open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Фінляндыя на Алімпійскіх гульнях

**Фінляндыя** ўпершыню прыняла ўдзел у Алімпійскіх Гульнях у 1908 годзе, на летніх Алімпійскіх гульнях у Лондане. З тых часоў Фінляндыя ўдзельнічала ва ўсіх алімпіядах і застаецца адной з краін, якія ні разу не прапусцілі Алімпійскія гульні і ніколі не ўдзельнічалі ў байкотах гульняў. Нягледзячы на тое, што Фінляндыя да 1917 года з'яўлялася часткай Расійскай імперыі, Фінляндыя выступала на летніх гульнях 1908 і 1912 гадоў як самастойная дзяржава. Нацыянальны алімпійскі камітэт Фінляндыі створаны ў 1907 годзе.

Фінляндыя была таксама краінай — арганізатарам XV Летніх Алімпійскіх гульняў у Хельсінкі ў 1952 годзе.

Фінскія атлеты заваявалі ў агульнай складанасці 450 алімпійскіх медалёў ўсіх катэгорый: 299 медалёў на летніх гульнях (пераважна ў лёгкай атлетыцы і барацьбе) і 151 медаль на зімовых гульнях (пераважна ў лыжных відах спорту).

Самым тытулаваным фінскім спартсменам у гісторыі Алімпійскіх гульняў з'яўляецца «лятучы фін» Паава Нурмі, на рахунку якога 9 залатых і 3 сярэбраныя ўзнагароды ў бегу на сярэднія і доўгія дыстанцыі.

На зімовых Алімпійскіх гульнях 1952, якія праходзілі ў Осла, Нарвегія, быў прадстаўлены паказальным відам спорту хакей з мячом. Зборная Фінляндыі заняла трэцяе месца.

Па традыцыі, прэзідэнт Фінляндыі і прэм'ер-міністр Фінляндыі не наведваюць алімпійскія спаборніцтвы, якія праводзяцца ў іншых краінах, адначасова. 

## Спасылкі 
* Алімпійскі камітэт Фінляндыі   
* Фінляндыя на афіцыйным сайце Алімпійскага руху
* 
* Статыстыка на Sports-reference.com
Фінляндыя на летніх Алімпійскіх гульнях 1920

На Летніх Алімпійскіх гульнях 1920 года Фінляндыю прадстаўлялі 63 спартсмены (62 мужчыны і 1 жанчына), якія выступілі ў 9 відах спорту. Яны заваявалі 15 залатых, 10 сярэбраных і 9 бронзавых медаляў, што вывела фінскую зборную на 4-е месца ў неафіцыйным камандным заліку. Гэта было першым удзелам Фінляндыі на Алімпійскіх гульнях у якасці незалежнай дзяржавы.

## Медалісты 
## Спасылкі 
* База МАК
* Афіцыйныя алімпійскія справаздачы 
* sports-reference.com 

1920
Катэгорыя:Краіны на летніх Алімпійскіх гульнях 1920 года
Катэгорыя:1920 год у Фінляндыі
Алімпійскі камітэт Фінляндыі

**Алімпійскі камітэт Фінляндыі** () — арганізацыя, якая прадстаўляе Фінляндыю ў міжнародным алімпійскім руху. Заснавана і зарэгістраваная ў МАК 2 снежня 1907 года.

Штаб-кватэра знаходзіцца ў Хельсінкі. З'яўляецца членам МАК, ЕАК і іншых міжнародных спартыўных арганізацый. Ажыццяўляе дзейнасць па развіцці спорту ў Фінляндыі.

## Спасылкі 
* Афіцыйны вэбсайт Алімпійскага камітэта Фінляндыі
Фінляндыя на зімовых Алімпійскіх гульнях 1924

На Зімовых Алімпійскіх гульнях 1924 года Фінляндыю прадстаўлала 18 спартсменаў (17 мужчын і 1 жанчына), якія выступілі ў 6 відах спорту. Яны заваявалі 4 залатых, 4 сярэбраных і 34 бронзавых медалі, што вывела фінскую зборную на 2-е месца ў неафіцыйным камандным заліку.

## Медалісты 
## Спасылкі 
* База МАК
* Афіцыйныя алімпійскія справаздачы 
* sports-reference.com 

1924
Катэгорыя:Краіны на зімовых Алімпійскіх гульнях 1924 года
Катэгорыя:1924 год у Фінляндыі
Фінляндыя на летніх Алімпійскіх гульнях 1908

Нягледзячы на тое, што ў 1908 годзе Вялікае Княства Фінляндскае было часткай Расійскай імперыі, на летніх Алімпійскіх гульнях 1908 года ў Лондане Фінляндыя выставіла асобную каманду. Зборная складалася з 62 чалавек (усё — мужчыны), якія прынялі ўдзел у 23 спаборніцтвах па 6 відам спорту, і заваявалі 5 медаляў (1 залатую, 1 сярэбраную і 3 бронзавых), што вывела зборную на 13-е месца ў неафіцыйным камандным заліку.

## Медалісты 
## Спасылкі 
* База МАК
* Афіцыйныя алімпійскія справаздачы 
* sports-reference.com 

1908
Катэгорыя:Краіны на летніх Алімпійскіх гульнях 1908 года
Катэгорыя:1908 год у Фінляндыі
Дыяцэзія Хельсінкі

**Дыяцэзія Хельсінкі** () — дыяцэзія Рымска-Каталіцкай царквы з цэнтрам у горадзе Хельсінкі, Фінляндыя. Дыяцэзія Хельсінкі падпарадкоўваецца непасрэдна Святому Прастолу. Юрысдыкцыя дыяцэзіі Хельсінкі распаўсюджваецца на ўсю тэрыторыю Фінляндыі. Кафедральным саборам дыяцэзіі Хельсінкі з'яўляецца царква Святога Генрыха.

## Гісторыя 
[left|thumb|[Сабор Святога Генрыха (Хельсінкі)|Сабор Святога Генрыха, Хельсінкі, Фінляндыя]]

З другой паловы XI стагоддзя тэрыторыя сучаснай Фінляндыі ўваходзіла ў дыяцэзію Упсалы, якая была ўтворана ў другой палове XI стагоддзі. У 1164 годзе дыяцэзія Упсалы была ўзведзена ў ранг архідыяцэзіі. У XII стагоддзі была створана дыяцэзія Аба, якая ўвайшла ў мітраполію Упсалы. У 1557 годзе гэтыя каталіцкія структуры ў сувязі з пратэстантызацыяй Фінляндыі былі скасаваны.

18 чэрвеня 1920 года Рымскі Папа Бенедыкт XV выпусціў булу *Inter alias*, якой заснаваў апостальскі вікарыят Фінляндыі, вылучыўшы яго з Магілёўскай архідыяцэзіі.

25 лютага 1955 года апостальскі вікарыят Фінляндыі быў ператвораны ў дыяцэзію Хельсінкі з прамым падначаленнем Святому Прастолу.

## Ардынарыі дыяцэзіі 
* біскуп Іаханес Букс (20.03.1921 — 26.07.1933);
* біскуп Вілем Кобен (19.12.1933 — 29.06.1967);
* біскуп Паўль Версурэн (29.06.1967 — 18.09.1998);
* біскуп Юзаф Урубель (30.11.2000 — 28.06.2008);
* біскуп Тээму Сіпа (16.06.2009 — наш час).

## Спіс прыходаў 
У наступных гарадах знаходзяцца каталіцкія прыходы:

* Коўвала – Царква Святой Урсулы;
* Оўлу – Царква Святыя Сям'і.
* Тамперэ – Царква Святога Крыжа;
* Турку – Царква Святой Брыгіты і Святога Хемінга;
* Хельсінкі – Сабор Святога Генрыха;
* Хельсінкі – Царква Найсвяцейшай Дзевы Марыі;
* Ювяскюля – Царква Святога Олафа;

## Літаратура 
* Annuario Pontificio, Libreria Editrice Vaticana, Città del Vaticano, 2003, ISBN 88-209-7422-3
* Блла *Inter alias*, AAS 12 (1920), стр. 268—269 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт дыяцэзіі   
* Інфармацыя 

Катэгорыя:Рымска-каталіцкія дыяцэзіі Фінляндыі
Колехмайнен

**Колехмайнен** () — фінскае прозвішча.

Вядомыя носьбіты:
* Ханес Колехмайнен (1889—1966) — фінскі бягун, шматразовы чэмпіён Алімпійскіх гульняў.
* Эра Колехмайнен (нар. 1918) — фінскі лыжнік.
Ханес Колехмайнен

**Юха Піетары «Ханес» Колехмайнен** (;  — ) — фінскі спартсмен, адзін з наймацнейшых стаераў у гісторыі спорту, шматразовы чэмпіён Алімпійскіх гульняў у бегу на доўгія дыстанцыі.

Ён лічыцца першым з пакалення вялікіх фінскіх спартсменаў, якіх часта называюць «Лятучыя фіны», напрыклад, Паава Нурмі, Міка Хакінен, Кімі Райканен, Маці Нюкянен.

## Спартыўная біяграфія 
Колехмайнен пачынаў сваю спартыўную кар’еру з лыж, якімі займаліся тры яго браты. Па прыкладзе свайго старэйшага брата пачаў займацца лёгкай атлетыкай. Спачатку Ханес Колехмайнен паспрабаваў свае сілы ў марафонскім бегу. Калі яму было 18 гадоў, ён упершыню прыняў удзел у буйных спаборніцтвах у Выбарзе. Да фінішу марафонскага забегу Ханес прыйшоў трэцім, адстаўшы ад старэйшага брата.

Крыху пазней, на іншых спаборніцтвах у Хельсінкі, Ханес скончыў марафонскую дыстанцыю ўжо другім, зноў-такі прапусціўшы наперад іншага свайго брата. У 20 гадоў ён прымаў удзел у буйных спаборніцтвах у Пецярбургу, але на іншых дыстанцыях . Тут Ханес стаў пераможцам у забегу на 1500 і 5000 метраў, заваяваўшы залатыя медалі. З тых часоў ён лічыўся адным з лепшых стаераў Еўропы.

Старэйшы брат Ханеса Тату Колехмайнен (1885—1967) таксама быў бягуном і разам з братам удзельнічаў у Алімпійскіх гульнях 1912 і 1920 гадоў, але не дамогся асаблівых поспехаў.

## Спасылкі 
* Ханес Колехмайнен на Алімпійскіх гульнях  

Катэгорыя:Бегуны на доўгія дыстанцыі Фінляндыі
Катэгорыя:Марафонцы Фінляндыі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Фінляндыі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па лёгкай атлетыцы
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1912 года
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1920 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1912 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 1912 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 1920 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 1924 года
Катэгорыя:Трэнеры па лёгкай атлетыцы
Катэгорыя:Трэнеры Фінляндыі
Юхан Гадалін

**Юхан Гадалін** (, Турку-) — фінскі хімік. Член-карэспандэнт Пецярбургскай АН.

## Біяграфія 
Вучыўся ва ўніверсітэтах Турку і Упсалы. У 1785—1822 працаваў ва ўніверсітэце Турку. Навуковыя працы па неарганічнай хіміі. Пры даследаванні мінералу, знойдзенага каля г. Ітэрбюн, адкрыў невядомую раней «зямлю» (сумесь аксідаў і рэдказямельных металаў), якую назваў ітрыевай, што прывяло да адкрыцця рэдказямельных элементаў. У яго гонар названы адзін з рэдказямельных металаў — гадаліній.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Хімікі Фінляндыі
Віртанен

**Віртанен** (, ) — фінскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Артуры Ілмары Віртанен, фінскі біяхімік
* Ялмары Віртанен, карэльскі паэт
Міка Юва

**Архібіскуп Міка Эйнар Юва** ( да 1935 года прозвішча — **Ювеліус** ; 22 лістапада 1918, , Фінляндыя — 1 студзеня 2004, Турку, Фінляндыя) — фінскі гісторык, палітык і царкоўны дзеяч; з 1978 па 1982 гады — архібіскуп Евангелічна-лютэранскай царквы Фінляндыі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 22 лістапада 1918 года ў Каарлеле, у Фінляндыі. З 1957 па 1962 годзе быў прафесарам гісторыі Паўночных краін ва ўніверсітэце Турку, а з 1962 па 1978 гады прафесарам гісторыі Фінляндыі і Скандынавіі, а таксама царкоўнай гісторыі ва ўніверсітэце Хельсінкі. З 1962 па 1966 годзе быў членам Парламента Фінляндыі і з 1965 па 1968 гады старшынёй Ліберальнай народнай партыі.

З 1978 па 1982 гады быў архібіскупам Турку і главой Евангелічна-лютэранскай царквы Фінляндыі.

Сканаў 1 студзеня 2004 года ў Турку.

## Бібліяграфія 
* Augustinuksen valtiokäsitys ja sen perusteet (1945)
* Suomen sivistyneistö uskonnollisen vapaamielisyyden murroksessa 1848—1869 (väitöskirja, FT, 1950)
* Varsinais-Suomen seurakuntaelämä puhdasoppisuuden aikana (väitöskirja, TT, 1955)
* Rajuilman alla (1956)
* Valtiokirkosta kansankirkoksi (1960)
* Suomen kansan historia I—V (Einar W. Juvan kanssa, 1964-67)
* Tästä on kysymys (Martti Simojoen kanssa, 1965)
* Kirkon parlamentti (1976)
* Seitsemän puhetta isänmaasta (1981)
* Jumalan maailma ja ihmisten (1982)
* Aika ajatella, aika uskoa (1985)
* Mies etsi vapautta — L. P. Tapanisen elämä Kirjaneliö. ISBN 951-600-781-3 (1989)
* Seurasin nuoruuteni näkyä: Muistettavaa vuosilta 1939-82. Helsingissä: Otava, 1994. ISBN 951-1-12879-5
* Aika etsiä ja aika löytää (1998)

Катэгорыя:Палітыкі Фінляндыі
Катэгорыя:Багасловы Фінляндыі
Катэгорыя:Лютэранскія тэолагі
Катэгорыя:Архібіскупы Евангелічна-лютэранскай царквы Фінляндыі
Катэгорыя:Рэктары Хельсінкскага ўніверсітэта
Ялмары Віртанен

**Ялмары Віртанен** (, , вёска Майніемі, Фінляндыя — ) — карэльскі паэт. Пісаў на фінскай мове.

Друкаваўся з 1906 года. У ранніх творах адчуваецца паднявольнае становішча працоўных. У зборніках вершаў «Вольнай часінай» (1930), «Стройныя шарэнгі» (1931), «Чырвонае кантэле» (1937) асэнсаванне гістарчнага мінулага карэльскага народа, самабытнасць людскіх характараў і прыроды, паўночнага краю. Вядомы як драматург, перакладчык. Пераклаў на фінскую мову паасобныя творы Янкі Купалы.

Арыштаваны 14 лютага 1938 года. Асуджаны Асобай тройкай НКВД Карэльскай АССР ад 11 красавіка 1938 г па арт. 58-2-11 КК РСФСР на тэрмін 10 гадоў. Накіраваны ў Комі АССР. Памёр 2 красавіка 1939. Рэабілітаваны 25 мая 1955 года Вярхоўным судом СССР.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0

Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Фінскамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Паэты Карэліі
Катэгорыя:Пісьменнікі Карэліі
Катэгорыя:Пасмяротна рэабілітаваныя ў СССР
Эльмер Нікландэр

**Эльмер Нікландэр** (;  — ) — фінскі пажарны і лёгкаатлет, алімпійскі чэмпіён.

Эльмер Нікландэр нарадзіўся ў 1890 годзе ў абшчыне Хаўс'ярві. У 1908 годзе прыняў удзел у Алімпійскіх гульнях у Лондане, дзе выступіў у штурханні ядра, кіданні дыска і кіданні дыска ў грэчаскім стылі, але не заваяваў медалёў.

У 1912 годзе, на Алімпійскіх гульнях у Стакгольме, выступаючы за фінскую каманду заваяваў сярэбраны медаль у кіданні дыска правай і левай рукамі і бронзавы — у штурханні ядра правай і левай рукамі (у залік ішоў лепшы вынік).

Пасля здабыцця Фінляндыяй незалежнасці Эльмер Нікландэр выступаў ужо за незалежную Фінляндыю. У 1920 годзе на Алімпійскіх гульнях у Антверпене ён стаў чэмпіёнам у кіданні дыска і заваяваў сярэбраны медаль у штурханні ядра, але ў 1924 годзе на Алімпійскіх гульнях у Парыжы быў у гэтых дысцыплінах ўжо 7-м і 6-м адпаведна.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 1908 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 1912 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 1920 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 1924 года
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1920 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1912 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1912 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1920 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты Фінляндыі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Фінляндыі
Астработнія (гістарычная правінцыя)

150px|thumb|Гістарычная правінцыя Астработнія (Пох'янма) у межах сучаснай Фінляндыі
120px|left|thumb|Гістарычны герб Пох'янма
**Астрабо́тнія** ('''По́х'янма́** ( - аснова), **Э́стэрботэн''', () - усходняя частка) — гістарычная правінцыя ў Фінляндыі, частка гістарычнай тэрыторыі рассялення фінаў.

## Геаграфічнае становішча 
Рэгіён Астработнія ўключае ўсю тэрыторыю губерні Оўлу, а таксама паўночную частку Заходняй Фінляндыі і паўднёвую частку губерні Лапландыя; яго асноўную частку складаюць цяперашнія губерні Паўночная, Цэнтральная і Паўднёвая Пох'янма. З захаду Астработнію абмывае Батнічны заліў, на поўначы яна мяжуе з Лапландыяй, на ўсходзе — з Карэліяй, на поўдні — з Фінскай Карэліяй, абласцямі Савонія, Тавастыя і Сатакунта.

Ландшафт Астработніі ўяўляе сабой пакрытыя лясамі і балотамі пагорыстыя раўніны са мноствам невялікіх рэк, якія цякуць у паўночна-заходнім кірунку і ўпадаюць у Батнічны заліў Балтыйскага мора. Найбуйнейшае возера — Оўлуярві, размешчанае ў Паўночнай Пох'янма. На яго ўзбярэжжы знаходзіцца горад Каяні.

## Гісторыя 
thumb|Правінцыя Эстэрботэн на карце правінцый Швецыі да 1809 года.
Першыя разрозненыя паселішчы на тэрыторыі Астработніі з'явіліся прыкладна 9-10 тыс. гадоў таму назад пасля адступлення мацерыковага лёду і наступнага ўздыму сушы. Пазнейшыя жыхары гэтай тэрыторыі ў расавым і лінгвістычным плане меркавана належалі да фіна-ўгорскай групы народаў. У перыяд бронзавага і жалезнага вякоў на поўдні Астработніі пачынае развівацца земляробства.

Пачынаючы з XII стагоддзя заходняе ўзбярэжжа Паўднёвай і Цэнтральнай Астработніі ўваходзіла ў склад Шведскага каралеўства. Адміністрацыйным цэнтрам Астработніі ў гэты перыяд становіцца Корсхальм (цяпер Мустасаары).

У 1809 годзе Астработнія стала часткай Вялікага Княства Фінляндскага, якое ўваходзіла ў склад Расійскай імперыі.

Усходняя частка раёна Сала–Куўсама на паўночным усходзе Астработніі падчас Зімовай вайны была акупавана савецкімі войскамі і паводле Маскоўскага мірнага дагавора 1940 года адышла да СССР, хоць падчас савецка-фінскай вайны 1941—1944 гадоў фінам удалося на кароткі час вярнуць гэту тэрыторыю сабе. У наш час гэты раён уваходзіць у склад Расіі.

## Гл. таксама 
* Вестэрботэн (гістарычная правінцыя)

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гістарычныя правінцыі Фінляндыі
Дубінная вайна

**Дубінная вайна** (, *nuija* — дубіна, *sota* — вайна; ) — антыфеадальнае сялянскае паўстанне 1596—1597 гадах у Фінляндыі, якая ў той час была ў складзе Швецыі. Назва «дубінная», відаць, паходзіць ад асноўнага віду зброі сялян-паўстанцаў.

## Ход паўстання 
Прычынамі паўстання паслужылі спусташэнне краіны падчас руска-шведскай вайны 1590—1595 гадоў, рэкрутчына, увядзенне драконаўскіх падаткаў, усё большае павелічэнне феадальных павіннасцей. Дубінная вайна ўспыхнула ва ўмовах барацьбы паміж шведскай знаццю ў Фінляндыі на чале з намеснікам Класам Флемінгам і кіраўніком Швецыі герцагам Карлам. Першыя выступленні адбыліся ў лістападзе 1596 года на поўдні вобласці Эстэрботнія; правадыром выступленняў быў Яака Ілка (каля 1550—1597). Разграміўшы ўрадавыя войскі пры Стуркюра (), сяляне рушылі трыма атрадамі агульнай колькасцю каля 35 тысяч чалавек да Аба (Турку), руйнуючы па дарозе маёнткі феадалаў і расправляючыся з дваранамі і зборшчыкамі падаткаў. Аднак раз’яднанасць паўстанцаў не дазволіла ім замацаваць поспех. У снежні 1596 года — лютым 1597 года войскі Флемінга здушылі паўстанне, а яго правадыр Ілка быў схоплены і пакараны смерцю праз чвартаванне. Дубінная вайна стала самым буйным сялянскім паўстаннем у Фінляндыі, памяць пра якое перадавалася з вуснаў у вусны, атрымаўшы адлюстраванне і ў фінскім фальклоры.

У выніку Дубіннай вайны загінула і было пакарана смерцю больш за тры тысячы сялян. Калі зыходзіць з суадносін загінулых з колькасцю жыхароў Фінляндыі ў той час, гэта лічба з’яўляецца вельмі вялікай (1 % насельніцтва Фінляндыі).

## Літаратура 
* *Евсеев В. Я.* Крестьянское восстание «Дубинная война» и финское народное творчество. // Скандинавский сборник, в. 3, Таллин, 1958.
* *Мейнандэр Х.* Гісторыя Фінляндыі: Лініі, структуры, пераломныя моманты; пер. са шведскай Вольгі Рызмаковай. — Мінск: Мастацкая літаратура, 2017. — ISBN 978-985-02-1748-6.
* , Nuijasota. Sen syyt ja tapaukset, 3 pain, Helsinki, 1929.

Катэгорыя:Сялянскія паўстанні
Катэгорыя:Гісторыя Швецыі
Катэгорыя:Войны Фінляндыі
Боргаскі сойм

**Боргаскі сойм** ( або , ) — першы саслоўны сход (сойм) прадстаўнікоў народаў Фінляндыі, які адбыўся ў горадзе Борга (цяпер Порва) 10(22) сакавіка — 7(19) ліпеня 1809 года. Сойм быў скліканы на загад Аляксандра I у часе Фінскай вайны.

Боргаскі сойм зацвердзіў шырокую аўтаномію Вялікага Княства Фінляндскага, звязанага з Расійскім імператарскім домам асабістай уніяй. Дэклараваўся намер захаваць рэлігійную адметнасць і шведскія законы ў Фінляндыі.

## Ход з’езда 
У лютым 1809 года было выдана першае распараджэнне аб скліканні сойма ў Борга. 16 сакавіка расійскі імператар Аляксандр I асабіста адкрыў яго, падпісаўшы напярэдадні маніфест аб дзяржаўным ладзе Фінляндыі. Пры адкрыцці сойма Аляксандр I, седзячы на адмысловым троне, выступіў з прамовай па-французску, у якой, паміж іншым, сказаў: «*Я абяцаў захаваць вашу канстытуцыю (), вашы карэнныя законы; ваш сход тут сведчыць аб выкананні маіх абяцанняў*». На іншы дзень члены сойма прынеслі прысягу ў тым, што «*прызнаюць сваім царом Аляксандра I Імператара і Самадзержца Усерасійскага, Вялікага Князя Фінляндскага, і будуць захоўваць карэнныя законы і канстытуцыі () края ў тым выглядзе, у якім яны ў наш час існуюць*». Сойму прапанавалі чатыры пытанні — пра войска, падаткі, манету і пра заснаванне правячага савета; пасля абмеркавання іх дэпутаты былі распушчаны. Пастановы сойма ляглі ў аснову арганізацыі кіравання краінай, хоць і не ўсе хадайніцтвы земскіх чыноў былі задаволены. Адносна войска было пастаноўлена захаваць пасяленную сістэму. Адносна падатковай і фінансавай сістэмы вялікага княства імператар наогул абвясціў, што яны будуць выкарыстоўвацца толькі на патрэбы самой краіны. Грашовай адзінкай прыняты  (да 1860, калі была ўведзена фінляндская марка). Аляксандр I зрабіў заяву аб тым, што падымае Фінляндыю да ўзроўню «*нацыі сярод нацый*», гэта значыць фактычна прызнаў вялікае княства фінскай нацыянальнай дзяржавай.

Характэрна, што законы, якія імператар паабяцаў захаваць, былі ў тым жа годзе адменены ў самой былой метраполіі — у Швецыі. Палажэнне з гэтых законаў згадваецца ў абвяшчэнні незалежнасці Фінляндыі ў 1917 годзе. Некаторыя з іх дзейнічаюць і ў наш час.

## Памятныя матэрыялы 
У кастрычніку 2009 года манетным дваром Фінляндыі (Ванта) былі выпушчаны памятныя манеты «200&nbsp;гадоў фінскаму ўраду».
Манета наміналам 2&nbsp;еўра адчаканена са серабра 925-й спробы, мае вага — 38,6&nbsp;г, дыяметр — 25,5&nbsp;мм. Тыраж — 15&nbsp;000&nbsp;шт. (Proof), 5&nbsp;000&nbsp;шт.(BU). Аўтар малюнка для манеты Рэя Паавілайнен.

## Літаратура 
* Osmo Jussila (2004): *Suomen Suuriruhtinaskunta 1809—1917*. ISBN 951-0-29500-0.
* Eino Jutikkala & Kauko Pirinen (2002): *Suomen historia*. ISBN 951-0-27217-5.
* Matti Klinge (1997): *Keisarin Suomi*. ISBN 951-50-0682-1.
* Seppo Zetterberg (2003): Suomen sota. Teoksessa: Zetterberg, S. (toim.) Suomen historian pikkujättiläinen, s. 361—372. ISBN 951-0-27365-1.

## Спасылкі 
* Боргаскі Сойм 
* YLE Elävä arkisto: Porvoon valtiopäivät 1809  — відэа ад канала YLE

Катэгорыя:Расійская імперыя
Катэгорыя:Гісторыя Фінляндыі
Катэгорыя:Гісторыя Швецыі
Катэгорыя:1809 год у Фінляндыі
Закон аб форме кіравання Швецыі 1772 года

**Закон аб форме кіравання Швецыі 1772 года** прадугледжваў самадзяржаўе. Закон быў прапанаваны  каралём Густавам III  і саслоўі аднагалосна яго ўхвалілі 21 верасня 1772 года. Па законе ўлада ад саслоўяў пераходзіла да караля і эпоха парламентарызму, якая доўжылася полстагоддзя, скончылася. Прыняцце гэтага закона лічыцца бяскроўным дзяржаўным пераваротам. Закон аб саюзе і абароне, прыняты ў 1789, канчаткова пацвердзіў абсалютную ўладу караля. Закон аб форме кіравання праіснаваў да 1809 года, калі каралём Швецыі стаў француз Жан Батыст Бернадот. Але закон захаваўся ў Фінляндыі, якая стала ў тым жа годзе Вялікім Княствам. Імператар Аляксандр I урачыста заявіў на Боргаскім сойме: «*Я абяцаў захаваць вашу канстытуцыю, вашы карэнныя законы; ваш сход тут сведчыць пра выкананне маіх абяцанняў*». На іншы дзень члены сойма прынеслі прысягу ў тым, што «*прызнаюць сваім царом  і Самадзержца Усерасійскага, Вялікага Князя Фінляндскага, і будуць захоўваць карэнныя законы і канстытуцыі края ў тым выглядзе, у якім яны ў наш час існуюць*». Як Закон аб форме кіравання так і Закон аб саюзе і абароне заставаліся ў сіле ўвесь час існавання Вялікага Княства Фінляндскага паколькі яны пацвярджалі форму кіравання Імператара ўсерасійскага - самадзяржаўе. Ніводны паслядоўнік Аляксандра I не ўзяўся адкрыта адмяніць яго абяцанне, але ў эпоху русіфікацыі пры Мікалаі II былі спробы зрабіць гэта падзаконнымі актамі - маніфестамі і законамі, які б прама супярэчылі канстытуцыі. Пасля адрачэння імператара ад прастола і адсутнасці прэтэндэнтаў стварылася сітуацыя, якая дазволіла, паводле 38 параграфа канстытуцыі, парламенту абраць вярхоўную ўладу ў краіне, - 6 снежня 1917 года была абвешчана незалежнасць Фінляндыі. У 1919 годзе ў Фінляндыі быў складзены новы закон аб формн кіравання, а Закон аб саюзе і абароне пацверджаны - ён даваў пэўныя гарантыі буржуазіі і сялянству. Некаторыя палажэнні Закона аб саюзе і абароне праіснавалі ў Фінляндыі да 1995 года

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гістарычныя дакументы
Катэгорыя:Гісторыя Швецыі
Катэгорыя:Гісторыя Фінляндыі
Катэгорыя:Крыніцы права ў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Крыніцы права Швецыі
Катэгорыя:Права Фінляндыі
Theatrum Orbis Terrarum

thumb|Артэліева карта свету (1570)
**Theatrum Orbis Terrarum** () — помнік еўрапейскай картаграфіі XVI стагоддзя, падрыхтаваны Абрахамам Артэліем (1527—1598) і выдадзены 20 мая 1570 года ў Антверпене ў выдавецтве Хрыстафора Плантэна. Гэта быў першы ў гісторыі геаграфічны атлас сучаснага тыпу.

З 1570 па 1612 «Тэатр» Артэліуса зведаў 42 выданні. На кожнай карце, уключанай у «Тэатр», Артэліус пазначаў імя яе аўтара. Шматлікія карты для «Тэатра» былі выгравіраваны Францам Хогенбергам. У першым выданні ўтрымлівалася 70 карт, у выданні 1612 года ўжо 167 карт. У 1579 годзе Артэліус дапаўняе «Тэатр» раздзелам гістарычных карт, складзеных  — «Parergon Theatri», які выдаваўся і асобна. «Тэатр круга зямнога» — самая дарагая кніга XVI стагоддзя.

Апроч лацінскага выдання, «Тэатр» быў выпушчаны на галандскай, нямецкай, французскай, іспанскай, англійскай і італьянскай мовах. Каталог выданняў «Тэатра», складзены Марселем ван дэн Броке, быў выпушчаны ў 1996 годзе. У XVII стагоддзі пад той жа назвай выпусціў свой атлас амстэрдамскі выдавец Вілем Блау.

## Літаратура 
* Marcel P. R. van den Broecke/ Ortelius Atlas Maps. An illustrated Guide. «HES Publishers», 1996. ISBN 90-6194-308-6.

## Спасылкі 
* Першае выданне атласа Артэліуса на сайце Бібліятэкі Кангрэса ЗША
* Анлайн-версія розных выданняў атласа Артэліуса 
* Выява гравіраванага франтыспіса  «Гледзішчы Круга Зямнога» ў раздзеле «Атлас» сайта «Картаграфічная ROSSICA».

Катэгорыя:Геаграфічныя карты
Катэгорыя:З’явіліся ў 1570 годзе
Катэгорыя:Кнігі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Карты паводле алфавіта
Выбаргская епархія (лютэранская)

**Вы́баргская епа́рхія** - лютэранская епархія, існаваўшая ў Швецыі і Фінляндыі ў 1554-1723 і 1924-1944 гадах.
## Гісторыя 
Першапачаткова была заснавана ў 1554 годзе як дыяцэзія Шведскай лютэранскай царквы. Кафедральным саборам стаў каталіцкі храм Найсвяцейшай Дзевы Марыі і святога Олафа. У перыяд з 1578 па 1618 епархія кіравалася епіскапамі Турку. У 1721 годзе згодна з Ніштацкага міра Швецыя страціла Выбарг, і епіскапская кафедра была перанесена ў 1723 годзе ў Порва. Епархія была адноўлена ў 1924 годзе як епархія Фінскай лютэранскай царквы шляхам пераноса епіскапскай кафедры з Саванліны. Кафедральным саборам стаў Новы кафедральны сабор. Пасля Савецка-фінскай вайны ў 1940 годзе выбагрскі епіскап перасяліўся ў Мікелі. Канчаткова епіскапская кафедра была перанесена ў Мікелі ў 1944 годзе.

## Епіскапы 
* Павел Юстэн (1554-1563) афіцыйна называўся ардынарыем
* Canutus Johannis (1563-1564)
* Erik Härkäpää (1568-1578)
* Olaus Elimaeus (1618-1629)
* Nicolaus Carelius (1630-1632)
* Gabriel Melartopaeus (1633-1641)
* Peterus Bjugg (1642-1656)
* Nikolaus Nykopensis (1658-1664)
* Petrus Brommius (1664-1672)
* Abraham Thauvonius (1672-1679)
* Henrik Carstenius (1679-1681)
* Petrus Bãng (1681-1696)
* Petrus Laurbecchius (1696-1705)
* David Lund (1705-1710)
* Johannes Gezelius (1721-1723)
* Erkki Kaila (1924-1935)
* Yrjö Loimaranta (1935-1942)
* Ilmari Salomies (1942-1944)

Катэгорыя:Царква Швецыі
Катэгорыя:Дыяцэзіі Евангелічна-лютэранскай царквы Фінляндыі
Крыста Сіегфрыдс

**Крыста Сіегфрыдс** (, , Каскінен, Фінляндыя) — фінская шведскамоўная поп-спявачка, кампазітар і аўтар песень; пераможца нацыянальнага адборачнага тура, якая прадставіла Фінляндыю на конкурсе песні Еўрабачанне 2013.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў 1985 годзе ў горадзе Каскінен, Фінляндыя. 

Крысці пачала кар'еру са сваім гуртом *Daisy Jack* у 2009 годзе. Іх першы сінгл *Perfect Crime* з'явіўся ў кастрычніку 2011 года. Таксама Крысці выконвала ролі ў мюзіклах, *Play Me* у Шведскім тэатры ў Хельсінкі і ў рок-мюзікле *Muskettisoturit*.

У 2012 годзе прыняла ўдзел у тэлевізійным конкурсе *«The Voice Of Finland»* у камандзе Мішэля Манро, але выбыла ў першым туры. У студзені 2013 года падпісала кантракт з Universal Music Group, якая паставіла задачай зрабіць з спявачкі зорку сусветнага ўзроўню. Яе дэбютны альбом выйшаў у 2013 годзе.

24 студзеня 2013 года ў другім адборачным туры выйшла ў фінал нацыянальнага конкурсу песні *«Uuden Musiikin Kilpailu»*, а 9 лютага стала пераможцай нацыянальнага конкурсу і прадставіла Фінляндыю на конкурсе песні Еўрабачанне 2013 з песняй *«Marry Me»*. 16 мая 2013 года выступіла ў другім паўфінале Еўрабачання 2013, заняўшы 9 месца, прайшла ў фінал. У фінале выступіла пад нумарам 4, заняўшы 24 месца з 13 баламі.

## Дыскаграфія 
### Сінглы 
### Музыкальныя видэа 
## Спасылкі 
* 
* Афіцыйная старонка Крысты Сіегфрыдс  

Катэгорыя:Фінляндыя на конкурсе песні Еўрабачанне
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Фінляндыі
Парк дзікай прыроды Рануа

**Парк дзікай прыроды Рануа** (), або **Ranua Zoo** — арктычны заапарк у Фінляндыі.

Адкрыты ў 1983 годзе, размяшчаецца на тэрыторыі грамады Рануа ў Лапландыі. У парку жыве каля 50 дзікіх відаў жывёл, агульнай колькасцю каля 200 асобін, у тым ліку буйныя драпежнікі — рысь, буры мядзведзь, ваўкі, а таксама ласі і алені.

Парк з'яўляецца акрэдытаваным членам Еўрапейскай асацыяцыі заапаркаў і акварыумаў (EAZA).

## Спасылкі 
* http://www.ranuazoo.com/ — афіцыйны сайт Парка дзікай прыроды Рануа

Катэгорыя:Заапаркі Фінляндыі
Эстэрланд

**Эстэрланд** () — адзін з чатырох гістарычных рэгіёнаў Швецыі.

## Правінцыі 
Эстэрланд складаецца з сямі правінцый.
#  **Аландскія астравы** ( / )
#  **Паўднёва-Заходняя Фінляндыя** ( / )
#  **Карэлія** ( / )
#  **Усіма** (, )
#  **Сатакунта** (, )
#  **Сава** (, )
# 30px **Хямэ** (, )

## Гісторыя 
Рэгіён Эстэрланд знаходзіцца ў паўднёвай частцы сучаснай Фінляндыі, якая з XII стагоддзя знаходзілася пад кіраваннем Швецыі. З 1362 Эстэрланд удзельнічае ў выбарах шведскіх каралёў. У 1556 годзе Юхан III на кароткі час стварыў з правінцый рэгіёна Эстэрланд герцагства Фінляндыя. Ужо тады назва *Эстэрланд* выйшла з ужывання. Пасля Руска-шведскай вайны (1808—1809) Фінляндыя ўвайшла ў склад Расійскай імперыі.

## Гл. таксама 
* Рэгіёны Швецыі
* Гёталанд
* Свеаланд
* Норланд

## Літаратура 
* Kari Tarkiainen: Sveriges Österland : från forntiden till Gustav Vasa. Atlantis, Stockholm 2008. [=Skrifter utgivna av Svenska Litteratursällskapet i Finland 702:1] ISBN 9789515831552

Катэгорыя:Гістарычныя правінцыі Фінляндыі
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Швецыі
Катэгорыя:Швецыя-Фінляндыя
Катэгорыя:Сярэднявечная Фінляндыя
Семла

**Семла** () — традыцыйны шведскі і фінскі (вядомы таксама пад назвай ласкяйспуля) кандытарскі выраб (невялічкая булка з мігдалава-смятанкай начынкай), звычайна гатуюць на Тлусты аўторак. Ядуць з гарачым малаком.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Фінская кухня
Катэгорыя:Шведская кухня
Катэгорыя:Мучныя кандытарскія вырабы
Чылійская кухня

**Чылійская кухня** — спалучэнне традыцыйнай іспанскай кухні, чылійскіх мясцовых прадуктаў і кулінарных традыцый, з больш познімі ўплывамі іншых еўрапейскіх кухняў, у прыватнасці нямецкай, італьянскай і французскай.
Калакейта

**Калакейта** ( — рыбны суп), таксама сустракаецца **малочная юшка** — традыцыйны фінскі і карэльскі суп.

Прыклад уласцівага фінам ўжывання малочных прадуктаў як складніка гарачых страў. Калакейта гатуецца з рыбы з белым бязкосным філе, напрыклад, камбалы, сіга, траскі. Ёсць святочны варыянт — **лахікейта** ( — суп з ласося), які гатуюць з ласося, а замест малака дадаюць вяршкі.

## Гатаванне 
Гатаванне даволі простае — у булён, звараны са скуры, галавы, плаўнікоў і хрыбтоў рыбы, дадаецца бульба, філе рыбы і па гатоўнасці малако або вяршкі.

У адрознне ад іншых падобных супоў, у калакейта дадаваныя малако або вяршкі загушчаюцца мукой. Набор прыпраў вельмі сціплы, уключае перац (чорны і духмяны), рэпчатую цыбулю, часам пятрушку і кроп. Калакейта прынята гатаваць у чыгунным посудзе і ў печы, а ўжываць праз дзень па гатаванні, пасля настойвання.

Катэгорыя:Фінская кухня
Катэгорыя:Супы
Катэгорыя:Рыбныя стравы
Катэгорыя:Шведская кухня
Катэгорыя:Карэльская кухня
Катэгорыя:Рыбныя супы
Lapin Kulta

**Lapin Kulta** — фінскі бровар. Заснаваны ў 1873 годзе ў горадзе Торніа пад назвай *Torneå Bryggeri Aktiebolag*, у 1953 годзе назва змянілася на *Tornion Olut Oy*. У 1963 годзе *Tornion Olut Oy* злілася з *Lapin Olut Oy* пад назвай *Lapin Kulta Oy* і пачала выпускаць піва пад гэтай назвай. У перакладзе *Lapin Kulta* азначае «Золата Лапландыі».

З 1980 года *Lapin Kulta* належыць канцэрну *Hartwall* і з’яўляецца другім па магутнасці броварам Фінляндыі і Паўночнага рэгіёна. У 2001 годзе па ўсёй Фінляндыі было прададзена 123 млн літраў піва *Lapin-Kulta*. Акрамя Фінляндыі *Lapin Kulta* прадаецца ў Англіі, Аўстрыі, Германіі, Італіі, Іспаніі, Нарвегіі, Расіі і Эстоніі.

## Прадукцыя 
* *Lapin Kulta Ice*
* *Lapin Kulta Strong*
* ''Lapin Kulta Long-Nec'
* *Lapin Kulta I*
* *Lapin Kulta III*
* *Lapin Kulta IV A*

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Кампаніі Фінляндыі
Катэгорыя:Піваварныя кампаніі
Катэгорыя:Кампаніі паводле алфавіта
Паўднёвая Фінляндыя

**Паўднёвая Фінляндыя** () — былая губерня Фінляндыі.

Была ўтворана падчас адміністрацыйнай рэформы 1997 года і ўключыла ў свой склад колішнія губерні Усіма, Кюмі, Пяят-Хямэ і Канта-Хямэ, а таксама горад Хейнала, вылучаны са складу губерні Мікелі.

Межавала з Заходняй Фінляндыяй, Усходняй Фінляндыяй і Расіяй. Узбярэжжа: Фінскі заліў.

Уключала наступныя правінцыі:
* Паўднёвая Карэлія (, )
* Пяят-Хямэ (, )
* Канта-Хямэ (, )
* Усіма (, )
* Іця-Усіма (, )
* Кюменлаакса (, )
Губерня была падзелена на 88 камун.

1 студзеня 2010 года губерня скасавана.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Губерні Фінляндыі
Эміль Вярэ

**Эмелі (Эміль) Эрнст Вярэ** (;  — ) — вядомы фінскі барэц грэка-рымскага стылю, алімпійскі чэмпіён і чэмпіён свету.

Эміль Вярэ нарадзіўся ў 1885 годзе ў абшчыне Кяркеля. У 1909 годзе выйграў чэмпіянат Фінляндыі, у 1910 годзе заняў на ім трэцяе месца, у 1911 годзе зноў стаў чэмпіёнам Фінляндыі. У 1911 годзе ў Хельсінкі прайшоў чэмпіянат свету па барацьбе, і Эміль Вярэ заняў на ім першае месца ў сваёй вагавой катэгорыі. У 1912 годзе ён заваяваў залатыя медалі Алімпійскіх гульняў у Стакгольме і неафіцыйнага чэмпіянату Еўропы ў Будапешце.

Пасля здабыцця Фінляндыяй незалежнасці Эміль Вярэ, прадстаўляючы ужо дзяржаву Фінляндыя, у 1920 годзе на Алімпійскіх гульнях у Антверпене зноў заваяваў залаты алімпійскі медаль.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Фінляндыі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па барацьбе
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1912 года
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1920 года
Катэгорыя:Барцы на летніх Алімпійскіх гульнях 1912 года
Катэгорыя:Барцы на летніх Алімпійскіх гульнях 1920 года
Катэгорыя:Барцы Фінляндыі
Лаўры Інгман

**Ларс (Лаўры) Ёханес Інгман** (; , Тэўва — , Турку) — фінскі палітычны і рэлігійны дзеяч. Двойчы быў прэм'ер-міністрам Фінляндыі — з 1918 па 1919 і 1924 па 1925 гг.

Быў членам Эдускунты ў 1907—1919 і 1922—1929 гадах, у 1918 — спікерам Эдускунты, знаходзіўся ў партыі Нацыянальная кааліцыя. З 1916 па 1930 гады быў прафесарам тэалогіі ў Хельсінкскім ўніверсітэце.
З 1930 па 1934 год служыў арцыбіскупам Турку, з'яўляючыся кіраўніком Евангелічна-лютэранскай царквы Фінляндыі.

Памёр 25 кастрычніка 1934 у Турку.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Прафесары Хельсінкскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Фінляндыі
Катэгорыя:Архібіскупы Евангелічна-лютэранскай царквы Фінляндыі
Чырвоная гвардыя (Фінляндыя)

thumb|Чырвоныя камандзіры падчас Грамадзянскай вайны.

**Чырвоная гвардыя** () — узброеныя атрады фінскіх рабочых і сельскай беднаты. Яе правобразам паслужылі баявыя дружыны працоўных падчас рэвалюцыі 1905 года. Атрады Чырвонай гвардыі прынялі актыўны ўдзел у грамадзянскай вайне 1918 года і падпарадкоўваліся Савету народных упаўнаважаных Фінляндыі. Іх колькасць павялічылася з 30 тысяч на пачатку вайны да 70 тысяч падчас узброенага супрацьстаяння. Нягледзячы на велізарную колькасць, армія была слабай з-за адсутнасці прафесійнага камандаванне, пэўнай арганізацыі і вучобы. Войскі былі недысцыплінаваныя, членства ў чырвонай гвардыі было добраахвотным, толькі ў сакавіку-красавіку «чырвоныя» звярнуліся да прымусовай мабілізацыі.

Чырвоныя гвардыі таксама фармавалася ў Баварыі, Венгрыі, Даніі, Расіі, Германіі, Італіі і іншых краінах з развітым рабочым рухам.

## Літаратура 
* Carsten Palmær och Raimo Mankinen. Finlands röda garden. En bok om klasskriget 1918. Oktober, 1973

Катэгорыя:Расійская імперыя
Катэгорыя:Гісторыя Фінляндыі
Выбаргскі заліў

**Выбаргскі заліў** (, ) — заліў у паўночнай частцы Фінскага заліва Балтыйскага мора. Атрымаў сваю назву ад горада Выбарг, размешчанага ў самай паўночнай частцы заліва. Уваход перагароджаны на ¾ шырыні доўгім і вузкім паўвостравам Кіперорт. Па той бок паўвострава заліў моцна пашыраецца ў кірунку на паўднёвы ўсход і пакрыты мноствам астравоў; у праліве Тронзунд паміж астравамі Высоцкі і Крапыш спыняюцца на якары для нагрузкі і разгрузкі вялікія судны, а менш значныя праходзяць да самага Выбарга. У паўночнай частцы заліва знаходзіцца паўвостраў Лаханіемі.

Катэгорыя:Залівы Фінскага заліва
Катэгорыя:Залівы Расіі
Катэгорыя:Геаграфія Ленінградскай вобласці
Катэгорыя:Геаграфія Выбарга
Уканківі

**У́канківі** ( — камень Ука), або **У́кансаары** ( — востраў Ука) — невялікі скалісты востраў, адзін з больш за 3-х тысяч астравоў возера Інары. У старажытнасці быў святыняй саамаў, месцам ахвярапрынашэнняў. Названы імем старца Ука, аднаго з вярхоўных божастваў традыцыйных вераванняў фінаў, карэлаў і саамаў. На інары-саамскай мове востраў завецца **Äijih**.

Знаходзіцца прыкладна за 11 км да паўночнага захаду ад пасёлка Інары. Вышыня вострава — каля 30 м над узроўнем возера, шырыня і даўжыня — адпаведна, 50 і 100 м. Плошча — 0,004 км².

На заходнім баку вострава знаходзіцца ахвярная пячора. У 1873 годзе брытанскі археолаг Артур Джон Эванс знайшоў у пячоры фрагмент срэбных каралёў.

Улетку ад берага возера, дзе размешчаны саамскі музей выставачнага цэнтра Сііда, да вострава ходзіць круізнае судна.

Востраў Уканківі (Укансаары) у ліку кандыдатаў на уключэнне ў Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЭСКА ў Фінляндыі. Нацыянальны савет Фінляндыі па старажытнасцях даў кандыдатуру вострава на уключэнне ў Спіс у 1990 годзе па катэгорыі «Культура» і крытэрыях III (як матэрыяльнае сведчанне старажытнай цывілізацыі) і VI (як аб'ект, звязаны з падзеямі або традыцыямі, з ідэямі або вераваннямі).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Фінляндыі
Катэгорыя:Сусветная спадчына паводле алфавіта
Катэгорыя:Астравы Фінляндыі
Катэгорыя:Азёрныя астравы
Лапландыя (губерня)

**Губерня Лапландыя** (, ) была адной з правінцый Фінляндыі, існавала з 1938 па 2009 гады. Была створана ў 1938 годзе пасля аддзялення ад губерні Оўлу. Пасля Другой сусветнай вайны, муніцыпалітэт Петсамо (былая правінцыя) і часткай муніцыпалітэта Сала адышлі да СССР.

## Адміністрацыйны падзел 
Усю тэрыторыю губерні займала аднайменная і адзіная правінцыя Лапландыя. Правінцыя падзялялася на 21 камуну.

## Адміністрацыя 
Губернскае праўленне складалася з сямі розных міністэрстваў. Гэта спрыяла развіццю нацыянальных і рэгіянальных задач Дзяржаўнай цэнтральнай адміністрацыі.

Кіраўнікамі адміністрацыі былі:
* Каарло Нілліла () 1938−1947
* Ууно Ханнула () 1947−1958
* Марці Міеттунен () 1958−1974
* Аско Ойнас () 1974−1994
* Ханнеле Покка () 1994−2008
* Ціма Корва () 2008−2009

## Спіс камун 
| valign="top"|
350px|Gemeinden der Provinz Lappland
|}

Катэгорыя:Губерні Фінляндыі
Краіна мумітроляў

**Краіна мумітроляў** або **Мумісвет** (, ), афіцыйнае англійскае найменне **Moomin World** — тэматычны забаўляльны парк у Фінляндыі, прысвечаны персанажам серыі кніг Тувэ Янсан пра мумітроляў.

Парк заснаваны Дэнісам Ліўсанам у 1993 годзе.

Галоўныя ролі Краіны мумітроляў у персанажаў сямейства Мумітроляў — Мумітаты, Мумімамы і ўласна самога Мумітроля, ёсць і іншыя персанажы — Хемулі, Фрокен Снорк, Малая Мю і Снусмумрык. Таксама востраў насяляюць самыя розныя казачныя істоты.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* http://www.muumimaailma.fi/ — афіцыйны сайт Краіны мумі-троляў   
* http://www.vaski.fi/  — сайт Väski, вострава прыгод для дзяцей

Катэгорыя:Забаўляльныя паркі Фінляндыі
Хельсінкскі філарманічны аркестр

**Хельсінкскі філарманічны аркестр** (, ) — фінскі сімфанічны аркестр, які базіруецца ў Хельсінкі. Заснаваны ў 1882 г. Робертам Каянусам пад імем *Хельсінкскага аркестравага таварыства* і з’яўляецца найстарэйшым дзеючым аркестрам паўночных краін. У 1914 г. атрымаў сучасную назву пасля аб’яднання з *Хельсінкскім сімфанічным аркестрам*. Да 1962 г. адначасова з’яўляўся таксама аркестрам Фінскай нацыянальнай оперы.

## Галоўныя дырыжоры 
* Роберт Каянус (1882—1932)
* Георг Шнеевойгт (1932—1940)
* Армас Ярнефельт (1942—1943)
* Марці Сіміля (1945—1951)
* Таўна Ханікайнен (1951—1963)
* Ёрма Панула (1965—1972)
* Паава Берглунд (1975—1979)
* Ульф Сёдэрблум (1978—1979)
* Ока Каму (1981—1989)
* Серджыу Камісіёна (1990—1994)
* Лейф Сегерстам (1995—2007)
* Юн Стургардс (2008 — наш час)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Аркестры Фінляндыі
Катэгорыя:Культура Хельсінкі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1882 годзе
Сімфанічны аркестр Оўлу

**Сімфанічны аркестр Оўлу** () — фінскі сімфанічны аркестр, які базіруецца ў горадзе Оўлу, адзіны прафесійны сімфанічны аркестр у паўночнай Фінляндыі.

Аркестр быў заснаваны ў 1937 годзе, у 1951 атрымаў афіцыйны статус. Сярод дырыжораў, якія працавалі з аркестрам былі Ян Сібеліус і Тойва Кушла. Сімфанічны аркестр Оўлу выступае ў пабудаванай у 1983 годзе канцэртнай зале, названай імем знакамітага выхадца Оўлу — кампазітара Лееві Мадэтая.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт аркестра 

Оўлу
Катэгорыя:Оўлу
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1937 годзе
Янэ Лахтэла

250px|center|Янэ Лахтэла

**Янэ Лахтэла** (фін. Janne Lahtela, нар.  года, Кеміярві, Фінляндыя) — фінскі фрыстайліст, алімпійскі чэмпіён 2002 года ў могуле, сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў 1998, пераможца і сярэбраны прызёр чэмпіянату свету па фрыстайле 1999.

## Спасылкі 
* Персанальны сайт Янэ Лахтэла 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:нарадзіліся 28 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1974 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кеміярві
Катэгорыя:Фрыстайлісты Фінляндыі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Фінляндыі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па фрыстайле
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2002 года
Катэгорыя:Фрыстайлісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 1992 года
Катэгорыя:Фрыстайлісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 1994 года
Катэгорыя:Фрыстайлісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 1998 года
Катэгорыя:Фрыстайлісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2002 года
Катэгорыя:Фрыстайлісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2006 года
Міка Мюлюля

**Міка Крысціян Мюлюля** (;  — ) — фінскі лыжнік, чэмпіён XVIII зімовых Алімпійскіх гульняў у Нагана, 4-кратны чэмпіён свету. Уладальнік 15 медалёў, заваяваных на Алімпійскіх гульнях і чэмпіянатах свету.

## Спасылкі 
* Профіль на сайце FIS 
* 

Катэгорыя:Лыжнікі Фінляндыі
Катэгорыя:Лыжнікі на зімовых Алімпійскіх гульнях 1992 года
Катэгорыя:Лыжнікі на зімовых Алімпійскіх гульнях 1994 года
Катэгорыя:Лыжнікі на зімовых Алімпійскіх гульнях 1998 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 1994 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 1994 года
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 1998 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 1998 года
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па лыжных гонках
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Фінляндыі
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па лыжных гонках
Катэгорыя:Спартсмены, дыскваліфікаваныя за ўжыванне забароненых прэпаратаў
Сімфанічны аркестр Фінскага радыё

**Сімфанічны аркестр Фінскага радыё** (, ) — сімфанічны аркестр, які базіруецца ў Хельсінкі і спансуецца Фінскім радыё. Асноўнымі канцэртнымі пляцоўкамі аркестра з’яўляюцца Палац Фінляндыя і Палац культуры ў Хельсінкі.

Аркестр быў заснаваны ў 1927 Эркі Лінка, які дырыжыраваў ім да 1952, і складаўся ўсяго з дзесяці музыкантаў. У 1929 першым галоўным дырыжорам стаў Тойва Хаапанен. Пасля Другой сусветнай вайны склад аркестра быў пашыраны спачатку да 50 у 1950, а затым да 67 музыкантаў у 1953, а ў 1970-я гады да складу поўнага сімфанічнага аркестра.

З 2003 года аркестрам кіруе Сакары Орама, а ганаровым дырыжорам з’яўляецца Юка-Пека Сарастэ.

Сярод запісаў аркестра пераважаюць запісы фінскіх кампазітараў, асабліва Яна Сібеліуса, а таксама Аарэ Мерыканта і Паава Хейнінена. Таксама атрымалі вядомасць запісу сімфоній Густава Малера і Карла Нільсена.

## Галоўныя дырыжоры 
* Тойва Хаапанен (1929—1950)
* Нільс-Эрык Фоўгштэт (1950—1961)
* Паава Берглунд (1962—1971)
* Ока Каму (1971—1977)
* Лейф Сегерстам (1977—1987)
* Юка-Пека Сарастэ (1987—2001)
* Сакары Орама (2003—2012)
* Хану Лінту (2012—наш час)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Праца Антэра Картунена, прысвечаная 75-годдзю аркестра

Катэгорыя:Культура Хельсінкі
Катэгорыя:Аркестры Фінляндыі
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1927 годзе
Гунар Хёкерт

**Гунар Міхаэль Хёкерт** (, Хельсінкі — ) — фінскі бягун на доўгія дыстанцыі. Алімпійскі чэмпіён 1936 года ў бегу на 5000 метраў. Экс-рэкардсмен свету на дыстанцыі 3000 метраў — 8.14,8 і 2000 метраў — 5.21,8. З 24 верасня 1936 па 30 верасня 1937 валодаў сусветным рэкордам у бегу на 2 мілі — 8.57,4. Асабісты рэкорд у бегу на 1500 метраў — 3.55,2, на дыстанцыі 5000 метраў — 14.22,2. Пайшоў добраахвотнікам у войска і загінуў у баі за дзень да свайго 30-годдзя падчас савецка-фінскай вайны на Карэльскім перашыйку.

## Спасылкі 
* Профіль на сайце sports-reference.com 

Катэгорыя:Бегуны на доўгія дыстанцыі Фінляндыі
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 1936 года
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па лёгкай атлетыцы
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Фінляндыі
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1936 года
Чына

* Чына (Італія)
* Чына (Каліфорнія)
* Чына (род раслін)
* Чына — рака ва Усходняй Сібіры, складнік ракі Віцім
Палац Фінляндыя

**Палац «Фінляндыя»** () — будынак на берагу бухты  (), пасярод  () у Хельсінкі. Будынак быў узведзены ў 1967—1975 гадах па праекце архітэктара Алвара Аалта.

У палацы размяшчаюцца канцэртныя залы, памяшканні для правядзення выставак, залы паседжанняў. У Палацы неаднаразова праводзіліся міжнародныя канферэнцыі, у 1975 годзе тут праходзіла Нарада па бяспецы і супрацоўніцтву ў Еўропе, на якой былі падпісаны т. зв. Хельсінкскія пагадненні. Часта ў памяшканнях палаца праводзяцца канцэрты і рэпетыцыі Хельсінкскага філарманічнага аркестра. 

## Архітэктура 
Палац Фінляндыя быў запраектаваны так, каб аб'яднаць манументальнасць канструкцыі з функцыянальнасцю, важнай для канцэртных залаў. Па гэтай прычыне ён выкананы не строга ў адным стылі, а ўтрымлівае розныя элементы, з якімі Аалта эксперыментаваў на працягу ўсёй сваёй прафесійнай кар'еры. Асноўны корпус маштабнага комплексу выкананы з граніту і аздоблены карарскім мармурам, які сімвалізуе міжземнаморскую культуру. Знешне будынак асноўнага корпуса нагадвае на вежу пад пакатым дахам, які служыць для забеспячэння належнай акустыкі залы.

## Літаратура 
* Göran Schildt: Alvar Aalto – A Life's Work: Architecture, Design and Art, Otava, Helsinki, ISBN 951-1-12975-9)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Палаца «Фінляндыі»
__NOTOC__
Катэгорыя:Славутасці Хельсінкі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1975 годзе

Катэгорыя:Канцэртныя залы Фінляндыі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Хельсінкі
Універсітэт Турку

**Універсітэт Турку** () — другі па велічыні ўніверсітэт Фінляндыі пасля Хельсінкскага ўніверсітэта. Размешчаны на паўднёвым захадзе краіны, у горадзе Турку. Заснаваны ў 1920 годзе. Уваходзіць у аб’яднанне Каімбрская група.

У 2012 годзе, па версіі Times, універсітэт уваходзіў у сотню лепшых еўрапейскіх універсітэтаў. У 2013 годзе ў рэйтынгу аўтарытэтнай брытанскай кампаніі QS Quacquarelli Symonds універсітэт займаў 205 месца сярод лепшых універсітэтаў свету.

## Гісторыя 
Заснаваная ў 1640 годзе ў Турку Каралеўская акадэмія Аба была першым і адзіным універсітэтам Фінляндыі. У 1827 годзе пасля вялікага пажару, які знішчыў Турку, універсітэт быў пераведзены ў новую сталіцу — Хельсінкі. У 1822 годзе ў Акадэміі пачыналі сваё навучанне вядомыя фінскія дзеячы — Юхан Вільгельм Снельман, Эліяс Лёнрат, Юхан Людвіг Рунеберг.

У 1918 годзе ў Турку быў адноўлены прыватны шведскамоўны ўніверсітэт — Акадэмія Аба. Адначасова, па жаданні шырокіх грамадскіх колаў, у 1920 годзе ў горадзе быў заснаваны прыватны фінскамоўны Універсітэт Турку. Ахвяраванні на яго стварэнне пералічылі 22040 чалавек.

У 1952—1959 гадах па праекце архітэктара Арнэ Эрві быў пабудаваны новы гарадскі ўніверсітэцкі кампус на ўзгорку Юуліяпістанмякі. Новыя будынкі — бібліятэкі, лабараторый, факультэта прыродазнаўчых навук і галоўнага адміністрацыйнага блока размешчаны на ўсход ад старога корпуса ўніверсітэта, узведзенага ў пачатку XIX стагоддзя.


Катэгорыя:Універсітэты Фінляндыі
Тамініемі

**Тамініемі** () — першапачаткова рэзідэнцыя прэзідэнта Фінляндыі, а цяпер музей Урха Кеканена, размешчаны ў Хельсінкі ў раёне Меілахты. Тамініемі з’яўлялася афіцыйная рэзідэнцыя прэзідэнта Фінляндыі з 1940 па 1981 год. Пасля сыходу Урха Кеканена з пасады прэзідэнта па стане здароўя ў 1981 годзе, калі яму ўжо споўніўся 81 год, яму было прадастаўлена права застацца жыць у Тамініемі. Тамініемі стала яго асабістым «службовым» домам. Пасля смерці Кеканена ў 1986 годзе ў Тамініемі арганізавалі дом-музей, які дэманструе гісторыю жыцця Кеканена ў святле ўсёй найноўшай гісторыі Фінляндыі. Спадчыннікі Кеканена перадалі ў дар музею яго асабістыя рэчы.

Катэгорыя:Музеі Хельсінкі