open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Фелікс Савар

**Фелікс Сава́р** (;  — ) — французскі фізік. Член Парыжскай акадэміі навук (1827).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Францыі, у горадзе Шарлевіль-Мезьер. У 1816 годзе скончыў Страсбургскі ўніверсітэт. Працаваў ваенным хірургам. З 1828 года ў Калеж дэ Франс — прафесар эксперыментальнай фізікі.

Памёр у Парыжы 16 сакавіка 1841 года.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар навуковых прац па акустыцы, электрамагнетызме, оптыцы і гідрадынаміцы. Займаўся вывучэннем заканамернасцей распаўсюджання гуку ў розных асяроддзях, акустычнага рэзанансу, распрацоўкай фізічных асноў канструявання музычных інструментам. Разам з Ж.-Б. Біё вызначыў эксперыментальна індукцыю магнітнага поля, створанага электрычным токам (закон Біё — Савара — Лапласа). Стварыў прыладу для вызначэння частаты гуку (зубчастае кола Савара), палярыскоп.

## Памяць 
У гонар вучонага названа адзінка частотнага інтэрвалу ў акустыцы — савар.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фізікі Францыі
Катэгорыя:Фізікі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Выпускнікі Калеж дэ Франс
Савейкаўскі парк

**Саве́йкаўскі парк**, **парк «Савейкі»** — помнік садова-паркавага мастацтва ў вёсцы Савейкі Ляхавіцкага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі.

Закладзены ў 1850 годзе на плошчы каля 10 гектараў у маёнтку Т. Навіцкага. Парк пейзажнага тыпу. У яго цэнтры — палац, які зруйнаваны ў Вялікую Айчынную вайну, адбудаваны ў 1959 годзе ў стылі неакласіцызму. Перад палацам партэр, абсаджаны дрэвамі мясцовых лісцевых парод. У паўночна-заходняй частцы — вялікая паляна, абсаджаная ахоўнымі масівамі. У паўночнай частцы маецца сажалка з астравамі, звязаная пратокай з сістэмай вадаёмаў. Паўднёва-заходняя частка парку мае самастойнае кампазіцыйнае рашэнне, заснаванае на выкарыстанні трох сажалак рознай формы з кароткімі пратокамі і дамбамі. Сажалкі злучаюцца каналамі з вадаёмамі на партэры.

У парку растуць больш за 25 відаў дрэў і кустоў. Сярод іх елка, таполя белая, ліпа галандская, бэз бельгійскі, лістоўніца еўрапейская, конскі каштан, арэх шэры, ірга каласістая, каліна канадская, ясень звычайны.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Сядзібна-паркавы ансамбль у вёсцы Савейкі. Агульныя звесткі
* *Аліна Лапіч* Савейкаўскі сядзібна-паркавы ансамбль у творах мастацтва
* 

Катэгорыя:Паркі Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Ляхавіцкага раёна
Катэгорыя:XIX стагоддзе ў Беларусі
Інстытут рыбнай гаспадаркі НАН Беларусі

**Інстытут рыбнай гаспадаркі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі** быў утвораны ў 1958 годзе. Знаходзіцца на вуліцы Сцебянёва, 22.

## Гісторыя 
У 1928 годзе была заснавана Беларуская навукова-даследчая станцыя рыбнай гаспадаркі (БелНДСРГ).

10 лютага 1958 года Савет Міністраў БССР зацвердзіў Пастанову № 91 аб утварэнні Беларускага НДІ рыбнай гаспадаркі (БелНДІРГ). У студзені 1992 года інстытут увайшоў у склад Акадэміі аграрных навук Рэспублікі Беларусь. З 2002 года ў складзе Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (НАНБ) як «Інстытут рыбнай гаспадаркі». З 2006 года УП «Інстытут рыбнай гаспадаркі» знаходзіцца ў складзе Навукова-вытворчага цэнтра жывёлагадоўлі НАНБ.

## Дырэктары інстытута ў розныя гады 
* Прохар Іванавіч Жукаў (1967—1977)
* Віктар Уладзіміравіч Кончыц (1986—2006)
* Уладзімір Юльянавіч Агеец

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Рыбнай гаспадаркі
Катэгорыя:1958 год у Мінску
Катэгорыя:Вуліца Сцебянёва (Мінск)
Інстытут агародніцтва НАН Беларусі

**Інстытут агародніцтва Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі** быў утвораны ў 1990 годзе. Уваходзіў у склад Навукова-практычнага цэнтра Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі па бульбаводстве і плодаагародніцтве. Знаходзіцца на вуліцы Кавалёва 2, аг. Самахвалавічы Мінскага раёна Мінскай вобласці.

## Гісторыя 
Загадам Міністэрства сельскай гаспадаркі БССР ад 30 жніўня 1956 года № 236-К быў створаны Беларускі НДІ пладаводства, агародніцтва і бульбаводства. У 1990 быў утвораны самастойны БелНДІ агародніцтва. 18 чэрвеня 2023 быў рэарганізаваны шляхам далучэння да Навукова-практычнага цэнтру НАН Беларусі па бульбаводстве і плодаагародніцтве.

## Дырэктары інстытута ў розныя гады 
* Генадзь Іосіфавіч Гануш (1990—1999)
* Аляксандр Аляксандравіч Аутка (1999—2011)
* Андрэй Іванавіч Чайкоўскі (2011—2023)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Агародніцтва
Катэгорыя:1990 год у Беларусі
Катэгорыя:Самахвалавічы (аграгарадок)
Катэгорыя:Раслінаводства
Катэгорыя:Зніклі ў 2023 годзе
Савельева

**Савельева** — прозвішча.

* Ірына Мікалаеўна Савельева (1931—2020) — артыстка балета і педагог.
* Таццяна Мітрафанаўна Савельева (нар. 1938) — вучоны ў галіне псіхалогіі.
Савін

**Савін** — тапонім і прозвішча.

## Тапонімы 
* Савін — вясковая гміна ў Польшчы.

## Вядомыя носьбіты прозвішча 
* Анатоль Іванавіч Савін (1920—2016) — савецкі і расійскі вучоны ў галіне аўтаматызаваных сістэм кіравання.
* Георгій Сямёнавіч Савін (1945—1998) — свецкае імя епіскапа Глеба.

## Гл. таксама 
* Савін Дуб — вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі.
Бітва за Акінаву

**Бітва за Акінаву** (вядомая як **Аперацыя Айсберг**) — бітва па захопу японскага вострава Акінава войскамі ЗША пры падтрымцы амерыканскага і брытанскага флоту. Распачалася 3 красавіка 1945 года і завяршылася 16 чэрвеня таго ж года перамогай амерыканскіх войскаў. Сярод загінулых — 12 тысяч амерыканскіх салдат і 130 тысяч японскіх.

З 1972 года на Акінаве размяшчаюцца амерыканскія войскі на 32 вайсковых базах, якія сумарна займаюць амаль 20 % тэрыторыі вострава.

## Гл. таксама 
* Бітва за Івадзіму

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Востраў Акінава
Катэгорыя:Бітвы вайны на Ціхім акіяне
Катэгорыя:Бітвы ЗША
Катэгорыя:Бітвы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Канфлікты 1945 года
Катэгорыя:Красавік 1945 года
Катэгорыя:Май 1945 года
Катэгорыя:Чэрвень 1945 года
Барыс Парфёнавіч Савіцкі

**Барыс Парфёнавіч Саві́цкі** ( — ) — вучоны, заолаг і эколаг, доктар біялагічных навук (1973), прафесар (1976).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Мінску. У 1955 годзе скончыў біялагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1956—1962 гадах працаваў у Беларускім навукова-даследчым інстытуце эпідэміялогіі і мікрабіялогіі. Потым займаў пасаду загадчыка лабараторыі медыцынскай заалогіі і паразіталогіі ў Хабараўскім навукова-даследчым інстытуце эпідэміялогіі і мікрабіялогіі, загадчыка кафедры заалогіі Дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта ў Камсамольску-на-Амуры. З 1974 года працаваў у Гомельскім дзяржаўным універсітэце на кафедры заалогіі і аховы прыроды біялагічнага факультэта. Пасаду загадчыка гэтай кафедры займаў у 1974—1990 гадах. З 1990 года Б. П. Савіцкі ў Вярхоўны Савеце, член Прэзідыума, старшыня камісіі. З 1996 года ў Інстытуце заалогіі Акадэміі навук Беларусі. Таксама працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце, дзе займаў пасаду намесніка дырэктара Міжведамаснага цэнтра праблем нацыянальных паркаў і запаведнікаў.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар прац па экалогіі ўзбуджальнікаў асабліва небяспечных інфекцый, экалогіі і фаўне кровасысучых насякомых, агульнай экалогіі, ахове прыроды.

Сярод апублікаванага:
* Трансисионнные зоонозы в Гомельской области. — Мозырь, 1999 (разам з Л. С. Цвірко);
* Популяцинно-генетические ресурсы пихты белой в беларуси. — Гомель, 2000 (разам з Р. Р. Ганчарэнкам).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Вучоныя Беларусі: Савіцкі, Барыс Парфёнавіч (доктар біялагічных навук; 1933—2008)
* Беларусь у асобах і падзеях. Савіцкі Барыс Парфёнавіч
* Итоги многолетних исследований по изучению биоразнообразия и степени развития зоопланктона водных экосистем Белорусского Полесья // Известия ГГУ имени Ф. Скорины. — 2009. — № 3 (Ч. 1). — С. 45—51.  

Катэгорыя:Заолагі СССР
Катэгорыя:Заолагі Беларусі
Катэгорыя:Эколагі СССР
Катэгорыя:Эколагі Беларусі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12-га склікання
Чакруло

**Чакруло** (груз. ჩაკრულო, літаральна «звязаныя клятвай») — грузінская народная харавая песня, якая з'явілася ў Кахетыі і апісвае падрыхтоўку воінаў да бітвы супраць тырана. Яе спяваюць у дзве індывідуальныя вакальныя партыі на фоне павольнага хору.

## Вядомасць 
20 жніўня 1977 кіраўнік праектаў НАСА Джон Касан і астраном Карл Саган выбралі «Чакруло» для адпраўкі на міжпланетную станцыю Вояджэр-2. Песня ў выкананні грузінскага ансамбля «Эрысіоні» была запісана на залатую пласцінку Вояджэра  разам з 26 іншымі кампазіцыямі.

У 2001 годзе песня была дададзена ў Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЭСКА як узор грузінскіх паліфанічных спеваў.

## Тэкст песні 
Катэгорыя:Культура Грузіі
Тэзэ

**Супольнасць Тэзэ** — хрысціянская супольнасць. Знаходзіцца ў вёсцы Тэзэ на поўдні Бургундыі і стала сімвалам экуменічнага руху.

## Гісторыя 
Створаная ў 1940-х гадах, як месца, куды прыязджае моладзь розных хрысціянскіх веравызнанняў з усяго свету. Ёй апякуюцца больш за 100 братоў з 25-і краін.

Некаторыя браты жывуць у невялікіх супольнасцях — брацтвах — у Азіі, Афрыцы і Паўднёвай Амерыцы, дзеляць жыццё з бяздомнымі дзецьмі, зняволенымі, паміраючымі і самотнымі. Браты Тэзэ як манахі даюць абяцанні жыць у беднасці, бясшлюбнасці і паслухмянасці. Акрамя экуменізму, галоўным пунктам іх працы сёння з’яўляецца салідарнасць з людзьмі беднымі і пазбаўленымі правоў.

Штогод, асабліва ў летні перыяд, Тэзэ наведваюць тысячы пілігрымаў. У навагодні час супольнасць арганізуе еўрапейскія сустрэчы моладзі ў адным з буйных гарадоў кантынента.

Катэгорыя:Хрысціянскі экуменізм
Катэгорыя:Хрысціянства ў Францыі
Ключ 41

**Ключ 41** 寸 (піньінь cùn) са значэннем «вяршок» са Спісу 214 ключоў Кансі, якія выкарыстоўваюцца пры напісанні іерогліфаў. Адзін з 31 ключа, якія складаюцца з трох рыс.

У слоўніку Кансі налічваецца 40 іерогліфаў з гэтым ключом (з 49,030).

Старажытны знак адлюстроўваў кісць рукі з адмецінай, якую выкарыстоўвалі для азначэння старажытнай меры даўжыні (цунь). У сучаснай мове выкарыстоўваецца ў значэнні  «кавалачак, маленькі», «месца біцця пульсу».

## Варыянты формы 

Файл:寸-bronze.svg|Бронзавыя надпісы Цзіньвэнь 
Файл:寸-bigseal.svg|Вялікая пячатка Чжуаншу 
Файл:寸-seal.svg|Малая пячатка Чжуаншу

## Прыклады іерогліфаў 
У табліцы прыведзены прыкладны спіс іерогліфаў з ключом 寸.

## Літаратура 
* *Fazzioli, Edoardo.* Chinese calligraphy : from pictograph to ideogram : the history of 214 essential Chinese/Japanese characters (англ.). — New York: Abbeville Press (англ.), 1987. — .
* *Lunde, Ken.* Appendix J: Japanese Character Sets // CJKV Information Processing: Chinese, Japanese, Korean & Vietnamese Computing (англ.). — 2-е выд. — Sebastopol, Calif.: O’Reilly Media, 2009. — .

## Спасылкі 
* Слоўнік Кансі анлайн (кіт.)
* Слоўнік іерогліфаў з індэксам іерагліфічных ключоў (англ.)

Катэгорыя:Іерагліфічныя ключы
Артэ повера

**Артэ повера** ( — *беднае мастацтва*) — мастацкі рух, які развіваўся ў 1967-77 гадах. У 1967 годзе італьянскі мастацтвазнавец  выкарыстаў гэты тэрмін, апісваючы працы групы італьянскіх мастакоў, адметнай рысай якіх было выкрыццё суровасці матэрыялаў — металу, галін, шкла, каменя, газет, ануч. Выкарыстанне такіх матэрыялаў павінна было стаць адыходам ад традыцыйных матэрыялаў так званага высокага мастацтва.

## Мастакі, звязаныя з напрамкам arte povera 
)]]
* П'ера Мандзоні
* Мікеланджэла Пісталета
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* La Scultura Italiana Arte Povera   — ілюстраваны артыкул.
* Цэнтр Пампіду: Arte Povera   — ілюстраваны артыкул з прэзентацыяй некалькіх прац.
* Музей Гугенхайма: Arte Povera   — нататка пра рух і некаторыя творы з апісаннем.
* Калекцыя Tate: Arte Povera  — кароткая нататка і два прыклады твораў.

Катэгорыя:Сучаснае мастацтва
Катэгорыя:Мастацкія напрамкі
Усеагульная канфедэрацыя працы (Італія)

**Усеагульная канфедэрацыя працы** (*УКП*) () — італьянскі прафсаюз, які дзейнічаў у 1906—1945 гадах (з 1922 года — у падполлі). 

## Гісторыя 
Афіцыйна канфедэрацыя была заснавана 1 кастрычніка 1906 года, але свой пачатак бярэ ад «Camera del Lavoro» (Палаты працы), заснаванай ў Мілане ў 1891 годзе. Першым сакратаром УКП быў сацыяліст-рэфарматар Рынальда Рыгола (1906—1913). Канфедэрацыя уваходзіла у склад Міжнароднага сакратарыята нацыянальных цэнтраў прафсаюзаў.

У часы супрацьстаяння сацыялістычных партый (ІСП, ІКП і інш.) з фашысцкімі арганізацыямі, і прыход да ўлады апошніх, УКП засталося «ўбаку ад дзвюх груповак, якія змагаюцца». УКП лічыла, што «умяшанне на карысць адной з бакоў паставіла б пад пагрозу незалежнасць рабочага руху і ў той жа час перашкодзіла працэсу нармалізацыі становішча, якая станавілася ўсё больш невыноснай».

## Кіраўнікі 
* Рынальда Рыгола 1906—1913
* Лудовік Д'Арагона 1913
* Рынальда Рыгола 1913—1918
* Лудовік Д'Арагона 1918—1925
* Бруна Буёцы 1925—1944

## Колькасць членаў 
* 1918 г. — 249,039
* 1919 г. — 1,159,062
* 1920 г. — 2,320,163

Катэгорыя:Прафсаюзы Італіі
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1906 годзе
Галоўны навуковы супрацоўнік

**Галоўны навуковы супрацоўнік** — пасада ў навуковых, навукова-даследчых, навукова-практычных і вышэйшых навучальных установах. У пасадовай іерархіі знаходзіцца вышэй вядучага навуковага супрацоўніка.

## Кваліфікацыйныя патрабаванні 
Навуковая ступень доктара навук, наяўнасць буйных навуковых прац або дыпломаў за адкрыцця і аўтарскіх пасведчанняў на вынаходствы, а таксама рэалізаваных на практыцы вынікаў; навуковы аўтарытэт у адпаведнай галіне ведаў.

## Службовыя абавязкі 
Галоўны навуковы супрацоўнік ажыццяўляе навуковае кіраўніцтва правядзеннем даследаванняў па найважнейшых навуковых праблемах фундаментальнага і прыкладнога характару, у тым ліку па навукова-тэхнічных праграмах, непасрэдна ўдзельнічае ў іх правядзенні. Фармулюе новыя напрамкі даследаванняў і распрацовак, арганізуе складанне праграмы работ, вызначае метады і сродкі іх правядзення. Удзельнічае ў фарміраванні планаў навукова-даследчых работ, каардынуе дзейнасць іншых выканаўцаў, якія ўдзельнічаюць пры сумесным выкананні работ з іншымі ўстановамі (арганізацыямі) у даручаных яму заданнях. Абагульняе атрыманыя вынікі, праводзіць навукова-даследчую экспертызу завершаных даследаванняў і распрацовак. Вызначае сферу прымянення вынікаў навуковых даследаванняў і распрацовак і забяспечвае навуковае кіраўніцтва практычнай рэалізацыяй гэтых вынікаў. Ажыццяўляе падрыхтоўку і павышэнне кваліфікацыі навуковых кадраў у адпаведнай галіне ведаў.

Ён павінен ведаць навуковыя праблемы ў адпаведнай галіне ведаў, навукі і тэхнікі, напрамкі развіцця звязаных галін эканомікі; кіруючыя і метадычныя дакументы і матэрыялы, айчынныя і замежныя дасягненні па гэтых праблемах; найноўшыя метады, сродкі і практыку планавання, арганізацыі, правядзення і ўкаранення навуковых даследаванняў і распрацовак (ацэнкі, патэнтна-інфармацыйнага забеспячэння, выпуску навукова-тэхнічнай дакументацыі і г.д.); эканоміку адпаведнай галіны, арганізацыю працы і кіравання, асновы працоўнага заканадаўства, правілы і нормы аховы працы і пажарнай бяспекі.

## Літаратура 
* Кваліфікацыйны даведнік «Пасады служачых, занятых у навукова-даследчых установах, канструктарскіх, тэхналагічных, праектных і пошукавых арганізацыях» // Дадатак да Пастановы Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь  № 49 ад 28.03.2002 г.

Катэгорыя:Адукацыя
Катэгорыя:Пасады
Старшы навуковы супрацоўнік

**Старшы навуковы супрацоўнік** — пасада ў навуковых, навукова-даследчых, навукова-практычных і вышэйшых навучальных установах, а таксама аднайменнае навуковае званне ў некаторых краінах свету. У пасадовай іерархіі знаходзіцца вышэй навуковага супрацоўніка і ніжэй вядучага навуковага супрацоўніка.

У сучаснай Беларусі гэта толькі пасада. Навуковае званне старшага навуковага супрацоўніка ў Беларусі ўжо не прысвойваецца, а асобы, якія яго атрымалі раней (напрыклад, у часы БССР), маюць права атрымаць замест яго навуковае званне дацэнта па асобнай працэдуры. 

## Кваліфікацыйныя патрабаванні 
Навуковая ступень кандыдата навук без патрабаванняў да працоўнага стажу або вышэйшая адукацыя і досвед работы па адпаведнай спецыяльнасці не менш за 10 гадоў, наяўнасць аўтарскіх пасведчанняў на вынаходствы або навуковых прац (навуковых публікацый).

## Службовыя абавязкі 
Старшы навуковы супрацоўнік ажыццяўляе навуковае кіраўніцтва групай работнікаў пры даследаванні самастойных навукова-даследчых тэм (праектаў), а таксама распрацовак, якія з'яўляюцца часткай (раздзелам, этапам) навукова-даследчай тэмы (праекта), або праводзіць навуковыя даследаванні і распрацоўкі як выканаўца найбольш складаных і адказных работ. Распрацоўвае планы і метадычныя праграмы правядзення даследаванняў і распрацовак. Арганізуе збор і вывучэнне навукова-тэхнічнай інфармацыі па тэме, праводзіць аналіз і тэарэтычнае абагульненне навуковых дадзеных, вынікаў эксперыментаў і назіранняў. Правярае правільнасць вынікаў, атрыманых супрацоўнікамі, якія працуюць пад яго кіраўніцтвам. Прымае удзел у павышэнні кваліфікацыі кадраў. Укараняе вынікі праведзеных даследаванняў і распрацовак.

Старшы навуковы супрацоўнік павінен ведаць навуковыя праблемы па тэматыцы даследаванняў і распрацовак, нарматыўныя матэрыялы па адпаведных галінах эканомікі, навукі і тэхнікі або айчынную і замежную інфармацыю па гэтых пытаннях; сучасныя метады і сродкі планавання і арганізацыі даследаванняў і распрацовак, правядзення эксперыментаў і назіранняў, у тым ліку з выкарыстаннем электронна-вылічальнай тэхнікі; эканоміку адпаведнай галіны; арганізацыю працы і кіравання; асновы працоўнага заканадаўства; правілы і нормы аховы працы і пажарнай бяспекі.

## Літаратура 
* Кваліфікацыйны даведнік «Пасады служачых, занятых у навукова-даследчых установах, канструктарскіх, тэхналагічных, праектных і пошукавых арганізацыях» // Дадатак да Пастановы Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь  № 49 ад 28.03.2002 г.

Катэгорыя:Адукацыя
Катэгорыя:Пасады
Катэгорыя:Тытулы
Вядучы навуковы супрацоўнік

**Вядучы навуковы супрацоўнік** — пасада ў навуковых, навукова-даследчых, навукова-практычных і вышэйшых навучальных установах. У пасадовай іерархіі знаходзіцца вышэй старшага навуковага супрацоўніка і ніжэй галоўнага навуковага супрацоўніка.

## Кваліфікацыйныя патрабаванні 
Навуковая ступень доктара або кандыдата навук, наяўнасць навуковых прац ці аўтарскіх пасведчанняў на вынаходніцтвы, а таксама рэалізаваных на практыцы буйных праектаў і распрацовак.

## Службовыя абавязкі 
Ажыццяўляе навуковае кіраўніцтва правядзеннем даследаванняў па асобных праблемах (тэмах, заданнях) навукі і тэхнікі і ўзначальвае групу занятых імі работнікаў або з'яўляецца адказным выканаўцам асобных заданняў навукова-тэхнічных праграм (праектаў). Распрацоўвае навукова-тэхнічныя рашэнні па найбольш складаных праблемах, метады правядзення даследаванняў і распрацовак, выбірае неабходныя для гэтага сродкі. Абгрунтоўвае напрамкі новых даследаванняў і распрацовак і метады іх выканання, уносіць прапановы для ўключэння ў планы навукова-даследчых работ. Арганізуе складанне праграмы работ, каардынуе дзейнасць іншых выканаўцаў пры сумесным іх выкананні з іншымі ўстановамі (арганізацыямі), абагульняе атрыманыя вынікі. Вызначае сферу прымянення вынікаў навуковых даследаванняў і распрацовак і арганізуе практычную рэалізацыю гэтых вынікаў. Ажыццяўляе падрыхтоўку навуковых кадраў і ўдзельнічае ў павышэнні іх кваліфікацыі.

Павінен ведаць: навуковыя праблемы ў адпаведнай галіне ведаў, навукі і тэхнікі, напрамкі развіцця галін эканомікі, кіруючыя і метадычныя дакументы і матэрыялы, айчынныя і замежныя дасягненні па гэтых праблемах; найноўшыя метады, сродкі і практыку планавання, арганізацыі, правядзення і ўкаранення навуковых даследаванняў і распрацовак (ацэнкі, патэнтна-інфармацыйнага забеспячэння, выпуску навукова-тэхнічнай дакументацыі і г.д.); эканоміку адпаведнай галіны, арганізацыю працы і кіравання, асновы працоўнага заканадаўства, правілы і нормы аховы працы і пажарнай бяспекі.

## Літаратура 
* Кваліфікацыйны даведнік «Пасады служачых, занятых у навукова-даследчых установах, канструктарскіх, тэхналагічных, праектных і пошукавых арганізацыях» // Дадатак да Пастановы Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь  № 49 ад 28.03.2002 г.

Катэгорыя:Адукацыя
Катэгорыя:Пасады
Фёдар Пятровіч Гааз

**Фёдар Пятровіч Гааз** сапр. Фрыдрых-Ёзаф Гааз (, , змля Паўночны Рэйн-Вестфалія, Германія — , Масква) — доктар, філантроп, вядомы як «святы доктар».

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў прускай каталіцкай сям’і. Вывучаў германістыку, філасофію і медыцыну ў Енскім і Гётынгенскім універсітэтах, медыцынскую практыку пачынаў у Вене.

З 1806 года жыў у Расіі, падчас вайны з Напалеонам быў хірургам у расійскім войску. З 

1813 года жыў і працаваў у Маскве, дзе прысвяціў сваё жыццё, каб палегчыць долю зняволеных і ссыльных. Ён імкнуўся да паляпшэння жыцця вязняў: дамогся таго, каб ад кайданаў вызвалялі старых і хворых, дзякуючы яму перастаў выкарыстоўвацца жалезны прут, да якога прыкоўвалі па 12 ссыльных, якіх гналі на катаргу ў Сібір, было адменена галенне паловы галавы ў жанчын. Па ягонай ініцыятыве быў адчынены турэмны шпіталь і школа для дзяцей арыштантаў. Прымаў і забяспечваў лекамі бедных пацыентаў.

Памёр 28 жніўня 1853 года, пахаваны на Увядзенскіх могілках у Маскве. На пахаванне «святога доктара» сабраўся 20-тысячны натоўп.

Катэгорыя:Постаці расійскага каталіцтва
Катэгорыя:Мецэнаты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Медыкі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Медыкі Расійскай імперыі
Македонская антыфашысцкая арганізацыя

**Македонская антыфашысцкая арганізацыя** (*МАА*) () — македонская палітычная арганізацыя, якая была створана ў 1941 годзе ў раёне Эдэса па ініцыятыве Камуністычнай партыі Грэцыі. Узначальваў арганізацыю Вангел Аяноўскі-Ачэ. Мэтай арганізацыі была сумесная барацьба з ЭАМ—ЭЛАС з фашысцкімі сіламі. Расфарміравана ў 1943 годзе

Катэгорыя:Рух Супраціўлення ў Грэцыі
Катэгорыя:Грэцыя ў Другой сусветнай вайне
Малодшы навуковы супрацоўнік

**Малодшы навуковы супрацоўнік** — пасада ў навуковых, навукова-даследчых, навукова-практычных і вышэйшых навучальных установах. У пасадовай іерархіі знаходзіцца нижэй навуковага супрацоўніка.

## Кваліфікацыйныя патрабаванні 
Вышэйшая адукацыя і досвед працы па адпаведнай спецыяльнасці не менш 3 гадоў. Пры наяўнасці навуковай ступені, заканчэнні аспірантуры і праходжання стажыроўкі альбо пры наяўнасці акадэмічнай ступені магістра — без прад'яўлення патрабаванняў да стажу працы.

## Службовыя абавязкі 
Пад кіраўніцтвам адказнага выканаўцы праводзіць навуковыя даследаванні і распрацоўкі па асобных раздзелах (этапах, заданнях) тэмы (праекта) у адпаведнасці з зацверджанымі методыкамі. Удзельнічае ў выкананні эксперыментаў, праводзіць назіранні і вымярэнні, складае іх апісанне і фармулюе высновы. Вывучае навукова-тэхнічную інфармацыю, айчынны і замежны досвед па адпаведнай тэматыцы. Складае справаздачы (раздзелы справаздачы) па тэме (праекце) або яе падраздзелу (этапу, заданню). Удзельнічае ва ўкараненні вынікаў даследаванняў і распрацовак.

Павінен ведаць: мэты і задачы даследаванняў і распрацовак, айчынную і замежную інфармацыю па гэтых даследаваннях і распрацоўках; сучасныя метады і сродкі планавання і арганізацыі даследаванняў і распрацовак, правядзення эксперыментаў і назіранняў, абагульнення і апрацоўкі інфармацыі, у тым ліку з ужываннем электронна-вылічальнай тэхнікі; асновы эканомікі адпаведнай галіны і арганізацыі працы; асновы працоўнага заканадаўства; правілы і нормы аховы працы і пажарнай бяспекі.

## Літаратура 
* Кваліфікацыйны даведнік «Пасады служачых, занятых у навукова-даследчых установах, канструктарскіх, тэхналагічных, праектных і пошукавых арганізацыях» // Дадатак да Пастановы Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь  № 49 ад 28.03.2002 г.

Катэгорыя:Адукацыя
Катэгорыя:Пасады
Прэмія імя Ханса Крысціяна Андэрсена

**Прэмія імя Ханса Крысціяна Андэрсена** — літаратурная прэмія, якую ўручае Міжнародны савет па кнігах для моладзі (IBBY) раз у два гады аўтару і ілюстратару, творы якіх зрабілі важны і працяглы ўклад у дзіцячую літаратуру. Узнагарода за пісьменніцкую працу была ўпершыню прысуджана ў 1956 годзе, прэмія за ілюстрацыю — у 1966 годзе.

## Гісторыя 
Заснавана ў 1956 годзе Міжнародным саветам па дзіцячай і юнацкай літаратуры ЮНЕСКА ( — IBBY). Прэмія ўручаецца 2 красавіка — у дзень нараджэння Ханса Крысціяна Андэрсена. Па ініцыятыве і рашэннем Міжнароднага савета ў знак глыбокай павагі і любові да Х. К. Андэрсена, у 1967 годзе дзень 2 красавіка быў абвешчаны Міжнародным днём дзіцячай кнігі. Штогод адна з нацыянальных секцый IBBY з’яўляецца арганізатарам гэтага свята. Узнагарода прысуджаецца толькі пісьменнікам і мастакам, якія жывуць. ===
* 1956 — Элінар Фарджон (, Вялікабрытанія)
* 1958 — Астрыд Ліндгрэн (, Швецыя)
* 1960 — Эрых Кестнер (, Германія)
* 1962 — Мейндэрт Дэ Ёнг (, ЗША)
* 1964 — Рэнэ Гіё (, Францыя)
* 1966 — Тувэ Янсан (, Фінляндыя)
* 1968 — Джэймс Крус (, Германія), Хасэ-Марыя Санчас-Сільва (Іспанія)
* 1970 — Джані Радары (, Італія)
* 1972 — Скот О'Дэл (, ЗША)
* 1974 — Марыя Грыпэ (, Швецыя)
* 1976 — Сесіль Бёдкер (, Данія)
* 1978 — Пола Фокс (, ЗША)
* 1980 — Богуміл Ржыха (, Чэхаславакія)
* 1982 — Ліжыя Бажунга (, Бразілія)
* 1984 — Крысцінэ Нёстлінгер (, Аўстрыя)
* 1986 — Патрысія Райтсэн (, Аўстралія)
* 1988 — Ані Шміт (, Нідэрланды)
* 1990 — Турмуд Хаўген (, Нарвегія)
* 1992 — Вірджынія Гамільтан (, ЗША)
* 1994 — Міціо Мадо (, Японія)
* 1996 — Уры Орлеў (, Ізраіль)
* 1998 — Кэтрын Патэрсэн (, ЗША)
* 2000 — Ана Марыя Машаду (, Бразілія)
* 2002 — Эйдэн Чэмберс (, Вялікабрытанія)
* 2004 — Марцін Уодэл (, Ірландыя)
* 2006 — Маргарэт Махі (, Новая Зеландыя)
* 2008 — Юрг Шубігер (, Швейцарыя)
* 2010 — Дэвід Алманд (, Вялікабрытанія)
* 2012 — Марыя Тэрэса Андруэта (, Аргенціна)
* 2014 — Нахоко Уэхасі (, Японія)
* 2016 — Цао Вэньсюань (кіт. 曹文轩, КНР)
* 2018 — Эйко Кадоно (, Японія)
* 2020 — Жаклін Вудсэн (, ЗША).
* 2022 — Мары-Од Мюрай (, Францыя).

=== Спіс мастакоў-ілюстратараў — лаўрэатаў прэміі

## Спасылкі 
* Вэб-сайт прэміі 

Катэгорыя:Ханс Крысціян Андэрсен
Андэрсен Ханс Крысціян
Андэрсен Ханс Крысціян
Катэгорыя:Узнагароды паводле алфавіта
Катэгорыя:Спісы лаўрэатаў прэмій
Адам Чурыла

**Адам Чурыла** ( — ) — беларускі грамадскі дзеяч у Аўстраліі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 7 мая 1911 г. у вёсцы Круты Бераг Мінскай губерні ў Расійскай імперыі. Да 1932 г. працаваў у бацькі на гаспадарцы, далей служыў у польскім войску.

У 1939 г. удзельнічаў у польскай абарончай кампаніі, пазбегнуў палону і вярнуўся дадому. У 1944 г. апынуўся ў Германіі.

У 1948 г. выехаў у Аўстралію. Актыўна ўдзельнічаў у арганізацыі беларускага жыцця ў Сіднеі на пачатку 1950-х гг. Падчас расколу на «крывічоў» і «зарубежнікаў» заняў прынцыповую пазіцыю супраць падзелу. Праз некаторы час далучыўся да арганізацыі «незалежнікаў» у Сіднеі. У 1967 г. падтрымліваў аб’яднаўчыя ініцыятывы і наступнае стварэнне Беларускага культурна-грамадскага клуба. Не меў уласнай сям’і, але здолеў за час жыцця ў Аўстраліі заашчадзіць добрыя грошы і, паводле тастаменту, пакінуў адзін са сваіх дамоў Беларускаму культурна-грамадскаму клубу.
 
Памёр 24 жніўня 1972 г. Пахаваны ў Сіднеі на беларуска-украінскай секцыі могільніка Руквуд.

## Спадчына 
На перавыбарах 1979 г. Міхась Зуй сказаў: «Пакойнік Адам Чурыла даў добры прыклад для беларускага грамадства, ахвяраваўшы частку сваёй маёмасці на агульную беларускую справу». Такім чынам, дзякуючы яму ў Сіднеі з’явіўся Беларускі дом.

## Спасылкі 
* Эміграцыйная гісторыя ў асобах. 24 жніўня. Янка Чарапук, Адам Чурыла, Аляксандр Жданковіч

Катэгорыя:Беларусы ў Аўстраліі
Катэгорыя:Ваенныя Польшчы
Турцыя на конкурсе песні Еўрабачанне

**Турцыя** брала ўдзел ў конкурсе «Еўрабачанне» з 1975 па 2012 год. У 1975 годзе прадстаўніца Турцыі Семіха Янкі з песняй «*Seninle bir dakika*» заняла апошняе масца, набраўшы ўсяго 3 балы. Пасля гэтага дзяржава была апошняй на конкурсе яшчэ двойчы: у 1983 і 1987 гадах, пры гэтым абодва разы краіна не атрымала ніводнага бала.

Доўгі час удзел Турцыі ў конкурс быў не вельмі паспяховым, з 1975 па 1996 гады краіне толькі аднойчы ўдалося ўвайсці ў топ-10, гэта адбылося ў 1986 годзе, калі краіну прадстаўляў гурт Klips ve Onlar, з песняй «*Halley*», яны занялі 9-е месца.

У 1997 годзе краіна ўпершыню ўвайшла ў топ-3, трэцяе месца заняла Шэбнем Пакер, яна выконвала песню «*Dinle*».
Яшчэ праз некалькі гадоў, у 2003, Сертаб Эрэнер з песняй «*Everyway That I Can*» здабыла для Турцыі першую і адзіную перамогу. З гэтага моманту вынікі краіны на конкурсе палепшыліся, з моманту ўвядзення паўфіналаў у 2004 годзе, краіна толькі аднойчы не змагла ўвайсці ў фінал: у 2011. А ў фіналах пры гэтым, амаль заўсёды была ў топ-10. У 2010 годзе, гурт MaNga спыніўся за крок да перамогі, заняўшы другое месца.

14 снежня 2012 года, мясцовы вяшчальнік TRT аб’явіў аб тым, што Турцыя адмаўляецца ад удзелу ў конкурсе 2013 года. Прычынай гэтага стала незадаволенасць краіны сістэмай галасавання на Еўрабачанні, а таксама асаблівае становішча краін «Вялікай пяцёркі», якія заўсёды, незалежна ад вынікаў, маюць права ўдзелу адразу ў фінале конкурса. Праз год, краіна зноў адмовілася ад удзелу, а 14 мая 2014, было аб'яўлена, што краіна больш ніколі не павернецца на конкурс.

За ўсю гісторыю ўдзелу Турцыя набрала ў фінале 1995 балаў, а ў паўфінале — 790 балаў.

## Удзельнікі 

## Правядзенне Еўрабачання ў краіне 
## Гісторыя галасавання 
Станам на  год гісторыя галасавання Турцыі выглядае наступным чынам:

|

|

|

|}

## Узнагароды 
### Прэмія Марселя Безансона 
## Фотагалерэя 

Image:ESC 2007 Turkey - Kenan Doğulu - Shake it up Shekerim.jpg|Кенан Догулу ў Хельсінкі (2007)
Image:Mor ve Ötesi, Turkey, ESC 2008, 2nd semifinal.jpg|Mor ve Ötesi ў Белградзе (2008)
Image:Hadise.jpg|Хадысе ў Маскве (2009)
Image:MaNga - We Could be the Same (2nd Semi-final).jpg|MaNga ў Осла (2010)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт конкурса песні Еўрабачанне

Катэгорыя:Краіны на конкурсе песні Еўрабачанне
Катэгорыя:Музыка Турцыі
Аляксей Андрэевіч Арцецкі

**Аляксей Андрэевіч Арцецкі** (21 жніўня 1984) — беларускі палітвязень, абвінавачаны і асуджаны пад час пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе.

## Храналогія пераследу 
Аляксей Арцецкі — жыхар Брэста, фігурант «справы карагодаў», ўзбуджанай пасля акцыі 13 верасня 2020 года.

Аляксей знаходзіўся на волі ў статусе падазраванага па гэтай справе (па арт. 342 КК — Актыўны ўдзел у групавых дзеяннях, якія груба парушаюць грамадскі парадак) да суда. 15 сакавіка 2021 года ў судзе Ленінскага раёна Брэста быў вынесены прысуд: 1 год і 6 месяцаў пазбаўлення волі ў калоніі агульнага рэжыму.

Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»
Сэрвацы Бярновіч

**Сэрвацы Станіслаў Антон Бярновіч** (14 мая 1784, Бабоўня — каля 1835) — дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Бярновічаў уласнага герба «Бярновіч». Нарадзіўся ў сям’і Міхала Бярновіча і Кацярыны Юзафаўны з Валовічаў.

Старшыня мінскага галоўнага і памежнага судоў, старшыня галоўных судоў Мінскай губерні, слуцкі павятовы маршалак (1808—1811). Уладальнік маёнткаў Бабоўня, Грозава, Рымашы Слуцкага павета.

## Узнагароды 
Кавалер ордэна Св. Ганны (1817).

## Сям’я 
Ажаніўся са шляхцянкай-каталічкай Аляксандрай з Абуховічаў са Слуцкага павета. Меў сыноў Мечыслава Лук’яна, які быў жанаты з В. Шэмеш, і Уладзіслава Аляксандра Генрыха, які быў жанаты з М. Зубко.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Павятовыя маршалкі слуцкія
Арганізацыя па правах чалавека Эрытрэі

**Арганізацыя па правах чалавека Эрытрэі, АПЧЭ** — няўрадавая эрытрэйская праваабарончая арганізацыя, заснаваная Эльзай Чырам у 2009 годзе ў Вялікабрытаніі.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Праваабарончыя арганізацыі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Праваабарончыя арганізацыі Эрытрэі
Бярновіч (герб)

**«Бярновіч»** — шляхецкі герб, якім карысталіся прадстаўнікі роду Бярновічаў. Зацверджаны індыгенатам у 1676 годзе.

З’яўляецца варыянтам герба «Казічкоўскі»: на чырвоным полі шчыта 3 сярэбраныя ружы на галінках, а над кожнай з іх — залатая 6-канцовая зорка; такія ж ружы з зоркамі ў кляйнодзе над каронай.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прыватнаўласніцкія гербы
Катэгорыя:Гербы паводле алфавіта
Ян Бярновіч

**Ян Бярновіч** (?—?) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, заснавальнік роду Бярновічаў.

Упершыню згадваецца ў 1683 годзе як маёр войска Вялікага Княства Літоўскага. Стольнік вендэнскі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Стольнікі вендэнскія
Талачынскі кансервавы завод

**Рэспубліканскае вытворчае даччынае ўнітарнае прадпрыемства «Талачынскі кансервавы завод»** — беларуская кампанія Віцебскага абласнога ўнітарнага прадпрыемства харчовай прамысловасці «Віцебскхарчпрам», якая размешчана ў аграгарадку Азярцы, Талачынскі раёна, Віцебскай вобласці.

## Гісторыя 
Пабудаваны ў 1906 года Іосіфам Норбертавічам Газдзіцкім і Аўгусцінай Нарбертаўнай Зембінскай у маёнтку Азярцы. Броварная вытворчасць дзейнічала 167 дзён на год, працавала 6 мужчын і адна паравая машына.

Да 1935 годзе кансервавы завод вырабляў варэнне, павідла, джэмы, пладова-ягадныя сокі, пюрэ і сіропы.

У 1946 годзе завод пачаў разліў пладова-ягадных вінаў у бутэлькі, але падчас антыалкагольнай барацьбы, з 1985 года, аб’ём разліву віна скараціўся, і пачаўся выпуск пладова-ягадных сокаў у бутэльках 0,5 л. Завод быў перайменаваны з вінаробнага на кансервавы завод.

З 1994 года кансервавы завод спыніў выпуск пладова-ягадных сокаў і выпускае толькі пладова-ягадныя віны.

У 2008 годзе пачаты выпуск фруктова-ягадных натуральных сталовых вінаў (7 найменняў).

## Дырэктары 
* Анатоль Васільевіч Анюхоўскі
* Андрэй Георгіевіч Мурашка

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Азерцы (Талачынскі раён)
Катэгорыя:Прадпрыемствы Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Вытворцы напояў Беларусі
Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Беларусі
Юрый Вільгельм Бярновіч

**Юрый Вільгельм Бярновіч** (?—?) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Бярновічаў герба «Бярновіч». Нарадзіўся ў сям’і сын Яна Бярновіча.

Стольнік вендэнскі з 1701 года, у 1704—1707 гадах на вайсковай службе. Дзядзічныя маёнткі Бабоўня і Мардзвінаўшчына Слуцкага павета адпісаў у 1717 годзе сыну Юрыю.

## Літаратура 
*
Юзаф Канстанцін Бярновіч

**Юзаф Канстанцін Бярновіч** (14 ліпеня 1788, Бабоўня — пасля 1835) — ваенны дзеяч.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Бярновічаў герба «Бярновіч». Нарадзіўся ў сям’і сын Міхала Бярновіча.

Капітан коннага палка (1814), з 1816 года ў адстаўцы. Уладальнік маёнтка Навасады Мінскага павета.

## Сям’я 
Аажаніўся са шляхцянкай-каталічкай Тэрэзай з Вайніловічаў са Слуцкага павета. Меў сыноў Сабяслава Мікалая Федара Вікенція і Марціна Ананія Яраслава.

## Літаратура 
*
Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019

**Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019** (28-ы жаночы чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па футболе) — чэмпіянат Беларусі па футболе сярод беларускіх жаночых каманд 2019 года.

## Турнірная табліца 
## Бамбардзіры 
* Кацярына Дудко (Нёман) — 35
* Эмюіджы Агбіагбеўха (Мінск) — 29
* Таміла Хіміч (Мінск) — 25
* Карына Альхавік (Іслач-РДВАР) — 21
* Анастасія Шупо (Мінск) — 18.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2019 годзе
Катэгорыя:2019 год у жаночым футболе
Катэгорыя:Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе
Ян Беліковіч

**Ян Беліковіч** (? — ?) — дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і Францішкі з Кубліцкіх, дачкой Марціна Кубліцкага. Атрымаў мястэчка Экімань пад Полацкам, які быў пасагам яго маці.

Падкаморы полацкі. Член масонскай ложы Паўночная Паходня ў Мінску, масон 2-й ступені ў 1820 годзе.

## Сям’я 
Жонка: А. Мірская (каля 1830 г.). Дачка: Т. Норніцкая.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Род Беліковічаў
Дунша

**Дунша** (), або **Пратас** () — каралавы атол на поўначы Паўднёва-Кітайскага мора. Уваходзіць у склад Тайваня. На атол таксама прэтэндуе Кітайская Народная Рэспубліка. Агульная плошча — 1,74 км².

## Геаграфія 
Атол Дунша месціцца ў 241 км на паўднёвы ўсход ад узбярэжжа кітайскай правінцыі Гуандун, 320 км на паўднёвы ўсход ад Ганконга і ў 426 км на паўднёвы захад ад паўднёвага ўзбярэжжа Тайваня. Уяўляе сабою групу невялікіх астраўкоў і рыфаў, што атачаюць шырокую лагуну (64 га). Сярэдняя тэмпература вагаецца ад 21,7°C у студзені да 29,6°C у ліпені. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 1346,3 мм.

## Прырода 
thumb|left|Берагі
Адносна невялікая частка сушы, што ўзвышаецца над узроўнем мора, пакрыта хмызнякамі і дрэвамі. Астатняя суша вельмі нізкая, падчас тайфунаў затапляецца, складаецца з белых пясчаных водмеляў. Найбольш каштоўныя абразчыкі флоры — сунічнае дрэва, какосавая пальма, дзікі шпінат. 

Наземная фаўна бедная, прадстаўлена казуркамі, малюскамі і марскімі птушкамі. Значна болей багатая навакольная падводная фаўна. Каралавыя рыфы Дунша насяляюць каля 500 відаў рыб, тут шмат крабаў і ігласкурых. 

У 2007 г. атол Дунша быў абвешчаны нацыянальным паркам, яго прырода знаходзіцца пад аховай.

## Гісторыя 
Лічыцца, што першая пісьмовая ўзгадка пра атол Дунша з'явілася ў XV ст. у запісах экспедыцыі Чжэн Хэ . У 1712 г. ён быў фармальна далучаны да імперыі Цын. У 1860-я гг. брытанская каланіяльная адміністрацыя Ганконга разглядала план анексіі астравоў для будаўніцтва маяка. 

Кітайскія рыбакі пачалі асвойваць атол у другой палове XIX ст. Яны здабывалі рыбу і водарасці. Аднак у 1907 г. Дунша быў захоплены японскім прамыслоўцам Нісідзава Ёсіхару, які зруйнаваў пабудовы кітайскіх рыбакоў і збіраўся пачаць здабычу фасфатаў. Толькі пасля двухгадовых дыпламатычных перагавораў улады Гуандуна здолелі выкупіць атол за 150 тысяч срэбраных долараў.

Пасля II Сусветнай вайны Дунша ўвайшоў у склад Тайваня. Тут быў размешчаны ваенны гарнізон. Прысутнасць ваенных захоўваецца нягледзячы на абвяшчэнне атола ў 2007 г. нацыянальным паркам.

## Спасылкі 
* South China Sea Islands
* The Pratas Islands situation looks bad
* 日本學者：東沙群島恐成台灣危機導火線

Катэгорыя:Геаграфія Тайваня
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Атолы
Дудко

**Дудко** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Дзяніс Юр’евіч Дудко (нар. 1975) — украінскі музыкант, бас-гітарыст рок-групы «Океан Ельзи».
* Кацярына Анатолеўна Дудко (нар. 1991) — беларуская футбалістка.
* Сяргей Уладзіміравіч Дудко (нар. 1991) — беларускі і расійскі хакеіст.
* Сяргей Рыгоравіч Дудко — беларускі ваеннакамандуючы, генерал-маёр.
* Тамара Мікалаеўна Дудко (1945—1999) — намеснік Старшыні Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га склікання.

## Гл. таксама 
* Дудкін
Чужаніца

**«Чужані́ца»** — дэбютны студыйны альбом беларускага рок-гурта «ULIS», які быў запісаны ў 1989 годзе.

## Гісторыя стварэння 
Запісаны ў верасні 1989 года ў прыватнай студыі гукарэжысёра Рышарда Шміта ў горадзе Ольштын. Пазнаёміў «*улісаўцаў*» са знакамітым у будучыні польскім гукарэжысёрам, які дагэтуль займаўся толькі сімфанічнай музыкай, Яраслаў Гайда. У фінансавым плане запіс забяспечыў перакладчык Ян Максімюк, які сабраў большую частку грошаў, патрэбных для запісу. На запіс было ўсяго тры дні, музыканты гурта прыехалі ў Польшчу і зрабілі запіс 11 песень. У 1991 годзе фірма «» выдала альбом на вінілавай кружэлцы масавым накладам. Вокладку ў стыле мінімалізм аформіў мастак Міхал Анемпадыстаў. На гэтае выданне па розных тэхічных прычынах не трапілі 3 песні, якія з’явіліся толькі на CD-перавыданні лэйблам «БМАgroup» у 2004 годзе. Таксама альбом быў перавыдадзены на аудыёкасеце фірмай «Ковчег» у 1996 годзе.

## Спіс трэкаў 
## Крытыка 
Адам Глобус у сваіх нататках пра гурт у 1991 годзе назваў «Чужаніцу» наогул першым беларускім альбомам, праз які была пяройдзеная мяжа, што падзяляла зборкі песень і ўласна альбомы: «*„Чужаніца“ для многіх застаецца лепшым рок-творам: як першае каханне, як першае слова, што скажа тваё дзіця*». Аднак знакавасць «Чужаніцы» дайшла да масаў не адразу. На пачатку было прызнанне за мяжой — у Польшчы, Эстоніі, Германіі. «*Навошта нам садраныя „U2“, калі лепей паслухаць арыгінал*», — пісаў магілёўскі часопіс «Окарак». «*Іх рок сапраўды нічога не варты для вушэй, якія не чуюць гармоніі*», — адказвала на гэта нямецкая прэса.  назваў «Уліс» у адным з інтэрв’ю таго часу адным з найлепшых гуртоў СССР. Паводле меркавання музычнага сеткавага рэсурсу «Тузін Гітоў», якое выказана ў матэрыяле пра «Залю славы» беларускага року, «Чужаніца» — сапраўдны тэстамент, яшчэ належным чынам неацэнены і непрачытаны.

## Удзельнікі запісу 
* Слава Корань — электрагітара, акустычная гітара
* Сяргей Краўчанка — бас, акустычная гітара
* Андрэй Патрэй — спеў
* Валеры Цыніцкі — перкусія
* Кірыла Шэвандо — бубны

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Альбомы 1989 года
Катэгорыя:Альбомы ULIS
Паўночная паходня

**«Паўночная паходня»** (*Паўночнага шэсця пад паўночнай зоркай*, або *Паўночнай Паходняй*, *Паўночнай Лямпай*; ) — масонская ложа ў Мінску. Заснавана 5 чэрвеня 1816, інсталявана 18 кастрычніка 1816 года. Працавала пад кіраўніцтвам Вялікага Усходу Польшчы і правінцыяльнай ложы «Дасканалай еднасці» ў Вільні пад № 19. Была звязана з Нацыянальным масонствам і польскім Патрыятычным таварыствам. Браты ложы ўдзельнічалі ў вызваленчым руху на землях Беларусі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Масонскія ложы
Катэгорыя:Масонства ў Беларусі
Катэгорыя:1816 год у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1816 годзе
Катэгорыя:Гісторыя Мінска
Шчаслівае вызваленне (Нясвіж)

**«Шчаслівае вызваленне»** ()  — масонская ложа ў Нясвіжы. Узноўлена 4 верасня 1810. Працавала па шведскай сістэме ў доме Навашынскага, з 1811 года — у палацы князя Радзівіла. Зачынена ў 1812 годзе. Працавала ў 1817—1820 на французскай і польскай мовах у саюзе Вялікага Усхода Польшчы (пад № 4).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Масонскія ложы
Катэгорыя:Масонства ў Беларусі
Катэгорыя:1810 год у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1810 годзе
Катэгорыя:Гісторыя Нясвіжа
Адам Бохвіц

**Адам Бохвіц** (? — ?) — дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Бохвіцаў герба «Радван». Нарадзіўся ў сям’і Рамуальда Бохвіца, уладальніка маёнтка Студзянец Наваградскага павета і Анелі з Борзабагатых.

Член масонскай ложы «Шчаслівае вызваленне». У 1820 г. — суддзя апеляцыйнага межавага Мінскага суда.

## Сям’я 
У шлюбе з Элеанорай Tроска меў сына Рамуальда, якому належаў бацькавы маёнтак у 1854 годзе, памёр бяздзетным у 1875 годзе; а таксама дочак Казіміру, у шлюбе з Юзафам Корбутам, і Алімпію, у шлюбе з Антоніем Лехам Булгакам.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Масоны Беларусі
Кацярына Анатолеўна Дудко

**Кацярына Дудко** (нар. , в. Макары, Мастоўскі раён, Гродзенская вобласць) — беларуская футбалістка, нападаючая мінскага «Дынама-БДУФК».

## Клубная кар’ера 
З’яўляецца выхаванкай СДЮШАР «Белкард» (Гродна). У перыяд з 2011 па 2015 год гуляла за каманду «Ніва-Белкард». З 2017 года выступала за «Нёман», на працягу некалькіх сезонаў была капітанам каманды.

У сезонах 2020 і 2021 гадоў станавілася найлепшай нападаючай Жаночай Лігі, таксама у 2021 годзе стала найлепшай бамбардзіркай. Акрамя таго, у сезоне-2021 Дудко выступіла і гуляючым трэнерам «Нёмана».

У студзені 2022 года падпісала кантракт з мінскім «Дынама».

## Дасягненні 
*   Бронзавы прызёр жаночага чэмпіянату Беларусі (2): 2019, 2020

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Нёман Гродна
Катэгорыя:Трэнеры ЖФК Нёман Гродна
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Дынама-БДУФК
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Ніва-Белкард
Масавыя забойствы ў Вукро

**Масавыя забойствы ў Вукро** — шэраг масавых забойстваў, учыненых у 2020—2021 гадах у горадзе Вукро (Тыграй, Эфіопія) падчас Тыграйскага канфлікту.

## Лістапад 2020 года 
З 16 па 21 і з 27 па 28 лістапада 2020 года была ўчынена разня вайскоўцамі Узброеных Сіл Эфіопіі і саюзнай эрытрэйскай арміі, якія забілі ў Вукро 245 чалавек. Па прыбыцці войскаў многія жыхары беглі ў навакольныя горы, некаторыя запісвалі бойню на мабільныя тэлефоны. Байцы разрабавалі дамы, банкі і фабрыкі і расстралялі мноства маладых людзей, якія падазраваліся ў сімпатыях да паўстанцаў НФВТ.

## Снежань 2020 года 
30 снежня 2020 года была ўчынена разня вайскоўцамі Узброеных Сіл Эфіопіі і саюзнай эрытрэйскай арміі, якія забілі ў Вукро 12 чалавек.

## Люты 2021 года 
10 лютага 2021 года была ўчынена разня вайскоўцамі Узброеных Сіл Эрытрэі, якія забілі ў Вукро 18 чалавек.

## Сакавік 2021 года 
14 сакавіка 2021 года была ўчынена разня вайскоўцамі Узброеных Сіл Эфіопіі, якія забілі ў Вукро ад 3 да 5 чалавек.

## Спасылкі 
* World Peace Foundation: Starving Tigray
* Tigray: Atlas of the humanitarian situation
* TGHAT: A compilation of the verified list of civilian victims from different sources

Катэгорыя:Лістапад 2020 года
Катэгорыя:Снежань 2020 года
Катэгорыя:Люты 2021 года
Катэгорыя:Сакавік 2021 года
Катэгорыя:Масавыя забойствы падчас Тыграйскага канфлікту
Катэгорыя:Забойствы, здзейсненыя ў 2020 годзе
Катэгорыя:Забойствы, здзейсненыя ў 2021 годзе
Катэгорыя:2021 год у Эфіопіі
Катэгорыя:2020 год у Эфіопіі
Міжнародны дзень дзіцячай кнігі

**Міжнародны дзень дзіцячай кнігі** адзначаецца 2 красавіка, у дзень нараджэння Х. К. Андэрсена. Заснаваны ў 1967 годзе некамерцыйнай арганізацыяй Міжнародны савет па кнігах для моладзі (IBBY). У гэты дзень IBBY раз у два гады прысуджае прэмію імя Х. К. Андэрсена пісьменніку — аўтару кніг для дзяцей і мастаку-ілюстратару дзіцячых кніг.

Ініцыятыва стварэння Міжнароднага дня дзіцячай кнігі належыць вядомай нямецкай пісьменніцы Еле Лепман.

Штогод у якасці фундатара гэтага Міжнароднага дня выступае адна з нацыянальных арганізацый IBBY. Хто-небудзь з яе пісьменнікаў і мастакоў становяцца аўтарамі паслання да дзяцей і адпаведнага плаката. У далейшым пасланне і плакат выкарыстоўваюцца IBBY ў іншых краінах.

## Гл. таксама 
* Прэмія імя Ханса Крысціяна Андэрсена

## Спасылкі 
* Міжнародны дзень дзіцячай кнігі на сайце IBBY

Катэгорыя:Міжнародныя дні
Катэгорыя:Дзіцячая літаратура
Катэгорыя:Святы 2 красавіка
Справа «Армія з народам»

**Справа «Армія з народам»** — палітычная крымінальная справа ў Рэспубліке Беларусь супраць адміністратараў і удзельнікаў тэлеграм-канала «Армія з народам». Справу разглядаў суддзя Сяргей Епіхаў.

## Сутнасць справы 
25 чэрвеня 2020 года актывіст незарэгістраванай БСДП (Народная Грамада) быў затрыманы згодна пастановай суда на 15 дзён адміністрацыйнага арышту за ўскладанне кветак на Вайсковых могілках у Мінску 8 мая. 9 ліпеня ў дачыненні да Спарыша была ўзбуджана крымінальная справа па ч. 1. арт. 342 Крымінальнага кодэксу Рэспублікі Беларусь. У ліпені быў затрыманы капітан міліцыі запасу Сяргей Коршун. 6 верасня затрымалі Антаніну Канавалаву нібыта за ўдзел у несанкцыянаванай акцыі, але пасля суда на волю ўжо не выйшла. Праз месяц затрымалі мужа Антаніны, Сяргея Ярашэвіча. Нікому невядомы Яўген Прывалаў самастойна з'явіўся ў суд і не быў змешчаны пад варту.

## Справа 
20 красавіка 2021 года Мінскі абласны суд пачаў разглядаць справу.

## Прысуд 
7 мая 2021 года Мінскі абласны суд вынес прысуд. Усіх удзельнікаў справы прызналі вінаватымі ў падрыхтоўцы беспарадкаў, а Спарыша таксама ў тым, што перашкаджаў працы Цэнтрвыбаркама Беларусі.

Сяргей Коршун быў пазбаўлены спецыяльнага звання «капітан міліцыі запасу».

## Спіс асуджаных і прысуды 
* *Сяргей Спарыш* — 6 гадоў калоніі ўзмоцненага рэжыму;
* *Антаніна Канавалава* — 5,5 гадоў калоніі агульнага рэжыму;
* *Сяргей Ярашэвіч* — 5,5 гадоў калоніі ўзмоцненага рэжыму;
* *Сяргей Коршун* — 4,5 гады калоніі ўзмоцненага рэжыму;
* *Яўген Прывалаў* — 4,5 гады калоніі ўзмоцненага рэжыму.

Катэгорыя:Крымінальныя справы ў Беларусі
Катэгорыя:2021 год у Беларусі
Катэгорыя:Падзеі ў Мінску
Катэгорыя:2021 год у Мінску
Дзіцячая літаратура

**Дзіцячая літаратура** — творы мастацкай літаратуры для дзяцей і юнацтва. У шырокім сэнсе ўключае і многія «дарослыя» творы сучаснай сусветнай класікі, якія ўвайшлі ў кола дзіцячага чытання («Рабінзон Круза» Д. Дэфо, «Падарожжа Гулівера» Дж. Свіфта, «Спартак» Р. Джаваньёлі, «Хаціна дзядзькі Тома» Г. Бічэр-Стоу, раманы Ж. Верна, «Авадзень» Э. Л. Войніч і інш.), а таксама казкі (Ш. Перо, братоў Я. і В. Грым, Х. К. Андэрсена, А. Пушкіна і інш.), творы народнага эпасу («Слова пра паход Ігаравы», «Давід Сасунцы» і інш.). Папулярнасцю сярод дзяцей карыстаюцца раманы Дж. Ф. Купера, творы К. Чукоўскага, «Курган», «Бандароўна» Я. Купалы, «Новая зямля» і «Сымон-музыка» Я. Коласа і інш.

Першымі кнігамі для дзіцячага чытання былі азбукі, буквары, што паявіліся ў Еўропе ў 15-16 ст. Першай спецыяльнай дзіцячай кнігаю лічацца «Свет пачуццёвых рэчаў у малюнках» чэшскага педагога Яна Амоса Каменскага (1658). У Расіі дзіцячая літаратура ўзнікла ў 18 стагоддзі. Найбольш значныя творы 19 — пачатка 20 стагоддзя — байкі І. Крылова, «Канёк-Гарбунок» П. Яршова, многія творы М. Лермантава, М. Някрасава, М. Гогаля, У. Караленкі, А. Чэхава, Л. Талстога і інш. Папулярныя творы для дзяцей італьянскага пісьменніка Дж. Радары, польскага педагога Я. Корчака і інш.

## Прэміі 
### Міжнародныя прэміі 
* Прэмія імя Ханса Крысціяна Андэрсена
* Прэмія памяці Астрыд Ліндгрэн

## Гл. таксама 
Беларуская дзіцячая літаратура

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Літаратурныя жанры