open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пляшчанка (Мінск)

**Пляшча́нка** (**Плішчэ́нка**), **Лютэра́нскае прадмесце** — гістарычны раён Мінска, размешчаны ў заходняй частцы горада, на паўднёвы ўсход ад Лютэранскіх могілак, абапал Лібава-Роменскай чыгункі.

На паўночным захадзе ад Пляшчанкі месціцца Мядзвежына, на паўночным усходзе — Раманаўская Слабада, на поўдні — Добрыя Мыслі.

## Гісторыя 
Прадмесце сфармавалася на заходняй ускраіне Мінска ў канцы XIX— пач. XX стагоддзя. У XIX стагоддзі ва ўрочышчы Пляшчанка былі адкрытыя Лютэранскія (Нямецкія) могілкі (цяпер гэта сквер на рагу вуліц Карла Лібкнехта і Купрыянава). Дарогу на могілкі з цягам часу пачалі называць Малалютэранскай ці Нямецкай вуліцай, а Пляшчанку часта называлі Лютэранскім прадмесцем.

У пачатку XX стагоддзя Пляшчанка ўваходзіла ў чацвёртую і пятую паліцэйскую частку горада. Праз прадмесце праходзілі Мацвееўская (траса вуліц Розы Люксембург і Нямігі за Музычным тэатрам), Вяземская і Ковенская вуліцы, Бабруйскі завулак
, 2012 г.]]
У канцы XIX ст. і да 1918 года на ўсходняй ускраіне прадмесця сфармавалася драўляная забудова Паўночнага завулка. Цяпер гэты ўнікальны комплекс помнікаў забудовы каштоўны не толькі з нагоды захавання асяроддзя, але і выразнымі адметнасцямі архітэктуры пабудоў: на дзве жылыя палавіны, з брусоў, на мураваных цокалях, багатае аздабленне разьбой (ліштвы, ганкі, веранды, карнізы).

Драўляная забудова прадмесця была амаль цалкам знесеная ў 1950-я—1990-я гады. У канцы 1960-х закрылі і знеслі Лютэранскія могілкі (цяпер там Лютэранскі сквер).

На пасяджэнні 6 траўня 2009 года Камісія па найменні і перайменаванні праспектаў, вуліц і іншых частак Мінска прыняла рашэнне па наданні безыменнаму скверу ў межах вуліц Купрыянава — К. Лібкхнехта — зав. Дамашэўскі назвы «Лютэранскі». Гэты сквер з’явіўся на месцы знесеных Лютэранскіх могілак.

У 2012—2013 гадах былі разбураныя апошнія дамы па вуліцы і завулку Мацвееўскім.

## Галерэя 

Miensk, Plaščanka, Luteranskaja. Менск, Пляшчанка, Лютэранская (1941-43).jpg
Miensk, Plaščanka, Luteranskaja. Менск, Пляшчанка, Лютэранская (1941-43) (2).jpg 
Miensk, Plaščanka, Luteranskaja. Менск, Пляшчанка, Лютэранская (1941-43) (3).jpg 
Miensk, Plaščanka-Luteranskaja. Менск, Пляшчанка-Лютэранская (1941-43) (4).jpg  

Miensk, Plaščanka-Luteranskaja. Менск, Пляшчанка-Лютэранская (1941-43) (5).jpg 
Miensk, Plaščanka, Luteranskaja. Менск, Пляшчанка, Лютэранская (1941-43) (6).jpg 
Miensk, Plaščanka-Luteranskaja. Менск, Пляшчанка-Лютэранская (1941-43) (7).jpg 
Miensk, Plaščanka, Luteranskaja. Менск, Пляшчанка, Лютэранская (1941-43) (8).jpg 

## Заўвагі 
## Літаратура 
* А. Лакотка. Драўляная забудова. Лютэранскае прадмесце // 
* Шыбека З. В., Шыбека С. Ф. Мінск: Старонкі жыцця дарэв. горада/ Пер. з рускай мовы М.Віжа; Прадмова С. М. Станюты. — Мн.: Полымя, 1994. — 341 с. [1] асобн. арк. карт.: іл. ISBN 5-345-00613-X.
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, П15 2001. — 576 с.: іл. ISBN 985-6302-33-1.
* Іван Сацукевіч. Тапанімія вуліцы і плошчаў Мінска ў ХІХ — пачатку ХХ стст. 
* Гісторыя Мінска. 1-е выданне. Мінск. БелЭн. 2006. — 696 с. ISBN 985-11-0344-6.

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Мінска
Грушаўка

Назву **Гру́шаўка** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Грушаўка — вёска ў Камянецкім раёне
** Грушаўка — вёска ў Ляхавіцкім раёне

* Гродзенская вобласць:
** Грушаўка — вёска ў Мастоўскім раёне

* Гомельская вобласць:
** Грушаўка — пасёлак у Добрушскім раёне
** Грушаўка — вёска ў Нараўлянскім раёне

## Іншае 
* Грушаўка — мікрараён у Мінску
* Грушаўка — гістарычны раён Мінска
* Грушаўка — станцыя Маскоўскай лініі Мінскага метрапалітэна

## Гл. таксама 
* Грушоўка
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Драгічынскага раёна

|}

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Драгічынскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Драгічынскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Драгічынскага раёна
Катэгорыя:Культура Драгічынскага раёна
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Столінскага раёна

|}

## Нематэрыяльныя каштоўнасці 
|}

## Літаратура 
* 

Столінскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Столінскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Столінскага раёна
Катэгорыя:Культура Столінскага раёна
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Івацэвіцкага раёна

|}

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Івацэвіцкі раён
Катэгорыя:Гісторыя Івацэвіцкага раёна
Катэгорыя:Славутасці Івацэвіцкага раёна
Катэгорыя:Культура Івацэвіцкага раёна
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Бярозаўскага раёна

|}

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Пружаншчына
Катэгорыя:Гісторыя Бярозаўскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Бярозаўскага раёна
Катэгорыя:Культура Бярозаўскага раёна
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Мінска

* Частка 1 (Гістарычны цэнтр — вул. Камсамольская)
* Частка 2 (вул. Камсамольская — вул. Ленінградская)
* Частка 3 (пр. Незалежнасці — пр. Незалежнасці)
* Частка 4 (пр. Незалежнасці — вул. Чырвоная)
* Частка 5 (вул. Энгельса — вул. Энгельса)

## Гл. таксама 
* Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Мінскага раёна
Фрэнсіс Уільям Астан

**Фрэнсіс Уільям А́стан** (; , , Вялікабрытанія — ) — англійскі фізік, член Лонданскага каралеўскага таварыства (1921), замежны член-карэспандэнт АН СССР (1924), лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі за 1922 года.

## Біяграфія 
Скончыў Бірмінгемскі ўніверсітэт (1898). Выкладаў у Бірмінгемскім і Кембрыджскім універсітэтах.

## Навуковая праца 
У 1919 годзе сканструяваў першы мас-спектрометр і з яго дапамогай адкрыў 213 устойлівых ізатопаў хімічных элементаў, вызначыў іх адносную пашыранасць.
У 1925 годзе стварыў новы мас-спектрометр, на якім дакладна вызначыў масу і выявіў дэфект мас шэрагу ізатопаў; упершыню пабудаваў крывую ўпаковачных каэфіцыентаў, што характарызуе энергію сувязі атамных ядраў.

Навуковыя працы па атамнай і ядзернай фізіцы, радыяхіміі.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — 480 с. іл.
* Волков В. А. и др. Выдающиеся химики мира: Биографический справочник. — М.: Высш. шк., 1991. — С. 22-23. — 656 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-06-001568-8

## Спасылкі 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта 
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі паводле алфавіта
Катэгорыя:Выпускнікі Бірмінгемскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выпускнікі Кембрыджскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Фізікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты РАН (1917—1925)
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты АН СССР
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Х’юза
Катэгорыя:Узнагароджаныя Каралеўскім медалём
Аўцабык

**Аўцабык**, або **мускусны бык** () — жывёла сямейства пустарогія () атрада парнакапытныя ().

## Этымалогія назвы 
Традыцыйная еўрапейская назва аўцабыкоў — «мускусны бык». Беларуская назва «аўцабык» з’яўляецца даслоўным перакладам лацінскай назвы «Ovibos».

## Эвалюцыя і сістэматыка 
### Паходжанне 
Некалькі тысячагоддзяў назад аўцабыкі, разам з шарсцістымі насарогамі, мамантамі і бізонамі, насялялі шырокія арктычныя тэрыторыі Еўразіі. Па Берынгаву мосту, які злучаў раней Чукотку і Аляску, аўцабыкі праніклі ў Паўночную Амерыку, а затым у Грэнландыю . Выкапнёвыя рэшткі сустракаюцца ў плейстацэне Сібіры да шыраты Кіева на поўдні, Германіі, Францыі і Вялікабрытаніі.
 
Галоўнай прычынай скарачэння арэала і колькасці аўцабыка і іншых буйных траваядных Еўразіі на мяжы плейстацэну і галацэну традыцыйна лічыцца глабальнае пацяпленне клімату, якое выклікала размарожванне Палярнага басейна, забалочванне тундрастэпаў, павышэнне ўзроўню і шчыльнасці снежнага покрыва. Але да поўнага знікнення шматлікіх відаў, якія рэзка скарацілі свае арэалы пры змене клімату, несумненна, датычны і чалавек.

### Гісторыя адкрыцця 
Упершыню гэту жывёлу для еўрапейцаў адкрыў англічанін, служачы кампаніі Гудзонава заліва Генры Келсі ў 1689 годзе.
 
У 1917 годзе ўрад Канады ўзяў гэты від пад ахову, уводзіцца забарона на промысел аўцабыка, які дзейнічаў на працягу 52 гадоў. З 1950 году аўцабык стаў ахоўвацца і ў Грэнландыі. У Расіі вядома знаходка палеантолага М. К. Верашчагіна — чэрап аўцабыка з прастрэленай лобнай косткай з паўвострава Таймыр, што дазволіла вылучыць здагадку, што апошнія аўцабыкі, магчыма, вымерлі ў Паўночнай Азіі ўжо ў гістарычны час.

### Класіфікацыя 
На падставе адрозненняў у афарбоўцы галавы і невялікай розніцы ў памерах цела жывёл, большасць даследчыкаў прызнаюць два падвіды аўцабакаў: намінатыўны *Ovibos moschatus moschatus* (Zimmermann, 1780) (тундравы), пашыраны ў мацерыковай арктычнай частцы Канады і *Ovibos moschatus wardi* Lydekker, 1900 (белагаловы), які жыве на астравах Канадскага архіпелага і Грэнландыі.

## Апісанне 
]]

Даўжыня цела да 2,5 м, вышыня ў карку да 1,45 м, маса да 300 кг. Поўсць цёмна-бурая, доўгая (да 0,9 м) і густая. Рогі ў самцоў і ў самак, даўжыня да 0,73 м.

Корміцца лішайнікамі, мохам, травой.

Цяжарнасць каля 9 месяцаў. Нараджае адно цяля раз у два гады.

## Арэал 
Трапляецца ў Грэнландыі і на некаторых астравах Канадскага арктычнага архіпелага. Колькасць невялікая, ахоўваецца. У ледавіковы перыяд жыў на Беларусі.

Акліматызаваны ў Нарвегіі, распачата акліматызацыя на востраве Урангеля і на паўвостраве Таймыр. У шэрагу краін аўцабыкоў трымаюць на фермах.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — 480 с. іл.

Катэгорыя:Пустарогія
Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Сысуны плейстацэну
Дзіцячы конкурс песні Еўрабачанне 2013

**Дзіцячы конкурс песні «Еўрабачанне 2013»** — 11-ы дзіцячы конкурс песні «Еўрабачанне». Месцам правядзення была абрана Украіна, а Кіеў стаў горадам, які мусіць прыняць конкурс. Ад конкурсу адмовілася Бельгія, магчыма з-за дрэнных выступленняў.

## Удзельнікі 
## Крыніцы 
2013
Катэгорыя:Падзеі 30 лістапада
Катэгорыя:Лістапад 2013 года
Герці Тэрэза Коры

**Герці Тэрэза Ко́ры**, народжаная **Ра́дніц** (, **Герці Тэрэза Радніц-Коры**, , Прага — ) — амерыканская біяхімік, лаўрэатка Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 1947 годзе (сумесна з мужам Карлам Коры) «за адкрыццё каталітычнага ператварэння глікагену». Яны падзялілі прэмію пароўну з аргенцінскім фізіёлагам Бернарда Усаем, які адкрыў ролі гармонаў пярэдняй долі гіпофізу ў метабалізме глюкозы.

## Біяграфія 
З’яўляецца членам Нацыянальнай АН ЗША. Скончыла Пражскі ўніверсітэт (1920).

Сумесна з мужам Карлам Коры з’яўляецца аўтарам навуковых прац па абмене вугляводаў, вывучэнні ферментаў.

Адкрылі працэс рэсінтэзу глікагену з малочнай кіслаты (цыкл Коры), выдзелілі глюкоза-1-фасфат («эфір Коры») і ўстанавілі яго ролю ў абмене вугляводаў, раскрылі біяхімічныя механізмы дзеяння інсуліну.

## Гл. таксама 
* Цыкл Коры

## Спасылкі 
* Біяграфія Герці Коры на сайце Нобелеўскага камітэту.
* Нобелеўская лекцыя Герці Коры.

Катэгорыя:Біяхімікі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША
Катэгорыя:Выпускнікі Карлава ўніверсітэта
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Ганцавіцкага раёна

## Матэрыяльныя нерухомыя гісторыка-культурныя каштоўнасці
|}

## Матэрыяльныя рухомыя гісторыка-культурныя каштоўнасці
|}

## Нематэрыяльныя гісторыка-культурныя каштоўнасці
|}

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Ганцавіцкі раён
Катэгорыя:Гісторыя Ганцавіцкага раёна 
Катэгорыя:Славутасці Ганцавіцкага раёна
Катэгорыя:Культура Ганцавіцкага раёна
G-code

**G-code** (ад  — геаметрычны код) — мова праграмавання для прылад з лікавым праграмным кіраваннем. Была створана кампаніяй Electronic Industries Alliance у пачатку 1960-х. Фінальная дапрацоўка была ўхвалена ў лютым 1980 года як стандарт RS274D. Камітэт ISO зацвердзіў G-код, як стандарт ISO 6983-1:1982, Дзяржкамітэт па стандартам СССР — як ДАСТ 20999-83. У савецкай тэхнічнай літаратуры G-код пазначаецца, як код 'ИСО 7-бит' (ISO 7-bit).

Вытворцы сістэм кіравання станкамі, выкарыстоўваюць G-код у якасці базавага падмноства моў праграмавання, пашыраючы яго па сваім меркаванні.

З развіццём 3D-друку G-код знайшоў прымяненне ў праграмах для 3D-прынтараў.

## Структура праграмы 
Праграма, напісаная з дапамогай G-кода, мае жорсткую структуру. Усе каманды кіравання аб’ядноўваюцца ў **кадры** — групы, якія складаюцца з адной ці болей каманд. Кадр завяршаецца сімвалам перавода радка (CR/LF) і мае нумар, за выключэннем першага кадра праграмы і каментарыяў. Першы (а ў некаторых выпадках таксама і апошні) кадр утрымлівае толькі адзін сімвал «%». Завяршаецца праграма камандай M02 ці M30. Каментарыі да праграмы змяшчаюцца ў круглых дужках, як пасля праграмных кодаў, так і ў асабістых кадрах.

Парадак каманд у кадры строга не агаворваецца, але традыцыйна лічыцца, што першымі ўказваюцца падрыхтоўчыя каманды, (напрыклад, выбар плоскасці апрацоўкі), потым каманды перасоўвання, потым выбару рэжымаў апрацоўкі і тэхналагічныя каманды.

Падпраграмы могуць быць апісаны пасля каманды M02, але перад M30. Пачынаецца падпраграма з кадра выгляду Lxx, дзе xx — нумар падпраграмы, якая завяршаецца камандай M17.

## Зводная табліца кодаў 
Асноўныя (завуцца ў стандарце падрыхтоўчымі) каманды мовы пачынаюцца з літары **G**:

* Перасоўванне інструментаў апрацоўкі з зададзенай хуткасцю (лінейнае і кругавое)
* Выкананне тыповых паслядоўнасцяў (такіх, як апрацоўка адтулін і разьба)
* Кіраванне параметрамі інструмента, сістэмамі каардынат, і плоскасцямі апрацоўкі
 

## Табліца асноўных каманд 
максімум 4 каманды ў кадры

## Табліца тэхналагічных кодаў 
Тэхналагічныя каманды мовы пачынаюцца з літары М. Уключаюць такія дзеянні, як:
* Змяніць інструмент
* Уключыць/выключыць шпіндаль
* Уключыць/выключыць ахалоджванне
* Работа з падпраграмамі

не больш аднаго кода ў кадры

## Параметры каманд 
Параметры каманд задаюцца літарамі лацінскага алфавіта

## Гл. таксама 
* Мовы праграмавання
* Металарэзны станок
* Лікавае праграмнае кіраванне
* Параметрычнае праграмаванне

## Прыклад 
Апрацоўка літары W (упісанай у прамавугольнік 34х27 мм, гл. мал.) на ўмоўным вертыкальна-фрэзерным станку з ЛПК, фрэзай дыяметрам 4 мм, у загатоўцы з арганічнага шкла:

## Спасылкі 
* CAM пашырэнне Inkscape для экспарту ў G-code
* Сімуляцыя работы праграм на G-кодзе ў рэальным часе
* Real-Time 3D Graphics Simulation for G-code  
* Overview of canonical machining functions  
* SIMUL CNC 
* Дапаможнік праграміста ЧПУ Mazatrol з пералікам G-кадоў
* Падборка спасылак на сайты рэдактараў візуялізатараў G-кода 
* Асветніцкі сайт па ЛПК (CNC) праграмаванню 

Катэгорыя:Аўтаматызацыя вытворчасці
Катэгорыя:Прадметна-арыентаваныя мовы праграмавання
Катэгорыя:Прамысловая аўтаматыка
Катэгорыя:Станкі
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Навагрудскага раёна

|}

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Навагрудскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Навагрудскага раёна

Катэгорыя:Культура Навагрудскага раёна
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Гродна

|}

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Гродна
Катэгорыя:Гісторыя Гродна
Катэгорыя:Славутасці Гродна
Катэгорыя:Культура Гродна
Трыглаў (значэнні)

Назву **Трыглаў** маюць:

* Трыглаў — гара ў Балгарыі
* Трыглаў — гара ў Славеніі
* Трыглаў — нацыянальны парк у Славеніі
* Трыглаў — бажаство ў міфалогіі балтыйскіх славян
* 2522 Трыглаў — астэроід

## Глядзіце таксама 
* Троглаў — гара на граніцы Босніі і Герцагавіны і Харватыі
Трыглаў

**Трыглаў** () — найвышэйшая гара Славеніі і ўсёй былой Югаславіі. Вышыня — 2 864 м. Трыглаў — нацыянальны сімвал Славеніі, намаляваны на гербе і сцягу краіны. Разам з наваколлем гара Трыглаў абвешчана адзіным нацыянальным паркам Славеніі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Сайт пра Трыглаў 
* Triglav — Hribi.net

Катэгорыя:Горы Славеніі
Катэгорыя:Альпы
Эліяс Джэймс Коры

**Эліяс Джэймс Ко́ры** ( ; ) — амерыканскі хімік-арганік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (1990).

## Біяграфія 
Скончыў Масачусецкі тэхналагічны інстытут (1950). З 1954 года працуе ў Гарвардскім універсітэце, з 1959 года прафесар.

Навуковыя працы па тэорыі і методыцы арганічнага сінтэзу. Распрацаваў прынцыпы рэтрасінтэзнага аналізу і простыя агульныя метады атрымання складаных біялагічна актыўных рэчываў. Сінтэзаваў гіберэлавую кіслату.

## Ацэнкі 
Дзейнасць Эліяса Коры атрымала высокую ацэнку з боку навуковай супольнасці. Ён быў узнагароджаны медалём Франкліна () у 1978 годзе, атрымаў прэмію Вольфа па хіміі (1986), прэмію Японіі (1989), Нобелеўскую прэмію па хіміі (1990) і медаль Прыстлі (2004).

## Дачыненні з Беларуссю 
19 жніўня 2025 года падпісаў зварот дваццаці двух нобелеўскіх лаўрэатаў да прэзідэнта ЗША Дональда Трампа з просьбай дамагчыся вызвалення каля 1300 беларускіх палітвязняў.

## Спіс кніг 
* E. J. Corey, X.-M. Cheng The logic of chemical synthesis. — Wiley-Interscience, 1995. — 464 p. — ISBN 0-471-11594-0
* E. J. Corey, L. Kürti, B. Czakó Molecules and Medicine. — Wiley, 2007. — 272 p. — ISBN 0470227494
* J. J. Li, E. J. Corey Name Reactions of Functional Group Transformations. — Wiley, 2007. — 768 p. — ISBN 978-0-471-74868-7

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Замежныя члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Японіі
Танака Гііці

**Танака Гііці** ( — ) — генерал Імператарскай арміі Японіі, палітык, 26-ы прэм’ер-міністр Японіі.

## Прэм’ер-міністр 
Танака стаў прэм’ер-міністрам Японіі ў 1927 годзе, паралельна выконваючы функцыі міністра замежных спраў. Пры яго праўленні адбылася фінансавая паніка 1927 года.

Танака прадпрымаў намаганні для таго, каб здушыць руху сацыялістаў, камуністаў і іх прыхільнікаў.

Танака працягнуў палітыку агрэсіўнай інтэрвенцыі ў Кітаі і Манголіі. На працягу 1927—1928 гадоў ён тройчы накіроўваў войскі ў Кітай, у тым ліку ў час Цзінаньскага інцыдэнту.

Танака прыйшоў да ўлады ў той час, калі ў Японіі пачалі наспяваць падзеі, што прывялі да яе ўдзелу ў Другой сусветнай вайне. У 1928 годзе дзеянні ўльтраправых груповак і Квантунскай арміі выліліся ў крызіс: забойства Чжан Цзаліня і няўдалую спробу акупацыі Маньчжурыі. Для самога Танакі забойства Чжан Цзаліня было нечаканасцю. Ён сцвярджаў, што афіцэры, адказныя за інцыдэнт павінны паўстаць перад ваенна-палявым судом. Не маючы падтрымкі і падвяргаючыся крытыцы як з боку парламента, так і з боку самога імператара Хірахіта, Танака і яго кабінет сышлі ў адстаўку ў поўным складзе. Праз некалькі месяцаў генерал памёр.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Міністры арміі Японіі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Японіі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Японіі
Катэгорыя:Ваенныя аташэ Японіі
Катэгорыя:Бароны Японіі
Эмуляцыя

**Эмуляцыя** () — мадэляванне праграмнымі або апаратнымі сродкамі, альбо іх камбінацыяй, работы іншых праграм ці прылад.

## Мэты 
* Стварэнне новага мікрапрацэсара/мікракантролера. У гэтым выпадку з дапамогай эмулятара (праграмы або прылады) выконваюцца каманды гэтага працэсара.
* Неабходнасць выканання праграмнага забеспячэння, напісанага для іншай прылады або аперацыйнай сістэмы.
* Тэставанне праграм, напісаных для разнастайных сістэм.

## Апаратная і праграмна-апаратная эмуляцыя 
У выпадку праграмна-апаратнага комплексу эмулятарам з’яўляецца спецыяльная электронная прылада, выкананая ў выглядзе платы.

## Праграмная эмуляцыя 
Эмуляцыя дазваляе выконваць камп’ютарную праграму на платформе (камп’ютарнай архітэктуры і/або аперацыйнай сістэме), адрознай, ці ў некаторых выпадках ідэнтычнай той, для якой яна была напісана ў арыгінале. Эмуляцыяй таксама называюць сам працэс гэтага выканання. У адрозненні ад сімуляцыі, якая толькі паўтарае паводзіны праграмы, пры эмуляцыі ставіцца мэта дакладнага мадэлявання стану сістэмы, якую імітуюць, для выканання арыгінальная машыннага кода.

Пры ўжыванні моў высокага ўзроўню, часам у мэтах захоўвання хуткадзейнасці праграмы, замест эмуляцыі робяць партаванне праграм у новае асяроддзе. У гэтым выпадку ажыццяўляецца перапісванне нанова апаратна-залежных частак кода.

Адно з папулярных прымяненняў эмуляцыі — выкананне на персанальным камп’ютары гульняў, напісаных для гульнявых аўтаматаў ці гульнявых прыставак.

Тэарэтычна, згодна тэзісу Чорча—Цьюрынга, любое аперацыйнае асяроддзе можа быць эмулявана ў любым іншым асяроддзі. На практыцы, аднак, назіраецца шэраг цяжкасцяў; у прыватнасці, дакладныя паводзіны эмулюемай сістэмы часта не дакументаваны (ці ўтоены пад грыфам камерцыйнай тайны) і павінны быць даследаваны і вызначаны з дапамогай адваротнай распрацоўкі.

Досыць поўная эмуляцыя некаторых апаратных платформ патрабуе вялікай дакладнасці, да ўзроўню асобных тактавых цыклаў, недакументаваных асаблівасцяў і нават памылак рэалізацыі. Гэта асабліва важна для такіх мадэляў класічных хатніх машын, як Commodore 64, ZX Spectrum.

На некаторых іншых платформах даволі мала ўжываецца прамы доступ да абсталявання. У гэтым выпадку аказваецца дастатковым забяспечыць некаторы ўзровень сумяшчальнасці, які б выконваў трансляцыю сістэмных выклікаў эмулюемай сістэмы ў выклікі мэтавай сістэмы.

Звычайна, эмулятар складаецца з некалькіх модуляў, якія адказваюць за разнастайныя падсістэмы эмулюемага камп'ютара. Часцей усяго, эмулятар складаецца з:
* эмулятара або сімулятара цэнтральнага працэсара;
* модуля падсістэмы памяці, што эмулюе АЗП і ПЗП;
* модуля або модуляў эмуляцыі разнастайных прылад ўводу-вываду.
Сістэмная шына звычайна не эмулюецца, па прычынах спрашчэння ці падвышэння хуткадзейнасці, і віртуальная перыферыя звяртаецца непасрэдна да модуля ЦП і модуля памяці.

## Гл. таксама 
* Віртуальная машына
* Эмулятар гульнявой прыстаўкі
* Спіс эмулятараў гульнявых кансоляў

## Спасылкі 
* Як напісаць эмулятар камп'ютара 
* How to write a computer Emulator

Катэгорыя:Інфарматыка
Катэгорыя:Эмулятары
Каіці Танака

**Каіці Танака**, таксама **Каічы Танака** () — японскі інжынер і хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (2002) пад распрацоўку новага мас-спектраметрычнага метаду даследавання біялагічных макрамалекул.

## Біяграфія 
Каіці Танака нарадзіўся і вырас у горадзе Таяма. У 1983 годзе скончыў Універсітэт Тахоку з інжынерным дыпломам. Пасля ўніверсітэта Танака паступіў на працу ў карпарацыю Сімадзу, у якой займаўся распрацоўкай мас-спектрометраў.
У 2002 годзе Танака атрымаў за сваю распрацоўку Нобелеўскую прэмію па хіміі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце Нобелеўскага камітэта. 

Катэгорыя:Хімікі Японіі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Японіі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Культуры
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі паводле алфавіта
Танаж

**Танаж** () — паказчык перавозачнай здольнасці судна ці сукупнасці суднаў. Вызначаецца ў тонах поўнай грузападымальнасці (дэдвейт) ці ў рэгістравых тонах (грузаёмістасць).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Марскія тэрміны
Танаталогія

**Танатало́гія** (ад  — смерць і λόγος — вучэнне) — раздзел тэарэтычнай і практычнай медыцыны, які вывучае стан арганізма ў канчатковай стадыі паталагічнага працэсу, дынаміку і механізмы памірання, непасрэдныя прычыны смерці, клінічныя, біяхімічныя і марфалагічныя праявы паступовага спынення жыццядзейнасці арганізма.

У прадмет танаталогіі таксама ўваходзяць пытанні ўрачэбнай дапамогі пры паміранні з мэтай ажыўлення арганізма (рэанімацыя) і аблягчэння перадсмяротных пакут.

Падзяляецца на агульную і спецыяльную танаталогію.

## Гл. таксама 
* Эўтаназія

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
*
Танга (Танзанія)

**Та́нга** — партовы горад у Танзаніі, цэнтр аднайменнага раёна. Насельніцтва раёна 1 642 015 чалавек, горада — 224 891 (2005 год).
 
Горад Танга знаходзіцца на беразе Індыйскага акіяна, недалёка ад мяжы з Кеніяй, насупраць вострава Пемба, ад якога аддзелены пралівам Пемба. Асноўныя тавары, якія ідуць на экспарт з порта Танга: агава, кава, чай і бавоўна. Важны чыгуначны вузел, які злучае ўнутраныя тэрыторыі Танзаніі з узбярэжжам.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Танзаніі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1891 годзе
Танга

**Та́нга** — старадаўні іспанскі танец, блізкі да цыганскіх танцаў так званага стылю фламенка.

Музычны памер 2/4. Тэмп павольны. Мелодыя кубінскага паходжання. У XX стагоддзі ў змененым выглядзе атрымаў пашырэнне ў Амерыцы (пад назвай «Аргенцінскае танга») і Еўропе як салонны і эстрадны парны танец. У яго харэаграфіі злучыліся рысы іспанскіх і аргенцінскіх танцаў. Асноўны рух (слізготны крок з раптоўнымі секунднымі прыпынкамі і рэзкай зменай становішча корпуса) свабодна абіраецца танцорамі. На Беларусі танга — папулярны бальны танец, уваходзіць у конкурсы па спартыўных танцах, рэпертуар прафесійных выканальніцкіх пар і самадзейных студый бальнага танца.

File:Miguel Angel Zotto and partner dance tango.jpg
File:Camanita Tango 06 (3395529946).jpg
File:Tango_in_Plaza_Dorrego.jpg

## Постаці танга 
* Астар П’яцола

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* Та́нго // Музыкальная энциклопедия : [в 6 т.] / Гл. ред. Ю. В. Келдыш. — М.: Советская энциклопедия: Советский композитор, 1973—1982. — (Энциклопедии. Словари. Справочники. Изд-во «Советская Энциклопедия», Изд-во «Советский композитор»). — Т. 5: Симон — Хейлер. — 1981. — Стб. 409—412. — 1056 стб., илл. — 102 200 экз.
* Та́нга // 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Лацінаамерыканская музыка

Катэгорыя:Культура Аргенціны
Тангаж

**Танга́ж** ( — кілявая гайданка) — вуглавых рух судна (або лятальнага апарата), пры якім яго падоўжная вось змяняе свой напрамак адносна гарызантальнай плоскасці. Характарызуецца вуглом і скорасцю.

У авіяцыі тангаж з павелічэннем вугла — *кабрыраванне*, з памяншэннем — *пікіраванне*.

## Гл. таксама 
* Вугал нападу
* Нахіл
* Курс судна
* Дыферэнт

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* Кабрирование; Пики́рование; Танга́ж // Русско-белорусский словарь для военных // Н. Н. Кривко, В. В. Пупко, В. К. Романцевич, С. Е. Танана; Под. ред. В. В. Язепчика, Н. Н. Кривко. — Мн.: БелЭн, 1996. — С. 136, 266, 396. — 447 с. — ISBN 985-11-0047-1.

Катэгорыя:Аэрадынаміка
Катэгорыя:Авіяцыйныя тэрміны
Нацыянальны парк Тангарыра

**Тангарыра** () — самы стары нацыянальны парк у Новай Зеландыі, размешчаны ў цэнтральнай частцы Паўночнага Вострава.

## Гісторыя 
Парк быў створаны ў 1894 годзе, плошча 76.5 тыс. га.
 
У 1993 годзе Тангарыра стаў першым аб'ектам, якія адносяцца да культурных ландшафтаў, быў уключаны ў Спіс сусветнай спадчыны згодна з новымі перагледжаным крытэрыямі. Горы на тэрыторыі парку маюць культурнае і рэлігійнае значэнне для народа маоры і сімвалізуюць духоўныя сувязі паміж гэтай супольнасцю і прыродай вострава. У парку прысутнічаюць актыўныя і патухлыя вулканы, для яго характэрны шырокі дыяпазон экасістэм.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Новая Зеландыя. Тангарыра Новай Зеландыі

Катэгорыя:Паўночны востраў (Новая Зеландыя)
Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Новай Зеландыі
Катэгорыя:Сусветная спадчына паводле алфавіта
Катэгорыя:Катэгорыя МСАП II
Тангатапу

**Тангата́пу**, **Тангатабу** () — найбуйнейшы востраў у групе Тангатапу архіпелага Астравоў Тонга (або Астравоў Дружбы) у паўднёва-заходняй частцы Ціхага акіяна. Адкрыты ў 1643 годзе А. Тасманам.

Па паходжанні — падняты атол. Плошча вострава — 260,48 км². Вышыні да 61 м]]. Насельніцтва — 72 045 чалавек (2006). На востраве знаходзіцца горад Нукуалофа (сталіца каралеўства Тонга) і Міжнародны аэрапорт Фуаамоту.

## Літаратура 
* 
* Географический энциклопедический словарь: географические названия / Под ред. А. Ф. Трёшникова. — 2-е изд., доп. — М.: Советская энциклопедия, 1989. — С. 483. — 210 000 экз. — ISBN 5-85270-057-6 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Тонга
Катэгорыя:Атолы
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Тангла

.]]
**Тангла́** () — горны хрыбет у цэнтральнай частцы Тыбецкага нагор’я ў Кітаі.
 
Даўжыня каля 700 км. Найбольшая вышыня дасягае 6555 м (6096, гара Басудан-Ула). Горы складзены галоўным чынам вапнякамі і гліністымі сланцамі. Уласціва спалучэнне купалападобных вяршынь і спадзістых схілаў, пакрытых каменнымі разваламі, якія перамяжоўваюцца з шырокімі пласкадоннымі катлавінамі на вышынях 4700—5400 м. Моцныя вятры. На вяршынях ледавікі. Пераважаюць ландшафты высакагорных стэпаў і халодных пустынь.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Горы Кітая
Катэгорыя:Геаграфія Тыбета
Бернарда Альберта Усай

**Берна́рда Альбе́рта Уса́й** (**Хусей**, , , Буэнас-Айрэс — ) — аргенцінскі вучоны ў галіне фізіялогіі. Член Аргенцінскай нацыянальнай акадэміі медыцыны, Нацыянальнай АН Буэнас-Айрэса. Доктар навук (1910), прафесар (1912). З’яўляецца лаўрэатам Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 1947 «за адкрыццё ролі гармонаў пярэдняй долі гіпофізу ў метабалізме глюкозы». Ён падзяліў прэмію з Карлам і Герці Коры, якія адкрылі каталітычнае ператварэнне глікагену.

## Біяграфія 
Скончыў універсітэт Буэнас-Айрэса (1907). З 1915 года ў Інстытуце бактэрыялогіі, з 1919 года ва ўніверсітэце Буэнас-Айрэса. Навуковыя працы па вывучэнні дзейнасці эндакрынных залоз. Адкрыў ролю гармонаў гіпофіза ў рэгуляцыі вугляводнага абмену, развіцці цукровага дыябету.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — 576 с.: іл.

## Спасылкі 
* Біяграфія Бернарда Усая на сайце Нобелеўскага камітэту.
* Нобелеўская лекцыя Бернарда Усая.

Катэгорыя:Вучоныя Аргенціны
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Аргенціны
Катэгорыя:Фізіёлагі
Кэндзо Тангэ

**Кэндзо Та́нгэ** ( — ) — японскі архітэктар. Адштурхоўваючыся ад традыцыйнай японскай эстэтыкі і структурных прынцыпаў, праектаваў у «інтэрнацыянальным стылі» (муніцыпалітэт Токіа, 1952—1957) і стылі «хай-тэк» (штаб-кватэра Fuji Television, 1996).

Кіраваў перабудовай Хірасімы пасля бамбардзіровак 1945 года і стварэннем Парку міру. Сярод яго работ — каталіцкі сабор Найсвяцейшай Дзевы Марыі і Алімпійскі цэнтр (абодва — у Токіа, скончаны ў 1964 годзе). Адным з першых выкарыстаў перакрыцці-абалонкі: Алімпійскі цэнтр і сабор Святой Марыі ў Токіа, кангрэс-хол у прэфектуры Эхімэ.

З сярэдзіны 1960-х гадоў у цэнтры інтарэсаў Тангэ і яго архітэктарскія бюро — маштабная гарадская планіроўка (новы цэнтр Скоп'е пасля землетрасення, сталіца Нігерыі Абуджа, дзелавыя кварталы Балонні і Неапалю). Лаўрэат Прытцкераўскай прэміі (1987).

## Праекты 

File:Grand Prince Hotel Akasaka 2007-01.jpg|Гатэль *Grand Prince* ў Акасацы, Токіа (1982)
File:OUB Centre.JPG|Цэнтр OUB, Сінгапур (1986)
File:UOB Plaza with Floodlights.jpg|Плошча UOB, Сінгапур (1992)
File:Fuji TV headquarters and Aqua City Odaiba - 2006-05-03 edit2.jpg|Будынак *Fuji Television* у Адайбе, Токіа (1996)
File:Kagawa-Pref-Office-main.jpg|Будынак прэфектруры ў Кагаве, Японія (2000)
File:National bank of Macedonia.jpg|Нацыянальны Банк Македоніі

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Японіі
Катэгорыя:Лаўрэаты Прытцкераўскай прэміі
Трыглаў (міфалогія)

[thumb|200px|Трыглаў у гарадскім парку [горад Волін|Воліна]]
**Трыгла́ў** () — бажаство ў міфалогіі балтыйскіх славян.

Паказваецца альбо як трохгаловы чалавек, альбо як чалавек з трыма казлінымі галовамі. Галовы сімвалізавалі ягоную ўладу над трыма царствамі: небам, зямлёй і падземным светам. Да атрыбутаў Трыглава належаць чорны конь і дуб. Падчас варажбы жрацы тройчы вадзілі каня, які павінен быў прадказваць будучыню, праз дзевяць дзідаў, пакладзеных на зямлю.

Магчыма, у асобе Трыглава аб'яднаныя тры галоўныя ідалы славянскай міфалогіі, якімі першапачаткова з'яўляліся Сварог, Пярун і Даждзьбог. У некаторых славянскіх плямёнаў Даждзьбога пазней замяніў Святавіт або Вялес.

Некаторыя даследчыкі звязваюць Трыглава з іншым славянскім бажаством Траянам.

На тэрыторыі Беларусі абломак трохтварага ідала знойдзены паблізу вёскі Багуслаўцы Пружанскага раёна і ля вёскі Млыны Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці.

Паводле некаторых меркаванняў, горы Трыглаў у Славеніі і Троглаў у Босніі і Герцагавіне названыя ў гонар Трыглава. Таксама яго імя носіць астэроід 2522 Трыглаў.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Славянскія багі
Танежыцы

**Тане́жыцы** (, ) — аграгарадок у Слуцкім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Рачкавіцкага сельсавета.

Знаходзіцца за 23 кіламетры на паўднёвы захад ад Слуцка, за 128 кіламетраў ад Мінска, за 23 км ад чыгуначнай станцыі Слуцк.

У 1954—1959 гадах цэнтр Танежыцкага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 706 жыхароў, 278 двароў (2002).

## Інфраструктура 
* Эксперыментальная база «Танежыцы»
* Сярэдняя школа
* Дом культуры
* Бібліятэка
* Аддзяленне сувязі

## Памятныя мясціны 
* Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

## Вядомыя асобы 
* Аляксандр Юліянавіч Бранавіцкі (1914—1975) — вучоны ў галіне патафізіялогіі. Член-карэспандэнт АН БССР (1950).
* Дзмітрый Апанасавіч Гапановіч (1896—1952) — ваенны, генерал-лейтэнант (1944), удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.
* Пётр Мікалаевіч Герасімовіч (1912—1990) — мастак-графік і мастацтвазнавец.
* Уладзімір Аляксеевіч Кудзінаў (нар. 1959) — бізнесмен, дэпутат Вярхоўнага Савета 13-га склікання.
* Павел Паўлавіч Шуба (1926—2000) — савецкі і беларускі лінгвіст.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Фотоокна. Танежицы, 18 июня  


Катэгорыя:Рачкавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Слуцкага раёна
Сусуму Танегава

**Сусуму Танега́ва** (таксама **Судзумі Танегава**, , , ) — японскі малекулярны біёлаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 1987 годзе «за адкрыццё генетычнага прынцыпу ўтварэння разнастайнасці антыцелаў» .

## Біяграфія 
Сусуму Танегава нарадзіўся 6 верасня 1939 года ў горадзе Нагоя (Японія). Скончыў вышэйшую школу Хібія, затым у 1963 годзе ўніверсітэт Кіота (Кіота). Абараніў дысертацыю ва ўніверсітэце Каліфорніі ў Сан-Дыега і працаваў у Інстытуце Салта (Сан-Дыега) у лабараторыі Нобелеўскага лаўрэата 1975 года Рэната Дульбека. Затым пачаў імуналагічныя даследаванні ў Базельскім інстытуце імуналогіі (Базель), дзе правёў свае эксперыменты, якія прывялі да адкрыцця. У 1981 года стаў прафесарам Масачусецкага тэхналагічнага інстытута, дзе заснаваў Інстытут Піковера навучання і памяці.

Аўтар навуковых прац у галіне імунагенетыкі, выявіў будову рэцэптараў T-лімфацытаў, перарывістую будову генаў імунаглабулінаў.

У апошнія час пераключыўся на даследаванні клеткавых механізмаў утварэння памяці.

## Узнагароды 
* 1982 — Прэмія Луізы Грос-Хорвіц
* 1983 — Міжнародная прэмія Гайрднера
* 1984 — Ордэн Культуры
* 1986 — Прэмія Роберта Коха
* 1987 — Прэмія Альберта Ласкера за фундаментальныя медыцынскія даследаванні
* 1987 — Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Ааўтабіяграфія на Нобелеўскім сайце 
* Біяграфія на сайце «MIT Biology» 
* Апісанне на сайце «Picower Institute for Learning and Memory» 

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Альберта Ласкера за фундаментальныя медыцынскія даследаванні
Катэгорыя:Малекулярныя біёлагі
Катэгорыя:Постаці японскай імуналогіі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Японіі
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Культуры
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Луізы Грос-Хорвіц
Катэгорыя:Лаўрэаты міжнароднай прэміі Гайрднера
Коры

**Коры:**
* Коры — гальская багіня Поўні.
* Коры — камуна ў Італіі.
* Коры — пасёлак у Японіі, які знаходзіцца ў павеце Датэ прэфектуры Фукусіма.
* муж і жонка Карл і Герці Коры — амерыканскія біяхімікі, лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 1947 годзе.
* Эліяс Джэймс Коры — амерыканскі хімік-арганік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі ў 1990 годзе.
* Коры Тэйлар — амерыканскі музыкант, вакаліст гуртоў Slipknot і Stone Sour.
Таніна-Аніўскі паўвостраў

**Тані́на-Ані́ўскі паўво́страў** () — паўвостраў на паўднёвым усходзе вострава Сахалін (Сахалінская вобласць Расіі).

Абмываецца Ахоцкім морам. Паўночная канцавіна — мыс Свабодны (Танін), паўднёва-ўсходняя канцавіна — мыс Аніва. Даўжыня 90 км, шырыня ад 3 да 19 км. З Сахалінам злучаны Мураўёўскім перашыйкам.
 
Уздоўж паўвострава цягнецца Таніна-Аніўскі горны хрыбет, з найвышэйшым пунктам — гарой Крузенштэрн (670 м). Расліннасць прадстаўлена цёмнахваёвай тайгой, прыморскімі лугамі.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Тонино-Анивский полуостров // «Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия» megabook.ru

Катэгорыя:Паўвостравы Расіі
Катэгорыя:Сахалін
Катэгорыя:Геаграфія Сахалінскай вобласці
Таніны

багатая на таніны (дубільныя рэчывы).]]
**Тані́ны** — група фенольных злучэнняў расліннага паходжання, якія змяшчаюць вялікую колькасць гідраксільных груп. Паводле хімічнай будовы — складаныя эфіры фенолкарбонавых кіслот (напрыклад, галавай) з многаатамнымі спіртамі (напрыклад, глюкозай), кандэнсаваныя фенолы і інш.

Прысутнічаюць у кары, драўніне, лісцях і/або пладах многіх відаў раслін (напрыклад, у кары дуба да 20 % танінаў, вярбы да 13 % танінаў). Таніны атрымліваюць таксама з лісця скумпіі. Маюць вяжучыя ўласцівасці. Асаджваюць бялкі з раствораў. Прыгнятаюць рост многіх патагенных для раслін мікраарганізмаў, ахоўваюць расліны ад паядання жывёламі. Выкарыстоўваюцца пры дубленні скур, у медыцыне.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Артыкул на сайце ХиМиК.ру 

Катэгорыя:Харчовыя дабаўкі
Катэгорыя:Фарбавальнікі
Марыя Гёперт-Маер

**Марыя Гёперт-Ма́ер** (; , , Польшча — ,  , ЗША) — амерыканская фізік-тэарэтык, адна з двух жанчын-лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі па фізіцы (палова прэміі за 1963 год, сумесна з Гансам Енсенам, «за адкрыцці, якія датычацца абалонкавай структуры ядра»; другую палову прэміі атрымаў Юджын Вігнер «за ўклад у тэорыю атамнага ядра і элементарных часціц, асабліва з дапамогай адкрыцця і прыкладанні фундаментальных прынцыпаў сіметрыі»).

## Біяграфія 
Скончыла Гётынгенскі ўніверсітэт (1930). З 1931 года ў розных універсітэтах ЗША, з 1946 года ў Інстытуце ядзерных даследаванняў імя Э.Фермі, з 1960 года прафесар Каліфарнійскага ўніверсітэта.

Навуковыя працы па ядзернай фізіцы, квантавай і статыстычнай механіцы, тэорыі крышталічнай рашоткі і фізічнай хіміі. Прадказала двухфатоннае паглынанне святла (1931) і падвойны бэта-распад (1935). Незалежна ад Г. Енсена прапанавала абалонкавую мадэль атамнага ядра. Член Амерыканскай АН і мастацтваў (1956).

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — 576 с.: іл.

## Спасылкі 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта 
* Біяграфія Марыі Гёперт-Маер  
* М. Гёперт-Маер. «Ядзерныя абалонкі», Поспехі фізічных навук, том 82, выпуск 4, красавік 1964

Катэгорыя:Фізікі ЗША
Катэгорыя:Фізікі Германіі
Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Танканог

**Танкано́г**, або **Келерыя** (*Koeléria*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя шыза-зялёныя травяністыя карэнішчавыя расліны з вузкалінейнымі, пляскатымі, шырпатымі ліставымі пласцінкамі. Суквецце — коласападобная рыхлая мяцёлка даўжынёй да 20 см. Каласкі 2—5-кветкавыя, сціснутыя з бакоў.
Плод — зярняўка.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Расце ў нетрапічных раёнах абодвух паўшар’яў, у стэпах, на лугах, у рэдкіх лясах, радзей у тундры і альпійскім поясе гор.

## Гаспадарчае значэнне 
Некаторыя віды сенакосныя і пашавыя расліны, а таксама выкарыстоўваюцца ў мэтах замацавання пяскоў.

## Віды 
Род налічвае каля 80 відаў. Паводле сайта The Plant List — 50 відаў.

На тэрыторыі Беларусі 4 віды:
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Genus: *Koeleria* Pers. // Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy)
* Koeleria // The Plant List

Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Таксоны раслін, названыя ў гонар людзей
Карл Фердынанд Коры

**Карл Фердынанд Ко́ры** (, 5 снежня 1896, Прага — 19 кастрычніка 1984) — амерыканскі біяхімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 1947 годзе (сумесна з жонкай Герці Коры) «за адкрыццё каталітычнага ператварэння глікагену». Яны падзялілі прэмію пароўну з аргенцінскім фізіёлагам Бернарда Усаем, які адкрыў ролі гармонаў пярэдняй долі гіпофізу ў метабалізме глюкозы.

## Біяграфія 
З'яўляецца членам Нацыянальнай АН ЗША. Скончыў Пражскі ўніверсітэт (1920).

Сумесна з жонкай Герці Коры з'яўляецца аўтарам навуковых прац па абмене вугляводаў, вывучэнні ферментаў.

Адкрылі працэс рэсінтэзу глікагену з малочнай кіслаты (цыкл Коры), выдзелілі глюкоза-1-фасфат («эфір Коры») і ўстанавілі яго ролю ў абмене вугляводаў, раскрылі біяхімічныя механізмы дзеяння інсуліну.

## Спасылкі 
* Біяграфія Карла Коры на сайце Нобелеўскага камітэту.
* Нобелеўская лекцыя Карла Коры.

Катэгорыя:Біяхімікі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Альберта Ласкера за фундаментальныя медыцынскія даследаванні
Катэгорыя:Выпускнікі Карлава ўніверсітэта
Танкапрады

**Танкапра́ды** (*Hepialidae*) — сямейства насякомых падатраду раўнакрылых матылёў. Каля 400 відаў. Пашыраны ўсюды, акрамя палярных абласцей, найбольш шматлікія ў тропіках. Жывуць на лугах, палях, у лясах, хмызняках. На тэрыторыі Беларусі 9 відаў. Найчасцей трапляюцца:  і .

## Апісанне 
Размах крылаў да 24 см. Характэрна аднолькавае жылкаванне пярэдніх і задніх крылаў. Вусікі кароткія. Вусені маюць 5 пар брушных ножак; жывуць у глебе, некаторыя віды — у сцёблах травяністых раслін, у ствалах і каранях дрэў.

## Гл. таксама 
* Hepialus humuli

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Tree of Life — Hepialidae 
* Аўстралійскія Hepialidae 
* Hepialidae з Аўстраліі 
* Hepialidae — Спіс родаў і відаў свету 


Катэгорыя:Сямействы насякомых
Танкетка

]]
**Танке́тка** — лёгкая баявая гусенічная аднамесная або двухмесная браніраваная машына 20—30-х гадоў XX стагоддзя.

Маса да 4 тон, хуткасць да 45 км/гадз. Узбройвалася 1—2 кулямётамі. Браніраванне супрацькулявое (да 10 мм). Першапачаткова прызначаліся для падтрымкі пяхоты, але з-за слабай брані і ўзбраення выкарыстоўваліся пераважна для разведкі і сувязі (напрыклад, Т-27).

Першая танкетка (аднамесная, з адным кулямётам і хуткасцю 8 км/гадз.) была распрацавана ў англійскай арміі адначасова з танкамі і пачала выпускацца ў 1924 годзе. У СССР выпуск танкетак пачаўся ў пачатку 1930-х гадоў. Выпускаліся танкеткі Т-17, Т-23 і Т-27 агульнай колькасцю каля 3000 адзінак. Найбольш распаўсюджаная савецкая танкетка Т-27 мела масу 2,7 т, магутнасць рухавіка 40 к. с., хуткасць да 45 км/гадз., таўшчыню брані 10 мм, 7,62-мм кулямёт ДТ, экіпаж 2 чал. Выпуск танкетак у СССР быў спынены ў сярэдзіне 1930-х гадоў, бо была аддадзена перавага лёгкім плаваючым танкам.

## Зноскі 
## Літаратура 
* *Герасімаў І.* Будова і прымяненне танкеткі / 2-е выд. — Мн.: Выд-ва Бел. ваен. акругі, 1934. — 47, [1] с.
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Рассказы об оружии. Танкетка Т-27. // Военное обозрение

*
Прамысловая вытворчасць

[міні|Вытворчасць на заводзе аўтамабіляў [Tesla Inc.]]
**Прамысловая вытворчасць** — вытворчасць тавараў з выкарыстаннем машыннага абсталявання, інструментаў працы, і з прыцягненнем рабочай сілы з мэтай хімічнай або біялагічнай апрацоўкі. Прамысловая вытворчасць па сутнасці з’яўляецца другасным сектарам эканомікі. Тэрмін можа абазначаць шырокі спектр чалавечай дзейнасці, пачынаючы ад рамяства і заканчваючы высокімі тэхналогіямі, але часцей за ўсё ён ужываецца да прамысловага прадукту, які вырабляецца ў вялікай колькасці з сыравіны з першаснага сектара эканомікі. Такія тавары могуць быць прададзеныя іншым вытворцам для вытворчасці іншых больш складаных вырабаў, як то самалётаў, побытавай тэхнікі, мэбляў, спартыўнага інвентара або аўтамабіляў, ці распаўсюджвацца праз трэці сектар эканомікі канчатковым карыстальнікам і спажыўцам, звычайна праз аптавікоў, якія ў па чарзе прадуюць прадукцыю раздробным гандлярам ці сеткам, праз якія ў сваю чаргу індывідуальныя пакупнікі потым набываюць гэты тавар.

Вытворчая інжынерыя ці вытворчы працэс з’яўляецца сукупнасцю крокаў, праз якія сыравіна ператвараецца ў канчатковы прадукт. Працэс вытворчасці пачынаецца з распрацоўкі дызайну прадукту і спецыфікацыі матэрыялаў, з якіх будзе вырабляцца прадукт. Затым гэтыя матэрыялы мадыфікуюцца ў працэсе вытворчасці, каб у выніку стаць часткай гатовай прадукцыі. Сучасная вытворчасць уключае ўсе прамежкавыя працэсы, неабходныя дзеля вытворчасці і інтэграцыі паміж сабой кампанентаў прадукту. Вытворчы сектар цесна звязаны з інжынернай справай і прамысловым дызайнам. Сярод буйных вытворцаў у свеце вылучаюцца General Motors, General Electric, Procter & Gamble, Boeing, Fiat Chrysler Automobiles, Volkswagen Group, Siemens, Airbus, Michelin, Unilever, Toyota, Yamaha, Panasonic, LG, Samsung, Tata Motors ды іншыя.

## Спасылкі 
* Manufacturing Sector. National Occupational Research Agenda.
* Evidences of Metal Manufacturing History. Metal Working Suppliers.

Катэгорыя:Вытворчасць
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Тану-Ала

**Тану́-Ала́**, таксама **Тану-Ола** (, )— горная сістэма (хрыбет) у Расіі, у паўднёвай Сібіры, на поўдні Тувы.

Складаецца з Усходняга Тану-Ала і Заходняга Тану-Ала. Хрыбет цягнецца з усходу на захад уздоўж мяжы з Манголіяй. Сярэдняя вышыня 2500—2700 м. Найбольшая вышыня 3061. Даўжыня хрыбта прыкладна 300 км.
Паўднёвыя схілы хрыбта, звернутыя да возера Убсу-Нур, кароткія і стромкія, паўночныя, павернутыя да Тувінскай катлавіны, расцягнутыя, парэзаныя далінамі прытокаў ракі Енісей.
Вяршыні з вечнымі снягамі адсутнічаюць. Паўночныя схілы, якія з’яўляюцца водападзелам для Енісея і пакрытыя кедрава-лістоўнічнай тайгой да вышыні 2000—2200 м, звернутыя да Усходняга Саяна. На паўднёвых схілах пераважае стэп. На калявяршынных і вяршынных паясах горная тундра і камяністыя россыпы. Заходняя канцавіна Тану-Ала прылягае да Алтайскіх гор.
 
Геалагічныя пароды прадстаўлены пясчанікамі, сланцамі, кангламератамі, эфузіўна-асадкавымі пародамі і гранітамі. Раней у гарах была здабыча кобальту.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Вслед за лесом в горы Танну-Ола // НАУКА из первых рук. № 3 (21) 2008.
* Физико-географический очерк Средней Сибири // Музей геологии Средней Сибири

Катэгорыя:Горы Расіі
Танталава пячора

**Танта́лава пячо́ра**, **Танталь** () — карставая пячора ў Зальцбургскіх Альпах, у масіве Хохкёніг, у Аўстрыі. Адкрыта ў 1947 годзе.

Даўжыня 30,6 кіламетраў. Глыбіня да 440 метраў. Утворана ў вапняках трыясу. Турызм.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Танталова пещера // «Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия» megabook.ru

Катэгорыя:Пячоры Аўстрыі
Катэгорыя:Геаграфія зямлі Зальцбург
Хэбэй

**Хэбэй** — правінцыя на ўсходзе Кітая. Адміністрацыйны цэнтр і буйнейшы горад - Шыцзячжуан. Насельніцтва - 71.854.202 чалавек (6-е месца сярод правінцый; даныя 2010 г.).

## Геаграфія 
thumb|left|Гара Ланья.
Правінцыя размешчана ў ніжнім цячэнні ракі Хуанхэ, пры ўпадзенні яе ў Жоўтае мора. На поўначы мяжуе з Ляанін і Унутранай Манголіяй, на захадзе з Шаньсі, на поўдні з правінцыяй Шаньдун. Правінцыя Хэбэй цалкам атачае тэрыторыі гарадоў цэнтральнага падначалення Пекін і Цяньцзінь.  

Плошча правінцыі складае — 187 240 км² (13-е месца). 

## Цікавосткі 
* Нефрытавы прынц

## Літаратура 
* Хэбэй //  С. 78.

## Спасылкі 
* Hebei, China  афіцыйны сайт
* China Internet Information Center
* Large map of Hebei

Катэгорыя:Правінцыі Кітая
Іаганес Ганс Даніэль Енсен

**Іаганес Ганс Даніэль Енсен** (; , , Германія — , ) — нямецкі фізік-тэарэтык, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы ў 1963 годзе разам з Марыяй Гёперт-Маер, «за адкрыцці, якія датычацца абалонкавай структуры ядра». Другую палову прэміі атрымаў Юджын Вігнер.

## Біяграфія 
Скончыў Гамбургскі ўніверсітэт (1932), дзе і працаваў у 1937-1941 гадах. З 1941 года прафесар Гановерскага тэхналагічнага інстытута, з 1949 года - Гайдэльбергскага ўніверсітэта.

Навуковыя працы па ядзернай фізіцы і фізіцы цвёрдага цела. Даследаваў узаемадзеянні іонаў у крышталях, атрымаў залежнасць поўнай энергіі крышталя ад міжатамнай адлегласці. Увёў паняцце спін-арбітальнай сувязі і распрацаваў абалонкавую мадэль атамнага ядра (1950). Член Гайдэльбергскай АН (1949).

## Узнагароды 
* Прафесар Гамбургскага ўніверсітэта, 1947
* Нобелеўская прэмія па фізіцы, 1963
* Ганаровы грамадзянін форт Лауердаля, 1969

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта.
* Падрабязная інфармацыя на сайце інстытута фізікі Гайдэльбергскага ўніверсітэта 

Катэгорыя:Фізікі Германіі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя