open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Уладзіслаў Якаўлевіч Панчанка

**Уладзіслаў Якаўлевіч Панчанка** (нар. , Баранавічы) — вучоны. Доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар. З’яўляецца адным з вядучых спецыялістаў у галіне лазерна-інфармацыйных тэхналогій. Акадэмік Расійскай акадэміі навук.

## Біяграфія 
У 1971 годзе скончыў фізічны факультэт Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1990 годзе абараніў доктарскую дысертацыю.

У 1997 годзе было прысвоена званне заслужанага дзеяча навукі Расіі. У 2006 годзе Уладзіслаў Якаўлевіч узначаліў Інстытут малекулярнай фізікі Расійскага навуковага цэнтра «Курчатаўскі інстытут».

У 2008 годзе прэм’ер-міністр Расіі Уладзімір Пуцін прызначыў старшынёй савета Расійскага фонда фундаментальных даследаванняў.

З’яўляецца аўтарам болей за 350 навуковых работ, у тым ліку — 12 манаграфій і манаграфічных аглядаў. У найболей значных работах даследуюцца найвастрэйшыя і найболей актуальныя праблемы фізікі і інфармацыйных тэхналогій.

Катэгорыя:Фізікі Расіі
Катэгорыя:Фізікі СССР
Віктар Рудчык

**Віктар Рудчык** (8 сакавіка 1934, Вулька Нурэцкая — 6 студзеня 1989, Беласток) — журналіст газеты «Ніва».

## Біяграфія 
Віктар Рудчык нарадзіўся ў сялянскай сям’і ў Вульцы Нурэцкай на Беласточчыне.

Вучыўся ў Варшаўскім універсітэце, дзе закончыў аддзяленне польскай філалогіі.

У 1960 годзе прыйшоў у «Ніву», адначасова супрацоўнічаў з іншымі выданнямі. Быў вядучым беларускіх радыёперадач на беластоцкім радыё. Займаўся літаратурнай творчасцю. Спадчыну Рудчыка складаюць некалькі дзясяткаў апавяданняў і неапублікаваныя дагэтуль аповесці. Аўтар цыкла матэрыялаў «Партызанскімі сцежкамі», гістарычных нарысаў «Буг у агні», фельетонаў «Гутаркі дзядзькі Максіма» ды з вясковага жыцця.

Быў членам Галоўнага праўлення Беларускага грамадска-культурнага таварыства, сакратаром пярвічнай арганізацыі Польскай аб’яднанай працоўнай партыі пры БГКТ і «Ніве». 

За шматгадовую журналісцкую дзейнасць быў узнагароджаны Залатым і Срэбным Крыжамі заслугі, срэбнай адзнакай «Заслужаны для Беласточчыны».

Пахаваны на праваслаўных могілках парафіі Усіх Святых у Беластоку.

## Спасылкі 
* «Ніва», Віктар Рудчык (1934—1989)
* Cmentarz w Białymstoku. Wiktor Rudczyk

Катэгорыя:Журналісты Польшчы
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы культуры Польшчы
Катэгорыя:Памерлі ў Беластоку
Катэгорыя:Пахаваныя на Праваслаўных могілках Беластока
Георгій Мікалаевіч Барздоў

**Георгій Мiкалаевіч Барздоў** (нар. , Баранавічы) — беларускі фізік-тэарэтык і оптык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1994), прафесар (1996).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (фізічны факультэт, 1971).
    
Працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце (з 1972, фізічны факультэт, кафедра тэарэтычнай фізікі і астрафізікі, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: аператарныя метады ў электрадынаміцы і акустыцы анізатропных асяроддзяў; гіратропныя і біанізатропныя матэрыялы; прамыя і адваротныя гранічныя задачы ў электрадынаміцы суцэльных асяроддзяў.

## Бібліяграфія 
* Операторные методы в электродинамике анизотропных сред : диссертация … доктора физико-математических наук : 01.04.02 : защищена : 15.12.1993 : утверждена 11.03.1994 / Борздов Георгий Николаевич. — Минск, 1993.
* Метод тензорных импедансов в оптике плоскослоистых анизотропных сред : автореферат диссертации … кандидата физико-математических наук : 01.04.05 / Борздов Георгий Николаевич. — Минск, 1977.
* Frequency domain wave splitting techniques for plane stratified bianisotropic media / G. N. Borzdov // Journal of Mathematical Physics. — 1997. — Vol. 38, № 12. — P. 6328—6366.
* Plane-wave superpositions defined by orthonormal scalar functions on two-and three-dimensional manifolds / G. N. Borzdov // Physical Review E. — 2000. — Vol. 61, № 4. — P. 4462—4478.

## Літаратура 
* Борздов Георгий Николаевич // Прафесары і дактары навук Беларускага дзяржаўнага універсітэта, 1921—2001 : 80 год. — Мінск, 2001. — С. 34.
* Борздов Георгий Николаевич // Физический факультет / Белорусский государственный университет. — Минск, 2008. — С. 104.

Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Катэгорыя:Фізікі-тэарэтыкі
Прызнанне Галадамору генацыдам

**Прызнанне Галадамору генацыдам** — гэта дзеянні пэўнай палітычнай адзінкі (дзяржавы, міжурадавай арганізацыі, рэгіянальнай альбо муніцыпальнай адзінкі ў межах пэўнай дзяржавы), рэлігійнай арганізацыі альбо грамадскай арганізацыі, якая заяўляе, што Галадамор быў актам генацыду, здзейснены сталінскім рэжымам.

28 лістапада 2006 г. Вярхоўная Рада Украіны прыняла Закон «Аб Галадаморы 1932—1933 гг. ва Украіне», які прызнаў Галадамор генацыдам украінскага народа.

Легальнае азначэнне «генацыд» у адпаведнасці з Канвенцыяй ААН «Аб прадухіленні і пакаранні злачынстваў генацыду» 1948 г. гэта «*…дзеянні, якія здзяйсняюцца з намерам зьнішчыць, цалкам ці часткова, якую-небудзь нацыянальную, этнічную, расавую ці рэлігійную групу як такую»*. Аўтар тэрміна «генацыд» і адзін з ініцыятараў вызначэння генацыду ў юрыдычным плане — Рафал Лемкін — лічыў Галадамор генацыдам украінскага народа.

Аднак не ўсе даследчыкі згодныя з класіфікацыяй Галадамору як генацыду. На іх думку, Галадамор, у адрозненні ад Халакоста, не прызначаўся для знішчэння цэлай нацыі, ахвяры не павінны былі асабіста забівацца, а Галадамор планаваўся і ажыццяўляўся на аснове палітычных разлікаў, а не расавых ці этнічных перакананняў.

Станам на 2024 год Галадамор быў асуджаны як злачынства генацыду парламентамі: Аўстраліі, Балгарыі, Бельгіі, Бразіліі, Ватыкана, Вялікабрытаніі (таксама Уэльса), Венгрыі, Германіі, Грузіі, Італіі, Ірландыі, Ісландыі, ЗША, Калумбіі, Канады, Латвіі, Літвы, Люксембурга, Малдовы, Мексікі, Нідэрландаў, Парагвая, Партугаліі, Перу, Польшчы, Румыніі, Славакіі, Славеніі, Украіны, Эквадора, Эстоніі, Францыі, Харватыі, Чэхіі і Швейцарыі.

Іншыя палітычныя органы:

*  Еўрапейскі парламент
*  Парламенцкая асамблея Савета Еўропы

Царквы, якія прызналі Галадамор генацыдам украінскага народа: Украінская праваслаўная царква Кіеўскага патрыярхату і Украінская аўтакефальная праваслаўная царква (у 2018 годзе аб’ядналіся ў Праваслаўную царкву Украіны), Украінская праваслаўная царква Маскоўскага патрыярхату, Украінская Грэка-Каталіцкая Царква, Рымска-Каталіцкая Царква, Канстанцінопальская праваслаўная царква.

## Гл. таксама 
* Галадаморы (Беларусь)

Катэгорыя:Гісторыя Украіны
Катэгорыя:Голад
Катэгорыя:Генацыд
Іна Барысаўна Булгакава

**Іна Барысаўна Булгакава** (нар. , ) — беларуская дызайнерка.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і мастакоў у Маскве. Скончыла Маскоўскі тэкстыльны інстытут у 1966 годзе. Стварала вітражныя эскізы для тэатра П’ера Кардэна, тэатральныя касцюмы для пастановак Маёрава і Елізар’ева. 25 гадоў працавала ў Беларускім цэнтры моды, пасля стварыла ў Мінску Тэатр моды.

## Персанальныя выстаўкі 
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Дызайнеры Беларусі
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза дызайнераў
Лідыя Карсакуўна

**Лідыя Карсакуўна** (, нар. , Баранавічы — , Канстанцін-Язёрна) — польская актрыса.

## Біяграфія 
Бацька — Канстанцін, з арыстакратычнага роду Корсакаў, маці -- Марыя, руская. Напярэдадні Другой сусветнай вайны бацькі жылі ў Харкаве. У 5-гадовым узросце Лідыя пабачыла савецкую камедыю «Цырк» з Любоўю Арловай і вырашыла стаць актрысай. Яна наведвала балетную школу, вучылася граць на фартэпіяна, падлеткам уцякла з дома, каб трапіць у оперу.

Пасля вайны з бацькамі жыла ў Валбжыху ў Польшчы.

Славу Карсакуўне прынёс фільм «Прыгоды ў Марыенштаце» (1954), дзе яна сыграла ролю Ганкі Ручаюўны, вясковай дзяўчыны якая прыехала з музычным ансамблем выступаць у адноўленую Варшаву і закахалася.

Фільмаграфія:

* *Przygoda na Mariensztacie* (1953)
* *Wyrok* (1961)
* *Klub kawalerów* (1962)
* *Stawka większa niż życie* (серыял) (1968)
* *Podróż za jeden uśmiech* (1972)
* *Stawiam na Tolka Banana* (серыял) (1973)
* *Akcja pod Arsenałem* (1977)
* *Nie zaznasz spokoju* (1977)
* *Znak orła* (1977)
* *Królowa Bona* (серыял) (1980)
* *Białe tango* (1981)
* Stacja (1981)
* *07 zgłoś się* (серыял) (1984)
* *Dziewczęta z Nowolipek* (1985)
* *Menedżer* (1985).

У 1950 гадах выступала ў Дзяржаўным ансамблі песні і танца «Мазоўша». У 1953—1954 гадах працавала ў Тэатры сатырыкаў ў Катавіцах, з 1955 года звязана з трупай Тэатру Сырэна ў Варшаве. З 1987 года на пенсіі.

16 чэрвеня 2011 года Рада Варшавы надала актрысе званне Ганаровай грамадзянкі Варшавы.

Памерла ў Доме ветэранаў-артыстаў польскай сцэны ў Скалімове, дзе жыла свае апошнія два гады.

12 жніўня 2013 года акцёрка пахавана ў сямейным склепе на могілках Wojskowy Powązki Wojskowyje (сектар K-2-55).

Катэгорыя:Актрысы Польшчы
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы культуры Польшчы
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Варшавы
Вышэйшая школа фізічнага выхавання і турызму ў Беластоку

**Вышэйшая школа фізічнага выхавання і турызму ў Беластоку** () — былая польская прыватная вышэйшая навучальная ўстанова спартыўна-педагагічнага профілю, якая знаходзілася ў Беластоку.

## Агульная характарыстыка 
Вышэйшая школа фізічнага выхавання і турызму ў Беластоку (да верасня 2008 года - у Супраслі) паўстала ў выніку пераўтварэння існуючага Педагагічнага каледжа фізічнай культуры імя Зігмунда Шэлеста ў Супраслі ў 2001 годзе. Вучэльня мае права прысвойваць ступень прафесійнага ліцэнцыята, а з 2005 года - магістра. 

У 2022 годзе далучана да Вышэйшай школы фінансаў і кіравання ў Беластоку.

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы 

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з польскай мовай навучання
Помнік Адаму Міцкевічу

**Помнік Адаму Міцкевічу** — скульптурная кампазіцыя, прысвечаная паэту Адаму Міцкевічу.

## Вядомыя помнікі 
* Помнік Адаму Міцкевічу (Парыж)

### Беларусь 
* Помнік Адаму Міцкевічу (Завоссе)
* Помнік Адаму Міцкевічу (Мінск)
* Помнік Адаму Міцкевічу (Навагрудак)
Каміла Мікалаеўна Крушэльніцкая

**Каміла Мікалаеўна Крушэльніцкая** (, Баранавічы — , Карэлія) — дзяячка каталіцкага касцёла.

## Біяграфія 
Скончыла гімназію. Падчас Першай сусветнай вайны патрапіла ў Расію. Жыла і працавала ў Маскве. Была парафіянкай . У сваёй кватэры збірала знаёмых, вяла дыскусіі на рэлігійна-філасофскія тэмы. Стварыла падпольны каталіцкі гурток. 

У ноч з 28 на 29 чэрвеня 1933 года разам з іншымі паплечнікамі па веры была арыштавана. 19 лютага 1934 года асуджана па арт. 58—8, 58-10 і 58-11 КК РСФСР да 10 гадоў выпраўленча-працоўных лагероў.

На Салаўках выйшла замуж. Працягвала прапаведаваць свае перакананні. У 1937 годзе Каміла была расстраляна.

У 2003 годзе расійскі рымска-каталіцкі касцёл прапанаваў залічыць да вялікамучанікаў 16 кандыдатаў, сярод якіх была і Крушэльніцкая.

Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Постаці расійскага каталіцтва
Навум Натанавіч Мейман

**Навум Натанавіч Мейман** (, Базар Оўруцкага павета Валынскай губерні Расійская імперыя — , Тэль-Авіў, Ізраіль) — савецкі матэматык, фізік, актывіст яўрэйскага руху. Быў абраны ганаровым прафесарам Тэль-Авіўскага ўніверсітэта.

## Біяграфія 
У 1932 годзе скончыў вучобу ў Казанскім універсітэце. У 26 гадоў абараніў доктарскую дысертацыю па матэматыцы. Вучань Мікалая Чабатарова.

Пасля Вялікай Айчыннай вайны працаваў у Маскве. Займаўся фізічнымі праблемамі ў Інстытуце фізічных праблем (да 1948 г.), а затым — у Інстытуце тэарэтычнай і эксперыментальнай фізікі АН СССР.

У 1953 годзе стаў лаўрэатам Сталінскай прэміі па тэарэтычнай фізіцы «за разлікова-тэарэтычныя работы па вырабе РДС-6с і РДС-5». Унёс уклад у матэматычную распрацоўку ядзернай зброі., жыў у Ізраілі, дзе быў абраны ганаровым прафесарам Тэль-Авіўскага ўніверсітэта.

Памёр у 2001.

Катэгорыя:Праваабаронцы СССР
Катэгорыя:Савецкія дысідэнты
Катэгорыя:Матэматыкі Ізраіля
Катэгорыя:Фізікі Ізраіля
Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Архідыяцэзіяльная вышэйшая духоўная семінарыя ў Беластоку

**Архідыяцэзіяльная вышэйшая духоўная семінарыя ў Беластоку** () — польская рэлігійная вышэйшая навучальная ўстанова Рымска-каталіцкага касцёла, якая знаходзіцца ў Беластоку.

## Гісторыя 
Семінарыя была заснавана 11 студзеня 1582 года ў Вільні арцыбіскупам Юрыем Радзівілам. На працягу наступных двух стагоддзяў семінарыя размяшчалася ў біскупскім палацы. Далейшае развіццё семінарыі адбылося, калі яна была перададзена ў апеку манахам з Кангрэгацыі Святога Вінцэнта дэ Поля. У 1774 годзе пры арцыбіскупе Ігнаце Якубе Масальскім семінарыя пераехала ва ўласнае памяшканне ў былым будынку езуіцкага навіцыята пры царкве святога Ігнація Лаёлы. Падчас праўлення арцыбіскупа Непамуцэна Касакоўскага семінарыя перамясцілася ў былы кармеліцкі манастыр пры царкве Святога Юрыя. У гэтым месцы семінарыя праіснавала да 1945 года. З 1925 года семінарыя была філіялам тэалагічнага факультэта Універсітэта Стэфана Баторыя.

Пасля таго, як савецкім кіраўніцтвам Вільня была перададзена Літве, 20 лютага 1945 года арцыбіскуп Рамуальд Ялблжыкоўскі прыняў рашэнне перамясціць семінарыю ў Беласток. Пасля пераводу семінарыі ў Польшчу вучэбная частка семінарыі да 1981 года размяшчалася ў розных будынках. У 1981 годзе быў пабудаваны новы будынак для семінарыі. У 1991 годзе Ватыкан заснаваў Беластоцкую дыяцэзію, і семінарыя набыла дыяцэзіяльны статус. Беластоцкая семінарыя характарызуецца місіянерскай скіраванасцю. У канцы XX стагоддзя ў Беластоцкую семінарыю накіроўваліся на навучанне студэнты з Беларусі, дзе ў той час не існавала ўласнай каталіцкай семінарыі.

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з польскай мовай навучання
Лінаўскі касцёл

**Лінаўскі касцёл** — колішні драўляны касцёл у аграгарадку Лінава Пружанскага раёна Брэсцкай вобласці.

## Гісторыя 
Першапачаткова драўляны касцёл знаходзіўся ў Аранчыцах і быў уніяцкім. Будынак быў пабудаваны ў ХVІІІ стагоддзі. Пасля пабудовы новай мураванай праваслаўнай царквы ў Аранчыцах, драўляны будынак былой уніяцкай царквы аддалі каталікам. Вернікі разабрал яго, перанеслі і зноў склалі ў Лінаве, але ўжо як каталіцкі храм.

Касцёл знаходзіўся ў аварыйным стане і быў разабраны ў 1995 годзе.

## Архітэктура 
Храм з’яўляўся помнікам драўлянага дойлідства з элементамм неаготыкі. Двухзрубавы храм завершаны высокім стромкім дахам, крыху паднятым каля завесаў. Высокі франтон кансольна вынесены над плоскасцю галоўнага фасада. Дах над апсідай крыху ніжэйшы, з характэрнымі валмавымі схіламі. Высокі стромкі дах вылучаецца унікальнай кроквнай канструкцыяй, якая забяспечвае яго ўстойлівасць.

Катэгорыя:Лінава
Катэгорыя:Касцёлы Пружанскага раёна
Катэгорыя:Колішнія касцёлы Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Зніклі ў 1995 годзе
Мая Беразоўская

**Мая Беразоўская** (;  ці , Баранавічы — , Варшава) — польская мастачка.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і інжынэра Эдмунда Беразоўскага. Яе бацька быў падпалкоўнікам расійскай арміі і будаўніком чыгункі, пазней ён служыў у польскім войску ў чыне генерала брыгады.

Вучылася ў Пецярбургу (1908—1909), мастацкай школе Кракава (1910—1912) ды Мюнхэна (1913).

Яшчэ перад вайною праславілася як мастачка эратычнай графікі. Чалавечыя пачуцці і каханне былі матывамі яе творчасці на працягу ўсяго жыцця.

У 1933—1936 гадах жыла ў Парыжы, дзе супрацоўнічала з выданнямі «Le Figaro», «Le Rire», «Ici Paris». У апошняй газэце ў 1935 годзе надрукавала сэрыю карыкатураў «Любоўныя авантуры салодкага Адольфа», што датычыліся Гітлера. Нямецкая амбасада ў Францыі палічыла гэта абразай сваёй дзяржавы і падала на Беразоўскую у суд. Напачатку суд прызнаў віну мастачкі і прысудзіў ёй штраф ў 500 франкаў, але пазней дзякуючы апэляцыі кара была зменшана да сімвалічнай квоты.

Пасля паразы французаў у вайне, з пачаткам нямецкай акупацыі Беразоўская вымушана была хавацца ў правінцыі. У студзені 1942 года, яна вярнулася ў Варшаву. Па даносу яе схапіла гестапа. У маі 1942, за знявагу Гітлера яе змясцілі ў канцэнтрацыйны лагер Равэнсбрук з выракам на кару смерці. У канцлагеры Беразоўская працягвала займацца творчасцю. Рабіла партэты вязняў і замалёўкі сцэнаў з жыцця лагеру.

Пасля вызвалення лагеру савецкімі войскамі ў маі 1945 года, дзякуючы швэдскаму Чырвонаму Крыжу, выехала да Стакгольму на рэабілітацыю. У чэрвені 1946 года вярнулася ў Польшчу.

Жыла у Варшаве, дзе пасля смерці знаходзіцца яе музей. Пахавана на вайсковых могілках Варшавы.

 
Катэгорыя:Мастакі Польшчы
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Людвік Вольнік

**Людвік Вольнік** (, , Слесін — пасля 1941) — польскі ўрадовец, інжынер. Бурмістр Баранавічаў і Наваградка.

## Біяграфія 
Скончыў аддзяленне механікі Палітэхнікума ў Кётэне. З пачаткам Першай сусветнай вайны прызваны ў нямецкае войска і ў 1914 годзе трапіў у расійскі палон. Высланы на Урал, пасля працаваў на будоўлі фабрык у Маскве. У 1916—1918 гадах выконваў абавязкі віцэ-дырэктара фабрыкі Густава Пелкі ў Маскве. У Маскве заснаваў таварыства «Stowarzyszenie Wielkopolan», дзе працаваў сакратаром.

Пасля вяртання ў Польшчу працаваў у міністэрстве. Ваяваў добраахвотнікам у польска-бальшавіцкай вайне 1920 года.

Пасля дэмабілізацыі застаўся ў Баранавічах. З ліпеня 1934 года абраны бурмістрам Баранавічаў.

У 1937 годзе абраны бурмістрам павятовага Наваградка. Удзельнічаў у Камітэце святкавання «Дзён Міцкевіча», дзякуючы яго намаганням 3 чэрвеня 1931 года і адбылося насыпанне кургана Адама Міцкевіча каля Наваградскага замка.

Пасля далучэння Заходняй Беларусі да БССР арыштаваны НКУС БССР 29 верасня 1939 года. Асуджаны 4 верасня 1940 года па арт. 74 КК БССР на 8 год. Знаходзіўся ў Суслаўскім працоўна-папраўчым лагеры. Вызвалены 2 верасня 1941 года ў сувязі са стварэннем польскага войска Андэрса.

Рэабілітаваны пракуратурай Брэсцкай вобласці 31 ліпеня 1989 года.

Катэгорыя:Постаці Баранавічаў
Катэгорыя:Постаці Навагрудка
Катэгорыя:Інжынеры Польшчы
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Удзельнікі польска-савецкай вайны
Аляксандра Зорына

**Аляксандра Зорына**, сапраўднае **Аляксандра Цвікевіч** (, Баранавічы — , ЗША) — актрыса нямецкага нямога кіно.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў заможнай сям’і Аляксандра і Марыі Цвікевічаў. Мела сястру Ганну, братоў Анатоля і Яўгена.

У 1917 годзе сям’я пераехала ў Польшчу, у Варшаву, дзе бацька заснаваў стаматалагічную клініку, а маці — рэстаран.

Дэбют у нямецкай чорна-белай нямой драме «Карусель жыцця» аказаўся паспяховым і актрыса заключыла кантракт з нямецкай кінакампаніяй «UFA» у Мюнхене.

У 1919—1932 гадах знялася ў шэрагу фільмаў, у тым ліку «Засада» па баладзе Адама Міцкевіча, «Трагедыя Расіі і яе трох эпох» і «На ясным беразе» па раману Г. Сенкевіча.

У 1922 годзе па запрашэнні нямецкай кінастудыі «Universum Film AG» Аляксандра Зорына пераехала ў Берлін. У 1922 годзе ў Германіі пазнаёмілася са сваім будучым мужам кінапрадзюсарам Сяргеем Оцупам.
У Германіі знялася амаль што ў двух дзясятках фільмаў.

Падтрымлівала сувязі са многімі знакамітасцямі, Ф. Шаляпіным, С. Ясеніным, У. Набокавым і інш.

У 1932 годзе ўзяла шлюб з кінапрадзюсарам Сяргеем Оцупам, пасля чаго завяршыла кар’еру кінаактрысы.

Другая сусветная вайна разбурыла сям’ю. Яе муж з 1939 года жыў у Італіі. У Берліне Аляксандра перакладала замежныя фільмы і працавала рэдактарам субцітраў.

У 1943 годзе яе дом быў разбураны бомбай і сям’я перабралася ў прадмесце Берліна, а ў 1945 — у Касэль, дзе жыла ў лагеры ўцекачоў.

У 1949 годзе эмігравала ў ЗША, пасялілася ў Сан-Францыска.

Памерла ў 1973 годзе ад анкалагічнага захворвання.

Пахавана ў каліфарнійскім горадзе Сан-Рафаэль.

Катэгорыя:Актрысы Германіі
Юрый Мікалаевіч Чарванёў

**Юрый Мікалаевіч Чарванёў** (нар. , Баранавічы) — беларускі спартсмен па лёгкай атлетыцы (бар’ерны бег), майстра спорту СССР міжнароднага класа. Вучань заслужанага трэнера і настаўніка Беларусі Уладзіміра Радчанкі.

## Біяграфія 
Скончыў сярэднюю школу (цяпер — гімназія № 4 г. Баранавічы) і паступіў у Беларускі інстытут фізічнай культуры. Пасля атрымання дыплома ў 1979 годзе працаваў інструктарам Мінскага абласнога савета фізкультурна-спартыўнага аб’яднання «Дынама».

Пасля траўмы і працяглага лячэння давялося пакінуць лёгкую атлетыку. Зацікавіўся більярдным спортам, пачаў арганізоўваць чэмпіянаты па більярдзе. У 1984—1996 гадах — трэнер каманды спартыўнага таварыства «Дынама». З 2001 года — старшыня судзейскай калегіі міжнароднага камітэта па «Пірамідзе» (більярдны спорт).

З’яўляецца арбітрам міжнароднай катэгорыі па більярднаму спорту, неаднаразова прызначаўся галоўным суддзёй сусветных і кантынентальных форумаў па гэтым віду спорту.

## Дасягненні 
У 1980 годзе стаў чэмпіёнам Еўропы ў закрытых памяшканнях (г. Зіндэльфінген, Германія). Двойчы (1980, 1981) быў чэмпіёнам СССР па бегу на 60 і 110 метраў з бар’ерамі. З’яўляецца рэкардсменам Еўропы і свету (1977, 1980). Свой лепшы вынік Юрый Чарванёў паказаў у 1980 годзе — 7,54 секунды. На Алімпіядзе ў маскоўскіх Лужніках з-за застарэлай траўмы заняў толькі 8-е месца.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Черванёв Юрий Николаевич // Спортивная энциклопедия Беларуси. Минск, 2005. С. 470.
* Чарванёў Юрый Мікалаевіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. Мінск, 2003. Т. 17. С. 224.
* Черванёв, Ю. У меня все игроки — любимые / Юрий Черванёв; беседовала Ирина Полевая // Бильярдный мир. 2009. № 1 (21), 3 нояб.
* Колосова, Е. Барановичи — малая родина больших людей / Елена Колосава // Шаг (Барановичи). 2007. № 17. С. 7.

Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 1980 года
Катэгорыя:Бегуны з бар’ерамі Беларусі
Андрэй Куціла

**Андрэй Куціла** (нар. , Баранавічы) — беларускі рэжысёр дакументальнага кіно, сцэнарыст.

## Біяграфія 
З 2002 да 2007 года вучыўся на факультэце журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта на спецыяльнасці «міжнародная журналістыка». Ва ўніверсітэце кіраваў відэастудыяй пры студэнцкім гарадку. Там пачаў здымаць свае першыя дакументальныя фільмы. З 2007 да 2009 года вучыцца ў Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў у майстэрні Аляксандра Карпава.

Супрацоўнічае з шэрагам студыяў і тэлеканалаў, у тым ліку з 2009 года з «Белсатам».

Удзельнік міжнародных кінафестываляў.

## Творчасць 
Зняў больш за 10 дакументальных стужак, якія паказвалі на прэстыжных кінафестывалях, такіх як IDFA, «DOK Leipzig», «Hot Docs», «Krakow FF», FIPADOC, «DocsMX», «Zagreb Dox», «Astra FF», «Bergen FF» ды іншых. За фільм «Summa» атрымаў узнагароды «IDFA Award for Best Mid-Length Documentary» ў Амстэрдаме, «Silver Hobby-Horse» у Кракаве, «Grand Prize» у Пярну, а таксама прыз як найлепшы дакументальны фільм Нацыянальнага конкурсу 26-га ММКФ «Лістапад». Фільм «Калі кветкі не маўчаць» стаў пераможцам конкурса дакументальнага кіно 37-га Варшаўскага кінафестывалю, стужка прысвечаная падзеям у Беларусі, якія разгортваліся пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года.

* 2009 — Днюка
* 2015 — Госці
* 2016 — 25
* 2017 — Цар гары
* 2018 — Summa
* 2019 — Раскіданае гняздо
* 2021 — Калі кветкі не маўчаць

Катэгорыя:Сцэнарысты Беларусі
Катэгорыя:Рэжысёры Беларусі
Помнік Тарасу Шаўчэнку

**Помнік Тарасу Шаўчэнку** — скульптурная кампазіцыя, прысвечаная ўкраінскаму пісьменніку Тарасу Шаўчэнку.

## Вядомыя помнікі 
* Помнік Тарасу Шаўчэнку (Брэст)
* Помнік Тарасу Шаўчэнку (Гомель)
* Помнік Тарасу Шаўчэнку (Слуцк)
* Помнік Тарасу Шаўчэнку (Мінск)
* Помнік Тарасу Шаўчэнку (Мінск, бульвар Шаўчэнкі)
* Помнік Тарасу Шаўчэнку (Магілёў)
Зашчоб’еўскі сельсавет

**Зашчо́б’еўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок Зашчоб’е.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года **Зашчобскі сельсавет** у складзе Васілевіцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Хойніцкага раёна. 30 снежня 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Маканавіцкага сельсавета.

26 верасня 2006 года ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці ўтвораны Зашчоб’еўскі сельсавет у складзе вёсак Глінная Слабада, Зашчоб’е, Маканавічы, якія знаходзіліся ў адміністрацыйным падпарадкаванні Васілевіцкага гарсавета. Цэнтр — вёска Зашчоб’е. 28 кастрычніка 2014 года ў склад сельсавета ўвайшлі аграгарадок Ведрыч, вёскі Закрашынскі Мох і Рассвет, якія знаходзіліся ў падпарадкаванні Васілевіцкага гарсавета.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (3 населеныя пункты) — 1775 чалавек, з іх 96,9 % — беларусы, 2,5 % — рускія, 0,4 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года (6 населеных пунктаў) — 1869 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн., «Беларусь», 1985. — 390 с.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Васілевіцкага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Хойніцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1927 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 2006 годзе
Рамаданскае наступленне (2006)

**Другое рамаданскае  наступленне** — агульная назва для серыі нападаў баевікоў на іракскіх сілавікоў і войскі міжнароднай кааліцыі падчас святога для мусульман месяца Рамадан. Колькасць партызанскіх і тэрарыстычных акцый узрасла ў гэты перыяд галоўным чынам з-за веры ў тое, што барацьба з замежнікамі падчас святога месяца ісламу ставіць верніка асабліва блізка да Алаха. Сярод мішэняў атак былі ваенныя мэты ЗША і Ірака, аднак з прычыны выкарыстання тактыкі тэрору высокі быў узровень ахвяраў сярод мірнага насельніцтва. Большасць забойстваў грамадзянскага насельніцтва была праведзена Арміяй Махдзі, якая імкнулася ачысціць сталічны Багдад ад сунітаў. Наступленне супала з аперацыяй кааліцыі пад назвай «Разам наперад», што павінна была значна паменшыць гвалт у Багдадзе, які рэзка ўзрастаў з моманту выбуху мячэці Аскары, галоўнай шыіцкай мусульманскай святыні, у Самары. Аднак аперацыя не атрымалася. Акрамя таго, паўстанцам удалося ўзяць пад кантроль больш за 80 адсоткаў Багдада. Таксама паўстанцы дасягнулі велізарных поспехаў у заходняй частцы мухафазы Аль-Анбар і на поўдні правінцыі Бабіль, прымусіўшы кааліцыю і іракскія сілы бяспекі выйсці з многіх гарадоў. Адзіны поспех іх чакаў у баі за Эль-Амара, дзе ўдалося адбіць атаку паўстанцаў. Падчас наступлення ўсе бакі панеслі вялікія страты. Так, за перыяд кампаніі загінула больш чым 300 іракскіх, 97 амерыканскіх, 2 дацкіх, па адным брытанскіх і сальвадорскіх сілавікоў, а таксама каля 400 баевікоў Аль-Каіды. Страты сярод Арміі Махдзі і мірнага насельніцтва невядомы.

## Заўвагі 
Катэгорыя:Канфлікты 2006 года
Катэгорыя:Верасень 2006 года
Катэгорыя:Кастрычнік 2006 года
Катэгорыя:2006 год у Іраку
Катэгорыя:Бітвы і аперацыі Іракскай вайны
Якаб Буркхарт

**Якаб Буркхарт** (; ,  — , там жа) — швейцарскі гісторык культуры, які стаяў ля вытокаў культуралогіі як самастойнай дысцыпліны. Прафесар у Базельскім універсітэце (1858—1893). Класічная праца Буркхарта «Культура Італіі ў эпоху Адраджэння» (1860) прынесла яму еўрапейскую славу.

Катэгорыя:Гісторыкі культуры
Катэгорыя:Медыявісты
Катэгорыя:Антыказнаўцы Швейцарыі
Катэгорыя:Правазнаўцы
Катэгорыя:Культуролагі
Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы
Катэгорыя:Члены Гётынгенскай акадэміі навук
Буркхарт

**Буркхарт** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Іаган Людвіг Буркхарт — швейцарскі ўсходазнавец
* Якаб Буркхарт — швейцарскі гісторык культуры
Масандра (камбінат)

«**Масандра**» — вінаграда-вінаробны камбінат харчовай прамысловасці на Паўднёвым беразе Крыма ў пасёлку Масандра. Калекцыя вінаў Масандры (каля аднаго мільёна бутэлек) з’яўляецца найбуйнейшай у свеце.

## Дэгустацыйны комплекс 
На прадпрыемстве ладзяцца дэгустацыі, падчас якіх госці і жыхары Крыма могуць атрымаць асалоду ад калекцыі Масандраўскіх марачных вінаў. Дэгустацыі праводзяцца на галаўным заводзе ў Масандры і ў дэгустацыйным комплексе ў Алупцы побач з Варанцоўскім паркам.

На тэрыторыі віннага завода «Масандра» знаходзіцца дэгустацыйны комплекс «Масандра». Комплекс размешчаны ў будынку галоўнага склепа «Масандра», пабудаванага ў 1894—1897 гадах пад кіраўніцтвам князя Льва Сяргеевіча Галіцына. Сваю працу комплекс пачаў у 2001 годзе. Галоўная мэта комплексу — правядзенне экскурсій і дэгустацыі для гасцей Крыма. Штогод комплекс наведвалі каля 50 000 турыстаў з розных краін.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Славутасці Крыма
Катэгорыя:Вінаробства
Катэгорыя:Вытворцы алкагольных напояў
Катэгорыя:Прадпрыемствы Расіі
Катэгорыя:Прадпрыемствы Украіны
Вышэйшая эканамічная школа ў Беластоку

**Вышэйшая эканамічная школа ў Беластоку** () — польская прыватная вышэйшая навучальная ўстанова, якая знаходзіцца ў Беластоку.

## Агульная характарыстыка 
Вучэльня заснаваная ў 1996 годзе. Навучае студэнтаў па праграмах вышэйшай адукацыі першага (ліцэнцыят) і другога (магістр) ўзроўняў, а таксама па праграмах паслядыпломнай адукацыі. Напрамкі навучання: эканоміка, бяспека і гігіена інжынернай працы, прыкладная інфарматыка, правазнаўча-фінансавы напрамак.

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы 

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з польскай мовай навучання
Аляксей Палуян

**Аляксей Палуян** (нар. , г. Баранавічы, Беларусь) — беларускі рэжысёр дакументальнага і мастацкага кіно, удзельнік міжнародных кінафестываляў.

## Біяграфія 
Скончыў баранавіцкую гімназію № 4. У 2012 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт інфарматыкі і радыёэлектронікі і паступіў на факультэт кіно і тэлебачання Акадэміі мастацтваў у Каселі ў майстэрню Яны Друзь.

## Творчасць 
* 2013 — Сафія
* 2015 — Вяртанне
* 2017 — Край жанчын
* 2018 — Парушэнне спакою
* 2019 — Возера радасці
* 2021 — Кураж

Катэгорыя:Кінарэжысёры Беларусі
Усходнееўрапейская акадэмія прыкладных навук у Беластоку

**Усходнееўрапейская акадэмія прыкладных навук у Беластоку** () — польская прыватная вышэйшая навучальная ўстанова, якая знаходзіцца ў Беластоку.

## Агульная характарыстыка 
У 1993 годзе Усходнееўрапейскі інстытут гаспадаркі ў Беластоку звярнуўся з заявай у Міністэрства адукацыі  навукі Польшчы аб стварэнні Вышэйшай школы фінансаў і кіравання ў Беластоку, якая 17 жніўня 1993 года была ўнесеная ў рэестр недзяржаўных ВНУ пад нумарам 23. На першы год дзённых і завочных студый было прынята каля 800 студэнтаў. У 1993 годзе вучэльня набыла будынкі пасля ліквідаванай швейнай фабрыкі і рэканструявала іх пад кампус. У 1997 годзе былі створаны два факультэты: фінансаў і інфарматыкі, а таксама менеджменту і маркетынгу, адначасова вучэльня атрымала права на адкрыццё магістратуры па кіраванні і маркетынгу.

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з польскай мовай навучання
Вышэйшая медыцынская школа ў Беластоку

**Вышэйшая медыцынская школа ў Беластоку** () — польская прыватная вышэйшая навучальная ўстанова, якая знаходзіцца ў Беластоку.

## Агульная характарыстыка 
Заснавана ў 2003 годзе, да 2012 года функцыянавала як Вышэйшая школа касметалогіі і аховы здароўя ў Беластоку. Вучэльня дае магчымасць атрымаць вышэйшую адукацыю па пяці спецыяльнасцях першай і другой ступені: біятэхналогія, фізіятэрапія, касметалогія, медсястрынская справа, неадкладная медыцынская дапамога. Акрамя таго, студэнты маюць магчымасць атрымаць і паслядыпломную адукацыю.

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з польскай мовай навучання
Тэльман

**Тэльман** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Эрнст Тэльман — нямецкі палітычны дзеяч

## Тапонім 
### Беларусь 
* Тэльман (Брагінскі раён)
### Расія 
* Тэльман (Краснадарскі край)
Недзяржаўная вышэйшая педагагічная школа ў Беластоку

**Недзяржаўная вышэйшая педагагічная школа ў Беластоку** () — польская прыватная вышэйшая навучальная ўстанова, якая знаходзіцца ў Беластоку.

## Агульная характарыстыка 
Заснавана Леантынай Яканюк і функцыянуе на падставе рашэння Міністэрства народнай адукацыі Польшчы ад 17 кастрычніка 1995 года. 14 мая 1996 года установа была ўнесена ў рэестр недзяржаўных ВНУ Польшчы пад нумарам 83/96. Першыя студэнты пачалі студыі ў 1996/1997 навучальным годзе.

Вучэльня прапануе такія гуманітарныя напрамкі навучання, як педагогіка, псіхалогія, унутраная бяспека, адміністрацыя, дашкольная і ранняя педагогіка, а таксама разнастайныя напрамкі паслядыпломнай адукацыі. Яна заснавала і развівае такія ўласныя ўстановы адукацыі, як пачатковая школа і дзіцячы сад. 

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з польскай мовай навучання
Каманоўскі сельсавет

**Камано́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Брагінскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Каманоў.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Брагінскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Лубеніцкага сельсавета.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн., «Беларусь», 1985. — 390 с.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Брагінскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1927 годзе
Ала Пятроўна Кудлай

**Ала Пятроўна Кудлай** (нар. , Ласыніўка, Ніжынскі раён, Чарнігаўская вобласць, УССР) — украінская . Народная артыстка Украіны (1997).

## Дыскаграфія 
* «Роксолана» (1990)
* «Красива жінка незаміжня» (1995)
* «Казковий полон» (1996)
* «Коханка» (1998)
* «Гуцулка Ксеня» (1998)
* «Колискова для коханого» (2004)
* «Спасибо за любовь» (2005)
* «Друзям» (2007)

## Узнагароды 
* Заслужаная артыстка УССР (1987),
* Народная артыстка Украіны (1997),
* ордэн княгіні Вольгі III ступені (2008)

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Украіны
Катэгорыя:Народныя артысты Украіны
Уладзімір Аксёнаў

**Уладзімір Аксёнаў**:
* Уладзімір Аляксандравіч Аксёнаў (нар. 1946) — дзяржаўны, палітычны і грамадскі дзеяч.
* Уладзімір Віктаравіч Аксёнаў (1935—2024) — савецкі касманаўт.
Маканавіцкі сельсавет

**Мака́навіцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Васілевіцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Маканавічы.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года ў складзе Васілевіцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Хойніцкага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага Зашчобскага сельсавета. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Хойніцкім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Васілевіцкага раёна Палескай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў гарадскі пасёлак Васілевічы, сельсавет перайменаваны ў Васілевіцкі.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Васілевіцкага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Хойніцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе
Korean Movie Database

**Korean Movie Database** (**KMDb**; ; ) — паўднёвакарэйская анлайн база даных, якая ўтрымлівае інфармацыю аб фільмах, анімацыі, персаналіях, акцёрах, тэлебачанні і іншых даных, якія тычацца паўднёвакарэйскага кінематографа.

## Гісторыя 
KMDb пачаў працу ў лютым 2006 года. Хоць сайт быў створаны  на ўзор амерыканскага «Internet Movie Database», ён з’яўляецца публічным.

## Гл. таксама 
* Internet Broadway Database (*IBDb*)
* Internet Movie Database (*IMDb*)
* Danish Film Database (*DFDb*)
* Swedish Film Database (*SFDb*)
* AllMovie
* Lortel Archives
* Box Office Mojo
* Rotten Tomatoes
* Elonet

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка  

Катэгорыя:Кінасайты
Катэгорыя:Базы даных фільмаў у Інтэрнэце
Катэгорыя:Сайты, якія з’явіліся ў 2006 годзе
Катэгорыя:Кінематограф Паўднёвай Карэі
Бітва за Басру (2008)

**Бітва за Басру** — штурм іракскімі ўрадавымі войскамі горада Басра, дзе панавалі паўстанцы з групоўкі «Армія Махдзі» на чале з шыіцкім багасловам Муктадой ас-Садрам. Аперацыя па вызваленні населенага пункта насіла кодавае абазначэнне **«Атака рыцараў»** () і праходзіла ў рамках так званага паўстання Арміі Махдзі.

Яшчэ ў 2007 годзе Армія Махдзі абвясціла аб адмове ад вядзення ўзброенай барацьбы тэрмінам на паўгода, і ў лютым 2008 года падоўжыла спыненне агню. Аднак неўзабаве пасля гэтага ўрад краіны выступіў з ініцыятывай правядзення буйной армейскай аперацыі ў Басры. Раней горад кантралявалі брытанскія войскі, якія ў снежні 2007 года перадалі адказнасць за сітуацыю ў Басры іракскім сілам бяспекі, аднак тут быў традыцыйна моцным уплыў арміі Махдзі, і пазіцыі іракскай арміі і паліцыі пасля сыходу брытанцаў апынуліся вельмі хісткімі. Камандуючы сухапутнымі войскамі Ірака генерал-лейтэнант Алі Гайдан абвясціў, што мэта аперацыі ў Басры — «ачысціць горад ад тых, хто паставіў сябе па-за законам». Як пісаў Віктар Мяснікоў, аглядальнік расійскага «Независимого военного обозрения», асноўнай мэтай іракскага ўрада было аднавіць кантроль над экспартам нафты, які праходзіць праз Басру (найбуйнейшы порт краіны). Ас-Садр заяўляў, што чыноўнікі кіруючай кааліцыі нажываюцца за кошт махінацый з экспартам; зрэшты, і сама «Армія Махдзі» была замяшана ў кантрабандзе нафты.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Detailed map of Basra from 2003 — University of Texas
* Article about General Mohan from the UK newspaper *The Independent*
* A New Basra Something Like the Old One — New York Times article on the situation in Basra, May 2008.
* Iraqi: 'I killed her with a machinegun — CNN.com article on militia control of Basra before the battle.
Катэгорыя:Бітвы і аперацыі Іракскай вайны
Катэгорыя:Канфлікты 2008 года
Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Катэгорыя:Сакавік 2008 года
Троя (перакладная аповесць)

**«Троя»**, «**Гісторыя траянскай вайны**», «**Аповесць пра Трою**» — помнік беларускай літаратуры XV ст.; гістарычная перакладная аповесць пра падзеі легендарнай Траянскай вайны. Асноўны змест твора грунтуецца не на «Іліядзе» Гамера, а на больш позняй апрацоўцы народных паданняў, якая ў антычную эпоху прыпісвалася грэку Дыктысу і траянцу Дарэсу (Дарэту) і выдавалася за ўспаміны сапраўдных удзельнікаў вайны. Паслужыла крыніцай для шматлікіх літаратурных апрацовак. 

У XV ст. ўсходнім славянам праз паўднёва-славянскае пасрэдніцтва стала вядома т.зв. «Прытча пра каралёў» з візантыйскай хронікі XII ст. Канстанціна Манасіі, у канцы XV ст. перакладзеная на беларускую мову. У ёй апісваюцца гісторыя заснавання Троі, незвычайнае жыццё траянскага царэвіча Парыса (у беларускім тэксце — *Фарыжа*), сцісла апісваецца традыцыйная фальклорна-паэтычная версія прычын узнікнення Траянскай вайны: грэкі выступаюць супраць траянцаў таму, што Парыс выкраў у іх царыцу-прыгажуню Алену. Асноўнае месца ў «Троі» займае апавяданне пра падзеі апошняга года вайны, якая скончылася смерцю яе галоўных герояў (Гектара, Ахіла, Парыса і інш.). У творы ўслаўляюцца воінская мужнасць і доблесць герояў, падзеі асвятляюцца з гуманістычных пазіцый (асуджаецца неапраўданая жорсткасць на вайне, бязлітаснасць да пераможаных), з глыбокім спачуваннем аўтар ставіцца да трагічнага лёсу траянцаў і іх роднага горада. «Троя» карысталася значнай папулярнасцю сярод беларускіх чытачоў, яе і «Александрыю» згадвае Францыск Скарына.

## Публікацыі 
* Хрэстаматыя па старажытнай беларускай літаратуры. Мн., 1959.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Тройская повесьць на Pawet.net

Катэгорыя:Літаратурныя творы паводле алфавіта
Катэгорыя:Літаратурныя творы на старабеларускай мове
Катэгорыя:Беларуская перакладная літаратура
Катэгорыя:Траянская вайна
Катэгорыя:Творы XV стагоддзя
Александрыя (перакладны раман)

**«Александры́я»** — помнік сусветнай літаратуры, прыгодніцкі раман, прысвечаны апісанню жыцця, паходаў і подзвігаў Аляксандра Македонскага. Тэкст твора грунтуецца на белетрызаванай біяграфіі, складзенай у пачатку III ст. ў Егіпце на грэчаскай мове. Большасць герояў рамана (персідскі цар Дарый, індыйскі цар Пор, жонка Аляксандра Раксана, яго военачальнікі Антыёх і Пталамей) — рэальныя гістарычныя асобы, агульная схема паходаў і бітваў адпавядае самраўднасці. Аднак у цэлым «Александрыя» — мастацкі твор на гістарычную гэму, у якім шмат выдуманага, легендарнага і нават казачна-фантастычнага, напрыклад, у апісанні прыгод галоўнага героя ў Індыі.

Усходнім славянам твор вядомы ў 3 асноўных рэдакцыях: лацінскай (узнікла ў IV ст.), хранаграфічнай (XI—XII стст.) і сербскай (XIV ст.). На Беларусі у XV ст. быў перакладзены паўднёваславянскі варыянт «Александрыі». Непасрэднай крыніцай беларускага перакладу лацінскай рздакцыі было адно з польскіх друкаваных выданняў XVI ст. Раман бытаваў у розных скарочаных варыянтах, уключаўся ў гістарычныя зборнікі, хронікі, хранографы (гл. «Вялікая хроніка», «Хроніка ўсяго свету») і ўспрымаўся тагачасным чытачом як праўдзівае і дакладнае аддюстраванне і гістарычных падзей і рэалій.

Асноўныя беларускія спісы ўпершыню апублікаваў У. В. Анічэнка ў кнізе «Александрыя» (1962).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Александрыя на Pawet.net

Катэгорыя:Літаратурныя творы паводле алфавіта
Катэгорыя:Літаратурныя творы на старабеларускай мове
Катэгорыя:Беларуская перакладная літаратура
Катэгорыя:Прыгодніцкія раманы
Катэгорыя:Аляксандр Македонскі
Ольштынска-Гданьская епархія

**Ольштынска-Гданьская епархія** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (епархія) Каталіцкага Касцёла, якая аб'ядноўвае каталікоў візантыйскага абраду, прыхаджан Украінскай Грэка-Каталіцкай Царквы, ў паўночна-ўсходняй Польшчы.

## Гісторыя 
25 лістапада 2020 года было афіцыйна паведамлена, што Папа Францішак зацвердзіў пастанову Сінода біскупаў Украінскай Грэка-Каталіцкай Царквы і абвясціў аб стварэнні новай структуры — Ольштынска-Гданьскай епархіі ў Польшчы. Цэнтрам новай епархіі стаў горад Ольштын, а кафедрай — царква Пакрова Святой Багародзіцы.

Епархія ўтворана на частцы тэрыторыі Пшэмыска-Варшаўскай архіепархіі і ранейшай Уроцлаўска-Гданьскай епархіі. Пры гэтым назва апошняй была зменена на Уроцлаўска-Кашалінскую епархію.

Апостальскім адміністратарам новай епархіі стаў Мітрапаліт Перамышльска-Варшаўскі архібіскуп Яўген Паповіч.

6 лютага 2023 года Ольштынска-Гданьская епархія, як уся Перамышльска-Варшаўская мітраполія, улічваючы папярэдняе рашэнне УГКЦ ва Украіне і меркаванне дэлегатаў Аб’яднанага епархіяльнага сабору ў Паршэвіцку ў чэрвені 2022 года, вырашыла перайсці на новаюліянскі каляндар з 1 верасня 2023 года.

## Спасылкі 
Катэгорыя:2020 год у Польшчы
Катэгорыя:З’явіліся ў 2020 годзе
Пятро (Лаза)

**Пятро Лаза** (нар. {ДН|3|6|1976}}, в. Калодэнці, Кам’янка-Бузькі раён Львоўская вобласць Украіна) — біскуп Украінскай Грэка-Каталіцкай Царквы.

## Біяграфія 
У 1997 годзе ўступіў у Кангрэгацыю Найсвяцейшага Адкупіцеля (айцы рэдэмптарысты), у якой у 2003 годзе прынёс вечныя манаскія абяцанні.

Святарскую фармацыю распачаў у семінарыі айцоў рэдэмптарыстаў у Львове (1998—2001), а завяршыў тэалагічную адукацыю ва ўніверсітэце Інсбрука (Аўстрыя), дзе вучыўся ў 2001—2009 гадах.

Прэзбітэрскае пасвячэнне прыняў 26 жніўня 2008 года, пасля чаго нёс душпастырскае служэнне ў якасці вікарыя ў Вінніцы, а потым — у Гняздычаве-Кахавіне, дзе быў адміністратарам парафіі.

З 2011 года па 2014 год быў правінцыйным радцам Львоўскай правінцыі Кангрэгацыі Найсвяцейшага Адкупіцеля.

З 2014 года служыў адміністратарам парафіі Святых Пятра і Паўла ў Чарнігаве, а таксама капеланам у дзвюх мясцовых вязніцах.

12 красавіка ў Ватыкане папа Францішак зацвердзіў кананічнае абранне Сінодам Епіскапаў Украінскай Грэка-Каталіцкай Царквы святара Пятра Лазы дапаможным епіскапам Сакальска-Жоўкаўскай епархіі, менаваўшы яго тытулярным епіскапам Панійскім (Panitanus).

Катэгорыя:Біскупы УГКЦ
Вышэйшая школа прадпрымальніцтва і адміністрацыі ў Любліне

**Вышэйшая школа прадпрымальніцтва і адміністрацыі ў Любліне** () — польская прыватная вышэйшая навучальная ўстанова, якая знаходзіцца ў Любліне.

## Агульная характарыстыка 
Вышэйшая школа прадпрымальніцтва і адміністрацыі была створана ў Любліне 18 жніўня 1998 года рашэннем міністра народнай адукацыі Польшчы. Яна занесеная ў рэестр недзяржаўных ВНУ Польшчы пад нумарам 144. У цяперашні час школа навучае студэнтаў на студыях першай і другой ступені і па праграмам паслядыпломнай адукацыі. З верасня 2010 года ў структуры школы дзейнічаюць два факультэты: факультэт тэхнічных навук і факультэт сацыяльных і гуманітарных навук, якія ажыццяўляюць навучанне па 12 спецыяльнасцям першага і другога ўзроўняў вышэйшай адукацыі. 

## Спецыяльнасці 
* Факультэт тэхнічных навук: архітэктура, прасторавая гаспадарка, інфарматыка, транспарт, дызайн інтэр'еру. 
* Факультэт сацыяльных і гуманітарных навук: адміністрацыя, журналістыка і сацыяльныя камунікацыі, фінансы і бухгалтарскі ўлік, сацыяльная праца, сацыялогія, міжнародныя адносіны, кіраванне.

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з польскай мовай навучання
Ёган Якаб Гугенбюль

**Ёган Якаб Гугенбюль** (; 13 жніўня 1816 — 2 лютага 1863) — швейцарскі псіхіятр.

## Біяграфія 
Справай яго жыцця стала першая спецыялізаваная лякарня для хворых крэцінізмам, адкрытая ў 1840 годзе на гары Абендберг, абранай па прынцыпе найбольшай маляўнічасці пейзажу.

Ён збіраў у лякарню разумова адсталых дзяцей, першапачаткова — каля 30 хлопчыкаў і дзяўчынак ва ўзросце да 10 гадоў (мяркуючы, што дапамагчы ў поўнай меры можна толькі дзецям), займаўся з імі гімнастыкай, спрабаваў развіваць тыя нешматлікія інтэлектуальныя здольнасці, якія ў іх атрымоўвалася выявіць.

Установа Гугенбюля хутка пачала карыстацца шырокай папулярнасцю; у прыватнасці, аб уражлівых выніках метаду Гугенбюля пісаў, хоць і не без іроніі, Чарлз Дыкенс у нарысе 1853 года «Ідыёты».

Гугенбюля сталі запрашаць для выступаў у розныя навуковыя і медыцынскія ўстановы Еўропы, а без яго асабістага ўдзелу і нагляду лякарня ў Абендбергу стала марнець і нарэшце, пасля смерці Гугенбюля, была закрыта. Тым не менш Гугенбюль лічыцца адным з пачынальнікаў сучасных падыходаў да разумова адсталых людзей.

Катэгорыя:Медыкі Швейцарыі
Катэгорыя:Псіхіятры Швейцарыі
Вышэйшая сацыяльна-прыродазнаўчая школа імя Вінцэнта Поля ў Любліне

**Вышэйшая сацыяльна-прыродазнаўчая школа імя Вінцэнта Поля ў Любліне** () — польская прыватная вышэйшая навучальная ўстанова, якая знаходзіцца ў Любліне.

## Агульная характарыстыка 
Вучэльня дзейнічае на падставе рашэння міністра народнай адукацыі Польшчы ад 12 ліпеня 2000 года. Названа ў гонар Вінцэнта Поля - польскага паэта і географа, які нарадзіўся ў Любліне. Школа зарэгістраваная ў рэестры міністэрства навукі і вышэйшай адукацыі Польшчы пад нумарам 186. Працэс навучання ажыццяўляецца ў стацыянарнай і нестацыянарнай форме па праграмам бакалаўрыяту, магістратуры і дактарантуры. Вучэльня таксама арганізуе курсы жэставай мовы і курсы экскурсаводаў. Пры ВНУ дзейнічае таксама вышэйшая прафесійная школа, якая рэалізуе адукацыйныя праграмы вышэйшай адукацыі неўніверсітэцкага ўзроўню.

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з польскай мовай навучання
Пурпурная рэвалюцыя

**Пурпурная рэвалюцыя** (, ) — прынятае ў заходняй прэсе пазначэнне шляху вестэрнізацыі Ірака пад кантролем брытана-амерыканскіх акупацыйных войск. Тэрмін выкарыстаны ў 2005 годзе прэзідэнтам ЗША Джорджам Бушам-малодшым на сустрэчы з расійскім лідарам Уладзімірам Пуціным у Браціславе (Славакія) па аналогіі з «каляровымі рэвалюцыямі» ва Усходняй Еўропе.

Дэкларуецца як пераход ад таталітарнага рэжыму Садама Хусейна, знішчанага ў выніку інтэрвенцыі ЗША ў 2003 годзе, да шматпартыйнай парламенцкай рэспубліцы ў 2005, якая замацавала баланс этнарэлігійных абшчын Ірака (сунітаў, шыітаў і курдаў). Да «рэвалюцыі» ўся паўната ўлады належала Савету рэвалюцыйнага камандавання, затым амерыканскай акупацыйнай адміністрацыі, затым з 2004 часоваму нацыянальнаму ўраду Аядам Алаўі. Цяпер парламент Ірака ўяўляў сабой 275-мясцовую Нацыянальную асамблею, якая абіралася па партыйных спісах, дзе большасць замацавана за шыітамі.

## Спасылкі 
* Буш обещает довести до конца «пурпурную революцию в Ираке»
* PURPLE REVOLUTION

Катэгорыя:Гісторыя Ірака
Катэгорыя:Вайна ў Іраку
Катэгорыя:2005 год у палітыцы
Катэгорыя:2005 год у Іраку
Катэгорыя:Палітыка Ірака
Чарнавіцкая епархія УГКЦ

**Чарнавіцкая епархія** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (епархія) Украінскай Грэка-Каталіцкай Царквы з цэнтрам у горадзе Чарнаўцы, Украіна. Кафедральны сабор — сабор Успення Прасвятой Багародзіцы ў Чарнаўцах.

## Гісторыя 
18 лістапада 2017 года рашэннем Сінода Епіскапаў Украінскай Грэка-Каталіцкай Царквы была створана Чарнавіцкая епархія, вылучаная з Каламыйска-Чарнавіцкай епархіі.

Першым епархіяльным епіскапам быў прызначаны Юзафат Мошчыч, дапаможны епіскап Івана-Франкоўскай архіепархіі.

Тэрыторыя Чарнавіцкай епархіі ахоплівае Чарнавіцкую вобласць, якая раней належала да Івана-Франкоўскай мітраполіі УГКЦ.

Катэгорыя:З’явіліся ў 2017 годзе
Катэгорыя:2017 год ва Украіне
Катэгорыя:Епархіі УГКЦ
Катэгорыя:Чарнавіцкая вобласць
Катэгорыя:Епархіі Украіны