open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Іван Мележ (фільм)

**«Іван Мележ»** — беларускі дакументальны кароткаметражны фільм, зняты рэжысёркай Марыяй Купеевай на кінастудыі «Беларусьфільм» (студыя «Летапіс») ў 1990 годзе.
## Стварэнне
У фільме выкарыстаны сцэны з тэлевізійнага спектакля «Людзі на балоце».
## У здымках прымалі ўдзел
## Здымачная група
*аўтар сцэнарыя — Міхась Тычына
*рэжысёр — Марыя Купеева
*аператар — Сяргей Мікула
*гукааператар — Ігар Чумакоў
*рэдактар — Уладзімір Мароз
*кансультант — Серафім Андраюк
*дырэктары — Валянціна Марозік, Уладзімір Прохараў
*тэкст чытае — Генадзь Гарбук
## Зноскі
## Спасылкі
*

катэгорыя:Дакументальныя фільмы Беларусі
катэгорыя:Кароткаметражныя фільмы Беларусі
Катэгорыя:Фільмы на беларускай мове
Палякова

**Палякова** — жаночая форма прозвішча Палякоў.

## Прозвішча 
* Вера Аляксандраўна Палякова-Макей (нар. 1978) — беларуская актрыса тэатра і кіно, тэлевядучая, педагог. Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь (2022).
* Ірына Міхайлаўна Палякова (нар. 1979) — беларускі і палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.
* Людміла Пятроўна Палякова — расійская актрыса.
* Таццяна Дзмітрыеўна Палякова (нар. 1953) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне тэорыі і методыкі фізічнага выхавання, спартыўнай трэніроўкі, аздараўленчай і адаптыўнай фізічнай культуры.
Сяргей Барысавіч Мяльноў

**Сяргей Барысавіч Мяльноў** (нар. , Рыга, Латвія) — беларускі генетык. Доктар біялагічных навук (2005), прафесар (2006).

## Біяграфія 
Скончыў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Біялогіяя», кваліфікацыя «Выкладчык біялогіі і хіміі», 1979), Інстытут генетыкі і цыталогіі АН БССР (1982).
    
Працаваў у Міжнародным дзяржаўным экалагічным інстытуце імя А. Д. Сахарава Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (прафесар кафедры экалагічнай медыцыны і радыебіялогіі, загадчык НДЛ малекулярных маркераў экалагічнага ўздзеяння), Беларускім дзяржаўным універсітэце фізічнай культуры (з 2018, факультэт аздараўленчай фізічнай культуры, прафесар кафедры анатоміі).

Навуковыя інтарэсы: генетычныя эфекты радыяцыйных уздзеянняў; генетыка раку; спартыўная антрапагенетыка.

## Бібліяграфія 
* Молекулярно-генетические и фенотипические эффекты антропогенных мутагенных воздействий у человека : диссертация … доктора биологических наук : 03.00.15 : защищена 29.06.2004 : утверждена 12.01.2005 / Мельнов Сергей Борисович. ― Гомель, 2004.
* Изучение влияния цитостатиков на способность популяции опухолевых клеток адаптироваться к иммуностимуляции : автореферат диссертации … кандидата биологических наук : 03.00.15 / Мельнов Сергей Борисович. ― Минск, 1986.

## Спасылкі 
* Мельнов Сергей Борисович

Катэгорыя:Генетыкі Беларусі
Віктар Пятровіч Стрэльнікаў

**Віктар Пятровіч Стрэльнікаў** (нар. , с. Казлоўка, Цярноўскі раён, Варонежская вобласць, Расія) — беларускі урач-анатом. Доктар медыцынскіх навук (1969), прафесар (1972).

## Біяграфія 
Скончыў Варонежскі дзяржаўны медыцынскі інстытут  у 1956 годзе.
    
Працаваў у Варонежскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце (1958—1971, прафесар кафедры нармальнай анатоміі), Беларускім дзяржаўным універсітэце фізічнай культуры (з 1972, прафесар кафедры анатоміі, у 1972—2001 — загадчык кафедры, 1977—1978 — дэкан факультэта завочнага навучання, 1980—1985 — прарэктар па навукова-даследчай рабоце).

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя інтарэсы: нармальная анатомія чалавека; спартыўная антрапалогія.

## Узнагароды 
Званне «Заслужаны работнік вышэйшай школы Беларускай ССР» (1987) і інш.

## Бібліяграфія 
* Экспериментально-морфологический анализ состава нервных волокон нервов плечевого сплетения : автореферат диссертации … доктора медицинских наук : 751 / Стрельников В. П. — Воронеж, 1968.
* Морфология шейного сплетения человека : автореферат диссертации … кандидата медицинских наук / В. П. Стрельников. ― Воронеж, 1959.

## Літаратура 
* 
* Стрельников Виктор Петрович // Спортивная энциклопедия Беларуси. — Минск, 2005. — С. 420.
* Стрельников Виктор Петрович // Анатомы Беларуси / П. И. Лобко. — Минск, 2003. — С. 10—11.
* Кафедра анатомии // Белорусский государственный университет физической культуры: о времени, о спорте, о себе. ― Минск, 2007. — С. 247—249. — В содержании о Стрельникове В. П.

Катэгорыя:Анатамы СССР
Катэгорыя:Анатамы Беларусі
Катэгорыя:Дэканы БДУФК
Турэцкі

**Турэцкі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Абрам Хаімавіч Турэцкі (1905—1975) — беларускі матэматык.
* Ісаак Майсеевіч Турэцкі (1915—1966) — беларускі урач-анатам.
Трыпс ільняны

**Трыпс ільняны** (*Thrips linarius*) — від трыпсаў з роду . Шкоднік лёну.

## Апісанне 
Дробныя, даўжынёй да 1 мм, выцягнутыя насякомыя цёмна-бурага, амаль чорнага, колера; лічынкі цёмныя, німфы жаўтавата-шэрыя.

## Экалогія 
Зімуюць імага на ільнішчы ў глебе на глыбіні да 40 см.

## Значэнне 
Шкодзіць лёну.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пузыраногія
Катэгорыя:Насякомыя-шкоднікі сельскай гаспадаркі
Ісаак Майсеевіч Турэцкі

**Ісаак Майсеевіч Турэцкі** (, Мінск — ) — беларускі урач-анатам. Доктар медыцынскіх навук (1962), прафесар (1966).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны медыцынскі інстытут (1938; аспірантура, 1941).

Працаваў у Новасібірскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце (з 1941, асістэнт кафедры нармальнай анатоміі), Яраслаўскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце (з 1944, дацэнт кафедры нармальнай анатоміі, у 1944—1946 і з 1951 — загадчык кафедры), Сяміпалацінскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце (з 1952, загадчык кафедры нармальнай анатоміі), Беларускім дзяржаўным інстытуце фізічнай культуры (з 1962, загадчык кафедры анатоміі).

Памёр 5 жніўня 1966 года, пахаваны на Усходніх могілках г. Мінска.

Навуковыя інтарэсы: развіццё і будова сімпатычнай нервовай сістэмы брушной поласці ў эмбрыягенезе чалавека; сувязі паміж брушна-тазавым спляценнем і тазавымі нервамі; апорна-рухальны апарат малодшых школьнікаў; узроставыя асаблівасці развіцця арганізма ў сувязі з заняткам спортам.

## Узнагароды 
Знак «Выдатнік аховы здароўя СССР» і інш.

## Бібліяграфія 
* Развитие брюшно-тазовой иннервации у человека : диссертация … доктора медицинских наук : защищена 25.04.1961 / Исаак Мовша-Шаломович Турецкий. ― Семипалатинск, 1960.

## Літаратура 
* Турецкий Исаак Мовша Шоломович // Анатомы Беларуси / П. И. Лобко. — Минск, 2003. — С. 40—41. — Дата рождения: 19 марта.
Святлана Сяргееўна Асташова

**Святлана Сяргееўна Асташова** (нар. ) — беларуская футбалістка. Выступала за зборную Беларусі.

## Клубная кар’ера 
У 1994 годзе прыйшла ў «Трыкатажніцу» з Бабруйска. C 2003 гады выступала за клубы вышэйшай лігі Расіі — Энергетык-КМВ, Спартак Масква, СКА-Растоў-на-Доне, Надзея Нагінск.

У 2010 годзе пасля паўзы, звязанай з народзінамі дзіцяці, стала выступаць у чэмпіянаце Беларусі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Футбол. Светлана Асташева: раньше била морды мужикам, которые говорили, что я лесбиянка 

Катэгорыя:Футбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Бабруйчанка
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Энергетык-КМВ
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Спартак Масква
Катэгорыя:Ігракі ЖФК СКА-Растоў-на-Доне
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Надзея Нагінск
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Мінск
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Зорка-БДУ
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Алма-КТЖ
Катэгорыя:Выпускнікі БДУФК
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Славянка Бабруйск
Вядомыя асобы Рыгі

[thumb|200px|[Герб Рыгі]]
Вядомыя ўраджэнцы Рыгі:

__NOTOC__
[thumb|200px|[Міхаіл Мікалаевіч Барышнікаў|Міхаіл Барышнікаў]]

## А 
* Яўгенія Эмануілаўна Азарх-Апалава (1900—1985) — украінская актрыса тэатра і кіно. Народная артыстка Украінскай ССР (1969).

## Б 
* Юозас Балтушыс (1909—1991) — літоўскі савецкі пісьменнік і сцэнарыст, публіцыст, грамадскі і дзяржаўны дзеяч; Заслужаны дзеяч мастацтваў Літоўскай ССР (1954); народны пісьменнік Літоўскай ССР (1969), лаўрэат рэспубліканскіх прэмій.
* Уладзімір Міхайлавіч Барздоў  (нар. 1954) — беларускі спецыяліст у галіне фізікі цвёрдага цела, мікра- і нанаэлектронікі. Доктар фізіка-матэматычных навук (2000), прафесар (2003).
* Міхаіл Мікалаевіч Барышнікаў (нар. 1948) — савецкі і амерыканскі артыст балета, балетмайстар, акцёр, калекцыянер і фатограф, «невяртанец» у СССР, які застаўся ў Канадзе падчас гастроляў у 1974 годзе. Заслужаны артыст РСФСР (29 лістапада 1973 года), намінаваны на прэміі «Оскар» (1978) і «Залаты глобус».
* Ісая Берлін
* Валдыс Біркаўс
* Гунарс Біркэртс
* Ігар Аляксандравіч Бортнік
* Гаральд Андрэевіч Босэ
* Андрэй Якаўлевіч Будберг
* Рыгор Іванавіч Бутакоў
* Візма Бэлшавіца
* Андрыс Бэрзіньш (прэм’ер-міністр)
* Улдыс Бэрзыньш

## В 
* Эдмундс Валейка
* Вайра Віке-Фрэйбэрга
* Эдуард Аляксандравіч Вольтэр

## Г 
* Майсей Альбертавіч Габрыловіч
* Марыс Гайліс
* Індрык Юр’евіч Гайліт
* Рыхардс Глазупс
* Іварс Годманіс
* Фрыда Давыдаўна Гурэвіч

## Д 
* Зоф’я Дабрынская
* Сяргей Мікалаевіч Давідзенкаў
* Валдыс Домбраўскіс
* Аляксандр Васілевіч Друкер
* Уладас Дрэма
* Каспарс Дубра

## З 
* Валдыс Затлэрс

## І 
* Каарэл Ірд

## К 
* Айгарс Калвітыс
* Алена Аляксандраўна Кацішонак
* Аскар Карлавіч Кедраў-Зіхман
* Мсціслаў Усеваладавіч Келдыш
* Іда Керковіус
* Айнарс Ковалс
* Сяргей Кожан
* Гунтарс Крастс
* Уладзімір Барысавіч Курнеў

## Л 
* Эгілс Левіц
* Марыс-Рудольф Эдуардавіч Ліепа

## М 
* Герман Маліньш
* Вольга Віктараўна Мурашка
* Інара Мурніецэ
* Вера Ігнатаўна Мухіна
* Сяргей Барысавіч Мяльноў (нар. 1957) — беларускі генетык.

## Н 
* Фердынанд Нойрайтэр

## О 
* Вільгельм Фрыдрых Оствальд

## П 
* Раймандс Паўлс
* Крысцьян Яак Петэрсан
* Марына Уладзіміраўна Пятрова

## Р 
* Карл Фёдаравіч Разенталь
* Аркадзь Ісакавіч Райкін

## С 
* Маргерс Скуеніекс

## Т 
* Міхаіл Нехем’евіч Таль (1936—1992) савецкі і латвійскі шахматыст, гросмайстар.
* Ілля Паўлавіч Трайнін (1887—1949) — савецкі юрыст і грамадскі дзеяч, акадэмік Акадэміі навук СССР.
* Яніс Тылбэргс (1880—1972) — жывапісец, графік, скульптар і педагог, народны мастак Латвійскай ССР.

## У 
* Артур Артуравіч Удрыс
* Гунтыс Улманіс
* Ніл Валер’евіч Ушакоў

## Ф 
* Лэйла Фрэйвальдс

## Х 
* Часлаў Ханяўка
* Жэрмэна Хэйнэ-Вагнэрэ

## Ч 
* Аляксандр Чакс

## Ш 
* Стас Шурынс
* Уладзімір Шыманец

## Э 
* Рэгіна Эзера
* Сяргей Міхайлавіч Эйзенштэйн
* Клаус Элсбергс

## Ю 
* Арон Ісакавіч Юдэльсон

## Я 
* Марыс Янсанс
* Таццяна Міхайлаўна Яршова
Скакун чорны льняны

**Скакун чорны льняны** (*Longitarsus parvulus*) — від  з падсямейства . Распаўсюджаны ў заходнім Палеарктычным рэгіёне ад в. Мадэйра да возера Байкал. Дарослыя жукі і іх лічынкі харчуюцца на лісці .

## Варыетэт 
* *Longitarsus parvulus var. concinnus* Weise, 1888

## Спасылкі 
* Wydział Nauk Biologicznych

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1799 годзе
Катэгорыя:Казяўкі
Краснова

**Краснова** — жаночая форма прозвішча Красноў.

## Прозвішча 
* Ніна Георгіеўна Краснова (нар. 1928) — беларускі гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1969), прафесар (1978).
* Таццяна Генадзеўна Краснова (нар. 1995) — беларуская футбалістка.
Aphthona

***Aphthona*** — род жукоў- з падсямейства . Налічвае 135 відаў, якія жывуць у палеарктычнай зоне Еўропы і Азіі.

## Апісанне 
Дробныя жукі даўжынёй 1,5-2 мм. Афарбоўка цела чорная, карычневая або цёмна-сіняя. Надкрыллі металічна бліскучыя. Западзіны тазікаў пярэдніх ног шырока адчыненыя. Галёнкі на вяршыні пашыраны і маюць шпору.

## Віды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* BioLib Taxon profile
* Список видов листоедов подсемейства Alticinae (Chrysomelidae) стран бывшего СССР — К. С. Надеин
* Подсемейство земляные блошки (Chrysomelidae: Alticinae) — атлас листоедов России

Катэгорыя:Казяўкі
Кузьма Платонавіч Падзёнаў

**Кузьма Платонавіч Падзёнаў** (1925, Верхняе Акозіна, Чувашыя — 2005) — беларускі вучоны ў галіне аграноміі. Доктар сельскагаспадарчых навук (1988). Кандыдат біялагічных навук (1967).

## Біяграфія 
Скончыў Курганскі сельскагаспадарчы інстытут у 1955 годзе.

Працаваў у Інстытуце біялогіі Уральскага філіяла Акадэміі навук СССР. У 1977—2000 гг. — у Беларускім навукова-даследчым інстытуце аховы раслін.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя інтарэсы: хімічная ахова раслін і барацьба з пустазеллем; тэхналогія апрацоўкі тэхнічных культур.

### Бібліяграфія 
* Агроэкологическое обоснование и разработка мер борьбы с сорняками в посевах технических культур (сахарная свекла, лен-долгунец) в Белоруссии : автореферат диссертации … доктора сельскохозяйственных наук : 06.01.01 / Паденов Кузьма Платонович. — Жодино, 1987.

## Літаратура 
* 
* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 11. — Мінск, 2000.

Катэгорыя:Аграномы Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Таццяна Генадзеўна Краснова

**Таццяна Генадзеўна Краснова** (нар. , Мазыр, Беларусь) — беларуская футбалістка. Выступала за зборную Беларусі.

## Клубная кар’ера 
Пачала гуляць ў Чэмпіянаце Белорусі у няпоўныя 16 гадоў у складзе клуба «Гомель». За 4 сезоны ў складзе каманды згуляла 100 матчаў, забіла 44 галы. У 2015 годзе стала гульцом клуба «Бабруйчанка», дзе правяла 4 гады, адрозніўшыся 75 забітымі мячамі. З 2019 года выступае за зборную Беларусі. У студзені 2022 года падпісала кантракт з ЖФК «Растоў».
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Футбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Разань-ПДВ
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Бабруйчанка
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Растоў
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Гомель-СДЮШАР-8
Поліспароз лёну

**Поліспароз лёну**, **Бурая плямістасць сцяблоў**, **Ломкасць сцяблоў** — , выкліканае недасканалым грыбам .

## Апісанне 
Хвароба лёну, якая характарызуецца ўтварэннем бурых плям на лісці, сцеблах, каробачках і насенні. Сустракаецца ў многіх ільносеючых раёнах. Ля каранёвай шыйкі ўсходаў утвараюцца перацяжкі з разбураных тканін, і ўсходы палягаюць.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Фитопатология, под ред. П. Н. Головина, М. В. Горленко, Л., 1971.
* Лучина Н. Н. Болезни льна. - Л., 1981.

Катэгорыя:Грыбковыя захворванні раслін
Катэгорыя:Захворванні лёну
Кацярына Міхайлаўна Аўхімовіч

**Кацярына Міхайлаўна Аўхімовіч** (нар. , Мінск, Беларусь) — беларуская футбалістка. Выступала за зборную Беларусі.

## Клубная кар’ера 
У 11 гадоў запрасілі ў малодшую каманду па міні-футболе «Вільчынія» (Мінск). Яшчэ быўшы гульцом каманды «Вільчынія» пачала выступаць за моладзевую зборную Беларусі па футболе. Скончыла БДУФК. У 2003 годзе гуляла за каманду «Эдэль-Іма» (Дзяржынск).

Па выніках 2009 гады прызнана беларускай федэрацыяй футбола адной з лепшых нападаючай года. Стала лепшым бамбардзірам чэмпіянату Беларусі сезона 2010 года.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Шарбур В. За возрождение былой надежды // Всё о футболе. — 2003. — 20 августа (№ 32 (227)). — С. 8.

## Спасылкі 
* Екатерина Авхимович: выиграла золото в России, а чемпионкой Беларуси так и не была 

Катэгорыя:Футбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ў міні-футбол Беларусі
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па футболе
Катэгорыя:Выпускнікі БДУФК
Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Зорка-БДУ
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Разань-ПДВ
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Мінск
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Дняпро Магілёў
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Данчанка Азоў
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Енісей Краснаярск
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Бабруйчанка
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Эдэль-Іма Дзяржынск
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Маладзечна
Петр Павел

**Петр Павел** (; нар. 1 лістапада 1961) — чэшскі дзяржаўны, ваенны і палітычны дзеяч, генерал арміі. Прэзідэнт Чэхіі з 9 сакавіка 2023 года. 

Кадравы вайсковец. Начальнік Генеральнага штаба Арміі Чэшскай Рэспублікі (2012—2015). Старшыня Ваеннага камітэта НАТА (2015—2018), першы прадстаўнік усходнееўрапейскай дзяржавы на гэтай пасадзе.

Удзельнічаў у прэзідэнцкіх выбарах у Чэхіі, 27 студзеня 2023 года перамог у другім туры Андрая Бабіша і быў абраны на пасаду Прэзідэнта Чэхіі.

Катэгорыя:Прэзідэнты Чэхіі
Ліяна Аляксандраўна Мірашнічэнка

**Ліяна Аляксандраўна Мірашнічэнка** (нар. , Брэсцкі раён, Брэсцкая вобласць, Беларусь) — беларуская футбалістка, паўабаронца. Выступала за зборную Беларусі.

## Клубная кар’ера 
У 2014 годзе была прызнана найлепшай футбалісткай Беларусі.

З 2022 года выступае за Смаргонь.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Мінск
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Зорка-БДУ
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Вікторыя-86 Брэст
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Смаргонь
Таццяна Дзмітрыеўна Палякова

**Таццяна Дзмітрыеўна Палякова** (нар. , Мінск) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне тэорыі і методыкі фізічнага выхавання, спартыўнай трэніроўкі, аздараўленчай і адаптыўнай фізічнай культуры. Доктар педагагічных навук (1993), прафесар (1995). Акадэмік Беларускай інжынернай акадэміі, член-карэспандэнт Міжнароднай акадэміі інтэгратыўнай антрапалогіі, член Прэзідыума Міжнароднай асацыяцыі «Sport Kinetics».

## Біяграфія 
Скончыла Беларускі дзяржаўны інстытут фізічнай культуры (1973).

Працавала ў НДІ фізічнай культуры і спорту Рэспублікі Беларусь (1997—2000, дырэктар), Беларускім дзяржаўным універсітэце фізічнай культуры (1976—1997 і з 2000, факультэт аздараўленчай фізічнай культуры і турызму, кафедра фізічнай рэабілітацыі, прафесар, у 1993—1999 — загадчык кафедры, прарэктар па навуковай рабоце).

Навуковыя інтарэсы: псіхолага-педагагічныя і медыка-біялагічныя праблемы ў спорце; фізічная рэабілітацыя; эргатэрапія; адаптыўная фізічная культура.

## Узнагароды 
Знак «За заслугі ў развіцці фізічнай культуры і спорту» (Беларусь, 2003), медаль «10 гадоў падпісання Дагавора аб стварэнні Саюзнай Дзяржавы» і інш.

## Бібліяграфія 
* Психолого-педагогические основы управления движениями в стрелковом спорте : автореферат диссертации … доктора педагогических наук : 13.00.04 / Полякова Татьяна Дмитриевна. — Минск, 1993.

## Літаратура 
* Татьяна Дмитриевна Полякова : биобиблиографический указатель / Белорусский государственный университет физической культуры, Научная библиотека; [составитель И. Д. Трофилова]. — Минск, 2013.
* Палякова Таццяна Дзмітрыеўна // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2001. — Т. 12. — С. 24.
* Полякова Татьяна Дмитриевна // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 6. — С. 192.
Яцэнка

**Яцэнка** — украінскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Іванавіч Яцэнка (нар. 1985) — украінскі футбаліст.
* Тамара Аляксандраўна Яцэнка (нар. 1955) — украінская актрыса тэатра і кіно, Народная артыстка Украіны (1992).
Сезон 1992 ЖФК Надзея Магілёў

У 1992 годзе жаночы футбольны клуб «Надзея» з Магілёва прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах на рэспубліканскім узроўні:
* Чэмпіянат Беларусі 1992 (1 месца),
* Кубак Беларусі 1992 (уладальнік).

## Склад каманды 
* Вольга Новікава
* Юлія Сцяпанава
* Алена Ананіч
* Іна Перліна
* Ірына Казеева
* Таццяна Воўкава
* Зінаіда Валюжэніч
* Галіна Станкевіч
* Наталля Пакер
* Святлана Салдаценка
* Наталля Глядко
* Святлана Рыжова
* Людміла Мароз
* Людміла Штомікава
* Наталля Сысоева
* Святлана Храпавіцкая
* Надзея Прыходзька
* Лаліта Гаравая

Галоўны трэнер — Іван Антонавіч Туркоў, трэнер — Вячаслаў Туркоў.

## Літаратура 
* М. Н. Кацман, С. О. Фадеев. Краткая энциклопедия женского футбола. — Калуга: «Калуга вечерняя», 1996. — 145 с. — 1000 экз.

## Спасылкі 
* Советские женские футбольные клубные команды
* Belarus (Women) 1992

1992
Надзея Магілёў
Катэгорыя:1992 год у Магілёве
Катэгорыя:Чэмпіёнскія сезоны паводле жаночых футбольных клубаў Беларусі
Наталля Юльеўна Бельчанка

**Наталля Юльеўна Бельчанка** (; ) — украінская паэтэса, літаратурны крытык, перакладчыца.

## Біяграфія 
Нарадзілася 7 студзеня 1973 года ў Кіеве ў сям’і інжынераў.

У 1997 годзе скончыла філалагічны факультэт Кіеўскага нацыянальнага ўніверсітэта імя Тараса Шаўчэнкі. Працавала ў Інстытуце мовазнаўства АН Украіны (1991—1996).

Член Нацыянальнага саюза пісьменнікаў Украіны (1997). З 2005 года — літаратурны рэдактар часопіса «ШО». Жыве ў Кіеве.

## Творчасць 
Друкуецца з 1990 года. Піша на рускай і ўкраінскай мовах. Перакладае з украінскай, беларускай і французскай моў.

## Кнігі 
* Смотритель сна. Киев, 1997. — 56 с.
* Транзит. Киев, 1998. — 16 с.
* Карман имён. Стихи. — Киев: Визант, 2002. — 72 с.
* Зверек в ландшафте. Стихи. — Киев: Визант, 2006. — 96 с.
* Ответные губы. Стихи. — М.: Арт Хаус медиа, 2008. — 112 с.
* Бродяга/ Беглец. Стихи. — Дрогобыч: Коло, 2010. — 92 с.
Святлічная

**Святлічная** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Ганна Паўлаўна Святлічная — украінская пісьменніца.
* Надзея Аляксееўна Святлічная — украінская журналістка, філолаг.
* Святлана Апанасаўна Святлічная (1940—2024) — савецкая і расійская актрыса тэатра і кіно.
* Юлія Аляксандраўна Святлічная — кіраўнік Харкаўскай абласной дзяржаўнай адміністрацыі.
Добрушская палатняна-парусінавая мануфактура

**Добрушская палатняна-парусінавая мануфактура** — прадпрыемства, якое дзейнічала ў Добрушы ў 1775—1831 гадах.

## Апісанне 
З 1804 года палатняна-ткацкая мануфактура, на якой працавалі прыгонныя сяляне (у 1812 годзе — 60 чалавек, у 1823 годзе — 78). У 1828 годзе быў 31 ткацкі станок. Выпускала парусіну, палатно для кашуль, ручнікі, абрусы і іншае.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Добруша
Катэгорыя:Прадпрыемствы Беларусі
Ганна Паўлаўна Святлічная

**Ганна Паўлаўна Сьветлічная** (, Паўлаград, Днепрапятроўская вобласць, УССР — , Паўлаград, Днепрапятроўская вобласьць, Украіна) — украінская паэтэса. Член Саюза пісьменнікаў Украіны з 1962 года.

## Біяграфія 
Нарадзілася 20 красавіка 1939 года ў горадзе Паўлаград Днепрапятроўскай вобласці ў сям’і служачага.

З сямі гадоў, прыкаваная да ложка цяжкай хваробай, выхоўвалася самастойна. Яна рана пачала пісаць, паэзія была для яе адзінай суцяшэннем. У 1961 годзе выйшла яе першая кніга вершаў «Неходжанымі вясновымі сцежкамі». У наступным годзе Ганну Святлічную прынялі ў Саюз пісьменнікаў Украіны.

Кнігі: «Залатыя вёслы» (1963), «Сонечныя прычалы» (1966). Сталенне (1969). «Колеры» (1970). За кнігу «Літазбір» (1973) удастоена рэспубліканскай літаратурнай прэміі імя Мікалая Астроўскага.

16 кніг вершаў, шматлікія публікацыі ў зборніках, часопісах «Радзіма», «Днепр», «Прапор», рэспубліканскіх і мясцовых газетах — вось творчая спадчына паэтэсы, якая заўчасна пайшла з жыцця ў 1995 годзе.

Яе біяграфія ў вершах. Яны перапоўнены думкамі, пачуццямі, перажываннямі, у іх увасобілася вельмі слабая фізічна, але моцная духам жанчына.

Яна памерла раніцай 11 лістапада 1995 года ва ўзросце 56 гадоў. У Паўлаградзе ў доме, дзе жыла Ганна Святлічная, адкрыты музей.
Агата Фёдараўна Турчынская

**Агата Фёдараўна Турчынская** (; ) — украінская паэтэса і празаік.

## Біяграфія 
Нарадзілася 11 лютага 1903 года ў беднай сям’і. Рана асірацела.

У 1915 годзе аказалася ў Кіеве. Выхоўвалася ў дзіцячым доме. У 1923 годзе скончыла трохгадовыя настаўніцкія курсы імя Барыса Грынчанкі ў Кіеве, затым — Кіеўскую музычную школу, пазней у 1926 годзе — Кіеўскі інстытут народнай адукацыі (зараз — Кіеўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Тараса Шаўчэнкі). Працавала выхавальніцай у дзіцячым доме.

Член кіеўскай групы літаратурнай арганізацыі «Заходняя Украіна». Прымала актыўны ўдзел у грамадскай рабоце. З 1938 года — член Саюза пісьменнікаў Украіны.

У час Вялікай Айчыннай вайны знаходзілася ў эвакуацыі (1941—1943), працавала ў газеце «Туркменская искра», інспектарам па справах мастацтваў Саўнаркама Туркменскай ССР, была намеснікам старшыні секцыі рускіх пісьменнікаў.

Пасля вызвалення Украіны ад нямецкіх акупантаў вярнулася ў Кіеў.

Памерла 22 жніўня 1972 года ў Кіеве. Пахаваная ў Кіеве на Байкавых могілках.

## Узнагароды 
* Медаль «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.».
Ільняная макуха

**Ільняная макуха** — пабочны прадукт алейна-экстракцыйнай вытворчасці, які застаецца пасля адціскання алею з насення лёну прэсаваннем. Багаты бялком і тлушчам канцэнтраваны корм.

## Змест прадукту 
Ільняная макуха змяшчае: безазоцістыя экстрактыўныя рэчывы — 33,2 %, пратэін— 33,1 %, вада — 11 %, клятчатка — 9,3, попел — 6,6, тлушч— 6,8 %.

## Выкарыстанне 
Макуху скормліваюць усім відам жывёл у сухім або змочаным выглядзе ў сумесі з іншымі кармамі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Корм
Катэгорыя:Лён
Нісімкавічы (археалагічны помнік)

**Нісі́мкавічы** — група археалагічных (гарадзішча, селішчы, могільнікі) помнікаў каля аграгарадка Нісімкавічы ў Чачэрскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі.

## Гарадзішча 
Гарадзішча мілаградскай і зарубінецкай культур. На ім выяўлены рэшткі пабудовы, кераміка, упрыгожанні, прылады працы.

## Селішчы 
Селішчы калочынскай культуры і раннефеадальнага часу. Знойдзены рэшкі паўзямлянак, часткі ляпнога посуду, жалезныя прылады працы, сярэбраныя і бронзавыя ўпрыгожанні.

## Могільнікі 
Курганныя могільнікі радзімічаў (X—XII стагоддзі) з пахавальным абрадам трупаспаленне. На бескурганным могільніку (X—XIII стагоддзі) — пахавальныя абрады трупаспаленне і трупапалажэнне.

## Літаратура 
* 
* Археологические памятники Гомельщины: [по материалам раскопок близ д. Нисимковичи] / В. В. Богомольников, О. А. Макушников. — Минск: Полымя, 1988. — 16, [3] с.: ил.; 20 см.

Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты Чачэрскага раёна
Катэгорыя:Нісімкавічы
Падазерцы (возера)

**Падазерцы** — возера ў Беларусі, у Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дрыса, за 24 км у напрамку на паўночны захад ад горада Полацк, каля вёскі Падазерцы.

Плошча паверхні возера каля 0,16 км². Даўжыня 0,48 км, найбольшая шырыня 0,43 км, даўжыня берагавой лініі 1,45 км. Катлавіна возера круглаватай формы. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія, парослыя хмызняком і рэдкалессем, месцамі лесам, месцамі забалочаныя. У паўночна-заходняй частцы з возера выцякае ручай у раку Дрыса.

## Літаратура 
* Ліст карты N-35-21. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1984 год.
* 
* 

## Спасылкі 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Том 4.

Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Дрысы
Ганна Іванаўна Верас

**Ганна Іванаўна Верас **(;  21 снежня 1928, Абуховычы, Іванкіўскі раён, Кіеўская акруга, УССР —  11 чэрвеня 2003, Абуховычы, Іванкіўскі раён, Кіеўская вобласць, Украіна) — украінская вышывальшчыца і ткачыха. Народны мастак Украіны (1995).

## Біяграфія 
Нарадзілася 21 снежня 1928 года ў вёсцы Абуховычы (сёння — Вышгарадскі раён Кіеўскай вобласці, Украіна). Атрымала сярэднюю адукацыю. Майстэрству ткацтва вучылася ў сваёй маці Марыі Пасабчук.

Член саюза савецкіх мастакоў Украіны з 1965 года і Нацыянальнага саюза майстроў народнага мастацтва Украіны з 1999 года.

У 1988—1992 гадах стварыла музей народнага ткацтва ў пгт Іванківе.

Жыла ў Кіеве, у доме № 9 на завулку Бастыённым, кватэра 15.

Памерла 11 чэрвеня 2003 года ў Абуховычах.

## Творчасць 
Працавала ў галіне дэкаратыўнага мастацтва (мастацкая вышыўка). Аўтар і выканаўца традыцыйных палескіх тканых ручнікоў, дэкаратыўных тканін і пано.

У 1966—1968 гадах выканала арнаментальныя ручнікі, якія прысвяціла Тарасу Рыгоравічу Шаўчэнку. Рэпрадукцыямі яе ручнікоў у суаўтарстве з Ганнай Васілашчук ілюстраваны «Кабзар» Шаўчэнкі (Кіеў, 1971).

Удзельнічала ў рэспубліканскіх і замежных выстаўках з 1960 года, усесаюзных — з 1961 года. Яе працы экспануюцца ў Нацыянальным музеі Тараса Шаўчэнкі у Кіеве, Шаўчэнкаўскім нацыянальны запаведніку ў Каніві, Нацыянальным музеі ўкраінскага народнага дэкаратыўнага мастацтва.

Творчасці майстрыхі прысвечаны кінафільмы «Ляда» (1974, «Кіеўнавукфільм»), «А лён цвіце» (1980, «Укртэлефільм»).

Асобныя працы майстрыхі, якія захоўваліся ў Іванкаўскім гісторыка-краязнаўчым музеі, згарэлі 27 лютага 2022 года з-за пажару, які ўзнік падчас бою з расійскімі вайскамі ў ходзе расійска-ўкраінскай вайны.

## Сям’я 
Мела двух дачок Валянціну Іванаўну Верас і Алену Іванаўну Верас, якія таксама сталі майстрынямі.

## Узнагароды 
* Ордэн «Знак Пашаны»;
* Шаўчэнкаўская прэмія за 1968 год (разам з Ганнай Васілашчук за цыкл укранскіх народных тканых ручнікоў, створаных у 1965—1967 гадах);
* Заслужаны майстар народнай творчасці УССР (1977);
* Народны мастак Украіны (1995).

## Літаратура 
* Верес Ганна Іванівна // Українські радянські художники. Довідник. — Київ : Мистецтво, 1972. — С. 70.;
* Верес Ганна Іванівна // Словник художників України / за ред. М. П. Бажана (відп. ред.) та ін. — К. : Головна редакція Української радянської енциклопедії, 1973. — С. 41.
* Верес Ганна Іванівна // ;
* Верес Ганна Іванівна // Шевченківський словник. Том 1 / Інститут літератури імені Т. Г. Шевченка Академії Наук УРСР. — Київ : Головна редакція УРЕ, 1976. — С. 110;
* Верес Ганна Іванівна // ;
* *Г. А. Местечкін*. Верес Ганна Іванівна // Мистецтво України: енциклопедія: у 5 томах. / редколегія: А. В. Кудрицький (відп. ред.) [та ін.]. — Київ: «Українська енциклопедія» імені М. П. Бажана, 1995, Том 1: А-В. — 1995, С. 305;
* *Н. О. Саєнко*. Верес Ганна Іванівна //
Марыя Авакумаўна Пазнанская

**Марыя Авакумаўна Пазнанская** (; , Пэтрашыўка, Кіеўская губерня — ) — украінская паэтэса.

## Біяграфія 
Нарадзілася 15 ліпеня 1917 года ў сяле Петрашэўка ў сялянскай сям’і.

У 1937 годзе паступіла на дашкольнае аддзяленне Белацаркоўскага педвучылішча. Тады ж у раённай газеце быў надрукаваны яе першы верш. У 1939 годзе першыя дзіцячыя вершы паэтэсы надрукаваны ў часопісе «Жаўценя».

Падчас вайны працавала ў калгасе ў Варонежскай вобласці. У 1949 годзе скончыла Кіеўскі педагагічны інстытут (зараз Нацыянальны педагагічны універсітэт імя М. П. Драгаманава).

З 1947 года — член Саюза пісьменнікаў.
Мучны клешч

**Мучны клешч** (*Acarus siro*) — від кляшчоў з надатраду акарыформных. Гэты клешч пашкоджвае насенне злакаў, траў, лён, сланечнік, фураж, сушаную садавіну і гародніну, сыр, мучныя прадукты і іншае.

## Апісанне 
### Імага 
Агульная даўжыня кляшча ад 0,3 да 0,67 мм: самка — 0,35—0,67, а самец меншы — 0,3—0,4 мм. Самка мае авальнае, амаль бясколернае цела, выразна падзеленае папярочнай баразёнкай паміж другой і трэцяй парай ног; пярэдняя частка цела і ногі маюць больш цёмную афарбоўку. Самец з капулятыўнымі прысоскамі ля анальнай адтуліны і на лапках апошняй пары ног.

### Лічынка 
Лічынка з трыма парамі ног.

### Німфа 
Німфа з чатырма парамі ног.

### Яйцо 
Яйцо авальнай формы, белае.

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Акарыформныя кляшчы
Раіса Сцяпанаўна Недашкоўская

**Раіса Сцяпанаўна Недашкоўская** (; нар.  года, Малын, Жытомірская вобласць) — украінская актрыса тэатра і кіно. Народная артыстка Украіны (1993).

## Біяграфія 
Нарадзілася 17 лютага 1943 года ў горадзе Малын ва Украіне. З дзяцінства займалася танцамі, была салісткай харэаграфічнага ансамбля.

У 1960 годзе выканала ў фільме Віктара Іўчанкі «Лясная песня» ролю Маўкі. Скончыла ў 1965 г. Кіеўскі тэатральны інстытут і стала актрысай Кіеўскай кінастудыі імя А. Даўжэнкі.

Адной з лепшых яе работ стала выкананне галоўнай ролі ў фільме «Тэлефаністка».

У 1980—1993 гадах працавала ў Кіеўскім Маладым тэатры, на сцэне якога грала галоўныя ролі ў спектаклях «Сірано дэ Бержэрак», «За двума зайцамі» і іншых. Стваральнік некалькіх монаспектакляў.

З 1994 па 2001 гады Раіса Недашкоўская — мастацкі кіраўнік Тэатра «Пад зорным небам». Была віцэ-прэзідэнтам Славянскага форума мастацтваў «Залаты Віцязь». У цяперашні час — першы намеснік Старшыні праўлення Нацыянальнага Саюза тэатральных дзеячаў Украіны.
Галота

**Галота** — шляхта, якая не мела сваёй зямлі, жыла пры магнацкіх і панскіх дварах у якасці слуг.

## Вядомыя носьбіты прозвішча 
* Ілья Галота (пачатак XVII стагоддзя — 1649) — канеўскі палкоўнік, наказны гетман.
* Любоў Васільеўна Галота (нар. 1949) — украінская пісьменніца і журналістка.
Аляксандр Аляксандравіч Іванюк

**Аляксандр Аляксандравіч Іванюк** — беларускі вучоны, педагог, доктар тэхнічных навук (2010), дацэнт.

## Біяграфія 
У 1990 годзе скончыў сярэднюю школу № 19 горада Мінска. у 1990—1995 гадах вучыўся ў Беларускім дзяржаўным універсітэце інфарматыкі і радыёэлектронікі.

У 1997—1998 гадах працаваў настаўнікам інфарматыкі СШ № 91 г. Мінска. Выкладаў у БДУІРе.

## Бібліяграфія 
* Неразрушающее тестирование и контроль встроенных оперативных запоминающих устройств : диссертация … доктора технических наук : 05.13.05 : защищена 10.12.09 : утверждена 05.05.10 / Иванюк Александр Александрович. ― Минск, 2009. (26Н//2472(039))
 

## Спасылкі 
* Иванюк Александр Александрович
Ірына Сяргееўна Патаніна

**Ірына Сяргееўна Патаніна** (нар. , , УССР) — украінская паэтэса і пісьменніца.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў горадзе Харкаве. Ва ўзросце трох гадоў з бацькамі пераехала на Поўнач, у трэці па велічыні горад за паўночным палярным кругам — у Варкуту. З васьмі гадоў займалася ў тэатральнай студыі, у школьныя гады пачала пісаць вершы. Ва ўзросце 15 гадоў вярнулася ў Харкаў і жыла ў дзядулі з бабуляй.

Праз год пасля заканчэння школы паступіла на механіка-матэматычны факультэт Харкаўскага нацыянальнага ўніверсітэта ім. В. Н. Каразіна, а затым атрымала другую адукацыю там жа, на кафедры медыя-камунікацый сацыялагічнага факультэта. У студэнцкія ж гады пачала працаваць над літаратурным творам — аўтабіяграфічным раманам.

Першы твор Ірыны Патанінай — кніга пад назвай «Неразгаданая», была выдадзена ў Маскве выдавецтвам «АСТ» у 2001 годзе. З таго часу былі апублікаваны каля трох дзясяткаў літаратурных твораў, пісьменніца піша раманы, аповесці, апавяданні, вершы — працуе ў розных жанрах (у тым ліку псіхалагічная драма, дэтэктыў, фантастыка, дзіцячая літаратура).
Надзея Аляксееўна Святлічная

**Надзея Аляксееўна Святлічная** (, сяло Палавінкіна, Старабельскі раён, Луганская вобласць — , Матаван, Нью-Джэрсі, ЗША) — украінскі журналіст, філолаг, праваабаронца, удзельнік руху шасцідзесятнікаў. Рэдактар «Весніка рэпрэсій ва Украіне» (ЗША), лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Украіны імя Тараса Шаўчэнкі (1994).

## Біяграфія 
Надзея Святлічная нарадзілася 8 лістапада 1936 года ў сяле Палавінкіна Старабельскага раёна Луганскай вобласці.

1972 год за праваабарончую дзейнасць правяла ў ізалятары КДБ. У 1973 годзе асуджаная да 4 гадоў лагераў, адбывала пакаранне ў Мардоўскіх лагерах. У 1978 годзе, пасля запыту сенатара Эдварда Кенэдзі з’ехала з СССР у ЗША.

Пасля выезду з СССР была актыўным членам замежнага прадстаўніцтва Украінскай Хельсінкскай групы і рэдактарам-укладальнікам «Весніка рэпрэсій ва Украіне» (ЗША). У 1983—1994 гадах працавала ва ўкраінскай рэдакцыі радыё «Свабода» ў Нью-Ёрку.

## Узнагароды і прэміі 
* Ордэн «За мужнасць» I ступені (8 лістапада 2006 г.) — за грамадзянскую мужнасць, самаадданасць у барацьбе за сцвярджэнне ідэалаў свабоды і дэмакратыі і з нагоды 30-х угодкаў стварэнне ўкраінскай грамадскай групы садзейнічання выкананню Хельсінкскіх пагадненняў.
* Ордэн княгіні Вольгі III ступені (26 лістапада 2005 г.) — за важкі асабісты ўклад у нацыянальнае і дзяржаўнае адраджэнне Украіны, самаадданасць у барацьбе за сцвярджэнне ідэалаў свабоды і незалежнасці, актыўную грамадскую дзейнасць.
* Дзяржаўная прэмія Украіны імя Тараса Шаўчэнкі (2 мая 1994 года) — за актыўную журналісцкую і публіцыстычную дзейнасць апошніх гадоў.
Галіна Гіляраўна Яблонская

**Галіна Гіляраўна Яблонская** (; нар. ) — украінская актрыса і грамадскі дзеяч.

Народная артыстка УССР (1982). Член Нацыянальнага саюза тэатральных дзеячаў Украіны, уладальніца тэатральнай прэміі сям’і А. М. Бучмы «Бранек», прэзідэнт Міжнароднай Лігі «Маці і сёстры — моладзі Украіны», мастацкі кіраўнік гераічнага тэатра «Памяць».

## Біяграфія 
Дэбютавала ў 1936 годзе на сцэне Вінніцкага дзяржаўнага тэатра ў ролі Топс у п’есе «Хаціна дзядзькі Тома». Выступала ў абласных тэатрах Магілёва-Падольскага, Вінніцы, Днепрапятроўска, а з 1951 года служыць у Кіеўскім тэатры імя Івана Франко. Найбольш яркія ролі: Сафія («Няшчасная» Карпенка-Карага), Маруся, Каця («Маруся Багуслаўка», «Не судзілася» Міхаіла Старыцкага), Галя («Назар Стадоля» Тараса Шаўчэнкі), Ліда («Платон Крэчат» Карнейчука), Кацярына («Фараоны» Аляксея Каламійца), Лэдзі Макдуф («Макбет» Уільяма Шэкспіра), Алеся Багданаўна («Самотная лэдзі» Ігара Афанасьева).

## Узнагароды 
* Ганаровая грамата Прэзідыума Вярхоўнай Савета УССР (1970)
* Ордэн княгіні Вольгі III, II і I ступеняў (2005, 2008, 2013)
* Тэатральная прэмія сям’і А. М. Бучмы «Бранек» (2009)
* Ордэн Святой Вялікапакутніцы Барбары (2012)
* «Жанчына года» ў намінацыі «Жанчына-мастак» (2012)
Спіс льнозаводаў Беларусі

Спіс **льнозаводаў Беларусі** ўключае прадпрыемствы першаснай апрацоўкі ільняной саломы, асноўнай прадукцыяй якіх з’яўляецца ільновалакно і кастра. У слупку «Прадукцыя» пазначаны дадатковыя віды прадукцыі.

## Літаратура 
* 


Льнозаводы
Мэй

**Мэй** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Браян Мэй — брытанскі рок-музыкант, гітарыст гурта Queen.
* Тэрэза Мэй — брытанскі палітык.
* Уолтэр Мэй — англійскі паэт, перакладчык.
Сяргей Аляксандравіч Самаль

**Сяргей Аляксандравіч Самаль** (нар. , Маладзечна, Мінская вобласць) — беларускі вучоны-эканаміст, педагог, выдатнік адукацыі Беларусі. Доктар эканамічных навук, прафесар.

## Біяграфія 
У 1974 годзе скончыў сярэднюю школу № 19 горада Мінска.

1974—1979 — студэнт матэматычнага факультэта БДУ.

1979—1981 — інжынер-матэматык-праграміст Інстытута матэматыкі АН БССР.

1981—1988 — старшы інжынер, старшы навуковы супрацоўнік Навукова-даследчага эканамічнага інстытута Дзяржплана БССР.

1988—2004 — старшы выкладчык, кіраўнік кафедрай вышэйшай матэматыкі, прарэктар па навучальнай працы БДЭУ.

2004—2012 — рэктар прыватнай установы ўтварэння «Беларуская інстытуцыя правазнаўства».

2012—2014 — дырэктар НДІ тэорыі і практыкі дзяржаўнага кіравання Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

2014—2019 — прафесар кафедры агульнай матэматыкі і інфарматыкі механіка-матэматычнага факультэта БДУ.
 

## Спасылкі 
* Самаль Сергей Александрович

## Літаратура 
* Журнал Белорусского государственного университета. Математика. Информатика = Journal of the Belarusian State University. Mathematics and Informatics. — 2018. — № 1. — С. 109—110.
* Минская область : энциклопедия : [в 2 т.]. — Минск, 2007. — Т. 2. — С. 558.
* Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 6. — С. 561

Катэгорыя:Рэктары БІП — Універсітэта права і сацыяльна-інфармацыйных тэхналогій
Валянціна Сямёнаўна Шаўчэнка

**Валянціна Сямёнаўна Шаўчэнка** (, народжаная *Салянік*; , Крывы Рог, Днепрапятроўская вобласць — , ) — украінскі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзілася 12 сакавіка 1935 года ў горадзе Крывы Рог у сям’і шахцёра. Скончыла Кіеўскі дзяржаўны ўніверсітэт (завочнае аддзяленне). Працавала старшай піянерважатай, настаўнікам геаграфіі, сакратаром камсамольскай арганізацыі школы. З 1957 года — сакратар Крыварожскага гаркама камсамола.

На XVIII з’ездзе камсамола Украіны ў 1962 годзе абрана сакратаром ЦК ЛКСМУ, у 1962—1969 гадах — сакратар ЦК ЛКСМУ (курыравала піянерыю і школы). У 1968 годзе наведала Канаду. У 1969—1973 гадах — намеснік Міністра асветы Украінскай ССР. У 1973—1975 гадах — намеснік старшыні Прэзідыума Украінскага таварыства дружбы і культурных сувязяў з замежнымі краінамі.

У 1975—1985 гадах — намеснік Старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета УССР. З 22 лістапада 1984 года па 27 сакавіка 1985 года — в. а. Старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета УССР (пасля смерці А. Ф. Ватчанкі). 27 сакавіка 1985 года абрана па рэкамендацыі В. В. Шчарбіцкага Старшынёй Прэзідыума Вярхоўнага Савета УССР (падчас абрання самы малады член Палітбюро ЦК КПУ, 50 гадоў), на пасадзе па 4 чэрвеня 1990 года.

З 2 ліпеня 1985 года па 25 мая 1989 года — намеснік Старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР. Народны дэпутат СССР (1989—1991). Член ЦК КПСС (1986—1990). У 1989 годзе адмовілася прымаць пастанову аб забароне Руху. У 1990-х гадах узначальвала Нацыянальны фонд «Украіна — дзецям», Усеўкраінскі дабрачынны фонд садзейнічання развіццю фізічнай культуры, спорту і турызму.

З 2002 года — старшыня «Кангрэса дзелавых жанчын Украіны».

Памерла 3 лютага 2020 года.

## Узнагароды 
* Ордэн князя Яраслава Мудрага V ступені (4 сакавіка 2010 года) — за важкі асабісты ўклад у сацыяльна-эканамічнае і культурнае развіццё Украіны, актыўную грамадскую дзейнасць, шматгадовую добрасумленную працу і з нагоды Міжнароднага дня правоў жанчын і свету;
* Ордэн княгіні Вольгі I ступені (16 студзеня 2009 года);
* Ордэн княгіні Вольгі II ступені (3 сакавіка 2005 года);
* Ордэн княгіні Вольгі III ступені (17 чэрвеня 1998 г.);
* Ганаровы грамадзянін горада Кіева — рашэнне Кіеўсавета ад 26.05.2005 № 396/2972.
Лідзія Валянцінаўна Салаўёва

**Лідзія Валянцінаўна Салаўёва** (, нар.  г.) — украінская спартсменка (паўэрліфтынг), заслужаны майстар спорту Украіны. Паралімпійская чэмпіёнка 2004, 2008 і 2016 гадоў, сярэбраны прызёр 2000 года, бронзавы прызёр Паралімпійскіх гульняў 2012 года ў Лондане.

## Біяграфія 
У Лідзіі Салаўёвай ад нараджэння праблемы з апорна-рухальным апаратам. Яна нарадзілася хворай на нанізм, маці кінула дачку ў радзільным доме і дзяўчынка выхоўвалася ў інтэрнаце.

Талент Лідзіі Салаўёвай заўважыў прэзідэнт Паралімпійскага камітэта Украіны Валерый Сушкевіч. У 1990-х гадах Дом інвалідаў у Днепрапятроўску, дзе жыла і вучылася Лідзія Салаўёва, наведаў Валерый Міхайлавіч Сушкевіч. Пасля размовы з ім дзяўчына вырашыла заняцца спортам. Яна паступіла ў Луганскі тэхнікум вучыцца на швачку-матарыстку, дзе трэнер па цяжкай атлетыцы заўважыў і развіў яе патэнцыял.

Займаецца паўэрліфтынгам у Днепрапятроўскім абласным цэнтры «Інваспорт».

10 верасня 2016 года на Паралімпійскіх гульнях у Рыа-дэ-Жанейра (Бразілія) Лідзія Салаўёва атрымала свой трэці залаты медаль Палалімпіяд на спаборніцтвах па паўэрліфтынгу, устанавіўшы новы сусветны рэкорд — 107 кг.

Дзякуючы паспяховым выступленням, Лідзія Салаўёва стала папулярнай у Дняпры. Пасля навін пра яе ў прэсе і на тэлебачанні, яе знайшла маці і зараз яны жывуць разам.

## Спартыўныя дасягненні 
* Сярэбраны прызёр XIV летніх Паралімпійскіх гульняў 2000 года (Сідней).
* Чэмпіёнка XII летніх Паралімпійскіх гульняў 2004 года (Афіны).
* Чэмпіёнка і рэкардсменка XIII летніх Паралімпійскіх гульняў 2008 года (Пекін).
* Бронзавы прызёр XIV летніх Паралімпійскіх гульняў 2012 года (Лондан).
* Сярэбраны прызёр у вазе да 50 кг на Чэмпіянаце свету 2014 года.
* Чэмпіёнка ў вазе да 50 кг Кубку свету 2015 года.
* Чэмпіёнка Еўропы 2015 года.
* Сярэбраны прызёр у асабістым першынстве Кубку свету 2016 года.
* Чэмпіёнка і рэкардсменка XV летніх Паралімпійскіх гульняў 2016 года (Рыа-дэ-Жанейра).
Таня Муіньё

**Таня Муіньё** (;  1 студзеня 1989, Адэса, Адэская вобласць, УССР) — украінскі кліпмэйкер, дызайнер, стыліст, фатограф і рэжысёр. Вядомая сваёй працай над кліпамі папулярных выканаўцаў: Harry Styles, Cardi B, Lil Nas X, Katy Perry, ROSALÍA, MONATIK, «Время и Стекло», NK (Насця Каменскіх), Мішэль Андрадэ, LAYAH, Скрыптаніт, IOWA і інш.

Рэкардсмен па колькасці ўзнагарод у намінацыі «Лепшы відэакліп» штогадовай украінскай прэміі YUNA (перамагла тры гады запар: у 2016, 2017 і 2018 год). Пераможца ў намінацыі «Кліпмэйкер года» па версіі M1 Music Awards (2018).

## Біяграфія 
Бацька — Роберт Муіньё, па нацыянальнасці кубінец. У 1980-я гады ён прыехаў у Адэсу па абмене і застаўся ва Украіна. Маці — украінка. У Тані ёсць тры браты і сястра. Да шасці гадоў Таня жыла ў Гаване.

Таня называе сябе «мульцітаскерам», яна працуе фатографам, стылістам, кліпмэйкерам. Акрамя таго ў 2013 годзе Таня адкрыла брэнд адзення Jealousy brand clothes.

У 2019 годзе Таня стала рэжысёрам кліпа амерыканскай спявачкі Кэці Пэры.

У 2022 годзе Таня зрэжысавала кліп брытанскага спевака Гары Стайлса «As It Was».

## Відэакліпы 
Кліпы Тані набіраюць дзясяткі мільёнаў праглядаў на YouTube. Рэкардсменам сярод праглядаў з’яўляецца кліп на песню «Montero» («[Lil Nas X]»). Па стане на Студзень 2023 года, колькасць яго праглядаў перасекла адзнаку ў 520 000 000.

**** — па стане на 26.04.2022***

## Фільмаграфія 
## Узнагароды
Аляксандра Якаўлеўна Саўчанка

**Аляксандра Якаўлеўна Саўчанка** (, Ізмаіл, Адэская вобласць — ) — украінскі педагог, віцэ-прэзідэнт Нацыянальнай акадэміі педагагічных навук Украіны, галоўны навуковы супрацоўнік Інстытута педагогікі НАПН Украіны, акадэмік-заснавальнік Нацыянальнай акадэміі педагагічных навук Украіны, доктар педагагічных навук, прафесар, заслужаны работнік адукацыі Украіны, ганаровы прафесар многіх ВНУ Украіны, спецыяліст у галіне агульнай педагогікі і дыдактыкі пачатковай школы.

## Біяграфія 
У 1958—1963 гг. вучылася на факультэце педагогікі і методыкі пачатковага навучання Ізмаільскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута.

З 1963 па 1967 гады працавала настаўнікам пачатковых класаў школ г. Кіева і выкладчыкам Кіеўскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя А. М. Горкага.

## Навуковая дзейнасць 
Аляксандра Якаўлеўна ў 1967 годзе паступіла ў аспірантуру Навукова-даследчага інстытута педагогікі. Працавала малодшым навуковым супрацоўнікам, загадчыцай лабараторыі пачатковага навучання інстытута. У 1971 г. абараніла кандыдацкую дысертацыю «Дыдактычны прыём параўнання як сродак навучання і развіцця малодшых школьнікаў». А доктарскую дысертацыю — у 1984 г. У 1992 г. была прызначаная на пасаду галоўнага вучонага сакратара зноў створанай Акадэміі педагагічных навук Украіны.

А. Саўчанка з’яўляецца аўтарам педагагічнай сістэмы фарміравання пазнавальнай самастойнасці малодшых школьнікаў.

Падрыхтавала 15 дактароў і 32 кандыдатаў педагагічных навук, Старшыня Міжведамаснай рады па каардынацыі навуковых даследаванняў па педагагічных і псіхалагічных навук на Украіне, Кіраўнік Усеўкраінскай асацыяцыі Васіля Сухамлінскага. Уваходзіла ў склад двух спецыялізаваных саветаў па абароне доктарскіх дысертацый і ў склад рэдкалегій шэрагу навуковых выданняў, член прэзідыума ВАК Украіны.

Апублікавала больш за 600 навуковых прац. Сярод іх: манаграфіі «Развіццё пазнавальнай самастойнасці малодшых школьнікаў», падручнік для студэнтаў «Дыдактыка пачатковай адукацыі», дапаможнікі «Сучасны ўрок у пачатковых класах», «Выхаваўчы патэнцыял пачатковай адукацыі», падручнікі і метадычныя дапаможнікі па літаратурным чытанні, асновах здароўя.
Таццяна Вітальеўна Лісавенка

**Таццяна Вітальеўна Лісавенка** () — беларуская дызайнерка, выкладчыца і мастачка па касцюмах у тэатрах Мінска і Магілёва. Член Беларускага саюза дызайнераў з 1996 года.

## Біяграфія 
У 1978 годзе скончыла Рэспубліканскую школу-інтэрнат па музыке і выяўленчаму мастацтву імя І. В. Ахрэмчыка.

У 1985 годзе скончыла Віцебскі дзяржаўны тэхналагічны універсітэт па спецыяльнасці «Мастацкае мадэляванне і афармленне вырабаў лёгкай прамысловасці».

У 1985—2013 гадах працавала мастачкай-мадэльеркай у ААТ «Алеся».

З 1992 года працуе мастачкай па касцюмах. Рабіла касцюмы для Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя М. Горкага ў Мінску (спектаклі «Аракул?», «Песняр», «Утаймаванне нязгодлівай» і іншыя), для Беларускага дзяржаўнага музыкальнага тэатра (балет «12 крэслаў», мюзікл «Соф’я Гальшанская») і для Рэспубліканскага тэатра беларускай драматургіі (спектакль «Кар’ера Доктара Рауса»).

Супрацоўнічала з Альфа-тэатрам, Нацыянальным акадэмічным Вялікім тэатрам оперы і балета, Магілёўскім драматычным тэатрам, тэатрамі «Тэрыторыя мюзікла», «Знiч», «ІнЖэст».

З 2016 года выкладае ў Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў дысцыпліны «Мастацкае праектаванне» і «Эксперыментальнае формаўтварэнне».

Арганізавала некалькі персанальных выстаў: «Таццяна і Тэатр» (Мінск, 2015), «Гісторыя аднаго спектакля» (Мінск, 2016), «Тэатр у маім жыцці» (Мінск, 2021).

## Спасылкі 
* https://www.sb.by/articles/raman-z-prafes-yay.html
* http://www.moltheatre.by/xudozhniki/tatyana-lisovenko.html 
* https://bestbelarus.by/events/afisha/teatr-v-moey-zhizni/

Катэгорыя:Члены Беларускага саюза дызайнераў
Марыя Юр’еўна Стэфюк

**Марыя Юр’еўна Стэфюк** (; нар. ) — савецкая і ўкраінская оперная спявачка (лірыка-каларатурнае сапрана). Народная артыстка СССР (1985). Герой Украіны (2008).

## Біяграфія 
Нарадзілася 16 ліпеня 1948 года ў сяле Рожніў (цяпер Косіўскі раён, Івана-Франкоўская вобласць, Украіна). Вучылася ў Сняцінскім музычна-педагагічным вучылішчы. У 1973 годзе скончыла Кіеўскую кансерваторыю (цяпер Нацыянальная музычная акадэмія Украіны імя П. І. Чайкоўскага) (клас вакалу Н. Захарчанкі). З 1972 па 2013 год — салістка Кіеўскага тэатр оперы і балета ім. Т. Шаўчэнкі, дэбютавала ў партыі Марфы ў оперы Н. А. Рымскага-Корсакава «Царская нявеста».

У 1981 годзе брала ўдзел у Міжнародным фестывалі імя М. П. Мусаргскага, дзе яна выканала партыю Парасі («Сарачынскі кірмаш» М. П. Мусаргскага) на сцэне тэатра «Ла Скала» (Мілан).
Выступае ў канцэртах, у асноўным у камерным жанры. Таксама ў рэпертуары творы савецкіх і замежных кампазітараў, украінскія народныя песні. Гастралюе за мяжой: Канада, ЗША, краіны Заходняй Еўропы і інш.

Запісваецца на радыё і кампакт-дыскі.

З 2000 года выкладае на кафедры сольных спеваў у Нацыянальнай музычнай акадэміі Украіны ім. П. Чайкоўскага (прафесар). У 2009 годзе выступіла ў Львоўскай філармоніі разам з капэлай бандурыстаў. З 2010 года — член Камітэта па Нацыянальнай прэміі Украіны імя Тараса Шаўчэнкі.

## Літаратура 
* 
* Музыкальная энциклопедия / Под ред. Ю. В. Келдыша. — М.: Советская энциклопедия, Советский композитор, 1973—1982.

## Спасылкі 
* Мария Стефюк // КИНО-ТЕАТР.РУ 

Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі СССР
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Украіны
Катэгорыя:Сапрана