open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мікалай Дарагастайскі

**Мікалай Дарагастайскі** (**Аляхновіч**; каля 1530 — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Дарагастайскіх герба «Ляліва», сын Мікалая Пятровіча Аляхновіча (Кухмістровіча).

Вялікі стольнік літоўскі (з 1566), ваявода полацкі (з 1576); староста ваўкавыскі (з 1576) і лепельскі (з 1577). Быў таксама цівуном гандынскім (з 1566), дзяржаўцам вялёнскім, шарашоўскім (з 1574) і бейсаголаўскім. Прымаў удзел у сойме звычайным 1590/1591 гадоў.

Удзельнічаў у рэдагаванні Статута Вялікага Княства Літоўскага (1566), у падрыхтоўцы Люблінскай уніі (1569). Браў удзел у Інфлянцкай вайне (1558—1582), заняў Невель (1580), вызначыўся пры адваёве Полацка, за што Стэфан Баторый прызначыў яго камендантам полацкага замка.

## Маёнткі 
«Попіс войска літоўскага 1567 года» адлюстроўвае наступныя ўладанні Мікалая Дарагастайскага:

*«Месяца октебра 13 дня. Пан Миколай Дорогостайский, столник господарский, ставил почту з ыменей своих — з ыменья Ошменского, Войславенского и Жоснянского, в повете Ошменском лежачих, коней сем; з ыменья Новодворского, з ыменья Станковского в повете Менском лежащих, а к тым именьям данники Вирненские, и в Рогачове коней шесть; з ыменья Кортянского в земли Жомойтской коней десеть; з ыменья Гринковского в повете Упицком кони два; з ыменья Покгир в повете Виленском конь один. Всих коней оказал с повинности двацать осм; то есть по гусарску — с тар., древ., пнцр., при.; а особливе по казацку коней осм — з сагай., з рогати.. Всих коней тридцать шесть. Он же ставил драбов осмнадцать з ручни., з мечи, з секирки»**.*

## Літаратура 
* 
* 

Мікалай
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы полацкія
Катэгорыя:Стольнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты ваўкавыскія
Катэгорыя:Старосты лепельскія
Катэгорыя:Старосты бейсаголаўскія
Катэгорыя:Старосты шарашоўскія
Катэгорыя:Старосты вялёнскія
Катэгорыя:Цівуны гандынскія
Катэгорыя:Войты полацкія
Катэгорыя:Дваране гаспадарскія
Закон (права)

**Закон** у юрыспрудэнцыі — гэта нарматыўны прававы акт, які прымаецца прадстаўнічым (заканадаўчым) органам дзяржаўнай улады у асобым парадку, мае юрыдычную сілу і рэгулюе грамадскія адносіны і ахоўваецца дзяржаўнай уладай. .

Закон з'яўляецца асноўнай крыніцай права ў краінах кантынентальнай прававой сям'і.

## Гл. таксама 
* De minimis non curat lex
* Прэзумпцыя
* Канстытуцыя
* Кодэкс
* Паняцце
Сёстры змёртвыхпаўстанкі

**Сёстры змёртвыхпаўстання Пана нашага Ісуса Хрыста** або **Сёстры змёртвыхпаўстанкі** — жаночая манаская кангрэгацыя. Заснавальніцы — слугі божыя Цэліна і Ядвіга Бажэнцкія, маці і дачка. Заснавана ў Рыме ў 1891 годзе.

## Гісторыя супольнасці 
Цэліна Бажэнцкая прыбыла ў Рым у 1875 г. Там прыйшла да яе думка пра манаскае жыццё. Пад уплывам ксяндза-генерала змёртвыхпаўстанцаў Пятра Семяненькі яна вырашыла разам з дачкой Ядвігай заснаваць жаночае адгалінаванне гэтай супольнасці, як кантэмплацыйна-чыннае, задачай якой было духоўна адраджэнне жанчыны, дзякуючы навучанню і хрысціянскаму выхаванню дзяўчат. У 1891 г. прыйшло жаданае зацвярджэнне манаскай канстытуцыі Папам Львом XIII.

У тым жа годзе Цэліна з сёстрамі адкрыла ў Кентах каля Бельска (Польшча) першы манаскі дом, у 1896 г. яна пачала апостальскую працу ў Балгарыі, у Чанстахове і Варшаве, а ў 1900 — у ЗША. Новая супольнасць развівалася дынамічна, што прымусіла сёстраў пашыраць свой харызмат, які праявіўся ў клопаце аб развіцці апасталату ў парафіях, (у шырокім разуменні) у экуменізме і хрысціянскім выхаванні свецкіх. Пры жыцці заснавальніцы паўсталі ў суме 22 суполкі. Яна памерла ў Кракаве 26 кастрычніка 1913 г.
thumb|left|Капліца сясцёр у наваполацкім доме
Папа Пій XII адкрыў у Рыме беатыфікацыйны працэс маці Цэліны яшчэ ў 1944 г., а дэкрэт аб гераічнасці яе цнот падпісаў Ян Павел II у 1982 г. У 2002 г. у Кракаве духоўныя ўлады разам з медыкамі, адказныя за беатыфікацыю, даследавалі справу па меркаванаму выздараўленню Андрэя Мехежынскага — Віктара, праўнука маці Цэліны, які пасля малітвы аб заступніцтве Божай Слугі Цэліны быў цудоўным чынам вылечаны з цяжкага пашкоджання пазваночніка. Гэты цуд паскорыў заканчэнне беатыфікацыйнага працэсу. Дакументацыя па гэтай справе была перададзена Кангрэгацыі па Кананізацыйных Справах у Рым. 16 снежня 2006 г. Бенедыкт XVI падпісаў дэкрэт, які зацвярджаў цудоўнае вылячэнне, дзякуючы заступніцтву Божай Слугі с. Цэліны.

Кангрэгацыя асаблівым чынам ушаноўвае Найсвяцейшую Панну Марыю, якая больш цесна злучаная са збаўчай справай свайго Сына. Таму супольнасць змёртвыхпаўстанак пакліканая да пашырэння сярод Божага народа культу Багародзіцы і памнажэння Яе хвалы. Як у асабістым жыцці, так і ў служэнні бліжнім сёстры імкнуцца верна наследаваць Марыі — Слузе Пана, якая з’яўляецца найпрыгожым узорам супрацоўніцтва з ласкаю і яе Даўцам: «Марыя, выпрасі, каб я навучылася кожны дзень пачынаць нанава… каб навучылася заўсёды шукаць Аблічча Твайго Сына, майго Ісуса… каб навучылася любіць Тваёй Любоўю».

## У Беларусі 
Раней у Беларусі было 3 дамы сёстраў. Станам на 2012 года заставаўся толькі адзін дом у Наваполацку.

## Спасылкі 
* Біяграфія стваральніц супольнасці
* Беатыфікацыя сястры Цэліны Бажэнцкай у Ватыкане
* Старонка Варшаўскай правінцыі 

Катэгорыя:Каталіцкія ордэны і кангрэгацыі
Прэзідэнт Перу

**Прэзідэ́нт Перу́** () — кіраўнік дзяржавы ў Перу, вышэйшая дзяржаўна пасада краіны.

Паводле канстытуцыі Перу прэзідэнт вызначае ўнутраную і знешнюю палітыку дзяржавы, а таксама з’яўляецца галоўнакамандуючым арміі і паліцэйскіх сіл Перу. На працягу гісторыі Рэспублікі Перу роля прэзідэнта ў палітычным жыцці краіны змянялася, як і яго правы і абавязкі. Таксама ў розны час мяняўся і тытул кіраўніка Перу, але ў заходняй гістарыяграфіі ўсіх кіраўнікоў рэспубліканскага Перу прынята называць прэзідэнтамі.

Паводле Канстытуцыі Перу 1993 года прэзідэнт выбіраецца ўсеагульным тайным галасаваннем тэрмінам на 5 гадоў. Інаўгурацыя прэзідэнта праходзіць кожны раз 28 ліпеня, гэты дзень з’яўляецца нацыянальным святам і выхадным днём. З 7 снежня 2022 года прэзідэнт Перу — Дзіна Балуартэ.

## Гл. таксама 
* Спіс прэзідэнтаў Перу

Катэгорыя:Гісторыя Перу
Прэзідэнт Балівіі

**Прэзідэнт Балівіі** — глава дзяржавы і ўрады Балівіі. Паводле дзеючай Канстытуцыі прэзідэнт выбіраецца на ўсеагульных выбарах на 5-гадовы тэрмін. Выбраным лічыцца кандыдат, які набраў большасць галасоў (больш 50 % галасоў). Калі пераможца не вызначаны, парламент на сумесным паседжанні абедзвюх палат выбірае прэзідэнта з двух кандыдатаў, якія атрымалі простую большасць галасоў.

Дзеючы прэзідэнт Балівіі Луіс Арсэ уступіў на сваю пасаду 8 лістапада 2020 года. 

## Спасылкі 
* Галерэя прэзідэнтаў Балівіі 

Катэгорыя:Прэзідэнты Балівіі
Катэгорыя:Гісторыя Балівіі
Гаагская школа жывапісу

[thumb|right|300px|[Антон Маўвэ, Ранішні шпацыр па пляжы, Рэйксмюсеўм, Амстэрдам.]]

**Гаагская школа жывапісу** — найбольш значнае мастацкае аб'яднанне другой паловы XIX стагоддзя ў Нідэрландах. Пазначае групу мастакоў, якія жылі і працавалі ў Гаазе паміж 1860 і 1890 гадамі у стылі рэалізму. На гаагскую школу найбольш моцны ўплыў аказала барбізонская школа ў Францыі.

Найбольш тыповымі і значнымі прадстаўнікамі гаагскай школы жывапісу былі Ёзеф Ізраэлс, Вілем Рулафс, Антон Маўвэ, Хендрык Вілем Месдах, Вілем дэ Зварт, а таксама браты Марыс, Якаб, Матэйс і Вілем. Гаагская школа аказала значны ўплыў практычна на ўвесь нідэрландскі жывапіс канца XIX і пачатку XX стагоддзя.

Самым вядомым прадстаўніком школы з'яўляецца Вінсент ван Гог, хоць уплыў гаагскай школы і рэалізму як такога прасочваецца толькі ў ранніх яго творах, а ў пазнейшых, найбольш знакамітых сваіх карцінах ён цалкам адыходзіць ад яго. Уплыў гаагскай школы прыкметна таксама ў ранніх працах Піта Мандрыяна, Яна Торапа і Ісака Ізраэлса.

## Літаратура 
* John Sillevis, Anne Tabak, *Het Haagse School boek*, Waanders uitgevers, Zwolle (2001), ISBN 90-400-9540-X.

Катэгорыя:Жывапіс Нідэрландаў
Катэгорыя:Мастакі Нідэрландаў
Катэгорыя:Мастацкія кірункі
Катэгорыя:Мастакі-пейзажысты
Катэгорыя:Жывапісныя школы
Катэгорыя:Мастацкія групы
Катэгорыя:Творчыя аб’яднанні
Катэгорыя:Жывапісныя школы паводле алфавіту
Афганіт

**Афганіт** (Na,Ca,K)8[Al6Si6O24](SO4,Cl2,CO3)3 · 0.5H2O — мінерал групы алюмасілікаты. Афганіт - фельдшпатоідаў, які сустракаецца звычайна з садалітам. Ён утварае тыповыя шасцігранныя крышталі блакітнага колеру.

## Гісторыя адкрыцця 
Быў адкрыты ў 1968 годзе ў лазурытавым рудніку ў правінцыі Бадахшан, Афганістан і носіць назву ад імя гэтай краіны.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мінералы натрыю
Катэгорыя:Мінералы калію
Катэгорыя:Мінералы кальцыю
Катэгорыя:Мінералы алюмінію
Катэгорыя:Сілікаты (мінералы)
Раданіт

{{Мінерал
 |Назва    =
 |Выява = Rodonita2EZ.jpg
 |Подпіс     = Крышталі раданіту ў пародзе
 |Формула     = (Mn++,Fe++,Mg,Ca)SiO3
 |Колер        = Ружовы, чырвоны, карычнева-чырвоны, жоўты, чорны
 |Колер рысы  = Белая
 |Бляск       = Шкляны
 |Празрыстасць= Празрысты, напаўпразрысты
 |Спайнасць   = Дасканалая па {110}
 |Сінгонія    = Трыклінная
 |Цвёрдасць   = 5—5,5
 |Злом       = Няроўны
 |Прымесь     = 
 |Шчыльнасць   = 3,5—3,7
 |Паказчык пераламлення =
}}
**Радані́т** (ад  — ружа) — мінерал падкласа ланцужковых сілікатаў, сілікат марганцу, які ўтварыўся ў асаблівых умовах на кантакце магмы з асадкавымі пародамі, багатымі на марганец.

Крышталізуецца ў трыкліннай сінгоніі. Утварае таблітчастыя крышталі, зярністыя масы, прамяністыя агрэгаты. Колер ад бледнага да ярка ружовага і чырвонага. Шчыльнасць 3,4—3,7 г/см³. Цвёрдасць 5—6,5 па шкале Моаса.

Адасабленні чыстага, мінеральнага раданіту невялікія, і ў каменярэзнай справе выкарыстоўваецца раданітавая парода — арлец, якая складаецца з вялікай колькасці розных марганцавых мінералаў. Колер арляца — ружовы, вішнёва-ружовы або малінавы, часам з пераходам у бураваты. Пры агульнай непразрыстасці гэты камень мае прыемнае прасвечванне, якое надае яму глыбіню і асаблівую сакавітасць тонаў. У суцэльнай масе арляца сустракаюцца незвычайныя прыгожыя «гнёзды» ярка-чырвоныя па колеры, якія нагадваюць рубін. Вонкава таксама падобны да туліту.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Раданіт у базе webmineral.com 

Катэгорыя:Вырабныя камяні
Катэгорыя:Сілікаты (мінералы)
Катэгорыя:Мінералы марганцу
Катэгорыя:Мінералы жалеза
Туліт

**Туліт** (разалін, уніяніт) — шчыльная густа-ружовая ці ружова-чырвоная разнавіднасць мінерала цаізіт. Афарбоўка каменя абумоўлена іонамі марганцу (прымешка Mn дасягае ~ 1 %). 

Сустракаецца ў выглядзе масіўных крупчастых, шаставатых, зблытана-кудзелістых агрэгатаў. Утвараецца пры рэгіянальным метамарфізме, сустракаецца ў метамарфічных пародах як прадукт гідратэрмальнай змены плагіяклаза ў гідратэрмальна змененых асноўных вывергнутых пародах і крышталічных сланцах. Спадарожныя мінералы: кварц, альбіт, біятыт, эпідот, гранаты.

Упершыню знойдзены ў 1820 годзе ў Нарвегіі (акруга Лом). Назва паходзіць ад старажытнай назвы міфічнага вострава ў паўночнай частцы Нарвегіі — Тул. Пазней быў знойдзены таксама ў Заходняй Аўстраліі, Намібіі, ЗША (штаты Тэнесі, Каліфорнія, Паўночная Караліна), Грэнландыі, Расіі (Урал), Аўстрыі (Ціроль), Італіі, Польшчы (Ніжняя Сілезія).

## Гл. таксама 
* Вырабныя камяні
* Сілікаты
* Танзаніт
* Цаізіт

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вырабныя камяні
Катэгорыя:Сілікаты (мінералы)
Катэгорыя:Мінералы кальцыю
Катэгорыя:Мінералы алюмінію
Карл Людвіг Вільдэнаў

**Карл Людвіг Вільдэнаў** (, 1765—1812) — нямецкі батанік.

## Біяграфія 
Лічыцца адным з выбітных сістэматыкаў свайго часу.

Паклаў аснову фларыстычнаму, экалагічнаму і гістарычнаму кірункам у геаграфіі раслін.

Крытычна ацэньваў ідэю перманентнасці мацерыкоў і акіянаў.

Адрозніваў расліны, які растуць адзіночна і «грамадска», тым самым апярэдзіўшы ўяўленні А. Гумбальта пра фізіянамічная групоўкі раслін.

## Навуковы шлях 
Вывучаў батаніку і медыцыну ва Універсітэце Гале. У 1789 годзе атрымаў званне доктара медыцыны, працаваў аптэкарам у Берліне.

З 1799 года быў прафесарам прыродазнаўчай гісторыі пры медыцынскім хірургічным калегіуме () у Берліне.

C 1801 года (і да самага свайго скону) — дырэктар Берлінскага батанічнага саду, дзе вывучаў паўднёваамерыканскія расліны, прывезеныя экспедыцыяй Гумбальта. Гербарый Вільдэнава, які налічвае больш 20&nbsp;000 узораў, цяпер захоўваецца ў Берліне.

Прафесар Берлінскага ўніверсітэта з дня яго рэарганізацыі (1810).

## Названы ў гонар Вільдэнава 
У 1805 годзе Карл Петэр Тунберг у знак прызнання заслуг Вільдэнава ў вобласці батанікі назваў яго імем род раслін  сямейства .

З 1953 года ў Берліне выдаецца часопіс батанічнай сістэматыкі Willdenowia.

## Друкарскія працы 
* *Willdenow C. L.* Florae Berolinensis prodromus, 1787
* *Willdenow C. L.* Grundriß der Kräuterkunde zu vorlesungen, entworfen von D. Carl Ludwig Willdenow. — Berlin, 1792
* *Willdenow C. L.* Linnaei species plantarum, 6 Bde., 1798—1826
* *Willdenow C. L.* Geraniologia, 1800
* *Willdenow C. L.* Anleitung zum Selbststudium der Botanik, 1804
* *Willdenow C. L.* Caricologia, 1805
* *Willdenow C. L.* Enumeratio plantarum horti regii botanici Berolinensis, 1809
* *Willdenow C. L.* Berlinische Baumzucht, 1811
* *Willdenow C. L.* Hortus Berolinensis, 1816

## Літаратура 
* *Sachs J.* Geschichte der Botanik vom 16. Jahrhundert bis 1860. — München: R. Oldenbourg, 1875
* *Karl Mägdefrau.* Geschichte der Botanik. Leben und Leistung großer Forscher, Fischer, Stuttgart 1992, ISBN 3-437-20489-0
* *Ilse Jahn.* Geschichte der Biologie. Theorie, Methoden, Institutionen, Kurzbiographien, Nikol-VG-Spektrum 2000, ISBN 3-437-20489-0

## Спасылкі 
* Кафанов А. И., Кудряшов В. А., 2005. Классики биогеографии : биобиблиографический указатель. 
* Працы Вільдэнава і літаратура пра яго ў Deutschen Nationalbibliothek 
*  

Катэгорыя:Выпускнікі Гале-Вітэнбергскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Батанікі Германіі
Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе

**Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе** — зборная каманда, якая прадстаўляе Беларусь на турнірах па баскетболе. У фінальных этапах чэмпіянату Еўропы не выступала ніколі.

## Гісторыя 
### Кваліфікацыя Чэмпіянату свету па баскетболе 2023 года 
#### Прэкваліфікацыя 
У канцы снежня 2019 года Беларуская федэрацыя баскетбола аб’явіла аб прызначэнні Расціслава Вяргуна на пасаду галоўнага трэнера зборнай.

29 кастрычніка 2019 года ў выніку жараб’ёўкі зборная Беларусі апынулася ў групе А папярэдняга раўнда кваліфікацыі да чэмпіянату свету. Зборная перайграла двойчы каманду Кіпра (97:41, 89:53) і каманду Албаніі (90:50, 93:72). Зборную Партугаліі Беларусь перамагла ў хатнім матчы (72:56), аднак у гасцях прайграла (75:57), у выніку чаго заняла 2-е месца ў групе. Заняўшы другое месца ў групе, зборная перайшла ў другі этап кваліфікацыі. Знаходзячыся ў 3-м кошыку, у выніку праведзенай 28 красавіка 2021 года жараб’ёўкі зборная апынулася ў групе D. У сувязі з пандэміяй COVID-19 матчы этапу прайшлі ў адной краіне — Партугаліі. У групе зборная двойчы сустракалася са зборнай Латвіі (83:92, 60:83) і зборнай Румыніі (77:72, 94:66). Двойчы прайграўшы Латвіі і двойчы перамогшы Румынію, зборная Беларусі заняла другое месца ў групе і атрымала права выступіць у кваліфікацыі.

#### Кваліфікацыя 
У выніку жараб’ёўкі, якая прайшла 31 жніўня 2021 года, Беларусь апынулася ў групе В, дзе перамагла ў першым туры зборную Турцыі (84:70). Па прычыне падтрымкі, якую беларускі бок аказвае расійскай агрэсіі супраць Украіны, Хоўм-офіс Вялікабрытаніі (Дэпартамент унутраных спраў Вялікабрытаніі) 26 лютага 2022 года ануляваў візы зборнай Беларусі перад матчам супраць зборнай Вялікабрытаніі, які павінен быў адбыцца ў Ньюкасле 28 лютага 2022 года.

## Выступленні на турнірах 
### Чэмпіянат свету 
### Алімпійскія гульні 
### Чэмпіянат Еўропы 
## Склад 
У прэ-кваліфікацыі да чэмпіянату свету-2019 зборная Беларусі была прадстаўлена ў наступным складзе:

## Галоўныя трэнеры 
*  Аляксей Шукшын (1993)
*  Аляксандр Барысаў (1995—1998)
*  Анатоль Якубенка (1998—2000)
*  Аляксандр Барысаў (2000—2007)
*  Аляксандр Папкоў (2008—2009)
*  Міхаіл Фейман (2010—2011)
*  Андрэй Крыванос (2011—2012)
*  Руслан Байдакоў (2013—2014)
*  Душан Гвоздзіч (2014)
*  Аляксандр Круцікаў (2015—2019)
*  Расціслаў Вяргун (з 2019)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Беларускай федэрацыі баскетбола
* Старонка на сайце *eurobasket.com*
* Belarus (BLR) participated in 115 FIBA/FIBA Zone competitions
Светлякі (род)

**Светлякі́** (*Lampyris*) — род цвердакрылых з сямейства светлякоў.

## Апісанне 
Даўжыня 10—20 мм. Галава з сяжкамі на ілбе схаваная пад шчытападобнай, пашыранай пярэднегрудкай, заднія кольцы брушка маюць звычайна органы свячэння. Апошні тэргіт без выемкі. Фасфарычнае святло, якое выдаецца імі, служыць, відаць, галоўным чынам, для прыцягнення адзін да аднаго розных палоў; свецяць таксама лічынкі і яйкі. Лічынкі плоскія, 6-ногія. Самец мае вялікія круглыя вочы, кароткія сяжкі, тонкія падоўжаныя надкрылцы і развітыя крылы; самка зусім пазбаўленая крылаў або мае толькі зачаткавыя элітры і падобная вонкава да лічынкі. Сілкуюцца слімакамі і смаўжамі. Развіваюцца ў лясным подсціле.

На тэрыторыі Беларусі сустракаецца  (народная назва — *іванаў чарвяк*).

## Сістэматыка 
У складзе роду:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
Катэгорыя:Светлякі
Іркуцкая ГЭС

**Іркуцкая гідраэлектрастанцыя** — на рацэ Ангара ў Іркуцкай вобласці, у г. Іркуцк. ГЭС з'яўляецца першай прыступкай Ангарскага каскаду.

## Агульныя звесткі 
Будаўніцтва Іркуцкай ГЭС пачалося ў 1950, скончана ў 1958. ГЭС з'яўляецца руславой,  сумешчана з будынкам ГЭС. Склад збудаванняў ГЭС:

* бетонная вадазліўная плаціна;
* сумешчаны будынак ГЭС даўжынёй 240 м;
* земляная насыпная плаціна з суглінкавым ядром максімальнай вышынёй 44 м і даўжынёй 2500 м, якая складаецца з левабярэжнага, астраўнога, руславога і правабярэжнага участкаў.

Вышыня верхняга б'ефа над узроўнем мора (НПУ) складае 457 м. Па плаціне ГЭС праходзіць аўтадарожны пераход. Суднаходных шлюзаў ГЭС не мае, бо скразное суднаходства па Ангары адсутнічае, аднак месца для шлюзаў зарэзервавана.

Магутнасць ГЭС - 662,4 МВт, сярэднегадавая выпрацоўка - 4,1 млрд кВт · гадз. У будынку ГЭС ўсталявана 8 паваротна-лопасцевыя гідраагрэгатаў магутнасцю па 82,8 МВт, якія працуюць пры разліковым напоры 26 м. Абсталяванне ГЭС састарэла і зношанае, праводзіцца яго мадэрнізацыя.

## Спасылкі 
* Апісанне Іркуцкай ГЭС на сайце ААТ «Іркуцкэнерга» 
* Сайт інстытута «Гідрапраект»

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Расіі
Катэгорыя:Ангара
Катэгорыя:Электрастанцыі Іркуцкай вобласці
Катэгорыя:Прадпрыемствы Іркуцка
X86

**x86** () — архітэктура працэсара c аднайменным наборам каманд, упершыню рэалізаваная ў працэсарах кампаніі Intel.

Назва ўтворана ад дзвюх лічбаў, якімі сканчаліся назвы працэсараў Intel ранніх мадэляў — 8086, 80186, 80286 (i286), 80386 (i386), 80486 (i486). У сувязі з канфліктам, каб мець магчымасць зарэгістраваць іх як гандлёвую марку, пазнейшыя мадэлі атрымалі ўласныя імёны (напрыклад, Pentium, Xeon, Core, Itanium). За час свайго існавання набор каманд увесь час пашыраўся, захоўваючы сумяшчальнасць з папярэднімі пакаленнямі.

Апроч Intel, архітэктура таксама была рэалізавана ў працэсарах іншых вытворцаў: AMD, VIA, Transmeta, IDT і інш. У наш час для гэтай архітэктуры існуе яшчэ адна назва — **IA-32** (Intel Architecture — 32).

## Вытворцы 
Працэсары архітэктуры x86 выпускаліся і выпускаюцца некалькімі кампаніямі, у тым ліку:

* AMD
* BLX IC Design
* Cyrix
* Chips & Technologies
* DM&P Electronics
* Harris Semiconductor
* Hitachi
* IBM
* Innovasic Semiconductor
* IDT

* Intel
* Kruger Electronics
* National Semiconductor
* NEC
* NexGen
* OKI
* RDC
* Rise Technologies
* SGS-Thomson
* Siemens

* SiS
* Texas Instruments
* Transmeta
* UMC
* VIA Technologies
* VM Technology
* Xcore Corporation Ltd.
* НВА Інтэграл
* МЦСТ

## Гл. таксама 
* x86-64
* Апаратная платформа камп'ютара

## Спасылкі 
;Дакументацыя ад вытворцаў
* Intel Architecture Software Developer’s Manual, Volume 1: Basic Architecture 
* Intel Architecture Software Developer’s Manual, Volume 2: Instruction Set Reference Manual 
* Intel Architecture Software Developer’s Manual, Volume 3: System Programming 
* AMD64 Architecture Programmer’s Manual Volume 3: General-Purpose and System Instructions Rev 3.14 
* AMD64 Architecture Programmer’s Manual Volume 4: 128-Bit Media Instructions Rev 3.10 (SSE) 
* AMD64 Architecture Programmer’s Manual Volume 5: 64-Bit Media and x87 Floating-Point Instructions Rev 3.09 (FPU, MMX) 
* Developer guides and manuals  (от AMD) 

;Артыкулы
* FAQ па працэсарах сямейства x86 
* Класіфікацыя x86-працэсараў: вопыт стварэння з нуля 

Катэгорыя:Архітэктура камп’ютараў

Катэгорыя:З’явіліся ў 1978 годзе
Пік Чэрскага

**Пік Чэрскага** — горны пік, названы ў гонар Івана Дзяменцьевіча Чэрскага — вядомага даследчыка-беларуса Сібіры.

Узыходжанне на пік Чэрскага з’яўляецца адным з самых папулярных і найбольш даступных маршрутаў у Паўднёвым Прыбайкаллі. Штогод пік наведваюць тысячы турыстаў. Маршрут ўздыму бяспечны і не патрабуе спецыяльнага альпінісцкага рыштунку. Тым не менш не варта моцна ўхіляцца ў бок ад сцежкі. У мяцеліцы і завею лёгка згубіць дарогу і выклікаць сход лавіны.

Ля падножжа гары знаходзіцца маляўнічае высакагорнае возера Сэрца.

У верасні праводзяцца спаборніцтвы па хуткасным ўзыходжанні на Пік Чэрскага. Даўжыня трасы складае 20211 м, перапад вышынь — 1625 м. Гэтыя спаборніцтвы з’яўляюцца адным з этапаў Кубка Расіі па скайранінгу.

Катэгорыя:Горныя вяршыні Азіі
Катэгорыя:Горныя вяршыні Расіі
Катэгорыя:Геаграфія Іркуцкай вобласці
Gray

**Gray** — абазначэнне імя біёлага-сістэматыка, якое ўжываецца пры цытаванні назваў апісаных ім арганізмаў.

Можа адпавядаць наступным асобам:

* Сэмюэл Фрэдэрык Грэй (, 1766—1828) — брытанскі хімік, фармаколаг і батанік, бацька заолагаў Джона Эдуарда Грэя і Джорджа Роберта Грэя.
* Джон Эдуард Грэй (, 1800—1875) — брытанскі заолаг, сын Сэмюэла Фрэдэрыка Грэя (1766—1828).
* Джордж Роберт Грэй (, 1808—1872) — брытанскі заолаг, сын Сэмюэла Фрэдэрыка Грэя (1766—1828).
Анатоль Аляксандравіч Лазоўскі

**Анатоль Аляксандравіч Лазоўскі** (нар. , Заронава,  — ) — беларускі вучоны, доктар сельскагаспадарчых навук (1987), прафесар кафедры прыватнай жывёлагадоўлі (1994).

## Біяграфія 
Скончыў Віцебскі ветэрынарны інстытут (1962). Працаваў галоўным заатэхнікам саўгаса «Мяркулавічы» Чачэрскага раёна, заатэхнікам-селекцыянерам Лельчыцкай племстанцыі Гомельскай вобласці. З 1965 г. — заатэхнік Віцебскага абласнога ўпраўлення сельскай гаспадаркі. З 1968 г. — аспірант, малодшы навуковы, старшы навуковы супрацоўнік Беларускага навукова-даследчага інстытута жывёлагадоўлі. З 1988 г. — загадчык кафедры прыватнай жывёлагадоўлі Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны. Удзельнік ліквідацыі наступстваў на Чарнобыльскай АЭС.

Аўтар больш за 135 навуковых работ, у тым ліку: «Комплексны план селекцыйна-племянной работы ў жывёлагадоўлі Беларускай ССР на 1979—1990 гг.» (у сааўтарстве, 1979), «Арганізацыя вытворчасці прадуктаў авечкагадоўлі ў спецыялізаваных гаспадарках» (рэкамендацыі, 1987), «Прысядзібнае развядзенне авечак і коз» (1999), «Прыватная заатэхнія» (1999) і інш.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Лазоўскі Анатоль Аляксандравіч // Памяць: Віцебскі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад. У. І. Мезенцаў; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн., 2004. — С. 696—697.

Катэгорыя:Дактары сельскагаспадарчых навук
Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны
Катэгорыя:Постаці беларускай жывёлагадоўлі
Аркадзь Іванавіч Лапо

**Аркадзь Іванавіч Лапо** (, вёска Жданоўка, Шумілінскі раён, Віцебская вобласць — ) — беларускі вучоны-раслінавод, селекцыянер. Акадэмік АН БССР (1950), Акадэміі сельскагаспадарчых навук БССР (1957—1961), кандыдат сельскагаспадарчых навук (1937), прафесар.

## Біяграфія 
Скончыў Лужаснянскі сельскагаспадарчы тэхнікум, затым Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію. Пасля заканчэння аспірантуры пры кафедры селекцыі з 1929 па 1941 г. працаваў у акадэміі асістэнтам, дацэнтам і загадчыкам кафедрай. У 1941—1944 гг. у Новасібірскім сельскагаспадарчым інстытуце. Пасля вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў працаваў у Мінску загадчыкам аддзелам селекцыі, а затым дырэктарам Інстытута сацыялістычнай сельскай гаспадаркі АН БССР. У 1953—1956 гг. — акадэмік-сакратар Аддзялення біялагічных, сельскагаспадарчых і медыцынскіх навук АН БССР, затым да 1960 г. — галоўны вучоны сакратар Акадэміі сельскагаспадарчых навук БССР.

Вёў вялікую грамадскую працу. У 1949—1954 гг. кіраваў сельскагаспадарчай секцыяй Беларускага таварыства па распаўсюджванні палітычных і навуковых ведаў, двойчы абіраўся дэпутатам абласнога Савета дэпутатаў.

## Навуковая дзейнасць 
Працы прысвечаны біялогіі канюшыны і агратэхніцы насенняводства збожжавых культур і лёну. Устанавіў заканамернасці змены аптымальнай гушчыні пасеву збожжавых і лёну ў залежнасці ад змены агратэхнічных і прыродных фактараў, рэкамендаваў наборы найбольш эфектыўных культур для кармавых севазваротаў, сістэмы іх чаргавання і прымянення для іх угнаенняў.

## Асноўныя працы 
* Селекция и семеноводство прядильных культур (лен и конопля). М.; Л., 1932 (совм. с Г. Р. Рего).
* Об основах мичуринской теории и ее применении в практике семеноводства / Акад. наук Белорус. ССР. Мн., 1949.
* Основные вопросы посева зерновых культур и льна / Акад. наук Белорус. ССР, Ин-т соц. сельского хозяйства. Мн., 1950.
* Культура многолетних трав в БССР: [сборник статей] / Акад. наук Белорус. ССР, Ин-т соц. сельского хозяйства. Мн., 1955 (ред.).
* Кукуруза: руководство по возделыванию кукурузы в БССР. Мн., 1956 (ред.).
* Кукуруза в БССР: сборник статей / Акад. наук Белорус. ССР, М-во сельского хозяйства Белорус. ССР, М-во мелиорации Белорус. ССР. Мн., 1957 (ред.).
* Селекция и семеноводство сельскохозяйственных растений в Белоруссии: [доклады Совещания селекционеров и семеноводов Белорус. ССР, 19—22 июля 1960 г.]. Мн., 1961 (ред.).
* Кукуруза на полях Белоруссии : [сборник статей] / М-во сел. хозяйства БССР. Мн., 1963 (ред.).

## Літаратура 
* 
* Лаппо Аркадий Иванович // Республика Беларусь: энциклопедия: в 6 т. / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. — Мн., 2007. — Т. 4. — С. 406.
* 

## Спасылкі 
* Академик ЛАППО Аркадий Иванович 
* Аркадзь Іванавіч Лапо ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шумілінскім раёне
Катэгорыя:Батанікі Беларусі
Катэгорыя:Батанікі СССР
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
Катэгорыя:Селекцыянеры СССР
Сяргей Малахіевіч Лебедзеў

{{Навуковец
 |Месца нараджэння     = 
 |Месца смерці         =
 |Грамадзянства        = 
 |Навуковая сфера      = 
 |Месца працы          = 
 |Навуковая ступень    = 
 |Навуковае званне     = 
 |Альма-матэр          = 
 |Навуковы кіраўнік    = 
 |Знакамітыя вучні     = 
 |Вядомы як            = 
 |Вядомая як           = 
 |Узнагароды і прэміі  = { style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
 
-
 
}
 |Роспіс               = 
 |Шырыня роспісу       = 
 |Сайт                 = 
 |Вікікрыніцы             = 
}}
**Сяргей Малахіевіч Ле́бедзеў** (28 ліпеня 1907,  — 10 верасня 1965) — беларускі геадэзіст. Прафесар (1960).

Скончыў БСГА ў 1930 годзе. У 1954—1963 гг. загадчык кафедры Беларускага інстытута інжынераў чыгуначнага транспарту (Гомель).

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар падручнікаў, навуковых дапаможнікаў і навуковых прац па інжынернай геадэзіі і аэрагеадэзіі. Распрацаваў першую мадэль графарэдуктара (геадэзічная прылада).

Сярод апублікаваных прац:
* Анализ погрешностей в линиях и площадях на аэрофотоснимках. — Гомель, 1958.
* Геодезия при крупном промышленном строительстве. 2 изд. — М., 1965.(разам з І. І. Купчынавым).

## Літаратура 
* Лебедзеў Сяргей Малахіевіч //  — С. 174.
* Лебедзеў Сяргей Малахіевіч // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Віцебска : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; склад. А. І. Мацяюн; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн., 2003. — Кн. 2. — С. 531.
* 

Катэгорыя:Геадэзісты СССР
Катэгорыя:Геадэзісты Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі БелДУТ
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
Вермікуліт

**Вермікуліт** (ад  — чарвячок) — мінерал з групы гідраслюд, якія маюць слаістую структуру. Прадукт другаснай змены (гідролізу і наступнага выветрывання) цёмных слюд біятыту і флагапіту.

Уяўляе сабой буйныя пласціністыя крышталі залаціста-жоўтага або бурага колеру. Пры награванні з пласцінак утвараюцца чарвякападобныя слупкі або ніткі залацістага ці серабрыстага колеру з папярочным дзяленнем на найтонкія лускавінкі. Абпаленыя масы вермікуліту свабодна плаваюць на паверхні вады. Хімічны склад мае прыблізную формулу (Mg+2, Fe+2, Fe+3)3 [(AlSi)4O10]·(OH)2·4H2O. Аднак вермікуліт рэдка адказвае агульнай формуле і звычайна змяшчае прымешкі.

Катэгорыя:Горныя пароды
Катэгорыя:Сілікаты (мінералы)
Катэгорыя:Злучэнні алюмінію
Кірункі свету

thumb
**Кіру́нкі све́ту**, стораны гарызонту — чатыры галоўныя пункты гарызонту: поўнач, поўдзень, усход і захад.

Кірункі поўнач і поўдзень вызначаюцца полюсамі Зямлі, а захад ды ўсход — вярчэннем планеты вакол сваёй восі. З старадаўніх часоў чалавек вызначаў прыкладны паўднёвы кірунак паводле стану сонца ў зеніце, усходні — паводле месца ўсходу, а заходні — паводле месца заходу сонца.

Кірункі свету часта абазначаюцца літарамі: Пн (N), Пд (S), У (O або E), З (W). Часам кірункамі свету называюць таксама адпаведныя чвэрці гарызонту (паўночную, паўднёвую, усходнюю і заходнюю). На сучасных геаграфічных картах паўночны бок заўсёды знаходзіцца зверху, у гэтым выпадку поўдзень знаходзіцца знізу, захад — злева, усход — справа.

Прынцып чатырох бакоў быў важным этапам у пазнанні чалавекам навакольнага свету. Пры арыентаванні чалавека ў прасторы таксама выкарыстоўваецца прынцып чатырох бакоў: «уперадзе», «ззаду», «злева», «справа». У гэтым выпадку кірункі не фіксаваны і абіраюцца адносна самога чалавека. Прынцып чатырохкратнасці адлюстраваны ў фальклоры, звычаях, рэлігійных абрадах шматлікіх народаў, у тым ліку і славянскіх: «*пайсці на ўсе чатыры бакі*» і г. д.

Традыцыйная афарбоўка паўднёвага канца магнітнай стрэлкі компаса чырвоным, а паўночнага — чорным колерам ёсць водгаласам даўніх часоў. У асірыйскім календары поўнач была названа Чорнай краінай, поўдзень — Чырвонай, усход — Зялёнай, а захад — Белай. Адпаведна гэтаму былі пафарбаваны гарадскія брамы ў старажытным Кітаі.

## Гл. таксама
* Ружа вятроў

## Літаратура 
* Кірункі свету //  С. 282

Катэгорыя:Арыентаванне
Катэгорыя:Геаграфічная тэрміналогія
Аляксандр Паўлавіч Лысенка

**Аляксандр Паўлавіч Лысе́нка** (, Віцебск) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі. Доктар ветэрынарных навук (1994).

## Біяграфія 
Скончыў Віцебскі ветэрынарны інстытут (1974). 3 1993 вучоны сакратар аддзялення жывёлагадоўлі і ветэрынарнай медыцыны Акадэміі аграрных навук Беларусі, з 1994 загадчык лабараторыі і намеснік дырэктара Беларускага НДІ эксперыментальнай ветэрынарыі.

Навуковыя працы па антыгенным складзе ўзбуджальніка туберкулёзу і атыпічных мікабактэрый, выдзяленні і ачышчэнні антыгенаў мікабактэрый, сродках і метадах дыягностыкі і прафілактыкі туберкулёзу чалавека і жывёл.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебску
Катэгорыя:Ветэрынары Беларусі
Катэгорыя:Дактары ветэрынарных навук
Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны
Уладзімір Архіпавіч Лабуноў

**Уладзі́мір Архі́павіч Лабуно́ў** () — беларускі вучоны ў галіне мікраэлектронікі, дыпламат. Акадэмік АН БССР (1986, член-карэспандэнт з 1980), доктар тэхнічных навук (1975), прафесар (1977). Заслужаны вынаходнік БССР (1977).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 16 сакавіка 1939 года ў Оршы.

У 1961 годзе скончыў Беларускі політэхнічны інстытут. З 1966 года ў Мінскім радыётэхнічным інстытуце, з 1975 года загадчык кафедры. У 1987—1989 гадах акадэмік-сакратар Аддзялення фізікі, матэматыкі і інфарматыкі АН БССР. Народны дэпутат СССР (1989—1991).

З 1994 па 2001 год быў Надзвычайным і Паўнамоцным паслом Рэспублікі Беларусь у Каралеўстве Бельгія, Нідэрландах, Люксембургу; Пастаянны прадстаўнік ў Еўрапейскім Саюзе і НАТА.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па пытаннях узаемадзеяння іонаў з паверхняй цвёрдага цела і яго выкарыстання для распрацоўкі тэхналагічных працэсаў у мікраэлектроніцы, па нізкатэмпературных электрахімічных і плазмавых тэхналагічных працэсах. Прэмія Прэзідыума АН СССР па мікраэлектроніцы 1978 г.

Аўтар больш за 200 навуковых прац, у тым ліку манаграфіі і 14 брашур, 460 вынаходстваў.

Сярод апублікаванага:
* Электрохимическая алюмооксидная технология в микроэлектронике (разам з В. А. Сокалам) // Техника средств связи. Сер. Технология производства и оборудование. 1988. Вып. 3.

## Узнагароды і прэміі 
* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (1992) — *за стварэнне і прамысловую рэалізацыю высокаэфектыўнай сістэмнай тэхналогіі масавай вытворчасці звышвялікіх інтэгральных схем*.
* Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі (1986).
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга (1981).
* Медаль «За працоўную доблесць» (1979).
* Ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (1999).
* Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь (2024).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Лабуноў Уладзімір Архіпавіч // Памяць. Орша і Аршанскі раён: гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2000. — Кн. 2. — С. 435.
* 

## Спасылкі 
* Старонка на сайце Акадэміі Навук Беларусі
* Уладзімір Архіпавіч Лабуноў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
* История кафедры микроэлектроники   // Сайт БДУІР
* Владимир Архипович Лабунов // Бібліятэка БДУІР
* *Борисенко В. Е., Лыньков Л. М.* Академик В. А. Лабунов — с юбилеем! // Доклады Белорусского государственного университета информатики и радиоэлектроники. 2019, № 2(120)
* Лабунов Владимир Архипович // База патентов Беларуси
* Банк патентов РФ на изобретения и промышленные образцы ФИПС Роспатента 

Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Бельгіі
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Нідэрландах
Катэгорыя:Акадэмікі Акадэміі навук Беларускай ССР
Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР ад акруг Беларусі
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Люксембургу
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Вынаходнікі СССР
Катэгорыя:Заслужаныя вынаходнікі БССР
Катэгорыя:Вынаходнікі Беларусі
Неба

thumb|200px|right
**Неба** — прастора над Зямлёй або паверхняй любога іншага астранамічнага аб'екта. У цэлым, небам звычайна называюць панараму, якая адкрываецца пры назіранні з паверхні Зямлі (або іншага астранамічнага аб'екта) у кірунку космасу.

Неба над Зямлёй па-рознаму афарбавана ў розныя перыяды сутак. Днём бясхмарнае неба мае блакітны колер, цёмны над галавой, больш светлы над гарызонтам. Афарбоўка неба абумоўлена рэлееўскім рассейваннем святла на флуктуацыях шчыльнасці паветра. Раніцай і да вечара вобласці над гарызонтам афарбаваны ў ружова-чырвоны колер. Ноччу неба чорнае. На працягу ночы, а часам і днём у бясхмарным небе бачны зямны спадарожнік Месяц і зоркі.

У воблачнае надвор'е неба зацягваюць аблокі. У небе можна назіраць іншыя аптычныя з'явы: вясёлкі, палярнае ззянне, маланкі, пасмы дажджу і г.д. Зорнае неба — сукупнасць свяціл, бачных ноччу на небасхіле.

## Міфалогія 
Здаўна людзі лічылі неба месцам, дзе жывуць багі. Большасць політэістычны рэлігій маюць бога неба, напрыклад Юпітэр у старажытных рымлян быў богам неба і грому. Монатэістычнымі рэлігіі звычайна лічаць неба месцам, дзе размешчаны рай, таму слова «неба» часта ўжываецца як сінонім раю.

## Фотагалерэя 

Выява:SI-Sky.JPG|Звычайнае дзённае неба з аблокамі
Выява:Trees-sky.jpg|Бясхмарнае дзённае неба, від з зямлі
Выява:Stormy skies.jpg|Неба з навальнічнымі аблокамі
Выява:Myrtle Beach Sunrise1.jpg|Чырвоныя тоны падчас узыходу Сонца
Выява:Sunset02.jpg|Жоўта-аранжавыя тоны ў небе падчас заходу Сонца
Выява:Sky night TH.jpg|Начное неба з месяцам і аблокамі
Выява:sunpillar.jpg|Сонечны слуп у Заходняй Вірджыніі.
Misty morning03.jpg|Неба імглістай раніцай

## Гл.таксама 
* Зорнае неба
* Атмасфера Зямлі
* Проціззянне

## Спасылкі 
* Выявы дзённага неба 
* Выявы начнога неба 
* Sky Фотагалерэя 
* Чаму неба блакітнае?

Катэгорыя:Атмасфера
Катэгорыя:Зямля
Казімір Бахматовіч

**Казімір Бахматовіч** (24 лютага (8 сакавіка) 1803, Івонцавічы— , Дабраўляны, цяпер Лылойцінскага сельсавета Смаргонскі раёна Гродзенскай вобласці) — беларускі і літоўскі графік і жывапісец.

Паходзіў са шляхецкага роду Бахматовічаў. Маці з роду Сурынтаў. Быў дамашнім настаўнікам малявання ў маёнтку Гюнтэраў.

## Творчасць 
Вядомыя рэалістычныя бытавыя замалёўкі, якія маюць этнаграфічную каштоўнасць, пейзажы, гравюры, створаныя ў Вільні і Дабраўлянах, карціны («Кіргіз на кані», «Жабрак»). Галоўнай справай яго жыцця сталі альбомныя літаграфічныя серыі: «Успамін пра Дабраўляны», «Арласіяда», «Вільня», «Нязначныя ўражанні Я. Рустэма», «Адзенне і сцэны. Літоўскія строі».

Заслуга К. Бахматовіча ў тым, што ён упершыню ў беларускім мастацтве ўзняў значэнне малой формы ў літаграфіі да ўзроўню карціны.

У 1831 годзе яго найбольш цікавыя малюнкі былі змешчаны ў альбоме «Збор нацыянальных і ваенных касцюмаў, намаляваў Казімір Бахматовіч, вучань Віленскай акадэміі на Літве».

## Галерэя 

Выява:Arlasijada Casimir Bahmatovich.jpg|Арласіяда
Выява:Палац Дабраўляны Бахматовіч.jpg|Палац у Дабраўлянах. Літаграфія

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Графікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Мастакі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі Літвы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Смаргонскім раёне
Ірына Міхайлаўна Лысенка

**Ірына Міхайлаўна Лысе́нка** (нар. 29 жніўня 1954 г., Віцебск — ) — беларускі вучоны ў галіне педыятрыі. Доктар медыцынскіх навук (1997), прафесар.

## Біяграфія 
Скончыла Віцебскі медыцынскі інстытут (1977). Працавала ў Аршанскай цэнтральнай раённай бальніцы. Працуе ў Віцебскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце (з 1997 года прафесар кафедры педыятрыі, з верасня 2006 года — загадчык кафедры).

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па паталогіі гіпафізарна-тырэоіднай сістэмы дзяцей, рэабілітацыі аслабленых дзяцей бязлекавымі сродкамі (рэфлексатэрапія, фітатэрапія, масаж і інш.).

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* Лысенка Ірына Міхайлаўна // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Віцебска : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; склад. А. І. Мацяюн; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн., 2003. — Кн. 2. — С. 528—529.
* Лысенко Ирина Михайловна (29.08.54—07.10.2021) // Здравоохранение Беларуси, № 2(38), 2021. — С. 5.

## Спасылкі 
* Лысенка Ірына Міхайлаўна // Прыдзвінскі край: гісторыя і сучаснасць
* Лысенко Ирина Михайловна  // Сайт ВДМУ
* Ушла из жизни Ирина Михайловна Лысенко  // Сайт ВДМУ

Катэгорыя:Педыятры Беларусі
Катэгорыя:Педыятры СССР
Іван Іванавіч Лісаў

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = 
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |Перыяд жыцця     = 
 |выява            = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 
 |званне           = 
 |род войскаў      = 
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = 
 |узнагароды       = { Style = "background: transparent"
       
-
       
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}**Іван Іванавіч Лісаў** (,  — , ) — савецкі ваенны дзеяч. Генерал-лейтэнант (1965). Кандыдат гістарычных навук (1973), дацэнт (1979).

## Біяграфія 
Скончыў ваенныя акадэміі імя Фрунзэ(1941), Генштаба (1951). У Чырвонай Арміі з 1929 г., з 1939 г. у паветрана-дэсантных войсках. У Вялікую Айчынную вайну з верасня 1943 г. начальнік штаба паветрана-дэсантнай брыгады, стралковага палка на Карэльскім фронце. У 1945 — 75 гг. на адказных пасадах у Савецкай Арміі, да 1991 г. на выкладчыцкай рабоце.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Леніна, 5 іншымі ордэнамі, медалямі.

## Літаратура 
* Лісаў Іван Іванавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал.: Г.П. Пашкоў [і інш.]. - Мн., 1999. - Т. 9. - С. 282.
* Лісаў Іван Іванавіч // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Віцебска : у 2 кн. / рэдкал.: Г.П. Пашкоў [і інш.] ; склад. А.І. Мацяюн ; маст. Э.Э. Жакевіч. - Мн., 2003. - Кн. 2. - С. 531.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся 25 мая
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1912 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебску
Катэгорыя:Памерлі ў 1997 годзе
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Леніна
Барыс Сяргеевіч Бахараў

{{Ваенны дзеяч
|поўнае імя     = Барыс Сяргеевіч Бахараў
|дата нараджэння  = 
|дата смерці    = 
|месца нараджэння = 
|месца смерці = 
|партрэт =
|подпіс =
|мянушка =
|прыналежнасць = 
|гады службы =1917—1944
|званне =
|род войскаў =танкавыя войскі
|камандаваў =
|частка =
|бітвы =,  
|узнагароды =
{ style="background: transparent"
       
}
|сувязі =
|у адстаўцы =
}}

**Барыс Сяргеевіч Бахараў** ( — ) — савецкі военачальнік, генерал-маёр танкавых войскаў (14 кастрычніка 1942 года).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 10 верасня 1902 года ў пасёлку Дзямянск Наўгародскай губерні (цяпер — Наўгародская вобласць). З кастрычніка па снежань 1917 года састаяў у Рыбінскім атрадзе Чырвонай гвардыі, затым — у Чырвонай арміі. Удзельнічаў у баях з войскамі генерала Мікалая Юдзеніча, савецка-польскай вайне ў 1920 годзе. У маі 1921 года дэмабілізаваны. У лютым 1924 года ізноў прызваны ў Чырвоную армію пісарам 59-га стралковага палка 20-й стралковай дывізіі, затым стаў палітруком гэтай жа роты. У 1926 годзе скончыў паўторнае аддзяленне аб’яднанай інтэрнацыянальнай ваеннай школы. Пазней праходзіў службу ў 59-м палку. З мая 1929 года — навучэнец Ваеннай акадэміі імя М. В. Фрунзэ.

З 25 ліпеня — у складзе Цэнтральнага фронту (Смаленская бітва). 9 жніўня 50-я танкавая дывізія перададзена ў склад 13-й арміі Цэнтральнага фронту, пасля расфарміравання апошняга — у складзе Бранскага фронту. У верасні 1941 года 50-я танкавая дывізія была перафарміравана ў 150-ю танкавую брыгаду, якая працягвала ваяваць у складзе Бранскага фронту.

З чэрвеня 1942 года — начальнік штаба, з ліпеня — камандзір 17-га танкавага корпуса 60-й арміі Варонежскага фронту. З 11 верасня 1942 года — камандзір 18-га танкавага корпуса, які ўдзельнічаў у Варонежска-Касторненскай наступальнай, Харкаўскай наступальнай і Харкаўскай абарончай аперацыях, з лютага 1943 года — 9-га Генерала пахавалі ў Бабруйску на плошчы Перамогі, на яго магіле быў усталяваны танк Т-34-85 № 300.

## Узнагароды 
* 2 ордэна Чырвонага Сцяга (14 лютага 1942)
* Ордэн Кутузава I ступені
* Ордэн Кутузава II ступені

## Сям’я 
Жонка — Вольга Іванаўна Бахарава, пражывала ў горадзе Харкаве.

## Памяць 
Імем Бахарова названыя сквер у Бабруйску і ў Пружанах Брэсцкай вобласці.

## Цікавыя факты 
* Нямецкае камандаванне абяцала за злоў генерала Бахарава 1,5 мільёна марак і 200 тысяч за яго труп.
* У крытычныя моманты бою генерал Бахараў сам вадзіў танк у атакі.

## Спасылкі 
* Биографии на mechcorps.rkka.ru
* reibert.info

Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Танкісты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Камандзіры дывізій у Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Камандзіры карпусоў у Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Наўгародскай вобласці
Аляксандр Аляксандравіч Нікалаеў

**Аляксандр Аляксандравіч Нікалаеў** (, ) — беларускі вучоны ў галіне паталагічнай анатоміі. Доктар медыцынскіх навук (1976), прафесар (1978).

## Біяграфія 
Скончыў Віцебскі медыцынскі інстытут (1952). 3 1956 г. у Віцебскім медыцынскім універсітэце (у 1965—90 загадчык кафедры).

Навуковыя працы па марфалогіі пухлін; па парэнхіматозна-страмальных узаемаадносінах, эпідэміялогіі і марфагенезе пухлін шчытападобнай залозы і страўніка.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны 2-й ступені, Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларусі.

## Літаратура 
* Нікалаеў Аляксандр Аляксандравіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2000. — Т. 11. — С. 333.

Катэгорыя:Дактары медыцынскіх навук
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебску
Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Віцебскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта
Сяргей Іванавіч Назараў

**Сяргей Іванавіч Назараў** (, в. Барадзіно, Дубровенскі раён, Аршанская акруга — ) — беларускі вучоны ў галіне механізацыі сельскай гаспадаркі. Доктар тэхнічных навук (1972), прафесар (1974), акадэмік УАСНГІЛ (1988), акадэмік Акадэміі аграрных навук Рэспублікі Беларусь (1992).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Скончыў Беларускую дзяржаўную сельскагаспадарчую акадэмію ў 1953 годзе. У 1958—1961 гг. працаваў на Магілёўскай абласной сельскагаспадарчай станцыі, з 1961 г. — у Цэнтральным навукова-даследчым інстытуце механізацыі і электрыфікацыі сельскагаспадарчай нечарназёмнай зоны СССР у Мінску. Працуе загадчыкам аддзела, з 1968 г. становіцца намеснікам дырэктара. З 1980 па 1992 - рэктар Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі, з 1992 па 1999 - начальнік Галоўнага ўпраўлення кадраў і аграрнай адукацыі Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь.

С. І. Назараў напісаў працы па тэхніцы і тэхналогіі ўнясення мінеральных і арганічных угнаенняў. Пад яго кіраўніцтвам распрацавана больш як 20 сельскагаспадарчых машын, якія выпускаюцца прамысловасцю Беларусі.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга, Кастрычніцкай Рэвалюцыі, медалямі.

## Навуковыя працы 
* *Назаров, С. И.* Механизация заготовки и внесения в почву удобрений / С. И. Назаров, А. Б. Дубов; ЦНИИ механизации и электрификации сел. хоз-ва Нечернозем. зоны СССР. — Минск: Урожай, 1964. — 71 с.
* *Назаров, С. И.* Рациональные способы использования жидких органических удобрений, торфа и излишков соломы в растениеводстве / С. И. Назаров, С. И. Балахонов, Т. В. Парамонова. — Мн., 1977. — 48 с.
* *Назаров, С. И.* Закономерности сопротивления почвы подпружиненным деформатором / С. И. Назаров, А. В. Клочков // Вестн. с.-х. науки. 1989. № 8. С. 74–80.
* *Назаров, С. И.* Механизация обработки и внесения органических удобрений : учебное пособие / С. И. Назаров, В. А. Шаршунов. — Мн., 1993. — 296 с.
* *Назаров, С. И.* Механизация уборки и послеуборочной обработки семян кормовых культур и трав : учебное пособие / С. И. Назаров, В. А. Шаршунов. — Мн., 1997. — 379 с.

## Літаратура 
* Назараў Сяргей Іванавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2000. — Т. 11. — С. 216.

Катэгорыя:Дактары тэхнічных навук
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дубровенскім раёне
Катэгорыя:Постаці беларускай сельскай гаспадаркі
Катэгорыя:Рэктары Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
Радыёлямпа

right|thumb|150px|Расійская экспартная радыёлямпа 6550C
**Электронная лямпа**, **радыёлямпа** — электравакуумная трубка, у якой электрычнае поле кіруе інтэнсіўнасцю струменя электронаў, якія рухаюцца ў вакууме ці разрэджаным газе паміж электродамі.

Радыёлямпы масава выкарыстоўваліся ў ХХ стагоддзі як актыўныя элементы электроннай апаратуры (узмацняльнікі, генератары, дэтэктары, пераключальнікі і г.д.). У цяперашні час амаль цалкам выціснуты паўправадніковымі прыладамі. Часам яшчэ ўжываюцца ў магутных высокачастотных перадатчыках, высакаякаснай аўдыётэхніцы.

Электронныя лямпы, прызначаныя для асвятлення (лямпа-выбліск, ксенонавыя лямпы, ртутныя і натрыевыя лямпы), радыёлямпамі не завуць і звычайна адносяць да класу асвятляльных прылад.

Электронна-прамянёвыя прылады заснаваны на тых жа прынцыпах, што і радыёлямпы, але, акрамя кіравання інтэнсіўнасцю электроннага патоку, таксама кіруюць размеркаваннем электронаў у прасторы, і таму вылучаюцца ў асобную групу. Таксама асобна вылучаюць ЗВЧ электравакуумныя прылады з ужываннем рэзанансных з'яў у электронным струмені (такія як магнетрон).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Электронныя лямпы
Катэгорыя:Радыётэхніка
Яснае світанне

**Яснае світанне** — опера ў трох дзеях, сямі карцінах кампазітара А. Я. Туранкова пастаўленая на лібрэта лібрэта А. Бачылы ў 1958 годзе рэжысёрам Л. П. Александроўскай пад кіраўніцтвам дырыжора Л. Любімава. Мастаком-пастаноўшчыкам спектаклю быў П. В. Масленікаў.

## Гісторыя стварэння 
Опера «Яснае свiтанне», стала «лебядзінай песняй» А. Туранкова. Прэм'ера оперы адбылася 2 лістапада 1958 года на сцэне Беларускага дзяржаўнага тэатра оперы і балета. Яна прагучала ўжо пасля смерці кампазітара, які не дажыў да яе прэм'еры некалькі месяцаў, і атрымала станоўчы водгук у прэсе. Праз 6 гадоў адбылася яе новая пастаноўка ў рэдакцыі Г. Вагнера, якая затым была прадстаўлена і на гастролях Беларускага опернага тэатра ў Маскве.

## Акцёры 
* Марына — К. К. Кудрашова, Л. І. Галушкіна
* Мікола
* Мільчык — 
* Вронак (Уронак) — , В. І. Глушакоў (першы выканаўца)
* Сцяпан — І. Д. Сарокін, А. М. Генералаў
* Гадлеўскі
* Юзэфа — Т. І. Шымко (першая выканаўца), І. С. Шыкунова
* Лагоўскі — А. М. Саўчанка

Катэгорыя:Музыка Беларусі
Катэгорыя:Тэатр Беларусі
Катэгорыя:Оперы на беларускай мове