Бёрда (ткацтва)

**Бёрда, бярдо** (, , , , , , , , ) — адно з асноўных рабочых прыстасаванняў ткацкага станка, частка набіліц. Mae выгляд грэбня з вузкімі металічнымі пласцінкамі, замацаванымі ў драўляных або металічных планках. Служыць для раўнамернага размеркавання ніткі асновы, якая праходзіць паміж пласцінкамі па шырыні тканіны і для ўшчыльнення нітак утку — шляхам падбівання адной да адной, што дазваляе ткаць шчыльнае і сіметрычнае адносна цэнтру палатно. Бёрда не варта змешваць з  — прыладай для ўтварэння зеву ў нітках асновы.

## Гісторыя 
Археалагічныя матэрыялы сведчаць пра тое, што ўжо ў старажытнасці (X — XIII стагоддзе) сустракаліся шырокія (да 1 м) бёрды. Вядомае са старажытных часоў: беларускае слова «бёрда» паходзіць ад . Спачатку бёрда мела выгляд простай дошчачкі, якой ушчыльнялі нітку ўтку, пасля яно набыло форму грэбня, а яшчэ пазней — сучаснага берда з двума рамкамі. Гістарычна бёрда выраблялі са сцёблаў трыснягу (гэта пакінула адбітак у англійскай тэрміналогіі:  азначае як «трыснёг», так і «бёрда», падобна і ў беларускай мове зубцы бёрда называлі тросць, трысцё, трасціны, трасцінкі, трастка або пруцікі). Захаваліся звесткі, што на Беларусі бёрды рабілі з клёну.

## Апісанне 
Звычайна бёрда ўяўляе сабой плоскую дошчачку з некалькімі дзясяткамі вертыкальных шчылін-зубцоў. Зубцы вырабляліся з падабенства дранкі (тонкіх драўляных трэсак), аднолькавай таўшчыні і правільнай формы, змацаваных на канцах з дапамогай палачак, даўжыня якіх была роўная даўжыні бярда. Яны былі размешчаны на аднолькавай адлегласці адзін ад аднаго, роўнай таўшчыні ніткі, якая выкарыстоўвалася для асновы.  Бёрда ўстаўляецца ў паглыбленне ніжняга бруска набіліц і прыціскаецца зверху верхнім бруском. Паміж зубцамі бёрда праходзяць ніткі асновы. Сама планка, у якую ўстаўляюцца трысцінкі бёрда, звалася абердзіца, бердзіца, або бердзік

Бёрды сучасных станкоў усталёўваюцца ў верхняй частцы набіліц, фіксуюцца прыціскной планкай са шрубамі. Ад частаты размяшчэння зубоў (ад 2,5 да 40 зубоў на 1 см) залежыць шчыльнасць асновы, то ёсць лік нітак на адзінку шырыні тканіны.

Даўжыня планак бёрда залежыць ад тыпу тканін і тыпу станка. У берда механізаванага баваўнянага станка іх даўжыня складае каля 90 мм.

Бёрдам ушчыльняюць уточную нітку: пасля пракладкі утку праз зеў нітак асновы майстар цягне раму набіліц на сябе, прыбіваючы зубцамі бёрда ўточную нітку да пракладзенай раней. У механічных станках рухі набіліц ажыццяўляюцца аўтаматычна, з дапамогай далучаных да валу шатуноў (прымяняюцца таксама кулісны, эксцэнтрыкавы і кулачковы механізмы).

## Прымаўкі 
* У бёрда кідаюць, ды з бёрда не вынімаюць — не ўсё зробленае можна зрабіць нанова.
* у бёрда кідаюць ды ніткі счытаюць — у многіх справах патрэбны дакладны падлік.
* як у бёрда — моцна кашляць.
* не ўсё ў бердзе — размоўны выраз пра дурнаватага чалавека з дзівацтвамі

## Прафесія 
Майстар па вырабу бёрдаў называўся бёрдачнік, бёрдашнік, бярда́шнік, бярдзе́чнік або берднік.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* *Бежкович А. С. [и др.]* Хозяйство и быт русских крестьян. — М.: Советская Россия, 1959. — с.98.
* Восточно-славянский этнографический сборник. — М.: Изд-во АН СССР. — Лебедева Н. И. Прядение и ткачество восточных славян в XX в. — Т.30. — С.516.
* Vuorela T. Kansatieteen sanasto. — SKS. — Helsinki, 1964. [Этнографический словарь] — с.155.

## Спасылкі 
* Определитель музейных предметов
* Словари и энциклопедии на Академике

Катэгорыя:Ткацкая справа