Буры мядзведзь у Беларусі

]]
]]
**Буры мядзведзь** для Беларусі — абарыгенны чырванакніжны від сысуноў, самы буйны драпежнік Беларусі, адзіны прадстаўнік беларускай фаўны , значны аб’ект навуковых даследванняў і важны культурны сімвал.

## Гісторыя 
 ў Русаковічах Пухавіцкага раёна, 1910-я]]
Мядзведзі з’яўляюцца абарыгенным відам лясоў Еўропы, у тым ліку і на тэрыторыі Беларусі. Як аб’ект палявання вядомы з часоў верхняга палеаліту. Косці знойдзены на Бердыжскай стаянцы чалавека.
]]
З XVII да канца XVII стагоддзя, паводле іншых звестак — да пачатку ХІХ стагоддзя існаваў промысел па адлову і дрэсіроўцы мядзведзяў дзеля забаў шляхты, гэтак званая «Смаргонская мядзведжая акадэмія».

Да XIX стагоддзя мядзведзь быў распаўсюджаны на ўсёй тэрыторыі, якая адпавядае сучасным межам Беларусі, але часцей сустракаўся ў Віцебскай губерні.

У XX стагоддзі ў сувязі з павелічэннем шчыльнасці насельніцтва і інтэнсіўнасці гаспадарчай дзейнасці адбылося рэзкае памяншэнне плошчы пасялення мядзведзя. В. Васількоў і Б. Галадушка ў 60-я гады XX стагоддзя ацэньвалі колькасць віду на тэрыторыі рэспублікі не больш за 60-80 асобін.

У 1970—1980 гадах рэдкі від, захаваны амаль толькі на паўночным захадзе, але адзначаліся асобныя экзэмпляры ў некаторых раёнах усходняй часткі краіны, на Палессі.

Даследаванні паляўніцтвазнаўца У. Муравіцкага (1990) аб стане папуляцыі бурага мядзведзя ў канцы 80-х гадоў XX стагоддзя паказалі, што яго прасторавая структура на тэрыторыі Беларусі з 1970-х гадоў не змянілася, і вылучаюцца чатыры асноўныя ўчасткі пражывання, названыя пазней Б. Савіцкім (2005) «тэрытарыяльнымі групоўкамі»: бярэзінская, бабінавіцкая, суражская, паўночная.

Да 1970-х гадоў колькасць мядзведзя знізілася да 50-60 асобін. Але, пачынаючы з сярэдзіны 1970-х гадоў, з’явілася тэндэнцыя да яе павольнага павелічэння, і ўжо да канца 1980-х гадоў колькасць віду склала каля 130 асобін.

Па асабістай ініцыятыве галоўнага паляўніцтвазнаўца Віцебскага ДВЛГА У. Муравіцкага ў 2005 годзе высвятлялася пытанне аб колькасці мядзведзя ў вобласці на падставе анкетных даных. Сумаванне атрыманых звестак дало лічбу 156—159 асобін, якая паказвае на тэндэнцыю росту папуляцыі віду ў галіне. Мядзведзь стаў наносіць шкоду не толькі паляўнічай фауне, але і жывёлагадоўлі, і пчалярству. Пытанне рэгулявання колькасці мядзведзя ўздымалася ў 2005 годзе Гарадоцкай раённай інспекцыяй Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя, але гэтаму запярэчылі супрацоўнікі «ДНВА „НПЦ НАН Беларусі па біярэсурсах“» (доктар біялагічных навук В. Я. Сідаровіч).

### Даныя ўліку па анкетаваннях 
Даныя анкетаванняў аспрэчваюцца як супрацоўнікамі Мінпрыроды, так і навукоўцамі, але іншых афіцыйных даных бракуе.

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:800 height:150
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:200
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:100 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:50 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:2010 text:2010
  bar:2011 text:2011 
  bar:2012 text:2012 
  bar:2013 text:2013 
  bar:2014 text:2014 
  bar:2015 text:2015 
  bar:2016 text:2016 
  bar:2017 text:2017 
  bar:2018 text:2018 
  bar:2019 text:2019 
  bar:2020 text:2020 
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:2010 from:0 till: 111
  bar:2011 from:0 till: 117
  bar:2012 from:0 till: 0
  bar:2013 from:0 till: 123
  bar:2014 from:0 till: 119
  bar:2015 from:0 till: 20
  bar:2016 from:0 till: 0
  bar:2017 from:0 till: 68
  bar:2018 from:0 till: 0
  bar:2019 from:0 till: 0
  bar:2020 from:0 till: 0
PlotData=
  bar:2010 at: 111 fontsize:S text: 111 shift:(-10,5)
  bar:2011 at: 117 fontsize:S text: 117 shift:(-10,5)
  bar:2012 at: 0 fontsize:S text: н/зв shift:(-10,5)
  bar:2013 at: 123 fontsize:S text: 123 shift:(-10,5)
  bar:2014 at: 119 fontsize:S text: 119 shift:(-10,5)
  bar:2015 at: 20 fontsize:S text: 20 shift:(-10,5)
  bar:2016 at: 0 fontsize:S text: н/зв shift:(-10,5)
  bar:2017 at: 68 fontsize:S text: 68 shift:(-10,5)
  bar:2018 at: 0 fontsize:S text: н/зв shift:(-10,5)
  bar:2019 at: 0 fontsize:S text: н/зв shift:(-10,5)
  bar:2020 at: 0 fontsize:S text: н/зв shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:10px pos:(60,130)
  text:Колькасць мядзведзяў па анкетаваннях (асобін)

### Колькасць мядзведзяў ва ўзятых пад ахову паляўнічых угоддзях 
Дадзеныя паводле афіцыйнага статыстычнага зборніка «Ахова навакольнага асяроддзя ў Рэспубліцы Беларусь».

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:800 height:150
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:200
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:100 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:50 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:2014 text:2014 
  bar:2015 text:2015 
  bar:2016 text:2016 
  bar:2017 text:2017 
  bar:2018 text:2018 
  bar:2019 text:2019 
  bar:2020 text:2020 
  bar:2021 text:2021 
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:2014 from:0 till: 119
  bar:2015 from:0 till: 20
  bar:2016 from:0 till: 76
  bar:2017 from:0 till: 68
  bar:2018 from:0 till: 25
  bar:2019 from:0 till: 19
  bar:2020 from:0 till: 42
  bar:2021 from:0 till: 118
PlotData=
  bar:2014 at: 119 fontsize:S text: 119 shift:(-10,5)
  bar:2015 at: 20 fontsize:S text: 20 shift:(-10,5)
  bar:2016 at: 76 fontsize:S text: 76 shift:(-10,5)
  bar:2017 at: 68 fontsize:S text: 68 shift:(-10,5)
  bar:2018 at: 25 fontsize:S text: 25 shift:(-10,5)
  bar:2019 at: 19 fontsize:S text: 19 shift:(-10,5)
  bar:2020 at: 42 fontsize:S text: 42 shift:(-10,5)
  bar:2021 at: 118 fontsize:S text: 118 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:10px pos:(60,130)
  text:Колькасць мядзведзяў у ахоўных угоддзях (асобін)

### Утрыманне ў няволі 
Мядзведзі жывуць у Віцебскім, Гродзенскім, Жлобінскім і Мінскім заапарках і ў Магілёўскім заасадзе.

## Ахова 
У Беларусі паляванне на мядзведзя забароненае з 30-х гадоў XX стагоддзя. Мядзведзь быў уключаны ў першае (1981), другое (1993) і трэцяе выданні Чырвонай кнігі Рэспублікі Беларусь і аднесены да 2-й катэгорыі аховы. Яе крытэрамі з’яўляюцца неспрыяльны міжнародны або еўрапейскі ахоўны статус, нізкая колькасць, тэндэнцыя да няўхільнага скарачэння колькасці і арэала і прагназуемае ў найбліжэйшай будучыні пагаршэнне статусу.

## Біялогія 
Ва ўмовах Беларусі аддаюць перавагу глухім гушчарам лесу, перасечаным рэчкамі, азёрамі, балотамі, поймавымі лугамі і ляснымі палянамі, дзе рэдка ступае нага чалавека. Участак пасялення мядзведзя заўсёды ўключае комплекс біятопаў, якія маюць дастатковыя запасы і разнастайнасць корму, а таксама характарызуюцца высокімі ахоўнымі ўласцівасцямі на працягу ўсяго гадавога перыяду іх актыўнага жыцця. У межах арэалу мядзведзь аддае перавагу іглічным і сталым лісцяным лясам — дубовым, букавым, але апошніх захавалася вельмі мала. Рэдкалессе або аднастайныя чыста лісцяныя насаджэнні мядзведзь пазбягае, заходзячы ў іх толькі ў пошуках ежы. Упадабаных месцаў ён прытрымліваецца на працягу ўсяго года і толькі ў галодную пару здзяйсняе нязначныя перамяшчэнні ў пошуках корму.

## У культуры 
### У міфалогіі 
На Беларусі культ мядзведзя прасочваецца з неаліту. Значнага распаўсюджання ён дасягнуў у жалезным веу, асабліва ў цэнтральнай і паўночнай частках Беларусі. Амулеты з іклаў мядзведзя трапляюцца на гарадзішчах культуры штрыхаванай керамікі і днепра-дзвінскай культуры.

У славянскай міфалогіі мядзведзь быў адным з самых ушанаваных звяроў. У беларусаў існаваў культ гэтай жывёлы як гаспадара лесу і дзікай прыроды, як увасабленне паганскага бога Вялеса.

У культуры беларусаў мядзведзь быў татэмным знакам і абярэгам роду. Жывёла стаяла на мяжы дзікай прыроды і свету чалавека і ахоўвала сваё царства. Выява звера сустракаецца таксама ў выглядзе гліняных статуэтак ці фігурак, вылітых з бронзы.

### У геральдыцы і баністыцы 

Выява:Coat of Arms of Smarhoń, Belarus.svg|Герб Смаргоні
Выява:Belarus-1992-Bill-50-Obverse.jpg|Купюра ў пяцьдзясят беларускіх рублёў

### У філатэліі 

Выява:2010. Stamp of Belarus 09-2010-04-19-blok.jpg|Паштовая марка з блоку «Міжнародны год біяразнастайнасці»
Выява:1999. Stamp of Belarus 0323.jpg|Паштовая марка «Бярэзінскі біясферны запаведнік»
Выява:Stamp of Belarus - 2020 - Colnect 930775 - Bear Cub.jpeg|Паштовая марка «Медзведзяня»

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Козло П. Г. «Медведь бурый»/ Звери: Популярный энциклопедический справочник (Животный мир Беларуси). Минск, 2003. С.194-201
* Козло П. Г. «Бурый медведь»/ Красная книга Республики Беларусь. Животные: редкие и находящиеся под угрозой исчезновения виды диких животных. 4-е изд. Минск, 2015. — 320 с.

## Спасылкі 
* *Кононов С. И.* Спасет ли бурого медведя Красная книга Республики Беларусь? //«Охота — национальный охотничий журнал», № 12. декабрь 2012
* *Кононов С. И.* КТО ПОСЧИТАЕТ БЕЛОРУССКИХ МЕДВЕДЕЙ?  
* За год медведей в Беларуси стало меньше почти в 3 раза  
* У Белавежскую пушчу вяртаюцца мядзведзі ВІДЭА
* Niedźwiedź w Puszczy Białowieskiej. Osobnik przekroczył granicę Białorusi. Może być niebezpieczny (zdjęcia, wideo) 

Катэгорыя:Мядзведзевыя
Катэгорыя:Сысуны Беларусі