open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гарчыца чорная

**Гарчы́ца чорная** (*Brassica nigra*) — від кветкавых раслін роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовая травяністая расліна вышынёй 0,5—1,5 м. Сцябло прамое, галінастае, злёгку валасістае ў ніжняй частцы. Лісце простае, чаргаванае, на чаранках. Ніжняе лісце лірападобна-лопасцевай формы, апушанае. Кветкі дробныя, з чатырма пялёсткамі, светла-жоўтага колеру. Суквецце — рэдкая гронка. Плод — чатырохгранны бугрысты стручок даўжынёй 1—2,5 см, з кароткім тонкім носікам. Насенне круглае, чырвона-бурага колеру.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Еўраазіяцкі від. Расліна паходзіць з Міжземнамор’я. Распаўсюджана пераважна на тэрыторыі Еўропы, Цэнтральнай Азіі, Паўночнай Афрыкі. Заносны від у Паўночнай і Паўднёвай Амерыцы, Аўстраліі, Паўднёва-Усходняй Азіі.

У здзічэлым стане расце каля жылля, дарог, у далінах рэк, як пустазелле на палях. Цвіце ў чэрвені—ліпені. Плады паспяваюць у ліпені—жніўні.

## Гаспадарчае значэнне 
Вырошчваецца ў культуры пераважна ў Італіі, Францыі і таксама ў Паўночнай Амерыцы.
Алейная (у насенні 0,5—1,4 % эфірнага алею, і 24,5—41 % тлустага алею), меданосная, лекавая і харчовая расліна. Маладое лісце спажываецца ў якасці прыправы, насенне — пры вырабе гарчыцы.

## Літаратура 
*  — С. 343—344.
* 

## Спасылкі 
* 
* Дикие родичи культурных растений — *Brassica nigra* (L.) C. Koch — Горчица чёрная, капуста чёрная // Агроэкологический атлас России и сопредельных стран: экономически значимые растения, их болезни, вредители и сорные растения

Катэгорыя:Капуста
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Катэгорыя:Алейныя культуры
Катэгорыя:Спецыі
Катэгорыя:Пустазелле
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1833 годзе
Берагавая Слабада (археалагічны помнік)

**Берагавая Слабада** — археалагічны помнік: стаянка днепра-дзяснінскай культуры позняга мезаліту на заходняй ускраіне в. Берагавая Слабада (Рэчыцкі раён, Гомельская вобласць), на 2-й надпоймавай тэрасе правага берага р. Дняпро.

Даўжыня пляцоўкі 1 км, вышыня 24 м. Выявіў у 1977 годзе і даследаваў 989 м² у 1978—1983 гадах У. П. Ксяндзоў. Культурны пласт магутнасцю 0,3 м.

Выяўлена частка мезалітычнага гаспадарча-бытавога комплексу: рэшткі агнішчаў, паглыбленага ў зямлю прамавугольнага жытла памерамі 4,3×3,8 м, ямы акруглай і авальнай формы. Знойдзена 6913 экзэмпляраў вырабаў з крэменю, у т.л. 811 з другаснай апрацоўкай. Зыходным матэрыялам для выпрацоўкі пераважнай большасці знаходак служыў мелавы («сожскі») дробнакрапчасты крэмень. Сустракаюцца адзінкавыя крэмені ружова-ліловага колеру (валдайскі) і шакаладнага, а таксама нешматлікія вырабы з кварцыту. Сярод прылад выразнымі серыямі прадстаўлены:
* наканечнікі стрэл (41) — сіметрычныя і асіметрычныя тронкавыя поствідэркія;
* скрабкі (93), большасць з іх адносіцца да канцавых;
* разцы (39) — прысутнічаюць бакавыя, сярэдзінныя, сярэдзінна-вуглавыя, вуглавыя тыпы;
* вырабы з рэтушаванымі выемкамі (89) — скоблі;
* праколкі (22);
* свердлы (10);
* укладышавыя прылады (68) — у асноўным медыяльныя часткі пласцін (сячэнні).

Знойдзены таксама 3 экземляры трапецый, 9 экзэмпляраў рубячых прылад.

## Літаратура 
* Ксензов, В. П. Мезолитическое поселение Береговая Слобода // раткие сообщения Института археологии. — 1981. — Вып. 165. — С.
* Ксензов, В. П. Палеолит и мезолит Белорусского Поднепровья / В. П. Ксензов; АН БССР, Ин-т истории. — Минск: Наука и техника, 1988. — 131, [3] с. — ISBN 5-343-00194-7.
* Ксензов, В. П. Позднемезолитическое поселение Береговая Слобода на Днепре // Советская археология. — 1979. — № 4. — С.
* Язэпенка, І. М. Берагавая Слабада / І. М. Язэпенка // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 100—101. — ISBN 978-985-11-0353-5.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Берагавая Слабада
Катэгорыя:Стаянкі Рэчыцкага раёна
Сольскі сельсавет

**Со́льскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Смаргонскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) Солы.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Смаргонскага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Кушлянскага сельсавета, 27 сакавіка 1959 года — тэрыторыя скасаванага Снігянскага сельсавета. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 15 мая 1978 года з часткі сельсавета (13 населеных пунктаў: вёскі Асіпаны, Гайдзі, Гаўдзевічы, Дордзішкі, Жалігова, Крапіўна, Кушляны, Несценяты, Поцевічы, Рачкяны, Рудалі, Рудзішкі і Шчопаны) утвораны Кушлянскі сельсавет. 19 жніўня 1985 года скасаваны хутар Веркеляны. 17 лістапада 1986 года ў склад Каранёўскага сельсавета перададзены 4 населеныя пункты (вёскі Беразнякі, Васюкі, Гавуці і Лубянка), скасаваны вёска Баніфацава (злілася з вёскай Снігяны) і хутар Баб’я Лужа. 25 чэрвеня 2008 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Кушлянскага сельсавета (20 населеных пунктаў: Асіпаны, Гайдзі, Гаўдзевічы, Дордзішкі, Жалігова, Забалоцце, Крапіўна, Кушляны, Мелеўшчына, Наздрачуны, Несценяты, Поцевічы, Рачкяны, Рудалі, Рудзішкі, Слабада, Стрыпуны, Ціжышкі, Шчопаны, Ябравічы).

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 3549 чалавек, з іх 90,0 % — беларусы, 5,4 % — палякі, 2,7 % — рускія, 1,1 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года — 2553 чалавекі.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Снігянскі сельсавет

**Снігя́нскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Смаргонскага раёна Маладзечанскай вобласці. Цэнтр — вёска Снігяны.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як **Завозерацкі сельсавет** у складзе Смаргонскага раёна Вілейскай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Завозерцы. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Снігяны, сельсавет перайменаваны ў Снігянскі. 27 сакавіка 1959 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Сольскага сельсавета.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Смаргонскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1959 годзе
Герой працы (газета)

**«Герой працы»** — раённая газета Шумілінскага раёна Віцебскай вобласці. Выдаецца 1932 года. Заснавальнікі: Шумілінскі раённы выканаўчы камітэт і Шумілінскі раённы Савет дэпутатаў.

## Гісторыя 
Гісторыя газеты пачалася 24 студзеня 1932 года, калі ўбачыў свет першы нумар газеты «Ленінскі шлях» Сіроцінскага райкама КПБ і райвыканкама. Пазней назва газеты змянялася: «Сталінскі сцяг», «Запаветы Ільіча».

У 1962 годзе Сіроцінскі раён быў ліквідаваны і газета не выдавалася. З 1966 года, пасля аднаўлення раёна, газета носіць назву «Герой працы».

У ліпені 2010 года быў створаны афіцыйны сайт газеты.

## Узнагароды 
Газеты была ўзнагароджана Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР. Калектыў мае Дыплом I ступені за актыўны ўдзел у конкурсе па асвятленні пытанняў аховы прыроды, Ганаровыя граматы Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь за 2002 год, праўлення Савецкага фонду міру за 1984 год, Беларускага аддзялення Фонду міру за 1988, 2001 гады, на яго рахунку нямала падзяк і ўзнагарод за творчыя поспехі.

## Рэдактары 
* Алена Пятрова

## Літаратура 
* "Герой працы"// Сродкі масавай інфармацыі Віцебскай вобласці / тэкст Л.Д. Мышленка. - Віцебск, 2003. – С. 23-24.
* "Герой працы" - 75. Гісторыя. Сённяшні дзень // Герой працы (Шумiлiна). - 2007. - 19 студз. - С. 4-5.                       
* Шостак, Я. І газета мае сваю біяграфію / Я. Шостак // Герой працы (Шуміліна). - 2001. - 11 верас. - С. 2.

Катэгорыя:Газеты Беларусі
Катэгорыя:Культура Шумілінскага раёна
Катэгорыя:Газеты на беларускай мове
Катэгорыя:Газеты на рускай мове
Катэгорыя:1932 год у Беларусі
Берагавы (археалагічныя помнікі)

**Берагавы** — археалагічныя помнікі: паселішчы каля пас. Берагавы (Гродзенскі раён).

Помнікі лакалізаваны і абследаваны В. С. Абухоўскім і В. Л. Лакізам у 1999 годзе і ў час абследавання зоны будаўніцтва Гродзенскай ГЭС у 2003 годзе. У 2008 годзе даследаваў В. Л. Лакіза.

## Паселішча—1 
Знаходзіцца за 0,5—1 км на поўдзень ад пасёлка, на надпоймавай правабярэжнай тэрасе р. Нёман, вышыня 5—6 м. Пляцоўка пераразаецца некалькімі глыбокімі ярамі, якія ўтвараюць адасобленыя ўчасткі (А, Б, В). Было закладзена 5 раскопаў плошчай 300 м². Датуецца фінальным палеалітам, мезалітам, неалітам, сярэдневякоўем.

Выяўлены 15 гаспадарчых і слупавых ям, рэшткі вошнішчаў. Знойдзена звыш 4 тыс. артэфактаў: крамянёвыя нуклеусы, нажы, скрабкі, праколкі, вастрыі, наканечнікі стрэл, фрагменты ляпной неалітычнай керамікі, абломкі кругавога посуду сярэдневякоўя, жалезныя нажы, вырабы з каляровага металу, астэалагічны матэрыял.

Пасля будаўніцтва ГЭС заходнія схілы ўчасткаў А і В падтапляюцца вадасховішчам.

## Паселішча—2 
Знаходзіцца за 1,3—1,5 км на поўдзень ад пасёлка, 0,2—0,3 км на поўдзень ад паселішча—1, на надпоймавай праввабярэжнай тэрасе р. Нёман, вышыня над узроўнем вады 3—8 м. Пляцоўка памерамі 200—210х30х50 м выцягнута з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход, абмежавана на поўдні вялікім ярам з ручаём. Невялікія яры дзеляць помнік на некалькі адасобленых участкаў (А, Б, В). Былі закладзены 2 раскопы і 3 шурфы плошчай 118 м².

Культурны пласт на ўчастках А і В не захаваўся. Знойдзена каля 100 артэфактаў: 2 нуклеусы, скрабок, рэтушаваныя пласціна і адшчэп. Участак Б знаходзіцца на высокім узроўні тэрасы. Культурны пласт перакрыты дэлювіяльнымі адкладамі магутнасцю 0,4—0,6 м. На глыбіні 0,65—0,75 м знойдзены крамянёвыя вырабы, сярод якіх скобла-разец, фрагменты керамікі з мінеральнымі дамешкамі. У 2009 годзе заходняя частка помніка (участкі А і В) разбураны пры будаўніцтве дарогі і моста цераз р. Нёман. На ўчастку Б, пасля правядзення раскопак у 2010 годзе, пабудавана апора моста.

## Літаратура 
* Археалагічнае абследаванне ўзбярэжжаў Нёмана ў зоне будаўніцтва Гродзенскай ГЭС / Віктар Абухоўскі, Алена Калечыц, Вадзім Лакіза, Максім Чарняўскі, Міхал Чарняўскі // Гістарычна-археалагічны зборнік. — 2004. — № 19. — С. 272—273.
* Лакіза, В. Л. Берагавы / В. Л. Лакіза // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 100—101. — ISBN 978-985-11-0353-5.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Берагавы
Катэгорыя:Паселішчы Гродзенскага раёна
Беневічы (археалагічны помнік)

**Беневічы** — археалагічны помнік: стаянка каменнага і бронзавага вякоў на паўночна-ўсходняй ускраіне вёскі Беневічы (Лідскі раён, Гродзенская вобласць), на выступе паміж правым берагам р. Нёман і поймай р. Дзітва, ва ўрочышчы Бор.

Плошча каля 400 м². Абследавалі ў 1957 годзе Н. М. Гурына і Ф. Д. Гурэвіч, у 1961 годзе Н. М. Гурына даследавала 50 м². Культурны пласт да 0,8 м.

Выяўлены рэшткі вогнішча, невялікая яма з вохрай, крамянёвы інвентар фінальнага палеаліту (свідэрская культура) і мезаліту (лістападобныя наканечнікі стрэл, ланцэтападобныя яніславіцкія вастрыі, трапецыі, двухпляцовачныя празматычныя нуклеусы), неаліту (трохвугольныя наканечнікі стрэл, авальнавыцягнутыя рубячыя прылады, скрабкі на адшчэпах), абломкі гліняных арнаментаваных гаршкоў прыпяцка-нёманскай культуры і нёманскай культуры. Знойдзены шліфаваныя крамянёвыя сякеры і абломкі посуду культуры шнуравой керамікі канца неаліту і ранняга бронзавага веку.

## Літаратура 
* Гурина Н. Н. Новые данные о каменном веке Северо-Западной Белоруссии // Материалы и исследования по археологии СССР. — 1965. — № 131. — С. 141—203.
* Чарняўскі, М. М. Беневічы / М. М. Чарняўскі // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 23. — ISBN 978-985-11-0353-5.

Катэгорыя:Беневічы
Катэгорыя:Стаянкі Лідскага раёна
Юрый Сяргеевіч Восіпаў

**Юрый Сяргеевіч Восіпаў** (нар. 7 ліпеня 1936, Табольск) — савецкі і расійскі матэматык і механік, прафесар. Прэзідэнт Расійскай акадэміі навук (1991—2013). Акадэмік АН СССР (1987), Лаўрэат Ленінскай прэміі (1976) і Дзяржаўнай прэміі Расіі (1993). Поўны кавалер ордэна «За заслугі перад Айчынай».

Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Матэматыкі Расіі
Катэгорыя:Прэзідэнты Расійскай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены Савета бяспекі Расіі
Катэгорыя:Ганаровыя члены РАМ
Катэгорыя:Члены Аўстрыйскай акадэміі навук
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзямідаўскай прэміі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Табольска
Катэгорыя:Ганаровыя члены Імператарскага праваслаўнага палесцінскага таварыства
Катэгорыя:Кавалеры ордэна РПЦ свяціцеля Макарыя мітрапаліта Маскоўскага і ўсяе Русі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Цюменскай вобласці
Анс Эрнеставіч Даўман

**Анс Эрнеставіч Даўман** (, хутар Крэйпі, Рыжскі павет — , Брэст) — бальшавік, дзеяч бальшавіцкага руху ў Латвіі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. З 1904 года ў РСДРП. Удзельнік рэвалюцыі 1905—1907 гадоў. 3 1914 года на франтах Першай сусветнай вайны. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года член Нарвенскага Савета, пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі старшыня Нарвенскага ВРК.

У час наступлення нямецкіх войск у лютым—сакавіку 1918 года камандзір Нарвенскага партызанскага атрада, камісар Гатчынскай дывізіі. Удзельнік вызвалення Латвіі ад нямецкіх і белагвардзейскіх войск, быў членам РВС арміі Савецкай Латвіі. У жніўні — кастрычніку 1919 года узначальваў абарону Дзвінскага ўмацаванага раёна. 3 кастрычніка 1919 года член РВС 16-й арміі на Беларусі.

3 чэрвеня 1920 года камандзір 10-й стралковай дывізіі, якая займала Ігумен, Пухавічы, Клецк, Бярозу, Кобрын, Брэст у час польска-савецкай вайны. Анс Даўман загінуў у баі пры фарсіраванні ракі Заходні Буг пад Брэстам 1 жніўня 1920 года. Пахаваны ў Мінску ў Цэнтральным дзіцячым парку імя М. Горкага.

## Памяць 
У 1969 годзе быў усталяваны помнік у г. п. Обаль. Яго імем у 1928 годзе названа вуліца ў Мінску (былая другая Старавіленская), на доме № 1 устаноўлена мемарыяльная дошка. Таксама названы вуліцы ў Барысаве, за савецкай акупацыяй была вуліца ў Нарве. Імя А. Э. Даўмана прысвоена торфапрадпрыемству ў Шумілінскім раёне.

## Літаратура 
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мн., 1985. — С. 471.
* Даўман Анс Эрнеставіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі : у 6 т. Мінск, 1996. Т. 3. С. 212.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Латвіі
Катэгорыя:Загінулі ў Грамадзянскую вайну ў Расіі
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Удзельнікі польска-савецкай вайны
Плошча (фільм)

**«Плошча»** — беларускі дакументальны фільм, зняты рэжысёрам Юрыем Хашчавацкім у 2006 годзе на «Stoplukafilm» пры дапамозе «Хартыя'97», «Terra del Fuoco», «Вясна». У фільме выкарыстаны кадры, знятыя аператарам Дзмітрыем Завадскім.

## Сюжэт 
Прысвечаны мінскім падзеям вечара 19 сакавіка 2006 года пасля прэзідэнцкіх выбараў.

## Здымачная група 
* аўтар сцэнарыя — Юрый Хашчавацкі пры ўдзеле Яўгена Будзінаса, Сяргея Ісакова
* рэжысёр-пастаноўшчык — Юрый Хашчавацкі
* рэжысёр — Сяргей Ісакоў
* аператары — Уладзімір Пятроў, Сяргей Гельбах, Горан Рулёў
* відэамантаж — Дзмітрый Півавараў
* гукарэжысёр — Васіль Шыцікаў
* музыка — Міхаіл Бронер, Уладзімір Дашкевіч, Міхал Клеафас Агінскі, Мікола Равенскі, Альфрэд Шнітке, Дзмітрый Шастаковіч
* рэдактар-кансультант — Яўген Будзінас
* выканаўчы прадзюсар — Вольга Нікалайчык

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дакументальныя фільмы Беларусі
Катэгорыя:Фільмы Юрыя Хашчавацкага
Помнік у гонар Обальскага камсамольскага падполля

**Помнік у гонар Обальскага камсамольскага падполля** — помнік у гарадскім пасёлку Обаль, Шумілінскага раёна.

## Гісторыя 
У Вялікую Айчынную вайну з пачатку 1942 года да жніўня 194З года дзейнічала Обальская падпольная камсамольская арганізацыя «Юныя мсціўцы» (каля 40 чалавек). Створана па ініцыятыве Сіроцінскіх падпольных райкамаў КП(б)Б і ЛКСМБ з камсамольцаў і моладзі пасёлка Обаль, вёсак Ушалы, Зуі, Масцішча, Ферма.

У чэрвені 1942 года падпольшчыкамі быў выбраны камсамольскі камітэт: Е. С. Зянькова (сакратар), М. С. Дзяменцьева, У. I. Езавітаў, I. В. Езавітаў, Я. Я. Езавітаў, М. П. Лузгіна, З .М. Партнова, Н. А. Азоліна, В. М. Шашкова. Дзейнасцю «Юных мсціўцаў» кіравалі Сіроцінскія падпольныя райкамы КП(б)Б і ЛКСМБ. За час існавання арганізацыі камсамольцы правялі 21 дыверсію: узарвалі вадакачку, 3 матавозы, пусцілі пад адхон некалькі эшалонаў, спалілі льнозавод, некалькі мастоў, знішчылі каля 10 аўтамашын. Падпольшчыкі здабывалі і перадавалі партызанам зброю, медыкаменты, звесткі аб дыслакацыі варожых войск, вялі агітацыю сярод насельніцтва, распаўсюджвалі лістоўкі і зводкі Саўінфармбюро. Летам 1943 года арганізацыя налічвала 38 чалавек і была падзелена на 3 групы: Обальскую, Масцішчанскую, Ушальскую.

За адвагу і гераізм, праяўленыя ў барацьбе супраць нямецкіх войск у Вялікую Айчынную вайну, многія падпольшчыкі камсамольскай арганізацыі «Юныя мсціўцы» ўзнагароджаны ордэнамі і медалямі, Е. С. Зяньковай і З .М. Партновай прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

## Апісанне 
У 1968 годзе справа ад шашы Гарадок — Невель, у гонар падпольшчыкаў пастаўлены помнік (скульптар Я. Печкін; бетон; вышыня 6 м) — стэла няправільнай формы, на якой размешчаны чатырохфігурны рэльеф з профільнымі выявамі юнакоў і дзяўчат. Разнастайныя адценні драматычных перажыванняў, рашучы і гнеўны выраз твараў перададзены выразнай лініяй. Вобразная кампазіцыя падкрэслівае сілу духу моладзі, якая стала на шлях барацьбы супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў.

## Літаратура 
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мн., 1985. — С. 471—472.
* Якушаў, У. Героям Обалі прысвячаецца / У. Якушаў // Віцебскі рабочы. — 1964. — 7 ліп. — С. 2.

Катэгорыя:Обаль (Шумілінскі раён)
Катэгорыя:1968 год у Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Шумілінскага раёна
Катэгорыя:Помнікі Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі‎
Берагоўцы (археалагічны помнік)

**Берагоўцы** — археалагічны помнік: курганны могільнік паміж вёскамі Берагоўцы і Сарокі (Шчучынскі раён, Гродзенская вобласць). Датуецца VI—VII стст.

22 насыпы вышынёй 0,8—1,9 м, дыяметрам 5—12 м. У 1960 годзе даследавала К. Т. Кавальская, у 1975 годзе абследаваў М. А. Ткачоў. У адным насыпе выяўлена пахаванне па абраду трупаспалення.

Знойдзены ляпная кераміка, жалезныя нажы, В-падобная спражка і інш.

## Літаратура 
* Берагоўцы // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 102. — ISBN 978-985-11-0353-5.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Берагоўцы
Катэгорыя:Курганныя могільнікі Шчучынскага раёна
Мікалай Георгіевіч Беражкоў

**Мікалай Георгіевіч Беражкоў** (, Ніжні Ноўгарад, Расійская імперыя — , , СССР) — савецкі гісторык і археограф. Доктар гістарычных навук (1946). Вучань Мацвея Любаўскага.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і настаўніка гімназіі. Скончыў Ніжагародскую мужчынскую гімназію, дзе атрымаў добрую падрыхтоўку па мовах. Вучыўся і гуляў разам з Якавам Свярдловым. У 1910 годзе скончыў гісторыка-філалагічны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта, дзе выкладаў спецыяліст па гісторыі Вялікага Княства Літоўскага Мацвей Любаўскі.

У 1910—1919 гадах працаваў у Маскоўскім архіве Міністэрства юстыцыі; адначасова, у 1918—1919 гадах — асістэнт Маскоўскага археалагічнага інстытута. У наступныя гады выкладаў у ВНУ Масквы, Ніжняга Ноўгарада, Разані. У 1924—1934 гадах працаваў у Музеі рэвалюцыі СССР, у 1934—1936 гадах — у музеі «Катарга і ссылка», у 1936—1951 гадах — у Інстытуце гісторыі АН СССР.

## Навуковыя інтарэсы 
Займаўся крыніцазнаўствам, гісторыяй Вялікага Княства Літоўскага, якому прысвяціў серыю артыкулаў. Асноўным яго даследаваннем з’яўляецца доктарская дысертацыя «Літоўская метрыка як гістарычная крыніца» (1946). Апошнія гады жыцця займаўся храналогіяй рускіх летапісаў.

## Творы 
* Литовская метрика как исторический источник. Т. 1: О первоначальном составе книг Литовской Метрики по 1522 г. — М.—Л.: Изд-во АН СССР, 1946. — 179 с.
* О хронологии русских летописей по XIV век включительно // Исторические записки. — 1947. — № 23. — С. 325—363.
* Хронология русского летописания / Предисл. Н. Н. Улащика. — М.: Изд-во АН СССР, 1963. — 376 с.

## Літаратура 
* *Караў, Дз. У.* Беражкоў Мікалай Георгіевіч / Дз. У. Караў //  — С. 15.
* *Улащик, Н. Н.* Н. Г. Бережков // Проблемы источниковедения. [Вып.] 6. — М., 1958.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Археографы СССР
Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута гісторыі АН СССР
Кушлянскі сельсавет

**Кушля́нскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Смаргонскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Кушляны.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Смаргонскага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Сольскага сельсавета.

15 мая 1978 года сельсавет утвораны зноў у Смаргонскім раёне Гродзенскай вобласці з цэнтрам у вёсцы Кушляны ў складзе 21 населенага пункта: 13 населеных пунктаў (вёскі Асіпаны, Гайдзі, Гаўдзевічы, Дордзішкі, Жалігова, Крапіўна, Кушляны, Несценяты, Поцевічы, Рачкяны, Рудалі, Рудзішкі і Шчопаны), якія ўваходзілі ў склад Сольскага сельсавета, і 8 населеных пунктаў (вёскі Забалоцце, Мелеўшчына, Наздрачуны, Слабада, Стрыпуны, Ціжышкі, Ябравічы і хутар Гінкаўшчына), якія ўваходзілі ў склад Бялкоўшчынскага сельсавета. У 1986 годзе скасаваны хутар Гінкаўшчына. 25 чэрвеня 2008 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Сольскага сельсавета.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 20 населеных пунктаў: Асіпаны, Гайдзі, Гаўдзевічы, Дордзішкі, Жалігова, Забалоцце, Крапіўна, Кушляны, Мелеўшчына, Наздрачуны, Несценяты, Поцевічы, Рачкяны, Рудалі, Рудзішкі, Слабада, Стрыпуны, Ціжышкі, Шчопаны, Ябравічы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Смаргонскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1978 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2008 годзе
Intelligency

**«Intelligency»** () — беларускі электронны музычны гурт з Мінска, які быў заснаваны ў 2013 годзе.

## Гісторыя 
Заснаваны ў Мінску 9 мая 2013 года, першапачаткова выконваў песні на рускай мове. 15 сакавіка 2020 года гурт падпісаў кантракт з сусветным гігантам «Warner Music Group», будзе супрацоўнічаць з яго даччынай кампаніяй «Warner Music Russia».

## Склад 
* Усевалад Доўбня — вакал, гітара
* Юрый Тарасевіч — драм-машына, перкусія, клавішы
* Яўген Мурашка — гітара, бэк-вакал
* Міхаіл Станевіч — бас-гітара, клавішы

## Дыскаграфія 
### Студыйныя альбомы 
* «Doloven» (2015)
* «Techno Blues» (2017)
* «Renovatio» (2020)
* «Technoblues Therapy» (2022)
* «The Ideals» (2024)

## Спасылкі 
* «Intelligency» на сайце «Яндекс. Музыка»
* 
* 
* 

Катэгорыя:Музычныя калектывы Беларусі
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2013 годзе
Вайсковыя могілкі (Тропіна)

**Вайсковыя могілкі** — вайсковае пахаванне ў Тропіне Шумілінскага раёна Віцебскай вобласці.

## Апісанне 
Вайсковыя могілкі размешчаны за 0,6 км на поўнач ад вёскі, злева ад дарогі на Сіроціна. Тут пахаваны 1437 воінаў 179-й, 306-й, 357-й стралковых, 90-й знішчальнай авіяцыйнай і іншых дывізій, 10-й гвардзейскай танкавай і 31-й мінамётнай брыгад, 376-га і 480-га гаўбічных артылерыйскіх палкоў 43-й арміі, якія загінулі ў час Беларускай наступальнай аперацыі ў 1944 годзе.

## Вядомыя людзі, пахаваныя тут 
* Фёдар Трафімавіч Афанасьеў, Герой Савецкага Саюза
* Пракоп Міхайлавіч Герасіменка, Герой Савецкага Саюза
* Мікалай Нічыпаравіч Хаменкаў, Герой Савецкага Саюза
* Асман Якубаў, Герой Савецкага Саюза

## Помнік 
У 1976 годзе на могілках узведзены мемарыяльны комплекс (архітэктар В. Ягадніцкі, бетон, вышыня стэлы 7 м, надмагілля 2,5 м). Помнік размешчаны на невысокім пагорку і злучаны бетоннай лесвіцай з дарогай, што праходзіць побач. Уяўляе сабой архітэктурна-скульптурную кампазіцыю: стэла, якая нагадвае сваёй канфігурацыяй разгорнуты сцяг з зоркай у цэнтры, і масіўны надмагільны блок, што прымыкае да яе. На фасаднай грані блока рэльефная выява суровых твараў воінаў, на бакавой — словы: «Нам дорага кожнае імя, бессмяротны твой подзвіг, салдат 1941—1945». На схіле пагорка — пліты з імёнамі воінаў, якія загінулі пры прарыве абароны гітлераўцаў. Удала знойдзены маштаб, выразнасць і лаканізм кампазіцыі ўзмацняюць манументальнасць помніка, робяць яго дамінантай наваколля.

## Літаратура 
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мн., 1985. — С. 473—475.
* Міхайлаў, І. Веліч народнага подзвігу / І. Міхайлаў // Віцебскі рабочы. — 1976. — 21 верас. — С. 4.

 
Катэгорыя:Тропіна
Катэгорыя:Брацкія магілы Шумілінскага раёна
Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:З’явіліся ў 1944 годзе
Катэгорыя:1944 год у Беларусі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Віктара Ягадніцкага
Леанід Леанідавіч Вінер

**Леанід Леанідавіч Вінер** (, г. Херсон — ) — Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
Скончыў школу № 6 у Херсоне, затым рамеснае вучылішча № 3, працаваў на заводзе токарам.

У жніўні 1941 года быў прызваны ў Чырвоную Армію. З сакавіка 1942 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Удзельнічаў у бітве за Каўказ. Да лета 1944 года гвардыі старшы сяржант Леанід Вінер камандаваў аддзяленнем аўтаматчыкаў 34-й гвардзейскай асобнай танкавай брыгады 6-й гвардзейскай арміі 1-га Прыбалтыйскага фронту.

У час аперацыі «Баграціён» танкавая брыгада падышла да Заходняй Дзвіны на падыходах да райцэнтра Ула. Аддзяленню Вінера даручылі разведаць брод і сілы праціўніка дзе ён і памёр.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 22 ліпеня 1944 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» гвардыі старшы сяржант Леанід Вінер пасмяротна ўдастоены звання Героя Савецкага Саюза.

Імем Леаніда Вінера названа вуліца ў аграгарадку Кардон.

## Узнагароды 
* Героя Савецкага Саюза
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* медалём «За адвагу»

## Літаратура 
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.

Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Шумілінская цэнтральная раённая бальніца

**УАЗ «Шумілінская цэнтральная раённая бальніца»** — комплекс лячэбна-прафілактычных устаноў Шумілінскага раёна. Будынак ЦРБ знаходзіцца ў Шуміліне.

## Гісторыя 
Першае згадванне пра ўстановы аховы здароўя Шумілінскага раёна адносіцца да 1820-х гадоў. У 1929 годзе ў Шуміліна быў адкрыты шпіталь.

На працягу многіх гадоў эаслужаным аўтарытэтам у насельніцтва раёна карыстаюцца ўрачы С. І. Барадзін, Т. М. Цімошчанка, В. В. Улюценка, Г. В. Калініна, А. Г. Віеру, Л. Р. Завадская, Н. П. Кліменцьева, А. А. Воранава, сярод сярэдніх медработнікаў — Т. Л. Голубева, Н. М. Антоненка, В. У. Ляпнёва, А. В. Арлова, загадчыкі ФАПаў С. С. Марыскіна, А. М. Зайцава, Н. В. Арлова, медсёстры Т. У. Калеснікава, Н. Л. Шлупакова, А. І. Лазука, Т. А. Жукава, В. А. Дабравольская, С.I. Гарнак і многія іншыя.

Сёння працуе 4 аптэкі, 16 аптэчных пунктаў на вёсцы і 1 пры раённай паліклініцы. У медыцынскіх установах раёна адкрыты 14 медыка-сацыяльных ложкаў.

Медыцынскую дапамогу насельніцтву аказваюць 50 урачоў і 201 сярэдні медыцынскі работнік. У раёне працуе 5 урачоў агульнай практыкі. Штогод у стацыянарах лячэбна-прафілактычных устаноў лечыцца звыш 5 тысяч хворых. Стацыянарная медыцынская дапамога дзейнічае на 160 коек кругласутачнага прабывання, 40 коек дзённага стацыянара, 14 медыка-сацыяльных коек (Обальская і Мікалаеўская ўчастковыя бальніцы).

З 2001 года дзейнічае тэрытарыяльны цэнтр сацыяльнага абслугоўвання насельніцтва.

## Спіс лекава-прафілактычных устаноў 
* Цэнтральнай раённай бальніцай,
* дзве ўчастковыя бальніцы (Обальская, Мікалаеўская),
* Мішневіцкай бальніцай сястрынскага догляду,
* тры амбулаторыі (Лаўжанская, Мішневіцкая, Светласельская), семнаццаць ФАПаў,
* два аддзялення хуткай медыцынскай дапамогі.

## Спасылкі 
* Сайт Шумілінскай цэнтральнай раённай бальніцы 

Катэгорыя:Шуміліна
Катэгорыя:Шумілінскі раён
Катэгорыя:Бальніцы Беларусі
Дом настаўніка (Мінск)

**Дом настаўніка** — будынак у Мінску, размешчаны па вуліцы Ульянаўскай, 8.

## Гісторыя 
Пабудаваны ў 1976 г. (архіт. Э. Гальдштэйн) са зборнага жалезабетону.

У Доме настаўніка меліся залы харэаграфіі, спартыўная, актавая на 670 месцаў, харавы клас, бібліятэка з чытальнай залай. Працавалі студыі драматычная, мастацкага слова, бальнага танца, вакальны гурток, народная харавая капэла, вакальная фальклорная група, калектыў народнага танца, аркестр беларускіх народных інструментаў, школа эстраднага танца, 2-гадовыя курсы кройкі, шыцця і вязання, група здароўя, клубы маладога выхавацеля, цікавых сустрэч, універсітэты навуковых ведаў, для старшынь прафкамаў школ, для класных кіраўнікоў, для бацькоў, лекторыі.

З 2001 года ў будынку размяшчаецца Ліцэй БДУ.

## Архітэктура 
Квадратны ў плане трохпавярховы аб’ём з унутраным дворыкам. Галоўны фасад сіметрычна-восевай кампазіцыі, уваход вылучаны казырком на двух асіметрычных пілонах. Рытм фасадам надаюць вертыкальныя навясныя міжаконныя панелі-лапаткі 2-га і 3-га паверхаў. Першы паверх мае суцэльнае зашкленне. У завершы будынка па яго перыметры гарызантальная стужка парапета.
. Пано «Асветнікі»]]
Унутраная планіроўка арганізавана вакол вестыбюля і фае актавай залы. Паверхі звязаны мармуровай лесвіцай. Першы паверх фае расчлянёны шэрагам канеліраваных калон і вырашаны ў 2 узроўнях (у ніжнім размешчаны буфет). Вуглавая двухмаршавая лесвіца вядзе на 2-і паверх двухсветлавога фае. Вітражнае зашкленне фае раскрывае яго прастору ва ўнутраны дворык. Актавая зала вырашана амфітэатрам. Планіроўка бакавых крылаў калідорная. Тыльны корпус адведзены пад спартыўную залу. Фае аздоблена пано «Асветнікі» ў тэхніцы энкаўстыкі (мастак Г. Вашчанка). Кампазіцыя пано прысвечана гісторыі беларускай культуры і вырашана ў сімволіка-апавядальным стылі. Цэнтр яе — прасторавае тонда з выявамі настаўніцы і вучня, злева — выявы Ф. Скарыны, С. Буднага, Сімяона Полацкага, В. Цяпінскага, К. Каліноўскага, справа — А. Пашкевіч, М. Багдановіча, Я. Купалы, Я. Коласа, касманаўта П. Клімука. Вобразы перададзены з рэалістычнай дакладнасцю, эмацыянальнай выразнасцю.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Ульянаўская вуліца (Мінск)
Катэгорыя:1976 год у Мінску
Катэгорыя:З’явіліся ў 1976 годзе
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мінска
Катэгорыя:Ліцэй БДУ
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Элкано Гальдштэйна
Саркісаў

**Саркісаў** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Армаіс Асатуравіч Саркісаў (1922—1944) — Герой Савецкага Саюза.
* Бабкен Есаевіч Саркісаў — старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета Армянскай ССР.
* Сяргей Уладзіміравіч Саркісаў — беларускі мастак, дызайнер, плакатыст.
Фёдар Трафімавіч Афанасьеў

**Фёдар Трафімавіч Афанасьеў** (, Самарская губерня — ) — Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
Закончыў 8 класаў школы, ФЗУ. Працаваў у Ленінградзе. Прызваны ў армію ў 1942 годзе ў Куйбышаўскай вобласці. Пасля заканчэння Куйбышаўскага пяхотнага вучылішча накіраваны на фронт. З сакавіка 1944 года гвардыі лейтэнант Афанасьеў камандуе ротай 201-га гвардзейскага стралковага палка 67-ай гвар-дзейскай стралковай дывізіі.

22 чэрвеня 1944 года рота 67-ай гвардзейскай стралковай дывізіі перайшла ў наступленне. Рота Афанасьева ўварвалася ў варожыя акопы і замацавалася. На працягу двух сутак адбіла 15 контратак праціўніка і ўтрымала пазіцыі. Пры далейшым прасоўванні рота адной з першых выйшла да Заходняй Дзвіны, з ходу на дапаможных сродках фарсіравала раку і захапіла плацдарм на левым беразе. У ходзе бою за пашырэнне плацдарма Фёдар Афанасьеў загінуў.

Пахаваны на воінскіх могілках у Тропіне. Яму пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Імем Ф. Т. Афанасьева названа вуліца ў аграгарадку Слабада.

## Літаратура 
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.

Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Камандзіры рот у Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Самарскай вобласці
Дом па Ульянаўскай вуліцы, 29 (Мінск)

**Дом па Ульянаўскай вуліцы, 29** — будынак у Мінску, пабудаваны ў 1927 годзе з цэглы. Помнік архітэктуры з рысамі канструктывізму.

## Архітэктура 
Трохпавярховы прамавугольны ў плане будынак размешчаны пад вуглом да вуліцы і павернуты да яе тарцовым фасадам. Пастаўлены на атынкаваным цокалі, які мае пераменную вышыню ў выніку перападу рэльефа. Фасады неатынкаваныя. Блокі лесвічных клетак выступаюць за плоскасць сцяны і завершаны люкарнамі. Прамавугольныя вокны рознай шырыні аздоблены сандрыкамі. Будынак накрыты вальмавым дахам, сцены завершаны прафіляваным карнізам. У аснову планіроўкі пакладзена двухкватэрная секцыя з двухбаковай арыентацыяй трохпакаёвых кватэр.

## Мемарыяльная дошка 
У 1976 годзе на будынку ўстаноўлена мемарыяльная дошка на ўшанаванне памяці народнага мастака БССР, прафесара І. В. Ахрэмчыка, які ў 1945—1971 гг. жыў у гэтым доме.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мінска
Катэгорыя:Ульянаўская вуліца (Мінск)
Катэгорыя:1927 год у Мінску
Катэгорыя:Збудаванні Мінска ў стылі канструктывізм
Талмачоў

**Талмачоў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксей Емяльянавіч Талмачоў (1925—1944) — Герой Савецкага Саюза.
* Уладзімір Мікалаевіч Талмачоў (1887—1937) — наркам унутраных спраў РСФСР.
* Віктар Ільіч Талмачоў (1934—2018) — авіаканструктар, кіраўнік праекта па стварэнні Ан-225.
Помнік Ансу Даўману

**Помнік Ансу Даўману** — помнік-бюст у гарадскім пасёлку Обаль Шумілінскага раёна.

## Гісторыя 
Помнік актыўнаму дзеячу рэвалюцыйнага руху ў Латвіі і герою грамадзянскай вайны Ансу Эрнеставічу Даўману знаходзіцца на вул. Піянерскай, каля школы. Пастаўлены ў 1969 г.

## Апісанне 
Скульптар помніка В. Доўнар. Помнік выраблены з бетону, вышыня бюста 1,1 м, прафіляванага пастамента — 2 м. Трактоўка вобраза абагульненая.

Бюст быццам выразаны з суцэльнага каменю. Дэталі адзення (будзёнаўка, каўнер шчыльна зашпіленага шыняля) падкрэсліваюць характэрныя прыкметы часоў грамадзянскай вайны, нагадваюць гераічныя дні барацьбы за Савецкую ўладу. Галоўная ўвага канцэнтруецца на суровым твары, які ўдала перадае партрэтнае падабенства героя. Асіметрычна трактаваныя, наўмысна буйныя, рэзкія застылыя зрэзы з’яўляюцца кантрасным фонам спакойнай пластыкі твару. У скульптуры адчуваюцца стрыманая гармонія аб’ёмаў, выразнасць кампазіцыйнай задумы.

## Літаратура 
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мн., 1985. — С. 471.

Катэгорыя:Обаль (Шумілінскі раён)
Катэгорыя:1969 год у Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Шумілінскага раёна
Катэгорыя:Помнікі Віцебскай вобласці
Вайсковыя могілкі (Шуміліна)

**Вайсковыя могілкі ў Шуміліне** — вайсковае пахаванне ў Шуміліне Віцебскай вобласці.

## Апісанне 
Вайсковыя могілкі знаходзяцца на вуліцы Кароткіна, у гарадскім парку. Тут пахаваны 63 савецкія воіны, якія загінулі ў баях за вызваленне раёна ад нямецкіх войск. Сярод пахаваных — Герой Савецкага Саюза Аляксей Емяльянавіч Талмачоў.

У пасляваенныя гады на могілках пахавана яшчэ 7 чалавек, сярод іх — камісар партызанскай брыгады імя У. І. Леніна, сакратар Сіроцінскага падпольнага райкама КП(б)Б Віцебскай вобласці Антон Уладзіміравіч Сіпко.

У 1956 годзе на могілках пастаўлены помнік — двухфігурная скульптурная кампазіцыя.

## Літаратура 
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мн., 1985. — С. 465.

Катэгорыя:Брацкія магілы Беларусі
Катэгорыя:Культавыя збудаванні Шуміліна
Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:1944 год у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1944 годзе
Распаўсюджванне COVID-19 у Эстоніі

Раніцай 13 сакавіка 2020 года ў Эстоніі было абвешчана надзвычайнае становішча да 1 мая: забароненыя ўсе публічныя сходы, канцэрты і спартыўныя спаборніцтвы, закрыты музеі і кінатэатры, школы перайшлі на аддаленае і дамашняе навучанне, у бальніцах і турмах дзейнічала забарона на наведванне; на мяжы, у аэрапортах і партах уведзены санітарны кантроль.

Больш за ўсё захварэлых зафіксавана ў Таліне і сталічным рэгіёне, які яшчэ называюць «Вялікім Талінам» (гэта найбуйнейшы павет краіны — Хар’юмаа — дзе пражывае каля траціны ўсяго насельніцтва Эстоніі), аднак самая складаная абстаноўка была на востраве Саарэмаа (самая вялікая колькасць захварэлых на лік насельніцтва)

25 сакавіка памёр першы чалавек з дыягназам COVID-19 у Эстоніі.

На 2023 год па ўсёй краіне зафіксавана 601 588 выпадкаў захворвання, з якіх 2 898 скончыліся смерцю.

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* Департамент здоровья — COVID-19 
* Правительство Эстонской Республики — Чрезвычайное положение

Катэгорыя:Пандэмія COVID-19
Катэгорыя:2020 год у Эстоніі
Валянцін Мікалаевіч Шчарбіна

**Валянцін Мікалаевіч Шчарбі́на** (,  — ) — вучоны, геолаг і геахімік, доктар геолага-мінералагічных навук (1953), прафесар (1953), член-карэспандэнт Акадэміі навук БССР (1956).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Харкаве. У 1933 годзе скончыў Харкаўскі ўніверсітэт. З 1934 года працаваў у геалагічных установах Украіны, Казахстана, Літвы, Кіргізіі. У 1955—1964 гг. займаў пасаду загадчыка сектарам карысных выкапняў, сектарам геалогіі і геахіміі мінеральных солей Інстытута геалагічных навук Акадэміі навук Беларускай ССР.

## Навуковая дзейнасць 
Займаўся вывучэннем гіпсавых адкладаў на Цянь-Шані, адкрыў глаўберытавы тып мінералізацыя саляносных адкладаў. Даследаваў Прыпяцкі саляносны басейн, Старобінскае радовішча калійнай і каменнай солі, асаблівасці складу і будовы саляносных адкладаў і ўмовы іх утварэння, мінералогію і петраграфію галагенных парод і саляных глін.

## Літаратура 
*  — С. 393.
* 

## Спасылкі 
* Валянцін Мікалаевіч Шчарбіна ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Харкаўскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Геолагі СССР
Катэгорыя:Геахімікі
Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута геахіміі і геафізікі НАНБ
Армаіс Асатуравіч Саркісаў

**Армаіс Асатуравіч Саркісаў** (, Баку — ) — Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
У канцы 1943 года прызваны ў армію Ціміразеўскім райваенкаматам (Масква). У баявых дзеяннях з 1944 года. Камандзір кулямётнага разліку 158-га гвардзейскага стралковага палка (51-ая гвардзейская стралковая дывізія, 6-я гвардзейская армія, першы Прыбалтыйскі фронт) камсамолец гвардыі яфрэйтар Саркісаў 25 чэрвеня 1944 года ў ліку першых пераправіўся на левы бераг Заходняй Дзвіны. У баі за плацдарм у в. Балбечча Бешанковіцкага раёна удзельнічаў у адбіванні контратак праціўніка і загінуў.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР 22 ліпеня Армаісу Саркісаву пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Першапачаткова быў пахаваны ў в. Парэчча Бешанковіцкага раёна. Перапахаваны ў в. Мішкавічы Шумілінскага раёна. Яго імя ёсць на абеліску на брацкай магіле ў в. Галыні Бешанковіцкага раёна і ў пашпарце пахавання брацкай магілы ў в. Заграмадзіна Шумілінскага раёна.

## Літаратура 
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2. 

 
Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Распаўсюджванне COVID-19 у Французскай Палінезіі

Было пацверджана, што пандэмія каранавіруса 2019—2023 гадоў (COVID-19) дасягнула французскай заморскай супольнасці Французская Палінезія ў сакавіку 2020 года.

## Храналогія 
11 сакавіка 2020 года быў пацверджаны першы выпадак захворвання COVID-19. Першым пацыентам была Майна Сейдж, член французскага парламента.

13 сакавіка колькасць зарэгістраваных выпадкаў захворвання ўзрасла да трох.

Іншы новы выпадак каранавіруса тычыцца швейцарскага турыста, які захварэў на атоле Факарава ў Туамоту. Па даных тэлеканала Tahiti Nui TV, замежнік прыбыў у Французскую Палінезію ў мінулыя выходныя. Гэты чалавек быў дастаўлены назад на Таіці, дзе тэсты пацвердзілі ў яго інфекцыю. Тым часам Французская Палінезія на месяц прыпыніла круізны суднавы турызм. Урад апублікаваў заяву, у якім гаворыцца, што суда, што накіроўваюцца ў Французскую Палінезія, павінны быць накіраваны ў наступны міжнародны порт па іх выбару. Суда, што знаходзяцца ў тэрытарыяльных водах Французскай Палінезіі, накіроўваюцца ў Папеэтэ для высадкі пасажыраў і іх рэпатрыяцыі. Перад стыкоўкай патрабавалася паведаміць уладам пра стан здароўя пасажыраў.

18 сакавіка былі пацверджаны тры новыя выпадкі захворвання. Пяць новых выпадкаў зафіксавана 19 сакавіка.

20 сакавіка было абвешчана аб абавязковым каранціне, які пачынаўся апоўначы.

З 24 сакавіка забаронены продаж алкагольных напояў.

27 сакавіка 2020 года Вярхоўны камісар Францыі Дамінік Сарэн і прэзідэнт Французскай Палінэзіі сумесна абвясцілі, што будзе ўведзены каменданцкі час з 8-й вечара да 5-й раніцы наступнага дня, пачынаючы з гэтага дня да 15 красавіка.

## Статыстыка 
На 2023 год зафіксавана 78 601 выпадкаў захворвання, з якіх 649 скончыліся смерцю.

## Заўвагі 
Катэгорыя:Пандэмія COVID-19
Катэгорыя:2020 год ва Французскай Палінезіі
Джэймс Хорнер

**Джэймс Рой Хорнер** (, , Лос-Анджэлес, ЗША — , штат Каліфорнія, ЗША) — амерыканскі кінакампазітар. Лаўрэат двух прэмій «Оскар» 1998 года за музыку і песню для фільма «Тытанік».

Аўтар музыкі да фільмаў «Сорак восем гадзін», «Крул», «Каманда», «Чужыя», «Легенды восені», «Балта», «Джуманджы», «Апалон-13», «Каспер», «Мужнае сэрца», «Тытанік», «Маска Зора», «Сутыкненне з безданню», «Двухсотгадовы чалавек», «Ідэальны шторм», «Гульні розуму», «Вораг ля варотаў», «Чатыры пяры», «Забытае», «Троя», «Апакаліпсіс», «Хлопчык у паласатай піжаме», «Аватар», «Новы Чалавек-павук», «Ляўша» і многіх іншых. Яго музыка вылучаецца частым выкарыстаннем электронных і харавых элементаў, а таксама дабаўленнем кельцкіх матываў.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кампазітары XX стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары XXI стагоддзя
Катэгорыя:Кінакампазітары ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар» за «Найлепшую музыку да фільма»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сатурн»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Спадарожнік»
Катэгорыя:Загінулі ў авіякатастрофах
Алег Іванавіч Ладзісаў

**Алег Іванавіч Ладзісаў** (нар. , г. п. Обаль, Шумілінскі раён) — беларускі мастак, працуе ў станковым жывапісе, графіцы і перфамансе. Член Беларускага саюза мастакоў з 1989 года.

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі педагагічны інстытут замежных моў(1976), Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут (факультэт гісторыі і тэорыі мастацтва; 1986).

З 1983 па 2003 год жыў у Полацку, працаваў загадчыкам сектара выяўленчага і дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва Полацкага гісторыка-культурнага музея-запаведніка, выкладчыкам жывапісу, кампазіцыі, гісторыі мастацтва ў Полацкай дзіцячай мастацкай школе. З 2003 года — у Мінску, вучоны сакратар Нацыянальнага гістарычнага музея Рэспублікі Беларусь.

## Творчасць 
Удзельнік мастацкіх выставак з 1986 года.
Асноўныя творы: палотны «Белыя лілеі», «Тая, што збірае каласы», «Чырвонае на зялёным», «Танец», «Інфанта», «П’еро і Арлекін», «Малітва»; графічныя лісты: «Праз вякі», «Лава Бекета», «Пасадзі кветку ў Эдэме!», «Белы крыж», «Абгарні кнігу!»; перфармансы «Short Мап», «Белы Зікурат», «Winners Blues».

Творы знаходзяцца ў фондах Полацкага гісторыка-культурнага музея-запаведніка, у галерэі «Маскоўская палітра» (г. Масква), галерэі «Падляска» (г. Бела Падляска ў Польшчы), у прыватных калекцыях у Беларусі, Расіі, Польшчы, Германіі, Ізраілі.

## Літаратура 
* Ладзісаў Алег Іванавіч // Беларускі Саюз Мастакоў : энцыклапедычны даведнік / рэдкал.: Б. А. Крэпак [і інш.]. — Мн., 1998. — С. 310.
* Ладзісаў Алег Іванавіч // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Полацка / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. ; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мн., 2002. — С. 810.
* Лысенко, Л. М. Художники Полоцка / Л. М. Лысенко // Тэзісы дакладаў навуковых супрацоўнікаў запаведніка па выніках працы : (навукова-практычныя канферэнцыі 1989—1990 гадоў) / Полацкі гісторыка-культурны запаведнік. — Полоцк, 1991. — С. 19-21.

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Аляксей Емяльянавіч Талмачоў

**Аляксей Емяльянавіч Талмачоў** (, с. Нова-Свініна (цяпер Краснатуранскі раён, Краснаярскага краю) — , Бешанковіцкі раён) — Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
Пасля заканчэння 5 класаў працаваў трактарыстам. У студзені 1942 года быў прызваны ў РККА. З лютага таго ж года на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Да чэрвеня 1944 года гвардзіі радавы Аляксей Талмачоў быў разведчыкам 213-га гвардзейскага стралковага палка 71-й стралковай дывізіі 6-й гвардзейскай арміі першага Прыбалтыйскага фронту.

24 чэрвеня 1944 года Талмачоў падабраўся да кулямётнага гнязда і гранатай падарваў яго, што спрыяла поспеху баявых дзеянняў. У далейшым наступленні Талмачоў у складзе перадавога атраду пераправіўся праз Заходнюю Дзвіну ў раёне в. Мамойкі Бешанковіцкага раёна і актыўна ўдзельнічаў у захопе і абароне плацдарма на заходнім беразе Дзвіны. У тых баях загінуў. 

Пахаваны на вайсковых могілках у г. п. Шуміліна. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР 22 ліпеня Аляксею Талмачову прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Імя Талмачова носіць вуліца ў г. п. Шуміліна.

## Узнагароды 
* Герой Савецкага Саюза (1944)
* Ордэн Леніна
* Ордэн Айчыннай вайны 2-й ступені

## Літаратура 
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2. 

 
Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Разведчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Савецкая гвардыя
Катэгорыя:Пахаваныя ў Шумілінскім раёне
Мікалай Браніслававіч Паўловіч

**Мікала́й Бранісла́вавіч Паўло́віч** (, Мазурына Віцебскі павет, цяпер Шумілінскі раён — ) — савецкі ваенны дзеяч, контр-адмірал (1944). Кандыдат ваенна-марскіх навук (1942), прафесар (1951).

## Біяграфія 
Скончыў Марскі корпус у Петраградзе (1917). Служыў на караблях Балтыйскага флоту, камандаваў тральшчыкам, эсмінцамі. З 1931 года выкладаў у Ваенна-марской акадэміі (ВМА). У савецка-фінскую вайну 1939—1940 гадоў — намеснік камандзіра і начальнік штаба атрада асобага прызначэння Балтыйскага флоту. З мая 1941 года начальнік кафедры ВМА. У час Петсама-Кіркенескай аперацыі (1944) начальнік паходнага штаба камандуючага Паўночным флотам. З 1954 года ў адстаўцы.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар прац пераважна па тактыцы ВМФ, у тым ліку падручнікаў для ваенна-марскіх навучальных устаноў, двухтомнай кнігі «Флот в первой мировой войне» (1964), «Советское военно-морское искусство в Великой Отечественной войне» (1973).

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Леніна, 4 іншымі ордэнамі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Ермоленко, В. Адмиралы-белорусы Великой Отечественной / В. Ермоленко // Гісторыя: праблемы выкладання. — 2007. — № 7. — С. 57-58.
* Паўловіч Мікалай Браніслававіч // Кузьміч, М. П. Нашы землякі ў далёкім і блізкім замежжы : біяграфічны даведнік / М. П. Кузьміч, М. І. Сцепаненка. — Віцебск, 2007. — С. 127—128.

Катэгорыя:Кандыдаты ваенна-марскіх навук
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебскім павеце (Расійская імперыя)