open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сяргей Пятровіч Лаўрэнаў

**Сяргей Пятровіч Лаўрэнаў** (нар., ) — беларускі спартсмен. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь.

## Біяграфія 
У 2002 годзе скончыў Віцебскае вучылішча алімпійскага рэзерву.

Бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы па цяжкай атлетыцы 1992 года, пераможца этапу Кубка свету 1993 года. На чэмпіянаце свету па цяжкай атлетыцы 1999 года Сяргей Лаўрэнаў заняў 6 месца. Чэмпіён Еўропы 2000 года. Бронзавы прызёр XXVII летніх Алімпійскіх гульняў 2000 года. Бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы па цяжкай атлетыцы 2004 года. На XXVIII летніх Алімпійскіх гульнях 2004 года Сяргей Лаўрэнаў заняў 6 месца.

## Літаратура 
* Лавренов Сергей Петрович // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 2. — С. 18.
* Лавренов Сергей Петрович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.] / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2007. — Т. 4 : Картография-Миноговые. — С. 388.
* Петриков, А. М. Лавренов Сергей Петрович / А. М. Петриков // Спортивная энциклопедия Беларуси / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. — Минск : БелЭн, 2005. — С. 248.
Дняпро ў агні

**Дняпро́ ў агні́**, таксама **Днепр у агні́** () — чорна-белы, гукавы, гісторыка-рэвалюцыйны фільм. Выйшаў на экраны 13 красавіка 1937 года. Фільм не захаваўся. Рэжысёры — Чэслаў Сабінскі, Яўген Паўлаў; сцэнарый Рыгор Кобец, Ілары Барашка, сурэжысёр — Сігізмунд Наўроцкі, аператар — Давід Шлюглейт, А. Булінскі, мастакі — Р. Фэдор, Пакроўскі. Даўжынёй 1791 метраў, варыянт 1937 года — 1792 метраў.

## Сюжэт 
1905 год. Беларускае Палессе. Лесапрамысловец Саламон Коган эксплуатуе местачковую беларускую і яўрэйскую беднату. У гэтым яму паслужліва дапамагаюць дзясятнікі. Але ў іх асяроддзі аказваецца Пятро Коваль, які ўзначаліў забастовачны рух. Страйк на сплаве доўжыцца каля месяца. Лесапрамыслоўцу Когану ўдаецца вярнуць на працу брыгаду вязальшчыкаў беларусаў. Раззлаваная яўрэйская бедната, узброеная кіркамі і рыдлёўкамі, ідзе да плытоў, каб зняць з працы штрэйкбрэхераў. Супраць адзін аднога аказваюцца розныя групы вельмі ўзбуджанага натоўпу. Але варта толькі Пятру вымавіць некалькі фраз, як усе імгненна аб’ядноўваюцца і згуртаванай масай накіроўваюцца на расправу з эксплуататарам. Коган адразу згаджаецца на саступкі і адначасова тэлеграфуе жандарскаму ротмістру, заклікаючы аб дапамозе. Неўзабаве з’яўляецца ротмістр, які са сваімі казакамі душыць забастоўку. Але Пятро ратуецца і разам са старым вязальшчыкам Нікіфарам сыходзіць пад заключную рэпліку: «Дарога ж у нас адна…».

У фільме вылучаюцца эпізоды местачковага кірмашу з яго катрынкамі, са старцам-гусляром і іншай кірмашовай экзотыкай. Яркую афарбоўку фільму надаюць і кадры з местачковага шынка з убогім яўрэйскім вясельным аркестрам.

## Акцёры 
* В. Томскі — *Саламон Коган*.
* Аляксандр Барысаў — *Пятро Коваль*.
* П. Кірылаў — *ротмістр*.
* Уладзімір Крыловіч — *вязальшчык Нікіфар*.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Игорь Авдеев*, *Лариса Зайцева* Все белорусские фильмы : каталог-справочник. Игровое кино (1926—1970). — Минск: Беларуская навука, 2001. — Т. 1. — 240 с. — ISBN 985-08-0023-2
* 

Катэгорыя:Фільмы студыі «Беларусьфільм»
Віктар Рыгоравіч Куранцоў

**Віктар Рыгоравіч Куранцоў** (нара.  года, в. Тухінка, Сенненскі раён, Віцебская вобласць — ) — расійскі спартсмен, цяжкаатлет. Заслужаны майстар спорту СССР (1966). Заслужаны трэнер Расіі (2003).

## Біяграфія 
У 1977 годзе скончыў Расійскі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры, спорту, моладзі і турызму.

Віктар Куранцоў — чэмпіён ХІХ (1968) і сярэбраны прызёр XVIII (1964) Алімпійскіх гульняў, мнагакратны чэмпіён СССР, Еўропы і свету, двухкратны пераможца Спартакіяды народаў СССР, чэмпіён Узброеных Сіл СССР. Уладальнік Кубка СССР (1973). Узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга, 16 медалямі.

Віктар Куранцоў устанавіў больш за 50 сусветных і еўрапейскіх рэкордаў, у яго скарбонцы 150 залатых спартыўных узнагарод.

З’яўляецца Ганаровым грамадзянінам гарадоў Ніігата (Японія), Сомбатхей (Венгрыя), Мехіка (Мексіка), Адзінцова (Маскоўская вобласць, Расія). Быў занесены ў Кнігу рэкордаў Гінеса як рэкардсмен, які падняў больш за ўсіх цяжараў на кілаграм уласнай вагі.

Жыве ў г. Адзінцова (Расія).

## Літаратура 
* Виктор Куренцов // Витебщина Олимпийская / сост.: В. В. Быньков; фото: А. В. Хитров, Г. Н. Семенов, П. П. Рябухин. — Доп. изд. — Витебск : Витебская областная типография, 2011. — С. 58-63.
* Куренцов Виктор Григорьевич // Олимпийские чемпионы: Российская империя — СССР — СНГ — Российская Федерация : энциклопедия / В. Л. Штейнбах. — Москва : Эксмо, 2008. — С. 211.
Вера Маратаўна Пішчэйка

**Вера Маратаўна Пішчэйка** (нар. , ) — беларуская спартсменка. Майстар спорту СССР, майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа.
Бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы 1993 года ў камандных спаборніцтвах і фіналу Кубка свету 1993 года ў сінхронных скачках.

## Біяграфія 
У 1994—1999 гг. — трэнер нацыянальнай каманды Рэспублікі Беларусь па скачках на батуце. З 1999 года — трэнер-выкладчык аддзялення скачкоў на батуце Віцебскай спецыялізаванай дзіцяча-юнацкай школы алімпійскага рэзерву № 2.

## Літаратура 
* Пищейко Вера Маратовна // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 2. — С. 298.
* Пищейко Вера Маратовна // Спортивная энциклопедия Беларуси / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. — Минск : БелЭн им. П. Бровки, 2005. — С. 337.

Катэгорыя:Скакуны на батуце Беларусі
Чэслаў Генрыхавіч Сабінскі

**Чэ́слаў Генрыхавіч Сабінскі** (27 студзеня 1885, Вількамірскі павет, Ковенская губерня — , ) — расійскі і савецкі мастак кіно, рэжысёр, сцэнарыст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 14 (27) студзеня 1885 года ў вёсцы Вількабрукі Ковенскай губерні. У 1903 годзе паступіў у Маскоўскае вучылішча жывапісу, разьбярства і дойлідства, якое скончыў у 1908 годзе. З 1904 па 1908 год паралельна вучобе працаваў у МХТ на пасадзе мастака-дэкаратара. У кіно з 1908 года, да 1911 года загадваў мастацкай часткай на кінастудыі Братоў Патэ ў Маскве, з 1911 па 1913 год працаваў у кінакампаніі П. Ціман і Ф. Рэйнгарт, дзе таксама загадваў мастацкай часткай, пазней працаваў у Таварыстве І. Ярмольева.

Пісаў сцэнарыі, частку з якіх паставіў сам у якасці рэжысёра. Быў адным з самых папулярных кінематаграфістаў у Расійскай імперыі і раннія гады СССР, удзельнічаў у пастаноўцы больш за 100 фільмаў.

Амерыканскі гісторык кіно Джэй Лейда адклікаўся пра Сабінскага наступным чынам: «Да сваёй працы ў кінематографе Сабінскі падыходзіў творча — і гэта была вялікая рэдкасць на мяжы 1900-х — 1910-х гг. Калі Гаш і Мэтр адкрылі ў Маскве філіял студыі „Браты Патэ“, яны далі пачатак французска-рускаму стылю — і запатрабаваліся многія гады і дзве рэвалюцыі, каб зжыць яго з расійскага кіно».

З 1930 па 1940 год працаваў у сцэнарным аддзеле кінастудыі «Ленфільм».

Памёр 11 чэрвеня 1941 года ў Ленінградзе.

## Фільмаграфія 
* «Ворагі» (1924)
* «Днепр у агні» (1936)

Катэгорыя:Мастакі-дэкаратары
Катэгорыя:Мастакі-дэкаратары Маскоўскага Мастацкага тэатра
Катэгорыя:Мастакі-пастаноўшчыкі Расіі
Катэгорыя:Мастакі-пастаноўшчыкі СССР
Катэгорыя:Постаці Масфільма
Катэгорыя:Постаці Ленфільма
Беньямін Сагаловіч

**Беньямін Сагаловіч** (,  — ) — швейцарскі журналіст, рэдактар «Jüdische Nachrichten».

## Біяграфія 
Эмігрыраваў у Швейцарыю ў 1914 годзе, атрымаў ступень доктара навук па юрыспрудэнцыі у Цюрыхскім універсітэце ў 1928 годзе. З 1938 па 1964 гады працаваў рэдактарам «Jüdische Nachrichten», прэс-сакратаром Швейцарскай асацыяцыі яўрэйскіх абшчын (SIG). Таксама з 1938 год ўзначальваў у ёй аддзел па сувязях з грамадскасцю і прэсай. Пісаў пра Нюрнбергскі працэс з 1948 па 1949 год у якасці акрэдытаванага карэспандэнта розных газет, у тым ліку Neue Zürcher Zeitung. У 1961—1962 гадах быў прэс-карэспандэнтам на працэсе Эйхмана.

Быў членам Цэнтральнага камітэта Швейцарскай сіянісцкай арганізацыі і членам Сацыял-дэмакратычнай партыі ў Цюрыху.
=

= Літаратура =
* Karin Huser: Sagalowitz, Benjamin. In: Historisches Lexikon der Schweiz., 2011
Таццяна Сяргееўна Стукалава

**Таццяна Сяргееўна Стукалава** (нар. , ) — беларуская спартсменка. Майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа. Заслужаны майстар спорту.

## Біяграфія 
У 1998 годзе скончыла Віцебскае вучылішча алімпійскага рэзерву, у 2003 годзе — Віцебскі дзяржаўны педагагічны інстытут.

З 2002 года ўваходзіць у склад нацыянальнай каманды Беларусі.

Бронзавы прызёр чэмпіянату СССР 1991 года, чэмпіянату СНД 1992 года, пераможца Кубка Масквы 1998 года, Кубка Балтыі 2001 года. Уладальніца Кубка Балтыкі 2002 года ў суме дваяборства. Заняла 7 месца на чэмпіянаце свету па цяжкай атлетыцы 2003 года ў суме дваяборства. Бронзавы прызёр XXVIII летніх Алімпійскіх гульняў 2004 года. Сярэбраны прызёр чэмпіянату Еўропы 2004 года ў рыўку ў вагавай катэгорыі 63 кг. Заняла 4 месца на чэмпіянатах Еўропы 2003 і 2004 гг. у суме дваяборства. Мнагакратная чэмпіёнка Беларусі (з 1992 года).

## Літаратура 
* Стукалова Татьяна Сергеевна // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 2. — С. 495.
* Стукалова Татьяна Сергеевна // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.] / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2008. — Т. 7 : Снегирь-Ящерицын. — С. 146.
* Стукалова Татьяна Сергеевна // Спортивная энциклопедия Беларуси / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. — Минск : БелЭн им. П. Бровки, 2005. — С. 421
* Дынкин, С. Три рекорда Татьяны Стукаловой: на чемпионате Беларуси по тяжёлой атлетике / С. Дынкин // Витебский курьер. — 2001. — 2 марта. — С. 8.
* Плысов, В. Двойной успех белорусок / В. Плысов // Вицьбичы = Витьбичи. — 2004. — 21 авг. — С. 1.
Кірыленка

**Кірыленка** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Валянцін Антонавіч Кірыленка — беларускі мастак
* Кірыл Алегавіч Кірыленка — беларускі футбаліст
Валянцін Антонавіч Кірыленка

**Валянцін Антонавіч Кірыленка** (, в. Кругавец, Гомельская вобласць — ) — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (фарфор).

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў вёсцы Кругавец Гомельскай вобласці. Скончыў у 1957 годзе Львоўскі інстытут прыкладнога і дэкаратыўнага мастацтва. Вучыўся ў Т. Паражняка, М. Бяляева, І. Скабалы. Удзельнік мастацкіх выставак з 1957 года.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1964 года.

Працаваў у 1957-1995 гадах на Мінскім фарфоравым заводзе.

Памёр  года.

## Творчасць 
Працаваў у галіне прыкладнога мастацтва (фарфор). Асноўныя творы: дэкаратыўныя вазы «Палессе», «40 гадоў БССР», «Сузор’е»; вазы для кветак «Васількі», «Колас», «Ваўчок», «Кветкі», «Народная», «Перамога», «Блакітная», «Усход»; чайны сервіз «Блакітныя лісты»; наборы графінаў для лікёру, гарлачоў, шклянак.

Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, музеі фарфоравага завода ў Мінску, фондах БСМ.

## Літаратура 
*
Эма Ільінічна Чудзіноўскіх

**Эма Ільінічна Чудзіноўскіх** (;  — ) — савецкі гісторык, медыевіст. Вядучая спецыялістка па гісторыі сярэднявечных Балкан. У сваёй фундаментальнай працы па гісторыі гарадоў Далмацыі раскрыла ўплыў гандлю на станаўленне і развіццё горадабудаўніцтва ў паўднёвых славян. Прадстаўніца Уральскай школы візантыстыкі. Першай у працы па вывучэнні гісторыі паўднёвых славян выкарыстоўвала грэчаскія .

## Біяграфія 
Нарадзілася 16 мая 1936 года ў горадзе Свярдлоўску. З 1953 па 1958 вучылася на гістарычным факультэце Уральскага ўніверсітэта. З 1958 па 1960 працавала асістэнтам на кафедры ўсеагульнай гісторыі Уральскага ўніверсітэта. З 1960 па 1963 вучылася на аспірантуры пры кафедры ўсеагульнай гісторыі таго ж універсітэта. Адначасова працавала на кафедры ўсеагульнай гісторыі Уральскага ўніверсітэта да 1965 года, выкладала гісторыю сярэдніх вякоў і лацінскую мову.

У 1967 годзе пад навуковым кіраўніцтвам М. Я. Сюзюмава абараніла кандыдацкую дысертацыю па тэме: «Гандаль далматыйскіх гарадоў з Цэнтральным і Усходнім Міжземнамор’ем у канцы XIII — першай палове XV ст. Па матэрыялах Трагіра, Дуброўніка, Котара». Навізна працы заключалася ў тым, што ўпершыню ў савецкай гістарыяграфіі для даследавання былі выкарыстаны грэчаскія партуланы.

З верасня 1965 года працавала ў Станіслаўскім педагагічным інстытуце, з 1968 года — дацэнт кафедры ўсеагульнай гісторыі гісторыка-педагагічнага факультэта інстытута.

Памерла 19 красавіка 1970 года ў Івана-Франкоўску, пахаваная на гарадскіх «Кіеўскіх» могілках.

## Крыніцы
Кашэу

**Кашэу** () — горад на паўночным захадзе Гвінеі-Бісау, адміністрацыйны цэнтр кантынентальнай акругі Кашэу. Насельніцтва — 9849 чалавек (2008 год, ацэнка).

## Гісторыя 
Размешчаны на тэрыторыі народа папеляў. Назва мае байнукскае паходжанне: *Caticheu* азначае «месца, дзе мы адпачываем».

Заснаваны ў 1588 годзе, Кашэу быў адным з першых еўрапейскіх каланіяльных паселішчаў у Афрыцы на поўдзень ад Сахары дзякуючы свайму стратэгічнаму становішчу на рацэ Кашэу. У Кашэу сфармавалася еўрапейскае/афраеўрапейскае насельніцтва з канца пятнаццатага стагоддзя за кошт нефармальнага паселішчы Каба-Вердыанскіх і партугальскіх гандляроў, авантурыстаў і ізгояў (lançados). Улады мацерыковай Партугаліі таксама адпраўлялі ў Кашэу дэградаду — людзей, асуджаных да высылкі за розныя правапарушэнні.

На працягу большай часткі семнаццатага і васемнаццатага стагоддзяў Кашэу быў афіцыйным пунктам гандлю рабамі для партугальцаў у рэгіёне Верхняй Гвінеі — месцам, дзе партугальская карона імкнулася забяспечыць выплату пошлін за ўсіх рабоў, якіх вывозілі. Для палягчэння гандлю рабамі з Кашэу ў Новы Свет было створана некалькі кампаній, у тым ліку кампанія Кашэу і Рыверс і гандаль Гвінеі.

Вядомыя будынкі ў Кашэу ўключаюць пабудаваны партугальцамі форт 16 стагоддзя, які адносіцца да перыяду, калі Кашэу быў цэнтрам гандлю рабамі.

У цяперашні час у Кашэу дарогі ў горадзе выбрукаваны ядрамі алейнай пальмы. Іншыя славутасці горада ўключаюць мангравае балота прыроднага парку Тарафес-дэ-Кашэу і рэгулярны рынак.

## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Гвінеі-Бісау
Сяргей Зігмонтавіч Стацэвіч

**Сяргей Зыгмонтавіч Стацэвіч** (,  — 25 мая 2024) — беларускі альпініст. Майстар спорту міжнароднага класа па альпінізме.

## Біяграфія 
У 1990 годзе скончыў фізічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1990—2000 гадах уваходзіў у склад зборнай альпіністаў Рэспублікі Беларусь. Ажыццявіў каля сотні ўзыходжанняў у гарах Каўказа, Паміра, Цянь-Шаня, Гімалаяў, Каракарума, Альпах. Пакораныя вяршыні — пік Перамогі (7439 м), пік Хан-Тэнгры (7010 м), Нангапарбат (8126 м) і іншыя.

Сяргей Зыгмонтавіч Стацэвіч — прызёр чэмпіянатаў СССР і Рэспублікі Беларусь па скалалажанні і альпінізме.

У 1993 годзе Сяргею Стацэвічу было прысвоена званне «Снежны барс».

Пахаваны на могілках «Копці» ў Віцебску.

## Літаратура 
* Павловец, Р. Р. Стацевич Сергей Зигмонтович / Р. Р. Павловец // Спортивная энциклопедия Беларуси / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. — Минск : БелЭн им. П. Бровки, 2005. — С. 415—416.
Шабанава

**Шабанава**:

## Прозвішча 
* Таццяна Юр’еўна Шабанава — беларуская лёгкаатлетка

## Тапонім 
* Шабанава (Пачынкаўскі раён)
* Шабанава (Смаленскі раён)
Таццяна Юр’еўна Чуміна

**Таццяна Юр’еўна Чуміна (Палюх)** (нар. , ) — беларуская спартсменка. Майстар спорту СССР, майстар спорту СССР міжнароднага класа.

## Біяграфія 
У 1982 годзе скончыла Віцебскі педагагічны інстытут. Чэмпіёнка Еўропы і бронзавы прызёр сярод юніёраў 1974 года ў сінхронных і індывідуальных скачках. Чэмпіёнка СССР 1974, 1975, 1977 гг. у індывідуальных і сінхронных скачках. Сярэбраны прызёр чэмпіянату Еўропы 1977 года ў сінхронных скачках. Бронзавы прызёр чэмпіянату свету 1978 года ў індывідуальных скачках.

У 1973—1978 гг. — спартсмен-інструктар зборнай каманды СССР па скачках на батуце. У 1986—1994 гг. — трэнер-выкладчык аздараўленчай гімнастыкі фізкультурна-аздараўленчага комплексу «Лакаматыў» у Віцебску.

## Літаратура 
* Чумина (Палюх) Татьяна Юрьевна // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 2. — С. 593.
* Чумина (Палюх) Татьяна Юрьевна // Спортивная энциклопедия Беларуси / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. — Минск : БелЭн им. П. Бровки, 2005. — С. 474.
Вуліца Антонава (Мінск)

**Вуліца Антонава** — вуліца ў Цэнтральным раёне Мінска. Названа ў гонар Рыгора Якаўлевіча Антонава (1893—1943), генерала, удзельніка ВАВ. Часам сустракаецца пад назвай «*Вуліца генерала Антонава*». Знаходзіцца ў мікрараёне «Цнянка 1» каля перасячэння МКАД з Даўгінаўскім трактам. Мае выключна забудову сядзібнага тыпу

## Спасылкі 
* вуліца Антонава на карце 2ГИС

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Цэнтральны раён (Мінск)
Валерый Міхайлавіч Хаменя

**Валерый Міхайлавіч Хаменя** (нар. , , БССР, СССР) — беларускі баскетбаліст. Цяжкі форвард. Выступаў за зборную Беларусі.

## Біяграфія 
Баскетболам пачаў займацца ў 1985 годзе пад кіраўніцтвам Генадзя Францкевіча. Навучаўся ў Мінску ў Рэспубліканскім вучылішчы алімпійскага рэзерву пад кіраўніцтвам Аляксандра Леанідавіча Папкова.

У сезоне 1996/97 стаў чэмпіёнам Беларусі ў складзе РВАР, быў прызнаны лепшым гульцом чэмпіянату Беларусі. У сезоне 1997/98 быў капітанам РТІ-АЗАА.

У 1998 годзе пераехаў у ЗША, навучаўся ва універсітэце Джорджа Вашынгтона.

У другой палове сезону 2002/03 выступаў за РТІ-РВАР, а ў першай палове сезону 2003/04 — за «Гродна-93» (у студзені 2004 года ў перапынку паміж гульнямі паехаў да сям’і ў ЗША і ў каманду не вярнуўся).

У 1997 годзе згуляў за моладзевую зборную Беларусі U-22 у кваліфікацыі да чэмпіянату Еўропы-1998. У 1997—2001 гадах выступаў за мужчынскую зборную Беларусі.

Пасля заканчэння гульнявой кар’еры працаваў трэнерам у ЗША.

## Дасягненні 
*  Чэмпіён Беларусі (1): 1996/1997.
*  Сярэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (2): 1993/1994, 2002/2003.
*  Сярэбраны прызёр Расійскай Суперлігі (1): 2001/2002.
*  Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі (1): 1997/1998.
*  Уладальнік Кубка Беларусі (1): 1997.
*  Фіналіст Кубка Беларусі (1): 1998.

## Спасылкі 
* Профіль на сайце fiba.com
* Профіль на сайце fiba.basketball
* Профіль на сайце РФБ

Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі РТІ
Катэгорыя:Ігракі РДВАР
Катэгорыя:Ігракі «Еўраса» Екацярынбург
Катэгорыя:Ігракі «Гродна-93»
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе
Дзмітрый Эдуардавіч Навіцкі

**Дзмітрый Эдуардавіч Навіцкі** (нар. ) — беларускі баскетбаліст, баскетбольны трэнер, суддзя.

## Біяграфія 
Выступаў за беларускія клубы «Аўтазаводзец» (Мінск), «Гродна-93», «Папірус» (Барысаў), балгарскі «Лудагорац» (Разград).

Скончыў Акадэмію фізічнага выхавання і спорту (1993), Вышэйшую школу трэнераў (2012). З’яўляецца суддзёй нацыянальнай катэгорыі.

З 1998 года працаваў старшым выкладчыкам кафедры фізічнага выхавання і спорту Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, з 1999 года быў галоўным трэнерам студэнцкай баскетбольнай каманды ўніверсітэта, у тым ліку ўзначальваў клуб БДУ падчас яго выступлення ў чэмпіянаце Беларусі ў 2001—2004 і 2008—2015 гадах. Таксама працаваў гуляючым трэнерам клуба «Папірус-БДУ» (1998/99), галоўным трэнерам клубаў беларускага чэмпіянату «Барысаў-БДУ» (2004/05), «Мінск-2006-2» (2006/07), РЦАП-СДЮШАР (2019/20, з 2024) і клубаў Непрафесійнай баскетбольнай лігі Беларусі «Аматары», «Бастыён», «SOYTEX», «Med Crew», «RUSH».

## Дасягненні 
*  Сярэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (1): 1994/1995.
*  Уладальнік Кубка Беларусі (1): 1999.
*  Фіналіст Кубка Беларусі (1): 1997.

## Спасылкі 
* Профіль на сайце eurobasket.com
* Профіль на сайце nbl.by (баскетбаліст)
* Профіль на сайце nbl.by (трэнер)
* Профіль на сайце scholar.google.ru

Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі «Аўтазаводца» Мінск (баскетбол)
Катэгорыя:Ігракі «Гродна-93»
Катэгорыя:Ігракі «Барысаў-БДУ»
Катэгорыя:Баскетбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Трэнеры «Цмокі-Мінск-2»
Катэгорыя:Трэнеры РЦАП-СДЮШАР
Катэгорыя:Выпускнікі БДУФК
Катэгорыя:Трэнеры «Барысаў-БДУ»
Сезон 2013/2014 РДВАР

У сезоне 2013/2014 баскетбольны клуб РДВАР з Мінска прымаў удзел:
* Чэмпіянат Беларусі 2013/2014 (Першая ліга,  **1 месца**) (*пад назвай БКМ-РДВАР*),
* Непрафесійная баскетбольная ліга Беларусі 2013/2014 (2 дывізіён, 11 месца) (*пад назвай РДВАР-Інтэрсталь*).

Каманда была сфарміравана з выхаванцаў РДВАР 1997—1998 гадоў нараджэння.

## Склад каманды 
**У чэмпіянаце Беларусі**
*  Амар Барры
*  Дзмітрый Барысёнак
*  Павел Васілевіч
*  Дзяніс Вікенцьеў
*  Аляксандр Казадаеў
*  Канстанцін Купцэвіч
*  Максім Лютыч
*  Цімафей Паралёў
*  Андрэй Рагазенка
*  Андрэй Стаброўскі
*  Аляксандр Таранаў
*  Аляксей Шуневіч
*  Максім Ярэц
**У Непрафесійнай баскетбольнай лізе Беларусі**
*  Андрэй Аляксанаў
*  Амар Барры
*  Дзяніс Бацько
*  Эдуард Бунас
*  Павел Васілевіч
*  Дзяніс Вікенцьеў
*  Арсеній Капытаў
*  Алег Качан
*  Канстанцін Купцэвіч
*  Максім Лютыч
*  Максім Лягчылін
*  Багдан Макарэвіч
*  Назар Мельнікаў
*  Цімафей Паралёў
*  Андрэй Рагазенка
*  Аляксей Рэпін
*  Павел Сірож
*  Яўген Слабко
*  Андрэй Стаброўскі
*  Аляксандр Таранаў
*  Павел Тумаш
*  Аляксей Шуневіч
*  Уладзімір Яновіч
*  Максім Ярэц

## Трэнеры каманды 
*  Сяргей Варыводаў (галоўны трэнер, у чэмпіянаце Беларусі)
*  Аляксандр Папкоў (галоўны трэнер, у Непрафесійнай баскетбольнай лізе)

## Гл. таксама 
* Сезон 2010/2011 Віталюр-РДВАР
* Сезон 2015/2016 РДВАР

## Спасылкі 
* Профіль на сайце eurobasket.com
* Профіль на сайце nbl.by

2010/2011
РДВАР
Катэгорыя:2013 год у Мінску
Катэгорыя:2014 год у Мінску
Мікалай Рыгоравіч Грэбнеў

**Мікалай Рыгоравіч Грэбнеў** (нар. , Горкі) — савецкі лёгкаатлет, спецыяліст па кіданні кап’я. Выступаў за зборную СССР па лёгкай атлетыцы ў 1970-х гадах, уладальнік сярэбранага медаля чэмпіянату Еўропы, пераможца Кубка Еўропы, пераможца першынстваў усесаюзнага і рэспубліканскага значэння. Прадстаўляў горад Віцебск і спартыўнае таварыства «Ураджай». Майстар спорту СССР міжнароднага класа.

## Біяграфія 
Мікалай Грэбнеў нарадзіўся 11 верасня 1948 года ў Горкім. Займаўся лёгкай атлетыкай у Віцебску, выступаў за Беларускую ССР і добраахвотнае спартыўнае таварыства «Ураджай». Праходзіў падрыхтоўку пад кіраўніцтвам А. Петрачэнкавай.

Упершыню заявіў пра сябе ў кіданні кап’я на ўсесаюзным узроўні ў сезоне 1971 года, калі на чэмпіянаце краіны ў рамках V летняй Спартакіяды народаў СССР у Маскве з вынікам 81,14 стаў сярэбраным прызёрам.

У 1974 годзе выйграў сярэбраны медаль на чэмпіянаце СССР у Маскве (83,60).

На VI летняй Спартакіядзе народаў СССР, якая прайшла ў 1975 годзе ў Маскве, з вынікам 83,28 перасягнуў усіх сапернікаў у кіданні кап’я і заваяваў залаты медаль. Патрапіўшы ў склад савецкай зборнай, выступіў на Кубку Еўропы ў Ніцы — заняў у сваёй дысцыпліне першае месца, паказаўшы вынік 84,30 метра.

У 1976 годзе ўзяў бронзу на чэмпіянаце СССР у Кіеве (83,90).

У 1977 годзе атрымаў перамогу на чэмпіянаце СССР у Маскве (86,54) і на Кубку Еўропы ў Хельсінкі (87,18).

Прадстаўляў Савецкі Саюз на чэмпіянаце Еўропы 1978 года ў Празе — тут кінуў кап’ё на 87,82 метра і стаў сярэбраным прызёрам, саступіўшы толькі немцу Міхаэлю Вессінгу.

За выдатныя спартыўныя дасягненні ўдастоены ганаровага звання «Майстар спорту СССР міжнароднага класа».

Катэгорыя:Кідальнікі кап’я СССР
Катэгорыя:Кідальнікі кап’я Беларусі
Аляксандр Уладзіміравіч Туміловіч

**Аляксандр Уладзіміравіч Туміловіч** (нар.  г., ) — беларускі гімнаст (спартыўная гімнастыка), Заслужаны майстар спорту СССР (1985).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1962 годзе ў Віцебску. Чэмпіён свету 1985 года ў камандным заліку ў складзе зборнай СССР. Чэмпіён СССР 1981 года ў практыкаваннях на кані. Сярэбраны прызёр чэмпіянату СССР 1984, 1985, 1986 гг. — на кані, у 1985 г. — вольныя практыкаванні. Бронзавы прызёр чэмпіянату СССР 1984 г. — перакладзіна.

З 1998 года працуе трэнерам у Ньютан, ЗША.
Аляксандр Антолевіч Паташоў

**Аляксандр Анатолевіч Паташоў** (нар. 12 сакавіка , ) — беларускі лёгкаатлет, чэмпіён свету ў хадзьбе на 50 кіламетраў. Заслужаны майстар спорту СССР (1991). Выступаў за спартыўны клуб «Віцебск».

## Біяграфія 
На Алімпіядзе ў Сеуле Аляксандр заняў 4-е месца. У 1991 годзе ён выйграў чэмпіянат свету на дыстанцыі 50 кіламетраў. Паташоў, абняўшыся з Андрэем Пярловым, фінішаваў з ім адначасова. Але суддзі па фотафінішы прызналі пераможцам Аляксандра, а Пярлову дастаўся сярэбраны медаль.

На Кубках свету па хадзьбе Аляксандр займаў 7-е і 5-е месцы ў 1987 і 1989 гадах адпаведна.

На Алімпійскіх гульнях 1992 года Паташоў выступаў за Аб’яднаную каманду. На дыстанцыі 50 кіламетраў за парушэнне правілаў ён быў дыскваліфікаваны. Праз год на чэмпіянаце свету ён выступаў за Беларусь і таксама быў зняты з дыстанцыі. Яшчэ праз год, на чэмпіянаце Еўропы 1994, Аляксандра зноў дыскваліфікавалі.

Катэгорыя:Лёгкаатлеты СССР
Катэгорыя:Лёгкаатлеты Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту СССР
Holconia immanis

**Holconia immanis** — від павукоў сямейства , які сустракаецца ва ўсходняй Аўстраліі.

## Апісанне 
Раней ён быў вядомы як  на працягу многіх гадоў. Гэта адзін з самых буйных відаў сямейства ў Аўстраліі і можа мець даўжыню цела каля 4,5 см, а выцягнутыя ногі могуць мець памер 16&nbsp;см у папярочніку.

Від быў апісаны Людвігам Карлам Крысціянам Кохам у 1867 годзе як *Delena immanis*

Брытанскі арахнолаг-аматар Генры Раўтан Хог аднёс яго да роду .

Катэгорыя:Аранеаморфныя павукі
Himantoglossum robertianum

**Himantoglossum robertianum** — від кветкавых раслін сямейства , які расце ў басейне Міжземнага мора.

## Апісанне 
*Himantoglossum robertianum* — цыбульная расліна. Цвіце са студзеня па красавік. Цыбуліна ядомая ў вараным выглядзе і нядаўна (сакавік 2023) знойдзены ў Ізраілі. Сустракаецца на нізкарослых бедных лугах, гарыгах, хмызняках і адкрытых лясах. Аддае перавагу сухім перад вільготнымі, шчолачным і вапнавым субстратам.

Файл:Orquídea.JPG
Файл:H._robertianum.jpg

Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Архідныя
Xyleutes strix

**Xyleutes strix** — від молей з сямейства , Індакітаі, : «Сундаленд», на Філіпінах, Сулавесі і Новай Гвінеі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Молі
Амуратарская вуліца (Мінск)

**Амуратарская вуліца** — вуліца ў Цэнтральным раёне Мінска. Дакладнае паходжанне назвы невядома, але ідзе каранямі ў часы, калі на яе месцы знаходзілася Татарская слабада. Існуе версія, што назва паходзіць ад імя «Алі-Мурат». Іншая версія: паходжанне ад крымска-татарскага выразу «шлях да храму» і звязана з тым, што вуліца вяла да старой мячэці, дзе цяпер знаходзіцца гасцініца «Юбілейная».

## Славутасці 
* Рэстаран, сауна і лазня «Ля фантана» (дом 4).
* Народны музей гісторыі ГА «БелТІЗ» (дом 7).

## Спасылкі 
* Амуратарская вуліца на АТО.ВУ

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Цэнтральны раён (Мінск)
Дом рыбака (Гродна)

**Дом рыбака** або **Дом з рыбкай** — гістарычны будынак у колішняй бараковай забудове XVII-XVIII стст. цотнага боку вуліцы Замкавай у Гродне, знесенай ў пачатку 1960-х гадоў. Быў адноўлены ў 2022 годзе разам з двума суседнімі будынкамі на гістарычным месцы ў складзе новага шматфункцыйнага комплекса. 

## Паходжанне назвы 
Назва «Дом рыбака» паходзіць ад барэльефа з выявай рыбкі, які знаходзіўся на арыгінальным будынку. Ён захаваўся і зараз захоўваецца ў Гродзенскім дзяржаўным гісторыка-археалагічным музеі. З выявай рыбкі звязана гарадская легенда, паводле якой у доме быццам бы жыў глава гродзенскага цэха рыбакоў Антоні Максімовіч.

## Адбудова і вынік 
. Фота пачатку ХХ ст.]]

Арыгінальны фрагмент забудовы гэтага ўчастка вуліцы Замкавай быў знесены, каб адкрыць від на Дом быту — прыклад тыповай савецкай забудовы. На месцы знесеных будынкаў быў гарадскі сквер. 

Аб мэтазгоднасці аднаўлення страчаных будынкаў гісторыкі і грамадскасць горада загаварылі ў канцы 2015 года. У 2017 годзе ўчастак у раёне Дома побыту плошчай 0,15 гектара быў прададзены на адкрытым гарадскім аўкцыёне для будаўніцтва гандлёва-офіснага будынка. Аднаўленне гістарычнага выгляду дамоў не з'яўлялася ўмовай аўкцыёну, а характар архітэктуры не рэгламентаваўся. Аднак у выніку працы гісторыкаў (А. Вашкевіча і М. Супрона) і архітэктураў-рэстаўратараў (В. Глінніка і Р. Забелы) атрымалася абгрунтаваць неабходнасць новага будаўніцтва менавіта па прынцыпах рэгенерацыі страчанай забудовы, для чаго былі змененыя межы прададзенага пад забудову ўчастка. У студзені 2019 г. былі апублікаваны праект, які сваімі абрысамі і архітэктурнымі рашэннямі павінен паўтараць тры страчаныя камяніцы другой паловы XVIII ст. (генеральны праекціроўшчык - ВКЛ-Праект, аб'ёмна-прасторавая канцэпцыя, навуковае кіраўніцтва і архітэктурна-рэстаўрацыйныя рашэнні - Навукова-паректны цэнтра "РЭСТАБІЛІС").

Цягам кастрычніка-лістапада 2019 г. на гэтым месцы былі праведзены археалагічныя работы, у ходзе якіх былі выяўлены падмуркі трох дамоў XVII — XVIII ст.

За час будоўлі змяніўся інвестар. У 2023 годзе праект атрымаў прэмію як найлепшы архітэктурны праект гандлёва-забаўляльнага/гандлёвага цэнтра ў Беларусі. У будынку размяшчаецца гандлёвы цэнтр Na Zamkavaj з установамі грамадскага харчавання і абслугоўвання, крамамі. У двары арганізавалі грамадскую прастору з рэкрэацыйнай зонай.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Замкавая вуліца (Гродна)
Катэгорыя:Адноўленыя будынкі і збудаванні
Катэгорыя:Адноўленыя будынкі і збудаванні Беларусі
Іван Антонавіч Кісялеўскі

**Іван Антонавіч Кісялеўскі** (, в. Ліпнікі, Гомельская вобласць) — мастак манументальна-дэкаратыўнага мастацтва.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў вёсцы Ліпнікі Гомельскай вобласці. Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1980 годзе. Вучыўся ў Г. Вашчанкі. Удзельнік мастацкіх выставак з 1989 года. 

Член Беларускага саюза мастакоў з 1989 года. 

Жыве ў г. Мінску.

## Творчасць 
Працуе ў галіне манументальна-дэкаратыўнага мастацтва. Асноўныя творы: вітражы «Кветкі Радзімы» і «Іней» для выканкама г. Заслаўя, «Слуцкія паясы» ў Беларускім музеі гісторыі і культуры; мазаікі «Сям’я», «Гасціннасць», «Вяселле» на Мазырскім заводзе меліярацыйных машын (два апошнія ў сааўтарстве з У. Самсонавым); вітражы «Пралескі» ў раддоме Мінскай вобласці і «Свята кветак» у Мінскім вучылішчы кінамеханікаў, а таксама восем арнаментальных батыкаў для ВДНГ БССР. 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мастакі-манументалісты Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Светлагорскім раёне
Антон Антонавіч Ляшчынскі

**Антон Антонавіч Ляшчынскі** (нар. , в. Суворава, Паўладарская вобласць, Казахстан) — беларускі мастак-графік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў вёсцы Суворава Паўладарскай вобласці Казахстана. Скончыў у 1988 годзе мастацка-графічны факультэт Віцебскага педагагічнага інстытута. Удзельнік мастацкіх выставак з 1988 года. З 1990 года выкладае ў Гродзенскім універсітэце.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1995 года. 

Жыве ў г. Гродна.

## Творчасць 
Працуе ў станковай графіцы (манатыпія, гуаш). Асноўныя творы: лісты «Паміж небам і зямлёй», «Ноч», «Вечар», «Перад навальніцай», «Партрэт жонкі», «Востраў мары», «Дзейства», «Бясконцасць»; цыклы «Акт» і «Рухомае ў рухомым».  

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Графікі Беларусі
Уладзімір Фёдаравіч Рускіх

**Уладзімір Фёдаравіч Рускіх** (нар.  годзе, в. Вараж, Башкірская АССР) — беларускі спартсмен. Ганаровы грамадзянін горада Наваполацка (2003).

## Біяграфія 
У 1959 годзе скончыў Башкірскі рэспубліканскі тэхнікум фізічнай культуры. У 1963 годзе — Беларускі дзяржаўны інстытут фізічнай культуры па спецыяльнасці «Выкладчык фізічнай культуры і спорту». З 1963 года жыве і працуе ў Наваполацку. Стаяў ля вытокаў развіцця гарадской лёгкай атлетыкі. Працоўную дзейнасць пачынаў выкладчыкам фізвыхавання ў СШ № 14 г. Полацка.

У 1965 годзе стаў першым дырэктарам школы спартыўнай моладзі Наваполацка. Пасля працаваў трэнерам-выкладчыкам у розных дзіцячых спартыўных установах горада.

З 1988 года — трэнер-выкладчык па лёгкай атлетыцы спецыялізаванай дзіцяча-юнацкай школы алімпійскага рэзерву (СДЮШАР). Заслужаны трэнер Рэспублікі Беларусь (1999). Падрыхтаваў чатырох майстроў спорту міжнароднага класа, 15 майстроў спорту.

Узнагароджаны медалём «За доблесную працу» (1970), граматамі Вярхоўнага Савета БССР, знакам «Выдатнік народнай адукацыі БССР» (1971). Абіраўся дэпутатам Наваполацкага гарадскога Савета.

## Літаратура 
* Русских Владимир Федорович // Почетные граждане белорусских городов : биографический справочник / Б. Д. Долготович. — Минск : Беларусь, 2008. — С. 92.
* Русских Владимир Федорович // Почетные граждане города Новополоцка / [сост. С. Б. Филиппенкова; ред. совет: Н. М. Марченко, В. К. Мартыненко, М. В. Караваева]. — Новополоцк : ПГУ, 2015. — С. 25.

Катэгорыя:Дэпутаты Наваполацкага гарадскога Савета дэпутатаў
Катэгорыя:Лёгкаатлеты Беларусі
Катэгорыя:Трэнеры па лёгкай атлетыцы
Графін

**Графін** () — шкляная шырокая ўнізе пасудзіна з вузкім доўгім горлам для вады, сокаў і пад.

Катэгорыя:Посуд
Уладзімір Ільіч Швальбо

**Уладзімір Ільіч Швальбо** (нар. , , Саратаўская вобласць, РСФСР) — беларускі трэнер, заснавальнік школы новага для Беларусі віду спорту — скачкоў на батуце.

## Біяграфія 
Вучыўся ў сярэдняй школе № 3 г. Віцебска. У 1969 годзе скончыў інстытут фізічнай культуры ў Мінску (зараз — Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры). З 1965 года працаваў у спецыялізаванай дзіцяча-юнацкай школе алімпійскага рэзерву № 1 г. Віцебска, з 1970 года — у спецыялізаванай дзіцяча-юнацкай школе алімпійскага рэзерву № 2 г. Віцебска.

Старшы трэнер зборнай каманды Беларусі, старшыня Федэрацыі па скачках на батуце, суддзя міжнароднай катэгорыі.

Выхаванцы Уладзіміра Ільіча Швальбо — Дзмітрый Паляруш, Валерый Вагель, Галіна Лебедзева, Мікалай Казак — неаднаразовыя чэмпіёны і прызёры свету, Еўропы, СССР.

Заслужаны трэнер Беларусі. Майстар спорту СССР. Ганаровы грамадзянін горада Віцебска. Выдатнік народнай адукацыі.

Аўтар падручнікаў, методык па скачках на батуце.
Дзмітрый Уладзіміравіч Паляруш

**Дзмітрый Уладзіміравіч Паляруш** (нар. ) — беларускі спартсмен і трэнер (скачкі на батуце), заслужаны майстар спорту СССР і Беларусі, чэмпіён (1994, 1996, 2003), сярэбраны (1994, 1996) і бронзавы (2001) прызёр чэмпіянатаў свету, чэмпіён (1993, 1995) і сярэбраны прызёр (1993, 1995) чэмпіянатаў Еўропы, спартыўны дзеяч.

## Літаратура 
* Спортивная энциклопедия Беларуси. — Минск, 2005. — С.341
* Сто асоб беларускага спорту : нарысы / Анатоль Мяснікоў. — Мінск, 2009. — С.387-389
Пётр Сяргеевіч Акулёнак

**Пётр Сяргеевіч Акулёнак** (, Вялікія Міхінічы — ) — беларускі танцор, балетмайстар, педагог. Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларускай ССР (1960).

## Біяграфія 
У 1932 годзе скончыў курсы культасветработнікаў у Магілёве. У 1937—1941 гг. — саліст ансамбля песні і танца Беларускай філармоніі. З 1945 года — саліст і балетмайстар у ансамблях песні і танца Адэскай і Прыбалтыйскай ваенных акруг.

У 1953—1973 гг. — галоўны балетмайстар Дзяржаўнага народнага хору Беларусі. У 1960 годзе прысвоена званне «Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі». Стылізаваў для сцэны шэраг беларускіх народных танцаў і гульняў. Зрабіў значны ўклад у развіццё аматарскіх харэаграфічных калектываў, ансамбляў песні і танца.

Сярод пастановак: «На прывале», «Лянок», «Калгасная полька», «Лявоніха», «Мяцеліца», «Беларуская маладзёжная» і іншыя.

Выкладаў беларускі народны танец на рэспубліканскіх і абласных семінарах культработнікаў.

Супрацоўнічаў з Рэспубліканскім і Мінскім абласным дамамі народнай творчасці, Рэспубліканскім навукова-метадычным Цэнтрам культуры.

## Літаратура 
* Акулёнак Пётр Сяргеевіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мінск : БелЭн, 1996. — Т. 1 : А-Аршын. — С. 215.
* Акулёнак Пётр Сяргеевіч // Культура Беларусі : энцыклапедыя : [у 6 т.] / рэдкал.: Т. У. Бялова [і інш.]. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 2010. — Т. 1 : А-Б. — С. 94.
* Акулёнок Пётр Сергеевич // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 1. — С. 14.
* Акулёнок Пётр Сергеевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.] / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2006. — Т. 2 : А-Герань. — С. 64.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Талачынскім раёне
Іпаліт Антонавіч Яўневіч

**Іпаліт Антонавіч Яўневіч** () — расійскі навуковец, спецыяліст у галіне гідраўлікі, механікі і машынабудавання, магістр прыкладной матэматыкі, дэкан, заслужаны прафесар Санкт-Пецярбургскага тэхналагічнага інстытута, аўтар першага навучальнага дапаможніка па тэорыі пругкасці на рускай мове. Сапраўдны стацкі саветнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў маёнтку Кеміна Сенненскага павета Магілёўскай губерні ў памешчыцкай сям'і.

У 1852 годзе скончыў Пскоўскую гімназію; у 1856 годзе — фізіка-матэматычны факультэт Імператарскага Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта са ступенню кандыдата матэматычных навук і прызначаны выкладчыкам тэарэтычнай (з 1856), а затым (з 1859) і практычнай механікі ў Пецярбургскім тэхналагічным інстытуце.

У 1861 годзе быў камандзіраваны на два гады за граніцу для ўдасканалення ў навуцы, дзе азнаёміўся з лепшымі машынабудаўнічымі заводамі Германіі, Бельгіі, Францыі і Англіі. У 1862 годзе, пасля вяртання ў Расію, у ператвораным у вышэйшую навучальную ўстанову тэхналагічным інстытуце чытаў курс пабудовы машын, паралельна з 1863 года выкладаў прыкладную механіку і пабудову машын у Мікалаеўскай марской акадэміі. У 1868 годзе атрымаў ступень магістра прыкладной механікі і зацверджаны на пасадзе прафесара Тэхналагічнага інстытута. У тым жа годзе выбраны дэканам, займаў гэту пасаду да 1887 года.

Памёр 5 лістапада 1903 года. Пахаваны на Выбаргскіх рымска-каталіцкіх могілках у Санкт-Пецярбургу. Магіла не захавалася.

## Сям'я 
Быў жанаты. Сын — Марыян Яўневіч — міравы суддзя, стацкі саветнік, судовы следчы 1-га ўчастку ў Царскім Сяле.

## Бібліяграфія 
* Руководство к изучению законов сопротивлений строительных материалов, с присоединением общих начал теории упругости твёрдых тел. -СПб., 1868;
* Курс гидравлики: В 2 ч. -СПб., 1874, 1875;
* Курс прикладной механики. -СПб., 1886;
* Основные начала гидростатики -СПб., 1874 — дзве публічныя лекцыі

Неаднаразова друкаваўся ў навуковых часопісах. У «Известиях спб. практического технологического института» за 1877, 1878 і 1890 гады надрукаваў тры артыкулы, у тым ліку «Вопыт усталявання пачаткаў кінематыкі кропельнай правільна рухомай вадкасці».

У «Інжынерным часопісе» за 1890 год змясціў артыкулы «Ураўненне Бусінеска і яго прымяненне да некаторых прыватных выпадкаў руху кропельнай вадкасці»; «Некалькі слоў пра законы руху падглебавай вады»; «Пра выцяканне кропельнай вадкасці пры пераменным гарызонце». За апошнія дзве працы быў ганараваны інжынерным камітэтам прэміяй. Некаторыя артыкулы Яўневіча былі перакладзены на польскую мову ў часопісе «Przegląd Techniczny».

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Пскоўскай гімназіі
Катэгорыя:Выпускнікі фізіка-матэматычнага факультэта Імператарскага Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Санкт-Пецярбургскага тэхналагічнага інстытута
Катэгорыя:Выкладчыкі Інстытута грамадзянскіх інжынераў
Катэгорыя:Выкладчыкі Санкт-Пецярбургскага электратэхнічнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Матэматыкі Расійскай імперыі
Вадзім Іванавіч Арэхаў

**Вадзім Іванавіч Арэхаў** (,  — ) — савецкі ваенны дзеяч. Генерал-лейтэнант інжынерна-тэхнічнай службы.

## Біяграфія 
З 1924 года — у Чырвонай Арміі. У 1938 годзе скончыў Ваенна-паветраную акадэмію РСЧА імя М. Я. Жукоўскага. З 1941 года — начальнік упраўлення кадраў ваенна-паветраных сіл СССР. У 1949—1953 гг. — намеснік начальніка Ваенна-паветранай інжынернай акадэміі імя М. Я. Жукоўскага. Званне «генерал-лейтэнант інжынерна-тэхнічнай службы» В. І. Арлову было прысвоена ў 1948 годзе.

Узнагароджаны ордэнамі (6) і медалямі. Памёр Вадзім Іванавіч 27 сакавіка 1957 года.

## Літаратура 
* Арэхаў Вадзім Іванавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мінск : БелЭн, 1996. — Т. 2 : Аршыца-Беларусцы. — С. 15.
* Арэхаў Вадзім Іванавіч // Ваенная энцыклапедыя Беларусі = Военная энциклопедия Беларуси / склад.: В. Ц. Осіпаў [і інш.]; рэдкал.: А. В. Праляскоўскі [і інш.]. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 2010. — С. 72.
* Арэхаў Вадзім Іванавіч // Памяць: Віцебск : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; склад. А. І. Мацяюн; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2003. — Кн. 2. — С. 524.

Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты інжынерна-тэхнічнай службы
Андар (тэлесерыял)

**«Áндар»** () — амерыканскі тэлесерыял з франшызы «Зорныя войны», прэм’ера якога адбылася ў верасні 2022 года на Disney+. Серыял з’яўляецца прыквелам да фільма «Ізгой-адзін. Зорныя войны: Гісторыі».

Прэм’ера першых трох эпізодаў першага сезона адбылася 21 верасня 2022 года. Сезон складаўся з 12 эпізодаў і завяршыўся 23 лістапада. Сезон атрымаў захопленыя водгукі і высокія адзнакі, а многія выданні назвалі яго найлепшым ці адным з найлепшых серыялаў 2022 года.

Здымкі другога сезона, які завершыць серыял і раскажа пра падзеі «Ізгоя-адзін», пачаліся ў лістападзе 2022 года, былі спынены ў першай палове 2023 года з-за забастовак у Галівудзе ў 2023 годзе, аднавіліся ў студзені 2024 года і завяршыліся ў лютым 2024 года.

## Сюжэт 
Галоўным героем серыяла з’яўляецца Касіян Андар (яго, як і ў фільме, іграе Дыега Луна), злодзей, які далучаецца да Альянсу паўстанцаў у барацьбе супраць Галактычнай імперыі. Сюжэт пачынаецца за 5 гадоў да падзей, паказаных у фільме. У дзяцінстве Касіян апынуўся сярод марадзёраў, якія сталі яго сям’ёй. Стаўшы дарослым, ён шукае сваю сястру і выпадкова прыцягвае ўвагу праваахоўнікаў. Разам з тым, яго паслугамі цікавіцца Альянс паўстанцаў.

## Акцёрскі склад 
### Галоўныя ролі 
*  — *Касіян Андар*
* Кайл Солер — *Сірыл Карн*
*  — *Бікс Калін*
* Стэлан Скарсгард — *Лютэн Раэль*
*  — *Маарва Андар*
*  — *Мон Мотма*
*  — *Дэдра Міра*
*  — *Вэл Сарта*
*  — *Сінта Каз*
*  — *Клея Маркі*
*  — *Орсан Крэнік*
*  — *Бэйл Аргана*
*  — *K-2SO*

### Ролі другога плана 
*  — *Браса*
*  — *Цім Карла*
*  — *шэф Хайн*
*  — *сяржант Лайнус Моск*
*  — *Клем Андар*
*  — *Ідзі Карн*
*  — *Перын Ферта*
*  — *маёр Партагас*
*  — *Карыс Немік*
*  — *лейтэнант Горн*
*  — *Арвел Скін*
*  — *Тарамін Баркона*
*  — *камендант Джэйхалд Біхаз*
*  — *Тэй Колма*
*  — *Кіна Лой*
*  — *Рускат Мэлшы*
* Форэст Уітакер — *Со Герэра*
*  — *Дава Скалдан*
* Муханад Бхаер — *Вілман Паак*
* Сэм Гілрой — *Гердзіс*
*  — *Лоні Юнг*
*  — *Хірт*
*  — *Кара Райланз*
*  — *Лезін*
*  — *генерал Дэйвітс Дрэйвэн*
*  — *Кайда*

## Эпізоды 
### Сезон 1 (2022) 
### Сезон 2 (2025) 
## Узнагароды 
На прэміі «Эмі» першы сезон быў адзначаны 8 намінацыямі, але застаўся без узнагарод, другі ж сезон атрымаў ажно 16 намінацый і перамог у 5 з іх. Абодва сезоны намінаваліся на «Найлепшы драматычны серыял».

У 2025 годзе часопіс «Empire» прызнаў другі сезон «Андара» найлепшым серыялам года.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* 

Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове
Катэгорыя:Тэлесерыялы 2022 года
Катэгорыя:Тэлесерыялы пра «Зорныя войны»
Леапольд Абрамавіч Байцін

**Леапольд Абрамавіч Байцін** (,  — ) — савецкі ваенны дзеяч.

## Біяграфія 
Скончыў 4 класы яўрэйскай школы, потым сярэднюю школу. У 1918 годзе скончыў Данскі ветэрынарны інстытут (г. Новачаркаск) і ўступіў у рады Чырвонай Арміі. Удзельнік грамадзянскай вайны. У лютым 1919 года быў прызначаны на пасаду малодшага ветэрынарнага ўрача 1-га Віцебскага губернскага конскага запасу, далей паслядоўна займаў пасады ветэрынарнага ўрача, ветэрынарнага інспектара, начальніка адміністрацыйна-мабілізацыйнага аддзела. У 1926 годзе ўзначаліў Ваенна-ветэрынарную фельчарскую школу, якая была рэарганізавана ў 1937 годзе ў Ленінградскае ваенна-ветэрынарнае вучылішча, на пасадзе начальніка гэтай навучальнай установы знаходзіўся да 1945 года.

У гады Вялікай Айчыннай вайны — камандзір ветэрынарнага аддзела шэрагу франтоў. Званне «генерал-маёр ветэрынарнай службы» Л. А. Байціну было прысвоена 1 лютага 1943 года. З 1945 года — намеснік начальніка Ваенна-ветэрынарнай акадэміі.

У красавіку 1945 года Леапольд Байцін быў прызначаны намеснікам начальніка Ваенна-ветэрынарнай акадэміі Чырвонай Арміі па вучэбнай і навуковай рабоце, але на гэтай пасадзе праслужыў нядоўга і ў 1946 годзе быў звольнены ў запас.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнамі Леніна, Чырвонай Зоркі, Чырвонага Сцяга (2), медалямі.

## Літаратура 
* Байтин Леопольд Абрамович // Военачальники земли белорусской : энциклопедический справочник / Б. Д. Долготович. — Минск : БелЭн, 2005. — С. 219.

Катэгорыя:Выпускнікі Данскога дзяржаўнага аграрнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Ваенна-ветэрынарага інстытута МА Расіі
Бацяноўскі

**Бацяноўскі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Альберт Антонавіч Бацяноўскі — дзеяч беларускага нацыянальнага супраціву
* Эдуард Іванавіч Бацяноўскі — беларускі вучоны ў галіне будаўніцтва
Міхаіл Іванавіч Аўтушка

**Міхаіл Іванавіч Аўтушка** (нар. , Ліпск) — беларускі вучоны ў галіне геахіміі і геалогіі. Кандыдат геолага-мінералагічных навук (1984).

## Біяграфія 
Пасля заканчэння Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта (1973) працаваў у ім дырэктарам геалагічнага музея, загадчыкам галіновай навукова-даследчай лабараторыі «Мінеральна-сыравінныя рэсурсы Беларусі», дацэнтам кафедры мінералогіі, петраграфіі і геахіміі. У 1990—1997 гг. старшы навуковы супрацоўнік Інстытута механікі металапалімерных сістэм АН Беларусі, Навукова-даследчага інстытута радыялогіі Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Беларусі. 3 1997 года загадчык лабараторыяй біягеахіміі тэхнагенных радыянуклідаў Рэспубліканскага навукова-даследчага ўнітарнага прадпрыемства «Інстытут радыялогіі».
## Навуковая дзейнасць 
Асноўныя кірункі даследаванняў — геахімія і карысныя выкапні крышталічнага фундамента Беларусі, заканамернасці міграцыі радону ў паверхневых грунтах, біягеахімія тэхнагенных радыянуклідаў, радыяэкалогія. Аўтар навуковых артыкулаў.

## Літаратура 
* Аўтушка Міхаіл Іванавіч // Памяць: Докшыцкі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; уклад. А. В. Скараход; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2004. — С. 618.

Катэгорыя:Геахімікі Беларусі
Катэгорыя:Геолагі Беларусі
Блэкджэк (значэнні)

**Блэкджэк** — шматзначны тэрмін.

## Вядомыя асобы 
* Ада Блэкджэк — жанчына-эскімоска, прадстаўніца народа іньюпіят, першая жыхарка незаселенага тады вострава Урангеля, якая выжывала на ім на працягу двух гадоў

## Іншае 
* Блэкджэк — папулярная азартная картачная гульня
Эдуард Іванавіч Бацяноўскі

**Эдуард Іванавіч Бацяноўскі** (нар.  года, аг. Камень, Лепельскі раён) — беларускі вучоны ў галіне тэхналогіі бетону і будаўнічага матэрыялазнаўства. Доктар тэхнічных навук (2003), прафесар (2004).

## Біяграфія 
У 1971 годзе скончыў Беларускі політэхнічны інстытут. З 1975 года выкладае ў Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (з 1988 — загадчык кафедрай).

Распрацаваў рад арыгінальных тэхналогій бетонных і жалезабетонных вырабаў з маналітнага бетону, у тым ліку энергазберагальных тэхналогій на аснове выкарыстання сухіх сумесей і хімічных дабавак.

Аўтар манаграфіі «Асабліва шчыльны бетон сухога фарміравання» (2002), адзін з аўтараў манаграфіі «Маналітны бетон сухога фармавання» (2003) і іншых.

## Літаратура 
* Савик, Н. П. Батяновский Эдуард Иванович / Н. П. Савик // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 1. — С. 36-37.

Катэгорыя:Матэрыялазнаўцы Беларусі
Аляксандр Яфімавіч Белахвосцікаў

**Аляксандр Яфімавіч Белахвосцікаў** (, Альхавік, Лёзненскі раён — ) — падпольшчык у гады Другой сусветнай вайны ў Віцебску.

## Біяграфія 
У 1938 годзе скончыў Беларускі інстытут народнай гаспадаркі ў Мінску. Перад пачаткам вайны працаваў начальнікам сектара планавай камісіі Віцебскага аблвыканкама, пазаштатным сакратаром Кастрычніцкага раённага камітэта ЛКСМБ Віцебска.

З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны па рашэнні Віцебскага гаркама ЛКСМБ быў пакінуты ў Віцебску для падпольнай працы. Быў членам Віцебскага падпольнага гаркама ЛКСМБ. У ліпені 1941 года — маі 1943 года кіраваў разведвальна-дыверсійнай групай.

У маі 1943 года А. Я. Белахвосцікаў быў захоплены нацыстамі і расстраляны. У памяць пра Аляксандра Яфімавіча яго імем названа адна з вуліц Віцебска. У 1968 годзе на доме, дзе ён жыў, усталявана мемарыяльная дошка.

## Літаратура 
* Белахвосцікаў Аляксандр Яфімавіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. В. Біч [і інш.]; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 1993. — Т. 1 : А-Беліца. — С. 492.
* Белохвостиков Александр Ефимович // Их именами названы : энциклопедический справочник / редкол.: И. П. Шамякин [и др.]. — Минск : БелСЭ им. П. Бровки, 1987. — С. 62.

Катэгорыя:Расстраляныя на акупаванай тэрыторыі СССР
Катэгорыя:Падпольшчыкі Вялікай Айчыннай вайны