open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ляонас Бістрас

**Ляонас Бістрас** (; , , Курляндская губерня, Расійская імперыя (цяпер — Латвія) — , , Літоўская ССР, СССР) — літоўскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, прэм’ер-міністр Літоўскай Рэспублікі (1925).

## Біяграфія 
У 1911 годзе стаў членам партыі хрысціянскіх дэмакратаў. У 1911 годзе ён скончыў Лібаўскую гімназію і паступіў на медыцынскі факультэт Жэнеўскага універсітэта. З 1912 па 1914 год вывучаў медыцыну ў Тартускім універсітэце. З 1913 па 1914 год працаваў у рэдакцыі газеты «Viltis». У 1914 годзе без экзаменаў быў прыняты ў жамойцкую духоўную семінарыю, але мабілізаваны ў пачатку Першай сусветнай вайны. У 1914—1918 гадах служыў фельчарам у арміі Расійскай імперыі. У 1921 годзе ён скончыў універсітэт Фрыбура са ступенню доктара філасофіі.

У 1919 годзе кіраўнік прэс-службы, галоўны рэдактар газеты «Lietuva». З 1 верасня 1922 па ліпень 1940 года дацэнт факультэта тэалогіі і філасофіі Літоўскага ўніверсітэта. Працаваў рэдактарам шматлікіх газет «Ateitis» (1921—1923), «Laisvė» (1921—1922), «Žodis» (1931), «Rytas» (1926—1939). Пераклаў некалькі папскіх энцыклік.

У 1922 годзе ён быў абраны старшынёй Першага Сейма, калі ў 1923 годзе той быў распушчаны, ва ўрадзе Э. Галванаўскаса заняў пасаду міністра адукацыі (29 чэрвеня 1923—18 чэрвеня 1924 год), якую займаў ва ўрадах А. Туменаса (18 чэрвеня 1924—4 лютага 1925 год), А. Вальдзямараса (17 снежня 1926—3 мая 1927 год) і Ё. Чарнюса (28 сакавіка па 21 лістапада 1939 года). На пасадзе міністра праводзіў строгую палітыку абавязковай рэлігійнай адукацыі і прызначэння настаўнікаў з членаў партыі партыі хрысціянскіх дэмакратаў.

З 25 верасня 1925 да 15 чэрвеня 1926 года займаў пасаду прэм’ер-міністра, міністра нацыянальнай абароны, а з 21 красавіка 1926 года — міністра замежных спраў. Спрыяў стварэнню Літоўскай царкоўнай правінцыі. З 1928 па 1940 гады займаў пасаду старшыні партыі хрысціянскіх дэмакратаў.

У канцы 1938 года ён быў арыштаваны ўладай А. Смятоны і ненадоўга высланы ў Алітускі павет. Пасля далучэння Літвы да СССР 11 ліпеня 1940 года быў арыштаваны і зняволены ў Ковенскую турму. У 1941 годзе высланы ў Архангельскую вобласць, затым перамешчаны ў казахскі Атбасар, а ў 1945 годзе зноў арыштаваны, але восенню таго ж года выпушчаны, пасля чаго атрымаў дазвол вярнуцца ў савецкую Літву, дзе ўладкаваўся бібліятэкарам. У 1950—1954 гадах зноў знаходзіўся ў ссылке ў Краснаярскім краі, пасля чаго вярнуўся ў Каўнас.

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Літвы
Катэгорыя:Міністры адукацыі Літвы
Катэгорыя:Педагогі Літвы
Катэгорыя:Старшыні Сейма Літвы
Катэгорыя:Міністры абароны Літвы
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Літвы
Аляксандр Кірылавіч Разумаў

**Аляксандр Кірылавіч Разумаў** (, в. Малюшына Кацельніцкага раёна Кіраўскай вобласці — , Масква) — Герой Савецкага Саюза (1945), удзельнік баёў за вызваленне Магілёва ў 1944 годзе.

## Біяграфія 
З 1925 года працаваў у Чыстопальскай сельскагаспадарчай камуне Кацельніцкага раёна. У 1929 годзе скончыў Вяцкі прамыслова-эканамічны тэхнікум і быў накіраваны на працу ў г. Яранск, затым у г. Кацельнічы ўчастковым інструктарам і інструктарам-рэвізорам акрспажыўсаюза. У 1931 годзе выбіраўся дэпутатам Кацельніцкага гарсавета.

У снежні 1931 года прызваны ў рады Чырвонай Арміі. У чэрвені 1940 года накіраваны на вучобу ў Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзэ. З 1 кастрычніка 1941 года у дзеючай арміі. З кастрычніка 1941 года на Заходнім, Бранскім, 2-м Беларускім франтах. Удзельнічаў у баях пад Масквой, Тулай, у Беларускай, Усходне-Прускай, Усходне-Памеранскай і Берлінскай аперацыях. У снежні 1943 года быў назначаны камандзірам 837-га стралковага палка 238-й стралковай дывізіі. Полк у складзе 50-й арміі вызначыўся 25—29 чэрвеня 1944 года ў баях пры фарсіраванні рэк Бася, Раста, Днепр, пры прарыве даўгачаснай абароны праціўніка каля г. Чавусы і пры вызваленні Магілёва. Полк першым уварваўся ў Магілёў, разграміў рэшткі варожай дывізіі, у вулічных баях знішчыў больш 1000, узяў у палон 440 салдат, у тым ліку 2 генералаў. За гэтыя баі полк узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга, а яго камандзір А. К. Разумаў прадстаўлены да звання Героя Савецкага Саюза (1945).

Пасля вайны скончыў Вышэйшую ваенную акадэмію імя Варашылава і быў накіраваны на Далёкі Усход у адну з акруг. У 1953 годзе перайшоў на выкладчыцкую работу ў Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзэ, дзе і працаваў да звальнення ў запас у 1958 годзе.

## Узнагароды 
Узнагароджаны двума ордэнамі Леніна, трыма ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнамі Айчыннай вайны 1-й і 2-й ступені, Чырвонай Зоркі, 12 медалямі.

Звання «Ганаровы грамадзянін горада Магілёва» ўдастоены 8 ліпеня 1985 года
.

Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Магілёва
Катэгорыя:Удзельнікі вызвалення Магілёва
Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро
Катэгорыя:Камандзіры палкоў у Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Пехацінцы Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Палкоўнікі СССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кіраўскай вобласці
Катэгорыя:Члены КПСС
Даклад Тагубы

**Даклад Тагубы** () — сакрэтная ўнутраная справаздача арміі ЗША аб катаваннях зняволеных у турме Абу-Грэйб, складзены генерал-маёрам Антоніа Тагуба. У дакладзе выкладзены вынікі работы службы крымінальных расследаванняў арміі ЗША (CID) пад кіраўніцтвам палкоўніка Джэры Маселы. Было апытана каля 50 сведак, падазраваных і зняволеных. Следчыя выявілі мноства фатаграфій і відэазапісаў, на якіх адлюстраваны здзекі над зняволенымі ў кастрычніку—снежні 2003 года.

Антоніа Тагуба пісаў:
«Я выявіў, што наўмысныя злоўжыванні ў звароце з зняволенымі персаналам ваеннай паліцыі ўключалі ў сябе наступныя дзеянні:
* розныя збіцці зняволеных: пінк, аплявухі, удары нагамі па аголеным ступням;
* фатаграфаванне і відэаздымкі аголеных зняволеных мужчынскага і жаночага полу;
* гвалтоўнае памяшканне зняволеных у розныя паставы, якія імітуюць палавы акт для фатаграфавання;
* прымус зняволеных да таго, каб яны здымалі з сябе вопратку і знаходзіліся голымі некалькі дзён запар;
* прымус зняволеных мужчынскага полу да нашэння жаночай ніжняй бялізны;
* прымус груп зняволеных мужчынскага полу да мастурбацыі, у той час як іх фатаграфавалі і здымалі на відэа;
* аголеных зняволеных мужчынскага полу звальвалі ў кучу і потым скакалі па іх;
* аголенага зняволенага з надзетым на галаву пакетам змяшчалі на ўпаковачную скрыню, падлучыўшы да пальцаў яго рук і ног і да пеніса драты для сімуляцыі катаванняў электрашокам;
* прымацоўвалі ланцуг для сабакі да нашыйніка на шыі аголенага зняволенага, жанчына-ахоўнік трымала яго пры гэтым за ланцуг і пазіравала для фатаграфіі;
* ахоўнік здзяйсняў палавы акт са зняволенай;
* нацкоўвалі ваенных сабак (без наморднікаў) на зняволеных, каб іх запалохаць, па меншай меры ў адным выпадку зняволены сур’ёзна пацярпеў ад укусаў.»

Тагуба адзначаў, што стварэнне такіх умоў утрымання было патрабаваннем ваеннай разведкі і іншых федэральных органаў для правядзення допытаў.

Часопіс Time пісаў, што служачым Пентагона было забаронена чытаць даклад Тагубы. Таксама забаранялася абмяркоўваць тэму з сябрамі і членамі сям’і.

## Спасылкі 
* Тэкст даклада
* Вытрымкі з дакладу

Катэгорыя:Армія ЗША
Катэгорыя:Парушэнні правоў чалавека
Катэгорыя:Катаванні зняволеных у турме Абу-Грэйб
Акадэмія фінансаў і бізнесу «Vistula»

**Акадэмія фінансаў і бізнесу «Vistula»** () — польская прыватная вышэйшая навучальная ўстанова, якая знаходзіцца ў Варшаве.

## Агульная характарыстыка 
Паўстала ў 1992 годзе як Вышэйшая школа страхавання і банкаўскай справы. Акадэмія рыхтуе студэнтаў да кар’еры ў галіне кіравання, фінансаў і бухгалтарскага ўліку, міжнародных адносін, эканомікі, філалогіі, журналістыкі, графікі, архітэктуры і інфарматыкі. Вядзецца навучанне на польскай і англійскай мовах: бакалаўрыят, магістратура, дактарантура і іншыя праграмы паслядыпломнай адукацыі.

Вучэльня сёння навучае 4350 студэнтаў з 86 краін свету, у тым ліку 1765 — з Польшчы. 2891 студэнт навучаецца на стацыянарных, а 1459 — на нестацыянарных праграмах.

## Група вучэльняў «Vistula» 
Акадэмія фінансаў і бізнесу «Vistula» разам з Галоўнай школай турызму і гасціннасці «Vistula» (раней — Галоўная школа турызму і адпачынку) утварае аснову Групы ўстаноў «Vistula». У 2014 годзе да іх далучылася Вышэйшая камерцыйная школа ва Уроцлаве, а ў 2018 годзе — Гуманітарная акадэмія імя Аляксандра Гейштара ў Пултуску і Ольштынская вышэйшая школа імя Юзэфа Русецкага.

У Групе ўстаноў «Vistula» працуюць 750 выкладчыкаў. Яна мае 44 праграмы бакалаўрыяту і магістратуры. Цяпер у Групе ўстаноў «Vistula» па ўсёй Польшчы навучаецца каля 9 тысяч студэнтаў.

## Рэктары 
* Кшыштаф Рыбіньскі (2010—2015)

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з польскай мовай навучання
Катэгорыя:1991 год у Польшчы
G5 Entertainment Group

**G5 Entertainment Group** — гэта група кампаній, штаб-кватэра якіх знаходзіцца ў Стакгольме з 2006 года і ў Нью-Ёрку з 2019 года. G5 распрацоўвае і публікуе бясплатныя прыгодніцкія і галаваломныя гульні, такія як The Secret Грамадства, схаваны горад і каштоўнасці Рыма. Група мае больш за 628 супрацоўнікаў у офісах у Стакгольме, Мальце, Сан-Францыска, Маскве, Харкаве, Львове і Калінінградзе. 

## Гісторыя 
G5 Entertainment была заснавана ў 2001 годзе ў Маскве Уладам Суглобавым, Аляксандрам Табуновым і Сяргеем Шульцам як фірма па распрацоўцы гульняў. Першай мабільнай гульнёй G5 для загрузкі стала Fight Hard 3D. Fight Hard 3D атрымаў некалькі ўзнагарод, у тым ліку "Лепшая гульня для мабільных тэлефонаў 2003" ад Расійскай канферэнцыі распрацоўшчыкаў гульняў і быў выпушчаны на шматлікіх аператарах мабільнай сувязі CDMA па ўсім свеце. G5 стала першай заснаванай у Расіі студыяй распрацоўкі гульняў, якая працавала з Electronic Arts над першай у свеце мабільнай гульнёй The Simpsons, якая выйшла ў свет, а таксама супрацоўнічала з Disney Mobile у стварэнні мабільных гульняў "Піраты Карыбскага мора". G5 выпусціў сваю першую бясплатную мабільную гульню Virtual City Playground у 2011 г. 16 мая 2016 года G5 абвясціла, што атрымала больш за 100 мільёнаў долараў даходу ад сваіх мабільных гульняў са схаванымі аб'ектамі. У 2018 годзе G5 атрымала прыбытак у памеры 1,45 млрд. шведскіх крон. У Швецыі акцыі G5 каціруюцца на Галоўным рынку Nasdaq Stockholm пад сімвалам G5EN.ST, і ў Нью-Ёрку на OTCQX пад сімвалам GENTF. Даход G5 вырас на 27% у другім квартале, а сярэдняя колькасць актыўных карыстальнікаў штомесяц павялічылася на 13%. Акцыі павялічваюцца ў сярэднім на 40% у год з моманту выхаду кампаніі ў Швецыю ў 2006 годзе.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 2006 годзе
Катэгорыя:Выдаўцы камп’ютарных гульняў
Магілёўскі дзяржаўны музычны каледж імя М. А. Рымскага-Корсакава

**Магілёўскі дзяржаўны музычны каледж імя М. А. Рымскага-Корсакава** — былая ўстанова сярэдняй спецыяльнай адукацыі.

Галоўны будынак знаходзіўся: горад Магілёў, Ленінская вуліца, дом 53.

## Гісторыя 
* 1919 год — У Магілёве адкрыта музычная школа, адна з першых у Беларусі.
* 31 жніўня 1937 года — Музычнае вучылішча імя М. А. Рымскага-Корсакава.
* 2009 год — Магілёўскі дзяржаўны музычны каледж імя М. А. Рымскага-Корсакава.
* 1 ліпеня 2021 года дзейнасць установы была спынена.

## Дырэктары 
* Л. М. Зісьман
* М. А. Быкадораў
* Салдатаў
* Леанід Леанідавіч Іваноў (1973—1998)
* Руслан Рыгоравіч Сафонаў (з 2018)

## Крыніцы 
Катэгорыя:З’явіліся ў 1919 годзе
Катэгорыя:1919 год у Магілёве

Катэгорыя:Каледжы Магілёва
Катэгорыя:Ленінская вуліца (Магілёў)
Інцыдэнт з «Блэкуотэрам» у Багдадзе

16 верасня 2007 года ў выніку бязладнай стральбы, адкрытай супрацоўнікамі амерыканскай прыватнай ваеннай кампаніі «Блэкуотэр» на плошчы Нісур у Багдадзе, загінулі 17 і пацярпелі 20 іракскіх мірных жыхароў. Найміты «Блэкуотэр» знаходзіліся ў складзе канвою з дыпламатамі Дзяржаўнага дэпартамента ЗША. Масавае забойства абурыла іракскую грамадскасць і абвастрыла адносіны паміж Іракам і ЗША. У 2014 годзе чацвёра наймітаў паўсталі перад федэральным судом ЗША: адзін быў асуджаны па абвінавачванні ў наўмысным забойстве, яшчэ трое ў ненаўмысным.

Супрацоўнікі «Блэкуотэр» сцвярджалі, што канвой трапіў у засаду, і яны стралялі ў мэтах абароны. Іракскі ўрад казаў, што ніякай важкай прычыны для стральбы не было. На наступны дзень у ПВК была часова адклікана ліцэнзія на дзейнасць у Іраку. У афіцыйнай заяве Дзярждэпу ЗША было сказана пра «нявінна забітых» іракцаў. Міністэрства абароны ЗША таксама пагадзілася з тым, што ў дадзеным здарэнні віна ляжыць на наймітах. Ірак настойваў на як мага больш суровым пакаранні. Было пачата не менш пяці расследаванняў, адно з якіх вяло ФБР. У яго ходзе высветлілася, што супрацоўнікамі ПВК было забіта 17 іракцаў, з іх 14 — без бачнай прычыны. У красавіку 2011 справа была адноўлена, а ранейшае рашэнне суда прызнана памылковым. Пяты супрацоўнік «Блэкуотер», які прымаў удзел у інцыдэнце, быў вызвалены ад абвінавачванняў, а шосты прызнаў сябе вінаватым у наўмысным забойстве і спробе забойства. 6 студзеня 2012 года ПВК выплаціла кампенсацыю сем’ям шасці ахвяр інцыдэнту. У кастрычніку 2014 года адзін баец быў абвінавачаны ў наўмысным забойстве, а яшчэ тры ў выкарыстанні аўтаматычнай агнястрэльнай зброі для здзяйснення забойства. 13 красавіка 2015 года першага прысудзілі да пажыццёвага зняволення, а трох іншых — да трыццаці гадоў турмы.

22 снежня 2020 года, перад сваім сыходам з пасады, прэзідэнт ЗША Дональд Трамп памілаваў асуджаных.

Катэгорыя:Вайна ў Іраку
Катэгорыя:Ваенныя злачынствы
Катэгорыя:Падзеі 16 верасня
Катэгорыя:Верасень 2007 года
Катэгорыя:Масавыя забойствы ў Іраку
Абу-Грэйб (турма)

**Абу-Грэйб** — былая турма ў аднайменным іракскім горадзе, размешчаным за 32 км на захад ад Багдада. Вядомая здзейсненымі ў розныя гады злачынствамі наглядчыкаў супраць зняволеных.

## Рэжым Садама Хусейна 
Падчас праўлення Садама Хусейна турма Абу-Грэйб знаходзілася ў падпарадкаванні ўпраўлення агульнай бяспекі Амн аль-Ам. Толькі ў 1984 годзе тут былі пакараны смерцю 4 тысячы зняволеных. Кіраўнік арганізацыі спецыяльнай бяспекі Садам Камель часта асабіста прымаў удзел у катаваннях і пакараннях смерцю палітычных зняволеных. У заходніх СМІ турма часта згадвалася як «цэнтр катаванняў Садама».

Блок турмы, прызначаны для ўтрымання палітычных зняволеных, быў падзелены на «адкрытыя» і «закрытыя» крылы. У закрытае крыло змяшчалі толькі шыітаў. Ім не дазвалялі ніякіх спатканняў і кантактаў са знешнім светам.

Падчас вайны ў Персідскім заліве ў Абу-Грэйб утрымліваліся амерыканскія ваеннапалонныя.

Па інфармацыі спецыяльнага дакладчыка ААН па Іраку Макса ван дэр Стула, у канцы 1997 года ў турме Абу-Грэйб у межах «кампаніі па ачышчэнню турмаў» былі праведзены масавыя пакаранні смерцю палітычных зняволеных, прысуджаных да вялікіх тэрмінаў пазбаўлення волі. Паводле яго дадзеных, у ходзе гэтай кампаніі ў Абу-Грэйб і Радваніі было пакарана смерцю больш за 1500 чалавек.

## Амерыканская акупацыя 
Перайшоўшы пад кантроль сіл кааліцыі, турма зноў стала выкарыстоўвацца па прызначэнні, атрымаўшы назву **Багдадская цэнтральная выпраўленчая ўстанова** (Baghdad Central Confinement Facility або Baghdad Central Correctional Facility).

Да жніўня 2006 года Абу-Грэйб выкарыстоўвалася сумесна сіламі кааліцыі і іракскім урадам. Блок турмы, які знаходзіўся пад поўным кантролем іракскага ўрада насіў назву «The Hard Site». У ім адбывалі пакаранне прызнаныя вінаватымі злачынцы. Уся астатняя тэрыторыя турмы знаходзілася пад кантролем Узброеных Сіл ЗША, і выкарыстоўвалася ў якасці перадавой аперацыйнай базы і папраўчай установы. Для папярэдняга зняволення выкарыстоўваўся блок, пабудаваны ў 2004 годзе, і вядомы пад назвай «Camp Redemption».

У гэты перыяд амерыканскія наглядчыкі ў дачыненні да зняволеных іракцаў здзяйснялі жорсткія здзекі, збіццё, калясексуальныя дзеянні і цкаванне сабакамі. Весткі аб катаваннях у турме выклікалі абурэнне як у самім Іраку, так і ў свеце.

## Пераход пад кантроль іракскага ўрада 
9 сакавіка 2006 года амерыканскім камандаваннем было вырашана закрыць турму Абу-Грэйб. У жніўні 2006 года ўсе зняволеныя былі пераведзеныя з Абу-Грэйб у іншыя турмы Ірака, а 2 верасня турма перайшла пад кантроль іракскага ўрада.

У 2013 г. на турму напалі паўстанцы і вызвалілі з яе некалькі сотняў зняволеных. У красавіку 2014 г. Міністэрства юстыцыі Ірака паведаміла пра закрыццё турмы з боязі, што яе захопяць паўстанцы. Зняволеныя былі пераведзены ў турмы ў больш бяспечных месцах.

## Гл. таксама 
* Турма ў Гуантанама
* Мітыга (турма)
* Кэмп-Нама
* Даклад Тагубы
* Чорная турма (Баграм)

Катэгорыя:Колішнія турмы
Катэгорыя:Турмы Ірака
Катэгорыя:Турмы ЗША
Катэгорыя:Зніклі ў 2014 годзе
Веньямін Іванавіч Сянько

**Веньямін Іванавіч Сянько́** (, Скідзель, Гродзенскі раён, Гродзенская вобласць — ) — спецыяліст у галіне рухомага саставу чыгункі, цягі паяздоў і электрыфікацыі. Доктар тэхнічных навук (1990), прафесар (1992).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту. З 1969 года працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце транспарту, у 1988—2001 гадах быў дэканам механічнага факультэта, у 2001—2016 гадах — рэктарам.
 
Быў дэпутатам Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў (з 2003), народны засядацель Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь (з 1990).

## Узнагароды 
Узнагароджаны званнем «Заслужаны работнік адукацыі Рэспублікі Беларусь», ордэнам імя Святых Кірылы і Мяфодзія (зацверджаны Міжнароднай акадэміяй славянскай пісьменнасці імя Святых Кірылы і Мяфодзія), медалем «Почетный транспортник СНГ», знакам «Ганаровы транспартнік», «Выдатнік адукацыі», званне «Ганаровы грамадзянін горада Гомеля» (2012) і інш.

## Бібліяграфія 
* Обоснование долгосрочных тенденций функционирования и развития базы деповского ремонта грузовых вагонов : диссертация … доктора технических наук : 05.22.07. — Гомель, 1990. — 412 с. : ил. + Прил.(60 с.).
* Экономико-математические методы в планировании вагонного хозяйства — Гомель, 2001;
* Совершенствование организации технического обслуживания и текущего ремонта грузовых вагонов — Гомеь, 2002;
* *Сенько В. И., Васильев С. М.* Математическое моделирование движения одиночной колёсной пары с учётом явления упругого скольжения // Современные технологии. Системный анализ. Моделирование, 2015;
* *В. И. Сенько, М. И. Пастухов, С. В. Макеев, И. Ф. Пастухов* Анализ причин повреждения и возможности продления срока службы боковых рам тележек грузовых вагонов // Вестник Гомельского государственного технического университета им. П. О. Сухого, № 4 (43) 2010. — С. 13—18;
* *В. И. Сенько, Е. П. Гурский* Информационные модели в управлении вагонными парками — Гомель: БелГУТ, 2010.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* Сенько́ Вениамин Иванович // Часопіс «Изобретатель». № 4 (196) 2016. — С. 43.

## Спасылкі 
* Сенько Вениамин Иванович / Знаменитые люди Гомельщины 
* Почётные раждане г. Гомеля  // Сайт Гомельскага гарадскога выканаўчага камітэта
* *Евгений Гурский, Анатолий Пигунов* Спасибо, учитель! // Железнодорожник Белоруссии
* *Наталля Лутчанка* Веньямін Іванавіч Сянько, рэктар Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта транспарту: «Калі яны выбралі нас, то яны зрабілі правільны выбар» // Настаўніцкая газета
* База патентов Беларуси 
* Банк патентов РФ на изобретения и промышленные образцы ФИПС Роспатента

Катэгорыя:Дэпутаты Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў 24-га склікання
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Гомеля
Катэгорыя:Рэктары Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта транспарту
Катэгорыя:Дэканы механічнага факультэта БелДУТ
Катэгорыя:Машынабудаўнікі Беларусі
Катэгорыя:Машынабудаўнікі СССР
Катэгорыя:Вынаходнікі СССР
Катэгорыя:Вынаходнікі Беларусі
Галкаўскі сельсавет

**Га́лкаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Камарынскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Галкі.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Камарынскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Асарэвіцкага сельсавета.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн., «Беларусь», 1985. — 390 с.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Камарынскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1927 годзе
Толькі ў Гродне

**«То́лькі ў Гро́дне»** () — беларускі кароткаметражны дакументальны фільм, зняты рэжысёрам Максімам Шведам у 2015 годзе.

## Змест 
Песню «Только в Гродно» ведаюць і любяць не толькі гродзенцы. Многія лічаць яе народнай, але стваральнікі фільма здолелі знайсці аўтара. Як нараджаўся хіт, якому больш за 30 гадоў? Як змяніўся горад за гэты час?

## У фільме прынялі ўдзел 
* Рэнальд Кныш
* Уладзімір Хоміч
* Сяргей Фінскі
* Юрый Грыгер

## Здымачная група 
* аўтары — Максім Швед, Андрэй Ломаў

## Узнагароды 
* Удзельнік беларускай конкурснай праграмы на фестывалі «Cinema Perpetuum Mobile», прыз арганізатараў.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Дакументальныя фільмы Беларусі
Катэгорыя:Кароткаметражныя фільмы Беларусі
Катэгорыя:Фільмы Максіма Шведа
Акадэмія прыкладных навук кіравання ў Варшаве

**Акадэмія прыкладных навук кіравання ў Варшаве** () — польская прыватная вышэйшая навучальная ўстанова, якая знаходзіцца ў Варшаве.

## Агульная характарыстыка 
Заснавана ў 1995 годзе Асацыяцыяй эканамічных ініцыятыў у Варшаве. 22 чэрвеня 1995 года міністр народнай адукацыі вынес рашэнне аб яго ўнясенні ў рэестр недзяржаўных ВНУ. Рашэннем ад 4 ліпеня 2000 ВНУ атрымаў права на правядзенне магістарскай праграмы па спецыяльнасці "Менеджмент".

Ажыццяўляе навучанне па праграмам бакалаўрыята, праводзіць як інтэграваныя 5-гадовыя, так і дадатковыя магістарскія праграмы. Акрамя таго, мае прапанову ў галіне аспірантуры. У вучэльне створана 4 факультэта (у тым ліку ў Цяханаве) з пяццю рознымі напрамкамі навучання. У цяперашні час вучэльня імкнецца атрымаць права надаваць яшч і доктарскую ступень. З ліпеня 2001 года вучэльня таксама кіруе ўласнай гімназіяй і акадэмічнай сярэдняй школай. З 2003 года яна уваходзіць у сістэму брытанскай акрэдытацыі BTEC.

Вучэльня мае 8 000 студэнтаў у Варшаве, Бэльхатаве і Цяханаве на 10 напрамках: адміністрацыя, нацыянальная бяспека, еўрапеістыка, інфарматыка, педагогіка, паліталогія, права, міжнародныя адносіны, кіраванне, кіраванне і інжынерыя. На сённяшні дзень вучэльня выдала больш 33 000 дыпломаў аб вышэйшай адукацыі.

З пачатку функцыянавання ВНУ вядзе актыўнае міжнароднае супрацоўніцтва з ВНУ, m.in. з Бельгіі, Беларусі, Даніі, Фінляндыі, Францыі, Ірландыі, Германіі, Нарвегіі, Іспаніі, Расіі, ЗША, Украіны і Вялікабрытаніі.

Вучэльня першай з польскіх недзяржаўных ВНУ арганізавала Бюро кар'ер, якое займаецца зборам і прадастаўленнем інфармацыі аб вакансіях, якія звязаны з профілем вучэльні, рынкам працы, магчымасцямі атрымання кваліфікацыі, і дапамагае зацікаўленым у прыняцці рашэнняў у пытаннях адукацыі і працы. Бюро кар'еры адкрыла сваю дзейнасць у канцы верасня 2000 года.

У 2005 годзе вучэльня ўвяла ў эксплуатацыю на вул. Кавенчынскай 36 у варшаўскай Празе новую частку кампуса пад назвай "Кампус XXI стагоддзя". Дзякуючы гэтаму вучэльня значна павялічыла колькасць лекцыйных памяшканняў і сучасных лабараторый. У новым кампусе ёсць канцэртная зала на 700 месцаў, басейн, дзве спартыўныя залы (у тым ліку адна поўнапамерная), інтэрнат, падземныя аўтастаянкі.

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з польскай мовай навучання     
Катэгорыя:1995 год у Польшчы
Нінгал

**Ні́нгал**, **Ні́нгалды** («вялікая панна») — багіня шумерскай міфалогіі, лічылася жонкай бога Наны.

Згодна з міфалагічнымі уяўленнямі шумераў, Нінгал з’яўлялася дачкой вялікага бога Энкі і багіні Нінгікугі, заступніцы багністай краіны Мора, насельніцтва якой здаўна займалася жывёлагадоўляй. Магчыма, таму ў пазнейшы час Нінгал была заручана вернікамі з Нанай, заступнікам жывёлагадоўцаў.

Першапачатковыя функцыі Нінгал не вядомы. Аднак у перыяд трэцяй дынастыі Ура яна стала разглядацца як адна з вышэйшых багінь месапатамскага пантэона, часцяком выяўлялася як вочы з каштоўных камянёў. Некаторыя даследчыкі бачаць у гэтым намёк або на ўменне багіні прадбачыць будучыню, або на ўдзел у замагільным судзе душ памерлых. Імем Нінгал карысталіся падчас клятвы.

За межамі Шумера культ Нінгал быў распаўсюджаны ў іншых частках Месапатаміі, яе шанавалі хурыты, хеты і арамеі.

## Спасылкі 
* Ningal: The Mesopotamian Goddess Awakening Female Mysticism
* Nanna — Ancient History Encyclopedia

Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Катэгорыя:Шумерская міфалогія
Катэгорыя:Багіні
Уладзімір Пятровіч Мацейка

**Уладзімір Пятровіч Мацейка** (, в. Сухлічы Клецкага раёна — ) — Герой Сацыялістычнай Працы.

## Біяграфія 
Працаваў паляводам у племянным заводзе «Чырвоная Зорка». У 1949 годзе Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Уладзімір Пятровіч Мацейка ўдастоены звання Героя Сацыялістычнай Працы.

 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Клецкім раёне
Васіль Лук’янавіч Новік

**Васіль Лук’янавіч Новік** (, в. Цапэрка Клецкага раёна — ) — Герой Сацыялістычнай Працы.

## Біяграфія 
Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Быў рабочым, паляводам у племянным заводзе «Чырвоная Зорка». У 1945 годзе ўзначаліў звяно па вырошчванні канюшыны. У 1949 годзе звяно атрымала рэкордны па пасляваенных мерках ураджай — больш за 5 цэнтнераў насення з гектара.

За працоўныя дасягненні восенню 1949 года ўдастоены звання Героя Сацыялістычнай Працы. Да выхаду на пенсію пастаянна працаваў у племзаводзе «Чырвоная Зорка».

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Клецкім раёне
Сін (міфалогія)

**Сін**, або **Суэн** (), таксама **Нана** () — бог Месяца ў шумера-акадскай міфалогіі. 

## Міфалогія 
Сін з'яўляецца адным з найбольш старажытных з вядомых багоў Месапатаміі. Яго імя сустракаецца ўжо ў першых вядомых шумерскіх пісьмовых тэкстах як *Шэш-на*. Лічыўся першым сынам вялікіх багоў Энліля і Нінліль, першым прынёс ахвярапрынашэнне свайму бацьку ў Ніпуры. Падчас кіравання трэцяй дынастыі Ура ператварыўся ў галоўнага бога месапатамскага пантэона з эпітэтам *Энзу* («мудры»). Яму былі прысвечаны 15 гімнаў валадара Шульгі.

Шумеры і акадцы лічылі, што Сін заступаецца за жывёлагадоўцаў, дае ўрадлівасць і палёгку пры нараджэнні дзяцей і менструальных цыклах, прадбачыць будучыню. У Вавілонскі перыяд Сін ператварыўся ў папулярнае бажаство, што спрыяла варожбам. Яго разам з Шамашам узгадвалі падчас суда, калі праводзіліся дазнанне ці расследаванне, заклікалі ў сведкі падчас клятваў.

## Атрыбуты 
Антрапаморфныя выявы Сіна з'явіліся толькі ў перыяд трэцяй дынастыі Ура і сустракаліся даволі рэдка. Найчасцей ён паўставаў у выглядзе месяца. Яго атрыбутам лічыліся бычыныя рогі, часам — лодка, на якой ён рухаўся па небу. 

Лічба, што азначала Сіна, — 30.

## Шанаванне 
Галоўным цэнтрам шанавання Сіна з'яўляўся Ур, дзе ў перыяд трэцяй дынастыі ў яго гонар быў ўзведзены зікурат. Аднак ужо ў перыяд Акадскай імперыі шанаванне Сіна з'яўлялася агульнадзяржаўнай справай. Старэйшая дачка акадскага валадара звычайна станавілася першай жрыцай урскага храма Сіна. Хаця Ур заставаўся галоўным цэнтрам шанавання і ў Вавілонскі перыяд, храм Сіна ў самім Вавілоне карыстаўся значнай павагай і быў месцам пілігрымак вернікаў з розных кутоў Месапатаміі. Імя Сіна шырока ўжывалася для надання асабістых імён вавіланян. У 1 тысячагоддзі да н. э. яшчэ адзін важны культавы цэнтр Сіна ўзнік у Харане. За межамі Месапатаміі выявы Сіна знаходзяць на сценах пабудоў у Мары.

Шанаванне Сіна на поўначы Месапатаміі і ў Сірыі працягвалася прыкладна да III ст. н. э.

## Спасылкі 
* Ancient Mesopotamian Gods and Goddesses
* Nanna — Ancient History Encyclopedia

Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Катэгорыя:Шумера-акадская міфалогія
Катэгорыя:Багі месяца
Віталь Станіслававіч Чырвінскі

**Віталь Станіслававіч Чырвінскі** (нар. , Мінск) — беларускі ваенны гісторык. Падпалкоўнік запасу. Галоўны гісторык Міністэрства абароны Беларусі.

## Біяграфічныя звесткі 
У 1992 годзе скончыў Бакінскае вышэйшае агульнавайсковае каманднае вучылішча. Пасля выпуску накіраваны ў Беларусь, службу праходзіў у мотастралковых, танкавых і выведных падраздзяленнях. Падпалкоўнік.

Працаваў старшым выкладчыкам кафедры тактыкі ў Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь. 29 кастрычніка 2020 года быў вымушаны звольніцца з акадэміі. Кіраўніцтва акадэміі пачало аказваць на яго ціск, пагражаючы звальненнем пасля таго, як ён быў заўважаны на дазволеным пікеце Святланы Ціханоўскай у час перадвыбарнай кампаніі ў жніўні таго ж года. Пасля яму выгаворвалі за тое, што ён быццам бы крычаў з балкона «Жыве Беларусь!» і за размешчаныя на вокнах уласнай кватэры белыя лісткі паперы (сімвал падтрымкі пратэстоўцаў).

## Навукова-даследчыцкая дзейнасць 
Аўтар шэрагу артыкулаў па ваеннай гісторыі Беларусі і ваенных дзеячаў. Выдаў кнігу «Беларусь у войнах» (2016).

У кнізе «Беларусь у войнах Расійскай імперыі» (2019) прадставіў ваенна-біяграфічны агляд аднаго з вырашальных перыядаў беларускай гісторыі. Праз кароткія цытаты, успаміны сучаснікаў і апісанне знешнасці аўтар імкнецца ажывіць гістарычныя партрэты прадстаўнікоў расійскага генералітэту, ваенных вучоных, вынаходнікаў і паўстанцкіх камандзіраў. Значную частку кнігі займаюць падзеі паўстанняў 1831 і 1863 гадоў: сотні бітваў, баёў і сутычак паўстанцаў Літвы-Беларусі з урадавымі войскамі, узаемны тэрор і трагічныя лёсы камандзіраў паўстанцкіх атрадаў.

## Літаратура 
* 

## Выбраная бібліяграфія 
* Беларусь у войнах: асобы і падзеі / Віталь Чырвінскі. — Мінск : Харвест, 2016. — 399 с. іл., карты — ISBN 978-985-18-3886-4
* Беларусь у войнах Расійскай імперыі: асобы і падзеі / Віталь Чырвінскі. — Мінск: Харвест, 2019. — 448 с. : іл. — ISBN 978-985-18-4543-5

Катэгорыя:Выкладчыкі Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Ваенныя гісторыкі
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Ваенныя Беларусі
Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага
Хасень Мустафавіч Александровіч

**Хасень Мустафавіч Александровіч** (нар. , Клецк, Мінская вобласць) — беларускі хімік, доктар хімічных навук, прафесар.

## Біяграфія 
Скончыў БДУ (1953). З 1956 года ў Інстытуце агульнай і неарганічнай хіміі АН БССР, з 1966 года загаднік лабараторыі і намеснік дырэктара (да 1980 года), з 1990 года галоўны, пазней вядучы навуковы супрацоўнік.

З пачатку 1990-х гадоў — актыўны ўдзельнік адраджэння татарскай культуры ў Беларусі. Аўтар кнігі «Памяць», прысвечанай гісторыі татарскай грамады Клецка, і даследвання «Белорусско-польские татары на перекрёстках ХХ столетия», напісанага пераважна па матэрыялах Клеччыны.

Аўтар 4 манаграфій, 145 аўтарскіх тэхнічных распрацовак.

## Літаратура 
* 100 лет Хасеню Александровичу // Навука. — 23.04.2024. — №17. — С. 7.

Катэгорыя:Хімікі Беларусі
Соф’я Андрэеўна Лабко

**Соф’я Андрэеўна Лабко** (, в. Кухчыцы Клецкага раёна — ) — Герой Сацыялістычнай Працы.

## Біяграфія 
Амаль трыццаць гадоў працавала ў калгасе «Савецкая Беларусь». 14 гадоў, да выхаду ў 1979 годзе на пенсію, была звеннявой па вырошчванні лёну. Звяно пад яе кіраўніцтвам штогод прыносіла багатыя ўраджаі, было найлепшым у гаспадарцы. Шэсць-сем цэнтнераў льносямян, дзевяць-дзесяць цэнтнераў валакна — такі быў звычайна вынік працы звяна.

За працоўныя поспехі звеннявая была ўзнагароджана бронзавымі і залатым медалямі ВДНГ.

Званне Героя Сацыялістычнай Працы ўдастоена ў 1966 годзе.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Клецкім раёне
Канстанцін Адамавіч Валасовіч

**Канстанцін Адамавіч Валасовіч** (, Ёдчыцы Старобінскай воласці Слуцкага павета Мінскай губерні — , Украіна) — прыродазнаўца, географ, геолаг, хімік.

## Біяграфія 
За ўдзел у рэвалюцыйным руху быў высланы ў Архангельскую губерню, дзе разгарнуў шырокую навукова-даследчую дзейнасць.

Загінуў у 1919 годзе ў чыгуначнай катастрофе на станцыі Бяспалаўка пад Харкавам.

## Навуковая дзейнасць 
Заснавальнік чацвярцічнай геалогіі і палеаграфіі Еўрапейскай Поўначы і Запаляр’я
Склаў геолага-геаграфічную карту Новасібірскіх астравоў, апрацаваў геалагічныя калекцыі, сабраныя Рускай палярнай экспедыцыяй.

## Памяць 
Яго імем названы мыс на паўночна-ўсходнім узбярэжжы вострава Кастрычніцкай рэвалюцыі архіпелага Паўночная Зямля.

## Літаратура 
* *Бездзель, В. Я.* Беларускія вучоныя, даследчыкі і вынаходнікі ў галіне тэхнічных і натуральных навук (другая палова XVII — першая чвэрць ХХ ст.): манаграфія / В. Я. Бездзель, В. М. Хаданёнак. — Віцебск: УА «ВДТУ», 2018. — 179 с. http://www.rep.vstu.by/bitstream/handle/123456789/9754/Bel_vuchon_managraf2018.pdf — ISBN 978-985-481-573-2.
* 

Катэгорыя:Даследчыкі Арктыкі
Катэгорыя:Географы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Геолагі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Хімікі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Клецкім раёне
Катэгорыя:Загінулі ў чыгуначных здарэннях
Катэгорыя:Памерлі ў Харкаўскай вобласці
Віктар Мікалаевіч Мурашоў

**Віктар Мікалаевіч Мурашоў** (; , , Ленінградская вобласць — ) — расійскі і беларускі скульптар.

## Біяграфія 
У 1950—1955 гадах навучаўся ў Сярэдняй мастацкай школе пры Інстытуце імя І. Я. Рэпіна ў Ленінградзе, а ў 1955—1961 гадах на скульптурным факультэце Інстытута жывапісу, скульптуры і архітэктуры імя І. Я. Рэпіна. Скончыў з адзнакай інстытут, накіраваны працаваць скульптарам у Цюмень. Член Саюза мастакоў СССР з 1962 года, праз год узначаліў Цюменскую арганізацыю Саюза мастакоў, «Міша Мароз» (1978), «Генерал Карбышаў» (1984), «Народны артыст Беларусі З. Бабій» (1995), партрэты П. Яршова (1975), М. Лужаніна (1983), П. Шыянка (1984), мемарыяльныя дошкі З. Бабію, А. Кавалёву, Ф. Гахаву ў Мінску, помнікі Дз. І. Салуніну ў Беламорску (1958), Дз. Карбышаву ў Цюмені (1968; абодва Расія), помнік Піліпу Кавалёву ў Клічаве (1991) і іншыя. Аўтар барэльефа дзяржаўнага герба для Дома ўрада ў Мінску (1997).

Творы захоўваюцца ў мастацкіх музеях Мінска, Масквы, Цюмені, іншых гарадоў Расіі.

## Сям’я 
Мае дачку Вольгу Мурашка, таксама скульптарка.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Чаркина Г. И. Виктор Мурашов. Л., 1986.
* 

Катэгорыя:Скульптары Беларусі
Катэгорыя:Скульптары Расіі
Мемарыяльны комплекс савецкім воінам і партызанам (Клецк)

**Мемарыяльны комплекс савецкім воінам і партызанам** — мемарыяльны комплекс у Клецку Мінскай вобласці.

## Гісторыя 
Гісторыя памятнага комплексу пачынаецца з вызвалення горада і раёна. Войскі 1-га Беларускага фронту 2 ліпеня 1944 года вызвалілі першыя населеныя пункты Клецкага раёна. 3 ліпеня 1944 года ў раёне вёсак Колкі і Морач з часткамі Чырвонай Арміі злучыліся партызаны 18-й брыгады імя М. В. Фрунзе. 4 ліпеня ад нямецкіх войск быў вызвалены горад Клецк. У баях за вызваленне горада загінула 546 воінаў і партызан.

Да 60-ай гадаўшчыны вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў комплекс быў істотна добраўпарадкаваны (пафарбаваныя і абтынкаваныя пілоны і бетонныя блокі, рэстаўраваны надпісы і інш.)

## Помнік 
У 1975 годзе на ўшанаванне памяці воінаў і партызан, якія загінулі пры вызваленні раёна, 7 250 землякоў, што загінулі на франтах і ў партызанскай барацьбе, а таксама мірных жыхароў, загубленых ад акупацыі, пастаўлены помнік. Архітэктары Я. Кавалеўскі, С. Карпаў, В. Рысакоў. Помнік зроблены з бетона, мармуровай крошкі, вышыня пілонаў 14,5 м.

Архітэктурна-скульптуны комплекс размешчаны на Г-падабнай пляцоўцы. Асноўны кампазіцыйны акцэнт мемарыяла — тры канеліраваныя пілоны, аб’яднаныя 3 блокамі, што сыходзяцца ў цэнтры. На знешніх тарцах блокаў выявы твараў воіна, партызана і жанчыны як сімвал адзінства народа ў барацьбе з фашызмам. Перад пілонамі — прамавугольны ўзгорак-магіла, у схіл якога ўрэзана мемарыяльная сцяна з прозвішчамі воінаў, што загінулі пры вызваленні Клецка. Перад сцяной у пяціканцовым рэльефным абрамленні — Вечны агонь. Ад плошчы да пілонаў вядзе алея. З левага яе боку размешчаны 5 бетонных блокаў з дошкамі, на якіх надпісы, што ўслаўляюць подзвіг вызваліцеляў. З правага боку перад алеяй — гарызантальны бетонны блок з надпісам, прысвечаным жыхарам Клецкага раёна, што загінулі ў гады Вялікай Айчыннай вайны. Абапал алеі — шырокія газоны.

Ваенны мемарыял у Клецку (12).jpg
Ваенны мемарыял у Клецку (10).jpg
Ваенны мемарыял у Клецку (2).jpg
Ваенны мемарыял у Клецку (3).jpg
Ваенны мемарыял у Клецку (4).jpg
Ваенны мемарыял у Клецку (5).jpg
Ваенны мемарыял у Клецку (6).jpg
Ваенны мемарыял у Клецку (7).jpg
Ваенны мемарыял у Клецку (8).jpg
Ваенны мемарыял у Клецку (9).jpg

 
Катэгорыя:Славутасці Клецка
Катэгорыя:1975 год у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1975 годзе
Катэгорыя:Мемарыяльныя комплексы Беларусі
Рэспубліка Гагаузія

**Рэспубліка Гагаузія** () — самаабвешчаная дзяржава на частцы тэрыторыі былой Малдаўскай ССР, якая існавала з 1990 па 1994 (юрыдычна), фактычна — да 1995. Мірным шляхам рэінтэгравана ў снежні 1994 — ліпені 1995 у склад Рэспублікі Малдова. Цяпер — Аўтаномнае тэрытарыяльнае ўтварэнне Гагаузія.

## Гісторыя 
### Перадгісторыя 
Першыя дыскусійныя клубы па праблемах народа Гагаузіі з’явіліся ў канцы 1980-х гадоў.

21 мая 1989 года адбыўся першы з’езд прадстаўнікоў гагаузскага народа. Так узнік агульнагагаузскі грамадскі рух «Гагауз Халкы».

12 лістапада 1989 года адбыўся Надзвычайны з’езд прадстаўнікоў гагаузскага народа, на якім была абвешчана Гагаузская Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка ў складзе Малдаўскай ССР, але на наступны дзень Прэзідыум Вярхоўнага Савета Малдаўскай ССР адмяніў рашэнні Надзвычайнага з’езда, прызнаўшы іх антыканстытуцыйнымі.

### Утварэнне рэспублікі 
19 жніўня 1990 года адбыўся I З’езд народных дэпутатаў стэпавага поўдня Малдаўскай ССР, абвесціўшы Рэспубліку Гагаузія ў складзе СССР. 21 жніўня на надзвычайным паседжанні Прэзідыума Вярхоўнага Савета Малдаўскай ССР рашэнне аб абвяшчэнні рэспублікі было прызнана незаконным, а правядзенне з’езда дэпутатаў — антыканстытуцыйным.

З мэтай «стрымання сепаратызма» атрад малдаўскіх валанцёраў у суправаджэнні атрадаў міліцыі накіраваўся ў Гагаузію. У Гагаузіі пачалася мабілізацыя. Гэтыя падзеі атрымалі назву «Паход на Гагаузію». Гагаузія была на парозе грамадзянскай вайны, аднак прыбыццё часцей Савецкай Арміі і Ўнутраных войскаў МУС СССР прадухіліла кровапраліцце.

### Існаванне рэспублікі 
На працягу чатырох гадоў пасля гэтага Гагаузская Рэспубліка існавала як непрызнаная дзяржава. Былі сфарміраваны і функцыянавалі асноўныя органы дзяржаўнай улады (Прэзідэнт, Вярхоўны Савет, міністэрствы і ведамствы, армія (батальён спецпрыза «Буджак» з 1990—1995)).

Сваёй нацыянальнай валюты Гагаузія, у адрозненне ад утворанага ў тым жа (1990) годзе Прыднястроўя, не ўводзіла.

Кіраўніком Рэспублікі Гагаузія на працягу ўсяго яе існавання быў Сцяпан Тапал.

У снежні 1994 на аснове дасягнутых пагадненняў Рэспублікі Гагаузія і Малдовы быў падпісаны дакумент аб мірнай інтэграцыі Гагаузіі на правах аўтаноміі, што і ажыццявілася да лета 1995 года. З гэтага моманту Рэспубліка Гагаузія трансфармавалася ў Аўтаномнае ўтварэнне Гагаузія — Гагауз Еры.

Катэгорыя:Гісторыя Гагаузіі
Катэгорыя:Гагаузія
Катэгорыя:Непрызнаныя і часткова прызнаныя дзяржавы
Шпіталь (Клецк)

**Шпіталь ** — будынкі пачатку XX стагоддзя ў Клецку, размешчаныя па вул. Школьная, 23, 25. Помнікі архітэктуры стылю мадэрн. Цяпер у будынку размяшчаецца КУП «Клецкая ЖКГ».

## Гісторыя 
Пабудаваны ў 1909 годзе з цэглы. Складаецца з трох карпусоў. Будынак шпіталя — Ш-падобны ў плане аднапавярховы аб’ём, накрыты вальмавым дахам.

У часы першай сусветнай вайны размяшчаўся вайсковы шпіталь. Падчас акупацыі ў будынку размяшчалася Клецкая тэхнічная школа. Пасля Вялікай Айчыннай вайны тут размяшчалася Клецкая сярэдняя школа, Дом піянераў, раённы ваенны камісарыят. Цяпер выкарыстоўваецца Клецкай ЖКГ. У 1995 праводзіўся касметычны рамонт.

Каля будынка былога шпіталя ў маі 2011 года, падчас рамонту цеплатрасы работнікамі КУП «Клецкая ЖКГ» былі знойдзены чалавечыя рэшткі. У выніку даследаванняў выявілася, што пахаванне з’яўляецца магілай ахвяраў набегаў крымскіх татар пачатку XVI ст.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Клецка
Катэгорыя:Славутасці Клецка
Катэгорыя:З’явіліся ў 1909 годзе
Катэгорыя:1909 год у Беларусі
Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі мадэрн
Ракетныя ўдары па Бардзе (2020)

**Ракетныя ўдары па Бардзе** — серыя з двух удараў па горадзе Барда ў Азербайджане падчас Карабахскага канфлікту 2020 года. Абодва напады прывялі да шматлікіх ахвяр сярод грамадзянскага насельніцтва.

## Удары 
Першы ўдар быў учынены 27 кастрычніка, у выніку чаго загінулі 5 грамадзянскіх асоб і яшчэ 13 атрымалі раненні. Паводле звестак ANAMA, у ім удзельнічалі касетныя ракеты з рэактыўнай сістэмы залпавага агню БМ-30 «Смерч».

Другі напад адбыўся каля 28 кастрычніка 13:00 па мясцовым часе. Гаворка ішла аб касетных ракетах, якія атакавалі густанаселеныя гарадскія раёны з гандлёвымі аб’ектамі, што пацвердзіла Amnesty International. У выніку 21 мірны жыхар быў забіты і больш за 70 атрымалі раненні. Сярод загінулых быў 39-гадовы добраахвотнік Чырвонага Паўмесяца, яшчэ двое добраахвотнікаў атрымалі раненні. Аб’екты грамадзянскай інфраструктуры і транспартныя сродкі былі моцна пашкоджаны. Па даных Азербайджана, у другой атацы таксама ўдзельнічала БМ-30 «Смерч» з касетнай баявой часткай, абсталяванай аскепкавымі боегалоўкамі агульнай колькасцю 72—144 штук. Азербайджан абвінаваціў Арменію ў нападах, якая адмаўляла якую-небудзь адказнасць, у той час як Amnesty International таксама заявіла, што Арменія ажыццявіла напад. Тым часам непрызнаная Рэспубліка Арцах прызнала адказнасць за другі напад, але заявіла, што атака была нацэлена на ваенныя аб’екты.

## Азербайджанскі адказ 
Неўзабаве пасля гэтых нападаў Міністэрства абароны Азербайджана апублікавала кадры з беспілотнікаў, сцвярджаючы, што яны адпомсцілі за гэтыя атакі, асабліва нацэленыя на армянскую жывую сілу, а не на тэхніку, як было паказана раней.

## Рэакцыя 
У Азербайджане гэтыя напады былі рашуча асуджаныя, прычым адміністрацыя прэзідэнта краіны назвала першы напад «новым актам генацыду супраць азербайджанскага народа», а амбудсмен Азербайджана Сабіна Аліева назвала другі напад «тэрарыстычным актам супраць грамадзянскага насельніцтва». Прэзідэнт Азербайджана Ільхам Аліеў паабяцаў годны адказ на гэтыя напады. Акрамя таго, віцэ-прэзідэнт Азербайджана, Мехрыбан Аліева заявіла, што гэтыя напады былі варварскімі, і выказала свае спачуванні. Міністэрства замежных спраў Азербайджана назвала гэтыя напады «злачынствамі супраць чалавечнасці».

У міжнародным маштабе гэтыя напады былі асуджаныя Турцыяй, Пакістанам, Іранам, Францыяй і Казахстанам .

Мары Стратэрс, рэгіянальны дырэктар Amnesty International па Усходняй Еўропе і Цэнтральнай Азіі, заявіла, што «стральба касетнымі боепрыпасамі па грамадзянскіх раёнах з’яўляецца жорсткай і безразважнай і выклікае незлічоныя смерці, раненні і пакуты».

## Гл. таксама 
* Храналогія баявых дзеянняў у Нагорным Карабаху (2020)
* Бамбардзіроўкі Гянджы (2020)

## Зноскі 
Катэгорыя:Бамбардзіроўкі
Катэгорыя:Канфлікт у Нагорным Карабаху (2020)
Катэгорыя:Кастрычнік 2020 года
Катэгорыя:Падзеі 27 кастрычніка
Катэгорыя:Падзеі 28 кастрычніка
Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Нагорнае)

**Касцёл Узвіжання Святога Крыжа** — мураваны каталіцкі храм у аграгарадку Нагорнае Клецкага раёна Мінскай вобласці.

## Гісторыя 
Капліца ў вёсцы дзейнічала з 1835 года. Парафія існуе з 1924 года. Сучасны касцёл быў пабудаваны ў 1932—1938 гадах, адноўлены ў 1995 годзе.

## Гл. таксама 
* Нясвіжскі дэканат

## Спасылкі 
* Нагорнае (Пласкавічы) — парафія Узвышэння Крыжа на Catholic.by
* 

Катэгорыя:Касцёлы Клецкага раёна
Катэгорыя:Касцёлы Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1938 годзе
Катэгорыя:1938 год у Беларусі
Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Нагорнае (Клецкі раён)
Джуба (значэнні)

**Джуба**:
* Джуба — сталіца Паўднёвага Судана.
* Джуба — іракскі снайпер.
* Джуба — стадыён у горадзе Джуба.
Ілья Сільчукоў

**Ілья Сільчукоў** (нар. ) — беларускі оперны спявак (барытон).

## Біяграфія 
Скончыў у 2000 годзе Рэспубліканскі комплекс гімназію-каледж пры Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі, затым у 2002 годзе вакальнае аддзяленне Мінскага музычнага вучылішча імя М. Глінкі, у 2005 годзе — вакальнае аддзяленне Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі.

З 2005 года — саліст Вялікага тэатра оперы і балета Беларусі. Удзельнічаў у пратэстах 2020 года, праспяваў гімн «Магутны Божа» ў адмысловым кліпе, быў звольнены з тэатра.

Спяваў у міланскай «Ла Скала», удзельнік пастаноўкі «Дзікага палявання караля Стаха» ў Лондане. Займаецца праектам пад назвай *The Voice of My Land* («Голас маёй зямлі»), які ладзіць з піяністкай Таццянай Лойша, у снежні 2022 года адыграў з ёй канцэрт у Бостане. Таксама ладзіць камерныя выступы з расійскім піяністам Паўлам Нэрсэсьянам. З 2024 года ў оперным тэатры Сіэтла, спяваў у операх «Тоска», «Піраты Пянзанса» і інш.

## Прэміі і ўзнагароды 
* Лаўрэат міжнародных конкурсаў вакалістаў
* Медаль Францыска Скарыны (2015)

## Крыніцы 
Катэгорыя:Барытоны
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі
Азобічы (прыпыначны пункт)

**Азобічы** () — нядзеючы раз’езд (у апошнія часы — прыпыначны пункт) Маскоўскай чыгункі на лініі Рослаўль — Фаянсавая, паміж прыпыначнымі пунктамі 6 км і 14 км. Раз’езд размешчаны ў лясным масіве, на далёкім аддаленні ад населеных пунктаў, тэрытарыяльна адносіцца да Рослаўльскага раёна Смаленскай вобласці.

## Літаратура 
* Железнодорожные станции СССР. Справочник. — М.: Транспорт, 1981

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Чыгуначныя станцыі і платформы Смаленскай вобласці
Алымаўка (Рослаўльскі раён)

**Алымаўка** () — вёска ў Рослаўльскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Якімавіцкага сельскага паселішча.

## Гісторыя 
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Алымаўка абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.

У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.

З 2004 па 2019 год у складзе Іванаўскага сельскага паселішча.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Рослаўльскага раёна
Рыкарда Санчэс

**Рыкарда Санчэс** (, нар. 9 верасня 1953, , Тэхас, ЗША) — генерал-лейтэнант арміі ЗША лацінаамерыканскага паходжання, камандуючы кааліцыйнымі войскамі ў Іраку з чэрвеня 2003 па чэрвень 2004 года.

Санчэс атрымаў дзве вышэйшыя адукацыі — па матэматыцы і гісторыі. Падчас вайны ў Персідскім заліве (1991) камандаваў батальёнам. З’яўляўся самым высокапастаўленым амерыканцам іспанскага паходжання ў арміі ЗША да свайго сыходу з Узброеных сіл 1 лістапада 2006 года. Пакінуў войска пасля скандалу ў турме Абу-Грэйб, калі стала вядома, што амерыканскія вайскоўцы катавалі зняволеных.

У 2005 годзе праваабарончая арганізацыя «Амерыканскі саюз за грамадзянскія свабоды» апублікавала службовую запіску Санчэса ад 14 верасня 2003 года. У дакуменце генерал дазваляў выкарыстанне некаторых метадаў допыту, якія, на думку юрыстаў Амерыканскага саюза грамадзянскіх свабод, парушалі Жэнеўскія канвенцыі.

## Спасылкі 
* Командующий США подтвердил неправомерное поведение в тюрьме (Пятница 27 августа 2004, Аль-джазира)
* 

Катэгорыя:Генералы ЗША
Катэгорыя:Удзельнікі Іракскай вайны
Катэгорыя:Катаванні зняволеных у турме Абу-Грэйб