open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гімн Паўночнай Македоніі

**«Денес над Македонија»** (*Сёння над Македоніяй*) — дзяржаўны гімн Паўночнай Македонія.

Кампазітар — Тодар Скалоўскі. Аўтар тэксту — Влада Малескі. Створаны ў 1943 годзе. Быў выбраны ў якасці гімна Македоніі ў складзе Югаславіі пасля Другой Сусветнай вайны. У 1992 годзе, пасля распаду Югаславіі быў абвешчаны ў якасці гімна незалежнай Рэспублікі Македонія.

## Тэкст па-македонску 
::*Денес над Македонија*

Денес над Македонија се раѓа,
ново сонце на слободата!
Македонците се борат,
за своите правдини!
Македонците се борат,
за своите правдини!

Одново сега знамето се вее,
на Крушевската република!
Гоце Делчев, Питу Гули,
Даме Груев, Сандански!
Гоце Делчев, Питу Гули,
Даме Груев, Сандански!

Горите македонски шумно пеат,
нови песни, нови весници!
Македонија слободна,
слободно живее!
Македонија слободна,
слободно живее!

## Беларускі падрадковік 
::*Сёння над Македоніяй*

Сёння над Македоніяй нараджаецца,
новае сонца свабоды!
Македонцы змагаюцца
за свае правы!
Македонцы змагаюцца
за свае правы!

Сёння зноў лунае сцяг
Крушэўскай рэспублікі!
Гоцэ Дэлчэў, Піту Гулі,
Дамэ Груеў, Санданскі!
Гоцэ Дэлчэў, Піту Гулі,
Дамэ Груеў, Санданскі!

Лясы гучна пяюць
новыя песні, новыя весткі!
Македонія вызваленая,
хай жыве свабоднай!
Македонія вызваленая,
хай жыве свабоднай!

## Спасылкі 
* Музыка гімна (без слоў)

Паўночная Македонія
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Паўночнай Македоніі
Гімн Літвы

**Tautiška giesmė** () — нацыянальны гімн Літвы. Аўтар тэксту і музыкі Вінцас Кудзірка (1858—1899)

## Гісторыя 
Аўтар тэксту і музыкі Вінцас Кудзірка (1858—1899). Апублікаваны ў часопісе «Varpas» («Звон») у 1898 годзе. Публічна выкананы ўпершыню ў Пецярбургу 13 лістапада 1899 года хорам пад кіраўніцтвам Чэслава Сасноўскага. У Вільні выкананы 3 снежня 1905 года. Афіцыйна зацверджаны ў якасці дзяржаўнага гімна дэкларацыяй Сойма ў 1919 годзе.

У перыяд савецкай улады, пачынаючы з 1940 года, быў забаронены. Пасля ўключэння Літвы ў склад СССР у якасці гімна ў 1940—1941 і 1944—1950 гадах выконваўся «Інтэрнацыянал». У 1950—1988 гадах функцыянаваў Гімн Літоўскай ССР (тэкст — Антанас Венцлова, музыка — Баліс Дварыянас і Ёнас Швядас).

У 1988 годзе яшчэ да абвяшчэння ўзнаўлення незалежнасці Літвы вернуты ў якасці гімна Літоўскай ССР.

У сувязі з будаўніцтвам у Вільні помніка аўтару гімна (на помніку выбіты яго тэкст; скульптар Арунас Сакалаўскас, архітэктар Рычардас Крыштапавічус) разгарэлася дыскусія аб аўтэнтычнасці аднаго радка трэцяга куплету. У сапраўдным тэксце Вінцаса Кудзіркі радок мае выгляд —  (літаральна «Хай сонца Літвы»), што, па меркаванні некаторых дзеячаў (напрыклад, дырэктары Дабрачыннага фонду падтрымкі памяці Вінцаса Кудзіркі Стасіса Тамошайціса ), гучыць абсурдна, паколькі ніякага свайго сонца ў Літвы няма. У афіцыйным тэксце гімна, зацверджаным Соймам Літвы, радок выглядае —  («Хай сонца ў Літве»), што выклікае пярэчанні прыхільнікаў аўтэнтычнага і традыцыйнага тэксту .

## Тэкст 
Кампазітар: Вінцас Кудзірка
Словы: Вінцас Кудзірка

Lietuva, Tėvyne mūsų
Tu didvyrių žeme,
Iš praeities Tavo sūnūs
Te stiprybę semia.

Tegul Tavo vaikai eina
Vien takais dorybės
Tegul dirba Tavo naudai
Ir žmonių gėrybei

Tegul saulė Lietuvoj
Tamsumas prasalina,
Ir šviesa, ir tiesa
Mūs žingsnius telydi.

Tegul meilė Lietuvos
Dega mūsų širdyse,
Vardan tos Lietuvos
Vienybė težydi

## Пераклад 
### Падрадкоўны пераклад 
Літва, зямля бацькоў,
Краіна герояў,
Што ў слаўнай мінуўшчыне
Бяруць свае сілы.

Няхай дзеці твае заўжды
Ходзяць шляхамі праўды,
Няхай яны працуюць дзеля тваёй славы,
І дабрабыту народа.

Няхай літоўскае Сонца
Адгоніць цемру,
І светла і ясна (правам і праўдай)
Вядзе нас наперад.

Хай любоў да цябе
Жарам гарыць у нашых сэрцах,
І вакол цябе, Бацькаўшчына,
Хай будзе наша адзінства!

### Літаратурны пераклад 
Існуе некалькі перакладаў тэксту на англійскую, польскую, рускую мовы; перакладаўся таксама на караімскую мову, латынь, латышскую, нарвежскую, туркменскую мовы і эсперанта. Пераклад на беларускую мову выканаў Аляксей Арцёмаў.

## Спасылкі 
* Ноты
* Інструментальнае выкананне (Аркестра Ваенна-марскога флота ЗША)
* Рускі тэкст 

Літва
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Літвы
Катэгорыя:Песні 1898 года
Вінцас Кудзірка

**Вінцас Кудзірка** (; , *Паэжэрай*, цяпер Вілкавішскі раён — , Уладзіславаў) — літоўскі ўрач, , празаік, крытык, , , , аўтар літоўскага дзяржаўнага гімна «Нацыянальная песня» ().

## Спасылкі 
* Vincas Kudirka in the Lituanian Classic Literature 
* Knygnesys Vincas Kudirka  

Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Літоўскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Літоўскамоўныя паэты
Катэгорыя:Медыкі Літвы
Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу
Катэгорыя:Пісьменнікі Літвы
Катэгорыя:Паэты Літвы
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Літвы
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Літвы
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі
Катэгорыя:Перакладчыкі Літвы
Катэгорыя:Пісьменнікі-ўрачы
Катэгорыя:Асобы на банкнотах
Кудзіркас Наўміесціс

**Кудзіркас Наўміесціс** (; да 1934 г. — **Новае Места**, раней таксама **Уладзіславаў**) — горад у паўднёвай Літве, на рацэ Шашупе. Уваходзіць у склад Шакцкага раёна Мар’ямпольскага павета. Месціцца за 25 км ад Шакаў. Горад адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Судовія.

## Гісторыя 
Упершыню паселішча згадваецца ў 1561 годзе як *Дулебачы*, а ў 1639 годзе назва была зменена Цэцыліяй Рэнатай Габсбург, жонкай вялікага князя Уладзіслава Вазы на *Уладзіславаў* (, ). Аднак у народзе назва не прыжылася, і звычайна называлася Новае Места (, ). У 1643 годзе паселішча атрымала гарадскія правы. Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай 1795 года ўвайшоў у склад Прусіі і меў назву *Neustadt-Schirwindt*, ад ракі Шырвінты. З 1807 года ў складзе Герцагства Варшаўскага. З 1815 года ў Царстве Польскім, падпарадкаваным Расійскай імперыі, за гэтым часам меў назву *Уладзіславаў*. З 1831 года наўпрост у Расійскай імперыі.

У 1917 годзе горад быў названы *Наўміесціс*. З 1918 года ў складзе незалежнай Літвы. У 1934 годзе была зменена назва на *Кудзіркас Наўміесціс* у гонар літоўскага дзеяча Вінцаса Кудзіркі, які жыў тут з 1895 да 1899 года.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Маляты

**Маля́ты**, таксама **Малетай** () — горад у паўночна-ўсходняй Літве, адміністрацыйны цэнтр Маляцкага раёна Уцянскага павета. Горад адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Аўкштайція.

## Гісторыя 
У 1387 годзе вялікі князь і Ягайла перадаў вёску Маляты ў дар Віленскаму біскупству. Места Маляты было ў канцы XVIII стагоддзя ў Вількамірскім павеце Віленскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага, быў касцёл.

З 1918 года ў складзе незалежнай Літвы, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР, потым ізноў у Літве.

## Насельніцтва 
## Прырода 
У нашыя дні горад выступае папулярным месцам адпачынку, з-за таго што горад знаходзіцца ў прыгожым месцы, абкружаны з усіх бакоў сасновымі лясамі, а ў наваколлі ёсць некалькі невялікіх азёр. У Малятах размешчана адзіная ў Літве астрафізічная абсерваторыя.

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Нярынга

**Няры́нга** () — горад у заходняй Літве, утварае самакіраванне ў складзе Клайпедскага павета, цэнтрам якога выступае пасёлак Ніда. Фактычна горад складаецца з чатырох пасёлкаў, аб’яднаных у адну адміністрацыйную адзінку. Размешчаны на Куршскай касе на беразе Балтыйскага мора. Горад адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Малая Літва.

## Гісторыя 
Першыя згадкі аб паселішчы Ніда (*Нідэн*) з’явіліся ў хроніках Тэўтонскага ордэна ў 1429 годзе. Разам з Клайпедай практычна ўсю сваю гісторыю быў у складзе Прусіі. Па выніку Першай сусветнай вайны ў 1920 годзе перададзены пад кіраванне Антанты, анексаваны Літвой у выніку Мемельскага паўстання 1923 года.

У 1939 годзе Куршская каса разам з Клайпедай была перададзена Германіі, але пасля Другой сусветнай вайны трапіла ў склад Літоўскай ССР. 

Як адзіны горад Нярынга была ўтворана ў 1961 годзе шляхам аб’яднання пасёлкаў і стала горадам рэспубліканскага падпарадкавання. У 1995 годзе Нярынга атрымала правы гарадскога самакіравання, а падчас адміністрацыйнай рэформы 1999 года атрымала статус самакіравання.

У 2000 годзе Куршская каса была уключана ў Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі
Кузьма Венедыктавіч Кісялёў

**Кузьма Венедыктавіч Кісялёў** (, Лабковічы, Чэрыкаўскі павет, Магілёўская губерня — ) — беларускі палітык і дыпламат.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 1 лістапада 1903 года ў вёсцы Лабковічы Чэрыкаўскага павета Магілёўскай губерні. Скончыў медыцынскі факультэт Варонежскага дзяржаўнага ўніверсітэта па спецыяльнасці ўрач-неўрапатолаг, Інстытут чырвонай прафесуры ў Маскве. З 1932 па 1937 год К. В. Кісялёў — навуковы супрацоўнік Усесаюзнага інстытута эксперыментальнай медыцыны. У 1936 годзе стаў кандыдатам медыцынскіх навук.

З 1937 па 1938 год — народны камісар аховы здароўя БССР, з 1938 па 1940 год — старшыня Савета народных камісараў БССР. У 1941—1942 гадах працаваў дырэктарам медыцынскага выдавецтва ў г. Маскве, старшынёй Ульянаўскага абласнога выканаўчага камітэта, з 1943 па 1944 год быў першым намеснікам старшыні Савета народных камісараў Беларускай ССР.

З 1944 па 1958 год — першы намеснік старшыні СНК і наркам (з 1946 міністр) замежных спраў БССР. З 1958 па 1966 год — Міністр замежных спраў Беларускай ССР. Меў ранг Надзвычайнага і Паўнамоцнага Пасла. Быў дэпутатам Вярхоўнага Савета СССР (1937—1958), Вярхоўнага Савета БССР (1938—1967) і членам ЦК КПБ (1938—1966).

Прымаў удзел у XV сесіі Генеральнай асамблеі ААН (1960 год) ад нацыянальнага прадстаўніцтва Беларускай ССР (упершыню) у складзе дэлегацыі СССР.

Аўтар успамінаў «Запіскі савецкага дыпламата» (1974).

Памёр 4 мая 1977 года. Пахаваны на Усходніх могілках у Мінску.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь
* Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь
* www.peoples.ru

Катэгорыя:Старшыні СНК БССР
Катэгорыя:Міністры аховы здароўя БССР
Катэгорыя:Міністры замежных спраў БССР
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 4-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 3-га склікання
Катэгорыя:Дыпламаты Беларусі
Катэгорыя:Дыпламаты СССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Крычаўскім раёне
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 1-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 2-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 3-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 4-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 5-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 6-га склікання
Катэгорыя:Народныя камісары аховы здароўя БССР
Катэгорыя:Народныя камісары замежных спраў БССР
Катэгорыя:Намеснікі Старшыні Савета Міністраў БССР
Альзет

**Альзет** (, , ) — рака, якая працякае ў Францыі і Люксембургу. Даўжыня — 73 км. Вышыня вытока 305 м упадае ў Заўэр, паблізу горада Этэльбрук. З'яўляецца правым прытокам дадзенай ракі. Плошча басейна каля 1173 км².

Катэгорыя:Рэкі Люксембурга
Катэгорыя:Рэкі Францыі
Катэгорыя:Басейн Рэйна
Сцяг Люксембурга

**Сцяг Люксембурга** (; ; ) — адзін з дзяржаўных сімвалаў Вялікага Герцагства Люксембург. Уяўляе сабой прамавугольнае палотнішча, якое складаецца з трох гарызантальных роўнавялікіх палосаў: верхняй — чырвонай, сярэдняй — беларй і ніжняй — блакітнай. Адносіны шырыні сцяга да яго даўжыні — 3:5.

## Гісторыя сцяга 
Кароль Нідэрландаў Вілем I, стаўшы ў 1815 годзе адначасова і кіраўніком Люксембурга, прыняў у тым жа годзе герб і сцяг герцагства, якія паходзяць на дзяржаўныя знакі Нідэрландаў. Сцяг герцагства адрозніваецца ад нідэрландскага толькі больш светлым тонам ніжняй паласы.

## Змена сцяга 
Старшыня парламенцкай фракцыі Хрысціянска-сацыяльнай народнай партыі Мішэль Вальтэр (Michel Wolter) прапанаваў замяніць чырвона-бела-блакітны сцяг на сцяг «Чырвоны леў» (Roude Léiw). Мішэль Вальтэр занёс адпавядаючы праект закона ў парламент. Чырвона-бела-блакітны сцяг Люксембурга быў уведзены ў 1972 годзе. Але той сцяг быў вельмі падобны на сцяг Нідэрландаў, таму ў 1992 годзе блакітная паласа была зробленая больш светлай (колер Пантон 299С). Нягледзячы на гэта, шматлікія лічаць, што гэтага было недастаткова, каб адназначна адрозніць сцяг Люксембурга ад сцяга Нідэрландаў.

Сцяг з малюнкам льва на бела-блакітным фоне паходзіць з XIII стагоддзя і быў радавым сцягам Дому Люксембург.

Прапанова Мішэля Вальтэра сустрэла падтрымку сярод насельніцтва, але сярод парламентарыяў аднадушнай падтрымкі няма. Паводле апытання, якое правяла радыёстанцыя «Радыё Люксембург» (RTL Radio Luxembourg), больш 90 % насельніцтва падтрымліваюць замену сцяга.

## Спасылкі 
* Neue Fahne für das Großherzogtum?  

Люксембург
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Люксембурга
Удмурцкая мова

**Удмурцкая мова** — мова удмуртаў, якія жывуць ва Удмуртыі, Башкартастане, Татарстане, Марый Эл, Пермскім краі, Кіраўскай і Свярдлоўскай абласцях. Колькасць носьбітаў удмурцкай мовы ў Расіі — 464 000 чалавек. (2002, перапіс). Аднак моладзь, асабліва ў гарадах, рэдка размаўляе на удмурцкай, што можа прывесці да знікнення мовы.

Мова належыць да пермскай галіны фіна-вугорскіх моў уральскай сям'і. Дыялекталагічна падпадзяляецца на паўночнае, бесермянскае (мова бесермян) і паўднёвае прыслоўі. Вылучаецца таксама група пераходных ад паўночнага прыслоўя да паўднёвага сярэдніх гаворак. Удмурцкая мова адрозніваецца ад іншых пермскіх моў націскам на апошнім складзе слова, некаторымі асаблівасцямі марфалогіі дзеяслова, наяўнасцю дзвюх формаў змянення. У лексіцы ўдмурцкай мовы шмат татарскіх і рускіх запазычанняў. 

Пісьменнасць з 2-й паловы XIX стагоддзі на рускай графічнай аснове. Дарэвалюцыйная літаратура на ўдмурцкай мове выдавалася на розных дыялектах. Сучасная літаратурная мова ўяўляе сабою сінтэз паўночнага і паўднёвага прыслоўяў з улікам асаблівасцяў пасярэдніх гаворак. У стварэнні навуковай граматыкі сучаснай удмурцкай мовы значную ролю згуляў В. І. Алатырёў, чые тэарэтычныя распрацоўкі дапамаглі вырашыць шматлікія практычныя пытанні, злучаныя з удмурцкай графікай і арфаграфіяй.

## Алфавіт 
## Гл. таксама 
* Дзяржаўныя і афіцыйныя мовы ў Расіі

## Спасылкі 
* Гульня для вывучэння удмурцкіх слоў
Сір

**Сір** (, ) — рака, якая працякае ў Люксембургу.

Бярэ свой пачатак у муніцыпалітэце Вейлер-ла-Тур на вышыні 320 м. Даўжыня ракі складае 30 км. Вышыня вытока 305 м. Упадае ў Мозель. З’яўляецца левым прытокам дадзенай ракі. Плошча вадазбору каля 193 км². Мае шэраг невялікіх прытокаў.

Катэгорыя:Рэкі Люксембурга
Петрус

**Петрус** (, , ) — рака, якая працякае ў Люксембургу.

Даўжыня — 11 км. Упадае ў раку Альзет у горадзе Люксембургу.

Катэгорыя:Рэкі Люксембурга
Катэгорыя:Басейн Рэйна
Мост Адольфа

**Мост Адольфа** (**Новы мост**) — мост у горадзе Люксембург, быў пабудаваны з 1900 да 1903, падчас праўлення герцага Адольфа. На той час гэта быў найбуйнейшы каменны мост у свеце. Даўжыня аркі моста — 85 метраў, максімальная вышыня — 42 метры. Агульная даўжыня моста — 153 метры. Мост злучае Верхні і Ніжні горад: дзве часткі Люксембурга.

Катэгорыя:Люксембург (горад)
Катэгорыя:Масты
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Люксембурга
Катэгорыя:Славутасці Люксембурга
Катэгорыя:Транспарт у Люксембургу
Сабор люксембургскай Божай Маці

**Сабор люксембургскай Божай Маці** (люксемб.: Kathedral Notre-Dame, фр.: Cathédrale Notre-Dame, ням.: Kathedrale unserer lieben Frau) - барочны кафедральны рымска-каталіцкі сабор у паўднёвай частцы Люксембурга. Першапачаткова гэта была езуіцкая царква, пабудаваная ў 1613-1621 гадах архітэктарам Ж. дзю Блокам.

Выява:Luxembourg Cathedrale 3 HDR.jpg|Арган
Выява:Luxembourg Cathedrale 2 HDR.jpg|Хоры сабора
Выява:Luxembourg Cathedral HDR.jpg|Неф сабора
Выява:Consolatrix afflictorum Luxembourg.jpg|Маці Божая - Суцяшальніца смуткуючых

## Спасылкі 
* Notre-Dame Cathedral  — фотагалерэя
* Даведнік па Люксембурзе 
* Горад Люксембург
* Бенілюкс 

Катэгорыя:Збудаванні ў гатычным стылі
Катэгорыя:Саборы Люксембурга
Катэгорыя:Рэлігія ў Люксембургу
Катэгорыя:Люксембург (горад)
Эляктрэнай

**Эляктрэнай** () — горад у цэнтральнай Літве, адміністрацыйны цэнтр Эляктрэнайскага самакіравання Віленскага павета. Размешчаны за 49 км ад Вільні і за 54 км ад Коўні. Горад адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Аўкштайція.

## Гісторыя 
]]
Горад узнік як пасёлак гарадскога тыпу пры будаўніцтве цеплавой электрастанцыі, якое пачалася ў 1960 годзе. Афіцыйнай датай пачатку будаўніцтва лічыцца 18 ліпеня 1961 года. У 1972 годзе была скончана апошняя частка будаўніцтва. 

У 1977 годзе ў горадзе быў пабудаваны лядовы палац спорту.

З 2000 года Эляктрэнай стаў адміністрацыйным цэнтрам самакіравання.

## Дэмаграфія 
### Нацыянальны склад 
Паводле даных перапісу 2021 года, нацыянальны склад горада быў наступным:

## Гарады-пабрацімы 
## Фотагалерэя 

The church of Elektrėnai001.jpg|Касцёл
ElektrenuLedas2.JPG|Лядовы палац
Elektrėnai Swimming Pool 1.jpg|Плавальны басейн

## Зноскі
Люксембургская мова

**Люксембургская мова** (уласн. найменне *Lëtzebuergesch*) — мова штодзённых зносін насельніцтва Люксембурга. З 1984 года — афіцыйная мова Вялікага герцагства Люксембург (нароўні з французскай і нямецкай). Код ISO 639-1 — lb, ISO 639-2 — ltz.

## Ужыванне 
Закон пра мову, зацверджаны 24 лютага 1984 года (арыгінал — на французскай мове):

* Артыкул 1. Нацыянальная мова Люксембурга — люксембургская.
* Артыкул 2. Тэксты законаў публікуюцца на французскай мове.
* Артыкул 3. Мовы адміністрацыі — па выбары люксембургская, нямецкая і французская.
* Артыкул 4. Запыты ў адміністрацыйныя органы: калі запыт будзе пададзены на люксембургскай, французскай або нямецкай мове, адміністрацыя па магчымасці павінна адказаць на мове запыту.

## Пісьменнасць 
Пісьменнасць люксембургскай мовы — на аснове лацінскага алфавіта. Адзіныя і абавязковыя правілы правапісу зацверджаны ўказам ад 10 кастрычніка 1976 года, невялікія змяненні ўнесены 30 ліпеня 1999 года.

## Класіфікацыя 
З’яўляецца мовай індаеўрапейскай сям’і (германскія мовы). Па нямецкай дыялекталогіі, мова класіфікуецца як заходнегерманская, сярэдненямецкая група (з’яўляецца падгрупай верхненямецкай).

За класіфікацыю люксембургскай як асобнай мовы сведчыць тое, што носьбіты стандартнай нямецкай (верхненямецкай — *Hochdeutsch*) як роднай адчуваюць вялікія цяжкасці ў разуменні люксембургскай гаворкі. Супраць — што няма выразнай моўнай мяжы люксембургскай з суседнімі нямецкімі дыялектамі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Заходнегерманскія мовы
Катэгорыя:Мовы Люксембурга
Гімн Італіі

**Браты Італіі** (па-італьянску: ''Fratelli d'Italia'') — афіцыйны гімн Італіі. Таксама носіць назву гімна Мамелі паводле імя аўтара паэмы, часткай якой і з'яўляецца. З 12 кастрычніка 1946 года з'яўляўся часовым гімнам краіны аж да 17 лістапада 2005.
Тэкст гімна быў напісаны ўвосень 1847 года Гафрэда Мамелі, музыка была напісаная Мікеле Навара трохі пазней.

У дзевяностых гадах ішлі спрэчкі аб замене дадзенага гімна іншым, больш падыходным, якім з'яўляўся, на погляд супернікаў Fratelli d'Italia, гімн Va' pensiero на музыку Джузэпэ Вердзі.
Прыхільнікі жа дадзенага гімна сцвярджалі, што не мае сэнсу змяняць гімн з шасцідзесяцігадовай гісторыяй. Паводле рэферэндуму афіцыйным гімнам Італіі быў пакінуты Fratelli d'Italia.

## Тэкст 
''Fratelli d'Italia,
l'Italia s'è desta,
dell'elmo di Scipio
s'è cinta la testa.
Dov'è la vittoria?
Le porga la chioma,
che schiava di Roma
Iddio la creò.

: *Stringiamoci a coorte,
: *siam pronti alla morte.
: *Siam pronti alla morte,
: *l'Italia chiamò.
: *Stringiamoci a coorte,
: *siam pronti alla morte.
: *Siam pronti alla morte,
: *l'Italia chiamò!

''Noi fummo da secoli
calpesti, derisi,
perché non siam popolo,
perché siam divisi.
Raccolgaci un'unica
bandiera, una speme:
di fonderci insieme
già l'ora suonò.

: *Stringiamoci a coorte,
: *siam pronti alla morte.
: *Siam pronti alla morte,
: *l'Italia chiamò.
: *Stringiamoci a coorte,
: *siam pronti alla morte.
: *Siam pronti alla morte,
: *l'Italia chiamò!*

*Uniamoci, amiamoci,
l'unione e l'amore
rivelano ai popoli
le vie del Signore.
Giuriamo far libero
il suolo natio:
uniti, per Dio,
chi vincer ci può?*

: *Stringiamoci a coorte,
: *siam pronti alla morte.
: *Siam pronti alla morte,
: ''l'Italia chiamò.
: *Stringiamoci a coorte,
: *siam pronti alla morte.
: *Siam pronti alla morte,
: *l'Italia chiamò!*

*Dall'Alpi a Sicilia
Dovunque è Legnano,
Ogn'uom di Ferruccio
Ha il core, ha la mano,
I bimbi d'Italia
Si chiaman Balilla,
Il suon d'ogni squilla
I Vespri suonò.*

: *Stringiamoci a coorte,
: *siam pronti alla morte.
: *Siam pronti alla morte,
: ''l'Italia chiamò.
: *Stringiamoci a coorte,
: *siam pronti alla morte.
: *Siam pronti alla morte,
: *l'Italia chiamò!*

*Son giunchi che piegano
Le spade vendute:
Già l'Aquila d'Austria
Le penne ha perdute.
Il sangue d'Italia,
Il sangue Polacco,
Bevé, col cosacco,
Ma il cor le bruciò.*

: *Stringiamoci a coorte,
: *siam pronti alla morte.
: *Siam pronti alla morte,
: ''l'Italia chiamò.
: *Stringiamoci a coorte,
: *siam pronti alla morte.
: *Siam pronti alla morte,
: *l'Italia chiamò!*
: *Sì

## Спасылкі 
* [Музыка гімна (без слоў)](http://www.navyband.navy.mil/anthems/ANTHEMS/Italy%20(Long).mp3) 

Катэгорыя:Гімны
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Італіі
Гімн Казахстана

**Менің Қазақстаным** (Мой Казахстан) — дзяржаўны гімн Рэспублікі Казахстан са студзеня 2006 г.

## Гімн з 1992 па 2006 год 
Гімнам Рэспублікі Казахстан была песня з музыкай гімна Казаскай ССР і словамі, напісанымі групай казаскіх паэтаў па выпадку здабыцця Казахстанам незалежнасці.

**Музыка** — Мукана Тулебаева, Яўгена Брусілоўскага, Латыфа Хамідзі

**Тэкст** — Музафара Алімбаева (Мұзафар Әлімбаев), Туманбая Малдагаліева (Тұманбай Молдағалиев), Кадыра Мырза Алі(Қадыр Мырза Әлі) і Жадыры Дарыбаевай
    
Пераклад Б. Каірбекава

### Гісторыя 
У 1944 годзе кампазітары Мукан Тулебаеў, Яўген Брусілоўскі і Латыф Хамідзі напісалі гімн Казаскай ССР. У ім знайшлі адлюстраванне трагедыя вялікай вайны, дух надыходзячай перамогі, сяброўства народаў, працоўны запал, характэрны людзям той гістарычнай эпохі. Хоць да гэтага ў казахаў не было афіцыйна прынятага гімна, тым не менш у гісторыі казахаў было мноства музычных твораў, блізкіх па сваім духу і значнасці да гімна. Сярод іх «Елім-ай», «Сары-арка», «Адай».

У пачатку 1992 года быў абвешчаны конкурс на музыку і тэкст новага гімна Рэспублікі Казахстан. У адборачную камісію былі накіраваныя каля 750 праектаў. Падчас абмеркаванняў грамадскасць выказала меркаванне аб неабходнасці захавання музыкі папярэдняга гімна, дарагога і блізкага сэрцу кожнага казаха. Гімн — складаны музычна-паэтычны твор. Як правіла, ён складаецца не толькі з матыву, вялікае значэнне ў ім мае і тэкст песні. Пераможцамі ў паэтычным марафоне вышлі чацвёра. Трое з іх: Музафар Алімбаеў, Кадыр Мырзаліеў і Туманбай Малдагаліеў — вядомыя паэты сярэдняга пакалення. Да іх далучылася маладая, таленавітая паэтэса Жадыра Дарыбаева.

### Тэкст гімна 
## з 2006 
З 7 студзеня 2006 года гімнам Рэспублікі Казахстан стала папулярная песня напісаная яшчэ ў 1956 годзе «Мой Казахстан» («Менiң Қазақстаным») з занесенымі зменамі, якія прыводзяць песню ў адпаведнасць са статусам дзяржаўнага гімна. Паколькі папраўкі ў тэкст занесеныя прэзідэнтам РК Нурсултанам Назарбаевым, ён будзе паказвацца, як суаўтар тэксту.

Таксама змененыя правілы праслухоўвання гімна. Зараз пры выкананні гімна на афіцыйных цырымоніях прысутныя павінны ўставаць і прыкладваць далонь правай рукі да левага боку грудзей.

Музыка кампазітара Шамшы Калдаякава на словы Жумекена Нажымедэнава (1956), Нурсултана Назарбаева (2005).

### Тэкст гімна 
## Гл. таксама 
* Рэспубліка Казахстан
* Сцяг Казахстана
* Герб Казахстана
* Гісторыя Казахстана
* Гімн Казахскай ССР

## Спасылкі 
* Стары гімн (са словамі) 
* Стары гімн (без слоў)
* [Новы гімн (са словамі)](http://destiny.kz/mp3/g/Gimn_Respubliki_Kazahstan_(New).mp3) 

Катэгорыя:Гімны
Катэгорыя:Казахстан
Янка (прыток Дзісны)

**Я́нка** — рака ў Беларусі, левы прыток ракі Дзісна. Працякае ў Браслаўскім і Шаркаўшчынскім раёнах Віцебскай вобласці. 

Даўжыня ракі 48 км. Плошча вадазбору 564 км², азёрнасць 1 %. Выцякае з Багданаўскага возера на поўдзень, за 0,5 км на паўднёвы захад ад вёскі Багданова Браслаўскага раёна, цячэ праз возера Янка, у межах паўднёва-заходняй часткі Полацкай нізіны па лясной забалочанай мясцовасці, вусце на ўсходняй ускраіне г. п. Шаркаўшчына. Асноўныя прытокі – Янка (справа), Густатка (злева).
Даліна трапецападобная (шырыня 100—350 м), у верхнім цячэнні невыразная. Пойма ў верхнім цячэнні вузкая, перарывістая, ніжэй пераважна двухбаковая (шырыня 50–100 м), у нізоўі амаль адсутнічае. Рэчышча ўверх ад вусця на працягу 39 км каналізаванае. У басейне ракі азёры Мілашкаўскае і Азярайцы.

## Літаратура 
* 
* Блакітная кніга Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал. Н. А. Дзісько і інш. – Мн., 1994. – 222 с.
* 

Катэгорыя:Прытокі Дзісны
Катэгорыя:Рэкі Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Шаркаўшчынскага раёна
Гамбія (рака)

**Га́мбія** () — рака ў Заходняй Афрыцы (Гвінея, Сенегал і Гамбія). 

Даўжыня ракі каля 1130 (каля 1200) км. Плошча басейна 69 931 (каля 180 000) км². Сярэдні расход вады каля 2000 м³/с. Бярэ пачатак на плато Фута-Джалон на тэрыторыі Гвінеі. У верхнім цячэнні парогі, у сярэднім цячэ па нізіне ў звілістым рэчышчы. Упадае ў Атлантычны акіян, перад упадзеннем утварае эстуарый шырынёй да 20—30 км. Сярэдні расход вады — каля 2000 м³/с. Паводкі з ліпеня па кастрычнік. Марскія прылівы пранікаюць на 150 км ад вусця. Рака суднаходная на 350 км ад вусця да порта Банжул (Гамбія).

## Літаратура 
* 
* Африка: энциклопедический справочник. Т. 1. А—К / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1986. — С. 411. — 672 с. с илл.
* 

Катэгорыя:Рэкі Гамбіі
Катэгорыя:Рэкі Гвінеі
Катэгорыя:Рэкі Сенегала
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Атлантычны акіян
Блантайр

**Бланта́йр, Блантайр-Лімбэ** — самы буйны горад на поўдні Малаві. На 2008 год насельніцтва горада складае 732 тысяч чалавек.

Горад заснаваны ў 1876 годзе шатландскімі місіянерамі і названы па месцы нараджэння даследчыка Афрыкі Д. Лівінгстана. Сучасны Блантайр утвораны ў 1956 годзе ў выніку зліцця двух гарадоў. Галоўны гандлёвы і прамысловы цэнтр краіны. Чыгункай звязаны з портам Бейра ў Мазамбіку. Дзейнічае міжнародны аэрапорт, Нацыянальны музей, універсітэт.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
thumb|left|Універсітэт у Блантайры

## Літаратура 
*  — С. 188.

## Спасылкі 
* Blantyre // Encyclopædia Britannica
* The Beit CURE International Hospital in Blantyre, Malawi

Катэгорыя:Гарады Малаві
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1876 годзе
Кубак Італіі па футболе

thumb|100px|Адзнака ўладальніка КІ
**Кубак Італіі па футболе** () — футбольны кубкавы турнір нацыянальнага ўзроўню ў Італіі, які праводзіцца штогод Лігай Серыі A. Дзеючы ўладальнік Кубка Італіі — турынскі "Ювентус", які ў фінале 15 мая 2024 года перамог "Аталанту" з лікам 1:0.

## Клубная статыстыка 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  

Катэгорыя:Футбол у Італіі
Італія
Купішкі

**Купі́шкі**, таксама **Купішкіс** () — горад у паўночнай Літве, на рэках Купа і Левуо. Адміністрацыйны цэнтр Купішкскага раёна Панявежскага павета. Купішкі адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Аўкштота.

## Гісторыя 
Дата заснавання горада невядомая, але археалагічныя даследаванні пацвердзілі, што людзі тут сяліліся з 3000-х — 2000-х г.г. да н. э. У летапісах Купішкі згадваецца з 1529 года. Валадарамі горада былі такія вядомыя сем’і, як Тызенгаўзы, Чартарыйскія, Тышкевічы і інш.

## Спорт 
* ФК Купішкіс — футбольны клуб. 

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі
Суперкубак Італіі па футболе

**Суперкубак Італіі** () — штогадовае клубнае змаганне ў італьянскім футболе, у якім спаборнічаюць чэмпіён Серыі A і ўладальнік Кубка Італіі апошняга сезона. Першапачаткова праводзіўся ў жніўні, за тыдзень да пачатку новага футбольнага сезона; аднак з сярэдзіны 2010-х гадоў стаў часам праводзіцца зімой — у снежні, або ў студзені наступнага года.

## Гісторыя 
Суперкубак Італіі праводзіцца з 1988 года. У 1988—1992, 1994—2001, 2004—2008 і 2010 гадах турнір праводзіўся на полі каманды-пераможцы ў Серыі А. У 1993 і 2003 гадах прайшоў у ЗША, у 2002 годзе — у Лівіі, у 2009, 2011, 2012 і 2015 гадах — у Кітаі, у 2014 і 2016 гадах — у Катары, у 2018, 2019 і 2022 гадах — у Саўдаўскай Аравіі. У 2013 годзе прайшоў на полі каманды-ўладальніцы кубка Італіі.

## Пераможцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  

Катэгорыя:Футбол у Італіі
Італія
Серыя A

**Серыя A** () — найвышэйшы футбольны дывізіён у Італіі. Афіцыйная назва турніру **Serie A TIM** – ад назвы галоўнага спонсара лігі, кампаніі Telecom Italia Mobile. З сезона 2004/05 у Серыі A гуляюць 20 каманд, якія разыгрываюць штогод па 38 сустрэч.

## Гісторыя 
Серыя A ў сваім цяперашнім фармаце стартавала ў 1929 годзе. З 1898 па 1929 гады спаборніцтва праходзіла па групах, падзеленых па рэгіянальным прынцыпе.

## Чэмпіёны 
**Тлустым** вылучаны клубы, якія ў цяперашні час гуляюць ў найвышэйшым дывізіёне.

* «Ювентус» быў пазбаўлены тытулаў у сезонах 2004/05 і 2005/06 з-за карупцыйнага скандалу. Чэмпіёнам сезона 2005/06 быў прызнаны «Інтэрнацыянале».

### Геаграфія чэмпіёнаў Італіі
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
Радзівілішкі

**Радзівілішкі**, таксама **Радзвілішкіс** () — горад у цэнтральнай Літве, адміністрацыйны цэнтр Радзівілішкаўскага раёна Шавельскага павета. Радзівілішкі адносяцца да этнаграфічнага рэгіёну Аўкштайція.

## Гісторыя 
Упершыню паселішча згадваецца ў 1529 годзе, калі яго заснаваў Крыштаф Радзівіл. Назва пайшла ад прозвішча Радзівілаў, якія валодалі паселішчам з 1529 да 1764 года. У 1687 годзе вялікі князь Ян Сабескі падараваў гораду права мець свой кірмаш. Пасля чумы 1708—1710 гадоў у горадзе зусім не засталося жыхароў.

Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай 1795 года Радзівілішкі трапілі ў склад Расійскай імперыі. У 1870 годзе праз паселішча прайшла чыгунка Лібава — Рамны, а ў 1873 годзе — Радзівілішкі — Дынабург, пасля чаго Радзівілішкі пачалі хутка развівацца.

З 1918 года Радзівілішкі ў складзе незалежнай Літвы, дзе ў 1923 годзе атрымалі статус горада.

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Ёнас Марцінкявічус (1900—1953) — літоўскі пісьменнік.

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Пасваль

**Пасваль**, часам **Пасволь**, таксама **Пасваліс** () — горад у паўночнай Літве, на рацэ Сваля. Адміністрацыйны цэнтр Пасвальскага раёна Панявежскага павета. Размешчаны за 39 км ад Панявежы. Горад адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Аўкштайція.

## Назва 
Назва паходзіць ад ракі Сваля. Раней сустракаліся таксама назвы **Пазвал** і **Пазваль**.

## Гісторыя 
Упершыню згадваецца ў 1497 годзе. 15 верасня 1557 года ў Пасвалі сустрэліся вялікі князь Жыгімонт Аўгуст, інфлянцкі ўладар Іаган Вільгельм фон Фюрстэнберг і рыжскі архібіскуп Вільгельм Брандэнбургскі. Паміж імі была падпісаны дагавор аб сумесных дзеяннях супраць Маскоўскага ўварвання.

Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай 1795 года Пасваль трапіў у склад Расійскай імперыі. З 1918 года ў складзе Літвы. У 1940 годзе Пасваль апынуўся ў складзе Літоўскай ССР. Пасля Другой сусветнай вайны ў 1946 годзе паселішча атрымала статус горада. З 1990 года ў складзе адноўленай Літоўскай Рэспублікі.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1497 годзе
Кельмы

**Ке́льмы**, таксама **Кяльме** () — горад у цэнтральнай Літве, адміністрацыйны цэнтр Кельмскага раёна Шавельскага павета. Горад адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Жамойць.

## Гісторыя 
Першыя згадкі аб паселішчы датуюцца 1484 годам. У гэты час яно было ва ўласнасці Радзівілаў, потым Саламярэцкіх, потым Глябовічаў. У XVI стагоддзі ўладарамі паселішча былі князі Саламярэцкія, а ў 1579 годзе яго купіў Павел Гружэўскі. Ва ўладанні гэтай сям’і Кельмы былі да 1939 года. У 1831 годзе частка ўладанняў была канфіскаваная расійскай уладай за ўдзел у паўстанні 1830—1831 гадоў. Апошні ўладар памёр у 1939 годзе, а яго сям’ю савецкая ўлада высяліла ў Сібір, дзе яна загінула ў лагерах. Да Другой сусветнай вайны горад быў адным з цэнтраў яўрэйскага руху Літвы.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Спорт 
* ФК Кяльме — футбольны клуб.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Рымас Тумінас — літоўскі рэжысёр

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі
Юрбарк

**Юрбарк** або **Юрбарг**, таксама **Юрбаркас** (, ) — горад у заходняй Літве, на рацэ Нёмане. Адміністрацыйны цэнтр Юрбаркскага раёна Таўрогскага павета. Горад адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Жамойць.

## Гісторыя 
Упершыню згаданы пад 1259 годам як крыжацкі замак *Георгенбург*. Замак месціўся прыкладна за 3 км на захад ад сучаснага горада, на ўзвышшы *Біспілукаі*. Крыжакі пакінулі замак толькі пасля Грунвальдскай бітвы ў 1410 годзе, ён перайшоў пад уладу Вялікага Княства Літоўскага, стаўшы памежным паселішчам з мытнай заставай (ст.-бел. **Юрборк** і **Юрборг**).

У 1611 годзе Юрбарк атрымаў ад вялікага князя Жыгімонта Вазы магдэбургскае права. У 1795 годзе, пасля падзелаў Рэчы Паспалітай Юрбарк трапіў у склад Расійскай імперыі і быў уключаны ў склад Ковенскай губерні (1795—1915 гады). У складзе Расійскай імперыі Юрбург належаў фаварыту імператрыцы Кацярыны — Платону Зубаву, які прадаў горад ураду ў 1840 годзе. У 1846 годзе расійскі імператар Мікалай I падараваў Юрбарк князю Іларыёну Васільчыкаву. Горад развіваўся разам з ростам гандлёвага абароту на Нёмане, але пасля пракладкі чыгуначных ліній прыйшоў у заняпад. У 1831 годзе, падчас паўстання 1830—1831 гадоў, горад быў часова заняты войскам паўстанцаў.

У 1909 годзе ў Юрбарку была тэлеграфная станцыя, прыстань, мытная застава і аптэка. Большасцю насельніцтва былі яўрэі.

З 1918 года Юрбарк у складзе Літвы, каля паловы насельніцтва былі яўрэямі. Пасля 1940 года Юрбарк у Літоўскай ССР.

У час Другой сусветнай вайны большасць насельніцтва Юрбарка — яўрэі — была забіта нямецкімі войскамі і літоўскімі калабарацыяністамі, таксама загінулі сотні літоўцаў, у тым ліку скульптар Вінцас Грыбас.

З 1950 года Юрбарк стаў раённым цэнтрам. З 1990 года ў складзе адноўленай незалежнай Літвы.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Юзаф Заліўскі (1797—1855) — удзельнік польскага нацыянальна-вызвольнага руху, адзін з лідараў польскай эміграцыі ў Францыі.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі
Салечнікі

**Сале́чнікі** або **Вялікія Сале́чнікі**, таксама **Шальчынінкай** () — горад на паўднёвым усходзе Літве, адміністрацыйны цэнтр Салечніцкага раёна Віленскага павета.

## Геаграфія 
Размешчаны за 45 км ад Вільні, ля дзяржаўнай граніцы з Беларуссю, ля вытокаў ракі Солча. Праз горад ідуць шаша і чыгунка Вільня — Ліда.

Салечнікі адносяцца да этнаграфічнага рэгіёну Дзукія.

## Гісторыя 
Упершыню паселішча згадваецца ў 1311 годзе (у прускіх хроніках пад назвай *Salsniken* ці *Saletzniken*), калі паселішча было захоплена і зруйнавана ордэнскім войскам з 150 рыцараў і 2 тысяч пяхоты пад кіраўніцтвам ордэнскага комтура Генрыха. Немцы захапілі вялікую здабычу і 700 палонных. Напады на паселішча войска Тэўтонскага ордэна здзяйсняла ў 1378, 1382 і 1394 гадах.

З XIV стагоддзя паселішча належала Глябовічам. У 1410 годзе быў пабудаваны першы касцёл. У 1523 годзе Глябовічы перадалі Салечнікі мясцовай каталіцкай парафіі. У гэты час у паселішчы існавала пратэстанцкая капліца і яўрэйскі малітоўны дом.

Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай Салечнікі апынуліся ў складзе Расійскай імперыі. У 1812 годзе былі знішчаны напалеонаўскім войскам. У пачатку ХІХ стагоддзя Салечнікі часта наведваў Адам Міцкевіч.

 ў Салечніках (скульптар В. Янушкевіч).]]

Жыхары паселішча ўзялі актыўны ўдзел у паўстанні 1830—1831 гадоў. Паўстанцы з Салечнікаў змагаліся пад кіраўніцтва Людвіка Нарбута змагаліся з расійскімі войскамі. Пасля скасавання прыгоннага права ў 1861 годзе Салечнікі пачалі хутка развівацца. Асаблівы штуршок у развіцці горада адбыўся пасля 1882 года, калі праз Салечнікі прайшла чыгунка.

За часамі Першай сусветнай вайны з 1915 да восені 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Салечнікі абвешчаны часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. Пазней пад кантролем войскаў Літвы, з восені 1920 года — польскага корпуса генерала Жалігоўскага.

У 1922 годзе Салечнікі як частка Сярэдняй Літвы трапілі ў склад Польскай Рэспублікі. Цэнтр гміны Віленска-Троцкага павета Віленскага ваяводства. У 1929 годзе тут жыло 587 чалавек, да 1939 года насельніцтва павялічылася да 844 чалавек.

У верасні 1939 года заняты савецкімі войскамі і ў лістападзе далучаны да Беларускай ССР. 1—2 кастрычніка 1940 года Салечнікі былі перададзены Літоўскай ССР. З 22 чэрвеня 1941 года да першай паловы ліпеня 1944 года пад акупацыяй Германіі.

Статус горада Салечнікі атрымалі ў 1956 годзе, а ў 1972 годзе сюды быў перанесены з Эйшышкаў цэнтр раёна.

## Насельніцтва 
### Нацыянальны склад 
Паводле даных перапісу 2021 года, нацыянальны склад горада быў наступным:

## Славутасці 
* Палацава-паркавы комплекс Вагнераў
* Касцёл Святога Пятра
* Помнік Адаму Міцкевічу
* Помнік Кастусю Каліноўскаму

## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Мікалай Дзяржковіч (?—1467) — царкоўны каталіцкі дзеяч, біскуп віленскі.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Салечнікі на radzima.org
Гімн волі

**Гімн волі** (Ύμνος εις την Ελευθερίαν) — паэма, напісаная Дыянісіасам Саламасам у 1823 годзе, якая складаецца з 158 куплетаў. У 1865 першыя два куплета былі абвешчаныя гімнам Грэцыі. Выкарыстоўваецца і як гімн Кіпра.

## Вершы 
### Грэчаскі арыгінал 
*Ύμνος εις την Ελευθερία*

Σε γνωρίζω από την κόψη

του σπαθιού την τρομερή,

σε γνωριζώ από την όψη

που με βία μετράει τη γή.

Απ`τα κόκαλα βγαλμένη

των Ελλήνων τα ιερά,

και σαν πρώτα ανδρειωμένη,

χαίρε, ω χαίρε, Ελευθεριά!

Εκεί μέσα εκατοικούσες

πικραμένη, εντροπαλή,

κι ένα στόμα ακαρτερούσες

Έλα πάλι, να σου πεί.

Άργειε νά`λθει ερείνη η μέρα,

κι ήταν όλα σιωπηλά,

γιατί τά` σκιαζε η φοβέρα

και τα πλάκωνε η σκλαβιά.

### Пераклад 
*Гімн Волі*

Я пазнаю цябе па востраму

лязу мяча,

я пазнаю цябе па выяве,

які сілай вымерае зямлю.

Вынятая з святых

костак грэкаў

і, як і раней, адважная,

цешся, цешся, Воля!

Ты там жыла,

горкая, нясмелая,

і чакала вуснаў, якія

зноў табе скажуць «наперад».

Позна прыйшоў той дзень,

і ўсё было ціха,

таму што ўсё пакрываў жах,

і ўсё душыла рабства.

## Спасылкі 
* Грэчаскі нацыянальны гімн (mp3)
* Грэчаскі нацыянальны гімн (RealAudio)
* Грэчаскі нацыянальны гімн (MIDI) 

Грэцыі
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Грэцыі
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Кіпра
Катэгорыя:Песні 1823 года
Гімн Ірландыі

**Байцоўская песня** (, ) — нацыянальны гімн Ірландыі.

Напісаны ў 1907 годзе Педар Керні (Peadar Kearney). Затым сумесна з Патрыкам Хінэем (Patrick Heeney) была напісаная музыка. Апублікаваная ў 1912 годзе ў газеце «Irish Freedom». Дзяржаўным гімнам Ірландыі стала ў 1926 годзе.

Гімнам з'яўляецца толькі прыпеў песні.

## На ірландскай мове 
: *Прыпеў:*

: Sinne Fianna Fáil
: Atá faoi gheall ag Éirinn,
: Buíon dár slua
: Thar toinn do ráinig chugainn,
: Faoi mhóid bheith saor.
: Seantír ár sinsear feasta
: Ní fhágfar faoin tiorán ná faoin tráill
: Anocht a théam sa bhearna bhaoil,
: Le gean ar Ghaeil chun báis nó saoil
: Le guna scréach faoi lámhach na bpiléar
: Seo libh canaidh Amhrán na bhFiann.

## На англійскай мове 
: We'll sing a song, a soldier's song,
: With cheering rousing chorus,
: As round our blazing fires we throng,
: The starry heavens o'er us;
: Impatient for the coming fight,
: And as we wait the morning's light,
: Here in the silence of the night,
: We'll chant a soldier's song.

: *Прыпеў:*

: Soldiers are we
: Whose lives are pledged to Ireland;
: Some have come from a land beyond the wave.
: Sworn to be free,
: No more our ancient sire land
: Shall shelter the despot or the slave.
: Tonight we man the gap of danger
: In Erin's cause, come woe or weal
: 'Mid cannons' roar and rifles peal,
: We'll chant a soldier's song.

: In valley green, on towering crag,
: Our fathers fought before us,
: And conquered 'neath the same old flag
: That's proudly floating o'er us.
: We're children of a fighting race,
: That never yet has known disgrace,
: And as we march, the foe to face,
: We'll chant a soldier's song.

: *Прыпеў:*

: Sons of the Gael! Men of the Pale!
: The long watched day is breaking;
: The serried ranks of Inisfail
: Shall set the Tyrant quaking.
: Our camp fires now are burning low;
: See in the east a silv'ry glow,
: Out yonder waits the Saxon foe,
: So chant a soldier's song.

: *Прыпеў
*

## Пераклад на беларускую мову 
: Праспяем песню, песню салдатаў,
: За здароўе ўстань пад сцяг,
: У вачах у нас агні гараць,
: Вогнішчаў і зорак над намі;
: Мы прагнем наш будучы бой,
: Святло ранняе і дзень іншы,
: І тут з табой у цішыні начной,
: Мы песню праспяем салдата.

: *Прыпеў:*

: Байцы, Ірландыі сыны
: Мы жыццём Радзіме верны;
: Чый кліч нас вёў з земляў і хваль.
: Так прысягнемся брат брату
: Не будзе надалей зямля і хата
: Прытулкам дэспату з рабом.
: Мы ланцуга няволі разарвем
: Хай смерць ці святло ўвойдуць у нашу хату
: Скрозь залпаў вый і румз праспяем
: Мы крывёй песню салдата.

: У далінах, скалах, у святле вачэй,
: Жыве бацькоў адвага
: Сражаўшых смерць за нас у свой час
: Пад ганарлівым старажытным сцягам
: Не зганьбім сцяг бацькоў,
: За маці, сірот і ўдоў
: Наперад змятаючы нахабнікаў,
: Мы грымнем песьню салдата.
: *Прыпеў*

: Сыны Гаэла! Моц зямлі!
: Перапынім цемру шматгадовай ночы.
: Стулім рады і хай у пыле
: Знойдзе світанак тыранаў жмуты.
: Агонь, што вочы нашы паліць
: Глядзі залунай усход запаліў
: Смерць Саксам. Святло зямлі. Наперад,
: Праспяем ім песню салдата.

: *Прыпеў*

## У Сеціве 
* Музыка гімна (без слоў)

Ірландыя
Катэгорыя:Ірландыя
Гімн Іспаніі

Іспанскі гімн «*La Marcha Real*» — адзін з найстарэйшых у свеце, але дата яго напісання, і імя яго кампазітара невядомыя. Першае згадванне аб ім сустракаецца ў 1761 годзе ў «*Libro de Ordenanza de los toques militares de la Infantería Española*» Manuel de Espinosа, дзе ён названы «*La Marcha Granadera*» («*Марш грэнадзёраў*»).

У 1770 годзе кароль Карл III (Carlos III) зацвердзіў «*La Marcha Granadera*» як афіцыйны гімн, які стаў выконвацца падчас усіх афіцыйных цырымоній. Паколькі ён стаў выконвацца падчас мерапрыемстваў, дзе прысутнічалі члены каралеўскай сям'і, іспанцы сталі лічыць яго сваім нацыянальным гімнам і празвалі яго «*Каралеўскім маршам*».

У перыяд Другой Рэспублікі «*El Himno de Riego*» («Гімн Рыега») стаў нацыянальным гімнам замест «Каралеўскага марша». Аднак па заканчэнні Грамадзянскай вайны Франсіска Франка аднавіў «*Каралеўскі марш*» у якасці нацыянальнага гімна, замяніўшы яго назву на ранейшую — «*Марш грэнадзёраў*».

Пасля прыходу да ўлады караля Хуана Карласа I і прыняцця ў 1978 годзе Канстытуцыі, маэстру Франсіска Граў было даручана стварыць новую аранжыроўку гімна, якая выкарыстоўваецца сёння. У кастрычніку 1997 года «*La Marcha Real*» быў зацверджаны нацыянальным гімнам краіны.

Нягледзячы на тое, што цяпер гімн ужываецца без слоў, так было не заўсёды. Адна версія выкарыстоўвалася падчас кіравання караля Альфонса XIII (Alfonso XIII) (аўтар тэксту — Эдуарда Маркіна (Eduardo Marquina), а другая ў перыяд  Франсіска Франка (аўтар тэксту — Хасэ Марыя Пеман (José María Pemán), аж да ўсталявання дэмакратычнага рэжыму ў краіне. Цяпер існуе версія 2008 года (аўтар — Паўліна Кубера), але яна пакуль не зацверджана ўрадам.

## Тэкст
:

Іспанія
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Іспаніі
Катэгорыя:Маршы
Гімн Венгрыі

**Himnusz (Isten, áldd meg a magyart)** () — афіцыйны гімн Венгрыі, таксама вядомы па першым радку як «Isten, áldd meg a magyart» («Божа, блаславі венграў»). Аўтар слоў — Ферэнц Кёлчэі (Ferenc Kölcsey), аўтар музыкі — Ферэнц Эркель (Ferenc Erkel).
## Арыгінальны тэкст 
: Isten, áldd meg a magyart
: Jó kedvvel, bőséggel,
: Nyújts feléje védő kart,
: Ha küzd ellenséggel;
: Bal sors akit régen tép,
: Hozz rá víg esztendőt,
: Megbűnhődte már e nép
: A múltat s jövendőt!

: Őseinket felhozád
: Kárpát szent bércére,
: Általad nyert szép hazát
: Bendegúznak vére.
: S merre zúgnak habjai
: Tiszának, Dunának,
: Árpád hős magzatjai
: Felvirágozának.

: Értünk Kunság mezein
: Ért kalászt lengettél,
: Tokaj szőlővesszein
: Nektárt csepegtettél.
: Zászlónk gyakran plántálád
: Vad török sáncára,
: S nyögte Mátyás bús hadát
: Bécsnek büszke vára.

: Hajh, de bűneink miatt
: Gyúlt harag kebledben,
: S elsújtád villámidat
: Dörgő fellegedben,
: Most rabló mongol nyilát
: Zúgattad felettünk,
: Majd töröktől rabigát
: Vállainkra vettünk.

: Hányszor zengett ajkain
: Ozman vad népének
: Vert hadunk csonthalmain
: Győzedelmi ének!
: Hányszor támadt tenfiad
: Szép hazám, kebledre,
: S lettél magzatod miatt
: Magzatod hamvvedre!

: Bújt az üldözött, s felé
: Kard nyúlt barlangjában,
: Szerte nézett s nem lelé
: Honját e hazában,
: Bércre hág és völgybe száll,
: Bú s kétség mellette,
: Vérözön lábainál,
: S lángtenger fölette.

: Vár állott, most kőhalom,
: Kedv s öröm röpkedtek,
: Halálhörgés, siralom
: Zajlik már helyettek.
: S ah, szabadság nem virul
: A holtnak véréből,
: Kínzó rabság könnye hull
: Árvák hő szeméből!

: Szánd meg Isten a magyart
: Kit vészek hányának,
: Nyújts feléje védő kart
: Tengerén kínjának.
: Bal sors akit régen tép,
: Hozz rá víg esztendőt,
: Megbűnhődte már e nép
: A múltat s jövendőt!

## Спасылкі 
* Гімн Венгрыі (Відэа з субтытрамі на 33 мовах)
* Музыка гімна (без слоў) mp3

Катэгорыя:Гімны
Катэгорыя:Венгрыя
Гімн Ватыкана

**Пантыфікальны гімн і марш** (,  — дзяржаўны гімн Ватыкана, які складаецца з двух частак: першая на лацінскай мове, якая з'яўляецца дзяржаўнай мовай Ватыкана, другая — на італьянскай. Тэкст на італьянскай мове прыналежыць Антоніа Алегра (1905—1969), на лацінскай — Рафаэла Лаванье (нар. 1918). Музыку для Пантыфікальнага марша напісаў Шарль Гуно (1818—1893) у гонар залатога юбілею служэння ў святым сане Папы блаж. Пія IX, які адзначаўся ў 1869 г.

У якасці дзяржаўнага гімна гэтая кампазіцыя была прынятая ўказам Папы Пія XII (які пераназваў яе ў Пантыфікальны гімн) і ўпершыню выкананая на Каляды 24 снежня 1949 г. Да 1950 г. у якасці афіцыйнага гімна выкарыстоўваўся гімн, напісаны ў 1857 г. Вітарына Галмайрам.

## Лацінскі тэкст 
(Raffaello Lavagna) 

## Лацінскі тэкст II 
(Evaristo D'Anversa)

## Італьянскі тэкст 
## Спасылкі 
* Музыка гімна (без слоў) mp3
* Відэаролік з выкананнем гімна (са словамі)
* Файл MIDI
* Старонка на афіцыйным сайце Ватыкана

Катэгорыя:Гімны
Катэгорыя:Ватыкан
Катэгорыя:Маршы
Гімн Балгарыі

**Мілая Радзіма** стала нацыянальным гімнам Балгарыі ў 1964 г. Заснаваная на музыцы і тэксце песні *„Горда Стара планина“*, напісанай Цвэтанам Радаслававым у 1885 г. Тэкст змяняўся неаднаразова, апошні раз у 1990 г.

## Гімн
:: Горда Стара планина,
:: до ней Дунава синей,
:: слънце Тракия огрява,
:: над Пирина пламеней.

:: *Прыпеў:*

:: Мила Родино,
:: ти си земен рай,
:: твойта хубост, твойта прелест,
:: ах, те нямат край.

Да рэформы 1990 году існавала яшчэ два куплеты, якія ў будучыні былі прыбраныя:

:: Паднаха борци безчет
:: за народа наш любим,
:: Майко, дай ни мъжка сила
:: пътя им да продължим.

:: Дружно братя българи,
:: с нас Москва е в мир и бой,
:: партия велика води,
:: нашият победен строй.

## Пераклад
Ганарлівыя Балканскія горы,
Да Дуная сіняга,
сонца Фракію сагравае,
над Пірынамі палымнеючы.

Мілая Радзіма,
Ты - зямны рай,
Твая прыгажосць і твая краса,
ах, яны не маюць граняў.

Загінула ваяроў безліч
За народ наш каханы,
Маці, дай нам мужчынскую сілу
Шлях іх працягнуць.

Балгарыя
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Балгарыі
Вялікавухая лісіца

**Вялікавухая** або **вушастая лісіца** (*Otocyon megalotis*) — драпежны сысун сямейства сабачых, адзіны від роду. Навуковая назва гэтай жывёлы перакладаецца з грэчаскай як «вушасты сабака вялікавухі».

Вушастая лісіца падобная да звычайнай лісы, але драбнейшая і з непрапарцыйна вялікімі вушамі. Даўжыня яе цела 46-66 см, вышыня ў карку да 40 см. Даўжыня хваста 24-34, вага 3-5,3 кг. Пыса кароткая, вострая. Вушы, як і ў многіх пустынных жывёл, вельмі вялікія — да 13 см у вышыню, шырокія ў корня, востраканцовыя. Пярэднія лапы з пяццю пальцамі, заднія з чатырма.

Катэгорыя:Сабачыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1822 годзе
Тыбецкі ліс

**Тыбецкая лісіца** (*Vulpes ferrilata*) — від сысуноў сямейства сабачых. Род лісіц.

## Постаць 
Даўжыня цела дарослай лісы ад 60 да 70 см. Хвост даўжынёй ад 30 да 45 см. Вага дарослай асобіны ад 4 да 5,5 кілаграмаў.

Катэгорыя:Сабачыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1842 годзе