open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Тэадор Качынскі

**Тэадор Джон Качынскі-малодшы** (, МФА /kəˈzɪnski/; сустракаецца варыянт напісання прозвішча **Казінскі**, таксама вядомы як **Унабомбэр**,  — скарачэнне ад «University and airline bomber»; , Чыкага, Ілінойс, ЗША — , Паўночная Караліна, ЗША) — амерыканскі матэматык, сацыяльны крытык, філосаф, тэрарыст і неалуддзіт, вядомы сваёй кампаніяй па рассылцы бомбаў поштай.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 22 мая 1942 года ў Чыкага. Паходзіў з сям’і з польскімі каранямі (бабуля і дзядуля былі палякамі).

Ужо ў раннім узросце вылучаўся сярод іншых дзяцей, бо быў вундэркіндам. Быў залічаны ў Гарвардскі ўніверсітэт у 16 гадоў, атрымаў ступень бакалаўра і пазней атрымаў ступень доктара па матэматыцы ў Мічыганскім універсітэце. Стаў старшым выкладчыкам у Каліфарнійскім універсітэце ў Берклі ў 25 гадоў, але праз два гады звольніўся.

У 1970/1971 годзе пераехаў у Лінкальн, штат Мантана, дзе пасяліўся ў хаціне без электрычнасці і вадаправода. Там ён пачаў асвойваць навыкі выжывання, каб стаць самадастатковым. Убачыўшы, што каля яго дома пачалі будаўніцтва дарогі, ён вырашыўся на масавае рассыланне бомбаў. З 1978 па 1995 год Качынскі адправіў па пошце 16 пасылак з бомбамі, мэтай якіх былі ўніверсітэты і авіялініі. У выніку выбухаў гэтых бомбаў загінулі 3 чалавекі і 23 былі паранены. 24 красавіка 1995 года Качынскі адправіў у газету «Нью-Ёрк Таймс» ліст, у якім паабяцаў у далейшым «устрымацца ад тэрарызму», калі «Нью-Ёрк Таймс» ці «Вашынгтон Пост» апублікуе яго маніфест. У сваёй працы «Індустрыяльнае грамадства і яго будучыня» (таксама званай «Маніфест Унабомбера») ён тлумачыў, што яго бомбы былі крайняй мерай, але ўсё ж неабходнай для таго, каб прыцягнуць увагу да працэсу памяншэння чалавечай свабоды ў грамадстве з-за сучасных тэхналогій, якія патрабуюць буйнамаштабнай арганізацыі. Качынскі быў адной з самых дарагіх мэт ФБР. Да таго, як яго асоба была ўстаноўлена, ФБР выкарыстоўвала для яго мянушку Унабам (англ.: Unabom (University and airline bomber) — «бамбіст універсітэтаў і авіяліній»). Пазней дзякуючы прэсе гэтая мянушка ператварылася ў слова Унабомбер (англ.: Unabomber). Бюро спрыяла публікацыі «Маніфеста» Качынскага, у выніку чаго яго брат апазнаў яго стыль ліста (паводле іншых звестак, ён знайшоў дома запіскі, якія па стылі нагадвалі «Маніфест») і праінфармаваў ФБР (звярнуўшыся проста ў Вашынгтон) аб асобе злачынца. Качынскі быў арыштаваны ў 1996 годзе. У 1998 годзе ён прызнаў сябе вінаватым па ўсіх пунктах абвінавачання і быў прыгавораны да васьмі пажыццёвых тэрмінаў пазбаўлення волі без магчымасці ўмоўна-датэрміновага вызвалення.

Памёр 10 чэрвеня 2023 года ў турэмным шпіталі федэральнай турмы ЗША у Паўночнай Караліне.
Лыніў (значэнні)

**Лыніў** — украінскае прозвішча і тапонім.

## Тапонімы 
* Лыніў — вёска ў Валынскай вобласці Украіны.

## Вядомыя асобы 
* Аксана Яраславаўна Лыніў (нар. 1978) — украінская дырыжорка.
Партызанская брыгада «Чырвоны Сцяг»

**Партызанская брыгада «Чырвоны Сцяг»** — партызанская брыгада, створаная ў жніўні 1943 года на базе атрадаў «Чырвоны Сцяг», арганізаванага ў сакавіку 1942, і імя Варашылава, арганізаванага ў снежні 1942 года, вылучаных партызанскай брыгадай «За Радзіму» імя А. К. Флегантава. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Чэрвеньскага, Барысаўскага, Смалявіцкага, Пухавіцкага, Асіповіцкага, Бярэзінскага раёнаў. 30 чэрвеня 1944 года брыгада (818 партызан, 4 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.

## Склад 
* атрад «Чырвоны Сцяг»;
* атрад імя Варашылава;
* атрад імя Фрунзе;
* атрад імя Гастэлы

## Камандаванне 
### Камандзір 
* І. З. Кузняцоў

### Камісар 
* В. П. Каралёў

### Начальнік штаба 
* К. І. Івашкевіч

## Гісторыя 
Партызаны ажыццяўлялі дыверсіі на чыгуначных участках Жодзіна — Барысаў, Мінск — Пухавічы. У жніўні — верасні 1943 года на чыгуначных участках Жодзіна — Смалявічы, Талька — Пухавічы падарвалі больш за 560 рэек, правялі 84 дыверсіі па падрыву эшалонаў, спалілі 27 аўтамашын, на шашэйных і грунтавых дарогах разбурылі 22 масты. У верасні 1943 і маі 1944 гадоў з баямі выходзілі з акружэння. Разбілі нямецкія гарнізоны ў вёсках Якшыцы, Чырвоны Вугал, Хутар Бярэзінскага раёна. У час наступлення Чырвонай Арміі 23—30.6.1944 заблакіравалі шашу Магілёў — Мінск, падбілі 20 аўтамашын, знішчылі 12 км тэлефонна-тэлеграфнай лініі. Удзельнічалі ў вызваленні горада Чэрвень, вёсак Карпілаўка, Хутар, Стары Пруд Чэрвеньскага раёна.

## Памяць 
У 1965 годзе ў вёсцы Горкаўская Слабада Чэрвеньскага раёна ў гонар брыгады пастаўлены помнік.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Савецкія партызанскія злучэнні, брыгады і атрады на акупіраванай тэрыторыі Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1943 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе
Масцішча (Гомель)

**Масцішча** — колішні пасёлак у Сеўрукоўскім сельсавеце Гомельскага раёна Гомельскай вобласці. У межах Гомеля — з 1963 г.. Пераважае індывідуальная забудова сядзібнага тыпу. Працякае ручай.

З расказаў старажылаў вынікае, што ў ранейшыя часы абшар пасёлка Масцішча быў пакрыты ямінамі, выбоінамі, дрэнажнымі канавамі з перакінутымі праз іх драўлянымі масткамі, ад чаго, нібыта, і паходзіла назва пасёлка.

Станам на 1945 г. вёска Хутар-Масцішча ўваходзіла ў склад калгаса «Чырвоны гвардзеец».

Забудова доўгі час заховаўла архаічны выгляд. У пасляваенны перыяд тут заставалася нямала хацін з саламянымі стрэхамі. У пасёлку было шмат дрэваў і пладовых насаджэнняў. На момант уваходжання складаўся з 206 двароў, дзе пражывалі 824 чалавекі.

## Розныя факты 
* Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 18 жніўня 1944 г. жыхарка вёскі Хутар-Масцішча Еўдакія Сяргееўна Слесарэнка як маці, што нарадзіла і выхавала восем дзяцей, была ўзнагароджана ордэнам «Матчына слава» II ступені.

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Гомеля
Ландшафтны заказнік

**Ландша́фтныя зака́знікі** — від заказнікаў, створаных у мэтах аховы асабліва каштоўных тыповых прыродных рэдкіх або маляўнічых ландшафтаў і ландшафтных комплексаў.

На тэрыторыі ландшафтных заказнікаў забаронена суцэльная высечка лесу, пасьба жывёлы, будаўніцтва, гідрамеліярацыйныя работы і іншае ўмяшанне ў прыроду, здольнае змяніць ці пашкодзіць ландшафт.

На тэрыторыі Беларусі створаны шэраг ландшафтных заказнікаў мясцовага і рэспубліканскага значэння. Сярод заказнікаў рэспубліканскага значэння такія, як Альманскія балоты (Брэсцкая вобласць), Міжазёрны (Віцебская вобласць), Мазырскія яры (Гомельская вобласць), Азёрны, Свіцязянскі (Гродзенская вобласць), Сялява, Блакітныя азёры, Белая Русь, Купалаўскі (Мінская вобласць).

## Гл. таксама 
* Ландшафтныя заказнікі мясцовага значэння Беларусі

## Літаратура 
*
Энтані Перкінс

**Энтані Перкінс** (; , , Нью-Ёрк, ЗША — , , Каліфорнія, ЗША) — амерыканскі акцёр, спявак і рэжысёр. Сын знакамітага тэатральнага акцёра Осгуда Перкінса. Найбольш вядомы па ролі Нормана Бейтса ў фільме Альфрэда Хічкака «Псіха» (1960) і яго сіквелах.

Намінант на прэмію «Оскар» і двухразовы намінант на прэмію «Тоні».

Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя
Катэгорыя:Акцёры тэлебачання ЗША
Катэгорыя:Акцёры ЗША
Катэгорыя:Кінарэжысёры XX стагоддзя
Катэгорыя:Кінарэжысёры ЗША
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі ЗША
Катэгорыя:Уладальнікі прыза за найлепшую мужчынскую ролю Канскага кінафестывалю
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Памерлі ад захворванняў, звязаных са СНІДам
Катэгорыя:Памерлі ад пнеўманіі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Давід дзі Данатэла»
Наталі Вуд

**Наталі Вуд** (, сапраўднае імя Наталля Мікалаеўна Захаранка, ; ) — амерыканская актрыса. Уладальніца дзвюх прэмій «Залаты глобус» і трохразовая намінантка на прэмію «Оскар».

## Фільмаграфія 
* «*Вестсайдская гісторыя*» (1961) — Марыя, малодшая сястра Бернарда
* «*Вялікія гонкі*» (1965) — Мэгі Дзюбуа, карэспандэнтка газеты

## Зноскі 
Катэгорыя:Дзеці-акцёры ЗША
Катэгорыя:Актрысы ЗША
Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША
Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Патанулі
Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Вядомыя асобы Століна

[thumb|200px|[Герб Століна]]
Вядомыя ўраджэнцы Століна:

__NOTOC__
[thumb|175px|[Ігар Уладзіміравіч Луцкі|Ігар Луцкі]]

## К 
*  (1903—1986) — ізраільская тэатральная актрыса.
*  (1918—1994) — ізраільскі мастак.
* Яўген Сяргеевіч Козел (нар. 2001) — беларускі футбаліст.
* Станіслаў Уладзіміравіч Краскоўскі (нар. 1980) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі і машын лясной гаспадаркі і лесанарыхтовак.
* Міхаіл Іосіфавіч Кулак (1950—2017) — беларускі спецыяліст у галіне механікі дэфармуемага цвёрдага цела, кампазіцыйных матэрыялаў. Доктар фізіка-матэматычных навук (1994), прафесар (1997).

## Л 
*  (1909—2004) — ізраільскі мастак.
* Ігар Уладзіміравіч Луцкі (нар. 1972) — беларускі дзяржаўны дзеяч. Міністр інфармацыі Рэспублікі Беларусь (2020—2021), намеснік кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (з 2021).

## Н 
* Валянціна Пятроўна Навойчык (нар. 1966) — беларуская баскетбалістка, пазнее трэнер.

## С 
* Дэвід Джэйкаб Сандвейс (; 1898—1962) — амерыканскі вучоны ў галіне гастраэнтаралогіі.
* Анастасія Васілеўна Сушчык (нар. 1997) — беларуская баскетбалістка.
* Багдан Сянкевіч (1931—2021) — журналіст, марак

## Ч 
*  (1895—1973) — ізраільскі пісьменнік.
Рычард Беймер

**Джордж Рычард Беймер** (; нар. , Авока, Аява, ЗША) — амерыканскі акцёр. Шырока вядомы як выканаўца ролі Тоні ў кінаверсіі культавага брадвейскага мюзікла «Вестсайдская гісторыя» (1961), а таксама па ролі Пітэра ў фільме «Дзённік Ганны Франк» (1959), радавога 82-й паветрана-дэсантнай дывізіі ў фільме «Самы доўгі дзень» (1962), Бэна Хорна ў тэлесерыяле «Твін Пікс» (1990) і яго працягу.

Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя
Катэгорыя:Акцёры ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Eulagisca gigantea

**Eulagisca gigantea** — від марскіх многашчацінкавых чарвей з сямейства .

## Адкрыццё віду 
У 1939 годзе занесены ў Сусветны рэгістр марскіх відаў. Пасля гэтага новых дакументальных звестак аб відзе не з’явілася.

## Апісанне 
*Eulagisca gigantea* вырастае да 20 см у даўжыню і да 10 см у шырыню.  цела (40 сегментаў) дорсавентральна сплюшчана. Першы сегмент цела, які мае авальную форму, скрыты ззаду скурнай зморшчынай. Падчас палявання чарвяк выварочвае горла з хіцінавымі сківіцамі вонкі, тым самым цела чарвяка павялічваецца ў даўжыню на чвэрць. Верхняя частка цела паліхеты схаваная пад ахоўнымі парнымі пласцінамі, а кожны сегмент змяшчае пару лопасцепадобных  з залацістымі шчацінкамі.

## Харчаванне 
Наяўнасць магутных сківіц на глотцы сведчыць аб тым, што від з’яўляецца драпежнікам, але цалкам харчаванне не вывучана з-за складанасці вывучэння.

## Месца пражывання 
Гэты від многашчацінкавых чарвякоў знаходзяць у гідратэрмальных крыніцах Антарктыкі.

Катэгорыя:Многашчацінкавыя чэрві
Вальдэмар Хаас

**Вальдэмар Хаас** (;  — ) — эстонскі тэатральны мастак, жывапісец, педагог, прафесар. Народны мастак Эстонскай ССР (1957).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 2 чэрвеня 1898 года ў Пярнумаа (цяпер Эстонія). У 1919—1923 гадах вучыўся ў ВМШ «Палас» (Тарту) у А. Вабэ і К. Мягі. У час вучобы працаваў у Эстонскім нацыянальным музеі. У 1923—1937 гадах працаваў дэкаратарам-пастаноўшчыкам у тэатры «Ванемуйнэ». У 1936—1956 гадах працаваў у тэатры «Эстонія».

З 1940 года вёў педагагічную працу, выкладаў у Мастацкім інстытуце Эстонскай ССР.

Пасля заканчэння вайны сумесна з Н. Мей заснаваў факультэт тэатральнага мастацтва ў Талінскім дзяржаўным інстытуце прыкладнога мастацтва. З 1944 па 1967 гады — выкладчык Талінскага дзяржаўнага інстытута прыкладнога мастацтва, з 1947 года — прафесар. Сярод яго вучняў Э. Рэнтэр.

Развіваў прынцыпы жывапісна-аб’ёмнай дэкарацыі, першым на эстонскай сцэне ўвёў праекцыйныя дэкарацыі («Венецыянскі купец», 1926, «Сон у летнюю ноч», 1930).

Памёр 4 лютага 1982 года. Пахаваны ў Таліне на Лясных могілках.

Катэгорыя:Сцэнографы СССР
Катэгорыя:Сцэнографы Эстоніі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ліфляндскай губерні
Катэгорыя:Лаўрэаты Сталінскай прэміі
Катэгорыя:Народныя мастакі Эстонскай ССР
Катэгорыя:Педагогі СССР
Катэгорыя:Педагогі Эстоніі
Катэгорыя:Постаці Нацыянальнай оперы «Эстонія»
Катэгорыя:Постаці тэатра «Ванемуйнэ»
Катэгорыя:Мастакі-пейзажысты СССР
Катэгорыя:Мастакі-пейзажысты Эстоніі
Хаас

**Хаас**:
* Вальдэмар Хаас — эстонскі тэатральны мастак
* Томі Хаас — нямецкі тэнісіст
Артур Кап

**Артур Кап** (—) — эстонскі кампазітар і педагог, аркестравы дырыжор і дзеяч асветы. Заслужаны дзеяч мастацтваў ЭССР (1945). Лаўрэат Сталінскай прэміі другой ступені (1950).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 16 (28) лютага 1878 года ў Суурэ-Яані Фелінскага павета Ліфляндскай губерні Расійскай імперыі (цяпер павета Вільяндзімаа Эстоніі). Яго бацька Ёазеп Кап быў арганістам і дырыжорам.

Скончыў Пецярбургскую кансерваторыю па класе аргана Л. Гаміліуса (1898) і па класе кампазіцыі М. А. Рымскага-Корсакава (1900). Пасля заканчэння кансерваторыі пераехаў у Астрахань, дзе ўзначаліў мясцовае аддзяленне Рускага музычнага таварыства.

У 1904—1920 гадах — дырэктар Астраханскага музычнага вучылішча (цяпер Астраханскі музычны каледж імя М. П. Мусаргскага).

У 1920 годзе Кап быў запрошаны ў якасці дырыжора опернага тэатра «Эстонія» і разам з сям’ёй пераехаў у Талін. У 1920—1924 гадах — дырыжор тэатра «Эстонія», з 1920 года вёў педагагічную работу (у 1925—1943 — прафесар Талінскай кансерваторыі). Аўтар араторыі «Ёў» (1930), кантаты «Да сонца», 5 сімфоній, арганных канцэртаў, сімфанічных сюіт. Унёс вялікі ўклад у развіццё харавой музыкі. Сярод яго вучняў былі Г. Эрнесакс, Э. Ааў.

Артур Кап памёр 14 студзеня 1952 года ў Суурэ-Яані. Пахаваны на мясцовых могілках.

5-я сімфонія-кантата Артура Капа «Сімфонія свету» (1949—1951) была завершана яго сынам і вучнем — кампазітарам Эўгенам Капам (1908—1996).

Вучнем Артура Капа быў і яго пляменнік Вілем Кап (1913—1964).

Катэгорыя:Кампазітары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Кампазітары Эстоніі
Катэгорыя:Кампазітары СССР
Катэгорыя:Кампазітары XX стагоддзя
Катэгорыя:Дырыжоры Эстоніі
Катэгорыя:Дырыжоры СССР
Катэгорыя:Музычныя педагогі Эстоніі
Катэгорыя:Музычныя педагогі СССР
Катэгорыя:Лаўрэаты Сталінскай прэміі
Катэгорыя:Постаці Нацыянальнай оперы «Эстонія»
Катэгорыя:Выкладчыкі Эстонскай акадэміі музыкі і тэатра
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ліфляндскай губерні
Валдэка Ратасеп

**Валдэка Ратасеп** (; , Ропка — , , Эстонская ССР) — эстонскі акцёр тэатра і кіно. Народны артыст Эстонскай ССР (1962).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і акцёраў Рудольфа і Эльзы Ратасеп. Пасля заканчэння гімназіі, з 1932 па 1937 гады вучыўся на юрыдычным факультэце Тартускага ўніверсітэта, наведваў тэатральную студыю. З 1932 года выступаў на сцэне тэатра «Ванемуйнэ». У 1939—1940 гады быў памагатым адваката ў Таліне.

У 1940 годзе — сакратар Хар’юскага павятовага камітэта кампартыі Эстоніі. У час Вялікай Айчыннай вайны быў артыстам Эстонскага дзяржаўнага нацыянальнага мастацкага ансамбля.

З 1944 года і да канца свайго жыцця працаваў акцёрам у Талінскім дзяржаўным акадэмічным тэатры драмы. Памёр у 1977 годзе. Пахаваны на Лясных могілках Таліна.
## Фільмаграфія 
* «Небяспечныя гульні» (1974) — *начальнік контрразведкі*
* «Яхты ў моры» (1956) — *шпіён*
* «Маладыя арлы» (1927) — *камісар Чырвонай Арміі*

Катэгорыя:Акцёры СССР
Катэгорыя:Акцёры Эстоніі
Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя
Розі Мітэрмаер

**Роземары «Розі» Мітэрмаер-Нойройтэр** (; ,  — , , Баварыя) — нямецкая гарналыжніца, двухразовая алімпійская чэмпіёнка 1976 года.

Дзве сястры Розі таксама былі гарналыжніцамі: старэйшая Хайдзі (нар. 1941) удзельнічала ў зімовых Алімпійскіх гульнях 1964 года, малодшая Эві (нар. 1953) — у Алімпійскіх гульнях 1976 і 1980 гадоў. Такіх поспехаў, як Розі, сёстрам дабіцца не ўдалося.

У 1976 годзе на Алімпійскіх гульнях у Інсбруку выйграла два залатыя медалі ў хуткасным спуску і слаламе, а таксама срэбра ў гіганцкім слаламе, толькі 0,12 сек саступіўшы канадцы Кэці Крайнер. На этапах Кубка свету ў хуткасным спуску не перамагала ні разу. У 1976 годзе прызнана найлепшай спартсменкай года ў Германіі. Пасля сезона 1975/76, у якім таксама выйграла Кубак свету ў агульным заліку, завяршыла спартыўную кар’еру.

Была замужам за нямецкім гарналыжнікам Крысціянам Нойройтэрам, удзельнікам трох зімовых Алімпіяд (1972, 1976 і 1980). Сын Розі і Крысціяна Фелікс Нойройтэр працягнуў дынастыю і таксама стаў моцным гарналыжнікам. Свякроў нямецкай біятланісткі і лыжніцы Мірыям Гёснер.

Катэгорыя:Уладальнікі Кубка свету па гарналыжным спорце ў агульным заліку
Катэгорыя:Гарналыжнікі Германіі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Германіі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па гарналыжным спорце
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 1976 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 1976 года
Катэгорыя:Гарналыжнікі на зімовых Алімпійскіх гульнях 1968 года
Катэгорыя:Гарналыжнікі на зімовых Алімпійскіх гульнях 1972 года
Катэгорыя:Гарналыжнікі на зімовых Алімпійскіх гульнях 1976 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па гарналыжным спорце
Катэгорыя:Кавалеры Баварскага ордэна «За заслугі»
Уладзімір Трафімавіч Воднеў

**Уладзімір Трафімавіч Воднеў** (, в. Азіна, Полацкі раён, Віцебская вобласць — ) — беларускі матэматык. Кандыдат фізіка-матэматычных навук (1965), дацэнт (1968), прафесар (1993).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1959; аспірантура, 1964).
    
Працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце (1964—1979, у 1964—1970 — намеснік дэкана матэматычнага факультэта, 1971—1975 — дэкан спецфакультэта, 1976—1978 — намеснік дэкана факультэта прыкладной матэматыкі), Міністэрстве вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі БССР (1979—1988, начальнік упраўлення вышэйшых навучальных устаноў), Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (1988—1997, прарэктар па вучэбнай рабоце, прафесар кафедры вышэйшай матэматыкі).

Навуковыя інтарэсы: часткова праектыўныя прасторы; рыманава геаметрыя; методычнае забеспячэнне курсаў дыферэнцыяльнай геаметрыі і вышэйшай матэматыкі.

## Бібліяграфія 
* Избранные вопросы дифференциальной геометрии / В. И. Ведерников, В. Т. Воднев. — Минск, 1972.
* Малы матэматычны слоўнік / У. Т. Воднеў, А. Ф. Навумовіч, Н. Ф. Навумовіч. — Мінск, 1994.
* Элементы линейной алгебры и аналитической геометрии : учебное пособие / Р. Ф. Апатенок [и др.]. — Минск, 1986.
* Dictionnaire des mathématiques / [comp.]: V. Vodnev, A. Naoumovitch, N. Naoumovitch; traduit du russe par Irina Pétrova. — Moscou, 1993.

## Літаратура 
* Воднеў Уладзімір Трафімавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1997. — Т. 4. — С. 252.
* Воднев Владимир Трофимович // Прафесары і дактары навук Беларускага дзяржаўнага універсітэта, 1921—2001. — Минск, 2001. — С. 48.
* Воднеў Уладзімір Трафімавіч // Хто ёсць хто ў Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце. — [Мінск, 1995]. — С. 6.1997.

Катэгорыя:Дэканы БДУ
Liber Pontificalis

ў сваім кабінеце (карціна Д. Гірландая)]]
**Liber Pontificalis** (*Кніга пантыфікаў*) — зборнік дзей рымскіх пап, пачынаючы з апостала Пятра. Розныя версіі Liber Pontificalis сканчаюць аопвед на розных папах. Самая ранняя версія (Catalogus Felicianus) створана ў VI або VII стагоддзі і змяшчае інфармацыю аб папах да Фелікса IV (526—530) уключна. Пазнейшыя версіі даходзяць да Пія II (1458—1464).

Кніга напісана на лацінскай мове.

## Аўтарства 
Аўтарамі Liber Pontificalis лічыліся:

* Еранім Стрыдонскі. Версія Рабана Маўра, заснаваная на падробленай перапісцы Ераніма з папам Дамасіем, прыведзенай у шматлікіх рукапісах Liber Pontificalis.
* Анастасій Бібліятэкар (каля 810 — каля 880). Версія Анафрыа Панвініа. Абвергнута Цэзарам Бароніем і іншымі даследчыкамі. Анастасію належаць, мабыць, толькі біяграфіі Мікалая I (858—867) і Адрыяна II (867—872).
* Папскі «кіраўнік» «Primicerius» Хрыстафор (Christopher) — біяграфія папы Стэфана II (752—757).
* Баніза з Сутры (Bonizo of Sutri, 1045—1090) — біяграфіі пап ад Яна XII (955—964) да Грыгорыя VII (1073—1085).
* Пандульф Пізанскі (Pandulf, 1101—1201) (Версія Андрэ Дзюшэна), альбо Пётр Пізанскі (Petrus Pisanus) — біяграфіі пап ад Грыгорыя VII (1073—1085) да Урбана II (1088—1099).
* Кардынал Базо (Boso, пам. каля 1181) — біяграфіі пап ад Геласія II (1118—1119) да Аляксандра III (1179—1181).

## Склад 
Для кожнага рымскага папы (біскупа) пазначана:

* час праўлення (датаванне па консулам і тэрмін);
* паходжанне і імя бацькі;
* спіс указаў;
* лік прызначаных прэсвітараў, дыяканаў і біскупаў;
* дата смерці і месца пахавання;
* іншыя звесткі.

## Гістарычнасць 
Інфармацыю Liber Pontificalis з V стагоддзя можна лічыць гістарычнай. Больш раннія запісы спрэчныя, паколькі:

* многія раннія звесткі (такія, як указы і інфармацыя аб пакутніцтве шэрагу першых біскупаў) ўнікальныя і не адлюстраваны ў іншай літаратуры таго ж і больш ранняга перыяду;
* даты смерці пап, мабыць, узыходзяць да дат іх памяці, зафіксаваным каля IV стагоддзя.

Некаторыя копіі Liber Pontificalis ўтрымліваюць звесткі, якіх няма ў іншых копіях (напрыклад, аб Папесе Іаане). Гэтыя звесткі, відаць, з’яўляюцца познімі ўстаўкамі.

Раннія датаванні Liber Pontificalis ўзыходзяць да Catalogus Liberianus (са складу Chronographus Anni 354) і разыходзяцца з «Царкоўнай гісторыяй» Яўсевія Кесарыйскага і хронікай св. Ераніма, што абцяжарвае пабудову дакладнай храналогіі ранніх рымскіх біскупаў.

## Спасылкі 
* Liber Pontificalis (Catalogus Felicianus)
* Liber Pontificalis (розныя рукапісы)
* Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Дакументы Каталіцкай Царквы
Катэгорыя:Гісторыя папства
Катэгорыя:Старажытныя кнігі
Уладзімір Ягоравіч Казлякоў

**Уладзімір Ягоравіч Казлякоў** (, Мінск — ) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (2003), прафесар (2008).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Гісторыя і грамадазнаўства», 1972; аспірантура, спецыяльнасць «Гісторыя КПСС», 1982).
    
Працаваў у Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (1977—2019, факультэт інфармацыйных тэхналогій, кафедра гісторыі Беларусі і паліталогіі, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: гісторыя палітычных партый Беларусі і Расіі; праблема міжнацыянальных адносін; сучасная палітычная сітуацыя ў Беларусі і Расіі.

## Узнагароды 
Ганаровыя граматы Міністэрства вышэйшай адукацыі БССР (1986), Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2006), Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь (2012).

## Бібліяграфія 
* Национальный вопрос в программных установках и тактике неонароднических партий, начало XX в. — конец 20-х гг. (на материалах России, Беларуси, Украины) : дисcертация … доктора исторических наук : 07.00.02 ; 07.00.03 : защищена 23.05.2002 : утверждена 19.03.2003 / Козляков Владимир Егорович. — Минск, 2002.
* Гісторыя Беларусі ў кантэксце еўрапейскай цывілізацыі : дапаможнік / [У. А. Сосна і інш.]. — Мінск, 2003.
* Основы идеологии белорусского государства : учебное пособие / В. Е. Козляков ; Белорусский государственный технологический университет. — Минск, 2005.
 

## Літаратура 
* Казлякоў Уладзімір Ягоравіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2004. — Т. 18, кн. 1. — С. 398.
* Казлякоў Уладзімір Ягоравіч // Хто ёсць хто ў Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце. — Мінск, 2010. — С. 172.
* Казлякоў Уладзімір Ягоравіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі : у 6 т. — Мінск, 2003. — Т. 6, кн. 2. — С. 394.
* Козляков Владимир Егорович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 4. — С. 128.
 

Катэгорыя:Выкладчыкі факультэта інфармацыйных тэхналогій БДТУ
Рэйчэл Мак-Адамс

**Рэйчэл Энн Мак-Адамс** (; нар. , Лондан, Антарыа, Канада) — канадская кінаактрыса. У 2002 годзе сыграла ў фільме «Ідэальны пірог», за ролю ў якім была намінаваная на ўзнагароду Genie Award (найпрэстыжейшая канадская кінапрэмія). Першай яе значнай роляй была роля ў фільме «Кепскія дзяўчынкі» (2004), дзе яна выканала ролю Рэджыны Джордж. Затым яна знялася ў фільме паводле аднайменнага рамана Нікаласа Спаркса «Дзённік памяці» (2004) і ў камедыі «Няпрошаныя госці» (2005). У 2009 годзе яна сыграла Ірэн Адлер у фільме Гая Рычы «Шэрлак Холмс». У 2010 годзе выйшла камедыя «Добрай раніцы» з Рэйчэл Мак-Адамс у галоўнай ролі.

Катэгорыя:Актрысы тэлебачання
Катэгорыя:Актрысы Канады
Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША
Віталь Калеснікаў

**Віталь Калеснікаў**:
* Віталь Леанідавіч Калеснікаў (1936—2021) — беларускі спецыяліст у галіне хімічнай перапрацоўкі драўніны і камп’ютарызацыі хіміка-тэхналагічных сістэм.
* Віталь Міхайлавіч Калеснікаў — Герой Савецкага Саюза
Юхан Смуул

**Юхан Смуул** (да 1954 года — *Ёганес Юр’евіч Шмуул*; —) — эстонскі пісьменнік. Заслужаны пісьменнік Эстонскай ССР (1955), народны пісьменнік Эстонскай ССР (1965).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 18 лютага 1922 года ў вёсцы Когува на востраве Муху ў Эстоніі ў сям’і рыбака-сяляніна. Скончыўшы ў 1936 годзе пачатковае вучылішча, пачаў займацца рыбалоўствам і сельскай гаспадаркай. У 1941 годзе быў прызваны ў РСЧА, але па стане здароўя на фронт не трапіў і ў 1944 годзе быў дэмабілізаваны.

З 1943 года ён быў літаратурным супрацоўнікам эстонскай газеты «Рахва хяаль» («Голас народа»), затым — намеснікам рэдактара газеты «Сірп я васар» («Серп і молат») і рэдактарам часопіса «Піянер» у Таліне. Член ВКП(б) з 1950 года.

У 1953—1971 гадах — намеснік старшыні і старшыня Саюза пісьменнікаў Эстонскай ССР.

Сакратар праўлення СП СССР (1954—1971). У 1956—1958 гадах член ЦК КП ЭССР. Памёр 13 красавіка 1971 года. Пахаваны на Лясных могілках у Таліне.

Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Эстоніі
Катэгорыя:Пісьменнікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Паэты Эстоніі
Катэгорыя:Паэты XX стагоддзя
Катэгорыя:Драматургі СССР
Катэгорыя:Драматургі Эстоніі
Катэгорыя:Драматургі XX стагоддзя
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі Эстонскай ССР
Катэгорыя:Пісьменнікі-сацрэалісты
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 5-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Эстонскай ССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 6-га склікання
Катэгорыя:Дэлегаты XXIII з’езда КПСС
Элмер Бернстайн

**Элмер Бернстайн** (,  — ) — амерыканскі кампазітар, які пісаў музыку для кіно, кампазітар-песеннік і дырыжор.

Музычная фільмаграфія Э. Бернстайна ўключае ў сябе такія вядомыя фільмы, як «Оскар», «Мая левая нага», «Паляўнічыя за прывідамі», «Забіць перасмешніка», «Цудоўная сямёрка», «Эпоха нявіннасці», «Дзікі, дзікі Вест», «Уваскрашаючы мерцвякоў», «Вялікія ўцёкі» і мноства іншых.

За сваю 50-гадовую кар’еру ў кіно Бернстайн намінаваўся на «Оскара» 14 разоў, хоць узнагароджаны толькі аднойчы — за музыку да фільма-мюзікла «Вельмі сучасная Мілі» (1967, у катэгорыі «Найлепшая арыгінальная музыка»). Быў дружны з нью-ёркскім кампазітарам і дырыжорам Леанардам Бернстайнам.

 

Катэгорыя:Кінакампазітары ЗША
Катэгорыя:Кампазітары XX стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары ЗША
Катэгорыя:Дырыжоры XX стагоддзя
Катэгорыя:Дырыжоры ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залатая маліна»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Барыс Кырвер

**Барыс Кырвер** (—) — эстонскі кампазітар. Народны артыст Эстонскай ССР (1965). Лаўрэат Сталінскай прэміі трэцяй ступені (1951).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 17 (30) сакавіка 1917 года ў Таліне. У 1950 годзе скончыў Талінскую кансерваторыю па класе кампазіцыі Х. Элера. Памёр 17 жніўня 1994 года.

## Творчасць 
### Аперэты 
* «Па слядах Гермеса» (1946, з Л. Т. Норметам)
* «Толькі мара» (1955)
* «Лясная кветка» (1959)
* «Калі ласка, што вам заўгодна?» (1962)
* «1000 метраў кахання» (1965)
* «Чалавек з дамавіком» (1968)

### Мюзіклы 
* «Каралі і капуста» (1971)
* «Залатое цяля» (1977)

### Зінгшпілі 
* «Балотныя чэрці» (1950)
* «Жаніцьба — справа сур’ёзная» (1954)

## Узнагароды і прэміі 
* два ордэны Працоўнага Чырвонага Сцяга (30.12.1956, 1971)
* ордэн Дружбы народаў
* ордэн «Знак Пашаны» (10.04.1967)
* народны артыст Эстонскай ССР (1965)
* заслужаны дзеяч мастацтваў Эстонскай ССР
* Сталінская прэмія трэцяй ступені (1951) — за песні «У нас у калгасе», «Летнім вечарам», «Арэля кліча», «Пасля працы».
* Дзяржаўная прэмія Эстонскай ССР (1949, 1950)

Катэгорыя:Кампазітары СССР
Катэгорыя:Кампазітары Эстоніі
Катэгорыя:Кампазітары XX стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары аперэт
Катэгорыя:Кампазітары-песеннікі
Катэгорыя:Лаўрэаты Сталінскай прэміі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты СССР
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Эстоніі
Хорсенс

**Хорсенс** () — горад у Даніі, на ўсходзе паўвострава Ютландыя, цэнтр аднайменнай камуны. Порт на беразе Хорсенс-фіёрда, чыгуначны вузел. Радзіма Вітуса Берынга. Заснаваны ў XI ці XII стагоддзі. Быў умацаваным горадам з некалькімі манастырамі. У 1442 атрымаў першую гандлёвую хартыю і да XVIII стагоддзя стаў камерцыйным цэнтрам. Індустрыяльны музей. У Хорсенсе знаходзіцца буйны міжнародны ўніверсітэт, названы ў гонар Вітуса Берынга. З 2008 года, пасля яго аб’яднання з універсітэтам «Альфа-Цэнтр», Сярэднезаходнім Цэнтрам Вышэйшай адукацыі, Віта-цэнтрам вышэйшай адукацыі і Універсітэцкім Каледжам Ютландыі перайменаваны ў VIA University College.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Даніі
Эндэль Пусэп

**Эндэль Пусэп** (; 1 мая 1909, Енісейская губерня, Расійская імперыя — 18 студзеня , , Эстонія) — савецкі лётчык і дзяржаўны дзеяч, палкоўнік, Герой Савецкага Саюза.

10 жніўня 1941 года Пусэп пад камандаваннем Міхаіла Вадап’янава здзейсніў першы баявы вылет, паспяхова падвергнуўшы бамбардзіроўцы Берлін. Пры вяртанні на базу самалёт Вадап’янава, у якім Пусэп быў другім пілотам, пашкодзілі варожыя зеніткі: з прабітага бензабака пацякло паліва. М. В. Вадап’янаў здзейсніў вымушаную пасадку ў захопленай немцамі Эстоніі. Э. Пусэп упершыню апынуўся на радзіме продкаў. Пакінуўшы пашкоджаны самалёт, экіпаж сустрэў перапалоханага хлопчыка-пастуха; дзякуючы Пусэпу, які не забыўся на эстонскую мову, лётчыкі змаглі даведацца ў яго дарогу да лініі фронту і вярнуліся да сваіх, пазбегнуўшы палону. Да красавіка 1942 года Эндэль Пусэп здзейсніў 30 начных баявых вылетаў, нанёсшы бомбавыя ўдары па Берліне, Данцыгу і Кёнігсбергу.

У маі 1942 года Пусэп даставіў савецкую дэлегацыю на чале з В. М. Молатавым для перамоваў спачатку ў Вялікабрытанію, а затым у ЗША (прызначаны асноўным пілотам Сяргей Асямаў разбіўся ў Англіі 30 красавіка 1942 года пры выкананні мясцовага пералёту). 19 мая 1942 года цяжкі 4-маторны бамбардзіроўшчык Пе-8 (штурманы: капітаны А. П. Штэпенка і С. М. Раманаў, другі пілот В. М. Абухаў) узяў курс на Вялікабрытанію і далей праз Ісландыю і Канаду — у Вашынгтон.

Экіпаж Пусэпа асабіста прымалі Уінстан Чэрчыль і Франклін Рузвельт. Пасля паспяховага завяршэння перамоваў і вяртання ў СССР Пусэпу было прысвоена 20 чэрвеня 1942 года званне Героя Савецкага Саюза «за адвагу і геройства, праяўленыя пры выкананні задання Урада па ажыццяўленні далёкага адказнага пералёту».

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Краснаярскім краі
Катэгорыя:Палкоўнікі СССР
Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 4-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Эстонскай ССР
Катэгорыя:Міністры Эстоніі
Крыстэн Сцюарт

**Крыстэн Джэймс Сцюарт** (; ) — амерыканская актрыса. Атрымала шырокую вядомасць дзякуючы ролі Бэлы Свон у серыі фільмаў «Змрок». У 2010 годзе атрымала спецыяльную ўзнагароду BAFTA ў катэгорыі «Узыходзячая зорка». У 2012 годзе часопіс «Forbes» назваў Крыстэн Сцюарт самай высокааплатнай актрысай. У 2015 годзе стала першай актрысай-амерыканкай, ганараванай французскай прэміяй «Сезар» (у намінацыі «Найлепшая жаночая роля другога плана» ў драме «Зільс-Марыя»). У 2020 годзе Крыстэн Сцюарт атрымала ўзнагароду «Актрыса дзесяцігоддзя» ад Асацыяцыі галівудскіх крытыкаў. Таксама мае намінацыі на кінапрэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША (2008), «Выбар крытыкаў» (2022) і «Оскар» (2022).

Іншыя вядомыя фільмы з удзелам актрысы: «Пакой страху» (2002), «У дзікіх умовах» (2007), «Парк культуры і адпачынку» (2009), «Ранэвэйс» (2010), «На дарозе» (2012), «Беласнежка і паляўнічы» (2012), «Усё яшчэ Эліс» (2014), «Ультраамерыканцы» (2015), «Роўныя» (2015), «Персанальны пакупнік» (2016) і «Спенсер» (2021).

## Зноскі 
Катэгорыя:Актрысы ЗША
Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя
Катэгорыя:Дзеці-акцёры ЗША
Катэгорыя:Постаці фемінізму
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залатая маліна»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Спадарожнік»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сезар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Майсур

**Майсу́р** (, ) — горад у Індыі, у штаце Карнатака, цэнтр аднайменнай акругі. З’яўляецца трэцім па велічыні горадам у штаце Карнатака, Індыя. Быў сталіцай Майсурскага княства на працягу амаль шасці стагоддзяў, з 1399 года да 1947 года. Па даных перапісу Індыі 2011 года, насельніцтва Майсура — . Размешчаны ў адгор’ях Заходніх Гат, на вышыні 770 м над узроўнем мора, за 135 км ад Бангалора.

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Карнатакі
Віталь Леанідавіч Калеснікаў

**Віталь Леанідавіч Калеснікаў** (, пас. Зернесаўгас, Занальны раён, Алтайскі край, Расія — ) — беларускі спецыяліст у галіне хімічнай перапрацоўкі драўніны і камп’ютарызацыі хіміка-тэхналагічных сістэм. Доктар тэхнічных навук (1988), прафесар (1990).

## Біяграфія 
Скончыў Ленінградскую лесатэхнічную акадэмію (спецыяльнасць «Цэлюлозна-папяровая прамысловасць», 1958), Інстытут хіміі драўніны АН Латвійскай ССР (аспірантура, 1964).

Працаваў на Папяровая фабрыцы «Красный курсант» (пас. Мурыгіна, Кіраўская вобласць; 1958—1960, тэхнолаг); Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (1965—2021; кафедра хімічнай тэхналогіі драўніны, дацэнт, у 1968—1979 — загадчык кафедры цэлюлозна-папяровай вытворчасці, 1979—1983 — драўняных пліт, пластмас і паперы, 1990—1995 — аховы навакольнага асяроддзя і працы, з 1995 — кафедра інфармацыйных сістэм і тэхналогій, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: калоідна-хімічныя ўзаемадзеянні рознародных, рознавялікіх, рознапатэнцыяльных і рознаіменна зараджаных часціц у водных мікрагетэрагенных сістэмах; камп’ютарнае мадэліраванне і аптымізацыя хіміка-тэхналагічных сістэм; сістэмны аналіз і інфармацыйныя тэхналогіі ў прамысловай экалогіі; распрацоўка самаакупных сістэм абаротнага водакарыстання з максімальнай ступенню замкнутасці.

## Бібліяграфія 
* Повышение качества бумаги и картона путем гетероадагуляции латексов в волокнистой массе : диссертация … доктора технических наук : 05.21.03 : защищена 02.06.1987 : утверждена 27.05.1988 / Колесников Виталий Леонидович. — Ленинград, 1987.

## Літаратура 
* Колесников Виталий Леонидович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 4. — С. 140.
* Калеснікаў Віталь Леанідавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1998. — Т. 7. — С. 463.
Турыстычны маршрут

Турыстычны маршрут — загадзя спланаванае турыстамi або суб'ектам турыстычнай дзейнасцi падарожжа, якое характарызуецца вызначаным парадкам перамяшчэння турыстаў па пэўных геаграфiчных пунктах. Састаўнымі часткамі турысцкага маршруту з’яўляюцца пачатковыя, прамежкавыя і канечныя пункты, а таксама сцежкі і дарогі, якія непасрэдна іх злучаюць.

Класіфікацыя спартыўных турысцкіх маршрутаў па катэгорыях складанасці ажыццяўляецца маршрутнымі кваліфікацыйнымі камісіямі (МКК). Турыстычныя маршруты класіфікуюцца ў залежнасці ад тэрыторыі, дзе яны пралягаюць, сродкаў перамяшчэння, працягласці, колькасці перашкод.

## Літаратура 
* Філіпов З.І. Спортивний туризм. Організація і методика спортивно-туристичної роботи. - Дрогобич: Коло, 2010. — 344 с.
* Штюрмер Ю. А. Туристский маршрут // Большая советская энциклопедия. — М.:Советская энциклопедия. - 1969

Катэгорыя:Турызм
Катэгорыя:Тыпы турызму
Палавыя губы

(вонкавых жаночых палавых органаў).]]

**Палавыя губы** з’яўляюцца часткай жаночых палавых органаў; гэта асноўныя знешне бачныя часткі вульвы. У чалавека ёсць дзве пары палавых губ: *вялікія палавыя губы* (або вонкавыя палавыя губы) большыя і таўсцейшыя, у той час як *малыя палавыя губы* — гэта ўнутраныя зморшчаныя скурныя складкі паміж вонкавымі палавымі губамі, якія атачаюць і абараняюць адтуліну (вядомую як *прысенак*). Унутры прысенка знаходзяцца адтуліны похвы і ўрэтры. Уверх ад малых палавых губ знаходзіцца клітаральны капюшон, які абараняе клітар.

Катэгорыя:Жаночыя палавыя органы
Бела-Кола

**Бела-Кола** — газіраваны безалкагольны напой, які вырабляецца Мінскім заводам безалкагольных напояў.

## Гісторыя 
Напой Бела-Кола вырабляецца Мінскім заводам безалкагольных напояў з 1966 года. З 1985 года завод супрацоўнічае з кампаніяй Pepsi. Напой Coca-Cola на беларускім рынку прадстаўлены кампаніяй «Кока-Кола Беўрыджыз Беларусь» у 1994 годзе, калі Мінскі завод безалкагольных напояў стварыў сумеснае прадпрыемства з кампаніяй «Кока-Кола Амаціл Беларусь». У 1998 годзе кампанія-дыстрыб’ютар Кока-колы ў Беларусі прыпыніла свой бізнес, згодна з распараджэннем Аляксандра Лукашэнкі.

У 2018 годзе «Мінскі завод безалкагольных напояў» падаў іск у суд аб прызнанні прыватнага прадпрыемства «Дарыда» банкрутам у сувязі з парушэннем аўтарскіх правоў (артыкул 146 КК РФ). Як аказалася, прадпрыемства выпусціла напой пад назвай «Бел-Кола», якое, згодна інжынерна-тэхналагічнай экспертызе, фанетычна амаль не адрозніваецца ад назвы «Бела-Кола». Суд вынес рашэнне аб спагнанні з «Дарыды» у карысць Мінскага завода безалкагольных напояў 150 базавых велічынь па артыкуле 201 КК РБ. Па мерках 2018 года гэтая сума роўная 3675 рубель.

З 2022 года прадукцыя Бела-Кола прадаецца на расійскім рынку. Прынцыповым адрозненнем ад Coca-Cola з’яўляцца кафеін. Станам на май 2022 года, у сетцы «Сбермаркет» 1 літр напою каштуе 38 рубелёў.

## Гатункі 
* Бела-Кола Класік
* Бела-Кола Апельсін
* БЕЛА-КОЛА Light

## Склад і рэцэптура 
* вычышчаная вада газірованая;
* цукар;
* натуральны фарбавальнік карамель;
* рэгулятар кіслотнасці артафосфарная кіслата;
* натуральны араматызатар;
* кафеін.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Безалкагольныя напоі
Elaeomyxa

**Elaeomyxa** — род слізевікоў сямейства . На май 2022 года чатыры вядомыя віды. Як і іншыя слізевікі, віды *Elaeomyxa* маюць розныя фазы жыццёвага цыклу
*  (Gilert) G.Moreno, H.Singer & SLStephenson, 2008

Катэгорыя:Фізаравыя
Фіяніт

**Фіяніт** — штучны мінерал, крышталі дыяксіду цырконія ZrO2, які мае кубічную сінгонію. Шырока выкарыстоўваецца ў ювелірнай справе для імітацыі каштоўных камянёў.

## Уласцівасці 
Фіяніты маюць кубічную крышталічную рашотку. Будучы сам па сабе нестабільнай высокатэмпературнай кубічнай мадыфікацыяй дыяксіду цырконія, кубічны фіяніт стабілізаваны дадаткамі аксіда магнія, кальцыя і ітрыя.

Па значэнні паказчыка праламлення (2,15—2,25) фіяніт блізкі да алмаза (2,417—2,419), таму на вока цяжкаадрозны ад яго. Хімічная формула Zr0,8Ca0,2O1,92, можа змяняцца ў залежнасці ад дабавак, уведзеных пры вырошчванні крышталяў для надання ім розных зададзеных уласцівасцяў. Бляск алмазны. Цвёрдасць 7,5—8,56. Шчыльнасць 6,5—10 г/см³. Спайнасць адсутнічае, залом няроўны. Дысперсія ў фіянітаў 0,01. Для афарбоўвання бясколернага дыяксіду цырконія ў розныя колеры дадаюцца пераходныя і рэдказямельныя элементы. Працэс крышталізацыі фіянітаў ажыццяўляецца ў лабараторных умовах на спецыяльных затраўках пры астуджэнні расплаву, хуткасць росту крышталяў складае да 8-10 мм/г.

Дабаўкі аксідаў металаў уплываюць на колер фіянітаў: з дадаткамі Y2O3 крышталі ZrO2 атрымліваюцца бескаляровымі, з прымешкамі CeO2 — саламяна-жоўтага колеру, Nd2O3 — блакітна-фіялетавага, Pr2O3— зялёнага, Er2O3 — ружовага.

## Паходжанне назвы 
Назву фіяніты атрымалі ў гонар Фізічнага інстытута Акадэміі Навук СССР (ФІАН), навукоўцы якога сінтэзавалі ў 1970 годзе фіяніт, але назва практычна не выкарыстоўваецца за межамі былой тэрыторыі СССР і Усходняй Еўропы. За мяжой гэты матэрыял часцей называюць цырканітам. У некаторых выпадках, асабліва ў перакладах з замежных моў, фіяніт называюць цырконіем або цырконам (вырабы з ім маркіруюцца літарамі CZ), што з’яўляецца памылкай і стварае блытаніну. На самай справе гэта тры розных матэрыялы: фіяніт — які імітуе крышталь алмазу, вырашчаны лабараторным спосабам, цыркон — ніяк не звязаны з ім жоўта-карычневы мінерал, напаўкаштоўны камень, а цырконій — гэта хімічны элемент, адзін з металаў.

## Прымяненне 
Фіяніты маюць высокі паказчык праламлення, адрозніваюцца высокай цвёрдасцю, трываласцю і хімічнай устойлівасцю. Яны выкарыстоўваюцца для вырабу лазераў, аптычных фільтраў і ювелірных вырабаў. Фіянітавымі ўстаўкамі могуць упрыгожвацца ювелірныя вырабы з золата. Іх таксама ўжываюць для кантрасту празрыстасці або колеру галоўнай устаўкі (цэнтра кампазіцыі) і як імітацыю брыльянтаў. Яны таксама выкарыстоўваюцца ў стаматалогіі, пры керамічным напыленні, і ў хімічнай прамысловасці.

## Галерэя 

Файл:1000kwCZLpKelley.jpg|Працоўны кантралюе плаўленне аксіду цырконія і аксіду ітрыя ў індукцыйным нагрэтым «халодным тыглі» для стварэння фіянітаў
Файл:Baguette Double Side Checkerboard Cut CZ.JPG|Фіялетавы фіяніт з выразам шахматнай дошкі
Файл:Multicolor Cubic zirconia.JPG|Шматколерны фіяніт
Файл:Multi Colour CubicZirconia.JPG|Трохкаляровыя фіянітавыя камяні

## Літаратура 
* Неорганическая химия / Под ред. Ю. Д. Третьякова. — М.: Академия, 2007. — Т. 3. — 352 с.

## Спасылкі 
* Тэхналогія вытворчасці фіянітаў

Катэгорыя:Каштоўныя камяні
Спартыўны паход

**Спартыўны турысцкі паход** — групавое або каманднае праходжанне турыстычна-спартыўнага маршруту пэўнай працягласці з пераадоленнем за нарматыўны час натуральных перашкод (перавалаў, парогаў, пячор і інш.) рознай складанасці. Паходы могуць быць арганізаваны ў наступных відаў спартыўнага турызму: пешаходны, горны, лыжны, водны, веласіпедны. Магчыма правядзенне камбінаваных паходаў з элементамі розных відаў турызму, напрыклад: частка пройдзеная пешкі дапаўняецца сплавам па вадзе.

У залежнасці ад тэхнічнай складанасці, колькасці натуральных перашкод і працягласці паходы падзяляюцца на катэгорыі - ад I да VI катэгорыі складанасці. Да безкатэгарыйных адносяцца паходы з складанасцю або працягласцю  меншай за ўстаноўленыя для маршрутаў 1-й катэгорыі складанасці, паходы 1-3 дзён (паходы выхаднога дня) і паходы 1, 2, 3 ступені складанасці (дзіцяча-юнацкія). Катэгорыя паходу вызначаецца ў адпаведнасці з класіфікацыяй маршрутаў.

## Літаратура 
* Грабовський Ю.А. Спортивний туризм: Навчальний посібник. — Тернопіль : Навчальна книга - Богдан, 2009. — 304 с. — .

Катэгорыя:Віды спорту
Катэгорыя:Турызм
Катэгорыя:Спартыўны турызм
Дурная Масква

**Праект вяліка-страшнаму войску Расійскаму** — беларускія сатырычныя вершы антырасійскага напрамку. Час стварэння 1760-я гады. Побач запісаны вершы «Указ гарачы…» таго ж аўтара.

Аўтар быў шляхцічам, скарэй за ўсё, з Віцебшчыны. У яго мове відаць асаблівасці гаворак паўночнай Беларусі. Гэта лексемы ПАЯЦЬ ‘узяць’, БЛЕХ ‘роўная мясціна’. Але яго мова — наддыялектная.

Патрыятычныя творы спароджаны падзеямі самага канца вайны 1756—1763 гадоў. Гэта пародыя на маскоўскія ваяцкія песні. Парадыйны элемент — у стылізаванні маўлення маскоўцаў, ужыванні абсцэннай лексікі.

Рукапіс захоўваецца ў Вільні, у бібліятэцы Урублеўскіх. У ім змешчаны і творы на польскай мове. У 1970-я яго адкрыў Адам Мальдзіс і паведаміў пра гэта, але апублікаваць дзве беларускія сатыры праз цэнзуру не змог. Упершыню поўнасцю яны надрукаваны ў 2016 годзе.

## Тэкст 
Projekt Wieliko sztasznomu woysku Rossyiskomu naprotiw niezdobnomu Korolu Pruskomu prez siem let na woynie buduszczemu pramo czesno napisano

Lista

Durnaja Moskwa naprymier kak sraka
Niezwojowała prez siem lat Prusaka.
Sowsiem pohybły sołdaty, kozaki
Gusary kałmyki pramo kak sobaki
Wsie pohinuły kto kohda posłyszy
Rozohnał Prusak kak rudyie myszy
Z Huśmy wam wojowaty nietli z sobakami
Nie s choroszymy ludzmi Prusakami
Tiepier wsie narody wam naruhajut,
Cełuju Moskwu za durnuju majut,
Mać by waszu wjob kak wy wojowaly
Diengi pojeły Ludiey poterały
Sohnały sem lit kak gowna na blechu
Z waszey woyny połny karman smiechu
Wiecznaja sława korolu Pruskomu
Lichu pohibel miru Rossyiskomu
Zjawiłyb Hospody kolib Pruska Stada
Durnuju Moskwu czort zahnał de Hada
Zniszczyły miesta, Jmbary, komory
Bladczyie Syny wsie Roskoły, Wory
No kawalery, Połkou Hienierały
Niezbiwszy Prusa procz poutekały
Stupay jebiona mat’ do swojeyże chaty
Połnosta z Prusom bolsze wojowaty.

## Літаратура 
* Мартысюк, В. (2016). Дзве вершаваныя сатыры з ХVІІІ стагоддзя. Acta Albaruthenica, 16, 307–309.

Катэгорыя:Ананімныя творы
Катэгорыя:Літаратурныя творы
Катэгорыя:Сатырычныя творы
Катэгорыя:Вершы
Катэгорыя:Творы XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Беларуская літаратура XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Літаратурныя творы на старабеларускай мове
Катэгорыя:Літаратурныя творы на беларускай мове
Аўтобусная аварыя ў Гнібі

**Аўтобусная аварыя ў Гнібі** — буйное дарожна-транспартнае здарэнне ў акрузе , вобласць , Сенегал. Адбылося 8 студзеня 2023 года. Ахвярамі трагедыі сталі, па рознай інфармацыі, ад 125 да 140 чалавек загінуўшымі і параненымі. Аварыя стала самай смяротнай у краіне за апошні час.

## Аварыя 
А 3:15 на  у акрузе Гнібі ля горада  сутыкнуліся два аўтобусы. Адзін рэйс ехаў з Дакара, а другі — з рэгіёну .

## Ахвяры 
У дзень здарэння Senenews паведамляла пра 38 загінулых і не менш за 100 параненых; прэзідэнт Сенегала Макі Сал заявіў у сваім Twitter-акаўнце, што ў аварыі загінулі 40 чалавек. Іншыя крыніцы казалі аб 40 і 87 адпаведна. Раніцай наступнага дня паведамлялася пра 39 загінулых і 95 пацярпелых. Такім чынам, трагедыя ў Гнібі стала самай смяротнай дарожнай аварыяй для Сенегала за некалькі гадоў. 9 студзеня кіраўнік дзяржавы склікаў міжведамасны савет для абмеркавання «жорсткіх мер» па забеспячэнні бяспекі на транспарце. Пазней прэм’ер-міністр  абвясціў, што начныя аўтобусныя рэйсы (з 11 гадзін вечара да 5 раніцы) будуць часова забаронены, як і ўвоз патрыманых шын. Для транспартных сродкаў, якія перавозяць людзей і тавары, уведзена абмежаванне хуткасці 90 км/г.

Катэгорыя:Студзень 2023 года
Катэгорыя:Падзеі 8 студзеня
Катэгорыя:Транспартныя здарэнні 2023 года
Катэгорыя:Гісторыя Сенегала
Катэгорыя:Транспарт у Афрыцы
Erlang

**Erlang** (*эрланг*) — функцыянальная мова праграмавання з дынамічнай тыпізацыяй, створаная для распрацоўкі размеркаваных сістэм, устойлівых да памылак. Праграма на Erlang звычайна пабудавана з сотняў паралельных легкаважных працэсаў, якія ўзаемадзейнічаюць праз абмен асінхроннымі паведамленнямі.

Erlang была створана ў 1986 годзе ў кампаніі Ericsson Джо Армстрангам, Робертам Вірдзінгам і Майкам Уільямсам. Яны даследавалі магчымасць выкарыстання тагачасных моў праграмавання для пабудовы тэлекамунікацыйных сістэм, аднак у выніку стварылі ўласную мову праграмавання і платформу Erlang/OTP (Open Telecom Platform).

Першапачаткова гэта было прапрыетарнае праграмнае забеспячэнне, аднак у 1998 годзе Ericsson вырашыла адмовіцца ад далейшага выкарыстання мовы ўнутры кампаніі для новых прадуктаў, што прывяло да выпуску Erlang у якасці свабоднага праграмнага забеспячэння з адкрытым зыходным кодам і выхаду стваральнікаў мовы з кампаніі. У выніку кампанія зноў наняла Армстранга ў 2004 годзе і працягнула выкарыстоўваць Erlang.

Erlang выкарыстоўваецца ў мабільных сетках GPRS, 3G і LTE па ўсім свеце. Аднак гэта не адзіная сфера яе ўжывання — Erlang была выкарыстана для распрацоўкі RabbitMQ і WhatsApp, таксама яе выкарыстоўваюць унутры сваіх праектаў такія кампаніі, як Facebook, Cisco, Goldman Sachs, Nintendo і Samsung.

## Прыклад 
Прыклад напісання праграмы падліку фактарыяла:

```erlang
-module(fact). % Вызначэнне назвы модуля, павінна супадаць з назвай файла ('fact.erl')
-export([fac/1]). % Экспарт функцыі, пазначэнне арнасці 1

fac(0) -> 1; % Пры перадачы 0 вернецца 1, інакш - гл. наступны радок
fac(N) when N > 0, is_integer(N) -> N * fac(N-1). % Рэкурсіўны падлік, вяртанне рэзультата
```

## Гл. таксама 
* Haskell

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Функцыянальныя мовы праграмавання
Катэгорыя:Свабоднае праграмнае забеспячэнне