open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Інстытут фізіялогіі НАН Беларусі

**Інстытут фізіялогіі** () — даследчая ўстанова Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, створаная ў 1940 годзе ў якасці Інстытута тэарэтычнай і клінічнай медыцыны.

На 2018 год Інстытут знаходзіўся ў складзе Аддзялення медыцынскіх навук НАНБ. Інстытут фізіялогіі ажыццяўляў набор у аспірантуру па 4 спецыяльнасцях: 1) фізіялогія, 2) біяхімія, 3) паталагічная фізіялогія, 4) аднаўленчая медыцына, спартыўная медыцына, лекавая фізкультура, курорталогія і фізіятэрапія. У дактарантуру набіралі па 2 спецыяльнасцях: 1) фізіялогія, 2) паталагічная фізіялогія. Інстытут ажыццяўляў: 1) распрацоўку і выпрабаванне фізіятэрапэўтычнага абсталявання, 2) доследы ў галіне функцыянальных асаблівасцей біялагічна актыўных дадаткаў і харчовых вырабаў, 3) даследаванне значэння будовы і хімічнага стану клетак у парушэннях сардэчна-ссасудзістай сістэмы; 4) ацэнку курортаўтваральных прычын і абгрунтаванне магутнасці і напрамку здраўніцы, 5) біяхімічнае даследаванне крыві і імунітэту ў лабараторыі.

У 2023 годзе у Інстытуце 4 лабараторыі — 1) біялагічнага мадэлявання; 2) медыка-біялагічных тэхналогій і медыцынскай рэабілітацыі; 3) фізіялогіі харчавання і спорту; 4) нейрафізіялогіі; і 2 Цэнтры — 1) электроннай і светлавой мікраскапіі; 2) мозгу

## Гісторыя 
У 1940 годзе Акадэмія навук БССР утварыла Інстытут тэарэтычнай і клінічнай медыцыны, які ў 1947 годзе перайменавалі ў Інстытут тэарэтычнай медыцыны. У 1953 годзе яго пераўтварылі ў Інстытут фізіялогіі і стварылі аспірантуру. Асноўнымі кірункамі даследаванняў былі: цэнтральныя і перыферыйныя спосабы тэрмарэгуляцыі, тэмпературная ўстойлівасць арганізма; прызначэнне аферэнтных сістэм твару і іх сувязі з нервовымі асяродкамі; спосабы і будова жыццяздольнасці арганізмаў у залежнасці ад фізіка-хімічных прычын асяроддзя. У выніку ў Інстытуце распрацавалі ўзор нейроннай сеткі (дзейнасці нервовых асяродкаў) на аснове растарможвання нейронаў. Таксама вывучылі хваравітыя станы пры парушэнні спалучэнні тэрмарэгуляцыі і абмену складаных ліпідаў у арганізме. Даследчыкі Інстытута выявілі ахоўныя ўласцівасці чынніка росту нерваў і эпідэрмісу пры цеплавым і акісляльным стрэсе, уздзеянні іанізуючай радыяцыі. У Інстытуце працавалі акадэмікі Іван Булыгін, Андрэй Дзмітрыеў, Васіль Лявонаў і Даніл Маркаў, а таксама член-карэспандэнт Аляксандр Бранавіцкі.

На 1998 год у Інстытуце фізіялогіі дзейнічала 5 лабараторый: 1) фізіялогіі функцыянальных сістэм, 2) рэгуляратных бялкоў і пептыдаў, 3) фізіялогіі аферэнтных сістэм, 4) прыкладной фізіялогіі, 5) фізіялогіі ствала галаўнага мозгу. Таксама працавала 3 групы: 1) функцыянальнай нейрамарфалогіі, 2) экстракардыяльных механізмаў рэгуляцыі кровазвароту, 3) эколага-фізіялагічных праблем. На 1998 год у Інстытуце працавалі акадэмікі Давыд Голуб, Валерый Гурын і Уладзімір Мацюхін, члены-карэспандэнты Мікалай Арынчын і Уладзімір Салтанаў, 9 дактароў навук

## Спасылкі 
* 
* Манаграфіі і артыкулы 
* Часопіс «Навіны медыка-біялагічных навук» 
* Бягучыя цэны лабараторыі 

Катэгорыя:Акадэмічная вуліца (Мінск)
Катэгорыя:Фізіялогія
Катэгорыя:1940 год у Мінску
Катэгорыя:Інстытут фізіялогіі НАНБ
Адаменская горка

**Адаменская горка** — вайсковае пахаванне ў гарадскім пасёлку Лёзна (Віцебская вобласць, Беларусь).

## Апісанне 
Створаны ў 1943—1944 гадах як пахаванне больш за 800 чырвонаармейцаў, загінулых падчас вызвалення Лёзна.

У 1983 годзе на могілках пастаўлены помнік, архітэктар А. Сцяблецкі. Архітэктурна-прасторавая кампазіцыя з прамавугольнай стэлай па цэнтры, на фасаднай плоскасці якой барэльефныя выявы ордэна Айчыннай вайны, твараў 4 воінаў і партызан. Абапал стэлы — пліты з імёнамі загінулых.

У 2018 годзе комплекс урачыста адкрыты пасля рэканструкцыі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Вайсковыя могілкі // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 288.
* *Голесник, С. В* Лиозно открыли мемориал «Адаменская горка». / С. Голесник // Сельская газета. — 2018. — 16 окт. — С. 3.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мемарыяльныя комплексы Беларусі
Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
Катэгорыя:Брацкія магілы Лёзненскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Лёзненскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Лёзна
Бюст Марка Шагала (Лёзна)

**Бюст Марка Шагала** — помнік у гарадскім пасёлку Лёзна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца побач з будынкам Лёзненскага ваенна-гістарычнага музея.

## Гісторыя 
Упершыню памяць пра знакамітага мастака Марка Шагала была ўвекавечана ў г. п. Лёзна ў 2002 годзе. На будынку раённага Дома культуры была ўрачыста адкрыта мемарыяльная дошка. На ёй было пазначана, што на гэтым месцы знаходзілася сядзіба сям’і, родам з якой быў Марк Шагал.

5 лістапада 2013 года адбылася ўрачыстая цырымонія адкрыцця бюста знакамітаму мастаку. Такі падарунак жыхарам Лёзненшчыны зрабілі віцебскія скульптары Аляксандр Гвоздзікаў і Азат Тарасян, архітэктар Яўген Кузняцоў. На ўрачыстай цырымоніі было адзначана, што пры стварэнні агульнай кампазіцыі памятнага месца былі выкарыстаны камяні з падмурка хаты, дзе жыла сям’я дзядзькі Марка Шагала.

## Літаратура 
* Бондарава, Т. Вяртанне Майстра: у Лёзне адкрыты бюст Марка Шагала / Т. Бондарава // Настаўніцкая газета. — 2013. — 3 снеж. — С. 8.
* Крупица, Н. Шагал в Лиозно / Н. Крупица // Віцьбічы = Витьбичи. — 2013. — 9 нояб. — С. 3.
* Похолкина, Ю. Памятник Шагалу — в центре Лиозно / Ю. Похолкина // Сцяг Перамогі (Лёзна). — 2013. — 9 лістап. — С. 1-2.

Катэгорыя:Бюсты
Катэгорыя:Помнікі Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Славутасці Лёзна
Катэгорыя:2013 год у Беларусі
Катэгорыя:Марк Шагал
Катэгорыя:Творы Аляксандра Гвоздзікава
Катэгорыя:Творы Азата Тарасяна
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Яўгена Кузняцова
Канстанцін Туганоўскі

**Канстанцін Туганоўскі** (каля 1810 — 1863) — удзельнік паўстання 1863 года, памешчык Навагрудскага павета Мінскай губерні.

## Біяграфія 
З роду князёў Масальскіх. Сын Вікенція Туганаўскага. Каталік паводле веравызнання.

Скончыў поўны курс Віленскага ўніверсітэта, 21 студзеня 1835 года атрымаў чын губернскага сакратара, 19 сакавіка 1835 года залічаны канцылярыстам у штат канцылярыі Гродзенскага губернскага межавога суда. 9 верасня 1840 года ў сувязі з закрыццём межавых судоў пакінуты за штатам. 29 студзеня 1843 года ўдзельнічаў у арганізаваным у Далматаўшчыне святкаванні з нагоды імянін Тамаша Зана пасля яго вяртання з Сібіры. Туганаўскі меў дачыненне да дзейнасці Навагрудскай бібліятэкі, у фонды якой каля 1860 года ахвяраваў 105 выданняў у 251 тамах на французскай мове.

Жанаты з Соф’яй з Верашчакаў, за якой атрымаў маёнтак Туганавічы, які папярэдне належаў Юзафу Верашчаку і куды неаднаразова прыязджаў да Міхала Верашчакі Адам Міцкевіч. Акрамя гэтага, валодаў маёнткам Рудашы. У 1861 годзе маёнтак Туганавічы наведаў сын Адама Міцкевіча Уладзіслаў.

Удзельнічаў у паўстанні 1863 года, уваходзіў у склад наваградскай паўстанцкай арганізацыі, выконваў абавязкі акруговага начальніка. Быў арыштаваны і зняволены.

Памёр у турме ў Вільні падчас следства. Неўзабаве памерлі яго жонка і дзве дачкі. Трэцяя дачка, Юзэфа Туганоўская, паміраючы ў 1930 годзе, ахвяравала маёнтак Туганавічы дзяржаве.

## Спасылкі 
* Вольга Гарбачова. Паўстанцы 1863 года на фотаздымках 

Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Помнік вызваліцелям (Лёзна)

**Помнік вызваліцелям** — помнік у гарадскім пасёлку Лёзна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца пры ўездзе ў гарадскі пасёлак на шашы Віцебск — Смаленск.

## Аіпсанне 
Помнік уяўляе сабой танк Т-34, які размешчаны на прамавугольным пастаменце, што пераходзіць у зігзагападобную плоскасць з мемарыяльнай дошкай, выявамі гвардзейскага знака, ордэнаў Леніна, Чырвонага Сцяга і Чырвонай Зоркі. Побач, на адной з мемарыяльных пліт, пералічаны воінскія злучэнні, якім за вызваленне пасёлка было прысвоена ганаровае званне «Лёзненскія». На гэтай жа сцяне напісаны радкі-рэквіем: «Людзі! Пакуль сэрцы б’юцца, памятайце, якой цаной заваявана шчасце». Пад самім жа танкам на цэнтральным пастаменце знаходзіцца подпіс-прысвячэнне: «Савецкім воінам, якія ўдзельнічалі ў вызваленні гарадскога пасёлка Лёзна і раёна. Ад працоўных Лёзненшчыны».

Аўтар кампазіцыі — беларускі архітэктар А. Сцяблецкі.

## Літаратура 
* Дулеба, Г. І. Помнік вызваліцелям / Г. І. Дулеба // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 289.
* Тихомирова, Н. Танк на пьедестале / Н. Тихомирова // Сцяг Перамогі (Лёзна). — 2001. — 20 лют. — С. 2.

Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Лёзна
Катэгорыя:1983 год у Беларусі
Вайсковыя могілкі (Крынкі)

**Вайсковыя могілкі** — вайсковае пахаванне ў аграгарадку Крынкі, Віцебская вобласць. Знаходзіцца на тэрыторыі племзавода «Крынкі».

## Апісанне 
У брацкай магіле пахаваны 4790 воінаў, якія загінулі ў баях супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў у 1943—1944 гадах. Сярод пахаваных — воіны 72-га стралковага корпуса 5-ай арміі. У 1958 годзе на могілках пастаўлены помнік — скульптура воіна.

## Літаратура 
* Вайсковыя могілкі // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал. С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мн., 1985. — С. 296.

Катэгорыя:Брацкія магілы Лёзненскага раёна
Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Крынкі (Лёзненскі раён)
Новапагосцкі сельсавет

**Новапаго́сцкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мёрскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Новы Пагост.

## Гісторыя 
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Мёрскага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Воўкаўшчынскага сельсавета. 12 чэрвеня 1958 года ў склад Камянполлеўскага сельсавета пералічаны 15 населеных пунктаў (Баравыя, Бікераўшчына, Валентароўшчына, Галіеўшчына, Дзеверкі, Забор’е, Зялёнка, Каткаўшчына, Кублішчына, Лізаўшчына, Мацвееўцы, Моцеўкі, Струпкі, Церасполле і Чыжэўшчына), у склад Наўгародскага сельсавета — 6 населеных пунктаў (Антонаўцы, Бабаўшчына, Зацішша, Купчалёва, Стражнікі і Траццякі). З 20 студзеня 1960 года сельсавет у складзе Віцебскай вобласці. 17 снежня 1971 года ў склад сельсавета з Наўгародскага сельсавета перададзены 21 населены пункт (вёскі Вострава, Каланіцы, Краснае, Купчалёва, Руда, Стары Пагост, Юндзялова і хутары Альхоўка, Антонаўцы, Бабаўшчына, Дубоўка, Зацішша, Зялёнка, Кавалеўшчына, Пагнойкі, Падазер’е, Падмосце, Прамыслы, Старына, Траццякі, Шандзіна). 26 сакавіка 1973 года ў склад сельсавета з Дварнасельскага сельсавета былі пералічаны 9 населеных пунктаў (вёскі Белеўцы, Вусаўцы, Мілейкі, Наўгароды, Смолеўцы, хутары Карсакава, Падальхоўка, Пельнева, Шудзелеўшчына). На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 105 населеных пунктаў. 11 лютага 1974 года да сельсавета далучана частка скасаванага Камянполлеўскага сельсавета (36 населеных пунктаў: вёскі Барсучына, Войткава, Гарані, Дзеверкі, Дзехцяры, Забор’е, Кацілава, Клётаў Двор, Кублішчына, Мазалева, Моцеўкі, Томкі, Чупукі-I і Чупукі-II, хутары Асавыя, Бараўкі, Бікераўшчына, Валентароўшчына, Востраў, Галіеўшчына, Дубашынскі Двор, Жміндзіна, Зарэцкія, Зялёнка-I, Клібаўшчына, Лізаўшчына, Любінова, Маласць, Масцішча, Мацвееўцы, Махіроўка, Пазнякі, Струпкі, Церасполле, Чаравік і Чыжэўшчына). 20 чэрвеня 2008 года скасаваны хутар Старына, 16 чэрвеня 2017 года — хутары Бікіраўшчына і Струпкі.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1928 чалавек, з іх 94,5 % — беларусы, 3,5 % — рускія, 1,4 % — палякі; паводле перапісу 2019 года — 1278 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Шкунціцкі сельсавет

**Шку́нціцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Шаркаўшчынскага раёна Віцебскай вобласці БССР. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Шкунцікі.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Шаркаўшчынскага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Маладзечанскай вобласці, з 20 студзеня 1960 года — Віцебскай вобласці. З 17 красавіка 1962 года ў складзе Мёрскага раёна, з 12 лютага 1965 года — Глыбоцкага раёна, з 30 ліпеня 1966 года — адноўленага Шаркаўшчынскага раёна. 12 верасня 1966 года ў склад Залескага сельсавета Глыбоцкага раёна перададзены 2 населеныя пункты (Барсукі і Краўцы). На 1 студзеня 1974 года ў складзе Шкунціцкага сельсавета 22 населеныя пункты. 4 сакавіка 1987 года ў склад Германавіцкага сельсавета перададзены 4 населеныя пункты (вёскі Вуглы, Жукі Горныя, Жукі Ложныя і хутар Мар’янполле). 9 снежня 1987 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Радзюкоўскага сельсавета.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 16 населеных пунктаў: вёскі Александрова, Балбекі, Баўтрамеі, Бондары Старыя, Бондары Тулаўскія, Боўкалы, Заазерцы, Іванскія, Пашкі, Савіцкія, Шкунцікі, хутары Балаеўшчына, Бахіры, Казлоўшчына, Клёны і Тулава.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Шаркаўшчынскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мёрскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Глыбоцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1987 годзе
Кадыраўцы

**Кадыраўцы** (; літаральна *паслядоўнікі Кадырава*) — тэрмін, які выкарыстоўваецца насельніцтвам Чачні для ідэнтыфікацыі членаў ваенізаваных фармаванняў, якія падтрымлівалі былога прэзідэнта Чачні Ахмата Кадырава і бягучага прэзідэнта Рамзана Кадырава. Тэрмін з’явіўся ў 1999 годзе падчас Другой чачэнскай вайны, калі частка баевікоў пад кіраўніцтвам муфція Чачні Ахмата Кадырава, які ваяваў супраць РФ у 1994—1996 гадах, перайшла на бок федэральнай улады.

Пасля заканчэння чачэнскага канфлікту кадыраўцы падазраваліся ў пераследах гомасексуалаў у Чачні і ўдзеле ва ўзброеным канфлікце на ўсходзе Украіны на баку сіл сепаратыстаў у складзе батальёна, які належыць 291-му мотастралковаму палку 42-й гвардзейскай мотастралковай дывізіі Сухапутных войск Расійскай Федэраціі.

## Гл. таксама 
* Батальён «Усход»

Катэгорыя:Чачня
Катэгорыя:Другая чачэнская вайна
Мемарыяльны комплекс воінам-артылерыстам (Крынкі)

**Мемарыяльны комплекс воінам-артылерыстам** — вайсковае пахаванне каля аграгарадка Крынкі, Віцебская вобласць, Беларусь. Знаходзіцца за 1,4 км на паўднёвы ўсход ад аграгарадка.

## Апісанне 
У 1943 — чэрвені 1944 гадоў на тэрыторыі Лёзненшчыны воіны 99-й цяжкай гаўбічнай артылерыйскай брыгады вялі баі супраць нямецкіх войск.

На месцы, дзе ў 1944 годзе быў камандны пункт брыгады, у 1977 годзе быў узведзены мемарыяльны комплекс воінам-артылерыстам — 15-мятровая бетонная сцяна, на якой 12 дошак з імёнамі загінуўшых аднапалчан, абеліск і зямлянка каманднага пункта.

## Літаратура 
* *Удальцоў, В. М.* Мемарыяльны комплекс воінам артылерыстам / В. М. Удальцоў // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 296.
* *Пинчук, О.* Чтобы помнили… / О. Пинчук // Сцяг Перамогі. — 2005.
 
Катэгорыя:Славутасці Лёзненскага раёна
Катэгорыя:Крынкі (Лёзненскі раён)
Катэгорыя:Мемарыяльныя комплексы Беларусі
Дзедзінаўскі сельсавет

**Дзе́дзінаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мёрскага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Дзедзіна.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як **Лебедзеўскі сельсавет** у складзе Мёрскага раёна Вілейскай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Лебедзева. З 20 верасня 1944 года ў складзе Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Дзедзіна, сельсавет перайменаваны ў Дзедзінаўскі. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Віцебскай вобласці. 26 сакавіка 1973 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Перабродскага сельсавета.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мёрскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1973 годзе
Лебедзеўскі сельсавет

Назву **Ле́бедзеўскі сельсавет** маюць:

* Лебедзеўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Маладзечанскага раёна Мінскай вобласці
* Лебедзеўскі сельсавет — назва Дзедзінаўскага сельсавета Мёрскага раёна Віцебскай вобласці ў 1940—1954 гадах
Марскі сцяг

**Марскі сцяг** — адметны знак (сцяг) у выглядзе палотнішча правільнай геаметрычнай формы са спецыяльнай расфарбоўкай, які можа вызначаць дзяржаўную прыналежнасць, ранг і прызначэнне карабля (судна), ранг яго камандзіра (капітана), пасада пэўнай асобы, які знаходзіцца на караблі, што выконваецца караблём заданне або выконваць спецыяльныя сігнальныя функцыі.

Марскія сцягі бываюць некалькіх відаў. Акрамя дзяржаўных ваенна-марскіх сцягоў (кармавых, якія размяшчаюцца на карме) існуюць гюйсы, сцягі рангаў, службовыя сцягі, вымпелы заданняў, сігнальныя сцягі і сцягі раскаляроўкі.

Катэгорыя:Водны транспарт
Катэгорыя:Вексілалогія
Гіпаліт Грынцэвіч

**Гіпаліт Грынцэвіч** (; 1876, Ковеншчына.

У 1919 годзе вярнуўся з савецкай Расіі ў Вільню, дзе ў час вайны 1920 года працаваў у галіне ваеннага будаўніцтва. У лістападзе 1921 года быў уладкаваўся архітэктарам у Аддзел будынкаў Дарожнага аддзела Віленскай дырэкцыі дзяржаўнай чыгункі (; пазней Акруговай дырэкцыі дзяржаўнай чыгункі) і далучыўся да працы па адбудове чыгуначных будынкаў, разбураных у час вайны.

## Творчасць 
Грынцэвіч, сярод іншага, быў аўтарам будынкаў і рэканструкцыі ў польскім нацыянальным стылі чыгуначных станцый, размешчаных на лініі Беласток — Брэст-над-Бугам — Стоўбцы, а таксама на іншых участках Віленскай дырэкцыі. Па яго праекце былі пабудаваны наступныя станцыі: Брэст-над-Бугам (1930), Ваўкавыск-Горад, Слонім (1922) і Пінск. Невядома, аднак, ці былі некаторыя з іх створаны ў супрацоўніцтве з Генрыкам Генелам (), з якім ён працаваў у дырэкцыі. Разам з Генелам у рэкордна кароткі час, усяго за тыдзень, Грынцэвіч спраектаваў станцыю ў Стоўбцах, узведзеную ў 1926 годзе.

Stoŭpcy, Vakzalnaja. Стоўпцы, Вакзальная (1926) (2).jpg|Стоўбцы
Bieraście_Centralnaje._Берасьце_Цэнтральнае_(1942).jpg|Брэст-над-Бугам
Vaŭkavysk, Čyhunačnaja. Ваўкавыск, Чыгуначная (10.1926).jpg|Ваўкавыск-Горад
Чыгуначны вакзал Слоніма.jpg|Слонім
Pinsk, Čyhunačnaja. Пінск, Чыгуначная (U. Dmoŭski, 1930-39).jpg|Пінск

## Сям’я 
У 1910 годзе ажаніўся з Казімірай Бялюнас (нар. 1887), дачкой Фелікса Бялюнаса (пам. 24 сакавіка 1927) і Антаніны з Манкевічаў (пам. 11 жніўня 1942).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Польшчы
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Стоўбцаў
Катэгорыя:Архітэктары Брэста
Катэгорыя:Архітэктары Ваўкавыска
Катэгорыя:Архітэктары Слоніма
Катэгорыя:Архітэктары Пінска
Сезон 2019 ФК Вікторыя Мар’іна Горка

У 2019 годзе футбольны клуб «Вікторыя» з Мар’інай Горкі прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах на рэспубліканскім узроўні:
* Другой лізе чэмпіянату Беларусі 2019 (11 месца),
* Кубку Беларусі 2019/2020 (паражэнне ў 1/32 фіналу).

## Склад каманды 
|-----
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
|----- bgcolor="#DFEDFD"

|-----
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
|----- bgcolor="#DFEDFD"

|-----
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
|----- bgcolor="#DFEDFD"

 
## Статыстыка выступлення ігракоў 
## Спасылкі 
* Сезон 2019 на сайце football.by
* Сезон 2019 на сайце footballfacts.ru
* Сезон 2019 на сайце teams.by

2019
Вікторыя Мар’іна Горка
Вексілалогія

.]]
**Вексілалогія**, або **сцягазнаўства** — дапаможная гістарычная дысцыпліна, якая займаецца вывучэннем сцягоў, харугваў, штандараў, вымпелаў і іншых прадметаў падобнага роду.

Слова вексілалогія паходзіць ад , якое, у прыватнасці, азначала сцяг рымскага легіёна.

Шырокая цікавасць да вексілалогіі з’явілася ў Амерыцы і Еўропе ў 1960-х гадах. Неўзабаве было заснавана мноства спецыялізаваных перыядычных выданняў, якія дзейнічаюць і цяпер — чэшская «Вексілалогія», амерыканскі «Сцяг-бюлетэнь», англійскі «Сцягмайстар», канадскі «Сцягскан» і іншыя. Шырокай папулярызацыі вексілалогіі паслужылі кнігі амерыканскага сцягазнаўца Уітні Сміта. Кнігі Сміта перакладзены амаль на ўсе еўрапейскія мовы.

## Сімвалы ідэнтыфікацыі сцягоў 
Сімвалы ідэнтыфікацыі сцягоў распрацаваны Уітні Смітам і ўхвалены Міжнароднай федэрацыяй вексілалагічных асацыяцый.

Першы шэраг прадстаўляе ўжыванне на сушы, другі — на вадзе, з падзелам на прыватны (цывільны), урадавы (дзяржаўны) і ваенны сцягі.

З гэтых знакаў можна скласці 63 камбінацыі, найбольш ужывальныя прыведзены ў наступнай табліцы:

Таксама ўжываюцца адмысловыя сімвалы для апісання іншых аспектаў выкарыстання сцяга, як напрыклад — афіцыйны статус, які бок сцяга выяўлены і падобнае:

*  Афіцыйная або дэ-юрэ версія сцяга, або пярэдні бок
*  Малюнак прапанаваны, але не прыняты афіцыйна
*  Рэканструкцыя малюнка па апісаннях
*  Зваротны бок сцяга
*  Неасноўны, але дазволены малюнак
*  Альтэрнатыўная версія сцяга
*  Версія сцяга дэ-факта
*  Двухбаковы сцяг — на розных баках розныя малюнкі
*  Пярэдні бок сцяга злева ад тронка
*  Ухвалены афіцыйна сцяг
*  Гістарычна выкарыставаны сцяг
*  Зваротны бок — адлюстраванне пярэдняга
*  Зваротны бок ідэнтычны пярэдняму
*  Невядома, што выяўлена на зваротным баку
*  Сцяг можна падвешваць вертыкальна, павярнуўшы на 90° флагшток, каб крыж заставаўся зверху злева
*  Для вертыкальнага падвешвання выкарыстоўваецца спецыяльны сцяг з павернутай выявай
*  Спосаб вертыкальнага падвешвання невядомы
*  Сцяг сіметрычны, і яго можна свабодна падвешваць вертыкальна
*  Сцяг мацуюць выключна вертыкальна
*  Сцяг не ўхвалены, не пацверджаны і не павінен выкарыстоўвацца

## Гл. таксама 
* Геральдыка


Катэгорыя:Дапаможныя гістарычныя навукі
Хэлмінскі павет

**Хэлмінскі павет** () — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Куяўска-Паморскага ваяводства. Утвораны ў 1999 годзе.  Цэнтр павета — горад Хэлмна. Займае плошчу 527,62 км². Насельніцтва павета складае 52,2 тыс. чалавек.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка павета
Ціхмянаўская вышыня (мемарыяльны комплекс)

**Мемарыяльны комплекс «Ціхмянаўская вышыня»** — помнік на вышыні імя Леаніда Паўлавіча Ціхмянава каля вёскі Осіпенкі, Віцебская вобласць. Узведзены за 400 м ад вескі, каля дарогі на в. Касцяёва.

## Гісторыя 
У лютым 1944 года 38 воінаў-мінамётчыкаў занялі пазіцыю на безыменнай вышыні на беразе ракі Чарніца і на працягу 14 гадзін адбівалі атакі праціўніка, які меў 20-разовую перавагу. Калі падаспела падмацаванне, усе абаронцы вышыні былі параненыя. Восем з іх загінулі. За гэты подзвіг камсоргу мінамётнай батарэі 18-гадоваму Сяргею Багамолаву і яго камандзіру Леаніду Ціхмянаву было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза. З тых часоў вышыня мае назву Ціхмянаўскай.

## Помнік 
У 1973 годзе на вышыні, якой прысвоена імя Л. П. Ціхмянава, пастаўлены помнік (скульптар А. Тарасян, архітэктар З. Озерава). На паўкруглай стэле размешчаны барэльефныя выявы 6 савецкіх воінаў і партызан з аўтаматамі. Стэла ўвянчана 6 штыкамі-абеліскамі. Выявы твараў і рук вырашаны ў абагульненай форме. Пляцоўка, на якой пастаўлены помнік, мае форму паўкруга, выкладзена бетоннымі плітамі. На ёй устаноўлены мінамёт.

## Літаратура 
* Кошалеў, М. К. Помнік на вышыні імя Ціхмянава / М. К. Кошалеў, В. В. Церашчатава // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 291.
 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Славутасці Лёзненскага раёна
Катэгорыя:Осіпенкі
Катэгорыя:Мемарыяльныя комплексы Беларусі
Катэгорыя:Творы Азата Тарасяна
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Зоі Озеравай
Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
Катэгорыя:1973 год у Беларусі
Голюб-Добжынь

**Голюб-Добжынь** () — горад у Польшчы, размешчаны за 180 км на паўночны захад ад Варшавы і за 35 км на ўсход ад Торуні. Адміністрацыйны цэнтр Галюбска-Дабжыньскага павета Куяўска-Паморскага ваяводства. Утварае гарадскую гміну, таксама з’яўляецца сядзібай вясковай гміны Голюб-Добжынь. Займае плошчу 7,5 км². Насельніцтва 12,8 тыс. чалавек. 

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы
Перабродскі сельсавет

**Перабро́дскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мёрскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Пераброддзе.

## Геаграфія 
Перабродскі сельсавет знаходзіцца на захадзе Мёрскага раёна, мае акруглую форму, на ўсходзе вялікую частку яго тэрыторыі займае балота Мох, якое абвешчана гідралагічным заказнікам. На поўначы сельсавет мяжуе з Браслаўскім раёнам і Павяцкім сельсаветам, на ўсходзе — з Мёрскім сельсаветам, на поўдні — з Новапагосцкім сельсаветам, на захадзе — ізноў з Браслаўскім раёнам.

На тэрыторыі сельсавета знаходзіцца ўсходняя частка Абстэрнаўскай групы азёр.

## Гісторыя 
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Мёрскага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Маладзечанскай вобласці, з 20 студзеня 1960 года ў складзе Віцебскай вобласці. 26 сакавіка 1973 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Дзедзінаўскага сельсавета. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 55 населеных пунктаў. 11 лютага 1974 года да сельсавета далучана частка скасаванага Камянполлеўскага сельсавета (33 населеныя пункты: вёскі Букава, Дворышча, Ігнацікі, Камянполле, Марцінаўцы, Мёркі-I, Пячонкі, Рускае Сяло, Хараброва, Янова, хутары Астравы, Віславова, Галінова, Гентава, Гізуны, Горныя, Граніца, Жукі, Загор’е, Зялёнка-II, Лугавыя, Лявонаўцы, Маразы, Мельніца, Мікелі, Наталіна, Ніўкі, Падліпкі, Робава, Сякерка, Цупова, Шчоўна і Янопаль). 16 чэрвеня 2017 года скасаваны вёска Янкоўшчына і хутар Падгорныя.

21 снежня 2024 года скасаваны хутары Лявонаўцы і Руткоўшчына.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1540 чалавек, з іх 94,0 % — беларусы, 4,4 % — рускія, 1,1 % — палякі; паводле перапісу 2019 года — 1149 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Чапскі

**Чапскі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Ежы Эмерыкавіч Чапскі (1861—1930) — грамадскі дзеяч.
* Караль Гутэн-Чапскі (1778—1836) — дзяржаўны і грамадскі дзеяч.
* Караль Эмерыкавіч Чапскі (1860—1904) — дзяржаўны дзеяч, мінскі гарадскі галава (1890—1901), прадпрымальнік, філантроп.
* Мар’ян Гутэн-Чапскі (1816—1875) — іполаг, пчаляр, доктар права, удзельнік паўстання 1863 года.
* Станіслаў Гутэн-Чапскі (1779—1844) — вайсковы дзеяч.
* Эмерык Каралевіч Чапскі (1828—1897) — калекцыянер, нумізмат.
* Эмерык Аўгуст Чапскі (1897—1979) — польскі гісторык, палітычны дзеяч.
* Францішак Станіслаў Гутэн-Чапскі (1725—1802) — дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай.
* Юзаф Чапскі (1896—1993) — польскі мастак, літаратар, вайсковы дзеяч.
* Эдвард Чапскі (1819—1888) — польскі і расійскі дзяржаўны дзеяч.

## Гл. таксама 
* Род Чапскіх
Міжнародная федэрацыя вексілалагічных асацыяцый

**Міжнародная федэрацыя вексілалагічных асацыяцый** (МФВА, ) — міжнародная федэрацыя 52 рэгіянальных, нацыянальных і шматнацыянальных асацыяцый і ўстаноў па ўсім свеце, якія вывучаюць вексілалогію, якую МФВА вызначае ў сваім статуце як «стварэнне і развіццё сукупнасці ведаў пра сцягі ўсіх тыпаў, іх формы і функцыі, а таксама навуковых тэорый і прынцыпаў, заснаваных на гэтых ведах».

## Гісторыя 
Вывучэнне сцягоў, або вексілалогіі, было афіцыйна аформлена Уітні Смітам у 1957 годзе. Затым ён перайшоў да арганізацыі розных сцягавых арганізацый і сустрэч, уключаючы першы Міжнародны кангрэс вексілалогіі ў 1965 годзе і Міжнародную федэрацыю вексілалагічных асацыяцый.

МФВА была папярэдне арганізавана 3 верасня 1967 года на другім Міжнародным кангрэсе вексілалогіі, які праходзіў у Рушліконе, Швейцарыя, і афіцыйна створана 7 верасня 1969 года на трэцім Міжнародным кангрэсе вексілалогіі, які праходзіў у Бостане, штат Масачусетс, ЗША.

## Кіраўніцтва 
МФВА мае савет з трох чалавек, які складаецца з прэзідэнта, генеральнага сакратара і генеральнага сакратара па справах кангрэсаў. Савет кіруе бягучымі справамі МФВА і склікае двухгадовыя сесіі Генеральнай Асамблеі, якія праводзяцца падчас кожнага Міжнароднага кангрэса па вексілалогіі. Генеральная Асамблея МФВА складаецца з дэлегатаў ад кожнага члена МФВА. Генеральная Асамблея абірае праўленне і нясе адказнасць за распрацоўку палітыкі.

У цяперашні час членамі праўлення МФВА з’яўляюцца:

* Жэлька Хаймер (прэзідэнт)
* Брус Беры (генеральны сакратар)
* Грэм Бартрам (генеральны сакратар па справах кангрэсаў)

Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі
Катэгорыя:Вексілалогія
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1967 годзе
Леанід Паўлавіч Ціхмянаў

**Леанід Паўлавіч Ціхмянаў** (, с. Залаткова, Новасакольніцкі раён, Пскоўская вобласць — , Тула) — Герой Савецкага Саюза (1944).

## Біяграфія 
Член КПСС з 1944 года. У Чырвонай Арміі з 1940 года. На фронте з 1941 года. Камаддзір батарэі мінамётнага палка старшы лейтэнант Л. П. Ціхмянаў вызначыўся падчас вызвалення Лёзненскага раёна. 25 лютага 1944 года на плацдарме каля ракі Чарніца арганізаваў кругавую абарону батарэі, якая адбіла 4 варожыя контратакі.

Пасля вайны быў старшынёй Тульскага абласнога камітэта ДТСААФ.

## Памяць 
Каля вёскі Осіпенкі яго іменем названа вышыня. У 1973 годзе на вышыні быў пастаўлены помнік.

## Літаратура 
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* Кошалеў, М. К. Помнік на вышыні імя Ціхмянава / М. К. Кошалеў, В. В. Церашчатава // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 291.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пскоўскай вобласці
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Генерал-маёры СССР
Сяргей Аляксандравіч Багамолаў

**Сяргей Аляксандравіч Багамолаў** (, в. Ратушына, Краснасельскі раён, Кастрамская вобласць — , Масква) — Герой Савецкага Саюза (1944).

## Біяграфія 
Член КПСС з 1944 года. Скончыў Кастрамскую фельчарска-акушэрскую школу (1943), Ваенна-медыцынскую акадэмію імя С. М. Кірава (1951). 3 ліненя 1943 года на Заходнім, 3-м і 1-м Беларускіх франтах. Удзелнік вызвалення Беларусі, штурму Берліна.

Малодшы лейтэнант медыцынскай службы С. А. Багамолаў вызначыўся ў баях на заходнім беразе ракі Чарніца ў Лёзненскім раёне. 25 лютага 1944 года мінамётную батарэю, у складзе якой быў С. А. Багамолаў, праціўнік адрэзаў ад дывізіёна, акружыў і атакаваў пры падтрымцы танкаў. 38 мінамётчыкаў вялі бой з 800 праціўнікамі і знішчылі 259 з іх. С. А. Багамолаў перавязваў раненых, выносіў іх з поля бою, хадзіў у разведку, удзельнічаў у адбіцці варожых атак. Зараз на месцы боя ўсталяваны помнік.

## Літаратура 
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кастрамской вобласці
Катэгорыя:Выпускнікі Ваенна-медыцынскай акадэміі
Катэгорыя:Медыкі Вялікай Айчыннай вайны
Сайман Кэмеран

**Сайман Кэмеран** (; 8 сакавіка 1799, Мейтаўн, акруга Ланкастэр, Пенсільванія — 26 чэрвеня 1889, Мейтаўн, акруга Ланкастэр, Пенсільванія) — амерыканскі палітык, сенатар ад штата Пенсільванія, ваенны міністр у адміністрацыі прэзідэнта Лінкальна ў пачатку Грамадзянскай вайны ў ЗША.

Катэгорыя:Ваенныя міністры ЗША
Катэгорыя:Сенатары ад штата Пенсільванія
Парцэляцыя

**Парцэляцыя** (, ад  — часцінка) — раздрабленне зямельных надзелаў. У міжваеннай Польшчы, у тым ліку ў Заходняй Беларусі, дзе панавала буйное памешчыцкае землеўладанне, парцэляцыяй называлі разбіўку дзяржаўных, памешчыцкіх і так званых кінутых (землі бежанцаў, якія не вярнуліся на радзіму) зямель на дробныя ўчасткі (парцэлы, ад 2 да 20 га) і продаж іх праз дзяржаўны банк.

Адно з мерапрыемстваў аграрнай рэформы Польшчы ў 1920—1930-я гады. Асноўная мэта — узмацніць сацыяльную апору польскай дзяржавы на вёсцы — так званага кулака. Праводзілася паралельна з камасацыяй, асадніцтвам і ліквідацыяй сервітутаў на аснове законаў «Пра надзяленне зямлёй салдатаў польскай арміі» (1920) і «Пра парцэляцыю, камасацыю і асадніцтва» (1925).

У Заходняй Беларусі правядзенне парцэляцыі пачалося ў 1921 годзе, мела каланізатарскі характар. Польскі ўрад выкарыстаў яе для насаджэння на захопленых землях Заходняй Беларусі і Заходняй Украіны польскіх ваенных каланістаў — асаднікаў і ўмацавання мясцовага кулацтва, захаваўшы ў асноўным памешчыцкае землеўладанне. Прыкрываючыся парцэляцыяй, памешчыкі прадавалі горшыя землі па спекулятыўных (так званых рыначных) цэнах. Такая прыватная парцэляцыя ў народзе называлася «дзікай» парцэляцыяй. Цягам 1921—1925 гадоў у Заходняй Беларусі штогод прадавалася прыкладна 25 тысяч га дзяржаўных і 27 тысяч га памешчыцкіх зямель. Да 1934 года распарцэлявана блізу 600 тысяч га (каля 20 % памешчыцкіх зямель). Каля 80 % з іх трапіла ў рукі кулакоў і асаднікаў. Сяляне Заходняй Беларусі выступалі супраць такой аграрнай рэформы, у тым ліку супраць парцэляцыі ў падобным варыянце.

## Спасылкі 
* ПАРЦЭЛЯЦЫЯ

Катэгорыя:Польская Рэспубліка (1918—1939)
Катэгорыя:Гісторыя эканомікі Польшчы
Катэгорыя:Гісторыя сельскай гаспадаркі
Катэгорыя:Адміністрацыйнае права
Марыя Васілеўна Акцябрская

**Марыя Васілеўна Акцябрская** (нар. , в. Блыжне, Краснагвардзійскі раён, Крым — , Смаленск) — Герой Савецкага Саюза (1944).

## Біяграфія 
Працавала ў Сімферопалі на кансервавым заводзе, потым тэлефаністкай. Яе муж, палкавы камісар I. Ф. Акцябрскі, загінуў на фронце 9 жніўня 1941 года.

На фронце з кастрычніка 1943 года. Унесла асабістыя зберажэнні на будаўніцтва танка, які назвалі «Баявая сяброўка», разам з экіпажам прымала ўдзел у зборцы танка на заводзе, стала яго механікам-вадзіцеліем. Гвардыі сяржант М. В. Акцябрская вызначылася у баях за вызваленне Віцебшчыны. У час вызвалення вёскі Новае Сяло Сенненскага раёна у танку М. В. Акцябрскай была пашкоджана гусеніца. 3-за моцнага артылерыйскага агню экіпаж трое сутак не меў магчымасці адрамантаваць танк. Увесь гэты, час экіпаж не пакідаў «Баявую сяброўку» і знаходзіўся ў пастаяннай баявой гатоўнасці. 20 лістапада 1943 года на досвітку чацвёртага дня, калі савецкія войскі аднавілі наступление на Новае Сяло, танкісты змаглі хутка адрамантаваць гусеніцу і адны з першых уварваліся на пазіцыі ворага.

17 студзеня 1944 года ў баі за в. Крынкі Лёзненскага раёна Марыя Васілеўна была цяжка паранена. Памерла ад ран 15 сакавіка 1944 года. Пахавана ў Смаленску ў Кутузаўскім садзе каля сцяны Славы.

Танк «Баявая сяброўка», як і марыла Марыя Акцябрская, дайшоў да Берліна, перад гэтым прымаў удзел у Беларускай аперацыі, вызваленні Польшчы.

## Памяць 
Імем М. В. Акцябрскай названа вуліца ў Лёзне, у в. Крынкі ёй пастаўлены помнік, недалёка ад месца апошняга бою пастаўлены манумент.

## Літаратура 
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.

Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Танкісты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Памерлі ад ран
Катэгорыя:Жанчыны ў Вялікай Айчыннай вайне
Вайсковыя могілкі (Стасева)

**Вайсковыя могілкі** — вайсковае пахаванне ў аграгарадку Стасева (Лёзненскі раён, Віцебская вобласць, Беларусь). Размешчана каля будынка пачатковай школы.

## Апісанне 
У вайсковай магіле пахаваны 127 савецкіх афіцэраў, якія загінулі ў баях за вызваленне раёна ад нямецкіх войск. Сярод пахаваных — Герой Савецкага Саюза Цімафей Мікалаевіч Арлоў.

У 1959 годзе на могілках пастаўлены помнік — скульптура воіна, у 1969 годзе — гармата. На кожнай магіле — абеліск.

## Літаратура 
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал. С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мн., 1985. — С. 299.
* Лёзненскі раён // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 288—301.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Брацкія магілы Лёзненскага раёна
Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Стасева
Помнік вязням шталага № 324

**Помнік вязням шталага № 324** — помнік у мікрараёне Фолюш горада Гродна.

## Гісторыя 
У раёне помніка ў часы Вялікай Айчыннай вайны існаваў нацысцкі канцэнтрацыйны лагер (). Тут пахавана болей за  савецкіх грамадзян, якія былі расстраляныя або закатаваныя ў лагеры ў перыяд з 1941 па 1942 гады.

## Помнік 
У савецкі час на тэрыторыі былога лагера, дзе быў ўтвораны вайсковы гарадок і размешчана 6-я гвардзейская асобная механізаваная брыгада, пастаўлены помнік, які мае форму стэлы і выкладзены бетоннымі плітамі. Таксама, некаторыя надмагільныя помнікі на месцы пахаванняў былі пастаўлены і ў постсавецкі час.

Катэгорыя:Помнікі Гродна
Катэгорыя:Мемарыяльныя комплексы Беларусі
Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
Народнае апалчэнне Данбаса

**Народнае апалчэнне Данбаса** — узброенае фарміраванне, якое дзейнічала ў Данецкай Народнай Рэспубліцы.

Народнае апалчэнне Данбаса было створана вясной 2014 года. Тады арганізацыя ўдзельнічала ў прарасійскіх выступленнях ва Украіне ў Данецкай вобласці. Праваахоўныя органы арыштавалі кіраўнікоў арганізацыі: 6 сакавіка быў арыштаваны Павел Губараў, 22 сакавіка — Міхаіл Чумачэнка. Байцы арганізацыі ўдзельнічалі ў захопе адміністрацыйных будынкаў у Данецкай вобласці ў красавіку 2014 года.

У лістападзе 2014 года Народнае апалчэнне Данбаса было ператворана ў 1-й армейскі корпус Узброеных сіл ДНР.

## Спасылкі 
* *Игорь Ильяш,* Сколько белорусов прошли через войну на Донбассе? Расследование «Белсата» // *Белсат*, 27 лютого 2018 

Катэгорыя:2014 год ва Украіне
Катэгорыя:Вайна на ўсходзе Украіны
Катэгорыя:Гісторыя Данецкай вобласці
Катэгорыя:Данецкая Народная Рэспубліка
Катэгорыя:Узброеныя сілы
Улацлаўскі павет

**Улацлаўскі павет** () — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Куяўска-Паморскага ваяводства. Утвораны ў 1999 годзе.  Цэнтр павета — горад Улацлавак. Займае плошчу 1472,34 км². Насельніцтва павета складае 86,6 тыс. чалавек.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка павета
Коваль

**Коваль** () — горад у Польшчы, размешчаны за 150 км на паўночны захад ад Варшавы і за 70 км на поўдзень ад Торуні. Уваходзіць у склад Улацлаўскага павета Куяўска-Паморскага ваяводства. Утварае гарадскую гміну, таксама з’яўляецца сядзібай вясковай гміны Коваль. Займае плошчу 4,71 км². Насельніцтва 3,5 тыс. чалавек.

## Крыніцы
Адам Ваньковіч (1827—1895)

**Адам Ваньковіч** (1827, Сляпянка, Мінскі павет, Мінская губерня — , Мікелеўшчына, Сакольскі павет, Гродзенская губерня) — арыстакрат, удзельнік паўстання 1863 года.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Сляпянцы. Ахрышчаны 25 кастрычніка 1827 года ў Пінскім касцёле.

Паходзіў са шляхецкага роду Ваньковічаў, старэйшы сын мастака Валенція Ваньковіча і Анэлі Растоцкай. Брат Казіміра, Яна Эдварда і Алены. Каталік паводле веравызнання. Памешчык Мінскага павета, уласнік маёнткаў Сляпянка і Дуды. Да яго перайшла каштоўная мастацкая калекцыя бацькі, якая захоўвалася ў Малой Сляпянцы.

Спачатку Адам Ваньковіч вучыўся ў Мінскай гімназіі, куды паступіў у жніўні 1839 годзе. 16 жніўня 1843 года паступіў у Кандуктарскую роту Галоўнага інжынернага вучылішча (у будучыні Мікалаеўскага). 13 чэрвеня 1848 года атрымаў чын прапаршчыка інжынерных войскаў. 25 чэрвеня 1849 года Ваньковіч быў пераведзены ў 2-гі рэзервовы сапёрны батальён, а 11 ліпеня 1851 года атрымаў чын падпаручніка. 14 красавіка 1854 года ён становіцца паручнікам і з-за хваробы выходзіць у адстаўку.

У 1859 годзе Ваньковіч становіцца старшынёй Мінскага , 24 мая 1860 года яго зацвярджаюць Мінскім сумленным суддзёй, а з 1861 года ён працуе ў Мінскай губернскай установе па сялянскіх справах, за што 17 красавіка 1861 года быў узнагароджаны срэбным медалём на Аляксандраўскай стужцы.

У паўстанні 1863 года Ваньковіч уваходзіў у склад мінскай паўстанцкай арганізацыі, займаючы пасаду мінскага камісара, з’яўляючыся адным з кіраўнікоў паўстанцаў па Мінскім павеце. Аднак з цягам часу ён выйшаў са складу арганізацыі. Нягледзячы на гэта, Ваньковіч быў арыштаваны і ўтрымліваўся ў Мінскай турме. Па канфірмацыі камандуючага войскамі Віленскай вайсковай акругі за прыналежнасць да паўстанцкай арганізацыі яго пазбавілі правоў стану і пакаралі ссылкай у аддаленыя раёны Сібіры. 2 красавіка 1864 года быў накладзены секвестр на маёнтак Малая Сляпянка, а ягоная рухомая маёмасць была ацэнена ў 83 рублі. У далейшым маёнтак і мастацкая калекцыя былі канфіскаваныя.

Ссылку Ваньковіч адбываў без сям’і. Жонка з дзецьмі перабраліся з Мінска ў свой маёнтак Мікелеўшчына Сакольскага павета Гродзенскай губерні. З 24 мая 1870 года Ваньковіч жыў у Казані, дзе з кастрычніка 1870 года месцам ягонага жыхарства быў дом Марусава на Рыбнарадскай вуліцы. У Казань ён прыбыў з Табольскай губерні праз Астрахань.

На радзіму Ваньковіч вярнуўся ў 1871 годзе. У 1875 годзе жыў у маёнтку Галынка Аўгустоўскага павета Сувалкаўскай губерні, з 1876 года перабраўся на сталае жыхарства да сваёй сям’і ў Мікелеўшчыну, дзе і памёр.

## Сям’я 
У 1854 годзе Адам Ваньковіч ажаніўся, ягонай абранніцай стала Амелія Клячкоўская, з якой ён меў шэсць сыноў:
* Баляслаў Фелікс (нар. 18.8.1855)
* Маўрыцый Дзіянісій (нар. 3.10.1856)
* Францішак Салезій Валенцій (нар. 29.1.1858)
* Караль Эразм (нар. 4.6.1859)
* Вацлаў Станіслаў (нар. 27.9.1860)
* Адам Юзаф (нар. 9.5.1864).

## Спасылкі 
* Вольга Гарбачова. Паўстанцы 1863 года на фотаздымках 

Адам
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Сасланыя ў Сібір
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Памерлі ў Сакульскім павеце
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску
Цімафей Мікалаевіч Арлоў

**Цімафей Мікалаевіч Арлоў** (нар. , в. Вялікае Чавусава, Кетаўскі раён, Курганская вобласць — , в. Стасева, Лёзненскі раён, Віцебская вобласць) — Герой Савецкага Саюза (1944).

## Біяграфія 
Член КПСС з 1942 года. На фронте з 1941 года. Вызначыўся ў баях за вызваленне Магілёўскай і Віцебскай абласцей. 11 лістапада 1943 года стралковыя падраздзяленні палка, якімі камандаваў намеснік камандзіра палка маёр Ц. М. Арлоў, каля вёскі Чырвоная Слабада Быхаўскага раёна прарвалі лінію варожай абароны, адбілі 12 контратак, знішчылі 500 праціўнікаў. 25 снежня 1943 года ў час прарыву абароны праціўніка перарэзалі чыгунку Віцебск — Смаленск, прарваліся у тыл ворага знішчылі калонну. Ц. М. Арлоў загінуў у гэтым баі.

Пахаваны ў вёскі Стасева Лёзненскага раёна на вайсковых могілках. Імем Ц. М. Арлова названы вуліцы ў Лёзне і горадзе Курган.

## Літаратура 
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.

Катэгорыя:Памерлі ад ран
Катэгорыя:Камандзіры палкоў у Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Курганскай вобласці
Помнік Марыі Васілеўне Акцябрскай

**Помнік Марыі Васілеўне Акцябрскай** — помнік у аграгарадку Крынкі Лёзненскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Размешчаны перад будынкам сельсавета.

## Апісанне 
У 1981 годзе паблізу месца апошняга бою Героя Савецкага Саюза М. В. Акцябрскай пастаўлены манумент, які складаецца з 4 гранёных блокаў і завяршаецца стылізаванымі крыламі. На верхнім блоку — барэльефная выява гераіні ў шлемафоне. Справа ад манумента — гарызантальная пліта з адбіткам гусеніц танка і 2 дошкамі з надпісамі-прысвячэннямі.

Архітэктар помніка А. Сцяблецкі.

## Літаратура 
* Помнік Акцябрскай Марыі Васілеўне // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал. С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мн., 1985. — С. 296.
* Экіпажу «баявой сяброўкі» // Вячэрні Мінск. — 1982. — 17 лютага.

Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Лёзненскага раёна
Катэгорыя:Крынкі (Лёзненскі раён)
Катэгорыя:1981 год у Беларусі
Брацкія магілы (Чарніцы)

**Брацкія магілы** — вайсковае пахаванне ў вёсцы Чарніцы, Віцебская вобласць. Брацкія могілкі савецкіх воінаў і партызан знаходзіцца на тэрыторыі школы-інтэрната імя А. І. Кальцова.

## Апісанне 
У брацкіх магілах пахаваны 393 воіны і партызаны, якія загінулі ў чэрвені 1944 годзе падчас акружэння і знішчэння нямецкіх войскаў, што трымалі абарону ўздоўж ракі Чарніца. Тут знаходзіцца і магіла летчыка — Героя Савецкага Саюза маёра Аляксея Іванавіча Кальцова.

У 1962 годзе на могілках пастаўлены помнік — скульптура воіна.

## Літаратура 
* Гукалов, А. Оставили след в истории района / А. Гукалов // Сцяг Перамогі (Лёзна). — 2007. — 2 чэрв. — С. 2.
* Брацкія могілкі савецкіх воінаў і партызан // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 300.

Катэгорыя:Брацкія магілы Лёзненскага раёна
Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Чарніцы (Лёзненскі раён)
Паўднёвы федэральны ўніверсітэт

**Паўднёвы федэральны ўніверсітэт** () — вышэйшая навучальная ўстанова ў гарадах Растоў-на-Доне і Таганрог.

Паўднёвы федэральны ўніверсітэт вядзе сваю гісторыю з 1915 года, калі ў Растоў-на-Доне ў сувязі з Першай сусветнай вайной пераехаў Імператарскі Варшаўскі ўніверсітэт. У далейшым Імператарскі Варшаўскі ўніверсітэт быў ператвораны ў Растоўскі дзяржаўны ўніверсітэт.

Непасрэдна Паўднёвы федэральны ўніверсітэт быў створаны ў 2006 годзе шляхам аб’яднання Растоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта, Растоўскага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта, Таганрогскага дзяржаўнага радыётэхнічнага ўніверсітэта і Растоўскай дзяржаўнай акадэміі архітэктуры і мастацтваў.

## Структура 
У сваім складзе ўніверсітэт мае наступныя структурныя адзінкі:
* Акадэмія архітэктуры і мастацтваў
* Акадэмія біялогіі і біятэхналогіі
* Акадэмія псіхалогіі і педагогікі
* Акадэмія фізічнай культуры і спорту
* Інжынерна-тэхналагічная акадэмія
* Інстытут камп’ютэрных тэхналогій і інфармацыйнай бяспекі
* Інстытут гісторыі і міжнародных адносін
* Інстытут матэматыкі, механікі і камп’ютэрных навук
* Інстытут навук аб Зямлі
* Інстытут сацыялогіі і рэгіёназнаўства
* Інстытут філалогіі, журналістыкі і міжкультурнай камунікацыі
* Інстытут філасофіі і сацыяльна-палітычных навук
* Інстытут высокіх тэхналогій
* Інстытут нанатэхналогій, электронікі і прыборабудавання
* Ваенны навучальны цэнтр
* Факультэт кіравання
* Фізічны факультэт
* Хімічны факультэт
* Эканамічны факультэт
* Юрыдычны факультэт

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ПФУ

Катэгорыя:Універсітэты Расіі
Катэгорыя:Растоў-на-Доне
Катэгорыя:Таганрог
Катэгорыя:2006 год у Расіі
Катэгорыя:Федэральныя ўніверсітэты Расіі
Міхал Верашчака

**Міхал Антоніевіч Верашчака** (1795 — пасля 1846).

## Біяграфія 
Паходзіць са шляхецкага роду Верашчакаў. Нарадзіўся сям’і Антонія Верашчакі, маршалка шляхты Новагародскага павета, дзедзіча фальварка Туганавічы (1774), уладальніка фальварка Плужыны (1797), і Францішкі (з роду Анцутаў), дачкі берасцейскага суддзі. Брат Марылі Верашчакі, каханай Адама Міцкевіча.

Вучыўся ў мінскай гімназіі, Віленскім універсітэце, дзе быў сябрам Таварыства прамяністых. Старшыня Навагрудскага межавага суда, уладальнік маёнтка Плужыны ці Дварэц са 160 рэвізскімі душамі мужчынскага полу (1838 г.).

Сярод яго сяброў былі Тамаш Зан, Ян Чачот, Ігнацы Дамейка, Адам Міцкевіч. Я. Чачот успамінае яго ў баладзе «Калдычэўскі шчупак». А. Міцкевіч, які прыязджаў у Туганавічы і Плужыны, прысвяціў яму баладу «Свіцязь», пісаў, шго *«Міхал адукаваны, начытаны і заўзяты рамантык»*. І. Дамейка таксама ўспамінаў:

Гэтыя рысы Верашчакі ўвасобіліся ў вобразе Графа ў паэме А. Міцкевіча «Пан Тадэвуш».

Член ложы Шчаслівага вызвалення ў Нясвіжы, масон 3-й ст. і намеснік аратара ў 1820. Член ніжняга (малога) капітула «Святыні спакою» ў Нясвіжы, масон 3-й ст.

## Літаратура 
* 

Міхал
Катэгорыя:Памерлі ў XIX стагоддзі