open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Морфаскульптура

**Морфаскульптура** (ад  — форма,  — разьбярства) — катэгорыя формаў зямной паверхні, якія ўяўляюць сабой дэталі морфаструктурных элементаў зямной кары. Да іх адносяцца пагорыстыя ці градавыя спалучэнні ледніковых формаў рэльефу, марфалагічныя тыпы эразіоннага рэльефу, формы карста і т. д. Ва ўтварэнні морфаскульптурных формаў рэльефу галоўная роля прыналежыць экзагенным працэсам. 

Катэгорыя:Геамарфалогія
Беларускі музычна-драматычны гурток у Вільні

]]
**Беларускі музычна-драматычны гурток** у Вільні — культурна-асветнае згуртаванне беларускай інтэлігенцыі ў 1911—1916 гадах.

Гурток разгарнуў шырокую культурна-асветную дзейнасць, праводзіў у жыццё ідэі газеты «Наша ніва», садзейнічаў грамадска-палітычнаму адраджэнскаму руху, станаўленню беларускага прафесійнага драматычнага і музычнага мастацтва. Наладжваў вечары нацыянальнай культуры ў форме беларускіх вечарынак — сінтэтычных канцэртаў, якія ўключалі паказ невялікіх п’ес, выступленні хору, салістаў, чытальнікаў і танцораў.

Удзельнікамі гуртка ўпершыню пастаўлены «Паўлінка» Я. Купалы (1913) і «Залёты» В. Дуніна-Марцінкевіча (1915), а таксама «Модны шляхцюк» К. Каганца, «Міхалка» Далецкіх, «Як яны жаніліся» А. Валодзьскага, «Хам» і «У зімовы вечар» паводле Э. Ажэшкі, «Пашыліся ў дурні» М. Крапіўніцкага і інш.

Спектаклі ставілі Ф. Аляхновіч і А. Бурбіс. Сярод удзельнікаў Ян Булгак, З. Бядуля, А. Ляжневіч, С. Маркевіч (Маркевічанка), П. Мядзёлка, А. Пашкевіч (Цётка), Л. Родзевіч, Ч. Родзевіч, М. Шыла і інш. Хорам кіравалі Л. Рагоўскі, І. Шыдла, М. Ячыноўская.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія тэатры
Катэгорыя:З’явіліся ў 1911 годзе
Катэгорыя:1911 год у Вільні
Катэгорыя:Зніклі ў 1916 годзе
Крачка малая

**Малая крачка**, **малая крычка** (*Sterna albifrons*) — птушка атрада сеўцападобных сямейства крачкавых.

## Апісанне 
Самая дробная з крачак, памерамі не большая за шпака, даўжыня цела каля 22 см, маса 40-50 г. Па афарбоўцы і абрысах цела падобная да крачкі рачной, але выглядае больш даўгадзюбай. Лоб белы, патыліца чорная, дзюба жоўта-аранжавая, канец яе чорны. Верх цела светла-шэры, хвост і цела знізу белыя, лапы жоўтыя. Колер дзюбы, дробныя памеры, хуткі, лёгкі палёт адрозніваюць птушку ад усіх іншых крачак. Маладым птушкам уласцівы шараватая «шапачка», стракатая спіна, бурая дзюба.

## Распаўсюджанне 
Ёсць амаль ва ўсіх частках свету, за выключэннем Паўднёвай Амерыкі. Ва ўсходняй Галарктыцы сустракаецца ад сярэдняй паласы Еўропы і Паўднёва-Заходняй Сібіры да Барнаула, Зайсана. На Беларусі паўночная мяжа гнездавання праходзіць прыкладна па шыраце Браслаўскіх азёр.

Селіцца на вялікіх і сярэдніх рэках, азёрах, вадасховішчах, рыбагадоўчых сажалках і вадаёмах ачышчальных збудаванняў там, дзе ёсць пясчаныя косы, галечныя і пясчаныя астравы з рэдкай сухалюбнай расліннасцю. Гняздуецца невялікімі калоніямі па 10-50 пар або асобнымі парамі ў складзе калоній іншых крачак.

## Асаблівасці біялогіі 
Прылятае ў канцы траўня. Гнёзды — ямкі ў пяску без высцілкі. У кладцы 1-4, найчасцей 3 яйкі памерамі 31,5 x 23,6 мм шараватага колеру з дробнымі фіялетавымі і чорна-бурымі крапінкамі. Свежыя кладкі ў гнёздах у канцы траўня, наседжаныя — у першай дэкадзе чэрвеня. Лётны маладняк у пачатку жніўня. Корміцца дробнай рыбай на мелкаводдзі, пераважна акунькамі, плоткай, верхаводкай, джгірамі. Адлятае ў жніўні.

## Ахова 
Від уключаны ў Дадатак I Дырэктывы ЕС па ахове рэдкіх птушак. Унесены ў Чырвоныя кнігі Беларусі, Літвы, Латвіі, Польшчы, Расіі.

## Спасылкі 
* Артыкул у Чырвонай кнізе Беларусі 

Катэгорыя:Крачкавыя
Індакітай

]]
**Індакітай** (, , ) — паўвостраў на паўднёвым усходзе Азіі плошчай каля 2 млн км², абмываецца з захаду Бенгальскім залівам і Андаманскім морам Індыйскага акіяна, Малакскім пралівам, на поўдні і ўсходзе — Паўднёва-Кітайскім морам і яго залівамі Сіямскім і Бакбо (Танкінскім). Паўночная мяжа паўвострава ўмоўна праводзіцца ад дэльты рэк Ганг і Брахмапутра да дэльты ракі Хонгха. Паўднёвы ўскраек Індакітая паўднёвей пярэсмыка Кра ўтварае выцягнуты паўвостраў Малака.

Рэльеф вельмі складаны, уяўляе сабой чаргаванне гор субмерыдыянальнага напрамку і шырокіх нізін і плато. На захадзе знаходзяцца Араканскія горы (г. Вікторыя 3053 м), на поўначы Шанскае нагор’е, у цэнтральнай частцы хр. Танентаўнджы, на ўсходзе горы Чыянгшон (Анамскія). Найбольшыя раўніны: Іравадзійская раўніна, Менамская, Камбаджыйская раўніна, плато Карат.

Тэрыторыя Iндакітая адносіцца да ўсходняй геасінклінальнай вобласці Міжземнаморскага гейсінклінальнага пояса, унутры якой вылучаюць Індасінійскі сярэдзінны масіў і познадакембрыйскія, палеазойскія, мезазойскія і кайназойскія складкавыя сістэмы, што акаймоўваюць яго. Ва ўсходняй частцы масіву — дакембрыйскі фундамент. Большая частка масіву перакрыта палеазойскімі і мезазойскімі кантынентальнымі і марскімі адкладамі чахла. Геасінклінальная стадыя развіцця рэгіёна завяршылася ў канцы трыясу — пачатку юры падняццямі і гранітоідным магматызмам. 3 гэтага ж часу пачалося фарміраванне юрскіх і мелавых кантынентальных упадзін, грабенаў. Грабен Іравадзі запоўнены палеаген-плейстацэнавымі кантынентальнымі (рачнымі і азёрнымі) і марскімі адкладамі магутнасцю да 11 км, змяшчае радовішчы нафты, газу і каменнага вуталю. У Iндакітаі сканцэнтраваны буйнейшыя радовішчы волава і вальфраму, а таксама медзі, цынку, жалеза і інш.

Клімат субэкватарыяльны мусонны, на паўвостраве Малака экватарыяльны. У раўніннай частцы паўвострава сярэдняя тэмпература не апускаецца ніжэй 20 °C, увесну і ўлетку паднімаецца да 28-30 °C. У гарах тэмпературы зніжаюцца да 15 °C у студзені і 25 °C у ліпені. Ападкі ў асноўным летнія: на захадзе 2500-5000 мм, у цэнтральнай частцы 1300—2000 мм, на ўсходзе 2000 мм (пераважна зімой), на поўдні (паўвостраў Малака) больш за 2000 мм за год.

Найбуйнейшыя рэкі Меконг, Салуін, Іравадзі, Менам-Чао-Прая і возера Танлесап.

Натуральная расліннасць Індакітая прадстаўлена галоўным чынам вільготнымі трапічнымі лясамі. Вечназялёныя вільготныя лясы рознага відавога складу ў больш вільгогных раёнах, мангравыя — на ўзбярэжжы, лістападныя, якія пераходзяць ў саванну на поўначы і ва ўнутраных раёнах. На нізінах і ў перадгор’ях земляробства (рыс, цукровы трыснёг, бавоўна, чай, кава, бананы і інш.). Багаты жывёльны свет: арангутаны, макакі, сланы, насарогі, тыгры, мядзведзі, алені і інш. Птушкі: фазаны, дзікія куры, паўліны, папугаі і інш. Шматлікія паўзуны (у т.л. кракадзілы) і насякомыя.

Цалкам ці часткова на паўвостраве Індакітай размяшчаюцца дзяржавы Бангладэш, В’етнам, Камбоджа, Лаос, Малайзія, М’янма і Тайланд.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паўвостравы Азіі
Катэгорыя:Паўвостравы паводле алфавіта
Катэгорыя:Паўднёва-Усходняя Азія
Усохі

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць:
** Усохі — пасёлак у Веткаўскім раёне
** Усохі — вёска ў Добрушскім раёне

* Магілёўская вобласць:
** Усохі — вёска ў Быхаўскім раёне
** Усохі — вёска ў Клічаўскім раёне
** Усохі — вёска ў Слаўгарадскім раёне

* Мінская вобласць:
** Усохі — вёска ў Барысаўскім раёне
** Усохі — вёска ў Чэрвеньскім раёне
** Усохі — вёска ў Крупскім раёне
### Расія 
* Усохі (Смаленская вобласць)
Рэчкі

**Рэ́чкі** — тапонім:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Рэчкі — вёска ў Івацэвіцкім раёне

* Віцебская вобласць:
** Рэчкі — вёска ў Лёзненскім раёне
** Рэчкі — вёска ў Багушэўскім сельсавеце Сенненскага раёна
** Рэчкі — былая вёска ў Беліцкім сельсавеце Сенненскага раёна
** Рэчкі — вёска ў Талачынскім раёне
** Рэчкі — вёска ў Шаркаўшчынскім раёне

* Гомельская вобласць:
** Рэчкі (нежыл.) — вёска ў Веткаўскім раёне

* Магілёўская вобласць:
** Рэчкі — аграгарадок у Магілёўскім раёне
** Рэчкі 2 — вёска ў Магілёўскім раёне

* Мінская вобласць:
** Рэчкі — былая вёска ў Барысаўскім раёне
** Рэчкі — вёска ў Даўгінаўскім сельсавеце Вілейскага раёна
** Рэчкі — вёска ў Крывасельскім сельсавеце Вілейскага раёна
** Рэчкі — вёска ў Дзяржынскім раёне
** Рэчкі — вёска ў Чэрвеньскім раёне

### Расія 
* Пскоўская вобласць:
** Рэчкі — вёска ў Себежскім раёне

* Маскоўская вобласць:
** Рэчкі — вёска ў Каломенскім раёне
Адміністрацыйны падзел Польшчы

**Адміністрацыйны дзяленне Польшчы** трохузроўневае: краіна падзяляецца на ваяводствы, ваяводствы — на паветы, паветы — на гміны.

У 1999 годзе ўведзены новы адміністрацыйны падзел. Цяпер у Польшчы 16 ваяводстваў, 379 паветаў (65 гарадскіх + 314 сельскіх), і 2478 гмінаў (307 гарадскіх + 582 сельска-гарадскіх + 1589 сельскіх). Папярэдняя адміністрацыйная рэформа была праведзеная 1 чэрвеня 1975 года, тады краіна падзялялася на ваяводствы (49) і гміны.

У 1946 годзе адбыўся першы пасляваенны адміністрыцыйны падзел, узнікла 14 ваяводстваў і 2 вялікія гарады (як самастойныя адзінкі): Варшава — сталіца дзяржавы, і Лодзь. ваяводствы падзяляліся на 299 паветаў, у тым ліку 29 гарадскіх. Паветы падзяляліся на гміны, які было болей за 3000.

Найбуйнейшым стала Пазнаньскае ваяводства — 39,2 тыс. км², а самым малым — Гданьскае — 10,7 тыс. км².

Болей за ўсё жыхароў налічвала Сілезскае (Шлёнскае) ваяводства — 2,823 млн чал., а менш за ўсё — Ольштынскае — 352 тыс. чал.

У 1950 годзе ўзнікла 3 новыя ваяводствы з цэнтрамі ў Кашаліне, Зялёнай Гуры і Аполе. Гэты адміністрацыйны падзел захаваўся парктычна без змяненняў да 31 мая 1975 года.

З 1 чэрвеня 1975 года ліквідаваліся паветы і адміністрацыйная структура змянялася з трохступеньчатай на двухступеньчатую. Было створана 49 ваяводстваў, у тым ліку 3 у агламерацыях: у Варшаве, Лодзі і Кракаве. Мінімальнымі адміністрацыйнымі адзінкамі сталі 2345 гмінаў і 814 гарадоў, і нават асобныя раёны некаторых буйных гарадоў.

З 1 студзеня 1999 году ўступіў у сілу новы трохступеньчаты адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел, які абапіраецца на ваяводствы, паветы і гміны.

На канец снежня 1999 году ў Польшчы пражывала каля 38 млн 654 тыс. чалавек. Сярэдняя шчыльнасць насельніцтва складала 124 чалавекі на 1 км².

Выява:Wojewodztwa be.svg|Адміністрацыйная карта Польшчы. Ваяводствы.
Выява:POLSKA woj pow gminy.png|Адміністрацыйная карта Польшчы. Паветы і гімны.
Выява:Plcarplates379v06.png|Рэгіянальная кадыфікацыя Польшчы.

## Ваяводствы Польшчы 
## Гістарычны падзел 
* да 1569: Каралеўства Польскае
* 1569—1795: Рэч Паспалітая
* 1795—1807: Падзелы Рэчы Паспалітай
* 1807—1815: Варшаўскае герцагства
* 1815—1914: Царства Польскае
* 1914—1918: Першая сусветная вайна
* 1918—1939: Польская Народная Рэспубліка
* 1939—1945: Другая сусветная вайна
* 1918—1989: Польская Народная Рэспубліка
* пасля 1989: Рэспубліка Польшча
Залужжа

Назву **Залу́жжа** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Залужжа — вёска ў Бярозаўскім раёне
** Залужжа — вёска ў Драгічынскім раёне
** Залужжа — вёска ў Ганчароўскім сельсавеце Ляхавіцкага раёна
** Залужжа — вёска ў Крывошынскім сельсавеце Ляхавіцкага раёна

* Віцебская вобласць:
** Залужжа — вёска ў Бешанковіцкім раёне
** Залужжа — былая вёска ў Браслаўскім раёне
** Залужжа — вёска ў Шумілінскім раёне

* Гомельская вобласць:
** Залужжа (нежыл.) — пасёлак у Веткаўскім раёне
** Залужжа — былы хутар у Жыткавіцкім раёне

* Мінская вобласць:
** Залужжа — вёска ў Пухавіцкім раёне
** Залужжа — былы пасёлак у Салігорскім раёне
** Залужжа — вёска ў Старадарожскім раёне
** Залужжа — вёска ў Стаўбцоўскім раёне

### Расія 
* Залужжа (Кардымаўскі раён)

## Гл. таксама 
* Залужанне
Будынак аўстрыйскага парламента

[thumb|Статуя [Афіна|Афіны перад будынкам парламента]]

**Будынак аўстрыйскага парламента** ў Вене (, раней ) — будынак, у якім з 1918 года да сённяшняга дня засядаюць нацыянальны і федэральны саветы парламента Аўстрыі. Да гэтага часу ў будынку размяшчалася Палата дэпутатаў двуадзінай манархіі Аўстра-Венгрыі.

Будынак парламента знаходзіцца на вуліцы Рынгштрасэ, у венскім раёне Унутраны горад побач з палацавым комплексам Хофбург. Адкрыты для наведвання турыстаў.

Будынак быў пабудаваны ў 1874—1883 гадах у стылі неагрэк па праекце архітэктара Тэафіла фон Хансена. Нягледзячы на моцныя разбурэнні ў перыяд Другой сусветнай вайны, вялікая частка арыгінальнага інтэр'ера была адноўленая пры рэстаўрацыі ў 1955—1956 гадах.

Будынак парламента займае плошчу больш за 13 500 м². Ён змяшчае больш за 100 пакояў, самымі важнымі з якіх з'яўляюцца палаты Нацыянальнага Савета, Федэральнага Савета і ранейшай імперскай Палаты прадстаўнікоў (). У будынку таксама размешчаны шматлікія перагаворныя пакоі, бібліятэкі, лобі, гасціныя, бары і спартыўныя пакоі. У гэтым будынку праходзяць розныя важныя дзяржаўныя цырымоніі, у асаблівасці цырымонія прыняцця прысягі прэзідэнта Аўстрыі і штогадовая афіцыйная размова на Нацыянальнае свята 26 кастрычніка.

## Скульптура Афіны-Палады 
Найбольш вядомай славутасцю будынка з'яўляецца скульптурная кампазіцыя Афіны-Палады з фантанам, створаная паміж 1893 і 1902 годам скульптарамі Карлам  Кундманам , Джозэфам Тотэнхайнам і Х'юга Хэрдльтам. Чатыры постаці, якія ляжаць ля ног Афіны, з'яўляюцца алегарычным прадстаўленнем чатырох найбольш важных рэк Аўстра-Венгерскай імперыі: Дунай і Ін спераду, Эльба і Влтава ззаду. Па баках размешчаны купідоны на дэльфінах. Жаночыя статуі, размешчаныя вышэй, уяўляюць заканадаўчыя і выканаўчыя органы ўлады. Вышэй за ўсіх размешчана Афіна, багіні мудрасці, апранутая ў браню з пазалочаным шлемам, яе левая рука трымае дзіду, правая - Ніку.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт парламента , 
* http://www.parlament.gv.at/EN/BE/PGEB/RUNDGANG/show.psp?P_TEXT=1 
* Венскі парламент на Nice-places.com

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Вены
Катэгорыя:Славутасці Вены
Катэгорыя:Будынкі парламентаў
Рамаліна доўгаваласатая

**Рамаліна доўгаваласатая** (*Ramalina thrausta*) — від эпіфітных лішайнікаў рода Рамаліна сямейства Рамалінавыя.

## Арэал і месцы рассялення 
Цыркумбарэальны від, Еўропы, Азіі і Паўночнай Амерыцы, які часцей сустракаецца бліжэй да берагаў акіянаў, чым у кантынентальных раёнах. У Беларусі вядомы ў Брэсцкай (Пружанскі раён), Віцебскай (Аршанскі раён), Гомельскай (Лельчыцкі раён) і Мінскай (Мінскі і Мядзельскі раёны) абласцях.

## Апісанне 
Слоевище ў выглядзе павіслых ніткападобных лапасцей, якія часам дасягаюць 20 см даўжыні, светла- або шаравата-зеленаватых, радыяльна-кусцістых або злёгку плоскіх, асабліва ў месцах разгалінаванняў ў аснавання, бліжэй да вяршыні.

Растуць паасобку, не ўтвараючы калоній.

## Ахова 
На ўліку ў Чырвонай кнізе Швецыі (катэгорыя E) і Эстоніі, таксама ў спісы знікаючых відаў лішайнікаў ў Фінляндыі (катэгорыя V+), Германіі, Аўстрыі, Нарвегии (катэгорыя V), Латвіі, Літве і Польшчы.

## Спасылкі 
* Рамаліна доўгаваласатая ў Чырвонай кнізе Беларусі 
* Выявы
* Выява
* Рамаліна доўгаваласатая 

Катэгорыя:Рамалінавыя
Злучаныя Штаты Польшчы

thumb|500px
[thumb|180px|[Ігнацы Ян Падэрэўскі]]

**Злучаныя Штаты Польшчы** (польск. *Stany Zjednoczone Polski*) — нерэалізаваная палітычная канцэпцыя адраджэння незалежнай польскай дзяржавы, створаная польскім палітыкам і культурным дзеячам Ігнацыям Янам Падэрэўскім. Упершыню яна была прадстаўленая ў Мемарандуме Падэрэўскага, які быў перададзены 11 студзеня 1917 года прэзідэнту ЗША Томасу Вудра Вільсану.

Падэрэўскі заклікаў да аднаўлення Польшчы як федэратыўнай дзяржавы, у якой канстытуцыя і закон павінны былі гарантаваць правы грамадзян, а таксама розных этнічных і рэлігійных груп. Тэрыторыя Злучаных Штатаў павінна была пакрыць большую частку Рэчы Паспалітай у межах 1772 года. Улічваючы насельніцтва гэтай тэрыторыі на той час, у новастворанай краіне жыло б каля 54 мільёнаў чалавек. На чале дзяржавы павінен быў стаяць прэзідэнт, які ў той жа час меў бы тытул караля Польскага, Літоўскага, Палескага і Галіцкага.

## Адміністрацыйны падзел 
Злучаныя Штаты Польшчы павінны былі складацца з некалькіх адміністрацыйных адзінак, якія б мелі вялікую аўтаномію:

* Каралеўства Польскае
* Каралеўства Літоўскае
* Каралеўства Палескае
* Каралеўства Галіцка-Падольскае
* Каралеўства Валынскае

Пазней у той жа канцэпцыі Каралеўства Галіцка-Падольскае было замененае Каралеўствам Галіцкім, Каралеўства Валынскае ж было наогул выключана. Каралеўства Галіцкае павінна было ўключыць тэрыторыю Усходняй Галіцыі і размешчаную паміж Заходнім Бугам і Збручам частку Валыні. Паўночная Валынь адыходзіла да Каралеўства Палескага. Акрамя зямель уласна Рэчы Паспалітай, у склад ЗШП павінны былі ўвайсці землі Цешынскага княства, Апольская Сілезія, а таксама сыцуўскі і намыслуўскі паветы Ніжняй Сілезіі. У асобным мемарандуме ад таго ж 11 студзеня 1917 года змяшчаліся патрабаванні аб уключэнні ў склад ЗШП Усходняй Прусіі.

## Украінская праблема 
Пастулат стварэння Каралеўства Галіцкага і Каралеўства Палескага на тэрыторыях, значную частку насельніцтва якіх складалі украінцы, не задаволіў украінскіх палітыкаў, якія імкнуліся да стварэння незалежнай украінскай дзяржавы. Падэрэўскі, аднак, пакінуў гэтае пытанне нявызначаным, таму што з-за вялікага працэнта ўкраінскага насельніцтва ў гэтым рэгіёне і па палітычных і дэмаграфічных прычынах, рэалізацыя іх намераў выклікала б распад Расійскай імперыі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гісторыя Польшчы
Мурсія (аўтаномная супольнасць)

**Мурсія**, **Мурсійскі Рэгіён** ( ) — аўтаномная супольнасць Іспаніі, размешчаная на паўднёвым усходзе Пірэнейскага паўвострава, паміж Андалусіяй і Валенсіяй, і паміж Міжземным морам і Кастылія-Ла-Манчай. Сталіцай рэгіёна з’яўляецца горад Мурсія, дзе размяшчаюцца ўсе рэгіянальныя органы ўлады, акрамя рэгіянальнай асамблеі, якая знаходзіцца ў Картахене.

Трэць усяго насельніцтва рэгіёна жыве ў сталіцы. Рэгіён Мурсія з’яўляецца найбуйнейшым вытворцам садавіны, гародніны і кветак у Еўропе.

## Гл. таксама 
* Рака Альхарабэ

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт аўтаномнай супольнасці Мурсіі 
* Афіцыйны партал пра культуру Мурсіі 
* Турыстычны партал аўтаномнай супольнасці Мурсіі    
* Карты рэгіёна 

Катэгорыя:Аўтаномныя супольнасці Іспаніі
Катэгорыя:Правінцыі Іспаніі
Аварыя на АЭС Фукусіма I

**Аварыя на АЭС Фукусіма-1** — радыяцыйная аварыя з лакальнымі наступствамі, па заяве японскіх афіцыйных асоб — 6-га ўзроўню па шкале INES, адбылася 11 сакавіка 2011 года ў выніку наймацнейшага за час назірання землетрасення ў Японіі і рушыўшага за ім цунамі.

12 сакавіка ў 1:00 па маскоўскім часе была абвешчаная эвакуацыя насельніцтва з 10-кіламетровай зоны вакол АЭС, пазней зона была пашырана да 20 км.

## Хроніка падзей 
11 сакавіка на атамнай электрастанцыі «Фукусіма-1» тры працуючых энергаблока былі спынены дзеяннем аварыйнай абароны, усе аварыйныя сістэмы спрацавалі ў штатным рэжыме. Аднак праз гадзіну было перапынена электразабеспячэнне (у тым ліку ад рэзервовых дызельных электрастанцый), меркавана з-за рушыўшага за землетрасеннем цунамі.

Электразабеспячэнне неабходна для адводу рэшткавых энергавыдзяленняў рэактараў, якое паводле формулы Вэя — Вігнера складае каля 6,5 % ад узроўню магутнасці да спынення. Праз гадзіну — прыкладна 4,8 %, праз суткі — 1,5 %, праз год — 0,08 %. Адразу пасля страты рэзервовых дызельных электрастанцый ўладальнік станцыі кампанія TEPCO заявіла ўраду Японіі аб аварыйнай сітуацыі. З гэтага моманту праца на пляцоўцы АЭС сфакусіравана на вырашэнні праблемы электразабеспячэння аварыйных сістэм, на станцыю дастаўляюцца мабільныя сілавыя ўстаноўкі для замяшчэння непрацуючых дызеляў.

Без дастатковай ахладжэння ва ўсіх трох працаваўшых энергаблоках пачаў зніжацца ўзровень цепланосбіта і павышацца ціск, створаны парам, які ўтвараецца. Першая сур'ёзная сітуацыя ўзнікла на энергаблоку-1. Для недапушчэння пашкоджанні рэактара высокім ціскам пар скідвалі ў гермаабалонку, у якой ціск ўзрос да 840 кПа пры разліковым значэнні ў 400 кПа. Каб гермаабалонка не разбурылася, пар прыйшлося скідаць у атмасферу, TEPCO і МАГАТЭ заявілі пры гэтым, што ён будзе фільтравацца ад радыёнуклідаў. Ціск у гермаабалонке ўдалося зняць, аднак пры гэтым у аббудову рэактарнага аддзялення пранікла вялікая колькасць вадарода, што ўтварыўся ў выніку агалення паліва і акіслення цырконіевай абалонкі ЦВЭЛаў (цеплавыдзяляльных элементаў) парам (парацырконіевая рэакцыя)

## Глядзіце таксама 
* АЭС Фукусіма II
* Чарнобыльская АЭС
* Аварыя на Чарнобыльскай АЭС
* Аварыя на АЭС Тры-Майл-Айленд
* Міжнародная шкала ядзерных падзей
* Нямецкая супольнасць страхавання ядзерных рэактараў

## Спасылкі 
* Відэазапіс выбуху АЭС. Вести.ру  
* Вэб-камера, якая адсочвае сітуацыю на АЭС Фукусіма I 
* Храналогія здымкаў з вэб-камеры на АЭС Фукусіма I  
* Апісанне энергаблока АЭС з рэактарам BWR-3 
* Відэа цунамі і землетрасення  

Фукусіма I
Катэгорыя:Радыяцыйныя аварыі
Катэгорыя:Катастрофы ў Японіі
Катэгорыя:Тэхнагенныя катастрофы
Катэгорыя:Катастрофы 2011 года
Катэгорыя:Падзеі 11 сакавіка
Катэгорыя:Сакавік 2011 года
Катэгорыя:2011 год у Японіі
Уснея

**Уснея** (*Usnea*) — род лішайнікаў сямейства Пармеліевыя, які ўключае ў сябе каля 300 відаў, распаўсюджаных у розных кліматычных зонах, але асабліва шырока ва ўмеранай лясной зоне.

## Біялагічнае апісанне 
Для дадзенага роду характэрна прысутнасць у цэнтры слаявінных галінак трывалага восевага цыліндру, утворанага шчыльным спляценнем гіф. Слаявіна ўсней жаўтлява-зялёная, рознай даўжыні, нярэдка да 1—2 метраў.

Усе віды гэтага роду — эпіфіты на кары і галінах дрэў, радзей сустракаюцца на камянях, платах, бярвенні.

## Хімічны склад 
Ва ўснеях у вялікай колькасці ўтрымоўваецца спецыфічная для лішайнікаў уснінавая кіслата, якая валодае моцнымі антыбіятычнымі ўласцівасцямі.

## Сінонімы 
* *Eumitria* Stirt.
* *Neuropogon* Nees & Flot.
* *Usneomyces* E.A.Thomas ex Cif. & Tomas.

## Некаторыя віды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* Жизнь растений. В 6-ти т. Т. 3. Водоросли и лишайники / Под ред. А. Л. Тахтаджяна. — М.: Просвещение, 1981


Катэгорыя:Роды грыбоў
Ежы Штур

**Ежы Оскар Штур** (; ) — польскі драматычны і камедыйны акцёр тэатра і кіно, сцэнарыст, рэжысёр, педагог.

Вядомы па шматлікіх ролях у кіно і непараўнальнай асабовай міміцы, падобнай да гульні знакамітага Фернандэля.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Кракаве ў 1947 годзе. Бацька аўстрыец, маці полька.

Здымаўся ў фільмах Анджэя Вайды, Анджэя Жулаўскага, Кшыштафа Занусі, Кшыштафа Кеслёўскага, Юльюша Махульскага, Агнешкі Холанд.

Жанаты. Жонка — музыкант (скрыпка). Дзеці: сын Мацей Штур (нар. 23 чэрвеня 1975) — акцёр тэатра і кіно, дачка Марыяна Штур — мастачка.

Ежы Штур памёр ва ўзросце 77 гадоў пасля працяглай хваробы.

## Фільмаграфія 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Выпускнікі Дзяржаўнай вышэйшай тэатральнай школы ў Кракаве
Катэгорыя:Выкладчыкі Сілезскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі кінашкол Польшчы
Катэгорыя:Выкладчыкі тэатральных ВНУ Польшчы
Фернандэль

**Фернандэль** (, сапраўднае імя **Фернан Жазеф Дэзірэ Кантандэн**, ; , Марсель — , ) — французскі акцёр, адзін з найвялікшых комікаў тэатра і кіно Францыі і Італіі.

## Біяграфія 
Фернандель нарадзіўся 8 мая 1903 года ў Марселі ў доме № 73 на бульвары Шаў (), у доме аптэкара працы, і пражыў усё сваё жыццё ў Правансе. Па каталіцкім календары 8 мая — дзень святога Дэзірэ, які даў трэцяе імя Фернандэлю.

## Кар'ера ў кіно 
У кіно Фернандэль першы раз зняўся ў 1930 годзе ў кароткаметражным фільме «Лепшая нянюшка» — «La Meilleure bobonne». У 1931 годзе Марк Алегрэ (фр. Marc Allegret) прапануе яму ролю «неспрактыкаванага налётчыка» у экранізацыі п'есы Сашы Гітры «Белае і чорнае» — «Le Blanc et le noir».

Фернандэль згуляў у больш чым у 150 фільмах. Прычым фільм «Бальная запісная кніжка» (рэжысёр Жульен Дзювів'е — ) на Венецыянскім фестывалі ў 1937 годзе атрымаў прыз «найлепшы замежны фільм».

У 1942 годзе Фернандэль выступае ў ролі рэжысёра. Фернандэль зняў тры фільмы:

* «Адэмар і цацка лёсу» — «Adhemar ou le jouet de la fatalite» (1951)
* «Адрыен» — «Adrien» (1943)
* «Прасцяк» — «Simplet» (1942)
У 1951 годзе Фернандэль зняўся ў фільме рэжысёра Жульена Дзювіўе «Маленькі свет дона Каміла», які паклаў пачатак серыі з шасці фільмаў пра сельскага ксяндза паддона Каміла, якая доўжылася на працягу дзевятнаццаці гадоў.
## Фільмаграфія 
* (1954) «Мадэмуазель Нітуш» — Селестэн

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Комікі Францыі
Катэгорыя:Памерлі ад раку лёгкага
Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя
Мэры Касат

**Мэры Касат** () ( — ) — знакамітая амерыканская мастачка і графік, якая пісала ў стылі імпрэсіянізм. Яна пражыла большую частку свайго жыцця ў Францыі, была дружная з Эдгарам Дэга. Матывам для яе палотнаў паслужылі вобразы сацыяльнага і асабістага жыцця жанчын, з асаблівым ухілам на цесную повязь маці і дзяцей.

Катэгорыя:Мастакі ЗША
Тапачкі

**Тапачкі**, таксама **тапкі** або **пантофлі** (ад () — від лёгкага і мяккага хатняга абутку. 

Тапачкі звычайна вырабляюцца з мяккай тканіны, скуры і г. п. Абутак падобнага крою вядомы са старажытных часоў. Некаторыя віды, асабліва прызначаныя для наведвання ванны, басейна і іншых вільготных месцаў, робяцца з гумы або пластыка. Тапачкі могуць мець форму туфляў ці не мець задніка (шлапакі). Падэшва ў іх звычайна тонкая і не падае сур'ёзнай абароны для нагі. У гасцініцах, лазнях і г. п. выкарыстоўваюцца аднаразовыя тапачкі. 

Катэгорыя:Абутак
Сандалі

**Сандалі** (, мн. л. σανδάλια) — лёгкі абутак з падэшвы (часта без абцасаў), замацоўваецца на назе папружкамі або вяроўкамі. 

## Гісторыя 
Сандалі — адзін з самых старажытных відаў абутку ў народаў, якія жылі ў цёплым клімаце. Старажытныя сандалі (каля 10 тыс. гадоў назад), добра захаваліся пад пластом вулканічнага попелу, выяўленыя пры раскопках пячоры Форт-Рок у штаце Арэгон. Таксама сандалі былі распаўсюджаны ў старажытных вавіланян, егіпцян, грэкаў і рымлян. Старажытныя егіпцяне выраблялі гэты абутак з саломы, лыка або папірусу. 

Рымляне называлі свае сандалі solea. Сандалі прызначаліся для таго, каб гарачы пясок не прыпякаў ступні ног і чалавек не стамляўся ад спякоты і знямогі. 

Сапраўдны пераварот сандалі перажылі ў 20-я гады 19-га стагоддзя, калі гэты від абутку зведаў вялікія перайначванні. 

## Тыпы сандаль 
Сандалі адрозніваюцца па тыпах, у асноўным па тыпу падэшвы і абцаса: 

* сандалі на платформе 
* сандалі на танкетцы 
* сандалі на абцасе 
* в'етнамкі 
* басаножкі 

Катэгорыя:Абутак
Катэгорыя:Адзенне Старажытнага Рыма
Рынгштрасэ

thumb|Доктар-Карл-Рэнер-Рынг
**Рынгштрасэ** (; *літар.* «кальцавая вуліца») — буйная вуліца ў Вене, якая апяразвае цэнтральны раён — Унутраны горад.

## Гісторыя 
Рынгштрасэ пракладзеная на месцы старых гарадскіх сцен Вены, якія былі збудаваны ў XIII стагоддзі і ўзмоцнены пасля турэцкай аблогі 1529 года. Умацаванні страцілі ваенны сэнс ужо ў канцы XVIII стагоддзя, рэвалюцыя 1848 года дала штуршок да прыкметных зменаў.

У 1850 годзе прыгарады Вены былі далучаныя да горада і сталі яго раёнамі з другога па дзявяты. У выніку, сцены ператварыліся ў актыўную перашкоду руху ўжо ўнутры горада. У 1857 годзе імператар Франц Іосіф I выдаў знакаміты дэкрэт «Гэта мая воля» ), загадаўшы разабраць гарадскія сцены і засыпаць роў. Акрамя таго, дэкрэт прадпісваў памер новай Рынгштрасэ, а таксама размяшчэнне і функцыю будынкаў на ёй. Бульвар і будынкі задумваліся як паказчык велічы Габсбургаў і Аўстра-Венгерскай імперыі. З больш практычнай боку, стварэнне Рынгштрасэ капіравала вопыт Напалеона III, чыё стварэнне бульвараў у Парыжы паказала, што столь шырокія вуліцы не даюць рэвалюцыянерам будаваць на іх барыкады.

У наступныя гады ўздоўж новай Рынгштрасэ было ўзведзена мноства велічных прыватных і грамадскіх будынкаў.

Уздоўж Рынга пракладзеныя трамвайныя шляхі.

## Секцыі вуліцы 
Рынгштрассе складаецца з некалькіх секцый і апяразваюць цэнтр горада практычна з усіх бакоў, акрамя паўночна-ўсходу, дзе замест Рынгштрасэ ўздоўж Дунайскага канала праходзіць набярэжная Франца-Іосіфа (). Секцыі Рынгштрасэ пачынаючы з паўночнага канца набярэжнай Франца-Іосіфа і супраць гадзіннікавай стрэлкі:

* Шотэнрынг (; гл. Шатландскі манастыр)
* Доктар-Карл-Люгер-Рынг (; у гонар Карла Люгера)
* Доктар-Карл-Рэнер-Рынг (; у гонар Карла Рэнера)
* Бургрынг (; гл. Хельдэнплац, Хофбург, Бургтэатр)
* Опернрынг (; гл. Венская дзяржаўная опера)
* Кернтнер Рынг (; у гонар Карынтыі)
* Шубертрынг (; у гонар Франца Шуберта)
* Паркрынг (; гл. Венский городской парк)
* Штубенрынг ()

Катэгорыя:Вуліцы Вены
Індэкс свабоды прэсы

**Індэкс свабоды прэсы** — штогадовы рэйтынг краін, які складаецца паводле ўмоў для існавання свабодных сродкаў масавай інфармацыі ў краіне.

Рэйтынг вызначаецца і публікуецца міжнароднай няўрадавай арганізацыяй «Рэпарцёры без меж». Індэкс фарміруецца па выніках апытання, якое праводзяць сярод партнёрскіх арганізацый (14 груп на 5 кантынентах, якія адсочваюць свабоду выказванняў) і 130 карэспандэнтаў з усяго свету, а таксама журналістаў, даследчыкаў, юрыстаў і актывістаў у галіне правоў чалавека.

Індэкс 2010 года апублікаваны 20 кастрычніка 2010 года. Беларусь у гэтым спісе з 178 краін займае 154 месца.

## Спасылкі 
* Індэкс свабоды прэсы за 2010 г. 

Катэгорыя:Прэса
Катэгорыя:Правы чалавека
Катэгорыя:Індэксы
Карл-Маркс-Гоф

**Карл-Маркс-Гоф** () — адзін з самых вядомых муніцыпальных жылых дамоў у Вене, размешчаны ў Гайлігенштаце () ў Дзёблінге, 19-м раёне горада.

Дом быў пабудаваны ў 1927—1930 гадах архітэктарам Карлам Энам. Даўжыня Карл-Маркс-Гофа складае 1100 м, так што ён з’яўляецца найдаўжэйшым жылым будынкам у свеце. Карл-Маркс-Гоф працягнуўся на чатыры прыпынкі трамвая.

12—14 лютага 1934 года Карл-Маркс-Гоф быў найважнейшым апорным пунктам лютаўскага паўстання. Ён быў узяты ўрадавымі войскамі на другі дзень баёў з прымяненнем артылерыі.

У 1924—1930 гадах у Вене, акрамя Карл-Маркс-Гофа, было пабудавана нямала муніцыпальных дамоў, комплексаў і цэлых мікрараёнаў. Сярод іх ёсць і «амаль цёзка па прозвішчы» — Карл-Марк-Гоф (), таксама размешчаны ў Дзёблінзе і названы ў гонар венскага муніцыпальнага дзеяча, доктара Карла Марка.

## Гл. таксама 
* Карл Маркс

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Вены
Катэгорыя:Славутасці Вены
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Карла Маркса
Ежы Гофман

**Ежы Юліян Гофман** (**Хофман**, ; нар. 15 сакавіка 1932, Кракаў) — польскі кінарэжысёр і сцэнарыст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 15 сакавіка 1932 года ў Кракаве ў сям’і ўрачоў. У 1940 годзе васьмігадовым дзіцем разам з бацькамі быў сасланы на пасяленне ў Сібір. У 1945 годзе вярнуўся ў Польшчу. Навучаўся ў Быдгашчы. У 1955 годзе скончыў Усесаюзны дзяржаўны інстытут кінематаграфіі.

Як рэжысёр дэбютаваў у 1955 годзе. Узнагароджаны прызамі польскага Міністэрства культуры. Намінаваўся на прэмію Оскар. Найбольш вядомы дзякуючы экранізацыям раманаў Генрыка Сянкевіча і Тадэвуша Даленгі-Мастовіча.

У 1980 годзе Гофман быў мастацкім кіраўніком творчага аб’яднання «Задыяк». У рамках гэтага аб’яднання ён пачаў працаваць над новай экранізацыяй рамана, на гэты раз выбраўшы «Знахара» Тадэвуша Даленгі-Мастовіча, галоўны герой якога, лекар, пакутуе ад амнезіі. Фільм «Знахар» (1982) набыў вялікую папулярнасць сярод гледачоў.

У чатырох фільмах выконваў ролі (у 3-х з іх гуляў самога сябе), у двух быў апавядальнікам.

## Абраная фільмаграфія 
[thumb|left|200px|Зорка Ежы Гофмана на Алеі Зорак у [Лодзь|Лодзі.]]
* Гангстары і філантропы, 1963 (з Эдвардам Скужэўскім)
* Закон і кулак, 1964 (з Эдвардам Скужэўскім)
* Пан Валадыёўскі, 1969 (экранізацыя рамана Генрыка Сянкевіча).
* Патоп, 1974 (экранізацыя рамана Сянкевіча).
* Пракажоны, 1976, па рамане Хелены Мнішак
* Знахар, 1982, (экранізацыя рамана Тадэвуша Даленгі-Мастовіча).
* Агнём і мячом (Ogniem i mieczem, 1999).
* Варшаўская бітва 1920 (Bitwa warszawska 1920, 2011).

## Узнагароды 
* Ганаровы грамадзянін Быдгашча (2003).

## Спасылкі 
* KinoExprt.ru
* Filmweb.pl

Катэгорыя:Выпускнікі УДІКа
Катэгорыя:Кінарэжысёры Польшчы
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне гарадоў Польшчы
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Быдгашча
Дом Моцарта (Вена)

thumb|Дом Моцарта ў Вене
**Дом Моцарта** — адзіная кватэра кампазітара ў Вене, якая дайшла да нашых дзён. Размешчана па адрасе Дамгасэ, 5. Кампазітар пражываў тут з 1784 па 1787 год. Яго апартаменты на другім паверсе складаюцца з чатырох пакояў, двух рабочых кабінетаў і кухні. У гэтай кватэры Моцарт жыў даўжэй, чым у любы іншы з больш чым дзесятка кватэр у Вене. У той час кампазітар ужо быў знакаміты, круціўся ў свецкіх колах і атрымліваў мноства запрашэнняў выступіць у лепшых дамах аўстрыйскай сталіцы. Тут жа майстрам былі напісаныя самыя знакамітыя творы, сярод якіх «Вяселле Фігара».

У 2006 годзе ў доме Моцарта была праведзена рэканструкцыя. І зараз музей займае ўсё тры паверхі дома на Дамгасэ, 5. Выстаўка размяшчаецца на плошчы ў 1000 квадратных метраў, на якіх адлюстраваны асаблівы свет Моцарта, яго генія і яго здольнасці тварыць. Экспазіцыю можна агледзець пад гукі мелодый з «Жаніцьбы Фігаро».

## Спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Музеі Вены
Катэгорыя:Славутасці Вены
Катэгорыя:Вольфганг Амадэй Моцарт
Кеды

**Кеды** — спартыўны абутак. Створаныя спачатку толькі для заняткаў спортам, неўзабаве яны сталі паўсядзённым абуткам для многіх людзей. Слова «кеды» паходзіць ад амерыканскай абутковай фірмы "Keds", заснаванай у 1916 годзе. 

## У спорце 
Ні ў якім разе не варта блытаць кеды з красоўкамі. Дзякуючы сваёй удалай форме і матэрыялу, кеды выкарыстоўваюцца людзьмі, якія займаюцца прафесійным спортам. Звычайна пры вырабе гэтай абутку выкарыстоўваюцца эластычныя матэрыялы; падэшва робіцца з вулканізаванай гумы.

## Знакамітыя маркі 
* Converse

Катэгорыя:Абутак
Гарадскі палац Ліхтэнштэйнаў

thumb|left|200px|Уваход у палац

**Гарадскі палац Ліхтэнштэйнаў** () — жылыя будынкі на Банкгасэ, 9 у I. акрузе Венскага ўнутранага горада, адзін з двух палацаў у Вене, якія належаць княжацкай сям'і Ліхтэнштэйн. Палац быў пабудаваны ў перыяд з 1692 па 1705 гг. італьянскім архітэктарам Даменіка Марцінэлі і швейцарскім архітэктарам Габрыэлем дэ Габрыэлі.

## Літаратура
* Reuss, M. & Bellucci, A. (1998). *Antonio Belluccis Gemäldefolge für das Stadtpalais Liechtenstein in Wien*. Studien zur Kunstgeschichte, Bd. 126. Hildesheim: G. Olms. ISBN 3-487-10818-6

Катэгорыя:Гісторыя Ліхтэнштэйна
Катэгорыя:Палацы і замкі Вены
Амаліенбург

**Амаліенбург** ( — замак Амаліі) — палац удавы імператара Іосіфа I Амаліі Вільгельміны насупраць уваходу ў Швейцарскі двор у венскім Гофбургу. Фасад палаца упрыгожаны унікальнымі гадзіннікамі: звычайнымі зверху, і сонечнымі знізу. Будаўніцтва замка было распачата ў 1575 годзе, але ў XVII стагоддзі палац быў істотна перароблены. Менавіта ў гэтым палацы размяшчаліся асабістыя пакоі імператрыцы Лізаветы Баварскай, а падчас правядзення Венскага кангрэса ў гэтым палацы спыняўся рускі цар Аляксандр I.

Катэгорыя:Славутасці Вены
Катэгорыя:Палацы і замкі Вены
Палац Палавічыні

**Палац Палавічыні** (, таксама **палац Фрыс-Палавічыні** (*Palais Fries-Pallavicini*)) — палац у Вене ва ўнутраным горадзе насупраць бібліятэчнага корпуса Гофбурга. Палац пабудаваны ў 1784 годзе па праекце архітэктара Іагана Фердынанда Хетцэндорфа фон Хоэнберга і першапачаткова быў часткай імператарскага манастыра. Здаўна знаходзіцца ў прыватнай уласнасці знатнай італа-аўстрыйскай сям’і Палавічыні. Шырокай публіцы вядомы як месца пражывання героя Орсана Уэлса ў фільме-нуар «Трэці чалавек» (1949). У палацы працуе выстаўка работ Сальвадора Далі.

## Літаратура 
* Вена. 2-е издание, исправленное. Издательство «Вокруг света», 2008

## Спасылкі 
Катэгорыя:Славутасці Вены
Катэгорыя:Палацы і замкі Вены
Катэгорыя:З’явіліся ў 1784 годзе
Катэгорыя:Збудаванні Аўстрыі ў стылі класіцызм
Арсенал (Вена)

**Арсена́л** — комплекс будынкаў ваеннага прызначэння (у мінулым) на паўднёвым усходзе Вены ў трэцім раёне (Ландштрасэ).

Некалькі цагляных будынкаў, размешчаных квадратам, утвараюць комплекс, які знаходзіцца ў паўднёвай частцы кольцавой дарогі Гюртэль. Гэта самая вядомая архітэктурная кампазіцыя ў стылі рамантычнага гістарызму ў Вене. Комплекс створаны ў сярэднявечна-італьянскім і іслама-візантыйскім стылях. Ён захаваны ў сваёй першапачатковай форме, хоць будынкі ва ўнутраным двары былі разабраныя.

Комплекс быў пабудаваны ў перыяд з 1848 па 1856 гады ў часы сакавіцкай рэвалюцыі 1848 года і быў першым з трох комплексаў, якія замянілі старую фартыфікацыйную сістэму Вены. У гады Першай сусветнай вайны выконваў функцыі арсенала і казармаў. У 1945 годзе Арсенал быў моцна пашкоджаны бамбаваннямі, але пасля заканчэння вайны быў адноўлены да першапачатковага стану. У склад комплексу ўваходзіць Венскі ваенна-гістарычны музей.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Вены
Катэгорыя:Славутасці Вены
Катэгорыя:Неавізантыйская архітэктура
Катэгорыя:1850-я ў Еўропе
Палац Ферстэля

**Палац Ферстэля** () — будынак у Вене, ва ўнутраным горадзе, які атрымаў сваю назву ў гонар яго архітэктара Генрыха фон Ферстэля. Адным фасадам выходзіць на плошчу Фрайунг, іншым — на вуліцу Херэнгасэ. Былы будынак Нацыянальнага банка Аўстрыі. На верхнім паверсе палаца да 1860 года размяшчалася біржа. У цяперашні час памяшканні выкарыстоўваюцца для правядзення канцэртаў. У будынку таксама працуе знакамітая венская кавярня «Цэнтраль». У 1975 годзе гандлёвыя галерэі былі перакрыты шкляной дахам і сталі называцца «Фрайунг-Пасаж».

## Літаратура 
* Вена. 2-е издание, исправленное. Издательство «Вокруг света», 2008

## Спасылкі 
Катэгорыя:Славутасці Вены
Катэгорыя:Палацы і замкі Вены
Шварцэнбергплац

thumb|Фантан на Шварцэнбергплац
**Шварцэнбергплац** () — плошча ў Вене. Названая ў гонар аўстрыйскага фельдмаршала Карла Шварцэнберга.

## Славутасці 
* Помнік фельдмаршалу К. Шварцэнбергу
* Фантан «Высокі струмень»
* Помнік савецкім воінам, якія загінулі пры вызваленні Аўстрыі ад фашызму

## Спасылкі 
Катэгорыя:Славутасці Вены
Катэгорыя:Плошчы Вены
Converse

**Converse** — амерыканская гандлёвая марка.

Фірму заснаваў Маркус Мілс Конверс () у 1908 г. Упершыню кеды з’явіліся ў баскетбольных магазінах у 1917 г. Тады яны насілі назву «All-Star». Спачатку кеды не карысталіся папулярнасцю, пакуль знакаміты баскетбаліст Чак Тэйлар не ўзяў удзел у іх рэкламе. Тады ж кеды змянілі сваю назву на «Chuck Taylor All-Stars».

У 2003 г. кампанія «Converse» была куплена карпарацыяй Nike за 305 млн. дал. ЗША.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Вытворцы адзення і абутку ЗША
Катэгорыя:Вытворцы спартыўных тавараў
Венская дзяржаўная опера

thumb|300px|Венская дзяржаўная опера. 1898 год
**Венская дзяржаўная опера** (, да 1918 года *Венская прыдворная опера*) — найбуйнейшы оперны тэатр у Аўстрыі, цэнтр музычнай культуры.

Прыдворная опера ў Вене ўзнікла ў сярэдзіне XVII стагоддзя, спектаклі оперы ішлі ў розных тэатрах. У 1863 г. было распачата будаўніцтва спецыяльнага будынка для Венскай оперы па праекце венскіх архітэктараў Аўгуста Сікарда фон Сікардсбурга і Эдуарда ван дэр Нюля; будынак было завершаны да 1869 г. і адкрыўся 25 мая операй Вольфганга Амадэя Моцарта «Дон Жуан».

У гады акупацыі Вены фашыстамі (з 1938 па 1945) тэатр перажываў заняпад. У 1945 годзе пры бамбардзіроўцы Вены будынак тэатра быў разбураны. Адноўлены будынак было толькі ў 1955 годзе. Тады ж было адноўлена традыцыя штогадовых баляў ў Венскай оперы.

## Кіраўніцтва 
На пасадзе дырэктара Венскай дзяржаўнай оперы чаргаваліся музыканты, рэжысёры і, асабліва ў другой палове XX стагоддзя, прафесійныя адміністратары. Сярод выдатных дырыжораў, якія ўзначальвалі оперу, былі Густаў Малер (1897—1907), Фелікс Вайнгартнер (1908—1911 і 1935—1936), Франц Шальк (1919—1929, прычым да 1924 г. сумесна з Рыхардам Штраўсам), Клеменс Краўс (1929—1934), Карл Бём (1943—1945 і 1954—1956), Герберт фон Караян (1956—1964), Лорын Маазэль (1982—1984). У 1991—1992 гг. дырэктарам оперы быў вядомы спявак Эберхард Вехтэр. З 2002 г. музычным кіраўніком оперы з'яўляецца дырыжор Сэйдзі Адзава.

## Гл. таксама 
* Прыдворная капэла

## Спасылкі
* Афіцыйны сайт
* History of the Opera before Mahler 
* Венская государственная опера: прошлое и настоящее 
* Афіша Венскай оперы - на рускай мове

Катэгорыя:Оперныя тэатры
Катэгорыя:Вена
Сулехаў

**Сулехаў** (, ) — горад у Любушскім ваяводстве, у Зеленагурскім павеце, сядзіба вяскова-гарадской гміны Сулехаў. Уваходзіць у склад Любускага Троймяста. У 1950—1998 горад адміністрацыйна належаў да Зеленагурскага ваяводства.

На 1 студзеня 2019 ў горадзе жыло 16 925 жыхароў.

## Вядомыя асобы 
* Рудзігер фон дэр Гольц (1865—1946) — нямецкі генерал, граф.
* Вольга Такарчук — польская пісьменніца

## Спасылкі
Энеіда навыварат

**«Энеіда навыварат»** — парадыйна-сатырычная паэма; адзін з першых буйных твораў беларускай літаратуры новага часу.

Напісана пасля 1812 і не пазней пач. 1830-х г. Дайшоў толькі ўрывак з паэмы (палавіна 1-й песні, каля 300 радкоў). Першыя датаваныя спісы адносяцца да 1837, першая публікацыя — у пецярбургскім часопісе «Маяк» (1845), больш поўная — у «Смоленском вестнике» (1890). Большасць даследчыкаў лічыць, што паэма нарадзілася на заходняй Смаленшчыне, цесна звязанай з Беларуссю, яе аўтар В. Равінскі. Частка даследчыкаў называе іншага аўтара - Ігната Манькоўскага.

Паэма напісана ў жанры травесціі (гл. бурлеска) і парадзіруе «Энеіду» Вергілія. Прымыкае да шэрагу травесційных «Энеід», якія пачынаючы з XVII ст. ўзнікалі ў многіх еўрапейскіх літаратурах як дэмакратычная рэакцыя на класіцызм. Бліжэйшымі ўзорамі для аўтара «Энеіда навыварат» былі адпаведныя ўкраінскія (І. Катлярэўскага) і рускія (М. Осіпава) творы. У сваіх папярэднікаў ён запазычыў сюжэт (прыгоды легендарнага героя Энея), але стварыў арыгінальны твор, напоўнены рэаліямі беларускага жыцця часоў прыгонніцтва. Траянцаў — спадарожнікаў Энея — аўтар надзяліў рысамі прыгонных сялян, паказаў кемлівасць, працавітасць і жыццелюбівасць народа. Пад выглядам старажытных багоў (Юнона, Эол) і некаторых іншых персанажаў (Дыдона) выводзяцца памешчыкі і іх памагатыя. Аўтар прадэманстраваў дасканалае веданне беларускага фальклору, вялікія выяўленчыя магчымасці беларускай мовы (усходнебеларускія гаворкі). Твор багаты па танальнасці і фарбах. У паказе жыцця аўтар імкнецца да праўдзівасці, хоць гэта яшчэ не рэалізм у поўным сэнсе слова.

«Энеіда навыварат» адыграла вялікую ролю ў станаўленні новай беларускай літаратуры і ўваходзіць у скарбніцу беларускай паэзіі.

## Публікацыі 
* Энеіда навыварат. Тарас на Парнасе: Паэмы. Мн., 1982.

## Літаратура 
* 
* Карский Е. Белорусы. Т. 3, вып. 3. Пт., 1922;
* Лазарук М. Станаўленне беларускай паэмы. Мн., 1968;
* Бас I. Літаратурныя пошукі, знаходкі, даследаванні. Мн., 1969;
* Гісторыя беларускай дакастрычніцкай літаратуры. Т. 2. Мн., 1969;
* Кісялёў Г. Загадка беларускай «Энеіды». Мн., 1971;
* Кісялёў Г. Разыскивается классик… Мн., 1989;
* Кісялёў Г. Слядамі «Энеіды» // Полымя. 1996. № 10;
* Блінава Э. Лінгвістычны аналіз паэмы «Энеіда навыварат» // Роднае слова. — 2005. — № 12. — С. 31-34.

## Спасылкі 
* Хаўстовіч М. «Энеіда навыварат»: спроба рэканструкцыі
* Энеiда навыварат (аудыё)

Катэгорыя:Беларуская літаратура XIX стагоддзя
Катэгорыя:Сатырычныя паэмы
Катэгорыя:Ананімныя творы
Катэгорыя:Літаратурныя творы на беларускай мове
Катэгорыя:Кнігі 1845 года
Спас на Крыві

**Сабор Уваскрэсення Хрыстова на Крыві**, **Храм Спаса-на-Крыві ў Санкт-Пецярбургу** — праваслаўны мемарыяльны аднапрастольны храм у імя Уваскрэсення Хрыстова, збудаваны ў памяць, што на гэтым месцы 1 сакавіка 1881 года ў выніку замаху быў смяротна паранены імператар Аляксандр II (выраз *на крыві* паказвае на кроў цара). Храм быў збудаваны як помнік цару-пакутніку на сродкі, сабраныя па ўсёй Расіі.

Размешчаны ў гістарычным цэнтры Санкт-Пецярбурга на беразе канала Грыбаедава побач з Міхайлаўскім садам і Канюшаннай плошчай, непадалёк ад Марсава поля. Вышыня дзевяцікупальнага храма 81 м, умяшчальнасць да 1600 чалавек. З’яўляецца музеем і помнікам рускай архітэктуры.

Храм быў узведзены па ўказе імператара Аляксандра III у 1883—1907 гадах па сумеснаму праекту архітэктара Альфрэда Парланда і архімандрыта Ігнація (Малышава), які пасля ад будаўніцтва адышоў. Праект выкананы ў «рускім стылі», крыху нагадвае маскоўскі сабор Васіля Блажэннага. Будаўніцтва доўжылася 24 гады. 6 жніўня 1907, у дзень Праабражэння, сабор быў асвячоны.

## Спасылкі 
* Музей Помнік «Спас-на-крыві» 
* Храм-помнік, храм-музей 
* Гісторыя і фатаграфіі Спаса-на-крыві
* Трохмерная мадэль Спаса-на-Крыві на сайце temples.ru

Катэгорыя:Храмы Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Шатровыя храмы
З
Эней

[thumb|250px|[Федэрыка Барочы. Уцёкі Энея з Троі]]
]]
**Эней**( — у антычнай міфалогіі адзін з галоўных абаронцаў Троі, легендарны родапачынальнік рымлян.

Паводле Іліяды, унік смерці ў Траянскай вайне праз умяшанне багоў, бо яму было наканавана працягнуць дынастыю траянскіх цароў і адрадзіць славу траянцаў у іншай зямлі. Гэта версія ў аснове Энеіды Вергілія — асноўная крыніцы міфа пра Энея. Пасля працяглых вандраванняў Эней са спадарожнікамі прыбыў у Італію, дзе дамогся шлюбу з мясцовай царэўнай Лавініяй і заснаваў горад, якому даў яе імя. Ад Энея і яго сына Іула выводзіў сваё паходжанне рымскі патрыцыянскі род Юліяў, да якога належалі Юлій Цэзар і Актавіян Аўгуст.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Удзельнікі Траянскай вайны
Катэгорыя:Траада ў старажытнагрэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Героі рымскіх міфаў
Катэгорыя:Выдуманыя заснавальнікі гарадоў
Катэгорыя:Персанажы «Чароўнай камедыі»
Катэгорыя:Героі старажытнагрэчаскіх міфаў
Чарка

**Ча́рка** — невялікая шклянка ёмістасцю не больш за 50 г. Шырока выкарыстоўваецца для ўжывання моцнаалькагольных напояў.
Галоўнае адрозненне ад кілішку — адсутнасць ножкі.

## Гл. таксама 
* Кілішак
* Шклянка
* Келіх
* Куфель
* Скварка

Катэгорыя:Посуд
Катэгорыя:Руская сістэма мер
Келіх

, 1730-я гады. Паштовая марка Беларусі]]
**Келіх** (ад ням. Kelch) — пасудзіна для віна.

Адрозніваюць келіхі:
* для шампанскага. Ёмістасць — 125—150 г. Канічнай, падоўжанай, цыліндрычнай, грушападобнай і краманчатай формы.
* для сокаў і піва. Ёмістасць — 250—400 г. Цыліндрычнай формы на нізкай ножцы.
* для фруктова-ягадных сокаў, фруктова-ягадных кактэйляў з марожаным або малочных. Ёмістасць — 250—350 г.

Цікава, што класічныя келіхі для салодкага шампанскага вырабляліся па форме і памеру грудзей каралевы Францыі Марыі-Антуанэты, якая была абезгалоўлена ў Парыжы ў 1793 годзе. Гэтыя келіхі адпавядаюць памеру «У» паводле міжнароднай класіфікацыі памераў жаночых бюстаў і аб'ёму ў 200 мл, паводле метрычнай сістэмы. У наш час такія келіхі выкарыстоўваюцца для падачы шампанскага даволі рэдка.

У 1950-я гг. аўстрыец Клаус Іозеф Рыйдэль стварыў розныя тыпы келіхаў для вінаў розных рэгіёнаў Францыі, Аўстрыі, Італіі, тэкілы, аквавіту, вермута, кіршвасеру, грапы і іншых напояў. Вынайдзеныя ім формы выкарыстоўваюцца і ў наш час.

## Гл. таксама 
* Чарка
* Кілішак
* Шклянка
* Куфель

Катэгорыя:Посуд
Шклянка

**Шклянка** — шкляная пасудзіна ў форме, блізкай да цыліндра або ўсечанага конуса, аб'ёмам каля 200—250 мл. Прыдатная для ўжывання як халодных, так і гарачых напояў.

## Глядзіце таксама 
* Чарка
* Кілішак
* Келіх
* Куфель
* Хімічная шклянка

## Спасылкі 
Катэгорыя:Посуд
Ліманад

**Ліманад** — салодкі безалкагольны напой, часцей газаваны. Валодае ахаладжальнай уласцівасцю. Падрыхтоўваецца выключна з пладоў лімона, ёсць памылковае меракаванне, што любы халодны ёсць ліманадам.

## Гісторыя 
У XVII стагоддзі ліманадам называўся напой, які гатаваўся з лімоннага соку і лімоннай настойкі. Адсюль і яго назва — Limonade (Lemon added), што значыць «лімоназаваны».

У 1767 годзе англійскі хімік Джозеф Прыстлі вынайшаў помпу, якая насычала ваду газам, які ўтвараўся пры закісанні піва. Прамысловая вытворчасць такіх помпаў пачаў Якаб Швэп. І таму першай кампаніяй, якая выпусціла ў шырокі продаж газаваныя напоі, была «Schwepp & Co», заснаваная Якабам Швэпам, у далейшым пачала выпускаць воды з фруктовымі і ягаднымі сіропамі. Паколькі натуральныя сіропы каштавалі дорага, то іх сталі замяняць кіслотамі і эсэнцыямі. Першай была выдзелена лімонная кіслата і ліманад стаў ў 1833 годзе лідарам фруктовых газіровак ва ўсім свеце, а «Lemon’s Superior Sparkling Ginger Ale» («Выдатны пеністы лімонавы імбірны эль») — першай зарэгістраванай гандлёвай маркай безалкагольнага напою.

## Гл. таксама 
* Альмдудлер

## Спасылкі 
Катэгорыя:Напоі
Светлата

[frame|right|Тры [тон, колер|тоны ў . Кожны колер мяняецца па значэнні зверху ўніз у роўных ступенях успрымання. У правай калонцы відно рэзкае змяненне ўспрымання колеру.]]
**Светлата** — адна з асноўных характарыстак колеру нараўне з насычанасцю і тонам. Гэта суб'ектыўная яркасць участка выявы, якая аднесена да суб'ектыўнай яркасці паверхні, якая ўспрымаецца чалавекам як белая.

: L=\frac{L_{sec}}{L_w},
дзе L — светлата, L_{sec} — суб'ектыўная яркасць участка, L_w — суб'ектыўная яркасць белага.

Важна адзначыць менавіта адноснасць успрымання. Калі паглядзець на ліст з выявай на паперы пры святле лямпы і пры яркім сонечным святле, колькасць адлюстраванага святла ад участка выявы (яркасць) будзе адрознівацца, аднак адносна самага светлага ўчастка паверхні — незапячатанай белай паперы, успрымаемая светлата будзе адной і той жа.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Колер
Кактэйль

**Кактэ́йль** ( — літаральна «пеўнеў хвост») — напой, які атрымоўваюць пры змешванні некалькіх вадкасцяў. Кактэйлі бываюць алкагольныя, якія ў якасці аднаго з інгрэдыентаў змяшчаюць алкагольныя напоі, і безалкагольныя.

Алкагольныя кактэйлі звычайна робяць на аснове джына, віскі ці рома, апошнім часам набіраюць папулярнасць кактэйлі на аснове гарэлкі і тэкілы. Акрамя гэтага ў якасці інгрэдыентаў выкарыстоўваюць розныя лікёры, мёд, малако і іншыя напоі.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Напоі