open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Хаджавенд

**Хаджаве́нд** () — горад у Азербайджане.

У 2005 годзе 4&nbsp;878 жыхароў.

Размешчаны на ўсходніх схілах Карабахскага хрыбта.

Армянская назва **Мартуні** (). У 1991—2023 гадах горад быў пад кантролем непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі, паводле яе адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу — цэнтр Мартуніскага раёна.

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Катэгорыя:Гарады Нагорна-Карабахскай Рэспублікі
Катэгорыя:Населеныя пункты Мартунінскага раёна НКР
Ваўнянка вярбовая

**Ваўня́нка вярбовая**, **Прадзільнік лазовы** (*Leucoma salicis*) — начны матылёк падсямейства ваўнянак.

## Апісанне 
Сярэдняй велічыні матылёк з бліскуча-белымі крыламі (сустракаецца зрэдку меланістычная аберацыя з чорнымі краямі крылаў). Размах крылаў 44-55 мм. Вусікі і галёнкі ног чорныя, лапкі чорныя з белымі папярочнымі кольцамі. Вусікі ў самцоў грабеньчатыя, у самак вышчэрбленыя.

Матылі лётаюць у чэрвені і ліпені. Самкі адкладаюць яйкі купкамі на лісце або кару розных відаў верб і таполяў, склейваючы і пакрываючы іх аднастайнай серабрыстай масай (выдзяленне прыдаткавых палавых залоз). Такія купкі ў 150—200 яйкаў маюць выгляд плоскіх аладак. Яйкі звычайна зімуюць, але часам вылупляюцца вусені ўжо восенню і праводзяць зіму ў шчылінах кары і т. п.

Дарослыя вусені даўжынёй каля 40 мм. Тулава чорнага колеру, па баках і з брушнога боку жаўтлява-шэрага колеру, з 4 радамі буравата-чырвоных бародавак, пасаджанае купкамі доўгіх буравата-жоўтых валасінак. Паміж гэтымі бародаўкамі знаходзяцца невялікія конусападобныя ўзвышэнні, якія могуць трохі выпінацца і з якіх пры раздражненні выступае кропля вадкасці — сакрэт скурных залоз, якія знаходзяцца ўнутры згаданых ўзвышэнняў (сакрэт залозы, верагодна, служыць для абароны ад ворагаў). На спінным баку цела знаходзіцца шэраг белых або жаўтлява-даўгаватых белых плям. Вусені моцна аб’ядаюць лісце верб і таполяў (ядуць пераважна ноччу, а днём сядзяць спакойна на лісці і ствалах). Перад акукліваннем змацоўваюць асобнымі павуціннымі ніткамі некалькі лісткоў. Кукалкі чорныя з шматлікімі дробнымі бялёсымі плямкамі і жоўтымі валасінкамі.

## Арэал і экалогія 
Від распаўсюджаны ў большай частцы Еўропы і палеарктычнай частцы Азіі. Часам матылькі з’яўляюцца ў велізарных масах і здзяйсняюць пералёты цэлымі хмарамі. Пры блізкасці мора яны нярэдка трапляюць пры гэтым у ваду і выкідваюцца на бераг.

Ворагамі матылькоў з’яўляюцца лятучыя мышы і вераб’і, паразітныя мухі (тахіны) і розныя наезнікі.

## Значэнне 
Шкоднікі лесу.

## Літаратура 
* Ваўнянка вярбовая // 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Ваўнянкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Orgyia antiqua

**Orgyia antiqua** — від матылькоў падсямейства , шырока распаўсюджаны ў Еўропе і Канадзе. У прадстаўнікоў гэтага віду вельмі ярка выяўлены палавы дымарфізм.

## Апісанне 
Здольнасць да палёту ў гэтых матылькоў назіраецца толькі ў мужчынскіх асобін. Размах крылаў самцоў ад 2,5 да 3,5 см; крылы жаўтлява-карычневага колеру з белымі плямамі. Самкі не маюць здольнасці да палёту, але ў іх захоўваюцца маленькія крылцы (як рудыменты) белага колеру. Самі самкі буйнейшыя за самцоў, шэрага колеру і пакрытыя белымі валасінкамі.

У перыяд размнажэння самка адкладае 200—400 яец і гіне адразу пасля кладкі. Вусені цёмнага колеру, з чырвонымі плямамі; маюць 4 жоўтыя чубкі на спіне і адзін рыжаватага колеру на галаве. Сваім знешнім выглядам вусені адпужваюць патэнцыйных драпежнікаў, папярэджваючы іх аб уласнай неядомасці. Звычайна самцы ў гэты перыяд дасягаюць даўжыні да 3 см, самкі — да 4,5.

## Экалогія 
Першапачаткова від быў шырока распаўсюджаны па ўсёй Еўропе, аднак у наш час калоніі гэтых матылькоў былі выяўленыя ў Паўночнай Афрыцы, Сібіры і Канадзе.

Практычна не маюць ворагаў у жывой прыродзе.

Паколькі вусені гэтых насякомых сілкуюцца лісцем дрэў, яны з’яўляюцца шкоднікамі раслін. Сродкамі барацьбы з’яўляецца ручны збор вусеняў і інсектыцыраванне.

## Ілюстрацыі 

File:Orgyia antiqua MHNT.CUT.2012.0.356.Gières.jpg|Самец і самка
File:Orgyia_anitiqua_caterpillar.jpg|Вусень

Катэгорыя:Ваўнянкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Насякомыя Паўночнай Амерыкі
Вузкакрылыя молі-мінёры

**Вузкакрылыя молі-мінёры** (*Lyonetiidae*) — сямейства матылькоў.

## Апісанне 
Матылі дробныя. Размах крылаў 5,4—14 мм. Галава гладкая або з пучком лускавінак. Губныя шчупікі ўмеранай даўжыні або кароткія, часта рудыментарныя. Сківічныя шчупікі атрафаваныя, калі выяўленыя, то кароткія. Вусікі разнастайнай даўжыні, часта перавышаюць даўжыню пярэдняга крыла. Скапус звычайна ўтварае вочную покрыўку Пярэднія крылы ланцэтападобныя, звычайна белыя, з малюнкам з касых рысак, часам шэрыя, без малюнка, часта з бліскучай металічнай плямай у вобласці зада, кута. Жылкаванне крылаў у большасці відаў рэдукавана. Яйцаклад можа быць прыстасаваны для праколвання раслінных тканак. Вусені на працягу ўсяго жыцця развіваюцца ў мінах. Акукліванне па-за міны.

## Арэал 
Распаўсюджаны па ўсяму свету. У Беларусі 3 віды. У Расіі жыве 7 родаў.

## Роды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Natural History Museum genus database

Катэгорыя:Молі
Катэгорыя:Сямействы насякомых
Катэгорыя:Вузкакрылыя молі-мінёры
Першасныя зубатыя молі

**Молі зубатыя**, **Зубатыя першасныя молі** (*Micropterigidae*) — сямейства вельмі дробных лускакрылых, што выдзяляюцца ў манатыпны падатрад матылькоў ***Zeugloptera***.

## Апісанне 
Дробныя матылі з размахам крылаў 4-15 мм. Галава ў грубых лускавінках, якія тырчаць. Вочкі развітыя. Складаныя вочы адносна невялікія. Вусікі кароткія, не перавышаюць 3/4 даўжыні пярэдніх крылаў, ніткападобныя. Ротавы апарат спецыялізаваны, грызучага тыпу. Сілкуюцца кветкавым пылком. Мандзібулы моцна склератызаваны, асіметрычныя, сучлененыя з галаўнога капсулай двума мышчалкамі кожная. Сківічныя шчупікі адносна доўгія, 5-членнікавыя . Губныя шчупікі кароткія, 2-3-членікавыя. Галёнкі сярэдніх ног без шпор. Крылы адносна шырокія, авальныя, з кароткімі махрамі. Заднія крылы ў палёце не счэплены з пярэднімі, прыкметна адстаюць ад іх. Малюнак пярэдніх крылаў як правіла, з металічным адлівам — у родзе *Micropterix* утвораны залатымі альбо серабрыстымі перавязямі і плямамі на медна-карычневым альбо бронзавым фоне. Радзей крылы з аднатоннай афарбоўкай. Вусені з 8 парамі брушных ног. Кукалка свабодная.

## Класіфікацыя 
У сямействе 21 род (3 выкапневых) і 160 відаў (6 выкапневых; дадзеныя на 2011 год). У Беларусі тры віды аднаго роду. У Расіі каля 10 відаў.
* *Micropterix* Hübner, 1825
** *Micropterix aureatella* (Scopoli, 1763)
** *Micropterix calthella * (Linnaeus, 1761)
* *Epimartyria* Walsingham, 1898
* *Issikiomartyria* Hashimoto, 2006
* *Kurokopteryx* Hashimoto, 2006
* *Neomicropteryx* Issiki, 1931
* *Palaeomicroides* Issiki, 1931
* *Paramartyria* Issiki, 1931
* *Vietomartyria* Mey, 1997
* *Sabatinca* F. Walker, 1863
* *Agrionympha* Meyrick, 1921
* *Hypomartyria* Kristensen & Nielsen 1982
* *Squamicornia* Kristensen & Nielsen, 1982

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Tree of Life 
* Microleps U. S. A. Nearctic

Катэгорыя:Молі

Катэгорыя:Сямействы насякомых
Пётр Іванавіч Ніканчык

**Пётр Іванавіч Ніканчык** (, Пудзіцкая Слабада, Пухавіцкі раён — 30 студзеня 2018, , Мінская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне аграноміі, член-карэспандэнт акадэміі аграрных навук Беларусі (1992), доктар сельскагаспадарчых навук (1987). Прафесар (2005).

## Біяграфія 
У 1952 годзе скончыў на выдатна Мар’інагорскі сельскагаспадарчы тэхнікум і ў 1957 годзе Беларускую сельгасакадэмію. Працаваў аграномам калгаса «Перамога» Рудзенскага раёна Мінскай вобласці.

3 1963 года ў Беларускім навукова-даследчым інстытуце земляробства, з 1968 года загадчык лабараторыі земляробства і кармоў у гэтым інстытуце. З 1988 года — загадчык аддзела. З 1990 года — загадчык лабараторыі. З 2003 года — галоўны навуковы супрацоўнік.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы ў галіне земляробства. Распрацаваў і рэалізаваў на практыцы эканамічна і экалагічна абгрунтаваныя сістэмы выкарыстання зямлі ў дачыненні да спецыялізаванага земляробства на аснове прынцыпаў біялагізацыі, адаптыўнай інтэнсіфікацыі і рэсурсаэнергазберажэння, удасканалення і рацыянальнага спалучэння глебава-экалагічных севазваротаў, структуры пасяўных плошчаў з сістэмамі угнаенняў і абароны раслін. Абгрунтаваў і ўкараніў у вытворчасць адаптыўныя контурна-экалагічныя севазвароты для гаспадарак рознай спецыялізацыі на прынцыпах ландшафтнага землекарыстання. Эксперыментальна даследаваў біялагічны кругазварот пажыўных рэчываў, баланс арганічнага рэчыва і элементаў харчавання ў розных відах севазваротаў і распрацаваў на іх базе тэарэтычныя асновы ўдасканалення структуры пасяўных плошчаў, сістэмы севазваротаў, угнаенняў у іх, узнаўлення ўрадлівасці глебы. Распрацаваў сістэмы землекарыстання і спецыялізаваных севазваротаў, якія забяспечваюць высокую прадуктыўнасць раллі (70-85 ц/га к. адз.), пашыранае ўзнаўленне ўрадлівасці глебы, паляпшэнне фітасанітарнага стану пасеваў, ахову навакольнага асяроддзя.

Аўтар больш за 160 навуковых прац, у тым ліку 6 манаграфій і кніг.

## Асноўныя працы 
* Продуктивность и химический состав полевых культур БССР. Мн., 1974 (в соавт.).
* Интенсивное использование пашни. Мн., 1995.
* Адаптивные системы земледелия в Беларуси. Мн., 2001 (в соавт.).

## Узнагароды 
* Ганаровая грамата Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР.

## Спасылкі 
* Никончик Петр Иванович
* Ніканчык Пётр Іванавіч
* Пётр Іванавіч Ніканчык у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Аграномы Беларусі
Аляксандр Мікалаевіч Гайдукевіч

**Аляксандр Мікалаевіч Гайдукевіч** (, Мар’іна Горка — ) — украінскі вучоны, доктар медыцынскіх навук (1982).

## Біяграфія 
Скончыў Харкаўскі фармацэўтычны інстытут. Працаваў у воінскай часці Саратаўскай вобласці. З 1964 года ў Харкаўскім фармацэўтычным інстытуце, выкладчык, з 1991 года — прарэктар.

Аўтар 260 навуковых прац, падрыхтаваў 15 кандыдатаў, дактароў навук

## Літаратура 
* Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9

## Спасылкі 
* Бібліятэкі-юбіляры

Катэгорыя:Медыкі Украіны
Катэгорыя:Медыкі СССР
Катэгорыя:Ваенныя ўрачы СССР
Дыліжанскі нацыянальны парк

**Дыліжанскі нацыянальны парк** (), часта таксама **Дыліжанскі запаведнік** — нацыянальны парк на паўночным усходзе Арменіі, у Тавушскай вобласці, у басейне верхняй плыні ракі Агстэў.

## Гісторыя 
Дыліжанскі нацыянальны парк заснаваны ў 1958 годзе для абароны букавых і дубовых лясоў, хвой, цісавых гаёў і горных азёр. Плошча парка складае 24 232 га.

## Апісанне 
Дыліжанскі парк знаходзіцца ў басейне рэк Агстэў і Гецік на абсалютнай вышыні 1100—2800 метраў. На тэрыторыі запаведніка ёсць 102 віды дрэў, 35 відаў сысуноў, паўзуноў, рэптылій, 120 відаў птушак. Адно з лепшых і наймаляўнічых месцаў Дыліжанскага запаведніка — Агарцынская цясніна. На тэрыторыі запаведніка знаходзіцца возера Парз, манастыры Агарцын, Гашаванк, Джухтакванк і Матасаванк.

Сярод лясоў запаведніка, асноўнымі з'яўляюцца лясы з дуба, бука, граба; а таксама бярозава-букавыя рэдкалессі, цісавы гай.

### Фаўна 
У запаведніку вядуцца:
* мядзведзі
* каменная куніца
* персідская вавёрка
* улар
* каўказскі цецярук
* белагаловы сіп і г.д.

## Гл. таксама 
* Прыродаахоўныя зоны Арменіі

Катэгорыя:Запаведнікі Арменіі
Ласла Біра

**Ласла Ёжэф Біра** (, ; ,  — , ) — журналіст і вынаходнік сучаснай шарыкавай ручкі (1931).

## Біяграфія 
Бацька Ласла — Мозэш Мацьяш Швайгер (), з-за палітыкі мадзьярызацыі, неўзабаве па нараджэнні сына змяніў прозвішча на Біра. З 1938 года Ласла жыў у Парыжы, а з 1943 — у Аргенціне. Працаваў журналістам, таксама яго цікавіў жывапіс.

## Вынаходства 
Ласла заўважыў, што чарніла, ужыванае для друку газет, сохне хутка і не пакідае плям, ён паспрабаваў выкарыстаць гэтае чарніла для пёравай ручкі, але не атрымалася, бо чарніла было занадта густое. У супрацоўніцтве са сваім братам Георгіем (Дзьёрдзем), які быў хімікам, Ласла прыдумаў новы тып ручак, дзе выкарыстаны шарык, які пры руху ручкі па паверхні круціцца і пераносіць чарніла на ліст.

З-за недасканаласці патэнтнай сістэмы Біра здолеў зарэгістраваць патэнт на шарыкавую ручку толькі ў Венгрыі і Аргенціне.

## Цікавыя факты 
* Прынцып дзеяння шарыкавай ручкі быў запатэнтаваны ў ЗША ў 1888 годзе Джонам Лаўдам.
* У дзень нараджэння Ласла Біра Аргенціна святкуе Дзень вынаходніка.
* У гонар Ласла, шарыкавыя ручкі ў Аргенціне называюць «біраме».

## Спасылкі 
* Хто вынайшаў шарыкавую ручку? 

Катэгорыя:Журналісты XX стагоддзя
Катэгорыя:Журналісты Венгрыі
Катэгорыя:Журналісты паводле алфавіта
Катэгорыя:Журналісты Аргенціны
Расійская Імператарская археалагічная камісія

**Расійская Імператарская археалагічная камісія** — цэнтральная археалагічная ўстанова Расійскай імперыі ў 1859 — 1919 гг.

## Гісторыя Археалагічнай камісіі 
Заснавана 2 лютага 1859 г. па прадстаўленні графа С. Р. Строганава на аснове *Камісіі для расследавання старажытнасцей* (якая існавала з 1850 г. пад старшынствам Л. А. Пяроўскага), і падпарадкоўвалася Міністэрству Імператарскага двара і надзелаў. З 1889 г. дазваляла і кантралявала раскопкі на дзяржаўных, гарадскіх і сялянскіх землях (на памешчыцкія землі яе правы не пашыраліся). Праводзіла вялікую работу па зборы помнікаў старажытнасці, іх ахове і рэстаўрацыі, у т. л. на тэрыторыі беларуска-літоўскіх губерняў.

У 1918 рэарганізавана, пасля ліквідацыі яе функцы і перададзена Расійскай (з 1926 г. Дзяржаўнай) акадэміі гісторыі матэрыяльнай культуры, з 1959 г. Інстытут археалогіі АН СССР, з 1991 г. Інстытуту гісторыі матэрыяльнай культуры РАН.

## Выданні Археалагічнай камісіі 
* «Отчёты Императорской Археологической Комиссии» (выходзілі штогодна у 1862—1918 гадах з сведкамі за 1859—1913/15 гады
* «Известия Императорской Археологической Комиссии» (1901—1918)
* «Материалы по археологии России» (37 тамоў, 1866—1918)
* Мечети Самарканда
* розныя археалагічныя зборнікі

## Старшыні камісіі 
* С. Р. Строганаў (1859—1882)
* А. А. Васільчыкаў (1882—1886)
* А. А. Бобрынскі (1886—1917)

## Літаратура 
* Личный состав Императорской Археологической комиссии. — СПб., 1913.
* Императорская Археологическая комиссия (1859—1917) = The Imperial Archeological commission: у истоков отечественной археологии и охраны культурного наследия: к 150-летию со дня основания / [М. В. Медведева и др.]; РАН, Ин-т истории материальной культуры; науч. ред.-сост. А. Е. Мусин; под общ. ред. Е. Н. Носова. - СПб.: Дмитрий Буланин, 2009. — 1183, [3] с.
* Археалагічная камісія // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 44. — ISBN 978-985-11-0353-5.

## Спасылкі 
* *Ансберг О. Н.* Археологическая комиссия  // Энциклопедия «Санкт-Петербург» 

Катэгорыя:Археалогія ў Расіі
Катэгорыя:Археалагічныя арганізацыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1859 годзе
Менталітэт краба

**Менталітэт краба** (англ. **Crab Mentality**, часам ужываецца назва **crab bucket theory** — «тэорыя вядра з крабамі») – паняцце, якое азначае «блізарукае мысленне» (short-sighted thinking, myopic thinking), яно вызначае ўчынкі чалавека на падставе прынцыпу: «If I can’t have it, neither can you» — «ні сам ні гам – ні другому не дам» або «ні сабе – ні людзям».

Метафара заснавана на цалкам рэальнай з’яве – паводзінах крабаў, пасаджаных у вядро. Унікальнасць з’явы ў тым, што адзін краб, пасаджаны ў вядро, лёгка можа вылезці з яго, а калі ў вядры апынецца некалькі крабаў – ніводзін з іх не зможа выбрацца на волю, бо яны ўсе разам будуць чапляцца за «ўцекача» і перашкаджаць адзін аднаму вызваліцца.

Гэтая метафара ўжываецца для апісання канкурэнцыйных паводзін у сацыяльнай іерархіі грамадства. Аналогія з паводзінамі людзей у тым, што грамадскія групы і яго асобныя чальцы часта стараюцца мінімалізаваць дасягненні любога іншага чальца ў выпадку, калі ў таго атрымліваецца дасягнуць большага поспеху, чым іншым. Менталітэт краба разглядаецца, часам, як адзін з відаў псеўдарэвалюцыйнага мыслення. Класічнаю праяваю менталітэта краба з’яўляецца байкатаванне і ігнараванне паспяховых чальцоў грамадства.

Даследчык Jon E. Royeca прыводзіць шматлікія прыклады праяўлення дадзенага менталітэта ў брытанскай, амерыканскай, ірландскай, японскай, кітайскай, індыйскай і сінгапурскай культурах. У еўрапейскай літаратурнай традыцыі існуе аналаг «Crab Mentality», які звычайна ілюструецца выразам: «Сабака на сене ляжыць, сама не есць і скаціне не дае». Тут вядзецца гаворка пра чалавека, які перашкаджае іншым карыстацца тым, што для яго самога не мае аніякае каштоўнасці.

Катэгорыя:Паводзіны чалавека
Аднаколерная залатая зубатая моль

**Аднаколерная залатая зубатая моль** (*Micropterix calthella*) — від лускакрылых з прымітыўнага сямейства  *Micropterigidae*.

## Апісанне 
Даўжыня пярэдніх крылаў: 3,1—3,7 мм (самцы); 3,6—4,6 мм (самкі). Пярэднія крылы залаціста-зялёныя, каля асновы фіялетавыя або з медным адценнем.

## Пашырэнне 
Пашырэнне: Еўропа, Сібір. На Беларусі трапляецца зрэдку на забалочаных лугах, у алешніках, каля вадаёмаў. Лёт у маі—жніўні.

Матылі наведваюць кветкі раслін родаў , , , , , ,  і . Вусені сустракаюцца на лотаці і імхах.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Micropterix calthella — Encyclopedia of Life (англ.)(Праверана 23 жніўня 2011)
* Micropterix calthella — Ukmoths.org.uk (англ.)(Праверана 23 жніўня 2011)
* Micropterix calthella — Фауна Europaea  (англ.)(Праверана 23 жніўня 2011)

Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Першасныя зубатыя молі
Abrostola asclepiadis

**Abrostola asclepiadis** — матылёк з сямейства совак (*Noctuidae*).

## Біялагічнае апісанне 
Размах крылаў ад 30 да 40 мм. Вусені  сілкуюцца лісцем *Vincetoxicum hirundinaria*.

## Арэал 
Распаўсюджаны ў Паўднёвай і Цэнтральнай Еўропе, у Фінляндыі, Швецыі, Малой Азіі і на Каўказе.

## Спасылкі 
* Moths and Butterflies of Europe and North Africa
* lepiforum.de
* lepidoptera.pl 
* Article about food choice by larvae 

Катэгорыя:Соўкі
Соўка крапіўная бурая

**Соўка крапіўная бурая** (*Abrostola triplasia*) — матылёк з сямейства совак (*Noctuidae*).

На пярэднім крыле прыкаранёвае поле бялёса—шэрае, часта з зеленаватым адценнем; круглае, пупышкападобнае і дадатковыя плямы ўнутры шэрыя, унутраная медыяльная паласа без выгіну на левым крыле.

## Спасылкі 
* Атлас матылькоў сярэдняга Прыдняпроўя

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Соўкі
Abrostola tripartita

**Abrostola tripartita** — матылёк з роду  сямейства .

## Апісанне 
Жывуць у асноўным у лясах, на палянах і лугах. Гэты від матылькоў распаўсюджаны ў Еўропе (асабліва ў Вялікабрытаніі), Сярэдняй Азіі, Расіі. У Расіі найбольш распаўсюджаныя ў Алтайскім краі, Рэспубліцы Алтай, Рэспубліцы Тыва, Краснадарскім краі, Бураціі.

Прылятаюць на святло. За год звычайна нараджаецца не больш двух пакаленняў, актыўных з мая па верасень. Размах крылаў 27—30 мм.

Лічынкі сілкуюцца . Перажываюць зіму ў выглядзе кукалкі.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* СЯМЕЙСТВА СОЎКІ, Соўкі, Phytometrinae, Plusiinae, Psaphidinae …

Катэгорыя:Соўкі
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1766 годзе
Acronicta alni

**Acronicta alni** — матылёк сямейства совак.

## Апісанне 
Размах крылаў дарослых матылькоў ад 35 да 40 мм. Пярэднія крылы шэра-белыя або карычняватыя. Заднія крылы бялёсыя, трохі цямнейшыя па краях. У пачатку развіцця вусені чорныя спераду і белыя ззаду. Дарослыя вусені чорныя, з ярка-жоўтымі паяскамі на працягу ўсяго цела, з асобнымі валасінкамі, на канцах булавападобны сплюснутымі. Вусені сілкуюцца лісцем алешыны, часам дуба, асіны, ляшчыны, бярозы, ружавых кустоў.

## Спасылкі 
* *Acronicta alni* на сайце UKMoths 

Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Соўкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1767 годзе
Раймон Бар

**Раймон Бар** (; 12 красавіка 1924, востраў Рэюньён — 25 жніўня 2007) — французскі палітык, міністр знешняга гандлю, прэм’ер-міністр Францыі ў 1976—1981 гадах, адзін са стваральнікаў еўрапейскага Эканамічнага і валютнага саюза.

## Біяграфія 
Раймон Бар нарадзіўся на востраве Рэюньён — заморскай тэрыторыі Францыі і правёў там большую частку свайго юнацтва. У 1946 годзе ён перабіраецца ў Парыж, каб завяршыць навучанне ў інстытуце палітычных навук. Пазней, стаўшы прафесарам, ён напіша падручнік па эканоміцы, які стане настольнай кнігай многіх пакаленняў студэнтаў.

У 1967 году Шарль дэ Голь прызначае ўжо вядомага эканаміста віцэ-прэзідэнтам Еўрапейскай камісіі, Бар правядзе на гэтай пасадзе 5 гадоў 1967—1971. Кіраваў падрыхтоўкай так званага «Мемарандума Бара» (1969) — плана манетарнай стабільнасці ў Еўропе. Галоўнымі прынцыпамі гэтага дакумента сталі: супрацоўніцтва краін-членаў у валютнай сферы; фінансавая дапамога краінам з валютнымі праблемамі; эканамічнае збліжэнне, як база для далейшай фінансавай інтэграцыі.

Бар быў старшынёй урада пры прэзідэнце Валеры Жыскар д’Эстена, які прызначыў яго на гэтую пасаду ў жніўні 1976 гады замест Жака Шырака, сышоў у адстаўку. Да прызначэння прэм’ерам быў вядомы перш за ўсё як эканаміст і палітычнай фігурай не быў, а ў далейшым, будучы прэм’ерам, працягваў дыстанцыявацца ад бягучай палітычнай барацьбы. Раймон Бар сумяшчаў пасаду прэм’ера з функцыямі міністра эканомікі. Праводзіў палітыку «жорсткай эканоміі»: скарачэнне сацыяльных абавязацельстваў і фінансавання праграм у рамках канцэпцыі франкафоніі. Палітыка Бара лічыцца адным з праяў крызісу галізма.

Пасля перамогі сацыяліста Франсуа Мітэрана над Жыскаром на выбарах 1981 Бар выйшаў у адстаўку, аднак да сярэдзіны 1980-х гадоў пасля шэрагу няўдач сацыялістаў стаў разглядацца як перспектыўны кандыдат і адзін час нават апярэджваў Мітэрана па рэйтынгу. Аднак да моманту прэзідэнцкіх выбараў 1988 Мітэран вярнуў папулярнасць, і Бар, які прадстаўляў на іх цэнтрысцкую жискаривську партыю UDF, не выйшаў нават у другі тур (16 %), прапусціўшы наперад галіст Жака Шырака (19 %). Пакінуўшы пасаду прэм’ера пасля прыходу да ўлады Франсуа Мітэрана, Барр засяродзіўся на рэгіянальнай палітыцы. Ён быў дэпутатам нацыянальнага сходу Францыі ад дэпартамента Рона і займаў пасаду мэра Ліёна з 1995 па 2001 год да фінансавага скандалу, які адбыўся ў адміністрацыі горада. Раймон Бар канчаткова пакінуў палітыку ў 2002 годзе.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Францыі
Акучнік

Ігуменскага павета. 1904]]
**Аку́чнік**, **сошка**, **абганя́лка**, **баразняк**, лакальныя назвы — **распашнік**, **ральнік** — земляробчая прылада для пракладкі міжрадковых разор і акучвання бульбы.

Прататыпам акучніка было старажытнае рала, якое аказалася зноў запатрабаваным з пашырэннем культуры бульбы. Крыху ўдасканаленае, яно ўяўляла адназубую сошку з жалезным нарогам і сіметрычнымі крыламі-«палічкамі». На паўночным усходзе Беларусі бульбу акучвалі звычайна двурогай сахой, з якой здымалі паліцу. Часам паліцу або драўляны цурбан трохвугольнай формы замацоўвалі паміж сашнікоў.

Сучасны акучнік — жалезны, яго рабочая частка складаецца з сіметрычнага лемяша і авальных крылаў, што расхінаюцца па шырыні разоры; глыбіня разор рэгулюецца рычажным элементам на канцы градзіля (дышла) і даўжынёй пастронкаў. У акучнік звычайна запрагаюць каня.

## Тыпы акучнікаў 
* Ручны акучнік. Невялікі акучнік, насаджаны на кій.
* Конскі акучнік. У яго запрагаюць каня з дапамогай раллёвага хамута.
* Трактарны акучнік. Яго навешваюць на трактар.

## Літаратура 
* Абганялка //  — С. 12.
* 

Катэгорыя:Земляробчыя прылады
Катэгорыя:Сельскагаспадарчыя інструменты
Далай-лама XIII

**Тхуптэ́н Г’яцо́** (, вайлі: *thub bstan rgya mtsho*;  — ) — трынаццаты Далай-лама, духоўны і свецкі кіраўнік Тыбета ў 1895—1933 гадах. Ва ўнутранай палітыцы праявіў сябе як выдатны рэфарматар, у знешняй — як майстар дыпламатыі, змагар за незалежнасць сваёй краіны. У перыяд яго праўлення Тыбет з’яўляўся суверэннай дзяржавай.

Далай-лама XIII таксама вядомы як найважнейшая фігура цэнтральнаазіяцкай часткі «Вялікай гульні» — дыпламатычнага і ваеннага супрацьстаяння Расіі, Брытаніі і цынскай імперыі канца XIX — пачатку XX стагоддзяў, у якой ён доўгі час падтрымліваў расійскі бок.

Катэгорыя:Далай-ламы
Адам Кановер

**Адам Кановер** () — амерыканскі комік,  і тэлевядучы. Ён з’яўляецца вядучым шоў *Адам руйнуе ўсё*. Мэтай гэтага шоу з’яўляецца раскрыць нерасказаныя і схаваныя праўды/факты аб паўсядзённых таварах і паслугах, і іншых ідэях якія самі сабой разумеюцца. Першы эпізод шоу адбыўся 29 верасня 2015 года. Кановер сказаў, што ягоны персанаж у шоў заснаваны на тыпе чалавека, які задаецца пытаннем, хто ён. Як ён сказаў у New York Observer: «гэта рэакцыя, якую я атрымліваў усё маё жыццё: калі я штосьці пазнаю і спрабуюць сказаць людзям ў размове, яны раздражняюцца».

## Біяграфія 
Кановер нарадзіўся ў Уодзінг Рывэр, Нью-Ёрк, у сям’і марскога біёлага, Дэвіда і батаніка Маргарэт Кановер. У яго таксама ёсць сястра, якая займаецца распрацоўкамі ў галіне ядзернай фізікі. Аднойчы Адам сказаў пра сябе такія словы: «Я адзіны чалец у сям’е без звання доктара навук». У 2000 годзе скончыў школу Шорхэм-Уодзінг Рывер, дзе ён упершыню зацікавіўся выступамі у тэатральных пастаноўках. Затым ён наведаў Бард-каледж, дзе ён стаў актыўным чальцом скэтч-групы Olde English, і атрымаў ступень бакалаўра ў галіне філасофіі. У 2012 годзе ён пачаў працаваць у CollegeHumor. Ён таксама агучвае некаторых персанажаў у шоу *Конь БоДжек*. У сакавіку 2016 года, ён выспаў на маркетынгавай канферэнцыі, сцвярджаючы, што пакалення ігрык на самай справе не існуе.

## Асабістае жыццё 
На 2015 год, Кановер мае блізкія зносіны з пастаноўшчыцай Лізай Ханавольд.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Стэндап-комікі ЗША
Катэгорыя:Тэлевядучыя ЗША
Вышамірскі сельсавет

**Вышамі́рскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) Вышамір.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Холмецкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Рэчыцкага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага Ганчарова-Падзельскага сельсавета. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Рэчыцкім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Сямёнаўскага сельсавета. 29 студзеня 1964 года да сельсавета далучана частка скасаванага Хаткаўскага сельсавета (3 населеныя пункты: Белы Калодзеж, Вышкаў-Бурыцкае, Рудня-Бурыцкае). 2 жніўня 1966 года ў склад Новабаршчоўскага сельсавета Лоеўскага раёна перададзены 3 населеныя пункты (Белы Калодзеж, Вышкаў-Бурыцкае і Рудня-Бурыцкае). 12 жніўня 2011 года скасавана вёска Кузьмінка. 12 лістапада 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Новабарсуцкага сельсавета (6 населеных пунктаў: вёскі Лясное, Маладуша, Новы Барсук, Стары Барсук, Сяргееўка і пасёлак Зара Свабоды). 29 верасня 2017 года скасавана вёска Сяргееўка.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (7 населеных пунктаў) — 602 чалавекі, з іх 97,2 % — беларусы, 2,7 % — рускія, 0,1 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года (11 населеных пунктаў) — 1028 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Холмецкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе
Жарушнік

**Жару́шнік** (*Rorippa*) — род кветкавых раслін сямейства . Налічвае каля 70 відаў, пашыраных ва ўмераных і трапічных раёнах. Растуць на лугах, балотах, берагах вадаёмаў і ў вадзе.

## Батанічнае апісанне 
Адна-, двух- і шматгадовыя травяністыя расліны з прамастойнымі або прыўзнятымі разгалінаванымі сцёбламі. Лісце суцэльнае або перыстарассечанае, чаргаванае. Кветкі дробныя, у густых гронках, жаўтаватага колеру. Плод — стручок або стручочак.

Лекавыя, меданосныя і кармавыя расліны. Некаторыя віды ядавітыя.

## Некаторыя віды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Жерушник // Архив Природы России (Nature-Archive.RU)  
* Rorippa // The Plant List
Крывасмокавая металавідка

**Крывасмокавая металавідка** (*Diachrysia zosimi*) — матыль сямейства совак.

## Апісанне 
Сярэдніх памераў соўка, даўжыня пярэдняга крыла 16-19 мм. Галава жаўтлява-шэрая, грудзі шэрая з зеленаватым адценнем, брушка жаўтлява-шэрае з карычневымі пучкамі валасінак на 2-м і 3-м сегментах. Асноўны фон пярэдніх крылаў медна-зялёны, з блакітнаватым адценнем і моцным металічным адлівам. Пярэдні і знешні краі шэрыя з ружавата-жоўтым адценнем. Папярочныя палосы светла-бурыя, выяўленыя вельмі слаба. Бліжэй да пярэдняга краю размяшчаюцца 3 светла-бурых плямы, ачэрчаныя цёмна-бурым. Заднія крылы светла-бурыя з лёгкім зацямненнем па краі, такі ж хвалістай тонкай паласой бліжэй да цэнтра і светлымі махрамі.

## Пашырэнне 
Пашырана ад Заходняй Еўропы (выключаючы паўднёва-захад, захад і поўнач) па ўсёй Палеарктыцы; На Беларусі вядомыя толькі адзінкавыя знаходкі. Насяляе сырыя лугі і ўзлескі, разрэджаныя ўчасткі старых лясоў.

## Біялогія 
Лёт адбываецца ў чэрвені-жніўні, верагодна адно пакаленне. Матылі актыўныя ў змрок і ноччу, лётаюць над квітнеючай расліннасцю. Вусені развіваюцца з ліпеня да зімоўкі, а затым да мая на крывасмоку, радзей на іншых травяністых раслінах (пераважна ружакветных). Акукленне адбываецца ў рыхлым белым кокане сярод лісця кармавй расліны.

## Ахова 
Від уключаны ў Чырвоную кнігу Беларусі, Чырвоную кнігу Літвы.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Соўкі
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
BMW 4

**BMW 4** — серыя кампактных прэстыжных аўтамабіляў BMW, выпуск якіх пачаўся ў ліпені 2013 года. Серыя ўяўляе сабой кузавы купэ і кабрыялет, якія аддзяліліся ад BMW 3 серыі. Акрамя звычайных аўтамабіляў, з 2014 года выпускаецца таксама спартыўная версія **BMW M4**. Папярэднікам з’яўляецца BMW E92/E93, якія адносіліся да BMW 3 серыі.

## F32/F33/F36 (2013—ц.ч.) 
]]
Жаданне вылучыць купэ сярэдняга класа ў асобную серыю BMW выказала яшчэ ў 2011 годзе. Тады ж была абвешчаная дата з’яўлення (2013 год) і тыпы кузаваў. Праз год, у ліпені, журналістам удалося засняць тэсціруемую замаскіраваную версію M4. У пачатку 2013 года, на Паўночнаамерыканскім аўтасалоне ў Дэтройце быў паказаны канцэпт-кар аўтамабіля. На Такійскім аўтасалоне быў паказаны канцэпт версіі M4, а таксама версія кабрыялет. 

Затым, на Франкфурцкім аўтасалоне была паказана канчатковая версія. У сярэдзіне 2013 года пачаўся выпуск звычайнай версіі купэ. У снежні, спартыўная версія была рассакрэчаная: сталі вядомыя знешнасць аўтамабіля і рухавік. Афіцыйна прадстаўлена яна была на Паўночнаамерыканскім аўтасалоне 2014 года. Версія Gran Coupe была прадстаўлена ў лютым 2014 года.

### Характарыстыкі 
4 серыя пабудавана на базе новага пакалення BMW 3 серыі (нягледзячы на тое, што ў іх няма ні адной агульнай кузаўны панэлі).

Для аўтамабіляў даступна некалькі варыянтаў 2- і 3-літровых бензінавых і дызельных рухавікоў канфігурацыі l4 і l6 з заднім або поўным прывадам, а таксама з выбарам 6-ступеньчатай механічнай ці 8-ступеньчатай аўтаматычнай каробкі перадач.

* Шыны — пярэднія — 225/50 R17 94V, заднія — 225/50 R17 94V
* Дыскі — пярэднія — 7,5 J x 17 лёгкасплаўныя, заднія — 7,5 J x 17 лёгкасплаўныя
* Пярэдняя падвеска — незалежная, тыпу Макферсан, спружынная
* Задняя падвеска — незалежная, шматрычагавая, спружынная
* Рулявое кіраванне — электраўзмацняльнік руля
* Пярэднія тормазы — дыскавыя, вентыляваныя
* Заднія тормазы — дыскавыя, вентыляваныя
* Дыяметр развароту — 11,3 м

### Галерэя 

File:BMW 425i Coupe (F32) rear.JPG |Выгляд ззаду
File:IAA 2013 (11148910013).jpg |Інтэр'ер

## G22/G23/G24 (2020—) 
thumb|BMW Concept 4

1 ліпеня 2020 на заводзе ў Дзінгольфінгу пачалася вытворчасць другога пакалення BMW 4 серыі.

## Спасылкі 
* BMW 4 на афіцыйным сайце BMW
* BMW 4 на беларускім афіцыйным сайце BMW

*
Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта
Катэгорыя:Аўтамабілі 2010-х
Аб’ект мастацтва

**Аб’ект**, або **мастацтва аб’екта** — асобны від мастацтва новай пластыкі, якая не з’яўляецца скульптурай у класічным сэнсе. Мастацтва аб’екта набыло папулярнасць у XX ст. і звязана з наданнем рэчы ролі самастойнага эстэтычнага і экспазіцыйнага фетыша, пазбаўленага ўтылітарнасці. У якасці аб’екта могуць выступаць спецыяльна створаныя аб’ёмныя кампазіцыі, нетрадыцыйныя паводле формы, матэрыялаў і задумы, а таксама банальныя прадметы, серыйныя рэчы, рэдзі-мэйд (у аснове — стварэнне копіі прадмета ў выглядзе павялічанага муляжа з мэтай дасягнення гратэскавага эфекту) і інш.
[thumb|злева|[Марсель Дзюшан. Фантан — пісуар з аўтографам і датай. 1917]]
Адзін з родапачынальнікаў мастацтва аб’екта — французскі і амерыканскі мастак Марсель Дзюшан. Як від творчасці аб’ект прыцягваў увагу прадстаўнікоў рызных мастацкіх плыней — футурызму, дадаізму, поп-арту, канцэптуалізму, кінетычнага мастацтва. У мастацтве пост-мадэрнізму аб’ект, у адрозненне ад канцэптуальнага аб’екта перастае быць апавядальным (візуальным) і паўстае як знак. Важную ролю адыгрывае незвычайны кантэкст, які правакуе пэўны кірунак успрымання і інтэрпрэтацыі і становіцца найважнейшым фактарам мастацтва аб’екта.

Бываюць аб’екты статычныя і дынамічныя, гэта значыць здольныя рухацца або ўздейнічаць на іншыя прадметы.

Значную ролю ў стварэнні сучасных арт-аб’ектаў адыгрываюць высокія тэхналогіі, відэа, фота і інш. Мастацтва аб’екта звязана з развіццём дызайну. Павелічэнне колькасці элементаў у аб’екце з ускладненнем вобразнага сэнсу вядзе да ператварэння аб’екта ў інсталяцыю.

## Беларусь 
У экспазіцыях беларускіх выставак аб’екты сталі з’яўляцца ў апошняй чвэрці XX ст. Да гэтай разнавіднасці мастацтва асабліва часта звярталіся В. Васільеў, А. Ганчарова, А. Дасужаў, А. Клінаў, У. Макаркоў, А. Малей, М. Осіпаў, А. Пракорына, А. Слепаў, Л. Тарабука, А. Фалей, Г. Фалей, Т. Якаўлева і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:мастацтва аб'екта
Катэгорыя:Віды мастацтваў
Глыбаўскі сельсавет (Рэчыцкі раён)

**Глы́баўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2011 г. вёска) Глыбаў.

Утвораны 30 снежня 1927 года як **Падалескі сельсавет** складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай акругі БССР шляхам аб’яднання скасаваных Маскалёўскага, Свідзерскага (Свідзера-Мілаград-Глыбаўскага) і Стасеўскага сельсаветаў. Цэнтр — вёска Падалессе. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Рэчыцкім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. Пасля Вялікай Айчыннай вайны цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Глыбаў. 2 красавіка 1959 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Горвальскага сельсавета, сельсавет перайменаваны ў Глыбаўскі. 1 ліпеня 1965 года ў склад сельсавета з Камсамольскага сельсавета перададзены вёскі Валадарск і Першае Мая.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1152 чалавекі, з іх 94,8 % — беларусы, 4,2 % — рускія, 0,6 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года — 825 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1927 годзе
Заходаўскі сельсавет

**Захо́даўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) Заходы.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года **Заходскі сельсавет** у складзе Васілевіцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. Цэнтр — вёска Заходы. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Рэчыцкага раёна. 30 снежня 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Залатушскага (Залатухскага) сельсавета.

26 верасня 2006 года Дуброўскі сельсавет Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці перайменаваны ў Заходаўскі, цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Заходы. 27 лютага 2015 года скасаваны пасёлак Новасвятое.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (8 населеных пунктаў) — 787 чалавек, з іх 92,6 % — беларусы, 3,4 % — рускія, 2,7 % — цыганы; паводле перапісу 2019 года (7 населеных пунктаў) — 486 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Васілевіцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1927 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 2006 годзе
Абжора

а. 2008]]
**Абжо́ра**, **абжырала**, **прожар** — казачна-былінны персанаж. Звычайна дапамагае Асілку ў вырашэнні цяжкіх задач: высватаць нявесту, з'есці горы ежы і інш. У некаторых казках, напрыклад «Як Ілья Мурамец перамог Салаўя-Разбойніка, Абжору, Алькадзіма», выступае як адмоўны персанаж. У варыянце казкі «Праз Ільюшку» ёсць падобны на Абжору цар Прожар.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Персанажы казак
Катэгорыя:Беларускі фальклор
Абзац

**Абза́ц** ( — уступ) — фрагмент звязнага тэксту, які складаецца з адной або некалькіх фраз (сказаў) і характарызуецца адзінствам і адноснай завершанасцю зместу.

Таксама абзацам называецца водступ управа ў пачатку першага радка з мэтай аддзялення адной часткі тэксту ад другой, чырвоны радок. Абзац афармляе пачатак новай думкі і сігналізуе пра заканчэнне папярэдняй.

Асноўная функцыя абзаца — графічнае вылучэнне, афармленне кампазіцыйна-сінтаксічных адзінак тэксту. Падзел на абзацы залежыць ад аўтарскай задумы, манеры выкладу матэрыялу, важнасці інфармацыі ў межах тэксту.

## Гл. таксама 
* Параграф
* Знак абзаца

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Літаратура
Катэгорыя:Тыпаграфіка
Катэгорыя:Тэкставыя працэсары
Спас (суп)

**Спас** ці *танапур* (ад арм. *тан* — разведзены валяр’ян, *апур* — суп) — страва армянскай кухні, кісламалочны суп.

Першым кампанентам супу з’яўляецца зерневая частка. Традыцыйна гэта пшанічная каша, згатаваная з асаблівага гатунку цэлазерневых круп, пад назвай *дзавар*. Гэтыя крупы вядомыя ў Арменіі са старажытнасці, уяўляюць сабою зерні горнай дробназярністай пшаніцы, папярэдне адвараныя, злёгку падсушаныя, пазбытыя плёнак і потым канчаткова высушаныя. *Дзавар* у некаторых рэцэптах замяняецца рысам.

Другім кампанентам супу з’яўляецца валяр’ян, разведзены да жаданай кансістэнцыі. Часам да валяр’яну дадаецца частка смятаны. Трэці кампанент супу — курыныя яйкі.

Сырыя яйкі змешваюцца з невялікай колькасцю мукі, потым у сумесь дадаецца валяр’ян і вада, пасля чаго загадзя згатаваная пшанічная каша з *дзавара*. Сумесь даводзіцца да кіпення пры сталым памешванні, пасля закіпання некаторы час можа варыцца на слабым агні. У гатовы суп могуць дадавацца смажаная цыбуля, зеляніна (традыцыйна дадаюцца кінза і мята) і вострыя заправы.

Суп у летні час ужываецца халодным, у зімовае — гарачым. Падаецца як у пачатку трапезы, так і ў канцы.

## Спасылкі 
* Рэцепт

Катэгорыя:Армянская кухня
Катэгорыя:Ферментаваная ежа
Катэгорыя:Кісламалочныя супы
Пядзенік прыгожы

**Пядзенік прыгожы** (*Chariaspilates formosaria*) — матыль сямейства пядзенікаў.

## Апісанне 
Даўжыня пярэдняга крыла 18-22 мм. Цела матыля шаравата-бледна-жоўтае, грудка з карычняватым апушэннем. Асноўны фон верху пярэдніх крылаў залаціста-жоўты, густа абсыпаны дробнымі карычняватымі кропкамі. Ад вяршыні да сярэдзіны ніжняга краю цягнецца касая чорная лінія, аблямаваныя па ўсёй даўжыні карычняватым звонку і серабрыстым знутры. Пярэдні і вонкавы краі з шэра-серабрыстым напыленнем. Ля пярэдняга краю цёмны папярочны штрых. Заднія крылы зверху шаравата-бледна-жоўтыя з цёмнымі сярэдняй кропкай і папярочнай лініяй, размешчанай бліжэй да знешняга краю, паміж якімі крыло густа ўсыпана дробнымі кропкамі і рыскамі. Махры шэра-карычневая.

## Пашырэнне 
Пашырэнне: Еўропа (выключаючы поўнач і паўднёвы захад), Урал, праз паўднёвую Сібір, Кітай да ўзбярэжжа Ціхага акіяна, Японскія астравы. На Беларусі вядомы па нешматлікіх знаходках па поўдні, з Бярэзінскага біясфернага запаведніка і наваколля г. Віцебск. Насяляе пераходныя і нізінныя балоты, радзей забалочаныя лугі і лясныя ўзлескі.

## Біялогія 
Лёт працягваецца з канца чэрвеня да канца першай дэкады жніўня. Самка адкладае яйкі ланцужкі на лісце і сцёблы кармавой расліны вусеняў, якія развіваюцца з сярэдзіны ліпеня да позняй восені і пасля зімоўкі да мая на лазаніцы і, магчыма, на лотаці балотнай.

## Ахова 
Від уключаны ў Чырвоную кнігу Беларусі, Чырвоную кнігу Літвы.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пядзенікі
Агдэрэ

**Агдэрэ** () — горад у Азербайджане, адміністрацыйны цэнтр Агдэрынскага раёна.

4 262 жыхары (на 1 снежня 2023 года).

## Гісторыя 
У 1991—2023 гадах горад быў пад кантролем непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі, называўся **Мардакерт** (або **Мартакерт**) і быў адміністрацыйным цэнтрам Мардакерцкага раёна НКР.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Катэгорыя:Гарады Нагорна-Карабахскай Рэспублікі
Катэгорыя:Населеныя пункты Мартакерцкага раёна НКР
Ганна Піліпаўна Назарава

**Ганна Піліпаўна Назарава** (, Аграгарадок Шацк, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць - 12 верасня 2000) — беларускі гаспадарчы дзеяч. Герой Сацыялістычнай Працы (1960).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў вёсцы Яснае каля Шацка. Бацька Піліп Васільевіч Бадытчык быў простым цесляром, маці Алена Якаўлеўна — калгасніцай.

Удзельніца Вялікай Айчыннай вайны, санінструктар стралковага батальёна. З 1945 г. на гаспадарчай працы на Гродзеншчыне, з 1952 г. старшыня калгаса «1 Мая» Жалудоцкага раёна. А ў 1971—1974 гг. намеснік дырэктара Шчучынскага хлебапрыёмнага прадпрыемства Гродзенскай вобласці. Член ЦК КПБ (1959—1960).

## Узнагароды 
Званне Героя прысвоена ў 1960 годзе за высокія вытворчыя паказчыкі. Узнагароджана ордэнам Леніна (1960),ордэнамі  Працоўнага Чырвонага Сцяга, Айчыннай Вайны 1-й ступені (1985), Чырвонай Зоркі, медалямі.

## Літаратура 
* Твои Герои, Гродненщина. — Мн., Беларусь, 1977

## Спасылкі 
* Назарава, Ганна Піліпаўна

Катэгорыя:Медыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Старшыні калгасаў
Катэгорыя:Члены ЦК КПБ
Катэгорыя:Члены КПСС
Заходняя вобласць (Сьера-Леонэ)

**Заходняя вобласць** () — адно з чатырох асноўных падраздзяленняў Сьера-Леонэ. Адміністрацыйны цэнтр — горад Фрытаўн, який таксама з'яўляецца сталіцай дзяржавы.

Плошча — 557 км², насельніцтва — 1,447,271 чалавекі (перапіс 2015 года). Самая высокая кропка — Пікет-Хілз 888 метраў.

## Насельніцтва 
У адрозненне ад іншых трох правінцыі Сьера-Леонэ, у Заходняй вобласці пераважае гарадское насельніцтва.

## Адміністрацыйны падзел 
Адміністрацыйна падзелена на два раёны (акругі):
* Фритаунская вясковая вобласць,
* Фритаунская гарадская вобласць.

Адміністрацыйны цэнтр абодвух раёнаў — горад Фрытаўн.

## Спасылкі 
* Sierra Leone: Western Area District Profile (3 December 2015)

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Сьера-Леонэ
Усходняя правінцыя (Сьера-Леонэ)

**Усходняя правінцыя** () — адно з чатырох асноўных падраздзяленняў Сьера-Леонэ. Адміністрацыйны цэнтр — горад Кенема.

Плошча — 15,553 км², насельніцтва — 1,641,012 чалавекі (перапіс 2015 года). 

## Размяшчэнне
На паўднёвым захадзе мяжуе з Паўднёвай правінцыяй, на поўначы з Паўночнай правінцыяй, на паўночным усходзе з Гвінеяй, на паўднёвым усходзе з Лібэрыяй.

## Насельніцтва 
## Адміністрацыйны падзел 
Адміністрацыйна падзелена на тры раёны (акругі):
* Акруг Кайлахун
* Акруг Кенема
* Акруг Кона

## Спасылкі 
* Provinces of Sierra Leone

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Сьера-Леонэ
Археологическая карта Гродненской губернии

**«Археологическая карта Гродненской губернии»** () — навукова-краязнаўчая праца археолага Ф. В. Пакроўскага, падрыхтаваная да IX археалагічнага з'езда (Вільня, 1895 г.). Надрукавана ў 1-м томе «Трудах Девятого археологического съезда». 

У аснову кнігі пакладзены звесткі, сабраныя аўтарам самастойна або праз мясцовых карэспандэнтаў (вясковых настаўнікаў, стараст, свяшчэннікаў), выкарыстаны публікацыі даследчыкаў Т. Тышкевіча, З. Глогера, Э. А. Вольтэра, М. П. Авенарыуса і інш. Археалагічны матэрыял размешчаны паводле гідраграфічнага члянення губерні: басейн р. Нёман (Гродзенскі, большая частка Слонімскага і Ваўкавыскага паветаў), басейн р. Бобр (частка Сакольскага і Беластоцкага паветаў), басейн р. Нараў (Ваўкавыскі, Пружанскі, Бельскі, Беластоцкі, частка Сакольскага паветаў), басейн р. Заходні Буг (Брэсцкі, часткова Кобрынскі, Бельскі і Пружанскі паветаў), басейн р. Прыпяць (частка Слонімскага, Пружанскага і Кобрынскага паветаў). Названы стаянкі і асобныя знаходкі каменнага веку, гарадзішчы жалезнага веку, курганныя групы, замкавыя горы, надмагільныя крыжы, камяні і пліты з надпісамі і без іх эпохі сярэдневякоўя. Змешчана шмат легенд і паданняў, звязаных з рознымі мясцінамі і помнікамі.

## Публікацыя 
* Археологическая карта Гродненской губернии / Ф. В. Покровский. — Вильна: Типография А. Г. Сыркина, 1895. — 165 с.

## Літаратура 
* «Археологическая карта Гродненской губернии» // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 46. — ISBN 5-85700-077-7.
* Ткачоў, М. А. «Археологическая карта Гродненской губернии» / М. А. Ткачоў // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 45. — ISBN 978-985-11-0353-5.

Катэгорыя:Археалогія ў Беларусі
Катэгорыя:Археалогія ў Польшчы
Заспенскі сельсавет

**За́спенскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) Заспа.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Рэчыцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаваных Гарошкаўскага і Левашоўскага сельсаветаў. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Рэчыцкім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 17 лістапада 1980 года скасаваны пасёлак Чорная Зямля. 26 сакавіка 1987 года ў склад Жмураўскага сельсавета перададзена вёска Красназем’е. 27 красавіка 1989 года ў склад Даўгалескага сельсавета Гомельскага раёна перададзены пасёлак Нагорнае. 26 верасня 2006 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Свірыдавіцкага сельсавета (18 населеных пунктаў: вёскі Гасцівель, Казанаўка, Свірыдавічы, Ямпаль, Яноўка, пасёлкі Арол, Бяроза, Васток, Вішнёўка, Волга, Востраў, Вясёлы, Залессе, Калінін, Краснаселле, Лабкі, Падроўнае і Сокал). 12 жніўня 2011 года скасаваны пасёлкі Бяроза, Волга і Вясёлы, 27 лютага 2015 года — пасёлкі Востраў і Сокал, 1 снежня 2016 года — пасёлкі Залессе і Краснаселле.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (28 населеных пунктаў) — 3254 чалавекі, з іх 94,2 % — беларусы, 4,2 % — рускія, 1,0 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года (21 населены пункт) — 2721 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе