open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Часуча

**Часуча́**, **чынчунча́, чусуча́**, **чысунча́** (ад кіт. «шоўк-сырэц») — шчыльная шаўковая тканіна . Адрозніваецца надзвычай высокай носкасцю дзякуючы лімітавай шчыльнасці нітак па аснове і па ўтку. Часучу выпрацоўвалі з кручаных нітак натуральнага шоўку адмысловага сорта — , дзікага дубовага або тутавага шаўкапрада, якія маюць нераўнамерную таўшчыню і мноства дэфектаў у выглядзе налётаў, гузоў і вузельчыкаў, за кошт чаго тканіна набывае шурпатую фактуру паверхні. Аздабленне часучы выраблялася ў гатовай тканіны выварваннем. У залежнасці ад якасці зыходнай сыравіны часуча набывала колер ад залацістага да карычневага.

З часучы шылі летнія жаночыя і мужчынскія касцюмы, якія лічыліся прадметамі раскошы, святочныя мужчынскія кашулі, жаночыя  і фіранкі. У XIX стагоддзі вырабленая ў Расіі часуча ў вялікіх колькасцях адпраўлялася на экспарт. У Еўропе паходжанне часучы звязвалі з Індыяй, адкуль яна паступала праз Вялікабрытанію. У СССР выраблялі імітацыю шаўковай часучы з баваўнянай карднай пражы дробнаўзорыстым жакардавым перапляценнем для пашыву блузак і мужчынскіх кашуль.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Шаўковыя тканіны
Чуйка (адзенне)

. Мастак В. Р. Пяроў. 1871 г.]]
**Чу́йка**, **Чуя** — верхняе мужчынскае адзенне ў Расіі з цёмнага сукна, прамога крою, часам каўнер аздабляўся аксамітам або футрам. Насілі ў XVIII стагоддзі.

## Апісанне 
Крой прамы, халатападобны (пазней — да таліі, са ўстаўнымі клінамі або адразной спіной і зборамі). Даўжыня звычайна да каленяў.

Шылі з сукна, байкі, ваўняных і паўваўняных тканін, аздаблялі атласнымі палосамі, шаўковай тасьмой, падбівалі ватай, некаторыя футрам, падшывалі палатном, шоўкам.

## Літаратура 
* 
* Беловинский Л. В. Чуйка // Иллюстрированный энциклопедический историко-бытовой словарь русского народа. XVIII — начало XIX в. / под ред. Н. Ерёминой. — М.: Эксмо, 2007. — С. 756. — 784 с. — 5000 экз. — ISBN 978-5-699-24458-4.
* Буровик К. А. Чуйка // Красная книга вещей: Словарь. — М.: Экономика, 1996. — С. 61—62. — 215 с. — ISBN 5-282-01639-7.
* Глинкина Л. А. Чуйка // Иллюстрированный словарь забытых и трудных слов русского языка: ок. 7000 единиц: более 500 ил. / Л. А. Глинкина; худож. М. М. Салтыков. — М.: Мир энциклопедий Аванта+, 2008. — С. 214. — 432 с. — ISBN 978-5-98986-208-5.
* Кирсанова Р. М. . Чуйка // Костюм в русской художественной культуре 18 — первой половины 20 вв.: Опыт энциклопедии / под ред. Т. Г. Морозовой, В. Д. Синюкова. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1995. — С. 318—319. — 383 с.: ил. с. — 50 000 экз. — ISBN 5-85270-144-0.
* Кирсанова Р. М. Чуйка // Розовая ксандрейка и драдедамовый платок: Костюм — вещь и образ в русской литературе XIX в. / под ред. Э. Б. Кузьминой. — М.: Книга, 1989. — С. 263—264. — 286 с. — 55 000 экз. — ISBN 5-212-00130-7.

## Спасылкі 
* Чуйка (значэнне слова)

Катэгорыя:Украінскі касцюм
Катэгорыя:Верхняе адзенне
Катэгорыя:Мужчынскае адзенне
Першамайскі раён (Яраслаўская вобласць)

**Першамайскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе Яраслаўскай вобласці Расійскай Федэрацыі. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак гарадскога тыпу (рабочы пасёлак) Прачыстае.

## Геаграфія 
Плошча — 2227 км² (5-е месца сярод раёнаў). Першамайскі раён мяжуе на ўсходзе з Любімскім, на поўдні з Данілаўскім, на захадзе з Пашахонскім раёнамі Яраслаўскай вобласці, на поўначы і паўночным усходзе — з Валагодскай вобласцю.

Асноўныя рэкі — Соць, Абнора, Ухтома.

Катэгорыя:Раёны Яраслаўскай вобласці
Малінавы колер

[200пкс|right|thumb|[Маліна — эталон малінавага колеру]]
**Малінавы колер** — насычаннае адценне чырвонага, змешанага з сінім колерам, колер маліны.

У Англіі малінавы традыцыйна звязваюць з адвагай і пакутніцтвам, ён асацыюецца з крывёю. У дакалумбавай Перу малінавы шнур/нітка ў вузельчыкавай пісьменнасці абазначаў Інку (караля, манархію). На такой нітцы маглі размяшчацца таксама вузлы «часу», якія указвалі на тэрмін кіравання Інкі. Напрыклад, 4 вузла — гэта чатыры гады кіравання Інкі.

## Гл. таксама 
* Спіс колераў

Катэгорыя:Адценні сіняга колеру
Катэгорыя:Адценні чырвонага колеру
Катэгорыя:Колеры
Некаузскі раён

**Некаузскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе Яраслаўскай вобласці Расійскай Федэрацыі.

Адміністрацыйны цэнтр — сяло Новы Некауз.

## Геаграфія 
Плошча — 1954,45 км² (9-е месца сярод раёнаў). Раён мяжуе на поўначы з Брэйтаўскім, на ўсходзе — з Рыбінскім, на поўдні — з Мышкінскім раёнамі Яраслаўскай вобласці, на захадзе — з Цвярской вобласцю.

Асноўныя рэкі — Сіць, Сутка. На ўсходзе тэрыторыя раёна выходзіць на Волгу і Рыбінскае вадасховішча.

Катэгорыя:Раёны Яраслаўскай вобласці
Орша (Цвярская вобласць)

**Орша** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Калінінскім раёне Цвярской вобласці Расіі. Мясцовыя жыхары называюць пасёлак Новая Орша. Насельніцтва — 1974 чалавекі (2021)

Утварае гарадское паселішча пасёлак Орша як адзіны населены пункт у яго складзе.

Размешчаны за 30 км на паўночны ўсход ад абласнога цэнтра. На ўсход ад пасёлка — балотны масіў «Аршынскі Мох».

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Цвярской вобласці
Орша (значэнні)

**Орша**:
## Геалогія 
* Орша (агаленне)

## Гідронім 
* Орша (возера)

## Спорт 
* ФК Орша

## Тапонім 
### Беларусь 
* **Орша**

### Расія 
* Орша (Цвярская вобласць)
Густафсан

**Густафсан** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Рут Густафсан — шведскі палітык
* Тругвэ Густафсан — шведскі заафізіёлаг і эмбрыёлаг
Лёвен (значэнні)

**Лёвен**:
* Лёвен — універсітэцкі горад Бельгіі

## Прозвішча 
* Стэфан Лёвен — прэм’ер-міністр Швецыі
* Ула Лёвен — шведскі палітык, сябра Сацыял-дэмакратычнай партыі
Антропа Мельнікаў

**Антропа (Антроп) Мельнікаў** (1834 год, Сафолава — 1915 год, Сафолава) — іжорскі рунаспевец.

## Біяграфія 
Антропа Мельнікаў быў сучаснікам і земляком Ларын Параске. У дзяцінстве яны спявалі разам.

Мельнікаў нарадзіўся ў вёсцы Сафолава прыхода Вуолы ў 1834 годзе. Антропа быў прыгонным, і яго жыццё было цяжкім. Яго бацька таксама быў рунапеўцам, ад яго і сын навучыўся спяваць свае руны.

У 1859 годзе руны ў выкананні Антропа Мельнікава запісваў студэнт з Фінляндыі Ф. А. Саксбек. За спевы рун Саксбеку Мельнікаў панёс публічнае пакаранне розгамі.

У шматлікіх песнях, захаваных Мельнікавым, прысутнічае трагічны сюжэт. Напрыклад, сярод іх ёсць балада пра жонку, якая забіла мужа.

Памёр у 1915 годзе ў вёсцы Сафолава.

## Літаратура 
* *Лукичева Е.* Песенная Ингерманландия // OMAL* MAAL* . — 1999. — № 1., С. 15
* *Сарессало Л.* Ингерманландия : рассказ о народах и культуре Ингерманландии / 66 изд. музеев г. Тампере. — Тампере ; СПб., 2003., С. 22 — 24

## Заўвага
TERC

**TERC** *(Сістэма ідэнтыфікатараў і назваў адзінак адміністрацыйнага дзялення)* — кампанент Нацыянальнага афіцыйнага рэестра тэрытарыяльнага дзялення краіны (TERYT) у Польшчы, які змяшчае ідэнтыфікатары і назвы адзінак базавага трохузроўневага тэрытарыяльнага дзялення краіны.

Абнаўленне ідэнтыфікатараў ажыццяўляецца пастаянна пасля кожнай змены тэрытарыяльнага дзялення краіны ў частцы стварэння, зліцця, скасавання і змены найменняў адзінак тэрытарыяльнага дзялення.

Ідэнтыфікатары і назвы адзінак тэрытарыяльнага дзялення прыведзены ў дадатку 1 да Пастановы Савета Міністраў аб рэестры TERYT. Пасля кожнага абнаўлення распрацоўваецца Палажэнне аб унясенні змяненняў у Дадатак.

## Сістэма нумарацыі 
Сістэма пабудавана ў адпаведнасці з іерархічнай нумарацыяй:

Тыпы муніцыпалітэтаў:

* 1 — гарадская камуна,
* 2 — вясковая гміна,
* 3 — вяскова-гарадская гміна, в.
* 4 — горад у вяскова-гарадской гміне,
* 5 — сельская мясцовасць у вяскова-гарадской гміне,
* 8 — раёны гміны Варшава-Цэнтр, в.
* 9 — філіялы і раёны іншых муніцыпальных камун.

У сістэме вылучаюцца наступныя ідэнтыфікатары:

* гарады з павятовымі правамі,
* гарадскія, вясковыя, вяскова-гарадскія гміны,
* гарады і вясковыя раёны ў вяскова-гарадскіх гмінах,
* раёнаў і дэлегацый у муніцыпальных муніцыпалітэтах.

## Прыклады 
Гміны Белагардскага павета маюць наступныя коды TERC:

* 3201011 — горад Бялогард — гміна,
* 3201022 — гміна Бялогард, в.
* 3201033 — гміна Карліна, в.
* 3201034 — горад Карліна ў складзе вясковай гміны, в.
* 3201035 — сельская тэрыторыя ў гміне Карліна.

## Гл. таксама 
* TERYT — Нацыянальны афіцыйны рэестр тэрытарыяльнага падзелу краіны
* SIMC — Сістэма ідэнтыфікатараў і тапонімаў
* ULIC — Спіс вуліц

Катэгорыя:Геакоды
Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Польшчы
Ecdysozoa

**Ecdysozoa** — надтып двухбакова-сіметрычных жывёл. Прапанаваны на аснове малекулярна-генетычных даследаванняў генаў рыбасомнай РНК малых субадзінак рыбасом. Пазней гэтая канцэпцыя была пацверджана ў даследаваннях генаў іншага локуса, які ўключаў так званыя гены Hox, адказныя за развіццё ва ўсіх білатэральных жывёл. Аднак выдзяленне гэтай групы не з’яўляецца агульнапрынятым, і існуе значная колькасць публікацый, якія адмаўляюць экдызазойскую гіпотэзу.

## Філагенез 
 філагенезу, якая паказвае сямейныя адносіны Ecdysozoa:
 

## Спасылкі 
* UCMP-Ecdysozoa introduction 
* https://web.archive.org/web/20030313115747/http://www.palaeos.com/Kingdoms/Animalia/Ecdysozoa.html
* https://web.archive.org/web/20080618211750/http://www.nematodes.org/tardigrades/Tardigrades_and_Ecdysozoa.html
* https://web.archive.org/web/20100510081324/http://chuma.cas.usf.edu/%7Egarey/articulata.html
* https://web.archive.org/web/20030313065540/http://chuma.cas.usf.edu/~garey/essential.html
* http://www.nematomorpha.net 

Катэгорыя:Першаснаротыя
Партыя рэформаў Эстоніі

**Партыя рэформаў Эстоніі** () — палітычная партыя ў Эстоніі. Партыю ўзначальвае Кая Калас з 2018 года. У прастамоўі яна вядомая як «Вавёрчына партыя» ().

Партыя была заснавана ў 1994 годзе Сіймам Каласам, тагачасным прэзідэнтам Банка Эстоніі, як аддзел ад Нацыянальнай кааліцыйнай партыі Pro Patria. Паколькі Партыя рэформаў удзельнічала ў большасці ўрадавых кааліцый Эстоніі з сярэдзіны 1990-х гадоў, яе ўплыў быў значным, асабліва ў дачыненні да свабоднага рынку Эстоніі і палітыкі нізкага падаткаабкладання. Партыя з’яўляецца паўнапраўным членам Ліберальнага інтэрнацыяналу з 1996 года, з’яўляючыся назіральнікам у 1994—1996 гадах, і паўнапраўным членам Альянсу лібералаў і дэмакратаў Еўропы (ALDE). Лідары Партыі рэформаў Сійм Калас, Тааві Рыйвас, Андрус Ансіп і Кая Калас займалі пасады прэм’ер-міністраў Эстоніі. З 8 ліпеня 2022 года партыя была старшым партнёрам у кааліцыйным урадзе з Ісамаа і Сацыял-дэмакратычнай партыяй.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Палітычныя партыі, заснаваныя ў 1994 годзе
Катэгорыя:Ліберальныя партыі
Катэгорыя:Палітычныя партыі Эстоніі
Чэкман

**Чэкман** — шматзначны тэрмін.

* Чэкман — верхняе адзенне
* Валерый Мікалаевіч Чэкман — літоўскі мовазнаўца, славіст
Чэхман

**Чэхман**, **чэкман** ( — доўгі халат) — верхняе адзенне з  ўсходняга паходжання, якое насілі мужчыны ў XVIII стагоддзі, па кроі падобнае на кунтуш і гэтак жа надзявалася паверх жупана.

## Вытворчасць 
Часцей за ўсё шылі з сукна або аксаміту, з падшэўкай з той жа тканіны, што і жупан. Да сярэдзіны XVIII стагоддзя каўнер быў стаячым, пазней — доўгім, адкладным.

## Выкарыстанне 
У адрозненне ад кунтуша, чэхман зашпільваўся да шыі, а рукавы апраналіся на рукі, а не адкідваліся. Часам рукавы былі разрэзаныя па знешняму боку да перадплечча.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Верхняе адзенне
Васіль Васілевіч Шапялевіч

**Васіль Васілевіч Шапялевіч** (нар. , д. Каўняцін, Пінскі раён, Брэсцкая вобласць — ) — беларускі фізік-оптык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1994), прафесар (1996).

## Біяграфія 
Скончыў Брэсцкі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. С. Пушкіна (спецыяльнасць «Фізіка», 1969), Інстытут фізікі АН БССР (аспірантура, 1974).
    
Працаваў у Гомельскім дзяржаўным універсітэце (1974—1975), Мазырскім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя І. П. Шамякіна (з 1975, у 1975—1976 — загадчык кафедры фізікі, 1976—1987 і з 2005 — загадчык кафедры тэарэтычнай фізікі і прыкладной інфарматыкі, у 1992—1998 — прарэктар па навуковай рабоце).

Навуковыя інтарэсы: крышталяоптыка; акустаоптыка; гіратрапія; галаграфія ў фотарэфрактыўных крышталях; галаграфічная інтэрфераметрыя; методыка выкладання фізікі; лексіка і фальклор вёскі. Пазапрафесійная дзейнасць: літаратурная творчасць (паэт).

## Узнагароды 
Значкі «Выдатнік народнай асветы Беларускай ССР» (1982), «Выдатнік асветы СССР» (1985), фэйкавыя званні «International Man of 2000/2001 year» (Міжнародны біяграфічны цэнтр, Кембрыдж, Вялікабрытанія), «The most influential scientist of decade» (Амерыканскі біяграфічны інстытут, 2001), «The person of year» (Амерыканскі біяграфічны інстытут, 2003), прэміі імя Ю. І. Астроўскага ў галіне галаграфіі і інтэрфераметрыі (Фізіка-тэхнічны інстытут імя А. Ф. Іофе РАН, 2003), імя акадэміка Ф. І. Фёдарава (НАН Беларусі, 2011).

## Бібліяграфія 
* Дифракция световых волн на фазовых решетках в гиротропных средах : автореферат диссертации … доктора физико-математических наук : 01.04.05 / Шепелевич Василий Васильевич. — Минск, 1994.
* Каля паэзіі : зборнік вершаў / Васіль Шапялевіч. — Мазыр, 2007.

## Літаратура 
* 
* Шепелевич Василий Васильевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 584.
* Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2009. — Т. 1, кн. 2 : Брестская область. — С. 466.

## Спасылкі 
* Васіль Васільевіч Шапялевіч (1945, Пінскі раён) // Пінская цэнтральная раённая бібліятэка імя Я. Янішчыц
* Шепелевич Василий Васильевич // сайт БрДУ

Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Дзяржава В’етнам

**Дзяржава В’етнам** () — дзяржава, якая прэтэндавала на ўладу над усёй тэрыторыяй В’етнаму ў 1949—1954 гадах.

## Перадгісторыя 
Да Другой сусветнай вайны В’етнам уваходзіў у склад каланіяльнай адзінкі Індакітайскі Саюз: Кахінхіна была французскай калоніяй і знаходзілася ў падпарадкаванні Міністэрства гандлю і калоній, а Анам і Тонкін — пратэктаратамі, узаемаадносіны з якімі ажыццяўляліся па лініі французскага міністэрства замежных спраў.

Пасля Другой сусветнай вайны 2 верасня 1945 года на ўсёй в’етнамскай тэрыторыі камуністамі была абвешчана Дэмакратычная Рэспубліка В’етнам. 6 сакавіка 1946 года Францыя прызнала незалежнасць Дэмакратычнай Рэспублікі В’етнам у складзе Індакітайскага Саюза, а 2 чэрвеня 1946 Французскія каланіяльныя ўлады ў В’етнаме абвясцілі Аўтаномную Рэспубліку Кахінхіна. 6 ліпеня 1946 пачалася франка-в’етнамская мірная канферэнцыя ў Фантэнбла. Хо Шы Мін заявіў аб згодзе на асацыяцыю ДРВ з Францыяй і аб непрызнанні Аўтаномнай Рэспублікі Кахінхіна. Аднак у канцы 1946 года пачалася Індакітайская вайна.

У 1948 годзе Францыя прыйшла да высновы, што трэба стварыць палітычную альтэрнатыву дзяржаве камуністаў. 27 мая 1948 года быў створаны Часовы цэнтральны ўрад В’етнама, які ўзначаліў прэзідэнт Кахінхіны Нгуен Ван Суан. 14 ліпеня 1949 года Кахінхіна, Анам і Тонкін аб’ядналіся ў Дзяржаву В’етнам.

## Дзяржава В’етнам 
Пад ціскам французаў кіраўніком дзяржавы В’етнам стаў былы імператар Бао Дай, аднак неўзабаве ён вярнуўся ў Францыю і прымаў у в’етнамскай палітыцы толькі абмежаваны ўдзел. Урад дзяржавы В’етнам узначальвалі Нгуен Фан Лонг, Чан Ван Хыу, Нгуен Ван Там, Фам Быу Лок, Фан Хюі Куат, Нго Дзінь З’ем. Дзяржаўная палітыка была арыентавана на падтрымку Францыі ў Індакітайскай вайне.

Тым часам ваенная абстаноўка складвалася неспрыяльна для французаў і іх саюзнікаў, і ў 1954 годзе адбылася Жэнеўская канферэнцыя.

У адпаведнасці з рашэннямі канферэнцыі, В’етнам быў часова падзелены на дзве часткі па 17-й паралелі (дзе стваралася дэмілітарызаваная зона), з перагрупоўкай В’етнамскай народнай арміі на поўнач і сіл Французскага саюза на поўдзень. У ліпені 1955 года ў абедзвюх частках В’етнама павінны былі быць праведзены свабодныя выбары з мэтай вызначэння будучага палітычнага рэжыму і ўз’яднання краіны.

## Утварэнне Рэспублікі В’етнам 
Прэм’ер-міністр Нго Дзінь З’ем пачаў будаваць планы па звяржэнні Бао Дая. Ён прызначыў на 23 кастрычніка 1955 года рэферэндум, мэтай якога было вызначыць будучую форму кіравання ў краіне, і фактычна «выштурхнуў» Бао Дая з палітычнай сцэны, нягледзячы на спробы былога імператара сарваць рэферэндум. У перыяд да галасавання агітацыя за Бао Дая фактычна была забаронена, а выбарчая кампанія Нго Дзінь Зема была сканцэнтравана на асабістых выпадах супраць Бао Дая. У выніку рэферэндуму ў Дзяржаве В’етнам яна была пераўтворана ў Рэспубліку В’етнам.

Катэгорыя:Былыя краіны
Катэгорыя:Індакітай
Змяшаная рэальнасць

**Змяшаная рэальнасць** () або **гібрыдная рэальнасць** — тэхналогія, якая з дапамогай спецыялізаваных камп’ютарных прылад робіць магчымым зліццё рэальнага і віртуальнага светаў. Змяшаная рэальнасць дазваляе ствараць прынцыпова новыя ўмовы для візуалізацыі, калі фізічныя і лічбавыя аб’екты суіснуюць і ўзаемадзейнічаюць у рэальным часе.

## Адрозненні змяшанай (MR) рэальнасці ад віртуальнай (VR) і дапоўненай (AR) рэальнасці 
Многія эксперты спрабуюць увесь час удакладняць значэнне тэрмінаў і вылучаць межы пераходу ад рэальнага да віртуальнага свету. Нягледзячы на тое, што нейкіх агульных стандартаў пакуль не існуе, умоўна можна выкарыстоўваць наступнае раздзяленне:

* **Рэальны свет**: чалавек успрымае самастойна, без дадатковых гаджэтаў і тэхналогій.
* **Віртуальная рэальнасць (VR)**: цалкам адсякае чалавека ад рэальнага свету, для асобы існуе толькі малюнак, спраектаванае асяроддзе.
* **Дапоўненая рэальнасць (AR)**: часткова замяняе рэальны свет, на існуючы свет (па-над ім) накладваецца віртуальны малюнак. Дапоўненая рэальнасць не дае адчування рэальнага размяшчэння і ўзаемадзеяння аб’ектаў з навакольным светам.
* **Змяшаная рэальнасць (MR)**: працуе аналагічна дапоўненай рэальнасці, але, у адрозненне ад яе, дазваляе бачыць узаемадзеянне рэальных і віртуальных аб’ектаў. Напрыклад, чалавек можа ацаніць, дзе пярэдні, а дзе задні план, як аб’екты размешчаны адносна адзін аднаго, ёсць кропкі судакранання рэальных і віртуальных аб’ектаў.

## Выкарыстанне 
Змяшаная рэальнасць выкарыстоўваецца ў мастацтве, індустрыі забаў і іншых галінах і сферах паўсядзённага жыцця. Напрыклад, у гандлі пры пераходзе статычных каталогаў тавараў да інтэрактыўных копій, для навучання вайскоўцаў (у тым ліку навучанне пілотаў самалетаў), у медыцыне (візуалізацыі пры аперацыях) і інш.

## Гл. таксама 
* Віртуальная рэальнасць

## Літаратура 
* De Souza e Silva A. *Digital Cityscapes: merging digital and urban playspaces*. — New York: Peter Lang Publishing.— 2009, ISBN 978-1433105326

Катэгорыя:Рэальнасць
Катэгорыя:Віртуальная рэальнасць
Катэгорыя:Дапоўненая рэальнасць
Катэгорыя:Змяшаная рэальнасць
Катэгорыя:Лічбавыя тэхналогіі
Катэгорыя:Чалавека-камп’ютарнае ўзаемадзеянне
Катэгорыя:Інтэрфейс карыстальніка
Хілтан

**Хілтан** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Пэрыс Хілтан — амерыканская актрыса, спявачка
* Роджэр Хілтан — брытанскі мастак
Спартыўна-педагагічны факультэт спартыўных гульняў і адзінаборстваў БДУФК

**Спартыўна-педагагічны факультэт спартыўных гульняў і адзінаборстваў БДУФК** — структурнае падраздзяленне Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта фізічнай культуры.

## Гісторыя 
Факультэт быў утвораны ў 1974 годзе на базе педагагічнага факультэта ў звязку з нарастальнай патрэбай краіны ў трэнерскіх кадрах.

## Кафедры 
* біямеханікі
* роварнага, канькабежнага і коннага спорту
* спартовага змагання
* спартовых гульняў
* тэорыі і методыкі фізічнага выхавання і спорту
* фехтавання, бокса і цяжкой атлетыкі
* філасофіі і гісторыі
* футбола і хакея

## Знакамітыя выпускнікі 
* Аляксандр Васілевіч Мядзведзь
* Уладзімір Уладзіміравіч Камінскі
* Галіна Уладзіміраўна Савіцкая
* Міхаіл Іванавіч Якімовіч
* Сяргей Мікалаевіч Ліштван
* Наталля Валер’еўна Цылінская
* Андрэй Пятровіч Мінеўскі
* Алег Мікалаевіч Логвін
* Аляксандр Уладзіміравіч Каршакевіч
* Андрэй Станіслававіч Барбашынскі
* Юрый Анатолевіч Шаўцоў
* Канстанцін Рыгоравіч Шаравараў
* Аляксандр Аркадзевіч Тучкін
* Таццяна Міхайлаўна Івінская
* Іван Іванавіч Ядэшка
* Алег Мікалаевіч Караваеў
* Дзмітрый Уладзіміравіч Дзябелка

## Дэканы 
* Мікалай Васільевіч Беспразванных (1973—1977)
* Міхаіл Георгіевіч Базенянкоў (1977—1982)
* Аляксандр Іванавіч Бондар (1982—1995)
* Віктар Рыгоравіч Ярашэвіч (1995—2003)
* Аляксандр Міхайлавіч Шахлай (2003—2014)
* Аркадзій Гургенавіч Маўсесаў (2014—2015)
* Алена Валер'еўна Планіда (2015—2020)
* Вікторыя Іванаўна Навіцкая (з 2020)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Спартыўна-педагагічнага факультэта спартыўных гульняў і адзінаборстваў БДУФК.
 
Катэгорыя:Спартыўна-педагагічны факультэт спартыўных гульняў і адзінаборстваў БДУФК
Катэгорыя:Праспект Пераможцаў (Мінск)
Мікалай Васільевіч Беспразванных

**Мікалай Васільевіч Беспразванных** ( — ) — беларускі трэнер (хакей з шайбай), заслужаны трэнер Беларусі.

## Біяграфія 
Быў дэканам факультэта спартовых гульняў і адзінаборстваў Беларускага дзяржаўнага інстытута фізічнай культуры (1973—1977), пазней кіраваў хакейнай ДЮСШАР «Юнасць».

Пасля выхаду на пенсію прыцягваўся ў судзейскія брыгады, што абслугоўвалі матчы нацыянальнага чэмпіянату.
 

## Літаратура 
* Спортивная энциклопедия Беларуси. — Минск, 2005. — С. 76.
 

Катэгорыя:Дэканы спартыўна-педагагічнага факультэта спартыўных гульняў і адзінаборстваў БДУФК
Роджэр Хілтан

**Роджэр Хілтан** CBE (, , Мідлсекс, Лондан — , Сент-Джаст, Карнуол) — брытанскі мастак-абстракцыяніст, адзін з найбуйнейшых прадстаўнікоў гэтага кірунку ў жывапісе Вялікабрытаніі ў XX стагоддзі, асабліва ў перыяд перад Другой сусветнай вайной. Узнагароджаны ордэнам Брытанскай імперыі (1968).

## Жыццё і творчасць 
Нарадзіўся ў англа-нямецкай сям’і. Хілтан вывучаў жывапіс у Мастацкай школе Слейда ў Лондане, дзе яго настаўнікам быў Генры Тонкс, і пазней — у парыжскай школе Біс’ер (École Bissiere, у 1930-я гады). Першапачаткова займаўся фігуратыўным мастацтвам; у 1950-я гады, аднак, пад творчым уплывам Піта Мандрыяна, пераходзіць на пазіцыі абстракцыянізму. У 1953 годзе Р.Хілтан жыве ў Нідэрландах. Пачынаючы з 1956 года мастак знаходзіцца ў цесным кантакце з арт-групай «Сэнт-Іў Груп» (англ. St-Ives Group) з Заходняга Карнуола, у тым ліку з такімі майстрамі, як Пітэр Лэньян, Тэры Фрост, Патрык Херан, Уільям Скот і Браян Уінтэр, і канчаткова перасяляецца ў Корнуол у 1965 годзе. У 1959 годзе Хілтан прымае ўдзел у міжнароднай выставе сучаснага мастацтва documenta II у заходнегерманскім горадзе Касель. У 1963 годзе ён быў удастоены мастацкай прэміі Джона Мура (з прызавым фондам у 25 000 фунтаў стэрлінгаў).

У апошнія гады жыцця мастак цяжка хварэў і быў прыкаваны да ложка.
Благанраваў

**Благанраваў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Анатоль Аркадзевіч Благанраваў (1894—1975) — вучоны ў галіне механікі.
* Георгій Іванавіч Благанраваў (1896—1938) — рускі рэвалюцыянер, савецкі дзяржаўны дзеяч.
Энтані Хіл

**Энтані Хіл** (;  — ) — англійскі жывапісец і скульптар, абстракцыяніст. Яго раннія творы складаюцца з простых геаметрычных фігур. У 1960-я гады ён ствараў складаныя прасторавыя кампазіцыі і працаваў над рэльефнымі канструкцыямі. У аснове яго вельмі індывідуальнага мастацкага стылю — інтарэс да ўзаемадзеяння формаў.

Катэгорыя:Мастакі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Мастакі Вялікабрытаніі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Скульптары Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Скульптары XX стагоддзя
Катэгорыя:Скульптары XXI стагоддзя
Катэгорыя:Графікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Матэматыкі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Мастакі-абстракцыяністы
Катэгорыя:Скульптары-абстракцыяністы
Абыйскі ўлус

**Абыйскі ўлус (раён)** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (улус або раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у Рэспубліцы Саха (Якуція) Расійскай Федэрацыі. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак гарадскога тыпу Белая Гара.

## Геаграфія 
Размешчаны ў Запаляр’і (геаграфічныя каардынаты: 146°25′ усходняй даўгаты і 68°32′ паўночнай шыраты), на Калымскай нізіне. Мяжуе з Алаіхаўскім, Сярэднекалымскім, Верхнекалымскім, Момскім і Усць-Янскім улусамі. Тэрыторыя — 69,4 тыс. км².

Па тэрыторыі раёна працякае адзінаццатая па даўжыні рака Расіі Індыгірка і рака Уяндзіна. У раёне знаходзяцца наступныя населеныя пункты: Сутуруоха, Куберганя, Абый, Сыяганах, Кенг-Кюель.

Тут таксама размешчана вельмі шмат дробных і буйных азёр (каля 12000), з якіх самае буйное — возера Ажогіна. Ландшафт у асноўным прадстаўлены лесатундрай, у расліннасці пераважае даурская лістоўніца.

Катэгорыя:Улусы Якуціі
Эдуарда Саенс дэ Буруага

**Эдуарда Саенс дэ Буруага-і-Паланка** (; 15 красавіка 1893 — 17 лютага 1964) — іспанскі ваенны дзеяч, генерал-лейтэнант. Удзельнік Рыфскай вайны і грамадзянскай вайны ў Іспаніі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Порт-о-Прэнс у сям’і патомнага ваеннага і некаторы час узначальваў сілы мяцежнікаў у Марока (потым кіраўніцтва перададзена Франсіска Франка). У наступным Буруага кіраваў рознымі аперацыямі паўстанцаў у кантынентальнай Іспаніі і адзначыўся правядзеннем рэпрэсій. Удзельнічаў у баях пад Мадрыдам, пры Хараме, Брунетэ, Тэруэлі.

У лютым 1939 года прызначаны кіраўніком Заходняй ваеннай зоны Іспанскага Марока. У жніўні таго ж года стаў ваенным губернатарам калоніі. З 1944 — генерал-губернатар Кампа-дэ-Гібралтар, з 1948 — генерал-капітан Балеарскіх астравоў, з 1952 — камандуючы II ваеннай акругай (Севілья), з 1957 — кіраўнік грамадзянскай гвардыі/

Эдуарда Саенс дэ Буруага памёр у дзевяць гадзін раніцы 17 лютага 1964 года ў сваім доме ў Мадрыдзе.

## Спасылкі 
* Biografía de Eduardo Sáenz de Buruaga
* Archivo de El País, 5 de octubre de 2008
* La masacre de Baena

Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты
Катэгорыя:Генералы Іспаніі
Катэгорыя:Удзельнікі грамадзянскай вайны ў Іспаніі (франкісты)
Калымская нізіна

**Калымская нізіна** () — нізінная раўніна, размешчаная на паўночным усходзе Якуціі ў басейне рэк Алазея, Вялікая Чукоч’я і левабярэжжа ніжняга цячэння Калымы. Разам з Яна-Індыгірскай нізінай, якая ляжыць на захад, утварае шырокую Усходне-Сібірскую нізіну.

У нізіне размешчана возера Павылон. З поўначы абмежавана Усходне-Сібірскім морам, з поўдня гарамі Чэрскага, распасціраючыся на 750 км. З захаду і ўсходу абмежавана Алазейскім і Юкагірскім пласкагор’ем. Сярэдняя вышыня нізіны 50-100 метраў над узроўнем мора. Сустракаюцца рэдкія масівы сопак у 200—300 метраў вышынёй. У асноўным рэльеф мерзлотна-тэрмакарставых формаў. Мноства азёр і балот. Найбуйнейшыя азёры — Іліргыткін і Магатоева.

Катэгорыя:Нізіны Расіі
Катэгорыя:Усходняя Сібір
Анюйскі хрыбет

**Анюйскі хрыбет** — горны хрыбет у Расіі. Размешчаны ў Чукоцкай аўтаномнай акрузе паміж рэкамі Вялікі Анюй і Малы Анюй. Найвышэйшы пункт Анюйскага хрыбта — Пік Блахіна (1779 м).

Анюйскі хрыбет з’яўляецца часткай Усходне-Сібірскага нагор’я. На поўначы ён мяжуе з Усходне-Сібірскім морам, на ўсходзе — з Анадырскім хрыбтом, на паўднёвым усходзе — з Анадырскім пласкагор’ем, на паўднёвым захадзе — з Калымскім нагор’ем, і на захадзе — з Усходне-Сібірскай нізінай.

Анюйскі хрыбет складзены пясчанікамі, сланцамі, аргілітамі, прадранымі гранітнымі інтрузіямі. Хрыбет пакрыты расліннасцю. У далінах рэк размешчаны рэдкія лістоўнічныя лясы, схілы гор пакрыты тундравай расліннасцю, а на вяршынях — горная тундра.

Катэгорыя:Горныя хрыбты Расіі
Катэгорыя:Горныя хрыбты Азіі
Катэгорыя:Геаграфія Чукоцкай аўтаномнай акругі
Міхаіл Дзмітрыевіч Юдзін

**Міхаіл Дзмітрыевіч Юдзін** (, пас. імя Свярдлова, Камешкаўскі раён, Уладзімірская вобласць, Расія — ) — беларускі матэматык, спецыяліст у галіне тэорыі імавернасцей і матэматычнай статыстыкі. Доктар фізіка-матэматычных навук (1997), прафесар (1999).

## Біяграфія 
Скончыў Іванаўскі педагагагічны інстытут (фізіка-матэматычны факультэт, матэматычнае аддзяленне, 1954; аспірантура, 1957).

Працаваў у Іванаўскім педагагагічным інстытуце, вышэўных навучальных установы РСФСР, Мазырскім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя І. П. Шамякіна (1978—2007, фізіка-матэматычны факультэт, кафедра матэматычнага аналізу, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: рашэнне цэнтральнай лімітавай праблемы тэорыі імавернасцей для сум залежных выпадковых складаемых; мадэляванне выпадковых працэсаў з залежнымі прырашчэннямі.

## Бібліяграфія 
* Предельные распределения сумм зависимых случайных величин и векторов : диссертация … доктора физико-математических наук : 01.01.05 : защищена 05.02.1997 : утверждена 00.00.1997 / Юдин Михаил Дмитриевич. — Мозырь, 1996.
* О предельных распределениях сумм зависимых случайных величин : автореферат диссертации … кандидата физико-математических наук : 01.01.05 / Юдин Михаил Дмитриевич. — Ташкент, 1976.

## Літаратура 
* Юдзін Міхаіл Дзмітрыевіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2004. — Т. 18, кн. 1. — С. 204.
* Юдин Михаил Дмитриевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 691.
* Михаил Дмитриевич Юдин // Веснiк Мазырскага дзяржаўнага педагагiчнага ўніверсітэта. — 2003. — № 2. — С. 129.

Катэгорыя:Выпускнікі Іванаўскага дзяржаўнага ўніверсітэта
Вядомыя асобы Каломны

[thumb|200px|[Герб Каломны]]
Вядомыя ўраджэнцы Каломны:

__NOTOC__
[thumb|175px|[Віталік Бутэрын]]
[thumb|175px|[Іван Іванавіч Лажэчнікаў|Іван Лажэчнікаў]]

## Б 
* Віталік Бутэрын (нар. 1994) — расійска-канадскі праграміст, вядомы як сузаснавальнік Ethereum.

## К 
* Генадзь Васілевіч Кісялёў (1931—2008) — беларускі літаратуразнавец, пісьменнік, гісторык, археограф. Доктар філалагічных навук (1994), кандыдат гістарычных навук (1964).

## Л 
* Іван Іванавіч Лажэчнікаў (1792—1869) — рускі пісьменнік, адзін з пачынальнікаў рускага гістарычнага рамана.

## М 
* Міхаіл Мустыгін (1937—2023) — беларускі футбаліст і трэнер.

## С 
* Марфа Васільеўна Сабакіна (?—1571) — трэцяя жонка Івана Грознага, дачка каломенскага двараніна.

## Ч 
* Эліна Аляксандраўна Чарняўская (нар. 1964) — доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар Беларускага дзяржаўнага універсітэта.
Вядомыя асобы Рослаўля

[thumb|200px|[Герб Рослаўля]]
Вядомыя ўраджэнцы Рослаўля:

__NOTOC__
[thumb|175px|[Яўген Аляксандравіч Глебаў|Яўген Глебаў]]
[thumb|175px|[Марыя Лявонцьеўна Іткіна|Марыя Іткіна]]

## Б 
* Міхаіл Георгіевіч Базенянкоў (1921—1994) — футбаліст і футбольны трэнер, заслужаны трэнер СССР (1957), хакеіст, тэнісіст.

## Г 
* Яўген Аляксандравіч Глебаў (1929—2000) — беларускі кампазітар, кінакампазітар, дырыжор, музычны педагог. Народны артыст БССР (1973). Народны артыст СССР (1984).

## Д 
* Міхаіл Кузьміч Дабрынін (1889—1955) — вучоны, філолаг і літаратуразнавец, доктар філалагічных навук (1951), прафесар.
* Міхаіл Міхайлавіч Дзятлаў (1937—2007) — беларускі ўрач-траўматолаг-артапед. Доктар медыцынскіх навук (2004). Акадэмік Акадэміі медыка-тэхнічных навук Расійскай Федэрацыі (2004), Беларускай інжынернай акадэміі (2005).

## І 
* Марыя Лявонцьеўна Іткіна (1932—2020) — беларуская лёгкаатлетка, бягунка на кароткія дыстанцыі, чатырохразовая чэмпіёнка Еўропы, неаднаразовая рэкардсменка свету.

## М 
* Валерый Мікалаевіч Малышкін
* Юрый Барысавіч Мартаў

## П 
* Дзмітрый Мікалаевіч Полазаў

## У 
* Канстанцін Рыгоравіч Уладзіміраў
* Васіль Якаўлевіч Уласаў
Навука (турыстычны клуб)

**Турыстычны клуб «Навука»** — грамадскае аб’яднанне, створанае ў канцы 1960-х гадоў супрацоўнікамі Акадэміі навук БССР, якія прафесійна займаліся спартыўным турызмам. За час існавання турыстычнага клуба яго ўдзельнікамі было пройдзена мноства турыстычных маршрутаў вышэйшых (V—VI) катэгорый складанасці, якія ўключалі паходы па Палярнаму Уралу, Паміру, Цянь-Шаню, хрыбту Чэрскага, архіпелагам астравоў Арктыкі і інш. Таксама ў абавязкі турыстычнага клуба ўваходзіла арганізацыя штогадовых турыстычных злетаў супрацоўнікаў АН БССР.

З-за цяжкасцей, якія ўзніклі ў навуковым асяроддзі пасля распаду СССР (у тым ліку з фінансаваннем), турыстычны клуб прыпыніў сваё існаванне ў сярэдзіне 1994 года.

## Узнаўленне дзейнасці 
У 2014 годзе па ініцыятыве аспірантаў і маладых супрацоўнікаў НАН Беларусі быў праведзены арганізацыйны сход, асноўнай мэтай якога было ўзнаўленне дзейнасці турыстычнага клуба НАН Беларусі
* Вячаслаў Яўгенавіч Абухоў — фізік, майстар спорту СССР, старшыня рэспубліканскай маршрутна-кваліфікацыйнай камісіі па горнаму турызму
* Эла Іванаўна Кавалеўская — матэматык, кандыдат фізіка-матэматычных навук, кандыдат у майстры спорту СССР, эксперт Мінскай гарадской маршрутна-кваліфікацыйнай камісіі

## Крыніцы 
Катэгорыя:Турызм у Беларусі
Катэгорыя:Спартыўны турызм
Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Беларусі
Катэгорыя:Турыстычныя арганізацыі
Уяндзіна

**Уяндзіна** (; ) — рака ў Расіі, працякае па тэрыторыі Якуціі. Утвараецца пры зліцці рэк Бакы і Іргічан, упадае ў раку Індыгірку на 599 км ад яе вусця.

Працякае па Абыйскай нізіне, на тэрыторыі Усць-Янскага і Абыйскага улусаў. Даўжыня ракі — 586 км. Плошчу вадазборнага басейна розныя крыніцы ацэньваюць па-рознаму, у адных крыніцах яна ацэньваецца ў 177 000 км², у іншых крыніцах, яе плошча ацэньваецца ў 41 000 км².

Рэчышча ракі моцна звілістае, замярзае ў кастрычніку, выкрываецца ў канцы траўня — пачатку чэрвеня, характэрныя наледзі. Рака не суднаходная. Вышыня вытоку вышэй за 169 метраў над узроўнем мора. Вышыня вусця каля 23 метраў над узроўнем мора.

У 2015 годзе на рацэ Уяндзіна ў вечнай мерзлаце на тэрыторыі Абыйскага раёна былі ўпершыню выяўлены дзве муміі дзіцянят пячорнага льва.
Рымгайла

**Рымгайла** або **Рымгайле** (; каля 1367 — паміж 1423 і 1430) — літоўская князёўна, дачка князя Кейстута, жонка Генрыха Мазавецкага з дынастыі Пястаў і малдаўскага гаспадара Аляксандра Добрага. Хрышчаная пад імем Ганна (у іншых крыніцах — Эльжбета).

## Імя 
Імя Рымгайле (Рымгайла, Рымгайля) з шэрагу старабалцкіх (старалітоўскіх) двухасноўных імёнаў, што дайшлі з індаеўрапейскай даўніны.

Першая аснова звязаная з літоўскім *rimti* «спакайнець; трываць». Яна сінанімічная асновам *Kant-, Kens(t)-*, якія звязаныя з *kantrus* «цярплівы, трывалы», *kęsti* «трываць, цярпець» (адсюль і імя Кейстут).

Другая аснова *Gail-*, з ёй вядома пад 60 сучасных літоўскіх антрапонімаў. Яна звязаная са старалітоўскім *gailas* «моцны», літ. *gailus* «гняўлівы», далей напрамую з індаеўрапейскім **ghoilo-s* «моцны; няўрымслівы, жвавы».

Аснова *Gail-* была папулярная ў гэтым пакаленні Гедзімінавічаў, яна таксама ў імёнах стрыечных братоў Рымгайлі (сыноў Альгерда) Карыгайлы, Ягайлы, Швітрыгайлы (Свідрыгайлы). Гэта мела б сведчыць, што ў вялікакняскім асяроддзі пры імянаданні свядома практыкавалі вар’іраванне асноў з мэтай падтрымання цэльнасці і стабільнасці роду.

Імя Рымгайля адносілася да слою «ваярскіх» імёнаў, якія запанавалі ў раннелітоўскім іменніку разам з абсалютызацыяй ролі ваяроў у структуры грамадства, іх пачалі надаваць асобам як мужчынскага, так і жаночага полу. Дастасаванае да мужчынскага носьбіта, гэтае імя значыла «Трывалы і моцны».

Такога ж тыпу «ваярскія» імёны насілі таксама дачка князя Трайдзеня Гаўдзіманта (імя Гаўдзімант значыла «Слаўны (ваеннай) здабычай»), дачка князя Гедзіміна Айгуста (мужчынскае імя значыла «Звыклы да (ваенных) паходаў»).

Старалітоўскае двухасноўнае імя з «ваярскай» семантыкай мела таксама сястра Рымгайлі, іншая дачка Кейстута Міклоўса (другая аснова *Klaus-* ад *klausyti* «слухаць» са значэннем ваярскай славы, што далёка чутная).

## Жыццяпіс 
Дачка вялікага князя літоўскага Кейстута і яго жонкі Біруты, сястра вялікага князя Вітаўта.

У 1392 годзе выйшла замуж за , пасланага Ягайлам да Вітаўта для абмеркавання ўмоў спынення грамадзянскай вайны, пры гэтым Генрых адмовіўся ад , і Мірчы I Старога (пасля 1399—1418), гаспадара Валахіі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Жанчыны Вялікага Княства Літоўскага
Міхаіл Міхайлавіч Мустыгін

**Міхаіл Мустыгін** (, г. Каломна, Расія — ) — беларускі футбаліст і трэнер.

## Клубная кар’ера 
Футбольную кар’еру ў 1959 годзе ў маскоўскім ЦСКА, пазнее перашоў у мінскае «Дынама» дзе гуляў з 1962-га па 1972 год. За гэты час правёў у саставе мінчан 234 матча, забіўшы 90 мячоў. У 1963 годзе стаў бронзавым прызёрам чэмпіянату Савецкага Саюза. У 1965 годзе быў фіналістам розыгрышу Кубка СССР. У 1967 годзе стаў лепшым бамбардзірам чэмпіянату СССР, забіўшы 19 мячоў.

Пасля заканчэння гульнявой кар’еры доўгія гады працаваў трэнерам дзіцяча-юнацкіх футбольных школ Мінска. Сярод яго выхаванцаў нямала вядомых футбалістаў, у ліку якіх і цяперашні галоўны трэнер брэсцкага «Дынама» Ігар Крывушэнка, які раней узначальваў нацыянальную зборную Беларусі, а таксама барысаўскі БАТЭ і мінскае «Дынама».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Футбалісты СССР
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК ЦСКА Масква
Міхаіл Георгіевіч Базенянкоў

**Міхаіл Георгіевіч Базенянкоў** (, г. Рослаўль, Расія — , Мінск) — футбаліст і футбольны трэнер, заслужаны трэнер СССР (1957), хакеіст, тэнісіст.

## Клубная кар’ера 
У лістападзе 1964 года стаў першым загаднікам ізноў створанай кафедры футбола і хакея Беларускага дзяржаўнага інстытута фізічнай культуры і працаваў у гэтай пасадзе да 1977 года. У 1977—1982 гадах быў дэканам факультэта спартовых гульняў і адзінаборстваў 

Катэгорыя:Дэканы спартыўна-педагагічнага факультэта спартыўных гульняў і адзінаборстваў БДУФК
Катэгорыя:Камандзіры ўзводаў у Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Разведчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Заслужаныя трэнеры СССР
Катэгорыя:Спартсмены некалькіх відаў спорту
Катэгорыя:Хакеісты СССР
Катэгорыя:Хакейныя трэнеры СССР
Катэгорыя:Трэнеры ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры СССР
Катэгорыя:Футбалісты СССР
Катэгорыя:Трэнеры зборнай М’янмы па футболе
Кападастр

**Кападастр** ( — галоўка, верх; і  — лад; даслоўна: верхні парожак) — заціск, які выкарыстоўваецца ў струнна-шчыпковых інструментах (гітара, балалайка, мандаліна), для вышыннай транспазіцыі шляхам штучнага пакарочвання якая гучыць часткі струн. Кападастр — прыватны выпадак скардатуры, здаўна ўжывальнай на многіх струнных інструментах.

Кападастр мяняе вышынны строй гітары за кошт устаноўкі яго на адным з ладоў грыф. Прыклад (для класічнай шасціструннай гітары):

Нармальны (стандартны) строй: E B(H) G D A E.

Строй пры ўсталёўцы каподастра на першым ладу: F C G# D# A# F.

У фартэпіяна і раялі кападастрам называюць металічную планку (прышрубоўваецца да вірбельбанку або чыгуннай рамы), якая прыціскае струны да струннага штабіку.

## Характэрныя факты 
* У італьянскай мове «''''», ад якога і з’явіўся тэрмін «кападастр», пазначае верхні парожак (нулявы лад) на струнным інструменце.

Катэгорыя:Дэталі машын і механізмаў
Астан Уэб

**Астан Уэб** ( — 21 жніўня 1930) — брытанскі архітэктар, творчасць якога прыпала на канец XIX — пачатак XX стагоддзя. Прэзідэнт Каралеўскай акадэміі мастацтваў у 1919—1924 гадах.

## Біяграфія 
Астан Уэб нарадзіўся 22 мая 1849 года ў сям’і мастака Эдварда Уэба ў Лондане. Ён атрымліваў пачатковую архітэктурную адукацыю ў вядомых у той час архітэктараў Роберта Бэнкса і Чарльза Бары з 1866 па 1871 год. Пасля гэтага ён год правёў у падарожжах па Еўропе і Азіі. У 1874 годзе Астан вяртаецца ў Лондан і стварае сваю ўласную студыю.

thumb|left|Галоўны фасад Букінгемскага палаца, перапрацаваны Уэбам у 1913 годзе
З пачатку 1880-х гадоў Астан уступіў у Каралеўскі інстытут брытанскіх архітэктараў і пачаў працаваць у партнёрстве з Інгрэс Бел. Іх першай буйной работай быў дызайн будынка суда ў Бірмінгеме.

Да канца кар’еры Уэбу дапамагалі яго сыны, Марыс і Філіп. Астан Уэб выконваў абавязкі прэзідэнта Каралеўскага інстытута брытанскіх архітэктараў з 1902 па 1904 гады, і быўшы абраны членам Каралеўскай Акадэміі ў 1903 годзе, выконваў абавязкі яе прэзідэнта ў 1919—1924 гадах. Ён быў пасвечаны ў рыцары ў 1904 годзе, атрымаў Каралеўскі залаты медаль па архітэктуры ў 1905 годзе і быў першым лаўрэатам Залатога медалю Амерыканскага інстытута архітэктуры, якога ён быў удастоены ў 1907 годзе.

## Асноўныя працы 
Першай вялікай працай Уэба было аднаўленне сярэдневяковай царквы Святога Барталамея Вялікага ў Смітфілдзе ў Лондане. Яго брат, Эдуард Альфрэд Уэб, быў царкоўным старастам у той час, і яго сувязі ў царкве, відаць, і дапамаглі маладому архітэктару атрымаць працу.

У сакавіку 1889 года, кансісторыя французскай пратэстанцкай царквы Лондана задзейнічала Астана Уэба для распрацоўкі новай царквы. Царква была ўзведзена ў 1891—1893 гадах на плошчы Соха ў Лондане. Гэта царква з’яўляецца адной з найбольш выдатных Астана Уэба ў неагатычным стылі.

Цэнтральны будынак Канцлерскага суда ва Універсітэце Бірмінгема ў Вялікабрытаніі быў распрацаваны Уэбам і Інгрэс Бел і названы ў гонар Астана Уэба. Галоўнай яго адметнасцю з’яўляецца вялікі купал.

## Галерэя выбраных твораў 

Выява:Admiralty Arch - geograph.org.uk - 123034.jpg|Арка Адміралцейства, Лондан
Выява:Royal School of Mines entrance.jpg|Каралеўская геалагічная школа, Лондан
Выява:ImperialCollegeLondon.jpg|Галоўны ўваход, Каралеўская геалагічная школа, Лондан
Выява:Londres 465..jpg|Галоўны ўваход, Музей Вікторыі і Альберта, Лондан

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктары Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Члены Каралеўскай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Рыцары-бакалаўры
Ваенна-транспартная авіяцыя

з Іл-76 на аэрадроме Тузла ў Босніі, студзень 1996 года]]
. Вайскоўцы 35-й дэсантна-штурмавой брыгады УС Казахстана рыхтуюцца да парашутнага дэсантавання ў небе над горадам Капчагай, май 1996 года]]
**Ваенна-транспартная авіяцыя** — спецыялізаваныя лятальныя апараты (ваенна-транспартныя самалёты і верталёты), прызначаныя для перавозкі розных грузаў. Таксама можа прыцягвацца для транспарціроўкі людзей.

Транспартныя ЛА шырока прымяняюцца ў грамадзянскіх мэтах для перавозкі розных грузаў, прычым для гэтага ўжываюцца як спецыялізаваныя грузавыя самалёты, так і спецыяльна пераабсталяваныя для перавозкі грузаў пасажырскія лайнеры. Для стандартызацыі грузаў ужо досыць даўно прымяняюцца *Уніфікаваныя авіяцыйныя кантэйнеры* (УАК).

## Спасылкі 
* [Неофициальный реестр транспортных самолётов и вертолётов ВВС России](https://web.archive.org/web/20111225125006/http://russianplanes.net/REGISTA/Russia_(USSR)_-_Air_Forces) /вебархив/
* retrovtap.ru - Военно-транспортная авиация СССР - сайт, содержащий множество сведений и фото об истории ВТА. Создан и поддерживается военными лётчиками.
* Как Россия модернизирует свою транспортную авиацию // RT, 2 янв 2017
* Транспорт войны и мира // НВО НГ, 17.04.2020 

Катэгорыя:Авіяцыйныя тэрміны
Катэгорыя:Авіяцыйная тэхніка
Катэгорыя:Ваенная авіяцыя
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі
Дзмітрый Уладзіміравіч Дзябелка

**Дзмітрый Уладзіміравіч Дзябелка** () — беларускі спартсмен (барацьба грэка-рымская), заслужаны майстар спорту Беларусі, бронзавы прызёр ХХVІІ летніх Алімпійскіх гульняў (2000, Сідней).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 7 студзеня 1976 года ў Мінску.

Скончыў спартыўна-педагагічны факультэт спартыўных гульняў і адзінаборстваў БДУФК.

У 2003 годзе ў Дзябелкі быў дыягнаставаны гломеруланефрыт, у выніку чаго ён не змог удзельнічаць на Алімпійскіх гульнях 2004 года. У 2006 годзе перанёс аперацыю па перасадцы ныркі, у 2016 годзе была зроблена паўторная трансплантацыя.

У апошнія гады жыцця працаваў дзіцячым трэнерам.

Памёр 24 лютага 2022 года ў Мінску.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Белорусский государственный университет физической культуры : о времени, о спорте, о себе / [под общей редакцией М. Е. Кобринского]. — Минск, 2007. — С. 344.
* Минск олимпийский : сквозь тернии к звездам / [Представительство НОК Беларуси; под общей редакцией И. И. Кахновича, С. В. Корнюшко]. — Минск : Позитив-центр, 2011. — С. 211.
* Спортивная энциклопедия Беларуси. — Минск, 2005. — С. 171.

Катэгорыя:Барцы Беларусі
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2000 года
Катэгорыя:Барцы на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 года
Катэгорыя:Чэмпіёны Беларусі па барацьбе
Катэгорыя:Выпускнікі спартыўна-педагагічнага факультэта спартыўных гульняў і адзінаборстваў БДУФК
Аляксандр Міхайлавіч Шахлай

**Аляксандр Міхайлавіч Шахлай** (нар. , Мінск) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне тэорыі і методыкі фізічнага выхавання, спартыўнай трэніроўкі, аздараўленчай і адаптыўнай фізічнай культуры. Доктар педагагічных навук (2003), прафесар (2011).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут фізічнай культуры (спецыяльнасць «Фізічная культура і спорт», 1974; аспірантура, 1984).
    
Працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце фізічнай культуры (з 1984, спартыўна-педагагічны факультэт спартыўных гульняў і адзінаборстваў, кафедра спартыўнай барацьбы, прафесар, у 2003—2014 — дэкан факультэта).

Навуковыя інтарэсы: вучэбна-трэніровачны працэс; спаборніцкая дзейнасць.

## Бібліяграфія 
* Теоретические и методические основы интенсификации процесса спортивной подготовки высококвалифицированных борцов : диссертация … доктора педагогических наук : 13.00.04 : защищена 26.09.2001 : утверждена 27.02.2003 / Шахлай Александр Михайлович. — Минск, 2000.
* Совершенствование специальной выносливости борцов высшей квалификации / А. М. Шахлай. — Минск, 1998.
     

## Літаратура 
* 
* Шахлай Александр Михайлович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 572—573.
* Шахлай Александр Михайлович // Кто есть кто в Республике Беларусь. Спорт : энциклопедия. — Минск, 1999. — С. 234.

Катэгорыя:Дэканы спартыўна-педагагічнага факультэта спартыўных гульняў і адзінаборстваў БДУФК
Катэгорыя:Педагогі СССР
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Ліштван

**Ліштван** — прозвішча:

## Вядомыя носьбіты 
* Іван Іванавіч Ліштван (1932—2023) — беларускі вучоны ў галіне фізіка-хіміі торфу і калоіднай хіміі. Акадэмік АН Беларусі (1980), замежны член Польскай акадэміі навук, доктар тэхнічных навук (1969), прафесар (1971). Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР (1978).
* Сяргей Мікалаевіч Ліштван (нар. 1970) — беларускі спартсмен і трэнер (барацьба грэка-рымская), майстар спорту СССР міжнароднага класа, заслужаны майстар спорту Беларусі.
Вядомыя асобы Гянджы

[thumb|200px|[Герб Гянджы]]
Вядомыя ўраджэнцы Гянджы:

__NOTOC__
[thumb|175px|[Фікрэт Мешадзі Джаміль аглы Аміраў]]
[thumb|175px|[Нізамі Гянджэві]]
[thumb|175px|[Артур Расізадэ]]
[thumb|175px|[Вугар Расулаў]]

## А 
* Фікрэт Мешадзі Джаміль аглы Аміраў (1922—1984) — азербайджанскі савецкі кампазітар, музычны педагог.

## Г 
* Армен Мікалаевіч Габузаў (1906—1999) — урач-анатам. Доктар медыцынскіх навук (1961), прафесар (1962). У гады Вялікай Айчыннай вайны хірург марскога ваеннага шпіталя Паўночна-Заходняга фронту.

## М 
* Аркадзій Гургенавіч Маўсесаў (1951—2015) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне тэорыі і методыкі фізічнага выхавання, спартыўнай трэніроўкі.

## Н 
* Нізамі Гянджэві (1141—1209) — класік персідскай паэзіі, адзін з найбуйнейшых паэтаў сярэднявечнага Усходу.

## Р 
* Артур Расізадэ (нар. 1935) — азербайджанскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, прэм’ер-міністр Азербайджана (1996—2003 і 2003—2018).
* Вугар Расулаў (нар. 1991) — азербайджанскі шахматыст, гросмайстар (2011).
Сяргей Мікалаевіч Ліштван

**Сяргей Мікалаевіч Ліштван** (, Мінск) — беларускі спартсмен і трэнер (барацьба грэка-рымская), майстар спорту СССР міжнароднага класа, заслужаны майстар спорту Беларусі, сярэбраны прызёр XXVI Алімпійскіх гульняў (1996, Атланта), чэмпіён (1996, 1998, 2000), сярэбраны (2002, 2004) і бронзавы (1995) прызёр чэмпіянатаў Еўропы, чэмпіён СССР (1991)

Скончыў спартыўна-педагагічны факультэт спартыўных гульняў і адзінаборстваў БДУФК.

## Літаратура 
* Могилевщина олимпийская = Olympic Mogilev region / [авторы текста: Е. С. Булова, Д. Н. Лепейко; редакционный совет: В. А. Малашко и др. ; перевод на английский язык: В. А. Юрчик и др. ; фото: А. Гребенев и др.]. — Могилев, 2009. — С. 106—109.
* Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2021. — Т. 6, кн. 2 : Могилёвская область. — С. 20.
* Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 4. — С. 524.
* Спортивная энциклопедия Беларуси. — Минск, 2005. — С. 255.
* Энциклопедия белорусского физкультурно-спортивного общества «Динамо» : 90 лет : 1923—2013. — Минск, 2013. — С. 255.

Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1996 года
Катэгорыя:Барцы на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 года
Катэгорыя:Барцы на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 года
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па грэка-рымскай барацьбе
Катэгорыя:Барцы на летніх Алімпійскіх гульнях 1996 года
Катэгорыя:Барцы Беларусі
Катэгорыя:Майстры спорту СССР міжнароднага класа
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту Рэспублікі Беларусь
Валянціна Аляксандраўна Піскунова

**Валянціна Аляксандраўна Піскунова** (, в. Рудня-Целяшоўская, Гомельскі раён) — дзяячка беларускай дыяспары ў Латвіі.

## Біяграфія 
Нарадзілася 28 сакавіка 1941 года ў вёсцы Рудня-Целяшоўская Гомельскага раёна, дзе скончыла школу з залатым медалём, пасля чаго яе накіравалі працаваць у Латвію.

Дырэктар фірмы «Ілгуціемс», была дэпутатам Ленінградскага райсавета Рыгі, узначальвала камісію народных дэпутатаў па архітэктуры і будаўніцтве (з 2003 года), з 1999 па 2003 гады — намесніца кіраўніка, з 2003 года да 26 лютага 2011 года — кіраўнік Беларускага таварыства «Прамень»

8 кастрычніка 2022 года выступала з прывітальнымі словамі на Дне беларускай культуры ў Рызе.

## Узнагароды 
Узнагароджана медалём Францыска Скарыны 28 лістапада 2005 года.

4 верасня 2014 года была ўдастоена ганаровага звання «Гаспадыня-беларусачка».

## Сям’я 
Мае двух дзяцей і двух унучак — Яну і Ганну. Дачка — Алена Барысаўна Лазарава — дэпутат ХІ сейма Латвіі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Латвіі