open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Людвік Грынцэвіч

**Людвік Грынцэвіч** (; ,  каля Вількаміра ― ) — вялікалітоўскі архітэктар, манах-дамініканец.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў родавым маёнтку Ільгоў. З польскага шляхецкага роду Тальк-Грынцэвічаў.

Вучыўся ў Італіі. З 1750 года працаваў у Вялікім Княстве Літоўскім. Злучыў традыцыі архітэктуры барока з элементамі мясцовай архітэктуры. У 1756 годзе спраектаваў і пабудаваў касцёл і дамініканскі кляштар Св. Юрыя ў фальварку Забелы каля вёскі Валынцы, спраектаваў фасад віленскага касцёла Узнясення Гасподняга. У 1760 годзе стаў прыёрам дамініканскага манастыра Св. Духа ў Вільні (1501).

Пабудаваў касцёл у мястэчку Нова Воля (цяпер Вірбаліс, Літва), будынак разбураны ў 1944 годзе. У 1763 годзе курыраваў рэканструкцыю кляштара бернардзінцаў з касцёлам Св. Троіцы у Друі і  ў Расенах. У 1780—1782 гадах прыёр дамініканскага манастыра ў Расенах.

У 1749 годзе апублікаваў неаднаразова перавыдаваны малітоўны даведнік па Жэмайцкай Кальварыі («Przewodnik pokazujący obchód Drog Chrystusa w Kalwarii Zmudzkiey»).

## Літаратура 
* *Rąkowski G.* Ilustrowany przewodnik po zabytkach kultury na Litwie. ― Warszawa: Burchard Edition, 1999. — 453 s. — S. 243―244. — ISBN 83-87654-07-8

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Архітэктары Польшчы
Катэгорыя:Архітэктары Літвы
Катэгорыя:Архітэктары Вільнюса
Залман Юдавіч Капыскі

**Залман Юдавіч (Зіновій Юльевіч) Капыскі** (, Віцебск — ) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (1968).

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі інстытут народнай гаспадаркі. Працаваў у Мінскім аблпланаддзеле, у Інстытуце эканомікі АН БССР. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. У 1950—1990 навуковы супрацоўнік Інстытута гісторыі АН БССР. Даследаваў гісторыю беларускага феадальнага горада, крыніцазнаўства, гістарыяграфію гісторыі Беларусі.

У манаграфіях «Экономическое развитие городов Белоруссии в ХVI — первой половине ХVII вв.» (1966), «Социально-экономическое развитие городов Белоруссии в ХVI — первой половине ХVII вв.» (1975) З. Капыскі прааналізаваў становішча 37 дзяржаўных гарадоў і больш за 300 мястэчак. Пры гэтым аўтар памылкова бачыў наяўнасць капіталістычных з'яў у гарадскім рамястве яшчэ ў ХVII ст., што сведчыла аб пэўнай мадэрнізацыі гістарычнага працэсу. Ён лічыў з'яўленне скупшчыкаў рамесных вырабаў, ліхвярства і крэдыту пацвярджэннем генезісу буржуазных адносін.

## Літаратура 
* 
*  С. 277.
* 

Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Уфа

**Уфа** (, ) — горад (з 1586) у Расіі, сталіца Башкартастана. Насельніцтва 1023,0 тыс. чал. (2007), 11-е месца ў Расіі па колькасці насельніцтва.

## Геаграфія 
Горад размешчаны на правым беразе ракі Белая (прыток Камы), пры ўпадзенні ў яе рэк Уфа і Дзёма, на Прыбельскай уваліста-хвалістай раўніне, у 100 км на захад ад хрыбтоў Башкірскага (Паўднёвага) Урала, у 1357 км ад Масквы. Уфа знаходзіцца ў паўночна-лесастэпавай падзоне ўмеранага пояса. Клімат кантынентальны, досыць вільготны, лета цёплае, зіма ўмерана халодная і працяглая. Сярэдняя тэмпература студзеня —14,6 °C, мінімальная —50 °C; ліпеня +19,3 °C, максімальная +40 °C. Сярэдняя колькасць ападкаў 419 мм.

Уфа знаходзіцца ў часавым поясе MSK+2.

Падзяляецца на 7 гарадскій раёнаў. Найбольш развітыя галіны прамысловасці — нафтаперапрацоўка, хімія, машынабудаванне.

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1574 годзе праз 17 гадоў пасля добраахвотнага прыняцця башкірскімі плямёнамі рускага падданства і ўступлення Башкірыі ў склад Расіі, калі ў мэтах засялення і ўмацавання паўднёва-усходніх меж Расіі, каля Старой Казанскай дарогі ля зліцця рэк Уфы і Белай казанскім ваяводай Міхаілам Нагім была закладзеная невялікая Уфімская крэпасць, на ўсход ад якой яшчэ не было ні аднаго горада аж да Ціхага акіяна.Заснаваны ў 1574 годзе праз 17 гадоў пасля добраахвотнага прыняцця башкірскімі плямёнамі рускага падданства і ўступлення Башкірыі ў склад Расіі, калі ў мэтах засялення і ўмацавання паўднёва-усходніх меж Расіі, каля Старой Казанскай дарогі ля зліцця рэк Уфы і Белай казанскім ваяводай Міхаілам Нагім была закладзеная невялікая Уфімская крэпасць, на ўсход ад якой яшчэ не было ні аднаго горада аж да Ціхага акіяна.

## Транспарт 
* Міжнародны аэрапорт Уфа
* Станцыя Уфа
* Уфімскі трамвай

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Сяргей Данатавіч Даўлатаў
* Земфіра
* Юрый Канстанцінавіч Ландо
* Уладзімір Тэадоравіч Співакоў
* Віктар Іванавіч Хахракоў

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Башкартастана

Катэгорыя:Гарады-мільянеры Расіі
Васіль Іванавіч Мялешка

**Васіль Іванавіч Мяле́шка** () — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (1972), прафесар (1990).

## Біяграфія 
Скончыў БДУ. У 1956—1991 гадах у Інстытуце гісторыі АН БССР, загадчык аддзела гісторыі Беларусі эпохі феадалізму. У 1987 старшыня камісіі Акадэміі навук па гісторыі сельскай гаспадаркі і сялянства Беларусі.

У працы «Очерки аграрной истории Восточной Белоруссии (вторая половина ХVІI — ХVІII вв.)» (1975) В. І. Мялешка вызначыў асаблівасці аграрнай гісторыі ўсходняй часткі Беларусі. Ён паказаў аднатыпнасць структуры феадальнай уласнасці (дамінаванне шляхецкай уласнасці), гандлёвыя сувязі феадальнага маёнтка і сялянскай гаспадаркі з рынкам, глыбокае пранікненне таварна-грашовых адносін у сельскую гаспадарку, ролю промыслаў у развіцці аграрнай вытворчасці. Даследчык лічыў, што некаторыя промыслы ў 1-ай пал. 18 ст. мелі рысы капіталістычных мануфактураў.

Таксама В. І. Мялешка вывучаў праблему класавай барацьбы ў беларускай вёсцы. У манаграфіі «Классовая борьба в белорусской деревне во второй половине ХVІI — ХVІII вв.» (1982) ён прааналізаваў тры формы сялянскіх выступленняў: пасіўны супраціўленне (скаргі, адмова ад выканання павіннасцей, уцёкі), узброеныя акцыі (напады на маёнткі, сутычкі з узброенымі атрадамі і інш.), паўстанні (на Каменшчыне (1736—1754) і Крычаўскім старостве (1740—1744)).

## Выбраная бібліяграфія 
* Паўстанне сялян пад кіраўніцтвам Вашчылы (у суаўтарстве). — Мн., 1988.
* Сялянскі важак і заступнік (у суаўтарстве). — Мн., 1990.
* І ўзняўся люд просты (у суаўтарстве). — Мн., 1992.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*  — С. 276.
* 

Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Кароль Бартольд

**Кароль Барто́льд** (1680—1745) — прафесар філасофіі і тэалогіі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Мазовіі. Вучыўся ў езуіцкіх навучальных установах Пултуска, Варшавы і Вільні. У 1735—1737 гадах займаў пасаду рэктара Віленскай акадэміі, затым быў правінцыялам Літоўскай правінцыі езуітаў. Выкладаў рыторыку, філасофію, тэалогію, кананічнае права. Вёў барацьбу з піярамі за ўплыў на сістэму адукацыі, абараняў шляхецкія вольнасці.

## Працы 
* «Апісанне дзяржаўнага ладу Польскага каралеўства…» (1721) (выдавалася 5 разоў)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* *Бирало А. А.* Философская и общественная мысль в Белоруссии и Литве в конце XVII — середине XVIII в. — Мн., 1971. — С. 43—44.

## Спасылкі 
* Виленский университет — «ALMA MATER» науки и образования Беларуси и Литвы 
* БАРТОЛЬД Кароль

Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Філосафы Беларусі
Катэгорыя:Філосафы Літвы
Катэгорыя:Філосафы Польшчы
Дзяніс Аляксандравіч Дудкоў

**Дзяніс Аляксандравіч Дудкоў** (нар. , м. , Магілёўскі павет (Магілёўская губерня) — пам. ) — беларускі і савецкі гісторык, кандыдат гістарычных навук (1935).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. У 1931—1941 г. працаваў у Інстытуце гісторыі партыі і Кастрычніцкай рэвалюцыі пры ЦК КП(б)Б, Інстытуце гісторыі АН БССР, БДУ і Мінскім педінстытуце. Кандыдат гістарычных навук (1935). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, у чэрвені 1944 г. быў адкамандзіраваны ў гаўбічную артылерыйскую брыгаду Войска Польскага на 1-ы Беларускі фронт. З 1945 г. працаваў у БДУ, з 1946 г. — у Інстытуце гісторыі АН БССР.

## Навуковыя працы 
Аўтар прац па гісторыі Беларусі 2-й паловы XIX — пачатку XX ст. Займаўся даследаваннем развіцця капіталізму, рабочых і сялянскіх рухаў і інш. Сярод апублікаванага:
* Сталыпінская рэформа ў Віцебскай губерніі. — Мінск: Інстытут гісторыі Беларускай акадэміі навук,1931. — 123 с.
* Аб развіцці капіталізму ў Беларусі ў 2-й палове XIX і пачатку XX ст. — Мінск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, Партмассектар,1932. — 223 с.

## Літаратура 
* *Астрога В., Кузьменка Ул.* Аб гісторыках БССР у часы Вялікай айчыннай вайны // Беларусь у XX стагоддзі: Сборник. — Мн.: 2003. — В. 2;
* .
*  — С. 255.

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны
Вільгельм Георгіевіч Кнорын

**Вільге́льм Гео́ргіевіч Кно́рын** (Кнорыньш) () — савецкі грамадска-палітычны дзеяч, гісторык, літаратурны-крытык, журналіст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Латвіі. Доктар гістарычных навук (1935 г.). Скончыў настаўніцкую семінарыю. З 1910 г. член Сацыял-дэмакратычнай партыі Латвіі, пазней — РКП(б).
Прымаў актыўны ўдзел ва ўстанаўленні Савецкай улады на тэрыторыі Беларусі, грамадска-палітычнай дзейнасці БССР. Сакратар Цэнтральнага бюро КП(б)Б (1920—1922 гг.), першы сакратар ЦК КП(б)Б (1927—1928 гг.). У 1928—1935 гг. працаваў у выканкаме Камінтэрна. З 1932 г. дырэктар Інстытута чырвонай прафесуры, галоўны рэдактар часопісаў «Коммунистический Интернационал», «Большевик». Расстраляны ў 1938 г.

## Погляды 
У кастрычніку 1920 года ў артыкуле «Мір і Беларусь» зазначыў, што на падпісанне Рыжскай мірнай дамовы з Польшчай трэба ісці дзеля «перамогі рэвалюцыі, для ўсёй вялікай Савецкай Расійскай Федэрацыі. Дзеля інтарэсаў усёй вялікай сусветнай рэвалюцыі мы павінны ахвяраваць сваімі мясцовымі, маленькімі інтарэсамі».

## Літаратура 
* 
* *Белазаровіч В. А.* Гістарыяграфія гісторыі Беларусі: вучэб. дапаможнік; Установа Адукацыі «Гродзенскі Дзярж. Ун-т імя Я.Купалы». — Гродна : ГрДУ, 2006. — 345 с. ISBN 985-417-858-7.
* *Кузнецов Н. В.* В. Г. Кнорин: страницы биографии. — Мн.: Беларусь, 1979. — 174 с., ил., 8 л. ил.

Катэгорыя:Кіраўнікі камуністычнай партыі на Беларусі
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Расстраляныя і пахаваныя на палігоне «Камунарка»
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Катэгорыя:Першыя сакратары ЦК КПБ
Катэгорыя:Галоўныя рэдактары газеты «Звязда»
Катэгорыя:Часовы рабоча-сялянскі савецкі ўрад Беларусі
Катэгорыя:Члены Цэнтральнага бюро КП(б)Б
Ніна Васілеўна Каменская

**Ніна Васілеўна Каменская** (,  — , ) — беларускі гісторык. Член-карэспандэнт АН БССР (1959). Доктар гістарычных навук (1959), прафесар (1961).

## Біяграфія 
У 1937 г. скончыла Магілёўскі педагагічны інстытут. Працавала выкладчыцай у школах Магілёва і Бабруйска. З 1944 г. у Інстытуце гісторыі Акадэміі навук Беларусі. З 1962 г. — дырэктар Інстытута гісторыі партыі пры ЦК КПБ, у 1965—1969 гг. —
дырэктар Інстытута гісторыі АН Беларусі. З 1969 г. — прарэктар, загадчык кафедры гісторыі БССР Мінскага педагагічнага інстытута.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар навуковых прац па гісторыі Кастрычніцкай рэвалюцыі і грамадзянскай вайны ў Беларусі, стварэння Беларускай ССР, кампартыі і камсамола Беларусі. Сааўтар і рэдактар «Гісторыі Мінска» (2-е выд., 1967), «Нарысаў гісторыі Камуністычнай партыі Беларусі» (ч. 1, 2-е выд. 1968), «Гісторыі Беларускай ССР» у 5-ці тамах (1972—1975), «Гісторыі Беларускай ССР» (1977).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Ніна Васілеўна Каменская ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі

Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты АН БССР
Катэгорыя:Выпускнікі Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Аркадзя Куляшова
Катэгорыя:Выкладчыкі БДПУ імя Максіма Танка
Уладзівастоцкі час

[370px|thumb|right|**[Часавыя паясы Расіі**:

]]
**Уладзівастокскі час** (VLAT) — часавы пояс, які адрозніваецца ад UTC на 11 гадзін (UTC+11) і на 7 гадзіны ад маскоўскага часу (MSK+7). Гэта афіцыйны час у цэнтральнай частцы Якуціі (уключаючы Новасібірскія астравы), у Прыморскім і Хабараўскам краях, у Яўрэйскай аўтаномнай вобласці і на востраве Сахалін.

Асноўныя гарады: 
* Уладзівасток
* Камсамольск-на-Амуры
* Хабараўск
* Южна-Сахалінск

Катэгорыя:Часавыя паясы
Катэгорыя:Геаграфія Расіі
Хадановіч

**Хадановіч** — беларускае прозвішча.

## Выбітныя носьбіты 
* Андрэй Хадановіч — беларускі паэт, перакладчык
* Ігар Піліпавіч Хадановіч — беларускі празаік, паэт
* Леў Сяргеевіч Хадановіч — поўны кавалер ордэна Славы

## Гл.таксама 
* Хадасевіч
Алесь Туровіч

**Алесь (Аляксандр) Туровіч** (нар. 1978, паводле іншых звестак ) — беларускі пісьменнік.

Адзін з заснавальнікаў «Бум-Бам-Літ». Член Саюза беларускіх пісьменнікаў.Асацыяцыя Сучаснага Мастацтва, унесены ў даведнік Хто Ёсць  Хто Беларусь

Друкуецца ў перыядычных выданнях. Творы перакладзеныя на еўрапескія мовы. Удзельнік канферэнцый і форумаў па віртуальных тэхналогіях.)).

Аўтар зборніка паэзіі і прозы «Корпус» (Маладзечна, 1998).

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Члены Саюза беларускіх пісьменнікаў
Міхаіл Васілевіч Анцаў

**Міхаіл Васілевіч Анцаў** (, Смаленск — ) — беларускі кампазітар, харавы дырыжор, хормайстар і педагог.

## Біяграфія 
У 1894 годзе скончыў Санкт-Пецярбургскую кансерваторыю Рымскага-Корсакава па класе кампазіцыі М. Рымскага-Корсакава. З 1896 года выкладаў харавыя спевы ў навучальных установах Віцебска (у 1896—1906 гг. у Віцебскай гімназіі). У 1905—1912 гг. рэдагаваў газету «Віцебскія губернскія ведамасці» і дадатак «Народны лісток». Адзін з арганізатараў у 1918 годзе Віцебскай народнай кансерваторыі, у якой чытаў лекцыі па гісторыі музыкі і кіраваў хорам.

Майстар харавой музыкі. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі быў адным з першых кампазітараў, якія звярнуліся да рэвалюцыйнай тэмы.

Аўтар хароў і песень на вершы беларускіх паэтаў — «На ніве» Я. Коласа, «Першае мая» М. Чарота, «Серп і молат» Я. Купалы і іншых.
 
Сярод твораў М. В. Анцава апрацоўкі беларускіх народных песень «А ў полі Вярба», «Кума мая, кумачка», «Го-го-го, Каза», «Лучына-лучыначка», рамансы, кантата «Да стогадовага юбілею Пушкіна», гімн «У памяць стагоддзя айчыннай вайны 1812 года», хоры «Рэквіем» («Не плачьте над трупами павших бойцов»), «Пралетарская калыбельная».

Анцаў — аўтар навучальных дапаможнікаў, метадычных прац, у тым ліку «Нотная тэрміналогія. Даведачны слоўнік» (Віцебск, 1904).
 
М. В. Анцаў з’яўляўся сябрам Віцебскай вучонай архіўнай камісіі.

## Літаратура 
* 
* *Берын А.* Віцебск, год 1918: З гісторыі аркестравага дырыжыравання Беларусі. — Мастацтва Беларусі. — 1989. — № 1. — С. 28.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 2.: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 537 с.— 10 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. Т. 1. А капэла — Габелен / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1984. — 727 с. — 10 000 экз.
* 

Катэгорыя:Кампазітары СССР
Катэгорыя:Хормайстары СССР
Катэгорыя:Выпускнікі Санкт-Пецярбургскай кансерваторыі
Раман Ісідоравіч Кандраценка

{{Ваенны дзеяч
|імя     = Раман Ісідоравіч Кандраценка
|дата нараджэння  = 
|дата смерці    = 
|месца нараджэння = 
|месца смерці   =  
|выява = Kondratenko.jpg
|шырыня = 250px
|мянушка       = 
|прыналежнасць =  
|званне = генерал-лейтэнант
|род войскаў = Пяхота
|камандаваў = 20-ы стралковы полк  7-я Усходне-Сібірская стралковая брыгада
|частка =
|бітвы = Руска-японская вайна Абарона Порт-Артура
|узнагароды =
{ style="background:transparent"
  
-
 
}
|сувязі =
|у адстаўцы =
}}

**Раман Ісідоравіч Кандраценка** (30 верасня (12 кастрычніка) 1857, Тыфліс — 2 (15) снежня 1904, Порт-Артур) — рускі вайсковы дзеяч, генерал-лейтэнант (пасмяротна), герой абароны Порт-Артура, кавалер ордэна Святога Георгія 4-й і 3-й ступені..

## Біяграфія 
Скончыў Полацкі кадэцкі корпус, Мікалаеўскае інжынернае вучылішча ў 1877 і Акадэмію Генеральнага штаба ў 1886. У 1886—1894 служыў ў штабе Віленскай вайсковай акругі. Пасля пачатку руска-японскай вайны начальнік абароны сухапутнага фронту крэпасці Порт-Артур.

У самы цяжкі момант аблогі горада ўзначаліў абарону, займаўся ўдасканаленнем абарончых пазіцый, асабіста кіраваў абаронай на самых складаных і небяспечных участках. Адметнай уласцівасцю Кандраценкі было ўменне ўздзейнічаць на дух войскаў, што рэльефна адбілася пры адбіцці некалькіх штурмаў, калі ніхто не спадзяваўся ўжо на поспех; ён звязаў сухапутныя і марскія войскі ў адно цэлае, умела накіроўваючы іх да дружнай, сумеснай працы. Паспяхова кіраваў адбіццём 4 штурмаў.

Пад яго кіраўніцтвам былі ўжытыя новыя сродкі ўзбраення: ручныя гранаты, мінамёты, новыя тыпы проціпяхотных мін, электрызаваныя драцяныя загароды і т. д. Загінуў 15 снежня 1904 пры артылерыйскім абстрэле форта.

Пасля вайны перазахаваны ў Пецярбургу ў Аляксандра-Неўскай лаўры.

31 мая 2008 у Полацку на плошчы Свабоды ўсталяваны бюст генерала Кандраценкі.

Катэгорыя:Военачальнікі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Генералы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Выпускнікі Полацкага кадэцкага корпуса
Катэгорыя:Выпускнікі Мікалаеўскага інжынернага вучылішча
Катэгорыя:Удзельнікі руска-японскай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі абароны Порт-Артура
Катэгорыя:Загінулі ў руска-японскую вайну
Калачы

Назву **Калачы́** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць
** Калачы — вёска ў Мёрскім раёне.
* Мінская вобласць
** Калачы — аграгарадок у Лагойскім раёне.

### Казахстан 
* Калачы — сяло ў Ясільскім раёне Акмолінскай вобласці.
Котра

Назву **Ко́тра** маюць:

* Рака Котра — рака ў Літве і Гродзенскім і Шчучынскім раёнах Беларусі
* Заказнік Котра — рэспубліканскі ландшафтны заказнік, які змяшчаецца на поўначы Шчучынскага раёна Гродзенскай вобласці
* Котранская пушча — лясны масіў па левым беразе ракі Котра

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Котра — вёска ў Пружанскім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Котра — вёска ў Гродзенскім раёне
Калачы (Лагойскі раён)

**Калачы́** (, ) — аграгарадок у Лагойскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Янушкавіцкага сельсавета.

## Назва 
На думку А. Рогалева, назва вёскі Калачы ўтварылася ад радавога наймення, якое звязана з дахрысціянскім асабістым іменем або мянушкай Калач (параўн. назвы вёсак Бабры, Барсукі, Казыры, Жалуды).

На думку М. Бірылы, прозвішчы Калачоў, Калачык, Калачынскі, Калачэўскі, Калашнікаў, Калачнік паходзяць ад слова *калач* (белы хлеб).

Было старое мастоўскае прозвішча Калач.

Паводле А. Мікуса, гэта прозвішча ад балцкага двухасноўнага імені *Ka-lačas*, асновы якога ў адваротным парадку ў старым літоўскім прозвішчы Лачка.

## Гісторыя вёскі 
У XVI ст. сяло, шляхецкая ўласнасць у Менскім павеце і ваяводстве. У 1582 г. уласнасць Яна Ясінскага. У канцы XVIII ст. вёска, цэнтр Калачоўскага староства Менскага ваяводства. У 1799 г. сяло на р. Вяпраты, 7 двароў, 50 жыхароў, дзяржаўная ўласнасць, карчма, вадзяны млын. У 1870 г. вёска, 24 душы мужчынскга полу. У 1920 г. у двары святара адчынена школа, якую наведвалі дзеці з трох навакольных вёсак, у 1924 г. у ёй вучыліся 35 калачоўскіх дзяцей. 

З 1924 г. цэнтр Калачоўскага сельсавета ў Лагойскім раёне Мінскай акругі, з 1938 г. Мінскай вобласці, меўся вадзяны млын. У 1941 г. 28 двароў, 120 жыхароў. 

У Вялікую Айчынную вайну гітлераўцы спалілі 2 двары, загубілі 9 жыхароў, 63 жыхары вывезлі ў Германію, 4 вяскоўцы загінулі на фронце, 1 жыхар у партызанскай барацьбе. 

З 1959 г. у складзе Янушкавіцкага сельсавета. У 1969 г. 55 двароў, 173 жыхары.

## Насельніцтва 
* 2003 год — 388 жыхароў, 122 двароў
* 2009 год — 296 жыхароў

## Гаспадарка 
У вёсцы размешчана цэнтральная сядзіба калгаса «Селішча», комплексна-прыёмны пункт, Дом культуры, бібліятэка, сярэдняя школа, дзіцячы сад, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, магазін.
## Вядомыя асобы 
* Зінаіда Міхайлаўна Бычкоўская (нар. 1941) — Герой Сацыялістычнай Працы.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Янушкавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лагойскага раёна
Літоўская дзяржава

**Літоўская дзяржава** або **агульналітоўская дзяржава** — паняцце ў літуанацэнтрычнай гіпотэзе, якое абазначае гіпатэтычную літоўскую этнічную дзяржаву, якая на думку літоўскіх і некаторых іншых гісторыкаў існавала на землях літоўскага засялення ў XI—XV стагоддзях.

У літоўскай гістарыяграфіі для гэтага гіпатэтычнага тэрытарыяльнага ўтварэння таксама ўжываюць і іншыя назвы — **Аўкштайція**, **Літоўская зямля** або **Літоўскае княства** (, ; для XIII ст.), **Віленскае княства** (для XIV — пачатку XV стст), таксама **Lithuania Propria** (**Літва ў вузкім сэнсе**) ці проста **Літва**.

У шэрагу навуковых школ, найперш у літоўскай, а таксама ў савецкай (У. Пічэта, У. Пашута і інш.), гэтая дзяржава лічыцца зародкам, простай і непасрэднай папярэдніцай Вялікага Княства Літоўскага, потым яго цэнтральнай складовай часткай, а яе існаванне не аспрэчваецца. Праз гэта падкрэсліваецца выключная роля продкаў сучасных літоўцаў у стварэнні Вялікага Княства Літоўскага і другараднасць продкаў сучасных беларусаў. У найноўшай беларускай гістарыяграфіі замацавалася меркаванне, што такога дзяржаўна-палітычнага ўтварэння не існавала.

Самым раннім дакументальным сведчаннем існаванні такой дзяржавы на думку прыхільнікаў гэтай канцэпцыі быў дагавор 1219 года літоўскіх князёў з Галіцка-Валынскім княствам, у якім згадваюцца імёны 20 літоўскіх князёў, у т. л. Міндоўга.

На думку Уладзіміра Пашуты, палітычны лад гэтай дзяржавы развіваўся, на працягу XIII — сярэдзіны XIV ст., ад канфедэрацыі зямель праз іх саюз да адносна адзінай манархіі; тэрытарыяльны рост пачаўся ад г. зв. «Літвы Міндоўга», вакол якой аб’ядналіся землі Аўкштайціі, Жамойці, часткова — Яцвягіі і Земгаліі. Грамадскі лад дзяржавы быў пачаткова ўтвораны сінтэзам раннефеадальных інстытутаў незавершанага феадалізму на землях карэннай Літвы з развітымі інстытутамі федальна-раздробленага ладу на *падпарадкаваных* землях Русі; такі сінтэз прычыніў, пад сярэдзіну XIV ст., развіццё феадальнай раздробленасці і на землях Літвы.

Неабходнымі ўмовамі для ўтварэння такой дзяржавы былі разбурэнне першабытнаабшчынных і развіццё феадальных грамадскіх адносін на землях літоўскага засялення ў XII — пачатку XIII ст., а непасрэдным повадам — ваенна-палітычная пагроза балцкім плямёнам з боку нямецкіх і скандынаўскіх каланістаў, рыцарскіх ордэнаў, Польшчы, а таксама, на думку шэрагу аўтараў, напрыклад У. Пашуты, з боку мангола-татар.

## Гл. таксама
* Дыскусія вакол спадчыны Вялікага Княства Літоўскага

## Літаратура 
* *Пашуто В. Т.* Образование Литовского государства. — М. : Изд-во АН СССР, 1959. — 531 с.: ил.

Катэгорыя:Гісторыя Літвы
Катэгорыя:Літоўскі нацыяналізм
Дзмітрый Аляксандравіч Лукас

**Дзмі́трый Алякса́ндравіч Лу́кас** (, , Віленская губерня — ) — беларускі кампазітар і педагог.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 16&nbsp;чэрвеня 1911&nbsp;года ў літоўскім горадзе Швянчоніс у сям'і чыгуначніка. У школьныя гады пачаў наведваць гурткі мастацкай самадзейнасці, іграў на розных музычных інструментах, спяваў. Скончыў школу паравозных машыністаў, Гомельскі тэхнікум пуцей зносін. Працаваў слесарам, машыністам паравоза. Пазней паступіў у Гомельскі музычны тэхнікум па класе спеваў В. Зайцавай і класе кампазіцыі Г. К. Пукста (1932—1936), у 1941 годзе скончыў Беларускую кансерваторыю па класе кампазіцыі В. А. Залатарова. З 1937&nbsp;г.&nbsp;— член . У 1941—1942 гадах у Чырвонай Арміі. У 1943—1944 гадах начальнік рэпертуарнага камітэта, 1945—1947 гадах кіраўнік аддзела музыкі Упраўлення па справах мастацтваў БССР, у 1948—1950 гадах адказны рэдактар музычнага вяшчання Беларускага радыё. У 1965—1972 гадах загадчык кафедры спеваў Мінскага педагагічнага інстытута імя М. Горкага. Памёр у 1979&nbsp;годзе.

## Творчасць 
Аўтар опер «Кастусь Каліноўскі» (Мінск, 1947), «Песня о счастье» (1951), «Дочь пограничника» (1969); твораў для салістаў, хора і сімфанічнага аpкестра — араторыя «Сказка о попе и работнике его Балде» (сл. А. Пушкіна, 1976); для сімфанічнага аpкестра — «Симфония» (1959); для голаса і сімфанічнага аpкестра — «Концерт» (1954); для духавога аркестра — 2 сюіты на тэмы песень удзельнікаў мастацкай самадзейнасці (1957); для 2 скрыпак, альта і віяланчэлі — квартэты: I (1939), II (1945), III (1966), IV (1974); для голаса і фартэпіяна — рамансы, песні, у т.л. цыклы: «Мелодии» (сл. Лесі Украінкі, 1954), «Времена года» (сл. Э. Агняцвет, 1958); музыкі да драматычных спектакляў і фільмаў («Человек не сдается» (1960), «Нестерка» (1954), «Дети партизана» (1954)); апрацовак беларускіх народных песень.

## Узнагароды 
Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1955).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Кампазітары СССР
Катэгорыя:Кампазітары Беларусі
Акцябрскі (Башкартастан)

**Акцябрскі** () — горад (з 1946) у Расіі, у складзе Башкартастана. Насельніцтва 107,7 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1946 годзе. Горад размешчаны на мяжы з Татарстанам, на рацэ Ік, ля федэральнай трасы аўтамагістраль М5 (Масква—Чалябінск), за 188 км ад Уфы.

Горад Акцябрскі — буйны індустрыяльны цэнтр. У структуры прамысловай вытворчасці на долю прадпрыемстваў машынабудавання прыходзіцца 43 %, паліўнай прамысловасці — 32 %. Прадпрыемствы горада выпускаюць нафтапрамысловае і аўтатранспартнае абсталяванне, нізкавольтную апаратуру, будаўнічыя канструкцыі і матэрыялы, вахтавыя і жылыя комплексы, аўтамабільныя прылады, абутак, швейныя і парцалянавыя вырабы.

Асноўныя прадпрыемствы: Нафтагазаздабываючае ўпраўленне ПАТ АНК «Башнафта», упраўленне «Башнафтагазпрам», ААТ АК «ОЗНА», АТ АК «АПРИ», АТ «Нізкавольтнік», АТ «Нафтамаш». Аўтамабільная прамысловасць у горадзе прадстаўленая АТ АК «АПРИ», якая спецыялізуецца на выпуску аўтамабільных прыбораў практычна для ўсіх аўтамабільных, трактарабудаўнічых і камбайнавых заводаў Расіі. Прадукцыя АТ «Нізкавольтнік» — ад нізкавольтных камплектных прылад і шчытоў кіравання да складанай электраапаратуры — пастаўляецца больш 30 краін свету. За апошнія дзесяцігоддзі ў горадзе створаная магутная будаўнічая база, прадстаўленая заводамі АТ «Блокжылкамплект», «Жалезабетонных канструкцый», «Будаўнічых матэрыялаў», «Буйнапанэльнага домабудавання» і будаўніча-мантажнымі прадпрыемствамі, прыярытэтнымі накірункамі якіх з’яўляецца прамысловае і жыллёвае будаўніцтва, будаўніцтва нафта- і газаправодаў.

У вытворчым патэнцыяле горада прыкметнае месца займае акцыянерная кампанія «ОЗНА», асноўнай прадукцыяй якой з’яўляецца аўтаматызаваныя тэхналагічныя ўстаноўкі «Спадарожнік», запасныя часткі да свідравальнага абсталявання, электравадагрэйныя катлы, розныя прыборы.

Дзейнічае Навукова-даследчы інстытут геафізічных даследаванняў свідравін, праводзіць даследаванні і распрацоўкі ў галіне геафізічных даследаванняў свідравін на ўсіх этапах іх будаўніцтва і засваення.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Башкартастана
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1937 годзе
Белябей

**Белябе́й** (, ) — горад (з 1781) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Белябееўскага раёна Башкартастана. Насельніцтва 61,2 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1715 годзе. Горад размешчаны паблізу ракі Усень (басейн Камы), за 180 км ад Уфы. Чыгуначная станцыя.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Іна Міхайлаўна Чурыкава, актрыса тэатра і кіно
* Мікалай Мікалаевіч Шчакаціхін (1896—1940) — беларускі мастацтвазнавец, гісторык і тэарэтык мастацтва, педагог.
* Уладзімір Канстанцінавіч Букоўскі (1942—2019) — савецкі і расійскі праваабаронца, пісьменнік, грамадскі дзеяч, нейрафізіёлаг.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Башкартастана
Беларэцк

**Беларэцк** () — горад (з 1923) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Беларэцкага раёна Башкартастана. Насельніцтва 70,3 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1762 годзе.

Горад размешчаны на рацэ Белая (басейн Камы), за 245 км ад Уфы.

АТ «Беларэцкі металургічны камбінат» (уваходзіць у склад ААТ «Мечэл»), завод рысор і спружын, завод механізаванага будаўнічага інструмента, швейная фабрыка. Харчовая прамысловасць. Развіты турызм, лыжны і горналыжны спорт.

Катэгорыя:Населеныя пункты Беларэцкага раёна
Катэгорыя:Гарады Башкартастана
Мікалай Сцяфанавіч Сташкевіч

**Мікалай Сцяфанавіч Сташке́віч** (, в. Мокрае,  Магілёўскай вобласці — , Мінск) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (1990), прафесар (1994).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Мокрае (Быхаўскі раён Магілёўскай вобласці Беларусі). Скончыў вясковую школу. Паступіў на гістарычны факультэт БДУ, які скончыў у 1967 годзе па спецыяльнасці «Гісторыя». Яго навуковым кіраўніком быў прафесар Іларыён Мяфодзьевіч Ігнаценка. У 1973 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Идеологическая работа большевиков Белоруссии в годы гражданской войны (1919—1920 гг.)».

## Літаратура 
* ;
* 
* 
* Коратка аб аўтарах // Яго чакала Беларусь чатыры стагоддзі: Зборнік дакументаў і матэрыялаў да 85-годдзя з дня нараджэння Міколы Ермаловіча. Успаміны, творы, фотаматэрыялы. — Мн., 2007. — 360 с.

## Спасылкі 
* Николай Сташкевич в последние десятилетия был крупнейшим специалистом по истокам нашей государственности ХХ века  // СБ. Беларусь сегодня № 191 (24328). Чацвер, 10 кастрычніка 2013 года.
* *Александр Данилов*, *Вадим Гигин* Историк, который не боялся трудных вопросов  // СБ. Беларусь сегодня
* Памяці калегі, вучонага, педагога // СБ. Беларусь сегодня
* Научная школа Сташкевича Николая Стефановича   // Рэспубліканскі інстытут вышэйшай школы (РІВШ)
* Николай Стефанович Сташкевич: выдающийся учёный и педагог   // «Вышэйшая школа»: навукова-метадычны і публіцыстычны часопіс. — 2018. — № 5. — С. 36—37. — Минск: РИВШ, 2018.
* Сташкевич Николай Стефанович // Белорусский государственный экономический университет в биографиях преподавателей и выпускников. 75 лет (1933—2008). — Минск : БГЭУ, 2008. — С. 116—117. — 352 с. — ISBN 978-985-484-515-9.
* *Сергей Жижиян* Николай Сташкевич. Учёный-историк из Мокрого   // Быхаўская раённая газета «Маяк Прыдняпроўя»

Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Аўтары падручнікаў
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Бірск

**Бірск** () — горад (з 1781) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Бірскага раёна Башкартастана. Насельніцтва 41,2 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1663 годзе.

Горад размешчаны на правым беразе ракі Белая (басейн Камы), за 102 км ад Уфы.

Катэгорыя:Гарады Башкартастана
Даўлеканава

**Даўлеканава** () — горад (з 1942) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Даўлеканаўскага раёна Башкартастана. Насельніцтва 23,9 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 18 стагоддзі. Размешчаны на рацэ Дзёме, за 96 км на паўднёвы захад ад Уфы. Чыгуначная станцыя.

У горадзе — 2 хлебакамбінаты, якія вырабляюць муку і камбікормы. Развітыя і іншыя галіны харчовай прамысловасці (малочны, масласыраробчы заводы). Вытворчасць будматэрыялаў (буйная цагельня), аўтарэмонтны завод, завод пажарнага абсталявання. Фабрыка дзіцячага абутку, завод нафтавага машынабудавання.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Людміла Яўгенаўна Уліцкая — расійская пісьменніца

Катэгорыя:Гарады Башкартастана
Дзюрцюлі

**Дзюрцюлі** (, ) — горад (з 1989) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Дзюрцюлінскага раёна Башкартастана. Насельніцтва 30,4 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1795 годзе.

Горад размешчаны на левым беразе ракі Белай (прыток Камы), за 124 км ад Уфы.

У Дзюрцюлях размешчана «Чэкмагушаўскае УДНГ», якое ажыццяўляе эксплуатацыю нафтавых радовішчаў на тэрыторыі Дзюрцюлінскага, Ілішэўскага і Чэкмагушаўскага раёнаў. Працуюць заводы жалезабетонных вырабаў, цагляны, аб'екты абслугоўвання нафтапромыслаў, камбінат малочных прадуктаў і мясакамбінат.

Катэгорыя:Гарады Башкартастана
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1795 годзе
Янаул

**Янаул** (, ) — горад (з 1991) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Янаульскага раёна Башкартастана. Насельніцтва 27,3 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1914 годзе. Горад размешчаны на рэках Янаулка і Буй, за 218 км ад Уфы. Чыгуначная станцыя.

Філіял ПАТ АНК «Башнафта» «Башнафта-Янаул», масласыраробчы камбінат, элеватар, хлебазавод, завод будаўнічых матэрыялаў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Башкартастана
Ішымбай

**Ішымбай** () — горад (з 1940) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Ішымбайскага раёна Башкартастана. Насельніцтва 74,3 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1932 годзе.

Горад размешчаны на поўдні Башкартастана, на рэках Белай (прыток Камы) і Тайрук, за 166 км ад Уфы.

## Гаспадарка 
ААТ «Машынабудаўнічая кампанія "Віцязь"» (уваходзіць у холдынг «Мабільныя свідравыя сістэмы»), НГДУ «Ішымбайнафта» (філіял ПАТ АНК «Башнафта»), завод нафтапрамысловага абсталявання, Ішымбайскі спецыялізаваны хімічны завод каталізатараў, мэблевая фабрыка, ААТ «Прамысловае нафтагазавае аб’яднанне», ТАА «Станказавод», ААТ Ішымбайскі станкабудаўнічы завод, ТАА МА «Ішымбайскі эксперыментальна-механічны завод», панчошна-шкарпэткавая фабрыка, трыкатажная фабрыка, ТАА «Башкірскі харчовы прадукт», Ішымбайскі хлебакамбінат, Ішымбайскі вінна-гарэлачы завод — філіял ГУП «Башспірт».

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Башкартастана
Нарачанская група азёр

[thumb|[Нарач (возера)]]
**Нарачанская група азёр**, у Мядзельскім раёне, у басейне ракі Нарач. Уключае 4 вялікіх возера: Нарач, Мястра, Баторына, Белае (Бледнае), якія злучаны паміж сабой кароткімі пратокамі (за выключэннем бяссцёкавага Белага возера) і маюць агульны сцёк у раку Нарач, а таксама 10 малых азёр, большасць якіх знаходзіцца на тэрыторыі гідралагічнага заказніка "Чарэмшыцы".

Агульная плошча Нарачанскіх азёр складае каля 100 км², аб’ём вады - 0,8 км³, плошча вадазбору - 279 км². Фарміраванне азёр звязана з этапамі адступання паазерскага ледавіка, калі вызваленыя ім участкі Нарачана-Вілейскай нізіны запоўніліся расталымі водамі і ўтварыўся азёрны басейн (узровень яго быў на 5—7 м вышэй сучаснага). 10—12 тыс. гадоў таму прыток ледавіковых водаў спыніўся, узровень басейна панізіўся і пачалі фарміравацца сучасныя азёры. Тыповыя прадстаўнікі іхтыяфауны — лешч, шчупак, акунь, плотка, лінь, судак; азёры зарыбляюцца вугром.

Маляўнічасць азёр, хваёвыя лясы па берагах, спрыяльныя кліматычныя ўмовы абумовілі стварэнне вакол азёр буйнога рэкрэацыйнага цэнтра з санаторыямі, дамамі адпачынку, тургасцініцамі, дзіцячымі аздараўленчымі лагерамі. На дзяржаўным узроўні прымаюцца меры па ахове ўнікальнага прыроднага азёрналандшафтнага комплексу.

## Галерэя 

Выява:Belarus-Batoryna Lake.jpg|Баторына
Выява:Belaye Lake, Myadzyel District - 2.JPG|Белае
File:Bliadka Lake 3.jpg|Блядка
Выява:Zaportava Lake 1.JPG|Запартава
Выява:Miastra_-_1.jpg|Мястра
Выява:Narach Lake 2.JPG|Нарач
Выява:NarachLake.JPG|Нарач
Выява:Padshap'e Lake.JPG|Падшап’е
Выява:Belarus-Drobnia river.jpg|Рака Дробня

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 


Катэгорыя:Басейн Нарачы
Катэгорыя:Азёры Мядзельскага раёна
Абстэрнаўская група азёр

**Абстэ́рнаўская група азёр** — група азёр на мяжы Браслаўскага і Мёрскага раёнаў Віцебскай вобласці, у басейне ракі Вята.

У склад Абстэрнаўскай групы ўваходзяць 13 азёр (агульная плошча 32 км², аб’ём вады 140 млн м³), злучаных сістэмай мелкаводных забалочаных пратокаў. Найбольшыя з іх: Абстэрна, Укля, Набіста, Важа, Інава.

Азёры злучаныя сістэмай мелкаводных забалочаных пратокаў, дрэніруюцца ракой Хараброўка, якая пачынаецца з возера Набіста, цячэ праз возера Шчоўна, выцякае з яго пад назвай Вята.

Група азёр размешчана паміж адгор′ямі Браслаўскай марэннай грады і Полацкай азёрна-ледавіковай нізінай. Пры пераходзе ад нізіны да ўзвышша добра выражаны тэрасавы ўступ старажытнага вадаёма.

У эпоху адступання паазерскага ледавіка на месцы азёрнага басейна быў буйны масіў нерухомага лёду, пахаванага пад слоем рыхлых пясчана-гліністых водна-ледавіковых парод. Пасля спуску Полацкага прыледавіковага возера ў раннім галацэне пачалі фарміравацца катлавіны сучасных азёр пры актыўным удзеле тэрмакарставых працэсаў.

На ўсход ад азёр Абстэрна і Набіста буйныя балотны і хваёва-бярозава-альховы масівы. Да азёр прымыкае гідралагічны заказнік Балота Мох. У 1960-х гадах, пасля будаўніцтва плаціны на Хараброўцы, узровень азёр павысіўся на 80—100 см, што спрыяла іх «амаладжэнню» і паляпшэнню фізіка-хімічнай якасці вады.

Азёры маюць рыбапрамысловае значэнне, выкарыстоўваюцца для адпачынку і турызму.

## Літаратура 
* Блакітны скарб Беларусі: Рэкі, азеры, вадасховішчы / Маст.: Ю. А. Тарэеў, У. І. Цярэнцьеў — Мн.: БелЭн, 2007. — 480 с.
* 
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі / гал. рэд. І. П. Шамякін. Т. 1. — Мн.: БелСЭ, 1983. — С. 21-22.
Укля (возера)

**У́кля**, **Укла** — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Вята, за 18 км на паўднёвы ўсход ад Браслава, каля вёскі Укля. Уваходзіць у Абстэрнаўскую групу азёр.

Плошча паверхні возера 9,83 км². Найбольшая глыбіня 25 м, сярэдняя каля 5,6 м. Даўжыня возера 5,8 км, найбольшая шырыня 2,8 км. Даўжыня берагавой лініі 19,9 км. Аб'ём вады 55,3 млн. м³. Плошча вадазбору 69,3 км².
Катлавіна падпруднага тыпу. Схілы катлавіны на поўначы і поўдні вышынёй 10—12 м, на захадзе і ўсходзе нізкія, забалочаныя. Берагавая лінія звілістая, у паўночна-ўсходняй частцы возера ўтварае глыбакаводны заліў. Берагі нізкія, пясчаныя, на захадзе і ўсходзе забалочаныя, на паўднёвым усходзе ў заліве высокія, пад валунамі. Літаральная зона вузкая, шырынёй 50-—80 м. Дно да глыбіні 3—3,5 м выслана пяском і апясчаненым ілам, ніжэй — сапрапелем.
Возера эўтрофнае. Зарастае да глыбіні 2—2,5 м на адлегласці 150—200 м ад берагоў. У возера ўпадаюць ручаі, у т.л. з возера Інава, і выцякае ручай у возера Абстэрна.

У возеры водзяцца акунь, лешч, шчупак, плотка, краснапёрка, лінь, мянтуз, судак і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Возера Укля 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Абстэрнаўская група азёр
Ушацкая група азёр

**Ушацкая група азёр**, размяшчаецца ва Ушацкім, часткова ў Полацкім і Лепельскім раёнах Віцебскай вобласці, у басейне ракі Тураўлянка.
, Ушацкі раён]]
Уключае больш за 60 азёр агульнай плошчай больш за 75 км² і аб′ёмам вады 350 млн м³. Найбольшыя: Чарсцвяцкае, Павульскае, Атолава, Паўазер'е, Янова, Бярозаўскае, Крывое, Гомель. Вадазбор 803 км², пераважна разараны, прадстаўлены комплексам ледавіковых і водна-ледавіковых форм рэльефу. Спалучэнне розных тыпаў катлавін, озавых град, якія іх акружаюць, і камавых узвышшаў, часта парослых лесам, стварае маляўнічы ландшафт. Азёры злучаны невялікімі шматлікімі рэкамі, ручаямі, канавамі; праз шэраг азёр цячэ рака Дзіва. 3 пабудовай плаціны перад возерам Гомель узровень Ушацкай групы азёр зарэгуляваны. Азёры з’яўляюцца месцам адпачынку і турызму. Возера Крывое як эталон чыстых мезатрофных вадаёмаў аб’яўлена азёрным заказнікам.

## Літаратура 
* *Абабурка І.* На Ушацкіх азёрах / І. Абабурка // Родная прырода. — 1979. — № 6. — С. 22-24.
* *Бельскі Я.* Край рэк і азёр / Я. Бельскі // Паляўнічы і рыбалоў. — 2003. — 17-30 крас.
* 
* Геаграфія Беларусі: энцыклапедычны даведнік / рэдкал. Л. Казлоўская і інш. — Мн.,1992. — 380 с.
* 
* *Сюбарава С.* Дзе плешчуцца азёры / С. Сюбарава // Родная прырода. — 1981. — № 3. — С. 28-29.
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі : у 5 т. / рэдкал. І. П. Шамякін і інш. — Мн., 1986. — Т. 5. — С. 179—180.
* *Якушка В.* У краі Ушацкіх азёр / В. П. Якушка // Родная прырода. — 1977. — № 5. — С. 2, 25.

Катэгорыя:Азёры Беларусі

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Белае (возера, Брэсцкі раён)

**Бе́лае возера** — возера ў Беларусі, Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці, басейне Серадовай рэчкі, за 30 км на поўдзень ад Брэста.

Плошча паверхні 0,5 км². Найбольшая глыбіня 21,5 м. Даўжыня 1,03 км. Найбольшая шырыня 0,6 км. Даўжыня берагавой лініі 2,8 км. Аб’ём вады 2,6 млн м³. Плошча вадазбору 140 км², характэрна чаргаванне забалочаных паніжэнняў з дзюннымі градамі, большая частка пад лесам.

Катлавіна возера суфазійна-карставага тыпу, авальнай формы, выцягнута з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы невысокія, пясчаныя, параслі лесам. Берагавая лінія слабазвілістая, берагі пясчаныя, з паўночнага боку сплавінныя. Дно да глыбіні 2 м складзена заіленымі пяскамі, глыбей выслана сапрапелем. У розных месцах катлавіны возера ёсць крыніцы, якія яго жывяць. Каналамі злучана з азёрамі Рагазнянскае і Чорнае.

Зарастае слаба, пераважна ў паўночнай і паўднёва-ўсходняй частцы, шырыня паласы расліннасці 5—10 м. Водзяцца лешч, краснапёрка, сом, шчупак, джгір, акунь, акліматызаваны карлікавы канадскі сомік.

Каля возера зона адпачынку, курорт і турбаза.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Брестской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Брестской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Брэсцкага раёна
Катэгорыя:Брэсцкая група азёр
Катэгорыя:Басейн Буга
Салават

**Салават** (, ) — горад (з 1954) у Расіі, у складзе Башкартастана. Насельніцтва 157,9 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1948 годзе.

thumb|left|250 px|Спартыўна-канцэртны комплекс

Горад размешчаны на поўдні Башкартастана, на левым беразе ракі Белай (прыток Камы), за 178 км на поўдзень ад Уфы. Чыгуначная станцыя.

Буйны цэнтр нафтаперапрацоўчай і нафтахімічнай прамысловасці (ААТ «Салаватнафтааргсінтэз», выпускае вадкае паліва, спірты бутылавыя, поліэтылен высокага ціску, азотныя ўгнаенні і г. д.), перапрацоўчая магутнасць комплексу — 11,7 млн тон нафты ў год. Нафтаперапрацоўчы комплекс трубаправодам звязаны з нафтапромысламі Ішымбая, Шкапава, Арлана, з радовішчамі газу (Каргалінскае, Арэнбургская вобласць), газакандэнсату (Карачаганакскае, Казахстан), а таксама з хімічнымі прадпрыемствамі Стэрлітамака. Таксама ў горадзе працуюць заводы «Салаватнафтамаш», аўтарамонтны і вопытна-эксперыментальны па выпуску металаканструкцый. Апроч гэтага, функцыянуе буйны шклозавод (ААТ «Салаватшкло»), заводы жалезабетонных і мінералаватных вырабаў, швейная фабрыка, фабрыкі паляўнічага рыштунка і трыкатажных вырабаў. Харчовыя прадпрыемствы. Электраэнергетыка ў горадзе прадстаўленая Салавацкай (264 МВт) і Новасалавацкай ЦЭЦ (530 МВт).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Яна Паневіна (нар. 1991) — расійская баскетбалістка.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Башкартастана
Косава (значэнні)

Назву **Косава** маюць:

* Косава (рэгіён) — геаграфічны і гістарычны рэгіён.
* Рэспубліка Косава — часткова прызнаная дзяржава.
* Аўтаномны край Косава і Метохія — адміністрацыйная адзінка Сербіі.
* Сацыялістычны Аўтаномны Край Косава — аўтаномія ў складзе Сацыялістычнай Рэспублікі Сербія
* Паўночнае Косава — раён у паўночнай частцы Рэспублікі Косава
* Косава — вёска ў Віцебскай вобласці Беларусі.
* Косава — горад у Брэсцкай вобласці Беларусі.
Міжгор’е

'''Міжгор'е''' () — горад (з 1995) у Расіі, закрытае адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне ў складзе Башкартастана. Насельніцтва 18,1 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1979 годзе.

Горад размешчаны на тэрыторыі Паўднёва-Уральскага запаведніка ля падножжа гары Ямантау, за 140 км на паўднёвы ўсход ад Уфы.

Горадаўтваральным прадпрыемствам Міжгор'я з'яўляецца ФДУП «Упраўленне будаўніцтва № 30», якое будуе аб'екты і будынкі падземнага і наземнага размяшчэння, вядзе буйнагабарытнае падземнае будаўніцтва.

Катэгорыя:Гарады Башкартастана
Меляуз

**Меляу́з** (, ) — горад (з 1958) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Меляузаўскага раёна Башкартастана. Насельніцтва 62,6 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 18 стагоддзі.

Горад размешчаны пры ўпадзенні ракі Меляуз у раку Белая (прыток Камы), за 225 км ад Уфы.

Заводы мінеральных угнаенняў, жалезабетонных канструкцый, будматэрыялаў, дрэваапрацоўчы камбінат, цукровы завод, малочна-кансервавы камбінат.

Катэгорыя:Гарады Башкартастана
Белая (прыток Камы)

**Бе́лая** (, , ) — рака ў Расіі, на Паўднёвым Урале і Перадураллі, левы прыток ракі Кама. Працякае па тэрыторыі Башкартастана і на мяжы з Татарстанам.

Даўжыня ракі 1430 км. Плошча вадазбору 142 000 км². Сярэдні расход вады 970 м³/с (840 м³/с каля горада Бірск).

Бярэ пачатак у балотах на ўсходзе ад гары Ірэмель (Паўднёвы Урал). У верхняй частцы Белая цячэ ў нізкіх забалочаных берагах. Ніжэй пасёлка Цірлянскага даліна рэзка звужаецца; на асобных участках схілы яе стромкія, абрывістыя, пакрытыя лесам. Ніжэй упадзення правага прытоку ракі Нугуш, па меры выхаду на раўніну, даліна паступова пашыраецца. Пасля ўпадзення ракі Уфа Белая ўяўляе сабою тыпова раўнінную раку. Працякаючы па шырокай пойме, багатай старыцамі, рака ўтварае шмат лукавін і разбіваецца на рукавы. Жыўленне галоўным чынам снегавое. Замярзае ў другой дэкадзе лістапада, выкрываецца ў сярэдзіне красавіка. Суднаходная на адлегласці 534 км ад вусця (да вусця ракі Сім).

Асноўныя прытокі Белай: Нугуш, Сім, Уфа, Бір, Танып, Ашкадар, Уршак, Дзёма, Кармасан, Чэрмасан, База, Сюнь. У басейне ракі каля  800 азёр (самае вялікае — Аслыкуль).

Гарады: Беларэцк, Салават, Ішымбай, Сцерлітамак, Уфа, Бірск.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Государственный водный реестр РФ
* *Алексеевский Н. И., Антонова М. М.* Белая // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»

Катэгорыя:Рэкі Башкартастана
Катэгорыя:Рэкі Татарстана
Катэгорыя:Прытокі Камы
Стэрлітамак

**Стэрлітама́к** (, ) — горад (з 1781 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Стэрлітамакскага раёна Башкартастана. Насельніцтва — 280.375 чалавек (на 1 студзеня 2024). Заснаваны ў 1735 годзе.

## Геаграфія 
Горад размешчаны на левым беразе ракі Белая (прыток Камы), за 130 км ад Уфы. У цэнтральнай частцы горада працякае рака Сцярля, якая ўпадае ў раку Ашкадар ва ўсходняй частцы Стэрлітамака.

## Эканоміка 
Буйны цэнтр хімічнай прамысловасці і машынабудавання. Эканамічны патэнцыял горада шмат у чым вызначаюць буйныя хімічныя і нафтахімічныя прадпрыемствы, такія як акцыянерныя таварыствы «Сода», «Каўстык», «Сінтэз-Каўчук», «Нафтахімічны завод». Менавіта гэтыя чатыры горадаўтваральныя гіганты замацавалі за Стэрлітамакам званне «горада вялікай хіміі». Машынабудаўнічая і станкабудаўнічая галіны вытворчасці ў горадзе прадстаўленыя буйнымі акцыянернымі таварыствамі: «Стэрлітамакскі станкабудаўнічы завод», «Чырвоны пралетарый», «Вагонарамонтны завод», «Завод Будмаш», Канцэрн «Інмаш». Акрамя таго, у горадзе працуюць магутныя прадпрыемствы будаўнічай індустрыі і будаўнічых матэрыялаў.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Ігар Ігаравіч Палівода (1950—1996) — беларускі кампазітар, піяніст.

## Гарады-пабрацімы 
## Гл. таксама 
* Беларуская вуліца

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Вадим Ивлев* История града Стерлитамака // Проза.ру
* Город Стерлитамак // Банк Городов BankGorodov.RU 

Катэгорыя:Гарады Башкартастана

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1735 годзе
Нефцякамск

**Нефцякамск** (, ) — горад (з 1963) у Расіі, у складзе Башкартастана. Насельніцтва 119,1 тыс. чал. (2006). Заснаваны ў 1957 годзе.

Горад размешчаны на рацэ Кама, за 220 км ад Уфы. Чыгуначная станцыя.

Вядучыя галіны народнай гаспадаркі электраэнергетыка (Карманаўская ДРЭС) і нафтаздабыча.

Катэгорыя:Гарады Башкартастана
Туймазы

**Туймазы** () — горад (з 1960) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Туймазінскага раёна Башкартастана. Насельніцтва 67,2 тыс. чал. (2025). Заснаваны ў 1912 годзе. 

Горад размешчаны ў цэнтры Бугульмінска-Белябееўскага ўзвышша на беразе ракі Усень.

Катэгорыя:Гарады Башкартастана
Учалы

**Учалы** () — горад (з 1963) у Расіі, у складзе Башкартастана. Заснаваны ў 1963 годзе. 

Горад размешчаны ва ўсходніх адгор'ях хрыбта Уралтаў, за 360 км ад Уфы ў даліне паміж горамі Ташбіек і Кокбаш (Лысая). Ублізі — выток ракі Урал — 10 км, азёры Карагайлы і Учалы.

Горна-узбагачальны камбінат, ліцейна-механічны завод, завод жалезабетонных вырабаў, камбінат будматэрыялаў і інш.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Башкартастана