччу горада, але разам з тым і дазваляла забяспечваць лепшую артылерыйскую абарону, чым звыклыя крывыя вуліцы.

У цэнтры плошчы ўзвышаецца Статуя Рэспублікі, збудаваная братамі Морыс у 1880 годзе — мажная жаночая фігура ў лаўровым вянку з аліўкавай галінкай міра ў паднятай руцэ, ля ног якой, вакол п'едэстала, размясціліся жаночыя фігуры з паходнямі і сцягамі ў руках, якія сімвалізуюць Свабоду, Роўнасць і Братэрства, а ўнізе — бронзавы леў, у асяроддзі барэльефаў, якія адлюстроўваюць падзеі з гісторыі Францыі.

Катэгорыя:Плошчы Парыжа
Антон Сямёнавіч Макаранка

**Антон Сямёнавіч Макаранка** (, Белаполле, Сумскі павет, Харкаўская губерня — , станцыя Галіцына пад Масквой) — савецкі педагог і пісьменнік.

Сведчаннем міжнароднага прызнання А. С. Макаранка стала рашэнне ЮНЕСКА (1988), якое датычыцца ўсяго чатырох педагогаў, якія вызначылі спосаб педагагічнага мыслення ў ХХ стагоддзі. Гэта — Джон Д'юі, Георг Кершэнштэйнер, Марыя Мантэсоры і Антон Макаранка.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Педагогі СССР
Катэгорыя:Вучоныя СССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сумскай вобласці
Кастрама

**Кастрама** () — горад у Расіі на рацэ Волга, адміністрацыйны цэнтр Кастрамской вобласці, буйны рачны порт.  

## Гісторыя 
Заснавана ў 12 стагоддзі, упершыню згадваецца ў Васкрасенскім і Цвярскім летапісах пад 1213 годам. З пачатку 13 і да канца 17 стагоддзя неаднаразова падвяргалася спусташэнням і разрабаванням. У сярэдзіне 13 стагоддзя — цэнтр Кастрамскога ўдзельнага княства, у сярэдзіне 14 стагоддзя ўвайшла ў склад Маскоўскай дзяржавы.

З 17-18 стагоддзяў — адзін з буйных рускіх гарадоў з развітай тэкстыльнай (першая палатняная мануфактура была адкрыта ў 1751 годзе), металаапрацоўчай, гарбарнай і інш. вытворчасцямі. З 1719 года — правінцыйны горад Маскоўскай губерні, з 1778 года — губернскі горад.
## Насельніцтва 
## Памятныя мясціны 
Гістарычны цэнтр горада захаваў ансамбль эпохі класіцызму канца XVIII—XIX стст. З помнікаў дапятроўскай эпохі найбольш цікавыя комплексы Іпацьцеўскага і Богаяўленска-Анастасіінскага манастыроў. Горад традыцыйна ўключаецца ў «Залатое кальцо Расіі».

## Вядомыя жыхары і ўраджэнцы 
* Яўген Яўгенавіч Анегін (1932—2002) — вучоны ў галіне электроннага машынабудавання. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1986), доктар тэхнічных навук (1982), прафесар (1989).
* Алег Георгіевіч Давыдзенка (нар. 1951) — беларускі вучоны, доктар біялагічных навук (1990).
* Канстанцін Міхайлавіч Верамейчык (1912—1990) — беларускі акцёр.
* Фёдар Рыгоравіч Волкаў — рускі акцёр і тэатральны дзеяч
* Уладзімір Аляксандравіч Голубеў — беларускі астраном
* Мікалай Аляксеевіч Горскі (1904—1968) — вучоны ў галіне селекцыі сельскагаспадарчай жывёлы, доктар сельскагаспадарчых навук, прафесар.
* Мікалай Васілевіч Драздоў (1913—2006) — беларускі архітэктар.
* Уладзімір Мікалаевіч Кузьменка (нар. 1942) — беларускі архітэктар.
* Ілья Аляксандравіч Мусін — савецкі дырыжор.
* Аляксандр Аляксеевіч Палканаў (1888—1963) — вучоны ў галіне геалогіі, мінералогіі і петраграфіі, акадэмік АН СССР, Заслужаны дзеяч навукі РСФСР
* Аляксей Мікалаевіч Пляшчэеў — рускі пісьменнік

## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Кастрамской вобласці

Катэгорыя:Залатое кальцо Расіі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1152 годзе
Марыа Ланца

**Марыа Ланца** (анг. Mario Lanza; сапраўднае імя **Альфрэда Арнольда Какоца** (іт. Alfredo Arnoldo Cocozza) або **Альфрэд Арнольд Какоца** (анг. Alfred Arnold Cocozza); , Орэндж, Філадэльфія, Пенсільванія, ЗША — , , Італія) — амерыканскі спявак (тэнар) і акцёр. Марыа Ланца паўплываў на такіх спевакоў будучага пакалення як Лучана Павароці і Хасэ Карэрас.

Па паходжанню італьянец. Браў урокі вакальнага майстэрства ў прыватных настаўнікаў, вучыўся ў школе для маладых спевакоў і музыкантаў. У другой палове 1940-х выступаў у складзе папулярнага «Трыо Бельканта» (разам з сапрана і басам-барытонам), якія давалі канцэрты ў ЗША, Канадзе, Мексіцы. Некалькі разоў выступіў на прафесійнай опернай сцэне — у пастаноўцы оперы Дж. Пучыні «Мадам Батэрфляй», аднак зрабіў выбар на карысць кінаакцёра і канцэртуючага выканаўцы. З пачатку 1940-х выступаў з канцэртамі і опернымі арыямі. Здымаўся ў мастацкіх фільмах «Паўночны пацалунак», «Любімчык Новага Арлеана», «Вялікі Каруза», «Серэнада», «У першы раз», «Сем узгоркаў Рыма» і інш. Гукавая дарожка фільма «Вялікі Каруза» пабіла ўсе рэкорды продажу (звыш мільёна копій), стала першым оперным запісам, які атрымаў званне «Залаты дыск». Запісаў некалькі музычных альбомаў з песнямі розных жанраў. Марыа Ланца быў сапраўды ўніверсальным спеваком — спяваў оперныя арыі, эстрадныя песні, рэлігійныя песнапенні. З вялікім поспехам трансліравалася штотыднёвая радыёпраграма «Шоў Марыа Ланца». Валодаў голасам незвычайнай моцы і прыгажосці. Сярод выказванняў крытыкаў і слухачоў пра яго голас — «Дасканалы рамантычны тэнар», «Выключна прыгожы голас», «Бязмерна выразны голас», «Амерыканскі Каруза» і да т.п.

## Спасылкі 
* 
* Марыа Ланца на findagrave.com

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты ЗША
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі ЗША
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі ЗША
Катэгорыя:Тэнары
Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя
Катэгорыя:Памерлі ад тромбаэмбаліі лёгачнай артэрыі
Лучана Павароці

{{Музыкант
 |Краіна           = 
 |Імя              = Лучана Павароці
 |Арыгінал імя   = Luciano Pavarotti
 |Выява      = Luciano Pavarotti in Saint Petersburg.jpg
 |Шырыня           = 280px
 |Апісанне выявы = 
 |Дата нараджэння    = 
 |Дата смерці      = 
 |Месца нараджэння   =
 |Месца смерці     = 
 |Гады актыўнасці  = 1961—2004
 |Прафесіі        = 
 |Пеўчы голас  = Лірычны тэнар
 |Жанры            = 
 |Узнагароды          =
{ style="background:transparent"
 
-
 
}
{ style="background:transparent"
 
}
 |Сайт             = http://www.lucianopavarotti.com
 |Вікісховішча        = 
}}
**Луча́на Паваро́ці** (;  — ) — знакаміты італьянскі  (тэнар), адзін з самых вядомых спевакоў XX ст. як у оперы, так і ў іншых музычных жанрах.

## Біяграфічныя звесткі 
Лучана Павароці нарадзіўся ў Італіі ў прыгарадзе Мадэны 12 кастрычніка 1935 года ў сям’і Адэлі Вентуры, якая працавала на тытунёвай фабрыцы, і Фернанда Павароці, пекара і спевака. Нягледзячы на тое, што Лучана добра адгукаўся пра сваё дзяцінства, сям’я жыла бедна. Падчас Другой сусветнай вайны (у 1943 годзе) сям’я пакінула горад. Калі Лучана было 9 гадоў, ён пачаў спяваць у невялікім царкоўным хоры, у якім спяваў яго бацька.

Грунтоўна вучыцца спяваць Лучана Павароці пачаў у 1954 годзе, калі яму было 19 год. Дэбютаваў у 29 красавіка 1961 года ў Муніцыпальным тэатры г. Рэджа-Эмілія. Неўзабаве Лучана ўжо выступаў у гэтай ролі ў оперным тэатры La Scala. У 1980-90-я г. набыў надзвычайную міжнародную вядомасць і папулярнасць, не толькі дзякуючы свайму высокаму майстэрству, але таксама і шырокаму распаўсюджанню кампакт-дыскаў, відэакасет, тэлезапісаў, удзелу ў праекце «Тры тэнары» (з П. Дамінга і Х. Карэрасам).

## Творчасць 
Выдатны майстар бельканта. Дэбют Лучана ў оперы адбыўся ў 1961, калі ён сыграў ролю Рудольфа ў оперы «Багема» Джакама Пучыні. У 1968 дэбютаваў у «Метраполітэн-опера» ў Нью-Ёрку.

Валодаў чыстым, гнуткім, роўным, эмацыйна-выразным голасам. Праславіўся ў італьянскіх операх (асабліва ў партыях Рудольфа з «Багемы», Герцага Мантуанскага з «Рыгалета», Марыё з «Тоскі», Манрыко з «Трубадура» і інш.

Выпусціў некалькі аўтабіяграфічных кніг, напр., «Павароці: Мая гісторыя» (1981) і «Павароці: Мой свет» (1995). З’яўляўся ініцыятарам супольных канцэртаў «Павароці і сябры» (у іх прымалі ўдзел М. Керы, Дзукеро, С. Дзіён, Э. Рамазоці, А. Бачэлі і інш.).

## Літаратура 
* Культуралогія: Энцыкл. даведнік / Уклад. Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка  
* Фан-сайт 
* 

Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Італіі
Катэгорыя:Тэнары
Катэгорыя:Рэкардсмены Кнігі рэкордаў Гінеса
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзённай прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Рэстаратары Італіі
Катэгорыя:Памерлі ад раку падстраўнікавай залозы
Катэгорыя:Памерлі ад нырачнай недастатковасці