open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аляксеенка

**Аляксеенка** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Барыс Леанідавіч Аляксеенка — беларускі акцёр
* Васіль Анатольевіч Аляксеенка — беларускі ваенны, палітык
* Генадзь Паўлавіч Аляксеенка (нар. 1950) — беларускі дзяржаўны дзеяч
Сямён Аронавіч Гершгорын

**Сямён Аронавіч Гершгорын** (, Пружаны — , Ленінград) — матэматык, прафесар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і Арона Гершгорына, яўрэйскага паходжання.

У 1923 годзе скончыў Петраградскі тэхналагічны інстытут. У сваёй піянерскай працы 1929 года прапанаваў выкарыстоўваць сетку з супраціваў для эксперыментальнага рашэння ўраўнення Лапласа. Ягоная серыя прац паспрыяла ўзнікненню новага класу аналагавых вылічальных машын — электра-інтэгратараў сеткавага тыпу, якія вельмі прадуктыўна выкарыстоўваліся аж да 1970-х гадоў. Сеткавыя электра-інтэгратары ўжо ў 1930-х гадах дазвалялі даследаваць сістэмы, якія змяшчаюць больш за мільён элементаў — рэкорд, перавышаны лічбавымі ЭВМ толькі ў 1990-х гадах.

Працамі Гершгорына цікавіліся і замежныя кампаніі. Увайшоў у гісторыю дзякуючы сваёй працы «Gershgorin Circle Theorem». Гэтая праца ў арыгінале «Über die Abgrenzung der Eigenwerte einer Matrix», напісана ім у 1929 годзе была на нямецкай мове.

З 1930 года стаў прафесарам і працаваў у Ленінградскім політэхнічным інстытуце.

Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Маша Калека

**Маша Калека**, пры нараджэнні **Голда Малка Аўфэн** (, Хшанаў — , ) — нямецкамоўная паэтэса.

## Біяграфія 
З пачаткам Першай сусветнай вайны разам з бацькамі і сястрой эмігруе ў Германію — спачатку ў Франкфурт, потым у Марбург і Берлін. З 1929 года друкавала вершы ў газетах «Vossische Zeitung» і «Berliner Tageblatt». Атрымала вядомасць, была заўсюдніцай «Romanisches Café», дзе сустракалася з Эрыхам Кестнерам і Куртам Тухольскім. У 1933 годзе ў выдавецтве «Rowohlt» выйшаў яе першы паэтычны зборнік «Lyrisches Stenogrammheft» («Лірычны зборнік стэнаграм»), ён неўзабаве быў падвергнуты нацысцкай цэнзуры, як і яе другая кніга «Das kleine Lesebuch für Große» («Маленькая чытанка для дарослых»), якая выйшла ў 1935 годзе. У 1938 годзе паэтэса пакінула нацысцкую Германію. У гэтым годзе распаўся яе шлюб з філолагам Саўлам Ааронам Калека, і яна эмігравала са сваім другім мужам Шэміа Вінаверам і сынам Стывенам у ЗША. Да 1962 года застаецца са сваёй сям’ёй у Амерыцы, потым з’язджае на пастаяннае месца жыхарства ў Ізраіль. Толькі там Шэміа спадзяецца рэалізаваць справу свайго жыцця: ён прафесійны кампазітар класічнай музыкі. У 1968 годзе ў Нью-Ёрку памірае яе сын Стывен ва ўзросце 30-ці гадоў. А праз пяць гадоў, у 1973 годзе, ад працяглай хваробы і муж Шэміа. Памерла ў Цюрыху.

## Беларускія пераклады 
На беларускую мову асобныя творы пераклаў Уладзімір Папковіч.

У 2024 годзе выйшлі выбраныя вершы Машы Калека у перакладзе Ігара Крэбса.

Катэгорыя:Паэты Германіі
Катэгорыя:Нямецкамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэтэсы
Рыжскі аэранавігацыйны інстытут

**Рыжскі аэранавігацыйны інстытут** () — латвійская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова, якая знаходзіцца ў Рызе.

## Гісторыя 
Папярэднікам інстытута лічыцца авіяцыйны радыётэхнікум імя Фрунзе, створаны ў 1942 годзе падчас Другой сусветнай вайны, які быў пераведзены ў Рыгу ў 1945 годзе. У 1989 годзе была заснавана Рыжская вышэйшая школа грамадзянскай авіяцыі, якая спецыялізавалася на міжнародным рынку авіяцыйнай адукацыі. У 1992 годзе вучэльня перайшла пад юрысдыкцыяю Латвійскай Рэспублікі і змяніла назву на сучасную.

## Спасылкі 
* Сайт установы 

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з латышскай мовай навучання
Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Рыгі
Катэгорыя:Авіяцыйныя навучальныя ўстановы
Эрых Кестнер

**Эміль Эрых Кэстнэр** (; ,  — , ) — нямецкі пісьменнік, паэт, сцэнарыст і кабарэтыст. Папулярнасць у Германіі Эрых Кэстнэр заваяваў дзякуючы сваім поўным бліскучага гумару творам для дзяцей і сатырычнай паэзіі на надзённыя тэмы.

На беларускую мову Галінай Скакун быў перакладзены яго раман для дзяцей "Незвычайныя прыгоды Луізы і Лоты" (Мінск: Тэхналогія, 2018; у арыгінале - "Das doppelte Lottchen").

Катэгорыя:Пісьменнікі Германіі XX стагоддзя
Катэгорыя:Паэты Германіі
Катэгорыя:Нямецкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Нямецкамоўныя паэты
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Германіі
Катэгорыя:Пацыфісты
Катэгорыя:Памерлі ад раку стрававода
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі імя Х. К. Андэрсена
Уладзімір Кірылавіч Ясінскі

**Уладзімір Кірылавіч Ясінскі** (нар. , Пружаны) — навуковец у галіне матэматычнай кібернетыкі. Доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар, акадэмік.

## Біяграфія 
Скончыў сярэднюю школу ў г. Шахцёрску Сахалінскае вобласці (1958), тэхнічнае вучылішча ў г. Александрыя Кіраваградскай вобласці (1960), фізіка-матэматычны факультэт Чарнавіцкага дзяржаўнага ўніверсітэта (1965, матэматычнае аддзяленне, кафедра прыкладной матэматыкі і механікі). Пазней скончыў аспірантуру пры Латвійскім універсітэце (лабараторыя матэматычнай статыстыкі вылічальнага цэнтра).

15 лютага 1975 года ў ЧДУ абараніў кандыдацкую дысертацыю «Устойлівасць рашэнняў стахастычных ураўненняў з паслядзеяннем».

18 сакавіка 1993 года на спецыялізаваным савеце пры Кіеўскім дзяржаўным універсітэце імя Тараса Шаўчэнкі абараніў доктарскую дысертацыю.

У 1983 годзе прысвоена вучонае званне дацэнта па кафедры прыкладной матэматыкі і механікі, у 1996 годзе — званне прафесара па кафедры матэматычнага мадэлявання.

Працаваў матэматыкам-праграмістам, старэйшым матэматыкам-праграмістам Вылічальнай лабараторыі ЧДУ (1966—1972), асістэнтам, старшым выкладчыкам і дацэнтам кафедры ПММ (1973—1988), дацэнтам (1988) і прафесарам (з 1996) кафедры ММ.

З 2001 па 2007 год займаў пасаду загадчыка кафедры вышэйшай матэматыкі факультэта інфармацыйных сістэм і тэхналогій Букавінскага ўніверсітэта.

## Навуковая дзейнасць 
Спецыяліст у галіне матэматычнай кібернетыкі (стахастычнае мадэляванне), тэорыі імавернасцей і матэматычнай статыстыкі (стахастычныя дыферэнцыяльна-функцыянальныя ўраўненні).

Аўтар 250 прац, сярод якіх 6 манаграфій, 11 падручнікаў і навуковых дапаможнікаў. Прымаў удзел у 150 канферэнцыях, з іх 41 канферэнцыя міжнародная. Лаўрэат абласной педагагічнай прэміі імя Юрыя Фядзьковіча (2002).

Адзін з кіраўнікоў аргкамітэтаў чатырох канферэнцый, якія праходзяць у г. Чарнаўцы. Падрыхтаваў 4 кандыдатаў навук; падрыхтаваў для ўдзелу ў навуковых канферэнцыях 14 студэнтаў. Выступаў афіцыйным апанентам на абароне 12 кандыдацкіх дысертацый (у г. Кіеве, Рызе і Вільнюсе).

Катэгорыя:Кібернетыкі
Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Матэматыкі Украіны
Сакольнікі (археалагічны помнік)

**Сакольнікі** — археалагічны помнік: курганны могільнік IX—XIII стст. за 1 км на паўднёвы ўсход ад в. Сакольнікі (Віцебскі раён, Віцебская вобласць), паміж пагоркамі, ва ўрочышчы Кахоўка (былы маёнтак).

У 1891 годзе курганны могільнік даследаваў Е. Р. Раманаў.

57 насыпаў вышынёй 1—1,5 м, дыяметрам 5—7 м. Могільнік належаў крывічам.

## Літаратура 
* Археалагічныя помнікі раёна // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Віцебскага раёна / Рэдкал.: А. П. Красоўскі [і інш.]; Укл. У. І. Мезенцаў; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: Мастацкая літаратура, 2004. — 772 с.: іл. — С. 31. — ISBN 985-02-0647-0.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Курганныя могільнікі Віцебскага раёна
Катэгорыя:Крывічы
Катэгорыя:Сакольнікі (Акцябрскі сельсавет)
Васіль Сяргеевіч Трафіменка

{{Дзяржаўны дзеяч
 | беларускае імя            = Васіль Сяргеевіч Трафіменка
 | арыгінальнае імя          = 
 | партрэт                   = 
 | шырыня партрэта           = 
 | подпіс                    = 
 | герб                      = 
 | подпіс герба              =

 | тытул                     = 1-ы сакратар Віцебскага райкома КПБ
 | парадак                   = 
 | парадак-жан               = 
 | пад імем                  = 
 | сцяг                      = 
 | перыядпачатак             = 
 | перыядканец               = 
 | перыяд праўлення          = 
 | папярэднік                = 
 | пераемнік                 = 
 | каранацыя                 = 
 | адрачэнне                 = 
 | наследнік                 = 
 | суправіцель1              = 
 | суправіцель1перыядпачатак = 
 | суправіцель1перыядканец   = 
 | рэгент1                   = 
 | рэгент1перыядпачатак      = 
 | рэгент1перыядканец        =

 | прэм'ер                   = 
 | віцэ-прэзідэнт            = 
 | прэзідэнт                 = 
 | манарх                    = 
 | губернатар                = 
 | віцэ-губернатар           = 
 | каментар                  =

 | дата нараджэння           = 1938
 | месца нараджэння          =
 | дата смерці               = 
 | месца смерці              = 
 | пахаваны                  = 
 | дынастыя                  = 
 | бацька                    = 
 | маці                      = 
 | муж                       = 
 | жонка                     = 
 | у шлюбе                   = 
 | дзеці                     =

 | гады службы               = 
 | прыналежнасць             = 
 | род войскаў               = 
 | званне                    = 
 | камандаваў                = 
 | бітвы                     =

 | навуковая сфера           = 
 | месца працы               = 
 | вядомы як                 =

 | партыя                    = КПСС
 | дзейнасць                 = 
 | прафесія                  = 
 | адукацыя                  = 
 | навуковая ступень         = 
 | манаграма                 = 
 | рэлігія                   = 
 | узнагароды                = { style="background:transparent"
    
}
 | аўтограф                  = 
 | Commons                   = 
 | сайт                      =
}}
**Васіль Сяргеевіч Трафіменка** (, Бялынавічы, , Віцебская вобласць, Беларуская ССР) — беларускі палітычны і дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Скончыў Віцебскі ордэна «Знак Пашаны» ветэрынарны інстытут імя Кастрычніцкай рэвалюцыі. Пасля сканчэння інстытута працаваў загадчыкам ветэрынарнага ўчастка ў в. Курына. Старшыня калгаса «Беларусь» і намеснік начальніка Упраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання Віцебскага раёна (райсельгасхарч).

1-ы сакратар Віцебскага райкома КПБ

Прымаў удзел у II Усесаюзным пленуме ЦК УЛКСМ у Маскве і XIX Усесаюзнай канферэнцыі КПСС.

Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Дэлегаты XIX канферэнцыі КПСС
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12-га склікання
Катэгорыя:Першыя сакратары райкамаў КПБ
Саўчонкі (археалагічны помнік)

**Саўчонкі** — археалагічны помнік: курганны могільнік каля гравійнай дарогі, якая ідзе на захад ад в. Саўчонкі (Віцебскі раён, Віцебская вобласць), у лесе.

6 курганоў (2 добра захаваліся, 4 пашкоджаны ямамі) вышынёй 1—3 м, дыяметрам 8—12 м.

У 1972 годзе помнік выявіў і даследаваў Г. В. Штыхаў.

## Літаратура 
* Археалагічныя помнікі раёна // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Віцебскага раёна / Рэдкал.: А. П. Красоўскі [і інш.]; Укл. У. І. Мезенцаў; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: Мастацкая літаратура, 2004. — 772 с.: іл. — С. 32. — ISBN 985-02-0647-0.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Курганныя могільнікі Віцебскага раёна
Катэгорыя:Саўчонкі (Віцебскі раён)
Хатоля (археалагічны помнік)

**Хатоля** — археалагічны помнік: курганны могільнік на паўднёва-ўсходняй ускраіне в. Хатоля (Віцебскі раён, Віцебская вобласць), на берагах р. Заходняя Дзвіна.

2 курганы на правым беразе ракі, трэці — насупраць, на левым беразе. Вышыня аднаго 2,5—3 м, дыяметр 25 м, другога — вышыня 1,5—2, дыяметр 20—25 м.

Помнік даследаваў К. П. Шут.

## Літаратура 
* Археалагічныя помнікі раёна // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Віцебскага раёна / Рэдкал.: А. П. Красоўскі [і інш.]; Укл. У. І. Мезенцаў; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: Мастацкая літаратура, 2004. — 772 с.: іл. — С. 33. — ISBN 985-02-0647-0.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Курганныя могільнікі Віцебскага раёна
Мары Мадлен дэ Лафает

**Мары́ Мадле́н дэ Лафае́т**, графіня дэ Лафает (;  — , ) — французская пісьменніца.

## Біяграфія 
Зацікавілася літаратурай у юнацтве, наведвала найбольш значныя літаратурныя салёны таго часу — салён мадам дэ Рамбуе і салён мадам дэ Скюдэры, а ў сталым узросце заснавала свой уласны салён. Блізка сябравала з Ларашфуко, які пазнаёміў яе з самымі выбітнымі літаратарамі той эпохі.

Першым надрукаваным творам была псіхалагічная навела «Прынцэса дэ Манпансье» (*La Princesse de Montpensier*, 1662), выдадзеная ананімна. Наступным выйшаў «маўрытанскі» раман «Заіда» (*Zaïde*, 1669—1671) за подпісам *Жана Рэно дэ Сегрэ*. Самы знакаміты твор Лафает — раман «Прынцэса Клеўская» () — быў надрукаваны ў 1678, зноў ананімна. Лічыцца, што гэты раман папярэднічае еўрапейскаму псіхалагічнаму раману. Астатнія творы мадам дэ Лафает былі надрукаваны пасля яе смерці.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі XVII стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменніцы XVII стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменніцы Францыі
Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта
Відзэмская вышэйшая школа

**Відзэмская вышэйшая школа** () — латвійская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова, якая знаходзіцца ў Валміеры.

## Агульная характарыстыка 
Вучэльня заснавана ў 1996 годзе для садзейнічання эканамічнаму, палітычнаму і сацыяльнаму развіццю раёна Відземе. У 2001 годзе яна змяніла свой статус з рэгіянальнай дзяржаўнай установы на дзяржаўную. Пазней, у 2004 годзе, было ўведзена дзве праграмы навучання ў магістратуры. У кастрычніку 2013 года вучэльня атрымала узнагароду «Зялёны сцяг», стаўшы першай вышэйшай навучальнай установай у краінах Балтыі, якая мае статус міжнароднага экалагічнага універсітэта.

Вучэльня пачала сваю дзейнасць з чатырох прафесійных адукацыйных праграм другога ўзроўню: паліталогія, эканоміка і кіраванне, арганізацыя і кіраванне турызмам, псіхалогія і сувязі з грамадскасцю. Сёння вучэльня мае 6 кірункаў навучання: кіраванне бізнесам; інфармацыйныя тэхналогіі; камунікацыі; сродкі масавай інфармацыі і кіравання; мехатроніка; турызм і адпачынак; будаўніцтва.

Даследчая дзейнасць вучэльні праходзіць у двух навукова-даследчых інстытутах: Інстытуце сацыяльных, эканамічных і гуманітарных даследаванняў (HESPI) і Інстытуце інжынерыі сацыяльна-тэхнічных сістэм (SSII).

## Спасылкі 
* Сайт установы 

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з латышскай мовай навучання
Эрык-Эманюэль Шміт

**Эрык-Эманюэль Шміт** (; нарадзіўся  года) — французскі пісьменнік і драматург. Яго п’есы перакладзеныя на сорак моў свету і ставіліся ў больш чым пяцідзесяці краінах.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і школьных настаўнікаў фізікі з Эльзасу. У дзяцінстве займаўся музыкай, іграў на фартэпіяна. Пакінуў намер стаць кампазітарам паступіўшы ў  у Ліёне, дзе настаўнікі заўважылі і падахвочвалі яго літаратурны талент. Зрэшты, паралельна з заняткамі, працягваў наведваць урокі музыкі пры Ліёнскай кансерваторыі.

У 1980—1985 гадах Шміт вучыўся на факультэце філасофіі Вышэйшай нармальнай школы ў Парыжы. У 1986 годзе абараніў доктарскую дысертацыю «Дзідро і метафізіка» (*Diderot et la métaphysique*). Затым цягам некалькіх гадоў выкладаў філасофію ў ліцэі Шэрбура і ва ўніверсітэце Шамберы.

Эрык-Эманюэль Шміт жыве і працуе ў Бруселі, а з 2008 года мае акрамя французскага яшчэ і бельгійскае грамадзянства. Выхаваны ў духу атэізму, пэўны час вызнаваў агнастыцызм, але аднядаўна аўтар прызнаў істотнасць рэлігіі ў сваёй творчасці і абвясціў сябе хрысціянінам. У 2000 годзе выйшаў яго раман «Евангелле паводле Пілата».

## Беларускія пераклады 
На беларускую мову раман «Евангелле паводле Пілата» перакладзены Андрэем Хадановічам у 2012 годзе.
* Евангелле паводле Пілата: раман / Эрык-Эманюэль Шміт. — Мінск : Зміцер Колас, 2012. — 204, [1] с. — (Littera scripta).

## Спасылкі 
* 
* 
* Эрик-Эмманюэль Шмитт на Livelib

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Драматургі Францыі
Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі
Катэгорыя:Дактары філасофіі
Евангелле паводле Пілата

«**Евангелле паводле Пілата**» () — другі раман французскага пісьменніка Эрыка-Эманюэля Шміта, апублікаваны ў 2000 годзе. Тэатральная адаптацыя рамана мае назву «Мае евангеллі» (Mes évangiles).

## Сюжэт 
Частка першая. У Гефсіманскім садзе Ісус разважае аб мінулых падзеях свайго жыцця і сваім цяперашнім становішчы, асабліва засяроджваючыся ў думках на тым, што мусіць здарыцца наступным ранкам. Калі рымскія салдаты прыйдуць па яго, распрацаваная з Іудам Іскарыётам задума па распаўсюджанні Божага слова стане ажыццяўляцца. Але Ісус сумняваецца: ці насампраўдзе ён сын Божы?

Частка другая. Рымскі прэфект Понцій Пілат расказвае ў лістах да свайго брата хаду даручанага яму раследавання па пошуку зніклага цела ўкрыжаванага чалавека па імені Ешуа.

## Беларускія пераклады 
На беларускую мову раман перакладзены Андрэем Хадановічам у 2012 годзе.

## Літаратура 
* Eric-Emmanuel Schmitt: L’Evangile selon Pilate, A. Michel, Paris 2000, ISBN 2-226-11674-5
* Шміт, Э.-Э. Евангелле паводле Пілата: раман / пераклад з французскай мовы Андрэя Хадановіча. — Мінск: Зміцер Колас, 2012. — 205 с — (Littera scripta)

## Спасылкі 
* А. Хадановіч пра раман «Евангелле паводле Пілата» // YouTube

Катэгорыя:Раманы на французскай мове
Катэгорыя:Раманы XX стагоддзя
Катэгорыя:Кнігі 2000 года
Сэм Блум

**Сэмюэл «Сэм» Блум** (;  19 снежня 1981, Манчэстэр, Англія, Вялікабрытанія) — англійскі акцёр і спявак, найбольш вядомы як удзельнік поп-гурта .

## Фільмаграфія 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Англіі
Катэгорыя:Поп-вакалісты
Катэгорыя:Акцёры Англіі
Катэгорыя:Акцёры тэлебачання Англіі
Луі-Фердынанд Селін

**Луі́-Фердына́нд Селі́н** (, сапраўднае прозвішча — **Дэту́ш**, *Destouches*;  — ) — французскі пісьменнік, урач па адукацыі. Сусветна вядомы па рамане «Падарожжа на край ночы».

## Біяграфія 
Раманы «Падарожжа на край ночы» () і «Смерць у крэдыт» () мелі неверагодны поспех і былі адразу ж перакладзеныя практычна на ўсе мовы свету. Аднак далейшы лёс пісьменніка склаўся трагічна. Апублікаваныя на рубяжы 1930—40 гг. памфлеты «Bagatelles pour un massacre», «L’Ecole des cadavres» і «Les Beaux Draps» замацавалі за Селінам рэпутацыю расіста і мізантропа. Пад канец Другой сусветнай вайны абвінавачаны ў супрацоўніцтве з акупацыйнай уладай пісьменнік быў вымушаны бегчы спачатку на поўдзень Германіі, а пасля ў Данію, дзе яго арыштавалі, перададі ў суд і зняволілі ў турму, знаходжанне ў якой пазней замянілі на высылку. У 1951 годзе пакінуты сябрамі і забыты на радзіме Селін па амністыі вярнуўся ў Францыю, дзе пасяліўся ў парыжскім прадмесці Мёдон  і фактычна да канца жыцця працаваў урачом для бедных.

Новы гучны літаратурны поспех прыходзіць да Селіна перад смерцю, пасля з’яўлення першых двух тамоў аўтабіяграфічнай трылогіі «З замка ў замак» (, 1957) і «Поўнач» (). Завяршальны раман трылогіі «Рыгадон» () бачыць свет толькі ў 1969 годзе, праз восем гадоў пасля смерці пісьменніка.

На беларускую мову не перакладаўся.

## Творы 
* *La vie et l’oeuvre de Philippe-Ignance Semmelweiss*, 1924 — доктарская дысертацыя.
* *Voyage au bout de la nuit*, 1932.
* *Mort à crédit*, 1936.
* *Mea culpa* (1936.)
* * Bagatelle pour un massacre*, 1937. 
* ''l'École des cadavres*, 1938.
* * les Beaux Draps’’ 1941.
* *Guignol’s Band* 1944.
* *Casse-pipe* (1949).
* *Féerie pour une autre fois*, 1952.
* *Normance / Féerie II*, 1954.
* *D’un château l’autre*, 1957.
* *Nord*, 1960.
* *Guignol’s band II / Le pont de Londres* 1964.
* *Rigodon* 1969. — пасмертнае выданне.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі XX стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменнікі-франтавікі
Катэгорыя:Пісьменнікі-мадэрністы
Катэгорыя:Асобы, вядомыя пад літаратурнымі псеўданімамі
Катэгорыя:Французскія калабарацыяністы
Катэгорыя:Фашысты Францыі
Катэгорыя:Антысемітызм у Францыі
Катэгорыя:Адмаўленне Халакоста ў Францыі
Катэгорыя:Постаці антысемітызму
Катэгорыя:Адмаўляльнікі Халакоста
Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменнікі
Маргерыт Юрсенар

**Маргерыт Юрсена́р** (; 1903, Брусель — 1987, Маўнт-Дэзерт, Штат Мэн, ЗША) — французская і бельгійская пісьменніца, паэтэса, перакладніца, эсэістка.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Бельгіі ў мяшанай бельгійска-французскай сям’і. Маці памерла праз 10 дзён пасля родаў. Гадавалася ў доме бабулі па бацькоўскай лініі, дзе яе даглядаў бацька Мішэль дэ Крэянкур. Псеўданім Юрсенар — анаграма прозвішча Крэянкур. Атрымала хатнюю адукацыю. З дзяцінства размаўляла па-французску, па-англійску, па-італьянску, па-грэчаску, па-галандску, лёгка чытала на лацінскай і старажытнагрэчаскай мовах. У 1980 г. стала першай жанчынай, якая ўвайшла ў Французскую акадэмію.

## Творчасць 
Першы твор — паэму «Сад хімер» — выдала на грошы бацькі. У 1929 г. з’явіўся першы раман «Аляксіс». У свае творы часта ўводзіла бісексуальных постацяў. У 1938 г. выдала зборнік , што грунтаваліся на паданнях. Пры напісанні рамана «Успаміны Адрыяна» (1951) выкарыстала тэксты на лацінскай і старажытнагрэчаскай мовах, што тычыліся жыцця рымскага імператара Адрыяна.

### Беларускія пераклады 
Па‐беларуску ёсць пераклад некаторых навелаў з зборніку «Арыентальныя навелы» і чорны пераклад аповесці «Anna, soror…», якія з’явіліся малым тыражом у дыяспары.

У верасні 2025 года ў выдавецтве Скарына ў перакладзе Ў. Гарбацкага пад адной вокладкай пабачылі свет два творы — Anna, soror… **і** Арыентальныя навэлі.

## Узнагароды 
* Камандор ордэна Ганаровага легіёна
* Афіцэр ордэна «За заслугі»
* Афіцэр ордэна Леапольда I

## Прызнанне 
Член Французскай акадэміі з 1981, першая жанчына, абраная ў Акадэмію (незвычайным з’яўляецца таксама абранне бельгійца). Прэмія Эразмус (1983).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пісьменніцы Бельгіі
Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Эсэісты Францыі
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Ганаровага легіёна
Катэгорыя:Асобы, вядомыя пад літаратурнымі псеўданімамі
Катэгорыя:Пісьменніцы XX стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі XX стагоддзя
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Эразма
Катэгорыя:Пісьменніцы Францыі
Катэгорыя:Члены Амерыканскай акадэміі мастацтваў і літаратуры
Тэафіль дэ Віё

**Тэафіль дэ Віё** (, паміж сакавіком і траўнем 1590, Клерак-ан-Ажнэ — 25 верасня 1626, Парыж), звычайна называны проста **Тэафілем**, — французскі пісьменнік XVII стагоддзя, прадстаўнік лібертынажу.

## Творчасць 
Вядомасць Тэафілія заснаваная на яго «Пірам і Фісба» (апроч яе, ён напісаў у 1621 г. яшчэ адну — няўдалую — трагедыю, «*Pasiphaé*»). Буало здзекаваўся з яго «марынізму»; штосьці з яе прыводзіцца ў рыторыках як узор безгустоўнасці; але яна ўсе-такі трымалася на сцэне ажно да Карнеля.

### Асноўныя творы 
 XVII стагоддзя]]
* «Пірам і Фісба» (*Pyrame et Thisbé*) — трагедыя ў 5 актах, напісаная александрыйскім вершам;
* «Трактат аб несмяротнасці душы» (''Traité de l’immortalité de l'âme*) — вольны пераклад Платонаўскага «Федона», што чаргуе прозу і верш;
* «Дом Сільвіі» (*La Maison de Sylvie*) — 10 водаў у гонар сваіх «адвакатаў»;
* «Санеты» (*Les Sonnets'').

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі XVII стагоддзя
Катэгорыя:Паэты Францыі
Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменнікі
Пётр Дунін-Баркоўскі (ваявода)

**Пётр Дунін-Баркоўскі** (; ; 26 чэрвеня 1890, Лемберг, Аўстра-Венгрыя — 19 мая 1949, Рым, Італія) — граф, польскі палітычны дзеяч і публіцыст.

## Біяграфія 
Адзін з галоўных дзеячаў Львоўскай кансерватыўнай партыі, адстойваў непадзельнасць Усходняй Галічыны як адзінага цэлага, лічачы яе адвечным змяшаным краем і месцам супрацоўніцтва паміж украінцамі і палякамі; выступаў супраць каланізацыі Галіцыі.

У 1927—1928 гг. Львоўскі губернатар, у 1928—1929 гг. Пазнаньскі губернатар.

## Літаратура: 
* Hostowiec P. (Stempowski J.) Wspomnienie o Piotrze Borkowskim. // Kultura. Paryż. Nr 4; 5. 1949.
* Борковський-Дунін (Borkowski-Dunin) Петро. // Енциклопедія Українознавства. Т. 1. Львів. 1993. С. 161.
* Mazur G. Wojewoda Piotr Dunin-Borkowski (1890-1949). // Zeszyty Historyczne. Nr 155. 2006. S. 164-187.
* Hnatiuk O. Piotr Dunin-Borkowski. // Zeszyty Historyczne. Nr 155. 2006. S. 188-225.
* Witkowska M. Kwestia polsko-ukraińska w świetle koncepcji Piotra Dunin-Borkowskiego (1890-1949). // Polska między Wschodem a Zachodem. T. 1. Toruń. 2008.

Катэгорыя:Выпускнікі Львоўскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выпускнікі Венскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Палітыкі Польшчы
Катэгорыя:Ваяводы Польскай Рэспублікі (1918—1939)
Лешак Дунін-Баркоўскі

**Алякса́ндр (Ле́шак) Фердынанд Ду́нін-Барко́ўскі** (, 11 студзеня 1811, вёска , цяпер , Цярнопальская вобласць — , ) — польскі публіцыст, палітычны дзеяч.

## Біяграфія 
]]
Нарадзіўся ў багатай шляхецкай сям’і герба «Лебедзь». Атрымаў хатняе выхаванне. Пазней разам са старэйшым братам Юзафам навучаўся ў львоўскай гімназіі.

Даведаўшыся пра пачатак паўстання 1830—1831, браты накіраваліся ў Польшчу. Лешак прымаў удзел у паўстанні ў чыне падпаручніка, быў ад’ютантам генерала Яна Крукавецкага. У бітве пад Радамам быў паранены.

Пасля сканчэння паўстання пражываў у Караляўцы, дзе вывучаў санскрыт. Вярнуўшыся ў Львоў, распачаў актыўную літаратурную дзейнасць.

Падчас вясны народаў у 1848 годзе — адзін з кіраўнікоў львоўскага , рэдактар ліста імператару Фердынанду I, у якім былі выкладзены патрабаванні палякаў. Пасля сканчэння рэвалюцыі нейкі час пражываў у Дрэздэне і Познані.

З 1850 года зноў у Галіччыне, але цягам дзесяці гадоў не праяўляў грамадскай актыўнасці. Пасля прызнання  вярнуўся да публіцыстычнай і палітычнай дзейнасці. Дэпутат  (1861—1872). Ініцыятар стварэння і прэзідэнт (1867—1884) Кракаўскага таварыства заахвочвання мастакоў.

## Творчасць 
Пісаў аповесці, публіцыстычныя артыкулы, перакладаў з некалькіх моў.

Найлепшай з прац стаў зборнік сатырычных фельетонаў «Parafiańszczyzna», першы з якіх апублікаваны 1 сакавіка 1843 ў . У 1843 годзе выдаў ва Уроцлаве I том «Parafiańszczyzny», у 1849 годзе ў Познані выйшаў II том. Кніга асуджала найвышэйшыя слаі галіцыйскага грамадства. Ужо пасля выхаду першага тому ў Галіччыне выбухнуў вялізны літаратурны скандал. Рэакцыя каталіцкага духавенства была настолькі рэзкаю, што ў другім томе Баркоўскі больш не закранаў «набожную» тэматыку.

Сярод іншых твораў: «Kozak», «Orły z Herburtów» (1838), «Niepowieści i nierozprawy» (1846), «Cymbalada» (1845, 1848).

Увайшоў у гісторыю польска-ўкраінскіх і польска-расійскіх стасункаў сваім афарызмам (1861): «*Niema Rusi — jest Moskwa i Polska!*». Гэты афарызм лаканічна выказаў погляды той (даволі значнай) часткі еўрапейскай і асабліва польскай інтэлігенцыі, якая «прымала як нешта цвёрда ўсталяванае» тэорыю Францыска Духінскага і падзяляла яго погляды на неабходнасць адзінства «арыйскіх» Польшчы і Русі (Украіны) супраць «туранскай» Масквы (Масковіі).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* *Parafiańszczyzna* Т. I на старонцы Польскай інтэрнэт-бібліятэкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Цярнопальскай вобласці
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1830—1831 гадоў
Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі
Сачок

**Сачок** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Рыгор Іванавіч Сачок (1939—2007) — беларускі вучоны ў галіне геалогіі, географіі, геаэколагіі і матэматыкі. Кандыдат геолага-мінералагічных навук, доктар геаграфічных навук.
* Алена Мікалаеўна Сачок (1924—1999) — заслужаная настаўніца БССР.
Адам Станіслаў Красінскі

**А́дам Стані́слаў Красі́нскі** (; , в. Велнічы, Валынская губерня — , ) — віленскі біскуп, прапаведнік, філолаг, паэт, перакладчык.

## Біяграфія 
Вучыўся ў гімназіі піяраў у Корацкім Міжрэччы і ў Любяшове, затым у Віленскай Духоўнай акадэміі. Быў прафесарам Рымска-каталіцкай акадэміі ў Санкт-Пецярбургу (1853—1858). У 1858—1864 біскуп віленскі. За адмову асудзіць Паўстанне 1863-1864 гадоў і яго ўдзельнікаў на распараджэнне Міхаіла Мураўёва быў арыштаваны і высланы ў Вятку. Жыў у ссылцы ва ўнутранай Расіі дваццаць гадоў (да 1882). У 1883 абгрунтаваўся ў Кракаве. Сябар кракаўскай Акадэміі навук ().

## Творчасць 
Галоўныя перакладніцкія працы Красінскага — «Паэтычнае мастацтва» Гарацыя (; Вільня, 1835) і вершаваны пераклад «Слова пра паход Ігараў» (; СПб., 1856). Красінскаму таксама прыналежаць «Польская граматыка для дзяцей» (1839; некалькі выданняў), «Літаратурны навагоднік» (1835, 1838 i 1843), падручнік права «Кананічнае права» (Вільня, 1861), «Слоўнік польскіх сінонімаў» (1885, 2 тамы), «Афарызмы, вершы» (1888, 2-е выданне 1906), «Успаміны» (1901).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Біскупы віленскія
Катэгорыя:Перакладчыкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на польскую мову
Баі за Мэкэле (2020)

**Баі за Мэкэле** — узброеныя сутыкненні паміж узброенымі сіламі Эфіопіі і паўстанцамі Тыграя за кантроль над горадам Мэкэле.

## Храналогія 
17 лістапада прэм’ер-міністр Абій Ахмед Алі заявіў, што тэрмін яго ўльтыматуму аб капітуляцыі тыграйскіх войск скончыўся, таму эфіопская армія пачынае ў рэгіёне «вырашальнае наступленне». Пасля гэтага горад падвергнуўся авіяўдары, у выніку чаго загінулі двое мірных жыхароў.

18 лістапада эфіопскія войскі без якіх-небудзь баёў захапілі Шырэ і Аксум. Каля 9 гадзін раніцы яны пачалі прасоўвацца да Мэкэле па трох дарогах з поўдня, усходу і паўночнага захаду. Армія наблізілася на адлегласць каля 200 кіламетраў да горада. Начальнік штаба эфіопскіх сіл Берхану Джула абвясціў, што яны імкнуцца акружыць Мэкэле і выбіць адтуль ворага. НВФТ абвясціў, што страта кантролю над Шырэ і Аксумам была толькі часовай няўдачай і што Тыграй стане «пеклам» для ўрада.

19 лістапада, па заяве НФВТ, Мэкэле быў разбомблены, але не даў ніякіх падрабязнасцяў аб ахвярах. У той жа час эфіопскія войскі працягвалі прасоўвацца да горада.

На наступны дзень па Мэкэле быў нанесены авіяўдар, які нанёс значны ўрон мясцоваму ўніверсітэту. Паведамлялася, што некалькі мірных жыхароў атрымалі раненні.

22 лістапада эфіопскае міністэрства абароны заявіла аб тым, што федэральныя войскі ўзялі горад Ідага-Хамус за 97 км ад Мэкэле. Увечары прэм’ер-міністр Абій Ахмед Алі даў тыграйскім сілам 72 гадзіны на здачу горада Мэкэле. У выпадку, калі горад не будзе здадзены, ён паабяцаў штурм. Хутка верталёты ВПС Эфіопіі праляцелі над Мэкэле і скінулі ўлёткі з заклікамі да мясцовых жыхароў у бліжэйшы час не пакідаць сваіх дамоў.

На наступны дзень, 23 лістапада, афіцыйны прадстаўнік урадавай мэтавай групы па надзвычайным становішчы ў штаце Тыграй Рэдван Хусейн заявіў, што ўрадавыя сілы завяршаюць працэс поўнага акружэння горада. Паводле яго слоў, войскі знаходзіліся за 50 кіламетраў ад цэнтра Мэкэле. Тым часам да сталіцы Тыграя падцягвалася цяжкая артылерыя і танкі. Улады заклікалі мясцовае насельніцтва самастойна арыштоўваць членаў партыі і выдаваць ураду.

Падчас баявых сутыкненняў тыграйскія войскі збілі 1 верталёт ВПС Эфіопіі і знішчылі 2 танкі ўрадавага войска.

24 лістапада ВПС Эфіопіі знішчылі рэактыўныя гранатамёты тыграйскіх паўстанцаў у Мі-Медэне, недалёка ад Мэкэле. Ужо 26 лістапада эфіопскія ўрадавыя войскі пачалі штурм наваколля Мэкэле. Лідар паўстанцаў Дэбрэцыан Гебрэмікаэль заявіў, што яго сілы «гатовы стаяць да смерці» для абароны горада.

28 лістапада прадстаўнікі НФВТ заявілі пра тое, што горад Мэкэле падвергнуўся інтэнсіўнай бамбардзіроўцы з боку федэральных сілаў. Адначасова камандаванне УС Эфіопіі заявіла аб тым, што Мэкэле знаходзіцца пад поўным кантролем урадавай арміі. Прэм’ер-міністр Эфіопіі Абій Ахмед Алі заявіў пра завяршэнне ваеннай аперацыі ў Тыграі і перамозе ўрадавых сіл. У сваю чаргу Дэбрэцыан Гебрэмікаэль заявіў, што іх узброеная барацьба супраць федэральных сіл будзе працягнута.

## Зноскі 
Катэгорыя:Канфлікты 2020 года
Катэгорыя:Лістапад 2020 года
Катэгорыя:Бітвы Эфіопіі
Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Катэгорыя:Тыграйскі канфлікт
Мэлвіл Купер

**Мэлвіл Купер** (;  15 кастрычніка 1896, Бірмінгем, Уорыкшыр, Англія, Вялікабрытанія —  13 сакавіка 1973, Лос-Анджэлес, Каліфорнія, ЗША) — англійскі акцёр тэатра, кіно і тэлебачання, найбольш вядомы дзякуючы ролям шэрыфа Нотынгемскага ў «Прыгоды Робін Гуда» (1938) і містара Колінза ў «Пыха і перадузятасць» (1940).

## Абраная фільмаграфія 
## Спасылкі 
* 
* 

 

Катэгорыя:Памерлі ў Лос-Анджэлесе
Катэгорыя:Акцёры тэлебачання Англіі
Катэгорыя:Акцёры Англіі
Катэгорыя:Пахаваныя ў Лос-Анджэлесе
Вяйкэ-Пакры

**Вяйкэ-Пакры** () — найбуйнейшы востраў архіпелага Пакры ў Эстоніі. Агульная плошча — 13,5 км². Насельніцтва (2017 г.) — 5 чалавек.

## Геаграфія 
Вяйкэ-Пакры знаходзіцца ва ўсходняй частцы Балтыйскага мора за 40 км на паўднёвы захад ад Таліна, сталіцы Эстоніі. На захадзе аддзелены пралівам (каля 530 м) ад другога буйнога вострава Суур-Пакры. На ўсходзе аддзелены залівам Палдыскі (2,7 км) ад горада Палдыскі.

Асновай вострава з’яўляецца вапняковае плато, што ўзвышаецца да 17 м над узроўнем мора. Астатнія часткі складзены асадкавымі пародамі. На поўначы вылучаецца тарфяное балота (болей за 10 га). На поўдні месцяцца 2 невялікіх возера. Славутасць Вяйкэ-Пакры — валун вышынёй 4,5 м і ў акружнасць 21,1 м.

## Прырода 
Траціна вострава Вяйкэ-Пакры пакрыта шырокалісцевым лесам, астатняя частка — лугамі і балотам. Характэрныя расліны: бяроза пушыстая, асіна, ядловец звычайны, вольха шэрая, светлыя парэчкі, мякатніца адналістая і г. д. Жывёльны свет прадстаўлены такімі відамі, як гальштучнік, скапа, жаўна, лебедзь-клікун, малая крачка і інш.

## Гісторыя 
Першая пісьмовая ўзгадка пра астравы Пакры з’явілася ў 1283 г., калі Эрык V перадаў іх у маёмасць манахам-цыстэрцыянцам. У 1628 г. Вяйкэ-Пакры перайшоў у валоданне рыжскага немца Томаса фон Рама. Да 1940 г. асноўнае насельніцтва складалі шведы і немцы, якія займаліся рыбалоўствам і жывёлагадоўляй.

Пасля савецкай акупацыі Эстоніі востраў быў перададзены ў армейскія патрэбы. Тут існаваў ваенны гарадок, тэрыторыя вострава выкарыстоўвалася ў якасці палігона.

У 1996 г. разам з іншымі астравамі Пакры быў перададзены ўладам незалежнай Эстоніі. З 1998 г. уваходзіць у склад ландшафтнага запаведніка. На Вяйкэ-Пакры вядзецца абмежаваная эканамічная дзейнасць, сюды наведваюцца турысты.

## Спасылкі 
* Salapärased Pakri saared ootavad
* AVASTA PAKRI SAARED

Катэгорыя:Астравы Эстоніі
Катэгорыя:Астравы Балтыйскага мора
Спіс захворванняў агуркоў

У гэтым артыкуле змешчаны **пералік захворванняў** .

## Бактэрыяльныя захворванні 
## Грыбковыя захворванні 
## Вірусныя, віроідныя і вірусападобныя хваробы 
## Спасылкі 
* Болезни огурцов и их лечение с фото и описанием 

Катэгорыя:Агурок
Агуркі
Людвік Бацянскі

**Людвік Баця́нскі** (; , Плешаў — , ) — польскі афіцэр (палкоўнік) і палітык.

## Біяграфія 
З сялянскай сям’і, брат Яна Бацянскага. Адукацыю атрымаў у школе ў Астрове Велікапольскім і Кэмпне. Служыў у нямецкай арміі. Удзельнічаў у Велікапольскім паўстанні 1918—1919. Змагаўся ў вайне з бальшавікамі 1919—1921 гадоў. У 1930—1934 гадах быў камендантам ваеннай школы пяхоты ў Камарове. З канца 1935 года да мая 1939 года віленскім ваяводам; быў руплівым выканаўцам палітыкі паланізацыі, за што крытыкаваўся нацыянальнымі меншасцямі і апазіцыяй. У 1939 годзе прызначаны на пасаду пазнаньскага ваяводы.

У Вераснёўскай кампаніі — генеральны кватэрмайстар урада. 17 верасня 1939 года на мосце на Чарамошы ў Кутах спрабаваў затрымаць галоўнакамандуючага Маршала Эдварда Рыдзь-Сміглага і не дапусціць, каб ён выехаў. Калі гэтая спроба не атрымалася, Бацянскі спрабаваў застрэліцца.

Сканаў у эміграцыі ў Лондане, дзе і быў пахаваны.

## Узнагароды 
* Сярэбраны крыж Ордэна Virtuti Militari (1921)
* Афіцэрскі крыж Ордэна Адраджэння Польшчы (1932)
* Крыж Незалежнасці з мячамі (1932)
* Крыж Храбрых (перад 1923)
* Залаты Крыж Заслугі (1925)
* Жалезны крыж 2-га класа (Германская імперыя, перад 1918)
* Ордэн Белага арла 4-я ступень (Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў, перад 1928)
* Ордэн Ганаровага легіёна 5-я ступень (Францыя, перад 1928)
* Камандорскі Крыж Ордэна Кароны Румыніі (Румынія, перад 1928)
* Ордэн Белам ружы Фінляндыі 3-я ступень (Фінляндыя, перад 1928)
* Ордэн Трох зорак 3-я ступень (Латвія, перад 1928)

Катэгорыя:Дэпутаты Сейма Польскай Рэспублікі (1918—1939) 3 склікання
Катэгорыя:Удзельнікі польска-савецкай вайны
Катэгорыя:Пахаваныя ў Лондане
Катэгорыя:Ваяводы пазнаньскія (Польская Рэспубліка)
Катэгорыя:Ваенныя Польшчы
Катэгорыя:Ваяводы віленскія (Польская Рэспубліка)
Бітва за Эс-Самаву (2003)

**Бітва за Эс-Самаву** — баі паміж амерыканскімі і іракскімі войскамі за горад Эс-Самава. З прычыны бесперспектыўнасці лабавой атакі горад быў абыдзены падчас наступлення на Багдад, а задачу яго «зачысткі» атрымалі амерыканскія дэсантнікі 82-й паветрана-дэсантнай дывізіі, падтрыманыя механізаванай пяхотай і бранятанкавыми часцямі.

## Перадгісторыя 
Штаб 3-й пяхотнай дывізіі арміі ЗША, якая атрымала загад рухацца на поўнач на Багдад, прыняў рашэнне пазбягаць зацяжных баёў у гарадскіх кварталах і абмінуць моцна ўмацаваныя іракскія гарады па шляху да сталіцы. Раку Еўфрат амерыканцы планавалі перасекчы непасрэдна на поўдзень ад Багдаду, ля Кербелы.

Падышоўшы да Самавы 22 сакавіка 2003 года, байцы 3-й пяхотнай дывізіі ўступілі ў кантакт з іракскімі войскамі, якія абаранялі горад. У адказ на авіяўдар іракцы атакавалі амерыканскія танкавыя калоны, але былі адбіты. Па заяве ЗША, ворагі страцілі ў гэтай атацы 120—200 чалавек, амерыканцы абышліся без страт.

## Ход бітвы 
29 сакавіка, пасля пачатку пыльнай буры (якая абмежавала бачнасць і магчымасць прымянення цяжкага ўзбраення), вайскоўцы 1-га батальёна 15-га пяхотнага палка 3-й пяхотнай дывізіі ЗША былі атакаваны. Бой прыняў разлютаваны характар. Стрэламі з усталяванага на грузавіку СТРК «Карнет» былі знішчаны два танкі M1A1 Abrams і адна баявая машына пяхоты «Брэдлі».

2-я брыгада дасягнула Самавы ў 3 гадзіны ночы 30 сакавіка, чакаючы выявіць лініі траншэй на ўсходняй ускраіне горада. Замест гэтага дэсантнікі выявілі пяшчаны ўступ, навакольную звалку, якая не была абаронена сіламі праціўніка. На досвітку амерыканцы пачалі прасоўвацца да цэментнага заводу і трапілі пад кулямётны і мінамётны агонь. Дэсантнікі, схаваўшыся за ўступам, сталі весці агонь па ўмацаваных на заводзе іракскім войскам. Іракскі снайпер стрэлам з верхняй частцы дымавой трубы завода змог пашкодзіць СТРК BGM-71 TOW і, не маючы прыкрыцця мінамётаў, амерыканскія войскі былі вымушаны спыніць рух і адступіць на ўсход. Была выклікана авіяцыя, верталёты Kiowa знішчылі варожы мінамёт і разлік РПГ, а каля 15:00 палубныя бамбардзіроўшчыкі F/A-18 разбамбілі склад, які прылягаў да цэментнага заводу. Тым не менш, баі за завод сціхлі толькі ў прыцемках, пазней было згадана аб трох параненых.

2 красавіка абаронцы горада вялі па надыходзячым войскам ЗША мінамётны агонь, для падаўлення іракскіх мінамётаў вайскоўцы 82-й паветрана-дэсантнай дывізіі вялі па іх агонь з 105-мм гаўбіц.

У 19:00 1-ы батальён 325-га пяхотнага палка пачаў наступленне на цэментны завод пры падтрымцы лятаючых артбатароў Lockheed AC-130. Па штаб-кватэры партыі Баас быў нанесены авіяўдар, у будынку бальніцы таксама знаходзіліся іракскія салдаты, але яе вырашылі не бамбіць з-за прысутнасці грамадзянскіх асоб у будынку. Да 4 красавіка супраціў у горадзе быў задушаны.

## Зноскі 
Катэгорыя:Бітвы і аперацыі Іракскай вайны
Катэгорыя:Бітвы ЗША
Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Катэгорыя:Сакавік 2003 года
Катэгорыя:Канфлікты 2003 года
Катэгорыя:Красавік 2003 года
Пучынскі сельсавет

**Пу́чынскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Брагінскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Пучын.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Брагінскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Савіцкага сельсавета.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн., «Беларусь», 1985. — 390 с.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Брагінскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1927 годзе
Суур-Пакры

**Суур-Пакры** () — востраў архіпелага Пакры ў Эстоніі. Агульная плошча — 12,68 км². У наш час ненаселены. 

## Геаграфія і прырода 
Востраў Суур-Пакры аддзелены ад большага па плошчы вострава Вяйкэ-Пакры пралівам, які ў самай вузкай частцы не перавышае 530 м, а ў глыбіню дасягае 16 м. Поўнач і захад складзены вапнякамі, сустракаюцца прыбярэжныя скальныя ўздымы. На поўначы Суур-Пакры існуе 12 невялікіх азёр прыроднага і штучнага паходжання. Поўдзень вострава нізкі, пакрыты лесам, часткова забалочаны. На востраве гняздуюць пералётныя птушкі. 

## Гісторыя 
Першая пісьмовая ўзгадка пра астравы Пакры з'явілася ў 1283 г., калі Эрык V перадаў іх у маёмасць манахам-цыстэрцыянцам. У 1345 г. быў выкуплены за 34 маркі 5 шведскімі сем'ямі. Іх нашчадкі займаліся рыбалоўствам і сельскай гаспадаркай. У перыяд распаўсюджвання прыгонніцтва яны захоўвалі асабістую свабоду, што было падцверджана ў 1770 г. 

У 1940 г. пасля пачатку савецкай акупацыі Эстоніі востраў быў перададзены ў карыстанне арміі, пасля II Сусветнай вайны пераўтвораны ў ваенны палігон. У 1996 г. перададзены цывільным уладам незалежнай Эстоніі. З 1998 г. паўночная частка Суур-Пакры у складзе ландшафтнага запаведніка.

## Спасылкі 
* Salapärased Pakri saared ootavad
* AVASTA PAKRI SAARED

Катэгорыя:Астравы Эстоніі
Катэгорыя:Астравы Балтыйскага мора
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Ян Бацянскі

**Ян Бацянскі** (; ,  — , ) — польскі дыпламат.

## Біяграфія 
З сялянскай сям’і, брат Людвіка Бацянскага. У 1926 годзе скончыў юрыдычны факультэт Пазнаньскага ўніверсітэта. Працаваў сакратаром прэм’ер-міністраў Юзафа Пілсудскага і Казіміра Бартля. У 1931—1933 гадах быў аташэ пасольства ў Парыжы, у 1933—1935 гадах быў аташэ і потым намеснікам консула ў Аполі, ў 1935—1938 гадах быў намеснікам консула і фактычным кіраўніком консульства ў Мараўскай Астраве. У 1939 годзе працаваў у Міністэрстве замежных спраў.

З 17 верасня 1939 года знаходзіўся ў Румыніі, пазней — у Францыі і Вялікабрытаніі. У 1943—1945 гадах працаваў у Міністэрстве замежных спраў эміграцыйнага ўрада. Памёр у Лондане.

Узнагароджаны Срэбным Крыжам Заслугі (1930) і крыжам кавалерскім ордэна Адраджэння Польшчы (1938).

## Літаратура 
* *Dzieje najnowsze*, Instytut Historii (Polska Akademia Nauk), Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Oddział w Łodzi, 1972, s. 179. 
* *Kwartalnik historii żydów*, Żydowski Instytut Historyczny w Polsce, Żydowski Instytut Historyczny—Instytut Naukowo-Badawczy 2001, s. 201.
* Wiktor Tomir Drymmer, *W służbie Polsce*, Warszawska Oficyna Wydawnicza «Gryf», 1998, , s. 310. 
* Krzysztof Nowak, *Z «teczki» wicekonsula Jana Bociańskiego*, Pamiętnik Cieszyński T.14:1999, Cieszyn 1999, Polskie Towarzystwo Historyczne Oddział w Cieszynie, ss. 119—121. 
* *Zjazdy i konferencje konsulów polskich w Niemczech: protokóły i sprawozdania, 1920—1939*, Henryk Chałupczak, Edward Kołodziej, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 1999, , s. 245. 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:дыпламаты Польшчы
Ігнат Сцяпанавіч Хаменка

**Ігнат Сцяпанавіч Хаменка** (, в. Сынява — , Чаркаскі раён, Кіеўская вобласць) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

## Біяграфія 
. Мемарыял 8-ай танкавай дывізіі]]

Працаваў на будаўніцтве горада Камсамольск-на-Амуры.

У 1936 годзе і другі раз у 1941 годзе прызваны ў рады Чырвонай Арміі. У баях Вялікай Айчыннай вайны з ліпеня 1941 года. Ваяваў на Заходнім, Варонежскім, Стэпавым і 2-м Украінскім франтах.

Удзельнічаў у фарсіраванні Дняпра, пашырэнні плацдарма і вызваленні горада Чаркасы.

Вызначыўся пры вызваленні горада Чаркасы. У баі за чыгуначную станцыю і вуліцы горада застаўся сам, будучы цяжка параненым, узначаліў пакінутыя самаходкі. З баямі прабіваўся да сваіх і 19 лістапада 1943 года памёр ад ран. Пахаваны ў вёсцы Гэраныміўка Чаркаскай вобласці.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 22 лютага 1944 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Узнагароджаны ордэнам Леніна і ордэнам Чырвонай Зоркі.

Імем Героя названа вуліца ў Чаркасах і школа № 4 у горадзе Камсамольск-на-Амуры Хабараўскага края.

## Літаратура 
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Памерлі ад ран
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кіеўскай вобласці
Ёзэф Вёльфль

**Ёзэф Вёльфль** (; 24 снежня 1773, Зальцбург — 21 мая 1812, Лондан) — аўстрыйскі піяніст і кампазітар.

## Біяграфія 
Ёзэф Вёльфль нарадзіўся ў Зальцбургу, дзе вывучаў музыку ў Леапольда Моцарта і Ёгана Міхаэля Гайдна. Упершыню выступіў у якасці скрыпача-саліста ў сямігадовым веку. Пераехаўшы ў Вену, у 1790 годзе ён наведаў Вольфганга Амадэя Моцарта і, магчыма, узяў у яго заняткі. Першая опера Вёльфля, «Der Höllenberg», была складзена ў 1795 годзе.

Сучаснікі ставілі Вёльфля вышэй за Бетховена, аднак пасля паражэння, нанесенага яму Бетховенам у «фартэпіяннай дуэлі» ў доме графа Вецлера (1799), папулярнасць Вёльфля пачала падаць. Бетховену прысвечаныя санаты скл. 6 (1798).
)]]

Прабавіўшы 1801—1805 у Парыжы, Вёльфль пераехаў у Лондан, дзе ўпершыню выступіў 27 мая 1805. У Лёндоне ён меў камерцыйны поспех. У 1808 годзе ён апублікаваў санату, скл. 41, названую з-за тэхнічнай цяжкасці «Non Plus Ultra». У адказ на гэта саната Дусека, пачаткова названая «Вяртанне ў Парыж», была перавыдадзена пад назвай «Plus Ultra», з іранічным прысвячэннем «Non Plus Ultra».

Вёльфль быў вельмі высокі і, як казалі сучаснікі, мог узяць тэрцдэцыму, што палягчала яму выкананне тэхнічна складаных пасажаў, чым ён і карыстаўся падчас імправізацыяў.

Сканаў Вёльфль у Лондане, у доме на Грэйт Марылебан стрыт, 21 мая 1812.

## Творы 
### Фартэпіянныя канцэрты 
* Канцэрт для фартэпіяна № 1 скл. 20 соль мажор ( 1802—1803)
* Канцэрт для фартэпіяна № 2 скл. 26
* Канцэрт для фартэпіяна № 3 скл. 32 фа мажор
* Канцэрт для фартэпіяна № 4 скл. 36 соль мажор «Штыль»
* Канцэрт для фартэпіяна № 5 скл. 43 до мажор «Вялікі ваенны канцэрт» (1799?)
* Канцэрт для фартэпіяна № 6 скл. 49 рэ мажор «Зязюля» (апублікаваны ў 1811)

### Сімфоніі 
* Сімфонія соль мінор скл. 40. Прысвечаная Луіджы Керубіні.
* Сімфонія до мажор скл. 41. Прысвечаная Ёгану Петэру Саламону.

### Струнныя квартэты 
* Струнны квартэт мі-бемоль мажор скл. 30 № 1. Прысвечаны Басі Гуаіта
* Струнны квартэт до мажор скл. 30 № 2. Прысвечаны Бассі Гуаіта
* Струнны квартэт рэ мажор скл. 30 № 3. Прысвечаны Бассі Гуаіта
* Шэсць струнных квартэтаў op.51.

### Оперы 
* *Der Höllenberg* (1795)
* *Das schöne Milchmädchen, oder Der Guckkasten* (1797)
* *Der Kopf ohne Mann* (1798)
* *Liebe macht kurzen Prozess, oder Heirat auf gewisse Art* (1798)
* *Das trojanische Pferd* (1799)
* *L’Amour romanesque* (1804)
* *Fernando, ou Les maures* (1805)

### Санаты 
* Санаты скл. 6, прысвечаныя Людвігу ван Бетховену
* Саната до мінор, скл. 25
* Саната рэ мажор, скл. 31
* 3 санаты, скл. 33
* Саната для фартэпіяна ў чатыры рукі і флейты, скл. 42

### Іншыя 
* Вялікі дуэт рэ мінор для фартэпіяна і віяланчэлі скл. 31. Прысвечаны мадам Голандэр.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Зальцбургу
Катэгорыя:Піяністы Аўстрыі
Катэгорыя:Кампазітары Аўстрыі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Аўстрыі
Катэгорыя:Памерлі ў Лондане
Навасёлкаўскі сельсавет (Калінкавіцкі раён)

**Навасё́лкаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Калінкавіцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Навасёлкі.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Азарыцкага раёна Мазырскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Азарыцкім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў Мазырскім раёне БССР, з 12 лютага 1935 года ў Даманавіцкім раёне БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года — Палескай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Калінкавіцкага раёна. У 1966 годзе вёска Цідаў перададзена ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Азарыцкага пассавета. 21 кастрычніка 1968 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Капліцкага (вёскі Навасёлкі і Новыя Навасёлкі) і Казловіцкага (вёска Казловічы) сельсаветаў.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 3 населеныя пункты.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Калінкавіцкага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Азарыцкага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мазырскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Даманавіцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1968 годзе
Бачонкі

**Бачонкі** () — вёска ў Смаленскай вобласці Расіі, у Сафонаўскім раёне. Насельніцтва — 1 жыхар (2007).

## Геаграфія 
Размешчана ў цэнтральнай частцы вобласці за 14 км на паўночны ўсход ад горада Сафонава, у 6 км на поўнач ад аўтадарогі , на беразе ракі Вержа. За 9 км на поўнач ад вёскі чыгуначная станцыя 300 км на лініі Масква — Мінск. Уваходзіць у склад Нікола-Пагарэлаўскага сельскага паселішча.

## Гісторыя 
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў верасні 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе.

Катэгорыя:Населеныя пункты Сафонаўскага раёна