Полацкі павет

**По́лацкі павет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў 1777—1924 гадах у складзе Полацкай, Беларускай, Віцебскай губерняў, потым у БССР. Другі па плошчы (пасля Люцынскага) павет Віцебскай губерні. Цэнтр — г. Полацк.

## Гісторыя 
Утвораны 22 сакавіка 1777 г. ў складзе Полацкай губерні. З 12 снежня 1796 г. знаходзіўся ў Беларускай губерні, з 27 лютага 1802 г. — ў Віцебскай губерні. 

У студзені 1906 г. у асобных маёнтках павета прайшлі забастоўкі падзёншчыкаў, занятых абмалотам збожжа і лесанарыхтоўкамі. 

У красавіку 1919 года павет быў абвешчаны прыфрантавой паласой. Пастановай рэўкама (ваенна-рэвалюцыйныя камітэты на тэрыторыі губерні былі створаны палітаддзеламі 15-й і 16-й арміі) горад Полацк і павет былі пераведзены на ваеннае становішча. У другой палове жніўня 1919 года фронт наблізіўся да Полацка. 20 верасня 1919 г. польскія войскі выйшлі да Полацка, да вечара занялі задзвінскую частку горада. Аднак, спроба захапіць увесь горад правалілася і пачалася пазіцыйная вайна, якая працягвалася 8 месяцаў. Польскія войскі кантралявалі 7 воласцяў павета (Нацкая, Арэхаўская, Ветрынская, Банонская, Гомельская, Варанецкая, Тураўлянская) і паўднёвую частку Полацка. Адначасова пачала павялічвацца колькасць дэзерціраў, якія, як адзначалася ў справаздачах, іншы раз здзяйснялі адкрытыя напады на грамадзян і ўстановы. Шматлікімі былі і выпадкі марадзёрства і гвалту з боку салдат Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі. Так жахар Замшанскай воласці напісаў заяву, што «... верасні 1919 г. у яго адсутнасць чырвонаармейцы забралі адзінага каня, заявіўшы, што конь бярэцца па мабілізацыі. Затым ён яе знайшоў у іншай вёсцы, а не на фронце». Начальнік 3-га раёна Полацкай павятовай міліцыі ў пачатку красавіка 1920 г. прадставіў пратаколы аб парушэннях з боку прадстаўнікоў 11-й дывізіі, у якіх былі зафіксаваныя сведкавыя паказанні пра незаконныя дзеянні салдат на тэрыторыі падначаленых яму валасцей. Напрыклад, збіццё 15-гадовага хлопчыка, стральба над галавой жанчыны і г.д.

У маі 1920 г. левабярэжная частка павета была вызвалена, з эвакуацыі вярнуліся савецкія ўстановы, а павет ператварыўся ў тыл арміі, дзе засяродзіліся буйныя ваенныя сілы.

З 3 сакавіка 1924 г. — ў БССР. 17 ліпеня 1924 г. павет быў скасаваны, большасць яго тэрыторыі ўвайшла ў Полацкую акругу.

## Насельніцтва 
У 1873 г. у Полацкім павеце налічвалася каля 90 тысяч жыхароў, у тым ліку каля 17 тысяч у Полацку, 1,7 тысяч дваран, 53,6 тысяч сялян. Паводле перапісу 1897 г., насельніцтва павета складала каля 142 тысяч жыхароў. У тым ліку колькасць беларусаў складала 73%, яўрэяў - 12,1%, рускіх - 11,1%, палякаў - амаль 2%, латышоў - 1,2%.

## Адміністрацыйны падзел 
### Па стане 1906 года 
У 1906 г. у склад павета ўваходзіла 15 валасцей:

### Па стане на снежань 1918 года 
* Аляксандраўская;
* Андрэеўская;
* Арцейкаўская;
* Банонская;
* Вазнясенская;
* Гомельская;
* Ефрасіннеўская;
* Замшанская;
* Лаўжанская;
* Мікалаеўская;
* Міхайлаўшчынская;
* Петрапаўлаўская;
* Струнская;
* Тураўлянская;
* Уладзімірская;
* Юравіцкая.

### Па стане 1923 года 
У 1923 г. пасля ўзбуйнення воласцей у Полацкім павеце іх стала 13: 
* Бухарынская, 
* Валадарская, 
* Воркавіцкая, 
* Дрысенская, 
* Калінінская, 
* Кастрычніцкая, 
* Ленінская, 
* Першамайская, 
* Пралетарская, 
* Працоўная, 
* Сялянская, 
* Сямёнаўская, 
* Чырвонаармейская. 

20 чэрвеня 1924 г. да павета былі далучаны Лепельская, Ушацкая, Хоцінская воласці Бачэйкаўскага павета.

## Ураднікі павета 
* Полацкія павятовыя маршалкі
## Вядомыя асобы 
* Уладзімір Азін (1895—1920) — удзельнік Грамадзянскай вайны, чырвоны камандзір, камдыў. 
* Ян Баршчэўскі (~1794—1851) — беларускі пісьменнік, паэт, выдавец, адзін з заснавальнікаў новай беларускай літаратуры.
* Міхал Балінскі (1794—1863) —  гісторык, краязнавец, публіцыст, рэдактар.
* Леанід Корнеў (1914-1944) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза.
* Сяргей Іванавіч Маеўскі (1779—1849) — военачальнік, мемуарыст, генерал-маёр

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Старыя карты Полацкага павета на сайце "Литера Ру".
* Мапа Полацкага павета (1820) на Radzima.net.
* [Праваслаўныя цэрквы Полацкага павета на сайце Згуртавання беларускай шляхты(https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%97%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D1%8B)].

Катэгорыя:Паветы Віцебскай губерні
Катэгорыя:Паветы Полацкай губерні