open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дзікушкі

**Дзі́кушкі**, таксама сустракаецца варыянт **Дзіку́шкі**.

## Гісторыя 
Граф Рафал Грабоўскі пабудаваў уніяцкую Праабражэнскую мураваную царкву ў вёсцы Дзікушкі. Асвечана царква была ў 1840 г. ужо як праваслаўная.

Па смерці ягонага сына Станіслава Грабоўскага (1917) частка маёмасці дасталася Мінейкам. Дзікушкамі валодаў інжынер Аляксандр Мінейка, які пабудаваў перад 1939 годам вялікі, мураваны і прыгожы дом. Сядзібны дом Мінейкі быў пабудаваны ў стылі неакласіцызму з размахам і элементамі вонкавага дэкору.

Пасля Другой сусветнай вайны на першым паверсе дома Мінейкі арганізавалі калгасную кантору, а на другім вясковы клуб і бібліятэку. Гэтак было да моманту аб’яднання калгаса «Беларусь» з ходараўскім калгасам «Прагрэс», бо пасля аб’яднання сумесная калгасная кантора пераехала ў вёску Ходараўцы. Пасля гэтага на другім паверсе яшчэ два гады працавала бібліятэка, а ўнізе, у актавай зале, калі-нікалі паказвалі кіно. Потым дом закінулі.

## Славутасці 
* Рэшткі Сядзібы Мінейкі 
* Спаса-Праабражэнская царква (1840)
* Сядзібны дом Мінейкі (1930-я).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Лаўрэш Леанід. Прыход у Дзікушках // Лідскі летапісец № 1(73)-2016. C. 15-29. // на pawet.net
* Дзікушкі (Гродзенская вобласць)
* Спіс вернікаў Дзікушскай царквы, 1829 г. // Лідскі Летапісец 3(75)-2016. С. 26-40. // на pawet.net
* Лаўрэш Леанід. Неаунія ў Дзікушскай царкве Лідскага павета ў 1925 г. // Гадавік Цэнтра Беларускіх Студыяў. Варшава, 2019. № 5. С. 78-90. // на pawet.net
* Лаўрэш Леанід. Дом інжынера Мінейкі ў Дзікушках // Наша Слова. № 32 (1547), 12 жніўня 2021. // на pawet.net

Катэгорыя:Ходараўскі сельсавет (Лідскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Чэмпіянат свету па снукеры 1932

**Чэмпіянат свету 1932** — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў у Thurstons Hall, у Лондане, Англія. Турнір стаў шостым розыгрышам чэмпіянату свету, які быў заснаваны ў 1927 годзе.

Катэгорыя:Чэмпіянат свету па снукеры
Катэгорыя:1932 год у снукеры
Фернандынью

**Ферна́нду Луіс Роза** (; нар. , Ландрына, Бразілія), больш вядомы як **Фернанды́нью** або **Фернандынья** (, МФА: ) — бразільскі футбаліст, паўабаронца клуба «Атлетыку Паранаэнсі» і былы ігрок нацыянальнай зборнай Бразіліі.

## Клубная кар’ера 
Фернанду з’яўляецца выхаванцам клуба «Атлетыку Паранаэнсі», за якім дэбютаваў у прафесійным футболе і правёў у клубе некалькі сезонаў.

У ліпені 2005 года за 7,8 млн еўра перайшоў у данецкі «Шахцёр». У новым клубе дэбютаваў 30 ліпеня 2005 года ў матчы супраць клуба «Крыўбас» (1:0). Адгуляў вялікую ролю ў перамозе гарнякоў у нацыянальным першынстве сезона 2005/06. Акрамя таго, Фернандынью забіў гол у браму польскай «Легіі» ў матчы трэцяга адборачнага раўнду Лігі чэмпіёнаў.

Пасля скандальнага сыходу Франселіна Матузалема ўлетку 2007 года, Фернандынью стаў адным з лідараў каманды. Ён быў прызнаны лепшым іграком чэмпіянату Украіны сезона 2007/08, калі «Шахцёр» аформіў «залаты дубль», выйграўшы нацыянальнае першынство і кубак краіны. Вялікі ўнёсак ігрок зрабіў і калі «Шахцёр» стаў пераможцам Кубку УЕФА ў сезоне 2008/09. У еўракубкавых матчах таго сезона Фернандынью забіў 6 мячоў, у тым ліку пакрыўдзіўшы голам брамнікам кіеўскага «Дынама» ў першым паўфінальным матчы Кубка УЕФА. У складзе «гарнякоў» шэсць разоў заваёўваў тытулы чэмпіёну Украіны, а таксама чатыры разы стаў уладальнікам Кубка Украіны і тройчы Суперкубка.

6 чэрвеня 2013 года была дасягнута дамоўленасць на пераход Фернандынью ў «Манчэстэр Сіці». Сума трансферу склала 40 млн еўра. Стаў адным з асноўных ігракоў, з 2020 года быў капітанам каманды. У красавіку 2022 года абвясціў, што пакіне «Манчэстэр Сіці» па заканчэнні сезона 2021/22.

У чэрвени 2022 года вярнуўся ў «Атлетыку Паранаэнсі».

## Міжнародная кар’ера 
У зборнай Бразіліі дэбютаваў 10 жніўня 2011 года ў таварыскім матчы супраць зборнай Германіі.

## Дасягненні 
**«Шахцёр»**:
* Чэмпіён Украіны (6): 2006, 2008, 2010, 2011, 2012, 2013
* Уладальнік Кубка Украіны (4): 2008, 2011, 2012, 2013
* Уладальнік Суперкубка Украіны (3): 2008, 2010, 2012
* Уладальнік Кубка УЕФА: 2009

**«Манчэстэр Сіці»**:
* Чэмпіён Англіі (5): 2014, 2018, 2019, 2021, 2022
* Уладальнік Кубка Англіі: 2019
* Уладальнік Кубка Футбольнай лігі (6): 2014, 2016, 2018, 2019, 2020, 2021
* Уладальнік Суперкубка Англіі: 2018

**Зборная Бразіліі**:
* Уладальнік Кубка Амерыкі: 2019

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Бразіліі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Бразіліі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Атлетыку Паранаэнсі
Катэгорыя:Ігракі ФК Манчэстэр Сіці
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Данецк
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту Украіны
Катэгорыя:Чэмпіёны Паўднёвай Амерыкі па футболе
Аўспіцыі

пытае аўгура Ація Навія (каля 1690). Музей Геці.]]
**Аўспі́цыя** (, ад *avis* — «птушка», *speculare* — «назіраць») — у вузкім сэнсе — варажба аўгураў па паводзінах птушак, адкуль і паходзіць этымалогія, у шырокім — варажба аўгураў увогуле. У гэтым сэнсе выкарыстоўваўся таксама тэрмін *augurium* ці *auspicium ex diris* (*signis*). Аўспіцыі як прадвесці дзяліліся на 5 відаў:
* Нябесныя (*ex caelo*) — уключалі назіранне таксама за прыроднымі з’явамі кшталту маланкі ці навальніцы і лічыліся найбольш важнымі (*maximum auspicium*).
* Уласна па назіранню за асобнымі птушкамі (*ex avibus*), якія падзяляліся на тых, што давалі прыкметы пеннем ці голасам (*oscines*) і палётам (*alites*). Да першых належалі крумкач, варона, сава і курыца. Яны прадракалі добрую падзею (*auspicium ratium*), калі ляцелі справа, і благую — калі злева. Да другіх адносіліся арол, які лічыўся птушкай Юпітэра, і грыф. Асобныя птушкі (*picus Martius*, *feronicus* і *parrha*) адносіліся да абедзвюх груп;
* *Ex tripudiis*, г. зн. назіранне за паводзінамі любой птушкі, пазней — куранят падчас кармлення, якое рабілася падчас ваенных экспедыцый. Кураняты ўтрымліваліся ў клетцы пад назіраннем адпаведнага чалавека (*pullarius*). На пачатку гадання пуларый адчыняў клетку і кідаў туды зярняты ці мяккае пірожнае. Калі кураняты адмаўляліся дзяўбці, шумелі, хлопалі крыльцамі (раней — калі дарослыя птушкі адляталі), гэта лічылася благой прыкметай. Калі ж ежу прагна дзяўблі, так што было чутна пагрукванне, гэта было адпаведна добрай прыкметай (*tripidum solistimum*).
* Назіранне за чатырохногімі жывёламі (*ex quadripedibus*) — было не вельмі распаўсюджана. Адпаведнай прыкметай (*iuge auspicium*) было, калі, напрыклад, сабака, конь, воўк ці ліса перабяжыць чалавеку дарогу.
* *Ex acuminibus* — варажба па наканечніках коп’яў падчас паходаў.

Аўспіцыі, якія здзяйсняліся патрыцыямі, былі *auspicia patrum*, хаця маглі быць здзейснены прыватным чынам без аўгураў (*auspicia privata*). Аўспіцыі, якія здзяйсняліся па ініцыятыве вышэйшых магістратаў (раней — цароў, а потым дыктатараў,  і консульскіх трыбунаў) былі *auspicia maiora*, а ніжэйшых (курульных эдылаў і квестараў) — *minora*. Пры парушэнні цішыні ці ўвогуле пры выяўленні памылкі (*vitium*) аўспіцыі адмяняліся.

Увогуле, стаўленне да аўспіцый было дваістым: нягледзячы на тое, што яны былі асвечаны традыцыямі, з вынікамі аўспіцый лічыліся далёка не заўсёды, і самі аўспіцыі рабіліся ўсё больш фармальнай працэдурай. Так, у  ў кнізе «Аб памятных дзеях і выслоўях» апісваецца наступны эпізод: перад марскім сражэннем з карфагенянамі ў 249 да н.э. свяшчэнныя куры не сталі дзяўбці зерне, прадракаючы паражэнне; тады , які камандаваў флотам, загадаў выкінуць іх за борт, сказаўшы: «Не жадаюць есці — няхай нап’юцца», і даў сігнал да пачатку бою.

Цыцэрон, абраны аўгурам, у сваёй кнізе «Аб прыродзе багоў» пісаў: «Дзіўна, як могуць два прадказальнікі ўстрымацца ад смеху, гледзячы адзін аднаму ў вочы».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэлігія ў Старажытным Рыме
Катэгорыя:Спосабы варажбы
Спаса-Праабражэнская царква (Дзікушкі)

**Спаса-Праабражэнская царква** — праваслаўная царква ў в. Дзікушкі Лідскага раёна.

## Гісторыя 
Лічыцца, што ў 1442 г. прыход у Дзікушках ужо існаваў. Газета «Литовские епархиальные ведомости» пісала, што Скуміны пабудавалі тут царкву ў 1598 г.. Аднак паводле адных дакументаў Дзікушская царква фундацыі Скумінаў-Тышкевічаў, паводле іншых — фундацыя Мялешкаў. Магчыма справа ў тым, што гэта была ўжо другая драўляная царква на гэтым месцы — першую фундавалі Скуміны-Тышкевічы, а другую — Мялешкі.

З актаў візітаў бачна, што пры канцы XVIII ст. царква была *«драўляная, на падмурку, добра пабудаваная, з склепам, гонтай крытая, з па-мастацку зробленымі крыжамі, з дзвюмя вежамі на якіх жалезныя пазалочаныя крыжы, пасярэдзіне фацыята з жалезным пазалочаным крыжам, па баках два бляшаныя вазоны, па сярэдзіне купал з жалезным пазалочаным крыжам, на гэтым крыжы чатыры меншыя пазалочаныя крыжы. Усе гэтыя крыжы з бляшанымі падстаўкамі-ножкамі. Могілкі агароджаны плотам з старой парушанай званіцай на слупах, саломай крытай, з трыма званамі і сігнатуркай …. Хоры ўпрыгожаны балясамі і гзымсамі. Столь з дошкі, падлога з цэглы. Лаўкі з абодвух бакоў сталярнай работы, з правага боку сакрысціі, дзверы на жалезных завесах з унутраным замком. Два вялікія акны з белага шкла, апраўленага ў дрэва. Прастол з шуфлядамі, дзе знаходзяцца царкоўныя рэчы. Амбон пафарбаваны, сніцарскай работы, пры амбоне, перад вялікім алтаром, пафарбаваныя балясіны стрыжнямі жалезнымі падпёртыя, з дзверцамі на падвойных жалезных завесах з пакрывалам гарусавым чырвоным, пры якіх спавядальня сталярнай работы. … Царква мае восем калон …»*:

.

Яшчэ ў канцы ХІХ ст. у царкоўнай рызніцы захоўвалася рукапіснае з кінаварру Евангелле. Дата напісання ў самім рукапісе не ўказана, але на срэбнай дошчачцы вокладкі пастаўлены 1587 г.

## Архітэктура 
Помнік архітэктуры ампіру. Вырашана прамавугольным у плане аб’ёмам пад 2-схільным дахам з карнізам на дэнтыкулах. Фасад аформлены 2-калонным порцікам у руставаных антах дарычнага ордэра. Над трохвугольным франтонам узнята цыбулепадобная галоўка. Бакавыя плоскасныя фасады рытмічна расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі. Побач сярод бутавай агароджы пастаўлена мураваная 4-гранная шатровая званіца з арачнымі прасветамі.

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.
* Лаўрэш Леанід. Прыход у Дзікушках // Лідскі летапісец № 1(73)-2016. C. 15-29. // на pawet.net
* Спіс вернікаў Дзікушскай царквы, 1829 г. // Лідскі Летапісец 3(75)-2016. С. 26-40. // на pawet.net
* Лаўрэш Леанід. Неаунія ў Дзікушскай царкве Лідскага павета ў 1925 г. // Гадавік Цэнтра Беларускіх Студыяў. Варшава, 2019. № 5. С. 78-90. // на pawet.net

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Лідскага раёна
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі ампір
Катэгорыя:З’явіліся ў 1840 годзе
Катэгорыя:Дзікушкі
Катэгорыя:Храмы Лідскай епархіі
Катэгорыя:1840 год у Беларусі
Рухава

**Ру́хава** (, ) — вёска ў Старадарожскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Пасецкага сельсавета.

## Культура 
Выраб дываноў у тэхніцы аплікацыі саломкай па тканіне вёскі Рухава, аграгарадка Палажэвічы, горада Старыя Дарогі ўнесены ў спіс гісторыка-культурных каштоўнасцяў Беларусі.

## Вядомыя асобы 
* Любоў Пятроўна Кунцэвіч — беларуская мовазнаўца.

## Спасылкі 
* Аплікацыя саломкай на тканіне (фрагмэнт дывана). Вёска Рухава Старадарожскага раёна
* Вёска Рухава

Катэгорыя:Пасецкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Старадарожскага раёна
Аляксандр Рыгоравіч Таўпека

**Аляксандр Рыгоравіч Таўпе́ка** ( — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (1944).

А. Р. Таўпека нарадзіўся ў вёсцы Доктаравічы (зараз у Капыльскім раёне Мінскай вобласці). Скончыў сямігодку. Пасля заканчэння тэрміновай службы ў Чырвонай Арміі на два гады застаўся на звыштэрміновую. Пасля дэмабілізацыі пераехаў у Ленінград Працаваў на Усць-Іжорскім фанерным заводзе.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны з чэрвеня 1941 года на Леніградскім фронце.
Камандзір мінамётнага разліку старшына А. Р. Таўпека вызначыўся 14 чэрвеня 1944 года на Карэйскім перашыйку падчас прарыву абароны праціўніка, вызвалення горада Выбарг і абароны Ленінграда.

Загінуў у баі 26 чэрвеня 1944 года пад Ленінградам.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка»
* Ордэн Леніна
* Медаль «За абарону Ленінграда»

## Памяць 
* Імем Героя названы вуліца ў горадзе Капыль, вуліца і школа на радзіме.
* У гонар Героя названа адна з вуліц у пасёлку Пантонны (Санкт-Пецярбург) і ў 1975 годзе ўсталявана мемарыяльная дошка.
* У музеі Усць-Іжорскага фанернага камбіната захоўваецца бюст А. Р. Таўпекі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Таўпека Аляксандр Рыгоравіч
* Герой Советского Союза ТОВПЕКО (ТОЛПЕКО) Александр Григорьевич (1907—1944)  
* Память о героях — в названиях улиц  

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Капыльскім раёне
Катэгорыя:Сяржанты і старшыны СССР
Калекцыя Ліхтэнштэйнаў

**Ліхтэнштэйнская карцінная галерэя** — мастацкі збор княжацкага дому Ліхтэнштэйнаў, які займае іх прыгарадны палац на Фюрстэнгасэ ў Вене.

Аснову збору заклаў у XVII стагоддзі князь Карл Еўсевій Ліхтэнштэйн. Пакаленне за пакаленнем яго нашчадкі працягвалі пашыраць збор, які цяпер уключае палотны пэндзля Рафаэля, Рубенса, Мантэньі. Жамчужына збору, «Партрэт Джынеўры дэ Бенчы» пэндзля Леанарда да Вінчы, быў у 1967 годзе прададзены князем Ліхтэнштэйна за рэкордную для таго часу суму ў 5 млн долараў.

У прадваенны час мастацкі збор Ліхтэнштэйнаў быў адкрыты для публікі. У сакавіку 2004 года Ліхтэнштэйнскі музей ізноў адкрыў свае дзверы для ўсіх ахвотнікаў. Уладальнікі разлічвалі папоўніць галерэю за кошт выстаўкі карцін з закрытых раней збораў іншых арыстакратычных родаў (Барамеі, Гарахі) і прымаць да 300 тысяч турыстаў штогод.

У 2011 г. з прычыны адносна нізкай наведвальнасці (не больш за 45 тысяч турыстаў у год) князь Ліхтэнштэйна прыняў рашэнне закрыць музей. Для наведвання палаца турыстычнай групай з гэтага часу патрабуецца папярэдняя дамоўленасць з уладальнікамі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сайт музея

Катэгорыя:Музеі Вены
Катэгорыя:Мастацкія музеі Аўстрыі
Дамашэўскае

**Дамашэ́ўскае** — возера ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі, у басейне ракі Шчара, за 7 км на паўночны захад ад горада Баранавічы, каля вёскі Дамашэвічы.

Плошча 0,25 (0,22) км², даўжыня 550 (600) м, найбольшая шырыня 500 (600)м. Даўжыня берагавой лініі 1,8 км. Найбольшая глыбіня 4,5 м, сярэдняя 1,93 м. Аб’ём вады 0,00039 млн м³. Праз ручай і сістэму меліярацыйных каналаў злучана з ракой Шчара.

## Літаратура 
*  — С. 28.
* Республика Беларусь. Брестская область. Барановичский район: карта. Барановичи: план / Ред. Г.П. Ляхова. — Минск: РУП «Белкартография», 2009. — 5000 экз.

## Спасылкі 
* Морфометрические параметры озёр Брестской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Баранавіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Шчары
Сядзіба Гагарыных

**Сядзіба Гагарыных** — гарадская сядзіба ў Маскве.

## Гісторыя 
Галоўны дом сядзібы пабудаваны ў стылі ампір ў 1820—1823 гадах па праекце архітэктара Д. І. Жылярдзі па замове дырэктара імператарскіх тэатраў,  князя , які набыў валоданне на Паварской каля 1818 года. Пры пабудове незвычайна буйнога для таго часу галоўнага дома ў яго было ўключаны больш ранні будынак, які стаяў тут.
Заказчык быў горача захоплены пабудовай будынка, укладваў у яго вялікія сродкі і энергію. Аднак грашовыя цяжкасці вымусілі С. С. Гагарына прадаць сядзібу яшчэ да завяршэння аздобных прац. Рэпрадукцыя партрэта М. А. Гартунг упрыгожвае ў цяперашні час парадную камінную залу будынка, аддзяленне . З канца 1920-х гадоў у будынку працавала Інтэрнацыянальная ленінская школа, у якой праходзілі навучанне камуністы з розных краін. Пазней у сядзібе размяшчалася кавалерыйскае вучылішча імя Будзёнага, дзе вучыўся акцёр Уладзімір Зельдзін, а таксама падлеткамі наведвалі заняткі (не будучы курсантамі) , сыны Мікаяна. З 1937 года ў будынку былой сядзібы Гагарыных размяшчаецца Літаратурны музей А. М. Горкага; у левай частцы будынка — . У 1956 годзе перад цэнтральным уваходам у галоўны дом сядзібы ўсталяваны помнік пісьменніку А. М. Горкаму работы скульптара В. І. Мухінай і архітэктара .

## Архітэктута 
У адрозненне ад большасці ампірных дамоў той эпохі, фасад будынка аформлены не каланадай, а трыма арачнымі нішамі на ўзроўні другога паверха, якія абрамленыя калонамі дарычнага ордара. Верхнія часткі ніш багата дэкараваны, пад цэнтральным франтонам будынка праходзіць багата дэкараваны фрыз. Перад домам размешчаны парадны двор, абгароджаны з боку вуліцы агароджай з лёгкай металічнай рашоткай. Парадная частка дома Гагарына знаходзіцца на другім паверсе будынка і ўключае ў сябе аванзалу, вялікую танцавальную залу, анфіладу адкрытых гасціных, камінную залу, парадны кабінет і шэраг іншых памяшканняў. Парадныя пакоі аформленыя калонамі дарычнага, карынфскага і іанічнага ордараў, скульптурнымі кампазіцыямі і багатымі ляпнымі арнаментамі.

У галоўным доме сядзібы захаваліся аздабленне інтэр’ераў (сталярныя і скабяныя вырабы, роспісы, ляпніна, камін) і планіроўка, якая адрознівалася арыгінальнасцю для часу пабудовы.

Катэгорыя:Сядзібы Масквы
Катэгорыя:Род Гагарыных
Катэгорыя:Славутасці Масквы
Зыгмунт Красінскі

**Зыгмунт Красі́нскі** (; , Парыж — ) — польскі , ; прадстаўнік рамантызму.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Варшаўскім універсітэце (1827—1929). Дэбютаваў гістарычнымі аповесцямі. Найбольш значны твор — драма «Нябоская камедыя» (1835), у якой адлюстраваны канфлікт паміж паэтычнай асобай і будзённасцю прыватнага жыцця, асуджанасць старога свету і гістарычная бесперспектыўнасць рэвалюцыі як разбуральнай сілы. Месіянізм, вера ў прагрэс чалавецтва праз пакуты, ахвяры, маральнае ўдасканаленне ў драме «Ірыдыён» (1836), паэмах «Тры думкі Генрыка Лігэнзы» (1840), «Напярэдадні» (1843), цыкле «Псалмы будучыні» (1845—1948). У лістах З. Красінскага ўтрымліваецца каштоўная інфармацыя пра літаратуру, мастацтва, філасофію эпохі.

## Выбраная бібліяграфія 
* Dzieła literackie. T. 1—3. Warszawa, 1973.
* Listy do Delfiny Potockiej. Warszawa, 1975.

## Літаратура 
* *Малюковіч С.* Красінскі // БЭ ў 18 т. Т. 8. Мн., 1999.
* *Janion M.* Zygmunt Krasiński: Debiut i dojrzałość. Warszawa, 1962.
* *Sudoiski Z.* Korespondencja Zygmunta Krasińskiego. Warszawa, 1968.
* *Śliwiński M.* Antyk i chrześcijaństwo w twórczości Zygmunta Krasińskiego. Słupsk, 1986.

Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі
Грыб-парасонік пярэсты

**Грыб-парасон пярэсты**, **Буйналускоўніца рабая** (*Macrolepiota procera*) — базідыямікотавы грыб сямейства шампіньёнавыя з вялікім, выпуклым пладовым целам, падобны з выгляду на жаночы парасон.

Шырока распаўсюджаны від у рэгіёнах з умераным кліматам. Часта растуць паасобку на добра ўвільгатнёных глебах, пашах, агародах, на ўзлесках. Спелыя грыбы могуць дасягаць 40&nbsp;см у вышыню і ў дыяметры шапачкі.

## Народныя назвы 
Капялюх, варона, каўпак, капак, драфа, дропа, шарафаён, купак, ужачкі, вужовікі, вужачкі, вужовы грыб, варанок, чапля, фарысон, панчоха, панчошка, мухамор, паганка, шэрая мухамора, варона, парасонік у дыяметры, з карычневым навершам у цэнтры, па адчуваннях падобны да скуры.

Пласцінкі вольныя, вельмі шырокія, белыя, часам з ледзь заўважным адценнем ружовага колеру. Аддзеленыя ад ножкі кальцом (каларыумам). Споры гладкія, бяз колеру. Мякаць белая, мае прыемны пах. На разломах можа паружавець.

## Выкарыстанне 
Грыб вельмі папулярны праз свой вялізны памер, працяглы сезон вырастання і шматпрыдатнасць у кулінарыі. У ежу спажываецца толькі шапачкі свежых грыбоў, якія маюць белыя пласцінкі і мякаць.

Грыб-парасон цяжка зблытаць з якім іншым грыбом, асабліва ва Усходняй Еўропе, дзе падобны да яго атрутны *ілжэпарасон* () не сустракаецца.

Можа ўжывацца ў ежу сырым. Часта замочваецца ў масле. У краінах Цэнтральнай і Усходняй Еўропы гэтыя грыбы звычайна гатуюць як катлеты: абмакаюць у яйкі і сухары і смажаць на алеі ці масле. Падаюць з хлебам.

## Падобныя віды 
Варта адрозніваць пярэсты парасон і падобны па выглядзе, але меншага памеру , які выклікае лёгкую слабасць у некаторых людзей, асабліва пры ўжыванні сырым. Чырванеючы парасон расце ў тых самых мясцінах. Адрозніваецца меншымі памерамі, вострым смакам, пачырваненнем мякаці на пераломах, адсутнасцю лускі на ножцы і вельмі шурпатай шапачкай.

 — таксама ядомы грыб, па памерах звычайна саступае пярэстаму. Сустракаецца значна радзей і мае менш заўважныя выступы на ножцы.

Печурыцы маюць карычневыя споры, і пласцінкі дарослых грыбоў не бываюць белымі.

## Галерэя 

Выява:Macrolepiota рrосеrа (Fr.) Sing.jpg|Малады парасон
RNK 0930 Macrolepiota.jpg
RNK 0932 Macrolepiota.jpg
Macrolepiota proc.JPG
Edible fungi in basket 2019 G2.jpg
Macrolepiota procera (1).jpg
Parasol 1.JPG
Macrolepiota procera 2013 G1.jpg
1998. Stamp of Belarus 0289.jpg|Паштовая марка Беларусі, 1998

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Шампіньёнавыя
Катэгорыя:Ядомыя грыбы
Катэгорыя:Грыбы Еўропы
Катэгорыя:Грыбы на марках
Красацелы

**Красацелы** (*Calosoma*) — род жукоў сямейства жужаляў. 

## Апісанне 
Даўжыня 15—35 мм. Цела яркай афарбоўкі, з металічным бляскам. Ніжнія крылы добра развітыя, у горных відаў адсутнічаюць.

## Пашырэнне 
Налічваецца каля 40 відаў. Пашыраны ў Еўразіі. Жывуць на глебе і дрэвах. На Беларусі сустракаюцца , ,  і .

## Асаблівасці біялогіі 
Драпежнікі. Лічынкі і дарослыя жукі знішчаюць вусеняў, кукалак і матылёў, кормяцца таксама іншымі насякомымі, малюскамі, дажджавымі чарвямі. Зімуюць у глебе і подсцілцы. Жывуць 2-4 гады. Пры небяспецы выпырскваюць едкую, пахучую вадкасць.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Жужалі
Булак

**Булак** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Павел Іванавіч Булак — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Баранавіцкай вобласці
* Сандра Булак — амерыканская актрыса
* Станіслаў Нікадзімавіч Булак-Балаховіч

## Тапонім 
* Булак (Усходне-Казахстанская вобласць)
Адкрыты чэмпіянат Шатландыі па снукеры 2002

**Адкрыты чэмпіянат Шатландыі 2002** () — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 6 па 14 красавіка 2002 года ў абердынскім выставачным і канферэнцыйным цэнтры, у Абердыне, Шатландыя. Турнір стаў 19-м розыгрышам адкрытага чэмпіянату Шатландыі, які быў заснаваны ў 1981 годзе пад назвай International Open і з 1982 года стаў рэйтынгавым спаборніцтвам. Прызавы фонд турніру склаў £597,200, з якіх £82,500 атрымаў пераможца.

Пераможцам турніру стаў Стывен Лі.

Катэгорыя:Адкрыты чэмпіянат Шатландыі па снукеры
Апечкі

Назву **Апе́чкі** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Апечкі — вёска ў Сенненскім раёне

* Мінская вобласць:
** Апечкі — вёска ў Стаўбцоўскім раёне
Тыпаса

**Тыпаса** (раней **Тэфасед**,  — *кірмаш*, ) — горад у Алжыры, размешчаны на ўзбярэжжы Міжземнага мора за 68 км на захад ад горада Алжыр, адміністрацыйны цэнтр аднайменнага вілаета. У 1982 годзе ўключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Сучасны горад, заснаваны ў 1857 годзе, вядомы галоўным чынам дзякуючы сваім пясчаным пляжам і групе руін фінікійскага, старажытнарымскага, раннехрысціянскага, візантыйскага паходжання, а таксама мясцовым помнікам, такім як Кбор-эр-Руміа і вялікі маўзалей цароў Маўрэтаніі.

## Гісторыя 
Тыпаса была заснавана фінікійцамі і з VI стагоддзя да н.э. з'яўлялася фінікійскай заставай. У 46 годзе н.э., пасля таго, як рымскі імператар Клаўдзій захапіў Маўрэтанію, ён падаў Тыпасе лацінскія правы (частковае грамадзянства). Старажытны рымскі горад быў пабудаваны на трох невялікіх узгорках недалёка ад мора. На працягу наступных 150 гадоў Тыпаса стала калоніяй Рыма (поўнае рымскае грамадзянства). У горадзе рана распаўсюдзілася хрысціянства, у III стагоддзі Тыпаса з'яўлялася біскупскай кафедрай. Аднак большасць насельніцтва не прыняла хрысціянскую рэлігію. Паводле легенды ў IV стагоддзі хрысціянская дзева Сальса кінула галаву язычніцкага змяінага ідала ў мора, пасля чаго ўгневаныя людзі збілі яе камянямі да смерці. Яе цела, цудоўнай чынам знойдзенае ў моры, было спалена ў капліцы на ўзгорку ў гавані, дзе пазней паўстала базіліка. У 484 годзе кароль вандалаў Хунерых (477—484) паслаў у Тыпасу арыянскага біскупа, пасля чаго вялікая колькасць насельніцтва пераехала ў Іспанію, а астатняя частка жорстка пераследвалася.

Да цяперашняга часу не засталося слядоў дамоў рымлян, большасць з якіх размяшчалася на цэнтральным узгорку, аднак захаваліся руіны трох цэркваў (Вялікай базілікі, базілікі Аляксандра і базілікі Святой Сальсы), двух могілак, лазняў, тэатра, амфітэатра і німфеума. Базілікі акружаны могілкамі, труны ў якіх выраблены з каменя і пакрыты мазаікай. Базіліка Святой Сальсы, раскапаная Стэфанам Гжэлем, складаецца з нефа і двух прыдзелаў, у ёй захавалася антычная мазаіка. На месцы Вялікай базілікі, якая мела сем прыдзелаў, на працягу некалькіх стагоддзяў знаходзілася каменяломня, але тым не менш прасочваецца яе план. Пад падмуркам царквы знаходзяцца пахаванні, высечаныя з цвёрдага каменю. Адно з іх мае круглую форму дыяметрам 18 м і змяшчае 24 труны.

У VI стагоддзі Тыпаса на некаторы час ізноў адрадзілася падчас візантыйскай акупацыі, калі туды прыбылі арабы гораду было дадзена імя *Тэфасед*, што ў перакладзе з арабскай мовы азначала «моцна разбураны».

Сучасны горад Тыпаса быў пабудаваны ў 1857 годзе. 

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Галерэя 

Файл:Tipaza_amphithéâtre.jpg|Руіны рымскага амфітэатра
Выява:Tipaza basilique.jpg|Рэшткі хрысціянскай царквы
Выява:Tipasa_roman_ruins.jpg|Рымскія руіны Тыпасы
Выява:Tipaza Corne d'or.jpg|Турыстычны комплекс «Корн д'ор»
Выява:Tombeau de la Chrétienne.JPG|Грабніца маўрэтанскіх цароў

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Алжыра
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Алжыры
Катэгорыя:Сусветная спадчына паводле алфавіта
Ірландыя (значэнні)

**Ірландыя**:
* Ірландыя — востраў у Атлантычным акіяне
* Рэспубліка Ірландыя — дзяржава ў Еўропе
* Паўночная Ірландыя — адміністрацыйна-палітычная частка Злучанага Каралеўства Вялікабрытаніі і Паўночнай Ірландыі
Марс (значэнні)

Назву **Марс** маюць:

* Марс — планета Сонечнай сістэмы
* Марс — бог рымскага пантэона
* «Марс» — савецкі міжпланетны касмічны апарат для вывучэння планеты Марс і касмічнай прасторы
* Марс — пляцоўка на топе складовай шчоглы
* Марс — вядома некалькі фільмаў з такой назвай
* Mars, Incorporated — амерыканская харчовая кампанія
* Марс — шакаладны батончык аднайменнай амерыканскай фірмы

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Марс — пасёлак у Лоеўскім раёне Гомельскай вобласці
* Марс — вёска ў Дзяржынскім раёне Мінскай вобласці

### Расія 
* Марс — вёска ў Мцэнскам раёне Арлоўскай вобласці
* Марс — вёска ў Аўргазінскім раёне Башкартастана
* Марс — вёска ў Кушнарэнкаўскім раёне Башкартастана
* Марс — хутар у Падгаранскім раёне Варонежскай вобласці
* Марс — пасёлак у Барацінскім раёне Калужскай вобласці
* Марс — вёска ў Малмыскім раёне Кіраўскай вобласці
* Марс — вёска ў Цаліковым раёне Курганскай вобласці
* Марс — вёска ў Рускім раёне Маскоўскай вобласці
* Марс — вёска ў Шарангскім раёне Ніжагародскай вобласці
* Марс — сяліба ў Краснасулінскім раёне Растоўскай вобласці
Сан-Хасэ (значэнні)

**«Сан-Хасэ»** (па-іспанску: Святы Іосіф) ёсць складоваю часткай наступных тапонімаў:
* у ЗША:
** Сан-Хасэ — горад у штаце Каліфорнія.

* у Коста-Рыцы:
** Сан-Хасэ — сталіца краіны
** Сан-Хасэ — сталічная правінцыя
Місісіпі (значэнні)

Назву **Місісіпі** маюць:

* Місісіпі — рака Паўночнай Амерыкі
* Місісіпі — штат на поўдні Злучаных Штатаў Амерыкі
Сант’яга (значэнні)

'''Сант'яга''' ёсць часткай наступных тапонімаў:

* Сант’яга-дэ-Куба — другі па велічыні горад Кубы.
* Правінцыя Сант'яга-дэ-Куба — адна з 14 кубінскіх правінцый.
* Сант’яга-дэ-Чылі — сталіца Чылі.
* Сант’яга-дэ-Кампастэла — горад у Іспаніі.
* Сант'яга-дэ-Гуякіль — найбуйнейшы горад Эквадора.
* Сант'яга-дэ-Леон-дэ-Каракас, скарочана Каракас — сталіца Венесуэлы.
* Марона-Сант'яга — адна з 22 правінцый Эквадора.
Амерыка (значэнні)

**Амерыка** можа азначаць:

* Амерыка — частка свету.

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Амерыка — назва вёскі Краснапольцы Аршанскага раёна да 1964 года
* Амерыка — назва пасёлка Савецкі Жлобінскага раёна да 1964 года
* Амерыка — былая вёска ў Круглянскім раёне
* Амерыка — былая вёска ў Капыльскім раёне

## Футбольныя клубы 
* «Амерыка Мінейру» — бразільскі футбольны клуб з Белу-Арызонты
* «Амерыка» — мексіканскі футбольны клуб з Мехіка
* «Амерыка» — калумбійскі футбольны клуб з Калі

## Іншае 
* Амерыка — шырокаўжывальная неафіцыйная назва ЗША.
* Амерыка — другая назва заліва Находка.
* Амерыка — карвет, першы з расійскіх караблёў, які ў 1859 годзе ўвайшоў у заліў Находка.
* Амерыка — раман Франца Кафкі.
* Амерыка — эсэ Жана Бадрыяра.
* Амерыка — часопіс.
* Амерыка — тэлесерыял.
* America — альбом гурту Modern Talking.
* (916) Амерыка — астэроід у Сонечнай сістэме.
* Амерыка — чылійскі спявак.
* Амерыка — гістарычны раён Гомеля.
Опера (значэнні)

**Опера** мае дачыненне да:

* Опера — жанр музычна-драматычнага мастацтва
* Opera — інтэрнэт-браўзер
* Опера — камуна ў Італіі
Юпітэр

Назву **Юпітэр** маюць:
* Юпітэр — бог у старажытнарымскай міфалогіі, падобны з Зеўсам у старажытных грэкаў
* Юпітэр — 5-я планета Сонечнай сістэмы
* Юпітэр, астралогія 
* Юпітэр — балістычная ракета ЗША
* «Юпітэр» — магутны асвятляльнік, ужывальны, у асноўным, на здымачных пляцоўках
* Юпітэр — вёска ў Дзяржынскім раёне Мінскай вобласці Беларусі
Ньюкасл

**Ньюкасл**:

*Ньюкасл-на-Тайне — горад у графстве Тайн і Уір, Вялікабрытанія
*Ньюкасл-андэр-Лайм — горад у графстве Стафардшыр, Вялікабрытанія
*Ньюкасл — горад у Новым Паўднёвым Уэльсе, Аўстралія
Кінаконг

**Кінаконг** — беларускі кінапраект, які робіць прафесійнае агучванне фільмаў, мультфільмаў, трэйлераў і вірусных ролікаў на беларускую мову, а таксама ладзіць рэгулярныя кінапаказы.

## Агучаныя фільмы 
## Агучаныя паўнаметражныя анімацыйныя фільмы 
## Агучаныя мультсерыялы 
## Узнагароды 
У 2013 годзе праект атрымаў тры адзнакі фестываля беларускамоўнай рэкламы «*Аднак*», заняўшы 1-е, 2-е і 3-е месца ў розных намінацыях.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Як агучваюць мультфільмы: рэпартаж са студыі

Катэгорыя:Кінематограф Беларусі
Напалеон (значэнні)

Назву **Напалео́н** маюць:

## Імператары Францыі 
* Напалеон I Банапарт
* Напалеон II Банапарт
* Напалеон III Банапарт
## Фільмы 
* Напалеон (фільм, 2023)
## Іншае 
* Каньяк Напалеон
* Пірожнае і торт са слаёнага цеста Напалеон
Паскаль

**Паскаль**:
* Блез Паскаль — французскі матэматык, фізік і філосаф, у гонар якога названыя:
** Паскаль — адзінка вымярэння ціску ў сістэме СІ.
** Pascal — мова праграмавання.
* Жаклін Паскаль — французская паэтэса, рэлігійны дзеяч
* Жызель Паскаль — французская актрыса
* Крысціна Паскаль — французская і швейцарская актрыса, рэжысёр
* Педра Паскаль — чылійска-амерыканскі акцёр
Альба

Назву **Альба** маюць:

## Уласныя імёны 
* Альба — жаночае імя.
* Джэсіка Альба — амерыканская актрыса.
* Жордзі Альба — іспанскі футбаліст.
* Герцагіня Альба — тытул некалькіх іспанскіх герцагіняў.

## Геаграфічныя назвы 
* Альба — былая вёска ў Нясвіжскім раёне.
* Альба — пасёлак у Нясвіжскім раёне.
* Альба — аграгарадок у Івацэвіцкім раёне.
* Альба — паркавы комплекс у Нясвіжы.
* Герцагства Альба — герцагства на захадзе Іспаніі.
* Альба — дэпартамент у Румыніі.
* Альба — горад на паўночным захадзе Італіі.

## Іншае 
* Альба — сярэднявечная песня.
* ALBA Berlin — баскетбольны клуб з Берліна.
* ALBA — арганізацыя супрацоўніцтва паміж некаторымі краінамі Лацінскай Амерыкі.
Шчэрбін

* Вячаслаў Канстанцінавіч Шчэрбін
* Уладзімір Іванавіч Шчэрбін
Брэсцкая абласная бібліятэка імя М. Горкага

**Брэсцкая абласная бібліятэка імя М. Горкага** — абласная бібліятэка ў Брэсце, размешчаная па адрасе бульвар Касманаўтаў, 48.

## Гісторыя 
На падставе рашэння Брэсцкага аблвыканкама 4 студзеня 1940 года бібліятэка адкрылася па вул. Пушкінскай, 42. Да 1941 года бібліятэка мела кніжны фонд з 35000 тамоў, колькасць чытачоў склала 3000.

У гады Вялікай Айчыннай вайны бібліятэка не працавала, бібліятэчны фонд знішчаны.

Пасля вызвалення Брэста 15 верасня 1944 года бібліятэка аднавіла сваю працу з кніжным фондам 3884 асобнікаў. У студзені 1945 адкрыта для наведвальнікаў.

У сваім цяперашнім будынку бібліятэка знаходзіцца з 1969 года.

У студзені 1987 года аб’яднана з абласной дзіцячай бібліятэкай. У 1990 бібліятэчны фонд складаў 674 тыс. асобнікаў.

У 2024 годзе будынак бібліятэкі падвергся кардынальнай рэканструкцыі.

## Фонд 
Кніжны фонд бібліятэкі — 740680 адзінак (2001) кніг, часопісаў, газет, нот, карт, АВ-матэрыялаў, аўтарэфератаў дысертацый. 3 рэдкіх выданняў: «Падарожжа па Палессі і Беларускім краі» П. М. Шпілеўскага (1858), «Белавежская пушча» Г. П. Карцава (1903). Мае 14 аддзелаў, у т. л. беларускай краязнаўчай, сельскагаспадарчай і тэхнічнай літаратуры, мастацтва, абслугоўвання дзяцей малодшага і сярэдняга школьнага ўзросту, абанементнае абслугоўванне. Па міжбібліятэчным абанеменце звязана з 17 бібліятэкамі краіны, падтрымлівае сувязі з бібліятэкамі Польшчы. Аказвае метадычную дапамогу больш як 2200 бібліятэкам. Выдае метадычныя, бібліяграфічныя, інфармацыйныя дапаможнікі, штомесячна складае «Хроніку культурнага жыцця вобласці», штоквартальна — бібліяграфічны паказальнік «Літаратура аб Брэсцкай вобласці».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
Катэгорыя:Культура Брэста
Катэгорыя:Бульвар Касманаўтаў (Брэст)
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Максіма Горкага
Катэгорыя:З’явіліся ў 1940 годзе
Катэгорыя:1940 год у Брэсце
Катэгорыя:Бібліятэкі Брэсцкай вобласці
О’Ніл

'''О'Ніл''' (; ) — ірландскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Барбара О’Ніл, амерыканская актрыса.
* Джэймі О’Ніл, англійскі прафесійны гулец у снукер
* Марцін О’Ніл, паўночнаірландскі футбаліст, трэнер
* Шакіл О’Ніл, амерыканскі баскетбаліст
* Юджын Гладстан О’Ніл, амерыканскі драматург, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1936)
Нікалаеў

**Нікалаеў** — рускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Аляксандравіч Нікалаеў (нар. 1925) — беларускі вучоны ў галіне паталагічнай анатоміі.
* Андрыян Рыгоравіч Нікалаеў (1929—2004) — савецкі касманаўт.
* Барыс Аляксандравіч Нікалаеў (нар. 1958) — беларускі вучоны, кандыдат хімічных навук, дацэнт.
* Іван Стэфанавіч Нікалаеў (1916—1945) — Герой Савецкага Саюза.
* Ігар Юр’евіч Нікалаеў (нар. 1960) — расійскі спявак, паэт, кампазітар, народны артыст Расійскай Федэрацыі (2019).
* Леанід Уладзіміравіч Нікалаеў — расійскі піяніст, педагог.
* 
* 
* Сяргей Піліпавіч Нікалаеў (1889—1973) — беларускі і расійскі тэатральны мастак.
* Юрый Іванавіч Нікалаеў (нар. 1934) — беларускі журналіст. Заслужаны дзеяч культуры і Заслужаны журналіст Рэспублікі Беларусь.
* Яўген Дзмітрыевіч Нікалаеў — беларускі тэатральны мастак.

## Гл. таксама 
* Мікалаеў
Мажа

Назву **Ма́жа** маюць:

* Мажа — аграгарадок у Капыльскім раёне
* Мажа — рака ў Капыльскім раёне, правы прыток ракі Морач
Бешар

**Бешар** (араб. بشار‎) — горад на захадзе Алжыра, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай правінцыі. Размешчаны прыкладна за 1150 км на паўднёвы захад ад сталіцы краіны, горада Алжыр, за 852 км на паўночны ўсход ад горада Тындуф і за 80 км ад мяжы з Марока. Знаходзіцца на вышыні 747 м над узроўнем мора, на берагах ракі Уэд-Бешар, якая перасякае горад з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Скалістае ўзняцце Гара-Бешар размешчана на паўднёвы ўсход і ўсход ад горада, дасягаючы вышыні 1206 м. Далей на паўночны ўсход узнімаецца яшчэ больш высокі хрыбет Джэбель-Антар, які дасягае вышыні 1953 м.
Сухары (значэнні)

Назву **Сухары́** маюць:
* Сухары — хлеб (булка), разрэзаны і печаны другі раз.

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць:
** Сухары — вёска ў Гродзенскім раёне
** Сухары — вёска ў Шчучынскім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Сухары — аграгарадок у Магілёўскім раёне
* Мінская вобласць:
** Сухары — вёска ў Вілейскім раёне

## Гл. таксама 
* Сухар
Трылабітападобныя

**Трылабітападобныя** () — падтып членістаногіх (*Arthropoda*), які жыў у морах і акіянах у палеазойскую эру і вымер да канца пермскага перыяду.

Трылабітаморфамі, апроч трылабітаў, часта называюць незвычайных членістаногіх, якія жылі ў кембрыйскім перыядзе і паводле адных прыкмет нагадваюць трылабітаў, а паводле іншых — ракападобных і хеліцэравых. 

## Апісанне 
Найбольш тыповымі прадстаўнікамі падтыпу былі трылабіты (Trilobita), якія захавалі шматлікія архаічныя рысы, уласцівыя кольчатым чарвякам. Прымітыўнасць трылабітаў выражаецца ў гаманомнасці сегментацыі, у адсутнасці дыферэнцыяцыі канечнасцей, архаічным метамарфозе.

Трылабіты былі шырока распаўсюджаны ў фаўне ранняга палеазою (іх вядома больш за 10&nbsp;000 відаў). Іншыя класы трылабітападобных вымерлі галоўным чынам яшчэ ў кембрыі, трылабіты ж канчаткова зніклі толькі пермскім перыядзе. Рэшткі трылабітаў маюць важнае значэнне для стратыграфіі.

Па сваіх філагенетычных сувязях трылабітападобныя блізкія да хеліцэравых.

Класіфікацыя трылабітападобных неадназначная: вылучаюць аба два, аба тры  класы. Часам трылабітаў лічаць адзіным класам падтыпу трылабіты.

## Гл. таксама 
* Кембрыйскі выбух.

## Літаратура 
* Основы палеонтологии. Членистоногие. Трилобитообразные и ракообразные, М., 1960.
* Жизнь животных, под ред. Л. А. Зенкевича, т. 3, М., 1969.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Фаўна палеазою
Катэгорыя:Вымерлыя членістаногія
Нёўда (рака)

**Нёўда, Нявода, Палужанка** — рака ў Навагрудскім і Карэліцкім раёнах Гродзенскай вобласці, левы прыток ракі Сэрвач (басейн р. Нёман). Даўжыня 39 км. Плошча вадазбору 240 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці каля 1,7 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 3,4 ‰.

## Назва 
Назва Нёўды мае балцка-яцвяжскае паходжанне. Пра гэта сведчыць элемент -*da* у назве, які пайшоў ад яцвяжскага **udā* «вада; рака».

Яцвяжскае **udā* роднаснае балцкай гідранімічнай аснове *Ud- : Vad- : Ved-*, што роднасная з лат. *ūdens*, пруск. *(w)undan*, літ. *vanduo* «вада». Варыянты гэтай асновы ў балцкіх назвах такіх рэк, як літоўскія *Vedega, Vadaktis*, *Ūdara*, пасожская Удага, падняпроўская Ведаса і пад. У прусаў вядомы гідронім *Asege-wad* «Яршовае возера».

Апроч Нёўды, другая аснова -*da* і ў рачных назвах Ясельда, Грыўда, Сёгда, Саколда, Голда. Гэтыя назвы паказваюць арэал менш-больш паміж Навагрудкам на ўсходзе, Беластокам на захадзе і Івацэвічамі на поўдні. У гэтым арэале таксама сканцэнтраваныя гідронімы яцвяжскага паходжання: Свіцязь, Сіпа, Зэльва, **Zeita* (> *Zietela* > Дзятлава), у якіх бачны пераход усходнябалцкага *š, ž* у заходнябалцкае *s, z.*

Магчыма, форму, блізкую да *Ne-ud-*, раней мела рака  (польск. *Niewodnica*), што ўцякае ў Нараў каля Беластока, недалёка ад Саколды і Голды.

Назва Нёўда мела такое ж значэнне, што і гідронімы тыпу Нецеч, , Сухадроўка: непаўнаводная рэчка, што ў цяплейшую пару года высыхае, «не цячэ».

## Гідраграфія 
Пачынаецца каля вёскі Нёўда Навагрудскага раёна, цячэ ў межах Навагрудскага ўзвышша па ўзгорыстай мясцовасці, перасечанай глыбокімі лагчынамі і ярамі.

Уцякае ў раку Сэрвач на поўначы ад вёскі Беразавец Карэліцкага раёна. Даліна пераважна трапецападобная, шырыня 2—3 км, са стромкімі схіламі вышынёй да 30 м. Пойма роўная, месцамі забалочаная, пад хмызняком, шырыня 100—150 м.

Рэчышча моцна звілістае, ад вёскі Аколіца да вусця каналізаванае. Прымае сцёк з меліярацыйных каналаў. Асноўныя прытокі — Крамаўка (злева), Зямчатка (справа).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Навагрудскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Карэліцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Сэрвачы (прыток Нёмана)
Нёўда

**Нёўда**:
* Рака Нёўда  — рака ў Навагрудскім і Карэліцкім раёнах Гродзенскай вобласці, левы прыток ракі Сэрвач (басейн р. Нёман).
* Вёска Нёўда — вёска ў складзе Ваўковіцкага сельсавета Навагрудскага раёна Гродзенскай вобласці.
Сэрвач (прыток Нёмана)

**Сэрвач ** — рака ў Беларусі, левы прыток Нёмана на тэрыторыі Баранавіцкага (пачынаецца каля вёскі Сялявічы), Карэліцкага і Навагрудскага раёнаў.

Асноўныя прытокі — Петухоўка, Карчоўка, Нёўда, Рута (злева).

## Назва 
На думку А. Ванагаса, аснова *Serv-* у літоўскіх гідронімах *Servas, Servelis* (азёры), *Sarva* (рака) звязаная з літоўскім *serventi* «паціху цячы, струменіць». Паводле Ю. Покарнага, ад індаеўрапейскага **sreu-* «цячы», **sreṷo-* «плынь» і карацейшага **ser-* «цячы» паходзяць ст.-інд. *srávati* «цячэ», ст.-ірл. *sruaimm* «рака», літ. *sravéti* «слаба цячы», ст.-слав. *struja*, пол. *strumień* і інш..

На думку У. Тапарова, назвы Свіслач, Іслач, Нарач утрымоўваюць у другой частцы (*-ач*) балц. *akis* «крыніца». Паводле Ю. Покарнага, ад індаеўрапейскага **okṷ(e)s-* паходзяць ст.-інд. *áksi*, лац. *oculus*, гоц. *augō*, літ. *akis*, рус. *oko* «вока», серб. *okno*, літ. *ãkas* «палонка», лат. *aka* «калодзеж» і інш..

Паводле У. Тапарова, некалькі сотняў утварэнняў з другім членам *upė/upis/upys* адзначана ва ўсходнебалтыйскай вобласці, а таксама ў латышскай, прускай гідраніміі. На думку К. Бугі, канчатак *-da* ў ятвяжскіх гідронімах узыходзіць да меркаванага слова **udā* «рака».

## Апісанне 
Даўжыня ракі 63 км. Сярэднегадавы расход вады ў вусці 4,8 м³/с. Плошча вадазбору 770 км².

Даліна ў вярхоўі шырынёй 0,3—0,5 км, у сярэднім цячэнні 1—1,5 км. Пойма двухбаковая, забалочаная або лугавая, пераразаюць меліярацыйнымі каналамі, у вярхоўі шырынёй 50—100 м, у сярэднім цячэнні 400—600 м, у вусці 2—1 км. Рэчышча звілістае, у ніжнім цячэнні каналізаванае; у вярхоўі рака зарэгулявана вадасховішчам Кутаўшчына. Берагі супясчаныя, радзей тарфяністыя, часцей крутыя.

Найвышэйшы ўзровень разводдзя ў пачатку дэкады сакавіка, сярэдняе перавышэнне ўзроўню вады каля вёскі Беразавец дасягае 2 м.

На беразе ракі археалагічныя помнікі — каля вёскі Панямонь паселішчы першабытных людзей 4—2-га тысячагоддзяў да н.э., у гарадскім пасёлку Гарадзішча і каля вёскі Сёгда гарадзішча IX—XIII ст. Каля вёскі Карчоўка помнік садова-паркавага мастацтва — *Туганавіцкі парк* (XVIII ст.), каля парку валун — *Камень філарэтаў*.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Баранавіцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Карэліцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Навагрудскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Нёмана
Астроўскі сельсавет (Нясвіжскі раён)

**Астро́ўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Нясвіжскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2011 г. вёска) Астроўкі.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Нясвіжскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Мінскай вобласці. 28 мая 2013 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Гарадзейскага сельсавета.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 881 чалавек, з іх 89,8 % — беларусы, 6,4 % — рускія, 2,8 % — палякі.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 8 населеных пунктаў: аграгарадок Астроўкі, вёскі Краснагоркі, Макашы, Малінаўка, Новіны, Прасці, Стаўпішчы, Янчыцы.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Нясвіжскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе
Салагуб

**Салагу́б** — беларускае прозвішча.

* Салагубы — шляхецкі род

## Вядомыя носьбіты 
* Алесь Салагуб (1906—1934) — беларускі паэт.
* Аляксандр (Салагуб) — беларускі рэлігійны дзеяч, епіск.
* Аляксандр Міхайлавіч Салагуб (нар. 1935) — вучоны ў галіне машынабудавання.
* Васіль Усцінавіч Салагуб (1848 — пасля жніўня 1907) — расійскі ваенны і дзяржаўны дзеяч, генерал-лейтэнант.
* Леанід Салагуб (1884—1956) — архітэктар і мастак.
* Мікалай Уладзіміравіч Салагуб (1883—1937) — ваенны дзеяч, камдыў.
* Уладзімір Аляксандравіч Салагуб (1813—1882) — пісьменнік, граф.
* 

## Гл. таксама 
* Салагубаў
* Салагубаўцы

Катэгорыя:Беларускія прозвішчы
Тахіні

**Тахіні, тахіна або тхіна** (таксама вядомая як кунжутная паста) — распаўсюджаная на Сярэднім Усходзе густая алеістая паста з молатага кунжутнага зерня, якую дадаюць як неабходны кампанент да многіх страў, напрыклад да фалафелю, да хумусу, акрамя таго, яна служыць асновай для многіх соусаў. У склад тахіны ўваходзіць перамолатае зерне кунжуту (100 %). Пры гатаванні пасту разводзяць вадой да кансістэнцыі вадкай смятаны, дадаюць лімонны сок, соль і часнок. Часта ў тахіні таксама дадаюць аліўкавы алей, молаты кумін, чырвоны перац, пятрушку і выкарыстоўваюць у якасці падліўкі або проста падаюць з пітой або хлебам.

Тахінавая маса выкарыстоўваецца для прыгатавання многіх усходніх ласункаў, напрыклад, халвы.

## Літаратура 
* *Боровская Э.* Еврейская кухня / Боровская Э. — М.: Эксмо, 2012. — 320 с.: ил. ISBN 978-5-699-56247-3

## Спасылкі 
Катэгорыя:Усходняя кухня
Катэгорыя:Вегетарыянская кухня
Катэгорыя:Арабская кухня
Катэгорыя:Яўрэйская кухня
Рута (рака)

**Ру́та** — рака ў Навагрудскім і Карэліцкім раёнах Гродзенскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Сэрвач (басейн ракі Нёман).

Даўжыня ракі 26 км, з іх 18 км у межах Карэліцкага раёна. Плошча вадазбору 132 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 3,7 м/км.

Пачынаецца каля вёскі Рутка 1 Навагрудскага раёна, цячэ ў межах Навагрудскага ўзвышша праз гарадскі пасёлак Карэлічы, упадае ў раку Сэрвач за 2,5 км на паўднёвы ўсход ад яго. У Карэлічах на рацэ створана сажалка (плошча 0,53 км²).

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Гродненской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Рэкі Навагрудскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Карэліцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Сэрвачы (прыток Нёмана)
Чага (значэнні)

**Чага** можа значыць: 

* **Чага** — стэрыльная форма грыба, які адносіцца да віду *Inonotus obliquus* аддзела Базідыямікота.
* **Чага** — усходнеафрыканскі народ.
Філімонава

**Філімонава** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Алена Рыгораўна Кобец-Філімонава, беларуская дзіцячая пісьменніца
* Любоў Аляксандраўна Філімонава, беларуская паэтэса

## Тапонім 
### Беларусь 
* Філімонава (Гарадоцкі раён)
### Расія 
* Філімонава (Смаленская вобласць)
Гаць (вадасховішча)

**Гаць **— вадасховішча ў Баранавіцікім раёне Брэсцкай вобласці, за 22 км на паўднёвы захад ад Баранавіч, прыкладна за 1,7 км на ўсход ад вёскі Яжона, на рацэ Лахазва (басейн ракі Нёман).

Створана ў 1934 годзе. У 1948 гозе пачалося будаўніцтва ГЭС, працаваўшай у 1950—1966 гг. Плошча паверхні вадасховішча 1,26 км², даўжыня 3,1 км, найбольшая шырыня 700 м, найбольшая глыбіня 4,7 м. Аб'ём вады 3,15 млн м³. Берагі моцна парэзаныя, спадзістыя, пад лесам. Дно ўкрыта торфам і глеем. Сярэдні шматгадовы сцёк 32 млн м³.

Выкарыстоўваецца для адпачынку і рыбагадоўлі.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Вадасховішчы Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Вадасховішчы Баранавіцкага раёна
Ар брут

]]
**Ар брут** (ад  — грубае, немудрагелістае мастацтва) — зборны тэрмін для абазначэння творчасці мастакоў-самавучак, дзяцей, псіхічна хворых. Упершыню тэрмін выкарыстаў французскі мастак Жан Дзюбюфэ, які цікавіўся неакадэмічнай, наіўнай эстэтыкай. У англамоўнай літаратуры выкарыстоўваецца тэрмін *аўтсайдэр-арт*.

У 1947 годзе Дзюбюфэ з аднадумцамі, сярод якіх быў Андрэ Брэтон, заснаваў у Парыжы ''Compagnie de l'Art brut*, мэтай якой было дакументаванне і збіранне твораў альтэрнатыўнага мастацтва — карцін Адольфа Вёльфлі, Алаізы Корба і інш. У 1949 годзе ў галерэі *René Drouin* прайшла выстаўка пад назвай *Art brut préferé aux arts culturels'', на якой экспанавалася 200 карцін 63 мастакоў.

## Літаратура 
* Leo Navratil: Art brut und Psychiatrie Gugging 1946—1986, Bd. I u. II, Verlag Christian Brandstätter: Wien 1999, ISBN 3-85447-716-3 | ISBN 3-85447-720-1

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастацкія кірункі
Катэгорыя:Маргінальнае мастацтва
Гаць

**Гаць**:
* **Гаць** — насціл з бярвён або галля праз топкае месца.
* Гаць — вадасховішча ў Баранавіцікім раёне Брэсцкай вобласці, на р. Лахазва (басейн Нёмана).
* Гаць — рака ў Смалявіцкім і Чэрвеньскім раёнах Мінскай вобласці, левы прыток ракі Волма (басейн Дняпра).
* Гаць — рака ў Нясвіжскім і Клецкім раёнах Мінскай вобласці, правы прыток ракі Лань (басейн Прыпяці).
* Гаць — вёска ў Ламавіцкім сельсавеце Акцябрскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

## Гл. таксама 
* Вёска Вялікая Гаць