Землетрасенне ў Японіі (2011)

**Землетрасенне ля ўсходняга ўзбярэжжа вострава Хонсю ў Японіі** магнітудай, па бягучых ацэнках, ад 8,9 да 9,1). Эпіцэнтр землетрасення быў вызначаны ў пункце з каардынатамі 38,322°&nbsp;пн. ш. 142,369°&nbsp;у. д. на ўсходзе ад вострава Хонсю, у 130 км на ўсход ад горада Сэндай і ў 373 км на паўночным усходзе ад Токіа., а па іншых ацэнках нават шостае або пятае.

## Прычыны землетрасення 
[thumb|200px|[Тэктоніка пліт|Тэктоніка вакол Ахоцкай пліты
]]
Землетрасенне адбылося ў Японскім жолабе — глыбакаводнай акіянічнай западзіне, дзе сутыкаюцца Ціхаакіянская і Ахоцкая літасферныя пліты. Больш цяжкая ў гэтым месцы акіянічная Ціхаакіянская пліта апускаецца пад мацерыковую Ахоцкую пліту, над якой размяшчаецца частка Еўразійскага кантынента і некаторыя Японскія астравы. Мяркуецца, што Ахоцкая пліта па сваім руху можа лічыцца часткай адной з 7 найбольш буйных літасферных пліт — Паўночна-Амерыканскай пліты.

Для землетрасення такой сілы звычайна патрабуецца доўгая (480 км) і адносна прамая лінія разлома. Паколькі контуры пліты і зона субдукцыі ў гэтай вобласці не такія прамыя, то землетрасення ў гэтым рэгіёне, як правіла, чакаюцца з магнітудай да 8-8,5, і сіла гэтага землетрасення была нечаканасцю для некаторых сейсмолагаў.

## Землетрасенне 
thumb|left|295px|Карта землетрасення
Найбольш моцны штуршок быў зарэгістраваны 11 сакавіка ў 05:46:23 UTC, яму папярэднічала серыя буйных землетрасенняў-фаршокаў, якая пачалася 9 сакавіка з штуршка магнітудай 7,2 прыкладна за 40 км ад асноўнага штуршка і прадоўжылася трыма іншымі штуршкамі ў той жа дзень з магнітудай 6. За хвіліну да пачатку землетрасення ў Токіа сістэма ранняга папярэджання, якая аб’ядноўвае каля 1000 сейсмографаў ў Японіі, перадала па тэлебачанні паведамленне аб надыходзячым землетрасенні. Гэта стала магчымым дзякуючы таму, што сейсмічныя S-хвалі распаўсюджваюцца з хуткасцю 4 км/с і ім спатрэбілася 90 секунд для пераадолення адлегласці ў 373 км да Токіа. Лічыцца, што гэта захавала вялікую колькасць жыццяў.

Землетрасенне адбылося ў заходняй частцы Ціхага акіяна ў 130 км на ўсход ад горада Сэндай на востраве Хонсю. Па дадзеных Геалагічнай службы ЗША эпіцэнтр знаходзіўся ў 373 км ад Токіа. Пасля асноўнага штуршка магнітудай 9,0 у 14:46 мясцовага часу, рушыла ўслед серыя афтэршок аў: 7,0 магнітуд у 15:06, 7,4 у 15:15 і 7,2 у 15:26 мясцовага часу. Усяго пасля асноўнага штуршка зарэгістравана больш за чатырыста афтэршокаў сілай 4,5 і больш магнітуд.

Ачаг землетрасення распаўсюджваецца ад ўзмор’я прэфектуры Іватэ да ўзмор’я прэфектуры Ібаракі.
Японскае метэаралагічнае агенцтва паведамляе, што гэтае землетрасенне, магчыма, адбылося ў выніку падвіжкі ў зоне разлома ад Іватэ да Ібаракі з даўжынёй 400 км і шырынёй 200 км. Аналіз паказаў, што земляетрасенне ўяўляе сабой серыю з трох штуршкоў. Было адзначана, што гэтае землетрасенне, магчыма, мае такое ж паходжанне, што і буйное землетрасенне 869 года, якое таксама выклікала вялікае цунамі.

Па шкале Японскага метэаралагічнага агенцтва (ЯМА) землетрасенне атрымала максімальную ацэнку — 7 балаў ў горадзе Курыхара (прэфектура Міягі). У трох іншых прэфектурах, Фукусіма, Ібаракі і Тацігі, зарэгістраваныя штуршкі больш за 6 балаў па шкале ЯМА​​. Сейсмічныя станцыі ў прэфектурах Іватэ, Гуму, Сайтама і Ціба зарэгістравалі менш за 6 балаў, ў Токіа — больш за 5.

Амерыканскі інстытут ядзернай энергіі апублікаваў дадзеныя, якія паказваюць што ў піку землетрасення паблізу эпіцэнтра зямля трэслася з паскарэннем 0,35g (3,43 м/с²). Даследаванне Такійскага ўніверсітэта паказвае, што ў некаторых раёнах паскарэнне было вышэй за 0,5g (4,9 м/с²). Само па сабе гэтае землетрасенне не было асабліва разбуральным (землетрасенне ў Новай Зеландыі ў лютым 2011 выклікала паскарэння да 2,2g, больш чым ў чатыры разы вышэй), асноўная шкода была нанесена ў выніку цунамі.

### Энергія 
У выніку землетрасення выдзяленне павярхоўнай энергіі, якая рассеялася ў выглядзе штуршкоў і цунамі, (Me) склала 1,9±0,5×1017 Дж, што амаль у два разы больш, чым пры землетрасенне ў Індыйскім акіяне ў 2004 годзе, ў выніку якога загінулі 230 000 чалавек. Тым не менш, агульная выдзеленая энергія (Mw)  зафіксавана ў 3,9×1022 джоўлей, што крыху менш, чым у 2004 годзе. Агульная энергія, якая вылучылася пад зямлёй, ў 205.000 разоў пераўзыходзіць энергію на паверхні.

### Геалагічныя наступствы 
Геафізік Рос Штэйн паведаміў, што землетрасенне перасунула частку паўночнай Японіі на 2,4 м ў бок Паўночнай Амерыкі, гэта значыць у кірунку да эпіцэнтра землетрасення. Частка паўночнай Японіі зрабілася "шырэй, чым яна была раней ". Найбольш блізкі да эпіцэнтра рэгіён выпрабаваў найбольшы зрух. Штэйн таксама адзначыў, што 400-кіламетровы ўчастак узбярэжжа апусціўся на 0,6 м, што дазваляе цунамі распаўсюджвацца далей і хутчэй углыб узбярэжжа. Па іншых ацэнак зрух склаў 40 м і займае плошчу ад 300 да 400 км у даўжыню і 100 км у шырыню. Калі гэтая інфармацыя пацвердзіцца, гэтае будзе адзін з найбуйнейшых зрухаў за ўсю гісторыю назіранняў.

Італьянскі Нацыянальны інстытут геафізікі і вулканалогіі паведаміў, што земляетрасенне зрушыла вось Зямлі на 25 сантыметраў. Гэта зрушэнне выклікала шэраг малых планетарных змяненняў, у тым ліку змяненне даўжыні дня і нахілу Зямлі. Хуткасць кручэння Зямлі павялічылася, скараціўшы дзень на 1,8 мкс. Па дадзеных НАСА зрушэнне восі складае 15 см, а скарачэнне даўжыні сутак — 1,6 мкс. Зрушэнне восі было выклікана пераразмеркаваннем мас на паверхні Зямлі, якое змяніла момант інэрцыі планеты. З-за закону захавання моманту імпульсу такія змены інэрцыі прывялі да нязначных зменаў у хуткасці кручэння Зямлі. Гэта тыповыя «малюсенькія».

## Цунамі 
Землетрасенне выклікала моцнае цунамі, якое зрабіла масавыя разбурэнні на паўночных астравах японскага архіпелага. Цунамі распаўсюдзілася па ўсяму Ціхага акіяну; ў многіх прыбярэжных краінах, ў тым ліку па ўсім ціхаакіянскім узбярэжжы Паўночнай і Паўднёвай Амерык ад Аляскі да Чылі, было абвешчана папярэджанне і праводзілася эвакуацыя. Аднак калі цунамі дайшло да многіх з гэтых месцаў, яно выклікала толькі адносна нязначныя наступствы. На ўзбярэжжа Чылі, якое знаходзіцца далей за ўсіх ад ціхаакіянскага ўзбярэжжа Японіі (каля 17 000 км), зафіксаваныя хвалі да 2 метраў ў вышыню.

### Японія 
Папярэджанне аб цунамі, выдадзенае Японскім метэаралагічных агенцтвам, было самым сур’ёзным па яго шкале небяспекі; яно ацэньвалася як «буйное» (*Major tsunami*), вышынёй не менш за 3 м. Рэальная вышыня была рознай. Максімальная назіралася ў прэфектуры Міягі і дасягала 10 м. Землетрасенне адбылося ў 14:46 JST на адлегласці каля 70 км ад бліжэйшай кропкі на ўзбярэжжа Японіі, і першапачатковы падлік паказаў, што цунамі спатрэбілася ад 10 да 30 хвілін, каб дасягнуць першых пацярпелых абласцей, а затым далей на поўнач і поўдзень у залежнасці ад геаграфіі ўзбярэжжа. у 15:55 JST, праз гадзіну з невялікім пасля землетрасення, цунамі затапіла аэрапорт Сэндай, які знаходзіцца недалёка ад узбярэжжа прэфектуры Міягі. Яго хвалі змяталі аўтамабілі і самалёты, затаплялі і руйнавалі будынкі.

13 сакавіка 2011 Японскае метэаралагічнае агенцтва (ЯМА) апублікавала падрабязную інфармацыю аб зафіксаваных ударах цунамі па ўзбярэжжы Японіі. Найбольш моцныя цунамі з вышынёй больш за 3 метраў, якія назіраліся пасля землетрасення ў 14:46 JST:
* 15:12 JST — Камаісі — 6,8 м
* 15:15 JST — Афуната — 3,2 м или выше
* 15:20 JST — Ісінамакі — 3,3 м или выше
* 15:21 JST — Міяка — 4,0 м или выше
* 15:21 JST — Камаісі — 4,1 м или выше
* 15:44 JST — Эрымо — 3,5 м
* 15:50 JST — Сома — 7,3 м
* 16:52 JST — Оараі — 4,2 м
Гэтыя паказанні былі атрыманы ад рэгіструючых станцый ЯМА па ўсяму ўзбярэжжу Японіі. Многія раёны таксама былі закрануты цунамі вышынёй ад 1 да 3 метраў; у бюлетэнь ЯМА ўключана агаворка, што «на некаторых участках узбярэжжа цунамі можа быць вышэй, чым назіраныя на назіральных пляцоўках». Найбольш раннія зафіксаваныя максімальныя ўдары цунамі адбыліся ў прамежку ад 15:12 да 15:21, або ад 26 да 35 хвілін пасля землетрасення. У бюлетэнь таксама ўключаны падрабязнасці назіранняў за пачатковым цунамі, а таксама падрабязныя карты узбярэжжа, які пацярпеў ад цунамі.

### За межамі Японіі 
[thumb|295px|Відэа распаўсюджвання цунамі ад [NOAA.]]
* Хвалі цунамі вышынёй каля 1-2 метра дасягнулі паўднёвых Курыльскіх астравоў.
* Згодна з МНС Расіі, хваля вышынёй ў 3 метры дасягнула вёскі Малакурыльскае. Уладамі было эвакуіравана 11 тысяч жыхароў з прыбярэжных тэрыторый.
* На Гаваях першым востравам, па якім ударыла цунамі, быў востраў Каўаі. Хвалі вышынёй каля метра памкнуліся на бераг Ганалулу, заліваючы пляж ў Вайкікі і ўзняў цагляную сцяну на сусветна вядомым курорце, але неўзабаве спыніліся з прычыны перашкоды ў выглядзе высокіх гасцініц.
* У Гуаме сіла цунамі сарвала са швартовых дзве субмарыны ВМС ЗША, але буксірныя судны здолелі зацягнуць іх назад
** Stoxx Europe 600 патаннеў за 1 дзень на 0,5 % 
** Нямецкі DAX патаннеў на 1,2 % за некалькі хвілін 
** FTSE 100 Лонданскай фондавай біржы патаннеў на 0,33 %
** Каціроўкі акцый найбуйнейшых сусветных страхавых кампаній — Swiss Reinsurance Co. и Munich Re — упалі больш чым на 3,5 %.
* Азіяцкія рынкі
** Nikkei 225 Такійскай фондавай біржы імгненна патаннеў прыкладна на 5 %.
** Sensex Бамбейскай фондавай біржы патаннеў на 0,84 % 
* Паўночнаамерыканскія рынкі

## Гл. таксама 
* Аварыя на АЭС Фукусіма I

### Відэафрагменты 
* Massive tsunami hits Japan airport after 8.9 earthquake
* Japan Tsunami 3/11/2011
* Japan Oil Refinery Explode on Fire after Tsunami 8.9 Richter Earthquake
* Uzumaki whirlpool Japan tsunami after 8.9 quake Japan 3-2011
* 津波が火事を運ぶ 20110311 東北地方太平洋沖地震M8.8  11 хвілін эфіру японскага тэлебачання з каментарамі спецыяліста па цунамі Есінобу Цудзі.
* 迫る波、水浸しの仙台空港 20110311 東北地方太平洋沖地震M8.8 8 хвілін з каментарамі на японскім.
* 水浸しの仙台空港、河口付近の津波被害 20110311 東北地方太平洋沖地震M8.8  9 хвілін эфіру японскага тэлебачання, паказаны затоплены аэрапорт горада Сэндай (Sendai Airport).

Катэгорыя:2011 год у Японіі
Катэгорыя:Землетрасенні ў Японіі
Катэгорыя:Землетрасенні 2011 года
Катэгорыя:Стыхійныя бедствы ў Японіі
Катэгорыя:Сакавік 2011 года
Катэгорыя:Падзеі 11 сакавіка