open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Шамбрэ

**Шамбрэ** — тканіна з аднатоннай асновай і заўсёды белым утком. Аснова складаецца з дзвюх паралельных нітак, а ўток — з адзіночных. Робіцца звычайна баваўнянай з палатняным перапляценнем.

Шамбрэ дрэнна схоплівае фарбу, таму рацыянальна рабіць акцэнт менавіта на натуральныя і някідкія тоны: адценні сіняга, фіялетавага, шэрага, карычневага, пастэль, што выдатна падыходзіць для вырабаў у стылі casual. Часта ўтковая нітка бярэцца белага колеру, што надае тканіне знешняе падабенства з дэнімам.

У варыянце пад назвай оксфард пража ва ўтку грубейшая, але ў той жа час мякчэйшая за пражу ў аснове, а выбар колеру больш свабодны. Оксфард, у сваю чаргу, з’яўляецца мадэллю для тканіны **pinpoint**, які з’яўляецца больш тонкім варыянтам.

## Выкарыстанне 
Сусветную вядомасць тканіна набыла з-за выкарыстання яе ў якасці ўніформы і паўсядзённага адзення «сініх каўнераў».

Гэтыя тканіны часта выкарыстоўваюцца для кашуль, а таксама спадніц, сукенак і нагавіц любой даўжыні, дзіцячага адзення, пасцельнай бялізны і іншае.

## Спасылкі 
* Ткань шамбре

Катэгорыя:Баваўняныя тканіны
Hyalophora gloveri

**Hyalophora gloveri** — від молей сямейства . Упершыню від быў апісаны  у 1872 годзе.

## Апісанне 
Часам лічыцца падвідам .

Размах крылаў каля 100&nbsp;мм.

Лічынкі харчуюцца , , відамі роду  і інш.

## Арэал 
Ён сустракаецца ў штатах Скалістых гор, заходніх частках поўначы Вялікіх раўнін і правінцыях канадскіх прэрый, на паўночным захадзе да цэнтральнай Альберты. Сустракаецца таксама на поўначы Мексікі.

## Падвіды 
* *Hyalophora gloveri gloveri*
* *Hyalophora gloveri nokomis*

## Спасылкі 
* 
* Fauske, Gerald M. (April 12, 2002). «*Hyalophora gloveri* (Strecker 1872)» . *Moths of North Dakota*. Retrieved November 11, 2018.

Катэгорыя:Паўлінавочкі
Кальмук

**Кальмук** (, ) — шчыльная баваўняная тканіна, варсаваная з абодвух бакоў.

Выткана саржавым або атласным перапляценнем, звычайна з *падвойным* утком, або як падвойная тканіна з пераплётнай асновай.

Правы бок тканіны  так, каб ворс закрываў пляценне. Тканіна вырабляецца аднакаляровай або з прынтам, мае мяккую пухнатую паверхню, вельмі добра паглынае і цеплаізалюе.

## Выкарыстанне 
З кальмука робяць коўдры, ахоўныя чахлы і наматраснікі, часткі нацыянальных касцюмаў, тканіны тэхнічнага прызначэння, зімовую спецыяльную вопратку, халаты і інш.

Паводле некаторых (неабгрунтаваных) сцвярджэнняў, назва кальмук павінна паходзіць ад мангольскіх калмыкаў, якія, як мяркуецца, прывезлі гэтыя тканіны ў Цэнтральную Еўропу ў якасці покрываў для конскіх сёдлаў у сярэднявеччы.

## Літаратура 
* Talavášek: *Tkalcovská poudska*, SNTL Prague 1980, p. 143

Катэгорыя:Баваўняныя тканіны
Андрэй Стэфановіч

**Андрэй Стэфановіч** (нар. , Мінск) — беларускі перакладчык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1981 годзе ў Мінску. Паводле адукацыі архітэктар. Паэтычным перакладам заняўся для таго, каб мець магчымасць чытаць сусветную паэзію па-беларуску. Жыве і працуе ў Лондане. Перакладае з англійскай, французскай і нямецкай. Верш Мілана Ракіча — першы пераклад з сербскай.

## Пераклады 
* Гіём Апалінэр «Мы развіталіся з цэлай эпохай….» Вершы.
* Джон Кітс
* Эмі Лоўэл
* Фэрнанду Пэсоа «Партугальскае мора». Вершы.
* Мілан Ракіч
* Вальтэр Скот «Шэры манах»
* Юльян Тувім
* Сара Тысдэйл «Мая любоў — без міру….» Вершы.

## Спасылкі 
* Пераклады на Прайдзісвеце

Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з нямецкай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з сербскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з французскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Oniscidae

**Oniscidae** — сямейства ракападобных, якое ўключае сярод іншых і такі распаўсюджаны від як .

## Таксанамія 
Гэта сямейства ўключае шэсць родаў: , , , ,  і , паводле іншых крыніц яно ўключае яшчэ 8 родаў — , , , , , ,  і .

## Літаратура 
* «Oniscidae». Integrated Taxonomic Information System.
* Helmut Schmalfuss (2003). «World catalog of terrestrial isopods (Isopoda: Oniscidea) — revised and updated version». Stuttgarter Beiträge zur Naturkunde, Serie A 654: 341 pp.

Катэгорыя:Ракападобныя
Катэгорыя:Сямействы жывёл
Рэпетытарства

**Рэпетытар** (ад  «той, хто паўтарае») — выкладчык, які дае прыватныя ўрокі дома або дыстанцыйна. Можа праводзіць як індывідуальныя, так і групавыя заняткі па розных дысцыплінах.

## Гісторыя ў Расіі 
У кадэцкім і пажскім карпусах і некаторых іншых закрытых навучальных установах дарэвалюцыйнай Расіі рэпетытарам называўся настаўнік, пад кіраўніцтвам якога навучэнцы выконвалі хатнія заданні.

## Сучаснае значэнне 
У сучаснай Расеі паслугамі рэпетытараў часцей за ўсё карыстаюцца абітурыенты падчас падрыхтоўкі да ўступных іспытаў у ВНУ і студэнты для павышэння ўзроўню валодання прадметам. Шырока паслугі рэпетытараў распаўсюджаныя сярод жадаючых вывучыць замежныя мовы. Індывідуальны падыход да вучня ў дадзеным выпадку дапамагае падабраць больш эфектыўную праграму авалодання мовай. Шырока распаўсюджаны метад навучання замежным мовам онлайн (з дапамогай відэатэлефаніі), гэты спосаб эканоміць час вучня і выкладчыка. Заняткі па інтэрнэце падыходзяць для пастаноўкі вымаўлення і гутарковай мовы з носьбітам вывучаемай мовы.

## Распаўсюджванне паслуг рэпетытараў 
Важкі ўклад у распаўсюджванне рэпетытарскіх паслуг у Расіі і краінах СНД ўносіць Інтэрнэт. Цяпер існуе даволі вялікая колькасць кампаній, якія прапануюць дапамогу рэпетытарам па прасоўванні іх паслуг у сеткі. На сайтах такіх кампаній рэпетытары могуць зарэгістравацца, стварыць уласную анкету і размясціць інфармацыю аб выглядзе аказваемых паслуг, сваім вопыце і дасягненнях. Найбольшае распаўсюджванне падобныя паслугі атрымалі ў Маскве і Санкт-Пецярбургу, аднак існуе і мноства рэгіянальных падраздзяленняў.

Катэгорыя:Адукацыя
Фёдар Рыгоравіч Кітуновіч

**Фёдар Рыгоравіч Кітуновіч** (нар. , в. Агароднікі, цяпер Слуцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі педагог. Кандыдат педагагічных навук (1954), прафесар (1978). Заслужаны настаўнік Беларускай ССР (1982).

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў вёсцы Агароднікі.

У 1932 г. закончыў сямігодку ў Слуцку, потым Слуцкі педагагічны тэхнікум. У 1932—1938 гг. настаўнічаў на Гомельшчыне. У 1938 г. паступіў у Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, які закончыў у 1947 г. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

З 1954 года працуе ў БДПУ імя М. Танка, прафесар кафедры інфарматыкі і асноў электронікі.

Аўтар дапаможнікаў аб выкарыстанні тэхнічных сродкаў навучання, ЭВМ і праграміраванага навучання пры выкладанні фізікі і электратэхнікі.

## Выбраная бібліяграфія 
* Электратэхніка: Падручнік для студэнтаў педагагічных навучальных устаноў. — Мн., 1997.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слуцкім раёне
Катэгорыя:Кандыдаты педагагічных навук
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Валянціна Мінаўна Бігеза

**Валянціна Мінаўна Бігеза** (, Слуцк —  ) — беларускі літаратуразнаўца. Кандыдат філалагічных навук (1983).

## Біяграфічныя звесткі 
Нарадзілася ў 1944 годзе ў Слуцку. У 1966 годзе закончыла Мінскі педагагічны інстытут, працавала ў бібліятэцы гэтага ж інстытута. З 1977 г. працуе ў Беларускім універсітэце культуры, дацэнт кафедры менеджменту інфармацыйна-дакументнай сферы. Памерла ў 2023 годзе.

## Навукова-даследчыцкая дзейнасць 
Займаецца даследаваннем развіцця беларускай дзіцячай літаратуры, беларускай навучальнай кнігі, пытаннямі сучаснага недзяржаўнага кнігавыдання для дзяцей у Беларусі.

## Выбраная бібліяграфія 
* Бібліятэкі і музеі ў сістэме інавацыйнай дзейнасці / В. Бігеза, Н. Клімянкова // Бібліятэчны свет. — 2010. — № 1.

## Літаратура 
* Бігеза Валянціна Мінаўна // Памяць: Слуцкі раён. Слуцк: у 2 кн. — Мінск, 2001. — Кн. 2. — С. 442.

Катэгорыя:Кандыдаты філалагічных навук
Спіс універсітэтаў штата Нью-Ёрк

У штаце Нью-Ёрк (ЗША) дзейнічаюць дзяржаўныя і прыватныя ўніверсітэты.

## Дзяржаўныя 
* Бінгемтанскі ўніверсітэт
* Буфалаўскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Буфалаўскі ўніверсітэт
* Нью-Ёркскі гарадскі ўніверсітэт
* Нью-Ёркскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Нью-Ёркскі дзяржаўны ўніверсітэт у Анеонце
* Нью-Ёркскі дзяржаўны ўніверсітэт у Асвіга
* Нью-Ёркскі дзяржаўны ўніверсітэт у Брокпарце
* Нью-Ёркскі дзяржаўны ўніверсітэт у Нью-Палце
* Нью-Ёркскі дзяржаўны ўніверсітэт у Олд-Вестберы
* Нью-Ёркскі дзяржаўны ўніверсітэт у Платсберзе
* Нью-Ёркскі дзяржаўны ўніверсітэт у Фрыдоніі
* Олбаніўскі ўніверсітэт
* Стоні-Брукскі ўніверсітэт

## Прыватныя 
* Адэльфійскі ўніверсітэт
* Альфрэдаўскі ўніверсітэт
* Д’Ювільскі ўніверсітэт
* Дэменскі ўніверсітэт
* Іонаўскі ўніверсітэт
* Калумбійскі ўніверсітэт
* Карнельскі ўніверсітэт
* Кларксанскі ўніверсітэт
* Лонг-Айлендскі ўніверсітэт
* Малояўскі ўніверсітэт
* Медалеўскі ўніверсітэт
* Ніягарскі ўніверсітэт
* Нью-Ёркскі дамініканскі ўніверсітэт
* Нью-Ёркскі ўніверсітэт
* Пэйсаўскі ўніверсітэт
* Ракфелераўскі ўніверсітэт
* Рочэстэрскі ўніверсітэт
* Сіракузскі ўніверсітэт
* Універсітэт Альянсу
* Універсітэт Ешыва
* Універсітэт Святога Банавентуры
* Універсітэт Святога Іосіфа
* Універсітэт Святога Лаўрэнція
* Універсітэт Святога Яна
* Універсітэт Святога Яна Рыбака
* Універсітэт Туро
* Фордхэмскі ўніверсітэт
* Хофстраўскі ўніверсітэт
* Ютыкаўскі ўніверсітэт

Нью-Ёрк
Нью-Ёркскі дзяржаўны ўніверсітэт

**Нью-Ёркскі дзяржаўны ўніверсітэт** () — канфедэратыўны ўніверсітэт, які аб'ядноўвае ў адзіную сістэму дзяржаўныя і муніцыпальныя вышэйшыя навучальныя ўстановы штата Нью-Ёрк, ЗША.

Універсітэт узначальвае рэктар. У сістэме Нью-Ёркскага дзяржаўнага ўніверсітэта працуе каля 90 тысяч выкладчыкаў, прапануецца каля 7,5 тысяч праграм вышэйшай адукацыі, а гадавы бюджэт Нью-Ёркскага дзяржаўнага ўніверсітэта складае каля 11 мільярдаў долараў ЗША.

Нью-Ёркскі дзяржаўны ўніверсітэт уключае мноства інстытутаў і каледжаў, сярод якіх: у Олбані (1844), Бінгемтане (1946), Буфала (1846) і Стоні-Бруку (1957). Адміністрацыйныя офісы ўніверсітэта знаходзяцца ў сталіцы штата Нью-Ёрк — горадзе Олбані, а спадарожныя офісы знаходзяцца на Манхэтэне (Нью-Ёрк) і ў Вашынгтоне (акруга Калумбія). Буйнейшым кампусам Нью-Ёркскага дзяржаўнага ўніверсітэта з'яўляецца Універсітэт Буфала, які таксама мае найбольшыя фінансавыя і даследчыя рэсурсы.

Нью-Ёркскі дзяржаўны ўніверсітэт быў заснаваны ў 1948 годзе губернатарам штата Томасам Э. Дзьюі ў выніку заканадаўчай рэалізацыі рэкамендацый Часовай камісіі па неабходнасці стварэння дзяржаўнага ўніверсітэта. Старшынёй камісіі быў Оўэн Д. Янг, у той час — прэзідэнт кампаніі General Electric. Сістэма была значна пашырана падчас адміністрацыі губернатара Нэльсана Ракфелера, які асабіста зацікавіўся праектаваннем і будаўніцтвам новых аб'ектаў Нью-Ёркскага дзяржаўнага ўніверсітэта па ўсім штаце.

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Нью-Ёрк

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты штата Нью-Ёрк
Цвікля

**Цвікля** — у шавецкай справе трохкутны або  кавалак тканіны, устаўлены ў шво, каб дадаць шырыню або паменшыць нагрузку на разрыў. Цвіклі выкарыстоўваліся на плячах, падпахах і падолах традыцыйных кашуль і , зробленых з прамавугольных кавалкаў лёну, каб сфармаваць больш складаны сілуэт.

Цвіклі выкарыстоўваюцца ў вытворчасці сучасных  і калготак для дадання шырыні ў пахвінным шве. Як і ў выпадку з іншай сінтэтычнай бялізнай, гэтыя цвіклі часта вырабляюцца з вільгацепранікальных і паветрапранікальных тканін, такіх як бавоўна, каб зрабіць тканіну ў вобласці геніталій больш камфортнай для скуры.

Значэнне цвіклі пашырылася за рамкі тканіны, у агульным абазначаючы дадатковы ўчастак злучальнага матэрыялу, які забяспечвае структурную падтрымку. Напрыклад, металічныя ўстаўкі выкарыстоўваюцца ў рамах веласіпедаў для дадання трываласці і калянасці. Цвіклі могуць выкарыстоўвацца ў  і іншых формах упакоўкі, каб упакоўка магла стаяць. , звычайна трохкутныя ці трапецападобныя, часта выкарыстоўваюцца для злучэння металічных дэталяў і іх можна ўбачыць у многіх канструкцыях з металічнымі каркасамі.

Катэгорыя:Дэталі адзення
Катэгорыя:Кравецтва
Гарачыня ў Еўропе (2023)

У 2023 годзе Еўропу ахапіла гарачыня. Прыродная анамалія звязана са змяненнем клімату.

## Храналогія 
1 студзеня ў васьмі краінах (Ліхтэнштэйн, Чэхія, Польшча, Нідэрланды, Беларусь, Літва, Данія і Латвія) быў зафіксаваны самы цёплы студзеньскі дзень у гісторыі.

Вясна таксама была анамальна цёплай. Іспанія перажыла самы гарачы красавік за ўсю гісторыю, ад чаго моцна пацярпела сельская гаспадарка краіны.

Да 1 чэрвеня ў 26 дэпартаментах Францыі аб’яўлены чырвоны ўзровень небяспекі, яшчэ ў 50 — аражваны, у 24 — жоўты.

10 чэрвеня стаў самым гарачым днём у годзе для Вялікабрытаніі, калі тэмпература ў Лондане дасягала 30&nbsp;°C (86&nbsp;°F). У цэлым у 2023 годзе быў самы гарачы чэрвень у краіне з пачатку вядзення ўліку ў 1884 годзе з сярэднямесячнай тэмпературай 15.8&nbsp;°C (60,4&nbsp;°F), перавышаючы папярэдні максімум, зарэгістраваны ў 1940 і 1976 гадах, на 0,9&nbsp;°C.

18 чэрвеня ў Аўстрыі фіксавалася тэмпература вышэй за 30.0&nbsp;°C (86,0&nbsp;°F), упершыню з 1990 года.

У гэты ж перыд на тэрыторыі Славеніі зафіксавалі тэмпературу ў 31.0&nbsp;°C (87,8&nbsp;°F) і 33.0&nbsp;°C (91,4&nbsp;°F). У асобных месцах паведамлялася пра 35.5&nbsp;°C (95,9&nbsp;°F).

У Харватыі да 13 ліпеня тэмпература дасягнула 40&nbsp;°C (104&nbsp;°F), у той жа дзень у Нарвегіі — 28,8&nbsp;°C (83,8&nbsp;°F), 14 ліпеня ў Грэцыі — 44,2&nbsp;°C (111,6&nbsp;°F). Тым часам на востраве Кіпр тэмпература наблізілася да адзнакі ў 45&nbsp;°C (113&nbsp;°F). На большай частцы тэрыторыі Італіі паведамлялася пра 40&nbsp;°C (104&nbsp;°F). Да сярэдзіны ліпеня на Сіцыліі і Сардзініі, паводле ацэнак, мела месца тэмпература ў 48&nbsp;°C (118&nbsp;°F).

На тэрыторыі Грэцыі з 20 па 23 ліпеня фіксавалася адзнакі ад 40&nbsp;°C (104&nbsp;°F) да 46,4&nbsp;°C (115,5&nbsp;°F).

У сярэдзіне жніўня над большай часткай Еўропы сфармаваўся цеплавы купал з тэмператур, якія значна перавышалі кліматычную норму. 24 жніўня была зафіксавана рэкордная тэмпература ў Мілане (33&nbsp;°C), у некаторых іншых гарадах Ламбардыі тэмпература ў гэты дзень перавысіла 40 °.

У пачатку верасня над Заходняй Еўропай сфармаваўся новы цеплавы купал, які вызначаў сухое надвор’е з тэмпературамі на 5-10&nbsp;°C вышэй за кліматычную норму. 9 верасня большасць метэастанцый Англіі і Уэльса, уключаючы Лондан, зафіксавалі тэмпературы больш за 30&nbsp;°C. У другой палове верасня цеплавы купал перамясціўся ва Усходнюю Еўропу.

## Ахвяры 
На тэрыторыі Германіі, як заявіў Інстытут Роберта Коха, у перыяд з 10 красавіка па 9 ліпеня зафіксавана не менш за 830 смерцяў, звязаных з анамаліяй.

## Уплыў 
Наступствы гарачыні сталі асноўнай прычынай пачатку засухі ў Еўропе.

У ліпені анамалія выклікала шматлікія лясныя пажары ў Грэцыі.

## Гл. таксама 
* Гарачыня ў Еўропе (2022)

## Заўвагі 
Катэгорыя:Анамальная гарачыня 2023 года
Катэгорыя:2023 год у Еўропе
Палескі сцяг

**Палескі сцяг** ці **сцяг палешукоў** — сцяг жыхароў Палесся, што жывуць у Беларусі на Берасцейшчыне.

## Гісторыя 
З’явіўся ўпершыню як сімвал культурнага згуртавання Палессе прыкладна ў 1990 годзе. Аўтар дакладна невядомы, па нейкіх меркаваннях гэта Мікалай Шэляговіч — адзіны кіраўнік згуртавання.

Згуртаванне з нейкім часам перайшло на назву Яцьвезь і дыскрыдытавала палескае насельніцтва назвай «маладыя яцвягі». Таму ў некаторых крыніцах узгадваецца як сцяг «младаятвягаў».

## Тлумачэнне колераў 
Сцяг складаецца з трох колераў зверху ўніз: сіні, жоўты, зялёны.

* Версія 1: Сіні азначае неба, жоўты — урадлівае поле, а зялёны — багатыя лясы і балоты.
* Версія 2: Дзве верхнія паласы сімвалізуюць украінскі сцяг, а самы ніжні ў гонар бульбаўцаў — атрады ровенскіх партызанаў на чале з Тарасам Бараўцом пад псеўданімам Тарас Бульба.

## Гл. таксама 
* Заходнепалескі рух

## Спасылкі 
* Флаги этнических групп Беларуси 

Катэгорыя:Сцягі Беларусі
Катэгорыя:Палессе
Мілан Ракіч

**Мілан Ракіч** (; , Бялград — , Заграб) — сербскі паэт і дыпламат; акадэмік Сербскай акадэміі навук і мастацтваў (1934).

## Біяграфічныя звесткі 
Нарадзіўся ў Бялградзе ў 1876 годзе ў сям’і міністра фінансаў Міты Ракіча (дзедам паэта па матчынай лініі быў Мілан Мілічавіч, пісьменнік і навуковец), там жа скончыў пачатковую і сярэднюю школу. Пасля вывучаў у Сарбоне права (1898—1901), па заканчэнні універсітэта адразу паступіў на дыпламатычную службу, дзе працаваў да самае смерці. Памёр у 1938 годзе ў Заграбе.

## Творчасць 
У 1902 годзе надрукаваў першыя вершы ў «Сербскім літаратурным весніку», а ў 1903 годзе выдаў зборнік «Вершы» (перавыдаваўся пасля ў 1924 і 1936 гадах), які зрабіўся першай кнігай сербскага мадэрнізму. Другая кніга пад назвай «Новыя вершы» выйшла ў 1912 годзе — праз высокую патрабавальнасць да сваіх твораў аўтар не надрукаваў больш нічога, апроч гэтых кніг. Нягледзячы на тое, што паэтычная спадчына Мілана Ракіча складаецца з 64 вершаў, паэт лічыцца адным з класікаў нацыянальнай літаратуры і пачынальнікам не толькі сербскага мадэрнізму, але і ўсёй сербскай літаратуры ХХ ст. Даследчыкі творчасці паэта гавораць пра ўплыў на яе парнаскай школы і французскага сімвалізму (асабліва блізкай яму была паэзія Шарля Бадлера), пра матывы трагічнай і гордай любові да Радзімы (цыкл вершаў, прысвечаных Косаваму полю). Адна з важных тэмаў яго творчасці — смерць, пра якую ён пісаў у скептычным і часам іранічным тоне.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* prajdzisvet.org

Катэгорыя:Пісьменнікі Сербіі
Леанід Мікалаевіч Ракаў

**Леанід Мікалаевіч Ракаў** (пры нараджэнні Ілья Рыгоравіч Ратгаўз; ; , Менск — , Масква) — савецкі і расійскі мастак-жывапісец, графік, плакатыст. Член Саюза мастакоў СССР (1966).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Мінску ў 1930 годзе. У час нацысцкай акупацыі трапіў у Мінскае гета, у 1942 годзе застаўся без бацькоў і быў адпраўлены ў дзіцячы дом. У 1944 годзе сагнаны ў Германію, дзе адпрацаваў у сталяра да вызвалення англічанамі ў красавіку 1944 года. У 1946 годзе вярнуўся ў СССР. Вучыўся ў Маскоўскай мастацкай школе і Маскоўскім Вышэйшым мастацка-прамысловым вучылішчы імя Строганава.

З 1966 года ўдзельнічаў ва ўсесаюзных, расійскіх і міжнародных выставах і біенале. Узнагароджаны дыпломамі і граматамі, Сярэбраным медалём Расійскай Акадэміі Мастацтваў (1970). Праектаваў аб’екты асяроддзя і інтэр’еры ў Маскве, Санкт-Пецярбургу, Сочы, Сімферопалі, Туле. З сярэдзіны 1960-х гадоў займаўся агітацыйна-масавым мастацтвам, ствараў плакаты, прысвечаныя сусветнай і ўнутранай палітыцы. Творчасць Леаніда Ракава ўключае таксама выставачныя, цыркавыя, сацыяльныя плакаты.

Памёр у 2022 годзе. Пахаваны ў Маскве на Ваганькаўскіх могілках.

Тыражныя і арыгінальныя плакаты Л. М. Ракава знаходзяцца ў Дзяржаўным музеі гісторыі расійскай літаратуры і інш.

## Спасылкі 
* Трамвай искусств
* https://youtube.com/watch?v=aJB5HlES-0s
* https://youtube.com/watch?v=RMbCc02kX6s

Катэгорыя:Мастакі-плакатысты
Катэгорыя:Члены Саюза мастакоў СССР
ЖФК Легенда

**«Легенда»** () — былы ўкраінскі жаночы футбольны клуб з горада Чарнігаў. Каманда была створана ў 1987 годзе.

## Дасягненні 
### Чэмпіянат Украіны 
*  Чэмпіён (6): 2000, 2001, 2002, 2005, 2009, 2010
*  Срэбраны прызёр (10): 1997, 1998, 1999, 2003, 2004, 2006, 2008, 2011, 2013, 2015
*  Бронзавы прызёр (6): 1992, 2007, 2014, 2016, 2017, 2017/18

### Кубак Украіны 
*  Уладальнік (4): 2001, 2002, 2005, 2009
*  Фіналіст (14): 1998, 1999, 2003, 2004, 2006, 2007, 2008, 2010, 2011, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017/18

## Легіянеры 
*  Ліяна Бачкоўская (2013—2015)
*  Вікторыя Крылова (2002—2010, 2012)
*  Таццяна Шрамок (2011)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Волощук О. М. «Легенда» молодости нашей : [рос.]. — Чернигов : Десна Полиграф, 2020. — 416 с. — 250 екз. — ISBN 978-617-7833-49-8.

## Спасылкі 
* Легенда-ШВСМ (Чернигов)
Алег Юр’евіч Цокаў

**Алег Юр’евіч Цокаў** (; ) — расійскі военачальнік, генерал-лейтэнант (2023). Герой Расійскай Федэрацыі (пасмяротна, 2023).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 23 верасня 1971 года ў сям’і ваеннага і настаўніцы. Змяніў 11 школ, перш чым атрымаў атэстат аб сярэдняй адукацыі.

Скончыў Ташкенцкае вышэйшае агульнавайсковае каманднае вучылішча (1994), Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзэ (2000).

Пасля заканчэння вучылішча праходзіў службу ў Сібірскай ваеннай акрузе камандзірам узвода, роты. Удзельнічаў у першай чачэнскай вайне.

З 2000 па 2004 год камандзір 2-га мсб 74-й амсбр, маёр, падпалкоўнік (Юрга). Удзельнічаў у другой чачэнскай вайне.

З 2004 года — намеснік камандзіра 74-й асобнай гвардзейскай мотастралковай Звянігарадска-Берлінскай ордэнаў Кутузава і Суворава брыгады.

З 2006 года — камандзір 228-га мотастралковага Севастопальскага ордэна Аляксандра Неўскага палка.

З 2011 па 2014 год намеснік камандзіра 33-й асобнай мотастралковай брыгады 49-й арміі Паўднёвай ваеннай акругі (Майкоп).

З 2014 па 2015 год — камандзір 810-й асобнай гвардзейскай ордэна Жукава брыгады марской пяхоты імя 60-годдзя ўтварэння СССР.

З 2015 па 2018 год — камандзір 205-й асобнай мотастралковай брыгады (Будзёнаўск).

З 2018 па 2019 год — намеснік камандуючага 49-й агульнавайсковой арміі Паўднёвай ваеннай акругі (Стаўрапаль).

З верасня 2019 па чэрвень 2021 года — слухач Ваеннай акадэміі Генеральнага штаба Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі (факультэт нацыянальнай бяспекі і абароны дзяржавы).

З 24 лютага 2022 года ўдзельнічае ў вайне з Украінай. Быў датычны да нанясення ракетных удараў па гарадах Украіны. З жніўня 2022 года — камандзір 144-й гвардзейскай мотастралковай Ельнінскай Чырванасцяжнай, ордэна Суворава дывізіі (Смаленск).

Загінуў у ліпені 2023 года на пасадзе намесніка камандуючага Паўднёвай ваеннай акругай у выніку ўдару па запасным камандным пункце 58-й арміі ў Бэрдзянску 11 ліпеня 2023 года.

Пахаваны ў г. Майкоп.

## Санкцыі 
13 снежня 2022 года з-за ўварвання Расіі ва Украіну трапіў пад санкцыі Вялікабрытаніі і Новай Зеландыі як датычны да ракетных удараў па ўкраінскіх гарадах. Раней, 19 кастрычніка быў унесены ў санкцыйны спіс Украіны.

25 лютага 2023 года ўнесены ў санкцыйны спіс усіх краін Еўрасаюза за «удзел у Расійскай агрэсіўнай вайне супраць Украіны».

## Сям’я 
Жанаты, выхоўваў сына і дачку.

## Узнагароды 
* Ордэн Жукава;
* Ордэн «За ваенныя заслугі»;
* Медаль «За ўмацаванне баявой садружнасці»;
* Медаль «За ўдзел у ваенным парадзе ў Дзень Перамогі»;
* Медаль За адзнаку ў службе ў сухапутных войсках;
* Медаль Стратэгічнае камандна-штабное вучэнне «Каўказ-2012»;
* Медаль «За вяртанне Крыма»
* Заслужаны ваенны спецыяліст Расійскай Федэрацыі.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Алег Юр’евіч Цокаў. Камандзір Севастопальскага мотастралковага палка ў Чачні.
* «Сірыйская» 810 асобная брыгада марской пяхоты
* ЛЮБІЦЬ, АБАРАНЯЦЬ, АХВЯРАВАЦЬ

Катэгорыя:Удзельнікі ваеннай аперацыі Расіі ў Сірыі
Катэгорыя:Удзельнікі Другой чачэнскай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Першай чачэнскай вайны
Катэгорыя:Заслужаныя ваенныя спецыялісты Расійскай Федэрацыі
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі
Cratoplastis

**Cratoplastis** — род молей сямейства . Род быў апісаны Фельдэрам у 1874 годзе.

## Віды 
*  (Бразілія)
*  (Бразілія)
*  (Цэнтральная і Паўднёвая Амерыка)
*  (Сурынам)

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Матылі
Бібліятэка БДПУ імя Максіма Танка

**Бібліятэка БДПУ імя Максіма Танка** — бібліятэка Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя Максіма Танка.

Фонд бібліятэкі складае звыш 700 000 экзэмпляраў, сярод якіх навучальная, навуковая, мастацкая, даведкавая літаратура на беларускай, рускай і замежных мовах. Фонд складаюць перыядычныя, інфармацыйныя, электронныя выданні, дысертацыі і аўтарэфераты дысертацый і інш.

У бібліятэцы маецца фонд рэдкіх кніг XVIII, XIX і пачатку XX стагоддзяў. Да паслуг карыстальнікаў прадстаўлена 6 абанементаў, 6 чытальных залаў і 25 бібліятэк кафедраў (кабінетаў) на 515 пасадачных месц. Даведкава-пошукавы апарат прадстаўлены традыцыйнымі каталогамі, картатэкамі і электронным каталогам (11 БД, з іх 5 паўнатэкставыя). З 1 кастрычніка 2014 года функцыянуе Рэпазітарый БДПУ.

Штогод бібліятэка абслугоўвае звыш 11 000 карыстальнікаў, выдаючы звыш 900 000 экз.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:БДПУ імя Максіма Танка
Катэгорыя:Бібліятэкі Мінска
Аляксей Барысавіч Мурадаў

**Аляксей Барысавіч Мурадаў** (, нар. 2 чэрвеня 1963, Масква, РСФСР, СССР) — расійскі рэжысёр тэатра і кіно, сцэнарыст і прадзюсер.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў армянскай сям’і.

У 1985 годзе скончыў факультэт тэатральнай рэжысуры Маскоўскага дзяржаўнага інстытута культуры (майстэрня П. Г. Папова і Г. А. Калашнікавай).

У 2014 годзе Аляксей Мурадаў атрымаў кваліфікацыю «Прадзюсар кіно і тэлебачання» ў гуманітарным інстытуце тэлебачання і радыёвяшчання імя М. А. Літоўчына.

З 23 снежня 2016 года загадвае кафедрай кінамастацтва факультэта медыякамунікацый і аўдыёвізуальных мастацтваў Маскоўскага дзяржаўнага інстытута культуры.

У 2017 годзе дэбютаваў у тэатры ў якасці рэжысёра-пастаноўшчыка ў спектаклі «Лаўка» па аднайменнай п’есе Аляксандра Гельмана на сцэне Маскоўскага тэатра-студыі пад кіраўніцтвам Алега Табакова.

Аўтар, прадзюсар і рэжысёр звыш 20 дакументальных, мастацкіх фільмаў і тэлепраграм, у тым ліку «Загадкі Сталіна» (прэмія «ТЭФІ» за лепшы тэлевізійнай Дакументальны фільм года), «Канон» (гран-пры часопіса «ТВ парк»), «Да берагоў свету» (вялікі залаты медаль на фестывалі дакументальных фільмаў, Flers, Францыя), цыкл дакументальных фільмаў Ралана Быкава «Расія. Усё XX стагоддзе» і шмат іншых.

Аўтар і рэжысёр шэрагу рэкламных і музычных кліпаў.

Член Саюза кінематаграфістаў Расійскай Федэрацыі, Гільдыі кінарэжысёраў Расіі, Еўрапейскай кінаакадэміі.

## Творчасць 
### Працы ў тэатры 
#### Маскоўскі тэатр-студыя пад кіраўніцтвам Алега Табакова 
##### Рэжысёр 
* 2017 — «Лаўка» па аднайменнай п’есе Аляксандра Гельмана (рэжысёрскі дэбют Аляксея Мурадава на тэатральнай сцэне; прэм’ера-14 сакавіка 2017 года).

### Фільмаграфія 
#### Рэжысёр 
*  — «Змей»
*  — «Праўда пра шчэлпах»
*  — «Чалавек вайны»
*  — «Чарвяк»
*  — «Начныя сёстры»
*  — «Двойчы ў адну раку»
*  — «Двое пад дажджом»
*  — «Цячэ рака Волга»
*  — «Тульскі Токараў»
*  — «Каця. Працяг»
*  — «Жукаў»
*  — «Знішчальнікі»
*  — «Уласік. Цень Сталіна»
*  — «Апастасія»
*  — «Снайпер. Афіцэр СМЕРШ»
*  — «Той, хто чытае думкі (Менталіст)»
*  — «Чарнобыль»

#### Сцэнарыст 
*  — «Змей»
*  — «Праўда пра шчэлпах»

#### Прадзюсер 
*  — «Змей»
*  — «Праўда пра шчэлпах»

## Спасылкі 
* Мурадаў Аляксей Барысавіч. Біяграфія. // kino-teatr.ru
* Аляксей Мурадаў, рэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар. Кароткая біяграфія. Афіцыйны сайт Маскоўскага тэатра-студыі пад кіраўніцтвам Алега Табакова // tabakov.ru
* Аляксей Мурадаў. Часопіс «Сеанс» // seance.ru
* Аляксей Мурадаў, рэжысёр. Біяграфія, працы, фестывалі і прэміі. «Энцыклапедыя айчыннага кіно» пад рэдакцыяй Любові Аркус // 2011.russiancinema.ru
* *Наталля Мазур*. Аляксей Мурадаў: «Хачу быць сумленным». Часопіс «Мастацтва кіно» (№ 6, 2004) // kinoart.ru

Катэгорыя:Прадзюсары Расіі
Катэгорыя:Прадзюсары паводле алфавіта
Катэгорыя:Сцэнарысты Расіі
Катэгорыя:Сцэнарысты паводле алфавіта
Катэгорыя:Рэжысёры Расіі
Parotis marginata

**Parotis marginata** — від молей сямейства .

## Апісанне 
Размах крылаў каля 30&nbsp;мм. Яны насычана-зялёныя з карычневай рыскай па краях кожнага крыла.

## Арэал 
Вядомы з Паўднёва-Усходняй Азіі, уключаючы Індыю, Бангладэш і Кітай, а таксама з Фіджы, Японіі і Аўстраліі, дзе ён вядомы з Паўночнай тэрыторыі і Квінсленда.

## Спосаб жыцця 
Лічынкі харчуюцца на ,  і відах роду . Маладыя лічынкі харчуюцца мякаццю лісця, пакідаючы шкілет з жылак. Было выяўлена, што на больш позніх узростах харчуюцца карой. Яны бледна-зялёныя з некалькімі прыпаднятымі чорнымі грудкамі на кожным сегменте і бледна-карычневай галавой. Жывуць у сховішчы, створаным са скручаных або злучаных лістоў, абцягнутых шоўкам. У гэтай хованцы адбываецца акукленне.

## Спасылкі 
* CSIRO Ecosystem Sciences — Australian Moths Online 

Катэгорыя:Матылі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1893 годзе
Caleana major

**Caleana major**&nbsp;— від кветкавых раслін сямейства .

## Апісанне 
Гэты від архідэі мае вельмі маленькія памеры: яе вышыня 50&nbsp;см, а кветка&nbsp;— 2&nbsp;см. на сцябле прарастае ад 2 да 4 кветак мудрагелістай формы. Кветка нагадвае па качку, якая ляціць. Але для насякомых-пільшчыкаў верхняя частка кветкі нагадвае самку гэтага насякомага і вельмі прыцягвае самцоў. Такім чынам расліна выкарыстоўвае самцоў-пільшчыкі ў якасці пераносчыкаў пылка для апылення на астатнюю частку кветкі. Самец, на некаторы час трапляе ў пастку кветкі і ўвесь пакрываецца пылком. Самец пераносіць на лычык архідэі пылок і такім чынам адбываецца размнажэнне.

## Распаўсюджанне 
Расліна распаўсюджана на тэрыторыі Паўднёвай і Усходняй Аўстраліі (Квінсленд, Тасманія).

## Спасылкі 
* Imágenes en Google
* Govaerts, R. (1999). World Checklist of Seed Plants 3(1, 2a & 2b): 1-1532. Continental Publishing, Deurne.
* Govaerts, R. (2003). World Checklist of Monocotyledons Database in ACCESS: 1-71827. The Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew.

Катэгорыя:Архідныя
ЖФК Ільічоўка Марыупаль

**«Ільічоўка»** () — былы ўкраінскі жаночы футбольны клуб з горада Марыупаль. Каманда была створана ў 2004 годзе.

## Дасягненні 
### Чэмпіянат Украіны 
*  Срэбраны прызёр: 2009
*  Бронзавы прызёр (2): 2010, 2011

## Легіянеры 
*  Ані Гукасян (2012)
*  Ліліт Карапецян (2012)
*  Святлана Фісенка (2010, 2012—2014)
*  Таццяна Шрамок (2010)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Героини в тени: женский футбол в Мариуполе, есть ли шанс на существование и победы? (ФОТО)
Eudocima

**Eudocima** — трапічны род матылькоў сямейства . Шырока распаўсюджаныя ў тропіках і субтропіках. Даволі зменлівыя ў афарбоўцы.

## Апісанне 
Буйныя і сярэдніх памераў матылі з размахам крылаў да 130 мм. Цела і крылы апушаныя густымі валасінкамі. Пярэднія крылы карычнева-бурага, бурага колеру, часам з зялёнымі палосамі і няяснымі зялёнымі плямамі. У цэлым падобныя афарбоўкай на сухое лісце. Вяршыні пярэдніх крылаў завостраныя. Заднія крылы аранжава-жоўтыя або аранжавыя з чорнай плямай і/або чорнымі перавязямі ля вонкавага краю крылаў. У цэлым біялогія вывучана недастаткова.

## Арэал 
Паўднёва-Усходняя Азія. Па тэрыторыі Прымор’я Расіі праходзіць самая паўночная частка арэалу, дзе сустракаецца .

## Гаспадарчае значэнне 
Некаторыя віды праколваюць хабаткамі садавінe і з’яўляюцца сельскагаспадарчымі шкоднікамі.

## Віды 
Спіс відаў дадзены па стане пасля рэвізіі ў 2000 годзе:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Матылі
Цюнлайшань

**Цюнлайшань** () — горны хрыбет у Кітаі, частка Сіна-Тыбецкіх гор.

## Геаграфія 
Горы Цюнлай знаходзяцца ў  правінцыі Сычуань. Яны працягнуліся з поўначы на поўдзень прыкладна на 250 км. Найвышэйшы пункт знаходзіцца ў паўднёвай частцы хрыбта — гара Сыгуняншань (6250 м).

Горы Цюнлай з’яўляюцца водападзелам дзвюх буйных рэк правінцыі Сычуань: на ўсход ад іх працякае рака Міньцзян, а на захад — рака .

Катэгорыя:Горныя хрыбты Кітая
Катэгорыя:Сычуань
Птушкі Залатога Сонца

**Птушкі Залатога Сонца** () — залаты дыск дыяметрам 12,5 см з археалагічных раскопак культуры , выстаўлены ў музеі Цзіньша ў Чэнду (правінцыя Сычуань, Кітай). Знаходка была выяўлена ў 2001 годзе.

Дыск прадстаўляе сабой кольцападобны кавалак фольгі з практычна чыстага золата. Па перыметры кольца супраць гадзіннікавай стрэлкі ляцяць чатыры птушкі. У цэнтры дыска — Сонца з 12 прамянямі. Дыяметр кольца — 12,5 см звонку і 5,29 см ўнутры. Таўшчыня кольца — 0,2 мм, Вага кольца — 20 грам.

Дыск датуюць перыядам позняй дынастыі Шан.

## Эмблема 
У 2011 годзе дыск «Птушкі Залатога сонца» быў абвешчаны эмблемай горада Чэнду, выяву можна сустрэць на многіх вуліцах горада.

Катэгорыя:Мастацтва Кітая
Катэгорыя:Старажытны Кітай
Катэгорыя:Неаліт Азіі
Чжан Сяньчжун

**Чжан Сяньчжун** (;  — ) — правадыр  ў Кітаі ў апошнія гады імперыі Мін і першыя гады імперыі Цын. Разам з Лі Цзычэнам, які вёў паўстанцкую вайну ў Паўночным Кітаі, адзін з двух галоўных лідараў паўстанняў 1630-1640-х гадоў, што прывялі ў канчатковым выніку да падзення мінскай імперыі.

## Біяграфія 
У 1630-х гадах Чжан Сяньчжун вёў паўстанцкую дзейнасць у многіх правінцыях Кітая, ад Шэньсі на паўночным захадзе да Цзянсу на ўсходзе. У 1641 годзе ўзяў два галоўныя гарады тагачаснай правінцыі Хугуан (сучасныя Хубэй і Хунань), Учан і Чанша. У 1643 годзе абвясціў сябе  (), на наступны год уварваўся ў Сычуань, зрабіўшы Чэнду сваёй сталіцай.

Па сведчанні сучаснікаў, быў вядомы сваёй крыважэрнасцю, знішчаў прадстаўнікоў кіруючых класаў пры любой магчымасці і нібыта нават меў схільнасць да людаедства.

Праз пару гадоў пасля ўступлення маньчжураў у Кітай у 1644 годзе, цынскія войскі (якія мелі ў сваім складзе як маньчжураў, так і кітайцаў, якія перайшлі на іх бок) прыбылі ў Сычуань для знішчэння рэжыму Чжан Сяньчжуна. Сам Чжан загінуў у студзені 1647 года, калі асабіста ўзначальваў атрад, што накіраваўся з Чэнду на поўнач для ўварвання ў правінцыю Шэньсі. Паводле аповеда партугальскага езуіта Габрыэля Магелана, які прысутнічаў там, ля гары Фэнхуан, блізу Пэнчжоу, Чжан Сяньчжуну паведамілі, што непадалёк знаходзяцца цынскія войскі. Ён не паверыў, з некалькімі сваімі вершнікамі паскакаў праверыць абстаноўку — і сапраўды заўважыў маньчжураў. Кітайскі генерал Лі Гаін, які знаходзіўся сярод цынаў, паказаў на яго маньчжурскаму лучніку — і Чжан Сяньчжун быў забіты адной трапна пушчанай стралой.

Пасля смерці Чжан Сяньчжуна і знішчэння яго , што рушыла ўслед, тры яго падручныя і прыёмныя сыны, , Сунь Кэван і Лю Вэньсю, працягнулі яшчэ некалькі гадоў ваяваць з цынамі, цяпер ужо пад сцягам апошняга мінскага імператара Юнлі ().

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Dillon, Michael (1998), Zhang Xianzhong, China: a historical and cultural dictionary, Durham East Asia series, Routledge, с. 379, ISBN 0700704396
* 

Катэгорыя:Постаці Кітая
Катэгорыя:Дынастыя Мін
Катэгорыя:Імператары Кітая
Дзмітрый Анатолевіч Смалякоў

**Дзмітрый Анатолевіч Смалякоў** (нар. ?) — беларускі філосаф, паэт, пісьменнік. Магістр філасофскіх навук (2008), кандыдат філасофскіх навук (2016).

## Біяграфія 
Скончыў у 2008 годзе факультэт філасофіі і сацыяльных навук БДУ, у 2008 годзе — філасофскае аддзяленне Беларускага калегіума. Абараніў магістарскую працу «Феномен рэлігійнасці ў кантэксце Беларускай культуры XVI—XVIII стагоддзяў», у 2016 годзе — кандыдацкую дысертацыю па тэме «Сацыяльна-філасофскія погляды мысліцеляў Беларусі ў кантэксце рэлігійнай палемікі канца XVI -
сярэдзіны XVII стагоддзя».

Працаваў галоўным спецыялістам, навуковым супрацоўнікам упраўлення міжнароднага супрацоўніцтва Інстытута філасофіі НАН Беларусі.

## Навуковая дзейнасць 
Напрамкі даследаванняў: беларуская філасофія, гісторыя рэлігіі, гісторыя ідэй, марксізм, постструктуралізм.

## Узнагароды 
Лаўрэат прэміі Міжнароднага Кангрэса даследчыкаў Беларусі за 2020 год за манаграфію «Cацыяльна-філасофскія погляды рэлігійных палемістаў у Беларусі канца XVI — сярэдзіны XVII стагоддзя».

## Бібліяграфія 
* Cацыяльна-філасофскія погляды рэлігійных палемістаў у Беларусі канца XVI — сярэдзіны XVII стагоддзя. Мінск, 2020
; Удзел у калектыўных працах:
* Анталогія філасофскай думкі Беларусі: дапаможнік для студэнтаў : у 3 т. Т. 1. Мінск, 2017.
* Узнагароды, прызнанне. Прэмія Міжнароднага Кангрэса даследчыкаў Беларусі за лепшую навуковую публікацыю 2020 г.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Філосафы Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага
Chazaria incarnata

**Chazaria incarnata** — від молей сямейства .

## Апісанне 
Лёт імага з ліпеня па жнівень.

## Арэал 
Сустракаецца на Канарскіх астравах і на Пірэнэйскім паўвостраве, на ўсход ад Італіі, Сербіі, Румыніі, Балгарыі, Паўночнай Македоніі і Грэцыі. Далей на ўсход від сустракаецца на поўдні і ўсходзе Расіі на поўначы і ў Турцыі, у рэгіёне Мёртвага мора ў Ізраілі і Іране на поўдні.

## Спасылкі 
* 
* Fauna Europaea

Катэгорыя:Соўкі
Tasta

**Tasta** — род матылькоў сямейства , уключаюць у падсямейства .

## Віды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Пядзенікі
Кэсы

з выявай півоні сярод гартэнзій]]
**Кэсы** (; або ) — кітайскае рукадзельнае мастацтва вырабу шматколерных тканых карцін, якія выконваліся на маленькіх ручных станках з шоўку-сырца ў аснове і рознакаляровых шаўковых нітак ва ўтку. Шаўковая пража ўручную пракладвалася мініяцюрнымі бамбукавымі  і шчыльна прыганялася драўлянай шчоткай. Уток, у адпаведнасці з малюнкам, ствараў на межах каляровых участкаў невялікія прасветы, што дало назву тканіны. Выраб адной карціны патрабаваў многіх месяцаў працы. За ўвесь свой век майстар мог стварыць не больш за два дзесяткі вялікіх твораў.

Тэхніка кэсы галоўным чынам распаўсюджаная ў раёне Сучжоў, дзе яшчэ ў эпоху дынастыі Хань выкарыстоўвалася для ткання ваўняных вырабаў. На шоўк майстры перайшлі пачынаючы з эпохі дынастыі Тан. У эпоху дынастый Сун і Юань тэхніка кэсы ўжывалася для вырабу адзення і партрэтаў валадарных асоб, каліграфічных работ і твораў жывапісу. Вяршыні тэхніка кэсы дасягнула ў эпоху дынастыі Паўднёвая Сун, характарызуючыся выявамі прыроды і людзей. У эпоху дынастыі Мін і дынастыі Цын майстры былі на вышыні, але ўжываць іх творы маглі толькі блізкія імператару асобы. У 2006 годзе тэхніка кэсы Сучжоу была ўнесена ў спіс  .

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Кэсы
* 

Катэгорыя:Ткацкая справа
Катэгорыя:Рукадзелле
Катэгорыя:Шаўковыя тканіны
Катэгорыя:Кітайскі шоўк
Creatonotos gangis

**Creatonotos gangis**&nbsp;— від матылькоў падсямейства  сямейства .

## Распаўсюджанне 
*Creatonotos gangis* распаўсюджаны ў Паўднёва-Усходняй Азіі і частцы Аўстраліі. Азіяцкі арэал уключае Інданезію, Індыю, Шры-Ланку, Кітай, Японію, Тайланд і Новую Гвінею. У Аўстраліі гэты від распаўсюджаны ў паўночных частках Заходняй Аўстраліі, Паўночнай Тэрыторыі і Квінсленду.

Катэгорыя:Насякомыя Азіі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1763 годзе
Катэгорыя:Мядзведзіцы
Ч’ерна Гора

**Ч’ерна Гора** () — горны масіў ва ўсходняй Славакіі паміж рэкамі Горнадам і Торысай, частка Славацкага Рудагор’я.

## Геаграфія 
Горны хрыбет Ч’ерна Гора знаходзіцца на поўнач ад горада Кошыцы і акружаны Кошыцкай катлавінай на поўдні і ўсходзе і Шарышскім нагор’ем на паўночным усходзе і поўначы. На поўначы ляжыць Браніска, на паўночным захадзе — Горнадзкая катліна, на захадзе — Волаўскае нагор’е. Самая высокая вяршыня — Рагачка (1028,5 м над узроўнем мора) на заходнім ускрайку горнага хрыбта. На тэрыторыі горнага хрыбта пабудавана дамба Ружын у Горнадзе. Ч’ерна Гора ў асноўным выкарыстоўваецца для лясной гаспадаркі і турызму.

## Характарыстыка 
Клімат умерана цёплы, у нагор’ях халодны. Сярэдняя тэмпература у студзені −5 °C, у ліпені 16,5 °C. У сярэднім за год выпадае 700—800 мм ападкаў. Горны хрыбет складаецца пераважна з гор, рэльеф — плато. Больш за 70 % горнага хрыбта складаюць лясы (пераважна бук). Геалагічны склад: у цэнтральнай частцы — крышталічныя пароды (парарулы, слюдзяны сланец і інш.), у паўночнай і паўднёвай частках — мезазойскія пароды крыжанскага падраздзялення (кварц, сланец і інш.), Глебы пераважна бурыя, месцамі рэндзіны, на Горнадзкай раўніне — алювіяльныя глебы.

Катэгорыя:Горы Славакіі Катэгорыя:Заходнія Карпаты
Рагачка (гара)

**Рагачка** () — найвышэйшы пункт нагор’я Ч’ерна Гора.

## Геаграфія 
Пік знаходзіцца ў паўночнай частцы Ч’ернай Гары і ў межах горнага хрыбта аддзелены ад суседніх Буянаўскіх нагор’яў на паўднёвым усходзе далінай Быстры. На ўсходзе і поўначы мяжуе з Шарышскім нагор’ем, на паўночным захадзе знаходзіцца Браніска і яго тэрыторыя Слубіца і Горнадзкая катліна. У паўднёва-заходнім напрамку размешчаны Волаўскае нагор’е з тэрыторыяй Гнілецкае нагор’е.

Катэгорыя:Горы Славакіі
Катэгорыя:Заходнія Карпаты
Hexabranchus sanguineus

**Hexabranchus sanguineus** — від марскіх бруханогіх малюскаў з сямейства .

Відавая назва літаральна азначае «шасціжаберны крывавага колеру».

## Апісанне 
Вялікі і маляўнічы . Звычайна дасягае максімальнай даўжыні 25&nbsp;см, па некаторых паведамленнях дасягае да 40&nbsp;см у Чырвоным моры.

Мае мяккае пляскатае цела, пярэдняя дарсальная частка мае пару высоўных рынафораў, а задняя частка мае шэсць скарачальных жабраў, устаўленых у цела незалежна адзін ад аднаго. Пара ротавых шчупальцаў складаецца з тонкай гнуткай мембраны, забяспечанай вялікімі пальцавымі долямі.

## Спосаб жыцця 
У звычайнай сітуацыі, калі жывёла поўзае, краі яго мантыі закручаны ўверх, ствараючы перыферычны пухір. Калі жывёлу патурбаваць, яна разгортвае свае краі і можа праплысці праз скарачэнні і хвалі цела, каб адысці ад трывожнага элемента. На некаторых мовах з-за гэтай асаблівасці жывёлу называюць іспанскай танцоўшчыцай.

## Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання 
Гэты від сустракаецца ў Чырвоным моры, заходняй частцы Індыйскага акіяна, Французскай Палінезіі і заходняй частцы Ціхага акіяна, з рознымі каляровымі морфамі ў кожным рэгіёне, якія не адрозніваюцца марфалогіяй або штрых-кодамі ДНК.

Любіць скалістыя і каралавыя рыфы са мноствам губак і хованак глыбінёй ад 1 да 50 метраў.

## Біялогія 
Днём хаваецца ад святла ў шчылінах свайго натуральнага асяроддзя пражывання і выходзіць толькі позна ўвечары. Харчуецца рознымі відамі губак. Як і ўсе галажаберныя, гэта гермафрадыт, і яго ярка-чырвоная да ружовага яйкавая стужка мае спіралепадобную форму, якая залежыць ад памеру такой адносна вялікай жывёлы. Можа з’ядаць губкі з сямейства . Пасля ўжывання малюск атрымлівае моцнадзейнае хімічнае рэчыва, якое можа выкарыстоўваць у якасці абароны. Затым *Hexabranchus sanguineus* перадае атрыманыя ахоўныя злучэнні ў яйцавыя стужкі праз макраліды, даючы фізічна безабаронным яйцам абарону таксінамі. Крэветкі віду  з’яўляюцца каменсаламі, якія звычайна жывуць на *Hexabranchus sanguineus*.

Катэгорыя:Сапраўдныя смаўжы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1830 годзе
Favolaschia calocera

**Favolaschia calocera**&nbsp; — від грыбоў роду . Грыб ўпершыню класіфікаваў  у 1945 годзе.

## Апісанне 
Расце на адмерлай драўніне. Пладовыя целы&nbsp;— ярка аранжавыя, невялікія да 30&nbsp;мм, з вялікімі порамі на ніжнім баку капелюша.

## Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання 
Упершыню апісаны на в. Мадагаскар. Сустракаецца ў Тайландзе, Новай Зеландыі, Аўстраліі, на Гаваях, у Кеніі і нават Італіі. Пакуль невядома ці паходзіць грыб з Мадагаскара, ці быў завезены з Азіі. Від працягвае актыўна распаўсюджвацца з дапамогай чалавека, выцясняючы мясцовыя віды.

## Практычнае выкарыстанне 
Неядомы грыб.

Катэгорыя:Агарыкальныя
Каменка (прыток Лідзеі)

**Каменка** — колішня рака на тэрыторыі горада Ліды, правы прыток Лідзеі (басейн Дзітвы). Пры ўпадзенні Каменкі ў Лідзею быў узведзены Лідскі замак.

## Назва 
Назва Ліда (Лідзея) балцкага паходжання. На ўсходзе старабалцкай тэрыторыі раней мусілі быць і рачныя назвы ад *Akm(en)-*, яны лёгка перакідаліся ў гукава блізкае *Кам-* (*akmen- : камень*), таму да сёння не дайшлі (захаваліся толькі там, дзе моўная перамена адбылася зусім нядаўна, як з назвамі Акмянеі ля Ашмянаў, Акмяніца ля Браслава). За пэўнымі гідронімамі тыпу «Каменка» могуць хавацца ранейшыя формы тыпу *Akmena*, але на сёння гэтага дакладна не вызначыць.

## Гісторыя 
Паводле вопісу парафій Лідскага дэканата 1784 года рака Каменка выцякала з гарадскога выгану паміж урочышчамі Каменка і Куроўшчына, цякла цераз грэблю і альховы гаёк ксяндзоў кармелітаў за іх кляштарам, там жа меўся малы стаў з млынам кармелітаў, за замкам упадала ў стаў.

Рака працякала праз даваенны гарадскі парк і ўпрыгожвала яго.

У сярэдзіне 1980-х гадоў рака была ўзята ў трубы і засыпана.

## Зноскі 
Катэгорыя:Басейн Дзітвы
Катэгорыя:Геаграфія Ліды
Тадэвуш Нарбут

**Тадэвуш Нарбут** герба «Трубы» (каля 1740 — ?) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфічныя звесткі 
Сын .

Палкоўнік пяцігорскі, лідскі падстолі з 1768 г., стольнік з 1778 г., падкаморы Лідскага павета (1782—1792) і каралеўскі шамбелян. Пасол на сейм 1776 года. Пры ратыфікацыі першага падзелу Рэчы Паспалітай ён выступіў супраць і за гэта пераследваўся ўладамі.

Ад першага шлюбу каля 1760 г. нарадзіліся тры дачкі: Канстанцыя, Аляксандра і Тэкля, ад другога шлюбу, з Кацярынай Вяжэвіч, — сын Войцех, каралеўскі шамбелян, пасол сейма 1788 г. ад Лідскага павета, дачка Ганна і сын Станіслаў (? — 1858), смаленскі канонік і пробашч касоўскі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Лаўрэш Л.* Аляксандра Нарбут — акадэмік Берлінскай акадэміі навук // АСОБА і ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Выпуск 4. 2011. Мінск. С. 6—16.
*  *Лаўрэш Л.* Выхаванкі князёў Чартарыскіх з-пад Ліды. Издательские решения, 2025. — 60 с.

Тадэвуш
Катэгорыя:Дэпутаты Сойма Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Падкаморыя лідскія
Катэгорыя:Падстоліі лідскія
Катэгорыя:Стольнікі лідскія
Катэгорыя:Каралеўскія шамбяляны
Стэнатэрмныя арганізмы

**Стэнатэ́рмныя аргані́змы** (ад  — вузкі і  — цеплата) — жывыя арганізмы, расліны і жывёлы, прыстасаваныя да жыцця ў пэўным вузкім інтэрвале тэмператур асяроддзя і не выносяць іх рэзкіх ваганняў.

Адрозніваюць цеплалюбівыя формы (тэрмафілы) і холадалюбівыя (крыяфілы). Да тэрмафілаў (жывуць толькі пры адносна высокай тэмпературы, звычайна не ніжэй 20 °C) належаць, напрыклад, рыфаўтваральныя каралавыя паліпы, шэраг відаў насякомых, большасць паўзуноў і зенаводных, трапічныя расліны. Крыяфілы жывуць пры больш нізкай тэмпературы асяроддзя (часам блізкай да 0 °C). Да іх адносяцца, напрыклад, арктычныя ракападобныя, ласасёвыя рыбы, белы мядзведзь, некаторыя віды цюленяў, кустовая бяроза, некаторыя імхі і лішайнікі.

Стэнатэрмныя арганізмы проціпастаўляюцца эўрытэрмным арганізмам.

## Гл. таксама 
* Стэнабіёнты

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Стенотермные организмы, стенотермобионты // Экологический энциклопедический словарь / И. И. Дедю; [Предисл. В. Д. Фёдорова]. — Кишинёв: Гл. ред. Молдавской сововетской энциклопедии, 1989. — 406 с.: ил.; 24 см. — ISBN 5-88550-006-1 (В пер.) (руск.)
* Важнейшие абиотические факторы и адаптации к ним организмов. Температура. // *Степановских А. С.* Экология. Учебник для вузов — М.: ЮНИТИ-ДАНА, 2001. — 703 с.
* *Пушкарь В. С.*, *Майоров И. С.* ЭКОЛОГИЯ: Учебное пособие. — Владивосток: Изд-во ВГУЭС, 2003. — 188 с. — 450 экз.

## Спасылкі 
* Лекция «Естественнонаучные аспекты экологии» // Городской методический центр Департамента образования и науки города Москвы 
* Стенотермные животные // «Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия» megabook.ru
* Экологические факторы животного мира // Азербайджанскі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт

Катэгорыя:Групы арганізмаў
Катэгорыя:Адаптацыя
Катэгорыя:Экалагічныя тэрміны
Стэнафагі

**Стэнафа́гі** (ад  — «вузкі, абмежаваны» і  — «есці, пажыраць») — жывыя арганізмы, якія жывяцца адным відам корму (манафагі) ці нешматлікімі відамі корму, блізкімі па складу (алігафагі).

Стэнафагія звязана з анатамічнымі, фізіялагічнымі і біяхімічнымі адаптацыямі (напрыклад асаблівай будовай стрававальнай сістэмы, асаблівым наборам ферментаў у арганізме), якія забяспечваюць здабыванне і пераварванне пэўнага тыпу ежы. Характэрна, напрыклад, спецыфічная будова стрававальнай сістэмы жвачных жывёл або яе адсутнасць у эндапаразітаў. Ступень стэнафагіі можа мяняцца з узростам (дарослыя асобіны спажываюць больш разнастайны корм, чым маладняк). Спецыялізацыя жыўлення садзейнічае аслабленню канкурэнцыі паміж рознымі відамі, а пры памяншэнні кармавой базы іх колькасць можа зніжацца. Звычайна шмат стэнафагаў у багатых відамі біяцэнозах (напрыклад, у трапічных лясах), дзе існуе моцная канкурэнцыя паміж відамі.

Сярод стэнафагаў шмат беспазваночных жывёл. Напрыклад, многія клапы, матылі, перапончатакрылыя харчуюцца сокам, нектарам, пылком абмежаваных відаў раслін; каларадскі жук — пераважна на бульбе; яблыневыя пладажэркі — пераважна на яблыні і грэцкім арэху. Сярод пазваночных стэнафагі трапляюцца радзей. Напрыклад, рыбы сінец і сігі кормяцца пераважна планктонам, сазан і лешч — заабентасам. Сярод птушак магчыма адзначыць чаратовак, якія харчуюцца пераважна аўсянікамі і камарамі-хіранамідамі; крыжадзюбаў, якія харчуюцца насеннем хваёвых дрэў і мае прыстасаваную для гэтага дзюбу; скапу, якая харчуецца рыбай. Сярод млекакормячых стэнафагамі з’яўляюцца кажаны (харчуюцца пераважна начнымі насякомымі), гіены, у якіх зубы прыстасаваны для здрабнення костак. Манафагі часта выкарыстоўваюць у ежу рэчывы, недаступныя іншым відам (скура, поўсць, пёры, воск і інш.), для чаго ў іх выпрацоўваюцца асаблівыя стрававальныя ферменты.

Стэнафагі проціпастаўляюцца эўрыфагам.

## Гл. таксама 
* Стэнабіёнты

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Стенофа́гия // Биологический энциклопедический словарь / Гл. ред. М. С. Гиляров; Редкол.: А. А. Бабаев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др. — 2-е изд., исправл. — М.: Сов. Энциклопедия, 1986. — С. 608. — 864 с. — 150 600 экз. — ISBN 5-85270-002-9.
* *Шилов И. А.* Экология: Учебник для биолог. и мед. спец. вузов / Шилов И. А. — М.: Высшая школа, 1998. — 512 с. — ISBN 5-06-003366-Х.
* 

## Спасылкі 
* Справочник по орнитологии на сайте Экологического центра «Экосистема»™, А. С. Боголюбов
* Стенофагия// Natural Museum 

Катэгорыя:Групы арганізмаў
Катэгорыя:Адаптацыя
Катэгорыя:Экалагічныя тэрміны
Катэгорыя:Трафічная экалогія