open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аляксандр Пятровіч Ляховіч

{{Лёгкаатлет
 |імя            = Аляксандр Ляховіч
 |пол            = мужчынскі
 |поўнае імя     = Аляксандр Пятровіч Ляховіч
 |грамадзянства  = 
 |клуб           = СК УС РБ, РЦФВС
 |спартыўная ўстанова = РЦАП па лёгкай атлетыцы
 |трэнер         =  Андрэй Уладзіслававіч Блашкавіч, Станіслаў Эдуардавіч Шапечка 
 |медалі         = 
 

 

 
{ style="background: transparent"

}
}}

**Аляксандр Пятровіч Ляховіч** (нар. 4 ліпеня 1989 года, в. Варняны, Астравецкі раён, Гродзенская вобласць, БССР) — беларускі лёгкаатлет. Спецыялізуецца ў хадзьбе на 5000 м, 10 км, 20 км. Майстар спорту Беларусі. Стыпендыят Міжнароднай федэрацыі ўніверсітэцкага спорту (FISU)

## Біяграфія 
Нарадзіўся 4 ліпеня 1989 года ў в. Варняны. У 2000—2004 гадах вучыўся дзіцяча-юнацкай спартыўнай школе г. Астравец, у 2005—2007 гадах у Гродзенскім дзяржаўным вучылішчы алімпійскага рэзерву, у 2008—2009 гадах у Рэспубліканскім вучылішчы алімпійскага рэзерву.

У 2015 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры па спецыяльнасці «спартыўна-педагагічная дзейнасць».

12 чэрвеня 2015 года выканаў кваліфікацыйны нарматыў XXXI летніх Алімпійскіх гульняў 2016 года ў Рыа-дэ-Жанэйра (Бразілія) на  ў г. Чэбаксары (Расія) з вынікам 1:23:26 (алімпійскі нарматыў 1:24.00). Прыняў удзел у Чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы 2015 ў Пекіне

У 2014, 2015, 2016 станавіўся чэмпіёнам Беларусі.

Пераможца Кубка Беларусі 2016 года ў хадзьбе на 20 кіламетраў з вынікам 1:21.14.

Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі 2016 года ў хадзьбе на 20 кіламетраў з вынікам 1:25.16.

## Асабістае жыццё 
Жанаты з Людмілай Ляховіч, жыве ў Астраўцы.

## Спасылкі 
* 
* 
* Ляхович Александр 

Катэгорыя:Спартыўныя хадакі Беларусі
Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі
Катэгорыя:Пераможцы Кубка Беларусі па лёгкай атлетыцы
Катэгорыя:Срэбраныя прызёры чэмпіянату Беларусі па лёгкай атлетыцы
Катэгорыя:Выпускнікі БДУФК
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 года
Катэгорыя:Чэмпіёны Беларусі па лёгкай атлетыцы
Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі міжнароднага класа
Юпік

**Юпік** (саманазва: *Yup’ik*, *юпик*) — група эскімоскіх народаў, якія размаўляюць на галіне моў юпік алеуцка-эскімоскай сям’і моў. Жывуць пераважна ў штаце Аляска (ЗША), Чукоцкай аўтаномнай акрузе (Расія). Агульная колькасць — каля 70 000 чалавек.

## Паходжанне 
Існуюць 2 асноўныя версіі паходжання народаў юпік — азіяцкая і паўночнаамерыканская. Большасць сучасных даследчыкаў прытрымліваюцца першай версіі, якая заснавана на выніках археалагічных і палеагенетычных даследаванняў. Лічыцца, што продкі юпік, інуітаў, палеаэскімосаў і алеутаў перасяліліся з Азіі ў Паўночную Амерыку праз Берынгаў праліў каля 6 тысяч гадоў таму. У 4 — 3 тысячагоддзях да н. э. на Алясцы склалася мікралітычная культура, якая таксама аказвала ўплыў на жыхароў заходняга берага Берынгава праліва. У канцы 1 тысячагоддзя да н. э. на ўсходзе Аляскі і захадзе Чукоцкага паўвострава сфарміравалася археалагічная культура паляўнічых Берынгава мора, што ўжо непасрэдна датычылася продкаў сучасных юпік. Не раней за XIV ст. юпік пачалі насяляць цэнтральныя землі Аляскі ўздоўж буйных рэк.

## Народы 
* Сугпіят
* Юпік Цэнтральнай Аляскі
* Азіяцкія эскімосы (Сібірскія юпік)

## Спасылкі 
* YUPIK
* YUP’IK AND CUP’IK CULTURES OF ALASKA 
* [Yupik (Asiatic Eskimo)](http://alaska.si.edu/culture_ne_siberian.asp?subculture=Yupik%20(Asiatic%20Eskimo)&continue=1) 
* Alaska Yupik Tribe
* The Denbigh Flint Complex and the Paleo‐Eskimo Settlement of the High Arctic
* Central Yup’ik Eskimos — History and Cultural Relations

Катэгорыя:Карэнныя народы Амерыкі
Катэгорыя:Народы Аляскі
Катэгорыя:Народы Сібіры
Катэгорыя:Эскімосы
Арганічныя ўгнаенні

**Арганічныя ўгнаенні** — угнаенні, у якіх ёсць пажыўныя для раслін хімічныя элементы пераважна ў форме арганічных злучэнняў расліннага ці жывёльнага паходжання.

Да арганічных угнаенняў адносяцца гной, гнойная жыжка і , таксама кампосты (сумесі на аснове гною з торфам, фасфатнай мукой), торф, глей (сапрапель), , сцёкавыя воды і інш. адходы прамысловасці і камунальнай гаспадаркі.

Забяспечваюць расліны азотам, фосфарам, каліем, неабходнымі мікраэлементамі, паляпшаюць фізічныя і фізіка-хімічныя ўласцівасці глебы, яе  і паветраны рэжым, змяншаюць шкоднае ўздзеянне кіслотнасці на расліны, актывуюць жыццядзейнасць  бактэрый.

Перапрэлы гной (пры вільготнасці 75 %) мае (у %): азоту (N) 0,5, фосфару (P2O5) 0,25, калію (K2O) 0,6, кальцыю (CaO) 0,7; курыны памёт (пры вільготнасці 56 %) 2,2; 1,8; 1,1; 2,4 адпаведна. Калій і натрый у арганічных угнаеннях больш засваяльныя, чым у мінеральных угнаеннях. Праз арганічныя ўгнаенні ажыццяўляецца кругаварот пажыўных рэчываў: глеба — расліны — жывёла — расліны — глеба.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі
R136a1

**R136a1** — зорка ў кампактнай зорнай скупнасці R136 у эмісійнай туманнасці NGC 2070 (туманнасць «Тарантул»), якая знаходзіцца ў Вялікім Магеланавым Воблаку, самая масіўная з вядомых навуцы зорак. Адносіцца да блакітных гіпергігантаў. Няўзброеным вокам з прычыны адлегласці 165 000 светлавых гадоў зорка не бачна, але скупнасць можа быць знойдзена ў добры аматарскі тэлескоп у паўднёвым паўшар'і ці паблізу экватара. Таксама зорка з'яўляецца і адной з самых яркіх, выпускаючы святла, па найвышэйшых ацэнках, да 10 млн раз больш, чым Сонца.

## Гісторыя адкрыцця 
21 чэрвеня 2010 года каманда астраномаў пад кіраўніцтвам Пола Кроўтэра (), прафесары астрафізікі з Універсітэта Шэфілда (), пры даследаванні скупнасці зорак RMC 136a выявіла зорку, маса якой значна перавышае масу Сонца. Даследаванні праводзіліся з выкарыстаннем масіву тэлескопаў VLT Еўрапейскай паўднёвай абсерваторыі, а таксама архіўных дадзеных з тэлескопа «Хабл».

## Фізічныя характарыстыкі 
, Сонца, блакітны гігант, і R136a1]]

Дагэтуль застаецца нявысветленым пытанне паходжання падобных звышмасіўных зорак: ці ўтварыліся яны з такой масай спрадвечна, або ўтварыліся з некалькіх меншых зорак.

Яркасць гэтай зоркі перасягае яркасць Сонца ў 8,7 млн разоў. Сама зорка спараджае моцны зорны вецер, што прыводзіць яе да хуткай страты рэчыва.

Зоркі масай ад 8 да 150 сонечных пад канец свайго жыццёвага цыклу выбухаюць як звышновыя, пакідаючы пасля сябе нейтронную зорку.

А калі зорка яшчэ больш, то бок маса ад 150 да 300 сонечных, то гэта зорка завецца гіперновай. Пад канец жыцця гіперновыя выбухаюць, з паўднёвага і паўночнага полюса вырываецца вузкі прамень гама воплеску, а ад гіперновай застаецца чорная дзірка, якая і вінавата ва ўтварэнні гама-воплеску, які на адлегласці некалькі тысяч светлавых гадоў можа знішчыць усё на сваім шляху.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Открыта самая крупная звезда , Вести. Ru
* Открытие самых массивных звезд, Астронет
* 
* Статьи в базе данных ADS NASA

Катэгорыя:Блакітныя гіпергіганты
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 2010 годзе
Катэгорыя:Пазагалактычныя зоркі
Муквяціца (ручай)

**Муквя́ціца** — ручай у Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Вужыца  (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня ручая 23 км. Плошча вадазбору 28 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,5 м/км. Пачынаецца за 1 км у напрамку на поўнач ад вёскі Муквяціца. Вадазбор на паўночнай частцы Полацкай нізіны. Упадае ў Вужыцу прыкладна за 7 км у напрамку на паўночны захад ад аграгарадка Каханавічы. Рэчышча каналізаванае на працягу 3,6 км ад вытоку.

## Літаратура 
*  — С. 21.
*  — С. 409.
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Верхнядзвінскага раёна
Катэгорыя:Басейн Вужыцы
Ар

**Ар** (абазначэнне: **ар**; з  ад  «плошча, паверхня», разм. **со́тка**) — пазасістэмная адзінка вымярэння плошчы, роўная плошчы квадрата з бокам 10 м. Выкарыстоўваецца ў земляробстве для вымярэння плошчаў участкаў паверхні Зямлі. Вядомая таксама як «сотка» (гэта значыць 100 м² ці 1/100 гектара). Кратнай адзінкай з'яўляецца гектар.

: 1 а = 100 м² = 0,01 га

Міжнародная арганізацыя заканадаўчай метралогіі (МАЗМ) у сваіх рэкамендацыях адносіць ар да адзінак вымярэння, «якія могуць часова выкарыстоўвацца да даты, усталяванай нацыянальнымі прадпісаннямі, але якія не павінны ўводзіцца, калі яны не выкарыстоўваюцца».

Ар быў усталяваны ў якасці афіцыйнай меры плошчы Французскай рэспублікі ў законе ад 18 жэрміналя III года Рэспублікі (7 красавіка 1795 года). У гэтым жа законе было ўведзена і само слова «ар» ад  і , у значэнні «плошча, паверхня, участак, поле, пустка».

Да кратных адзінак плошчы, акрамя гектара, адносяцца дэкары ці дунамы, роўныя 10 арам, і тайскі рай, роўны 16 арам.

## Гл. таксама 
* Гектар
* Акр
* Дунам

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння плошчы
Кінець Фільму

**«Кінець Фільму»** — фанацкі (19-ы неафіцыйны) альбом-зборнік апошніх песень Андрэя Кузьменка і гурта «». Афіцыйна не выдаваўся, даступны для праслухоўвання ў інтэрнэце. Апублікаваны летам 2015 года пасля смерці Кузьмы.

У альбом уваходзяць апошнія студыйныя запісы і дэма-запісу, таксама песня Маршрутка якая павінна была ўвайсці ў альбом «Радые Каханне», але па невядомых прычынах не ўвайшла.

Дызайн вокладкі — Леанід Валашанюк.

## Кампазіцыі 
# «Прогноз погоди»
# «Лист до президентів»
# «Українці»
# «Сука війна»
# «Маленька дівчинка»
# «Останній ангел»
# «Сінтіпоп»
# «Екскаватор»
# «Кінець фільму»
# «Маршрутка»

## Спасылкі 
* «Канец фільма» на  EX.UA 
* «Канец фільма» на myzuka.fm
* Ти назавжди у наших серцях! Життя Кузьми Скрябіна у піснях 
* Скрябін — Студійна дискографія 
* Скрябін - Кінець фільму (альбом 2015)
*Кузьма Скрябін — згусток позитивної енергії
* Автопробігом пам’ять Андрія Кузьменка вшанували у Кривому Розі 

Катэгорыя:Альбомы 2015 года
Мядзведжыя астравы

**Мядзве́джыя астравы** () — архіпелаг з 6 астравоў у Паўночным Ледавітым акіяне, ва Усходне-Сібірскім моры. Уваходзяць у склад Якуціі (Расія).

Архіпелаг знаходзіцца ў напрамку на поўнач ад вусця ракі Калыма. У склад архіпелага ўваходзяць астравы Крастоўскі, Лявонцьева, Чатырохсталбавы, Пушкарова, Лысава, Андрэева. Агульная плошча каля 60 км². Вышыні да 273 м. Найвышэйшы пункт на востраве Крастоўскі. Астравы складзеныя з гранітаў і гліністых сланцаў.

На астравах пераважае арктычная тундравая расліннасць. Растуць імхі, ягель, жорсткія травы. У паўночна-ўсходняй частцы сустракаецца выкідны лес (плаўнік), які складаецца з піхты, лістоўніцы, таполі. Жывёльны свет прадстаўлены дзікімі аленямі, мышамі і заходзячымі з мацерыка белымі мядзведзямі, ваўкамі, лісамі.

## Гісторыя адкрыцця і даследавання 
Астравы ўпершыню наведаў казак Якаў Пермякоў у 1710 годзе. У 1740 годзе Д. Я. Лапцеў дасягнуў Крастоўскага вострава і даў яму назву востраў святога Антонія. У 1769 годзе прапаршчыкі геадэзіі І. Лявонцьеў, І. Лысаў і А. Пушкароў зрабілі дастаткова дакладную карту астравоў. У 1821 годзе астравы наведваў , а ў красавіку 1870 года экспедыцыя К. Ноймана ().

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Медвежьи острова // Острова мира

Катэгорыя:Астравы Усходне-Сібірскага мора
Катэгорыя:Астравы Якуціі
Актрыса Ганна Давія Бернучы

**Актрыса Ганна Давія Бернучы** — партрэт работы мастака Дзмітрыя Лявіцкага, украінца па паходжанні, які працаваў у Пецярбургу. Палатно захоўвае Траццякоўская галерэя.

## Гісторыя партрэту 
Ганна Давія Бернучы прыбыла ў Пецярбург на гастролі і затрымалася тут на некаторы час. У яе кантракце, які захаваўся, ёсць указанне на тое, што яна — «першая спявачка ў оперы комік і першая ў оперы серыа». Маладая жанчына прывыкла да флірту з вяльможамі, яна працягнула гэта рабіць і ў Пецярбургу, калі трапіла на вочы вяльможы Безбародку. Каб мець прыхільнасць новай пассії, статс-сакратар самой імператрыцы Безбародка Аляксандр Андрэевіч падтрымліваў адносіны значнымі грашовымі ўзносамі. Верагодна, ён жа і замовіў партрэт новай палюбоўніцы.

Пра значныя грошы, што выцягнула з палюбоўніка актрыса, даведалася імператрыца Кацярына II. Яна і распарадзілася выслаць прэч са сталіцы занадта ажыўленую асобу. А ў Расіі застаўся вельмі ўдалы партрэт актрысы, створаны ўдумлівым і таленавітым майстрам.

## Апісанне карціны 
Ганна ў стракатай сукенцы і легкадумным капялюшыку ці вясёлай мяшчанкі, ці ажыўленай служанкі. Кідаецца ў вочы няшчырасць ўсмешкі, ветласць дзеля блізіру, маска на твары замест сапраўднага пачуцця, штучны, тэатральны жэст рук. Мастак міжволі выступіў у партрэце і як дакладны майстар-партрэтыст, і як тонкі псіхолаг. Яркія фарбы толькі схавалі няшчырасць асобы, што так кантраставала з тварам і паставай той жа Варанцовай Кацярыны Аляксееўны, партрэт якой створыць Лявіцкі праз год.

## Літаратура 
* &nbsp;— С. 89.
* Валицкая А. П. «Дмитрий Григорьевич Левицкий», Ленинград, «Художник РСФСР», 1985
* Молева Нина Михайловна, «Дмитрий Григорьевич Левицкий», М., «Искусство», 1980

Катэгорыя:Партрэты
Катэгорыя:Карціны са збораў Дзяржаўнай Траццякоўскай галерэі
Рубэ

**Рубэ** ( [ʁuˈbɛ],  [roʊˈbeɪ]) — горад і камуна на поўначы Францыі, у Французскай Фландрыі, ля мяжы з Бельгіяй. Уваходзіць у склад дэпартамента Нор, трэці паводле велічыні горад рэгіёна О-дэ-Франс паводле колькасці насельніцтва. У 2013 годзе колькасць насельніцтва склала 95,8 тыс. жыхароў.

Разам з Лілем і Туркуэнам Рубэ быў адным з цэнтральных ачагоў тэкстыльн падчас індустрыяльнай рэвалюцыі на поўначы Францыі, за што пазней атрымаў мянушку «*французскі Ма́нчэстэр*» або «*Горад тысячы дымавых труб*».

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады О-дэ-Франс
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Нор
Крытышын (значэнні)

**Крытышын** — тапонім:

* Крытышын — аграгарадок у Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі
* Крытышын — вадасховішча ў Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці, каля аграгарадка Крытышын
Фрыдрыхсгайн

**Фрыдрыхсгайн** ( — «гай Фрыдрыха») — адміністрацыйны раён Берліна ў складзе акругі Фрыдрыхсгайн-Кройцберг. Да адміністрацыйнай рэформы, праведзенай у Берліне ў 2001 годзе, з'яўляўся самастойнай адміністрацыйнай акругай. На поўначы раёна размяшчаецца гарадскі парк Фрыдрыхсгайн, які даў назву раёну, што працягнуўся на поўдзень да берага Шпрэе. Фрыдрыхсгайн лічыцца прыкладам джэнтрыфікацыі ў Берліне.

## Гісторыя 
 злучае раёны Фрыдрыхсгайн і Кройцберг]]
На тэрыторыі раёна Фрыдрыхсгайн размяшчаюцца гістарычныя кварталы Штралаўскае прадмесце, Боксгаген, Штралау, Самарытэрфіртэль і ўсходняя частка Кёнігсштата, а таксама калонія Фрыдрыхсберг, якая некалі адносілася да раёна Ліхтэнберг . Да 1920 года раён дзяліла ўпоперак гарадская мяжа, пра што нагадваюць назвы Франкфурцкая брама і Обербаўмбруке.

У дваццатыя-трыццатыя гады ХХ стагоддзя Фрыдрыхсгайн быў апорай сацыял-дэмакратаў і камуністаў. Прыход да ўлады нацыянал-сацыялістаў суправаджаўся тут крывавымі сутыкненнямі са штурмавікамі, падчас якіх быў забіты Хорст Весель. Нацыянал-сацыялісты скарысталіся яго смерцю для барацьбы з палітычным іншадумствам. У 1933—1945 гадах Фрыдрыхсгайн насіў назву Хорст-Весель-Штат (Горад Хорста Веселя). У 1930-я гады насельніцтва Фрыдрыхсгайна налічвала 340 тыс. чалавек. Да Другой сусветнай вайны і ў ГДР Фрыдрыхсгайн быў рабочым раёнам, дзе размяшчаліся шматлікія прамысловыя прадпрыемствы. У 1945 годзе раён панёс сур'ёзныя страты пры бамбардзіроўках і падчас вулічных баёў. Практычна цалкам разбураная Франкфуртэр-алее была адноўлена ў ГДР першапачаткова як алея Сталіна, а пазней пераназвана ў 1961 годзе ў Карл-Маркс-алее. Забудова Карл-Маркс-алее знаходзіцца пад аховай дзяржавы як помнік архітэктуры. У апошнія гады была праведзена маштабная рэканструкцыя вуліцы.

Папулярным месцам адпачынку берлінцаў з'яўляецца Народны парк Фрыдрыхсгайн з фантанам казак, пабудаваным у 1913 годзе па праекце гарадскога архітэктара Берліна Людвіга Гофмана.

У Фрыдрыхсгайне размяшчаецца адзін з найбуйнейшых чыгуначных вакзалаў цягнікоў далёкага накіравання — Остбанхоф, які, аднак, часткова страціў сваё значэнне пасля ўвядзення ў эксплуатацыю ў 2006 годзе Цэнтральнага вакзала Берліна. Іншым важным транспартным вузлом на тэрыторыі Фрыдрыхсгайна з'яўляецца вакзал Осткройц, штодзённы пасажыраабарот якога складае каля 100 тысяч пасажыраў.

## Славутасці 
* Обербаўмбруке
* Народны парк Фрыдрыхсгайн
* Фантан казак, Берлін
* Франкфурцкая брама
* Карл-Маркс-алее
* East Side Gallery

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Ralf Schmiedecke: *Archivbilder Berlin-Friedrichshain.* Sutton Verlag, Erfurt 2006, ISBN 978-3-86680-038-0

Катэгорыя:Раёны Берліна
Антыфашысцкі абарончы вал

з нагоды 25-годдзя ўзвядзення Антыфашысцкага абарончага вала. Карл-Маркс-алее. 13 жніўня 1986]]
**Антыфашысцкі абарончы вал** () — прапагандысцкі выраз у ГДР, які выкарыстоўваўся на афіцыйным узроўні ў дачыненні да Берлінскай сцяны. З 1950-х гадоў у ГДР лічылася, што апазіцыя ў першай сацыялістычнай дзяржаве на нямецкай зямлі не можа мець каранёў, таму любыя дзеянні супраць дзяржавы загадзя лічыліся ініцыяванымі Захадам і, такім чынам, не пераможанымі там фашысцкімі сіламі. Пасля падзей 17 чэрвеня 1953 года, якія лічыліся ў ГДР фашысцкім путчам, краіна была вымушана абараняцца ад фашызму.

У жніўні 1961 года кіруючы бургамістр Заходняга Берліна Вілі Брант назваў сцяну, якая падзяліла горад, Ганебнай сцяной.

У 1971 годзе пошта ГДР выпусціла памятныя маркі і канверты да 10-годдзя Берлінскай сцяны. Карэспандэнцыю ў гэтых канвертах і з гэтымі маркамі пошта ФРГ вяртала адпраўніку.

## Спасылкі 
* Радыё «Свабода»: Восень рэвалюцый: Берлін

Катэгорыя:Берлінская сцяна
Катэгорыя:Прапаганда ў Германіі
Бабінец (возера)

**Бабінец** — возера ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці, за 14 км на паўднёвы захад ад горада Жыткавічы, за 1,55  км на поўнач ад горада Тураў, на левабярэжнай пойме ракі Прыпяць.

Возера старычнае. Даўжыня 0,4 км, найбольшая шырыня 0,04 км. На поўдні шырокай пратокай злучана з Прыпяццю, на поўначы вузкай пратокай з возерам Аблуква. Зарастае.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Азёры Жыткавіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Прыпяці
Бабінец (значэнні)

**Бабінец** — пярэдняя частка культавага збудавання, прызначаная для жанчын.

Іншыя значэнні:
* Бабінец — вёска ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці
* Бабінец — возера ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці, на пойме Прыпяці
* Бабінец — біялагічны заказнік рэспубліканскага значэння ў Акцябрскім раёне Гомельскай вобласці
Мармузіха

**Мармузіха** — возера ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці, за 12 км на поўдзень ад горада Жыткавічы, за 2,8 км на ўсход ад вёскі Боркі, на левабярэжнай пойме ракі Прыпяць.

Возера старычнае. Даўжыня 0,4 км, найбольшая шырыня 0,05 км. Паўднёвая частка возера істотна зарастае. На поўнач ад возера знаходзіцца вялікая сетка меліярацыйных каналаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Азёры Жыткавіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Прыпяці
Крытышын (вадасховішча)

**Крыты́шын** — вадасховішча ў Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі, каля аграгарадка Крытышын.

Вадасховішча створана ў 1981 годзе. Плошча паверхні 0,5 км². Даўжыня 1,6 км, найбольшая шырыня 0,34 км. Даўжыня агараджальнай дамбы 3,8 км. Найбольшая глыбіня 4 м. Аб'ём вады ў вадасховішчы 1,48 млн м³. Ваганні ўзроўню вады на працягу года 3,6 м. Сярэдні шматгадовы сцёк 27,7 млн м³. Вадасховішча напаўняецца вадой з ракі Няслуха.

## Літаратура 
*  — С. 523.

Катэгорыя:Вадасховішчы Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Вадасховішчы Іванаўскага раёна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1981 годзе
Галіна

**Галіна** — Таксама можа азначаць:

## Водныя аб’екты 
* Возера Галіна

## Вядомыя носьбіты 
* Вольга Уладзіміраўна Галіна (1899—1980), беларуская актрыса, Народная артыстка БССР (1946)

## Іншае 
* Галіна — галіна дрэва
Карасёва

**Карасёва** — шматзначны тэрмін.

## Вядомыя асобы 
* Святлана Генадзьеўна Карасёва — беларуская вучоная-рэлігіязнаўца

## Тапонімы 
## Азёры 
* Карасёва — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Ловаць
* Карасёва — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Межава
* Карасёва — возера ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Абалянка

## Вуліцы 
* Вуліца Карасёва — вуліца ў Брэсце

## Гл. таксама 
* Карасёў
Маскавіца

Назву **Маскаві́ца** маюць:

* Маскавіца — возера ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці
* Маскавіца — рака ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці, левы прыток Бярэзіны
Мёртвае

Назву **Мёртвае** маюць:

## Азёры 
### Беларусь 
* Мёртвае — возера ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці
* Мёртвае — возера ў Смаргонскім раёне Гродзенскай вобласці
Парэцкае

**Парэцкае**:
## Беларусь 
* Парэцкае возера
## Расія 
* Парэцкае (Чувашыя)
Найда-Бялёўскі канал

**Найда́-Бялёўскі канал** — меліярацыйны канал у Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Прыпяць.

Даўжыня канала 33 км. Плошча вадазбору 81,93 км². Пачынаецца за 5 км на поўнач ад вёскі Бялёў, упадае ў старарэчча Прыпяці за 5,5 км на поўнач ад вёскі Хлупін. Прытокі — рака Утвоха, меліярацыйныя каналы, у тым ліку Найда-Бялёўскі 1-ы, Марохараўскі, Смолавіцкі. Пабудаваны ў 1958 годзе.

## Флора 
У фітапланктоне Найда-Бялёўскага канала зарэгістравана 42 віда водарасцей, у тым ліку такія рэдкія для Беларусі віды, як , ,  і .

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Жыткавіцкага раёна
Катэгорыя:Прытокі Прыпяці
Белгаан

Назву **Белгаан** () маюць:

* **Белгаан** — горад в штаце Карнатака, Індыя.
* Белгаан — акруга ў штаце Карнатака, Індыя.
Чэхаў

**Чэхаў** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Антон Паўлавіч Чэхаў (1860—1904) — рускі пісьменнік, драматург, урач.
* Мікалай Уладзіміравіч Чэхаў (1865—1947) — рускі і савецкі педагог і драматург.
* Міхаіл Аляксандравіч Чэхаў (1891—1955) — рускі і амерыканскі акцёр, рэжысёр, педагог.

## Тапонім 
* Чэхаў — горад у Маскоўскай вобласці
* Чэхаў (Сахалінская вобласць)
Эпштэйн

**Эпштэйн** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Джэфры Эпштэйн (1953—2019) — амерыканскі фінансіст
* Залман Эпштэйн (1860—1936) — публіцыст, сіянісцкі дзеяч, эсэіст
* Іосіф Майсеевіч Эпштэйн (1895—1980) — савецкі ўролаг.
* Іцхак Эпштэйн (1962—1943) — ізраільскі педагог і мовазнавец.
* Карл Іосіфавіч Эпштэйн (нар. 1941) — беларускі архітэктар.
* Шахно Эпштэйн (1881—1945) — яўрэйскі пісьменнік, грамадскі дзеяч, публіцыст і літаратуразнавец.
* Эліягу Зееў Левін-Эпштэйн (1864—1932) — дзеяч сіянісцкага руху, ізраільскі грамадскі дзеяч.
* Яакаў Нахум Эпштэйн (1878—1952) — вучоны, даследчык Талмуда.
* Якаў Аркадзевіч Якаўлеў (Эпштэйн) (1896—1938) — савецкі дзяржаўны і партыйны дзеяч.
Смолавіцкі канал

**Смо́лавіцкі** — меліярацыйны канал у Жыткавіцкім і Петрыкаўскім раёнах Гомельскай вобласці Беларусі, левы прыток Найда-Бялёўскага канала.

Даўжыня 13 км. Пачынаецца каля паўднёва-заходняй ускраіны пасёлка Старушкі, вусце за 0,5 км на паўднёвы захад ад вёскі Найда. У ніжнім цячэнні канала знаходзіцца возера Найда. Пабудаваны ў 1960 годзе.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Жыткавіцкага раёна
Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Петрыкаўскага раёна
Опера-буфа

**Опера-буфа** ( — «жартоўная опера») — італьянская камічная опера. Узнікла ў XVIII стагоддзі на аснове інтэрмедый і народна-бытавой песеннай традыцыі (у процівагу оперы-серыя). 

## Літаратура 
* Материалы и документы по истории музыки, т. 2, под ред. М. В. Иванова-Борецкого, М., 1934.
* *Ливанова Т.*, История западноевропейской музыки до 1789 года, М.-Л., 1940.
* *Конен В. Д.*, Театр и симфония, М., 1968, 1975.
* *Данько Л.*, Комическая опера в XX веке, Л.-М., 1976.
* *Arienzo N. Die Entstehung der komischen Oper, Lpz., 1902.
* *Kretzschmar H.*, Geschichte der Oper, Lpz., 1919 (русский перевод — Кречмар Г., История оперы, Л., 1925).
* *Delia Corte A.*, L’opйra comica italiana nel’700, studied appunti…, v. 1-2, Bari, 1923.
* *Bollert W.*, Die Buffoopera B. Galuppis. Ein Beitrag zur Geschichte der italienischen komischen Oper m 18. Jahrhundert. Pestberg, 1935.
* *Abert H.'', Die Opera buffа, в его кн.: W. A. Mozart. Neubearbeitete und erweiterte Ausgabe von Otto Jahns Mozart, Bd 1, 'Lpz., 1955.
* *Tintori G.*, L’oDera napoletano, Mil., 1958.
* *Соловьёва T. H.* Опера-буффа // Музыкальная энциклопедия в 6 томах, БСЭ, М., 1973—1982, Т. 4, сс. 49-50.

## Спасылкі 
* Опера-буффа / Соловьёва Т. Н. // Окунев — Симович. — М. : Советская энциклопедия : Советский композитор, 1978. — (Музыкальная энциклопедия : [в 6 т.] / гл. ред. Ю. В. Келдыш ; 1973—1982, т. 4).
* http://www.eventua.com.ua/slovar/muzikaliniy_slovari/opera-buffa_.html 

Катэгорыя:Жанры оперы
Алег Елізараў

**Алéг Елізáраў** (, Салігорск Мінскай вобласці — , Салігорск) — беларускі мастак-авангардыст.

## Біяграфія 
Скончыў 8 класаў Салігорскай сярэдняй школы і паступіў у ПТВ, дзе вучыўся на электрыка і адначасова наведваў мастацкую школу. Пасля сканчэння вучылішча працаваў у салігорскіх саляных шахтах.. 

Пасля няўдалай спробы паступіць у Мінскі тэатральна-мастацкі інстытут, Алег Елізараў прайшоў падрыхтоўчыя курсы і ў 1990 годзе паступіў на мастацка-графічны факультэт Віцебскага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта.

Ужо на першых курсах Елізараў вылучаўся добрай падрыхтоўкай, усе класічныя мастацкія заданні рабіў з выдатным майстэрствам. Малады мастак пачаў выкарыстоўваць мінімум фарбы, эксперыментаваў з дадаваннем розных матэрыялаў: крэйды, цэменту, жэлаціну, прыйшоўшы такім чынам да свайго «белага стылю».

У час напісання дыплома мастак канчаткова вызначыўся з аўтарскім почыркам. У тым самым годзе ён становіцца лаўрэатам «Арт-сесіі» (1995) у Віцебску.

Пасля абароны дыплома маладога мастака запрасілі ў Полацк. Алег Елізараў трапіў па размеркаванні на працу ў Дзіцячую мастацкую школу, дзе цалкам раскрыўся з уласнымі аўтарскім стылем і тэхнікай.

Спачатку жыў у інтэрнаце, пабудаваным для рабочых мясцовага прадпрыемства, а пазней перасяліўся ў майстэрню.

Менавіта ў полацкі перыяд канчаткова сфарміраваўся своеасаблівы стыль аўтара, у большасці работ якога асноўным кампазіцыйным элементам з’яўлялася полацкая архітэктура, белы, святочны настрой горада — калыскі беларускай дзяржаўнасці. У Полацку Елізараў заснаваў і згуртаванне маладых мастакоў «Белы Круг».

Праз пяць гадоў працы Алегу Елізараву давялося пакінуць сваю майстэрню і з'ехаць на малую радзіму, дзе ён уладкаваўся на працу ў мясцовую Мастацкую школу.

Быў аўтарам і ўдзельнікам шматлікіх персанальных і калектыўных выстаў. Большасць карцін Елізарава не мае назваў і дакладнай даты напісання.

Па чутках, апошняя карціна Елізарава «Адзінокае неба» была набыта сузаснавальнікам карпарацыі «Майкрасофт» Стывам Бламерам.

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Ляховіч

**Ляховіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Пятровіч Ляховіч — беларускі лёгкаатлет.
* Валянціна Антонаўна Ляховіч — беларуская мастачка.
* Леў Сцяпанавіч Ляховіч (1919—1990) — вучоны ў галіне металазнаўства.
* Людміла Віктараўна Ляховіч — беларуская і ўкраінская лёгкаатлетка.
* Сяргей Пятровіч Ляховіч — беларускі баксёр.
Арго

**Арго́** () — разнавіднасць маўлення, якая выкарыстоўваецца вузкай сацыяльнай групай людзей з мэтай моўнага адасаблення, адна з формаў існавання мовы. У шырокім сэнсе арго — любыя разнавіднасці прафесійнага нелітаратурнага маўлення (арго лётчыкаў, паляўнічых і інш.). Нярэдка пад арго разумеюць маўленне дэкласаваных і крымінальных элементаў. Да арго адносяць тайныя мовы. Тэрмін «жаргон» таксама абазначае сацыяльную разнавіднасць маўлення. Аднак у адрозненне ад арго жаргоны выкарыстоўваюцца больш шырокімі сацыяльнымі і ўзроставымі групамі насельніцтва.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Слэнг
!
Янка Ролсан

**Янка Ролсан**, сапр. **Гадзіцкі** (, в. Вялень, Ігуменскі павет, Мінская губерня — , Адэлаіда, Паўднёвая Аўстралія; Псеўданімы: *ВЭР*, *Крапіва-Жыгучка*, *Янка Яр*) — беларускі грамадска-культурны эміграцыйны дзеяч, паэт.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 1 жніўня 1912 года ў в. Вялень Ігуменскага павета (цяпер — Пухавіцкі раён) у сялянскай сям’і. Вучыўся ў Мінскім сельскагаспадарчым інстытуце. Працаваў у саўгасе ў Дукоры, потым — сакратаром у раённай пракуратуры ў Пухавічах. У пачатку 1930-х гадоў вучыўся ў Харкаўскім тэхнікуме цяжкай прамысловасці. Працаваў на ваенным заводзе ў Ніжнім Тагіле.

У 1939 годзе скончыў Ржэўскую авіяшколу. Авіямеханікам служыў у 5-й эскадрыллі, браў удзел у польскім паходзе Чырвонай Арміі і Савецка-фінляндскай вайне. Пасля дэмабілізацыі ў студзені 1941 года, працаваў на заводзе імя Варашылава ў Мінску. Падчас Другой сусветнай вайны супрацоўнічаў з нямецкай акупацыйнай адміністрацыяй, працаваў следчым суда ў Пухавіцкім раёне. З лютага 1944 года — афіцэр Беларускай Краёвай Абароны (БКА). З лета 1944 года ў Германіі. Пасля вайны жыў у Мюнхене, быў сябрам Беларускага Нацыянальнага Камітэту. Пазбягаючы рэпатрыяцыі ў СССР запісаўся літоўцам і змяніў прозвішча на **Гадзіцкас**.

У 1950 годзе выехаў у Аўстралію, пасяліўся ў Адэлаідзе. У 1963 годзе змяніў прозвішча на **Ролсан**. Займаў розныя пасады ў царкоўнай управе — старшыня, скарбнік, сакратар, рэферэнт па вонкавых сувязях. Адзін з арганізатараў у 1975 годзе і першы старшыня Беларускага аб’яднання ў Паўднёвай Аўстраліі, пакінуў гэтую пасаду ў 1987 годзе з-за хваробы. Сябра Выканаўчага камітэту Федэральнай рады беларускіх арганізацый у Аўстраліі.

## Творчасць 
Аўтар паэтычных твораў. Выйшаў паэтычны зборнік «Кліч» (1980; 2-е выд. 1982). Таксама аўтар успамінаў «З глыбінь мінулага» (1984). У 2003 годзе намаганнямі сакратара Беларускага гістарычнага таварыства ў Аўстраліі Віктара Кавалеўскага выдадзены збор твораў Я. Ролсана «З глыбіняў мінулага» (успаміны і вершы). Сталы карэспандэнт газеты «Беларус» (пад псеўданімам Янка Яр). Сярод паэтычных твораў Я. Ролсана, што праўда, не дужа высокага паэтычнага ўзроўню, ёсць верш прысвечаны БКА.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Памерлі ў Адэлаідзе
Катэгорыя:Члены Беларускай краёвай абароны
Катэгорыя:Члены Беларускага аб’яднання ў Паўднёвай Аўстраліі
Арнем-Ленд

**А́рнем-Ленд** () — паўвостраў на поўначы Аўстраліі. Абмываецца Тыморскім і Арафурскім морамі, залівам Карпентарыя. Даўжыня каля 320 км. Шырыня да 460 км. Паверхня — паката-ўзгорыстае плато вышынёй ад 180 м на поўначы да 400 м на поўдні, складзенае з пясчанікаў і расчлянёнае рэкамі на астанцовыя масівы. На поўначы акаймаваны шырокай раўнінай, якая крута абрываецца да мора. Берагі моцна парэзаныя. На паўвостраве знаходзіцца Нацыянальны парк Какаду, які з’яўляецца аб’ектам Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. На паўночным захадзе — порт Дарвін.

Радовішча ўрана-радыевых (Рам-Джанглі), жалезных рудаў, баксітаў.

Клімат субэкватарыяльны. Сярэдняя тэмпература паветра на працягу года каля 25 °C, ападкаў ад 500 мм зімой да 2000 мм летам за год. У далінах рэк вільготныя субэкватарыяльныя лясы (пальмы, фікусы), на наветраных схілах гор і на вяршынях масіваў  і саванны.

Жывёльны свет: мядзведзь каала, кенгуру, вамбаты, кусты; з птушак — казуары, папугаі, лірахвосты.

## Мовы 
Для рэгіёна характэрна выключная моўная разнастайнасць, параўнальная толькі з паўночнай часткай Новай Гвінеі. На ім прадстаўлены 7 з 14 моўных сем’яў аўстралійскіх моў і каля 8 ізаляваных і некласіфікаваных моў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паўвостравы Аўстраліі
Катэгорыя:Геаграфія Паўночнай тэрыторыі
Чэмпіянат Еўропы па баскетболе сярод дзяўчат да 18 гадоў 2016 (дывізіён В)

**Чэмпіянат Еўропы па баскетболе сярод дзяўчын да 18 гадоў у Дывізіёне «В»** прайшоў з 23 па 31 ліпеня ў сталіцы Босніі і Герцагавіны — Сараева. Прызёры турніра атрымалі права выступіць у Дывізіёне «А» чэмпіяната Еўропы.

## Першы этап 
### Рэгламент турніра 
На папярэднім этапе каманды падзелены на 4 групы. Па выніках аднакругавых турніраў: каманды, якія занялі 1 і 2 месца ў групах, выходзяць у ¼ фінала; каманды, якія занялі 3 і 4 месцы, разгуляюць паміж сабой месцы з 9 па 16-е ў класіфікацыі; каманды, якія занялі 5 месца, — у аднакругавым турніры будуць змагацца за права застацца ў Дывізіёне «В».

#### Група А 
#### Група B 
#### Група C 
#### Група D 
## Другі этап 
### Класіфікацыя 17-19 месцы 
#### Група E 
### Плэй-оф 
;5–8 месцы

### Класіфікацыя 9-16 месцы 
;13–16 месцы

### Гульні другога этапу 
#### Гульні за 9—16-е месцы 
----

#### Чвэрцьфінал 
#### Гульні за 13—16-е месцы 
----

#### Гульні за 9—12-е месцы 
----

#### Гульні за 5—8-е месцы 
----

#### Паўфінал 
#### Гульня за 15-е месца 
----

#### Гульня за 13-е месца 
----

#### Гульня за 11-е месца 
----

#### Гульня за 9-е месца 
----

#### Гульня за 7-е месца 
----

#### Гульня за 5-е месца 
----

#### Гульня за 3-е месца 
#### Фінал 
## Выніковае становішча каманд 
## Спасылкі 
* 

2016
Катэгорыя:2016 год у баскетболе
VY Вялікага Пса

**VY Вялікага Пса** (, VY CMa) — зорка у сузор’і Вялікага Пса, гіпергігант. З’яўляецца найбуйнейшай і адной з самых яркіх вядомых зорак.

Адлегласць ад Сонца да VY Вялікага Пса складае прыкладна 1170 парсек (3900 светлавых гадоў).

Радыус зоркі быў удакладнены ў 2012 годзе — ён ляжыць у дыяпазоне ад 1300 да 1640 радыусаў Сонца. Дыяметр гэтага звышгіганта складае парадку 2 мільярдаў кіламетраў (≈13.2 а. а.). Калі VY Вялікага Пса змясціць на месца Сонца, то паверхня зоркі будзе знаходзіцца паміж Сатурнам і Юпітэрам. Для таго каб абляцець зорку па коле, святлу запатрабавалася б 8 гадзін. Для таго каб абляцець яе на звышгукавым самалёце з хуткасцю 4500 км/г, спатрэбілася б больш за 50 гадоў (пры радыусе ў 1420 сонечных). Асноўнае выпрамяненне зоркі адбываецца ў інфрачырвоным святле.

Маса зоркі ацэньваецца ў 17 мас Сонца, што паказвае на нікчэмна малую шчыльнасць зоркі ў нетрах. Шчыльнасць зоркі прыблізна складае 0,000005—0,00001 кг/м³ (для параўнання, шчыльнасць паветра пры 0 °C складае 1,2929 кг/м³). Кубічны кіламетр зоркі важыць прыкладна 5—10 тон.

Пра ўласцівасці зоркі ідуць спрэчкі. Адзін з пунктаў погляду заключаецца ў тым, што гэта зорка — вельмі вялікі чырвоны гіпергігант. Іншы — што гэта вельмі вялікі чырвоны звышгігант з дыяметрам толькі ў 600 раз больш сонечнага, а не ў 2000. У гэтым выпадку яго пашырэнне будзе працягвацца і надалей.

## Спасылкі 
* Кароткая даведка

Катэгорыя:Гіпергіганты
Опера-серыя

**Опера-серыя** (орега seria — ''сур'езная опера*) — жанр італьянскай оперы, узнік у канцы XVII стагоддзя ў творчасці кампазітараў неапалітанскай опернай школы. Оперу-серыя стваралі на аснове героіка-міфалагічнага або легендарна-гістарычнага сюжэту з выразным размеркаваннем сцэнічнага дзеяння і музыкі. У музыцы пераважалі рэчытатывы і вялікія віртуозныя арыі салістаў, якія нібы спаборнічалі ў майстэрстве вакалізацыі.

Да выдатных майстрощ оперы-серыя належалі Алесандра Скарлаці, Георг Фрыдрых Гендэль, Нікола Парпора, Бальдасарэ Галупі, Нікола Пічыні, Джан Франчэска дэ Маё, Джакома Меербер, Крыстаф Вілібальд Глюк, Антоніа Сальеры, ранні Моцарт, Гаспарэ Спанціні, Ігнаціа Фьярыла, Джэнара Мана і іншыя.

## Літаратура 
* Материалы и документы по истории музыки, т. 2, под ред. М. В. Иванова-Борецкого, М., 1934.
* *Ливанова Т.*, История западноевропейской музыки до 1789 года, М.-Л., 1940.
* *Конен В. Д.*, Театр и симфония, М., 1968, 1975.
* *Kretzschmar H. *, Geschichte der Oper, Lpz., 1919 (русский перевод — Кречмар Г., История оперы, Л., 1925).
* *Abert H.'', Die Opera buffа, в его кн.: W. A. Mozart. Neubearbeitete und erweiterte Ausgabe von Otto Jahns Mozart, Bd 1, 'Lpz., 1955.
* *Соловьёва T. H.* Опера-сериа // Музыкальная энциклопедия в 6 томах, БСЭ, М., 1973—1982, Т. 4, сс. 50-51.

## Спасылкі 
* 
* http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc1p/34418

Катэгорыя:Жанры оперы
Артэзіянскія воды

:
1. ваданосны гарызонт
2. водатрывалыя слаі
3. вобласці жыўлення
4. свідравіна з фантанаваннем
5. узровень грунтавых водаў
6. свідравіна без фантанавання
7. артэзіянская крыніца]]

**Артэзі́янскія воды** (ад  — лацінскай назвы французскай правінцыі Артуа) — напорныя пластавыя падземныя воды, якія залягаюць паміж водатрывалымі слаямі. Прымеркаваны да адмоўных геаструктур — сінкліналяў, мульдаў, прагінаў, упадзін. Напор узнікае пры гідраўлічнай ізаляванасці  ад перавышэння вобласці жыўлення над вобласцю разгрузкі. Пры залішнім  выліваюцца на паверхню зямлі або фантануюць пры ўскрыцці. Ва ўмовах актыўнага водаабмену артэзіянскія воды прэсныя, застойных — салёныя ці расолы. Артэзіянскія воды звычайна звязаны з артэзіянскімі басейнамі.

## Беларусь 
На Беларусі ўскрыты амаль на ўсёй тэрыторыі на глыбіні ад некалькіх дзесяткаў метраў да некалькіх кіламетраў, належаць да Аршанскага гідрагеалагічнага басейна, Брэсцкага гідрагеалагічнага басейна, Прыпяцкага гідрагеалагічнага басейна і Беларускага гідрагеалагічнага масіву. Артэзіянскія воды з’яўляюцца асноўнай крыніцай пітнога водазабеспячэння.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гідрагеалогія
Катэгорыя:Падземныя воды
Артэфакт (археалогія)

**Артэфа́кт** (ад  — штучна зробленае) — старажытная рэч, якая зроблена ці мае сляды карыстання чалавекам. Элемент археалагічнай культуры, частка матэрыяльнай культуры пэўнага этапу, бо адлюстроўвае гісторыю яе развіцця. Сярод артэфактаў вылучаюць культурнавызначальныя, этнавызначальныя («кіравальныя») і «» рэчы, імпартныя, выпадковыя, запазычаныя і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Археалогія
Сцяпан Фёдаравіч Хацкевіч

**Сцяпан Фёдаравіч Хацкевіч** (, в. Парэчча, цяпер Пухавіцкі раён Мінскай вобласці — ) — беларускі акцёр, Заслужаны артыст БССР (1963).

## Біяграфія 
Скончыў драматычную студыі пры Наркамаце асветы БССР (1933), працаваў у БДТ-2. З 1937 года ў БДТ-1.

Вострахарактарны акцёр. Творчай індывідуальнасці С. Хацкевіча была ўласціва шчырасць, выразная пластыка, багацце інтанацый, яркія сацыяльна-псіхалагічныя характарыстыкі персанажаў. Майстар эпізоду. Найбольш яскрава талент акцёра выявіўся ў нацыянальным рэпертуары.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 16. — Мінск, 2003.
* Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя. У 2 т. Т. 2. — Мінск, 2003.

Катэгорыя:Акцёры Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларускай ССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пухавіцкім раёне
Арыентаванне

**Арыентава́нне** — вызначэнне свайго месца знаходжання адносна напрамкаў свету, арыенціраў, элементаў рэльефу, а таксама напрамкаў руху. Праводзіцца з дапамогай компаса, карты, аэраздымка. Прыблізнае арыентаванне магчыма па мясцовых арыенцірах (натуральных і штучных), па Сонцы, Месяцы, зорках, а таксама радыё-, светлавых і гукавых сігналах.

## Гл. таксама 
* Спартыўнае арыентаванне

## Літаратура 
*
Ліпень (значэнні)

Назву **Ліпень** маюць:

* Ліпень — сёмы месяц Грыгарыянскага календара.
* Ліпень — рыба падсямейства харыусавых атрада ласосепадобных.
* Ліпень — аграгарадок у Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласці.
* Ліпень — селішча X—XIV стагоддзяў каля аграгарадка Ліпеня Асіповіцкага раёна.
Адэлаіда (княгіня чэшская)

**Адэлаіда** або **Адэльгейда**, **Адлета** (каля  — ) — адзіная дачка венгерскага караля Андраша I з дынастыі Арпадаў, жонка князя чэшскага Ураціслава II. Сярод гісторыкаў няма адзінага меркавання, была яе маці Анастасія Яраслаўна, дачка Яраслава Мудрага, або іншая, першая, жонка Андраша, пра якую не засталося звестак.

Яе будучы муж Ураціслаў уцёк у Венгрыю пасля канфлікту са сваім братам Спытыгневам II. У Оламаўцы Ураціслаў пакінуў сваю цяжарную жонку, якую Спытыгнеў зняволіў у турму, дзе яна памерла ад заўчасных родаў.

Адэлаіда ажанілася з Ураціславам у 1057 годзе. Для Ураціслава гэта быў выгодны дыпламатычны шлюб, таму што ў выніку ён атрымаў падтрымку яе бацькі, з дапамогай якога змог вярнуць сабе свае ўладанні. Пасля прымірэння са Спытыгневам і яго смерці ў 1061 годзе Ураціслаў II становіцца князем чэшскім і пераязджае ў Прагу. Неўзабаве пасля гэтага Адэлаіда-Адлета памерла — імаверна, праз частыя роды. Год праз пасля яе смерці Ураціслаў ажаніўся са Святаславай. У 1085 годзе ён стаў першым у гісторыі каралём Багеміі.

## Сям'я 
Ва Ураціслава і Адэлаіды было чацвёра дзяцей:
* Бржэціслаў II Малодшы (каля 1058 — 22 снежня 1100), князь чэшскі з 1092 года
* Ураціслаў (каля 1059—1062)
* Юдзіта (каля 1060 — 25 снежня 1086), з 1080 года ў шлюбе з польскім князем Уладзіславам Германам (1043—1102)
* Людміла (каля 1061/1062 — не раней за 1100), манашка

## Літаратура 
* *Osobnosti — Česko : Ottův slovník*. Praha : Ottovo nakladatelství, 2008
* VANÍČEK, V. *Vratislav II. (I.) První český král*. Praha: Vyšehrad, 2004
* VOŠAHLÍKOVÁ, Pavla, a kol. *Biografický slovník českých zemí : 1. sešit : A*. Praha : Libri, 2004

Катэгорыя:Арпады
Луцэнка

**Луцэнка** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Барыс Іванавіч Луцэнка — беларускі тэатральны рэжысёр, народны артыст Беларусі (1995).
* Міхаіл Мікалаевіч Луцэнка — савецкі дзяржаўны і партыйны дзеяч.
* Міхаіл Федасеевіч Луцэнка (1918—1944) — савецкі лётчык.
* Сцяпан Мітрафанавіч Луцэнка (1923—2009) — урач-хірург. Доктар медыцынскіх навук (1962), прафесар (1963).
* Юрый Вітальевіч Луцэнка — украінскі дзяржаўны і палітычны дзеяч.
Нямецкая фізіка

**«Нямецкая фізіка»** (**«арыйская фізіка»**; ) — нацыяналістычны рух у колах нямецкіх фізікаў пачатку 1930-х гадоў, які ўзнік у выніку неразумення і непрымання новых фізічных тэорый, цяпер вядомых як тэорыя адноснасці і квантавая механіка, гэта значыць перш за ўсё прац Альберта Эйнштэйна, на якія быў навешаны ярлык «яўрэйская фізіка» (). Тэрмін, уведзены Філіпам Ленардам (лаўрэатам Нобелеўскай прэміі па фізіцы за 1905 год) у загалоўку яго падручніка «Нямецкая фізіка ў чатырох тамах», быў падхоплены меней значнымі нямецкімі навукоўцамі ў гэтым акадэмічным супрацьстаянні, якое адбывалася на фоне і з выкарыстаннем нарастаючага ў грамадстве нацыяналізму і антысемітызму. Яшчэ адным значным навукоўцам, які прымаў актыўны ўдзел у дзейнасці «нямецкіх фізікаў», быў Іаганес Штарк, нобелеўскі лаўрэат па фізіцы за 1919 год.

У сучасным кантэксце тэрмін «арыйская фізіка» і яго разнавіднасці могуць ужывацца як эўфемізм паняцця «лжэнавука» — у выпадках з адпаведнай сегрэгацыйнай ці ізаляцыянісцкай атрыбутыкай.

## Гл. таксама 
* Кібернетыка ў СССР
* Лысенкоўшчына
* Макартызм
* Мічурынская аграбіялогія
* Новае вучэнне пра мову

Катэгорыя:Гісторыя фізікі
Катэгорыя:Нацысцкая навука
Катэгорыя:Неакадэмічныя кірункі даследаванняў у фізіцы
Чарнякоў

**Чарнякоў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Дзмітрый Уладзіміравіч Чарнякоў (нар. 1974) — член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання.
* Захар Яфімавіч Чарнякоў (1900—1997) — савецкі этнограф, мовазнавец, спецыяліст па саамскіх мовах.
Бітва пры Сульцы

**Бітва пры Сульцы** — марская бітва паміж Карфагенам і Рымам падчас Першай Пунічнай вайны.

У 258 годзе да н.э. рымскі консул Гай Сульпіцый Патэркул хацеў здзейсніць набег на Афрыку, але быў адкінуты ветрам да Сардзініі, якую пачаў пустошыць. Ганібал, зноў прызначаны флатаводцам, папоўніў эскадру ў Карфагене і прыбыў на Сардзінію. Спецыяльна падасланыя дэзерціры сказалі карфагенянам, што Сульпіцый зноў збіраецца ў Афрыку.

Ганібал адплыў насустрач рымлянам. Ён быў зачынены ў нейкай гавані Сардзініі флотам рымлян і ў бітве страціў вялікую колькасць караблёў. Карфагеняне, прайграўшы марскую бітву, прысталі да берага, кінулі караблі і схаваліся ў горадзе Сульцы на востраве Сант-Антыёка. Карфагенскія ваяры забілі Ганібала камянямі і ўкрыжавалі яго.

Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Катэгорыя:Першая Пунічная вайна
Катэгорыя:Бітвы Рымскай рэспублікі
Катэгорыя:Бітвы Карфагена
Катэгорыя:Бітвы III стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:258 да н.э.
Аб’ектывізм

'''Аб'ектыві́зм''':
* Аб'ектывізм — кірунак у гнасеалогіі
* Аб'ектывізм — кірунак у этыцы
Аб’ектывізм (этыка)

'''Аб'ектыві́зм''' — кірунак у этыцы, які прызнае аб'ектыўныя каштоўнасці і прадпісанні і спрабуе ўстанавіць аб'ектыўны крытэрый і аб'ектыўную мэту маральнага дзеяння.

## Гл. таксама 
* Норма

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:этыка
Рубіс

**Рубіс** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Павел Іванавіч Рубіс (1923—1996) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, поўны кавалер ордэна Славы
* Пётр Яфімавіч Рубіс (1916—1998) — савецкі дзяржаўны дзеяч
Аб’ектывізм (гнасеалогія)

'''Аб'ектыві́зм''' — кірунак у гнасеалогіі, у аснове якога ляжыць арыентацыя пазнавальнай дзейнасці на сацыяльна-палітычную «нейтральнасць», на устрыманне ад сацыяльна-крытычных ацэнак, суджэнняў аб яе каштоўнасцях і мэтах. Тым самым ён абмяжоўвае «разумнае мысленне», нярэдка маскіруючы гнасеалагічны суб'ектывізм. Аб'ектывізм адмаўляе самастойную ролю актыўных дзеянняў гістарычных суб'ектаў, трактуе іх як цалкам абумоўленыя фатальным ходам рэчаў, уплывам тэхніка-тэхналагічнага і навуковага фактараў. У найноўшай сваёй форме сцыентызму аб'ектывізм выражаецца ў тэндэнцыі звесці ўсю культуру да навукі, а праблемы чалавека і грамадства — да .

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Эпістэмалогія
Аб’ектыўнае

'''Аб'екты́ўнае''' — тое, што належыць самому аб'екту, існуе незалежна ад дзеючага суб'екта і яго свядомасці. Тэрмін аб'ектыўнае мае некалькі аспектаў.

Анталагічны ўключае ўяўленне аб аб'ектыўным як існуючым па-за чалавекам і чалавецтвам і незалежна ад іх, напрыклад, памеры і канфігурацыі рэчаў як іх аб'ектыўныя ўласцівасці.

Гнасеалагічны звязаны з уяўленнем аб аб'ектыўным як уласцівасці ведаў, упэўненасці ў тым, што яны адлюстроўваюць аб'ект, які даследуецца, у сваіх асабістых характарыстыках, напрыклад, найбольш фундаментальныя характарыстыкі сістэм нежывой прыроды — скорасць святла, гравітацыйная пастаянная, у біялагічнай відавой папуляцыі —  паміж асобінамі рознага полу.

У  аб'ектыўнае — гэта ідэі і паняцці, што існуюць незалежна ад суб'екта. 

У грамадскім жыцці пад аб'ектыўным  разумеюць працэсы і фактары, якія не залежаць ад волі і жаданняў людзей. Аб'ектыўнымі з'яўляюцца сацыяльныя законы, хоць яны фарміруюцца праз механізм чалавечай дзейнасці. Аб'ектыўнае проціпастаўляецца суб'ектыўнаму і суб'ектыўна-асабоваму. Аднак такое проціпастаўленне не мае абсалютнага характару: тое, што ў адных адносінах з'яўляецца аб'ектыўным, у іншых можа быць суб'ектыўным.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Філасофская тэрміналогія
Герб Брагіна

**Герб Бра́гіна** — афіцыйны геральдычны сімвал Брагіна, гарадскога пасёлка Гомельскай вобласці.

Апісанне:
іспанскі шчыт рассякае ўвагнутае вастрыё, накіраванае ўверх: у левай частцы ў сярэбраным полі Трызуб чырвонага колеру, сімвал полацкага князя Ізяслава, у правай — у чырвоным полі герб «Калюмны» сярэбранага колеру, у ніжняй — у блакітным полі герб «Карыбут».

Герб і сцяг зарэгістраваны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь 10 красавіка 2001 года пад № 55.

Аўтар герба і сцяга Брагіна — мастак Г. С. Жалняркевіч.

## Гісторыя і сімволіка 
Герб па сваёй канструкцыі складаецца з трох самастойных сімвалаў. Асноўныя элементы герба раздзяляе другарадная геральдычная фігура «вастрыё» «ўвагнутай» разнавіднасці, з асноваю ў ніжняй частцы гербавага поля. Гэты вельмі арыгінальны прыём пабудовы складаных гербаў ужываўся даволі рэдка і ў беларускай геральдыцы прысутнічае толькі ў гістарычным гербе Ашмян 1792 года.

У правай (сярэбранай) частцы поля герба размешчаны сімвал полацкага князя Ізяслава, афарбаваны ў чырвоны колер. Гэты знак адлюстроўвае ранні перыяд гісторыі Брагіна (XII—XIII стст.) і ўказвае на Полацкае княства як адзін з цэнтраў фарміравання беларускай сярэдневяковай дзяржаўнасці. Разам з тым княжацкі трызубец звязваецца з часамі, калі Брагінам валодалі князі кіеўскія, і ўяўляе сабой трансфармаваны варыянт радавой сімволікі Рурыкавічаў.

У левай частцы герба ў чырвоным полі размешчаны герб «Калюмны». Гэты сімвал на гербе Брагіна адзначае перыяд уваходжання горада ў склад Вялікага Княства Літоўскага, на пачатковым этапе якога горад быў часткаю велікакняжацкіх уладанняў.

У ніжняй частцы герба размешчаны прыватнаўласніцкі герб «Карыбут» (у блакітным полі выява залатога крыжа з перакрэсленымі канцамі, замест ніжняга канца залаты месяц рагамі ўніз і васьміканцовая зорка). Гэты шырока вядомы герб быў родавым знакам магнацкага роду Вішнявецкіх, якія валодалі Брагінам з канца XVI да другой палавіны XVII ст. Вішнявецкія былі апошнімі ўладальнікамі горада, калі ён яшчэ іграў значную ролю ў гісторыі Вялікага Княства Літоўскага. З другой палавіны XVII ст. Брагін паступова прыходзіць у заняпад і страчвае сваё былое значэнне.
Такім чынам, размяшчэннем у ніжняй частцы герба Брагіна прыватнаўласніцкага герба «Карыбут» падводзіцца своеасаблівы вынік пэўнага перыяду ў гісторыі горада.

## Гл. таксама 
* Сцяг Брагіна

## Літаратура 
* Адамушко В. И., Елинская М. М. Гербы и флаги Беларуси. — Минск: Беларусь, 2006. — 254 с.

## Спасылкі 
* Герб города Брагина // «Геральдика Беларуси» 

Брагін
Катэгорыя:Брагін