Зямяне

граф Станіслаў Казімір Касакоўскі (1837—1905) з сям'ёй у акружэнні сялян падчас жніва на графскім полі, кан. XIX — пач. XX ст.(Граф стаіць злева ў белым капелюшы, перад ім сядзіць на зямлі жонка Соф'я Бовэр Сайнт-Клайр з дзіцём, у цэнтры трымае сноп каласоў нявестка Марыя (жонка сына Юзафа), апошняя ўладальніца Вялікай Бераставіцы).]]

**Зямяне**, **зямляне** (, *ziemiaństwo*, ад *ziemia* — зямля; ст.-бел.: *земяне*, *земляне*), уладальнікі зямельнай маёмасці або надзелаў, якое ў тым жа значэнні ўжываецца ў беларускай літаратурнай мове («памешчыкі»).

## Значэнні тэрміна 
У старапольскай мове зямянамі называлася як шляхта, якая насяляла пэўныя землі (напрыклад, *ziemiaństwo krakowskie*, *ziemiaństwo płockie* і г. д.), так і агулам усе тыя, хто займаўся земляробствам, апрацоўваў зямлю (сяляне, халопы). У апошнім значэнні паняцце было ва ўжытку ў польскамоўнай культуры яшчэ ў сярэдзіне XIX стагоддзя, аднак найчасцей зямянамі называлі шляхту, якая мела ў валоданні маёнткі. Гэта тлумачыцца ўжываннем польскай тэрміналогіі і перасяленнем пэўнай часткі польскай шляхты ў ВКЛ, і агульнапрынятым стала да іх адносіць уладальнікаў маёнткаў памерам не менш за 50 га. З іншага боку, зняцце станавых бар'ераў прывяло да таго, што ў шэрагах зямян з'явіліся таксама прадстаўнікі буржуазіі, якія прымалі шляхецкі стыль жыцця, набывалі арыстакратычныя тытулы і ўваходзілі ў сваяцтва з прадстаўнікамі шляхецкіх радоў.

На тэрыторыях былой Расійскай імперыі, якія апынуліся пад уладай Саветаў, саслоўе зямян (памешчыкаў) было ліквідавана ў лістападзе 1917 года паводле .

З 1989 года нашчадкі зямян у Польшчы актыўна намагаюцца вяртання нацыяналізаванай зямельнай уласнасці ці, калі гэта не магчыма, атрымання справядлівай кампенсацыі. Асаблівай увагі заслугоўвае спроба дамагчыся прызнання ў якасці акта юрыдычна несапраўднага нават у сучаснай заканадаўчай сістэме дэкрата Польскага камітэта нацыянальнага вызвалення (ПКНВ) ад 6 верасня 1944 года, паводле якога была праведзена аграрная рэформа, пазбавіўшая зямян сваёй маёмасці.

## Гл. таксама 
* Маёнтак
* Фальварак
* Латыфундыя
* Шляхта
* Магнаты
* Мяшчане
* Сяляне
* Саслоўе

## Бібліяграфія 
* *Блануца А. В.* Пани і шляхта-зем'яни в системі обігу земельних володінь на Волині в другій половині XVI ст. // Наукові праці Кам'янець-Подільського держ. педагогічного університету: Історичні науки. — 01/2005. — Т. 14. — С. 161—178.
* *Вяроўкін-Шэлюта У.* Зямяне, зямляне // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: *Г. П. Пашкоў* (галоўны рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — С. 461.
* *Довнар-Запольский М.* Государственное хозяйство Великого княжества Литовского при Ягеллонах. Т. 1. — К., 1901.
* *Пичета В. И.* История сельского хозяйства и земледелия в Белоруссии. Ч. 1. — Мн., 1927.
* *Мілаванаў В.* Памешчыкі // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 5. М — Пуд / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: *Г. П. Пашкоў* (галоўны рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — С. 393.
* *Яковенко Н.* Українська шляхта з кінця XIV до середини XVII століття. Волинь і Центральна Україна. — К.: Критика, 2008. — С. 245—294.
* *T. Chrzanowski*. Dziedzictwo. Ziemianie polscy i ich udział w życiu narodu, Kraków, Znak, 1995.
* *A. Kwilecki*. Ziemiaństwo wielkopolskie, Warszawa 1998.
* *T. Piekarski*. Ziemiaństwo Mazowsza Płockiego w latach 1918—1939, Poznań 2013.
* *W. Roszkowski*. Gospodarcza rola większej prywatnej własności w Polsce 1918—1939, Warszawa 1986.
* *S. Rudnicki*. Ziemiaństwo polskie XX wieku, Warszawa 1996.
* *I. Rychlikowa*. Ziemiaństwo polskie 1789—1864. Zróżnicowanie społeczne, Warszawa 1983.
* *J. Sikorska-Kulesza*. Deklasacja drobnej szlachty na Litwie i Białorusi w XIX wieku, Ajaks, 1995.
* *A. Wójtowicz*. Ród Petrykowskich, Linia kujawsko-mazowiecka, Bytom 2008.
* *A. Wójtowicz*. Ród Sulińskich, Linia sieradzko-mazowiecka, Bytom 2009.
* *J. Żarnowski*. Społeczeństwo II Rzeczypospolitej 1918—1939, Warszawa 1973.
* Ziemiaństwo a ruchy niepodległościowe w Polsce XIX—XX w., red. *W. Caban*, *M. B. Markowski*, Kielce 1996.
* Ziemiaństwo polskie 1795—1945. Zbiór prac o dziejach warstwy i ludzi, red. *J. Leskiewiczowa*, Warszawa 1985.

## Зноскі 
Катэгорыя:Саслоўі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Аграрнае грамадства
Катэгорыя:Гісторыя Вялікага Княства Літоўскага