Дэзыдэры Хлапоўскі

**Дэзідэры Адам Хлапоўскі** (польск. *Dezydery Adam Chłapowski***,** 23 мая 1788 г. Тураў, Вялікапольшча — 27 сакавіка 1879, Тураў) — польскі генерал, удзельнік паўстання 1830-31 гадоў.

## Біяграфія 
Калі яму было 14 гадоў, бацька аддаў яго ў прускі драгунскі полк генерала Брузевіца, размешчаны ў Вялікапольшчы. Адначасова вучыўся ў Берлінскім інстытуце афіцэраў, які скончыў у 1805 годзе, атрымаўшы званне лейтэнанта.

Пасля таго, як французы захапілі Берлін, пераехаў у Познань, дзе далучыўся да ганаровай варты імператара Напалеона з сотні чалавек, сфарміраванай мясцовай шляхтай пасля Вялікапольскага паўстання 1806 года. Заваяваў прыхільнасць Напалеона, які павысіў яго да лейтэнанта. Пасля бітвы пад Тчэвам, як камандзір паўроты, быў узнагароджаны крыжам Virtuti Militari і ордэнам Ганаровага легіёна. Падчас аблогі Гданьска трапіў у прускі палон.

Пасля Тыльзіцкага міру і вяртання з Рыгі, дзе ён быў інтэрнаваны, быў павышаны да капітана і прызначаны ад’ютантам генерала Яна Генрыка Дамброўскага. У лютым 1808 года яго выклікалі ў Парыж, дзе стаў ардынарным афіцэрам Напалеона. Падчас гэтага знаходжання ён скончыў ваенную вучобу ў Парыжскай палітэхнічнай школе. Ваяваў разам з Напалеонам у Іспанскай і Аўстрыйскай кампаніях. За ўдзел у бітве пад Рэгенсбургам яму было прысвоена званне барона Імперыі. У студзені 1811 года быў прызначаны начальнікам польскага эскадрону 1-га лёгкага кавалерыйска-уланскага палка Імператарскай гвардыі. З ім ён удзельнічаў у Маскоўскай кампаніі (1812) і Саксонскай кампаніі (1813). У Дрэздэне, ён папрасіў аб адстаўцы, якую атрымаў 19 чэрвеня 1813 года. Рашэнне было выклікана абурэннем Хлапоўскага стаўленнем Напалеона да Польшчы (яго планамі перадаць Варшаўскае герцагства цару ў абмен на мір). Аднак гэта прынесла яму дрэнную рэпутацыю сярод напалеонаўскіх ветэранаў і абвінавачванні ў дэзерцірстве. Пасля адрачэння Напалеона адправіўся ў Вялікабрытанію.

Пасяліўся ў родным Тураве, арганізаваў маёнтак і пачаў укараняць сучасную эканоміку. Каб паглыбіць свае веды, ён зноў адправіўся ў Англію (1818—1819), пасля вяртання ён укараніў рашэнні, якія назіраў у Англіі. У выніку ён выплаціў свае даўгі на працягу 15 гадоў, і маёнтак Тураў хутка стаў адной з лепшых гаспадарак у Вялікім Княстве Познанскім. Хлапоўскі ўвёў севазварот замест трохпольнай сістэмы, выкарыстоўваў жалезны плуг і сеяў канюшыну, якая ўзбагачала глебу. Гэта прывяло да таго, што Хлапоўскі быў адным з запрошаных на канферэнцыю ў Берліне, дзе быў распрацаваны план вызвалення сялян у Вялікім Княстве. Са свайго боку ён выдзеліў частку сваёй зямлі для размеркавання паміж сялянамі.

З пачаткам паўстання 1830-31 гадоў зноў апрануў форму і далучыўся да паўстанцкай арміі. Ён распрацаваў смелы і пераканаўчы план наступлення, які ўключаў захоп Брэста, але план не быў ухвалены Юзафам Хлапіцкім, дыктатарам паўстання, які аддаваў перавагу абарончай тактыцы. Толькі пасля зняцця Хлапіцкага Хлапоўскі атрымаў камандаванне брыгадай. Прыняў удзел у бітве пад Грохавам, дзе ўзначаліў кавалерыйскую атаку, каб стрымаць рускую пяхоту пасля адступлення польскай пяхоты. Затым, пад камандаваннем няўмелага генерала Антонія Гелгуда, удзельнічаў у Літоўскай экспедыцыі, падчас якой быў павышаны да звання брыгаднага генерала. Нягледзячы на шэраг нязначных перамог, нерашучасць Гелгуда адносна наступальных планаў Хлапоўскага па хуткай атацы на Вільню да прыбыцця буйнейшых рускіх сіл прывяла да правалу Літоўскай экспедыцыі. Па рашэнні Нацыянальнай рады Хлапоўскі нарэшце быў узведзены ў званне генерал-маёра і яму было даручана вярхоўнае камандаванне ў Літве, але экспедыцыя не прыбыла своечасова (Хлапоўскі даведаўся пра гэта толькі ў Прусіі). Падраздзяленне было вымушана перасекчы пруска-расійскую мяжу, дзе Хлапоўскі, як прускі падданы, быў асуджаны на год пазбаўлення волі. Пазбег канфіскацыі маёмасці, замененай вялікім штрафам. Пакаранне адбываў у крэпасці ў Шчэціне.

Пасля вызвалення ён вярнуўся ў Тураў. Мадэрнізаваў сваю гаспадарку паводле англійскага ўзору. Увёў вырошчванне бабовых раслін, а шырока ўжываную трохпольную сістэму замяніў чатырохпольным нарфалкскім севазваротам. Яго гаспадарка мела ўласны цукровы завод, гарэлачню, алейню і бровар. Быў папярэднікам меліярацыйнай палітыкі ў Вялікапольшчы. Прымаў у сваім маёнтку шматлікіх практыкантаў. Планаваў стварыць у Познані сельскагаспадарчую школу, аднак гэтаму супрацьстаялі прускія ўлады. З’яўляецца аўтарам падручніка «Аб земляробстве».

Падчас Вялікапольскага паўстання 1848 года арганізоўваў паўстанцкія атрады.

Файл:Dezydery_Chłapowski_jako_mały_dobosz.jpg|link=Plik:Dezydery_Chłapowski_jako_mały_dobosz.jpg|alt=Chłapowski w latach dziecięcych| Хлапоўскі ў дзяцінстве
Файл:Dezydery_Chlapowski.jpg|link=Plik:Dezydery_Chlapowski.jpg|alt=Dezydery Chłapowski jako oficer sztabowy Napoleona| Дэзідэры Хлапоўскі — штабны афіцэр Напалеона
Файл:Album_p0170a_v3_-_Dezydery_Chłapowski.jpg|link=Plik:Album_p0170a_v3_-_Dezydery_Chłapowski.jpg|alt=Portret Dezyderego z Albumu biograficznego zasłużonych Polaków| Партрэт Дэзідэрыя з біяграфічнага альбома заслужаных палякаў
Файл:PL_Gloger-Encyklopedja_staropolska_ilustrowana_T.4_327b.jpg|link=Plik:PL_Gloger-Encyklopedja_staropolska_ilustrowana_T.4_327b.jpg|alt=Zdjęcie przedstawiające Chłapowskiego w podeszłym wieku| Фотаздымак Хлапоўскага ў старасці
Файл:Antonina_z_Grudzińskich_Chłapowska.jpg|link=Plik:Antonina_z_Grudzińskich_Chłapowska.jpg|alt=Żona Dezyderego, Antonina z Grudzińskich| Жонка Дэзідэрыя Антаніна, народжаная Грудзінская

## Крыніцы 
Катэгорыя:Памерлі ў 1879 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1788 годзе
Катэгорыя:Постаці Познані
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі