Рафал Ваячак

**Ра́фал Вая́чак** (; , Міколаў — , Уроцлаў) — польскі паэт і празаік. Залічваецца да «праклятых» паэтаў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 6 снежня 1945 года ў 22:45 у вядомай і паважанай у горадзе сям'і. Бацька Эдвард быў настаўнікам гімназіі (пазней дырэктарам I Агульнаадукацыйнага ліцэя ў Прудніку), маці Эльжбета скончыла англійскую філалогію, працавала ў выдавецтве. Дом Ваячка вылучаўся ў Міколаве з дзвюх прычын: «быў тыпова інтэлігенцкі, да таго яго сям'я не практыкавала веру». 16 снежня адбылося хрышчэнне Ваячака ў касцёле св. Войцеха. Сам Ваячак быў атэістам.

Быў вельмі здольным; засваенне замежных моў давалася яму без цяжкасцей, таксама меў фатаграфічную памяць. Надзвычай шмат чытаў, сярод іншых Шарля Бадлера, Арцюра Рэмбо, Франца Кафку, Томаса Мана, Фёдара Дастаеўскага i Фрыдрыха Ніцшэ.

Вучыўся ў агульнаадукацыйных ліцэях у Міколаве, Катавіцы-Лігоце i Кэндзежыне-Козле. У маі 1963 года здаў выпускны экзамен. Праз першую спробу самагубства напрыканцы 1964 года часова знаходзіўся ў псіхіятрычнай бальніцы. Ваячак рэгулярна рэзаў сябе, таму ўсё яго цела было пакрыта шнарамі. Потым зноў паспрабаваў скончыць жыццё самагубствам. Пазней ён напісаў: «Карціна была прыгожая – лужына крыві, яе было ўсё больш, і пастаяннае сычэнне газу, які рассейваўся…». Нядоўга вывучаў  паланістыку ў Ягелонскім універсітэце, але, заваліўшы лацінскую мову, пераехаў ва Уроцлаў.

Некаторы час працаваў дыспетчарам гарадской службы чысціні, пазней жыў на ганарары і рэгулярную фінансавую падтрымку бацькі. Захапляўся вірлівым жыццём Марэка Гласка, якога згадваў у паэзіі.

У 1965 годзе па рашэнні Тыматэуша Карповіча дэбютаваў з падборкай вершаў у першым нумары *«Паэзіі»*, што мела шырокі розгалас у літаратурным асяроддзі. У 1969 годзе выйшаў яго дэбютны зборнік *«Сезон»*, выдатна прыняты крытыкамі, у 1970 годзе выйшаў другі і апошні прыжыццёвы зборнік Ваячка *«Іншая казка»*.

## Асабістае жыццё 
11 студзеня 1966 года ў 10:00 ажаніўся з Аннай Кавальскай, з якой пазнаёміўся падчас знаходжання ў псіхіятрычнай бальніцы ў маі 1965 года. Меў дачку Дагмару (нар. 15 чэрвеня 1966 года). Быў заўзятарам ФК Гурнік Забжэ.

## Легенда 
Рафал Ваячак па сёння лічыцца адным з найбольш легендарных асоб мастацкага асяроддзя Уроцлава з часоў даўняга ПНР. Ваячак быў алкаголікам, крыніцы сведчаць, што некалькі разоў яму падшывалі дысульфірам, але ён яго выцягваў і піў далей. Аднак верагоднасць гэтай інфармацыі падвяргаюць сумненню знаёмыя, сцвярджаючы, што часцей за ўсё гэта была поза для звяртання на сябе ўвагі. Да легенды паэта таксама паблажліва ставіцца шматгадовы сябар і біёграф Ваячка Багуслаў Керц, які запомніў Ваячка як вельмі добра выхаванага чалавека, з якім не выпіў «ані кроплі алкаголю».

Да найбольшых эксцэсаў Ваячка, якія неаднаразова шакіравалі іншых, належаць «выхад» з пакояў праз шкло замест дзвярэй, вешанне гардэробшчыкаў на кручках і выскокванне з вокнаў чацвёртага паверха. Захапленне Рэмбо прыводзіла да таго, што ў сваёй экстравагантнасці ён бываў небяспечным для сябе, як і для свайго атачэння. Яго захапленне французскім паэтам было вялізным – хаця не вызнаваў ніводнай рэлігіі, верыў у рэінкарнацыю і ў тое, што ён наступнае ўцелаўленне свайго настаўніка. Авантурнае, протапанкавае жыццё Ваячка хутка прывяло да таго, што ён стаў адным з найбольш характэрных аўтараў, прыпісаных да групы «праклятых» паэтаў.

## Смерць 
Ваячак памёр уначы 11 мая 1971 года. Часцей за ўсё гаворыцца, што ён скончыў жыццё самагубствам, але некаторыя знаёмыя лічаць, што гэта быў няшчасны выпадак, паколькі паэт неаднаразова эксперыментаваў з лекамі і алкаголем. Яму было ўсяго дваццаць пяць гадоў. Яго пахавалі на могілках св. Лаўрэнція ва Уроцлаве. У 2000 годзе ў той жа магіле было пахавана цела яго брата – акцёра Анджэя Ваячка.

## Характарыстыка творчасці 
Галоўныя тэмы паэзіі Ваячка – смерць, каханне, захапленне жаноцкасцю і цялеснасцю (звычайна ў турпістычнай эстэтыцы). Лірычны герой яго вершаў гаворыць часцей за ўсё пра боль, пачуццё асобнасці, бунтуе супраць крывадушнасці свету і грамадства, з іншага боку, даследуе свае страхі і трывогі. Мова паэзіі Ваячка звычайна вельмі натуралістычная і брутальная, ёй не чужыя вульгарызмы, у сувязі з чым цэнзура спыняла публікацыю яго твораў. Нягледзячы на прамалінейнасць Ваячак часта хаваў глыбокі лірызм і імкненне да чуласці, што ў той час стварала адзінае ў сваім родзе спалучэнне.

Ваячак неаднаразова вядзе дыялог ці адсылае ў вершах да класікаў польскага рамантызму, перадусім да Міцкевіча i Норвіда, што таксама на той час было нетыповым і цяпер сведчыць пра выключнасць яго паэзіі.

## Творчасць 
### Паэзія 
* 1969 – *Сезон*
* 1970 – *Іншая казка*

### Пасмяротныя паэтычныя выданні 
* 1972 – *Няскончаны крыжовы паход*
* 1972 – *Якога не было* (пад рэд. Багуслава Керца)

### Проза 
* 2010 – *Санаторый*

### Паасобныя творы і лісты 
* 1999 – *Рэшта крыві*
* 2016 – *Не тыя часы. Невядомыя творы*
* 2019 – *Лісты пра каханне і не* (зборнік ліставанняў паэта; пад рэд. Станіслава Бэрэся і Дагны Ціхань)

## Ваячак у культуры 
### Кіно 
* 1999 – *Ваячак* (мастацкі фільм, рэж. Лех Маеўскі)
* 2018 – *Мёртвы сезон* (дакументальны фільм, рэж. Дагмара Джазга)

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пісьменнікі Польшчы
Катэгорыя:Паэты Польшчы