Вялікая Македонія

ў 1913 годзе]]
**Вялікая Македонія** ()  —  ірэдэнтысцкая канцэпцыя сярод македонскіх нацыяналістаў, якая накіравана на аб'яднанне транснацыянальнага рэгіёна Македонія ў Паўднёва-Усходняй Еўропе (які яны заяўляюць як сваю радзіму і які, як яны сцвярджаюць, быў несправядліва падзелены паводле Бухарэсцкай дамовы 1913 года) у адзіную дзяржавы, у якой пераважалі б этнічныя македонцы. Прапанаваная сталіца такой Аб'яднанай Македоніі - горад Салонікі , сталіца грэчаскай Македоніі, якую этнічныя македонцы і югаслаўскі лідэр Ёсіп Броз Ціта планавалі ўключыць у свае ўласныя дзяржавы (разам з Грэцкай Македоніі, якую яны сталі называць Эгейскай Македоніяй ).  

## Гісторыя канцэпцыі 
Карані гэтай канцэпцыі можна прасачыць да Першай балканскай сацыялістычнай канферэнцыі 1910 года як магчымага рашэння македонскага пытання. Георгі Дзімітраў, балгарскі палітык, піша ў 1915 годзе, што стварэнне «Македоніі, якая была падзелена на тры часткі, павінна была быць уз'яднана ў адзіную дзяржаву з роўнымі правамі ў рамках Балканскай дэмакратычнай федэрацыі. У 1924 годзе Камуністычны інтэрнацыянал прапанаваў усім балканскім камуністычным партыям прыняць платформу «аб'яднанай Македоніі», але балгарскія і грэчаскія камуністы адхілілі гэтую прапанову. У 1934 годзе Камінтэрн выдаў афіцыйны палітычны дакумент, у якім упершыню аўтарытэтная міжнародная арганізацыя прызнала існаванне асобнага македонскага народа і македонскай мовы.

Па словах югаслаўскага камуніста Светазара Вукманавіча, лозунг аб адзінай Македоніі з'явіўся ў маніфесце штаба Нацыянальна-вызваленчай арміі Македоніі ў пачатку кастрычніка 1943 года. У той час Вукманавіч быў пасланы Ціта, каб *македонізаваць* камуністычную барацьбу ў Македоніі і надаць ёй новы этнічна-македонскі фасад. Адным з галоўных яго дасягненняў было тое, што прабалгарскія настроі мясцовых камуністаў ваеннага часу перайшлі ў праюгаславізм. У выніку прабалгарскі абласны камітэт камуністаў у Македоніі быў распушчаны і заменены новай Камуністычнай партыяй Македоніі як часткай Югаслаўскай камуністычнай партыі. 

Югаслаўскія камуністы прызналі асобную македонскую нацыянальнасць, каб паменшыць страхі македонскага славянскага насельніцтва, што яны будуць працягваць былую югаслаўскую палітыку прымусовай сербізацыі. Яны не падтрымлівалі меркаваньне, што македонскія славяне з'яўляюцца балгарамі , бо гэта азначала на практыцы, што гэтая тэрыторыя пасьля вайны павінна застацца ў складзе Балгарыі. Пасля югаслаўскія камуністы абвясцілі сваёй мэтай аб'яднанне трох рэгіёнаў Македоніі (югаслаўскага, грэчаскага і балгарскага), прыцягваючы такім чынам македонскіх нацыяналістаў.

Падчас наступных аперацый Нацыянальна-вызваленчай вайны Македоніі македонскія камуністычныя камбатанты разгарнулі памкненні да геаграфічнага рэгіёну Македоніі, якія працягваліся і пасля 1944 года падчас грамадзянскай вайны ў Грэцыі. Бледскае пагадненне (1947), падпісанае лідэрамі камуністаў Георгі Дзімітравым і Ёсіпам Броз Ціта, таксама прадугледжвала аб'яднанне югаслаўскай і балгарскай Македоніі. Гэта таксама быў першы раз, калі Балгарыя прызнала этнічных македонцаў і македонскую мову. Пасля расколу Ціта і Сталіна ў 1948 годзе і смерці Дзімітрава ў 1949 годзе ў тым жа годзе камуністы прайгралі грамадзянскую вайну ў Грэцыі. Гэта паклала канец практычнаму прымяненню канцэпцыі.

## Пасля распаду Югаславіі 
З 1989 года этнічныя македонскія нацыяналісты заклікаюць да «Адзінай Македоніі», заяўляючы, што « Салонікі — наш» і «Мы змагаемся за Адзіную Македонію».   З канца 1980-х і пачатку 1990-х гадоў распаўсюджваліся некалькі карт, якія адлюстроўваюць «Адзіную Македонію» як незалежную краіну з ірэдэнтысцкімі прэтэнзіямі македонскіх нацыяналістаў супраць грэцкай і балгарскай тэрыторыі. На адной з гэтых карт увесь Алімп быў уключаны ў тэрыторыю «Адзінай Македоніі». Македонскія нацыяналісты  падзяляюць рэгіён Македонія наступным чынам:

* Вардарская Македонія (Вардарска Македонија), якая ўключае:
** тэрыторыя Паўночнай Македоніі ;
** Гора (Гора), невялікія часткі паўднёвага Косава і ўсходняй Албаніі
** Прахор Пчынскі (Prohor Pčinski), поўдзень Сербіі ; і
* Грэцкая Македонія (або «Эгейская Македонія», «Егејска Македонија»), паўночная Грэцыя;
* Благоеўградская правінцыя (або «Пірынская Македонія», «Пиринска Македонија»), паўднёва-заходняя Балгарыя; і
* Мала Прэспа і Гола Брдо (Мала Преспа и Голо Брдо), Албанія.

Македонскія нацыяналісты апісваюць названыя раёны як невызваленыя часткі Македоніі і сцвярджаюць, што большасць насельніцтва гэтых тэрыторый складаюць прыгнечаныя этнічныя македонцы. У выпадках Балгарыі і Албаніі кажуць, што яны заніжаны ў перапісах (У Албаніі афіцыйна налічваецца 5000 этнічных македонцаў, тады як македонскія нацыяналісты сцвярджаюць, што гэтыя лічбы больш падобныя на 120 000-350 000 . У Балгарыі афіцыйна налічваецца 1600 этнічных македонцаў, тады як македонскія нацыяналісты заяўляюць пра 200 000  ). У Грэцыі існуе славянамоўная меншасць з рознымі самаідэнтыфікацыямі (македонская, грэцкая, балгарская), якую, паводле ацэнак Ethnologue і Greek Helsinki Monitor, налічвае ад 100 000 да 200 000 (паводле грэчаскага Helsinki Monitor толькі 10 000-30 000 маюць этнічную македонскую нацыянальную ідэнтычнасць  ). Пра гэта заявіў урад Паўночнай Македоніі на чале з нацыяналістычнай партыяй УМРА-ДПМНА , што існуе этнічная македонская меншасць, якая налічвае да 750 000 чалавек у Балгарыі і 700 000 у Грэцыі.  Ідэя аб'яднанай Македоніі пад камуністычнай уладай была пакінутая ў 1948 годзе, калі грэцкія камуністы прайгралі ў Грамадзянскай вайне ў Грэцыі, а Ціта пасварыўся з Савецкім Саюзам і прасавецкай Балгарыяй.

У сваёй першай рэзалюцыі УМРА-ДПМНА, нацыяналістычная      кіруючая партыя ў той час тагачаснай Рэспублікі Македонія, прыняла платформу «Аб'яднаная Македонія» , учынак, які раздражняў памяркоўных этнічных македонскіх палітыкаў, а таксама быў расцэнены Грэцыяй як невыносная ірэдэнтысцкая прэтэнзія супраць грэчаскай Македоніі.

Да і адразу пасля незалежнасці ў Грэцыі меркавалася, што ідэя аб'яднанай Македоніі ўсё яшчэ падтрымлівалася дзяржавай. У Канстытуцыі Рэспублікі Македонія, прынятай 17 лістапада 1991 г., артыкул 49 гучыць так: 

: (1) Рэспубліка клапоціцца аб статусе і правах тых асоб, якія належаць да македонскага народа ў суседніх краінах, а таксама македонскіх эмігрантаў, дапамагае іх культурнаму развіццю і спрыяе сувязям з імі.
: (2) Рэспубліка клапоціцца аб культурных, эканамічных і сацыяльных правах грамадзян Рэспублікі за мяжой

## Гл. таксама 
* Македонскі нацыяналізм
* Аўтаномія Македоніі і Адрыянапальскай вобласці
* Незалежная Македонія
* Незалежная Македонія (1944)
* Вардарская Македонія
* Спрэчка аб найменні Македоніі
* Македонія (тэрміналогія)
* Дэмаграфічная гісторыя Македоніі
* Гісторыя Паўночнай Македоніі
* Тытаізм

Катэгорыя:Ірэдэнтызм