open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Міка Тоймі Валтары

**Міка Тоймі Валтары** (; , Хельсінкі, Вялікае княства Фінляндскае — , Фінляндыя) — выдатны фінскі пісьменнік; сусветна вядомы сваім гістарычным раманам бестселерам «Сінухе, егіпцянін» (1945); акадэмік АН Фінляндыі.

## Бібліяграфія 
* *Jumalaa paossa* (1925)
* *Suuri illusioni* (1928)
* *Yksinäisen miehen juna* (1929)
* *Multa kukkii* (1930)
* *Appelsiininsiemen* (1931)
* *Mies ja haave* (1933)
* *Sielu ja liekki* (1934)
* *Palava nuoruus* (1935)
* *Surun ja ilon kaupunki* (1936)
* *Vieras mies tuli taloon* (1937)
* *Jälkinäytös* (1938)
* *Ihmeellinen Joosef eli elämä on seikkailua* (1938)
* *Kuka murhasi rouva Skrofin?* (1939)
* *Ei koskaan huomispäivää* (1939)
* *Komisario Palmun erehdys* (1940)
* *Antero ei enää palaa* (1940)
* *Fine van Brooklyn* (1941)
* *Kaarina Maununtytär* (1942)
* *Rakkaus vainoaikaan* (1943)
* *Ei koskaan huomispäivää* (1944)
* *Tanssi yli hautojen* (1944)
* *Sellaista ei tapahdu* (1944)
* *Jokin ihmisessä* (1944)
* *Sinuhe egyptiläinen* (1945)
* *Kuun maisema* (1946)
* *Lähdin Istanbuliin* (1947)
* *Jäinen saari* (1947)
* *Mikael Karvajalka* (1948)
* *Kultakutri* (1948)
* *Mikael Hakim* (1949)
* *Neljä päivänlaskua* (1949)
* *Johannes Angelos* (1952)
* *Ennen maailmanloppua* (1953)
* *Pariisilaissolmio* (1953)
* *Ihmisen vapaus* (1953)
* *Koiranheisipuu* (1953)
* *Kuun maisema* (1953)
* *Turms Kuolematon* (1955)
* *Feliks onnellinen* (1958)
* *Valtakunnan salaisuus* (1959)
* *Tähdet kertovat komisario Palmu* (1962)
* *Ihmiskunnan viholliset* (1964)
* *Nuori Johannes* (1981)

## Беларускія пераклады 
* Сінухе егіпцянін: жыццяпіс Сінухе, лекара фараона Эхнатона і Неферціці, за гады 1390―1335 да н. э., у пятнаццаці папірусах, напісаных ім самім: [раман] / Міка Валтары. — Мінск : З. Колас, 2006. — 626, [1] с. — (Літаратурная скарбонка).

## Спасылкі 
* Артыкул пра Міке Валтары на партале «Уся Фінляндыя» 
* http://www.ruslania.com/language-2/entity-1/context-161/details-3855.html 

Катэгорыя:Фінскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Хельсінкі
Катэгорыя:Пісьменнікі Фінляндыі
Катэгорыя:Памерлі ў Хельсінкі
Катэгорыя:Памерлі ад раку
Катэгорыя:Выпускнікі Хельсінкскага ўніверсітэта
Мелвін Шварц

**Мелвін Шварц** (; 2 лістапада 1932, Нью-Ёрк, ЗША — 28 жніўня 2006, Туін-Фолс, штат Айдаха, ЗША) — амерыканскі фізік, прафесар, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1988) (разам Джэкам Стэйнбергерам і Леонам Ледэрманам) за адкрыццё і даследаванне нейтрына і антынейтрына; адкрыў існаванне сігма-нуль-гіперона і піона.

## Спасылкі 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта 

Катэгорыя:Фізікі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нью-Ёрку
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША
Томас Шэлінг

**Томас Кромбі Шэлінг** (; 14 красавіка 1921, Окленд, штат Каліфорнія — 13 снежня 2016) — амерыканскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (2005) «За пашырэнне разумення праблем канфлікту і кааперацыі з дапамогай аналізу ў рамках тэорыі гульняў». Прафесар Мэрылендскага ўніверсітэта. Прэзідэнт Амерыканскай эканамічнай асацыяцыі ў 1991 г. Лаўрэат прэміі Ф. Сейдмана (1979). (1977).

## Асноўныя творы 
* «Стратэгія канфлікту» (The Strategy of Conflict, 1960)
* «Мікраматывы і макравыбар» (Micromotives and Macrobehavior, 1978);
* «Выбар і наступствы» (Choice and Consequence, 1985).

## Спасылкі 
* Старонка Т.Шэлінга на сайце Школы публічнай палітыкі Мэрылендскага ўніверсітэта  
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта 
* Цьеры Мейсан Томас Шэлінг і Роберт Оман — нобелеўскія лаўрэаты, для якіх вайна гэта гульня

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па эканоміцы
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Эканамісты ЗША
Ёнс Якаб Берцэліус

**Ёнс Якаб Берцэ́ліус** (, ,  — , ) — шведскі хімік і мінералог.

## Біяграфія 
Ёнс Якаб Берцэліус нарадзіўся 20 жніўня 1779 года ў паселішчы Веверсундэ паблізу Лінчэпінга на поўдні Швецыі ў сям’і дырэктара школы. Бацька памёр неўзабаве пасля яго нараджэння. Маці Ёнса другі раз выйшла замуж, але пасля нараджэння другога дзіцяці захварэла і памерла. Айчым зрабіў усё, каб Ёнс і яго брат атрымалі добрую адукацыю. Хіміяй Ёнс Якаб Берцэліус захапіўся толькі ў дваццацігадовым узросце.

Па заканчэнні гімназіі паступіў ва Упсальскі ўніверсітэт. У 1804 годзе атрымаў ступень доктара медыцыны і заняў пасаду ад’юнкта медыцыны і фармацыі ў медыцынскай вышэйшай школе ў Стакгольме. У 1807 годзе стаў прафесарам гэтай вышэйшай школы, а з 1810 — прафесарам хіміі і фармацыі Каралінскага інстытута. У 1832 годзе пакінуў кафедру ў інстытуце і заняўся складаннем падручнікаў і аглядаў па хіміі.

Берцэліус на вопыце пацвердзіў многія хімічныя законы, вядомыя да таго часу. На працягу 1808—1812 гадах атрымаў новыя доказы закона кратных адносін, раней прапанаванага Джонам Дальтанам, і звязаў атамістычную тэорыю з шырокімі і разнастайнымі хімічнымі фактамі.

Адкрыў хімічныя элементы цэрый, селен, торый.

Стварыў электрахімічную тэорыю хімічнай роднасці, на яе аснове пабудаваў класіфікацыю элементаў, злучэнняў і мінералаў. Увёў сучасныя сімвалы хімічных элементаў, прапанаваў тэрмін «каталіз».

У 1814 годзе апублікаваў табліцу атамных мас 41 простага рэчыва, выбраўшы ў якасці адзінкі параўнання кісларод, атамную масу якога ён прыняў за 100.

У 1818 годзе цалкам выклаў сваю тэорыю прапорцый. Да гэтага часу вызначыў атамныя масы 46 элементаў і ўсталяваў працэнтны склад ~ 2000 злучэнняў.

Член Шведскай каралеўскай акадэміі навук (1808), яе прэзідэнт у 1810—1818 гадах.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* List of works by Berzelius (301 items as of access date 2011-12-29)
* Online works at Project Runeberg
* 

Катэгорыя:Хімікі Швецыі
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Коплі
Патэльня

thumb|Стальная патэльня
thumb|Патэльня з тэфлонавым пакрыццём
**Патэльня, скаварада** — прыстасаванне для смажання ежы. Мае, як правіла, круглую форму. Можа быць без ручак, з адной ручкай або з двума ручкамі. Вырабляецца з чыгуну, нержавеючай сталі або сталі, пакрытай рознымі эмалямі, алюмінія, керамікі і інш. матэрыялаў. Забяспечваецца вечкам, якое вырабляецца з розных матэрыялаў (празрыстых або непразрыстых), і, часам, сеткай, якая перашкаджае распырскванню тлушчу або алею.

Гістарычна патэльні маглі вырабляцца і з іншых матэрыялаў, напрыклад кэці (груз. კეცზე) - грузінская плоская гліняная або каменная (у тым ліку з стэатыта) патэльня. Выкарыстоўваецца для выпечкі хлеба, мчадзі, хачапуры, абсмажвання куранят, рыбы і інш.

Многія сучасныя патэльні маюць унутранае пакрыццё з антыпрыгарных матэрыялаў (часцей за ўсё на аснове політэтрафторэцілена, часта званага патэнтаванай назвай - «тэфлон»), якое перашкаджае прыліпанню ежы да патэльні. 

Катэгорыя:Посуд
Чарлз Сільвестр

**Чарлз Сільвестр** (, 1774—1828) — хімік і вынаходнік родам з Шэфілда. Ён працаваў з афарбоўкай цынку, ацяпленнем і каналізацыяй грамадскіх будынкаў, з чыгуначным счапленнем і іншымі праблемамі.

## Біяграфія 
Сільвестр нарадзіўся ў 1774 годзе ў Шэфілдзе, які адносіўся ў той час да Дэрбішыру. Ён ажаніўся з Сарай Дыксан (*Sarah Dixon*) у 1798 годзе, за тры месяцы да нараджэння сына Джона (*John*). Сара нарадзіла яшчэ двух хлопчыкаў і трох дзяўчынак, але Джон быў адзіным хлопчыкам, які дажыў да дарослага ўзросту.

Сільвестр эксперыментаваў з пакрыццём жалеза і сталі цынкам. Метад, запатэнтаваны ім і двума іншымі асобамі, складаўся ў пабудове гальванічнага элемента з элементаў, якія трэба было пакрыць цынкам, і затым памяшчэння іх у марскую ваду.
thumb|left|Праект супертуалета, які сам асвяжае паветра і чысціцца

У 1807 годзе Сільвестр пераехаў у Дэрбі, дзе ён працаваў з Уільямам Стрэтам, які будаваў Дэрбскую Каралеўскую бальніцу. Сільвестр адыграў важную ролю ў дакументаванні арыгінальнай сістэмы ацяплення для новай бальніцы. Ён апублікаваў свае ідэі ў 1819 годзе ў *The Philosophy of Domestic Economy; as exemplified in the mode of Warming, Ventilating, Washing, Drying, & Cooking, … in the Derbyshire General Infirmary*. Аднак кніга прысвечана Стрэту, і Сільвестр асцярожна прыпісвае многія з вынаходстваў Стрэту і адзначае, што абагравальныя канструкцыі, устаноўленыя ў новай бальніцы, ужо былі апрабаваныя на дамах Стрэта і яго сяброў. Сільвестр задакументаваў новыя спосабы абагравання бальніц, а таксама ўключаныя ў праект ідэі па аздараўленню абстаноўкі, накшталт самаачышчацца і самопроветрывающегася туалета.

Сільвестр апісваў асаблівасці лазарэта, у тым ліку супрацьпажарныя канструкцыі, пральню і новае ацяпленне, якое дазваляе пацыентам дыхаць свежым нагрэтым паветрам, у той час як застарэлае паветра накіроўвалася ў цэнтральны купал са шкла і жалеза. Сільвестр апісваў зробленыя Стрэтам поспехі па ўсіх трох кірунках, і ён успрыняў новыя ідэі і прымяніў іх у многіх іншых будаўнічых праектах.

Сільвестр па даручэнні старшыні ліверпульскай і Манчэстарскай чыгунак вырабляў кансультацыі, і напісаў справаздачу аб чыгунках і лакаматывах. Ён параўноўваў каналы і чыгункі, і адзначыў, што на чыгунках павелічэнне магутнасці дае павелічэнне хуткасці, а для рачных каналаў патрабаваная для павелічэння хуткасці магутнасць расце прапарцыйна квадрату хуткасці.

Чантры рабіў бюсты Сільвестра, і адзін асобнік з зробленых імі бюстаў знаходзіцца ў Музеі і мастацкай галерэі Дэрбі.

Катэгорыя:Музей і мастацкая галерэя Дэрбі
QRpedia

thumb|Прыклад QR-кода, які вядзе на гэты артыкул
**QRpedia** — сістэма на базе мабільнага інтэрнэту, якая выкарыстоўвае QR-коды для прадастаўлення карыстальнікам артыкулаў Вікіпедыі на іх родных мовах.

## Працэс 
thumb|Наведвальнік Музея і мастацкай галерэі Дэрбі выкарыстоўвае мабільны тэлефон для чытання кода QRpedia
Калі карыстач скануе QR-код QRpedia сваёй мабільнай прыладай, яна дэкадуе QR-код у спасылку, якая выкарыстоўвае даменнае імя «qrwp.org» і ўказвае на загаловак артыкула Вікіпедыі, а таксама пасылае запыт на артыкул, паказаны па спасылцы, на сервер QRpedia, перадаючы заадно моўныя налады прылады.

Сервер QRpedia, атрымаўшы гэту інфармацыю, выкарыстоўвае API Вікіпедыі, і Тэрэнсам Эдэнам ў гонар супрацоўніцтва паміж музеем і Вікіпедыяй 9 красавіку 2011 па паляпшэнню Вікіпедыі за напісанне і паляпшэнне артыкулаў, звязаных з музеем, вясной-летам 2011 года будуць уручаны прызы. Тэксты напісаных у рамках праекта артыкулаў будуць даступныя наведвальнікам музея праз QR-коды з дапамогай сістэмы.

Назва сістэмы мае англамоўныя карані і спалучае ў сабе **QR** (ад , хуткі водгук) і **-pedia** ад «Вікіпедыя».

Зыходны код праекта вольны і можа выкарыстоўвацца паўторна як размешчаны пад ліцэнзіяй MIT.

## Рэалізацыя 
На жнівень 2011 QRpedia выкарыстоўваюць
* Дзіцячы музей Індыянопаліса
* Музей і мастацкая галерэя Дэрбі, у тым ліку перасоўная выстаўка галерэі Тэйт.

## Спасылкі 
* QRpedia — згенераваць QR-коды са спасылкамі на QRpedia
* QRcode.by — дынамічны QR-код Беларусі
* http://twitter.com/QRpedia

Катэгорыя:Музей і мастацкая галерэя Дэрбі
Катэгорыя:Вікіпедыя
Попельніца

right|thumb|200px|Попельніца і цыгарэта з дымком
**Попельніца** — пасудзіна для недакуркаў і попелу ад цыгарэт.

Вырабляецца з негаручых матэрыялу, такога як шкло, кераміка або метал. Звычайна змяшчаецца на стале.

Звычайна попельніца ўяўляе сабой сподачак са шкла, металу або керамікі з некалькімі, звычайна 4, выманнямі для цыгарэт.

Цыгарэтныя попельніцы маюць больш шырокія выемкі.

Часам у якасці попельніцы выкарыстоўваюцца талеркі, сподкі і слоічкі.

Катэгорыя:Посуд
Катэгорыя:Тытунекурэнне
Каралеўства Лівія

**Аб’яднанае каралеўства Лівія** () было ўтворана 24 снежня 1951 года і спыніла сваё існаванне 1 верасня 1969 года, калі ў выніку ваеннага перавароту манархія была зрынута і была абвешчана рэспубліка.

## Канстытуцыя 
Каралеўства было спадчыннай канстытуцыйнай манархіяй. Кароль меў вярхоўную уладу. Парламент складаўся з дзвюх палат (Сената і Палаты прадстаўнікоў). Прэм’ер-міністр прызначаўся і адпраўляўся ў адстаўку каралём.

## Гісторыя 
21 лістапада 1949 года Генеральная асамблея ААН прыняла рэзалюцыю, якая ўстанаўлівала, што Лівія павінна атрымаць незалежнасць да 1 студзеня 1952 года. На наступных перамовах Лівію прадстаўляў Ідрыс. 24 снежня 1951 года Лівія абвясціла пра сваю незалежнасць, стаўшы першай арабскай дзяржавай, якая атрымалі незалежнасць па рашэнні ААН, і адной з першых незалежных афрыканскіх дзяржаў. Лівія была абвешчана канстытуцыйнай манархіяй, а Ідрыс стаў каралём.

У 1959 годзе ў Лівіі былі выяўлены значныя паклады нафты, і прыбыткі ад яе наступнай здабычы ператварылі Лівію з адной з найбяднейшых дзяржаў свету ў адну з самых багатых. Хоць нафта істотна змяніла фінансавае становішча краіны, прыбыткі ад яе здабычы канцэнтраваліся ў руках вузкага ўладнага пласта, што выклікала незадаволенасць у грамадстве.

## Адміністрацыйны падзел 
### Тры правінцыі (1951—1963) 
thumb|left|Правінцыі да 1963 года

Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Афрыкі
Катэгорыя:Гісторыя Лівіі
Каструля

**Каструля** (), або **рондаль** () — ёмістасць (звычайна металічная) для гатавання ежы праз тэрмічную апрацоўку на адкрытым агні або духу. Звычайна, ёмістасць з ручкамі і вечкам.

Цэняцца каструлі (рондалі) з тоўстым або падвойным дном, якія лепей засцерагаюць ад прыгарання.

Катэгорыя:Посуд
Тычына

**Тычына**:
* Тычына — італамоўны кантон на поўдні Швейцарыі.
* Тычына — рака ў Швейцарыі і Італіі, левы прыток По.

## Вядомыя носьбіты 
* Анатоль Мікалаевіч Тычына (1897—1986) — беларускі мастак-графік.
* Мікалай Аляксандравіч Тычына (нар. 1948) — беларускі спецыяліст у галіне пажарнай і прамысловай бяспекі (хімічная тэхналогія), тэхналогій і абсталявання дрэваапрацоўчых вытворчасцей, драўніназнаўства.
* Міхась Тычына (1943—2022) — беларускі літаратуразнавец і літаратурны крытык, пісьменнік.
* Павел Рыгоравіч Тычына (1891—1967) — украінскі паэт, перакладчык, публіцыст, грамадскі і дзяржаўны дзеяч.
* Уладзімір Аляксандравіч Тычына (нар. 1946) — беларускі архітэктар.
Джэймс Мід

**Джэймс Эдуард Мід** (; , Суонідж, графства Дорсет — , горад Кембрыдж, Англія) — англійскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1977) «за першапраходніцкі ўклад у тэорыю міжнароднага гандлю і міжнароднага руху капіталу».

Адукацыю атрымаў у Оксфардзе, атрымаў ступень магістра мастацтваў і выкладаў там жа, а таксама ў Лонданскай школе эканомікі (1947-58) і Кембрыджы (1957-69). Працаваў у эканамічным аддзеле Кабінета міністраў. Прэзідэнт Міжнароднага атлантычнага эканамічнага таварыства (1980-81).

## Спасылкі 
* Аўтабіяграфія на Нобелеўскім сайце

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па эканоміцы
Катэгорыя:Эканамісты XX стагоддзя
Катэгорыя:Эканамісты
Катэгорыя:Эканамісты Вялікабрытаніі
Іаахім фон Рыбентроп

**Ульрых Фрыдрых Вільгельм Іаахім фон Рыбентроп** (; ,  — , ) — нямецкі дзяржаўны дзеяч і дыпламат. З 1934 года — кіраўнік замежнапалітычнага аддзела нацыянал-сацыялісцкай партыі. Актыўна ўдзельнічаў у заключэнні англа-германскага пагаднення (1935) і «антыкамінтэрнаўскага пакту» (1936). Пасол Германіі ў Вялікабрытаніі (1936—1938), міністр замежных спраў Германіі (1938—1945). У 1939 годзе падпісаў, так званы Пакт Молатава — Рыбентропа. На Нюрнбергскім працэсе быў асуджаны да смяротнага пакарання і павешаны.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Германіі
Катэгорыя:Рэйхсміністры
Катэгорыя:Кавалерысты Першай сусветнай вайны (Германія)
Катэгорыя:Нацысцкія злачынцы
Катэгорыя:Афіцэры СС
Катэгорыя:Кавалеры Вышэйшага ордэна Святога Дабравешчання
Катэгорыя:Пакараныя смерцю ваенныя злачынцы
Катэгорыя:Павешаныя
Катэгорыя:Мемуарысты Германіі
Катэгорыя:Злачынцы Халакоста
Эдуар Даладзье

**Эдуар Даладзье** (; ) — французскі палітык, дзяржаўны дзеяч, Прэм’ер-міністр Францыі ў 1933, 1934, 1938—1940 гадах.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 18 чэрвеня 1884 года.

У 1924—1928 гадах пачаў сваю палітычную кар’еру на розных міністэрскіх пасадах. Пасля ўступлення ў партыю радыкальных сацыялістаў, становіцца адным з яе лідараў. На працягу 1933 і 1934 гадоў упершыню становіцца кіраўніком урада. Яго праўленне адзначылася ўзброенымі сутыкненнямі паміж прадстаўнікамі вельмі правых і вельмі левых партый у Парыжы. 6 лютага 1934 года пасля няўдалага штурму будынка парламента Францыі баявікамі прафашысцкіх арганізацый Даладзье падаў у адстаўку.

У новым ўрадзе Народнага фронту 1936 года ўзначаліў ваеннае міністэрства. Пасля падзення Народнага фронту 10 красавіка 1938 года другі раз стаў Прэм’ер-міністрам Францыі. У 1938 годзе ўдзельнічаў у заключэнні Мюнхенскага пагаднення, адмовіўшыся ад саюзніцкіх абавязацельстваў у адносінах да Чэхаславакіі. У сакавіку 1940 года сышоў у адстаўку.

Памёр 10 кастрычніка 1970 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Міністры калоній Францыі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Францыі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Францыі
Катэгорыя:Кіраўнікі ваеннага ведамства Францыі
Катэгорыя:Вязні канцэнтрацыйных лагераў
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Францыя)
Юхан Крысціян Клаўсен Даль

**Юхан Крысціян Клаўсен Даль** (; ,  — , ) — нарвежскі жывапісец, графік, заснавальнік нарвежскага нацыянальнага пейзажу.

## Выбраныя палотны 
[thumb|left|250px|«[Вывяржэнне Везувія, карціна Даля|Вывяржэнне Везувія», 1820]]
* «Вячэрні пейзаж з пастухом» (1822; Вінтэртур, галерэя Оскара Рэйнарта)
* «Выгляд з акна на палац» (1824; Эсэн, музей Фолькванг)
* «Краявід Дрэздэна пры поўні» (1839; Дрэздэн, галерэя Новы Майстар)
* «Вывяржэнне Везувія» (1823; Осла, Нацыянальная галерэя)

## Літаратура 
* Johann Christian Dahl. 1788—1857. Ein Malerfreund Caspar David Friedrich. Ausstellung (1988—1989). München, 1989.
* Caspar David Friedrich. Johann Christian Dahl. Zeichnungen der Romantik. Staatliches Museum Schwerin. Schwerin, 2001.
* P. Wegmann: Caspar David Friedrich to Ferdinand Hodler: A Romantic Tradition, Frankfurt-am-Main/Leipzig 1993
* N. Wolf: Malerei der Romantik, Köln 1999
* Die Welt der Malerei, Köln 1990.

Катэгорыя:Мастакі Нарвегіі
Катэгорыя:Мастакі рамантызму
*
Ерамія Брандрэт

[left|thumb|Дошка, на якой праходзіла апошняе [абезгалоўліванне (абезгалоўліваемы да таго моманту быў мёртвы). З калекцыі Музея і мастацкай галерэі Дэрбі]]
**Ерамія Брандрэт** (, 1790 — 7 лістапада 1817) — беспрацоўны панчошны майстар, які жыў у Нотынгемшыры, абезгалоўлены за здраду. Быў вядомы як «Нотынгемскі капітан». Ён і двое яго саўдзельнікаў былі двума апошнімі людзьмі, пакаранымі праз адсячэнне галавы сякерай у Вялікабрытаніі.

Ерамія нарадзіўся ў Уілфардзе, у вёсцы, якая цяпер з'яўляецца часткай Нотынгема, і пераехаў у Сатан-ін-Эшфілд, дзе ў яго была жонка і трое дзяцей. Лічыцца, што Ерамія быў залучаны ў дзейнасць луддзітаў у 1811 годзе. «Рэвалюцыя» пачалася 9 чэрвеня 1817 г.. Брандрэт правёў заключнае пасяджэнне ў пабе ў Пентрыджы або Пентрычы, дзе ён і яго калегі-змоўшчыкі ўзначалілі марш на Нотынгем, дзе «яны атрымаюць 100 гінеяў, хлеб, мяса і піва, затым яны прывядуць напад на казармы, скінуты ўрад і наступіць канец беднасці — назаўжды».

Брандрэт адмовіўся плаціць фунт і восем пенсаў за піва, адзначыўшы, што неўзабаве гэта будзе бескарысна.

Змоўшчыкі сустрэлі салдат у Гілтбруке, непадалёк ад горада Іствуд у Нотынгемшры.

Трыццаць пяць чалавек былі прыцягнутыя да суду, і Брандрэт, Уільям Тэрнер і Ісаак Ладлам былі прысуджаныя да чвартавання, але прысуд быў зменены Георгам IV.

Брандрэт быў павешаны і памёр, пасля чаго яму і двум іншым адсеклі сякерай галовы. Айвар Смален казаў, што натоўп, якому паказалі галаву Брандрэта як здрадніка, не развесяліўся, і кавалерыстам, як сцвярджаецца, было загадана быць гатовымі да залпу.

Дошка, якая выкарыстоўвалася падчас абезгалоўлівання для ўтрымання цел, захоўваецца ў Музеі і мастацкай галерэі Дэрбі.
Бісквіт (фарфор)

]]
**Бісквіт** (*bisque*, *biscuit*) — від непаліваных белых керамічных вырабаў, асобным прыкладам якіх з’яўляюцца «бісквітныя лялькі».

Да бісквіта таксама адносяць фарфор, які быў абпалены (у тым ліку двойчы), але не быў паліваны. Бісквітная кераміка сітаватая і лёгка ўбірае ваду; шклопадобная кераміка і косткавы фарфор, зрэшты, не порыстыя нават на стадыі бісквіта. Тэмпература абпалу бісквіта звычайна каля 1000 °C, больш высокая тэмпература абпалу не распаўсюджана. Абпал, які ўжываецца для бісквіта, выклікае незваротныя хімічныя і фізічныя змены, у выніку чаго атрымліваецца больш трывалы і цяжкі, хоць і порысты, выраб.

Катэгорыя:Фарфор
A Prospect of Derby

**«Перспектыва Дэрбі»** () — карціна прыблізна 1725 аўтарства невядомага мастака, выстаўленая ў Музеі і мастацкай галерэі Дэрбі, якая паказвае від на Дэрбі ў першай палове XVIII стагоддзя.

## Апісанне 
Злева знаходзіцца дом пад назвай Каслфілд, што быў домам для сям’і Бароў (Borrow; партрэты Ісаака, Томаса і Ганны Бароў таксама знаходзяцца ў Музеі Дэрбі). Злева ад цэнтра размешчаны Эксэтэр-Хауз, цяпер не захаваўся, але які стаў вядомым, калі ў ім спыняўся Прыгажунчык прынц Чарлі ў той дзень, калі ён вырашыў разгарнуць свае шатландскія войскі замест таго, каб ісці адбіраць карону ў Лондан (інтэр’ер аднаго з пакояў хаты ўзноўлены ў экспазіцыі музея). Вялікія будынкі фабрыкі ставяцца да фабрыкам ў даліне ракі Деруэнт, якія у дадзены час уваходзяць у спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Вялікабрытаніі. Адзін з будынкаў у цяперашні час знесены, а ў адной з фабрык злева размешчаны Музей індустрыі Дэрбі.

Карціна адлюстроўваецца (на 2011 год) у музеі Дэрбі ў тым жа пакоі, што і выцесаны човен з Хенсана.

## Паходжанне 
Карціна была набытая Музеем і мастацкай галерэяй у 2006 годзе ў еўрапейскага калекцыянера праз Сотбіс.

Катэгорыя:Музей і мастацкая галерэя Дэрбі
Клерксдорп

**Клерксдарп** (Klerksdorp) — адміністрацыйны цэнтр мясцовага муніцыпалітэта Матласана і раёна Кенет Каўнда ў Паўночна-заходняй правінцыі (ПАР).

Горад быў заснаваны ў 1837 годзе фуртрэкерамі. У 1886 годзе ў наваколлях горада было знойдзена золата, аднак яго здабыча апынулася занадта дарагой, і да 1890-х гадоў «залатая ліхаманка» зышла на нішто.

## Гл. таксама 
* Сферы з Клерксдарпа

## Крыніцы 
Катэгорыя:Паўночна-заходняя правінцыя
Катэгорыя:Гарады ПАР
Дальмен

**Дальмены** (ад  — каменны стол) — старажытныя мегалітычныя (гэта значыць складзеныя з вялікіх камянёў або каменных пліт) збудаванні пэўнай формы. Аб’ект даследавання археолагаў, а таксама глыбокай пашаны і паломніцтва сучасных аматараў эзатэрыкі. У першых археалагічных працах тэрмін выкарыстоўваўся як зборная назва для мегалітычных камерных магільняў. У англійскай мове з’яўляецца састарэлым, але шырока выкарыстоўваецца ва французскай і беларускай мовах. У англійскай археалагічнай літаратуры тэрмін ужываецца для магільняў, першапачатковая канструкцыя якіх не паддаецца вызначэнню, або нестандартных тыпаў, якія не ўваходзяць у катэгорыю галерэйных або калідорных магільняў. Дальмены размешчаны большай часткай у Паўночнай Афрыцы ў Рокніі, Заходняй, Паўночнай і Паўднёвай Еўропе. У Расіі, на Каўказе маецца вялікая колькасць добра захаваных дальменаў.

Найбольшая колькасць дальменаў выяўлена ў Карэі; да пачатку вайны 1950—1953 гг. іх налічвалася каля 80 000, да цяперашняга часу захавалася не менш 30 000.

## Галерэя 

Выява:Dolmen Russia Kavkaz Jane 1.jpg|Расія
Выява:Dolmen Russia Kavkaz Jane 2.jpg|Расія
Выява:Korea-Ganghwado-Dolmen-02.jpg|Паўднёвая Карэя
Выява:Chûn Quoit (small).jpg|Вялікабрытанія
Выява:Papelozekerk3.jpg|Нідэрланды
Выява:pollnabrone.jpg|Ірландыя
Выява:Covadendaina.jpg|Іспанія
Выява:Wéris Dol1b JPG.jpg|Бельгія
Выява:Dolmen Roch-Feutet.JPG|Францыя
Выява:Antadaaboboreira.jpg|Партугалія
Выява:Dolmen in Johfiyeh Irbid north of Jordan Dec2009.jpg|Іарданія
Выява:MarayoorDolmen.JPG|Індыя

## Гл. таксама 
* Тух Манук

Катэгорыя:Пахавальныя традыцыі
Катэгорыя:Мегаліты
Катэгорыя:Каменны век
Джон Дальтан

**Джон Дальтан**, таксама **Джон Долтан**  (6 верасня 1766 - 27 ліпеня 1844) — англійскі хімік, метэаролаг, прыродазнавец i крэацыяніст, найбольш вядомы даследаваннямі ў галіне тэорыі атамнай будовы рэчыва, а таксама хваробы каляровай слепаты (пазней атрымала назву дальтанізм). Член Лонданскага каралеўскага таварыства.

## Літаратура 
thumb|right|Статуя Дальтана ў будынку мэрыі Манчэстэра.

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* - Alembic Club reprint with some of Dalton’s papers, along with some by William Hyde Wollaston and Thomas Thomson
* 

Катэгорыя:Хімікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Фізікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Метэаролагі
Катэгорыя:Члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Квакеры
Эдуард Адальберт Дойзі

**Эдуард Адальберт Дойзі** (англ.: Edward Adelbert Doisy, 3 лістапада 1893, Х'юм, штат Ілінойс, ЗША - 23 кастрычніка 1986) — амерыканскі біяхімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1943) годзе за адкрыццё хімічнай структуры вітаміна K (падзяліў прэмію з Хенрыкам Дамам, які адкрыў сам вітамін).

## Спасылкі 
* Біяграфія Эдуарда Дойзі на сайце Нобелеўскага камітэта.

Катэгорыя:Медыкі ЗША
Катэгорыя:Біяхімікі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Выпускнікі Ілінойскага ўніверсітэта ва Урбана-Шампейн
Хенрык Карл Петэр Дам

**Хенрык Карл Петэр Дам**, таксама **Генрык Карл Петэр Дам** (дацк. Carl Peter Henrik Dam, Хенрык Дам, 21 лютага 1895, Капенгаген, Данія — 17 красавіка 1976, Капенгаген, Данія) — дацкі біяхімік і фізіёлаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1943) з фармулёўкай «за адкрыццё вітаміна K» (падзяліў прэмію з Эдуардам Дойзі, які адкрыў хімічную структуру вітаміна).

## Спасылкі 
* Біяграфія Хенрыка Дама на сайце Нобелеўскага камітэта.
* Нобелеўская лекцыя Хенрыка Дама.

Катэгорыя:Біяхімікі Даніі
Катэгорыя:Фізіёлагі Даніі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Даніі
Клаўд Томас Стэнфілд Мур

thumb|left|Морледж ў Дэрбі з выглядам на кірмаш
**Клаўд Томас Стэнфілд Мур** (, 10 чэрвеня 1853 — 2 красавіка 1901) — брытанскі пейзажыст з Нотынгема. Вядомы за свае марскія сцэны і выявы парламенце.

## Біяграфія 
Клаўд Томас Стэнфілд Мур нарадзіўся ў Томаса Купера Мура (1827—1901), які быў мастаком, якія мелі архітэктурную практыку. Яго бацька стаў адным з яго настаўнікаў. Працы Клаўда Томаса Стэнфілда Мура размешчаны ў Музеі і мастацкай галерэі Дэрбі, Мастацкай галерэі Ротэрхема і ў Галерэі Нотынгемскага замка. Мур памёр у Нотынгеме ў тым жа годзе, што і яго бацька.

Катэгорыя:Мастакі Англіі
Джон Хаслем

thumb|left|Лэдзі Сесілія Ленакс (мініятурны партрэт на фарфоры)
**Джон Хаслем** (, 1808—1884) — брытанскі мастак па фарфоры і эмалі, пісьменнік. Намаляваў мноства партрэтаў Каралевы Вікторыі, членаў каралеўскай сям'і і шляхты.

## Жыццё і праца 
Хаслем нарадзіўся ў 1808 годзе ў Карынгтане, у графстве Чэшыр (цяпер частка Вялікага Манчэстэра). Ён сышоў з хаты, будучы маленькім хлопчыкам, каб жыць у Дэрбі са сваім дзядзькам Джэймсам Томасанам, якія адправіліся туды для кіравання Royal Crown Derby. Вучыўся ў мясцовага мастака па кераміцы, Джорджа Хэнкака, і спачатку прысвяціў сябе кветкавай жывапісу, але затым выйшаў на фігурны жывапіс, у якой дасягнуў поспеху.

Хаслем быў таксама запатрабаваны ювелірамі і гандлярамі прадметамі мастацтва, а ў адным выпадку быў задзейнічаны ў маляванні набору на эмалі ў перайманне Петыт, якое былі настолькі паспяховымі, што была арганізавана выстава мініяцюр у Музеі Паўднёвага Кенсінгтана (Музеі Вікторыі і Альберта), у 1862 і 1865 гадах, пад выглядам выстаўлення работ самога Петыт.

Катэгорыя:Мастакі Англіі
Плошча Дафіна

**Плошча Дафіна** () знаходзіцца на заходнім ускрайку вострава Сітэ ў 1-ай акрузе Парыжа. Плошча разбіта ў часы царствавання Генрыха IV (1589—1610), чыя конная статуя знаходзіцца недалёка ад плошчы.

## Выстаўка дэбютантаў 
thumb|left|upright=0.9|Дамы 1607 г. вакол парыжскай плошчы Дафіна
З пачатку XVIII стагоддзя — адзін з цэнтраў мастацкага жыцця Парыжа. На плошчы праводзілася выстаўка дэбютантаў. Выстаўка праходзіла ў дзень Цела і Крыві Хрыстовых пад голым небам. Калі ў гэты дзень ішоў дождж, то выстаўка пераносілася на наступны тыдзень. Калі ж і праз тыдзень ішоў дождж, тады правядзенне выстаўкі адкладалася да наступнага года. Напачатку выстаўкі праходзілі стыхійна, але паступова набіралі папулярнасць, а з 1722 года выстаўкай цікавяцца акадэмікі Каралеўскай акадэміі. Дзякуючы выстаўкам на плошчы Дафіна прызнанне публікі атрымалі Фраганар і Шардэн. Салон дэбютантаў праіснаваў да Вялікай французскай рэвалюцыі, калі рэвалюцыйны ўрад забараніў свята Цела і Крыві Хрыстовай.

## Спасылкі 
* Плошча Дафіна на партале «Францыя — краіна кахання і прыгажосці»

Катэгорыя:Плошчы Парыжа
Катэгорыя:I акруга Парыжа
Катэгорыя:Гісторыя Парыжа
Кацельны

**Кацельны** (рус. *Котельный*, якуцк. *Олгуйдаах арыы*) — самы вялікі востраў у архіпелагу Новасібірскіх астравоў, у групе астравоў Анжу. Плошча — 23200 км².  

## Гісторыя 
Адкрыты ў 1773 г. рускім здабытчыкам Іванам Ляхавым. Даследаванні вяліся з 1805 г. На востраве знаходзіцца пахаванне ўдзельніка першай рускай палярнай экспедыцыі (1900—1902 гг.) Г. Э. Вальтэра.

## Прырода 
Востраў складаецца пераважна з вапнякоў і сланцаў. Рэльеф пагорысты. Найвышэйшы пункт — г. Малакатын-Тас (361 м). Ёсць рэкі і азёры.

Сярэдняя тэмпература ў лютым — −29,7 °C. Сярэдняя тэмпература ў ліпені — 2,9 °C. Гадавая норма ападкаў — 150 мм.

Кацельны знаходзіцца ў зоне арктычных пустынь з рэдкай травяніста-хмызняковай расліннасцю сярод каменных россыпаў і паліганальных глеб. Распаўсюджаныя жывёлы: пясец, мядзведзь белы, шмат птушак. Уваходзіць у запаведную зону. Знаходкі вымерлых звяроў, у тым ліку мамантаў.

## Насельніцтва 
Зараз сталага насельніцтва няма, аднак улетку востраў наведваюць даследчыкі і здабытчыкі.

## Гл. таксама 
* Зямля Бунгэ

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Котельный // Словарь современных географических названий / Под общей редакцией акад. В. М. Котлякова — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.
* Філатэлія
* Рэкагнасцыроўка праведзеная

Катэгорыя:Астравы Паўночнага Ледавітага акіяна
Катэгорыя:Новасібірскія астравы
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Дангрэк

**Горы Дангрэк** (, , *Chuor Phnom Dângrêk*) — горны ланцуг на мяжы паміж Тайландам і Камбоджай.

Горы Дангрэк працягнуліся больш чым на 300 кіламетраў з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, паміж гарамі Самканбенг у тайландскім нацыянальным парку Као Яй і да гор Чонг Бок у месцы, дзе сустракаюцца межы Тайланда, Камбоджы і Лаоса. Для гэтых гор характэрныя спадзістыя спускі на іх паўночных схілах, і абрывістыя, стромкія на паўднёвых. Такім чынам, пад’ём у горы з боку Тайланда вельмі лёгкі, у той жа час з боку Камбоджы ён ледзь магчымы.

Дангрэк уяўляе сабой у асноўным ланцуг плоскіх пагоркаў, складзеных з масіўнага пясчаніку і гліністага сланца. Найбольшая вышыня зафіксавана на ўсходзе гэтай горнай фармацыі (756 метраў над у.м.). Некаторыя іншыя горы таксама перавышаюць вышыні ў 600 метраў — напрыклад, Палаў Сун (670 м) і Панам Ай Нак (638 м).

Катэгорыя:Горы Тайланда
Катэгорыя:Горы Камбоджы
Сферы з Клерксдорпа

thumb|Металічны шарык з Клерксдорпа.
**Клерксдорпскія шары** — сферычныя або дыскападобныя аб'екты памерам у некалькі сантыметраў з падоўжнымі насечкамі, якія знаходзяць у адкладаннях пірафіліту каля горада Клерксдорп у Паўночна-заходняй правінцыі ПАР. Узрост адкладанняў складае прыблізна 3 мільярда гадоў.

У псеўдаархеалагічнай літаратуры шары прынята падаваць як «недарэчныя артэфакты» са складаных металічных сплаваў, якія нібы маглі быць выраблены толькі разумнымі істотамі. У рэчаіснасці, як устаноўлена геолагамі, знаходкі, узрост якіх вылічаецца мільярдамі гадоў, маюць натуральнае паходжанне.

Таксама трэба прыняць да ўвагі, што ў перыяд "выраба" шароў на Зямлі не было ні колькасці атмасфернага кіслароду, дастатковага для існавання людзей, ні выкапнёвага паліва, неабходнага для іх выраба..

Катэгорыя:Псеўдаархеалогія
Катэгорыя:Недарэчныя артэфакты
Катэгорыя:Гісторыя ПАР
Катэгорыя:Геалогія Афрыкі
Мухамед Дауд

**Сардар Алі Мухамед Ламары бін Мухамед-Азіз Дауд-Хан** (іншая транскрыпцыя — **Махамад Дауд**; 18 ліпеня 1909 г. (па іншых дадзеных, 1908), Кабул — 28 красавіка 1978, там жа) — сердар (афганскі аналаг тытулаў князь ці прынц), афганскі дзяржаўны дзеяч. Прэм’ер-міністр (1953—1963), кіраўнік дзяржавы і прэм’ер-міністр (1973—1977), прэзідэнт (1977—1978) Афганістана.

Катэгорыя:Прэзідэнты Афганістана
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Афганістана
Катэгорыя:Военачальнікі Афганістана
Катэгорыя:Міністры абароны Афганістана
Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў Афганістана
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Афганістана
Катэгорыя:Забітыя прэзідэнты
Уладзімір Іванавіч Даль

**Уладзі́мір Іва́навіч Даль** (, Луганскі Завод, Кацярынаслаўская губерня — , ) — расійскі навуковец і пісьменнік, вядомы як аўтар «Тлумачальнага слоўніка жывой велікарускай мовы».

Член-карэспандэнт Пецярбургскай акадэміі навук па фізіка-матэматычным аддзяленні (21 снежня 1838), ганаровы член Акадэміі па Аддзяленні прыродазнаўчых навук (1863). Член Таварыства аматараў расійскай славеснасці (з 1868 — ганаровы). Член Таварыства гісторыі і старажытнасцей Расійскіх. Адзін з дванаццаці членаў-заснавальнікаў Рускага геаграфічнага таварыства.

## Спасылкі 
* Творы ў Вікікрыніцах

Катэгорыя:Русісты
Катэгорыя:Дыялектолагі
Катэгорыя:Збіральнікі фальклору
Катэгорыя:Філолагі Расіі
Катэгорыя:Лексікографы
Катэгорыя:Удзельнікі прыгнечання паўстання 1830—1831 гадоў
Катэгорыя:Удзельнікі Сярэднеазіяцкіх паходаў
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Уладзіміра
Катэгорыя:Члены Рускага геаграфічнага таварыства да 1917 года
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Ганаровыя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Пратэстанты, якія прынялі праваслаўе
Катэгорыя:Даследчыкі славянскага паганства
Катэгорыя:Ваенныя ўрачы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Члены Таварыства аматараў расійскай славеснасці
Эмэ Жуль Далу

**Эмэ Жуль Далу** (; , Парыж — , Парыж) — французскі скульптар, прадстаўнік натуралістычнай школы.

## Жыццё і творчасць 
Ва ўзросце 11 гадоў Далу паступіў у школу малявання, дзе вучыўся ў класе скульптара Жана-Баптыста Карпо, які выкладаў яму маляванне і пластыку на антычных узорах. Як лепшаму вучню, Далу дазвалялася працаваць у майстэрні Карпо. У 1856 году Далу перайшоў у мастацкае атэлье Францыска Жазефа Дзюрэ, але заставаўся там нядоўга. Пазней малады скульптар некаторы час працаваў у якасці аўтара мадэляў для ювеліраў і майстроў па бронзе.

У 1862 годзе ён дэбютаваў на выставе ў парыжскай Школе вытанчаных мастацтваў, прадставіўшы там сваю гіпсавую статую. У 1870 годзе ён стварыў статую «вышывальшчыца», за якую атрымаў прэмію на Парыжскім салоне. Падчас Франка-прускай вайны скульптар служыў у Нацыянальнай гвардыі. Абвінавачаны ва ўдзеле ў Парыжскай камуне, Далу быў вымушаны эміграваць у Англію, дзе яго працы карысталіся вялікім поспехам.

Пасля вяртання ў 1879 годзе ў Францыю ён выставіў свае творы ў салоне 1883 года і атрымаў за два выстаўленыя барэльефы дзве ганаровыя медалі (адзін з барэльефаў Далу рабіў па замове Нацыянальнага сходу Францыі).

## Галерэя 

Image:Dalou, Hommage à Delacroix 03.JPG|Памяці Эжэна Делакруа
Image:Dalou, Hommage à Delacroix 06.JPG|Памяти Эжэна Делакруа (дэталь)
Image:Dalou-Republique-1.jpg|Трыўмф Рэспублікі (1889)
Image:Dalou, Le triomphe de Silène 01a.JPG|Трыўмф Сілена, Люксембургскі сад, Парыж
Image:Roubaix Piscine 839.jpg|Агюст Радэн. Бюст скульптара Жуля Далу (1883) Музей мастацтваў і прамысловасці, Рубэ

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Парыжы
Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы
Катэгорыя:Скульптары Францыі
Готліб Даймлер

**Готліб Вільгельм Даймлер** (); уласна **Доймлер** (Däumler; , Шорндорф - , Канштат пад Штутгартам) — нямецкі інжынер, канструктар і прамысловец.
Разам са сваім бізнес-партнёрам, Вільгельмам Майбахам, Даймлер імкнуўся да стварэння малых і магутных рухавікоў, прыдатных да ўстаноўкі на любое рухомае прыстасаванне. У 1885 годзе яны распрацавалі папярэдніка сучасных бензінавых рухавікоў, які памясцілі на двухколавы сродак пад назвай  — фактычна, першы матацыкл з РУЗ, а ў наступным годзе на дыліжанс і карабель. Даймлер даў рухавіку імя «Дзедаў гадзіннік» з-за яго падабенства да старых гадзіннікаў з маятнікам.

У 1890 годзе партнёры заснавалі карпарацыю Daimler-Motoren-Gesellschaft, а першы аўтамабіль прадалі ў 1892 годзе. Захварэўшы, Даймлер на час адыйшоў ад спраў, але па вяртанні адбыўся канфлікт з іншымі акцыянерамі, з-за чаго ў 1893 годзе Даймлер сышоў з кампаніі. Праз год ён вярнуўся назад. Майбах сышоў з кампаніі разам з Даймлерам, і таксама потым вярнуўся. У 1900 годзе Даймлер памёр, а Майбах выйшаў з DMG у 1907-м. У 1924 годзе Daimler-Motoren-Gesellschaft падпісала доўгатэрміновае пагадненне з кампаніяй Карла Бенца Benz & Cie., а ў 1926 яны аб’ядналіся ў канцэрн пад назвай Daimler-Benz AG, які цяпер называецца проста Daimler AG.

## Літаратура 
* Siebertz, Paul. *Gottlieb Daimler: ein Revolutionär der Technik*. 4. Auflage, Stuttgart: Reclam Verlag, 1950.
* Wise, David Burgess. "Daimler: Founder of the Four-Wheeler", in Northey, Tom, ed. *World of Automobiles* Volume 5, pp.&nbsp;481–3. London: Orbis, 1974.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Постаці нямецкай інжэнерыі
Катэгорыя:Канструктары аўтамабіляў
Багдан Сільвестравіч Ступка

**Багдан Сільвестравіч Сту́пка** (;  — ) — украінскі  тэатра і кіно. Народны артыст СССР (1991). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1980). Герой Украіны (2011).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 27 жніўня 1941 года ў пасёлку Кулыкіў Жоўкіўскага раёна Львоўскай вобласці.

У 1961 годзе скончыў студыю пры Львоўскага УАДТ імя М. К. Занькавецкай. У 1984 годзе — КДІТМ імя І. К. Карпенкі-Карага па спецыяльнасці «тэатразнаўства».

У 1961—1978 гадах — акцёр Львоўскага УАДТ імя М. К. Занькавецкай.

З 1978 года — у трупе КУАДТ імя І. Я. Франко.

У 2000 годзе — Міністр культуры і мастацтваў Украіны.

У 2001 годзе ўзначаліў Тэатр імя І. Я. Франко.

У 2006—2010 гадах — мастацкі кіраўнік акцёрскага курса ў КНУТКіТ імя І. К. Карпенкі-Карага.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Багдан Ступка на сайце bstupka.ho.ua
* Ступка Багдан Сільвестравіч на сайце Акадэміі мастацтваў Украіны  
* 
* 
* Багдан Ступка — лідар украінскай нацыі 

Катэгорыя:Акцёры СССР
Катэгорыя:Акцёры Украіны
Катэгорыя:Міністры культуры Украіны
Катэгорыя:Акадэмікі
Катэгорыя:Поўныя кавалеры ўкраінскага ордэна «За заслугі»
Катэгорыя:Афіцэры ордэна Заслуг перад Рэспублікай Польшча
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты арол»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Трыумф»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Ніка»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Крыштальная Турандот
Катэгорыя:Народныя артысты Украінскай ССР
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Украінскай ССР
Катэгорыя:Члены Саюза кінематаграфістаў СССР
Катэгорыя:Акадэмікі Расійскай акадэміі кінематаграфічных мастацтваў «Ніка»
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Кіева
Катэгорыя:Пахаваныя на Байкавых могілках
Катэгорыя:Памерлі ад сардэчнай недастатковасці
Катэгорыя:Памерлі ад раку косці
Кхмерская мова

**Кхмерская мова** ( ) — мова кхмераў, асноўная мова Камбоджы, адна з найбуйнейшых аўстраазіяцкіх моў. Адносіцца да мон-кхмерскіх моў, унутры якой ўтварае асобную групу.

Кхмерская адрозніваецца ад большасці навакольных моў (у прыватнасці, тайскай, лаоскай і в'етнамскай) тым, што яна не з'яўляецца тонавай мовай.

Кхмерская мова выкарыстоўвае пісьменнасць на аснове кхмерскага алфавіта.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мон-кхмерскія мовы
Катэгорыя:Мовы Камбоджы
Катэгорыя:Мовы В’етнама
Катэгорыя:Мовы Тайланда
Міхаіл Іванавіч Старавойтаў

**Міхаіл Іванавіч Старавойтаў** (, пасёлак Арленск, ) — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук (1980), дацэнт. Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь (2012).

## Біяграфія 
Скончыў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны ў 1974 г. Вучыўся ў аспірантуры з 1974 па 1977 г.(навуковы кіраўнік — акадэмік Іларыён Ігнаценка) З 1977 года працуе ў Гомельскім дзяржаўным універсітэце. імя Францыска Скарыны З 1988 па 1992 г. і з 1998 па 2004 г. дэкан гістарычнага факультэта Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Францыска Скарыны, з 1992 па 1998 г. дэкан гісторыка-юрыдычнага факультэта тае ж ВНУ. Дацэнт кафедры гісторыі Беларусі з 2004 па 2006 гг. З 2006 па 2009 г. дактарант БДУ. З 2009 года працуе на пасадзе дацэнта кафедры гісторыі Беларусі Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны

## Навуковая праца 
Даследуе пытанні грамадска-палітычнай і нацыянальна-культурнага развіцця Беларусі і Гомельшчыны ў XX стагоддзі.

## Бібліяграфія 
* Методическое пособие по изучению в курсах истории СССР и БССР ведущей роли рабочего класса в строительстве социализма и коммунизма / Г. С. Евдокименко, М. И. Старовойтов, А. А. Рубан; Министерство высшего и среднего специального образования БССР, Гомельский государственный университет. — Гомель : ГГУ, 1986. — 53 с. (у суаўтарстве з Гергіем Еўдакіменка і Анатолем Рубанам).
* Гомельщина многонациональная (20-30-е годы XX века) / В. П. Пичуков, М. И. Старовойтов; Гомел. гос. ун-т им. Ф.Скорины, Упр. культуры Гомел. облисполкома. — Гомель : ГГУ, 1999. — Вып. 1. — 233 с. (у суаўтарстве з Віктарам Пічуковым).
* Гомельщина многонациональная (20-30-е годы XX века) / А. И. Зеленкова, М. И. Старовойтов; Гомел. гос. ун-т им. Ф.Скорины, Упр. культуры Гомел. облисполкома. — Гомель : ГГУ, 2000. — Вып. 2. — 155 с.(у суаўтарстве з Алай Зелянковай).
* Гомельский государственный университет имени Франциска Скорины: исторический очерк / М. И. Старовойтов, А. И. Зеленкова, М. П. Савинская; Министерство образования Республики Беларусь. — Гомель : ГГУ, 2005. — 359 с.(у суаўтарстве з Марынай Савінскай і Алай Зелянковай).
* История Беларуси / Н. М. Пурышева, М. И. Старовойтов. — Минск : ТетраСистемс, 2009. — 159 с. (у суаўтарстве з Наталляй Пурышавай) перавыдадзена двойчы ў 2010 і 2011 гадах.
* Демографическая характеристика малых и средних городских поселений Беларуси / Д. Г. Лин, И. Н. Сафонова, М. И. Старовойтов; Министерство образования Республики Беларусь, Учреждение образования «Гомельский государственный университет им. Ф. Скорины». — Гомель : ГГУ, 2009. — 118 с. (у суаўтарстве з Дмітрыем Лінам і Інай Сафонавай).

Катэгорыя:Выпускнікі Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Дэканы ГДУ імя Ф. Скарыны
Пенсільванскі ўніверсітэт

[thumb|right|350px|[Кампус Пенсільванскага ўніверсітэта ]]

**Пенсільванскі ўніверсітэт** або **Універсітэт Пенсільваніі** () — прыватны ўніверсітэт у горадзе Філадэльфія, штат Пенсільванія, заснаваны ў 1740 годзе Бенджамінам Франклінам. Пенсільванскі ўніверсітэт — адна з найстарэйшых вышэйшых навучальных устаноў і першы ўніверсітэт у ЗША.

Нягледзячы на назву, універсітэт з'яўляецца прыватным і яго часам блытаюць з дзяржаўным Дзяржаўным універсітэтам штата Пенсільванія (*Pennsylvania State University*), размешчаным у горадзе Стэйт Каледж, а таксама з Філадэльфійскім універсітэтам (*Philadelphia University*).

У 2011 годзе ўніверсітэт прыняў 12.3 % абітурыентаў, якія падалі дакументы на бакалаўрыят. Гэта быў рэкордна нізкі працэнт прынятых на першы курс студэнтаў за ўсю гісторыю існавання ўніверсітэта.

Бенджамін Франклін, заснавальнік універсітэта, прапагандаваў адукацыйную праграму, якая б факусавалася на практычна карыснай адукацыі для гандлю і грамадскай службы, быўшы ў той жа час сфакусаваным на класіцы.

Школа бізнесу Уортана (), адна з самых прэстыжных і вядомых бізнес-школ свету, з'яўляецца часткай Пенсільванскага ўніверсітэта.

Пры ўніверсітэце з канца XIX стагоддзя існуе Музей археалогіі і антрапалогіі Пенсільванскага ўніверсітэта.

## Выбітныя выпускнікі 
* Ірвінг Бакстэр

## Гл. таксама 
* Вістараўскі інстытут

## Крыніцы 
Катэгорыя:Ліга плюшчу
Катэгорыя:Універсітэты Пенсільваніі
Катэгорыя:Філадэльфія
Катэгорыя:Асацыяцыя амерыканскіх універсітэтаў
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў ЗША
Інгрыд Бергман

**Інгрыд Бергман** (, , , Швецыя — , , Вялікабрытанія) — шведская і амерыканская актрыса. У рэйтынгу Амерыканскага інстытута кінамастацтва — 100 найвялікшых зорак кіно за 100 гадоў па версіі AFI — займае 4-е месца. Тройчы лаўрэат прэмій «Оскар» і «Давід і Данатэла», чатыры разы — прэміі «Залаты Глобус», двойчы — прэміі «Эмі», першы лаўрэат прэміі «Тоні» (1947).

## Біяграфія 
Вучылася ў школе пры Драматычным тэатры ў Стакгольме. У кіно пачала здымацца з 1934 года.

Актрыса шматграннага таленту, разнастайных амплуа, пераймала ў сваёй творчасці розныя стылі і творчыя манеры, спецыфіку розных нацыянальных школ.

Сусветнае прызнанне атрымала пасля здымак у стужках «Газавае святло» (1944, прэмія «Оскар»), «Анастасія» (1956, прэмія «Оскар»), «Зачараваны», «Дрэнная слава» ў ЗША; «Стромбалі, зямля божая» (1950), «Еўропа-51» (1951) у Італіі, «Алена і мужчыны» (1956) у Францыі, «Жоўты ролс-ройс» (1965), «Кветка кактуса» ў Вялікабрытаніі, а таксама ў фільмах «Сведэнх’ельмы» (1935), «Забойства ва Усходнім экспрэсе» (1975, прэмія «Оскар»), «Восеньская саната».

Разам з А. Бургес аўтар кнігі «Мая гісторыя», якая выйшла ў 1980 годзе.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Інгрыд Бергман  на сайце peoples.ru
* Інгрыд Бергман на партале «Культура»

Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта
Катэгорыя:Актрысы Швецыі
Катэгорыя:Актрысы ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Тоні»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сезар»
Катэгорыя:Памерлі ад раку малочнай залозы
Рубэн Дарыа

**Рубэн Дарыа** (), сапраўднае імя **Фелікс Рубэн Гарсія Сармьента** (;  — ) — першы сусветна вядомы лацінаамерыканскі паэт, адзін з найяскравейшых прадстаўнікоў мадэрнізму ў іспанамоўнай літаратуры.

## Бібліяграфія 
* Obras completas, Prologo de A. Ghiraldo, Mundo Latino, у 22 тт., 1917—1925.
* Epistolario I, Prologo de A. Ghiraldo, cartas de M. de Unamuno et de I. Santes Zelaya, 1926.
* Rodo J. E., Rubén Dario, «Hombres de América», Barcelona, 1920
* Mapes E. K., L’influence française dans l'œuvre de Ruben Dario, P., 1925 (з падрабязнай бібліяграфіяй).

## Беларускія пераклады 
Паасобныя вершы на беларускую мову пераклаў Лявон Баршчэўскі.

Катэгорыя:Паэты Нікарагуа
Катэгорыя:Журналісты Нікарагуа
Катэгорыя:Іспанамоўныя паэты
Сінгальская мова

**Сінгальская мова** — мова сінгалаў, найбольшай этнічнай групы Шры-Ланкі. Адносіцца да Індаарыйскай групы індаіранскай галіны індаеўрапейскай моўнай сям’і. На сінгальскай мове гавораць прыкладна 16 мільёнаў чалавек, пісьменнасць уласная — сінгальская.

Найбольш блізкай мовай да сінгальскай з’яўляецца мальдыўская (дывехі). Таксама на сінгальскай мове заснавана крэольская мова веда, на якой гаворыць абарыгеннае насельніцтва Шры-Ланкі. Па сваёй лексіцы і граматычных канструкцыях сінгальская мова рэзка вылучаецца сярод індаарыйскіх моў; мяркуюць, што яна утрымлівае ў сабе абарыгенны субстрат, рэшткі якога ёсць таксама ў крэольскай мове веда.

У V стагоддзі да н. э. на Цэйлоне з’явіліся пасяленцы з паўночна-заходняй Індыі, якія гаварылі на заходняй форме пракрыту. Наступныя стагоддзямі на востраў перасяліліся многія насельнікі ўсходніх рэгіёнаў Індыі, якія дадалі мясцовай мове пэўныя ўсходнеіндыйскія характарыстыкі. Першыя надпісы на сінгальскай мове адносяцца да III—II стагоддзяў да н. э.

## Спасылкі 
* Англа-сінгальскі слоўнік 

Катэгорыя:Індаарыйскія мовы
Катэгорыя:Мовы Шры-Ланкі
Ініга Джонс

**Ініга Джонс** (Inigo Jones; 15 ліпеня, ахрышчаны , Лондан — , там жа) — англійскі архітэктар, дызайнер і мастак, які стаяў ля вытокаў брытанскай архітэктурнай традыцыі.

Аб раннім жыцці Джонса вядома мала, за вылікам таго, што яго бацьку таксама звалі Ініга і што ён працаваў у Лондане цесляром. У 1603 г., прайшоўшы навучанне ў Італіі, малады Ініга атрымаў заступніцтва дацкага караля Крысціяна IV і некаторы час працаваў у яго пры двары.

## Літаратура 
* Colvin, Howard, «A Biographical Dictionary of British Architects: 1600 to 1840», 1954
* Orgel, Steven and Strong, Roy C., «Inigo Jones and the theatre of the Stuart Court», 1973
* Gotch, A J, «Inigo Jones», 1968
* Hart, Vaughan. *Art and Magic in the Court of the Stuarts.* London, Routledge, 1994.
* Chaney, Edward, *The Evolution of the Grand Tour: Anglo-Italian Cultural Relations since the Renaissance*, London, Routledge, 2000.
* Chaney, Edward, 'Evelyn, Inigo Jones, and the Collector Earl of Arundel', *John Evelyn and his Milieu,* eds F. Harris and M. Hunter (The British Library, 2003).
* Leapman, Michael. *Inigo: The Troubled Life of Inigo Jones, Architect of the English Renaissance.* London, Headline Book Publishing, 2003.
* Chaney, Edward, ''Inigo Jones’s 'Roman Sketchbook'*, 2 vols, London, The Roxburghe Club, 2006.
* Giles Worsley, *Inigo Jones and the European Classicist Tradition* (New Haven and London, 2007).
* Christy Anderson, *Inigo Jones and the Classical Tradition* (Cambridge, 2007).
* Edward Chaney, «Roma Britannica and the Cultural Memory of Egypt: Lord Arundel and the Obelisk of Domitian», in *Roma Britannica: Art Patronage and Cultural Exchange in Eighteenth-Century Rome*, eds. D. Marshall, K. Wolfe and S. Russell, British School at Rome, 2011, pp.&nbsp;147-70.
* Vaughan Hart, *Inigo Jones, the Architect of Kings'', London and New Haven, Yale University Press, 2011

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктары Вялікабрытаніі