open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Міхаіл Юрый Чартарыйскі

**Міхаіл Юрый Чартарыйскі** ( — ) — дзяржаўны дзеяч ВКЛ і Рэчы Паспалітай.

Паходзіў з роду Чартарыйскіх, сын Мікалая Юрыя.

Ваявода брацлаўскі ў 1658—61, валынскі ў 1661—80 і сандамірскі з 1680. Удзельнік войнаў супраць украінскіх казакоў (1649, 1651, 1653), кампаніі супраць Расіі (1660). Прыхільнік караля Міхаіла Вішнявецкага. У 1678 удзельнічаў у пасольстве ў Маскву для зацвярджэння Андросаўскага перамір'я (1667). Падтрымліваў прааўстрыйскую палітыку караля Яна III Сабескага.

## Літаратура 
* Грыцкевіч А. Чартарыйскія // ЭГБ у 6 т. Т. 6. Кн. II. Мн., 2003.

Міхаіл Юрый
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы сандамірскія
Катэгорыя:Ваяводы валынскія
Катэгорыя:Ваяводы брацлаўскія
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ровенскай вобласці
Мікалай Юрый Чартарыйскі

**Мікалай Юрый Чартарыйскі** (каля 1580 — ) — дзяржаўны дзеяч Польскага Каралеўства.

Паходзіў з роду Чартарыйскіх, сын Юрыя Іванавіча, унук Івана Фёдаравіча, прапраўнук Міхаіла Чартарыйскага.

Кашталян валынскі ў 1633—55, ваявода падольскі ў 1655—57 і валынскі з 1657.

Ад Мікалая Юрыя пайшлі дзве новыя галіны роду Чартарыйскіх: старэйшая, клеванская (яе прадстаўнікі ў наш час жывуць у Польшчы і краінах Заходняй Еўропы), і малодшая, карэцкая (згасла ў 1810).

## Літаратура 
* *Грыцкевіч А.* Чартарыйскія // 

Мікалай Юрый
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы валынскія
Катэгорыя:Ваяводы падольскія
Катэгорыя:Кашталяны валынскія
Мікалай Юрый
Уладзіслаў Чартарыйскі

**Уладзіслаў Чартарыйскі** (; ,  — ) — польскі палітычны дзеяч.

## Біяграфія 
Паходзіў з роду князёў Чартарыйскіх, сын Адама Ежага.

Лідар кансерватыўнай плыні польскай эміграцыі («Атэль Ламбер») пасля смерці бацькі. У час паўстання 1863—64 гадоў прадстаўнік на Захадзе польскага Нацыянальнага ўрада, супрацоўнічаў з партыяй «белых». Старшыня гісторыка-літаратурнага таварыства ў Парыжы. Пераехаў у Галіцыю, у 1876 заснаваў у Кракаве Музей Чартарыйскіх.

## Літаратура 
* Грыцкевіч А. Чартарыйскія // ЭГБ у 6 т. Т. 6. Кн. II. Мн., 2003.

Уладзіслаў
Уладзіслаў
Польскі калідор

[thumb|300px|[Вольны Горад Гданьск і польскае Памор'е, што называлася нямецкай прапагандай *польскім калідор*, на карце Памор'я]]
**Польскі калідор** (, ) — таксама называны *паморскім*, *гданьскім* (хаця не належаў да тэрыторыі Вольнага Горада Гданьск), ці проста *калідорам*. Назва, якая распаўсюдзілася ад нямецкай наменклатуры ў 20-х гадах 20 стагоддзя. Акрэслівала тэрыторыю польскага ваяводства паморскага. Напярэдадні вайны ў нямецкай прапагандзе звярталі ўвагу, што гэты рэгіён аддзяляе Усходнюю Прусію ад астатняй Германіі.

Нямецкае абазначэнне польскай тэрыторыі, як «калідора», скрытыкаваў у сваёй прамове 5 мая 1939, на пленарнай сесіі Сойма РП, тагачасны міністр замежных спраў Юзаф Бек.

У Польшчы гэты абшар называлі «''польскім Памор'ем''», тэрыторыю, што злучала краіну з Балтыйскім морам. У міжваеннай Рэчы Паспалітай гэта быў адміністрацыйны раён Паморскага ваяводства. Паўстаў 28 чэрвеня 1919 года згодна з арт. 13. «Чатырнаццаці пунктаў Уілсана». У яго склад увайшлі тэрыторыі былых прускіх правінцый Заходняй Прусіі ( і пазнаньскай правінцыі (, створаных з земляў адабраных у Польшчы Прусіяй пад час падзелу Рэчы Паспалітай у XVIII ст. Афіцыйны пераход гэтых земляў да Польшчы адбыўся 20 студзеня 1920.

## Гл. таксама 
* Ваханскі калідор
* Лачынскі калідор
* Чэшскі калідор
* Паласа Капрыві
* Ружовая карта

Катэгорыя:Польская Рэспубліка (1918—1939)
Катэгорыя:XX стагоддзе ў Германіі
Катэгорыя:Гісторыя Польшчы
Катэгорыя:Балтыйскае мора
Катэгорыя:Польшча падчас Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Гісторыя Гданьска
Катэгорыя:Памеранія
Катэгорыя:Германска-польскія адносіны
Катэгорыя:Паморскае ваяводства
Мастэрс 1999 (снукер)

**Мастэрс 1999** (, таксама вядомы як *Benson and Hedges Masters 1999* — па назве спонсара) — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 7 па 14 лютага 1999 года ў «Уэмблі канферэнц-цэнтры», у Лондане. Турнір стаў 25-м розыгрышам Мастэрс, які праводзіцца штогод з 1975 года. Спонсарам турніру ў чарговы раз стала тытунёвая кампанія Benson and Hedges. Прызавы фонд турніру склаў £575,000 (на £40,000 больш, чым у мінулым годзе), з якіх £155,000 (на £10,000 больш, чым у мінулым годзе) атрымаў пераможца.

У турніры прыняло ўдзел 18 гульцоў. Топ-14 афіцыйнага рэйтынгу аўтаматычна трапілі ў першы раўнд. Снукерысты, якія займалі 15 і 16 месца ў рэйтынгу, гулялі ў папярэднім раўндзе з пераможцам кваліфікацыйнага турніру і ўладальнікамі уайлдкард.

Шатландскі снукерыст Джон Хігінс атрымаў перамогу на турніры, перайграўшы ў фінальным матчы ірландца Кена Доэрці з лікам 10:8

Катэгорыя:Мастэрс (снукер)
Катэгорыя:Люты 1999 года
Вячаслаў Канстанцінавіч Шчэрбін

**Вячаслаў Канстанцінавіч Шчэ́рбін** (нар. , в. Рудня-Антонаўская, Калінкавіцкі раён Гомельскай вобл.) — беларускі мовазнавец. Кандыдат філалагічных навук (1983).

## Біяграфічныя звесткі 
Скончыў БДУ (1979). 3 1982 у Інстытуце мовазнаўства імя Я. Коласа, з 1990 у прэзідыуме Нацыянальнай АН Беларусі. 3 1999 загадчык аддзела Аналітычнага цэнтра Нацыянальнай АН Беларусі.

## Навукова-даследчыцкая дзейнасць 
Даследуе агульную і беларускую лексікаграфію, сацыялінгвістыку, функцыянальную граматыку і навуказнаўства. Аўтар манаграфіі «Тэарэтычныя праблемы беларускай лексікаграфіі» (1996), сааўтар энцыклапедыі «Беларуская мова» (1994), «Руска-беларускага слоўніка матэматычных, фізічных і тэхнічных тэрмінаў» (1995), кнігі «Грамадства—мова—палітыка» (1988), «Супастаўляльнае апісанне рускай і беларускай моў: Марфалогія» (1990), «Лексікалогія сучаснай беларускай літаратурнай мовы» (1994). «Гуманізацыя навукі і адукацыі ў пераходны перыяд» (2000) і інш.

## Прэміі 
* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (1998, у сааўтарстве) — *за працу «Беларуская мова. Энцыклапедыя»*.

## Выбраная бібліяграфія 
* Сусвет у алфавітным парадку: Слоўнікі — учора, сёння, заўтра. Мн., 1987.
* А. Я. Міхневіч: Бібліягр. паказ. Мн., 1996.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Курляндыя (значэнні)

**Курляндыя**:
* **Курляндыя** (Курзэмэ) — гістарычная вобласць Латвіі.
* Курляндыя і Семігалія — герцагства, якое існавала ў заходняй частцы сучаснай Латвіі, на тэрыторыі гістарычных абласцей Курзэмэ (Курляндыя) і Земгале (Семігалія), з 1562 па 1795 гады.
* Курляндская губерня — адна з трох прыбалтыйскіх губерняў Расійскай імперыі.
* Курляндскае герцагства — абвешчанае ў 1918 годзе ландэсратам, які складаўся з остзэйскіх немцаў, герцагства, створанае на тэрыторыі Курляндскай губерні, акупаванай немцамі.

## Гл. таксама 
* Курляндскае біскупства (1234—1559) — духоўнае княства, створанае на землях Курляндыі нароўні з вышэйпаказанымі свецкімі ўладаннямі германскіх феадалаў.
Герцагства Курляндскае і Семігальскае

**Герцагства Курляндскае і Семігальскае** было абвешчана 8 сакавіка 1918 годзе на акупаванай нямецкімі войскамі тэрыторыі Курляндскай губерні ландэсратам, які складаўся з остзэйскіх немцаў, што прапанавалі герцагскую карону кайзеру Вільгельму II. Хоць Рэйхстаг падтрымліваў самавызначэнне балтыйскіх народаў, германскі генеральны штаб працягваў палітыку далучэння Прыбалтыкі да Германскай імперыі, абапіраючыся на остзэйскіх немцаў.

Увосень 1918 года на тэрыторыі ўсёй Прыбалтыкі было створана аб'яднанае Балтыйскае герцагства, якое было фармальна прызнана кайзерам 22 верасня 1918 года; тэрыторыя Курляндскага герцагства стала яго часткай.

## Перадумовы 
Падчас Першай сусветнай вайны германскія войскі да восені 1915 годзе акупавалі тэрыторыю Курляндскай губерні Расійскай імперыі. Фронт стабілізаваўся па лініі Рыга-Дзвінск-Баранавічы.

16 лістапада 1917 годзе быў сфарміраваны Народны савет Латвіі, які 30 лістапада 1917 годзе абвясціў стварэнне аўтаномнай латвійскай правінцыі з межамі, праведзенымі па этнаграфічнай прыкмеце, а 15 студзеня 1918 годзе — стварэнне незалежнай Латвійскай рэспублікі.

Пасля рэвалюцыі ў Расіі нямецкія войскі пачалі наступ з Курляндыі і да канца лютага 1918 года акупавалі тэрыторыі расійскіх Ліфляндскай губерні і Эстонскай аўтаномнай губерні, дзе таксама была ўсталявана ўлада нямецкай ваеннай адміністрацыі. 3 сакавіка 1918 года Савецкая Расія падпісала Брэсцкі мірны дагавор, прызнаўшы страту Курляндскай губерні, а дамовы, падпісаныя ў Берліне 27 жніўня 1918 года, пазбавілі яе таксама Ліфляндскай і Эстонскай аўтаномнай губерняў.

Паралельна з гэтым у верасні 1917 года остзэйскія немцы пачалі фарміраваць палітычныя структуры, карыстаючыся заступніцтвам акупацыйнай адміністрацыі, і 8 сакавіка 1918 года ландэсрат, які складаўся з остзэйскіх немцаў, абвясціў стварэнне Герцагства Курляндскага і Семігальскага, і прапанаваў герцагскую карону кайзеру Вільгельму II.

## Страта дзяржаўнасці 
Увосень 1918 годзе на тэрыторыі ўсёй Прыбалтыкі было створана аб'яднанае Балтыйскае герцагства, якое было фармальна прызнана кайзерам 22 верасня 1918 года; тэрыторыя Курляндскага герцагства стала яго часткай.

## Спасылкі 
* Informations sur les Duches baltes de 1918 sur www.crwflags.com 

Катэгорыя:Гісторыя Латвіі
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Прыбалтыкі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1918 годзе
Чэзарэ Борджыя

**Чэзарэ Борджыя** (поўнае імя  — **Се́зар дэ Бо́ржа-і-Катане́і**, у італьянізаваным напісанні  — Чэзарэ Борджа ; , Рым, Папская вобласць — , Віяна, Каралеўства Навара) — палітычны дзеяч эпохі Адраджэння з іспанскага роду Борджыя. Ён распачаў спробу аб’яднаць Італію пад эгідай Святога Прастола, які займаў яго бацька — Аляксандр VI. У 31 год загінуў у баі. Браты — Джавані Борджыя, Джофрэ Борджыя, сястра Лукрэцыя Борджыя. Тытулы — герцаг валанскі і раманьёльскі, прынц Андрыі і Венафра, граф дыёскі, кіраўнік П’ёмбіна, Камерына і Урбіна, ганфаланьер і генерал-капітан Святой царквы.

Катэгорыя:Борджыя
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Кардыналы Італіі
Катэгорыя:Кандацьеры
Катэгорыя:Генералісімусы
Катэгорыя:Ганфаланьеры (Капітан-генералы) Царквы
Катэгорыя:Удзельнікі Італьянскіх войнаў
Катэгорыя:Пазашлюбнае нашчадства кіраўнікоў Італіі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Міхаіла (Францыя)
Святаслаў Ольгавіч

**Святаслаў Ольгавіч** (у хрышчэнні Мікалай; ? — ) — князь чарнігаўскі.

Сын Алега Святаславіча. У 1136 запрошаны ў Ноўгарад, дзе княжыў з перапынкамі да 1141. У 1142 меў нейкую воласць «около Гомья» (Гомеля). У 1146 яму належалі Курск, Ноўгарад-Северскі, Карачаў, Колцеск, Дзедаслаў, але ў тым жа годзе ён выгнаны з Чарнігаўскай і Северскай зямель. У 1147 увайшоў у саюз з Юрыем Далгарукім, з дапамогай яго войск заняў зямлю вяцічаў, пасля вярнуў свае ўладанні. Калі Юрый Далгарукі заняў Кіеў (1149), Святаслаў Ольгавіч атрымаў ад яго *«и Случеск, и Клеческ, и вси Дрегвиче»* (Слуцк і Клецк з навакольнымі землямі), а каля 1155 — Мазыр. Паводле дагавора 1157 з вялікім кіеўскім князем Ізяславам Давыдавічам атрымаў Чарнігаўскую зямлю, а г. Ноўгарад-Северскі перадаў пляменніку Святаславу Усеваладавічу. Некаторы час у яго землях знаходзіўся пазбаўлены ўладанняў полацкі князь Рагвалод Барысавіч, якому Святаслаў Ольгавіч у 1158 дапамог войскамі вярнуць свае землі.

## Літаратура 
* Пазднякоў В. Святаслаў Ольгавіч // БЭ ў 18 т. Т. 14. Мн., 2002.

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XII стагоддзя
Катэгорыя:Князі белгародскія
Катэгорыя:Князі курскія
Катэгорыя:Князі ноўгарад-северскія
Катэгорыя:Князі наўгародскія
Катэгорыя:Князі чарнігаўскія
Катэгорыя:Военачальнікі Старажытнай Русі
Катэгорыя:Ольгавічы
Дэкамерон

**«Дэкамеро́н»** (, ад  «дзесяць», *ἡμέρα* «дзень» — літаральна: «*Дзесяцідзён*») — збор ста навел італьянскага пісьменніка Джавані Бакача, адна з самых знакамітых кніг ранняга італьянскага Рэнесансу, напісаная прыблізна у 1352—1354 гады. Большасць навел гэтай кнігі прысвечана тэме кахання, пачынаючы ад яго эратычнага і сканчаючы трагічным аспектамі. На беларускую мову перакладзены фрагмент.

## Сюжэт 
Схема гэтага твора сустракаецца ў Бакача і раней, у «Амета» (любоўныя апавяданні сямі німф) і «Філакола» (13 любоўных пытанняў). Структура сачынення дваякая — выкарыстоўваецца «рамачная кампазіцыя» з устаўнымі навеламі. Падзеі кнігі адбываюцца ў XIV стагоддзі, падчас эпідэміі чумы 1348 года. Група з 3 высакародных юнакоў і 7 дам, сустрэтая ў царкве Санта Марыя Навела, пакідаюць абхопленую заразай Фларэнцыю і з’язджаюць на загарадную вілу ў 2 мілях ад горада, каб там выратавацца ад хваробы. (Традыцыйна лічыцца, што гэта Віла Пальм’еры ў Ф'езоле).

За горадам яны бавяць свой час, расказваючы адзін аднаму розныя цікавыя гісторыі. Шматлікія з іх — не арыгінальныя сачыненні Бакача, а перапрацаваныя ім фальклорныя, легендарныя і класічныя матывы — напрыклад, з *«Метамарфоз»* Апулея, анекдоты, якія складалі значную частку гарадскога фальклору, і рэлігійна-павучальныя «прыклады», якімі прыпраўлялі свае пропаведзі праслаўленыя служыцелі царквы, французскія фабліо і ўсходнія казкі, вусновыя апавяданні сучасных яму фларэнтыйцаў. Паколькі ў выходныя гісторыі не расказваюць, усе падзеі займаюць 2 тыдні, і пасля заканчэння дзеянні, ізноў-ткі ў сераду, маладыя людзі вяртаюцца ў Фларэнцыю.

## «Дэкамерон» у мастацтве 
### Кінематограф 
* У 1993 беларускі рэжысёр анімацыйных фільмаў Алег Паўлавіч Белавусаў стварыў поўнаметражны фільм Дэкамерон па матывах навел Джавані Бакача. У 2006 завяршыў працу над другой поўнаметражнай версіяй.

## Літаратура 
* Бакача Д. Дэкамерон: Глава з аднаіменнай кнігі/ Пераклад са стараітальянскай мовы Бусел М.// Крыніца. 1996. № 8. С. 67-75.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:Навелы на італьянскай мове
Катэгорыя:Літаратура Італіі
Катэгорыя:Рэнесансная літаратура
Катэгорыя:Кнігі XIV стагоддзя
Катэгорыя:Эпідэмія чумы ў мастацтве
Катэгорыя:Рамачная кампазіцыя
Святаслаў Усеваладавіч

**Святаслаў Усеваладавіч**, у хрышчэнні **Міхаіл** (пасля 1116 — ) — князь тураўскі, вялікі князь кіеўскі.

Сын вялікага князя Усевалада Ольгавіча. У 1140 годзе пасланы бацькам княжыць у Ноўгарад, аднак там яго не прынялі. Каля 1142 года бацька пасадзіў яго ў Тураве, але неўзабаве туды з Пераяслава пераведзены Вячаслаў Уладзіміравіч, а Святаслаў Усеваладавіч атрымаў Уладзімір-Валынскі. У 1146 годзе па загадзе вялікага князя Ізяслава Мсціславіча Святаслаў Усеваладавіч і Расціслаў Мсціславіч выгналі Вячаслава Уладзіміравіча з Турава. Пасля смерці Ізяслава Мсціславіча (1154) Святаслаў Усевалдавіч пільнаваў Кіеў, пакуль туды не прыйшоў княжыць Расціслаў Мсціславіч. За такую паслугу атрымаў ад яго Тураў і Пінск, аднак праз год іх страціў. У 1162 годзе удзельнічаў разам з іншымі князямі ў паходзе на Слуцк супраць Уладзіміра Мсціславіча. У 1164 годзе захапіў Чарнігаўскае княства, а свайго сына Алега паслаў у Гомель. У 1176—1194 гадах вялікі князь кіеўскі. У 1180 годзе з наўгародскім войскам удзельнічаў у вялікім кааліцыйным паходзе на Друцк, спаліў там астрог. 3 1143 года жанаты з Марыяй, дачкой полацкага князя Васількі Святаславіча.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Пазднякоў В. Святаслаў Усевалдавіч // БЭ ў 18 т. Т. 14. Мн., 2002.

Катэгорыя:Князі тураўскія
Катэгорыя:Вялікія князі кіеўскія
Святаслаў Яраславіч

**Святаслаў Яраславіч**, **Святаслаў II** ( — ) — князь чарнігаўскі (1054—1073), вялікі князь кіеўскі (1073—1076).

Сын Яраслава Мудрага. Разам з братамі Усеваладам Яраславічам і Ізяславам Яраславічам стварылі своеасаблівы княжацкі трыумвірат, які ў 1054—1072 гадах кіраваў усімі справамі на Русі. У 1060 годзе Святаслаў Яраславіч хадзіў на торкаў (у паходзе ўдзельнічаў і полацкі князь Усяслаў Брачыславіч з дружынай). У пачатку 1067 года браты Яраславічы перамаглі на рацэ Няміга князя Усяслава Брачыславіча (гл. Нямігская бітва). Летам таго ж года «на Ршы у Смаленска» браты прапанавалі Усяславу Брачыславічу правесці перагаворы. Аднак, нагледзячы на тое, што «цалавалі крыж чэсны Усяславу», па-здрадніцку захапілі яго і разам з сынамі пасадзілі ў турму-поруб у Кіеве. У 1068 годзе браты пацярпелі няўдачу ад полаўцаў на рацэ Альта (каля Пераяслава), аднак неўзабаве Святаслаў Яраславіч разбіў іх каля Сноўска. Разам з братамі з’яўляецца адным са складальнікаў «Рускай праўды» (т.зв. «Праўды Яраславічаў»). У 1073 годзе пры падтрымцы Усевалада адабраў у старэйшага брата Ізяслава велікакняжацкі трон. Па заказе Святаслава Яраславіча ў 1073 і 1076 гадах былі складзены «Ізборнікі Святаслава».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Катэгорыя:Святаславічы
Катэгорыя:Военачальнікі Старажытнай Русі
Катэгорыя:Князі чарнігаўскія
Катэгорыя:Вялікія князі кіеўскія
Біялагічная статыстыка

**Біялагічная статыстыка**, або **біяметрыя** — навука пра выкарыстанне матэматычных метадаў у вывучэнні з'яў жывой прыроды. Уключае сукупнасць прыёмаў планавання і апрацоўкі даных біялагічных даследаванняў і назіранняў метадамі матэматычнай (варыяцыйнай) статыстыкі.

Біяметрыя вывучае зменлівыя прыкметы арганізмаў і біялагічных працэсаў, іх размеркаванне ў сукупнасцях: *нармальнае* (паказвае размеркаванне варыянтаў па колькасных прыкметах), *бінамінальнае* (характарызуе якасныя прыкметы) і *пуасонаўскае* (адлюстроўвае рэдкую з'яву).

Пры апрацоўцы вынікаў доследаў праводзяць ацэнку параметраў размеркавання (сярэдняй велічыні, сярэдняга квадратычнага адхілення, памылкі сярэдняй, дысперсіі, асіметрыі, эксцэсу, энтрапіі, лішку і інш.), параўнанне выбарачных размеркаванняў і іх параметраў (верагоднасць адрозненняў) і выяўленне статыстычных сувязяў (простая, частковая і множная карэляцыя, рэгрэсія), напрыклад, паміж памерамі органаў і масай арганізма.

Дысперсійны аналіз служыць для вызначэння ўплыву розных фактараў на зменлівасць прыкмет.

Біялагічная статыстыка шырока ўжываецца ва ўсіх галінах біялогіі, а таксама ў раслінаводстве, жывёлагадоўлі і медыцыне.

## Гісторыя 
Асновы біяметрыі закладзены ў канцы 19 стагоддзя працамі бельгійскага антраполага А. Кетле, англійскіх вучоных Ф. Гальтана і К. Пірсана, якія з 1901 года выдавалі ў Лондане часопіс *«Biometrica»*.

Распрацоўка тэорыі малых выбарак у працах англійскага вучонага У. Госета і біяметрычных метадаў у генетычных даследаваннях англійскага біёлага Р. Фішэра (1890—1962) адыграла значную ролю ў гісторыі біяметрыі.

У Расіі выкарыстанню і развіццю біяметрыі спрыялі працы С. Н. Бернштэйна, А. Я. Хінчына, А. М. Калмагорава, У. І. Раманоўскага, І. І. Шмальгаўзена, С. С. Чацверыкова і інш.

На Беларусі вялікі ўклад у біяметрыю зрабіў П. Ф. Ракіцкі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Раздзелы біялогіі
Катэгорыя:Біяметрыя
Раман Святаславіч

**Рама́н Святасла́віч «Кра́сны»** (пам. ) — князь тмутараканскі, другі сын вялікага князя кіеўскага Святаслава Яраславіча.

З 1069 года кіраваў у Тмутаракані пасля пераходу старэйшага брата Глеба на княжанне ў Ноўгарад. Разам з малодшым братам Алегам і Барысам Вячаславічам удзельнічаў у бітве на Няжацінай Ніве ў 1078 годзе. Пасля паражэння вярнуўся ў Тмутаракань, дзе ўступіў у саюз з полаўцамі і ў наступным годзе выступіў на Пераяслаў. Вялікі князь кіеўскі Усевалад Яраславіч здолеў дамовіцца з полаўцамі: саюз распаўся, а сам Раман неўзабаве быў забіты.

## Літаратура 
* Роман Святославич. Советская историческая энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия . Под ред. Е. М. Жукова. 1973—1982.

Катэгорыя:Князі тмутараканскія
Катэгорыя:Военачальнікі Старажытнай Русі
Катэгорыя:Персанажы Слова пра паход Ігараў
Катэгорыя:Святаславічы
Катэгорыя:Забітыя манархі
Анда Міронаўна Дрэйзеншток

**Анда Міронаўна Дрэйзеншток** (; , Новы Пагост, Віленскай губерні — 1975, ) — савецкі дзяржаўны і партыйны дзеяч.

## Біяграфія 
У 1913-17 у Швейцарыі. Член партыі бальшавікоў з 1917. Знаходзілася на партыйнай працы ў арміі і ВЧК, затым на дыпламатычнай працы ў Германіі і Грэцыі. Пасля заканчэння школы марксізму-ленінізму пры ЦК ВКП(б) ў 1932 накіравана ва Усходне-Сібірскі крайкам ВКП(б). З лютага 1936 сакратар Борзінскаго райкама ВКП(б). 1937/07/09 арыштаваная як член праватрацкістска-контррэвалюцыйнай арганізацыі. 1939/09/05 вызвалена з-пад варты. У далейшым пражывала ў Чыце, Іркуцку.

## Спасылкі 
* ДРЕЙЗЕНШТОК Анда Мироновна 

Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы СССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мёрскім раёне
Барыс Яфімавіч Трэйвас

**Барыс Яфімавіч (Беньямін Хаімавіч) Трэйвас** ( , Юхавічы, Віцебскай губерні, цяпер  — , Масква) — савецкі партыйны дзеяч.

## Біяграфія 
Атрымаў традыцыйную яўрэйскую рэлігійную адукацыю. З 1918 член РКП(б). У 1918-19 загадчык выдавецтва Яўрэйскага камісарыята Наркамнаца. У 1920 сакратар райкама, загадчык аргаддзела Петрадскага камітэта РКСМ. У 1921-22 загадчык аргаддзела, сакратар Маскоўскага камітэта РКСМ. Дэлегат 3, 4 і 5-га з'ездаў РКСМ, 12-га з'езда РКП(б). У 1922-24 інструктар Замаскварэцкага райкама РКП(б), у 1924-26 загадчык школы ФЗВ. Па заканчэнні ў 1929 камуністычнага ўніверсітэта імя Я. М. Свярдлова загадчык аддзела працоўнай адукацыі Наркамасветы. У 1930-31 загадчык аргаддзела Сакольніцкага і Баўманскага райкамаў, у 1931-33 сакратар Вышневалоцкага, у 1934-37 Калужскага райкамаў ВКП(б). Дэлегат 17-га з'езду партыі. Арыштаваны ў 1937, расстраляны.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы СССР
Свефрэд (кароль Эсекса)

**Свефрэд** () (? — 709) — кароль Эсэкса (694—709).

## Біяграфія 
Сын Себі, Свефрэд стаў кіраваць у Эсэксе пасля смерці бацькі. Сукіраўніком стаў яго брат Сігехерд. Іх старэйшы брат Свехард з 688 па 692 гады кіраваў у Кенце. Эсэкс патрапіў пад уплыў Уэсэкса, але браты не далі прысягі Інэ Уэсэкскаму. У 709 годзе Свефрэд памёр.

## Літаратура 
* John Cannon, Anne Hargreaves: *The Kings and Queens of Britain*. 2. überarbeitete Auflage, Oxford University Press, Oxford 2009, ISBN 978-0-19-955922-0, S. 27.
* Michael Lapidge, John Blair, Simon Keynes, Donald Scragg (Hrsg.): *The Blackwell Encyclopaedia of Anglo-Saxon England*. Wiley-Blackwell, Oxford u.a. 2001, ISBN 978-0-631-22492-1.
* Barbara Yorke: *Kings and Kingdoms of early Anglo-Saxon England*. Routledge, London-New York 2002, ISBN 978-0-415-16639-3.
* Simon Keynes: Kings of the East Saxons, In: Lapidge et al (Hrsg.): The Blackwell Enzyclopaedia of Anglo-Saxon England, S. 510—511.

## Спасылкі 
* www.allmonarchs.net 

Катэгорыя:Каралі эсекскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы VIII стагоддзя
Гіпаліт Паланевіч

**Гіпалі́т Палане́віч** (псеўд.: *Г.Няміга*; 10 (23) жніўня 1907, Мінскі павет — , ЗША) — беларускі грамадска-культурны дзеяч, гісторык, педагог.

## Біяграфія 
Скончыў сярэднюю школу ў Менску, Ленінградскі педагагічны інстытут (1932).

Трапіў пад палітычныя рэпрэсіі, у 1936—1940 гадах вязень Ухта-Іжэмскага лагера НКУС Комі АССР. Пасля вызвалення працаваў у школе. У час нямецкай акупацыі настаўнічаў у Беларусі. З 1944 года ў эміграцыі. У 1946—1950 гадах супрацоўнік беларускай гімназіі імя Янкі Купалы ў Міхельсдорфе (амерыканская зона акупацыі, пазней Заходняя Германія).

У 1950 годзе пераехаў у ЗША, дзе скончыў універсітэт (1962). Працаваў у сістэме бібліятэк Нью-Ёрка. Адзін з арганізатараў беларускіх тэатральных груп у рэгіёне Нью-Ёрк—Нью-Джэрсі, беларускага каталіцкага руху ў ЗША. Аўтар артыкулаў пра гісторыю і адукацыю, навуку і культуру Беларускай ССР (апублікавана ў «Беларускім зборніку»). Супрацоўнік Інстытута вывучэння СССР (Мюнхен). Друкаваўся ў эмігранцкіх часопісах і газетах.

## Творчасць 
* Інстытут беларускай культуры — Беларуская Акадэмія навук — Акадэмія навук БССР. Мюнхен, 1957.

## Літаратура 
*
Глыбоцкі замак

**Глыбоцкі замак** — абарончае збудаванне ў мястэчку Глыбокае у ВКЛ (сучасны г. Глыбокае Віцебскай вобласці). Існаваў у 16—18 ст.

## Апісанне 
Пабудаваны на месцы «двара» Зяновіча (паўднёва-заходняя частка мястэчка). Замак пазначаны на карце М. Струбіча «Тэатр вайны за Інфлянты» (1589 г.). Апісанні замка таго перыяду невядомыя, але, відаць, ён не адрозніваўся ад традыцыйных тагачасных збудаванняў з земляным валам, драўлянымі сценамі і вежамі. У час вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гг. пад сценамі замка 30 чэрвеня 1654 г. адбыўся бой паміж атрадамі войска ВКЛ і расійскімі войскамі на чале з думным дваранінам Ж. В. Кондыравым. Паводле гістарычных крыніц, 2 жніўня 1654 г. замак быў спалены ўшчэнт, а кіраўнік абароны замка полацкі падкаморы Бяганскі трапіў у палон. У 1658 г. атрад войска палкоўніка ВКЛ У. Валовіча ўзяў штурмам замак і спаліў яго, а захопленыя гарматы адвёз у Даўгінаў. Пазней замак быў адноўлены і праіснаваў да канца 18 ст. У 1700 г. у час Паўночнай вайны замак моцна пацярпеў ад вялікага пажару. Паступова замчышча было забудавана, вул. Замкавая яшчэ згадвалася ў дакументах канца 18-19 ст.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Славутасці Глыбокага
Катэгорыя:Гісторыя Глыбокага
Фесалія

**Фесалія** () — гістарычны рэгіён на паўночным усходзе Элады на ўзбярэжжы Эгейскага мора. Горны хрыбет Пінд, які цягнецца з поўначы на поўдзень, размяжоўвае Паўночную Грэцыю на ўсходнюю і заходнюю часткі. Фесалія занімае найбольш буйныя і ўрадлівыя даліны ўсходняй часткі, размешчаныя ўздоўж ракі Пеней і яе прытокаў. На захад ад Фесаліі за гарамі Пінд размешчаны Эпір, які ў старажытнасці ўжо не быў грэчаскай вобласцю, але быў моцна падвержаны грэчаскаму ўплыву, на яго тэрыторыі былі грэчаскія калоніі і вядомае свяцілішча ў Дадоне. З поўначы натуральнай граніцай Фесаліі служыць гара Алімп, якую старажытныя грэкі лічылі прыстанкам багоў. На поўнач ад Фесаліі, за Алімпам, — тэрыторыя, якая ў старажытнасці не была грэчаскай, — Македонія. З поўдня Фесалія абмежавана гарамі Офрыя, за якім размешчана мноства земляў і дзяражаваў Цэнтральнай Грэцыі. З усходу Фесалія амываецца водамі Эгейскага мора і яго заліваў, але выхады да мора абмежаваныя гарамі Алімп і Оса на поўначы і Пеліён на поўдні. Размяшчэнне Фесаліі на марскіх шляхох далёка не самае выгоднае і яе жыхары не адрозніваліся мараплаўствам. Землі Фесаліі адны з лепшых у Грэцыі для заняткаў земляробствам і жывёлагадоўляй. Па свайму месцазнаходжанню Фесалія — крайні Фарпост Грэцыі з боку еўрапейскага кантынента і галоўная дарога для рознага кшталту ўварванняў. У склад Фесаліі ўваходзілі вобласці: Гестыятыда, Пеласгія, Фесаліятыда, Фтыятыда. У асобеыя моманты гісторыі да яе адносіліся і сумежныя вобласці: Магнесія — на паўднёвым усходзе, Далопія — на паўднёвым захадзе, Эта і Меліда на поўдні.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Гісторыя Грэцыі
Катэгорыя:Геаграфія Грэцыі
Хаэфоры (Эсхіл)

**«Хаэфоры»** ( у некаторых перакладах: «Ахвяра ля труны», «Плакальшчыцы»)— трагедыя старажытнагрэчаскага драматурга Эсхіла, прадстаўленая ў 458 да н.э.. Яна ўваходзіла ў тэтралогію Арэстэя, якая, акрамя той, уключала трагедыі «Агамемнан» і «Эўменіды», а таксама страчаную сатыраўскую драму «Пратэй».

Катэгорыя:П'есы Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:П'есы Эсхіла
Строфій

**Строфій** () — персанаж старажытнагрэчаскай міфалогіі Факеец, з Парнаса. Сын Крыса (сына Фока). Яго жонка Анаксібія (або Астыёха), дачка Атрэя, іх сын Пілад. Яму на выхаванне быў аддадзены Арэст.

Дзеючая асоба трагедыі Сенекі «Агамемнан».

Катэгорыя:Героі старажытнагрэчаскіх міфаў
Катэгорыя:Міфы Факіды
Пітфей

**Пітфей** (Пітэй, ) — персанаж старажытнагрэчаскай міфалогіі Сын Пелопа і Гіпадаміі. Цар Трэзена. Бацька Эфры Згаданы ў «Іліядзе» як Пітэй (III 144).

Пітфей злучыў насельніцтва гарадоў Гіперыі і Антыі ў адзін горад і назваў яго па імі брата Трэзенам. Яго надмагільны помнік у Трэзене, там тры троны: Пітфей і яшчэ двое суддзяў. Карыстаўся славай найразумнага і наймудрага мужа. Вучыў красамоўству, яго кнігу выдаў адзін эпідаўрыец. У Афінах быў дэм Пітфей.

Катэгорыя:Героі старажытнагрэчаскіх міфаў
Катэгорыя:Міфы Аргаліды
Сарпедон

**Сарпедон**, **Сарпедонт** (, ):
* Сарпедон Старэйшы — сын Зеўса і Еўропы, брат Мінаса і Радаманта, цар лікійцаў. Зеўс дараваў яму жыццё, якое доўжылася 3 чалавечыя вякі. Па гэтай версіі ён атаясамляўся з іншым Сарпедонам, паводле іншых яны лічыліся рознымі асобамі.
* Сарпедон Малодшы — сын Зеўса і Лаадаміі, унук Белерафонта, які дапамагаў траянцам у Траянскай вайне і быў забіты Патроклам.
* Сарпедон, сын Пасейдона — сын Пасейдона, фракіец, эпанім горада Сарпедонія; брат Полтыса, цара Эна (Айна) у Фракіі. Забіты Гераклам за нахабнасць.

Катэгорыя:Імёны грэчаскага паходжання
Сарпедон Малодшы

[thumb|[Гіпнас і Танат выносяць цела Сарпедона з поля бою ў Троі. Лекіф. 440 да н.э. Брытанскі музей. Лондан]]
**Сарпедон** () — персанаж старажытнагрэчаскай міфалогіі. Паводле Гамера, сын Зеўса і Лаадаміі, дачкі Белерафонта. Або сын Евандра і Дэідаміі, унук Сарпедона Старэйшага.

Удзельнічаў у гульнях у Троі над кенатафам Парыса, у змаганнях у бегу. Удзельнік Траянскай вайны. У «Іліядзе» забіў 2 грэкаў, паводле Гігіна, усяго забіў 2 воінаў. Забіў Тлеполема і Антыфа. Забіты Патроклам..

У Кілікіі было свяцілішча і аракул Артэміды Сарпедонскай. Паводле епіскапа Васіля з Селеўкіі, Сарпедон у пошуках зніклай сястры заходзіць у Кілікію.

Катэгорыя:Героі старажытнагрэчаскіх міфаў
Катэгорыя:Удзельнікі Траянскай вайны
Катэгорыя:Малая Азія ў старажытнагрэчаскай міфалогіі
Полтыс

**Полтыс** () — персанаж старажытнагрэчаскай міфалогіі. Сын Пасейдона. Цар Эна (Айна) у Фракіі. Гасцінна прыняў Геракла. Фракійскі цар, да яго падчас Траянскай вайны прыйшлі пасольствы як ад ахейцаў, так і ад траянцаў з просьбай прыйсці на дапамогу, ён прапанаваў Парысу аддаць Алену мужу і атрымаць наўзамен ад яго дзвюх прыгажунь. Але яго прапанова не была прынята.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Героі старажытнагрэчаскіх міфаў
Катэгорыя:Траянская вайна
Катэгорыя:Фракія ў старажытнагрэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Цары фракійскія
Рэс (цар)

**Рэс** () — персанаж старажытнагрэчаскай міфалогіі. Сын рачнога бога Стрымона і музы Эўтэрпы або Тэрпсіхоры. Паводле версіі, сын Каліёпы (псеўда-Еўрыпід гэта выключае). Паводле Гамера, сын Эіанея. Гектар зрабіў яго царом Фракіі. Яго жонкай была Арганфона з Віфініі.

Фракіец, абаронца Троі. Забіты Адысеем і Дыямедам, або забіты адным Дыямедам. У 5 ст. да н.э. рэшткі Рэса афіняне перавезлі з Троі на Стрымон, дзе заснавалі Амфіпаль.
 
Дзеючая асоба трагедыі Псеўда-Еўрыпіда «Рэс».

Катэгорыя:Героі старажытнагрэчаскіх міфаў
Катэгорыя:Удзельнікі Траянскай вайны
Катэгорыя:Фракія ў старажытнагрэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Цары фракійскія
Аляксандр Чартарыйскі

**Аляксандр Чартарыйскі**:

* Аляксандр Васілевіч Чартарыйскі (пам. пасля 1477) — князь пскоўскі, наўгародскі і чартарыйскі з роду Гедзімінавічаў.
*  (? —1571) — ваенны і дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, ваявода валынскі.
Эдлай Эвінг I Стывенсан

**Эдлай Эвінг I Стывенсан** (;  — ) — амерыканскі палітык і 23-і віцэ-прэзідэнт ЗША з 1893 па 1897 год.

У 1864 годзе Стывенсан быў прызначаны акруговым пракурорам. У 1868 годзе ён пачаў займацца юрыдычнай практыкай са сваім стрыечным братам, Джэймсам Юінгам, у Блумінгтане, у выніку чаго «Stevenson & Ewing» стала адной з самых вядомых юрыдычных фірмаў штата. Пазней Юінг стаў паслом ЗША ў Бельгіі.

У 1874 годзе Эдлай Стывенсан быў абраны членам палаты прадстаўнікоў ад дэмакратычнай партыі. У 1876 годзе Стывенсан прайграе выбары ў палату прадстаўнікоў. У 1885 годзе ён становіцца памочнікам почмайстра прэзідэнта Гровера Кліўленда.

У 1892 годзе дэмакраты абралі Стывенсана кандыдатам у віцэ-прэзідэнты. Пасля пройгрышу на выбарах 1900 года Стывенсан вярнуўся да прыватнай практыкі ў Ілінойсе.

## Спасылкі 
* Adlai Stevenson.htm Official U.S. Senate biography
* Stevensons put stamp on history 
* Adlai Ewing Stevenson 

Катэгорыя:Віцэ-прэзідэнты ЗША
Катэгорыя:Члены Палаты прадстаўнікоў ад штата Ілінойс
Мадэкнгеі

**Мадэкнгеі** (палаўан.: *Ngara Modekngei*, літаральна "сабраныя разам у адно") — сучасная сінкрэтычная рэлігія ў Палау.

## Гісторыя
Мадэкнгеі з'явілася ў пачатку XX ст. як сінкрэтычны рэлігійны напрамак, які аб'ядноўваў хрысціянства са старажытнай палаўанскай рэлігіяй, заснаванай на анімізме і кульце продкаў. Цэнтрам яе распаўсюджання з'яўляецца вёска Ібабанг на востраве Бабелдааб. Заснавальнікам лічыцца тубылец Тэмедад, які быццам бы ўбачыў божае адкрыццё ў сне. У першай палове XX ст. мадэкнгеі фактычна з'яўлялася формай супраціўлення каланіяльнай экспансіі Германіі і Японіі. У наш час гэту рылігію спавядае 8,8% вернікаў Палау. З 1974 г. у Ібабанге працуе рэлігійная школа мадэкнгеі.

## Вучэнне
Прыхільнікі мадэкнгеі вераць у адзінага бога-*нгірчалмкуук*, якога атаесамляяюць з Ісусам Хрыстосам. Падобна хрысціянам, яны імкнуцца да выратавання душы. Разам з гэтым, існуе вера ў добрых духаў *бладэк*, якія ахоўваюць вернікаў і заручаюць іх прытрымлівацца палаўанскіх звычаяў і традыцый, і злых духаў *дэлеб*. Падчас малітваў вернікаў можа ахопліваць стан трансу, падчас якога яны гавораць і прадпрымаюць учынкі згодна волі духаў.

## Культ
Адзіны храм мадэкнгеі знаходзіцца ў вёсцы Ібабанг на востраве Бабелдааб. Прыхільнікі мадэкнгеі не маюць пісьмовых тэкстаў, свяшчэнныя паданні перадаюць у форме спеваў *кескес*. Яны зберагаюць палаўанскую мову, звычаі і традыцыі, не ўжываюць алкагольных напояў, тытуню і наркотыкаў. Службы ў храме кароткія, складаюцца з сумесных або супольных малітваў. Некалькі разоў на год арганізуюцца маляўнічыя святы, на якія таксама збіраюцца вернікі іншых канфесій і турысты.

## Спасылкі 
* The Modekngei religion
* MODEKNGEI
* Palau Demographics Profile 2013

Катэгорыя:Рэлігія ў Акіяніі
Катэгорыя:Нацыянальныя і этнічныя рэлігіі
Катэгорыя:Культура Палау
Спіра Агню

**Спіра Тэадор Агню** (, народжаны Спірас Анагнастопулас, , ,  — ) — віцэ-прэзідэнт ЗША ад Рэспубліканскай партыі ЗША з 1969 па 1973 год, у адміністрацыі Рычарда Ніксана.

У маладосці перайшоў з Дэмакратычнай ў Рэспубліканскую партыю. Са студзеня 1967 па студзень 1969 — губернатар Мэрыленда. Адрозніваўся вельмі кансерватыўнымі поглядамі, рэзка выступаў супраць рухаў за правы афраамерыканцаў і супраць вайны ў В’етнаме.

Абіраўся віцэ-прэзідэнтам разам з Ніксанам на два тэрміны ў 1968 і 1972, на выбарах 1976 планаваў балатавацца ў прэзідэнты.

## Спасылкі 
* Біяграфія Спіра Агню на сайце Сената ЗША

Катэгорыя:Адвакаты ЗША
Катэгорыя:Віцэ-прэзідэнты ЗША
Катэгорыя:Губернатары Мэрыленда
Катэгорыя:Члены Рэспубліканскай партыі ЗША
Катэгорыя:Памерлі ад лейкеміі
Катэгорыя:Рычард Ніксан
Катэгорыя:Антыкамуністы ЗША
Катэгорыя:Епіскапалы
Мастэрс 2000 (снукер)

**Мастэрс 2000** (, таксама вядомы як *Benson and Hedges Masters 2000* — па назве спонсара) — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 7 па 14 лютага 2000 года ў «Уэмблі канферэнц-цэнтры», у Лондане. Турнір стаў 26-м розыгрышам Мастэрс, які праводзіцца штогод з 1975 года. Спонсарам турніру ў чарговы раз стала тытунёвая кампанія Benson and Hedges. Прызавы фонд турніру склаў £615,000 (на £40,000 больш, чым у мінулым годзе), з якіх £175,000 (на £20,000 больш, чым у мінулым годзе) атрымаў пераможца.

У турніры прыняло ўдзел 18 гульцоў. Топ-14 афіцыйнага рэйтынгу аўтаматычна трапілі ў першы раўнд. Снукерысты, якія займалі 15 і 16 месца ў рэйтынгу, гулялі ў папярэднім раўндзе з пераможцам кваліфікацыйнага турніру і ўладальнікамі уайлдкард.

Валійскі снукерыст Мэцью Стывенс выйграў тытул, абыграўшы ў фінальным матчы Кена Доэрці, які ўжо другі год запар прайграў у фінальным матчы гэтага турніру.

## Уайлдкард раўнд 
У папярэднім раўндзе згулялі 15-ы і 16-ы нумары рэйтынгу і ўладальнікі ўайлд-кард: Алістэр Картэр, як пераможца кваліфікацыйнага турніру, і Марка Фу, які атрымаў спецыяльнае запрашэнне ад арганізатараў турніру.

## Асноўная сетка 
Катэгорыя:Мастэрс (снукер)
Катэгорыя:Люты 2000 года
Пол Кітынг

**Пол Джон Кітынг** (, нар.  г) — аўстралійскі палітычны дзеяч, 24-ы прэм’ер-міністр Аўстраліі, міністр фінансаў ва ўрадзе Роберта Хоўка.

## Біяграфія 
Кітынг нарадзіўся і вырас у Бенкстаўне, працоўным прыгарадзе Сіднея. Ён быў адным з чатырох дзяцей Мэцью Кітынга, прафсаюзнага прадстаўніка ірландскіх каталікоў, і яго жонкі Міні. Кітынг атрымаў адукацыю ў каталіцкіх школах. У 15 гадоў Пол удзельнічаў у адным з прафсаюзаў Новага Паўднёвага Уэльса. Ён уступіў у Лейбарысцкую партыю, як толькі заканадаўства дазволіла яму гэта зрабіць. У 1966 годзе ён стаў прэзідэнтам Савета Юных лейбарыстаў.

Прэм’ерства Кітынга адзначаецца такімі важнымі падзеямі, як пашырэнне правоў мясцовага насельніцтва і ўмацаванне культурных і эканамічных сувязяў з Азіяй. Акрамя таго, было узнята пытанне пра адмену дыскрымінацыі па гендэрных прыкметах, а таксама захаванне саманазваў плямёнаў абарыгенаў. Кітынг развіваў двухбаковыя адносіны з суседзямі Аўстраліі і лічыў, што не існуе больш важнай краіны для Аўстраліі, чым Інданезія.

Дружба Кітынга з інданезійскім прэзідэнтам Сухарта выклікала крытыку з боку актывістаў праваабарончых арганізацый.

## Спасылкі 
* Персанальны сайт 
* Архіў Пола Кітынга

Катэгорыя:Члены Аўстралійскай лейбарысцкай партыі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Аўстраліі
Катэгорыя:Міністры фінансаў Аўстраліі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Новым Паўднёвым Уэльсе
Катэгорыя:Прафсаюзныя дзеячы Аўстраліі
Аляксандр Васілевіч Фурсенка

**Аляксандр Васілевіч Фурсе́нка** (, , Украіна — ) — беларускі палеантолаг. Член-карэспандэнт Акадэміі навук БССР (1950), доктар геолага-мінералагічных навук (1963), прафесар (1937).

## Біяграфія 
Скончыў Ленінградскі ўніверсітэт (1924). У 1930—1941 і 1944—1951 гг. старшы навуковы супрацоўнік, начальнік сектара, лабараторыі Усесаюзнага геолагаразведачнага інстытута, адначасова з 1926 г. на выкладчыцкай працы ў Ленінградскім педагагічным інстытуце і ўніверсітэце. З 1951 г. загадчык лабараторыі Інстытута геалагічных навук АН БССР, адначасова прафесар, загадчык кафедры Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1964—1975 гг. загадчык лабараторыі Інстытута геалогіі і геафізікі Сібірскага аддзялення АН СССР.

Аўтар прац па мікропалеанталогіі і стратыграфіі, у прыватнасці па біястратыграфічнаму расчляненню тоўшчаў асадкавых горных парод і ўдакладненню становішча нафтавых світ у геалагічных разрэзах розных раёнаў СССР. Даследаваў пытанні палеанталогіі выкапняў прасцейшых з падкласа форамініфер. Правёў палеанталагічныя вывучэнні даантрапагенавых парод у Беларусі, удзельнічаў у складанні геалагічных карт тэрыторыі рэспублікі.

## Асноўныя працы 
* Фораминиферы верхнего эоцеона Белоруссии и их стратиграфическое значение (совм. с К. Б. Фурсенко) // Палеонтология и стратиграфия БССР. Минск, 1961. Сб.3.
* Введение в изучение фораминифер. Новосибирск: Наука, 1978.

## Літаратура 
* 
*  — С. 226—225.

## Спасылкі 
* Александр Васильевич Фурсенко // Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт
* Александр Васильевич Фурсенко // Виртуальный проект «Общество Друзей Школы Карла Мая»
* Член-корреспондент ФУРСЕНКО Александр Васильевич // Национальная академия наук Беларуси
* Аляксандр Васілевіч Фурсенка ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Палеантолагі СССР
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты АН БССР
Квенцін Брайс

**Квенцін Эліс Луіза Брайс** (; нар. , Лонгрыч, Квінслэнд, Аўстралія) — аўстралійскі юрыст, губернатар Квінслэнда з 29 ліпеня 2003 па 29 ліпеня 2008 года, генерал-губернатар Аўстраліі з 5 верасня 2008 года.

Працавала ў розных камітэтах па правах чалавека, супраць жаночай дыскрымінацыі. У 2003 годзе стала другой жанчынай-губернатарам Квінслэнда, змяніўшы генерал-маёра Пітэра Арнысана. 13 красавіка 2008 года прэм’ер-міністр Аўстраліі Кевін Рад заявіў, што Квенцін Брайс прызначаная генерал-губернатарам Аўстраліі. Яна змяніла 5 верасня 2008 дзеючага генерал-губернатара Майкла Джэферы і стала першай жанчынай на гэтай пасадзе.

Катэгорыя:Генерал-губернатары Аўстраліі
Катэгорыя:Палітыкі Аўстраліі
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Аўтаномная вобласць немцаў Паволжа

[thumb|300px|Нямецкая Паволжская камуна, [1922 год]]
**Аўтаномная вобласць немцаў Паволжа**, **Рабочая камуна немцаў Паволжа** (, ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Саратаўскай губерні РСФСР, якая існавала з 19 кастрычніка 1918 года па 19 снежня 1923 года.

## Гісторыя 
19 кастрычніка 1918 года згодна з дэкрэтам Савета народных камісараў РСФСР была ўтворана першая ў РСФСР аўтаномная вобласць — аўтаномная вобласць немцаў Паволжа (выкарыстоўвалася таксама назва Рабочая камуна немцаў Паволжа) у складзе Саратаўскай губерні РСФСР з адміністрацыйным цэнтрам у горадзе Саратаў. Саратаў з'яўляўся адміністрацыйным цэнтрам з 20 кастрычніка 1918 года па май 1919. Затым адміністрацыйным цэнтрам стаў горад Марксштат, які да 4 чэрвеня 1919 года зваўся Екацерыненштат. 24 ліпеня 1922 года адміністрацыйны цэнтр вобласці быў перанесены ў далучаны да аўтаноміі 22 чэрвеня горад Пакроўск, які ў 1931 годзе будзе пераназваны ў горад Энгельс.

19 снежня 1923 года Аўтаномная вобласць немцаў Паволжа ператворана ў Аўтаномную ССР немцаў Паволжа.

## Адміністрацыйнае дзяленне 
* Пры ўтварэнні Аўтаномнай вобласці немцаў Паволжа ў яе склад былі ўключаныя тры новаўтвораныя паветы Саратаўскай губерні.
** Галакарамыскі павет з цэнтрам у сяле Голы Карамыш (нямецкая назва — Бальцар, сучасная назва — горад Краснаармейск;
** Екацерыненштацкі павет з цэнтрам у горадзе Екацерыненштаце, які з 1918 года стаў горадам Марксштатам.
** Ровенскі павет з цэнтрам у сяле Роўнае (нямецкая назва — Зельман).
(да 1918 гады тэрыторыі Екацерыненштацкага і Ровенскага паветаў уваходзілі ў склад Наваўзенскага павета Самарскай губерні).

* 17 лютага 1921 года на тэрыторыі Аўтаномнай вобласці немцаў Паволжа было ўтворана 13 раёнаў:
** Антонаўскі — с. Антонаўка (з 15.02.1922 — с. Тонкашураўка),
** Верхне-Ілаўлінскі — с. Каменка,
** Верхне-Караманскі — с. Флорскае (Гнадэнфлюр),
** Ерусланскі — с. Красты (Лангенфельд),
** Карамыскі — г. Голы Карамыш (Бальцар),
** Марксштацкі — г. Марксштат,
** Мядзведзіцкі — с. Мядзведзіцкі Крастовы Буярак,
** Ніжне-Ілаўлінскі — с. Ніжне-Дабрынка,
** Ніжне-Караманскі — с. Чырвоны Яр,
** Панінскі — с. Панінскае (з 15 лютага 1922 года — с. Унтэрвальдэн),
** Ровенскі — с. Роўнае, (Зельман),
** Тарлыцкі — с. Вольскае (Кукус),
** Таргунскі — с. Паласаўка (п. Ней-Галка).

* 22 чэрвеня 1922 года ў склад вобласці ўключаны Пакроўскі павет.

## Кіраўнікі вышэйшых органаў улады 
Старшыня Паволжскага камісарыята па нямецкіх справах
* 1918 — Эрнст Ройтэр (*Ernst Reuter*)

Старшыня ВРК Аўтаномнай вобласці немцаў Паволжа
* 1919—1920 — Гуга Шаўлер (*Hugo Schaufler*)

Старшыні Выканаўчага камітэта рады Аўтаномнай вобласці немцаў Паволжа
* 1920 — Аляксандр Доц (*Alexander Dotz*)
* 1920—1921 — Васіль Пакун
* 1921—1922 — Аляксандр Моар (*Alexander Moor*)
* 1922—1923 — Вільгельм Курц (*Wilhelm Kurz*)

## Гл. таксама 
* Расійскія немцы
* АССР немцаў Паволжа
* Эрнст Ройтэр
* Дэпартацыя немцаў у СССР

Катэгорыя:Аўтаномныя вобласці РСФСР
Катэгорыя:З’явіліся ў 1918 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1923 годзе
Катэгорыя:Немцы Паволжа
Хендрыкс

**Хендрыкс** ( альбо ) — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Джымі Хендрыкс, амерыканскі гітарыст, спявак, кампазітар
* Томас Эндрус Хендрыкс, віцэ-прэзідэнт ЗША
Чарот

**Чаро́т**, **Міліца** (*Scirpus*) — род кветкавых раслін сямейства . Часта чаротам няправільна называюць трыснёг.

## Апісанне 
Аднагадовыя і шматгадовыя травяністыя расліны. Сцябло вышынёй да 3 м, акруглае ці трохграннае, з унутранай рыхлай паветраноснай тканкай — аэрэнхімай. Лісце лінейнае, трохграннае або ніткаладобнае ці рэдукаванае. Кветкі ў падоўжана-яйцападобных каласках, сабраных у складанае суквецце, радзей адзіночныя. Плод — арэшак.

## Пашырэнне 
Налічваецца больш за 250). Пашыраны ўсюды, пераважна ў тропіках і субтропіках. На тэрыторыі Беларусі растуць , , . Трапляюцца па берагах вадаёмаў і лясных ручаёў, па балотах, часта ў вадзе.

## Выкарыстанне 
Сцёблы выкарыстоўваюць для пляцёных вырабаў, як упаковачны, цеплаізаляцыйны і будаўнічы матэрыял.

## Літаратура 
* Чарот //  — С. 244.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Асаковыя
Хацьма турынгенская

**Хацьма турынгенская**, **Алцей-корань**, **Груднішнік** (*Lavatera thuringiaca*) — кветкавая расліна сямейства мальвавых.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна. Вышыня 25—150 см. Сцябло простае або ў верхняй частцы разгалінаванае, укрытае зорчатымі валаскамі. Лісце 3—5-лопасцевае, чаранковае. Кветкі вялікія, ружовыя, па адной у пазухах лісця. Плод з 20—23 плодзікаў-сямянак.

## Арэал 
Хацьма турынгенская распаўсюджана ва Усходняй Еўропе і Паўднёва-Заходняй Азіі, ад Паўднёвай Германіі на поўдзень да Італіі і на ўсход да поўдня Расіі, Казахстана і Турцыі.

На Беларусі пашырана па ўсёй тэрыторыі: на лугах, схілах, каля дарог. Цвіце ў чэрвені—верасні.

## Значэнне 
Лекавая, меданосная і дэкаратыўная расліна.

## Літаратура 
* Хацьма турынгенская // Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ. 1979.

## Спасылкі 
* 
* *Lavatera thuringiaca* L. // ИАС «ООПТ России» 

Катэгорыя:Мальвавыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Юрый Далгарукі

**Юрый Далгарукі** (1090-я — ) — князь суздальскі, вялікі князь кіеўскі.

## Біяграфія 
Сын вялікага кіеўскага князя Уладзіміра Манамаха. Дзіцём, каля 1095 года, адпраўлены на княжанне ў Растова-Суздальскую зямлю.

Пасля смерці брата, вялікага кіеўскага князя Мсціслава Уладзіміравіча (1132) на кароткі час захапіў Пераяслаўль. Каля 1135 годзе абмяняў Суздаль, Растоў і іншыя свае гарады ў новага вялікага кіеўскага князя, свайго брата Яраполка Уладзіміравіча, на Пераяслаўль, але праз год з прычыны пратэстаў паўднёварускіх князёў яго ранейшы ўдзел быў адноўлены.

У 1149 годзе пачаў барацьбу за Кіеў і ўпершыню захапіў яго. На працягу 5 гадоў вёў безупынную барацьбу з пляменнікам Ізяславам Мсціславічам за вялікае княжанне. Кіеў некалькі разоў пераходзіў з рук у рукі. Пасля смерці Ізяслава і няўдалых ваенных дзеянняў новага вялікага кіеўскага князя Расціслава Мсціславіча ў 1154 годзе Юрый Далгарукі трымала сеў у Кіеве.

Беспаспяхова намагаўся захапіць і Уладзіміра-Валынскае княства. Імкнуўся замацавацца ў Паўднёвай Русі і раздаваў падначалены Кіеву землі сваім сынам: Андрэю ў 1150 — Тураў, Пінск, Дарагабуж і Перасопніцу, Барысу ў 1155 — Тураў. Свайму саюзніку Святаславу Ольгавічу ў 1149 перадаў Слуцк і Клецк, каля 1155 — Мазыр.

Аднак князь Юрый Далгарукі не падтрымкі мясцовых баяр. Імаверна быў атручаны. Пасля яго смерці вызначаныя іх раздачы зямель былі скасаваны.

Юрый Далгарукі заснаваў гарады Ксняцін, Пераяслаўль (Пераслаў-Залескі), Юр’еў-Польскі, Дзмітраў, пабудаваў новыя ўмацаванні ў Маскве, дзе яму як заснавальніку горада ў 1954 годзе паставілі помнік.

## Дзеці 
У першым шлюбе:

* Расціслаў
* Андрэй Багалюбскі
* Іван
* Глеб
* Барыс
* Алена
* Марыя
* Вольга

У другім шлюбе з невядомай, якую гістарыяграфічныя кампілятары часта называюць як «грэчаская прынцэса Вольга», хоць імя Вольга не грэчаскае і верагоднымі крыніцамі імя гэтай жонкі князя Юрыя не згадваецца:

* Васілька
* Мсціслаў
* Яраслаў
* Святаслаў
* Міхаіл
* Усевалад Вялікае Гняздо

## Літаратура 
* Юрый Далгарукі // ЭГБ у 6 т. Т. 6. Кн. ІІ. Мн., 2003.

## Спасылкі 
* Першае кіеўскае княжанне Юрыя Далгарукага (1149—1150) 
* Заснаванне горада Пераяслава-Залескага Юрыем Далгарукім (1152 год) 
* Апісанне, падрабязныя фатаграфіі і гісторыя помніка Юрыю Далгарукаму ў Маскве

Катэгорыя:Князі растоўскія
Катэгорыя:Вялікія князі кіеўскія
Катэгорыя:Заснавальнікі гарадоў
Катэгорыя:Манамахавічы
Катэгорыя:Пахаваныя ў Кіеве
Катэгорыя:Рурыкавічы
Крыс Уотсан

**Джон Крысціян Уотсан** (,  — ), больш вядомы як **Крыс Уотсан** — аўстралійскі палітычны дзеяч, трэці прэм'ер-міністр Аўстраліі. Ён стаў першым прэм’ер-міністрам ад лейбарысцкай партыі не толькі ў сваёй краіне, але і ва ўсім свеце. Быў абраны ў парламент на першых федэральных выбарах у траўні 1901. Па выніках закрытай нарады партыя лейбарыстаў вырашыла вылучыць кандыдатуру Уотсана на пасаду парламентарнага лідара 8 сакавіка 1901, як раз да часу першага пасяджэння парламента. Яго тэрмін у якасці прэм’ер-міністра быў досыць кароткім, усяго 4 месяцы з красавіка па жнівень 1904 года, але яго партыя змагла захаваць баланс сіл, падтрымаўшы законапраект партыі пратэкцыяністаў у абмен на паслабленні неабходныя для ўмацавання палітычнай платформы лейбарыстаў.

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Аўстраліі
Катэгорыя:Члены Аўстралійскай лейбарысцкай партыі
Катэгорыя:Памерлі ў Сіднеі
Катэгорыя:Прафсаюзныя дзеячы Аўстраліі