Павел Міхайлавіч Шпілеўскі

**Павел Міхайлавіч Шпіле́ўскі** (; псеўданімы: *Драўлянскі*, *Знаёмы чалавек*, *Барон Ікс*) — беларускі этнограф, фалькларыст, тэатральны крытык, публіцыст, пісьменнік і перакладчык. Кандыдат багаслоўя (1847).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і праваслаўнага святара. Бацька — Міхаіл Шпілеўскі — служыў у Шыпілавіцкай царкве ад 1819 года, куды быў накіраваны з Рэчыцы. У шлюбе з Еўдакіяй Васілеўнай ён меў сямёра дзяцей, Павел быў трэцім. У «Падарожжах па Палессі і Беларускім краі» этнограф згадвае мясцовую сялянку Агату Касьмінаву, ад якой у дзяцінстве пачуў шмат казак, песень і расказаў.

У 1837—1843 гадах вучыўся ў Мінскай духоўнай семінарыі, потым з 1843 па 1847 гады — у Пецярбургскай духоўнай акадэміі. Па сканчэнні акадэміі атрымаў ступень кандыдата багаслоўя і быў прызначаны святаром царквы ў мястэчку Лошніцы. Неўзабаве Шпілеўскага перавялі ў Варшаўскае павятовае духоўнае вучылішча на пасаду выкладчыка славеснасці. Праз пяць гадоў пераехаў у Санкт-Пецярбург. Са снежня 1853 года працаваў пакаёвым наглядчыкам у , а з красавіка 1855 года — настаўнікам у школе пры экспедыцыі падрыхтоўкі дзяржаўных папер.

Адпрацаваўшы каля года ў школе, звольніўся і прысвяціў сябе літаратуры і этнаграфіі. Смерць П. М. Шпілеўскага прайшла амаль незаўважанай. Толькі праз пэўны час у пецярбургскім «Месяцаслове на 1863 год» з’явіўся кароткі некралог без подпісу, дзе паведамлялася, што ён памёр у Санкт-Пецярбургу 29 кастрычніка 1861 года. Вядома, што ў 1862 годзе бацька Шпілеўскага, які быў на той час святаром у Дукоры, распачынаў справу ў Пецярбургскім цывільным надворным судзе аб адшуканні маёмасці, што засталася пасля смерці сына. Аднак, маёмасць не была знойдзена, як і багаты архіў, дзе знаходзілася шмат матэрыялаў).

Творы Шпілеўскага, прысвечаныя Беларусі, сцвярджалі нацыянальную самабытнасць беларусаў, садзейнічалі фарміраванню нацыянальнай культуры і літаратуры.

## Праблема верыфікацыі 
А. Тапаркоў, Т. Іванова, Л. Лапцеў і Е. Леўкіеўская ў сваёй сумеснай кнізе *«Рукописи, которых не было: Подделки в области славянского фольклора»* сумняюцца ў дакладнасці звестак П. Шпілеўскага па беларускім фальклоры. Яны прыходзяць да высновы, што значная, калі не пераважная частка названых там 52-х духаў і багоў — па сутнасці выдуманыя аўтарам. Шпілеўскі знаходзіў боствы ў памылкова вытлумачаных прымаўках, песнях, формулах праклёну, атаясамліваў персанажаў беларускай дэманалогіі са славянскімі ці антычнымі багамі. Пачаўшы працу фалькларыста ў вельмі маладым узросце, ставіўся да фальклору хутчэй як аматар, а не навуковец, карыстаўся матэрыялам вольна, рабіў галаслоўныя сцвярджэнні.

Навукоўцы размеркавалі персанажаў П. Шпілеўскага на 3 групы: рэальныя, часткова рэальныя і цалкам выдуманыя. Атрымалася, што назвы калектыўнай працы ці каляндарных паняццяў (каляда, талака, шчадрэц, купала) ці назвы прыродных з’яў (жыж, зюзя, знічка) у Шпілеўскага ператвораны ў багоў. Штосьці было пазычана ад папярэднікаў у галіне міфатворчасці (Лада, Ляля, Чур-Бог), штосьці выдумана (Кумяльган, Бордзя, Любмел і, магчыма, Цёця і Жыцень). Аднак і станам на 2025 год, працы П. Шпілеўскага па беларускай міфалогіі часам выкарыстоўваюць пры складанні энцыклапедый, напісанні навуковых прац, беларускую міфалогію яго версіі выкладаюць школьнікам.

*«Павел Шпілеўскі належаў да таго пакалення беларускай інтэлігенцыі, у якім абуджалася цікавасць да каранёў, гісторыі і культуры беларускага народа, яго паэтычнай творчасці»* — В. П. Шамаў.

## Памяць 
* У гонар Паўла Шпілеўскага названа вуліцы ў Мінску (мікрараён Лошыца) і Любані.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Асветнікі зямлі Беларускай : Х — пачатак ХХ ст. : энцыклапедычны даведнік / рэдактар Г. П. Пашкоў. — 2-е выданне. — Мінск, 2006. — С. 472—473.
* Асветніцкая дзейнасць П. М. Шпілеўскага //Асвета і пед. думка ў Беларусі.- Мн., 1985. С. 220.
* 
* 

## Спасылкі 
* Знаменитому этнографу и фольклористу — 200 лет // Нацыянальная бібліятэка Беларусі
* Как Павел Шпилевский Беларусь прославил // СБ. Беларусь сегодня
* УЛИЦА ИМЕНИ… Павел Шпилевский  // Минск-новости

Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Этнографы Беларусі
Катэгорыя:Беларусісты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Любанскім раёне