open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Планавая мова

**Планавая мова** — міжнародная штучная сацыялізаваная мова, ці мова, якая створана для міжнародных зносін і ўжываецца на практыцы.

Узнікненне тэрміна **планавая мова** звязана са спробамі пазбегнуць эпітэта «штучная», які, па-першае, недастаткова дакладны (паколькі элементы штучнасці маюць і нацыянальныя мовы, якія развіваюцца стыхійна) і, па-другое, вельмі часта выклікае негатыўныя эмоцыі. Розныя інтэрлінгвісты прапаноўвалі іншыя варыянты, напрыклад:
* *міжнародная* мова (г. зн. праз мэту мовы, яе прызначэнне), а таксама варыянты гэтай назвы (*interlingua* і іншыя);
* *сканструяваная* мова (, , );
* *планавая* мова (, , );
* *дапаможная* мова (, , ).
Паступова першыя тры варыянты набылі больш вузкі і спецыфічны сэнс, а менавіта:
* міжнародная мова — мова, якая ўжываецца для зносін паміж людзьмі з розных краін (натуральная ці штучная);
* cканструяваная мова — любая штучная мова, прызначаная для зносін паміж людзьмі (міжнародная ці не);
* планавая мова — штучная міжнародная мова (г. зн. уваходзячая адначасова ў абедзве папярэднія групы).
У англамоўных крыніцах сустракаецца таксама тэрмін *занальна сканструяваная мова* () — міжнародная сканструяваная мова, створаная для пэўнай групы моў ці пэўнага рэгіёна, напрыклад, для славян, для носьбітаў моў германскай групы, для еўрапейцаў, для поўначы Еўропы і г. д.
Што тычыцца тэрміна «дапаможны», то ён стаў выкарыстоўвацца для больш дакладнага вызначэння ролі міжнароднай мовы як дадатковага сродку зносін, не прызначанага для замены нацыянальных моў.

## Літаратура 
* С. Н. Кузнецов. Краткий словарь интерлингвистических терминов // Проблемы международного вспомогательного языка. — М.: Наука, 1991. — С. 171—228.
* Д. Бланке. Проекты плановых языков и плановый язык // Там же. С. 63—69.

Катэгорыя:Штучныя мовы
Катэгорыя:Інтэрлінгвістыка
Сачыўляны

**Сачыўля́ны** (, ) — вёска (да 1967 года хутар) у Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці, каля ракі Пад'яварка. Уваходзіць у склад Вензавецкага сельсавета. Цэнтр калгаса «Новае жыццё», за 19 км на поўдзень ад Дзятлава, 165 км ад Гродна, 32 км ад чыгуначнай станцыі Наваельня.

З 16 ліпеня 1954 года да 13 ліпеня 2007 года Сачыўляны ўваходзілі ў склад Гярбелевіцкага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 60 дамоў, 392 жыхары (1897)
* 65 гаспадарак, 319 жыхароў (1923)
* 157 гаспадарак, 383 жыхары (1996)
* 139 двароў, 343 жыхары (2001)

## Гісторыя 
Назва, магчыма, утворана ад назвы птушкі сачыўкі. У 1897 годзе Сачыўляны — вёска Раготненскай воласці Слонімскага павета Гродзенскай губерні. У 1920—1939 гг. — вёска вясковай гміны Раготна, Слонімскага павета, Навагрудскага ваяводства.

## Інфраструктура 
У вёсцы размешчана вытворчая брыгада, майстэрня па рамонту сельгастэхнікі і жывёлагадоўчая ферма. Ёсць павільён бытавога абслугоўвання, пачатковая школа, клуб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, магазін.

## Выбітныя мясціны 
* У цэнтры вёскі помнік на ўшанаванне памяці 82 землякоў, якія загінулі ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Літаратура 
* 
* Памяць. Дзятлаўскі раён. — Мн., 1997. — С. 385.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вензавецкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна
Вазэктамія

thumb|Чырвоным пазначана месца перавязвання (ці выдалення фрагмента ў гэтым месцы) семявывадных пратокаў
**Вазэктамія** ( — сасуд, пратока + эктамія) — хірургічная аперацыя, пры якой ажыцяўляецца перавязка ці выдаленне фрагмента семявыводных пратокаў () у мужчын (самцоў). Гэта аперацыя прыводзіць да стэрыльнасці (няздольнасці мець нашчадства) пры захаванні палавых функцый. У мужчыны (самца) пасля вазэктаміі захоўваюцца палавыя паводзіны: лібіда, эрэкцыя, эякуляцыя. Але паколькі семявыводныя пратокі становяцца непраходныя, то ў эякуляце адсутнічаюць сперматазоіды. Вонкавы выгляд спермы звычайны. Яечкі захоўваюць свае функцыі. Вазэктамію выкарыстоўваюць у якасці радыкальнага сродку кантрацэпцыі. У медыцыне звычайна рэкамендуецца мужчынам, якія маюць дзецей і вырашылі адмовіцца ад дзіцянараджэння ў будучыні. У ветэрынарыі выкарыстоўваюць для стэрылізацыі самцоў вандроўных сабак, якія, захоўваючы палавыя паводзіны, блакіруюць кантакт маладых нестэрылізаваных самцоў з самкамі, тым самым перашкаджаючы павелічэнню колькасці вандроўных сабак.

Не варта блытаць вазэктамію з кастрацыяй: пры вазэктаміі яечкі захоўваюць свае функцыі.

Катэгорыя:Кантрацэпцыя
Катэгорыя:Уралогія
Наталля Мікалаеўна Паплаўская

250px|thumb|Малюнак Н. Паплаўскай на паштовай марцы СССР
**Наталля Мікалаеўна Паплаўская** (, г. Саратаў) — беларуская мастачка–графік. Жонка народнага мастака Беларусі Г. Г. Паплаўскага, маці мастачкі К. Г. Паплаўскай.

Скончыла Мінскае мастацкае вучылішча (1952), Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут (1964). Вучылася ў Л. Лейтмана,  П. Любамудрава, В. Волкава.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1966 года.

## Творчасць 
Вядомая як мастачка ў галіне кніжнай і станковай графіцы. Працуе ў тэхніках афорта, літаграфіі, а таксама акварэлі, гуашы, пяра. З 1956 года пачала браць удзел у мастацкіх выстаўках.

Выканала ў тэхніцы акварэлі (Браслаўшчына) (1975; цыкл «Помнікі гісторыі і культуры Беларусі», 1977), літаграфіі (серыі «Палессе», 1969; «Героі беларускіх казак», 1971) і інш.

Займалася афармленнем дзіцячай кнігі (беларускія народныя казкі, казкі народаў СССР, творы Р. Кіплінга, Ш. Перо і інш.), школьных падручнікаў.

Для твораў мастачкі характэрна вытанчанае пачуццё стылю, творчая фантазія, казачна–паэтычная інтэрпрэтацыя прыроды і народнага жыцця,

Работы мастачкі знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі; фондах БСМ; Міністэрства культуры Расіі, аб'яднанні «Цэнтральны дом мастака» у Маскве; мастацкім музеі г. Магілёва; мастацкіх галерэях Аполе і Варшавы (Польшча); прыватных калекцыях Беларусі, Расіі і Еўропы.

## Узнагароды 
Прэмія Ленінскага камсамола Беларусі ў 1970 за дасягненні ў афармленні беларускіх выданняў. Дыплом 1-й ступені на ўсесаюзным конкурсе «Мастацтва кнігі» ў 1978 за ілюстрацыі да кніжцы «Ладачкі-ладкі» (1977). Дыпломы імя Ф. Скарыны на рэспубліканскім конкурсе «Мастацтва кнігі» (1970, 1979) за цыкл работ на тэмы беларускіх казак. Удзельніца міжнародных кірмашоў у Балонні, конкурсаў дзіцячай кнігі ў Браціславе, Балонні, Лейпцыгу, Барселоне. За выдатныя заслугі ў галіне выяўленчага мастацтва ў 2001 годзе Наталля Паплаўская была ўдастоеная медаля імя Францыска Скарыны.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Н. Паплаўская. Нядзеля 

Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Графікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Мастакі-ілюстратары Беларусі
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Жанчыны-мастакі
Юхан Северын Свенсен

**Юхан Северын Свенсен** (; , Хрысціянія — , Капенгаген) — нарвежскі кампазітар і дырыжор.

## Біяграфія 
Сын настаўніка музыкі, вучыўся ў свайго бацькі гульні на скрыпцы і кларнеце. У юнацтве выступаў як скрыпач ў аркестры і сола. Пасля аднаго з канцэртаў у Любеку атрымаў падтрымку багатага аматара музыкі, якая дазволіла паступіць ў 1863 г. у Лейпцыгскую кансерваторыю да Фердынанда Давіда. Затым, аднак, траўма рукі вымусіла Свенсена пераключыцца на навучанне кампазіцыі, і ён скончыў кансерваторыю ў 1867 г. як вучань Морыца Гаўптмана, Эрнста Рыхтэра і Карла Райнекэ. У 1868—1870 гг. жыў у Парыжы, затым зноў у Лейпцыгу. У 1872—1877 і 1880—1883 гг. кіраваў аркестрам Музычнага таварыства ў Хрысціяніі, у прамежку дырыжыраваў ў Германіі (у тым ліку на Байройцкім фестывалі), Францыі, Англіі, Італіі. У 1883 г. узначаліў дацкі Каралеўскі аркестр і кіраваў ім да 1908 года.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кампазітары XIX стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары XX стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары Нарвегіі
Катэгорыя:Дырыжоры Нарвегіі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Нарвегіі
Юліі

**Юліі** () — старажытнарымскі патрыцыянскі род.

Юліі паходзілі, праўдападобна, з горада Альба Лонга, і ўзводзілі свой род да Энея, легендарнага сына багіні Венеры.

## Юліі Цэзары 
Пачынаючы прынамсі з 3 ст. да н.э. адна з галінаў роду насіла кагномен *Цэзар* (*Caesar*; згодна з сучаснымі рэканструкцыямі старажытнарымскай фанетыкі, у часы існавання роду гэты кагномен мусіў гучаць як *Кайсар*). Адносна паходжання кагномена ёсць розныя версіі:
* Продак Цэзараў быў выразаны (*caesus*) з жывата памёрлай маці.
* Продак Цэзараў забіў у бойцы слана, і прозвішча паходзіць ад назвы гэтай жывёлы ў мове маўраў.
* Продак Цэзараў меў лазуравыя (*caesii*) вочы.
* Продак Цэзараў нарадзіўся з густымі валасамі (*caesaries*) на галаве.

Першы вядомы прадстаўнік гэтай галіны — Секст Юлій Цэзар, прэтар у 208 да н.э. Самы вядомы — Гай Юлій Цэзар, палітык і военачальнік, які дамогся вялікай улады ў дзяржаве, прывёўшы да канца рымскай рэспублікі. Калі Цэзарыён сапраўды быў сынам Гая Юлія Цэзара, то ён быў апошнім у мужчынскай лініі гэтай галіны роду; калі не, то апошнім з Юліяў Цэзараў па крыві быў сам Гай Юлій. Далей кагномен перайшоў да ўсыноўленага Гаем Юліям Цэзаам Актавіяна, а пасля — да спадчыннікаў гэтага апошняга.

## Гл. таксама 
* Род Юліяў-Клаўдзіяў

## Спасылкі 
Катэгорыя:Старажытнарымскія роды
Роберт Патрык

**Роберт Патрык** (; ) — амерыканскі акцёр. Яго самыя вядомыя ролі -* Т-1000* у фантастычным баявіку «Тэрмінатар 2: Судны дзень» і агент Джон Догет у тэлесерыяле «Сакрэтныя матэрыялы».

## Біяграфія 
Роберт Патрык, старэйшы з пецярых дзяцей, нарадзіўся ў горадзе Марыета, Джорджыя ў сям’і Надзін і банкіра Роберта Патрыка-старэйшага. Яго родныя браты і сёстры — Рычард (вакаліст рок-гурта «Filter»), Чэры, Карэн і Луіс.

У 1977 годзе скончыў школу ў Фармінгтане, штат Мічыган. З-за сваёй цікавасці да лёгкай атлетыкі паступіў у боўлінг-Грынскі дзяржаўны ўніверсітэт, але запал да акцёрскага рамяства перамог гэту цікавасць, і ён кінуў універсітэт, пасля чаго паступіў у каледж.

Пасля заканчэння каледжа, Патрык атрымаў працу ў якасці маляра і працаваў на гэтай пасадзе да 1984, пакуль не адбылася трагедыя. Роберт плаваў у лодцы разам з братам Луісам і яго сябрамі, але нечакана лодка разбілася аб камяні. Сам Роберт ледзь не патануў. Пасля трагедыі ён пераехаў з Агая ў Лос-Анджэлес, ва ўзросце 26 гадоў, і працаваў там у бары. Зарплата была ў яго настолькі малой, што ён нават жыў ва ўласным аўтамабілі.

Першая яго вядомая роля — кібарг Т-1000 у «Тэрмінатары 2». Да гэтага былі кароткія ролі, у якіх ён не асабліва вылучаўся.

Пасля «Тэрмінатара 2» Патрык зняўся ў розных фільмах, такіх, як «Апошні кінагерой» (1993), «Агонь у небе» (1993) і «Стрыптыз» (1996).

Яго роля ў «Агонь у небе» прыцягнула ўвагу стваральніка тэлесерыяла «Сакрэтныя матэрыялы» Крыса Картэра. Так Роберту дасталася галоўная роля агента Джона Догета. Брат Роберта, Рычард, напісаў музыку для саўндтрэка «The X-Files: Album». Роля Джона Догета была ўспрынятая ў асноўным станоўчымі водгукамі ад крытыкаў і фанатаў. Часопіс «TV Guide» адзначыў яго як аднаго з дзесяці самых сексуальных мужчын у жанры навуковай фантастыкі.

У 1990 годзе Роберт пазнаёміўся з актрысай Барбарай Патрык. Падчас здымак фільма «Тэрмінатар 2: Судны дзень» яны пажаніліся. У іх ёсць двое дзяцей — сын Самуіл і дачка Осцін (названая ў гонар паліцэйскага, у якога ператварыўся Т-1000 ў фільме «Тэрмінатар 2»).

## Кіно 
## Тэлесерыялы 
## Відэагульні 
## Узнагароды і намінацыі 
## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сатурн»
Сацыялізаваная мова

**Сацыялізаваная мова** — штучная мова, атрымаўшая прымяненне ў людскіх зносінах у рамках грамадства. Міжнародныя штучныя сацыялізаваныя мовы называюцца планавымі.
Да сацыялізаваных моў магчыма аднесці эсперанта, іда, інтэрлінгву, а апошні час і такіпону. У канцы 19 стагоддзя у якасці сродка зносін ужываўся (г. зн. быў сацыялізаваны) валапюк.
Большасць лінгвапраектаў не знаходзяць сацыяльнай рэалізацыі і не становяцца планавымі мовамі.

Катэгорыя:Штучныя мовы
Катэгорыя:Інтэрлінгвістыка
Упланд

**Упланд** (, літаральна «верхняя зямля») — гістарычная правінцыя на ўсходнім узбярэжжы Швецыі, непасрэдна на поўнач ад Стакгольма. Мяжуе з Сёдэрманландам, Вестманландам і Гестрыкландам, а таксама з возерам Меларэн і з Балтыйскім морам. На незаселеным востраве Меркет, які уваходзіць у склад Упланда, праходзіць мяжа з тэрыторыяй Аландскіх астравоў — аўтаномнай правінцыі ў складзе Фінляндыі. У наш час большая частка былога Упланда ўваходзіць у склад лена Упсала, некаторыя часткі — у склад ленаў Стакгольм, Вестманланд, Еўлеборг і Сёдэрманланд.

## Спасылкі 
* Uppland — Tourist site
* Uppland  — Tourist information

Катэгорыя:Гісторыя Швецыі
Катэгорыя:Правінцыі Швецыі
Катэгорыя:Геаграфія Швецыі
Міжурадавая група экспертаў па змяненні клімату

**Міжурадавая група экспертаў па змяненні клімату** (МГЭЗК, ) — арганізацыя, заснаваная ў 1988 годзе Сусветнай метэаралагічнай арганізацыяй (СМА) і Праграмай ААН па навакольным асяроддзі (ЮНЕП) для ацэнкі рызыкі глабальнага змянення клімату, выкліканага тэхнагеннымі фактарамі (дзеяннімі чалавека).

Атрымала, разам з Альбертам Горам, Нобелеўскую прэмію міру 12 кастрычніка 2007 года.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт IPCC
* Раздзел афіцыйнага сайта IPCC на рускай мове 
* Дакументальнае кіно пра дзейнасць IPCC

Катэгорыя:З’явіліся ў 1988 годзе
Катэгорыя:Змяненне клімату
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі міру
Іосіф Антонавіч Парфіяновіч

**Іосіф Антонавіч Парфіяно́віч** ( — ) — вучоны-фізік, заснавальнік навуковай школы па люмінесцэнцыі і радыяцыйнай фізіцы. Доктар фізіка-матэматычных навук (1958), прафесар (1960). Заслужаны дзеяч навукі РСФСР (1970).

## Біяграфія 
І. А. Парфіяновіч нарадзіўся ў горадзе Лепель Віцебскай губерні (зараз Віцебская вобласць).

З 1917 года жыве ў Іркуцку. У 1921 годзе скончыў школу і паступіў вучыцца ў Політэхнічны практычны інстытут. У 1923 годзе пераведзены на 2-і курс у Іркуцкі дзяржаўны ўніверсітэт, які скончыў у 1926 годзе і застаўся ў ім працаваць (асістэнт кафедры фізікі, аспірант па кафедры агульнай і тэарэтычнай фізікі). З 1930 года прызначаны дацэнтам і загадчыкам кафедры фізікі, з 1 кастрычніка 1931 года загадчыкам фізічнага аддзялення ўніверсітэта, з 1933 года дэканам фізіка-матэматычнага факультэта. У 1931—1949 гадах І. А. Парфіяновіч выконваў абавязкі прафесара кафедры фізікі, у 1960 г. зацверджаны ў званні прафесара кафедры фізікі. У 1974—1986 гадах — дырэктар НДІ прыкладной фізікі пры ІДУ.

У 1953 годзе І. А. Парфіяновіч узнагароджаны ордэнам Леніна.

## Навуковая дзейнасць 
І. А. Парфіяновічу належаць навуковыя працы ў галіне люмінесцэнцыі крышталічных рэчываў. Ён даследаваў люмінесцэнцыю і цэнтры афарбоўкі ў шчолачна-галоідных фосфарах, прыроду лакальных станаў у іонных крышталях, тэрма-, фотастымуляваную і рэнтгеналюмінесцэнцыю, дазіметрычныя ўласцівасці монакрышталёў. У 1958 годзе на Вучоным савеце Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта абараніў доктарскую дысертацыю «Люмінесцэнцыя і цэнтры афарбоўкі шчолачна-галоідных фосфараў, узбуджаных рэнтгенаўскімі праменямі».

Сярод апублікованых прац:
* «Электронные центры окраски в ионных кристаллах» (Іркуцк, 1977. Разам з І. І. Пензінай);
* «Люминесценция кристаллов» (Іркуцк, 1988. Разам з У. М. Саламатавым).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Парфианович Иосиф Антонович  // Сайт Фізічнага факультэта Іркуцкага дзяржаўнага ўніверсітэта

Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі Расіі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 7-га склікання
Катэгорыя:Дэканы
Анатомія жарсці

**«Анатомія жарсці»** (у даслоўным перакладзе **Анатомія Грэй**; ) — амерыканскі тэлесерыял, створаны Шондай Раймс. Прэм’ера серыяла адбылася 27 сакавіка 2005 года на тэлеканале АBC.

У цэнтры сюжэта жыццё інтэрнаў, урачоў і астатняга персаналу бальніцы «Сіэтл Грэйс» (), дзе разгортваюцца асноўныя падзеі серыяла. Нягледзячы на тое, што дзеянне адбываецца ў Сіэтле, серыял здымаецца ў Лос-Анджэлесе, штат Каліфорнія.

Папулярнасць серыяла прывяла да запуска спін-офа пад назвай «Прыватная практыка», у цэнтры сюжэта якога знаходзіцца ўрач Эдысан Мантгомеры, прэм’ера якога адбылася 27 верасня 2007 года. Астатняя праграма ўключае чатыры альбома-саўндтрэка, а таксама відэагульню на аснове серыяла. Усе сезоны былі выдадзены на ДВД і Блю-рэй.

Катэгорыя:Драматычныя тэлесерыялы ЗША
Катэгорыя:Тэлесерыялы 2005 года
Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове
Катэгорыя:ЛГБТ-тэматыка ў серыялах
Катэгорыя:Тэлевізійныя франшызы
Экстаз Святой Тэрэзы

**Экстаз Святой Тэрэзы** () — алтарная група ў капэле Карнара ў рымскай царкве Санта-Марыя-дэла-Віторыа, створаная ў 1645—1652 гадах Джавані Ларэнца Берніні па заказе венецыянскага кардынала Федэрыка Віторыа.

## Апісанне 
Скульптура прысвечана Святой Тэрэзе, іспанскай манашцы і каталіцкай святой, якая жыла ў XVI стагоддзі. У адным з лістоў Святая Тэрэза распавяла, як аднойчы ў сне «да яе з'явіўся анёл у цялесным вобразе» і працяў ёй улонне залатой стралой з вогненным канцом, з-за чаго яна зведала «салодасную пакуту». Берніні ўвасобіў гэта містычнае бачанне ў мармуры.

Скульптуры, выкананыя з белага карарскага мармуру, размешчаны ў алтарнай нішы сярод калон з каляровага мармуру, на фоне пазалочаных бронзавых прамянёў, якія сімвалізуюць боскае святло. Святая Тэрэза пагружана ў стан духоўнага азарэння, задраўшы галаву, абхопленая знямогай святая ляжыць на аблоках, анёл, які стаіць побач, накіроўвае ў яе сэрца залатую стралу.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Працы Джавані Ларэнца Берніні
Катэгорыя:Скульптура барока
Катэгорыя:З’явіліся ў 1652 годзе
Тэйлар Лотнер

**Тэйлар Дэніэл Лотнер** (, вымаўляецца , нар. 11 лютага 1992 года, Гранд-Рапідс, Мічыган, ЗША) — амерыканскі , найбольшую вядомасць атрымаў дзякуючы ўдзелу ў фільмах «Прыгоды Шаркбоя і Лавы» (2005) і вампірскай сазе «Змярканне», дзе выканаў ролю *Джэйкаба Блэка*, «Дзень Святога Валянціна» (2010).

## Біяграфія 
### Юныя гады 
Тэйлар нарадзіўся ў Гранд-Рапідс, штат Мічыган, у сям’і Даніэла і Дэбары Лотнер. Тэйлар Лотнер мае галандскія, французскія, нямецкія, і індзейскія карані (у прыватнасці, Атава і Патаватомі).

Лотнер пачаў вывучаць каратэ ў шасцігадовым узросце ў школе каратэ Фабіяна ў Холендзе, Мічыган. На наступны год ён ужо выйграў турнір і быў запрошаны працягнуць навучанне ў сяміразовага чэмпіёна па каратэ Суколка Чата, калі Тэйлару было ўсяго восем. Яго папыталі ўяўляць сваю краіну ад Міжнароднай асацыяцыі каратэ, і ён даказаў сваё майстэрства, стаўшы Сусветным юніёрам па каратэ і Чэмпіёнам барацьбы са зброяй — і выйграў 3 залатых медалі. Ён па-ранейшаму квітнее ў баявых мастацтвах, а ў 2003 годзе ў адзінаццаць гадоў ён заняў першае месца ў свеце ў спаборніцтвах *NASKA* у катэгорыях: «Чорны пояс Адкрытыя формы», «Музычная зброя», «Традыцыйная зброя», і «Традыцыйныя формы»; і ва ўзросце дванаццаці гадоў выйграў «Чэмпіянат свету па каратэ сярод юніёраў»

### Кар’ера 
Тэйлар пачаў сваю акцёрскую кар’еру пасля таго, як інструктар па баявых мастацтвах пераканаў яго пайсці на праслухоўванне Лос-анджэлескай рэкламы «Burger King», сеткі рэстаранаў хуткага харчавання. Хоць вопыт апынуўся няўдалым, яму спадабаўся гэты эксперымент і паслужыў штуршком да дзеяння. Неўзабаве Тэйлар і яго сям’я сталі матацца сюды-туды з Мічыгана ў Фларыду, каб Тэйлар мог як мага часцей праходзіць праслухоўванні і атрымліваць гульнявыя ролі ўвесь час. З 9 гадоў Тэйлар стаў атрымліваць ролі ў фільмах і серыялах, а таксама агучваў мультыплікацыйных персанажаў.
Таксама ў студзені 2008 года Тэйлар прайшоў адбор на ролю ў першым фільме сагі «Змярканне». На кастынгу ён пазнаёміўся з Крыстэн Сцюарт, якая ўжо была зацверджана на ролю Бэлы. Разам з ёй ён на праслухоўванні чытаў частку сцэнарыя і атрымаў ролю Джэйкаба Блэка. Для стварэння вобраза ў гэтым фільме Тэйлару прыйшлося папрацаваць над сваёй знешнасцю і нарасціць мускулатуру.

## Фільмаграфія 
## Спасылкі 
* Тэйлар Лотнер на сайце taylorlautner.org 
* Тэйлар Лотнер на сайце taylor-lautner.net 
* Тэйлар Лотнер у фільме «Пагоня» на сайце abductionthefilm.com (маецца трэйлер) 

Катэгорыя:Дзеці-акцёры ЗША
Свевы

**Свевы**, **свебы** ()  — зборная назва насельніцтва поліэтнічнай Усходняй Германіі, уключаючы пераважна германскія народнасці (семноны, гермундуры, квады і інш.), якія займалі ў I стагоддзі да н.э. - II стагоддзі н.э. басейн Эльбы, Майна, Некара, верхняга Рэйна. У часы Тацыта на ўсходзе свебаў згадваліся венеды (адносяць да праславян), эстыі і пеўкіны (бастарны) (апошнія па Іаакімаўскім летапісе адносяцца да сваякоў славян). Поліэтнічны характар свебаў усё больш прызнаецца навукай. Свебскае мора ў часы Пталемея географа паўстае Сармацкім Акіянам з Венедскім залівам (акругай Усходняй Прыбалтыкі).

Упершыню апісаны Цэзарам, які ў 58 да н.э. нанёс паражэнне свевам на чале з Арыявістам, якія перайшлі каля 71 да н.э. Рэйн і спрабавалі ўладкавацца ў Галіі. У час шматлікіх паходаў гэтых плямёнаў частка іх заставалася ў месцах уварвання свеваў. Так, паўночныя свевы, як частка семнонаў, аселі ў Паўночнай Германіі, а некарскія свевы - рэшткі маркаманаў - у рымскай правінцыі Верхняя Германія (Germania Superior). Свеўскія плямёны гралі вядучую ролю ў дзяржаўным утварэнні Марабода (8 да н.э. - 17 н.э.).

Тацыт лічыў свевамі ўсе плямёны паміж Дунаем і Балтыйскім морам, якое ён так і зваў — *Mare Suebicum* — Свеўскае мора. Пасля Тацыта назва «свевы» выцясняецца ў крыніцах назвамі асобных плямёнаў свеўскай групы, але не знікае канчаткова. Яна часта ўжываецца да квадаў, якія заснавалі ў пачатку V стагоддзя сваё каралеўства ў Паўночна-Заходняй Іспаніі («Паўночнае каралеўства»). Нашчадкамі свеваў (у прыватнасці, семнонаў) былі, відаць, алеманы (швабы). Значная частка насельніцтва Свебеі, калі судзіць па даных археалогіі і анамастыкі, прыняла актыўны ўдзел у этнагенезе славян.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Зніклыя народы
Ян Пітэрсзан Свелінк

**Ян Пітэрсзан Свелінк** (красавік або май 1562, Дэвентэр — 16 кастрычніка 1621, Амстэрдам) — нідэрландскі кампазітар, арганіст, клавесініст і педагог. Заснавальнік Паўночнагерманскай арганнай школы.

## Біяграфія 
Сын арганіста. Неўзабаве пасля яго нараджэння сям'я пераехала ў Амстэрдам, дзе бацька заняў пасаду арганіста Старой Царквы. У яго Свелінк і атрымаў першыя ўрокі музыкі, а потым служыў арганістам у той жа царкве.

## Творчасць 
Віртуоз імправізацыі, празваны за гэта Амстэрдамскім Арфеем. Майстар вакальнай музыкі, аўтар больш за 250 вакальных твораў. Як педагог быў названы «вытворцам арганістаў», сярод яго вучняў Міхаэль Прэторыус, Самуэль Шэйт, Петрус Хасэ. Макс Зайферт апублікаваў дысертацыю «Я. П. Свелінк і яго прамыя германскія вучні» (ням. «J. Р. Sweelinck und seine directen deutschen Schüler», 1891 год).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* http://www.classical.net/music/comp.lst/sweelinck.html
* 

Катэгорыя:Кампазітары паводле алфавіта
Катэгорыя:Кампазітары Нідэрландаў
Катэгорыя:Асобы на банкнотах
Катэгорыя:Кампазітары XVI стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары XVII стагоддзя
Апацэнтр і перыцэнтр

Апацэнтр і Перыцэнтр ( «перы» - вакол, каля, ля, інш-грэч.  «апа» - з, ад (частка складанага слова, якая азначае адмаўленне і адсутнасць чаго-небудзь,  - цэнтр) - пункты арбіты нябеснага цела - найбольш аддаленая ад цэнтральнага цела, вакол якога здзяйсняецца рух, і бліжэйшая да цэнтральнага цела.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Нябесная механіка
Катэгорыя:Арбіты
Вялікая паўвось

**Вялікая паўвось** — адна з галоўных характарыстык канічнага сячэння.

## Эліпс 
thumb|*a* — вялікая паўвось эліпса
Найбольш відавочны геаметрычны сэнс мае вялікая паўвось эліпса: яна роўная палове дыяметра эліпса, як мноства пунктаў на плоскасці. Для эліпса вялікая паўвось — адрэзак, які злучае цэнтр эліпса з яго краем, праходзячы пры гэтым праз фокус.

## Парабала 
thumb|Графік пабудовы парабалы найпрасцейшай функцыі y = x2
Парабалу можна атрымаць як граніцу паслядоўнасці эліпсаў, дзе адзін фокус застаецца нязменным, а іншы адсоўваецца неабмежавана далёка, захоўваючы \ell нязменным. Такім чынам a і b імкнуцца да бясконцасці, прычым a хутчэй, чым b.

## Гіпербала 
Вялікая паўвось гіпербалы складае палову мінімальнай адлегласці паміж дзвюма галінамі гіпербалы, на дадатным і адмоўным баках восі x (злева і справа адносна пачатку каардынат).

Даўжыня вялікай () і малой () паўвосей уваходзяць ва ўраўненне гіпербалы ў якасці параметраў:
: \frac{\left( x-x_0 \right)^2}{a^2} - \frac{\left( y-y_0 \right)^2}{b^2} = 1.
Калі выразіць вялікую паўвось праз факальны параметр \ell і эксцэнтрысітэт e, атрымаецца наступная формула:
: a={\ell \over e^2-1 } .
Прамая, якая змяшчае вялікую вось гіпербалы, называецца **папярочнай воссю гіпербалы**.

## Астраномія 
## Гл. таксама 
* Сярэдняя анамалія 
* Аргумент перыцэнтра 
* Эксцэнтрысітэт
* Нахіл арбіты
* Даўгата ўзыходнага вузла
* Перыцэнтр 
* Апацэнтр

## Літаратура 
* *А. В. Акопян, А. А. Заславский*. Геометрические свойства кривых второго порядка, — М.: МЦНМО, 2007. — 136 с.

## Спасылкі 
*Semi-major and semi-minor axes of an ellipse With interactive animation

Катэгорыя:Нябесная механіка
Катэгорыя:Канічныя сячэнні
Гімры

**Гімры** (, ) — сяло ў Расіі, другое па велічыні сяло ва Унцукульскім раёне Дагестана. Радзіма легендарных імамаў Дагестана Газі-Мухамада і Шаміля

Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана
Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012

**Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012 года** (афіцыйная назва — **UEFA EURO 2012™ Poland-Ukraine**; звычайна завуць **«Еўра-2012»**) — 14-ы чэмпіянат Еўропы, футбольны турнір сярод еўрапейскіх краін, які праводзіцца раз у чатыры гады пад эгідай УЕФА. Фінальную частку турніру прымалі сумесна Украіна і Польшча, матчы пачаліся гульнёй адкрыцця  2012 года ў Варшаве і завяршыліся  2012 года фінальнай гульнёй у Кіеве.

Гэта трэці турнір у гісторыі еўрапейскіх нацыянальных футбольных першынстваў, гаспадарамі якога былі дзве краіны. Першым стаў чэмпіянат Еўропы 2000 года, праведзены ў Бельгіі і Нідэрландах, другім — чэмпіянат Еўропы 2008 года, праведзены ў Аўстрыі і Швейцарыі.

Гэта апошні чэмпіянат, у фінальнай частцы якога брылі ўдзел 16 каманд. Пачынаючы з Еўра-2016, колькасць каманд павялічана да 24.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны ўкраінскі інфармацыйны цэнтр Еўра-2012  


Катэгорыя:2012 год у Польшчы
Катэгорыя:2012 год ва Украіне
Аб’янэ

'''Аб'янэ́''' (перс. ابیانه "Чырвонае паселішча") - вёска ў Цэнтральным Іране, не далёка ад горада Кашана. Вядомы культурна-этнаграфічны і турыстычны цэнтр.

## Гісторыя
Аб'янэ лічыцца адным з самых старажытных населеных пунктаў Ірана і існуе не меней за 2000 гадоў. Мясцовыя жыхары доўгі час захоўвалі традыцыі зараастрызму. Толькі ў прамежку часу паміж XVI - XVIII ст. прынялі іслам. 

У 1975 г. вёска трапіла ў спіс нацыянальнай спадчыны Ірана як культурны аб'ект. У 2007 г. - у спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Спадчына
У вёсцы Аб'янэ захоўваецца традыцыйны стыль сельскіх пабудоў Цэнтральнага Ірана. Рэшткі сярэднявечнага ваеннага ўмацавання, а таксама арыгінальная мячэць. Мясцовыя жыхары працягваюць традыцыі ручнога ткацтва. Жанчыны апранаюцца ў традыцыйныя строі. Для турыстаў праводзяцца экскурсіі. Пашырана вытворчасць сувенірнай рамеснай прадукцыі. 

З 2005 г. у вёсцы праводзяцца міжнародныя археалагічныя даследаванні.

## Спасылкі
*Аб'янэ на сайце ЮНЕСКА
*Аб'янэ - жывы гістарычны музей 

Катэгорыя:Іран
Катэгорыя:Гарады Ірана
Катэгорыя:Сусветная спадчына
Беларуская патрыятычная партыя

**Беларуская патрыятычная партыя** — палітычная партыя Беларусі. Створаная ў 1996 г. з ліку актыўных прыхільнікаў Аляксандра Лукашэнкі.

Лідарам партыі з’яўляецца Мікалай Улаховіч. Лідар партыі адначасова з’яўляецца старшынёй грамадскага аб’яднання «Беларускае казацтва». Кіруючы орган — Савет.

## Мэты 
Садзейнічанне пабудове сацыяльна справядлівага грамадства; садзейнічанне ўтварэнню абнаўленнага саюза брацкіх народаў і ў першую чаргу Расіі, Беларусі, Украіны; падтрымка прэзідэнта ў яго намаганнях па выкананні прадвыбарнай праграмы і неадкладных мер па вываду Беларусі з крызісу; абарона нацыянальных інтарэсаў, гонару і годнасці Айчыны ва ўсіх сферах. Сярод праграмных пунктаў БПП значылася нават скасаванне Белавежскіх пагадненняў.

## Гісторыя 
Партыя першапачаткова стваралася як **Беларускі патрыятычны рух** каб падтрымаць вылучэнне Аляксандра Лукашэнкі на пасаду прэзідэнта. Лідарам партыі стаў генерал-маёр, заслужаны лётчык СССР, намеснік старшыні Саюза афіцэраў Беларусі Анатоль Баранкевіч.

Партыя рэгулярна прымае ўдзел у выбарах (яе саюзнік Камуністычная партыя Беларусі), супрацоўнічае з Беларускім Экзархатам РПЦ і арганізацыямі былых ваеннаслужачых.

19 жніўня 2000 года на з’ездзе БПП вылучыла 16 кандыдатаў на парламенцкія выбары.

Пры праверцы карэспандэнта Тэлеграфа офісаў зарэгістраваных у Беларусі партый, высветлілася, што БПП не знаходзіцца па гэтым адрасе ўжо мінімум з 2009 года, што не адпавядае інфармацыі размешчанай на афіцыйным сайце Міністэрства юстыцыі Беларусі.

Восенню 2015 года Мікалай Улаховіч заявіў, што Беларуская патрыятычная партыя налічвае паўтары тысячы сяброў.

Улетку 2020 года партыя заклікала выбаршчыкаў на будучых прэзідэнцкіх выбарах падтрымаць кандыдатуру Аляксандра Лукашэнкі.

## Старшыні 
* Анатоль Баранкевіч (1994—2000)
* Мікалай Улаховіч (з 2000)

## Удзел у выбарах 
### Парламенцкія выбары 
### Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў 
## Спасылкі 
* Старонка УКантакце
* Сайт 

Катэгорыя:Палітычныя партыі Беларусі
Армуз

**Арму́з** (перс. جزیره هرمز *Хармо́з*) — востраў у Армузскім праліве. Адміністрацыйна ўваходзіць у склад іранскай правінцыі Хармазган. Плошча — 41,9 км².

## Гісторыя 
Востраў вядомы з антычных часоў пад назвамі *Аргана*. У XIII ст. населены выхадцамі з узбярэжнага горада Армуза, разбуранага манголамі. Іх паселішча, а потым увесь востраў атрымалі назву Новы Армуз або проста Армуз. Тут усталявалася мясцовая правячая дынастыя, якая спрыяла развіццю гандлю паміж краінамі Персідскага заліву, з Індыяй, Зондскім архіпелагам і Кітаем.

У перыяд росквіту насельніцтва вострава дасягала 50 тыс. чалавек. Сюды наведваліся Марка Пола, Афанасій Нікіцін, Ібн Батута і іншыя вядомыя вандроўнікі.

У 1507 г. захоплены партугальцамі, якія пабудавалі буйное ўмацаванне Маці Божай Кансепсьёнскай і кантралявалі з яго дапамогай гандлёвыя сувязі з Персідскім залівам.

У 1622 г. быў захоплены іранскім шахам Абасам I з дапамогай англічан і значна разбураны.

У XVIII—XIX стст. уваходзіў у склад Амана. У 1868 г. зноў далучаны да Ірана.

## Прырода 
Востраў знаходзіцца ў Армузскім праліве на паўночны ўсход ад буйнога вострава Кешм. Складзены пераважна з асадкавых і старажытных вулканічных парод. Берагі пясчаныя, часткова занятыя скальнымі масівамі. Найвышэйшы пункт — 186 м. Са старажытных часоў на востраве здабываецца охра.

Флора і фаўна бедныя, прадстаўленыя паўпустыннай расліннасцю, змеямі, яшчаркамі, марскімі птушкамі. Глебы месцамі засоленыя. На востраве маецца недахоп пітной вады.

## Насельніцтва 
На востраве стала жыве каля 2,5 тыс. чал. (2007 г.), у асноўным арабы-*бандары́* і персы.

## Эканоміка 
Асноўныя заняткі — лоў рыбы і рамесная вытворчасць, у тым ліку будаўніцтва традыцыйных суднаў. Значная частка астравіцян сезонна працуе ў іншых раёнах Ірана і ААЭ. Іншаземны турызм не развіты з-за адсутнасці гасцініц і іншай інфраструктуры.

## Галерэя 

Image:Braun Hormus UBHD.jpg|Армуз, малюнак 1572 г.
Image: Hormuz fort.jpg|Рэшткі партугальскага ўмацавання
Image:Harahormoz.jpg|Тыповы пейзаж
Image:Hormoz.jpg|Узбярэжны скальны масіў

## Спасылкі 
* Рай для мастакоў
* Гісторыя

Катэгорыя:Астравы паводле алфавіта
Катэгорыя:Астравы Персідскага заліва
Катэгорыя:Астравы Ірана
Андрэс Мануэль Лопес Абрадор

**Андрэс Мануэль Лопес Абрадор** (; нар. , Макушпана, штат Табаска) — мексіканскі палітык, кандыдат у прэзідэнты на выбарах 2006, 2012 і 2018 года. Прэзідэнт Мексікі (2018—2024).

## Біяграфія 
Скончыў Нацыянальны аўтаномны ўніверсітэт Мексікі па спецыяльнасці «паліталогія і публічнае кіраванне».

Пачаў палітычную кар’еру ў кіруючай Інстытуцыянальна-рэвалюцыйнай партыі. У 1988 годзе перайшоў у новы левы рух *Corriente Democrática*, заснаваны Куатэмокам Кардэнасам, які ў наступным годзе быў пераўтвораны ў Партыю дэмакратычнай рэвалюцыі (), якая займала больш радыкальную пазіцыю, чым Інстытуцыянальна-рэвалюцыйная партыя. У 2000—2005 гадах узначальваў Федэральную акругу Мехіка (фактычна гэта пасада мэра Мехіка без уліку прыгарадаў). На гэтай пасадзе Абрадор актыўна садзейнічаў вырашэнню сацыяльных і транспартных праблем.

У 2006 годзе быў кандыдатам на прэзідэнцкіх выбараў ад ПДР. Яго галоўны канкурэнт Феліпэ Кальдэрон атрымаў 15 000 284 (35,89 %) галасоў, Абрадор — 14 756 350 (35,31 %), аднак яго прыхільнікі адмовіліся прызнаць вынікі, бо пасля падліку 90 % бюлетэняў Абрадор меў перавагу каля 1 %. Паколькі мексіканскае заканадаўства не прадугледжвае другога тура, Кальдэрон быў абвешчаны прэзідэнтам. Ва ўмовах распачатай прыхільнікамі ПДР «кактусавай рэвалюцыі» Абрадор быў абвешчаны альтэрнатыўным прэзідэнтам, аднак неўзабаве прызнаў свае паражэнне.

Перамог на прэзідэнцкіх выбарах 2018 года. Прэзідэнт Мексікі з 1 снежня 2018 года.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  

Катэгорыя:Палітыкі Мексікі
Катэгорыя:Прэзідэнты Мексікі
Катэгорыя:Дзеючыя кіраўнікі дзяржаў
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Мексікі
Іван Андрэевіч Ургант

**Іва́н Андрэ́евіч У́ргант** (нар. , Ленінград, СССР) — расійскі акцёр, тэлевядучы, музыкант, шоўмен.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і акцёраў Андрэя Львовіча Урганта і Валерыі Іванаўны Кісялёвай (7 красавіка 1951 — 1 лютага 2015). Унук акцёраў Ніны Ургант і Льва Міліндэра. Пасля разводу бацькоў жыў з маці і айчымам — ленінградскім акцёрам Дзмітрыем Ладыгіным (нар. 1955).

Вучыўся ў ленінградскай Дзіцячай музычнай школе № 18, у гімназіі пры Дзяржаўным Рускім музеі. Скончыў Санкт-Пецярбурскую акадэмію тэатральнага мастацтва. Яшчэ падчас вучобы ў акадэміі Ургант разам з Алісай Фрэйндліх у ДАВДТ імя Г. Таўстаногава сыграў у спектаклі «Макбет», у якім ён атрымаў ролю стражніка № 12.

Пасля атрымання акцёрскай адукацыі Іван не стаў займацца тэатрам як асноўнай прафесіяй. У першую чаргу маладому чалавеку прыйшлося зарабляць грошы, таму спачатку ён працаваў афіцыянтам, барменам, а затым і вядучым начных шоу ў клубах пад псеўданімам Жан-Мішэль. У 1999 годзе Урганту ўдалося атрымаць працу на пецярбурскіх радыёстанцыях. Акрамя гэтага, ён выступаў і на тэлебачанні, быў вядучым праграмы «Пецярбурскі кур’ер» на Пятым канале. У далейшым яго чакаў пераезд у Маскву і працяг кар’еры на радыё — спачатку на «Рускім радыё», а затым на «Хіт-ФМ». Праз некаторы час Іван з’явіўся і на маскоўскім тэлебачанні — на канале MTV. З гэтага моманту папулярнасць не пакідала Івана Урганта на Першым канале.
* Адзінакроўная сястра Марыя (нар. 1984).
* Адзінаўтробныя сёстры Валянціна (нар. 1983) і Аляксандра (нар. 1988) Ладыгіны.
* Першая жонка — Карына Ургант (дзявочае прозвішча: Аўдзеева) (нар. 1974).
* Незарэгістраваны шлюб з Таццянай Геваркян (нар. 1974), тэлевядучай MTV. Пражылі разам амаль 5 гадоў.
* Другая жонка — Наталля Аўтандзілаўна Кікнадзэ (нар. 5 сакавіка 1978), з якой Іван вучыўся ў гімназіі пры Рускім музеі ў Санкт-Пецярбургу.
** пасерб Ніко (сын Наталлі ад першага шлюбу; нар. 19 лютага 1997 года).
** падчарка Эрыка (дачка Наталлі ад першага шлюбу; нар. 18 жніўня 2000 года).
** дачка Ніна (нар. 15 мая 2008 года). Назвалі ў гонар бабулі Івана, актрысы Ніны Ургант.
** дачка Валерыя (нар. 21 верасня 2015 года). Назвалі ў памяць пра маці Івана, актрысу Валерыю Кісялёву.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Івана Урганта
* Афіцыйны сайт музычнага праекта Грышы Урганта
* Біяграфія Івана Урганта на Cosmo.ru
* Фільмаграфія Івана Урганта

Катэгорыя:Музыканты Расіі
Катэгорыя:Тэлевядучыя Расіі
Катэгорыя:Комікі Расіі
Эліі

**Эліі** () — старажытнарымскі плебейскі род, які існаваў прынамсі з 5 ст. да н.э. да 3 ст. н.э. Розныя прадстаўнікі роду насілі кагномены Ламія, Бала, Сеян, Пет і інш., і часта карысталіся прэноменамі Публій, Секст, Квінт і Луцый.

## Прадстаўнікі 
* Публій Элій, адзін з першых плебейскіх квестараў у 409 да н.э.
* Публій Элій Ліг, консул у 172 да н.э.
* Элій Данат, граматык і рытар, які жыў у 4 ст. н.э. Настаўнік Іераніма Стрыдонскага.

Катэгорыя:Старажытнарымскія роды
Сідэрычны перыяд

**Сідэрычны перыяд абарачэння** (ад , зорка; род. склон ) — адрэзак часу, у якім нейкае нябеснае цела-спадарожнік здзяйсняе вакол галоўнага цела поўны абарот. Паняцце «Сыдэрычны перыяд звароту» прымяняецца да целаў, якія абарочваюцца вакол Зямлі — Месяца (Сідэрычны месяц) і штучных спадарожнікаў, а таксама планет, камет і інш., што абарочваюцца вакол Сонца

Сідэрычны перыяд таксама называюць **годам**. Напрыклад, меркурыянскі год, юпітэрыянскі год, і г. д.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нябесная механіка
Катэгорыя:Час у астраноміі
Gemeinsame Normdatei

thumb|GND (здымак экрана)

**Gemeinsame Normdatei** (GND) — нямецкая сістэма класіфікацыі і сістэматызацыі, прызначаная пераважна для бібліятэк. GND запушчана ў красавіку 2012 года Нямецкай нацыянальнай бібліятэкай у супрацоўніцтве з рознымі бібліятэчнымі сеткамі і складаецца з запісаў чатырох сістэм: Personennamendatei (PND), Schlagwortnormdatei (SWD), Gemeinsame Körperschaftsdatei (GKD) і Einheitssachtitel-Datei des Deutschen Musikarchivs (DMA-EST).

Станам на 5 красавіка 2012 года ў GND мелася 9 493 860 запісаў, уключаючы 2 650 000 асоб.

## Літаратура 
* Christel Hengel-Dittrich. *Das Projekt Gemeinsame Normdatei – GND.* In: *Dialog mit Bibliotheken.* Jg. 22, H. 1, S. 36.
* 

## Спасылкі 
* Электронны каталог: OGND (Bibliotheksservice-Zentrum Baden-Württemberg)
* Электронны каталог: DNB-Portal (Deutsche Nationalbibliothek)
* Über das Projekt Gemeinsame Normdatei  (Deutsche Nationalbibliothek)

Катэгорыя:Бібліятэчная каталагізацыя і класіфікацыя
Катэгорыя:Класіфікатары
Біяграфія

**Біягра́фія** (грэч: βίος — *жыццё* + γράφω — *пішу*) — апісанне дзейнасці ў жыцці і дасягненняў асобы.

Біяграфія можа мець строгі, навуковы выгляд. Але біяграфія можа быць і ў літаратурным выглядзе біяграфічнага пераказу — але выключна ў выпадку нястачы інфармацыі аб асобе, з мэтай псіхалагічнага аналізу ці прадстаўлення яе ўплыву на бег эпохі. Выкарыстоўваецца інфармацыя аб людзях таго часу і абставін, якія ўплывалі на асобу ў гады жыцця. Такая форма біяграфіі можа быць экранізаваная.

Спецыяльнай формай біяграфіі з’яўляецца аўтабіяграфія, дзе аўтар сам апісвае падзеі і здарэнні з уласнага жыцця.

## Гл. таксама 
* Партал:Біяграфіі

Катэгорыя:Літаратурныя жанры
Грыф (карная аперацыя)

**Аперацыя «Greif»** () № 30 — кодавая назва карнай аперацыі нямецкіх акупацыйных улад у супраць партызан і насельніцтва ў Аршанскім і Сенненскім раёнах Віцебскай вобласці 16—30 жніўня 1942 г. у час Вялікай Айчыннай вайны. З’яўляецца часткай буйнога аператыўнага плану, працягам якога былі карныя аперацыі «Рысь» і «Сава».

Мэтай карнай аперацыі з’яўлялася «ачыстка і ўціхамірванне» лясіста-балотнага масіву каля шашэйных дарог і чыгунак у трохвугольніку Віцебск—Орша—Смаленск.У аперацыі прымалі ўдзел 13-ы і 14-ы паліцэйскія, 61-ы ахоўны, 638-ы французскі, 257-ы пяхотны палкі, артылерыйскія і жандарскія падраздзяленні, спецыяльны батальён, група паліцыі і СД і інш.

У ходзе аперацыі карнікі у выніку наступальных дзеянняў з боку Оршы, Лепеля і ў напрамку з поўначы акружылі партызан. Пасля 6 дзён баёў 22 жніўня партызаны прарвалі блакаду і выйшлі ў Адамаўскі лес за 10—12 км на ўсход ад горада Сянно.

У выніку аперацыі карнікі загубілі каля 900 чалавек, вывезлі ў Германію 910 чалавек, спалілі некалькі вёсак і нарабавалі больш за 1700 галоў хатняй жывёлы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Так убивали людей. Карательная операция «Гриф»
* Карательные операции. Витебская область

Катэгорыя:Карныя аперацыі нямецкага войска
Катэгорыя:Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:Бітвы Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
Парыжскі ўніверсітэт

**Парыжскі ўніверсітэт** () — французскі ўніверсітэт у Парыжы, адзін з найстарэйшых у свеце; заснаваны ў сярэдзіне XII стагоддзя; з’яўляючыся інтэрнацыянальнай адукацыйнай установай, вельмі хутка заслужыў еўрапейскую рэпутацыю. Яго цэнтрам з’яўляецца будынак Сарбоны ў Лацінскім квартале на левым беразе Сены.

Як напаўдухоўнае таварыства магістраў (выкладчыкаў), падпарадкаванае духоўнай уладзе, Парыжскі ўніверсітэт уяўляў поўны кантраст са свецкімі, рэспубліканскімі ўніверсітэтамі паўночнаітальянскіх гарадоў; у якасці асноўнай адукацыі (*Studium generale*) ён быў, галоўным чынам, вышэйшай школай багаслоўя і вольных мастацтваў, уключаў у свае праграмы юрыспрудэнцыю толькі ў выглядзе кананічнага права, а ў медыцыне саступаў першынство іншым *studia generalia*.

Стаўшы найвялікшай школай усёй Заходняй Еўропы, маючы сярод сваіх вучняў і настаўнікаў прадстаўнікоў усіх нацый і найвялікшых навукоўцаў Сярэднявечча — Тамаша Аквінскага, Альберта Вялікага, Раймунда Лулія, Роджэра Бэкана, Дунса Скота, Уільяма Окама, — універсітэт стаў вышэйшым аўтарытэтам у пытаннях веры і розуму і падчас падзення папства, у эпоху вялікага расколу, у асобе Д’Альі, Герсона і Клеманжы быў кіраўніком каталіцкай царквы і зрабіў спробу рэфармаваць яе.

Пасля  быў ператвораны ў 1970 годзе ў 13 парыжскіх незалежных універсітэтаў:
* Універсітэт Парыж 1 — Пантэон-Сарбона
* Універсітэт Парыж II — Пантэон-Асас
* Універсітэт Парыж III — Новая Сарбона
* Універсітэт Парыж IV — Парыж-Сарбона
* Універсітэт Парыж V — Парыж-Дэкарт
* Універсітэт Парыж VI — П’ера і Марыі Кюры
* Універсітэт Парыж VII — Дзідро
* Універсітэт Парыж VIII — Венсен — Сен-Дэні
* Універсітэт Парыж IX — Парыж-Дафін
* Універсітэт Парыж X — Нантэр-ля-Дэфанс
* Універсітэт Парыж XI — Парыж-Поўдзень
* Універсітэт Парыж XII — Парыж — Валь-дэ-Марн
* Універсітэт Парыж XIII — Парыж-Поўнач (Сен-Дэні — Вільтанёз)

## Гл. таксама 
* Спіс найстарэйшых універсітэтаў

Катэгорыя:Сарбона
Катэгорыя:Універсітэты Парыжа
Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі
Катэгорыя:Зніклі ў 1970 годзе
Эма Уотсан

**Эма Шарлота Дзьюер Уотсан** (}; ) — брытанская актрыса і фотамадэль. У кіно праславілася роляй Герміёны Грэнджэр у фільмах пра Гары Потэра. Эма атрымала гэтую ролю ў 1999 годзе, калі ёй было 9 гадоў. Да гэтага яна прымала ўдзел толькі ў школьных сцэнічных пастаноўках. У перыяд з 2001 па 2011 год яна знялася ў васьмі фільмах пра Гары Потэра разам са сваімі сябрамі Дэніэлам Рэдкліфам і Руперт Грынт. Удзел у гэтым праекце прынес актрысе мноства ўзнагарод, а таксама больш за 10 млн. фунтаў стэрлінгаў.

Таксама прыняла ўдзел у здымках фільма «Балетныя туфлікі». Фільм быў паказаны на BBC у снежні 2007 года. Акрамя гэтага Эма агучыла прынцэсу Гарошынку, аднаго з персанажаў анімацыйнага фільма «Прыгоды Дэспера», рэліз якога адбыўся ў 2008 годзе.

У 2009 годзе Эма была занесена ў Кнігу рэкордаў Гінеса, як самая высокааплатная актрыса дзесяцігоддзя.

## Фільмаграфія 
## Узнагароды і намінацыі 
Паводле англамоўнага афіцыйнага сайта Эмы Уотсан.

### Узнагароды 
### Намінацыі 
## Гл. таксама 
* Дэніэл Рэдкліф
* Руперт Грынт
* Том Фелтан

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Дзеці-акцёры Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Акцёры агучвання Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Фотамадэлі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Рэкардсмены Кнігі рэкордаў Гінеса
Хуанес

**Хуанес** (), поўнае імя **Хуан Эстэбан Арыстысабаль Васкес** (), нарадзіўся 9 жніўня 1972, Медзельіна) — калумбійскі выканаўца папулярнай музыкі, які да 1998 года выступаў у складзе цяжкай рок-каманды Ekhymosis.

Сусветны поспех такіх іспанамоўных выканаўцаў, як Шакіра і Энрыке Іглесіяса, натхніў яго запісаць дэбютны сольны альбом, які ў 2000 г. быў адзначаны трыма лацінаамерыканскімі ўзнагародамі «Грэмі». Па стане на 2007 год Хуанес дадаў у сваю скарбонку яшчэ дзевяць гэтых узнагарод, заваяваў у 2005 г. усе хіт-парады Еўропы з хітом «La Camisa Negra» і перавыдаў услед за гэтым адзін з сваіх ранніх сінглаў, «A Dios le Pido». Вялікім поспехам таксама карысталіся яго дуэты з Black Eyed Peas і Нэлі Фуртада.

Хуанес вядомы як нястомны змагар за забарону проціпяхотных мін. У сувязі з гэтай дзейнасцю яму было дазволена выступіць перад Еўрапейскім парламентам, а ў 2006 г. ён быў узнагароджаны французскім Ордэнам мастацтваў і літаратуры. У тым жа годзе Хуанес выступіў на закрыцці Чэмпіянату свету па футболу ў Германіі. Сезар Лопес падарыў Хуанесу адну з пяці створаных ім у якасці сімвалаў свету эскапетар.

На 2011 год па ўсім свеце прададзена больш за 13 мільёнаў копій альбомаў Хуанеса.

## Дыскаграфія 
* 2000 — «Fíjate bien»
* 2002 — «Un día normal»
* 2004 — «Mi sangre»
* 2007 — «La vida… es un ratico»
* 2010 — «P.A.R.C.E.»
* 2012 — «Juanes MTV Unplugged»

## Спасылкі 
* es.lyrsense.com Пераклады песень Хуанеса

Катэгорыя:Музыканты Калумбіі
Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Лацінская Грэмі»
Катэгорыя:Пераможцы MTV Video Music Awards
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Аўтары-выканаўцы Калумбіі
Джуліян Асанж

**Джуліян Пол Асанж** (; [əˈsɑːnʒ]; ) — інтэрнэт-журналіст, заснавальнік WikiLeaks.

Стаў вядомы дзякуючы неаднаразовым публікацыям на сайце WikiLeaks службовых дакументаў, галоўным чынам амерыканскіх, не прызначаных для шырокай публікі. У прыватнасці, улетку 2010 года ён рассакрэціў дзясяткі тысяч дакументаў, якія тычацца ваеннай аперацыі ЗША ў Афганістане. Пасля гэтага на сайце WikiLeaks была размешчана канфідэнцыйная перапіска амерыканскіх дыпламатаў, што выклікала найбуйнейшы міжнародны скандал.

Пазней улады Швецыі абвінавацілі Асанжа у сексуальных злачынствах. Сам ён мяркуе, што яго крымінальны пераслед мае палітычныя матывы. Афіцыйна справа ў адносінах Асанжа з публікацыямі сакрэтных матэрыялаў не звязаная. 7 снежня 2010 ён быў арыштаваны паліцыяй Вялікабрытаніі.

14 снежня 2010 Асанж быў вызвалены з-пад арышту пад час суду пад заклад у памеры 150 тысяч фунтаў стэрлінгаў. Наўзамен Джуліян ўзяў на сябе абавязак здаць пашпарт, выконваць каменданцкую гадзіну, а таксама насіць датчык, які адсочвае яго месцазнаходжанне..

У чэрвені 2012 Вярхоўны суд Вялікбрытаніі адхіліў хадатайніцтва абароны Джуліяна Асанжа пра паўторны разгляд апеляцыі на рашэнне гэтага суду выдаць заснавальніка WikiLeaks Швецыі. Каб пазбегнуць выдачы ў Швецыю, дзе яго вінавацяць у сексуальных злачынствах, Асанж 19 чэрвеня з’явіўся ў пасольства Эквадора ў Лондане і падаў прашэнне аб палітычным прытулку. Пра гэта паведаміў міністр замежных спраў гэтай лацінаамерыканскай краіны Рыкарда Паціна. Сам Асанж хаваўся на тэрыторыі пасольства Эквадора ў Лондане.

Выдачы яго дабіваліся ЗША. 11 красавіка 2019 года Эквадор пазбавіў Джуліяна Асанжа прытулку, і ён быў затрыманы паліцыяй. Падставай для затрымання, паведаміла паліцыя Лондана, стала парушэнне Асанжам рэжыму вызвалення пад заклад у 2012 годзе.

24 чэрвеня 2024 года Высокі суд Англіі і Уэльса выпусціў Джуліяна пад заклад. Практычна адразу ён паляцеў у Аўстралію.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* http://www.xs4all.nl/~suelette/underground/underground.txt  — «Underground», на англійскім.

Катэгорыя:Журналісты Аўстраліі
Катэгорыя:Праграмісты Аўстраліі
Катэгорыя:Постаці Інтэрнэту
Катэгорыя:WikiLeaks
Ганна Марыя Ёпек

**Ганна Марыя Ёпек** (анг.: Anna Maria Jopek; нар. 14 снежня 1970, Варшава) — польская джазавая і поп-спявачка.

### Альбомы 
* *Ale jestem* (1997)
* *Szeptem* (1998)
* *Jasnosłyszenie* (1999)
* *Dzisiaj z Betleyem* (1999)
* *Bosa* (2000)
* *Barefoot* (2002)
* *Nienasycenie* (2002)
* *Upojenie* (+ Пат Мэтіні) (2002)
* *Farat* (live) (2003)
* *Secret* (2005)
* *Niebo* (2005)
* *ID* (2007)
* *BMW Jazz Club Volume 1: Jo & Co* (live) (2008)
* *Haiku* (2011)
* *Sobremesa* (2011)
* *Polanna* (2011)
* *Minione* (2017)
* *Czas kobiety* (2017)
* *Ulotne* (2018)

### Сінглы 
* *Chwilozofia 32-bitowa* (1996)
* *Ale jestem* (1997)
* *Joszko Broda* (1997)
* *Nie przychodzisz mi do głowy* (1997)
* *Cud niepamięci* (1998)
* *Przed rozstaniem* (1998)
* *Ja wysiadam* (1999)
* *Księżyc jest niemym posłańcem* (1999)
* *Na całej połaci śnieg* (+ Ерамія Пшыборa, 1999)
* *Nadzieja nam się stanie* (1999)
* *Smutny bóg* (2000)
* *Ślady po Tobie* (2000)
* *Szepty i łzy* (2000)
* *Jeżeli chcesz* (2000)
* *Henry Lee / Tam, gdzie rosną dzikie róże* (+ Мацей Maлeньчук, 2001)
* *Upojenie* (2001)
* *Na dłoni* (2002)
* *O co tyle milczenia* (2002)
* *I pozostanie tajemnicą* (2002)
* *Małe dzieci po to są* (2003)
* *Tam, gdzie nie sięga wzrok* (2003)
* *Mania Mienia* (2003)
* * Możliwe* (2004)
* *Gdy mówią mi* (2005)
* *Niebo* (2006)
* *A gdybyśmy nigdy się nie spotkali* (2006)
* *Teraz i tu* (2007)
* *Zrób, co możesz* (2007)
* *Skłamałabym* (2007)
* *Cisza na skronie, na powieki słońce* (2008)
* *Możliwe* (2009)
* *Sypka Warszawa* (2009)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Ганны Марыі Ёпек 
* Anna Maria Jopek Music
* Профіль Ганны Марыі Ёпек на myspace.com
* Профіль Ганны Марыі Ёпек на imdb.com

Катэгорыя:Нарадзіліся 14 снежня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1970 годзе