open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мілаш Лачны

**Мілаш Лачны** (; нар. , Левача, Славакія) — славацкі футбаліст, нападнік малайзійскага клуба ПДРМ з Куала-Лумпура.

## Клубная кар’ера 
Пачынаў кар’еру ў «Ружамберку», пазней перайшоў у пражскую «Спарту», з якой стаў чэмпіёнам Чэхіі. Не змог замацавацца ў чэшскім клубе, аддаваўся ў арэнды: спачатку ў браціслаўскі «Слован», а сезон 2012 правёў у складзе шатландскага «Данды Юнайтэд». У красавіку 2013 падпісаў кантракт з гродзенскім «Нёманам» і хутка замацаваўся ў асноўным складзе. Па заканчэнні кантракта ў ліпені 2013 года пакінуў гродзенскі клуб і вярнуўся на радзіму ў «Ружамберак».

У лютым 2014 перайшоў у казахстанскі «Кайрат». У першай палове 2015 года гуляў за польскі «Шлёнск», дзе, аднак, не здолеў замацавацца ў аснове, і ўлетку пакінуў клуб. У верасні 2015 года чарговы раз далучыўся да «Ружамберка», пакінуў яго ў жніўні 2017 года і неўзабаве далучыўся да «Жыліны».

У ліпені 2018 года стаў іграком кутаіскага «Тарпеда», у складзе якога выйграў Кубак Грузіі. У лютым 2019 года вярнуўся ў Славакію, папоўніўшы склад клуба «Серадзь», гуляў у камандзе да канца сезона 2018/19.

У пачатку 2020 года далучыўся да паўднёваафрыканскага клуба «Амазулу», дзе гуляў да верасня, пасля вярнуўся ў «Серадзь». У ліпені 2021 года стаў іграком «Пагроння». У ліпені 2022 года перабраўся ў малайзійскі ПДРМ.

## Міжнародная кар’ера 
Гуляў за моладзевую зборную Славакіі.

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Чэхіі: 2010
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Чэхіі: 2011
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Казахстана: 2014
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Славакіі: 2017
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Грузіі: 2018
*  Уладальнік Кубка Грузіі: 2018

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Славакіі
Катэгорыя:Ігракі ФК Ружамберак
Катэгорыя:Ігракі ФК Спарта Прага
Катэгорыя:Ігракі ФК Слован Браціслава
Катэгорыя:Ігракі ФК Данды Юнайтэд
Катэгорыя:Ігракі ФК Нёман Гродна
Катэгорыя:Ігракі ФК Кайрат Алматы
Катэгорыя:Ігракі ФК Шлёнск Уроцлаў
Катэгорыя:Ігракі ФК Жыліна
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда Кутаісі
Катэгорыя:Ігракі ФК Серадзь
Катэгорыя:Ігракі ФК АмаЗулу
Катэгорыя:Ігракі ФК Пагронне
Катэгорыя:Ігракі ФК ПДРМ
Марус Рапаліс

**Марус Рапаліс** (; нар. , ) — літоўскі футбаліст, брамнік.

## Клубная кар’ера 
Доўгі час выступаў за вільнюскі «Жальгірыс». У 2008 годзе стаў іграком «Таўрыі», выступаў за моладзевы склад гэтага клуба. У 2009 годзе вярнуўся ў Літву, выступаў за розныя клубы.

У сакавіку 2013 года падпісаў кантракт з гродзенскім «Нёманам». У гродзенскім клубе стаў другім брамнікам пасля Сяргея Чэрніка, у сезоне 2013 двойчы з’явіўся ў стартавым складзе ў матчах Кубка Беларусі, а ў самым канцы сезона правёў два матчы ў чэмпіянаце пасля таго, як Чэрнік атрымаў траўму.

У снежні 2013 года падоўжыў кантракт з «Нёманам». Сезон 2014 пачаў як другі брамнік пасля Аляксандра Сулімы, але пазней з-за няўдалай гульні апошняга заняў месца асноўнага брамніка «Нёмана».

Па заканчэнні сезона 2014 пакінуў «Нёман» з-за фінансавых праблем клуба і ў снежні 2014 года падпісаў кантракт з літоўскім клубам «Тракай». У жніўні 2016 года стаў іграком юрмальскага «Спартака», дзе ў якасці другога брамніка дапамог камандзе выйграць чэмпіёнства. Па заканчэнні сезона 2016 завяршыў прафесійную кар’еру.

## Міжнародная кар’ера 
У 2002 годзе гуляў за моладзевую зборную Літвы.

## Дасягненні 
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Літвы (3): 2011, 2012, 2015
*  Уладальнік Кубка Літвы: 2012
*   Чэмпіён Латвіі: 2016

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбольныя варатары
Катэгорыя:Футбалісты Літвы
Катэгорыя:Ігракі ФК Спартак Юрмала
Катэгорыя:Ігракі ФК Рыцярэй
Катэгорыя:Ігракі ФК Нёман Гродна
Катэгорыя:Ігракі ФК Жальгірыс Вільнюс
Катэгорыя:Ігракі ФК Шаўляй
Катэгорыя:Ігракі ФК Судува Марыямпале
Катэгорыя:Ігракі ФК Ветра Вільнюс
Катэгорыя:Ігракі ФК Таўрыя Сімферопаль
Катэгорыя:Ігракі ФК Палонія Вільнюс
Аляксандар Човін

**Аляксандар Човін** (, нар. , ) — сербскі футбаліст, паўабаронца клуба «Врбас».

## Клубная кар’ера 
Пачынаў кар’еру ў Сербіі, гуляў за клуб «Хайдук».

У сакавіку 2013 года перайшоў у мазырскую «Славію». Не здолеў трывала замацавацца ў асноўным складзе, хоць і стала выхадзіў на поле. У жніўні 2013 года атрымаў траўму, з-за якой прапусціў канец сезона.

Па выніках сезона 2013 «Славія» страціла месца ў Вышэйшай лізе, а Човін перайшоў у клуб сербскай Суперлігі «Слабада» з Ужыцэ. У другой палове 2014 года гуляў за «Пролетар», пасля перайшоў у баснійскую «Младаст», дзе гуляў да канца сезона 2014/15. Пасля выступаў за розныя клубы ў Ваяводзіне, пераважна на рэгіянальным узроўні.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Сербіі
Катэгорыя:Ігракі ФК Врбас
Катэгорыя:Ігракі ФК Ціса Адаран
Катэгорыя:Ігракі ФК Раднічкі Сомбар
Катэгорыя:Ігракі ФК Србабран
Катэгорыя:Ігракі ФК ПІК Прыгравіца
Катэгорыя:Ігракі ФК Аджацы
Катэгорыя:Ігракі ФК Младаст Веліка Обарска
Катэгорыя:Ігракі ФК Пролетар Нові-Сад
Катэгорыя:Ігракі ФК Слабада Ужыцэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Мазыр
Катэгорыя:Ігракі ФК Хайдук Кула
Катэгорыя:Ігракі ФК Бачка-Топала
Сяргей Кожан

**Сяргей Кожан** (нар. , Рыга) — латвійскі футбаліст (абаронца) і трэнер. У цяперашні час працуе трэнерам у клубе «Аўда».

## Клубная кар’ера 
Пачынаў кар’еру ў рыжскім «Сконта», потым гуляў за гданьскую «Лехію». Другую палову 2012 года правёў у складзе салігорскага «Шахцёра», але ні разу не з’явіўся на полі. У сакавіку 2013 года перайшоў у мазырскую «Славію», але ўжо ў ліпені 2013 года пакінуў мазырскі клуб. У жніўні 2013 года вярнуўся ў «Сконта».

У 2014—2015 гадах гуляў у Польшчы і Літве, у 2016 года зноў апынуўся ў Латвіі, пачаўшы сезон у складзе юрмальскага «Спартака», пазней перайшоў у «Рыгу», у складзе якой завяршыў кар’еру.

## Міжнародная кар’ера 
Гуляў за моладзевую зборную Латвіі.

## Трэнерская кар’ера 
У 2020—2021 гадах быў галоўным трэнерам клуба «Аўда», а з пачатку 2022 года стаў працаваць памочнікам галоўнага трэнера.

## Дасягненні 
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Латвіі (2): 2005, 2013
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Латвіі (2): 2006, 2008

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Латвіі
Катэгорыя:Ігракі ФК Сконта
Катэгорыя:Ігракі ФК Лехія Гданьск
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Салігорск
Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Мазыр
Катэгорыя:Ігракі ФК ГКС Тыхы
Катэгорыя:Ігракі ФК Шаўляй
Катэгорыя:Ігракі ФК Бытовія Бытаў
Катэгорыя:Ігракі ФК Спартак Юрмала
Катэгорыя:Ігракі ФК Рыга
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Латвіі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Аўда
Міхайла Цакіч

**Міхайла Цакіч** (, нар. ) — сербскі футбаліст, паўабаронца.

## Клубная кар’ера 
Пачынаў кар’еру ў Сербіі, гуляў за клубы «Земун» і «Чукарычкі». У 2011 годзе трапіў у луганскую «Зару», але не змог замацавацца ў яе складзе.

У жніўні 2012 года быў аддадзены ў паўгадовую арэнду мазырскай «Славіі», а ў лютым 2013 года арэнда была падоўжана на ўвесь сезон 2013. У «Славіі» звычайна выхадзіў у асноўным складзе, часам выкарыстоўваўся на пазіцыі абаронцы.

Па выніках сезона 2013 «Славія» страціла месца ў Вышэйшай лізе, а Цакіч вярнуўся ў склад «Зары». Улетку 2014 года вярнуўся на радзіму, стаўшы іграком ОФК, а ў лютым 2015 года перабраўся ў малдаўскі «Ціраспаль». Па заканчэнні сезона 2014/15 «Ціраспаль» быў расфарміраваны, і Цакіч стаў іграком іншага ціраспальскага клуба — «Шэрыфа». Пакінуў «Шэрыф» у снежні 2015 года, пасля чаго заставаўся без клуба. У жніўні 2016 года вярнуўся ў «Земун». У пачатку 2017 года стаў іграком «Сінджаліча».

У студзені 2019 года перайшоў у таджыкскі «Істыклол», за які гуляў у асноўным у Кубку АФК. У жніўні таго ж года вярнуўся ў «Сінджаліч», дзе гуляў да лета 2020 года.

## Міжнародная кар’ера 
Выступаў за юнацкую зборную Сербіі, за якую гуляў на чэмпіянаце Еўропы 2009 ва Украіне.

## Дасягненні 
*  Уладальнік Суперкубка Малдовы: 2015
*  Уладальнік Суперкубка Таджыкістана: 2019

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Сербіі
Катэгорыя:Ігракі ФК Сінджаліч Бялград
Катэгорыя:Ігракі ФК Істыклол Душанбэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Земун
Катэгорыя:Ігракі ФК Шэрыф Ціраспаль
Катэгорыя:Ігракі ФК Ціраспаль
Катэгорыя:Ігракі ФК ОФК
Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Мазыр
Катэгорыя:Ігракі ФК Зара Луганск
Катэгорыя:Ігракі ФК Чукарычкі
Чармісца

**Чармі́сца** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Палата, за 36 км у напрамку на паўночны ўсход ад Полацка, за 3 км на поўнач ад вёскі Дрэтунь. Не мае паблізу ніякіх паселішчаў.

Плошча паверхні возера 0,22 км². Даўжыня 1,2 км, найбольшая шырыня 0,18 км. Даўжыня берагавой лініі 2,5 км. Плошча вадазбору 25,2 км².
Катлавіна возера моцна выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны невыразныя. Берагі забалочаныя. У паўднёвай частцы выцякае ручай у возера Дрэтунь.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Чарніца (прыток Бярэзіны)

**Чарні́ца** — рака ва Ушацкім і Докшыцкім раёнах і на мяжы Ушацкага і Глыбоцкага раёнаў Віцебскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Бярэзіна (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 22 км, плошча вадазбору 242 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,6 м/км.

Пачынаецца каля вёскі Рагазіна (Ушацкі раён), упадае ў Бярэзіну за 2 км на паўночны захад ад вёскі Беразіно (Докшыцкі раён). Працякае па Верхнебярэзінскай нізіне, пераважна па забалочанай мясцовасці. Асноўны прыток — рака Прабойніца.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Основные характеристики речных бассейнов (с площадью водосбора более 200 кв. км) // Справочник "Водные объекты Республики Беларусь"Витебской области 

Катэгорыя:Рэкі Докшыцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Ушацкага раёна
Катэгорыя:Прытокі Бярэзіны
Плошча Дзяржаўнага Сцяга (Мінск)

**Пло́шча Дзяржа́ўнага Сця́га** — плошча на перакрыжаванні пр. Пераможцаў і вуліцы Арлоўскай насупраць Нацыянальнага выставачнага цэнтра «БелЭкспа» ў Мінску. Пад размяшчэнне плошчы разглядаліся таксама пляцоўкі каля Палаца Рэспублікі і на ўездзе ў горад.

## Адкрыццё 
Урачыстае адкрыццё 2 ліпеня 2013 года пачалося з канцэрту і завяршылася афіцыйнай часткай. На адкрыццё плошчы прыехалі чыноўнікі, дыпламаты, вышэйшыя службовыя асобы краіны, прэзідэнт Лаоса Цюмалі Сайнясон і прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка. Усяго ў адкрыцці новай плошчы ўдзельнічалі 1500 чалавек. Пасля ўзняцця сцяга прагрымелі артылерыйскія залпы.

## Апісанне 
Плошча аб’яднала ў сабе ўсё тое, чым ганарыцца краіна. Герб размяшчаецца каля падножжа флагштока, сіметрычна з двух бакоў ад лесвіцы, шырыня якой складае 24 м, ёсць дзве пліты з тэкстам гімна і картай Беларусі. Па радыусе ўздоўж пешаходных дарожак размяшчаюцца 7 гранітных трохмятровых стэл з бронзавымі гербамі абласцей Беларусі і горада Мінска. Кветкавыя кампазіцыі будуць аформлены ў стылі нацыянальнага арнаменту.

## Флагшток 
Да пачатку рэканструкцыі тэрыторыі на гэтым месцы размяшчалася бетонная стэла з гадзіннікам і постаццю бога гандлю Меркурыя, якая была заменена на велізарны флагшток з нержавеючай сталі для Дзяржаўнага сцяга Рэспублікі Беларусь. Дыяметр флагштока складае 30 сантыметраў уверсе і паўтара метра ля падножжа. Вышыня — 70 метраў, верхавіна флагштока з наступам цемры міргае, выконваючы ролю гарадскога маяка, які падсвятляецца пражэктарамі.

Плошча самога сцяга, выкананага са спецыяльнай воданепранікальнай і невыгаральнай тканіны, складае 100 м кв. і важыць 25 кг. Уздымаецца і апускаецца палатно як аўтаматычна, гэтак і з дапамогай дыстанцыйнага кіравання.

## Гл. таксама 
* Плошча дзяржаўнага сцяга (Баку)

## Спасылкі 
* Президент Беларуси внес свой вклад в реконструкцию Площади Флага в Минске 

Катэгорыя:Плошчы Мінска
Соня Хені

**Соня Хені** (; ,  — ) — нарвежская фігурыстка, якая выступала ў адзіночным разрадзе і ў парным катанні, а пазней амерыканская актрыса.

Першая і адзіная трохразовая алімпійская чэмпіёнка (1928, 1932, 1936) у жаночым адзіночным катанні. Дзеліць з Йілісам Графстромам і Ірынай Радніной рэкорд па колькасці залатых алімпійскіх узнагарод у фігурным катанні (па 3). Дзесяціразовая пераможца чэмпіянатаў свету (1927—1936) і шасціразовая чэмпіёнка Еўропы (1931—1936).

Пакінуўшы ў 1936 г. ва ўзросце 24 гадоў аматарскі спорт, стала зоркай галівудскага балета на лёдзе. У 1927—1958 гадах знялася ў 15 фільмах у Галівудзе (самы вядомы «Серэнада сонечнай даліны»). У 1941 годзе прыняла амерыканскае грамадзянства. Заснавальніца (разам з мужам) музея сучаснага мастацтва (1968, паблізу Осла).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Фігурысты Нарвегіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Осла
Аляксандр Абрамавіч Брэгман

**Аляксандр Абрамавіч Брэгман** (,  — ) — рэвалюцыйны дзеяч, удзельнік барацьбы за Савецкую ўладу ў Беларусі. Брат Лазара Брэгмана.

## Біяграфія 
У сацыялістычна-дэмакратычны рух уступіў у гады Першай сусветнай вайны, пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 уваходзіў у аб'яднанай арганізацыі РСДРП, з мая 1917 бальшавік. З сакавіка 1917 года член Бабруйскага Савета, з ліпеня — член Бабруйскага камітэта РСДРП(б). 15 кастрычніка 1917 ўзначаліў Чырвонагвардзейскую камендатуру пры Бабруйскім камітэце партыі. Пасля кастрычніка 1917 года камісар па харчаванні Бабруйскага павета Мінскай губерні.

У студзені 1918, падчас наступу польскіх легіянераў генерала Ю. Доўбар-Мусніцкага, схаваўся ад арышту, пераехаў у Смаленск; працаваў у Паўночна-Заходняй абласным камітэце РСДРП(б). З красавіка 1918 г. на падпольнай рабоце ў акупаванай германскімі войскамі Беларусі. Адзін са стваральнікаў Барысаўскага, а з мая 1918 старшыня Магілёўскага падпольнага камітэта партыі. З 12 кастрычніка 1918 г. — член Магілёўскага рэўкама. У снежні 1918 года пасля вызвалення Беларусі ад германскай акупацыі сакратар Магілёўскага павятовага камітэта РКП(б), член губрэўкама.

З лютага 1919 камісар брыгады Мазырскай групы войскаў Чырвонай Арміі, захоплены ў палон польскімі ўланамі, жывым закапаны па шыю ў зямлю, а затым абезгалоўлены.

Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Беларусі
Катэгорыя:Абезгалоўленыя
Катэгорыя:Пакараныя смерцю
Парэчкі альпійскія

**Парэ́чкі альпійскія**, **Парэчкі светлыя** (*Ribes alpinum*) — від раслін сямейства агрэставых.

## Батанічнае апісанне 
Прамастаячы густы куст. Расце да 2 м вышынёй і да 1,5 м у шырыню. Кара спачатку гладкая, светла-шэрая, з часам становіцца карычневай і трэскаецца. Лісце пальчатае. Верхняя частка лісця цёмна-зялёнага колеру з валасінкамі, ніжняя частка — светла-зялёная. Расліны двухдомныя (мужчынскія і жаночыя кветкі знаходзяцца на розных раслінах). Кветкі сабраны ў групы ля аснавання лісця, мужчынскія суквецці даўжэй жаночых. Асобныя кветкі маленькія, зелянява-белыя. Плод — ягада чырвонага колеру, без смаку.

## Арэал 
Радзіма — Цэнтральная і Паўночная Еўропа ад Фінляндыі і Нарвегіі на поўдзень у Альпах і Пірэнэях. На поўдні арэала сустракаецца высока ў гарах. Рэдка сустракаецца ў Заходняй Еўропе і Вялікабрытаніі.

## Таксанамія 
Від **Парэчкі альпійскія** ўваходзіць у род  сямейства  парадку .

## Зноскі 
Катэгорыя:Парэчкі
Катэгорыя:Кусты
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Катэгорыя:Ягады
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Дрэтунь (возера)

**Дрэ́тунь** — возера ў Беларусі, у Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Палата, за 34 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада Полацк, каля вёскі Дрэтунь і чыгуначнай станцыі Дрэтунь.

Плошча паверхні 0,28 км². даўжыня 0,84 км, найбольшая шырыня 0,44 км. Даўжыня берагавой лініі 2,33 км найбольшая глыбіня возера 3,4 м, сярэдняя 1,9 м. Аб’ём вады ў возеры 0,54 млн м³. Плошча вадазбору 14,8 км².
Катлавіна возера рэшткавага тыпу, выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны вышынёй 2—4 м, спадзістыя, складзеныя з пяскоў. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі вышынёй 0,2—0,4 м, на поўдні і захадзе тарфяністыя. Дно плоскае, пясчанае ўздоўж берагоў. На большых глыбінях дно выслана сапрапелем.
Возера эўтрофнае, слабапраточнае. У Дрэтунь упадае ручай з возера Чармісца (Чэрмісца) і выцякае ручай у раку Палата. Зарастае падводнай расліннасцю.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, плотка, акунь, лінь, мянтуз і іншыя віды рыб.

На беразе возера паляўніча-рыбалоўная база.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-11. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1986 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Палаты
Рольф Цынкернагель

**Рольф Марцін Цынкерна́гель** (, ) — швейцарскі вучоны ў галіне імуналогіі, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 1996 годзе разам з П. Догерці «за адкрыцці ў галіне імуннай сістэмы чалавека, у прыватнасці яе здольнасці выяўляць клеткі, заражаныя вірусам».

## Біяграфія 
Скончыў Базельскі ўніверсітэт у 1968 годзе, дзе і працаваў. З 1971 года ў Лазанскім універсітэце. З 1973 года ў Аўстралійскім універсітэце (Канбера). З 1975 года ў клініцы медыцынскіх даследаванняў г. Ла-Джола (ЗША). З 1979 года ў Цюрыхскім універсітэце, з 1992 па люты 2008 год дырэктар Інстытута эксперыментальнай імуналогіі ў Цюрыху.

Аўтар навуковых прац па механізмах імуналагічнай талерантнасці, памяці, распазнавання клеткамі імуннай сістэмы мікробаў і малекул уласнага арганізма. Вызначыў ролю лімфацытаў (кілераў) у абароне ад вірусаў, антыцел у клетачным імунным адказе пры аўтаімунных рэакцыях у запаленчых працэсах.

Замежны член Нацыянальнай АН ЗША (1996), Аўстралійскай АН (1996), Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук (1998), Лонданскага каралеўскага таварыства (1998).

Член Германскай акадэміі прыродазнаўцаў «Леапальдзіна» (1994).

## Узнагароды 
* 1999 — Ордэн Аўстраліі
* 1996 — Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне
* 1995 — Прэмія Альберта Ласкера за фундаментальныя медыцынскія даследаванні
* 1987 — Прэмія Уільяма Колі ()
* 1986 — Міжнародная прэмія Гайрднера

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8 (т. 17)

## Спасылкі 
* Аўтабіяграфія Рольфа Цынкернагеля на Нобелеўскім сайце 

Катэгорыя:Постаці швейцарскай імуналогіі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Замежныя члены РАН
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Замежныя члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Альберта Ласкера за фундаментальныя медыцынскія даследаванні
Катэгорыя:Лаўрэаты міжнароднай прэміі Гайрднера
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі са Швейцарыі
Мова энтаў

**Мова энтаў** () — мова, на якой размаўляюць энты ў творах Дж. Р. Р. Толкіна. Фактычна энты стварылі не проста мову, але сапраўдную філасофію мовы, пра сутнасць якой кажа Фангорн: *Сапраўдныя імёны ў маёй мове (старажытна-энцкай, як бы вы яе назвалі) распавядаюць гісторыю тых рэчаў, якім яны належаць*.

Адрозніваецца павольнасцю, таму што доўгажывучыя энты маюць дастаткова часу, каб усё абмеркаваць не спяшаючыся. Таксама адрозніваецца шматлікімі паўторамі, заснавана на складаных і разнастайных адценнях вымаўлення галосных і разнастайных адрозненнях тона. Толкін таксама апісваў мову энтаў як «злітную» і «шматслоўную». Гэта абумоўлена тым фактам, што кожнае «слова» на самай справе было вельмі доўгім і падрабязным апісаннем абмяркоўваемай рэчы. Напрыклад, Лотларыэн на мову энтаў перакладаецца як Лаўрэліндорэнан; фраза *«Лаўрэліндорэнан ліндэлрэндар малінорнеліон орнемалін»* перакладаецца так: «Толькі па-за межамі Лаўрэліндорэнана (Лотлорыэна) лістота падае часцей». Яшчэ адну фразу на мове энтаў магчыма знайсці ў тым жа Уладары пярсцёнкаў: «*Таўрэлілометаумбалеморна Тумбалетаўрэа Ломенанор*», што літаральна перакладаецца як «Ляснаязацененая глыбокаячорнаядаліна глыбокадоўгалясітая Змрочнаязямля», пры гэтым Фангорн — аўтар выслоўя мае на ўвазе наступнае: «У глыбокіх далінах лесу ляжыць чорны цень».

Сваёй мовай энты карыстаюцца толькі між сабой, таму што ніхто з іншых істот, якія насяляюць Серадзем’е, не здольны яе вывучыць. Але гэта не шкодзіць энтам вучыць іншыя мовы, якія яны пасля гэтага ніколі не забываюць. Імёны энтаў маюць эльфійскія карані. Напрыклад, Фангорн у перакладзе з сіндарыну значыць «Барадатае Дрэва», Фімбрэціль — «Гнуткі Бук», Брэгалад — «Хуткі Луч».

Як і большасць іншых моў Серадзем’я, мова энтаў сваімі каранямі ўзыходзіць да мовы эльфаў квэнья.

## Гл. таксама 
* Provost W. Language and Myth in the Fantasy Writings of J. R. R. Tolkien.

## Спасылкі 
* Entish — say nothing that isn’t worth saying  
* Язык Энтов — не говори ничего, что не ценно 

Катэгорыя:Мовы Серадзем’я
Катэгорыя:Выдуманыя мовы
Эміль Шкода

**Эмі́ль Шко́да** (, , Пльзень — , Аўстрыя) — чэшскі інжынер і прадпрымальнік. Заснавальнік найбуйнейшага машынабудаўнічага завода Skoda (сёння Škoda Holding As).

## Біяграфія і прафесійная дзейнасць 
Эміль Шкода нарадзіўся 19 лістапада 1839 года ў Пльзені ў сям’і ўрача Францішака Шкоды. Бацька Эміля быў саветнікам па пытаннях аховы здароўя, меў дваранскі тытул, нададзены імператарам Францам-Іосіфам I. Урачом быў і дзядзька Эміля — Ёзэф Шкода, які жыў у Вене.

Пасля заканчэння сярэдняй школы ў горадзе Хеб (Чэхія) Эміль працягнуў навучанне спачатку ў Чэшскім Тэхнічным Універсітэце ў Празе, затым і ў Тэхнічным універсітэце Карлсруэ, Германія. Пасля завяршэння вучобы ў якасці інжынера Эміль Шкода накіраваўся праходзіць практыку ў Францыю, Англію і Злучаныя Штаты Амерыкі. Доўгі час правёў у Прусіі — адной з самых тэхнічна развітых краін таго часу. Але з пачаткам аўстра-прускай вайны ў 1866 годзе Эміль вярнуўся ў свой родны горад Пльзень, дзе стаў галоўным інжынерам фабрыкі тэхнікі Валенштайна-Вартэнберга. Праз тры гады, у 1869 годзе, ён купіў фабрыку, перанёс яе з цэнтра горада на ўскраіну і пачаў пашырацца.

У 1876 годзе адкрылася першае замежнае прадстаўніцтва ў Кіеве, пазней былі створаны прадстаўніцтвы і ў іншых краінах. У 1880-х гадах фабрыка ўяўляла сабою сучаснае ліцейнае і металаапрацоўчае прадпрыемства, здольнае вырабляць ліццё вагой у дзясяткі тон. Пад кіраўніцтвам Эміля Шкоды кампанія пачала вытворчасць абсталявання для цукровых і піваварных заводаў, руднікоў. У 1886 годзе кампаніяй Skoda была пабудавана чыгунка, а ў 1890 годзе пабудаваны новы завод па вытворчасці зброі для аўстра-венгерскай арміі. У 1896 годзе была пабудаваная новая зала зброевага завода, што дазволіла кампаніі стаць адным з найбуйнейшых еўрапейскіх вытворцаў зброі.

Эміль Шкода таксама прымаў удзел у стварэнні бровара Gambrinus.

12 снежня 1899 года завод Skoda быў ператвораны ў акцыянернае таварыства, у якім Эміль Шкода стаў генеральным дырэктарам. За развіццё машынабудавання ў Чэхіі Эміль Шкода атрымаў шматлікія ўзнагароды. Сярод іншага, ён быў членам парламента дзяржавы і шэрагу прамысловых прадпрыемстваў і ўстаноў.

Эміль Шкода памёр 8 жніўня 1900 года ў цягніку на шляху з Аўстрыі, дзе ён знаходзіўся на курорце, у сяле Зэлцтал, Штырыя. Пахаваны на Свята-Мікалаеўскіх могілках у Пльзені. Яго пахаванне было велізарнай падзеяй для горада і ваколіц. Надмагільная пліта з бронзавым надпісам «Эміль Рытэр фон Шкода», працы італьянскага скульптара Рафаэла Раманэлі, была ўстаноўлена ў 1903 годзе.

## Гл. таксама 
* Škoda Auto

## Спасылкі 
* Osobnosti.unas Emil Škoda
* Афіцыйны сайт ŠKODA HOLDING a.s.
* Osobnosti — Emil Škoda 

Катэгорыя:Выпускнікі Тэхналагічнага інстытута Карлсруэ
Катэгорыя:Выпускнікі Чэшскага тэхнічнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Škoda
Юлій Маркавіч Іргер

**Юлій Маркавіч Іргер** (,  — ) — беларускі вучоны ў галіне хірургіі. Доктар медыцынскіх навук (1928), прафесар (1934). Заслужаны дзеяч навук БССР (1939). Брат нейрахірурга .

## Біяграфія 
Нарадзіўся 4 чэрвеня 1897 года ў Мінску.

Пасля абвяшчэння БНР Ю. Іргер удзельнічаў у справе пераводу студэнтаў, ураджэнцаў Беларусі, з расійскіх універсітэтаў ва Украіну і ў Вобласць Войска Данскога. У 1922 годзе скончыў Маскоўскі ўніверсітэт. З 1934 года ў Мінскім медыцынскім інстытуце, з 1932 года адначасова кіраўнік Беларускага НДІ пералівання крыві. Навуковыя працы па пытаннях агульнай, клінічнай і аперацыйнай хірургіі, уралогіі, анатоміі і пералівання крыві.

Памёр 26 мая 1941 года. Пахаваны ў Мінску на Вайсковых могілках.

## Навуковыя працы 
* Першая дапамога ў няшчасных выпадках / Мін. Дом сан. асветы. Мн., 1931
* Пасляааперацыйная і пасляродавая затрымка мачы. Мн., 1932
* Проблема старасці і амаладжэння, 1932
* Дапаможнік па пераліванню крыві : Для сярэд. медперсаналу / Ю. М. Іргер, 1932

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

## Спасылкі 
* Иргер Юлий Маркович (4.06.1897- 1941)  

Катэгорыя:Хірургі Беларусі
Катэгорыя:Уролагі Беларусі
Катэгорыя:Гематолагі Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навук БССР
Катэгорыя:Выкладчыкі БДМУ
Ірвінг

**Ірвінг** () — англійскае імя і прозвішча, таксама тапонім.

## Прозвішча 
* Вашынгтон Ірвінг — амерыканскі пісьменнік
* Генры Ірвінг — англійскі акцёр, рэжысёр, тэатральны дзеяч
* Джон Уінслаў Ірвінг — амерыканскі пісьменнік-сатырык
* Джуліус Ірвінг — амерыканскі баскетбаліст

## Тапонім 
* Ірвінг (Тэхас)
Іржаўныя грыбы

**Іржаўныя грыбы** (*Pucciniales* ці *Uredinales*) — парадак ці клас базідыяльных грыбоў.

## Апісанне 
Міцэлій міжклетачны з гаўсторыямі, праз якія грыб паглынае пажыўныя рэчывы з клетак расліны-гаспадара, у большасці відаў мясцовы (на месцы пападання споры); зрэдку дыфузны (працінае ўсю расліну). Міцэлій і споры маюць кроплі алею аранжавага ці іржавага колеру (адсюль назва). Цыкл развіцця іржаўных грыбоў — чаргаванне гаплоіднай і дыплоіднай стадый. Маюць 5 тыпаў споранашэння. Адны віды маюць усе тыпы споранашэння (поўны  цыкл развіцця), другія — толькі некаторыя (няпоўны цыкл). Пры развіцці на адной расліне ўсіх тыпаў споранашэння грыбы называюць аднагаспадаровымі, калі гаплоідная і дыплоідная стадыі на розных расліных — рознагаспадаровымі.

## Таксанамія 
Выдзелена звыш 14 сямействаў, 7000 відаў. Пашыраны ўсюды. На Беларусі каля 400 відаў з 14 родаў: , , , , , , ,  і інш.

## Асаблівасці біялогіі 
Аблігатныя паразіты вышэйшых травяністых раслін, пераважна злакавых і бабовых. Маюць вялікую колькасць спецыялізаваных форм.

Узбуджальнікі іржы раслін. Іржаўныя грыбы ўтвараюць на пашкоджаных раслінах дробныя падушачкі споранашэння пераважна карычневага колеру, падобнага на колер іржавага жалеза, таму хвароба атрымала сваю назву.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
* Біялогія: вучэб. дапам. для 7-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / пад рэд. В. М. Ціхамірава; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — Мн.: Нар. асвета, 2010. — 199 с.: іл. ISBN 978-985-03-1340-9
*
Дзмітрый Аляксандравіч Пархачаў

**Дзмітрый Пархачаў** (нар. , ) — беларускі футбаліст, паўабаронца.

## Клубная кар’ера 
Пачынаў кар’еру ў мінскім РВАРы, пазней гуляў за мінскае «Дынама» і іншыя клубы. З 2007 года выступаў у Азербайджане і Казахстане.

У сакавіку 2013 года вярнуўся ў Беларусь, стаўшы іграком мазырскай «Славіі». У чэрвені 2013 года пакінуў мазырскі клуб і зноў накіраваўся ў Казахстан. Дапамог «Кайсару» перамагчы ў Першай лізе, але па заканчэнні сезона пакінуў каманду.

У студзені 2014 года падпісаў кантракт з клубам «Атырау». У сакавіку 2014 атрымаў грамадзянства Казахстана, дзякуючы чаму перастаў лічыцца легіянерам у мясцовым чэмпіянаце. У студзені 2016 года стала вядома, што «Атырау» не будзе падаўжаць кантракт з нападнікам.

Неўзабаве пасля зыходу з «Атырау» Дзмітрый падпісаў кантракт з дэбютантам беларускай Вышэйшай лігі — клубам «Гарадзея». У складзе «Гарадзеі» замацаваўся ў стартавым складзе на пазіцыі левага паўабаронцы. У сезоне 2017 стаў радзей з’яўляцца ў аснове, нярэдка толькі выхадзіў на замену ў канцы матча. У сезоне 2018 згуляў толькі ў пяці матчах, выйшаўшы на замену, і ў чэрвені 2018 года пакінуў клуб.

У ліпені 2018 года перайшоў у «Крумкачы». Дапамог сталічнай камандзе па выніках сезона 2018 выйсці ў Першую лігу. У студзені 2019 года падоўжыў кантракт з клубам, які змяніў афіцыйную назву на НФК. У маі 2019 года, пасля адстаўкі галоўнага трэнера Аляксея Кучука, пакінуў каманду ўслед за ім.

Пазней перайшоў на трэнерскую працу ў акадэміі мінскага «Дынама».

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Беларусі: 2004
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі: 2005
*  Пераможца Кубка Беларусі: 2007
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Азербайджана: 2008
*  Пераможца Першай лігі чэмпіянату Казахстана: 2013

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК РВАР Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Дняпро Магілёў
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК АЗАЛ
Катэгорыя:Ігракі ФК Усход Аскемен
Катэгорыя:Ігракі ФК Ардабасы Шымкент
Катэгорыя:Ігракі ФК Табол Кастанай
Катэгорыя:Ігракі ФК Жэтысу Талдыкарган
Катэгорыя:Ігракі ФК Кяпаз
Катэгорыя:Ігракі ФК Кайсар Кызыларда
Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Мазыр
Катэгорыя:Ігракі ФК Атырау
Катэгорыя:Ігракі ФК Гарадзея
Катэгорыя:Ігракі ФК Крумкачы Мінск
Валерый Канстанцінавіч Канапелька

**Валерый Канстанцінавіч Канапелька** (нар. , пасёлак Дымаўшчына, Віцебскі раён) — беларускі вучоны ў галіне радыёэлектронікі. Доктар тэхнічных навук (1990), прафесар (1992). 

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі радыётэхнічны інстытут (1971). З 1974 года ў Беларускім дзяржаўным універсітэце інфарматыкі і радыёэлектронікі, з 1996 года ў Вышэйшым каледжы сувязі.

Навуковыя працы па тэорыі інфармацыі, тэорыі кадзіравання, лічбавай апрацоўцы інфармацыі, распрацоўцы звышвялікіх інтэгральных схем і сістэм на іх аснове, у тым ліку сістэм памяці.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Радыёфізіка
Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Ірландскае паўстанне (1641)

**Ірландскае паўстанне 1641** (23 кастрычніка 1641-1652 гг.) пачалося як спроба бунту ў ірландскай каталіцкай абшчыне, але перарасло ў паўнавартаснае нацыянальна-вызваленчае паўстанне супраць англічан, стала часткай Англійскай буржуазнай рэвалюцыі XVII стагоддзя. Паўстанне было выклікана канфіскацыяй зямель і каланіяльным паглынаннем Ірландыі, якія ажыццяўляла англійская манархія пры Цюдорах і першых Сцюартах.

Паўстанне узначальвалі феадалы і каталіцкае духавенства (яны супрацьпастаўлялі сябе пратэстанцкай Англіі і былі сімвалам барацьбы за веру для сялян, якія ўдзельнічалі ў паўстанні). Мэты барацьбы былі вылучаны умераныя: верацярпімасць як гарантыя бяспекі зямель і маёмасці каталікоў, вяртанне канфіскаваных зямель (або іх часткі), спыненне самавольства англійскіх уладаў. Паўстанне было ўскладнена для яго ўдзельнікаў тым, што гэтыя мяккія патрабаванні былі вылучаны прадстаўнікамі англа-ірландскай шляхты, у той час як карэнныя ірландцы патрабавалі больш рашучых дзеянняў.

У кастрычніку 1642 паўстанцы ўтварылі сваю дзяржаву - Ірландскую канфедэрацыю каталікоў. Канфедэрацыя змагла ўсталяваць сувязі з папам рымскім і каталіцкімі краінамі, што прывяло да выкарыстання яе ў рэакцыйных мэтах апошніх. У 1643 Канфедэрацыя заключыла перамір'е, а ў 1646 - мір з англійскім каралём Карлам I, адноўлены затым у 1649 годзе; гэтая здрада шляхты і духавенства дала магчымасць англічанам цалкам заваяваць краіну і ператварыць яе ў калонію Англіі.

У жніўні 1649 у Ірландыі высадзіліся англійскія войскі пад камандаваннем Олівера Кромвеля. Войскі ажыццявілі масавыя зямельныя канфіскацыі, спрыялі стварэнню новай зямельнай арыстакратыі. Загінула трэць ірландскага насельніцтва. 26 верасня 1652 года англійскі парламент абвясціў аб ліквідацыі "мяцяжу" ў Ірландыі.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Гісторыя Ірландыі
Канановіч

**Канановіч** — беларускае прозвішча.

## Выбітныя носьбіты 
* Аляксандр Дзмітрыевіч Канановіч — беларускі кінарэжысёр.
* Апанас Майсеевіч Канановіч (1903—1962) — беларускі паэт-маладняковец.
* Іван Іванавіч Канановіч — беларускі пісьменнік.
* Іпаліт Сільвестравіч Канановіч — беларускі дзяржаўны дзеяч.
* Канстанцін Юльянавіч Канановіч — беларускі вучоны ў галіне санітарыі.
* Любоў Іванаўна Канановіч (1932—2012) — Герой Сацыялістычнай Працы.
* Мацей Юзаф Канановіч — польскі пісьменнік, перакладчык з беларускай мовы.
* Сяргей Канановіч — беларускі гітарыст.
* Уладзімір Ільіч Канановіч (нар. 1964) — беларускі гісторык.
Іван Іванавіч Канановіч

**Іван Іванавіч Канановіч** (нар. , вёска Кукавічы, Капыльскі раён, Мінская вобласць) — беларускі пісьменнік.

## Біяграфія 
Скончыў Вялікараёўскую СШ (1956), Баранавіцкае вучылішча сельскай гаспадаркі (1956), Мінскае ПТВ-9 (1962), Беларускі дзяржаўны універсітэт (1968).

Працаваў трактарыстам у Цімкавіцкай МТС, на цаліне, слесарам-рамонтнікам, інжынерам не Мінскім аўтазаводзе, у шматтыражцы «Автозаводец». З 1982 у выдавецтве «Мастацкая літаратура»

Аўтар кніг «Заводскія світанні» (1978), «Белы чыгун» (1981), «Цёплы камень» (1985), «Асобая зона» (1992).

## Прэміі і ўзнагароды 
* (2008) Залаты купідон

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты Купідон»
Ігар Віктаравіч Чараднічэнка

**Ігар Чараднічэнка** (нар. , ) — украінскі футбаліст, абаронца аматарскага клуба «Вікторыя» з Мыкалаіўкі.

## Клубная кар’ера 
Пачынаў кар’еру ў харкаўскім «Металісце», але пазней перастаў трапляць у асноўны склад. У 2005 перайшоў у клуб «Александрыя», з якім прайшоў шлях ад Другой лігі да выхаду ў Прэм’ер-лігу ў 2011 годзе.

У лютым 2013 года падпісаў кантракт з «Тарпеда-БелАЗ». У жодзінскім клубе трывала выступаў у аснове на пазіцыі цэнтральнага абаронцы, часам гуляў як флангавы абаронца. У жніўні 2013 года быў выцеснены з асноўнага складу Віталем Казанцавым і пасля з’яўляўся на полі эпізадычна. У студзені 2014 года пакінуў жодзінскі клуб.

Пасля «Тарпеда-БелАЗ» спрабаваў вярнуцца ў «Александрыю», але не падышоў і ў сакавіку 2014 года стаў іграком кіраваградскай «Зоркі». Пакінуў «Зорку» ў кастрычніку 2014 года.

У лютым 2015 года праходзіў прагляд у беларускім «Слуцку», але не падышоў клубу. У выніку ў сакавіку 2015 стаў іграком крыварожскага «Гарняка». Пазней выступаў за харкаўскі «Геліяс». Улетку 2017 года далучыўся да клуба «Металіст 1925». Дапамог «Металісту 1925» выйсці ў Першую лігу, але сам па заканчэнні сезона 2017/18 перайшоў у жытомірскае «Палессе».

У сакавіку 2019 года абвясціў аб завяршэнні кар’еры, аднак працягнуў выступаць і пазней на аматарскім узроўні за клуб «Вікторыя» з Мыкалаіўкі.

## Дасягненні 
*  Пераможца Першай лігі чэмпіянату Украіны: 2010/11

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Украіны
Катэгорыя:Ігракі ФК Вікторыя Мыкалаіўка
Катэгорыя:Ігракі ФК Палессе Жытомір
Катэгорыя:Ігракі ФК Металіст 1925 Харкаў
Катэгорыя:Ігракі ФК Геліяс Харкаў
Катэгорыя:Ігракі ФК Гарняк Крывы Рог
Катэгорыя:Ігракі ФК Зорка Крапыўныцкы
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ
Катэгорыя:Ігракі ФК Александрыя
Катэгорыя:Ігракі ФК Металіст Харкаў
Катэгорыя:Ігракі ФК Металіст-2 Харкаў
Канстанцін Юльянавіч Канановіч

**Канстанцін Юльянавіч Канановіч** (, вёска Грабаўка,  Магілёўская губерня — ) — беларускі вучоны ў галіне санітарыі і эпідэміялогіі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і дробнага служачага. Агульную адукацыю атрымаў у Гомельскай 6-класнай прагімназіі і Чарнігаўскай гімназіі. Закончыўшы з адзнакай у кастрычніку 1899 г. медыцынскі факультэт Кіеўскага ўніверсітэта, працаваў земскім урачом у мястэчку Уваравічы Гомельскага павета. Лячыў хворых і пісаў першую навуковую працу, вывучаў стан урачэбнай дапамогі сельскаму насельніцтву і назіраў за будаўніцтвам бальніцы, займаўся санітарна-гігіенічнымі пытаннямі.

У чэрвені 1906 г. пераехаў у Магілёў, атрымаў пасаду ўрача земскай управы. Пасля праходжання спецыялізацыі ў Пецярбургу па захворваннях вуха, горла і носа ў тым жа годзе стаў першым спецыялістам па гэтых хваробах у Магілёўскай губерні.

На працягу сваёй урачэбнай дзейнасці напісаў звыш 50 навуковых прац, надрукаваў больш 60 папулярных артыкулаў. Быў арганізатарам першага губернскага з’езда ўрачоў, які адбыўся ў 1907 г.

Значным фактычным статыстычных матэрыялам напоўнена манаграфія К. Ю. Канановіча. У ёй коратка апісана гісторыя сельскай медыцынскай часткі ў губерні, паказаў на крайні недахоп лячэбных і санітарных устаноў. Прапановы К. Ю. Канановіча ляглі ў аснову многіх рэкамендацый першага з’езда ўрачоў Магілёўскай губерні, які адбыўся ў 1907 годзе.

У маі 1911 г. заняў пасаду магілёўскага санітарнага ўрача. Па яго прапанове ў горадзе быў створаны шэраг санітарных устаноў: прышчэпачны пункт, лабараторыя, дэзінфекцыйна-транспартнае бюро і інш., пачата рэгістрацыя інфекцыйных хворых, імунізацыя насельніцтва.

Будучы ваенным урачом, у 1914—1918 гг. узначальваў санітарна-эпідыміялагічную службу ў павятовым аддзеле аховы здароўя, працягваючы адначасова працаваць як спецыяліст.

У гады Вялікай Айчыннай вайны добраахвотна ўступіў у Чырвоную Армію, паехаў на фронт і працаваў там па спецыяльнасці. Узнагароджаны ордэнам Леніна і медалямі.

15 сакавіка 1954 г. К. Ю. Канановіч памёр у г. Уладзіміры.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Медыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Медыкі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Медыкі СССР
Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Уладзімір Ігаравіч Пяцігорац

**Уладзімір Пяцігорац** (нар. , Мінск) — беларускі футбаліст, брамнік.

## Клубная кар’ера 
Пачынаў кар’еру ў мінскім МТЗ-РІПА (пазней «Партызан»), спачатку гуляў за дубль, а ў сезоне 2010 стаў асноўным брамнікам. Пасля спынення існавання «Партызана» ў пачатку 2012 года перайшоў у «Гарадзею».

У студзені 2013 года падпісаў кантракт з жодзінскім «Тарпеда-БелАЗ». У жодзінскім клубе стаў трэцім брамнікам. Свой адзіны матч у аснове правёў 7 ліпеня 2013 года супраць «Гомеля», у гэтым матчы прапусціў гол з чужой паловы поля ад Аляксандра Карніцкага.

У лютым 2014 года вярнуўся ў «Гарадзею», дзе стаў другім брамнікам пасля Сімаса Скіндэрыса. У студзені 2015 года падоўжыў кантракт з «Гарадзеяй». У сезоне 2015 з’явіўся на полі толькі двойчы, абодва разы ў матчах Кубка Беларусі.

У лютым 2016 года праходзіў прагляд у гродзенскім «Нёмане» і «Лідзе», але беспаспяхова. У выніку, папоўніў склад мінскага «Тарпеда», дзе стаў асноўным брамнікам. У снежні 2017 года па пагадненні бакоў пакінуў сталічны клуб, аднак у лютым 2018 года вярнуўся ў каманду і неўзабаве падпісаў новае пагадненне. Сезон 2018 пачынаў у дублі тарпедаўцаў, пазней стаў рэзервовым брамнікам, на полі з’явіўся ў адным матчы.

У сакавіку 2019 года па ўзаемнай згодзе разарваў кантракт з «Тарпеда» і неўзабаве далучыўся да бабруйскай «Белшыны». У складзе каманды чаргаваўся на полі з Сяргеем Туранком, дапамог бабруйчанам перамагчы ў Першай лізе. У студзені 2020 года стала вядома, што брамнік пакідае «Белшыну».

У лютым 2020 года стаў іграком рэчыцкага «Спадарожніка». Стаў асноўным брамнікам каманды, разам з ёй выйшаў у Вышэйшую лігу. У лютым 2021 года падоўжыў кантракт са «Спадарожнікам». У першай палове 2021 года быў другім брамнікам «Спадарожніка» пасля Канстанціна Рудзянка.

У ліпені 2021 года перайшоў у дзяржынскі «Арсенал». У складзе каманды чаргаваўся з Данілам Сокалам, разам з «Арсеналам» трэці раз запар перамог у Першай лізе. У студзені 2022 года па заканчэнні кантракта пакінуў клуб, пасля чаго некаторы час праходзіў прагляд у петрыкаўскім «Шахцёры». У лютым 2022 года пачаў трэніравацца з магілёўскім «Дняпром», з якім у сакавіку падпісаў кантракт. Стаў другім брамнікам каманды, саступіўшы канкурэнцыю Уладзіміру Жураву. У лютым 2023 года па заканчэнні кантракта пакінуў магілёўскі клуб.

У сакавіку 2023 года стаў іграком «Мінска». У камандзе быў другім брамнікам пасля Аляксандра Нячаева. Пакінуў сталічны клуб у снежні 2023 года.

У лютым 2024 года далучыўся да гомельскага «Паперпрама». У ліпені 2024 года пакінуў клуб.

## Міжнародная кар’ера 
У 2010 годзе выступаў за моладзевую зборную Беларусі.

## Дасягненні 
* Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі (3): 2019, 2020, 2021

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбольныя варатары
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Партызан Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Гарадзея
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына
Катэгорыя:Ігракі ФК Спадарожнік Рэчыца
Катэгорыя:Ігракі ФК Арсенал Дзяржынск
Катэгорыя:Ігракі ФК Дняпро Магілёў
Катэгорыя:Ігракі ФК Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Паперпрам Гомель
Антон Генадзевіч Сякрэт

**Антон Сякрэт** (нар. , станіца Брухавецкая, Краснадарскі край) — расійскі футбаліст, нападнік.

## Клубная кар’ера 
Пачынаў кар’еру ў клубе «Краснадар-2000», а пасля спынення яго існавання ў пачатку 2011 года перабраўся ў «Кубань». Гуляў пераважна за моладзевы склад. 31 сакавіка 2012 года дэбютаваў за клуб у Прэм'ер-лізе: выйшаў на замену на 75-й хвіліне і забіў гол на 88-й у матчы супраць ЦСКА (1:1).

Другую палову 2012 года правёў у арэндзе ў астраханскім «Валгары». У сакавіку 2013 года перайшоў у арэнду ў жодзінскае «Тарпеда-БелАЗ», у ліпені 2013 года вярнуўся ў «Кубань». У верасні 2013 года адправіўся ў арэнду ў растоўскі СКВА.

У 2014 годзе выступаў за моладзевы склад «Кубані». У студзені 2015 года па закачнэнні кантракта пакінуў краснадарскі клуб.
 
У 2015 годзе далучыўся да клуба «Акіян» з чэмпіянату Крыма. З лета 2016 года выступаў у чэмпіянаце Краснадарскага края, у 2018 годзе разам з белаглінскім «Коласам» стаў чэмпіёнам края.
 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Расіі
Катэгорыя:Ігракі ФК Акіян Керч
Катэгорыя:Ігракі ФК Кубань Краснадар
Катэгорыя:Ігракі ФК СКА Растоў-на-Доне
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ
Катэгорыя:Ігракі ФК Валгар Астрахань
Катэгорыя:Ігракі ФК Краснадар-2000
Янг

**Янг** — англійскае прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Берт Янг, амерыканскі акцёр
* Джон Уотс Янг (1930—2018), астранаўт ЗША
* Джэкі Янг, амерыканская баскетбалістка
* Кевін Янг, амерыканскі лёгкаатлет
* Ларэта Янг, амерыканская актрыса
* Пітэр Янг (мастак)
* Роджэр Янг, амерыканскі салдат
* Тэрэнс Янг, англійскі кінарэжысёр

## Тапонім 
* Янг (акруга)
Павел Аляксандравіч Платонаў

**Павел Платонаў** (нар. , ) — беларускі футбаліст, паўабаронца.

Брат-блізнюк Паўла, Дзмітрый, таксама футбаліст.

## Клубная кар’ера 
З 2003 года выступаў за «Зорку-БДУ». У 2006 годзе разам з братам перайшоў у барысаўскі БАТЭ, у шэрагах якога двойчы стаў чэмпіёнам краіны, пасля гуляў за «Граніт», «Шахцёр» і «Гомель». У 2012 годзе ўпершыню разышоўся з братам па розных клубах, бо стаў іграком «Гарадзеі».

У студзені 2013 года перайшоў у «Тарпеда-БелАЗ», але ў жодзінскім клубе з’яўляўся на полі толькі эпізадычна. Па заканчэнні сезона ў студзені 2014 года пакінуў клуб і завяршыў прафесійную кар’еру, перайшоўшы на працу ў IT-сферу.

## Міжнародная кар’ера 
У 2005—2007 гадах гуляў за моладзевую зборную Беларусі.

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Беларусі (2): 2006, 2007
*  Уладальнік Кубка Беларусі (2): 2006, 2011
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі: 2011
*  Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2010

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Энергетык-БДУ
Катэгорыя:Ігракі ФК БАТЭ
Катэгорыя:Ігракі ФК Граніт Мікашэвічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Салігорск
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК Гарадзея
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ
Харысан Шміт

**Харысан Хейган «Джэк» Шміт** (; нар.  г.) — астранаўт ЗША ў адстаўцы, сенатар-рэспубліканец ад штата Нью-Мексіка ў 1977—1983 гадах. Уключаны ў Залу славы астранаўтаў.

Астранаўт-вучоны, доктар геалогіі Гарвардскага ўніверсітэта. Працаваў над геалогіяй Месяца, распрацоўваў праграмы геалагічных даследаванняў для экіпажаў Апалонаў, удзельнічаў у геалагічнай падрыхтоўцы ўсіх астранаўтаў.

Быў у складзе экспедыцыі «Апалон-17», шосты высадцы людзей на Месяц. Агульная працягласць знаходжання месяцавага модуля на паверхні Месяца — 75 гадзін 1 хв.

У 1973 годзе Шміт быў узнагароджаны медалём НАСА «За выбітныя заслугі».

Да 1974 года працаваў у НАСА памочнікам дырэктара па навукова-даследчых работ.

У праграме Апалон адзіны астранаўт — не лётчык па прафесіі. На 2011 год, ён з'яўляецца апошнім чалавекам, які высадзіўся на паверхню Месяца. У час экспедыцыі «Апалон-17» ён выйшаў з месяцавага модуля пасля камандзіра, Юджына Сернана. Але перад адпраўленнем Юджын Сернан вярнуўся ў месяцавы модуль пасля Шміта, стаўшы апошнім на сёння чалавекам, які стаяў на Месяцы.

Катэгорыя:Астранаўты ЗША
Сцюарт Ален Руса

**Сцюарт Ален Ру́са** (;  — ) — астранаўт ЗША. Палкоўнік ВПС ЗША, з 1976 года ў адстаўцы.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Дуранга, штат Каларада, вырас у Клермары, Аклахома. У 1962 годзе скончыў Каларадскі ўніверсітэт у Боўлдэры, у 1965 годзе — школу падрыхтоўкі пілотаў для аэракасмічных даследаванняў. З 1966 года ў складзе групы астранаўтаў НАСА.

Сцюарт Руса быў у складзе экспедыцыі «Апалон-14», трэцяй высадцы людзей на Месяц. Ён удзельнічаў у якасці камандзіра арбітальнага модуля, гэта значыць ён не ступаў на паверхню Месяца. У космасе правёў 9 сутак. У 1971 годзе быў узнагароджаны медалём НАСА «За выдатныя заслугі».

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце НАСА

Катэгорыя:Астранаўты ЗША
Катэгорыя:Узнагароджаныя Медалём НАСА за выдатную службу
Катэгорыя:НАСА
Катэгорыя:Памерлі ад панкрэатыту
Апалон-14

**«Апалон-14»** () — пілатуемы касмічны карабель, на якім была ажыццёўлена трэцяя высадка людзей на Месяц.

## Экіпаж 
* Камандзір — Алан Шэпард.
* Пілот каманднага модуля — Сцюарт Руса.
* Пілот месяцавага модуля — Эдгар Мітчэл.

Алан Шэпард быў найбольш сталым чалавекам на той час, які выконваў касмічны палёт (47 гадоў). Экіпаж у цэлым меў мінімальны палётны досвед. Мітчэл і Руса здзяйснялі першы палёт. Шэпард не быў пачаткоўцам, аднак ён налётаў толькі 15 хвілін у субарбітальны палёце па праграме «Меркурый». Па праграме Джэміні ён не лётаў з-за медыцынскіх праблем, звязаных з хваробай вуха, якая пазней была паспяхова вылечана хірургічным шляхам.

## Агульныя звесткі 
Карабель уключаў у сябе камандны модуль (узор 110) і месяцавы модуль (узор LM-8). Для каманднага модуля астранаўты выбралі пазыўны «Кітым Хок» (месца, дзе здзейснілі свой першы палёт на самалёце браты Райт), для месяцавага модуля — «Антарэс» (зорка ў сузор’і Скарпіёна, якую астранаўты павінны былі назіраць падчас пасадкі на Месяц). Вага карабля: 44,5 тоны. Для запуску выкарыстоўвалася ракета «Сатурн-5» (узор AS-509). Місіі трэба было вярнуць давер да праграмы «Апалон» пасля аварыі «Апалона-13».

## Задачы палёту 
Мэта палёту — высадка на Месяцы з правядзеннем даследаванняў па больш шырокай праграме, чым пры палёце карабля «Апалон-12». Прадугледжваліся пасадка на Месяц у раёне кратара Фра Маўра (месца пасадкі карабля «Апалон-13»), адпрацоўка тэхнікі пасадкі месяцавага модуля ў перакрыжаваным мацерыковым раёне Месяца (дзве папярэднія экспедыцыі прымесяцоўваліся ў марскіх раёнах), збор узораў месяцавага грунту, фатаграфаванне і кіназдымка на паверхні Месяца, ўстаноўка на Месяцы навуковых прыбораў, даследаванне лакальных магнітных палёў з дапамогай партатыўнага магнітаметра (перавозілі разам з іншым абсталяваннем на спецыяльнай калясцы), фатаграфаванне паверхні Месяца з селенацэнтрычнай арбіты (у першую чаргу, раёна кратара Дэкарт — разліковага месца высадкі экспедыцыі на караблі «Апалон-16»), падзенне на Месяц апошняй прыступкі ракеты-носьбіта і выкарыстанай ўзлётнай прыступкі месяцавага модуля, некаторыя іншыя задачы. Праграма палёту была выкананая цалкам.

## Спасылкі 
* Раздзел пра палёт «Апалона-14» на сайце NASA 
* Карта перасоўванняў экіпажа «Апалона-14» па паверхні Месяца 
* Артыкул з крытыкай «тэорыі фальсіфікацыі» палётаў на Месяц

1971
31
Катэгорыя:Пілатуемыя касмічныя апараты
Катэгорыя:Праграма «Апалон»
Катэгорыя:Даследаванне Месяца
Катэгорыя:Штучныя спадарожнікі Месяца