Георгій Якаўлевіч Сядоў

**Гео́ргій Я́каўлевіч Сядо́ў** (5 мая (23 красавіка) 1877 — 5 сакавіка (20 лютага) 1914) — расійскі гідрограф, палярны даследчык, старшы лейтэнант. Арганізатар няўдалай экспедыцыі да Паўночнага полюса, падчас якой памёр, не дасягнуўшы заяўленай мэты, прайшоўшы прыкладна 200 кіламетраў з неабходных 2000 км.
 
Выхадзец з рыбацкай сям’і, афіцэр ваенна-марскога флоту (старшы лейтэнант), правадзейны член Рускага геаграфічнага таварыства, ганаровы член Рускага астранамічнага таварыства.
 
Удзельнічаў у экспедыцыях па вывучэнні вострава Вайгач, вусця ракі Кары, Новай Зямлі, Карскага мора, Каспійскага мора, вусця ракі Калымы і марскіх падыходаў да яе, Крыжовай губы.

У савецкі час дзейнасці Сядова надавалася асаблівая ўвага, паколькі ён з’яўляўся выхадцам з самых бедных слаёў народа. Бацька, Якаў Яўцеевіч Сядоў, паходзіў з Палтаўскай губерні і займаўся рыбалоўствам і пілоўкай лесу.

Георгій з васьмі гадоў займаўся з бацькам рыбалоўствам, хадзіў на падзённую працу, працаваў у полі. Пасля таго як бацька сышоў з сям’і на тры гады, маці — Наталля Сцяпанаўна — наймалася на падзённую працу, так як сям’я стала галадаць. Старэйшы брат Міхаіл у гэты час ужо працаваў, але зарабляў мала. У 1901 годзе, дамогшыся звання прапаршчыка запасу, Георгій Якаўлевіч жыў у Пецярбургу, дзе экстэрнам здаў экзамены за курс марскога корпуса і быў узведзены ў паручнікі запасу. Рыхтавацца да здачы экзамену ў марскі корпус Сядову дапамагаў інспектар мараходных класаў контр-адмірал Аляксандр Кірылавіч Дрыжэнка, які даслаў былому вучню праграму Марскога корпуса і літаратуру.

## Служба 
 год.]]
 год.]]

У 1901 годзе Сядоў з’явіўся з рэкамендацыйным лістом да Ф. К. Дрыжэнкі. Н. В. Пінегін успамінаў:

Навуковец прыняў Сядова ласкава і нават прымусіў пасяліцца ў сябе, пакуль не атрымаецца паступіць на службу. Дрыжэнка і яго сябар гідрограф Варнек дапамаглі пераадолець перашкоды, якія ўзніклі пры клопатах аб дазволе сялянскаму сыну трымаць экзамен за курс Марскога корпуса. Распавядаў Сядоў, што яго сябры і заступнікі дамагліся спачатку нейкага папярэдняга выпрабавання… Афіцыйны экзамен здаў бліскуча і быў узведзены ў чын паручніка па Адміралцейству… Па радзе Дрыжэнкі Сядоў паступіў на службу ў Галоўнае Гідраграфічнае ўпраўленне.

Вясной 1902 года Сядоў быў залічаны на сапраўдную службу па Адміралцейства ў Галоўнае Гідраграфічнае ўпраўленне.

Накіраваны ў Гідраграфічную экспедыцыю Паўночнага Ледавітага акіяна, якая праводзіла ў 1902 годзе вывучэнне раёна вострава Вайгач, а таксама гідраграфічныя працы ў вусці ракі Кары і каля Новай Зямлі. Выконваў абавязкі памочніка начальніка Гідраграфічнай экспедыцыі.

Дзейнасць Сядова атрымала высокую ацэнку з боку кіраўніка экспедыцыі гідрографа А. І. Варнека:

Заўсёды, калі трэба было знайсці каго-небудзь для выканання цяжкай і адказнай справы, спалучанай часам з немалой небяспекай, мой выбар падаў на яго, і ён выконваў гэтыя даручэнні з поўнай энергіяй, неабходнай асцярожнасцю і веданнем справы.

У 1903 годзе выконваў абавязкі памочніка начальніка экспедыцыі ўжо пад кіраўніцтвам Ф. К. Дрыжэнкі па апісанні Карскага мора. У гэтым жа годзе ў Архангельску Сядоў сустрэў  і пазнаёміўся з яго капітанам Энтані Фіялай, які рыхтаваўся да экспедыцыі на Паўночны полюс, што ў далейшым падштурхнула Г. Я. Сядова да арганізацыі ўласнай экспедыцыі, аднак з-за руска-японскай вайны планы па яе падрыхтоўцы прыйшлося адкласці.

Некалькі разоў Сядоў парываўся пакінуць службу, але Ф. К. Дрыжэнка кожны раз цярпліва яго адгаворваў ад гэтага, аднак нават ён не заўсёды мог утрымліваць Сядова ў разумных рамках. Прэтэнзіі і ганарлівасць Сядова былі вельмі высокімі.

## У навуковых таварыствах 
Сабраныя падчас экспедыцыйных прац матэрыялы Георгій Якаўлевіч перадаў ва ўстановы навукі і музеі.

Сам Сядоў дапусціў пры падрыхтоўцы экспедыцыі «*шапказакідальніцкія*» выказванні і ахарактарызаваў мэты экспедыцыі як чыста спартыўна-палітычныя:

«*У нарысе, надрукаваным у „сінім часопісе“ і без ілжывай сціпласці названым „Як я адкрыю Паўночны полюс“, ён дазволіў сабе паходзячы пагардліва адгукнуцца аб знакамітай экспедыцыі на „Фраме“ (пры гэтым не назваўшы імя Нансена). Там жа Сядоў напісаў, што не мае на „асаблівых навуковых задач“, а жадае „перш за ўсё адкрыць Паўночны полюс“*»

У адным з фельетонаў таго часу была нават такая рэпліка:

«*Як Амерыку, Паўночны полюс можна адкрыць толькі адзін раз. Так што незразумела, пра што клапоча Сядоў, паколькі Піры ўжо быў на полюсе*».

Пры падтрымцы Ф. К. Дрыжэнкі Сядову быў прадастаўлены па службе адпачынак на два гады з захаваннем утрымання.

Сядоў, пры актыўнай падтрымцы газеты «*Новы час*» і яе саўладальніка М. А. Суворына, арганізаваў збор добраахвотных ахвяраванняў на патрэбы экспедыцыі. Шматлікія публікацыі ў «*Новым часе*» выклікалі ў Расіі вялікі грамадскі рэзананс. Прыватны ўзнос — у памеры 10 тысяч рублёў — зрабіў таксама імператар Мікалай II. Суворын выдаў экспедыцыі грошы ў крэдыт — 20 тысяч рублёў. Удалося сабраць яшчэ каля 12 тысяч. Ахвярадаўцам уручалі знакі з надпісам «*Ахвярадаўцу на экспедыцыю старэйшага лейтэнанта Сядова да Паўночнага полюса*». У цэнтры вырабленага з цёмнай бронзы круглага жэтона сярод палярных ільдоў і снягоў на ўвесь рост намаляваны лыжнік. Жэтон насілі на бела-сіне-чырвонай стужцы. Тры знакі вырабілі з золата. Іх атрымалі старшыня камітэта М. А. Суворын, Фрыцьёф Нансен і капітан 1 рангу П. І. Белавенец.

### Падрыхтоўка экспедыцыі 
На сабраныя сродкі 23 ліпеня 1912 года Сядоў арандаваў. «*Святы вялікапакутнік Фока*» быў абсталяваны радыёстанцыяй, аднак Сядову не ўдалося наняць радыста, з-за чаго апаратура была бескарыснай. У выніку пасля частковай разгрузкі на беразе былі пакінутыя частка харчавання, паліва, пітной вады і рыштунку (у т. л. прымус).

Перад выхадам экспедыцыі некаторыя ўдзельнікі яе паказвалі Сядоў на недарэчнасць уключэння саланіны ў спіс асноўных харчовых прадуктаў экспедыцыі. Але Сядоў быў упарты чалавек і ад саланіны не адмовіўся, спаслаўшыся на тое, што ў ваенным флоце і гідраграфічных экспедыцыях заўсёды ўжывалі саланіну — штурман.
* Яніс Зандэрс (у некаторых публікацыях яго латышскае імя русіфікуюць як Іван Андрэевіч Зандэр) і Марціньш Зандэрс (Марцін Андрэевіч Зандэр) — першы механік і другі механік, родныя браты.
* Уладзімір Юльевіч Візэ і Міхаіл Аляксеевіч Паўлаў — навуковы штат экспедыцыі, нядаўнія выпускнікі Пецярбургскага ўніверсітэта (аднакурснікі і да таго ж аднакашнікі па гімназіі).
* П. Г. Кушакоў — ветэрынарны ўрач, які выконваў таксама абавязкі суднавага лекара.
* Мікалай Васільевіч Пінегін — мастак і фатограф, кінадакументаліст.

Файл:1912. Группа членов экспедиции Г.Я. Седова.jpg|Падчас падрыхтоўкі да экспедыцыі на Паўночны полюс. Сядзяць (на крэслах, злева направа): У. Ю. Візэ, Г. Я. Сядоў, П. Г. Кушакоў, М. А. Паўлаў. Архангельск. 1912 год.
Файл:Provodi v Arhangelske.jpg|Праводзіны экспедыцыі Г. Я. Сядова да Паўночнага полюса ў Архангельску. 1912 год.
Файл:1912. Проводы экспедиции Георгия Седова.jpg|Праводзіны экспедыцыі Г. Я. Сядова. Спераду Сядова з іконай ізде гарадскі галава. Архангельск.  1912 год.
Файл:1912. Георгий Седов с женой на борту Святого Фоки.jpg|Георгій Сядоў з жонкай Верай Валяр'янаўнай на борце «*Святога Фокі*». Справа Сасноўская, жонка архангельскага губернатара. Архангельск. 1912 год.
Файл:Sedov foka arkhangelsk 1912.jpg|Г. Я. Сядоў з членамі каманды прымае гасцей на борце экспедыцыйнага судна «*Св. Фока*». Архангельск. 1912 год.

### Першая навігацыя і зімоўка 
27 жніўня (14 жніўня па ст. ст.) 1912 года «*Святы вялікапакутнік Фока*» выйшаў з Архангельска, маючы запас вугалю на 23—25 дзён ходу). Адтуль рэйсавым параходам дабралася да Архангельска.

З часопіса «*Іскры*» ад 20 кастрычніка 1913 года:

Адправіўшыся ў мінулым годзе да паўночнага полюса экспедыцыю лейтэнанта Г. Я. Сядова лічылі загінулай і ўжо рыхтаваліся падрыхтаваць новую экспедыцыю для яе пошукаў, як раптам з яе складу нядаўна вярнуліся хворымі пяць чалавек разам з пам. капітана М. П. Захаравым, які прывёз ад Сядова яго даклад геаграфічнага таварыства з фатаграфічнымі здымкамі. М. П. Захараў заявіў, што ўсе ўдзельнікі экспедыцыі жывыя і здаровыя. Ён пакінуў экспедыцыю Сядова 9 чэрвеня ля Панкратьевых астравоў. Вядомы даследчык палярных краін Нансен выказаў на днях сваё меркаванне, што рускае грамадства абавязана паклапаціцца пра лёс экспедыцыі і з адкрыццём навігацыі паслаць Сядову дапаможнае судна з запасам правізіі.

Група Захарава дасягнула Архангельска ў поўным складзе, але здароўе матроса Катарына ўжо было падарвана, і ён неўзабаве памёр падчас лячэння ў Ялце. Не папоўніўшы прыпасы, 17 верасня экспедыцыя, тым не менш, адправілася далей, але ўжо 19 верасня спынілася на другую зімоўку ў бухце вострава Гукера (Зямля Франца-Іосіфа). Галоўным Гідраграфічным упраўленнем былі арганізаваныя некалькі пошукавых экспедыцый.

У заходняй выратавальнай экспедыцыі пад кіраўніцтвам капітана 1-га рангу Ісхака Іслямава ўдзельнічалі чатыры караблі: барк «*Экліпс*», параход «*Пячора*», паравыя шхуны «*Герта*» і «*Андрамеда*». «*Экліпс*» пад камандаваннем Свердрупа павінен быў прайсці на ўсход Паўночна-Усходнім праходам, а астатнія караблі — агледзець раён Новай Зямлі і Зямлі Франца-Іосіфа.

«*Андрамеда*» пад камандаваннем Г. І. Паспелава даследавала месца першай зімоўкі «*Святога Фокі*», якое было вядома са справаздачы М. П. Захарава, але выявіла там толькі каірн з запіскай Сядова ад 22 жніўня 1913 года аб намеры працягваць рух на поўнач.

Для пошукаў экспедыцыі Сядова ўпершыню ў сусветнай гісторыі выкарыстоўвалася палярная авіяцыя: лётчык Ян Нагурскі на гідрасамалёце «*Фарман МФ-11*» даследаваў з паветра льды і ўзбярэжжа Новай Зямлі на працягу каля 1060 км.

«*Герта*» пад камандаваннем Іслямава на сваім шляху да вострава Нортбрук размінулася са «*Святым Фокай*», які вяртаўся ў гэты ж час у Архангельск, але выявіла запіску, пакінутую на базе Джэксана. Іслямаў абвясціў аб прыналежнасці Зямлі Франца-Іосіфа Расіі.

«*Экліпсу*», у сваю чаргу, запатрабавалася дапамога падчас зімоўкі 1914—1915 гадоў ля паўночна-заходняга ўзбярэжжа паўвострава Таймыр. Эвакуацыю часткі маракоў з «*Экліпса*» зрабіла сухапутная экспедыцыя на аленях пад кіраўніцтвам Н. А. Бегічава.

Вызваліўшыся ад ільдоў, «*Экліпс*» дасягнуў вострава Адзіноты і восенню 1915 года падняў на ім расійскі сцяг.

## Памяць 
.]]

### Названыя ў гонар Сядова 
* пасёлак Сядова,
* вуліца Сядова, Масква
* гідраграфічны ледакол «*Георгій Сядоў*», ледакольны параход «*Георгій Сядоў*», барк «*Сядоў*» і рачны пасажырскі цеплаход праекта 860.
* 22 красавіка 1940 года параход «*Адраджэнне*» перайменаваны ў «*Георгій Сядоў*».
* Растоўскае-на-Доне ордэна «*Знак Пашаны*» мараходнае вучылішча,
* ледавік і мыс на востраве Гукера (архіпелаг Зямля Франца-Іосіфа),
* востраў у Баранцавым моры,
* мыс у Антарктыдзе.

Дарэчы сказаць, Мікалай Антонавіч не толькі са мной размаўляў пра свайго стрыечнага брата. Гэта была яго любімая тэма. Ён сцвярджаў, што ўсё жыццё клапаціўся пра яго, пачынаючы з дзіцячых гадоў, у Генічаску, на беразе Азоўскага мора. Стрыечны брат быў з беднай рыбацкай сям’і і, калі б не Мікалай Антонавіч, так і застаўся б рыбаком, як яго бацька, дзед і ўсе продкі да сёмага калена. Мікалай Антонавіч, «*заўважыўшы у хлопчыку незвычайныя здольнасці і прыхільнасць да чытання*», перацягнуў яго з Генічаска ў Растоў-на-Доне і стаў клапаціцца, каб брата прынялі ў мараходныя класы. Узімку ён выплачваў яму «*штомесячную дапамогу*», а ўлетку ўладкоўваў матросам на караблі, якія хадзілі паміж Батумі і Наварасійскам. Пры яго непасрэдным удзеле брат паступіў паляўнічым на флот і здаў экзамен на марскога прапаршчыка. З вялікай цяжкасцю Мікалай Антонавіч выпрасіў для яго дазвол трымаць за курс марскога вучылішча, а потым дапамог грашыма, калі па заканчэнні вучылішча брату трэба было замовіць сабе новую форму.

З неспасціжным пачуццём я распавядаў пра яго! Як быццам не ён, а я быў гэты хлопчык, які нарадзіўся ў беднай рыбацкай сям’і на беразе Азоўскага мора. Як быццам не ён, а я ў маладосці хадзіў матросам на нафтаналіўных судах паміж Батумі і Наварасійскам. Як быццам не ён, а я вытрымаў экзамен на «*марскога прапаршчыка*» і потым служыў у Гідраграфічным упраўленні, з ганарлівай абыякавасцю пераносячы напышлівае непрызнанне афіцэрства. Як быццам не ён, а я рабіў нататкі на палях нансенаўвскіх кніг і геніяльная думка: «*Лёд сам вырашыць задачу*» была запісаная маёй рукой. Як быццам яго гісторыя скончылася не паразай і невядомай смерцю, а перамогай і шчасцем. І сябры, і ворагі, і любоў паўтарыліся зноў, але жыццё стала іншым, і перамаглі не ворагі, а сябры і любоў.

У апісанні экспедыцыі капітана Татарынава выкарыстаны факты з экспедыцыі Георгія Сядова: пастаўка нягодных сабак і харчоў, зняцце суднаўладальнікаў каманды перад адплыццём, немагчымасць знайсці радыста пры радыётэлеграфе, здабытым з цяжкасцю, выяўленне прапіловак ў ашалёўцы судна. Цытуецца даклад Сядова Гідраграфічнаму ўпраўленні. У той жа час у рамане ёсць згадка рэальнай экспедыцыі Сядова — яна падабрала штурмана з экспедыцыі Татарынава.

### У фальклоры палярнікаў 
У 1936 годзе савецкія палярнікі Э. Крэнкель і К. Мехрэньгін зімавалі на палярнай станцыі на востраве Хатнім (архіпелаг Паўночная Зямля). З-за недахопу харчавання і адсутнасці своечасовай змены абодва ўдзельнікі зімоўкі захварэлі на цынгу у цяжкай форме. Каб апісаць сур’ёзнасць становішча, Крэнкель адправіў кіраўніцтву Галоўпаўночмаршляху радыёграму з тэкстам «*Прывітанне ад Зандэра*».

### Музей Сядова 
У 1990 годзе ў пасёлку Сядова быў адкрыты музей Г. Я. Сядова, у якім прадстаўлены матэрыялы аб падрыхтоўцы і правядзенні экспедыцыі да Паўночнага полюса пад кіраўніцтвам Сядова ў 1912—1914 гадах, а таксама аб экспедыцыях Г. Я. Сядова на Калыму ў 1909 годзе і Каспій у 1911 годзе.

У музеі захоўваюцца арыгінальныя экспанаты са «*Святога Фокі*» — часткі ашалёўкі карабля, саўковая лапата, знойдзеная на месцы гібелі Г. Я. Сядова на востраве Рудольфа, часткі фотаапарата і брытва, якія належалі ўдзельніку экспедыцыі мастаку Н. В. Пінегіну, а таксама копіі рахункаў на добраахвотныя ахвяраванні ад грамадзян для куплі ежы і сабак, фатаграфіі, карта палярнай экспедыцыі.

### Скульптуры і памятныя знакі 
Захаваліся астранамічныя знакі экспедыцыі Сядова, якія падчас зімоўкі 1912—1913 гадоў былі ўсталяваныя на мысе абсерваторыі (паўвостраў Панкрацьева), мысе Жадання (з надпісам «*Л-ть Съдовъ 1913 г. 20 апреля Е…*»), на беразе заліва Сядова і ўяўляюць сабой драўляныя крыжы з перакладзінай.

У 1929 годзе экспедыцыя Ота Юльевіча Шміта паставіла на востраве Рудольфа памятную дошку з надпісам «*Месца, дзе загінуў Г. Я. Сядоў, які загінуў падчас паходу на Паўночны полюс*». На месцы меркаванага пахавання Г. Я. Сядова экіпаж дызель-электраход «*Об*» (капітан П. Г. Мірашнічэнка) усталяваў слуп, умацаваны камянямі, на якім у верхняй частцы напісана «*Сядоў*», а ніжэй па акружнасці ідзе надпіс «Экспедыцыя на „Сядове“». На мысе Брарок (паўднёвы захад вострава Рудольфа) на тоўстым драўляным брусе замацаваная памятная дошка з надпісам: «*Expedition Leut. Sedov 1912—1914 гг.*».

У 1938 годзе зімоўшчыкі палярнай станцыі на востраве Рудольфа знайшлі на мысе Аук флагшток і сцяг, якія Георгій Якаўлевіч марыў ўсталяваць на Паўночным полюсе. На медным кальцы тронка быў надпіс лацінкай «*Sedov Pol. Exped. 1914*». Гэта дрэўка ў 1977 годзе было ўстаноўлена на Паўночным полюсе ўдзельнікамі паходу атамнага ледакола «*Арктыка*».

У 1955 годзе заслужаны мастак Расіі Валянцін Андрэевіч Міхалёў выканаў ў белым мармуры партрэт Георгія Якаўлевіча Сядова. У партрэце ўвасоблена ідэя супрацьстаяння арктычнай прыроды і мужнасці і волі чалавека.

Газета «*Советская культура*» пісала аб гэтай скульптуры:

Выдатны партрэт Георгія Сядова стварыў скульптар В. Міхалёва. Гэта вялікае, сапраўднае мастацтва. Ад партрэта вее рамантыкай паўночных паходаў, як быццам чуеш шум ільдоў і плёскат халодных паўночных вод… Гэта жывы чалавек, з гарачым і цвёрдым сэрцам, непакорлівы, валявы, настойлівы, вялікі падарожнік і рамантык.

Міхалёў прысвяціў Сядову таксама абагульнены алегарычны вобраз-сімвал «*Рэквіем*».

У 1977 годзе на скалістым астраўку каля мыса Сталбовы ў бухце Амбарчык быў усталяваны памятны знак у гонар Гідраграфічнай экспедыцыі Г. Я. Сядова, які ўяўляе сабой металічнае збудаванне вышынёй каля трох метраў.

Сядову устаноўлены помнікі ў Маскве, Растове-на-Доне і Сядове. Помнік у Растове-на-Доне знаходзіцца паміж Варашылаўскім праспектам і завулкам Чэхава і ўяўляе сабой бронзавы бюст на высокім пастаменце з белага мармуру. Аўтар помніка — скульптар Мікалай Ваганавіч Аведыкаў. Сядоў выкананы падчас палярнай экспедыцыі, з авальнага башлыка выглядае вуглаваты занураны твар са строгімі вачыма, якія выпраменьваюць веру ў сваю справу.

Поштай СССР былі выпушчаныя паштовыя маркі, прысвечаныя 75- і 100-годдзю Георгія Сядова. Марка ў гонар 75-годдзя была выпушчаная 4 ліпеня 1952 года. Мастак: Д. Клюеў. На марцы намаляваны партрэт Сядова ў форме марскога афіцэра на фоне арктычнага пейзажу.

Марка ў гонар 100-годдзя была выпушчаная 25 студзеня 1977 года. Мастак: П. Бендэль. 3 мая 1977 года ў гонар стагоддзя Сядова выраблялася таксама адмысловае гашэнне ў Архангельску і Сядове

Поштай СССР і Украіны выпускаліся мастацкія маркіраваныя канверты ў гонар Сядова. 20 студзеня 1977 года выйшаў паштовы канверт, прысвечаны стагоддзю з дня нараджэння Сядова. Мастак: П. Бендэль. У 1997 годзе, у год 120-годдзя Сядова быў выпушчаны канверт працы мастака Г. Задняпранага.

5 мая 2002 года Новаазоўскі вузел сувязі правёў у Сядове яшчэ адно спецыяльнае гашэнне, якое было прысвечана 125-годдзю з дня нараджэння Сядова.

Файл:Конверт Седовского Комитета 1.gif|Канверт «Сядоўскага Камітэта». 1912 год.
Файл:Конверт Седовского Комитета 3.gif|Фрагмент канверта «Сядоўскага Камітэта». 1912 год.
Файл:Georgi Sedov (timbre soviétique).jpg|Георгій Сядоў на паштовай марцы СССР 1952 года. 
Файл:1977. Георгий Седов.jpg|Сядоўскага Камітэта 1977 года. 
Файл:Спецгашение к 100-летию Седова.jpg|Спецыяльнае гашэнне ў гонар 100-годдзя з дня нараджэння Сядова. Архангельск. 1977 год.
Файл:Музей Седова 164.JPG|Канверт «*80 гадоў першай рускай экспедыцыі да Паўночнага полюса*» з адмысловым гашэннем «*Экспедыцыя Г. Я. Сядова да Паўночнага полюса*».
Файл:Музей_Седова_174.JPG|Паштовы канверт у гонар 120-годдзя з дня нараджэння Сядова.
Файл:Музей Седова 172.JPG|Аднабаковая паштовая картка з адмысловым гашэннем у гонар 125-годдзя Сядова.
Файл:Музей Седова 170.JPG|Партрэт Сядова намаляваны на паштовым канверце «*Гідраграфічны экспедыцыя Паўночнага Ледавітага акіяна*».
Файл:G SedovMarka.jpg|Ледакольны параход «*Г. Сядоў*».

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

### Публікацыі Сядова 
* *Седов Г. Я.* Путешествие на Колыму в 1909 г. // Записки по гидрографии, т. XLI, вып. 2—3, Петроград, 1917.
* *Седов Г. Я.* Путешествие в Колыму и на «Новую Землю» в 1909—10 гг., П., 1917.
* *Седов Г. Я.* Экспедиция по исследованию губы Крестовой на Новой Земле в 1910 г./ Записки по гидрографии, т. XLIII, 1919.
* *Седов Г. Я.* Как я открою Северный полюс // Синий журнал. — 1912. — № 13. — С. 6—7.

### Публікацыі аб Сядове 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* *Пинегин Н. В.* Георгий Седов (1877—1914), 2 изд. М.-Л., 1953
* *Пинегин Н. В.* Георгий Седов. Изд-во Главсевморпути. 1953.
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* *Седов, Георгий Яковлевич* в Большой биографической энциклопедии 
* Статьи и материалы о руководителе и организаторе первой русской экспедиции к Северному полюсу Г. Я. Седове
* 
* 

Катэгорыя:Падарожнікі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Даследчыкі Арктыкі
Катэгорыя:Члены Рускага геаграфічнага таварыства да 1917 года
Катэгорыя:Прататыпы літаратурных персанажаў
Катэгорыя:Пахаваныя ў Архангельскай вобласці
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Данецкай вобласці