open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Свята-Мікіцкая царква (Здзітава)

**Свята-Мікіцкая царква** — помнік драўлянага дойлідства ў вёсцы Здзітава Жабінкаўскага раёна Брэсцкай вобласці Рэспублікі Беларусь. Занесена ў спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь.

## Гісторыя 
Пабудавана ў 1502 годзе на правым беразе ракі Мухавец, пасля чаго неаднаразова перабудоўвалася, у тым ліку ў 1787 годзе.

## Архітэктура 
Пабудавана ў традыцыях заходнепалескай архітэктуры, аднаго з двух тыпаў палескай архітэктурнай школы, якая прэтэндуе на ўключэнне ў Спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
 
У шырыню складае 9,4 метра, 15,65 метра ў даўжыню і 6 метраў у вышыню. Складаецца з трох прамавугольных аб’ёмаў: асноўнага, бабінца і апсіды. Дах гонтавы, шматскатны, увянчаны невялікім барабанам з галоўкай. Па баках да апсіды прыбудаваны вузкія невысокія рызніцы пад аднасхільным дахам. У XIX стагоддзі каля ўваходу пабудаваны каркасны тамбур. Сцены вертыкальна пакрыты драўлянымі дошкамі і ўмацаваны сцяжкамі. Вокны высокія, прамавугольныя.
]]
У царкве захоўваецца напісаная ў першай палове — сярэдзіне XVI стагоддзя ікона Маці Божай Адзігітрыі.

## Літаратура 
* Здзітаўская Мікітаўская царква // Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік. — , Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5. 
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Жабінкаўскага раёна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1502 годзе
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:Заходнепалеская школа дойлідства
Катэгорыя:Здзітава (Жабінкаўскі раён)
Катэгорыя:Храмы Брэсцкай і Кобрынскай епархіі
Катэгорыя:1502 год у Еўропе
Катэгорыя:XVI стагоддзе ў Беларусі
Ордэн Нідэрландскага льва

**Ордэн Нідэрландскага льва** () - ордэн Нідэрландаў, заснаваны 29 верасня 1815 года першым каралём Нідэрландаў Вілемам I. Да нядаўняга часу ордэнам узнагароджваліся выдатныя людзі ўсіх слаёў грамадства — генералы, міністры, мэры буйных гарадоў, прафесары і выдатныя вучоныя, старшыні судоў і высокапастаўленыя дзяржаўныя служачыя, але з 1980 года ордэн выкарыстоўваецца для прызнання заслуг у вобласці мастацтва, спорту і літаратуры. Ордэн Нідэрландскага льва з'яўляецца другой па статусу ўзнагародай Нідэрландаў пасля Ордэна Вілема. Каралева з'яўляецца Гросмайстрам ордэна, узнагароджанне як правіла адбываецца ў афіцыйны дзень нараджэння каралевы 30 красавіка.

## Класы 
* Рыцар Вялікага крыжа — прысуджаецца членам каралеўскай сям'і, главам дзяржаў, прынцам, кардыналам, некаторым былым прэм'ер-міністрам Нідэрландаў. Носіць Знак ордэна на плечавай стужцы справа, і Зорку Ордэна на левым боку грудзей.
* Камандор — прысуджаецца галандцам, якія атрымалі Нобелеўскую прэмію, выдатным мастакам, пісьменнікам і палітычным дзеячам. Носіць Знак ордэна на шыйнай стужцы і зорку на левым боку грудзей.
* Рыцар — носіць Знак ордэна на нагруднай калодцы злева.

## Знакі адрознення 
thumb|left|155px|Зорка ордэна Нідэрландскага льва, якую носіць рыцар Вялікага крыжа
Знак ордэна ўяўляе сабой мальтыйскі крыж пакрыты белай эмаллю, паміж прамянямі крыжа змешчана манаграма караля Вілема I, які заснаваў ордэн, у цэнтры крыжа круг, пакрыты сіняй эмаллю з дэвізам ордэна «Virtus Nobilitat» — Годнасць Акультурвае. На адваротным боку крыжа намаляваны леў з герба Нідэрландаў. Вянчае крыж Каралеўская карона. Зорка Ордэна — крыж ідэнтычны Знаку ордэна, але без кароны змешчаны на пазалочаную васьміканцовую зорку з прамымі прамянямі. Нагрудны крыж Камандора ідэнтычны Знаку ордэна. Стужка Ордэна сіняя з невялікімі жоўтымі палоскамі па краях.

Катэгорыя:Ордэны Нідэрландаў
Катэгорыя:Рыцарскія ордэны
Ордэн «За заслугі перад Федэратыўнай Рэспублікай Германія»

**Ордэн «За заслугі перад Федэратыўнай Рэспублікай Германія»** () — адзіны федэральны ордэн Германіі. Заснаваны 7 верасня 1951 года Федэральным Прэзідэнтам Германіі Тэадорам Хойсам.

## Ступені ордэна 
Ордэн мае восем ступеней:

# 80px **Вялікі крыж спецыяльнай ступені** ()
# 80px **Вялікі крыж 1-й ступені ў спецыяльным выкананні** ()
# 80px **Вялікі крыж 1-й ступені** ()
# 80px **Вялікі крыж з зоркай і плечавай стужкай** ()
# 80px **Вялікі афіцэрскі крыж** ()
# 80px **Камандорскі крыж** ()
# 80px **Афіцэрскі крыж** ()
# 80px **Кавалерскі крыж** ()
# 80px **Медаль «За заслугі»** ()

## Статыстыка ўзнагароджанняў 
З 1951 года больш 200 000 грамадзян Германіі і іншых краін, атрымалі гэту ганаровую ўзнагароду.

Image:Bundesverdienstorden.jpg|Вышэйшыя ступені ордэна
Image:Bundesverdienstkreuz Ie Klasse 1951.jpg|Афіцэрскі крыж
Image:Bundesverdienstorden met Jubileumsgesp.jpg|Кавалерскі крыж з юбілейнай накладкай
Image:Bundes-Verdienstmedaille.JPG|Медаль Заслуг
Image:Bundesverdienstkreuz Stern.jpg|Зорка ступені Вялікі крыж з зоркай і стужкай

## Спасылкі 
* Орден на сайте germania-online.ru 
* Орден на сайте Ю. Яшенева
* Ступені ордэна на французскай, англійскай, іспанскай і рускай мовах на сайце auswaertiges-amt.de
* Statistik Verdienstorden 
* Der Verdienstorden der Bundesrepublik Deutschland на сайте ordensmuseum.de
* Verdienstorden der Bundesrepublik Deutschland на сайце Федэральнага Прэзідэнта Германіі 
* Ордэн на сайце menschenundorden.hdg.de
Шацёр

: *Гэта артыкул пра часавае жыллё. Гл. таксама Шацёр, архітэктура*
thumb|right|250px|Шацёр на карціне Буланджэра *C’est Un Emir*
**Шацёр** — часовая лёгкая пабудова з тканін, скур ці галін, разнавіднасць палаткі. Звычайна збудоўвацца ў форме конуса. Спрадвеку шатры выкарыстоўвалі ўсходнія качавыя народы. Слова «шацёр» запазычана з цюркскіх моў (: палатка) і ўзыходзіць да .

## Гл. таксама 
* Палатка

Катэгорыя:Жыллё
Шацёр (архітэктура)

thumb|Асноўная форма шатровага даху.
**Шацёр** у архітэктуры — перакрыцці ў выглядзе высокай шматграннай піраміды над цэнтрычным у плане збудаваннем або яго часткай. Вызначальным элементам такога даху з’яўляецца сіметрычнасць.

Мураваныя шатры выконваліся нахільнымі радамі каменя або напускам гарызантальных радоў цэглы, драўляныя — напускам вянцоў, якія памяншаліся ў памерах, або з ужываннем каркаса.

Над культавымі будынкамі шацёр увенчваўся глаўкамі, макаўкамі, над грамадскімі і ваеннымі — вышкамі, флюгерамі.

Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Катэгорыя:Храмавая архітэктура
Тромп

**Тромп** () — скляпеністая канструкцыя ў форме часткі конуса, звычайна мае выгляд ступеньчатай нішы. Канструктыўны элемент, забяспечвае перанос нагрузкі і візуальны пераход ад купала ці верхняга васьмярыка да верхніх вуглоў квадратнага (або блізкага да такога) пакоя; звычайна выкарыстоўваецца ў храмавай архітэктуры.

Лічыцца, што паходзіць тромп з Персіі, атрымаў распаўсюджванне як у Еўропе, так і на Усходзе. У арабскай архітэктуры нярэдка маскіраваўся мукарнамі. Тэхнічна больш дасканалым рашэннем размеркавання нагрузкі з’яўляецца ветразь.

Выява:Palermo07.jpg|Тромпы з мазаічнымі выявамі евангелістаў у аснове купала Мартараны, Палерма, Італія, XII&nbsp;ст.
Выява:Squinch.jpg|Тромп у палацы недалёка ад Фірузабада, Іран, III&nbsp;ст.
Выява:Squinch arch detail, Qila-i-Kuhna mosque.jpg|Трайны тромп у мячэці каля Дэлі, каля 1541 
Выява:Squinch Pokrov Church Fili.jpg|Разьбяныя драўляныя ўпрыгажэнні арак-тромпаў у царкве Пакрова ў Філях, Масква, 1690—1693 гады.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Скляпенні
Катэгорыя:Храмавая архітэктура
Канова

**Кано́ва** () — італьянскае прозвішча:

* **Антоніа Канова** (1757?1822) — найвялікшы скульптар эпохі класіцызму.
* Джудзі Канова (, 1913-1983) — амерыканская камедыйная актрыса і спявачка.
* Франчэска Канова да Мілана (1497-1543) — выбітны італьянскі лютніст эпохі Рэнесансу, адзін з найбуйнейшых еўрапейскіх кампазітараў XVI стагоддзя.

;Гідронімы
* рака Канова — прыток ракі Агая ў ЗША.

## Гл. таксама 
* 6256 Канова — астэроід.
* Аэрапорт Сантанджэла Трэвіза імя А. Кановы — італьянскі аэрапорт
Ордэн Караля Таміслава

**Ордэн Караля Таміслава** (), поўная назва — *«Вялікі Ордэн Караля Таміслава са стужкай і вялікай ранішняй Зоркай»* () — вышэйшая дзяржаўная ўзнагарода Рэспублікі Харватыя. Уручаецца кіраўнікам дзяржаў ці кіраўнікам важных арганізацый за спрыянне ўсталяванню суверэнітэту Рэспублікі Харватыя, выключны ўнёсак у яе міжнародную рэпутацыю і статус ці вялікія дасягненні ў развіцці міжнародных адносін паміж Харватыяй і краінай ці арганізацыяй узнагароджанага.

Звычайна ордэн уручаецца асабіста Прэзідэнтам Харватыі, часам Прэзідэнтам Сабара (харвацкага парламента). Ордэн мае толькі адну ступень. Названы ў гонар караля Таміслава I, першага караля Харватыі.

## Спасылкі 
* *Narodne novine*. Pravilnik Velereda kralja Tomislava s lentom i Velikom Danicom. 03/11/2000 
* *Narodne novine*. Zakon o odlikovanjima i priznanjima Republike Hrvatske. 24/03/1995 

Катэгорыя:Ордэны Харватыі
Катэгорыя:Вышэйшыя дзяржаўныя ўзнагароды
Кафедра (хрысціянства)

[thumb|right|180px|Кафедра ў рымскай базіліцы [Санта-Марыя-ін-Трастэверэ]]
**Ка́федра** (,  — крэсла, трон) — у хрысціянстве ганаровае крэсла ў храме, прызначанае для епіскапа. У пераносным ужыванні — сімвал епіскапскай улады. У беларускай мове ад слова «кафедра» пайшла назва цэнтральнага сабора епархіі — «кафедральны»; у шматлікіх еўрапейскіх мовах ад яго пайшло само слова «сабор» (, ,  і інш.).

## Спасылкі 
* Cathedra (артыкул у Каталіцкай энцыклапедыі)

Катэгорыя:Храмавая архітэктура
Катэгорыя:Праваслаўе
Катэгорыя:Каталіцтва
Пыранка

**Пыра́нка**, *Хамутоўка* — рака ў Гродзенскім раёне, правы прыток ракі Котра (басейн Нёмана).

Даўжыня ракі 44 км. Плошча вадазбору 622 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 3,5 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,4 м/км. Пачынаецца з возера Малочнае, цячэ праз азёры Белае і Рыбніца, упадае ў Котру на поўдзень ад вёскі Гушчыцы. Ад вытоку да возера Белае называецца Xамутоўка. Асноўны прыток — рака Бярвенка. Даліна ў сярэднім цячэнні невыразная, у верхнім і ніжнім трапецападобная (шырыня 200—300 м). Пойма ў верхнім цячэнні двухбаковая, шырыня 30—40 м, у ніжнім — пераважна правабярэжная. Азёрнасць басейна 2 % (найбольшыя азёры Вераўскае, Белае, Рыбніца, Кальніца, Зацкава, Антвозера). Рэчышча ў верхнім цячэнні звілістае (шырыня 3—4 м, месцамі да 10 м), на ўчастку ніжэй возера Рыбніца да вёскі Пыра (3,2 км) каналізаванае.

## Літаратура 
* 
* Блакітная кніга Беларусі — Мн.: БелЭн, 1994.

Катэгорыя:Рэкі Гродзенскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Котры
Энтрапія (неадназначнасць)

Энтрапія:
* У статыстычнай фізіцы — мера верагоднасці ажыццяўлення якога-небудзь макраскапічнага стану.
* У тэорыі інфармацыі — мера нявызначанасці выпрабавання, якое можа мець розныя вынікі, а значыць, і колькасць інфармацыі.
* У гісторыі — для тлумачэння інварыянтнасці гістарычнага працэсу.
* У інфарматыцы — мера непаўнаты, неакрэсленасці ведаў.
* У філасофіі — мера бязладдзя, у супрацьлегласць інфармацыі — меры ўпарадкаванасці.
* У эканоміцы — мера эвалюцыйнага развіцця аб’екта, працэсу.
Парэбрык

[thumb|250px| ў [Вялікі Ноўгарад|Вялікім Ноўгарадзе. Рады бегунца і парэбрыка]]

**Парэ́брык** — тып арнаментальнай цаглянай муроўкі, у якой рад цэглы кладзецца пад вуглом да паверхні сцяны (рабром наверх). Выкарыстоўваўся старажытнарускімі архітэктарамі, у прыватнасці, быў папулярны ў Вялікім Ноўгарадзе і Пскове. Парэбрык варта адрозніваць ад бегунца, разам з якім ён часта выкарыстоўваўся.

## Літаратура 
*  С. 156.

Катэгорыя:Старажытнаруская архітэктура
Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Клява (басейн Нёмана)

**Клява** — рака ў Ашмянскім і Іўеўскім раёнах, левы прыток Гаўі (басейн Нёмана).

## Назва 
К. Буга звязваў назву з літоўскім *klevas* «клён». На думку У. Тапарова, таго ж паходжання назвы бярэзінскай ракі Клява, з суфіксам *-in-* «кляновая» назва ракі  на Падзесенні. З балцкіх гідранімічных аналагаў — літоўскія рачныя назвы тыпу *Kleva, Klevinė*, пруская назва возера **Klavuja* (> *Clawoge*).

На думку А. Ф. Рогалева, гідронім Клява звязаны са старажытным корнем *кл-* (*кол-, кал-, кел-*) у значэннях «гнуць, згінаць», «круціць, вярцець».

На думку Б. Брандта, назва Клява сведчыць аб тым, што рыба там лёгка клюе.

У Карпатах назва Клева паўтараецца да 30 разоў, яе звязваюць з украінскім дыялектным *клева, кліва, клыва* «гара, вяршына, пагорак».

## Апісанне 
Даўжыня 56 км. Плошча вадазбору 270 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 2,3 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1 %. Пачынаецца на паўночны захад ад вёскі Клявіца ў Ашмянскім раёне. Асноўны прыток — рака Трапятушка. Даліна выразная. Пойма двухбаковая (шырыня 100—400 м), месцамі адсутнічае. Рэчышча на працягу 17,6 км каналізаванае: ад вёскі Клявіца да вёскі Доржы (8 км) і ад вёскі Ганчары да вёскі Пашкішкі (9,6 км). Яго шырыня ў межань 3—7 м, у ніжнім цячэнні 10—12 м. Прымае сцёк з сеткі меліярацыйных каналаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэкі Ашмянскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Іўеўскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Гаўі (прыток Нёмана)
Клява

**Клява** — гідронім і тапонім.
* Клява — рака, прыток Бярэзіны
* Клява — рака, прыток Гаўі (басейн Нёмана)
* Клява — вёска ў Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласці

## Гл. таксама 
* Рака Клявіца
* Антон Францавіч Клява (нар. 1933) — Герой Сацыялістычнай Працы.
Герб Адэльска

**Герб Адэльска** — герб аграгарадка Адэльск Гродзенскага раёна. Герб зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад  г. № 373.

## Гісторыя 
Верагодна, што гэты герб ужываўся ў якасці сімвала мясцовасці ўжо ў XVIII ст. Пра гэта сведчаць архіўныя дакументы апошняга караля Рэчы Паспалітай Станіслава Аўгуста Панятоўскага з 1795 г., якія змяшчаюць інфармацыю аб «аднаўленні герба Святога Антонія і дазволе на выкарыстанне гэтага герба ва ўсіх дзяржаўных пячацях мястэчка Адэльск».

У XIX ст. сімвалам мясцовасці быў іншы герб, створаны 27 лютага 1875 г. (у залатым полі дзве скрыжаваныя касы, па краях шчыта — два каласы чырвонага колеру).

## Апісанне 
Цяперашні герб Адэльска ўяўляе сабой барочны шчыт, у блакітным полі якога адлюстравана фігура святога Антонія ў карычневым адзенні, які ў левай руцэ трымае Немаўля-Ісуса ў срэбным адзенні са срэбнай лілеяй. Ісус абапіраецца нагамі на разгорнутую кнігу. Над іх галовамі — залатыя німбы.

## Літаратура 
* Анатоль Цітоў // Геральдыка беларускіх местаў. Мн., «Полымя», 1998, С.105

## Спасылкі 
* [Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь(https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%80%D1%8D%D0%B7%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%BD%D1%82_%D0%A0%D1%8D%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%96_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C) ад  г. № 373] 

Катэгорыя:Гербы населеных пунктаў Беларусі
Катэгорыя:Адэльск
Антоніа Хасэ дэ Сукрэ

**Антоніа Хасэ Франсіска дэ Сукрэ і Алькала** (; , Кумана, Новая Гранада, цяпер Венесуэла — , каля Паста, Калумбія) — Вялікі Маршал Перу (1823), адзін з лідараў вайны за незалежнасць іспанскіх калоній у Лацінскай Амерыцы ў 1810—1826. Прэзідэнт Балівіі з 19 чэрвеня 1826 года па 18 красавіка 1828.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Руская старонка пра Антоніа Хасэ дэ Сукрэ

Катэгорыя:Прэзідэнты Балівіі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Балівіі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Венесуэлы
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Калумбіі
Катэгорыя:Забітыя палітыкі
Катэгорыя:Прэзідэнты Перу
Кумана

**Кумана** () — горад на паўночным усходзе Венесуэлы. Сталіца і найбуйнейшы горад штата Сукрэ.
 
Насельніцтва — 270 тыс. жыхароў (2001).
 
Горад размешчаны на беразе Карыбскага мора, каля паўднёвага ўваходу ў заліў Караіка, у 300 км на ўсход ад Каракаса.
 
Горад заснаваны ў 1523 годзе — гэта першае пастаяннае паселішча еўрапейцаў у Паўднёвай Амерыцы. Горад моцна пацярпеў падчас землятрусаў 1766, 1797 і 1926 гг.

Катэгорыя:Гарады Венесуэлы
Герб Валожына

**Герб Валожына** — геральдычны знак горада Валожын у Беларусі.

## Апісанне 
На шчыце ў чырвоным полі знак залацістага колеру ў выглядзе лацінскай літары W (прыватнаўласніцкі герб «Габданк»). Быў зацверджаны 22 чэрвеня 1998 года.

## Гл. таксама 
* Сцяг Валожына

Катэгорыя:Валожын
Валожын
Сукуленты

**Сукуле́нты** (ад  — «сакавіты») — шматгадовыя расліны, якія маюць спецыяльныя тканкі для запасу вады. Як правіла, яны растуць у месцах з засушлівым кліматам.
 
Расліны, якія ўваходзяць у групу «сукуленты», не звязаныя паміж сабой агульным паходжаннем; іх падобныя рысы выкліканыя падобнымі ўмовамі пражывання. Сукуленты ёсць нават сярод такіх сямействаў, як ароідныя (заміякулькас), брамеліевыя (дыкія), вінаградавыя (цысус чатырохвугольны).

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Проект «Вся Биология»  
* Суккуленты // Экологический центр «Экосистема»™, А. С. Боголюбов 


Катэгорыя:Экалогія раслін
Сукур

**Сукур** () — горад на рацэ Інд, у правінцыі Сінд, Пакістан, цэнтр аднайменнай акругі. Каля Сукура — асноўная плаціна разгалінаванай ірыгацыйнай сістэмы.

## Насельніцтва 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Карта Сукура 
* Турыстычны сайт

Катэгорыя:Гарады Пакістана
Катэгорыя:Сінд
Lynx (браўзер)

**Lynx** — адзін з першых тэкставых браўзераў.

Не падтрымлівае табліцы і JavaScript. Пачаткова ў распрацоўцы ўдзельнічалі  (), Майкл Гроўб (), Чарлз Рызак (). Працуе даволі шпарка, пераносны, мае вялікую колькасць наладак, з’яўляецца незаменным памочнікам пры рабоце ў тэрмінале vt100, аднак зараз больш зручным тэкставым браўзерам можна лічыць Links. Надзвычай зручны для прагляду вэб-старонак людзям са слабым зрокам. Распаўсюджваецца па ліцэнзіі GNU GPL.

## Падтрымліваемыя аперацыйныя сістэмы 
* Linux, Minix, GNU/Hurd
* NetBSD, FreeBSD, OpenBSD, DragonFlyBSD
* HP-UX, Sun Solaris, IBM AIX, SCO OpenServer, SCO UnixWare і інш.
* Windows і OS/2, а таксама DOS
* VMS
* BeOS, ZetaOS

## Працуе з аддаленымі сервісамі 
* Gopher
* HTTP
* FTP
* WAIS
* NNTP

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Крынічныя коды апошняй версіі *lynx* 

Катэгорыя:Тэкставыя браўзеры
Катэгорыя:Браўзеры пад POSIX-сістэмы
Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне для macOS
Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне для Linux
Катэгорыя:Свабодныя браўзеры
Катэгорыя:S-Lang
Катэгорыя:Curses
Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне з ліцэнзіяй GNU GPL
Вішня (рака)

**Вішня** — рака ў Беларусі, у Пружанскім і Камянецкім раёнах, правы прыток ракі Левая Лясная (басейн Заходняга Буга).

Даўжыня ракі 20 км. Плошча вадазбору 160 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1 м/км. Пачынаецца за 4 км на паўночны ўсход ад вёскі Падбельскія Агароднікі Камянецкага раёна (на тэрыторыі Белавежскай Пушчы), вусце за 2 км на ўсход ад вёскі Ганцы. Ад вусця 1,4 км рэчышча каналізаванае. У верхнім цячэнні называецца Плюскаўка. 

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Басейн Буга
Катэгорыя:Рэкі Пружанскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Камянецкага раёна
Вадзім Мікалаевіч Сукманаў

**Вадзім Мікалаевіч Сукма́наў** (17 лістапада 1938, сяло Ваздзвіжанка, Усурыйскі раён, Прыморскі край — 28 верасня 1995) — беларускі кінарэжысёр і сцэнарыст.

## Біяграфія 
Скончыў Усесаюзны дзяржаўны інстытут кінематаграфіі (1961). З 1961 года на Мінскай студыі навукова-папулярных і хранікальна-дакументальных фільмаў, з 1968 года на кінастудыі «Беларусьфільм».

## Узнагароды 
* Прэмія Ленінскага камсамола Беларусі 1974 года (разам з Р. Ясінскім) за фільм «Праз дзесяць гадоў, або Надзеі і трывогі 10 „А“».
* Спецыяльны прыз Міжнароднага кінафестывалю ў Ньёне (Швейцарыя, 1974)
* Прызы міжнародных кінафестываляў спартыўных фільмаў, Блетчлэй (Англія, 1977), (Будапешт, 1977)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Гісторыя кінастудыі «Беларусьфільм» 
* Вадим Сукманов // КИНО-ТЕАТР.Ру

Катэгорыя:Кінарэжысёры паводле алфавіта
Катэгорыя:Кінарэжысёры-дакументалісты
Катэгорыя:Кінарэжысёры СССР
Катэгорыя:Кінарэжысёры Беларусі
Катэгорыя:Сцэнарысты паводле алфавіта
Катэгорыя:Сцэнарысты СССР
Катэгорыя:Сцэнарысты Беларусі
Герб Ашмянаў

**Герб Ашмянаў** — адзін з сімвалаў горада Ашмяны Ашмянскага раёна. Герб і сцяг зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад  г. № 455.

## Гісторыя 
Магдэбургскае права Ашмяны атрымалі ў 1683 годзе. З’явіўся і герб, але выява яго пакуль не вядома.

 года]]
Гістарычны герб быў нададзены гораду 3 чэрвеня 1792 года каралём польскім і вялікім князем літоўскім С. А. Панятоўскім: *«срэбнае поле шчыта падзяляецца на тры часткі: у правай — рука з залатымі шалямі, у левай — шчыт, паміж імі ў дольнай частцы чырвонае цялё»*.

У 1840-х быў нададзены іншы герб. У верхняй частцы была Пагоня (як герб Віленскай губерні), а ў ніжняй частцы замест радавога герба былога караля быў прадстаўлены ў блакітным полі мядзведзь з наступным тлумачэннем: «На знак палявання жыхароў на мядзведзяў».

## Апісанне 
Сучасны герб уяўляе сабой французскі шчыт, які мае перакулена-вілападобны падзел. У правым чырвоным полі намалявана рука, якая трымае залатыя шалі, у левым блакітным — залаты шчыт, у ніжнім сярэбраным — цяля чырвонага колеру як элемент родавага герба Панятоўскіх.

## Літаратура 
*  С. 109.
* Указ президента Республики Беларусь от 17 июня 2006 г. № 455 «Об учреждении официальных геральдических символов административно-территориальных и территориальных единиц Гродненской области».

## Спасылкі 
* [Указ [Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь](http://www.pravo.by/pdf/2006-114/2006-114(003-024).pdf)(https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%80%D1%8D%D0%B7%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%BD%D1%82_%D0%A0%D1%8D%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%96_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C) ад  г. № 455.]
__NOTOC__

Катэгорыя:Ашмяны
Ашмяны
Суліца

**Су́ліца** — разнавіднасць кідальнай зброі.

Уяўляе сабой кароткую дзіду, мае жалезны наканечнік даўжынёй 15—20 см і дрэўка (ратовішча) даўжынёй 1,2—1,5 м. Наканечнік з дрэўкам злучалі ўтулкай або тронкамі.

Актыўна выкарыстоўвалася ва ўсходняй і паўночнай Еўропе ў перыяд IX—XIII стагоддзяў як баявая і паляўнічая зброя.
Згадваецца ў «Слове пра паход Ігараў» як зброя рускіх і палавецкіх воінаў.
У рускай конніцы суліца выкарыстоўвалася да канца XVII стагоддзя. На тэрыторыі Беларусі наканечнікі суліц знойдзены пры раскопках у Браславе, Дрысвятах, Крычаве і ў іншых месцах.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Сулица // «Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия» megabook.ru
* Что это за оружие сулица, его описание и характеристики, применение // «Военный обзор» MILITARYARMS.RU
* Оружие Древней Руси. Часть 1. Копья и сулицы // Проект «Меднолит»

Катэгорыя:Зброя паводле алфавіта
Катэгорыя:Кідальная зброя паводле алфавіта
Катэгорыя:Сярэдневяковая зброя
Катэгорыя:Кідальныя дзіды
Сульфанілавая кіслата

**Сульфані́лавая кіслата́** (параамінабензолсульфакіслата, n-амінабензолсульфакіслата, 4-амінафенолсульфонавая кіслата, анілін-4-сульфонавая кіслата) — унутраная соль, формула якой C6H7NO3S, структурная NH2—C6H4—SO3H.

## Уласцівасці 
Уяўляе сабой белыя ці шэрыя крышталі. Раскладаюцца пры тэмпературы 280—300 °C, абмежавана растваральныя ў вадзе (1 г у 100 г пры 20 °C). Сульфанілавая кіслата — унутраная соль, у якой амінагрупа нейтралізаваная астаткам сульфакіслаты, таму яна не ўтварае соляў з мінеральнымі кіслотамі, але яе сульфагрупа можа быць нейтралізаваная шчолачамі.

Атрымліваецца сульфаваннем аніліну канцэнтраванай сернай кіслатой пры тэмпературы 180 °C.

## Выкарыстанне 
Сульфанілавая кіслата выкарыстоўваецца ў вытворчасці фарбавальнікаў, лекавых сродкаў, у якасці рэагента ў аналітычнай хіміі, для вызначэння білірубіну ў крыві.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Сульфакіслоты
Катэгорыя:Араматычныя аміны
Герб Лагойска

**Герб Лагойска** — геральдычны знак горада Лагойск у Беларусі.

## Апісанне 
На шчыце ў блакітным полі залацісты паўмесяц і залацістая зорка над залацістымі пагоркамі, падзеленых далінамі.

Паўмесяц з зоркай — польскі шляхецкі прыватнаўласніцкі герб Леліва, якім карыстаўся шляхецкі род Тышкевічаў, уладальнікі горада Лагойска.

Герб быў зацверджаны 16 чэрвеня 1998 года.

Лагойск
Катэгорыя:Лагойск
Карынфскі ордар

]]

**Карынфскі ордар** — адзін з трох грэчаскіх архітэктурных ордараў. Уяўляе варыянт іанічнага ордара, больш насычаны дэкорам. Характэрнай асаблівасцю гэтага ордара з’яўляецца звонападобная капітэль, пакрытая стылізаваным лісцем аканта.

## Гісторыя 
Вітрувій паведамляе, што гэты ордар быў вынайдзены скульптарам Калімахам з Карынфа (адгэтуль і назва) у 2-й палове V стагоддзя да н.э. Легенда кажа, што скульптар прагульваўся па могілках і ўбачыў на магіле нядаўна памерлай дзяўчыны кошык з яе рэчамі, якую прынесла яе мамка. Плецены кошык авіло лісце аканфа, які буяна рос. Гэты кошык стаў правобразам капітэлі новага ордара — карынфскага, а сам ордар сталі зваць «дзявочым», у супрацьлегласць дарычнаму і іанічнаму — мужчынскаму і жаночаму.

Склаўся ў 2-й пал. V ст. да н.э. ў Старажытнай Грэцыі (карынфская калона ў храме Апалона ў Басах на Пелапанесе, каля 430 да н.э.) як больш насычаны дэкорам варыянт іанічнага ордара. Атрымаў пашырэнне ў архітэктуры элінізму і асабліва Старажытнага Рыма.

## Архітэктурныя рысы 
Вызначаецца высокай капітэллю, упрыгожанай стылізаванымі лістамі аканта і завіткамі; мадульёны або больш развітыя кансолі пад увянчальнай плітой карніза замяняюцца дэнтыкуламі або выкарыстоўваюцца ў спалучэнні з імі. Ад іншых ордараў адрозніваецца большай лёгкасцю прапорцый, насычанасцю дэкорам.

## Галерэя 

file:Temple of Olympian Zeus by Yukatan.jpg|Калоны карынфскага ордара Алімпеёна ў Афінах
file:Corinthian Capital Agora.jpg|Капітэль карынфскага ордара (ад адной з калон Адэона Агрыпы) на тэрыторыі Афінскай Агоры
file:Scythopolis7 by Yukatan.jpg|Капітэль карынфскага ордара ў Бейт Шэане (Скіфопаль)
file:Scythopolis6 by Yukatan.jpg|Калона карынфскага ордара ў рымскага тэатра ў Бейт Шэане (Скіфопаль)
file:Hadrian's Library 2009.jpg|Фасад Бібліятэкі Адрыяна (Афіны)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктурныя ордары
Сумаўка

**Су́маўка** — возера ў Беларусі, у Мёрскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Вята, за 8 км на паўднёвы захад ад горада Мёры, за 0,3 км на поўдзень ад вёскі Янова.

Плошча паверхні 1,63 км². Даўжыня возера 2,38 км, найбольшая шырыня 0,68 км. Найбольшая глыбіня 29,6 (29,9) м, сярэдняя 6,8 м. Даўжыня берагавой лініі 6,03 км. Аб’ём вады 11,1 млн м³. Плошча вадазбору 14,4 км².
Катлавіна возера лагчыннага тыпу і складаецца з 2 плёсаў — глыбакаводнага заходняга *Гоўцы* і ўсходняга *Сумаўка* (глыбіня 15,8 м). Схілы катлавіны вышынёй 1—5 м, спадзістыя. Берагі нізкія (да 0,2 м), месцамі забалочаныя, месцамі зліваюцца са схіламі катлавіны. На поўначы і захадзе возера вышыня берагоў складае 0,5—0,8 м. Дно на мелкаводдзі пясчанае, глыбакаводная частка выслана ілам.
Возера мезатрофнае, слабапраточнае. Зарастае слаба. Шырыня паласы расліннасці да 15 м. Сярод раслін: трыснёг, хвошч, гарлачыкі, шышняк, эладэя.
На ўсходзе ў возера ўпадае ручай з возера без назвы, на захадзе выцякае ручай у возера Сярэднік.

У возеры водзяцца шчупак, акунь, лешч, сом, краснапёрка, лінь, сняток, мянтуз і іншыя рыбы.

Каля возера хутары Янова і Гентава.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Мёрскага раёна
Катэгорыя:Басейн Заходняй Дзвіны
Сульфакіслоты

**Сульфакіслоты** (сульфонавыя кіслоты) — арганічныя злучэнні з агульнай формулай R-S(=O)2OH, дзе R — арганічны радыкал; разглядаюцца таксама як арганічныя злучэнні, замешчаныя па вугляроду сульфагрупай -SO3H.

## Уласцівасці 
Сульфагрупа -SO3H мае тэтраэдрычную канфігурацыю, даўжыні сувязяў кісларод-сера сульфанат-аніонаў RSO3- аднолькавыя і складаюць 0,139 нм, вуглы O—S—O ~ 109°. У ІЧ-спектрах сульфакіслот прысутнічаюць уласцівыя поласы асіметрычных і сіметрычных ваганняў пры 1340—1350 і 1150—1160 см−1 адпаведна, у спектрах ЯМР хімічны зрух пратона сульфагрупы складае 11—12 м.д.

Нізкія сульфакіслоты — звычайна крышталічныя гіграскапічныя рэчывы, добра раствараюцца ў вадзе. Моцныя кіслоты.

## Літаратура 
* 
* 
* 


Катэгорыя:Тэрміналогія IUPAC
Сульфаты

**Сульфа́ты** — солі і эфіры сернай кіслаты H2SO4, сярэднія (нармальныя) солі сернай кіслаты (неарганічныя сульфаты) і эфіры сернай кіслаты з рознымі араматычнымі і аліфатычнымі спіртамі (арганічныя сульфаты).

У крышталічнай структуры сульфатаў адасабляюцца комплексныя аніёны SO42−. Найбольш уласцівы сульфаты моцных двухвалентных асноў, асабліва Ba2+, а таксама Sr2+ і Ca2+. Больш слабыя асновы утвараюць моцныя солі, часта даволі няўстойлівыя (напрыклад сульфаты акісленага жалеза), больш моцныя асновы — двайныя солі і крышталегідраты.

## Гл. таксама 
* Сульфаты (мінервлы)
* Сульфіды
* Сульфіты

## Літаратура 
* 
* 
* Сульфаты неорганические; Сульфаты органические // Химический энциклопедический словарь / гл. ред. И. Л. Кнунянц. — М.: Советская энциклопедия, 1983. — С. 551. — 792 с. — 100 000 экз.
* 
*
Гвозна

**Гвозна** — рака ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці і ў Польшчы, правы прыток ракі Нараўка (басейн Заходняга Буга).

Агульная даўжыня 19 км, у Беларусі — 8 км. Пачынаецца сярод лесу, у 3 км на паўночна-ўсход ад вёскі Сасняк, цячэ праз Белавежскую пушчу. Ля вытоку праз сетку меліярацыйных каналаў злучаецца з ракой Нараўка. На тэрыторыі Беларусі рэчышча каналізаванае.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Рэкі Падляскага ваяводства
Катэгорыя:Рэкі Пружанскага раёна
Катэгорыя:Басейн Нарава
Сумах

**Сума́х**, **жаўтушнік** (*Rhus*) — род кветкавых раслін, які аб’ядноўвае каля 250 відаў кустоў і невялікіх дрэў сямейства .

## Апісанне 
Лістападныя або вечназялёныя кусты ці невялікія дрэвы вышынёй да 12 м. Лісце буйное, чаргаванае, трайчастае або непарнаперыстае, увосень набывае ярка-чырвоны-колер. Кветкі дробныя, шматлікія, з пяццю пялёсткамі. Суквецце — мяцёлка. Плод — касцянка.

## Пашырэнне 
Пашыраны ва ўмераным поясе і субтропіках (у т.л. Крым, Каўказ). На тэрыторыі Беларусі інтрадукаваны 3 віды: , , .

## Выкарыстанне 
Лекавыя і дэкаратыўныя расліны. У лісці і кары маюцца дубільныя рэчывы. Некаторыя з іх:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Некаторыя віды, у тым ліку  і , якія часта прылічаюцца да гэтага роду, адносяцца ўсе ж да роду , прадстаўнікі якога валодаюць высокаалергенным лісцем і пладамі шэра-белага колеру.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Rhus // The Plant List
* 

Катэгорыя:Сумахавыя
Грышчанка

**Грышчанка** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Вячаслаў Віктаравіч Грышчанка (нар. 1972) — беларускі дзяржаўны службовец, палкоўнік міліцыі.
* Канстанцін Іванавіч Грышчанка (нар. 1953) — украінскі дзяржаўны дзеяч.
* Мікалай Данілавіч Грышчанка (1920—1943) — Герой Савецкага Саюза.
* Пётр Лук’янавіч Грышчанка (1921—1973) — ваенны лётчык, Герой Савецкага Саюза.
Аляксандр Пятровіч Сумарокаў

**Аляксандр Пятровіч Сумарокаў** () — расійскі паэт, пісьменнік і драматург. Прадстаўнік класіцызму.

## Творчасць 
Літаратурная дзейнасць Сумарокава адрозніваецца сваёй вонкавай разнастайнасцю. Ім апрабаваны ўсе жанры: оды (ўрачыстыя, духоўныя, філасофскія, анакрэантычныя), эпісталы (пасланні), сатыры, элегіі, песні, эпіграмы, мадрыгалы, эпітафіі; у сваёй вершаванай тэхніцы ён выкарыстаў усе паэтычныя памеры, рабіў пошукі ў галіне рыфмы, ўжываў разнастайныя страфічныя пабудовы.

## Беларускія пераклады 
* Крыж і абраз. Мн., 1930

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Аляксандр Пятровіч
Катэгорыя:Выпускнікі Першага кадэцкага корпуса
Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Паэты Расіі
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Драматургі Расіі
Катэгорыя:Байкапісцы
Катэгорыя:Парадысты
Катэгорыя:Пахаваныя на Данскіх могілках
Пётр Лук’янавіч Грышчанка

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя     = Пётр Лук'янавіч Грышчанка
 |арыгінал імя = 
 |дата нараджэння  = 01.08.1921
 |месца нараджэння = вёска Кукавячына, Віцебскі раён
 |дата смерці    = 21.02.1973
 |месца смерці   = Масква
 |партрэт        = 
 |подпіс        = 
 |мянушка       = 
 |псеўданім      = 
 |прыналежнасць = 
 |гады службы    = 1940—1961
 |званне         = 
 |род войскаў      = авіяцыя
 |камандаваў     = 
 |частка          = 
 |бітвы       = 
 |узнагароды        = { style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
       
-
     
}
 |Commons        = 
 |сувязі          = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс        = 
}}
**Пётр Лук’янавіч Гры́шчанка** (—) — ваенны лётчык, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (01.07.1944).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Кукавячына (). Скончыў сярэднюю школу і ў 1939 годзе Віцебскі аэраклуб. З 1940 г. у Чырвонай Арміі. У 1942 годзе скончыў ваенную авіяцыйную школу пілотаў у Армавіры. Падчас Вялікай Айчыннай вайны на фронце з сакавіка 1943 г. Удзельнік Курскай бітвы і Берлінскай аперацыі, вызвалення Украіны, Польшчы, Чэхаславакіі.

Да пачатку лютага 1944 года камандзір звяна 32-га знішчальнага авіяпалка (256-я знішчальная авіядывізія, 5-ы знішчальны авіяцыйны корпус, 2-я Паветраная армія, 1-ы Украінскі фронт) лейтэнант П. Л. Грышчанка выканаў 155 баявых вылетаў, асабіста збіў 15 варожых самалётаў.

1 ліпеня 1944 года за мужнасць і адвагу, праяўленыя ў баях з ворагамі, яму было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Пасля вайны П. Л. Грышчанка працягваў ваенную службу. У 1950 годзе скончыў Вышэйшыя афіцэрскія лётна-тактычныя курсы, у 1955 г. — Ваенна-паветраную акадэмію. З 1961 года падпалкоўнік П. Л. Грышчанка ў запасе. Жыў і працаваў у горадзе Люберцы.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка» Героя Савецкага Саюза (№ 2338)
* Ордэн Леніна (№ 10948)
* Тры ордэны Чырвонага Сцяга
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* Ордэны Айчыннай вайны I і II ступені
* медалі

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Петр Лукьянович Грищенко  // Сайт Віцебскага райвыканкама

Катэгорыя:Ваенныя лётчыкі СССР
Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Падпалкоўнікі СССР
Сястра (раман)

«**Сястра**» — першы раман Кузьмы Чорнага, апублікаваны ў 1927—1928 гг. у часопісе «Узвышша». У гэтым творы аўтар раскрывае тэмы рэвалюцыі і паслярэвалюцыйнай сучаснасці, горада і вёскі, новага чалавека. Гэта найбольш «гарадскі» і найбольш «інтэлігенцкі» па матэрыяле з усіх раманаў К. Чорнага. Вобраз Мані Ірмалевіч («сястры») з’яўляецца ўвасабленнем душэўнасці, высокай духоўнасці, жаноцкасці і хараства.

Катэгорыя:Літаратурныя творы паводле алфавіта
Катэгорыя:Раманы Кузьмы Чорнага
Катэгорыя:Раманы на беларускай мове
Катэгорыя:З’явіліся ў 1927 годзе
Гэры Олдмен

**Гэ́ры Ле́анард О́лдмен** (; нар. 21 сакавіка 1958, Лондан, Вялікабрытанія) — брытанскі ,  і . Рыцар Брытанскай імперыі.

## Біяграфія 
Олдмен уславіўся пасля выканання галоўных роляў у кінакарцінах «Сід і Нэнсі» і «Натапырце вашы вушы», па выхадзе якіх кінакрытык Роджэр Эберт назваў Олдмена «найлепшым маладым брытанскім акцёрам сучаснасці». У 1990-х гадах акцёр зняўся ў шматлікіх папулярных фільмах, гуляючы, як правіла, змрочных і маральна неадназначных персанажаў. У 2000-я гады Олдмен прыняў удзел у здымках двух паспяховых франшыз, ролі ў якіх сталі трывала асацыявацца з яго імем. У серыі карцін пра Гары Потэра ён згуляў добрага чараўніка Сірыуса Блэка, а ў трылогіі Крыстафера Нолана пра Бэтмена паўстаў на экране ў вобразе непадкупнага паліцэйскага Джэймса Гордана. На працягу творчай кар’еры Олдмена ўвага крытыкаў і гледачоў таксама было прыцягнута да яго прац у фільмах «Розенкранц і Гільдэнстэрн мёртвыя», «Джон Ф. Кэнедзі. Стрэлы ў Даласе», «Дракула», «Леон», «Пяты элемент», «Самалёт прэзідэнта», «Шпіён, выйдзі прэч!» і інш. Акцёр вядомы як майстар пераўвасабленняў, з аднолькавай лёгкасцю здольны стварыць вобраз як высокастаноўчага персанажа, так і нягодніка.

Гэры Олдмен таксама спрадзюсаваў некалькі кінастужак, у тым ліку свой рэжысёрскі дэбют: у 1997 годзе ён паставіў па ўласным сцэнарыі фільм «Не глынаць», часткова заснаваны на аўтабіяграфічным матэрыяле. Карціна прынесла Олдмену дзве прэміі *BAFTA* (за найлепшы брытанскі фільм і арыгінальны сцэнарый) і ўдзельнічала ў конкурснай праграме Канскага кінафестывалю. Тройчы намінаваўся на прэмію «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю: «Шпіён, выйдзі прэч!» (2012), «Цёмныя часы» (2018) і «Манк» (2021). Атрымаў «Оскара» за галоўную ролю Уінстана Чэрчыля ў брытанскай драме «Цёмныя часы».

У чэрвені 2025 пасвечаны ў рыцары каралём Вялікабрытаніі Карлам III, з гэтага часу ён мае права на тытул «*сэр*».

## Фільмаграфія 
## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сатурн»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Вышадскае

**Вы́шадскае возера** — возера ў Беларусі, у Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Аўсянка (працякае праз возера), каля вёскі Вышадкі.

Плошча паверхні 0,45 км². Даўжыня 1,64 км, найбольшая шырыня 0,36 км. Найбольшая глыбіня дасягае 11 м, сярэдняя — 4,4 м. Аб’ём вады 1,97 млн м³. Плошча вадазбору 168 км².
Катлавіна Вышадскага возера лагчыннага тыпу, выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны маюць вышыню 7—10 метраў, стромкія, ў паўночна-заходняй частцы возера — спадзістыя. Берагавая лінія звілістая. Берагі нізкія, пясчаныя. Падводная частка катлавіны падзелена на 2 плёсы (паўночны плёс больш глыбокі, са стромкай літараллю). Прыбярэжная частка дна пясчаная і ілістая. На большых глыбінях дно возера ўкрыта слоем крэменязёмістага сапрапелю і гліністым ілам.
Возера эўтрофнае, праточнае. Праз Вышадскае працякае рака Аўсянка, упадаюць рака Салонаўка. Упадаюць некалькі ручаёў. Надводная расліннасць займае прыбярэжную палосу шырынёй 5—30 м.

У возеры водзяцца шчупак, язь, плотка, гусцяра, акунь, лінь і іншыя віды рыб.

Каля возера археалагічныя помнікі — гарадзішча і курганны могільнік.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-36-13. Выданне 1984 года. Стан мясцовасці на 1981 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озер Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Аўсянкі
Сула (астравы)

**Су́ла**, **астравы Сула** () — група астравоў у Малайскім архіпелагу, на ўсход ад вострава Сулавесі, тэрыторыя Інданезіі.

Плошча 4800 км². Асноўныя астравы: Таліабу, Манголе, Санана. Горы (вышынёй да 1157 метраў на востраве Таліабу) і ўзгорыстыя раўніны. Складзены пераважна са сланцаў і гранітаў, якія перакрыты пясчанікамі і вапнякамі. Клімат экватарыяльны, ападкаў 1700—3000 мм за год. Вільготныя вечназялёныя лясы. Трапічнае земляробства. Порт Санана (на востраве Санана).

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Правінцыя Паўночнае Малуку
Катэгорыя:Малукскія астравы
Сула
Сумежныя правы

**Сумежныя правы** — разнастайнасць выключных правоў, якія з’яўляюцца вытворнымі ад аўтарскага права, але цалкам з ім не супадаюць. Рэгулююць адносіны, што ўзнікаюць у сувязі з выкананнем, пастаноўкай літаратурнага або музычнага твору, у тым ліку запісаных на фанаграму, перадачы арганізацый эфірнага і кабельнага вяшчання.

## Гл. таксама 
* Вытворца фанаграм
* Выключнае права
* Выканаўца
* Музычны прадзюсар

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Права інтэлектуальнай уласнасці
Ламбок

**Ламбок** () — востраў у Малайскім архіпелагу, у групе Малых Зондскіх астравоў,тэрыторыя Інданезіі. Абмываецца з поўдня Індыйскім акіянам, з поўначы - морам Балі Ціхага акіяна. З захаду аддзелены Ламбокскім пралівам ад вострава Балі, з усходу - пралівам Алас ад вострава Сумбава. На паўночным захадзе ад Ламбока знаходзіцца архіпелаг Гілі.

Большасць насельніцтва складаюць сасакі і балійцы.

## Літаратура 
* Ломбок // 

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 
* 
* Сайт сасакскай супольнасці Інданезіі 

Катэгорыя:Заходнія Малыя Зондскія астравы
Катэгорыя:Астравы паводле алфавіта
Катэгорыя:Астравы Інданезіі
Паліва

**Па́ліва** — рэчыва ці сумесь рэчываў, здольная да экзатэрмічных хімічных рэакцый з акісляльнікам, які можа быць знешнім або ўтрымоўвацца ў самім паліве.

## Асноўныя сучасныя віды паліва 
### Цвёрдыя тыпы паліва 
* Драўніна, драўняная дранка, драўняныя пелеты
* Гаручы сланец
* Глей
* Торф
* Вугаль
* Сапрапеліты
* Бітумінозныя пяскі
* Порах
** Злучэнні азоту
** Цвёрдае ракетнае паліва

### Вадкія віды паліва 
* Нафтавыя палівы
* Дызельнае паліва (газойль, саляравае масла)
* Паліва пячное бытавое
* Газ
* Ліграін
* Бензін, газалін
* Алеі
** Сланцавы алей
** Адпрацаваны машынны алей
** Раслінныя (рапсавыя, арахісавыя) ці жывёльныя алеі (тлушчы)
* Спірты
** Этанол
** Метанол
** Прапанол
* Вадкае ракетнае паліва
* Эфіры
* Эмульсіі
* Сінтэтычныя віды паліва, вырабленыя на аснове працэсу Фішэра-Тропша

### Газападобныя тыпы паліва 
* Прапан
* Бутан
* Метан (прыродны газ, метан вугальных пластоў, сланцавы газ, рудніковы газ, балотны газ, біягаз, лэндфіл-газ, гідрат метану)
* Вадарод
* Сціснуты прыродны газ
* Прадукты газіфікацыі цвёрдага паліва
** Вугалю — (сінтэз-, генератарны, коксавы) газы, магчымая падземная газіфікацыя вуглёў
** Драўніны
* Сумесі
** Прапан-бутанавая сумесь
** Сумесь вадароду і прыроднага газу

### Дысперсныя сістэмы, растворы 
* Аэразолі
** Вугальны пыл
** Алюмініевы, магніевы пыл
* Пены
** Газадызель (сумесь прыроднага газу з дызельным палівам)
** Сумесь вадароду з бензінам
* Суспензіі
** Вадавугальнае паліва
** Ваданітратнае паліва («вадкі порах»)

### Нетыповыя палівы 
* Ядзернае паліва
* Тэрмаядзернае паліва
* Ракетнае паліва

## Гл. таксама 
* Біяпаліва

## Спасылкі
Беларусь (выдавецтва)

**Кніжнае выдавецтва «Беларусь»** — найстарэйшае беларускае кніжнае выдавецтва. Заснавана ў студзені 1921 года ў Менску (Беларусь). Выпускае кнігі разнастайнай тэматыцы: па гісторыі, культуры, краіназнаўстве, этнаграфіі і іншым тэмам; у асноўным гэта поўнакаляровыя ілюстраваныя выданні, фотаальбомы; у праграме ёсць навукова-папулярныя, даведачныя, навуковыя, літаратурна-мастацкія, вучэбныя і іншыя выданні. Штогадовы выпуск складае каля 100 найменняў агульным накладам каля тысячы экзэмпляраў.

## Агульныя звесткі 
Выдавецтва «Беларусь» заснавана адпаведна пастанове ЦВК БССР ад 18 студзеня 1921 года («Аб утварэнні Дзяржаўнага выдавецтва Беларусіі і цэнтралізацыі друкарскай справы», якая была прынята ў студзені 1921 года ў адпаведнасці з пастановай ЦК КП(б)Б ад 29 студзеня 1920 года) як «Дзяржаўнае выдавецтва БССР» на базе заснаванага ў 1920 годзе «Беларускага аддзялення Дзяржаўнага выдавецтва РСФСР».

Лягатып Дзяржаўнага Выдавецтва Беларусі (1).png|Лагатып выдавецтва 
Лягатып Дзяржаўнага Выдавецтва Беларусі (4).png|Лагатып выдавецтва 
Лягатып Дзяржаўнага Выдавецтва БССР.png|Лагатып выдавецтва 

З 1963 года мае назву «Выдавецтва „Беларусь“», з 1980 — «Рэспубліканскае ордэна Дружбы народаў выдавецтва „Беларусь“», з 1997 па 2000 — Дзяржаўнае прадпрыемства «Выдавецтва „Беларусь“». На аснове яго структурных падраздзяленняў былі створаны выдавецтва «Народная асвета» — у 1951 годзе, «Ураджай» — у 1961 годзе, «Мастацкая літаратура» — у 1972 годзе. У 1980 годзе выдавецтва было ўзнагароджана адной з вышэйшых узнагарод таго часу — Ордэнам Дружбы народаў. У 2002 годзе ў яго склад увайшлі выдавецтвы «Полымя» і «Ураджай».

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт выдавецтва «Беларусь» 
* Афіцыйны сайт Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь 
* Афіцыйны сайт ОАО «Белкніга» 
* Кнігі выдавецтва ў сеціўнай краме «Кнігі поштай» 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1921 годзе
Катэгорыя:1921 год у Мінску
Катэгорыя:Выдавецтвы Беларусі
Катэгорыя:Кампаніі Мінска
Катэгорыя:Арганізацыі, узнагароджаныя ордэнам Дружбы народаў
Элема

**«Эле́ма»** — швейнае прадпрыемства Мінску. Буйнейшы вытворца вопраткі ў Беларусі і краінах СНД.

## Гісторыя 
Заснавана ў 1930 г. як *Мінская швейная фабрыка*. У 1965 г. Мінская фабрыка аб’яднана з 2 філіяламі: Барысаўскай і Дзяржынскай швейнымі фабрыкамі ў *Мінскае вытворчае швейнае аб’яднанне імя Н. К. Крупскай*. У 1990 г. выходзіць са складу вытворчага аб’яднання і зноў называецца Мінская швейная фабрыка. З 1992 г. — Арэнднае прадпрыемства «Мінская швейная фабрыка». У 1993 г. рэарганізавана ў швейнае прадпрыемства «Элема». З 1996 г. — ААТ «Элема».

## Прадукцыя 
Штогод вырабляе звыш 650 тыс. жакетаў, куртак, нагавіц, паліто, плашчоў, спадніц і сукенак. Валодае крамамі ва ўсіх абласных цэнтрах Беларусі і ў Бабруйску, Жлобіне і Наваполацку. Мае тры прадстаўніцтвы ў Расіі (Масква, Новасібірск, Пецярбург).

## Літаратура 
* Республика Беларусь : энциклопедия. [В 7 т.]. Т. 7. — Минск, 2008.
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Вытворцы адзення і абутку
Катэгорыя:З’явіліся ў 1930 годзе
Катэгорыя:1930 год у Мінску
Катэгорыя:Прадпрыемствы Мінска
Катэгорыя:Швейныя фабрыкі
Катэгорыя:Вытворцы адзення і абутку Беларусі
Спартак (кандытарская фабрыка)

**«Спартак»** — беларуская кандытарская фабрыка, размешчаная ў Гомелі.

## Гісторыя 
Заснавана ў 1924 годзе пад назвай «Прасвет». З 8 лістапада 1931 года мае сучасную назву.

У 1994 годзе прадпрыемства акцыянавалі.

У 1998 годзе стала сумесным прадпрыемствам. 39,9 % паёў праз амерыканскае прадпрыемства «Дабл Стар Інтэрнэшнл» (Нью-Ёрк) валодае Марат Новікаў.

Мае крамы ў кожным абласным цэнтры Беларусі і прадстаўніцтвы ў ЗША (Нью-Ёрк) і Расіі (Масква). У 2006 годзе з’яўлялася найбуйнейшым вытворцам кандытарскіх вырабаў у Беларусі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:З’явіліся ў 1924 годзе
Катэгорыя:Кандытарскія прадпрыемствы Беларусі
Катэгорыя:Прадпрыемствы харчовай прамысловасці СССР
Катэгорыя:Прадпрыемствы Гомеля
Тэхналогія (выдавецтва)

**Навукова-вытворчая кампанія «Тэхналогія»** — недзяржаўная арганізацыя, якая накіроўвае сваю дзейнасць на стварэнне ў Беларусі рыначных адносін і грамадзянскай супольнасці. Выдавецтва заснавалі ў 1988 годзе. Выпускае пераважна даведнікі і навуковыя выданні.

Асноўныя кірункі дзейнасці — сувенірная прадукцыя, кнігавыдавецкая (выданне навуковай, навукова-папулярнай, даведкавай, навучальнай, вытворча-практычнай, мастацкай і рэкламнай літаратуры на мовах свету) і паліграфічная (выпуск кніг, брашур, бланкаў, візітак, буклетаў, праспектаў, грамат), продаж вырабаў медыцынскага прызначэння і медыцынскай тэхнікі, аптовы гандаль.

Фірменны знак «Тэхналогіі» створаны на аснове старадаўняй гравюры «Крылаты цмок» з трактату беларускага вучонага XVII стагоддзя Казіміра Семяновіча, вядомага сваімі вынаходкамі ў галіне ракетнай тэхнікі, артылерыі, піратэхнікі, адна з якіх — канструкцыя шматступеннай ракеты.

У лютым 2026 года выдавецтва «Тэхналогія» аб’явіла аб прыпыненні сваёй працы. Неўзабаве стала вядома пра арышт выдаўца Вацлава Багдановіча і ягонай сям’і.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт выдавецтва

Катэгорыя:Выдавецтвы Беларусі
Катэгорыя:1988 год у Мінску
Катэгорыя:Кампаніі Мінска
Слуцкая канфедэрацыя

**Слу́цкая канфедэра́цыя** — палітычны саюз праваслаўнай, кальвінскай і лютэранскай шляхты Вялікага Княства Літоўскага, утвораны ў Слуцку 20 сакавіка 1767 года. Канфедэрацыя была створаная расійскім урадам для ўраўнаважання правоў некаталікоў і каталікоў. У 1766 годзе расійскі ўрад узняў пытанне пра роўнасць вызнанняў і захаванне liberum veto, згодна з якім кожны дэпутат сойму ці соймік меў права выказаць сваю нязгоду з любой пастановай сойму і такім чынам скончыць паседжанне і скасаваць усе прынятыя пастановы.

Сойм Рэчы Паспалітай не ўхваліў прапановаў расійскага ўрада, і ў Рэч Паспалітую былі ўведзеныя расійскія атрады. З актыўным удзелам маскоўскага пасла  20 сакавіка 1767 года была створаная канфедэрацыя, ачоленая кальвінскай шляхтай. Заснаванне адбывалася ў Свята-Траецкім манастыры. Маршалкам быў абраны Ян Юрый Грабоўскі. Акт канфедэрацыі падпісалі 248 чалавек, сярод якіх быў епіскап Георгій (Каніскі). Расійская імператрыца Кацярына II прыняла канфедэрацыю пад «найвышэйшую пратэкцыю», даслаўшы ў падтрымку 40-тысячнае войска.

Вынікам Слуцкай канфедэрацыі стала ўраўненне праваслаўных і пратэстантаў з каталікамі ў правах. Яно была зацверджана ў лютым 1768 года соймам Рэчы Паспалітай.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Канфедэрацыі Рэчы Паспалітай
Канфедэрацыя слуцкая
Катэгорыя:З’явіліся ў 1767 годзе
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:1767 год у Еўропе