open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Раймандс Паўлс

**Раймандс Паўлс** (; ) — латышскі кампазітар, піяніст, дырыжор, дзяржаўны дзеяч. Народны артыст Латвіі (1976). Народны артыст СССР (1985). Ганаровы член Латвійскай АН.

## Біяграфія 
Скончыў Латвійскую кансерваторыю па класе фартэпіяна (1958; кампазіцыі вучыўся ў Я. Іванова, 1962—65), у 1979—83 выкладаў у гэтай кансерваторыі. Лаўрэат 1-га Усесаюзнага конкурсу маладых кампазітараў (1961). 3 1964 мастацкі кіраўнік Рыжскага эстраднага аркесгра, з 1972 вакальна-інсгрументальных ансамбляў «Мода», «Рэмікс», дзіцячага «Зязюлька». 3 1982 галоўны рэдактар музычных перадач і кіраўнік джаз-аркестра Латвійскага радыё, старшыня Дзяржаўнага камітэта Латвіі па культуры. 3 1988 міністр культуры Латвіі, з 1993 саветнік прэзідэнта Латвіі па пытаннях культуры і мастацтва. У 1998—2000 старшыня Новай партыі. Балаціраваўся на пасаду прэзідэнта ў 1999 годзе.

Аўтар 6 мюзіклаў, у т.л. «Сястра Кэры», «Шэрлак Холмс» (паст. абодва 1979), «Лясны лебедзь» (1995), зінгашпіля «Вялікая ўдача» (паст. 1977), 4 балетаў, у т.л. «Кубінскія мелодыі» (паст. 1963), балетных мініяцюр, эстраднай музыкі і папулярных песень (больш як 350), джазавых кампазіцый, адметных пераўтварэннем інтанацый латышскага фальклору, музыкі для тэатра і кіно, апрацовак народных песень і інш. Асаблівую вядомасць кампазітару прынеслі песні «Лісце жоўтае», «Мільён пунсовых руж», «Без мяне» і інш. Прэзідэнт акцыянернага таварыства «Музычны цэнтр «Вернісаж».

## Прэміі і ўзнагароды 
Дзяржаўная прэмія Латвіі (1977).

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Латвіі
Катэгорыя:Выпускнікі Латвійскай музычнай акадэміі імя Язэпса Віталса
Катэгорыя:Міністры культуры Латвіі
Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР ад акруг Латвіі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Латвійскай ССР
Катэгорыя:Дэпутаты Сёмага Сейма Латвіі
Катэгорыя:Дэпутаты Восьмага Сейма Латвіі
Катэгорыя:Дэпутаты Дзявятага Сейма Латвіі
Катэгорыя:Члены Народнай партыі (Латвія)
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Юрмалы
Катэгорыя:Кінакампазітары Латвіі
Катэгорыя:Члены Саюза кампазітараў СССР
Катэгорыя:Міністры Латвійскай ССР
Катэгорыя:Кампазітары-песеннікі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты СССР
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Латвіі
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі Латвійскай ССР
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў Латвійскай ССР
Катэгорыя:Народныя артысты Латвійскай ССР
Катэгорыя:Кампазітары Латвіі
Катэгорыя:Народныя артысты СССР
Уладзімір Антонавіч Піліповіч

**Уладзімір Антонавіч Піліпо́віч** (, вёска Слабада, Мазырскі раён, Гомельская вобласць — ) — беларускі вучоны ў галіне лазернай фізікі і аптычнай апрацоўкі інфармацыі, доктар фізіка-матэматычных навук (1972), прафесар (1977), акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1980; член-карэспандэнт з 1977).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт у 1954 годзе. З 1957 года малодшы навуковы супрацоўнік Інстытута фізікі АН БССР, з 1971 па 1973 год з’яўляўся загадчыкам Лабараторыі электронікі Акадэміі навук БССР, а ў 1973—1998 гадах — дырэктарам Інстытута электронікі НАН Беларусі. З 1998 года — ганаровы дырэктар Інстытута электронікі, адначасова ў 1983—1987 гадах — галоўны вучоны сакратар Акадэміі навук БССР. З 2008 года — галоўны навуковы супрацоўнік Інстытута фізікі імя Б. І. Сцяпанава Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

## Навуковая дзейнасць 
Вынікі яго даследаванняў і распрацовак адлюстраваны больш чым у 400 навуковых працах, у тым ліку ў 3 манаграфіях, 231 навуковых артыкулах і 165 аўтарскіх пасведчаннях і патэнтах на вынаходства. У галіне лазернай фізікі і аптычнай апрацоўкі інфармацыі В. А. Піліповічам створана прызнаная навуковая школа, сярод яго вучняў 3 дактары і 32 кандыдаты навук.

На працягу многіх гадоў ён з’яўляўся членам шэрагу навуковых і навукова-тэхнічных саветаў і секцый Акадэміі навук СССР, Дзяржкамітэта СССР па інфарматыцы і вылічальнай тэхніцы МПП СССР, ВАК СССР, камісій Прэзідыума Савета Міністраў БССР па пытаннях навукова-тэхнічнага прагрэсу і інш.

## Узнагароды і прэміі 
* Заслужаны дзеяч навукі БССР (1978).
* Дзяржаўная прэмія СССР (1985)
* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (1996, у аўтарскім калектыве) — *за цыкл прац «З’явы анізатрапіі ў лазерах і прынцыпы палярызацыйнай лазернай спектраскапіі»*.
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга (1981).
* Медаль «За доблесную працу» (1985).

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Уладзімір Антонавіч Піліповіч у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
* Профіль на сайце НАН Беларусі
* База патентов Беларуси  
* Банк патентов РФ на изобретения и промышленные образцы ФИПС Роспатента 

Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Катэгорыя:Вынаходнікі СССР
Катэгорыя:Вынаходнікі Беларусі
Катэгорыя:Галоўныя вучоныя сакратары НАНБ
Іўдзейская вайна (66—73)

**Іўдзейская вайна** (66—73) — антырымскае паўстанне ў Іўдзеі.

Выклікана злоўжываннямі рымскага пракуратара Флора. Паўстанне ўзначалілі рэлігійна-палітычныя групоўкі: зелоты, якія змагаліся супраць Рыма з пазіцый рэлігійнага фанатызму, і сікарыі — змагары супраць рабства і за сацыяльную роўнасць. Паўстанцы авалодалі Іерусалімам, уласна Іўдзеяй, Галілеяй і іншымі тэрыторыямі, адбілі першы карны паход рымлян (лістапад 66). Аднак у 67—68 моцнае рымскае войска на чале з Веспасіянам захапіла Галілею і большую частку Іўдзеі. Галілейскі палкаводзец Іосеф бен Матыт’яху (Іосіф Флавій) трапіў у палон і перайшоў на бок рымлян. Правадыр галілейскіх зелотаў Іаханан (Іаан) з Гісхалы са сваім атрадам прабіўся ў Іерусалім і там узначаліў кіраўніцтва паўстаннем. Пасля абвяшчэння Веспасіяна імператарам (69) на чале рымскага войска стаў яго сын Ціт, які выкарыстаў міжусобную барацьбу зелотаў з сікарыямі і ў жніўні 70 пасля 5 месяцаў аблогі захапіў Іерусалім. Рымляне поўнасцю разбурылі горад і храм. Палонныя, у тым ліку Іаханан, былі ператвораны ў рабоў, правадыр сікарыяў Сімон бар Гіёра пакараны смерцю ў Рыме. У 73 рымляне захапілі апошнюю крэпасць сікарыяў Масаду.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Войны Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Гісторыя Ізраіля
Катэгорыя:Іўдзейскія войны
Катэгорыя:Яўрэі ў Рымскай імперыі
Луі дэ Геер

**Луі дэ Геер** (; , Фінспанг — , Труэдсторп) — шведскі дзяржаўны дзеяч, барон. Па адукацыі юрыст. У 1858—1870 гадах міністр юстыцыі; ў 1876—1880 гадах першы шведскі прэм’ер-міністр і адначасова ў 1876—1879 гадах міністр юстыцыі. Распрацаваў і ў 1863 годзе ўнёс у рыксдаг праект стварэння двухпалатнага, але бессаслоўнага парламента замест 4-саслоўнага.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Біяграфія 

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Швецыі
Катэгорыя:Палітыкі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Члены Шведскай каралеўскай акадэміі навук
Катэгорыя:Юрысты XIX стагоддзя
П’ер дэ Гейтэр

**П’ер дэ Гейтэр** (; , , Бельгія — , Сен-Дэні, каля Парыжа) — французскі кампазітар. Аўтар музыкі міжнароднага пралетарскага гімна «Інтэрнацыянал». З 1920 года член Французскай кампартыі. Па прафесіі мэбельшчык. 

Нарадзіўся ў сям’і рабочага, перасяліўся пазней у Францыю. З дзяцінства працаваў на прадпрыемствах Ліля. Спяваў у хоры, вывучаў тэорыю музыкі, навучаўся ігры на музычных інструментах. Далучыўся да рэвалюцыйнага руху. Быў хормайстрам пеўчага таварыства «Працоўная ліра», арганізаванага лільскім аддзяленнем Працоўнай партыі. Для гэтага таварыства ў 1888 годзе напісаў музыку на вершы Э. Пацье «Інтэрнацыянал».

## Спасылкі 
* Lille-Fives et Pierre De Geyter  

Катэгорыя:Кампазітары Францыі
Катэгорыя:Кампазітары Бельгіі
Катэгорыя:Кампазітары — аўтары гімнаў
Васіль Васілевіч Вашкевіч

**Васіль Васілевіч Вашкевіч** (, Мінск — , Смаленск) — расійскі і беларускі рэвалюцыянер, партыйны дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 1 мая 1892 года ў Мінску.

З 1911 года працаваў манцёрам на гарадской водаправодна-электрычнай станцыі.

Член КПСС з 1917 года. У гады Першай сусветнай вайны вёў бальшавіцкую агітацыю сярод салдат Мінскага гарнізона і прыфрантавой паласы. У лютым 1918 года — камендант абароны чыгуначнай станцыі Орша.

З 1922 года — на партыйнай рабоце. У 1945—1957 гадах — старшыня Маладзечанскай абласной калегіі адвакатаў, загадчык аддзела Маладзечанскага ГК КПБ.

Памёр 17 кастрычніка 1972 года ў Смаленску. Пахаваны ў Смаленску на Брацкіх могілках.

Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы БССР
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы СССР
Дэгустацыя

**Дэгустацыя** (ад  - пакаштаваць) — ацэнка харчовых і смакавых прадуктаў (і тытуню) і іх паўфабрыкатаў, а таксама расліннай сыравіны - вінаграда, пладоў арганалептычным шляхам - зрокам, нюхам, смакам. Асаблівае значэнне мае дэгустацыя ў вінаробстве пры ацэнцы якасці, камерцыйнай і спажывецкай каштоўнасці віна, а таксама ў вытворчым працэсе. Пры дэгустацыі чаю вызначаюць знешні выгляд сухога чаю, афарбоўку (колер) настою, водар і смак настою, выгляд разваранага лісця. У тытуні ацэньваецца водар, смак, моцнасць, прысутнасць у дыме алеістых рэчываў.

Катэгорыя:Маркетынг
Катэгорыя:Харчаванне
Альчыдэ дэ Гасперы

**Альчыдэ дэ Гасперы** (; , Трэнта — ) — італьянскі палітычны і дзяржаўны дзеяч.
Скончыў Венскі ўніверсітэт. У 1919-26 член Нацыянальнага савета каталіцкай італьянскай Народнай партыі, у 1923-26 яе сакратар. У 1921 абраны дэпутатам у парламент, у 1926 пазбаўлены фашыстамі дэпутацкага мандата за ўдзел у Авенціскім блоку. У 1930-44 быў сакратаром Ватыканскай бібліятэкі. У 1944-46 палітычны сакратар Хрысціянска-дэмакратычнай партыі (створанай ў 1943 на базе былой Народнай партыі), у 1946-53 старшыня Нацыянальнага савета гэтай партыі. З снежня 1945 года па ліпень 1953 старшыня Савета міністраў Італіі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Італіі
Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў Італіі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Італіі
Катэгорыя:Старшыні Еўрапарламента
Катэгорыя:Члены Хрысціянска-дэмакратычнай партыі (Італія)
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Італіі
Катэгорыя:Лаўрэаты міжнароднай прэміі імя Карла Вялікага
Катэгорыя:Выпускнікі Венскага ўніверсітэта
Юліус Вільгельм Рыхард Дэдэкінд

**Юліус Вільгельм Рыхард Дэдэкінд**  (; , Браўншвайг - , там жа) — нямецкі матэматык, член Берлінскай АН (1880). Вучыўся ў Гауса і І. Дзірыхле ў Гётынгенскім універсітэце. Асноўныя працы Дэдэкінда адносяцца да тэорыі алгебраічных лікаў. Стварыў шэраг агульных канцэпцый, якія ляжаць у аснове сучаснай алгебры, у прыватнасці яму належыць сучаснае вызначэнне ідэалу. Дэдэкінд вядомы таксама як аўтар адной з першых сістэм строгага абгрунтавання тэорыі сапраўдных лікаў. Выдаў лекцыі па тэорыі лікаў, якія чытаў Дзірыхле, а таксама поўны збор твораў Б. Рымана.

## Літаратура 
*  
* Артыкулы па тэорыі лікаў 

Катэгорыя:Алгебраісты
Катэгорыя:Матэматыкі ў тэорыі лікаў
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук
Катэгорыя:Філосафы матэматыкі
Катэгорыя:Пахаваныя ў Браўншвайгу
Катэгорыя:Матэматыкі Германіі
Дэваншыр

**Дэ́ваншыр** або **Дэ́ван** — графства ў паўднёва-заходняй Англіі. Насельніцтва — 1 102 000 чалавек (11-е месца сярод неметропольных графстваў, дадзеныя 2004 года). Сталіца — Эксетэр, найбуйнейшы горад — Плімут. У склад графства ўваходзіць востраў Ланды.

У Дэваншыры вырошчваюць бульбу, збожжавыя, гародніну; землі багаты волавам, меддзю (звыш 35000 тон штогод), марганцам, жалезам, срэбрам, каменным вуглём, мармурам, сланцамі і рознымі гатункамі гліны. Вельмі развіты рыбалоўства і караблебудаванне. Шмат гаваняў, асабліва на паўднёвым беразе.

## Гісторыя 
Дэван стаў адной з першых абласцей Англіі, заселеных у канцы апошняга ледавіковага перыяду. Каля 6000 гадоў да н.э. першыя паляўнічыя і збіральнікі пасяліліся ў раёне Дартмура, яны высеклі большую частку дубовых лясоў, якія раслі на тэрыторыі цяперашніх балот. Ад тых часоў у Дартмуры засталося 500 неалітычных стаянак.

У 43 годзе нашай эры рымляне прыйшлі на паўднёва-заходні паўвостраў Англіі, а да 55 года яны акупавалі ўвесь рэгіён, які засялялі (паводле даследаванняў гісторыка Вільяма Кэмдэна) думноніі — кельцкае племя, ад імя якога і пайшла назва «Дэван». Рымляне пратрымалі будучае графства пад акупацыяй 250 гадоў. Аднак яно не так моцна паддалося рымскаму ўплыву, як суседнія Дорсет і Сомерсет, галоўным чынам рымскія сляды выяўляюцца ў цяперашняй сталіцы Эксетэры і горадзе Топшэме, заснаваным рымлянамі ў якасці марскога порта.

Прыкладна ў 410 годзе н. э. рымляне пакінулі Дэван, а на аснове рымскіх паселішчаў утварылася брыцкая дзяржава Думнонія. У сярэдзіне IX стагоддзя яе паглынуў Уэсекс.

З часоў нарманскага заваявання Англіі Дэван служыў арэнай шматлікіх грамадзянскіх канфліктаў і ваенных дзеянняў — уключаючы вайну Пунсовай і Белай ружы, паўстанне самазванца Перкіна Варбека ў 1497 годзе, Заходняе паўстанне (якое адбылося з-за рэфармацыі царквы) 1549 года, вядома ж, не абыйшла графства і Англійская рэвалюцыя. У 1688 годзе прыезд Вільгельма Аранскага пачаў Хвалебную рэвалюцыю ў Брыксеме.

Devon-06-Hills-2004-gje.jpg|Devon
Devon-30-Brentor-St Michael-2004-gje.jpg|Brentor
Exeter-Kathedrale-04-2004-gje.jpg|Exeter
Exeter-Kathedrale-12-Chor-Orgel-2004-gje.jpg|Exeter
Dartmoor-06-Aussichtspunkt-2004-gje.jpg|Dartmoor
Buckland Abbey-04-2004-gje.jpg|Buckland Abbey
Killerton House-04-2004-gje.jpg|Killerton House
Tamar-Bruecke-02-2004-gje.jpg|Tamar bridge


Катэгорыя:Графствы Англіі
Жуль Дэжэрын

**Жуль Дэжэрын** (; , Жэнева — , Парыж) — французскі неўрапатолаг, анатам, член французскай медыцынскай акадэміі (1908).

Медыцынскую адукацыю атрымаў у Парыжы (1879). З 1879 дырэктар клінікі ў шпіталі (Парыж), з 1901 г. прафесар, загадчык кафедры гісторыі медыцыны і з 1910 г. загадчык кафедры нервовых хвароб у шпіталі Сальпетрыер (Парыж). Асноўныя работы прысвечанв пытанням клінічнай неўралогіі і анатоміі нервовай сістэмы, вывучэнню афазіі. Апісаў (сумесна з Г. Русо) разлады, характэрныя для пашкоджання глядзельнага груда; сумесна з Л. Ландузі — асаблівы тып прагрэсіўнай мышачнай дыстрафіі, а таксама разам з Ж. Сота вылучыў у асаблівую назалагічную форму гіпертрафічны прагрэсавальны міжтканкавы неўрыт дзіцячага ўзросту (хвароба Дэжэрына-Сота); устанавіў (1892) лакалізацыю пашкоджання пры так званай славеснай слепаце (цэнтр Дэжэрына).

Узнагароджаны ордэнам Ганаровага легіёна.

Катэгорыя:Постаці французскай неўрапаталогіі
Катэгорыя:Постаці неўрапаталогіі
Катэгорыя:Анатамы Францыі
Катэгорыя:Член Французскай медыцынскай акадэміі
Дэван

**Дэ́ван:**

* Дэван (Дэваншыр) — графства ў Англіі.
* Дэван — рака ў Глен Дэване, Клакманашыр, Шатландыя.
* Дэван — рака ў Нотынгемшыры, Англія.
* Дэван — востраў у Канадскім Арктычным архіпелагу.

## Гл. таксама 
* Дэвонскі перыяд — геалагічны перыяд у палеазоі.
Уладзімір Раманавіч Вашкевіч

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Уладзімір Раманавіч Вашкевіч
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 1918—1961
 |званне           = 
 |род войскаў      = кавалерыя, пяхота
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = 
* Грамадзянская вайна:
* Заходні фронт
* Паўднёва-Заходні фронт
Вялікая Айчынная вайна:
* Заходні фронт
* Калінінскі фронт
* Арлоўская аперацыя, 1943
* Другая Ржэўска-Сычэўская аперацыя
* Пскоўска-Астроўская аперацыя
* Тартуская аперацыя
* Рыжская аперацыя, 1944
 |узнагароды       = { style="background:transparent"

-

}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}
**Уладзімір Раманавіч Вашкевіч** (, мяст. Зембін, Барысаўскі павет, Мінская губерня, цяпер Барысаўскі раён — , ) — савецкі ваеначальнік, генерал-палкоўнік (1954).

## Біяграфія 
### Грамадзянская вайна ў Расіі 
З 1918 года — у РСЧА.

З 1961 года — у адстаўцы.

## Узнагароды 
* Ордэн Леніна
* 4 ордэны Чырвонага Сцяга
* Ордэн Кутузава 1-й ступені
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* медалі

Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Военачальнікі СССР
Аляксей Ягоравіч Вашчанка

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Алексей Ягоравіч Вашчанка
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 1940—1942
 |званне           = чырвонаармеец
 |род войскаў      = пяхота
 |камандаваў       = аўтаматчык
 |частка           = 272-ы стралковы полк, 10-я стралковая дывізія ўнутраных войскаў НКВД СССР
 |бітвы            = 
 |узнагароды       = 
{ style="background: transparent"
 
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}
**Аляксей Ягоравіч Вашчанка** (, Воската,  — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, кавалер Ордэна Леніна.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў 6 класаў школы ў Даўгаполлі.

У 1940 годзе прызваны на службу, трапіў ва ўнутраныя войскі НКУС СССР. У студзені 1942 года як чырвонаармеец-аўтаматчык залічаны ў 272-і стралковы полк 10-й стралковай дывізіі ўнутраных войскаў НКУС СССР, якая фарміравалася ў Сталінградзе ў складзе 62-й арміі Паўднёва-Усходняга фронту. З 16 жніўня 1942 года ўдзельнічаў у баях пад Сталінградам.

На 5 верасня 1942 года 272-ы стралковы полк і 100 курсантаў Краснадарскага ваеннага вучылішча трымалі абарону ў самым Сталінградзе ў раёне Вопытнай станцыі, Верхняй Ельшанкі і станцыі Садовая Прыволжскай чыгункі. А 18:00 5 верасня 1942 года праціўнік пачаў наступленне, для яго адбіцця камандаванне вырашыла правесці контратаку. Рота аўтаматчыкаў контратакавала з флангу, але кулямётным агнём праціўніка вымушана залегчы. Вашчанка падабраўся да кулямётнай кропкі; спроба знішчыць кулямёт гранатай не ўдалася, Вашчанка быў цяжка паранены чаргой з кулямёта, тады ён кінуўся на амбразуру сваім целам і забяспечыў контратаку роты.

Пахаваны каля станцыі Садовая.

## Узнагароды 
* Ордэн Леніна (пасмяротна, 25 кастрычніка 1942).

## Памяць 
Навечна залічаны ў спісы 1-й стралковай роты. Яго імем названа вуліца ў  Валгаграда.

## Спасылкі 
* Данясенне пра незваротныя страты ў АБД «Мемарыял»
* Узнагародны ліст 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гарадоцкім раёне
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Загінулі ў баі
Катэгорыя:Воіны, якія закрылі целам амбразуру
Старасцень прыручайны

**Старасцень прыручайны** (*Tephroseris crispa,* таксама завецца *Попельнік кучаравы*). Месцы росту: сырыя мшыстыя, парослыя хмызняком лугавіны з блізкім узроўнем грунтавых вод.

## Ахова 
Уключаны ў Чырвоную кнігу Беларусі 5-га выдання (2025), таксама быў уключаны ў першае і другое выданні (1981, 1993).

## Спасылкі 
* Растения Беларуси  
* Постановление Министерства природных ресурсов и охраны окружающей среды Республики Беларусь от 9 июня 2004 г. № 14 «Об утверждении списков редких и находящихся под угрозой исчезновения видов диких животных и дикорастущих растений, включаемых в Красную книгу Республики Беларусь»
* Крестовник приручейный 

Катэгорыя:Астравыя
Катэгорыя:Травы
Ціцідзіма

**Ціцідзіма** (, літаральна «бацькоўскі востраў») — найбуйнейшы востраў у групе астравоў Агасавара. Уваходзіць у склад Японіі. Тэрыторыя — 23,8 км². Насельніцтва (2005 г.) — 2400 чал.

## Геаграфія і прырода 
Ціцідзіма ўваходзіць у цэнтральную падгрупу Ціцідзіма архіпелага Агасавара. Даўжыня — 7,8 км. Найбольшая шырыня — 5,1 км. Мае вулканічнае паходжанне. Сфарміраваны больш за 30 млн гадоў таму, пераважна базальтамі. Найвышэйшы пункт — 308 м.

Клімат вільготны субтрапічны. Самы прахалодны месяц — люты, калі сярэдняя тэмпература вагаецца ад +16 °C да +19 °C. У жніўні сярэдняя тэмпература — ад +26 °C да +29 °C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 1554 мм. У летні сезон здараюцца частыя тайфуны.

На Ціцідзіме часткова захаваліся першародныя лясы. Тут гняздуюць птушкі. Навакольныя воды лічацца выдатным месцам для назірання за кітамі і дэльфіінамі.

## Гісторыя 
Востраў Ціцідзіма быў адкрыты і ўпершыню апісаны брытанскай навуковай экспедыцыяй 1827 г. Аднак маецца верагоднасць таго, што ён быў вядомы іспанскім і японскім мараплаўцам ужо ў XVI ст. У 1830 г. па ініцыятыве брытанскага консула на Гаваях выхадцы з Гавайскіх астравоў, Еўропы і ЗША заснавалі на ім паселішча.

У 1861 г. Японія абвясціла аб далучэнні вострава да сваіх тэрыторый, аднак канчатковы пераход Ціцідзімы ў юрысдыкцыю гэтай краіны адбыўся толькі ў 1876 г. У 1882 г. астравіцяне гавайскага і еўрапейскага паходжання атрымалі статус грамадзян Японіі. Акрамя таго, на востраве з’явіліся японскія перасяленцы з астравоў Ідзу.

У гады II Сусветнай вайны цывільнае насельніцтва было пераселена ў Японію. На Ціцідзіме размяшчаўся буйны ваенны гарнізон (каля 25 000 салдат). У 1944—1945 гг. востраў бамбіла амерыканская авіяцыя. У 1946—1968 гг. знаходзіўся пад кантролем ВМФ ЗША. З дазволу амерыканцаў сюды вярнуліся астравіцяне гавайскага і еўрапейскага паходжання.

З 1968 г. зноў пад кантролем урада Японіі. У 1972 г. на астравах Агасавара быў арганізаваны нацыянальны парк, цэнтр якога знаходзіцца на востраве Ціцідзіма.

## Інфраструктура 
На востраве Ціцідзіма жыве большасць насельніцтва астравоў Агасавара. Галоўны порт Нішымаці звязаны паромнай пераправай з Токіа. Востраў з’яўляецца цэнтрам экалагічнага турызму. На ім дзейнічаюць метэаралагічная станцыя, астранамічная станцыя, навуковы цэнтр.

## Спасылкі 
* Chichijima 
* Chichijima Island
* Chi Chi Jima (Father Island, Ogasawara)
* Sightseeing Spots in Chichijima
* The History of Bonin Islands

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Японіі
Ружа лямцавая

**Ружа лямцавая** (*Rosa tomentosa*) — від раслін сямейства .

## Назва 
Ружа лямцавая, радоста, русальніца, шупшыннік.

## Батанічнае апісанне 
Калючы куст вышынёй да 2 метраў. Лісце непарнаперыстае, цёмна-зялёнае, моцна апушанае. Лісточкі з абодвух бакоў густаваласістыя, часталямцавыя. Шыпы амаль аднолькавыя, часта амаль прамыя, шырокія ля аснавання. Кветкі да 4 см у дыяметры афарбаваны ад светла-ружовага да белага. Квітнее ў чэрвені-ліпені. Плады круглыя, дыяметрам ад 1 да 2 см, чырвонага колеру.

## Арэал 
Від пашыраны па ўсёй Еўропе, акрамя Крайняй Поўначы. На Беларусі сустракаецца па ўзлесках, хмызняках, пераважна на поўдні краіны.

## Значэнне 
Дэкаратыўная расліна. У культуры з 1820 года.

Катэгорыя:Ружа
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1800 годзе
Катэгорыя:Флора Еўропы
Крынкаўскі раён

**Крынкаўскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1940—1944 гадах. Цэнтр — горад Крынкі. Плошча 0,9 тыс. км² (1941).

Утвораны 15 студзеня 1940 года ў складзе Беластоцкай вобласці. 12 кастрычніка 1940 года падзелены на 13 сельсаветаў: Алекшыцкі, Вялікабераставіцкі, Галынкаўскі, Глебавіцкі, Гуранскі, Данілкаўскі, Ёдкавіцкі, Крушынянскі, Крынкаўскі, Макаравецкі, Малабераставіцкі, Хамантоўскі, Эйсмантаўскі.

20 верасня 1944 года ў сувязі з перанясеннем цэнтра раёна ў гарадскі пасёлак Вялікая Бераставіца перайменаваны ў Бераставіцкі раён і ўключаны ў склад Гродзенскай вобласці. Горад Крынкі і частка Крынкаўскага сельсавета пры гэтым выключаны з раёна і перададзены Польскай Народнай Рэспубліцы, з часткі Крынкаўскага сельсавета, што засталася ў БССР, утвораны Сямёнаўскі сельсавет.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Беластоцкая вобласць
Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1944 годзе
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Бераставіцкага раёна
Ружа мяккая

**Ружа мяккая** (*Rosa mollis*) — від раслін сямейства Ружавыя.

## Арэал 
Асноўным напрамкам распаўсюджання з’яўляецца Скандынавія. Аддае перавагу сухім, багатым пажыўнымі рэчывамі, скалістым схілам, пашам і лясным узлескам.

У Беларусі сустракаецца па берагах рэк і сярод хмызнякоў, пераважна на поўдні краіны:
* *Rosa cujavica* Sprib., sensu auct.
* *Rosa heldreichii* Boiss. & Reut.
* *Rosa kitaibelii* borb.
* *Rosa mollissima* Boiss.
* *Rosa villosa* auct.
* *Rosa villosa subsp. mollis* (Sm.) R.Keller & Gams

Катэгорыя:Ружа
Катэгорыя:Кусты
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1813 годзе
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Вяз гладкі

**Вяз гладкі** (*Úlmus laévis*) — лістападнаае дрэва, від роду  сямейства .

## Назва 
Вяз гладкі, вяз звычайны, вяз, габіна, вяз разложысты.

## Батанічнае апісанне 
Дрэвы растуць да вышыні ў 40 метраў, маюць шырокацыліндрычную, злёгку закругленую дагары крону. Працягласць жыцця дрэва можа дасягаць да 200—250 гадоў. У маладым узросце расце вельмі хутка, пасля 40-50 гадоў рост яго запавольваецца. Ствол старога вяза можа дасягаць метра ў дыяметры. Галлё тоўстае, накіраванае ўверх. Кара бура-карычневая, рэпалістая, адслойваецца тонкімі пласцінкамі. У падмурку ствала буйных дрэў часам утвараюцца плоскія дошкападобныя карані, якія выконваюць функцыю дадатковай апоры. Пабегі светла-бурыя, бліскучыя, часам з сівым налётам і чачавічкамі.

Лісце простае, яйкападобнае або авальнае, з завостранай верхавінай, у пачатку моцна нераўнабокее, цёмна-зялёнага колеру (знізу больш светлыя), на кароткіх хвосціках. Даўжыня ліста можа дасягаць 12 см, шырыня — да 8 см. Край ліставой пласцінкі двузубчаты, верхні бок ліста бліскучы, ніжняя частка голая або мяккаапушчанная.

Кветкі дробныя, абоеполыя, сабраныя ў пучкі на доўгіх кветаножках. Калякветнік пяці- ці восьмілопасны, нероўнобокі. Квітнее вяз гладкі у красавіку — траўні, да распускання лісця апыляецца ветрам. Плод мае круглявае або авальнае апушчанае крылца, у цэнтры якога знаходзіцца насенне. Плод вісяць пучкамі на доўгіх пладаножках.

## Распаўсюджанне і экалогія 
 Беларусі, 2004]]
Вяз гладкі расце практычна на ўсёй тэрыторыі Еўропы (за выключэннем Пірэнейскага паўвострава і Брытанскіх астравоў), на Каўказе, у Малой Азія і на Урале (Чалябінская і Свярдлоўская вобласць). На поўначы даходзіць да паўднёва-ўсходняй Швецыі (востраў Эланд), паўднёвай Фінляндыі, паўднёвых раёнаў Карэліі, Архангельскай вобласці (у Архангельскай вобласці ён пранікае за 63 ° з.ш. , дасягаючы самай паўночнай ускрайку свайго арэала), Рэспублікі Комі. Часта расце ў змешаных лясах. Часцей за ўсё вяз гладкі можна ўбачыць у дубовых лясах, дзе ён утварае другі ярус расліннасці з некаторымі іншымі дрэвамі.

## Галандская хвароба вяза 
Як і многія іншыя віды вяза, вяз гладкі схільны да небяспечнага грыбковага захворвання, вядомага як Галандская хвароба вяза. Споры грыба пераносяцца жукамі-караедамі і некаторымі насякомымі, а таксама праз паражаную драўніну і пілавінне. Барацьба з галандскай хваробай вядзецца шляхам санітарных высечак, уборкі рэшткаў дрэў на месцы вырубкі, знішчэння насякомых-пераносчыкаў хваробы. Дзейсным метадам таксама лічыцца ін’екцыя антыбіётыкаў у ствол дрэва.

## Значэнне і прымяненне 
Драўніна вяза трывалая, цяжкая, устойлівая да ўздзеяння вады, абалона даволі шырокая, светла-жоўтая , ядро светла-бурае або шэра-бурые. Ужываецца для вырабу мэблі, прыклад ад стрэльбаў і іншых вырабаў. Кару раней ўжывалі для дублення скур, а з лубу плялі вяроўкі і цыноўкі. Выкарыстоўваюць у полеахоўных насаджэннях і азеляненні гарадоў. У спрыяльныя гады вясной вяз гладкі каштоўны як ранні меданос і пылканос.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Вязавыя
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Расліны на марках
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1784 годзе
Прускія харугвы

**Прускія харугвы** () — апісанне рыцарскіх харугваў (штандараў) з іх выявамі, створанае Янам Длугашам. Твор захаваўся ў арыгінале.

## Праца Длугаша і рыцарскія харугвы 
Ян Длугаш у 1448 г. склаў апісанне 56 прускіх харугваў на лацінскай мове, іх выявы былі зроблены кракаўскім мастаком Станіславам Дзюрынкам. З 56 харугваў была здабыта 51 пры бітве пад Грунвальдам, 1  (абедзве бітвы адбыліся ў 1410 г.) і 4 ў  ў 1431 г. з Тэўтонскім ордэнам. Харугвы знаходзіліся ў часы Длугаша на вавельскай кафедры ва ўсыпальніцы Св. Станіслава, але пазней, недзе пасля 1603 года яны бясследна зніклі.

## Гл. таксама 
* Бітва пад Грунвальдам, 1410
* Ян Длугаш
* Тэўтонскі ордэн

## Выданні 
* Banderia Prutenorum oder die Fahnen des Deutschen Ordens und seiner Verbündeten, welche in Schlachten und Gefechten des 15. Jahrhunderts eine Beute der Polen wurden / Abb. F.A. Vossberg. — Berlin, 1849.
* Jana Długosza Banderia Prutenorum / Wyd. K. Górski. — Warszawa, 1958.
* *Ekdahl S.* Die «Banderia Prutenorum» des Jan Dlugosz — eine Quelle zur Schlacht bei Tannenberg 1410 / Untersuchungen zu Aufbau, Entstehung und Quellenwert der Handschrift. — Göttingen, 1976.

## Пераклады на рускую мову 
* Прусские хоругви ў перакладзе І. Дз'яканава на сайце Восточная литература

## Літаратура 
* Banderia Prutenorum // Słownik rzeczy starożytnych. — Kraków, 1896. — S. 23—24.
* *Klein A., Nowakowski P.* Banderia Apud Grunwald: Teutonic Banners at Grunwald. — Łódź, 2000. — Cz. II.
* *Klein A., Sekunda N., Czernielewski K.A.* Banderia Apud Grunwald: Teutonic Banners at Grunwald. — Łódź, 2000. — Cz. I.

Катэгорыя:Гістарычныя дакументы
Катэгорыя:Тэўтонскі ордэн
Герцагства Лімбург

**Герцагства Лімбург** (, , ) утварылася з графства Лімбург на пачатку XI стагоддзя. Яно размяшчалася паміж ракой Маас і горадам Ахен, з’яўлялася дзяржавай у складзе Свяшчэннай Рымскай імперыі. У наш час яго тэрыторыя падзелена паміж бельгійскімі правінцыямі Льеж і Лімбург (Вурэн) і нідэрландскай правінцыяй Лімбург. Сталіцай герцагства быў горад Лімбург на рацэ Фесдрэ (не блытаць з горадам Лімбург-на-Лане ў Гесэне).

На пачатку XI стагоддзя граф Лімбурга і граф Лувена ўступілі ў барацьбу за тытул герцага Ніжняй Латарынгіі. Граф Лімбургскі гэту барацьбу прайграў, але захаваў герцагскі тытул, і такім чынам графства Лімбург ператварылася ў герцагства Лімбург; граф Лувенскі стаў герцагам Ніжняй Латарынгіі і стаў зваць сябе «герцагам Брабанта». З гэтага пачалося вострае супрацьстаянне герцагаў Лімбурга і Брабанта, якое доўжылася да 1191 года.

Дзякуючы шлюбам герцагі Лімбурга сталі таксама графамі Люксембурга і графамі Берга.

Апошняя герцагіня Лімбургская, якая была адным з нашчадкаў , —  — сканала бяздзетнай у 1283 годзе, што вылілася ў : яе муж  атрымаў ад імператара Рудольфа I права захаваць герцагства за сабой, але яго кузен  аспрэчыў гэта. Быўшы не ў стане абараніць свае правы сілай зброі, Рэно прадаў свае правы на герцагства Лімбургскае . У 1288 годзе Ян Брабанцкі атрымаў перамогу ў  і далучыў Лімбург да герцагства Брабант.

Аднак нават унутры Брабанта з фармальнага пункта гледжання Лімбург заставаўся асобнай палітычнай адзінкай, быўшы дзяржавай у складзе Свяшчэннай Рымскай імперыі. Таму тэрмін «Герцагства Лімбургскае» заставаўся ва ўжытку яшчэ доўгі час, нягледзячы на тое, што тэрыторыя герцагства перажывала змены ўслед за складаным лёсам Брабанта. Канчаткова герцагства Лімбургскае было ліквідавана Напалеонам, які ўключыў гэтыя землі ў склад дэпартаментаў Урт і Мёз-Інфер'ёр.

## Гл. таксама 
* Графства Лімбург
* 
* Спіс графаў і герцагаў Лімбурга
* Герцагства Лімбург, 1839–1867

Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Нідэрландаў
Катэгорыя:Свецкія княствы Свяшчэннай Рымскай імперыі
Катэгорыя:Гісторыя Бельгіі
Катэгорыя:Горад Лімбург
Лімбург

**Лімбург** — гістарычная вобласць на мяжы Нідэрландаў, Бельгіі і Германіі.

* Лімбург — горад у Бельгіі, правінцыі Льеж, ад якога пайшлі назвы ўсіх астатніх Лімбургаў.
__NOTOC__

## Гістарычныя ўтварэнні 
* Герцагства Лімбург (1065—1794) — сярэдневяковае герцагства ў складзе Свяшчэннай Рымскай імперыі.
* Графства Лімбург
* Правінцыя Лімбург (1815—1839) — былая правінцыя ў складзе Аб'яднанага каралеўства Нідэрландаў.
* Герцагства Лімбург, 1839–1867 — новае герцагства ў складзе Германскага Саюза, якое ўзнікла ў выніку раздзела правінцыі Лімбург.

## Сучасныя адміністрацыйныя ўтварэнні 
**Лімбург** — гэта назва дзвюх суседніх правінцый у розных дзяржавах:
* Лімбург — правінцыя на поўдні Нідэрландаў. Адміністрацыйны цэнтр — Маастрыхт.
* Лімбург — правінцыя ў Фландрыі, акрузе Бельгіі. Адміністрацыйны цэнтр — Хаселт.
* Раён Лімбург-Вайльбург — раён у Германіі.

## Іншае 
* Лімбург-на-Лане — горад у Германіі, у зямлі Гесэн.
* Браты Лімбургі — сярэдневяковыя мініяцюрысты.
* Лімбург-Штырумы — уладарны графскі род з Гістарычных Нідэрландаў.

## Гл. таксама 
* Лімбургская мова

*
Банапарты

**Банапа́рты**; адз. лік у італьянскім вымаўленні **Буанапа́ртэ**, у французскім **Банапа́рт** (, ) — дваранская сям’я карсіканскага паходжання, якая стала ў 1804, пасля таго, як Напалеон I Банапарт абвясціў сябе імператарам французаў (Першая імперыя), кіруючай дынастыяй Францыі.

Пазней Напалеон узвёў на рад еўрапейскіх прастолаў сваіх братоў, сясцёр, пасерба (Яўгена Багарнэ). Такім чынам, Банапарты сталі каралеўскім ці герцагскім домам у гэтых краінах. Самастойнай палітыкі яны не вялі, Напалеон некалькі разоў пераводзіў іх з прастола на прастол. Пасля падзення Напалеона ў 1814 усе яго сваякі таксама страцілі ўладу.

Пасля смерці Напалеона I у 1821 годзе галавой сям’і намінальна стаў яго сын, так званы Напалеон II, які нарадзіўся ў 1811 і выхоўваўся пры двары дзеда Франца I Аўстрыйскага як аўстрыйскі эрцгерцаг. У 1832 годзе малады чалавек сканаў ад сухот, і дом узначаліў яго стрыечны брат, сын былога галандскага караля Луі Банапарта, прынц Луі Напалеон Банапарт. Пасля рада авантурных спроб захапіць прастол, Луі Напалеон быў абраны ў 1848 прэзідэнтам французскай Другой рэспублікі, а ў 1852 годзе абвясціў сябе імператарам як Напалеон III (Другая імперыя).

Напалеон III быў звергнуты ў 1870 г. і памёр у 1873 г. Яго адзіны сын, Напалеон Эжэн Жан Жазеф (так званы Напалеон IV), загінуў у Паўднёвай Афрыцы на вайне з зулусамі ў 1879. Пасля яго гібелі вяршэнства ў доме перайшло да нашчадкаў Жэрома Банапарта. Гэтая лінія працягваецца і цяпер, з’яўляючыся адзінай бесперапыннай мужчынскай лініяй сям’і Банапартаў. У мінулым былі і іншыя бакавыя лініі Банапартаў (у прыватнасці, у ЗША).

Да Банапартаў адносяць таксама сям’ю Багарнэ (патомства першай жонкі Напалеона I імператрыцы Жазэфіны ад першага шлюбу). Бліжэйшыя сваякі Банапарта — прынцы Мюраты (нашчадкі маршала і неапалітанскага караля Іаахіма Мюрата і сястры Напалеона I Караліны).

## Гл. таксама 
* Банапартысты


Катэгорыя:Дынастыі Францыі
Запалоссе (возера)

**Запало́ссе, Запалоскае** — возера ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Вята, за 13 км у напрамку на паўночны захад ад горада Мёры, на захад ад вёскі Запалассе.

Плошча паверхні возера 0,37 км². Даўжыня 1,14 км, найбольшая шырыня 0,44 км. Даўжыня берагавой лініі 3,8 км. Найбольшая глыбіня 6,9 м. Аб’ём вады 0,79 млн. м³. Плошча вадазбору 13,1 км².
Схілы катлавіны вышынёй 15—25 м. Берагавая лінія звілістая. Берагі высокія, абрывістыя, на паўночным захадзе зліваюцца са схіламі катлавіны, на паўднёвым усходзе і ў паўночным заліве сплавінныя, пад хмызняком. Дно возера складанай будовы, уздоўж берагоў пясчанае, глыбей — глеістае. На возеры 3 астравы агульнай плошчай 2 га. Зарастае каля 70 % дна возера.

У Запалоссе ўпадаюць ручай з возера Альхоўка і ручай Запалоссе.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Возера Запалоссе 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Мёрскага раёна
Пятроўшчына (могілкі)

**Мо́гілкі Пятро́ўшчына** — могілкі колішняй вёскі Пятроўшчына. Цяпер месцяцца па праспекце Дзяржынскага, на тэрыторыі мікрараёна Паўднёвы Захад у Мінску. Адкрыты для пахаванняў з 1876 г. Плошча могілак: 2,33 га. У цяперашні час адносяцца да катэгорыі могілак абмежаванага карыстання — на гэтых могілках дазволена падзахаванне да сваякоў і камерцыйнае пахаванне. Камерцыйныя пахаванні знаходзяцца пераважна ў ніжняй і найбольш дагледжанай частцы могілак

## Цікавыя факты 
* На тэрыторыі могілак ёсць дагледжаныя пахаванні часоў Вялікай Айчыннай вайны.
* На могілках Пятроўшчына пахаваны заснавальнік беларускай Вікіпедыі і вядомы блогер Уладзімір Каткоўскі.
* На пагорку ў старой частцы могілак сярод магіл савецкага часу захаваліся некалькі пахаванняў дарэвалюцыйных часоў.

## Спасылкі 
* Кладбище «Петровщина»  // Белорусский справочник ритуальных услуг (схема могілак)
* Кладбище Петровщина  // Минск старый и новый (фотаздымкі 2009 г.)
* Wikimapia (спадарожнікавы фотаздымак могілак)
* Зміцер Бартосік. Пятроўшчына. «Разбуранае гняздо» // Радыё Свабода (рэпартаж пра зніклую вёску Пятроўшчына з фотаздымкамі могілак)
* Андрэй Берастоўскі. Могілкі «Пятроўшчына»: востраў мінулага ў акіяне хай-тэка // Блог Андрэя Берастоўскага
* Пятроўшчына  // Некропалі Беларусі

Катэгорыя:Могілкі Мінска
Катэгорыя:Пятроўшчына (Мінск)
Катэгорыя:Праспект Дзяржынскага (Мінск)
Катэгорыя:1876 год у Мінску
Другое прышэсце

**Другое прышэсце**, ***Другое прышэсце Ісуса Хрыста*** (таксама ужываецца *Парусія*) - у хрысціянстве называюць чаканае вяртанне Ісуса Хрыста на зямлю. Вера ў Другое прышэсце заснаваная на прароцтвах кананічных Евангеллях, а таксама на хрысціянскай эсхаталогіі. Хрысціяне ў цэлым лічаць, што чаканая падзея прадказана ў біблейскіх месіянскіх прароцтвах. Ўяўленні аб прыродзе Другога Прышэсця Хрыста адрозніваюцца сярод хрысціянскіх канфесій, а часам нават і сярод асобных хрысціянаў.

Другое прышэсце Ісуса Хрыста уключана ў Нікейскі сімвал веры: "... Ён узнёсся на неба і сеў праваруч Айца. Ён прыйдзе ў славе, каб судзіць жывых і мёртвых, і Яго Валадарству не будзе канца .... Мы шукаем ўваскрэсення мёртвых, і жыцця будучага веку ".

## Прыкметы прышэсця Ісуса Хрыста
[thumb|злева|200px|Другое прышэсце Ісуса Хрыста, [Мікеланджэла Буанароці|Мікеланджэла, 1541]]
Кніга Дзеянняў Апосталаў абвяшчае:

Сказаўшы гэта, Ён узнёсся на вачах у іх, і воблака ўзяло Яго з вачэй іхніх. І калі яны глядзелі на неба падчас ўшэсця Ягонага, раптам сталі перад імі два мужы ў белым убранні і сказалі: мужы Галілейскія! што вы стаіце і глядзіце на неба? Гэты Ісус, што ўзьнёсся ад вас на неба, прыйдзе гэтак сама, як вы бачылі Яго, калі ўзносіўся на неба.
Дзеян. 1:9-11

Іншыя прыкметы :
*Прышэсце Хрыста будзе імгненным і будзе бачна ва ўсім свеце: "Бо, як маланка бліскае з усходу і відна бывае аж да захаду, такі будзе прыход Сына Чалавечага". Матф. 24:27
*Прышэсце Хрыста будзе бачна ўсім: "Тады з'явіцца азнака Сына Чалавечага на небе; і тады заплачуць усе плямёны зямныя і ўбачаць Сына Чалавечага, Які будзе ісці на аблоках нябесных з сілаю і славаю вялікай". Матф. 24:30
*Прышэсце Хрыста будзе чутна: "Пашле анёлаў Сваіх з трубою громагучнаю, і збяруць выбраных Ягоных ад чатырох вятроў, ад краю нябёсаў да краю іх." Матф. 24:31
*Адбудзецца ўваскрасенне праведных: "Бо Сам Гасподзь пры абвяшчэнні, пры голасе арханёла і трубе Божай, сыдзе з неба, і мёртвыя ў Хрысце ўваскрэснуць раней". 1 Фес. 4:16
*Тыя, хто сустрэнуць Ісуса Хрыста жывымі, будуць узяты разам з уваскрослымі на сустрэчу з Госпадам у паветры. "Потым мы, хто застанецца жывы, разам зь імі ўзятыя будзем на воблакі на сустрэчу з Госпадам у паветры, і так вечна з Госпадам будзем." 1 Фес. 4:17

Катэгорыя:Хрысціянская эсхаталогія
Катэгорыя:Прароцтвы Бібліі
Катэгорыя:Ісус Хрыстос
Явар пенсільванскі

**Явар пенсільванскі**, таксама **Клён пенсільванскі** (*Acer pensylvanicum*) — від дрэў роду Клён (Acer) сямейства Сапіндавыя (Sapindaceae). Назва pensylvanicum было дадзена Карлам Лінеем.

## Распаўсюджанне 
Расце ва ўсходняй частцы Паўночнай Амерыкі, паўночная мяжа арэала праходзіць ад поўдня канадскай правінцыі Антарыа на захадзе да Новай Шатландыі на ўсходзе, на поўдні мяжа арэала праходзіць ад усходняга Ілінойса да Нью-Джэрсі, у Апалачскіх гарах распаўсюджаны значна на поўдзень ад астатняга арэала, да паўночнай Джорджыі.

## Батанічнае апісанне 
thumb|злева|Ствалы явара пенсільванскага
Уяўляе сабой маленькае лістападнае дрэва да 5-10 м ў вышыню са ствалом да 20 см у дыяметры. Маладая кара пакрыта зялёнымі і белымі палосамі, якія становяцца з узростам карычневымі. Лісце шырокае і мяккае, 8-15 см даўжынёй і 6-12 см шырынёй, з трыма неглыбока ўрэзанымі і накіраванымі наперад лопасцямі. Плод — крылатка; насенне каля 27 мм даўжынёй і 11 мм шырынёй, з вуглом паміж крылаткі 145° і плоданожкай, пакрытай прыкметнымі пражылкамі.

## Умовы росту 
[thumb|злева|Явар пенсільванскі расце ў атачэнні [сасна|сасны і гікоры ў Нью-Ёрк]]
Расце ў падлеску прахалодных вільготных лясоў, аддае перавагу касагору. Ставіцца да самых ценестойкіх з лістападных дрэў. Можа гадамі расці ў выглядзе маленькага кустоўя ў падлеску, вельмі хутка вырастаючы да сваёй поўнай вышыні пры атрыманні прасвету паміж дрэвамі. Аднак ён не заўсёды становіцца дрэвам падлеску і калі прасвет зверху закрываецца, пачынае багата квітнець і даваць каранёвы параснік.

## Культывацыя і выкарыстанне 
Часам вырошчваецца ў якасці дэкаратыўнага дрэва з-за сваёй кары, аднак цяжка паддаецца перасадцы. Драўніна мяккая і сярод іншых клёнаў не шануецца. Хоць няма падстаў лічыць гэта расліна пустазельным, аднак ляснікі часам змагаюцца з ім нават з ужываннем гербіцыдаў. Ценестойкасць гэтага дрэва ўскладняе магчымасці кантролю за яго распаўсюджваннем, часта яно расце ў падлеску ў вялікіх колькасцях.

## Класіфікацыя 
### Таксанамія 
Від **Клён пенсільванскі** ўваходзіць у род  сямейства .

Катэгорыя:Клён
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Марыя Амалія Саксонская

**Марыя Амалія Саксонская** (поўнае імя ; 24 лістапада, 1724, Дрэздэн, Рэч Паспалітая — 27 верасня, 1760, Мадрыд, Іспанія) — нямецкая прынцэса з дынастыі Ветынаў. Жонка Карла III — каралева Іспаніі, Неапаля і Сіцыліі.

Дачка курфюрста саксонскага і караля польскага Аўгуста III і яго жонкі Марыі Жазефы Аўстрыйскай.

У 1738 годзе ва ўзросце 14 гадоў яна ажанілася з Карлам, які быў тады каралём Неапаля і Сіцыліі. Нягледзячы на тое, што гэта быў шлюб па разліку, яны кахалі адзін аднаго і мелі шмат дзяцей. Марыя-Амалія была адукаванай жанчынай, менавіта яна наладзіла ў Неапалі вытворчасць фарфору. Таксама яна курыравала будаўніцтва каралеўскіх палацаў у Казерце і ў Парцічы.

У 1759 годзе старэйшы брат яе мужа Фердынанд VI памёр не пакінуўшы спадчыннікаў і Карл і Марыя-Амалія сталі каралём і каралевай Іспаніі. У тым жа годзе яны пераехалі з Неапаля ў Мадрыд. Праз год каралева памерла ад сухот. Карл быў глыбока засмучаны стратай, і ў будучыні так і не жаніўся.

Ад іх шлюбу нарадзілася трынаццаць дзяцей, з якіх выжылі толькі сем.
* Марыя Ізабела Антонія (1740—1742);
* Марыя Хасефа Антуанэта (1742);
* Марыя Ізабела Ганна (1743—1749);
* Марыя Хасефа Кармела (1744—1801);
* Марыя Луіза (1745—1792), жонка імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Леапольда II;
* Філіп (1747—1777), герцаг Калабрыйскі, пазбаўлены права на спадчыну па прычыне разумовай адсталасці;
* Карл IV (1748—1819), кароль Іспаніі;
* Марыя Тэрэза (1749)
* Фердынанд I (1751—1825), кароль Абедзвюх Сіцылій;
* Габрыэль (1752—1788), муж партугальскай інфанты Мар’яне Вікторыі;
* Ганна Марыя (1754—1755)
* Антоніа (1755—1817), у шлюбе са сваёй пляменніцай Марыяй Амаліяй, дачкой яго брата Карла IV;
* Франсіс Ксаўер (1757—1771).

## Зноскі 
Катэгорыя:Ветыны
Катэгорыя:Мужы і жонкі манархаў Іспаніі
Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу
Катэгорыя:Жонкі манархаў Італіі
Неапалітанскія Бурбоны

**Неапалітанскія Бурбоны** ( ці **Сіцылійскі Бурбоны** ) — малодшая галіна Іспанскіх Бурбонаў (з 1735 года).

## Неапалітанскае каралеўства 
Паводле прэлімінарнага міру 3 кастрычніка 1735 года, які завяршыў Вайну за польскую спадчыну 1733—1735 (пацверджаны Венскім аўстра-французскім дагаворам 18 лістапада 1738 года), Аўстрыя адмовілася ад каралеўства Неапаля і Сіцыліі на карысць дона Карласа Пармскага, пятага сына Філіпа V Іспанскага, з умовай, што яно не будзе аб'яднана з Іспаніяй.

У 1759 годзе дон Карлас стаў іспанскім каралём, перадаўшы Неапаль і Сіцылію свайму трэцяму сыну дону Фернанда (1751—1825), які заснаваў лінію неапалітанскіх Бурбонаў пад імем Фердынанда IV. У 1806 ён быў выгнаны з Неапаля напалеонаўскімі войскамі, але з дапамогай англійскага флоту захаваў уладу над Сіцыліяй; Напалеон I перадаў неапалітанскую карону спачатку свайму брату Жазефу (1806—1808), а затым маршалу Іаахіму Мюрату (1808—1815).

## Каралеўства Абедзвюх Сіцылій 
Пасля адрачэння Мюрата ад неапалітанскага прастола 20 мая 1815 года яго зноў заняў Фердынанд IV, які абвясціў сябе ў 1816 годзе каралём Абедзвюх Сіцылій. Яго спадчыннік стаў сын Францыск I (1825—1830), унук Фердынанд II (1830—1859) і праўнук Францыск II (1859—1860). У выніку паўстання на Сіцыліі ў красавіку—маі 1860 і ўварванні ў каралеўства атрадаў Джузэпэ Гарыбальдзі ў маі—кастрычніку Францыск II пазбавіўся прастола; рэферэндум 21 кастрычніка 1860 года ўзаконіў звяржэнне неапалітанскіх Бурбонаў і ўхваліў уваходжанне Неапаля і Сіцыліі ў склад аб'яднанай Італіі.

## Сіцылійскія Бурбоны сёння 
Пасля смерці ў 1894 годзе бяздзетнага Францыска II правы на карону Абедзвюх Сіцылій перайшлі да яго малодшага брата Альфонса, графу Казерта (1841—1934), і яго нашчадкам Бурбонам Калабрыйскім. У наш час прэтэндэнтам (з 1964) з'яўляецца Карлас Бурбон-Сіцылійскі, герцаг Калабрыя (нар. 1964).

Катэгорыя:Сіцылійскія Бурбоны
Катэгорыя:Дынастыі Італіі
Кадзан

**Кадза́н** (, літаральна «вулканічныя астравы») — архіпелаг з трох вулканічных астравоў на захадзе Ціхага акіяна. Уваходзіць у склад Японіі. Агульная плошча — 29,71 км². Усё насельніцтва астравоў прадстаўлена японскімі ваеннаслужачымі (каля 400 чал).

Астравы Кадзан знаходзяцца ў 1150 км на поўдзень ад Токіа, але адміністрацыйна ўваходзяць у склад Такійскай прэфектуры. У раёне астравоў налічваецца 15 падводных і наземных вулканаў, некаторыя з якіх актыўны. Найвышэйшы вулкан Мінамі-Іодзіма на аднайменным востраве дасягае 916 м над узроўнем мора. Найбуйнейшы востраў — Іодзіма (20,6 км²)

Астравы былі адкрыты ў 1779 г. Джэймсам Кукам і ўпершыню падрабязна апісаны брытанскай навуковай экспедыцыяй 1827 г. З 1887 г. тут пачалі здабываць серу японскія рабочыя з суседніх астравоў Агасавара. У 1891 г. афіцыйна далучаны да Японіі.

У гады II Сусветнай вайны на востраве Іодзіма адбываліся баі паміж японскімі і амерыканскімі салдатамі. У наш час на ім знаходзіцца ваенная база японскіх сіл самааховы.

## Спасылкі 
* The Volcano Islands (Kazan Retto)
* Volcanoes of Volcano Islands
* Volcanoes of Japan

Кадзан
Кадзан
Кадзан
Важніца

**Важніца** ― будынак у гарадах і некаторых мястэчках Вялікага Княства Літоўскага, дзе узважвалі прывезенае гандлярамі збожжа, вымяраліся розныя тавары, прызначаныя да продажу.

## Этымалогія паняцці 
Паходзіць ад старажытнарускага *вага*, што перайшло у беларускую мову. Па Далю, *важіць* ― узвешіваць, трымаць у сабе вагу. *Важня* ― шалі; будынак, дзе шалі знаходзяцца. *Важнік* ― той, хто важыць, зборшчык вагавой пошліны. «Слоўнік рускай мовы XVIII стагоддзя» прыводзіць летапісны тэкст са словам важня, як памяшканнем з гандлёвымі вагамі для ўзважвання тавараў.

## Важніца ў Вялікім Княстве Літоўскім 
Звычайна важніца ўяўляла сабой аднапавярховы каменны ці драўляны будынак, накрыты двух-або чатырохсхільным дахам. Унутры была уласна важніца, там захоўваліся гарадскія вагі і меры, і мерніца, дзе ўзважвалі і вымяралі тавары. У Вялікім Княстве Літоўскім XV—XVIII стст. важніцы былі ва ўсіх значных гарадах, звычайна на гандлёвых плошчах, часам прымыкаючы да ратушы і гандлёвых радах. Так, напрыклад, не ў самым вялікім мястэчку Глыбокае ў 1765 годзе пры 59 крамах была пастаянна дзеючая важніца. Часам іх будавалі на галоўных дарогах у комплексе з мытнямі.

## Важніца ў гістарычных дакументах 
І. Г. Прыжоў у кнізе «Гісторыя шынкоў ў Расіі ў сувязі з гісторыяй рускага народа» прыводзіць грамату «месцы Менскаму» пад 1499 годам, дзе «ў магутнасць войтовскую» прызначаліся дзве карчмы вольных, з платаю чатырох коп грошаў; на карысць горада паступала і васковая вага: «Допущаем теж ў тым месцы нашом меці важніцу, а теж капніцу, і ўвесь воск тамжо стопленный печатію іх мают знаменовати і з таго ужиткі ку паспалітаму добраму мают ховати».

Спасылаючыся на інвентар 1647 года, беларускі гісторык Ю. А. Якімовіч піша пра мястэчка Мір: «Гандлёвая плошча ў цэнтры Старога горада мела выцягнутую прастакутную форму плана. У яе сярэдняй часткі ў падоўжным кірунку размяшчалася два шэрагу крам. У шэрагу, блізкім да замка, знаходзіліся 52 крамы і важніца, у процілеглым — 43 крамы. У інвентары пазначана, што незадоўга да яго складання да існуючых крамах прыбудаваны яшчэ 12. Такім чынам, усяго на плошчы ў 1647 г. меліся 109 крам».

Гісторык М. А. Ткачоў так апісвае беларускае мястэчка Смаляны: «Пасярод „месцы“ стаяла ратуша, на купале якой быў усталяваны флюгер з дзяржаўным гербам, „пазалочаным малярским золатам“. Каля ратушы стаяла двухпавярховая весевая (важніца) з высокім ганкам. Тут пачыналіся рады гандлёвых лавак (крам) і дамы мясцовых жыхароў з гаспадарчымі пабудовамі і агародамі».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Юрэвіч А. К.,* *Яновіч А. И.* Старажытныя беларускія меры. − , 1972
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

## Спасылкі 
* Музей гісторыі Магілёва

Катэгорыя:Архітэктура Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Гісторыя архітэктуры
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні
Катэгорыя:Камерцыйная нерухомасць