open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Імператарскія тэрмы (Трыр)

**Імператарскія тэрмы** () — руіны антычных купалень, размешчаныя ў цэнтры Трыра, непадалёк ад базілікі Канстанціна, за 1 км на поўдзень ад Галоўнай рыначнай плошчы.

## Гісторыя 
Імператарскія тэрмы былі ўзведзены ў канцы III—IV стагоддзі нашай эры пры імператары Канстанціне Вялікім, які выбраў Трыр на кароткі час сталіцай Заходняй Рымскай імперыі. Аднак, пасля таго як Канстанцін пакінуў Трыр, будаўніцтва тэрмаў засталося незавершаным.

Імператарскія тэрмы Трыра — манументальнае збудаванне: іх памер складае 250 метраў у даўжыню і 145 метраў у шырыню. Аднак яны некалькі саступаюць па памеры іншай антычнай пабудове Трыра — тэрмам Святой Варвары, самым значным па памеры старажытнарымскім тэрмам на поўнач ад Альпаў.

Уваход у тэрмы на захадзе вёў скрозь апраўленую калонамі спартыўную пляцоўку для гульняў у мяч і гімнастычных практыкаванняў, якая называлася палестра, да павільёна з мінеральнай крыніцай — німфеума.

За німфеумам размяшчаліся ванныя пакоі — фрыгідарый — халодная ванная, тэпідарый — цёплая ванная і кальдарый — гарачая ванная. Усе залы былі перакрыты скляпеннямі, сцены былі аздоблены мармурам і каляровай тынкоўкай.

Кальдарый, адна з найбольш добра захаваных пабудоў архітэктурнага комплексу тэрмаў, лічыцца адным з сімвалаў Трыра. Звычайна кальдарый антычных тэрмаў быў арыентаваны на поўдзень ці паўднёвы захад. Пры будаўніцтве Імператарскіх тэрмаў было зроблена адступленне ад гэтага правіла — яго кальдарый арыентаваны на паўднёвы ўсход.

Увесь комплекс тэрмаў быў абсталяваны складанай ацяпляльнай сістэмай — гіпакаўстам, якая размяшчалася ў разгалінаваных падземных памяшканнях.

Паводле сведчанняў археолагаў, Імператарскія тэрмы ніколі не выкарыстоўваліся па прамым прызначэнні. Пры імператарах Грацыяне (375—383) і Валенціяне II (375—392) незавершаныя тэрмы былі перабудаваны ў казармы для імператарскай кавалерыі. Былы кальдарый з яго трыма апсідамі, верагодна, служыў манежам і месцам захоўвання сцягоў, тэпідарый стаў вестыбюлем будынка.

У Сярэднявеччы тэрмы выкарыстоўваліся пераважна як каменяломня. Пазней кальдарый быў перабудаваны ў жылы замак Альдэрбург.

У XII стагоддзі руіны тэрмаў былі інтэграваны ў гарадскія абарончыя збудаванні. Замак Альдэрбург служыў паўднёва-ўсходнім вуглавым бастыёнам сярэдневяковай гарадской сцяны. Адно з ніжніх вокнаў кальдарыя выкарыстоўвалася як гарадская брама — так званая Старая брама (Altport).

### Сучаснасць 
У пачатку XVIII стагоддзя на руінах тэрмаў была пабудавана барочная новабудоўля, якая затым была пераабсталявана ў прускую казарму, а пазней у жылы будынак. Аднак яна была разбурана у час Другой сусветнай вайны. У нашы дні на тэрыторыі Імператарскіх тэрмаў штогод праходзіць фестываль гістарычнай рэканструкцыі «Хлеба і гледзішчаў!».

У 1986 годзе Імператарскія тэрмы, разам з іншымі збудаваннямі рымскага перыяду, Кафедральным саборам Трыра і царквой Маці Божай, былі ўключаны ў спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Спасылкі 
* Императорские термы (Kaiserthermen)

Катэгорыя:тэрмы
Катэгорыя:Архітэктура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Трыра
Катэгорыя:Славутасці Трыра
Месінская бітва

**Месі́нская бі́тва** (7 чэрвеня 1917 — 14 чэрвеня 1917) — бітва паміж англійскімі і германскімі войскамі падчас Першай сусветнай вайны. Скончылася поспехам англійскіх войскаў.

## Перад бітвай 
left|250px|thumb|Нямецкі акоп, знішчаны выбухам падчас Месінскай аперацыі.
Галоўнакамандуючы англійскай арміяй генерал Хейг запланаваў ў сярэдзіне чэрвеня правесці аперацыю. Яе мэтай з'яўлялася задача зрэзаць 15-кіламетровы выступ германцаў, які ўрэзаўся ў англійскую абарону, і палепшыць сваё стратэгічнае становішча. Германцы на гэтым участку фронту мелі ўсяго 5 дывізій. Багністая мясцовасць была цяжкай для адкрытых атакаў. Англійскае камандаванне старанна рыхтавалася да маючай адбыцца аперацыі: былі нанова створаны чыгуначныя і грунтавыя дарогі, масты. Задачай англійскай арміі было захапіць узвышшы ў Месіна і лініі акопаў. У наступленні таксама прымалі ўдзел каля 300 аэрапланаў і больш за 80 танкаў.

Гэтаксама англічане, старанна вывучыўшы структуру глебы атакуемага ўчастка, яшчэ ў 1916 годзе пачалі падрыхтоўчыя працы і за 15 месяцаў заклалі звыш 20 гіганцкіх тунэляў пад другім узроўнем грунтавых вод у пласце блакітнай гліны. Гэтыя тунэлі англічане мініравалі, выняты грунт маскіраваўся, каб германскія самалёты не заўважылі яго. Тунэлі пачыналіся ў 300—400 ярдаў (каля 400 м) ззаду абароны англічан. Паколькі германскія пазіцыі знаходзіліся на вышынях, то тунэлі праходзілі пад абаронай немцаў на глыбіні, якая дахадзіла 25—36 м, а ў некаторых месцах — да 50 м. Тунэлі мелі агульную працягласць да 8 тыс. ярдаў (7312 м). У канцы тунэляў было закладзена 600 т узрыўчаткі. Аднак германцы здолелі раскрыць задумы англічан, але памылкова лічылі, што тунэлі знаходзяцца на глыбіні да 18 м і ім удалося знішчыць ўсяго 2 мінныя галерэі, а 22 засталіся некранутымі.

## Бітва 
28 мая пачалася артылерыйская падрыхтоўка, 7 чэрвеня быў праведзены выбух 19 мінных галерэй. Выбухі былі зроблены на працягу 30 секунд. 1-я і часткова 2-я лінія акопаў германцаў былі разбураны, выбухі найцяжкіх мін прывялі да стварэння гіганцкіх варонак. Германскія салдаты, дэмаралізаваныя ад гэтых выбухаў, не змаглі аказаць годнага супраціўлення наступаючай англійскай пяхоце. У ходзе наступлення англічане захапілі ў палон 7 200 салдат і 145 афіцэраў, а таксама вялікую колькасць кулямётаў. Паспяховая аперацыя значна палепшыла стратэгічнае становішча брытанскіх войскаў. Выбухам у выніку падрыву мінных галерэй было забіта 10 000 чалавек. Кратэры ад выбухаў захаваліся да нашых дзён і запоўненыя вадой.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Бітвы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Бітвы Германіі
Катэгорыя:Бітвы Канады
Катэгорыя:Бітвы Аўстраліі
Катэгорыя:Бітвы Новай Зеландыі
Катэгорыя:Канфлікты 1917 года
Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Вялікабрытанія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Канада ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Аўстралія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Новая Зеландыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Чэрвень 1917 года
Бітва пры Пашэндэйле

**Бі́тва пры Пашэндэ́йле** **(трэ́цяя бі́тва пры Іпры)** (11 ліпеня — 10 лістапада 1917 года) — адна з найбуйнейшых бітваў Першай сусветнай вайны паміж саюзнымі (пад брытанскім камандаваннем) і германскімі войскамі. Бітва складалася з шэрагу асобных баявых аперацый, якія доўжыліся з ліпеня 1917 года да лістапада 1917 года. Бітва вялася на тэрыторыі Бельгіі у раёне вёскі Пашэндэйль, блізу горада Іпр ў Заходняй Фландрыі.

Аперацыя пад Пашэндэйлем мела шэраг стратэгічных задач. Галоўнай задачай было знішчэнне баз германскіх падводных лодак на ўзбярэжжы Паўночнага мора і тым самым нанясенне сур'ёзнага удару па плане неабмежаванай падводнай вайны.

У ходзе наступлення брытанскія войскі мноства разоў рабілі спробы прарваць германскі фронт у раёне Пашэндэйля. Аднак ім так і не ўдалося дабіцца прарыву германскага фронту ў намечаных месцах. Бітва працягвалася з ліпеня 1917 года і завяршылася 6 лістапада 1917 года, калі канадскім войскам удалося захапіць вёску Пашэндэйль.

Бітва пры Пашэндэйле стала сімвалам салдацкай пакуты ў жудасных умовах. Бітвы праходзілі ў багністай мясцовасці, да таго ж лета 1917 года выдалася халодным і дажджлівым. Войскі з абодвух бакоў фактычна «патанулі ў брудзе» Пашэндэйля. Бітва пры Пашэндэйле забрала сотні тысяч жыццяў. Саюзнікі панеслі вялікія страты, здолеўшы прасунуцца толькі на некалькі кіламетраў. Аднак многія гісторыкі падкрэсліваюць важную ролю бітвы пры Пашэндэйле, паколькі яна удасканаліла наступальную тактыку саюзнікаў і дала магчымасць у канчатковым выніку завяршыць вайну у 1918 годзе.

Лічбы стратаў выклікаюць спрэчкі да гэтага часу. Аднак вядома, што сотні тысяч чалавек былі забітыя і параненыя з абодвух бакоў.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Бітвы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Бітвы Германіі
Катэгорыя:Бітвы Канады
Катэгорыя:Бітвы Аўстраліі
Катэгорыя:Бітвы Новай Зеландыі
Катэгорыя:Канфлікты 1917 года
Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Вялікабрытанія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Канада ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Аўстралія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Новая Зеландыя ў Першай сусветнай вайне
Мінна-чэхлікавыя молі

**Мінна-чэхлікавыя молі** (*Incurvariidae*) — сямейства матылёў.

## Апісанне 
Размах крылаў 9—16 мм. Матылі цёмныя, з доўгімі вусікамі і кароткім хабатком. Крылы ўкрытыя лускавінкамі і дробнымі шыпікамі. Пярэднія крылы выцягнутыя, з светлымі плямамі і металічным бляскам, радзей з крапінкамі.

## Пашырэнне 
Вядома больш за 50 відаў, пашыраных у Палеарктыцы, з іх на Беларусі 2 віды:

* 
* 

## Асаблівасці біялогіі 
Лёт матылёў у маі — жніўні. Вусені мініруюць пупышкі, лісце і сцяблы, пазней ператвараюць міну ў чэхлік і жывуць у ім на глебе, кормяцца ніжэйшымі раслінамі і апалым лісцем.

## Літаратура 
* *Піскуноў У.* Мінна-чэхлікавыя молі // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5 т. Т. 3. — Мн.: БелСЭ, 1984.

Катэгорыя:Молі
Катэгорыя:Сямействы насякомых
Катэгорыя:Матылі
Стодзённае наступленне

**Стодзё́ннае наступле́нне** (8 жніўня — 11 лістапада 1918 года) — шырокамаштабнае наступленне войскаў Антанты супраць германскай арміі падчас Першай сусветнай вайны. Завяршылася паражэннем германскіх войскаў і Камп’енскім перамір’ем, якое завяршыла вайну.

Стодзённае наступленне складалася з некалькіх наступальных аперацый. У вырашальным наступленні Антанты ўдзельнічалі англійскія, аўстралійскія, бельгійскія, канадскія, амерыканскія і французскія войскі, асабліва вызначыліся канадскія карпусы.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Бітвы Канады
Катэгорыя:Бітвы Францыі
Катэгорыя:Бітвы ЗША
Катэгорыя:Бітвы Партугаліі
Катэгорыя:Бітвы Аўстраліі
Катэгорыя:Бітвы Новай Зеландыі
Катэгорыя:Бітвы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Бітвы Германіі
Катэгорыя:Канфлікты 1918 года
Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Канада ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Аўстралія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Новая Зеландыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Вялікабрытанія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:ЗША ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Партугалія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Францыя ў Першай сусветнай вайне
Муха пакаёвая

**Муха пакаёвая** (*Musca domestica*) — насякомае сямейства сапраўдных мух атрада двухкрылых.

Пашырана ўсюды. Адзін найбольш пастаянных насельнікаў жылых і гаспадарчых памяшканняў. 

Даўжыня да 9 мм. Цела шэрае, укрыта валаскамі. У самца брушка чорнае з жаўтаватымі плямамі па баках. Лічынкі даўжынёю да 10 мм, жаўтавата-белыя, усёедныя, развіваюцца ў гнаі, кухонных адкідах і інш. Дарослыя кормяцца разнастайнымі цвёрдымі і вадкімі рэчывамі расліннага і жывёльнага паходжання. Адкладвае да 150 яец за 1 раз, дае да 10 пакаленняў за год. Жыццёвы цыкл 10—45 сутак.

Пераносчык узбуджальнікаў кішачных інфекцый, поліяміэліту, яец гельмінтаў і інш.

## Літаратура 
* *Дзерункоў А.* Муха пакаёвая // 

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Сапраўдныя мухі
Катэгорыя:Сінантропныя віды
Нацыянальны парк Ігуасу (Бразілія)

**Ігуасу** () — нацыянальны парк Бразіліі і аб'ект сусветнай спадчыны ЮНЕСКА, размешчаны на тэрыторыі штата Парана.

Нацыянальны парк Ігуасу знаходзіцца на тэрыторыі двух краін — Бразіліі і Аргенціны. Галоўная славутасць аб'екта — вадаспады.

Вадаспады ўтвараюцца ў месцы ўпадзення ракі Параны ў раку Ігуасу. На тэрыторыі працягам каля 3 км, з двух базальтавых ступеняў вышынёй болей за 70 м адначасова абвальваюцца ўніз 275 вадзяных каскадаў. У зоне вадаспадных пырскаў расце пышная экзатычная расліннасць, у тым ліку дрэвападобная папараць, бамбук і мноства рэдкіх відаў архідэй. Гэта ўнікальнае месца ў свеце, бо на адным лапіку зямлі сабралася 5 парод лесу. Тэрыторыю парка насяляюць мноства эндэмічных відаў жывёл, а таксама відаў, якія знаходзяцца пад пагрозай знікнення.

## Гл. таксама 
* Вадаспады Ігуасу
* Нацыянальны парк Ігуасу, Аргенціна

## Літаратура 
* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.
## Спасылкі 
* Official web site
* Official UNESCO website

Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Бразіліі
Катэгорыя:Геаграфія Параны
Катэгорыя:Правінцыя Місьёнес
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Бразіліі
Келля

]]
**Ке́лля** (ад  — «пакой») — асобны пакой або асобнае жыллё манаха, манашкі ў манастыры.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Жылыя памяшканні
Катэгорыя:Манаства
Каташок

**Каташок** — бакакветнае (батрычнае), коласападобнае паніклае суквецце. Складаецца з вялікай колькасці аднаполых кветак і ападае цалкам пасля цвіцення (тычынкавы каташок) ці паспявання пладоў (песцікавы каташок). Да каташкоў адносяцца суквецці бярозы, вярбы, таполі, мужчынскія суквецці вольхі, дуба, грэцкага арэха, каштана і інш. драўнінных ветраапыляльных раслін. У вярбы, таполі каташок — просты колас, у алешніку, бярозы і інш. — колас з дыхазіяў (складанае суквецце).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Марфалогія раслін
Катэгорыя:Суквецці
Мікрастома выцягнутая

**Мікрастома выцягнутая** (*Microstoma protractum*) — від сумчатых грыбоў.

Пашырана ў Еўрапейскай частцы Расіі, у Беларусі, Польшчы (рэдкая), на Урале, у Сібіры. Сапратроф. Трапляецца на гнілой драўніне ў лісцевых і мяшаных лясах у красавіку—маі. Утварае вогненна-чырвоныя пладовыя целы на драўніне, якая гніе ў глебе.

Пладоныя целы (апатэцыі) бакала- ці звонападобныя, на доўгай, ад 1 да некалькіх сантыметраў, тонкай, мясістай ножцы, з ярка-чырвоным дыскам (дыяметр 0,5—1 см) і белаватай паверхняй. Развіваюцца па 1 ці па некалькі, з чорных прарослых склероцыяў. Спелыя апатэцыі разрываюцца на лопасці і нагадваюць яркія кветкі.

## Літаратура 
* Мікрастома // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5 т. Т. 3. — Мн.: БелСЭ, 1984.

Катэгорыя:Саркасцыфавыя
Леанід Дзмітрыевіч Лорчанка

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Леанід Дзмітрыевіч Лорчанка
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 24.07.1923
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 18.07.1943
 |месца смерці     = 
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 1941—1943
 |званне           = 
 |род войскаў      = партызаны
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды       = { style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
  
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
}}
**Леанід Дзмітрыевіч Лорчанка** ( — ) — удзельнік патрыятычнага падполля і партызанскага руху на тэрыторыі Магілёўскай вобласці, Герой Савецкага Саюза (1965).

## Біяграфія 
Л. Д. Лорчанка нарадзіўся ў Магілёве. Скончыў 9 класаў школы. З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны ўступіў у народнае апалчэнне, удзельнічаў у абароне Магілёва. Потым у складзе падпольнай групы, дзейнічаўшай на аўтарамонтным заводзе ў Магілёве. З красавіка 1943 г. ў складзе дыверсійнай групы 600-га партызанскага атрада, дзейнічаўшага на тэрыторыі Магілёўскай вобласці. Падарваў 2 чыгуначныя масты і 1 варожы эшалон. 18 ліпеня 1943 г. каля вёскі Антонава Буда пры выхадзе з акружэння застаўся ў групе прыкрыцця, якая раніцай ўступіла ў бой з пераўзыходзячымі сіламі праціўніка каля ракі Рудня. Застаўшыся ў жывых адзін, калі скончыліся боепрыпасы, падарваў сябе і ворагаў гранатай.

Пахаваны каля вёскі Антонава Буда Бялыніцкага раёна.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка»
* Ордэн Леніна

## Памяць 
* Абеліск на магіле Л. Д. Лорчанкі каля вёскі Антонава Буда.
* Бюст герою у гарадскім пасёлку Бялынічы.
* У гонар Л. Д. Лорчанкі названы вуліцы ў Бялынічах і Магілёве.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Лорчанка Леанід Дзмітрыевіч // Магілёўская абласная бібліятэка імя У. І. Леніна
* Герои Советского Союза // Сайт Бялыніцкага раённага выканаўчага камітэта 

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Іван Удовін сын

**Іван Удовін сын**, або **Іван Падвей** — персанаж усходнеславянскіх чарадзейных казак, юнак-асілак. Сын царскай дачкі, якая нарадзіла яго ад падвею (ветру). Валодае незвычайнай сілаю, вялікім розумам і маладзецкай адвагаю. Гераічныя рысы ў вобразе спалучаюцца настолькі цэласна, што ён становіцца падобным да быліннага героя-асілка. Казкам пра яго ўласціва вострая сацыяльная накіраванасць: асілак змагаецца з царом (Змеем, Кашчэем) і іншымі прыгнятальнікамі. Вобраз Івана Удовіна сына сустракаецца ў беларускім, рускім і ўкраінскім фальклоры.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Персанажы казак
Катэгорыя:Беларускі фальклор
Катэгорыя:Рускі фальклор
Катэгорыя:Украінскі фальклор
Бітва пры Камбрэ (1917)

**Бі́тва пры Камбрэ́** (20 лістапада 1917 — 7 снежня 1917) — буйнамаштабнае наступленне брытанскіх войскаў супраць германскай арміі падчас Першай сусветнай вайны на Заходнім фронце каля французскага горада Камбрэ. Нягледзячы на першапачатковы поспех, брытанцам не ўдалося выканаць пастаўленую задачу і прарваць германскі фронт. Аперацыя ў Камбрэ ўвайшла ў гісторыю як першая бітва ў гісторыі войнаў, у якой у масавай колькасці ўжываліся танкі.

## Літаратура 
* *Абярухцін В. І.* Аперацыя пад Камбрэ ў 1917 г. — М .: Ваенвыдат НКА СССР, 1936. — 244 с. — (Бібліятэка камандзіра).
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Бітвы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Бітвы Германіі
Катэгорыя:Бітвы Канады
Катэгорыя:Канфлікты 1917 года
Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Вялікабрытанія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Канада ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Лістапад 1917 года
Катэгорыя:Снежань 1917 года
Дом-музей Карла Маркса

**Дом-музей Карла Маркса** () — адзіны ў Германіі музей, прысвечаны жыццю і творчасці Карла Маркса. Музей размешчаны на вуліцы  () у гістарычным цэнтры горада, за 550 метраў на паўднёвы захад ад Галоўнай рыначнай плошчы.

## Гісторыя 
Карл Маркс нарадзіўся ў гэтым доме, які служыў яго сям'і адвакацкай канторай бацькі і жылым домам (1818—1819), у 1818 годзе. Будынак пабудаваны ў 1727 годзе ў барочным стылі, у 1930—1931 гадах фасад быў рэканструяваны ў адпаведнасці з гістарычным планам.

Стварэнне музея Карла Маркса было запланавана яшчэ да пачатку Другой сусветнай вайны. Аднак пасля прыходу да ўлады нацыстаў у 1933 годзе дом быў канфіскаваны, а сабраны для музея архіў і асабістыя рэчы Маркса былі знішчаны.

У 1947 годзе з дапамогай Міжнароднага камітэта салідарнасці ў доме на Брукенштрасэ быў адкрыты музей Карла Маркса. У 1983 годзе да 100-годдзя з дня смерці Маркса дом-музей быў цалкам рэканструяваны, яго выставачныя залы былі пашыраны.

З 2005 года ў 23 залах музея працуе новая пастаянная выстаўка «Карл Маркс: Жыццё — Творчасць — Уплыў», якая распавядае пра Маркса як гістарычную персону, знаёміць наведвальнікаў з яго філасофскімі і эканамічнымі ідэямі, а таксама разглядае ўплыў яго прац на ход гісторыі і сучаснасць.

## Спасылкі 
* Дом-музей Карла Маркса (Karl-Marx-Haus)

Катэгорыя:Карл Маркс
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Трыра
Катэгорыя:Славутасці Трыра
Катэгорыя:Збудаванні Германіі ў стылі барока
Катэгорыя:З’явіліся ў 1727 годзе
Катэгорыя:Музеі Германіі
Катэгорыя:1727 год у Еўропе
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Германіі
Вясновае наступленне (1918)

**Вясно́вае наступле́нне** (21 сакавіка — 17 ліпеня 1918 года) — адна з найбуйнейшых бітваў Першай сусветнай вайны. Няўдача вясновага наступлення паставіла канчатковы крыж на надзеях Германіі пераламаць ход вайны.

Пасля падпісання Брэсцкага міру Германія змагла зняць свае войскі з Усходняга фронту і перакінуць іх на Заходні, атрымаўшы тым самым колькасную перавагу над войскамі Антанты. План будучага буйнамаштабнага наступлення прадугледжваў разгром саюзных войскаў на Заходнім фронце і заканчэнне вайны. Планавалася раздзяліць саюзную групоўку войскаў, брытанскія войскі «скінуць у мора», а французскія прымусіць адступаць да Парыжа.

Пасля першапачатковых поспехаў германская армія прасунулася на значную адлегласць углыб абароны саюзнікаў, аднак прарваць фронт не змагла. Да 5 красавіка першая фаза *Вясновага наступлення*, так званая «аперацыя Міхаэль», завяршылася. Наступленне працягвалася да сярэдзіны лета 1918 года, завяршыўшыся другой бітвай на Марне. Аднак як у 1914 годзе, і тут германцы таксама пацярпелі паражэнне.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Бітвы Канады
Катэгорыя:Бітвы Францыі
Катэгорыя:Бітвы ЗША
Катэгорыя:Бітвы Партугаліі
Катэгорыя:Бітвы Аўстраліі
Катэгорыя:Бітвы Новай Зеландыі
Катэгорыя:Бітвы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Бітвы Германіі
Катэгорыя:Канфлікты 1918 года
Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Канада ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Аўстралія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Новая Зеландыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Вялікабрытанія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:ЗША ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Партугалія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Францыя ў Першай сусветнай вайне
Міксаспарыдыі

**Міксаспарыдыі**, **слізістыя спаравікі** (*Myxosporea*) — клас (атрад) прасцейшых (існуюць іншыя класіфікацыі).

## Апісанне 
Дарослыя міксаспарыдыі, якія жывуць у поласцях органаў, — амёбападобыыя шмат’ядравыя плазмодыі, памеры іх вар’іруюць ад некалькіх дзясяткаў мкм да 2 см. Міксаспарыдыі, якія жывуць у тканках, утвараюць цысты, пухліаы памерамі да 2 см у дыяметры, запоўненыя цытаплазмай і шматлікімі ядрамі (вегетатыўнымі і генератыўнымі). Вегетатыўныя ядры вызначаюць абменныя працэсы, сінтэз бялкоў, рост і інш. 3 генератыўыых ядраў і плазмы ўтвараюцца споры.

## Пашырэнне 
У сусветнай фаўне больш за 1000 відаў. На Беларусі найбольш вядомы  і  — узбуджальнікі міксаспарыдыезаў рыб, а таксама , . Тканкавыя або поласцевыя паразіты рыб, пашкоджваюць жабры, скуру, мышцы, жоўцевы і мачавы пузыры, нярвовую сістэму і інш. (ніколі не паразітуюць у поласці кішэчніка).

## Жыццёвы цыкл 
Жыццёвы цыкл міксаспарыдый характарызуецца спараганіяй і полавым працэсам. У спорах ёсць зародак і капсулы з жыгучымі вінтападобна закручанымі ніткамі, якія служаць для прымацавання да сценак кішачніка рыб. Полавы працэс тыпу аўтагаміі — зліццё 2 гаплоідных ядраў пры ўтварэнні зародка са споры. Рыба заражаецца пераважна вясной і летам пры заглынанні разам з вадой спораў, з якіх у кішэчніку выходзяць амёбападобныя зародкі. Па крыві зародкі трапляюць у органы і тканкі і развіваюцца ў дарослых асобін.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Жыгучыя
Альгамбрскі эдыкт

, *Выгнанне іўдзеяў з Іспаніі*]]
thumb|Подпісы Фердынанда Арагонскага, Ізабелы Кастыльскай і каралеўскага сакратара Хуана дэ Каломы пад тэкстам Альгамбрскага эдыкта

**Альгамбрскі эдыкт**, або *Гранадскі эдыкт* (ісп. *Edicto de Granada*) — указ караля Фердынанда II Арагонскага і каралевы Ізабелы I Кастыльскай, выдадзены ў 1492 годзе, аб выгнанні з усіх тэрыторый іх каралеўстваў тых яўрэяў, якія да 31 ліпеня гэтага года адмовяцца прыняць хрысціянства.

Гэты эдыкт быў першым у гісторыі Іспаніі, паводле якога з яе тэрыторыі выганяўся цэлы народ, які пражываў тут ужо на працягу паўтары тысячагоддзяў. Многія з яўрэяў пад наймацнейшым націскам улад прынялі каталіцкую веру (крыптаіўдзеі, якіх іспанцы пагардліва звалі маранамі). Пры гэтым яны ўвесь час знаходзіліся ў цэнтры пільнай увагі інквізіцыі, якая падазравала іх у несапраўдным пераходзе ў хрысціянства і тайнай прыхільнасці да сваёй старой рэлігіі. Многія тысячы выяўленых інквізіцыяй сапраўдных і ўяўных парушальнікаў з ліку маранаў былі асуджаны і спалены на вогнішчы (аўтадафэ).

У 1968 годзе іспанскі ўрад генерала Франка абвясціў Альгамбрскі эдыкт несапраўдным, а 1 красавіка 1992 года іспанскі кароль Хуанам Карласам I абвясціў, што ён страціў моц. У той жа дзень кароль наведаў мадрыдскую сінагогу і прасіў прабачэння за рашэнне, прынятае яго папярэднікамі амаль 500 гадоў назад. У сувязі з 500-годдзем выгнання іўдзеяў з Іспаніі іспанскі парламент у 1992 годзе зацвердзіў закон, які рэгулюе з гэтага часу адносіны паміж Іспанскай дзяржавай і саюзам яўрэйскіх абшчын Іспаніі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:1492
Катэгорыя:Гісторыя Іспаніі
Катэгорыя:Гісторыя Партугаліі
Катэгорыя:Гісторыя яўрэйскага народа
Катэгорыя:Права Іспаніі
Катэгорыя:Рэканкіста
Катэгорыя:Рэлігійныя ганенні
Катэгорыя:Гісторыя іўдаізму
Катэгорыя:Антысемітызм у Іспаніі
Катэгорыя:Інквізіцыя
Катэгорыя:Гісторыя Гранады
Катэгорыя:Эдыкты
Слабада (Уздзенскі раён)

**Слабада́** (, ) — аграгарадок ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Слабадскога сельсавета.

У 1924—1954 гадах цэнтр Слабада-Пырашаўскага сельсавета. Да 2013 года вёска (з 27 жніўня 2010 года аграгарадок) у складзе Лашанскага сельсавета, з 2013 года — цэнтр Слабадскога сельсавета.

## Вядомыя асобы 
* Васіль Іванавіч Бернік (1947—2026) — беларускі матэматык
* Сцяпан Герасімавіч Булат (1894—1921) — беларускі палітычны дзеяч, журналіст
* Мікалай Мікалаевіч Дубовік (нар. 1955) — беларускі палітык.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Слабадскі сельсавет (Уздзенскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Уздзенскага раёна
Усходне-Пруская аперацыя (значэнні)

**Усходне-Пруская аперацыя**:

* Усходне-Пруская аперацыя 1914 года — стратэгічная наступальная аперацыя Рускай арміі супраць Германіі ў пачатку Першай сусветнай вайны
* Усходне-Пруская аперацыя 1945 года — стратэгічная наступальная аперацыя савецкіх войскаў падчас Вялікай Айчыннай вайны
Усходне-Пруская аперацыя (1914)

**Усхо́дне-Пру́ская апера́цыя 1914 го́да** (17 жніўня — 15 верасня 1914 года) — наступальная аперацыя Рускай арміі супраць Германіі ў пачатку Першай сусветнай вайны, завяршылася тактычным паражэннем Рускай арміі, але стратэгічна была перамогай Расіі, якая сарвала агульны план Германіі на вайну.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Бітвы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Бітвы Германіі
Катэгорыя:Канфлікты 1914 года
Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Расійская імперыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Жнівень 1914 года
Катэгорыя:Верасень 1914 года
Варшаўска-Івангарадская аперацыя

**Варша́ўска-Іва́нгарадская апера́цыя** (28 верасня — 8 лістапада 1914) — буйная бітва на Усходнім фронце Першай сусветнай вайны. Скончылася паражэннем войскаў Германскай імперыі і Аўстра-Венгрыі.

## Палажэнне перад бітвай 
Паражэнне ў галіцыйскай бітве паставіла Аўстра-Венгрыю на мяжу ваеннай катастрофы. У гэтых умовах Германская армія прыйшла на дапамогу саюзніку, перакінуўшы частку сіл на поўдзень, у Сілезію, дзе была сфарміравана 9-я армія пад камандаваннем Аўгуста фон Макензена. Каб прадухіліць меркаванае ўварванне рускіх войскаў у Сілезію, германскае камандаванне вырашыла нанесці ўдар з раёнаў Кракава і Чанстахова на Івангарад і Варшаву.

## Баявыя страты войскаў 
У ходзе Варшаўска-Івангарадскай аперацыі рускія войскі страцілі каля 150 тыс. чал. (32% ад колькасці першапачатковай групоўкі) і да 50 гармат. Германская і аўстрыйская арміі страцілі каля 150 тыс. чал. (з іх трэць страт прыйшлася на долю немцаў), у тым ліку 23 тыс. палоннымі (больш за 51% ад колькасці першапачатковай групоўкі) і 63 гарматы.

## Літаратура 
* Варшавско-Ивангородская операция. Сборник документов Сборник документов мировой империалистической войны на русском фронте (1914—1917 гг.) М., 1938
* 
* 
* 

Катэгорыя:Бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Бітвы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Бітвы Аўстра-Венгрыі
Катэгорыя:Бітвы Германіі
Катэгорыя:Канфлікты 1914 года
Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Расійская імперыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Аўстра-Венгрыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Верасень 1914 года
Катэгорыя:Кастрычнік 1914 года
Катэгорыя:Лістапад 1914 года
Пярэмышльская аблога

форт Сядліска, крэпасць Пярэмышль.]]

**Абло́га Пярэ́мышля** ( — ) — аблога аўстрыйскай крэпасці Пярэмышль рускімі войскамі. Была найбуйнейшай аблогай Першай сусветнай вайны.

 крэпасць капітулявала. Перад гэтым артылерыя крэпасці расстраляла ўвесь боезапас, а ўмацаванні крэпасці былі ўзарваны. Рускім войскам здаліся 9 генералаў (у тым ліку Герман Кусманек, А. Тамаш, К. Вейзендорфер, В. Нікль), 93 штаб-афіцэра, 2, 204 обер-афіцэраў 113 890 ніжніх чыноў, рускія войскі захапілі 900 гармат (па іншых дадзеных 1 050).

## Літаратура 
* *Albert Pethö* (Hrsg.): *Belagerung und Gefangenschaft. Von Przemyśl bis Russisch Turkestan. Die Kriegserinnerungen des Dr. Richard Ritter von Stenitzer 1914—1917.* Ares Verlag, Graz 2010, ISBN 978-3-902475-83-1.
* Spencer Tucker: *The Great War: 1914 — 18* (1998).
* 
* 
* 

Катэгорыя:Бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Бітвы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Бітвы Аўстра-Венгрыі
Катэгорыя:Канфлікты 1914 года
Катэгорыя:Канфлікты 1915 года
Катэгорыя:Расійская імперыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Аўстра-Венгрыя ў Першай сусветнай вайне
Касцёл Святога Гаштала

**Касцёл Святога Гаштала** () — адзін з найстарэйшых дзеючых храмаў Прагі, размешчаны на Гаштальскай плошчы (), у гістарычным раёне Стара-Места.

## Гісторыя 
У XII стагоддзі на гэтым месцы стаяла трохнефная раманская базіліка, рэшткі якой былі выяўлены падчас археалагічных раскопак у 1990-х гадах. Першы пісьмовы ўспамін пра храм сустракаецца ў дакументах караля Вацлава I ад 21 сакавіка 1234 года, якія тычыліся . Меркавана ініцыятарамі яе будаўніцтва былі нямецкія рыцары, але пісьмовых пацверджанняў гэтаму няма.

У XIV стагоддзі, у перыяд росквіту сярэдневяковай культуры, пачалося будаўніцтва новага гатычнага храма. Касцёл пацярпеў у час гусіцкага паўстання ў 1420 годзе і паводкі ў 1432 г., але неўзабаве быў адноўлены.

У 1689 годзе храм атрымаў сур'ёзныя пашкоджанні падчас пажару. Аднаўленнем пасля пажару ў 1689—1695 гг. кіраваў архітэктар . Так гатычны касцёл набыў некаторыя рысы стылю барока. Так жа змянілася форма даху, а на званіцы з'явіўся высокі ліхтар са шпілем.

У 2010—2012 гадах была праведзена поўная рэстаўрацыя касцёла, пасля якой у ім аднавіліся набажэнствы.

## Архітэктура 
Касцёл Святога Гаштала ўяўляе сабой чатырохнефную базіліку з масіўнай трохпавярховай вежай, складзенай з бутавага каменя. Вежа размешчана ў паўднёва-заходнім вугле храма і ссунута адносна цэнтральнай восі, на верхняй пляцоўцы якой дагэтуль знаходзіцца звон Фларыян, адліты ў 1690 годзе мясцовым майстрам Ф. Шэнфельдам.

Пасля 1730 г. храм вытрыманы галоўным чынам у стылі барока. Унутранае ўбранне касцёла Святога Гаштала лічыцца адным з самых каштоўных здабыткаў Прагі. На сценах сакрыстыі можна ўбачыць часткова захаваны роспіс 1375 года.

Галоўны алтар створаны ў 1731 годзе ў неарэнесансным стылі. Па баках табернакля знаходзяцца рэліквіі Святога Гаштала, у тым ліку яго чэрап, які падараваў храму Карл IV. Абраз святога стварыў Ёзеф Швайвль (Josef Schweiwl) у 1884 г. Статуі Св. Яна Хрысціцеля і Святога Яна Непамуцкага па баках алтара выкананы 1731 годзе .

Захавалася алавяная купель 1585 года, а таксама барочная мэбля касцёла.

Паводле царкоўнага падання ў касцёле знаходзіцца магіла святой Агнежкі Чэшскай. Археалагічныя даследаванні ў 2010 г. размешчаных тут рэштак гэтую версію не пацвердзілі.

## Спасылкі 
* Церковь святого Гаштала

Катэгорыя:Касцёлы Прагі
Катэгорыя:Збудаванні Прагі ў гатычным стылі
Катэгорыя:Збудаванні Прагі ў стылі барока
Катэгорыя:Старэ-Места
Катэгорыя:З’явіліся ў XIV стагоддзі
Катэгорыя:XIV стагоддзе ў Празе
Іспанская сінагога (Прага)

**Іспанская сінагога** () — сінагога ў Празе, размешчаная ў квартале Ёзефаў. З'яўляецца самай маладой з усіх сінагог Прагі і лічыцца адной з найпрыгажэйшых у Еўропе.

## Гісторыя 
Раней на гэтым месцы размяшчалася найстарэйшая пражская , пабудаваная у XI стагоддзі. Яна служыла прытулкам для яўрэяў-сефардаў, выгнаным Ізабелай Кастыльскай з Іспаніі ў XV стагоддзі. Колькасць яе вернікаў расла; узнікла неабходнасць пабудаваць больш умяшчальны, добра абсталяваны будынак.

Новая Іспанская сінагога была пабудавана ў 1867—1868 гадах пад кіраўніцтвам архітэктара . Будаўніцтвам новай сінагогі кіраваў ; над раскошным унутраным убраннем працавалі Антанін Баўм і Бедржых Мюнцберг. Тэхнічнае абсталяванне сінагогі было перадавым для свайго часу. У будынак правялі цэнтральнае ацяпленне. Асблівая ўвага надавалася акустыцы храма. Гучанне музыкі ў сінагозе і сёння многія лічаць «чароўным»; вернікі добра чуюць кожнае слова рабіна.

За гады існавання Іспанскую сінагогу не раз рэканструявалі — будынак падвяргаўся разбурэнням, неаднаразова гарэў. У 1936 годзе да храма па праекце Карала Пецанека было прыбудавана дадатковае памяшканне — Зімовая сінагога. У гады Другой сусветнай вайны нацысты зачынілі храм, ператварыўшы яго ў гаспадарчы склад.

За гады вайны будыннак быў значна пашкоджаны. Сінагогу збіраліся знесці, але за яе ўступіўся Інстытут аховы помнікаў; будынак перадалі Яўрэйскай абшчыне Прагі. У 1950-я гады была выканана рэстаўрацыя інтэр'ера. У 1995—1998 гг. правялі тэхнічную рэканструкцыю будынка і аднаўленне фасада.

У канцы XX стагоддзя будынак Іспанскай сінагогі быў адрэстаўраваны. Сёння сінагога служыць рэлігійным і культурным мэтам яўрэйскай абшчыны. Тут праходзяць набажэнствы, гучаць камерныя канцэрты; па папярэднім запісе праводзяцца сапраўдныя іўдзейскія вяселлі. На другім паверсе размешчана экспазіцыя пражскага Яўрэйскага музея.

## Архітэктура 
Іспанская сінагога выканана ў псеўдамаўрытанскім стылі і ўяўляе сабой будынак квадратнай формы з купалам, размешчаным прама над цэнтральным памяшканнем. Фасад храма быў прарэзаны двума радамі арачных маўрытанскіх вокнаў у форме падковы; франтон і карнізы ўпрыгожылі ўзорыстымі зубцамі. Архітэктурная кампазіцыя сінагогі нетыповая для кананічнай іўдзейскай культуры.

Інтэр'ер уражвае фантастычнай раскошай і тонкай дэталізацыяй. Усе ўнутраныя сцены, скляпені, люнеты і аркі пакрыты арнаментам з выкарыстаннем маўрытанскіх і яўрэйскіх матываў, геаметрычных і кветкавых узораў. У роспісы пераважаюць чырвоныя і зялёныя тоны, яркая пазалота. Усходнюю сцяну ўпрыгожвае вітраж у форме Зоркі Давіда; пад ім размешчаны «Каўчэг Торы». Малельныя лавы размешчаны ў цэнтры радамі, на ўзор хрысціянскага храма. Жаночая галерэя, пабудаваная пры рэканструкцыі 1928 года, знаходзіцца наверсе. Гэту частку храма, адкрытую ў бок цэнтральнага нефа, падтрымліваюць чыгунныя калоны.

## Спасылкі 
* Испанская синагога

Катэгорыя:Сінагогі Чэхіі
Катэгорыя:Культавыя збудаванні Прагі
Катэгорыя:Збудаванні ў маўрытанскім стылі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1868 годзе
Катэгорыя:1868 год у Празе
Лодзінская аперацыя

**Ло́дзінская апера́цыя** ( — ) — буйная бітва на Усходнім фронце Першай сусветнай вайны, скончылася перамогай Расіі. Германскі план акружэння 2-й і 5-й рускіх армій праваліўся,але ж было сарвана плануючае рускае наступленне ўглыб Германіі.

Пасля завяршэння аперацыі былі знятыя са сваіх пасадаў камандуючы 1-й арміі Рэненкампф і камандуючы 2-й арміі Сяргей Шэйдэман.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Бітвы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Бітвы Аўстра-Венгрыі
Катэгорыя:Бітвы Германіі
Катэгорыя:Канфлікты 1914 года
Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Расійская імперыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Аўстра-Венгрыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Лістапад 1914 года
Таццяна Вуластан

**Тацця́на Ву́ластан** (у дзявоцтве **Тарчыла**; , , Беларусь) — беларускі снукерны рэферы нацыянальнай і другой міжнароднай катэгорыі. Афіцыйны рэферы WPBSA, EASB, EBSA і БСФ.

## Турніры 
## Асабістае жыццё 
Замужам за снукерыстам Бэнам Вуластанам.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* 

Катэгорыя:Снукерныя рэферы
Мазурская бітва

**Аўгусто́ўская апера́цыя** (**Усходне-пруская аперацыя 1915 года**, у нямецкай літаратуры — *Зімовая бітва ў Мазурыі*) ( — ) — наступленне у раёне горада Аўгустаў 8-й і 10-й нямецкіх армій супраць 10-й рускай арміі ў ходзе Першай сусветнай вайны.

## Вынікі 
Бітва пад Аўгуставым мела сур'ёзныя стратэгічныя наступствы. Дзякуючы стойкасці салдат 10-й арміі і перш за ўсё байцоў 20-га корпуса генерала П. І. Булгакава і суседняга 3-га Сібірскага корпуса быў сарваны ўвесь план германскага камандавання на 1915 год па разгрому рускага фронту. Немцам прыйшлося па ходзе кампаніі імправізаваць і ў выніку нанесці паражэнне рускім войскам яны не змаглі — для Германіі кампанія 1915 года скончылася правалам.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Бітвы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Бітвы Германіі
Катэгорыя:Канфлікты 1915 года
Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Расійская імперыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Люты 1915 года
Катэгорыя:Студзень 1915 года
Беларусь на зімовых юнацкіх Алімпійскіх гульнях 2016

**Беларусь** прымала ўдзел у **зімовых юнацкіх Алімпійскіх гульнях 2016 года** ў Лілехамеры (Нарвегія) у другі раз за сваю гісторыю, але не заваявала ніводнага медалю. Краіну прадстаўлялі 16 спартсменаў (8 юнакоў і 8 дзяўчат) у 7 дысцыплінах: біятлоне, гарналыжным спорце, лыжных гонках, канькабежным спорце, снаўбордзе — слоупстайл, фігурным катанні — танцы на лёдзе, хакеі з шайбай — індывідуальнае майстэрства.

## Горналыжны спорт 
;Мужчыны

## Біятлон 
;Мужчыны

;Жанчыны

;Змяшаная

## Лыжныя гонкі 
;Мужчыны

;Жанчыны

## Фігурнае катанне 
;Пары

;Змяшаныя спаборніцтвы каманд з розных НАК

## Хакей 
## Снаўбордынг 
;Слоўпстайл

## Канькабежны спорт 
;Мужчыны

;Жанчыны

;Змяшаны камандны спрынт

2016
Катэгорыя:Краіны на зімовых юнацкіх Алімпійскіх гульнях 2016
Катэгорыя:2016 год у Беларусі
Чэмпіянат свету па канькабежным спорце на асобных дыстанцыях 2016

**Чэмпіянат свету па канькабежнаму спорту на асобных дыстанцыях** праходзіў з 11 па 14 лютага 2016 года ў Каломне, Маскоўская вобласць, Расія.

Спаборніцтвы прайшлі на дыстанцыях 500, 1000, 1500, 5000 метраў і ў мас-старце ў мужчын і жанчын, 3000 метраў у жанчын і 10 000 у мужчын, а таксама камандныя забегі на 6 кругоў у жанчын і на 8 кругоў у мужчын.

## Праграма 
### Медальны залік 
thumb|right|300 px|Каломенскі цэнтр канькабежнага спорту

## Прызёры 
### Мужчыны 
### Жанчыны 
## Спасылкі 
* Communication No.1876 ISU.  .
* Вынікі чэмпіянату на сайце ІСУ
* Храналогія Чэмпіянату свету 

Катэгорыя:Чэмпіянаты свету па канькабежным спорце на асобных дыстанцыях
Катэгорыя:Міжнародныя спартыўныя спаборніцтвы ў Расіі
Катэгорыя:2016 год у Расіі
Катэгорыя:2016 год у спорце
Катэгорыя:Люты 2016 года
Катэгорыя:Каломна
Лобчанка

**Ло́бчанка** — рака ў Чэрыкаўскім раёне і на мяжы са Слаўгарадскім раёнам Магілёўскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Сож.

Даўжыня ракі 30 км (у межах Слаўгарадскага раёна — 2 км). Плошча вадазбору 122 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,2 м/км. Пачынаецца на заходняй ускраіне вёскі Дубраўка. Упадае ў Сож прыкладна за 2,2 км у напрамку на паўднёвы захад ад вёскі Бакаў. Рэчышча на працягу 5,8 км каналізаванае. Басейн ракі адносіцца да Верхне-Дняпроўскага гідралагічнага раёна. Прытокі ракі — меліярацыйныя каналы.

Каля ракі населеныя пункты Лобча, Доўгае, Прыпёчына, Проліпень, Сакалоўка.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Слаўгарадскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Чэрыкаўскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Сажа
Карпацкая аперацыя

**Карпа́цкая апера́цыя** (**Зімовая бітва ў Карпатах**, 7 студзеня — 20 красавіка 1915 года) — буйная бітва на ўсходнім фронце Першай сусветнай вайны.

## Вынікі аперацыі 
Дакладных дадзеных пра страты рускіх войскаў у Карпацкай бітве няма, але яны былі немалыя — агульны ўрон перавысіў 200 тыс. байцоў. Усяго ж, уключаючы бітву за Перамышль рускія войскі страцілі ў гэтым кірунку каля 1 млн. чалавек, аўстрыйцы і немцы — 800 тыс. чалавек. Страты папаўняліся таксама за кошт вялікай колькасці абмарожаных і хворых салдат.

Бітва ў Карпатах прынесла велізарныя страты для абодвух бакоў, але не дала стратэгічных вынікаў ні адной з іх.

## Літаратура 
* Бонч-Бруевич М. Потеря нами Галиции в 1915 г. Часть I. Через Карпаты в Венгрию зимою 1915 года. М. 1921
* 
* 
* 

Катэгорыя:Бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Бітвы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Бітвы Германіі
Катэгорыя:Бітвы Аўстра-Венгрыі
Катэгорыя:Канфлікты 1915 года
Катэгорыя:Расійская імперыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Аўстра-Венгрыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Студзень 1915 года
Катэгорыя:Люты 1915 года
Катэгорыя:Сакавік 1915 года
Катэгорыя:Красавік 1915 года
Праснышская аперацыя

**Пра́снышская апера́цыя** (20 лютага — 30 сакавіка 1915 года) — буйная бітва на Усходнім фронце Першай сусветнай вайны. У сувязі з пераходам на Заходнім фронце да пазіцыйнай вайны і адсутнасцю перспектывы хуткага разгрому праціўніка на гэтым фронце германскае вярхоўнае камандаванне пасля некаторай унутранай барацьбы канчаткова выбрала Усходні фронт як галоўны тэатр вайны на 1915 год.

## Вынікі Праснышской аперацыі 
Праснышская аперацыя скончылася тым, што немцы, заняўшы Прасныш, вымушаныя былі праз два дні аддаць яго назад, страціўшы пры гэтым звыш 6 000 палоннымі і пакінуўшы 58 гармат. Планы германскага камандавання пацярпелі няўдачу, яму не ўдалося нанесці паражэнне рускім войскам, якія засяроджваліся на Млаўскім кірунку (1-й і 12-й рускім арміям), а, наадварот, прыйшлося самім адвесці свае войскі на умацаваныя пазіцыі да дзяржаўнай мяжы.

## Літаратура 
* *Борисов А.* Праснышская операция.
* 
* 

Катэгорыя:Бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Бітвы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Бітвы Германіі
Катэгорыя:Канфлікты 1915 года
Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Расійская імперыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Люты 1915 года
Катэгорыя:Сакавік 1915 года
Чэмпіянат свету па канькабежным спорце на асобных дыстанцыях 2015

300px|thumb|Каток Тыялф
**Чэмпіянат свету па канькабежным спорце на асобных дыстанцыях** прайшоў з 12 па 15 лютага 2015 года ў на катку Тыялф у Херэнвене, Нідэрланды.

Спаборніцтвы праводзіліся на дыстанцыях 500, 1000, 1500, 5000 метраў і ў мас-старце ў мужчын і жанчын, 3000 метраў у жанчын і 10000 у мужчын, а таксама камандныя забегі на 6 кругоў у жанчын і на 8 кругоў у мужчын.

## Праграма 
### Медальны залік 
### Мужчыны 
### Жанчыны 
 **TR** — рэкорд катка

## Спасылкі 
* Вынікі на сайце ІСУ 

Катэгорыя:Чэмпіянаты свету па канькабежным спорце на асобных дыстанцыях
Катэгорыя:Міжнародныя спартыўныя спаборніцтвы ў Нідэрландах
Катэгорыя:2015 год у спорце
Катэгорыя:2015 год у Нідэрландах
Катэгорыя:Люты 2015 года
Катэгорыя:Херэнвен
Ндэбеле

**Ндэбе́ле** (саманазва: *Ndebele*) — моўна-этнічная група народаў банту на поўдні Афрыкі. Вылучаюцца паўночныя ндэбеле (*amandebele*), якія насяляюць Зімбабвэ, Батствану і Замбію (агульная колькасць у 2016 г. — 1 807 000 чал.), і паўднёвыя ндэбеле ў Паўднёва-Афрыканскай рэспубліцы (агульная колькасць у 2016 г. — 1 115 000 чал).

## Паходжанне 
Ндэбеле паходзяць ад груп нгуні, што насялялі да пачатку XIX ст. сучасны Натал. У 1821 г. ад альянса зулусаў на чале з правадыром Чакам адасобілася буйное аб'яданне на чале з правадыром Мзіліказі, які вёў актыўную заваявальную палітыку ў Трансваалі, Лесота, поўдні Мазамбіка, захадзе Зімбабвэ. Заснаваная ім дзяржава Матабеле праіснавала да 1889 г. Падзел Матабеле на некалькі каланіяльных тэрыторый з рознай палітыкай у адносінах да мясцовага насельніцтва ў выніку прывёў да падзелу ндэбеле на паўднёвую і паўночную галіны.

## Культура 
Традыцыйнымі заняткамі ндэбеле з'яўляюцца жывёлагадоўля і земляробства. Жывёлагадоўля адыгрывала значную ролю ў часы фарміравання адзінага аб'яднання ндэбеле. Каровы лічыліся галоўным багаццем. У нашы дні галоўная роля ў гаспадарцы належыць земляробству. Вырошчваюць проса, кукурузу, некаторыя віды гародніны. Падзел працы ажыццяўляецца па гендэрнай прыкмеце. Жанчыны займаюцца земляробствам і хатняй гаспадаркай, мужчыны — жывёлагадоўляй і будаўніцтвам. Ужо ў дакаланіяльныя часы вылучылася рамесная спецыялізацыя кавалёў. Здабычу і апрацоўку жалеза звычайна вялі прадстаўнікі клана Тшабангу.

Асноўны від традыцыйнага паселішча — сямейныя хутары *імізі*, што складаюцца з асобных хацін *ізіндлу*. *Імізі* ўключалі як жылыя, так і гаспадарчыя пабудовы. *Ізіндлу* ўяўлялі сабою круглявы каркас, пакрыты саломай, пазней — сумяссю саломы і гліны.

Галоўная сацыяльная адзінка — пашыраная сям'я з трох пакаленняў, якая складала насельніцтва *імізі*. Главой сям'і заўсёды з'яўляецца мужчына. Распаўсюджана палігінія. Сем'і аб'яднаны ў 80 патрылінейных родаў *ізібонга*. У перыяд існавання Матабеле правадырскія роды Мгвезане Махлангу і Самлакотва Мабхена атрымалі высакародны статус.

Ндэбеле маюць багаты вусны фальклор — гістарычныя казанні, казкі, песні і г. д. Іх культура славута выяўленчым мастацтвам, асабліва яркім роспісам сцен. Фарбаваннем займаюцца жанчыны.

## Мова 
Паўднёвыя групы ндэбеле размаўляюць на некалькіх мовах і дыялектах. Сярод паўночных ндэбеле распаўсюджана адзіная літаратурная мова ісіндэбеле. Яна мае афіцыйны статус у Зімбабвэ.

## Рэлігія 
Традыцыйныя вераванні засяроджаны вакол культаў продкаў *ііньянга* і *ізангома*. Вылучаюцца чараўнікі *абатакаты* і *абалоі*. Імі могуць быць мужчыны і жанчыны. З XIX ст. распаўсюджваюцца розныя плыні хрысціянства.

Катэгорыя:Народы банту
Катэгорыя:Народы Афрыкі
Катэгорыя:Народы Паўднёвай Афрыкі
Катэгорыя:Народы Зімбабвэ
Катэгорыя:Народы Замбіі
Катэгорыя:Народы Батсваны
Катэгорыя:Народы ПАР
Русак

**Русак** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Адам Герасімавіч Русак (1904—1987) — беларускі паэт-песеннік.
* Аляксандр Русак (1907—1957) — беларускі грамадскі дзеяч, інжынер.
* Валянціна Паўлаўна Русак (нар. 1950) — беларускі мовазнавец.
* Валянцін Мікалаевіч Русак (1936—2022) — матэматык.
* Васіль Максімавіч Русак (1896—1954) — беларускі нацыянальны дзеяч, выдавец, прадпрымальнік. Удзельнік Слуцкага збройнага чыну.
* Віктар Рамуальдавіч Русак (нар. 1963) — беларускі палітык.
* Віктар Уладзіміравіч Русак (нар. 1955) — беларускі палітык.
* Вольга Васілеўна Русак (нар. 1961) — беларускі гісторык.
* Галіна Русак (1930—2000) — беларускі мастак і мастацтвазнавец.
* Іван Міхайлавіч Русак (нар. 1955) — вучоны ў галіне мікраэлектронікі і вылічальнай тэхнікі.
* Леанід Вячаслававіч Русак (нар. 1952) — беларускі дзяржаўны дзеяч, былы міністр сельскай гаспадаркі.
* Ніна Аляксандраўна Русак (1937—1999) — вучоны-эканаміст.
* Сяргей Рыгоравіч Русак (нар. 1993) — беларускі футбаліст, гуляе на пазіцыі паўабаронцы.
* Уладзімір Сцяпанавіч Русак (1949—2019) — праваслаўны святар, публіцыст, дысідэнт у СССР, палітычны зняволены ў СССР.

## Гл. таксама 
* Заяц-русак
Родзька

* Галіна Родзька — беларускі мастак і мастацтвазнавец
* Усевалад Родзька — беларускі палітычны і ваенны дзеяч, публіцыст
* Філарэт Родзька — беларускі грамадскі і ваенны дзеяч, настаўнік
Горліцкі прарыў

**Го́рліцкі прары́ў** (2 мая — 15 мая 1915 года) — буйная бітва на ўсходнім фронце Першай сусветнай вайны.

У выніку Горліцкага прарыва былі зведзены на нішто поспехі рускіх войскаў у кампаніі 1914 і ў Карпацкай аперацыі, паўстала пагроза ўварвання германскіх войскаў углыб рускай тэрыторыі.

## Літаратура 
* Бонч-Бруевич. Потеря нами Галиции в 1915 г. Часть II. М. 1921
* 
* 
* 

Катэгорыя:Бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Бітвы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Бітвы Германіі
Катэгорыя:Бітвы Аўстра-Венгрыі
Катэгорыя:Канфлікты 1915 года
Катэгорыя:Расійская імперыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Аўстра-Венгрыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Май 1915 года
ФК Відзаў Лодзь

**«Ві́дзаў»** () — польскі футбольны клуб з горада Лодзь. Заснаваны ў 1910 годзе. Чатырохразовы чэмпіён Польшчы, уладальнік Кубка Польшчы (1985). 

Пасля сезона 2014/15 клуб з-за фінансавых цяжкасцяў перайшоў у пяты дывізіён польскага футбола. Некалькі разоў падняўшыся ў класе, па выніках сезона 2021/22 «Відзаў» вярнуўся ў Экстраклясу.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Відзаў Лодзь

Катэгорыя:1910 год у Польшчы
Вялікае адступленне (1915)

**Вялі́кае адступле́нне** (2 мая — 14 верасня 1915) — стратэгічнае адступленне рускай арміі з Галічыны і Польшчы летам—восенню 1915 года з мэтай выйграць час, неабходны для нарошчвання ваеннай прамысловасці, падрыхтоўкі і папаўнення рэзерваў.

## Вынікі 
На працягу лета 1915 года руская армія пакінула большую частку заходняй Беларусі, а таксама Галічыну, Літву, Польшчу. Аднак стратэгічны план разгрому ўзброеных сіл Расіі не атрымаўся. Поспех Германіі абышоўся вельмі нятанна, пра што сведчаць яе страты.

Вялікае адступленне стала цяжкім маральным узрушэннем для салдат і афіцэраў рускай арміі, кіруючых колаў і насельніцтва краіны.

Адступленне суправаджалася цывільнай эвакуацыяй — г.зв. бежанствам.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Бітвы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Бітвы Аўстра-Венгрыі
Катэгорыя:Бітвы Германіі
Катэгорыя:Канфлікты 1915 года
Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Расійская імперыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Аўстра-Венгрыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Май 1915 года
Катэгорыя:Чэрвень 1915 года
Катэгорыя:Ліпень 1915 года
Катэгорыя:Жнівень 1915 года
Катэгорыя:Верасень 1915 года
Сядзіба з Агароднікаў

**Сядзіба** з в. Агароднікі Слуцкага раёна Мінскай вобласці пачатку XX стагоддзя.

Хата — зрубная пабудова, рубленая з бруса ў просты вугал з астаткам. Столь дашчаная, падлога земляная, падмурак штандарны.

## Спасылкі 
* ХАТА З ВЁСКІ АГАРОДНІКІ СЛУЦКАГА РАЁНА 
* 

Катэгорыя:Славутасці Слуцкага раёна
Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства
Катэгорыя:Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту
Катэгорыя:Пагонныя двары Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў XX стагоддзі
Катэгорыя:Агароднікі (Казловіцкі сельсавет)
Катэгорыя:Перамешчаныя будынкі і збудаванні Беларусі