open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Яна Анатолеўна Вышэдка

**Яна Анатолеўна Вышэдка** (нар. , Барысаў, Беларусь) — беларуская футбалістка і футбольны трэнер.

## Клубная кар’ера 
Выступала ў складзе «Бабруйчанкі» і «Алма-КТЖ» (Казахстан). Была адным са стваральнікаў «Зоркі-БДУ».

У жніўні 2019 года атрымала трэнерскую ліцэнзію катэгорыі B, у снежні 2021 года — трэнерскую ліцэнзію катэгорыі A.

З 2020 па 2021 год была галоўным трэнерам жаночай зборнай Беларусі па футболе U-17.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Бабруйчанка
Катэгорыя:Трэнеры жаночай зборнай Беларусі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Алма-КТЖ
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Зорка-БДУ
Катэгорыя:Трэнеры ЖФК Смаргонь
Народна-вызваленчы рух Бенішангула

**Народна-вызваленчы рух Бенішангула, НВРБ** — узброеная групоўка, якая дзейнічае ў эфіопскім рэгіёне Бенішангуль-Гумуз. Арганізацыя створана ў 1999 годзе. Супрацьстаіць дзеючаму ўраду Эфіопіі. Рух выступае ў абарону правоў народаў берта і гумуз ад «прыгнёту трох найбольш уплывовых этнасаў краіны» і ажыццяўляе ахову жыхароў рэгіёна ад налётаў ВАА.

Згодна з Tigrai Online, Народна-вызваленчы рух Бенішангула быў створаны ў 1996 годзе як узброеная паўстанцкая групоўка. Паводле даных пракуратуры Эфіопіі, НВРБ заснаваны Абдулвахабам Мехадзі, які кіраваў арганізацыяй да 2015. Групоўка двойчы (у 2005 і 2013) падпісвала мірныя пагадненні з федэральнымі ўладамі, але ў абодвух выпадках паўстанцы аднаўлялі сваю дзейнасць.

Да канца 2010-х арганізацыя атрымала рознага роду падтрымку, уключаючы курсы ваеннай падрыхтоўкі, у Эрытрэі, пра што казалі як прадстаўнікі федэральных уладаў, так і самі баевікі.
## Зноскі
Катэгорыя:Узброеныя групоўкі ў Эфіопіі
Мікалай Пакроўскі

**Мікала́й Пакроўскі**:
* Мікалай Мікалаевіч Пакроўскі, дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі;
* Мікалай Пракопавіч Пакроўскі, савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч.
Аляксандр Тарасаў

**Алякса́ндр Тара́саў**:
* Аляксандр Мікалаевіч Тарасаў — савецкі і расійскі сацыёлаг і філосаф.
* Аляксандр Міхайлавіч Тарасаў — савецкі дзяржаўны і гаспадарчы дзеяч.
Раду Жудэ

**Раду Жудэ** (, нар. , ) — румынскі кінарэжысёр і сцэнарыст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 28 сакавіка 1977 года ў Бухарэсце (Румынія). У 2003 годзе скончыў факультэт рэжысуры Універсітэта медыя ў Бухарэсце, затым працаваў асістэнтам у рэжысёраў Коста-Гаўраса і Крысці Пую. Яго кароткія метры «*Тэлевізар у капелюшы*» (2006) і «*Аляксандра*» (2006) былі адзначаны ўзнагародамі на многіх міжнародных фестывалях і цёпла прыняты крытыкамі. Поўнаметражным дэбютам стаў фільм «*Самая шчаслівая дзяўчына на свеце*» (2009), які заваяваў прыз Еўрапейскай канфедэрацыі мастацкага кіно Берлінскага кінафестывалю. У 2014 годзе кароткаметражка «*Яно можа прайсці скрозь сцяну*» ўдастоілася спецыяльнай узнагароды Канскага кінафестывалю. Адзін з самых знакамітых фільмаў рэжысёра — каларытны этна-вестэрн «*Брава!*», адзначаны «*Сярэбраным мядзведзем*» за найлепшую рэжысуру.

## Фільмаграфія 
* 2006 — «*Тэлевізар у капелюшы*»
* 2006 — «*Аляксандра*»
* 2009 — «*Самая шчаслівая дзяўчына на свеце*»
* 2012 — «*Усе ў нашай сям’і*»
* 2014 — «*Яно можа прайсці скрозь сцяну*»
* 2015 — «*Брава!*»
* 2018 — «*Мне пляваць, калі мы ўвойдзем у гісторыю як варвары*»
* 2020 — «*Вялікімі літарамі*»
* 2021 — «*Недарэчны трах, або Вар’яцкае порна*»
Адміністрацыйны падзел Эфіопіі

У адміністрацыйным дачыненні Эфіопія дзеліцца на 11 **рэгіёнаў**, таксама званых акругамі або штатамі ( *kəlləl* / *кылыл* , множ. л. *kəlləločč* / *кылылоч*), арганізаваных па этнічным прынцыпе. Да ўзроўню рэгіёнаў прыроўненыя два гарады ( *yä’städadär akkababi*, мн. л. *yä’städadär akkababiwočč*): Адыс-Абеба і Дырэ-Дауа.

Рэгіёны дзеляцца на **зоны** (адз. л.  *zonə* / *зоны*), тыя ў сваю чаргу на акругі (уарэды ( *wäräda*)), а тыя на абшчыны (*käbäla* / *кэбэла*) — самыя дробныя адзінкі, якія аб’ядноўваюць групы вёсак.
## Суб’екты федэратыўнага ладу Эфіопіі 
**Рэгіён народаў поўдня** часам таксама называецца рэгіёнам *Паўднёвых нацыянальнасцяў, народнасцяў і народаў* ці *Паўднёвыя народы і плямёны*.
Федэральны Урад Эфіопіі

**Федэральны Урад** — цэнтралізаваная сістэма дзяржаўнага кіравання Эфіопіі. Курыруе знешнюю і ўнутраную палітыку краіны, з’яўляецца вышэйстаячай надбудовай над урадамі штатаў (рэгіёнаў).

Кіраўнік дзяржавы — прэзідэнт, які выбіраецца на 6-гадовы тэрмін (з правам паўторнага тэрміну) парламентам (палатай народных прадстаўнікоў).

Кіраўнік урада (прэм’ер-міністр) прызначаецца ад партыі, якая перамагла на парламенцкіх выбарах.

Заканадаўчая ўлада — двухпалатны парламент: Палата Федэрацыі (108 членаў, якія выбіраюцца асамблеямі штатаў на 5-гадовы тэрмін), якая займаецца канстытуцыйнымі і федэральна-рэгіянальнымі пытаннямі, і Палата народных прадстаўнікоў (547 членаў, якія выбіраюцца насельніцтвам на 5-гадовы тэрмін).

Прэзідэнт і віцэ-прэзідэнт Федэральнага Вярхоўнага суда рэкамендуюцца прэм’ер-міністрам і прызначаюцца Палатай народных прадстаўнікоў.
## Гл. таксама 
* Федэральны Урад ЗША
## Спасылкі 
*Official Ethiopian Government Portal
*The Parliament of Ethiopia
Катэгорыя:Палітыка Эфіопіі
Часовы ваенна-адміністрацыйны савет

**Часовы ваенна-адміністрацыйны савет, ЧВАС** (), таксама вядомы як **Дэрг** ( — савет, камітэт) — вышэйшы калегіяльны орган дзяржаўнай улады ў Эфіопіі ў 1974—1987 гадах.

Вышэйшы орган ЧВАС — з’езд. Ён абіраў Цэнтральны камітэт з 32 членаў і Пастаянны камітэт з 16 членаў, вызначаў асноўныя напрамкі ўнутранай і знешняй палітыкі, сцвярджаў бюджэты, планы развіцця, вызначаў задачы абароны, дзяржаўнай бяспекі, ратыфікаваў дагаворы, прымаў рашэнні аб стварэнні або ліквідацыі дзяржаўных органаў і грамадскіх арганізацый, аб’яўляў вайну ці надзвычайнае становішча, прызначаў або звальняў членаў ЧВАС і г. д. Цэнтральны Камітэт ЧВАС ажыццяўляў агульнае кіраўніцтва ўнутранай і знешняй палітыкай, а Пастаянны камітэт — палітыка-ідэалагічнае кіраўніцтва і кантроль над выкананнем праграмы нацыянальна-дэмакратычнай рэвалюцыі. Кіраўнік дзяржавы і ўрада — старшыня ЧВАС.

У 1987 пасля прыняцця новай Канстытуцыі краіны ЧВАС быў скасаваны, яго функцыі перайшлі да Нацыянальнага сходу, Дзяржаўнаму Савету і прэзідэнту Народна-Дэмакратычнай Рэспублікі Эфіопіі.
## Старшыні ЧВАС 
* Аман Мікаэль Андам, 12 верасня 1974 — 17 лістапада 1974;
* Менгісту Хайле Марыям, 17 лістапада 1974 — 28 лістапада 1974;
* Тэфэры Бэнці, 28 лістапада 1974 — 3 лютага 1977;
* Менгісту Хайле Марыям, 11 лютага 1977 — 10 верасня 1987.
## Літаратура 
* Большая Советская энциклопедия, третье издание. — : Советская Энциклопедия, 1970—77 (электронная версия — М.: Научное издательство «Большая Российская энциклопедия», 2004.
* Большой энциклопедический словарь. — 2-е изд., перераб и доп. — : Большая Российская энциклопедия; : Норинт, 2000. — 1456 с.: ил.
## Спасылкі 
* Страны и президенты: Эфиопия
Катэгорыя:Гісторыя Эфіопіі
Катэгорыя:Палітыка Эфіопіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1974 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1987 годзе
Уільям Стэндыш Ноўлс

**Уільям Стэндыш Ноўлс** (; , Тонтан, Масачусетс, ЗША — , Чэстэрфілд, Місуры, ЗША) — амерыканскі хімік. Ноўлс быў адным з лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі па хіміі 2001 года. Ён падзяліў прыз з Рыёдзі Наёры і Карлам Бары Шарплесам за даследаванні, якія выкарыстоўваюцца ў фармацэўтычнай прамысловасці — стварэнне хіральных каталізатараў акісляльна-аднаўленчых рэакцый.

## Адукацыя 
Ноулс вучыўся ў школе Беркшыр у Шэфілдзе, штат Масачусетс. Пасля заканчэння быў прыняты ў Гарвардскі ўніверсітэт пасля здачы экзаменаў на калегію каледжа. Адчуваючы, што ён занадта малады, каб паступаць у каледж, Ноулс правёў год у Акадэміі Філіпса ў Андоверы, штат Масачусетс. У канцы года ён атрымаў сваю першую ўзнагароду па хіміі, школьную прэмію Бойлстана ў памеры 50 долараў.

Пасля навучальнага года ў падрыхтоўчай школе Ноўлс вучыўся ў Гарварде, дзе атрымаў спецыяльнасць па хіміі, засяродзіўшыся на арганічнай хіміі. Ён атрымаў ступень бакалаўра ў 1939 годзе і паступіў у Калумбійскі універсітэт у аспірантуру.

## Узнагароды 
* 1983 — Прэмія піянера хіміі ад Амерыканскага інстытута хімікаў
* 2001 — Нобелеўская прэмія па хіміі
* 2008 — Прэмія Пітэра Рэйвена за жыццёвыя дасягненні ад Акадэміі навук, Сент-Луіс

### Нобелеўская прэмія 
Ён падзяліў палову Нобелеўскай прэміі па хіміі ў 2001 годзе з Рыёдзі Наёры за «іх працу па хіральна каталізаваных рэакцыях гідрагенізацыі». Другая палова прэміі была прысуджана Карлу Бары Шарплесу за распрацоўку шэрагу каталітычных асіметрычных акісленняў. Ноўлс распрацаваў адзін з першых асіметрычнае гідрыраванне каталізатараў шляхам замены ахіральнага трыфенілфосфіна лігандаў у каталізатары Уілкінсан з хіральнымі фасфінавымі лігандамі. Гэты эксперыментальны каталізатар быў эфектыўным для энантыаселектыўнага сінтэзу, дасягнуўшы сціплага 15 % энантыамернага лішку.

Ноулс таксама быў першым, хто ўжыў энантыаселектыўны металічны каталіз для прамысловага сінтэзу; падчас працы ў кампаніі Monsanto ён распрацаваў этап энантыаселектыўнай гідрагенізацыі для вытворчасці левадопы, выкарыстоўваючы ліганд DIPAMP.

: 

## Асабістае жыццё 
Пасля выхаду на пенсію ў 1986 годзе Ноулс жыў у Чэстэрфілдзе, штат Місуры, прыгарадзе Сент-Луіса. На пенсіі ён аднаўляў мясцовыя травы прэрый на ферме ў 100 гектараў, якая дасталася яго жонцы. Ён быў жанаты на сваёй жонцы Нэнсі 66 гадоў і меў чацвёра дзяцей: Элізабет, Пітэра, Сары і Леслі Макінтайр. У яго таксама было чацвёра ўнукаў. Ноулс памёр у Чэстэрфілдзе 13 чэрвеня 2012 года ва ўзросце 95 гадоў. Раней яны з жонкай заяўлялі, што іх ферма будзе ахвяравана для пераўтварэння ў гарадскі парк пасля іх смерці.

## Спасылкі 
* Нобелеўская лекцыя Ноўлса Асіметрычныя гідрагенізацыі
* 
* 

Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Выпускнікі Гарварда
Катэгорыя:Выпускнікі Калумбійскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША
Катэгорыя:Хімікі ЗША
Назаві мяне сваім імем

**«Назаві мяне сваім імем»** () — фільм рэжысёра Лукі Гуаданьіна, зняты па сцэнарыі Лукі Гуаданьіна, Джэймса Айворы і Уолтара Фазана, заснаваным на аднайменным рамане Андрэ Асімана. Прэм’ера стужкі адбылася на кінафестывалі «Сандэнс» 22 студзеня 2017 года.

Фільм быў высока ацэнены крытыкамі і ганараваны шматлікімі міжнароднымі ўзнагародамі. Быў намінаваны на прэмію «Оскар» 2018 года ў катэгорыях «Найлепшы фільм», «Найлепшая мужчынская роля», «Найлепшы адаптаваны сцэнарый» і «Найлепшая песня», атрымаўшы перамогу ў намінацыі «Найлепшы адаптаваны сцэнарый».

## Сюжэт 
Лета 1983 года на поўначы Італіі. Сямнаццацігадовы Эліа Перлман жыве са сваімі бацькамі на загараднай віле. Да яго бацькі, прафесара археалогіі, прыязджае 24-гадовы амерыканскі аспірант Олівер, каб дапамагчы ў даследаваннях. Яго пасяляюць у сумежны з Эліа пакой.
220px|міні|злева|Кадр з фільма
Эліа прапануе Оліверу экскурсію па наваколлі. Той згаджаецца. Паступова яны праводзяць усё больш часу разам. Эліа пачынае сустракацца з Марсіяй. Пазней ён адпраўляецца разам з Оліверам і бацькам на раскопкі.

Падчас чарговай паездкі ў горад Эліа прызнаецца Оліверу ў сваіх пачуццях да яго. Але Олівер лічыць, што юнаку не варта казаць пра гэта ўслых. Пазней яны цалуюцца, аднак Олівер кажа, што ім варта спыніцца. Эліа пачынае больш часу праводзіць з Марсіяй, але не перастае думаць пра Олівера. Эліа пакідае запіску пад дзвярыма Олівера. Увечары яны сустракаюцца і займаюцца сексам.

Перад ад’ездам у Амерыку Олівер разам з Эліа едуць у Бергама. Там яны праводзяць тры дні і развітваюцца. Пасля развітання маці адвозіць Эліа дадому. Вярнуўшыся ў горад, ён сустракае Марсію. Дзяўчына кажа, што нягледзячы на разрыў, хоча застацца сябрамі. Бацькі падтрымліваюць засмучанага Эліа.

На Хануку Перлманам тэлефануе Олівер і паведамляе пра свае заручыны. Пасля непрацяглай размовы з Оліверам Эліа падыходзіць да каміна і доўга глядзіць на полымя.

## У ролях 
[міні|250пкс|справа|А. Хамер і Ц. Шаламэ падчас прэс-канферэнцыі на [Берлінскі міжнародны кінафестываль 2017|Берлінскім МКФ, 2017]]
* Цімаці Шаламэ — Эліа Перлман
* Майкл Сталберг — містэр Перлман
* Армі Хамер — Олівер
* Аміра Касар — Анэла Перлман
* Эстэр Гарэл — Марсія

## Вытворчасць 
Асноўныя здымкі фільма пачаліся ў маі 2016 года. 23 мая быў абвешчаны акцёрскі склад, у які ўвайшлі Армі Хамер, Цімаці Шаламэ і Майкл Сталберг.

## Рэліз 
Сусветная прэм’ера фільма адбылася 22 студзеня 2017 на кінафестывалі ў Сандэнсе. Ён таксама быў паказаны на Міжнародным кінафестывалі ў Таронта, 13 лютага 2017 года на Берлінскім міжнародным кінафестывалі і Нью-Ёркскім кінафестывалі 3 кастрычніка 2017 года. Рэліз стужкі ў ЗША адбыўся 24 лістапада 2017 года. Першы афіцыйны трэйлер быў паказаны 1 жніўня 2017 года.

## Саўндтрэк 
## Крытыка 
«Назаві мяне сваім імем» атрымаў станоўчыя водгукі кінакрытыкаў. На сайце Rotten Tomatoes фільм мае рэйтынг 100% з сярэдняй ацэнкай 9.6/10 (грунтуючыся на 21 рэцэнзіі). На сайце Metacritic карціна атрымала 97 балаў з 100 (на аснове 9 водгукаў).

## Узнагароды і намінацыі 
## Крыніцы
Іван Іванавіч Савосцікаў

**Іван Савосцікаў** (, г. Мінск — ) — беларускі футбаліст (нападаючы) і футбольны трэнер. Майстар спорту СССР (1963), Заслужаны трэнер БССР (1982). Быў першым трэнерам зборнай Беларусі па футболе U-21 (1992—1999).

## Клубная кар’ера 
Быў уладальнікам Кубка БССР (1960), бронзавым прызёрам чэмпіянату СССР (1963), фіналістам Кубка СССР (1965).

Савосцікаў у другой палове 1980-х трэніраваў мінскае «Дынама», з якім дабраўся да фіналу Кубка СССР (1987), а таксама выйграў Кубак Беларусі (1999) з «Белшынай».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя трэнеры БССР
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Нёман Гродна
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК Спутнік Мінск
Катэгорыя:Трэнеры ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Трэнеры ФК Белшына
Катэгорыя:Трэнеры ФК Мінск
Катэгорыя:Трэнеры маладзёжнай зборнай Беларусі па футболе
Савойска-Манбланскі ўніверсітэт

**Савойска-Манбланскі ўніверсітэт** () — французская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з кампусамі ў гарадах Ансі і Шамберы.

## Агульная характарыстыка 
Установа раней была вядома таксама як Савойскі ўніверсітэт ці Універсітэт Шамберы. Універсітэт размешчаны ў дэпартаментах Савоя і Верхняя Савоя.

Шматпрофільная ВНУ, яна штогод рыхтуе больш за 15 000 студэнтаў у галіне навукі і тэхнікі, мастацтва, моў і літаратуры, права, эканомікі, менеджменту, гуманітарных і сацыяльных навук. Даследаванні праводзяцца ў 19 навукова-даследчых лабараторыях.

На нацыянальным узроўні ён займае 12-е месца сярод найлепшых універсітэтаў Францыі і 1-е месца па колькасці студэнтаў, якія ўдзельнічаюць у агульнаеўрапейскай праграме Erasmus. Акрамя таго, універсітэт шэсць разоў згадваецца ў сусветным Шанхайскім рэйтынгу, дзе знаходзіцца паміж 800-м і 900-м месцамі.

Ён быў створаны ў 1979 годзе з універсітэцкіх каледжаў, створаных у 1960 годзе. 27 мая 2014 года савет дырэктароў установы прагаласаваў за змену назвы ўстановы. У 2015 годзе Савойскі ўніверсітэт стаў Савойска-Манбланскім ўніверсітэтам.

## Структура 
* Факультэт моў, літаратуры і гуманітарных навук
* Юрыдычны факультэт
* Горны факультэт
* Тэхналагічны інстытут у Ансі
* Тэхналагічны інстытут у Шамберы
* Савойска-Манбланскі інстытут дзелавога адміністравання
* Савойская політэхнічная школа

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Францыі
Катэгорыя:Ансі
Катэгорыя:Шамберы
Кароткая гісторыя Беларусі

**«Кароткая гісторыя Беларусі»** — першая кніга, прысвечаная гісторыі Беларусі, дзе Беларусь разглядаецца як асобны суб’ект, а таксама першы вучэбны дапаможнік, напісаны беларусам для беларусаў. Аўтар кнігі, Вацлаў Ластоўскі, напісаў яе, каб пашырыць сярод беларусаў гістарычныя веды пра свой край.

Вацлаў Ластоўскі не праводзіў спецыяльных гістарычных даследаванняў і не меў сістэматычнай гістарычнай адукацыі. Ягоная праца носіць кампіляцыйны характар. Аўтар карыстаўся працамі расейскіх, польскіх і ўкраінскіх гісторыкаў.

У выданні прысутнічала 40 малюнкаў, рэпрадукцый і фатаграфій з каментарамі да іх.

## Значэнне 
Упершыню Вацлаў Ластоўскі прадставіў беларускі народ не як аб’ект, на які ўздзейнічаюць суседзі, а як самастойны суб’ект гісторыі. Ён жа ўпершыню зважаў, што пад тэрмінамі «літоўскі» ды «рускі» хаваецца беларуская спадчына. У кнізе Ластоўскі таксама выклаў сваю перыядызацыю гісторыі Беларусі, якая стала першай спробай гэтага.

Упершыню Ластоўскі прывёў правільную паслядоўнасць вялікіх князёў літоўскіх, да яго ўсе вялікія князі пасля Жыгімонта Кейстутавіча значыліся як польскія каралі. Польскія і расійскія гісторыкі ігнаравалі факт існавання Вялікага Княства Літоўскага і ягоных гаспадароў.
»]]

## Перыядызацыя 
Вацлаў Ластоўскі вылучыў 5 перыядаў, засноўваючыся на агульнадзяржаўным падыходзе, які тады быў папулярны ў расійскай гістарыяграфіі:

* Ад старажытных часоў да ўцёку полацкіх князёў у Літву (1129 г.);
* Ад звароту полацкіх князёў (1132 г.) да смерці Вітаўта (1430 г.)
* Ад смерці Вітаўта да Люблінскай уніі (1569 г.);
* Ад Люблінскай уніі да падзелаў Рэчы Паспалітай;
* Беларусь пад Расіяй.

## Крытыка 
Кніга ў свой час крытыкавалася польскімі і расейскімі гісторымі, бо, на іх думку, яна скажала гісторыю.

## Выданні 
* Ластоўскі, В.Ю. (Власт) Кароткая гісторыя Беларусі / В.Ю. Ластоўскі. — Вільня: Друкарня Марціна Кухты, 1910. — Рэпрынт. — Мінск: Універсітэцкае, 1993. — 126 с.; іл.

## Спасылкі 
* 
* 
*

Катэгорыя:Творы Вацлава Ластоўскага
Катэгорыя:Кнігі 1910 года
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі
Катэгорыя:Творы на беларускай мове
Народна-Дэмакратычная Рэспубліка Эфіопія

**Народна-Дэмакратычная Рэспубліка Эфіопія** () — афіцыйная назва Эфіопіі з 1987 па 1991 год. НДРЭ была заснавана ўрадам, які ўзначальваў Менгісту Хайле Марыям. У новай дзяржаве ўсталявалася аднапартыйная сістэма на чале з Рабочай партыяй Эфіопіі, якая змяніла дыктатуру Дэрга. Дзяржава афіцыйна была абвешчана 22 лютага 1987 года, трыма тыднямі праз рэферэндуму, зацвердзіўшы новую Канстытуцыю, хоць рэальная ўлада заставалася ў Дэрга да верасня. Сваё існаванне НДРЭ спыніла ў канцы мая 1991 года, калі войскі Рэвалюцыйна-дэмакратычнага фронту ўвайшлі ў Адыс-Абебу, а Менгісту збег з краіны.

Катэгорыя:З’явіліся ў 1987 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1991 годзе
Катэгорыя:Гісторыя Эфіопіі
Катэгорыя:Гісторыя Эрытрэі
Катэгорыя:Былыя сацыялістычныя рэспублікі
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Афрыкі
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Найноўшага часу
Сент-Эцьенскі ўніверсітэт імя Жана Манэ

**Сент-Эцьенскі ўніверсітэт імя Жана Манэ** () — французская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Сент-Эцьен.

## Агульная характарыстыка 
Універсітэт афіцыйна створаны 27 сакавіка 1969 года, ён з’яўляецца пілотнай установай вышэйшай адукацыі ў Сент-Эцьене, аб’яднанай ва ўніверсітэцкім цэнтры Сент-Эцьена (які налічвае каля дзесяці устаноў). У 1989 годзе ён атрымаў назву Універсітэт імя Жана Манэ ў гонар бацькі-заснавальніка Еўрапейскага Саюза.

## Структура 
* Факультэт мастацтваў, моў і літаратур
* Факультэт сацыяльна-гуманітарных навук
* Факультэт права
* Факультэт біялогіі, спорту і здароўя
* Факультэт навук і тэхналогій
* Інстытут дзелавога адміністравання

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Францыі
Катэгорыя:Сент-Эцьен
Ісламскі фронт вызвалення Ароміі

**Ісламскі фронт вызвалення Ароміі, ІФВА** () — аромская палітычная партыя і былая паўстанцкая групоўка (да 2000 года), якая ваявала супраць Дэрг і НФВТ. Заснавана ў выніку расколу ў арганізацыі «Фронт вызвалення Арома» ў 1985 годзе шэйхам Абдулкарымам Ібрагімам Хамідам, больш вядомым як Джараа Абаа Гадаа. У 2005 годзе партыя адмовілася ад чыста ісламскай і антыхрысціянскай палітыкі і неўзабаве пераўтварылася ў Дэмакратычны фронт за незалежнасць Ароміі.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Эфіопіі
Катэгорыя:Зніклі ў 2005 годзе
Катэгорыя:Палітычныя партыі, заснаваныя ў 1985 годзе
Катэгорыя:Узброеныя групоўкі ў Эфіопіі
Фронт патрыётаў адзінства Эфіопіі

**Фронт патрыётаў адзінства Эфіопіі**, **ФПАЭ** — эфіопская ўзброеная групоўка і палітычная партыя. Мэтай арганізацыі з’яўляецца стварэнне «ўнітарнай, мірнай і інклюзіўнай Эфіопіі», а таксама знішчэнне сістэмы этнічнага федэралізму.

Была сфарміравана ў 1993 годзе былымі чыноўнікамі Дэрг. Дзейнічала пераважна ў рэгіёне Гамбела. Атрымлівала падтрымку ад уладаў Эрытрэі і Паўднёвага Судана. З дня свайго ўзнікнення вяла барацьбу супраць рэжыму РДФЭН, але ў 2012 годзе заключыла з уладамі пагадненне аб спыненні агню, а ў 2016 годзе афіцыйна спыніла ўсю антыўрадавую дзейнасць. Паралельна ўдзельнічала ў баявых дзеяннях на тэрыторыі Паўднёвага Судана.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1993 годзе
Катэгорыя:Узброеныя групоўкі ў Эфіопіі
Катэгорыя:Нацыяналістычныя партыі
Катэгорыя:Палітычныя партыі Эфіопіі
Беларуская школа польскага рамантызму

**Белару́ская школа польскага раманты́зму**, () — літаратуразнаўчы тэрмін, які выкарыстоўваюць некаторыя навукоўцы (Станкевіч), каб пазначыць польскамоўную літаратуру першай паловы XIX стагоддзя, напісаную выхадцамі з этнічных беларускіх зямель і з гэтымі землямі звязаную.

Упершыню тэрмін выкарыстаў Станіслаў Станкевіч у сваім артыкуле «„Szkoła białoruska” w polskiej literaturze romantycznej» ў 1933 годзе. Ён разважаў, што калі ёсць паняцце ўкраінскай школы, то можна казаць і пра беларускую.

## Характарыстыка 
Паэты ўводзілі ў сваю польскамоўную літаратуру беларускія матывы, ішлі ў кірунку народнасці.

## Уплыў 
Пісьменнікі беларускай школы паклалі пачатак асэнсаванню беларускай нацыянальнай самабытнасці і яе характэрных асаблівасцяў.

## Гісторыя 
Беларускія народныя элементы пачынаюць уплываць на польскамоўную літаратуру ўжо ў 1820-х гадах.

Паводле Таццяны Кабржыцкай, заснавальнікамі школы сталі Адам Міцкевіч, Ян Чачот і Ян Баршчэўскі. Аднак даследчык Мечыслаў Яцкевіч залічае Адама Міцкевіча ў асобную ад беларускай літоўскую школу.

## Некаторыя прадстаўнікі 
* Ян Баршчэўскі (1790/1796—1851)
* Ян Чачот (1796—1847)
* Адам Міцкевіч (1798—1855)
* Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч (1808—1884)
* Аляксандр Рыпінскі (1809—1886)
* Тадэвуш Лада-Заблоцкі (1811—1847)

## Гл. таксама 
* Ліцвінская школа польскага рамантызму
* Украінская школа польскага рамантызму

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
*
*
* 
* 
* 

Катэгорыя:Беларуская літаратура XIX стагоддзя
Катэгорыя:Рамантызм
Жан Манэ

**Жан Омер Мары Габрыэль Манэ** (;  — ) — французскі прадпрымальнік і дзяржаўны дзеяч.

Лічыцца адным з заснавальнікаў Еўрапейскага Саюза, з-за чаго вядомы як «бацька аб’яднанай Еўропы».

## Біяграфія 
У 1943—1944 гадах уваходзіў у склад Французскага камітэта нацыянальнага вызвалення. У 1946—1950 гадах з’яўляўся кіраўніком французскай Генеральнай камісіі па планаванні і распрацоўваў праграмы мадэрнізацыі французскай эканомікі. У гэты час у яго ўзнікла ідэя прыцягнуць у заходнееўрапейскую горназдабыўную прамысловасць былога ворага — Германію. Вынахад, прапанаваны Манэ, заключаўся ў стварэнні міжнароднай арганізацыі, якая паставіла б пад свой кантроль усю еўрапейскую вытворчасць вугалю і сталі. Тым самым, з аднаго боку, будзе забяспечаны агульны рынак гэтых тавараў, што стане садзейнічаць гаспадарчаму адраджэнню Еўропы, а з другога — ні адна дзяржава не зможа таемна выкарыстоўваць гэтыя рэсурсы для ваенных мэтаў. Пасля атрымання згоды ад канцлера ФРГ Конрада Адэнаўэра міністр замежных спраў Францыі Рабер Шуман агучыў ідэю Манэ, якая стала вядомай пазней як «план Шумана», ва ўрадавай заяве ад 9 мая 1950 года. Манэ стаў першым старшынёй створанага пры ўдзеле некалькіх краін Еўрапейскага аб’яднання вугалю і сталі.

Катэгорыя:Старшыні Еўрапейскай камісіі
Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі

**«Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі: спроба паясніцельнай кнігапісі ад канца Х да пачатку ХІХ стагодзьдзя»** — манаграфія Вацлава Ластоўскага, прысвечаная гісторыі беларускай літаратуры. Кніга была падрыхтаваная і выдадзеная ў 1926 годзе да 400-годдзя беларускага друку ў Вільні, якое шырока адзначыла беларуская эміграцыя.

Кніга была падрыхтавана вельмі хутка, але перад гэтым вялася агромністая праца па вывучэнні гістарычных шляхоў беларускага пісьменства і друку і шэраг апублікаваных нарысаў.

## Афармленне 
У кнізе змешчана звыш 900 дакументаў, сярод якіх былі рукапісныя і друкаваныя кнігі, акты, размешчаныя паводле стагоддзяў і алфавіта. Каля паловы з іх атрымала разгорнутую характарыстыку. Дадзеныя таксама звесткі пра знаходжанне помнікаў пісьмовасці, пра іх аўтараў ды навуковыя і мастацкія ацэнкі.

Каб было прасцей арыентавацца, у кнізе зроблены слоўнікавы і тэматычны паказальнік. У слоўнікавы ўключаны персанальныя, геаграфічныя і аўтарскія рубрыкі. У тэматычным старажытнабеларуская літаратура размеркаваная паводле зместу, што тады было новым для беларускай літаратуры і бібліяграфіі.

Ілюстрацыйны матэрыял для кнігі падбіраўся з прыватных і дзяржаўных сховішчаў у розных краінах. Мастацкае афармленне выканаў Мсціслаў Дабужынскі, які жыў тады ў Літве.

## Крытыка 
У «Przegłądze Wileńskim» (1927, № 10) аўтар рэцэнзіі выказваў захапленне стараннасцю і велізарнасцю працы Ластоўскага.

Некаторыя крытыкі палічылі залішнімі звесткі з гісторыі або з гісторыі народнай асветы або іншых галін беларусазнаўства.

У тагачасных палітычных і гістарычных умовах «Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі» не магла быць запатрабаванай у БССР.

## Змест 
* Прадмова
* Уступ
* Канец Х-га і XІ стагодзьдзе
* XII стагодзьдзе
* XIII стагодзьдзе
* XIV стагодзьдзе
* XV стагодзьдзе
* XVI стагодзьдзе
* XVII стагодзьдзе
* XVIII стагодзьдзе
* Слоўнік помнікаў старакрыўскай (беларускай) пісьменнасьці
* Выказ імён і рэчаў
* Выказ старакрыўскай (беларускай) пісьменнасьці паводле зьместу
* Выказ аўтораў, творы каторых або мысьлі выкарыстаны пры апрацаваньні гэтай кнігі
* Важнейшыя папраўкі друку

## Выданні 
* Ластоўскі, В. Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі. Спроба паясьніцельнай кнігопісі ад канца Х да пачатку ХІХ стагодзьдзя / В. Ластоўскі. — Коўна: Друкарня Сакалоўскага і Лана, 1926. — 776 с.; іл.

## Літаратура 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Беларуская літаратура
Катэгорыя:Творы Вацлава Ластоўскага
Катэгорыя:Кнігі 1926 года
Катэгорыя:Творы на беларускай мове
Пераходны ўрад Эфіопіі

**Пераходны ўрад Эфіопіі** — орган выканаўчай улады Эфіопіі, створаны пасля падзення рэжыму РПЭ і прыхода да ўлады блока РДФЭН. Дзейнічаў у перыяд з 1991 па 1995 год. Прэзідэнтам з’яўляўся Мелес Зенаўі. Адной з галоўных рэформаў, праведзеных часовым урадам, стаў пераход ад цэнтралізаванага кіравання да федэратыўнага. Таксама змянены межы правінцый на аснове этналінгвістычнай ідэнтычнасці. Апошнімі мерапрыемствамі сталі прыняцце новай канстытуцыі і абвяшчэнне Федэратыўнай Дэмакратычнай Рэспублікі Эфіопія. Пасля пераходны ўрад перадаў свае паўнамоцтвы парламенту і Кабінету Міністраў, сфармаваным па выніках парламенцкіх выбараў.
## Літаратура 
* Vaughan, Sarah 1994. The Addis Ababa Transitional Conference of July 1991: its origin, history and significance. Edinburgh: Edinburgh University Centre for African Studies.
* Abbink, Joe (July 1995). "Breaking and Making the State: The Dynamics of Ethnic Democracy in Ethiopia". Journal of Contemporary African Studies. 
* Tuso, Hamdesa (1997). «ETHIOPIA: NEW POLITICAL ORDER. ETHNIC CONFLICT IN THE POST COLD WAR ERA». Istituto italiano per l'Africa e l'Orient. 
* Young, John (1996). "The Tigray and Eritrean Peoples Liberation Fronts: A History of Tensions and Pragmatism." Journal of Modern African Studies. 
* Cohen, John M. (1995). «'Ethnic Federalism' in Ethiopia». Michigan State University Press. 
Катэгорыя:Гісторыя Эфіопіі
Катэгорыя:Палітыка Эфіопіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1991 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1995 годзе
Барысаўскі дзяржаўны каледж

**Барысаўскі дзяржаўны каледж** — сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова.

## Гісторыя 
Каледж утвораны шляхом зліцця шэрагу вучылішч, такіх як Барысаўскае педагагічнае вучылішча, ПТВ-202, ПТВ-205, ПТВ-85 металістаў, ПТВ-121 машынабудавання.

У 2010 годзе утвораны **Барысаўскі дзяржаўны лесаагратэхнічны прафесійны каледж** шляхам зліцця Барысаўскага дзяржаўнага аграрна-тэхнічнага прафесійнага ліцэя і Барысаўскага дзяржаўнага прафесійна-тэхнічнага каледжу лясной гаспадаркі.

1 сакавіка 2016 года каледж рэарганізаваны шляхам далучэння да яго ўстановы адукацыі «Барысаўскі дзяржаўны каледж галіновых тэхналогій».

## Аддзяленні 
;Аўтамабільных прафесій
Бярэ пачатак ад ПТВ-85 металістаў, Барысаўскага прафесійнага ліцэя № 1 з 1966 год.

;Металаапрацоўчых і электратэхнічных прафесій
Узнікае у 1966 годзе на базе Барысаўскага ПТВ-85 металістаў і Барысаўскага ПТВ-121 металістаў.

;Прафесій лясной і сельскай гаспадаркі, садова-паркавага будаўніцтва

;Прафесій грамадскага харчавання

;Гандлёвых прафесій і паштовай сувязі

;Швейных прафесій, цырульніцкага майстэрства і дэкаратыўнай касметыкі

;Педагагічных прафесій

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Мінскай вобласці
Катэгорыя:Барысаў
Куйбышаўская чыгунка

**Куйбышаўская чыгунка** (КбшЧ) — адзін з 16 тэрытарыяльных філіялаў ААТ «Расійскія чыгункі», абслугоўвае чыгуначную інфраструктуру ў рэгіёнах Сярэдняга Паволжа. Чыгунка ўтворана ў 1936 годзе з Самара-Залатавустаўскай чыгункі, шэрагу ўчасткаў Маскоўска-Казанскай чыгункі і былой Сызрана-Вяземскай чыгункі, да 15 мая 1953 года называлася чыгункай імя В. У. Куйбышава. Упраўленне чыгункі знаходзіцца ў Самары.

Першы ўчастак адкрыты 25 кастрычніка 1874 года. Агульная працягласць пуцей — 11 502,5 км, у тым ліку галоўных 7 234,8 км.

Абслугоўвае найбуйнейшыя аўтамабільныя заводы ва Ульянаўску, Набярэжных Чаўнах і Тальяці. Акрамя таго ў рэгіёне чыгункі знаходзяцца найбуйнейшыя нафтаперапрацоўчыя заводы, заводы хімічнай прамысловасці і абаронныя прадпрыемствы.

Катэгорыя:Чыгуначны транспарт Расіі
Мундэркінген

**Мундэркінген** () — горад у Германіі, у зямлі Бадэн-Вюртэмберг. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Цюбінген. Уваходзіць у склад раёна Альб-Дунай. Насельніцтва — 4912 чалавек (на 31 снежня 2010 года). Займае плошчу 13,08 км². Афіцыйны код — 08 4 25 081.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Бадэн-Вюртэмберга
Патрыятычны фронт эфіопскага народа

**Патрыятычны фронт эфіопскага народа, ПФЭН** () — антыўрадавыя групоўка ў Эфіопіі. Арганізацыя створана 15 чэрвеня 1998. 24 кастрычнікам 2000 года да яе далучыліся некалькі паўстанцкіх рухаў з Гамбелы і Бенішангуль-Гумуз.

У 2006 годзе ПФЭН быў прызнана тэрарыстычнай арганізацыяй урадам Эфіопіі.

З 2019 года групоўка працуе ў саюзе з рухам «Фано».
## Літаратура 
*
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1998 годзе
Катэгорыя:Узброеныя групоўкі ў Эфіопіі
Шуканаў

**Шуканаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Адам Сямёнавіч Шуканаў (1929—2018) — савецкі і беларускі мікрабіёлаг, вучоны ў галіне мікалогіі, фітапаталогіі і раслінаводства.
* Юрый Уладзіміравіч Шуканаў (нар. 1971) — беларускі футбаліст і футбольны трэнер.
Клермон-Авернскі ўніверсітэт

**Клермон-Авернскі ўніверсітэт** () — французская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Клермон-Феран.

## Агульная характарыстыка 
У ХІХ стагоддзі ў Клермон-Феране быў толькі адзін універсітэт. У 1976 годзе з-за палітычных рознагалоссяў універсітэт быў падзелены на дзве часткі. 1-ы Клермонскі ўніверсітэт (пазней перайменаваны ў Авернскі ўніверсітэт) і 2-і Клермонскі ўніверсітэт былі створаны ўказам ад 16 сакавіка 1976 года. Размовы аб магчымым зліцці пачаліся ў 2012 годзе, а таксама пасля прыняцця закона аб вышэйшай адукацыі і навуковых даследаваннях ад 23 ліпеня 2013 года. Аб гэтым было афіцыйна абвешчана 23 верасня 2013 года прэзідэнтамі двух універсітэтаў. Назва будучага ўніверсітэта была прадстаўлена ў студзені 2015 года, а яго структура была прадстаўлена ў чэрвені таго ж года. Аб’яднанне было аформлена ўказам ад 13 верасня 2016 года.

## Структура 
* Калегіум моў, літаратуры, гуманітарных і сацыяльных навук
* Калегіум тэхналогій і інжынерных навук
* Калегіум права, эканомікі і кіравання
* Калегіум навук аб жыцці, здароўі і навакольным асяроддзі
* Калегіум фундаментальных навук

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Францыі
Катэгорыя:Клермон-Феран
Дэмакратычная партыя арома

**Дэмакратычная партыя Арома, ДПА** () — палітычная партыя ў Эфіопіі, якая ў саюзе з Народным Фронтам вызвалення Тыграя, Дэмакратычнай партыяй амхара, Дэмакратычным фронтам паўднёва-эфіопскіх народаў утварала Рэвалюцыйна-дэмакратычны фронт эфіопскіх народаў (РДФЭН). Першапачаткова дзейнічала пад назвай «Дэмакратычная арганізацыя народа арома» (ДАНА). Выступала пераважна ў якасці саюзніка НФВТ.

## РДФЭН 
У складзе блока арганізацыя лічылася з моманту яго стварэння ў 1989 годзе.

1 снежня 2019 года па ініцыятыве прэм’ер-міністра Эфіопіі Абія Ахмеда Алі РДФЭН быў распушчаны і на яго базе створана новая кіруючая Партыя росквіту. ДПА стала адной з структур-заснавальнікаў.
## Змена назвы 
На сваім штогадовым сходзе, які адбыўся 20 верасня 2018 года ў Джыме, Дэмакратычная арганізацыя народа арома змяніла сваю назву на Дэмакратычную партыю Арома.
## Выбары 
На выбарах у заканадаўчыя органы 15 мая 2005 года партыя ўваходзіла ў склад РДФЭН, які атрымаў 327 з 527 месцаў. На выбарах у рэгіянальныя сходы ў жніўні 2005 года партыя атрымала 387 з 537 месцаў у рэгіёне Аромія і 14 з 36 месцаў у рэгіёне Харары. На дадатковых выбарах 2008 года ДАНА выйграла 23 месцы ў заканадаўчым органе Ароміі.

Катэгорыя:Сацыялістычныя партыі
Катэгорыя:Палітычныя партыі Эфіопіі
Катэгорыя:Палітычныя партыі, заснаваныя ў 1982 годзе
Дэмакратычны фронт за незалежнасць Ароміі

**Дэмакратычны фронт за незалежнасць Ароміі, ДФНА** — рэгіянальная палітычная партыя Эфіопіі, якая базуецца ў штаце Аромія. Створана на базе Ісламскага фронту вызвалення Ароміі.

## Спасылкі 
* Pàgina web del ДФНА
Катэгорыя:Палітычныя партыі Эфіопіі
Катэгорыя:Палітычныя партыі, заснаваныя ў 2005 годзе
Юрый Уладзіміравіч Шуканаў

**Юрый Уладзіміравіч Шуканаў** (нар. , г. Мінск) — беларускі футбаліст і футбольны трэнер.

## Клубная кар’ера 
Гуляў за мінскае «Дынама» ў 1992—1995 гадах, неаднаразова выйграваў з камандай чэмпіёнскі тытул і станавіўся ўладальнікам Кубка Беларусі. А ў 2004 годзе ў якасці трэнера прывёў сталічны клуб да залатых медалёў нацыянальнага першынства, паведамляе сайт клуба.

У 2008—2009 гадах працаваў у мінскім «Дынама» на пасадзе генеральнага дырэктара, з 2010 па 2012 гадах узначальваў моладзевую зборную Беларусі.

У 2013 годзе стаў спартыўным дырэктарам мінскага «Дынама».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Віцебск
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама-93 Мінск
Катэгорыя:Трэнеры ФК Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Макабі Тэль-Авіў
Катэгорыя:Ігракі ФК Балтыка Калінінград
Катэгорыя:Ігракі ФК КАМАЗ
Катэгорыя:Ігракі ФК Уралан Эліста
Катэгорыя:Ігракі ФК Факел Варонеж
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Санкт-Пецярбург
Катэгорыя:Ігракі ФК Кайрат Алматы
Катэгорыя:Трэнеры маладзёжнай зборнай Беларусі па футболе
Грэнобльска-Альпійскі ўніверсітэт

**Грэнобльска-Альпійскі ўніверсітэт** () — французская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Грэнобль.

## Агульная характарыстыка 
Універсітэт з’яўляецца галоўнай вышэйшай навучальнай установай у агламерацыі Грэнобля. Універсітэт, заснаваны ў 1339 годзе, знікаў тройчы на працягу сваёй гісторыі. У цяперашнім выглядзе гэта вынік зліцця трох універсітэтаў, створаных пасля мая 1968 года. Гэта адзін з 10 найбольш важных універсітэтаў Францыі, пяты па памеры і самы вялікі ў рэгіёне Авернь — Рона — Альпы па колькасці студэнтаў, а таксама па дынамізму даследаванняў. Універсітэт быў адзначаны ў студзені 2016 года міжнародным журы ў рамках Ініцыятывы перадавога вопыту (IDEX), а затым прызначаны 24 красавіка 2019 года Міністэрствам вышэйшай адукацыі, даследаванняў і інавацый для размяшчэння аднаго з чатырох міждысцыплінарных інстытутаў штучнага інтэлекту. Газета Times Higher Education паставіла яго на восьмае месца сярод найпрыгажэйшых універсітэтаў Еўропы ў 2018 годзе. У тым жа годзе ён стаў самым цытуемым французскім універсітэтам у Шанхайскім рэйтынгу ВНУ.

## Структура 
* Грэнобльскі політэхнічны ўніверсітэт
* Грэнобльская нацыянальная вышэйшая школа архітэктуры
* Грэнобльскі інстытут палітычных навук
* Факультэт навук
* Універсітэцкая тэхналагічная школа
* Факультэт здароўя, спорту і сацыяльна-гуманітарных навук
* Факультэт права
* Інстытут урбаністыкі і альпійскай геаграфіі
* Эканамічны факультэт

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Францыі
Катэгорыя:Грэнобль
Алан Хэрндан

**Алан Хэрндан** (; нар. , г. Каларада-Спрынгс, ЗША) — амерыканскі баскетбаліст, цяжкі форвард.

## Кар’ера 
Пачынаў кар’еру ў NCAA з камандай «Ваёмінг Каўбойз».

Пасля заканчэння школы ён паспрабаваў свае сілы ў летняй лізе НБА за «Вашынгтон Уізардс». У трох гульнях летняй лігі ён правёў на полі ў сярэднім па 9 хвілін, за якія ў суме набіраў 12 ачкоў і 5 падбораў. У сезоне 2018/2019 выступаў у Турэцкай Прэм’ер-лізе, за каманду «Сакар’я Бююкшэхір», якая выступала ў кваліфікацыі чэмпіянату па баскетболе і ў Кубку Еўропы.

У сезоне 2019/2020 ён правёў 26 гульняў за каманду «Кантан Чардж» (фарм-клуб каманды Кліўленд Кавальерс).

У 2021 годзе падпісаў кантракт з быдгашчскай «Асторыяй».

Катэгорыя:Баскетбалісты ЗША
Катэгорыя:Ігракі «Ваёмінг Каўбойз»
Катэгорыя:Ігракі «Вашынгтон Уізардс»
Катэгорыя:Ігракі «Асторыі» Быдгашч
Ліёнскі каталіцкі ўніверсітэт

**Ліёнскі каталіцкі ўніверсітэт** () — французская прыватная вышэйшая навучальная ўстанова з сядзібай ў горадзе Ліён.

## Агульная характарыстыка 
Ліёнскі каталіцкі ўніверсітэт (фармальна — **Ліёнскі каталіцкі інстытут** — у Францыі недзяржаўныя ВНУ не маюць права называцца ўніверсітэтамі) з’яўляецца прыватнай вышэйшай навучальнай установай Рымска-Каталіцкай Царквы. Установа з’яўляецца асацыяваным членам аб’яднання ВНУ рэгіёна «Ліёнскі ўніверсітэт». Навучальныя курсы прыводзяць да атрымання дыпломаў аб вышэйшай адукацыі галоўным чынам у рамках пагадненняў з дзяржаўнымі ўніверсітэтамі і ў абмежаванай колькасці выпадкаў — уласных дыпломаў установы. Яна мае права выдаваць толькі «кананічныя» ступені (дыпломы ад імя Ватыкана, гэта значыць ад імя дзяржавы, якая падпісала Балонскае пагадненне) па каталіцкай тэалогіі і філасофіі. Прапануе 131 курсы, у тым ліку 57 бакалаўрскіх курсаў, 31 магістарскі курс і інш.

## Структура 
* Факультэт прававыхя, палітычных і сацыяльных навук
* Факультэт эканомікі і кіравання
* Факультэт філасофіі, псіхалогіі і адукацыі
* Факультэт літаратуры і моў
* Факультэт навук
* Факультэт тэалогіі і рэлігійных навук

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Францыі
Катэгорыя:Каталіцкія ўніверсітэты
Катэгорыя:Ліён
Чашніцкі сельсавет (Чашніцкі раён)

**Ча́шніцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чашніцкага раёна Віцебскай акругі. Цэнтр — мястэчка Чашнікі.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Чашніцкага раёна Віцебскай акругі БССР. 24 верасня 1926 года скасаваны ў сувязі з утварэннем Чашніцкага местачковага савета.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн., «Беларусь», 1985. — 390 с.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чашніцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1926 годзе
Чашніцкі сельсавет

Назву **Ча́шніцкі сельсавет** маюць:

* Чашніцкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чашніцкага раёна Віцебскай акругі
* Чашніцкі сельсавет — назва Макараўскага сельсавета ў складзе Горацкага раёна Магілёўскай вобласці ў 1924—1925 гадах
Ліёнскі ўніверсітэт

**Ліёнскі ўніверсітэт** () — французская асацыяцыя вышэйшых навучальных, даследчых і культурных устаноў Ліёна і Сен-Эцьена; так званы «калектыўны ўніверсітэт», удзельнікі якога захоўваюць сваю юрыдычную, фінансавую і іншую самастойнасць. Асацыяцыя паклікана спрыяць павышэнню якасці навучання і даследаванняў, якія праводзяцца ва ўстановах-удзельніках.

## Удзельнікі 
* Ліёнскі ўніверсітэт імя Клода Бернара
* Ліёнскі ўніверсітэт імя братоў Люм’ер
* Ліёнскі ўніверсітэт імя Жана Мулена
* Ліёнскі каталіцкі ўніверсітэт
* Сент-Эцьенскі ўніверсітэт імя Жана Манэ
* Ліёнская вышэйшая нармальная школа
* Ліёнская цэнтральная школа
* Ліёнскі інстытут палітычных даследаванняў
* Ліёнскі нацыянальны інстытут прыкладных навук
* Інстытут вышэйшай адукацыі і даследаванняў у галіне харчавання, здароўя жывёл, агранамічных і экалагічных навук
* Нацыянальная школа дзяржаўных грамадскіх работ
* Сен-Эцьенская нацыянальная інжынерная школа
* Нацыянальны цэнтр навуковых даследаванняў

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўніверсітэта

Катэгорыя:Універсітэты Францыі
Катэгорыя:Ліён
Катэгорыя:Асацыяцыі ВНУ
Ліёнскі ўніверсітэт імя Жана Мулена

**Ліёнскі ўніверсітэт імя Жана Мулена** () — французская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Ліён.

## Агульная характарыстыка 
Універсітэт, вядомы таксама як **3-і Ліёнскі ўніверсітэт**, узнік у пачатку 1970-х гадоў у выніку расколу калектыву 2-га Ліёнскага ўніверсітэта пасля падзей мая 1968 года. Універсітэт быў афіцыйна створаны ў 1973 годзе. Ён быў арганізаваны па кансерватыўнай мадэлі, у адпаведнасці з якой дзейнічалі «старыя» французскія ўніверсітэты да падзей 1968 года. Універсітэт вядомы сваімі крайне правымі поглядамі, некаторых выкладчыкаў нават абвінавачвалі ў расізме ці антысемітызме, што прыводзіла да шматлікіх праверак установы з боку міністэрства адукацыі Францыі.

## Структура 
* Факультэт права
* Факультэт філасофіі
* Факультэт літаратуры і цывілізацый
* Факультэт моў
* Інстытут дзелавога адміністравання
* Міжнародны інстытут франкафоніі
* Тэхналагічны інстытут

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Францыі
Катэгорыя:Ліён
Прыгоды Панаса і Тараса

**«Прыгоды Панаса і Тараса»** — гумарыстычная аповесць Вацлава Ластоўскага. Упершыню выйшла ў Пінску ў 1912 годзе пад псеўданімам Арцём Музыка.

19-30 кастрычніка 2015 года ў межах праграмы «Радыёсерыял» на Першым Нацыянальным канале беларускага радыё аповесць прагучала ў выкананні заслужанай артысткі Беларусі Алены Сідаравай.

## Сюжэт 
«Нядзеляю ў аднэй з вёсак Піншчыны Панас і Тарас, седзячы на прызбе, гутарылі аб тым, як дзе жывуць людзі і аб іхніх звычаях і парадках», і вырашылі праехацца, каб паглядзець уласнымі вачыма на жыццё суседзяў — «мазуроў».

## Выданні 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Творчая дзейнасць Вацлава Ластоўскага (shkola.of.by) 
* 

Катэгорыя:Аповесці Вацлава Ластоўскага
Катэгорыя:Кнігі 1912 года
Катэгорыя:Літаратурныя творы на беларускай мове
Ліёнскі ўніверсітэт імя Клода Бернара

**Ліёнскі ўніверсітэт імя Клода Бернара** () — французская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Ліён.

## Агульная характарыстыка 
Універсітэт, вядомы таксама як **1-ы Ліёнскі ўніверсітэт**, спецыялізуецца ў галіне навукі і тэхнікі, аховы здароўя і спорту. Ён быў афіцыйна створаны ў 1971 годзе шляхам перагрупоўкі структурных адзінак да гэтага адзінага Ліёнскага ўніверсітэта: факультэта навук, заснаванага ў 1808 годзе, і факультэта медыцыны, заснаванага ў 1874 годзе. Сваёй назвай ён абавязаны французскаму фізіёлагу Клоду Бернару. З 2007 года ВНУ з’яўляецца часткай супольнасці універсітэтаў і ўстаноў, вядомай як Ліёнскі ўніверсітэт.

## Структура 
* Усходне-Ліёнскі медыцынскі факультэт
* Паўднёва-Ліёнскі медыцынскі факультэт
* Факультэт аданталогіі
* Факультэт навук
* Факультэт навук і тэхналогій
* Інстытут фармацэўтычных і біялагічных навук
* Інстытут прамысловай фармацыі
* Інстытут рэабілітацыйных навук і метадаў
* Ліёнскі тэхналагічны інстытут
* Ліёнскі інстытут судовых экспертыз
* Ліёнская політэхнічная школа
* Інстытут фінансавых навук і страхавання
* Нацыянальны вышэйшы інстытут навучання і адукацыі
* Інжынерная школа ў галіне хіміі і лічбавых навук
* Абсерваторыя

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Францыі
Катэгорыя:Ліён
Дварэцкі сельсавет (Бешанковіцкі раён)

**Дварэ́цкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Бешанковіцкага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Дварэц.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Чашніцкага раёна Віцебскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Чашніцкім раёне БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Лепельскай акругі, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе Бешанковіцкага раёна. 6 верасня 1963 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Цяпінскага сельсавета.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бешанковіцкага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чашніцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1963 годзе
Сераарганічныя злучэнні

**Серааргані́чныя злучэ́нні** — хімічныя злучэнні, малекулы якіх маюць атамы серы, злучаныя з атамамі вугляроду непасрэдна або праз гетэратамы (часцей за ўсё атамы кіслароду, азоту).

Да сераарганічных злучэнняў адносяцца тыолы, сульфакіслоты, арганічныя сульфіды і арганічныя сульфаты, сульфоніевыя злучэнні, сульфінавая кіслата і яе вытворныя, сульфаміды, гетэраараматычныя злучэнні (напрыклад тыяфен, тыазол) і інш. Шарока сераарганічныя злучэнні пашыраны ў прыродзе. Гэта амінакіслоты цыстэін, цысцін і метыямін, вітаміны тыямін, біяцын, ліпоевая кіслата.

## Выкарыстанне 
Сераарганічныя злучэнні выкарыстоўваюцца ў прамысловасці ў якасці фарбавальнікаў, экстрагентаў, антыаксідантаў, растваральнікаў і інш. Многія прыродныя і штучныя сераарганічныя злучэнні выкарыстоўваюцца ў медыцыне (сульфамідныя прэпараты, антыбіётыкі пеніцылін і цэфаласпарын).

## Літаратура 
* 
* Хи­мия ор­га­ни­че­ских со­еди­не­ний се­ры: Об­щие во­про­сы / Под ред. Л. И. Бе­лень­ко­го. — М., 1988.


Катэгорыя:Злучэнні вугляроду
Катэгорыя:Злучэнні серы
Ліёнскі ўніверсітэт імя братоў Люм’ер

**Ліёнскі ўніверсітэт імя братоў Люм’ер** () — французская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Ліён.

## Агульная характарыстыка 
Універсітэт, вядомы таксама як **2-і Ліёнскі ўніверсітэт**, спецыялізуецца ў галіне сацыяльна-гуманітарных навук. Ён быў афіцыйна створаны ў 1973 годзе шляхам перагрупоўкі структурных адзінак да гэтага адзінага Ліёнскага ўніверсітэта. З 2007 года ВНУ з’яўляецца часткай супольнасці універсітэтаў і ўстаноў, вядомай як Ліёнскі ўніверсітэт.

## Структура 
* Факультэт антрапалогіі, сацыялогіі і паліталогіі
* Факультэт эканомікі і кіравання
* Факультэт права
* Факультэт геаграфіі, гісторыі, мастацтва і турызму
* Факультэт філалогіі
* Факультэт літаратуразнаўства і мастацтваў
* Інстытут камунікацый
* Інстытут даследаванняў працы
* Інстытут прафсаюзнага навучання
* Інстытут псіхалогіі
* Інстытут прыкладной адукацыі і практыкі навучання
* Тэхналагічны інстытут

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Францыі
Катэгорыя:Ліён
Аляксей Міхайлавіч Вяргеенка

**Аляксей Міхайлавіч Вяргеенка** () — беларускі футбаліст і футбольны трэнер. Сын беларускага футбольнага трэнера Міхаіла Вяргеенкі (1950—2024).

## Клубная кар’ера 
У 2009 годзе выконваў абавязкі галоўнага трэнера ў салігорскім клубе «Шахцёр». У 2012—2013 гадах узначальваў моладзевую зборную Беларусі.

У 2018 годзе стаў галоўным трэнерам «Маладзечна-ДЮСШ-4».
 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама-Юні Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Маладзечна
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда Магілёў
Катэгорыя:Трэнеры ФК Шахцёр Салігорск
Катэгорыя:Трэнеры ФК Баранавічы
Катэгорыя:Трэнеры ФК Маладзечна
Катэгорыя:Трэнеры юнацкай зборнай Беларусі па футболе
Катэгорыя:Трэнеры маладзёжнай зборнай Беларусі па футболе