open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Замак Лінца

thumb|Фартыфікацыі замка
thumb|Брама Фрыдрыха
thumb|Брама Рудольфа
**Замак Лінца** (*Лінцскі замак*, *Лінцэр Шлос*, ) — сярэднявечная крэпасць у горадзе Лінц, якая стаіць на беразе Дуная.

## Гісторыя 
Першыя па часе пабудовы паўсталі, верагодна, у VIII стагоддзі. Замак упершыню згадваецца ў 799 годзе.

З 1477 года замак на працягу васьмі гадоў быў рэзідэнцыяй імператара Фрыдрыха III, які грунтоўна яго перабудаваў.

У 1600 года падчас праўлення караля Рудольфа II замак быў перабудаваны і пашыранын па праекце галандскага архітэктара Антона Муйса.

У 1800 годзе замак быў пашкоджаны моцным пажарам. У часы Напалеонаўскіх войнаў служыў лякарняй, з 1811 года выкарыстоўваўся як турма, у 1851—1945 гады — як казарма.

У 1953—1963 гады замак рэканструяваны, пасля чаго на яго тэрыторыі размясціўся Зямельны музей Верхняй Аўстрыі, экспанаты якога распавядаюць аб культуры гэтага рэгіёну.

## Будынкі, якія захаваліся 
У цяперашні час захаваліся фрагменты сярэднявечных пабудоў — некалькі бастыёнаў, фрагменты сцен і брамы:
* Брама Фрыдрыха — **Фрыдрыхстор** (), пабудаваная ў XV стагоддзі. На браме Фрыдрыхсдор высечана герб Фрыдрыха і дэвіз-анаграмы A.E.I.O.U. (:de:A.E.I.O.U.).
* Брама Рудольфа — **Рудальфстор** (), пабудаваная ў 1600 годзе.

## Спасылкі 
* Лінц 
* Linz Castle 

Катэгорыя:Замкі Аўстрыі
Катэгорыя:Лінц
Цыліндр (рухавік)

**Цыліндр** — адна з галоўных частак поршневага рухавіка ўнутранага згарання. Уяўляе сабою рабочую камеру аб’ёмнага выцяснення.

Унутраныя і вонкавыя часткі цыліндраў падвяргаюцца рознаму нагрэву і звычайна выконваюцца з асобных частак:
* унутраная частка — працоўная ўтулка або *гільза цыліндра*
* вонкавая — кашуля

Паміж унутранымі і вонкавымі часткамі маецца прастора, у рухавіках з вадзяным астуджэннем тут цыркулюе астуджальная вадкасць.

У пераважнай большасці выпадкаў кашулі цыліндраў выконваюцца ў выглядзе адной адліўкі для ўсяго шэрагу цыліндраў і завуцца блокам цыліндраў. Корпус блока цыліндраў вырабляюць звычайна з таго ж матэрыялу, што і станіну рухавіка.

Выгляд цыліндраў можа залежаць ад канструкцыі рухавіка.

## Спасылкі 
* The Long History of Reverse-Cylinder Engine Designs  — motocrossactionmag.com

Катэгорыя:Рухавік унутранага згарання
Венера (багіня)

**Венера** (лац. venus, род. скл. veneris «каханне») — у рымскай міфалогіі першапачаткова багіня квітнеючых садоў, вясны, урадлівасці, росту і росквіту ўсіх пладаносных сіл прыроды. Затым Венеру сталі атаясамліваць з грэчаскай Афрадытай, а паколькі Афрадыта была маці Энея, чые нашчадкі заснавалі Рым, то Венера лічылася не толькі багіняй кахання і прыгажосці, але таксама прамаці нашчадкаў Энея і заступніцай рымскага народа. Сімваламі багіні былі голуб і заяц (як знак пладавітасці), з раслін ёй былі прысвечаны мак, ружа і мірт.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рымская міфалогія
Катэгорыя:Багі кахання і шлюбу
Катэгорыя:Афрадыта
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Эміль Заля

**Эміль Заля** ( ; , Парыж — , Парыж) — французскі .

## Творчасць 
Адзін з самых значных прадстаўнікоў рэалізму другой паловы XIX стагоддзя — правадыр і тэарэтык так званага натуралістычнага руху, Заля стаяў у цэнтры літаратурнага жыцця Францыі апошняга трыццацігоддзя XIX стагоддзя і быў звязаны з найбуйнейшымі пісьменнікамі гэтага часу («Абеды пяці» (1874) — з удзелам Гюстава Флабера, Івана Сяргеевіча Тургенева, Альфонса Дадэ і Эдмона Ганкура, «Меданскія вечары» (1880) — знакаміты зборнік, які ўключаў творы самога Заля, Жорыса Карла Гюісманса, Гі дэ Мапасана і шэрагу другарадных натуралістаў, як Анры Сеар, Леон Энік і Поль Алексіс).

## Беларускія пераклады 
* Апавяданні (1937), Мн.
* раман «Пастка» (1939), Мн.
* раман «Разгром» (1941), Мн.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6)

Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменнікі
Музей сучаснага мастацтва (Лінц)

**Лентас** — музей сучаснага мастацтва, які знаходзіцца ў горадзе Лінц (Аўстрыя). Будынак музея, пабудаваны майстэрняй «Weber & Hofer», складае 130 метраў у даўжыню і размешчана паблізу Дуная. Калекцыя музея ўяўляе вялікую каштоўнасць.

## Гісторыя 
Музей «Лентас» з’яўляецца правапераемнікам Новай галерэі Лінца, створанай пасля Другой сусветнай вайны на аснове калекцыі Вольфганга Гурліта, якая ўключала ў сябе творы Эгана Шыле, Оскара Какошкі і Эміля Нольдэ. У 2003 годзе майстэрняй «Weber & Hofer» быў пабудаваны новы будынак музея, і ён атрымаў новую назву.

## Калекцыя 
Музейная калекцыя складае 10,000 карцін, 850 фатаграфій, 1500 скульптур і іншых аб’ектаў. Найбольш раннія аб’екты належаць да першай паловы XIX стагоддзя. З больш позніх мастакоў прадстаўлены: Карэл Апель, Эндзі Уорхал і Готфрыд Хельнвайн. Калекцыя ўвесь час папаўняецца.

Катэгорыя:Лінц
Катэгорыя:Музеі
Эміль Нольдэ

**Эміль Нольдэ** (, сапраўднае імя ** Ганс Эміль Хансен** (); , , цяпер Данія — , ) — адзін з вядучых нямецкіх мастакоў-экспрэсіяністаў, лічыцца адным з найвялікшых акварэлістаў XX стагоддзя. Нольдэ атрымаў вядомасць дзякуючы сваім выразным каляровым рашэнням.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Но́льде Эмиль // Популярная художественная энциклопедия. Архитектура. Живопись. Скульптура. Графика. Декоративное искусство. В 2 т. / Под ред. Полевого В. М. Ред. кол.: В. Ф. Маркузон, Д. В. Сарабьянов, В. Д. Синюков (зам. гл. ред.) — М.: Издательство «Советская энциклопедия», 1986. — Книга II. М—Я, 1986. — С. 67. — 432 с, ил., 32 л. ил. — 200 000 экз.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Музея Нольдэ і Фонда Ады і Эміля Нольдэ ў Зеебюле
* Карціны Эміля Нольдэ 

Катэгорыя:Мастакі Германіі
Катэгорыя:Мастакі-экспрэсіяністы Германіі
Катэгорыя:Мастакі-пейзажысты Германіі
Катэгорыя:Члены НСДАП
Катэгорыя:Мастацкая група «Мост»
Катэгорыя:Берлінскі сецэсіён
Мулен Руж

**«Мулен Руж»** ( , літаральна «Чырвоны млын») — знакамітае класічнае кабарэ ў Парыжы, пабудаванае ў 1889 годзе, адна з славутасцяў французскай сталіцы. Размешчана ў XVIII муніцыпальнай акрузе, на бульвары Клішэ, у квартале чырвоных ліхтароў паблізу Пігаль. Бліжэйшая станцыя метро — лінія 2, станцыя Blanche.

## Гл. таксама 
* Хасэп Олер

Катэгорыя:Культура Парыжа
Катэгорыя:Кабарэ
Катэгорыя:XVIII акруга Парыжа
Пігаль

**Пігаль** () — раён чырвоных ліхтароў у Парыжы, размешчаны вакол плошчы Пігаль. Знаходзіцца на мяжы IX і XVIII муніцыпальных акруг. Плошча названая ў гонар французскага скульптара Жана-Батыста Пігаля (1714—1785).

Калісьці парыжан і гасцей горада ў квартал Пігаль вабілі забароненыя забавы накшталт фрывольнага кабарэ «Мулен Руж» і тэатра жахаў «Гран Гіньёль» (апошні цяпер зачынены). У наш час Пігаль вядомы сваімі шматлікімі секс-шопамі на плошчы Пігаль і галоўных вуліцах. Прылеглыя да іх завулкі запоўнілі бардэлі. Паўднёвая частка плошчы Пігаль занятая музычнымі магазінамі, дзе прадаюць музычныя інструменты і прыналежнасці.

Катэгорыя:Кварталы Парыжа
Катэгорыя:Плошчы Парыжа
Катэгорыя:XVIII акруга Парыжа
Катэгорыя:IX акруга Парыжа
Катэгорыя:Прастытуцыя ў Францыі
Рэпербан

**Рэпербан** () — знакамітая вуліца ў Гамбургу, у раёне Санкт-Паўлі. Цэнтр начнога жыцця Гамбурга, квартал чырвоных ліхтароў. Немцы таксама называюць яе die sündige Meile (грахоўная міля). 

На вуліцы знаходзяцца рэстараны, начныя клубы, кафэ, дыскатэкі і бары. Ёсць таксама секс-шопы, стрып-клубы, публічныя дамы, секс музеі і т. п. 

Самай вядомай славутасцю вуліцы з'яўляецца Davidwache, паліцэйскі ўчастак, размешчаны на паўднёвым баку Рэпербана. Вулічная прастытуцыя тут з'яўляецца легальнай ў пэўны час сутак. 

На Репербане ёсць ўчасткі, куды забаронены ўваход дзецям і жанчынам.

## Гл.таксама 
* Пігаль 
Катэгорыя:Гамбург
Юджын Гладстан О’Ніл

**Юджын Гладстан О’Ніл** (,  — ) — амерыканскі драматург, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1936), лаўрэат Пулітцэраўскай прэміі (1920, 1922, 1928). П’есу «Любоў пад вязамі» на беларускую мову пераклаў Васіль Сёмуха (1986).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Нью-Ёрку ў сям’і Элы (Квінлан) О’Ніл і вядомага амерыканскага акцёра Джэймса О’Ніла. Вучыўся ў каталіцкай школе-інтэрнаце ў Нью-Ёрку, затым у школе ў Нью-Лондане. У 1902 г. паступіў у інтэрнат для пратэстантаў і каталікоў у Канектыкуце. У 1906 г. паступіў у Прынстанскі ўніверсітэт, але праз год кінуў вучобу. У 1909 г. ажаніўся супраць волі бацькі і адправіўся золаташукальнікам у Гандурас, затым у Англію і Аргенціну, дзе бадзяўся і жыў у галечы. У 1911 г. вярнуўся ў Нью-Ёрк. У 1912 г. пачаў пісаць п’есы. З 1914 г. стаў наведваць семінар Дж. П. Бекера па драматургіі ў Гарвардскім універсітэце. У 1916 г. адбылася першая пастаноўка п’есы О’Ніла («На ўсход, на Кардыф»). З 1920 г. яго п’есы пачынаюць ставіць на Брадвеі. З 1920 па 1923 гг. драматург страціў бацьку, маці і брата, у 1928 г. развёўся з другой жонкай. У 1929 г. ажаніўся ў трэці раз з актрысай Карлотай Монтрэ. У 1920—1943 гг. стварыў больш за 20 п’ес. У 1936 г. драматург быў удастоены Нобелеўскай прэміі па літаратуры. У 1943 г. цалкам страціў працаздольнасць з-за паражэння нервовай сістэмы.

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Катэгорыя:Драматургі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Тоні»
Машталеры

Назву **Маштале́ры** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць:
** Машталеры — вёска ў Гродзенскім раёне
** Машталеры — вёска ў Мастоўскім раёне

## Назва 
Фіксавалася горадзенскае прозвішча Машталер. З Ваверкі было Машталерчык.
Ню (мастацтва)

. Ню]]
[250px|thumb|[Іржы Ружэк: *Савецкае ігрыстае*, 2010]] **Ню** ( — аголены) — мастацкі жанр у скульптуры, жывапісе, фатаграфіі і кінематографе, які паказвае прыгажосць аголенага чалавечага цела.

## Жывапіс 
Мяркуема, што жанр ню ў выяўленчым мастацтве зарадзіўся ў эпоху Адраджэння. Першыя выявы былі абмежаваны рамкамі міфалагічных, алегарычных, гістарычных і бытавых вобразаў. Джарджонэ, Тыцыян, Карэджа і іншыя мастакі гэтай эпохі ўвасаблялі ў сваёй творчасці ідэальныя ўяўленні аб жаночай прыгажосці, пры гэтым часта дадаючы філасофска-паэтычныя адценні. Для стылю барока былі характэрныя ўжо больш пышныя формы, а таксама жыццёвая краса юнай квітнеючай прыгажосці. Творы ў гэтым стылі кажуць аб пачуццёвым, паўнакроўным успрыманні свету. Адным з самых прыкметных прадстаўнікоў ню ў стылі барока з'яўляецца Пітэр Паўль Рубенс. У XVIII стагоддзі ню з'яўляецца ўжо ў вобразах ракако. У карцінах з'яўляюцца вытанчана-грацыёзныя, какетлівыя, прасякнутыя пачуццёвасцю вобразы (Франсуа Бушэ). У пачатку XIX стагоддзя некаторыя мастакі спрабавалі вярнуць класічныя каноны прыгажосці («Крыніца», 1856 г.), але ўжо ў сярэдзіне стагоддзя шэраг жывапісцаў выкарыстоўвалі ню для стварэння саладжавыя, эклектычны твораў. Неўзабаве, дзякуючы творчасці Эдуарда Манэ, жанр губляе міфічныя асацыяцыі, набываючы сучасны характар («Алімпія», 1863 г.). Але ў XX стагоддзі ў жывапісе жанр ню паступова пачаў вычэрпваць сябе, бо жывапісцы актыўна заняліся пошукамі новых мастацкіх сродкаў выяўлення.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Эротыка
Стрыптыз

**Стрыптыз** (ад  - распранацца і *teasе* - дражніць) — эратычны танец, мастацтва выразы сексуальнасці ў танцы.

Стрыптыз звычайна дэманструюць у начных клубах. Класічным элементам стрыптызу з'яўляецца пілоны (шост), вакол якога танцуе і распранаецца стрыптызёрша.

## Першы ў свеце стрыптыз 
Першы ў свеце стрыптыз быў паказаны 9 лютага 1893 года на сцэне Мулен Руж падчас вечарыны, наладжанай парыжскімі студэнтамі. Падчас імправізаванага конкурсу прыгажосці мадэль пад сцэнічным псеўданімам Мона скінула з сябе ўсю вопратку, за што яе арыштавалі і аштрафавалі на 100 франкаў.

## Гл.таксама 
* Танец жывата

## Літаратура 
* 

*
Катэгорыя:Танцы
Фёдар Мікулаеў

**Фёдар Мікула́еў** (Фёдар Мікалаеў) — гравёр і ювелір 2-й паловы XVII стагоддзя, «чаканнай і чэрневай справы майстар». Выхадзец з Дуброўна (сучасны горад у Віцебскай вобласці Беларусі).

З 1663 года працаваў у Сярэбранай палаце (Аружэйная палата) Маскоўскага Крамля. У 1669 годзе зрабіў чаканныя абклады абразоў, посуд і іншае начынне для маскоўскіх храмаў. Сярод іншых работ: чаканныя арлы да панцыраў і посуд для царскага двара, гравіраваныя дзяржаўныя пячаткі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Сучасная беларуская мова. Вучэбна-метадычны комплекс для студэнтаў спецыяльнасці 1-02 03 07-01 «Англійская мова. Беларуская мова і літаратура» / Склад. і агул. рэд. С. М. Лясовіч. — Наваполацк: УА «ПДУ», 2009. — С. 59. — 314 с.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Мастакі дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва
Катэгорыя:Ювеліры
Катэгорыя:Гравёры
Катэгорыя:Постаці Масквы
Андрэй Клыкуша

**Андрэй Клыкуша** — майстар разьбярнай і сталярнай справы XVII стагоддзя. Паходзіў з Беларусі.

Працаваў у Аружэйнай палаце Маскоўскага Крамля, дзе разам з іншымі майстрамі-беларусамі рабіў крэслы, куфэркі, падносныя сталы і іншыя рэчы для царскага дома.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Разьбяры Беларусі
Франк-Вальтэр Штайнмаер

**Франк-Вальтэр Штайнмаер** (; , ) — нямецкі палітык, віцэ-канцлер Германіі (2007—2009), міністр замежных спраў Германіі (2005—2009, 2013—2017). Член СДПГ з 1975 года.

12 лютага 2017 выйграў прэзідэнцкія выбары ў Германіі.

З 19 сакавіка 2017 года з’яўляецца прэзідэнтам Германіі.

### Прыватнае жыццё 
Штайнмаер жанаты. Яго жонка — суддзя ў галіне адміністрацыйнага права — Эльке Бюдэнбендэр. У іх ёсць сумесная дачка, якая нарадзілася ў 1994 годзе. Штайнмаер з жонкай жыве ў Берліне, у раёне Цэлендорф.

У яго таксама ёсць брат, які, як і бацькі Штайнмаера, жывуць у Дэтмальдзе.

У 2010 годзе ён стаў донарам для сваёй жонкі, якой зрабілі трансплантацыю ныркі. Менавіта па гэтаму некаторы час ён не займаўся палітычнай дзейнасцю.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Палітыкі Германіі
Катэгорыя:Прэзідэнты Германіі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Германіі
Катэгорыя:Старшыні АБСЕ
Катэгорыя:Віцэ-канцлеры Германіі
Высакародны алень

**Алень высакародны** (*Cervus elaphus*) — парнакапытны сысун з сямейства аленевых. Найбольш распаўсюджаны від аленяў у свеце, адрозніваецца шэраг падвідаў.

## Апісанне 
Даўжыня цела 180—230 см, вышыня 120—150 см, маса самак 96—160, самцоў 132—234 кг. Валасяное покрыва шэрае або рыжавата-бурае, у маладых плямістае. Рогі прысутнічаюць толькі ў самцоў, разгалінаваныя, штогод увесну спадаюць, да лета адрастаюць ізноў.

## Пашырэнне 
Арэал аленя ахоплівае Цэнтральную Еўропу, Паўднёвую Скандынавію, Каўказ і Турцыю, таксама ён сустракаецца ў Алжыры і Марока, Афганістане, Манголіі, Тыбеце і Паўднёва-Усходнім Кітаі. Найбольшае распаўсюджанне аленя адбылося ў Паўночнай Амерыцы. Жывёла была таксама завезена ў Аўстралію, Новую Зеландыю і Чылі, дзе яна выдатна прайшла акліматызацыю.

У мінулым алень быў шырока распаўсюджаны па ўсёй тэрыторыі Беларусі, але на пачатку XIX ст. папуляцыя аленя была цалкам знішчана. У 1865 г. была распачата рэакліматызацыя аленя, якая прынесла свой плён.

Алень высакародны жыве ў мяшаных і ліставых лясах, аддае перавагу ўчасткам шыракалістага лесу ці са сфарміраваным падлескам.

## Асаблівасці біялогіі 
Палавое выспяванне наступае ў 2 гады. Гон у аленяў пачынаецца ўвосень. У гэты час самцы ствараюць гарэмы, колькасць самак у якіх вагаецца ад дзвюх да дваццаці. Астатні час самцы жывуць асобна. Падчас гону роў аленяў чутны далёка, на некалькі кіламетраў. Роў аленя нагадвае гучанне трубы.

Натуральнымі ворагамі аленя з’яўляюцца буйныя драпежнікі: воўк, буры мядзведзь, рысь. У наш час толькі воўк можа быць небяспечным для папуляцыі гэтага віду.

### Харчаванне 
Алень харчуецца букавымі, кедравымі і іншымі арэхамі, жалудамі, яблыкамі, грушамі, хвашчом, грыбамі. З драўняных парод аддае перавагу асіне, клёну, ліпе, бярозе, дубу ды вярбе. У ежу ідуць веткі, кара, пупышкі, мох і лішайнікі, грыбы, якія растуць на дрэвах, сухая трава. Улетку асноўны корм складаецца з травы, асабліва лясной ды балотнай. Значную долю ў летніх кармах займаюць ягады: маліны, ажыны, дзікі вінаград, актынідыя.

## Падвіды 
Алень высакародны аб’ядноўвае ў сабе шмат падвідаў, прадстаўнікі якіх адрозніваюцца адзін ад аднаго памерамі, вагой, афарбоўкай і некаторымі іншымі адрозненнямі. Каўказскі алень, еўрапейскі алень, марал, бухарскі алень ці тугайны алень, вапіці, ізюбр — усе яны з’яўляюцца падвідамі гэтай жывёлы. Усяго налічваецца каля паўтара дзясятка падвідаў аленя высакароднага.

## Промысел 
Паляванне на аленя высакароднага ў Беларусі строга абмежавана і ладзіцца толькі ў асобных месцах па ліцэнзіях.

## У культуры 
Выява аленя высакароднага выкарыстана на гербе горада Гродна.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Усё пра аленяў на сайце Цэнтральнай навуковай сельскагаспадарчай бібліятэкі Расійскай акадэміі сельскагаспадарчых навук 

Катэгорыя:Аленевыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Баварскі дыялект

**Баварскі дыялект нямецкай мовы** або *баерыш* (, ,  старажытнагерманскае Bairisch) — адзін з самых далёкіх ад стандартнай нямецкай мовы дыялектаў. Вядзе сваё паходжанне ад мовы, на якой размаўлялі прадстаўнікі баварскага племені, адціснутымі Карлам Вялікім да Дуная.

Усяго ў Баварыі больш за 60 розных дыялектаў, але афіцыйнай мовай з'яўляецца нямецкая. Усе баварскія дыялекты падзяляюцца на тры вялікія моўныя групы, а менавіта:

* уласна баварскі дыялект, на якім размаўляюць жыхары Верхняй і Ніжняй Баварыі і Верхняга Пфальца.
* швабскі дыялект, які належыць да Швабска-алеманскай моўнай групы - на ім размаўляюць баварскія швабы (акруга Швабія на мяжы Баварыі і зямлі Бадэн-Вюртэмберг).
* усходнефранкскі дыялект - Верхняя, Ніжняя і Сярэдняя Франконія.

Катэгорыя:Нямецкія дыялекты ў Германіі
Аўтабан

**Аўтабан** () — у Германіі, Аўстрыі і Швейцарыі - хуткасная аўтамагістраль/аўтастрада.

Прызначана для руху транспартных сродкаў з высокай хуткасцю, праезныя часткі для кожнага напрамку руху падзеленыя бар'ерам ці іншым будаўніча-тэхнічным чынам і маюць не менш двух палос для руху ў кожным кірунку, а таксама часта шырокую абочыну для прыпынку ў непрадбачаных выпадках.

На аўтабанах адсутнічаюць перакрыжаванні і, адпаведна, святлафоры. Перасячэнні аўтабанаў выкананыя выключна шматузроўневымі развязкамі. Усе з'езды і выезды на аўтабаны абсталяваны палосамі запаволення і паскарэння. Выезд на аўтабаны для транспартных сродкаў, максімальная дазволеная хуткасць якіх ніжэй за 60 км/гадз. (напрыклад, мапеды або трактара), а таксама для веласіпеднага і коннага транспарту забаронены.

Катэгорыя:Транспарт у Германіі
Шкіў

thumb|right|Сістэма з некалькіх шківоў
**Шкіў** () — фрыкцыйнае кола з гладкай або рэльефнай акружнасцю, якое перадае рух прыводнаму рэменю або ланцугу. Выкарыстоўваецца як адна з асноўных частак раменнай перадачы.

У адрозненне ад блока, шкіў перадае кручэнне з восі на рамень;

## Гл. таксама 
* Дысбаланс
* Блок

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Дэталі машын і механізмаў
Тэрыторыя, важная для птушак

**Тэрыторыя, важная для птушак** (ТВП) ці **Ключавая арніталагічная тэрыторыя** (КАТ) — мясцовасць, якая сусветна прызнана важнай для захавання папуляцыі птушак. Існуе каля 13 000 такіх тэрыторый больш чым у 170 краінах. Распрацавала праграму вызначэння такіх мясцовасцяў у 1980-х гадах і займаецца яе падтрымкай і распаўсюджаннем міжнародная арганізацыя BirdLife International.

Беларусь далучылася да праграмы ТВП у 1996 годзе. Цяпер у Беларусі налічваецца 49 ТВП. Большасць з іх — водна-балотныя угоддзі.

## Крытэрыі ўключэння 
ТВП вызначаюцца паводле міжнародна-ўзгодненаму набору крытэрыяў. Некаторыя крытэрыі могуць устанаўлівацца рэгіянальнымі і нацыянальнымі арганізацыямі. Каб быць пазначаным як ТВП, месца павінна задавальняць хоць аднаму з наступных крытэрыяў:

* A1. З'яўляецца прытулкам для відаў птушак, якім пагражае глабальнае знішчэнне
** Мясцовасць, у якой пэўна ці верагодна існуе папуляцыя відаў, занесеных у Чырвоны пералік Міжнароднага саюзу аховы прыроды і прыродных багаццяў як крытычныя віды, віды пад пагрозаю вымірання або ўразлівыя. Пастаянная прысутнасць на тэрыторыі відаў з першых двух катэгорыяў, незалежна ад велічыні папуляцыі, дастатковая для яе аднясення да ТВП. У выпадку ўразлівых відаў патрэбная наяўнасць пэўнай парогавай колькасці відаў.
* А2. З'яўляецца прытулкам для відаў птушак з абмежаваным арэалам
** Павінна забяспечвацца пэўная колькасць птушак аднаго віду ці наяўнасці некалькіх відаў з абмежаваным арэалам
* A3. З'яўляецца прытулкам для відаў птушак з абмежаваным біомам
** Месца павінна забяспечваць наяўнасць многіх відаў, характэрных для пэўнага біому
* A4. Супольнасці
** i Гэты крытэрый адносіцца да «вадаплаўных» відаў, якія вызначаны працай Дэланея і Скота ў 2002 годзе, як гэта вызначана крытэрыям 6 Рамсарскай канвенцыі для вызначэння водна-балотных угоддзяў, якія маюць міжнароднае значэнне.
** ii Гэта ўключае ў сябе віды марскіх птушак, якія не ахапіла праца Дэланея і Скота. Колькасныя даныя ўзяты з розных апублікаваных і неапублікаваных крыніц.
** iii Гэты крытэрый узяты на ўзор крытэрыя 5 з Рамсарскай канвенцыі для вызначэння водна-балотных угоддзяў, якія маюць міжнароднае значэнне. Крытэрый выкарыстоўваецца, калі колькасныя даныя з'яўляюцца дастаткова добрымі, каб дазволіць прымяненне A4i і A4ii.
** iv Месца вядома ці меркавана перавышае парогавыя ўзроўні набору мігруючых відаў на вузкіх участках.

## Пералік ТВП на тэрыторыі Беларусі 
* Альманскія балоты
* Асвейскі ландшафтны заказнік
* Белавежская пушча
* Белае
* Броды, ахоўная тэрыторыя
* Бярэзіна—Гайна
* Бярэзінскі біясферны запаведнік
* Выганашчанскае
* Выдрыца
* Галубіцкая пушча
* Балота Дзікое
* Дражбітка—Свіна
* Балота Ельня
* Балота Званец
* Заказнік Казьяны
* Лебядзіны мох
* Лельчыцкая Убарць
* Балота Марочна
* Ніжняя Прыпяць
* Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік
* Пойма Львы
* Пойма Сажа
* Балота Прастыр
* Прыпяцкія балоты
* Спораўскі заказнік
* Старая Віць
* Стары Жадзен
* Заказнік Сервач
* Заказнік Сялец
* Сярэдняя Прыпяць
* Тураўскае балонне
* Хаваншчына
* Заказнік Чырвонае

## Спасылкі 
* Карта тэрыторый, важных для птушак, Беларусі 

Катэгорыя:Арніталогія
Бульдозер

**Бульдозер** — самаходная землерыйная машына, якая ўяўляе сабой гусенічны або колавы трактар, цягач і інш. з навясным рабочым органам - крывалінейным ў перасеку адвалам(шчытом), размешчаным па-за базай хадавой часткі машыны. Служыць для папластовага капання, планіроўкі і перамяшчэння (на адлегласць 60-300 м) грунтоў, карысных выкапняў, дарожна-будаўнічых і інш. матэрыялаў пры будаўніцтве і рамонце дарог, каналаў, гідратэхнічных і інш. збудаванняў.

Катэгорыя:Землярыйна-транспартныя машыны
Ісароку Ямамота

**Ісароку Ямамота** (, Нагаока, прэфектура Ніігата, Японія — ) — японскі ваенны дзеяч. Адмірал флота (18 красавіка 1943, пасмяротна), маршал Японіі (18 красавіка 1943, пасмяротна).

## Біяграфія 
Скончыў Марскую акадэмію (1904) і Ваенна-марскі штабны каледж (1916), вучыўся ў Гарвардскім універсітэце (ЗША, 1919—1921). З 1921 года выкладаў у Марской акадэміі. З 1925 года ваенна-марскі аташэ Японіі ў ЗША. З 1935 года намеснік марскога міністра, з 1938 года камандуючы 1-м японскім флотам.

Удзельнік руска-японскай вайны 1904—1905 (Цусімскі бой 1905), Першай і Другой сусветных войнаў.

У Другую сусветную вайну (з лістапада 1940 года) галоўнакамандуючы Аб’яднаным флотам Японіі. Пад яго кіраўніцтвам японскія ВМС напалі на Пёрл-Харбар, дзейнічалі каля атола Мідуэй (чэрвень 1942 года) і інш.

Загінуў у раёне Саламонавых астравоў. Самалёт Ямамоты быў збіты амерыканскай авіяцыяй, якая атрымала інфармацыю пра яго вылет на востраў Бугенвіль.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Постаці Японіі
Вільгельм Фрыдрых Оствальд

**Вільгельм Фрыдрых Оствальд** (, ; ) — нямецкі фізіяхімік і філосаф, адзін з заснавальнікаў фізічнай хіміі, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (1909).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 2 верасня 1853 года ў Рызе (Расійская імперыя).

У 1875 годзе скончыў Дэрпцкі (Тартускі) ўніверсітэт, дзе і працаваў. Прафесар Рыжскага політэхнічнага вучылішча (1882—1887), Лейпцыгскага ўніверсітэта (1887—1906), адначасова ў 1898—1905 гадах — дырэктар заснаванага ім Фізіка-хімічнага інстытута. 3 1906 года праводзіў даследаванні ва ўласнай хімічнай лабараторыі.

Замежны член-карэспандэнт Пецярбургскай АН (1895).

Памёр 4 красавіка 1932 года ў Лейпцыгу (Германскі рэйх).

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па хімічнай кінетыцы і каталізе, тэорыі электралітычнай дысацыяцыі, вучэнні аб колерах, гісторыі хіміі. Вывеў суадносіны паміж электраправоднасню разбаўленых раствораў бінарных слабых электралітаў і іх канцэнтрацыяй (, 1888). Распрацаваў спосаб каталітычнага акіслення аміяку да азотнай кіслаты (1902).

У 1889 годзе распачаў выданне серыі «Класікі дакладных навук».

## Светапогляд 
Стваральнік філасофскай тэорыі энергетызму, паводле якой адзінай субстанцыяй сусвету з’яўляецца энергія.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*  С. 455.

## Спасылкі 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта 
* 
* Оствальд, В. «Натурфіласофія» (1907)

Катэгорыя:Хімікі Германіі
Катэгорыя:Філосафы Германіі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Выпускнікі Тартускага ўніверсітэта
Катэгорыя:Постаці латвійскай філасофіі
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Выкладчыкі Лейпцыгскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Ідзісты
Катэгорыя:Пахаваныя на Вялікіх могілках
Катэгорыя:Фізікахімікі
Томас Майн Рыд

**Томас Майн Рыд** (анг.: Thomas Mayne Reid;  — ) — англійскі пісьменнік, аўтар прыгодніцкіх раманаў і твораў для дзяцей і юнацтва, частка з якіх была апублікавана пад псеўданімам «Капітан Майн Рыд».

## Біяграфія 
Бацька будучага аўтара прыгодніцкіх раманаў быў пастарам. Атрымаўшы адукацыю ў Белфасце, Майн Рыд вырашае ехаць у ЗША, дзе як журналіст удзельнічаў у Мексіканскай вайне 1846—1848 гадоў. Гэтыя падзеі былі пакладзеныя ў аснову шэрагу раманаў, у тым ліку «Вершніка без галавы» (*The Headless Horseman*). Атрыманае на вайне раненне стала вынікам таго, што апошнія гады жыцця Майн Рыд не мог рухацца без мыліц.

У Савецкім Саюзе карыстаўся папулярнасцю, у той час як у Ірландыі і ЗША ў ХХ ст. быў ужо амаль невядомы.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Аўтары прыгодніцкай літаратуры
Залатая ліхаманка

**Залатая ліхаманка** () — неарганізаваная масавая здабыча золата на новых радовішчах, характарызуецца стыхійным наплывам старацеляў і драпежніцкімі метадамі здабычы. 

Новыя радовішчы золата з магчымасцю здабычы золата шліхавым метадам прыцягваюць увагу вялікай колькасці людзей, якія сцякаюцца ў рэгіён, ствараючы лагеры старацеляў. Такі наплыў стымулюе развіццё эканомікі рэгіёну, якому трэба рэагаваць на патрэбы ў прадуктах харчавання, таварах, жыллі, абсталяванні. Аднак, адносна лёгкая здабыча золата спыняецца праз некалькі гадоў і саступае месца механізаваным метадам, якія даступныя толькі кампаніям.

Залатыя ліхаманкі пачаліся ў сярэдзіне XIX стагоддзя і працягваюцца ў розных кропках зямнога шара да гэтага часу. Асноўнымі лічацца каліфарнійская (1849), аўстралійская (1851), паўднёваафрыканская (1886), клондайкская (1896) і аляскінская (1898) залатыя ліхаманкі.

Катэгорыя:Золата
Ядранка Косар

**Ядранка Косар** (дзяв. Влаісаўлевіч) (, , Пакрац, Сацыялістычная Рэспубліка Харватыя, ФНРЮ) — харвацкі дзяржаўны і палітычны дзеяч, у мінулым — журналіст. Старшыня Харвацкай дэмакратычнай садружнасці. З 6 ліпеня 2009 года — прэм’ер-міністр Харватыі.

## Праца ва ўрадзе 
У 2002 годзе Ядранка Косар стала галоўным намеснікам старшыні партыі ХДС. У 2003 годзе пасля вяртання ХДС да ўлады, заняла ў ўрадзе пост міністра па справах сям’і, ветэранаў і салідарнасці паміж пакаленнямі, адначасова атрымаўшы партфель віцэ-прэм’ера.

Катэгорыя:Палітыкі Харватыі
Сцепан Месіч

**Сце́пан «Сці́пэ» Ме́січ** ( ; , Араховіца, Каралеўства Югаславія) — 2-і прэзідэнт Харватыі з 2000 па 2010 год, перавыбраны ў 2005.

Катэгорыя:Дысідэнты Югаславіі
Катэгорыя:Старшыні Прэзідыума СФРЮ
Катэгорыя:Прэзідэнты Харватыі
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Выпускнікі Заграбскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Удзельнікі вайны ў Харватыі
Катэгорыя:Палітыкі Харватыі
Спліт

**Спліт** (, ) — горад у Харватыі з больш чым 1700-гадовай гісторыяй. Самы буйны горад Далмацыі і другі па велічыні горад краіны пасля сталіцы — Заграба. Цэнтр вядомага курортнага рэгіёна, знаходзіцца ў цэнтральнай частцы ўзбярэжжа Адрыятыкі паміж гарадамі Задар і Дуброўнік. Насельніцтва 221000 чалавек (2007).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Люба Вукіч (нар. 1982) — харвацкі гандбаліст.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Харватыі
МТЗ-5

**МТЗ-5** — колавы трактар агульнага прызначэння, які выпускаўся Мінскім трактарным заводам з 1957 па 1962 год і Паўднёвым машынабудаўнічым заводам з 1958 па 1972 г.

Трактар шырокаўніверсальны, прызначаўся для транспартных работ, для выканання работ па доглядзе прапашных культур, ворыва лёгкіх і сярэдніх глеб, перадпасяўной апрацоўкі, пасеву і ўборкі збожжавых культур. Да трактара выраблялася разнастайнае навясное пагрузачна-транспартнае абсталяванне: стогакід, капнавоз універсальны навясны (КУН), вілачны пагрузчык.

## Апісанне 
З'яўляецца далейшым развіццём канструкцыі трактара МТЗ-2.

Асновай трактара служыла паўрама, выкананая з двух швелераў, злучаных паміж сабой адліваным пярэднім брусам, корпусаў муфты счаплення, каробкі перадач і задняга моста. У пярэдняй частцы ўсталёўваўся рухавік, пры гэтым яго задняя частка праз картэр махавіка жорстка змацоўвалася з корпусам муфты счаплення. А спераду рухавік пры дапамозе шарнірнай апоры мацаваўся да пярэдняга брусу паўрамы. Непасрэдна за рухавіком размяшчаўся механізм трансмісіі, які ўключаў муфту счаплення, злучальную муфту, каробку перадач, галоўную перадачу, дыферэнцыял і бартавыя перадачы. Трансмісія мела механізм блакіроўкі дыферэнцыяла.

Пярэдняя вось трактара ўяўляла сабой адліваную трубчастую, тэлескапічную бэльку. Вядучыя колы ўсталёўваліся на шліцавых канцах паўвосяў канчатковых перадач і перамяшчаліся ўздоўж гэтых шліцаў. Перамяшчэннем задніх колаў уздоўж шліцаў змянялася каляіна трактара ў межах 1200-1550 мм, а пры перастаноўцы колаў увагнутым бокам дыскаў вонкі — шырыня каляіны павялічвалася да 1800 мм. Тормазы — калодачнага тыпу. Для працы ў цяжкіх глебавых умовах маглі быць абсталяваны паўгусенічным ходам.

У 1959 годзе была пачата вытворчасць здымнай кабіны.

## Мадыфікацыі 
; **МТЗ-5**
Базавая мадэль. На трактары ўсталёўваўся рухавік *Д-40К* магутнасці 40 к.с. Мадэль выпускалася каля года, пасля чаго была праведзена мадэрнізацыя. Выраблена 10 189 адз.
; **МТЗ-5К**
Мадыфікацыя з паасобна-агрэгатнай гідраўлічнай навясной сістэмай. Выпускаўся некалькі месяцаў. У 1957—1958 выраблена 14 769 адз. Да 1961 года выраблена 49 927 адз.

## Тэхнічныя характарыстыкі 
## Літаратура 
*  
* 

## Гл. таксама 
* **МТЗ-7 (-7М, −7Л, −7МС, −7ЛС)** — мадыфікацыя з усімі вядучымі коламі, выпускаўся з 1958 года.

5
Спіс водна-балотных угоддзяў Беларусі

Рамсарская канвенцыя ўступіла ў сілу для СССР 11 лютага 1977 года. На 2010 год у Беларусі мелася 9 тэрыторый, абвешчаных водна-балотнымі ўгоддзямі міжнароднага значэння агульнай плошчай 370 956 га. Па стане на 2017 год 26 водна-балотных угоддзяў краіны ўключаны ў Рамсарскі спіс водна-балотных угоддзяў міжнароднага значэння. 

## Пералік водна-балотных угоддзяў 
## Геаграфічнае размяшчэнне 
## Гл. таксама 
* Сусветны дзень водна-балотных угоддзяў

## Спасылкі 
* Рамсарские ўгодья Беларуси  

#
Катэгорыя:Гідраграфія Беларусі
#
Катэгорыя:Спісы:Прырода Беларусі
Крумкач

**Крумкач** (*Corvus corax*), таксама *груган*, *воран*, *крук* — птушка сямейства .

## Апісанне 
Самая буйная птушка ў атрадзе вераб’інападобных. Даўжыня цела 60-67 см, размах крылаў 115-150 см, маса да 1,6 кг. Апярэнне чорнае, з сінім, зеленаватым ці фіялетавым металічным адлівам (маладыя матавыя). Пёры валля падоўжаныя, ланцэтападобныя.  Хвост у палёце заканчваецца клiнам. Дзюба моцная, чорная.

Голас: даволi разнастайны, гарлавое «крук, крук» або «крок-крок», «ток» i даволi звонкі «куланг», у маладых — «каа-каа».

## Пашырэнне 
, ЗША]]
Пашыраны ў Еўразіі, Паўночнай і Цэнтральнай Амерыцы, Паўночнай Афрыцы.

Насяляе ўскрайкi вялікіх лясных масiваў, часам групы высокіх дрэў паблізу рачных далін і палёў, рачныя далiны, паўпустынi i пагоркавы стэп, скалiстыя прыморскiя ўзбярэжжы, горы (у Альпах даходзiць да 2400 м, на Каўказе — да 3300 м над узроўнем мора). Можа трымацца паблiзу чалавечага жылля, каб харчавацца рэшткамi ежы, i нават у гарадах. На тэрыторыі Беларусі трапляецца на палях, каля населеных месцаў; трымаецца невялікімі (да 10 асобін) чародамі, у час гнездавання — у хваёвых лясах парамі.

Адрозніваецца шэраг падвідаў.

## Асаблівасці біялогіі 
Усёедны, пераважае жывёльны корм.

Можна адзначыць 3 тыпы размяшчэння гнёздаў:
* на нiзкiх кустах або зямлi;
* на скалах або ў ярах;
* у верхняй частцы густой кроны высокіх дрэў (у сярэднiм, каля 20 м над зямлёй), звычайна паблiзу ўскрайкаў лясоў.

Гняздо слаістае: знешняя частка з тоўстых галін хваёвых дрэў, сярэдняя — з тонкіх галінак, перакладзеных пырнікам, мохам, каранямі і сухой травой; унутраная выкладзена зямлёй, выслана сухой травой, мохам, шэрсцю і воўнай. Унутры паўкруглае i гладкае. Дыяметр 50-70 см (старыя гнёзды могуць даходзiць да 150 см).

Нясе 4-6 (часам 3-7) яец. Яйкі падоўжаныя, з завостранымі вузейшымі канцамі. Зеленаватыя альбо светла-блакітнаватыя з мазкамі, плямамі, рыскамі і крапінкамі, якія размяшчаюцца раўнамерна альбо іх больш на адным з канцоў, глыбокія і паверхневыя з вельмі зменлівымі адценнямі карычневага колеру. Глыбокія плямы часам фіялетава-папялістыя, а паверхневыя — аліўкавыя. Памеры: 50 х 33,5 мм

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* ptushki.org 

Катэгорыя:Крумкачовыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Бонская канвенцыя

**Канвенцыя па захаванні мігруючых відаў дзікіх жывёл** (таксама вядомая як **CMS** або **Бонская канвенцыя**, не блытаць з Бонскім пагадненнем) ставіць сваёй мэтай захаванне наземных і марскіх мігруючых жывёл, а таксама мігруючых птушак па ўсім арэале іх пражывання. Гэта міжнародны дагавор, заключаны ў рамках Праграмы ААН па навакольным асяроддзі, накіраваны на захаванне жывой прыроды і арэалаў пражывання жывёл у глабальным маштабе. З часу ўступлення Канвенцыі ў сілу, колькасць яе ўдзельнікаў паступова ўзрастала, і цяпер складае больш за 100 краін Афрыкі, Цэнтральнай і Паўднёвай Амерыкі, Азіі, Еўропы і Акіяніі. Канвенцыя была падпісаная ў 1979 годзе ў горадзе Боне, і ўступіла ў сілу ў 1983 годзе.

## Пагадненні ў рамках Канвенцыі 
Некалькі Пагадненняў было заключана ў рамках Канвенцыі. Яны накіраваны на захаванне: 
* папуляцый кажаноў ў Еўропе (EUROBATS) 
* Кітападобных ў Міжземным і Чорным моры, а таксама прылеглай зоне Атлантыкі (ACCOBAMS) 
* захаванне малых Кітападобных Балтыйскага мора, паўночна-ўсходняй Атлантыкі, Ірландскага і Паўночнага мораў (ASCOBANS) 
* ластаногіх ў Ватавым моры (Пагадненне па Ватавым моры) 
* афрыканска-еўразійскіх мігруючых вадзяных птушак (AEWA) 
* альбатросы і буравеснікі 
* гарылы і арэал іх пражывання (Пагадненне па гарыле)

Катэгорыя:Бон
Катэгорыя:Экалагічнае права
Хельсінкская канвенцыя

**Хельсінкская канвенцыя** — канвенцыя па ахове марскога асяроддзя раёна Балтыйскага мора.

Упершыню Канвенцыя была падпісана ў 1974 годзе сямью краінамі Балтыйскага рэгіёна (Данія, Фінляндыя, ГДР, ФРГ, Польшча, Швецыя і СССР) і ўступіла ў сілу з 3 мая 1980 года.

Пасля значных змен на палітычнай карце новы варыянт канвенцыі быў падпісаны 9 красавіка 1992 года і ўступіў у сілу пасля ратыфікацыі 17 студзеня 2000 года.

## Краіны 
Краіны, якія падпісалі Хельсінкскую канвенцыю:
*  Данія
*  Эстонія
*  Фінляндыя
*  Германія
*  Латвія
*  Літва
*  Нарвегія
*  Польшча
*  Расія
*  Швецыя
*  Чэхія
*  Украіна

Таксама канвенцыю падпісаў прадстаўнік Еўрапейскай эканамічнай супольнасці.

Нарвегія і Чэхія — краіны, якія так і не ратыфікавалі Хельсінкскую канвенцыю.

## Змест 
Канвенцыя складаецца з 32 артыкулаў, якія прысвечаны ўсім відам сумеснай дзейнасці дзяржаў рэгіёна Балтыйскага мора па забеспячэнні экалагічнай бяспекі акваторыі мора, а таксама тэхнічным пытанням арганізацыі супрацоўніцтва, парадку ратыфікацыі Канвенцыі, выхаду з яе, фінансаваму забеспячэнню і адміністрацыйнай будове выканаўчага сакратарыяту Хельсінкскай камісіі.

## Гл. таксама 
* Дзень Балтыйскага мора

## Спасылкі 
* Тэкст Хельсінкскай канвенцыі 

Катэгорыя:Экалагічнае права
Катэгорыя:Балтыйскае мора
Катэгорыя:Марское права
Катэгорыя:Міжнародныя канвенцыі
Катэгорыя:1974 год у Еўропе
Ганконгскі трамвай

**Ганконскі трамвай** — наземная трамвайная сістэма Ганконга, адна з трох сістэм свету, дзе на пастаяннай аснове выкарыстоўваюцца трамваі-даблдэкеры (дзве іншыя - у Блэкпуле і Александрыі), і адзіная ў свеце, якая выкарыстоўвае выключна даблдэкеры. 

Трамвайная лінія размешчана на востраве Ганконг паміж раёнамі Сааў Гэй Ваан (Шаў Кей Ван) і Кенэдзі Таўн з адгалінаваннем на Хэпі Вэлі. Лініяй штодня карыстаюцца 240000 чалавек. Трамвайная лінія ў Ганконга была адкрыта ў 1904 годзе, такім чынам, гэта адзін з найбольш старых відаў грамадскага транспарту ў Ганконга. Трамваі Ганконга выконваюць не толькі транспартную функцыю, але таксама сталі славутасцю горада. Кіруе лініяй кампанія The Wharf.

Катэгорыя:Трамвайныя сістэмы Кітая
Катэгорыя:Ганконг
Колба

**Колба** () — шкляны посуд з круглым ці плоскім дном, звычайна з вузкім доўгім горлам. Разнавіднасць тэхнічнай пасудзіны, якая ўжываюцца ў хімічных лабараторыях.

## Класіфікацыя колбаў 
Колбы адрозніваюць:
* па форме: кругладонныя, пласкадонныя, вострадонныя;
* па тыпу горла: з канічнымі шліфамі, з цыліндрычнымі шліфамі, з простым горлам пад гумовы корак;
* па ёмістасці: ад 5 мл да 50 000 мл (50 літраў);
* па выглядзе матэрыялу: шкляныя, кварцавыя, металічныя.

Колбамі таксама называюць балоны электравакуумных, газаразрадных і асвятляльных прыбораў.

Катэгорыя:Ёмістасці
Катэгорыя:Лабараторны посуд
Бернская канвенцыя

**Канвенцыя аб ахове дзікай фауны і флоры і прыродных асяроддзяў пражывання ў Еўропе** (анг.: Convention on the Conservation of European Wildlife and Natural Habitats), або **Бернская канвенцыя** (The Bern Convention) — міжнароднае пагадненне аб ахове дзікай фауны і флоры і прыродных асяроддзях пражывання ў Еўропе. Канвенцыя змяшчае палажэнні аб ахове як месцаў пражывання, так і саміх відаў флоры і фауны, якія падлягаюць ахове, і аб метадах палявання і спарудах лоўлі, якія павінны быць забароненыя.

## Гісторыя прыняцця 
Бернская канвенцыя была падрыхтавана Саветам Еўропы. Рашэнне аб заснаванні Канцэпцыі было прынята рэзалюцыяй Савета міністраў Савета Еўропы ў 1976 годзе. Канвенцыя была адкрыта для падпісання на 3-й Еўрапейскай канферэнцыі міністраў навакольнага асяроддзя ў Берне 19 верасня 1979 года. Увайшла ў сілу з 1 студзеня 1982 года. Штаб-кватэра знаходзіцца ў Страсбургу (Францыя).

Зараз канвенцыя падпісана 39 дзяржавамі, якія ўваходзяць у Савет Еўропы, а таксама Еўрапейскім саюзам, Манака, Буркіна-Фасо, Марока, Тунісам і Сенегалам.

Алжыр, Беларусь, Боснія і Герцагавіна, Каба-Вердэ, Ватыкан, і Расія з'яўляюцца краінамі, якія не падпісалі канвенцыю і маюць статус назіральніка на пасяджэннях яе выканаўчага камітэта.

## Гл. таксама 
* Бонская канвенцыя
* Хельсінкская канвенцыя

Катэгорыя:Экалагічнае права
Гусепадобныя

**Гусепадобныя** (*Anseriformes*) — парадак птушак. Гэта група сфарміравалася ў канцы палеацэна. Вядома больш за 180 відаў, якія ўключаны ў гэтую катэгорыю.

## Апісанне 
Вялікія і сярэднія птушкі, рэдка маленькія, памеры вагаюцца ад 250 г да 15 кг. Апярэнне цвёрдае, густое, шчыльнае з вялікай колькасцю пуху, раўнамерна ахоплівае ўсё цела. У многіх відаў выяўляецца палавы дымарфізм у афарбоўцы і памерах цела. Цела тоўстае і каржакаватае, шыя доўгая і ўключае ў сябе ад 16 да 25 пазванкоў, крылы часцей за ўсё доўгія, хвост кароткі. Дзюба, як правіла, плоская, шырокая, пакрыта тонкай, адчувальнай скурай, пераходзячы да верхняга, цвёрда ўшчыльненнага рагавога нарасту. Ногі 4-пальцавыя, тры з якіх звязаны перапонкай і накіраваны наперад, а чацвёрты накіраваны назад і знаходзіцца крыху вышэй.

## Распаўсюджванне 
[thumb|250px|left|Самец і саміца [Качка-крыжанка|качкі-крыжанкі]]
З'яўляюцца агульнымі для ўсіх кантынентаў, за выключэннем Антарктыды. Жыхары раёнаў з халодным кліматам сезонна мігрыруюць. Іх выбар асяроддзя пражывання цесна звязаны з водападзеламі: азёрамі рэкамі морамі, акіянам і гэтак далей.

На Беларусі сустракаюцца 35 відаў гусепадобных, у тым ліку крахаль вялікі, гогаль звычайны, казарка белашчокая.


Катэгорыя:Атрады птушак
Бародаўка

**Бародаўка** — пераважна дабраякасны наватвор скуры, часцяком віруснай этыялогіі, якая мае выгляд вузельчыка або смочкі. Выклікаецца рознымі вірусамі папіломатоза чалавека.

## Віды бародавак 
Адрозніваюць бародаўкі звычайныя, плоскія, востраканцовыя кандыломы і старэчыя. Звычайныя, плоскія бародаўкі і востраканцовыя кандыломы выклікаюцца агульным для іх вірусам. Інкубацыйны перыяд - 2-5 мес.

## Патагенез 
Звычайныя бародаўкі - шчыльныя сухія абмежаваныя бязбольныя арагавелыя ўзвышэнні з няроўнай варсінчатай паверхняй, велічынёй ад булавачную галоўку ці гарошыну. Могуць злівацца, утвараючы вялікія бляшкі. Найбольш часта размяшчаюцца на далонях і пальцах рук.

Разнавіднасць звычайных бародавак - падашвенныя бародаўкі - з'яўляюцца ў месцах ціску абутку, асабліва ў потных месцах. Вельмі шчыльныя, арагавелыя, шэра-бруднага колеру падошвенныя бародаўкі адрозніваюцца моцнай балючасцю, якая перашкаджае хадзе; часам выклікаюць часовую страту працаздольнасці.

Плоскія, або юнацкія, бародаўкі ўзнікаюць звычайна ў дзяцей і маладых людзей. Маюць выгляд круглявых або няправільнай формы плоскіх вузельчыкаў, якія размяшчаюцца на далонях, а таксама на скуры твару. З'яўленню плоскіх бародавак спрыяе раздражненне скуры (ўзнікаюць нярэдка па ходу драпін, парэзаў і г. д.).

Востраканцовыя кандыломы - драбнюткія ружовага колеру вузельчыкі, якія, зліваючыся, утвараюць смочкападобнае разрастанне мяккай кансістэнцыі на падставе ў выглядзе ножкі. Часцей за ўсё развіваюцца на палавых органах, у пахвінных і міжъягадзічных зморшчынах пры неахайнай скуры.

Старэчыя бародаўкі, ўзроставыя кератомы, развіваюцца ў пажылых людзей; з віруснай інфекцыяй не звязаныя. Бляшкі шэрага, карычневага або чорнага колеру, пакрытыя друзлымі, прасякнутымі скурным салам, рагавымі масамі. Размяшчаюцца галоўным чынам на твары, шыі, тулаве.

## Літаратура 
* Warszawer-Schvarcz L. Treatment of plantar warts with banana skin. Plast. Reconstr. Surg 1981. 68; 975-6. PMID 7301999
* Cochrane Database Syst Rev. 2003;(3):CD001781. PMID 12917913

Катэгорыя:HPV
Катэгорыя:Дэрматалогія
Нямецкая супольнасць страхавання ядзерных рэактараў

'''Нямецкае аб'яднанне страхавальнікаў ядзерных рэактараў''' () — Кёльнскі атамны пул, аб'яднанне, якое займаецца страхаваннем нямецкіх прадпрыемстваў атамнай галіны. Таксама яно займаецца перастрахаваннем.

## Гісторыя 
Першыя грамадства страхавання прадпрыемстваў атамнай галіны ў Еўропе былі заснаваныя ў Швецыі і Англіі ў 1955 годзе. Нямецкае аб'яднанне страхавальнікаў ядзерных рэактараў было заснавана ў 1957 годзе. За ўсю сваю гісторыю яно толькі аднойчы выплаціла кампенсацыю ў межах сённяшніх 10—15 тысяч еўра.

## Функцыі і задачы 
Нават пры невялікай верагоднасці страхавога выпадку ў атамнай галіны, максімальна магчымая сума шкоды вельмі вялікая. Па гэтай прычыне адна страхавая кампанія не можа несці такую рызыку адна. Таксама магчымасць перадаць ядзерны рызыка перестрахоўшчыку забароненая ў Германіі на заканадаўчым узроўні. З 1998 года Закон аб атамнай энергіі патрабуе страхавання максімальнай адказнасці на ўзроўні прыкладна 2,5 млрд еўра. За шкоду, вышэй сумы гэтай сумы згодна з § 34 Закона аб атамнай энергіі, адказвае федэральны ўрад. Калі сума шкоды пераўзыходзіць абумоўленую максімальную суму ў памеры 255 000 000 еўра, то плаціць DKVG. У суму страхавых выплат уваходзяць магчымыя выдаткі на эвакуацыю насельніцтва.

## DKVG і АЭС у Фукусіме 
АЭС Фукусіма I была застрахавана на некалькі дзесяткаў мільёнаў еўра ў DKVG. Па ўмовах дагавора страхавання не з'яўляецца страхавым выпадкам шкоду, прычыненую ў выніку землетрасення, цунамі і вывяржэння вулкана. Таму DKVG нічога не заплаціць уладальніку АЭС у Фукусіме за Аварыю на АЭС Фукусіма I.,

Катэгорыя:Арганізацыі і аб'яднанні ў страхаванні
Катэгорыя:Страхавыя кампаніі Германіі
Катэгорыя:Ядзерная энергетыка Германіі
Якаб Хендрык вант Гоф

**Якаб Хендрык вант Гоф** (; ,  — , ) — нідэрландскі хімік, першы лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (1901) «У знак прызнання велізарнай важнасці адкрыцця законаў хімічнай дынамікі і асматычнага ціску ў растворах».

## Узнагароды і ганаровыя званнні 
* Нобелеўская прэмія па хіміі (1901)
* Медаль Дэйві Лонданскага каралеўскага таварыства (1893)
* Замежны член Лонданскага каралеўскага таварыства (1897)
* Медаль Гельмгольца Прускай акадэміі навук (1911).
* Член Нідэрландскай каралеўскай акадэміі навук
* Член Прускай акадэміі навук,
* Член Брытанскага хімічнага таварыства
* Член Амерыканскага хімічнага таварыства
* Член Амерыканскай Нацыянальнай акадэміі навук (1901)
* Член Французскай акадэміі навук.
* Вучоныя ступені Чыкагскага, Гарвардскага і Ельскага ўніверсітэтаў.

## Спасылкі 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта 

Катэгорыя:Хімікі Нідэрландаў
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Замежныя члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук
Катэгорыя:Выкладчыкі Амстэрдамскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Дэві
Герман Эміль Фішэр

**Эміль Герман Фішэр** (; ,  — , ) — нямецкі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (1902).

## Біяграфія 
Фішэр нарадзіўся ў Ойскірхене, пад Кёльнам, у сям’і бізнесмена. Пасля заканчэння школы ён хацеў займацца натуральнымі навукамі, аднак яго бацька вымусіў яго займацца ў сямейным бізнесе, пакуль не пераканаўся ў яго непрыдатнасці да гэтага.

Фішэр паступіў у Бонскі ўніверсітэт ў 1872, але ў тым жа годзе перавёўся ў Страсбургскі ўніверсітэт. Скончыўшы яго ў 1874 з работай па фталеіну, быў пакінуты пры ўніверсітэце. У 1875 ён адправіўся ўслед за адным са сваіх настаўнікаў у Мюнхенскі ўніверсітэт і ў 1879 стаў прафесарам хіміі. У 1881 прызначаны прафесарам ва ўніверсітэце ў Эрлангене. У 1888 запрошаны прафесарам хіміі ва ўніверсітэт у Вюрцбурга. У 1892 запрошаны ва ўніверсітэт у Берліне, дзе ён працаваў да самай смерці ў 1919.

Катэгорыя:Вучоныя Германіі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Парк імя Янкі Купалы

**Парк Янкі Купалы** (ранейшая назва — **Піянерскі парк**) — парк культуры і адпачынку ў цэнтры Мінска недалёка ад Плошчы Перамогі. Размешчаны каля перасячэнняў вуліц Янкі Купалы і праспекта Незалежнасці, на правым беразе Свіслачы.Заснаваны ў 1950 годзе Названы ў гонар беларускага паэта Янкі Купалы. Архітэктар праекта І. Рудэнка.

## Гісторыя парка 
### Заснаванне парка 
Закладзены пасля Вялікай Айчыннай вайны як **парк імя 30-годдзя БССР**. Да гэтага на гэтым месцы стаялі адна-двухпавярховыя хаты. Асноўная частка парка была заснавана ў 1950 годзе. Галоўная алея парка размешчана па дыяганалі ад пр. Незалежнасці (у той час — пр. Сталіна), дзе знаходзіцца галоўны ўваход у парк, да выгібу Свіслачы. На скрыжаванні галоўнай і цэнтральнай алей, у цэнтры парка размяшчаўся фантан.

У 1959 г. на тэрыторыі парку пабудавалі літаратурны музей Я. Купалы. Музей пабудаваны на месцы, дзе раней быў дом, у якім жыў паэт у 1927—1941 гг.. Сам дом згарэў на пяты дзень Вялікай Айчыннай вайны, а шматлікія рукапісы і архіў Янкі Купалы загінулі. Сёння ў музеі — больш за 36 тысяч адзінак захавання (гэта рукапісы паэта, прыжыццёвыя выданні, кнігі з аўтографамі, фотаздымкі, дакументы, прадметы культуры і побыту, звязаныя з жыццём і дзейнасцю паэта). З 1962 г. — парк імя Янкі Купалы.

### Перапланіроўка ў 1970-х 
Першапачаткова, у пачатку галоўнай алеі быў усталяваны помнік С. І. Грыцаўцу (дэмантаваны), але пазней, у 1972 г., да 90-годдзя з дня нараджэння паэта, усталявалі — помнік Я. Купалу (скульптары А. Анікейчык, Л. Гумілеўскі, А. Заспіцкі, архітэктары Ю. Градаў, Л. Левін). Быў перабудаваны і фантан, скульптурная кампазіцыя якога адлюстроўвае адзін з момантаў старажытнага народнага свята — «Купалле», пусканне вянкоў у ваду, за чаго так і называецца «Вянок».

7 сакавіка 2018 года ў парку ў рамках мерапрыемстваў да 100-годдзя Беларускай Народнай Рэспублікі быў усталяваны памятны знак у гонар братоў Антона і Івана Луцкевічаў. Памятны знак размешчаны на месцы дамоў Зоф’і Луцкевіч па колішняй Садовай вуліцы, дзе браты жылі ў 1896—1906 гадах.

## Галерэя 

File:Museum of Kupala.JPG|Музей Янкі Купалы
File:Kupala, flowerbed.JPG|Клумба каля помніка
File:Kupala, path.JPG|Дарожка
File:Kupala, velo.JPG|Веладарожкі
File:Kupala, boats.JPG|Лодачная

## Спасылкі 
* Сквер (парк) імя Янкі Купалы 
* 

Катэгорыя:Паркі Мінска
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Янкі Купалы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1950 годзе
Катэгорыя:1950 год у Мінску