Кубінская рэвалюцыя

**Кубінская рэвалюцыя** — рэвалюцыя ў 1959 годзе пад кіраўніцтвам Руху 26 ліпеня і яго саюзнікаў супраць дыктатуры прэзідэнта Фульхенсіа Батысты, якая завяршылася стварэннем першай у Амерыцы сацыялістычнай дзяржавы.

Прычынамі былі незадаволенасць кубінцаў карумпаванасцю рэжыма, яго сувязямі з амерыканскай мафіяй і высокі ўзровень беспрацоўя ў краіне. Пачаткам рэвалюцыі лічаць няўдалы штурм казарм Манкада (Сант’яга-дэ-Куба) групай радыкальна настроеных апазіцыянераў (165 чалавек) на чале з Фідэлем Кастра. Паўстанцы былі зняволены, пасля амністыі Ф. Кастра ў 1955 годзе эміграваў у Мексіку, дзе заснаваў «Рух 26 ліпеня» і разам з братам Раулем і Эрэнэста Геварам дэ ла Сернам стварыў узброеную групу. 2 снежня 1956 года гэтая група высадзілася з яхты «Гранма» на ўсходзе Кубы і з боем прарвалася ў горы Сьера-Маэстра, дзе пачалося фарміраванне паўстанцкай арміі. 13 сакавіка 1957 года ўзброены атрад студэнтаў спрабаваў захапіць Прэзідэнцкі палац у Гаване. У лістападзе 1958 года паўстанцкая армія спусцілася з гор і накіравалася да сталіцы. 1 студзеня 1959 года яна заняла гарады Санта-Клара і Сант'яга. Прэзідэнт Батыста пакінуў краіну. 2 студзеня 1959 года паўстанцы ўступілі ў сталіцу. Быў сфарміраваны часовы ўрад з функцыямі выканаўчай і заканадаўчай улады (замест распушчанага парламента), прыпынена Канстытуцыя 1940 года.

## Перадгісторыя 
Да рэвалюцыі Куба цалкам залежала ад амерыканскіх інвестыцый. Асновай эканомікі была сельская гаспадарка. Вытворчасць цукру давала каля траціны нацыянальнага даходу і складала 80% кубінскага экспарту. Пад цукровы трысняг было занята больш за палову ворыва. Больш за 60% кубінскага экспарту прыпадала на Злучаныя Штаты.

У выніку дзяржаўнага перавароту 10 сакавіка 1952 года да ўлады на Кубе прыйшоў былы прэзідэнт Фульхенсіа Батыста, які ўсталяваў у краіне ваенна-паліцэйскую дыктатуру. Пераварот выклікаў незадаволенасць у асяроддзі прагрэсіўна настроенай моладзі, найбольш радыкальную групу якой узначаліў малады адвакат і палітычны дзеяч Фідэль Кастра.

## Ход рэвалюцыі 
26 ліпеня 1953 група рэвалюцыянераў, разлічваючы на падтрымку шырокіх мас, пад кіраўніцтвам Фідэля Кастра выступіла на штурм умацаванай казармы Манкада ў Сант’яга-дэ-Куба. Пасля двухгадзіннага бою атрад рэвалюцыянераў пацярпеў паразу, многія апалчэнцы былі забіты, астатнія адданыя пад суд. На працэсе Фідэль Кастра абараняў сябе сам, адмовіўшыся ад адваката, і сказаў сваю знакамітую прамову «Гісторыя мяне апраўдае». Хоць усе падсудныя атрымалі працяглыя тэрміны зняволення (Фідэль Кастра асуджаны да 15 гадоў), пад ціскам грамадскасці Батыста давялося неўзабаве амніставаць паўстанцаў. Кастра і яго брат эмігравалі ў Мексіку, дзе не кінулі планаў па звяржэнні дыктатуры Батысты, а пачалі ствараць арганізацыю для будучага рэвалюцыйнага выступу, вядомую як М-26. У Мексіцы, да таго часу традыцыйнай апоры рэвалюцыянераў рэгіёну агулам, адбылася сустрэча Кастра і Эрнэста Чэ Гевары, які ўступіў у шэрагі М-26.

2 снежня 1956 года з яхты «Гранма» ў правінцыі Ар’ентэ высадзіўся атрад рэвалюцыянераў з 82 чалавек. Апроч высадкі дэсанту апалчэнцы думалі арганізаваць выступленне і на самой Кубе, але яно было хутка задушана; а высадка ледзь не завяршылася катастрофай, бо дэсант быў адразу выяўлены ўрадавымі войскамі і толькі цудам пазбег поўнага знішчэння. З ліку ўдзельнікаў высадкі ацалела толькі 11.

13 сакавіка 1957 года ўзброены атрад студэнтаў здзейсніў няўдалую спросу захапіць Прэзідэнцкі палац у Гаване. Тым часам у гарадах краіны дзейнічалі падпольныя арганізацыі на чале з Франкам Паісам.

У лютым 1958 года Ф. Кастра пасылае партызанскую калону на чале са сваім братам Раулем Кастра на ўсход ад Сант’яга, дзе паўстаў «Другі фронт імя Франка Паіса». У іншых раёнах правінцыі Ар'ентэ неўзабаве былі створаны яшчэ два фронты. У цэнтры рэгіёна, у гарах Эскамбрай (правінцыя Лас-Вільяс), пачалі дзейнічаць паўстанцы «Рэвалюцыйнага дырэктарата 13 сакавіка». Народна-сацыялістычная партыя, салідарызавалася з мэтамі Ф. Кастра, але доўгі час асуджала яго метады барацьбы. Але ход падзей прымусіў камуністаў у пачатку 1958 года прызнаць паўстанцкую армію на чале з Фідэлем Кастра галоўнай сілай рэвалюцыі і заклікаць усіх камуністаў ўключыцца ў барацьбу пад яго кіраўніцтвам.

З лета 1958 года стратэгічная ініцыятыва перайшла на бок рэвалюцыянераў, калі ў жніўні 2-я Партызанская калона «Антоніа Масеа» на чале з Каміла Сьенфуэгасам прайшла маршам ад гор Сьера-Маэстра ў правінцыю Лас-Вільяс, дзе разбіла гарнізоны батыстаўцаў і ўзяла горад Ягуахай. Да восені пад кантролем паўстанцаў практычна цалкам былі правінцыі Ар’ентэ і Лас-Вільяс.

У лістападзе 1958 года паўстанцкая армія спусцілася з гор і пачала рух на сталіцу.

16 снежня 1958 года паўстанцы акружылі горад Фамента і пасля двухдзённых баёў ўрадавы гарнізон спыніў супраціў. Паўстанцы ўзялі ў палон 141 салдата і захапілі значную колькасць зброі. У гэты час таксама паўстанцы атакавалі і пасля баёў занялі гарады Кабайгуан, Рэмедыас i Пласетас.

1 студзеня 1959 года паўстанцкія войскі ўвайшлі ў Сант’яга, адначасова на захадзе паўстанцы на чале з Чэ Геварам авалодалі горадам Санта-Клара. Хоць сітуацыя яшчэ не была катастрафічнай для рэжыму, тым жа днём Батыста пакінуў востраў, а пакінутая ім адміністрацыя фактычна спыніла сваю дзейнасць. 2 студзеня атрады рэвалюцыянераў уступілі ў Гавану, 6 студзеня ў сталіцу ўрачыста прыбыў Фідэль Кастра.

Быў сфарміраваны часовы ўрад з функцыямі выканаўчай і заканадаўчай улады (замест распушчанага парламента), прыпынена Канстытуцыя 1940 года.

## Наступныя падзеі 
Падзенне рэжыму Батысты прывяло да пачатку партызанскай вайны, але ўжо супраць Кастра. З пэўнага моманту канфлікт падтрымлівалі ЗША, а рухаючай сілай былі кубінскія эмігранты, якія абаснаваліся ў Фларыдзе. У сярэдзіне 1960 года ўзнік буйны ачаг супраціўлення ў горным масіве Эскамбрай, дзе да верасня 1962 года дзейнічала 79 баявых атрадаў пад назвай «Армія нацыянальнага вызвалення» (каля 1600 байцоў). Збройны супраціў быў цалкам задушана толькі ў 1966 годзе. На Кубе гэты падзеі вядомы як «вайна з бандытамі».

Тым часам на Кубе быў устаноўлены камуністычны рэжым. Пачалося збліжэнне з СССР, што прычынілася Карыбскаму крызісу і няўдаламу амерыканскаму ўварванню. Нягледзячы на тое, што сацыяльна-эканамічнае становішча краіны з прыходам урада Кастра палепшылася, пераслед апазіцыі і палітычныя рэпрэсіі не спыніліся.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Кубы