open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Heniochus

**Heniochus** — род марскіх рыб з сямейства Chaetodontidae атрада акунепадобных.

## Апісанне 
Маюць высокае плоскае цела з плямістым маленькім выцягнутым лычом і падоўжаным чацвёртым промнем спіннога плаўніка, якія ўтвараюць характэрны «вымпел», памер якога залежыць ад віду. Даўжыня цела рыб ад 17 (*H. pleurotaenia*) да 30 см (*H. singularius*).

## Арэал і месца пражывання 
Жывуць у трапічным поясе Індыйскага і Ціхага акіянаў ад Чырвонага мора і ўсходняга ўзбярэжжа Афрыкі да Гаваяў. Жывуць на каралавых рыфах. Харчуюцца ў асноўным зоапланктонам, пры выпадку ядуць і донных бесхрыбетных. Адзін від — *H. diphreutes* — сілкуецца выключна зоапланктонам. Часта сустракаюцца зграямі.

## Віды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Фота 

File:Heniochus_diphreutes_by_NPS.jpg|Heniochus diphreutes
File:Heniochus_intermedius2.JPG|Heniochus intermedius

## Спасылкі 
* FishBase: SpeciesList of *Heniochus*

Катэгорыя:Акунепадобныя
Задубравенскі пасад

**Задубравенскі пасад** — гістарычны раён Магілёва, размешчаны на захад ад р. Дубравенка. Абмежаваны на поўдні ракой Дняпро, на ўсходзе ракой Дубравенка, на захадзе вуліцамі Заводскай (былая вул. Папінская), Чалюскінцаў (былая Быхаўская шаша), Мянжынскага (былая вул. Малое Завалле), Лазарэнкі (з былымі польскімі могілкамі) і Садовай (былыя завулкі Садоўскі і Пушкаровічаў). Гістарычна займаў тэрыторыю правабярэжжа Дубравенкі ад яе вусця да Горнага завулка.

Згадваецца ў пісьмовых крыніцах XVI—XVIII стст. Грамадскі цэнтр пасада ўяўляў сабой гандлёвую плошчу на беразе Дубравенкі ля падножжа прыбярэжных узгоркаў.

Размяшчаліся прыходскія цэрквы: Успенская (драўляная 1552, мураваная 1684). у раёне гандлёвай плошчы, драўляныя Ільінская і Барысаглебская..

На сучаснай тэрыторыі пасада захаваліся мураваныя Барысаглебская царква (зав. Брусава, 2), будынак жаночага епархіяльнага вучылішча (вул. Вароўскага), а на старажытных каталіцкіх могілках — 2 мураваныя капліцы. Тэрыторыя Задубравенскага пасада, абмежаваная схіламі вул. Вароўскага, зав. Ленінградскім, вул. Правая Дубравенка, зав. Яравым і тэрыторыяй Быхаўскага рынку, уключана ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гістарычныя раёны Магілёва
Навасёлкаўская воласць

**Навасёлкаўская воласць**  — адміністрацыйная адзінка ў складзе Ігуменскага павета Мінскай губерні, існавала да 1924 года. Адміністрацыйны цэнтр — сяло Навасёлкі.

## Гісторыя 
, 1892 г.]]
Навасёлкаўская воласць утворана пасля 1861 года. У 1880-х гадах уключала 5 сельскіх грамад (Барава-Слабодскае, Дайнаўскае, Дрычынскае, Карпілаўскае, Скобраўскае), 15 населеных пунктаў (найбуйнешыя — с. Навасёлкі, в. Баравая Слабада, с. Дрычын).

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай воласць абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй Польшчы (; Ігуменскі павет, Мінская акруга ГУУЗ).

З 31 ліпеня 1920 года ў Беларускай ССР. Скасавана 17 ліпеня 1924 года ў сувязі з утварэннем Менскай акругі і падзелам на раёны.

## Насельніцтва 
* 1880-я гады — 4941 жыхар
* 1919 — 8072 жыхары

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Воласці Ігуменскага павета
Аблакціроўка

**Аблакціроўка** (слова паходзіць ад  — *аднімаю дзіця ад грудзей*) — адзін з спосабаў прышчэпкі ў батаніцы. Уяўляе сабой зрошчванне парасткаў раслін, якія растуць побач (яблыні, грушы, вінаграду). Пасля поўнага зрастання шчэпу аддзяляюць ад мацярынскай расліны.

Па спосабе злучэння кампанентаў прышчэпы аблакціроўка бывае: збліжэннем упрыклад, збліжэннем з язычкамі, сядлом і інш Праводзіцца ў перыяд вегетацыі кустоў, лепш з мая да пачатку выспявання парасткаў. Пасля зрастання шчэпа аддзяляецца ад мацярынскай расліны, застаючыся на прышчэпе. У вінаградарстве ўжываецца галоўным чынам пры размнажэнні цяжкаўкараняльных сартоў вінаграду, у селекцыйнай і іншых даследчых працах.

## Літаратура 
* «Энциклопедия виноградарства. В 3 томах». Гл. редактор А. И. Тимуш, Кишинёв: Главная редакция Молдавской Советской энциклопедии, 1986 г.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Садаводства
Бярсо

**Бярсо** (ад ) — садова-паркавае збудаванне. Складаецца з драўлянага або металічнага каркаса ў выглядзе тунэлю, і шматгадовых раслін, якія абвіваюць яго. Унутры бярсо робяць шпацырную дарожку. Часам бярсо не зусім правільна называюць трыльяжам.

## Гісторыя 
Бярсо з’явіліся ў XVI стагоддзі ў Францыі. На тэрыторыі сучасных Украіны і Расіі патрапілі ў часы Пятра. Так, вядомыя бярсо ў Верхнім парку Пецяргофа, ва Уласным садзе Гатчынскага парку, у парку музея-сядзібы Архангельскае. Бярсо можа быць як самастойным элементам ландшафту, так і служыць пераходным тунэлем, які злучае асобныя пергалы, альтанкі, паркавыя пабудовы. Матэрыялам для каркасу бярсо звычайна служыць метал ці дрэва, але часам замест апор стаяць цагляныя слупы і нават каменныя калоны. Асаблівы эфект дае размяшчэнне на выхадзе з цяністага бярсо статуі або кветніка.

## Паходжанне назвы 
Назва «бярсо» (*berceau*) з’явілася ў французскай мове, верагодна, за знешняе падабенства арак тунэлю з пастаўленай нізам дагары калыскай для немаўлят (*berceau*). Таксама існуе словазлучэнне *voûte en berceau* («скляпенне-калыска»), ужываецца як архітэктурны тэрмін. Магчыма і змешванне з сугучным словам *arceau* («арачка»), якое паходзіць ад слова *arc* («арка», «лук», «дуга»).

## Уладкаванне бярсо 
Уладкаванне бярсо ў прыватным садзе досыць выдатковае. Яно мае сэнс толькі тады, калі маецца вялікі ўчастак, прызначаны для саду. У невялікіх садках бярсо будзе выглядаць некалькі нязграбна, таму там лепш ўладкаваць альтанку або пергалы. Спачатку ўсталёўваюць драўляны або металічны каркас. Ён можа быць як дугападобны, так і складацца з вертыкальных апор з папярочнымі перакладзінамі. Стойкі або дугі размяшчаюць на адлегласці каля 0.5&#x20;— 1 м (можна 2&#x20;— 3 м), злучаюць падоўжнымі брусамі, каб утварыць краты. Драўляны каркас прамакаюць антысептыкам для даўгавечнасці (калі драўляны каркас выходзіць з ладу, то можна яго замяніць, захаваўшы пры гэтым насаджэнні). Каркасы часта фарбуюць у зялены, пясочны або фісташкавы колеры (таксама эфектна выглядае белы). Можна пакінуць і натуральны колер драўніны. Затым з вонкавага боку рашоткі высаджваюць расліны. Для будовы бярсо звычайна выкарыстоўваюць ліпу драбналістую, Caragana arborescens, глог, вярбу, Laburnum. Галоўнае патрабаванне да выбару пароды&#x20;— гнуткасць і добрая пераноснасць стрыжкі. Але ў бярсо таксама высаджваюць і пладовыя дрэвы&#x20;— яблыню, грушу, чарнаплодную рабіну. Для невялікіх бярсо лепш выкарыстоўваць дзікі вінаград або іншую ліяну. Саджанцы размяшчаюць вельмі шчыльна, на адлегласці 40-50&#x20;см адзін ад аднаго. Галіны варта падвязаць да апор. Галоўнае&#x20;— падвязваць такім чынам, каб галіны не перашкаджала прагулкам, але так, каб яны спляліся ў жывую сцяну. У далейшым жывы тунэль патрабуе рэгулярнай стрыжкі.

## Спасылкі 
* Паходжанне бярсо (руск.)&nbsp;
* Бярсо і працэс яго стварэння  (руск.)&nbsp;

Катэгорыя:Ландшафтная архітэктура
Катэгорыя:Садова-паркавыя збудаванні
Катэгорыя:Раслінаводства
Раскулачванне

**Раскулачванне** (, , ) — кампанія палітычных рэпрэсій і генацыда па класавай прыкмеце ў СССР, у тым ліку арыштаў, дэпартацыяў і пакаранняў смерцю мільёнаў заможных сялян і членаў іх сем’яў у 1929*-*1932 гадах. Заможныя сяляне на дзяржаўным узроўні вызначаліся словам *кулак* і лічыліся класавымі ворагамі. Больш за 1,8 мільёна сялян былі дэпартаваныя ў 1930—1931 гг.  Афіцыйнай мэтай кампаніі была барацьба з контррэвалюцыяй і пабудова сацыялізму ў сельскай мясцовасці. Гэтая палітыка была ажыццяўлена адначасова з калектывізацыяй у СССР і фактычна перавяла ўсю сельскую гаспадарку і сялян пад кантроль дзяржавы.

«Ліквідацыя кулацтва як класу» была абвешчаная Іосіфам Сталіным 27 снежня 1929 года. Рашэнне было аформлена ў рэзалюцыі «Аб мерах па ліквідацыі кулацкіх гаспадарак у раёнах комплекснай калектывізацыі» 30 студзеня 1930 г.

Усе «кулакі» былі падзелены на тры катэгорыі:
# да расстрэлу або заключэння ў адпаведнасці з рашэннем мясцовага аддзела тайнай палітычнай паліцыі — ДПУ;
# да ссылкі ў Сібір, на Поўнач, на Ўрал ці ў Казахстан пасля канфіскацыі маёмасці;
# да высылкі са сваіх дамоў у працоўныя калоніі ў сваіх раёнах.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэпрэсіі ў СССР
Катэгорыя:Калектывізацыя
Рабатка

, Францыя]]
**Рабатка** (ад *Rabatte*) — прамавугольны кветнік у выглядзе вузкай (шырыня да 2—3 метраў) паласы ўздоўж садовай дарожкі, плота або агароджы; з адным або некалькімі відамі раслін. Звычайна рабатка мае паралельныя бакі.

Адзін з элементаў ландшафтнай архітэктуры.

Па наяўнасці бардзюра рабаткі падзяляюцца на аднабаковыя і двухбаковыя.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Рабатка — унікальны дэкаратыўны элемент
* Як зрабіць: рабатка 
* Рабатка

Катэгорыя:Ландшафтны дызайн
Катэгорыя:Садаводства
Катэгорыя:Кветкаводства
Садоўнік

**Садоўнік** — спецыяліст па доглядзе саду або любога аб’екта з азеляненнем.

Садоўнікам можа быць як чалавек, які займаецца аматарскім хатнім садоўніцтвам (садавод), так і прафесіянал, які мае прысвоеную яму дзяржаўную кваліфікацыю садоўніка або працоўнага зяленай гаспадаркі.

У якасці прафесіянала садоўнік можа працаваць у прыватным сядзібным садзе, у гарадскіх садах і парках, у арганізацыях, якія займаюцца ландшафтным дызайнам, гадавальніках, аранжарэях.

Садоўнік павінен валодаць ведамі ў такіх навуках, як кветкаводства, аграномія, глебазнаўства, батаніка, дэндралогія. Прафесійны садоўнік павінен таксама валодаць навыкамі ландшафтнага дызайнера.

Садоўнік павінен выконваць наступныя работы па доглядзе саду — праполка, паліў, падкормка раслін угнаеннямі, абразанне і стрыжка дэкаратыўных і пладовых раслін, стварэнне дэкаратыўных кампазіцый, кветнікаў і інш.

## Спасылкі 
* «Управляющий по саду» (Статья в газете «Биржа труда») 

Катэгорыя:Ландшафтны дызайн
Катэгорыя:Прафесіі
Катэгорыя:Садаводства
Акупацыя Грэцыі краінамі «восі»

зона, чырвоны — нямецкая і зялёны — тэрыторыя анэксаваная Балгарыяй. Італьянская зона была захоплена немцамі ў верасні 1943 года.]]
.]]
 пасля вызвалення ад нацыстаў.]]
**Акупацыі Грэцыі краінамі «восі»** () пачалася ў красавіку 1941 года пасля таго, як нацысцкая Германія ўварвалася ў Грэцыю, каб дапамагчы свайму саюзніку, фашысцкай Італіі, якая была ў стане вайны з Грэцыяй з кастрычніка 1940 года. Пасля , уся Грэцыя была акупаваная да чэрвеня 1941 года. Акупацыя мацерыковай частцы працягвалася да таго часу, пакуль Германія і яе саюзнік Балгарыя не былі вымушаныя адступіць пад ціскам Саюзнікаў у пачатку кастрычніка 1944 года. Тым не менш, нямецкія гарнізоны заставаліся на Крыце і іншых астравах Эгейскага мора, пакуль пасля заканчэння Другой Сусветнай вайны ў Еўропе яны не здалі гэтыя астравы ў маі-чэрвені 1945 года.

Фашысцкая Італія абвясціла вайну і ўварвалася ў Грэцыю ў кастрычніку 1940 года, але грэчаскай арміі першапачаткова ўдалося адціснуць сілы захопніка ў суседнюю Албанію, тады італьянскі пратэктарат. Нацысцкая Германія была вымушана ўмяшацца на баку свайго саюзніка. У той час як вялікая частка грэчаскай арміі дыслакавалася на албанскім фронце, каб адбівацца ад італьянскіх контратак, у красавіку 1941 года пачаўся імклівы нямецкі *бліцкрыг*, і да чэрвеня Грэцыя пацярпела паражэнне. Як вынік, урад Грэцыі сышоў у выгнанне, а ў краіне было створаны калабарацыйны марыянеткавы ўрад «восі». Акрамя таго, грэчаская тэрыторыя была падзелена на акупацыйныя зоны ў падпарадкаванні дзяржаў «восі». Немцы ўзялі пад кіраванне найбольш важныя рэгіёны краіны, у тым ліку Афіны, Салонікі і найбольш стратэгічна важныя астравы Эгейскага мора. Іншыя рэгіёны краіны былі аддадзены нямецкім саюзнікам, Італіі і Балгарыі.

Акупацыя разбурыла грэчаскую эканоміку і прывяла да жахлівых гуманітарных наступстваў. Яна прывяла да каласальнага разбурэння прамысловасці (80 % якой было знішчана), інфраструктуры (28 % знішчана), партоў, дарог, чыгунак і мастоў (90 %), лясных і іншых прыродных рэсурсаў (25 %) і страт сярод грамадзянскага насельніцтва (). Толькі ў Афінах больш за 40 000 мірных жыхароў загінулі ад голаду, дзесяткі тысяч чалавек загінулі з-за рэпрэсій з боку нацыстаў і калабарантаў. У той жа час было сфарміравана . Групы супраціўлення пачалі партызанскія вылазкі супраць акупацыйных дзяржаў, змагаліся з калабарацыянісцкімі  і стварылі вялікую шпіёнскую сетку. Да канца 1943 года групы супраціўлення, пачалі барацьбу паміж сабой. Пасля вызвалення мацерыковай часткі краіны ў кастрычніку 1944 года Грэцыя апынулася ў стане крайняй палітычнай палярызацыі, якая неўзабаве прывяла да пачатку . Наступная грамадзянская вайна дала магчымасць многім вядомым нацысцкім калабаратарам не толькі пазбегнуць пакарання (з-за іх антыкамунізму), але і ў выніку стаць правячым класам пасляваеннай Грэцыі, пасля паражэння камуністаў.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Грэцыі
Катэгорыя:1940-я гады ў Грэцыі
Катэгорыя:Грэцыя ў Другой сусветнай вайне
Бардзюр (садоўніцтва)

**Бардзю́р** ( ад *bord*&nbsp;— «край»)&nbsp;— у дэкаратыўным садаводстве паласа бардзюрных (нізкіх) раслін па контуры клумбы, газона, рабаткі, уздоўж жывых агароджаў і дарожак, прызначаная для стварэння маляўнічых кветкавых кампазіцый.

## Віды і расліны 
Бардзюры падзяляюцца на *простыя* (пасадка шырынёй 1—2 м з 1—2 відаў раслін, размешчаных радамі або ў шахматным парадку) і *складаныя* (шырынёй 2,5—5 м з некалькіх відаў раслін).

Для стварэння бардзюраў выкарыстоўваюць розныя віды раслін:
* *Кусты*. Для гэтых мэт падбіраюць расліны з густым лісцем, якія добра пераносяць стрыжку, такія як самшыт (*Buxus*), кізільнік (*Cotoneaster*), брызгліна (*Euonymus*), туя (*Thuja*), біручына (*Ligustrum*). Таксама выкарыстоўваюць невысокія віды, напрыклад, магонія падубалістая (*Mahonia aquifolium*), і прыгожа квітнеючыя нізкарослыя сарты спірэі (*Spiraea*), жасміну (*Philadelphus*), ружы (*Rosa*).

* *Травяністыя расліны*. Выкарыстоўваюць адна- і шматгадовыя кветкі рознай вышыні. Да нізкарослых адносяцца сцылы, крокусы, бурачок скальны, лабелія, эрынус, а таксама невысокія сарты аксамітак (*Tagetes*) і фіялак (*Viola*). Сярод сярэднярослых выкарыстоўваюцца касачы (*Iris*), астыльба гібрыдная, флёксы. Таксама прымяняюцца высакарослыя расліны, такія як дэльфініумы, астры кітайскія, барбарысы і іншыя.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Садаводства
Катэгорыя:Садова-паркавае мастацтва
Афінскі політэхнічны ўніверсітэт

**Афінскі нацыянальны тэхнічны універсітэт** (), часта назву скарачаюць да **Афінская палітэхніка**, або **Політэхніён** — адна з найстарэйшых і самых прэстыжных вышэйшых навучальных устаноў Грэцыі. Першапачаткова насіў таксама імя *Метсовіён*, паколькі мецэнаты, на сродкі якіх быў пабудаваны і абсталяваны універсітэт — Георгіяс Авероф, Нікалаас Стурнарыс, Алена і Міхаліс Тосітс — паходзілі з Мецова ў Эпіры (ном Яніна).

## Гісторыя 
Універсітэт быў заснаваны каралеўскім указам ад 31 снежня 1836 (па старому стылю; па новаму стылю — 12 студзеня 1837) як Каралеўская школа мастацтваў. Спачатку яна функцыянавала як адзінка ў складзе вучылішча па падрыхтоўцы рамеснікаў, будаўнікоў, прычым толькі ў выхадныя і святочныя дні. У 1840 годзе, дзякуючы павелічэнню папулярнасці школы і пазітыўным зменам сацыяльна-эканамічных умоў у новай дзяржаве, Каралеўская школа мастацтваў была ператворана ў штодзённую тэхнічную школу, працуючы сумесна з нядзельнай школай. Быў пашыраны круг курсаў, а сама навучальная ўстанова атрымала ўласнае асобнае збудаванне ў Пірэі

Найбольш важнай падзеяй у жыцці Афінскай політэхнікі застаюцца падзеі лістапада 1973 года, якія сталі першым крокам на шляху да звяржэння ў Грэцыі ваеннай дыктатуры «чорных палкоўнікаў». 14, 15 і 16 лістапада 1973 года студэнты забарыкадаваліся ў галоўным корпусе ўніверсітэта, перадаючы радыёперадачы, у якіх заклікалі жыхароў сталіцы да паўстання. На вечар 17 лістапада рэжым не мог стрымліваць беспарадкі, урад краіны аддаў загад ваеннай паліцыі задушыць студэнцкае паўстанне. Перад галоўным корпусам сталі танкі, адзін з якіх зламаў галоўныя вароты, пасля чаго пачаўся штурм. Каля 28 студэнтаў былі забітыя ў ходзе інцыдэнту, паўстанне ў выніку было задушана, але стабільнасць рэжыму была падарваная.

## Факультэты 
Нацыянальны тэхнічны універсітэт у Афінах дзеліцца на дзевяць акадэмічных факультэтаў (σχολές), якія ў сваю чаргу дзеляцца на 33 кафедры (τομείς).

* Электратэхнікі і кампьютарных навук
* Грамадзянскай інжынерыі
* Механічны
* Архітэктурны
* Хімічны
* Геадэзіі і землеўпарадкавання 
* Шахтабудавання і металургіі
* Ваенна-марскога суднабудавання 
* Прыкладной матэматыкі і фізікі

## Кампус універсітэта 

Файл:NTUA laboratory building.jpg|Лабараторыя будаўніцтва
Файл:Harbour works lab NTUA.jpg|Лабараторыя работ у гаванях
Файл:New building NTUA Zografou campus.jpg|Новы корпус для электратэхнікаў

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка універсітэта
* Цэнтральная бібліятэка
* NOC Network Management Center
* Карты і малюнкі кампусаў
* LTCP  Lavrion Technological and Cultural Park

Катэгорыя:З’явіліся ў 1837 годзе
Катэгорыя:Афіны
Катэгорыя:Універсітэты Грэцыі
Шпалеры (садова-паркавае мастацтва)

**Шпалеры** — канструкцыі, да якіх мацуюць дрэвы або кусты, каб надаць ім пэўную форму. Выкарыстоўваюць шпалеры або дзеля дэкаратыўнай мэты, або для павышэння ўраджайнасці фруктовых дрэў і кустоў.

## Выкарыстанне ў сельскай гаспадарцы 
Перавагі, якія дае выкарыстанне шпалер пры вырошчванні сельскагаспадарчых (звычайна фруктовых) раслін:
* Магчымасць больш шчыльнай пасадкі раслін (дзеля эканоміі сельскагаспадарчых плошчаў)
* Магчымасць надання раслінам "правільнай" формы, то ёсць формы пры якой расліны маюць максімальную ўраджайнасць.

## Выкарыстанне ў садова-паркавай архітэктуры 
Шпалеры — важны элемент садова-паркавага мастацтва. Яны, у прыватнасці, выконваюць наступныя функцыі:
* Яны могуць эстэтычна аддзяляць розныя функцыянальныя зоны парку або саду.
* З дапамогай шпалер можна "маскіраваць" эстэтычна непрывабныя аб'екты (напрыклад, тэхнічныя збудаванні).
* Могуць выконваць функцыю загараджальную

## Літаратура 
* *Гете Р.* Использование стен строений под шпалерные культуры: руководство к воспитанию плодовыых и виноградных шпалер у домовых стен. ― СПб., Имп. Рос. общ-во плодоводства, 1912. С. 77
* *Андрезен К*. Культура плодовых дерев на воздухе, при шпалерных стенах: Руководство к воспитанию плодовых дерев шпалерой с применением ко всем полосам России: состояние по долголетним опытам садоводом Андрезеном. ― СПб., Тип. В. Нусвальта, 1872. С. 89
* *Bartosiewicz A*. Urządzanie terenów zieleni. ― WSiP, Warszawa 1998
* *Pokorski J., Siwiec A.* Kształtowanie terenów zieleni. ― WSiP, Warszawa 1983

## Спасылка 
* Уладкаванне садовых шпалераў
* Садовыя шпалеры 

Катэгорыя:Садова-паркавыя збудаванні
Катэгорыя:Раслінаводства
Гарбузовыя

**Гарбузовыя** (*Cucurbitáceae*) — сямейства раслін парадка Гарбузакветныя класа Двухдольныя. Налічвае па розных падліках 125-183 радоў i каля 900 відаў. Раздзяляецца на два падсямействы: Cucurbioideae і Zanonioideae.

## Біялагічнае апісанне 
Гарбузовыя — аднагадовыя ці шматгадовыя травы, радзей — кусты. Сцябло мае вусікі, якія маюць парасткавае паходжанне. Кветкі часцей аднаполыя.

## Распаўсюджанне 
Прадстаўнікі сямейства Гарбузовыя распаўсюджаны галоўным чынам у трапічных і субтрапічных раёнах. Асабліва багаты відавы састаў у Амерыцы, Афрыцы і Азіі.

## Роды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## У культуры 
Па інфармацыі некаторых крыніц, гарбузовыя былі аднымі з першых культурных раслін. У прыватнасці, яны былі важнай сельскагаспадарчай культурай для цывілізацый старажытных мая, ацтэкаў і інкаў. Археолагі знайходзяць сляды культурных гарбузовых у Мексіцы нават каля 7000 г. да н.э.

## Цікавыя факты 
Да сямейства Гарбузовыя належыць самы вялікі плод у свеце. У штаце Вісконсін (у ЗША) з расліны гарбуза  быў атрыманы плод вагай каля 821.23 кг. Плод занесены ў Кнігу рэкордаў Гінэса.
Трэльяж (садоўніцтва)

**Трэльяж** (ад ) — лёгкія, у асноўным драўляныя рашоткі для павойных раслін. Таксама часам трэльяжамі называюць бярсо — тунэлі з раслін на металічным каркасе.

## Формы трэльяжоў 
Спачатку трэльяжы былі простымі загародкамі-шырмамі, па якім пускаліся парасткі раслін. Пасля трэльяжы атрымлівалі прастакутныя, арачныя, конусные і іншыя формы. Часам мелі вялізныя памеры і выконваліся ў выглядзе палацавых фасадаў і узбагачаліся калонамі, вазамі і скульптурамі. Пераважна ўпрыгожвалі рэгулярныя паркі і сады.
 — узор Уільяма Морыса.]]

## Спасылкі 
* Садова-паркавыя апоры (руск.)&nbsp;

Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Катэгорыя:Ландшафтная архітэктура
Катэгорыя:Садова-паркавыя збудаванні
Катэгорыя:Раслінаводства
Заліўное поле

.]]
 на поўдні Кітая.]]
**Заліўное поле**, або **чэк** (, ) — участак ворнай зямлі для вырошчвання рысу або паўводных культур, які заліваецца вадой і агароджаны валамі, што ўтрымліваюць гэтую ваду.

На заліўных палях вырошчваецца каля 90 % сусветнай прадукцыі рысу. Яны маюць перавагу над сухадольнымі палямі дзякуючы высокай ураджайнасці.

Заліўныя палі ствараюць на горных тэрасах і раўнінах. Яны з'яўляюцца тыповымі для краін Усходняй і Паўднёва-Усходняй Азіі, галоўнай сельскагаспадарчай культурай якіх з'яўляецца рыс — Японіі, Карэі, Кітая, В'етнама, Тайланда, М'янмы, Малайзіі, Лаоса, Філіпін, Непала, а таксама Індыі і Шры-Ланкі. У апошні час такія палі атрымалі распаўсюджванне ў Еўропе, у рэгіёнах, дзе вырошчваюць рыс, перш за ўсё ў Італіі і Паўднёвай Францыі.

Агульная плошча рысавых арашальных сістэм ва Украіне — каля 62 тысяч гектараў, у тым ліку ў Херсонскай вобласці — 17 тыс. га, у Адэскай вобласці — 13 тыс. га, у АР Крым — 32 тысячы гектараў.

Заліўныя рысавыя палі фармуюць экасістэму рыб, рэптылій, амфібій, насякомых, крабаў, птушак і дробных грызуноў. Некаторыя з іх ўжываюцца ў ежу сялянамі ў Азіі, як крыніца бялкоў (Lethocerus indicus, Pomacea canaliculata, Esanthelphusa). 

## Заўвагі 
## Спасылка 
* Інстытут рысу УААН  (укр.)&nbsp; (руск.)&nbsp; (англ.)&nbsp;
* Рысаводства ў Японіі  (англ.)&nbsp;
* Біялагічныя асаблівасці і тэхналогія вырошчвання рысу 
* ПОЧАТОК БУВ ТАКИМ… Одеські вісті, НОМЕР 57 (3372) — 29.03.2006 

Катэгорыя:Земляробства
Катэгорыя:Рысаводства
Дэсікацыя

**Дэсікацыя** (ад лац. Desiccare&#x20;— высушваць)&#x20;— перадуборачнае падсушванне раслін з мэтай паскарэння паспявання (на 5-7 сутак) і палягчэння уборкі ўраджаю, якое асабліва эфектыўна пры засмечанасці і пры вільготным надвор'і.

Цяпер выкарыстоўваюць дэсіканты на аснове дыквату, глюфасінату амонія і гліфасату. Дэсікацыю праводзяць на пасевах сланечніка, лёну, соі, рысу, пшаніцы, гароху, бульбы, насеннікаў цукровых буракоў, люцэрны, канюшыны і іншых культур прыкладна за 10 дзён да ўборкі ўраджаю. Дэсікацыя не пашкоджвае насенне і клубні, якія спеюць, стварае спрыяльныя ўмовы для работы ўборачных машын. Адначасова з пераджніўным падсушваннем раслін палі вызваляюцца ад шматгадовага  пустазелля пад наступныя культуры. Апырскванне дэсікантамі перад збіраннем асабліва паспяховае пры сярэдняй і моцнай ступені засмечанасці. Асабліва эфектыўная дэсікацыя пры вільготным надвор'і. Спосаб прымянення дэсікантаў&#x20;— наземнае апырскванне, на вялікіх плошчах&#x20;— авіяцыяй.

## Заўвагі 
## Літаратура 
* Глосарій термінів з хімії // Й.Опейда, О.Швайка. Ін-т фізико-органічної хімії та вуглехімії ім. Л. М. Литвиненка НАН України, Донецький національний університет — Донецьк: «Вебер», 2008. — 758 с. — 

Катэгорыя:Садаводства
Катэгорыя:Сельская гаспадарка
Палюдарыум

**Палюдарыум** ( — балота) — празрысты рэзервуар са штучна створаным паўводным асяроддзем для ўтрымання водных, у тым ліку балотных і прыбярэжных раслін, якія значна ўзвышаюцца над паверхняй вады, а таксама жывёл. Палюдарыум можа адначасова мець прыкметы акварыума і тэрарыума.

Слова *палюдарыум* паходзіць ад , якое азначае балота, і *-arium*, якое адлюстроўвае закрытую тару.

У палюдарыумі неабходная сістэма арашэння, або ручное апырскванне раслін (2-3 разы ў дзень), падтрыманне пэўнай тэмпературы, наяўнасць светлавога абсталявання. У закрытым палюдарыуме патрэбна абдзіманне пярэдняга шкла для прадухілення яго запацяваннем.

Палюдарыумы могуць вар'іраваць у памерах ад невялікіх, дзе лёгка адлюстроўваюцца асобныя экасістэмы да досыць вялікіх, для ўтрымання цэлых дрэў. Яркім прыкладам вельмі вялікага палюдарыума з'яўляецца трапічны лес у «Montreal Biodome».

## Літаратура 
*  Цирлінг М.Б. Глава XIII. Палюдаріум // Акваріум і водні рослини. — СПб. : Гідрометеоіздат, 1991. — С. 220—222. — .
* Грачов В.Г. Палюдаріум — це красиво. — 2002.

## Спасылкі 
* Палюдарыум.ру  
* Інструкцыя да ўладкавання палюдарыума  

Катэгорыя:Акварыумістыка
Катэгорыя:Хобі
Катэгорыя:Раслінаводства
Лушчэнне

**Лушчэнне** — апрацоўка глебы адмысловымі прыладамі — лушчыльнікамі — на нязначную глыбіню (8-12 см). Пры лушчэнні адбываецца павярхоўнае рыхленне глебы, частковае абарочванне глебы і падразанне пустазелля. Лушчэнне вырабляюць перад зяблевым узворваннем поля восенню пасля ўборкі ўраджаю, каб стымуляваць прарастанне пустазелля перад асноўным узворваннем, а таксама знішчыць насякомых-шкоднікаў на розных стадыях іх развіцця ў глебе. Магчыма прымяненне лушчэння наўзамен восеньскага ўзворвання на чыстых ад пустазелля землях пры пажніўных пасевах або пасевах азімых пасля пара.

## Літаратура 
* 
* Земледелие. 2 издание / под редакцией С. А. Воробьева — Москва, 1972.
* Лушчы́льнік; Лушчы́ць; Лушчэ́нне // 

Катэгорыя:Сельская гаспадарка
Лушчыльнік

**Лушчыльнік** — прылада для драбнення верхняга пласта глебы (лушчэння). Па тыпу апрацоўкі лушчыльнікі дзеляцца на дыскавыя і шматкорпусныя (адвальныя). Дыскавыя вырабляюць рыхленне на глыбіню 4-5 см без абароту глебы, адвальныя — ад 6-8 да 10-12 см і дзейнічаюць па прынцыпе плуга.

## Спасылкі 
* 
* 
* Лущильник Стерневой Дыскавы (ЛСД) STROM

Катэгорыя:Сельскагаспадарчыя інструменты
Ягадаводства

**Ягадаводства**&#x20;— гэта галіна сельскай гаспадаркі, якая займаецца вырошчваннем ягадных культур. Навука памалогія займаецца вывучэннем сартоў агароднінных і ягадных культур. Ягады&#x20;— гэта шматнасенныя плады з мякаццю. Маюць высокую харчовую каштоўнасць і багаты вітамінавы склад.

## Выкарыстанне 
Ягадныя культуры шырока выкарыстоўваюць для вытворчасці сокаў, віна, сіропаў, кампотаў, сухафруктаў. Таксама актыўна ягады выкарыстоўваюць у фармакалогіі і касметалогіі. Карыстаюцца вялікім попытам і могуць даваць значны прыбытак сельскай гаспадарцы.

## Культуры, якія вырошчваюць у ягадаводстве 
Клубніцы&#x20;— самая папулярная ягодная культура. Займае 50-60% плошчы ўсіх ягаднікаў.

Парэчкі займаюць 20-30% плошчы ягаднікаў. Вырошчваюць парэчкі чорныя і чырвоныя.

Агрэст&#x20;— самая ураджайная ягодная культура. Займае 8-10% агульнай плошчы ягаднікаў.

Ягадныя культуры скараплодныя і могуць даваць дастаткова высокія ўраджаі. Якасны догляд ягадных культур дазваляе атрымліваць высокія ўраджаі і добрыя прыбыткі. Усе ягадныя культуры пачынаюць даваць плады праз 1-2 гады пасля пасадкі. Клубніцы даюць добрыя плады 5 гадоў, а астатнія культуры могуць плоданасіць 15-25 гадоў. Ягадныя культуры могуць разрастацца і займаць вялікую плошчу.

## Спасылкі 
* Словник української мови&nbsp;— Ягідництво
* [Ягодоводство // Сельскохозяйственный словарь-справочник.&nbsp;— Москва&nbsp;— Ленинград: Государстенное издательство колхозной и совхозной литературы «Сельхозгиз». Главный редактор: А.&nbsp;И.&nbsp;Гайстер(https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD_%D0%86%D0%B7%D1%80%D0%B0%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%93%D0%B0%D0%B9%D1%81%D1%82%D1%8D%D1%80). 1934 ]
* Інвестиції в ягідництво — виправдані ! // AgroTimes, 15.08.2014 
* Ягідники (полуниця, смородина, малина, агрус) // «Проектно-технологічне бюро» Інституту водних проблем і меліорації Національної академії аграрних наук України, 07.02.2013  

Катэгорыя:Раслінаводства
Макуха

.]]
**Маку́ха** — пабочны прадукт адціскання алею прэсаваннем з насення алейных культур (сланечніку, рапсу, соі, лёну, аніса і іншых). Ужывалі як дэсерт або лёгкую закуску. У Непале макуху грэцкага арэха ўжываюць у кулінарыі, таксама прыкладваюць да лба пры галаўных болях. У некаторых рэгіёнах выкарыстоўваюць як кацельнае паліва, для чаго макуха цалкам прыдатная, таксама зніжае кошт атрыманай энергіі.

Пабочны прадукт пасля экстрагавання алею растваральнікамі называецца шротам. Тлушчу ў макусе — 7-10 %, у шроце — 2,5 %.

Ужываецца як дабаўка ў корм жывёлам. Рыбакі выкарыстоўваюць макуху як прынаду для рыб.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Корм
Катэгорыя:Украінская кухня
Канстанцін фон Эканома

**Канстанцін фон Эканома** (21 жніўня 1876, Брэіла — 21 кастрычніка 1931 г., Вена) — аўстрыйскі неўролаг грэчаскага паходжання.

## Біяграфія 
Канстанцін фон Эконома нарадзіўся ў румынскім горадзе Брэіла у багатай дваранскай сям'і. Неўзабаве разам з сям'ёй пераехаў у аўстрыйскі Трыест, дзе прайшло яго дзяцінства. У 1893 годзе паступіў у Венскі політэхнічны універсітэт і спачатку вучыўся на інжынера. Праз два гады стаў вучыцца на медыка. У 1901 годзе скончыў медыцынскі факультэт Венскага універсітэта. З 1900 па 1903 год быў асістэнтам у фізіёлага . Вучыўся ў Мюнхене ў Эміля Крепеліна. З 1906 года працаваў у Вене на кафедры псіхіятрыі асістэнтам Юліуса Вагнер-Яўрэга.

З'яўляўся адным з першых лётчыкаў у Аўстрыі. З 1910 года быў прэзідэнтам аэраклуба. Падчас Першай сусветнай вайны служыў пілотам, а затым ваенным лекарам.

Памёр у 1931 годзе ад сардэчнага прыступу.

## Навуковая дзейнасць 
Апублікаваў каля 150 артыкулаў і кніг. Устанавіў наяўнасць цэнтра галаўнога мозгу, які адказвае за глытанне і дыханне. Займаўся вывучэннем парушэнні сну, распрацаваў тэорыю сну Апісаў эпідэмічны летаргічны энцэфаліт, пасля названы яго імем. У 1925 годзе сумесна з Георгам Н. Каксінасам распрацаваў схему цытаархітэктонікі кары паўшар'яў галаўнога мозгу (карта Эканома—Каскінаса). Згодна з гэтай схеме, паверхня кожнага паўшар'я дзеліцца на 7 доляй і 109 палёў

## Памяць 
У 1932 годзе ў яго гонар быў названы завулак у венскім раёне Фаварытэн. У 1966 годзе ў двары Венскага ўніверсітэта быў усталяваны бюст Канстанціна фон Эканома. У 1976 годзе, да 100-годдзя з дня яго нараджэння, у Аўстрыі была выпушчаная памятная марка.

## Сачыненні 
* Die Cytoarchitektonik der Hirnrinde des erwachsenen Menschen, W.— B., 1925 (совм. з G. N. Koskinas).
* Zellaufbau der Grosshirnrinde des Menschen, B., 1927.
* Die Encephalitis энцэфаліт, B.—W., 1929.

## Літаратура 
* *Marburg O.* Konstantin Economo Freiherr von San Serff, Dtsch. Z. Nervenheilk., Bd 123, S. 219, 1931.
* *Stransky. Зн.* Constantin von Economo, у кн.: Grosse Nervenärzte, Bd 2, Stuttg., 1959.
* *Kutlik I.* Ste vyrocle narodenia Constantina Eoconoma, Bratlsl. lek. Listy, sv. 66, s. 110, 1976.

Катэгорыя:Выпускнікі Венскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Венскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Вучоныя паводле алфавіта
Катэгорыя:Медыкі Аўстрыі
Катэгорыя:Лётчыкі Аўстрыі
Psora globifera

**Psora globifera** — від грыбоў роду  сямейства . Кальцэфіл.

## Арэал 
Распаўсюджаны ў Еўропе, Азіі, Паўночнай Амерыцы, Грэнландыі. У Расіі расце ў Еўрапейскай частцы, на Урале, у Заходняй і Паўднёвай Сібіры.

## Ахова 
Занесены ў Чырвоныя кнігі Рэспублікі Комі і Карэліі.

Катэгорыя:Леканаральныя
Psoraceae

**Psoraceae** – сямейства грыбоў з парадку Lecanorales.

## Роды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Леканаральныя
Прынц з лілеямі

**Прынц з ліле́ямі**, або **Цар-жрэц** — мінойская фрэска-рэльеф Кноскага палаца на востраве Крыт. Была адкрыта ў 1901 г. брытанскай археалагічнай экспедыцыяй на чале з Артурам Эвансам і адноўлена на аснове некалькіх захаваных частак. У нашы дні экспануецца ў Археалагічным музеі Іракліяна, а копія ўпрыгожвае сцяну паўднёвага калідора цэнтральнага двара Кноскага палаца.

## Гісторыя 
«Прынц з лілеямі» з’яўляецца адначасова рэльефам і фрэскай, паколькі тэхніка яго стварэння ўключала гіпсавыя налепкі на сцяну, якія размалёўваліся каляровымі фарбамі. Падчас раскопак 1901 г. 9 фрагментаў налепак былі знойдзены адарванымі каля паўднёвай сцяны Данканам Мак-Кезі, памочнікам Артура Эванса. А. Эванс першапачаткова палічыў іх часткамі розных выяў. Торс і правая рука са сціснутым кулаком маглі належаць байцу, галава і галаўны ўбор — жанчыне-жрыцы. Археолаг Сінклер Худ, які працаваў у Кноскім палацы пазней, датаваў «Прынца з лілеямі» познім мінойскім перыядам каля 1550 г. да н. э.

## Рэстаўрацыя 
Рэстаўрацыя фрэскі-рэльефа складалася з 2 асноўных этапаў. На першым прафесійныя археолагі Данкан Мак-Кензі або нават сам Артур Эванс ідэнтыфікавалі захаваныя фрагменты. На другім запрошаныя швейцарскія мастакі Эміль Жылеран-старэйшы і Эміль Жылеран-малодшы склалі агульны малюнак і з дапамогай сучнасных матэрыялаў аб’ядналі і размалявалі часткі старажытнага твора. У выніку быў сфарміраваны сучасны выгляд, што значна адрозніваецца ад першапачатковага ўражання Артура Эванса і крытыкуецца іншымі рэстаўратарамі.

## Крытыка 
На працягу другой паловы XX — пачатку XXI ст. шэраг археолагаў і мастацтвазнаўцаў выступіў з крытыкай вынікаў рэстаўрацыі «Прынца з лілеямі». Паводле іх меркаванняў, вынікі працы Артура Эванса і мастакоў Жылеранаў не адпавядаюць першапачатковай выяве і гістарычнай рэчаіснасці. Высоўваецца думка, што фрагменты, на падставе якіх адбывалася рэстаўрацыя, раней належалі 2 або нават 3 асобным выявам. Так, параўнанне з іншымі мінойскімі фрэскамі прыводзіць да думкі, што галаўны ўбор у арыгінале быў элементам жаночага ўпрыгожвання або часткай цела грыфона ці сфінкса. Прыналежнасць астатніх фрагментаў з’яўляецца спрэчнай.

## Спасылкі 
* The “Prince of the Lilies” — Heraklion Archaeological Museum

Катэгорыя:Мінойская культура
Гульні з быком (фрэска)

**Гульні з быком** — фрэска, найбольш поўна адноўленая з некалькіх тынкаваных панэлей, першапачаткова размешчаных на ўсходняй сцяне палаца ў Кносе на Крыце. Хоць тэхнічна гэты твор з’яўляецца фрэскай, панэлі распісваліся па тынкоўцы рэльефнай сцяны і таму класіфікуюцца як пластычнае мастацтва.

## Апісанне 
На фрэсцы намаляваная таўракатапсія — рытуальныя скачкі праз быка. Велізарны бык у шалёным галопе. Яго знарочыста падоўжаная постаць магутнай сваёй масай запаўняе амаль усю фрэску. Велізарныя памеры падкрэсліваюць яго боскае паходжанне. Як і ў Егіпце, маштаб сімвалізаваў значнасць адлюстроўванага.

Не дакранаючыся капытамі да зямлі, імчыцца велізарны бык, цяжка нагнув сваю магутную галаву, выставіўшы ўперад рогі. Выгіб яго тулава нагадвае вялікі гімнастычны снарад. Адзін з акрабатаў схапіўся за рогі і збіраецца скокнуць на спіну быка, а іншы, выставіўшы перад сабой рукі, рыхтуецца да грацыёзнага сальта прама над галавой жывёлы. Якая б ні была разбуральная стыхійная моц быка, ёсць надзея, што чалавек пераможа ў гэтай сутычцы. Зграбныя і вывастраныя рухі акрабатаў, а бакавыя фігуры візуальна як бы стрымліваюць напор быка. Чалавек рана ці позна возьме верх над неўтаймаванай стыхіяй прыроды. Яны апранутыя аднолькава — з павязкай на сцёгнах, таліі сцягнутыя металічнымі паясамі. Падкрэслены шырыня грудзей, тонкасць таліі, гнуткасць і мускулістасць рук і ног. Гэтыя асаблівасці лічыліся прыкметамі прыгажосці. Такія небяспечныя практыкаванні з раз’юшаным быком мелі не толькі відовішчны, але і сакральны сэнс. Мастак настолькі па-майстэрску захаваў вясёлую і нязмушаную гульню акрабатаў, што мы забываем аб смяротнай небяспецы падобных трукаў. Фрэска ўспрымаецца як гімн прыгажосці і спрыту чалавека, які перамагае грозную і магутную прыроду. І хоць мастакі яшчэ не валодаюць прыёмамі аб’ёмна-прасторавага малюнка, іх кампазіцыі не здаюцца застылымі і знежывелымі.

## Фарбы (колеравая гама) 
Мастак выкарыстаў пяць фарбаў: чорную, белую, блакітную, жоўтую і чырвоную, яны ствараюць багатую каляровую палітру. Ім, як і егіпецкім фрэскам, уласцівая ўмоўнасць колеру: мужчынскія фігуры пішуцца цёмнай цагляна-чырвонай фарбай, а жаночыя — светлай.

## Спасылкі 
* Развлечения Минойской цивилизации. Игры с быком  

Катэгорыя:Мінойская культура
Юзаф Вейсенгоф

**Юзаф Вейсенгоф** (; 8 красавіка 1860, с. Каляна Люблінскай губерні Царства Польскага — 6 ліпеня 1932, Варшава) — польскі празаік, паэт, літаратурны крытык.

## Біяграфія 
Нашчадак старадаўняга баронскага роду, які пасяліўся ў Лівоніі ў XVII стагоддзі. Нарадзіўся на Падляшшы ў маёнтку бацькі. Дзяцінства правёў у Вільні, скончыў варшаўскую гімназію. У 1879—1884 гадах вывучаў права ва ўніверсітэце Дэрпта. Пазней займаўся гаспадаркай у маёнтку.

З 1891 года жыў у Варшаве, дзе з 1896 года выдаваў і рэдагаваў выданне «Бібліятэка Варшаўская» («Biblioteka Warszawska»). У маладосці славіўся гулякам і карцёжнікам Падарожнічаў па Еўропе. Тры гады провёл ў Штэгліцы пад Берлінам.

Пасля здушэння рэвалюцыі 1905—1906 стаў актыўным прыхільнікам правай нацыяналістычнай партыі Нацыянальна-дэмакратычная партыя Польшчы.

Пасля кастрычніцкай рэвалюцыі і заканчэння Першай сусветнай вайны ў 1918 годзе пераехаў у Польшчу і пасяліўся ў Варшаве, а ў 1924 годзе, ужо будучы вядомым пісьменнікам, — у г. Быдгашчы.

Памёр у Варшаве ў 1932 годзе. Пахаваны на могілках Старыя Павонзкі.

## Выбраныя творы 
* *Z Grecji* (1894)
* *Za blekitami* (1894)
* *Zaręczyny Jana Belzkiego* (1894)
* *Pamiętnik* (1903)
* *Syn marnotrawny* (1905)
* *Spralacza* (1905)
* *Litva* (1905)
* *W ogniu* (1905)
* *Unja* (1910)
* *Puszcza* (1915)
* *Soból i panna* (1911);
* *Hetmani* (1911)
* *Soból i panna * (паляўнічы цыкл, 1913)
* *Cudno i ziemia cudneńska* (1921)
* *Mój pamiętnik literacki* (1925)
* *Gromada* (1925)
* *Pisma,* t. 1-13 (1927—1928)

## Літаратура 
* *Błażejewski S., Kutta J., Romaniuk M.* Bydgoski Słownik Biograficzny. Tom I.―Bydgoszcz, 1994. s. 113—114
* *Danowska E.* Józef Weyssenhoff (1860—1932) — pisarz, bibliofil, kolekcjoner. Nieznane oblicze twórcy. ― Wydawnictwo Uniwersytetu Jana Kochanowskiego, Kielce 2015 ISBN 978-83-7133-638-6

Катэгорыя:Пісьменнікі Польшчы
Катэгорыя:Пісьменнікі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Пахаваныя на Паванзкоўскіх могілках
Катэгорыя:Паэты Польшчы
Катэгорыя:Паэты Расійскай імперыі
Юзаф
Палоза

**Пало́за** — рака ў Бярэзінскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Бярэзіна (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 11 км. Плошча вадазбору 53 км². Рака пачынаецца каля вёскі Альхоўка, упадае ў Бярэзіну каля вёскі Святліца. Рэчышча каналізаванае ад вытоку да вёскі Глухі Ток (траса ). Рака прымае сцёк з меліярацыйных каналаў.

Каля ракі вёскі Альхоўка, Паложына, Трасцянка, Глухі Ток.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-82. Выданне 1982 года.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Рэкі Бярэзінскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Бярэзіны
Вейсенгоф

* Генрых Вейсенгоф — жывапісец
* Юзаф Вейсенгоф — польскі празаік, паэт, літаратурны крытык
Музей пісанкі

**Музей пісанкі** — музей дэкаратыўных велікодных яек у горадзе Каламыя Івана-Франкоўскай вобласці. У калекцыі музея больш 6000 яек з розных рэгіёнаў Украіны і краін свету. Сярод экспанатаў музея і яйка з аўтографамі вядомых палітычных дзеячаў Украіны. Па выніках акцыі «Сем цудаў Украіны» музей заняў 8-е месца па галасах інтэрнэт-карыстальнікаў і 17-е месца па галасах экспертаў.

Музей быў створаны на аснове калекцыі яек у Каламыйскім музеі народнага мастацтва Гуцульшчыны і Пакуцця імя Іасафата Кобрынскага. Спачатку экспазіцыі праводзіліся ў Каламыйскай царкве святога Дабравешчання. 23 верасня 2000 года падчас 10-га Міжнароднага гуцульскага фестываля музей быў адкрыты ў спецыялізаваным будынку, часткай якога з’яўляецца помнік пісанцы, вышыня якой дасягае 13,5 метраў, а дыяметр 10 метраў. Такім чынам каламыйскі помнік з’яўляецца самай вялікай пісанкай у свеце. Будынак быў спраектавана Ігарам Еўстахіевічам Шуманам, афармлялі ансамбль мясцовыя мастакі Васіль Андрусь і Міраслаў Ясінскі. Памяшканне музея выраблена цалкам з каляровага шкла, а агульная плошча створанага такім чынам вітража больш 600 квадратных метраў.

File:Pysanka Kolomyia 05.JPG
File:Pysanka Kolomyia 06.JPG
File:Pysanka Kolomyia 07.JPG
File:Pysanka Kolomyia.JPG
File:PysankyKolomiya.JPG

## Гл. таксама 
* Пісанка

## Літаратура 
* *Крайний Иван* (Ивано-Франковская область) *Скарбниця диво–яєць*. Про те, як виник єдиний у світі Музей писанкового розпису, з’явилися президентські автографи на яйцях та які обереги горяни замуровують у фундаменти своїх осель // «Украина молода» № 066 за 20 апреля 2011 года, С. 10

## Спасылкі 
* Музей «Писанка» Музей Писанковой Розписи
* Коломыйский музей «Писанка» в проекте «7 чудес Украины» 
* Статья про музей «Писанка» в Коломые
* Музей Писанки в Коломые (фото и описание)

Катэгорыя:Музеі Украіны
Катэгорыя:Каламыя
Украінская вышыўка

**Украінская вышыўка** — адзін з відаў народнага дэкаратыўнага мастацтва ўкраінскага народа ў выглядзе арнаментальнай ці сюжэтнай выявы на тканіне ці скуры. Вышыўка вырабляецца ўручную або з дапамогай швейных машын на прадметах адзення, галоўным чынам на жаночых і мужчынскіх кашулях (вышыванках), а таксама на прадметах хатняга ўжытку — абрусах, навалачках, ручніках і да т.п.

Апроч упрыгожвання адзення і інтэр’ерных абрадавых тканін, вышыўка нясе акультны характар. Яна з’яўляецца зачуром ад маланкі, бяздзетнасці, неўраджайнасці, няшчасця і да т.п..

Вышыўка на адзенні размяшчаецца на вызначаных месцах — у нізах рукавоў, на гарлавіне ці каўнеры, падоле ці падолах адзення — там, дзе няма доступу да цела. Колер і фігура гафту таксама маюць сваё значэнне.

Файл:Rushnyk Ukraine embroidered decorative towels.jpg|Украінскі ручнік (). Музей ручнікоў, Пераяслаў
Файл:Oranta-Kyiv.jpg|Марыя-Аранта з арнаментаванай хусткай за поясам. Сафійскі сабор
Файл:EMBROIDERED EGGS BY I FOROSTYUK.jpg|Вышытыя пісанкі. Праца народнай майстрыхі Луганшчыны Іны Фарасцюк 

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Народная творчасць
Катэгорыя:Культура Украіны
Катэгорыя:Вышыўка
Закапанскі стыль

]]
 «Атма» ў Закапанэ]]
]]
]]
**Закапа́нскі стыль** — архітэктурны стыль, уведзены Станіславам Віткевічам у 90-х гадах XIX стагоддзя. У асноўным выкарыстоўваўся ў будаўніцтве пансіянатаў.

Віткевіч за ўзор узяў традыцыйны стыль будаўніцтва падгальскіх гуралаў, узбагаціўшы яго элементамі мадэрну, імкнуўся стварыць аснову для сучаснай польскай народнай архітэктуры на аснове культуры Падгалля. Першыя праекты рэалізоўваў у загарадных хатах і вілах у курортным горадзе Закапанэ. Прапагандыстамі яго стыля былі між іншых Уладзіслаў Матлякоўскі, Валерый Эліяш-Радзікоўскі і Яраслаў Вайцяхоўскі.

У закапанскім стылі выраблялася таксама мэбля, гаспадарчыя прылады, адзенне, вырабы з парцаляну, музычныя інструменты і сувеніры. Элементы культуры гуралаў пранікалі таксама ў творчасць кампазітараў і пісьменнікаў. У шырэйшым панятку закапанскі стыль ахоплівае ўсе праявы пранікнення народнай культуры Падгалля ў агульнанацыянальную культуру.

Галоўнымі асаблівасцямі стылю з'яўляюцца падмуркі з колатага каменю, высокі гонтавы дах, вялікая колькасць дэкаратыўных элемэнтаў.

## Прыклады будынкаў 
## У Беларусі 
За польскім часам закапанскі стыль стаў распаўсюджвацца і ў Заходняй Беларусі, дзе яго прапагандавалі  і Лявон Вітан-Дубейкаўскі.

Захаваліся дзясяткі прыкладаў будынкаў у гэтым стылі, большасьць з якіх у аварыйным стане. Некаторыя ўнесеныя ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь.

## Гл. таксама 
* Драўляная архітэктура

## Літаратура 
* 
* Лаўрэш Леанід. Архітэктура нацыянальнага рамантызму на Лідчыне // Наша слова № 37 (1032) 14 верасня 2011 г; №38 (1033) 21 верасня 2011 г. 

## Спасылкі 
* Styl zakopiański 
* Музэй закапанскага стылю 

Катэгорыя:Архітэктура Польшчы
Катэгорыя:Гісторыя архітэктуры
Катэгорыя:Драўляная архітэктура
Стыль
Архангельская царква (Рогаз)

**Царква архангелаў Міхаіла і Гаўрыіла ў Рогазе** () — драўляная царква ў сяле Рогаз жудзеца Марамурэш у Румыніі. Уключана ЮНЕСКА ў склад культурнага аб'екта Сусветнай спадчыны Драўляныя цэрквы гістарычнай вобласці Марамурэш. У 2004 годзе ўключана ў рэестр гістарычных помнікаў (код MM-II code-04 618 mA). Знаходзіцца ў даліне ракі Лапуш.

Царква пабудавана ў 1663 годзе, што ўскосна пацверджана надпісам на ўваходзе, што паведамляе пра татарскі набег 1661 года. Апроч таго, будынак царквы характэрны для гэтага перыяду.

У чэрвені 1785 года царква была распісана мастакамі Раду Мунцяну і Мікалае Манам. У 1834 годзе да заходняга нэфа была прыроблена галерэя, распісаная ў той жа год.

Царква незвычайная ў плане: шматкутная, з прамавугольным нефам і сямівугольнай алтарнай часткай. Усе сцены ўсярэдзіне распісаны, роспіс характэрны яркімі фарбамі. Дах асіметрычны, адзін схіл даўжэй іншага. Званіца, як і ва ўсіх драўляных цэрквах Марамурэша, размешчана з заходняга боку царквы, у плане квадратная.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Румыніі
Паляксяне

**Паляксяне** ― заходнебалцкае племя ў басейне ракі Нараў і на правабярэжжы Заходняга Буга ў першых стагоддзях II тысячагоддзя н.э.

## Першая згадка 
Упершыню згадваюцца ў першай кнізе .

## Этымалогія назвы 
Назва можа паходзіць ад назвы ракі *Lek* (*Elk*), згодна з Е. Налепам, або ад назвы Палесся (паляшане - *paleksiani*), згодна з К. Бугам.

Яшчэ версія - ад балцкіх гідронімаў узору *Pala, Palios, Pelesa, Pelysa* ― балоты, балоцісты лясок.

У польскіх крыніцах згадваюцца як *polexiani* («паляксяне» або «паляшане»). У сучаснай польскай гістарычнай літаратуры іх звычайна называюць *podlasianie*, радзей *podlaszanie*.

## Гісторыя паляксян 
На думку некаторых гісторыкаў, паляксяне разам з яцвягамі, дайновай і судавай складалі яцвяжскі племянны саюз, іх суседзямі былі галінды і мазаўшане.

Баляслаў IV Кучаравы каля 1166 года і князь  у 1192 годзе хадзілі вайной на паляксянаў.

У XIII стагоддзі паляксяне неаднаразова падвяргаліся нападам польскіх, кіеўскіх, валынскіх князёў і нямецкіх рыцараў. У выніку, да канца XIII стагоддзя паляксян засталося мала, і жылі яны, у асноўным, у цяжкадаступных мясцінах Белавежскай пушчы і інш. У далейшым іх землі ўвайшлі ў Вялікае Княства Літоўскае. У другой палове XIX стагоддзя паляксяне (паляшане, палясяне) згадваюцца ў статыстычных дакументах Расійскай імперыі як жыхары некаторых паветаў Гродзенскай губерні, ― адзначалася, што яны былі праваслаўнымі, але адрозніваліся ад астатніх сялян абліччам і звычаямі.

## Літаратура 
* *Łowmiański Н.* Studja nad początkami społeczeństwa i państwa litewskiego, tom I, s. 17—19; tom II, s. 105—109.
* Encyklopedia powszechna PWN. Wyd. III. T. 3. Warszawa: PWN, 1985, s. 576. ISBN 83-01-00003-1

Катэгорыя:Балты
Катэгорыя:Гісторыя Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Гісторыя Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Гісторыя Літвы
Катэгорыя:Гісторыя Польшчы
Катэгорыя:Зніклыя народы Еўропы
Музей сялянскага мастацтва Румыніі

**Музей сялянскага мастацтва Румыніі** — установа культуры ў Бухарэсце (Румынія). Музей размешчаны на шашы Кісялёва.

## Гісторыя 
Музей заснаваны ў 1906 годзе. Першым кіраўніком музея на працягу сарака гадоў быў гісторык Аляксандру Цыгара-Самуркаш.

У 1944 годзе ў будынку быў арганізаваны Музей Леніна і Сталіна. Арыгінальны ж музей пад новай назвай «Папулярнае мастацтва Румынскай Сацыялістычнай Рэспублікі» на 25 гадоў пераехаў у палац Штырбей на галоўнай вуліцы Бухарэста. Увесь гэты час каштоўныя і асабліва рэлігійныя экспанаты не выстаўляліся. Тым не менш, калекцыя музея папоўнілася ўтройчы. У 1990 годзе музей вярнуўся ў свой спрадвечны будынак. Музей атрымаў мноства ўзнагарод. У 1996 годзе ён атрымаў прэмію «Музей года ў Еўропе».

Катэгорыя:Гісторыя сельскай гаспадаркі
Катэгорыя:Этнаграфічныя музеі
Ордэн Аляксандра Неўскага

**О́рдэн Алякса́ндра Не́ўскага:**
* Ордэн Святога Аляксандра Неўскага — дзяржаўная ўзнагарода Расійскай імперыі ў 1725—1917 гадах.
* Ордэн Аляксандра Неўскага — дзяржаўная ўзнагарода СССР ў 1942—1991 гадах.
* Ордэн Аляксандра Неўскага — дзяржаўная ўзнагарода Расійскай Федэрацыі з 2010 года.