Эпірскі дэспатат

**Эпірскі дэспатат** (), таксама **Эпірскае царства** () — адна з візантыйскіх грэчаскіх дзяржаў-спадчынніц Візантыйскай імперыі, якія ўзніклі ў перыяд пасля чацвёртага крыжовага паходу ў 1204 годзе. Прадстаўнікі дзяржавы сцвярджалі, што яны з’яўляюцца законнымі спадчыннікамі Візантыйскай імперыі, разам з Нікейскай імперыяй і Трапезундскай імперыяй.

Дэспатат быў заснаваны ў 1205 годзе Міхаілам I Камнінам Дукам, стрыечным братам візантыйскіх імператараў Ісака II Ангела і Аляксея III Ангела. Спачатку Міхаіл заключыў саюз з Баніфацыем I Манферацкім, але, страціўшы Марэю на карысць франкаў, ён адправіўся ў Эпір, дзе абвясціў сябе візантыйскім губернатарам старажытнай правінцыі Нікопаль і паўстаў супраць Баніфацыя. Эпір неўзабаве стаў прытулкам для многіх грэчаскіх бежанцаў з Канстанцінопаля, Фесаліі і Пелапанеса, а Міхаіла параўноўвалі з другім Ноем, які ратаваў людзей ад лацінскага заваявання. Тэрыторыя дэспатата спачатку займала Эпір, Албанію і востраў Керкіру, з гарадамі Аўлан, Дырахій, Наўпакт, Охрыд, Іааніна. Сталіцай дэспатата стала Арта.

Далейшая гісторыя дэспатата вызначалася спачатку суперніцтвам з непасрэдным суседам — Лацінскай імперыяй — і іншымі лацінскімі ўладаннямі, якія ўзніклі ў выніку Чацвёртага крыжовага паходу, а пазней з Нікейскай імперыяй, якая прэтэндавала на аднаўленне цэнтралізаванай Візантыі, з аднаго боку, і Балгарскім царствам з іншага боку.

У 1224 годзе Феадор Ангел (кіраваў у 1215—1230 гг.) адваяваў у Лацінскай імперыі заходнюю частку Фесаліі і Салонікі (Каралеўства Фесаланікійскае) і абвясціў сябе імператарам, перанёсшы сталіцу ў Салонікі, у 1225 годзе — выцесніў войскі Нікейскага імператара Івана Ватаца з Адрыянопаля і прыйшоў са сваім войскам да ваколіц Канстанцінопаля. У выніку Эпірскі дэспатат стаў асноўнай сілай на Балканах і прэтэндаваў на ролю аднаўляльніка Візантыйскай імперыі.

Аднак у рэшце рэшт інтарэсы Феадора Ангела сутыкнуліся з інтарэсамі балгарскага цара Івана Асеня II. Пасля смерці Лацінскага імператара Роберта ў 1228 годзе трон Лацінскай імперыі павінен быў атрымаць у спадчыну яго малалетні брат Балдуін. Асень, знаходзячыся ў аддаленым сваяцтве з Балдуінам і спадзеючыся на рэгенцтва, паабяцаў вызваліць для Балдуіна землі, занятыя ворагамі, г. зн. усходнюю частку Эпірскага дэспатата.

9 сакавіка 1230 Феадор Ангел пацярпеў катастрафічнае паражэнне ў бітве пры Клакотніцы (сучасная Семіджэ) ад невялікага войска, узначаленага царом Іванам Асенем II, якому аказала істотную дапамогу палавецкая конніца. Паводле адных крыніц, Іван Асень II выйшаў супраць Эпірскага дэспата з невялікім войскам, якое не перавышала 1000 воінаў, а паводле іншых, яго войска складалася з каля тысячы балгараў і конніцы з 1000 або 1200 полаўцаў. Феадор Ангел быў настолькі перакананы ў перамозе, што пайшоў у паход з усёй сваёй сям’ёй і трапіў разам з ёй у палон. Быў спачатку міласціва прыняты Асенем, але потым, калі задумаў мяцеж супраць яго, ён быў ім аслеплены. Да Балгарскага царства адышлі ўладанні дэспатата ў Фракіі з гарадамі Адрыянопаль, Дыдымотыка, Серы да Фесалонік, а сам дэспатат стаў залежным ад Балгарскага царства. У далейшым Эпірскі дэспатат распаўся на дзве дзяржавы з цэнтрамі ў Фесалоніках і ў Арце.

У 1246 годзе Нікейская імперыя зноў захапіла Салонікі, у 1252 Эпірскі дэспатат стаў васалам Нікейскай імперыі, аднак у 1256 годзе паміж імперыяй і дэспататам зноў пачалася вайна праз гарады Дырахій і Сервія, у выніку Эпір заняў зямлі Нікейскай імперыі да Вардар, пры гэтым саюзнікамі Эпіра былі кароль Манфрэд Сіцылійскі і ахейскі князь Вільгельм II Вілардуэн. Галоўная бітва сіл саюзнікаў і Нікейскага войска Міхаіла Палеалога адбылася ў 1259 годзе, у заходняй Македоніі, на раўніне Пелагоніі, каля горада Касторыі. У войску Міхаіла, акрамя грэкаў, былі туркі, полаўцы, славяне. Кастарыйская бітва скончылася поўным паражэннем Эпірскага саюза, князь Ахейскі быў паланёны, уладанні Эпірскага дэспата былі зведзены да яго родавых уладанняў у Эпіры.

У 1318 годзе ўлада ў Эпірскім дэспатаце перайшла да італьянскай дынастыі Арсіні, якая кіравала да 1337 года, калі тэрыторыя Эпірскага дэспатата была далучана да Візантыйскай імперыі Андронікам III Палеалогам.

## Гл. таксама 
* Старажытнаэпірскае царства
* Трапезундская імперыя
* Марэйскі дэспатат
* Дэспатат Ангелакастрон і Лепанта

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Грэцыі
Катэгорыя:Дзяржавы-правапераемніцы Візантыйскай імперыі
*
Катэгорыя:1204 год у Еўропе