open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Герб Цэнтральна-Афрыканскай Рэспублікі

**Герб Цэнтральна-Афрыканскай Рэспублікі** быў прыняты ў 1963 годзе, праз 3 гады пасля абвяшчэння незалежнасці, пры прэзідэнце Давідзе Дако.

## Апісанне 
У цэнтры герба знаходзіцца амаль квадратны, падзелены на чатыры часткі шчыт. У кожнай яго частцы намаляваны: наверсе злева — белы слон на зялёным фоне, справа ад яго — зялёны баабаб на белым фоне, унізе злева — на жоўтым фоне размешчаны тры чатырохканцовыя, белыя зоркі, унізе справа — на цёмна-сінім фоне намалявана чырвона-карычневая рука. У самым цэнтры шчыта знаходзіцца невялікі чырвоны квадрат з белым кругам унутры, у якім намалявана карта Афрыкі і па яе цэнтры пяціканцовая, жоўтая зорка. Слон і баабаб сімвалізуюць прыроду і моц краіны. Рука з'яўляецца сімвалам палітычнай партыі, якая была ва ўладзе калі прымаўся герб. Тры зоркі сімвалізуюць алмазы, на якія багатая краіна. Цэнтральная частка герба з пяціканцовай зоркай сімвалізуе цэнтральнае становішча рэспублікі на афрыканскім кантыненце.
 1976—1979 гадоў]]

З кожнага боку шчыта намаляваны сцяг Цэнтральна-Афрыканскай Рэспублікі. Вышэй шчыта — жоўтае, узыходнае сонца, ніжэй — медаль. 17 прамянёў сонца сімвалізуюць 16 прэфектур і сталіцу Бангі.

Верх і ніз герба завершаны дзвюма стужкамі з надпісамі. На верхняй стужцы надпіс на мове санга «Zo kwe zo» («Кожны чалавек з'яўляецца чалавекам»), на ніжняй на французскай мове — «Unité, dignité, travail» («Адзінства, годнасць, праца»).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Цэнтральна-Афрыканскай Рэспублікі
Цэнтральна-Афрыканская Рэспубліка
Жаночае выбарчае права

**Жаночае выбарчае права** — права жанчын удзельнічаць у выбарах народных прадстаўнікоў. Уключае права абіраць і права быць абраным.

Да XIX стагоддзя права жанчын на галасаванне давалася лакальна і, як правіла, суправаджалася дадатковымі абмежаваннямі (маёмасны цэнз, становішча ў сям’і, грамадстве і т.п.). Затым пачаўся перыяд росту актыўнасці руху за жаночае выбарчае права. У другой палове XIX — пачатку XX стагоддзя ў ЗША і Заходняй Еўропе дзейнічаў рух суфражыстак. Гэта прывяло да яго замацавання ў міжнародным праве ў сярэдзіне XX стагоддзя.

Зараз такое права ўведзена ў большасці краін свету. Аднымі з першых жаночае выбарчае права ўвялі Новая Зеландыя (1893), Аўстралія (1902) і Вялікае княства Фінляндскае (1906). Аднымі з апошніх — Кувейт (2005), Аб’яднаныя Арабскія Эміраты (2006) і Саудаўская Аравія (2011).
Рыгор Васілевіч Цішкевіч

**Рыгóр Васíлевіч Цішкéвіч** — беларускі дзяржаўны дзеяч, былы старшыня Дзяржаўнага камітэта Рэспублікі Беларусь па архітэктуры і будаўніцтву (1993-1994), былы першы намеснік старшыні Мінгарвыканкама (1988—1992).

Уваходзіў у якасці эксперта ў склад Экспертнага савета па праектах дзяржаўных праграм.

Катэгорыя:Старшыні дзяржаўных камітэтаў Беларусі
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Беларусі
Герб Мелільі

**Герб Мелільі** — афіцыйны сімвал аўтаномнага горада Мелілья, размешчанага на паўночным узбярэжжы Афрыкі і аддзеленага ад астатняй тэрыторыі Іспаніі Міжземным морам. Герб быў зацверджаны дэкрэтам караля Альфонса XIII 11 сакавіка 1913 года, падпісаны Старшынёй Савета Міністраў Альвара дэ Фігероа і графам дэ Раманонес. Герб заснаваны на гербе герцагскага дому дэ Медзіна-Сідонія, паколькі некаторыя яго члены ўдзельнічалі ва ўзяцці горада.

## Апісанне 
У блакітным полі з чырвона-сярэбранай аблямоўкай з дзевяці залатых веж на чырвоным фоне, якія чаргуюцца з дзевяццю чырвонымі каранаванымі львамі на срэбным фоне, два катлы, размешчаныя адзін над адным, звонку шахматныя — чырвоныя і залатыя, унутры — залатыя, з ручкамі таго ж металу; з кожнага боку з катла выходзяць па сем зялёных змей. Шчыт увянчаны залатой герцагскай каронай, з якой выходзіць вежа таго ж металу. На вежы чалавек у сярэбраных даспехах са шчытом, які кідае нож. Абапал шчыта дзве калоны, апавітыя сярэбранай стужкай з дэвізам «Non plus ultra». Зверху такая ж стужка з дэвізам «Praeferre Patriam Liberis Parentem Decet». Унізе герба зялёны дракон.

## Сімволіка 
Аблямоўка сімвалізуе прыналежнасць горада Іспаніі, таму што залаты замак і барвовы каранаваны леў з’яўляюцца геральдычнымі сімваламі Каралеўства Кастыліі і Леона, а таксама элементамі дзяржаўнага герба Іспаніі. Чалавек, які кідае нож, сімвалізуе сабой заснавальніка роду дэ Медзіна-Сідонія Гусмана Добрага, які абараняў замак Тарыфа ад нападу маўраў.

Калоны абапал шчыта з’яўляюцца выявай Геркулесавых слупоў — дзвюх вяршыняў, якія атачаюць уваход у Гібралтарскі праліў. Па некаторых звестках, на вяршынях некалі былі ўсталяваны калоны, якія пазначаюць мяжа свету. Дэвіз «Non plus ultra» перакладаецца з латыні як «далей няма куды».

Дэвіз у верхняй частцы герба таксама з’яўляецца лацінскім выслоўем, якія перакладаюцца як «дзецям варта аддаваць перавагу Радзіме, а не бацькам».

## Спасылкі 
* Гербы аўтаномных супольнасцей Іспаніі.

Катэгорыя:Мелілья
Катэгорыя:Гербы Іспаніі
Бывай, зброя! (фільм, 1932)

**Бывай, зброя!** () — амерыканская драма 1932 года, знятая па аднайменнаму раману пісьменніка Эрнэста Хемінгуэя. Рэжысёрам фільма стаў Фрэнк Барзэйгі, а Хелен Хейс, Гэры Купер і Адольф Менжу выканалі асноўныя ролі.

Катэгорыя:Фільмы 1932 года
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Драмы 1930-х гадоў
Катэгорыя:Экранізацыі твораў Эрнэста Хемінгуэя
Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы Фрэнка Барзэйгі
Вельніца

**Ве́льніца** — рака ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Нішча (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня ракі 12 км. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,6 м/км. Плошча вадазбору 83 км². Азёрнасць вадазбору каля 1 %. Рака бярэ пачатак у паўднёвай частцы возера Ве́лле і ўпадае ў Нішчу прыкладна за 1,7 км у напрамку на поўнач ад вёскі Галоўчыцы. Рэчышча часткова каналізаванае. Рака прымае сцёк з ручаёў і меліярацыйных каналаў.

## Літаратура 
*  — С. 431.
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Расонскага раёна
Катэгорыя:Басейн Нішчы
Бывай, зброя! (фільм, 1957)

**Бывай, зброя!** () — амерыканская драма 1957 года, знятая па аднайменнаму раману пісьменніка Эрнэста Хемінгуэя. Рэжысёрам фільма стаў Чарлз Відар, а Рок Хадсан, Джэніфер Джонс і Ілэйн Стрытч выканалі асноўныя ролі.

Катэгорыя:Фільмы 1957 года
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Драмы 1950-х гадоў
Катэгорыя:Экранізацыі твораў Эрнэста Хемінгуэя
Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы Чарлза Відара
Віктар Мікалаевіч Вятроў

**Вíктар Мікалáевіч Вятрóў** (, , Гомельская вобласць, БССР) — беларускі дзяржаўны дзеяч, былы міністр архітэктуры і будаўніцтва Беларусі (1997—1999).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1938 годзе ў Рагачове Гомельскай вобласці.

Скончыў Саратаўскі аўтамабільна-дарожны інстытут па спецыяльнасці «Інжынер-будаўнік».

Па камсамольскай пуцёўцы быў накіраваны ў Кузбас. Працоўную дзейнасць пачынаў інжынерам разрэза-будаўнічага ўпраўлення трэсту «Кемеравашахтбуд» у 1960 годзе. Пазней працаваў начальнікам аддзела капітальнага будаўніцтва трэсту «Кемерававугаль», начальнікам будаўнічага ўпраўлення трэсту «Кемераватрансдарбуд».

У 1967 годзе вярнуўся ў Беларусь. Амаль 20 гадоў ён працаваў у будаўнічых трэстаў Магілёва, узначальваў кіраванне Магілёўскага воблмежсельгасбуду.

У 1986—1994 гадах быў першым намеснікам старшыні кіравання Белсельбуду.

9 верасня 1994 указам Прэзідэнта быў прызначаны першым намеснікам міністра архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь.

З 13 сакавіка 1997 — міністр архітэктуры і будаўніцтва.

## Узнагароды 
* «Заслужаны будаўнік БССР» (1985)
* Падзяка Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Міністры архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Заслужаныя будаўнікі Беларускай ССР
Паўночна-Заходняя правінцыя (ПАР)

**Паўночна-Заходняя правінцыя** (, , , ) — шостая па велічыні правінцыя Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі. На поўначы мяжуе з Батсванай, на захадзе з Паўночнай Капскай правінцыяй, на поўдні з правінцыяй Свабодная дзяржава, на паўднёвым усходзе з правінцыяй Гаўтэнг, на ўсходзе з Лімпапо. Утворана ў 1994 годзе пасля адміністрацыйнай рэформы. Адміністрацыйным цэнтрам правінцыі з'яўляецца горад Мафікенг. Самы буйны горад — Рустэнбург.

## Геаграфія і клімат 
Большая частка тэрыторыі ўяўляе сабой плоскую раўніну з травяністай расліннасцю і асобнымі дрэвамі. Горны хрыбет Магалісберг працягнуўся на паўночным усходзе на 130 км ад Прэторыі да Рустэнбурга. Рака Ваал фарміруе паўднёвую мяжу правінцыі.

Тэмпературы вар'іруюцца ад 17 да 31&nbsp;°С у летнія месяцы і ад 3 да 21&nbsp;°С у зімовыя месяцы. Сярэднегадавы ўзровень ападкаў складае 360 мм, амаль усе яны выпадаюць з кастрычніка па красавік.

## Насельніцтва 
Большая частка насельніцтва размаўляе на мове тсвана (65,4&nbsp;%), іншыя мовы ўключаюць афрыкаанс, сота, коса, англійскую. Большая частка насельніцтва вызнае хрысціянства. Узровень пісьменнасці складае ўсяго 57&nbsp;%, правінцыя мае найменшую ў ПАР долю насельніцтва, якое атрымала вышэйшую адукацыю.
thumb|Шчыльнасць насельніцтва:
thumb|Мовы правінцыі:

## Эканоміка 
Асновай эканомікі з'яўляецца здабыўная прамысловасць, якая складае больш за палову яе ВУП і забяспечвае працай каля чвэрці насельніцтва. Асноўныя карысныя выкапні ўключаюць золата, уран, плаціну і алмазы.
На поўначы і захадзе правінцыі развіта авечкагадоўля і гадоўля буйной рагатай жывёлы. Усход і поўдзень правінцыі — сельскагаспадарчыя рэгіёны, дзе вырошчваюцца кукуруза, сланечнік, тытунь, бавоўна, цытрусавыя.

## Спасылкі 
* Паўночна-Заходняя правінцыя  на сайце «Пра ПАР»


Катэгорыя:Правінцыі Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі
Олдас Хакслі

**Олдас Леанард Хакслі** (; ) — англійскі пісьменнік.

Аўтар знакамітага рамана-антыўтопіі «» (1932). У 1958 годзе Хакслі напісаў «Вяртанне ў дзіўны новы свет» (*Brave New World Revisited*), у якой развівае думку пра тое, што напраўду ўсё будзе яшчэ горш і жахлівей, чым у першай кнізе.

Па-беларуску ў 1989 г. у альманаху «Далягляды» было надрукавана адно з яго эсэ (у перакладзе з рускай мовы).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сайт, прысвечаны творчасці пісьменніка

Катэгорыя:Выпускнікі Оксфардскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Аляксандр Ільіч Селязнёў

**Аляксандр Ільіч Селязнёў** (, в. Тукалава , , РСФСР) — беларускі дзяржаўны дзеяч, былы міністр архітэктуры і будаўніцтва Беларусі (2006—2010).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1956 годзе ў д. Тукалава Жаркоўскага раёна Калінінскай вобласці (Расія).

Працоўную дзейнасць пачаў у 1973 годзе ў будаўнічай вобласці (сталяр мэблевай фабрыкі, майстар, прараб, галоўны інжынер).

У 1986—1989 гадах — інструктар аддзела будаўніцтва, загадчык сектара сельскага і дарожнага будаўніцтва, інспектар пры сакратарыяце Магілёўскага абкама КПБ.

У 1989—1994 гадах — намеснік старшыні па вытворчасці, намеснік старшыні праўлення магілёўскага «Аблсельбуду».

У 2001 годзе быў прызначаны кіраўніком Апарату Савета міністраў Рэспублікі Беларусь.

З 5 мая 2006 — міністр архітэктуры і будаўніцтва.

27 снежня 2010 года Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь склаў паўнамоцтвы перад новаабраным прэзідэнтам і Аляксандр Селязнёў зышоў у адстаўку.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Міністры архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Намеснікі старшыні Магілёўскага абласнога выканаўчага камітэта
Дэвід Олівер Сэлзнік

**Дэвід Олівер Сэлзнік** () (,  ЗША — , ЗША) — амерыканскі кінарэжысёр і  прадзюсар.

Сярод яго фільмаў: Кінг-Конг і лаўрэаты прэмій «Оскар» 1939 і 1940 гадоў («Знесеныя ветрам» і «Рэбека»).

Катэгорыя:Кінапрадзюсары ЗША
Катэгорыя:Члены Рэспубліканскай партыі ЗША
Катэгорыя:Памерлі ад інфаркту міякарда
Цішкевіч

**Цішкевіч** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Іванавіч Цішкевіч (нар. 1944) — беларускі архітэктар, кіраўнік інстытута «Гомельпраект».
* Аляксандр Яўгенавіч Цішкевіч (нар. 1986) — беларускі футбаліст.
* Іван Станіслававіч Цішкевіч (1919—2001) — беларускі юрыст. Доктар юрыдычных навук, прафесар.
* Васіль Цішкевіч — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.
* Маргарыта Рыгораўна Цішкевіч — беларуская вяслярка на байдарцы.
* Міхайла Цішкевіч — аўтар трактату «Аб норавах татар, літвінаў і маскавіцян».
* Рыгор Васілевіч Цішкевіч — беларускі дзяржаўны дзеяч, старшыня Дзяржаўнага камітэта Рэспублікі Беларусь па архітэктуры і будаўніцтву (1993—1994).
Вялікі Татулька (BioShock)

**Вялікі Татулька** () — выдуманы персанаж з серыі гульняў BioShock. Вялікія Татулькі — змененыя чалавечыя істоты, створаныя са скуры і органаў людзей, якія носяць цяжка браняваныя вадалазныя скафандры. Яны ўзброеныя цвікамётамі, цяжкім дрылём, гранатамётам або іонным лазерам. Вялікія Татулькі Альфа-серыі абсталяваны любым з некалькіх іншых відаў зброі. Хоць яны выдаюць нізкія стогнучыя гукі, як кіты, Вялікія Татулькі не маюць акцёра агучвання.

Персанаж быў створаны кампаніяй *Irrational Games* (раней вядомай як 2K Boston/2K Аўстралія) і ўпершыню з'явіўся ў BioShock. Шасціцалевая фігурка Вялікага Татулькі была ўключана ў спецыяльнае выданне гульні. У працягу, BioShock 2, гулец кіруе прататыпам Вялікага Татулькі Дэльта.

Вялікія Татулькі блукаюць па падводным антыўтапічным горадзе Захапленне і абараняюць Маленькіх сястрычак, якія здабываюць з трупаў рэчыва пад назвай «*АДАМ*». Узаемадзеянне гульца з Вялікім Татулькам і маленькай сястрычкай было апісана распрацоўшчыкам Кенам Левін () як важны «*корань*» гульні, у сувязі з неабходнасцю «*АДАМ*» гульцу для таго, каб набрацца сіл у гульні.

## Спасылкі 
* Канцэпты Вялікага Татулькі ад 2K Games.

Катэгорыя:Персанажы
Усходняя Карэлія

**Усходняя Карэлія** (, ) — частка Карэліі, якая пасля заключэння Сталбоўскага міру ў 1617 годзе засталася за Расіяй і праваслаўнай царквой. Іншая, заходняя частка Карэліі, засталася за Швецыяй і лютэранскай царквой Швецыі і называлася Шведскай Карэліяй, а пасля 1808 года — Фінскай Карэліяй. У наш час Усходняя Карэлія складае цэнтральную частку Рэспублікі Карэлія.

Тэрыторыя рэгіёна абмежавана на поўдні ракой Свір, а на ўсходзе Анежскім возерам (выключаючы Заанежскі паўвостраў), Выгвозерам і Белым морам.

Усходняя Карэлія гістарычна падзелена на:
* Беламорскую Карэлію, якая заселена выхадцамі з Паўночнай і Прыладажскай Карэлій, які размаўляюць, як і цвярскія карэлы, на дыялекце, які называецца ўласна карэльскім.
* Аланецкую Карэлію, дзе распаўсюджаны лівікоўскі дыялект, які зведаў вялікі ўплыў вепскай мовы.
* Анежскую Карэлію, дзе распаўсюджана людзікоўская мова, пераходная паміж карэльскай і вепскай мовамі.
Лівікаў больш за палову ад колькасці ўсходніх карэлаў, беламорцаў — каля траціны, людзікаў — трохі больш за адну дзясятую.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* «После столетий рассеяния карелы переживают период культурного подъема»  Эксперт, Северо-Запад #4 (33), 5 марта 2001

Катэгорыя:Карэлія
Заанежжа

**Заане́жжа** () — гістарычная назва тэрыторыі Заанежскага паўвострава і прылеглых да яго астравоў Кіжскіх шхераў у паўночна-ўсходняй частцы Анежскага возера. Адміністрацыйна тэрыторыя Заанежжа ўваходзіць у склад Мядзвежагорскага раёна Рэспублікі Карэлія.

## Геаграфія і геалогія 
Заанежскі паўвостраў абмываецца з паўночнага ўсходу водамі Павянецкага заліва, з поўдня — залівамі Малога і Цэнтральнага Анега, з захаду — залівам Вялікае Анега. На тэрыторыі Заанежжа знаходзіцца звыш 500 астравоў Кіжскіх шхераў, найбуйнейшыя з іх — Вялікі Клімянецкі, Вялікі Лелікоўскі, Аленевыя астравы.

Глебы паўвострава сфарміраваны карбанатнымі і шунгітазмяшчальнымі пародамі, якія з'яўляюцца натуральным адсарбентам для азёрнай вады і асноўным кампанентам «заанежскага чарназёму». Павышаная ўрадлівасць глеб Заанежжа, з пачатку асваення тэрыторыі Карэліі, прыцягвала сюды земляробаў.

## Гісторыя 
thumb|250px|Кіжскі архітэктурны ансамбль — сімвал Заанежжа.

Перыяд першапачатковага асваення Карэліі, у тым ліку і Заанежжа, адбываўся ў эпоху мезаліту(магільнік на востраве Паўднёвы Аленевы).

У X—XIII стст. першабытныя сямейна-радавыя групы саамаў змянілі прыбалтыйска-фінскія плямёны — сённяшнія вепсы, карэлы і фіны. З XV стагоддзя тэрыторыя Заанежжа ў складзе Абанежскай пяціны Наўгародскіх зямель Маскоўскага княства, асвойваецца рускімі перасяленцамі.

Да пачатку XX стагоддзя тэрыторыя Заанежжа з'яўлялася самай густанаселенай тэрыторыяй Алонецкай губерні.

## Славутасці 
thumb|180px|left|Паштовая марка СССР (1968): Заанежжа

Помнікі архітэктуры, гісторыі, гістарычныя паселішчы на тэрыторыі Заанежжа:
* Гісторыка-архітэктурны ансамбль «Кіжы» на востраве Кіжы.
* 126 помнікаў архітэктуры: жылыя дамы, цэрквы, капліцы ў вёсках Космазера, Тамбіцы, Яндамазера, Усць-Яндама, Вегарукса і інш.
* 71 помнік археалогіі (у тым ліку неалітычнае паселішча Пеграма).
* 46 населеных пунктаў, якія маюць статус гістарычных: Баяршчына, Вялікая Губа, Сянная Губа, Ямка і інш.
* Палеастроўскі Раждзественскі манастыр (XV стагоддзе).
* Заалагічны заказнік «Кіжскі»
* Гідралагічныя помнікі прыроды — крыніцы Тры Іваны, Саляная яма, Ясенінскі, Царыцын ключ
* Музей у в. Кузаранда, Космазера і інш.
* Магіла казачніцы Ірыны Андрэеўны Фядосавай (в. Кузаранда).

## Літаратура 
* Витов М. В. Историко-географические очерки Заонежья XVI—XVII веков. — М., 1962
* Заонежье: [Сб. науч. ст.] — Петрозаводск: КарНЦ РАН, 1992. — 188 с.: ил.
* Заонежье: [Сб. науч. ст.] — Петрозаводск: КарНЦ РАН, 1994. — 155 с.: ил.
* Кижский вестник. — Петрозаводск, 1993. — № 2: Заонежье
* Карелия: энциклопедия: в 3 т. / гл. ред. А. Ф. Титов. Т. 1: А — Й. — Петрозаводск: ИД «ПетроПресс», 2007. — С. 344—400 с.: ил., карт. ISBN 978-5-8430-0123-0 (т. 1)
* Мулонен И. И. Старое Заонежье: вепсское или карельское? //Кижский вестник № 8. Ред. И. В. Мельников. Музей-заповедник «Кижи». Петрозаводск. 2003. 270 с.

## Спасылкі 
* Каталог «Праваслаўныя помнікі Заанежжа»
* Заанежжа 
* Грамадская арганізацыя «Зямля Заанежжа»
* Геаінфармацыйная аналітычная сістэма «Тапанімія Заанежжа»

Катэгорыя:Паўвостравы Карэліі
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Расіі
Людзікоўская мова

**Людзікоўская мова** (''lyydin kiel', l'yyd'ikiel'') — мова прыбалтыйска-фінскай падгрупы фіна-волжскай групы фіна-ўгорскай галіны ўральскай моўнай сям'і, на якой размаўляе лакальная група карэлаў людзікі. Часта разам з уласнакарэльскай, лівікоўскай карэльскай і цвярской карэльскай мовамі лічыцца адной з гаворак агульнай карэльскай мовы. Як і іншыя карэльскія мовы, людзікоўская карэльская мова мае свой уласны літаратурны стандарт.

На людзікоўскай мове размаўляюць на ўсходнім поўдні рэспублікі Карэлія, у раёне заходняга ўзбярэжжа Анежскага возера — на тэрыторыі Кандапожскага, Пражынскага і Прыанежскага раёнаў.

## Агульная характарыстыка 
### Пісьмовасць 
Да XIX ст. кнігавыданне на карэльскай мове практычна не вялося, пакуль у 1820 годзе кірылічным шрыфтам не было выдадзена Евангелле паводле Мацвея. У гэтыя часы не існавала адзінага літаратурнага стандарту і арфаграфіі мовы, у выніку чаго алфавіты розных выданняў адрозніваліся адзін ад аднаго.

У савецкія часы, у 1931 годзе для карэльскай мовы быў створаны лацінскі алфавіт, але ў 1937 годзе ён быў зноў пераведзены на кірылічную аснову.

### Дыялекты 
Людзікоўская мова падзяляецца на 3 гаворкі: кандапожскую, міхайлаўскую і пражынскую.

## Грамадскае жыццё 
Паводле закона рэспублікі Карэлія аб дзяржаўнай падтрымцы карэльскай, вепскай і фінскай моў карэльскія мовы маюць магчымасць на атрыманне дапамогі з боку дзяржавы, а таксама могуць ужывацца ў дзяржаўных, навучальных установах і сродках масавай інфармацыі, гарантуецца права на атрыманне адукацыі на карэльскіх мовах. Але нягледзячы на гэта, ніводная з карэльскіх моў не мае статусу дзяржаўнай у рэспубліцы Карэлія.

На людзікоўскай мове выходзіць газета «Lyydilaine» («Людзікі»).

## Спасылкі 
* Sanakirju-Словарь-Sanakirja,  — карэльска-руска-фінскі слоўнік
* Портал «Финно-угорские библиотеки России». Электронная коллекция изданий на карельском языке

Катэгорыя:Фіна-волжскія мовы
Катэгорыя:Карэльская мова
Катэгорыя:Мовы Расіі
Катэгорыя:Мовы Фінляндыі
Адміністрацыйны падзел Руанды

right|300px|thumb|Адміністрацыйны падзел Руанды (з 2006)

**Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Руанды** — падзел тэрыторыі Руанды на пэўныя часткі ў мэтах эфектыўнай арганізацыі дзяржаўнага кіравання і мясцовага самакіравання. Згодна з падзелам з 1 студзеня 2006 Руанда складаецца з пяці правінцый (intara), якія падзялены на трыццаць раёнаў (akarere), якія, у сваю чаргу, падзелены на сектары. Да 1 студзеня 2006 Руанда была падзелена на 12 правінцый.
thumb|300px|right|Адміністрацыйны падзел Руанды да 2006.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Спісы:Руанда
Свята-Ільінская царква

**Свята-Ільінская царква** — назва шэрагу праваслаўных храмаў, асвячоных у гонар прарока Ільі.
## Беларусь 
* Свята-Ільінская царква (Адахаўшчына)
* Свята-Ільінская царква (Бабруйск)
* Свята-Ільінская царква (Бельск)
* Свята-Ільінская царква (Бешанковічы)
* Свята-Ільінская царква (Бялавічы)
* Свята-Ільінская царква (Бяроза)
* Свята-Ільінская царква (Вуйвічы)
* Свята-Ільінская царква (Дубок)
* Свята-Ільінская царква (Ілья)
* Свята-Ільінская царква (Камайск)
* Свята-Ільінская царква (Любча)
* Свята-Ільінская царква (Нарач, Вілейскі раён)
* Свята-Ільінская царква (Ніжні Церабяжоў)
* Свята-Ільінская царква (Орша)
* Свята-Ільінская царква (Слаўнае)
* Свята-Ільінская царква (Шкунцікі)

Катэгорыя:Храмы Святога Іліі
Губная памада (фільм)

**Губная памада** () — амерыканская драма 1976 года. Рэжысёрам фільма стаў Ламонт Джонсан, а Марго Хемінгуэй, яе сястра Марыэль Хемінгуэй (унучкі вядомага пісьменніка Эрнэста Хемінгуэя) і Крыс Сарандон выканалі асноўныя ролі.

Катэгорыя:Фільмы 1976 года
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Драмы 1970-х гадоў
Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы кампаніі Paramount Pictures
Катэгорыя:Фільмы Ламонта Джонсана
Рэферэндум у Беларусі (2004)

17 кастрычніка 2004 г. ў Беларусі прайшоў ініцыяваны прэзідэнтам Беларусі, Аляксандрам Лукашэнкам, рэферэндум. Рэферэндум быў прызначаны ўказам прэзідэнта ад 7 верасня 2004 г. № 431 і быў сумешчаны з парламенцкімі выбарамі.

## Пытанне 
Пытанне на рэферэндум выносілася адно і гучала наступным чынам: «Ці дазваляеце Вы першаму Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь Лукашэнка А. Р. удзельнічаць у якасці кандыдата ў Прэзідэнты Рэспублікі Беларусь у выбарах Прэзідэнта і ці прымаеце частку першую артыкула 81 Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь у наступнай рэдакцыі: "Прэзідэнт абіраецца на пяць гадоў непасрэдна народам Рэспублікі Беларусь на аснове ўсеагульнага, свабоднага, роўнага і прамога выбарчага права пры тайным галасаванні."?»

У той жа час, згодна з арт. 112 Выбарчага Кодэкса, «на рэспубліканскі рэферэндум не могуць выносіцца пытанні: …звязаныя з абраннем і вызваленнем Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь…».

## Папярэдняе апытанне 
Па выніках усебеларускага апытання грамадскай думкі, праведзенага The Gallup Organization/Baltic Surveys у канцы верасня 2004 года, за змяненне Канстытуцыі былі гатовыя галасаваць 39 % апытаных, супраць — 32,5 %, астатнія на той момант яшчэ не вызначыліся.

## Вынікі 
Паводле звестак ЦВК Беларусі, за прагаласавала 79,42 % (5 548 477 чал.) ад колькасці грамадзян, унесеных у спісы для галасавання. Супраць адабрэння вынесенага на рэферэндум пытання прагаласавала 9,90 % (691 917 чал.) ад колькасці грамадзян, унесеных у спісы для галасавання. Колькасць бюлетэняў, прызнаных несапраўднымі, склала 67 001.

У выніку рэферэндуму Аляксандр Лукашэнка атрымаў магчымасць удзельнічаць у прэзідэнцкіх выбарах неабмежаваную колькасць разоў (раней Канстытуцыя прадугледжвала толькі два прэзідэнцкія тэрміны запар) і прыняў удзел у выбарах 2006 года і выбарах 2010 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Матэрыялы па рэферэндуму на сайце цэнтральнай камісіі Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў

Катэгорыя:Канстытуцыйныя папраўкі
Катэгорыя:Рэферэндумы ў Беларусі
Катэгорыя:Падзеі 17 кастрычніка
Катэгорыя:Кастрычнік 2004 года
Катэгорыя:2004 год у Беларусі
Катэгорыя:Рэфэрэндумы 2004 года
Карэлічы (балота)

**Карэ́лічы**, або **Талае балота**, **Баркі** — балота нізіннага тыпу на паўночным усходзе Навагрудскага, поўначы Карэліцкага, поўдні Іўеўскага раёнаў Гродзенскай вобласці і паўночным захадзе Стаўбцоўскага раёна Мінскай вобласці, у вадазборы р. Нёман і яго прытокаў — р. Сэрвач, каналаў Жоўта-Нёманскі і Шубіна-Нёманскі. Плошча балота складае 17,5 тыс. га. У межах прамысловага пакладу 8,7 тыс. га. Глыбіня торфу да 4,5 м, сярэдняя 1,7 м. Ёсць сапрапель. Асушаная частка выкарыстоўваецца пад ворыва і сенажаць. На неасушаных землях пераважаюць балотныя алешнікі і бярэзнік, месцамі драбналессе з хвоі, на глебе асокі і сфагнавыя імхі. Паўночная частка балота ў межах Налібоцкіх лясоў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Балоты Беларусі
Катэгорыя:Балоты Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Балоты Мінскай вобласці
Катэгорыя:Балоты Карэліцкага раёна
Катэгорыя:Балоты Навагрудскага раёна
Катэгорыя:Балоты Іўеўскага раёна
Катэгорыя:Балоты Стаўбцоўскага раёна
Катэгорыя:Балоты паводле алфавіта
Карэліцкія шпалеры

**Карэліцкія шпалеры** — вырабы ткацкай мануфактуры Радзівілаў у м. Карэлічы (цяпер Гродзенская вобласць) ў другой палове XVII — першай палове XIX ст. Ткалі шпалеры пераважна жонкі прыдворных па кардонах прыдворных мастакоў К. Д. і Ю. К. Гескіх, Сняжыцкага, Андрэя і Канстанціна (прозвішчы не вядомы). Сюжэты і кампазіцыі пераносілі з карцін А. ван Вестэрфельда, Дэль Бенэ, дэ Воза і інш. Мануфактура дасягнула росквіту ў сярэдзіне XVIII ст.

Найбойльш вядома серыя высокамастацкіх шпалер, выкананых у 1752 годзе паводле загаду М. К. Радзівіла Рыбанькі для ўслаўлення свайго роду: «Мікалай Радзівіл Чорны ў 1560 годзе прымае ад імя караля Жыгімонта Аўгуста пашану ад цэсарскіх паслоў», «Прысяга на вернасць каралю Жыгімонту Аўгусту і яго шлюб з Барбарай Радзівіл», «Наданне тытула князя Свяшчэннай Рымскай імперыі Мікалаю Радзівілу Чорнаму імператарам Карлам V у 1547 годзе», «Каранацыя Барбары Радзівіл», «Пацвярджэнне княжацкага тытула Радзівілаў на сейме ў Петрыкаве», «Бітва князя Януша а Радзівіла пад Кіевам», «Баталія з Турцыяй пад Хоцімам Міхаіла Казіміра, польнага гетмана», «Уціхамірванне бунтаў пад Славечнам», «Агляд войск пад Заблудавам», «Узяцце ў палон Станіслава Міхаіла Крычэўскага пад Лоевам у 1649 годзе». Былі вытканы партрэты Радзівілаў: Януша, Крыштофа і інш.

Карэліцкія шпалеры вызначаліся мяккімі колеравымі спалучэннямі і высокай тэхнікай выканання, даволі вялікімі памерамі (349х329 см і падобныя). На некаторых выяўлены меткі — прозвішчы ткачых Настассі Маркевіч і Марыі Кулакоўскай. Упрыгожвалі парадныя залы Нясвіжскага палаца.

## Літаратура 
* Трызна Дз. С. Беларускія дываны і габелены. Мн., 1981.
* 

Катэгорыя:Габелены
Катэгорыя:Гісторыя Карэлічаў
Катэгорыя:Ткацтва Беларусі
Людзікі

**Лю́дзікі, карэ́лы-лю́дзікі** () — адзін з трох буйных субэтнасаў (апроч уласна карэлаў) у складзе карэльскага этнаса. Гэтак жа, як і субэтнас лівікаў (), істотна адрозніваецца па культуры і мове (аж да адрозненняў у алфавітах) ад уласна карэлаў. Людзікі ў пражываюць пераважна ў Прыанежскай Карэліі, на паўночным і ўсходнім узбярэжжы Анежскага возера.

## Гісторыя і паходжанне 
Этнагенез людзікаў, і карэлаў наогул, застаецца недастаткова вывучаным. Агульнапрынятым з’яўляецца пункт гледжання, што субэтнас сфарміраваўся падчас міжэтнічнага кантакту сярэдневяковай карэлы з вессю, а таксама асіміляваў падчас этнагенезу ў Сярэднявеччы аўтахтонных саамаў, што і абумовіла ў канчатковым выніку своеасаблівасць мовы і культуры. Першай з пісьмовых крыніц пра людзікаў згадвае пад назвай племя *лі́ўдзі* або *лю́дзі* () Баварскі ананім, які датуецца першай паловай IX стагоддзя. Некалькі пазней людзікаў згадвае Ахмед ібн Фадлан у сваёй кнізе пра падарожжа на Волгу ў 921—922 гадах пад назвай народа *«луўд-аана»*, у рускіх сярэдневяковых крыніцах карэлы-людзікі часцяком згадваліся пад назвай **людзіны**, без суаднясення з карэламі (карэлай). Аднак яшчэ істотна раней, пры заснаванні Ноўгарада адзін з яго канцоў быў названы «Людзін», падобна таму, як па імі племя наровы быў названы Нераўскі канец.

Тэрыторыя людзікаў уваходзіла ў склад Абанежскай пяціны Наўгародскай зямлі. Разам з Наўгародскай зямлёй людзікі ўвайшлі пры Іване III у склад Маскоўскай дзяржавы.

## Антрапалагічны тып 
Карэлы-людзікі адносяцца да еўрапеоіднай вялікай расы, яе беламора-балтыйскага тыпу, які характарызуецца мінімальнай мангалоіднай прымешкай.

## Мова 
Паходжанне мовы дагэтуль дакладна не вызначана, пануючай застаецца гіпотэза, што яна сфарміравалася на базе сярэдневяковай уласна карэльскай мовы пад значным уплывам вепскай мовы. Яна адносіцца да фіна-ўгорскай групы моў і класіфікуецца як аглютынатыўная мова. У мове прысутнічае значная колькасць запазычанняў з архаічнай вепскай мовы. Даклданых звестак пра ўзнікненне пісьменнасці ў людзікаў не маецца, у XIX стагоддзі яна ўжо існавала на аснове кірыліцы, у 1930-х гадах было ўведзена пісьмо на аснове лацініцы.

У складзе людзікоўскай мовы вылучаюцца наступныя дыялекты:
* кандапожскі дыялект
* пражынскі дыялект
* міхайлаўскі (куўярвскі) дыялект

У расійскай лінгвістцы мову прынята лічыць дыялектам карэльскай мовы, у той час як частка фінскіх лінгвістаў і большасць заходніх лічаць яе самастойнай мовай.

## Літаратура 
* Финно-угры и балты в эпоху средневековья. Археология СССР. Под ред.: Рыбаков Б. А. — М., 1987 г.
* Финны в Европе. В 2-х томах. — М., 1990 г.
* Д. В. Бубрих. Догосударственный период истории балтийско-беломорского Севера
* Книга Ахмеда Ибн-Фадлана о его путешествии на Волгу в 921—922 гг. Харьков. 1956
* БАВАРСКИЙ ГЕОГРАФ. DESCRIPTIO CIVITATUM ET REGIONUM AD SEPTENTRIONALEM PLAGAM DANUBII. Перевод: Дьяконов И. В., 2005.

## Спасылкі 
* Пра карэлаў на сайце livviki.karelia.ru 

Катэгорыя:Фіна-ўгорскія народы
Катэгорыя:Карэлы
Катэгорыя:Народы Расіі
Катэгорыя:Фіна-ўгразнаўства
Свята-Духаўская царква

* Свята-Духаўская царква Куцеінскага манастыра
* Свята-Духаўская царква, Азёры
* Свята-Духаўская царква, Вярховічы
* Свята-Духаўская царква, Дварэц
* Свята-Духаўская царква, Кодзень
* Свята-Духаўская царква, Падлессе

Катэгорыя:Храмы Святога Духа
Ліўневая каналізацыя

thumb|170px|Прыёмны калодзеж ліўневай каналізацыі
**Ліўневая каналізацыя** ()  — сістэма каналізацыі, якая забяспечвае комплексную абарону вызначанай тэрыторыі ад паверхневых вод. У адрозненне ад лінейнага і кропкавага водаадвода, функцыі якіх строга абмежаваныя, сістэма ліўневай каналізацыі падае больш шырокія магчымасці па арганізацыі надзейнай ахоўнай сістэмы ад талых і дажджавых вод.

## Гісторыя 
Археалагічныя даследаванні паказалі, што ліўневая каналізацыя ўпершыню пачала  выкарыстоўвацца на востраве Крыт каля 4000 гадоў да н. э. у такіх гарадах, як Фест і Кнос, дзе была распрацавана першая сістэма  ліўневых сцёкаў і каналаў для збору ападкаў. У крыцкам горадзе Кнос ліўневыя сцёкі праходзілі па каменным тунэлям вялікага дыяметра.

Першая ліўневая каналізацйная сістэма на тэрыторыі сучаснай Беларусі з'явілася ў Мінску на вуліцы Няміга і будавалася два гады — з 1924 па 1926 год.

## Класіфікацыя 
Паводле спосаба адводу паверхневых вод адрозніваюць тры тыпа ліўневай каналізацыі:

* Адкрытага тыпу —  дажджавыя воды адводзяцца з дапамогай адкрытых каналаў і латкоў;
* Закрытага тыпу —   дажджавая вада з вуліцы збіраецца прыёмнымі калодзежамі, праз якія  паступае ў сетку падземных трубаправодаў ці калектараў, па якой яна сплаўляецца ў бліжэйшыя тальвегі, натуральныя вадаёмы або на ачышчальныя збудаванні;
* Змешанага тыпу —  частка элементаў адкрытай сеткі замяняецца закрытымі падземнымі трубаправодамі.

## Будова 
Тыпавая ліўневая каналізацыя можа ўключаць у сябе наступныя элементы:

* Прыёмны латок — зборны элемент сістэмы, прызначаны для прыёму сцёкавых вод і перанакіраванню іх у ліўневыя каналы ці прыёмныя калодзежы;
* Канал — інжынернае збудаванне, прызначанае для транспартавання сцёкавых вод паміж элементамі сістэмы;
* Прыёмны калодзеж — элемент сістэмы, прызначаны для прыёму паверхневых сцёкавых вод;
* Злучальныя трубаправоды —  зборныя канструкцыі, прызначаныя для транспартавання сцёкавых вод паміж элементамі сістэмы;
* Дрэнажны калодзеж —  элемент сістэмы, прызначаны для збору сцёкавых вод і перанакіраванню іх у ліўневыя калектары;
* Ліўневы калектар — коплекс інжынерных збудаванняў, прызначаны для транспартавання вялікіх мас сцёкавых вод на працяглыя адлеглаці.

## Уплыў на навакольнае асяроддзе 
Паколькі ў большасці ліўневых каналізацыйных сістэм адсутнічаюць ачышчальныя збудаванні, то неачышчаныя сцёкавыя воды са смеццем з вуліц горада трапляюць у навакольнае асяроддзе, праз рэкі і вадаёмы ў якія ажыццяўляецца скідванне гэтых вод. Дадзены факт можа прывесці да забруджвання навакольнага асяроддзя вулічным смеццем, пагаршэння якасці грунтовых вод,  і нават іх забруджвання атрутнымі рэчывамі, якія могуць выпадкова трапіць у каналізацыйную сістэму.

## Спасылкі 
* БНіП 2.04.03-85. Каналізацыя. Вонкавыя сеткі і збудаванні 
* Ливневая канализация  

Катэгорыя:Каналізацыя
Катэгорыя:Паводкі
Катэгорыя:Падземныя збудаванні
Катэгорыя:Водазабеспячэнне
Катэгорыя:Гідралогія
Генадзь Піліпавіч Курачкін

**Генáдзь Пілíпавіч Курачкін** (, , Хмяльніцкая вобласць, УССР) — беларускі дзяржаўны дзеяч, былы міністр архітэктуры і будаўніцтва Беларусі (1999—2006).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 19 кастрычніка 1948 года ў г. Камянец-Падольскі Xмяльніцкай вобласці Украіны.

У 1976 годзе скончыў Наваполацкі політэхнічны інстытут і ў 1993 годзе Акадэмію кіравання пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь. Спецыяльнасць па адукацыі — прамысловае і грамадзянскае будаўніцтва, эканоміка і кіраванне вытворчасцю.

Працоўную дзейнасць пачынаў аўтаслесарам Полацкага аўтобусна-таксаматорнага парку.

Служыў у Савецкай арміі.

Працаваў майстрам-брыгадзірам, начальнікам вытворча-тэхнічнага аддзела будаўнічага ўпраўлення № 125 г. Наваполацка, галоўным інжынерам будаўнічага ўпраўлення № 103, начальнікам будупраўлення № 104 г. Ліда, галоўным інжынерам, кіраўніком будтрэста № 19 г. Ліда.

У 1999 г. прызначаны намеснікам міністра архітэктуры і будаўніцтва.

З 16 красавіка 1999 — міністр архітэктуры і будаўніцтва.

6 кастрычніка 2000 г прызначаны прадстаўніком дзяржавы ААТ «Белпрамбудбанк».

21 верасня 2001 г. Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь склаў паўнамоцтвы перад новаабраным прэзідэнтам.

24 верасня 2001 года ўказам прэзідэнта № 537 прызначаны Міністрам архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь.

20 лютага 2004 прызначаны прадстаўніком дзяржавы ў ААТ «Белпрамбудбанк»

5 мая 2006 года быў вызвалены з пасады міністра ў сувязі з пераходам на іншую працу.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Міністры архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь
Сафроній (Юшчук)

{{Іерарх
| імя                = Архіепіскап Сафроній
| імя пры нараджэнні = Сцяпан Пятровіч Юшчук
| выява              = 
| апісанне выявы     = 
| тытул              = Архіепіскап Магілёўскі і Мсціслаўскі(до  — епіскап)
| царква             = Руская праваслаўная царква Беларускі экзархат
| абранне            = 
| інтранізацыя       = 
| перыядпачатак      = 7 кастрычніка 2002
| перыядканец        = 
| папярэднік         = Максім (Кроха)
| пераемнік          = 
| тытул_2            = Епіскап Брэсцкі і Кобрынскі
| перыядпачатак_2    = 4 лютага 2001
| перыядканец_2      = 7 кастрычніка 2002
| папярэднік_2       = Канстанцін (Хоміч) Філарэт (Вахрамееў) (ч/к)
| пераемнік_2        = Іаан (Хама)
| дата нараджэння    = 
| месца нараджэння   = 
| прыняцце манаства  = 9 красавіка 1987
| сан                = 20 мая 1987
| хіратонія          = 4 лютага 2001
| узнагароды         = { style="background:transparent"
     
}
}}
**Сафро́ній**, свецкае імя **Сцяпа́н Пятро́віч Юшчу́к** (нар. , в. Кацельня-Баярская, Брэсцкая вобласць) — епіскап Рускай Праваслаўнай Царквы, беларускі праваслаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Скончыў сярэднюю школу (1968), у 1969—1971 гадах служыў у Савецкай Арміі. У 1979—1982 гадах быў выхаванцам Ленінградскай духоўнай семінарыі, 1982—1986 гадах — студэнтам Ленінградскай духоўнай акадэміі.

Пасля заканчэння навучання (1986) залічаны ў брацтва Свята-Успенскага Жыровіцкага манастыра. Прыняў манаскі пострыг 10.4.1986 года; 21.4.1987 года пасвечаны ў сан іерадыякана, 20.5.1987 — у сан іераманаха. Узведзены ў сан ігумена 4.3.1990 года, у сан архімандрыта — 1.5.1994 года. Прызначаны 19.7.1994 года намеснікам Свята-Дабравешчанскага Лядскага манастыра.

Сінодам Беларускага Экзархата абраны і пададзены Патрыярху Аляксію II як стаўленік на Брэсцкую епіскапскую кафедру. Сінод РПЦ 27.12.2000 года вызначыў яму быць епіскапам Брэсцкім і Кобрынскім.

У Свята-Духавым кафедральным саборы ў Мінску 4.2.2001 года Мітрапалітам Мінскім і Слуцкім Філарэтам, у саслужэнні членаў Сінода Беларускага Экзархата, хіратанісан у епіскапа Брэсцкага і Кобрынскага.

Сінод Беларускага Экзархата 4.6.2002 года прыняў рашэнне, зацверджанае Патрыярхам Аляксіем II, пра прызначэнне Сафронія на Магілёўскую кафедру.

Прызначаны 7.10.2002 года епіскапам Магілёўскім і Мсціслаўскім.

З 27.12.2005 па 22.4.2007 — часовы кіраўнік Бабруйскай епархіі.

1 лютага 2018 года ў Хрыста Збавіцеля ў Маскве Патрыярхам Маскоўскім і ўсяе Русі Кірылам узведзены ў сан архіепіскапа.

## Узнагароды 
* Ордэн святога благавернага князя Данііла Маскоўскага II ступені
* Ордэн прападобнага Сергія Раданежскага II і III ступеняў

## Спасылкі 
* Біяграфія 
* Біяграфія

Катэгорыя:Епіскапы магілёўскія
Катэгорыя:Епіскапы бабруйскія
Катэгорыя:Епіскапы брэсцкія і кобрынскія
Катэгорыя:Епіскапы Беларускай праваслаўнай царквы
Анатоль Іванавіч Нічкасаў

**Анато́ль Іва́навіч Нічка́саў** () — беларускі дзяржаўны дзеяч, дыпламат, былы Міністр архітэктуры і будаўніцтва Беларусі (2010—2013).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 19 чэрвеня 1955 года ў Новасібірску (РСФСР).

У 1978 годзе скончыў Новасібірскі інжынерна-будаўнічы інстытут. Працоўную дзейнасць пачаў у 1972 годзе чарцёжнікам-канструктарам інстытута «Сібакадэмпраект». З 1978 года працаваў архітэктарам у Новасібірскім аддзяленні інстытута «» па 10 верасня 2013 года — Міністр архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь па 25 чэрвеня 2020 года працаваў Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Казахстан.

У цяперашні час з’яўляецца старшынёй Рэспубліканскага саюза будаўнікоў.

Валодае англійскай мовай.

## Дзейнасць 
З’яўляўся старшынёй камісіі па горадабудаўніцтве Міжурадавага савета па супрацоўніцтве ў будаўнічай дзейнасці краін СНД. Член Беларускага саюза архітэктараў з 1985 года. Акадэмік Расійскай акадэміі архітэктуры і будаўнічых навук.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Міністры архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Казахстане
Катэгорыя:Галоўныя архітэктары Бабруйска
Катэгорыя:Намеснікі міністра архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь
Клімент Трызна

**Клімент Трызна** (?—1685?) — праваслаўны дзеяч Рэчы Паспалітай. Са шляхецкага роду Трызнаў.

Ігумен Свята-Духава манастыра ў Вільні. Быў заўзятым праціўнікам уніяцтва. У 1680 быў выбраны магілёўскім праваслаўным епіскапам. Не быў зацверджаны Янам Сабескім і кіраваў епархіяй як нарачоны епіскап.

## Спасылкі 
* Климент Тризна

Клімент
Катэгорыя:Епіскапы магілёўскія
Катэгорыя:Памерлі ў 1685 годзе
Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы Вялікага Княства Літоўскага
Іосіф Трызна

**Іосіф Трызна** (? — ) — рэлігійны дзеяч Рэчы Паспалітай. Архімандрыт Віленскага Святадухаўскага манастыра (1640—1647), Кіева-Пячэрскай лаўры (з 1647).

## Біяграфія 
Прадстаўнік шляхецкага роду Трызнаў герба «Газдава». Атрымаў адукацыю ў Кіева-Пячэрскай лаўры і Кіеўскай брацкай школе, выхаванец і паслядоўнік Пятра Магілы. Прыняў манаства.

Падтрымаў паўстанне Багдана Хмяльніцкага. Прысутнічаў на сойме 1649—1650, які ратыфікаваў Збораўскі дагавор з казакамі.

Выступаў супраць палітычнай і царкоўнай залежнасці Украіны ад Масквы. Разам з мітрапалітам Сільвестрам Косавым адмаўляўся прымушаць кіянаў і манахаў Кіева-Пячэрскай лаўры прысягаць на вернасць Пераяслаўскай радзе, якая дэкларавала залежнасць ад Масквы. Аднак пазней пайшоў на гэта ў 1654 пад ціскам Хмяльніцкага і казакоў.

Аўтар прадмовы да «Служэбніка» (Кіеў, 1653), дзе адзначыў важнасць гэтай кнігі. Склаў асобую рэдакцыю «Кіева-Пячэрскага пацерыка», куды ўключыў рэдкія гістарычныя матэрыялы, невядомыя з іншых спісаў (устаўная грамата Тураўскай епархіі 1005, Тураўскі ўстаўны запіс пра дзесяціну), летапісныя звесткі, памінальнік рускіх князёў X—XII стст.

## Літаратура 
* 

Іосіф
Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы Вялікага Княства Літоўскага
Серафім (Беланожка)

**Епіскап Серафім** (свецкае імя *Аляксей Дзмітрыевіч Беланожка*; нарадзіўся 5 верасня 1973, Екацярынбург, Расія) — беларускі праваслаўны дзеяч, епіскап.

## Біяграфія 
З сям'і вайскоўца. У 1986 сям'я пераехала ў Бабруйск. У 1990—1994 вучыўся ў Мінскай духоўнай семінарыі, якую скончыў, абараніўшы дыплом на тэму «Пастырскія пасланні святога апостала Паўла».

У 1999 з адзнакай скончыў багаслоўскі факультэт Фесаланікійскага ўніверсітэта імя Арыстоцеля (Грэцыя). У 1999—2000 праходзіў стажыроўку на багаслоўскім факультэце Цюбінгенскага ўніверсітэта (Германія).

У 2000 прызначаны выкладчыкам Свяшчэннага Пісання Новага Запавету Мінскай духоўнай семінарыі. У 2000—2004 — выкладчык, затым старшы выкладчык кафедры багаслоўя і гісторыі Царквы факультэта тэалогіі Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта ў Мінска; прызначаны памочнікам дэкана. 

У 2001 скончыў Мінскую духоўную акадэмію з навуковай ступенню кандыдата багаслоўя, абараніўшы дысертацыю на тэму «Вучэнне святога апостала Паўла аб стаўленні чалавека да тварнога свету». З 2001 — выкладчык на кафедры візанталогіі Мінскай духоўнай акадэміі. У 2002 вывучаў англійскую мову ў Бірмінгемскім універсітэце (Вялікабрытанія).

10 верасня 2003 мітрапалітам Мінскім і Слуцкім Філарэтам пастрыжаны ў мантыю з імем Серафім у гонар Серафіма Сароўскага ў саборы Успенскага Жыровіцкага манастыра. Пасвечаны ў іерадыякана 24 кастрычніка 2003, у іераманаха — 14 снежня 2003.

У 2004 прызначаны першым прарэктарам Інстытута тэалогіі імя святых Мяфодзія і Кірыла Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта; дацэнт кафедры Біблеістыкі і царкоўна-практычных дысцыплін Інстытута тэалогіі БДУ.

22 красавіка 2007 прызначаны епіскапам Бабруйскім і Быхаўскім.

## Спасылкі 
* Біяграфія Серафіма на рэгіянальным партале Бабруйска 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Епіскапы бабруйскія
Катэгорыя:Епіскапы Беларускай праваслаўнай царквы
Віленская друкарня Зарэцкіх

**Віленская друкарня Зарэцкіх** дзейнічала ў канцы XVI ст. ў Вільні. Другая, пасля Скарынаўскай, друкарня ў сталіцы Вялікага Княства Літоўскага. Уладальнікам друкарні з’яўляліся скарбнік вялікі літоўскі Іван Зарэцкі і віленскі бурмістр Зіновій Зарэцкі. Вядома адна кніга віленскай друкарні Зарэцкіх — «Часоўнік», надрукаваны каля 1571 года ў малым фармаце (у 8-ю долю аркуша), упрыгожаны 6 застаўкамі, ініцыяламі. Некаторыя тытульныя лісты, ініцыялы, асобныя літары набору падобныя да скарынаўскіх.

## Літаратура 
* Jaroszewicz-Pieresławcew Z. Druki cyrylickie z oficyn Wielkiego Księstwa Litewskiego w XVI—XVIII wieku. Olsztyn, 2003.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Друкарні Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Гісторыя Вільні
Катэгорыя:З’явіліся ў XVI стагоддзі
Палац Радзівілаў на Пушкарні

. Напалеон Орда, ХІХ ст.]]
**Палац Радзівілаў на Пушкарні** — колішні гарадскі палац Радзівілаў у Вільні.

## Гісторыя 
Пабудаваны, верагодна, у першай палове XVI ст. гетманам вялікім літоўскім Юрыем Радзівілам, пасля належаў яго сыну Мікалаю Радзівілу Рудому. Размяшчаўся на паўночны захад ад віленскага Ніжняга замка, на маляўнічым беразе Віліі.

Комплекс не захаваўся да нашага часу, вядомы паводле выявы на медалі 1626 года, планаў XVIII ст., малюнкаў сярэдзіны XIX ст.

## Архітэктура 
, ХІХ ст.]]
Фасады трохпавярховага рэнесанснага палаца былі багаты ўпрыгожаны. На вышыню да другога паверха падымаліся паўкалоны іанічнага ордара. Паміж іх размяшчаліся вокны, на першым паверсе квадратныя, на другім — спічастыя. Трэці паверх упрыгожаны аркадай з паўкруглых арак. Да паўночна-заходняга кута палаца прымыкала круглая вежа з адкосам у ніжняй частцы, што мела круглыя і паўцыркульныя байніцы. 

Палац з разам з гаспадарчымі пабудовамі ўтвараў комплекс, абведзены мураванай сцяной з брамай, дзвюма круглымі і квадратнай вежай. Пазней у складзе комплексу пабудаваны палац Барбары Радзівіл. 

## Літаратура 
* Lietuvos architektūros istorija. T. 1. Vilnius, 1987.P. 229—231.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Палацы Вільні
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Вільні
Катэгорыя:Будынкі і калекцыі роду Радзівілаў
Катэгорыя:З’явіліся ў XVI стагоддзі
Вір (возера)

**Вір** — возера ў Чачэрскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі ў пойме ракі Сож, за 4 км у напрамку на паўночны ўсход ад Чачэрска, за 1,7 км на ўсход ад вёскі Отар.

## Назва 
Рачная назва Вір звязаная з бел. *вір* «месца ў рацэ або моры, дзе цячэнне ўтварае моцны закручвальны рух вады; водаварот, які вымывае на дне ракі або возера яму; глыбокае месца ў вадзе».

## Гідраграфія 
Плошча паверхні возера 0,2 км². Даўжыня 1,4 км, найбольшая шырыня 0,2 км, даўжыня берагавой лініі 4,7 км.

У возера ў паўночнай частцы ўпадае рака Курынка і злучае яго з возерам Крывушына. Ва ўсходняй частцы ўпадае рака Бяляеўка. У паўднёвай частцы ракой Курынка возера злучана з ракой Молінка.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Иванов-Смоленский В.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Том 2.
* Ліст карты N-35-110. Выданне 1977 г. 

Катэгорыя:Азёры Чачэрскага раёна
Катэгорыя:Басейн Сажа
Віленская друкарня Скарыны

ў Вільні]]
**Віленская друкарня Скарыны** — першая на тэрыторыі Усходняй Еўропы друкарня, заснаваная Францыскам Скарынам у пачатку 1520-х гадоў у Вільні, сталіцы Вялікага Княства Літоўскага.

Размяшчалася ў доме мецэната Якуба Бабіча на Шкляной вуліцы. Тут каля 1522 года Скарына выдаў «Малую падарожную кніжку», якая складаецца з 23 частак: «Пісаныя рэчы», Псалтыр, «Часасловец», «Акафіст магіле Гасподняй», «Канон магіле Гасподняй», «Акафіст архангелу Міхаілу», «Канон архангелу Міхаілу», «Акафіст Іаану Прадцечы», «Канон Іаану Прадцечы», «Акафіст Багародзіцы», «Канон Багародзіцы», «Акафіст святым Пятру і Паўлу», «Канон святым Пятру і Паўлу», «Акафіст святому Міколе», «Канон святому Міколе», «Акафіст крыжу гасподняму», «Канон крыжу гасподняму», «Акафіст Ісусу», «Канон Ісусу», «Шасцідневец», «Канон пакаяльны», «Канон на ютрані», «Саборнік». Некаторыя часткі «Малой падарожнай кніжкі», магчыма, выходзілі як асобныя выпускі. У 1525 годзе ў Віленскай друкарні выдадзена кніга «Апостал».

Кнігі вызначыліся дасканалай тэхнікай друку і майстэрскім афармленнем, выразным і прыгожым шрыфтам, шматлікасцю гравюр, паўплывалі на справу і рускага, і ўкраінскага кнігадрукавання.

## Гл. таксама 
* Пражская друкарня Скарыны

Катэгорыя:Друкарні Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Гісторыя Вільні
Катэгорыя:Францыск Скарына
Гаспадарчая вуліца (Гродна)

**Гаспадарчая вуліца** — вуліца ў Гродне, Беларусь. Размешчана паміж вуліцамі Максіма Горкага і Дзяржынскага і паралельнай ім, бярэ пачатак ад скрыжавання вуліц А. І. Дубко і Пушкіна і ідзе ў паўночным кірунку да скрыжавання з вуліцай Мясніцкай.

Назва вуліцы прысвоена Гродзенскім гарадскім Саветам дэпутатаў 17 лютага 2012 года.

## Забудова 
* № 21 — Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі ў г. Гродна

## Спасылкі 
Гаспадарчая
Вуліца Старая Альшанка

**Вуліца Старая Альшанка** — вуліца ў Гродне, Беларусь. Размешчана ў Кастрычніцкім раёне за ААТ «Хімвалакно». Вуліца знаходзіцца на тэрыторыі былой вёскі Вялікая Альшанка, уключанай у гарадскія межы Гродна.

Назва вуліцы прысвоена Гродзенскім гарадскім Саветам дэпутатаў 17 лютага 2012 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Старая Альшанка
Арсень Мікалаевіч Насонаў

**Арсен Мікалаевіч Насонаў** (27 жніўня 1898, Еўпаторыя — 23 красавіка 1965) — рускі гісторык. Доктар гістарычных навук (1944).

## Біяграфія 
Скончыў у 1922 годзе Петраградскі ўніверсітэт. Працаваў у Дзяржаўным Эрмітажы, потым у маскоўскай групе Гістарычна-археалагічнага інстытуту АН СССР, Інстытуце гісторыі АН СССР. Вывучаў гісторыю Русі эпохі феадалізму, гістарычную геаграфію, крыніцазнаўства.

Выявіў і даследаваў больш за 1000 старажытных рукапісаў з летапіснымі тэкстамі, выдаў многія рускія летапісы. У працы «Руская зямля і ўтварэнне тэрыторыі старажытнарускай дзяржавы», якая выдадзеная ў 1951, даследаваў Полацкую, Тураўскую, Берасцейскую землі. Паводле яго меркаванняў, Літва ў 12 ст. размяшчалася на суседстве з Мінскам і плаціла даніну Полацку. Ён прааналізаваў працэс фарміравання і росту тэрыторыі Полацкай зямлі, прычыны барацьбы Полацка з Кіевам, а таксама выказаў меркаванне пра мясцовае паходжанне першага полацкага князя Рагвалода.

## Літаратура 
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, 2001. — 576 с.: іл. ISBN 985-6302-33-1.

Катэгорыя:Гісторыкі Расіі