open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Даг Маўнджой

**Даг Маўнджой** (; , , Уэльс) — былы валійскі прафесійны гулец у снукер. Адзін з чатырнаццаці снукерыстаў у гісторыі, якія выйгравалі чэмпіянат Вялікабрытаніі (1978, 1988) і Мастэрс (1977) — два з трох турніраў трайной снукернай кароны (акрамя чэмпіянату свету).

## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Дага Маўнджоя на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Уэльса
Катэгорыя:Пераможцы чэмпіянату Вялікабрытаніі па снукеры
Катэгорыя:Пераможцы Мастэрс (снукер)
Лапацічы

Назву **Лапа́цічы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць
** Лапацічы — вёска ў Мастоўскім раёне
* Магілёўская вобласць
** Лапацічы — аграгарадок у Слаўгарадскім раёне
* Мінская вобласць
** Лапацічы — вёска ў Слуцкім раёне
Гандлёвы цэнтр

**Гандлёвы цэнтр** (, галерэя, пасаж, гандлёва-забаўляльны комплекс, мол) — група прадпрыемстваў гандлю, якія кіруюцца як адзінае цэлае і знаходзяцца ў адным будынку або комплексе будынкаў, злучаных крытым пераходам. Па вызначэнні Міжнароднага савета гандлёвых цэнтраў, гандлёвым цэнтрам можна лічыць групу архітэктурна аб'яднаных рознічных прадпрыемстваў, якія кіруюцца адзінай кампаніяй, забяспечаных паркоўкай і размешчаных на спецыяльна спланаваным участку. 

Першыя гандлёвыя цэнтры такога тыпу сталі з'яўляцца ў XIX стагоддзі. У іх лік уваходзяць «Пасаж» у Санкт-Пецярбургу (1848), «ГУМ» (1893) і «Пятроўскі пасаж» (1906) у Маскве.

Найбуйнейшым гандлёвым цэнтрам у свеце па агульнай плошчы з'яўляецца Дубаі Молі. У дачыненні да памеру гандлёвай плошчы з'яўляецца шостым па велічыні ў свеце. Дубаі Молі знаходзіцца ў Аб'яднаных Арабскіх Эміратах у Дубаі. 

Сучасны гандлёвы цэнтр можа ўяўляць сабой вялікі гандлёва-забаўляльны комплекс - шматпавярховы будынак у стылі хай-тэк, у якім акрамя крам могуць знаходзіцца таксама кафэ, бары, казіно, кінатэатр. Як правіла, комплекс абсталяваны эскалатарамі, забяспечаны паркоўкай для асабістага транспарту пакупнікоў і размешчаны каля станцый метро і прыпынкаў грамадскага транспарту.

Такі гандлёва-забаўляльны комплекс можа ўяўляць сабой узор засяродку сучаснай масавай культуры. У Беларусі многія гандлёвыя комплексы з'явіліся ў канцы 1990-х - пачатку 2000-х гг.

## Галерэя 

Выява: Passazh.jpg | «Пасаж» у Санкт-Пецярбургу, фота 1902
Выява: The Venetian LV gondola.jpg | Гандлёвы цэнтр «Grand Canal Shoppes» у Лас-Вегасе
Выява: Canal-Walk-Glass-Ceiling.jpg | Прыклад Мола з натуральным асвятленнем праз шкляны купал
Выява: Rio-leninskiy.JPG | ГЗЦ «РЫА». Від на цэнтральны атрыум
Выява: Penn-Can Mall Center Court.jpg | Навагодняе афармленне аднаго з гандлёвых цэнтраў Нью-Ёрка
Выява: Gallerian Stockholm 2008a.jpg | Афармленне гандлёвага цэнтра ў Стакгольме

## Гл. таксама 
* Універмаг
* Універсам
* Супермаркет
* Гіпермаркет

## Літаратура 
* Нагаеў Р. Т. «Энцыклапедычны слоўнік „Нерухомасць“» // — Казань: Выд. ГУП «Идеал-Пресс», 2001. — 896 с.

Катэгорыя:Камерцыйная нерухомасць
Ценіца (рака)

**Це́ніца** — рака ў Беларусі, у Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці, правы прыток ракі Обаль.

Даўжыня ракі 14 км. Плошча вадазбору 94 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,2 ‰. Выцякае з возера Ценіца каля вёскі Роўнае, вусце за 2,2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Валатоўкі. Рэчышча ад вытоку на працягу 3,9 км і ў сярэднім цячэнні на працягу 3,2 км каналізаванае. У басейне ракі знаходзяцца азёры Вялікае Хацькова, Малое Хацькова, Канаплянка і Мошня.

Каля ракі вёска Старыновічы.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-23. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1986 г.

Катэгорыя:Рэкі Шумілінскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Обалі
Каэфіцыент асіметрыі

**Каэфіцые́нт асіме́трыі** — велічыня, якая характарызуе асіметрыю размеркавання выпадковай велічыні адносна яе матэматычнага спадзявання. Каэфіцыент асіметрыі можа прымаць дадатныя або адмоўныя значэнні, ці нават быць нявызначаным.

Якасная інтэрпрэтацыя каэфіцыенту асіметрыі складаная. Для размеркавання з адной модай, адмоўны каэфіцыент асіметрыі паказвае, што левы «хвост» функцыі шчыльнасці імавернасці большы або таўсцейшы за правы. З іншага боку, дадатная асіметрыя паказвае, што правы хвост большы. У тых выпадках, калі адзін хвост доўгі, а іншы хвост тоўсты, асіметрыя не падпарадкоўваецца простаму правілу. Напрыклад, нулявое значэнне паказвае, што хвасты па абодва бакі ад матэматычнага спадзявання збалансаваныя. Нулявая асіметрыя мае месца для сіметрычнага размеркавання, але бывае таксама і ў асіметрычных размеркаванняў, дзе асіметрыі ўраўнаважваюць адна другую, напрыклад, адзін хвост доўгі, але тонкі, а іншы — кароткі, але тоўсты. У размеркаваннях з некалькімі модамі і дыскрэтных размеркаваннях каэфіцыент асіметрыі таксама цяжка інтэрпрэтаваць. Важна адзначыць, што асіметрыя не вызначае адносіны сярэдняга і медыяны.

## Азначэнне 
Асіметрыяй выпадковай велічыні завецца лік
: A = \frac{\mu_3}{\mu_2^{\frac{3}{2}}} = \frac{\mu_3}{\sigma^3},
дзе \mu_2, \mu_3 — другі і трэці цэнтральныя моманты, а \sigma — сярэдняе квадратовае адхіленне.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Тэорыя імавернасцей
Катэгорыя:Сіметрыя
Разалінд Франклін

**Разалінд Франклін** (;  — ) — англійская біяфізік і навукоўца-рэнтгенографка, займалася вывучэннем структуры ДНК.

Разалінд Франклін вядомая дзякуючы сваёй працы над атрыманнем рэнтгенаграм структуры ДНК. Зробленыя ёю здымкі адрозніваліся асаблівай выразнасцю і, па некаторых звестках, паслужылі падставай для высноваў аб структуры ДНК, зробленых і апублікаваных пасля ў часопісе «Nature». Працавала ў Кавендышскай лабараторыі Кембрыджскага ўніверсітэта з Джэймсам Уотсанам і Фрэнсісам Крыкам.

Катэгорыя:Біяфізікі Вялікабрытаніі
Тымін

**Тымін **— прыроднае арганічнае злучэнне з групы пірымідзінавых асноў. Прыстунічае ва ўсіх жывых клетках у саставе ДНК, у невялікай колькасці — у транспартнай РНК.

Сінтэтычны аналаг тыміну — 5-бромурацыл (моцны мутаген): замяшчае тымін у ланцугу ДНК, парушае правільнае ўтварэнне пар нуклеатыдаў паводле прынцыпу камплементарнасці, што вядзе да памылак пры рэплікацыі ДНК і счытванні генетычнага кода.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пірымідзіны
Франклін

**Франклін** — прозвішча і тапонім.

## Вядомыя асобы 
* Арэта Франклін, амерыканская спявачка
* Бенджамін Франклін, амерыканскі вучоны і палітычны дзеяч
* Джон Франклін, англійскі мараплавец, даследчык Арктыкі
* Місі Франклін, амерыканская плыўчыха
* Разалінд Франклін, англійскі біяфізік

## Тапонім 
### Акругі ЗША 
* Франклін — у штаце Агая
* Франклін — у штаце Айдаха
* Франклін — у штаце Алабама
* Франклін — у штаце Арканзас
* Франклін — у штаце Аява
* Франклін — у штаце Вашынгтон
* Франклін — у штаце Вермонт
* Франклін — у штаце Вірджынія
* Франклін — у штаце Джорджыя
* Франклін — у штаце Ілінойс
* Франклін — у штаце Індыяна
* Франклін — у штаце Канзас
* Франклін — у штаце Кентукі
* Франклін — у штаце Луізіяна
* Франклін — у штаце Масачусетс
* Франклін — у штаце Місісіпі
* Франклін — у штаце Місуры
* Франклін — у штаце Мэн
* Франклін — у штаце Небраска
* Франклін — у штаце Нью-Ёрк
* Франклін — у штаце Паўночная Караліна
* Франклін — у штаце Пенсільванія
* Франклін — у штаце Тэнесі
* Франклін — у штаце Тэхас
* Франклін — у штаце Фларыда
### Гарады 
* Франклін (Тэнесі)
* Франклін (Тэхас)
Зялёныя насаджэнні

**Зялёныя насаджэнні** — сукупнасць драўняных, кустовых і травяністых раслін на пэўнай тэрыторыі. У гарадах яны выконваюць шэраг функцый, якія спрыяюць стварэнню аптымальных умоў для працы і адпачынку жыхароў горада, асноўныя з якіх — аздараўленне паветранага басейна горада і паляпшэнне яго мікраклімату. Гэтаму спрыяюць наступныя ўласцівасці зялёных насаджэнняў:
* паглынанне вуглякіслага газу і вылучэнне кіслароду падчас фотасінтэзу;
* паніжэнне тэмпературы паветра за кошт выпарэння вільгаці;
* зніжэнне ўзроўню шуму;
* зніжэнне ўзроўню забруджвання паветра пылам і газамм;
* абарона ад ветраў;
* вылучэнне раслінамі фітанцыдаў — лятучых рэчываў, якія забіваюць хваробатворныя мікробы;
* станоўчы ўплыў на нервовую сістэму чалавека.

Зялёныя насаджэнні дзеляцца на тры асноўныя катэгорыі:
* *агульнага карыстання* (сады, паркі, скверы, бульвары);
* *абмежаванага карыстання* (унутры жылых кварталаў, на тэрыторыі школ, бальніц, іншых устаноў);
* *спецыяльнага прызначэння* (гадавальнікі, санітарна-ахоўныя насаджэнні, могілкі і г.д.).

Норма зялёных насаджэнняў агульнага карыстання для буйных гарадоў — 21 м на аднаго чалавека, ці 2,1 гектара на 1000 чалавек

## Гл. таксама 
* Азеляненне

## Літаратура 
* Якушина Э. И. Древесные растения в озеленении Москвы.  М.: Наука, 1982. 160 с.
* Состояние и охрана окружающей среды г. Перми в 2000 г.: Справочно-информационные материалы. / Муниципальное управление по экологии и природопользованию. Пермь, 2001.

## Спасылкі 
* Праектаванне садоў і паркаў — АСНОЎНЫЯ ПРЫНЦЫПЫ КАМПАЗІЦЫІ ЗЯЛЁНЫХ НАСАДЖЭННЯЎ
Мікалай Радзівіл Чорны (манета)

**Па́мятная мане́та «Мікала́й Радзіві́л Чо́рны»** — беларускія юбілейныя манеты Нацыянальнага банка Беларусі, уведзеныя ў абарачэнне 4 лютага 2015 года. манеты адчаканеныя са серабра — наміналам 20 рублёў і медна-нікеля — 1 рубель.

Манеты адчаканеныя з нагоды 500-х угодкаў з дня нараджэння Мікалая Радзівіла Чорнага. Уваходзяць у серыю «Умацаванне і абарона дзяржавы».

## Наміналы 
### Срэбная 
* проба серабра: 925
* намінал: 20 рублёў
* вага манеты: 33,63 г
* вага чыстага серабра: 31,1 г
* дыяметр: 38,61 мм
* якасць: «пруф»
* тыраж: 2000 асобнікаў

### Медна-нікелевая 
* намінал: 1 рубель
* вага манеты: 15,50 г
* дыяметр: 33 мм
* якасць: «пруф-лайк»
* тыраж: 3000 асобнікаў

## Апісанне 
манеты маюць форму кола, з пярэдняга і адваротнага бакоў — кант, які выступае па акружыне. На бакавой паверхні манет надпіс: «УМАЦАВАННЕ I АБАРОНА ДЗЯРЖАВЫ».
* **Аверс**: рэльефны відарыс Дзяржаўнага герба Беларусі і па коле надпіс: «РЭСПУБЛІКА БЕЛАРУСЬ»; у цэнтры — сцэна ўручэння Мікалаю Радзівілу Чорнаму княжацкага тытулу Свяшчэннай Рымскай імперыі на фоне тытульнага аркушу Брэсцкай Бібліі; пад ёй — намінал 20 РУБЛЁЎ (на срэбнай) і 1 РУБЕЛЬ (на медна-нікелевай) і год чаканкі; справа на срэбнай манеце — проба сплаву.
* **Рэверс**: у цэнтры — рэльефная выява Мікалая Радзівіла Чорнага і яго герб; па коле ў два радкі надпісы: МІКАЛАЙ РАДЗІВІЛ ЧОРНЫ і 1515—1565 (гады жыцця).

## Дызайн 
* Святлана Заскевіч

## Манетны двор 
* РДП «Казахстанскі манетны двор НБ РК», Усць-Каменагорск, Казахстан

## Спасылкі 
* Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь 

Мікалай Радзівіл Чорны
манета
Свяцілавічы

Назву **Свяці́лавічы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Свяцілавічы — былая вёска ў Баранавіцкім раёне
* Гомельская вобласць:
** Свяцілавічы — аграгарадок у Веткаўскім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Свяцілавічы — вёска ў Смаргонскім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Свяцілавічы — аграгарадок у Бялыніцкім раёне
Леапольд III Святы

**Леапольд III Святы** (; 1073—15 лістапада 1136 г.) — маркграф Аўстрыі (1095—1136) з дынастыі Бабенбергаў, святы-заступнік Аўстрыі і Вены. Сын маркграфа Леапольда II і Іды Форнбах-Ратэльнбергскай.

## Жыццё 
У 1104 г. Леапольд падтрымаў паўстанне прынца Генрыха супраць яго бацькі імператара Генрыха IV, чым забяспечыў сабе ласку прынца, які стаў у 1105 г. новым імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі. Генрых V аддаў у жонкі Леапольду III сваю сястру, што рэзка павялічыла аўтарытэт Аўстрыі ў імперыі.

Асаблівасцю дзяржаўнай палітыкі Леапольда III было падтрыманне мірных і дружалюбных адносін з усімі суседзямі, імператарам і Папам Рымскім. У 1125 г. яго кандыдатура нават была высунута на выбарах імператара, аднак Леапольд III узяў самаадвод. Пры ім Аўстрыя значна ўмацавалася і пашырыла сваю незалежнасць у рамках Германіі.

Леапольд III вельмі актыўна падтрымліваў царкву і заснаваў у Аўстрыі некалькі важных манастыроў:
* Клостэрнойбург (1108, суседні замак Нойбург служыў пры Леапольдзе сталіцай усёй Аўстрыі),
* Хайлігенкройц (1133),
* Клайнмарыяцэль (1134).

Гэта яго дзейнасць паслужыла нагодай да кананізацыі Леапольда III у 1485 годзе. Яго мошчы ў Клостэрнойбургу сталі аб’ектам пакланення паломнікаў. А ў 1663 г. ён быў абвешчаны святым-заступнікам Аўстрыі. Дзень яго памяці (15 лістапада) з’яўляецца афіцыйным святам у Вене, Ніжняй і Верхняй Аўстрыі.

## Шлюб і дзеці 
Жонка — Агнэс фон Вайблінген (1072—1143), дачка імператара Генрыха IV. Дзеці:
** Адальберт (1107—1137), жанаты (1132) на Хедвізе, дочкі Альмаша, караля Харватыі
** Леапольд IV (каля 1108—1141), маркграф Аўстрыі (з 1136) і герцаг Баварыі (c 1139)
** Атон (пам. 1158), біскуп фрайзінгскі (з 1138)
** Генрых II Язаміргот (1112—1177), маркграф Аўстрыі з 1141, і герцаг Аўстрыі з 1156, герцаг Баварыі (1141—1156), пфальцграф Рэйнскі (1140—1141)
** Эрнст (пам. 1137)
** Конрад (1116—1168), біскуп пасаўскі (1148—1164), архібіскуп зальцбургскі (з 1164)
** Ута, замужам за графам Луітпольдам Плайнам
** Агнэса (пам. 1157), замужам (1125) за Уладзіславам II Выгнаннікам, вялікім князем кракаўскім
** Юдыта (пам. пасля 1168), замужам (1133) за Вільгельмам V, маркізам Манферацкім
** Гертруда (1120—1150), замужам (1140) за Уладзіславам II, князем (пазней каралём) Чэхіі
** Лізавета (1124—1143), замужам (1142) за Германам II, графам Вінцэнбурга
** Берта (пам. 1150), замужам за Генрыхам III, бургграфам Рэгенсбурга

## Спасылкі 
* Patrizia Fontana Roca, *San Leopoldo III il Pio*

Катэгорыя:Кіраўнікі Аўстрыі
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XII стагоддзя
Катэгорыя:Бабенбергі
Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя XII стагоддзя
Грэвена

**Грэвена**:

* Горад Грэвена, горад у Грэцыі
* Ном Грэвена, адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Грэцыі
Леапольд II Прыгожы

**Леапольд II** (;  — ) — маркграф Аўстрыі (1075—1095) з дынастыі Бабенбергаў. Сын аўстрыйскага маркграфа Эрнста.

У адрозненне ад сваіх папярэднікаў, Леапольд II парваў з традыцыйнай пэўнасцю маркграфаў Аўстрыі імператару Свяшчэннай Рымскай імперыі і ў 1078 годзе ўмяшаўся ў барацьбу за інвестытуру на баку вельфаў і Папы Рымскага супраць імператара Генрыха IV. Гэта прывяло ў 1079 годзе да ўварвання імперскіх войскаў у Аўстрыю і яе спусташэннz.

Леапольд II быў вымушаны падпарадкавацца Генрыху IV, аднак у 1081 годзе ён ізноў далучыўся да герцага Вельфу I Баварскаму. Імператар уступіў у саюз з Чэхіяй, паабяцаўшы князю Ураціславу II саступіць яму аўстрыйскія землі. У 1082 годзе ў Аўстрыю ўварваліся чэшскія войскі і разбілі Леапольда II у бітве пры Майлбергу. Маркграф быў вымушаны бегчы з краіны.

У 1084 годзе Леапольду II удалося прымірыцца з імператарам, і ён быў адноўлены на аўстрыйскім прастоле. Праўда, яму прыйшлося саступіць шэраг тэрыторый у паўднёвай Маравіі чэшскаму князю.

## Шлюб і дзеці 
Жонка: Іда Аўстрыйская (Ратэльберг). Дзеці:
* **Леапольд III Святы** (1073—1136), маркграф Аўстрыі з 1095
* **Лізавета** (пам. 1107), замужам (1082) за Отакарам II, маркграфам Штырыі
* **Герберга** (пам. 1142), замужам (1100) за Баржывоем II, князем Чэхіі
* **Вуда** (пам. 1115), замужам за Лупальдам, князем Маравіі
* **Эўфемія** (пам. 1168), замужам за графам Конрадам Пейлштэйнам
* **Сафія** (пам. 1154), замужам за Генрыхам III, герцагам Карынтыі; другім шлюбам (1128) за графам Зігхардам Бурггаўзенам
* **Адэльгейда**, замужам за Дзітрыхам Формбахам

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі Аўстрыі
Катэгорыя:Бабенбергі
Батанічны сад

— адзін з першых батанічных садоў, заснаваны Лукам Гіні ў 1543 годзе]]
**Батані́чны сад** — навукова-даследчая, навучальна-дапаможная і культурна-асветная ўстанова, у якой культывуюцца, акліматызуюцца і вывучаюцца расліны мясцовай і іншаземнай флоры, прапагандуюцца батанічныя веды. Уключаюць калекцыі раслін адкрытага грунту (дэндрарыі, альпінарыі, участкі сістэматыкі, экспазіцыі лекавых, харчовых, дэкаратыўных і інш. раслін) і аранжарэі. Размяшчэнне раслін пераважна па геаграфічным і сістэматычным прынцыпе, радзей па экалагічным і інш. Асноўная даследчая задача — пошук новых карысных раслін, іх выпрабаванне і ўвядзенне у культуру, у т.л. для стварэння зялёных насаджэнняў і іншых відаў гаспадарчай дзейнасці; захаванне генафонду расліннага свету. Адначасова батанічныя сады з'яўляюцца аб'ектамі рэкрэацыі. Адрозніваюць батанічны сад дзяржаўнага і мясцовага значэння.

Папярэднікі батанічных садоў — манастырскія сады (у Заходняй Еўропе з 4 ст.), аптэкарскія агароды. Першыя батанічныя сады заснаваны ў Італіі (Салерна, 1309; Венецыя, 1333), потым у Германіі (Берлін, 1647), Францыі (Парыж, 1635), Швецыі (Упсала,. 1655), Вялікабрытаніі (Эдынбург) пераважна для развядзення лекавых раслін. У эпоху вялікіх геаграфічных адкрыццяў батанічныя сады пачалі актыўна займацца выпрабаваннямі прывезеных раслін: праз Б.с. ў К'ю (Вялікабрытанія) ішло размеркаванне па трапічных раёнах кавы, гевеі, хіннага дрэва; праз Б.с. Францыі распаўсюджваліся віды айланту, сафоры, туі, гінкга. У 18—19 ст. Б.с. ў Калькуце (Індыя), Богары (Інданезія) адыгралі значную ролю ў інтрадукцыі трапічных раслін у розныя равны. У Расіі папярэднікамі Б.с. былі «аптэкарскія агароды» ў Маскве (1706, цяпер.(1714, цяпер Б.с. Бат. ін-та Рас. АН). У 19 ст. Б.с. існавалі пераважна пры ун-тах (Вільня і Тарту, 1803; Харкаў, 1804, Масква і Казань, 1806; Кіеў, 1835; Адэса, 1865; Томск, 1880, і інш), лясных і с.-г. ін-тах. Нікіцкі батанічны сад (Крым, 1812), Сухумскі (1840) і Батумскі (1912) Б.с. сталі цэнтрамі інтрадукцыі суб- трапічных раслін.

На Беларусі аднымі з першых былі Гродзенскі батанічны сад (18 ст.) і дыдактычны батанічны сад пры Шчучынскім кляштары (заснаваны садаводам С.Юндзілам). Працуюць Вялікалятчанскі батанічны сад, Батанічныя сады пры ВНУ і АН Беларусі: Батанічны сад Віцебскага педагагічнага універсітэта, Цэнтральны батанічны сад АН Беларусі, Батанічны сад БДУ, Батанічны сад Беларускага дзяржаўнага тэхналагічнага універсітэта, Батанічны сад Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8

## Спасылкі 
* Сайт BGCI

Катэгорыя:Садаводства
*
Аналы (Тацыт)

thumb|180px|Копія другога рукапіса Медычы *Аналаў*
**Аналы** (,  — *Ад канчыны боскага Аўгуста*) рымскага гісторыка і сенатара Тацыта — гісторыя Рымскай імперыі ад праўлення Тыберыя да Нерона (14-68 гады нашай эры). Летапіс з'яўляецца важнай крыніцай для сучаснага разумення гісторыі Рымскай імперыі ў першым стагоддзі. Аналы — апошняя праца Тацыта, і сучасныя гісторыкі лічаць яе найвялікшай пісьмовай формай, а некаторыя гісторыкі нават «*вянком Тацыта*», якая ўяўляе сабой «*вяршыню рымскай гістарыяграфіі*».

Тацытаўская *Гісторыя* і *Аналы* разам складаюць каля трыццаці кніг; хоць некаторыя навукоўцы разыходзяцца ў меркаванні колькі кніг прыходзіцца да кожнай з іх, традыцыйна чатырнаццаць адносяцца да *Гісторыі* і шаснаццаць да *Аналаў*. З 30 кніг, на якія спасылаецца Еранім захавалася каля паловы.

Сучасныя навукоўцы лічаць, што Тацыт, як рымскі сенатар, меў доступ да Acta Senatus — запісаў рымскага сената, ўто забяспечыла надзейную аснову для яго прац. Хоць Тацыт называе частку сваіх прац «мае аналы», назву твора *Аналы*, якая выкарыстоўваюцца сёння, не была вызначана самім Тацытам, але ўтварылася з структуры кнігі.

## Змест твора 
Тацыт задакументаваў рымскую імперскую сістэму праўлення, якая паўстала пасля бітвы пры Акцыі, якая адбылася ў верасні 31 года да нашай эры. Тым не менш, Тацыт вырашыў пачынаць са смерці Аўгуста ў 14 г. н.э., і яго замяшчэнні Тыберыям.

Як і ў *Гісторыі*, Тацыт падтрымлівае свой тэзіс пра неабходнасці прынцыпата. Ён зноў кажа, што хоць Аўгусті даў гарантыя міру ў дзяржаве пасля некалькіх гадоў грамадзянскай вайны, але з іншага боку, ён паказвае цёмны бок жыцця эпохі цэзараў. Гісторыя імперыі таксама з’яўляецца гісторыяй заходу палітычнай волі сенацкай арыстакратыі, якую ён убачыў у маральным заняпадзе, карумпаванай, і ў рабскіх адносінах да імператара. Падчас кіравання Нерона былі шырока распаўсюджаныя літаратурныя творы на карысць самагубнай Exitus illustrium virorum («Канец славутых мужчын»). Зноў жа, як і ў яго ж Агрыкале, Тацыт выступае супраць тых, хто абраў марнае пакутніцтва праз дарэмнае самагубства.

У *Аналах* Тацыт яшчэ болей палепшыў стыль партрэтнага жывапісу, які ён добра выкарыстоўваў у *Гісторыі*. Магчыма, лепшы партрэт у кнізе — Тыберыя, малюецца ўскосным чынам, афарбоўваецца паступова ў ходзе апавядання, з заўвагамі і каментарамі цягам напаўнення дэталямі. Тацыт адлюстроўвае Тыберыя і Нерона, як тыранаў, якія выклікаюць страх да сваіх падначаленых. Але ў той час як ён лічыць Тыберыя вялікім чалавекам, то Нерона проста подлым.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Старажытны Рым
Катэгорыя:Працы Тацыта
Катэгорыя:Літаратура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Пісьмовыя крыніцы па гісторыі Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Гістарычныя сачыненні
Катэгорыя:Кнігі II стагоддзя
Отакар I (маркграф Штырыі)

**Отакар I** (; пам. 1064) — маркграф Карантанскай маркі (Штырыі) у 1056—1064 гг., заснавальнік дынастыі Траўнгау на прастоле Штырыі.

Отакар I (VI) быў сынам нейкага Отакара V, кіраўніка невялікага графства Траўнгау ва ўсходняй часткі сучаснай зямлі Верхняя Аўстрыя з цэнтрам у Штайры. У 1056 г. Отакар I стаў кіраўніком Карантанскай маркі, якая пазней атрымала назву Штырыя () у гонар радавога замка Отакара Штайр (). Дзякуючы ўваходжанню ў склад маркі ўладанняў Траўнгау ў даліне Энса, Штырыя значна павялічыла сваю тэрыторыю і ўплыў у паўднёва-ўсходняй Германіі. Пры Отакары I завяршыліся войны з венграмі, якія спусташалі ўсходнія вобласці краіны. Сканаў Отакар у 1064 г.

## Дзеці 
* Вілібірга Эпенштэйн, дачка Адальбера I, герцага Карынтыі:
: Адальбера II (пам. 1082), маркграф Штырыйскай маркі (c 1064)
: Отакар II (пам. 1122), маркграф Штырыйскай маркі (c 1082)

Катэгорыя:Кіраўнікі Штырыі
Катэгорыя:Дынастыя Траўнгау
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Пульсэткі

**Пульсэ́ткі** (адз. л. — *пульсэтка*) — пальчаткі без пальцаў, якія ўтрымліваюцца на руках з дапамогай перемычак між пальцаў або за кошт пластычных уласцівасцей матэрыялу, з якога яны выраблены. Пульсэткі дазваляюць засцерагаць рукі ад холаду, але не замінаюць руху пальцаў. Пульсэткі маюць прымяненне у спартовых дысцыплінах, дзе важна хватка ўтрымліваць спартовую прыладу рукамі (напрыклад, веласпорт).

## Гісторыя 
Першапачаткова пульсэткі скарыстоўваліся для засцярогі ад холаду пры выкананні работ, што патрабавалі рухавасці пальцаў. Але пачынаючы з XVIII ст. пульсэткі пачалі ўжывацца ў якасці моднага жаночага аксэсуару. Дамы насілі пульсэткі ў памяшканнях, адпаведна пульсэткі выконвалі хутчэй эстэтычную, чым практычную функцыю. Такая мода пратрымалася і ўсё XIX ст. Ужываліся як простыя вязаныя пульсэткі, так і карункавыя, прычым іх даўжыня магла дасягаць як сярэдзіны рукі, так і локцяў.

У сучасны момант пульсэткамі карыстаюцца як жанчыны, так і мужчыны, але ў пераважнай ступені гэта хутчэй аксэсуар жаночай вопраткі. Жаночыя пульсэткі могуць упрыгожвацца размаітымі ўзорамі.

## Віды пульсэтак 
У некаторых мадэлях матэрыял можа крыху прыкрываць пальцы, у іншых мадэлях матэрыял закрывае толькі далонь і тыльны бок рукі. Пульсэткі таксама могуць закрываць не толькі далонь, але і частку рукі, узнімаючыся болей ці меней высока. Існуюць розныя віды пульсэтак:
* Звычайныя пульсэткі без пальцаў
* Пульсэткі з прышпіленай рукавіцай
* Пульсэткі-«трубы» (без аддзяленняў для пальцаў і далоняў)
Варта адзначыць, што арыгінальныя пульсэткі не маюць фалангаў. Але ў сучаснасці маюцца камбінаваныя мадэлі, якія спалучаюць у сабе рысы пульсэтак і класічных пальчатак: доўгія пальчаткі з абрэзанымі фалангамі і прышпіленай рукавіцай. Таму, імаверна, ужыванне тэрміна «пульсэтка» справядліва і для такіх гібрыдаў.

Катэгорыя:Адзенне
Катэгорыя:Пальчаткі
Маркварт (маркграф Штырыі)

**Маркварт II** (; памёр ) — першы гістарычна вядомы кіраўнік Карантанскай маркі (Штырыі), прадстаўнік дынастыі Эпенштэйнаў.

## Біяграфія 
Маркварт II быў сынам няма каго Маркварта I, які перасяліўся з Баварыі ў даліну Муры і што заснаваў тут замак Эпенштэйн.

Маркварт II упершыню быў згаданы ў 970 годзе ў якасці графа Карантанскай маркі. У той час гэта дзяржаўнае ўтварэнне ахоплівала невялікую тэрыторыю паміж Энсам і Мурай і не ўключала паўночнаштырыйскія графствы і цэнтральную частку сучаснай Штырыі.

Узвышэнне Маркварта II, мабыць, было звязана з яго жаніцьбай на Хадэмундзе Санкт-Эберсберг, прадстаўніцы аднаго з найважнейшых раннесярэдневяковых баварскіх родаў. З 976 года Карантанская марка ўвайшла ў склад герцагства Вялікая Карантанія (Карынтыя). Пры Маркварце II марка яшчэ цалкам падпарадкоўвалася герцагам Карынтыі і не вяла самастойнай знешняй палітыкі.

## Шлюб і дзеці 
Жонка: святая Хадэмунда (памерла ў 1029). Дзеці:
* Адальбера I (980—1039) — герцаг Карынтыі (c 1011)
* Эберхард

## Спасылкі 
* Markward I. (III.)

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы X стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі Штырыі
Катэгорыя:Дынастыя Эпенштэйнаў
Адальбера (герцаг Карынтыі)

**Адальбера** (; 980 — ) — герцаг Карынтыі ў 1011—1035 гадах з дынастыі Эпенштэйнаў.

## Біяграфія 
Адальбера быў сынам Маркварта II Эпенштэйна, маркграфа Карантанскай маркі (сучасная федэральная зямля Штырыя), якая ўваходзіць у Карынтыйскае герцагства. Яму ўдаўся заваяваць давер імператара Генрыха II, і ў 1011 годзе імператар перадаў Адальбера прастол Карынтыі, адхіліўшы ад успадкоўвання юнага Конрада II.

Адальбера неаднаразова ўдзельнічаў у ваенных паходах імператара ў Італію і паспяхова змагаўся супраць прыхільнікаў Конрада Карынтыйскага. Аднак у 1024 годзе імператарам стаў Конрад II, стрыечны брат Конрада Карынтыйскага. Неўзабаве Адальбера падняў паўстанне, але быў разбіты і ў 1035 годзе зрынуты з прастола Карынтыі і Карантанскай маркі. Праз чатыры гады Адальбера памёр у выгнанні. Яго нашчадкі вярнулі сабе Карынтыйскае герцагства ў 1076 годзе.

## Шлюб і дзеці 
* Беатрыса Швабская (пам. 1025), дачка Германа II, герцага Швабіі, сястра жонкі імператара Конрада II :
: Маркварт III (пам. 1077), герцаг Карынтыі (c 1076)
: Вілібірга, замужам за Отакарам I, маркграфам Штырыі (1056—1074)

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі Карынтыі
Катэгорыя:Кіраўнікі Штырыі
Катэгорыя:Дынастыя Эпенштэйнаў
Конрад I (герцаг Карынтыі)

**Конрад I** (; каля 975 — 12 ці 15 снежня ) — герцаг Карынтыі з 1004 года з Салічнай дынастыі.

## Біяграфія 
Конрад I быў трэцім сынам карынтыйскага герцага Атона Вормскага і братам Папы Рымскага Рыгора V. Пасля смерці бацькі ў 1004 годзе атрымаў у спадчыну Карынтыю, паколькі яго старэйшы брат, Генрых Шпаерскі, бацька імператара Конрада II, да таго часу ўжо памёр.

Кіраванне Конрада I у Карынтыі было досыць спакойным. Ён не спрабаваў праводзіць самастойную палітыку і не ўдзельнічаў у ваенных кампаніях Генрыха II.

Да моманту смерці Конрада I у 1011 годзе яго сыну ледзь выканалася дзевяць гадоў, чым скарыстаўся імператар, перадаўшы Карынтыю аднаму са сваіх набліжаных — Адальбера Эпенштэйну.

Конрад I быў пахаваны ў Вормскім саборы.

## Шлюб і дзеці 
* (1002) Мацільда Швабская (988—1032), дачка Германа II, герцага Швабіі
: Конрад II (1002—1039), герцаг Карынтыі (з 1035)
: Бруна (1004—1045), біскуп вюрцбургскі

## Спасылкі 
* genealogie-mittelalter.de

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі Карынтыі
Катэгорыя:Салічная дынастыя
Фрыульская марка

thumb|Капэла маркграфскага палаца
**Маркграфства Фрыульскае** ці **Фрыульская марка** (, ) — каралінгская памежная марка ў Франкскай імперыі, якая была ўтворана на землях былога лангабардскага Фрыульскага герцагства ў IX стагоддзі і выкарыстоўвалася для абароны ад авараў і для правядзення палітыкі экспансіі ў землях славян. Сталіца — горад Фрыуль (цяпер Чывідале-дэль-Фрыўлі).

У 774 годзе Карл Вялікі, заваяваўшы каралеўства лангабардаў, дазволіў лангабардскім, а пазней франкскім герцагам кіраваць Фрыульскім герцагствам, да якога ён дадаў землі Паноніі. Герцагства служыла абаронай ад набегаў авараў і харватаў. Пасля зрушэння герцага Балдэрыка ў 827 годзе герцагства было падзелена на 4 маркграфствы (Фрыульскае, Істрыйскае, Віндыцкае і Крайнскае). У 846 года гэтыя графствы апынуліся пад уладай прадстаўніка швабскага роду Унрашыдаў Эбергарда, маркграфа Фрыульскага, які выкарыстоўваў тытул герцага (dux), тады як яго пераемнікі называлі сябе маркграфамі (). У 887 годзе маркграф Берэнгар быў абраны каралём Італіі. Пасля яго смерці ў 924 годзе новы кароль Гуга Арльскі не прызначыў новага маркграфа, а тэрыторыя маркграфства ўвайшла ў склад Веронскай маркі.

## Гл. таксама 
* Герцагства Фрыульскае
* Спіс герцагаў і маркграфаў Фрыуля
* Фрыўлі

## Спасылкі 
* Foundation for Medieval Genealogy

Катэгорыя:Маркграфствы
Катэгорыя:Італьянскія дзяржавы
Отакар II (маркграф Штырыі)

**Отакар II** (; памёр ) — маркграф Штырыі ў 1088—1122 гг. з дынастыі Траўнгау, першы кіраўнік незалежнай Штырыі.

## Біяграфія 
Отакар II быў малодшым сынам Отакара I, маркграфа Карантанскай маркі (Штырыя), і Вілібіргі Эпенштэйн. Пасля смерці свайго старэйшага брата Адальбера ў 1088 годзе Отакар II атрымаў у спадчыну прастол Штырыі. Аднак герцаг Карынтыі Луітпольд, карыстаючыся сваім паходжаннем ад першых графаў Карантанскай маркі з дому Эпенштэйнаў, фактычна адхіліў Отакара ад улады. Толькі ў 1105 годзе Луітпольд быў вымушаны вярнуць штырыйскі прастол законнаму спадчынніку.

Отакар II, пры захаванні карынтыйскага сюзерэнітэту над Штырыяй, фактычна праводзіў самастойную палітыку. Ён актыўна займаўся заснаваннем манастыроў (Гарштэйн), далучаў дробныя напаўнезалежныя ўладанні ў Верхняй Штырыі. Найважнейшым тэрытарыяльным набыццём Отакара II стала далучэнне Падраўскай маркі, уключаючы такія гарады, як Марыбар і Птуй, у выніку чаго Штырыйскае графства да канца кіравання Отакара II распасціралася ад Дуная да Дравы. Больш таго, пасля смерці апошняга герцага Карынтыі з роду Эпенштэйнаў у 1122 годзе Штырыя была выведзена з падпарадкавання Карынтыі і стала самастойнай дзяржавай. 1122 год лічыцца годам нараджэння Штырыйскай дзяржаўнасці. Разам з незалежнасцю Отакар II атрымаў і былыя ўладанні Эпенштэйнаў у даліне Муры.

## Шлюб і дзеці 
* (1090) Элізабет, дачка Леапольда II, маркграфа Аўстрыі:
: Леапольд (пам. 1129), маркграф Штырыі (з 1122)
: Кунігунда (пам. 1161), замужам за Бернардам Спангеймам, графам Марыбара
: Вілібірга (пам. 1145), замужам за Эгбертам II, графам Пітэна

## Спасылкі 
* Отакар IIням. яз.

Катэгорыя:Кіраўнікі Штырыі
Катэгорыя:Дынастыя Траўнгау
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XII стагоддзя
Аляксей Віктаравіч Васілеўскі

**Аляксей Васілеўскі** (нар. , ) — беларускі футбаліст, абаронца.

## Кар’ера 
### Клубная 
З 2009 года выступаў за дубль салігорскага «Шахцёра». У сезоне 2014 стаў прыцягвацца да асноўнага складу. Дэбютаваў у Вышэйшай лізе 7 мая 2014 года ў матчы з «Нёманам» (0:3), выйшаўшы на замену ў другім тайме. У сезоне 2015 выступаў за дубль, і толькі ў канцы сезону згуляў у некалькіх матчах за асноўную каманду.

У студзені 2016 года прыбыў на прагляд у «Слуцк», але не падышоў гэтаму клубу і пазней апынуўся ў стане «Крумкачоў», з якімі ў сакавіку падпісаў кантракт. У складзе сталічнага клуба здолеў замацавацца ў асноўным складзе.

У першай палове сезону 2017 звычайна заставаўся на лаўцы запасных, выступаў за дубль, а ўлетку вярнуў месца ў стартавым складзе «Крумкачоў». У пачатку 2018 года праходзіў прагляд у мазырскай «Славіі», пазней вярнуўся ў сталічную каманду, аднак у сакавіку 2018 года «Крумкачам» было адмоўлена ў атрыманні ліцэнзіі на сезон 2018, і неўзабаве абаронца перайшоў у «Баранавічы». Пакінуў баранавіцкі клуб у ліпені таго ж года і вярнуўся ў «Крумкачы», аднак згуляў толькі ў двух матчах і па заканчэнні сезону пакінуў каманду.

### Міжнародная 
Выступаў за моладзевую зборную Беларусі, у тым ліку на Кубку Садружнасці ў Санкт-Пецярбургу ў 2012 і 2013 гадах.

## Дасягненні 
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі: 2014

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Крумкачы Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Баранавічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Салігорск
Казакі (значэнні)

**Казакі** — на тэрыторыі былой Расійскай імперыі (большай часткай — у Расіі, Украіне і Казахстане): саслоўе, а таксама этнічнае ўтварэнне, субэтнас.

## Населеныя пункты 
**Казакі́** (, ) — распаўсюджаная назва населеных пунктаў:

### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Казакі — вёска ў Пружанскім раёне

* Віцебская вобласць:
** Казакі — вёска ў Верхнядзвінскім раёне
** Казакі — вёска ў Віцебскім раёне
** Казакі — вёска ў Сенненскім раёне
** Казакі — вёска ў Шаркаўшчынскім раёне

* Гродзенская вобласць:
** Казакі — хутар у Астравецкім раёне
** Казакі — вёска ў Шчучынскім раёне

* Мінская вобласць:
** Казакі — вёска ў Валожынскім раёне
** Казакі — вёска ў Мінскім раёне

### Расія 
* Казакі — сяло ў Ліпецкай вобласці

### Украіна 
* Львоўская вобласць:
** Казакі — вёска ў Золачаўскім раёне
** Казакі — вёска ў Каменка-Бужскім раёне

## Творы 
* Казакі — украінская савецкая серыя мультыплікацыйных фільмаў
* Казакі — украінская сэрыя камп'ютарных стратэгій у рэальным часе
** Казакі: Еўрапейскія войны (2001)
** Казакі: Апошні довад каралёў (2002)
** Казакі: Зноў вайна (2002)
** Казакі II: Напалеонаўскія Войны (2005)
** Казакі II: Бітва за Еўропу (2006)
* «Казакі» — аповесць Л. М. Талстога

## Іншае 
* Казакі — разнавіднасць абутку
* Казак — парода курэй
* Казакі-разбойнікі — дзіцячая гульня
* народная назва віду 

## Гл. таксама 
* Казакова
* Казакоўка
* Казакоўцы
Святая Хадэмунда

**Хадэмунда** (), ? Эберсберг пад Мюнхенам у Баварыі — , Іерусалім, Ізраіль) — каталіцкая святая, паломніца.

## Біяграфія 
Хадэмунда даводзілася роднай дачкой графу Адальбера фон Эберсбергу і сястрой графу Ульрыху. Была выгадавана ў страху Божым і набожнасці. Выйшла замуж за маркграфа Маркварта Карынтыйскага.

У хуткім часе памёр яе муж і, падзяліўшы ўся маёмасць, графіня адправілася як простая бедная паломніца  ў Іерусалім. Тут яна вяла праведнае жыццё і сканала 11 лістапада 1029 года. Паводле падання, на яе магіле адбывалася мноства цудаў. Даведаўшыся пра смерць сястры, яе састарэлы брат Ульрых таксама стаў збірацца ў Іерусалім, але яго пераканалі не адпраўляцца ў старасці ў гэтак працяглы і небяспечны шлях.

## Спасылкі 
* Паданні пра святых Баварыі: святая Хадэмунда (ням.)
* Hademunda
* Hademunda

Катэгорыя:Хрысціянскія святыя XI стагоддзя
Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Катэгорыя:Святыя Германіі
Катэгорыя:Святыя Баварыі
Катэгорыя:Жанчыны Сярэдневякоўя
Генрых Шпаерскі

**Генрых Шпаерскі**, **Генрых фон Шпеер**, **Генрых Вормскі** (, *Heinrich von Worms*; каля 970 — канец 990-х гадоў) — граф Вормсгау. Прадстаўнік Салічнай дынастыі. Старэйшы сын Атона I Карынтыйскага (пам. 1004), брат папы Рыгора V (996—999). Бацька германскага імператара Конрада II.

## Сям’я 
Генрых Шпаерскі быў жанаты з Адэльгейдай фон Мец (пам. 1039/1046), сястрой графаў Адальберта і Герхарда з роду Манфрэдзінаў. У іх было двое дзяцей:
* Конрад (каля 990 — 4 чэрвеня 1039) — кароль Германіі з 1024 года
* Юдыт — верагодна, памерла ў раннім дзяцінстве.

## Літаратура 
* Hansmartin Decker-Hauff: Der Öhringer Stiftungsbrief. In: Württembergisch Franken. Band 41 (Neue Folge 31), Historischer Verein für Württembergisch Franken, Schwäbisch Hall 1957, S. 17-31.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Салічная дынастыя
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы X стагоддзя
Максімаў

**Максімаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Аляксандравіч Максімаў, украінскі футбаліст
* Георгій Іванавіч Максімаў (1916—1980) — Герой Савецкага Саюза (1944).
* Іван Леанідавіч Максімаў, рускі мультыплікатар
* Леў Георгіевіч Максімаў, беларускі савецкі дзяржаўны дзеяч
* Леў Іосіфавіч Максімаў, беларускі дыпламат
* Юрый Леанідавіч Максімаў, беларускі вучоны ў галіне жывёлагадоўлі
Дадлі Роберт Хершбах

**Дадлі Роберт Хершбах** (; ) — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (1986) «за ўнесены ўклад у развіццё даследаванняў дынамікі элементарных хімічных працэсаў», якую ён падзяліў з Лі Юаньчжэнам і Джонам Полані.

## Біяграфія 
Хершбах нарадзіўся 18 чэрвеня 1932 года ў каліфарнійскім горадзе Сан-Хасэ. З дзяцінства захапляўся спортам, дзякуючы якому атрымаў стыпендыю для навучання ў Стэнфардскім універсітэце. У 1954 годзе ён атрымаў ступень бакалаўра па матэматыцы, а ў 1955 — ступень магістра хімічных навук. Пасля гэтага паступіў у Гарвардскі ўніверсітэт, дзе атрымаў ў 1956 годзе ступень магістра фізічных навук, а ў 1958 годзе — ступень доктара па хімічнай фізіцы. У 1963 годзе стаў прафесарам хіміі Гарвардскага ўніверсітэта.

Яшчэ студэнтам Xершбах займаўся малекулярнымі пучкамі — патокамі малекул, якія перасякаюць вакуумную камеру, у якой рэгіструецца змяненне энергіі, што дазваляла з большай дакладнасцю сачыць за індывідуальнымі малекуламі ў працэсе іх узаемадзеяння. У 1967 годзе Xершбах сумесна з Лі Янам распрацавалі метад перасякальных малекулярных пучкоў, пры якім першапачаткова вымераныя колькасці ўяўляюць сабой трансляцыйныя і вуглавыя размеркаванні. У 1986 годзе ён атрымаў Нобелеўскую прэмію па хіміі «за ўнесены ўклад у развіццё даследаванняў дынамікі элементарных хімічных працэсаў».

## Спасылкі 
* Аўтабіяграфія Дадлі Хершбаха на сайце Нобелеўскага камітэта 

Катэгорыя:Вучоныя ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Узнагароджаныя Нацыянальным медалём навукі ЗША
Туміловіч

**Туміловіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аліна Артураўна Туміловіч, беларуская гімнастка
* Аляксандр Уладзіміравіч Туміловіч, беларускі гімнаст
* Янка Туміловіч, беларускі паэт
Васіль Пятровіч Раінчык

**Васіль Пятровіч Раінчык** (, в. Чарапы, Шклоўскі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі кампазітар, піяніст. Заслужаны артыст БССР (1982). Народны артыст Беларусі (1995). Кавалер Ордэна Францыска Скарыны (2006) «За значны асабісты ўклад у развіццё нацыянальнай культуры, захаванне і прапаганду лепшых музычных традыцый».

## Біяграфія 
У 1974 г. скончыў Беларускую кансерваторыю па класе фартэпіяна прафесара Шацкага і ў 1981 годзе па класе кампазіцыі — прафесара Я. А. Глебава. Член Саюза кампазітараў Беларусі (1982). З 1974 года мастацкі кіраўнік вакальна-інструментальнага ансамбля «Верасы», адначасова з 1998 года мастацкі кіраўнік дзіцячага ансамбля «Верасяты»; з 1977 — музычны, а з 2000 — мастацкі кіраўнік маладзёжнага тэатра эстрады пры Беларускім універсітэце культуры.

Выканаўца і аўтар шматлікіх твораў на фартэпіяна, электронных музычных інструментах. Стварыў шэраг стылявых інтэрпрэтацый, аранжыровак, электронных кампазіцый, якія вызначаюцца яркім меладыйным малюнкам, неардынарнасцю структуры. Піша музыку для сімфанічнага аркестра, эстрады, камерна-інструментальныя творы, песні. Сярод твораў: балет «Крылы над Расіяй» (пастаноўка 1987); араторыя «Хлапчук-Кібальчыш» (словы У. Някляева, 1984); аркестравая музыка — для сімфанічнага аркестра «Сімфанічныя варыяцыі» (1980), для эстраднага аркестра «Варыяцыі», «Балеро», «Карнавал» (усе 1984); п'есы для электронных інструментаў «Назад да зорак» (1985), «Жыццё артыста» (1986); музыка да спектакля «Голы кароль» (1993); песні, у тым ліку «Зорка кахання», «Горад юнацкасці», «Так не бывае».

## Узнагароды 
Лаўрэат Прэміі Ленінскага камсамола Беларусі 1980 года, Прэміі года «Эстрада» (1994).

Катэгорыя:Народныя артысты Беларусі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Францыска Скарыны
Катэгорыя:Кампазітары Беларусі
Катэгорыя:Верасы
Барыс Уладзіміравіч Эрын

**Барыс Уладзіміравіч Эрын** ( — ) — беларускі і расійскі .

## Біяграфія 
У Беларусь трапіў у 1957 годзе. Выпускнік акцёрскага аддзялення тэатральнага вучылішча імя М. Шчэпкіна і рэжысёрскага ГИТИСа, працаваў у Кіеўскім тэатры драмы імя Лесі Украінкі. У 1960-я гады галоўны рэжысёр Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы.

## Творчасць 
Сярод лепшых пастановак Барыса Эрына на сцэне тэатра імя Янкі Купалы — «Ліса і вінаград» паводле Г.Фігейрэда, «Забыты ўсімі» Н.Хікмета, «Трэцяя патэтычная» М.Пагодзіа, «Лявоніха на арбіце» А.Макаёнка, «На ўсякага мудраца даволі прастаты» А.Астроўскага, «Чацвёрты» К.Сіманава, «Людзі на балоце» І.Мележа, «І змоўклі птушкі» І.Шамякіна, «Вечар» А. Дударава, «Памінальная малітва» Рыгора Горына па творах Шолам-Алейхема.
Мікалай Уладзіміравіч Сацура

**Мікалай Уладзіміравіч Сацу́ра** () — беларускі вакаліст, кампазітар, аранжыроўшчык, музычны кіраўнік ансамбля «Сябры». Заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь (1997). 

## Біяграфія 
Нарадзіўся 2 чэрвеня 1952 года ў в. Пагост Тураўскага раёна Палескай вобласці.

Скончыў Гомельскае музычнае вучылішча імя Сакалоўскага (1971), Мінскі інстытут культуры (1987). З 2006 года член Саюза кампазітараў Беларусі.

Памёр 20 чэрвеня 2024 года.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кампазітары Беларусі
Катэгорыя:Сябры (гурт)
Генры Таўбэ

**Генры Таўбэ** (; , Ньюдарф, Саскачэван, Канада — , Пала-Альта, Каліфорнія, ЗША) — амерыканскі хімік канадскага паходжання. Займаўся механізмам электроннага пераносу ў акісляльна-аднаўленчых рэакцыях. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі 1983 «за вывучэнне механізмаў рэакцый з пераносам электрона, асабліва комплексаў металаў».

## Біяграфія 
Генры Таўбэ нарадзіўся ў Ньюдарфе (правінцыя Саскачэван, Канада) 30 лістапада 1915 года. У 1935 годзе скончыў Саскачэванскі ўніверсітэт. У 1940 годзе абараніў дысертацыю ў Каліфарнійскім універсітэце ў Берклі, затым працаваў у Карнельскім універсітэце. З 1946 па 1961 год выкладаў у Чыкагскім універсітэце. З 1962 года быў прафесарам хіміі Стэнфардскага ўніверсітэта.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Хімікі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Канады
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Прыстлі
Катэгорыя:Узнагароджаныя Нацыянальным медалём навукі ЗША
Раінчык

**Раі́нчык** — беларускае прозвішча. Вядомыя носьбіты:

* Васіль Раінчык (нар. 1950) — беларускі кампазітар
* Ірына Раінчык (нар. 1973) — беларускі палітык, член Савета Рэспублікі
* Сяргей Раінчык (1972—2020) — беларускі музыкант
Ігар Уладзіміравіч Алоўнікаў

**І́гар Уладзі́міравіч Ало́ўнікаў** (нар. , ) — беларускі піяніст, арганіст, педагог. Прафесар Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  ў сям’і беларускага кампазітара Уладзіміра Алоўнікава. Музычную адукацыю атрымаў у Сярэдняй спецыяльнай музычнай школе пры Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі (клас заслужанага дзеяча мастацтваў прафесара І. Цвятаевай), Маскоўскай дзяржаўнай кансерваторыі імя П. Чайкоўскага (клас фартэпіяна прафесара Я. Фліэра і клас аргана прафесара Л. Ройзмана), а таксама ў аспірантуры Маскоўскай дзяржаўнай кансерваторыі (клас прафесара М. Васкрасенскага).

Канцэртную дзейнасць пачаў у раннім узросце. З поспехам гастраліруе па краіне і за яе межамі. Выступае як з сольнымі фартэпіянным і арганнымі праграмамі, так і ў камерных ансамблях з вядомымі салістамі-інструменталістамі, а таксама з сімфанічным і камерным аркестрамі.

І. Алоўнікаў больш за дваццаць пяць гадоў займаецца педагагічнай дзейнасцю. Праводзіць майстар-класы для маладых піяністаў з Японіі, Тайваня і іншых замежных краін. З 1987 па 1993 год узначальваў кафедру спецыяльнага фартэпіяна Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі; з 1993 года — прафесар акадэміі. Сярод яго вучняў — лаўрэаты і дыпламанты міжнародных конкурсаў. Ігар Уладзіміравіч з’яўляецца старшынёй журы міжнародных конкурсаў у Беларусі, уваходзіць у склад журы конкурсаў іншых краін. З 1996 года — віцэ-прэзідэнт Беларускай асацыяцыі педагогаў фартэпіяна (БелЕРТА).

Ігар Алоўнікаў — аўтар шэрагу арганных і фартэпіянных транскрыпцыі твораў І. С. Баха, І. Брамса, С. Рахманінава, П. Чайкоўскага, балетнай і аркестравай музыкі беларускіх кампазітараў.

## Узнагароды і прэміі 
* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры (1994) — *за канцэртныя праграмы 1991—1993 гадоў (фартэпіяна)*.
* Народны артыст Беларусі (1998).

Катэгорыя:Кампазітары Беларусі
Катэгорыя:Піяністы Беларусі
Катэгорыя:Піяністы XX стагоддзя
Катэгорыя:Піяністы XXI стагоддзя
Катэгорыя:Арганісты Беларусі
Звычайны фашызм

**Звычайны фашызм** — фільм рэжысёра Міхаіла Рома, зняты на кінастудыі Масфільм у 1965 годзе. Адзін з найвыдатнейшых публіцыстычных дакументальных фільмаў савецкай эпохі.

У фільме выкарыстаны трафейныя хранікальныя матэрыялы з кінаархіва Міністэрства прапаганды нацысцкай Германіі і асабістага фотаархіва Гітлера, а таксама шматлікія аматарскія здымкі, выяўленыя ў эсэсаўцаў.

Закадравы каментар выкананы самім рэжысёрам. Спачатку Ромм шукаў для гэтай мэты дыктара, але яго таварышы, пачуўшы працоўныя версіі каментара, запісаныя ім самім, параілі самастойна запісаць закадравы тэкст. Гутарковы характар каментара, які выяўляецца ў сінтаксісе, лексіцы, інтанацыях, стаў адным з галоўных адметных прыкмет фільма.

## Змест 
Фільм падзелены на часткі:
# Частка першая
# «Майн Кампф», або Як апрацоўваюць цялячыя шкуры
# Некалькі слоў пра аўтара.
# А ў гэты час…
# Культура Трэцяга рэйха
# Вялікая нацыянальная ідэя ў дзеянні
# Айн фольк. Айн Рэйх. Айн фюрэр.
# Пра сябе
# Мастацтва
# «Мы належым табе…»
# Але ж была іншая Германія
# «З масай трэба звяртацца, як з жанчынай»
# «Фюрэр загадаў — мы выконваем»
# Звычайны фашызм
# Канец Трэцяй імперыі
# Частка апошняя, няскончаная…

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Міхаіл Ром. «Звычайны фашызм» — пра здымкі фільма

Катэгорыя:Фільмы СССР
Катэгорыя:Чорна-белыя фільмы
Катэгорыя:Фільмы 1965 года
Катэгорыя:Фашызм
Катэгорыя:Фільмы СССР 1965 года
Ура! (кліп)

**Ура!** — кліп гурта «Бонда», які быў створаны 28 кастрычніка 1988 года. Лічыцца зыходным пунктам беларускага кліпмэйкерства. Кліп створаны пры ўдзеле рэжысёра кінастудыі «Беларусьфільм» Генадзя Шувагіна.

## Цікавыя факты 
Падчас здымак кліпу вакаліст гурта Ігар Варашкевіч зламаў нагу. Праз паўгады з’явіўся кліп «На станцыі Койданава». Неўзабаве гурт «Бонда» распаўся на гурты «Крама» і ULIS.

## Літаратура 
* Кліпічная.адысэя.by 
## Спасылкі 
* Кліп «Ура!» на Youtube

Катэгорыя:Музыка Беларусі
Катэгорыя:Музыкальнае відэа
Катэгорыя:Творы 1988 года
Kreativ Dental

**Kreativ Dental** — сетка стаматалагічных клінік у Еўропе, першая з якіх была адчынена ў 1996 годзе ў Будапешце, Венгрыя. З'яўляецца сусветным лідарам у галіне стаматалагічнага турызму.

У канцы 2014 года кампанія падпісала дамову з сусветнай асацыяцыяй прафесійнага більярда і снукера і стала спонсарам серыі снукерных міні-рэйтынгавых турніраў у Еўропе.

## Зноскі 
Катэгорыя:Стаматалагічныя кампаніі
Лупальт (князь оламаўцкі)

**Лупальт (Ліпальт)** ці **Лупальд (Люпальд, Леапольд)** (; каля 1102 — 1143) — князь оламаўцкі ў 1135—1137 гадах, малодшы сын князя чэшскага Баржывоя II і аўстрыйскай прынцэсы Гербергі (Хельбіргі) фон Бабенберг, дачкі маркграфа Аўстрыі Леапольда II Прыгожага.

Лупальт быў пасаджаны на прастол у Оламаўцкім княстве па волі чэшскага князя Сабеслава I у 1135 годзе. Аднак ужо праз два гады, у 1137 годзе, князь Сабеслаў I адняў Оламаўцкае княства ў Лупальта і перадаў яго свайму сыну Уладзіславу. Гэта стала першым крокам да зацвярджэння Уладзіслава як спадчынніка Сабеслава I у якасці чэшскага князя. Градзіштаўскія аналы наконт гэтага лаканічна паведамляюць:
«У лета 1137… Князь Люпальд быў выгнаны з Маравіі. Сын князя Сабеслава Уладзіславаў быў узведзены на прастол».
Пасля смерці чэшскага князя Сабеслава I і ўзыходжанні на прастол яго пляменніка Уладзіслава II у 1140 годзе Лупальт далучыўся да паўстання ўдзельных князёў супраць новага князя чэшскага, у якім таксама ўдзельнічаў старэйшы брат Лупальта Спытыгнеў. Лупальт падтрымліваў мяцеж князёў аж да 1142 года. Праз год Лупальт памёр, не пакінуўшы нашчадства. Паводле іншых даных, Лупальт памёр у 1157 годзе.

## Літаратура 
* Градзіштаўскія аналы
* Dvořák, Rudolf. Dějiny markrabstvi Moravského. Brno, 1906.
* Wihoda, Martin. Morava v době knížecí 906—1197. Praha : Nakladatelství Lidové noviny, 2010. 464 c. ISBN 978-80-7106-563-0.

Катэгорыя:Князі оламаўцкія
Катэгорыя:Пржэмысловічы
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XII стагоддзя
Старыя майстры

**Старыя майстры** (ням. *Alte Meister*, англ. *Old Master*) — прынятае ў германскай і англа-саксонскай традыцыях абазначэнне выдатных мастакоў Заходняй Еўропы, якія працавалі да пачатку XVIII стагоддзя.
, 1881 год]]

Самыя раннія са старых майстроў (як, напрыклад, Джота) працавалі амаль выключна з рэлігійнай тэматыкай. З пачаткам Адраджэння атрымліваюць распаўсюджанне палотны гістарычнай і міфалагічнай тэматыкі. Найбольш буйныя і поўныя зборы жывапісу *старых майстроў* захоўваюцца ў дзяржаўных музеях Еўропы — Луўры, Прада, Уфіцы, Музеі гісторыі мастацтваў, Старой пінакатэцы, Лонданскай, Берлінскай і Дрэздэнскай карцінных галерэях, а таксама ў Эрмітажы. Па-за межамі Еўропы найбуйнейшыя зборы прац *старых майстроў* належаць вашынгтонскай Нацыянальнай галерэі мастацтваў і нью-ёркскаму музею Метраполітэн.

Акрамя таго, што пад паняццем *старыя майстры* маецца на ўвазе група мастакоў пэўнай гістарычнай эпохі, яно часам выкарыстоўваецца таксама і індывідуальна, для абазначэння невядомых па імі майстроў жывапісу, скульптуры, мастацкай графікі (напрыклад — *Вестфальскі майстар, Майстар Эвершэмскага псалтыра, Майстар мадонны Св. Віта* і інш.).

## Галерэі старых майстроў 
* Галерэя старых майстроў, Дрэздэн
* Галерэя старых майстроў, Касель
* Галерэя старых майстроў, Будапешт

Катэгорыя:Мастакі
Катэгорыя:Жывапіс