open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Насельніцтва Малдовы

Малдова адносіцца да краін з невялікай колькасцю насельніцтва. У СНД яна апярэджвае толькі Арменію. Розніца ў амаль што паўмільёна чалавек паміж колькасцю насельніцтва паводле перапісу (2,998 млн) і паводле цякучага ўліку (3,45) тлумачыцца тым, што перапіс насельніцтва ўлічвае таксама членаў сямей, што часова знаходзяцца за мяжой. Перапіс і цякучы ўлік не закранаюць тэрыторыі самаабвешчанай Прыднястроўскай Рэспублікі, дзе пражывае каля паўмільёна чалавек.

## Дынаміка 
Ужо трэцяе дзесяцігоддзе насельніцтва Малдовы, як і ў астатніх постсавеціх краінах Усходняй Еўропы, змяншаецца хуткімі тэмпамі. Перапіс 2014 налічыў жыхароў Малдовы на 11,3 % менш за папярэдні, 2004 года. У 1991 у Малдаўскай ССР жыло каля 4,36 млн чалавек, сёння, наяўнае насельніцтва Малдовы і Прыднястроўе складзенае разам не дацягвае і 3,5 млн. Асноўная прычына дэпапуляцыі — вялікі міграцыйны адток насельніцтва: у 2017 годзе натуральнае змяншэнне склала −1 чалавек на 1000, міграцыйнае — −9 чалавек на 1000. З’язджаюць кваліфікаваныя кадры, у першую чаргу, моладзь: складаная эканамічная сітуацыя ў краіне не дазваляе яе жыхарам знайсці працу. Малдаўская Служба інфармацыі і бяспекі падлічыла, што 600 тысяч да аднаго мільёна малдаўскіх грамадзян (амаль 25 % насельніцтва) працуюць за мяжой.

## Этнічны склад 
Этнахаронім «малдаване» гістарычна адносіўся да жыхароў Малдаўскага княства. Пасля таго, як княства аказалася падзеленым паміж Расіяй, Румыніяй і Аўстрыяй (Букавіна), менавіта жыхары расійскай Бесарабіі працягвалі называць сябе малдаванамі (сельскія ў большай ступені, чым адукаваныя гарадскія). Сёння малдаване складаюць 75,1 % насельніцтва краіны (перапіс 2014 на кантралюемай Кішынёвам тэрыторыі), 6,6 % — украінцы (у 2004 — 8,3 %). З 2,5 да 7 % з часу папярэдняга перапісу павялічылася колькасць асоб з румынскай самаідэнтыфікацыяй. Доля рускіх склала 4,1 %, і ў параўнанні з 2004 яна зменшылася на 1,9 %. Такім чынам, славянскі субстрат паступова выцясняецца раманскім. На поўдні краіны ў аўтаномнай вобласці пражывае цюркамоўны народ гагаузы, іх у Малдове 4,6 %.

### Мовы 
Дзве траціны малдаван называюць сваю родную мову малдаўскай, трэцяя частка — румынскай. Руская з’яўляецца роднай для 9,5 %, гагаузская — 4,2 %.

## Рэлігійны склад 
Малдова — традыцыйна праваслаўная краіна: 96,8 % насельніцтва назвалі сябе праваслаўнымі, яшчэ каля 2 % адносяцца да пратэстанцкіх дэнамінацый.

## Размяшчэнне і рассяленне 
Малдова, нягледзячы на дэпапуляцыю, застаецца адной з найбольш густанаселеных дзяржаў былога СССР, у першую чаргу, дзякуючы высокай шчыльнасці сельскага насельніцтва, раўнамерна размеркаванага па тэрыторыі краіны. Больш за палову насельніцтва краіны дагэтуль складаюць сельскія жыхары — 2034,1 тыс. чалавек, або 57,3 %, у гарадскіх паселішчах пражываюць 1516, 8 тыс. чалавек ці 42,7 %.. Буйнейшы горад — сталічны Кішынёў (каля 650 тыс.), за ім ідуць Ціраспаль* (148 тыс.), Бэлць (або Бельцы, 144 тыс.), Бендэры* (93 тыс.), Рыбніца* (50 тыс.). Пазначаныя зорачкай гарады знаходзяцца ў непрызнаным Прыднястроўі, якое можна разглядаць як адносна высокаўрбанізаванае. У Малдове ж толькі ў двух агламерацыях насельніцтва перавышае 50 тыс. чал.
Карляча

**Карля́ча** — рака ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці, правы прыток ракі Дубаўка (басейн Заходняй Дзвіны). Даўжыня 8,4 км. Пачынаецца за 2,5 км на паўночны захад ад вёскі Хвошна, вусце за 1 км на паўночны ўсход ад вёскі Гуркі. Цячэ па лясістай мясцовасці. Рэчышча ад вытоку на працягу 6 км каналізаванае.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Басейн Обалі
Катэгорыя:Рэкі Гарадоцкага раёна
Вакзал (фільм, 1980)

**«Вакза́л»** () — чорна-белы дакументальны фільм, зняты ў 1980 годзе польскім кінарэжысёрам Кшыштафам Кеслёўскім. Фільм прысвечаны штодзённаму жыццю на  Варшавы.

## Апісанне фільма 
Кшыштаф Кеслёўскі апісаў свой фільм наступным чынам: «*Нехта заснуў, нехта чакае кагосьці. Можа гэты хтосьці прыйдзе, можа не. Гэта фільм пра людзей у пошуках. Іх лёсы не канкрэтызаваны, але гэта і не важна*».

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
*   (на 19.08.2018)
* 
* Вакзал на сайце «*AllMovie.com*»
* Вакзал на сайце «*MUBI*»  (на 19.08.2018)
* Вакзал на сайце «*FilmWeb.pl*»  (на 19.08.2018)
* Вакзал ў інтэрнэт-базе польскага кіно «*FilmPolski.pl*»

Катэгорыя:Фільмы Польшчы 1980 года
Катэгорыя:Дакументальныя фільмы Польшчы
Катэгорыя:Кароткаметражныя фільмы Польшчы
Катэгорыя:Чорна-белыя фільмы Польшчы
Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Польшчы
Катэгорыя:Фільмы на польскай мове
Катэгорыя:Фільмы пра Варшаву
Катэгорыя:Фільмы Кшыштафа Кеслёўскага
Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Кшыштафа Кеслёўскага
Вакзал (значэнні)

**Вакза́л** — шматзначны тэрмін:
* Вакзал — будынак ці комплекс будынкаў, збудаванняў і прыстасаванняў для абслугоўвання пасажыраў, кіравання рухам транспарту і размяшчэння службовага персаналу.
* «*Вакзал*» — дакументальны фільм 1980 года, зняты польскім кінарэжысёрам Кшыштафам Кеслёўскім.
Пур

**Пур** () — рака ў Азіяцкай частцы Расіі, у Заходняй Сібіры, у Ямала-Ненецкай аўтаномнай акрузе.

Утвараецца зліццём рэк Пякупур і Авайседапур на паўночных схілах Сібірскіх Увалаў. Даўжыня ракі 389 км, разам з ракой Пякупур — 1024 км. Плошча вадазбору 112 000 км². Сярэдні расход вады 1040 м³/с. Працякае Пур у паўночнай частцы Заходне-Сібірскай раўніны і ўпадае ў Тазаўскую губу Карскага мора, утвараючы дэльту. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,054 м/км. Жыўленне ракі пераважна снегавое. Замярзае Пур у лістападзе, вызваляецца ад лёду ў маі. Рака суднаходная ад вусця да вытоку (400 км).

## Літаратура 
* Пур // 

## Спасылкі 
* Река ПУР // Государственный водный реестр РФ
* *Алексеевский Н. И., Коротаев В. Н.* Пур // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»

Катэгорыя:Рэкі Ямала-Ненецкай аўтаномнай акругі
Катэгорыя:Басейн Карскага мора
Юджын Ньюмэн Паркер

**Юджын Ньюмэн Паркер** (, р. 10.06.1927) — амерыканскі астраном.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Хоўтане (штат Мічыган), у 1948 скончыў Універсітэт штата Мічыган, працягваў адукацыю ў Каліфарнійскім тэхналагічным інстытуце. У 1951—1955 выкладаў ва ўніверсітэце штата Юта. З 1955 працуе ў Інстытуце імя Фермі Чыкагскага універсітэта (з 1962 — прафесар фізікі, узначальвае кафедру астраноміі і астрафізікі універсітэта). Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1967).

Асноўныя працы ў галіне фізікі плазмы і яе прыкладанняў да праблем астрафізікі і геафізікі. Даследаваў рашэння ураўненняў руху для безсталкнавальнай плазмы, паскарэнне хуткіх часціц і магнітную анігіляцыі ў сонечных выблісках, адукацыя сонечных плям і прыроду магнітнага поля Сонца, распаўсюджванне ўдарных хваль у міжпланетны прасторы, паходжанне і структуру галактычных магнітных палёў, паходжанне і распаўсюджванне галактычных касмічных прамянёў. Выканаў піянерскія працы па вывучэнні уласцівасцяў сонечнага ветру і яго ўзаемадзеяння з геамагнітныя полем. Разгледзеў мадэль знешняй атмасферы Сонца з пастаянным заканчэннем рэчыва з кароны і паказаў, што хуткасць сонечнага ветру расце з выдаленнем ад Сонца, дасягаючы звышгукавых значэнняў; прааналізаваў ўплыў пашыраецца кароны на магнітнае поле ў ваколіцах Сонца і знайшоў, што поле павінна быць спіральным з прычыны кручэння Сонца. Яго высновы аб хуткасці сонечнага ветру і спіральнай структуры сонечнага магнітнага поля былі ў далейшым пацверджаны з дапамогай касмічных апаратаў.

У лік узнагарод ўваходзяць: прэміі Генры Норыса Расэла (1969), першы лаўрэат прэміі Дж. Э. Хейла Амерыканскага астранамічнага таварыства (1978), Медаль Чэпмена Каралеўскага астранамічнага грамадства (1979), Нацыянальная навуковая медаль ЗША (1989), Медаль Карла Шварцшыльда (1990), Медаль Уільяма Боўі (1990), Медаль Кэтрын Брус (1997), Залаты медаль Каралеўскага астранамічнага таварыства (1992), Прэмія Кіёта (2003), Прэмія Ханеса Альфвена (2012).

## Публікацыі 
* *Cosmical Magnetic Fields: Their Origin and their Activity*, 1979, Oxford University Press. ISBN 978-0-19-851290-5.
* *Spontaneous Current Sheets in Magnetic Fields: With Applications to Stellar X-rays*, 1994, Oxford University Press. ISBN 978-0-19-507371-3.
* *Conversations on and Electric Magnetic Fields in the Cosmos*, 2007, Princeton University Press. ISBN 978-0-691-12841-2.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Юджын Паркер (англ.)&nbsp;

Катэгорыя:Астраномы XX стагоддзя
Катэгорыя:Астраномы ЗША
Катэгорыя:Выпускнікі Каліфарнійскага тэхналагічнага інстытута
Катэгорыя:Узнагароджаныя Нацыянальным медалём навукі ЗША
Катэгорыя:Узнагароджаныя залатым медалём Каралеўскага астранамічнага таварыства
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Кэтрын Брус
Катэгорыя:Вучоныя паводле алфавіта
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Падводныя лодкі Вялікабрытаніі тыпу В

**Падводныя лодкі тыпу В** — серыя з 11 падводных лодак Вялікабрытаніі. Пабудаваны ў 1904—1906 гадах кампаніяй Vickers, на верфі Бараў-ін-Фёрнас.

Адна з лодак была затоплена пры сутыкненні ў 1912 годзе, астатнія ўзялі ўдзел у Першай сусветнай вайне. Тры лодкі ажыццяўлялі абарону камунікацый забеспячэння брытанскіх экспедыцыйных сіл у Францыі у 1914 годзе, але неўзабаве былі пераведзены да абарончай і навучальнай службы. Калі пачалася вайна, шэсць падводных лодак тыпу B знаходзіліся ў Гібралтары, яны былі накіраваны ў раён Дарданэл для прадухілення прарыву нямецкага баявога крэйсера  і лёгкага крэйсера  ва Ўсходняе Міжземнамор’е. У снежні 1914 года B11 пракралася ў сам праліў Дарданэлы і патапіла турэцкі браняносец .

Прыбыццё больш сучасных падводных лодак для блакады Дарданэл зрабіла лодкі класа B залішнімі, і яны ў 1915 годзе былі выведзены на Мальту, апроч шэрага падлодак, якія былі пакінуты для дапамогі Італьянскаму флоту ў Адрыятыцы. Усе лодкі, якія перажылі вайну, былі прададзены на металалом у 1919—1921 гадах.
у, Новы Паўднёвы Уэльс]]

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Падводныя лодкі тыпу В на Battlecruisers.co.uk 
* B Class  


Катэгорыя:Падводныя лодкі Вялікабрытаніі ў Першай сусветнай вайне
Перуана-эквадорская вайна

**Перуана-эквадорская вайна** — узброены канфлікт паміж Эквадорам і Перу ў перыяд з ліпеня 1941 па студзень 1942. Прычынай вайны стала спрэчка паміж краінамі за ўладанне тэрыторыямі, большая частка якіх ляжала ў басейне Амазонкі паміж горным ланцугом Анд і ракой Мараньён.

## Ход падзей 
На працягу XIX і XX стагоддзяў адбылося некалькі ваенных сутыкненняў паміж Перу і Вялікай Калумбіяй, а пасля распаду Вялікай Калумбіі — паміж Перу і Эквадорам. У 1940 памежныя сутыкненні пачасціліся. 11 студзеня 1941 прэзідэнт Перу Мануэль Прада-і-Угартэчэ, сцвярджаючы, што эквадорцы ўрываліся на перуанскую тэрыторыю, загадаў пачаць фарміраванне Паўночнай групоўкі войскаў.

5 ліпеня 1941 памежныя сутыкненні перараслі ў адкрытую вайну. У гэты дзень эквадорцы ўварваліся на тэрыторыю Перу і адкрылі агонь па патрулю. Тым часам перуанца атакавалі пазіцыі арміі Эквадора, забіўшы 1 салдата. Да гэтага часу не зразумела які бок першы здзейсніў акт ваеннай агрэсіі.

З 5 па 7 ліпеня ўздоўж высмаглага рэчышча Сарумільі вяліся баі з актыўным ужываннем артылерыі, а з боку Перу таксама авіяцыі, пасля чаго на некаторы час усталявалася зацішша. 23 ліпеня перуанцы, выкарыстоўваючы велізарную колькасную перавагу і закупленыя ў Чэхаславакіі танкі, пачалі наступаць у напрамку эквадорскага партовага горада Пуэрта-Балівар, з мора блакіраванага флотам. Таксама перуанская авіяцыя пачала бамбардзіроўкі гарадоў Уакільяс, Арэнільяс, Санта-Роза і Мачала.

27 ліпеня Пуэрта-Балівар быў узяты перуанцамі з выкарыстаннем паветранага дэсанту. Пасля 31 ліпеня баявыя дзеянні прынялі вялацякучы характар.

29 студзеня 1942 г. у Рыа-дэ-Жанейра быў падпісаны мірны дагавор. Згодна з ім, 278 тысяч км² эквадорскай тэрыторыі ў высокай плыні Амазонкі пераходзілі да Перу.

## Спасылкі 
* Война в Андах
* [Http://www.hronos.km.ru/sobyt/1941peru.html Храналогія] 
* Тэкст пратаколу Рыа-дэ-Жанейра 

Катэгорыя:Канфлікты 1941 года
Катэгорыя:Войны Перу
Катэгорыя:Войны ў Паўднёвай Амерыцы
Катэгорыя:Войны XX стагоддзя
Катэгорыя:Памежныя канфлікты
Віктар Цімафеевіч Лебедзеў

**Віктар Цімафеевіч Ле́бедзеў** (, Арол, Расія — 2 снежня 2001) — беларускі акцёр. Народны артыст Беларусі (1992).

## Біяграфія 
Скончыў у 1955 годзе Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. 3 1956 працаваў у Беларускім тэатры юнага гледача.

Памёр 2 снежня 2001 года. Пахаваны на Усходніх могілках Мінска.

## Творчасць 
Акцёр шырокага творчага дыяпазону. Яго творчасць была адметная спалучэннем псіхалагічнага аналізу з выразным знешнім малюнкам. Ролі будаваў на эмацыянальных кантрастах, тонка адчуваў жанравыя асаблівасці твора.

Сярод роляў: Трахім («Прымакі» Я. Купалы), Кароль, Самахвальскі («Цудоўная дудка», «Несцерка» В. Вольскага), Халімон («Подых навальніцы» І. Мележа), Кароль («Сярэбраная табакерка» З. Бядулі), Анатоль, Андрэй («Папараць-кветка», «Над хвалямі Серабранкі» І. Козела), Круціцкі, Рыспаложанскі («На ўсякага мудраца хапае прастаты», «Банкрут» А. Астроўскага), Румін («Дачнікі» М. Горкага), Хлестакоў («Рэвізор» М. Гогаля), Фёдар («У пошуках радасці» В. Розава), Пратэй, Мальволіо («Два веронцы», «Дванаццатая ноч» У. Шэкспіра), Панталонэ («Зялёная птушка» К. Гоцы), Трэлані, Ліўсі («Востраў скарбаў» Р. Стывенсана), Артур («Авадзень» паводле Э. Войніч), Юліус («Новыя прыгоды Карлсана» паводле А. Ліндгрэн) і інш. Здымаўся ў кіно і на тэлебачанні.

## Фільмаграфія 
* — — Руіны страляюць... — *нямецкі афіцэр* (няма ў тытрах)
*  — Апошняе лета дзяцінства — *тапёр*
*  — Блакітны карбункул — *адна з роляў (у тытрах паказаны як М. Лебядзеў)*
*  — Чорны замак Альшанскі — *Станкевіч*
*  — Адступнік
*  — Высакародны разбойнік Уладзімір Дуброўскі
*  — Чалавек з чорнай «Волгі»
*  — З пекла ў ад
*  — Прывітанне ад Чарлі-трубача — *прафесар*
*  — Алхімікі — *Лавуіт*

## Агучванне мультфільмаў 
*  — Непаседа

## Памяць 
* На доме па пр. Незалежнасці, 42, у якім Віктар Лебедзеў жыў з 1972 года па 2001 гад, устаноўлена ў мемарыяльная дошка.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Акцёры Беларусі
Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя
Куш

* **Куш** — імя асабістае і назва краіны ў Старым Запавеце
* **Куш** — старажытная дзяржава ў Нубіі
* **Палікарп Куш** — амерыканскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Міхаіл Іванавіч Быкоўскі

{{Ваенны дзеяч
|імя              = Міхаіл Іванавіч Быкоўскі
|арыгінал імя     = Михаил Иванович Быковский
|дата нараджэння  = 19.04.1919
|месца нараджэння =
|дата смерці      = 27.01.1944
|месца смерці     = 
|выява            = 
|шырыня           = 
|мянушка          = 
|прыналежнасць    = 
|гады службы      = 1938—1944
|званне           = 
|род войскаў      = 
|камандаваў       = 
|часць            = 
|бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды       = {
 
}
{
 
}
|сувязі           = 
|у адстаўцы       =
}}
**Міхаіл Іванавіч Быкоўскі** (1919 — 1944) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, камандзір стралковага батальёна 467-га стралковага палка 81-й стралковай дывізіі 61-й арміі Цэнтральнага фронту, капітан, Герой Савецкага Саюза (1944).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 19 красавіка 1919 года ў вёсцы Манькава-Калітвеннае Чарткоўскага раёна Растоўскай вобласці ў сям'і служачага. Рускі.

Скончыў Растоўскі аўтадарожны тэхнікум.

У Чырвонай Арміі з 1938 года. У 1940 годзе скончыў 1-е Арджанікідзэўскае ваеннае пяхотнае вучылішча. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны з чэрвеня 1941 года. Кандыдат у члены ВКП(б).

1 кастрычніка 1943 года пад шквальным агнём праціўніка даручаны капітану Быкоўскаму батальён адным з першых пераправіўся на правы дняпроўскі бераг, выбіў ворага з займаных пазіцый, замацаваўся на плацдарме і за трое сутак адбіў пяць контратак гітлераўцаў, забяспечыўшы пераправу іншых падраздзяленняў 467-га стралковага палка.

Загінуў смерцю храбрых у баі 27 студзеня 1944 года ў раёне горада Калінкавічы Гомельскай вобласці, вызваленым ад гітлераўскіх акупантаў 14 студзеня 1944 года.

Пахаваны ў брацкай магіле ў Калінкавічах.

## Памяць 
* У Калінкавічах імем Міхаіла Быкоўскага названая вуліца і ўстаноўлена мемарыяльная дошка.
* На будынку Растоўскага аўтадарожнага тэхнікума ў памяць аб Героі ўстаноўлена мемарыяльная дошка.
* Мемарыяльная дошка ў памяць аб Быкоўскім ўстаноўлена Расійскім ваенна-гістарычным таварыствам на будынку Манькаўскай сярэдняй школы, дзе ён вучыўся, яго імя прысвоена гэтай школе.

## Узнагароды 
* Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 студзеня 1944 года за паспяховае камандаванне стралковым батальёнам, узорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм капітану Быкоўскаму Міхаілу Іванавічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.
* Узнагароджаны ордэнам Леніна, двума ордэнамі Айчыннай вайны 2-й ступені, медалямі.

## Спасылкі 
* ГЕРОИ СОВЕТСКОГО СОЮЗА  — УРОЖЕНЦЫ ДОНА 

Катэгорыя:Камандзіры батальёнаў у Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Пахаваныя ў Калінкавічах
Катэгорыя:Пехацінцы Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Капітаны СССР
Падводныя лодкі Вялікабрытаніі тыпу А

**Падво́дныя ло́дкі ты́пу А** — серыя з 13 падводных лодак Вялікабрытаніі. Пабудаваныя ў 1902—1905 гадах кампаніяй Vickers, на верфі Бараў-ін-Фёрнас.

HMS А1 была затоплена пры сутыкненні 18 сакавіка 1904 года, але была паднята і вярнулася ў строй. A7 была страчана ў заліве Уітсанд (Корнуал) у 1914 годзе. А13 была выведзена са строю ў 1914 годзе з-за ненадзейнасці рухавіка.

Астатнія выкарыстоўваліся падчас Першай сусветнай вайны для абароны партоў: A2, A4, A5 і A6 у Портсмуце, A8 і A9 у Дэванпорце, A10, A11 і A12 у Ардросане. Усе лодкі паспяхова перажылі вайну і былі прададзены на металалом у 1919—1920 гадах.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* MaritimeQuest A Class Overview 

Катэгорыя:Падводныя лодкі Вялікабрытаніі тыпу A
Катэгорыя:Падводныя лодкі Вялікабрытаніі ў Першай сусветнай вайне
Куш (Біблія)

**Куш**, або **Хуш** (, літаральна «цёмны, цемра») — імя асабістае і назва краіны ў Старым Запавеце Бібліі.

У кнізе Быцця Куш узгадваецца як краіна, якую абцякае рака Гіхон, што пачынаецца ў раі, і як асабістае імя сына Хама, унука Ноя. У Псаломе 7 таксама аднойчы названы Куш з Веніямінава пакалення. У Старым Запавеце часцяком сустракаюцца назва краіны Куш або кушытаў.

Паводле кнігі Быцця Куш быў братам Міцраіма, Фута і Ханана, якія адпавядалі Егіпту, Лівіі і вобласці Ханаан. Лічыцца, што імя Куша запазычана ад назвы егіпецкага паўднёвага намесніцтва Куш, якое ў 1070 г. да н. э. набыло незалежнасць і нават некаторы час кантралявала сам Егіпет. Езэкііль паведамляе пра Куш як пра мяжу Егіпта. У Старым Запавеце кушыты звычайна апісваюцца як людзі з адметнай скурай. Напрыклад, Ерамія задаецца пытаннем, ці можа кушыт «перамяніць скуру сваю». Майсей, які пачаў сваю прароцкую дзейнасць у Егіпце, меў жонку-кушытку.

У перакладзе Септуагінты словы  былі зменены на . Такім чынам, краіна Куш (акрамя ўзгадкі ў кнізе Быцця) пачала атаесамляцца з Эфіопіяй, а кушыты з эфіопамі. Такое атаясненне захавалася ў многіх пазнейшых перакладах на еўрапейскія мовы, у тым ліку ў рускім «сінадальным» перакладзе 1876 г. і беларускім Беларускага Біблейскага таварыства (выданне 2012 г.). У Эфіопіі гэта стала часткай мясцовай рэлігійнай міфалогіі.

У навуцы і тэалогіі рабіліся спробы адасаблення краіны Куш, узгаданай у кнізе Быцця, ад пазнейшых яе узгадак. Франц Дэліч і Роберт Кольдэвей лічылі, што Куш, які абцякае рака Гіхон, можа быць Вавілонам. Джордж Роўлінсан атаесамляў Куш з Хузестанам.

Катэгорыя:Біблейскія імёны
Катэгорыя:Біблейскія месцы
Джыда (значэнні)

Назву **Джыда** маюць:

* Джыда — горад  у заходняй частцы Саудаўскай Аравіі
* Джыда — рака ў Азіяцкай частцы Расіі, прыток ракі Селенга
* Джыда (Бурація)
Клеменс Пятроўскі

**Клеменс Пятроўскі** (, ; 28 снежня 1776 г., Мінск — 6 красавіка 1831 г., правінцыя Рэджа Эмілія, Італія) — педагог, прафесар Полацкай езуіцкай акадэміі.

Уступіў у Таварыства Ісуса ў Полацку 5 верасня 1797 г., пасля чаго на працягу двух гадоў праходзіў выпрабаванні ў Полацкім навіцыяце. Выкладаў у класе інфімы (1799—1800), граматыкі і сінтаксісу (1801—1802) у Дынабургу. У 1802—1803 і гг. вывучаў філасофію ў Полацкім езуіцкім калегіуме. Выкладаў паэтыку і рыторыку ў Дынабургскім (1803—1804) і Віцебскім (1804—1805) езуіцкіх калегіумах. З 1805 па 1809 гг. прайшоў курс тэалогіі ў Полацкім езуіцкім калегіуме. Прафесар філасофіі і матэматыкі ў Мсціславе (1809—1811) і Віцебску (1811—1812).

Пасля выгнання езуітаў з Расійскай імперыі (1820) выехаў у Італію, дзе і памёр 6 красавіка 1831 г.

## Літаратура 
* *Инглот, М.* Общество Иисуса в Российской Империи (1772—1820 гг.) и его роль в повсеместном восстановлении Ордена во всем мире / М. Инглот; пер. А. Н. Коваля. — М. : Институт философии, теологии и истории св. Фомы, 2004. — 632 с.
* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / oprac. L. Grzebień. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* * Giżycki J. M.* Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół odniej zależnych / J.M. Giżycki. — Kraków : Druk. W. Anczyca i spółki, 1905. — 288 s.

Катэгорыя:Выпускнікі Полацкага езуіцкага калегіума
Катэгорыя:Выкладчыкі Полацкай езуіцкай акадэміі
Катэгорыя:Езуіты Беларусі
Джыда (рака)

**Джыда́** (, ) — рака ў Азіяцкай частцы Расіі, у Забайкаллі, у Бураціі, левы прыток ракі Селенга.

Даўжыня ракі 567 км. Плошча вадазбору 23 500 км². Сярэдні расход вады 60 (68,8) м³/с. Выток ракі знаходзіцца на паўднёвых схілах хрыбта Хамар-Дабан. Працякае ўздоўж Джыдзінскага хрыбта. Упадае ў Селенгу ніжэй па цячэнню ад сяла Джыда. Сярэдні нахіл воднай паверхні 3,79 м/км. Замярзае рака ў лістападзе, вызваляецца ад лёду ў красавіку. У верхнім і сярэднім цячэнні перамярзае.
Жыўленне ракі пераважна дажджавое.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Река Джида // Государственный водный реестр РФ
* *Иванов В. В., Чалов Р. С.* Джида // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»
* Dzhida At Dzhida A Regional, Electronic, Hydrographic Data Network For the Arctic Region (R-ArcticNET)

Катэгорыя:Рэкі Бураціі
Катэгорыя:Басейн Енісея
П’яна

**П’я́на** () — рака ў Еўрапейскай частцы Расіі, у Ніжагародскай вобласці і Рэспубліцы Мардовія, левы прыток ракі Сура (басейн Волгі).

Даўжыня ракі 436 км. Плошча вадазбору 8060 км². Сярэдні расход вады складае 25 м³/с. Выток ракі знаходзіцца на мяжы Мардовіі і Чувашыі. Працякае па Прыволжскаму ўзвышшу. Упадае ў Суру за 116 км ад яе вусця, у напрамку на паўночны ўсход ад вёскі Шахава. Рэчышча П’яны моцна звілістае. У басейне ракі развіты карст (пячоры, правалы, карставыя азёры). Жыўленне ракі пераважна снегавое. Замярзае ў лістападзе, вызваляецца ад лёду ў красавіку. Суднаходная ў ніжнім цячэнні.

Прытокі П’яны: П’янка, Сарга, Саля, Чэка, Ежаць, Кіржэнь, Келя, Умайка, Вадок, Чэргатка, Мерлана, Курач, Шаблін, Кетарша, Аза, Івашка, Піца, Пары, Анда і інш. У басейне ракі 1195 азёр агульнай плошчай 16,4 км².

На рацэ горад Сяргач.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Река ПЬЯНА // Государственный водный реестр РФ
* *Ретеюм К. Ф.* Пьяна // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»

Катэгорыя:Рэкі Ніжагародскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Мардовіі
Катэгорыя:Прытокі Суры (прыток Волгі)
Catholicae fidei

**Catholicae fidei** — папскае брэвэ ад 7 сакавіка 1801 г., якім Пій VII пацвердзіў існаванне езуітаў у межах Расійскай імперыі. Дакумент стаў першым важным крокам папства да аднаўлення Таварыства Ісуса ва ўсім свеце. Апублікаванне брэвэ стала станоўчым адказам нядаўна абранага (14 сакавіка 1800 г.) рымскага пантыфіка на просьбу імператара Паўла І аднавіць Таварыства Ісуса, каб спыніць паток бязбожнасці, асветніцкіх ідэй і якабінства, што прарываюцца ў межы расійскай дзяржавы.

## Змест брэвэ 
Брэве было фармальна адрасавана «Улюбёнаму сыну Францішку Караў, Прэсвітару і Настаяцелю Кангрэгацыі Таварыства Ісуса ў Расійскай Імперыі». У дакуменце Папа падкрэсліў важнасць спраў, якія здзейснілі былыя езуіты дзеля каталіцкай веры, і неабходнасць забяспечыць іх далейшае існаванне на карысць каталікам Расійскай імперыі. Аддаўшы належнае рэкамендацыі і просьбе імператара, Пій VII заявіў, што ідзе ёй насустрач, г.зн. дазваляе аб’яднацца ўсім езуітам, якія пражываюць у Расіі, а таксама тым, хто туды прыедзе. Галавой Таварыства Ісуса ў Расіі Папа прызначыў Францішка Караў. Акрамя таго, Папа надзяліў Таварыства ўсімі паўнамоцтвамі, каб засноўваць калегіумы, даваць юнацтву асвету, рэлігійнае і навуковае выхаванне, а таксама з дазволу мясцовых ардынарыяў выкладаць таемствы.

Брэвэ ўяўляла сабой кананічнае зацвярджэнне Таварыства Ісуса ў Расіі, а не нейкага новага ордэна. З таго часу Генеральны вікарый стаў Генеральным вікарыем ордэна — але толькі ў Расійскай імперыі. На той час у межах дзяржавы налічвалася 244 езуіта (107 святароў, 81 схаластык і 56 братоў). Амаль усе члены ордэна знаходзіліся на тэрыторыі Беларусі. Толькі 10 езуітаў працавалі ў Пецярбургу, а ашчэ 2 — у Італіі.

## Значэнне 
Дакумент быў сустрэты ў Еўропе неадназначна. Іспанскія Бурбоны былі раз’юшаныя гэтым рашэннем папы. Аднак падобны просьбы ўжо паступалі ў бок Свяцейшага прастола. Герцаг Пармскі Фердынанд, які таксама належаў да таго ж манаршага дому, напрыклад, яшчэ ў 1793 г. запрашаў з Расіі да сябе ў краіну ўцалелых езуітаў.

Брэвэ аказала значны ўплыў на далейшае ўмацаванне пазіцый Таварыства Ісуса у Расійскай імперыі і спрыялі росквіту езуіцкай супольнасці і езуіцкіх школ на тэрыторыі Беларусі. Наступнае дзесяцігоддзя адзначана цэлай хваляй прашэнняў, накіраваных у Полацк былымі членамі ордэна з краін Еўропы і ЗША, якія жадалі далучыцца да Таварыства Ісуса ў Расіі. З іншага боку, назіраўся ўздым місіянерскага энтузіязму ў саміх беларускіх езуітаў. Гэтыя працэсы спрыялі падрыхтоўцы канчатковага аднаўлення Ордэна езуітаў па ўсім свеце.

## Літаратура 
* Инглот, М. Общество Иисуса в Российской Империи (1772—1820 гг.) и его роль в повсеместном восстановлении Ордена во всем мире / М. Инглот; пер. А. Н. Коваля. — М. : Институт философии, теологии и истории св. Фомы, 2004. — 632 с.

Катэгорыя:Папскія дакументы
Катэгорыя:Ордэн езуітаў
Катэгорыя:1801 год у Расіі
Юзаф Цытовіч

**Юзаф Цытовіч** (, ; 6 кастрычніка 1771, в. Добрае каля Мсціслава — 17 чэрвеня 1846, Цярнопаль) — дзеяч каталіцкага касцёла і Ордэна езуітаў; доктар філасофіі і тэалогіі, прафесар Полацкай езуіцкай акадэміі.

## Біяграфія 
Прыняты 14 жніўня 1792 года ў Таварыства Ісуса, пасля чаго праходзіў выпрабаванні ў Полацкім навіцыяце. Выкладаў граматыку, сінтаксіс у Магілёве (1793—1794), Віцебску (1794—1795) і Оршы (1795—1796). Вывучаў філасофію (1796—1798), архітэктуру (1798—1799) і тэалогію (1799—1803) ў Полацкім езуіцкім калегіуме. У 1803—1810 гадах выкладаў матэматыку і нямецкую мову ў Пецярбургу. 15 жніўня 1809 года склаў апошнія зарокі. У 1810—1811 гадах — прафесар матэматыкі і нямецкай мовы ў Полацкім езуіцкім калегіуме. У 1811—1812 гадах працуе ў езуіцкай місіі ў Раманаве, прафесарам вышэйшай матэматыкі, астраноміі і архітэктуры (1817—1820). У 1815—1817 гг. — дэкан філасофскага факультэта, а ў 1817—1820 гадах — факультэта філасофіі і вольных мастацтваў Акадэміі. У 1810—1811 і 1814—1820 гадах — прэфект музея.

Пасля выгнання езуітаў з Расійскай імперыі (1820) з’ехаў у Італію, дзе на працягу года выкладаў тэалогію. У 1822 гадах перабраўся ў Аўстрыйскую дзяржаву. У 1822—1831 і 1836—1846 гадах — прафесар фізікі і матэматыкі, а з 10 кастрычніка 1831 да 22 мая 1836 года — рэктар Цярнопальскага езуіцкага калегіума. У 1822—1843 гадах быў дарадцам правінцыяла Галіцкай правінцыі Таварыства Ісуса.

Памёр 17 чэрвеня 1846 года ў Цярнопалі і пахаваны тамсама на Мікулінецкіх могілках.

## Літаратура 
* *Блинова, Т. Б.* Иезуиты в Беларуси. Роль иезуитов в организации образования и просвещения / Т. Б. Блинова. — Гродно : ГрГУ, 2002. — 427 с.
* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / oprac. L. Grzebień. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* Paszenda, Jerzy (2004): «Nauczanie architektury w szkołach jezuickich XVIII wieku». In: Wkład jezuitów do nauki i kultury w Rzeczypospolitej Obojga Narodów i pod zaborami. Ed. by Irena Stasiewicz-Jasiukowa, Wydawnictwo WAM, Kraków, pp.&nbsp;385-402.

Катэгорыя:Езуіты Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Полацкага езуіцкага калегіума
Катэгорыя:Выкладчыкі Полацкай езуіцкай акадэміі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мсціслаўскім раёне
Юзаф Анджаліні

**Юзаф Анджаліні** (таксама ; , , ; 14 кастрычніка 1747, П’ячэнца, Італія — 28 сакавіка 1814, Полацк) — педагог, прафесар Полацкай езуіцкай акадэміі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і шчырых вернікаў. Далучыўся да Таварыства Ісуса ў Італіі (Венецыянская правінцыя) у 1762 г. Бацькоўскае выхаванне і асяроддзе спрыяла таму, што і астатнія яго дзвяць братоў звязалі сваё жыццё з касцёлам, а чацвёра з іх — Антаніна (Алесандра), Гаэтана (Каэтан), Франчэска і Луіджы, як і ён сам сталі езуітамі. Праз некаторы час пасля скасавання ордэна, у 1783 г. разам з роднымі братамі Гаэтана Анджаліні (1748—1816) і Франчэска Анджаліні (1750—1788) прыехаў у Беларусь.

Спачатку выкладаў філасофію і матэматыку (1785-1794), а потым - тэалогію і кананічнае права (1794-1806) у Полацкім езуіцкім калегіуме. З 1806 па 1809 гг. быў  рэктарам калегіума ў Пецярбургу. Потым стаў першым канцлерам (прарэктарам) у гісторыі акадэміі (1813—1814), а таксама кансультантам правінцыяла Беларускай правінцыі Таварыства Ісуса.

## Філасофскія погляды 
У 1819 г. у Полацку пасмяротна была выдадзена яго праца *Institutiones philosophicae ad usum studiosorum Academiae Polocensis.* Яна складалася з трох частак, першая з якіх была прысвечана логіцы, а другая і трэцяя - адпаведна агульнай і прыватнай метафізіцы.

Анджаліні разумеў філасофію як "навуку, што спасцігаецца розумам",  а навуку - як бясспрэчныя і даказаныя веды. На яго думку філасофія складаецца з пяці галінаў: *логікі*, якая вучыць чалавека разважаць разумным і лагічным чынам; *метафізікі*, якая засяроджваецца на развагах пра існае і сусвет у цэлым, асабліва пра нематэрыяльную субстанцыю; *матэматыкі*, якая вымярае колькасць; *фізікі*, якая вывучае натуральныя з'явы і іх прычыны; *этыкі* або хутчэй філасофіі маральнасці, што скіраваная на фармаванні звычак чалавека у адпаведнасці з законамі дабрадзейнасці.

## Літаратура 
* Инглот, М. Общество Иисуса в Российской Империи (1772—1820 гг.) и его роль в повсеместном восстановлении Ордена во всём мире. М., 2004.
*Darowski, Roman. Giuseppe (Joseph) Angiolini, SJ. (1747-1814) Professor of Philosophy at the  Polotsk Academy. *Forum Philosophicum.* 11 (2006). – p. 230-233.
*  Giżycki, J.-M., Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół od niej zależnych, 1905 - s. 115.

Катэгорыя:Езуіты Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі Полацкага езуіцкага калегіума
Катэгорыя:Выкладчыкі Полацкай езуіцкай акадэміі
Арганы Беларусі

**«Арга́ны Белару́сі. The organs of Belarus»** — энцыклапедычны даведнік, выдадзены ў 2018 годзе, які змяшчае інфармацыю аб 123 арганах, што захаваліся на тэрыторыі Беларусі.

## Анатацыя 
Арганы — гучныя сведкі беларускай гісторыі. Змяняліся эпохі, адбываліся лёсавызначальныя падзеі ў жыцці краіны, а гукі аргана працягвалі напаўняць душы беларусаў вялікай духоўнасцю, падштурхоўвалі задумацца аб спрадвечных каштоўнасцях чалавечага жыцця. У багатай музычнай скарбонцы беларусаў — імёны выдатных арганістаў і кампазітараў, арганных майстроў, тых, хто прысвяціў сябе служэнню «каралю музычных інструментаў». У багата ілюстраваным выданні «Арганы Беларусі» змешчана інфармацыя аб 123 арганах, што захаваліся на тэрыторыі нашай краіны, і майстрах, якія іх стваралі, прыводзяцца тэхнічныя характарыстыкі кожнага інструмента. Кніга таксама расказвае пра гісторыю развіцця арганнай культуры на тэрыторыі Беларусі, творцаў арганнай музыкі, сучаснае развіццё арганнага выканальніцкага мастацтва.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Энцыклапедыі Беларусі
Катэгорыя:Кнігі 2018 года
Катэгорыя:Беларускія энцыклапедыі
Катэгорыя:Англійскія энцыклапедыі
1880 год у гісторыі літаратуры

**1880** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 22 снежня — Джордж Эліят, англійская пісьменніца-раманістка, журналістка, перакладніца (нар. 1819).

Катэгорыя:1880
Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
Каэтан Ангіяліні

**Каэтан Ангіяліні**, таксама **Анджаліні**; , , П’ячэнца, Італія — , Рым) — архітэктар, педагог, езуіт, жыццё і творчасць якога звязаны з Беларуссю.

## Далучэнне да Таварыства Ісуса і навучанне 
Нарадзіўся ў сям’і шчырых вернікаў. Далучыўся да Таварыства Ісуса ў Італіі (Венецыянская правінцыя) 17 кастрычніка 1765 г. Бацькоўскае выхаванне і асяроддзе спрыяла таму, што чацвёра яго братоў — Антаніна (Алесандра), Джузэпе (Юзаф), Франчэска і Луіджы, таксама сталі езуітамі. У П’ячэнцы набыў гаманітарную адукацыю, а ў Балонні вывучаў філасофію, фізіку і матэматыку. У 1771—1773 гг. выкладаў граматыку у Ферары і Модэне. Пасля скасавання Таварыства Ісуса студыяваў тэалогію ў Вероне. Пасля асвячэнне на ксяндза спалучаў святарскую дзейнасць з вывучэннем мастацтваў, асабліва жывапісу і архітэктуры.

## Пераезд у Беларусь 
Праз некаторы час пасля скасавання Ордэна (1773), у 1783 г. разам з роднымі братамі Юзафам Анджаліні (1747—1814) і Франчэска Анджаліні (1750—1788) прыехаў у Беларусь. Спачатку вывучаў польскую мову і выкладаў казуістыку ў Полацкім езуіцкім калегіуме, а потым перабраўся ў Віцебск, дзе і пражыў большую частку амаль дваццацігадовага расійскага этапу свайго жыцця. Каэтан Анджаліні быў рэгентам пансіёна (1786—1794), выкладчыкам французскай мовы і архітэктуры (1790—1796) у Віцебскім езуіцкім калегіуме. Пасля года на пасадзе сакратара правінцыяла ў Оршы вяртаецца ў Віцебск, дзе ізноў выкладае архітэктуру. У якасці кіраўніка будаўніцтва (1794—1796 і 1800—1801) спраектаваў і распісаў і аздобіў інтэр’ер мясцовага езуіцкага касцёла.

## Вяртанне на Радзіму 
Па запрашэнні Габрыэля Грубера пераязджае ў Пяцярбург як прапаведнік для сталічных італьянцаў (1801—1803). У 1802 г. быў абраны генеральным асістэнтам і ў наступным годзе быў накіраваны новым генералам Таварыства Ісуса, Г. Груберам, у Італію, каб весці падрыхтоўку да канчатковага аднаўлення Ордэна езуітаў. Разам з аднадумцамі яму ўдалося дамагчыся дазволу на дзейнасць Таварыства ў Неапалітанскім каралеўстве. Памёр у Рыме.

## Творчасць 
Кіраваў працамі па ўзвядзенні мураванага касцёла Святога Іосіфа ў Віцебску і спраектаваў яго галоўны алтар.

## Літаратура 
* Инглот, М. Общество Иисуса в Российской Империи (1772—1820 гг.) и его роль в повсеместном восстановлении Ордена во всём мире. М., 2004
* [ANGIOLINI, Gaetano](http://www.treccani.it/enciclopedia/gaetano-angiolini_(Dizionario-Biografico)/).

Катэгорыя:Езуіты Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Віцебска
1819 год у гісторыі літаратуры

**1819** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Літаратурныя творы 
* «Апалон на калядаванні» — драма Яна Чачота.
* «Бекеш» — балада Яна Чачота.
* «Да пакіньце горла драць» — песня Яна Чачота.
* «Калдычэўскі шчупак» — балада Яна Чачота.
* «Малгажата з Зембаціна» — аперэта Яна Чачота. 
* «Наваградскі замак» — балада Яна Чачота.
* «Падземны звон на горцы ў Пазяневічах» — балада Яна Чачота.
* «Яжовыя імяніны» — паэма Яна Чачота.

## Нарадзіліся 
* 22 лістапада — Джордж Эліят, англійская пісьменніца-раманістка, журналістка, перакладніца (пам. 1880).

## Памерлі 
Катэгорыя:1819
Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
Мост цераз Сож (Слаўгарадскі раён)

**Мост цераз Сож** — аўтамабільны мост цераз раку Сож у Слаўгарадскім раёне Магілёўскай вобласці. Афіцыйнае адкрыццё адбылося 13 ліпеня 2020 года.

## Геаграфія 
Мост пабудаваны на пятым кіламетры дарогі , якая злучае Слаўгарад і Краснаполле. Раней гэтыя збудаванні былі часткай старога моста праз Сож у Крычаве, але пасля таго, як там збудавалі новы мост, за непатрэбнасцю іх пераразмеркавалі для новага будаўніцтва. Пралёты ставілі на пастаянныя апоры з дапамогай плывучых апор — гэта тэхналогія ўпершыню была выкарыстана ў Беларусі.

## Значэнне 
Да будаўніцтва моста шлях паміж рознымі яго канцамі ў аб’езд складаў каля 100 км. У летні сезон два берага ракі кожны год злучалі пантонным мостам, які даводзілася дэмантаваць з першым ільдом.

## Адкрыццё 
Аўтамабільны рух па мосце быў адкрыты 2 снежня 2019 года, у наступныя месяцы выконваліся працы па дабудове пад’ездаў да моста, умацаванні левабярэжнай часткі ў падтапляльных абласцях зборным жалезабетонам, нанясенні разметкі і ўсталяванні дарожных знакаў. Урачыстае адкрыццё моста адбылося з удзелам прэзідэнта краіны Аляксандра Лукашэнкі.

Soz old-pontoon-bridge.jpg|Стары пантонны мост
Мост цераз Сож у Слаўгарадскім раёне 02.jpg|Якар, выняты з ракі побач з месцам будаўніцтва
Мост цераз Сож у Слаўгарадскім раёне 15.jpg|Таблічка з пазначэннем будаўнічых арганізацый
Мост цераз Сож у Слаўгарадскім раёне 05.jpg|Краявід які адкрываецца з моста
Мост цераз Сож у Слаўгарадскім раёне 14.jpg|Урачысты надпіс у дзень адкрыцця

Катэгорыя:2019 год у Беларусі
Катэгорыя:2020 год у Беларусі
Катэгорыя:Масты Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Масты цераз Сож
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Слаўгарадскага раёна
Катэгорыя:Транспарт Слаўгарадскага раёна
Віталь Паўлавіч Чацверыкоў

**Віталь Паўлавіч Чацверыко́ў** (; г. Алматы, Казахстан — ) — беларускі кінарэжысёр. Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі (1974). Народны артыст Беларусі (1979). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі (1974).

## Біяграфія 
Віталь Паўлавіч Чацверыкоў нарадзіўся 16 жніўня 1933 года ў Алматы (цяпер Казахстан).

У 1949—1952  годах вучыўся ў Саратаўскім ваенна-марскім падрыхтоўчым вучылішчы і Ленінградскім вышэйшым ваенна-марскім вучылішчы імя Ленінскага камсамола. Скончыў у 1962 годзе Усесаюзны дзяржаўны інстытут кінематаграфіі (майстэрня Р. М. Козінцава). Працаваў на кінастудыі «Беларусьфільм». Член КПСС з 1965 года.

Віталь Чацверыкоў памёр 26 жніўня 1983 года.

## Творчасць 
Для яго творчай манеры характэрна імкненне да мастацкага асэнсавання дакументальных фактаў, эпічнага адлюстравання рэчаіснасці, выкарыстанне экспрэсіўных мастацкіх сродкаў. Зняў дакументальныя фільмы «Высокае напружанне» (1964), «Беларуская рапсодыя» (1965), «Пакараны смерцю ў сорак першым» (1967), «Мне хацелася расказаць» (1969) і інш. Стварыў мастацкія эпічныя фільмы пра падзеі Вялікай Айчыннай вайны «Руіны страляюць…» (1971, тэлевізійны) і «Полымя» (1974, галоўная прэмія 8-га Усесаюзнага кінафестывалю ў Кішынёве 1975), у якіх ігравыя эпізоды спалучаны з кадрамі кінахронікі і архіўных дакументаў.

Сярод іншых фільмаў: «Саша-Сашачка» (1967), «Час-Не-Чакае» (1976), «Чорная бяроза» (1978), «Паводка» (1981), «Зацішша» (1982, тэлевізійны), «Сад» (1983).

## Сям’я 
Жонка — актрыса Мінскага ТЮГа Ж. П. Чацверыкова (нар. 1941). Сын — беларускі рэжысёр і сцэнарыст І. В. Чацверыкоў (нар. 1966).

## Памяць 
На будынку № 26 па вул. Інтэрнацыянальнай у Мінску, дзе жыў Віталь Паўлавіч Чацверыкоў у 1975—1983 гадах, устаноўлена мемарыяльная дошка.

Віталю Чацверыкову прысвечаны дакументальны фільм «Паспець да ночы» (рэж. Ю. А. Марухін, 2001).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Чацвярыкоў, Віталь Паўлавіч  на сайце кампаніі «Беларусьфільм».

Катэгорыя:Кінарэжысёры Беларусі
Катэгорыя:Кінарэжысёры СССР
Катэгорыя:Члены Саюза кінематаграфістаў СССР
Катэгорыя:Члены КПСС
HMS А2

**HMS А2** — брытанская падводная лодка тыпу А. Пабудавана ў 1902—1904 гадах кампаніяй Vickers, на верфі Бараў-ін-Фёрнас, дзе судна было спушчана 15 сакавіка 1903 года. Яна пачала службу ў Каралеўскім флоце 21 чэрвеня 1904 года.

Падчас Першай сусветнай вайны была размешчана ў Портсмуце.
У студзені 1920 года лодка была затоплена пасля таго, як яна села на мелізну ў порце Портсмута. 22 кастрычніка 1925 года яна была прададзена на металалом .

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* A Class Coastal Submarine
* HMS A2
* Okręty podwodne typu A Battlecruisers.co.uk 

Катэгорыя:Падводныя лодкі Вялікабрытаніі тыпу A
Катэгорыя:Падводныя лодкі Вялікабрытаніі ў Першай сусветнай вайне
Ігнацій Івіцкі

**Ігнацій Івіцкі** (31 ліпеня 1783 г., Упіта, Літва — 3 лістапада 1823 г., Косава (Гуцульшчына), Украіна) — педагог, прафесар Полацкай езуіцкай акадэміі, каталіцкі святар, езуіт.

У Таварыства Ісуса ўступіў 18 жніўня 1800 г. у Полацку, тамсама быў асвечаны на ксяндза 25 студзеня 1812 г. Доктар тэалогіі і магістар вольных навук Івіцкі спачатку выкладаў рыторыку ў езуіцкіх навучальных установах: у Оршы (1806—1808) і Мсціславе (1808—1809).

Пасля адкрыцця ў Полацку езуіцкай акадэміі выкладае там свецкую (1813—1814) і царкоўную рыторыку (1814—1819), а таксама лацінскую, французскую і польскую літаратуру і ўсеагульную гісторыю (1819—1820). (Змест асноўных курсаў, якія выкладаў І.Івіцкі падаецца Т. Б. Бліновай і Я. М. Гіжыцкім.) Быў адным з рэдактараў «Полацкага штомесячніка» і публікаваў у гэтым часопісе свае філасофскія працы.

Пасля выгнання езуітаў з Расійскай імперыі — святар у Бжозаве (польскае Падкарпацце) (1820—1821), Падкамені (Львоўшчына) (1821—1822) і Косаве (1822—1823).

## Літаратура 
* Блинова, Т. Б. Иезуиты в Беларуси. Роль иезуитов в организации образования и просвещения / Т. Б. Блинова. — Гродно : ГрГУ, 2002. — 427 с.
* Giżycki, J.M. Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół odniej zależnych / J.M. Giżycki. — Kraków: Druk. W. Anczyca i spółki, 1905. — 288 s.
* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / oprac. L. Grzebień. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.

Катэгорыя:Выкладчыкі Полацкай езуіцкай акадэміі
Катэгорыя:Езуіты Беларусі
HMS А3

**HMS А3** — брытанская падводная лодка тыпу А. Пабудавана ў 1902—1904 гадах кампаніяй Vickers, на верфі Бараў-ін-Фёрнас, дзе судна было спушчана 9 сакавіка 1903 года. Яна пачала службу ў Каралеўскім флоце 13 ліпеня 1904 года.

2 лютага 1912 года лодка была выпадкова пратаранена плывучай базай падводных лодак HMS Hazard (1894) ля ўзбярэжжа вострава Уайт. У выніку затаплення ўвесь экіпаж лодкі загінуў. Лодка была паднята і служыла ў якасці цэлі. 12 мая 1912 года яна была патоплена ля берагоў .

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* A Class Coastal Submarine
* HMS A3 
* Okręty podwodne typu A Battlecruisers.co.uk 

Катэгорыя:Падводныя лодкі Вялікабрытаніі тыпу A
Катэгорыя:Падводныя лодкі Вялікабрытаніі ў Першай сусветнай вайне
HMS А4

**HMS А4** — брытанская падводная лодка тыпу А. Пабудавана ў 1902—1904 гадах кампаніяй Vickers, на верфі Бараў-ін-Фёрнас, дзе судна было спушчана 9 чэрвеня 1903 года. Яна пачала службу ў Каралеўскім флоце 17 ліпеня 1904 года.

16 кастрычніка 1905 года падчас трэніровак па стральбе каля  на лодцы адбылася аварыя, і яна патанула; на шчасце, з экіпажа ніхто не пацярпеў. Пазней лодку паднялі і адрамантавалі.

Падчас Першай сусветнай вайны A4 выкарыстоўвалася ў якасці навучальнай у порце Портсмут.

16 студзеня 1920 года судна было прададзена на металалом.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* A Class Coastal Submarine
* HMS A4 
* Okręty podwodne typu A Battlecruisers.co.uk 

Катэгорыя:Падводныя лодкі Вялікабрытаніі тыпу A
Катэгорыя:Падводныя лодкі Вялікабрытаніі ў Першай сусветнай вайне
Карнелій (Папа Рымскі)

**Карнелій** або Святой Карнелій (*? — † 253) — Папа Рымскі (251—253), святый.

## Біяграфія 
Быў абраны на рымскі епіскапскі прастол падчас перапынку ў пераследзе хрысціян пры імператары Дэцыі. Супраць яго выступіў вядомы багаслоў Новациан, заснавальнік секты Новациан, што стаў антипапой. Бок Карнэлія трымаў святой Кіпрыян. Дзякуючы лістам святога Кіпрыяна Карфагенскага да Карнелія мы ведаем, што ў той час рымская царква мела прыблізна 155 чалавек духавенства і падтрымлівала 1500 удоў і сірот.

Пры імператару Трэбаніяні Галі Карнелій быў сасланы ў Centuricellae (цяпер Чивитавеккья), дзе памёр 253 года. Памяць адзначаецца разам са святым Кіпрыяном — 16 верасня.

Катэгорыя:Папы Рымскія
Катэгорыя:Святыя
Бабровіца (рака)

**Бабро́віца** — рака ў Беларусі, у Дубровенскім раёне Віцебскай вобласці, правы прыток ракі Вярхіта (басейн Лучосы).

Даўжыня ракі 6 км. Пачынаецца за 5 км на паўночны ўсход ад вёскі Шэкі, вусце ў межах той жа вёскі. Цячэ па лясістай мясцовасці.

## Літаратура 
* 
* Ліст карты N-36-38. Выданне 1985 г. Стан мясцовасці на 1981 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Дубровенскага раёна
Катэгорыя:Басейн Лучосы
HMS А5

**HMS А5** — брытанская падводная лодка тыпу А. Пабудавана ў 1904—1905 гадах кампаніяй Vickers, на верфі Бараў-ін-Фёрнас, дзе судна было спушчана ў сакавіку 1904 года. Яна пачала службу ў Каралеўскім флоце 11 лютага 1905 года.

16 лютага 1905 года падчас пераходу ў  на лодцы адбылася аварыя. Загінула 6 маракоў. Лодку направілі для рамонту ў Бараў-ін-Фёрнас.

Падчас Першай сусветнай вайны A5 выкарыстоўвалася ў якасці навучальнай у порце Портсмут.

У снежні 1920 года судна было прададзена на металалом.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* *HMS A5 (Forgotten Submariners) Lost at Cobh* 
* HMS A-5 Roll of Honour
* 'Submarine Losses 1902 to present day' — Royal Navy Submarine Museum 

Катэгорыя:Падводныя лодкі Вялікабрытаніі тыпу A
Катэгорыя:Падводныя лодкі Вялікабрытаніі ў Першай сусветнай вайне
HMS А7

**HMS А7** — брытанская падводная лодка тыпу А. Пабудавана ў 1904—1905 гадах кампаніяй Vickers, на верфі Бараў-ін-Фёрнас, дзе судна было спушчана 21 студзеня 1905 года. Яна пачала службу ў Каралеўскім флоце 13 красавіка 1905 года.

16 студзеня 1914 года падчас вучэнняў лодка патанула каля Плімута. У выніку затаплення ўвесь экіпаж лодкі загінуў. Было распачата некалькі спроб падняць яе на працягу месяца, але яе карма занадта глыбока апушчана ў глей. На сённяшні дзень каркас лодкі знаходзіцца на ранейшым месцы на глыбіні каля 121 фута (37 м).

У 2014 годзе каманда праекта SHIPS у Плімуце завяршыла археалагічнае даследаванне падводнай лодкі A7, атрымаўшы дазвол Міністэрства абароны Вялікабрытаніі.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* A Class Coastal Submarine
* HMS A7 
* Okręty podwodne typu A Battlecruisers.co.uk 

Катэгорыя:Падводныя лодкі Вялікабрытаніі тыпу A
Катэгорыя:Падводныя лодкі Вялікабрытаніі ў Першай сусветнай вайне
HMS А1

**HMS А1** — брытанская падводная лодка тыпу А. Пабудавана ў 1901—1902 гадах кампаніяй Vickers, на верфі Бараў-ін-Фёрнас, дзе судна было спушчана 19 лютага 1902 года. Яна пачала службу ў Каралеўскім флоце 9 ліпеня 1902.

Падчас вучэнняў 18 сакавіка 1904 года лодка патанула з усёй камандай з-за сутыкнення з паштовым суднам. Праз месяц лодка была паднята і адрамантавана. У 1911 годзе яна зноў патанула, але ў гэты раз без чалавечых ахвяр. Адломкі лодкі былі выяўлены ў 1989 годзе.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* A Class Coastal Submarine
* HMS A1 
* Okręty podwodne typu A Battlecruisers.co.uk 

Катэгорыя:Падводныя лодкі Вялікабрытаніі тыпу A
Катэгорыя:Падводныя лодкі Вялікабрытаніі ў Першай сусветнай вайне
HMS А8

**HMS А8** — брытанская падводная лодка тыпу А. Пабудавана ў 1904—1905 гадах кампаніяй Vickers, на верфі Бараў-ін-Фёрнас, дзе судна было спушчана 23 студзеня 1905 года. Яна пачала службу ў Каралеўскім флоце 8 мая 1905 года.

8 чэрвеня 1905 года лодка патанула каля Плімута. У выніку затаплення ўвесь экіпаж лодкі, акрамя чатырох маракоў, загінуў. Пазней лодку паднялі і адрамантавалі.

Падчас Першай сусветнай вайны A4 выкарыстоўвалася ў .

8 кастрычніка 1920 года лодка была прададзена на металалом.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* A Class Coastal Submarine
* HMS A8
* Okręty podwodne typu A Battlecruisers.co.uk 

Катэгорыя:Падводныя лодкі Вялікабрытаніі тыпу A
Катэгорыя:Падводныя лодкі Вялікабрытаніі ў Першай сусветнай вайне
Джос (плато)

**Джос** () — горнае плато ў Заходняй Афрыцы, на тэрыторыі Нігерыі.

Плато размешчана паміж рэкамі Нігер і Бенуэ Пераважаючыя вышыні 1200—1400 м. Найбольшая вышыня — 1735 м (гара Шэрэ). Плато ўяўляе з сябе астанцавы крышталічны масіў складзены галоўным чынам з эрадзіраваных гнейсаў. Маюцца асобныя гранітныя пікі, конусы патухлых вулканаў, сталовыя горы.

На плато маюцца радовішчы волава, ніобію, танталу.

Тут бяруць пачатак шматлікія прытокі Нігера і рэк басейна возера Чад. Ападкаў за год да 1200—1400 мм. Пашыраны другасныя злакавыя саваны.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* *Павловский А. Б.* Джос-Плато // Горная энциклопедия / Под редакцией Е. А. Козловского — М.: Советская энциклопедия, 1984—1991.
* Джос // Словарь современных географических названий / Под общей редакцией акад. В. М. Котлякова — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.
* Jos Plateau // Encyclopaedia Britannica

Катэгорыя:Плато
Катэгорыя:Геаграфія Нігерыі