open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Нікандра

**Нікандра** (*Nicandra*) — род кветкавых раслін сямейства , родам з заходняй Паўднёвай Амерыкі. Упершыню ён быў апісаны Мішэлем Адансонам у 1763 годзе. Род названы ў гонар грэчаскага паэта  з , які пісаў пра расліны, у прыватнасці, у сваёй паэме «Alexipharmaca», якая прысвечана ядам і іх проціяддзям.

## Віды 
На ліпень 2019 года род уключае 2 віда:

* 
* 

Яшчэ 10 відаў маюць статус «Unresolved», які азначае, што навукоўцы пакуль не вызначыліся, прызнаць іх самастойнымі відамі або аднесці іх у сінаніміку іншых відаў.

Катэгорыя:Паслёнавыя (падсямейства)
Неслія мяцёлчатая

**Неслія мяцёлчатая** (*Neslia paniculata*)&nbsp;— від раслін роду  сямейства .

## Апісанне 
Аднагадовая травяністая расліна, 20—70&nbsp;см вышынёй, некалькі шурпатая ад кароткіх шчаціністых валасінак. Сцябло прамое, галінастае ў верхняй частцы. Ніжняе лісце чаргаванае, звужанае ў хвосцік, верхняе — сядзячае, са стрэлападобнай асновай. Кветкі ў гронках. Пялёсткі жоўтыя, 2—2,5&nbsp;мм даўжынёй. Стручочкі не раскрываюцца, 1,5—2,5&nbsp;мм даўжынёй, шарападобныя, арэшкападобныя, з цвёрдай, ямкава-сеткаватай шкарлупінай.

## Распаўсюджанне 
Распаўсюджаны ў Еўразіі і Паўночнай Афрыцы; натуралізаваны ў Канадзе, ЗША, Кубе, Аргенціне, Бельгіі, паўднёвай Нарвегіі, паўднёвай Фінляндыі.

Ва Украіне від расце на палях, абочынах дарог — на ўсёй тэрыторыі рассеяны. Пустазелле, алейная (у насенні), фарбавальная (сіні фарбавальнік у лісці) расліна.

## Галерэя 

Neslia paniculata s. str. sl9.jpg|Расліна ў асяроддзі пражывання
Neslia paniculata s. str. sl1.jpg|Сцябло з разгалінаванымі валасінкамі
Neslia paniculata s. str. sl6.jpg|Лісце, якое ахоплівае сцябло
Neslia paniculata s. str. sl10.jpg|Стручочкі
Neslia paniculata s. str. sl11.jpg|Стручочкі
Neslia paniculata — Flora Batava — Volume v19.jpg|

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Капуставыя
Катэгорыя:Пустазелле
Катэгорыя:Алейныя культуры
Катэгорыя:Фарбавальныя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1815 годзе
Табак пахучы

**Табак пахучы**, **Тытунь пахучы** (*Nicotiana alata*) — від дэкаратыўных травяністых раслін з роду  сямейства . Шырока выкарыстоўваецца ў садаводстве як дэкаратыўная расліна разам з .

## Разнавіднасці 
* , 1947
* , 1899
* , 1899

## Распаўсюджанне і экалогія 
У прыродзе распаўсюджаны ў Паўднёвай (Аргенціна, Балівія, Бразілія, Уругвай, Эквадор) і Цэнтральнай Амерыцы (Гандурас і Мексіка). Адзінкавыя ўзоры знаходзяць у ЗША, у штаце Місуры.

У гарах Балівіі адзначаны на вышынях да 3300 м над узроўнем мора.

Культывуецца як дэкаратыўная расліна паўсюль у свеце.

## Апісанне 
Тытунь пахучы — шматгадовая травяністая расліна, дасягае ў вышыню 60-70 см.

Усе часткі расліны пакрытыя валасінкамі. Лісце ланцэтападобнае, невялікага памеру. Кветкі белыя, крэмавыя або кармінавыя; трубчастыя, дыяметрам 5 см, даўжынёй 7,5 см, сабраны ў суквецце — мяцёлку.

## Спасылкі 
* *Тытунь крылаты* на сайце Энцыклапедыі дэкаратыўных садовых раслін
*  Праверана 5 кастрычніка 2008 г.
* *Тытунь крылаты* на сайце USDA NRCS Праверана 5 кастрычніка 2008 г.

Катэгорыя:Флора Цэнтральнай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Паслёнавыя
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1830 годзе
Новамыкалаіўка (Запарожская вобласць)

**Новамыкалаіўка** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Запарожскай вобласці Украіны, адміністрацыйны цэнтр Новамыкалаіўскага раёна.

У пасёлку ў канцы XIX стагоддзя этнографам і фалькларыстам Я. Навіцкім выяўленая адна з копій ліста запарожскіх казакоў турэцкаму султану.

## Персаналіі 
* Вітольд Фокін — прэм’ер-міністр Украіны ў 1991—1992 гг.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Запарожскай вобласці
Незабудка палявая

**Незабудка палявая**, **лазініца** (*Myosotis arvensis*) — від травяністых раслін роду .

## Распаўсюджанне, апісанне 
Натуральны арэал віду ахоплівае амаль усю Еўропу і частку Азіі (уключаючы Сібір), а таксама Паўночную Афрыку і Канарскія астравы; як заносная натуралізаваная расліна сустракаецца і ў іншых рэгіёнах планеты.

Кветкі дыяметрам 2-5 мм; размешчаны малымі групамі блізка адна да адной. Цвіценне працягваецца з мая да позняй восені.

## Прымяненне 
*Myosotis arvensis* з’яўляецца кампанентам гомеапатычных лекавых сродкаў для ўнутранага ўжывання.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Пустазелле
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Катэгорыя:Незабудка
Myosotis laxa

**Myosotis laxa** — від травяністых раслін сямейства , распаўсюджаны па ўсёй паўночнай частцы Паўночнага паўшар’я. Этымалогія: &nbsp;— «слабы, свабодны».

## Апісанне 
Вышыня 10-40 (50)&nbsp;см. Ствол разгалінаваны; валасінкі вырастаюць уверх, зліваючыся са сцяблом. Базальнае лісце кароткачарашковае, ножка крылатая, ствалавое лісце чарговае, амаль без хвосцікаў. Ліставыя пласціны з цэлым краем, ніз амаль гладкі, шчаціністы верх. Сіне-блакітныя ці белыя кветкі дыяметрам ад 3 да 6&nbsp;мм. Вяночак і чашачка 5-дольная. Тычынак 5. Плады&nbsp;— 4-часткавыя скізакарпы, дзе часткі яйкападобныя, карычневыя, 1.5-2&nbsp;мм даўжынёй.

## Распаўсюджанне 
Сустракаецца па ўсёй паўночнай частцы Паўночнага паўшар’я.

Насяляе берагі, канавы, вільготныя лугі. Часам апускаецца ў ракі.

Ва Украіне насяляе берагі вадаёмаў, балоты, забалочаныя лугі — даліны Паўночнага Буга і Дняпра — рэдка.

## Галерэя 

Myosotis.laxa3.-.lindsey.jpg|
Myosotis caespitosa — Flora Batava — Volume v8.jpg|

## Спасылкі 
* Euro+Med Plantbase 
* Germplasm Resources Information Network (GRIN) 
* NatureGate 

Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Флора Азіі
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Бурачнікавыя
Незабудка ўзгоркавая

**Незабудка ўзгоркавая**  (*Myosotis discolor*)&nbsp;— від травяністых раслін сямейства . Этымалогія: &nbsp;— «двухколерны».

## Апісанне 
Аднагадовая расліна, 8-30&nbsp;см, як правіла, з некалькімі сцебламі, апушанымі ля аснавання. Ніжняе лісце даўгаватае і тупое. Ствалавое лісце больш вузкае і больш вострае. Лісце мела знізу прамыя валасы. Кветкі дыяметрам ад 1.5 да 2.5 міліметраў. Спачатку бледна-жоўтыя кветкі, пазней змяняюць колер на бледна-блакітны. Арэшкі цёмна-карычневыя.

## Распаўсюджанне 
Расце ў многіх тыпах асяроддзяў пражывання, ад ўрадлівых глебаў сярод пшаніцы да абочын.

Расце па лугах, на палях&nbsp;— зрэдку ў заходніх частках лясных і лесастэпавых раёнаў, на ўсход да Кіева.

## Галерэя 

Myosotis discolor 3358.JPG|
Myosotis discolor3 W.JPG|
Myosotis versicolor Sturm16.jpg|

## Спасылкі 
* Germplasm Resources Information Network (GRIN) 
* Euro+Med Plantbase 

Катэгорыя:Флора Афрыкі
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Флора Азіі
Катэгорыя:Незабудка
Венецыянскі кінафестываль 2019

**76-ы Венецыянскі кінафестываль** праходзіў з 28 жніўня па 7 верасня 2019 года. Старшынёй журы асноўнага конкурсу фестывалю была прызначана аргенцінская кінарэжысёрка і сцэнарыстка Лукрэсія Мартэль. Фільмам адкрыцця кінафестывалю стане франка-японская карціна рэжысёра Хірокадзу Корээды «Праўда».

## Асноўны конкурс 
Наступныя фільмы былі адабраны для ўдзелу ў асноўнай конкурснай праграме фестывалю:

## Пераможцы 
### Конкурсная праграма  
Наступныя афіцыйныя ўзнагароды былі прысуджаны на 76-м Венецыянскім кінафестывалі:
* Залаты леў — «Джокер» (рэж. Тод Філіпс)
* Гран-пры журы — «Я абвінавачваю» (рэж. Раман Паланскі)
*  — «Пра бясконцасць» (рэж. Рой Андэрсан)

### Другарадныя ўзнагароды 
Наступныя другарадныя ўзнагароды былі прысуджаны на 76-м Венецыянскім кінафестывалі:
*  (асноўны конкурс) — «Я абвінавачваю» (рэж. Раман Паланскі)
* Прэмія «*Зялёная кропля*» — «Я абвінавачваю» (рэж. Раман Паланскі)
* Прэмія «*Sorriso Diverso Venezia*» за найлепшы замежны фільм — «Я абвінавачваю» (рэж. Раман Паланскі)

## Сітуацыя вакол Рамана Паланскага 
Прысутнасць Рамана Паланскага на фестывалі стала яго першым з’яўленнем на буйным кінамерапрыемстве пасля яго выключэння з  у маі 2018 года. Падчас фестывалю старшыня журы  заявіла: «*Я не аддзяляю чалавека ад мастацтва. Я думаю, што важныя аспекты працы ўзнікаюць у чалавеку  Чалавека, які здзяйсняе злачынства такога кшталту і атрымоўвае вырак суду, і ахвяра якога лічыць сябе задаволенай кампенсацыяй, мне цяжка судзіць… Цяжка вызначыцца, які падыход будзе правільным па адносіне да людзей, што здзейснілі пэўныя ўчынкі і былі асуджаныя за іх. Я думаю, што гэтыя пытанні з’яўляюцца дыскусійнымі ў наш час*». Мартэль таксама заявіла, што не прыме ўдзелу ў гала-вячэры ў падтрымку фільма. У сувязі з крытычнымі выказваннямі Мартэль у адрас Паланскага, прадзюсары фільма прыгразілі зняць карціну з фестывальнай праграмы. Пазней Мартэль растлумачыла свае каментарыі, заявіўшы: «*Згодна з некаторымі паведамленнямі пасля сённяшняй прэс-канферэнцыі, я лічу, што мае словы былі глыбока няправільна зразуметыя. Паколькі я не аддзяляю твор ад аўтара і я ўбачыла шмат чалавечнасці ў папярэдніх фільмах Паланскага, я не выступаю супраць прысутнасці фільма ў конкурсе. У мяне няма перадузятасці да яго і, вядома, я буду глядзець фільм, як і любы іншы ў конкурсе. Калі б у мяне была нейкая перадузятасць, я б склала з сябе абавязкі старшыні журы*». Альберта Барбера, дырэктар Венецыянскага фестывалю, ад пачатку абараняў уключэнне фільма ў конкурсную праграму, заяўляючы: «*Мы тут, каб убачыць творы мастацтва, а не судзіць чалавека, які за імі стаіць. Спадзяюся, мы зможам проста абмеркаваць якасць фільма, а не Паланскага і выпадак у акрузе Лос-Анджэлес*».

## Зноскі 
Катэгорыя:Венецыянскі кінафестываль
Катэгорыя:Кінафестывалі 2019 года
Катэгорыя:Жнівень 2019 года
Катэгорыя:Верасень 2019 года
Катэгорыя:2019 год у Італіі
Катэгорыя:Падзеі ў Венецыі
Кушугум

**Кушугум** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Запарожскім раёне Запарожскай вобласці Украіны на беразе Дняпра. Каля пасёлка знаходзіцца аднайменная чыгуначная станцыя на лініі Запарожжа — Мэлітопаль.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Запарожскай вобласці
Мыхайліўка

**Мыхайліўка** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Мыхайліўскім раёне Запарожскай вобласці Украіны, раённы цэнтр.

У 1810 г. жыхары навакольных хутароў купілі драўляную царкву ў Такмаку. З дня асвячэння царквы паселішча вакол яе пачало называцца Мыхайліўкай — па адной з версій у гонар аднаго з першых перасяленцаў у гэтую мясцовасць, заможнага казака з Палтаўшчыны Міхаіла Чудноўскага, які ў 1805 г. заснаваў тут свой хутар на старажытным чумацкім шляху.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Запарожскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1810 годзе
Камышуваха

**Камышуваха** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Запарожскім раёне Запарожскай вобласці Украіны. У пасёлку размешчана чыгуначная станцыя Фісакы на лініі Запарожжа — Бэрдзянск.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Запарожскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1770 годзе
Кам’янэ

**Кам’янэ** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Запарожскім раёне Запарожскай вобласці Украіны. Насельніцтва складае 1117 асоб (станам на 1 студзеня 2022 года).

## Гісторыя 
Пасёлак утвораны ў 1945 годзе шляхам аб’яднання хутароў Тружэнік і Ваздвіжэнка ў адзін населены пункт, які і атрымаў назву «Кам’янэ».

17 ліпеня 2020 года ў выніку адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы і ліквідацыі Вільнянскага раёна пасёлак увайшоў у склад новастворанага Запарожскага раёна.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Запарожскай вобласці
Мухамед ульд аш-Шэйх аль-Газуанi

**Мухамед ульд аш-Шэйх аль-Газуані** (, ; вядомы таксама як **Газуані** і **ульд Газуані**; нар. 31 снежня 1956 г., Бумдыд, Асаба, Маўрытанія) — маўрытанскі генерал і палітычны дзеяч. На выбарах 22 чэрвеня 2019 года абраны прэзідэнтам Маўрытаніі, уступіў на пасаду з 2 жніўня 2019 года і начальнікам штаба Узброеных сіл Маўрытаніі (2008—2018). Міністр абароны Маўрытаніі з кастрычніка 2018 года па сакавік 2019 года. Блізкі паплечнік прэзідэнта Махамеда ульд Абдэль Азіза.

## Біяграфія 
Газуані нарадзіўся ў Бумдыдзе раёна Асаба 31 снежня 1956 года. Належыць да вядомай суфійскай сям’і ў Маўрытаніі. Сын духоўнага лідара племя мурабітаў Ідэйбусат. Жанаты з доктарам Марыям Мінт Махамед Вадхель ульд Да. Мае пяцёра дзяцей.

Газуані з’яўляўся паплечнікам прэзідэнта Махамеда ульд Абдэль Азіза. У 2005 годзе ўваходзіў у ваенны савет, які зрынуў прэзідэнта Мауя ульд Сід Ахмед Тая. У 2008 годзе як саюзнік Махамеда ульд Абдэль Азіза удзельнічаў у звяржэнні прэзідэнта Сідзі Махамед ульд Шэйх Абдулахі.

## Палітычная кар’ера 
У кастрычніку 2018 года прэзідэнт Махамед ульд Абдэль Азіза прызначыў Газуані міністрам абароны Маўрытаніі.

1 сакавіка 2019 года Газуані абвясціў пра свой удзел у прэзідэнцкіх выбарах, імкнучыся замяніць прэзідэнта Абдэль Азіза. 15 сакавіка 2019 года падаў у адстаўку з пасады міністра абароны для ўдзелу ў выбарах. 22 чэрвеня 2019 года атрымаў перамогу на выбарах, атрымаўшы 52 % галасоў выбаршчыкаў у 1-м туры, і стаў абраным прэзідэнтам краіны.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Прэзідэнты Маўрытаніі
Катэгорыя:Дзеючыя кіраўнікі дзяржаў
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Военачальнікі Маўрытаніі
Бархам Салех

**Бархам Ахмед Салех** (; ; ) — курдскі і іракскі палітычны дзеяч. Другі прэм’ер-міністр Іракскага Курдыстана з 2009 па 2012 год, намеснік прэм’ер-міністра Ірака з 2006 па 2009 год. Восьмы прэзідэнт Ірака ў 2018—2022 гадах.

## Раннія гады 
Палітычную дзейнасць пачаў у 16 ​​гадоў, калі ўступіў у Патрыятычны саюз Курдыстана (ПСК). У 1979 годзе ён быў двойчы арыштаваны па абвінавачванні ў дачыненні да курдскага нацыянальнага руху і падпольнай дзейнасці. Нагодай сталі выяўленыя ў яго некалькі фатаграфій пратэстуючых у Сулейманіі. У агульнай складанасці 43 дня Салех правёў у турме Спецыяльнай следчай камісіі ў Кіркуку, дзе ён пацярпеў ад катаванняў. Пасля вызвалення яму ўсё-такі ўдалося скончыць сярэднюю школу і з’ехаць у Вялікабрытанію, з тым каб пазбегнуць далейшых пераследаў.

## Абранне прэзідэнтам  
За абранне прэзідэнтам Ірака Бахрама Салеха, якая вылучана ад Патрыятычнага саюза Курдыстана (ПСК), прагаласавалі 219 дэпутатаў Савета прадстаўнікоў Іраку з 273 прысутных на пасяджэнні пры агульнай колькасці 329 членаў парламента. За яго галоўнага канкурэнта ад Дэмакратычнай партыі Курдыстана (ДПК) былога кіраўніка канцылярыі экс-кіраўніка Іракскага Курдыстана Масуда Барзані Фуада Хусейна аддалі свае галасы толькі 22 парламентарыя.

Прымаючы прысягу перад дэпутатамі, Салех пакляўся абараняць незалежнасць і тэрытарыяльную цэласнасць Ірака ў рамках федэральнай дэмакратычнай сістэмы рэспублікі. Ён таксама паабяцаў, што не дапусціць новых крызісаў і мае намер засяродзіць намаганні на служэнні народу Ірака, а не «нейкай асобнай групы або зацікаўленых асобаў». У пары двое дзяцей: сын і дачка.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Прэзідэнты Ірака
Канфлікт у дэльце Нігера

**Канфлікт у дэльце Нігера** — узброены канфлікт у дэльце ракі Нігер, які ўзнік у пачатку 1990-х гадоў і працягваецца да гэтага часу. Cіламі супрацьстаяння з’яўляюцца ўрадавыя войскі Нігерыі і найміты нафтавых кампаній, з аднаго боку, і этнічныя групоўкі агані, ігба і іджа, з другога.

Канфлікт узнік пры выяўленні значных нафтавых радовішчаў на шэльфе Нігерыі. Іх распрацоўка транснацыянальнымі карпарацыямі, у першую чаргу Royal Dutch Shell, Chevron, ушчаміла інтарэсы мясцовага насельніцтва.

Розныя этнічныя групоўкі, найбольш моцнымі з якіх з’яўляюцца Рух за вызваленне дэльты Нігера і , практыкуюць напады на свідравыя платформы і праходзячыя судны, захоп у закладнікі замежнікаў, атакі на паліцэйскія ўчасткі.

## Спасылкі 
* SPECIAL REPORT: Checkmating the Resurgence of Oil Violence in the Niger Delta of Nigeria Journal of Energy Security, May 2010
* Responding to Crisis in Nigeria U.S. Institute of Peace Briefing, April 2006

Катэгорыя:Канфлікты 2014 года
Катэгорыя:Канфлікты 2013 года
Катэгорыя:Канфлікты 2012 года
Катэгорыя:Канфлікты 2011 года
Катэгорыя:Канфлікты 2010 года
Катэгорыя:Канфлікты 2009 года
Катэгорыя:Канфлікты 2008 года
Катэгорыя:Канфлікты 2007 года
Катэгорыя:Канфлікты 2006 года
Катэгорыя:Канфлікты 2005 года
Катэгорыя:Канфлікты 2004 года
Катэгорыя:Канфлікты 2015 года
Катэгорыя:Канфлікты 2016 года
Катэгорыя:Канфлікты 2017 года
Катэгорыя:Канфлікты 2018 года
Катэгорыя:Канфлікты 2019 года
Катэгорыя:Войны Нігерыі
Катэгорыя:Дэльта Нігера
Джанджавід

**Джанджавід** ( у перакладзе азначае «джын на кані») — прынятае ў заходніх СМІ назва арабскага праўрадавага апалчэння ў Судане, вядомага па канфлікце ў Дарфуры, які пачаўся ў 2003 годзе. Хоць канфлікт апісваецца як сутыкненні паміж качавымі светласкурымі «арабамі» (Амар аль-Башыр) і цемнаскурымі земляробамі, у рэчаіснасці ён носіць больш складаны характар, таму што сутыкненні рэгулярна адбываюцца і паміж праціўнікамі цэнтральнай улады, і паміж «арабскімі» атрадамі, якія цэнтральныя ўлады ўзбройваюць. Акрамя таго, уласна ў Судане тэрмінам «джанджавід» абазначаюць не праўрадавых апалчэнцаў, а бандыцкія шайкі, што яшчэ больш ускладняе разуменне сітуацыі.

Джанджавід было створана ў знак падтрымкі рэгулярнай арміі Судана ў барацьбе з паўстанцамі з «Арміі вызвалення Судана» і «Руху за справядлівасць і роўнасць». Аднак іх падтрымка ператварылася ў карныя акцыі супраць мірнага насельніцтва. Асноўны сродак перамяшчэння — коні, вярблюды і джыпы «Таёта-Лэндкрузер». Вядомыя лідары — Муса Хілаль і Махамед Хамдан Дагала.

У жніўні 2013 года апалчэнне было рэарганізавана ў Сілы аператыўнай падтрымкі.

## Спасылкі 
* Janjaweed blamed for Chad attack
* Дарфур: хроника объявленной смерти 
* Деятельность МККК в Судане 

Катэгорыя:Узброеныя групоўкі ў Судане
Катэгорыя:З’явіліся ў 2003 годзе
Катэгорыя:Дарфурскі канфлікт
Чарнушка палявая

**Чарну́шка палявая** (*Nigella arvensis*)&nbsp;— від кветкавых раслін роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Сцябло прамое, галінастае, рабрыстае, вышынёй 20—50&nbsp;см, шыза-зялёнае, больш-менш галінастае.

Лісце даўжынёй 2—4&nbsp;см, двойчы-тройчы перыстарассечанае на вузкалінейныя дзелькі.

Кветкі буйныя. Чашалісцікі круглява-зваротнаяйкападобныя, даўжынёй 1,5—2&nbsp;см, з выступаючымі жылкамі; пялёсткі-нектарнікі дробныя, на кароткіх ножках, з двухгубай пласцінкай, светла-блакітныя або светла-сінія, потым зелянеюць. Формула кветкі: {{Nobr|\ast K_{5}\; C_{5-8} \; A_{\infty}\; G_{2-10}}}.

Плод&nbsp;— прадаўгаватая лістоўка з трыма жылкамі па ўсёй даўжыні. Насенне трохгранае, чорнае, матавае, зморшчана-бугрыстае.

Цвіце ў чэрвені—ліпені. Плады спеюць у жніўні.

## Арэал 
Паходзіць з Міжземнамор’я. На тэрыторыі Украіны і Беларусі зрэдку сустракаецца дзіка.

## Значэнне і выкарыстанне 
Чарнушку палявую вырошчваюць як вострую прыправу. Яе насенне, якое называюць «чарнушкі», прымешваюць да хлеба, квашанай капусты, салёных агуркоў, каб надаць ім прыемнага паху.

## Літаратура 
*  — С. 324.
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Казяльцовыя (падсямейства)
Катэгорыя:Спецыі
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Лопух (значэнні)

**Лопух**

*  — род раслін
* народная назва віду 
* народная назва віду 
* народная назва віду
Рыжскі дагавор

* Рыжскі дагавор (1920) — савецка-польскі папярэдні мірны дагавор.
* Рыжскі мірны дагавор (1920) — дагавор паміж Латвіяй і РСФСР.
* Рыжскі мірны дагавор (1921) — дагавор пра спыненне польска-савецкай вайны 1919—1921 гадоў.
Наносы (значэнні)

Назву **Наносы** маюць:

## Геарафічныя аб’екты 
* Наносы — паўвостраў на возеры Нарач, у Мядзельскім раёне.

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Мінская вобласць:
** Наносы — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці.
Рух за вызваленне дэльты Нігера

**Рух за вызваленне дэльты Нігера, РВДН** () — нігерыйская антыўрадавая хрысціянская паўстанцкая групоўка, якая дзейнічае на тэрыторыі дэльты Нігера і выступае за нацыяналізацыю нафтавых рэсурсаў Нігерыі.

РВДН упершыню заявіла пра сябе ў пачатку 2006 года, пасля арышту актывіста народа іджо Альхаджы Муджахіда Дакуба-Асары.

Арганізацыя займаецца выкраданнем нафтавікоў, выбухамі трубаправодаў і супрацьстаяннем з нігерыйскай арміі. Лічыцца, што серыя тэрактаў, учыненых гэтай групоўкай вясной 2006 года, панізіла здабычу нафты ў Нігерыі на 25%.

У перыяд 2006—2009 групоўка здзейсніла цэлы шэраг нападаў, асабліва часта яны адбываліся ў 2006 годзе, у тым ліку 9 чалавек было забіта пры нападзе на офіс італьянскай нафтавай кампаніі «Eni».

У 2009 годзе лідары групоўкі адмовіліся ад гвалту і падпісалі перамір’е з урадам. 12 ліпеня, за дзень да вызвалення лідара руху Генры Аку, баевікі Руху за вызваленне дэльты Нігера ўпершыню правялі аперацыю на тэрыторыі найбуйнейшага горада Нігерыі Лагас. У выніку нападу баевікоў на наліўны пірс для нафтавых танкераў загінулі як мінімум пяць чалавек.

РВДН вядзе барацьбу за незалежнасць дэльты Нігера і нацыяналізацыю нафтагазавай галіны, рэгулярна нападаючы на аб’екты, якія належаць замежным кампаніям, і захопліваючы ў палон іх супрацоўнікаў. У 2013 годзе тэрарысты абвясцілі аб аперацыі «Барбароса», у рамках якой падлягалі знішчэнню мячэці, мусульманскія арганізацыі, у тым ліку дабрачынныя, вядомыя мусульманскія святары і чыноўнікі-мусульмане. Гэта стала адказам тэрарыстаў-хрысціян РВДН на дзейнасць ісламісцкіх тэрарыстаў.

* 2006, 24 студзеня — напад групы з 30 чалавек, узброеных АК-47, на офіс італьянскай нафтавай кампаніі. 8 паліцэйскіх і 1 служачы загінулі.
* 2006, 18 лютага — баевікі захапілі 9 нафтавых рабочых фірмы Royal Dutch Shell.
* 2006 9 сакавіка — 30 катэраў па 15 чалавек у кожным, узброеныя аўтаматамі, кулямётамі і гранатамётамі, атакавалі нафтаналіўны танкер. Адбылася жорсткая перастрэлка з 7 патрульнымі ўрадавымі катэрамі. Загінула 13 нігерыйскіх салдат.
* 2009, 15 мая — Рух за вызваленне дэльты Нігера аб’явіў татальную вайну дзяржаве. Па сцвярджэнні РВДН, тры катэры ўрадавых войскаў былі захопленыя баевікамі, шэсць патоплены, яшчэ тры знішчаны цалкам.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Elias Courson. Movement for the Emancipation of the niger delta (MEND) // Discussion paper 47. — Uppsala: Nordiska Afrikainsititet, 2009. — ISBN 978-91-7106-657-2. — ISSN 1104-8417.Nseabasi S. Akpan. Kidnapping in Nigeria’s Niger Delta: An Exploratory Study (англ.) // Journal of Social Sciences. — Kamla-Raj, 2010. — Vol. 24, no. 1. — P. 33-42. — ISSN 0971-8923.
* 

Катэгорыя:З’явіліся ў 2006 годзе
Катэгорыя:Радыкальныя арганізацыі
Катэгорыя:Нацыянальна-вызваленчыя рухі
Катэгорыя:Тэрарыстычныя арганізацыі
Катэгорыя:Палітыка Нігерыі
Катэгорыя:Дэльта Нігера
Мікола Імполевіч Канаш

**Мікола Канаш** (15 лістапада 1926 — 29 кастрычніка 2006) — беларускі грамадскі дзеяч. Сябра Саюза беларускай моладзі у Другую сусветную вайну, вязень ГУЛАГа, сулагернік Ларысы Геніюш і публікатар яе вершаў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 15 лістапада 1926 года ў в. Азярава Браслаўскага павета Віленскага ваяводства ў Польскай Рэспубліцы. Пачатковую асвету атрымаў на Браслаўшчыне. У Другую сусветную вайну пераехаў у Паставы, дзе вучыўся ў Пастаўскай настаўніцай семінарыі. Там жа далучыўся да Саюза беларускай моладзі.

Потым служыў у Чырвонай Арміі, дзе падчас падчас камандзіроўкі быў арыштаваны і асуджаны на 25 гадоў за ўдзел у Саюзе беларускай моладзі. Пакаранне адбываў у Інце (Комі АССР). У лагеры пазнаёміўся і сябраваў з вядомай паэткай Ларысай Геніюш. У лагеры перадаваў вершы Ларысы Геніюш, перапісаныя на папяроснай паперы, выкарыстоўваючы самы розныя вынаходкі, адной з якіх быў кавалак вугалю з сакрэтам. Там жа пазнаёміўся з сябрам падпольнай арганізацыі Саюз вызвалення Беларусі, паэтам Віталём Губарэвічам, чые вершы перадаваў Ларысе Геніюш для ацэнкі, а таксама з іншым удзельнікам СБМ — Пятром Рашэтнікам.

Пасля вызвалення мусіў застацца ў высылцы ў Комі АССР працаваць у шахтах. Праў шмат гадоў пасля вызвалення атрымаў прапанову атрымаць кватэру і пуцёўку на адпачынак у Карлавых Варах, але ўзамен трэба было ў мясцовай газеце пакаяцца за сваё далучэнне да СБМ у маладосці — пазней Мікола Канаш казаў: «Не, і яшчэ раз не, адказаў я. Здраднікам радзімы не лічыў сябе ніколі». У высылцы Мікола Канаш сустрэў сваю будучую жонку — украінку Соф’ю, якую таксама асудзілі на 25 гадоў «за нацыяналізм», у прыватнасці за тое, што падняла з зямлі ліст, які кінуў на дол адзін з палонных байцоў Украінскай Паўстанскай Арміі, калону якіх гналі па вуліцы. Міколу і Соф’ю таемна павянчаў былы зняволены ўкраінскі ўніяцкі святар.

У 1973 г. Мікола Канаш атрымаў мажлівасць вярнуцца ў Беларусь, але з усіх гарадоў яго пагадзіліся прыняць толькі ў Жлобіне, дзе ён потым і жыў да канца жыцця. У 1990-я гады і пазней Мікола Канаш афіцыйна не далучаўся ні да якіх грамадскіх арганізацыяў у Жлобіне, але сябраваў з мясцовымі асяродкамі Беларускага Народнага Фронту і Таварыства беларускай мовы, моладзь з якіх, паводле Соф’і Канаш, стала наведвала кааператыўную кватэрку Канашаў.

Памёр 29 кастрычніка 2006 года ў Жлобіне.

## Цікавыя факты 
* Усё жыццё беларус Мікола і яго жонка ўкраінка Соф’я Канашы ўдома размаўлялі на сваіх мовах.
* У фондасховішчы музея М. Багдановіча захавалася паштоўка Міколы Канаша да супрацоўніцы музею Дануты Бічэль з каментарыямі да вершаў Ларысы Геніюш і інфармацыяй, што Ларыса Геніюш сваім першым вершам у прэсе называла верш «Беларуска».

## Спасылкі 
* Радыё Свабода. Імёны Свабоды. Мікола Канаш
* Новы Час. Дух яго не зламалі. З успамінаў Міколы Канаша
* Радыё Свабода. Вянок памяці: Мікола Канаш

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Браслаўскім раёне
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Члены Саюза беларускай моладзі
Гарлачык чыста-белы

**Гарлачык чыста-белыя** (*Nymphaéa candida*) — водная расліна, від роду Гарлачык сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая водная бессцябловая расліна з доўгім, гарызантальным карэнішчам. Лісце плаваючае, круглавата-авальнае, дыяметрам да 25-30 см, зверху цёмна-зялёнае, знізу чырванавата-фіялетавае, лопасці каля яго асновы амаль раўнабокія, вострыя.

Кветкі буйныя, адзіночныя, белыя, да 11-15 см у дыяметры, маюць слабы водар. Адрозніваецца ад гарлачыка белага больш светлымі кветкамі. Пялёсткі паступова пераходзяць у тычынкі, з якіх вонкавыя з лісцепадобнымі ніцямі, унутраныя з ланцэтнымі. Моцна ўціснуты ярка-аранжавы песцік, з амаль чатырохвугольнай асновай чашачкі. Плод шматнасенны, ягдападобны, зялёны, выспявае пад вадой.

## Пашырэнне 
Расце ў азёрах, рэках з павольнай плынню на глыбіні да 2 м. Сустакаецца ў Казахстане, Сярэдняй Азіі, у Расіі — у еўрапейскай частцы, Заходняй і Усходняй Сібіры. Цвіце ў маі-жніўні.

## Гаспадарчае значэнне і прымяненне 
Карэнішчы і насенне ядомыя.

Добры корм для андатры.

## Літаратура 
* 
* *Комаров В. Л.* Род 504. Кувшинка — Nymphaea // Флора СССР : в 30 т. / гл. ред. В. Л. Комаров. — М. ; Л. : Изд-во АН СССР, 1937. — Т. 7 / ред. тома Б. К. Шишкин. — С. 6—12. — 792, XXVI с. — 5200 экз. 
* *Губанов И. А. и др.* 572. Nymphaea candida L. — Кувшинка белоснежная // Иллюстрированный определитель растений Средней России. В 3 т. — М.: Т-во науч. изд. КМК, Ин-т технолог. иссл., 2003. — Т. 2. Покрытосеменные (двудольные: раздельнолепестные). — С. 187. — ISBN 9-87317-128-9. 

## Спасылкі 
* 
* Flora of China: *Nymphaea candida*

Катэгорыя:Водныя расліны
Катэгорыя:Гарлачыкавыя
Дзялендзік

**Дзялендзік** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Анатоль Андрэевіч Дзялендзік (1934—2019) — беларускі драматург, сцэнарыст, празаік.
* Максім Уладзіміравіч Дзялендзік — беларускі плывец
* Уладзімір Віктаравіч Дзялендзік — беларускі бізнесмен
Макаўка (значэнні)

**Макаўка**

* Макаўка — вёска ў Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласці
* народная назва віду
Уладзімір Віктаравіч Дзялендзік

**Уладзімір Віктаравіч Дзяле́ндзік** (нар. , в. Зажэвічы, Салігорскі раён, Мінская вобласць) — беларускі бізнесмен.

## Біяграфія 
Скончыў Кіеўскі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт па спецыяльнасці «бухгалтар-эканаміст», Міжнародную акадэмію інфармацыйных тэхналогій.

У 2000—2004 і 2004—2008 гадах выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі 2-га і 3-га скліканняў.

Заснавальнік кампаніі «Дарыда». Утрымліваў футбольную каманду «Дарыда».

Жанаты, мае дачку.

## Погляды 
Падтрымлівае палітыку Аляксандра Лукашэнкі, выступае катэгарычна супраць аб'яднання з Расіяй і адзінай валюты. Падтрымлівае беларускую мову.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Беларусі, ордэнамі Свяціцеля Кірылы Тураўскага і Крыжа прападобнай Ефрасінні Полацкай Беларускай праваслаўнай царквы. Мае падзяку Прэзідэнта Беларусі за актыўны ўдзел у развіцці айчыннага спорту і ўдасканаленне спартыўнай базы ў краіне.

## Спасылкі 
* Владимир Делендик 

Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 2-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га склікання
Катэгорыя:Прадпрымальнікі Беларусі
Прэзідэнт Інданезіі

Пасада прэзідэнта Рэспублікі Інданезія () была ўведзена ў 1945 годзе адначасова з абвяшчэннем незалежнасці краіны.

Першы прэзідэнт Сукарна разам з віцэ-прэзідэнтам Махамадам Хата быў абраны 18 жніўня 1945 года на пасяджэнні Даследчага камітэта па падрыхтоўцы інданезійскай незалежнасці, у адпаведнасці з распрацаванай Даследчым камітэтам канстытуцыяй краіны. Паводле першапачатковага тэксту канстытуцыі, прэзідэнт з’яўляўся адначасова кіраўніком дзяржавы і ўрада, аднак 14 лістапада была ўведзена пасада прэм’ер-міністра, які атрымаў частку паўнамоцтваў прэзідэнта.

У 1950 годзе была прынятая новая часовая канстытуцыя Інданезіі, згодна з якой паўнамоцтвы прэзідэнта значна скарачаліся, фактычна пасаду прэзідэнта стала цырыманіяльнай. Аднак 9 ліпеня 1959 года прэзідэнт Сукарна сваім указам аднавіў дзеянне канстытуцыі 1945 года з некаторымі зменамі, у адпаведнасці з якой прэзідэнт, які выбіраецца Народным кансультатыўным кангрэсам (НКК — вышэйшым заканадаўчым органам Інданэзіі), атрымаў значныя паўнамоцтвы. Ён стаў кіраўніком дзяржавы, урада, вярхоўным галоўнакамандуючым узброеныя сіламі, атрымаў права распускаць парламент у любы час, а таксама прызначаць яго дэпутатаў.

18 мая 1963 года НКК выбраў Сукарна пажыццёвым прэзідэнтам Інданезіі. Пасля спробы дзяржаўнага перавароту, зробленай групай афіцэраў 30 верасня 1965 года, улада пачала пераходзіць да генерала Сухарта, які сыграў вялікую ролю пры падаўленні гэтага бунту. У 1966 годзе НКК пазбавіў Сукарна тытула пажыццёвага прэзідэнта, а 12 сакавіка 1967 года абраны замест яго на пасаду прэзідэнта Сухарта.

У перыяд праўлення Сухарта прэзідэнт, у адпаведнасці з канстытуцыяй, абіраўся НКК на пяць гадоў разам з віцэ-прэзідэнтам. У 2004 годзе былі прынятыя папраўкі ў канстытуцыю, згодна з якімі прэзідэнт абіраецца разам з віцэ-прэзідэнтам на пяць гадоў на свабодных выбарах.

Цяперашні прэзідэнт Інданэзіі — Прабова Субіянта (абраны ў 2024 годзе).

## Спіс прэзідэнтаў Інданэзіі 
* Сукарна (18 жніўня 1945 — 12 сакавіка 1967)
* Сухарта (12 сакавіка 1967 — 21 мая 1998)
* Бухарудзін Юсуф Хабібі (21 мая 1998 — 20 кастрычніка 1999)
* Абдурахман Вахід (20 кастрычніка 1999 — 23 ліпеня 2001)
* Мегаваці Сукарнапутры (23 ліпеня 2001 — 20 кастрычніка 2004)
* Сусіла Бамбанг Юдаёна (20 кастрычніка 2004 — 20 кастрычніка 2014)
* Джока Відода (з 20 кастрычніка 2014 — 20 кастрычніка 2024)
* Прабова Субіянта (з 20 кастрычніка 2024)

## Літаратура 
* Дахно І. І. Індонезія // Країни світу: енциклопедичний довідник / І. І. Дахно, С. М. Тимофієв. — К. : «МАПА», 2011. — 608 с. — (Бібліотека нового українця) — ISBN 978-966-8804-23-6. 

## Спасылкі 
* Joko Widodo, Populist Governor, Is Named Winner in Indonesian Presidential Vote, New York Times, 22 July 2014 
* 

Інданезія
Дзярэга звычайная

**Дзярэ́га звычайная** (*Odontites vulgaris*)&nbsp;— від кветкавых раслін роду  сямейства .

## Назва 
Дзярэга позняя, дзярэча.

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовая травяністая расліна, 15—40 (60)&nbsp;см вышынёй, цалкам з прыціснутымі белымі валасінкамі. Карані слаба развітыя, з гаўсторыямі. Сцёблы часта галінастыя ад сярэдзіны і апікальна, вышэй чатырохкутныя. Прыкветкі карацей кветак ці роўныя ім. Лісце супраціўнае, простае, суцэльнае, сядзячае, ланцэтнае, 1—4,5 × 0,3—1&nbsp;см, каля асновыя трохі звужанае, аддалена-зубчастае. Чашачка 5—6&nbsp;мм даўжынёй, з трохкутнымі, карацей трубкі зубчыкамі. Вяночак коратка апушчаны, у 1,5 або 2 разы даўжэй чашачкі, 8—10&nbsp;мм даўжынёй, верхняя губа трохі даўжэй ніжняй. Каробачка вузка-прадаўгаватая, злёгку сціснутая, 4—7&nbsp;мм, апікальна валасатая. Насенне эліпсоіднае, прыкладна 1,5&nbsp;мм, з белаватымі рэбрамі.

## Распаўсюджанне 
Распаўсюджаны ў Еўропе і ўмеранай Азіі. Святлолюбівая расліна, ксерафіт, мезафіт, мезатроф. Паўпаразіт.

Ва Украіне від расце на лугах, на схілах, каля дарог&nbsp;— на ўсёй тэрыторыі акрамя высакагор’я Карпат. На тэрыторыі Беларусі сустракаецца паўсюдна.

## Гаспадарчае значэнне 
Лекавая і меданосная расліна. Пустазелле.

## Літаратура 
*  — С. 191.

## Спасылкі 
* 
* *Odontites vulgaris* Moench // ИАС «ООПТ России»

Катэгорыя:Заразіхавыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Катэгорыя:Ядавітыя расліны
Катэгорыя:Пустазелле
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1794 годзе
Нанея цёмная

**Нанея цёмная**, **Нонэа цёмна-бурая** (*Nonea pulla*)&nbsp;— від кветкавых травяністых раслін роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая расліна, 15—50&nbsp;см вышынёй. Расліна зялёная, з кароткім і негустым апушэннем. Сцёблы большай часткай шчыткападобна разгалінаваныя. Кветкі чырвоныя з адценнямі. Пялёскаў — 5. Плод — арэшак.

## Распаўсюджанне 
Распаўсюджана ў Цэнтральнай і Усходняй Еўропе, Заходняй Азіі; інтрадуцыравана ў некаторых краінах Еўропы.

Ва Украіне від расце на гліністых, вапнава-камяністых схілах і па пустазельных месцах&nbsp;— у паўднёва-заходніх і лясных раёнах, лесастэпе і стэпы. У Крыме рэдка (наваколлі Сімферопаля).

## Галерэя 

Pipla5880.jpg|Лісце
Nonea pulla.jpg|Кветка

## Спасылкі 
* 
* 
* *Nonea pulla* (L.) DC. (Нонея тёмная, Нонея тёмно-бурая) // Гербарый МДУ
* Нонея тёмно-бурая // Мосприрода
* Нонея // Архив природы России 

Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Бурачнікавыя
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1805 годзе
Амежнік вадзяны

**Амежнік вадзяны** (*Oenanthe aquatica*) — двухгадовая ядавітая расліна, від роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Расліна вышынёй 40-150 см з ніткападобнымі каранямі і галінастым сцяблом. Сцёблы голыя, рабрыстыя ад аснавання полыя. Лісце двойчы і тройчы пёрыстанадрэзанае. Падводнае лісце рассечена на доўгія ніткападобныя долі. Кветкі дробныя, белыя, сабраны ў складаныя парасонікі. Цвіце ў чэрвені-верасні. Плады спеюць у жніўні-верасні.

## Экалогія 
Расце па балотах, берагах рэк, азёр, сажалак, на гразкіх лугах.

## Хімічны склад 
Расліна змяшчае смалападобнае рэчыва энантатаксін (блізкі па дзеянні да цыкутаксіну ). У насенні ўтрымліваецца да 1,5-2,5 % эфірнага алею, у складзе якога маецца атрутны тэрпен феландрэн. У пладах знаходзіцца да 20 % тлустага алею і 4 % смалістых рэчываў.

## Літаратура 
* 
* Флора Сибири = Flora Sibiriae : в 14 т. / под ред. Л. И. Малышева. — Новосибирск : Наука; Сиб. издат. фирма РАН, 1996. — Т. 10 : Geraniaceae — Cornaceae / под ред. Г. А. Пешковой. — С. 162. — 254 с. — 1000 экз. — ISBN 5-02-031175-8.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Пустазелле
Катэгорыя:Ядавітыя расліны
Катэгорыя:Парасонавыя
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1798 годзе
Амежнік дудкаваты

**Амежнік дудкаваты** (*Oenanthe fistulosa*) — від кветкавых раслін роду  сямейства .

## Апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна вышынёй ад 30 да 60, рэдка да 90 сантыметраў. Мае клубні ад верацёнападобнай да яйкападобнай формы. Сцёблы паласатыя, полыя, танкасценныя і часта сціскаюцца на вузле. Прыкаранёвае лісце прыкладна 22 х 5 см, ад простага да падвойна пёрыстага. Сцябловае лісце пёрыстарассечанае з лінейна-ланцэтнымі вузкімі непадзеленымі долямі. Кветкі з пяццю пялёсткамі. Суквецце — парасонік. Плод даўжынёй ад 3 да 4 міліметраў, цыліндрычны або канічны віслаплоднік. 2n = 22.

## Распаўсюджанне 
Цэнтральная і Заходняя Еўропа, Заходняя Азія, захад Паўночнай Афрыкі.

## Галерэя 

OenantheFistulosaInflorescence.jpg|Суквецце
OenantheFistulosaFruits.jpg|Плады
Oenanthe fistulosa — Flora Batava — Volume v7.jpg| 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Парасонавыя
Камыш-Зара

**Камыш-Зара** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Більмацкім раёне Запарожскай вобласці Украіны. Вузлавая чыгуначная станцыя з напрамкамі на Запарожжа, Валнаваху і Новаалэксііўку.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Запарожскай вобласці
Сініла

**Сініла** — сінонім Асліннік двухгадовы.

## Прозвішча 
* Анатоль Мікалаевіч Сініла — беларускі біёлаг, археолаг
* Галіна Веніямінаўна Сініла — беларуская літаратуразнаўца
Станіслаў Іванавіч Крэпскі

**Станіслаў Іванавіч Крэпскі** (нар. , в. Раўчак, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі пісьменнік, краязнаўца, філолаг. Падпалкоўнік унутраных войск запасу. З’яўляецца намеснікам кіраўніка асацыяцыі праваахоўных органаў «Шчыт Чарнобыля».
 
## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Раўчак каля в. Пухавічы. Скончыў Раўчацкую пачатковую школу і сярэднюю школу ў Пухавічах (1966).

У 1971 годзе скончыў філалагічны факультэт БДУ.

Служыў ва Узброеных Сілах СССР у вайсковым злучэнні, якое дыслацыравалася ў Мар’інай Горцы. Пазней ва ўнутраных войсках Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь. Выйшаў у запас у званні падпалкоўніка ўнутраных войскаў. У час службы ўдзельнічаў у ліквідацыі наступстваў аварыі на Чарнобыльскай АЭС.
 
Працаваў выкладчыкам у Мінскім дзяржаўным каледжы электронікі. З 2017 года працуе выкладчыкам у Мінскім дзяржаўным каледжы тэхнікі і тэхналогій будаўніцтва.

## Творчасць 
Аўтар шматлікіх метадычных распрацовак заняткаў па дапрызыўнай падрыхтоўцы юнакоў.

Літаратурнай творчасцю пачаў займацца з 2002 года, першай ілюстраванай кніжкай стала «Дзедавы калыханкі». Вядомы творамі «Кросны жыцця», «Зазірнуць за гарызонт» і «Маня-Марыя». Зборнік прозы «Зазірнуць за небасхіл» (2020).

## Узнагароды 
* Грамата Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь
* Юбілейны медаль «90 год міліцыі Беларусі»
* Юбілейны медаль «60 гадоў Узброеных Сіл СССР»
* Юбілейны медаль «25 гадоў аварыі на ЧАЭС»
* Медаль «За выслугу гадоў»
* Нагрудны знак «За выдатную службу ў МУС»
* Медаль Народнага гонару Украіны «Герай Чарнобыля»
* Медаль Саюза «Чарнобыль Расіі»
* Знак «Ліквідатар наступстваў аварыі на ЧАЭС»
* Медаль «Ветэран працы» 

## Літаратура 
* Кросны жыцця / С. І. Крэпскі. — Мінск, 2016. (Інфармацыя пра аўтара: с. 3.)
* БД Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі «Рэгістрацыя карыстальнікаў. IMPORT».

## Спасылкі 
* У Пухавіцкую сярэднюю школу завітаў пісьменнік Станіслаў Іванавіч Крэпскі  // Пухавiцкiя навiны, 28 чэрвеня 2018
* Таямніцы роднага краю  // Звязда, 1 жніўня 2018
* Электронны каталог бібліятэкі БДТУ  // Бібліятэка БДТУ

Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Ліквідатары Чарнобыльскай аварыі
Катэгорыя:Ваенныя Беларусі
Амежнік

**Амежнік** (*Oenánthe*) — род травяністых раслін сямейства . Уключае ў сябе некалькі відаў, якія змяшчаюць моцныя нейратаксіны, а таксама віды, якія выкарыстоўваюцца ў якасці рэзкіх затавак.

## Батанічнае апісанне 
Водныя і балотныя расліны. Сцёблы часта пагружаныя ў ваду, часта са ўздутымі міжвузеллямі. Карані са ўздуццямі або з клубянькамі. Лісце аднойчы — тройчы пальчата-рассечанае, часам недаразвітае, падводнае лісце — больш рассечанае.

Складаныя парасонікі з белымі кветкамі, канчатковыя або пазухавыя. Абгортка можа прысутнічаць. Чашачка з вострых чашалісцікаў, пры плоданашэнні звычайна не ападае.

Плод цыліндрычны, зваротнаканічна-яйкападобны або шарападобны, звужаецца да канцоў або расплюшчаны.

## Выкарыстанне 
 у кухнях народаў Азіі выкарыстоўваецца ў якасці гародніны і прыправы да самых розных страў. Можа выкарыстоўвацца ў свежым і прыгатаваным выглядзе, часам кансервуецца. У старажытным Кітаі расліна лічылася далікатэснай. У Японіі вядома ў культуры з сярэдзіны VIII стагоддзя. З 1975 года вырошчваецца ў штаце Антарыё. Выведзена некалькі сартоў, якія адрозніваюцца формай афарбоўкай лісця і хвосцікаў. Багаты вітамінам A, кальцыем і жалезам, таксама змяшчае прыкметнае колькасць рыбафлавіну.

Таксама выкарыстоўваецца як фунгіцыдны і бактэрыцыдна сродак.

## Таксічнасць 
 і некаторыя іншыя віды роду ўтрымліваюць моцныя нейратаксіны. Даследаванні паказалі, што гліколь энантатаксін аказваецца больш таксічным для мышэй, чым цыкутатаксин — асноўнае атрутнае рэчыва, якое змяшчаецца ў . ЛД для мышэй — менш за 1 мг/кг. Таксама ў расліне ўтрымліваюцца параўнальна слаба атрутныя спірт энантэтол і кетон энантэтон, у той час як у цыкуце кетонавага яду не выяўлена.

Першы сімптом атручвання — ваніты, затым могуць рушыць услед галюцынацыі, канвульсіі, пачашчэнне дыхання, трызм, цягліцавыя спазмы, пры цяжкіх атручваннях — рабдаміёліз, праз некалькі гадзін магчымы лятальны зыход.

## Арэал 
Большасць відаў вядома з розных рэгіёнаў Старога Свету (Еўразія, Паўночная Афрыка),  расце на паўночным захадзе Паўночнай Амерыкі,  — у Мексіцы.

## Віды 
Па інфармацыі базы дадзеных *The Plant List*, род уключае 28 відаў:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
*  Ботанический словарь, Спб, 1878
* 

Катэгорыя:Флора Афрыкі
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Парасонавыя
Кам’янка (Запарожская вобласць)

**Кам’янка** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Палогыўскім раёне Запарожскай вобласці Украіны.

## Назва 
Ранейшыя назвы: Кам’янка — з 1782 г., Царэкасцянтыніўка — з 1845 г., Пэршамайскэ — з 1926 г., Царэкасцянтыніўка — з 1930 г., Куйбышэвэ — з 1935 г. па 2016 г., Більмак — з 2016 г. па 2021 г.

У 2016 г. пасёлак быў перайменаваны ў Більмак (у гонар пагорка Бэльмак-Магіла — помніка прыроды, геалогіі і археалогіі, самай высокай кропкі Прыазоўскага ўзвшша — 324 метра) у адпаведнасці з Законам Украіны аб дэкамунізацыі, але жыхары пасёлка патрабавалі ад мясцовых дэпутатаў адмяніць сваё рашэнне, а Вярхоўную Раду Украіны зацвердзіць новую назву (гістарычную) — Кам’янка.

15 снежня 2016 г., падчас пасяджэння 10-й сесіі Запарожскага абласнога савета 7-га склікання дэпутаты падтрымалі прапанову аб перайменаванні пасёлка гарадскога тыпу Більмак і Більмацкага раёна. Адпаведны зварот абласнога савета быў накіраваны ў Вярхоўную Раду Украіны аб перайменаванні пасёлка Більмак на Кам’янку, а Більмацкага раёна — на Кам’янскі раён Запарожскай вобласці. Перайменаванне Більмака ў Кам’янку адбылося ў 2021 годзе (на гэты час Більмацкі раён ужо быў скасаваны ў 2020 годзе).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Запарожскай вобласці
Балабынэ

**Балабынэ** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Запарожскім раёне Запарожскай вобласці Украіны за 5 км ад Запарожжа на левым беразе Дняпра ў вярхоўях Кахоўскага вадасховішча. Каля пасёлка праходзіць аўтадарога Кіеў (Барыспіль) — Дніпро — Запарожжа — Марыупаль, прыпыначны пункт чыгункі на лініі Запарожжа — Новаалэксііўка.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Запарожскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1777 годзе
Андрыіўка (Бэрдзянскі раён)

**Андрыіўка** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Бэрдзянскім раёне Запарожскай вобласці Украіны.

Паселішча заснавана ў пачатку ХІХ ст. перасяленцамі з Канатопскага павета Чарнігаўскай губерні на землях ранейшага татарскага паселішча «Канжэгалы».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Запарожскай вобласці
ФК Бары Таўн Юнайтэд

**«Бары Таўн Юнайтэд»** () — валійскі футбольны клуб з горада Бары, адзін з самых тытулаваных клубаў Уэльса. Заснаваны ў 1912 годзе як «Бары АФК».

## Дасягненні 
* **Чэмпіянат Уэльса:**
** **Чэмпіён (7):** 1995/96, 1996/97, 1997/98, 1998/99, 2000/01, 2001/02, 2002/03

* **Першы дывізіён Валійскай футбольнай лігі:**
** **Чэмпіён (9):** 1926/27, 1982/83, 1983/84, 1984/85, 1985/86, 1986/87, 1988/89, 1993/94, 2016/17

* **Другі дывізіён Валійскай футбольнай лігі:**
** **Чэмпіён (3):** 1951/52, 1957/58, 2014/15

* **Трэці дывізіён Валійскай футбольнай лігі:**
** **Чэмпіён (1):** 2013/14

* **Паўднёвая футбольная ліга:**
** **Чэмпіён (1):** 1920/21

* **Кубак Уэльса:**
** **Пераможца (6):** 1954/55, 1993/94, 1996/97, 2000/01, 2001/02, 2002/03

* **Кубак Валійскай лігі:**
** **Пераможца (4):** 1996/97, 1997/98, 1998/99, 1999/2000

* **Прэм’ер-кубак ФАУ:**
** **Пераможца (1):** 1998/99

* **Кубак Валійскай футбольнай лігі:**
** **Пераможца (6):** 1934/35, 1946/47, 1978/79, 1982/83, 1986/87, 1993/94

## Статыстыка выступленняў 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  

Бары Таўн Юнайтэд
Катэгорыя:Бары (Уэльс)
Залізнычнэ (Запарожская вобласць)

**Залізнычнэ** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Гуляйпольскім раёне Запарожскай вобласці Украіны за 90 км ад Запарожжа і 4 км ад райцэнтра. У пасёлку знаходзіцца чыгуначная станцыя «Гуляйполэ» на лініі Чаплынэ — Бэрдзянск.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Запарожскай вобласці
Эспарцэт пасяўны

**Эспарцет пасяўны**, **Эспарцэт вікалісты** (*Onobrychis viciifolia*)&nbsp;— від кветкавых раслін роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна, 30—80 (120)&nbsp;см даўжынёй. Прылісткі трохкутна-яйкападобныя, 7—9&nbsp;мм. Лісце 10—18&nbsp;см, 13—19-лісточкавыя; лісточкі ад даўгавата-ланцэтных да ланцэтных, 2—3 × 0,4—1&nbsp;см. Кветкі 8—14&nbsp;мм даўжынёй. Чашачка званочкападобная, 68&nbsp;мм, раснічастая; зубчыкі шылападобна-ланцэтныя. Вяночак ружова-фіялетавы, 8—10&nbsp;мм. Бабы 7—9&nbsp;мм даўжынёй, паўяйкападобна-круглявыя, узброеныя як па дыску, так і па яе грэбені кароткімі зубцамі.

Ва Украіне расце на палях, часам дзічэе — на ўсёй тэрыторыі. Кармавая, лекавая расліна.

## Галерэя 

Sainfoin2.jpg|
Illustration Onobrychis viciifolia0.jpg|

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Эспарцэт
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1771 годзе
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Кармавыя расліны
Грамадзянская вайна ў Іраку

**Грамадзянская вайна ў Іраку** працягвалася з моманту вываду амерыканскіх войскаў у снежні 2011 года, калі іракскія паўстанцкія групоўкі разгарнулі ўзброеную барацьбу супраць цэнтральнага іракскага ўрада і замежных прыватных ваенных кампаній. Адначасна разгарэўся канфлікт паміж рознымі рэлігійнымі групамі. Пасля вываду амерыканскіх войскаў узровень гвалту вырас, групы баевікоў актывізавалі свае дзеянні супраць шыіцкай большасці насельніцтва з мэтай падрыву даверу ў шыітаў да ўрада і яго намаганням, накіраваным на абарону грамадзян уласнымі сіламі, без непасрэднага амерыканскага ўдзелу. Узброеныя групоўкі ў Іраку арганізавалі «Свабодную армію Ірака» і падтрымлівалі сірыйскую апазіцыю ў барацьбе супраць урада Башара Асада.

У 2014—2015 гадах значную частку краіны захапілі баевікі Ісламскай дзяржавы, у тым ліку буйны горад Масул. Падчас гэтага ісламарадыкалы часова аб’ядналіся з баасісцкай АЛНО і некаторымі суніцкімі атрадамі, але затым яны пачалі канфліктаваць. Гэта прымусіла летам 2014 года кааліцыю на чале з ЗША вярнуцца ў краіну. Аднак у большасці ўдзел замежных сіл абмяжоўваўся каардынацыяй дзеянняў, авіяпадтрымкай і правядзеннем спецаперацый. Дзякуючы аб’яднанню розных іракскіх і замежныя сіл, атрымалася перайсці ў контрнаступленне, а ўжо летам 2017 года адбылося вызваленне Масула, пасля чаго ІД у Іраку пачала слабець.

У Іраку ІД, нягледзячы на паразу і страту кантролю над 99 % тэрыторый (2018), усё яшчэ існавала — яна працягвала браць на сябе адказнасць за тэракты як у Іраку, так і іншых краінах.

## Гл. таксама 
* Міжканфесійны канфлікт у Іраку (2006—2009) (таксама называецца першай грамадзянскай вайной)
* Іракская вайна
* Барацьба з тэрарызмам у Іраку пасля 2017 года
* Спіс узброеных груповак грамадзянскай вайны ў Іраку (2011—2017)

## Спасылкі 
* Ирак погружается в гражданскую войну // Независимая газета

Катэгорыя:Ісламская дзяржава
Катэгорыя:Войны ЗША
Катэгорыя:Войны Ірака
Ірак
Катэгорыя:Канфлікты 2017 года
Катэгорыя:Канфлікты 2016 года
Катэгорыя:Канфлікты 2015 года
Катэгорыя:Канфлікты 2014 года
Катэгорыя:Канфлікты 2013 года
Катэгорыя:Канфлікты 2012 года
Катэгорыя:Канфлікты 2011 года