Пяршаі

**Пярша́і** (, ) — аграгарадок на рацэ Пяршайцы ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці. Месціцца на аўтадарозе Валожын—Івянец, за 12 км на паўднёвы ўсход ад Валожына, за 63 км ад Мінска. Адміністрацыйны цэнтр Пяршайскага сельсавета.

## Назва 
Паводле Казімераса Бугі, назва рэчкі Пяршайкі, на якой Пяршаі, — з балцкага **Peršējā.* За адпаведнік падаваў латышскі гідронім *Pērsēja*. Аляксандрас Ванагас гідронім *Péršeja* звязваў з літоўскім *pro-perša* «незамерзлае або расталае месца ў лёдзе на рацэ, на возеры ўзімку». Аднясенне назвы Пяршайкі да балцкіх гідронімаў падтрымліваў і Уладзімір Тапароў.

З іншага боку, у гэтым жа цэнтральнабеларускім рэгіёне (Чэрвень) засведчанае прозвішча Пяршай. Асновы *Per-, Šai*- вядомыя сярод рэканструяваных старабалцкіх двухасноўных імёнаў.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Першы пісьмовы ўпамін пра Пяршаі як сяло, уладанне касцёла датуецца 1492 годам. З 1493 года паселішча знаходзілася ў валоданні біскупа віленскага Войцеха.

Пад 1539 годам Пяршаі ўпамінаюцца як мястэчка, цэнтр воласці. У гэты час тут дзейнічаў касцёл, працавалі 2 карчмы. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) паселішча ўвайшло ў склад Ашмянскага павета Віленскага ваяводства.

### Пад уладай Расійскай імперыі 
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Пяршаі апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, дзе сталі цэнтрам воласці Мінскага павета. На 1800 год тут было 36 двароў, касцёл, плябанія, карчма, 2 вадзяныя млыны. Маёнтак знаходзіўся ў валоданні І. Ражэрсона, у 1858 годзе — В. Тышкевіча.

Паводле вынікаў перапісу (1897) у Пяршаях было 59 двароў, дзейнічала царква, працавалі народная вучэльня, аптэка, хлебазапасны магазін, крама і карчма.

### Найноўшы час 
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Пяршаі абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР. Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Пяршаі апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе сталі цэнтрам гміны Стаўбцоўскага, з 1926 года Валожынскага павета.

У 1939 годзе Пяршаі ўвайшлі ў БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 года сталі цэнтрам сельсавета. Статус паселішча панізілі да вёскі. На 1999 год тут было 270 двароў. У 2000-я Пяршаі атрымалі афіцыйны статус аграгарадка.

Файл:Piaršaji, Rynak, Śviatoha Juryja. Пяршаі, Рынак, Сьвятога Юрыя (1914).jpg|Стары касцёл
Файл:Piaršaji, Rynak, Śviatoha Juryja. Пяршаі, Рынак, Сьвятога Юрыя (1930-39).jpg|Новы касцёл
Файл:Piaršaji, Kaścielnaja. Пяршаі, Касьцельная (1930-39).jpg|Касцельная вуліца

## Насельніцтва 
### Дэмаграфія 
* **XVIII стагоддзе**: 1800 год — 191 чал.
* **XIX стагоддзе**: 1897 год — 391 чал.
* **XX стагоддзе**: 1921 год — 361 чал.; 1999 год — 688 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2001 год — 678 жыхароў, 270 двароў; 2010 год — 663 чал.

### Інфраструктура 
У Пяршаях працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, лякарня, амбулаторыя, дом культуры, бібліятэка, пошта. На тэрыторыі СВК «Пяршаі—2003».

## Турыстычная інфармацыя 
### Славутасці 
* Гаспадарчы двор Тышкевічаў (XIX ст.)
* Касцёл Святога Юр’я і Божай Маці (1930-я)

### Страчаная спадчына 
* Сядзіба

## Галерэя 

Файл:Pershai.jpg|Касцёл
Файл:Pierszaje fr-kosciol fc01.jpg|Інтэр'ер касцёла
Файл:Пяршаі. Царква.jpg|Новая царква

## Вядомыя асобы 
* Францішак Вінцэнтавіч Кушаль (1895—1968) — беларускі ваенны і палітычны дзеяч, публіцыст.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Вёска Пяршаі // radzima.org
* Першаи // Глобус Беларуси 

Катэгорыя:Пяршайскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёна
Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства