open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Лучанец

**Лу́чанец** (, , ) — горад у цэнтральнай Славакіі.

## Гісторыя 
Лучанец (на  — Лошанц) быў упершыню згаданы ў 1128 годзе, але аж да XV стагоддзя быў невялікім паселішчам. У 1451 годзе ён ужо згаданы як горад. Тады каля сцен Лучанца разыгралася бітва паміж войскамі Янаша Хуньядзі і Яна Іскры, прычым перамогу атрымаў Іскра.

У XVI стагоддзі горад шмат разоў бралі ў аблогу туркі. У 1544 годзе яны ўзялі яго штурмам і 40 гадоў Лучанец належаў філякаўскаму санджаку Асманскай імперыі. У 1575 годзе горад згадваецца як «бязлюдны».

У 1828 годзе ў Лучанцы жыло 3000 жыхароў, было 216 дамоў і 229 рамесных майстэрняў. У 1849 годзе венгерскія рэвалюцыянеры забіваюць параненых афіцэраў рускай арміі. У адплату дывізія Грабэ спальвае горад.

У 1867 годзе ў горадзе будуюцца заводы, прыходзіць індустрыялізацыя.

Пасля распаду Аўстра-Венгрыі Лучанец стаў месцам баёў паміж чэхаславацкай арміяй і венгерскай. Венгерская армія была вымушана адступіць, а крыху пазней паводле арбітража горад увайшоў у склад Чэхаславакіі. У 1938 годзе Венгрыя акупавала горад ізноў. 14 студзеня 1945 года Лучанец вызвалілі часці савецкай і румынскай армій.

## Насельніцтва 
## Славутасці 
* Касцёл Св. Марыі
* Сінагога
* Ратуша
* Дваранскія сядзібы

Выява:Lucenec Church2.jpg|Касцёл Св. Марыі
Выява:Lucenec Church1a.jpg|Лучанец
Выява:Býv. MsÚ Lučenec (1).jpg|Колішняя гарадская Управа
Выява:Lučenec - pohľad na mesto (1).jpg|Лучанец

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада

Катэгорыя:Гарады Славакіі
Веліхава

**Ве́ліхава** — возера ў Маларыцкім раёне Брэсцкай вобласці, часткова на тэрыторыі Украіны, за 17 км на паўднёвы ўсход ад горада Маларыта, за 6,3 км на ўсход ад вёскі Сушытніца, у басейне ракі Прыпяць.

Плошча паверхні 0,125 км², даўжыня 0,5 км, шырыня 0,3 км. Даўжыня берагавой лініі 1,5 км. На ўсходзе акружана шырокай забалочанай поймай, да якой прылягае вялікі балоцісты луг. На поўдні каналам злучаны з сістэмай меліярацыйных каналаў.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, плотка, акунь і іншыя віды рыб.

Катэгорыя:Азёры Маларыцкага раёна
Катэгорыя:Азёры Валынскай вобласці
Катэгорыя:Басейн Прыпяці
Катэгорыя:Памежныя азёры
Ян Іскра

**Ян Іскра з Брандзіса** (, , , ; каля 1400 — каля 1469) — славацкі дзяржаўны дзеяч. Адзін з правадыроў табарытаў. У 1437 на чале наёмнага войска з былых табарытаў здзейсніў паход супраць туркаў. У 1440—1452 вярхоўны гетман венгерскага караля ў Славакіі. У 1454 узначаліў барацьбу славацкіх феадалаў супраць антыфеадальнага руху, так званага руху брацікаў. У 1462 заключыў дагавор з венгерскім каралём Мацьяшам Хуньядзі і за адмову ад улады ў Славакіі атрымаў землі ў Трансільваніі.

## Літаратура 
* Большая советская энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия. 1969—1978.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Военачальнікі Чэхіі
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Славакіі
Катэгорыя:Памерлі ў XV стагоддзі
Катэгорыя:Гусіты
Катэгорыя:Асобы
Шашцін-Стражэ

**Шашцін-Стражэ** (; ; ) — горад у раёне Сеніца Трнаўскага края заходняй Славакіі.

Першапачаткова ўяўляў сабой дзве асобныя вёскі. Шашцін-Стражэ з’яўляецца адным з наймаладзейшых гарадоў Славакіі, атрымаўшы статус горада толькі 1 верасня 2001 года.

## Геаграфія 
Горад размяшчаецца на поўначы Загор’я за 18 км ад Сеніцы і за 65 км ад Браціславы. Рака Міява працякае паўз горад, падзяляючы яго на дзве часткі.

## Гісторыя 
Сучасны горад узнік аб’яднаннем двух паселішчаў — Шашцін і Стражэ над Міяваў. Шашцін упершыню згадваецца ў 1218 годзе як вартавая крэпасць Венгерскага каралеўства. Гэтая вёска мае шчыльнае гістарычнае дачыненне да этнічнай групы секеяў. Шашцін і Стражэ над Міяваў былі аб’яднаныя ў 1961 годзе пад агульнай назвай «Шашцінске Стражэ» (). У 1971 мястэчка набыло цяперашнюю назву.

Горад знакаміты сваёй базілікай Св. Марыі, якая з’яўляецца месцам паломніцтва хрысціянскіх вернікаў.

## Дэмаграфія 
Паводле перапісу 2001 года колькасць насельніцтва горада налічвае 5005 чалавек. Нацыянальны склад: 95,44 % — славакі, 2,06 % — цыгане і 1,50 % — чэхі.

Рэлігійны склад: 88,45 % — рыма-каталікі, 7,31 % — людзі без прыналежнасці да рэлігіі і 1,34 % — лютэране.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Неафіцыйны сайт 

Катэгорыя:Гарады Славакіі
Катэгорыя:Месцы паломніцтва
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1960 годзе
Стара-Любаўня

**Ста́ра-Лю́баўня** (, , , , ) — горад ва ўсходняй Славакіі на рацэ Попрад. Адзін з важных спішскіх гарадоў. Насельніцтва каля 15 тыс. чалавек.

## Гісторыя 
Стара-Любаўня была першы раз згадана ў 1292 годзе як горад Лібенаў. У 1364 годзе венгерскі кароль Людовік I Вялікі дараваў Стара-Любаўні права каралеўскага горада. У 1412 годзе ў ліку 16 спішскіх гарадоў Стара-Любаўня была аддадзена Польшчы як задатак за доўг. У 1772 годзе пасля падзелу Рэчы Паспалітай, Стара-Любаўня зноў уваходзіць у склад Венгерскага каралеўства ў складзе Аўстрыі.

## Насельніцтва 
Стара-Любаўня — шматнацыянальны горад. Тут жывуць славакі, русіны, палякі, немцы, цыгане. Каля траціны вернікаў — уніяты.

## Славутасці 
* Фарны касцёл Св. Мікалая
* Любаўнянскі Град
* Музей пад голым небам

## Гл. таксама 
* Спіш

## Гарады-пабрацімы 
*  Новы Сонч, Польшча
*  Люблінец, Польшча
*  Паланец, Польшча
*  Свалява, Украіна
*  Усецін, Чэхія
*  Балчык, Балгарыя

## Спасылкі 
* Сайт горада Стара-Любаўня
* Крэпасць Стара-Любаўня 

Катэгорыя:Гарады Славакіі
Верхняя Венгрыя

[thumb|290px|«[Кошыцы|Cassovia: Superioris Hungariae Civitas Primaria», панарама з Civitates orbis terrarum. *Касовія* (Кошыцы) — «сталіца» Верхняй Венгрыі, 1617.]]
**Верхняя Венгрыя** (, ) — назва тэрыторыі ў паўночнай частцы Каралеўства Венгрыя. У цяперашні час прыкладна супадае з тэрыторыяй Славакіі. Падчас асманскіх войнаў назва Верхняя Венгрыя распаўсюджвалася толькі на паўночна-ўсходнія рэгіёны Венгерскага каралеўства, а паўночна-заходнія адносіліся да Ніжняй Венгрыі. У XVIII—XIX стагоддзях гэта азначэнне стала ўжывацца ў дачыненні да ўсёй паўночнай часткі каралеўства.

Насельніцтва Верхняй Венгрыі было разнамасным і складалася са славакаў, венграў, немцаў і русінаў. Паводле першых поўных дэмаграфічных звестак, што з'яўляюцца ў XVIII стагоддзі, славакі складалі большасць насельніцтва. Яны называлі гэту тэрыторыю тэрмінам «Slovensko» (), вядомым у пісьмовых крыніцах яшчэ з XV стагоддзя, аднак без акрэсленых межаў і без пэўнага вызначанага статусу ў Венгрыі. У венгерскай літаратуры гэты рэгіён часта завецца «Felvidék» ().

## Сучаснае ўжыванне 
Пасля Першай сусветнай вайны значэнне венгерскага слова *Felvidék* (*Felső-Magyarország* выйшла з ужытку) звузілася да Славакіі і Карпацкай Русі. Цяпер выкарыстанне слова *Felvidék* у дачыненні да сваёй краіны славакі лічаць абразай, і яно ўжываецца венграмі выключна ў гістарычнай літаратуры для апісання сярэднявечнай тэрыторыі (хоць на той час гэты тэрмін яшчэ не ўвайшоў ва ўжыванне). Нават у дачыненні да трох дзяржаў рэгіёна, што засталіся ў складзе Венгрыі пасля Першай сусветнай вайны, цяпер ужываецца выраз Паўночная Венгрыя (*Észak-Magyarország*), а не Верхняя. Аднак прадстаўнікі венгерскай меншасці ў паўднёвых памежных рэгіёнах Славакіі працягваюць карыстацца звыклай назвай дзеля азначэння тэрыторыі пражывання пераважна венграў. Некаторыя называюць сябе *felvidéki magyarok* ().

## Гл. таксама 
* Карпацкія немцы

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Славакіі
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Венгрыі
Свінарэйка

**Свінарэйка** — возера ў Кобрынскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі, за 38 км на паўднёвы ўсход ад горада Кобрын, ля вёскі Лелікава, за 2,4 км ад мяжы з Украінай, у басейне ракі Мухавец.

Плошча паверхні 0,18 км², даўжыня 0,53 км, шырыня 0,48 км. Даўжыня берагавой лініі 1,19 км. Найбольшая глыбіня 1,1 м, сярэдняя – 0,5 м. Дно сапрапелістае.

На поўначы злучана меліярацыйным каналам з каналам Арэхаўскі. На поўдні ўпадаюць тры меліярацыйныя каналы. Зарастае ўмерана.

У возеры водзяцца шчупак, акунь, плотка, карась і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Ліст карты N-35-02. Выданне 1979 г. 
* Агульная характарыстыка азёр Брэсцкай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Брэсцкай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Кобрынскага раёна
Леле (палкаводзец)

thumb|Леле забівае Атона Вялікага. Малюнак 1360 года

**Леле** (Lehel, Lele, Lél; памёр у ) — венгерскі палкаводзец князя Такшаня, да 955 года — меркаваны кіраўнік Нітранскага княства (на тэрыторыі сучаснай паўднёва-заходняй Славакіі).

Паводле Сімона Кезскага, спачатку Леле жыў у раёне Галгаца (сучасны Глогавец). Насуперак сцвярджэнням некаторых гісторыкаў ён, напэўна, не належаў да дынастыі Арпадаў. У 955 годзе ў бітве на рацэ Лех Леле трапіў у палон і быў пакараны смерцю.

thumb|Горн Леле (музей горада Ясберэнь, Венгрыя)

Вядома паданне, што Леле належаў горн, які цяпер экспануецца ў музеі венгерскага горада Ясберэнь. Паводле падання, перад пакараннем смерцю, якое павінна было адбыцца на вачах германскага імператара Атона I, Леле прапанавалі ў апошні раз сыграць на гэтым горне. Сыграўшы, ён, быццам, кінуўся да імператара і паспеў разбіць яму горнам галаву. Аднак, на праўдзе Атон памёр толькі ў 973 годзе, праз 18 гадоў па смерці Леле.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы X стагоддзя
Катэгорыя:Перадгісторыя венграў
Катэгорыя:Военачальнікі Венгрыі
Тайхі

thumb|250px|Возера Почувадла — адно з тайхаў, якое захавалася.
**Тайхі** () — штучныя вадасховішчы ў Шцьяўніцкіх гарах у цэнтральнай Славакіі. Большасць з іх была пабудавана ў XVIII ст. для сілкавання энергіяй сярэбраных руднікоў Банска-Шцьяўніцы. Тагачасныя тайхі змяшчалі складанаўпарадкаваную сістэму 60 рэзервуараў, злучаных паміж сабой каналамі і падземнымі тунэлямі даўжынёй больш за 100 м. 24 штучных возера існуюць дагэтуль і служаць у якасці месца адпачынку і баўлення часу. Дзякуючы сваёй гістарычнай каштоўнасці 11 снежня 1993 года тайхі былі ўключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА разам з мястэчкам Банска-Шцьяўніца і гістарычнымі помнікамі ў яго ваколіцах.

## Працэс назапашвання вады 
Рэгіён Банска-Шцьяўніцы не мае значных крыніц праточнай паверхневай вады. Менавіта з-за гэтага і былі спраектаваны тайхі, каб захоўваць ваду шляхам назапашвання атмасферных ападкаў. Каналы з агульнай даўжынёй у 72 км выконвалі функцыю перанакіравання дажджавой вады і таплення выпалага снегу ў 60 рэзервуараў. Поўнасцю сістэма была здольна акумуляваць 7 мільёнаў м³ вады.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вадасховішчы Славакіі
Марцінская дэкларацыя

thumb|Памятная шыльда ў Марціне
**Марцінская дэкларацыя** () — дакумент, прыняты на сходзе прадстаўнікоў славацкіх палітычных плыняў у Марціне 30 кастрычніка 1918 г. Яго падпісанты заявілі аб праве славацкага народа на самавызначэнне. Паводле вынікаў сходу Славацкі нацыянальны савет быў абвешчаны адзінай найвышэйшай палітычнай сілай славацкага народа. У дэкларацыі ўтрымліваўся пункт пра афіцыйнае скасаванне саюза Славакіі з Венгрыяй і ўтварэнне новага саюза з чэшскім народам.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыя Славакіі
Катэгорыя:Гісторыя Чэхаславакіі
Катэгорыя:Марцін (горад)
Сейм Славацкай краіны

**Сейм Славацкай краіны** (), т. зв. «аўтаномны парламент» — найвышэйшы парламент Славацкай краіны ў межах Чэхаславакіі ў 1938—1939 гадах. Знаходзіўся ў Браціславе. Першыя выбары ў сейм прайшлі 18 снежня 1938 года, першае паседжанне прыпала на 18 студзеня 1939. 

Бязь змен у складзе з узнікненнем Першай Славацкай рэспублікі 14 сакавіка 1939 года быў пераўтвораны ў **Славацкі сейм** (), найвышэйшы парламент і заканадаўчы орган Першай Славацкай рэспублікі, які быў па прыняцці канстытуцыі 21 ліпеня 1939 года перайменаваны ў **Сейм Славацкай Рэспублікі** (). Скончыў працу ў 1945 годзе разам з знікненнем Першай Славацкай рэспублікі.

Катэгорыя:Першая Славацкая Рэспубліка
Катэгорыя:Дзяржаўны лад Славакіі
Канюшоўшчына

**Канюшо́ўшчына** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета. Размешчана за 28 км на поўнач ад Баранавічаў.

## Гісторыя 
У 1897 годзе ў Гарадзішчанскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Гарадзішчанскай гміне.

З 1939 года ў складзе БССР. Да 6 жніўня 1979 года вёска ўваходзіла ў склад Зялёнаўскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 13 двароў, 85 жыхароў (1897)
* 20 двароў, 120 жыхароў (1909)
* 21 двор, 121 жыхар (1921)
* 144 жыхары (1939)
* 92 жыхары (1970)
* 16 падвор’яў, 41 жыхар (1998)

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Калдычэўскі лагер смерці

**Калдычэ́ўскі лагер смерці** — лагер смерці, створаны нямецка-фашысцкімі захопнікамі ў сакавіку 1942 года каля в. Калдычэва Баранавіцкага раёна Брэсцкай вобласці ў Вялікую Айчынную вайну.

На абнесенай дротам тэрыторыі лагера вязняў марылі голадам, непасільнай працай на торфараспрацоўках, катавалі і забівалі. Тут існавала 12 турэмных камер і спецыяльная камера для катаванняў. У бараках летняга тыпу знаходзілася толькі 30-40 працэнтаў вязняў, астатнія — пад адкрытым небам.

У лістападзе 1942 года была пабудавана крэмацыйная печ, у якой спалена 600 чалавек з Баранавіцкай і Стаўбцоўскай турмаў. Пазней печ не працавала. Масавыя растрэлы рабіліся ва ўрочышчы Лазы, дзе была крэмацыйная печ, і ў бярэзніку Арабаўшчына.

У ноч на 30 чэрвеня 1944 года перад падыходам Чырвонай Арміі немцы расстралялі вязняў (2 тысячы чалавек; астатніх 300 вывезлі ў нацысцкую Германію), узарвалі памяшканні, зраўнавалі з зямлёй пахаванні і засеялі травой.

Ва ўрочышчы, каля лагера, знойдзена больш за 22 тыс. чалавек.

На месцы лагера помнік ахвярам фашысцкага тэрору.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Лагеры смерці Трэцяга рэйха
Катэгорыя:Калдычэва
Катэгорыя:З’явіліся ў 1942 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе
Калдычэва

**Калдычэ́ва** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета. 

## Геаграфія 
Размешчана за 18 км на поўнач ад Баранавічаў, на шашы Баранавічы — Навагрудак, за 2 км ад ракі Шчары.

Каля вёскі бярэ пачатак рака Шчара.

## Гісторыя 
Паводле пісьмовых крыніц Калдычэва вядома з пачатку XVI стагоддзя як маёнтак, які належаў Гаруновічам, потым Тактамышам. У 1567 годзе — уласнасць шляхцічаў Аляшкевіча, Ваўка, Скуратовічаў, Васілевіча, Крывіпішчаў, якія выставілі ў тым жа годзе ў войска Вялікага Княства Літоўскага 8 коннікаў (па адным ад кожнага двара). Пазней маёнтак перайшоў ва ўладанне да князёў Ямбекавічаў, якія прадалі яго ў 1585 годзе Валовічам.

У сярэдзіне XVII стагоддзя Калдычэва — цэнтр воласці Новагародскага павета.

Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у складзе Расійскай імперыі, маёнтак у Гарадзішчанскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Гарадзішчанскай гміне.

З 1939 года ў складзе БССР.

У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі, якія ў 1942 годзе стварылі тут лагер смерці для масавага знішчэння людзей. У ім утрымлівалася адначасова да 10 тысяч чалавек. Перад адступленнем у ноч на 30 чэрвеня 1944 года гітлераўцы расстралялі ўсіх, хто яшчэ заставаўся ў жывых, і ўзарвалі асноўныя памяшканні лагера. Усяго ў Калдычэўскім лагеры смерці загінулі больш за 22 тыс. чалавек.

## Насельніцтва 
* 22 жыхары (1897)
* 430 жыхароў (1939)
* 142 гаспадаркі, 398 жыхароў (1971)
* 107 гаспадарак, 164 жыхары (1998)
* 74 гаспадарак, 140 жыхароў (2005)

## Інфраструктура 
Працуе саўгасная сядзіба, ветэрынарны ўчастак, механічныя майстэрні, клуб, бібліятэка, аддзяленне сувязі, магазін.

## Славутасці 
* Помнікі на ўшанаванне памяці загінулых вязняў лагера смерці — скульптура смуткуючай жанчыны (на месцы былога лагера, 1964) і стэла (1964).

## Вядомыя асобы 
* Томаш Шалевіч — польскі грамадска-палітычны дзеяч, пасол Сойма IV склікання (1935—1938)

## Зноскі 
## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X

## Спасылкі 
* Калдычэва на Radzima.org

Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Адкрытае грамадства

**Адкрытае грамадства** — дэмакратычны тып грамадства, які выкарыстоўваецца для абазначэння шэрагу сучасных грамадстваў і некаторых грамадстваў антычнасці. Звычайна супрацьпастаўляецца закрытаму грамадству (традыцыйнае грамадства і розныя таталітарныя рэжымы).

Канцэпцыя адкрытага грамадства была прапанаваная французскім філосафам Анры Бергсонам у 1932 годзе . Потым канцэпцыя адкрытага грамадства была падрабязна распрацавана філософам Карлам Поперам, які ў сваёй працы «Адкрытае грамадства і яго ворагі» аб’яднаў філасофію адкрытага грамадства са сваёй філасофіяй крытычнага рацыяналізму.

Адкрытае грамадства ў разуменні Попера з’яўляецца цалкам дэмакратычным. Яго члены прымаюць рашэнні, абапіраючыся на ўласны інтэлект і крытычнае мысленне, а таксама зыходзячы з дамоўленасцей, дасягнутых у працэсе абмеркавання. Такое грамадства не з’яўляецца неабмежаваным капіталізмам, але і не заснавана на марксізме альбо анархіі: гэта самастойны варыянт дэмакратыі.

У адкрытым грамадстве ўрад павінен быць уважлівым да людзей і памяркоўным, а палітычныя механізмы павінны быць празрыстымі і гнуткімі.

Гуманізм, роўнасць і палітычная свабода — ідэальныя характарыстыкі адкрытага грамадства. Гэта было вызначана яшчэ Перыклам, дзяржаўным дзеячам Афінскай дэмакратыі, у сваёй хвалебнай надмагільнай прамове: «…называецца гэты лад дэмакратычным таму, што ён трымаецца не на меншасці, а на большасці. У адносінах да прыватных інтарэсаў законы нашы прадастаўляюць раўнапраўе для ўсіх; што ж тычыцца палітычнага значэння, то ў нас у дзяржаўным жыцці кожны ім карыстаецца пераважна перад іншым не з-за таго, што яго падтрымлівае тая ці іншая палітычная партыя, але ў залежнасці ад яго доблесці, якая прынесла яму добрую славу ў той ці іншай справе; роўным чынам, сціпласць звання не служыць бедняку перашкодай да дзейнасці, калі толькі ён можа аказаць якую-небудзь паслугу дзяржаве».

Попер таксама сцвярджаў, што адкрытае грамадства можа з часам эвалюцыянаваць у «абстрактнае»:

Катэгорыя:Дэмакратыя
Жапіха

**Жапі́ха** (таксама **Рэ́пка**, **Ржэпка** або **Ржапіха**) — жонка Пяста, легендарнага продка дынастыі Пястаў. Маці паўлегендарнага князя палян Земавіта. Адзіная згадка пра Жапіху ў ранніх гістарычных крыніцах змешчана ў Хроніцы Гала Ананіма, дзе гэта імя сустракаецца двойчы. Паходжанне імя досыць празрыстае: рэпкай (*жэпкай* у польскім вымаўленні) называлі карняплод рэпы.

## Літаратура 
* '''' Mity, podania i wierzenia dawnych Słowian. — Poznań: Rebis, 2007. ISBN 978-83-7301-973-7.

Катэгорыя:Пясты
Катэгорыя:Княгіні і каралевы польскія
Заходнія паляне

**Паляне** () — заходнеславянскае племя, якое склала аснову пазнейшага польскага народа і дала яму сваё імя.

## Гісторыя 
Падчас Вялікага перасялення народаў паляне прыкладна ў VI стагоддзі прыйшлі на берагі Віслы і Одры. Іх галоўным горадам быў цяперашні горад Гнезна. Пасля ім удалося падпарадкаваць мноства суседніх земляў і аб’яднаць пад сваім пачаткам шматлікія славянскія плямёны.

З кантралюемых імі ўладанняў у другой палове X стагоддзя ўтварылася каралеўства Польшча. Першым вядомым кіраўніком Польшчы быў вялікапольскі князь Мешка I з роду Пястаў (960—992); у 966 годзе ён прыняў хрысціянства па заходнім абрадзе.

У 999 годзе яго сын Баляслаў I Храбры адняў у Чэхіі будучую Малую Польшчу з Кракавам; Баляслаў быў чэшскім князем з 1003 па 1004 год. Князь Баляслаў I Храбры прыняў каралеўскі тытул у 1025 годзе.

Князі палян, а таксама першыя польскія каралі паходзілі з роду Пястаў.

Важным кірункам барацьбы была Кіеўская Русь. У год смерці Мешкі Уладзімір Святаславіч захапіў Чэрвенскія гарады. Але затым супраць яго выступіў яго сын Святаполк Тураўскі (1013), а пасля смерці Уладзіміра Баляслаў падтрымаў Святаполка супраць яго брата Яраслава і за дапамогу ў авалоданні Кіевам атрымаў назад чэрвенскія грады.

Заходніх палян не варта блытаць з усходнімі палянамі, якія жылі ў наваколлях Кіева і былі апісаны Нестарам Летапісцам у якасці аднаго з плямёнаў, якія складалі Кіеўскую Русь.

Катэгорыя:Польскія плямёны
Катэгорыя:Народы Польшчы
Катэгорыя:Гісторыя Польшчы
Гапляне

**Гапляне** — сярэдневяковае заходнеславянскае племя, якое пасля стала часткай польскага народа. Гэта племя ў VII—IX стагоддзях жыло ў раёне возера Гопла, а іх галоўным горадам была Крушвіца.

Сярэдневяковая хроніка сцвярджае, што на іх зямлі знаходзіцца 400 градаў, але падчас археалагічных раскопак у раёне Крушвіцы так і не ўдалося знайсці ўмацаванні, хоць буйное паселішча і было знойдзена. Лябуда лічыў, што гапляне былі часткай племя палян або адной з іх назваў, а значыць галоўным горадам быў Гнезна.

## Літаратура 
* Gerard Labuda, Mieszko I, Ossolineum 2002
* Skocz do góry ↑ Zofia Kurnatowska, Początki Polski, Poznań 2002, s. 39

Катэгорыя:Заходнеславянскія плямёны
Катэгорыя:Куяўска-Паморскае ваяводства
Катэгорыя:Ляхіцкія плямёны
Храм Джаганатхі ў Пуры

**Храм Джаганатхі ў Пуры** — вядомы індуісцкі храм у горадзе Пуры, Арыса, прысвечаны боствам Джаганатха і (Крышны). Храм з'яўляецца важным цэнтрам паломніцтва ў шэрагу традыцый індуізму, у асаблівасці ў вайшнавізме. Гэта таксама адно з чатырох асноўных месцаў паломніцтва (Чар-дхам), якія індуіст павінен наведаць на працягу свайго жыцця. Асаблівае значэнне храм мае для паслядоўнікаў Гаўдзі-вайшнавізму, бо заснавальнік гэтай традыцыі, Чайтан'я Махапрабху, быў адданым джаганатха і правёў у Пуры апошнія 16 гадоў свайго жыцця.

На працягу многіх стагоддзяў, храм штогод арганізуе і праводзіць «фестываль калясніц», падчас якога храмавыя боствы Джаганатха, Баладэвы і Субхадры вязуць па галоўнай вуліцы горада Пуры ў велізарных, пышна размаляваных калясніцах.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* [Http://www.jagannathtemplepuri.com/ Афіцыйны сайт Храма Джаганнатха ў Пуры]  
* 

Катэгорыя:Індуісцкія храмы Арысы
Катэгорыя:Храмы Джаганатхі
Пуры

**Пуры** (,    ) - горад ва ўсходняй Індыі, у штаце Арыса. Адміністрацыйны цэнтр акругі Пуры.

## Геаграфія і клімат 
Размешчаны на беразе Бенгальскага заліва, прыкладна ў 60 км на поўдзень ад горада Бхубанешвар.
Вышыня горада над узроўнем мора складае 0 м .

Самыя гарачыя месяцы - травень і чэрвень з сярэднімі максімумамі 33 і 32&nbsp;°C адпаведна; самыя халодныя месяцы - снежань і студзень, з сярэднімі мінімум 17 і 18&nbsp;°C. Сярэдняя гадавая норма ападкаў - 1341 мм. Самыя дажджлівы месяц - жнівень, з сярэдняй нормай 301 мм; самы засушлівы месяц - снежань, з нормай ўсяго 5 мм .

## Насельніцтва 
Насельніцтва Пуры па дадзеных перапісу 2011 складае 201026 жыхароў , з якіх 104267 мужчын і 96759 жанчын. Узровень пісьменнасці складае 89,38%.

## Славутасці 
Горад вядомы як старажытны цэнтр паломніцтва. Галоўнай святыняй з'яўляецца храм Джаганнатха, пабудаваны, па легендзе, царом Индрадьюмной на месцы крэмацыі цела Крышны каля 5000 гадоў таму. Храм шматразова перабудоўваўся, у сучасным выглядзе існуе з VIII стагоддзя. Знакаміты якія праводзяцца штогод фестывалем калясьніц - Ратха-ятрой. Для неиндусов доступ у храм забаронены.

Размешчаны на беразе Бенгальскага заліва, Пуры вядомы таксама як папулярны марскі курорт.

## Галерэя 
 
Выява: Rath Yatra Puri 07-11027.jpg | Фестываль Ратха-яйкі
Выява: Grand Road.JPG | Адна з вуліц горада
Выява: Rue-puri.jpg | Адна з вуліц горада

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Manwesh Dutt, Tourist Guide Book of Orissa
* Shrimati Shantilata Kanta, Shri Jagannath Dham, Puri

Катэгорыя:Святыя гарады індуізму
Пуры
Гепатыт C

**Гепатыт C** — запаленне печані ў выніку заражэння вірусам праз кроў хворага чалавека. Асноўным шляхам заражэння ёсць выкарыстанне бруднай іголкі пры ўвядзенне наркотыка, нанясенні татуіроўкі і пірсінгу. Ператвараецца ў пажыццёвую хваробу ў 85 % выпадкаў. Ёсць найбольш частай прычынай развіцця цырозу і раку печані.

## Папярэджанне 
Прадухіленню хваробы спрыяе выкарыстанне чыстых і *толькі асабістых* брытвы, грабянца, зубной шчоткі, манікюрнай прылады, шчыпчыкаў для броваў і эпілятара. Таксама заражэнне прадухіляецца выкананнем касметолагамі, лекарамі і цырульнікамі захадаў засцярогі пры вышчыпванні броваў, , манікюры, праколванні вушэй, расчэсванні валасоў вострым грэбнем, татуяванні і эпіляцыі.

## Прычыны 
Заражэнню спрыяе наяўнасць некалькіх палавых партнёраў і выкарыстанне бруднай прылады ў цырульні і касметычным салоне.

## Праявы 
Хвароба выяўляецца праз пажаўценне , слабасць, павышаную стамляльнасць, боль у суставах і мышцах, высыпку на скуры і павышэнне тэмпературы. Адзначаюцца ірвота і страта апетыту.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вірусныя інфекцыі
Рак лёгкага

**Рак лёгкіх** — утварэнне ракавай пухліны на эпітэліі слізістай лёгкага. Штогод ад хваробы памірае 1,2 млн чалавек у свеце.

## Прычыны 
Хваробе спрыяе тытунепаленне, у тым ліку пасіўнае, уздзеянне азбесту, мыш’яку і радону, абпраменьванне і сухоты.

## Праявы 
Дыягнаставаць рак лёгкіх на ранніх стадыях цяжка. Хвароба выяўляецца праз пастаянны кашаль, кроў у макроці, бранхіт, боль у грудзях і зваротную пнеўманію.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Захворванні лёгкіх
Катэгорыя:Карцыномы
Катэгорыя:Злаякасныя новаўтварэнні органаў дыхання
Катэгорыя:Онкапульманалогія
Мазахізм

[thumb|160px|Джордж Топфер (сапр. Гастон Сміт) «Мара аб лупцаванні» ([1921)]]
**Мазахі́зм** (эратычны пасівізм;  +  — любоўны + бяздзейны) — палавое адхіленне, пры якім для дасягнення  *неабходна* адчуць цялесны боль і маральнае прыніжэнне з боку палавога партнёра. Асноўны назва атрымаў ад другой часткі прозвішча аўстрыйскага пісьменніка Леапольда Захера-*Мазох*а, які апісаў немач у сваіх творах.

## Гл. таксама 
* Садамазахізм
* Садызм

Катэгорыя:Захворванні паводле алфавіта
Катэгорыя:Мазахізм
Катэгорыя:Сексуальныя дэвіяцыі
Катэгорыя:БДСМ
Сацыяфобія

**Сацыяфобія** ( +  — грамадства + страх) — упартая нематываваная боязь выканання дзеянняў у грамадскіх месцах. Ёсць найбольш распаўсюджаным відам назойлівага страху. Найчасцей сустракаецца ў самотных і негаваркіх людзей.

## Прычыны 
Схільнасць да хваробы выклікае турбаванне водгукам навакольных, боязь выглядаць смешным і страты пашаны і даверу, недаацэнка ўласных поспехаў, уява сябе нязначным і саманепрыманне, пастаяннае параўнанне сваіх дасягненняў з поспехамі іншых.

## Праявы 
Хвароба выяўляецца праз спалох ад стасункаў з людзьмі, што суправаджаецца дрыжаннем рук, пачырваненнем, павышаным потааддзяленнем і буркатаннем у жываце. У выніку адбываецца адасабленне (пазбяганне стасункаў) ад людзей пры адначасным разуменні яго неабгрунтаванасці.

## Гл. таксама 
* Агарафобія
* Сіндром Аспергера
* Сарамлівасць
* Хікікаморы
* Мізантропія

Катэгорыя:Сацыяльныя фобіі
Прамянёвая хвароба

**Прамянёвая хвароба** — захворванне, якое ўзнікае ў выніку ўзаемадзеяння розных відаў іанізуючага выпраменьвання, што характарызуецца сімптомакомплексам, залежным ад віду паражаючага выпраменьвання, яго дозы, лакалізацыі крыніцы радыеактыўных рэчываў, распаўсюджання дозы ў часе і целе чалавека.

У чалавека прамянёвая хвароба можа быць абумоўлена вонкавым апраменьваннем і ўнутраным — пры трапленні радыеактыўных рэчываў у арганізм з удыханым паветрам, праз страўнікава-кішачны тракт альбо праз скуру і слізістыя абалонкі, а таксама ў выніку ін'екцыі.

Агульныя клінічныя праяўленні прамянёвай хваробы залежаць галоўным чынам ад атрыманай сумарнай дозы радыяцыі. Дозы да 1 Гр (100 рад) выклікаюць адносна лёгкія змены, якія могуць разглядацца як перадхваробны стан. Дозы звыш 1 Гр выклікаюць шпікавую ці кішачную формы прамянёвай хваробы рознай ступені цяжкасці, якія залежаць галоўным чынам ад паражэння органаў крыватвору. Дозы аднаразовага апраменьвання звыш 10 Гр лічацца абсалютна смяротнымі.

## Спасылкі 
* Armed Forces Radiobiology Research Institute  

Катэгорыя:Захворванні паводле алфавіта
Катэгорыя:Полісістэмныя захворванні
Катэгорыя:Радыялогія
Катэгорыя:Радыяцыйная экалогія
Параноідная шызафрэнія

**Параноідная шызафрэнія** — тып шызафрэніі, падчас якой пераважнымі з’яўляюцца дадатнія сімптомы (трызненне і галюцынацыі); разлад мыслення, негатыўныя і кататанічныя сімптомы невыразныя або адсутнічаюць.

Трызненне ў гэтым тыпе шызафрэніі часта мае паранаідальны характар, найчасцей у клінічнай карціне выступаюць слыхавыя галюцынацыі; разлад афекту, волі і мовы не выступаюць, або амаль невідавочныя.

Найчасцей прысутнічае трызненне пераследу, пагоні, выкрадання думак.

Прагноз, як правіла, лепшы, чым для іншых тыпаў шызафрэніі, хвароба звычайна пачынаецца ў старэйшым узросце.

## Літаратура 
* *Alasdair D. Cameron* Psychiatria. Wrocław: Elsevier Urban & Partner, 2009, s. 36, seria: Crash Course. ISBN 978-83-8958-176-1.

Катэгорыя:Шызафрэнія
Катэгорыя:Параноя
Задавальненне

thumb|200px
**Задавальненне** (**здавальненне**) — пазітыўна афарбаваная эмоцыя, якая мае месца пры задаволенні адной або некалькіх патрэбаў. Антонімамі задавальнення ёсць пакута і боль. Паняцце задавальнення ў філасофіі блізкае шчасцю. З пункту гледжання навукі пад задавальненнем маюць на ўвазе тактыльныя пачуцці, якія кантралююцца пэўнай часткай галаўнога мозгу і ствараюць пазітыўны эмацыйны фон.

Катэгорыя:Эмоцыі
Катэгорыя:Філасофская тэрміналогія
Кісялі (Баранавіцкі раён)

**Кісялі́** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета. Размешчаны за 26 км на поўнач ад Баранавічаў.

## Гісторыя 
У 1897 годзе ў Гарадзішчанскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Гарадзішчанскай гміне.

## Насельніцтва 
* 46 двароў, 302 жыхары (1897)
* 66 двароў, 360 жыхароў (1909)
* 71 двор, 408 жыхароў (1921)
* 338 жыхароў (1970)
* 78 гаспадарак, 134 жыхары (1998)
* 50 гаспадарак, 108 жыхароў (2005)

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Прыгнечанасць

**Прыгнечанасць** (маркота; ) — адмоўнае афектыўнае пачуццё, што суправаджаецца зменай матывацыі і агульнай пасіўнасцю паводзінаў. Суправаджаецца асабіста цяжкімі і пакутлівымі перажываннямі (роспач, смутак і туга). Выклікае думкі аб уласнай адказнасці за непрыемныя і цяжкія падзеі ў асабістым жыцці і жыцці блізкіх людзей. Валявая дзейнасць і самаацэнка рэзка зніжаюцца. Бывае праявай душэўнай хваробы (дэпрэсія).

Для збавення ад лёгкай формы дэпрэсіі дастаткова высыпацца, займацца спортам, імкнуцца больш часу праводзіць на вуліцы і ў коле сяброў. Пры больш цяжкіх формах неабходна звяртацца да спецыяліста.
Кісялі

**Кісялі́** — тапонім.

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Кісялі — вёска ў Баранавіцкім раёне.
* Віцебская вобласць:
** Кісялі — вёска ў Верхнядзвінскім раёне.
** Кісялі — вёска ў Гарадоцкім раёне.
** Кісялі — былая вёска ў Глыбоцкім раёне.
** Кісялі (Кісялёва) — колішняя вёска Дубровенскага раёна.
** Кісялі — вёска ў Талачынскім раёне.
** Кісялі — вёска ў Чашніцкім раёне.
* Гродзенская вобласць:
** Кісялі — вёска ў Астравецкім раёне.
** Кісялі — вёска ў Слонімскім раёне.
** Кісялі — вёска ў Шчучынскім раёне.
* Магілёўская вобласць:
** Кісялі — вёска ў Касцюковіцкім раёне.
* Мінская вобласць:
** Кісялі — вёска ў Валожынскім раёне.
** Кісялі — пасёлак у Капыльскім раёне.
** Кісялі — вёска ў Мінскім раёне.

## Расія 
* Кісялі — вёска ў Краснінскім раёне Смаленскай вобласці
Мікулічы (Баранавіцкі раён)

**Міку́лічы** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета.

Да 6 жніўня 1979 года вёска ўваходзіла ў склад Зялёнаўскага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Мікулічы

Назву **Міку́лічы** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Мікулічы — вёска ў Баранавіцкім раёне
* Гомельская вобласць:
** Мікулічы — аграгарадок у Брагінскім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Мікулічы — вёска ў Лідскім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Мікулічы — вёска ў Бабруйскім раёне
* Мінская вобласць:
** Мікулічы — аграгарадок у Бярэзінскім раёне
** Мікулічы — вёска ў Дзяржынскім раёне
** Мікулічы — вёска ў Нясвіжскім раёне
** Мікулічы — вёска ў Стаўбцоўскім раёне
### Расія 
* Мікулічы (Шумяцкі раён)
Адміністрацыйны падзел Габона

**Адміністрацыйны падзел Габона** — падзел тэрыторыі Габона на пэўныя часткі ў мэтах эфектыўнай арганізацыі дзяржаўнага кіравання і мясцовага самакіравання. Згодна з падзелам Габон складаецца з 9 правінцый.

## Правінцыі 
thumb|240px|справа|Карта правінцый Габона

## Гл. таксама 
* Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел

## Спасылкі 

Катэгорыя:Спісы:Габон
Сем вяршынь

thumb|справа|350px|Сем вяршыняў на карце вышыняў свету
**Сем вяршыняў** — найвышэйшыя вяршыні сямі частак свету (Еўропа і Азія, а таксама Паўночная і Паўднёвая Амерыка лічацца асобна). У залежнасці ад вызначэння кантынентаў спіс можа  злёгку мяняцца.

## Спіс вяршыняў 
## Спасылкі 
* Клуб 7 вяршыняў
* Тур па сямі вяршыням на віртуальнае Зямлі 

Катэгорыя:Горы
Катэгорыя:Альпінізм
Катэгорыя:Экстрэмальныя пункты Зямлі
Шалаграма-шыла

[thumb | left | [Баладжи ва ўборы з жэмчугу і гірляндзе з 108 Шалаграм-шыў.]]
**Шалаграма-шыла** - вайшнавское індуісцкай Мурта ў форме сферычнага, як правіла, чорнага каменя. Лічацца неотличными ад Вішнёў. Шалаграма-Шылы знаходзяць у святой рацэ Гартуй-Гандаки ў Непале. Часта гэтыя Мурта проста называюць **шыла** (, ). Слова «шыла» перакладаецца як камень, а «шалаграм» - гэта адно з імёнаў Вішнёў, якое адбываецца з вёскі ў Непале дзе Вішнёў вядомы па імі Шалаграман. Іншая разнавіднасць шыў - гэта Говардхана-Шылы - камяні са свяшчэннага ўзгорка Говардхана ць Вриндаване.

Шилам ушаноўваюць як праявам самога Вішну, неотличным ад яго. Яны адрозніваюцца ад іншых камянёў наяўнасцю спецыяльных знакаў, якія нагадваюць розныя атрыбуты Вішнёў, такія як булаву, ракавіну, лотас і дыск (сударшана-чакра). Найбольш распаўсюджанымі з'яўляюцца шалаграма-Шылы, якія прадстаўляюць Нарасимху, Варах і вама дзеву. Звычайна яны чорнага, чырвонага ці змешанага колеру. Шылы як правіла захоўваюць у скрынцы, адкуль іх здабываюць для штодзённага глыбокай пашаны (Пуджа). Шылы ніколі не купляюць і не прадаюць. Часта пакланенне шилам мае спадчынны характар: у сем'ях іх перадаюць з пакалення ў пакаленне.

Паводле вераванняў вайшнав ов, якія ўшаноўваюць шалаграма-шилам павінны прытрымлівацца строгім прынцыпам. Напрыклад, перад тым як дакрануцца да шилам неабходна прыняць абмыванне, прымаць у ежу толькі Прасад, ня ўключацца ў грахоўную дзейнасць і ніколі не класці Шылы на зямлю. У большасці вайшнавских храмаў асноўнае Мурта, як правіла, ўпрыгожвае гірлянда з 108 шалаграма-шыў.

Паходжанне глыбокай пашаны шилам цесна звязана з гісторыяй свяшчэннага расліны Туласам.
Самая вялікая Шалаграма-шыла знаходзіцца ў храме Джаганнатха ў Пуры, Арыса. Каруна-Бхаван, асноўнай храм Міжнароднага таварыства свядомасці Крышны ў Шатландыі вядомы тым, што ў ім знаходзіцца самая вялікая колькасць шалаграма-шыў за межамі Індыі.

Шалаграма-Шылы і глыбокай пашаны ім заносься ў многіх святых пісаньнях індуізму. У «Хары-бхакці-виласе» сцвярджаецца:

 
У «Сканда-Пуране» гаворыцца:

У «падме-Пуране» сцвярджаецца:

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* [Http://www.shaligram.com Website dedicated to Shaligram Silas] 
* [Http://www.salagram.net/sstp-info.html Information about Shaligram Silas] 
* [Http://ru.youtube.com/watch?v=CvONmUmVn38 Відэа: Алтар са 108 Шалаграм-шыламі]
* [Http://www.gauranga.org/vrinda.htm Абхишека 10 000 шалаграм-шыў ў Каруна Бхаване]

Катэгорыя:Пакланенне ў індуізме
Катэгорыя:Формы і вобразы Вішнёў
Катэгорыя:Формы і вобразы Крышны
Катэгорыя:Формы і вобразы Бога ў індуізме
Навасёлкі (Гарадзішчанскі сельсавет, Баранавіцкі раён)

**Навасёлкі** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета. Размешчаны за 20 км на поўнач ад Баранавічаў, за 17 км ад чыгуначнай станцыі Баранавічы-Цэнтральныя.

## Гісторыя 
У 1909 годзе ў Пачапаўскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польшчы, у Пачапаўскай гміне.

З 1939 года ў складзе БССР.

У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі.

У баі за вёску 5 ліпеня 1944 года вызначыўся старшы сяржант Я. М. Сулейменаў. На чале групы байцоў ён падпоўз да пазіцыі праціўніка і закідаў гранатамі ўчастак абароны гітлераўцаў, вымусіў іх адступіць, чым садзейнічаў выхаду з акружэння 200 савецкім воінаў. За гэты подзвіг Сулейменаву прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

З Навасёлкамі аб’яднаны суседнія хутары Очкава і Чорны Луг і в. Льнянікі.

## Насельніцтва 
* 28 двароў, 198 жыхароў (1909)
* 22 двары, 136 жыхароў (1921)
* 182 жыхары (1959)
* 121 жыхар (1970)
* 34 двары, 35 жыхароў (1998)
* 28 гаспадарак, 54 жыхары (2005)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Джунглі

[thumb|250px|[Вадаспад у джунглях]]
**Джунглі** — гутарковае паняцце, якое азначае густы і непраходны трапічны або субтрапічны лес. Этымалогія слова джунглі ўзыходзіць да санскрыта, у якім слова «джангал» азначала непраходныя зараснікі. Англічане, якія жылі ў Індыі запазычылі гэта слова з хіндзі, зрабіўшы з яго варыянт «jungle» і выкарыстоўваючы яго ў пачатку толькі ў дачыненні да бамбукавых багністых гаяў Індастана і дэльты Ганга.

## Распаўсюджанне 
thumb|250px|Распаўсюджанне джунгляў у свеце

Самыя вялікія джунглі існуюць у басейне ракі Амазонкі (Дажджавыя лясы Амазоніі), у Нікарагуа, у паўднёвай частцы паўвострава Юкатан (Гватэмала, Беліз), на большай частцы Цэнтральнай Амерыкі (дзе яны называюцца сельвай), у экватарыяльнай Афрыцы ад Камеруна да Дэмакратычнай Рэспублікі Конга, у многіх раёнах Паўднёва-Усходняй Азіі ад М’янмы да Інданезіі і Папуа-Новай Гвінеі, у аўстралійскім штаце Квінслэнд.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прыродныя зоны
*
Катэгорыя:Тыпы лесу
Інверсія (метэаралогія)

**Інверсія** ў метэаралогіі азначае анамальны характар змены якога-небудзь параметра ў атмасферы з павелічэннем вышыні. Найболей часта гэта адносіцца да тэмпературнай інверсіі, то бок да павелічэння тэмпературы з вышынёй у некоторым пласце атмасферы замест звычайнага паніжэння (гл. атмасфера Зямлі).

Адрозніваюць два тыпа інверсіі:

* прыземныя інверсіі тэмпературы, якія пачынаюцца непасрэдна ад зямной паверхні (таўшчыня пласту інверсіі — дзясяткі метраў)
* інверсіі тэмпературы ў свабоднай атмасферы (таўшчыня пласта інверсіі дасягае сотні метраў)

Інверсія тэмпературы перашкаджае вертыкальным перасоўванням паветра і спрыяе ўтварэнню імгі, туману, смогу, аблокаў, міражоў. Інверсія дужа залежыць ад мясцовых асаблівасцяў рэльефа. Павелічэнне тэмпературы ў інверсійным пласце вагаецца ад дзясятых доляй градусаў да 15—20 °C і болей. Найбольшую моцнасць маюць прыземным інверсіі тэмпературы ў Усходняй Сібіры і ў Антарктыдзе ў зімовы перыяд.

## Спасылкі 
* 
* *Хргіан А. Х.* Фізіка атмасферы. — М., 1969.

Катэгорыя:Метэаралогія
ФК Мальёрка

**«Мальёрка»** () ― іспанскі футбольны клуб з горада Пальма з вострава Мальёрка. Клуб быў заснаваны 5 сакавіка 1916 года. Быў фіналістам Кубка ўладальнікаў кубкаў у 1999 годзе.

Клуб гуляе ў чырвоных кашулях з чорнымі шортамі і гетрамі. Хатняя арэна завецца «Іберастар», яна можа ўмясціць 23 142 гледача.

## Гісторыя 
«Мальёрка» ― найстарэйшы клуб Балеарскіх астравоў. Быў названы першапачаткова *Junta Directiva del Alfonso XIII FBC* у гонар караля тых часоў Альфонса XIII. Першым стадыёнам клуба быў «Буэнас-Айрэс», што адкрыўся 25 сакавіка 1916 года гульнёй супраць «Барселоны», у якой «Мальёрка» атрымала паражэнне з лікам 0:8. Праз год клуб змяніў назву на *Real Sociedad Alfonso XIII*, а ў 1931 годзе прыйшлося зноў змяніць назву па палітычных мэтах на *Club Deportivo Mallorca*. У 1949 годзе да назвы клубу прымкнуў тытул «каралеўскі» (*Real*).

22 ліпеня 2008 года было заяўлена, што 96 працэнтаў акцый клубу купіць англійскі бізнесмен Пол Дэвідсан, але ўжо ў лістападзе таго года было высветлена, што ў англічаніна няма грошай на куплю. Праз год 19 лістапада 2009 года клуб быў выкуплены іспанскім бізнесменам Матэа Алемані.

30 сакавіка 2010 года «Мальёрка» падпісала дагавор з італьянскай кампаніяй футбольнага экіпіравання *Macron*. Пагадненне разлічана на тры сезоны з 2010 па 2013 гады.

## Дасягненні 
* Уладальнік Кубка Іспаніі **(1)**: 2003
* Уладальнік Суперкубка Іспаніі **(1)**: 1998

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Мальёрка
Кубак Іспаніі па футболе

**Кубак Іспаніі па футболе** () — штогадовы кубак Іспаніі, які праходзіць у фармаце алімпійскай сістэмы. У спаборніцтве прымаюць удзел 83 каманды, уключаючы ўсе клубы Ла Лігі. Ён лічыцца другім па значнасці нацыянальным тытулам у іспанскім футболе пасля чэмпіянату. Арганізатарам спаборніцтва з’яўляецца Каралеўская іспанская футбольная федэрацыя.

З моманту свайго заснавання кубак некалькі разоў змяняў назву; сучасная назва Каралеўскі кубак () выкарыстоўваецца з 1977 года. Усяго 17 клубаў валодалі калі-небудзь кубкам; найбольш тытулаваным клубам з’яўляецца «Барселона» з 31 тытулам, затым ідуць «Атлетык» Більбаа (23 тытулы) і мадрыдскі «Рэал» з 20 перамогамі. Пераможца турніру ўдзельнічае ў Лізе Еўропы і матчах за Суперкубак Іспаніі перад пачаткам наступнага сезона.

## Спасылкі 
* Найбольш цікавыя матчы спаборніцтва 

Іспанія
Катэгорыя:Футбол у Іспаніі
Багуслаў Станіслававіч Курловіч

**Багуслаў Станіслававіч Курловіч** (нар. , в. Новы Пагост Віцебскай вобласці, Беларусь) — беларускі, польскі, фінскі і расійскі біёлаг.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускую дзяржаўную сельскагаспадарчаю акадэмію (1971), працаваў аграномам і старшынёй калгаса ў Браслаўскім раёне. Пасля навучання у аспірантуры (1973—1976) і абароны дысертацыі працаваў загадчыкам аддзела бабовых раслін у Інстытуце раслінаводства імя Мікалая Вавілава (Санкт-Пецярбург).

Цесна супрацоўнічаў з Беларускім навукова-даследчым інстытутам земляробства (Жодзіна) і Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміяй (Горкі). Удзельнічаў у шматлікіх навуковых экспедыцыях па збіранні, вывучэнні і захаванні генетычных рэсурсаў раслін як на тэрыторыі былога СССР, так і многіх іншых краінах, у т.л. у Аўстраліі, Бразіліі, Эквадоры і Партугаліі. Курловічам сабраны і захаваны каштоўнейшыя формы раслін, выкарыстанне якіх у селекцыі дазволіла стварыць высокапрадукцыйныя сарты бабовых культур у Беларусі і Расіі.

Курловіч развіў навуковыя дактрыны акадэміка Мікалая Вавілава што тычыцца лубіну. Паводле яго навуковых распрацовак і цэнтрам біяразнастайнасці  з’яўляецца Балканскі паўвостраў, дзе выяўлена яго найбольшая разнастайнасць. Цэнтрам паходжання  з’яўляецца Іберыйскі паўвостраў, дзе растуць яго дзікія суродзічы. Курловіч дапоўніў закон гамалагічных радоў М. І. Вавілава што тычыцца бабовых раслін. Род  падзелены ім на два падроды: Subgen. Lupinus (віды Міжземнамор’я і Афрыкі), і Subgen. Platycarpos (шматлікія віды лубіну з Амерыканскага кантынента). Распрацаваны ўнутрывідавыя класіфікацыі трох відаў лубіну, якія вырошчваюць у Беларусі — белага, жоўтага і сіняга на ўзроўні разнавіднасцяў і формаў. Апісаны ўнікальныя таксоны раслін, назвы якіх дапаўняюць яго скарачэннем **Kurl.** Гэтыя распрацоўкі з’яўляюцца развіццём вучэння акадэміка Мікалая Вавілава і шырока выкарыстоўваюцца ў селекцыі раслін і насенняводстве Беларусі.

Прафесар Курловіч — аўтар важных навуковых публікацый.

## Бібліяграфія 
* Теоретические основы Селекции, том 3 Генофонд и селекция зерновых бобовых культур (люпин, вика, соя, фасоль) = THEORETICAL BASIS of PLANT BREEDING, vol.3 The Gene Bank and breeding of grain Legumes (lupine, vetch, soya and bean) / Курлович Б. С., Таранухо Г. И. и др. — St. Petersburg: VIR, 1995. — 430 с.
* Изучение образцов мировой коллекции люпина: (Методические указания) / Курлович Б. С., Назарова Н. С., Рыбникова В. А. и др. — Л.: ВИР, 1990. — 134 с.

## Спасылкі 
* Biodiversity of lupins
* Intraspecific Diversity of Lupins

Катэгорыя:Вучоныя СССР
Катэгорыя:Вучоныя Беларусі
Катэгорыя:Батанікі Расіі
Катэгорыя:Генетыкі СССР
Катэгорыя:Дактары біялагічных навук
ФК Алімпіякос Пірэй

**«Алімпіякос»** () — грэчаскі футбольны клуб з горада Пірэй. Заснаваны ў 1925 годзе. 48-разовы чэмпіён Грэцыі, 29-разовы ўладальнік Кубка Грэцыі. «Алімпіякос» самы паспяховы клуб у гісторыі грэчаскага футбола, а таксама адна з чатырох каманд, якія ніколі не выляталі з першага дывізіёна. У еўрапейскіх спаборніцтвах клуб выйграў Лігу канферэнцый у сезоне 2023/24, і ў тым самым сезоне каманда клуба да 19 гадоў выйграла Моладзевую лігу УЕФА. Таксама двойчы дасягаў чвэрцьфіналу, у Лізе чэмпіёнаў сезона 1998/99 і Кубка кубкаў сезона 1992/93. «Алімпіякос» таксама з’яўляецца адным з членаў-заснавальнікаў Асацыяцыі еўрапейскіх клубаў.

Хатнія матчы клуб праводзіць на стадыёне «Караіскакіс» у Пірэі. «Алімпіякос» з’яўляецца самым папулярным грэчаскім клубам, маючы каля двух з паловай мільёнаў прыхільнікаў у Грэцыі. Клуб мае доўгую і даўнюю канкурэнцыю з клубам «Панатынаікос», з якімі яны аспрэчваюць дэрбі спрадвечных ворагаў.

## Гісторыя 
«Алімпіякос» заснаваны ў 1925 годзе ў Пірэі пяццю братамі Янісам, Дынасам, Ёргасам, Басылісам і Леанідасам Адрыянопуласамі. У 1930-х гадах клуб атрымаў поспех, атрымаўшы некалькі перамогаў запар у чэмпіянаце Пірэі ў 1925, 1926, 1927 гадах. У сезоне 1930/31 «Алімпіякос» упершыню ў сваёй гісторыі стаў чэмпіёнам Грэцыі. Браты Андрыянопуласы ў гэты час пачалі займацца палітыкай. Пры іх асабістым садзейнічанні пачалося будаўніцтва стадыёна «Караіскакіс».

## Склад 
*Станам на люты 2024 года.*

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Алімпіякос Пірэй
Марка Шчэпавіч

**Ма́рка Шчэ́павіч** (; нар. , , Югаславія) — сербскі футбаліст, нападнік іспанскага клуба «Луга».

## Клубная кар’ера 
Прафесійную кар’еру Марка Шчэпавіч пачаў у 2010 годзе, падпісаўшы кантракт з «Партызанам». 2 верасня 2013 ён перайшоў у «Алімпіякос» за 3,5 мільёны еўра. 22 лютага 2014 Шчэпавіч здзейсніў свой першы хет-трык у выязной гульні з «ОФІ Крыт».

20 жніўня 2014 Марка быў аддадзены ў арэнду ў клуб «Мальёрка» другога іспанскага дывізіёна. 25 лютага 2015 на правах арэнды далучыўся да складу расійскага «Церака», аднак за расійскі клуб згуляў толькі ў адным матчы. У жніўні 2015 года стаў іграком клуба «Мускрон-Перувельз».

У жніўні 2016 года, канчаткова пакінуўшы «Алімпіякос», падпісаў кантракт з «Відэатонам», пазней клуб змяняў назвы паслядоўна на «МОЛ Відзі» і «Фехервар». Разам з камандай станавіўся чэмпіёнам і ўладальнікам Кубка Венгрыі.

У жніўні 2019 года перайшоў у турэцкі «Рызеспор», у лютым 2020 года пакінуў каманду. Другую палову 2020 года правёў у тайландскім клубе «Бурырам Юнайтэд». У студзені 2021 года далучыўся да кіпрскай «Амоніі», з якой стаў чэмпіёнам краіны. Пакінуў клуб па закачэнні сезона 2021/22.

У лютым 2023 года стаў іграком іспанскага «Луга».

## Міжнародная кар’ера 
12 кастрычніка 2012 Шчэпавіч дэбютаваў за зборную Сербіі ў адборачным матчы чэмпіянату свету 2014 з Бельгіяй.

## Дасягненні 
;Партызан Бялград
* Чэмпіён Сербіі (3): 2010/11, 2011/12, 2012/13
* Уладальнік Кубка Сербіі: 2011

;Алімпіякос
* Чэмпіён Грэцыі: 2013/14

;Відэатон
* Чэмпіён Венгрыі: 2017/18
* Уладальнік Кубка Венгрыі: 2019

;Амонія
* Чэмпіён Кіпра: 2020/21
* Уладальнік Кубка Кіпра: 2022
* Уладальнік Суперкубка Кіпра: 2021

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Сербіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Сербіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Партызан Бялград
Катэгорыя:Ігракі ФК Тэлеоптык
Катэгорыя:Ігракі ФК Алімпіякос Пірэй
Катэгорыя:Ігракі ФК Мальёрка
Катэгорыя:Ігракі ФК Ахмат Грозны
Катэгорыя:Ігракі ФК Мускрон-Перувельз
Катэгорыя:Ігракі ФК Фехервар
Катэгорыя:Ігракі ФК Рызеспор
Катэгорыя:Ігракі ФК Бурырам Юнайтэд
Катэгорыя:Ігракі ФК Амонія Нікасія
Катэгорыя:Ігракі ФК Луга
Засвяцце

**Засвяцце** — возера ў Ратнаўскім раёне Валынскай вобласці Украіны, за 1 км ад мяжы з Беларуссю, у басейне ракі Мухавец.

Даўжыня каля 1 км, шырыня 0,7 км. Даўжыня берагавой лініі каля 2,6 км. Мае акруглую ў плане форму. Злучана з возерам Арэхавец. Акружана кальцавой выдмай. Уваходзіць у склад гідралагічнага заказніка мясцовага значэння «Арэхаўскі».

## Літаратура 
* Ліст карты M-35-02 Выданне 1979 г.

Катэгорыя:Азёры Валынскай вобласці
Катэгорыя:Басейн Мухаўца