open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ірад Вялікі

**Ірад I Вялікі** (каля 73 — 4 да н.э.) — цар Іўдзеі з 40 да н.э. (фактычна з 37 да н.э.).

## Біяграфія 
Тытул цара атрымаў ад рымскага сената, але ўнутры Іўдзеі карыстаўся амаль абсалютнай уладай. Пашырыў тэрыторыю свайго царства, падуладнага Рыму, да межаў былой дзяржавы Давіда. Ператварыў Іерусалім у крэпасць. Бязлітасна душыў народныя хваляванні і знішчаў усіх, каго лічыў супернікам, у т.л. уласных дзяцей. Паводле хрысціянскага падання, даведаўшыся пра нараджэнне Хрыста, загадаў забіць усіх немаўлят у г. Віфлеем.

Пазней імя Iрад набыло пераносны сэнс як назва вельмі жорсткага, бязлітаснага чалавека.

## Жонкі і дзеці 
Жонкі:

1) Дорыс 2) Марыямна I 3) Марыямна II 4) Мальфака 5) Клеапатра 6) Палас 7) Федра 8) Элпіс

Дзеці:

**сыны:** Анціпа, Аляксандр, Арыстабулус IV, Ірад Філіп I, Ірад Архелай, Ірад Анціпа, Ірад Філіп II, Ірад і Фазаіл**дочкі:** Салампса, Кіпра, Алімпіяда, Раксана і Саламея

## Спасылкі 
Катэгорыя:Персанажы Новага Запавету
Катэгорыя:Цары іўдзейскія
Катэгорыя:Ірадыяды
Катэгорыя:Яўрэі ў Рымскай імперыі
Прышчэпка

ам]]
**Прышчэпка**, **вакцынацыя** — увядзенне антыгеннага матэрыялу з мэтай развіць імунітэт да хваробы, каб не дапусціць заражэнне, або аслабіць яго паследак. Антыгенным матэрыялам могуць служыць: жывыя, але саслабленыя штамы мікробаў; забітыя мікробы; вычышчаны матэрыял, такі як бялкі мікраарганізмаў; існуюць таксама сінтэтычныя вакцыны.

## Гісторыя вакцынацыі 
Дзейснасць вакцынацыі была ўпершыню выяўлена народнай медыцынай. Са старажытных часоў у Індыі і Кітаі практыкавалася інакуляцыя — прышчапленне вадкасцю з бурбалак хворых на лёгкую форму воспы. Недахопам інакуляцыі з'яўлялася тое, што нягледзячы на меншую патагеннасць віруса *Variola minor*, ён усё ж часам выклікаў смяротныя выпадкі. Акрамя таго, здаралася, што памылкова інакуліраваўся высока патагенны вірус.

У Англіі існавала прыкмета, што даяркі, якія перахварэлі каровінай воспай (якая з'яўляецца бяспечным захворваннем), ніколі не захворваюць натуральнай воспай (якая ў свой час была бізуном чалавецтва, выклікаючы масавыя смяротныя эпідэміі).

Англійская аптэкар і хірург Джэнер вырашыў праверыць гэтую прыкмету строгімі назіраннямі, і яна пацвердзілася. Усталяваўшы гэта, 14 мая 1796 г. Джэнер прышчапіў каровіную воспу 8-гадоваму Джэймсу Фіпсу, а праз паўтары месяцы — чалавечую воспу — і хлопчык не захварэў. Так была эксперыментальна даказаная магчымасць адносна бяспечных прафілактычных прышчэпак.

*
Дэфібрылятар

**Дэфібрылятар** (defibrillator) — прыбор, які выкарыстоўваецца ў медыцыне для электраімпульснай тэрапіі парушэнняў сардэчнага рытму. Асноўныя паказанні да дэфібрыляцыі: фібрыляцыя страўнічкаў, арытмія. Першая спроба дэфібрыляцыі павінна быць пачатая з 4000 В, пры наступных спробах зарад павялічваецца да 5000-7000 В. Электроды павінны быць вільготнымі і падчас разраду шчыльна прыціснутымі да грудной клеткі. Падчас правядзення разраду трэба выконваць тэхніку бяспекі, адсунуць рэгіструючыя прылады і апараты штучнай вентыляцыі лёгкіх.

## Гісторыя 
Да канца 1950-х гадоў лячэнне фібрыляцыі сэрца ажыццяўлялася толькі медыкаментозна.
Паўль Золь першым прапанаваў у 1956 годзе выкарыстаць электрычны ток для ўздзеяння на сардэчную цягліцу ў выпадку фібрыляцыі, прадэманстраваў першы паспяховы досвед пры аперацыі на адчыненым сэрцы і з ужываннем пераменнага току напругай 110 Вольт непасрэдна да сардэчнай цягліцы.
У 1959 годзе, на падставе яго публікацыі, Бернард Лаўн паставіў задачу дамагчыся больш эфектыўнага і меней траўматычнага ўздзеяння электрычным токам, для чаго пачаў ставіць эксперыменты на жывёлах.
Вынік яго даследаванняў — гэта форма адзінкавага імпульсу, у наступным вядомая як «Lown waveform» — адзінкавы сінусоідны імпульс з паўперыядам каля 5 мілісекунд.
У серыйнай прыладзе імпульс генераваўся разрадам папярэдне зараджаных да 1000 Вольт кандэнсатараў праз індуктыўнасць і электроды.
Працягваючы даследаванні, Лаўн прыцягнуў да супрацоўніцтва інжынера Беркавіча Баро, які па прадстаўленых Лаунам спецыфікацыях і распрацаваў першы прататып дэфібрылятара, пад назвай «кардыёверцер» (анг. cardioverter)
Гэты першы апарат, важыўшый 27 кілаграм, забяспечваў імпульс энергіяй 100 Джоўлей для ўжывання на адчыненым сэрцы і рэгуляваны імпульс 200—400 Джоўлей для трансгруднога ўжывання.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кардыялогія
Катэгорыя:Медыцынскія прылады
Чу (рака)

**Чу** ( ) — рака ў Кыргызстане і Казахстане.

Даўжыня ракі 1186 км, плошча вадазбору 1,6 тыс. км², у т.л. 24,1 тыс. км² — вобласць унутранага сцёку ў нізоўі Чу.

Утвараецца ад зліцця рэк Джуванарык і Качкор, якія пачынаюцца на схілах хрыбтоў Тэрскей-Ала-Тоо і Кіргізскі. Ніжэй сутокаў выходзіць у Ісык-Кульскую катлавіну (у мінулым па Чу адбываўся сцёк возера Ісык-Куль), праз Баамскую цясніну прарываецца ў Чуйскую даліну, дзе выкарыстоўваецца для арашэння. У нізоўях перасякае пустыню Муюнкум і губляецца ва ўпадзіне Ашчыколь. Найбольшы прыток Курагаты (злева). Жыўленне пераважна снегавое. Сярэдні расход вады па выхадзе з гор 130 м³/с, у ніжнім цячэнні (каля с. Улан-бель) — 20,4 м³/с.

На Чу створаны Арто-Такойскае, Тасуткольскае вадасховішчы і іншыя ірыгацыйныя збудаванні. На рацэ стаць гарады Такмак (Кыргызстан), Чу (Казахстан).

Катэгорыя:Рэкі Азіі
Катэгорыя:Рэкі Казахстана
Катэгорыя:Рэкі Кыргызстана
Галагавыя

**Галагавыя** (*Galagonidae*) — сямейства лорыпадобных прыматаў. З'яўляюцца блізкімі сваякамі лорыевых і разглядаліся раней як адно з іх падсемействаў. Да галагавых адносяцца пяць родаў, у якіх налічваецца 25 відаў.

## Распаўсюджанне 
Галагавыя жывуць у Афрыцы на поўдзень ад Сахары, але не сустракаюцца на Мадагаскары. У некаторых рэгіёнах іх колькасць вельмі высокая і іх выжыванню ў цэлым нічога не пагражае.

## Знешнасць 
Вострыя вушы галагавых і іх пыска нагадваюць котку, аднак іх канечнасці прыстасаваныя не столькі да хуткага бегу, колькі да лазання і хапання. Поўсць мяккая і густая, а яе расфарбоўка вагаецца ў залежнасці ад віду ад срэбна-карычневай да аранжава-карычневай. Для галагавых, як для ўсякіх актыўных па начах звяроў, характэрныя вельмі буйныя вочы. Даўжыня хваста складае больш за палову даўжыні тулава. Агульная даўжыня тулава ў дарослых асобін дасягае ад 11 см (карлікавы галага) да амаль 50 см (таўстахвостыя галага), а маса вагаецца ад 50 да 2000 г. Самец у сярэднім на дзесяць працэнтаў цяжэйшы за самку.

## Класіфікацыя 
* Род 
** 
** 
* Род 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
* Род 
** 
** 
** 

Катэгорыя:Прыматы
Кюрэтка

**Кюрэтка** — хірургічны інструмент з рабочым органам у выглядзе вострай або тупой металічнай пятлі.
Ужываецца пры выдаленні адэноідаў і пры гінекалагічных аперацыях. Рабочая частка кюрэткі выканана ў форме лыжачкамі альбо кольца з вострымі бакамі. З дапамогай кюрэтак выскабліваюць паразную касцявую тканку і выдаляюць грануляцыі з лунак выдаленых зубоў, парадантальных кішэняў. У гінекалогіі ўжываецца для абразіі (выскаблівання) ўнутранай высцілкі маткі (эндаметрыя), выдалення паліпаў, для ўзяцця тканак на аналіз, выдалення фрагментаў плацэнты і г. д.

Катэгорыя:Хірургія
Юрскі перыяд

**Юрскі геалагічны перыяд**, *Юра*, *Юрская сістэма* — сярэдні перыяд мезазоя, які пачаўся 185 млн гадоў назад, працягваўся 53 млн гадоў.

Упершыню адклады дадзенага перыяду былі апісаны ў Юры (горы ў Швейцарыі і Францыі), адсюль і пайшла назва перыяду. Адклады таго часу даволі разнастайныя: вапнякі, абломкавыя пароды, сланцы, магматычныя пароды, гліны, пяскі, кангламераты, якія сфармаваліся ў разнастайных умовах. Падзяляецца на 3 аддзелы (эпохі) і 11 ярусаў.

У юры ўзмацняюцца тэктанічныя рухі, асабліва на перыферыі Ціхага акіяна, фарміруюцца ўпадзіны Атлантычнага і Індыйскага акіянаў, значна праяўляецца наземны вулканізм (Усходняя Афрыка, Паўднёвая Амерыка). З адкладамі юрскай групы звязаны радовішчы вуглёў і нафты, каменнай і калійных солей, жалезных руд, фасфарытаў, у Беларусі — вапнякоў, вапняковых глін, мергеляў, бурых вуглёў і інш.

## Літаратура 
* 
* 
* Ю́рский пери́од // Биология. Современная иллюстрированная энциклопедия / Гл. ред. А. П. Горкин — М.: Росмэн, 2006.

Катэгорыя:Геалагічныя перыяды
Катэгорыя:Мезазой
Сілурскі перыяд

**Сілур** (*сілурыйскі перыяд*, *сілурыйская сістэма)* — геалагічны перыяд, трэці перыяд палеазоя, пасля ардовіка, перад дэвонам. Пачаўся 443 млн. гадоў таму, доўжыўся 27 млн. гадоў. Ніжняя мяжа сілура вызначаецца па буйному выміранню, у выніку якога знікла каля 60 % відаў, што існавалі ў ардовіку марскіх арганізмаў, так званаму ардовікска-сілурыйскаму выміранню.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геалагічныя перыяды
Катэгорыя:Палеазой
Кашуля

**Кашуля** — вопратка з лёгкай тканіны, якая пакрывае верхнюю частку цела і ўжываецца як частка бялізны ці як верхняя вопратка.

## Гісторыя 
Кашуля ў сучасным выглядзе з’явілася ў канцы эпохі антычнасці. Яе «папярэднікамі» былі старажытнагрэчаскі хітон і рымская туніка. Як самая ніжняя (да з’яўлення сподняй бялізны) адзенне, непасрэдна прылеглая да цела чалавека, яна ва ўсіх народаў мела не толькі чыста практычнае, але і сімвалічнае значэнне. Чыстая (белая) кашуля асацыявалася з чыстай душой: чалавек, які прымаў хрост, апранаў асаблівую «хрысцільную (хрэсбіную)» кашулю. Адсюль жа, верагодна, пайшоў звычай апранаць чыстую кашулю перад боем. У той жа час пакаянцы-грэшнікі і асуджаныя злачынцы таксама павінны былі паўставаць перад публіках ў адных кашулях. Гатоўнасць аддаць іншаму «апошнюю кашулю» лічылася вершынёй дабрыні і бескарыслівасці.

Катэгорыя:Адзенне
Аптэка

]]
**Аптэ́ка** — спецыялізаваная арганізацыя сістэмы аховы здароўя, якая займаецца вырабам, фасоўкай, аналізам і продажам лекавых сродкаў, прадметаў і сродкаў санітарыі, гігіены і іншых тавараў медыцынскага прызначэння.

Аптэку традыцыйна разглядаюць, як установу аховы здароўя, а яе дзейнасць фармулююць, як «аказанне фармацэўтычнай дапамогі насельніцтву». Фармацэўтычная дапамога ўключае ў сябе працэдуру кансультавання ўрача і пацыента з мэтай вызначэння найбольш эфектыўнага, бяспечнага і эканамічна апраўданага курсу лячэння. У аптэках дзейнічае сістэма кантролю за падрыхтоўкай і продажам лекаў у адпаведнасці з нарматыўнымі дакументамі.

Аптэкам папярэднічалі лабараторыі для прыгатавання лекаў у краінах старажытнага свету (Кітай, Егіпет, Рым). Як установы з дзяржаўнай рэгламентацыяй дзейнасці ўзніклі ў Багдадзе ў VIII стагоддзі, у Расіі — у XVI стагоддзі (падпарадкоўваліся Аптэкарскаму прыказу).

## У Беларусі 
На тэрыторыі Беларусі вядомы з XVI стагоддзя (з 1561 года ў Пінску, з 1566 года ў Брэсце). У ХVІ—ХVІІІ стагоддзях было каля 40 аптэк, пераважна пры панскіх сядзібах і манастырах. Аптэчныя будынкі мелі розныя стылі (барока, класіцызм, мадэрн, традыцыі народнага дойлідства). У наш час (асабліва ў гарадах) аптэкі размяшчаюцца ў жылых ці грамадскіх будынках. У пачатку 1994 года ў Беларусі дзейнічалі каля 1200 аптэк. Пачала фарміравацца сетка недзяржаўных аптэк.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Медыцынскія ўстановы
Катэгорыя:Фармакалогія
Драбіны

**Драбіны** — адмысловыя, як правіла, пераносныя лесвіцы, іх раскладваюць для выканання пэўнай задачы.

Існуюць наступныя асноўныя віды драбін:
* Лёгкая пераносная лесвіца, якая ўсталёўваецца без апоры да сцяны (такая лесвіца можа быць рассоўнай)
* Вераўчаныя падвясная лесвіца
* Лесвіца ў выглядзе дошкі з набітымі папярок дошкамі або брускамі
* Лесвіца, у раскладзеным выглядзе якая утварае роўнабаковы трохвугольнік: па яго баках знаходзяцца адна ці дзве лесвіцы (аднабаковае або двухбаковае ўзыходжанне), паміж імі для калянасці канструкцыі бліжэй да вяршыні раскладваецца пляцоўка, прызначаная для апоры ног. Вышыня драбін вылічаецца або па апошняй прыступцы, або па пляцоўцы. Надзейнасць такой лесвіцы вызначаецца кутом яе раскрыцця: чым шырэй раскрыццё, тым яна ўстойлівей, а, такім чынам, і надзейней.

Першая выява падобнай лесвіцы знойдзена ў пячоры часоў мезаліту (каля 10 000 гадоў назад) у раёне Валенсіі (Іспанія). На сцяне былі намаляваныя два аголеныя чалавекі, што караскаліся з кошыкамі па, хутчэй за ўсё, травяной раскладной лесвіцы.

Драбіны выкарыстоўваюцца ў бібліятэках, пры правядзенні рамонтных работ, пры арганізацыі турыстычных маршрутаў, у прыгарадных дамах.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прылады
Капскія горы

**Ка́пскія го́ры** — горы ў ПАР, на крайнім поўдні Афрыкі, якія працягнуліся ад ракі Уліфантс да горада Порт-Элізабет.

Горная сістэма складаецца з некалькіх паралельных хрыбтоў, сярод якіх вылучаюцца Кедравыя горы, хрыбты Лангеберг, Свартберг, Пікетберг, Кадэльберг і інш. Вышэйшым пунктам з’яўляецца гара Севенвікспуртпік (2326 м).
Капскія горы сфармаваліся ў верхнім палеазоі. Іх з’яўленне звязана з утварэннем протакантынента Пангея ў познім карбоне і пермскім перыядзе. Знешні выгляд гор вызначаецца спалучэннем скальных масіваў з кварцытаў і пясчанікаў і далін, утвораных гліністымі сланцамі ў чацвярцічным перыядзе.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Горы ПАР
Катэгорыя:Горныя сістэмы Афрыкі
Валенсія (значэнні)

Назву **Валенсія** маюць:

## Гарады 
* Валенсія — горад у Іспаніі
* Валенсія — горад у Венесуэле

## Адміністрацыйныя адзінкі 
* Валенсія — аўтаномная супольнасць у Іспаніі
* Валенсія — правінцыя ў Іспаніі, у аўтаномнай вобласці Валенсія

## Спорт 
* ФК Валенсія
* Валенсія (баскетбольны клуб)
## Іншае 
* Валенсія — возера ў Венесуэле
Шпрыц

**Шпрыц** (ад  — пырскаць) — агульная назва інструментаў, якія выкарыстоўваюцца ў медыцыне, тэхніцы і кулінарыі для ўвядзення і вывядзення вадкасцяў і газаў з выкарыстаннем поршневага ціску.

## Медыцынскі шпрыц 
Медыцынскі шпрыц прызначаны для ін’екцый, дыягнастычных пункцый, адсмоктвання паталагічнага змесціва з поласцей.

## Апісанне 
]]
Звычайна шпрыц ўяўляе сабой полы градуяваны цыліндр з конусам, на які насаджваецца іголка, і адкрытым канцом, праз які ўводзіцца ў цыліндр шток з поршнем.

У XX стагоддзі былі найбольш распаўсюджаныя шпрыцы з цыліндрам са шкла і астатнімі часткамі з храмаванага металу.

У 1980-х атрымалі шырокае распаўсюджванне шпрыцы аднаразовага прымянення (ШАП, гутарковая назва: аднаразовы шпрыц), практычна цалкам вырабленыя з пластмасы, за выключэннем іголкі, якая па-ранейшаму вырабляецца з металу. У шпрыца ёсць таксама вялікая колькасць жаргонных назваў на слэнгу наркаманаў.

Ужываюцца таксама шпрыц-цюбікі для аднаразовага ўвядзення лекаў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Медыцынскія прылады
Катэгорыя:Медыцынскае абсталяванне
Катэгорыя:Медыцынская тэрміналогія
Карламан II

**Карламан II** (, 866 — ) — кароль Бургундыі і Аквітаніі (з 880 года), Заходне-франкскага каралеўства (з 882 года) з дынастыі Каралінгаў.

Малодшы сын заходне-франкскага караля Людовіка II Заікі і Ансгарды Бургундскай.

## Біяграфія 
Пасля смерці бацькі (879 год) на працягу некалькіх месяцаў Карламан і яго старэйшы брат Людовік сумесна кіравалі ўсёй Заходне-Франкскай дзяржавай. У 880 годзе яны падзялілі дзяржаву на дзве часткі — Карламану дасталіся Бургундыя і Аквітанія.

Аднак адзін з самых уплывовых магнатаў, Boson, які не належаў да роду Каралінгаў і кантраляваў паўднёвы ўсход Галіі, ад паўднёвай Бургундыі да Праванса, адмовіўся прызнаць уладу і Карламана, і яго брата —
мясцовая шляхта абвясціла Базона каралём Праванса.

У адказ браты, бок якіх узяў іх стрыечны дзядзька, кароль Усходне-Франкскага каралеўства Карл III Тоўсты, аблажылі сталіцу Базона, горад В’ен. Вайна з Базонам зацягнулася. В’ен быў узяты толькі ў 882 годзе пасля доўгай аблогі.

Пасля нечаканай смерці брата Людовіка () Карламан атрымаў у спадчыну яго землі і з гэтага часу знаходзіўся ў асноўным у Нейстрыі, спрабуючы абараніць яе ад нарманаў.

Загінуў у выніку няшчаснага выпадку на паляванні, пахаваны ў абацтве Сен-Дэні. Памёр бяздзетным, пасля чаго шляхта Заходне-Францкага каралеўства абрала каралём Карла Талстога.

## Крыніцы 
## У Сеціве 
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы IX стагоддзя
Катэгорыя:Каралі французскія
Катэгорыя:Каралінгі
Людовік III Сляпы

**Людовік III Сляпы** (, , каля.  — , В’ен) — імператар Захаду (901—905), кароль Праванса (887—928), кароль Італіі (900—905), кароль Ніжняй Бургундыі (887—928), сын Базона В’енскага, караля Ніжняй Бургундыі, і Ірменгарды, дочкі імператара Людовіка II. Быў жанаты з Адэлаідай Бургундскай.

## Біяграфія 
Нарадзіўся каля 880 года. У 900 годзе буйныя феадалы заклікалі Людовіка ў Італію, дзе 12 кастрычніка каранавалі яго як караля Ламбардыі, а 22 лютага 901 года Папа Бенедыкт IV увянчаў яго ў Рыме імператарскай каронай.

Аднак уладу Людовіка над Італіяй аспрэчваў Берэнгар I, які вымусіў яго пакінуць краіну. Вярнуўшыся ў 904 годзе, Людовік авалодаў Ламбардыяй, аднак 21 ліпеня 905 года Берэнгар I узяў яго ў палон у Вероне, асляпіў і выслаў у Праванс, дзе ён і заставаўся да канца жыцця. Памёр 28 чэрвеня 928 года ў В’ене.

## Літаратура 
* Фазоли, Джина. Короли Италии (888—962 гг.) / Пер. с итал. Лентовской А. В.. — СПб.: Евразия, 2007. — 288 с. — 1 000 экз. — ISBN 978-5-8071-0161-8

Катэгорыя:Каралі італьянскія
Катэгорыя:Імператары Свяшчэннай Рымскай імперыі
Крывінка

**Крывінка**, **Крывіна**, **Ніжняя Крывіна** — рака ў Сенненскім і Бешанковіцкім раёнах Віцебскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Заходняя Дзвіна.

Даўжыня 34 км. Плошча вадазбору 637 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 3,8 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,8 ‰.

Асноўны прыток — рака Бярозка (з правага боку)

Выцякае з возера Багданаўскага за 0,5 км на паўночны ўсход ад вёскі Запруддзе Сенненскага раёна, цячэ па Чашніцкай раўніне, вусце за 0,3 км на ўсход ад вёскі Верхняе Крывіна Бешанковіцкага раёна. Даліна ракі да вёскі Асавец (Бешанковіцкі раён) невыразная, ніжэй на плыні — шырынёй 0,2—0,5 км. Абалона забалочаная, да вёскі Асавец шырынёй 2—3 км, ніжэй 50—100 м. Рэчышча ад вытоку на працягу 19,5 км каналізаванае, яго шырыня 4—8 м, у нізкай плыні 10—15 м.

У басейне Крывінкі знаходзяцца азёры Багданаўскае, Сянно, Вобранка, Крыльцова, Кулікоўскае, Рубаўскае, Сукрэменскае, Тухінскае.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Сенненскі раён. Прырода Сенненскага раёна. Водныя рэсурсы // Сайт ДУ «Віцебская абласная бібліятэка імя У. І. Леніна»

Катэгорыя:Рэкі Сенненскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Бешанковіцкага раёна
Катэгорыя:Прытокі Заходняй Дзвіны
Акус

thumb|right|250px|Рэзідэнцыя мэра Акуса
**Акус** () — населены пункт і камуна ў Францыі, у правінцыі Аквітанія, у дэпартаменце Атлантычныя Пірэнеі.

Паводле звестак на 1999 год, у камуне жылі 434 чалавекі, а шчыльнасць насельніцтва складала 7 чалавек/км² (сярод 2290 камун Аквітаніі Аку знаходзіцца на 795-м месцы з пункту гледжання колькасці насельніцтва, у той час як з пункту гледжання плошчы ён знаходзіцца на 101-м месцы).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Спадарожнікавы здымак: Google Maps
* Карта: [MSN World Atlas](http://maps.msn.com/(cgxnej455qpgxeu5vurxtejz)/map.aspx?&lats1=42.98333&lons1=0.6&alts1=14&regn1=2)

Катэгорыя:Камуны дэпартамента Атлантычныя Пірэнеі
Вячаслаў Разумовіч

**Вячаслаў Разумовіч** (псеўднім *Хмара*; каля 1886 — пасля 1937) — беларускі вайсковы і грамадска-палітычны дзеяч.

## Біяграфія 
Нейкі Разумовіч падчас усталявання савецкай улады ў Гродне ў жніўні 1920 года быў памочнікам гродзенскага ваенкама. На «працэсе 45-ці» ў Беластоку ў маі 1923 года сцвярджалася, што Вячаслаў Разумовіч быў пры бальшавіках у Гродне камендантам горада. Пасля прыходу польскіх войск уцёк з Гродна ў Літву. Атрымаў у верасні 1920 года паўнамоцтвы на арганізацыю ў Віленскай і Гродзенскай губернях партызанскіх атрадаў для барацьбы з палякамі. У канцы 1920 года — ад’ютант Беларускага асобнага батальёна. Пасля супрацоўнічаў з польскай дэфензівай.

З верасня 1924 года — у Празе. Спрабаваў шантажыраваць літоўскі ўрад сувяззю з антыпольскім партызанскім рухам. У 1930—1937 гадах выдаў на чэшскай мове дакументальна-біяграфічную трылогію «Грымасы сусветнай вайны: Успаміны атамана партызанаў» («Grimassy světové války: Vzpominki atamana partizánů»).

Дата смерці невядомая.

## Спасылкі 
* Макс Шчур. Вялікі няўдачнік: Вячаслаў Хмара-Разумовіч  2008
* https://bydc.info/news/1022-gde-pokhoronen-ataman-khmara-vecheslav-razumovich 

Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Мемуарысты Беларусі
Геаграфія Руанды

**Руанда** знаходзіцца ў Цэнтральнай Афрыцы, непадалёк на поўдзень ад экватара. На заходняй мяжы з Дэмакратычнай Рэспублікай Конга знаходзяцца возера Ківу і рака Русізі, якія з'яўляюцца часткай Вялікай рыфтавай даліны. У цэнтры краіны знаходзіцца яе сталіца — горад Кігалі. Рэльеф Руанды ў асноўным ўтвараецца невысокімі ўзгоркамі, на заходняй мяжы вышыннасці рэзка абрываюцца ля берагоў возера Ківу і ракі Русізі, на ўсходзе паступова скарачаецца.

Займае плошчу 26.338 км².

Агульная даўжыня дзяржаўнай мяжы складае 893 км: з Бурундзі — 290 км, Дэмакратычнай Рэспублікай Конга — 217 км, Танзаніяй — 217 км, Угандай — 169 км.

Самая высокая кропка — вулкан Карысімбі (en: Mount Karisimbi, 4507 м), самая нізкая — рака Русізі (en: Ruzizi River, 950 м).
Гімн Руанды

**Цудоўная Руанда** (руанда: Rwanda Nziza) — дзяржаўны гімн Руанды, замяніўшы з 1 студзеня 2002 ранейшы гімн «Наша Руанда» (руанда: Rwanda Rwacu) у рамках кампаніі па пераадоленні наступстваў грамадзянскай вайны.

## Тэкст гімна на кін'яруанда 
Катэгорыя:Гімны
Катэгорыя:Руанда
Дэвонскі перыяд

**Дэвон** (*дэвонскі перыяд*, *дэвонская сістэма*) — геалагічны перыяд палеазойскай эры. Пачаўся каля 416 млн, скончыўся 360 млн гадоў таму. Працягласць дэвона — 56 млн гадоў. Гэты перыяд багаты на біятычныя падзеі. Жыццё вірліва развівалася і асвойвала новыя экалагічныя нішы.

## Назва 
Дэваншыр, або Дэвон — графства ў паўднёва-заходняй Англіі, на тэрыторыі якога распаўсюджаны геалагічныя пароды гэтага перыяду. Хоць скальныя асновы, якія вызначаюць пачатак дэвонскага перыяду, даволі выразныя, дакладная іх датыроўка неадназначная. У адпаведнасці з International Commission on Stratigraphy (Ogg, 2004), Дэвон доўжыўся з канца сілура (416,0 ± 2,8 млн гадоў назад) да пачатку карбону (359,2 ± 2,5 млн гадоў назад).

## Падзел 
Падзяляецца на 3 аддзелы геалагічныя (эпохі): ніжні (раннюю), сярэдні (сярэднюю), верхні (познюю) і 7 ярусаў геалагічных (вякоў): лохкаўскі, пражскі і эмскі (у ніжнім аддзеле), эйфельскі і жывецкі (у сярэднім), франскі і фаменскі (у верхнім).

Нароўні з міжнароднымі (агульнымі) стратыграфічнымі падраздзяленнямі вылучаны рэгіянальныя.

## Арганічны свет 
Арганічны свет дэвонскага перыяду быў багаты і разнастайны.

Марскія басейны насялялі амаль усе тыпы марскіх беспазваночных жывёл (прасцейшыя, кішачнаполасцевыя, плечаногія, членістаногія, малюскі, канадонтаносьбіты і інш.), з раслін — водарасці; у лагунах, азёрах і рэках панавалі бяссківічныя і рыбы. Росквіт панцырных рыб прыйшоўся на дэвон, аднак у яго канцы клас гэтых рыб цалкам вымер. На сушы былі пашыраны прымітыўныя расліны — палафіты. Некаторыя групы жывёл (каралы, страматапоры і інш.) і раслін (вапняковыя водарасці) адыгрывалі важную ролю ва утварэнні адкладаў, месцамі ў морах стваралі арганагенныя пабудовы (біястромы, біягермы, рыфы).

Архептэрыксавая флора існавала ў познім дэвоне і змяніла ксілафітавую флору. Вылучана па знаходках у Еўразіі, Паўночнай Амерыцы, Аўстраліі. Складалася з папарацепадобных, дзеразовых і членістасцябловых, у канцы дэвону з’явіліся прымітыўныя голанасенныя (птэрыдаспермы) расліны. Развіваліся сумчатыя грыбы і нематафіты.

Найбольш важныя для расчлянення дэвонскіх адкладаў групы фаўны — ганіятыты, каралы, брахіяподы, малюскі, астрагалы, канадонты, рыбы; флоры — рэшткі раслін (споры).

## Адклады 
Адклады дэвонскай сістэмы вядомы на ўсіх кантынентах, удзельнічаюць у будове платформеннага чахла большасці платформ Паўночнага і Паўднёвага паўшар’яў, выходзяць на паверхню на ўсіх мацерыках. Пашыраны таксама ў складкавых сістэмах Урала, Паміра, Апалачаў, Кардыльераў і інш. Большая частка сушы ў дэвоне была ўкрыта морамі, дзе пераважна намнажаліся тэрыгенныя і карбанатныя асадкі, у лагунах — каменныя солі, гіпсы, ангідрыты. У дэвоне пачалася герцынская складкавасць, якая суправаджалася актыўнай вулканічнай дзейнасцю і ўтварэннем магутных тоўшчаў вулканагенных парод. На ўсіх кантынентах з адкладамі дэвону звязаны радовішчы карысных выкапняў.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Геалагічныя перыяды
Катэгорыя:Палеазой

Катэгорыя:Геалогія Вялікабрытаніі
Дзюба

**Дзюба** () — орган птушак, утвораны падоўжанымі бяззубымі сківіцамі, апранутымі ў рагавы чахол — рамфатэку. Функцыі дзюбы вельмі разнастайныя, што адлюстроўваецца ў разнастайнасці яе формаў. Служыць для схоплівання здабычы, яе раздзялення, для дотыку, нападу і абароны, перамяшчэння, для дзяўбання, капання, зандзіравання грунту, а таксама для складаных дзеянняў, звязаных з доглядам апярэння і пабудовай гнязда і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Анатомія птушак
Катэгорыя:Органы жывёл
Стэтаскоп

**Стэтаскоп** (стар.-грэч. Στηθοσκόπιο, з στῆθος «грудзі» + σκοπή «агляд») — прыбор для выслухвання шумоў ўнутраных органаў: лёгкіх, бронхаў, сэрца, сасудаў, кішачніка і інш. Уяўляе сабой трубку ў выглядзе тонкага пустога цыліндру з увагнутай ракавінай для вуха.

## Гісторыя 
Стэтаскоп вынайдзены ў 1816 годзе заснавальнікам дыягнастычнага метаду аўскультацыі Рэнэ Лаэнекам, французскім урачом, заснавальнікам навуковай дыягностыкі (галоўная праца: «De l’auscultation mediate», 1819).

Катэгорыя:Медыцынскія прылады
Хірургічныя пальчаткі

а]]
**Хірургічныя пальчаткі** — аднаразовыя пальчаткі, якія з’яўляюцца медыцынскай прыналежнасцю для забеспячэння бяспекі персаналу і пацыента. Яны забяспечваюць санітарыю ў бальнічных умовах, абмяжоўваюць ўздзеянне на пацыентаў інфекцыйных рэчываў. Пальчаткі таксама служаць для абароны медыцынскіх работнікаў ад захворванняў у выпадку кантакту з вадкасцямі арганізма.

Катэгорыя:Медыцынскае абсталяванне
Катэгорыя:Медыцынская тэрміналогія
Тупфер

**Тупфер** — уяўляе сабой стэрыльны зонд-тампон. Складаецца з марлі, ваты або іншага порыстага матэрыялу, актыўна прымяняецца ў хірургіі, з мэтай асушэння аперацыйнай раны, паражніны напоўненай фрагментамі, ці тупога расслаівання тканак. Дадзены выраб, можа таксама, выкарыстоўвацца для ўзяцця проб якіх-небудзь біялагічных матэрыялаў, і іх наступнай транспартоўкі. У гэтым выпадку тупфер пакуецца ў прабірку.

## Гл. таксама 
* Стэтаскоп

Катэгорыя:Медыцынскае абсталяванне
Капыт

**Капыт** — рагавое ўтварэнне на канцы ног у некаторых млекакормячых. У анатамічным дачыненні капыты адпавядаюць пазногцям у чалавека. Капыт з’яўляецца мадыфікаванай скурай, у якой адсутнічае ніжні пласт, а эпідэрміс пераўтвораны ў мазоль.

Капыты маюць вялікае значэнне для здароўя жывёл, асабліва няпарнакапытных. Яны нясуць вагу жывёлы і амартызуюць ударную сілу кожнага кроку або скачка, прадухіляючы пашкоджанні суставаў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Покрыўная сістэма жывёл
Севільскі кафедральны сабор

**Севільскі кафедральны сабор** () або сабор Марыя-дэ-ла-Седэ () — сабор у горадзе Севілья (Андалусія, Іспанія), найбуйнейшы гатычны сабор у Еўропе.

## Апісанне 
Пабудаваны ў 1401—1519 гадах на месцы былой мячэці, якая засталася пасля рэканкісты. Мае даўжыню каля 116 м і шырыню 76 м. Сабор складаецца з пяці бакавых прыбудовак, вялікай асноўнай капэлы са скляпеннем, які ўзвышаецца на 56 м над трансептам (папярочным нефам).

## Гл. таксама 
* Хіральда

## Спасылкі 
* 
* UNESCO: Кафедральны сабор, Алькасар і «Архіў Індый» у Севільі 
* Інтэрактыўная панарама 360° с Plaza del Triunfo, выгляд на сабор, Алькасар і Архіў Індый (Java, 0,9 Мб) 

Катэгорыя:Севілья
Катэгорыя:Саборы Іспаніі
Катэгорыя:Збудаванні Іспаніі ў гатычным стылі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Іспаніі
Аорта

**Ао́рта** — у чалавека галоўная артэрыя вялікага круга кровазвароту, што выносіць кроў з левага жалудачка сэрца. Каля выхаду з яго аорта называецца  (даўжыня яе каля 6 см), потым утварае , пераходзіць у сыходную аорту, праходзіць уздоўж пазваночніка праз грудную і брушную поласці. У млекакормячых жывёл і чалавека існуе левая дуга аорты, у птушак — правая. У рыб ад брушной аорты адыходзяць шчэлепныя артэрыі. Яны падзяляюцца на капіляры, з якіх кроў цячэ ў 2 прадаўгаватыя ствалы — карані спінной аорты; абедзве зліваюцца ў няпарную спінную аорту.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ангіялогія
Усевалад Боеў

**Усевалад Мікалаевіч Боеў** (? — ) — беларуска-расійскі грамадска-палітычны дзеяч, адвакат.

У канцы 1918 — вясной 1919 года з'яўляўся віцэ-старшынёй гродзенскай беларускай губернскай управы. Адзін з заснавальнікаў у Гродна таварыства «Бацькаўшчына». Летам 1919 года дэпартаваны палякамі разам з Іванам Карчынскім у Варшаву (паводле іншых звестак — у Кракаў). З 1920 года — у Літве, займаўся прыватнай адвакацкай дзейнасцю. Супрацоўнічаў з рускамоўнай газетай «Эхо Литвы». У пачатку 1921 года — загадчык аддзела расійскіх спраў пры літоўскім урадзе. Паводле Вячаслава Разумовіча, у 1921 — 1922 гадах быў сувязным паміж урадам БНР і 5-й групай беларускіх антыпольскіх партызанаў. Удзельнічаў у Беларускай нацыянальна-палітычнай нарадзе ў Празе. Старшыня «агульнага сходу грамадзян і палітычных дзеячаў беларускай калоніі ў Літве», які адбыўся 22 жніўня 1923 года ў Коўне і на якім была прынята пастанова аб абвяшчэнні «маральнага байкоту беларускага грамадства» Вацлаву Ластоўскаму і Клаўдзію Дуж-Душэўскаму. Тамаш Грыб выкарыстоўваў тэрмін «боеўшчына» ў якасці сіноніма супрацоўніцтва з літоўскім урадам. Пасля Другой сусветнай вайны жыў у ЗША, быў сакратаром Расійскага манархічнага клуба ў Чыкага.

Катэгорыя:Адвакаты паводле алфавіта
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі
Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Рабро

**Рабро** () — адна з парных дугападобных плоскіх костак, якія ідуць ад пазваночніка да грудзіны і складаюць грудную клетку ў пазваночных жывёл. У чалавека 12 пар рэбраў, якія прымыкаюць суставамі да пазванкоў. 10 з іх злучаюцца храсткамі з грудной косткай. Першыя 7 рэбраў называюцца сапраўднымі, а астатнія 5 — несапраўднымі, прычым адзінаццатая і дванаццатая пара — вагальныя, гэта значыць далучаныя толькі да пазваночніку і не далучаныя да грудзіны. У выніку парушэнняў развіцця шкілетнай сістэмы ў эмбрыягенезе ў некаторых людзей можа адсутнічаць 11-я ці 12-я пара, а ў іншых, наадварот, ёсць 13. Ніжнія рэбры часам выдаляюць хірургічным шляхам у тэрапеўтычных або касметычных мэтах (напрыклад, каб зрабіць талію больш стройную — у жанчын вагальныя рэбры звычайна меншыя, чым у мужчын).

## Хрысціянства 
У хрысціянскай традыцыі доўгі час лічылася, што першая жанчына — Ева — была створана Богам з рабра першачалавека (Адама). На сённяшні дзень гэта ўспрымаецца большай часткаю вернікаў як метафара.

Катэгорыя:Анатомія жывёл
Катэгорыя:Косці грудной клеткі
Рай

**Рай** — у рэлігійным уяўленні: прыстанішча праведных душ пасля цялеснай смерці альбо канца свету; паслясмяротнае месца праведнікаў і прарадзіма чалавецтва. У пераносным сэнсе — дасканалы стан шчасця. Традыцыйнае размяшчэнне рая — Нябёсы, хаця існуе ўяўленне пра Зямны Рай (Эдэм). Часта супрацьпастаўляецца **пеклу**.

Уяўленне пра рай існуе ў паганскіх традыцыях, а таксама ў хрысціянстве, ісламе, многіх школах будызму, а таксама ў трансгуманізме ў выглядзе канцэпцыі paradise engineering.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Замагільныя светы
Катэгорыя:Паняцці і тэрміны ў Бібліі
Катэгорыя:Рай
Парнакапытныя

**Парнакапы́тныя** (*Artiodactyla*) — атрад плацэнтарных сысуноў, аб'яднаных падабенствам канструкцыі канечнасцяў. Спецыфіка палягае ў функцыянальным прымяненні двух пальцаў (трэцяга і чацвертага), паміж якімі праходзіць вось канечнасці. Гэтыя пальцы завяршаюцца арагавелымі капытамі і нясуць усю вагу цела сысуна.

Атрад парнакапытных падзяляецца на 3 падатрады, 10 сучасных сямействаў і налічвае каля 220 сучасных відаў.

## Класіфікацыя 
* падатрад няжвачныя (*Suina*)
** сямейства свінні (*Suidae*) (напрыклад, Афрыканскі бародавачнік)
** сямейства пекарыевыя(*Tayassuidae*)
** сямейства бегемотавыя (*Hippopotamidae*)
** † сямейства антракатэрыі (*Anthracotherium*)
* падатрад мазаленогія (*Tylopoda*)
** сямейства вярблюдавыя (*Camelidae*)
* падатрад жвачныя (*Ruminantia*)
** сямейства жырафавыя (*Giraffidae*)
** сямейства кабаргавыя (*Moschidae*)
** сямейства аленькавыя (*Tragulidae*)
** сямейства віларогія (*Antilocapridae*)
** сямейства аленевыя (*Cervidae*)
** сямейства пустарогія (*Bovidae*)


Катэгорыя:Атрады сысуноў
Пазногаць

**Пазногці** — гэта рагавыя пласцінкі на тыльнай паверхні канцавін пальцаў верхніх і ніжніх канечнасцяў прыматаў. 

Пазногці з'яўляюцца вытворнымі скуры, яны ўтвораныя элементамі рагавога слоя. Пазногцевае ложа знаходзіцца на канцавой фаланзе пальца. Пазногцевая пласцінка, якая пакрывае яго, празрыстая, за выключэннем кораня пазногця, дзе заўважна белая луначка. У пазногцевай пласцінцы няма нервовых канцоў і крывяносных сасудаў, але пазногцевае ложа багатае на іх. Пазногці ахоўваюць кончыкі пальцаў, з'яўляючыся апорай для мяккіх тканак.

Аніхалогія — афіцыйная навука, якая займаецца дыягностыкай стану пазногцяў.

## Гл. таксама 
* Лак для пазногцяў

## Літаратура 
* *Машчанка М.* Біялогія: вучэб. дапам. для 9-га кл. устаноў агульн. сярэдн. адукацыі з бел. мовай навучання / М. В. Машчанка, А. Л. Барысаў; пер. з рус. мовы В. У. Клімко. — 3-е выд. — Мн.: Нар. асвета, 2011. — ISBN 978-985-03-1531-1.

Катэгорыя:Покрыўная сістэма
Катэгорыя:Боды-арт
Разраднік

**Разраднік** — электрычны апарат, прызначаны для абмежавання перанапружанняў у электратэхнічных усталёўках і электрычных сетках, якія ўзнікаюць падчас камутацыі электраапаратаў, пад уздзеяннем атмасферных разрадаў і інш.

## Прынцып дзеяння 
Разраднік складаецца з дзвюх электродаў і дугагасільнай камеры.

Адзін з электродаў устанаўліваецца на абараняемым ланцугу сеткі, другі электрод зазямляецца. Прастора паміж электродамі называецца *іскравым прамежкам*. Пры пэўным значэнні напружання, паміж двума электродамі, іскравы прамежак прабіваецца, здымаючы тым самым перанапружанне.

Пасля прабоя, іскравы прамежак досыць іанізаваны, каб прабіцца фазнай напружаннем звычайнага рэжыму, у сувязі з чым узнікае кароткае замыканне. Задача дугагасільнай камеры — патушыць замыканне ў найбольш кароткія тэрміны.

## Літаратура 
* *Родштейн Л. А.* Электрические аппараты: Учебник для техникумов. — 4-е изд., перераб. и доп. — Л.: Энергоатомиздат. Ленингр. отд-ние, 1981. — 304 с: ил.
* Защита сетей 6-35 кВ от перенапряжений / Халилов Ф. Х., Евдокунин Г. А., Поляков B.C., Подпоркин Г. В., Таджибаев А. И. — СПб.: Энергоатомиздат. Санкт-Петербургское отделение, 2002.- 272 с.

Катэгорыя:Электраэнергетыка
Катэгорыя:Электрычныя апараты
Птушка-сакратар

**Птушка-сакратар** (*Sagittarius serpentarius*) — птушка з атрада сокалападобных, адзіны від сямейства сакратароў. Яе своеасаблівае імя паходзіць ад чорных пёраў на галаве, якія нагадваюць гусіныя пёры, якія раней любілі ўстаўляць у свае парыкі судовыя сакратары.

## Апісанне 
Рост птушкі-сакратара — ад 125 да 150 см, а вага дасягае амаль 4 кг. Размах крылаў складае прыкладна 210 см. Самай выбітнай прыкметай з'яўляюцца чорныя пёры на галаве, якія пры рытуале спарвання ўздымаюцца. Пры гэтым птушкі-сакратары рыкаюць і гругаюць. Афарбоўка іх апярэння на шыі і жываце шэрая і робііцца цямнейшай пры набліжэнні да хваста. Вакол вачэй і да дзюбы апярэння няма і бачная аранжавая скура.

Катэгорыя:Сокалападобныя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1779 годзе
Парык

**Парык** () — сінтэтычныя або натуральныя валасы, якія апранаюцца на галаву як шапка, ствараючы прычоску, пад якую ён зроблены. Парыкі бываюць экзатычных колераў, такіх як зялёны, сіні, чырвоны і г. д. У цяперашні час парыкі выкарыстоўваюцца ў тэатральным мастацтве і шоў-бізнесе.

Натуральныя валасы бяруць у людзей або жывёл. У якасці альтэрнатывы ў Старажытным Егіпце выкарыстоўваўся папірус.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Валасы
Катэгорыя:Прычоскі
Падзенне Ізенгарда

У **3019 г. III эпохі**, калі адбываліся асноўныя падзеі вядомай кнігі Дж.Р.Р.Толкіна "Уладар Пярсцёнкаў", Ізенгард быў затоплены вадой з Ізена Энтамі, якія прыйшлі з леса Фангорн, па просьбе Мэры і Піпіна. Пасля гэтага Саруман стаў вязнем Артханка пад аховай Дрэвабарода. Адпушчаны пасля завяршэння вайны пярсцёнка.

## Ход бітвы
Спачатку па просьбе Мэры і Піпіна быў праведзены Энтмут — савет Энтаў, на якім было вырашана не нападаць на Ізенгарад, але з часам хобіты ўпэўнілі Дрэвабарода, што трэба правесці атаку. У дадзены момант Хуорны пайшлі на дапамогу ў бітве пры Хельмавай Падзі, таму нападалі ў большасці толькі Энты. Калі яны прабілі сцены Ізенгарда, яны пайшлі да перагароджанага русла ракі Ізен, і перакапалі яго ў бок замка, пасля чаго ўся вада ракі накіравалася туды. Праз некаторы час, Энты вярнулі раку ў пачатковае русла, а ўвесь Ізенгард быў разбураны.
Карона

**Карона** (ад  — вянок) — галаўны ўбор, які з'яўляецца сімвалам манархічнай улады.

## Віды 
У залежнасці ад тытула іх уладальніка кароны дзеляцца на:

* імператарскія,
* каралеўскія,
* княжацкія,
* герцагскія,
* графскія і г. д.
* Ёсць таксама папская карона — тыяра.

Катэгорыя:Кароны
Катэгорыя:Манархі
Катэгорыя:Арыстакратыя
Лінія электраперадачы

**Лінія электраперадачы** (ЛЭП) — частка электрычнай сеткі, прызначаная для перадачы электраэнергіі на вялікія адлегласці. 

Вылучаюць *паветраныя (ПЛ)* i *кабельныя (КЛ)* лiнii электраперадачы.

Пры перадачы на вялікія адлегласці назіраюцца страты электраэнергіі, якія залежаць ад сілы току. Чым большы ток, тым большыя страты. Для паніжэння страт напружанне шматразова павялічваюць, такім чынам памяншаючы сілу току. З ростам напружання пачынаюць адбывацца рознага роду разрадныя з'явы.

Па ЛЭП таксама перадаюць інфармацыю пры дапамозе высокачастотных сігналаў. У СНД выкарыстоўваецца парадку 60 тысяч ВЧ-каналаў па ЛЭП і ВАЛС. Выкарыстоўваюцца яны для дыспетчарскага кіравання, перадачы тэлеметрычных дадзеных, сігналаў рэлейнай абароны і супрацьаварыйнай аўтаматыкі.

## Гісторыя 
Адна з першых ліній электраперадачы напружаннем 1,5—2 кВ працягласцю 57 км была пабудавана ў 1882 годзе паміж гарадамі Місбах і Мюнхен французскім вучоным . Напружанне ЛЭП складала 1,5—2 кВ пастаяннага току.

У 1891 годзе ўпершыню была здзейснена перадача электрычнай энергіі трохфазным пераменным токам на адлегласць 170 (175), магутнасць складала 230 кВА (220 кВт.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Доливо-Добровольский Михаил Осипович  

Катэгорыя:Электраэнергетыка
Сянная плошча

**Сянная плошча** — плошча ў цэнтры Санкт-Пецярбурга, размешчаная на скрыжаванні Маскоўскага праспекта і Садовай вуліцы. Назву плошча атрымала у канцы XVIII стагоддзя з-за таго, што на гэтым месцы прадавалася сена. У 1952 годзе плошча была перайменавана ў *плошчу Міру*, а 1 ліпеня 1992 года ёй вярнулі першапачатковую назву.

На плошчы заўсёды людна, тут перасякаюцца тры лініі метрапалітэна (станцыі «Сянная плошча», «Садовая», «Спаская»), лініі трамваяў і маршрутных таксі.

## Гісторыя 
У чэрвені 1831 года тут адбыўся масавы стыхійны народны выступ — «халерны бунт».

На Сянной плошчы сыходзяцца:
* Садовая вуліца;
* вуліца Яфімава;
* Маскоўскі праспект;
* завулак Брынько;
* завулак Грыўцова;
* Спаскі завулак.
Кіпцюр

**Кіпцюр** — рагавое ўтварэнне на канцавінах канечнасцяў у наземных пазваночных і некаторых паўзуноў.

Асноўныя функцыі — спрыянне перамяшчэнню, абарона і напад. Кіпцюры ўяўляюць сабой рагавыя чахлы, надзетыя на крайнія фалангі пальцаў. Складаюцца з цвёрднай кіпцюрнай пласцінкі (верхняя частка) і мяккай падэшвеннай пласцінкі. Нераўнамернае сціранне пласцін прыводзіць да затачвання кіпцюроў.

Перайначаным кіпцюром з'яўляецца капыта і пазногаць.

## Гл. таксама 
Катэгорыя:Покрыўная сістэма жывёл
Сектар Газа

**Сектар Газа** (, ) — тэрыторыя на беразе Міжземнага мора. На ўсходзе і поўначы мяжуе з Ізраілем, на паўднёвым захадзе з Егіптам. Паводле рашэння ААН з’яўляецца часткай тэрыторыі, выдзеленай для арабскай дзяржавы Палесціны. Даўжыня сектара Газа складае прыкладна 50 км, шырыня ад 6 да 12 км. Агульная плошча каля 360 квадратных кіламетраў.

У 1994 годзе Ізраіль гарантаваў права самакіравання рэгіёну Газы праз Палесцінскую аўтаномію. Да гэтага Сектар Газа быў месцам ваеннай акупацыі, у апошні час Ізраілем (1967—1994), ад гэтага Егіптам (1958—1967). У перыяд існавання Асманскай імперыі Газа ўваходзіла ў склад Сірыйскага вілаета. З 2007 года рэгіён дэ-факта кантралюецца групоўкай ХАМАС. У 2012 годзе Генеральная Асамблея Арганізацыі Аб’яднаных Нацый дала Палесціне статус дзяржавы-назіральніка ў сваёй арганізацыі. Сектар Газа разам з заходнім берагам ракі Іардан з’яўляюцца часткай палесцінскай тэрыторыі, вызначанай у нарвежскіх пагадненнях і рэзалюцыі СБ ААН 1860.

Мусульмане-суніты складаюць пераважную частку палесцінскага насельніцтва ў Сектары Газа. Рэгіён мае гадавы тэмп прыросту насельніцтва ў 2,91 % паводле даных 2014 года. Аднак існуе абмежаваная магчымасць да будаўніцтва новых дамоў і аб’ектаў для гэтага росту. Па стане на 2014 год насельніцтва Сектару Газы складала 1,8 млн чалавек.

У 2014 годзе пасля перамір’я ХАМАС і ФАТХ сфарміравалі адзіны палесцінскі ўрад у Палесціне. У ліпені 2014 года, пасля эскалацыі канфлікту паміж ХАМАС і Ізраілем, ізраільскае войска пачало аперацыю «Непарушная скала».

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт кіраўніцтва Сектара Газа
* Сектар Газа . CIA World Factbook
* Сектар Газа . DMOZ
* Карты Сектара Газа і заходняга берага ракі Іардан


Катэгорыя:Палесціна
Геаінфарматыка

**Геаінфарматыка** — навука, тэхналогія і вытворчая дзейнасць па навуковаму абгрунтаванню, праектаванню, стварэнню, эксплуатацыі і выкарыстанню геаграфічных інфармацыйных сістэм (ГІС), па распрацоўцы геаінфармацыйных тэхналогій, па выкарыстанні ГІС для практычных ці навуковых мэт.

## Асноўныя задачы 
* Стварэнне баз геаданых (геакадзіраванне) і кіраванне імі
* Аналіз і мадэляванне геаданых
* Распрацоўка праграмнага забеспячэння для першых дзвюх задач


Катэгорыя:Раздзелы геаграфіі
Герб Сан-Тамэ і Прынсіпі

У 1935 годзе разам з гербамі іншых партугальскіх калоній быў зацверджаны герб калоніі Сан-Тамэ і Прынсіпі. Правая і ніжняя часткі трохчасткавага шчыта былі аднолькавымі для ўсіх партугальскіх калоній і ўяўлялі сабой малюнак у срэбным полі пяці блакітных (сініх) шчытоў з 5-цю срэбнымі цвікамі кожны (старажытны герб Партугаліі), у ніжняй частцы маляваліся зялёныя і сярэбраныя хвалістыя палосы. Левая траціна шчыта сімвалізавала сабой уласна эмблему калоніі. Для Сан-Тамэ і Прынсіпі гэта быў малюнак на чырвоным полі залатога вадзяное кола з сінімі кроплямі вады. Шчыт быў увенчаны прыгоннай каронай з выявамі армілярнай сферы з герба Партугаліі і сярэбраных шчытоў з крыжам Ордэна Хрыста. Пад шчытом размяшчалася стужка з надпісам «Партугальская калонія Сан-Тамэ і Прынсіпі».

У 1951 годзе Сан-Тамэ і Прынсіпі атрымалі статус заморскай правінцыі Партугаліі. Гэта знайшло сваё адлюстраванне ў змене надпісу на девізнай стужцы ў гербе: «Партугальская правінцыя Сан-Тамэ і Прынсіпі».
Пасля абвяшчэння 12 ліпеня 1975 года незалежнай Дэмакратычнай Рэспублікі Сан-Тамэ і Прынсіпі ў яе амаль два гады не было герба — ён быў зацверджаны толькі ў 1977 годзе.
Дрэва какавы сімвалізуе асноўную культуру эканомікі краіны.
На авальным шчыце — зялёна-залаты бурелет (у колерах сцягу Сан-Тамэ і Прынсіпі), на якім пастаўленая, як нашаломник вялікая блакітная (сіняя) 5-канчатковая зорка, якая сімвалізуе прыналежнасць краіны да Афрыкі, адзінства дзяржавы і воды Гвінейскага заліва.
Шчытатрымальнікі — сокал і папугай.
На верхняй стужцы напісана назва краіны, на ніжняй — дзяржаўны дэвіз: Адзінства — дысцыпліна — праца.

Сан-Тамэ і Прынсіпі
Катэгорыя:Сан-Тамэ і Прынсіпі
Гімн Сан-Тамэ і Прынсіпі

**Гімн Сан-Тамэ і Прынсіпі** называецца Independência total (белар. «Поўная незалежнасць»). Прыняты ў 1975 годзе. Аўтар слоў — Алдан Невеш ды Грас ду Эспірыту Санта, кампазітар — Мануэл душ Сантуш Барэт дэ Суза э Алмейда.

Катэгорыя:Гімны
Катэгорыя:Сан-Тамэ і Прынсіпі
Герб Эсваціні

**Герб Эсваціні** — герб, які паказвае розныя сімвалы для традыцыйнай культуры Эсваціні. Леў ўяўляе Караля, і слон уяўляе Каралеву - Маці. Яны падтрымліваюць традыцыйны шчыт Нгуні, які ўяўляе «абарону». Вышэй шчыта Лідлабе караля, ці карона з пёраў, якія звычайна носяць падчас Нцавала (фэстываль ураджаю). У самым нізе шчыта нацыянальны дэвіз Эсваціні, «Siyinqaba», што значэнне: "Мы — крэпасць".

Эсваціні
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Эсваціні
Туркменабат

**Туркменабат** () — горад у Туркменістане, адміністрацыйны цэнтр Лебапскага вілаята. Насельніцтва — 253 тыс. жыхароў (2009).

## Геаграфія 
Туркменабат размешчаны на левым беразе Амудар’і, за 470 км на паўночны ўсход ад Ашгабата (па дарозе 585 км).

Вузлавая чыгуначная станцыя.

## Назва 
Сучасная назва горада — Туркменабат.

Старажытная назва горада — Амуль. З канца XV стагоддзя да 1924 года, а таксама з 1927 па 1940 гады горад быў вядомы як Чарджуй (ад  — «чатыры каналы»). У 1924—1927 гадах горад насіў назву Ленінск (Ленінск-Туркменскі) у гонар У. І. Леніна (Ульянава), затым Чарджоу. У 1992—1999 гадах горад называўся Чарджэў ().

## Насельніцтва 
## Славутасці 
Гарадзішча Амуль-Чарджуй на ўскраіне сучаснага Туркменабата. За 70 км на паўднёвы ўсход ад Туркменабата, у Каракумах, размешчаны Репетэкскі запаведнік.

## Вядомыя асобы 
* Леанід Віктаравіч Глухоўскі (нар. 1961) — беларускі дзяржаўны дзеяч.
* Алег Сяргеевіч Цернавой (нар. 1933) — беларускі вучоны-філосаф, аўтар прац па праблемах сацыяльнай філасофіі, этыкі, палітычнай сістэмы грамадства, методыкі выкладання, заслужаны дзеяч навукі Беларусі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Туркменістана
Партрэт

.
«Партрэт камерысткі інфанты Ізабелы», каля 1625, Эрмітаж]]
**Партрэт** (, ад ст.-франц. *portraire* — «перадаваць што-небудзь рыса ў рысу»), састарэлае **парсуна** (ад  — «асоба») — малюнак або апісанне якога-небудзь чалавека або групы людзей, якія існуюць ці існавалі ў рэальнай рэчаіснасці, у тым ліку мастацкімі сродкамі (жывапісу, графікі, гравюры, скульптуры, фатаграфіі, паліграфіі), а таксама ў літаратуры і крыміналістыцы (славесны партрэт).

Партрэт у літаратуры — адзін са сродкаў мастацкай характарыстыкі, які заключаецца ў тым, што пісьменнік раскрывае тыпічны характар сваіх герояў і выказвае сваё ідэйнае стаўленне да іх праз малюнак знешнасці герояў: іх постаці, асобы, адзення, рухаў, жэстаў і манер.

## Гл. таксама 
* Мона Ліза

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 10 найвялікшых партрэтаў у сусветным мастацтве  // The Portrait Institute, New York (пераклад на рускую)
* 10 лепшых партрэтыстаў
* Famous portraits  — некалькі знакамітых сучасных партрэтаў
* Visual lessons 

Катэгорыя:Жанры жывапісу
Катэгорыя:Жанры фатаграфіі
Дыгітайзер

**Дыгітайзер** або **графічны планшэт** ( або *graphics tablet*, *graphics pad*, *drawing tablet*, *digitizing tablet*) — прылада ўводу графічнай інфармацыі ў камп’ютар.

Дыгітайзер складаецца з электроннага планшэта, на якім можа быць прамавугольнае меню, і стылуса. Ён мае ўласную сістему каардынат, і пры перасоўванні стылуса па планшэце каардынаты месца дотыку перадаюцца ў камп’ютар. Памеры планшэту звычайна складаюць ад А4 да А0.

Дыгітайзер выкарыстоўваецца для таго, каб уручную ствараць выявы, анімацыю або графіку падобна таму, як чалавек стварае выявы алоўкам на паперы. Дыгітайзеры таксама можна выкарыстоўваць для перадачы ў камп'ютар рукапісных подпісаў. 

## Гл. таксама 
* Камп’ютарная мыш
* Камп’ютарная клавіятура

Катэгорыя:Геаінфарматыка
Катэгорыя:Прылады ўводу