open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Паўстанне Муканы

**Паўстанне Муканы**, **рух «людзей у белых вопратках»** — паўстанне ў Сярэдняй Азіі супраць улады Арабскага халіфата на чале з Муканам (араб. «закрыты пакрывалам», Хашым Ібн Хакім) у 770—780 гады. Мукана прапаведаваў вучэнне, у аснове якога ляжалі ідэі маздакізму. Галоўныя цэнтры паўстання Муканы знаходзіліся ў Маверанахры: паселішча Наршах (каля Бухары), Самарканд і горная вобласць Санам. У 776—783 гадах арабы захапілі гэтыя цэнтры, а каля 783—785 гадоў канчаткова задушылі паўстанне.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Таджыкістана
Катэгорыя:Гісторыя Узбекістана
Катэгорыя:Арабскі халіфат
Катэгорыя:Паўстанні
Катэгорыя:Войны VIII стагоддзя
Енісей (значэнні)

* Енісей
* Енісей (Іркуцкая вобласць)

## Спорт 
* Енісей (баскетбольны клуб)
* Енісей (жаночы баскетбольны клуб)
Пісек

**Пісек** () — горад на поўдні Чэхіі, муніцыпалітэт з пашыранымі паўнамоцтвамі і адміністрацыйны цэнтр раёна Пісек Паўднёвачэшскага края, на рацэ Отаве (левы прыток Влтавы). Машынабудаванне, трыкатажная і харчовая прамысловасць.

Па тэрыторыі Пісека праходзіць магістральны газаправод. У цэнтры горада — былы каралеўскі замак, які ў XVIII стагоддзі быў перабудаваны ў ратушу і бровар, і касцёл Нараджэння Панны Марыі XIII стагоддзя.

Штогод праводзяцца фестывалі — кінематаграфічны, музычны і інш.

Музей. Паблізу горада — замкі Орлік і Звікаў.

## Вядомыя ўраджэны і жыхары 
* Ян Мукаржаўскі, чэшскі эстэтык, літаратуразнавец

Катэгорыя:Гарады Паўднёвачэшскага края
Хмыль

**Хмыль** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алег Уладзіміравіч Хмыль — беларускі хакеіст
* Аляксандр Аляксандравіч Хмыль — беларускі вучоны ў галіне тэхналогіі мікраэлектронікі
Старадворскі сельсавет (Расонскі раён)

**Старадво́рскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Расонскага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Краснаполле.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Дрэтунскага раёна Полацкай акругі БССР. Цэнтр — фальварак Стары Двор. З 3 ліпеня 1925 года ў складзе Краснапольскага, з 4 жніўня 1927 года ў складзе Расонскага раёнаў Полацкай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Расонскім раёне БССР. У 1931 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Краснаполле. З 21 чэрвеня 1935 года ў Расонскім раёне Полацкай акругі, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Віцебскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага Шуляцінскага сельсавета.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Расонскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Дрэтунскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Краснапольскага раёна (Полацкая акруга)
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе
Хмялеўскі

**Хмялеўскі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алег Уладзіміравіч Хмялеўскі (нар. 1985) — беларускі валейбаліст і трэнер.
* Аркадзь Сільвестравіч Хмялеўскі — Герой Савецкага Саюза
* Канстанцін Іосіфавіч Хмялеўскі — адзін з арганізатараў Мінскага падполля ў гады Вялікай Айчыннай вайны
Уладзімір Львовіч Хмурыч

**Уладзімір Львовіч Хмурыч** (, , РСФСР — ) — беларускі танцоўшчык. Заслужаны артыст Беларусі (1992).

## Біяграфія 
Скончыў Варашылаўградскае культурна-асветніцкае вучылішча ў 1975 годзе. З 1978 года артыст балета ансамбляў песні і танца Паўднёвай групы войск (Венгрыя, з 1983 года Беларускай ваеннай акругі з 1988 года Паўночнай групы войск (Польшча), у 1992—2000 гадах Узброенных Сіл Рэспублікі Беларусь. Выконваў сола ў многіх харэаграфічных пастаноўках («Брэсцкая крэпасць», «Беларуская рапсодыя», «Вяселле ў Малінаўцы», «Кадрыль» і інш.).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларусі
Хмялёў

**Хмялёў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Іван Іванавіч Хмялёў — Герой Савецкага Саюза
* Мікалай Паўлавіч Хмялёў — расійскі акцёр, рэжысёр
Мікалай Паўлавіч Хмялёў

**Мікалай Паўлавіч Хмялёў** (28 ліпеня [10 жніўня] 1901, Сормава — , ) — савецкі акцёр, тэатральны рэжысёр, педагог. Народны артыст СССР (1937). Лаўрэат трох Сталінскіх прэмій першай ступені (1941, 1942, 1946 — пасмяротна).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў пасёлку Сормава (цяпер раён Ніжняга Ноўгарада). Вучыўся ў прыватным рэальным вучылішчы Н. Н. Субоцінай ў Сормава, а пасля яго закрыцця — у 2-й гімназіі Ніжняга Ноўгарада ў Канавіне.

Пасля пераезду сям’і ў Маскву, з 1916 года вучыўся ў 6-й Маскоўскай гімназіі, з 1919 — адначасова на гісторыка-філалагічным факультэце Маскоўскага ўніверсітэта і ў 2-й Студыі МХТ. У 1924 годзе Студыя ў поўным складзе ўлілася ў трупу Маскоўскага Мастацкага тэатра (МХАТ).

Мікалай Хмялёў стаў адным з самых яскравых прадстаўнікоў так званага «другога пакалення» артыстаў МХАТа; сярод лепшых яго роляў — цар Фёдар у трагедыі А. К. Талстога «Цар Фёдар Іаанавіч», Карэнін ў «Ганне Карэнінай» Л. М. Талстога, Тузенбах ў «Трох сёстрах» А. П. Чэхава.

Вёў рэжысёрскую і педагагічную працу. У 1932 годзе стварыў тэатр-студыю, уліўшыся ў 1937 годзе ў Маскоўскі драматычны тэатр імя М. М. Ярмолавай, мастацкім кіраўніком якога ён быў у 1937—1945 гадах.

У 1943—1945 гадах — мастацкі кіраўнік МХАТа.

## Літаратура 
*
Алеш Хрдлічка

**Алеш Хрдлічка** (таксама *Грдлічка*, чэш. Aleš Hrdlička: , Гумполец — , Вашынгтон) — чэшскі антраполаг, з 1881 года жыў і працаваў у ЗША. Аўтар гіпотэзы пра засяленне Паўночнай Амерыкі праз Берынгаў праліў. Аўтар тэорыі аб тым, што эвалюцыя чалавецтва прайшла праз стадыю неандэртальцаў.

Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1921).

## Біяграфія 
У 1881 годзе Алеш Хрдлічка ва ўзросце 13 гадоў разам з сям’ёй эмігрыраваў у ЗША. Працаваў на тытунёвай фабрыцы. Пасля перанесенай хваробы захапіўся медыцынай. Паступіў і скончыў медыцынскі каледж у Нью-Ёрку. Адкрыў прыватную практыку ў Балтыморы. Вывучаў паталогію і псіхічныя анамаліі, зацікавіўся метадамі і прыёмамі антрапаметрыі, для вывучэння якіх у 1896 годзе пераехаў у Парыж. У 1903 годзе атрымаў запрашэнне ў аддзел фізічнай антрапалогіі Нацыянальнага музея натуральнай гісторыі Вашынгтона. З 1910 па 1942 год узначальваў гэты аддзел. У 1918 годзе заснаваў «Амерыканскі часопіс фізічнай антрапалогіі». У 1929 годзе стаў заснавальнікам і першым прэзідэнтам Амерыканскай асацыяцыі фізічнай антрапалогіі.

## Літаратура 
*
Хрызаберыл

**Хрызаберы́л** — мінерал падкласа складаных аксідаў, аксід берылію і алюмінію. Змяшчае да 19,8 % BeO, да 80,2 % Al2O3, прымесі аксідаў жалеза, тытану, хрому.
 пры дзённым святле (Урал, Расія)]]
 у Музеі натуральнай гісторыі (Сан-Дыега, ЗША)]]
Крышталізуецца ў рамбічнай сінгоніі. Утварае таблічастыя, кароткапрызматычныя крышталі, зорчатыя трайнікі прарастання. Колер жоўты, зеленавата-жоўты, аліўкава-зялёны, зрэдку бясколерны. Валодае моцным дыхраізмам: зялёны пры сонечным і чырвоны пры штучным святле (гл. александрыт), цымафан (т.зв. «кашачае вока») апалесцыруе. Цвёрдасць — 8,5. Шчыльнасць 3,5—3,8 г/см³. Палігенны, трапляецца ў гранітах, гранітных пегматытах, слюдзяных сланцах, у россыпах і інш. Александрыт і цымафан — каштоўныя камяні 2-га парадку.

## Радовішчы 
Радовішчы ў Бразіліі (александрыт), ЗША, Канадзе, Расіі (на Урале), М’янме, Індыі, на Мадагаскары (цымафан). Атрымліваюць і штучна.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Хризоберилл // Каталог минералов

Катэгорыя:Мінералы паводле алфавіта
Катэгорыя:Вокіслы (мінералы)
Катэгорыя:Каштоўныя камяні
Катэгорыя:Вокіслы і гідравокіслы (мінералы)
Катэгорыя:Мінералы берылію
Катэгорыя:Мінералы алюмінію
Дастан

**Дастан** — эпічны жанр у літаратурах і фальклоры народаў Блізкага і Сярэдняга Усходу, Сярэдняй і Паўднёва-Усходняй Азіі — пераважна апрацоўка казачных сюжэтаў, легендаў і паданняў. Бываюць паэтычныя і празаічныя — часцей — гэта проза з вершанымі ўстаўкамі. Дастану ўласцівы гіпербалізацыя, ідэалізацыя героя, фантастычныя і прыгонніцкія сітуацыі, рамантычна-любоўныя сюжэтныя лініі, славесныя і сюжэтныя клішэ. У класічных персідскіх, таджыкскіх і цюркамоўных літаратурах дастанамі называюць асобныя раманічныя паэмы («Хасроў і Шырын», «Лейлі і Меджнун» Нізамі), раздзелы з вялікіх эпічных твораў (напрыклад, з «Шахнамэ» Фірдаўсі).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паэтычныя жанры
Лоінтэк Герніка Біская

**Лоінтэк Герніка Біскайя** — іспанскі жаночы баскетбольны клуб з горада Герніка, правінцыя Біская, Іспанія.

## Гісторыя 
Клуб заснаваны ў 1996 годзе, у вышэйшую лігу трапіў у 2014 годзе, пасля чэмпіёнскага тытулу другога дывізіёну.

## Трэнеры 
* Марыа Лопес

Катэгорыя:Жаночыя баскетбольныя клубы Іспаніі
Катэгорыя:Герніка
Біская

**Біская** () — правінцыя на поўначы Іспаніі ў складзе аўтаномнай супольнасці Краіна Баскаў. Адміністрацыйны цэнтр — Більбаа. Тэрыторыя — 2217 км² (49-е месца). Насельніцтва — 1,152 млн (9-е месца; даныя 2009 года).

Катэгорыя:Правінцыі Іспаніі
Герніка

**Герніка** (поўная афіцыйная назва на іспанскай мове — Герніка-і-Луна, , на баскскай — Герніка-Лума, ) — горад і муніцыпалітэт у Іспаніі, уваходзіць у правінцыю Біская ў складзе аўтаномнай супольнасці Краіна Баскаў. Муніцыпалітэт знаходзіцца ў складзе раёна (камаркі) Бустурыяльдэа-Урдайбай. Займае плошчу 8,6 км². Насельніцтва — 15 860 чалавек. За 33 км на паўночны ўсход ад Більбаа. Заснаваны 28 красавіка 1366 года прынцам Тэльё Кастыльскім. З’яўляецца культурным і гістарычным цэнтрам баскаў.

Катэгорыя:Гарады Краіны Баскаў
Катэгорыя:Муніцыпалітэты Біскаі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1366 годзе
Датун

**Датун** () — горад на поўначы КНР, у паўночнай частцы правінцыі Шаньсі. Другі паводле люднасці горад правінцыі.

## Гісторыя 
Заснаваны пад назвай Пінчэн у 200 годзе да н. э., у перыяд праўлення дынастыі Хань. У 398—494 гады сталіца дынастыі Паўночная Вэй. У 1048 годзе перайменаваны ў Датун. Пасля заняпаду дзяржавы Ляа і заходу дынастыі Цзінь (1115—1234) паступова страціў значэнне гандлёвага горада і выконваў ролю крэпасці. Разбураны ў канцы праўлення дынастыі Мін (1368—1644), адноўлены ў 1652 годзе.

Хуткі рост горада звязаны з будаўніцтвам у 1917 годзе чыгункі, якая злучыла Датун з Пекінам і Цяньцзінем.

## Гаспадарка 
Вузел чыгунак. Аэрапорт.

Адзін з галоўных цэнтраў здабычы каменнага вугалю ў краіне. Буйныя машынабудаўнічыя і цэментныя заводы.

## Славутасці 
Датун уваходзіць у лік 24 культурна-гістарычных гарадоў Кітая. Захаваліся манастыры Верхні Хуаянь і Ніжні Хуаянь (перыяду дынастыі Тан, 618—907), Цзюлунбі («Сцяна дзевяці драконаў» з каляровай паліванай цэглы; датуецца мінскім перыядам).

У 16 км на захад — Юньганскія будыйскія пячоры часоў дынастыі Паўночная Вэй. У 53 пячорах размешчана 51 тыс. скульптур.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады правінцыі Шаньсі
Даўгакрылыя

**Даўгакрылыя**, **стрыжападобныя**, **свіргулепадобныя** (*Apodiformes*) — атрад птушак. Уключае 3 сямействы: стрыжы, калібры, чубатыя стрыжы (*Hemiprochidae*). Больш за 420 відаў. Пашыраны ўсюды, асабліва ў тропіках. На Беларусі трапляецца стрыж чорны (*Apus apus*).

Маса 1,6—140 г. Крылы доўгія і вузкія з пакарочанай плечавой косцю і кароткімі другараднымі махавымі пер’ямі, што забяспечвае хуткі манеўраны палёт. Большую частку дня праводзяць у паветры, на зямлі бездапаможныя, узляцець з роўнай паверхні не могуць. Тэмпература цела часова зніжаецца, і птушкі ўпадаюць у здранцвенне. Нясуць 1-6 яек.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Атрады птушак
Вальдэмар Пятровіч Даўбэ

**Вальдэмар Пятровіч Даўбэ** (Voldemārs Daube; -) — чэкіст, падчас Грамадзянскай вайны ваенны камісар.

## Біяграфія 
Латыш. Нарадзіўся хутары Мілі Баўнскай воласці Вольмарскага павета Ліфляндскай губерні (Латвія). Пасля заканчэння сельскай школы вучыўся ў гарадскім вучылішчы, адкуль праз паўтара года быў выключаны. Працаваў чорнарабочым на чыгунцы, цагляным заводзе, на будоўлях. Скончыў сельскагаспадарчыя курсы пры Фрэйдэнбергскім ніжэйшым сельскагаспадарчым вучылішчы і пачаў працаваць сельгасінструктарам пры Віцебскім губернскім земстве ў Люцынскім павеце.

Вясной 1913 года ўступіў у партыю Сацыял-дэмакратыю Латышскага краю, якая прымыкала да РСДРП. (У 1915 годзе яе ўзначалілі бальшавікі).
Восенню 1914 года высланы з Латгаліі. У 1915—1916 гадах працаваў інструктарам жывёлагадоўлі пры Віцебскім земстве. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года быў членам віцебскага гарсавета, пазней, да сакавіка 1918 года ў Латвіі — супрацоўнік партыйнай прэсы.

Член віцебскага губвыканкама, таварыш старшыні Віцебскага гарсавета, сябра Віцебскіх гаркама і губкама РКП (б).

## Літаратура 
*
Дзмітрый Аляксандравіч Даўгалёнак

**Дзмітрый Аляксандравіч Даўгалёнак** (, в. Мглё, Смалявіцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ). Заслужаны майстар спорту (1992). Чэмпіён Алімпійскіх гульняў на дыстанцыі 500 м (1992, Барселона), чэмпіён свету на дыстанцыі 200 м (1994). Усе поспехі дасягнутыя на каноэ-двойцы з Аляксандрам Масейкавым.

## Літаратура 
*
Даўжнік

**Даўжнік** — у цывільным працэсе бок абавязацельства (дэбітор), які павінен выканаць на карысць другога боку (крэдытора) пэўнае дзеянне або ўстрымацца ад такога дзеяння. Даўжнікамі могуць выступаць асобы, здольныя быць носьбітамі грамадзянскіх правоў і абавязкаў, г.зн. працаздольныя грамадзяне, юрыдычныя асобы і сама дзяржава. Калі ў абавязацельстве бяруць удзел некалькі даўжнікоў, кожны з іх павінен выканаць абавязацельства ў роўнай долі з іншымі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Абавязацельнае права
Катэгорыя:Бухгалтарскі ўлік
Катэгорыя:Банкруцтва
Іб і Хрысціначка

«**Іб і Хрысціначка**» () — казка Ханса Крысціяна Андэрсена, упершыню апублікаваная 30 красавіка 1855 года.

У 1900 годзе на аснове казкі была зроблена , а ў 1908 годзе выйшла кароткаметражная кінаадаптацыя, пастаўленая рэжысёрам .

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Іб і Хрысціначка на сайце «'**»
* Іб і Хрысціначка на сайце «**'»

Катэгорыя:Творы 1855 года
Катэгорыя:Казкі Ханса Крысціяна Андэрсена
Вэ (міфалогія)

**Вэ** (стар.-сканд.: Vé) — скандынаўскі бог, адзін з трох братоў-багоў (Вілі, Вэ і Одзін), якія стварылі Мідгард, свет людзей. Вэ часта разглядаецца як адна з выяў Одзіна. Аднак, у «Перабранцы Локі» і «Сазе пра Інглінгаў» паказваецца, што Вілі і Вэ кіравалі ў адсутнасць Одзіна дзяржавай і спалі з яго жонкай Фрыг.

## Паходжанне бога Вэ 
Буры спарадзіў Бора, у якога было тры сыны: Одзін, Вілі і Вэ.

## Дзеянні 
Одзін з братамі забілі Іміра, і з яго цела стварылі свет. Плоць Іміра стала зямлёй, кроў — морам, косці — гарамі, чэрап — небам, валасы — лесам, а вейкі — сценамі Мідгарда.

Сыны Бора паднялі зямлю, зладзілі на ёй Мідгард, а затым ажывілі драўляныя статуі людзей, засяліўшы імі сваё царства.

У міфе гаворыцца, што спачатку людзі былі нежывыя і не мелі лёсу. Ажывілі іх багі, але далі лёс людзям норны.

Багі зладзілі нябесны звод і вызначылі ролі Сонца і Месяца, упарадкаваўшы рух гэтых свяціл і, такім чынам, усталяваўшы змену сутак і месяцаў.

На гэтым этапе ўладкавання свету багі, да таго ж, утаймоўваюць змея Ёрмунганда, ваўка Фэнрыра і гаспадыню царства мёртвых Хэль.

## Гл. таксама 
* Скандынаўская міфалогія

## Літаратура 
* Эда. Песні пра багоў  / уклад., пер. са старажытнаісл., камент. Яўгена Папакуля. — Мінск : Галіяфы, 2021.
* Эда. Песні пра герояў / уклад., пер. са старажытнаісл., камент. Яўгена Папакуля. — Мінск : Тэхналогія, 2022. 
* Эда Сноры Стурлусана  / уклад., пер. са старажытнаісл., камент. Яўгена Папакуля. — Мінск : Галіяфы, 2021.
* *Сінельчанка В. Н., Пятроў М. Б.* У свеце міфаў і легенд.
* *Сямёнава М.* Дзевяць светаў.

## Спасылкі 
* Паўночная Слава
* Энцыклапедыя міфалогіі старажытнага міру
* Сайт, прысвечаны міфам і легендам Поўначы 

Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Катэгорыя:Германа-скандынаўскія багі
Вацлавас Даўнарас

**Вацлавас Даўнарас** (; ) — літоўскі оперны спявак (бас), педагог.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 1 лютага 1937 года ў Жагарэ. У 1954—1958 гадах выступаў у Дзяржаўным ансамблі песні і танца Літоўскай ССР (пазней — «Летува») пад кіраваннем Ё. Швядаса. У 1962 годзе скончыў Літоўскую кансерваторыю (цяпер Літоўская акадэмія музыкі і тэатра) (Вільнюс) у З. Паўлаўскаса.

У 1960—1971, 1973—1975 і з 1980 года — саліст Літоўскага тэатра оперы і балета (Вільнюс). У 1971—1973 гадах — саліст Дзяржаўнай філармоніі Літоўскай ССР, у 1975—1976 — Каўнаскага музычнага тэатра.

Выступаў у канцэртах, выконваў вакальна-сімфанічныя творы (у тым ліку Рэквіем Дж. Вердзі).

У 1966—1968 гадах стажыраваўся ў тэатры «Ла Скала» (Мілан, Італія), удзельнічаў у спектаклях, дзе сярод іншых спяваў разам Лучана Павароці, які пачынаў кар’еру (партыі Мантэронэ ў оперы «Рыгалета» Дж. Вердзі і Вярхоўны жрэц ў оперы «Ідаменей, цар Крыцкі» В. А. Моцарта). Выступаў з канцэртамі ў Турыне, Венецыі, Балонні, Рыме, Фларэнцыі, Неапалі.

Гастраляваў за мяжой (Расія — Крамлёўскі палац з’ездаў (1962), Вялікі тэатр (1969, 1986), Санкт-Пецярбургская дзяржаўная філармонія імя Д. Д. Шастаковіча (1968), Ленінградскі тэатр оперы і балета імя С. М. Кірава (1976) , Балгарыя — Оперны тэатр Русэ (1970), Оперны тэатр Бургаса (1974), Оперны тэатр Варны (1973), Польшча, Чэхаславакія, Германія (1991, 1992), Усходні Берлін (1974, 1975), Швецыя — Оперны тэатр Мальмё (1975), Італія — Каса-дэль-Попала (Турын, 1967), Пікала Скала (Мілан, 1968), 1975), Францыя — Тэатр Капітолія (Тулуза, 1972), Нідэрланды (1992 г., 1993), Бельгія, Вялікабрытанія — Альберт-хол (1967), Румынія, Фінляндыя, ЗША — Х’юстан Гранд Опера, Карнегі-хол (Нью-Ёрк, 1970, 1979), Well Hall (Нью-Ёрк, 1992), Браян (1992), Чыкагскі сімфанічны канцэртны зала (1970), канцэртная зала Сімфанічнага цэнтра Меерсон ў Даласе (1996), Канада, Егіпет).

З 1968 года выкладаў у Літоўскай кансерваторыі (з 1976 — дацэнт, з 1983 — прафесар, з 1985 — загадчык кафедры сольнага спеваў). Сярод вядомых вучняў — Ёланта Чурылайтэ.

## Узнагароды 
* Народны артыст СССР (1986)

## Літаратура 
*
Шуляцінскі сельсавет

**Шуля́цінскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Расонскага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Шуляціна.

Утвораны 16 ліпеня 1954 года ў складзе Расонскага раёна Віцебскай вобласці БССР шляхам аб’яднання скасаваных Старадворскага і Тродавіцкага сельсаветаў. 4 чэрвеня 1962 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Тродавічы, сельсавет перайменаваны ў Тродавіцкі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Расонскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1954 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1962 годзе
Даяхатын

**Даяхатын** () — сярэднявечны караван-сарай, разваліны якога знаходзяцца за 170 км ад горада Туркменабад у Туркменістане. Помнік архітэктуры XI—XII стагоддзяў.

Размяшчаўся на левым беразе ракі Амудар’і на старой дарозе, якая вядзе з Амуля (цяпер Туркменабад) у Харэзм. Крэпасць уяўляе сабой прамавугольны ў плане збудаванне з бакамі 112×125 м, па баках якога калісьці стаялі вежы. Уваход размешчаны з усходняга боку. Унутры збудавання знаходзіцца квадратнае будынак караван-сарая памерам 53×53 м з вялікім дваром, акружаным тэрасамі. Будынак складзены з сырцовай цэглы на гліняным растворы і абліцаваныя ўнутры і звонку абпаленай цэглай.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Туркменістана
Катэгорыя:Славутасці Туркменістана
Катэгорыя:Харэзм
Катэгорыя:Караван-сараі
Амангельды

**Амангельды**:
* Амангельды (Акмолінская вобласць)
* Амангельды (гарадская адміністрацыя Атырау)
* Амангельды (Жармінскі раён)
* Амангельды (Ісатайскі раён)
* Амангельды (Курмангазінскі раён)
* Амангельды (Кызылардзінская вобласць)
* Амангельды (Паўладарская вобласць)
* Амангельды (Урджарскі раён)
Хваляванні ў Гомелі (1903)

**Хваляванні ў Гомелі** адбыліся 29 і 31 жніўня 1903 года на нацыянальна-рэлігійнай глебе. Аўтар кнігі пра цараванне Мікалая ІІ С. Ольдэнбург лічыў іх часткай хваляванняў, што ахапілі Расію ў 1903 годзе ў форме яўрэйскіх пагромаў. На некаторых сайтах рускіх нацыяналістаў гэта падзея разглядаецца як «рускі пагром ў Гомелі» са спасылкай на трактоўку гэтых падзей А. Салжаніцыным. Хваляванні выразіліся ў сутыкненнях, бойках і перастрэлках паміж іўдзеямі і праваслаўнымі, у выніку чаго былі забітыя і параненыя з абодвух бакоў.

## Хроніка падзей 
29 жніўня на рынку Гомеля адбылася бойка паміж рабочымі праваслаўнага і яўрэйскага паходжання, ў якой, паводле версіі саюза «Вызваленне», перамаглі яўрэі. Распаўсюджана інфармацыя аб масавых забоўствах ў той дзень, але судом была пацверджана смерць забітага ўдарам у шыю сяляніна Фёдара Сілкова.

31 жніўня група праваслаўных рабочых прыйшлі ў яўрэйскі квартал, каб адпомсціць за бойку і пачалі пагром, на які яўрэі адказалі самаабаронай з выкарыстаннем агнястрэльнай зброі. Да армейскіх злучэнняў, якія вярталіся ў Гомель, дайшлі чуткі, што «яўрэі рэжуць рускіх» і армія спыніла процістаянне збройным чынам.

У выніку канфлікта па версіі Ольдэнбурга былі забіты 4 праваслаўных і 2 яўрэі, паранены 5 праваслаўных і 9 яўрэяў, таксама 140 дамоў яўрэйскага квартала пацярпелі ад пагромаў. Іншыя крыніцы гавораць, што за ўвесь час хваляванняў было "забіта 4 хрысціяніна і 4 яўрэя, паранена 7 хрысціян і 8 яўрэяў, з якіх адзін памёр".

## Суд 
Суд над удзельнікамі (44 праваслаўнымі і 36 іўдзеямі) адбыўся з кастрычніка 1904 г. (па іншых версіях з кастрычніка 1905 г.) па лістапад 1906 г. Большасць падсудных была апраўдана, астатнія атрымалі да 5 месяцаў зняволення.

## Спасылкі 
* С. Ольденбург. Царствование Императора Николая II., глава 8, раздел "Беспорядки в Гомеле" 
* А.И. Солженицын. Двести лет вместе. Часть 1. В дореволюционной России
* Гомельский процесс. СПб, 1907.
* Государственный архив Гомельской области, Ф. 176, Оп.1, Д. 92
* Фонды ГИКУ «Гомельский дворцово-парковый ансамбль»
* 1905 год в Гомеле и Полесском районе. Гомель, 1925
* Дело о гомельском погроме // Право, 1904, № 44, с. 3041– 3043.

Катэгорыя:Падзеі 29 жніўня
Катэгорыя:Падзеі 31 жніўня 
Катэгорыя:Жнівень 1903 года 
Катэгорыя:1903 год у Гомелі
Шэнан Мак-Калум

**Шэнан Мак-Калум** (нар. , ЗША) — амерыканская баскетбалістка, абаронца.

## Кар’ера 
Пачала сваю баскетбольную кар'еру ў сярэдняй школе Уайтвіля, Паўночная Караліна ў 2005 годзе. Праз год працягнула сваю кар'еру ў школе Патэрсана акруга Ленуар. Потым былі 3 гады ў складзе студэнцкай каманды Шарлот, дзе амерыканка змагла замацавацца ў якасці гульца стартавай пяцёркі. Пасля перадсезоннай падрыхтоўкі і з «Атлантай Дрым» абаронца перабралася ў швейцарскі «Рыва баскет».

У кар'еры амерыканкі былі ісландскі «Рэйк'явік», 2 сезоны ў «Рэер Венецыя», польскі «Сасновец», і казанская «Казаначка». Сезон 2018 правяла ў краснаярскім «Енісеі».

У лютым 2019 года падпісала кантракт з баскетбольным клубам «Цмокі-Мінск».

Катэгорыя:Баскетбалісткі ЗША
Катэгорыя:Ігракі ЖБК «Цмокі-Мінск»
Катэгорыя:Ігракі ЖБК «Енісей»
Катэгорыя:Ігракі ЖБК «Рэер» Венецыя
Катэгорыя:Ігракі ЖБК «Рыва»
Катэгорыя:Ігракі ЖБК «Рэйк’явік»
Людвіг фон Лібенцэль

**Людвіг фон Лібенцэль** () — брат-рыцар Тэўтонскага ордэна, комтур рагнітскі (1294—1300), комтур шлохаўскі (1321); военачальнік, дыпламат і прапаведнік.

## Біяграфія 
Паходзіў з рыцарскага роду з Лібенцэля, паблізу Кальва ў паўночным Шварцвальдзе. Пётр з Дусбурга называе яго высакародным і з юнацтва загартаваным у ваеннай справе, шматкроць згадвае ў сваёй «Хроніцы зямлі Прускай», адпаведна згадвае яго і Мікалай фон Ерошын у рыфмаванай нямецкамоўнай версіі гэтай хронікі.

У 1280 годзе, падчас рэйду прускага ландмайстра Мангольда фон Штэрнберга ў ятвяжскую воласць Красіма, Людвіг фон Лібенцэль трапіў у палон да ятвяжскага князя Команта, у тым жа баі загінуў тапіаўскі комтур Ульрых Баўвар і яшчэ чатыры чалавекі. Комант ацаніў здольнасці і адвагу Лібенцэля, ставіўся да яго з павагай, у іх склаліся добрыя адносіны.

Неўзабаве Комант узяў Людвіга на пір, дзе сабраліся ятвяжскія нобілі і адзін з іх, незадаволены прысутнасцю немца, выказваў абразы у яго бок. Нягледзячы на статус палоннага, Лібенцэлю дазволілі паядынак і ён забіў ятвяга. Потым Комант адпусціў Лібенцэля ў Ордэн.

У 1283 годзе Людвіг браў удзел у рэйдзе вялікага маршала Конрада фон Тырберга малодшага на ятвяжскую воласць Сілія (Зліна). Паход быў паспяховы, але цяжка параненага Лібенцэля пакінулі ў снезе, ятвягі знайшлі яго, узялі ў палон, вылекавалі і аддалі пад нагляд нобілю Кантэгерду.

Немцы лічылі Людвіга зніклым без вестак, тым часам ён пасябраваў з Кантэгердам і пераканаў яго прыняць хрысціянства разам з падданымі. Лібенцэль вярнуўся ў ордэнскія ўладанні і прывёў з сабой Кантэгерда і 1600 яго падданых для хрышчэння.

У 1294 годзе Людвіга прызначылі комтурам рагнітскім. Адразу па прызначэнні здзейсніў некалькі паспяховых рэйдаў у землі Вялікага княства Літоўскага. У Аўкштоце пад яго кіраўніцтвам быў знішчаны горад Рамена, які літоўцы лічылі святым. У жамойцкай воласці Паграўда нанёс паразу мясцовым жыхарам і, напэўна, сагнаў шмат коней, бо паграўдцы доўга адчувалі іх нястачу.

У баявых дзеяннях Лібенцэля ў воласці Вайкен загінула шмат мясцовых нобіляў. У выніку ўсе літоўцы, якія жылі на беразе Нёмана ад ракі Нары (напэўна, Нярыса — Віліі) да зямлі , заключылі мір з Ордэнам, абавязаліся выплачваць штогадовую даніну і браць удзел у паходах супраць Вялікага княства Літоўскага.

Пра дзейнасць Лібенцэля пасля 1300 года крыніцы не згадваюць. Вядома толькі, што ў 1321 годзе ён быў комтурам шлохаўскім.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рыцары Тэўтонскага ордэна
Катэгорыя:Комтуры шлохаўскія
Катэгорыя:Комтуры рагнітскія
Андрэй Міхайлавіч Самсон

**Андрэй Міхайлавіч Самсо́н** ( — ) — вучоны, фізік, доктар фізіка-матэматычных навук (1972), прафесар (1977).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Давыд-Гарадку (Столінскі раён, Брэсцкая вобласць, Беларусь). У 1955 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт і працаваў у Інстытуце фізікі Акадэміі навук БССР, дзе ў 1973—1996 гадах займаў пасаду загадчыка лабараторыі.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар навуковых прац па лазернай фізіцы і оптыцы. Пачынальнік даследавання дынамікі генерацыі лазернага святла ў Беларусі. Распрацаваў тэарэтычныя метады разліку нестацыянарных рэжымаў лазераў і распаўсюджання лазернага выпраменьвання ў нелінейна-аптычных і рассейвальных асяроддзях.

## Узнагароды 
* Дзяржаўная прэмія БССР 1976 года (разам з Б. І. Сцяпанавым, А. С. Рубанавым і В. П. Грыбкоўскім.
* Прэмія Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі 1997 года за цыкл прац «Рэгулярныя і хаатычныя структуры ў квантавай электроніцы і оптыцы» (разам з Л. А. Катомцавай і Н. А. Лойка).

## Літаратура 
* 
* Учёный-физик Андрей Михайлович Самсон / Национальная академия наук Беларуси, Институт физики им. Б. И. Степанова, Общественное объединение «Туровское научно-просветительское общество»; [составитель Н. А. Саскевич] — Мн.: Позитив-центр, 2017. 

## Спасылкі 
* 
* Лаўрэаты прэмій 1997 г. // НАНБ
* Ими гордится БГУ — Академики и члены-корреспонденты  

Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Самсонава

**Самсонава** — жаночая форма прозвішча Самсонаў, тапонім.

## Прозвішча 
* Аліса Самуілаўна Самсонава (нар. 1940) — вучоны, мікрабіёлаг і эколаг.
* Людміла Дзмітрыеўна Самсонава (нар. 1998) — расійская і італьянская тэнісістка.
* Зінаіда Аляксандраўна Самсонава (1924—1944) — старшы сяржант медыцынскай службы, Герой Савецкага Саюза.

## Тапонім 
* Самсонава (Ярцаўскі раён)
Наталля Алегаўна Марчанка

**Наталля Алегаўна Марчанка** (нар. , Рэчыца) — прафесійная беларуская баскетбалістка. Гуляла на пазіцыі абаронцы.

## Біяграфія 
Уваходзіла ў склад жаночай зборнай Беларусі па баскетболе, якая ўзяла бронзу чэмпіянату Еўропы па баскетболе сярод жанчынаў 2007 года, а таксама была прызнаная яго найлепшай разыгрываючай. Удзельніца Летніх Алімпійскіх гульняў 2008.

## Грамадская дзейнасць 
18 жніўня 2020 года падпісала адкрыты ліст прадстаўнікоў спартыўнай галіны Беларусі з патрабаваннем прызнаць несапраўднымі вынікі прэзідэнцкіх выбараў 2020 года.

Катэгорыя:Баскетбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па баскетболе
Катэгорыя:Баскетбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года
Катэгорыя:Ігракі ЖБК «Дынама» Масква
Катэгорыя:Ігракі ЖБК «Дынама» Новасібірск
Катэгорыя:Ігракі «Гарызонта» Мінск
Катэгорыя:Ігракі ЖБК «Арка» Гдыня
Катэгорыя:Ігракі ЖБК АЗС Люблін
Катэгорыя:Ігракі ЖБК РДВАР
Катэгорыя:Ігракі ЖБК «Волагда-Чэваката»
Катэгорыя:Ігракі ЖБК Тыргавіштэ
Аляксандр Дзмітрыевіч Дахлякоў

**Аляксандр Дзмітрыевіч Дахлякоў** (, в. Цютчава, Тамбоўская вобласць, РСФСР) — беларускі спартсмен (веласіпедны спорт). Майстар спорту міжнароднага класа (1965).

Пераможца Велагонкі Міру ў камандным (1965—1966), сярэбраны прызёр у асабістым (1966) першынствах. Чэмпіён СССР у групавой і каманднай гонках на 100 км (1966).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Велагоншчыкі СССР
Катэгорыя:Велагоншчыкі Беларусі
Двайное падаткаабкладанне

**Двайное падаткаабкладанне** — 1) абкладанне і даходу (прыбытку), і дывідэндаў, якія выплачваюцца з яго, калі яны ператвараюцца ў асабісты даход сям’і як самастойнай гаспадарчай адзінкі (дома-гаспадаркі). 2) Адначасовае абкладанне ў розных краінах ідэнтычнымі падаткамі, або тымі, якія маюць аднолькавую прыроду.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Падаткаабкладанне
Дванаццаціперсная кішка

**Дванаццаціперсная кішка** — пачатковы аддзел тонкай кішкі ад выхадной адтуліны страўніка да парожняй кішкі. Даўжыня яе ў чалавека 27-30 см (прыблізна 12 папярочнікаў пальца, адсюль назва). У поласці дванаццаціперснай кішкі адкрываюцца вывадныя пратокі падстраўнікавай залозы і печані. Залозістыя элементы сценкі выдзяляюць сакрэт, у якім ёсць ферменты, неабходныя для ператраўлення бялкоў, тлушчаў і вугляводаў (у поласці дванаццаціперснай кішкі ператраўленне рэчываў інтэнсіўнае).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Стрававальная сістэма
Катэгорыя:Анатомія жывёл
Катэгорыя:Тонкая кішка
Шнітаўскі сельсавет

**Шні́таўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Расонскага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Шнітаўка.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Дрэтунскага раёна Полацкай акругі БССР. З 3 ліпеня 1925 года ў складзе Краснапольскага, з 4 жніўня 1927 года ў складзе Расонскага раёнаў Полацкай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Расонскім раёне БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Полацкай акругі, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Віцебскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага Дудчынскага сельсавета.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Расонскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Дрэтунскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Краснапольскага раёна (Полацкая акруга)
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе
Дзмітрый Сяргеевіч Дахтуроў

**Дзмітрый Сяргеевіч Дахтуроў** (;  — ) — рускі военачальнік, генерал ад інфантэрыі (1810). Падчас Айчыннай вайны 1812 года камандаваў 6-м пяхотным корпусам, кіраваў абаронай Смаленска ад французаў. Пад Барадзіно камандаваў спачатку цэнтрам рускай арміі, а потым левым крылом.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскоўскай вобласці
Баліс Дварыёнас

**Баліс Дварыёнас** (6(19).6.1904,  — ) — літоўскі кампазітар, дырыжор, піяніст, педагог, народны артыст СССР (1954).

## Біяграфія 
У 1924 скончыў Лейпцыгскую кансерваторыю па класе фартэпіяна, у 1939 па класе дырыжыравання (экстэрнам). З 1926 года выкладчык фартэпіяна ў Каўнаскім музычным вучылішчы, з 1933 — у Каўнаскай кансерваторыі, з 1949 — у Дзяржаўнай кансерваторыі Літоўскай ССР у Вільнюсе (з 1947 прафесар). З 1928 года выступаў як піяніст (у 1933 гастраляваў у Маскве і Ленінградзе). У 1935-38 галоўны дырыжор сімфанічнага аркестра літоўскага радыё ў Каўнасе. У 1940 годзе арганізаваў сімфанічны аркестр у Вільнюсе. У 1940-41 і 1958-61 гадах галоўны дырыжор сімфанічнага аркестра Літоўскай філармоніі і ўсіх рэспубліканскіх свят песні.

Стварыў мноства твораў розных жанраў, у іх ліку опера «Даля» (паст. 1959), балет «Сватаўство» (паст. 1933), сімфонія (1947), канцэрт для скрыпкі з аркестрам (1948; Сталінская прэмія, 1949) , 2 канцэрты для фартэпіяна (1960, 1962), канцэрт для валторны (1963), 2 уверцюры (1946, 1967), інструментальныя п’есы, хоры, у тым ліку «Свята песні» (1965), рамансы, апрацоўкі народных песень, музыка для тэатра і кіно (да фільма «Савецкая Літва»; Сталінская прэмія, 1952) і інш. Аўтар гімна Літоўскай ССР (сааўтар Ёнас Швядас, словы Антанас Венцлава, 1950). Узнагароджаны ордэнам Леніна, 2 інш. ордэнамі, а таксама медалямі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кампазітары СССР
Катэгорыя:Кампазітары Літвы
Макс Аляксандравіч Дворжац

**Макс Аляксандравіч Дворжац** (, Віцебская вобласць — ) — беларускі вучоны ў галіне афтальмалогіі. Доктар медыцынскіх навук (1935), прафесар (1936).

## Біяграфія 
Скончыў Варонежскі ўніверсітэт у 1919 годзе. У 1924-30 гадах у БДУ, у 1932-41 гадах у Мінскім медыцынскім інстытуце.

Загінуў у Мінскім гета.

## Навуковая дзейнасць 
Сфера навуковых інтарэсаў: прафілактыка траўмаў вачэй, этыялогія і лячэнне трахомы, арганізацыя дапамогі пры хваробах вачэй.

### Бібліяграфія 
* Повреждения глаз, быт и профессия : [доклад на I Всесоюзном съезде глазных врачей в Москве] / М. А. Дворжец. ― Минск, 1927.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Афтальмолагі Беларусі
Катэгорыя:Дэканы лячэбнага факультэта БДМУ
Катэгорыя:Загадчыкі кафедраў БДМУ
Мінск (жаночы баскетбольны клуб)

**Мінск** — беларускі жаночы баскетбольны клуб з Мінска, уваходзіць у структуру баскетбольнага клуба «Мінск»

## Назвы 
* Мінск-2006 (2006—2012)
* Цмокі-Мінск (2012—2022)
* Мінск (з 2022)

## Дасягненні 
**Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын**
*  **Чэмпіён (7)**: 2013/2014, 2014/2015, 2016/2017, 2017/2018, 2018/2019, 2019/2020, 2023/2024.
*  **Сярэбраны прызёр (7)**: 2006/2007, 2009/2010, 2010/2011, 2012/2013, 2015/2016, 2020/2021, 2024/2025.
*  **Бронзавы прызёр (5)**: 2007/2008, 2008/2009, 2011/2012, 2021/2022, 2022/2023.

**Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын**
*  **Чэмпіён (6)**: 2010, 2016, 2017, 2018, 2019, 2025.
*  **Сярэбраны прызёр (8)**: 2006, 2011, 2013, 2014, 2015, 2021, 2023, 2024.
*  **Бронзавы прызёр (5)**: 2007, 2008, 2009, 2012, 2022.

**Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга**
*  **Сярэбраны прызёр (1)**: 2018/2019.

**Балтыйская жаночая баскетбольная ліга**
*  **Чэмпіён (1)**: 2014/2015.
*  **Сярэбраны прызёр (2)**: 2015/2016, 2017/2018.
*  **Бронзавы прызёр (1)**: 2009/2010.

## Склад каманды 
Склад каманды ў сезоне 2023/24

*  Анастасія Бабак
*  Яна Барысевіч
*  Дарына Бачкарова
*  Ксенія Вабішчэвіч
*  Ірына Венская
*  Паліна Верабей
*  Кацярына Грэк
*  Кіяна Джонсан
*  Яўгенія Ігнаценка
*  Кацярына Карпук
*  Уладзіслава Кушнер
*  Яна Макуца
*  Рэйчал Тэрыёт
*  Лізавета Пішчака
*  Алена Цітавец

### Трэнеры каманды 
*  Андрэй Ваўлеў (галоўны трэнер)

## Статыстыка выступленняў 
## Трэнеры 
*  Андрэй Ваўлеў (2006—2007)
*  Уладзімір Капылоў (2007—2008)
*  Мікалай Бузлякоў (2008—2010)
*  Сяргей Светнік (2010—2014)
*  Уладзімір Каласкоў (2014)
*  Андрэй Ваўлеў (2014—2024)
*  Вольга Падабед (з 2024)

## Фарм-клубы 
## Легіянеры 
*  Галіна Ігнатовіч (2008—2012)
*  Брук Куінэн (2010—2011)
*  Крысі Гівенс (2010—2011)
*  Яна Ранавескі (2010—2011)
*  Аліна Іярдан (2012—2013)
*  Каці Раўсбэрг (2012—2013)
*  Яна Паневіна (2012—2013)
*  Крыстэн Морыс (2013—2014)
*  Шантэль Элфард (2013—2014)
*  Біляна Сцепановіч (2013—2014)
*  Андола Дорч (2014—2015)
*  Гедрэ Паўгайтэ (2014—2016)
*  Габрыэле Гуткаўскайце (2015—2016)
*  Эмбер Джонс (2015—2016)
*  Рэйчал Тэрыёт (2016—2020, 2021—2022)
*  Кай Афі Джэймс (2017—2018)
*  Шэнан Мак-Калум (2018—2019)
*  Даніэль Мак-Крэй (2018—2019)
*  Ленка Бартакова (2018, 2019—2020)
*  Адэра Чыдом (2019—2020)
*  Брытні Джонс (2020—2021)
*  Джордан Хупер (2020—2021)

## Спасылкі 
* Жаночая каманда 

Катэгорыя:ЖБК «Цмокі-Мінск»
Двухпарнаногія

**Двухпарнаногія** (*Diplopoda*) — клас мнаганожак. 13 атрадаў, у т.л. кіўсякі (3 атрады). Каля 50 тыс.відаў. Пашыраны ўсюды, акрамя Антарктыды. Наземныя жывёлы, жывуць у месцах з павышанай вільготнасцю: лясным подсціле, глебе, пад камянямі або бярвёнамі і інш. На Беларусі найбольш пашыраны прадстаўнікі атраду касцянак і гроначнікаў. У Белавежскай пушчы 15 відаў, з якіх дамінуцюь странгілазома чорная (*Strongylosoma pallipes*) і гламеры конекса (*Glomeris connexa*).

Цела выцягнутае, цыліндрычнае, падзелена на галаву і сегментаванае тулава, большасць членікаў якога мае 2 пары ног (адсюль назва). У большасці 1-2 ядавітыя залозкі. Развіццё з анамарфозам. Кормяцца гніючымі расліннымі рэшткамі. Удзельнічаюць у глебаўтварэнні, спрыяюць гуміфікацыі і мінералізацыі адмерлых частак раслін. Некаторыя пашкоджваюць карэнні сельскагаспадарчых раслін.

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Класы жывёл
Джафар Джабарлы

**Джафар Джабарлы** (,  - , ) - азербайджанская драматург, паэт, тэатральны пастаноўшчык і сцэнарыст. Заслужаны дзеяч мастацтваў Азербайджанскай ССР (1933), пачынальнік сацыялістычнага рэалізму ў азербайджанскай драматургіі.

## Літаратура 
*
Джуманіяз Джабараў

**Джуманіяз Джабараў** (, кішлак Пулаты, цяпер Касанскі раён, Кашкадар’інскі вілает — , , Узбекістан) — народны паэт Узбекістана.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і служачага. У 1952 годзе скончыў філалагічны факультэт Сярэднеазіяцкага ўніверсітэта. Друкаваўся з 1950 года.

Працоўную дзейнасць пачаў ў 1953 годзе загадчыкам аддзела часопіса «Шарк юлдузи». З’яўляўся галоўным рэдактарам часопіса «Гулхан», намеснікам галоўнага рэдактара газеты «Узбекистон овози», дырэктарам выдавецтва літаратуры і мастацтва імя Гафура Гуляма.

Аўтар зборнікаў вершаў «Я слаўлю Радзіму» («Ватанимни куйлайман», 1953), «Подых вясны» («Баҳор нафаси», 1956), «Рэха гор» («Тоғлар садоси», 1961), «Сшытак дваццаці дзён» («Йигирма кун дафтари», 1967), «Адной хвіліны натхнення» («Илғом дақиқалари», 1971), «Песня роднай зямлі», «Ранішнія мары», «Вера» і іншыя.

Выступаў як перакладчык і драматург. На беларускую мову асобныя вершы пераклалі Рыгор Барадулін і Вольга Іпатава.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паэты Узбекістана
Катэгорыя:Паэты СССР
Вінчэнца Джаберці

**Вінчэнца Джаберці** (іт. Vincenzo Gioberti, -) — італьянскі філосаф, дзяржаўны і палітычны дзеяч, публіцыст і святар. Разам з Разміні адзін з найбольш вядомых італьянскіх філосафаў XIX стагоддзя. Вядомасць яму прынесла барацьба з псіхалагізмам ў філасофіі і творы, у якіх ён імкнуўся даць палітыцы філасофскае абгрунтаванне. Яго філасофія, звычайна характарызуецца як анталагізм, працягвала і працягвае аказваць значны ўплыў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Філосафы Італіі
Катэгорыя:Філосафы IX стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменнікі Італіі
Катэгорыя:Абаты Італіі
Сезон 2015/2016 «Цмокі-Мінск»

У сезоне 2015/2016 баскетбольны клуб «Цмокі-Мінск» з Мінска прымаў удзел:
* Чэмпіянат Беларусі 2015/2016 ( **1 месца**),
* Кубак Беларусі 2015 ( **уладальнік**),
* Адзіная ліга ВТБ 2015/2016 (12 месца),
* Кубак ФІБА Еўропы 2015/2016 (вылет з 2-га групавога этапу).

## Склад каманды 
**У Адзінай лізе ВТБ**

**У чэмпіянаце Беларусі**

**У Кубку Беларусі**

## Трэнеры каманды 
* /  Ігар Грышчук (галоўны трэнер)
*  Андрэй Крыванос
*  Расціслаў Вяргун

## Гл. таксама 
* Сезон 2014/2015 «Цмокі-Мінск»
* Сезон 2016/2017 «Цмокі-Мінск»

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка клуба 
* 2015-2016
* Цмоки-Минск-2015/2016. Единая лига ВТБ

2015/2016
Цмокі-Мінск
Катэгорыя:2015 год у Мінску
Катэгорыя:2016 год у Мінску
Сезон 2014/2015 «Цмокі-Мінск»

У сезоне 2014/2015 баскетбольны клуб «Цмокі-Мінск» з Мінска прымаў удзел:
* Чэмпіянат Беларусі 2014/2015 ( **1 месца**),
* Кубак Беларусі 2014 ( **уладальнік**),
* Адзіная ліга ВТБ 2014/2015 (15 месца),
* Кубак выкліку ФІБА 2014/2015 (вылет з групавога этапу).

## Склад каманды 
**У Адзінай лізе ВТБ**

**У чэмпіянаце Беларусі**

**У Кубку Беларусі**

## Трэнеры каманды 
*  Андрэй Крыванос (галоўны трэнер, да 13 лістапада 2014 года)
* / Ігар Грышчук (галоўны трэнер, з 13 лістапада 2014 года)
*  Рымантас Грыгас (пакінуў каманду падчас сезону)
*  Расціслаў Вяргун

## Гл. таксама 
* Сезон 2013/2014 «Цмокі-Мінск»
* Сезон 2015/2016 «Цмокі-Мінск»

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка клуба 
* 2014-2015
* Цмоки-Минск-2014/2015. Единая лига ВТБ
2014/2015
Цмокі-Мінск
Катэгорыя:2014 год у Мінску
Катэгорыя:2015 год у Мінску
Мікалай Мікалаевіч Дворнікаў

**Мікалай Мікалаевіч Дворнікаў** (вядомы пад псеўданімамі *Герасім*, *Андрэй*, *Антон*, *Станіслаў Тамашэвіч*, *Роберт* і *Пеця*; ,  — , Эстрэмадура) — савецкі і беларускі палітычны дзеяч, член Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі і Камуністычнага саюза моладзі Заходняй Беларусі. Удзельнік грамадзянскай вайны ў Іспаніі, палітрук батальёна імя Хасэ Палафокса і камандзір ўкраінскай роты імя Тараса Шаўчэнкі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 19 снежня 1907 года ў Гомелі ў сям’і рабочых. З 1926 года працаваў на асушэнні балот, на будоўлі маста праз Сож, Палаца культуры чыгуначнікаў, рабочым завода сельскагаспадарчага машынабудавання «Гомсельмаш».

Член беларускага камсамола з 1927 года, з 1929 года член ВКП(б). У 1928—1929 гадах сакратар камсамольскай арганізацыі завода «Гомсельмаш», на будынку якога ўстаноўлена мемарыяльная дошка; у 1929—1931 гады сакратар райкам камсамола. Са студзеня 1931 года член ЦК Камсамола.

### Падполле ў Заходняй Беларусі 
У 1932 годзе слухаў курсы партыйнай школы ЦК КПЗБ у Мінску, пасля чаго з лістапада 1932 года адпраўлены на падпольную работу на тэрыторыю Польшчы ў Заходнюю Беларусь — сакратар Беластоцкага, потым Брэсцкага акруговых камітэтаў КСМЗБ.

У маі—ліпені 1933 года пад кіраўніцтвам Дворнікава ў лясах пад Брэстам прайшлі нарады-канферэнцыі Брэсцкага акруговага камітэта КПЗБ. Было прынята рашэнне распачаць шырокія акцыі пратэсту сялян Брэстчыны, ухвалены план правядзення масавых паходаў сялян у маёнткі памешчыкаў. Дворнікаў стаў адным з арганізатараў узброенага выступлення сялян 3—4 жніўня ў Кобрынскім павеце Палескага ваяводства, якое было жорстка задушана, скончыўшыся арыштамі. Дворнікаў арганізаваў масавую кампанію ў падтрымку камуністаў, прыгавораных да смерці за ўдзел у паўстанні, вынік — змякчэнне прыгавору.

У лістападзе 1933 года ўключаны ў Сакратарыят ЦК КСМЗБ і пачаў работу ў Вільні. З кастрычніка 1935 года працягвае работу ў Польшчы як сакратар ЦК КСМЗБ.

Арганізаваў замах на агента польскай паліцыі Якава Стральчука, засланага ў КПЗБ, які выдаў шэраг членаў падполля. Акцыя адбылася 27 студзеня 1936 года падчас дачы паказанняў Стральчуком на судзе над групай віленскіх студэнтаў. Дворнікаў быў дублёрам галоўнага выканаўцы замаху
Сяргея Прытыцкага. Пры спробе быць затрыманым параніў аднаго з паліцыянтаў і збег.

### Грамадзянская вайна ў Іспаніі 
З 1936 па 1938 гады ваяваў на фронце грамадзянскай вайны ў Іспаніі на боку рэспубліканцаў. Пад псеўданімам Станіслаў Тамашэвіч служыў палітруком у батальёне імя Хасэ Палафокса, які ўваходзіў у склад XIII польскай інтэрбрыгады імя Яраслава Дамброўскага. З канца 1937 года — першы камандзір украінскай роты імя Тараса Шаўчэнкі, дзе ваявалі ўкраінскія і беларускія камуністы з Польшчы і іншых краін.

Загінуў 16 лютага 1938 года ў баі з франкістамі ў гарах Эстрэмадуры.

## Памяць 
У 1978 годзе ўвекавечаны ў паэме яго таварыша па падполлі Максіма Танка *Мікалай Дворнікаў*.

Яго імем названы вуліцы ў Гомелі і Брэсце.

## Літаратура 
* 
*
Сезон 2017/2018 «Цмокі-Мінск»

У сезоне 2017/2018 баскетбольны клуб «Цмокі-Мінск» з Мінска прымаў удзел:
* Чэмпіянат Беларусі 2017/2018 ( **1 месца**),
* Кубак Беларусі 2017 ( **уладальнік**).
* Адзіная ліга ВТБ 2017/2018 (9 месца)
* Балтыйская ліга 2017/2018 (6 месца, група А)
* Ліга чэмпіёнаў ФІБА 2017/2018 (вылет з 3-га адборачнага раўнда)
* Кубак ФІБА Еўропы 2017/2018 (вылет з 1/8 фіналу)

Каманда выступала ў сезоне двума складамі: асноўным і рэзервовым. Асноўная каманда выступала ў Адзінай лізе ВТБ, Лізе чэмпіёнаў ФІБА і Кубку ФІБА Еўропы. Рэзервовая каманда выступала ў чэмпіянаце і Кубку Беларусі і Балтыйскай лізе.

## Склад каманды 
**У Адзінай лізе ВТБ**

**У чэмпіянаце Беларусі**

**У Кубку Беларусі**

## Трэнеры асноўнай каманды 
*  Аляксандр Круцікаў (галоўны трэнер)
*  Эдмундс Валейка
*  Войтэк Валіх

## Трэнеры рэзервовай каманды 
*  Расціслаў Вяргун (галоўны трэнер)
*  Дзмітрый Калтуноў
*  Аляксей Лашкевіч (гуляючы трэнер)

## Гл. таксама 
* Сезон 2016/2017 «Цмокі-Мінск»
* Сезон 2018/2019 «Цмокі-Мінск»

## Спасылкі 
* Асноўная каманда 2017—2018 
* 2017-2018
2017/2018
Цмокі-Мінск
Катэгорыя:2017 год у Мінску
Катэгорыя:2018 год у Мінску
Сезон 2019/2020 «Цмокі-Мінск»

У сезоне 2019/2020 баскетбольны клуб «Цмокі-Мінск» з Мінска прымаў удзел:
* Чэмпіянат Беларусі 2019/2020 ( **1 месца**),
* Кубак Беларусі 2019 ( **уладальнік**).
* Адзіная ліга ВТБ 2019/2020 (13 месца пасля 19 гульняў)
* Ліга чэмпіёнаў ФІБА 2019/2020 (вылет з 1-га адборачнага раўнда)
* Кубак ФІБА Еўропы 2019/2020 (чвэрцьфінал)

У сакавіку 2020 года ўсе баскетбольныя турніры былі спынены з-за пандэміі COVID-19. К таму часу клуб «Цмокі-Мінск» заваяваў Кубак Беларусі (у верасні 2019 года), пакінуў Лігу чэмпіёнаў ФІБА (у верасні 2019 года) і Кубак ФІБА Еўропы (у сакавіку 2020 года), ішоў на 13-м месцы ў Адзінай лізе ВТБ.

У чэмпіянаце Беларусі ў далейшым быў адменены раўнд плэй-оф, з якога клуб «Цмокі-Мінск» быў павінен пачынаць удзел у чэмпіянаце, а медалі былі разыграны ў «Фінале Чатырох» у верасні 2020 года (к таму часу склад каманды значна змяніўся).

Чэмпіянат Адзінай лігі ВТБ не аднаўляўся.

## Склад каманды 
**У Адзінай лізе ВТБ**

**У чэмпіянаце Беларусі**

**У Кубку Беларусі**

## Трэнеры каманды 
*  Расціслаў Вяргун (галоўны трэнер)
*  Эдмундс Валейка
*  Войтэк Валіх
*  Аляксей Сухавецкі

## Гл. таксама 
* Сезон 2018/2019 «Цмокі-Мінск»
* Сезон 2020/2021 «Цмокі-Мінск»

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Асноўная каманда 2019—2020 
* 2019-2020

2019/2020
Цмокі-Мінск
Катэгорыя:2019 год у Мінску
Катэгорыя:2020 год у Мінску
Сезон 2020/2021 «Цмокі-Мінск»

У сезоне 2020/2021 баскетбольны клуб «Цмокі-Мінск» з Мінска прымаў удзел:
* Чэмпіянат Беларусі 2020/2021 ( **1 месца**),
* Кубак Беларусі 2020 ( **уладальнік**).
* Адзіная ліга ВТБ 2020/2021 (13 месца)
* Ліга чэмпіёнаў ФІБА 2020/2021 (вылет з асноўнага групавога раўнда)

Большасць гульняў чэмпіянату Беларусі клуб праводзіў рэзервовым складам, які ў 2-х папярэдніх сезонах выступаў у чэмпіянаце ў якасці самастойнай каманды.

## Склад каманды 
**У Адзінай лізе ВТБ**

**У чэмпіянаце Беларусі**

**У Кубку Беларусі**

## Трэнеры асноўнай каманды 
*  Расціслаў Вяргун (галоўны трэнер)
*  Эдмундс Валейка
*  Войтэк Валіх
*  Аляксей Сухавецкі

## Трэнеры рэзервовай каманды 
*  Георгій Кандрусевіч (галоўны трэнер)
*  Аляксандр Падзерачоў
*  Аляксей Пынцікаў

## Гл. таксама 
* Сезон 2019/2020 «Цмокі-Мінск»
* Сезон 2021/2022 «Цмокі-Мінск»

## Спасылкі 
* Асноўная каманда 2020—2021 
* 2020-2021
2020/2021
Цмокі-Мінск
Катэгорыя:2020 год у Мінску
Катэгорыя:2021 год у Мінску
Джавахецкае нагор’е

**Джавахецкае нагор’е** — у Закаўказзі (Грузія), частка Паўднёва-Грузінскага нагор’я, на поўдзень ад Трыялецкага хрыбта, паміж ракой Кура на захадзе і Ніжнекартлійскай раўнінай на ўсходзе. Уключае Самсарскі і Джавахецкі мерыдыяльныя хрыбты (вышыня да 3000 м) і плато Цалкінскае, Гамарэцкае, Дманіскае і Ахалакскае (вышыня да 1700 м). Складзена з андэзіта-базальтавых і трахітавых лаў. У катлавінах шмат азёр тэктанічнага ці вулканічнага паходжання (Паравані, Табацкуры і інш.). Горныя стэпы, субальпійскія лугі, якія выкарыстоўваюцца як пашы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нагор’і
Катэгорыя:Горы Грузіі
Джагатай

**Джагатай** (*Чагатай*; 1185—) — мангольскі васпан, другі сын Чынгісхана і Бортэ. Яшчэ пры жыцці свайго бацькі славіўся лепшым знаўцам Ясы і вышэйшым аўтарытэтам ва ўсіх пытаннях, звязаных з законамі і звычаямі. Нашчадкі Джагатая кіравалі ў Сярэдняй Азіі ў XIII—XIV стагоддзях.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Чынгізіды
Катэгорыя:Постаці Мангольскай імперыі
Катэгорыя:Военачальнікі Сярэдневякоўя
Барыс Міхайлавіч Джагараў

**Барыс Міхайлавіч Джагараў** (нар.  г., Чырвоны Бераг, Мінская вобласць) — беларускі фізік. Доктар фізіка-матэматычных навук (1989), прафесар (1998).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Чырвоны Бераг (Чэрвеньскі раён, Мінская вобласць). Скончыў Фізічны факультэт БДУ ў 1965 годзе. Затым ў 1966 годзе паступіў у аспірантуру БДУ. Пасля заканчэння аспірантуры ў 1968 годзе пачаў працу ў лабараторыі фотахіміі Інстытута фізікі АН БССР, дзе стаў адным з першых вучняў акадэміка Г. П. Гурыновіча. У 1973 ён абараніў кандыдацкую дысертацыю «Безвыпраменныя пераходы ў малекулах парфірынаў». Да 1987 года падрыхтаваў доктарскую дысертацыю «Узбуджаныя малекулы парфірынаў, металапарфіыанў, гемаглабіну і іх узаемадзеянне з кіслародам» па спецыяльнасці Оптыка. З 1994 загадчык лабараторыі фатонікі малекул Інстытута фізікі НАН Беларусі.

Пад кіраўніцтвам Б. М. Джагарава абаронена 9 кандыдацкіх дысертацый.
## Літаратура 
*