Чылаэ (востраў)

**Чылаэ́**, або **Вялікі востраў Чылаэ́** () — востраў ва ўсходняй частцы Ціхага акіяна ля паўднёваамерыканскага ўзбярэжжа Чылі. Найбуйнейшы востраў архіпелага Чылаэ. Плошча вострава - 8 394 км². Насельніцтва (2002 г.) - 154 775 чал.

## Геаграфія 
Востраў Чылаэ займае плошчу 8 394 км² і з'яўляецца найбуйнейшым востравам архіпелага Чылаэ, Чылійскага архіпелага, другім па велічыні ў Чылі пасля астравоў Вогненнай Зямлі. Месціцца ў 965 км на паўднёвы захад ад Сант'яга, сталіцы Чылі. Даўжыня з поўдня на поўнач — 185 км. Найбольшая шырыня — 69 км. 

Востраў марфалагічна звязаны з рэгіёнам Патагонскіх Андаў, знаходзіцца ў сейсмічна актыўнай зоне. Паверхня пагорыстая. Галоўны хрыбет цягнецца з поўдня на поўнач. Найвышэйшы пункт — гара Рэдонда (866 м). Паўночнае і ўсходняе ўзбярэжжы перарэзаны глыбокімі залівамі і фіёрдамі. На заходнім і паўднёвым узбярэжжах сустракаюцца нізінныя балоты, пясчаныя выдмы і доўгія пляжы.

Клімат мяккі вільготны. Гадавая колькасць ападкаў — 2035 мм.

## Прырода 
Сучасны прыродны комплекс вострава Чылаэ пачаў фарміравацца каля 15 тысяч гадоў таму ў сувязі з заканчэннем апошняй ледавіковай эпохі і вызваленнем паверхні вострава ад ледавіка. Для флоры Чылаэ характэрны хваёвыя і мяшаныя лясы. Распаўсюджаныя расліны — лістоўніца, мірт, дуб, дзікі агрэст, шыпшына, хвоя, арэхаплодныя хмызнякі. На востраве выяўлена больш за 400 разнавіднасцяў бульбы, што стала падставай для меркавання аб паходжанні гэтай расліны менавіта з Чылаэ. 

Фаўна вострава Чылаэ адрозніваецца значнай разнастайнасцю. У свой час яна моцна захапіла Ч. Дарвіна. Тут адначасова сустракаюцца жывёлы, якія трапілі з субтрапічнай зоны Паўднёвай Амерыкі, у тым ліку малпы, папугаі, каціныя драпежнікі, калібры, і з субантарктычнай зоны, у тым ліку цюлені і пінгвіны. З Патагоніі паходзяць лісы, ласкі, выдры і інш. На востраве гняздуе шмат птушак — гарбаткі, вераб'іныя, лебедзі, бакланы і г. д. Навакольныя воды насяляюць кіты і дэльфіны.

Для аховы прыроды вострава Чылаэ створаны два нацыянальныя паркі, найбуйнейшым з якіх з'яўляецца Нацыянальны парк Чылаэ.

## Гісторыя 
Архіпелаг Чылаэ быў населены ў 12 тысячагоддзі да н. э. Найстаражытнейшымі насельнікамі вострава Чылаэ лічацца індзейцы-*чона*, вымерлыя ў XVIII ст. Яны займалі прыбярэжныя землі, вялі качавы лад жыцця, развівалі рыбалоўства і здабычу цюленяў і марскіх птушак. У XVI ст. пад ціскам іспанцаў на Чылаэ перасяліліся мапучэ.

Іспанскія мараплаўцы адкрылі востраў у 1553 г. У 1567 г. было заснавана самае старое іспанскае паселішча Кастра на ўсходзе вострава. У 1608 - 1767 гг. Чылаэ знаходзіўся пад фактычным кіраваннем ордэна езуітаў, які меў тут сталую місію, школы і калегіум. У 1787 г. востраў падпарадкаваны віцэ-каралеўству Перу. У 1810 - 1826 гг. Чылоэ з'яўляўся апорай манархічнай Іспаніі ў барацьбе супраць лацінаамерыканскіх рэвалюцый. У 1826 г. далучаны да Чылі.

У 1834 г. Чылаэ наведаў Ч. Дарвін.

У другой палове XIX - першай палове XX стст. востраў выкарыстоўваўся як прамежкавая база для каланізацыі Патагоніі.

Паселішчы поўначы Чылаэ моцна пацярпелі ад землятруса 1960 г.

## Культура 
Жыхары вострава Чылаэ адрозніваюцца адметнай народнай культурай. Іх асноўнымі заняткамі здаўна з'яўляюцца рыбалоўства, наёмная праца на марскіх суднах і сельская гаспадарка. На востраве распаўсюджаны асаблівы дыялект іспанскай мовы *чылота*, доўгі час развівалася традыцыйная драўляная архітэктура. На ўзбярэжжы ўсё яшчэ можна сустрэць хаціны рыбакоў на па́лях. Мясцовая кулінарыя славіцца вялікай колькасцю страў з бульбы і марскіх прадуктаў. На Чылаэ захавалася арыгінальная міфалогія, якая спалучае персанажаў з казак мапучэ і першанасельнікаў-*чона* з біблейскімі хрысціянскімі матывамі.

## Інфраструктура 
Адміністрацыйным цэнтрам Чылаэ з канца XVIII ст. з'яўляўся невялікі паўночны гарадок Анкуд. Ён злучаны паромнай пераправай з кантынентальнай часткай Чылі. Сучасны адміністрацыйны цэнтр, найстарэйшае паселішча і галоўны рыбалоўны порт — горад Кастра на ўсходнім узбярэжжы, пабудаваны на беразе маляўнічага фіёрда. У 2012 г. адкрыты аэрапорт. Мяркуецца, што гэта павінна станоўча паўплываць на развіццё турызма. На востраве маецца два нацыянальныя паркі і некалькі музеяў.

## Галерэя 

Image:Río Abtao, orilla sur.jpg|Пейзаж на поўдні Чылаэ
Image:Parque nacional Chiloe-Sendero dunas-playa Cucao.jpg|Выдмы на заходнім узбярэжжы
Image: Pseudalopex fulvipes.jpg|Дарвінская ліса — карэнны насельнік Чылаэ
Image: Palafitos de Castro.jpg|Паселішча на палях у Кастра
Image:Iglesia en Chacao.jpg|Касцёл на захадзе Чылаэ
Image:La Pincoya.jpg|*Пінкоя* — міфалагічная істота Чылаэ

## Спасылкі 
* Principal Geological Aspects of the Chilean Fjord Region 
* Flor y fauna de Chiloé
* History of Chiloé 
* Isla Grande de Chiloé - Island of Legend and Lore 
* Myth and Magic Infuse Chilean Island

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Чылі