open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Джозеф Брант

**Таенданегеа** (), у хрышчэнні **Джозеф Брант** (; каля 1743, цяпер штат  — ) — правадыр племя магаўкаў, афіцэр англійскай арміі, які праславіўся падчас Вайны за незалежнасць ЗША. Сустракаўся з найвядомымі людзьмі свайго часу, уключаючы караля Георга III і Джорджа Вашынгтона. Атрымаў сумную вядомасць у сувязі з бязлітасным знішчэннем амерыканскіх пасяленцаў падчас Вайны за незалежнасць ЗША, у прыватнасці падчас разні ў Чэры-Вэлі.

## Літаратура 
* Abler, Thomas S. «Joseph Brant» in John A. Garraty and Mark C. Carnes, eds., *American National Biography.* New York: Oxford University Press, 1999. ISBN 0-19-520635-5.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Іракезы
Рудня Пільнянская

**Ру́дня Пільня́нская** (, ) — вёска ў Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Налібацкага сельсавета.

У 1940—1954 гадах цэнтр Руднянскага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Налібацкі сельсавет (Стаўбцоўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўбцоўскага раёна
Максім Юр’евіч Рамашчанка

**Максім Юр’евіч Рамашчанка** (; нар. , ) — беларускі футбаліст украінскага паходжання, паўабаронца. Рэкардсмен нацыянальнай зборнай Беларусі па колькасці забітых галоў (20). Футбаліст года Беларусі (2004).

У цяперашні час працуе галоўным трэнерам расійскага клуба «Металург» з Ліпецка.

Максім з’яўляецца малодшым братам беларускага футбаліста і трэнера Міраслава Рамашчанкі.

## Клубная кар’ера 
Выхаванец днепрапятроўскага футбола, пачынаў дарослую кар’еру ва Украіне, у клубе «Паліграфтэхніка». З 1993 года выступаў у Беларусі за «Дняпро», «Фандак» і МПКЦ (разам з апошнім клубам стаў чэмпіёнам краіны).

Выступаў у маскоўскім «Дынама» з 1997 года па 2006 год (з перапынкам). У дублюючым складзе «Дынама» правёў 14 матчаў і забіў 3 галы. За асноўны склад правёў 116 матчаў, забіў 22 мяча.

У 2007 годзе быў іграком маскоўскага «Тарпеда», які выступаў у першым дывізіёне Расіі. Клуб не вырашыў задачу па вяртанні ў Прэм’ер-лігу, а ўмовы новага кантракта, прапанаванага тарпедаўскім кіраўніцтвам, Рамашчанка не задаволілі, і ён пакінуў каманду.

У студзені 2008 года Рамашчанка заключыў кантракт з турэцкім клубам «Бурсаспор» тэрмінам на 1,5 года.

26 чэрвеня 2009 года Максім падпісаў кантракт з падмаскоўнымі «Хімкамі» тэрмінам на 1,5 года. Па заканчэнні сезона на правах свабоднага агента пакінуў клуб.

26 студзеня 2010 года падпісаў кантракт з белгарадскім «Салютам», які раней узначаліў яго брат Міраслаў. Улетку таго ж года Максім, па ўзаемнай згодзе разарваў кантракт з «Салютам».

23 ліпеня 2010 года падпісаў кантракт з бранскім «Дынама» да канца 2010 года з магчымай пралангацыяй, а 10 студзеня 2011 года клуб падоўжыў пагадненне з паўабаронцам па схеме «год + паўгады». У канцы жніўня 2012 года вярнуўся ў «Хімкі». Па заканчэнні сезона 2012/13 завяршыў прафейсіную кар’еру і застаўся жыць у Маскве.

## Міжнародная кар’ера 
У 1998—2008 гадах — ігрок нацыянальнай зборнай Беларусі. Найлепшы бамбардзір зборнай (20 галоў). Усяго за зборную зрабіў 1 хет-трык і 4 дубля, у тым ліку дубль у браму зборнай Італіі (13 кастрычніка 2004 года, выніковы лік 3:4).

## Трэнерская кар’ера 
У сезоне 2022/23 працаваў трэнерам юнацкай (да 19 гадоў) каманды «Строгіна». Летам 2023 года ўзначаліў каманду ФШМ, якая гуляла ў аматарскім першынстве Масквы. У маі 2024 года стаў галоўным трэнерам ліпецкага «Металурга».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Украіны
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Александрыя
Катэгорыя:Ігракі ФК Дняпро Магілёў
Катэгорыя:Ігракі ФК Бабруйск
Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Мазыр
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Масква
Катэгорыя:Ігракі ФК Газіянтэпспор
Катэгорыя:Ігракі ФК Трабзанспор
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда Масква
Катэгорыя:Ігракі ФК Бурсаспор
Катэгорыя:Ігракі ФК Хімкі
Катэгорыя:Ігракі ФК Салют Белгарад
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Бранск
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Магаўкі

**Магаўкі** (; саманазва: *ганьенгэха, Kanien’kéha / Kanyen’kéha*, «народ крэменю») — племя паўночнаамерыканскіх індзейцаў, якое ўваходзіла ў саюз іракезскіх плямёнаў. Магаўкі з’яўляюцца карэннымі жыхарамі Паўночнай Амерыкі, гістарычна яны жылі ў даліне Магаўк у паўночнай частцы сучаснага штата Нью-Ёрк. Таксама да іх тэрыторыі пражывання адносіліся сучасны паўднёвы Квебек і ўсходняя частка Антарыа. Цяперашняя колькасць магаўкаў перавышае 63 тысяч чалавек.

## Гл. таксама 
* Крызіс Ока — канфлікт магаўкаў за зямлю з уладамі квебекскай вёскі Ока, які скончыўся ўзброеным супрацьстаяннем.

## Спасылкі 
* The Iroquois Book of Rites

Катэгорыя:Індзейцы штата Нью-Ёрк
Катэгорыя:Іракезы
Трасцянка (прыток Свіслачы)

**Трасця́нка** — рака ў Беларусі, Мінскім раёне Мінскай вобласці, левы прыток ракі Свіслач.

Даўжыня ракі 13 км (8 км). Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,3 м/км. Плошча вадазбору 86 км². Рака пачынаецца прыкладна за 2,5 км (за 1 км) у напрамку на паўночны ўсход ад ускраіны вёскі Вялікі Трасцянец, упадае ў Свіслач прыкладна за 0,7 км на поўдзень ад спартыўнага комплекса «Стайкі». На рацэ вадасховішча Стайкі.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-80. Выданне 1985 г. Стан мясцовасці на 1983 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Мінскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Свіслачы (прыток Бярэзіны)
Міхаіл Якаўлевіч Фрадкін

**Міхаіл Якаўлевіч Фрадкін** (; ,  — , ) — савецкі вучоны ў галіне афтальмалогіі. Доктар медыцынскіх навук (1939), прафесар (1939).

## Біяграфія 
У 1923 годзе скончыў медыцынскі факультэт 2-га МДУ. У 1923—1941 гг. ардынатар, асістэнт, прыват-дацэнт, прафесар клінікі вочных хвароб 2-га МДУ (з 1930 — 2-і ММІ), у 1941—1945 гг. загадчык кафедры вочных хвароб, у 1943—1953 гг. загадчык клінічнага аддзялення, у 1953—1957 гг. загадчык глаўкаматозным аддзяленнем, у 1957—1965 гг. загадчык арганізаванай ім лабараторыі эксперыментальнай тэрапіі глаўкомы Цэнтральнага (цяпер — Маскоўскага) навукова-даследчага інстытута вочных хвароб імя Г. Гельмгольца.
Член праўлення Маскоўскага навуковага таварыства афтальмолагаў.

## Спасылкі 
* http://aprilpublish.ru/oftalmologi-19-20-veka/fradkin-mixail-yakovlevich-1891-1973.html
* http://www.glaucomajournal.ru/UserFiles/File/Archive/Articles/2007/glaucoma-2007-4/11.pdf 
* http://www.rujen.ru/index.php/ФРАДКИН_Михаил_Яковлевич

Катэгорыя:Афтальмолагі СССР
Катэгорыя:Афтальмолагі Расіі
Педра Радрыгес Ледэсма

**Пе́дра Радры́гес Ледэ́сма** (; нар. , Санта-Крус-дэ-Тэнэрыфэ, Іспанія) — іспанскі футбаліст, нападнік італьянскага клуба «Лацыа» і былы ігрок нацыянальнай зборнай Іспаніі.

## Клубная кар’ера 
Пачаў сваю кар’еру ў камандзе аднаго з ніжэйшых іспанскіх дывізіёнаў «Сан-Ісідра» на родных Канарскіх астравах у сезоне 2003/04, адзначыўшыся гульнямі як за юнацкі, гэтак і за асноўны склад. Адтуль перабраўся ў юніёрскую каманду «Барселоны», за розныя юніёрскія і моладзевыя каманды «сіне-гранатавых» адгуляў тры сезоны.

Першы матч за асноўны склад «Барселоны» правёў 11 верасня 2007 года ў фінале Кубка Каталоніі, дзе яго каманда саступіла «Хімнастыку» з Тарагоны з лікам 1:2. 12 студзеня 2008 года Педра дэбютаваў у першай камандзе, правёўшы адну хвіліну пераможнага матча супраць «Мурсіі» (4:0). З сезона 2009/10 трывала замацаваўся ў асноўным складзе «Барселоны».

У жніўні 2015 года за 19 млн фунтаў перайшоў у лонданскі «Чэлсі», падпісаўшы чатырохгадовы кантракт. У ліпені 2020 года было абвешчана, што па заканчэнні сезона 2019/20 нападнік пакідае англійскі клуб.

У жніўні 2020 года падпісаў трохгадовы кантракт з «Ромай». У ліпені 2021 года новым трэнерам «Ромы» стаў Жазэ Маўрынью, які не разлічваў на нападніка і не ўключыў яго ў склад для падрыхтоўкі да наступнага сезона. У жніўні 2021 года Педра перайшоў у «Лацыа», што стала першым прамым пераходам палявога футбаліста паміж рымскімі клубамі за апошнія 40 гадоў.

## Міжнародная кар’ера 
У 2010 годзе трапіў у заяўку зборнай Іспаніі па футболе на чэмпіянат свету 2010 ў Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы, дзе стаў чэмпіёнам свету. У 2012 годзе разам са зборнай стаў чэмпіёнам Еўропы. Свой першы хет-трык Педра аформіў 12 кастрычніка 2012 года ў матчы на мінскім стадыёне «Дынама» супраць зборнай Беларусі (0:4).

## Дасягненні 
### Клубныя 
**«Барселона»**:
* Чэмпіён Іспаніі (5): 2009, 2010, 2011, 2013, 2015
* Уладальнік Кубка Іспаніі (3): 2009, 2012, 2015
* Уладальнік Суперкубка Іспаніі (4): 2009, 2010, 2011, 2013
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў (3): 2009, 2011, 2015
* Уладальнік Суперкубка УЕФА (3): 2009, 2011, 2015
* Пераможца клубнага чэмпіянату свету (2): 2009, 2011

**«Чэлсі»**:
* Чэмпіён Англіі: 2017
* Уладальнік Кубка Англіі: 2018
* Пераможца Лігі Еўропы: 2019

### Міжнародныя 
**Іспанія**:
* Чэмпіён свету: 2010
* Чэмпіён Еўропы: 2012

## Сям’я 
Старэйшы брат Педра Кірыян Радрыгес Ледэсма выступае ў цяперашні час у адным з клубаў іспанскіх ніжэйшых дывізіёнаў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Футбалісты Іспаніі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Іспаніі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Лацыа
Катэгорыя:Ігракі ФК Рома
Катэгорыя:Ігракі ФК Чэлсі
Катэгорыя:Ігракі ФК Барселона
Катэгорыя:Ігракі ФК Барселона B
Катэгорыя:Ігракі ФК Барселона C
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па футболе
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Ласкагоўка

**Ласкаго́ўка** — рака ў Расонскім раёне Віцебскай  вобласці, левы прыток ракі Свольна. Даўжыня 3,6 км. Пачынаецца за 1,5 км на захад ад вёскі Роўнае Поле, вусце за 2 км на паўночны ўсход ад вёскі Маторына. Цячэ па лясістай мясцовасці.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Басейн Свольны
Катэгорыя:Рэкі Расонскага раёна
Люці

Назву **Люці** маюць:

* Лю́ці — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці
* Люці́ — рака ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці
Таранхаяваган

**Таранхаява́ган** — у міфалогіі паўночнаамерыканскіх індзейцаў іракезаў бог — сусветастваральнік і апякун палявання.

Таранхаяваган і яго брат-блізнё антаганіст Тавіскаран, бог зімы, холаду і змроку, стваралі сусвет паводле ўласнага разумення: Таранхаяваган — занадта добрым, яго брат — вельмі дрэнным. Гэта скончылася паядынкам, у якім Тавіскаран быў забіты. Таранхаяваган перамог племя волатаў-людаедаў і вялікага гарбуна Хадугону, які ўвасабляў хваробы і смерць.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Міфалогія індзейцаў Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Іракезская міфалогія
Катэгорыя:Багі
Люці (рака)

**Люці́** — рака ў Расонскім раёне Віцебскай  вобласці Беларусі, левы прыток ракі Нішча (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня 13 км. Плошча вадазбору 31 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,7 ‰.  Пачынаецца за 1,4 км на паўднёвы захад ад вёскі Глаты, упадае ў Клясціцкае вадасховішча за 1,4 км на поўнач ад вёскі Клясціцы. Цячэ па лясістай забалочанай мясцовасці.

## Літаратура 
* 
*  — С. 233.

Катэгорыя:Рэкі Расонскага раёна
Катэгорыя:Басейн Нішчы
ФК Чарнаморац Адэса

**«Чарнамо́рац»** () — украінскі футбольны клуб з горада Адэса. Заснаваны ў 1936 годзе. Двухразовы ўладальнік Кубка Украіны (1992, 1994).

## Галоўныя трэнеры 
* Аляксандр Бабіч (2014—2017)
* Алег Дулуб (верасень — снежань 2017)
* Канстанцін Фралоў (снежань 2017 — чэрвень 2018)
* Ангел Чарвенкаў (чэрвень 2018 — верасень 2019)
* Віталь Старавік (в.а. у верасні — кастрычніку 2019)
* Астап Маркевіч (кастрычніка 2019 — красавік 2020)
* Сяргей Кавалец (май 2020— люты 2021)
* Аляксей Антонаў (люты — чэрвень 2021)
* Юрый Мароз (чэрвень — снежань 2021)
* Раман Грыгарчук (са снежня 2021)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Чарнаморац Адэса

Катэгорыя:1936 год у Адэсе
Дацын

**Дацын** () — горад на захадзе правінцыі Хэйлунцзян у Кітаі. Горад вядомы як нафтавая сталіца Кітая.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады правінцыі Хэйлунцзян
Малайцы Шры-Ланкі

**Мала́йцы Шры-Ланкі** () — крэольскае насельніцтва Шры-Ланкі інданезійскага паходжання. Агульная колькасць (2012 г.) — 40 189 чал.

## Гісторыя 
Зносіны паміж жыхарамі Шры-Ланкі і Зондскага архіпелага пачаліся ў VI — VII стст. У XIII ст. малайцы, узброеныя атручанымі стрэламі, на чале з раджой Чандрабхану ўварваліся на поўнач вострава. Аднак перасяленне жыхароў Зондскіх астравоў і Малакі на Шры-Ланку адбывалася пераважна ў перыяд каланіяльнага панавання галандцаў (1640—1796 гг.). Большасць з іх служыла ў галандскай каланіяльнай арміі. За службу яны атрымоўвалі магчымасць набываць зямлю і іншую маёмасць. У 1723 г. на Шры-Ланку былі высланы 44 высакародныя асобы з Явы разам са служкамі і рабамі.

Пасля падпарадкавання Шры-Ланкі брытанцамі (1796—1818 гг.) малайцы атрымалі магчымасць удзельнічаць у працы мясцовых органаў кіравання і займаць пасады ў каланіяльнай адміністрацыі. Згодна з брытанскім заканадаўствам 1924—1965 гг., малайцы маглі мець асобнага прадстаўніка ў Заканадаўчай радзе. У 1922 г. было створана Малайскае таварыства Цэйлона (у нашы дні — Малайскае таварыства Шры-Ланкі). У 1944 г. была заснавана партыя Усецэйлонскі малайскі палітычны саюз, якая вітала антыкаланіяльную барацьбу народаў Інданезіі і Шры-Ланкі.

Пасля набыцця незалежнасці Шры-Ланкі частка малайскага насельніцтва пакінула краіну. Палітычныя змены прывялі да змяншэння ўплыву гэтай нацыянальнай меншасці. Але з 1980-х гг. назіраецца адраджэнне культуры малайцаў Шры-Ланкі, усталяванне сувязяў з Малайзіяй і Інданезіяй.

## Рэлігія 
Большасць вернікаў — мусульмане-суніты.

## Мова 
Малайцы Шры-Ланкі размаўляюць на крэольскай мове, асновай якой з’яўляюцца аўстранезійскія мовы, запазычанні з тамільскай і сінгальскай моў. Малайская мова Шры-Ланкі пераважна ўжываецца ў вуснай форме. Запісы на аснове сінгальскага, тамільскага і арабскага алфавітаў рэдкія.

## Спасылкі 
* PERSATUAN MELAYU SRI LANKA 
* Orang Melayu: The story of Sri Lanka's Malay folks by Asiff Hussein
* SRI LANKAN MALAY: A UNIQUE CREOLE
* Tony. P. Miskin, CHRONOLOGICAL EVENTS IN THE HISTORY OF SRI LANKAN MALAYS

Катэгорыя:Народы Азіі
Катэгорыя:Народы Шры-Ланкі
Катэгорыя:Аўстранезійцы
Целяхі

**Целяхі́** (, ) — вёска ў Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Налібацкага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Налібацкі сельсавет (Стаўбцоўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўбцоўскага раёна
Аўром Ізрайлевіч Сафро

**Аўром Ізрайлевіч Сафро** (סאַפֿראָ) (; ,  — , ) — яўрэйскі публіцыст, пісьменнік.

## Біяграфія 
Атрымаў традыцыйную яўрэйскую рэлігійную адукацыю. У 1903 пачаў пісаць вершы на іўрыце і дэбютаваў на ідышы допісам у віленскай газеце «Дэр наер Вэг». Затым публікаваў артыкулы, пераклады, вершы, апавяданні. У 1913 у Вільні супрацоўнічаў у газеце «Тогблат», працаваў там жа перакладчыкам, карэктарам, сакратаром рэдакцыі. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 — у аддзеле культуры і адукацыі Яўсекцыі ў Віцебску і сакратар рэдакцыі штотыднёвіка «Дэр фраер арбэтэр». У 1919 сакратарыяце рэдакцыі газеты «Штэрн», публікаваў цыкл «Лісты з Віцебску» і апавяданні ў маскоўскім часопісе «Ды камунісцішэ велт». У 1920 друкаваў вершы і апавяданні ў віцебскім часопісе «Хвалес», маскоўскім штотыднёвіку «Культур ун білдунг» і інш. У 1922 член губернскага аддзела нацыянальнасцей у Віцебску, выдаваў штотыднёвы бюлетэнь «Едыес». Арганізаваў у Віцебску першы ў СССР народны суд з судаводствам на мове ідыш, быў яго сакратаром. У 1923-38 — у Маскве, адказны сакратар газеты «Дэр эмес». Пераклаў з рускай мовы на ідыш шэраг мастацкіх і публіцыстычных твораў. У 1957 змясціў успаміны ў варшаўскай газеце «Фолкс штымэ».

## Спасылкі 
* САФРО Авром Израйлевич // Российская Еврейская Энциклопедия 

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш
Ілля Барысавіч Берхін

**Ілля Барысавіч Берхін** (; ,  — , ) — савецкі гісторык. Доктар гістарычных навук (1957), прафесар (1961). Заслужаны дзеяч навукі РСФСР (1980).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 22 снежня 1908 года ў яўрэйскай сям’і.

Скончыў гістарычны факультэт МДПІ імя У. І. Леніна, у 1937—1940 вучыўся ў аспірантуры МДУ. У 1940—1942 гадах выкладаў у ВНУ Курска і Молатава.

Падчас нямецка-савецкай вайны працаваў агітатарам. Узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі і медалём «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.». Дэмабілізаваўся ў 1946 годзе.

У 1946—1950 і 1956—1989 гадах працаваў у Інстытуце гісторыі (з 1968 Інстытут гісторыі СССР) АН СССР, у 1950—1956 выкладаў у МДІМС.

Аўтар шэрагу падручнікаў і навуковых дапаможнікаў, а таксама работ па тэарэтычных праблемах гістарычнай навукі, пытаннях гістарыяграфіі, гісторыі народнай гаспадаркі, дзяржаўнага будаўніцтва ў СССР, ваеннай гісторыі Расіі і СССР, класавай барацьбе ў Расіі ў XIX — пачатку XX стст.

## Навуковыя працы 
* «Разгром империалистичной интервенции и внутренней контрреволюции в годы гражданской войны (1918—1920)», М., 1958;
* «Военная реформа в СССР в 1924-25 гг.», М., 1958;
* «От государства диктатуры пролетариата к общенародному государству: (Ист. очерк)», М., 1963;
* «Основные этапы развития советского общества», М., 1967;
* «Экономическая политика Советской власти», М., 1970;
* «Историческая битва за мир: История Брестского мира в трудах В. И. Ленина», М., 1976;
* «Первая Советская конституция: (Основной закон РСФСР) 1918 г.», М., 1988.

## Спасылкі 
* БЕРХИН Илья Борисович // Российская Еврейская Энциклопедия
Помнік Міхаілу Фрунзэ (Мінск)

**Помнік Міхаілу Васiльевічу Фрунзэ** — помнік у Мінску, размешчаны ў Кальварыйскім скверы, каля будынка Фрунзенскага райвыканкома. Прысвечаны рэвалюцыянеру, аднаму з кіраўнікоў барацьбы за Савецкую ўладу на Беларусі, савецкаму партыйнаму дзяржаўнаму і ваеннаму дзеячу М. В. Фрунзэ. Помнік пастаўлены ў 1975 г., яго аўтарамі сталі скульптар Г. Мурамцаў і архітэктар А. Жалдакоў.

## Апісанне 
Помнік уяўляе сабой пагрудны бюст рэвалюцыянера вышынёй 1,25 м, устаноўлены па прамавугольным бетонным пастаменце вышынёй 2,25 м, абліцаваным шэрымі гранітнымі плітамі. Характарыстыка вобраза дасягаецца дакладным партрэтным падабенствам і дэталёвай прапрацоўкай рыс твару. На пастаменце факсіміле М. В. Фрунзэ. Уздоўж пляцоўкі, на якой устаноўлены помнік, дэкаратыўныя насаджэнні, газоны, акаймаваныя бардзюрам з бутавых камянёў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Помнікі Мінска
Катэгорыя:Фрунзенскі раён (Мінск)
Катэгорыя:Кальварыя
Катэгорыя:Міхаіл Фрунзэ
Катэгорыя:З’явіліся ў 1975 годзе
Катэгорыя:1975 год у Мінску
Майкл Уайлд

**Майкл Уайлд** (; ) — англійскі прафесійны гулец у снукер. Удзельнік 1/16 фіналу Еўрапейскага Мастэрс 2016 года.

## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Майкла Уайлда на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Англіі
Іван Міхайлавіч Грыцук

**Іва́н Міха́йлавіч Грыцу́к** (нар. , в. Мацеевічы, Кобрынскі павет, Палескае ваяводства, Польская Рэспубліка) — беларускі дзяржаўны дзеяч, міністр сувязі Беларусі (1980—1994).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 25 кастрычніка 1932 года ў в. Мацеевічы Кобрынскага павета Палескага ваяводства Польскай Рэспублікі (цяпер — Жабінкаўскі раён Брэсцкай вобласці).

Працоўную дзейнасць пачаў ў 1950 годзе пасля заканчэння Брэсцкага рамеснага вучылішча сувязі. Працаваў начальнікам раённых вузлоў сувязі Гродзенскай вобласці, кіраўніком Гродзенскага абласнога вытворча-тэхнічнага кіравання сувязі.

З 1976 года — першы намеснік Міністра сувязі БССР. У 1979 годзе скончыў Усесаюзны завочны электратэхнічны інстытут сувязі.

Са студзеня 1980 года па верасень 1994 года — Міністр сувязі і інфарматыкі Беларусі.

## Узнагароды 
* Заслужаны сувязіст БССР (1976).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Старонка на сайце Міністэрства сувязі і інфарматызацыі
* «Шлях да поспеху». Веснік сувязі 

Катэгорыя:Міністры сувязі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Жабінкаўскім раёне
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 11-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 10-га склікання
Катэгорыя:Міністры сувязі БССР
Катэгорыя:Заслужаныя сувязісты Беларускай ССР
Катэгорыя:Члены Рэвізійнай камісіі КПБ
Катэгорыя:Намеснікі міністраў БССР
Ілья Восіпавіч Фрумін

**Ілья Восіпавіч (Іосіфавіч) Фрумін** (; ,  — , ) — савецкі вучоны ў галіне артапедыі і траўматалогіі. Доктар медыцынскіх навук.

## Біяграфія 
У 1897 паступіў на медыцынскі факультэт універсітэта ў Кіеве (у 1898 выключаны за рэвалюцыйную дзейнасць), які скончыў у 1905. У 1919 ініцыятар стварэння і дырэктар першай у Кіеве артапедычнай установы — Дома калечанай дзіцяці, ператворанага ў 1924 ва Усеўкраінскі дзяржаўны дзіцячы артапедычны інстытут (УДДАІ). У 1926 на базе інстытута была створана кафедра артапедыі і траўматалогіі Кіеўскага інстытута ўдасканалення ўрачоў, якую таксама ўзначаліў Фрумін. Пасля рэарганізацыі ў 1931 УДДАІ ва Украінскі інстытут артапедыі і траўматалогіі кіраваў ім да 1932.

## Спасылкі 
* http://www.rujen.ru/index.php/ФРУМИН_Илья_Осипович
* http://infru.de/snws/53/poloca-7.pdf

Катэгорыя:Медыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Медыкі СССР
Катэгорыя:Медыкі Украіны
Ісак Барысавіч Хавін

**Ісак Барысавіч Хавін** (; ,  — , ) — савецкі вучоны ў галіне эндакрыналогіі. Доктар медыцынскіх навук (1937), прафесар (1937). Адным з першых у СССР пачаў даследаваць праблему атлусцення.

## Біяграфія 
Скончыў фізіка-матэматычны факультэт Пецярбургскага ўніверсітэта (1911) і медыцынскі факультэт Маскоўскага ўніверсітэта (1916). У 1916-30 працаваў інфекцыяністам і тэрапеўтам ў Гомелі. У 1930-84 ст. навуковы супрацоўнік, намеснік дырэктара, навуковы кансультант Усесаюзнага ін-та эндакрыналогіі (пазней — Інстытут эксперыментальнай эндакрыналогіі і хіміі гармонаў АМН СССР).

## Навуковыя працы 
* «Эндогенное истощение и его лечение». М., 1940;
* «Болезни щитовидной железы». М., 1969 (сааўт.);
* «Акромегалия и обмен веществ». Кишинев, 1970;
* «Основные эндокринные заболевания и их лечение». Ташкент, 1975 (сааўт.)

## Спасылкі 
* ХАВИН Исаак Борисович 

Катэгорыя:Постаці расійскай эндакрыналогіі
Катэгорыя:Эндакрынолагі Беларусі
Мікалай Аляксандравіч Крукоўскі

**Мікала́й Алякса́ндравіч Крукоўскі** (нар. , в. Буйновічы Лельчыцкага раёна Гомельскай вобласці) — беларускі дзяржаўны дзеяч, былы міністр сувязі Рэспублікі Беларусь (2000—2001).

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі электратэхнікум сувязі (1976), Маскоўскі інстытут сувязі (1989), Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (2004).

Пасля заканчэння Мінскага электратэхнікума сувязі працаваў старшым электрамеханікам ў Брагінскім лінейна-тэхнічным цэху Рэчыцкага эксплуатацыйна-тэхнічнага вузла сувязі, займаў пасады намесніка начальніка Брагінскага лінейна-тэхнічнага цэха, начальніка Брагінскага лінейна-тэхнічнага ўчастка Рэчыцкага эксплуатацыйна-тэхнічнага вузла сувязі.

1987—1995 — начальнік Кіраўскага раённага вузла сувязі Магілёўскага абласнога вытворча-тэхнічнага кіравання сувязі.

З ліпеня 1995 года — намеснік начальніка ўпраўлення электрасувязі Міністэрства сувязі і інфарматыкі Рэспублікі Беларусь.

Са жніўня 1995 года прызначаны першым намеснікам генеральнага дырэктара — дырэктарам па эксплуатацыі сетак РА «Белтэлекам».

Са студзеня 2000 года па люты 2001 — Міністр сувязі Рэспублікі Беларусь.

З сакавіка 2001 па жнівень 2005 года — генеральны дырэктар РА «Белтэлекам» (з ліпеня 2004 года РУП «Белтэлекам»).

З верасня 2005 года — генеральны дырэктар ААТ «Белсувязьбуд».

## Спасылкі 
* Старонка на сайце «Аб сувязі ў Беларусі» 
* Старонка на сайце Міністэрства сувязі і інфарматызацыі 

Катэгорыя:Міністры сувязі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лельчыцкім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь
Якаў Барысавіч Зэльдовіч

**Якаў Барысавіч Зэльдовіч** (; ,  — , ) — савецкі вучоны ў галіне хірургіі, марфалогіі. Доктар медыцынскіх навук (1896), прафесар (1922). Заслужаны дзеяч навукі РСФСР. Пачынальнік выкарыстання рэнтгенаўскага выпраменьвання ў анатамічных даследаваннях.

## Біяграфія 
Скончыў у 1893 годзе медыцынскі факультэт ІМУ. У 1901—1904 гадах — супрацоўнік пры кафедры нармальнай анатоміі Санкт-Пецярбургскага жаночага медыцынскага інстытута; у 1904—1906 гадах старшы ардынатар ваенна-палявога запаснога шпіталя ў Маньчжурыі; у 1906—1922 гадах — старшы празектар кафедры нармальнай анатоміі Санкт-Пецярбургскага жаночага медыцынскага інстытута. Адначасова ў 1914—1918 гадах загадваў адным з часовых лазарэтаў у Санкт-Пецярбургу; у 1922 годзе — прыват-дацэнт кафедры аператыўнай хірургіі Дзяржаўнага інстытута медыцынскіх ведаў (ДІМВ). У 1922—1949 гадах загадваў кафедрай нармальнай анатоміі ДІМВ (2-га Ленінградскага медыцынскага інстытута, Ленінградскага санітарна-гігіенічнага медыцынскага інстытута).

## Навуковыя працы 
* «Патолого-анатомические изменения в почках у детей при врожденном сифилисе»: Дис. — СПб., 1896;
* «Множественность почечной артерии и хирургическое значение этого явления». — СПб., 1906

## Спасылкі 
* http://1biografia.ru/medicina/prepodavateli/4767-yakov-borisovich-zeldovich.html 

Катэгорыя:Хірургі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Хірургі СССР
Леў Якаўлевіч Пінэс

**Леў Якаўлевіч Пінэс** (; ,  — , ) — савецкі вучоны ў галіне нейрамарфалогіі, неўрапаталогіі. Доктар медыцынскіх навук (1935), прафесар (1932). Заслужаны дзеяч навукі РСФСР (1949).

## Біяграфія 
Медыцынскую адукацыю атрымаў у ўн-тах Швейцарыі ў 1914-18. З 1918 - у Цюрыхскім ін-це мозгу. Пасля вяртання ў Расію (1921) працаваў навуковым супрацоўнікам кафедры гісталогіі Петраградскага ўн-та, затым у Дзяржаўным ін-це мозгу, дзе ў 1925-50 узначальваў сектар марфалогіі; адначасова (з 1923) выкладаў на кафедры нерв. хвароб у Дзяржаўнам ін-це медыцынскіх ведаў, у 1931-51 кіраўнік неўралагіч. клінікай Псіханеўралагіч. ін-та ў Ленінградзе.

## Спасылкі 
* http://www.rujen.ru/index.php/ПИНЕС_Лев_Яковлевич

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бабруйску
Малкальм IV Дзева

**Малкальм IV Дзева** (, , 23 красавіка/24 мая  — ) — кароль Шатландыі з 1153 года. Старэйшы сын Генрыха Шатландскага, 3-га графа Хантынгдана, і Ады дэ Варэн, дачкі Вільгельма дэ Варэн, 2-га графа Сурэя і яго жонкі Лізаветы дэ Вермандуа. Атрымаў у спадчыну трон пасля смерці дзеда, караля Давіда I.

## Пачатак кіравання 
Малкальм IV атрымаў у спадчыну трон пасля смерці дзеда, караля Давіда I, калі яму было ўсяго 12 гадоў. І ўжо ў 1153 годзе яму прыйшлося сутыкнуцца з праблемамі — на ўсходняе ўзбярэжжа каралеўства здзейсніў напад нарвежскі флот і разрабаваў Абердзін. У канцы 1153 года ў Марэі ўспыхнула чарговае паўстанне супраць дому Крынана. Толькі ў 1157 годзе Малкальму IV удалося дамовіцца з паўстанцамі. Іх правадыр стаў мармэрам Роса.

## Адносіны з Англіяй 
У 1156 годзе англійскі кароль Генрых II Плантагенет запатрабаваў вярнуць англійскія ўладанні Нартумбрыю і Кумбрыю. У гэтых умовах, Малкальм IV вярнуў Генрыху землі, а наўзамен у якасці лена атрымаў іншую частку спадчыны сваёй бабкі Мацільды — графства Хантынгдан.

У 1158 годзе, жадаючы, каб у рыцары яго пасвяціў англійскі кароль, Малькальм сустрэўся з Генрыхам у Карлайле. Каралі Англіі і Шатландыі разам адправіліся ў Паўднёвую Францыю, дзе Малькальм узяў удзел у аблозе Тулузы. У 1160 годзе пасля пасвячэння Малькальма ў рыцары ў Туры ён вярнуўся ў Шатландыю. Пасля прыбыцця ён здушыў паўстанне кіраўніка Стратэрна.

## Спрыянне царкве 
У часы кіравання Малкальма IV у Шатландыі ішло актыўнае будаўніцтва цыстэрцыянскіх, бенедыкцінскіх і клюнійскіх цэркваў (у , Лінклудэне, Садэле, Хадынгтане, Мануеле).

## Хвароба і смерць 
У 1163 годзе пасля візіту ў Англію Малкальм IV цяжка захварэў. Адчуўшы сябе лепш, здзейсніў падарожжа да Вудстака, пасля чаго вярнуўся ў Шатландыю. У 1164 годзе чарговы напад на Шатландыю здзейсніў Сомерлед. Ён разрабаваў Глазга, але ў бітве пры Рэнфру быў разбіты Сцюартамі і загінуў. На наступны год 9 снежня 1165 года Малкальм IV памёр.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Каралі шатландскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XII стагоддзя
Катэгорыя:Графы хантынгданскія
Кляштар дамініканцаў (Ашмяны)

**Кляштар дамініканцаў** — кляштар каталіцкага манаскага ордэна.

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1667 годзе земскім пісарам А. Пачобут-Адляніцкім ягонай жонкай Даротай з Аборскіх разам з касцёлам Найсвяцейшай Тройцы (закрыты разам з кляштарам ў 1850 годзе) у Ашмянах. Драўляны комплекс быў узведзены ў паўночнай частцы гандлёвай плошчы, па былой вул. Жупранскай. Апошні касцёл пад тытулам Найсвяцейшай Тройцы быў пабудаваны пасля пажару ў 1797 годзе. Кляштар быў разлічаны на 12 манахаў, пры кляштары дзейнічала школа на 10 вучняў. У гісторыі святыні памятная тра­гічная дата 15 красавіка 1831 года, калі расійскія вайскоўцы пасля сутычкі з паўстанцамі забілі ў горадзе каля 500 жыхароў, якія хаваліся ў касцёле, у тым ліку дзяцей і жанчын. У 1850 годзе кляштар быў ліквідаваны, апошнім прыёрам дамініканаў стаў кс. Пётр Ажахоўскі.

У 1872 годзе будынак касцёла быў разабраны (на гэтым месцы пабудавана праваслаўная царква) і намаганнямі ашмянскага бурмістра Эльяша Высоцкага і дэкана кс. Казіміра Сайкоўскага перанесены на каталіцкія могілкі ў якасці капліцы. Могілкавая святыня была асвечана пад тытулам Найсвяцейшай Марыі Панны. Капліца ў стылі класіцызм уяўляла сабой прамавугольны ў плане аб’ём, які складаўся з малітоўнай залы, амаль квадратнага прэзбітэрыя і дзвюх сакрыстый, перакрыты адзіным двухсхільным дахам. Галоўны фасад быў пазначаны чатырохкалонным порцікам. Пры савецкай уладзе капліца была зачынена і з часам ператварылася ў руіны. Але у маі 2004 годзе пачалася яе рэстаўрацыя.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* http://www.wikiwand.com/be/%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D0%90%D1%88%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D1%8B
* http://belcult.by/oshmyany/ 
* http://slowo.grodnensis.by/index.php?option=com_content&view=article&id=2713%3A2-366&catid=12%3Aparafii-i-swiatynie&Itemid=430&lang=by

Катэгорыя:Колішнія кляштары Беларусі
Катэгорыя:Культавыя збудаванні Ашмян
Катэгорыя:Дамініканскія кляштары Беларусі
Чыгуначная бальніца (Мінск)

**Чыгуначная бальніца** — комплекс будынкаў у Мінску, пабудаваны ў 1912—1914 гг. Размешчана па адрасе вул. Аўтадораўская, 3, 3а і ўключае мураваныя галоўны і 5 дапаможных карпусоў, воданапорную вежу.

## Архітэктура 
### Бальніца 
Галоўны корпус двухпавярховы, Е-падобны ў плане. Архітэктурна-мастацкую выразнасць будынку надае кантрастнае спалучэнне чырвонай цэглы і белых атынкаваных дэталей на фасадах — карнізы, франтоны, пілястры, аконныя ліштвы, сандрыкі. Галоўны фасад вылучаны цэнтральным і двума бакавымі рызалітамі, завершаны трохвугольнымі франтонамі. Плоскасць сцяны фасада дэкарыравана шырокімі пілястрамі і спаранымі лапаткамі. Аконныя праёмы прамавугольныя на першым паверсе, паўцыркульныя па другім. Будынак мае калідорную планіроўку. Па перыметры ўздоўж аднабаковага калідора размешчаны палаты для хворых. Аперацыйныя залы на першым і другім паверхах вынесены ў асобны пяцігранны аб'ём дзеля лепшага іх асвятлення. Санітарныя пакоі ў тарцах бакавых крылаў маюць самастойныя ўваходы з двара.

Дапаможныя карпусы адна— і двухпавярховыя, вырашаны ў лаканічных формах.

### Воданапорная вежа 
Трох'ярусная, васьмігранная ў плане цагляная воданапорная вежа не атынкавана. Першы невысокі ярус — аснова вежы, шырокія грані другога яруса расчлянёны вялікімі арачнымі нішамі, 3-і ярус глухі. У аздабленні выкарыстаны нішы, пілястры, арнаментальныя паясы. Асобныя дэталі маюць стылізаваныя формы сярэдневяковага абарончага дойлідства: машыкулі, вокны-байніцы і інш.

### Брацкая магіла 
Ha тэрыторыі філіяла чыгуначнай бальніцы знаходзіцца брацкая магіла, дзе пахаваны супрацоўнікі Мінскага лінейнага аддзялення міліцыі, якія загінулі 25 чэрвеня 1941 г. у час налёту нямецкай авіяцыі на горад. У 1972 г. на магіле пастаўлены абеліск.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Славутасці Мінска
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мінска
Катэгорыя:Праспект Жукава (Мінск)
Катэгорыя:1914 год у Мінску
Катэгорыя:Аўтадораўская вуліца (Мінск)
Дональд III (кароль Шатландыі)

'*Дональд III *Прыгожы''''' (, , каля 1033 — ) — кароль Альбы (Шатландыі) (1093—1094, 1094—1097), сын караля Дункана I.

## Біяграфія 
Пасля гібелі Малькальма III, Дональд III, скарыстаўшыся нявызначанасцю, захапіў Эдынбург і стаў каралём Шатландыі. Тады ж ён выгнаў са свайго двара ўсіх англічан.

Аднак у маі 1094 года Дункан II (сын Малькальма), які прысягнуўся на вернасць Вільгельму II Рудому, з англійскай арміяй пад камандаваннем свайго цесця Гаспатріка Нартумбрыйскага ўварваўся ў Шатландыю і захапіў прастол. Зрынуты Дональд адступіў у горы, дзе аб'яднаўся з Мел Петарам Мак-Леанам, мармэрам Мернса, і падняў паўстанне. Хоць англічане пакінулі двор Дункана, мяцежнікі не супакоіліся і 12 лістапада 1094 года забілі Дункана. Іншыя прэтэндэнты на шатландскую карону былі яшчэ малымі, што дазволіла Дональду зноў умацаваць сваю ўладу.

Праз некаторы час у 1097 годзе Вільгельм Руды падбухторыў маладога прынца Эдгара,  які жыў пры яго двары,  на захоп шатландскага прастола і даў яму армію для дасягнення гэтай мэты. Адбылася кароткая міжусобная вайна, у выніку якой Дональд III быў зрынуты. На працягу яшчэ двух гадоў ён вёў вайну супраць Эдгара, але ў 1099 годзе быў схоплены, аслеплены і пажыццёва пасаджаны ў замак Рэскаўбі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Каралі шатландскія
Катэгорыя:Данкельдская дынастыя
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Дункан II

**Дункан II** (, , раней 1060 — ) — кароль Альбы (Шатландыі) (1094), сын караля Малькальма III.

## Біяграфія 
У 1072 годзе Дункан быў адпраўлены ў Англію ў якасці закладніка, дзе ён жыў пры двары англійскага караля не як палонны, а як ганаровы госць, быў выгадаваны ў нармандскіх традыцыях і нават пасвечаны ў рыцары.

Пасля гібелі бацькі ў 1093 годзе Дункан заявіў пра свае прэтэнзіі на шатландскі прастол. У маі 1094 года з дапамогай войска свайго цесця Гаспатрыка Нартумбрыйскага Дункан захапіў Эдынбург, прагнаў дзядзьку Дональда III і каранаваўся як кароль Шатландыі. Дональд адступіў у горы і падняў паўстанне супраць англічан, што прыбылі з Дунканам. Дункан адправіў сваіх саюзнікаў назад, але мяцежнікі не супакоіліся і 12 лістапада 1094 года забілі караля ў Берыку.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Каралі шатландскія
Катэгорыя:Данкельдская дынастыя
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Катэгорыя:Забітыя манархі
Эдмунд (кароль Шатландыі)

**Эдмунд** (, , пасля 1070 — пасля 1097) — сын караля Альбы (Шатландыі) Малькальма III і Маргарыты Англійскай. Часам уключаецца ў спіс шатландскіх каралёў, у якасці суправіцеля Дональда III, але гістарычнасць таго факту, што ён быў каралём сумніўная.

## Біяграфія 
У лістападзе 1093 года, пасля адначасовай гібелі Малькальма III і яго старэйшага сына ад шлюбу з Маргарытай Англійскай — Эдуарда, Дональд III захапіў шатландскі прастол. Эдмунд і яго малодшыя браты Эдгар, Аляксандр і Давід беглі ў Англію, дзе жыў іх зводны брат Дункан.

У 1094 годзе Дункан з блаславення Вільгельма Рудога і c дапамогай войска свайго цесця Гаспатрыка Нартумбрыйскага, а таксама насельніцтва Лотыяна захапіў Эдынбург і зрынуў Дональда III. Аднак прабыў каралём ён нядоўга. Зрынуты Дональд адступіў у горныя раёны Шатландыі, дзе аб’яднаўся з Мэл Петарам мак Леанам, мармэрам Мернса і падняў паўстанне супраць англічан, што прыбылі з Дунканам. Дункан, жадаючы вырашыць канфлікт, адправіў сваіх саюзнікаў назад, але мяцежнікі не супакоіліся і 12 лістапада 1094 года забілі караля ў Берыку. Лічыцца, што забойцам быў Мэл Петар мак Леон, але Аналы Ольстэра і Вільям Мальмсберыйскі сцвярджаюць, што забойства было здзейснена па загадзе Дональда і Эдмунда.

Што вымусіла Эдмунда прыняць бок свайго дзядзькі — невядома. Мяркуецца, што бяздзетны Дональд прызначыў яго сваім спадчыннікам. Магчыма Эдмунд атрымаў тытул прынца Паўднёвай Шатландыі, якая ў той час лічылася хутчэй калоніяй, чым складовай часткай шатландскага каралеўства.

У 1097 годзе англійская армія пад камандаваннем Эдгара Этэлінга, уварвалася ў Шатландыю і зрынула Дональда і Эдмунда, пасадзіўшы на прастол Эдгара. Дональд і Эдмунд працягнулі барацьбу. Дональд у 1099 годзе быў схоплены, аслеплены і пажыццёва пасаджаны ў замак Рэскаўбі ў Ангусе. Эдмунд таксама быў схоплены ці здаўся добраахвотна і, хутчэй за ўсё, адмовіўшыся ад усіх дамаганняў на карону, пастрыгся ў манахі ў клюнійскім манастыры Мантэг’ю, на поўдні Англіі. Там ён з часам сканаў і быў пахаваны, паводле ўласнага завяшчання ў вярыгах. Дакладная дата яго смерці невядомая.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Аналы Ольстэра
* 

Катэгорыя:Каралі шатландскія
Катэгорыя:Данкельдская дынастыя
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Маргарыта Англійская (герцагіня Брабанта)

**Маргарыта Англійская** (; 1275 — пасля 1338) — англійская прынцэса з дынастыі Плантагенетаў, дачка Эдуарда I і Элеаноры Кастыльскай, жонка герцага Брабанта, Лацье і Лімбурга Жана II.

## Біяграфія 
Маргарыта нарадзілася 11 верасня 1275 года ў сям'і англійскага караля Эдуарда I і яго першай жонкі Элеаноры Кастыльскай. Яна была дзясятым дзіцем, хоць да моманту яе нараджэння ў жывых заставаліся толькі трое з яе братоў і сясцёр. Шлюб яе бацькоў быў шчаслівым і пладавітым: усяго ў іх нарадзілася шаснаццаць дзяцей.

8 ліпеня 1290 года быў заключаны шлюб паміж Маргарытай Англійскай і Жанам Брабанцкім, сынам Жана Пераможца, герцага Брабанта, Лацье і Лімбурга. Шлюб адбыўся ў Вэстмінстэрскім абацтве Лондана. Маладым на момант шлюбу было па 14 гадоў. Увосень таго ж года памерла маці Маргарыты, Элеанора Кастыльская.

Увесну 1294 года ў Бар-лё-Дзюку Жан I быў смяротна паранены на рыцарскім турніры і сканаў 3 мая. Герцагам Брабанта стаў яго васямнаццацігадовы сын Жан II. Маргарыта атрымала тытул герцагіні.

У 1300 годзе ў пары нарадзіўся іх адзіны сын — Жан, які пазней атрымаў у спадчыну трон бацькі.

Жан II атрымаў мянушку *Ціхі*. Падчас яго кіравання Брабант, падтрымліваючы адносіны з кааліцыяй, спрабаваў супрацьстаяць французскай экспансіі. Жан II таксама распачаў спробу заваявання Паўднёвай Галандыі, якая не ўвянчалася поспехам. Ведаючы пра сваю хваробу і жадаючы забяспечыць мірны пераход улады да малалетняга сына, Жан зрабіў некалькі важных крокаў для ўмацавання пазіцый герцага. У 1311 годзе, жадаючы перавесці адносіны з Францыяй у мірную плоскасць, ён ажаніў сына з Марыяй д'Эўро, пляменніцай караля Філіпа Прыгожага, а 27 верасня 1312 года падпісаў Кортэнбергскую хартыю. Паводле яе палажэнняў, герцаг павінен быў кіраваць краінай разам з саветам, у якім дзесяць месцаў належалі прадстаўнікам гарадоў Бруселя, Лувена, Антверпена, Тырлемона, Леа, Хертагенбоса, а таксама гарантавалася нязменнасць існага заканадаўства, урадавых і судовых звычаяў і гарадскіх прывілеяў. Праз месяц Жан II сканаў.

Маргарыта перажыла мужа і яшчэ пабачыла ўнукаў. Першае дзіця яе ятроўка, Марыя д'Эўро, нарадзіла ў 1322 годзе. Дзяўчынку назвалі Жаннай. Менавіта яна пасля стала кіраўніцай Брабанта. Памерла Маргарыта пасля 1338 года і была пахавана ў брусельскім саборы Святых Міхаіла і Гудулы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Хроніка пра паходжанне герцагаў Брабанта
* Асланов Л. А. «Культура и власть». Глава 11
* Генеалогія герцагаў Брабанцкіх
* Плантагенеты

Катэгорыя:Плантагенеты
Катэгорыя:Лувенскі дом
Катэгорыя:Жанчыны Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Прынцэсы Англіі
Давыд Абрамавіч Брук

**Давыд Абрамавіч Брук** (; ,  — , ) — савецкі тэатральны мастак. Заслужаны працаўнік культуры РСФСР (1977).

## Біяграфія 
Выпускнік тэатральна-дэкаратыўнага факультэта Саратаўскага мастацкага вучылішча. З 1950 года працаваў мастаком-пастаноўшчыкам у тэатрах Ачынска, Саратава, Пензы, Ульянаўска, Куйбышава. З 1961 года — галоўны мастак Сызранскага драматычнага тэатра. Сярод яго найбольш значных прац — сцэнаграфія спектакляў «Любоў Яравая» К. Трэнева, «Залатая карэта» Л. Лявонава, «Апошнія» М. Горкага, «Каменны валадар» Л. Украінкі, «Лэдзі Макбет Мцэнскага павета» паводле М. Ляскова, «Шляхі-ростані Вадзіма Рошчына» паводле А. М. Таўстога, «Дзівацтвы Белісы» Лопэ дэ Вегі, «Дванаццатая ноч» У. Шэкспіра, «З каханымі не раставайцеся» А. Валодзіна і інш

## Спасылкі 
* http://www.std-samara.ru/3473094994
* http://www.lib.syzran.ru/kraeved/Jivopis/Bruk.htm 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебску
Чарынг-Крос

**Чарынг-Крос** () — скрыжаванне галоўных вуліц Вэстмінстэра — Уайтхола, Стрэнда і Пэл-Мэла (дакладней, Кокспур-стрыт) з паўднёвага боку Трафальгарскай плошчы. Гэта месца лічыцца геаграфічным цэнтрам Лондана, адсюль адлічваюцца адлегласці да іншых аб’ектаў гарадской інфраструктуры (раней гэту ролю выконвалі Лонданскі камень і Сент-Мэры-ле-Боу).

Назва паходзіць ад паклоннага крыжа, які Эдуард I загадаў паставіць тут, каля вёсачкі Чарынг, у памяць пра сваю жонку Элеанору Кастыльскую. Гэты крыж, як і яшчэ адзінаццаць, пазначаў месцы, дзе спынялася труна з яе целам пры пераносе ў Вэстмінстэрскае абацтва.

З Чарынг-Кросам звязаны важныя падзеі Англійскай рэвалюцыі. У 1647 годзе парламенцкім дэкрэтам было пастаноўлена крыж Элеаноры знесці, а пасля аднаўлення манархіі на яго месцы пакаралі смерцю царазабойцаў. З 1675 года на месцы крыжа ўзвышаецца  пакаранаму смерцю Карлу I. Побач з ім быў пастаўлены ганебны слуп, дзе прылюдна секлі злачынцаў.

У віктарыянскую эпоху ў сувязі з узвядзеннем на ўсход ад скрыжавання, паміж Стрэндам і Тэмзай, грандыёзнага вакзальнага комплексу Чарынг-Крос перад яго фасадам у пышных формах неаготыкі быў адноўлены Чарынгскі крыж каралевы Элеаноры.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вэстмінстэр
Бісус

з роду *Mytilus*, прымацаваная да паверхні скалы некалькімі бісуснымі ніткамі]]

**Бісус** ( — «вісон, найтонкае палатно») — трывалыя бялковыя ніткі, якія вылучаюць некаторыя двухстворкавыя малюскі (*Bivalvia*). Бялковы сакрэт бісусавай залозай пры выдзяленні мае вадкую форму і застывае, ужо патрапіўшы ў ваду.

Найбольш звычайна выкарыстанне малюскамі бісусу для прымацавання да цвёрдых паверхняў.

Мяркуюць, што бісус узнік як прыстасаванне для ссядання планктонных лічынак на дно, таксама званы «марскім шоўкам». Па сведчанні Герадота ў Старажытным Егіпце вісон выкарыстоўвалі для абгортвання мумій.

## Зноскі 
Катэгорыя:Анатомія малюскаў
Катэгорыя:Двухстворкавыя
Катэгорыя:Жывёліны прыродныя валакна
Лонданскі камень

thumb|right|Лонданскі камень
thumb|right|Камень уначы
**Лонданскі камень** () — адна са славутасцяў Лондана.

Камень уяўляе сабой кавалак вапняку памерамі 53 × 43 × 30 см, які захоўваецца за металічнай рашоткай у доме 111 на . Паводле дегенды, гэта алтар Дыяны, узведзены Брутам Траянскім. Існуе легенда, што Лондан пагрузіцца пад ваду, калі камень будзе знішчаны.

У рэчаіснасці камень, верагодна, пазначаў цэнтр Лондана ў рымскія часы, служачы для адліку адлегласцей. Першы пісьмовы ўспамін пра валун адносіцца да часоў Этэльстана, а на карце камень упершыню быў пазначаны ў 1198 г. У Сярэднявеччы каля яго чыталі ўказы і прыносілі прысягу. Джэк Кэд, узяўшы Лондан у 1450 г., пастукаў па рэліквіі сваім мячом (ці жазлом), падкрэсліўшы сваю ўладу над горадам.

У XVIII стагоддзі камень двойчы пераносілі (у 1742 і 1798 гг.) ў царкву Св. Свіціна, разбураную нямецкімі бамбардзіроўкамі ў 1940 г. (славутасць тады ўдалося захаваць). Цяпер сімвал горада знаходзіцца ў сцяне офіснага будынка.

## Спасылкі 
* Падрабязнае апісанне (BBC)
* *S. Coughlan*. London's heart of stone // BBC

Катэгорыя:Славутасці Лондана
Катэгорыя:Гарадскія легенды
Катэгорыя: камяні
Жан II (герцаг Брабанта)

**Жан II Брабанцкі** па мянушцы **Ціхі** (;  — , Тэрвюрэн, Фламандскі Брабант) — герцаг Брабанта і Лімбурга з 1294 года. Яго бацькам быў Жан I, які перадаў яму свае тытулы, а маці — Маргарыта Фландрская.

Падчас свайго кіравання Жан II узвёў Берсельскі замак (1300—1310) у мястэчку Берсел (Фландрыя), які стаў часткай паласы ўмацаванняў горада Бруселя ў неспакойныя гады пазнейшых эпох. Яго месца заняў сын Жан III.

## Гл. таксама 
* Спіс герцагаў Брабанта

Катэгорыя:Герцагі брабанцкія
Катэгорыя:Герцагі лімбургскія
Катэгорыя:Лімбургскі дом
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XIII стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XIV стагоддзя
Ферт-оф-Клайд

**Ферт-оф-Клайд** (, , ) — заліў Ірландскага мора каля заходніх берагоў Шатландыі. Аддзелены ад Атлантычнага акіяна паўвостравам Кінтайр. Шырыня заліва каля ўваходу — 42 км. У верхняй частцы ўтварае фіёрды Лох-Файн, Лох-Стрывен, Лох-Лонг, Гер-Лох і іншыя. У заліў упадае рака Клайд, якая праз канал злучае яго з залівам Ферт-оф-Форт.

У заліве размешчана некалькі астравоў, самыя буйныя — Аран і Б'ют.

Ферт-оф-Клайд абмывае тэрыторыі абласцей Аргайл-энд-Б'ют, Паўночны Эршыр і Паўднёвы Эршыр. Найбольш значныя населеныя пункты, размешчаныя на берагах заліва:
* Ардрасан
* Бродык
* Герван
* Грынак
* Дамбартан
* Данун
* Кэмпбелтаўн
* Кардрас
* Прэстуік
* Рэнфру
* Ротсей
* Трун
* Хеленсбара
* Эр

## Спасылкі 
Катэгорыя:Залівы Ірландскага мора
Катэгорыя:Залівы Шатландыі
Б’ют

**Б’ют** (, ) — востраў на захадзе Шатландыі, у заліве Ферт-оф-Клайд. У наш час адміністрацыйна адносіцца да вобласці Аргайл і Б’ют, раней разам з іншымі астравамі заліва — Аран, Грэйт-Камбрэй і інш. — утвараў графства Б'ют. Найбуйнейшы горад Б’юта — Ротсей на ўсходнім беразе вострава. Замак Ротсея гістарычна з’яўляўся адным з цэнтраў уладанняў Сцюартаў, каралеўскай дынастыі Шатландыі і Англіі.

## Геаграфія 
Рэльеф вострава Б’ют невысокі, пераважаюць узгоркі (вышынёй да 278 м, вяршыня Уіндзі-Хіл) і ўрадлівыя прыбярэжныя нізіны. Вузкі праліў Кайл-оф-Б'ют аддзяляе паўночную частку вострава ад паўвострава Коўал.

## Гісторыя 
Тэрыторыя Б’юта даволі рана была заселена скотамі, перасяленцамі з Ірландыі і ўвайшла ў склад гэльскага каралеўства Дал Рыяда. У 843 годзе Дал Рыяда аб’ядналася з Каралеўствам піктаў, утварыўшы Шатландскую дзяржаву. У той жа час на тэрыторыю заходняга ўзбярэжжа пранікаюць нарвежскія вікінгі. У сярэдзіне XII ст. Б’ют увайшоў у склад гэльскага Каралеўства Астравоў на чале з Сомерледам. Каля 1200 г. Б’ют захопліваюць Сцюарты, англа-шатландскі род, асноўныя ўладанні якога знаходзіліся ў Клайдсайдзе. Пасля таго, як Роберт Сцюарт стаў у 1371 годзе каралём Шатландыі, Б’ют увайшоў у склад каралеўскага дамена.

З 1398 года спадчыннік караля Шатландыі стаў насіць тытул герцага Ротсея, у гонар галоўнага замка Сцюартаў на Б’юце. Гэты тытул дагэтуль выкарыстоўваецца спадчыннікам прастола Вялікабрытаніі прынцам Уэльскім. У наш час каралі не маюць земляў на Б’юце. У 1703 годзе тытул графаў (з 1796 года маркізаў) Б’юта атрымалі прадстаўнікі адной з малодшых галін дому Сцюартаў.

Катэгорыя:Астравы Шатландыі
Каралеўства Альба

**Каралеўства Альба** () — дзяржава скотаў і піктаў пад вяршэнствам скотаў, якая існавала з 900 (год смерці караля Дональда II) да 1286 (год смерці караля Аляксандра III). Фактычна дзяржава ўтварылася яшчэ ў 843 годзе, калі кароль скотаў Кенет Мак-Альпін аб'яднаў сваё каралеўства Дал Рыяду з каралеўствам піктаў Фортрыу.

Абазначэнне гэтага перыяду гісторыі Шатландскага каралеўства як *каралеўства Альба* ўжываецца для зручнасці, бо на працягу гэтага часу эліта і насельніцтва каралеўства было пераважна пікта-гэльскім (у позні час пікта-гэльскім і скота-нармандскім), размаўляла на гэльскай мове, у адрозненне ад перыяду валадарства Сцюартаў, калі эліта каралеўства і большая частка насельніцтва, якая жыла на раўнінах і ў гарадах, галоўным чынам ужо перайшла на англа-шатландскую мову.

## Гл. таксама 
* Спіс каралёў Шатландыі
* Герцаг Олбані

Катэгорыя:Сярэдневяковая Шатландыя
Катэгорыя:Пікты
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы на Брытанскіх астравах
Дональд II (кароль Шатландыі)

'''Дональд II Вар'ят''' (, , памёр у 900) — кароль Альбы (Шатландыі) з 889, сын караля Канстанціна I. Сваю мянушку «Вар'ят» (*Dásachtach*) Дональд атрымаў у «Прароцтве Берхана», але прычына яе ўзнікнення не вядомая.

## Біяграфія 
Дональд стаў каралём Альбы (Шатландыі) пасля смерці або звяржэнне Гірыка (*Giric mac Dúngail*). Дата яго ўзыходжання на прастол дакладна невядомая, але звычайна за яе прымаецца 889 год. Падчас кіравання Дональда вікінгі працягвалі рабаваць Шатландыю. Ён спачатку перамог іх у бітве пры Інісібсаліяне, але затым быў разбіты і загінуў пры Данатары.

Хроніка Каралёў Альбы паведамляе пра яго: «Дональд, сын Канстанціна, трымаў каралеўства на працягу 11 гадоў [889-900]».

Дональд быў апошнім кіраўніком, якога згадваюць з тытулам «*кароль піктаў*».

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Каралі шатландскія
Катэгорыя:Мак-Альпіны
Катэгорыя:Каралі піктаў
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы IX стагоддзя
Катэгорыя:Забітыя манархі
Катэгорыя:Асобы, чыя дата нараджэння не вызначана
Эд Беланогі

**Эд Беланогі** (, , забіты ў 878), кароль Альбы (Шатландыі) (877—878), сын караля Кенета I.

## Біяграфія 
Эд Беланогі атрымаў у спадчыну шатландскі прастол пасля гібелі брата, Канстанціна I. Аднак год праз быў забіты ў бітве пры Стрэзелене супраць Гірыка Мак-Дунгала, правадыра Гарыяха, які захапіў уладу над усім каралеўствам.

Эд стаў родапачынальнікам малодшай лініі роду Мак-Альпінаў, прадстаўнікі якой займалі трон Альбы (Шатландыі) напераменку з прадстаўнікамі старэйшай лініі, якая ідзе ад старэйшага брата Эда — Канстанціна I.

## Дзеці 
* Канстанцін II (пам. 952), кароль Альбы (Шатландыі) (900—943)
* Дональд II (пам. 934), кароль Стратклайда з 908/916

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Каралі шатландскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы IX стагоддзя
Катэгорыя:Мак-Альпіны
Катэгорыя:Каралі піктаў