open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вірджыніа Разета

**Вірджыніа Разета** (;  — ) — італьянскі футбаліст, абаронца. Чэмпіён свету 1934 у складзе нацыянальнай зборнай Італіі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток:"Set-Print", 2006.

Катэгорыя:Футбалісты Італіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Італіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Ювентус
Катэгорыя:Ігракі ФК Про Верчэлі
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Італіі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Палерма
Катэгорыя:Трэнеры ФК Лукезэ
Катэгорыя:Трэнеры ФК Ювентус
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 1934
Альф Рамсей

**Альфрэд Эрнест (Альф) Рамсей** (;  — ) — англійскі футбольны трэнер, які прывёў зборную Англіі да перамогі ў чэмпіянаце свету 1966.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток:"Set-Print", 2006.

Катэгорыя:Футбалісты Англіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Англіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Тотэнхэм Хотспур
Катэгорыя:Ігракі ФК Саўтгемптан
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Англіі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Бірмінгем Сіці
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Англіі па футболе
Катэгорыя:Трэнеры ФК Іпсвіч Таўн
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 1966
Катэгорыя:Трэнеры-пераможцы чэмпіянатаў свету па футболе
Катэгорыя:Члены Залы славы англійскага футбола
Раён

**Раё́н** (ад  — прамень, радыус) — адзін з двух відаў адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу ў некаторых краінах: адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка або пэўная частка горада.

## Апісанне 
Раён у якасці адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі існуе ў Азербайджане, Беларусі, Грузіі, Латвіі, Малдове, Расіі і Украіне. Паняцце *раён* было ўтворана ад слова французскага паходжання і ў якасці адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі ўведзены савецкай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1923–1929 гадоў, якая замяніла былыя *воласці* і *паветы* Расійскай імперыі на раёны.

Звычайна раён — адзінка, на два крокі ніжэйшая за нацыянальны ўзровень. Ён можа быць падпарадкаванай часткай наступных адзінак:

* вобласці, вялікага горада (у Беларусі);
* *вобласці*, *края*, *рэспублікі*, *аўтаномнай акругі* або вялікага горада (у Расіі);
* невялікай рэспублікі СССР, *вобласці*, *края*, *рэспублікі* або вялікага горада буйной ССР (у былым Савецкім Саюзе);
* *вобласці*, вялікага горада, або Аўтаномнай рэспублікі Крым (ва Украіне).

Звычайна раёны маюць пэўную ступень самакіравання ў форме публічнага абрання *адміністрацыі раёна* (райсавета) і мясцовага кіраўніка адміністрацыі, які часам выбіраецца, а часам прызначаецца.

## Раёны ў Беларусі 
### Адміністрацыйна-тэрытарыяльны раён 
Падзел на раёны ў Беларусі застаўся ад распаду СССР. Раён з’яўляецца адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкай вобласці.

На 1 студзеня 2000 года ў Беларусі налічвалася 118 раёнаў.

### Гарадскі раён 
У буйных гарадах уводзіцца адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел на раёны. Кожны раён мае сваё раённае самакіраванне. На раёны падзяляюцца ўсе абласныя цэнтры краіны і горад Бабруйск.

Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Мінска быў уведзены ў 1938 годзе і на цяперашні момант налічваецца 9 адміністрацыйных раёнаў горада.

На 1 студзеня 2004 года ў Беларусі налічвалася 24 гарадскія раёны.

### Дадатковыя звесткі 
* Найбольшая колькасць раёнаў у Мінскай вобласці — 22.
* Найменшая колькасць раёнаў у Брэсцкай вобласці — 16.
* У Беларусі маецца 10 раёнаў, у склад якіх уваходзяць два гарады: Бярозаўскі, Дзяржынскі, Жыткавіцкі, Івацэвіцкі, Камянецкі, Лідскі, Лунінецкі, Мёрскі, Столінскі, Чашніцкі.
* Самая доўгая назва раёна Беларусі — Верхнядзвінскі (14 літар).
* Самая кароткая назва раёна Беларусі — Глускі, Ельскі, Лідскі, Мёрскі, Пінскі, Слуцкі і Ушацкі (па 6 літар).
* Найбольшы паводле плошчы раён — Столінскі (3 342,06 км²)
* Найменшы паводле плошчы раён — Жабінкаўскі (684,17 км²)
* Найбольшы паводле колькасці насельніцтва раён — Барысаўскі (2009 год — 187,6 тыс.)
* Найменшы паводле колькасці насельніцтва раён — Краснапольскі (2009 год — 11,1 тыс.)

## Крыніцы 
Катэгорыя:Адміністрацыйныя адзінкі
Рамуальд Жакоўскі

**Рамуальд Жакоўскі** ( — ) — беларускі акцёр.

Пачаў працаваць у трупе Першага беларускага таварыства драмы і камедыі (1917—1919), якое было створана Ф. Ждановічам пры ўдзеле І. Буйніцкага і У. Фальскага ў 1917 годзе. У 1918 годзе разам з Ф. Ждановічам працаваў у Вільні. У красавіку—лістападзе разам з Ф. Ждановічам працаваў у Беларускім савецкім тэатры. У 22-гадовым узросце скончыў жыццё самагубствам.

## Ролі 
Выконваў ролю Старца ў «Раскіданым гняздзе» (паводле п’есы Я. Купалы), стварыў глыбока псіхалагічны вобраз. Добра дэкламаваў, пісаў вершы.
Сярод іншых роляў:
* Пісар і Кукса («Пашыліся ў дурні» М. Крапіўніцкага),
* сват Якуб (вадэвіль «Модны шляхцюк» К. Каганца).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Календарыюм // Czasopis, № 12/2009

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Акцёры Беларусі
Катэгорыя:Самазабойцы
Фрэдэрык Джон Робінсан

**Фрэдэрык Джон Робінсан, 1-ы віконт Годрык** (;  — ) — 24-ы прэм'ер-міністр Вялікабрытаніі. Належаў да партыі Торы.
 
Скончыў школу Хароў і каледж Кембрыджскага ўніверсітэта. Стаў членам парламента ў 1806 годзе. У 1812 годзе стаў тайным саветнікам, займаў розныя ніжэйшыя пасады ва ўрадзе лорда Роберта Джэнкінсана. Падтрымліваў ўвядзенне хлебных законаў у 1815 годзе, якія потым сталі прычынай масавых беспарадкаў у Лондане. У 1818 годзе ўступіў у кабінет міністраў Вялікабрытаніі, стаў прэзідэнтам гандлёвай палаты. Неўзабаве стаў канцлерам казначэйства. У 1827 — міністр калоній. У той жа год атрымаў тытул пэра (1-ы віконт Годрык). З 31 жніўня 1827 па 21 студзеня 1828 года — прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі (саступіў месца герцагу Уэлінгтану). Ва ўрадзе лорда Грэя паўторна займаў пасаду міністра калоній.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Графы пэрства Злучанага каралеўства
Катэгорыя:Канцлеры казначэйства Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Міністры калоній Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Торы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Члены парламента Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Члены Тайнага савета Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Прэзідэнты Каралеўскага геаграфічнага таварыства
Раёны Мінска

**Мінск** падзяляецца на дзевяць адміністрацыйных **раёнаў**: 

# Цэнтральны
# Савецкі
# Першамайскі
# Партызанскі
# Заводскі
# Ленінскі
# Кастрычніцкі
# Маскоўскі
# Фрунзенскі

У склад горада ўваходзіць некалькі буйных жыллёвых масіваў — жылых раёнаў, сярод іх: 

* Ангарская
* Брылевічы
* Вяснянка
* Грушаўка
* Дражня
* Захад
* Зялёны Луг
* Каменная Горка
* Красны Бор
* Кунцаўшчына
* Курасоўшчына
* Лошыца
* Малінаўка
* Масюкоўшчына
* Міхалова
* Навінкі
* Пятроўшчына
* Паўднёвы Захад
* Паўночны пасёлак
* Серабранка
* Сокал
* Сосны
* Сцяпянка
* Сухарава
* Уручча
* Усход
* Чыжоўка
* Шабаны

Кожны жылы раён складаецца з некалькіх мікрараёнаў.
Раі

**Раі́ Со́за Віе́йра ды Аліве́йра** (; нар. ) — бразільскі футбаліст, паўабаронца. Чэмпіён свету 1994 у складзе нацыянальнай зборнай Бразіліі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток:"Set-Print", 2006.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Бразіліі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Бразіліі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Сан-Паўлу
Катэгорыя:Ігракі ФК Пары Сен-Жэрмен
Катэгорыя:Ігракі ФК Батафогу Рыбейран-Прэту
Катэгорыя:Ігракі ФК Понты-Прэта
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Ганаровага легіёна
Штэфан Ройтэр

**Штэфан Ройтэр** (; нар. ) — нямецкі футбаліст, абаронца і паўабаронца. Чэмпіён свету 1990 у складзе нацыянальнай зборнай ФРГ.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток:"Set-Print", 2006.

Катэгорыя:Футбалісты Германіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Германіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Барусія Дортмунд
Катэгорыя:Ігракі ФК Ювентус
Катэгорыя:Ігракі ФК Баварыя Мюнхен
Катэгорыя:Ігракі ФК Нюрнберг
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па футболе
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 1990
Родныя гоні

**«Родныя гоні»** — грамадска-культурны і літаратурна-мастацкі ілюстраваны часопіс дэмакратычнага кірунку, орган ТБШ. Выдаваўся на беларускай мове ў Вільні (сакавік — кастрычнік 1927). Рэдактары В. Дзягцяранка, М. Станкевіч (з № 5). Мастацкае афармленне — Я. Горыд. Выйшла 6 нумароў.

## Тэматыка 
Гістарычная тэматыка прадстаўлена ў публікацыях А. Савіча, Д. Масальскага і А. Навіны, прысвечаных асвеце ў сярэдневяковай Беларусі, ролі моладзі ў беларускім нацыянальна-вызваленчым руху. 3 нарысамі аб прынцыпах навучання і выхавання ў беларускай школе выступаў С. Паўловіч (пад крыптанімам «С. П.»), з артыкулам пра акадэмічную канферэнцыю па рэформе беларускага правапісу і азбукі ў Мінску — Я. Станкевіч. Друкаваў вершы і паэмы М. Багдановіча, Н. Арсенневай, М. Васілька, П. Пестрака (пад псеўд. Звястун), В. Вальтара, Ф. Грышкевіча, А. Бартуля, апавяданні Палачанкі, У. Грыневіча, замалёўкі А. Мацейчыка, пераклады з У. Сыракомлі, А. Дадэ, артыкулы пра творчасць В. Дуніна-Марцінкевіча, М. Багдановіча, Ядвігіна Ш., Н. Арсенневай, новыя звесткі пра жыццё Ф. Скарыны («Аб годзе нараджэння Ф. Скарыны» I. Дварчаніна). Пра беларускую народную эстэтыку пісаў Р. Зямкевіч (пад псеўд. Суніца), пра зямельныя адносіны на Беларусі ў канцы XIX ст. — А. Зянюк. На старонках часопіса змешчаны беларускія народныя песні ў нотным запісе В. Багдановіча, Т. Трызны, А. Стаповіча, матэрыялы з гісторыі асветы, літаратурна-філасофскае эсэ Чэмера (У. Самойлы), артыкулы пра выдатных вучоных (І. Ньютана, Б. Спінозу). У асобным раздзеле асвятлялася праца гурткоў ТБШ. Меліся рубрыкі «Культурныя навіны», «Кнігапіс».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Часопісы Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Таварыства беларускай школы
Катэгорыя:Друкаваныя выданні, якія ўзніклі ў 1927 годзе
Катэгорыя:Друкаваныя выданні, закрытыя ў 1927 годзе
Раўнамерны рух

**Раўнаме́рны рух** — разнавіднасць механічнага руху, калі цела (матэрыяльны пункт) пераадольвае аднолькавыя адлегласці за аднолькавыя прамежкі часу.

Пры раўнамерным руху
* велічыня скорасці з’яўляецца пастаяннай велічынёй (яе напрамак можа змяняцца),
* тангенцыяльнае паскарэнне цела роўнае нулю (нармальнае паскарэнне можа адрознівацца ад нуля),
* шлях, пройдзены целам за некаторы адрэзак часу t, складае s = vt, дзе v — велічыня яго скорасці.

Такім чынам, раўнамерны рух можна вызначыць як рух з нязменнай (па велічыні) скорасцю.

## Раўнамерны прамалінейны рух 
Раўнамерны прамалінейны рух — такі рух, пры якім скорасць застаецца нязменнай не толькі па велічыні, але і па напрамку. Пры раўнамерным прамалінейным руху
* паскарэнне (як нармальнае, так і тангенцыяльнае) цела роўнае нулю,
* траекторыяй руху з’яўляецца прамая,
* перамяшчэнне цела роўнае пройдзенаму ім шляху.

Адпаведна законам Ньютана, цела рухаецца раўнамерна і прамалінейна тады, калі на яго не дзейнічаюць ніякія знешнія сілы, або дзеянне гэтых сіл з’яўляецца ўзаемна скампенсаваным (раўнадзейная сіла роўная нулю).

## Раўнамерны рух па акружнасці 
Пры раўнамерным руху па акружнасці цела рухаецца з пастаяннай вуглавой скорасцю адносна восі вярчэння. Пры гэтым велічыня нармальнага паскарэння цела не змяняецца з часам і складае
: a_n = {\omega}^2 r = \frac {v^2} r.

У выпадку раўнамернага вярчэння цела вакол некаторай восі кожны яго пункт выконвае раўнамернае вярчэнне па акружнасці.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Механічны рух
Катэгорыя:Кінематыка
Рокі Жуніяр

**Жазэ́ Віто́р Ро́кі Жу́ніяр** (; ), больш вядомы як проста **Ро́кі Жу́ніяр** — футбаліст зборнай каманды Бразіліі. Абаронца. Чэмпіён свету 2002.
## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Руднік В.* Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток: «Set-Print», 2006.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Футбалісты Бразіліі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Бразіліі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Ітуану
Катэгорыя:Ігракі ФК Палмейрас
Катэгорыя:Ігракі ФК Аль-Раян
Катэгорыя:Ігракі ФК Дуйсбург
Катэгорыя:Ігракі ФК Баер 04
Катэгорыя:Ігракі ФК Сіена
Катэгорыя:Ігракі ФК Лідс Юнайтэд
Катэгорыя:Ігракі ФК Мілан
Катэгорыя:Ігракі ФК Сан-Жазэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Сантарытэнсі
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 2002
Паала Росі

**Паала Росі** (; , Прата — ) — італьянскі футбаліст, нападнік. Чэмпіён свету 1982 у складзе нацыянальнай зборнай Італіі.

## Дасягненні 
* Чэмпіён Італіі 1982, 1984
* Чэмпіён свету 1982
* Уладальнік Кубка Італіі: 1983
* Уладальнік Кубка Кубкаў: 1984
* Уладальнік Кубка еўрапейскіх чэмпіёнаў: 1985
* 1982 — «Залатая бутса» ФІФА
* 1982 — «Залаты мяч» ФІФА
* 1982 — Найлепшы футбаліст Еўропы
* 1982 — Найлепшы футбаліст свету
* Уваходзіць у спіс ФІФА 100
* Найлепшы бамбардзір чэмпіянату Італіі 1978, Серыя A (30 матчаў, 24 галы)
* Найлепшы бамбардзір чэмпіянату Італіі 1977, Серыя B (36 матчаў, 21 гол)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток:"Set-Print", 2006.

Катэгорыя:Футбалісты Італіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Італіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Элас Верона
Катэгорыя:Ігракі ФК Мілан
Катэгорыя:Ігракі ФК Ювентус
Катэгорыя:Ігракі ФК Перуджа
Катэгорыя:Ігракі ФК Вічэнца
Катэгорыя:Ігракі ФК Кома
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 1982
Катэгорыя:ФІФА 100
Катэгорыя:Уладальнікі «Залатога мяча»
Катэгорыя:Памерлі ад раку лёгкага
Родны край (1919)

«На чужыне». Тамаш Грыб (1895—1938) — беларускі грамадcка-палітычны і культурны дзеяч. Рыга, 1920 г.]]

**«Родны край»** — грамадска-палітычная і літаратурная газета. Выдавалася на беларускай мове ў Гародні 22 чэрвеня—10 ліпеня 1919 г. Рэдактар Тамаш Грыб. На шостым нумары газета забаронена, рэдактар арыштаваны.

## Гісторыя 
Выдавалася ў Гародні беларускімі эсэрамі. Апісвала самаўпраўства польскіх уладаў. Паведамляла пра культурнае жыццё на Гарадзеншчыне.
Выдадзена 6 нумароў. пасля чаго выданне забаранілі польскія ўлады, а рэдактара Тамаша Грыба арыштавалі. 20 ліпеня 1919 за ўдзел у выданні газеты была арыштаваная і Паўліна Мядзёлка.

## Тэматыка 
Адлюстроўвала палітычную лінію партыі беларускіх эсэраў, пазіцыі радыкальна настроеных беларускай інтэлігенцыі і сялян у пачатку акупацыі Гродзеншчыны польскімі войскамі. Пісала пра факты самаўпраўства польскіх улад, заклікала да аб’яднання ўсе апазіцыйна настроеныя да заваёўнікаў сілы. Змяшчала інфармацыю пра культурна-асветнае жыццё на Гродзеншчыне. Надрукавала публіцыстычныя выступленні па бягучым палітычным моманце Тамаша Грыба (пад крыптанімам «А. Н-ка» — Антон Небарака), артыкул пра Люблінскую унію 1569 г. (пад псеўд. Беларус), карэспандэнцыі аб праследаванні беларускай школы і барацьбе за яе існаванне П. Мядзёлкі (пад крыптанімам «П-нка» — Паўлінка). Вершы В. Нядзельскай і П. Цёмнага ў алегарычнай форме адлюстроўвалі настроі інтэлігенцыі, заклікалі да супраціўлення акупацыйным уладам.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Арсень Ліс. «Родны край» / Арсень Ліс //  — С. 118, 119.
* 
* 
* Пяткевіч А. М. «Родны край» //  С. 397.

Катэгорыя:Газеты на беларускай мове
Катэгорыя:Газеты Гродна
Катэгорыя:1919 год у Гродне
Тэадор Рузвельт

**Тэадор Рузвельт** (Theodore Roosevelt; , Нью-Ёрк — ) — палітычны і дзяржаўны дзеяч, 26-ы прэзідэнт ЗША, лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру (1906) за вялікі ўдзел у заключэнні Портсмундскага міру.

## Біяграфічныя звесткі 
Скончыў Гарвардскі ўніверсітэт (1880), вучыўся ў Калумбійскай (Нью-Ёрк) юрыдычнай школе. Належаў да Рэспубліканскай партыі (з 1880). У 1881—84 дэпутат асамблеі штата Нью-Ёрк. 3 1889 член камісіі палаты прадстаўнікоў кангрэса ЗША па грамадзянскіх прызначэннях. У 1895—97 паліцэйскі камісар Нью-Ёрка. У красавіку 1897 — маі 1898 намеснік ваенна-марскога міністра. Удзельнік іспана-амерыканскай вайны 1898 на Кубе. 3 1899 губернатар штата Нью-Ёрк. 3 1900 віцэ-прэзідэнт ЗША, пасля забойства прэзідэнта У. Мак-Кінлі (з 1897) — Прэзідэнт ЗША (26-ы, 1901—09). Праводзіў экспансіянісцкі знешнепалітычны курс у Лацінскай Амерыцы (палітыка «вялікай дубінкі», захоп амерыканскімі войскамі зоны Панамскага канала ў 1903, акупацыя ўзброенымі сіламі ЗША Кубы ў 1906—09 і інш.). Пасрэднік на перагаворах паміж Японіяй і Расіяй па заключэнні Портсмуцкага мірнага дагавора 1905.

Аўтар гісторыка-літаратурных прац «Ваенна-марскія дзеянні ў вайну 1812 г.» (1880), «Заваяванне Захаду» (т. 1—4, 1889—96) і інш., публіцыстыкі, артыкулаў па арніталогіі, біяграфій палітычных дзеячаў ЗША Г. Морыса, Т. Х. Бентана.

Нобелеўская прэмія міру 1906.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Рузвельт // БЭ ў 18 т. Т. 13. Мн., 2001.
* Roosevelt. His Life, Meaning, and Messages. New York, 1919. V. 1-4.
* Mellander, Gustavo A. (1971) The United States in Panamanian Politics:The Intriguing Formative Years. Danville, Ill.: Interstate Publishers, OCLC 138568
* Mellander, Gustavo A.; Nelly Maldonado Mellander (1999). Charles Edward Magoon: The Panama Years. Río Piedras, Puerto Rico: Editorial Plaza Mayor. ISBN 1-56328-155-4. OCLC 42970390.
* Pringle H. F. Theodore Roosevelt: A Biography. New York, 1931.
* Letters of Theodore Roosevelt / Ed. by E. E.Morison. Cambridge (Mass.), 1951-54. V. 1-8.
* Gould L. Presidency of Theodore Roosevelt. Lawrence, 1991.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэзідэнты ЗША
Катэгорыя:Віцэ-прэзідэнты ЗША
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты ЗША (1912)
Катэгорыя:Губернатары Нью-Ёрка
Катэгорыя:Члены Рэспубліканскай партыі ЗША
Катэгорыя:Выпускнікі Гарварда
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі міру
Катэгорыя:Удзельнікі Іспана-амерыканскай вайны
Катэгорыя:Постаці кальвінізму
Катэгорыя:Постаці англіканства
Катэгорыя:Рузвельты
Оскар Руджэры

**Оскар Альфрэда Руджэры** (; нар. ) — аргенцінскі футбаліст, абаронца. Чэмпіён свету 1986 у складзе нацыянальнай зборнай Аргенціны.

## Дасягненні 
* Чэмпіён Аргенціны (3): 1981 (Метрапалітана), 1985/86, 1995 (Клаўсура) 
* Чэмпіён Іспаніі (1): 1990
* Кубак Лібертадорэс (1): 1986 
* Міжкантынентальны кубак (1): 1986
* Чэмпіён свету (1): 1986
* Пераможца Кубка Амерыкі (2): 1991, 1993

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток: «Set-Print», 2006.
* Руднік В. Вялікая кніга чэмпіёнаў: 1908-2018. - Мінск :Медысонт, 2022 ISBN 978-985-7228-67-6

Катэгорыя:Футбалісты Аргенціны
Катэгорыя:Ігракі зборнай Аргенціны па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Ланус
Катэгорыя:Ігракі ФК Сан-Ларэнса
Катэгорыя:Ігракі ФК Амерыка Мехіка
Катэгорыя:Ігракі ФК Анкона
Катэгорыя:Ігракі ФК Велес Сарсфілд
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэал Мадрыд
Катэгорыя:Ігракі ФК Лагроньес
Катэгорыя:Ігракі ФК Рывер Плэйт
Катэгорыя:Ігракі ФК Бока Хуніярс
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Аргенціны
Катэгорыя:Трэнеры ФК Сан-Ларэнса
Катэгорыя:Трэнеры ФК Амерыка Мехіка
Катэгорыя:Трэнеры ФК Эльчэ
Катэгорыя:Трэнеры ФК Індэпенд’ентэ
Катэгорыя:Трэнеры ФК Тэкас
Катэгорыя:Трэнеры ФК Гвадалахара
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 1986
Катэгорыя:Чэмпіёны Паўднёвай Амерыкі па футболе
Руапеху

**Руапеху** (маоры: *Ruapehu*, *грымучая прорва*) — самы высокі вулкан на Паўночным востраве Новай Зеландыі. Вышыня — 2.797 метраў, знаходзіцца на Цэнтральным плато вострава і з’яўляецца часткай Нацыянальнага парка Тангарыра.

Схілы Руапеху пакрываюць сем невялікіх ледавікоў, даўжыня найбольшага з іх Вакапаха дасягае 1.6 км . У кратары вулкана знаходзіцца кратаравае возера, якое ў 1996 годзе пасля апошняга значнага вывяржэння зышло ў даліну селявым патокам (lahar). Пасля гэтага возера пачало няспынна зноў запаўняцца вадоў, а ў кастрычніку 2003 года яго запаўненне дасягнула 81 %. Было падлічана, што пры адсутнасці вывяржэння, возера перапоўніцца вадой і ў 2004—2005 годзе зноў сыдзе ў даліну селявым патокам.

У апошнія дзесяцігоддзі Руапеху праяўляе самую высокую вулканічную актыўнасць у параўнанні з трыма іншымі суседнімі вулканамі нацыянальнага парка: Нгарухое і Тангарыра. Самым цяжкім вынікам вулканінай актыўнасці Руапеху стала здарэнне 24 снежня 1953 года, калі хуткі поезд Уэлінгтан — Окленд быў змыты селянымі патокамі кратарнага возера ў раку. Пры здарэнні загінуў 151 чалавек.

Апошнія вывяржэнні вулкана адбыліся ў 1861, 1895, 1903, 1945, 1969, 1971, 1975, 1988, верасні 1995, ліпені 1996 і 1997 гадах. Нягледзячы на тое, што, як адзначалі спецыялісты, навейшыя вывяржэнні былі самымі моцнымі з часоў засялення Новай Зеландыі белым чалавекам — пакеха, чалавечых ахвяр, выкліканых вывяржэннем, не назіралася. У новазеландскім турызме спрабавалі нават дзякуючы гэтаму рабіць рэкламу рэгіёну, каб выклікаць зацікаўленасць рэнтабільнымі гарналыжнымі курортамі на схілах гары.

На схілах гары знаходзяцца тры з чатырох навазеландскіх гарналыжных курортаў Паўночнага вострава:

* Спуск Вакапака (16 пад’ёмнікаў)
* Спуск Туроа (11 пад’ёмнікаў)
* Спуск Тукіна (2 наземныя тросавыя пад’ёмнікі)

На схілах Руапеху бярэ свой пачатак рака Вайката, найдаўжэйшая рака Новай Зеландыі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Volcanic Hasards at Ruapehu Volcano, VE Neal, BF Houghton, SJ Cronin, SL Donoghue, KA Hodgson, DM Johnston, JA Lecointre, AR Mitchel; GNS Science  (на англійскай мове)

### Відэаматэрыялы 
* **YouTube**: Першы пад’ёмнік на Руапеху (пачатак 60-х гг.)  (Даўжыня 3:36)

Катэгорыя:Вулканы паводле алфавіта
Катэгорыя:Вулканы Новай Зеландыі
Пячора Руфіньяк

**Руфіньяк** () — пячора з палеалітычным жывапісам. Францыя, Дардонь.

Вельмі моцна разгалінаваная пячора. Агульная працягласць у трох узроўнях каля 10 км. Жывапіс находзіцца на верхнім паверсе, агульная даўжыня якога каля 7 км. Пячора вядомая вельмі даўно, жывапіс — таксама, але да 1956 былі сумненні ў яго старажытнасці. Улетку 1956 Р. Рабер і Ж.-Л. Нуж’е знайшлі тут малюнкі мамантаў, якія сведчаць аб іх палеалітычным узросце. У пячоры працавалі А. Брэйль, Ж.-Л. Нуж’е, А. Леруа-Гуран і інш. Абсалютных датыровак няма.

Катэгорыя:Пячоры Францыі
Катэгорыя:Палеаліт
Катэгорыя:Экскурсійныя пячоры
Рух па парабале

**Рух па парабале** — складаны рух, што складаецца з раўнамернага руху ў гарызантальным кірунку з скорасцю v_{0}, і роўнапаскоранага руху з паскарэннем g у вертыкальным кірунку.

Пры руху па парабале скорасць у кожным пункце траекторыі накіравана гэтак жа, як і датычная да парабалы ў дадзеным пункце, модуль гэтае скорасці роўны:

: v=\sqrt{(v_{0}^2+v_{y}^2)} \,

Катэгорыя:Механічны рух
Рыа-Грандэ

**Рыа-Грандэ** (), **Рыа-Брава-дэль-Нортэ** () — рака ў ЗША і Мексіцы (на працягу каля 2 тыс.км утварае мяжу паміж імі).

Даўжыня 2870 км. Вадазбор 570 тыс. км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 15-20 тыс. м³/сек. Пачынаецца ў гарах Сан-Хуан (сістэма Скалістых гор), цячэ пераважна па засушлівых плато, месцамі ў вузкіх каньёнах, упадае ў Мексіканскі заліў. Буйны прыток Пекас (злева). Буйныя вадасховішчы Элефант-Б’ют і Фалькон. Сяднаходная на асобных участках. На Рыа-Грандэ — гарады Альбукерке, Эль-Паса, Ларэда (ЗША), Сьюдад-Хуарэс, Нуэва-Ларэда (Мексіка).

## Літаратура 
* 
* Paul Horgan, *Great River: The Rio Grande in North American History*. Volume 1, Indians and Spain. Vol. 2, Mexico and the United States. 2 Vols. in 1, 1038 pages — Wesleyan University Press 1991, 4th Reprint, ISBN 0-8195-6251-3

Катэгорыя:Рэкі Каларада
Катэгорыя:Рэкі Нью-Мексіка
Катэгорыя:Рэкі Тэхаса
Катэгорыя:Рэкі Мексікі
Катэгорыя:Памежныя рэкі
Катэгорыя:Басейн Мексіканскага заліва
Катэгорыя:Паўднёвы захад ЗША
Катэгорыя:Рэкі ЗША
Рывалду

**Рыва́лду Ві́тур Бо́рба Ферэ́йра** (; , Паўліста, Пернамбуку, Бразілія), больш вядомы як проста **Рыва́лду** або **Рывалда** — бразільскі футбаліст, ігрок на пазіцыі атакуючага паўабаронцы і нападніка. Чэмпіён свету 2002 у складзе нацыянальнай зборнай Бразіліі.

Футбаліст года па версіі FIFA (1999). Зараз з’яўляецца прэзідэнтам бразільскага клуба «Мажы-Мірын».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток: «Set-Print», 2006.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  
* 
* 
* 
* [Профіль Рывалда на footballdatabase.com](http://www.footballdatabase.com/index.php?page=player&Id=1100&b=true&pn=Vitor_Borba_(Rivaldo)_Ferreira)
* 

Катэгорыя:Футбалісты Бразіліі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Бразіліі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Санта-Круз Рэсіфі
Катэгорыя:Ігракі ФК Мажы-Мірын
Катэгорыя:Ігракі ФК Карынтыянс
Катэгорыя:Ігракі ФК Палмейрас
Катэгорыя:Ігракі ФК Дэпартыва Ла-Карунья
Катэгорыя:Ігракі ФК Барселона
Катэгорыя:Ігракі ФК Мілан
Катэгорыя:Ігракі ФК Крузейру
Катэгорыя:Ігракі ФК Алімпіякос Пірэй
Катэгорыя:Ігракі ФК АЕК Афіны
Катэгорыя:Ігракі ФК Бунёдкар
Катэгорыя:Ігракі ФК Сан-Паўлу
Катэгорыя:Ігракі ФК Кабушкорп
Катэгорыя:Ігракі ФК Сан-Каэтану
Катэгорыя:Уладальнікі «Залатога мяча»
Катэгорыя:Футбалісты года ў свеце
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Чэмпіёны Паўднёвай Амерыкі па футболе
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 1996 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1996 года
Катэгорыя:ФІФА 100
Раберту Рывеліну

**Рабе́рту Рывелі́ну** (; , , Бразілія) — бразільскі футбаліст, паўабаронца. Чэмпіён свету 1970 у складзе нацыянальнай зборнай Бразіліі.

З’яўлецца стрыечным братам іншага вядомага футбаліста — Зэ Сержыу.

## Дасягненні 
### Клубныя 
* Пераможца Лігі Карыёка: 1975, 1976, 1977
* Чэмпіён Саудаўскай Аравіі: 1979, 1980, 1981
* Уладальнік кубка Саудаўскай Аравіі: 1980
* Пераможца Турніру Рыа — Сан-Паўлу 1966
* Уладальнік кубка Освальда Круза: 1968, 1976
* Уладальнік кубка Рока: 1971, 1976

### Нацыянальныя 
Чэмпіён свету 1970
Бронзавы прызёр чэмпіянату свету 1978

### Асабістыя 
* Уладальнік «Срэбранага мяча» (па версіі часопіса «Плакар»): 1971

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток:"Set-Print", 2006.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Бразіліі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Бразіліі па футболе
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Аль-Хіляль Эр-Рыяд
Катэгорыя:Ігракі ФК Флуміненсі
Катэгорыя:Ігракі ФК Карынтыянс
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Бразіліі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Сімідзу С-Палс
Катэгорыя:ФІФА 100
Грыгорый I (Папа Рымскі)

[thumb|Грыгорый I дыктуе тэксты грыгарыянскіх спеваў. З Антыфанарыя Харткера з Санкт-Галена (Cod. Sang. 390, p. 13), каля [1000]]
**Грыгорый I Вялікі**, ці **Грыгорый Дваяслоў** (~540, Рым — 12 сакавіка 604, Рым) — царкоўны пісьменнік, Папа Рымскі (590-604), прылічаны да святых. Вялікі рэфарматар Каталіцкай Царквы. Рэфармаваў літургію, увёў грыгарыянскі харал.

## Біяграфія 
Паходзіў з сям’і патрыцыя. Будучы рымскім прэтарам, пакінуў пасаду, сваё багацце аддаў на заснаванне 7 манастыроў і сам стаў манахам. Пасля смерці Папы Пелагія II быў абраны на папскі сталец. Будучы папай, пашыраў сферы ўплываў рымскай царквы, дзеля чаго пасылаў сваіх месіянераў у Брытанію да англасаксаў, у Іспанію да вестготаў, умешваўся ў царкоўныя справы Францыі і Афрыкі, заяўляў аб сваім выключным праве выступаць вярхоўнай апеляцыйнай інстанцыяй для ўсёй Каталіцкай Царквы. 3 яго дзейнасцю ўзмацняюцца прэтэнзіі Рымскіх Папаў на сусветнае духоўнае панаванне. Рэфармаваў царкоўнае песнапенне і пакінуў пасля сябе шэраг твораў багаслоўскага і рэлігійна-маральнага зместу, у тым ліку «», якое на працягу многіх гадоў было сапраўды кодэксам для духавенства. Разам з тым ён варожа ставіўся да свецкай адукацыі, знішчаў многія антычныя літаратурныя помнікі. Вёў змаганне з канстанцінопальскім патрыярхам за першынство ў хрысціянскай Царкве. За свае ўчынкі быў прылічаны хрысціянскай Царквой да ліку святых. Яго творы ў свой час былі надзвычай пашыраны ў краінах Еўропы, былі таксама вядомы і на Русі. У сваёй «Прадмове… ва ўсю Біблію» Ф. Скарына называе Грыгорыя Вялікага «*учителем вселенским*».

У 594 пагадзіўся выплачваць лангабардам штогадовую даніну.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Папы Рымскія
Катэгорыя:Аніцыі
Катэгорыя:Святыя паводле алфавіта
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя VI стагоддзя
Катэгорыя:Дактары Касцёла
Катэгорыя:Айцы Царквы
Катэгорыя:Кананізаваныя Папы Рымскія
Катэгорыя:Каталіцкія і праваслаўныя святыя
Катэгорыя:Рымскія святыя
Катэгорыя:Лацінскія пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі VI стагоддзя
Катэгорыя:Патрыстыка
Катэгорыя:Царкоўныя дзеячы VI стагоддзя
Катэгорыя:Царкоўныя дзеячы VII стагоддзя
Карл-Хайнц Рыдле

**Карл-Хайнц Рыдле** (; нар. , Вайлер-Зімерберг) — нямецкі футбаліст, нападнік. Чэмпіён свету 1990 у складзе нацыянальнай зборнай ФРГ.
## Крыніцы 
## Літаратура 
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток:"Set-Print", 2006.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Германіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Германіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Фулхэм
Катэгорыя:Ігракі ФК Ліверпул
Катэгорыя:Ігракі ФК Барусія Дортмунд
Катэгорыя:Ігракі ФК Лацыа
Катэгорыя:Ігракі ФК Вердэр
Катэгорыя:Ігракі ФК Блау-Вайс 1890
Катэгорыя:Ігракі ФК Аўгсбург
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Германіі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Фулхэм
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 1990
Рыгор Пірамовіч

**Рыгор Пірамовіч**, сапр. **Грыгор Пірумян** (; ,  — , ) — педагог, пісьменнік, асветнік, прафесар філасофіі. З армянскай купецкай сям'і.

## Біяграфія 
Вучыўся ў езуіцкіх калегіюмах у Луцку і Львове. Належаў да ордэну езуітаў (1754—1773). У 1767 у якасці выхавацеля сыноў львоўскага кашталяна здзейсніў падарожжа ў Францыю і Італію, дзе пазнаёміўся з рознымі плынямі ў філасофіі і педагогіцы. У 1770—1773 выкладаў філасофію ў Львоўскім езуіцкім калегіюме. Пасля забароны ордэна езуітаў Р. Пірамовіч перасяліўся ў Варшаву і ў 1773 г. быў прызначаны членам Адукацыйнай камісіі Рэчы Паспалітай, у 1773-1794 — яе сакратар. Адначасова з 1774 быў пробашчам у Кураве, а з 1785 і ў Коньскаволі. Адзін з укладальнікаў асноўнага закона (1781) пра арганізацыю асветы ў Рэчы Паспалітай. Выконваў функцыі інспектара народных школ. Пасля стварэння пры Адукацыйнай камісіі *«Тоwarzystwa do ksiąg elementarnych»*, якое мела задачай выданне кніг для народнага чытання і выпрацоўку праграм выкладання ў пачатковых школах, Р. Пірамовіч выпрацаваў статут гэтага таварыства і стаў самым энергічным яго працаўніком, у 1775—1787 — сакратар таварыства. Пасля ўдзелу ў Таргавіцкай канфедэрацыі Р. Пірамовіч страціў усе свае пасады, змушаны быў шукаць прытулку па дварах магнатаў, жыў у эміграцыі. З нявысветленых прычын ён быў часова зняволены ў турму аўстра-венгерскім урадам (1797), пакінуў пасады ў Кураве і Коньскаволі. У 1797—1800 знаходзіўся пад наглядам паліцыі ў Кракаве. Удзельнічаў у працы Варшаўскага таварыства сяброў навукі. Памёр плябанам касцёла ў Межырычэ.

Р. Пірамовіч пісаў вершы, складаў віншавальныя оды, публіцыстычныя нарысы, складаў хрэстаматыі для пачатковых школ, прамовы на розныя ўрачыстыя выпадкі і пад. З яго твораў (да 70) большасць застаецца ў рукапісах.

## Творы 
* «Nauka obyczajowa dla ludu», 1785.
* «Powinności nauczyciela», 1787.

Пад рэд. Р. Пірамовіча выйшлі:
* «Fedra… bajki wybrane», 1767. (зб. казак)
* «Wymowa i poezja dla szkół narodowych pierwszy raz wydana», 1792—1819. (падручнік рыторыкі)
* «Elementarz dla szkół parafialnych narodowych, zawierający 1. Naukę pisania i czytania, 2. Katechizm, 3. Naukę obyczajową, 4. Naukę rachunków», 1785. (буквар для парафіяльных школ)
* «Mowa w Dzień Rocznicy Otwarcia Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych, 1776», 1788. (зб. прамоў таварыства)
* «Powinności nauczyciela w szkole parafialnej»
* ??, 1889. (зб. вершаў для дзетак і юнакоў)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Mizia Т.* Ideologia oświatowa G. Piramowicza. // Rozprawy z dziejów oświaty. t.1., Wrocław, 1958;
* *Mrozowska K.* G. Piramowicz jako sekretarz Towarzystwa do ksiąg elementarnych. // Studia i materiały do dziejów nauki polskiej. t.6., Warsz., 1958.

Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі
Рыкардынью

**Рыка́рду Луі́с По́цы Радры́гіс** (; ), больш вядомы як **Рыкарды́нью** або **Рыкардынья** () — футбаліст зборнай каманды Бразіліі. Паўабаронца. Чэмпіён свету 2002.

## Кар’ера 
У 1995—1997 гуляў за «Парану», 1998—2002 за «Карынтыянс», у 2002—2004 — за «Сан-Паўлу», у 2004—2005 — за «Сантус», у 2006 — зноў за «Карынтыянс», у 2006—2008 — за турэцкі «Бешыкташ».
## Крыніцы 
## Літаратура 
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток: «Set-Print», 2006.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Бразіліі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Бразіліі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Баія
Катэгорыя:Ігракі ФК Атлетыку Мінейру
Катэгорыя:Ігракі ФК Аль-Раян
Катэгорыя:Ігракі ФК Бешыкташ
Катэгорыя:Ігракі ФК Карынтыянс
Катэгорыя:Ігракі ФК Сантус
Катэгорыя:Ігракі ФК Мідлсбра
Катэгорыя:Ігракі ФК Сан-Паўлу
Катэгорыя:Ігракі ФК Бардо
Катэгорыя:Ігракі ФК Парана
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 2002
Рунь (часопіс)

**«Рунь»** — штотыднёвы ілюстраваны літаратурна-мастацкі часопіс. Выходзіў з 2 мая да 4 ліпеня 1920 года на беларускай мове ў Менску за часамі польскай акупацыі. Рэдактар Янка Луцэвіч (Янка Купала), выдавец Вацлаў Іваноўскі. Лічыўся пераемнікам выдання «Беларускае жыццё».

## Тэматыка 
Кірунак яго выявіўся ў артыкулах і нататках па сацыяльна-палітычных праблемах, у вершах, апавяданнях, нарысах, «малых» жанрах драматургіі і ў літаратурна-мастацкай публіцыстыцы. Выступаў за нацыянальнае самавызначэнне беларускага народа, усебаковае развіццё яго эканомікі і культуры. Актыўны ўдзел у выданні прымалі Л. Родзевіч, М. Кудзелька, мастак Я. Драздовіч, супрацоўнікі беларускага тэатра і грамадскіх культурна-асветніцкіх устаноў. Апублікаваў шэраг мастацкіх твораў, у т.л. вершы А. Гаруна, М. Чарота, К. Буйло, У. Жылкі, А. Петрашкевіча, М. Краўцова, апавяданні і артыкулы М. Багдановіча, 3. Бядулі, І. Піліпава, Л. Родзевіча і інш. Змясціў даследаванні Я. Карскага, Ф. Аляхновіча, У. Ігнатоўскага, І. Гердэра. Надрукаваў рэцэнзіі на творы М. Гарэцкага, на аглядныя артыкулы пра беларускіх пісьменнікаў, фатаграфіі пісьменнікаў і тэатральных дзеячаў і малюнкі беларускіх краявідаў, помнікаў гісторыі і культуры.

У № 5—8 часопіса была ўпершыню надрукаваная п’еса Я. Купалы «Прымакі».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Конан, У. «Рунь» / Уладзімір Конан //  — С. 133.

Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Часопісы Беларусі
Катэгорыя:1920 год у Мінску
Рымскі форум

[thumb|375px|Рымскі форум, у цэнтры — калоны храма Сатурна, за імі [трыўмфальная арка Септымія Севера]]

Амаль што ў кожным рымскім горадзе існаваў форум, — як цэнтр палітычнага, эканамічнага, культурнага і рэлігійнага жыцця. Самым першым месцам такога прызначэння быў **Рымскі Форум** (*Forum Romanum*) — форум у Рыме, які з'яўляецца люстэркам усёй рымскай гісторыі і лічыцца цэнтрам палітычнай улады ў горадзе Рым і ва ўсёй Рымскай Імперыі.

Раней на месце Рымскага Форума ляжала забалочаная даліна непадалёку ад Палатына, якую лацінскія пасельнікі выкарыстоўвалі ў якасці могілак. Масавае засяленне тэрыторыі стала магчымым толькі пачынаючы з 6 стагоддзя да н.э., пасля таго як балота асушылі з дапамогай старажытнарымскай сістэмы каналаў Клаака Максіма (*Cloaca Maxima*).

: *Там, дзе сёння рынкі, былі раней тарфяныя балоты, дзіркі, перапоўненыя вадой, уздымаўся прыліў Тыбру. Гэта Лакус Куртый, там дзе зараз на сухім месцы стаіць алтар: зямля там, дзе раней было возера. Там дзе Велабрум суправаджае сёння ў святочным паходзе да Цыркусу, раслі калісьці зараслі вярбовага хмызняку, ды шапацеў чарот*

:(Авід, *Фасты*, VI, 401-406)

Прыблізна ў 490 годзе да н.э. у даліне былі ўзведзены два храмы, прысвечаныя багам Сатурну і Кастару. З гэтай нагоды асяроддзе форума хутка ператварылася ў цэнтр маладога горада. Неўзабаве на поўдні ад Рымскага Форума была закладзена другая плошча — Камітый (*Comitium*). Большая частка рымскай палітыкі рабілася менавіта тут, таму што рэзідэнцыі сената, Курыя (*Curia*) і Ростра (*Rostra*) — грамадскія трыбуны аратараў, размяшчаліся ў непасрэднай блізасці адсюль.

У 145 годзе да н.э. цэнтр палітычных падзей Рыму зноў перамясціўся з Камітыя у Форум. Пасля смерці Гая Цэзара Камітый быў канчаткава ліквідаваны, а Форум значна пашыраны за конт стварэння так званага Юліанскага Форума (*Forum Iulium*). У часы кіравання Аўгуста значна змяніўся і знешні выгляд Форуму. Дзякуючы шырокааб'ёмнаму ужыванню мрамару ў афармленні архітэктурных элементаў плошчы, Рымскі Форум ператварыўся ў незвычайна раскошны архітэктурны комплекс, параўнальны, магчыма, з Акропалем у Афінах.

## Гл. таксама 
* Бычыны форум
* Агора
* Крыніца Ютурны
* Базіліка Семпронія
* Храм Юпітэра Статара
* Базіліка Порцыя
* Вулканал
* Конная статуя Даміцыяна

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Славутасці Рыма
Катэгорыя:Плошчы Рыма
Катэгорыя:Архітэктура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Італіі
Грыгорый XVI

**Грыгорый XVI** (; свецкае імя: ; , Белуна, Італія — , Рым), Папа Рымскі (2 лютага 1831 — 1 чэрвеня 1846).

## Біяграфія 
Актыўна спрыяў адраджэнню місіянерскай дзейнасці каталіцкай царквы. Прызначыў 95 епіскапаў-місіянераў, выдзяліў 15 новых місіянерскіх дыяцэзій, 36 апостальскіх вікарыятаў. Закладаў семінарыі для духавенства мясцовага паходжання. Пры яго пантыфікаце ва Усходняй Еўропе былі створаныя ўстановы, якія рыхтавалі місіянераў, а таксама супольнасці дзеля збору сродкаў для насельніцтва зямель, на якія высылаліся місіі. Высылаў місіі ў Абісінію, Палінезію, Кітай, Індыю, да індзейцаў Паўночнай Амерыкі.

У энцыкліцы «Mirari vos» (1832) асудзіў дактрыну лібералізму і ідэю раздзялення дзяржавы і царквы, падкрэсліў божы характар царквы і аўтарытэт яе настаўнай дзейнасці. У энцыкліках «Singulari nos» (1834) і «Dum acerbissimas» (1835) асудзіў ідэалогію рацыяналізму. У брэве «In supremo» (1839) асудзіў рабства і гандаль рабамі як з’явы, недастойныя хрысціян.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Папы Рымскія
Рында (звон)

thumb|200px|Рында звон

**Ры́нда** (ад  — бі ў звон) — асаблівае біццё (у тры тэмпы) у карабельны звон у час сапраўднага палудня.

Таксама так называюць (памылкова) сам карабельны звон.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Званы
Катэгорыя:Марскія тэрміны
Катэгорыя:Ваенна-марскі флот
Рыу-Негру

**Ры́у-Не́гру** (, ) — рака ў Паўднёвай Амерыцы, пераважна ў Бразіліі, таксама ў Венесуэле і Калумбіі. Левы прыток Амазонкі.

Даўжыня ракі . Плошча вадазбору 691 тыс. км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 29,3 тыс. м³/сек. Рака бярэ пачатак на тэрыторыі Калумбіі, у заходняй частцы Гвіянскага пласкагор’я пад назвай Гуайнія, упадае ў Амазонку каля горада Манаус. Самы буйны прыток — рака Рыу-Бранку (злева).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Риу-Негру // Географическая энциклопедия 
* Риу-Негру 

Катэгорыя:Рэкі Бразіліі
Катэгорыя:Рэкі Венесуэлы
Катэгорыя:Рэкі Калумбіі
Катэгорыя:Прытокі Амазонкі
Рэактыўны рух

**Рэактыўны рух** узнікае пад дзеяннем рэактыўнай сілы.

Рэактыўная сіла роўная здабытку масы газа, што пакідае сапло за прамежак часу, на хуткасць струменя газа. Яна накіравана ў супрацьлеглы ад газа бок.

Катэгорыя:Рухавік унутранага згарання
Катэгорыя:Авіяцыйныя рухавікі
Рэальная палітыка

**Рэальная палітыка** () — від дзяржаўнага палітычнага курсу, які быў уведзены і ажыццяўляўся Бісмаркам, і быў названы паводле аналогіі з паняццем, прапанаваным Людвігам фон Рохаў (1853). Існасць такога курсу — адмова ад выкарыстання ўсякай наогул ідэалогіі пры яго правядзенні.

## Літаратура 
* Людвіг Аўгуст фон Рошэ: Grundsätze der Realpolitik. Herausgegeben und eingeleitet von Hans-Ulrich Wehler. Frankfurt, Berlin, Wien: Ullstein 1972. ISBN 3-548-02915-9
* Макс Вебер: Politik als Beruf (Vortragsmitschrift mit Nachwort von Ralf Dahrendorf), Reclam 1992. ISBN 3-15-008833-X
* David Robertson: *The Routledge Dictionary of Politics*. Routledge 2004. ISBN  9780415323772, p. 420 ()
* Hajo Holborn: *History of Modern Germany: 1840-1945*. Princeton University Press 1982, ISBN 9780691007977, p. 117 ()
* Ruth Weissbourd Grant: *Hypocrisy and integrity: Machiavelli, Rousseau, and the ethics of politics*. University of Chicago Press 1997, ISBN 9780226305820, p. 40-41 ()
* Frank Whelon Wayman (ed.), Paul Francis Diehl (ed.): *Reconstructing Realpolitik*. University of Michigan Press 1994, ISBN 9780472082681 ()
* Federico Trocini: ''L'invenzione della «Realpolitik» e la scoperta della «legge del potere». August Ludwig von Rochau tra radicalismo e nazional-liberalismo'', il Mulino, Bologna 2009

Катэгорыя:Віды палітыкі
Катэгорыя:Дыпламатыя
Катэгорыя:Знешнепалітычныя дактрыны
Рычард I

**Ры́чард I**, **Ры́чард Льві́нае сэ́рца** (па-французску: *Cœur de Lion*; (па-англійску: *Lion’s Heart*) ( — ) — кароль Англіі з 1189 па 1199 год з дынастыі Плантагенетаў.

## Біяграфія 
Рычард нарадзіўся 8 верасня 1157 года ў Оксфардзе. Будучы трэцім законным сынам Генрыха II, Рычард фармальна меў невялікія шансы на атрыманне англійскай кароны. У дзяцінстве ён з’ехаў ва Францыю, дзе яму ў нашчадак ад маці засталося герцагства Аквітанскае. Адначасова (ў 1170 годзе) старэйшы брат Рычарда, Генры, быў каранаваны под імем Генрыха III (у гістарычнай літаратуры яго звычайна называюць «Малады кароль», каб не пераблытаць з Генрыхам III, пляменнікам «маладога» Генры і Рычарда, сынам Джона), але фактычна Генрых так і не атрымаў рэальнай улады.

У 1173 годзе Рычард разам з другімі сынамі Генрыха ўзняў супраць яго бунт, але бацька атрымаў перамогу ў гэтым супрацьстаянні. Рычард атрымаў шанс на англійскую карону ў 1183 годзе, пасля смерці «Маладога караля». Пасля заключэння альянсу з французскім каралём Філіпам II, Рычард у выніку паспяховай экспедыцыі ў 1189 годзе разбіў войска Генрыха. У тым жа годзе кароль памёр. Каранаванне Рычарда адбылося ў Вэстмінстэры 3 верасня 1189 года.

## Міф караля 
Вакол асобы Рычарда I, вобраз якога паўстае ў літаратурных творах і былінах у якасці мудрага і добрага караля і сапраўднага рыцара, склаліся — нягледзячы на адносна кароткі час кіравання і жыцця — шматлікія легенды.

Частка гэтай ідэалізацыі ўзнікла ў выніку мэтанакіраванай прапаганды яшчэ ў час яго жыцця. Так, кароль і яго дваровае асяроддзе інсцэнізавалі сябе як рыцарскіх ідэалаў. Вялікую і адмысловую ролю ў гэтым адыграла легенда пра караля Артура.

Несумненна, Рычард I быў адной з найяскравейшых і найадметнейшых асоб у гісторыі позняга сярэднявечча. Рычард — таксама як і яго бацькі — меў незвычайную харызму, валодаў якасцю прымаць рашучыя і неадкладныя меры ў адносінах да любой справы. Прыняўшы рашэнне, кароль адразу браўся за справу і дзейнічаў паслядоўна да непасрэднага ажыццяўлення гэтай справы ў жыцці.

## Гл. таксама 
* Балдуін I Фландрскі

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Каралі англійскія
Катэгорыя:Герцагі нармандскія
Катэгорыя:Графы Анжуйскія
Катэгорыя:Удзельнікі Трэцяга крыжовага паходу
Катэгорыя:Плантагенеты
Катэгорыя:Манархі, якія загінулі ў баі
Катэгорыя:Трубадуры
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XII стагоддзя
Катэгорыя:Паэты XII стагоддзя
Рональд Рэйган

**Ро́нальд Уі́лсан Рэ́йган** (; , Тампіка, ЗША — , Лос-Анджэлес, ЗША) — амерыканскі палітык, радыёвядучы і акцёр, які займаў пасаду 40-га прэзідэнта ЗША з 1981 па 1989 гады. Да свайго прэзідэнцтва быў акцёрам і прафсаюзным лідарам у Галівудзе, а з 1967 па 1975 гады займаў пасаду 33-га губернатара штата Каліфорнія.

## Біяграфія 
Вырас у беднай сям’і ў малых гарадах Паўночнага Ілінойса (ЗША).

У 1932 годзе скончыў каледж Эўрыкі, пасля чаго працаваў у якасці спартыўнага каментатара на некалькіх рэйгіянальных радыёстанцыях. Пераехаўшы ў Галівуд у 1937 годзе, стаў акцёрам і здымаўся на некалькіх буйных студыях. Двойчы быў абраны прэзідэнтам Гільдыі кінаакцёраў, прафсаюза акцёраў, дзе працаваў з мэтай выкараніць камуністычны ўплыў, актыўна супрацоўнічаючы з Камісіяй Палаты прадстаўнікоў па расследаванні антыамерыканскай дзейнасці. У 1950-х гадах здымаўся для тэлебачэння і быў матывацыйным прамоўцам на заводах кампаніі «Джэнерал Электрык» (). На працягу ўсяго жыцця прытрымліваўся ліберальна-дэмакратычных поглядаў, але ў 1962 годзе ўвайшоў у Рэспубліканскую партыю і стаў кансерватарам. У 1964 годзе заслужыў усеагульную ўвагу сваёй прамовай «Час выбіраць» у падтрымку прэзідэнцкай кампаніі Бары Галдуотэра. Атрымаўшы мноства прыхільнікаў, у 1966 годзе быў абраны губернатарам штата Каліфорнія. Займаючы гэтую пасаду, падняў падаткі, што прывяло да збалансавання бюджэту, супрацьстаяў пратэстуючым у Каліфарнійскім універсітэце, склікаў войскі нацыянальнай гвардыі на перыяд пратэстных рухаў у 1969 годзе, а ў 1970 годзе быў паспяхова абраны на другі тэрмін. Двойчы, у 1968 і 1976 гадах, беспаспяхова спрабаваў стаць кандыдатам у прэзідэнты ад Рэспубліканскай партыі, але праз чатыры гады ўпэўнена перамог у праймерыз, пасля чаго стаў найстарэйшым прэзідэнтам у гісторыі ЗША, абышоўшы на выбарах 1980 года дзеючага прэзідэнта Джымі Картэра.

У 1981—1989 гадах — Прэзідэнт ЗША ад Рэспубліканскай партыі.

Падчас яго прэзідэнцтва праводзіўся курс на лібералізацыю эканомікі краіны, скарачэнне падаткаў на даходы, федэральнага бюджэту, абмежаванне дзяржаўных сацыяльных праграм, што выклікала значны эканаммчны рост («рэйганоміка»). У знешняй палітыцы ажыццяўлялася т.зв. дактрына Рэйгана (падтрымка антыкамуністычных рухаў, у т.л. ў Нікарагуа, Грэнадзе, Цэнтральнай і Усходняй Еўропе), былі палепшаны адносіны з Савецкім Саюзам (з 1985) і заключаны з ім дагавор аб ліквідацыі ракет сярэдняй і меншай далёкасці (снежань 1987).

У старасці цярпеў ад хваробы Альцгеймера.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Прэзідэнты ЗША
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты ЗША (1976)
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Гданьска
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Кракава
Катэгорыя:Прафсаюзныя дзеячы ЗША
Рэспубліка

**Рэспу́бліка** — форма кіравання дзяржавы, пры якой усе найвышэйшыя органы кіравання абіраюцца ці фармуюцца агульнанацыянальнымі прадстаўнічымі ўстановамі (напрыклад, парламент) на пэўны тэрмін.

## Гісторыя 
Упершыню рэспубліка як форма кіравання ўзнікла ў старажытнай Грэцыі як антыпод манархіі.

## Віды рэспублікі 
У асноўным выдзяляецца 2 віды рэспублік: парламенцкая і прэзідэнцкая. Найбольш распаўсюджанымі з’яўляюцца змяшаныя формы.

Для парламенцкай рэспублікі характэрна:
* вяршэнства парламента;
* адказнасць урада перад парламентам, а не перад прэзідэнтам;
* фармаванне ўрада;
* прэзідэнту належаць у асноўным цырыманіяльныя функцыі.

Для прэзідэнцкай рэспублікі характэрна:
* адказнасць урада перад прэзідэнтам.

Да змяшаных формаў адносяцца прэзідэнцка-парламенцкая (Перу, Егіпет, Турцыя, Украіна да 2005 года, Расія) і парламенцка-прэзідэнцкая (Фінляндыя, Францыя, Польшча, Літва).

У Беларусі цяпер можна назіраць суперпрэзідэнцкую рэспубліку (хоць у Канстытуцыі мы можам бачыць шмат рыс, характэрных для прэзідэнцка-парламенцкай рэспублікі).

## Іншыя значэнні 
У шэрагу краін рэспублікамі называюцца адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі, якія карыстаюцца правамі больш шырокай аўтаноміі, чым іншыя. Такія рэспублікі ёсць, напрыклад, у Расіі (21 рэспубліка), Украіне (Аўтаномная Рэспубліка Крым), Узбекістане (Каракалпакстан).

Катэгорыя:Формы дзяржавы
Катэгорыя:Тэорыя дзяржавы і права
Катэгорыя:Палітычныя сістэмы
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Рыкарду Роша

**Рыка́рду Рабе́рту Барэ́ту да Ро́ша** (; нар. , горад Рэсіфі, Бразілія) — бразільскі футбаліст, абаронца. Чэмпіён свету 1994 у складзе зборнай Бразіліі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток:"Set-Print", 2006.

## Спасылкі 
* Біяграфія на terceirotempo 

* 

Катэгорыя:Футбалісты Бразіліі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Бразіліі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Фламенгу
Катэгорыя:Ігракі ФК Ньюэлс Олд Бойз
Катэгорыя:Ігракі ФК Флуміненсі
Катэгорыя:Ігракі ФК Аларыя
Катэгорыя:Ігракі ФК Васка да Гама
Катэгорыя:Ігракі ФК Сантус
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэал Мадрыд
Катэгорыя:Ігракі ФК Сан-Паўлу
Катэгорыя:Ігракі ФК Спортынг Лісабон
Катэгорыя:Ігракі ФК Гуарані Кампінас
Катэгорыя:Ігракі ФК Санта-Круз Рэсіфі
Катэгорыя:Ігракі ФК Маншэты
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Бразіліі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Санта-Круз Рэсіфі
Катэгорыя:Трэнеры ФК КРБ
Катэгорыя:Прадпрымальнікі Бразіліі
Савецкая Беларусь (газета)

**«Савецкая Беларусь»** — штодзённая грамадска-палітычная газета, заснаваная ЦК Камуністычнай партыі (бальшавікоў) Літвы і Беларусі. У розны час орган Рэўкома, ЦВК, СНК БССР. Выходзіла на беларускай мове, у Смаленску (1.2.1920 — 15.8.1920), у Менску (15.8.1920 — 21.3.1933). Адказныя рэдактары ў розныя гады: Сцяпан Булат, Зміцер Жылуновіч, Усевалад Ігнатоўскі (1921), Ігнат Шыпіла (1924), Міхась Чарот (1925—1928), Павел Шастакоў (1929—1931) і інш. Выдавала літаратурныя дадаткі-часопісы «Радавая рунь» (1924), «Чырвоная краіна (1927)» і інш.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Газеты на беларускай мове
Катэгорыя:Газеты Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1920 годзе
Катэгорыя:1920 год у Смаленску
Катэгорыя:1920 год у Мінску
Катэгорыя:Зніклі ў 1933 годзе