Бітва за Алепа (2012—2016)

**Бітва за Алепа** — узброенае супрацьстаянне за кантроль над горадам Алепа (Халеб) і яго наваколлем, якое разгарнулася ў 2012—2016 гг. падчас грамадзянскай вайны ў Сірыі. Першапачаткова праходзіла пераважна паміж паўстанцамі ўмераных апазіцыйных груповак і ўрадавымі войскамі, а таксама курдскімі баевікамі з атрадаў народнай самаабароны. Паступова сярод антыўрадавых сіл вялікую ролю сталі гуляць радыкальныя ісламісцкія групоўкі, у тым ліку «Фронт ан-Нусра» і «Ісламская дзяржава», а ў вайну на баку ўрада ўступілі шматлікія саюзныя щзброеныя групоўкі (у асноўным шыіцкія баевікі з Лівана, Ірака і Афганістана), а таксама ваенныя саветнікі з Ірана. Пасля пачатку ў верасні 2015 года расійскай ваеннай аперацыі ў Сірыі, да падзей у Алепа далучылася Расія, якая распачала наносіць авіяцыйныя і ракетныя ўдары па паўстанцкім і тэрарыстычным групоўкам.

## Бітва 
### 2012 
19 ліпеня адначасова ў некалькіх кварталах горада (Салах ад-Дзін, Акрам і Ард ас-Сабаг) пачаліся вулічныя баі. 21 ліпеня паўстанцы (сярод якіх была брыгада «Ліва аль-Таўхід») усталявалі кантроль над раёнам Сакхур. 23 ліпеня баі вяліся ў прадмесцях горада, але на паўночным кірунку атрадам апазіцыі ўдалося прабіцца ў сам Алепа і пачаць штурм мясцовай штаб-кватэры органаў дзяржбяспекі. Акрамя таго, паўстанцы захапілі вайсковую вучэбную часць, размешчаную за 10 км на поўнач. 24 ліпеня з правінцыі Ідліб да Алепа былі накіраваны дадатковыя падраздзяленні сірыйскай арміі (у тым ліку бранятэхніка), а верталёты пачалі наносіць ракетныя ўдары па цэлям у горадзе. 28 ліпеня ўрадавыя войскі пачалі аблогу Алепа. У ходзе баявых дзеянняў баевікі ў гэтым раёне панеслі страты, а сірыйскія вайскоўцы захапілі вялікую колькасць зброі.

1 жніўня Місія ААН па назіранні ў Сірыі пацвердзіла, што паўстанцкая групоўка «Свабодная сірыйская армія» ў Алепа мела ў сваім распараджэнні цяжкую зброю, у тым ліку танкі.

Станам на 3 кастрычніка, урадавыя сілы ўтрымлівалі тры чвэрці горада. У далейшым баевікі здолелі перарэзаць стратэгічную шашу Дамаск—Алепа ў раёне Марэт-эн-Нума (60 км ад Алепа), за ўсталяванне кантролю над якім пачаліся баі.

### 2013 
15 студзеня 2013 года на тэрыторыі ўніверсітэта ў Алепа прагрымелі магутныя выбухі. У выніку выбуху загінулі 80 і былі паранены каля 150 чалавек, сярод якіх былі студэнты і бежанцы (размешчаныя на тэрыторыі ўстановы), абрынуліся сцены трох паверхаў аднаго з універсітэцкіх інтэрнатаў, быў нанесены значны ўрон будынку факультэта прыгожых мастацтваў і архітэктуры.

Па паведамленнях урадавага агенцтва *SANA*, 19 сакавіка ў раёне Алепа баевікі ўжылі хімічную зброю, выпусціўшы з раёна Нейраб ракету з хімічным рэчывам па раёне Хан аль-Асаль. У сваю чаргу, паўстанцы абвінавацілі ў хімічнай атацы ўрадавыя войскі. У выніку гэтай атакі загінулі 15 чалавек, большасць з якіх — мірныя жыхары. У далейшым колькасць загінулых павялічылася да 16 чалавек, каля 100 пацярпелі. Тып атрутнага рэчыва не ўзгадваўся, аднак пры ўдыханні яно выклікала ўдушша, канвульсіі і смерць. Паколькі прадстаўнікі апазіцыі абвінавацілі ва ўжыванні хімічнай зброі ўрад Сірыі, то ўлады звярнулася да ААН з просьбай правесці расследаванне гэтага выпадку, аднак міжнародная арганізацыя запатрабавала для сваіх экспертаў неабмежаваны доступ у любую кропку краіны, уключаючы ваенныя і сакрэтныя аб’екты, і права на апытанне сведак па сваім меркаванні. На 6 красавіка ўрад Сірыі на такія ўмовы не пагадзіўся. У канцы сакавіка газета *Sunday Times* паведаміла, што па выніках аналізу пробаў глебы, кантрабандна вывезеным з Алепа, «прычынай прычынай трагедыі ... стаў найноўшы слёзатачывы газ». У чэрвені 2013 *«Иностранное военное обозрение»*, паведаміла пра расследаванне, падчас якога было ўстаноўлена, што баевікі ўжылі зарын.

Тым часам баі працягваліся ў раёне Сахур, а таксама на поўнач ад Алепа. Утрымоўваная мяцежнікамі частка горада апынулася пад абстрэлам балістычных ракетам «СКАД». Апазіцыйныя крыніцы паведамілі, што ў выніку абстрэлу «цалкам знесены дзясяткі жылых дамоў». Колькасць загінулых пры абстрэле дакладна не ўстаноўлена. Паведамлялася таксама пра тое, што сірыйская армія выпальвае палі на поўнач ад Алепа.

1 лістапада ўрадавыя войскі авалодалі горадам Сафіра на паўднёвы ўсход ад Алепа, выцесніўшы адтуль атрады паўстанцкай Свабоднай сірыйскай Арміі. 11 лістапада ўрадавыя войскі занялі гарады Тэль-Хасель і Тэль-Аран (паміж Алепа і Сафірай).

### 2014 
У 2014 годзе ўзброеныя вылазкі і абстрэлы заходняй частцы Алепа рушылі ўслед за паспяховымі аперацыямі ўрадавых сіл па акружэнню апазіцыйных фарміраванняў на поўначы і ўсходзе горада. Вулічныя баі разгарнуліся ў квартале Масакін-Хананэі. Войскі наступалі ў кірунку плошчы Джандуль і прыгарада Кастыла. На захадзе горада атацы баевікоў падвергліся пасты ў раёне Рашыдын. Ад ракетна-мінамётных абстрэлаў пацярпелі кварталы Эз-Захра, Мейсалун, Хамід, Масакін-Сабіль, вуліца Ніл і муніцыпальны палац у старадаўняй частцы горада. Баевікі ўзарвалі выкапаны пад гандлёвымі шэрагамі ў квартале Хан-эш-Шуна замініраваны тунэль. У выніку абрынуліся сцены мячэці султанаў — унікальнага архітэктурнага помніка XIII стагоддзя.

### 2015 
17 лютага ўрадавыя войскі прарвалі блакаду гарадоў Нуболь і Аль-Захра, размешчаных за 30 км на поўнач ад Алепа. Асноўная групоўка высунулася з вёскі Сафат ў бок Хардэтніна, Ратыана і Башкоя.

Мяцежнікі прывялі ў дзеянне выбухоўку ў тунэлі, размешчаным пад будынкам спецслужбы. Загінула больш за 30 чалавек.

5 красавіка сірыйская апазіцыя збіла Су-22 урадавых войскаў на поўдзень ад Алепа.

14 кастрычніка ПКС Расіі (Су-34) уразілі цэлі (рамонтныя майстэрні паўстанцаў) за 13 км ад Алепа. Атака расійскай авіяцыі пачалася з наступлення ўрадавых войскаў у раёне горада. На баку Асада ў гэтай аперацыі прынялі ўдзел экспедыцыйныя фарміраванні з Ірана (Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі) і Лівана (Хезбала). 16 кастрычніка прыхільнікам Асада атрымалася ўсталяваць кантроль над населенымі пунктамі за 15 км на поўдзень ад Алепа: Эль-Хадэру, Хан-Туман, Абтын і Кадар.

25 кастрычніка ўрадавыя войскі пачалі наступленне на заблакаваны ІДІЛ аэрапорт Квайрэс (за 45 км на ўсход ад Алепа). 11 лістапада ўрадавыя войскі Сірыі пры падтрымцы ПКС Расіі выйшла на Квайрэс.

30 лістапада ўсходні фронт сірыйскай арміі наблізіўся да населенага пункта Дэйр-Хафыр (пад кантролем ІДІЛ). Баявыя дзеянні таксама вяліся ў раёне Хан-Туман (паўднёвы прыгарад Алепа), а таксама ў межах горада (кварталы Шэйх-Максуд на поўначы і Рамус на паўднёвым захадзе).

### 2016 
У лютым 2016 года сірыйская армія ў ходзе паспяховага наступлення акружыла Алепа з поўначы, адрэзаўшы баевікоў у горадзе ад забеспячэння з боку турэцкай мяжы.

4 чэрвеня баевікі з груповак «Фронт ан-Нусра» і «Ахрар аш-Шам» атакавалі курдскі раён Шэйх-Максуд на поўначы горада. У ходзе баёў загінула да 40 чалавек. Улетку 2016 года ўрадавыя сілы засяродзіліся на акружэнні паўстанцаў, якія аселі ва ўсходнім Алепа; у выніку 26 ліпеня ўрадавыя войскі замкнулі кальцо вакол групоўкі паўстанцаў ва ўсходняй частцы горада, заняўшы прамзону Ларамун].

28 ліпеня сірыйская армія заняла лагер палесцінскіх бежанцаў «Хандарат» на поўначы ад горада.

З 12 верасня па 19 верасня ў краіне працягвалася перамір’е. Увечары 19 верасня адбыўся абстрэл гуманітарнага канвою пад Алепа — ахвярамі сталі 21 чалавек. Абвінаваціўшы ў эскалацыі канфлікту апазіцыю, 22 верасня ўрадавая армія пачала маштабнае наступленне ў горадзе.

21 кастрычніка — гуманітарная паўза з 08:00 да 19:00 па мясцовым часе (паветраныя ўдары былі спынены за два дні да гэтага).

У ходзе наступлення 26—28 лістапада Сірыйская Арабская армія захапіла раён Сакхур і бліжэйшыя раёны, тым самым скараціўшы кантраляваную апазіцыянерамі ва Усходнім Алепа тэрыторыю на траціну. 29 лістапада Сірыйская арабская армія (САА) вярнула кантроль над паўночна-ўсходняй часткай Алепа. 3 снежня баевікі збілі ў небе над усходнім Алепа ўрадавы самалёт L-39.

5 снежня быў абстраляны мабільны шпіталь Мінабароны РФ. Загінулі дзве медсястры, быў цяжка паранены галоўны педыятр Мінабароны Расіі. 7 снежня ў Алепа загінуў расійскі ваенны саветнік, палкоўнік Руслан Галіцкі.

15 лістапада, пры падтрымцы масіраваных расійскіх авіяцыйных і ракетных удараў, сірыйская армія пачала фінальнае наступленне па захопу пакінутай (усходняй) частцы горада, праз месяц якое прывяло да калапсу абароны баевікоў і пераходу горада пад кантроль ўрада.

11 снежня стала вядома, што пад кантролем урада Сірыі знаходзіцца 96% тэрыторыі Алепа. 12 снежня сірыйская армія прыступіла да падаўлення апошніх ачагоў супраціву праціўніка. 13 снежня *DW* са спасылкай на *Reuters* паведаміла аб капітуляцыі паўстанцаў ва ўсходнім Алепа.

15 снежня Алепа быў цалкам заняты Сірыйскай Арабскай Арміяй, аднак спарадычныя баі ў межах горада працягваліся. Толькі да вечара 22 снежня горад быў канчаткова вызвалены ад баевікоў. У той жа час раён Шэйх-Максуд застаўся пад кантролем курдскіх фармаванняў. Да 22 снежня прадстаўнікі паўстанцкіх груповак былі эвакуіраваны па ўзгадненні з урадам.

## Гл. таксама 
* Баі за Алепа (2024)

Катэгорыя:Бітвы грамадзянскай вайны ў Сірыі
Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Катэгорыя:Бітвы Расіі
Катэгорыя:Бітвы Ірана
Катэгорыя:Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі