Часовы орган кааліцыі

**Часовы орган кааліцыі** / **Часовая кааліцыйная адміністрацыя** (**ЧОК** / **ЧКА**; , , ) — акупацыйная адміністрацыя сіл міжнароднай кааліцыі ў Іраку, створаная пасля ўварванне ЗША і іх саюзнікаў з надзяленнем выканаўчай, заканадаўчай і судовай уладаў.

## Гісторыя 
20 сакавіка 2003 кааліцыя ў складзе ЗША, Вялікабрытаніі, Аўстраліі і Польшчы ўрываецца ў Ірак, дзе за лічаныя тыдні разбівае сілы прэзідэнта Садама Хусейна. 1 мая Джордж Буш малодшы, тагачасны прэзідэнт ЗША, абвясціў пра канчатковы разгром урадавай арміі. 

На тэрыторыі акупаванай краіны сфармавана Упраўленне па аднаўленні і гуманітарнай дапамогі Іраку, што пазней, на падставе рэзалюцыі 1483 Савета Бяспекі ААН і гуманітранага права, ператворана ў ЧОК. Орган стаў адказны за перабудову дзяржавы, аднаўленне эканомікі, стварэнне новых інстытутаў, прадастаўленне ўсялякіх паслуг насельніцтву і падрыхтоўку да перадачы ўлады іракцам. Першапачаткова адміністрацыю ўзначаліў адстаўны генерал Джэй Гарнер, але хутка ён быў зменены Полам Брэмерам. Палітыка ЧОК мела на ўвазе дэмакратызацыю, актыўную работу з мясцовым насельніцтвам, змаганне з культам асобы Садама Хусейна і ідэалагічнымі ўяўленнямі, сфармаванымі ў гады яго прэзідэнтсва, улік інтарэсаў этнарэлігійных суполак.

13 ліпеня быў створаны кансультатыўны орган пры кааліцыйнай адміністрацыі — Часовы кіраўнічы савет Ірака (ЧКСІ), які складаўся з 25 членаў, правадыроў плямёнаў і палітыкаў. У этнічным і канфесійным плане савет уключаў у сябе 13 шыітаў, 5 сунітаў, 5 курдаў (таксама сунітаў), аднаго туркемана і аднаго асірыйца. Орган уяўляў сабой шырокі спектр палітычных і рэлігійных рухаў Ірака; тым не менш з часам выявілася безгрунтоўнасць дадзенай структуры і прынятых ёю рашэнняў. Першапачаткова меркавалася, што ЧКСІ стане кансультатыўным органам пры ЧОК, аднак вельмі хутка кіраўнік савета стаў вызначаць парадак дня і актыўна ўключаўся ў працэс прыняцця палітычных рашэнняў. Пры гэтым Пол Брэмер валодаў правам вета ў дачыненні да рашэнняў, вынесеных ЧКСІ.

1 чэрвеня 2004 года ў Багдадзе было абвешчана аб старэнні Часовага ўрада Ірака (ЧУІ), які замяніў ЧКСІ. Пазней, 28 чэрвеня, свае паўнамоцтвы ЧУІ перадала часовая кааліцыйная адміністрацыя. Калі яна была ліквідавана, у ЧУІ з’явілася магчымасць адмовіцца ад прысутнасці замежных сіл у краіне, аднак падобнай заявы не прагучала. Нягледзячы на існаванне сфармаванага ўрада, на справе сітуацыю спрабавалі кантраляваць амерыканскія ваенныя структуры і сотні саветнікаў, ад якіх залежалі прыняцце і ход ажыццяўлення палітычных рашэнняў. Пры іх падтрымцы ЧУІ 30 студзеня 2005 года правёў правінцыйныя выбары. Адначасова праводзяцца выбары ў Нацыянальную асамблею (парламент), на якіх перамагае шыіцкі блок «Аб’яднаны іракскі альянс», падтрыманы шыіцкім духоўным лідарам Алі Сістані, атрымаўшы 140 месцаў з 275. Другое месца было ў блока аб’яднаных курдскіх партый на чале з Масудам Барзані і Джалалам Талабані з 75 месцамі. Трэцяй найбуйнейшай палітычнай сілай, якая стаяла на свецкіх пазіцыях, стаў «Іракскі спіс» Аяда Алаўі з 40 месцамі.

## Склад і структура 
ЧОК быў падзелены на чатыры геаграфічных рэгіёны: поўнач, цэнтр, паўднёвы цэнтр, поўдзень. Штаб-кватэра поўначы знаходзілася ў горадзе Эрбіль, цэнтра — у былым рэспубліканскім палацы Садама ў Багдадзе, паўднёвага цэнтра — у горадзе Эль-Хіла недалёка ад руін Вавілона, а поўдня — у Басры. Кожны рэгіён дзейнічаў паўаўтаномна, ажыццяўляючы агульныя мэты і задачы па рэканструкцыі і абнаўленні краіны. Усе службовыя пасады ЧОК занялі прадстаўнікі краін кааліцыі, у асноўным вайскоўцы альбо дыпламаты. Кіраўніком органа з’яўляўся адміністратар, чый пост большую частку часу займаў Пол Брэмер. Яго намеснікам быў Рычард Джонс. Аддзяленнем па кіраванні праграм узначальваў Дэвід Нэш разам са сваімі намеснікамі Рональдам Джонсанам і Лоўрэнсам Крэндалам. На пасадзе генеральнага інспектара знаходзіўся Сцюарт Боуэн, яго намеснік — Лары По.

## Дзейнасць і рэформы 
16 мая ўступіў у сілу загад №1 «Дебаасіфікацыя іракскага грамадства», што значыць увядзенне комплексу мерапрыемстваў, накіраваных на адхіленне ад пасад членаў іракскай Баас, якая аб’яўлялася цяпер па-за законам. У дапамогу быў створаны Камітэта па дэбаасітызацыі, якім кіраваў Нуры аль-Малікі. У задачы камітэта ўваходзіла чыстка органаў улады і арміі ад былых членаў партыі Баас. Прадстаўнікі суніцкай абшчыны Іраку разглядалі гэтыя чысткі як частку змовы шыітаў, накіраванай на захоп улады ў Іраку. Аднак чысткі закранулі як шыітаў, так і сунітаў.

23 мая Пол Брэмер падпісаў загад №2 «Роспуск арганізацый», згодна з якім аб’яўляліся па-за законам і былі распушчаны міністэрствы абароны і інфармацыі, паліцыя, Служба разведкі, Нацыянальнае бюро бяспекі, Упраўленне нацыянальнай бяспекі, апалчэнне федаінаў, Нацыянальны Алімпійскі камітэт і практычна ўсе грамадскія арганізацыі, у тым ліку дзіцячыя і моладзевыя. Варта дадаць, што яшчэ ў красавіку 2003 года акупанты прыцягнулі паліцыянтаў да забеспячэння правапарадку на вуліцах Багдада і Басры. Пасля загада №2 замежныя вайскоўцы ажыццяўлялі падрыхтоўку новых сілавых структур. 25 чэрвеня пад кіраўніцтвам амерыканскай кампаніі «Vinnell Corporation» пачалося фарміраванне першых дзевяці пяхотных батальёнаў, а 22 лютага 2004 года ў адпаведнасці з загадам ЧОК №61 створаны Міністэрства абароны Ірака і Новая іракская армія.

У той жа час адбываліся эканамічныя рэформы. Пол Брэмер лічыў, што эканоміку дзяржавы, пацярпелай ад пачатку замежнага ўварвання і падзей 90-х, можа стымуляваць свабодны рынак. Ён называў усе існыя прадпрыемствы стратнымі, паколькі яны былі завязаны на партыйнае адміністраванне, і бачыў выхад у прыватызацыі дзяржуласнасці. Аднак спачатку быў прыняты загад №17, які прадугледжваў юрыдычны імунітэт для замежных падрадчыкаў. Затым дэкрэты №37 і №49, якія вызвалялі замежных інвестараў і падрадчыкаў ад любых падатковых абавязацельстваў. Самым галоўным стаў дэкрэт №39 «Аб замежных фундатарах», дзе былі прадстаўлены распрацаваныя раней стымулы для прыцягнення інвестараў у іракскую эканоміку. Сама прыватызацыя пачылася толькі 9 кастрычніка.

## Гл. таксама 
* Іракская вайна
* Акупацыя Ірака (2003—2011)

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная вэб-старонка ЧОК
* CPA Changes to Iraqi Law imposed after 2003 invasion


Катэгорыя:Міжнародныя кааліцыйныя сілы ў Іраку
Катэгорыя:З’явіліся ў 2003 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 2004 годзе
Катэгорыя:Знешняя палітыка ЗША
Катэгорыя:Гісторыя Ірака
Катэгорыя:Палітыка Ірака
Катэгорыя:Акупацыя Ірака