open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Якапа Цукі

**Якапа Цукі** (; 1541, Фларэнцыя альбо Рым — 1589/90) — фларэнтыйскі мастак-маньерыст.

Якапа Цукі быў вучнем і памочнікам Джорджа Вазары. У 1567 годзе ён пераехаў у Рым, дзе афармляў «Залу пяцісот» і студыю Франчэска I у Палацца Век’ё ў Фларэнцыі. У 1572 годзе пасяліўся ў Рыме, дзе пісаў фрэскі ў палацы і віле кардынала Фердынанда Медычы.

Распісваў фрэскі ў рымскіх цэрквах, у прыватнасці ў храмах Сантысіма-Трыніта-дэй-Пелегрыні, Святога Духа ў Сасія, і палацах.

У 1581 годзе Цукі стаў членам гільдыі Святога Лукі.

У сваіх працах спалучаў рысы італьянскага маньерызму з галандскім уплывам.

У 1908 годзе творы Якапа Цукі, Паала Веранезэ, фламандскіх і французскіх мастакоў з Нацыянальнай галерэі старажытнага мастацтва часова перадалі італьянскаму пасольству ў Берліне. У маі 1945 года савецкія падраздзяленні занялі пасольства і вывезлі карціны ў СССР. Расія не збіраецца вяртаць Італіі выкрадзеныя творы, паколькі лічыць іх кампенсацыяй за страты, якія краіна панесла падчас Другой сусветнай вайны.
Фішынг

**Фішынг** (, ад *fishing* «рыбная лоўля, вывуджванне») — від інтэрнэт-махлярства, мэтай якога ёсць атрыманне доступу да прыватных даных карыстальнікаў — лагінаў і пароляў. Гэта дасягаецца шляхам правядзення масавых рассылак электронных пісем ад імя папулярных брэндаў, а таксама асабістых паведамленняў унутры розных сэрвісаў, напрыклад, ад імя банкаў або ўнутры сацыяльных сетак. У пісьме часта змяшчаецца прамая спасылка на сайт, які знешне не адрозніваецца ад сапраўднага, альбо на сайт з перанакіраваннем. Пасля таго як карыстальнік трапляе на падробленую старонку, ашуканцы спрабуюць рознымі псіхалагічнымі прыёмамі заахвоціць карыстальніка ўвесці на падробленай старонцы свае лагін і пароль, якія ён выкарыстоўвае для доступу да вызначанага сайта, што дазваляе ашуканцам атрымаць доступ да акаўнтаў і банкаўскіх рахункаў.

Фішынг — адна з разнавіднасцяў сацыяльнай інжынерыі, заснаваная на няведанні карыстальнікамі асноў сеткавай бяспекі: у прыватнасці, многія не ведаюць простага факту: сэрвісы не рассылаюць пісьмаў з просьбамі паведаміць свае ўліковыя даныя, пароль і іншае.

Для абароны ад фішынгу вытворцы асноўных інтэрнэт-браўзераў дамовіліся аб прымяненні аднолькавых спосабаў інфармавання карыстальнікаў аб тым, што яны адкрылі падазроны сайт, які можа належаць ашуканцам. Новыя версіі браўзераў ужо валодаюць такой магчымасцю, якая адпаведна завецца «антыфішынг».

## Спасылкі 
Катэгорыя:Махлярства
Катэгорыя:Інтэрнэт
Катэгорыя:Спам
Катэгорыя:Інфармацыйная бяспека
Катэгорыя:Кіберзлачыннасць
Катэгорыя:Інтэрнэт-тэрміналогія
Гульельма Чардзі

**Гульельма Чардзі (Ч’ярдзі)** (іт. Guglielmo Ciardi; ,  — , там жа) — італьянскі жывапісец-марыніст і пейзажыст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Венецыі ў 1842 годзе. Сын аўстрыйскага дзяржаўнага службоўца.

З 1861 года навучаўся ў Венецыянскай акадэміі мастацтваў, дзе навучаўся ў Федэрыка Моя і Даменіка Бразаліна. З 1894 года выкладаў у альма матэр.

Жыў і працаваў у Венецыі, адкуль рабіў паездкі на эцюды ў іншыя месцы Італіі, у прыватнасці ў Фларэнцыю ў 1868 годзе, дзе пасябраваў з Джавані Коста і групай мастакоў Мак’ялі. Прабыўшы некаторы час у сельскай мясцовасці ў ваколіцах Рыма, затым адправіўся ў Неапаль, дзе пазнаёміўся з Філіпа Паліцы. Пасля вяртання ў Венецыю аднавіў свой рэгулярны ўдзел у выставах Акадэміі мастацтваў. Палотны Чардзі экспанаваліся ім таксама на выставах у Мілане, Турыне, Генуі, Фларэнцыі і Неапалі ў 1870-х — 1880-х гг. Прымаў удзел у Міланскім Трыенале, выставах у Турыне 1898 года і Венецыянскай біенале з 1895 па 1914 г.

У 1915 г. быў паралізаваны і памёр праз два гады ў Венецыі.

Яго дзеці, Бепэ (1875—1932) і Эма (1879—1933), таксама сталі мастакамі.
Неапаль (правінцыя)

**Неапаль** () — былая правінцыя ў Італіі, у рэгіёне Кампанія. На падставе закона № 56 ад 2014 года з 1 студзеня 2015 года разам з дзевяццю іншымі італьянскімі правінцыямі скасавана, а яе тэрыторыя ўключана ў метрапалітэнскі горад Неапаль.

## Гісторыя 
У ваколіцах сучаснага Неапаля прыблізна з VII ст. да н.э. э. існавалі калоніі Вялікай Грэцыі Партэнапея і Кумы, дакладная дата заснавання самога Неапаля застаецца невядомай. Паводле розных гіпотэз, горад быў заснаваны альбо ў V ст. да н. э. выхадцамі з Эўбеі, альбо ў VII стагоддзі да н. э. існаваў адначасова з Партэнапеяй і пазней быў перайменаваны ў Палеполіс, альбо Палеполіс прыйшоў на змену Партэнапеі, і толькі ў VI стагоддзі да н. э. каланістамі з Кум быў заснаваны новы горад Неапаль, альбо Неапаль і Палеполіс існавалі адначасова, альбо былі адпаведна навейшай і больш старой часткамі аднаго поліса. Да 328 года да н. э. гэтая тэрыторыя была дыпламатычным шляхам далучана да Рыма.

Тэрыторыя правінцыі Неапаль з’яўлялася часткай гістарычнай вобласці, якую Пліній Старэйшы ў сваёй «Натуральнай гісторыі» назваў *Campi Leborini*, гэта значыць «Лебарынскія палі». У іншых крыніцах дадзеная тэрыторыя таксама вядомая як Лібурыя. У складзе Каралеўства Сіцылія і Неапалітанскага каралеўства гэтая мясцовасць увайшла ў правінцыю *Terra di Lavoro* (у перакладзе — «Зямля працы»).

Правінцыя Неапаль створана на падставе закона «Аб адміністрацыйным падзеле і кіраванні правінцыямі Каралеўства» (Sulla divisione ed amministrazione delle provincie del Regno), прынятым каралём Жазефам Банапартам 8 жніўня 1806 года. Гэты закон упершыню ўстанавіў тэрытарыяльны падзел Неапалітанскага каралеўства на прынцыпах Французскай рэвалюцыі. За ім рушылі ўслед іншыя законы 1806, 1807, 1809 і 1811 гадоў, на падставе якіх ажыццёўлена дэлімітацыя ўнутраных адміністрацыйных межаў дыстрыктаў (Distretti), акруг (Circondari) і камун (Comuni) у межах новай правінцыі.

Катэгорыя:Правінцыі Кампаніі
Мікалай Васілевіч Уласенка

**Мікалай Васілевіч Уласенка** (, в. Новыя Ранчыцы, Бешанковіцкі раён, Віцебская вобласць — ) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (1971), прафесар (1972). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. М. Горкага (1949), Акадэмія грамадскіх навук пры ЦК КПСС (1961).
    
Працаваў у ворганах КПБ (1946—1950), сярэдніх школах (1950—1951, дырэктар), Мазырскім педагагічным інстытуце (1952—1957, выклачык), Інстытуце гісторыі партыі пры ЦК КПБ (1961—1971, старшы навуковы супрацоўнік, з 1969 — загадчык сектара партыйнага будаўніцтва), Беларускім дзяржаўным эканамічным універсітэце (з 1971, загадчык кафедры навуковага камунізму, у 1992—1994 — прафесар кафедры паліталогіі).

Навуковыя інтарэсы: гісторыя КПСС і КПБ.

## Узнагароды 
Ордэн Айчыннай вайны 2-й ступені і інш.

## Бібліяграфія 
* Борьба Компартии Белоруссии за построение экономического фундамента социализма (1926—1932 гг.) : автореферат диссертации … доктора исторических наук : 07.750 / Н. В. Власенко. — Минск, 1970.
* Борьба Коммунистической партии Белоруссии за подъем общественного животноводства в 1956—1960 годы : автореферат диссертации … кандидата исторических наук / Н. В. Власенко. — Москва, 1961.
* Культурнае будаўніцтва ў рэспубліцы ў 1921—1932 гг. / М. Власенка // Народная асвета. — 1968. — № 11. — С. 18—23.
   

## Літаратура 
* Власенко Николай Васильевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 2. — С.
* Власенко Николай Васильевич // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2010. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн., кн. 1. — С. 262.
* Уласенка Мікалай Васілевіч // Беларуская савецкая энцыклапедыя : [у 12 т.]. — Мінск, 1974. — Т. 10. — С. 463.
* Уласенка Мікалай Васілевіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі : у 6 т. — Мінск, 2001. — Т. 6, кн. 1. — С. 579.
* Уласенка Мікалай Васілевіч // Памяць : Бешанковіцкі раён. — Мінск, 1991. — С. 416.
 

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бешанковіцкім раёне
Вера Рыгораўна Гняўко

**Вера Рыгораўна Гняўко** (, Далькавічы, Мінская губерня — 14 лістапада 2014) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (1971), прафесар (1972). Удзельніца Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Нарадзілася 12 снежня 1920 года ў в. Далькавічы (цяпер — Лагойскі раён Мінскай вобласці).

Скончыла Барысаўскае рускае педагагічнае вучылішча (1940), Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. М. Горкага (гістарычны факультэт, 1949).
    
Працавала ў Інстытуце гісторыі АН БССР (1949—1964, старшы навуковы супрацоўнік сектара гісторыі Кастрычніцкай рэвалюцыі і сацыялістычнага будаўніцтва), Беларускім дзяржаўным інстытуце народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава (1970—1990, прафесар кафедры эканамічнай гісторыі, у 1970—1979 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: праблемы гісторыі Кастрычніцкай рэвалюцыі і грамадзянскай вайны ў Беларусі; рабочы, прафсаюзны і камсамольскі рух; гісторыя Мінска.

## Узнагароды 
Ордэн Айчыннай вайны 2-й ступені, медалі (10) і інш.

## Бібліяграфія 
* Рабочий класс Белоруссии и его профессиональные союзы в борьбе за завоевание и упрочение Советской власти (март 1917 — январь 1919 гг.) : автореферат диссертации … доктора исторических наук : 571 / В. Г. Гневко. ― Минск, 1969.
* Развитие народного хозяйства и культуры города Минска в годы первой пятилетки (1928—1932) : автореферат диссертации … кандидата исторических наук / В. Г. Гневко. ― Минск, 1954.

## Літаратура 
* Гняўко Вера Рыгораўна // Беларуская савецкая энцыклапедыя : [у 12 т.]. — Мінск, 1974. — Т. 11. — С. 610.
* Гняўко Вера Рыгораўна // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі : у 6 т. — Мінск, 1996. — Т. 3. — С. 55.
* Гневко Вера Григорьевна // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2016. — Т. 5 : Минская область : в 3 кн., кн. 1. — С. 252—253.
* Гневко Вера Григорьевна // Институт истории НАН Беларуси в лицах, 1929—2008 : биобиблиографический справочник. — Минск, 2008. — С. 139—140.
* Гняўко Вера Рыгораўна // Бласлаўлёнай зямлі неўміручыя скарбы : народная духоўная культура Лагойшчыны : у 3 кн. ― Гомель, 2013. ― Кн. 1. — С. 45.
* Гняўко Вера Рыгораўна // Памяць : Лагойскі раён : у 2 т. — Мінск, 2004. — Кн. 2. — С. 314.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Міхаіл Іванавіч Наздрын-Платніцкі

**Міхаіл Іванавіч Наздрын-Платніцкі** (нар. , в. Рухча 2, Столінскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі эканаміст. Доктар эканамічных навук (1986), прафесар (1987).

## Біяграфія 
Скончыў Пінскі ўлікова-крэдытны тэхнікум (1952), Ленінградскі фінасава-эканамічны інстытут (кваліфікацыя «Выкладчык спецыяльных эканамічных дысцыплін», 1956; аспірантура, 1963).
    
Працаваў у Сяміпалацінскім тэхнікуме мясной прамысловасці (1956—1960, выкладчык), Беларускім дзяржаўным эканамічным універсітэце (з 1963, дэкан завочнага ўлікова-фінансавага факультэта, загадчык кафедры палітычнай эканоміі эканамічных факультэтаў, прафесар, у 1998—2005 — загадчык кафедры эканомікі і кіравання Вышэйшай школы кіравання і бізнесу, у 1972—1974 і 1988—1997 — прарэктар).

Навуковыя інтарэсы: метадалогія эканамічнай тэорыі; сацыяльная палітыка; эфектыўнасць дзейнасці суб’ектаў гаспадарання; макраэканоміка.

## Узнагароды 
Званне «Заслужаны работнік культуры Беларускай ССР» (1976) і інш.

## Бібліяграфія 
* Воспроизводство непосредственно общественного продукта в условиях перехода к преимущественно интенсивному развитию : автореферат диссертации … доктора экономических наук : 08.00.01 / Ноздрин-Плотницкий Михаил Иванович. ― Ленинград, 1985.
 

## Літаратура 
* Наздрын-Платніцкі Міхаіл Іванавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2000. — Т. 11. — С. 126.
* Ноздрин-Плотницкий Михал Иванович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 5. — С. 480.
* [Михаил Иванович Ноздрин-Плотницкий] // Развитие экономической мысли учеными Белорусского государственного экономического университета, 60―80-е годы XX века. ― Минск, 2003. — С. 31—36.
* Ноздрин-Плотницкий Михал Иванович // Белорусский государственный экономический университет в биографиях преподавателей и выпускников : 75 лет, 1933—2008. — Минск, 2008. — С. 109—110.

Катэгорыя:Дэканы БДЭУ
Катэгорыя:Эканамісты Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Столінскім раёне
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Столінскім павеце
Андрэас Каплан

**Андрэас Каплан** (; , Мюнхен, Германія) — прафесар нямецкага ўніверсітэта, які спецыялізуецца на штучным інтэлекце і сацыяльных сетках. Займае пасаду прэзідэнта Універсітэта лагістыкі Кюнэ. Быў рэктарам бізнес-школы ESCP, якая ўваходзіць у Сарбонскі альянс.

## Даследаванні 
Даследаванне Каплана датычыцца лічбавай трансфармацыі грамадства, асабліва дзякуючы прагрэсу ў галіне штучнага інтэлекту і камунікацыі ў сацыяльных сетках. Паводле даследавання Стэнфардскага ўніверсітэта, Каплан ўваходзіць у групу найбольш цытуемых і ўплывовых навукоўцаў у свеце. У Google Scholar Каплан цытуецца больш за 40 000 разоў.

## Кар’ера 
Каплан пачаў сваю кар’еру ў Sciences Po Paris і ESSEC, перш чым далучыцца да бізнес-школы ESCP, дзе атрымаў пасаду рэктара. У цяперашні час ён займае пасаду прэзідэнта Універсітэта лагістыкі Кюнэ. Каплан з’яўляецца адным з заснавальнікаў Еўрапейскага цэнтра лічбавай канкурэнтаздольнасці і ўваходзіць у кансультатыўны савет па адукацыі кіраўнікоў Універсітэта Казмінскага.
     

## Адукацыя 
Каплан мае падрыхтоўчую ступень Сарбонскага ўніверсітэта і доктарскую ступень Кёльнскага універсітэта і бізнес-шчолы HEC Paris. Ён атрымаў ступень магістра дзяржаўнага кіравання (MPA(ў École Nationale d’Administration, ступень магістра дзелавога адміністравання (MBA) ў ThePower Business School, ступень магістра навук у ESCP і ступень бакалаўра ў Мюнхенскім універсітэце Людвіга-Максіміліяна.
 

## Літаратура 
* Kaplan Andreas (October 2015) European business and management. Sage Publications Ltd., London. ISBN 9781473925144
* Kaplan, Andreas (2021). Higher Education at the Crossroads of Disruption: The University of the 21st Century, Great Debates in Higher Education. United Kingdom: Emerald Publishing. ISBN 9781800715042.
* Kaplan, Andreas (2022). Artificial Intelligence, Business and Civilization: Our Fate Made in Machines. United Kingdom: Routledge. ISBN 9781032155319.
* Kaplan, Andreas (2022). Digital Transformation and Disruption of Higher Education. United Kingdom: Cambridge University Press. ISBN 9781108838900.

Катэгорыя:Выкладчыкі навучальных устаноў Германіі
Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў
Катэгорыя:Выпускнікі Нацыянальнай школы адміністрацыі (Францыя)
Катэгорыя:Выпускнікі Мюнхенскага ўніверсітэта Людвіга-Максіміліяна
Катэгорыя:Выпускнікі Універсітэта Парыж 1 Пантэон-Сарбона
Катэгорыя:Выпускнікі Парыжскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Эканамісты XXI стагоддзя
Франчэска Цукарэлі

**Франчэска Цукарэлі** (;  — ) — італьянскі мастак.

## Біяграфія 
Родам з паўднёвай Тасканы. Быў вучнем спачатку Паала Анезі ў Фларэнцыі, а потым Джавані-Марыя Марандзі і П’етра Нэлі ў Рыме, меў намер прысвяціць сябе гістарычнаму жывапісу ў духу Клода Ларэна, але, выпадкова ўзяўшыся за пейзаж, убачыў у ім сваё сапраўднае пакліканне і зрабіў яго сваёй спецыяльнасцю. На наступным этапе, ужо ў Венецыі, Цукарэлі пачаў схіляцца да пастаральнага жывапісу ў стылі Джузэпэ Дзаіса. Хоць Цукарэлі і нарадзіўся ў Таскане, ён належыць да венецыянскай школы, бо працаваў усё жыццё ў Венецыі. У свае працы Цукарэлі ўстаўляў маленькую выяву гарбуза ў якасці своеасаблівага подпісу-віньеткі; яго прозвішча літаральна перакладаецца з італьянскай мовы як «гарбузовы» у значэнні: «галава гарбузовай формы».

Працаваў спачатку ў Рыме, затым у Венецыі, дзе яго апекаваў англійскі консул Сміт. Менавіта ён даў яму магчымасць наведаць Англію. У першай палове XVIII стагоддзя Франчэска Цукарэлі здзейсніў паездку ў Лондан, дзе карціны мастака пачалі карыстацца вялікім поспехам.

Па вяртанні ў Венецыю, ён працягваў пісаць пейзажы, прадаючы многія з іх у Вену і Дрэздэн.

Пры другой паездцы ў Англію ён затрымаўся там больш 20 гадоў, працаваў з 1752 па 1773 год, стаўшы ў 1768 годзе адным з заснавальнікаў Каралеўскай Акадэміі мастацтваў.

Катэгорыя:Мастакі Італіі XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі Венецыі
Катэгорыя:Мастакі Вялікабрытаніі XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Члены Каралеўскай акадэміі мастацтваў
Жменя пшаніцы (паэма)

**«Жме́ня пшані́цы»** () — патрыятычная гутарка Уладзіслава Сыракомлі.

Твор напісаны ў 1856 г. у Варшаве.

## Змест 
Мудры і добры войт Сцяпан ужо састарэў і мяркуе выбраць сабе замену. Народ спачатку ўстрывожаны, а потым пагаджаецца на аднаго з сыноў войта. Усе тры сыны пасылаюцца за мяжу (у Нямеччыну, Польшчу і Украіну). Двое з іх захапіліся чужымі звычаямі і культурай, а трэці прывёз мяшок пшаніцы, каб працаваць на карысць Радзімы. Апошні і абіраецца за войта як той, хто дбае пра свой край і народ.

## Крытыка 
Тадэвуш Піні пісаў:*… колькі ж у гэтым апавяданні, простым і нявымушаным, зразумення патрэб селяніна, якое замілаванне ўсім, што сваё, і агіда да чужых звычаяў і строяў.*

## Пераклады 
Упершыню на беларускую мову пераклаў, хоць і вольна, значна скараціўшы твор, Янка Лучына і апублікаваў у «Альманаху Паўночна-Заходняга календара на 1892 г.» 1891 г. выдання («Горсць пшаніцы»). Пазней гэты пераклад увайшоў у пасмяротны зборнік «Вязанка» (1903). Больш дакладны пераклад зрабіў Максім Лужанін.

У 1953 г. выйшаў зборнік выбраных твораў Сыракомлі па-руску, дзе быў змешчаны пераклад Лявона Мартынава.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Паэмы Уладзіслава Сыракомлі
Катэгорыя:Творы 1856 года
Катэгорыя:Паэмы на польскай мове
Nepetoideae

**Nepetoideae** — падсямейства двухдольных раслін у складзе сямейства .

## Апісанне 
Кусты і травы, рэдка драўняныя расліны. Лісце простае, суцэльнае або лопасцевае, рэдка складанае. Кветкі сабраны ў . Чашачка актынаморфная ці моцна двухгубая. Вяночак зігаморфны. Насенне без бялкоў.

## Класіфікацыя 
Падсямейства ўключае ў сябе 4 трыбы, 110—130 родаў і больш за 3700 відаў:

# ***Elsholtzieae***
#* 3 роды: , , 
# ***Lavanduleae***
#* 1 род — 
# ***Mentheae***
#* Роды: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , 
# ***Ocimeae***
#* Роды: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , 

## Спасылкі 
* Апісанне падсямейства на сайце GRIN 

## Літаратура 
* Kostelevky, V.-F.* pub. Allg. Med.-Pharm. Fl*. 3: 752. Красавік-Снежань 1834

Катэгорыя:Ясноткавыя
Міхаіл Іванавіч Круціхін

**Міхаіл Іванавіч Круціхін** (нар. 21 снежня 1946, Масква) — расійскі эканамічны аналітык, спецыяліст па нафтагазавым рынку, перакладчык, журналіст, гісторык і усходазнавец (, арабіст).

Экс-галоўны рэдактар амерыканскага часопіса «Russian Petroleum Investor».

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і інжынераў-хімікаў. У 1965 годзе паступіў у  пры МДУ імя М. В. Ламаносава па спецыяльнасці «персідская мова і літаратура», у 1970 годзе скончыў яго. У 1970—1972 гадах-ваенны перакладчык у Іране. На працягу 20 гадоў працаваў у  — у аддзеле Блізкі Усход і ў карпунктах (Каір, Дамаск, Тэгеран, Бейрут), загадваў аддзяленнямі ў Ліване і Егіпце. Скончыў аспірантуру Акадэміі грамадскіх навук пры ЦК КПСС,  (1985).

З 1993 года займаецца аналітыкай нафтагазавых інвестыцый у былых савецкіх рэспубліках. Намеснік генеральнага дырэктара PR-агенцтва *Alter Ego* (з 1992), рэдактар, затым галоўны рэдактар амерыканскага часопіса *Russian Petroleum Investor* (з 1993). Займацца генеалагічнымі даследаваннямі, вёў сайты *Researching Russian Roots* і «Поиск пропавших предков». З 2002 года — партнёр інфармацыйна-кансалтынгавага агенцтва *RusEnergy*.

Валодае фарсі, англійскай, французскай і арабскай мовамі.

Жыве за межамі Расіі.

## Выбраныя інтэрв’ю і каментары 
* «Хто такі Міхаіл Круціхін?» — біяграфічнае інтэрв’ю *Аляксандра Плюшчава* (04.08.2022)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Рыбас Е.* Михаил Крутихин — человек, открывший свою генеалогическую Атлантиду // Российский «Кто есть Кто». — 2000. — № 2 (17).

Катэгорыя:Усходазнаўцы Расіі
Катэгорыя:Журналісты XX стагоддзя
Катэгорыя:Журналісты Расіі
Катэгорыя:Журналісты СССР
Катэгорыя:Журналісты паводле алфавіта
Катэгорыя:Нафтавікі Расіі
Пётр Андрэевіч Капітула

**Пётр Андрэевіч Капітула** (, в. Вялікі Бор, Старадарожскі раён, Мінская вобласць — ) — беларускі эканаміст. Доктар эканамічных навук (1988), прафесар (1989).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 4 ліпеня 1936 года ў в.Вялікі Бор Старадарожскага раёна, Мінскай вобласці.

Скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава (спецыльнасць «Бухгалтарскі ўлік у прамысловасці», 1958), Мінскую вышэйшую партыйную школу (1965).

Працаваў у Мінскім механічным заводзе імя С. І. Вавілава (з 1960, эканаміст, начальнік планава-дыспетчарскага бюро цэха), Інстытуце эканомікі АН БССР (з 1965, навуковы супрацоўнік, загадчык аддзела), Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (1994—2000, начальнік аналітычнага цэнтра, памочнік Прэзідэнта), замежным прадпрыемстве «Лукойл-Беларусь» (з 2001, саветнік старшыні савета дырэктароў), Вышэйшай школе кіравання і бізнесу Беларускага дзяржаўнага эканамічнага універсітэта (з 2003, кафедра эканомікі і кіравання, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: тэорыя, метадалогія, ацэнка і планаванне эфектыўнасці грамадскай вытворчасці, капітальных укладанняў і новай тэхнікі; макра- і мікраэканамічная стабілізацыя.

Памёр 25 студзеня 2016 года.

## Бібліяграфія 
* Эффективность общественного производства (теория и методология оценки планирования, стимулирования) : автореферат диссертации … доктора экономических наук : 08.00.01 / Капитула Петр Андреевич. — Минск, 1986.
* Научно-технический прогресс и интенсификация производства / И. А. Михайлова-Станюта, П. А. Капитула. ― Минск, 1986.

## Літаратура 
* Капітула Пётр Андрэевіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1999. — Т. 8. — С. 27.
* Капитула Петр Андреевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 3. — С. 870—871.
* Капитула Петр Андреевич // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2017. — Т. 5 : Минская область : в 3 кн., кн. 2. — С. 66.
* Капитула Петр Андреевич // Белорусский государственный экономический университет в биографиях преподавателей и выпускников : 75 лет, 1933—2008. — Минск, 2008. — С. 97.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Асіповіцкім раёне
Катэгорыя:Эканамісты Беларусі
Катэгорыя:Памочнікі Прэзідэнта Беларусі
Старыя вароты (паэма)

**«Стары́я вароты»** () — паэма-гутарка Уладзіслава Сыракомлі. Паэт прызнаваў яе за адну з найлепшых у сваёй творчасці.

Паэма была напісаная ў 1856 г. у Барэйкаўшчыне і выдадзеная асобным выданнем у 1857 г. Яе пісьменнік прысвяціў Ігнацыю Ходзьку.

На думку Тадэвуша Піні, адзін з найпрыгажэйшых твораў паэта.

## Напісанне 
У прадмове аўтар прызнаецца, што напісаў паэму пад уражаннем малюнка, дасланага Язэпам Крашэўскім. Там была старая вясковая брама з подпісам «шаноўныя старыя вароты» (). Паэт задумаўся над гэтай выявай, у гэты час ён чытаў творы Скаргі, таму яна нагадала яму гісторыю, як Пётр Скарга за сумленную службу забяспечыў свайго вазніцу пенсіяй. На аснове гэтага Сыракомля і стварыў сюжэт сваёй паэмы.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Паэмы Уладзіслава Сыракомлі
Катэгорыя:Творы 1857 года
Катэгорыя:Паэмы на польскай мове
Касмовіч

**Касмовіч** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Вера Сямёнаўна Касмовіч — удзельніца пасляваеннага антысавецкага падпольнага руху
* Дзмітрый Касмовіч — беларускі палітычны і грамадcкі дзеяч, выдавец
* Яўген Канстанцінавіч Касмовіч — беларускі педагог, удзельнік антысавецкага падпольнага руху

## Гл. таксама 
* Касмовічы
Новы Галівуд

» (1967), які лічыцца першым фільмам Новага Галівуду.]]
**Новы Галівуд** (), таксама вядомы як **Амерыканская новая хваля** (), або **Галівудскі Рэнесанс** () — перыяд, або рух у гісторыі кінематографа ЗША, які працягваўся з сярэдзіны 1960-х гадоў да пачатку 1980-х. Перыяд вызначаецца дзейнасцю новых кінематаграфістаў, якія паўплывалі на тэматыку фільмаў, іх выраб і прасоўванне, а таксама на тое як агулам падыходзілі да вырабу фільмаў буйныя студыі. У фільмах Новага Галівуду ключавую аўтарскую ролю браў на сябе рэжысёр, а не студыя, чаму паспрыяла адмена  ў 1967 годзе. Вызначэнне Новага Галівуду змяняецца ў залежнасці ад аўтара, хтосьці лічыць яго кінематаграфічным рухам, а хтосьці перыядам. Працягласць перыяду таксама выклікае спрэчкі, як і яго цэласнасць, бо некаторыя аўтары дзеляць Новы Галівуд на некалькі асобных рухаў. Фільмы, знятыя прадстаўнікамі Новага Галівуду, стылістычна вызначаюцца значным адхіленнем ад класічных норм. Пасля падзення студыйнай сістэмы і ўздыму тэлебачання камерцыйны поспех фільмаў паменшыўся.

Назва «Амерыканская новая хваля» звязаная з Французскай новай хваляй 1950-х і 1960-х гадоў, уплыў якой зазналі амерыканскія рэжысёры, а тэорыя аўтарскага кіно дала кінематаграфістам значную свабоду, якой не было дагэтуль.

Паспяховымі фільмамі перыяду Новага Галівуду ёсць Боні і Клайд, Выпускнік, Дзіця Размары, Ноч жывых мерцвякоў, Дзікая банда і Бестурботны яздок, а фільмы, якія праваліліся ў пракаце, у тым ліку Нью-Ёрк, Нью-Ёрк, Чараўнік, Брама нябёсаў, Яны ўсе смяяліся, Ад усяго сэрца сталі заканчэннем Новага Галівуду.

Вядомымі рэжысёрамі Новага Галівуду ёсць Стэнлі Кубрык, Раман Паланскі, Фрэнсіс Форд Копала, Марцін Скарсэзэ, Вудзі Ален, Мілаш Форман, Роберт Олтмен, Артур Пен, Пітэр Багданавіч і іншыя.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кінематограф ЗША
Катэгорыя:Гісторыя кіно
Катэгорыя:Кірункі ў кіно
Катэгорыя:Мастацтва мадэрнізму
Таццяна Робертаўна Багарадава

**Таццяна Робертаўна Багарадава** (нар. у  годзе ў Полацку) — беларускі філолаг, літаратуразнаўца, педагог, кандыдат філалагічных навук (2021), дацэнт (2023).

## Біяграфічныя звесткі 
Нарадзілася ў 1974 годзе ў Полацку. Скончыла з медалём школу № 7 у Наваполацку. З адзнакай скончыла факультэт беларускай філалогіі і гісторыі Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П.М. Машэрава. Працуе ў Полацкім дзяржаўным універсітэце з 1996 года, на пасадзе старшага выкладчыка – з 2003 года, дацэнта кафедры сусветнай літаратуры і замежных моў – з 2021 года.

Дысертацыю на саісканне вучонай ступені кандыдата філалагічных навук па спецыяльнасці «Беларуская літаратура» абараніла 19 сакавіка 2021 годзе ў Беларускім дзяржаўным універсітэце. Тэма кандыдацкай дысертацыі: «Эвалюцыя ўвасаблення ваеннай тэмы пісьменнікамі-ветэранамі і сведкамі Вялікай Айчыннай вайны ў беларускай аповесці (1980—1990-я гг.)». Навуковы кіраўнік - Людміла Дзмітрыеўна Сінькова. 8 студзеня 2023 года рацэннем ВАК Рэспублікі Беларусь ёй было прысвоена вучонае званне дацэнта па спецыяльнасці «Літаратуразнаўства».

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар больш за 100 навуковых публікацый, у тым ліку артыкулаў у навуковых часопісах і зборніках навуковых прац, матэрыялаў і тэзісаў навуковых канферэнцый і інш.

Займаецца даследаваннем ваеннай тэмы ў творчасці беларускіх пісьменнікаў-ветэранаў і відавочцаў Другой сусветнай вайны на прыкладзе жанру аповесці, створанай у перыяд 1980-1990-х гадоў, у аспекце кантэкстуальнага аналізу. Ёю ўпершыню сістэмна і паслядоўна вызначана сутнасць познесавецкага абнаўлення трактовак тэмы вайны ў жанры аповесці, створанай у 1980-1990-я гады беларускімі пісьменнікамі з франтавым вопытам, удзельнікамі антыфашысцкага супраціўлення і ахвярамі з дзіцячай ваеннай траўмай з дзвюх генерацый: а) народжаных у 1910-я гады; б) народжаных у 1920-1940-я гады; выяўлена канцэптуальная эвалюцыя ад арыенціраў савецкага сацыялістычнага рэалізму да экзістэнцыйнага і рэлігійнага светаадчування, да ўзбагачэння жанравага дыяпазону ваеннай аповесці праз паглыбленую аўтарэфлексію, наіўны касмізм, паэтыку антыўтопіі, дакументалізм, «прозу галасоў»; створана новая сістэматызацыя беларускай аповесці пра вайну ў творчасці М. Аўрамчыка, В. Быкава, А. Карпюка, А. Кулакоўскага, І. Навуменкі, І. Новікава, А. Савіцкага, І. Шамякіна, а таксама А. Адамовіча, Н Гілевіча, В. Дамашэвіча, В. Козькі, В. Ліпскага, А. Асіпенкі, Б. Сачанкі з улікам кантэксту папярэдняй беларускай прозы ХХ стагоддзя аб вайне ў жанры аповесці.

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта
* Профіль аўтара ў eLIBRARY.RU

Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава
Катэгорыя:Выкладчыкі Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Філолагі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Полацку
Катэгорыя:Кандыдаты філалагічных навук
Наздрын-Платніцкі

**Наздрын-Платніцкі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Ілья Вячаслававіч Наздрын-Платніцкі (нар. 1986) — беларускі футбаліст.
* Міхаіл Іванавіч Наздрын-Платніцкі (нар. 1932) — беларускі эканаміст. Доктар эканамічных навук (1986), прафесар (1987).
Газіз Ніязавіч Дугашаў

**Газіз Ніязавіч Дуга́шаў** (, г. Алматы, Казахстан — ) — дырыжор. Народны артыст Казахскай ССР (1957). Дзяржаўная прэмія Казахстана імя К. Байсеітавай (1972).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ва ўйгурскай сям’і 20 снежня 1917 года ў Алма-Аце.

У 1939 годзе пасля заканчэння Алма-Ацінскага музычнага вучылішча па класе скрыпкі ў прафесара Лесмана працаваў у сімфанічным аркестры , а затым — ва .

У 1936 годзе ўдзельнічаў у Першай дэкадзе казахскага мастацтва ў Маскве.

Ваяваў пад Масквой у 35-й Сталінскай брыгадзе, у снежні 1941 года быў паранены. Узнагароджаны медалём «За баявыя заслугі» і Ордэнам Айчыннай вайны.

У 1948—1951 гадах вучыўся ў Маскоўскай кансерваторыі, у 1957 годзе скончыў экстэрнам Алма-Ацінскую кансерваторыю.

У 1944—1948 гадах — дырыжор, у 1956—1959 — галоўны дырыжор, у 1969—1976 — дырэктар і мастацкі кіраўнік Казахскага тэатра оперы і балета. Пры ім былі пастаўлены многія балеты і оперы казахскіх кампазітараў і заходнееўрапейскіх класікаў.

За пастаноўку оперы  «Браты Ульянавы» узнагароджаны ордэнам «Знак пашаны» (1971) і званнем лаўрэата Дзяржаўнай прэміі Казахскай ССР (1972).

У 1951—1956 гадах — дырыжор Вялікага тэатра ў Маскве, з 1959 года — Украінскага тэатра оперы і балета, з 1963 года — .

У 1966—1968 гадах — галоўны дырыжор Дзяржаўнага тэатра оперы і балета БССР, дзе кіраваў пастаноўкамі опер «Брэсцкая крэпасць»  і «Алеся» Я. Цікоцкага (1967), «Рыгалета» Дж. Вердзі (1968), балетаў «Альпійская балада» Я. Глебава (1967), «Рамэо і Джульета» С. Пракоф’ева (1968).

Пад яго кіраўніцтвам зроблены запіс першай беларускай тэлеоперы «Ранак» Г. Вагнера (1967).

Выкладаў у Маскоўскай і Алма-Ацінскай кансерваторыях, у 1968 годзе вёў клас опернай падрыхтоўкі ў Беларускай кансерваторыі.

З 1976 года — мастацкі кіраўнік вакальнай студыі Усесаюзнага радыё і тэлебачання.

## Літаратура 
* 
*
Венецыянскі кінафестываль 1988

**45-ы Венецыянскі кінафестываль** праходзіў з 29 жніўня па 9 верасня 1988 года. Галоўную ўзнагароду кінафестывалю — Залатога льва — атрымаў фільм «» рэжысёра .

## Лаўрэаты 
## Зноскі 
Катэгорыя:Венецыянскі кінафестываль
Катэгорыя:Кінафестывалі 1988 года
Катэгорыя:Жнівень 1988 года
Катэгорыя:Верасень 1988 года
Катэгорыя:1988 год у Італіі
Катэгорыя:Падзеі ў Венецыі
Венецыянскі кінафестываль 1986

**43-і Венецыянскі кінафестываль** праходзіў з 30 жніўня па 10 верасня 1986 года. Галоўную ўзнагароду кінафестывалю — Залатога льва — атрымаў фільм «» рэжысёра .

## Лаўрэаты 
## Зноскі 
Катэгорыя:Венецыянскі кінафестываль
Катэгорыя:Кінафестывалі 1986 года
Катэгорыя:Жнівень 1986 года
Катэгорыя:Верасень 1986 года
Катэгорыя:1986 год у Італіі
Катэгорыя:Падзеі ў Венецыі
Венецыянскі кінафестываль 1987

**44-ы Венецыянскі кінафестываль** праходзіў з 29 жніўня па 9 верасня 1987 года. Галоўную ўзнагароду кінафестывалю — Залатога льва — атрымаў фільм «Бывайце, дзеці» рэжысёра Луі Маля.

## Лаўрэаты 
## Зноскі 
Катэгорыя:Венецыянскі кінафестываль
Катэгорыя:Кінафестывалі 1987 года
Катэгорыя:Жнівень 1987 года
Катэгорыя:Верасень 1987 года
Катэгорыя:1987 год у Італіі
Катэгорыя:Падзеі ў Венецыі
Венецыянскі кінафестываль 1985

**42-і Венецыянскі кінафестываль** праходзіў з 26 жніўня па 6 верасня 1985 года. Галоўную ўзнагароду кінафестывалю — Залатога льва — атрымаў фільм «» рэжысёркі Аньес Варды.

## Лаўрэаты 
## Зноскі 
Катэгорыя:Венецыянскі кінафестываль
Катэгорыя:Кінафестывалі 1985 года
Катэгорыя:Жнівень 1985 года
Катэгорыя:Верасень 1985 года
Катэгорыя:1985 год у Італіі
Катэгорыя:Падзеі ў Венецыі
Нуменар

**Ну́менар** ( — «*Зямля Захаду*»), поўная форма **Нуменорэ** (), таксама **Вестэрнэс** () — у легендарыуме Толкіна вялізарны востраў, размешчаны пасярод Вялікага мора на захад ад кантынента Серадзем’е, найвялікшая дзяржава людзей Арды за ўсю гісторыю іх расы. У канцы Другой эпохі, з прычыны адкрытага паўстання людзей-нуменорцаў супраць Валар і адрачэння іх ад Эру Ілуватара, востраў быў катастрафічным чынам затоплены, што пацягнула за сабой гібель большай часткі нуменорцаў і змену фізічных законаў свету. Нешматлікім ацалелым нуменорцам з ліку Верных, якія шанавалі Эру і Валар, удалося выратавацца і дабрацца да Серадзем’я пад правадырствам , які заснаваў так званыя каралеўствы ў выгнанні —  на поўначы і Гондар на поўдні.

Легенда пра Нуменор была створана, верагодна, у канцы 1920-х — пачатку 1930-х гадоў. Адной з крыніц натхнення паслужыў начны кашмар, які пераследваў Толкіна яшчэ з ранняга дзяцінства і які ён пазней называў сваім «*сіндромам Атлантыды*»: «*велізарная хваля ўздымаецца да неба і няўхільна насоўваецца, накрываючы сабой дрэвы і зялёныя палі, імкнучыся паглынуць яго і ўсё вакол*». Аўтар хацеў паказаць Нуменор як алюзію на легендарную Атлантыду.

Няскончанае паданне «*Алдарыён і Эрэндзіс*» адбываецца ў Нуменоры падчас яго росквіту, а «*Акалабет*» коратка выкладае гісторыю існавання і падзення Нуменора. Усе іншыя працы Толкіна, якія тычацца Нуменора, з’яўляюцца або кароткімі нататкамі, або няскончанымі чарнавікамі, да прыкладу, дадаткі «*Уладар Пярсцёнкаў*» і некалькі гісторый, апублікаваных у «'**» і серыі «**'».

Першапачаткова задуманая як частка аповеду аб падарожжы ў часе, гісторыя падзення Нуменора некаторы час разглядалася Толкінам як заключэнне «*Сільмарыліяна*» і «*апошняя гісторыя*» пра Старажытныя дні. Аднак пазней, са з’яўленнем «*Уладара пярсцёнкаў*», гэтая гісторыя стала выступаць сувязным звяном паміж двума творамі і стала адной з найгалоўных частак легендарыума Толкіна.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Выдуманыя астравы
Катэгорыя:Геаграфія Серадзем’я
Катэгорыя:Краіны Серадзем’я
Катэгорыя:Атлантыда
Ілья Вячаслававіч Наздрын-Платніцкі

**Ілья Наздрын-Платніцкі** (нар. , Веймар, ГДР) — беларускі футбаліст, паўабаронца.

## Клубная кар’ера 
З 2016 года жыве ў Польшы і выступае за футбольны клуб з вёсцы Чанец.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК СКВІЧ
Катэгорыя:Ігракі ФК Маладзечна
Катэгорыя:Ігракі ФК Буг Вышкаў
Катэгорыя:Ігракі ФК Рудзенск
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэчыца-2014
Катэгорыя:Ігракі ФК Бяроза-2010
Катэгорыя:Ігракі ФК Хімік Светлагорск
Катэгорыя:Ігракі ФК Хваля Пінск
Катэгорыя:Ігракі ФК ЛКС Чанец
Скачко

**Скачко** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Аляксандр Вікенцьевіч Скачко — беларускі ўрач. Народны ўрач Беларусі (1994)
* Вера Сямёнаўна Скачко — удзельніца пасляваеннага антысавецкага падпольнага руху
Бары (правінцыя)

**Бары** () — скасаваная правінцыя ў Італіі, у вобласці Апулія. Сталіца правінцыі — горад Бары. Плошча — 5138 км², насельніцтва —  (2005). У правінцыі было 48 камун. У 2009 годзе была створана новая правінцыя Барлета-Андрыя-Трані, у якую перададзены сем камун з насельніцтвам  (тры іншыя камуны новай правінцыі перадаюцца з правінцыі Фоджа). Такім чынам, у правінцыі Бары засталася 41 камуна. У 2015 годзе замест правінцыі быў утвораны метрапалітэнскі горад Бары.

Катэгорыя:Правінцыі Апуліі
Барлета-Андрыя-Трані

**Барлета-Андрыя-Трані** () — новая паўночная правінцыя ў вобласці Апулія ў Італіі. Насельніцтва — . Функцыі адміністрацыйнага цэнтра выконваюцца сумесна гарадамі Барлета, Андрыя і Трані. Створана ў 2004 годзе; першыя выбары ў правінцыйную раду адбыліся 6 і 7 чэрвеня 2009 года.

## Геаграфія 
Барлетта-Андрыя-Трані мяжуе на паўночным захадзе з правінцыяй Фоджа, на паўднёвым усходзе з правінцыяй Бары, на паўночным усходзе выходзіць да Адрыятычнага мора і на поўдні мяжуе з правінцыяй Патэнца рэгіёна Базіліката.

Плошча правінцыі — 1543 км², рэльеф — у асноўным узгорыстая раўніна. Уключае паўднёвую частку даліны ракі Офанта і поўнач гістарычнай вобласці Тэра-дзі-Бары. Працягласць берагавой лініі каля 45 км, берагі на поўначы пераважна пясчаныя (да горада Барлета), нізкія і скалістыя ў раёне Трані і Бішэлье. Самы высокі пункт правінцыі — гара Монтэ-Кача (*Monte Caccia*; 679 м) на карставым плато Мурджэ.

Катэгорыя:Правінцыі Апуліі
Зайцападобныя

**Зайцападобныя** (*Lagomorpha*) — атрад млекакормячых.

## Апісанне 
Даўжыня цела 12-51 см (і больш). Пярэднія канечнасці 5-пальцавыя, заднія 4-пальцавыя; падэшвы пакрытыя валасамі.

У самастойны атрад былі выдзелены толькі ў сяр. ХХ ст.; да гэтага іх лічылі падатрадам грызуноў, ад якіх яны прынцыпова адрозніваюцца наяўнасцю двух пар разцоў у верхняй сківіцы (пярэднія буйныя, долатападобныя; ззаду, непасрэдна за імі, размяшчаецца пара больш дробных разцоў, круглявых або авальных у сячэнні); маюцца таксама істотныя адрозненні ў будове ўнутраных органаў. Разцы растуць пастаянна на працягу ўсяго жыцця жывёлы; эмаль на іх пярэдняй паверхні значна таўшчэйшая, чым на задняй, таму зубы сціраюцца нераўнамерна і рэжучы край заўсёды востры. Іклы адсутнічаюць, паміж разцамі і шчочнымі зубамі вялікі прамежак.

Выключна расліннаедныя.

## Пашырэнне 
Паходзяць, відаць, ад прымітыўных насякомаедных у канцы крэйдавага перыяду. Найбольш старажытныя знаходкі — у адкладах верхняга палеацэна. У атрадзе 2 сучасных сямействы, якія моцна адрозніваюцца па памерах і вонкавым выглядзе — пішчухавыя і зайцавыя.

Пашыраны ўсесветна, акрамя Антарктыды, поўдня Паўднёвай Амерыкі, Мадагаскара і шэрагу іншых астравоў. Зайцавыя паспяхова акліматызаваны ў Аўстраліі, Новай Зеландыі і на некаторых акіянічных астравах. Засяляюць розныя ландшафты — ад арктычных тундраў да трапічных лясоў і пустыняў; у горы паднімаюцца да альпійскага і субальпійскага паясоў.


Катэгорыя:Атрады сысуноў
Фоджа (правінцыя)

**Фоджа** () — правінцыя ў Італіі, у рэгіёне Апулія. Плошча правінцыі — 6965 км², насельніцтва — .

Сталіцай правінцыі з’яўляецца горад Фоджа. Мяжуе на захадзе з рэгіёнам Малізэ (правінцыя Кампабаса) і Кампаніяй (правінцыя Беневента), на поўдні з рэгіёнам Кампанія (правінцыя Авеліна) і рэгіёнам Базіліката (правінцыя Патэнца), на паўднёвым усходзе правінцыяй Барлета-Андрыя-Трані.

Катэгорыя:Правінцыі Апуліі
Фоджа (значэнні)

**Фоджа** — горад у Італіі
* Фоджа (правінцыя)
* ФК Фоджа
* Франчэска Фоджа — італьянскі кампазітар
Офанта

**Офанта** (, ) — рака ў Паўднёвай Італіі. Даўжыня 145 км, плошча вадазбору 2760 км². Працякае па тэрыторыі рэгіёнаў Кампанія, Базіліката і Апулія. Вытокі ў Паўднёвых Апенінах, у камуне Тарэла-дэі-Ламбардзі. Упадае ў Манфрэдонскі заліў Адрыятычнага мора непадалёк ад горада Барлета.

У старажытнасці яго называлі Аўфід (). У 216 годзе да н.э. каля ракі адбылася Канская бітва.

Катэгорыя:Рэкі Італіі
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Адрыятычнае мора
Трані

**Трані** () — горад у італьянскім рэгіёне Апулія, адна са сталіц правінцыі Барлета-Андрыя-Трані. Вядомы як горад мастацтва і архітэктурных помнікаў.

Заступнік горада — святы Мікалай Пілігрым. Свята горада — 2 чэрвеня. Кожны год 3 мая адбываецца марское шэсце. Насельніцтва —  (2007).

Катэгорыя:Гарады Апуліі
Катэгорыя:Камуны правінцыі Барлета-Андрыя-Трані
Катэгорыя:Парты Адрыятычнага мора
Авеліна (правінцыя)

**Авеліна** () — правінцыя ў Італіі, у рэгіёне Кампанія.

Плошча правінцыі — 2792 км², насельніцтва — .

Сталіцай правінцыі з’яўляецца горад Авеліна. Мяжуе на паўночным захадзе з правінцыяй Беневента, на паўночным усходзе з Апуліяй (правінцыя Фоджа), на паўднёвым усходзе з Базілікатай (правінцыя Патэнца), на поўдні з правінцыяй Салерна, на захадзе з правінцыяй Неапаль.

Катэгорыя:Правінцыі Кампаніі
Баршчэўская

**Баршчэўская** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Дора Барысаўна Баршчэўская — беларускі педагог
* Ніна Баршчэўская — беларускі мовазнавец, грамадскі і культурны дзеяч

## Гл. таксама 
* Баршчэўскі
Авеліна (значэнні)

**Авеліна** — шматзначны тэрмін.

* Авеліна — горад у Італіі.
* Авеліна — правінцыя ў Італіі.
* «Авеліна» — італьянскі футбольны клуб з Авеліна.
Гарыцыя (правінцыя)

**Гары́цыя** (, , , ) — скасаваная правінцыя ў складзе вобласці Фрыулі-Венецыя-Джулія ў Італіі. Існавала да 30 верасня 2017 года. Цэнтрам правінцыі быў горад Гарыцыя. Правінцыя знаходзілася на паўднёвым усходзе вобласці і мела плошчу 466 км². Мела берагавую лінію працягласцю 47,6 км. Колькасць насельніцтва правінцыі складала  (2017 год). Каля 11 % насельніцтва правінцыі з’яўляліся этнічнымі славенцамі, большасць з іх пражывала ў сталіцы правінцыі.

Катэгорыя:Правінцыі Фрыўлі — Венецыі-Джуліі
Пардэнонэ (правінцыя)

**Пардэно́нэ** (, , ) — скасаваная правінцыя Італіі, у вобласці Фрыулі-Венецыя-Джулія. Існавала да 30 верасня 2017 года.

Цэнтрам правінцыі быў горад Пардэнонэ.

Катэгорыя:Правінцыі Фрыўлі — Венецыі-Джуліі
Пардэнонэ (значэнні)

**Пардэнонэ** — горад
* Пардэнонэ (правінцыя)
* Джавані Антоніа Пардэнонэ — італьянскі жывапісец
Пардэнонэ

**Пардэно́нэ** (, , ) — горад у італьянскім рэгіёне Фрыулі-Венецыя-Джулія, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай правінцыі. Насельніцтва —  (2004). Заступнікамі горада шануюцца Найсвяцейшая Багародзіца і святы апостал і евангеліст Марк. Свята горада — 25 красавіка.

Катэгорыя:Гарады Фрыулі — Венецыі-Джуліі
Катэгорыя:Камуны правінцыі Пардэнонэ
Трыест (значэнні)

**Трыест** — горад
* Трыест (батыскаф)
* Трыест (правінцыя)
* Свабодная тэрыторыя Трыест
Рэджа-ды-Калабрыя (правінцыя)

**Рэджа-ды-Калабрыя** (, ) — скасаваная правінцыя ў Італіі, у рэгіёне Калабрыя. З 2016 года на яе месцы ўтвораны метрапалітэнскі горад Рэджа-ды-Калабрыя. Правінцыя размешчана паміж Іанічным морам на ўсходзе і Тырэнскім морам на поўдні і на захадзе на беразе Месінскага праліва. Узбярэжжа Тырэнскага мора носіць назву Costa Viola з-за колеру мора падчас заходу. На поўнач ад Рэджа-ды-Калабрыі знаходзяцца правінцыі Віба-Валентыя і Катандзара.

Правінцыя пакрыта лясамі з пераважна каштанамі, бярозамі, каменнымі дубамі, піхтамі. Рэчышча горных рэк і прыбярэжныя скалы пакрыты папаратнікавымі, дрокавымі, сунічнымі дрэвамі, міртамі, алеандрамі, індыйскай апунцыяй. Горныя патокі на беразе Тырэнскага мора з’яўляюцца характэрнай асаблівасцю рэгіёна.

Большую частку правінцыі займае нацыянальны парк Аспрамонтэ, які выходзіць як да Тырэнскага, так і да Іанічнага мораў.

Катэгорыя:Правінцыі Калабрыі
Іофе

**Іофе** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Кася Іофе — беларуская паэтэса, празаік, псіхолаг, перакладчыца, даследчыца беларускай літаратуры і літаратурны крытык
* Эмануіл Рыгоравіч Іофе — беларускі вучоны-гісторык, палітолаг, сацыёлаг

## Гл. таксама 
* Іофэ
Установа (фільм, 1966)

**«Установа»** () — чорна-белы дакументальны фільм, зняты ў 1966 годзе польскім кінарэжысёрам Кшыштафам Кеслёўскім.

## Апісанне фільма 
Стойка дзяржаўнай страхавой касы, перад акенцам выстрайваецца чарга і супрацоўніца паўтарае пытанне: «*Што вы зрабілі ў жыцці?*». Сатыра на непрыступнасць бюракратыі.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
*  
* «Установа» на сайце «*FilmPolski.pl*»

Катэгорыя:Фільмы Польшчы 1966 года
Катэгорыя:Дакументальныя фільмы Польшчы
Катэгорыя:Кароткаметражныя фільмы Польшчы
Катэгорыя:Чорна-белыя фільмы Польшчы
Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Польшчы
Катэгорыя:Фільмы на польскай мове
Катэгорыя:Фільмы Кшыштафа Кеслёўскага
Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Кшыштафа Кеслёўскага
Віба-Валентыя (правінцыя)

**Віба-Валентыя** () — правінцыя ў Італіі, у рэгіёне Калабрыя. Правінцыя знаходзіцца на беразе Тырэнскага мора і мяжуе з правінцыямі Катандзара на поўначы і Рэджа-Калабрыя на поўдні. Берагавая лінія працягнулася ад заліва Сент-Эфемія на поўначы да заліва Джоя-Таўра на поўдні, яе даўжыня складае 75 км. У добрае надвор’е з берага можна ўбачыць Ліпарскія астравы і вулкан Этна на Сіцыліі. Ад пясчаных пляжаў пачынаюцца скалы, за якімі ідуць пакрытыя лясамі горы Серы.

Сталіцай правінцыі з’яўляецца Віба-Валентыя.

Правінцыя была ўтворана ў 1996 годзе, аддзяліўшыся ад правінцыі Катандзара (па іншых даных аддзяленне адбылося ў 1992 годзе). Гістарычна на тэрыторыі правінцыі да 192 года н.э. была размешчана грэчаская калонія Іпаніён.

Катэгорыя:Правінцыі Калабрыі
Канцэрт па заяўках (фільм)

**«Канцэрт па заяўках»** () — чорна-белы кароткаметражны фільм, зняты ў 1967 годзе польскім кінарэжысёрам Кшыштафам Кеслёўскім.

## Апісанне фільма 
Кампанія маладых людзей адпачывае на прыродзе. Яны п’юць, паляць, слухаюць рок-н-рол, смецяць. Непадалёк двое закаханых, якія вандруюць на матацыкле, прыбіраюць намёт і збіраюцца з’язджаць. Калі яны ўжо едуць па дарозе, то губляюць намёт і пашпарт дзяўчыны, які быў усярэдзіне. Вясёлая кампанія падбірае намёт. На што давядзецца пайсці галоўнаму герою, каб вярнуць пашпарт…

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
*  
* «Канцэрт па заяўках» на сайце «*FilmPolski.pl*»

Катэгорыя:Фільмы-драмы 1967 года
Катэгорыя:Фільмы Польшчы 1967 года
Катэгорыя:Кароткаметражныя фільмы Польшчы
Катэгорыя:Фільмы-драмы Польшчы
Катэгорыя:Чорна-белыя фільмы Польшчы
Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Польшчы
Катэгорыя:Фільмы на польскай мове
Катэгорыя:Фільмы Кшыштафа Кеслёўскага
Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Кшыштафа Кеслёўскага
Рыеці (значэнні)

**Рыеці** — горад.
* Рыеці (правінцыя)
* Віторыа Рыеці — італьянска-амерыканскі кампазітар
Іаган Цафані

**Іаган Іозеф Цафані** (ням.: Johann Zoffany; пры нараджэнні Іаган Іозеф Цаўфелі, ням.: Johannes Josephus Zauffely;  — ) — нямецкі мастак-неакласік, большую частку жыцця які працаваў у Англіі. Яго работы выстаўляюцца ў многіх вядомых брытанскіх галерэях, такіх як Лонданская нацыянальная галерэя, Брытанская галерэя Тэйт і Каралеўская калекцыя.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Франкфурце. Вучыўся ў Рэгенсбургу ў Марціна Шпеера, а пазней у Рыме; у 1760 годзе разам з Януарыусам Зікам працаваў над роспісамі палаца ў Трыры. Па вяртанні ў Рэгенсбург, ажаніўся, але няўдала, і, ратуючыся ад няшчаснага сямейнага жыцця, з’ехаў у 1761 годзе ў Лондан. Тут Цафані адкрыў для сябе жывапіс, натхнёны тэатрам, і, дзякуючы Бенджаміну Вільсану, пазнаёміўся з акцёрам Дэвідам Гарыкам, якога пазней неаднаразова партрэтаваў.

У 1762 годзе ён жыў у доме Гарыка і намаляваў яго на сваёй карціне «Вяртанне фермера» (1762), якая паклала пачатак серыі «сцэн гутаркі», натхнёнай тэатрам і ўзыходзячай да Хогарта. Гэтую серыю мастак працягваў да 1770 года, па жаданні самога акцёра, які клапаціўся аб самарэкламе («Партрэт Дэвіда Гарыка», «Гарык у ролі Абеля Другера»). Цафані выканаў таксама некалькі работ на фантастычныя сюжэты, а таксама партрэты ў натуральную велічыню.

У 1762 годзе, атрымаўшы заступніцтва англійскага караля Георга III, ён піша партрэты чальцоў каралеўскай сям’і («Прынц Валійскі і прынц Фрыдрых у выглядзе купідонаў», 1765; «Каралева Шарлота з двума дзецьмі», 1766; «Георг III з сям’ёй», 1770; Каралева Шарлота, прынц Валійскі і герцаг Йоркскі"; «Прынцэса Амелія»).

У 1769 годзе Цафані становіцца членам-карэспандэнтам Брытанскай акадэміі мастацтваў, а ў 1772 годзе выставіў карціну «Клас анатоміі ў Каралеўскай Акадэміі», адразу ж набытую Георгам III. У 1773 годзе ён з’ехаў у Фларэнцыю, дзе піша кампазіцыю «Трыбуна Уфіцы» (1776), а ў 1779 годзе вяртаецца ў Англію, зрабіўшы па дарозе прыпынак у Вене. У 1782 годзе Цафані выканаў свой шэдэўр, карціну «Чарльз Таўнлі ў сваёй галерэі скульптур».

У 1783—1789 гадах мастак наведаў Індыю, дзе напісаў, у прыватнасці, «Партрэт Уорэна Хастынгса з жонкай».
Сузана Эркулана-Оўзель

**Сузана Эркулана-Оўзель** () — бразільскі нейрабіёлаг. Асноўная сфера яе дзейнасці — параўнальная ; яе вынікі ўключаюць метад падліку нейронаў мозгу чалавека і іншых жывёл і ўзаемасувязь паміж плошчай кары галаўнога мозгу і таўшчынёй і колькасцю картыкальных зморшчын.

## Біяграфія 
Сузана Эркулана-Оўзель нарадзілася ў 1972 годзе ў Рыа-дэ-Жанэйра. Яна скончыла біялагічны факультэт  (1992), атрымала ступень магістра ва  (1995) і ступень доктара нейрабіялогіі ва Універсітэце П’ера і Марыі Кюры (1999). Яна таксама была навуковым супрацоўнікам  (1999).

Эркулана-Оўзель была выкладчыкам  з 2002 па май 2016 года, затым яна перайшла ва .

Яна выдала кнігі па папулярызацыі навукі і вядзе калонкі для газеты  і часопіса . Яна была першым бразільскім спікерам на канферэнцыі TED Global у 2013 годзе.

У 2004 годзе яна выйграла  ў галіне навуковай камунікацыі.

## Публікацыя 
* Human Advantage: A New Understanding of How Our Brain Became Remarkable. Editor: The Mit Press; (2016). 

## Спасылкі 
* 
* Suzana Herculano-Houzel’s Currículo Lattes at CNPq

Катэгорыя:Вучоныя Бразіліі
Катэгорыя:Нейрабіёлагі ЗША
Катэгорыя:Нейрабіёлагі