open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Лепельскі народны драматычны тэатр «Пошук»

**Лепельскі народны драматычны тэатр «Пошук»** — народны тэатр, створаны ў 1970 годзе на базе драматычнага гуртка Лепельскага раённага Дома культуры. У 1992 годзе тэатру было прысвоена званне — «народны аматарскі калектыў».

Мастацкія кіраўнікі: В. І. Джамілашвілі (з 1989 года), В. У. Хватынец (з 2003).

3 часу заснавання гуртка і да нашых дзён яго ўдзельнікамі было пастаўлена шмат спектакляў па творах класічнага і сучаснага рэпертуару. Гэта «Трыбунал» паводле п’есы Андрэя Макаёнка, «Паўлінка» і «Прымакі» Янкі Купалы, «Вечар» Аляксея Дударава, «Жаніцьба Бальзамінава» Мікалая Астроўскага, «За двума зайцамі» Міхайлы Старыцкага, «Замарашка» Я. Ілавацкага, «Бліндаж» Алены Паповай, «Парэвізіі» М. Крапіўніцкага, «Тры сумныя мужы і адзін вясёлы» В. Ліпатава.

## Узнагароды 
У 1993 годзе тэатр стаў дыпламантам рэспубліканскага фестывалю тэатральнага мастацтва ў г. Мазыр.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Лепельскі народны драматычны тэатр «Пошук» // Культура Беларусі : энцыклапедыя : [у 6 т.] / рэдкал.: В. В. Калістратава [і інш.]. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 2014. — Т. 5 : Л-М. — С. 59.

Катэгорыя:Культура Лепельскага раёна
Катэгорыя:Лепель
Катэгорыя:Тэатры Беларусі
Джон Робісан

**Джон Робісан** (, , Стырлінгшыр, Шатландыя — , , Шатландыя) — шатландскі вучоны, фізік і вынаходнік, прафесар з Эдынбурга, першы генеральны сакратар Каралеўскага таварыства Эдынбурга.

Аўтар вядомай канспіралагічнай працы «Доказы таемнай змовы супраць усіх рэлігій і ўрадаў Еўропы», масон.

У 1770—1773 жыў у Расіі, выкладаў матэматыку кадэтам Марскога кадэцкага корпуса ў Кранштаце. З 1800 г. замежны ганаровы член Пецярбургскай Акадэміі навук.

Вынайшаў сірэну.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Выкладчыкі Эдынбургскага ўніверсітэта
Гомельскі абласны выканаўчы камітэт

**Гомельскі абласны выканаўчы камітэт** — выканаўчы і распарадчы орган мясцовага кіравання абласнога тэрытарыяльнага ўзроўню на тэрыторыі Гомельскай вобласці Беларусі. Падсправаздачны і падкантрольны Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь, а таксама Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь па пытаннях, якія ўваходзяць у кампетэнцыю Урада Рэспублікі Беларусь, падсправаздачны таксама Гомельскаму абласному Савету дэпутатаў па пытаннях, аднесеных да яго кампетэнцыі. Агульнае кіраўніцтва дзейнасцю аблвыканкама ажыццяўляе Старшыня выканкама. Выканаўчы камітэт размешчаны ў цэнтры горада Гомеля, у будынку па праспекце Леніна, 2.

## Структура 
### Камітэты 
* Камітэт эканомікі
* Камітэт па сельскай гаспадарцы і харчаванні
* Камітэт па працы, занятасці і сацыяльнай абароне
* Камітэт па архітэктуры і будаўніцтву
* Камітэт дзяржаўнай маёмасці
* Камітэт ідэалагічнай работы і па справах моладзі

### Упраўленні 
* Галоўнае ўпраўленне арганізацыйна-кадравай работы
* Галоўнае ўпраўленне землеўпарадкавання
* Галоўнае фінансавае ўпраўленне
* Галоўнае ўпраўленне культуры
* Галоўнае ўпраўленне юстыцыі
* Галоўнае кантрольна-аналітычнае ўпраўленне
* Галоўнае ўпраўленне гандлю і паслуг
* Галоўнае ўпраўленне па ахове здароўя
* Галоўнае ўпраўленне адукацыі
* Галоўнае ўпраўленне па праблемах ліквідацыі наступстваў катастрофы на Чарнобыльскай АЭС
* Галоўнае ўпраўленне жыллёва-камунальнай гаспадаркі
* Упраўленне справамі
* Упраўленне спорту і турызму
* Упраўленне ўнутраных спраў
* Упраўленне па працы са зваротамі грамадзян і юрыдычных асоб
* Упраўленне справаводства і кантролю

## Старшыні 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Арганізацыі Гомеля
Катэгорыя:Мясцовыя выканаўчыя камітэты Беларусі
Катэгорыя:Праспект Леніна (Гомель)
Траста

**Траста́** — сцёблы (салома) лёну, канапель і некаторых паўднёвых лубяных культур (джут, кенаф). Сыравіна для тэкстыльнай прамысловасці.

Салому апрацоўваюць біялагічным (вымочванне), цеплавым ці хімічным спосабам. У выніку апрацоўкі пекцінавыя рэчывы, што звязваюць лубяныя пучкі з покрыўнымі тканкамі і драўнінай, разбураюцца. З трасты механічным спосабам (размінанне, трапанне, часанне) атрымліваюць валакно для прадзення і кастру.

## Гл. таксама 
* Апрацоўка лёну ў старажытнай Русі

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Раслінная сыравіна
Катэгорыя:Льняная прамысловасць
Самбука (напой)

**Самбука** () — італьянскі і іспанскі традыцыйны алкагольны напой — лікёр з водарам аніса. Празрыстая салодкая глейкая вадкасць са спецыфічным водарам (мацунак 38-42 %). Ёсць цёмныя і нават чырвоныя разнавіднасці самбукі. Напой вырабляюць з пшанічнага спірту, цукру, звычайнага аніса, зорчатага аніса, выцяжкі з ягад ці кветак бузіны.

Назва самбука мае падабенства з родавай назвай бузіны чорнай — *Sambucus nigra*.

Першы лікёр пад назвай самбука быў выпушчаны ў 1851 годзе Луіджы Манці з італьянскага горада Чывітавек’я — Sambuca MANZI di Civitavecchia, гэты лікёр выпускаецца да гэтага часу.

Катэгорыя:Моцныя спіртныя напоі
Аннелі Пеэба

**Аннелі Пеэба** (, нар.  года, Выхма) — эстонская оперная спявачка і тэлевядучая, салістка Венскай народнай оперы з 1997 года, разам з Марка Матверэ вяла конкурс песні «Еўрабачанне-2002».

## Біяграфія 
Аннелі Пеэба скончыла Талінскую музычную гімназію па класе фартэпіяна і харавому дырыжыраванню. З 1990 па 1994 гады спявала ў вядомым Эстонскім філарманічным камерным хоры. Вучылася ў Венскім універсітэце музыкі і выканаўчага мастацтва, вывучала вакал пад кіраўніцтвам Герхарда Кары і опернага спявачка Курта Мальма. Ажыццявіла свой дэбют у Венскай дзяржаўнай оперы ў 1997 годзе, выканаўшы партыю ў оперы «Рыгалета», а ў тым жа годзе паспяхова прайшла праслухоўванне ў Венскай народнай оперы.

Пеэба выконвала мноства вядомых оперных партый: Герміі ў оперы Бенджаміна Брытэна «Сон у летнюю ноч», Мерседэс у оперы Жоржа Бізэ «Кармэн», Дарабэлы ў операх Вольфганга Амадэя Моцарта «Так робяць усё», Керубіна ў «Вяселлі Фільё» «Доне Жуане». Акрамя гэтага, Пеэба выступала на Венскім фестывалі 2001 года, выканаўшы партыю Мероэ ў «Пентэсілеі» Отмара Шока; у 2002 годзе на Зальцбургскім фэсце выконвала партыі з твораў Моцарта і Гершвіна. Супрацоўнічала з Пласіда Дамінга, Хасэ Карэрас, Андрэа Бачэлі, Рэната Брузонам і Стэфаніяй Банфадэлі.

У 2002 годзе Аннелі Пеэба вяла з Марка Матверэ конкурс песні «Еўрабачанне-2002» у Таліне.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Эстоніі
Эп Петронэ

**Эп Петронэ** (у дзявоцтве *Салувеер*, **Эп Вяльяотс** з 1995 па 2003 год, нар. , Вільяндзі) — эстонская журналістка, выдавец і пісьменніца.
## Біяграфія 
Скончыла журналістыку ў Тартускім універсітэце ў 2000 годзе, а потым працавала ў розных эстонскіх часопісах і на радыё. Сваю першую кнігу выдала ў 2007 годзе, пасля чаго хутка выдала шэраг іншых кніг, як для дзяцей і моладзі, так і для дарослых. Многія з яе кніг - гэта падарожжы. У 2007 годзе заснавала выдавецтва «Петронэ Прынт».

З 2020 года - член Саюза пісьменнікаў Эстоніі. Яе першы шлюб быў з журналістам Яанам Вяльяотсам, а потым з журналістам і пісьменнікам Юстынам Петронэ.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Жкрналісты Эстоніі
Кулісевіч

**Кулісевіч** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Антон Станіслававіч Кулісевіч — работнік раённага кіравання Беларусі
* Тадэвуш Кулісевіч — польскі графік
Уладзімір Аляксандравіч Бярэзін

**Уладзімір Аляксандравіч Бярэзін** (''''*; ) — савецкі і расійскі дыктар, акцёр, тэлежурналіст, тэле- і радыёвядучы. Вядучы канцэртны і афіцыйных мерапрыемстваў у Крэмлі, мэрыі, а таксама мноства фестываляў, тэлеперадач і шоў. Член партыі «Адзіная Расія».

## Біяграфія 
Нарадзіўся 3 красавіка 1957 года ў Арле.

Бацька — каўказскі мусульманін, чэчэнец, меў трох жонак. Але таму што з ім Бярэзін не жыў, прозвішча ён атрымаў па маці.

Вучыўся ў Арлоўскім вучылішчы культуры на факультэце рэжысуры, а пазней — на факультэце журналістыкі Уральскага дзяржаўнага ўніверсітэта.

Ужо да 1980 года Бярэзін узначаліў дыктарскі аддзел на тэлебачанні Свярдлоўска. Ён заставаўся на гэтым месцы 10 гадоў. Адбылося гэта амаль выпадкова — яшчэ на мясцовым тэлебачанні Бярэзіна заўважыў Барыс Ельцын, які і запрасіў яго да сябе ў Свярдлоўск. А ўжо там на яго звярнула ўвагу кіраўніцтва Астанкіна, і Бярэзін апынуўся ў Маскве.

На пачатку 1990-х гадоў Уладзімір Бярэзін працаваў на Цэнтральным тэлебачанні. Сярод праектаў з удзелам дыктара — перадача «Добрай раніцы», а таксама выпускі дзіцячай перадачы «Дабранач, малыя!».

Пасля падзей ў 1991 годзе Бярэзін апынуўся вядучым праграмы «Час».

Пасля Бярэзін перайшоў на канал РТР, дзе неўзабаве атрымаў пасаду галоўнага дыктара каналу. Пасля закрыцця дыктарскага аддзела на РТР у 1996 годзе Бярэзін вёў тэлевізійныя перадачы «Мой XX век», «Плошча зорак», а таксама фестывалі «Славянскі базар у Віцебску» на тым жа тэлеканале. У 1998 годзе на РТР быў ненадоўга (да 2000 года) адноўлены дыктарскі аддзел, кіраўніком якога стаў Бярэзін.

Вядучы цырымоніі ўступлення на пасаду губернатара Маскоўскай вобласці Сяргея Шайгу у 2012 годзе.

З 9 па 30 кастрычніка 2020 года — вядучы чатырохсерыйнага праекта «Савецкае замежжа» на тэлеканале «Масква Давер».

З 23 студзеня па 18 снежня 2021 года — вядучы 37-серыйнага дакументальнага цыкла «Містычныя таямніцы кіно» на тэлеканале «Масква Давер».

З 14 кастрычніка 2022 года — вядучы забаўляльна-пазнавальнага праекта пра легендарныя перадачы савецкага і расійскага тэлебачання «Праграма нашых перадач» на тэлеканале «Масква Давер».

З 7 сакавіка 2024 года — вядучы праграмы «Кінарэквізіт» на тэлеканале «Масква Давер».

Член Грамадскага савета пры ГУ МУС Расіі па Маскоўскай вобласці.

## Узнагароды 
* Ордэн «За асабістую мужнасць» (17 студзеня 1994 года) — *за мужнасць і самаадданасць, праяўленыя пры выкананні прафесійнага абавязку ва ўмовах, спалучаных з рызыкай для жыцця''.
* За ўклад у нацыянальнае мастацтва РФ абраны ганаровым акадэмікам «Нацыянальнай гуманітарнай акадэміі»

## Крыніцы 
Катэгорыя:Члены «Адзінай Расіі»
Катэгорыя:Журналісты Расіі
Катэгорыя:Тэлевядучыя Расіі
Тадэвуш Кулісевіч

**Тадэвуш Кулісевіч** (; , Каліш — , ) — польскі графік і ілюстратар.

## Біяграфія 
Сын Валенція Кулісевіча, слесара і каваля, і Марыі, у дзявоцтве Папялінскай. Скончыў Дзяржаўную няпоўную гімназію і сярэднюю школу Тадэвуша Касцюшкі ў Калішы, калекцыя якой мае самыя раннія творы мастака. Вывучаў мастацтва ў Дзяржаўнай школе дэкаратыўнага мастацтва ў Познані (1922—1923) і ў Школе прыгожых мастацтваў у Варшаве (1923—1929), у майстэрнях прафесараў Мілаша і Мечыслава Катарбінскіх і Уладзіслава Скачыласа. З 1926 г. належаў да Аб’яднання польскіх графікаў «Рыт». У 1933—1939 гадах ён выкладаў курсы малявання ў Акадэміі прыгожых мастацтваў у Варшаве.

З 29 жніўня 1946 г. — дацэнт кафедры малюнка ў Акадэміі выяўленчага мастацтва ў Варшаве, а 12 жніўня 1950 г. — штатны прафесар кафедры графікі. У 1955 г. стаў членам-карэспандэнтам Акадэміі мастацтваў у Берліне, а ў 1965 г. атрымаў ганаровыя члены Акадэміі выяўленчых мастацтваў у Фларэнцыі. Індывідуальныя выставы твораў мастака праходзілі ў многіх краінах Еўропы, Азіі і Амерыкі.

З 1971 г. уваходзіў у Грамадзянскі камітэт за адбудову Каралеўскага замка ў Варшаве. Сябра Нацыянальнай рады PRON у 1983 годзе. У 1983 годзе быў абраны ў Нацыянальную раду Таварыства польска-савецкай дружбы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Графікі Польшчы
Крыца

**Кры́ца** — бясформенная цвёрдая маса жалеза са шлакавымі ўключэннямі, порамі, нераўнамерным размеркаваннем вугляроду. Пры археалагічных раскопках гарадзішчаў і селішчаў на Беларусі крыцы трапляюцца з VII ст. да н.э., калі з балотнай руды ў сырадутных печах атрымлівалі дробныя кавалкі масай у сотні грамаў. 3 павелічэннем аб’ёму плавільнай печы маса крыцы павялічылася да некалькіх кілаграмаў, у перыяд позняга сярэдневякоўя — 25—30 кг. 3 крычнага жалеза выраблялі прылады працы, зброю, прадметы ўжытку, упрыгожанні.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Матэрыялы і прадукты металургіі
Халакост у Талачынскім раёне

Немцы, рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, стварылі на тэрыторыі Талачынскага раёна 5 гета:

* у Коханаве (верасень 1941 — студзень 1942, больш за 300 загінулых),
* у Абольцах (14 жніўня 1941 — 2 чэрвеня 1942, каля 150 забітых),
* у Славенях (лета 1941 — 16 сакавіка 1942, дзясяткі забітых),
* у Слаўным (9 ліпеня 1941 — 15 сакавіка 1942, больш за 140 забітых),
* у Талачыне (верасень 1941 — 13 сакавіка 1942, больш за 2000 забітых).

3 чалавекі былі ўдастоены ганаровага звання «Праведнік народаў свету» ад ізраільскага Мемарыяльнага комплексу Катастрофы і гераізму яўрэйскага народа «Яд ва-Шэм» «*у знак глыбокай удзячнасці за дапамогу, аказаную яўрэйскаму народу ў гады Другой сусветнай вайны*»:
* Бароўскі Іван — за выратаванне Барада Машы ў вёсцы Слабодка.
* Зайцаў Ціт — за выратаванне Барада Машы ў Талачыне.
* Плескач Вольга — за выратаванне Хацкевіч Вольгі і яе сына Леанарда ў вёсцы Хахлоўка.

Помнікі яўрэям, забітым нацыстамі на тэрыторыі Талачынскага раёна, устаноўлены ў Коханаве, у Славенях, у Слаўным і Талачыне.

У лесе каля вёскі Маціёва, ва ўрочышчы Даўгава балота, у 1941—1942 гадах былі расстраляныя мноства людзей — у асноўным, яўрэяў, і таксама савецкіх актывістаў, партыйных работнікаў і падпольшчыкаў. У 1963 годзе астанкі забітых сабралі і перапахавалі ў адну магілу. У 1967 годзе на ёй усталявалі помнік з выявай старога і жанчыны з дзіцем.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* I. П. Шамякін, Г. К. Кісялёў, Я. В. Малашэвіч i iнш. (рэдкал.). «Памяць. Талачынскi раён». — Минск: Беларуская савецкая энцыклапедыя, 1988. — 654 с. — ISBN 5-85700-007-6. 
* 
* 

Талачынскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Талачынскага раёна
Крычаўская воласць (Вялікае Княства Літоўскае)

**Кры́чаўская во́ласць**, **Крычаўскае староства** — буйны дзяржаўны маёнтак у Вялікім Княстве Літоўскім.

Вылучылася, верагодна, у канцы XV ст. са складу Мсціслаўскага княства пасля згасання мясцовай дынастыі Лугвенавічаў і часовага пераходу княства ў дзяржаўную ўласнасць. Пасля паўторнага падаравання Мсціслава князю М. І. Заслаўскаму ў 1499 годзе засталася ў вялікага князя літоўскага і кіравалася яго намеснікамі. У 1526 годзе да Крычаўскай воласці далучана Алучыцкая воласць (займала тэрыторыю сучаснага Касцюковіцкага раёна), якая засталася ў складзе Вялікага Княства Літоўскага ў выніку мірнага пагаднення з Вялікім Княствам Маскоўскім 1522 года. Паводле адміністрацыйнай рэформы 1565—1566 гадоў Крычаўская воласць увайшла ў Мсціслаўскае ваяводства. На працягу XVI—XVII стст. з яе вылучыўся шэраг дробных прыватных і дзяржаўных маёнткаў, у выніку чаго тэрыторыя воласці набыла шматковы выгляд. У пачатку XVII стагоддзя ўключала каля 40 паселішчаў.

3 XVII стагоддзя называлася староствам і ёю валодалі буйныя феадалы пераважна на ўмовах закладу, якія фактычна не адрозніваліся ад прыватнага ўладання.

Крычаўскімі старостамі (часам з дадатковым тытулам алучыцкага дзяржаўцы) былі князь Багдан Саламярэцкі (1580—1602), князь Фрыдэрык Лукомскі (1602—1611). Удава апошняга Барбара Венжыкаўна выйшла за муж за Себасцяна Мірскага, які набыў адначасова і закладнае права на Крычаўскую воласць, якое ў 1629 годзе з дазволу караля перадаў сыну Крыштофу. У далейшым належала Стафану Пацу, пасля яго смерці ў 1640 — удаве Ганне з Рудамінаў-Дусяцкіх, з 1642 года — іх сыну Мікалаю Пацу, які перадаў свае правы на Крычаўскую воласць Міхалу Казіміру Радзівілу. 3 гэтага часу на працягу 3 пакаленняў староства было ў руках нясвіжскай галіны Радзівілаў. У Крычаўскай воласці адбылося Крычаўскае паўстанне 1743—1744 гадоў. У гэты час воласць налічвала каля 130 паселішчаў, падзялялася на 5 войтаўстваў; Дамамерыцкае, Забычанскае (Лучыцкае), Мілаславіцкае (Углянскае), Палявое, Хоцімскае. У 1760 годзе яна перайшла да польскага магната Ежы Аўгуста Мнішака.

У 1772 годзе далучана да Расійскай імперыі, у 1776 годзе перададзена Кацярынай II князю Р. А. Пацёмкіну, пасля чаго канчаткова ператварылася ў прыватную латыфундыю (Крычаўскае графства).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Староствы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Мсціслаўскае ваяводства
Крыўда (права)

**Кры́ўда** — юрыдычны тэрмін у Вялікім Княстве Літоўскім, які абазначаў маральныя і матэрыяльныя страты, пагрозу жыццю і здароўю, іншую шкоду асобе, прычыненую ў выніку чыіх-небудзь наўмысных проціпраўных дзеянняў, знявагу яе інтарэсаў, чалавечай годнасці. Характар і памер кожнай крыўды вызначаўся Статутамі ВКЛ у залежнасці ад пэўных яе акалічнасцей, паходжання, грамадскага і службовага становішча пакрыўджанага боку. Гэта ўплывала на ступень адказнасці вінаватага і від пакарання. Напрыклад, калі крыўда наносілася велікакняжацкаму ўрадніку ці ў двары вялікага князя, адказнасць за яе была больш суровая. Па справах аб крыўдзе, прычыненых залежным людзям, істцамі выступалі іх гаспадары. Асобна вылучаліся выпадкі, звязаныя з прычыненнем крыўды чужаземцу мясцовымі жыхарамі. Тэрмін судовага разгляду такіх спраў быў скарочаны. Агульная іскавая даўнасць па справах аб крыўдзе абмяжоўвалася 3-гадовым тэрмінам.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Права Вялікага Княства Літоўскага
Беразянка (вёска, скасаваная ў 1978 годзе)

**Беразя́нка** (, ) — былая вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіла ў склад Пухавіцкага сельсавета.

Скасавана ў 1978 годзе.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Беразянка

Назву **Беразя́нка** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Мінская вобласць:
** Беразянка — былая вёска ў Пухавіцкім сельсавеце Пухавіцкага раёна, спаленая нямецка-фашысцкімі захопнікамі ў 1943 годзе
** Беразянка — былая вёска ў Пухавіцкім сельсавеце Пухавіцкага раёна, скасаваная ў 1978 годзе
Бразільскі варыянт партугальскай мовы

**Бразільскі варыянт партугальскай мовы**, **партугальская мова Бразіліі** () або **бразільская партугальская** () — моўны варыянт партугальскай мовы, які выкарыстоўваецца ў Бразіліі. Самая ўплывовая форма партугальскай мовы ў свеце. На ёй гавораць амаль усе з 203 мільёнаў жыхароў Бразіліі, і яна шырока распаўсюджана ў бразільскай дыяспары, якая сёння складаецца з прыкладна двух мільёнаў бразільцаў, якія эмігравалі ў іншыя краіны. З насельніцтвам больш за 203 мільёны чалавек Бразілія на сённяшні дзень з’яўляецца найбуйнейшай партугаламоўнай краінай у свеце і адзінай у Амерыцы.

## Адрозненні 
Сучасныя еўрапейскі і бразільскі варыянты адрозніваюцца галоўным чынам фанетыкай і лексікай, хоць граматычныя адрозненні таксама істотныя. У самой Партугаліі захоўваюцца 3 дыялекты. У Бразіліі ж адрозніваюцца дыялекты поўначы і поўдня. Паўночны дыялект, больш блізкі мове Партугаліі, дамінаваў у XVII—XVIII стагоддзях. З канца XIX стагоддзя дамінантным становіцца паўднёвы дыялект, асабліва гаворка гарадоў Сан-Паўлу і Рыа-дэ-Жанэйра. З другой паловы XX стагоддзя моўная норма гэтых двух гарадоў узмацняецца СМІ. Мова, на якой гавораць у Бразіліі, мае шэраг рыс, якія адрозніваюць яе ад еўрапейскай партугальскай, якія, аднак, не такія істотныя, каб лічыць яе асобнай мовай: ou вымаўляецца як «ô», канчатковыя -r і -l часта адпадаюць; спалучэнне lh вымаўляецца як «l’» у Партугаліі і як «j» у Бразіліі; канчатак «-s» у множным ліку назоўнікаў і дзеясловаў часта апускаецца: кажуць «as casa» замест «as casas», «nós havemo» замест «nós havemos» і нават «nós come a fruta» замест «nós comemos a fruta».

## Зноскі 
Катэгорыя:Мовы Бразіліі
Мемарыял

**Мемарыя́л** ( ад  памятны):
* Мемарыял — памятная кніга, дзённік.
* Мемарыял — спартыўныя спаборніцтвы, прысвечаныя памяці выдатных спартсменаў, а таксама асоб, што зрабілі важкі ўклад у развіццё спорту.
* Мемарыял — архітэктурна-мастацкі комплекс, створаны ў гонар тых, хто па-геройску загінуў, а таксама выдатных дзеячаў або гістарычных падзей.
* «Міжнародны Мемарыял» — міжнароднае гісторыка-асветніцкае, дабрачыннае і праваабарончае грамадства, створанае для даследавання палітычных рэпрэсій у СССР.
* «Мемарыял» — электронны архіў, які змяшчае інфармацыю пра савецкіх воінаў, якія загінулі і зніклі без весткі ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Крыніцы
Чарніца (Старадарожскі раён)

**Чарні́ца** (, ) — былы хутар у Старадарожскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіў у склад Новадарожскага сельсавета.

Скасаваны 30 мая 1979 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Пераяслаўска-Вышнэўская епархія ПЦУ

**Пераяслаўска-Вышнэўская епархія** — епархія Праваслаўнай царквы Украіны ў Кіеве і Кіеўскай вобласці Украіны. 

Намінальнымі епархіяльнымі цэнтрамі з'яўляюцца гарады Пераяслаў і Вышнэвэ, але фактычным епархіяльным цэнтрам з'яўляецца Кіеў, а кафедральным саборам - Спаса-Праабражэнскі сабор у мясцовасці Тэрэмкы ў Кіеве. 

Епархія ўтворана рашэннем Сінода ПЦУ ад 4 сакавіка 2019 года для прыходаў Кіеўскай, Белацаркоўскай і Барыспальскай епархій УПЦ МП, якія далучыліся да ПЦУ. На момант стварэння епархія налічвала 7 прыходаў, але станам на май 2022 года ўжо налічвалася каля 20 прыходаў і 1 мужчынскі манастыр. У канцы 2022 года колькасць прыходаў павялічылася да 30. Таксама мітрапаліту Аляксандру падпарадкоўваецца шэраг стаўрапігіальных прыходаў за межамі вобласці.

## Кіруючы архірэй 
* Мітрапаліт Аляксандр (Драбінка)

## Спасылкі 
Катэгорыя:З’явіліся ў 2019 годзе
Катэгорыя:2019 год ва Украіне
Катэгорыя:Епархіі Праваслаўнай царквы Украіны
Ганаровая грамата Прэзідыума Вярхоўнага савета РСФСР

**Ганаровая грамата Прэзідыума Вярхоўнага савета РСФСР** () — дзяржаўная ўзнагарода РСФСР у 1956—1992 гадах. Заснавана ўказам Прэзідыума Вярхоўнага савета РСФСР ад 18 ліпеня 1956 года.

Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага савета РСФСР узнагароджваліся «за асаблівыя заслугі ў вытворчай, навуковай і грамадска-палітычнай дзейнасці, у сацыяльна-культурным будаўніцтве і камуністычным выхаванні працоўных, у забеспячэнні бяспекі і абароны Савецкай дзяржавы, за ўклад ва ўмацаванне міру і сяброўства паміж народамі».

Ганаровай Граматай узнагароджваліся таксама прадпрыемствы, аб’яднанні, установы, арганізацыі і іхнія структурныя падраздзяленні, воінскія часці, аўтаномныя рэспублікі, краі, вобласці, аўтаномныя вобласці, аўтаномныя акругі, раёны, гарады і іншыя населеныя пункты.

Пра ўзнагароджанне Ганаровай граматай Прэзідыум Вярхоўнага савета РСФСР выдаваў указы, якія публікаваліся для ўсеагульнага ведама ў «Ведамасцях Вярхоўнага савета РСФСР» і ў іншых органах друку.

16 траўня 1992 года ўступілі ў сілу папраўкі ў Канстытуцыю РСФСР, якія перайменавалі рэспубліку ў Расійскую Федэрацыю. Праз тыдзень, 25 траўня пастановай Прэзідыума Вярхоўнай рады Расійскай Федэрацыі была заснавана Ганаровая грамата Прэзідыума Вярхоўнага савета Расійскай Федэрацыі, якая не мела статусу дзяржаўнай узнагароды, а ўказ Прэзідыума Вярхоўнага савета РСФСР ад 18 ліпеня 1956 года «Пра заснаванне Ганаровай граматы Прэзідыума Вярхоўнага савета РСФСР» страціла сілу.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Палажэнне пра дзяржаўныя ўзнагароды РСФСР, зацверджанае ўказам Прэзідыума Вярхоўнага Савета РСФСР ад 27 студзеня 1983 г. 
* Пастанова Прэзідыума Вярхоўнага савета Расійскай Федэрацыі ад 25 траўня 1992 г. № 2843-I «Пра Ганаровую грамату Прэзідыума Вярхоўнага савета Расійскай Федэрацыі»

Катэгорыя:Узнагароды РСФСР
Катэгорыя:Ганаровыя граматы
Катэгорыя:Зніклі ў 1992 годзе
Траўленне

**Траўле́нне** ў тэхніцы — працэс растварэння паверхні цвёрдых матэрыялаў у практычных мэтах (у адрозненне ад карозіі).

Існуюць тэхналагічнае траўленне (для апрацоўкі, змены формы і колеру паверхні металаў, паўправаднікоў, шкла, драўніны і іншых матэрыялаў) і структурнае (для выяўленне структуры і дэфектаў крышталічных матэрыялаў, дыягностыкі рудных матэрыялаў). Траўленне можа выконвацца хімічным і электрахімічным спосабамі. Электрахімічнае траўленне мае перавагі, бо забяспечвае лепшую чысціню апрацоўкі і валодае большымі магчымасцямі па кіраванню працэсам.

Тэхналагічнае траўленне (хімічнае і электрахімічнае) выкарыстоўваецца для ачысткі ад акаліны, іржы, атрымання розных паверхняў металічных паўфабрыкатаў, пры вырабе пячатных плат, форм і клішэ ў паліграфіі, пры лужэнні і пайцы, у мікраэлектроннай тэхналогіі, апрацоўцы шкла (плавікавай кіслатой або растворамі яе солей) для ўтварэння на ім малюнка або матавай паверхні і інш.

Структурнае траўленне выкарыстоўваецца ў навуковых даследаваннях, прыкладной мінералогіі, у прамысловасці для кантролю структуры розных матэрыялаў.

Траўленне таксама выкарыстоўваецца ў выяўленчым мастацтве (афорт), калі яно замяняе працаёмкую ручную гравіроўку.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Хімічныя працэсы
Катэгорыя:Тэхналогія паўправаднікоў
Катэгорыя:Фізічныя працэсы
Катэгорыя:Металаапрацоўка
Катэгорыя:Друкарскія працэсы
Катэгорыя:Гравюра
Мемарыяльныя збудаванні

ў Берліне]]

**Мемарыяльныя збудаванні** (ад  — памятны) — творы архітэктуры, выяўленчага і дэкаратыўнага мастацтва, якія ствараюцца для ўвекавечання памяці адной ці групы асоб, знамянальных дат у гісторыі краіны, пэўнай мясцовасці, для ўслаўлення баявых, рэвалюцыйных, рабочых і інш. подзвігаў; належаць да твораў манументальнага мастацтва.
 ў Равене]]
Да мемарыяльных збудаванняў належаць: абеліскі, помнікі, піраміды, маўзалеі, пахавальні, надмагіллі, брамы, аркі трыўмфальныя, калоны, курганы, грабніцы, капліцы, кенатафы і інш. Першапачатковыя формы мемарыяльныя збудаванні набліжаліся да прыродных утварэнняў, арганічна ўключаліся ў наваколле (курганы, мегаліты), уздзейнічалі грандыёзнасцю памераў і магутнай масай (піраміды).

У антычную эпоху склаліся архітэктурна-скульптурныя комплексы маўзалеяў, мэтай іх стварэння было ўслаўленне ваенных правадыроў, манархаў, мужных герояў. У сярэднія вякі будавалі пахавальні, маўзалеі, помнікі ў гонар святых, прарокаў, пакутнікаў.
 у Лондане]]
У XVIII—XIX стст. узводзілі архітэктурныя манументы, часцей звязаныя з прыродным наваколлем ці пейзажным паркам, яны ўшаноўвалі памяць герояў, што загінулі. У XX ст. ў памяць рэвалюцый і войнаў створаны мемарыяльныя ансамблі: Марсава поле (1917—1923) і Піскароўскія могілкі (1956—1960) у Пецярбургу, Брацкія могілкі ў Рызе (1924—1936, арх. А. Бірзеніек, скульпт. К. Зале), у Бухенвальдзе (Германія; 1952—1958, скульпт. Ф. Крэмер), Ясенавацы (Сербія, 1960—1966, арх. Б. Багдановіч), на востраве Сітэ ў Парыжы (1961, арх. А. Пенгюсон), у Саласпілсе (Латвія; 1961—1967, скульпт. Л. Букоўскі і інш.), на Мамаевым кургане ў г. Валгаград (Расія; 1963—1967, скульпт. Я. Вучэціч і інш., арх. Я. Белапольскі і інш.) і інш.

## Беларусь 
## Гл. таксама 
* Манументальнае мастацтва
* Манументальна-дэкаратыўная скульптура
* Помнікі гісторыі і культуры

## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Лугвенавічы

**Лугвенавічы Мсціслаўскія** — княжацкі род у Вялікім Княстве Літоўскім, галіна Альгердавічаў. Паходзяць ад сына Альгерда Лугвена, які пасля смерці брата Карыгайлы ў 1390 годзе атрымаў Мсціслаўскае княства.

## Вядомыя прадстаўнікі 
* Лугвен Альгердавіч
** Юрый (1395?—1458?), сын Лугвена ў шлюбе з Марыяй, дачкой вялікага князя маскоўскага Дзмітрыя Іванавіча.
*** Іван (? — да 1489), валодаў Мсціславам, Цяцерынам, Княжыцамі, Паповай Гарой, Дрокавам і іншымі валасцямі, магчыма, Магілёвам.
**** Анастасія, каля 1496 выйшла замуж за князя слуцкага Сямёна Міхайлавіча Алелькавіча.
**** **Ульяна**, каля 1499 года выйшла замуж за князя Міхаіла Іванавіча Заслаўскага, вялікі князь Аляксандр перадаў яму частку Мсціслаўскага княства, ад іх паходзіць пазнейшы род князёў **Мсціслаўскіх**.
** Яраслаў Фёдар (1411—1435), сын Лугвена ў другім шлюбе. Загінуў у бітве пад Вількамірам на баку Свідрыгайлы.

### Радавод Лугвенавічаў Мсціслаўскіх 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Мяцельскi А. А.* Мсціслаўскае княства і ваяводства ў XII—XVIII стст. — Мн.: Беларуская навука, 2010. — 664 с.
* 
* 

## Спасылкі 
*
Катэгорыя:Альгердавічы
Халакост у Шумілінскім раёне

За час акупацыі яўрэі Шумілінскага раёна былі практычна цалкам забітыя.

Рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, немцы стварылі на тэрыторыі раёна 2 гета:

* у вёсцы Сіроціна (канец жніўня 1941 — 18 лістапада 1941) былі закатаваныя і забітыя больш за 300 чалавек.
* у пасёлку Шуміліна (канец ліпеня/пачатак жніўня 1941 — 19 лістапада 1941) былі забітыя каля 1400 чалавек.

3 чалавекі з Шумілінскага раёна былі ўдастоены ганаровага звання «Праведнік народаў свету» ад ізраільскага мемарыяльнага інстытута «Яд Вашым» «*у знак глыбокай удзячнасці за дапамогу, аказаную яўрэйскаму народу ў гады Другой сусветнай вайны*». Гэта Куценкі Сяргей і Яўгена, Голікава (Куценка) Аляксандра — за выратаванне Магільніцкага Якава ў сяле Пятніцкае (Каўлякаўскі сельсавет).

Ахвяра генацыду яўрэяў у Шумілінскім раёне ў часы Катастрофа устаноўлены помнікі ў вёсцы Сіроціна і райцэнтры Шуміліна.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* И.П Шамякин (гл. ред.), Г.К. Киселёв, Е.В. Малашевич и др.. «Память. Историко-документальная хроника Шумилинского района. — Мн.: "Белорусская советская энциклопедия", 1985. — 520 с.

Шумілінскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Шумілінскага раёна
Сымон Берант

**Сымон Берант** (; , Прусія — ) — музыкант і кампазітар. 3 1600 года працаваў у Рэчы Паспалітай. Пасля вучобы некаторы час выкладаў у езуіцкім калегіуме ў Браневе і Віленскай акадэміі, потым прыдворны музыкант канцлера A. С. Радзівіла і прынца Аляксандра Вазы. Берант пакінуў вялікую музычную спадчыну, але да нашых часоў дайшлі звесткі толькі пра яго 8-галосыя харавыя творы, якія выконваліся ў час набажэнстваў і розных урачыстасцей.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Дадзіёмава В. У. Нарысы гісторыі музычнай культуры Беларусі. Мінск, 2001.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вармінска-Мазурскім ваяводстве
Катэгорыя:Памерлі ў Вармінска-Мазурскім ваяводстве
Катэгорыя:Выкладчыкі Браўнсбергскага езуіцкага калегіума
Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскай езуіцкай акадэміі
Катэгорыя:Музыканты XVII стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары XVII стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары Польшчы
Музей Лідскага бровара

**Музей Лідскага бровара** — музей гісторыі сусветнага і беларускага піваварства ў Лідзе Гродзенскай вобласці Беларусі. Экспазіцыя адкрыта 29 сакавіка 2022 года да 146-годдзя кампаніі ААТ «Лідскае піва».

## Апісанне 
Бровар у Лідзе — найстарэйшы з дзейных станам на 2025 год у Беларусі.

У 2022 годзе на тэрыторыі завода адкрыўся музей піваварства, яго размясцілі ў гістарычным будынку варкі піва.

## Экспазіцыя 
Уся экспазіцыя займае тры паверхі.

* Выстаўка на першым паверсе прысвечана агульнай гісторыі піва — пачынаючы ад вынаходкі напою яшчэ ў глыбокай старажытнасці і заканчваючы сучаснымі тэхналогіямі.
* Другі паверх прысвечаны піўным водарам, інгрэдыентам, гатункам і стылям.
* Трэці паверх — гісторыя ААТ «Лідскае піва» з моманту заснавання (гісторыя, дасягненні, узнагароды). Таксама размешчаны невялікі кінатэатр. Можна ўбачыць відэаролік пра гісторыю Лідскага піваварнага завода, галоўны герой якога Носель Пупко.
* Чацвёрты паверх — дэгустацыйная зала.

## Спадчына 
* Комплекс будынкаў піваварнага завода, вул. Міцкевіча, 32 — .

## Галерэя 

Файл:Зал с коллекцией пивных бутылок.jpg|Зала з калекцыяй піўных бутэлек
Файл:Зал с экземплярами современной продукции.jpg| Зала з экземплярамі сучаснай прадукцыі  
Файл:Дегустационный зал Музея.jpg|Дэгустацыйная зала музея
Файл:Дегустационный зал музея.jpg|Дэгустацыйная зала музея

## Гл. таксама 
* Комплекс будынкаў піваварнага завода «Лідскае піва»

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 145 лет истории «Лидского пива». — Минск : Альтиора Форте, 2021. — [147] с.
* Лидское : стандарты планограмм. Пивная продукция / ОАО «Лидское пиво». — [Гродно : Мастерпринт, 2012]. — [56] с. : цв. ил.
* Лидское пиво : пиво с историей : традиции пивоварения с 1876 года. — [Минск : Новик, 2007?]. — 24 c. : цв. ил.
* Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2015. — Т. 4, кн. 3 : Гродненская область. — С. 39.

## Спасылкі 
* Музей Лідскага бровара

Катэгорыя:Культура Ліды
Катэгорыя:Музеі Лідскага раёна
Ціт Зайцаў

**Ціт Зайцаў** — беларускі Праведнік народаў свету.

## Подзвіг 
У горадзе Талачын сумесна са сваім сябрам Іванам Бароўскім напярэдадні ліквідацыі Талачынскага гета 12 сакавіка 1942 года схаваў і хаваў аж да вызвалення дзевятнадцацігадовую яўрэйскую дзяўчыну Марыю Бараду, у замужжы Рубіржэўскую. Дзяўчына была дачкой франтавога сябра Зайцава Юды Барады, з якім ён пазнаёміўся ў аўстрыйскім палоне падчас Першай сусветнай вайны. Яна таксама сябравала з яго ўнучкай. Марыю хавалі ў вёсцы Слабодка, ва ўдаўца Івана Бароўскага, куды Ціт Зайцаў перыядычна прыязджаў. Сям’я Марыі засталася ў гета, сама яна затым жыла ў ЗША.

Ціт Зайцаў памёр у пачатку 1960-х гадоў.

16 ліпеня 1997 года музей Яд ва-Шэм прысвоіў Ціту Зайцаву ганаровае званне «Праведнік народаў свету»

## Крыніцы 
Катэгорыя:Асобы, чыя дата смерці не вызначана
Катэгорыя:Праведнікі народаў свету
Аргот

**Аргот** (; II стагоддзе да н. э.) — Цар скіфаў ў Крыму у II стагоддзі да н. э.

## Біяграфія 
У 170-150 гадах да н. э. Аргот, вядомы як муж баспорскай царыцы Камасарыі (дачка Спартак V і жонка нябожчыка Перысада III, маці Перысада IV Філаметара), што на думку даследчыкаў сведчыць аб саюзе крымскіх скіфаў з Боспорам.

У Неапалі Скіфскім выяўлена грабніца Аргота, пабудаваная на тэрыторыі горада адразу за цэнтральнымі варотамі і прама перад парталам царскага палаца. Яе будаўніцтва адносяць да 135-130 гадоў да н. э.. Паводле вынікаў раскопак, *«…месцазнаходжанне маўзалея … адназначна сведчыць аб тым, што Скілур надаваў гэтаму манументу выключнае значэнне… верагодным выглядае і пераход улады ў Скіфіі ад Аргота да Скілуру…».*

## Зноскі 
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы II стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Памерлі ў II стагоддзі да н.э.
Катэгорыя:Скіфы
Лаяш Кашаі

**Ла́яш Ка́шаі** (; Капошвар, 16 верасня 1960) — венгерскі лучнік і коннік. Ён вядомы перш за ўсё сваёй працай па адраджэнні традыцыйнага мастацтва коннай стральбы з лука, у тым ліку адаптацыі яго ў сучасны від спорту. За працу атрымаў Ордэн Заслуг Венгрыі.

## Біяграфія 
Лаяш Кашаі пачаў прафесійна вырабляць лукі ў сярэдзіне 1980-х гадоў . Выкарыстоўваючы сучасныя матэрыялы, ён рэканструяваў венгерскі лук часоў заваёвы, а затым пачаў масава вырабляць яго.

У рэшце рэшт выраб лука стала яго асноўнай прафесіяй ён першы ў свеце пачаў серыйную вытворчасць традыцыйнага венгерскага лука, які выкарыстоўваўся ў эпоху венгерскага заваявання. Акрамя венгерскага, Кашаі вырабляе і іншыя віды традыцыйных лукаў, у тым ліку; Скіфскі, гунскі, аварскі і мангольскі.

## Рэкорды Гінеса 
Ён устанавіў пяць рэкордаў Гінеса:

* 2011: у снежні ён выпусціў 14 дыскаў менш чым за 19,85 секунды перад аўдыторыяй у 8000 чалавек і ўстанавіў свой пяты рэкорд Гінеса на спартыўнай арэне Будапешта.
* 2009: У снежні ён усталяваў свой чацвёрты рэкорд на спартыўнай арэне Будапешта. Ён стрэліў 12 лятаючымі дыскамі дыяметрам 30 см (кінутыя яго студэнтамі) са спіны каня, які скача, за 17,80 секунды.
* 2006: Кашай Лаяш, катаючыся на 12 конях, бесперапынна страляў з лука на працягу 24 гадзін на працягу 661 заезду, набраўшы агульную колькасць ачкоў 15 596,43 з 5 412 стрэлаў. Яго сярэдні бал за стандартнае спаборніцтва (9 заездаў) склаў 212,35 бала.
* 2002: Едучы на ​​12 конях, на працягу 12 гадзін бесперапыннай стральбы з лука, яму ўдалося дасягнуць агульнага бала 7126,05 з амаль 3000 стрэлаў у 323 спаборніцкіх заездах, пабіўшы свой папярэдні рэкорд. Яго сярэдні бал за стандартныя спаборніцтвы склаў 198,55 бала.
* 1998: Едучы на 12 конях, зрабіў больш за 1000 прыцэльных стрэлаў у 286 спаборніцтвах на працягу 12 гадзін бесперапыннай стральбы з лука. Яго сярэдні бал за стандартныя спаборніцтвы склаў 133 ачкі.

## Зноскі 
Катэгорыя:Постаці Капашвара
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1960 годзе

Катэгорыя:Стральба з лука
Сыроваднае

**Сыро́ваднае** (, ) — былая вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіла ў склад Селецкага сельсавета.

Скасавана ў 1978 годзе.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Гранткоўскі

**Гранткоўскі** — славянскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* **Юзаф (Язэп) Гранткоўскі** (?—?) — беларускі польскамоўны пісьменнік, педагог.
* **Антоній Гранткоўскі** (1901—1987) — савецка-польскі вайсковы дзеяч, намеснік міністра фінансаў ПНР (1950—1954).
Хацешава (значэнні)

Назву **Хаце́шава** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Мінская вобласць:
** Хацешава — вёска ў Навасёлкаўскім сельсавеце Пухавіцкага раёна
** Хацешава — былы пасёлак у Дрычынскім сельсавеце Пухавіцкага раёна
Хацешава (пасёлак)

**Хаце́шава** (, ) — былы пасёлак у Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіў у склад Дрычынскага сельсавета.

Скасаваны ў 1978 годзе.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Чарняты (хутар, Мядзельскі раён)

**Чарня́ты** (, ) — былы хутар у Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіў у склад Лотвінскага сельсавета.

Скасаваны ў 1978 годзе.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Лапуаскі рух

**Лапуаскі рух** — антыкамуністычны рух у міжваеннай Фінляндыі.

Створаны ўвосені 1929 года і ўзначалены астрабатнійскім селянінам Віхтары Косала. На думку прыхільнікаў руху, дзяржава рабіла недастаткова рашучыя крокі для змагання з камуністычнай прапагандай. Лапуасцы ладзілі дэманстрацыі і гвалтоўна вывозілі вядомых камуністаў да савецкай мяжы.

У ліпені 1930 года лапуасцы здзейснілі 12-тысячны , што прывяло да змены ўрада і забароны грамадскай камуністычнай дзейнасці ў краіне.

У канцы зімы 1932 года прадстаўнікамі руху была здзейснена няўдалая спроба дзяржаўнага перавароту. Гэта прывяло да судовага пераследавання арганізатараў, а сам рух быў трансфармаваны ў праварадыкальную партыю. На парламенцкіх выбарах 1930-х гадоў створаная лапуасцамі партыя набірала не больш за 7 % галасоў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Антыкамунізм
Катэгорыя:Палітыка Фінляндыі
Катэгорыя:Гісторыя Фінляндыі
Жак Капо

**Жак Капо** (; ) — французскі рэжысёр, акцёр, тэатрны дзеяч, адзін з заснавальнікаў сучаснай французскай рэжысуры.

Вучыўся ў Сарбоне. У 1913 годзе ў Парыжы заснаваў тэатр «В’ё каламб’е» («Тэатр старой галубятні»), кіраваў ім да 1924 года. Ставіў п’есы Мальера, У. Шэкспіра, К. Гальдоні, К. Гоцы, М. Гогаля, П. Мерымэ, творы сучасных яму драматургаў («Крамдэйр стары» Ж. Рамэна, 1920; «Мішэль Аклэр» Ш. Вільдрака, 1922). Імкнуўся ствараць паэтычна філасофскія спектаклі, адстойваў выхаваўча-этычнае значэнне мастацтва. У 1915 годзе адкрыў тэатральную школу. Як акцёр выканаў ролі: Жака («Як вам гэта спадабаецца» Шэкспіра), Івана Карамазава («Браты Карамазавы» паводле Ф. Дастаеўскага). У 1936—1940 гадах працаваў у тэатры «Камеды Франсэз». Аўтар п’ес «Ранішні туман» (1897), «Родны дом» (1924) і інш.

## Літаратура 
* 

## Зноскі 
## Спасылкі
Бутыя (значэнні)

**Бутыя** — шматзначны тэрмін.

* Бутыя — паўвостраў на поўначы Канады.
* Бутыя — заліў каля паўночных берагоў Канады.
Бутыя (заліў)

**Бутыя** () — заліў Паўночнага Ледавітага акіяна каля паўночных берагоў Паўночнай Амерыкі, паміж паўвостравам Бутыя і востравам Бафінава Зямля.

Даўжыня заліва 518 км, шырыня да 220 км. Глыбіні да 200 (275) м. Большую частку года заліў пакрыты лёдам, часткова вызваляецца ў жніўні, калі тэмпература на паверхні вады дасягае 1 °C.

## Гісторыя 
Заліў адкрыты ў 1829 годзе экспедыцыяй Джона Роса і названы ў гонар півавара Фелікса Бута, які забяспечыў фінансаванне.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Gulf of Boothia // Search the Canadian Geographical Names Database (CGNDB)
* *Douglas Finlayson* Gulf of Boothia // The Canadian Encyclopedia

Катэгорыя:Залівы Паўночнага Ледавітага акіяна
Катэгорыя:Геаграфія Нунавута
Надмагілле Мікалая Крыштофа Радзівіла

**Надмагілле Мікалая Крыштофа Радзівіла** — надмагілле з бюстам у касцёле Божага Цела ў Нясвіжы, самы ранні падобны помнік на тэрыторыі Беларусі. Пастаўлена ў памяць пра Крыштофа Мікалая Радзівіла (1590—1607), сына Мікалая Крыштофа Радзівіла Сіроткі, які памёр падчас вучобы ў Балонні ва ўзросце 16 гадоў. Надмагілле зроблена з рознакаляровага мармуру пасля 1607 года.

Паміж калонамі, якія нясуць фрыз і разарваны франтон, — бюст юнака, акаймаваны лаўровым вянком. Свабодныя маляўнічыя складкі адзення прыгожа драпіруюцца ля пляча. Тонкая апрацоўка мармуру, майстэрства падбору колеру, суадносіны бюста з архітэктурнымі кампанентамі і дошкай з тэкстам сведчаць аб высокім прафесійным узроўні скульптара.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Надмагільныя помнікі
Катэгорыя:Рэнесансныя скульптуры
Катэгорыя:Радзівілы
Катэгорыя:Скульптуры Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:З’явіліся ў XVII стагоддзі
Катэгорыя:Рэнесанснае мастацтва Беларусі
Катэгорыя:XVII стагоддзе ў Беларусі
Катэгорыя:Касцёл Божага Цела (Нясвіж)
Беларускі архідыяканат

**Беларускі архідыяканат** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка каталіцкай царквы на Беларусі. Створаны ў 1619 годзе біскупам віленскім Астафіем Валовічам для кіравання паўночна-ўсходняй часткай Віленскай дыяцэзіі. Межы Беларускага архідыяканата дакладна не вызначаны. Цэнтр архідыяканата — Абольцы, землі мясцовага парафіяльнага касцёла перададзены на ўтрыманне архідыякана. Кароль Жыгімонт ІІІ 8 сакавіка 1623 года выдаў дадатковы фундуш архідыякану на плябанію ў Абольцах. Зямельныя ўладанні архідыякана дасягалі 160 дымоў (у т.л. маёнтак Вядзец). У 1639 у Абольцах заснавана пасада суфрагана (дапаможнага біскупа), якая не была спалучана з пасадай архідыякана беларускага.

Пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе большая частка Беларускага архідыяканата апынулася ў складзе Расійскай імперыі (маёнтак Вядзец застаўся ў ВКЛ), з 1783 у Магілёўскай архідыяцэзіі. Скасаваны ў 1848 годзе.

Першыя архідыяканы Сівіцкі і Ражнятоўскі ў дакументах называюцца таксама архідыяканамі рускімі (Ражнятоўскі — таксама архідыяканам усёй Русі).

## Архідыяканы беларускія 
* Мікалай Сівіцкі (1627),
* Ян Хрызастом Ражнятоўскі (1631—1633),
* Тэадор Скуміновіч (1652—1668),
* Міхал Абрынскі (1673—1674),
* Ян Вечаркоўскі (1716),
* Аляксандр Жаброўскі (1719),
* Эрнест дэ ля Тур (1730—1744),
* Антоній Юзаф Жулкоўскі (?—1744),
* Хрызастом Размятоўскі (1746),
* Ян з Дзержгава (1754—55),
* Ян Шумскі (1755—83),
* Уладзіслаў Ваньковіч (1779—1790),
* Антоній Маеўскі (1809—1810),
* Мацей Павел Мажджанеўскі,
* Матэвуш Ліпскі (1816),
* Андрэй Александровіч (1819—1820),
* Казімір Дабкевіч (1832—1848).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Белы Алесь. Хроніка Белай Русі: Імагалогія Беларусі ХІІ—XVIII стст. Смаленск: Інбелкульт, 2013. С. 197—198.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Віленскае біскупства
Катэгорыя:1619 год у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1619 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1848 годзе
Катэгорыя:Каталіцтва ў Беларусі
Халакост у Чашніцкім раёне

За час акупацыі практычна ўсе яўрэі Чашніцкага раёна былі забітыя, а нешматлікія ацалелыя ў большасці ваявалі пасля ў партызанскіх атрадах.

Восенню 1941 года нацысты расстралялі каля 300 яўрэяў у мястэчку Лукомль. Затым былі забітыя прадстаўнікі народа ў пасёлках Чашнікі, Чарэя і Красналукі. На ўскраіне вёскі Камянец у ліпені 1942 года былі забітыя прыкладна 95 (80) яўрэяў, але ніхто са сведкаў расстрэлу не ведаў, адкуль іх прыгналі.

Немцы, рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, стварылі на тэрыторыі раёна 4 гета:
* у Лукомлі (лета 1941 — 18 кастрычніка 1941, каля 300 забітых);
* у Чашніках (лета 1941 — 14 лютага 1942, больш за 2000 забітых);
* у Чарэі (лета 1941 — 5 сакавіка 1942, больш за 800 забітых);
* у Красналуках (да 6 сакавіка 1942, больш за 300 загінулых).

Пяць чалавек з Чашніцкага раёна былі ўдастоены ганаровага звання «Праведнік народаў свету» ад ізраільскага мемарыяльнага інстытута «Яд ва-Шэм» «*у знак глыбокай удзячнасці за дапамогу, аказаную яўрэйскаму народу ў гады Другой сусветнай вайны*»:
* Бурко Філіп, Бурко Зінаіда, Каракіна (Бурко) Марыя і Смятаніна (Бурко) Галіна — за выратаванне Грыбавай (Фрыдман) Людмілы ў вёсцы Болюта;
* Бірукова Еўдакія — за выратаванне Гольберг (Гурэвіч) Галіны ў вёсцы Забор’е.

Ахвярам генацыду яўрэяў устаноўлены помнікі ў Лукомлі, Чашніках і Чарэі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Чашніцкі раён
Катэгорыя:Гісторыя Чашніцкага раёна
Тодараўцы

**То́дараўцы** (, ) — былая вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіла ў склад Сталовіцкага сельсавета.

Скасавана 6 мая 1978 года, злілася з вёскай Вялікія Гацішчы.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Цярнопальска-Тэрэбаўлянская епархія ПЦУ

**Цярнопальска-Тэрэбаўлянская епархія** — епархія Праваслаўнай царквы Украіны ў Цярнопальскай вобласці Украіны. Да ўтварэння Праваслаўнай царквы Украіны ў 2019 годзе епархія адносілася да Украінскай праваслаўнай царквы Кіеўскага патрыярхата, дзе была ўтворана ў 2009 годзе з 33 парафій Украінскай аўтакефальнай праваслаўнай царквы, якія перайшлі з УАПЦ да УПЦ КП.

## Кафедральны храм 
* Свята-Пакроўская царква ў Чарткове

## Кіруючы архірэй 
* Павел (Краўчук), архіепіскап Цярнопальскі і Тэрэбаўлянскі

## Спасылкі 
Катэгорыя:З’явіліся ў 2009 годзе
Катэгорыя:2009 год ва Украіне
Катэгорыя:Епархіі Праваслаўнай царквы Украіны
Галгымо

**Галгымо** (), таксама **Хальмо** (; 1895,  Сешан, Анадырскае акруговае ўпраўленне (па іншых звестках, Уэлен) — 1932, Уэлен, Чукоцкая нацыянальная акруга) — чукоцкі мастак-кастарэз, адзін з заснавальнікаў, першых мастацкіх кіраўнікоў і майстроў Уэленскай кастарэзнай майстэрні, якая спецыялізуецца ў мастацтве чукоцкай разной косткі.

## Жыццяпіс 
Галгымо нарадзіўся ў 1895 годзе ў чукоцкай вёсцы. Брат кастарэза Выквытагнына, бацька разьбяроў Вуквола і Тукая. Займаўся паляваннем на марскога звера і разьбой па косці, славіўся адным з першых асілкаў, лепшых паляўнічых і майстроў-кастарэзаў у пасёлку.

Мастацтва разьбы па косці перадаў сынам Тукаю і Вукволу. У 1928 годзе вёў заняткі ў кастарэзным гуртку ў уэленскай пасялковай школе.

У 1931 годзе разам з братам Выквытагнынам стаў адным з заснавальнікаў, першых мастацкіх кіраўнікоў і майстроў Уэленскай кастарэзнай майстэрні, якія заклалі асновы сучаснага кастарэзнага і гравіравальнага мастацтва Чукоткі.

Працаваў у майстэрні да канца жыцця. Памёр ва Уэлене ў 1932 годзе.

## Творчасць 
Працамі Галгымо з’яўляюцца выразаныя з маржовага ікла складаныя шматфігурныя скульптурныя кампазіцыі, якія паказваюць сабачыя і аленевыя запрэжкі, сцэны палявання на пясца і іншае. Апроч скульптурных твораў мастак ствараў дэкаратыўна-прыкладныя ажурныя вырабы — брошкі, ланцугі і іншае

## Спадчына 
У 1937 годзе работы майстра экспанаваліся на выстаўцы «Народная творчасць» у Дзяржаўнай Траццякоўскай галерэі.

Працы Хальма знаходзяцца ў Сергіева-Пасадскім дзяржаўным гісторыка-мастацкім музеі-запаведніку, і таксама прыватных калекцыях

## Заўвагі 
;Каментары

;Крыніцы

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1895 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Далёкаўсходнім краі
Катэгорыя:Памерлі ў 1932 годзе
Катэгорыя:Кастарэзы
Катэгорыя:Уэленская кастарэзная майстэрня
Кучавы

**Кучавы́** (, ) — былая вёска ў Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіла ў склад Моладаўскага сельсавета.

Скасавана 21 ліпеня 1980 года, злілася з вёскай Моладава.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Ровенская епархія ПЦУ

**Ровенская епархія** — епархія Праваслаўнай царквы Украіны ў Ровенскай вобласці Украіны. Да ўтварэння Праваслаўнай царквы Украіны ў 2019 годзе епархія адносілася да Украінскай праваслаўнай царквы Кіеўскага патрыярхата.

## Кафедральны сабор 
* Свята-Пакроўскі сабор у Роўна

## Кіруючы архірэй 
* Мітрапаліт Іларыён (Процык)

## Спасылкі 
Катэгорыя:З’явіліся ў 1992 годзе
Катэгорыя:1992 год ва Украіне
Катэгорыя:Епархіі Праваслаўнай царквы Украіны
Ровенска-Валынская епархія ПЦУ

**Ровенска-Валынская епархія** — епархія Праваслаўнай царквы Украіны на тэрыторыі Ровенскай і Валынскай абласцей Украіны. Да ўтварэння Праваслаўнай царквы Украіны ў 2019 годзе епархія адносілася да Украінскай аўтакефальнай праваслаўнай царквы.

## Кафедральны сабор 
* Сабор Узнясення Гасподняга ў Роўна

## Кіруючы архірэй 
* Епіскап Гаўрыіл (Крызына)

## Спасылкі 
Катэгорыя:З’явіліся ў 1990 годзе
Катэгорыя:1990 год ва Украіне
Катэгорыя:Епархіі Праваслаўнай царквы Украіны
Халакост у Буда-Кашалёўскім раёне

За час акупацыі практычна ўсе яўрэі Буда-Кашалёўскага раёна былі забітыя, а нешматлікія ацалелыя ў большасці ваявалі пасля ў партызанскіх атрадах.

Яўрэяў у раёне забівалі ў Буда-Кашалёве, Уваравічах, вёсках Акцябр, Губічы, Сялец, Чырвоны Лужок, Мікалаеўка, Рудзянец і іншых месцах.

Рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, немцы стварылі на тэрыторыі раёна 2 гета:

* у Буда-Кашалёве (26 кастрычніка 1941 — 27 снежня 1941), дзе былі закатаваныя і забітыя каля 500 чалавек;
* ва Уваравічах (восень 1941 — студзень 1942), дзе былі закатаваныя і забітыя каля 700 чалавек.

Помнікі забітым яўрэям раёна ўстаноўлены ў Буда-Кашалёве і ва Уваравічах.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Буда-Кашалёўскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Буда-Кашалёўскага раёна
Чуванская мова

**Чуванская мова** — адна з мёртвых моў юкагірскай моўнай сям’і. У мінулым на ёй размаўлялі чуванцы, якія потым перайшлі на чукоцкую і рускую.

## Звесткі 
Чуванская мова была распаўсюджана ў нізоўях ракі Анадыр, ля берагоў Паўночнага Ледавітага акіяна. У 1862 годзе ў Калымскай акрузе Якуцкай вобласці лічылася чуванцаў 259 чалавек, а ў пачатку 1890-х гадоў — усяго 143 чалавекі. Канчаткова вымерла ў 20 стагоддзі.

Захаваліся пераклады 22 фраз, запісаных у 1781 годзе І. Бенцыгам, і 210 слоў, запісаных Ф. Ф. Мацюшкіным.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Юкагірскія мовы
Катэгорыя:Мёртвыя мовы Азіі
Катэгорыя:Мовы Расіі