open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Голашавіцы

**Голашавіцы** (, ) — 
узор традыцыйнай цэнтральнаеўрапейскай вёскі. Голашавіцы размешчаны ў 15 кіламетрах на захад ад Чэске-Будзеёвіцаў, у аднайменнай абшчыне Паўднёвачэшскага края. У вёсцы прадстаўлена мноства сельскіх будынкаў XVIII—XIX стагоддзяў у стылі, вядомым як *паўднёва-чэшскае народнае барока*. У 1998 годзе вёска была прызнана помнікам Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Чэхіі.

## Гісторыя 
У пісьмовых крыніцах Голашавіцы ўпершыню згадваецца ў 1263 годзе. У 1291 годзе
кароль Чэхіі Вацлаў II перадаў Голашавіцы (разам з іншымі)
цыстэрцыянскаму кляштару ў Вішшы-Бродзе (раён Чэскі-Крумлаў). Вёска заставалася ў кляштарнай уласнасці да 1848 года.

Паміж 1520 і 1525 гадамі насельніцтва Голашавіцы былі цалкам знішчана эпідэміяй бубоннай чумы. У памяць пра гэту падзею ў паўночнай частцы паселішча быў усталяваны чумны слуп. Паводле кляштарных запісаў, з усіх жыхароў ацалелі ўсяго два чалавекі. Да 1530 года Голашавіцы пачынаюць засяляць перасяленцы з Аўстрыі і Баварыі, у выніку чаго вёска стала нямецкамоўнай вобласцю ў чэшскамоўнай краіне: да 1895 годзе ў Голашавіцах налічвалася 157 жыхароў нямецкага этнічнага паходжання і 19 чэшскага.

## Асаблівасці 
У Голашавіцах маецца тыповая для паўднёвачэшскіх вёсак плошча, акружаная каменнымі дварамі 28 хат аднолькавай канцэпцыі пачатку і сярэдзіны XIX стагоддзя. У цэнтры прамавугольнай плошчы (у даўжыню каля 200 м, у шырыню 70 м) размешчаны невялікі сажалка. Гэта плошча ўяўляе сабой адзін з найбольш захаваных комплексаў народнай архітэктуры вясковых пабудоў.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка 
* Віртуальны тур

Катэгорыя:Паўднёвачэшскі край
Элеанора Ганзага (1630—1686)

thumb|250px|Імператрыца Элеанора
**Элеанора Мадалена Ганзага-Неверская** (; ,  — , ) — імператрыца Свяшчэннай Рымскай імперыі.

## Біяграфія 
Элеанора была дачкой мантуанскага герцага Карла II Ганзага і Марыі Ганзага. Сярод яе продкаў былі кіраўнікі Савоі, Іспаніі і Францыі.

30 красавіка 1651 года Элеанора ажанілася у Вене з імператарам Фердынандам III, стаўшы яго трэцяй жонкай. У іх было чацвёра дзяцей:
* Тэрэзія Марыя Жазефа (1652—1653).
* Элеанора Марыя Жазефа (1653—1697), жонка караля Польшчы Міхаіла Карыбута Вішнявецкага, затым Карла V, герцага Латарынгіі,
* Марыя Ганна Жазефа (1654—1689), жонка Іагана Вільгельма, курфюрста Пфальца.
* Фердынанд Іосіф (1657—1658).

Элеанора была культурнай жанчынай: яна пісала італьянскія паэмы, заснавала літаратурную акадэмію. Нягледзячы на сваю рэлігійнасць і строгую прыхільнасць да каталіцтва, не займалася дыскрымінацыяй пісьменнікаў-пратэстантаў. Перажыла свайго мужа на 29 гадоў. Пасля яго смерці ў 1657 годзе, працягвала адыгрываць актыўную ролю ў жыцці венскага двара, выступаючы як заступнік культуры і арганізуючы балеты і фестывалі.

Пры ёй адбылося пашырэнне палаца Хофбург. У 1668 годзе яна заснавала «Найшляхетны ордэн Зорнага крыжа».

Катэгорыя:Імператрыцы Свяшчэннай Рымскай імперыі
Катэгорыя:Ганзага
Катэгорыя:Пахаваныя ў Імператарскім склепе
Малодшы лейтэнант

[thumb|100px|[Пагон прапаршчыка Рускай Імператарскай Арміі]]
[thumb|100px|[Пагон малодшага лейтэнанта Савецкай Арміі, Пяхота (1943-1955)]]

**Малодшы лейтэнант** ( — намеснік, ад lieu — месца і tenant - займае) — першаснае воінскае званне малодшага афіцэрскага саставу ва ўзброеных сілах многіх дзяржаў, уключаючы Рэспубліку Беларусь. 

У арміі Вялікага Княства Літоўскага адпавядала званню "Харунжы".

## Літаратура 
* *Чаропка Станіслаў.* Станаўленне сістэмы знакаў адрознення ў арміі ВКЛ // Актуальные проблемы в изучении и преподавании общественно-гуманитарных дисциплин: сб. статей. - Витебск, 2012.

Катэгорыя:Воінскія званні
Катэгорыя:Воінскія званні Узброеных сіл Беларусі
Катэгорыя:Воінскія званні Узброеных сіл Расіі
Катэгорыя:Табель аб рангах
Арсеній Мікалаевіч Выскварка

**Арсеній Мікалаевіч Выскварка** (, в. Блеўчыцы, Капыльскі раён) — Герой Сацыялістычнай Працы (1973). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

З 1949 шафёр Цімкавіцкай МТС, з 1951 трактарыст-камбайнёр Чыжэвіцкай МТС, з 1958 камбайнёр калхоза імя Ціміразева Капыльскага раёна. У 1972-м скончыў Быстрыцкую вячэрнюю школу, атрымаў сярэднюю адукацыю.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнамі Леніна ў 1966 годзе па выніках выканання сямігадовага плана. У 1973 годзе за поспехі, дасягнутыя ў выкананні пяцігадовага плана і сацыялістычных абавязацельстваў па павелічэнні вытворчасці прадукцыі раслінаводства А. М. Выскварку Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем яму ордэна Леніна і залатога медаля «Серп і Молат».

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Капыльскім раёне
Уладзіслаў Высоцкі

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Уладзіслаў Высоцкі
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 24.04.1908
 |месца нараджэння =  
 |дата смерці      = 12.10.1943
 |месца смерці     =  
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = , 
 |гады службы      = 1939 — 1943
 |званне           = капітан
 |род войскаў      = пяхота
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = Польская кампанія вермахта, Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды       = 
{
   
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}
**Уладзіслаў Высоцкі** (;  — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны намеснік камандзіра 3-га батальёна 1-га пяхотнага палка 1-й польскай пяхотнай дывізіі імя Тадэвуша Касцюшкі ў складзе 33-й арміі Заходняга фронту, Герой Савецкага Саюза, капітан Войска Польскага.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1908 годзе ў Бельску, паляк.

У Бельск-Падляшскім, дзе нарадзіўся Уладзіслаў Высоцкі, яго імем названа вуліца. Пачатковая школа № 2, якая знаходзіцца на гэтай вуліцы, таксама носіць яго імя

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пехацінцы Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Ваенныя Польшчы
Катэгорыя:Удзельнікі абароны Польшчы ў 1939 годзе
Аргументы функцыі main (C++)

**argc** і **argv** — стандартныя аргументы галоўнай функцыі «main» ў мове праграмавання C++.

У некаторых аперацыйных сістэмах функцыя main можа мець дадатковыя аргументы.

### Прыклад выкарыстання argc і argv 
Даволі зручна заносіць інфармацыю ў праграму падчас яе выканання. Пры гэтым даныя ў праграму заносяцца праз аргументы каманднага радка. У функцыі «main» прадугледжаныя два адмыслова ўбудаваныя аргументы: «argc» і «argv». **argc** пазначае колькасць аргументаў, запісаных у камандным радку (argc — цэлалікавы тып даных «int»). Аргумент **argv** — гэта ўказальнік на масіў указальнікаў сімвальнага тыпу ў камандным радку (argv — указальнік на ўказальнік на сімвальны тып даных «char»). Напрыклад, наступная праграма выводзіць «Hello», а потым праз прабел вашае імя, калі вы ўвялі імя ў праграму:

```cpp
# include 
# include 

int main (int argc, char *argv[])
{
	if (argc != 2) {
		printf("Вы забыліся ўвесці сваё імя.\n");
		exit(1);
	}

	printf("Hello %s", argv[2]);
	return 0;
}
```

* **Тлумачэнне.** *Пасля кампіляцыі праграмы неабходна зайсці ў камандны радок (для Windows-кампілятараў), або тэрмінал (для Linux-кампілятараў), перайсці ў дырэкторыю, дзе знаходзіцца скампіляваная праграма і набраць яе назву (хай, напрыклад, праграма называецца «arg.exe»), а затым сваё імя, напрыклад:*

**arg Erka**

*Вывад будзе наступным:*

**Hello Erka**

*Калі ўвод такі:*

**arg**

*То праграма выведзе радок:*

**Вы забыліся ўвесці сваё імя**

*таму што першым аргументам лічыцца назва праграмы, а другім — імя. А па ўмове*

```cpp
if (argc != 2)
```

*колькасць аргументаў не павінна раўняцца двум*.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:C++
Адносіны шанцаў

У статыстыцы **Адносіны ша́нцаў** (ад , звычайна скарочана да **«OR»**

) — з'яўляецца адным з трох асноўных спосабаў колькасна апісаць, наколькі моцна наяўнасць або адсутнасць ўласцівасці А звязана з наяўнасцю або адсутнасцю уласнасці Б ў той ці іншай папуляцыі.
Напрыклад, нам вядома, што ў нейкай папуляцыі кожны індывіда (суб'ект) альбо мае або не мае ўласцівасць А (напрыклад, «высокае крывяны ціск»), а таксама альбо мае або не мае уласнасці Б (напрыклад, «умеранае спажыванне алкаголю»). Іншымі словамі, для кожнага суб'екта гэтыя дзве ўласцівасці адпаведным чынам вызначаны. Для такой папуляцыі мы можам палічыць адносіны шанцаў, якія колькасна апішуць сувязь паміж наяўнасцю/адсутнасцю А (высокае крывяны ціск) і наяўнасцю/адсутнасцю Б (умеранае спажыванне алкаголю). Гэта робіцца па наступных правілах:
# Для кожнага індывіда, які мае Б вылічыць шанс таго, што той жа індывід мае А
# Для кожнага індывіда, які **не** мае Б вылічыць шанс таго, што той жа індывід мае А
# Падзяліце шансы з кроку 1 на шансы з кроку 2, каб атрымаць *адносіны шанцаў* (OR)

З-за таго, что статыстычнай сукупнасцю можа быць любы набор сутнасцяў, як жывых, так і нежывых, тэрмін «індывід» у гэтым кантэксце можа не азначаць «чалавек».

Калі **OR** (*адносіны шанцаў*) больш за 1, то лічыцца, што А звязана з наяўнасцю Б у тым сэнсе, што сярод індывідаў з ўласцівасцю Б шанс мець **A** вышэй, у параўнанні да з тымі, без уласцівасці Б. Заўважце, што гэтай матэматычнай узаемасувязі не дастаткова, каб сказаць, што Б з'яўляецца прычынай, якая садзейнічае ўзнікненню А. У пэўных выпадках, гэтая асацыяцыя з'яўляецца відавочнай з-за трэцяй уласнасці С, якая з'яўляецца адной з прычын і А, і Б.

Двума другімі спосабамі колькасна адлюстраваць асацыяцыі з'яўляюцца адносіны рызык ( або RR; ), а таксама  ( або ARR). У клінічных даследаваннях і многіх іншых навуковых працах, часцей за ўсе рэзультаты прадстаўлены як адносныя рызыкі (RR), які вылічваюць такім жа чынам, што адносныя шансы (OR), але замест шанцаў (Odds) выкарыстоўваюць імавернасці (Risks). Але часта наяўныя дадзеныя дазваляюць вылічэнне толькі адносныя шансы (OR), у прыватнасці, у даследаваннях .

Больш тэхнічна, **OR** (*адносіны шанцаў*) з'яўляецца мерай , апісвае трываласць  або «не-незалежнасці» паміж двума дваічнымі значэннямі дадзеных. Яно можа выкарыстоўвацца як адзін з паказацелей апісальнай статыстыкі, а таксам гуляе важную ролю ў .

Катэгорыя:Статыстыка
Катэгорыя:Эпідэміялогія
Ферэнц Дэак

**Ферэнц Дэак** (; ,  — , ) — венгерскі палітычны дзеяч. Бацька Аўстра-венгерскага пагаднення 1867 года.

## Біяграфія 
Ферэнц Дэак быў шостым дзіцем у сям'і Ферэнца Дэака-старэйшага і Эржэбет Шыбрык. Маці Дэака памерла пры родах, і да 1808 года хлопчык выхоўваўся ў свайго дзядзькі Ёжэфа Дэака ў Залатарнаку, а затым за выхаванне малодшага брата ўзяліся яго старэйшыя брат і сёстры — Антал, Ёзэфа і Клара.

У 1817 годзе Ферэнц Дэак паступіў у Каралеўскую акадэмію навук у Дзьёры. У 1817—1819 гадах навучаўся на філасофскім факультэце, самастойна вывучаў гісторыю права і канстытуцыі. Двухгадовую юрыдычную практыку праходзіў у Пешце. У 1823 годзе атрымаў дыплом юрыста. Дэак захапляўся літаратурай і аддаваў перавагу паэзію Шандара Кішфалудзі і Міхая Вёрашмарці. З апошнім Дэак ліставаўся, затым пазнаёміўся асабіста і быў у сяброўскіх адносінах. У 1839 годзе быў абраны ў члены Венгерскай акадэміі навук, а ў 1855 годзе стаў яе прэзідэнтам.

У 1824—1832 гадах Ферэнц Дэак працаваў адвакатам у камітаце Зала і сакратаром камітэта па справах сірот. У 1833 годзе Ферэнц Дэак змяніў свайго брата Антала на пасадзе прадстаўніка венгерскага сойма ў Браціславе і далучыўся да апазіцыі. Ён абараняў правы сялян, змагаўся за свабоду слова і веравызнання і адмену смяротнага пакарання. Яму ўдалося згуртаваць апазіцыйныя колы ў Партыю Дэака і ўстаць у яе главе. У 1848 годзе ў першым венгерскім урадзе Лаяша Бацяні Ферэнц Дэак атрымаў партфель міністра юстыцыі.

Калі рэвалюцыя перарасла ў вызваленчы рух, Дэак спрабаваў пасродкаваць у перамовах паміж венгерскім урадам і Венай. Пацярпеўшы няўдачу ў гэтых перамовах, Дэак з'ехаў у сваё памесце ў Кехідакустані. Пасля разгрому рэвалюцыі Дэак заклікаў весці палітыку пасіўнага супраціўлення Габсбургам. У 1854 годзе ён прадаў сваё памесце і пераехаў у Пешт. У 1861 годзе на скліканы сход прадстаўнікоў Дэак быў высунуты ад Пешта. Падтрымку Дэаку аказвалі ў першую чаргу Ёжэф Этвёш і Іштван Сечэні.

15 красавіка 1865 года ў газеце «Pesti Napló» быў апублікаваны знакаміты артыкул Дэака, які паклаў пачатак перамовам аб заключэнні Аўстра-венгерскага пагаднення. Пасля 1867 года Дэак адыграў значную ролю ў падрыхтоўцы грамадзянскага кодэкса, а затым адышоў ад актыўнай палітычнай дзейнасці. Дэак памёр 28 студзеня 1876 года ад хваробы сэрца і быў пахаваны на могілкі Керэпешы.

Імя Ферэнца Дэака носіць адна з цэнтральных плошчаў венгерскай сталіцы і размешчаная пад ёй вузлавая станцыя будапешцкага метрапалітэна.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Ферэнц Дэак у ВСЭ
* Budapest Pocket Guide 
* Dario Castiglione, Ian Hampsher-Monk. The history of political thought in national context

Катэгорыя:Міністры юстыцыі Венгрыі
Катэгорыя:Юрысты Венгрыі
Катэгорыя:Члены Венгерскай акадэміі навук
Марыя Ганзага

**Марыя Ганзага** (; 29.07.1609, Мантуя — 14.08.1660, там жа) — дачка герцага Мантуанскага і Манферацкага Франчэска IV з роду Ганзага, герцагіня Манферата, у шлюбе — герцагіня Невера і Рэтэля.

З 1637 па 1647 год была рэгентам пры непаўналетнім сыне, Карла II Ганзага-Невер, герцагу Мантуі.

## Біяграфія 
Марыя Ганзага нарадзілася 29 ліпеня 1609 года ў Мантуі. Яна была старэйшай дачкой і адзіным выжылым дзіцем у сям'і Франчэска IV Ганзага, герцага Мантуі і Манферата і Маргарыты Савойскай, дачкі Карла Эмануэля I, герцага Савойскага.

Марыі Ганзага быў тры гады, калі ў 1612 годзе герцаг Франчэска IV сканаў ва ўзросце дваццаці шасці гадоў. Да яе адышло герцагства Манферата. Фердынанда I Мантуанскі даручыў пляменніцу клопатам манашак у кляштары Святой Урсулы ў Мантуі.

Марыя Ганзага выйшла замуж за Карла Ганзага, герцага Невера і Рэтэля. Пасля смерці двух сваіх дзядзькоў, яе цесць Карла I Ганзага, прадстаўнік бакавой галіны роду, атрымаў ва ўладанне герцагства Мантуі. Заўдавела ў 1631 годзе. Пасля смерці цесця ў 1637 годзе, яна стала рэгентам пры непаўналетнім сыне.

Марыя Ганзага змагла аднавіць феод, спустошаны ў 1630 годзе арміяй Свяшчэннай Рымскай імперыі. Захаваўшы дружалюбныя адносіны з Францыяй, яна ўсталявала дружалюбныя адносіны з імперыяй і з Іспаніяй, у чым ёй дапамагла яе цётка, якая імператрыца-ўдава Элеанора Мантуанская.

Пры непасрэдным удзеле Марыі Ганзага былі заключаны дынастычныя шлюбы яе дзяцей — у 1649 годзе сына з Ізабелай Кларай фон Габсбург, дачкой эрцгерцага Леапольда V Аўстрыйскага і ўнучкай імператара Фердынанда II, і ў 1651 годзе дачкі з імператарам Фердынандам III.

Марыя Ганзага была ініцыятарам шматлікіх рэформаў, якія аднавілі эканоміку герцагства і стымулявалі рост колькасці насельніцтва. У 1647 годзе, перадаўшы стырны кіравання над Мантуяй сыну, яна выдалілася на вілу Фаварыта, дзе сканала 14 жніўня 1660 года.

## Сям'я 
У сям'і Карла Ганзага-Невер і Марыі Ганзага нарадзіліся двое дзяцей.
* Карла II Ганзага-Невер (31.10.1629—14.08.1665);
* Элеанора Ганзага-Невер (18.11.1630—06.12.1686).

## Спасылкі 
* Sardimpex.com : Gonzaga - Marchesi e Duchi sovrani di Mantova
* [Марак Міраслаў. «Сям'я Ганзага» на сайце http://genealogy.euweb.cz Genealogy.EU 

Катэгорыя:Ганзага
Катэгорыя:Герцагі манферацкія
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XVII стагоддзя
Людвіг фон Кобенцль

Граф **Людвіг фон Кобенцль** (; 1753—1809) — аўстрыйскі дыпламат і дзяржаўны дзеяч з роду Кобенцляў.

## Біяграфія 
Карыстаўся заступніцтвам Каўніца. У 1779—1784 гадах — пасланец, а ў 1784—1797 і 1798—1800 гадах — пасол у Расіі. Адыгрываў значную ролю ў арганізацыі манархічных кааліцый супраць рэвалюцыйнай Францыі, адстойваў інтарэсы Габсбургаў пры трэцім падзеле Рэчы Паспалітай, удзельнічаў у знакамітым таўрычаскім падарожжы 1787 года.

З верасня 1800 года — міністр замежных спраў і дзяржаўны віцэ-канцлер, фактычна глава аўстрыйскай знешняй палітыкі з верасня 1801 па снежань 1805 года. Вымушаны быў падпісаць пагадненні з Напалеонам I: Кампа-Фармійскі мір 1797 года і Люневільскі мір 1801 года.

Разгром саюзных аўстрыйскіх і рускіх войскаў Напалеонам I пад Аўстэрліцам (2 снежня 1805 года) стаў прычынай сыходу Кобенцля ў адстаўку. Свой мастацкі збор ён прадаў Кацярыне II.

## Літаратура 
* 
* Hellmuth Rößler: Cobenzl, Ludwig Graf von. In: Neue Deutsche Biographie (NDB). Band 3. Duncker & Humblot, Berlin 1957, S. 297 f.
* Franz Karl Wißgrill: Schauplatz des landsässigen Niederösterreichischen Adels vom Herren- und Ritterstande von dem 11. Jahrhundert an, bis auf jetzige Zeiten. 2. Band, Wien 1795

Катэгорыя:Паслы Аўстрыі ў Расіі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Аўстрыі
Катэгорыя:Манархісты
Катэгорыя:Напалеонаўскія войны
Кампа-Фармійскі мір

thumb|200 px|Межы дзяржаў пасля Кампа-Фармійскага міру

**Кампа-Фармійскі мір** — мірны дагавор паміж Францыяй і Аўстрыяй, які завяршыў першы этап Рэвалюцыйных войнаў. Мірны дагавор быў падпісаны 18 кастрычніка 1797 года у Пасерыяна, каля вёскі Кампа-Форміа () (Італія), з боку Французскай рэспублікі — генералам Напалеонам Банапартам, з боку Аўстрыйскай манархіі — графам Кобенцлем. Дагавор завяршыў паспяховую для Французскай рэспублікі вайну супраць Аўстрыі і аформіў выхад Аўстрыі з 1-й антыфранцузскай кааліцыі.

## Умовы міру 
Межамі Французскай рэспублікі прызнаваліся яе «натуральныя межы»: Рэйн, Альпы, Міжземнае мора, Пірэнеі, Атлантычны акіян. Па дагаворы, васальная Францыі Цызальпінская рэспубліка была ўтворана з Ламбардыі, герцагстваў Рэджыа, Мадэна, Мірандола, з трох легацтваў — Балонскага, Ферарскага і Раманскага, з Вальтэліны і часткі венецыянскіх уладанняў на правым беразе Адыджэ — Бергама, Брэшыя, Крэмона і Палезіна. Аўстрыя таксама прызнавала Лігурыйскую рэспубліку. Іанічныя астравы адыходзілі да Францыі.

Аўстрыя таксама саступала Францыі Аўстрыйскія Нідэрланды і іншыя тэрыторыі Свяшчэннай Рымскай імперыі на левым беразе Рэйна. Паводле тайнага артыкула дагавора, Аўстрыя абавязалася на Раштацкім кангрэсе (1797—1799) аказаць садзейнічанне Францыі ў замацаванні за ёй тэрыторый на левым беразе Рэйна. Было ўмоўлена, каб важны плацдарм Майнц перадаваўся французскім войскам па ваеннай канвенцыі, якая будзе падпісана ў Раштаце, дзе сустрэнуцца французскі ўпаўнаважаны і граф Кобенцль. Усе манархі, якія страцілі ўладанняў на левым беразе Рэйна, павінны былі атрымаць пакрыццё на правым беразе з зямель, што адбіраліся шляхам секулярызацыі ва ўладарных князёў царквы. Дагавор аб еўрапейскім міры павінен быў абмяркоўвацца ў Раштаце.

Аўстрыя ў якасці кампенсацыі атрымала горад Венецыю і венецыянскія вобласці на левым беразе Адыджэ, а таксама ўладанні Венецыянскай рэспублікі ў Істрыі і Далмацыі. Гэтым насельніцтва Габсбургскай манархіі павялічвалася больш чым на 2 млн чалавек.

Герцаг Мадэны Эрколе III, які страціў сваіх уладанняў у Італіі, атрымаў герцагства Брысгау ў паўднёвай Германіі.

## Наступствы Кампа-Фармійскага міру 
7 снежня 1797 года Напалеон Банапарт прыбыў у Парыж, а 10 снежня быў трыўмфальна сустрэты Дырэкторыяй у поўным складзе ў Люксембургскім палацы. Незлічоны натоўп народа сабраўся каля палаца, самыя бурныя крыкі і воплескі віталі Напалеона, калі ён прыбыў да палаца.

Дагавор праклаў Францыі шлях да гегемоніі ў Італіі і забяспечыў стварэнне французскіх плацдармаў у Албаніі і на Іанічных астравах. Аўстрыі, якая пацярпела паражэнне, Дагавор даў перадышку для падрыхтоўкі да барацьбы супраць Французскай рэспублікі ў новай кааліцыі еўрапейскіх дзяржаў.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Войны рэвалюцыйнай Францыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Аўстрыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Францыі
Катэгорыя:Мірныя дагаворы XVIII стагоддзя
Катэгорыя:1797 год у Еўропе
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы аб тэрытарыяльных зменах
Сяржант

старшага ўнтэрафіцэра Рускай Імператарскай Арміі]]
 сяржанта Савецкай Арміі]]
**Сяржа́нт** — воінскае званне ва Узброеных Сілах Рэспублікі Беларусь і шэрагу іншых краін, па рангу вышэй за малодшага сяржанта і ніжэй за старшага сяржанта.

З’явілася ў XV стагоддзі ў французскай, затым у германскай і англійскай арміях. У рускай рэгулярнай арміі існавала ў 1716—1798 гадах. У СССР званне ўведзена 2 лістапада 1940 года.

Звычайна сяржанты займаюць пасады камандзіраў аддзяленняў, танка, гарматы.

Тэрмін выслугі ў званні сяржант складае дзевяць месяцаў.

Перад воінскім званнем ваеннаслужачага, які праходзіць ваенную службу ў гвардзейскай вайсковай частцы, на гвардзейскім караблі, дадаецца слова «гвардыі».
 
Да воінскага звання вайскоўца або грамадзяніна, які знаходзіцца ў запасе, які мае ваенна-ўліковую спецыяльнасць юрыдычнага або медыцынскага профілю, дадаюцца адпаведна словы «юстыцыі» або «медыцынскай службы».

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* *Палажэнне аб парадку праходжання ваеннай службы*, зацвержданае Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 186 ад 25 красавіка 2005 г.
* *Статут гарнізоннай і каравульнай службаў Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь*, зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 355 ад 26 чэрвеня 2001 г.
* 
* Сержа́нт сяржа́нт // Русско-белорусский словарь для военных // Н. Н. Кривко, В. В. Пупко, В. К. Романцевич, С. Е. Танана; Под. ред. В. В. Язепчика, Н. Н. Кривко. — Мн.: БелЭн, 1996. — С. 375. — 447 с. — ISBN 985-11-0047-1.

Катэгорыя:Ваеннае кіраванне
Катэгорыя:Воінскія званні
Катэгорыя:Воінскія званні Узброеных сіл Расіі
Катэгорыя:Воінскія званні Узброеных сіл Беларусі
Аўстра-венгерскае пагадненне

**Аўстра-венгерскае пагадненне 1867 года** (**Аўстра-венгерскі кампраміс**, ; ) — дагавор, заключаны 15 сакавіка 1867 года паміж аўстрыйскім імператарам Францам-Іосіфам I і прадстаўнікамі венгерскага нацыянальнага руху на чале з Ферэнцам Дэакам, у адпаведнасці з якім Аўстрыйская імперыя ператваралася ў дуалістычную манархію Аўстра-Венгрыя. Пагадненнем прадугледжвалася прадастаўленне венгерскай частцы дзяржавы поўнай самастойнасці ва ўнутраных справах, пры захаванні на ўзроўні агульнаімперскага ўрада толькі пытанняў знешняй, ваенна-марской і фінансавай палітыкі. Стварэнне Аўстра-Венгрыі было спосабам пераадолення зацяжнога крызісу імперыі, выкліканага ўздымам нацыянальных рухаў народаў краіны, умацаваннем нацыянальных эліт, ваеннымі паражэннямі ў аўстра-італа-французскай 1859 года і аўстра-прускай 1866 года войнах, ростам панславянскай пагрозы, а таксама правалам спроб рэфармавання імперыі на прынцыпах цэнтралізму.

## Гл. таксама 
* Лютаўскі патэнт
* Кастрычніцкі дыплом
* Венгерска-харвацкае пагадненне
* Распад Аўстра-Венгрыі

## Літаратура 
* *Контлер Л.* История Венгрии: Тысячелетие в центре Европы. М., 2002
* *Пристер Е.* Краткая история Австрии. М., 1952

## Спасылкі 
* Аўстра-венгерскае пагадненне 
* Вытрымкі з успамінаў графа Ф. Ф. Бейста пра заключэнне пагаднення  
* На шляху да дуалістычнай манархіі. Сайт парламента Аўстрыі  
* Храналогія працэсу аўстра-венгерскіх перамоў і зняволенні пагаднення  

Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы XIX стагоддзя
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Аўстрыі
Катэгорыя:Каралеўства Венгрыя
Катэгорыя:Гісторыя Аўстра-Венгрыі
Катэгорыя:Сакавік 1867 года
Катэгорыя:Падзеі 15 сакавіка
Катэгорыя:Федэралізм
Старшына

старшыны Савецкай Арміі]]
**Старшына́** — воінскае ці спецыяльнае званне сяржанцкага саставу ва Узброеных Сілах, іншых войсках і вайсковых фармаваннях Рэспублікі Беларусь і некаторых іншых краін. Па рангу вышэй за старшага сяржанта. Таксама службовая асоба ў роце (батарэі), якая з’яўляецца прамым начальнікам для салдат і сяржантаў і падпарадкоўваецца камандзіру роты (батарэі).

Ва Узброеных Сілах Рэспублікі Беларусь надаецца вайскоўцу, які да гэтага меў званне старшы сяржант, па заканчэнні ўсталяванага тэрміну выслугі ў гэтым воінскім званні, калі ён займае пасаду, для якой штатам прадугледжана воінскае званне старшына ці больш высокае. Ва Узброеных сілах СССР існавала з 1940 года.

Перад воінскім званнем вайскоўца, які праходзіць ваенную службу ў гвардзейскай воінскай часці, дадаецца слова «гвардыі».
 
Воінскае званне рэзервіста дапаўняецца словам «рэзерву». Воінскае званне грамадзяніна, які лічыцца ў запасе ці знаходзіцца ў адстаўцы, дапаўняецца адпаведна словамі «запасу» ці «ў адстаўцы».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Закон Рэспублікі Беларусь пра воінскі абавязак і воінскую службу

Катэгорыя:Ваеннае кіраванне
Катэгорыя:Воінскія званні
Катэгорыя:Воінскія званні Узброеных сіл Расіі
Катэгорыя:Воінскія званні Узброеных сіл Беларусі
Катэгорыя:Воінскія званні Узброеных сіл СССР
Воінскае званне

**Воінскае званне** — званне, якое персанальна прысвойваецца ваеннаслужачым і ваеннаабавязанным запасу ўзброенных сіл у адпаведнасці з іх службовым становішчам, заслугамі, ваеннай і спецыялізаванай падрыхтоўкай, выслугай гадоў, прыналежнасцю да віду ўзброенных сіл, роду войск ці віду службы.

Ва Узброенных Сілах Рэспублікі Беларусь ваеннаслужачыя і ваеннаабавязанныя ў залежнасці ад прысвоенных воінскіх званняў падзяляюцца на наступныя склады:
* салдаты;
* сяржанты і старшыні;
* прапаршчыкі;
* афіцэры.

Афіцэрскі склад падзяляецца на малодшых, старшых і вышэйшых афіцэраў.

Прысваенне і пазбаўленне воінскага звання праводзіцца ў адпаведнасці з законамі Рэспублікі Беларусь.

Перад воінскім званнем ваеннаслужачага, які праходзіць ваенную службу ў гвардзейскай вайсковай частцы, на гвардзейскім караблі, дадаецца слова "гвардыі".

Да воінскага звання вайскоўца або грамадзяніна, які знаходзіцца ў запасе, які мае ваенна-ўліковую спецыяльнасць юрыдычнага або медыцынскага профілю, дадаюцца адпаведна словы «юстыцыі» або «медыцынскай службы».

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Ваеннае кіраванне
Катэгорыя:Воінскія званні
Катэгорыя:Воінскія званні Узброеных сіл Расіі
Катэгорыя:Воінскія званні Узброеных сіл Беларусі
Бітва хрысціян і мусульман

**Бітва хрысціян і мусульман** - карціна невядомага мастака канца XVII — пачатку XVIII стагоддзя ў калекцыі Мірскага замка.

## Гісторыя 
Карціна напісана правінцыйным усходнееўрапейскім майстрам. У музей з умоўнай назвай «Бітва хрысціян і мусульман» і была прызначана для інтэр'ера «Сталовай ізбы», сцены якой звычайна ўпрыгожваліся батальнымі палотнамі. Яе датаванне (канец XVII — пачатак XVIII стагоддзя) было пацверджана хіміка-тэхніка-тэхналагічнай экспертызай, праведзенай музейнымі спецыялістамі. Падрабязны гістарыяграфічны аналіз амуніцыі і ўзбраення гісторыка Аляксея Доўнар-Запольскага і знойдзеная ім гравюра невядомага аўтара са збору Нацыянальнай бібліятэкі Сербіі ў Бялградзе, датаваная прыблізна паловай ці сярэдзінай XVIII стагоддзя, паказваюць сувязь паміж двума гэтымі творамі падобным ландшафтам поля бітвы. Прычым карціна выглядае больш архаічна і магла быць створана раней за гравюру.

## Апісанне 
На палатне мастак будуе кампазіцыю з умацаваным сценамі горадам у левым верхнім куце палатна. Па меркаванні даследчыка, ён увасабляе адзін з момантаў  і ўзяцця тады прыналежнага туркам-асманам Бялграда войскамі Свяшчэннай Рымскай імперыі пад камандаваннем баварскага курфюрста  у жніўні-верасні 1688 года. На гравюры на фоне ўмацаванага горада ўвасоблена масавая батальная сцэна, падзеі якой адбываліся ў 1717, пры  ўжо аўстрыйскімі войскамі пад камандаваннем прынца Яўгена Савойскага, пра што сведчыць надпіс на італьянскай мове, зроблены ў ніжняй частцы гравюры.

## Спасылкі 
* Рарытэты музейнай калекцыі 

Катэгорыя:Мірскі замак
Катэгорыя:Карціны XVII стагоддзя
Катэгорыя:Карціны XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Ананімныя творы
Паляванне на тура

**Паляванне на тура** — шпалера ў калекцыі Мірскага замка, створаная ў канцы XVI — пачатку XVII стагоддзя на ткацкай мануфактуры Аўдэнардэ. Памеры складаюць 247 х 450 см. У пачатку 2018 года шпалеры прысвоены статус гісторыка-культурнай каштоўнасці 1-й катэгорыі.

## Гісторыя 
Літоўскія спецыялісты па мастацкім тэкстылі, лічаць, што шпалера была зроблена ў канцы XVI — пачатку XVII стагоддзя фламандскімі майстрамі ў шпалерных майстэрнях горада Аўдэнардэ — другім вядомым нароўні з Бруселем цэнтрам ткацтва Фландрыі.

## Апісанне 
Шпалера “Паляванне” прадстаўляе сабой тканы аднабаковы бязворсавы дыван з сюжэтнай кампазіцыяй, вытканы ўручную, шляхам перакрыжаванага перапляцення нітак. Шпалера характарызуецца падрабязнай і дэталізаванай кампазіцыяй, грубымі і тоўстымі ніткамі, якія ствараюць буйнарубчатую фактуру дывана. Каларыстычная гама вытрымана ў вохрыста-карычневых і зеленавата-сініх танах.

На шпалеры ўвасоблена кульмінацыя дзеяння — момант адзінаборства князя з турам. На звера наступаюць пешыя і конныя паляўнічыя з дзідамі і сабакамі. Менавіта князю-гаспадару належала права забіць загнанага ў пастку дзікага звера. Сцэна разгортваецца на фоне пейзажу з замкам з высокай дазорнай вежай, што бачны ўдалечыні. Шпалера дэкаравана па перыметры шырокай аблямоўкай з малюнкам пладоў, кветак, дзіўных звяроў, жаночых і мужчынскіх постацей.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Рарытэты музейнай калекцыі 
* 

Катэгорыя:Габелены
Катэгорыя:Мірскі замак
Катэгорыя:Творы XVI стагоддзя
Феліцыян Шчасны Каварскі

**Феліцыян Шчасны Каварскі** (; ,  пад Беластокам — , Канстанцін-Язёрна) — польскі мастак, скульптар і педагог. Член польскіх мастацкіх аб’яднанняў «», «» і «».

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1890 годзе ў  пад Беластокам. У 1902—1908 гадах навучаўся ў мастацкай школе ў Адэсе, у 1910—1918 гадах у Акадэміі мастацтваў у Пецярбургу.

, 1929]]
У 1920 годзе вярнуўся ў Польшчу. Жыў спачатку ў Торуні, але ўжо з 1923 года стаў прафесарам манументальнага жывапісу Кракаўскай акадэміі мастацтваў. У 1928 годзе ўдзельнічаў у стварэнні паліхромнага роспісу сцен фасадаў — будынкаў рынку Старога горада ў Варшаве. Атрымаўшы замову на роспіс некалькіх плафонаў у замку на Вавелі, верагодна, распачаў вандроўку ў Нясвіж і Мір для вывучэння старадаўніх замкаў і іх манументальнага ўбрання.

У 1930 годзе перабраўся ў Варшаву і стаў прафесарам Варшаўскай акадэміі мастацтваў. Крытыкі бачылі ў яго творчасці ўплыў пецярбургскага аб’яднання «Свет мастацтва». Пасля вайны творца працягваў выкладаць у Акадэміі. Памёр у 1948 годзе ў Канстанціне пад Варшавай. Яго работы захоўваюцца ў Нацыянальным музеі ў Варшаве.

## Спасылкі 
* Рарытэты музейнай калекцыі 

Катэгорыя:Мастакі Польшчы
Катэгорыя:Скульптары паводле алфавіта
Катэгорыя:Скульптары Польшчы
Катэгорыя:Педагогі Польшчы
Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскай Акадэміі мастацтваў
Тарос (імя)

**Тарос** () — армянскае мужчынскае імя, варыянт грэчаскага імя Тарас, якое азначае ў перакладзе «Напор» або «Энергія». Апроч гэта імя з’яўляецца ўтваральным словам у прозвішчы *Тарасян*

***Вядомыя носьбіты:***

*Кіраўнікі*
* Тарос Эдэскі (?-1098) — армянскі князь і кіраўнік Эдэскага княства
* Тарос I (? — † 1129/1130) — кіраўнік Кілікійскай Арменіі
* Тарос II (? — † 1169) — армянскі князь з дынастыі Рубенідаў, шосты па ліку кіраўнік Кілікійскага армянскага царства
* Тарос (1244 — † 1266) — прынц Кілікійскага армянскага царства. Паходзіў з царскага роду Хетумідаў (Хетумян)
* Тарос III (1270 — † 1298) — кароль Кілікійскага армянскага царства. Паходзіў з дынастыі Хетумідаў (Хетумян)

*Мастакі*
* Тарос Раслін (1210 — † 1260) — армянскі мастак-мініяцюрыст XIII стагоддзя;
* Тарос Таранаці — армянскі мініяцюрыст XIV стагоддзя;

*Іншыя*

* Тарос Тараманян (1864 — † 1934) — армянскі архітэктар і археолаг, які жыў у XIX—XX стагоддзях.

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Катэгорыя:Армянскія імёны
Яшчар (бог)

**Яшчар** або **Яшчур** — гіпатэтычнае язычніцкае боства, якому пакланяліся продкі сучасных беларусаў, а таксама славянскае насельніцтва паўночнай Русі. Паводле А. Л. Барковай, Яшчар — гэта бог-змей, уладар мора і падземных вод. Яго капішчы размяшчаліся ля балот, азёр і рэк. Упершыню згаданы ў польскіх крыніцах ХV ст. пад імем Iаsse, Iesse (скарочаная форма — jaze — «змей») . У якасці ахвяр Яшчару прыносілі чорных кур і маладых дзяўчын, што адлюстравалася ў шматлікіх павер’ях, дзе змей (часцей за ўсё вуж) забірае сабе дзяўчыну і робіць сваёй жонкай. У беларускіх сялян да ХХ ст. вядома гульня ў Яшчара, дзе юнак ці хлопчык граюць ролю аднайменнага персанажа, выбіраюць сабе «нявесту». Дзяўчаты, узяўшыся за рукі, то падыходзілі да яго, то адыходзілі, пяючы пры гэтым:

Сядзі, сядзі Яшчар,
Гэй нам гэй!
У залатым крэсле,
У ляскавым кусце.
Гарэшкі тлушча.
Бяры сабе жонку.
Каторую хочаш.
Ці што ў чаравічках,
Ці што ў панчошках,
Ці хораша хозіць,
Ці работку робіць

Дзяўчынкі па чарзе аддаюць Яшчару свае вяночкі, а потым кожная просіць свой вянок назад словамі:

Пане яшчару, паночак!
Аддай жа мой вяночак!
Зіму-лета хадзіла,
Ручкі-ножкі сцірала,
Па красачцы збірала,
У вяночак звівала

На думку Б. А. Рыбакова гульня можа быць рэшткай уяўлення пра змеепадобнае боства, якое выбірае сабе «жонку» — дзяўчыну дзеля ахвярапрынашэння. На рускай поўначы захавалася аналагічная гульня, дзе імя Яшчара, аднак, трансфармавалася ў Яшу. А. Л. Арэхі згадваюцца ў песні не выпадкова: арэшнік лічыўся ў народзе локусам змяі. Лічылася, што маланкі (пяруны) ніколі не б’юць у арэшнік. Улічваючы тое, што грамавержац у індаеўрапейскіх народаў часта з’яўляўся змееборцам, мае рацыю гіпотэза аб ворагаванні старажытных багоў Пяруна і Яшчара. Вянок, які Яшчар забірае ў дзяўчынак, можа сімвалізаваць чысціню і дзіцячую цнатлівасць, страціўшы якую дзяўчына ў народных уяўленнях робіцца падуладнай небяспечным сілам. Баркова атоесамлівае Яшчара са згаданым у Б. А. Рыбакова падземным двухгаловым Змеем, які кожны вечар праглынае сонца (якое старажытныя славяне маглі ўяўляць у выглядзе нябеснага лася), а раніцай выплёўвае яго з пашчы другой галавы. Некаторыя беларускія даследчыкі лічаць Яшчара татэмным продкам людзей.

Паводле А. Л. Барковай, Яшчар спачатку быў галоўным бозствам наўгародцаў, пакуль Уладзімір (будучы хрысціцель) не насадзіў ім культ Пяруна.

## Спасылкі 
* А. Л. Баркова. Работы по славянской мифологии и эпосу

Катэгорыя:Міфалогія
Катэгорыя:Беларуская міфалогія
Катэгорыя:Божаствы беларускай міфалогіі
Катэгорыя:Багі ў беларускай міфалогіі
Таташ Яраш, мамана Аксана, дачэта Альжбэта. Поўны эксклюзіў

**«Таташ Яраш, мамана Аксана, дачэта Альжбэта. Поўны эксклюзіў»** —  кніга пра сям’ю, словы і сваю краіну, зборнік гісторый з жыцця адной сям’і. Аўтар — Аксана Спрынчан.

## Сюжэт 
Кніга ўяўляе сабой зборнік гісторый з жыцця сям’і — сям’і Яраша Малішэўскага і Аксаны Спрынчан.

Кніга складаецца з шэрагу вясёлых і займальных аповедаў, якімі дзеліцца дачэта пісьменніцы — Альжбэта. У гэтых гісторыях багата рыфмаў, гульняў (у словы і са словамі), і карысных парадаў ад парадысткі дачэты Альжбэты.  Кніга вучыць юнага чытача прыслухоўвацца да беларускіх словаў, знаходзіць у іх схаваныя сэнсы і сугуччы. Некаторыя аповеды пабудаваны як цікавыя гульні, якія вучаць адшукаць словы ў словах, рыфмаванню імёнаў.

Па словах самой аўтаркі гэта не проста кніга пра яе сям’ю, а кніга для тых, хто хоча запэўніцца, што ягоная сям’я не менш цікавая, вясёлая і эксклюзіўная.

## Змест 
thumb|справа|200 пкс|А. Спрынчан са сваёй кнігай «Таташ Яраш, мамана Аксана, дачэта Альжбэта. Поўны эксклюзіў». XXI Міжнародная кніжная выстава (Мінск, 08.02.2014)
* Начны бажнік 
* Горад, які можна пабіць 
* Настрой без рыфмы 
* «У балоце ля Лысай Гары» 
* Смажаныя вожыкі 
* Шкадаванне Дзюймовачкі 
* Ці жахлівей жуйкі за дождж? 
* Паганкі сапраўдныя, альбо ўпрыгожаныя 
* Еш не еш – усё адно смешна 
* Дзеялоў 
* Яшчэ адна начная гісторыя 
* Падзенне на Беларусь 
* Альж-бэта-карацін

## Намінацыі 
* 2014 год — кніга намінавана на прэмію Гедройца.
* 2015 год — намінавана на «Кнігу года» (арганізатар праекта Беларускі ПЭН-цэнтр)

## Дадатковая інфармацыя 
У верасні 2018 года экзэмпляр кнігі з аўтарскім аўтографам быў перададзены аўтарам ў дар у бібліятэку школы № 3 з дадатковым навучаннем беларускай мовы ў Бельску Падляшскім (Польшча).

## Літаратура 
*
Рэпік

**Рэ́пік** (*Eupatorium*) — род кветкавых раслін сямейства Астравыя.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя травяністыя карэнішчавыя расліны з прамымі простымі або галінастымі сцёбламі вышынёй ад 30 см да 2 м. Лісце трайчастае або суцэльнае, супраціўнае, чаргаванае, зрэдку па 3—4 у кальчаках. Кветкі белыя або ружовыя, ў кошыках, сабраных у агульнае шчытападобнае суквецце. Плод — сямянка з пяццю рэбрамі і чубком з доўгіх валаскоў.

## Арэал 
Налічвае каля 600 відаў, распаўсюджаных пераважна ў Амерыцы, некаторыя віды ў Еўразіі і трапічнай Афрыцы.

## Значэнне і выкарыстанне 
Лекавыя, тэхнічныя, фарбавальныя, алейныя і дэкаратыўныя расліны. Ядавітыя расліны.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Інфармацыя на сайце GRIN  
* Посконник (Eupatorium) на сайце Plantopedia.ru  
* Eupatorium // The Plant List

Катэгорыя:Астравыя (падсямейства)
Вялікадушнасць Сцыпіёна

. «Вялікадушнасць Сцыпіёна» (1640)]]

**Вялікадушнасць Сцыпіёна** *(Устрыманасць Сцыпіёна)* — сюжэт са старажытнарымскай гісторыі, які часта сустракаецца ў заходнееўрапейскім мастацтве і апавядае пра добры ўчынак Сцыпіёна Афрыканскага, праяўлены да пераможанага ворага падчас Другой Пунічнай вайны ў 209 г. да н.э. пасля ўзяцця Новага Карфагена (Іспанія).

Пасля захопу горада сярод палонных карфагенян знайшлася адна прыгожая дзяўчына. Салдаты прывялі яе вайскавода, аднак Сцыпіён, даведаўшыся, што яна кахае іспанскага правадыра Алуцыя, вярнуў яе жаніху. Калі ж бацькі дзяўчыны прынеслі за яе ў выкуп золата, ён аддаў яго Алуцыю як пасаг. У падзяку Алуцый на чале 1400 воінаў свайго племя далучыўся да арміі Сцыпіёна.

## Крыніцы 
Найбольш папулярны пераказ сюжэту дае Ціт Лівій у сваёй «Гісторыі Рыма ад заснавання горада» (XXVI, 50).

## Жывапіс 
Сюжэт сустракаўся ў выяўленчым мастацтве Рэнесансу, маньерызму і класіцызму — у прыватнасці, Бернардзіна Фунгаі, Беліні, Рэйнальдса, Нікаля Пусэна, ван Дэйка і інш.

Эпоха класіцызму лічыла карціны на гэту тэму прысвечанымі «адной з найважнейшых праблем у эстэтыцы класіцызму — праблеме суадносін асабістага пачуцця і абавязку. (…) Сцыпіён — вобраз справядлівага і мудрага кіраўніка, учынкамі якога кіруе свядомасць абавязку, яго воля бярэ верх над жаданнямі. Яго ўчынак як бы ілюструе выказванне старажытных людзей: „*Значна прасцей разбурыць горад, чым перамагчы сябе самога*“. Скарыўшы [Новы] Карфаген, Сцыпіён атрымлівае пасля гэтага яшчэ большую перамогу — перамогу над сваімі жаданнямі».

## Музыка 
Паміж 1664 і 1815 гг. было створана прынамсі 19 опер, прысвечаных дзеянням Сцыпіёна ў Іспаніі, у тым ліку такімі кампазітарамі як Франчэска Кавалі (Scipione affricano), Алесандра Скарлаці, Томаса Альбіноні (Scipione nelle Spagne), Гендэлем (Scipione), Джузэпэ Фарынелі (Scipione in Cartagena) і інш.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Іканаграфія антычных сюжэтаў
Катэгорыя:Другая Пунічная вайна
Катэгорыя:200-я да н.э.
Катэгорыя:Традыцыйныя персанажы опер
Кіеўскі сквер (Мінск)

**Кіеўскі сквер** — сквер, размешчаны ў Цэнтральным раёне Мінска ў межах вуліц Арлоўская, Азізава, Кахоўская. Парк адкрыты ў 1970-я гады і названы ў гонар горада Кіева.

У 2019 годзе быў пляцоўкай правядзення Дня Волі ў Мінску (24 сакавіка). У 2020 годзе стаў вядомы праз правядзенне афіцыйнага «Дня адкрытых дзвярэй устаноў дадатковай адукацыі» (6 жніўня), на які нечакана для арганізатараў сабраліся тысячы людзей, незадаволеных адменай перадвыбарнага мітынгу Святланы Ціханоўскай. Двое гукааператараў з Мінскага палаца дзяцей і моладзі, якія ўключылі перад аўдыторыяй запіс песні Віктара Цоя «Хочу перемен!», былі асуджаны на 10 сутак арышту.

На тэрыторыі парку размешчаны кінатэатр «Кіеў», які замыкае бульвар Шаўчэнкі. Ёсць лаўкі і дарожкі; на галоўнай алеі ўжо шмат гадоў няма шыльдаў, якія сведчылі пра дэлегацыю кіяўлян, што брала ўдзел у адкрыцці сквера.

Фантан, пабудаваны ў 1980-х гадах побач з кінатэатрам, працяглы час быў у непрацоўным стане, адноўлены ў маі 2022 года.

## Спасылкі 
* Кіеўскі сквер 

Катэгорыя:Скверы Мінска
Катэгорыя:Цэнтральны раён (Мінск)
Катэгорыя:Кахоўская вуліца (Мінск)
Катэгорыя:Арлоўская вуліца (Мінск)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1970-я гады
Катэгорыя:1970-я ў Мінску
Катэгорыя:Аб’екты ў Мінску, названыя паводле назваў іншых гарадоў
Апошняя прамова

[thumb|280px|Ісус кажа развітальную прамову адзінаццаці вучням, [Дуча дзі Буанінсенья, 1308–1311]]

**Апошняя прамова** ці ***Развітальная прамова*** - прамова, з якой звяртаецца Ісус да адзінаццаці з Сваіх вучняў адразу ж пасля завяршэння Апошняй Вячэры ў Іерусаліме, у ноч перад Сваім распяццям. Запісана ў Евангеллі ад Яна, раздзелы 14-17.

## Змест прамовы
Прамова, як правіла, дзеліцца на некалькі частак. У першай Ісус кажа вучням, што Ён адыходзіць да Айца, што Ён пашле Святога Духа, Які нанавучыць усяму вучняў. Ісус пакідае мір вучням і загадвае іх любіць адзін аднаго. Выраз адзінства любові паміж Ісусам і Яго Айцом з'яўляецца ключавой тэмай у прамове, гэтак сама гэта тычыцца і адносін паміж вучнямі, выяўляецца некалькімі паўторамі Новай запаведзі: "*любіце адзін аднаго як Я палюбіў вас*». 

Наступная частка прамовы ўтрымлівае алегорыю Вінаградная лаза, якая паказвае Ісуса як вінаградную лазу (крыніца жыцця для супольнасці), а вучняў як галінкі, такім чынам паказваецца прыклад вучнёўства ў Евангеллях. Гэтае параўнанне ізноў падкрэслівае неабходнасць любові паміж вучнямі, але потым Ісус папярэджвае вучняў аб будучых пераследваннях: "Калі свет вас ненавідзіць, ведайце, што Мяне раней за вас зненавідзеў".

У заключнай частцы прамовы (Яна 17:1-26 ) Ісус моліцца за сваіх паслядоўнікаў і аб будучай царкве. Гэта самая доўгая малітва Ісуса ў любым з Евангелляў, і вядомы як ***Развітальная малітва*** ці Першасвятарская малітва. Ключавымі тэмамі малітвы з'яўляюцца ўслаўленне Айца і хадатайніцтва аб адзінстве вучняў праз любоў. Ісус моліцца да Айца, што Яго паслядоўнікі "*хай будуць адзіныя, як Мы адзіныя*" і што "*каб любоў, якою Ты палюбіў Мяне, ў іх была; і Я ў іх*». 

Катэгорыя:Жыццё Ісуса Хрыста
Катэгорыя:Евангелле паводле Яна
Петрас

**Пэ́трас** () — гара ва Украінскіх Карпатах, у Рахаўскім раёне Закарпацкай вобласці. Адна з найвышэйшых вяршыняў горнага масіву Чарнагора. Папулярны аб'ект пешаходнага турызму.

## Апісанне 
Вышыня — 2020 м. Размешчаная ў паўночна-заходняй частцы масіву паміж гарамі Шэшул (на паўднёвым-захадзе) і Гаверла (на ўсходзе). Заходні і паўднёва-заходні схілы стромкія са шматлікімі каменнымі россыпамі, паўночны і паўночна-ўсходні — абрывістыя, са скальнымі выступамі. Ёсць старажытналедніковыя формы рэльефу. Складаецца з пясчанікаў.

Пакрытая пераважна субальпійскаю расліннасцю. Распаўсюджаныя хмызнякі (ядловец сібірскі, рададэндран), чарнічныя зараснікі і яловыя лясы (да вышыні 1530—1600 м). Узімку даволі часта бываюць снежныя лявіны. Ёсць турыстычны прытулак на паўднёвых схілах.

Краявіды з Петраса амаль такія ж, як з Гаверлы. Асабліва прыгожа выглядае галоўны хрыбет Чарнагора, які можна назіраць па ўсёй яго даўжыні — ад Гаверлы да Папа Івана. Выразней, чым з Гаверлы, бачная Блізніца і за ёй — шэраг далін хрыбта Свыдзівец.

## Галерэя 

Выява:Петрос.jpg|Зімовы Петрас пры захадзе сонца
Выява:Botinki.jpg|Каменны тур на вяршыні Петраса. Від на Гаверлу. Канец красавіка 1978 года

## Спасылкі 
Катэгорыя:Геаграфія Закарпацкай вобласці
Катэгорыя:Украінскія Карпаты
Вітшэвельская царква

**Вітшэвельская царква** () — царква ў мястэчку Вітшэўле, у камуне Крысціянстад на поўдні Швецыі.

Кірха была пабудавана ў 12 ці 13 стагоддзі. У 15 стагоддзі з паўночнага боку пабудавалі каплічку, прысвечаную Святой Ганне.

thumb|Стварэнне жывёл

У 15 стагоддзі былі зроблены скляпенні, а ў 1480-х яны былі ўпрыгожаны фрэскавым жывапісам з відарысамі сюжэтаў з Кнігі Быцця. Фрэскі былі рэстаўрыраваныя ў 20 стагоддзі. У алтары — выявы па сюжэту легенды аб святым Мікалаі. У капліцы святой Ганны знаходзяцца сімвалы чатырох евангелістаў і таксама гэтых святых: Святой Барбары, Святой Урсулы, Святой Гертруды і Святой Кацярыны.

Вежа пабудаваная ў 16 стагоддзі.

У 17 стагоддзі на паўднёвым баку пабудаваная могілкавая каплічка для сям'і Барнекаў.

Купель для хрышчэння паходзіць з Сярэднявечча.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Лютэранскія храмы Швецыі
Царква Усіх Святых (Пешавар)

**Царква́ Усіх Святы́х** — парафіяльны храм Царквы Пакістана, які знаходзіцца ў старым месцы Пешавара (Пакістан). Царква ўнікальная сваім падабенствам да ісламскай сарацынскай мячэці з мінарэтам і купалам. Адчынена 27 снежня 1883 года, на дзень Святога Яна.

Царква стала сумна вядомая пасля тэрарыстычнай атакі 22 верасня 2013 года. Два тэрарысты-камікадзэ забілі каля 90 чалавек і паранілі ад 120 да 150, узарваўшы выбухоўку перад будынкам царквы ў той час, калі там знаходзіліся каля 550 парафіян, якія атрымлівалі бясплатную ежу. Сярод загінулых было 37 дзяцей.

Адказнасць за выбух узяў на сябе Талібан.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Храмы Пакістана
Катэгорыя:Англіканскія храмы
Катэгорыя:Пешавар
Катэгорыя:З’явіліся ў 1883 годзе
Баэмунд II (князь Антыёхіі)

**Баэмунд II** (Баэмунд дэ Тарэнт, , 1107 —  люты 1130) — князь Антыёхіі (1112—1130) і Таранта (1112—1128).

Падчас маленства Баэмунда рэгентамі Антыёхіі былі Танкрэд Тарэнцкі (1111—1112), Ражэр Салернскі (1112—1119) і Балдуін II Іерусалімскі (1119—1126).

У 1126 Баэмунд прыехаў з Апуліі ў Антыёхію, каб прыняць кіраванне княства з рук караля Іерусаліма. У наступным годзе ён ажаніўся з Алісай Іерусалімскай, малодшай дачкой Балдуіна II. Браў удзел у нападзе свайго цесця Балдуіна II на Дамаск. Наступныя некалькі гадоў яго кіравання былі адзначаны канфліктамі з Жасленам Эдэскім і сутыкненнямі на паўночнай мяжы. У 1130 армія Баэмунда II была разбіта арміяй Данішмендаў, і сам ён паў у баі.

Жонка Аліса (1125—1131), дачка Канстанцыя (1127—1163).

|-

|-

Катэгорыя:Род Атвіляў
Катэгорыя:Манархі, якія загінулі ў баі
Катэгорыя:Князі антыяхійскія
Катэгорыя:Князі таранцкія
Царква Святога Міхаіла (Кейла)

**Царква́ Свято́га Міхаі́ла** () — збор Эстонскай евангельска-лютэранскай царквы. Знаходзіцца ў мястэчку Кейла па адрасе Палдыская шаша, 2. Гэта найвялікшая сярэднявечная царква ў павеце Хар’юмаа.

## Гісторыя 
Дакладны час пабудовы царквы невядомы, аднак меркавана яе ўзвядзенне пачалося адразу пасля падпарадкавання паўночнай Эстоніі каралю Даніі. Вядома, што ў 1280 годзе на Кейлаўскім пагорку было скончана будаўніцтва вялікай чатырохвугольнай капліцы, якая цяпер складае алтарную частку сучаснага будынка.

Астатняя частка будынку, імаверна, паўстала ў першай палове XIV стагоддзя. Гэта быў звычайны прамавугольны ў плане будынак з адзіным уваходам з заходняга боку.

У другой палове XV стагоддзя царква была рэканструявана, з заходняга боку пастаўленая масіўная вежа, у царкве пастаўлены арган.

У 1558 годзе, падчас Лівонскай вайны, царква зруйнаваная, начынне разрабаванае. Аднаўленне працягвалася да 1596 года. У 1632 годзе царкве падараваны алтар, зроблены талінскім майстрам Тобіясам Гайнцам. У 1843 з Германіі быў прывезены новы арган; у 1914 Аўгуст Тэркман павялічыў яго ўдвая і перанёс з паўночнага на заходні балькон. У 1997 годзе з дапамогай мясцовых уладаў, кампаній і прыватных асоб арган быў абноўлены.

У 1851 годзе была дададзена псеўдагатычная вежа.

## Спасылкі 
* Звесткі на старонцы Эстонскай евангельска-лютэранскай царквы
* Аэрапанарама Кейлаўскай царквы

Катэгорыя:Кейла
Катэгорыя:Лютэранскія храмы Эстоніі
Катэгорыя:Храмы Святога Міхаіла
Мацей Карвацкі

**Маце́й Карва́цкі** (; , , Прусія — , ) — дзеяч каталіцкай царквы, лінгвіст; езуіт.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Прусіі. 1 кастрычніка 1706 года ўступіў у Вільні ў ордэн езуітаў. вывучаў філасофію ў Рэшлю і Браневе. Прафесар рыторыкі ў Браневе (1716—1717), Рэшлю (1717—1718) і Ломжы (1718—1719), прафесар матэматыкі, яўрэйскай і грэчаскай моў, прэфект друкарні ў Вільні (1720—1732), прэфект школ у Слоніме (1736—1738), супер'ёр у Мітаве (1739—1741), прафесар матэматыкі і грэчаскай мовы ў Навагрудку (1743—1756). Аўтар граматыкі грэчаскай мовы «Grammatica Graeca», выдадзенае ў Вільні ў 1725 годзе. Са шляхецкага роду Карвацкіх, пляменнік Станіслава, брат Томаша, Людвіка Францішка, дзядзька Станіслава.

## Літаратура 
* 

Мацей
Катэгорыя:Езуіты Вялікага Княства Літоўскага
Станіслаў Карвацкі (1700—1759)

**Стані́слаў Карва́цкі** (; , каля  — , ) — ксёндз-прафесар, езуіт з 10 кастрычніка 1716 у Вільні, прафесар рыторыкі ў Рэшалі 1729—1732 і Браневе 1732—1733, прэфект школаў у Рэшлі 1736—1737, місіянер у Ваўкавыску 1737—1740 і Тыльжы 1740—1741, прафесар маральнай тэалогіі ў Браневе 1741—1742, тэолаг смаленскага біскупа Ю. М. Гільзена 1749—1750, місіянер у Асвеі 1750—1752 і Журоміне 1753—1754. Са шляхецкага роду Карвацкіх. Пляменнік Мацея, Томаша, Людвіка Францішка.

Станіслаў, 1700—1759
Катэгорыя:Езуіты Вялікага Княства Літоўскага