open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Філіп дэ Валуа (герцаг Арлеанскі)

**Філіп дэ Валуа (Філіп Арлеанскі)** (, 1 ліпеня 1336, Венсен — 1 верасня 1376, Арлеан) — першы герцаг Арлеанскі з 1344 года, герцаг Турэньскі з 1360 года, граф дэ Валуа з 1344 года, граф дэ Бамон-ле-Рожы з 1345 года, чацвёрты сын караля Францыі Філіпа VI Валуа і Жанны Бургундскай. Малодшы брат французскага караля Жана II Добрага.

## Біяграфія 
У 1344 годзе 8-гадовы Філіп быў прызначаны сваім бацькам, каралём Францыі Філіпам VI Валуа, першым герцагам Арлеанскім. Акрамя гэтага, насіў тытулы герцага дэ Турэнь, графа дэ Валуа і дэ Бамон-ле-Ражэ.

19 верасня 1356 года герцаг Філіп Арлеанскі ўдзельнічаў у знакамітай бітве з англічанамі пры Пуацье, дзе камандаваў другой лініяй французскай арміі. Пасля разгрому свайго атрада атуліўся за атрадамі трэцяй лініі, якой камандаваў кароль Францыі Жан Добры. Удзельнічаў у паседжаннях Генеральных штатаў, пакуль кароль знаходзіўся ў палоне ў Англіі.

1 верасня 1376 года 40-гадовы герцаг Філіп Арлеанскі сканаў у Арлеане. Яго ўладанні перайшлі да французскай кароны.

## Сям’я 
18 студзеня 1345 года 8-гадовы Філіп Арлеанскі ажаніўся з 16-гадовай Бланцы Французскай (1 красавіка 1328 — 8 студзеня 1392), графіні дэ Бамон-ле-Ражэ, малодшай (трэцяй) дачкі караля Францыі Карла IV Прыгожага і Жанны д’Эўро. Законных дзяцей не пакінуў.

Пазашлюбны сын — Луі (пам. 27 сакавіка 1397), бастард Арлеанскі, біскуп Пуацье і Бавэ.

## Літаратура 
* Устинов В. Г. Столетняя война и Войны Роз. — М.: АСТ: Астрель, Хранитель, 2007. — С. 453. — (Историческая библиотека). — 1500 экз. — ISBN 978-5-17-042765-9

Катэгорыя:Герцагі Арлеанскія
Катэгорыя:Валуа
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XIV стагоддзя
Катэгорыя:Графы Валуа
Катэгорыя:Герцагі Турэньскія
Катэгорыя:Графы дэ Бамон-ле-Ражэ
Людовік Французскі (герцаг Арлеанскі)

**Людовік III Арлеанскі** (; , , Францыя — , Мант-ла-Жалі, Францыя) — герцаг Арлеанскі, другі сын і чацвёртае дзіця ў сям’і Генрыха II, караля Францыі і Кацярыны Медычы. Брат трох каралёў Францыі — Францыска II, Карла IX і Генрыха III.

## Біяграфія 
У сям’і Генрыха II і Кацярыны Медычы доўга не нараджаліся дзеці. Толькі да 1544 нарадзіўся першы сын, а потым Елізавета і Клод. Людовік услед за імі нарадзіўся ў палацы Фантэнбло 3 лютага 1549 года і быў 2-м у чарзе атрымання ў спадчыну французскай кароны. Як і яго старэйшы брат, быў аддадзены на выхаванне да Дыяны дэ Пуацье. Паводле некаторых даных, яго жадалі зрабіць спадчыннікам герцага Урбінскага, але іх планам не было наканава здзейсніцца. Пасля хрышчэння, ён памёр у горадзе Мант-ла-Жалі 24 кастрычніка 1550 годзе.

## Літаратура 
* Livre d’Heures de Caterine de Medici, 1556

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Валуа
Катэгорыя:Герцагі Арлеанскія
Катэгорыя:Прынцы Францыі
Людовік дэ Бурбон (герцаг Арлеанскі)

**Людовік дэ Бурбон, герцаг Арлеанскі** (,  — , абацтва Св. Жэнеўевы, ) быў трэцім у лініі герцагаў Арлеанскіх, якая выводзілася ад Філіпа I, малодшага брата Людовіка XIV.

Адзіны сын рэгента Францыі ў 1715—1723 гг. герцага Філіпа II Арлеанскага і яго жонкі мадэмуазель дэ Блуа, пазашлюбнай дачкі Людовіка XIV і маркізы дэ Мантэспан. У адрозненне ад свайго бацькі, быў глыбока рэлігійны і не цікавіўся палітыкай. У 1721—1730 фармальна быў галоўнакамандуючым пяхотай, затым падаў у адстаўку і заняўся перакладам псалмоў і пасланняў апостала Паўла.

Пётр I спадзяваўся засватаць за яго сваю дачку Елізавету, аднак паслу паведамілі, што прынц «прыняў ужо іншыя абавязацельствы». Яго выбранніцай стала Аўгуста, дачка бадэнскага маркграфа Людвіга Вільгельма. Яна памерла ў маладосці (1704—1726), пакінуўшы адзінага сына — Луі-Філіпа, герцага Шартрскага, які затым стаў наступным герцагам Арлеанскім.

Імем Людовіка названа Арлеанская вуліца (rue d’Orléans) у Рэне.

Катэгорыя:Арлеанскі дом
Катэгорыя:Герцагі Арлеанскія
Катэгорыя:Перакладчыкі Бібліі
Людовік Арлеанскі

: *Пра сына рэгента гл. Людовік дэ Бурбон, герцаг Арлеанскі*

**Людовік Арлеанскі** (;  — , Парыж) — герцаг Арлеанскі з 1392 года, граф дэ Бамон і дэ Шато-Цьеры, герцаг Турэні з 1386 года, герцаг дэ Валуа, граф Ангулема з 1394 года, граф Перыгора з 1400 года, граф Дро з 1401 года, граф Суасона з 1404 года, герцаг Люксембурга з 1407 года. Сын караля Францыі Карла V Мудрага з дынастыі Валуа і Жанны, дочкі П’ера I дэ Бурбона, брат Карла VI Вар’ята. Яго нашчадак стаў каралём Францыі пад імем Францыска I.

Забіты 23 лістапада 1407 года на Старой Храмавай вуліцы ў Парыжы Раулем д’Анкетанвілем па замове свайго ворага Жана Бясстрашнага

## Сям’я 
Жонка: з 1389 года Валянціна Вісконці д'Асці (1366—1408). Ад шлюбу 10 дзяцей, у тым ліку:
* Карл Арлеанскі (1394—1465), герцаг Арлеанскі, паэт.
* Філіп Арлеанскі (1396—1420), граф дэ Верцю
* Жан II Добры (1404—1467), граф Ангулемскі
* Маргарыта Арлеанская (1406—1466)

Пазашлюбная сувязь: Марыета д’Энгіен (каля 1380 — каля 1407), адзін сын:
* Жан дэ Дзюнуа (23 лістапада 1402 — 24 лістапада 1468) — выбітны французскі военачальнік.

## Літаратура 
* Вадим Устинов, «Столетняя война и войны роз», М.: АСТ, 2007.

Катэгорыя:Герцагі Арлеанскія
Катэгорыя:Валуа
Катэгорыя:Постаці Стагадовай вайны
Катэгорыя:Графы ангулемскія
Катэгорыя:Герцагі люксембургскія
Катэгорыя:Графы суасонскія
Катэгорыя:Герцагі Турэньскія
Бургундская галіна дынастыі Валуа

**Малодшы Бургундскі дом** ці **Бургундская галіна дынастыі Валуа** — галіна французскага каралеўскага роду Валуа, якая кіравала ў герцагстве Бургундыя і шэрагу іншых уладанняў з 1363 года.

## Гісторыя 
Родапачынальнікам яе быў сын караля Францыі Іаана II Добрага — Філіп II Смелы (пам. 1404), які атрымаў у 1363 годзе герцагства Бургундыя. Пасродкам удалага шлюбу Філіп далучыў да сваіх уладанняў графствы Фландрыя, Артуа, Невер, Рэтэль і Бургундыя (Франш Кантэ). Ад яго сыноў пайшлі некалькі галін роду.

### Старэйшая галіна 
thumb|150px|left|Герб герцагаў Бургундыі дынастыі Валуа
Родапачынальнікам яе быў старэйшы сын Філіпа Смелага — Іаан (Жан) Бясстрашны, які пасля смерці бацькі атрымаў у спадчыну яго асноўныя ўладанні, уключаючы Бургундыю. Сын і пераемнік Жана, Філіп III Добры, яшчэ больш павялічыў уладанні роду. У 1429 годзе ён далучыў маркграфства Намюр, а ў 1432 годзе яшчэ шэраг уладанняў у Нідэрландах, у тым ліку Фрысландыю, Галандыю, Зеландыю і Эно. Пасля смерці свайго кузена Філіпа дэ Сен-Поля ў 1430 годзе ён атрымаў у спадчыну герцагствы Брабант, Лімбург і маркграфства Антверпен. А ў 1443 годзе купіў герцагства Люксембург у сваёй цёткі Елізаветы фон Гёрліц. Нядзіўна, што пасля ўсяго гэтага Філіп стаў зваць сябе «Вялікім герцагам Захаду».

Па мужчынскай лініі галіна загасла ў 1477 годзе пасля смерці сына Філіпа Добрага, Карла Смелага. Адзіная дачка Карла, Марыя Бургундская атрымала ў спадчыну яго шырокія ўладанні, але неўзабаве незалежная Бургундская дзяржава, знясіленае войнамі, дэ-факта спыніла існаванне як суверэнная дзяржава пасля падзелу яе паміж Людовікам XI, які атрымаў герцагства Бургундыя, і мужам Марыі, імператарам Максіміліянам I, які атрымаў Нідэрланды і Франш-Кантэ.

### Брабанцкая галіна 
Родапачынальнікам галіны быў другі сын Філіпа Смелага — Антуан, які першапачаткова кіраваў у графстве Рэтэль, аднак пазней ён пасродкам шлюбу атрымаў у спадчыну герцагствы Брабант і Лімбург. Галіна загасла ў 1430 годзе пасля смерці Філіпа Брабанцкага, малодшага сына Антуана, які пакінуў толькі незаконных дзяцей, нашчадства якіх загасла ў 1498 годзе.

### Неверская галіна 
Родапачынальнікам галіны быў трэці сын Філіпа Смелага — Філіп II, якому старэйшы брат, Жан, пасля смерці бацькі ў 1404 годзе перадаў графства Невер, а ў 1406 годзе ён атрымаў яшчэ і Рэтэль. Па мужчынскай лініі галіна загасла пасля смерці ў 1491 годзе графа Жана II (1415—1491). Яго перажылі толькі дзве дочкі, якія падзялілі спадчыну бацькі. Елізавета (1439—1483) атрымала Невер, перадаўшы яго пасродкам шлюбу ў Клеўскі дом, а Шарлота (1472—1500) — Рэтэль, які праз шлюб яе дачкі таксама перайшоў да граф Невера з Клеўскага дому.

## Гл. таксама 
* Анжуйская галіна дому Валуа

## Спасылкі 
* 


Катэгорыя:Валуа
Герцагі Арлеанскія

Тытул **герцага Арлеанскага**, пачынаючы з 1344 года, традыцыйна даваўся другому сыну французскага караля. Герцагства Арлеанскае было апанажам французскай кароны.

## Дом Валуа 
right|thumb|Герб герцагаў Арлеанскіх з дому Валуа: «d’azur semé de fleurs de lys d’or au lambel d’argent»
* 1344—1375 — Філіп (1336—1375), герцаг Арлеанскі, граф Валуа і Бамон-ле-Ражэ, сын караля Філіпа VI.

* 1392—1407 — Людовік I (1372—1407), сын караля Карла V *Мудрага*
* 1407—1465 — Карл I (1407—1465), сын папярэдняга, вядомы паэт.
* 1465—1498 — Людовік II (1462—1515), сын папярэдняга. У 1498 годзе ўзышоў на французскі прастол пад імем Людовіка XII.

* 1522—1545 — Карл II (1522—1545), сын караля Францыска I.

* 1549—1550 — Людовік III (1549—1550), сын караля Генрыха II.
* 1550—1560 — Карл III (1550—1574), брат папярэдняга. У 1560 годзе ўзышоў на французскі прастол пад імем Карла IX.
* 1560—1569 — Генрых I (1551—1589), брат папярэдняга. Пасля герцаг Анжуйскі; у 1574 годзе ўзышоў на французскі прастол пад імем Генрыха III.
* 1569—1589 — Кацярына Медычы (1519—1589), удава караля Генрыха II

## Дом Бурбонаў 
right|thumb|Герб герцагаў Арлеанскіх: «d’azur aux trois fleurs de lys d’or au lambel d’argent»
* 1607—1611 — Мікалай (1607—1611), рана памерлы сын караля Генрыха IV *Вялікага*
* 1626—1660 — Гастон (1608—1660), сын караля Генрыха IV *Вялікага*.

## Бурбон-Арлеанскі дом 
* 1660—1701 — Філіп I (1640—1701), сын караля Людовіка XIII *Справядлівага*.
* 1701—1723 — Філіп II Арлеанскі (1674—1723), таксама «Рэгент», сын папярэдняга. *Філіп II атрымаў у спадчыну апанаж свайго бацькі і захаваў яго ў сваім нашчадстве. Паводле французскага закона (2006), прадстаўнікі Арлеанскага дому не могуць называцца Бурбонамі ці Бурбон-Арлеанамі ў Францыі.*
* 1723—1752 — Людовік IV Арлеанскі (1703—1752), сын папярэдняга.
* 1752—1785 — Луі-Філіп I Арлеанскі (1725—1785), сын папярэдняга.
* 1785—1793 — Луі Філіп II Эгалітэ (1747—1793), сын папярэдняга, у 1792 годзе адмовіўся ад свайго тытула і прыняў імя Філіпа Эгалітэ.
* 1793—1830 — Луі-Філіп III Арлеанскі (1773—1850), сын папярэдняга. У 1830 годзе стаў каралём Французаў пад імем Луі-Філіпа I.

## Пры Ліпеньскай манархіі 
* 1830—1842 — Фердынанд-Філіп Арлеанскі (1810—1842), сын папярэдняга.

## Герцаг Арлеанскі 
* 1894—1926 — Філіп Арлеанскі (1869—1926), унук папярэдняга. З 1869 па 1894 год — тытулярны герцаг Арлеанскі. У 1894 годзе становіцца законным уладальнікам тытула пасля смерці свайго бацькі Філіпа Арлеанскага (які тытулаваўся «графам Парыжскім» замест тытула герцага Арлеанскага).

## Тытульныя герцагі Арлеанскія 
* пасмяротна ў 1960 — Франсуа II Арлеанскі (1935—1960), кузен папярэдняга.
* з 1969 — Жак Арлеанскі (нар. 1941), брат папярэдняга.

## Гл. таксама 
* Графы Арлеанскія


Арлеан
Спіс
Пінскі Лешчанскі манастыр

**Пі́нскі Ле́шчанскі манасты́р** Нараджэння Багародзіцы ― праваслаўны манастыр XIII стагоддзя, адзін з найбольш старажытных у Беларусі. Не захаваўся.

## Гісторыя манастыра 
Першыя звесткі пра манастыр адносяцца да 1263 года. Знаходзіўся ў прадмесці Пінска Лешчы. У XIV—XV ст. быў цэнтрам праваслаўнай Турава-Пінскай епархіі, тут вяліся хронікі, перапісваліся славянскія пераклады візантыйскіх літаратурных твораў. У Турава-Пінскай епархіі к 1420 году налічвалася 49 манастыроў.

Першая царква манастыра была асвечана ў імя Нараджэння Найсвяцейшай Багародзіцы. Яна згадваецца пад 1263 годам, калі сын князя Міндоўга манах Раман (Войшалк) пасля забойства Транятай Міндоўга, бег сюды з Лаўрышаўскага манастыра. У XVI стагоддзі манастыр разбурылі татары.

Архімандрытамі Лешчанскага манастыра былі Іосіф Нелюбовіч-Тукальскі, Елісей Плецянецкі.

У 1596, 1605—1623, 1638 гг. манастыр належаў уніятам. У 1639 годзе стараннямі Нелюбовіча-Тукальскага ён вернуты праваслаўным як пажыццёвае валоданне архімандрыта Нікіфара Лазоўскага.

Кароль Уладзіслаў IV падпарадкаваў манастыр кіеўскаму мітрапаліту Сільвестру Косаву, аднак у 1668 годзе манастыр зноў перайшоў да базылян і заставаўся ў іх да 1838 года.

У 1778 годзе ў царкве манастыра быў усталяваны арган, першы ў беларускіх уніяцкіх цэрквах.

У XIX стагоддзі манастыр знаходзіўся ў адміністрацыйным падначаленні ў Жыровіцкага «правінцыяла», як і іншыя 20 уніяцкіх манастыроў. Пасля скасавання кляштара ў 1840 годзе, Успенская царква стала парафіяльнай.

У 1997 годзе месца, дзе знаходзіўся манастыр, пазначылі памятным знакам. Цяпер тут гарадскі парк.

## Архітэктура манастыра 
Паводле інвентароў 1588 і 1595 комплекс манастыра быў драўляным, абгароджан плотам з калоў. На дзядзінцы, куды вяла шмат’ярусная званіца з дарожнай брамы, знаходзіліся грыдніца са святліцай, трохкамерная хата, гумно, стайня, лазня, дзве царквы: пяцівярховая з вертыкальна пастаўленых брусаў ― Успенская, і «цёплая» з трапезнай ― св. Духа.

У 1740 годзе пабудавана новая барочная драўляная Успенская царква, базіліка, трохнефнае збудаванне з ярусным верхам над цэнтральнай часткай і двума вежамі на фасадзе. Яна на малюнку Напалеона Орды. Згарэла ў 1905 годзе.

## Заўвагі 
## Літаратура 
* 
* 
* РГИА, Ф. 824, воп. 2, адз. хр. 207. 1834 Інвентар Ляшчынскага манастыра
* 
* *Мосейчук В.* История Пинского Свято-Успенского Лещинского монастыря. ― Сергиев Посад, 2002

## Спасылкі 
* Леща
* Вечерний Брест: Бульдозером в культурный слой
* Обретение утраченного

Катэгорыя:Манастыры паводле алфавіта
Катэгорыя:Праваслаўныя манастыры Беларусі
Катэгорыя:Культавыя збудаванні Пінска
Катэгорыя:Колішнія манастыры Беларусі
Бабруйскі манастыр святых жанчын-міраносіц

**Манастыр святых жанчын-міраносіц** ― жаночы манастыр у гонар святых жанчын-міраносіц у горадзе Бабруйску.

## Адкрыццё манастыра 
Знаходзіцца ў горадзе Бабруйску Магілёўскай вобласці. Адносіцца да Бабруйскай епархіі. Заснаваны ў 2005 годзе. Размешчаны ў месцы, дзе некалі пачынаўся горад ― на тэрыторыі Бабруйскай крэпасці ў былых будынках цытадэлі. Манастыру аддадзены 6 пабудоў ваеннай крэпасці; ў будынку турмы вырашана было стварыць манастырскі храм Марыі Магдаліны. У планах манастыра ўзнавіць храм Аляксандра Неўскага, узарваны ў 1934 годзе, ― ужо адкрыты рэшткі падмуркаў.

У сакавіку 2008 года ў прыходзе бабруйскага Мікола-Сафійскага храма архірэй Серафім прадставіў прыхаджанам ігуменню манастыра Раісу, выпускніцу БДУ, якая раней служыла ў дзяржаўных органах кіравання.

## Пра жон-міраносіц 
 (Ікона, к. XV ст.)]]

Храм названы ў гонар жанчын-міраносіц. Міраносіцы ― тыя самыя жанчыны, якія па любові да Выратавальніка прымалі Яго ў сваіх дамах, а пазней рушылі ўслед за Ім да месца распяцця на Галгофу. Яны былі сведкамі крыжовых пакут Хрыста. Гэта яны зацемна паспяшаліся да Труны Гасподняй, каб намазаць цела Хрыста мірам, як гэта належала па звычаю юдзеяў. Гэта яны, жанчыны-міраносіцы, першымі пазналі, што Хрыстос уваскрэс. Упершыню пасля сваёй крыжовай смерці Выратавальнік з’явіўся жанчыне ― Марыі Магдаліне.

## Жыццё манастыра 
Спачатку тэрыторыя была ў поўным заняпадзе, ігумення спала ў каморы, з палкай ад пацукоў. Але паступова, з дапамогай дзяржаўных арганізацый і вернікаў жыццё наладзілася. У адрэстаўраваным корпусе ў прыходзе Свята-Сафійскага храма была абсталявана дамавая царква ў гонар іконы Божай Маці Скорапаслушніцы. Ужо цяпер у будынку манастыра штодня ідзе малітва ― чытаецца акафіст св. роўнаапостальнай Марыі Магдаліне, праводзіцца хрэсны ход вакол манастыра.

З часам да будынкаў манастыра падведзены камунікацыі ― газ, вада, электрычнасць, каналізацыя. Рамонт аднаго двухпавярховага будынка завершаны, засталіся толькі вонкавыя аддзелачныя работы. Адкрыты трапезная, келлі, швейны пакой. Для сельскагаспадарчых работ у манастыр завезены ўрадлівы грунт, выкладзена тратуарная плітка, якая вядзе да манастыра. У скорым часе неабходна пабудаваць сабор Аляксандра Неўскага, ужо закладзены падмурак. Будуць таксама ўзведзены манастырская званіца і капліца ― купель. Выкапаны катлаван і прывезены будаўнічыя матэрыялы для будаўніцтва сховішча для агародніны.

## Святыні 
Часціца Жыватворнага Крыжа, на якім быў укрыжаваны Хрыстос, часціцы мошчаў такіх святых, як Ефрасіння Полацкая, Іаан Кармянскі, Манефа Гомельская, Спірыдон Трыміфунцкі, Амфілохій Пачаеўскі, опцінскіх старцаў Амвросія, Нектара і Іосіфа, Мітрафана Варонежскага, Аляксандра Неўскага, а таксама часціца мошчаў аднаго з мучанікаў, забітых Ірадам Вялікім.

## Спасылкі 
* Бабруйскі манастыр жанчын-міраносіц на Яндексе
* У Бабруйскім манастыры жанчын-міроносіц 
* Афонскія манахі у Бабруйскім манастыре
* Бабруйскі манастыр святых жанчын-міраносіц 

Катэгорыя:Праваслаўныя манастыры Беларусі
Катэгорыя:Бабруйская епархія
Катэгорыя:Жаночыя манастыры
Катэгорыя:Культавыя збудаванні Бабруйска
Катэгорыя:2005 год у Бабруйску
Заліў Вернасці

**Заліў Вернасці** () — заліў на поўначы месяцавага Мора Пароў. Мяжуе з месяцавымі Апенінамі.

Селенаграфічныя каардынаты , дыяметр каля 71 км.
Заліў Спякоты

**Заліў Спякоты** () — заліў у месяцавым Моры Астравоў, размяшчаецца ў цэнтральнай частцы бачнага дыска Месяца. Да поўначы ад заліва знаходзяцца месяцавыя Апеніны і кратар Эратасфен.

Селенаграфічныя каардынаты , дыяметр каля 317 км.

## Спасылкі 
* Карта бачнага боку Месяца
Заліў Лунніка

**Заліў Лунніка** () — заліў у месяцавым Моры Дажджоў.

Селенаграфічныя каардынаты , дыяметр каля 119 км, акружаны кратэрамі Архімед, Арыстыл і Аўтолік.

Сваю назву заліў атрымаў у гонар савецкай аўтаматычнай міжпланетнай станцыі «Луна-2», якая ў 1959 упала прыкладна ў гэтым раёне і якая стала першай у свеце станцыяй, якая дасягнула паверхні Месяца.

## Спасылкі 
* Карта бачнага боку Месяца *(Заліў не абазначаны, можна знайсці па кратарам, якія вакол яго.)*
Заліў Кахання

**Заліў Кахання** () — заліў у месяцавым Моры Спакою.

Селенаграфічныя каардынаты , дыяметр каля 189 км. На ўсход ад заліва размешчана Балота Сну, на поўнач — горы Таўрус.
Егіпецкі трохвугольнік

**Егіпецкі трохвугольнік** — прамавугольны трохвугольнік з суадносінамі старон 3:4:5.

thumb|Егіпецкі трохвугольнік

Асаблівасцю такога трохвугольніка, вядомай аж з часоў антычнасці, з'яўляецца тое, што ўсе тры бакі яго цэлалікавыя, а па тэарэме Піфагора ён прамавугольны. Егіпецкі трохвугольнік з'яўляецца найпрасцейшым (і першым вядомым) з Геронавых трохвугольнікаў — трохвугольнікаў з цэлалікавымі бакамі і плошчамі.

Назву трохвугольніку з такімі суадносінамі бакоў далі эліны: у VII—V стагоддзях да н. э. грэчаскія філосафы і грамадскія дзеячы актыўна наведвалі Егіпет. Напрыклад, Піфагор у 535 да н.э. па парадзе Фалеса для вывучэння астраноміі і матэматыкі адправіўся ў Египет — менавіта спроба абагульнення суадносін квадратаў, характэрных для егіпецкага трохвугольніка, на любыя прамавугольныя трохвугольнікі прывяла Піфагора да доказу знакамітай тэарэмы.

Для пабудовы прамога вугла дастаткова мець шнур, падзелены пазнакамі (вузламі) на 12 (3+4+5) роўных частак: трохвугольнік, пабудаваны нацягненнем такога шнура, з высокай дакладнасцю з'яўляецца прамавугольным і самі шнуры-катэты з'яўляюцца накіроўнымі лініямі для муроўкі прамога вугла будынку.

## Гл. таксама 
* Магічны квадрат
* Тэарэма Піфагора
* Формула Герона
* Піфагорава тройка

Катэгорыя:Геаметрыя трохвугольніка
Катэгорыя:Антычная навука
Дадлі

**Дадлі**:
* Дадлі — горад у Англіі
* Дадлі — таўншып у акрузе Кліруатэр, Мінесота, ЗША.
* «Дадлі Справядлівы» (англ. Dudley Do-Right) — амерыканская камедыя 1999 года рэжысёра Х'ю Уілсана з Сарай Джэсікай Паркер у галоўнай ролі.

## Асобы 
* Дэйв Дадлі (1928—2003) — амерыканскі спявак у стылі кантры
* Джон Дадлі, 1-ы герцаг Нартумберленд (1502—1553) — рэгент Англіі
** Роберт Дадлі, граф Лестэр (1532—1588) — англійскі дзяржаўны дзеяч, сын Джона Дадлі
** Гілфард Дадлі (1536—1554), сын Джона Дадлі і муж Джэйн Грэй
* Роберт Уорэн Дадлі (нар. 1955) — амерыканскі кіраванец, генеральны дырэктар нафтавай кампаніі BP з кастрычніка 2010 года.
* Уільям Дадлі (нар. 1952) — амерыканскі эканаміст і фінансіст, 10-й Прэзідэнт Федэральнага рэзервовага банка Нью-Ёрка
* Эн Дадлі (народжаная Эн Джэніфер Бэкінгем, род. 1956) — брытанскі кампазітар і музыкант, уладальніца прэміі «Оскар» (1998) у намінацыі «Лепшая музыка да фільма» за фільм «Мужчынскі стрыптыз».

## Спасылкі 
*
Антверпенская марка

**Антверпенская марка** — феадальнае ўладанне на часткі тэрыторыі былой Таксандрыі, якое размяшчалася на поўдзень ад рэкі Мааса і на ўсход ад ракі Шэльда, каля гарадоў Антверпен і Брэда.

## Перадгісторыя 
У выніку Мерсенскага падзелу каралеўства Латарынгія ў 870 годзе, Таксандрыя перайшла да Карла II. З IX стагоддзя Таксандрыя мела ўласнага графа, які (з пункту гледжання некаторых даследчыкаў) кіраваў і наваколлямі Антверпена. У 995 годзе графам Таксандрыі стаў біскуп Утрэхта.

## Гісторыя 
Частка аўтараў лічыць, што марка першапачаткова служыла буферам для Свяшчэннай Рымскай імперыі ад Францыі і ад нападаў нарманаў.

Першае згадванне пра Антверпен як графства — статут імператара Генрыха II, датаваны 1008 годам, які заве Газела I (з роду вердэнскіх графаў) маркграфам Антверпена. Пасля таго як ён стаў герцагам Латарынгіі, маркграфства аж да 1076 года належала гэтай сям'і (за выключэннем перыяду ў 1045—1050).

У 1076 годзе маркграфства перайшло па спадчыне да Готфрыда Бульёнскага, які стаў герцагам Латарынгіі толькі ў 1087 годзе. Пасля гэтага яно першапачаткова перайшло да Генрыха Лімбургскага, а потым да Брабанта.

## У Новы час 
У 1549 годзе імператар Карла V вылучыў Антверпенскае маркграфства як адну з Сямнаццаці правінцый, але пазней Антверпен ізноў стаў часткай герцагства Брабант. Пасля Васьмідзесяцігадовай вайны Брэда стала часткай Рэспублікі Злучаных правінцый, а Антверпен застаўся ў складзе Іспанскіх Нідэрландаў.

## Спіс кіраўнікоў 
### Графы Таксандрыі 
* каля **969 — 995 Ансфрыд** (945/950-1010) граф Таксандрыі, біскуп Утрэхта 995—1010

### Маркграфы Антверпена 
* каля **1008 — 1044 Газела I** (968/973 — 19 красавіка 1044) маркграф Антверпена, герцаг Ніжняй Латарынгіі з 1023, герцаг Верхняй Латарынгіі з 1033 года.
* **1044 — 1045 Годфрыд II Барадаты** (997/1020—30 снежня 1069) сын Газела. Маркграф Антверпена 1044—1045, 1065—1069 герцаг Верхняй Латарынгіі ў 1044—1047 гадах, і Ніжняй Латарынгіі ў 1065—1069 гадах, рэгент маркграфства Тасканы ў 1054—1069 гадах, герцаг Спалета з 1057 года
* **1045 — 1049 Бадуэн VI Монс (Міралюбны)** (каля 1030 — 17 ліпеня 1070) маркграф Антверпена ў 1044—1049, граф Эно з 1051 года, граф Фландрыі з 1067 года.
* **1049 — 1065 Фрыдрых II Люксембургскі**
* **1065 — 1069** Годфрыд II Барадаты
* **1069 — 1076 Годфрыд (Жафруа) Гарбаты** (каля 1025/1040 — 27 лютага 1076) сын Готфрыда II Барадатага. Герцаг Ніжняй Латарынгіі і Спалета, маркграф Тасканы, граф Вердэна і маркграф Антверпена з 1069.
* **1076 — 1099 Готфрыд Бульёнскі** (каля 1060 — 18 ліпеня 1100) унук Годфрыда (Жафруа) Гарбатага. Маркграф Антверпена, граф Бульёнскі 1076—1096, герцаг Ніжняй Латарынгіі 1087—1096, кіраўнік Іерусаліма 1099—1100.
* **1101 — 1106 Генрых I Лімбургскі**
* **1106 — 1139 Готфрыд Барадаты Лувенскі**

## Спасылкі 
* 

* 
 
* 

*
Антверпен
Роберт I д’Артуа

**Роберт I Добры** (верасень  — , Мансур, ) — сын французскага караля Людовіка VIII Льва і Бланкі Кастыльскай, брат Людовіка IX Святога. Заснавальнік дому Артуа, які загас у 1472 годзе.

## Біяграфія 
У 1237 годзе ажаніўся з Мацільдай Брабанцкай (1224—1288), дачкой брабанцкага герцага Генрыха II і нямецкай прынцэсы Марыі Гогенштаўфен. Да вяселля Людовік IX дараваў яму ў леннае валоданне графства Артуа.

Роберт прымаў актыўны ўдзел у крыжовых паходах свайго брата і праявіў адвагу і храбрасць. У 1250 годзе ў Егіпце ён з невялікім атрадам на плячах у мусульман уварваўся ў крэпасць Мансур. Але ворагі паспелі зачыніць вароты і адрэзалі Роберта ад асноўных сіл. Ён быў разадраны туркамі.

Жонка Роберта тады была цяжарная і праз некалькі месяцаў нарадзіла сына Роберта II Высакароднага, які стаў другім графам Артуа. Акрамя яго, у Роберта I была яшчэ дачка Бланка (1248—1302), якая ў першым шлюбе была за наварскім каралём Генрыхам Талсцім, а ў другім — з Эдмундам Гарбатым, 1-м графам Ланкастарскім (Англія). Яе дачка ад першага шлюбу стала жонкай французскага караля Філіпа IV Прыгожага, а дзякуючы другому шлюбу Бланка стала адной з родапачынальніц англійскай каралеўскай дынастыі Ланкастэраў.

## Літаратура 
* Leese, Thelma Anna, *Blood royal: issue of the kings and queens of medieval England, 1066—1399*, Heritage Books Inc., 2007.
* Masson, Gustave, *The story of mediæval France: from the reign of Hugues Capet to the beginnings of the sixteenth century*, G.P.Putnam's Sons, 1888.

Катэгорыя:Дом д’Артуа
Катэгорыя:Графы д’Артуа
Катэгорыя:Удзельнікі Сёмага крыжовага паходу
Ланкастэры

**Ланка́стэры** () — бакавая галіна каралеўскага дому Плантагенетаў.

## Сімвал Ланкастэраў 
[thumb|left|200px|Генры Артур Пейн. Сцэна ў садзе [Тэмпл (Лондан)|Тэмпла ў першай частцы п’есы «», дзе прыхільнікі варожых фракцый выбіраюць чырвоныя і белыя ружы]]
Пышная і вельмі яркая дамаская ружа з моцным прыемным пахам была самай распаўсюджанай і любімай сярод усіх шматлікіх відаў сярэднявечных руж. Меркавана, у 1250 годзе яе прывёз у Праванс з мусульманскага Усходу адзін з удзельнікаў Крыжовых паходаў — граф Шампані Цібо IV Вялікі, празваны Спеваком. Паводле легенды, граф Ланкастэрскі, зачараваны гэтай ружай у адным з садоў Францыі, захапіў яе да сябе на радзіму. У памяці пакаленняў умацавалася, што пунсовая дамаская ружа стала сімвалам гэтага магутнага дому, у часы шматгадовай барацьбы з Ёркамі за карону краіны. Аднак у гербе Ланкастэраў не было пунсовай ружы, упершыню яе з белай ружай аб’яднаў у сваім гербе Генрых VII Цюдар, які лічыў сябе спадчыннікам і Ланкастэраў, і Ёркаў (праз жонку). Эпізод з выбарам руж, які паказаны Шэкспірам у першай частцы п’есы «Генрых VI», цалкам выдуманы ім.

## Гісторыя 
Заснавальнікам дому Ланкастэраў з’яўляецца Джон Гонт (ці Іаан Генцкі, празваны так па месцы нараджэння), герцаг Ланкастэр (1340—1399) — трэці выжылы сын англійскага караля Эдуарда III. Сын Джона Гонты Генрых Болінгбрак (1367—1413) у 1399 годзе зрынуў свайго стрыечнага брата Рычарда II, і стаў каралём пад імем Генрыха IV, захаваўшы (як і яго сын і ўнук) тытул герцага Ланкастэра. сын Генрых V (1387—1422), кароль Англіі (1413—1422), у сваю чаргу яго спадчыннікам стаў адзіны сын Генрых VI (1421—1471). Генрых VI стаў каралём ва ўзросце 10 месяцаў, і за яго кіравалі яго дзядзькі, Джон, герцаг Бедфард, і Хамфры, герцаг Глостэр. Ён таксама быў каранаваны (падчас Стагадовай вайны) як кароль Францыі. Генрых VI пакутаваў на псіхічныя расстройствы. У 1461 годзе ён быў зрынуты прадстаўнікамі іншай бакавой галіны Плантагенетаў, Ёркамі. Але ў 1470 годзе, падчас войны Пунсовай і Белай ружы, ён на некалькі месяцаў ізноў стаў каралём — да красавіка 1471 года, пасля чаго быў ізноў звергнуты і забіты. Незадоўга да гэтага яго адзіны сын Эдуард, прынц Уэльскі, загінуў у бітве пры Т’юксберы, так што з забойствам Генрыха VI галіна Ланкастэраў па мужчынскай лініі згасла.

Генрых VII, заснавальнік дынастыі Цюдараў, які заняў прастол у 1485 годзе, быў нашчадкам пазашлюбнага (пасля ўзаконенага) сына Джона Гонта і лічыўся спадчыннікам дому Ланкастэраў. Узыйшоўшы на прастол, ён прыняў таксама тытул герцага Ланкастэрскага, які з таго часу непадзельны з брытанскай каронай.

## Гл. таксама 
* Спіс герцагскіх тытулаў Брытанскіх астравоў

## Літаратура 
* K. B. McFarlane. *Lancastrian Kings and Lollard Knights*. Oxford University Press, 1972. ISBN 0-19-822344-7. P.361.

## Спасылкі 
* Артыкул «House of Lancaster» у энцыклапедыі «Брытаніка»
* Генеалагічнае дрэва Ланкастэраў на сайце Wars of the Roses 
* Ланкастэры на афіцыйным сайце Брытанскай манархіі
* Бібліяграфія кніг пра прадстаўнікоў Ланкастэрскай дынастыі


Катэгорыя:Вайна Пунсовай і Белай ружы
Філіп V

;Філіп V
* Філіп V Македонскі
* Філіп V, кароль Францыі (1316—1322)
* Філіп V, кароль Іспаніі (1700—1746)
Уласныя вектары і ўласныя значэнні

thumb|270px|Пры такім зрухвавым пераўтварэнні чырвоная стрэлка мяняе свой кірунак, а сіняя не. Сіняя стрэлка з'яўляецца ўласным вектарам гэтага пераўтварэння і, паколькі яго даўжыня застаецца нязменнай, яго ўласнае значэнне роўнае 1.

**Уласны вектар** аператара — ненулявы вектар, які пераводзіцца дадзеным аператарам у прапарцыянальны яму вектар. Пры гэтым каэфіцыент прапарцыянальнасці называецца **ўласным значэннем** аператара.

Паняцці ўласнага вектара і ўласнага значэння з'яўляюцца аднымі з ключавых у лінейнай алгебры і маюць шмат прымяненняў як у чыстай, так і ў прыкладной матэматыцы. Яны выкарыстоўваюцца пры раскладанні матрыц, у квантавай механіцы і ў многіх іншых галінах.

## Азначэнні 
Няхай  — лінейная прастора над полем , і  — лінейны аператар.

Ненулявы вектар  называецца **ўласным вектарам** аператара , вынікам дзеяння аператара  на вектар  з'яўляецца дамнажэнне вектара на лік  (элемент поля ):
: A x = \lambda x, \qquad \lambda \in K.

Лік  пры гэтым называецца **ўласным значэннем** аператара .

Катэгорыя:Лінейная алгебра
Філіп Бургундскі

**Філіп Бургундскі** () — імя шэрагу прадстаўнікоў Бургундскага дому:

* **Філіп Мансеньёр** (10 лістапада 1323 – 10 жніўня 1346) — спадчыннік герцага Бургундыі, муж папярэдняй, граф Аверні і Булоні па праве жонкі з 1338, сын герцага Бургундыі Эда IV;
* **Філіп I Руўрскі** (5 жніўня 1346 — 21 лістапада 1361) — граф Артуа і пфальцграф Бургундыі з 1347, герцаг Бургундыі з 1350, граф Аверні і Булоні з 1360, сын графа Аверні Філіпа I Бургундскага;
* **Філіп II Смелы** (7 студзеня 1342 — 27 красавіка 1404) — герцаг Турэні 1360—1363, герцаг Бургундыі з 1363, граф Фландрыі, Бургундыі і Артуа з 1384, граф Рэтэля 1384—1393, граф Шарале з 1391, сын караля Францыі Іаана II Добрага;
* **Філіп III Добры** (31 ліпеня 1396 — 15 чэрвеня 1467) — герцаг Бургундыі, граф Бургундыі і Артуа з 1419, маркграф Намюра з 1429, герцаг Брабанта і Лімбурга з 1430, граф Генегау, Галандыі і Зеландыі з 1432, герцаг Люксембурга з 1443, сын герцага Бургундыі Жана Бясстрашнага;
* **Філіп II, граф Невера** (кастрычнік 1389 — 25 кастрычніка 1415) — граф Невера з 1404, граф Рэтэля з 1406, сын герцага Бургундыі Філіпа II Смелага;
* **Філіп I Прыгожы** (22 ліпеня 1478 — 25 верасня 1506) — герцаг Бургундыі 1482—1493, герцаг Брабанта, Лімбурга, Люксембурга, Гелдэрна, граф Бургундыі, Артуа, Генегау, Галандыі, Зеландыі, маркграф Намюра з 1482, кароль Кастыліі і Леона з 1504, сын імператара Максіміліяна I Габсбурга;
* **Філіп Бургундскі, граф дэ Ла Рош** (пам. 4 ліпеня 1498) — граф дэ Ла Рош, сеньёр Беверэна і Вееры, адмірал Нідэрландаў, губернатар Артуа, кавалер Ордэны Залатога Руна, сын Антуана, Вялікага Бастарда Бургундскага;
* **Філіп Бургундскі, біскуп Утрэхта** (1464 — 7 красавіка 1524) — біскуп Утрэхта з 1517, адмірал з 1497, незаконнанароджаны сын герцага Бургундыі Філіпа III Добрага.
Саар (значэнні)

**Саар:**

## Прозвішча 
* Бен Саар (нар. 1989) — ізраільскі футбаліст
* Індрэк Саар — эстонскі дзяржаўны дзеяч, акцёр
* Март Саар — эстонскі кампазітар
* Марцін Саар — эстонскі мастак
* Тыну Саар — эстонскі акцёр
* Фердынанд Саар (1833—1906) — аўстрыйскі паэт
* Юла Саар — эстонскі гукааператар мультыплікацыйнага кіно

## Тапонім 
* Саар () — федэральная зямля ФРГ, названая па рацэ Саар.
* Пратэктарат Саар () — адмысловая зона пад кіраваннем Францыі (1946—1957).
* Саар (, ) — рака ў Францыі і Германіі, правы прыток Мозеля.
* Саар, Ліга Нацый — тэрыторыя, якая знаходзілася пад кіраваннем Лігі Нацый з 1920 па 1935 гады

## Іншыя значэнні 
* Саар (ракетны катар) — (, шторм) — назва некалькіх серый ізраільскіх ракетных катараў і карветаў:
** Саар 2
** Саар 3
** Саар 4
** Саар 4,5
** Саар 5

Катэгорыя:Эстонскія прозвішчы
Пратэктарат Саар

**Пратэктарат Саар** — тэрыторыя, якая была аддзелена пасля Другой сусветнай вайны ад Германіі і кіравалася Францыяй, якая разлічвала зрабіць яе буфернай дзяржавай (накшталт Люксембурга). Была вернута ФРГ 1 студзеня 1957 года.

## Гісторыя 
Пасля Другой сусветнай вайны Саар апынуўся ў французскай зоне акупацыі Германіі. Перад тым як вылучыць тэрыторыю Саара ў асобны пратэктарат, французскія ўлады дадалі да яе 109 муніцыпалітэтаў з Рэйнланд-Пфальц. У сваёй прамове ў Штутгарце 6 верасня 1948 года дзяржсакратар ЗША Дж. Ф. Бірнс растлумачыў, што ЗША не могуць адмовіць Францыі ў задавальненні яе прэтэнзій на Саар, з прычыны таго, што за апошнія 70 гадоў Францыя тройчы падвяргалася нашэсцям з тэрыторыі Германіі. Аднак прамой анексіі Саара Францыяй перашкаджалі артыкулы 2 і 3 Атлантычнай хартыі.

У 1945—1951 гадах Саюзнікі ажыццяўлялі планы дэіндустрыялізацыі Германіі. Выконваючы план Манэ, Францыя імкнулася атрымаць эканамічны кантроль над індустрыяльнымі раёнамі Германіі, якія патрапілі ў яе акупацыйную зону, асабліва Рурскім і Саарскім рэгіёнамі. Аднак ва ўмовах нарастання савецкага і амерыканскага дамінавання ў Еўропе французскі ўрад зрабіў гістарычны крок: у 1950 годзе ў дэкларацыі Шумана было прапанавана аб’яднаць вугальную і сталеліцейную прамысловасць Францыі і Заходняй Германіі. Рэалізацыя гэтай прапановы прывяла да стварэння Еўрапейскага аб’яднання вугалю і сталі (ЕАВС), прадвесніка сучаснага Еўрапейскага саюза. Першым крокам да рэалізацыі плана павінна было стаць вяртанне ўраду ФРГ поўнага кантролю над заходнегерманскай прамысловасцю, аднак Францыя марудзіла з гэтым, спадзеючыся ўмацаваць свой эканамічны ўплыў у рэгіёне.

Пры падпісанні Парыжскіх пагадненняў 1954 года Францыя прапанавала стварыць незалежную дзяржаву «Саарланд» пад заступніцтвам Заходнееўрапейскага саюза. Нягледзячы на тое, што канцлер ФРГ Конрад Адэнаўэр выказаў публічную падтрымку гэтаму плану, на рэферэндуме 23 кастрычніка 1955 года 67,7 % ад тых, хто прымаў удзел у галасаванні (з 96,5 % насельніцтва), адпрэчылі яго, аддаўшы перавагу вяртанню Саара ў склад Германіі.

Падпісаны 27 кастрычніка 1956 года Люксембургскі дагавор пастанавіў, што Саару павінна быць дазволена ўз’яднацца з ФРГ, што і адбылося 1 студзеня 1957 года.

## Эканоміка 
З 1 чэрвеня 1947 года на тэрыторыі Саара была ў абарачэнні марка Саара, якая замяніла рэйхсмарку па курсе 1:1. Для збліжэння з эканомікай Францыі з 15 лістапада 1947 года на тэрыторыі Саара быў уведзены ў абарачэнне саарскі франк, курс якога быў прыраўнаваны да курсу французскага франка. Марка Саара 15 студзеня 1948 года выйшла з абарачэння ў якасці афіцыйнай валюты. Яна па курсе 20:1 абменьвалася на саарскі франк.

## Спорт 
Саарскія спартсмены выступалі на летніх Алімпійскіх гульнях 1952 года ў Хельсінкі, а зборная Саара па футболе прыняла ўдзел у адборачным турніры чэмпіянату свету па футболу 1954 года. Футбольны клуб «Саарбрукен» удзельнічаў у першым у гісторыі розыгрышы Кубка еўрапейскіх чэмпіёнаў.

## Гл. таксама 
* Саар, Ліга Нацый
* Бізонія
* Трызонія

Катэгорыя:Пратэктараты
Катэгорыя:Наступствы Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Гістарычныя германскія дзяржавы
Катэгорыя:Гісторыя Саара
Карл Генрых Эміль Кох

**Карл Генрых Эміль Кох** (1809—1879, ) — нямецкі батанік-дэндролаг.

## Біяграфія 
Спачатку Кох вывучаў медыцыну ў Іене, але галоўным чынам займаўся батанікай і ў 1834 г. выступіў у Іене прыват-дацэнтам батанікі.

У 1836 г. Кох распачаў падарожжа на Усход, наведаў Каўказ, Мінгрэлію да Батумі, паўночную частку Арменіі, Персідскае пласкагор'е і Арарат. Галоўнай мэтай гэтага падарожжа было вызначэнне радзімы пладовых дрэў. З гэтага падарожжа Кох вярнуўся ў 1838 г. праз Санкт-Пецярбург з багатымі калекцыямі; вынікі падарожжа ён апублікаваў у сачыненні: *«Reise durch Russland nach dem Kaukas. Isthmus»* (2 тома, Штутгарт, 1842—43).

У 1843 г. Кох, пры садзейнічанні Фрыдрыха Вільгельма IV і берлінскай акадэміі навук, распачаў другое падарожжа на Усход. Ён наведаў Пантыйскае пласкагор'е, мясцовасці вакол Ардагана і Эрзерума і ўсходнюю частку вобласці, якая прылягае да Еўфрата. Апісанне гэтага падарожжа склала 3 тамы сачынення: *«Wanderungen durch dem Orient»* (Веймар, 1846—47). Перасяліўшыся ў 1847 г. у Берлін, Кох прызначаны экстраардынарным прафесарам дэндралогіі ва ўніверсітэце, у 1878 г. ён прызначаны дырэктарам берлінскага батанічнага саду.

## Сачыненні 
Галоўным сачыненнем яго лічыцца *«Dendrologie»* (3 тамы, Эрланген, 1869—1872); акрамя таго, ім надрукаваны наступныя сачыненні: *«Das natürliche System des Pflanzenreichs nachgewiesen in der Flora von Jena»* (1839), *«Beiträge zu einer Flora des Orientes»* (Берлін, 1848—1851), *«Hortus dendrologicus»* (1853), *«Die botanischen Gärten»* (Берлін, 1860), *«Die deutschen Obstgehölze»* (Штутгарт, 1876). З 1857 па 1872 г. Кох выдаваў часопіс: *«Wochenschrift für Gärtnerei und Pflanzenkunde»*.

Катэгорыя:Батанікі Германіі
Леарх

**Леарх** () — у старажытнагрэчаскай міфалогіі сын Іно і цара Архамена Афаманта, брат Мелікерта. Быў забіты ўласным бацькам, на якога Гера наслала шаленства за тое, што Афамант узяў на выхаванне Дыяніса. З-за гневу Геры Афамант у прыпадку шаленства застрэліў з лука сына Леарха, прыняўшы яго за аленя. Паводле іншага апавядання, Тысіфона па загадзе Геры наслала на Афаманта шаленства, і ён разбіў твар немаўля аб камень.

## Літаратура 
* Гл. Валерый Флак. Арганаўтыка III 69.

Катэгорыя:Героі старажытнагрэчаскіх міфаў
Катэгорыя:Міфы Беотыі
Архамен

**Архаме́н** ():
* Архамен — у старажытнагрэчаскай міфалогіі бацька Элары.
* Архамен — **Архамен Мінійскі**, старажытны горад у Беотыі.
* Архамен — горад у Аркадзіі.
Кох

**Кох** () — нямецкае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Мікалаевіч Кох (1909—1972) — беларускі мастак
* Дэвід Кох — амерыканскі бізнесмен і інжынер
* Ільза Кох — нацысцкая злачынца
* Іозеф Антон Кох (1768—1839) — аўстрыйскі мастак-рамантык
* Карл Генрых Эміль Кох (1809—1879) — нямецкі батанік-дэндролаг
* Пейке Кох — нідэрландскі мастак
* Роберт Кох (1843—1910) — нямецкі мікрабіёлаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1905)
* Роланд Кох (нар. 1958) — германскі палітык
* Эрых Кох — рэйхскамісар Украіны 1941—1944
* Юрый Кох (нар. 1936) — лужыцкі пісьменнік, журналіст, драматург і перакладчык
Тысіфона (значэнні)

**Тысіфона:**

* Тысіфона — у старажытнагрэчаскай міфалогіі адна з эрыній. 
* (466) Тысіфона — астэроід галоўнага пояса.
Тысіфона

а Іно]] 
**Тысіфона** ( — «мсцівіца за забойства») — у старажытнагрэчаскай міфалогіі адна з эрыній. Нарадзілася ад кропель крыві, якія лінулі пры пакладанні Урана. Паводле апісання Вергілія, яна сядзіць у Аідзе на жалезнай вежы.

* фігуруе як персанаж у оперы Ж.-Ф. Рамо «Іпаліт і Арысія» (1733)
* Яе імем названы астэроід (466) Тысіфона.
* Персанаж фантастычнага рамана Дэвіда Вебера «Дарога шаленства» (усяляецца ў душу касмічнага камандас).

## Іншыя Тысіфоны 
У трагедыі Еўрыпіда «Алкмеон у Карынфе» Тысіфона — дачка Алкмеона, народжаная Манто. Разам з братам была аддадзена бацькам на выхаванне карынфскаму цару Крэонту. Яна вырасла такой прыгожай, што жонка Крэонта, асцерагаючыся, як бы яе муж не зрабіў Тысіфону сваёй жонкай, прадала яе ў рабства. Алкмеон купіў Тысіфону, не падазраючы, што гэта — яго дачка; толькі пазней, калі ён явіўся ў Карынф за сваімі дзецьмі, ён даведаўся пра гэта.

Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія багіні
Катэгорыя:Багі помсты
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Таўмант

**Таўмант** (, «цудоўны», таксама *Фаўмант*) — у старажытнагрэчаскай міфалогіі бажаство марскіх цудаў, падводны волат, сын Понта і Геі (ці Понта і Тэфіі), муж Электры, бацька Ірыды і гарпій.

Паводле Нона, бацька Ірыды і Гідаспа (ад Ірыды). Гл. Іран і Індыя ў старажытнагрэчаскай міфалогіі.

Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія багі
Катэгорыя:Марскія багі
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Ірыда (міфалогія)

. «Ірыда і Марфей», 1811 год]]
**Іры́да** () — у старажытнагрэчаскай міфалогіі першапачаткова ўвасабленне і багіня вясёлкі, дачка Таўманта і Электры, сястра гарпій. Жонка Зефіра. Паводле адной з версій, нарадзіла ад Зефіра Эраса.

Галоўная роля Ірыды — быць вястункай богаў, даручэнні якіх яна разносіць са шпаркасцю ветра па зямлі, у марскія глыбіні і нават у пекла. Зеўс пасылае яе з кубкам набраць вады са Стыкса.

Як багіня вясёлкі, якая з’яўляецца пасля дажджу ў хмары ці ў пырсках вады, Ірыда стаяла блізка да марскіх божастваў. У паэтаў яна з’яўляецца часам прыслужніцай Геры і выканаўцам яе даручэнняў, падобна таму як Гермес адыгрывае тую ж ролю пры Зеўсе. Яна рыхтавала ложа для Зеўса і Геры.

Малюецца Ірыда часцей за ўсё ў палёце, з распасцёртымі вялікімі крыламі, з кадуцэем ці чарай у руцэ. Называецца «златакрылай». Па рацыяналістычным вытлумачэнні, паходзіць з воблака.

Дзеючая асоба трагедыі Еўрыпіда «Геракл», камедыі Арыстафана «Птушкі», п’есы Ахея Эрэтрыйскага «Ірыда».

Па імі багіні вясёлкі названа кветка касач (Iris) — за багацце варыянтаў яе афарбоўкі, і хімічны элемент Ірыдый, злучэнні якога таксама маюць мноства колераў.

Імем Ірыды таксама названы астэроід (7) Ірыда, адкрыты ў 1847 годзе

## Спасылкі 
Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія багіні
Катэгорыя:Багі-веснікі
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Хальмахера

**Хальмахе́ра** (), **Джайлола** — востраў у складзе Малайскага архіпелага, буйнейшы з Малукскіх астравоў. Належыць Інданезіі.

Плошча вострава 17780 км². Берагавая лінія складанай формы. 4 паўастравы раздзяляюцца  залівамі і веерападобна расходзяцца ад цэнтра вострава. Паверхня гарыстая. Найбольшая вышыня — дзеючы вулкан Гамкунора. Клімат экватарыяльны. Тэмпература паветра на ўзбярэжжы 25—28 °С. За год выпадае 2000—3000 мм ападкаў. На востраве вечназялёныя трапічныя лясы.

## Эканоміка 
Земляробства, экспарт вострых прыпраў, драўніны. Плантацыі какосавай пальмы. На востраве порт Джайлола.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Малукскія астравы
Філіп Леклерк

{{Дзяржаўны дзеяч
| імя                = Жак Філіп Леклерк
| арыгінал імя     = Philippe Leclerc de Hauteclocque
| выява            = Général Leclerc.png|150 px
| апісанне выявы            = Леклерк у 1943 годзе
| пасада          = вярхоўны камісар Французскага Індакітая
| парадак            = 2
| перыядпачатак       = 5
| перыядканец        = 31 кастрычніка 1945 года
| папярэднік     = Жан Седзіль
| сцяг               =Flag_of_Colonial_Annam.svg
| пераемнік           = Жорж д' Аржэнліе
| дата нараджэння      = 22.11.1902
| месца нараджэння     =  
| дата смерці        = 28.11.1947
| месца смерці       = 
| гады службы        = 1924—1947
| прыналежнасць     = 
|званне = Маршал Францыі (пасмяротна)
|род войскаў =
|камандаваў =
|частка =
|бітвы = 
|узнагароды =
{ style="background: transparent"
 
-

-

-

-

-

-

-

-

-

}
| аўтограф =
| вікісховішча =
}}

**Жак Філіп Леклерк** (поўнае імя **Жак Філіп Леклерк, граф дэ Атклок**, , /ləklɛʁ də otklok/; , Белуа-Сен-Леанар, Францыя — , Бешар, Алжыр) — французскі генерал часоў Другой сусветнай вайны, маршал Францыі (1952, пасмяротна).

## Биография 
 год]]
З арыстакратычнага графскага роду, вядомага з XIII стагоддзя. Прамыя продкі роду Атклокаў удзельнічалі ў Крыжовых паходах, бітве пры Фантэнуа, Напалеонаўскіх войнах. Адукацыю атрымаў у Сен-Сірскай ваеннай школе (1924). Службу пачаткаў у 5-м кірасірскім палку ў Мозелі, затым быў пераведзены ў 8-ы полк спагі ў Марока.

Пазней служыў інструктарам афіцэрскай школы і ў складзе 1-га афрыканскага конна-егерскага палка. Пасля пачатку вайны ў верасні 1939 года быў адкліканы ў Францыю.

У складзе «Змагарнай Францыі», як і шматлікія камандзіры, чые сем'і засталіся ў акупаванай Францыі, выкарыстоўваў псеўданім — «Леклерк», пасля вайны далучаны да сапраўднага прозвішча. У снежні 1942 — студзені 1943 гадоў правёў французскія войскі ад возера Чад да Трыпалі, для ўдзелу злучэнняў у Туніскай кампаніі.

У 1944 годзе камандаваў французскімі войскамі падчас высадкі саюзнікаў у Нармандыі.

У 1945 годзе быў адпраўлены ў Індакітай, але неўзабаве падаў у адстаўку, нездаволены дзяржаўнай падтрымкай яго баявых аперацый супраць В'етміня.

У 1947 годзе, інспектуючы французскія часткі ў Паўночнай Афрыцы, разбіўся на самалёце над Алжырам.

## Узнагароды 
* У 1952 годзе пасмяротна атрымаў званне Маршала Францыі.
* Кавалер Вялікага Крыжа ордэны Ганаровага легіёна.
* Кампаньён ордэна Вызвалення
* Ваенны медаль
* Ваенны крыж 1939—1945
* Медаль Супраціўлення з разеткай
* Каланіяльны медаль з планкамі: «Maroc», «Fezzan», «Koufra», «Tripolitaine», «Tunisie», «Extrême-Orient»
* Сярэбраная зорка (ЗША)
* Ордэн «За выбітныя заслугі» (Вялікабрытанія)
* Камандор ордэна Кароны (Бельгія)
* Ваенны крыж (Бельгія)

## Гл. таксама 
* Леклерк, танк

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце ХРОНАС
* Біяграфічны артыкул  

Катэгорыя:Маршалы Францыі
Катэгорыя:Загінулі ў авіякатастрофах
Катэгорыя:Вярхоўныя камісары Французскага Індакітая
Лібій Север

**Лібій Север** (; забіты ў ) — рымскі імператар, які кіраваў ў 461—465 гадах.

Лібій Север быў абвешчаны імператарам у лістападзе 461 года па волі ўсёмагутнага вайскавода Рыцымера, некаранаванага кіраўніка Італіі. Ніякай рэальнай улады ён не меў і нічым не праявіў сябе падчас кіравання. Лібію Северу, аднак, не ўдалося атрымаць прызнанне імператара Візантыі Льва I Макелы. У канцы лета 465 года (як відаць, 14 жніўня) ён сканаў (магчыма, атручаны па загадзе Рыцымера).

## Крыніцы 
## Літаратура 
### Першасная літаратура 
* 
* 

### Даследаванні 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы V стагоддзя
Катэгорыя:Рымскія консулы V стагоддзя
Хумус

**Хумус** — яўрэйская закуска з нутавага (гарохавага) пюрэ. У склад хумуса звычайна ўваходзіць таксама аліўкавы алей, часнок, папрыка, лімонны сок і тахіні (кунжутная паста). Разам з ім могуць падавацца разнастайныя саленні, а таксама аладкі і піты. Лыжка і відэлец, як правіла, да хумуса не падаюцца.

## Распаўсюджванне 
Хумус асабліва папулярны на Кіпры і ў краінах Блізкага Усходу, такіх як Ізраіль, Іарданія, Ліван, Сірыя, Турцыя. У ЗША з'яўленне шырокага асартыменту хумуса паўплывала на папулярызацыю гэтага прадукта.

Хумус таксама папулярны ва ўсім свеце сярод вегетарыянцаў і людзей, якія не могуць ужываць у ежу глютэн і прадукты, якія змяшчаюць яго.

## Прыгатаванне 
Гатуюць хумус з аднайменнай бабовай расліны, якую ў Еўропе пераважна называюць нутам — турэцкім гарохам, а ў Турцыі — проста гарохам. Сыры хумус вараць, а потым дробна-дробна сціраюць. Занятак традыцыйна жаночы, але патрабуе немалой сілы, цярпення і вопыту.

Лічыцца, што хумус смачней, калі дбайна ён зацёрты. У працэсе гатавання ў бабовую кашыцу дадаюць аліўкавы алей, лімонны сок і тахіні (пасту з кунжуту).

Хумус гатуюць у розных кутках свету па-рознаму. Існуе вялікая колькасць відаў хумуса: з часнаком, лімонам, з зелянінай, з вострымі ноткамі. 

Гэтую карысную страву можна мазаць на хлеб, дадаваць у фалафель, у рыс, выкарыстоўваць у якасці падліўкі да печанай бульбы або ўжываць проста так.

## Літаратура 
* *Боровская Э.* Еврейская кухня / Боровская Э. - М.: Эксмо, 2012. - 320 с.: ил. ISBN 978-5-699-56247-3

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вегетарыянская кухня
Катэгорыя:Грэчаская кухня
Катэгорыя:Ліванская кухня
Катэгорыя:Егіпецкая кухня
Катэгорыя:Арабская кухня
Катэгорыя:Ізраільская кухня
Катэгорыя:Закускі
Катэгорыя:Бутэрбродныя пасты
Катэгорыя:Левантыйская кухня
Катэгорыя:Стравы з бабовых