Атрэй

**Атрэй** () — у старажытнагрэчаскай міфалогіі цар Мікен, сын Пелопа і Гіпадаміі, брат Фіеста, муж Аэропы, бацька Агамемнана і Менелая. Заснавальнік царскай дынастыі Атрыдаў, вядомая чарадой радавых праклёнаў.

Паводле большасці старажытных крыніц, Атрэй быў таксама бацькам Плісфена, аднак у некаторых лірычных паэтаў (Івік, Вакхілід) сустракаецца супрацьлеглае імя для самога Атрэя — Плісфенід («сын Плісфена»).

## Імя 
Старажытнагрэцкае Ἀτρεύς () азначае «бясстрашны», і складаецца з прыстаўкі ἀ- — «не-» і кораня τρέω — «страх, боязь», што, у сваю чаргу, паходзіць ад аднаўляемага праіндаеўрапейскага *tres- — «дрыжаць» (адкуль і беларускае «трэ́сці(-ся)»).

## У міфалогіі 
У Пелопа і Гіпадаміі было шмат сыноў, найбольш вядомыя з якіх былі Атрэй і Фіест. У залежнасці ад версіі міфа, яны забілі свайго зводнага брата Хрысіпа ў барацьбе за прастол Алімпіі. Выгнаныя праз гэта забойства Гіпадамія, Атрэй і Фіест знайшлі прыстанак у Мікенах, дзе, па паданні, Гіпадамія павесілася.

Паводле Фукідыда, мікенскі цар Еўрысфей перадаў Атрэю рэгенцтва на час свайго паходу супраць Гераклідаў. Аднак Еўрысфей загінуў у баі, і мікенская шляхта прызначыла Атрэя царом. Іншая версія замест гэтага распавядае аб аракуле, які пасля смерці Эўрысфея прадказаў мікенцам абраць новага кіраўніка сярод нашчадкаў Пелопа. Дзеля таго Атрэй пакляўся прынесці ў ахвяру Артэмідзе свайго лепшага ягня. Агледзеўшы свой статак, ён нечакана ў ім выявіў залатога ягня, якога аддаў сваёй жонцы Аэропе, каб схаваць ад багіні. Аднак Аэропа падарыла ягня свайму палюбоўніку, брату Атрэя — Фіесту, які затым прад’явіў ягня і завалодаў прастолам.

Вярхоўны бог Зеўс вырашыў дапамагчы Атрэю, перадаўшы сваю прапанову праз Гермеса, — Атрэй угаварыў Фіеста пагадзіцца, што калі Сонца ўзыдзе на захадзе і зойдзе на ўсходзе, то кіраванне царствам будзе перададзена Атрэю. Сонечнае бажаство Геліяс менавіта гэта і зрабіў, устаўшы там, дзе ён звычайна садзіўся, і зайшоўшы там, дзе ён звычайна ўставаў, будучы нязгодным з узурпацыяй Фіеста. Дзякуючы гэтаму падданыя царства схіліліся перад Атрэем, што здолеў развярнуць кругаварот Сонца.

Даведаўшыся пра шлюбную здраду Аэропы з Фіестам, Атрэй задумаў жудасную помсту. Ён забіў Фіеставых сыноў і загадаў прыгатаваць з іхняй плоці смажаніну, якой затым падманам скарміў Фіеста. Пасля гэтага Атрэй, здзекуючыся, паказаў Фіесту адрэзаныя канечнасці яго дзяцей. Апаганены паяданнем чалавечыны, Фіест быў вымушаны бегчы ў выгнанне. Прагны да помсты Фіест звярнуўся да аракула ў Сікіёне, які параіў яму ад уласнай дачкі Пелопіі зачаць сына, які б адпомсціў Атрэю. Аднак народжанага Эгісфа маці кінула, саромеючыся кровазмяшэння. Дзіцятка знайшоў пастух і перадаў яго Атрэю, які выхаваў Эгісфа як свайго сына. Толькі па дасягненні Эгісфам паўналецця Фіест раскрыў яму праўду: той аказаўся адначасова сынам і ўнукам Фіеста. Тады ж Эгісф забіў Атрэя. Да таго моманту, аднак, у Атрэя і Аэропы ўжо нарадзілася двое сыноў — Агамемнан і Менелай, а таксама дачка Анаксібія. Агамемнан ажаніўся на спартанскай царэўне Клітэмнестры, а на яе сястры, знакамітай сваёй прыгажосцю, Алене — ажаніўся Менелай.

Грабніца Атрэя знаходзіцца ў Мікенах, месца вядомае сёння як «Скарбніца Атрэя».

### Радавод 
## У антычнай літаратуры 
.]]
Атрэй — дзейная асоба антычных трагедый Сафокла «Атрэй, або Мікенянкі» і «Гіпадамія», трагедый Эўрыпіда «Фіест» і «Плісфен», трагедый Дыягена і Акцыя «Атрэй», Сенекі «Фіест». Лікафрон і Акцый напісалі трагедыі «Пелапіды». Імя Атрэя згадваецца ў паэмах Гамера «Іліяда» і «Адысея».

## Гістарычны прататып 
Некаторымі даследчыкамі бачыцца магчымая спасылка на Атрэя ў хетцкім клінапісным тэксце, вядомым як «Выкрыванне Мадуваты». Тэкст апісвае некалькі ваенных сутыкненняў паміж грэкамі і хетамі, якія адбыліся прыкладна ў канцы 15-га ці пачатку 14-га стагоддзя да нашай эры. Паводле гэтых крыніц, правадыром грэкаў быў нейкі Атарсія (або Атарысія), роўны хетам па сіле, правіцель краіны *Ахіява* (па некаторых трактоўках, Мікенскай дзяржавы), назва якой, магчыма, узыходзіць да ахейцаў — адно з найменняў грэкаў (для прыкладу, егіпецкія крыніцы таго часу называлі іх *акайваша*).

## У медыякультуры 
У выдуманым сусвеце Фрэнка Герберта цыкла «Хронікі Дзюны» сямейства Дома Атрыдаў, вакол якога развіваецца апавяданне, вядзе свой род ад міфічнага Атрэя.

Імя Атрэя носіць сын паўбога Кратаса ў серыі камп’ютарных гульняў *«God of War»*, названы так у гонар загінулага паплечніка Кратаса. Таксама яго імем названы галоўны герой кінафільма «Бясконцая гісторыя».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Галерэя выяў Атрэя на сайце .

Катэгорыя:Героі старажытнагрэчаскіх міфаў
Катэгорыя:Міфы Аргаліды
Катэгорыя:Цары Мікен