open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Еўрарэгіён Белавежская пушча

**Еўрарэгіён «Белавежская пушча»** — еўрарэгіён на мяжы Польшчы і Беларусі, які быў створаны ў 2002 годзе ў мэтах садзейнічання трансгранічнаму супрацоўніцтву ў гэтым рэгіёне. Мэтай супрацоўніцтва ў рамках еўрарэгіёна ў Белавежскай пушчы з'яўляецца правядзенне сумесных мерапрыемстваў, у прыватнасці:
* ахова навакольнага асяроддзя і рацыянальнае выкарыстанне прыродных рэсурсаў
* збліжэнне народаў абедзвюх краін
* захаванне ўнікальнага ў Еўрапейскім маштабе прыроднага комплексу Белавежская пушча, які ў значнай ступені ўплывае на клімат кантынента
* павышэнне ўзроўню жыцця жыхароў еўрарэгіёна праз прыцягненне інвестыцый і рэалізацыі трансгранічных эканамічных праграм
* супрацоўніцтва і абмен у сацыяльных групах, навуковых, прафесійных, культурных, спартыўных і моладзевых колах
* стварэнне моста паміж краінамі ў мэтах садзейнічання эканамічнаму супрацоўніцтву
* развіццё ў прыгранічных раёнах, у тым ліку пашырэнне трансгранічнай інфраструктуры
* супрацоўніцтва ў галіне папярэджання і ліквідацыі наступстваў стыхійных бедстваў і надзвычайных сітуацый
* стварэнне сучаснай, маналітнай сістэмы ўтылізацыі бытавых і прамысловых адходаў

## Спасылкі 
* Еўрарэгіён Белавежская Пушча | Wrota Podlasia

Белавежская пушча
Лішкаўская сядзіба

**Лішкаўская сядзіба** — сядзібна-паркавы ансамбль дэ Вірыёнаў у в. Лішкі Бераставіцкага раёна, помнік сядзібна-паркавай архітэктуры класіцызму. Пабудаваны ў 1893 годзе (паводле іншых звестак, у 1875 ці ў 1883).

## Гісторыя 
Маёнтак Лішкі быў куплены вядомым медыкам французскага паходжання Карлам Вірыёнам (1749—1815) у Т. Нарбута ці, паводле іншых звестак, у Т. Юндзіла (магчыма, ).

Нашчадкі Карла перарабілі прозвішча на французскі манер — «дэ Вірыён». Пасля Карла ў 1817 годзе маёнтак атрымаў у спадчыну яго сын Ян Тадэвуш Вірыён (1795—1873). Наступным спадчыннікам стаў старэйшы сын Яна Станіслаў дэ Вірыён (1832—1909). Станіслаў меў прыродазнаўчую адукацыю і сабраў у Лішках вялікую калекцыю мясцовых і замежных насякомых, якая была страчана ў час Першай сусветнай вайны, падчас навуковай працы Станіслаў ліставаўся з нямецкімі вучонымі — Адаму дэ Вірыёну (1870—1945). Адам меў інжынерную адукацыю, працаваў на розных будаўнічых аб'ектах, але стала жыў у Лішках да 1915 года, пасля чаго пераехаў у маёнтак Глінка ў Пінскім павеце, атрыманым у спадчыну ад маці. З 1919 года пераехаў у Варшаву. У 1923 годзе Адам адпісаў Лішкі свайму наймалодшаму сыну Юрыю дэ Вірыёну (1901—1941), ад якога яны перайшлі да яго старэйшага сына  (1924-2013) — апошняга ўласніка сядзібы.

## Архітэктура 
Асабняк складаецца з дзвюх частак: старога аднапавярховага будынка з ганкам у стылі шляхецкіх сядзіб і дабудаванага да яго ў 1848 годзе двухпавярховага будынка з чатырохпавярховай вежай у стылі італьянскай вілы.

Акрамя сядзібнага дома захаваліся гаспадарчыя пабудовы канца XIX стагодддзя.

Liški, de Virion. Лішкі, дэ Вірыён (1919-39) (2).jpg
Liški, de Virion. Лішкі, дэ Вірыён (1919-39) (3).jpg
Liški, de Virion. Лішкі, дэ Вірыён (1919-39) (4).jpg
Liški, de Virion. Лішкі, дэ Вірыён (1919-39) (5).jpg
Liški, de Virion. Лішкі, дэ Вірыён (1919-39) (6).jpg
Liški, de Virion. Лішкі, дэ Вірыён (1919-39).jpg

## Парк 
Пры сядзібе меўся невялікі парк плошчай усяго 1 га, заложаны ў 1883 годзе, маляўнічасці якому дадавалі два рыбныя ставы.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Палацава-паркавыя і сядзібна-паркавыя ансамблі Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Бераставіцкага раёна
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Катэгорыя:Лішкі
Еўрарэгіён Дняпро

[thumb | Рака [Дняпро на мяжы Гомельскай вобласці Беларусі і Чарнігаўскай вобласці Украіны, якія мяжуюць з Бранскай вобласцю Расіі.]]
**Еўрарэгіён «Дняпро»** — прыгранічная супольнасць, створаная ў 2003 годзе на тэрыторыі абласцей трох дзяржаў: Бранскай вобласці Расійскай Федэрацыі, Гомельскай вобласці Беларусі і Чарнігаўскай вобласці Украіны. «Дняпро» стаў першым еўрарэгіёнам на постсавецкай прасторы, створаным без удзелу краін-членаў і кандыдатаў на ўступленне ў Еўрапейскі Саюз.

## Асноўныя звесткі 
У Статуце еўрарэгіёну «Дняпро» галоўнай яго мэтай называецца садзейнічанне сацыяльна-эканамічнаму развіццю, навуковаму і культурнаму супрацоўніцтву прыгранічных тэрыторый.

Структура еўрарэгіёну ўключае ў сябе:
* Савет Прыгранічнай супольнасці;
* Прэзідыум Супольнасці;
* Сакратарыят Супольнасці;
* каардынацыйныя бюро Сакратарыята ў Бранску, Гомелі і Чарнігаве;
* рэвізійную камісію;
* рабочыя групы.

Асноўнымі кірункамі дзейнасці еўрарэгіёну можна назваць:
* эканоміку і занятасць,
* транспарт і сувязь,
* культуру і адукацыю,
* турызм,
* ахову здароўя,
* сацыяльную сферу,
* інфраструктуру і абарону навакольнага асяроддзя.

У галіне экалогіі прыярытэтнымі з'яўляюцца пытанні, звязаныя з наступствамі Чарнобыльскай аварыі, а таксама праблемы басейнаў рэк Дзясны і Дняпра.

## Выданні 
* Археологические исследования в еврорегионе «Днепр» в 2011 году: междунар. научный ежегодник / Черниговский нац. педагогический ун-т им. Т. Г. Шевченко. — Чернигов: Десна. Полиграф, 2012. — 168 с. ISBN 978-966-264-619-1.
* Археологические исследования в еврорегионе «Днепр» в 2012 году: междунар. сб. науч. ст. / междунар. редкол.: О. М. Демиденко (отв. ред.), Н. Н. Кривальцевич (зам. отв. ред.), О. М. Макушников (науч. ред.), Ю. В. Панков (отв. секр.) [и др.]; Гом. обл. исполн. ком., Ин-т истории НАН Б, Гом. гос. ун-т им. Ф. Скорины [и др.]. — Гомель: ГГУ им. Ф. Скорины, 2013. — 201 с. ISBN 978-985-439-791-7.
* Археологические исследования в еврорегионе «Днепр» в 2013 году: научный ежегодник / Брянский гос. ун-т им. академика И. Г. Петровского. — Брянск, 2014. — 292 с.

## Спасылкі 
* Еўрарэгіён «Дняпро» аб'яднае вобласці трох краін СНД
* У Чарнігаве адбылася Міжнародная канферэнцыя «Еўрарэгіён „Дняпро“» 
* Дэпартамент эканамічнага развіцця Бранскай вобласці
* Эканамічны партал Чарнігаўскай вобласці

Катэгорыя:Гомельская вобласць
Катэгорыя:Бранская вобласць
Катэгорыя:Чарнігаўская вобласць
Дняпро
Паўднёвы камень

**Паўднёвы камень**, або **камень цяжарнай жанчыны** — гэта мегалітычны каменны блок, размешчаны ў Баальбеку, Ліван. Вядомы са старажытнасці, з’яўляецца адным з самых вялікіх апрацаваных чалавекам камянёў у свеце. Вага каменя складае звыш 1000 т. Камень не з’яўляецца паралепіпедам, яго памеры дасягаюць прыкладна 20 м у даўжыню, больш за 4 м у шырыню і каля 4 м у вышыню.

## Паходжанне назвы 
Першапачаткова камень называлі «Гаяр эль-Кіблі», што ў перакладзе на беларускую мову азначае «камень поўдня», у далейшым арабы пераназвалі яго ў «Гаяр эль-Габла» — камень, адарваны ад матчынага масіва. На шматлікіх мовах свету другая назва гучыць як «камень цяжарнай жанчыны».

Наконт паходжання назвы «камень цяжарнай жанчыны» існуе некалькі версій. Паводле адной з версій, камень так названы з-за цяжарнай жанчыны, якая пераконвала жыхароў Баальбека, што ведае сакрэт таго, як старажытныя людзі перамяшчалі гэты камень, і што распавядзе ім, калі яны будуць карміць яе, пакуль яна не народзіць дзіця. Паводле іншай версіі, назву дала легенда пра цяжарнага джына, якому было даручана вырабіць і перамясціць гэты каменны блок. Існуе таксама павер’е, што калі жанчына дакранецца да яго, то яе пладавітасць павялічыцца.

## Памеры і вага 
Паўднёвы камень знаходзіцца ў Баальбеку ў Ліване прыкладна за 900 м ад храма Сонца (храма Юпітэра). Яго нахіл да гарызонту складае вугал каля 30°.

Каменны блок, які складаецца з вапняку, не з’яўляецца паралепіпедам, даўжыня блока 20,31—20,76 м, шырыня — 4 м унізе і 4,14—5,29 м уверсе, вышыня — 4,21-4,32 м. Пры шчыльнасці 2,6-2,8 г/см³ вага складае трохі больш за 1000 т. Паўднёвы камень паводле габарытаў і масы пераўзыходзіць трылітоны, размешчаныя ў падмурку храма Сонца, вага кожнага з якіх ацэньваецца ў 800 т.

## Прызначэнне 
Паводле меркавання некаторых навукоўцаў, Паўднёвы камень прызначаўся для храма Сонца. Ён разам з трылітонамі павінен быў размяшчацца ў падмурку храма. Паводле меркавання іншых даследчыкаў, такі каменны блок мог паслужыць асновай для стварэння абеліска. Прызначэнне гэтага каменя, як і спосаб яго вырабу і перамяшчэння, з’яўляюцца прадметамі спрэчак на працягу шматлікіх гадоў. Паводле падлікаў, каб ссунуць Паўднёвы камень, спатрэбіцца адначасова прыкласці сілу 40 тысяч чалавек. У месцы, у якім ён размяшчаецца, размясціць такую колькасць людзей праблематычна, як і кіраваць усімі імі. Пра тое, як старажытныя выдзеўблі і апрацавалі такі кавалак пароды, таксама высунута некалькі версій, але ўсе яны застаюцца спрэчнымі.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Археалагічныя артэфакты
Катэгорыя:Мегаліты Азіі
Катэгорыя:Баальбек
Еўрарэгіён Азёрны край

**Еўрарэгіён "Азёрны край"** — гэта еўрарэгіён, у які ўваходзяць памежныя тэрыторыі трох краін — Беларусь, Латвія і Літва. У склад еўрарэгіёна ўваходзяць Браслаўскі, Верхнядзвінскі, Міёрскі, Пастаўскі і Глыбоцкі раёны Беларусі, Даўпаўпілскі, Краслаўскі, Прэйльскі і Рэзекненскі раёны (у тым ліку гарады Даўгаўпілс і Рэзекне) Латвіі, Зарасайскі, Ігналінскі, Уценскі і Швянчонскі раёны (у тым ліку горад Вісагінас) Літвы.

## Гісторыя еўрарэгіёна
Утвораны 29 студзеня 1999 г., калі ў горадзе Ігналіна (Літва) Радзе па трансмежным супрацоўніцтве, якая існавала з 1998 г., быў нададзены статус еўрарэгіёна. Еўрарэгіён з’яўляецца членам Асацыяцыі Еўрапейскіх памежных тэрыторый.

## Кірункі дзейнасці і праекты
Накірункамі дзейнасці еўрарэгіёна "Азерны край" з’яўляюцца: 
*прасторавае планаванне; 
*адукацыя; 
*грамадскія арганізацыі, спорт; 
*сацыяльная сфера; 
*культура;
*турызм і ахова навакольнага асяроддзя; 
*развіццё эканомікі; 
*садзейнічанне прадпрымальніцтву; 
*развіццё інфраструктуры;
*рашэнне праблем перасячэння межаў.
Першы мільённы праект еўрарэгіёна "Азерны край" – "Развіццё сеткі веламаршрутаў ў Балтыйскім азёрным краі" – быў зацверджаны праграмамі INTERREG III A и TASIS.

## Праграма трансмежнага супрацоўніцтва Латвія – Літва – Беларусь
Часткова еўрарэгіён “Азерны край” разам з іншымі рэгіёнамі трох краін удзельнічае ў Праграме трансмежнага супрацоўніцтва Латвія – Літва – Беларусь, якая рэалізуецца ў межах Еўрапейскага інструменту добрасуседства і партнёрства, з’яўляецца пераемніцай Прыярытэту III A Поўдзень праграмы INTERREG III В рэгіёна Балтыйскага мора на перыяд з 2007 па 2013 гг. Агульнай стратэгічнай мэтай Праграмы з’яўляюцца паляпшэнне тэрытарыяльнай еднасці беларускага, латвійскага і літоўскага прымежнага рэгіёна, гарантаванне высокага ўзроўню аховы навакольнага асяроддзя, забеспячэнне эканамічнага і сацыяльнага дабрабыту, а таксама садзйнічанне культурнай разнастайнасці і культурнаму дыялогу. Сумесным органам кіравання праграмай з’яўляецца Міністэрства унутраных спраў Літвы.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Еўрарэгіён "Азёрны край" 
* Нечаева.В Браславе построят аэропорт и четырехзвездочную гостиницу.  
* Беларусь і Літва - Палітычнае супрацоўніцтва 
* 33-е пасяджэнне Савета Еўрарэгіёна “Азёрны край” прайшло ў Шаркаўшчыне

Азёрны край
Баальбекская тэраса

**Баальбекская тэраса ** — руіны старажытных гіганцкіх збудаванняў у г. Баальбек у даліне Бекаа, ля падножжа Антыліванскіх гор, за 85 кіламетраў на паўночны ўсход ад Бейрута. З'яўляецца часткай грандыёзнага храмавага ансамбля.

## Агульнае апісанне 
Спосаб будаўніцтва тэрасы дагэтуль застаецца для даследчыкаў нявысветленым.

Паводле памераў і аб'ёму работ Баальбекскае свяцілішча — найбуйнейшы храмавы комплекс на Блізкім Усходзе. Ён фарміраваўся на працягу двух тысячагоддзяў: храм старажытнага бажаства Фінікіі Баала (Ваала) — у антычныя часы Геліёпаліс (Горад Сонца, XVIII ст. да н.э.) — у эпоху рымскага імператара Аўгуста Баальбек храм Юпітэра — у часы Візантыйскай імперыі хрысціянскі храм — потым эпохі арабскага і турэцкага панавання.
» — апрацаваны камень, які застаўся ў шахце каля тэрасы.]]

Плошча Баальбекскай тэрасы складае 49х89 метраў. Тэраса, на якой пабудаваны храм Юпітэра складаецца з дзевяці радоў каменных блокаў-маналітаў, кожны памерам ад 11х4,6х3,3 м (300 тон) да 19,1х4,3х5,6 м. (750 тон). З паўночна-заходняга боку тэрасы ўбудаваны тры найбуйнейшыя ў свеце апрацаваныя маналіты. Іх называюць «Трылітон» або «Цудам трох камянёў». Гэтыя камяні маюць даўжыню 29 м, вышыню 4 м і таўшчыню 3,6 м. Вага кожнага з трох гігантаў складае ад 800 да 1000 тон. Прычым, камяні Трылітона так акуратна складзены і так дакладна злучаны адзін з адным, што паміж імі амаль немагчыма прасунуць нават іголку. На тэрасе ўзвышаюцца шэсць самых высокіх на Зямлі калон (22 м) — рэшткі храма Юпітэра, які дасягаў у даўжыню 90, а ў шырыню 50 метраў. Храм акружала магутная каланада з 52 калон. Храм Юпітэра пачаты ў часы імператара Антаніна Пія і завершаны пры імператары Нероне (37-68 гады н.э.). Лічыцца, што пры ўзвядзенні гэтых гіганцкіх каменных збудаванняў прыменены «азіяцкі спосаб вытворчасці», калі тысячы людзей, абляпілі, як мурашы, гіганцкія каменныя блокі, часалі і цягнулі іх за дзясяткі вёрст. Каменяломня знаходзіцца прыкладна за 1 км ад Баальбекскай тэрасы. У гэтай каменяломні знаходзіцца найбуйнейшы ў свеце апрацаваны камень — так званы «Паўднёвы камень» — велізарная каменная глыба, памерамі 23х5,3х4,55 м (1000 тон) высечаная звычайнымі зубіламі. Тэхналогія паводле якой перасоўвалі і падымалі такія камяні, вырабленыя яшчэ ў да рымскія часы, невядомая (верагодная — тэхналогія «землянога насыпу»). Па разліках для перамяшчэння «Паўднёвага каменя» спатрэбіліся б сумесныя намаганні ад 40 да 60 000 чалавек.

## Літаратура 
* Wiegand Th. Baalbek, Ergebnisse der Ausgrabungen und Untersuchungen in den Jahren 1898 bis 1905. Bd 1-3. В. 1921-25.
* Champdor A. L'Acropole de Baalbek. — P. 1959.
* Гарій Бурланський, Ростислав Фундуй. Загадки давнини. Білі плями в історії цивілізації (науково-художнє видання). Київ:Веселка. 1988. 192 с.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Ліване
Катэгорыя:Баальбек
Міжнародны дзень нягвалту

**Міжнародны Дзень Нягвалту** *(**рус.* *Международный День Ненасилия)* усталяваны Генеральнай Асамблеі ААН 27 чэрвеня 2007а (рэзалюцыя ААН № A/RES/61/271). Адзначаецца, пачынаючы з 2007 года, штогод 2 кастрычніка у дзень нараджэння Махатмы Гандзі.

Мэта гэтага Міжнароднага Дня, як сказана ў рэзалюцыі Генеральнай Асамблеі, — "жаданне зацвердзіць культуру свету, цярпімасці, разумення і ненасілля". Рэзалюцыя заклікае апавясціць усіх людзей аб гэтай даце, каб яны яе адзначалі і святкавалі.

## Гл. таксама 
* Міжнародны дзень міру
* Міжнародны дзень, прысвечаны цярпімасці

## Спасылкі 
* Рэзалюцыя A/RES/61/271
* Сайт ААН, прысвечаны Міжнароднаму дню ненасілля

Катэгорыя:Міжнародныя дні ААН
Катэгорыя:Святы 2 кастрычніка
Катэгорыя:Пацыфізм
Яльнянка

**Яльня́нка** — рака ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Дзісна (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня ракі 16 км. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,7 м/км. Плошча вадазбору 93 км².

Пачынаецца з возера Чорнае ў яго паўночна-ўсходняй частцы на тэрыторыі ландшафтнага заказніка «Ельня». Упадае ў Дзісну за 0,5 км на ўсход ад хутара Ельна, каля вёскі Казлоўцы. Прытокі — ручаі і меліярацыйныя каналы (у тым ліку, канал Ліпацінскі).

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Ліст карты N-35-20. Выданне 1984 г. Стан мясцовасці на 1982 г. 
* Ліст карты N-35-21. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1984 г. 

Катэгорыя:Рэкі Мёрскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Дзісны
Міністр замежных спраў Літоўскай Рэспублікі

**Міністр замежных спраў Літвы** () — міністэрская пасада ва ўрадзе Літвы, кіраўнік Міністэрства замежных спраў, які ўдзельнічае ў фарміраванні знешняй палітыкі Літвы, прадстаўляе інтарэсы Літвы і яе грамадзян, абараняе іх правы. Міністэрства замежных спраў Літвы створана 4 лістапада 1918 года, неўзабаве па абвяшчэнні незалежнасць дзяржавы. Цяперашні міністр замежных спраў — Лінас Антанас Лінкявічус.

## Міністры замежных спраў Літвы ў 1918—1940 гадах 
* Аўгусцінас Вальдзямарас — (11 лістапада 1918 — 19 чэрвеня 1920);
* Юозас Пурыцкіс — (19 чэрвеня 1920 — 10 снежня 1921);
* Пятрас Клімас (выканаўца абавязкаў) — (20—31 снежня 1921);
* Владас Юргуціс — (2 студзеня — 28 верасня 1922);
* Эрнястас Галванаўскас — (28 верасня 1922 — 18 чэрвеня 1924);
* Вальдзямарас Вітаўтас Чарняцкіс — (18 чэрвеня 1924 — 4 лютага 1925);
* Мячыславас Рэйніс — (4 лютага 1925 — 20 красавіка 1926);
* Ляонас Бістрас — (21 красавіка — 15 чэрвеня 1926);
* Мікалас Сляжавічус — (15 чэрвеня — 17 снежня 1926);
* Аўгусцінас Вальдзямарас — (17 снежня 1926 — 23 верасня 1929);
* Юозас Тубяліс — (23 верасня — 7 лістапада 1929);
* Довас Заўнюс — (8 лістапада 1929 — 12 чэрвеня 1934);
* Стасіс Лазарайціс — (12 чэрвеня 1934 — 5 снежня 1938);
* Юозас Урбшыс — (5 снежня 1938 — 15 чэрвеня 1940);
* Вінцас Крэве-Міцкявічус — (15 чэрвеня — 15 ліпеня 1940).

## Народныя камісары, міністры замежных спраў Літоўскай ССР 
* Павялас Ратомскіс — (1944—1949);
* Ігнас Гашка — (1949—1959);
* Казіс Прэйшкас — (1959—1961);
* Леакадзія Дзіржынскайце-Пілюшэнка — (1961—1976);
* Аляксандрас Часнавічус — (1976);
* Вітаўтас Зянкявічус — (1977—1987);
* Владзіславас Мікучаўскас — (1987—1990).

## Міністры замежных спраў Літвы з 1990 года 
* Альгірдас Саўдаргас — (24 сакавіка 1990 — 12 снежня 1992);
* Павілас Гіліс — (12 снежня 1992 — 4 снежня 1996);
* Альгірдас Саўдаргас — (4 снежня 1996 — 30 кастрычніка 2000);
* Антанас Валіёніс — (30 кастрычніка 2000 — 18 ліпеня 2006);
* Пятрас Вайціекунас — (18 ліпеня 2006 — 9 снежня 2008);
* Вігаўдас Ушацкас — (9 снежня 2008 — 11 лютага 2010);
* Аўдронюс Ажубаліс — (з 11 лютага 2010 — 13 снежня 2012);
* Лінас Лінкявічус — (з 13 снежня 2012).

Катэгорыя:Дзяржаўны лад Літвы
*
Катэгорыя:Знешняя палітыка Літвы
Літва
Пятрас Вайціекунас

**Пя́трас Вайціеку́нас** (; нар. 26 сакавіка 1953, Людзвінавас, Марыямпальскі раён) — літоўскі палітык і дыпламат; фізік па адукацыі; міністр замежных спраў Літвы з 12 ліпеня 2006 года да 9 снежня 2008 года.

## Біяграфія 
У 1976 годзе скончыў факультэт фізікі Вільнюскага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1976—1990 гадах працаваў навуковым супрацоўнікам Інстытута фізікі Акадэміі навук Літоўскай ССР. У 1983 годзе ў Інстытуце фізікі абараніў дысертацыю на сушуканне навуковай ступені кандыдата прыродазнаўчых навук (пазней, у адпаведнасці з дзеючай у Літве наменклатурай навуковых ступеняў, ступень кандыдата навук была прыраўнавана да ступені доктара).

У 1990—1992 гадах быў дэпутатам Вярхоўнага Савета Літоўскай Рэспублікі. У 1992—1993 гадах — кансультант Старшыні Сейма Літоўскай Рэспублікі. У 1993—1998 гадах — старэйшы памочнік прэзідэнта Літоўскай Рэспублікі Альгірдаса Бразаўскаса па пытаннях знешняй палітыкі.

У 1994 годзе стажыраваўся ў Каледжы стратэгічных даследаванняў і эканомікі абароны Еўрапейскага цэнтра па вывучэнні пытанняў бяспекі імя Джорджа Маршала (Германія).

У 1998 годзе стаў кіраўніком аддзелам краін Цэнтральнай Еўропы Дэпартамента палітыкі ў Міністэрстве замежных спраў, затым працаваў саветнікам міністра замежных спраў Літвы (1998—1999).

[left|thumb|Міністры замежных спраў з [Кандаліза Райс|Кандалізай Райс. Пятрас Вайціекунас трэці злева]]

У 1999—2004 гадах займаў пасаду Надзвычайнага і Паўнамоцнага Пасла Літоўскай Рэспублікі ў Латвійскай Рэспубліцы. У 2004 годзе быў саветнікам прэзідэнта Літоўскай Рэспублікі Раландаса Паксаса па пытаннях знешняй палітыкі, пазней паслом па асобых даручэннях у Дэпартаменце аналізу і планавання знешняй палітыкі Міністэрства замежных спраў (2004—2005).

У 2005—2006 гадах — пасол Літоўскай Рэспублікі ў Рэспубліцы Беларусь. З 12 ліпеня 2006 года да 9 снежня 2008 г. — міністр замежных спраў Літвы. У 2008-2009 гадах — саветнік Старшыні Сейма Літвы Арунаса Валінскаса.

Са студзеня 2010 года па снежань 2014 — пасол Літоўскай Рэспублікі ва Украіне.

Валодае англійскай, латышскай, рускай мовамі.

Жанаты, трое дзяцей.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Літвы
Катэгорыя:Паслы Літвы ў Беларусі
Катэгорыя:Паслы Літвы ва Украіне
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Марыямпальскім самакіраванні
Валерый Пятровіч Астапаў

**Вале́рый Пятровіч Аста́паў** () — беларускі дзяржаўны дзеяч, былы Міністр па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь (1999—2004). Генерал-маёр унутранай службы.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 2 студзеня 1942 года ў в. Хальч Веткаўскага раёна Гомельскай вобласці.

У 1961 годзе скончыў Харкаўскае пажарна-тэхнічнае вучылішча, у 1968 годзе — Беларускі політэхнічны інстытут.

У органах унутраных спраў — з 1958 года. Службу пачынаў начальнікам варты СВПЧ-2 па ахове Фрунзенскага раёна г. Мінска. Затым кіраваў СВПЧ Ленінскага і Савецкага раёнаў г. Мінска. Працаваў намеснікам начальніка УПА і начальнікам АПА УУС Мінскага аблвыканкама, начальнікам Упраўлення пажарнай аховы МУС БССР, начальнікам Галоўнага ўпраўлення пажарнай аховы МУС Рэспублікі Беларусь. Да прызначэння міністрам па надзвычайных сітуацыях узначальваў Галоўнае ўпраўленне ваенізаванай пажарнай службы МУС Рэспублікі Беларусь.

20 студзеня 1999 года прызначаны Міністрам па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь.

29 снежня 2004 года вызвалены ад пасады Міністра па надзвычайных сітуацыях у сувязі са звальненнем у запас.

## Бібліяграфія 
* Астапов В. П. На перепутье дня и ночи: Стихи / Валерий Астапов. — Мн.: ПЧУП «Светоч», 2001. — 127 с.

## Спасылкі 
* Біяграфія на старонцы Прэс-Дасье

Катэгорыя:Генерал-маёры (Беларусь)
Іван Альбінавіч Кенік

**Іва́н Альбі́навіч Ке́нік** (, в. Бэрэзавы Груд, Лугынскі раён Жытомірская вобласць — ) — беларускі дзяржаўны дзеяч. 

Намеснік Старшыні Савета Міністраў БССР (з 1990), Міністр па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь (1994—2000).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1937 годзе ў Лугынскім раёне Жытомірскай вобласці. Скончыў Кіеўскі інжынерна-будаўнічы інстытут.

Пасля заканчэння інстытута працаваў у трэсце «Мазырсельбуд», дзе прайшоў шлях ад майстра да кіраўніка.

У 1987—1990 гадах — старшыня Мазырскага гарвыканкама.

З 1990 года — Намеснік Старшыні Савета Міністраў БССР — Старшыня Дзяржаўнага Камітэта БССР па праблемах наступстваў катастрофы на Чарнобыльскай АЭС.

26 жніўня 1994 года прызначаны Міністрам па надзвычайных сітуацыях і абароне насельніцтва ад вынікаў катастрофы на Чарнобыльскай АЭС Рэспублікі Беларусь.

20 студзеня 1999 года прызначаны старшынёй камітэта па праблемах наступстваў катастрофы на Чарнобыльскай АЭС пры Міністэрстве па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь.

З 14 ліпеня 2000 года ў адстаўцы.

Памёр у кастрычніку 2017 года.

## Ушанаванне памяці 
У гонар І. А. Кеніка у Мазыры названа вуліца.

## Спасылкі 
* Біяграфія на старонцы Прэс-Дасье 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Жытомірскай вобласці
Катэгорыя:Старшыні Мазырскага гарадскога выканаўчага камітэта
Катэгорыя:Намеснікі Старшыні Савета Міністраў БССР
Катэгорыя:Намеснікі прэм’ер-міністраў Беларусі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 11-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12-га склікання
Эмануэль Адэбаёр

**Эмануэ́ль Адэбаё́р** (; нар. , Ламэ, Тога) — тагалезскі футбаліст, нападнік. Ігрок нацыянальнай зборнай Тога (2000—2019). Удзельнік чэмпіянату свету 2006 і неаднаразовы ўдзельнік кубкаў афрыканскіх нацый.

## Клубная кар’ера 
Выступаў за англійскі «Арсенал» (2006—2009), за французскія клубы «Манака» (2003—2006) і «Мец» (2001—2003).

Нядрэнна дэбютаваў за «Мец» у сезоне 2001/02, але яшчэ мацней ён уразіў усіх у наступным сезоне, забіўшы 13 галоў. Такой гульнёй зацікавіў «Манака». З гэтым клубам дайшоў да фіналу Лігі чэмпіёнаў 2003/04, а таксама быў прызнаны лепшым тагалезскім іграком года.

За «Арсенал» дэбютаваў у матчы супраць «Бірмінгем Сіці», які кананіры выйгралі з лікам 2:0, а сам тагалезец забіў адзін з галоў. У сезоне 2006/07 Адэбаёр забіў 8 мячоў у складзе «Арсенала» і з сыходам Анры стаў галоўнай ударнай сілай свайго клуба. У маі 2007 года гулец падпісаў з «Арсеналам» доўгатэрміновы кантракт.

18 ліпеня 2009 года за 25 млн фунтаў перайшоў у «Манчэстэр Сіці», дзе адразу забіў 14 галоў у Прэм’ер-лізе. Аднак у сезоне 2010/11 Адэбаёр перастаў трапляць у асноўны склад і ў студзені 2011 года быў аддадзены ў арэнду мадрыдскаму «Рэалу» да канца сезона з правам выкупу за 15 млн фунтаў.

25 жніўня 2011 года на правах арэнды перабраўся ў «Тотэнхэм Хотспур». 21 жніўня 2012 года «Тотэнхэм» выкупіў правы на іграка, сума здзелкі склала 5 млн фунтаў. 13 верасня 2015 года кантракт паміж «шпорамі» і нападнікам быў разарваны.

У студзені 2016 года Адэбаёр падпісаў кантракт з іншым лонданскім клубам — «Крыстал Пэлас». У чэрвені 2016 года пакінуў «Крыстал Пэлас» па заканчэнні кантракта.

Пасля зыходу з «Крыстал Пэлас» паўгода заставаўся без клуба. У студзені 2017 года стаў іграком турэцкага клуба «Істанбул Башакшэхір», які пакінуў у чэрвені 2019 года. У жніўні 2019 года падпісаў аднагадовы кантракт з «Кайсерыспорам», аднак ужо ў снежні таго ж года пакінуў каманду.

У лютым 2020 года далучыўся да парагвайскай «Алімпіі». У чэрвені 2020 года кантракт з клубам быў разарваны.

У ліпені 2021 года далучыўся да тагалезскага клуба «Семасі». У сакавіку 2023 года абвясціў аб завяршэнні кар’еры.

## Міжнародная кар’ера 
За нацыянальную зборную Тога пачаў гуляць у 2000 годзе. Стаў сапраўдным героем краіны, забіўшы 11 галоў у афрыканскай кваліфікацыі на чэмпіянат свету 2006 і стаўшы яе найлепшым бамбардзірам, дзякуючы чаму зборная Тога ўпершыню ў сваёй гісторыі патрапіла на мундыяль. Нягледзячы на невялікі канфлікт з кіраўніцтвам зборнай на Кубку афрыканскіх нацый 2006, Эмануэль стаў капітанам зборнай.

## Дасягненні 
**Рэал Мадрыд**:
* Уладальнік Кубка Іспаніі: 2011

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Футбалісты Тога
Катэгорыя:Ігракі зборнай Тога па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Мец
Катэгорыя:Ігракі ФК Манака
Катэгорыя:Ігракі ФК Арсенал Лондан
Катэгорыя:Ігракі ФК Манчэстэр Сіці
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэал Мадрыд
Катэгорыя:Ігракі ФК Тотэнхэм Хотспур
Катэгорыя:Ігракі ФК Крыстал Пэлас
Катэгорыя:Ігракі ФК Істанбул Башакшэхір
Катэгорыя:Ігракі ФК Кайсерыспор
Катэгорыя:Ігракі ФК Алімпія Асунсьён
Катэгорыя:Ігракі ФК Семасі
Майкл Эсьен

**Майкл Эсьен** (; нар. , , Гана) — ганскі футбаліст (апорны паўабаронца) і трэнер. Ігрок нацыянальнай зборнай Ганы (2002—2014). У цяперашні час працуе трэнерам у дацкім клубе «Норшэлан».

Эсьен фізічна развіты, няўступлівы ў адзінаборствах, можа адыходзіць назад на любое месца ў абароне, часта падлучаецца да нападаў, нярэдка б’е па варотах здалёк. Можа гуляць на ўсіх пазіцыях абароны, у цэнтры паўабароны і на фланзе. Таксама акрамя апорніка можа гуляць плэймэйкера. Майкл з’яўляўлся капітанам зборнай Ганы па футболе.

## Клубная кар’ера 
Майкл Эсьен нарадзіўся ў Акры, сталіцы Ганы, там жа пачаў займацца футболам, першым яго прафесійным клубам стаў мясцовы «Ліберці». У «Бастыі» Эсьена часцяком параўноўвалі з Патрыкам Віейра за такую жа калянасць у адзінаборствах. Паступова стаўшы лідарам каманды, паўабаронца вывеў карсіканцаў у Кубак УЕФА, забіўшы ў чэмпіянаце Францыі 6 галоў. У 2002 годзе за 7,8 мільёнаў еўра Майкл перайшоў у «Ліён». За 2 сезоны ў «Ліёне» ён двойчы выйграў чэмпіянат Францыі, а таксама быў прызнаны лепшым іграком 2005 года Французскай асацыяцыяй прафесійных футбалістаў (5 галоў у 10 матчах Лігі чэмпіёнаў).

### «Чэлсі» 
19 жніўня 2005 года Эсьен, за рэкордную для афрыканскага іграка суму ў 26 мільёнаў фунтаў (47 мільёнаў долараў), перайшоў у «Чэлсі» з французскага «Ліёна». Дэбют у новай камандзе адбыўся 21 жніўня 2005 года ў матчы супраць «Арсенала». У сезоне 2006/07 быў прызнаны найлепшым іграком «Чэлсі». У 2007 годзе Эсьен падпісаў новы пяцігадовы кантракт, па якім яго зарплата складала 90 тысяч фунтаў у тыдзень. Сезон 2012/13 правёў у арэндзе ў мадрыдскім «Рэале».

### Апошнія гады 
У студзені 2014 года падпісаў кантракт на 1,5 года з «Міланам». У чэрвені 2015 года стаў іграком «Панатынаікоса», праз год пакінуў каманду. У сакавіку 2017 года далучыўся да інданезійскага клуба «Персіб Бандунг». Пакінуў «Персіб Бандунг» у сакавіку 2018 года.

У сакавіку 2019 года папоўніў склад азербайджанскага «Сабаіла», дзе таксама ўвайшоў у трэнерскі штаб юнацкай каманды. У верасні 2020 года, завяршыўшы кар’еру, стаў трэнерам у дацкім «Норшэлане».

## Міжнародная кар’ера 
Эсьен — самы дарагі футбаліст Афрыкі. Ён з’яўляецца самым тытулаваным футбалістам у складзе зборнай Ганы, хоць па ўзросце ён з’яўляўся адным з самых маладых. У складзе юнацкай зборнай ён станавіўся пераможцам чэмпіянату Афрыкі і бронзавым прызёрам чэмпіянату свету 1997 года ў Новай Зеландыі.

## Дасягненні 
* Па версіі BBC трэці найлепшы футбаліст Афрыкі ў 2007 годзе.
* Найлепшы футбаліст «Чэлсі» ў сезоне 2006/07.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Germany06.ru
* Прэм’ер-Ліга 

Катэгорыя:Футбалісты Ганы
Катэгорыя:Ігракі зборнай Ганы па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Сабаіл
Катэгорыя:Ігракі ФК Персіб Бандунг
Катэгорыя:Ігракі ФК Панатынаікос
Катэгорыя:Ігракі ФК Мілан
Катэгорыя:Ігракі ФК Чэлсі
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэал Мадрыд
Катэгорыя:Ігракі ФК Алімпік Ліён
Катэгорыя:Ігракі ФК Бастыя
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Ганы
ФК Бастыя

**«Бастыя»** () — французскі футбольны клуб з горада Бастыя. Заснаваны ў 1905 годзе. Уладальнік Кубка Францыі (1981).

## Гісторыя 
Спартыўны клуб «Бастыя» быў заснаваны ў 1905 годзе швейцарскім эмігрантам па прозвішчы Руш (). Першым прэзідэнтам клуба стаў Эміль Брандызі.

Статус прафесійнага клуб атрымаў у 1965 годзе, і тады ж пачаў выступы ў Лізе 2. Правёўшы тры нядрэнных сезоны, каманда ў 1968 годзе атрымала перамогу ў розыгрышы Лігі 2 і права выступаць у Лізе 1. Першы сезон адзначыўся складанай, але паспяховай барацьбой за выжыванне і стаў пачаткам дзесяцігоддзя, якое шматлікімі лічыцца лепшым у гісторыі клуба. У 1972 годзе «Бастыя» дайшла да фіналу Кубка Францыі, дзе з лікам 1:2 саступіла «Марселю». Выхад у фінал нацыянальнага кубка дазволіў карсіканцам у наступным сезоне дэбютаваць у еўракубках, гэта значыць у Кубку ўладальнікаў кубкаў. Зрэшты далёка прайсці «Бастыі» не атрымалася: у першым жа раўндзе каманда атрымала паражэнне па суме двух матчаў (0:0, 1:2) ад мадрыдскага «Атлетыка».

У 1977 годзе «Бастыя» дабілася права гуляць у Кубку УЕФА, дэбют у якім апынуўся куды больш удалым. Карсыканцы паслядоўна выбілі лісабонскі «Спортынг», «Ньюкасл Юнайтэд», «Тарына» (які перамаглі з лікам 3:2 у гасцях, перапыніўшы іхную двухгадовую серыі без паразаў у хатніх гульнях), а таксама «Карл Цэйс» і «Грасхопер», толькі ў фінале саступіўшы нідэрландскаму ПСВ (0:0, 0:3).

Першы матч фіналу праходзіў 26 красавіка 1978 года на стадыёне «Арман Сезары». Нягледзячы на дажджышча, югаслаўскі арбітр не адважыўся перанесці гульню, і матч, які праходзіў з перавагай гаспадароў, скончыўся нулявой нічыёй.

У матчы ў адказ, 9 мая, роўнасць у ліку захоўвалася да 24-й хвіліны, калі Вілі ван дэ Керкгоф адкрыў лік. У другой палове сустрэчы ПСВ правёў яшчэ два галы і аформіў сваю перамогу. Карсіканцы спісалі паражэнне на беспрэцэдэнтную стомленасць: за 6 дзён, якія папярэднічалі гэтаму матчу яны правялі 3 гульні ў чэмпіянаце.

Гэты фінал застаецца пакуль самым значным поспехам «Бастыі». У 2005 годзе з вылету клуба ў Лігу 2 у «Бастыі» пачаўся крызіс. Паводле вынікаў сезона 2009/10 каманда вылецела ў трэці дывізіён — Нацыянальны. У сезоне 2010/11 клуб атрымаў перамогу ў трэцім дывізіёне і вярнуўся ў Лігу 2, а на наступны год заняў першае месца ў Лізе 2 і выйшаў у найвышэйшую лігу.

Па выніках сезона 2016/17 «Бастыя» страціла месца ў Лізе 1, а пазней з-за фінансавых праблем была пазбаўлена прафесійнага статуса і адпраўлена ў Нацыянальны дывізіён 3 — пяты па рангу дывізіён Францыі. Тры разы атрымаўшы павышэнне ў класе, у 2021 годзе каманда выйшла ў Лігу 2.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  

Бастыя
Герызім

**Герызі́м**, часам **Гарызі́м** (, ) — вяршыня на тэрыторыі Палесцінскай аўтаноміі. Вышыня - 881 м. Складзена пераважна вапнякамі. Паўднёвыя схілы ўтвараюць плато. На паўночных схілах месціцца горад Наблус. Гара Герызім лічыцца сакральным месцам самаран.

Самаране вераць, што гара стала свяшчэнным месцам старажытных яўрэяў адразу пасля заваявання зямель Ізраіля Ісусам Навінам. На ёй дзейнічаў самаранскі храм, які разбураўся ў 128 г. да н. э. і ў 533 г. н. э. 

Археалагічныя раскопкі праводзіліся з сярэдзіны XX ст. На вяршыні захаваліся штучныя каменныя канструкцыі, якія самаране лічаць рэшткамі свайго храма. Аднак археолагі сцвярджаюць, што частка канструкцый значна больш старая і можа з'яўляцца старажытным дальменам. Акрамя таго, знойдзены рэшткі пабудовы, які вызначаюць як грэчаскі храм Зеўса. Ён быў пабудаваны ў рымскі перыяд. 

Гара Герызім — месца пілігрымак самаран, а таксама турыстычная славутасць. 

## Спасылкі 
* GERIZIM, MOUNT
* Mount Gerizim

Герызім
Герызім
Герызім
Герызім
Мышскі езуіцкі калегіум

**Мышскі езуіцкі калегіум** — езуіцкі калегіум у мястэчку Новая Мыш (цяпер Баранавіцкі раён), які існаваў у 1667—1693 гадах. Заснавальнік калегіума кашталян новагародскі М. У. Юдыцкі перадаў яму 105 тысяч злотых на маёнтках Баранавічы, Дамашэвічы, Старая Мыш, Сухарэльшчына, Чашэўля, Чэрніхава. Існавалі езуіцкія місіі ў Баранавічах і Чэрніхаве. Калегіум дзейнічаў з перапынкамі, выкліканымі судовымі спрэчкамі з рознымі прэтэндэнтамі на маёнткі, што былі запісаны калегіуму. У рэшце калегіум быў зачынены, а запісаная яму грашовая сума перададзена Варшаўскаму езуіцкаму калегіуму.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Адукацыя ў Вялікім Княстве Літоўскім
Катэгорыя:Езуіцкія калегіумы
Катэгорыя:Новая Мыш
Катэгорыя:1667 год у Еўропе
Катэгорыя:Духоўныя навучальныя ўстановы Беларусі
Марыа Балатэлі

**Ма́рыа Барвуа́ Балатэ́лі** (; нар. , , Італія) — італьянскі футбаліст, нападнік турэцкага клуба «Адана Дэмірспор». Ігрок нацыянальнай зборнай Італіі (2010―2018). Пачаў сваю кар’еру ў італьянскім клубе «Лумецанэ», за які правёў толькі два афіцыйныя матчы, перад тым як Марыа здзейсніў няўдалую паездку ў «Барселону».

## Дасягненні 
### Клубныя 
**«Інтэрнацыянале»**:
* Чэмпіён Італіі (3): 2008, 2009, 2010
* Уладальнік Кубка Італіі: 2010
* Уладальнік Суперкубка Італіі: 2008
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў: 2010

**«Манчэстэр Сіці»**:
* Чэмпіён Англіі: 2012
* Уладальнік Кубка Англіі: 2011
* Уладальнік Суперкубка Англіі: 2012

### Міжнародныя 
* Сярэбраны прызёр чэмпіянату Еўропы: 2012

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Футбалісты Італіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Італіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Лумецанэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Інтэрнацыянале Мілан
Катэгорыя:Ігракі ФК Манчэстэр Сіці
Катэгорыя:Ігракі ФК Мілан
Катэгорыя:Ігракі ФК Ліверпул
Катэгорыя:Ігракі ФК Ніца
Катэгорыя:Ігракі ФК Алімпік Марсель
Катэгорыя:Ігракі ФК Брэшыя
Катэгорыя:Ігракі ФК Монца
Катэгорыя:Ігракі ФК Адана Дэмірспор
Катэгорыя:Ігракі ФК Сьён
ФК Сампдорыя

**«Сампдорыя»** () — італьянскі футбольны клуб з горада Генуя. Клуб быў створаны ў 1946 годзе ў выніку зліцця двух існуючых спартыўных клубаў, карані якіх можна прасачыць да 1890-х гадоў, «Самп’ердарэнезэ» і «Андрэа Дорыя». «Сампдорыя» ў цяперашні момант гуляе ў Серыі B.

І назва каманды, і колеры кашуляў адлюстроўваюць адпаведныя прыкметы абодвух клубаў, як спалучэнне назваў і сіне-белыя і чырвона-чорныя колеры абодвух з былых клубаў. Свае хатнія гульні «Сампдорыя» праводзіць на стадыёне «Луіджы Ферарыс», які здольны змясціць 36 536 аматараў футбола. Гэтую пляцоўку клуб падзяляе з яшчэ адным прадстаўніком горада клубам «Джэноа». Дэрбі паміж двума клубамі шырока вядома як Ліхтарнае дэрбі.

«Сампдорыя» атрымлівала скудэта толькі адзін раз у сваёй гісторыі, у сезоне 1990/91. Клуб таксама чатыры разы станавіўся пераможцам Кубка Італіі (1985, 1988, 1989 і 1994) і адзін раз перамагаў у розыгрышу Суперкубка Італіі. Іх самы вялікі еўрапейскі поспех прыйшоў, калі яны атрымалі перамогу ў Кубку ўладальнікаў кубкаў у 1990 годзе. Яны таксама дасягнулі фіналу Кубка еўрапейскіх чэмпіёнаў у 1992 годзе, дзе саступілі іспанскай «Барселоне» з лікам 1:0 пасля дадатковага часу.

Узімку 2002 года, калі «Сампдорыя» была на мяжы знікнення, уладальнікам клуба стаў прадпрымальнік Рыкарда Гаронэ. Яму ўдалося вярнуць каманду ў еўракубкі.

Па выніках сезона 2010/11 каманда заняла 18-ы радок турнірнай табліцы і выбыла з Серыі A, аднак ужо праз год вярнулася ў элітны дывізіён, дзе гуляла да 2023 года.

Найлепшымі ігракамі ў гісторыі клуба лічацца нападнікі Джанлука Віялі і Раберта Манчыні, паўабаронца Аціліа Ламбарда і брамнік Джанлука Пальюка.

## Гісторыя 
### Раннія гады 
Гімнастычны клуб «Самп’ердарэнезэ» быў заснаваны ў 1891 годзе, адкрыўшы сваю футбольную секцыю толькі ў 1899 годзе. Таксама ў гэты час клуб імя «Таварыства Андрэа Дорыя» быў заснаваны ў 1895 годзе, ён амаль адразу засяродзіў сваю ўвагу на футболе.

Клуб «Андрэа Дорыя» не ўдзельнічаў у першых чэмпіянатах Італіі па футболе, якія былі арганізаваны італьянскай федэрацыяй футбола, замест гэтага яны гулялі ў спаборніцтвах, якія былі арганізаваны італьянскай гімнастычнай федэрацыяй. Клуб у рэшце рэшт усё ж такі ўступіў у розыгрыш футбольнага чэмпіянату ў 1903 годзе, аднак ігракі не маглі перамагчы ў ніводнай гульні да 1907 года, калі яны нанеслі паражэнне сваім мясцовым канкурэнтам — клубу «Джэноа» — з лікам 3:1.

Клуб не паказваў значных поспехаў, толькі ў сезоне 1910/11 ён аказаўся вышэй па турнірнай табліцы за такія клубы, як «Ювентус», «Інтэрнацыянале» і «Джэноа» ў розыгрышу свайго рэгіёна.

Пасля Першай сусветнай вайны, «Самп’ердарэнезэ», нарэшце, пачаў выступаць у розыгрышы італьянскага чэмпіянату, пасля таго як яны выкупілі правінцыйны даваенны клуб «Про Лігурыя». Такім чынам, «Самп’ердарэнезэ» і «Андрэа Дорыя» сустрэліся ў чэмпіянаце ў першы раз, «дарыянцы» атрымалі перамогу і згулялі ўнічыю (4:1 і 1:1), а таксама занялі другое месца пасля «Джэноа» ў розыгрышу чэмпіянату ў Лігурыйскай зоне, атрымаўшы, такім чынам, права ўдзелу ў нацыянальным раўндзе.

## Склад 
*Станам на люты 2024 года.*

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Сайт ультрас-групы *Ultras Tito* 

Сампдорыя
Carabus hortensis

**Carabus hortensis** — від жукоў-жужаляў падсямейства Carabinae.

## Апісанне 
Даўжыня цела імага 22-30 мм.

## Арэал 
Распаўсюджаны ў Еўропе, Расіі і на Каўказе.

Катэгорыя:Жужалі
Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Катэгорыя:Насякомыя Азіі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Фалопіевы трубы

**Фалопіевы трубы**, або **маткавыя трубы** — парны трубчасты орган, які злучае поласць маткі з брушной поласцю. Названы ў гонар італьянскага анатома Габрыэля Фалопіа, які ўпершыню апісаў іх. Орган ажыццяўляе функцыю транспартавання яйцаклеткі і сперматазоідаў, ствараючы спрыяльнае асяроддзе для апладнення, развіцця аплодненай яйцаклеткі і прасоўвання яе ў матку. Як правіла, варонка маткавай трубы захоплівае «вейчыкамі» авуляваную з яечніку ў брушную поласць яйцаклету і накіроўвае яе ўнутр сябе.

Пасля авуляцыі яйцаклетка каля 24 гадзін застаецца ў трубе жыццяздольнай, дзе можа быць апладніна сперматазоідам. Утвораная зігота «вейчыкамі» трубы накіроўваецца ў матку. Рух эпітэлію трубаў, як правіла, накіраваны ў матку. Неапладнёная яйцаклетка таксама рухаецца ў матку, пакуль не загіне і не разбурыцца.

## Гл. таксама 
* Менструальны цыкл

## Спасылкі 
* Менструальны цыкл
* 

Катэгорыя:Фізіялогія рэпрадуктыўнай сістэмы жанчын
Анджэла Паломба

**Анджэ́ла Пало́мба** (; нар. , , Італія) — італьянскі футбаліст, паўабаронца. Выступаў за нацыянальную зборную Італіі (2006—2011). На клубным узроўні вядомы па выступам за «Сампдорыю», дзе доўгічас быў капітанам.

## Кар’ера
### Раннія гады 
Моладзевыя гады правёў у «Фіярэнціне», за якую дэбютаваў 10 лютага 2002 года супраць клуба «Венецыя». Аднак клуб у хуткім часе вылецеў з элітнага дывізіёна і збанкруціўся.

### «Сампдорыя» 
Ён пераехаў у «Сампдорыю», клуб Серыі B, на правах свабоднага агента ў 2002 годзе падчас летняга трансфернага акна. У першы сезон клуб здолеў прабрацца ў эліту, а Анджэла зарэкамендаваў сябе як неад'емная частка каманды.

21 студзеня 2012 года Анджэла быў перададзены «Інтэрнацыянале» ў паўгадавую арэнду з правам наступнага набыцця іграка. Аднак, правёў за міланскі клуб толькі тры матчы і улетку 2012 года вярнуўся ў «Сампдорыю».

У ліпені 2017 года абвясціў аб завяршэнні гульнявой кар’еры і стаў увайшоў у трэнерскі штаб «Сампдорыі».

## Зборная 
16 жніўня 2006 года дэбютаваў у нацыянальнай зборнай, выйшаўшы на замену ў матчы супраць зборнай Харватыі. Першым міжнародным турнірам, на які Анджэла паехаў у складзе асноўнай каманды «скуадры адзуры», стаў Кубак канфедэрацый 2009 года ў ПАР.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Італіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Італіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Сампдорыя
Катэгорыя:Ігракі ФК Інтэрнацыянале Мілан
Катэгорыя:Ігракі ФК Фіярэнціна
Катэгорыя:Ігракі ФК Фана
Катэгорыя:Ігракі ФК Урбанія
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Італіі
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2004 года
Кулакі

Назву **Кулакі́ ** маюць:

## Паняцці 
* Кулакі — множнае значэнне для заможных сялян у бальшавіцкай прапагандзе

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Кулакі — вёска ў Мёрскім раёне
** Кулакі — назва вёскі Лесіна Талачынскага раёна да 1964 года
* Гродзенская вобласць:
** Кулакі — вёска ў Шчучынскім раёне
* Мінская вобласць:
** Кулакі — вёска ў Салігорскім раёне
Крысціян Маджа

**Крысціян Маджа** (; нар. , Мантэк’я-Маджорэ, Італія) — італьянскі футбаліст, абаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Італіі (2008—2014). Акрамя пазіцыі абаронцы таксама часам гуляў і як паўабаронца.

## Клубная кар’ера 
### «Вічэнца» 
Крысціян Маджа з’яўляецца выхаванцам клуба «Вічэнца». У сезоне 2000/01 ён стаў выклікацца ў аснову каманды настаўнікам клуба. 1 кастрычніка 2000 года Крысціян дэбютаваў у асноўным складзе каманды ў матчы супраць «Мілана», у якім яго клуб атрымаў паражэнне з лікам 0:2. Усяго ў першым сезоне ён правёў 6 гульняў. Пасля вылету клуба ў Серыю B, Маджа стаў іграком асновы каманды, правёўшы ў сезоне 2001/02 27 гульняў; таксама ён забіў свой першы мяч за клуб у браму «Напалі», тым самым прынёсшы перамогу сваёй камандзе з лікам 2:1. Аднак у наступным сезоне Маджа страціў месца ў складзе і правёў толькі 7 гульняў; прычынай гэтага стала траўма правага калена.

### «Фіярэнціна» 
У ліпені 2003 года Маджа перайшоў у склад «Фіярэнціны», дзе стаў іграком асновы. У гэтым клубе яго выкарыстоўвалі на пазіцыі латэраля, які «зачыняе» адзін з ускрайкаў поля. У сезоне 2004/05 Маджа страціў месца ў стартавым складзе клуба, правёўшы ў Серыі A толькі 13 гульняў. У 2005 годзе Маджа зноў траўмаваў правае калена, з-за чаго амаль не выступаў. Для таго, каб футбаліст набраў форму, яго аддалі, на правах арэнды, у клуб «Трэвіза», якому ён не дапамог выратавацца ад вылету ў Серыю B.

### «Сампдорыя» 
У ліпені 2006 года Маджа, на правах арэнды, перайшоў у «Сампдорыю» з правам выкупу. Пасля ўдалага сезона, у якім ён правёў 37 матчаў і забіў 2 галы, клуб выкупіў палову правоў на футбаліста. Галоўны трэнер каманды, Вальтэр Мадзары, у сезоне 2007/08 пачаў выкарыстоўваць схему 3-5-2, дзякуючы чаму Маджа перамясціўся ў паўабарону. Змена пазіцыі дапамагла Крысціяну часцей забіваць: ён забіў 9 галоў у Серыі A і гол у Кубку Інтэртота.

### «Напалі» 
11 чэрвеня 2008 года Маджа быў набыты клубам «Напалі», які заплаціў за трансфер хаўбека 8 млн еўра. Пакінуў неапалітанскі клуб па заканчэнні сезону 2017/18.

### Апошнія гады 
У ліпені 2018 года падпісаў кантракт з клубам Серыі B «Беневента» і па выніках сезона 2019/20 дапамог яму выйсці ў Серыю A. У лютым 2021 года перайшоў у «Лечэ», дзе гуляў да канца сезона 2020/21.

У лютым 2022 года вярнуўся ў «Вічэнцу», а па заканчэнні сезона 2021/22 завяршыў прафесійную кар’еру.

## Міжнародная кар’ера 
У 2008 годзе Крысціян упершыню быў выкліканы Раберта Данадоні ў склад першай зборнай Італіі, аднак на чэмпіянат Еўропы не патрапіў, што выклікала ў яго расчараванне. 5 кастрычніка 2008 года ён атрымаў выклік у склад зборнай на матчы адборачнага турніру чэмпіянату свету, аднак на поле не выйшаў. 19 лістапада 2008 года Маджа дэбютаваў у складзе зборнай у таварыскай гульні супраць каманды Грэцыі.

## Дасягненні 
;**Напалі**
* Уладальнік Кубка Італіі: 2012

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Футбалісты Італіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Італіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Вічэнца
Катэгорыя:Ігракі ФК Фіярэнціна
Катэгорыя:Ігракі ФК Трэвіза
Катэгорыя:Ігракі ФК Сампдорыя
Катэгорыя:Ігракі ФК Напалі
Катэгорыя:Ігракі ФК Беневента
Катэгорыя:Ігракі ФК Лечэ
Рэвалюцыйныя ўзброеныя сілы Калумбіі — Армія народа

**Рэвалюцыйныя ўзброеныя сілы Калумбіі — Армія народа, РУСК-АН** (), **ФАРК** () — марксісцка-ленінісцкая калумбійская паўстанцкая арганізацыя. Большасць краін (напрыклад, ЗША, Канада, краіны Еўрасаюза і большасць лацінаамерыканскіх дзяржаў) лічаць FARC тэрарыстычнай арганізацыяй. Куба і Венесуэла вызнаюць такую класіфікацыю нясправядлівай і настойваюць, што гэта арганізацыя — партызанская ваенная сіла.

## Гісторыя 
Арганізацыя была сфарміравана ў 1960-х гадах, як ваеннае крыло Камуністычнай партыі Калумбіі. Хаця спачатку FARC сапраўды выступала, як партызанскае леварадыкальнае аб’яднанне, пазней у 1980-х пачала таксама займацца наркагандлем і выкраданнем закладнікаў. Такая супрацьпраўная дзейнасць супярэчыла шматлікім нормам, у тым ліку і Жэнеўскай канвенцыі. Такая практыка іх дзейнасці асуджалася таксама і камуністычнай партыяй, што прывяло да разрыву FARC з кампартыяй Калумбіі. У 1990-х была заснавана асобная Падпольная камуністычная партыя Калумбіі, якая з’яўляецца ідэалагічным крылом FARC.

## Дзейнасць 
Падраздзяленні FARC знаходзяцца па большай частцы ў паўднёваўсходніх правінцыях краіны, у джунглях падножжа Андаў, на каля 20 % тэрыторыі Калумбіі. Дакладных дадзеных аб колькасці арганізацыі не існуе — за рознымі адзнакамі колькасць байцоў вагаецца ад 8000 да 18000. З прыходам да ўлады ўрада прэзідэнта Альвара Урыбэ войскі Калумбіі пры тэхнічнай і фінансавай падтрымцы ЗША вялі вельмі паспяховую кампанію супраць паўстанцаў. У сакавіку 2008 г. быў забіты другі па значнасці лідар арганізацыі. Па дадзеных ураду Калумбіі, у апошні час арганізацыі было нанесена шмат адчувальных удараў і яе колькасць паменшылася да каля 6000 чалавек.

Найбольшую ўвагу арганізацыя прыцягвае да сябе дзякуючы вялікай колькасці закладнікаў, якіх яна ўтрымлівае. Па колькасці выкрадзеных людзей FARC лідыруе ў Калумбіі. Закладнікаў бяруць пераважна для атрымання выкупу і як прылада ўплыву на ўрад краіны. Некалькі вядучых міжнародных арганізацый і палітыкаў, такіх як Уга Чавес спрабавалі ўгаварыць FARC вызваліць закладнікаў. Паўстанцы таксама прымаюць удзел у гандлі наркотыкамі і зброяй, пераважна для фінансавання сваёй дзейнасці. FARC таксама брала адказнасць за тэрарыстычныя акты, выбухі ў гарадох краіны і забойствы палітыкаў.

## Спасылкі 
* Расійскі сайт FARC 

Катэгорыя:Узброеныя сілы Калумбіі
Катэгорыя:Тэрарыстычныя арганізацыі
Катэгорыя:Леварадыкальныя арганізацыі
Катэгорыя:Калумбійскі канфлікт
Месапатамія (фема)

**Месапатамія** () — назва візантыйскай фемы (адміністрацыйна-прававое ўтварэнне), размешчанай на тэрыторыі Усходняй Турцыі. Фему не варта блытаць з рэгіёнам Месапатамія ці з рымскай ранневізантыйскай правінцыяй Месапатаміяй. Візантыйская фема была размешчана паміж рэкамі Арацані (сучасная рака Мурат) і Цымісгезек.

## Гісторыя 
Фема была створана, верагодна, паміж 899 і 911 годам, калі імператар Леў VI Мудры прызначыў былога стратыга Харсіяна па імі Арэст намеснікам гэтай вобласці. Большая частка правінцыі была створана з армянскага княства Такіс, якім кіраваў правадыр Мануіл. Мануіл і яго чатыры сыны былі вымушаны саступіць свае ўладанні Візантыйскай імперыі ў абмен на тытулы і маёнткі ў іншых фемах. Населеныя армянамі раёны Келтзен (аддзелены ад фемы Халдыя) і Камаха (частка фемы Каланея) былі затым далучаны да Такіса для ўтварэння новай фемы. Пячатка спафарыя і стратыга Месапатаміі была аднесена прыблізна да 810 годзе, што, магчыма, сведчыць пра нядоўгае існаванне фемы раней, а пячатка турмарха з армянскім імем Мусілік папярэдне датуецца прыкладна 870 годам.

Такім чынам, магчыма, Месапатамія, была сфарміравана ў канцы IX стагоддзя з армянскага княства як частка (турма) нейкай фемы, якая кіравалася князем з візантыйскім тытулам да стварэння паўнавартаснай фемы. Гэта можа таксама растлумачыць своеасаблівы звычай стратыга: да 911 года яго дараванне паступала не з імператарскай казны, а з мытных даходаў даручанай яму вобласці. У XI стагоддзі, большасць дуксаў Месапатаміі былі родам з Арменіі, у тым ліку Грыгар Магістрас і яго сын. У перыяд пасля бітвы пры Манцыкерце ў 1071 годзе імператар Міхаіл VII Дука спрабаваў аднавіць візантыйскую ўладу ў гэтым рэгіёне, але яна была канчаткова захоплена туркамі-сельджукамі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Візантыйскія фемы
Катэгорыя:Месапатамія