Гісторыя Чэхіі

)]]

**Гістарычная Чэхія (Багемія)** — вобласць у Цэнтральнай Еўропе, якая ляжыць паміж Сілезіяй, Саксоніяй, Баварыяй, Аўстрыяй і Маравіяй, у міжрэччы Одэра і Дуная, на паўночны ўсход ад Альп.

## Дагістарычны перыяд 
### Каменны век 
У эпоху верхняга палеаліту тэрыторыя Чэхіі была заселена краманьёнцамі (бруны), якія належалі да гравецкай культуры. З тых часоў захаваўся артэфакт Вестаніцкая Венера.

У эпоху неаліту сюды з Балкан прыйшлі носьбіты земляробчай культуры лейкападобных кубкаў, якіх пазней змянілі індаеўрапейскія жывёлагадоўчыя народы культуры шнуравой керамікі.

### Бронзавы век 
У бронзавым веку на тэрыторыі Чэхіі існавалі ўнеціцкая, кновізская і шэраг іншых археалагічных культур, носьбіты якіх меркавана належалі да заходняй (кентум) галіны індаеўрапейскіх моў.

### Ранняе жалезнае стагоддзе (кельты) 
### Позняе жалезнае стагоддзе (германцы і рымляне) 
## Рассяленне славян 
Грунтуючыся на народных паданнях, напачатку XII стагоддзя ў «Чэшскай хроніцы» Казьма Пражскі «вынайшаў» для народаў, якія засялялі ў той час Багемію (Beheim, Bohemia, Beheimi, Behemani, Boemare) гераічнага эпоніма. У выкладзе Казьмы Пражскага, Багем () быў правадыром славян, якія прыйшлі ў зямлі бонў і маркаманаў і спыніліся першапачаткова каля гары Ржып, каля зліцця Молдавы (Влтавы), Эльбы (Лабы) і Огрэ — па імі якога нашчадкі славян, якія пасяліліся на новую тэрыторыю, і сталі звацца багемцамі. У рэчаіснасці славяне пранікалі ў краіну паступова, асядаючы радамі і плямёнамі.

Этымалогія пазнейшага этноніма «чэх» дагэтуль складае праблему, не вырашаную гісторыкамі і філолагамі. Спалучэнне *česky muži* адзін раз сустракаецца ў легендзе пра Св. Вацлава (Венцэслава; крыніца датуецца 930-970 гг.), але там яна выкарыстоўваецца для пазначэння дружыны і асабістай аховы князя. Разам з тым, самы ранні выпадак ужывання як асновы імя ўласнага адзначаны ў Далімалавай хроніцы (пачатак XIV стагоддзя): выкарыстоўваючы «Chronica Boemorum» Казьмы Пражскага як адну са сваіх першакрыніц, аўтар замяніў у ёй *Bohemus* (Багем) на *Čech* (Чэх)

### Чэхаславакія 
Улетку 1918 г. у Чэхіі быў створаны часовы ўрад на чале з Томашам Масарыкам. У кастрычніку таго ж года адбыўся канчатковы распад Габсбургскай імперыі, і 28 кастрычніка 1918 г. было абвешчана стварэнне новай незалежнай дзяржавы - Чэхаславакіі.

З пачаткам сусветнага эканамічнага крызісу 1929 Чэхаславакія перажывае моцны эканамічны спад, які адбіўся і на палітычным жыцці краіны. У Славакіі пачаўся антычэшскі рух. У Судэцкай вобласці адрадзіўся нацыяналістычны рух немцаў.

У 1938 г. нямецкія войскі акупавалі Судэты. 15 сакавіка 1939 г. пачалася нямецкая акупацыя ўсёй тэрыторыі краіны, і прыбыўшы ў Прагу Гітлер абвясціў аб устанаўленні рэжыму фашысцкага пратэктарата Багеміі і Маравіі.

У канцы 1944 аб'яднаныя чэшскія і савецкія войскі пачалі вызваленне краіны ад фашысцкіх захопнікаў. 5 мая 1945 г. пачалося Пражскае паўстанне, і 9 мая горад быў вызвалены савецкімі войскамі.

У 1947 г. у сувязі з пагаршэннем эканамічнай сітуацыі ў краіне камуністы пачалі губляць падтрымку ў шырокіх слаёў насельніцтва. У адказ імі была разгорнута кампанія барацьбы з антырэвалюцыйнымі змовамі, і ў якасці рашэння эканамічных пытанняў яны вылучылі прапанову аб поўнай нацыяналізацыі прамысловасці і правядзенні калгаснай зямельнай рэформы.

У 1968 г. першым сакратаром Кампартыі Чэхаславакіі стаў малады славацкі лідар Аляксандр Дубчак. З яго прыходам да ўлады ў рэспубліцы пачаўся так званы перыяд «пражскай вясны». Першым сур'ёзным крокам новага кіраўніка была адмена цэнзуры. Самыя важныя пытанні эканамічнага і палітычнага жыцця, якія раней былі закрыты для шырокай аўдыторыі, абмяркоўваліся на старонках газет і па тэлебачанні. У красавіку 1968 г. Камуністычная партыя апублікавала сваю партыйную праграму, у аснове якой ляжаў прынцып пабудовы «сацыялізму з чалавечым тварам».

21 жніўня 1968 г. на падставе «братэрскай падтрымкі» ў правядзенні партыйнага форуму ў краіну былі ўведзены аб'яднаныя войскі краін Варшаўскага Дагавора. Новым першым сакратаром Кампартыі Чэхаславакіі стаў Густаў Гусак.

У жніўні 1989 г. дэманстрацыя ў Празе ў памяць 21-й гадавіны савецкай інтэрвенцыі была разагнаная.

Пасля таго, як у ГДР 9 лістапада была разбурана Берлінская сцяна, чэшская апазіцыя пры масавай грамадскай падтрымцы пачала актыўныя дзеянні. 19 лістапада па ініцыятыве Гаўла ад грамадскай арганізацыі «Грамадзянскі форум», якую ён узначальваў, ўраду былі прад'яўленыя наступныя патрабаванні: адстаўка прэзідэнта і амністыя ўсім палітвязням. 27 лістапада камуністычная партыя дала сваю згоду на стварэнне шматпартыйнага кааліцыйнага ўрада. Пасля правядзення ўсенародных выбараў Вацлаў Гавел 29 снежня 1989 года быў абраны прэзідэнтам Чэхаславакіі.

Галоўнай падзеяй 90-х гадоў стаў выхад Славакіі са складу краіны. Пасля правядзення рэферэндуму ў чэрвені 1992 Вацлаў Гавел ў 1993 г. быў абраны першым прэзідэнтам Рэспублікі Чэхія.