open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Яўсей Сцяпанавіч Канчар

**Яўсей Сцяпанавіч Канчар** (, вёска Сяўкі, Рэчыцкі павет, Мінская губерня, цяпер , Гомельская вобласць — ) — беларускі палітычны дзеяч, гісторык, публіцыст, вучоны ў галіне эканамічнай геаграфіі.

## Біяграфія 
Скончыў Мар'інагорскае земляробчае вучылішча (1902), вучыўся ў Санкт-Пецярбургу на Вышэйшых сельскагаспадарчых курсах (Агранамічным інстытуце, 1910-14), скончыў Петраградскую сельскагаспадарчую акадэмію (1922). 3 1902 у Тыфлісе, за ўдзел у рэвалюцыйным руху ў 1906 арыштаваны, у 1908 апраўданы судом. 3 1910 у Пецярбургу, далучыўся да кааперацыйнага руху, супрацоўнік Пецярбургскага камітэта сельскіх таварыстваў. Аўтар дапаможнікаў па кааперацыі («Кіраўніцтва па сельскай кааперацыі», 1913).

Пасля Лютаўскай рэвалюцыі ўвайшоў у беларускі нацыянальны рух, быў сябрам Беларускага нацыянальнага камітэта (Мінск), у красавіку 1917 выйшаў з яго. 3 лістапада 1917 старшыня Беларускага абласнога камітэта пры Усерасійскім савеце сялянскіх дэпутатаў, адзін з арганізатараў Усебеларускага з'езда 1917. Загадчык навукова-статыстычнага аддзела Беларускага нацыянальнага камісарыяту, старшыня Беларускага вольна-эканамічнага таварыства. Выдаў зборнік «Беларускае нацыянальнае пытанне», друкаваўся ў газ. «Дзянніца», час. «Чырвоны шлях». У 1918 выдаў у Белнацкаме нарыс «З гісторыі грамадскіх, нацыянальных і рэвалюцыйных рухаў беларусаў. Частка II. Гісторыя ўзнікнення і дзейнасць арганізацый. Выпуск першы: Беларускі абласны камітэт — 1-ы Усебеларускі з'езд», які ў далейшым быў, відаць, канфіскаваны з бібліятэк і знішчаны.

У справе беларускага пытання крытыкаваў як пазіцыі бальшавікоў як праціўнікаў нацыянальнага руху, так і кіраўнікоў Беларускай рады з іх паспешным абвяшчэннем БНР.

Аўтар эканамічнай геаграфіі БССР (1923, прапаноўвалася выд-ву «Савецкая Беларусь»). У канцы 1960-х гадоў прапаноўваў свой удзел у працы выд-ва «Беларуская энцыклапедыя» і час. «Полымя», але не атрымаў згоды.

Асабісты архіў Я. Канчара зберагаецца ў Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь.

## Літаратура 
* 
* *Скалабан В.* Першыя крокі рэспублікі // Крыніца. 1988.
* *Скалабан В.* «Будаваць сваю хату» // Нёман, 1993, № 1. — С. 136—138.

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Эканамісты Беларусі
Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Географы Беларусі
Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Эканамісты СССР
Катэгорыя:Палітыкі СССР
Катэгорыя:Публіцысты СССР
Катэгорыя:Географы СССР
5diez

**#####** альбо **«5diez»** (пяць дыезаў) — беларускі альтэрнатыўны гурт.

## Біяграфія 
Гурт створаны ў Віцебску ў верасні 2001 года. Дэбютны дыск **#####** стаў, па версіі RAMP-2005, «*Альбомам года*».

Восень 2007 года адзначылася новым — трэцім па ліку — альбомам «Один в поле воин».
18-га снежня 2009 года ##### прадставілі свой новы альбом — Пандемия, саўнд-прадзюсарам якога стаў дацкі гукаінжынер Якаб Хансен. Апроч фізічнага выдання (кампакт-дыска), альбом таксама даступны для бясплатнай спампоўкі на афіцыйным сайце гурта.

## Дыскаграфія 
### Альбомы
* *В этой жизни меня подводят доброта и порядочность* (2004)
* *Куча мыслей в голове [EP]* (2006)
* *Камикадзе* (2006)
* *Один в поле воин* (2007)
* *Мёртвые тела [EP]* (2008)
* *Пандемия* (2009)

## Дасягненні 
* 2003 — Прэмія Moscow Alternative Music Awards (MAMA) у катэгорыі «Адкрыццё года».
* 2005 — Прэмія Russian Alternative Music Prize (RAMP) у катэгорыі «Альбом года».
* 2007 — Прэмія St. Petersburg Alternative Music Awards (S.P.A.M. Awards) у катэгорыі «Лепшы непіцерскі гурт».
* 2008 — Прэмія Fuzz у катэгорыі «Песня года» з трэкам *2АнгелА*.
* 2009 — Прэмія Moscow Alternative Music Awards (MAMA) у катэгорыі «Лепшы немаскоўскі гурт 2008-2009».

## Спасылкі 
* 
* [Старонка на MySpace(https://be.wikipedia.org/wiki/MySpace)] 

Катэгорыя:Метал-гурты Беларусі
Катэгорыя:Ню-метал-гурты Беларусі
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2001 годзе
Катэгорыя:Гурты Віцебска
Канстанцін Віктаравіч Яроменка

**Канстанцін Віктаравіч Яроменка** (, , Украінская ССР — , , Расія) — расійскі спартсмен, заслужаны майстар спорту, гулец у футзал. Прызнаны лепшым гульцом міні-футбола XX стагоддзя.

## Спартыўная кар’ера 
У 1988—1990 гадах гуляў у «вялікім» футболе. Правёў адзін матч на чэмпіянаце СССР 1988 за днепрапятроўскі «Дняпро».

Выступ у міні-футболе пачаў за днепрапятроўскі «Механізатар», у складзе якога стаў уладальнікам адзінага Кубка СССР па міні-футболе. У 1991 годзе прыняў рашэнне перайсці ў маскоўскую «Дзіну», у складзе якой заваяваў каля двух дзесяткаў камандных трафеяў і ўсталяваў мноства асабістых дасягненняў. У прыватнасці, Яроменка восем разоў запар станавіўся лепшым бамбардзірам чэмпіянату Расіі.

Яроменка з’яўляецца лепшым бамбардзірам у гісторыі зборнай Расіі па міні-футболе. Ён вызначыўся яшчэ ў першым у гісторыі матчы зборнай СССР па міні — футболе, забіўшы гол у вароты зборнай Венгрыі. На чэмпіянаце свету 1992 ён забіў 15 з 20 мячоў расіян і ледзь не стаў лепшым бамбардзірам турніру, хоць правёў усяго тры матчы замест васьмі, якія адыгралі паўфіналістамі турніру.

Менавіта гол Яроменка і яго вырашальны ўдар у пасляматчавай серыі пенальці дазволілі зборнай дамагчыся галоўнага поспеху на сённяшні дзень — залатых медалёў Чэмпіянату Еўропы па міні-футболе 1999.

Завяршыў прафесійную кар’еру ў сувязі з рызыкай раптоўнай смерці ад прыроджанага пароку сэрца.

Першы прэзідэнт Суперлігі міні-футбола Расіі. З 2002 года і да канца жыцця працаваў прэзідэнтам МФК «Дынама» (шасціразовы чэмпіён Расіі, трохразовы ўладальнік кубка Расіі, уладальнік Кубка УЕФА 2006/07).

Катэгорыя:Пахаваныя на Траякураўскіх могілках
Катэгорыя:Ігракі ў міні-футбол
Катэгорыя:Ігракі ФК Алга Бішкек
Катэгорыя:Ігракі ФК Іртыш Паўладар
Катэгорыя:Ігракі ФК Селенга Улан-Удэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Дняпро Дніпро
Катэгорыя:Футбалісты СССР
Катэгорыя:Члены Савета Федэрацыі Расіі
Катэгорыя:Памерлі ад сардэчнай недастатковасці
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту Расіі
Encyclopedia Dramatica

**Encyclopædia Dramatica** — сатырычная інтэрнэт-энцыклапедыя, заснаваная на рухавіку MediaWiki. Яна была заснавана ў 2004 годзе Шерадам Дэгрыпа (), таксама вядомым як «Girlvinyl». Тэматыка яе змесціва звязана ў першую чаргу з культурай іміджборд і інтэрнэт-мемамі. Дэвізам энцыклапедыі з’яўляецца фраза «In lulz we trust».

Падобным па тэматыцы сайтам на рускай мове можа з’яўляцца Lurkmore.ru. Больш за тое, дамен encyclopediadramatica.ru з’яўляецца аліясам Lurkmore.ru.

## Спасылкі 
* Lulzcon — Official Encyclopædia Dramatica convention

Катэгорыя:Вікі-праекты
Катэгорыя:Анлайнавыя энцыклапедыі
Катэгорыя:Сеткавы фальклор
Катэгорыя:Сайты
Альбрэхт I Габсбург

**Альбрэхт I** (; 1016 — каля 1055) — граф, прадстаўнік дому Габсбургаў, сын Радбота і Іды Габсбург.

Пасля смерці бацькі Альбрэхт і яго браты Вернэр і Антон, падзялілі паміж сабой графства Габсбург і некаторыя іншыя ўладанні бацькі.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Габсбургі
Катэгорыя:Графы Габсбург
Катэгорыя:Асобы
Эдырнэ

**Эдырнэ** () — горад на крайнім захадзе Турцыі каля граніцы з Грэцыяй і Балгарыяй. Адміністрацыйны цэнтр правінцыі Эдырнэ. Сталіца Асманскай імперыі ў 1365—1457. 

Назва горада — турэцкая адаптацыя гістарычнай назвы Адрыянопаліс (*Hadrianopolis*) (аналагічна, балг.: *Одрин*, сербск.: *Једрене*).

За сваю шматвекавую гісторыю горад быў сведкам як мінімум 16 вялікіх бітваў. Ваенны гісторык Джон Кіган назваў яго «самым аспрэчваемым месцам на планеце».

## Культура 
У Эдзірнэ штогод у чэрвені праводзіцца традыцыйны турнір па алейнай барацьбе пад назвай Кіркпінар. Некаторыя лічаць яго самым старым дзеючым спартыўным мерапрыемствам пасля Алімпійскіх гульняў.

Іншы міжнародны фестываль у Эдзірнэ называецца Какава — гэта веснавое свята цыган, якое праводзіцца штогод 5 мая.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Жазеф Галеві (1827—1917) — французскі семітолаг
* Акоп Аванесавіч Паранян (1843—1891) — армянскі пісьменні-сатырык

## Галерэя 

Файл:Selimiye_camii.JPG 
Файл:Edirne_mosque_outside.jpg
Файл:Salimiye's beauty and grandeur.jpg
Файл:Stained glass in Selimiye Mosque.jpg
Файл:Interior_of_Old_Mosque_in_Edirne.jpg
Файл:Edirne_tower.jpg
Файл:Adalet_Tower_in_Edirne,_Turkey.jpg
Файл:Edirne_7341_Nevit.JPG
Файл:Edirne_7342_Nevit.JPG
Файл:Edirne_sultan%27s_bridge.jpg
Файл:Edirne_Graveyard_7345_Nevit.JPG
Файл:Sts._Constantine_and_Helen_Church_(Edirne),_Front.jpg

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Турцыі
Шымпанзэ

**Шымпанзэ́** (*Pan*) — род з сямейства гамінід атрада прыматаў. Да яго адносяцца два віды: шымпанзэ звычайны (*Pan troglodytes*) і шымпанзэ карлікавы (*Pan paniscus*), таксама вядомы пад назвай баноба. Абодва віды знаходзяцца пад пагрозай вымырання.

## Апісанне 
Даўжыня цела 63-94 см, маса самцоў 56-80 кг. Рост 170 см. Целасклад немасіўны, пярэднія канечнасці даўжэйшыя за заднія. Валасяное покрыва чорнае, негустое, лоб часта голы. У многіх скура цела светлая. Галава невялікая, акруглая, ёсць лобныя пазухі, тваравы аддзел чэрапа слаба выступае наперад. Аб'ём мозга 350—550 см³. Вушы вялікія, адтапыраныя. Пры хадзьбе па зямлі абапіраюцца на яе ўсёй падэшвай ступні і тытульным бокам пальцаў пярэдніх канечнасцей. Паміж пальцамі задніх канечнасцей ёсць невялікія перапонкі. Палаваспелыя ў 12 гадоў. Нараджаюць 1 (радзей 2) дзіцяняці.

Кормяцца пераважна пладамі, лісцем, карэннем, беспазваночнымі і дробнымі пазваночнымі жывёламі. Трымаюцца групамі на чале з самцом-важаком. Вышэйшая нервовая сістэма знаходзіцца на высокім узроўні ў параўнанні з іншымі млекакормячамі. Жывуць да 50-60 гадоў.

## Інтэлект 
Хоць шымпанзэ не могуць казаць з-за будынкі галасавога апарата, яны здольныя размаўляць рукамі на мове глуханямых людзей (мове жэстаў). Яны здольныя ўжываць слова ў пераносным сэнсе, могуць ствараць новыя паняцці, камбінуючы вядомыя словы, напрыклад: «запальнічка» - «бутэлька-запалка», валодаюць пачуццём гумару. Першую шымпанзэ навучылі гаварыць на мове жэстаў у 1967 годзе, а да 1972 ужо з дзясятак шымпанзэ былі навучаны мове жэстаў. Таксама былі прыдуманыя іншыя мовы для зносін з шымпанзэ, такія як мова сімвалаў і мова лексіграм. Самца Канзі атрымалася навучыць разумець на слых каля 3000 англійскіх слоў і актыўна ўжываць больш чым 500 слоў пры дапамозе клавіятуры з лексіграмам. Апісаны выпадак, калі навучаная мове знакаў самка Баноба сама навучыла яму свайго дзiцяня.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Шымпанзэ
Глюксбургі

— радавое гняздо дынастыі]]
**Глюксбургі** (, , ) — дынастыя манархаў у некалькіх еўрапейскіх дзяржавах. Галіна Ольдэнбургскай дынастыі.

Поўная назва — Шлезвіг-Гольштэйн-Зондэрбург-Глюксбург (, ).

## Манархі 
### Герцагі Глюксбургскія (з 1825 года) 
# Вільгельм (1785—1831), герцаг Шлезвіг-Гольштэйн-Зондэрбург-Глюксбургскі (1825—1831; раней — герцаг Шлезвіг-Гольштэйн-Зондэрбург-Бекскі)
# Карл (1813—1878), старэйшы сын герцага Вільгельма, герцаг Глюксбургскі (1831—1878)
# Фрыдрых (1814—1885), другі сын герцага Вільгельма, тытулярны герцаг Глюксбургскі (1878—1885)
# Фрыдрых Фердынанд (1855—1934), сын герцага Фрыдрыха, тытулярны герцаг Глюксбургскі (1885—1934), тытулярны герцаг Шлезвіг — Гальштэйнскі (1931—1934)
# Вільгельм Фрыдрых (1891—1965), сын герцага Фрыдрыха Фердынанда, тытулярны герцаг Шлезвіг-Гольштэйнскі і Глюксбургскі (1934—1965)
# Петэр (1922—1980), сын герцага Вільгельма Фрыдрыха, тытулярны герцаг Шлезвіг-Гальштэйнскі і Глюксбургскі (1965—1980)
# Крыстаф (нар. 1949), сын герцага Петэра, тытулярны герцаг Шлезвіг-Гальштэйнскі і Глюксбургскі (з 1980 года)

### Каралі Грэцыі (1863—1967) 
# Георг I (1845—1913), другі сын Крысціяна IX Дацкага (гл. ніжэй), кароль Грэцыі (1863—1913)
# Канстанцін I (1868—1923), сын Георга I, кароль Грэцыі (1913—1917 і 1920—1922)
# Аляксандр I (1893—1920), другі сын Канстанціна I, кароль Грэцыі (1917—1920)
# Георг II (1890—1947), старэйшы сын Канстанціна I, кароль Грэцыі (1922—1924 і 1935—1947)
# Павел I (1901—1964), трэці сын Канстанціна I, кароль Грэцыі (1947—1964)
# Канстанцін II (1940—2023), сын Паўла, кароль Грэцыі (1964—1973)

### Каралі Даніі (з 1863 года) 
# Крысціян IX (1818—1906), чацвёрты сын Вільгельма, герцага Шлезвіг-Гольштэйн-Зондэрбург-Бекскага (з 1825 года — Шлезвіг-Гольштэйн-Зондербург-Глюксбургскага) (гл. вышэй), кароль Даніі (1863—1906)
# Фрэдэрык VIII (1843—1912), старэйшы сын Крысціяна IX, кароль Даніі (1906—1912)
# Крысціян X (1870—1947), старэйшы сын Фрэдэрыка VIII, кароль Даніі (1912—1947), кароль Ісландыі (1918—1944)
# Фрэдэрык IX (1899—1972), сын Крысціяна X, кароль Даніі (1947—1972)
# Маргрэтэ II (нар. 1940), дачка Фрэдэрыка IX, каралева Даніі (1972—2024)
# Фрэдэрык X (нар. 1968), сын Маргрэтэ II, кароль Даніі (з 2024 года)

### Каралі Нарвегіі (з 1905 года) 
# Хокан VII (1872—1957), другі сын Фрэдэрыка VIII Дацкага (гл. вышэй), кароль Нарвегіі (1905—1957)
# Улаф V (1903—1991), сын Хокана VII, кароль Нарвегіі (1957—1991)
# Харальд V (нар. 1937), сын Улафа V, кароль Нарвегіі (з 1991 года)

## Спасылкі 
* Пакаленны роспіс герцагаў Шлезвіг-Гольштэйн-Зондэрбург-Глюксбургскіх на сайце «An Online Gotha»
* Пакаленны роспіс каралёў Грэцыі на сайце «An Online Gotha»
* Пакаленны роспіс Глюксбургаў — каралёў Даніі на сайце «An Online Gotha»
* Пакаленны роспіс Глюксбургаў — каралёў Нарвегіі на сайце «An Online Gotha»

Катэгорыя:Уладарскія роды
Марцін Вальдзэемюлер

thumb|300px|«Карта Вальдзэемюлера»
**Марцін Вальдзэемюлер** () (каля 1470 г. — 1522 г.) — нямецкі картограф, вядомы дзякуючы складанню самай ранняй карты (1507), на якую нанесена назву «Амерыка». Ён выказаў здагадку, што назва «Амерыка» паходзіць ад лацінскага варыянту імя Амерыга Веспучы. Вальдзэемюлер не ведаў, напэўна, і проста спрабаваў растлумачыць слова, якое сустракаў на іншых картах — у тым ліку і на карце Кабота. Пазней, на сваёй карце свету 1513 года ён замяніў слова «Амерыка» на «Terra Incognita».

## Гл. таксама 
* Карта Вальдзэемюлера

## Спасылкі 
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Памерлі ў 1522 годзе
Катэгорыя:Геаграфія Германіі
Катэгорыя:Картографы Германіі
Ягелонскі глобус

**Ягелонскі глобус** () — адзін з найстарэйшых у свеце глобусаў і, магчыма, самы стары, на які нанесены абрысы Амерыкі.

Датуецца прыблізна 1510-м годам, закуплены быў для Кракаўскай абсерваторыі у канцы XVIII стагоддзя. Захоўваецца ў Ягелонскім універсітэце Кракава. Упершыню апісаны ў канцы XIX стагоддзя польскім навукоўцам Тадэвушам Эйстрэхерам. Да стварэння Ягелонскага глобуса берагі Амерыкі на свой глобус, мабыць, наносіў Вальдзэемюлер, аднак яго раннія вырабы не захаваліся.

Катэгорыя:Глобусы
Катэгорыя:Славутасці Кракава
Катэгорыя:З’явіліся ў XVI стагоддзі
Катэгорыя:XVI стагоддзе ў Кракаве
Эўкарыёты

thumb
**Эўкарыёты** (*Eukaryota*) — надцарства жывых арганізмаў, клеткі якіх утрымліваюць марфалагічна аформленае ядро. Да эўкарыётаў адносяцца разнастайныя аднаклетачныя, каланіяльныя і шматклетачныя арганізмы, у т.л. расліны, жывёлы і грыбы.

## Апісанне 
Клетачнае ядро аформленае, аддзеленае ад цытаплазмы ядзернай абалонкай і мае храмасомы, якія складаюцца з ДНК і бялкоў (гістонаў і інш.). У цытаплазме ёсць эндаплазматычная мембранная сітэма, сеткавы апарат Гольджы, мітахондрыі, пластыды і некаторыя іншыя арганоіды. Жгуцікі і раснічкі складанай будовы, утвораны з 9 перыферычных парных (або трайных) і 2 цэнтральных адзіночных трубчастых фібрыл.

## Асаблівасці біялогіі 
Эўкарыёты не могуць фіксаваць атмасферны азот. Аэробы або (рэдка) другасныя анаэробы.

Большасці характэрны тыповы полавы працэс, у выніку якога зліваюцца ядры 2 клетак, а пасля адбываецца рэдукцыйнае дзяленне аплодненай клеткі.

## Класіфікацыя 
Надцарства Эўкарыёты ўключае чатыры царствы:
* Пратысты
* Грыбы
* Расліны
* Жывёлы

## Гл. таксама 
* Пракарыёты
* Будова клетак эўкарыёт

## Зноскі 
## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Цыталогія
Кенет I Мак-Альпін

**Кенет I Мак-Альпін** (гэльск. *Coinneach Mac Ailpín*; каля 810—858) — кароль Дал Рыяды (841—858), кароль піктаў (з 848), брат Дональда I Мак-Альпіна.

Атрымаў сталец пасля смерці свайго бацькі караля Дал Рыяды — Алпіна II у 843 г.

Скарыстаўшыся момантам, калі пікты былі аслабленыя нарманскімі паходамі, каранаваўся як кароль шкотаў і піктаў, і пасля смерці апошняга караля піктаў, стаў законным каралём. Такім чынам Кенет быў першым, хто аб’яднаў землі Паўночнай Брытаніі.

Меў двух сыноў Канстанціна і Аеда, і трох дачок.

Аб’яднанае каралеўства шкотаў і піктаў насіла назву Альба, што па-лацінску Шатландыя.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Каралі Дал Рыяды
Катэгорыя:Каралі піктаў
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы IX стагоддзя
Катэгорыя:Мак-Альпіны
Катэгорыя:Каралі шатландскія
Дональд I Мак-Альпін

**Дональд I Мак-Альпін** (каля 812 - 13 красавіка 862) – кароль Альбы (Шатландыі) ў 858–862.

Малодшы сын караля Дал Рыяды Алпіна II. Пераняў уладу над шкотамі і піктамі ад свайго брата Кенета I. Мадыфікаваў звод законаў Эда, паводле якіх выбар наступніка караля рабіўся яшчэ пры жыцці самога караля. Такім спосабам быў абраны наступнік Дональда, яго брат, Канстанцін I. Законы Эда праіснавалі да праўлення караля Малькальма II (11 ст.)

Дональд не быў жаната і патомства не пакінуў. Прычыны і месца смерці не вядомы.

Катэгорыя:Мак-Альпіны
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы IX стагоддзя
Катэгорыя:Каралі піктаў
Катэгорыя:Каралі шатландскія
Цаля

**Ца́ля** (, ад ) — адзінка даўжыні ў англійскай сістэме мер, роўная 1/12 фута (2,54 см). Цаля адносіцца да адзінак даўжыні антрапаметрычнага паходжання. Сярэдне- і верхненямецкае слова «Zol» — фаланга пальца ў XVI ст. ужывалася са значэннем адзінка вымярэння на палец шырыні і, на думку Я. Карскага, праз польскае пасрэдніцтва было запазычна старабеларускай мовай. Відаць, запазычана яно было з метрычным значэннем, бо з іншымі значэннямі ў старабеларускай мове не выяўлена. Пазней гэта адзінка ўвайшла ў склад сістэмы Вялікага Княства Літоўскага (24 цалі ў адзін локаць).

У наш час выкарыстоўваецца пераважна ў Брытаніі і ЗША. Аднак некаторыя памеры традыцыйна ўказваюцца ў цалях (напрыклад, дыяганаль манітораў, дыяметр цвёрдых і гнуткіх магнітных дыскаў і інш.).

У ВКЛ выкарыстоўвалася цаля роўная 2,7 см. У Расійскай імперыі ўжывалася назва .

Слова цаля ў сучаснай беларускай мове ўжываецца са значэннем адзінкі даўжыні: «Ну, усе выгоды каля бока, тае зямлі якраз валока, — Міхал распісваў з жарам далей. — А чорны грунт — дванаццаць цалей»; «Такім чынам, бачыў я кожны дзюйм, кожную цалю таго берага, ля якога мы праплывалі». Яно ўжываецца ў словазлучэннях «свайго не ўпусціць ні на цалю» — не ўпусціць сваёй карысці, «не саступіць і цалі» — не ўступіць нічога нікому: «Той самы Богут, што без жалю гатоў зарваць чужы кусок і высмактаць з цябе ўвесь сок, свайго ж не ўпусціць ні на цалю»; «Я не саступлю і цалі. Мяне не на тое нарадзілі». У сучаснай беларускай мове ўжываецца таксама прыметнік «цалёвы» — даўжынёй на цалю і ўтвораны ад яго назоўнік «цалёўка» — дошка на цалю таўшчынёй: «…каля коміна стаяла матчына прасніца, скрыначка з рашпілем, абцугамі і цалёвымі ржавымі цвікамі»; «Агата пайшла ў мыцельнік, за перагародку з цалёвак, нібы мыць міскі».

У сучаснай беларускай мове агульнапрынятага літарнага скарачэння для пазначэньня цаляў няма. Часцей за ўсё капіруецца англійскае пазначэнне: падвойная рыска (&nbsp;**&#x2033;**&nbsp;— U+2033), якая ставіцца без прабелу пасля лікавага значэння, напрыклад: 3&#x2033; (3 цалі). У англійскамоўных краінах таксама выкарыстоўваецца скарачэнне «in» ( — цаля): «3 in».

## Гл. таксама 
* Беларуская сістэма мер
* Англійская сістэма мер
* Руская сістэма мер
* Перст

## Літаратура 
* Скурат, К. У. Даўнія беларускія меры: (лексічны аналіз) / К. У. Скурат; [рэд.: М. А. Жыдовіч, А. І. Жураўскі]; АН БССР, Інстытут мовазнаўства імя Я. Коласа. — Мн.: Навука і тэхніка, 1974. — 190, [1] с. — С. 15—17.

Катэгорыя:Гістарычныя адзінкі вымярэння
Катэгорыя:Адзінкі вымярэння
Катэгорыя:Беларускія меры даўжыні
Катэгорыя:Англійская сістэма мер
Катэгорыя:Руская сістэма мер
Навабеліцкі раён

**Навабеліцкі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (гарадскі раён) у складзе горада Гомеля. Размешчаны, у адрозненне ад астатняй тэрыторыі горада, на левым беразе ракі Сож, у паўднёваўсходняй частцы горада. У Навабеліцкім раёне жыве 50,0 тыс. чалавек (2005), што складае каля 10 % насельніцтва Гомеля; плошча раёна больш за 2 тыс. га. Галоўная вуліца — вуліца Ільіча, выцягнутая з поўначы на поўдзень, пачынаецца адразу за аўтамабільным мостам цераз раку Сож і пераходзіць у Чарнігаўскую шашу. Другая па значнасці вуліца — Севастопальская, крыху разгружае цэнтральную частку вуліцы Ільіча ад грузавога транспарту.

## Гісторыя 
)]]

У 1896—1914 гадах у мястэчку Новая Беліца працавала Навабеліцкая лесапільная фабрыка, вырабляла дошкі. У 1900—1913 гадах на фабрыцы была паравая машына (80 к.с.). У 1908—1910 гадах працавалі 64 чалавекі.

У 1897—1908 гадах у мястэчку Новая Беліца працаваў Навабеліцкі спіртаачышчальны завод, меў паравую машыну (8 к.с.). У 1905 годзе выраблена 143,1 тыс. вёдзер 40-градуснай гарэлкі. У 1908 годзе працавала 57 рабочых.

У 1911—1913 гадах у мястэчку Новая Беліца дзейнічаў Навабеліцкі лесапільна-бандарны завод, вырабляў дошкі, брусы, палубнік, клёпку. Меў паравы рухавік (57 к.с.). У 1913 годзе працавала 90 чалавек.

## Водныя аб’екты 
Праз раён (паралельна вул. Зайцава) цячэ ручай Масцішча

## Гл. таксама 
* Сцяг Навабеліцкага раёна
* Герб Навабеліцкага раёна

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Гомель. Энцыклапедычны справачнік. — Мн.: БелСэ, 1991. — 527 с.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Навабеліцкага раёна Гомеля 

Катэгорыя:Раёны Гомеля
Вуліца Білецкага (Гомель)

**Вуліца Білецкага** (былая **Мільённая**) — вуліца ў цэнтральнай частцы горада Гомеля (Цэнтральны раён Гомеля). Названа ў 1919 годзе ў гонар М. С. Білецкага. Працягласць 340 м, ад вуліцы Савецкай да вуліцы Пушкіна. У канцы XVIII — пачатку XIX стагоддзяў забудоўвалася каменнымі дамамі, асабнякамі. У двары за домам па вуліцы Білецкага, 7 пачынаецца адзін з гомельскіх спускаў да ракі Сож — Баярскі (або Білецкі) спуск.

## Перасякае вуліцы 
* Савецкую
* Працоўную
* Баўмана
* Ланге
* Пушкіна

## На вуліцы размешчаны 
* Адміністрацыя Цэнтральнага раёна
* Гомельскі дзяржаўны політэхнічны каледж
* Будынак духоўнага вучылішча

## Галерэя 

Файл:Homiel, Miljonnaja. Гомель, Мільённая (1914).jpg|Перспектыва ад Румянцаўскай вуліцы ў кірунку аптэкі Шляка.
Файл:Homiel, Miljonnaja. Гомель, Мільённая (1904).jpg|Перспектыва ў кірунку «Паляўнічага дамка».
Файл:Homiel, Miljonnaja. Гомель, Мільённая (1901-17).jpg|Жаночая гімназія.
Файл:Homiel, Miljonnaja. Гомель, Мільённая (1904) (4).jpg|З боку будучага Гогалеўскага сада.
Файл:Homiel, Krušeŭski. Гомель, Крушэўскі (1901-17).jpg|Пры вуліцы Ліпавай.
Файл:Homiel, Miljonnaja, Duchoŭnaja. Гомель, Мільённая, Духоўная (1911).jpg|Духоўнае вучылішча.

Білецкага
Вуліца Будзённага (Гомель)

**Будзённага** (раней **Кавалерыйская**) — вуліца ў паўднёвай частцы горада Гомеля (Навабеліцкі раён). Названая ў 1930-я гады ў гонар Сямёна Будзённага. Працягласць 1200 м, ад вытворчасцяў, карпусоў дрэваапрацоўчага камбінату (ля сучаснай вуліцы Кавалерыйскай) да вуліцы Зайцава. Пачала фармавацца ў 1930-я гады. Забудаваная 1-павярховымі драўлянымі і цаглянымі індывідуальнымі дамамі сядзібнага тыпу.

## Назвы вуліцы 
* З 1930-х — Будзённага
* канец 1940—1985 — Кавалерыйская
* З 1985 — Будзённага

## Перасякае вуліцы 
* Зайцава
* Севастопальскую
* Суворава
* Сонечную
* Кавалерыйскую

Катэгорыя:Вуліцы паводле алфавіта
Катэгорыя:Вуліцы Гомеля
Катэгорыя:Вуліцы Беларусі, названыя ў гонар Сямёна Будзённага
Вуліца Гагарына (Гомель)

Вуліца **Гагарына** (былая **Ветраная**, **Кагановіча**) — вуліца ў цэнтральнай частцы горада Гомеля. Названая ў 1961 годзе ў гонар Ю. А. Гагарына. Працягласць 1460 м, ад вуліцы Камісарава да Мохава пераезда.

## Гісторыя 
У дарэвалюцыйныя гады забудова была пераважна драўляная, з 1-павярховых дамоў сядзібнага тыпу. Да вуліцы прымыкалі парк Гомельскага палаца і Конны пляц (зараз Цэнтральны рынак). На стыку з вуліцамі Рэчыцкай і Траецкай (цяпер Сялянская) вуліца Ветраная раздвойвалася ў кірунку чыгуначнага пераезду і Генеральскай вуліцы (цяпер Чырвонаармейская). У цяперашні час участак вуліцы ад скрыжавання з вуліцай Карповіча (былой Новікаўскай) адносіцца да вуліцы Чырвонаармейскай. Падчас Айчыннай вайны вуліца была моцна разбурана. Сучаснае аблічча пачало фарміравацца ў пасляваенныя гады. Забудаваная пераважна 2-, 3- і 4-павярховымі жылымі дамамі.

## Вуліца перасякае 
* Камісарава
* Пралетарскую
* Спартака
* Рагавога
* Інтэрнацыянальную
* Петчанка
* Рэчыцкую
* Сялянскую
* Карповіча
* Бочкіна

Гагарына
Катэгорыя:Вуліцы, названыя ў гонар касманаўтаў
Квадратычная функцыя

**Квадратычная функцыя** — гэта функцыя выгляду ~ y = ax^2+bx+c. Тут ~a,~b i ~c — зададзеныя сапраўдныя лікі, a \ne 0, ~x — сапраўдная пераменная.

## Прыклады 
~y=x^2;
~y=-2x^2;
~y=x^2+5x;
~y=x^2 - x - 2;
y=-3x^2+\frac{1}{2}x;

## Гл. таксама 
* Квадратнае ўраўненне

Катэгорыя:мнагачлены
Катэгорыя:Тыпы функцый
Франц Іосіф II

**Франц Іосіф II** (, Фраўэнтальскі замак, Штырыя — 13 лістапада 1989, Грабс, Швейцарыя) — князь Ліхтэнштэйна ў 1938—1989.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і ліхтэнштэйнскага прынца Алаіза і аўстрыйскай эрц-герцагіні Лізаветы Амаліі — дачкі эрцгерцага Карла Людвіга. Імператар Франц Іосіф быў яго хрэсным бацькам. Прынц Алаіз, будучы старэйшым у лініі ўспадкавання прастола, адмовіўся ад сваіх правоў у карысць сына.

Прынц правёў сваё дзяцінства ў аўстрыйскіх і мараўскіх маёнтках, скончыў школу ў Вене ў 1925, і там жа — Універсітэт сельскагаспадарчых навук ў 1929 годзе. Атрымаў прафесію ляснічага і працаваў па спецыяльнасці ў лясной гаспадарцы Чэхаславакіі. 30 сакавіка 1938 прынц быў прызначаны рэгентам пры князе Франце I, у тым жа годзе 25 ліпеня князь памёр, і Франц Іосіф заняў прастол. Амаж адбыўся 30 сакавіка 1939 г.

Франц Іосіф ажаніўся 7 сакавіка 1943 года з графіняй Геаргінай Вільчэк, ад якой у яго пяцёра дзяцей, у іх ліку — Ганс Адам II.

Падчас Другой сусветнай вайны заклікаў нацыю да нейтралітэту і ўнутранай еднасці. Вядома, што княская сям’я скупала маёмасць яўрэяў, якія загінулі пры халакосце, з прычыны супрацоўніцтва з нацыстамі пасля заканчэння вайны трапіла пад дзеянне дэкрэтаў Бенеша і страціла сваю нерухомасць на тэрыторыі Чэхаславакіі. У канцы вайны Ліхтэнштайн даў прыстанішча калабарацыяністам з РВА. Пасля вайны правёў шэраг рэформаў, накіраваных на мадэрнізацыю жыцця краіны. У прыватнасці, у 1984 годзе жанчыны атрымалі права голасу на выбарах. Франц Іосіф быў першым у гісторыі краіны кіраўніком, якія пастаянна пражываюць на яе тэрыторыі.

У 1984 годзе прызначыў старэйшага сына сваім пастаянным прадстаўніком і рэгентам і фактычна адышоў ад дзяржаўнай дзейнасці.

Франц Іосіф II памёр праз месяц пасля смерці жонкі ў лістападзе 1989 года, будучы пры гэтым самым доўгакіруючым манархам у Еўропе.

## Гл. таксама 
* Спіс князёў Ліхтэнштэйна

## Спасылкі 
* Афіцыйная біяграфія Франца Іосіфа 
* Генеалогія Франца Іосіфа 

Катэгорыя:Князі Ліхтэнштэйна
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Залатога руна
Катэгорыя:Члены МАК
Быхаўская вуліца (Гомель)

**Вуліца Быхаўская** — вуліца  (Гомель) ў Савецкім раёне горада Гомеля. Названая ў гонар г. Быхава. Працягласць 1613 м, ад вул. Сляпнёва да праспекта Кастрычніка.

## На вуліцы размешчаны 
* Храм Іверскай іконы
* Гарадская дзіцячая паліклініка №3
* Гарадская паліклініка №5
* Сярэдняя школа №40

## Перасякае вуліцы 
* Багдана Хмяльніцкага
* Праспект Кастрычніка
* Мазырскую
* 1-ю Навалюбенскую
* Гомельскую
* Старабыхаўскі завулак
* Леванеўскага
* Любенскую
* Сляпнёва

## Гісторыя 
Забудоўвалася з 1900 года драўлянымі 1-павярховымі жылымі дамамі сядзібнага тыпу. Доўгі час вуліца была на самым ускрайку горада. У 1960-я — 1970 г.г. частка вуліцы Быхаўскай перайменавалі ў праспект Кастрычніка. 

Прыкладна да сярэдзіны 2000-х побач Храма Іверскай іконы быў размешчаны "Быхаўскі рынак" (зараз на гэтым месцы размешчана аўтапаркоўка ля супермаркета "Green").

## Літаратура 
* Гомель. Энцыклапедычны справачнік. — Мн.: БелСэ, 1991. — 527 с.

Быхаўская
Гомель
Уладзімір Міхайлавіч Камароў

{{Касманаўт
 |імя                  = Уладзімір Міхайлавіч Камароў
 |арыгінал імя       = 
 |выява          =Vladimir Komarov foto grupal grupo de cosmonautas (cropped).jpg
 |шырыня               = 
 |апісанне выявы = Уладзімір Камароў у 1965 годзе
 |краіна               = 
 |спецыяльнасць        = Лётчык-касманаўт
 |вайсковае званне      = 
 |час                = 
 |місіі               = Узыход-1Саюз-1
 |дата нараджэння        = 
 |месца нараджэння       = 
 |дата смерці          = 
 |месца смерці         = 
 |узнагароды              = { style="background: transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
 
-
   
}
{ style="background: transparent"
 
}
{

}
}}
**Камароў Уладзімір Міхайлавіч** ( — ) — лётчык-касманаўт СССР, інжынер-палкоўнік. Двойчы Герой Савецкага Саюза (19.10.1964 і 24.4.1967).

Член КПСС з 1952 г. Скончыў Маскоўскую спецшколу Ваенна-Паветранных Сіл (1945), Батайскае ваеннае авіяцыйнае вучылішча імя А. К. Сярова (1949), Ваенна-паветраную акадэмію імя Н. Я. Жукоўскага (1959). З 1960 г. у атрадзе касманаўтаў. 12—13.10.1964 упершыню ў свеце разам з навуковым супрацоўнікам Д. П. Феакціставым і ўрачом Б. Б. Ягоравым здзейсніў палёт на шматмесным касмічным караблі «Узыход-1» у якасці камандзіра карабля. Другі палёт здзейсніў 23—24.4.1967 на касмічным караблі «Саюз-1». Загінуў падчас пасадкі з-за адмовы парашутнай сістэмы. Пахаваны на Чырвонай плошчы ў Маскве.

## Гл. таксама 
* КА Усход-4 — 1-й дублёр
* КА Узыход-1 — камандзір экіпажа
* КА Саюз-1 — камандзір экіпажа

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Ваенна-паветранай інжынернай акадэміі імя М. Я. Жукоўскага
Катэгорыя:Двойчы Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Калугі
Катэгорыя:Пахаваныя ў некропалі каля Крамлёўскай сцяны
Катэгорыя:Загінулыя касманаўты
Катэгорыя:Загінулі ў авіякатастрофах
Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Асобы на марках
Людміла Фёдараўна Хейдарава

**Людміла Фёдараўна Хейда́рава** (Псеўданімы: *Людміла Паўлікава*, *Людміла Паўлікава-Хейдарава*, , Асіповіцкі раён, Магілёўская вобласць) — беларуская пісьменніца.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і рабочага і настаўніцы. Скончыла факультэт прыкладной матэматыкі БДУ (1974). З 1974 г. працавала ў НДІ электронна-вылічальных машын у Мінску, з 1980 года — вядучы канструктар у Беларускім навукова-даследчым і праектна-тэхналагічным інстытуце арганізацыі і кіравання будаўніцтвам Дзяржбуда БССР, з 1985 года — вядучы інжынер Мінскага навукова-даследчага прыборабудаўнічага інстытуце. У 1987—1997 г. на Беларускім тэлебачанні, з 1987 года — старшы рэдактар, з 1990 года — намеснік галоўнага рэдактара літаратурна-драматычнай рэдакцыі Беларускага тэлебачання. Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1985 г.

## Творчасць 
Дэбютавала вершамі ў 1980 г. (часопіс «Маладосць»). Аўтар зборнікаў паэзіі «Адведзіны рамонкавай паляны» (1985), «Тваё святло» (1988), філасофска-драматычнай паэмы-казкі «Можна і Нельга» (1988),  «Купанне ў росах» (1993) — усе выйшлі пад псеўданімам *Людміла*, пад псеўданімам *Людміла Паўлікава*-*Хейдарава*— зборнікі паэзіі, «Плач па анёлу» (2004), філасофская кніга іцзін-секстэтаў «Вечаровае веча» (2009, фрагменты ў час. «Маладосць», 2018, час. «Дзеяслоў»), «Прыступкі да Храма Святога Духа» (2017), пад прозвішчам *Хейдарава* выйшла кніга апавяданняў «Дарт» (2002), раман-фэнтэзі «Князёўна Дарута, або Чалавечая кроў ліпучая» (2021). У перыядычным друку — зборнік «Дзень паэзіі», часопісы «Маладосць», «Полымя», «Беларусь», «Вожык», «Работніца і сялянка», рэспубліканскіх газетах публікуе апавяданні, навелы.

У паэтычных творах філасофскі роздум, гісторыка-патрыятычная і любоўная лірыка, тэмы прыроды і вытокаў чалавечага духу. У празаічных творах пісьменніца на прыкладзе сваіх літаратурных герояў даследуе чалавечыя характары і зносіны ў розных абставінах жыцця і часу, аўтарскай пазіцыі часам уласціва дабрадушная іронія.

Пераклала з рускай на беларускую асобныя творы А. Пушкіна, М. Лермантава, Г. Ахматавай, М. Валошына, Б. Пастэрнака, М. Цвятаевай, В. Мандэльштама, з літоўскай, украінскай, польскай, рускай творы сучасных паэтаў.

## Узнагароды 
Лаўрэат Літаратурнай прэміі імя Алеся Адамовіча (1996) за прынцыповасць і майстэрства ў асвятленні сучасных праблем Беларусі.

Лаўрэат Літаратурнай прэміі часопіса «Дзеяслоў» Залаты апостраф за лепшую публікацыю ў намінацыі «Проза» (2021)

## Літаратура 
* 
* Родам з Асіповіччыны // Памяць. Асіповіцкі раён. — Мн., 2002. — С.630;
* ;
* Хейдарава Людміла — нар. у п. Ялізава // Анталогія беларускай паэзіі. — Мн., 1993. — С.537-539.

Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Перакладчыкі з рускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з літоўскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з польскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Вуліца Якуба Коласа (Гомель)

**Вуліца Якуба Коласа** — вуліца ў Чыгуначным раёне горада Гомеля. Названая ў 1930-я гады ў гонар Якуба Коласа. Працягласць 990 м, ад праспекта Касманаўтаў да завулка Якуба Коласа. У 1930-я гады забудоўваецца драўлянымі 1-павярховымі дамамі сядзібнага тыпу. Сучаснае аблічча вуліцы пачало фармавацца з канца 1970-х гадоў.

## Перасякае вуліцы 
* Праспект Касманаўтаў
* Кастрычніцкую
* Пуцявую
* Ульянаўскую
* Якуба Коласа завулак

Якуба Коласа
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Якуба Коласа
Вуліца Камарова (Гомель)

Вуліца **Камарова** (былая **Першая пралетарская ўскраіна**)- вуліца ў паўднёвай частцы горада Гомеля (Навабеліца). Названая ў 1967 у гонар лётчыка-касманаўта **У. М. Камарова**. Працягласць 500 м. Пачала фармавацца ў канцы 1940-х гадоў. У 1950- 1960-я гады прылеглая да вуліцы тэрыторыя выраўнаваная, зрэзаныя пяшчаныя груды (захавалася мясцовая назва - "На пясках"). Забудаваная індывідуальнымі жылымі хатамі.

## Перасякае вуліцы 
* Севастопальскую
* Сацыялістычную
* Тухачэўскага
* Дрэваапрацоўчую

Камарова
Катэгорыя:Вуліцы, названыя ў гонар касманаўтаў
Düwag GT8

thumb|240px|Tрамвай GT8 ў Познані

**Düwag GT8** — нямецкі аднабаковы маторны васьмівосны высакапольны трамвайны вагон вытворчасці кампаніі Düsseldorfer Waggonfabrik (Düwag).

## Гісторыя 
### Гісторыя вытворчасці 
У сярэдзіне 1950-х гадоў у Германіі моцна павялічыўся пасажырапаток. З-за гэтага ўрад Дзюсельдорфа прыняў рашэнне аб неабходнасці закупкі трамваяў асабліва вялікай умяшчальнасці. У якасці распрацоўшчыка і вытворцы такіх трамваяў была абрана мясцовая кампанія Düsseldorfer Waggonfabrik, якая пазней атрымала назву Düwag. Вынікам яе працы сталі двусучлянённыя GT8 і аднасучлянённыя GT6, якія былі ўпершыню прадстаўлены ў 1957 годзе.

Вытворчасцю гэтых вагонаў заняўся сам Düwag. Але хутка яго вытворчай магутнасці стала моцна не хапаць. Тады вытворчасць была наладжана і на заводах кампаніі Rastatt. GT8 паралельна вырабляўся на заводах гэтых кампаній да 1969 года. У гэтым годзе Düwag спыніў вытворчасць GT8, а правы на яго і ўсе яго мадыфікацыі былі перададзеныя кампаніі DWM, якая праз некалькі гадоў прадала правы берлінскай Waggon Union. WU выпускаў гэтыя вагоны без мадэрнізацый да 1977 года, а пасля невялікай мадэрнізацыі GT8 не схадзіў з канвеераў WU да 1980 года пад індэксам GT8-60.

У 1971—1972, 1981—1982 і ў 1990—1991 Düwag аднаўлялі ў сябе вытворчасць GT8 моцна мадэрнізаваўшы яго. Вагоны вырабляліся па заказу кампаніі Freiburger Verkehrs AG, асноўнага перавозчыка Фрайбурга, за што і атрымалі назву «GT8 Freiburg Typ».

## GT8 ў Мінску 
У 2002 годзе КУП «Мінсктранс» дасягнуў дамоўленасці аб бязвыплатнай перадачы некалькіх вагонаў з Карлсруэ ў Мінск. Першапачаткова планавалася перадача 100 трамваяў, але пасля беларускі бок вырашыў адмовіцца ад 90 трамваяў і атрымаў у сваё распараджэнне толькі 10 вагонаў. Недаатрыманыя GT8 былі заменены на беларускія трамваі АКСМ-60102 і АКСМ-743. Атрыманыя Мінскам вагоны:
* № 178 (зроблены ў 1969, спісаны ў снежні 2007);
* № 179 (зроблены ў 1969, спісаны ў лістападзе 2009);
* № 180 (зроблены ў 1969, у лістападзе 2009 зроблены музейна-экскурсійным);
* № 181 (зроблены ў 1969, спісаны ў мае 2008);
* № 183 (зроблены ў 1969, спісаны ў чэрвені 2008);
* № 185 (зроблены ў 1969, спісаны ў жніўні 2009);
* № 186 (зроблены ў 1969, спісаны ў лістападзе 2009);
* № 187 (зроблены ў 1969, спісаны ў снежні 2008);
* № 190 (зроблены ў 1970, спісаны ў лістападзе 2009);
* № 192 (зроблены ў 1970, спісаны ў лістападзе 2008).

Прастоі атрыманых вагонаў у парку, з-за неабходнасці пераробкі возікаў пад мінскую каляіну, атрымалася мінімізаваць з-за таго, што возікі для першага вагона прыйшлі некалькі раней самага вагона, што дазволіла падрыхтаваць іх да ўстаноўкі яшчэ да прыбыцця самога вагона. Возікі, якія прыйшлі разам з вагонам, падрыхтоўваліся да ўстаноўкі на наступны таксама да яго прыбыцця. Апошні вагон прыбыў у Мінск без возікаў.

У 2009 годзе ўсе мінскія трамваі GT8 былі выведзены з эксплуатацыі, іх было вырашана замяніць на трамваі беларускай вытворчасці АКСМ-60102, АКСМ-62103 і АКСМ-843.

Катэгорыя:Трамваі паводле алфавіта
Катэгорыя:Трамваі Düwag
Сусветны дзень водных рэсурсаў

** ]]
**Сусветны дзень водных рэсурсаў'* — адзначаецца штогод 22 сакавіка. Гэты Сусветны дзень абвешчаны Генеральнай Асамблеяй ААН у 1993 годзе (рэзалюцыя № A/RES/47/193 Правядзенне Сусветнага дня водных рэсурсаў).

У рэзалюцыі Генеральнай Асамблеі прапанавана дзяржавам праводзіць у гэты дзень мерапрыемствы, прысвечаныя захаванню і засваенню водных рэсурсаў. Генеральная Асамблея папрасіла Генеральнага сакратара ААН засяроджваць штогадовыя адпаведныя мерапрыемствы ААН на адной пэўнай тэме.

У 2003 годзе Генеральная Асамблея ў сваёй рэзалюцыі № A/RES/58/217 абвясціла перыяд 2005-2015 гг, пачынаючы з Міжнароднага дня водных рэсурсаў 22 сакавіка 2005 году, *Міжнародным дзесяцігоддзем дзеянняў «Вада для жыцця»''.

## Спасылкі 
* Рэзалюцыя Генеральнай Асамблеі ААН №  A/RES/47/193
* Старонка ААН «Сусветны дзень водных рэсурсаў» 

Катэгорыя:Святы 22 сакавіка
Катэгорыя:Міжнародныя дні ААН
Катэгорыя:Водныя рэсурсы
Урал Рамдракавіч Латыпаў

**Ура́л Рамдра́кавіч Латы́паў** (;  у вёсцы Катаева ў Башкартастане) — беларускі дзяржаўны дзеяч. Прафесар права (1994).

## Біяграфія 
Скончыў юрыдычны факультэт Казанскага ўніверсітэта (1973), Вышэйшыя курсаў КДБ СССР у Мінску (1974). Доктар юрыдычных навук (1993), прафесар (1994).

Працаваў на разных пасадах у КДБ СССР. З 1989 года да 1994 года працаваў у Інстытуце дзяржаўнай бяспекі БССР/Рэспублікі Беларусь. 28 лістапада 1994 года прызначаны быў памочнікам прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, 15 ліпеня 1995 — кіраўніком сакратарыяту — першым памочнікам. 4 снежня 1998 года прызначаны быў намеснікам прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь — Міністрам замежных спраў. 27 лістапада 2000 года быў адстаўлены з гэтай пасады і прызначаны Дзяржаўным сакратаром Савету бяспекі Рэспублікі Беларусь — памочнікам прэзідэнта Рэспублікі Беларусь . З 12 верасня 2001 г. да 29 лістапада 2004 г. быў кіраўніком Адміністрацыі прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. З 10 студзеня 2000 г. да 27 лютага 2001 г. быў таксама прадстаўніком дзяржавы ў «ААТ Белзнешэканомбанк».

29 красавіка 2003 года быў абраны прэзідэнтам Беларускай федэрацыі коннага спорту.

## Узнагароды 
* Ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (22 верасня 1997),
* Ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь (23 кастрычніка 2000, 26 лютага 2001).

Катэгорыя:Выпускнікі Вышэйшых курсаў КДБ СССР у Мінску
Катэгорыя:Дыпламаты Беларусі
Катэгорыя:Палітыкі Беларусі

Катэгорыя:Дактары юрыдычных навук
Катэгорыя:Памочнікі Прэзідэнта Беларусі
Катэгорыя:Намеснікі прэм’ер-міністраў Беларусі
Катэгорыя:Кіраўнікі Адміністрацыі Прэзідэнта Беларусі
Украінская вуліца (Гомель)

**Украінская** (былая **Вадап’янава**) — вуліца ў цэнтральнай частцы горада Гомеля. Апошні раз пераназваная ў 1961 годзе. Працягласць 1400 м, ад вул. Барыкіна да вул. Маскоўскай.

## Перасякае вуліцы 
* Барыкіна
* Якубава
* Астроўскага
* Астроўскага завулак
* Заслонава
* Шчадрына
* Ляшчынскую
* Гагарына
* Бочкіна
* Катоўскага
* Цыялкоўскага
* Ракасоўскага
* Аўэрбаха
* Маскоўскую

## Гісторыя 
У другой палове 19 — пачатку 20 ст. левы бок вуліцы быў забудаваны ў асноўным аднапавярховымі драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. Правы бок на большай частцы вуліцы вольны ад забудовы, бо там пралягае чыгуначнае палатно.

## Галэрэя 

Файл:Старая падстанцыя, вуліца Украінская, Гомель, 2021 г.jpg|alt=Старая цагляная падстанцыя, 2021 г.|Старая цагляная падстанцыя, 2021 г.

Украінская
Сурыкат

**Сурыка́т**, таксама **сурыка́та** альбо **танкахвосты мірка́т** (*Suricata suricatta*) — від млекакормячых з сямейства мангуставых (*Herpestidae*).

## Апісанне 
Даўжыня цела 25-35 см, хваста 17-25 см, маса да 750 г. Галава з выцягнутай вузкай пысай і невялікімі, шырока расстаўленымі вушамі. Канечнасці чатырохпальцыя, з доўгімі кіпцюрамі. Поўсць высокая, мяккая; афарбоўка светла-шэрая, на спіне невыразныя папярочныя палосы. Галава амаль белая, вушы чорныя.

## Пашырэнне 
Распаўсюджаны ў Паўднёвай Афрыцы, у асноўным, у раёне пустыні Калахары: на тэрыторыях паўднёва-заходняй Анголы, Намібіі, Батсваны і ПАР.

## Асаблівасці біялогіі 
Жыве пераважна на адкрытых тэрыторыях. Селіцца калоніямі (да 30 асобін), якія аб’ядноўваюць некалькі сямейных груп, у кожнай з якіх дамінуе самка. Характэрная складаная акустычная сігналізацыя. Актыўнасць ранішняя і вячэрняя. Калонію ахоўвае «вартаўнік», які папярэджвае аб з’яўленні драпежнікаў. Аснову харчавання складаюць розныя членістаногія, змеі, яшчаркі, птушыныя яйкі, клубні і цыбуліны раслін. Капае глыбокія (да 1,5 м) нары. Часта мяняе сховішчы, перамяшчаючыся групай на некалькі кіламетраў. У размнажэнні ўдзельнічае дамінуючая самка, якая прыносіць да 4 прыплодаў у год (у кожным 2-7 дзіцянят). Палаваспелымі становяцца на 2-м годзе жыцця.

Добра прыручаецца. Утрымліваецца як хатняя жывёліна.

Катэгорыя:Мангуставыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1776 годзе
Пінцэт

пінцэт.]]

**Пінцэ́т** (ад  — шчыпчыкі) — інструмент, прыстасаванне для маніпуляцыі невялікімі прадметамі, якія немагчыма, нязручна альбо непажадана (небяспечна) браць голымі рукамі.

## Гл. таксама 
* Аптычны пінцэт

## Спасылкі 
* «Even stamp collectors need the right tools. Choosing tongs»  — артыкул Майкла Баадке () на сайце «Linns.com» 

Катэгорыя:Мантажныя прылады
Катэгорыя:Медыцынскія прылады
Катэгорыя:Філатэлістычныя тэрміны
Скальпель

**Скальпель** (ад  — невялікі нож) — невялікі хірургічны нож даўжынёй 12-15 сантыметраў,  для рассякання мяккіх тканак і сасудаў.

## Гл. таксама 
* Лазерны скальпель

Катэгорыя:Нажы
Катэгорыя:Медыцынскія прылады
Катэгорыя:Хірургія
Катэгорыя:Медыцынская тэрміналогія
Татарская мова

**Татарская мо́ва** () — адна з цюркскіх моваў. Распаўсюджаная ў Расіі, пераважна ў Татарстане і Башкартастане але таксама і ў іншых яе рэгіёнах.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Мовы Расіі
Катэгорыя:Татары
Катэгорыя:Цюркскія мовы
Валянціна Васілеўна Талкунова

**Валянціна Васілеўна Талкунова** (рус.: *Валенти́на Васи́льевна Толкуно́ва*; , Армавір, Краснадарскі край — , ) — савецкая і расійская спявачка. Заслужаная артыстка РСФСР (1979). Народная артыстка РСФСР (1987).

## Біяграфія 
Нарадзілася 12 ліпеня 1946 года ў горадзе Армавір Краснадарскага края. У 1964 годзе яна паступіла на дырыжорска-харавое аддзяленне Маскоўскага дзяржаўнага інстытута культуры. У 1966 годзе Валянціна Талкунова прайшла па конкурсе ў вакальна-інструментальны аркестр пад кіраўніцтвам Юрыя Саульскага (ВИО-66), у якім яна была салісткай і выконвала песні пад джазавую музыку. У 1971 годзе скончыла Музыкальнае вучылішча імя Гнесіных і агучыла песні кампазітара І. Катаева на вершы Міхаіла Анчарава ў тэлефільме «День за днём».
 
У 1972 годзе паэт Леў Ашанін запрасіў Валянціну Талкунову выступіць на сцэне Калоннай Залы на юбілейным канцэрце з песняй У. Шаінскага. Гэты канцэрт быў пачаткам яе паспяховай кар’еры на тэлебачанні і радыё. З 1973 года яна працавала ў аб’яднанні «Москонцерт», а з 1987 — мастацкі кіраўнік створанага ёю Маскоўскага тэатра музычнай драмы і песні, у якім быў пастаўлены шэраг музычных спектакляў.

## Творчасць 
Першая выканаўца прысвечаных ёй песень і вакальных цыклаў, манаоперы «Рускія жанчыны» І. Катаева на вершы М. Някрасава. У рэпертуары таксама рускія народныя песні.

## Прэміі і ўзнагароды 
1-я прэмія на Усесаюзным тэлеконкурсе «З песняй па жыцці» (1973). 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Расійскай акадэміі музыкі імя Гнесіных
Катэгорыя:Выпускнікі МДІК
Тэкірдаг

**Тэкірдаг** (), горад у Мармуроваморскім рэгіёне Турцыі, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Тэкірдаг. Размяшчаецца ў 135 км на захад ад Стамбула. 140,5 тыс. жыхароў (2009).
## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Турцыі
Мёдасмок-званочак

**Мёдасмок-званочак**, або **мёдасмок-макамака** (*Anthornis melanura*) — птушка з сямейства мёдасмокавых. Адзіны від у родзе .

Катэгорыя:Вераб’інападобныя
Інегёл

**Інегёл** (), горад у Турцыі, у правінцыі Бурса. Адміністрацыйны цэнтр раёна Інегёл. Адзін з цэнтраў турэцкай мэблевай прамысловасці.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Турцыі
Камаровічы (Чэрыкаўскі раён)

**Камаро́вічы** — былая вёска ў Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіла ў склад Рэчыцкага сельсавета.

Насельніцтва 312 чал. (2002), 121 сям’я.

## Геаграфія 
Знаходзілася прыкладна за 100 км на паўночны ўсход ад Магілёва, за 12 км на паўночны ўсход ад горада Чэрыкаў. На ўездзе ў вёску папярэджваючы знак «Радыяцыйная небяспека. Уезд і ўваход забаронены». Вёска знаходзілася ў прыгожых мясцінах, на беразе рэчкі Яленка, каля месца ўпадзення ў раку Волчас. На тэрыторыі вёскі знаходзяцца два возеры.

## Гісторыя 
Згодна са звесткамі, у 1660 годзе ўладаром вёскі і маёнтку ў ёй быў Казімер Грушэцкі (з шляхецкага і дваранскага роду Грушэцкіх). Ад Казіміра пайшлі нашчадкі, якія ў 19 ст. жылі ў Копыскім, Магілёўскім і Чавускім паветах.

У сярэдзіне XIX ст. маёнткам Камаровічы (Komorowicze) валодаў, разам з іншымі маёнткамі, Міхаіл Аляксандр Галынскі (Michał Aleksander Hołyński), з роду Галынскіх (Holynscy), герба Клямры (Klamry); нар. 07.10.1852 г., суддзя павятовага суда ў Чэрыкаве, таварыш старшыні Таварыства дапамогі збяднелым дзецям патомных дваран у Чэрыкаве, сябра Рады Сельскагаспадарак у Чэрыкаве. У 1867—1872 гг. зямельныя надзелы Камаровічы, разам з іншымі, якія належалі Міхаілу Іванавічу і Соф’і Іванаўне Галынскім, былі выкуплены часоваабавязанымі сялянамі.

Перад вайной у вёсцы жыло 220 чалавек у 72 дварах. Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў верасні 1943 года гітлераўцамі было спалена 70 хат.

У вёсцы знаходзілася драўляная царква, унесеная ў «Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі» (не захавалася).

Апошнім часам вёска налічвала 121 сям’ю, 312 чалавек. Як адміністрацыйная адзінка, вёска згубіла свой статус у 2002 годзе.

Скасавана ў 2004 годзе.

## Галерэя 

Image:Монумент.jpg|Манумент у в.Камаровічы
Image:Памятный знак.jpg|Памятны камень а былой вёсцы
Image:Табличка.jpg|Шыльда на памятным камяні

## Літаратура 
* 
* Ліст карты N-36-87. Выданне 1982 г.

## Спасылкі 
* Сайт Глобус Беларуси
* сайт Згуртаванне Беларускай Шляхты
Квадратнае ўраўненне

**Квадратнае ўраўненне**, або **квадратовае раўнанне** — гэта ўраўненне выгляду
: ax^2+bx+c=0, 

дзе  — вызначаныя лікі, ,  — невядомая велічыня.

## Развязанне ўраўнення 
### Тэарэма Віета 
Лікі x_1 і x_2 ёсць каранямі квадратнага ўраўнення ax^2+bx+c=0
тады і толькі тады, калі спраўджваюцца роўнасці (так званыя формулы Віета):
:
\begin{cases}
x_1 + x_2 = -\frac{b}{a},\\
x_1 \cdot x_2 = \frac{c}{a}.
\end{cases}

*Заўвага 1*: тэарэма Віета застаецца справядліваю незалежна ад таго, якія гэтыя карані: рэчаісныя ці камплексныя.

*Заўвага 2*: у выпадку, калі квадратнае ўраўненне мае кратны корань x_1 = x_2, формулы Віета прымаюць выгляд
:2 x_1 = -\frac{b}{a},
:x_1^2 = \frac{c}{a}.

**Прыклад**

Теарэмай Віета зручна карыстацца, калі каэфіцыенты квадратнага ўраўнення цэлыя, і старшы каэфіцыент .
У такім выпадку, асабліва калі каэфіцыенты малыя, карані можна знайсці вусна, раскладаючы на множнікі свабодны каэфіцыент.
Вось напрыклад, у нас ёсць ураўненне
:x^2-x-6=0

().

Неабходна, каб задавальняліся роўнасці
:x_1\cdot x_2=-6,
:x_1+x_2=1.

Лік 6 мае сваімі дзельнікамі лікі 2 і 3.
Адзін з каранёў — адмоўны, бо здабытак каранёў роўны -6.
Падбіраючы лікі так, каб іх сума была роўнай 1, атрымліваем, што
:карані — гэта лікі 3 і -2.

### Дыскрымінант 
thumb|Перасячэнне парабалай восі **x** у залежнасці ад знака дыскрымінанта (ад колькасці рэчаісных каранёў)

**Дыскрымінатам квадратнага ўраўнення**
ax^2+bx+c=0
называецца велічыня
:D=b^2-4ac.

* Калі , карані вылічваюць па формуле
:x_{1,2}=\frac{-b \pm \sqrt{D}}{2a}.

* Калі , карані вылічваюць па формуле
:x_1=x_2=\frac{-b}{2a}.

* Калі , рэчаісных каранёў няма.

Заўвага: калі , існуюць два камплексныя карані, якія вылічваюцца па формуле
:x_{1,2}=\frac{-b \pm i\sqrt}{2a},

дзе  — так званая ўяўная адзінка, якая азначаецца як лік, квадрат якога роўны -1:
:i^2 = -1.

**Прыклад**

Разгледзім тое ж ураўненне
:x^2-x-6=0

().

Вылічым дыскрымінант D=(-1)^2 - 4\cdot 1\cdot (-6)=25.

Падстаўляем значэнні ў формулы і атрымліваем:
:x_1=\frac{-(-1)+\sqrt{25}}{2\cdot 1}=\frac{1+5}{2}=3,
:x_2=\frac{-(-1)-\sqrt{25}}{2\cdot 1}=\frac{1-5}{2}=-2.

Катэгорыя:Алгебраічныя ўраўненні