Людавіт Штур

**Лю́давіт Штур** (), у ранейшым славацкім напісанні вядомы як **Лу́давіт Вэ́ліслаў Штур** (), псеўданімы: *B. Dunajský, Bedlivý Ludorob, Boleslav Záhorský, Brat Sloven, Ein Slave, Ein ungarischer Slave, Karl Wildburn, pravolub Rokošan, Slovák, Starí, Velislav, Zpěvomil*, вёска Угравац, Аўстрыйская імперыя — , горад Модра, Аўстрыйская імперыя) — славацкі паэт, філолаг, грамадскі дзеяч; палітык, філосаф, гісторык, педагог, пісьменнік, публіцыст і рэдактар.

Людавіт Штур быў найбольш яскравым прадстаўніком славацкага нацыянальнага жыцця і вядучай асобай славацкага нацыянальнага адраджэння ў сярэдзіне XIX ст., сістэматызаваў славацкую мову на падставе сярэднеславацкіх дыялектаў (каля 1843 г.), з’яўляўся адным з вядучых удзельнікаў Славацкага паўстання у 1848—1849 гг. і дэпутатам  у горадзе Зволен 1848—1849 гг.

У яго гонар названы астэроід галоўнага пояса .

## Біяграфія 
### Месца нараджэння, сям’я і ўмовы жыцця 
Людавіт Штур нарадзіўся 28 кастрычніка 1815 г. у евангелісцкім храме ў роднай вёсцы. Яго братамі і сёстрамі былі: старэйшы брат Карал (1811—1851 гг.), малодшыя Самуал (1818—1861 гг.), сястра Караліна (1826—1859 гг.), а таксама падчас рэгістравання смерці Павала.

### Вучоба 
Базавую адукацыю Людавіт Штур атрымаў ва Уграўцу ў свайго бацькі. Сярод заснавальнікаў браціслаўскага таварыства былі Карал Штур, Сама Халупка, Данел Ліхард і Самуал Годра. Першым старшынёй стаў прафесар Юрай Палкавіч, функцыі яго намеснікаў выконвалі Сама Халупка, Карал Штур, Міхал Міласлаў Годжа, Самуал Самаслаў Ванка і Людавіт Штур.

Штур не хаваў сваёй насцярожанасці ў дачыненні да жыдоў і менавіта таму ўхваляў антысеміцкую палітыку Расійскай імперыі.

## Літаратурная кар’ера і бібліяграфія 
 г.]]
 г.]]
* 1831 г. — першыя паэтычныя спробы.
* 1835 г. — адзін з рэдактараў альманаха «*Plody*».
* каля 1837 г. — піша артыкулы ў часопісы і газеты: славацкія «*Tatranka*», «*Hronka*»; чэшскія «*Květy*», «*Časopis českého musea*»; венгерскія «*Danica*», «*Tygodnik literacki*»:
** 1836 г. — у першым штогадовым выпуску «*Hronka*» выйшаў першы друкаваны верш Людавіта Штура «*Óda na Hronku*»;
** 1838 г. — жнівень 1840 г.: у пражскіх «*Květy*» выходзіў цыкл вершаў Штура «*Dumky večerní*».
* 1839 г. — падчас вучобы ў Гале Людавіт Штур наведаў край лужыцкіх сербаў і з той нагоды напісаў твор «*Cesta do Lužic vykonaná z jara 1839*», які выйшаў у «*Časopis českého musea*».
* 1841 г. — Людавіт Штур напісаў па-старачэшску твор «*Starý a nový věk Slováků*», які выйшаў упершыню толькі ў 1935 г. на мове арыгінала, а па-славацку — у 1994 г.
* 1841—1844 гг.: адзін з рэдактараў «*Tatranka*».
* 1843 г. — выдаў ананімна ў Ліпску нацыянальна-абарончы артыкул «*Die Beschwerden und Klagen der Slaven in Ungarn über die gesetzwidrigen Uebergriffe der Magyaren*» ().
* 1845 г. — выдаў у Вене палемічны артыкул «*Das neunzehnte Jahrhundert und der Magyarismus*» ().
* з 1845 г. — галоўны рэдактар «Славацкай нацыянальнай газеты».
* 1846 г. — была надрукавана кніга «*Nárečja Slovenskuo alebo potreba písaňja v tomto nárečí*» (напісана ў 1844 г.).
* 1846 г. — «*Nauka reči Slovenskej*».
* 1851 г. — Людавіт Штур скончыў філасофскую працу «*Das Slawenthum und die Welt der Zukunft*» (), якую ўдалося выдаць толькі ў 1867 г. на рускай мове (). У 1931 г. кніга выйшла на мове арыгінала — нямецкай. І, нарэшце, у 1993 г. твор быў выдадзены па-славацку.
* 1852 г. — скончыў твор «*O národních písních a pověstech plemen slovanských*», які быў выдадзены ў Празе ў 1853 г.
* 1853 г. — «*Spevy a piesne*» (зборнік паэзіі).

## Ушанаванне памяці 
16 жніўня 1994 г. у адпаведнасці з загадам славацкай улады наступныя шэсць аб’ектаў былі абвешчаны нацыянальным помнікам культуры пад агульнай назвай «*Збор помнікаў культуры з прамым дачыненнем да асобы Людавіта Штура ў Модры*» ():
* Музей Людавіта Штура ў Модры займаецца зборам, апрацоўкай і даследаваннем інфармацыі аб жыцці Людавіта Штура;
* Мемарыяльны пакой, у якім Людавіт Штур памёр у, гэтак званым, Эмрасзаўскім доме. Яго дапаўняюць літаратурная экспазіцыя з падрабязнасцямі апошніх гадоў жыцця Людавіта Штура, якія прайшлі ў Модры, і акалічнасцей яго трагічнай смерці;
* Помнік на магіле Людавіта Штура на могілках у Модры, створаны ў 1965 г.;
* Помнік на месцы ранення Людавіта Штура, створаны ў 1986 г.;
* Мемарыяльная дошка на будынку колішняй Евангельскай Царквы Аўгсбургскага Вызнання, прысвечаная Каралу і Людавіту Штурам;
* Лава Штура — лава ў Голамбацкай даліне, дзе Людавіт Штур любіў сядзець і адпачываць падчас прагулак.
Сярод іншых рэчаў, праз якія была ўшанавана памяць Людавіта Штура, можна вылучыць:
* Статуя Людавіта Штура на плошчы ў Модры — другі помнік, які быў пастаўлены нацыянальнаму герою ў Славакіі (гэта адбылося ў 1938 г.).
* Мемарыяльная дошка ў гонар Людавіта Штура як пасланца на Венгерскі парламент 1847 г., які адбываўся ў будынку ратушы ў Зволене (усталявана ў 1935 г.).
* Плошча Людавіта Штура з помнікам штураўцам (пабудавана ў 1972 г.) на ўзбярэжнай Дуная ў Браціславе.
* Салон імя Людавіта Штура ў старым будынку Славацкай нацыянальнай рады на Жупнай плошчы ў Браціславе.
* Мемарыяльная дошка ў гонар Людавіта Штура ў Жыліне.
* Парк імя Людавіта Штура ў Жыліне.
* Пяціметровая скульптура Людавіта Штура ў Жыліне (адкрыта 26 кастрычніка 2012 г.).
* Горад Штурава, які быў перайменаваны гэтак у гонар Людавіта Штура.
* Статуя Людавіта Штура ў яго родным Уграўцу.
* Родны дом Людавіта Штура ва Уграўцу.
* Скульптурная кампазіцыя ў гонар штураўцаў у Трэнчыне.
* Помнік у гонар Людавіта Штура ў Модры.
* Помнік Людавіту Штуру ў Банаўцах-над-Бэбраваў.
* Помнік Людавіту Штуру ў Левачы.
* Дзясяткі вуліц у славацкіх гарадах, названыя ў гонар Людавіта Штура.
* Прэзідэнт Славацкай рэспублікі штогод уручае Ордэн Людавіта Штура (існуе 3 ступені) з 1 студзеня 1993 г.
* 2015 г. у Славакіі быў абвешчаны годам Людавіта Штура.

## Гл. таксама 
* Штураўцы

## Літаратура 
* Sučasníci о L’udovitovi Šturovi, Brat., 1955 ;
* L’udovit Štúr. Zivot a dielo. Sborni’k, Brat., 1956 ;
* Juricek J., L’udovit Št Štúr, Brat., 1971 .
; Часопісы
* *Národná osveta: dvojtýždenník pre rozvoj miestnej kultúry a záujmovej tvorivosti,* roč. 5, 1995, č. 24. Bratislava: Národné osvetové centrum. Index 49449. Monotematické číslo k roku Ľudovíta Štúra (1995/1996). 32 s. 
; Энцыклапедыі
* *Encyklopédia Slovenska V. zväzok R — Š.* Bratislava: Veda, vydavateľstvo SAV, Pracovisko — Encyklopedický ústav SAV, 1981. 792 s. 
* HUČKO, Ján: Život a dielo Ľudovíta Štúra. Vydavateľstvo Osveta Martin 1984. 
* JURÍČEK, Ján: Ľudovít Štúr. Tatran Bratislava (Hviezdoslavova knižnica) 1971. 
* MATUŠKA, Alexander: Štúrovci (esej). Slovenský spisovateľ Bratislava 1981. Predhovor Vladimír Mináč. 
* OSUSKÝ, Samuel Štefan: Filozofia štúrovcov. Myjava Tlačou Daniela Pažického 1928. 
* ŠTÚR, Ľudovít: Reči a state. Hviezdoslavova knižnica, Bratislava 1953. Predhovor Juraj Špitzer. 
* ŠTÚR, Ľudovít: Starý a nový vek Slovákov. Vydavateľstvo Spolku slovenských spisovateľov Bratislava 1994. 
* *Slovenský biografický slovník V. zväzok R — Š.* Martin: Matica slovenská, 1992. 800 s. 
; Зборнікі:
* *Ľudovít Štúr: Život a dielo (1815—1856): Zborník materiálov z konferencie Historického ústavu Slovenskej akadémie vied.* Vedecký redaktor Vladimír Matula. Bratislava: Vydavateľstvo SAV, 1956. 519 s. 

## Спасылкі 
* stur.sk
* http://www.modra.sk/kultura_muzeum.html 
* Náuka reči slovenskej 
* Поўныя тэксты прац Людавіта Штура 
* http://www.historyweb.sk/clanky/detail/smrt-ludevitova#.URT9fvJa95E/ 
* Лічбовыя версія твораў Людавіта Штура 
* http://dikda.eu/ludovit-stur-dokumenty-literarneho-archivu-snk/ 

Катэгорыя:Пісьменнікі Славакіі
Катэгорыя:Палітыкі Славакіі
Катэгорыя:Паэты Славакіі
Катэгорыя:Людавіт Штур
Катэгорыя:Штураўцы
Катэгорыя:Філосафы Славакіі
Катэгорыя:Філолагі Славакіі