open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гімн Расіі

**Гімн Расіі** — адзін з галоўных дзяржаўных сімвалаў Расіі, нараўне са сцягам і гербам.

Гімн Расіі напісаны Сяргеем Міхалковым (1913—2009) і Габрыэлем Эль-Рэгістан (1899—1945) на музыку Аляксандра Аляксандрава (1883—1946). Прыняты ў 2000 годзе.

## Тэкст 
### Беларускі пераклад 

Расія — святая наша дзяржава,
Расія — любімая наша краіна.
Магутная воля, вялікая слава -
Твой здабытак на ўсе часы!

Слаўся, Айчына наша свабодная,
Брацкіх народаў саюз векавы,
Продкамі дадзеная мудрасць народная!
Слаўся, краіна! Мы ганарымся табой!

Ад паўднёвых мораў да палярнага краю
Разлегліся нашы лясы і палі.
Адна ты на свеце! Адна ты такая -
Захаваная Богам родная зямля!

Слаўся, Айчына наша свабодная,
Брацкіх народаў саюз векавы,
Продкамі дадзеная мудрасць народная!
Слаўся, краіна! Мы ганарымся табой!

Шырокі прастор для мары і для жыцця
Будучыя нам адкрываюць гады.
Нам сілу дае наша вернасць Айчыне.
Так было, так ёсць і так будзе заўсёды!

Слаўся, Айчына наша свабодная,
Брацкіх народаў саюз векавы,
Продкамі дадзеная мудрасць народная!
Слаўся, краіна! Мы ганарымся табой!

### Рускі арыгінал 
: Россия — священная наша держава,
: Россия — любимая наша страна.
: Могучая воля, великая слава —
: Твоё достоянье на все времена!

:: Славься, Отечество наше свободное,
:: Братских народов союз вековой,
:: Предками данная мудрость народная!
:: Славься, страна! Мы гордимся тобой!

: От южных морей до полярного края
: Раскинулись наши леса и поля.
: Одна ты на свете! Одна ты такая —
: Хранимая Богом родная земля!

:: Славься, Отечество наше свободное,
:: Братских народов союз вековой,
:: Предками данная мудрость народная!
:: Славься, страна! Мы гордимся тобой!

: Широкий простор для мечты и для жизни
: Грядущие нам открывают года.
: Нам силу даёт наша верность Отчизне.
: Так было, так есть и так будет всегда!

:: Славься, Отечество наше свободное,
:: Братских народов союз вековой,
:: Предками данная мудрость народная!
:: Славься, страна! Мы гордимся тобой!

## Прыняцце гімна 
Гімн на музыку Аляксандрава быў прыняты законам «Аб Дзяржаўным гімне Расійскай Федэрацыі» ад 8 снежня 2000 года (ухвалены Саветам Федэрацыі 20 снежня 2000 года). За прыняцце гэтага закона прагаласавала 377 дэпутатаў Дзярждумы (83,8 %), супраць — 53 дэпутатаў (11,8 %). Пры гэтым вынікі пайменнага галасавання паказваюць, што гімн падтрымалі фракцыі КПРФ, «Адзінства», «Айчына — Уся Расія», ЛДПР, дэпутацкія групы «Народны дэпутат», «Рэгіёны Расіі», Аграпрамысловая дэпутацкая група. Супраць выступілі фракцыі — СПС і «Яблака».

## Гл. таксама 
* Гісторыя гімна Расіі
* Дзяржаўныя сімвалы Расіі

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Музей рускіх гімнаў  — больш за 40 аудыё- і відэазапісаў гімна Расіі ў розным выкананні. Усяго каля 400 запісаў.
* Дзяржаўны гімн Расійскай Федэрацыі ў выкананні сімфанічнага аркестра і хору (тры куплеты)

Расія
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Расіі
Рыжская аўтобусная фабрыка

**Рыжская аўтобусная фабрыка**, **РАФ** (, скарочана **RAF**, ) — прадпрыемства па вытворчасці мікрааўтобусаў. Знаходзілася ў латвійскім горадзе Елгава.

Аўтобусы РАФ выкарыстоўваліся толькі дзяржавай, найчасцей як аўтамабілі хуткай дапамогі або таксі, і не адпускаліся прыватным асобам. Адзінае выключэнне рабілася для сем’яў з 5 і болей дзецьмі.

## Гісторыя 
### Стварэнне 
У 1949 годзе на базе «Рыжскага аўтарамонтнага завода № 2» (РАРЗ № 2), які размяшчаўся ў былых майстэрняў, быў створаны «Рыжскі завод аўтобусных кузаваў» (РЗАК). Задачай завода было вытворчасць сярэдніх аўтобусаў.

У 1951 годзе РЗАК быў аб’яднаны з «Рыжскай эксперыментальнай аўтамабільнай фабрыкай» (РЭАФ).

Першай уласнай прадукцыяй завода РАФ стаў 22-мясцовы аўтобус РАФ-251, які ўсталёўваўся на шасі ГАЗ-51.

### 1958—1991 
У 1958 годзе на аснове агрэгатаў «ГАЗ-21 Волга» пачаўся выраб РАФ-977.

З 1961 года цэхам на вул. Тэрбатас быў вернуты статус «Рыжскага аўтарамонтнага завода № 2» (РАРЗ № 2) — пры гэтым там працягвалася вытворчасць аўтобусаў на шасі ГАЗ-51А. Вытворчасць мікрааўтобусаў была перанесена на вул. Дунтэс. На новай пляцоўцы быў пачаты выпуск мадэлі РАФ-977Д, якая атрымала цалкам новы і больш тэхналагічны ў вытворчасці кузаў.

Планавалася, што будуць вырабляцца яго пасажырская, грузавая і спецыяльная мадыфікацыі. Першая партыя 1-тонных фургонаў была выраблена ў 1962 годзе на мадэрнізаваных шасі 977Д. Аднак, з-за недастаткова вялікай вытворчай магутнасці завода выраб мадэлі перанеслі на Ерэванскі ЕрАЗ.

У 1976 годзе быў пабудаваны новы завод у Елгаве, разлічаны на выпуск 17 000 аўтамашын за год. Пачаўся выраб мікрааўтобусаў РАФ-2203 на базе «Волгі» ГАЗ-24.

У 1990 годзе была праведзена мадэрнізацыя завода. Было закуплена новае абсталяванне. Працавала на прадпрыемстве каля 4500 чалавек.

### Постсавецкі перыяд 
У выніку распаду СССР, завод згубіў усе свае лініі паставак і рынкі збыту. Вытворчасць падала з кожным годам — у 1991 годзе сабралі 15130 мікрааўтобусаў; праз 4 гады аб’ём знізіўся ў 10 разоў, а ў 1997 — да 66 адзінак.

З 1996 года РАФ спрабаваў увайсці ў альянс з Горкаўскім аўтамабільным заводам у якасці аўтазборачнай вытворчасці для спецыяльных версій аўтамабіля «Газель», аднак пагадненне было блакаванае урадам Латвіі з палітычных меркаванняў.

У 1997 годзе з канвееру сышла апошняя партыя 13-мясцовых РАФ-22039. Вытворчасць была спынена.

У 1998 годзе завод быў абвешчаны банкротам і падзелены на некалькі дробных кампаніяў, якія доўгі час судзіліся за маёмасць завода. Болей за ўсё пашанцавала *RAF Avia*, якая атрымала самалёты завода і стала карыстацца імі для чартэрных рэйсаў.

Па стане на 2010 г. большая частка вытворчых карпусоў разбурана, на іх месцы знаходзяцца арэндаваныя гандлёвыя плошчы.

Катэгорыя:Кампаніі Латвіі
Катэгорыя:Неіснуючыя цяпер кампаніі
Катэгорыя:Аўтамабілебудаўнічыя кампаніі
Катэгорыя:Прадпрыемствы аўтамабільнай прамысловасці СССР
Катэгорыя:Рыга
*
Катэгорыя:Вытворцы аўтобусаў
Катэгорыя:Аўтамабілебудаўнічыя прадпрыемствы
Катэгорыя:Елгава
Катэгорыя:1949 год у Рызе
Уваравічы

**Ува́равічы**.
* Лазар Барысавіч Рывін (1888—1971)
* Аарон Цэйтлін (1898—1973) — яўрэйскі пісьменнік, паэт, драматург, мастацкі крытык і выдавец, пісаў на ідышы і іўрыце.

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* 


Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства
Азарычы

**Аза́рычы**, з 1960 года ў Калінкавіцкім раёне.

## Насельніцтва 
* 2009 — 1340 чал. (перапіс)
* 2016 — 1159 чал.
* 2017 — 1140 чал.

## Памятныя мясціны 
* За 4 км на паўночны захад ад гарадскога пасёлка Азарычы знаходзіцца мемарыяльны комплекс вязням Азарыцкіх лагераў смерці.
* Свята-Петра-Паўлаўская царква

## Вядомыя асобы 
* Аляксандр Анатолевіч Ісачоў (1955—1987) — беларускі жывапісец, графік
* Рыгор Абрамавіч Шульман (нар. 1934), вучоны, доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар
* Цімафей Барысавіч Ліякумовіч (нар. 1936) — беларускі літаратуразнавец. Доктар філалагічных навук (1994), прафесар (1992).

## Гл. таксама 
* Азарыцкі бой
* Пасёлкі гарадскога тыпу Гомельскай вобласці
* Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* *Дураў І. Л.* Азарычы // 
* 
* Ліст карты N-35-131. выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1983 г.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства
Зарэчча (Рэчыцкі раён)

**Зарэчча** ()  — гарадскі пасёлак у Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці Беларусі. Размешчаны за 18 км на паўночны захад ад Рэчыцы, за 1 км ад аўтадарогі Бабруйск — Рэчыца. Насельніцтва 2&nbsp;226 чал. (2017).

## Гісторыя 
Паселішча заснавалі ў 1957 годзе над назвай Гомель-30. У тыя часы тут знаходзілася вайсковая ракетная часць. Раней у ваколіцах паселішча знаходзіліся хутары Пагарэльцы, Падбаб’е і іншыя.

2 сакавіка 1995 года Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь прыняў пастанову аб наданні новаму населенаму пункту ў Рэчыцкім раёне назвы Зарэчча і аднясення яго да катэгорыі гарадскіх пасёлкаў.

## Забудова 
Размешчаны сярэдняя школа, бібліятэка, бальніца, дзіцячы сад.

Гарадскі пасёлак складаецца з двух вуліц — Спартыўнай і Вытворчай. Спартыўная вуліца ідзе з поўначы на паўдзень праз увесь населены пункт. Вытворчая вуліца пралягае на паўночнай ускрайне Зарэчча і да яе адносіцца некалькі прамысловых пабудоў.

За 3 кіламетры ад гарадскога пасёлка размяшчаецца жаночая папраўчая калонія № 24 МУС па Гомельскай вобласці, на тэрыторыі якога, з мэтай працоўнай занятасці спецкантынгента, функцыянуе філіял «Зарэчча» дзяржаўнага прадпрыемства «№ 4». Калонія створана на базе ваеннага гарадка ракетнай частцы, на якой была зборачная вытворчасць ракетнай зброі, дзе па некаторым звесткам, у тым ліку збяралася і захоўвалася ядзерная зброя ў часы існавання СССР.

## Насельніцтва 
* 2004 год — 1,3 тыс. жыхароў
* 2016 год — 2&nbsp;242 жыхары
* 2017 год — 2&nbsp;226 жыхароў

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Гомельскай вобласці
Стрэшын

**Стрэ́шын** — гарадскі пасёлак у Жлобінскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, на правым беразе Дняпра. Злучаны аўтадарогамі з Жлобінам, Рэчыцай, Светлагорскам. За 21 км ад Жлобіна, 105 км ад Гомеля. Насельніцтва 930 чал. (2022).

## Гісторыя 
Упершыню згадваецца ў «Спісе гарадоў далёкіх і блізкіх» (кан. 14 ст.). У 1399 годзе падараны Вялікім князем літоўскім Вітаўтам Віленскаму капітулу. У 16—17 стст. неаднаразова разбураны. Пасля 2-га падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у складзе Расійскай імперыі, цэнтр воласці Рагачоўскага павета, мястэчка, уладанне графа Остэрмана. У 1924—1927 і 1939—1955 гг. цэнтр Стрэшынскага раёна, у 1927—1939 і з 1956 г. у Жлобінскім раёне Гомельскай вобласці, з 1938 года гарадскі пасёлак.

## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Цагельня, лясніцтва.

## Славутасці 
* Стрэшынскі замак
* Стрэшынская Пакроўская царква
* Брацкая магіла савецкіх воінаў
* Помнік землякам, загінуўшым у Вялікую Айчынную вайну.

На ўскраіне вёскі гарадзішча 12 ст.

## Вядомыя ўраджэнцы 
* Дзмітрый Васільевіч Бярнацкі (1912—1945) — савецкі ваенны дзеяч, Герой Савецкага Саюза.
* Іаан Кармянскі (1837—1917) — протаіерэй, кананізаваны Беларускай праваслаўнай царквой у ліку праведных.
* Васіль Рагаўцоў (нар. 1952) — беларускі паэт, мовазнавец, доктар філалагічных навук (2003), прафесар (1993), заслужаны работнік адукацыі Рэспублікі Беларусь (2014).
* Уладзімір Яўцехавіч Сінякоў (нар. 1947) — беларускі палітык.

## Гл. таксама 
* Пасёлкі гарадскога тыпу Гомельскай вобласці
* Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры
Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства
Беліцк

**Беліцк** (, ) — пасёлак у Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі. За 28 км ад Рагачова, 80 км ад Гомеля, 14 км ад чыгуначнай станцыі Салтанаўка на лініі Жлобін—Гомель. Уваходзіць у склад Стаўпнянскага сельсавета. Насельніцтва 463 чал. (2011).

## Гісторыя 
Утвораны 12 студзеня 1960 года з пасёлка торфапрадпрыемства «Беліцкае», які існаваў з 1948 года.

У 2009 годзе Беліцк быў уключаны ў склад Стаўпнянскага сельсавета. У 2011 годзе быў пераўтвораны з гарадскога пасёлка ў сельскі населены пункт — пасёлак.

## Насельніцтва 

* **XX стагоддзе**: 1970 — 1,2 тыс. чал.; 1995 — 0,7 тыс. чал.
* **XXI стагоддзе**: 2006 — 0,6 тыс. чал.; 2009 — 503 чал. (1 студзеня), 484 чал. (14 кастрычніка, перапіс); 2010 — 482 чал.; 2011 — 463 чал.

## Інфраструктура 
Сярэдняя школа, клуб, бібліятэка, аддзяленне сувязі. У Беліцку торфапрадпрыемства. Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
*
Парычы

**Па́рычы**.
* Ліпман Ізраілевіч Ляндрэс (1906—?)
* Іван Аляксеевіч Марчанка (1892—1968) — матэматык, педагог. Доктар матэматычных навук, прафесар
* Усевалад Яўгенавіч Мігай (1927—1994) — член Саюза журналістаў СССР.
* Міхаіл Міхайлавіч Мітраховіч (нар. 1952) — вучоны. Доктар тэхнічных навук, прафесар. Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі Украіны.
* Мікалай Антонавіч Міцкевіч (1901—1954) — беларускі тэатральны дзеяч.
* Аляксандр Мікалаевіч Пастушэня (нар. 1954) — доктар псіхалагічных навук, прафесар.
* Уладзімір Іосіфавіч Раговіч (1938—2005) — беларускі харавы дырыжор, фалькларыст, педагог.
* Сіман Залманавіч Рагінскі (1900—1970) — савецкі фізікахімік.
* Уладзімір Васілевіч Трацэўскі (1936—2025) — беларускі архітэктар, гісторык архітэктуры.
* 
* Генадзь Міхайлавіч Шары (нар. 1941) — беларускі архітэктар.
* 

### Жыхары 
* Міхаіл Іванавіч Пушчын (1800—1869) — генерал-маёр, сябра А. С. Пушкіна.
* Абрам Ехілявіч (Яфімавіч) Баскін (1894—1838) — намеснік валаснога камісара ў Парычах у 1918—1919 гадах, народны камісар працы БССР у 1931—1933 гадах.

## Галерэя 

Выява:Дом культуры Парычы.jpg|Дом культуры.
Выява:Здудзіцкі каменны крыж.JPG|Здудзіцкі каменны крыж. 
Выява:Парычы. Царква (02).jpg|Мясцовая царква. 

## Заўвагі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* ПЕТУХОВ А. В. Конфессиональная ситуация в местечке Паричи и окрестностях в первой половине XIX века // Творчество молодых, 2008: сборник научных работ студентов и аспирантов (25 мая 2008 г., г. Гомель). В 2 ч. Ч. 2. Гомель, 2008, с. 59. 
* МУРАШКО М. Н., ПЕТУХОВ А. В. М. Пущина — организатор православного женского образования в местечке Паричи // История христианской церкви и христианские ценности восточных славян: материалы межвузовской научно-практической конференции студентов и магистрантов (22—23 октября 2008 г., г. Гомель). Гомель, 2009, с. 34 — 36.
* ПЕТУХОЎ А. В. Парыцкі рэгіён па матэрыялах фамільнага фонду Пушчыных у ІРЛІ РАН: да гісторыі стварэння фонду.


Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства
Радунь

**Радунь**. 25 снежня 1962 Радунскі раён расфарміравалі, мястэчка ўвайшло ў склад Воранаўскага раёна.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1829 год — 379 чал., у тым ліку 174 хрысціяніны і 205 іўдзеяў; 1863 год — 737 чал.; 1866 год — 869 чал., у тым ліку 361 каталік і 508 іўдзеяў; 1881 год — 1526 чал. (757 муж. і 769 жан.); 1897 год — 1621 чал., у тым ліку 896 іўдзеяў
* **XX стагоддзе**: 1905 год — 1394 чал.; 1999 год — 3,4 тыс. чал.
* **XXI стагоддзе**: 2006 год — 2,8 тыс. чал.; 2008 год — 2,7 тыс. чал. 2015 год — 2,4 тыс. чал.; 2016 год — 2&nbsp;355 чал.; 2017 год — 2&nbsp;299 чал.; 2025 год — 2&nbsp;001 чал.

## Эканоміка 
Прадпрыемствы харчовай прамысловасці.

## Інфраструктура 
У Радуні працуюць 2 сярэднія школы, школа-інтэрнат, дзіцячая музычная школа, 2 бібліятэкі, дом культуры.

## Славутасці 
* Радунскі замак (не існуе)
* Гістарычная забудова (XIX — пач. XX стагоддзяў; фрагменты)
* Ешыбот (1882)
* Касцёл Маці Божай Ружанцовай (1929—1933)
* Сінагога (XIX ст.)
* Могілкі: яўрэйскія; хрысціянскія
* Магіла ахвяр фашызму, расстраляных вясной 1942 г.
* Брацкія магілы савецкіх воінаў (загінулі 13.7.1944 г.), партызан і супрацоўнікаў органаў дзяржаўнай бяспекі (загінулі ў 1944—45 гг.), партыйных і савецкіх работнікаў, забітых у 1945—48 гг.
* Помнік савецкім салдатам, якія загінулі ў бітве з салдатамі Арміяй Краёвай пад Суркантамі (надпіс іншы, «Загінулі ў барацьбе з захопнікам»)

Радунь. Касцёл Маці Божай Ружанцовай. (01).jpg|Касцёл Маці Божай Ружанцовай
Радунь. Ешыва (02).jpg|Ешыбот 
Радунь. Новая царква.jpg|Новая царква
Радунь. Шэраговая забудова (03).jpg|Гістарычная забудова
Pomnik Sowieckiego Żołnierza w Parku w Raduniu.JPG| Помнік савецкім салдатам

## Вядомыя асобы 
* Юрый Бандажэўскі (нар. 1957) — беларускі навуковец, доктар медыцынскіх навук
* Пятро Бітэль (1912—1991) — беларускі паэт, перакладчык, краязнавец, настаўнік
* Уладзімір Адаскевіч (нар. 1956) — беларускі ўрач-дэрматавенеролаг. Доктар медыцынскі навук (1996), прафесар (2000).

## Гл. таксама 
* Пасёлкі гарадскога тыпу Гродзенскай вобласці
* Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі

## Зноскі 
## Літаратура 
* Raduń //  S. 450—451.
* 
* 
* 
* Гарады і вёскі Беларусі: энцыклапедыя. Т. 9. Гродзенская вобласць. Кн. 1 / рэдкал.: У. Андрыевіч і інш. — Мн.: БелЭн, 2015. ISBN 978-985-11-0839-4.

## Спасылкі 
* мяст. Радунь на Radzima.org
Краснасельскі

**Краснасельскі**.

## Гісторыя 
Належала Хадкевічам, Глябовічам, Сапегам, Браніцкім, Патоцкім.

З 1795 года ў складзе Расійскай імперыі, вёска Роскай воласці Ваўкавыскага павета.

З 1921 года у складзе Польшчы. З 1940 года — у Ваўкавыскім раёне, вядомы як вёска Краснае Сяло. З 30 красавіка 1958 года вёска Краснае Сяло пераўтворана ў рабочы пасёлак Краснасельскі, з 1968 года гарадскі пасёлак.

## Старажытнае насельніцтва 
У 1962 г. у неалітычнай шахце ля Краснасельскага знойдзенае пахаванне шахцёра - мужчыны 35-45 гадоў. Адносіцца да культуры шнуравой керамікі. Даўжыня цела была 170-175 см, меў выразна выяўленыя еўрапеоідныя рысы, з падоўжанымі верхнімі і ніжнімі канечнасцямі, з падоўжаным чэрапам (чарапны паказнік 75).

## Насельніцтва 
* 1897 год — 589 чал.
* 1995 год — 6,9 тыс. чал.
* 2006 год — 7,3 тыс. чал.
* 2016 год — 6744 чал.
* 2017 год — 6683 чал.

## Эканоміка 
Прадпрыемствы будаўнічых матэрыялаў.

## Славутасці 
]]

* Краснасельскі археалагічны комплекс — старажытныя шахты па здабычы крэменю.
* Краснасельскія кар’еры
* Свята-Георгіеўская царква

## Вядомыя асобы 
* Сяргей Вераціла (нар. 1961) — беларускі паэт, перакладчык.
* Сяргей Аркадзевіч Грыневіч (нар. 1960) — беларускі мастак-жывапісец.
* Людміла Антонаўна Кебіч (нар. 1951) — беларуская паэтэса, празаік, перакладчык, музычны педагог.
* Вячаслаў Міхайлавіч Целеш (нар. 1938) — беларускі мастак, краязнавец, філакартыст.

## Гл. таксама 
* Пасёлкі гарадскога тыпу Гродзенскай вобласці
* Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* CHRONOGRAPH (Летапісец) мястэчка Краснасельскі
Церахоўка (гарадскі пасёлак)

**Церахо́ўка**
* 1939 — 3,1 тыс. чал.
* 1995 — 2,3 тыс. чал.
* 2006 — 2,1 тыс. чал.
* 2016 — 3&nbsp;128 чал.
* 2017 — 3&nbsp;057 чал.

## Эканоміка 
Прадпрыемствы лёгкай, будаўнічых матэрыялаў, харчовай прамысловасці.

## Вядомыя асобы 
* Леанід Рахленка, народны артыст СССР, працаваў у Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Я. Купалы
* Аляксей Кокцеў, мастак
* Аляксандр Кароткі, бас Вялікага тэатру ў Маскве
* Руся, рок-спявачка

## Гл. таксама 
* Пасёлкі гарадскога тыпу Гомельскай вобласці
* Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі

## Зноскі 
## Спасылкі 
* https://archive.today/20130104072308/my.opera.com/terehovka/blog/ — Старонка пра Церахоўку


Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Гомельскай вобласці
Рось

**Рось**.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1830 — 265 муж., з іх шляхты 4, духоўнага саслоўя 2, мяшчан-іўдзеяў 179, мяшчан-хрысціян і сялян 80 (Пружанскі раён Брэсцкай вобласці) ў вёску Мачуліна Краснасельскага пасялковага савета Ваўкавыскага раёна, дзе ўзяў на борт супрацоўніка МУС, які ўдзельнічаў у пошуках жанчыны. Пасля выканання задання камандзір паветранага судна вярнуўся на пляцоўку ў Мачуліне для высадкі пасажыра.

Атрымаўшы па тэлефоне дазвол на пералёт на кропку базавання ў Клепачы, а 17:00 пілот вылецеў, аднак у парушэнне палётнага задання накіраваўся не ў паўднёвым кірунку, а ў паўночна-заходнім, да г.п. Рось

Было ўстаноўлена, што пілот у парушэнне патрабаванняў эксплуатацыі манеўраваў на хуткасцях меней дапушчальных у дадзеных умовах і выконваў манеўры з вугламі крэну болей максімальна дапушчальных. Такім чынам, аварыя адбылася ў выніку недысцыплінаванасці і памылкі камандзіра самалёта, дапушчанай на малой вышыні, недастатковай для выхаду ў гарызантальны палёт.

## Гл. таксама 
* Пасёлкі гарадскога тыпу Гродзенскай вобласці
* Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Roś //  S. 747.

## Спасылкі 
* г. п. Рось на Radzima.org
* Гісторыя Росі


Катэгорыя:Хадкевічы
Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства
Любча

**Любча**

## Вядомыя асобы 
* Сафія Гройсман (нар. 1945) — амерыканская парфумерка.
* Мікалай Васілевіч Дучыц (1896—1980) — беларускі мастак, графік.
* 
* Павел Гіляравіч Каравайчык (1896—1937) — беларускі крытык, публіцыст, паэт, медык.
* Мікалай Мікалаевіч Каўцэвіч (1897—1949) — беларускі фізік, прафесар, заслужаны дзеяч навукі БССР.
* Міхаіл Дзмітрыевіч Каўцэвіч (1899—1937) — беларускі электратэхнік.
* Пётр Бластус Кміта (? — 1629/1632) — выдавец і паэт XVII стагоддзя.
* Мікалай Дзмітрыевіч Набокаў (1903—1978) — амерыканскі кампазітар, пісьменнік і культурны дзеяч.
* Анатоль Навумавіч Разумовіч (1936—1987) — вучоны ў галіне біяхіміі і генетыкі, доктар біялагічных навук.
* Саламон Рысінскі (каля 1560—1625) — вялікалітоўскі паэт-лацініст, філолаг, фалькларыст-парэміёлаг, пратэстанцкі дзеяч.
* Леанід Аляксандравіч Аляшкевіч (1941—2017) — беларускі ўрач-гігіеніст. Доктар медыцынскіх навук (1986), прафесар (1995).
* Уладзімір Міхайлавіч Шэйбак (нар. 1956) — урач-нарколаг, біяхімік, доктар медыцынскіх навук.
* Ігар Леанідавіч Побаль (нар. 1952) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогій і абсталявання механічнай і фізіка-тэхнічнай апрацоўкі матэрыялаў у машынабудаванні.
* Людміла Іванаўна Красоўская (нар. 1949) — спецыяліст у галіне тэарэтычных асноў цеплатэхнікі.

## Гл. таксама 
* Пасёлкі гарадскога тыпу Гродзенскай вобласці
* Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі

## Заўвагі 
## Літаратура 
* 
* Алесь Карлюкевіч. Любча: гісторыя і сучаснасць // Belarus: палітыка, эканоміка, культура. Штомесячны часопіс. — Мн., Мінінфармацыі РБ, № 9, 2008.

## Спасылкі 
* Любча: гісторыя і адраджэнне
* Любча ў праекце «Глобус Беларусі»


Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства
Поразава

**Поразава**. У 1960 годзе Поразаўскі раён расфарміравалі, Поразава ўвайшло ў склад Свіслацкага раёна.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1830 год — 207 муж., з іх шляхты 3, духоўнага саслоўя 1, мяшчан-іўдзеяў 124, мяшчан-хрысціян і сялян 79; 1878 год — 1424 чал. (699 муж. і 755 жан.), у тым ліку 556 яўрэяў; 1897 год — каля 1,5 тыс. чал.
* **XX стагоддзе**: 1909 год — 1,7 тыс. чал.; 1995 — 1,5 тыс. чал.; 1998 год — 1450 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2006 год — 1,2 тыс. чал.; 2008 год — 1,2 тыс. чал.; 2009 год — 1119 чал. (перапіс); 2015 год — 922 чал.; 2016 год — 913 чал.; 2017 год — 900 чал.; 2023 год — 694 чал.; 2025 год — 616 чал.

## Эканоміка 
Мэблевае прадпрыемства ААТ «Свіслацкая фабрыка лазовай мэблі».

## Інфраструктура 
У Поразаве працуюць сярэдняя і музычная школы, спецшкола-інтэрнат, дашкольная ўстанова, бальніца, паліклініка, бібліятэка, дом культуры.

## Славутасці 
* Могілкі: яўрэйскія; старыя каталіцкія
* Касцёл Святога Міхаіла Арханёла (1825—1828)
* Сінагога (XIX ст.)
* Сядзібна-паркавы комплекс Бутаўт-Андрэйкавічаў
* Царква Святой Тройцы (1872)

Поразава. Краявіды. 2022 (122).jpg|Сядзіба
Поразава Porazava (2021) 01.jpg|Сядзіба
Порозово, Свислочский район, Гродненская область, Беларусь 22.jpg|Касцёл
Поразава. Краявіды. 2022 (97).jpg|Плябанія

## Вядомыя асобы 
* Юлія Восіпаўна Бібіла (1897—1974) — беларуская бібліятэкарка, бібліёграф.
* Яўген Уладзіміравіч Паплаўскі (нар. 1959) — беларускі кампазітар.
* Віктар Шалкевіч (нар. 1959) — беларускі бард.
* Нота Казлоўскі — амерыканскі мастак і дызайнер яўрэйскага паходжання.
* Эстэр Рахель Камінская (1870—1925) — тэатральная актрыса, празваная «маці яўрэйскага тэатра»
* Ірына Іванаўна Калачова (нар. 1958) — беларускі гісторык, этнолаг, педагог.
* Давід Іосіфавіч Розеншэйн (1903 — пасля 1960) — дзеяч рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі, журналіст.

## Заўвагі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* Porozów //  S. 826.
* Porozów //  S. 497.

## Спасылкі 
* г. п. Поразава на Radzima.org


Катэгорыя:Бутаўт-Андрайковічы
Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства
Астрына

**Астрына́** па 20 студзеня 1960 г. цэнтр Васілішкаўскага раёна. У 1960—1962 г. у Скідальскім, з 1962 г. у Шчучынскім р-не.

## Насельніцтва 
* 1859 — 970 чал.
* 1866 — 1&nbsp;196 чал.
* 1882 — 1&nbsp;984 чал.
* 2016 — 1&nbsp;778 чал.
* 2017 — 1&nbsp;731 чал.

## Эканоміка 
Прадпрыемствы лясной, будаўнічых матэрыялаў і харчовай прамысловасці.

## Культура 
Тэатр «Волат» (Астрынскі народны паэтычны тэатр), размешчаны ў будынку колішняй сінагогі.

## Славутасці 
* Помнік Алаізе Пашкевіч (1954)
* Праабражэнская царква (1885)
* Касцёл Святой Тэрэзы.

## Вядомыя асобы 
* Андрэй Азараў — мультымедыя-дызайнер.
* Ігар Георгіевіч Жук (нар. 1956) — заслужаны работнік адукацыі Рэспублікі Беларусь. Член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання.
* Дар'я Мікалаеўна Карацінская (нар. 1942) — беларускі мовазнавец.
* Уладзімір Парфянок (1958—2024) — беларускі фатограф, заснавальнік галерэі «NOVA» ў Мінску
* 

## Гл. таксама 
* Пасёлкі гарадскога тыпу Гродзенскай вобласці
* Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі

## Зноскі 
## Літаратура 
* ;
* Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Гродзенскага раёна / Рэдкал. У. П. Верхась і інш. — Мн., 1993.
* Беларускія думкі, звычаі, абрады з Лідскага павета ХІХ стагоддзя.  Астрынскі прыход віленскай губерні лідскага павета. Этнаграфічны зборнік, 2023 г. На беларускай мове. Ліда, 72 с. // на pawet.net
* *Лаўрэш Л.* Астрынская, Глыбоцкая і Дэмбраўская цэрквы Лідскага павета, але Гарадзенскага дэканата // Лідскі Летапісец. 2023. № 3(103). С. 56-70 // на pawet.net

## Спасылкі 

Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства
Ялізава

**Ялі́зава**
* 2023 — 2 024 чал.
* 2024 — 2 009 чал.
* 2025 — 1 958 чал.

## Эканоміка 
* СЗАТ «Шклозавод Ялізава» (найбуйнейшы ў краіне вытворца шклотары).
* Прадпрыемствы харчовай прамысловасці.

## Славутасць 
* Курганны могільнік-2 (XI–XII стагоддзі), 0,3 км на поўдзень ад пасёлка — .

## Вядомыя асобы 
* Геральд Баляслававіч Асвяцінскі (1932—2006) — беларускі тэатральны дзеяч.
* Аляксандр Віктаравіч Багдановіч (нар. 1982) — беларускі вясляр на каноэ.
* Андрэй Віктаравіч Багдановіч (нар. 1987) — беларускі вясляр на каноэ.
* Пётр Уладзіміравіч Пархімчык (нар. 1987) — беларускі валейбольны трэнер.
* Людміла Паўлікава (нар. 1952, у дзявоцтве Хейдарава) — беларуская пісьменніца.
* Уладзімір Піліпавіч Сцепанчук (1928—1981) — беларускі спецыяліст у галіне энергетычнага машынабудавання і цеплаэнергетыкі.

## Гл. таксама 
* Пасёлкі гарадскога тыпу Магілёўскай вобласці
* Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі

## Зноскі 
## Літаратура 
* ;
* 
* 

## Спасылкі
Татарка (Асіповіцкі раён)

**Тата́рка**.

У 2-й палове XIX стагоддзя вёска ў Ляхавіцкай воласці Бабруйскага павета. Насельніцтва складала 35 жыхароў. З 1873 года — станцыя Лібава-Роменскай чыгункі. З 1924 года ў Асіповіцкім раёне Бабруйскай акругі, з 1938 года ў Магілёўскай вобласці. У 1940 годзе на торфазаводзе працавала 414 рабочых
* 2023 год — 438 чал.
* 2024 год — 437 чал.

## Эканоміка 
Прадпрыемствы паліўнай прамысловасці.

## Памятныя мясціны 
* Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну — 

## Гл. таксама 
* Пасёлкі гарадскога тыпу Магілёўскай вобласці
* Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-106. Выданне 1984 года. Стан мясцовасці на 1979 год.

## Спасылкі
Казлоўшчына

**Казлоўшчына**.

## Насельніцтва 

ImageSize = width:auto height:150 barincrement:31
PlotArea = left:50 bottom:20 top:10 right:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:2500
ScaleMajor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:100 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:15
  bar:1897 from:0 till:325
  bar:1921 from:0 till:467
  bar:1971 from:0 till:1900
  bar:1994 from:0 till:1900
  bar:1995 from:0 till:2200
  bar:2006 from:0 till:2400
  bar:2008 from:0 till:2300
  bar:2017 from:0 till:1656
TextData=
  fontsize:10px pos:(20,195)
  text:

* **XIX стагоддзе**: 1830 — 49 муж., з іх шляхты 3, духоўнага саслоўя 1, мяшчан-хрысціян і сялян 45; 1897 — 325 чал.
* **XX стагоддзе**: 1921 — 467 чал.; 1971 — 1,9 тыс. чал.; 1994 — 1,9 тыс. чал.; 1995 — 2,2 тыс. чал.
* **XXI стагоддзе**: 2006 — 2,4 тыс. чал.; 2008 — 2,3 тыс. чал.; 2016 — 1&nbsp;673 чал.; 2017 — 1&nbsp;656 чал.

## Эканоміка 
Прадпрыемствы дрэваапрацоўчай і харчовай прамысловасці.

## Культура 
Дзейнічаюць 3 бібліятэкі, дом культуры, дом дзіцячай і юнацкай творчасці.

## Адукацыя 
У Казлоўшчыне працуюць сярэдняя і музычная школы, дашкольная ўстанова.

## Медыцына 
Медыцынскія паслугі надае бальніца.

## Славутасці 
* Свята-Успенская царква (пач. 20 ст.)
* Казлоўшчынскі парк — помнік садова-паркавага мастацтва

## Вядомыя ўраджэнцы 
* Юрый Вітольдавіч Шулейка (нар. 1968) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

## Гл. таксама 
* Пасёлкі гарадскога тыпу Гродзенскай вобласці
* Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі
* Пажар у Казлоўшчынскім псіханеўралагічным доме-інтэрнаце (2003)

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* Kozłowszczyzna //  S. 150.
* 
* 

## Спасылкі 
* radzima.org


Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства
Халопенічы

**Хало́пенічы**.
* Касцёл Святога Крыжа (1750). Касцёл згарэў у 1844 г.

## Вядомыя асобы 
* Рузаля Асьмак (каля 1822—1877), казачніца, бабка Адама Багдановіча па матчынай лініі.
* А. Я. Багдановіч (1862—1940), беларускі краязнавец, мовазнавец, фалькларыст, бацька М. Багдановіча
* Ігнат Анатолевіч Лапотка (1899—1968) — вучоны ў галіне отарыналарынгалогіі
* Навум Ханін (1886—1965) — рэвалюцыянер

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Мястэчкі Віцебскага ваяводства
Плешчаніцы

**Пле́шчаніцы**. Згаданы ў XVI стагоддзі як вёска Менскага павета, ва ўладанні Тышкевічаў.

У вайну 1654—1667 гадоў пад Плешчаніцамі дзейнічаў партызанскі атрад Дзяніса Мурашкі.

## Культура 
Дзейнічаюць 2 бібліятэкі, дом дзіцячай творчасці, дом культуры.

## Адукацыя 
У Плешчаніцах працуюць 2 сярэднія, музычная, дзіцяча-юнацкая спартыўная школы, 3 дашкольныя ўстановы.

## Медыцына 
Медыцынскія паслугі надае местачковая бальніца.

## Славутасці 
* Курганны могільнік (X—XIII стагоддзі), за 3 км на поўдзень ад пасёлка, на правым беразе Цімошанкі — 
* Сядзіба Тышкевічаў
* Касцёл Святой Ганны, перароблены са стайняў Тышкевічаў.
* Мемарыяльны камень на месцы бою 1812 года.
* Могілкі яўрэйскія
* Сінагога (пачатак XX ст.)
* Царква Святых апосталаў Пятра і Паўла (пачатак XX ст.)
* Пратэстанцкі храм

Плешчаніцы. Капліца Святой Ганны (01).jpg|Касцёл Святой Ганны
Плешчаніцы. Сята-Петрапаўлаўская царква.jpg|Свята-Петрапаўлаўская царква пасля сучаснай перабудовы ў расійскім стылі
Плешчаніцы. Штаб падполля (01).jpg|Дом, у якім размяшчаўся штаб падполля
Плешчаніцы. Яўрэйскія могілкі (06).jpg| Яўрэйскія могілкі

### Страчаная спадчына 
]]
* Царква (2-я палова XIX ст.)

## Вядомыя асобы 
* Сяргей Антончык (нар. 1956) — беларускі дзяржаўны дзеяч
* Віктар Іванавіч Галеўка (1938—1980) — беларускі архітэктар.
* Генадзь Іосіфавіч Дзямідчык (нар. 1950) — беларускі палітык.
* Вілорый Аляксеевіч Казлоў (1934—2003) — беларускі мастак тэлебачання.
* Павел Ігаравіч Ляхновіч (нар. 1997) — беларускі футбаліст.
* Мікалай Яфімавіч Сяменчык — беларускі гісторык
* Рамуальд Аляксандравіч Чыкалаў (нар. 1931) — беларускі гісторык.
* Яўген Аляксандравіч Цюкаў (1925—1971) — беларускі архітэктар.

## Гл. таксама 
* Пасёлкі гарадскога тыпу Мінскай вобласці
* Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* г. п. Плешчаніцы на Radzima.org


Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства
Мачулішчы

**Мачулішчы**, 28 мая 2013 года яе тэрыторыя далучаная да Мачулішчаў. 15 жніўня 2014 года была ліквідавана вёска Мачулішчы, 22 кастрычніка 2014 года яе тэрыторыя далучаная да Мачулішчаў.

## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Завод «Аэрамаш».

## Славутасці 
* Свята-Панцеляймонаўская царква

## Галерэя 

Machulischi_church.jpg|Царква Святога Панцеляймона
Mačuliščy (Minsk district) p25.jpg|Дом культуры
Mačuliščy (Minsk district) p10.jpg|Старая забудова
Mačuliščy (Minsk district) p04.jpg|Сучасная забудова
Machulishchy station.jpg|Чыгуначны прыпынак
Machulischi_bus.jpg|Аўтобусны прыпынак
Machulischi_school.jpg|Мачулішчанская сярэднеадукацыйная школа
Mačuliščy school1.JPG|Мачулішчанская пачатковая школа
Machulischi obelisk.jpg|Абеліск у гонар загінулых лётчыкаў
Railway Belarus.jpg|Электрацягнік на прыпынку

## Гл. таксама 
* Пасёлкі гарадскога тыпу Мінскай вобласці
* Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі

## Зноскі 
## Спасылкі 
*
Урэчча (Любанскі раён)

**Урэ́чча** (, ) — гарадскі пасёлак у Любанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Урэцкага сельсавета. За 24 км на паўночны захад ад г. Любань, 177 км ад Мінска; чыгуначная станцыя на лініі Баранавічы—Асіповічы. Насельніцтва 2&nbsp;938 чал. (2017).

## Гісторыя 
Вядома з 1635 г., калі ў маёнтку Слуцкага княства ВКЛ адкрыта люстраная мануфактура, на базе якон дзейнічала Урэцкая шкляная мануфактура. Належала Алелькавічам, з 1600 г. Радзівілам. У XVIII—XIX стст. Вітгенштэйнам. У XVIII ст. ва Урэччы царква св. Мікалая, касцёл і сінагога.

3 1793 г. у складзе Расійскай імперыі, мястэчка ў Горкаўскай воласці Бабруйскага павета. 3 1830 г. у маёнтку працаваў бровар з паравым катлом і вадзяным рухавіком, у 1841 г. — 2 мануфактуры па вытворчасці люстэркаў, шклянога посуду і ліставога шкла, на месцы якіх у канцы XIX ст. адкрыты керамічныя майстэрні. У 1886 г. — 60 двароў. У 1915 пабудавана чыгуначная станцыя на лініі Асіповічы—Слуцк. У пачатку XX ст. ва Урэччы дзейнічала народнае вучылішча, царкоўна-прыходская школа, паштовае аддзяленне, аптэка, пажарная дружына.

У 1919—1920 гг. акупіравана польскімі войскамі, якія спалілі 50 хат і шмат гаспадарчых пабудоў. У 1920—30-я г. ў мястэчку хата-чытальня з бібліятэкай, школа працоўнай моладзі, сярэдняя беларуская і 7-гадовая руская школы. 3 1924 г. мястэчка Слуцкага раёна, з 27 верасня 1938 г. гарадскі пасёлак. 3 28 чэрвеня 1941 да 30 чэрвеня 1944 гг. акупіравана нямецкімі войскамі, дзейнічала падпольная група. У жніўні 1943 г. нямецкія акупацыйныя ўлады расстралялі 25 сем’яў удзельнікаў падпольнай групы. 3 25 снежня 1962 г. у Любанскім раёне.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Працуюць 2 сярэднія школы і 3 дашкольныя ўстановы, 3 бібліятэкі, Дом культуры, бальніца, аптэка, 2 аддзяленні сувязі.

## Эканоміка 
Прадпрыемствы харчовай прамысловасці (спірт- і хлебазаводы) і сельскагаспадарчых прылад працы; прадпрыемства «Другасмет».

## Славутасці 
* Свята-Кірыла-Мяфодзіяўская царква (2000)
* Брацкая магіла партызан
* Магілы ахвяр фашызму (1014 ж.)
* Свята-Мікалаеўская царква (1951).
* Помнік землякам, што загінулі ў Вялікую Айчыную вайну.

## Вядомыя асобы 
* Наталля Сяргееўна Дзяргач (нар. 1964) — беларускі ўрач-педыятр, дэпутатка.
* Анатоль Уладзіміравіч Мяцельскі (нар. 1950) — беларускі матэматык
* Анатоль Мікалаевіч Радзівоненка (нар. 1949) — беларускі архітэктар.
* Уладзімір Канстанцінавіч Коршук (нар. 1935) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (1980), прафесар (1982).

## Гл. таксама 
* Пасёлкі гарадскога тыпу Мінскай вобласці
* Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* *Сіняк, Н.* Урэчча / Наталля Сіняк // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 590—591. — ISBN 985-11-0214-8.
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства
Свір (гарадскі пасёлак)

**Свір**. У 1452 князь Ян Свірскі збудаваў у мястэчку касцёл, перабудаваны ў 1653 годзе.

злева|thumb|120px|Ян Свірскі
У 1528 годзе Свір перайшоў да князёў Радзівілаў. У часы Інфлянцкай вайны ў 1579 годзе тут адбыўся першы агляд войскаў і нарада з удзелам караля і вялікага князя Стэфана Баторыя.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Свір апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, дзе стаў цэнтрам воласці Вілейскага, потым Свянцянскага павета Слонімскай, з 1801 года Віленскай губерні. У 1845 годзе каля мястэчка знаходзілася 2 маёнткі: *Свір-Ляскоўскі* *і Свір-Стацкоўскі*. Станам на 1859 год у Свіры было 119 будынкаў, на 1866 года — 133 будынкі. У 1864 годзе расійскія ўлады з мэтай русіфікацыі края адкрылі тут народнае вучылішча. У 1879 годзе ў мястэчку пачаў працаваць бровар, у 1896 годзе — спіртаачышчальная вытворчасць. Паводле вынікаў перапісу (1897) у Свіры існавалі валасная ўправа, паштова-тэлеграфная кантора, судова-следчы ўчастак Віленскага акруговага суда, народнае вучылішча, касцёл, яўрэйская малітоўная школа, лячэбніца, аптэка, хлебазапасны магазін, 34 крамы, 12 заезных дамоў, 14 корчмаў, 5 рэгулярных кірмашоў. У 1904 годзе з’явіўся аднайменны фальварак.

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Свір апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе стаў цэнтрам гміны Свянцянскага павета Віленскага ваяводства. Станам на 1931 год у мястэчку існавалі касцёл, царква, паліцэйскі пастарунак, гарадскі суд, аптэка, лячэбніца, пошта, на святы праводзіліся кірмашы.

У 1939 годзе Свір увайшоў у БССР, дзе 15 студзеня 1940 года стаў цэнтрам Свірскага раёна (з 12 кастрычніка 1940 года цэнтр сельсавета, з 31 жніўня 1959 года ў Мядзельскім раёне, з 20 студзеня 1960 года ў Мінскай вобласці). 

У Вялікую Айчынную вайну з 25 чэрвеня 1941 года да 6 ліпеня 1944 года мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. У гета ў Свіры было забіта каля 700 чалавек.

25 красавіка 1958 года Свір атрымаў афіцыйны статус пасёлка гарадскога тыпу. 31 студзеня 2008 года на аснове гарадскога пасёлка створаны аграгарадок.

## Славутасці 
* Гарадзішча перыяду ранняга жалезнага веку (VI стагоддзе да н.э. — IX стагоддзе н.э.), у цэнтры пасёлка — 
* Гарадзішча перыяду ранняга жалезнага веку (VI стагоддзе да н.э. — VII стагоддзе н.э.), на паўднёва-заходняй ускраіне пасёлка, на беразе воз. Свір, урочышча Гарадок — 
* Гістарыяная забудова (XIX — пач. XX стст.; фрагменты)
* Капліца могілкавая
* Касцёл Св. Мікалая (1649—1653, 1903—1909), вул. Савецкая, 27 — 
* Свята-Успенская царква (стараверскі храм, пач. XX ст.)
* Свята-Кірыла-Мяфодзіяўская царква (2006)
* Сінагога
* Сядзіба (пачатак XX стагоддзя)

Мікалаеўскі касьцёл..jpg|Мікалаеўскі касцёл
Свір. Гарадзішча (01).jpg|Гарадзішча ў цэнтры пасёлка
Свір. Свята-Успенская царква.jpg|Свята-Успенская царква
Свір. Млын.jpg|Млын
Свір. Возера Свір (02).jpg|Возера Свір

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 


Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства
Негарэлае

**Негарэ́лае** (, ) — аграгарадок у Дзяржынскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Негарэльскага сельсавета. Чыгуначная станцыя на лініі Мінск — Баранавічы. Насельніцтва 971 чал. (2010).

## Геаграфія 
Знаходзіцца на рацэ Ператуць. За 10 км на паўднёвы захад ад Дзяржынска, за 48 км ад Мінска. Злучаны аўтамабільнымі дарогамі з Мінскам, Дзяржынскам, Баранавічамі, Уздой, Стоўбцамі.

## Гісторыя 
Вядомы з XVI стагоддзя як паштовая станцыя на дарозе Менск — Новагародак у Менскім павеце Вялікага Княства Літоўскага. У 1588 годзе ў складзе Койданаўскага графства Радзівілаў, 18 дымоў, у складзе Койданаўскага графства. Пасля Другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у складзе Расійскай імперыі, у Койданаўскай воласці. У 1794 годзе ў маёнтку Негарэлае было 272 двары, З вінакурні, 2 млыны. У 1800 годзе вёска, фальварак, панскі двор, мост на раку Ператуць, уладанне князя Д. Радзівіла,

У XIX — пачатку XX стагоддзяў належала Чапскім. У 1871 годзе праз Негарэлае прайшла Маскоўска-Брэсцкая чыгунка.

У 1921—1939 гадах савецкая пагранічная станцыя, мела заставу, мытню, кантрольна-прапускны пункт 16-га Дзяржынскага пагранатрада.

З 1924 года ў Койданаўскім раёне, з 1932 года цэнтр сельсавета Дзяржынскага раёна. З 1938 года гарадскі пасёлак у Мінскім, з 1939 года — у Дзяржынскім раёнах. У гады Вялікай Айчыннай вайны акупанты стварылі тут канцлагер (філіял лагера ў Масюкоўшчыне). З 2009 года пасёлак у складзе Негарэльскага сельскага савета.

## Насельніцтва 
* **XX стагоддзе**: 1995 год — 1,3 тыс. чал.
* **XXI стагоддзе**: 2006 год — 1,0 тыс. чал.; 2009 год — 979 чал. (1 студзеня), 982 чал. (14 кастрычніка, перапіс); 2010 год — 971 чал.

## Эканоміка 
Працуюць завод па вырабе вулляў, лясгас, хлебапекарня, камбінат бытавога абслугоўвання насельніцтва, сярэдняя, базавая і музычная школы, дзіцячы сад, кінатэатр, бібліятэка, бальніца, паліклініка, аддзяленне сувязі, гандлёвы цэнтр.

## Славутасці 
* Жылыя дамы (XIX ст.)

## Вядомыя асобы 
* Уладзімір Сцяпанавіч Дземідовіч (нар. 1937) — беларускі архітэктар.
* Сяргей Сцяпанавіч Касцюковіч (1923—2015) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі машына- і прыборабудавання, метралагічнага забеспячэння.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Свіслач (Пухавіцкі раён)

**Сві́слач** (, ) — гарадскі пасёлак у Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Свіслацкага сельсавета. Месціцца за 22,5 км на паўночны захад ад Мар’інай Горкі, 30 км ад Мінска, на аўтамабільнай дарозе Р69, Смалявічы — Шацк. Стаіць на рацэ Свіслач, побач з возерам Мацярынскае.

## Гісторыя 
У XIX стагоддзі тут былі фальваркі Засвятое (уласнасць Ваньковічаў) і Акрэспаль. У 1920-я гады фальваркі нацыяналізаваны, Засвятое стала пасёлкам. Прынамсі ў 1930-х гадах пачалася здабыча торфу, утвораны пасёлак тарфянога заводу.

У 1950-х гадах тут пачалася здабыча тарфянога воску. У 1960-я гады пасёлак работнікаў абарончага прадпрыемства «Завод „Горнага Воску“». Пазней вёска Засвятое была ўключана ў склад пасёлка, цяпер аднайменны мікрараён. 24 студзеня 1986 года ўказам Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР населены пункт Свіслач атрымаў статус гарадскога пасёлка.

У пачатку 1980-х гадоў у час будаўніцтва АЭС пасёлак значна пашыраўся, побач быў пабудаваны новы пасёлак Дружны. Пасля 1986 года планы будаўніцтва АЭС былі перагледжаны і на яе фундаменце была ўзведзена Мінская ЦЭЦ-5.

У 2007—2009 гадах жыхары Свіслачы праводзілі грамадскую кампанію супраць будаўніцтва завода пестыцыдаў.

У 2014 годзе з’явіліся планы пра стварэнне вакол Мінска шасці гарадоў-спадарожнікаў. У снежні 2016 года быў зацверджаны генеральны план, дзе Свіслач планавалася дабудаваць да 2030 года і аб’яднаць з Рудзенскам і Дружным ў паўнацэнны горад з суперсучаснай інфраструктурай.

## Насельніцтва 
* 1997 год — 4300 жыхароў
* 2008 год — 4,1 тыс. жыхароў
* 2009 год — 3920 жыхароў
* 2016 год—  3921 жыхароў
* 2017 год —  3886 жыхароў
* 2019 год — 3772 жыхары

## Эканоміка 
Дзейнічаюць ААТ «Завод горнага воску» і РУП «Эксперыментальная база „Свіслач“»

## Інфраструктура 
Ёсць Дом культуры і бібліятэка, Свіслацкая сярэдняя школа імя А.Р. Чарвякова, яслі-сад «Крынічка», пасялковая бальніца і аптэка. З 1 верасня 1998 года працуе «Дзіцячая школа мастацтваў».

## Рэлігія 
У Свіслачы дзейнічаюць праваслаўная Царква прападобнага Серафіма Сароўскага і Царква Прыгажосць Хрыста хрысціян веры евангельскай (з лютага 1994).

## Помнікі 
* Дом з памятнай дошкай ў памяць Віктара Ячніка, была ўсталявана 3 ліпеня 2017г, таксама валун з памятнай дошкай у памяць Віктара Ячніка.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі
Зялёны Бор (Смалявіцкі раён)

**Зялёны Бор**, дзе з 1947 года працавала будаўніча-мантажнае ўпраўленне. Цягам 1962—1965 гадоў Зялёны Бор уваходзіў у склад Барысаўскага раёна. У 1971 годзе паселішча стала цэнтрам пасялковага савета.

## Насельніцтва 

ImageSize = width:auto height:180 barincrement:27
PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:2500
ScaleMajor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:100 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:15
  bar:1971 from:0 till:2000
  bar:1994 from:0 till:1740
  bar:1997 from:0 till:1600
  bar:2006 from:0 till:1000
  bar:2016 from:0 till:1116
  bar:2017 from:0 till:1129
TextData=
  fontsize:10px pos:(10,195)
  text:

* **XX стагоддзе**: 1971 — 2000 чал.; 1994 — 1740 чал.; 1997 — 1600 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2006 — 1 тыс. чал.; 2016 — 1&nbsp;116 чал.; 2017 — 1&nbsp;129 чал.

## Інфраструктура 
* Сярэдняя школа
* Бібліятэка
* Клуб
* Амбулаторыя
* Аддзяленне сувязі

## Славутасці 
* Брацкая магіла савецкіх лётчыкаў.
* Магіла ахвяр фашызму.

## Вядомыя асобы 
* Яўген Антонавіч Ксяневіч (нар. 1952) — калекцыянер сучаснага беларускага мастацтва, бібліяфіл, куратар мастацкіх і музычных праектаў, кампазітар-песеннік.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі
Астраханская вобласць

**Астраханская вобласць** — суб’ект Расійскай Федэрацыі, у Паўднёвай федэральнай акрузе. Вобласць размешчана на Прыкаспійскай нізіне ў месцы упадзення Волгі ў Каспійскае мора. Мяжуе з Валгаградскай вобласцю — на поўначы, з Калмыкіяй — на захадзе, з Казахстанам — на ўсходзе.

Адміністрацыйны цэнтр вобласці — горад Астрахань. Вобласць была ўтворана 27 снежня 1943 года.

Нацыянальны склад: рускія (70,0 %), казахі (14,3 %), татары (7,0 %), украінцы (1,2 %), чачэнцы (1 %).

## Прырода 
Вобласць размяшчаецца ў межах Прыкаспійскай нізіны з Волга-Ахтубінскай поймай і дэльтай Волгі. Паверхня раўнінная, большая частка тэрыторыі ніжэй за ўзровень мора, ад −2,7 м на поўначы да −27,5 м на поўдні. Характэрны ўзгоркавыя падняцці (саляныя купалы вышынёй да 150 м) і Бэраўскія бугры ў дэльце Волгі.

Карысныя выкапні: кухонная соль, гіпс, нафта, газ, бішафіт.

Вялікую частку тэрыторыі вобласці займае паўпустыня. Паўпустынныя тэрыторыі выкарыстоўваюць пераважна пад пашы.

Клімат рэзка засушлівы з нарастаннем засушлівасці з захаду на ўсход. Сярэдняя тэмпература студзеня ад −10 °C на поўначы да −6 °C на поўдні, сярэдняя тэмпература ліпеня — каля 25 °C. Ападкаў каля 200 мм за год.

Галоўная рака Волга (з Ахтубай) падзяляецца на мноства рукавоў (больш за 800, найбольшыя — Бахтэмір, Болда, Бузан), якія ўтвараюць яе складаную дэльту. На тэрыторыі вобласці знаходзяцца шматлікія прэсныя (ільмені) і мінеральныя азёры, самае вялікае салёнае возера — Баскунчак.

У раслінным покрыве пераважаюць злакі (кавыль, ціпчак, жытнік), палын і салянкі паўпустыняў на светла-каштанавых саланцаватых і бурых глебах.

У Волга-Ахтубінскай пойме і дэльце Волгі растуць пойменныя лясы, лугавая расліннасць на алювіяльных глебах; трапляюцца лотас, чылім (вадзяны арэх), зараснікі трыснягу. У водах жывуць больш за 50 відаў рыб, каля 30 — прамысловыя.

На тэрыторыі вобласць размешчаны Астраханскі запаведнік.

## Гаспадарка 
Асноўныя галіны прамысловасці — лёгкая (трыкатажная, швейная, гарбарна-абутковая, футравая), харчовая (рыбная, агароднінакансервавая, мясная, саляная), машынабудаванне і металаапрацоўка (суднабудаванне, суднарамонт).

Развіты дрэваапрацоўчая, цэлюлозна-папяровая, нафтагазаздабыўная і хімічная прамысловасць, вытворчасць будаўнічых матэрыялаў.

Сельская гаспадарка ў Астраханскай вобласці прадстаўлена пасевамі збожжавых, вырошчваннем агародніны, садавіны, бахчавых. Асноўныя культуры — рыс, памідоры, кавуны (на арашальных землях). Развіты мяса-воўнавая авечкагадоўля і мяса-малочная жывёлагадоўля.

## Транспарт 
Развіты рачны і марскі транспарт. Порт — Астрахань. Чыгуначныя лініі Астрахань — Саратаў, Астрахань — Верхні Баскунчак — Валгаград, Астрахань — Гур’еў, аўтадарогі Астрахань — Валгаград, Астрахань — Эліста і Астрахань — Кізляр.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел 
Буйнейшыя гарады: Астрахань, Ахтубінск, Знаменск.

### Муніцыпальныя раёны 
Вобласць падзяляецца на 11 раёнаў.

## Вядомыя асобы 
* Анатоль Міхайлавіч Звераў — Герой Савецкага Саюза.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны властный сайт 
* Губернатар Астраханскай вобласці 
* Астрахань и вобласц, фотографии, история
Іванаўская вобласць

**Іванаўская вобласць** — суб’ект Расійскай Федэрацыі, размешчаны ў цэнтры еўрапейскай часткі краіны ў міжрэччы Клязьмы і Волгі. Мяжуе з Уладзімірскай, Кастрамской, Ніжагародскай і Яраслаўскай абласцямі.

Нацыянальны склад: рускія (93,7%), пражываюць таксама ўкраінцы, татары, беларусы, армяне і інш.

Вобласць падзяляецца на 21 раён. Найбуйнейшыя гарады: Іванава, Кінешма, Шуя.

## Прырода 
* Рака Вязьма

## Вядомыя асобы 
* Андрэй Таркоўскі
* Леў Вітальевіч Наважылаў — беларускі палітык
* Мікалай Іванавіч Мітрафанаў (1912—1944) — Герой Савецкага Саюза (1944).

## Гл. таксама 
* Вёска Поразава

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт