Італьянская кампанія (1943—1945)

**Італьянская кампанія (1943—1945)** — ваенныя дзеянні ўзброеных сіл ЗША, Вялікабрытаніі і іх саюзнікаў супраць войскаў Германіі і Італіі падчас Другой сусветнай вайны з мэтай разгрому і вываду Італіі з вайны і захопу яе тэрыторыі. Кампанія пачалася ў ліпені 1943 года, з уварвання на Сіцылію, канцом ваенных дзеянняў лічыцца капітуляцыя нямецкіх войскаў у паўночнай Італіі ў маі 1945 года.

Агульныя страты саюзных войскаў (уключаючы параненых і зніклых без весткі) у кампаніі склалі парадку 320 000 чалавек, у краін «Восі» — каля 658 000 чалавек. Ніякая іншая кампанія ў Заходняй Еўропе не каштавала ваюючым бакам даражэй Італьянскай кампаніі, па колькасці загінулых і параненых салдатаў.

## Перадумовы 
Да лета 1943 г. Італія апынулася ў цяжкім становішчы. Акрамя разгрому на Ўсходнім фронце, італьянскія войскі панеслі цяжкія паражэнні ва Усходнеафрыканскай кампаніі, Паўночнаафрыканскай кампаніі і Туніскай кампаніі ў выніку якіх італьянцы страцілі ўсе свае афрыканскія калоніі і апынуліся перад пагрозай уварвання ў краіну англа-амерыканскіх войскаў. Італьянская тэрыторыя рэгулярна падвяргалася авіяцыйным бамбардзіроўкам. Італьянскія войскі знаходзіліся ў дэмаралізаваным стане і мелі нізкі баявы патэнцыял. Германія, занятая вайной на ўсходнім фронце, не магла паслаць дадатковыя войскі на дапамогу саюзніку. У сувязі са спрыяльным становішчам ЗША, Вялікабрытанія і іх саюзнікі прынялі рашэнне правесці высадку ў Італіі, канчаткова разграміць італьянскую армію і вывесці Італію з вайны.

## Расстаноўка сіл 
### Саюзнікі 
* 15-я група армій (камандуючы Х. Александэр). У яе ўваходзілі 7-я амерыканская армія і 8-я брытанская армія — усяго да 10 ліпеня 1943 года: 13 дывізій, 3 танкавыя брыгады, 3 атрады камандас і 3 батальёны рэйнджараў. Авіяцыйную падтрымку групе армій аказвалі саюзныя ВПС Міжземнамор'я, якія падпадзяляліся на ВПС Паўночна-заходняй Афрыкі, ВПС Сярэдняга Усходу і ВПС Мальты і разам мелі ў сваім складзе больш за 4 тыс. самалётаў.
* Міжземнаморскі флот Вялікабрытаніі (камандуючы Э. Канінгем). У падначаленні флоту знаходзілася 13 дывізій і 3 брыгады (у тым ліку 2 танкавыя). Марскія сілы флоту мелі 1 380 баявых караблёў, дэсантных і дапаможных суднаў і больш за 1 800 адзінак высадкавых сродкаў.

## Ход кампаніі 
### Высадка ў Сіцыліі 
Сумеснае брытанска-канадска-амерыканскае ўварванне на Сіцылію пачалося 10 ліпеня 1943 г. адначасовай высадкай марскога і паветранага дэсанта ў заліве Джэла і на поўнач ад Сіракузы. Італьянцы былі не ў стане прадухіліць захоп вострава саюзнікамі, але ім атрымалася эвакуіраваць на паўвостраў вялікую частку сваіх войскаў. Апошнія войскі пакінулі Сіцылію 17 жніўня 1943 г. Аперацыя дала саюзнікам неабходны досвед у правядзенні высадкі з мора, вядзенні сумесных аперацый і масавымі выкідкамі паветранага дэсанта.

### Высадка ў мацерыковай Італіі 
Злучэнні 8-й брытанскай арміі высадзіліся ў «пятцы» Італіі 3 верасня 1943 г, падчас аперацыі «Бэйтаўн». Урад Італіі капітуляваў 8 верасня, але нямецкія войскі, якія знаходзіліся на Апенінскім паўвостраве, былі гатовыя да такога павароту падзей і прыгатаваліся дзейнічаць у адзіночку. 9 верасня адбыліся дзве дадатковых высадкі саюзнікаў: 5-я армія ЗША высадзілася, пры моцным нямецкім супраціўленні, у Салерна падчас аперацыі «Аваланч», а дадатковы кантынгент брытанскіх войскаў падчас аперацыі «Слапстык» высадзіўся ў Таранта, амаль не сустрэўшы ніякага супраціўлення. Існавала надзея на тое, што з капітуляцыяй Італіі, немцы адступяць на поўнач, з прычыны таго, што ў той час Адольф Гітлер быў перакананы ў тым, што Паўднёвая Італія не мае важнага стратэгічнага значэння. Аднак, у рэальнасці ўсё выйшла інакш, хоць напачатку 8-я армія даволі хутка прасунулася да заходняга ўзбярэжжа, захапіўшы порт Бары і важныя аэрадромы каля Фоджы. Асноўныя высілкі саюзнікаў на захадзе былі накіраваны на захоп партовага горада Неапаля. Неапаль быў абраны таму, што ён з'яўляўся самым паўночным італьянскім горадам, які мог бы быць узяты пры падтрымцы авіяцыі, якая базавалася на аэрадромах у Сіцыліі.
thumb|Высадка артылерыі саюзнікаў на ўзбярэжжа Салерна. Верасень 1943 г.

Па меры таго, як саюзныя войскі прасоўваліся на поўнач, яны сутыкаліся з усё больш складанай мясцовасцю: Апенінскія горы, якія фарміравалі «пазваночнік» паўвострава, з'явіліся сур'ёзнай перашкодай. У найбольш гарыстых раёнах Абруцы больш паловы даўжыні паўвострава займаюць горныя хрыбты і вяршыні больш за 910 м у вышыню. Абараняцца ў такой мясцовасці можна было досыць эфектыўна. Нямецкія войскі пры адыходзе ўзрывалі за сабой важныя масты і з дапамогай шматлікіх рэк затаплялі вялікія прасторы, ствараючы саюзнікам вялікія цяжкасці ў перасячэнні такіх месцаў і разладжваючы такім чынам саюзніцкія планы.

### Прасоўванне да Рыма 
Напачатку кастрычніка 1943 г. камандуючаму нямецкімі войскамі на поўдні Італіі фельдмаршалу Кесельрынгу атрымалася пераканаць Гітлера ў тым, што абарончыя дзеянні ў Італіі павінны весціся як мага далей ад Германіі. Гэта дазволіла б у поўнай меры выкарыстоўваць гарысты і цяжкапраходны італьянскі ландшафт у мэтах абароны і прадухіліла б лёгкі захоп аэрадромаў паўднёвай Італіі, больш набліжаных да Германіі, чым аэрадромы Сіцыліі. Акрамя таго, Гітлер быў перакананы ў тым, што лёгкі захоп паўднёвай Італіі даў бы саюзнікам трамплін, з якога можна было б пачаць уварванне на Балканы, падбіраючыся да запасаў паліва, баксітаў і медзі.

Пасля таго, як Кесельрынгу было перададзена камандаванне ўсімі войскамі ў Італіі, ён распарадзіўся аб стварэнні некалькіх ліній абарончых умацаванняў да поўдня ад Рыма. Задачай лініі «Вальтурна» і лініі «Барбара» з'яўлялася затрымка саюзніцкіх войскаў дзеля таго, каб выйграць час на пабудову самай важнай сеткі ўмацаванняў — так званай «Зімовай лініі», якая складалася з «лініі Густава» і дзвюх ліній умацаванняў у Апенінскіх гарах: лініі «Бернхарт» і «лініі Гітлера».

«Зімовая лінія» з'явілася галоўнай перашкодай для сіл саюзнікаў у канцы 1943 г. З-за яе было прыпынена прамяшчэнне ў 5-й арміі на заходнім боку паўвострава. Хоць «лінія Густава» была прарвана на адрыятычным фронце 8-й арміі і была занята Артона, завеі, снегапад і нулявая бачнасць у канцы снежня прывялі да прыпынення наступу. З-за гэтага асноўная ўвага саюзнікаў засяродзілася на заходняй частцы італьянскага фронту, дзе наступ праз даліну Ліры, па іх меркаванні, меў самы вялікі шанец на прарыў нямецкай абароны і захоп Рыма. Высадка марскога дэсанта ў Анцыя была прызначана для таго, каб дэстабілізаваць абарону «лініі Густава», але глыбокі рывок з моры ўглыб італьянскай тэрыторыі, прызначаны для рассякання нямецкай лініі абароны, не адбыўся. Сілы, якія высадзіліся на беразе, апынуліся запёртымі на прыбярэжнай тэрыторыі.

Толькі пасля таго, як паміж студзенем і маем 1944 г. былі здзейснены чатыры асноўныя наступы на варожыя пазіцыі, «лінія Густава» была, нарэшце, прарвана сумесным высілкам 5-й і 8-й армій (у іх складзе былі брытанскія, амерыканскія, французскія, польскія і канадскія часці). Падраздзяленні гэтых армій былі сканцэнтраваны на трыццацідвухкіламетровым участку паміж Монтэ-Касіна і заходнім узбярэжжам. У той жа час, войскі, размешчаныя ў раёне Анцыя, прарвалі абарону на сваім участку, аднак яны выпусцілі магчымасць адрэзаць і знішчыць значную частку падраздзяленняў 10-й нямецкай арміі, таму што войскі пад Анцыя, пад уплывам паспяховага прарыву нямецкай абароны, змянілі кірунак свайго наступу і пачалі наступаць на Рым уздоўж узбярэжжа. Рым быў абвешчаны немцамі «адкрытым горадам», і амерыканскія войскі ўвайшлі яго 4 чэрвеня.

### Паўночная Італія 
Пасля захопу Рыма і высадкі саюзнікаў у Нармандыі ў чэрвені 1944 г. шматлікія вопытныя амерыканскія і французскія ваенныя часці былі выведзены з Італіі, з прычыны таго, што іх прысутнасць запатрабавалася ў Францыі. Улетку 1944 з Італіі было выведзена колькасць войскаў, эквівалентная сямі дывізіям. Гэтыя войскі былі задзейнічаны ў аперацыі «Драгун» — высадцы саюзнікаў на поўдні Францыі. Выведзеныя войскі былі часткова кампенсаваны прыбылай 1-й бразільскай пяхотнай дывізіяй, пяхотным элементам Бразільскага экспедыцыйнага корпуса. З-за ўсіх гэтых прычын, саюзнікі прынялі стратэгію «наступальнай абароны», у той жа час рыхтуючыся да апошняга наступу ўвесну, калі пагодныя ўмовы палепшацца.

У лютым 1945 г., падчас аперацыі «Энкар», часці 4-га корпуса (Бразільскі Экспедыцыйны корпус і новапрыбыўшая 10-я горная дывізія ЗША), прасоўваючыся з баямі праз мінныя палі, зраўнялі свой фронт з фронтам размешчанага справа ад іх 2-га корпуса ЗША. Саюзным падраздзяленням атрымалася скінуць нямецкія войскі з панавальнай вышыні Монте-Кастелло, а таксама захапіць сумежныя вяршыні Монте-Бельведэры і Кастельнуово, пазбавіўшы, такім чынам, абаранялых зручных артылерыйскіх пазіцый, якія прастрэльваюць падыходы да Балонні. Нямецкая артылерыя была ўсталявана ў тых месцах з часоў няўдалай спробы саюзнікаў узяць гэты горад увосень. У той жа час, пашкоджаная вайной інфраструктура Італіі вымусіла нацыстаў выкарыстоўваць марскія і рачныя шляхі для перакідання падмацаванняў і забеспячэння войскаў. Гэта прывяло да «аперацыі Баўлер», якая адбылася 21 сакавіка і падчас якой саюзная авіяцыя падвергла бамбардзіроўцы нямецкія судны, што стаялі ў венецыянскай гавані.

Апошні саюзны наступ на італьянскім фронце пачаўся з масіраванага артылерыйскага і паветранага ўдару, які адбыўся 9 красавіка 1945 года. Да 18 красавіка на ўсходзе сілы 8-й арміі прарвалі абарону праціўніка ля перавала Аргента. Іх механізаваныя часткі ўжо прасоўваліся ў абыход Балонні, каб, сустрэўшыся з войскамі 4-га корпуса, які прасоўваўся праз Апенінскія горы ў цэнтральнай Італіі, замкнуць кальцо акружэння за войскамі, што абараняліся ў горадзе. 10-я горная дывізія, якая абыйшла Балонню, 22 красавіка дасягнула рэкі По, на наступны дзень на фронце 8-й арміі да ракі дайшла і 8-я індыйская пяхотная дывізія.

25 красавіка Італьянскі Партызанскі Камітэт Вызвалення абвясціў пра пачатак паўстання і ў той жа дзень, пасля перасячэння ракі По на правым флангу, войскі 8-й арміі прасунуліся на паўночны ўсход, накіроўваючыся на Венецыю і Трыест. На фронце 5-й арміі ЗША армейскія злучэнні прасунуліся на поўнач у кірунку да Аўстрыі, і на паўночна захад — на Мілан. На левым флангу 5-й арміі 92-я пяхотная дывізія (так званая дывізія «салдат бафала», якая складалася з афраамерыканцаў) прайшла ўздоўж узбярэжжа, накіроўваючыся на Геную, а хуткае прасоўванне бразільскай дывізіі на Турын дазволіла бразільцам заспець знянацку нямецка-італьянскую армію Лігурыі, што прывяло да разгрому немцаў

2 мая 8-я англійская армія дасягнула паўночна-усходніх межаў Італіі і горада Трыест. 5-я амерыканская армія ля паўночна-заходніх межаў Італіі сустрэлася з французскімі часцямі з 6-й групы армій, якія наступалі з Французскай Рыўеры.

4 мая 88-я амерыканская пяхотная дывізія сустрэлася на Брэнерскім перавале ў Альпах з 103-й амерыканскай пяхотнай дывізіяй (з 6-й групы армій), якая наступаючы з Заходнееўрапейскага тэатра ваенных дзеянняў з Германіі і Аўстрыі перайшла праз Альпы і ўвайшла на тэрыторыю Італіі.

8 мая ўся тэрыторыя Італіі была вызвалена войскамі Саюзнікаў.

## Гл. таксама 
* Італія ў Другой сусветнай вайне

Файл:1943-07-01GerWW2BattlefrontAtlas.jpg|1943/07/01
Файл:1943-11-01GerWW2BattlefrontAtlas.jpg|1943/11/01
Файл:1944-07-01GerWW2BattlefrontAtlas.jpg|1944/07/01
Файл:1944-09-01GerWW2BattlefrontAtlas.jpg|1944/09/01
Файл:1944-12-15GerWW2BattlefrontAtlas.jpg|1944/12/15
Файл:1945-05-01GerWW2BattlefrontAtlas.jpg|1945/05/01

## Крыніцы 
Катэгорыя:Бітвы і аперацыі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Бітвы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Бітвы ЗША
Катэгорыя:Бітвы Канады
Катэгорыя:Бітвы Новай Зеландыі
Катэгорыя:Бітвы Паўднёва-Афрыканскага Саюза
Катэгорыя:Бітвы Бразіліі
Катэгорыя:Бітвы Францыі
Катэгорыя:Бітвы Польшчы
Катэгорыя:Бітвы Германіі
Катэгорыя:Бітвы Італіі
Катэгорыя:Бітвы Другога фронту