open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Трошча (возера)

**Тро́шча** — возера ў Беларусі, ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне Заходняй Дзвіны, за 16 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка Ушачы, каля вёсак Белае і Гара.

Плошча паверхні 0,51 км². Найбольшая глыбіня 38,2 м, сярэдняя 12,4 м. Даўжыня возера 1,33 км, найбольшая шырыня 0,49 км. Даўжыня берагавой лініі 3,24 км. Аб’ём вады 6,3 млн м³. Плошча вадазбору 2,4 км².
Катлавіна возера лагчыннага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй ад 6 м на поўначы і поўдні да 20 м на паўднёвым захадзе. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі на паўднёвым захадзе і паўднёвым усходзе зліваюцца са схіламі катлавіны, на невялікім участку на поўдні возера — сплавінныя. Зона мелкаводдзя шырынёй 10—15 метраў. На поўдні і поўначы пашыраецца да 70 метраў. У гэтых жа частках возера ў прыбярэжнай частцы фарміруюцца сапрапелі. Дно да глыбіні 2—2,5 м пясчанае, ніжэй ілістае. Вада ў возеры вызначаецца высокай празрыстасцю і нізкай колернасцю, добрай насычанасцю кіслародам.
Возера Трошча мезатрофнае з прыкметамі алігатрофіі, бяссцёкавае. У возера ўпадаюць ручаі. Шырыня паласы надводнай расліннасці ад 5—10 да 50 метраў, падводная расліннасць пашыраецца да глыбіні 6 метраў.

У возеры водзяцца шчупак, акунь, лешч, плотка, гусцяра, краснапёрка, лінь і іншыя віды рыб.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Ушацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Заходняй Дзвіны
Катэгорыя:Бяссцёкавыя азёры
Мікалай Уладзіміравіч Аксаміт

**Мікалай (Мікола) Уладзіміравіч Аксаміт** ( — , Ваўкавыск) — беларускі палітык і праваабаронца, у 1990—1995 гадах — адзін з членаў Апазіцыі БНФ у складзе Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 18 мая 1954 года. Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут.

На парламенцкіх выбарах 4 сакавіка 1990 года абраны дэпутатам Вярхоўнага Савета Беларусі 12-га склікання ад Ваўкавыскай гарадской выбарчай акругі № 248. Быў членам Камісіі Вярхоўнага Савета па адукацыі, культуры і захаванні гістарычнай спадчыны.

26 жніўня 1991 года галасаваў за прыняцце Закона «Аб забеспячэнні палітычнай і эканамічнай самастойнасці БССР» і пастановы Вярхоўнага Савета «Аб дэпартызацыі органаў дзяржаўнай улады і кіравання Беларускай ССР, дзяржаўных прадпрыемстваў, устаноў, арганізацый і ўласнасці Камуністычнай партыі Беларусі і Ленінскага Камуністычнага Саюза Моладзі Беларусі». У лістападзе 1991 года быў накіраваны ад Вярхоўнага Савета на вучобу ў Беларускі інстытут правазнаўства.

У красавіку 1995 года ўдзельнічаў у галадоўцы пратэсту супраць правядзення рэферэндуму, сярод пытанняў якога была змена дзяржаўнай сімволікі і наданне рускай мове статусу дзяржаўнай.

Працаваў юрыстам у праваабарончым цэнтры «Аслона».

У 2004 годзе быў даверанай асобай Мікалая Аўтуховіча на выбарах у Палату прадстаўнікоў. Пасля выбараў два тыдні трымаў галадоўку ў знак пратэсту супраць фальсіфікацыі вынікаў галасавання.

Памёр 28 студзеня 2024 года ў Ваўкавыску пасля запланаванай аперацыі.

## Узнагароды 
* медаль 100 гадоў БНР.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12-га склікання
Катэгорыя:Члены Беларускага народнага фронту
Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Лізавета Соф’я Гогенцолерн

'''Лізавета Соф'я Гогенцолерн''' (; , Берлін — , Франкфурт-на-Одэры) — прадстаўніца арыстакратыі Германіі і Рэчы Паспалітай.

## Біяграфія 
Дачка маркграфа і курфюрста Брандэнбургу Іагана Георга Гогенцолерна і Лізаветы фон Анхальт-Цэрбст.

27 сакавіка 1613 у Берліне ўзяла шлюб з кашталянам віленскім Янушам Радзівілам. Потым жыла разам з мужам галоўным чынам у Гданьску. У 1616—1618 разам з ім была на эміграцыі ў Германіі.

Пасля смерці мужа ў 1620 з'ехала з Рэчы Паспалітай у Свяшчэнную Рымскую імперыю, асела ў замку Ліхтэнберг. 27 лютага 1628 у Тоўжыме выйшла замуж за генерала імператарскага войска, марыянеткавага князя саксэн-лаўэнбургскага, Юліюша Генрыха. Памерла пасля родаў.

## Дзеці 
* Багуслаў Радзівіл (1620—1669)
* Францыск Герман фон Саксэн-Лаўэнбург (1629—1666)

## Літаратура 
* Bogusław Radziwiłł. Autobiografia. — Warszawa, 1979. ISBN 83-06-00033-1.

Лізавета
Катэгорыя:Памерлі ў Франкфурце-на-Майне
Катэгорыя:Радзівілы
Ян Бжэхва

**Ян Бжэхва** сапр.: *Ян Віктар Лесьмян* 15 жніўня 1898, Жмэрынка, Падолле — , Варшава) — польскі паэт яўрэйскага паходжання, аўтар мноства знакамітых баек і вершаў для дзяцей, сатырычных тэкстаў для дарослых, а таксама перакладчык расійскай літаратуры.

Стрыечны брат паэта — Баляслава Лесьмяна, які прыдумаў літаратурны псеўданім «Brzechwa».

На беларускую мову яго вершы перакладалі Аляксей Зарыцкі, Максім Танк, Алег Мінкін, Руслан Равяка. У 2023 годзе выйшла «Акадэмія доктара Клякса» у перакладзе Алены Пятровіч, у 2024 годзе — «Хрушч».

## Творчасць 
* 1926 — Oblicza zmyślone
* 1938 — Tańcowała igła z nitką
* 1939 — Kaczka Dziwaczka
* 1946 — Akademia Pana Kleksa
* 1946 — Ptasie plotki
* 1946 — Pan Drops i jego trupa
* 1948 — Na wyspach Bergamutach
* 1948 — Opowiedział dzięcioł sowie
* 1948 — Przygody rycerza Szaławiły
* 1951 — Uczymy się chodzić
* 1953 — Teatr Pietruszki
* 1953 — Wagary
* да 1954 — Szelmostwa lisa Witalisa
* 1957 — Magik
* 1958 — Wyssane z nogi
* 1958 — Sto bajek
* 1961 — Podróże Pana Kleksa
* 1964 — Śmiechu warte
* 1965 — Od baśni do baśni
* 1965 — Tryumf Pana Kleksa

## Узнагароды 
* 1954 — узнагарода горада Сталінагруд
* 1956 — узнагарода Старшыні Савета Міністраў
* 1965 — Узнагарода I ступені Міністра Культуры і мастацтва

## Спасылкі 
* prajdzisvet.org

Катэгорыя:Пісьменнікі Польшчы
Катэгорыя:Польскамоўныя паэты
Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі
Баруны

Назву **Бару́ны** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць
** Баруны — вёска ў Браслаўскім раёне
** Баруны — былы хутар у Браслаўскім раёне
* Гродзенская вобласць
** Баруны — вёска ў Ашмянскім раёне

## Гл. таксама 
* Старыя Баруны
Налібакі (значэнні)

Назву **Налі́бакі** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць:
** Налібакі — вёска ў Навагрудскім раёне
* Мінская вобласць:
** Налібакі — аграгарадок у Стаўбцоўскім раёне
Дзмітрый Канстанцінавіч Арцыменя

**Дзмітрый Канстанцінавіч Арцыменя** (, в. Стайкі, цяпер Баранавіцкі раён — , ) — савецкі і беларускі партыйны і палітычны дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў в. Стайкі (цяпер Баранавіцкага раёна) у сялянскай сям’і. У няпоўныя 15 гадоў пайшоў працаваць на Баранавіцкі рамонтна-механічны завод. У 1953 годзе скончыў Пінскі гідратэхнікум. Працаваў у Зэльве старшым раённым меліяратарам.

Быў абраны другім, а затым першым сакратаром Зэльвенскага райкама камсамола. У 1960 годзе накіраваны ў Мінскую партыйную школу (скончыў у 1964 годзе). У 1964 годзе пераехаў у Свіслач. Старшыня Свіслацкага райвыканкама. Накіраваны ў Астравец. Першы сакратар Астравецкага райкама партыі. У ліпені 1977 года пераведзены ў Гродна на пасаду намесніка старшыні аблвыканкама. З кастрычніка 1983 года (пасля ад’езду Сяргея Кабяка на працу ў Віцебск) прызначаны старшынёй Гродзенскага аблвыканкама. Захаваў пасаду і ў незалежнай Беларусі. Праводзіў пасяджэнні па-беларуску.

Дэпутат Вярхоўнага Савета 12-га склікання. Разглядаўся партыйнай наменклатурай, як адзін з кандыдатаў на пасаду старшыні Вярхоўнага Савета Беларусі ўзамен Станіслава Шушкевіча.

Ініцыятар стварэння еўрарэгіёна «Нёман».

## Забойства 
У нядзелю ўвечары 20 верасня 1993 года быў забіты стрэлам у сэрца на ганку свайго дома ў Гродна па вуліцы Астроўскага. Пахаваны на Гродзенскіх могілках па праспекце Касманаўтаў. Забойства, якое так і не было раскрыта, стала адным з самых гучных злачынстваў у гісторыі першых гадоў незалежнай Рэспублікі Беларусь.

## Узнагароды 
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга СССР.

## Памяць 
На радзіме ў вёсцы Стайкі Баранавіцкага раёна імем Арцымені названа вуліца.

## Спасылкі 
* Александр ФЕДУТА. Его звали «Батька». Дмитрий Арцименя и его наследство  // «БДГ для служебного пользования»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Баранавіцкім раёне
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12-га склікання
Катэгорыя:Ахвяры забойстваў
Катэгорыя:Старшыні Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта
Катэгорыя:Першыя сакратары райкамаў КПБ
Азорскі антыцыклон

**Азорскі антыцыклон**, *азорскі максімум* — субтрапічная вобласць высокага атмасфернага ціску над Атлантычным акіянам з цэнтрам каля Азорскіх астравоў. 

## Апісанне 
Праяўляецца перавагай антыцыкланічнай дзейнасці на працягу ўсяго года, асабліва добра выражаны летам (у ліпені ціск больш за 1025 Па). Прыкметна ўплывае на клімат Паўднёвай Еўропы і Паўночнай Афрыкі, утварае летам адгалінаванне ў напрамку Міжземнага мора, зімой у напрамку Сахары. 

На надвор'е Беларусі ўплываюць паўночна-ўсходняя перыферыя або адасобленыя "ядры" азорскага антыцыклону: устанаўліваецца сухое і сонечнае надвор'е з высокімі тэмпературамі паветра (зімой часам да 8°С і больш, летам да 25-30°С і вышэй).

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1: А - Аршын / Рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш. - Мн.: БелЭн, 1996. - 552 с.: іл.

## Інтэрнэт-спасылкі 

# 
# 
# 

Катэгорыя:Клімат
Азіяцкі антыцыклон

**Азіяцкі антыцыклон**, *сібірскі антыцыклон* — вобласць высокага атмасфернага ціску ў Сібіры, Сярэдняй і Цэнтральнай Азіі, адзін з сезонных цэнтраў дзеяння атмасферы.

## Апісанне 
Праяўляецца пераважна зімой (у студзені ціск да 1070 мб).

Азіяцкі антыцыклон — вынік моцнага ахаладжэння мацерыка, з чым звязана працяглая халодная (месцамі ніжэй за −50 °C) маласнежная зіма ва ўнутрымацерыковых раёнах. На надвор'е Беларусі ўплывае заходняе адгалінаванне азіяцкага антыцыклону: устанаўліваецца малавоблачнае сонечнае надвор'е з тэмпературамі паветра каля −10…-20 °C у зімовыя месяцы, вясной і восенню ноччу магчымыя замаразкі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Клімат
Зборная Азербайджана па футболе

**Зборная Азербайджана па футболе** — нацыянальная каманда, якой кіруе Асацыяцыя футбольных федэрацый Азербайджана.

## Гісторыя зборнай 
Першыя футбольныя клубы пачалі стварацца ў 1905 годзе. Гэтыя каманды ў асноўным прадстаўлялі буйныя бакінскія нафтапрамысловыя кампаніі. Першы афіцыйны чэмпіянат быў праведзены ў Баку ў 1911 годзе, пераможцам якога стала каманда Англійскай нафтавай кампаніі пад назвай «Брытанскі Клуб». У 1912 годзе азербайджанская каманда, складзеная ў асноўным з бакінскіх футбалістаў, правяла першую міжнародную гульню ў Тбілісі, супраць каманды «Сокал», у якой атрымала перамогу з лікам 4:2. Зборная Азербайджана правяла свае першыя таварыскія матчы ў 1929 годзе супраць зборнай Ірана ў Тэгеране, у якіх атрымала тры буйныя перамогі — 4:0, 4:1 і 11:0.

### Новая гісторыя 
thumb|upright=1.5|left|Азербайджан (08.10.2010)

Пасля атрымання незалежнасці ў 1991 годзе, у сакавіку 1992 года была створана АФФА — Асацыяцыя футбольных федэрацый Азербайджана. У 1994 годзе АФФА была прынята ў УЕФА і ФІФА. У тым жа годзе зборная пачала выступаць у адборачных матчах да чэмпіянату Еўропы 1996 і свету.

## Чэмпіянаты свету 
* 1930—1994 — *Азербайджанская ССР уваходзіла ў склад СССР, ігракі выступалі за зборную СССР*
* 1998—2018 — *не прайшла кваліфікацыю*

## Чэмпіянаты Еўропы 
* 1960—1992 — *Азербайджанская ССР уваходзіла ў склад СССР, ігракі выступалі за зборную СССР*
* 1996—2016 — *не прайшла кваліфікацыю*

## Гл. таксама 
* Спорт у Азербайджане

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка Асацыяцыі футбольных федэрацый Азербайджана   
* www.azerifootball.com
Літоўская гаспадыня

**«Літоўская гаспадыня, ці навука аб утрыманні ў добрым стане хаты і забеспячэнні яе ўсімі прыправамі і запасамі кухоннымі і аптэкарскімі і гаспадарчымі, а таксама гадаванні і ўтрыманні скаціны, птушкі і іншай жывёлы адпаведна спосабам найбольш выпрабаваным і правераным вопытам і да таго ж самым танным і простым»** () — кніга Ганны Цюндзявіцкай, прысвечаная вядзенню гаспадаркі і кулінарыі. Упершыню выдадзена ў 1848 годзе на польскай мове. Шмат разоў перавыдавалася (1851, 1856, 1858, 1862, 1873).

Згодна з воляй аўтара ўсе выданні пабачылі свет ананімна.

У кнізе змешчаныя 108 кулінарных і аптэчных рэцэптаў, прычым там няма такіх інгрэдыентаў, якія нельга было б у той час знайсці ў беларускай вёсцы альбо на крайні выпадак на местачковым кірмашы. Пасля смерці аўтара манапольныя правы на гэтыя выданні выкупіла ў яе сям'і віленская кнігавыдавецкая фірма Завадскага.

Па-беларуску ўпершыню выйшла ў выдавецтве «Полымя» ў 1993 годзе. Пераклад з польскай мовы П. Казлоўскага, В. Нядзвецкай. Пераклад падрыхтаваны паводле выдання 1858 года.

Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:Старажытнабеларуская літаратура
Катэгорыя:Літаратура Польшчы
Катэгорыя:Кнігі 1848 года
Прушынскія

**Прушынскія** (альбо **Прашынскія**) — сярэднезаможны каталіцкі шляхецкі род ВКЛ і Расійскай імперыі, які карыстаўся гербам «Любіч».

Упершыню згадваюцца ў XVI ст., паходзілі з Падляшша (Вялікае Княства Літоўскае). Прыкладна ў сярэдзіне XVII ст. аселі ў Менскім ваяводстве. У XVIII—XIX стст. валодалі Лошыцай пад Мінскам, дзе разбудавалі Лошыцкі сядзібна-паркавы комплекс.

У наш час адна з вуліц Лошыцы носіць імя графаў Прушынскіх.

## Радавод 
#Юрый Антоній (?—?), першы ўладальнік Лошыцы (з 1719) 
## Юзаф (1709—1790), менскі падкаморы (1770—1780), маршалак Галоўнага трыбунала, жонка: Альжбета Брыгіта Янішэўская
### Антоній (?—?), менскі гродскі суддзя і маршалак Галоўнага трыбунала, жонкі: 1) Багуміла Грабоўская, 2) Канстанцыя Карніцкая
#### Станіслаў Ксаверый (1768—1813), падкаморы менскі і рэгент Галоўнага трыбунала, жонка: Ганна Сямашка, дачка Андрэя Сямашкі
##### Ірэній (?—?)
##### Яўстах (1797—1877), мінскі губернскі маршалак (1863—1877)
##### Станіслава Тэкля (?—?), муж: Ян Віктаравіч Любанскі
##### Прот Фелікс (1799—1849), удзельнік вызваленчага паўстання (1830—1831)
### Станіслаў (1753—1800), генерал-ад'ютант, ігуменскі павятовы маршалак, кавалер ордэна Святой Ганны; прымаў у сваім маёнтку Каралішчавічы імператара Паўла I, жонка: Ганна Камароўская
#### Міхал (1777—1835), падкаморы вялікі літоўскі, жонка: Тэкля Валянская
##### Міхал (?—?), член Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі
### Казімір (?—?), менскі падкаморыц, шамбялян караля (1786)
## Геранім (?—?), ксёндз
## Міхал (?—?), ксёндз

Выява:Stanisłaŭ Prušynski. Станіслаў Прушынскі (XVIII).jpg|Станіслаў Прушынскі
Выява:Stanisłaŭ Prušynski. Станіслаў Прушынскі (XVIII) (2).jpg|Станіслаў Прушынскі
Выява:Hanna Prušynskaja (Kamaroŭskaja). Ганна Прушынская (Камароўская).jpg|Ганна Прушынская (з роду Камароўскіх)

## Літаратура 
*
Афіцына

**Афіцына** — спецыяльная надворная пабудова шляхецкай сядзібы ў Беларусі, куды пераносіўся комплекс службовых памяшканняў, што дазваляла пакінуць у сядзібным доме толькі парадныя і жылыя памяшканні.

## Глядзіце таксама 
* Дзядзінец

## Літаратура 
* Якімовіч, Ю.А. Драўлянае дойлідства беларускага Палесся. Мн., 1978.

Катэгорыя:Драўляная архітэктура
Катэгорыя:Архітэктура Беларусі
Антарктычная платформа

**Антарктычная платформа** — старажытная дакембрыйская тэктанічна стабільная структура зямной кары, якая займае ўсходнюю частку Антарктыды. Адносіцца да платформаў Гандванскай групы. На захадзе абмежавана байкалідамі Трансантарктычных гор. Плошча каля 8 мільёнаў км². Магутнасць зямной кары каля 40 км.

Крышталічны фундамент мае архейскі ўзрост і складзены з парод гранулітавай і амфібалітавай фацый метамарфізму (эндэрбіты, чарнакіты, гнейсы, крыштальныя сланцы), якія прарваны інтрузіямі магматычных парод. Пароды фундамента выходзяць на падледавіковую паверхню ўздоўж узбярэжжа, адкуль паступова апускаюцца ў бок Трансантарктычных гор.

Платформавы чахол пашыраны ў заходняй частцы (магутнасць 3000-4000 м). Пераважаюць рыфейска-ніжнепалеазойскія вулканагенна-асадкавыя пароды (магутнасць да 2000 м), якія ўтвараюць дэпрэсіі на захадзе і аўлакагены на ўсходзе. Верхнепалеазойскія пароды на антарктычнай платформе развіты спарадычна (кангламераты, пясчанікі, каменныя вугалі пермскага ўзросту, агульнай магутнасцю да 1300 м). Верхнюю частку чахла складаюць сярэдняюрскія базальты, магутнасць якіх дасягае 1500 м.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геалогія Антарктыды
Катэгорыя:Кратоны
Людамонт

**Людамо́нт, Людамо́нцкае прадме́сце** — гістарычны раён Мінска, які месціцца ў паўночна-заходняй частцы горада, насупраць сутокаў рэчак Пярэспы і Свіслачы.

На захадзе ад Людмонта месціцца Міхалянка, на поўначы — Весялоўка, на паўночным усходзе — Пярэспа, на паўднёвым усходзе — Старосцінская Слабада, на поўдні — Татарская Слабада.

## Гісторыя 
, 1840-я.]]
, 1903 г.]]
Першыя згадкі пра фальварак Людамонт датуюцца канцом XVIII стагоддзя. Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што назва мясціны мае балцкае паходжанне. Фальварак складаўся з сядзібы, гаспадарчых пабудоў, ворнай зямлі і сенажаці і належаў гораду. Людамонт здаваўся ў арэнду і прыносіў немалы прыбытак.

Паводле сведчанняў беларускага падарожніка Паўла Шпілеўскага ў сярэдзіне XIX ст. Людамонт быў прыватнаўласніцкім фальваркам і належаў італьянскай фаміліі Трабертаў (Траберта). Прыкладна ў канцы XIX ст. хутар Людамонт увайшоў у склад горада.

Да 1949 года ў Мінску існавала вуліца Урочышча Людамонт, якая затым была перайменавана ў Гвардзейскую.

## Сучаснасць 
Тапонім Людамонт ніяк не пазначаны на карце Мінска.

## Зноскі 
## Літаратура 
* Шыбека З. В., Шыбека С. Ф. Мінск: Старонкі жыцця дарэв. горада/ Пер. з рускай мовы М.Віжа; Прадмова С. М. Станюты. — Мн.: Полымя, 1994. — 341 с [1] асобн. арк. карт.: іл. ISBN 5-345-00613-X.
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, П15 2001. — 576 с.: іл. ISBN 985-6302-33-1.
* Гісторыя Мінска. 1-е выданне. Мінск. БелЭн. 2006. — 696 с. ISBN 985-11-0344-6.
* Іван Сацукевіч. Тапанімія вуліцы і плошчаў Мінска ў ХІХ — пачатку ХХ стст. 

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Мінска
Весялоўка

**Весяло́ўка, Басалаўка, Бейсалаўка, Басіялаўскае прадмесце** — гістарычная мясцовасць і колішняя вёска Мінска, размешчаная ў паўночнай частцы горада на правым беразе Свіслачы.

На паўднёвым захадзе ад Басіялаўкі месціцца прадмесце Людамонт, на паўночным захадзе — Кальварышкі і Крупцы, на ўсходзе — Пярэспа.

## Гісторыя 
Фальварак Басіялаўка вядомы з гістарычных крыніц XVIII ст.. У 1703 годзе ксёндз М. Круковіч набыў яго ў валоданне Менскага кляштара бенедыкцінаў.

Назва мясцовасці мае татарскае паходжанне — гістарычна гэту мясціну насялялі беларускія татары. Праз складанасць назвы менскія ўраднікі штораз называлі фальварак па-рознаму: Бейсалаўка, Басалаўка, Басіялаўка, Бесіялаўка. Пазней гэту мясцовасць пачалі называць Весялоўкай. У чэрвені 1875 года ферму ў Весялоўцы выкупіў прускі садавод Ю. І. Голаш, які ўзяўся за арганізацыю штучнага садаводства. Увосень таго ж года былі збудаваныя жылы дом, аранжарэя, цяпліца і заведзеныя парнікі, гадавальнікі пладовых ды іншых парод дрэў, кустарнікаў і да т.п. У 1883 годзе ферма займала 36 дзесяцін, была адкрытая лаўка на Захар'еўскай вуліцы ў доме Кругліка. У пачатку XX ст. да Весялоўкі далучаныя Кальварышкі.

У красавіку 1919 года ў былым лецішчы банкіра Браўдэ ў Весялоўцы была заснаваная адна з першых у БССР моладзевых камун. З ініцыятывы гаркама камсамола тут распачала працу калонія працоўнай моладзі імя Г. Фейгіна, якая налічвала каля 500 чалавек. За савецкім часам вёска, цэнтр калгаса Савецкая Беларусь Ждановіцкага сельсавета Мінскага раёна. Вёска мела вуліцы Алейную (па далучэнні да горада пераназваная ў Садовы завулак), Крывую, Набярэжную і Садовую. У 1970 годзе 192 двары, 800 жыхароў. У 1972 годзе ўключаная ў межы горада Мінска, Цэнтральны раён. У пачатку 1980-х у часе будаўніцтва развязкі Арлоўская — Паркавая магістраль і выставачнага цэнтра Белэкспа вёска была знесеная.

## Сучаснасць 
Пра колішняе прадмесце да 2006 года нагадвалі два Басіялаўскія завулкі з некалькімі вясковымі дамамі. Апошнія дамы па Басіялаўскіх завулках былі знесеныя ў часе рэканструкцыі Парка Перамогі. На поўнач ад іх, вакол выставачнага комплексу Белэкспа на вуліцы Арлоўскай, знаходзіцца другая частка раёна, які і ў наш час мае народную назву Весялоўка.

## Літаратура 
* 
*
* Куркоў І. М. Мінск незнаёмы. 1920—1940. — Мн.: Ураджай, 2002. — 240 с. ISBN 985-04-0533-X
* 
* 

## Спасылкі 
* Шпацыраванне па Бейсалаўцы

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Мінска
Катэгорыя:Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Мінска
Пятая паліцэйская часць Мінска

**Пятая паліцэйская часць Мінска** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка дарэвалюцыйнага Мінска ў канцы XIX — пачатку XX стст. Улучала паўночна-заходнюю ўскраіну Мінска, што была вылучаная з другой часці ў 1899 годзе. Найбяднейшы з усіх раёнаў горада.

Складалася з драўляных, часам трухлявых хат і патанаючых у брудзе вуліц. На тэрыторыі раёна размяшчаліся асобныя фабрычныя прадпрыемствы і гандлёвыя крамы (на падыходзе да Нямігі), а таксама дамы цярпімасці.

Сярод жыхароў гэтай часткі горада земляробства і жывёлагадоўля атрымалі асабліва шырокае распаўсюджанне. Некалькі вуліц тут насялялі татары-агароднікі, суцэльныя кварталы займалі сяляне-хлебаробы. Домаўладальнікі, што жылі бліжэй да цэнтра, здавалі кватэры працоўным, чыноўнікам, гімназістам.

У 1900 годзе прыстаў 5-й часці рапартаваў паліцмайстру горада пра тое, што зямля, большай часткай, належыць землеўласнікам з татараў і толькі нязначна самому гораду ў наступных прадмесцях: Пляшчанка (раён вуліц Р. Люксембург і К. Лібкнехта), Нядзведжына (вул. Харкаўская), Тучынка (пачатак вул. Харкаўскай), Міхалянка (раён вул. Лынькова, Чыгладзэ i Альшэўскага), Кальварыя (гэтая назва зноў вернутая).

## Літаратура 
* 
* Разалія Александровіч. Татарскі след у назвах зямлі беларускай  // «Беларусь у ХХ стагоддзі». Вып. 3. — Мн.: 2004.

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Мінска
Міхалянка

**Міхаля́нка, прадмесце Міхаля́нка** — гістарычная мясцовасць Мінска, размешчаная ў паўночна-заходняй частцы горада.

На паўднёвым захадзе месціцца Кальварыйскае прадмесце, на ўсходзе –  Людамонт, на паўднёвым усходзе — Татарская Слабада

## Гісторыя
Назва прадмесця, верагодна, пайшла ад аднайменнага ўрочышча, якое пэўны час належала менскаму Траецкаму касцёлу. Пасля канфіскацыі касцёльных зямель уладамі Расійскай імперыі лес перайшоў ва ўласнасць горада. У 1890 годзе ўрочышча прададзенае купцу Рагавому для вывазу. Атрыманыя грошы накіраваныя на патрэбы будаўніцтва новага гарадскога тэатра. У пачатку XX ст. Міхалянка ўваходзіла ў пятую паліцэйскую частку горада. Праз прадмесце праходзіла Заслаўская вуліца.

Назву «Міхалянка» мае аўтобусны прыпынак на вуліцы Міхася Лынькова ў мікрараёне Масюкоўшчына.

## Літаратура
*Шыбека З.В., Шыбека С.Ф. Мінск: Старонкі жыцця дарэв. горада/ Пер. з рускай мовы М.Віжа; Прадмова С.М. Станюты. — Мн.: Полымя, 1994. — 341 с. [1] асобн. арк. карт.: іл. ISBN 5-345-00613-X.
*Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, П15 2001. — 576 с.: іл. ISBN 985-6302-33-1.

## Спасылкі 
* План губернского города Минска (1903), Бібліятэка Менчука
* Формирование территории Минска (1800—2004), Бібліятэка Менчука
* План губернского города Минска (1898), Бібліятэка Менчука

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Мінска
Антарктычны клімат

**Антарктычны клімат** — клімат Антарктыды і прылеглых да яе акіянскіх прастораў (Антарктыкі).

## Апісанне 
Над мацерыком надзвычай суровы. Тэмпература паветра на працягу года адмоўная: летам у студзені да −13,6 °C, зімой у ліпені −60…-70 °C, на полюсе холаду (станцыя Усход) самая нізкая на Зямлі — каля −90 °C. Ападкаў за год менш за 100 мм. Надвор’е вызначаецца Антарктычным антыцыклонам. Большая частка сонечнай радыяцыі адбіваецца снегавым покрывам (альбеда каля 85 %), вялікія страты цяпла даўгахвалевым выпрамяненнем з-за высокага становішча паверхні над узроўнем мора. На ўзбярэжжы тэмпература паветра летам павышаецца да 0-5 °C, гадавая сума ападкаў да 700—1000 мм, моцныя сцёкавыя і ўраганныя (40-60 м/с) вятры.

Клімат акіянскіх прастораў Антарктыкі характарызуецца рэзкімі ваганнямі ціску, частымі цыклонамі, параўнальна аднароднымі тэмпературамі паветра.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — 552 с.: іл.
* Геаграфія ў тэрмінах і паняццях: Энцыклапедычны даведнік / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — 352 с.: іл. — ISBN 985-11-0262-8.

Катэгорыя:Клімат
Катэгорыя:Антарктыка
Тучынка

**Тучынка**, **Тучынскае прадмесце** — гістарычная мясцовасць Мінска ў паўночна-заходняй частцы горада, размешчаная з паўночнага боку Ракаўскага шляху. Прадмесце было знакаміта вялікай колькасцю цагельных заводаў, таму яго часта называлі **Цагельняй**.

На паўднёвым захадзе ад Тучынкі месціцца Мядзведжына, на поўначы — Кальварыя, па паўночным усходзе — Татарская Слабада, на паўднёвым усходзе — Раманаўская Слабада.

## Гісторыя 
Назва ўрочышча Тучынка сведчыла пра наяўнасць у гэтай мясцовасці значнай колькасці невялікіх азёраў і сажалак.

У пачатку XX ст. Тучынка ўваходзіла ў пятую паліцэйскую частку горада. Праз прадмесце праходзіў Ракаўскі трак. 

У часе нямецкай акупацыі ў Тучынцы адбываліся масавыя расстрэлы яўрэяў.

### Сучаснасць 
У цяперашні час на тэрыторыі былой Тучынкі праходзіць Тучынскі завулак, які злучае вуліцы Кальварыйскую і Максіма Танка. Пра існаванне прадмесця нагадвае Тучынскі сквер.

У 2009 годзе Камісія па найменні і перайменаванні праспектаў, вуліц і іншых частак Мінска прыняла рашэнне па наданні безыменнаму скверу ў межах вуліц Харкаўскай — Берута — Верашчагіна — жылой забудовы назвы «Тучынскі».

### Старыя адрасы 
* *Тучынка, 12*. Цагельны завод Я. Л. Файна і З. Д. Шэкта. Гаспадары яго пачыналі саматужнікамі прадпрымальнікамі. У 1899 годзе аб’ядналіся для будаўніцтва цагельні побач з заводам Рубенчыка. Работы расцягнуліся на два гады.
* *Тучынка, 37*. Цагельны завод Ш. Я. Рубенчыка. Заснаваны ў 1901 годзе на базе саматужнай вытворчасці. Быў абсталяваны шаснаццацікамернай печчу Гофмана.

## Зноскі 
## Літаратура 
* Шыбека З.В., Шыбека С.Ф. Мінск: Старонкі жыцця дарэв. горада/ Пер. з рускай мовы М.Віжа; Прадмова С.М. Станюты. — Мн.: Полымя, 1994. — 341 с. [1] асобн. арк. карт.: іл. ISBN 5-345-00613-X.
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, П15 2001. — 576 с.: іл. ISBN 985-6302-33-1.
* Гісторыя Мінска. 1-е выданне. Мінск. БелЭн. 2006. — 696 с. ISBN 985-11-0344-6.
*Іван Сацукевіч. Тапанімія вуліцы і плошчаў Менска ў ХІХ — пачатку ХХ стст.  // «Беларускі калегіюм», 4 чэрвеня 2008

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Мінска
Асацыяцыя футбольных федэрацый Азербайджана

**Асацыяцыя футбольных федэрацый Азербайджана** — **АФФА** () — асацыяцыя, якая ажыццяўляе кантроль і кіраванне футболам у Азербайджане. Штаб-кватэра знаходзіцца ў Баку. Заснаваная ў 1992 годзе, член ФІФА і УЕФА з 1994 года. Асацыяцыя арганізуе дзейнасць і ажыццяўляе кіраванне нацыянальнымі зборнымі па футболе, уключаючы галоўную нацыянальную зборную.

Пад эгідай федэрацыі праводзяцца спаборніцтвы ў Азербайджанскай Прэм’ер-лізе.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка Асацыяцыі футбольных федэрацый Азербайджана    

Катэгорыя:Футбол у Азербайджане
Катэгорыя:Футбольныя арганізацыі
Футбол
Балтыйская сінекліза

**Балтыйская сінекліза**, **Прыбалтыйская ўпадзіна**, **Польска-Літоўская сінекліза**, **Польска-Літоўская ўпадзіна** — адмоўная тэктанічная структура (сінекліза) на паўночным захадзе Рускай пліты, частка Балтыйска-Прыднястроўскай зоны перыкратонных прагінаў.

Займае тэрыторыі Літвы, Латвіі, Эстоніі, Калінінградскай вобласці Расіі, Польшчы, Даніі, частку Швецыі і Балтыйскага мора. Сучляняецца на паўночным захадзе з Балтыйскім шчытом, на ўсходзе з Латвійскай седлавінай, на паўднёвым усходзе з Беларускай антэклізай, на паўднёвым захадзе аддзелена ад Паморскай упадзіны лініяй Тэйсейра—Торнквіста. Распасціраецца на паўночны ўсход на 700 км, шырыня 250—500 км.

Фундамент апушчаны да глыбіню 8 км (на паўднёвым захадзе). Запоўнена адкладамі ад вендскай да пермскай сістэм, часткова меза-кайназойскімі. Балтыйская сінекліза сфарміравалася ў каледонскі этап тэктагенезу. У платформавым чахле вылучаюцца верхнебайкальскі, каледонскі, герцынскі і кімерыйска-альпійскі структурна-фармацыйныя комплексы. 3 імі звязаны Балтыйская нафтагазаносная вобласць, радовішчы гаручых сланцаў, бурштыну і іншых карысных выкапняў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Усходне-Еўрапейская платформа
Катэгорыя:Тэктоніка Беларусі
Катэгорыя:Геалогія Даніі
Катэгорыя:Геалогія Латвіі
Катэгорыя:Геалогія Літвы
Катэгорыя:Геалогія Польшчы
Катэгорыя:Геалогія Швецыі
Катэгорыя:Геалогія Эстоніі
Катэгорыя:Тэктоніка Расіі
Хефрэн

**Хефрэн** — егіпецкі фараон IV дынастыі канца XXVII — пачатку XXVI ст. да н.э.

Сын ці брат Хеопса. Паводле Герадота, Хефрэн працягваў дэспатычную палітыку Хеопса. Піраміда Хефрэна ў Гізе — другая па велічыні (вышыня 143,5 м), злучана крытым ходам з гранітным храмам у даліне, у якім знойдзены дзве дыярытавыя статуі Хефрэна. У час яго праўлення каля піраміды высечаны са скалы Вялікі Сфінкс.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Фараоны чацвёртай дынастыі
Катэгорыя:Фараоны паводле алфавіта
Кіруна

**Кіруна** () — горад на поўначы Швецыі. Знаходзіцца за Палярным кругам.

Цэнтр раёна здабычы жалезных руд. Г.зв. Руднай чыгункай (Мальмбанан) злучаны з партамі Лулеа (Швецыя) і Нарвік (Нарвегія).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Швецыі
Ашыйнікавы пекары

**Ашыйнікавы пекары** (*Pecari tajacu*) — від сысуноў з роду  сямейства .

## Знешні выгляд 
[250px|thumb|*Pecari tajacu* у [Мінскі заапарк|Мінскім заапарку]]
Вышыня ў карку складае ад 30 да 50 см. Даўжыня цела 80-100 см. Маса 15-25 кг. *Pecari tajacu* даволі часта блытаюць са свіннямі з-за вонкавага падабенства. Поўсць шараватага колеру практычна па ўсім целе, за выключэннем шчок, дзе поўсць мае жаўтлявую афарбоўку, і бялёса-жоўты каўнер, які ахоплівае грыву, плечы і шыю. Палавы дымарфізм адсутнічае. Маладняк мае жаўтлява-карычневую афарбоўку і чорную паласу на спіне. У *Pecari tajacu* на мордзе знаходзяцца кароткія, прамыя, вострыя іклы, якія з кожным рухам сківіцы здольныя нанесці цяжкія раненні. На крыжы размешчаны адмысловыя спінныя залозы, уласцівыя толькі гэтаму віду. З органаў пачуццяў найбольш добра развіты нюх і слых, зрок даволі дрэнны.

## Падвіды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
*   
*  

Катэгорыя:Пекарыевыя
Белаплечы арлан

**Белаплечы арлан** (*Haliaeetus pelagicus*) — вельмі буйная драпежная птушка сямейства ястрабіныя, якая жыве на прыбярэжнай тэрыторыі паўночна-ўсходняй Азіі. Сілкуецца ў асноўным рыбай. З’яўляецца адным з самых цяжкіх арлоў. Маса дасягае 9 кг. Від занесены ў Чырвоную кнігу Расіі.

## Апісанне 
[250px|thumb|Белаплечы арлан у [Мінскі заапарк|Мінскім заапарку]]
Агульная даўжыня птушкі 105—112 см, даўжыня крыла 57-68 см, вага 7,5-9 кг. У дарослых птушак афарбоўка складаецца са спалучэння цёмна-бурага колеру з белым (але ёсць і аднакаляровая цёмна-бурая варыяцыя). Самцы і самкі афарбаваныя аднолькава, канчатковы нарад апранаецца ў трохгадовым узросце.

## Спасылкі 
* Позвоночные животные России: Белоплечий орлан 

Катэгорыя:Ястрабіныя
Катэгорыя:Фаўна Далёкага Усходу
Катэгорыя:Птушкі Азіі
Антарктычныя аазісы

**Антарктычныя аазісы** — свабодныя ад ледавіковага покрыва ўчасткі краявой зоны Антарктыды. Плошча ад некалькіх дзясяткаў да соцень квадратных кіламетраў (аазіс Бангера 952 км²). Размешчаны ўнутры вобласці ледавіковай акумуляцыі, акаймаваны зонай абляцыі. Для антарктычных аазісаў характэрны спецыфічны прыродны комплекс (мясцовы менш суровы клімат, ландшафты халодных пустынь, шмат азёраў, арганічнае жыццё прымітыўнае, крыягеннна-структурныя глебы).

Раслінны свет: імхі, лішайнікі, прэснаводныя водарасці.

Жывёльны свет: птушкі — буравеснікі, паморнікі, у асобных антарктычных аазісах — пінгвіны. У антарктычных аазісах знаходзіцца большасць палярных навуковых станцый (напрыклад, станцыя Навалазараўская ў аазісе Шырмахера на Зямлі Каралевы Мод).

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — 552 с.: іл.
* Геаграфія ў тэрмінах і паняццях: Энцыклапедычны даведнік / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — 352 с.: іл. — ISBN 985-11-0262-8.

Катэгорыя:Геаграфія Антарктыды
Катэгорыя:Аазісы
Канюкі

**Канюкі́**, **сарычы́** (*Buteo*) — род драпежных птушак сямейства .

Даўжыня да 66 см, маса да 1,3 кг. Крылы шырокія, дазваляюць лунаць у палёце. Хвост кароткі, закруглены. Афарбоўка зменлівая; спіна аднатонная, бурая, рыжая ці шэрая, ніз цела паласаты ці плямісты.

Налічваецца 25 відаў. Пашыраны ўсюды акрамя Антарктыкі. На тэрыторыі Беларусі сустракаюцца  і , або зімняк.

Пералётныя птушкі. Селяцца ў месцах, дзе лес чаргуецца з адкрытай прасторай (лугі, балоты, высечкі).
Гняздуюцца на дрэвах, абрывах берагоў рэк. Нясуць 2—5 яец. Кормяцца грызунамі, насякомымі, паўзунамі, птушкамі.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Ястрабіныя
Gerrhosaurus major

**Gerrhosaurus major** від яшчарак з роду  сямейства , мае два падвіды: *Gerrhosaurus major major* і *Gerrhosaurus major bottegoi*.

## Апісанне 
Агульная даўжыня дасягае 55 см. Галава кароткая, спераду закругленая. Тулава масіўнае, канечнасці кароткія, моцныя. Хвост тоўсты, складае прыкладна 2/3 даўжыні цела. Вочы вялікія, цёмныя. Афарбоўка жоўтая або светла-карычневая з чорным крапам, утвораным чорнымі плямамі на кожнай лусцэ. Колькасць чорнага павялічваецца ад галавы да хваста. Па баках шыі і на горле вохрыстая або злёгку чырванаватая афарбоўка.

## Спосаб жыцця 
Любіць прыбярэжныя лясы, зараснікі кустоў, саваны, камяністыя перадгор’і з багатай расліннасцю. Хаваецца сярод камянёў, апалых ствалоў, у каранях дрэў. Сілкуецца казуркамі.

Гэта яйкакладная яшчарка. Самка адкладае 2-3 яйкі.

## Арэал 
Гэта эндэмік Афрыкі. Жыве на поўдзень ад Сахары.

## Літаратура 
* Словник-довідник із зоології. — К., 2002.

Катэгорыя:Яшчаркі
Катэгорыя:Паўзуны Афрыкі
Балтыйскі шчыт

thumb|Балтыйскі шчыт
**Балтыйскі шчыт**, **Фенаскандыя** — дадатная структура на паўночным захадзе Усходне-Еўрапейскай платформы (кратона), у якой дакембрыйскія пароды крышталічнага фундамента выходзяць на паверхню Зямлі.

Займае паўднёвы ўсход Скандынаўскага паўвострава, Кольскі паўвостраў і Карэлію. На паўночным захадзе абмежаваны ўтварэннямі каледонскай складкавасці Скандынавіі, якія насунуты на пароды шчыта, на паўночным усходзе на іх развіта познекембрыйскае тэктанічнае покрыва (працяг Ціманскай сістэмы), на поўдні і паўднёвым усходзе фундамент апускаецца пад платформавы чахол Рускай пліты.

Складзены з моцна метамарфізаваных парод архею і пратэразою, прарваных шматлікімі інтрузіямі, у т.л. фанітаў (утвараюць вялікія масівы). У пародах фундамента Балтыйскага шчыта вылучаецца шэраг комплексаў, якія адпавядаюць дакембрыйскім этапам тэктагенезу: дасвекафена-карэльскі (узрост больш за 2,6—2,7 млрд. гадоў), свекафена-карэльскі (1,75 млрд. гадоў), гоцкі (1,75—1 млрд. гадоў, калі большая частка тэрыторыі шчыта прайшла этап платформавага развіцця), дальсландскі (каля 1 млрд. гадоў) і байкальскі, калі складкавасць закранула крайні паўночны ўсход. Апошняму платформаваму этапу развіцця ўласцівы разломна-глыбавыя тэктанічныя рухі, каледонская інтрузіўная дзейнасць, узнікненне грабена Осла, Батнічнай і Беламорскай дэпрэсій, упадзін Ладажскага і Анежскага азёраў, глыбокая дэнудацыя. У чацвярцічны перыяд Балтыйскі шчыт — цэнтр неаднаразовага зледзянення Еўропы і далёкага ледавіковага разносу крышталічных парод.

У межах Балтыйскага шчыта буйныя радовішчы жалезных (Кіруна, Аленягорск, Каўдор) і медна-нікелевых рудаў (на Кольскім п-ве), апатытаў (Хібіны), нефеліну, слюдаў, рэдказямельных мінералаў.

## Літаратура 
* Зінавенка Г. Балтыйскі шчыт // БЭ ў 18 т. Т. 2. Мн., 1996.

Катэгорыя:Кратоны
Катэгорыя:Усходне-Еўрапейская платформа
Катэгорыя:Геалогія Фінляндыі
Катэгорыя:Геалогія Швецыі
Катэгорыя:Тэктоніка Расіі
Даньяна

**Даньяна** () — нацыянальны парк у Андалусіі, Іспанія.

Арганізаваны ў 1963 годзе. Займае плошчу 75 800 га. У парку ахоўваюцца сасновыя лясы на выдмах акіянскага ўзбярэжжа і прэснаводныя балоты ў вусце ракі Гвадалквівір.

Нацыянальны парк Даньяна ўключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ў 1994 годзе. Сюды на зімоўку прылятае звыш паўмільёна вадаплаўных птушак. Тут жыве найбольшая колькасць .

## Спасылкі 
* Национальный парк Доньяна на сайте Всемирного наследия ЮНЕСКО  

Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Іспаніі
Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Іспаніі
Катэгорыя:Геаграфія Андалусіі
Юзаф Корсак (кашталян полацкі)

**Юзаф Корсак**, таксама сустракаецца **Іосіф Корсак** (каля 1540 — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Каля 1572 года намінаваны на ўрад полацкага земскага суддзі (упершыню згадваецца з гэтым тытулам у кастрычніку 1574), 27 ліпеня 1586 года стаў першым полацкім войскім, пакінуўшы ўрад земскага суддзі. Але згодна са Статутам 1588 года ўрад земскага суддзі стаў вышэй за ўрад войскага, таму неўзабаве Есіф Корсак зноў становіцца земскім суддзём (згадваецца як земскі суддзя ў 1592).

20 жніўня 1597 года паступіў на ўрад кашталяна менскага, а 25 кастрычніка 1597 года — кашталяна полацкага.

Валодаў маёнткамі Залессе і Лятоўшчына.

## Сям’я 
З роду Корсакаў герба «Котвіца змененая», сын полацкага падваяводы Яна Глебавіча Корсака.

Быў жанаты двойчы: першы раз ў 1576 годзе з Багумілай, дачкой Адама Прытуліса; другі раз з Тэадорай, дачкой Лукаша Гарабурды, удавой Стэфана Галубіцкага-Корсака.
 
Памёр бяздзетным, завяшчаў маёнткі сынам свайго брата Гаўрылы.

## Літаратура 
* 
* *А. Радаман А.* Полацкі земскі суд у другой палове XVI — першай трэці XVII ст. // Гісторыя і археалогія Полацка і Полацкай зямлі: матэрыялы IV Міжнароднай навуковай канферэнцыі; Полацк, 23-24 кастрычніка 2002 г. — Полацк : НПГКМЗ, 2003. — 328 с., іл.

Юзаф Янавіч
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны полацкія
Катэгорыя:Кашталяны менскія
Катэгорыя:Суддзі земскія полацкія
Катэгорыя:Войскія полацкія
Ян Мікалай Хадкевіч

{{Шляхціч
|беларускае імя=Ян Мікалай Хадкевіч
|поўнае імя=
|арыгінальнае імя=
|партрэт=Jan Mikałaj Chadkievič. Ян Мікалай Хадкевіч (1770-79).jpg
|шырыня партрэта= 200px
|подпіс=Я. М. Хадкевіч. Са збору Сангушкаў у Гумнішках, каля 1780
|герб=POL COA Chodkiewicz.svg
|шырыня герба=100px
|подпіс герба=Герб «Касцеша»

|тытул=Староста жамойцкі
|парадак=
|парадак-жан=
|пад імем=
|сцяг=
|перыядпачатак=1765
|перыядканец=1781
|перыяд праўлення=
|папярэднік=Юзаф Тышкевіч
|пераемнік=Антоні Гелгуд
|каментар=

|дата нараджэння=
|месца нараджэння=
|дата смерці=
|месца смерці=
|пахаваны=Супрасльскі манастыр, Гарадзенскі павет, Вялікае Княства Літоўскае
|пахаваная=
|род=Хадкевічы
|бацька= граф Адам Тадэвуш Хадкевіч
|маці=графіня Ева Чапская
|муж=
|жонка=графіня Марыя Людвіка Жавуская. Шлюб у 1766 г.
|дзеці=1) Вацлаў Хадкевіч, 2) Юзаф Хадкевіч, 3) Ксаверый Хадкевіч, 4) Аляксандр Францішак Хадкевіч, 5) Ганна Хадкевіч, 6) Разалія Хадкевіч (жонка Аляксанд), 7) Альжбета Хадкевіч (жонка Мацея Радзівіла) (1749-1800))
|рэлігія=
|узнагароды={ style="background: transparent"
 
}
|аўтограф=
|Commons=
|Rodovid=
}}

**Ян Мікалай Хадкевіч** ( — ) — дзяржаўны і вайсковы дзеяч ВКЛ і Рэчы Паспалітай. Генерал-ад'ютант (з 1764), адначасова кашталян і староста генеральны жамойцкі (з 1765).

## Паходжанне і сям'я 
З магнацкага роду Хадкевічаў герба «Касцеша», сын Адама Тадэвуша, ваяводы берасцейскага і графіні Евы Чапскай (памерла ў 1769 годзе).

У 1766 г. узяў шлюб з графіняй Марыяй Людвікай Жавускай, з якой меў дзяцей:
# Вацлаў Хадкевіч
# Юзаф Хадкевіч (памёр у дзяцінстве)
# Ксаверый Хадкевіч (памёр у дзяцінстве)
# Аляксандр Францішак Хадкевіч
# Ганна Хадкевіч
# Разалія Хадкевіч — жонка князя Аляксандра Любамірскага (1749—1808)
# Альжбета Хадкевіч — жонка князя Мацея Радзівіла (1749—1800)
Ад бацькі атрымаў у спадчыну графскі тытул на Шклове і Мышы.

## Адукацыя 
У 1757 г. скончыў Віленскую акадэмію. Пэўны час жыў у маёнтку Турэц на Новагародскім ваяводстве.

## Служба 
У 1764 г. выбіраўся паслом на канвакацыйны сойм. Падтрымаў абранне Станіслава Аўгуста Панятоўскага. Атрымаў ад караля і вялікага князя шэраг урадаў.

У час Барскай канфедэрацыі заняў неадназначную пазіцыю. Афіцыйна шкадаваў пра стан краіны, што аднак не перашкаджала яму падтрымліваць камандзіраў расійскага і прускага войскаў, якія баранілі яго зямельную ўласнасць. У 1778 г. атрымаў званне генерал-лейтэнанта арміі Расійскай Імперыі.

## Смерць і пахаванне 
Памёр 2 лютага 1781 года ў Чарнобылі, пахаваны ў Супрасльскім манастыры.

## Спасылкі 
* Генеалогія Хадкевічаў 

Ян Мікалай
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Старосты жамойцкія
Катэгорыя:Кашталяны жамойцкія
Катэгорыя:Пахаваныя ў Супрасльскім Дабравешчанскім манастыры
Мінская веласіпедная дарожка

**Мінская веладарожка** — адкрыта 12 верасня 2009 года. Праходзіць праз увесь горад. Даўжыня — 26,8 км. Пракладзена ўздоўж берагоў Свіслачы, цягнецца ўздоўж водна-зялёным дыяметры Мінска ад вадасховішча «Дразды» да Чыжоўскага вадасховішча. Маршрут праходзіць праз тры раёны горада: Ленінскі, Цэнтральны, Партызанскі. Шырыня дарожнага палатна — 2,5-3,5 м.
## Галерэя 

File:Kupala, velo.JPG|Мінская веласіпедная дарожка ў парку імя Янкі Купалы, фота 2010 г.
File:Bike path near Svisloch river in Minsk - 2014 AD.JPG|Мінская веласіпедная дарожка ўздоўж Свіслачы ў цэнтральнай частцы водна-зялёнага дыяметру Мінска, фота 2014 г.
File:Bike path near Svisloch river in Minsk - 2 - 2014 AD.jpeg|Мінская веласіпедная дарожка ўздоўж Свіслачы ў цэнтральнай частцы водна-зялёнага дыяметру Мінска, фота 2014 г.
File:Bike path near Svisloch river in Minsk - 3 - 2014 AD.JPG|Мінская веласіпедная дарожка ўздоўж Свіслачы ў цэнтральнай частцы водна-зялёнага дыяметру Мінска, фота 2014 г.
File:Svisloch river in Minsk - 3 - 2013 AD.JPG|Мінская веласіпедная дарожка ўздоўж Свіслачы ў цэнтральнай частцы водна-зялёнага дыяметру Мінска — каля вуліцы Зыбіцкай (Гандлёвай), фота 2014 г.
File:Менск - Першамайская - мост цераз Сьвіслач.JPG|Мінская веласіпедная дарожка ўздоўж Свіслачы ў цэнтральнай частцы водна-зялёнага дыяметру Мінска — пад мастом на вуліцы Першамайскай, фота 2013 г.
File:Мост 2.JPG|Мінская веласіпедная дарожка ўздоўж Свіслачы ў цэнтральнай частцы водна-зялёнага дыяметру Мінска — пад мастом па праспекту Незалежнасці, фота 2012 г.
File:Minsk bike path - near Viasnianka - 2015 AD.JPG|Мінская веласіпедная дарожка каля раёна Вяснянка ў горадзе Мінску (Беларусь), фота 2015 г.

## Спасылкі 
* Минская велодорожка. 

Катэгорыя:Транспарт Мінска
Катэгорыя:Веласіпедныя дарожкі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2009 годзе
Катэгорыя:2009 год у Мінску
Катэгорыя:Ленінскі раён (Мінск)
Катэгорыя:Цэнтральны раён (Мінск)
Катэгорыя:Партызанскі раён (Мінск)
Катэгорыя:Водна-зялёны дыяметр Мінска
Абляцыя (гляцыялогія)

**Абляцыя** (ад  адыманне) у **гляцыялогіі** — памяншэнне масы ледавіка або снегавога покрыва ў выніку раставання, выпарэння, механічнага выдалення (ветравы знос снегу і лавіны; айсбергі, якія адколваюцца ад ледавікоў, і інш.).

## Класіфікацыя 
Адрозніваюць:
* *падледавіковую* (донную),
* *унутраную* і
* *паверхневую* абляцыю.

Асноўныя фактары: кліматычныя, унутранае цяпло Зямлі, цёплыя крыніцы, цеплыня ад трэння ледавіка аб ложа ці састаўныя яго часткі і інш.

На Беларусі абляцыя адбывалася ў антрапагенавым перыядзе на працягу зледзяненняў.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1: А - Аршын / Рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш. - Мн.: БелЭн, 1996. - 552 с.: іл.
* Геаграфія ў тэрмінах і паняццях: Энцыклапедычны даведнік / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш. - Мн.: БелЭн, 2003. - 352 с.: іл. - ISBN 985-11-0262-8.

## Гл.таксама 
* Гляцыялогія
* Ледавік

Катэгорыя:Гляцыялогія
Першаісная

**Першаісная** функцыі  − такая функцыя , вытворная якой для ўсіх  з пэўнага прамежку роўная дадзенай функцыі , гэта значыць, што на ўсім прамежку праўдзіцца роўнасць
: 
F'(x) = f(x).

Сукупнасць усіх першаісных функцыі  на прамежку  называецца **нявызначаным інтэгралам**.

### Сувязь з дыферэнцыялам і вытворнай 
* Сувязь першаіснай з вытворнаю
: \left(\int f(x)\,dx\right)' = f(x) ,
: \int F'(x)\,dx = F(x) + C .
* Сувязь першаіснай з дыферэнцыялам
: d\left (\int f(x)\,dx \right ) = f(x)\,dx , 
: \int d(F(x)) = F(x)+C .

### Лінейнасць нявызначанага інтэграла 
* Няхай  ёсць ненулявою сталаю, тады
: \int a\,f(x)\,dx = a \int f(x)\,dx .
* Нявызначаны інтэграл сумы роўны суме нявызначаных інтэгралаў:
: \int (f(x) + g(x))\,dx = \int f(x)\,dx + \int g(x)\,dx .

### Сувязь з інтэгралам Рымана 
* *Выраз першаіснай праз інтэграл Рымана.* Няхай  непарыўная на прамежку . Тады інтэграл Рымана са зменнаю верхняю мяжой
: 
F(x) = \int\limits_a^x f(t)\,dt

ёсць першаіснаю функцыі  на прамежку  :
: \int 0 \, dx = C ; 
: \int 1 \, dx = x + C ; 
: \int x^{\alpha} dx = \frac{x^{\alpha+1}}{\alpha+1} + C, \qquad (\alpha \ne -1); \,
: \int \frac{dx}{x} = \ln |x| + C ; \,
: \int e^x\,dx = e^x + C ; \,
: \int a^x\,dx = \frac{a^x}{\ln a} + C, \qquad (a>0, \ a \ne 1); \,
: \int \cos x \,dx = \sin x + C ; \,
: \int \sin x \,dx = - \cos x + C ; \,
: \int \frac {dx}{\cos^2 x} = \operatorname{tg} x + C ; \,
: \int \frac {dx}{\sin^2 x} = - \operatorname{ctg} x + C ; \,
: \int \frac {dx}{\sqrt{1-x^2}} = \arcsin x + C = - \arccos x + C_1, \qquad (C_1 = \frac {\pi}{2} + C); \,
: \int \frac {dx}{1+x^2} = \operatorname{arctg} x + C; \,
: \int \operatorname{ch} x\,dx = \operatorname{sh} x + C; \,
: \int \operatorname{sh} x\,dx = \operatorname{ch} x + C; \,

## Гл. таксама 
* Вытворная функцыі
* Інтэграл Рымана
* Спіс інтэгралаў

Катэгорыя:Матэматычны аналіз
Катэгорыя:Інтэгральнае злічэнне
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Мінска/6

|}

## Гл. таксама 
* Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Мінска/1
* Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Мінска/2
* Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Мінска/3
* Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Мінска/4

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Славутасці Мінска
Мінск
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Брэсцкай вобласці

Выява:Brest-Oblast-numbered.png|500пкс|right

circle 80 306 20 Брэст
poly 63 447 41 441 43 389 55 382 55 346 73 330 67 298 35 282 33 258 47 252 99 273 125 327 124 339 105 332 96 337 101 354 90 361 90 382 78 386 75 412 53 418 Брэсцкі раён
poly 34 280 9 271 12 244 37 204 65 185 91 182 106 181 113 211 121 215 121 226 137 236 135 245 128 239 120 241 123 249 116 249 110 263 99 247 95 270 43 251 32 262 Камянецкі раён
poly 78 413 109 432 134 406 157 391 156 376 177 337 154 322 142 322 134 337 108 333 99 336 102 352 91 363 90 383 81 384 Маларыцкі раён
poly 144 322 128 333 96 268 99 249 110 263 126 241 135 247 140 255 142 290 152 293 Жабінкаўскі раён
poly 223 349 167 359 179 335 147 320 155 297 144 291 139 244 176 231 216 235 225 249 226 312 237 322 Кобрынскі раён
poly 218 234 189 239 176 231 144 242 127 230 115 212 110 184 96 181 118 159 118 142 143 140 148 150 177 153 202 155 212 109 221 105 242 109 259 111 265 123 273 117 274 141 270 148 249 157 248 165 251 180 223 174 219 185 219 193 211 199 Пружанскі раён
poly 299 339 269 338 232 349 238 321 226 302 225 249 243 259 275 243 316 240 313 264 321 271 301 312 Драгічынскі раён
poly 329 239 273 244 260 255 231 251 214 226 209 199 222 190 221 177 254 180 275 180 301 200 306 215 329 219 Бярозаўскі раён
poly 361 350 299 340 321 270 313 262 315 242 333 227 353 235 366 253 362 275 382 277 371 286 Іванаўскі раён
poly 427 229 354 234 325 219 295 195 275 179 256 179 247 159 273 137 304 127 311 112 327 103 362 127 380 136 401 169 427 213 Івацэвіцкі раён
poly 455 368 362 350 369 288 382 278 364 272 367 250 358 237 361 227 414 233 428 225 428 210 464 208 479 228 476 238 459 239 458 254 474 280 511 299 509 306 491 304 480 322 487 330 450 340 Пінскі раён
poly 615 430 576 426 570 394 545 392 538 398 512 394 507 380 483 379 475 385 469 385 457 367 451 338 486 332 483 323 493 306 511 309 515 303 619 301 624 302 629 322 635 330 619 344 Столінскі раён
poly 624 303 514 301 477 279 459 254 458 241 481 230 503 224 505 198 515 180 534 174 548 180 554 206 568 226 571 238 583 243 585 260 601 260 626 274 Лунінецкі раён
poly 502 226 478 227 464 208 429 211 405 177 445 146 466 146 488 129 511 137 521 153 542 160 551 153 558 173 547 178 529 173 509 184 502 198 506 204 Ганцавіцкі раён
poly 463 144 449 144 405 177 388 160 381 138 393 116 411 107 425 93 423 75 433 62 448 65 454 64 461 73 473 72 479 86 469 89 470 100 461 100 462 112 471 121 Ляхавіцкі раён
poly 453 66 434 64 424 76 424 92 380 133 328 102 347 88 347 57 365 7 411 12 459 14 461 39 445 51 Баранавіцкі раён

desc none

* Брэст
* Баранавічы
* Пінск
* Баранавіцкі раён (2)
* Брэсцкі раён (1)
* Бярозаўскі раён (3)
* Ганцавіцкі раён (4)
* Драгічынскі раён (5)
* Жабінкаўскі раён (6)
* Іванаўскі раён (7)
* Івацэвіцкі раён (8)
* Камянецкі раён (9)
* Кобрынскі раён (10)
* Лунінецкі раён (11)
* Ляхавіцкі раён (12)
* Маларыцкі раён (13)
* Пінскі раён (14)
* Пружанскі раён (15)
* Столінскі раён (16)

## Спасылкі