open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Галіна Аляксееўна Бярозава

**Галіна (Ганна) Аляксееўна Бяро́зава** (,,  — , ) — украінская артыстка балета, балетмайстар, педагог. Заслужаны артыст Украінскай ССР (1941).

## Біяграфія 
Галіна Бярозава нарадзілася 2 (15) чэрвеня 1909 года ў горадзе Санкт-Пецярбург.

У 1925 годзе скончыла Ленінградскае харэаграфічнае вучылішча (педагог А. Я. Ваганава), у 1937 годзе — рэжысёрскі факультэт Ленінградскай кансерваторыі.

У 1925—1933 — салістка балета, у 1933—1937 — асістэнт А. Я. Ваганавай — мастацкага Кіраўніка балетнай трупы Тэатра Кірава.

У 1937—1941 — мастацкі кіраўнік і галоўны балетмайстар, у 1944—1947 — балетмайстар Тэатра імя Шаўчэнкі, у 1942—1944 — харэограф Тэатра імя Абая.

У 1945—1966 мастацкі кіраўнік і педагог, з 1972 года — педагог Кіеўскага харэаграфічнага вучылішча. У 1969—1973 выкладала на кафедры харэаграфіі Інстытута культуры імя А. Я. Карнейчука (Кіеў). Сярод яе вучняў — Ала Гаўрыленка,  і іншыя.

У 1966—1972 — мастацкі кіраўнік Народнага ансамбля класічнага танца (Кіеў).

## Творчасць 
Паставіла балеты «Лебядзінае возера» П. Чайкоўскага (1937, 1942), «Спячая прыгажуня» П. Чайкоўскага(1937), «Бахчысарайскі фантан» і «Каўказскі палоннік» (абодва — 1938), «Лілея» (1940, 1945), «Шчаўкунок» П. Чайкоўскага; «Фея і чабан» Яфімава (1961), «Незвычайны дзень» Сільванскага (1964).

З’яўляецца першым рэжысёрам балета «Лілея» К. Данькевіча (1940, 1945, Кіеў, Тэатр оперы і балета імя Тараса Шаўчэнкі; Харкаў, 1946, Тэатр оперы і балета імя Мікалая Лысенкі).

## Літаратура 
* Балет: энциклопедия. / Гл. ред. Ю. Н. Григорович.- М.: Советская энциклопедия, 1981.- 623 стр. с илл.
* Березова Ганна Олексіївна // Шевченківський словник. Том 1 / Інститут літератури імені Т. Г. Шевченка Академії Наук УРСР. — Київ : Головна редакція УРЕ, 1976. — С. 63.
* Березова Галина (Ганна) Олексіївна // Мистецтво України : Біографічний довідник / упоряд.: А. В. Кудрицький, М. Г. Лабінський; за ред. А. В. Кудрицького. — К. : «Українська енциклопедія» ім. М. П. Бажана, 1997. — С. 53. — ISBN 5-88500-071-9.
* Швачко Т. О. Березова Галина Олексіївна // Енциклопедія сучасної України / ред. кол.: І. М. Дзюба [та ін.] ; НАН України, НТШ, Коорд. бюро Енцикл. Сучас. України НАН України. — К. : Поліграфкнига, 2003. — Т. 2 : Б — Біо. — С. 508. — ISBN 966-02-2681-0.

Катэгорыя:Артысты балета паводле алфавіта
Катэгорыя:Артысты балета СССР
Катэгорыя:Артысты балета Украіны
Катэгорыя:Артысты балета XX стагоддзя
Катэгорыя:Балетмайстры паводле алфавіта
Катэгорыя:Балетмайстры Украіны
Катэгорыя:Балетмайстры СССР
Катэгорыя:Балетмайстры XX стагоддзя
Катэгорыя:Балетныя педагогі паводле алфавіта
Катэгорыя:Балетныя педагогі СССР
Катэгорыя:Балетныя педагогі Украіны
Катэгорыя:Балетныя педагогі XX стагоддзя
Шыман Лігажэўскі

**Шыман Лігажэўскі** () (нар. , Быдгашч, Польшча) — польскі гандбаліст, варатар. Выступаў за нацыянальную зборную Польшчы.

## Кар’ера 
Гандболам пачаў займацца ў 11 гадоў, першым трэнерам быў Анджэй Качароўскі. У 1993 годзе выйграў юніёрскі чэмпіянат Польшчы ў складзе АЗС Быдгашч.

У 2018 годзе закончыў прафесійную кар’еру. У студзені 2023 года стаў трэнірам брамнікаў «АЗС УКВ Быдгашч».

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гандбалісты Польшчы
Катэгорыя:Трэнеры ГК АЗС УКВ Быдгашч
Катэгорыя:Гандбольныя трэнеры Польшчы
Катэгорыя:Ігракі ГК Погань Шчэцін
Катэгорыя:Ігракі ГК Заглэмбе Любін
Катэгорыя:Ігракі ГК Шлёнск Уроцлаў
Катэгорыя:Ігракі ГК АЗС УКВ Быдгашч
Катэгорыя:Ігракі ГК Пётркавянін Пётркаў Трыбунальскі
Катэгорыя:Ігракі ГК Штральзундэр
Катэгорыя:Ігракі ГК Фрэдэнбек
Катэгорыя:Ігракі зборнай Польшчы па гандболе
Медаль за баявыя заслугі (Рада БНР)

**Медаль за баявыя заслугі** — баявая ўзнагарода Рады Беларускай Народнай Рэспублікі, заснаваная Дэкрэтам Старшыні Рады БНР Івонкі Сурвілы ад 21 студзеня 2023 года.

8 верасня 2023 года, на Дзень беларускай вайсковай славы, Рада БНР узнагародзіла 14 беларускіх добраахвотнікаў. Былі адзначаныя сем байцоў палка Каліноўскага, шэсць чалавек з 1-й Асобнай дэсантна-штурмавой роты і адзін баец вайсковай часткі А2167 УСУ.

## Спасылкі 
* Медаль БНР за баявыя заслугі. 13.3.2023

Катэгорыя:З’явіліся ў 2023 годзе
Катэгорыя:2023 год у ЗША
Катэгорыя:Узнагароды Беларускай Народнай Рэспублікі
Катэгорыя:Беларуская дыяспара
Медаль ордэна Пагоні

**Медаль ордэна Пагоні**, у арыгінале «**Мэдаль ордэна Пагоні»** — узнагарода Рады БНР. Заснавана паводле ўнесеных у Статут Ордэна Пагоні паправак ад 24 лістапада 2022. Вышэйшай па сваім статусе ўзнагародай з’яўляецца тытул кавалера ці дамы Ордэна.

## Вядомыя ўзнагароджаныя 
### 2022 
Першае ўзнагароджанне адбылося з нагоды Дня Слуцкага збройнага чыну ў лістападзе 2022 г.
;Беларускія актывісты і пратэстоўцы, загінулыя ў 2020—2021 гадах

* Вітольд Ашурак
* Раман Бандарэнка
* Мікіта Крыўцоў
* Аляксандр Тарайкоўскі
* Генадзь Шутаў
* Канстанцін Шышмакоў

; Беларускія ваяры, загінулыя ва Украіне ў 2022 годзе:

* Кацярына Андрэева (Бахвалава)
* Мікалай Аўтуховіч
* Уладзімір Гундар
* Дзяніс Івашын
* Уладзімір Лабковіч
* Дар’я Лосік
* Ігар Лосік
* Эдуард Пальчыс
* Валянцін Стэфановіч
* Дар’я Чульцова
* Паліна Шарэнда-Панасюк

;Пасмяротныя ўзнагароджанні

* Аляксей Аўдзеенка
* Андрэй Зельцэр
* Эдуард Лобаў
* Алег Панамароў
* Міхась Шавельскі

## Спасылкі 
* Статут Ордэна Пагоні (версія з папраўкамі ад 24.11.2022)

Катэгорыя:З’явіліся ў 2022 годзе
Катэгорыя:2022 год у ЗША
Катэгорыя:Узнагароды Беларускай Народнай Рэспублікі
Катэгорыя:Беларуская дыяспара
Таццяна Мікалаеўна Білецкая

**Таццяна Мікалаеўна Білецкая** (, нар. , ) — украінская артыстка балета. Народная артыстка Украіны (2001).

## Біяграфія 
Таццяна Білецкая нарадзілася 14 лютага 1963 года.

У 1982 годзе скончыла Кіеўскае дзяржаўнае харэаграфічнае вучылішча (клас Г. М. Кірылавай).

У 2000 годзе скончыла Украінскую акадэмію танца па спецыяльнасці балетмайстар-рэпетытар (клас Э. М. Сцябляк).

З 1982 года — артыстка Нацыянальнай оперы Украіны імя Тараса Шаўчэнкі.

Выступала ў Францыі, Італіі, Канадзе, Японіі, ЗША, Швейцарыі, Іспаніі, Партугаліі, Германіі, Аргенціне, Бразіліі і інш.

## Творчасць 
Балерына лірыка-рамантычнага плана.

Сярод яе вядомых партый — Аўрора («Спячая прыгажуня» П. Чайкоўскага), Беласнежка («Беласнежка і сем гномаў» Б. Паўлоўскага), Балерына («Пятрушка» І. Стравінскага), Гамзаці («Баядэрка» Л. Мінкуса), Жызель («Жызель» А. Адана), Зобейда («Шахеразада» на музыку М. Рымскага-Корсакава), Карла («Венскі вальс»), Кітры («Дон Кіхот» Л. Мінкуса), Клара («Шчаўкунок» П. Чайкоўскага), Ліза («Марнае засцярога» Ф. Геральда), Маўка («» ), Пахіта («Пахіта» Л. Мінкуса), Папялушка («Папялушка» С. Пракоф’ева), Адэта-Адылія («Лебядзінае возера» П. Чайкоўскага) і іншыя.

## Літаратура 
* Білецька Тетяна Миколаївна / В.&nbsp;Д.&nbsp;Туркевич 
* Кунгурцева О. «Білосніжка» із залізним характером // Молода гвардія, 7 березня 1988.
* *Юрій Станішевський*. Національна опера України. Історія і сучасність. К., 2002.

Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага тэатра оперы і балета Украіны імя Т. Шаўчэнкі
Катэгорыя:Артысты балета Украіны
Conkeror

**Conkeror** — гэта вэб-браўзер, створаны на аснове Mozilla XULRunner. Выкарыстоўвае для навігацыі пераважна клавіятуру камп’ютара. На яго дызайн значна паўплывалі тэкставыя рэдактары GNU Emacs і vi.

Першапачаткова Conkeror быў напісаны Шонам Бэтсам, галоўным аўтарам праграм ratpoison і Stumpwm, як пашырэнне для браўзера Mozilla Firefox. Зараз распрацавана асобная праграма на аснове XULRunner. Пашырэнне для браўзера можна выкарыстоўваць да версіі Firefox 52 ESR, якая больш не падтрымлівае XULRunner. Некаторыя адгалінаванні Firefox, такія як Pale Moon і Waterfox, працягваюць падтрымку XULRunner і могуць выкарыстоўвацца для запуску пашырэння Conkeror.

Conkeror мае той жа набор ліцэнзій, што і Mozilla: GNU General Public License, GNU Lesser General Public License і Mozilla Public License.

## Выкарыстанне 
Выкарыстанне Conkeror падобнае да выкарыстання Emacs: браўзер мае прывязкі клавіш і навігацыя адбываецца з дапамогай клавіятуры. Напрыклад, пры націску клавішы `f` Conkeror дадае меткі да кожнай спасылкі на старонцы. Далей карыстальнік можа ўвесці нумар меткі і націснуць `ENTER`, каб перайсці па спасылцы.

Conkeror мае вялікую колькасць стандартных прывязак клавіш, таксама магчыма дадаць уласныя. Ніжэй прыведзены некаторыя прыклады стандартных прывязак клавіш:

## Кастамізацыя 
Conkeror можна кастамізаваць рознымі спосабамі, выкарыстоўваючы JavaScript, падобна таму, як Emacs выкарыстоўвае Emacs Lisp. Налады могуць быць такімі ж простымі, як прывязванне ўласных клавіш, але могуць быць і больш складанымі: напрыклад, можна напісаць уласныя інтэрактыўныя каманды. Па змоўчанні Conkeror шукае налады ў файле *~/.conkerorrc*. У выпадку, калі *~/.conkerorrc/* з’яўляецца каталогам, ўсе файлы, якія змяшчаюцца ў ім, будуць прачытаныя, што дапамагае размяркоўваць вялікія налады па розных файлах канфігурацыі.

## Гл. таксама 
* Спіс браўзераў

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Старонка Conkeror на сайце Emacs Wiki

Катэгорыя:Браўзеры
Катэгорыя:Свабодныя браўзеры
Катэгорыя:Свабоднае праграмнае забеспячэнне, напісанае на JavaScript
Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне з ліцэнзіяй GNU GPL
Гадзіна Быка

**«Гадзіна Быка»** — сацыяльна-філасофскі навукова-фантастычны раман-антыўтопія Івана Антонавіча Яфрэмава.

## Гісторыя 
Разам з больш раннімі творамі І. А. Яфрэмава: раманам «Туманнасць Андрамеды» (1956) і аповесцю «Cor Serpentis» (з лат. «Сэрца змеі» 1958), раман «Час Быка» утварае трылогію

Раман ствараўся на працягу сямі гадоў і быў апублікаваны 1968—1969 гадах у часопісах «Техника молодёжи» і «Молодая гвардия».

Першае кніжнае выданне рушыла ўслед у 1970 годзе.

Раман прысвечаны апошняй жонцы пісьменніка Таісіі Іосіфаўне Яфрэмавай (1929—2019).

## Сюжэт 
Твор распавядае пра падарожжа людзей з далёкага будучыня: жыхар камуністычнай Зямлі — на планету на зоркалёце «Цёмнае Полымя» (рус. Тёмное Пламя), які перасоўваўся ў гіперпрасторы, адпраўленым у космас планетай Зямля з гуманітарнай місіяй. На планеце Тарманс (рус. Торманс) зоркалётчыкі выяўляюць нашчадкаў людзей, якія раней паляцелі з Зямлі і пабудавалі закрытае алігархічнага грамадства.

Ідэю і філасофію рамана аўтар выклаў у эпіграфе: «Дзі пхі юй чхоу — Зямля народжана ў гадзіну Быка (інакш — дэмана, другой гадзіны ночы)».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Фантастычныя раманы
Катэгорыя:Раманы на рускай мове
Катэгорыя:Антыўтопіі
Катэгорыя:Кнігі 1968 года
Ніколі зноў

]]
[міні|Шматмоўны мемарыял «ніколі зноў» у [Дахау (канцэнтрацыйны лагер)|канцэнтрацыйным лагеры Дахау]]
**«Ніколі зноў»** — лозунг, звязаны з Халакостам і іншымі генацыдамі. Фраза можа паходзіць з верша Іцхака Ламдана 1927 года, у якім гаварылася: «Ніколі зноў не падзе Масада!». Гэты лозунг выкарыстоўваўся вызваленымі вязнямі канцлагера Бухенвальд для выказвання антыфашысцкіх настрояў. Дакладнае значэнне гэтай фразы абмяркоўваецца, у тым ліку ці варта выкарыстоўваць яе ў якасці лозунгу для прадухілення другога Халакоста або гэта ўніверсальная забарона ўсіх формаў генацыду. Ён быў прыняты ў якасці лозунгу Лігай абароны яўрэяў Меіра Каханэ.

Фраза шырока выкарыстоўваецца палітыкамі і пісьменнікамі, а таксама выкарыстоўваецца на шматлікіх мемарыялах Халакоста. Аднак некаторыя каментатары гавораць, што фраза пустая, выкарыстоўваецца занадта часта і не адлюстроўвае рэчаіснасці многіх генацыдаў, якія мелі месца пасля Халакоста. Яна таксама выкарыстоўвалася як палітычны лозунг для іншых мэт, пачынаючы з адзначэння аргенцінскага перавароту 1976 года, прасоўвання кантролю над агнястрэльнай зброяй, права на аборты, а таксама як лозунг для барацьбы з тэрарызмам пасля тэрактаў 11 верасня.

## Гл. таксама 
* Абавязак абараняць
* Вайна, каб скончыць з войнамі
* Генацыд рахінджа

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тэрміналогія Халакоста
Катэгорыя:Палітычныя лозунгі
Збеднены ўран

**Збеднены ўран** — уран, які складаецца ў асноўным з ізатопа ўрана-238 (U-238). Прыродны ўран складаецца прыкладна з 99,27% U-238, 0,72% U-235 і 0,0055% U-234. Так як у ядзерных рэактарах і ядзернай зброі выкарыстоўваецца U-235, прыродны ўран пры вытворчасці ядзернага паліва ўзбагачаецца ўранам-235 шляхам падзелу ізатопаў па масе. Пабочны прадукт узбагачэння называецца збедненым уранам; асноўная частка радыеактыўных ізатопаў (U-235 і U-234) здабываецца на этапе ўзбагачэння, і збеднены ўран нават менш радыеактыўны, чым уранавая руда (перыяд паўраспаду U-238 — 4,5 мільярда гадоў). Доза вонкавага апраменьвання ад збедненага ўрану складае каля 60 адсоткаў таго, што дае прыродны ўран той жа масы. 

Збеднены ўран знаходзіць прымяненне з-за высокай шчыльнасці (19,1 г/см³, для параўнання ў жалеза 7,8 г/см³), а таксама вялікага перасеку захопу нейтронаў. Ён выкарыстоўваецца ў якасці процівагі ў канструкцыях самалётаў і ракет, радыяцыйнай абароны ў медыцынскай прамянёвай тэрапіі і ў абсталяванні прамысловай радыёграфіі, а таксама кантэйнераў, якія выкарыстоўваюцца для транспарціроўкі радыеактыўных матэрыялаў. Ваенная прамысловасць выкарыстоўвае яго для вытворчасці камбінаванай брані і бранябойных падкаліберных снарадаў.

У шэрагу ваенных канфліктаў шырока ўжываліся боепрыпасы, начыненыя ім. Так, напрыклад, УС ЗША выкарыстоўвалі збеднены ўран ў вайне ў Персідскім заліве, аперацыі «Саюзная сіла», інтэрвенцыі ў Лівіі. У сувязі з тым, што рэчыва таксічна і аказвае згубнае ўздзеянне на навакольнае асяроддзе і здароўе чалавека, яго прымяненне крытыкавалася.

## Літаратура 
* Гудков С.В., Черников А.В., Брусков В.И. Химическая и радиационная токсичность соединений урана // Российский химический журнал : журнал. — 2014. — Т. LVIII, № 3,4. — С. 73-82.

Катэгорыя:Металы
Катэгорыя:Хімічная зброя
Оскар (кінапрэмія, 2024)

**96-я цырымонія ўручэння ўзнагарод прэміі  «Оскар»** за заслугі ў галіне кінематографа за 2023 год адбылася 10 сакавіка 2024 года ў тэатры «Долбі» ў Галівудзе, Лос-Анджэлес, Каліфорнія. На гэтай цырымоніі былі ўведзены новыя правілы для паляпшэння разнастайнасці і інтэграцыі. Найлепшым фільмам названы «Опенгеймер» рэжысёра Крыстафера Нолана.

## Спіс лаўрэатаў і намінантаў 
## Інфармацыя аб цырымоніі 
Пачынаючы з 96-й прэміі «Оскар» для фільмаў, выпушчаных у 2023 годзе, Акадэмія ўстанавіла набор *«стандартаў рэпрэзентацыі і ўключэння»*, якім фільм павінен адпавядаць, каб патрапіць у катэгорыю «Найлепшы фільм». Паводле меркавання «», стандарты *«галоўным чынам дзеляцца на дзве вялікія групы: стандарты, якія спрыяюць больш інклюзіўнаму прадстаўніцтву, і стандарты, якія спрыяюць больш інклюзіўнай занятасці»*. Стандарты прызначаны для прадастаўлення больш шырокіх магчымасцей для працаўладкавання ў акцёрскім складзе, здымачнай групе, студыйным навучанні і стажыроўках, а таксама кіраўнікам па развіццю, маркетынгу, рэкламе і распаўсюджванню сярод недапрадстаўленых расавых і этнічных груп, жанчын, прадстаўнікоў ЛГБТК+, а таксама асоб з кагніціўнымі або фізічнымі недахопамі, глухіх або са слабым слыхам.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 96-я прэмія «Оскар»  на сайце «*Internet Movie Database*»

Катэгорыя:Кінапрэміі 2024 года
2024
Серыя тарнада на поўдні даліны Місісіпі (2023)

станам на раніцу 25 сакавіка 2023.]]
24—27 сакавіка 2023 года на поўдні даліны ракі Місісіпі прайшлася серыя магутных тарнада. На раніцу 26-га чысла пацвердзілася гібель прынамсі 26 чалавек. 

Фіксаваліся штормы з хуткасцю больш за 80 кіламетраў у гадзіну, 113, а ў штаце Тэхас паведамлялася аб парывах у 160 кіламетраў за гадзіну. 

Тарнада закранула штаты Алабама, Місісіпі, Тэхас і Тэнэсі (у першых двух за суткі было зарэгістравана па меншай меры 11 паведамленняў аб тарнада, у 96 км на паўночны ўсход ад Джэксана. Менавіта падобныя невялікія гарады ў сельскай мясцовасці панеслі вялікую шкоду. Разбурэнні таксама прынеслі праліўныя дажджы, а таксама град памерам з мячык для гольфа, які выпаў у паўднёвых раёнах Місісіпі. На раніцу 26 сакавіка пацвердзілася гібель прынамсі 26 чалавек. У Амары з 8 вечара да 6 раніцы ўведзены каменданцкі час.

Губернатар штата Місісіпі Тэйт Рыўз пагаварыў з прэзідэнтам ЗША Джо Байдэнам. Кіраўнік дзяржавы прапанаваў поўную падтрымку федэральнага ўрада. У рэгіён былі накіраваны персанал і рэсурсы экстранага рэагавання для аказання дапамогі ў аднаўленчых работах.

## Спіс 
Катэгорыя:Тарнада
Катэгорыя:Стыхійныя бедствы 2023 года
Катэгорыя:Сакавік 2023 года
Катэгорыя:2023 год у ЗША
GNU IceCat

**GNU IceCat** (раней вядомы як **GNU IceWeasel**) — гэта цалкам свабодная версія вэб-браўзера Mozilla Firefox, якая распаўсюджваецца праектам GNU. IceCat сумяшчальны з Linux, Windows, Android і macOS.

Супольнасць Mozilla выпускае свабоднае праграмнае забеспячэнне з адкрытым зыходным кодам, але яго бінарныя файлы ўключаюць ілюстрацыі, якія з’яўляюцца аб’ектамі аўтарскага права. Праект GNU стварае IceCat на аснове версій Firefox з доўгатэрміновай падтрымкай, выдаляючы ўсе ілюстрацыі і пашырэнні, якія з’яўляюцца аб’ектамі аўтарскага права.

IceCat падтрымлівае вялікі спіс свабодных пашырэнняў браўзера. Таксама ён мае некаторыі функцыі бяспекі і канфідэнцыяльнасці, якіх няма ў браўзеры Firefox.

## Распаўсюджванне 
GNU IceCat можна бясплатна спампаваць для розных дыстрыбутываў Linux з архітэктурамі IA-32, x86 64 і PowerPC.

IceCat таксама даступны для macOS 10.4 і вышэй праз Fink, падтрымліваюцца архітэктуры IA-32 і PowerPC.

Неафіцыйныя зборкі таксама даступныя для Windows (Vista і далейшыя) і Android (2.3 і вышэй).

## Дадатковыя функцыі бяспекі і прыватнасці 
IceCat мае магчымасць блакіроўкі старонніх выяў нулявой даўжыні, якія выкарыстоўваюцца для адсочвання паводзінаў карыстальнікаў на сайце. IceCat таксама папярэджвае аб перанакіраванні на іншы URL.

## Ліцэнзаванне 
IceCat даступны пад трайной ліцэнзіяй MPL/GPL/LGPL, якую Mozilla выкарыстоўвала для зыходнага кода. У адрозненне ад Mozilla, звычайныя значкі IceCat знаходзяцца пад той жа трайной ліцэнзіяй.

## Гл. таксама 
* Спіс браўзераў

## Спасылкі 
* Старонка Gnuzilla і IceCat на сайце GNU.org

Катэгорыя:Браўзеры
Катэгорыя:Свабодныя браўзеры
Катэгорыя:Mozilla
Ала Васілеўна Гаўрыленка

**Ала Васілеўна Гаўрыленка** (у шлюбе *Арэхава*; нар. , ) — украінская артыстка балета і педагог. Народная артыстка УССР (1974).

## Біяграфія 
Нарадзілася 6 снежня 1934 года ў горадзе Крэмэнчук.

У 1953 годзе скончыла Кіеўскае харэаграфічнае вучылішча (клас Галіны Бярозавай).

У 1955—1978 гадах — салістка Кіеўскага тэатра оперы і балета.

У 1979—1996 гадах — педагог-харэограф Нацыянальнага алімпійскага цэнтра Украіны. Гастралявала за мяжой.

## Творчасць 
Сярод яе вядомых партый — Маўка («» ), Марыя («Бахчысарайскі фантан» Б. Асаф’ева), Жызель («Жызель» А. Адана), Фрыгія («Спартак» А. Хачатурана), Джульета («Рамэа і Джульета» С. Пракоф’ева), княгіня Валконская («Княгіня Валконская» ), Белая дама («Раймонда» А. Глазунова), Франчэска («Франчэска Ды Рыміні»).

## Узнагароды 
* 1964 — Гран-пры 2-га Міжнароднага фестывалю танца ў Парыжы
* 1974 — Народная артыстка УССР
* 2011 — Дзяржаўны стыпендыят

## Літаратура 
* Балет: энциклопедия. / Гл. ред. Ю. Н. Григорович.- М.: Советская энциклопедия, 1981.- 623 стр. с илл.
* Українська радянська енциклопедія : у 12 т. / гол. ред. М. П. Бажан; редкол.: О. К. Антонов та ін. — 2-ге вид. — К. : Головна редакція УРЕ, 1974—1985.;
* Митці України : Енциклопедичний довідник / упоряд. : М. Г. Лабінський, В. С. Мурза; за ред. А. В. Кудрицького. — К. : «Українська енциклопедія» ім. М. П. Бажана, 1992. — С. 140—141. — ISBN 5-88500-042-5. [Архівовано з першоджерела 12 вересня 2022.];
* Швачко Т. О. Гавриленко Алла Василівна // Енциклопедія сучасної України / ред. кол.: І. М. Дзюба [та ін.] ; НАН України, НТШ. — К. : Інститут енциклопедичних досліджень НАН України, 2001­-2022. — ISBN 966-02-2074-X.

Катэгорыя:Артысты балета паводле алфавіта
Катэгорыя:Артысты балета СССР
Катэгорыя:Артысты балета Украіны
Катэгорыя:Артысты балета XX стагоддзя
Катэгорыя:Балетныя педагогі паводле алфавіта
Катэгорыя:Балетныя педагогі СССР
Катэгорыя:Балетныя педагогі Украіны
Катэгорыя:Балетныя педагогі XX стагоддзя
Вальдар

**Вальдар** (; 700-я) — легендарны кароль Даніі.

## Біяграфія 
Сага пра Герварара апавядае пра Вальдара, які быў віцэ-каралём Даніі пад кіраўніцтвам Івара Відфамна. Ён быў бацькам Рандвера і Гаральда Варатута, які быў легендарным каралём Даніі і Швецыі.

Паводле сагі «Як засялялася Нарвегія», Вальдар быў сынам Раара (Гродгара) з дому Ск’ёльдунга. З гэтай крыніцы вынікае, што Вальдар быў бацькам Гаральда Старэйшага, а значыць, дзедам Гальўдана Адважнага, бацькі Івара Відфамна.

Катэгорыя:Гісторыя Даніі
Катэгорыя:Героі скандынаўскіх міфаў
Цюлі Манёз

**Цюлі́ Манёз** (; таксама **Цюлі Блюм**, імя пры нараджэнні: **Марыя Адэлаіда Кенэ**; 6 красавіка 1804, Грэ, Верхняя Сона, Францыя — 11 мая 1875, Парыж, Францыя) — французская пісьменніца. 

## Біяграфія 
Марыя Адэлаіда Кенэ нарадзілася ў Вярхняй Соне ў месце Грэ. Больша вядомая як Цюлі Кенэ, яна пісала пад псеўданімам Цюлі Манёз, а пазней пад псеўданімам Цюлі Блюм. Упершыню яна выйшла замуж за Бернара Жыля Манёз 30 чэрвеня 1825 г. і, такім парадкам, стала нявесткай Катрын мелані Манёз, якая нарадзіла Густава Эйфеля. У 1826 годзе ў пары нарадзілася дачка Марыя Кэтрын Адэлаіда, вядомая як Аліса, але Цюлі Кенэ папросіць разводу ў 1833 годзе пасля таго, як яе муж-фармацэўт некалькі разоў спрабаваў забіць яе.

Пазней яна паўторна выйшла замуж за Агюста Блюма.

Яна пахаваная ў Парыжы на могілках Пер-Лашэз (яе магіла была ўпрыгожана бронзавым медальёнам з яе выявай, зробленым Агюстам Прэо ў 1875 годзе, выкрадзеным да 1981 года. Копія гэтага медальёна захоўваецца ў Парыжы ў музеі Карнавале. Побач з ёю пахаваная ўнучка Адэлаіда Катрын Маргарыта Амьель (1848—1940) і яе муж, пейзажыст Максімільен Маёр (1840—1889).

## Творчасць 
Дэбютавала ў 1836 годзе з навелай «Adrienne», апублікаванай у Gazette des Salons, Journal de Musique, de Littérature et de Modes.

Зноў жа ў 1836 годзе выступіла з скандальным тэкстым у падтрымку шлюбаразводнага закона — «Trois ans après» (*Тры гады пазней*).

Яе часам сентыментальныя тэксты адзрозніваліся пры гэтым моцным сюжэтам, іранічнасцю і крытыкай грамадства.

У рамане «Рэгіна» пісьменніца ўз’яла дасюль актуальнае пытанне сямейнага гвалту супраць кабеты.

Да 2023 года пісьменніца была забыта французскім чытацтвам. Але нядаўна яе творчасць нанава адкрытая, яе тэксты даступныя на партале Gallica.

## Творы 
* Adrienne, навела, 1836.
* Trois ans après [plaidoyer en faveur de la loi du divorce], Paris, L. Desessart et Cie, 1836.
* Régina, Paris, L. Desessart et Cie, 1838.
* Marguerite Robert, Tours, A. Mame et Fils, 1851.
* La Providence des pauvres gens, Paul Lacroix dit le Bibliophile Jacob, 1868.

Катэгорыя:Пісьменніцы Францыі
Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменнікі
Кары Рунальфсан

**Кары Рунальфсан** (; ? — 1187) — абат кляштара Тынгейрар у Ісландыі.

## Біяграфія 
Сын Рунальфа Кетыльсана, скальда і святара кляштара Мёрувелір (Эйяф’ёрдур), а пазней манаха кляштара Гельгафель, і ўнук Кеціла Орстэйнсана, біскупа Хоўлара.

Стаў абатам Тынгейрара ў 1181 годзе і замяніў Карла Ёнсана, які пэўны час заставаўся ў кляштары, але потым з'ехаў у Нарвегію. Памёр у 1187 годзе. Да таго часу Карл вярнуўся ў Ісландыю і зноў заняў пасаду.

Катэгорыя:Гісторыя Ісландыі
Катэгорыя:Абаты
Канстанцін Фёдаравіч Данькевіч

**Канстанцін Фёдаравіч Данькевіч** (, г. , Украіна— ) — украінскі кампазітар, дырыжор, педагог. Народны артыст СССР (1954). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Украіны імя Т. Шаўчэнкі (1978).

## Біяграфія 
Канстанцін Фёдаравіч Данькевіч нарадзіўся 11 (24) снежня 1905 года ў Адэсе. і кампазіцыі ў В. А. Залатарова,  і . Менавіта М. М. Вілінскі, праслухаўшы гульню таленавітага піяніста студэнта, настаяў на тым, каб той пачаў займацца кампазіцыяй. Пасля заканчэння інстытута іх творчае сяброўства працягвалася на працягу дзесяцігоддзяў.

З 1929 года выкладаў у Адэскай кансерваторыі (прафесар з 1948, рэктар у 1944—1951). Унёс вялікі ўклад у аднаўленне навучальнай установы пасля вайны. Сярод яго вучняў — , ,  і інш.

У час вайны працаваў ва Упраўленні па справах мастацтваў пры СНК Грузінскай ССР (Тбілісі).

У 1942—1943 гадах — мастацкі кіраўнік Ансамбля песні і скокаў войскаў НКУС Закаўказзя ў Тбілісі.
* Народны артыст Украінскай ССР
* 1954 — Народны артыст СССР
* 1978 — Дзяржаўная прэміі Украінскай ССР імя Т. Шаўчэнкі за оперу «Багдан Хмяльніцкі»
* 1960 — Ордэн Леніна
* 1951 — Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга
* Медаль «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»
* Медаль «У памяць 1500-годдзя Кіева»

## Ушанаванне памяці 
* З 1984 года імя К. Данькевіча носіць .
* У 1985 годзе, у Кіеве на доме па вуліцы Пушкінскай, 21, дзе з 1952 па 1984 год жыў кампазітар, устаноўлена мемарыяльная дошка (бронза; барэльеф; скульптар , архітэктар А. Б. Іванцоў).
* У 1987 годзе ў Кіеве на Траешчыне ў гонар кампазітара названа вуліца.

## Літаратура 
*
Аляксандр Марыянскі

**Аляксандр Мацей Марыянскі** (; , Аргенаў, Правінцыя Позен, Каралеўства Прусія — , Гнезен, Правінцыя Позен, Каралеўства Прусія) — святар, публіцыст і гісторык.

## Біяграфія 
Пасля заканчэння ў Познані духоўнай семінарыі ён у 1870 г. высвеціўся на святара ў Гнезне. У 1873 г. пераязджае ў Львоў, адкуль у 1897 г. ізноў вяртаецца ў Гнезна, дзе і памірае.
## Дзейнасць 
Быў заўзятым бібліяфілам, нястомна корпаўся ў парафіяльных бібліятэках і хатніх архівах, займаўся гісторыяй і публіцыстыкай. Нягледзячы на даволі слабую літаратурную падрыхтоўку, прыклаў шмат намаганняў каб «Dyaryusz więzienia moskiewskiego miast i miejsc spisany przez Adama Kamieńskiego», які ён, у няякаснай копіі, зробленай у XVIII ст. для капаніцкага старасты Панінскага, адшукаў у рукапіснай кнізе «Silva Rerum» у бібліятэцы парафіі Святога Апостала і Евангеліста Мацея ў Гэмбіцах, калі гасцяваў у святара Пятра Кушынскага, пабачыў свет: «Warta. Książka zbiorowa ofiarowana księdzu Franciszkowi Bażyńskiemu proboszczowi przy kościele św. Wojciecha w Poznaniu na Jubileusz 50-letniego kapłaństwa w dniu 23. kwietnia 1874. od jego przyjaciól i wielbicieli. (S popiersiem Jubilara.)». W Poznaniu. 1874. S. 378—388.

Сярод іншых шматлікіх публікацый, яго пяру таксама належаць: «Unicka Matka Boska Nowogródzka Zamkowa na czele „Pana Tadeusza“» (Львоў, 1898—1899) і «Wspomnienie o Słucku» (Wydał B.J.K. W Gnieźnie. 1905.). Яго кнігазбор захоўваецца ў Бібліятэцы Рачынскіх у Познані.

## Літаратура 
* Maryański Aleksander. // Podręczna encyklopedya kościelna. T. XXV і XXVI. Warszawa-Kraków. 1911. S. 322.
* Zieliński Z. Maryański Aleksander Macej. // Polski słownik biograficzny. T. XIX/4. Z. 83. Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk. 1975. S. 102./

## Спасылкі 
* Osoby o nazwisku «Maryański»

Катэгорыя:Постаці польскага каталіцтва
Ала Вячаславаўна Лагода

**Ала Вячаславаўна Лаго́да** (, нар. , ) — украінская артыстка балета, выкладчык, педагог-балетмайстар. Народная артыстка УССР (1974).

## Біяграфія 
Ала Вячаславаўна Лагода нарадзілася 6 лютага 1937 года ў Кіеве.

У 1955 годзе скончыла Кіеўскае харэаграфічнае вучылішча. Яе педагогамі былі Г. А. Бярозава, А. В. Ярыгіна і інш.

У 1981 годзе скончыла Маскоўскі інстытут тэатральнага мастацтва (цяпер Расійскі інстытут тэатральнага мастацтва — ГІТІС).

У 1955—1981 гадах з невялікім перапынкам выступала як салістка Кіеўскага тэатра оперы і балета. З калегамі з Нацыянальнай оперы выступала ў Парыжы, Монтэ-Карла і інш.

У 1963—1964 гадах была салісткай балета Грузінскага тэатра оперы і балета імя З. Паліяшвілі.
* 2004 — Кавалер  IV ступені
* 2006 — Лаўрэат Усеўкраінскай прэміі «» ў намінацыі «»
* Лаўрэат Прэміі Асафа Месерэра «Лепшаму педагогу конкурсу ім. С. Дзягілева»
* 2017 — Кавалер ордэна княгіні Вольгі III ступені

## Літаратура 
* Балет: энциклопедия. / Гл. ред. Ю. Н. Григорович.- М.: Советская энциклопедия, 1981.- 623 стр. с илл.

Катэгорыя:Артысты балета паводле алфавіта
Катэгорыя:Артысты балета СССР
Катэгорыя:Артысты балета Украіны
Катэгорыя:Артысты балета XX стагоддзя
Катэгорыя:Балетмайстры паводле алфавіта
Катэгорыя:Балетмайстры Украіны
Катэгорыя:Балетмайстры XX стагоддзя
Катэгорыя:Балетмайстры XXI стагоддзя
Юзяфа Чэйчыце

**Юзяфа Чэйчыце** (; 19 мая 1922, Алякнас, Літва — 13 красавіка 2022, Вільнюс, Літва) — літоўская жывапісец, сцэнографка, паэтэса.

## Біяграфія 
У 1942—1948 гг. навучалася ў Літоўскім інстытуце мастацтва. Адлічаная, калі сям’я была саслана ў Сібір. Пазней, у 1953 годзе экстэрнам скончыла Літоўскі інстытут мастацтва, абараніла дыплом па спецыяльнасці «тэатральная дэкаратарка».

З 1945 года працавала сцэнографкай у літоўскіх тэатрах.

У 1949—1954 гг. ― артыстка Клайпедскага драматычнага тэатра, 1954—1961. ― галоўная мастачка тэатра.

У 1962—1978 гг. ― мастачка Літоўскай кінастудыі.

У 1998 годзе ўзнагароджаная Дзяржаўнай прэміяй у галіне культуры і мастацтва.

Памерла 13 красавіка 2022, крыху не дажыўшы да 100-годдзя. Пахаваная ў Вільнюсе на Раканцішскіх могілках.

## Творчасць 
Мастачка стварыла канцэптуальныя лаканічныя формы сцэнаграфіі для каля 60 спектакляў, дэкарацыі і касцюмы да кінафільмаў.

Стварыла абстрактны жывапіс («Штосьці падобнае» 1960, «Вецер» 1965, «Хірасіма» 1975, «Час» 1980, «Апошняя песня» 1994), графіку, кераміку. Яе адрознівалі строгія кампазіцыі, выразнасць жывапісу, характэрнае спалучэнне цёплых і халодных колераў, фактуры і плоскасці.

З 1954 года ўдзельнічала ў выставах жывапісу і сцэнаграфіі ў Літве і за мяжой, у персанальных выставах: Клайпеда — 1959 год, Вільнюс — 1982, 1989, 1991 і 1994—2000, 2016, 2019 гг., Каўнас — 1989, Рокішкіс — 2012 год.

## Сцэнаграфія 
* Карла Гальдоні. Верны сябар, 1952
* Уільям Шэкспір. Дванаццатая ноч, 1954, Атэла, 1960.
* Мальер. Тарцюф, 1955, Не па сваёй ахвоце лекар, 1956.
* Этэль Войніч. Авадзень, 1959.
* Юстынас Марцынкявічус. Кроў і попел, 1961.

## Творы 
* Sakymai, eilėraščiai (Прыказкі, вершы), 1997.
* Juzefa Čeičytė. Tapyba, albumas (Жывапіс, альбом), 1999.
* Šlamėjimas: (вершы) / Juta Čeičytė. — Vilnius: Regnum fondas, 2002.

Катэгорыя:Мастакі Літвы
Катэгорыя:Паэтэсы Літвы
Катэгорыя:Літоўскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Сцэнографы Літвы
Катэгорыя:Сцэнографы Беларусі
Даля Грынкявічуце

**Да́ля Грынкявічуце** (; 28 мая 1927, Коўна, Літва ― 5 снежня 1987, Каўнас, Літоўская ССР) ― літоўская доктарка, пісьменніца і дысідэнтка.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Коўне, навучалася ў мясцовай жаночай гімназіі.

У 1941 годзе Даля была саслана з сям’ёй у Алтайскі край. У 1942 годзе сасланыя ў Трафімаўск у Паўночнай Якуціі. Адлучаны ад астатніх членаў сям’і бацька Далі памёр недзе на Урале.

У 1949 годзе разам з маці ўцякла ў Літву. На працягу года яны хаваліся ў дамах сваіх сяброў і сваякоў у Каўнасе. Яе маці памерла і была пахавана ў гэты перыяд. Далю ж паўторна арыштавалі і адправілі ў лагер Унжлаг у Сухабязводным (Горкаўская вобласць). У 1953 годзе яна зноў была адпраўлена ў Якуцію, але ў наступным годзе, у сувязі з «адлігай» пасля смерці Сталіна, яна атрымала права вывучаць медыцыну ў Омску.

## Творчасць 
Д. Грынкявічуце пакінула дзве версіі сваіх успамінаў. Першыя, няпоўныя, але больш падрабязныя, былі напісаны ў 1949—1950 гадах. Яны былі схаваны ў слоіку ў садзе ля дому, дзя жыла Грынкявічуце, знойдзеныя ў 1991 годзе. Тэкст быў расшыфраваны і апублікаваны Ваенным музеям Вітаўта Вялікага ў 1996 годзе.

Другая версія ўспамінаў была апублікавана ў расійскім дысідэнцкім выдавецкім выданні «Память» у 1979 годзе. У Літве яе ўспаміны былі ўпершыню апублікаваныя ў 1988 годзе. Яны былі перакладзены на англійскую мову і выдадзеныя ў часопісе *Lituanus* у 1990 годзе.

Цяпер успаміны Далі Грынкявічуце ўваходзяць у школьную праграму па літаратуры ў Літве. У 2022 годзе беларуская паэтэса і перакладніца Ванда Мартынш душ Рэйш пераклала на беларускую мову галоўны твор літоўскай дысідэнткі «Літоўцы ля Мора Лапцевых».

## Творы 
* Lietuviai prie Laptevų jūros: Atsiminimai, miniatiūros, laiškai, sudarė A. Šulskytė, Vilnius, 1997 (Даля Грынкявічуце, Літоўцы ла Мора Лапцевых, Клайпеда, 2022 (пераклад Ванды Мартынш дуж Рэйш)).
* A Stolen Youth, a Stolen Homeland: Memoirs, Vilnius, 2003.

Катэгорыя:Пісьменніцы Літвы
Катэгорыя:дысідэнты Літвы
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя
Старэ-Кейкуты (база)

**Навучальны цэнтр Агенцтва разведкі** (), вядомы таксама як **Воінская часць № 2669** () — навучальны цэнтр , размешчаны каля вёскі  (гміна Шчытна, Шчыценскі павет, Вармінска-Мазурскае ваяводства). З 2005 года з’яўляўся таксама адной з сакрэтных турмаў ЦРУ ва Усходняй Еўропе.

## Гісторыя 
Пры нямецкай акупацыі Польшчы падчас Другой сусветнай вайны тут знаходзіўся навучальны цэнтр СД, а аэрапорт, які размяшчаўся ў 20 км (з сярэдзіны 1990-х — Міжнародны аэрапорт Шчытна-Шыманы) выкарыстоўваўся Люфтвафэ для бамбардзіровак Варшавы. З восені 1971 года, пры ПНР, у Старэ Кейкуты быў адкрыты Навучальны цэнтр персаналу разведкі — падраздзяленне 1-га дэпартамента Міністэрства ўнутраных спраў, які адказваў за знешнюю разведку. Гэта быў адзіны навучальны цэнтр разведслужбаў краін АВД за межамі Савецкага Саюза. Пасля падзення камуністычнага рэжыму працягваў выкарыстоўвацца як навучальны цэнтр польскіх спецслужбаў.

## Турма ЦРУ 
На мяжы 2005—2006 гадоў стала вядома, згодна з дакладам Савета Еўропы, што на тэрыторыі базы ў парушэнне законаў Польшчы і міжнародных законаў супрацоўнікі ЦРУ ЗША праводзілі допыты і катаванні зняволеных.

Тагачасны кіраўнік Агенцтва разведкі Польшчы Збігнеў Сяменткоўскі пацвердзіў, што на базе існуюць дзве «ўнутраныя зоны», куды маюць доступ супрацоўнікі ЦРУ, адна з іх называецца Strefa B (Зона Б). Як казалі іншыя прадстаўнікі польскай разведкі, амерыканскі персанал базы пражываў у закрытых зонах.

Пасля апублікавання ў снежні 2014 года  эск-прэзідэнт Польшчы ў перыяд з 1995 па 2005 год Аляксандр Квасьнеўскі прызнаў, што менавіта ён даў згоду размясціць у краіне сакрэтную базу ЦРУ, але яе дзейнасць павінна была ажыццяўляцца ў адпаведнасці з польскім заканадаўствам.

Катэгорыя:Сакрэтныя турмы ЦРУ
Катэгорыя:Шчыценскі павет
Васіль Васілевіч Бушчык

**Васіль Васілевіч Бушчык** (нар. 26 лютага 1952, в. Вяршок, Баранавіцкі раён) — беларускі вучоны-палітолаг, філосаф і сацыёлаг.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 26 лютага 1952 г. у в. Вяршок Баранавіцкага раёна Брэсцкай вобласці. Сваю працоўную дзейнасць пачаў у сямнаццаць гадоў: настаўнічаў у васьмігадовай школе, быў прызначаны дырэктарам Ляскоўскай пачатковай школы Баранавіцкага раёна.

## Спасылкі 
* 26 лютага 2022 г. — 70 гадоў з дня нараджэння Васіля Васільевіча Бушчыка (1952), вучонага-палітолага, філосафа і сацыёлага
* 

Катэгорыя:Чорны спіс ЕС
Катэгорыя:Філосафы СССР
Катэгорыя:Палітолагі СССР
Катэгорыя:Сацыёлагі СССР
Катэгорыя:Філосафы Беларусі
Катэгорыя:Палітолагі Беларусі
Катэгорыя:Сацыёлагі Беларусі
Меліна Рабер-Мішон

**Меліна Рабер-Мішон** (фр.: Mélina Robert-Michon, нар. , ) — французская кідальніца дыска, сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў 2016 года, сярэбраны прызёр чэмпіянату свету 2013 года з нацыянальным рэкордам. чэмпіянату свету сярод юніёраў 1998 года. Пераможца Міжземнаморскіх гульняў 2009 года.

На Алімпійскіх гульнях 2008 года заняла 8 месца. На Алімпіядзе 2012 года ў Лондане з вынікам 63,98 м заняла 5-е месца.

На Алімпійскіх гульнях 2020 года заняла толькі 15-е месца ў кваліфікацыі (60,88 м) і не выйшла ў фінал. Пасля Гульняў заявіла, што хацела б узяць удзел у Алімпійскіх гульнях 2024 года ў Парыжы.

На чэмпіянаце свету 2022 года 43-гадовая Робер-Мішон заняла дзясятае месца з вынікам 60,36 м. Шматразовая чэмпіёнка Францыі ў кіданні дыска.

24 жніўня 2010 года нарадзіла дачку, якую назвалі Эліса.
Антавілей

**Антавіле́й** () альбо **Антавіліс** () — , размешчаны на паўночны ўсход ад цэнтра горада.

## Гісторыя 
Першая згадка пра Антавілей (тады яшчэ вёска за межамі горада) датуецца XVI стагоддзем. У крыніцах за 1554 год паселішча запісана як Хантавілк, хоць ужо ў 1736 годзе — Антавіла, а ў 1791 годзе — Антавіль. Мясцовая сядзіба першапачаткова належала Пацам, пазней Радзішэўскім і Карсакам.

У 1969 годзе вёска далучана да Вільні.

## Апісанне 
Праз Антавілей праходзіць  Вільня—Швенчоніс—Зарасай (Немянчынская шаша). Ёсць , на ўсход ад якога пачынаецца лес. Апроч яго, ёсць яшчэ два невялікіх вадаёмы, праз якія працякае рака , прыток Нярыса (Віліі).

У раёне дзейнічае пошта, крама, пансіянат для састарэлых (з капліцай), вадапой, могілкі. Паўночная частка складаецца з калектыўных садоў. Па маршруце Антавілей—Антакальніс курсіруе аўтобус нумар 17.

Сярод славутасцяў — рэшткі сядзібы : свіран, былая школа, агарод, склеп, пара жылых дамоў, .

## Насельніцтва 
## Турма ЦРУ 
У 2004—2006 гадах у Антавілеі ў памяшканні былой стайні меркавана дзейнічала сакрэтная турма ЦРУ.

Нерухомасць, дзе потым знаходзіліся зняволеныя, першапачаткова была набыта дзвюма літоўскімі сем’ямі ў 1999 годзе. Яны адкрылі коннаспартыўны комплекс і кафэ, але справы ішлі не вельмі добра, і ў сакавіку 2004 года нерухомасць была прададзена ТАА «Эліт», даччынай кампаніі Star Group Finance & Holdings., Inc. (зарэгістравана ў Дэлавэры). Новыя ўладальнікі правялі шырокую рэканструкцыю, у тым ліку новую электраправодку. З верасня 2004 па лістапад 2005 года ў былой стайні, паводле ABC News, утрымлівалася да 8 зняволеных. Турма была зачынена ў 2006 годзе праз адсутнасць медыцынскай дапамогі вязням. У 2007 годзе аб’ект стаў уласнасцю Дэпартамента дзяржаўнай бяспекі Літвы і выкарыстоўваўся ў якасці навучальнага цэнтра. Аднак у ліпені таго ж года саудаўскі вязень Абу Зубайда падаў пазоў супраць Літвы ў Еўрапейскі суд па правах чалавека ў сувязі з яго ўтрыманнем пад вартай у краіне ў перыяд з лютага 2005 па сакавік 2006. У студзені 2014 года літоўскі суд абавязаў пракуратуру расследаваць прэтэнзіі іншага затрыманага, Мустафы аль-Хаўсаві, што ён утрымліваўся пад вартай у Антавілеі паміж вераснем 2004 і вераснем 2006.

## Галерэя 

Antaviliai lake.JPG|Возера Антавіліс.
Antavilio upelis.JPG|Рака Антавіліс.
Antavilių dvaro klojimas (I).JPG|Сядзіба.
Antavilių pensionatas.JPG|Пансіянат для састарэлых.
Antavilių koplyčia 2.JPG|Капліца.

## Літаратура 
* Antaviliai. Mažoji lietuviškoji tarybinė enciklopedija, T. 1 (A–J). Vilnius, Vyriausioji enciklopedijų redakcija, 1966, 71 psl.

Катэгорыя:Раёны Вільні
Катэгорыя:Сакрэтныя турмы ЦРУ
Башняны

***Башняны*** (;  *Bošnjanin*/Бошњанин,  *Bošnjanka*/Бошњанка; ), што азначае *баснійцы*, гэта назва, якая паходзіць з сярэднявечча і выкарыстоўваецца для жыхароў Босніі. Імя выкарыстоўваецца і можа быць знойдзена ў баснійскіх пісьмовых помніках таго перыяду, з'яўляючыся ў венецыянскіх крыніцах не раней за XII-е стагоддзе, згодна з даследаваннем адносін паміж Босніяй і Венецыяй, праведзеным гісторыкам , і ў іншых дакументах прынамсі да пачатку XVI-га стагоддзя і асманскае заваяванне і стабілізацыя ўлады.

Тэрмін **«добры басняк»** () не быў геаграфічным азначэннем для жыхароў уздоўж ракі Босна, але ён адносіўся да насельніцтва ўсёй сярэднявечнай Босніі, незалежна ад рэлігіі, што можна ўбачыць у розных граматах XIV і XV стст у часы панавання бана Стэфана II Катраманіча, бана Твртка I Катраманіча, караля Стэфана Астоі і інш. У гэтых граматах баснійскія кіраўнікі згадваюць добрых баснякоў як сведкі.

## Гісторыя 
Дэмонім «*башняны*» з’яўляецца ў сярэднявечных дзяржаўных дакументах (*хартыях*) замежнага і/або баснійскага паходжання, напісаных , пачынаючы з XII стагоддзя, і выкарыстоўваецца ў дачыненні да баснійскай знаці сярэднявечнай Босніі, іх падданых, сведак у спрэчках, завяшчаннях, палажэннях, іх блізкіх, сваякоў і інш. У прыватнасці, ён выкарыстоўваўся ў граматах баснійскіх магнатаў і каралеўскіх асоб, і Стэфан Тамашэвіч выкарыстоўваў яго адным з апошніх, быўшы баснійскім каралём, яшчэ да асманскай заваёвы Босніі.

З’яўляючыся ў шэрагу дакументаў таго перыяду, ён часта спалучаўся са словам «Добры» (*Dobri*/Добри). Напрыклад, у дакуменце Стэпана Астоі 1417 года згадваецца «*i nostri boni Bosnensi*», і гэты ж тэрмін выкарыстоўваецца ў дакуменце Стэпана Астоіча 1419 года. Кошкавіч датуе гэты тэрмін Стэфанам II Катраманічам (1322—1353). Сінтагму «*Добрыя Башняны*» (Dobri Bošnjani/Добри Бошњани), якая фігуруе ў гістарычных дакументах (хартыях) як сацыяльна-этычная катэгорыя, гісторык Срэчка Джая суадносіць з падобнай сінтагмай «boni homines».

## Ацэнка 
Баснійскі гісторык Пэё Чошкавіч са спасылкай на Фэрда Шышыча і Дамініка Мандзіча апісвае выкарыстанне гэтага тэрміну ў каралеўскіх дакументах як прыналежнасць да баснійскай шляхты без указання рэлігіі падданага.

## Зноскі 

Катэгорыя:Гісторыя Босніі і Герцагавіны
Моніка Цэрт

**Моніка Цэрт** (ням.: Monika Zehrt; нар. , Рыза, Мейсен) — нямецкая лёгкаатлетка ад ГДР, двухразовая чэмпіёнка летніх Алімпійскіх гульняў 1972 года.

## Біяграфія 
Моніка Цэрт нарадзілася ў 1952 годзе ў Рызе. Цэрт выступала ў лёгкай атлетыцы за клуб SC Dynamo Berlin, яе трэнерам была Інгэ Утрэхт. У 1970 годзе Цэрт атрымала перамогу на Спартакіядзе ў бегу на 200 м. На чэмпіянаце Еўропы па лёгкай атлетыцы сярод юніёраў 1970 года яна перамагла на дыстанцыі 400 м і ў эстафеце 4×400 метраў у складзе зборнай ГДР. Прадстаўнікі ГДР таксама перамаглі ў гэтай эстафеце на Кубку Еўропы па лёгкай атлетыцы 1970 года.

На чэмпіянаце Еўропы па лёгкай атлетыцы 1971 года ў Хельсінкі Цэрт перамагла ў эстафеце 4×400 метраў у складзе зборнай ГДР. На летніх Алімпійскіх гульнях 1972 года ў Мюнхене Цэрт перамагла ў бегу на дыстанцыі 400 м і ў эстафеце 4×400 метраў у складзе зборнай ГДР. У гэтых жа катэгорыях яна ізноў атрымала перамогу на Кубку Еўропы па лёгкай атлетыцы 1973 гады.

Цэрт была 9 разоў чэмпіёнкай ГДР. У 1971 годзе яна была ўзнагароджана ордэнам «За заслугі перад Айчынай» у бронзе, у 1972 годзе — у срэбры.

За сваю кар’еру Цэрт устанавіла ўстанавіла чатыры сусветныя рэкорды. У 1974 годзе яна завяршыла спартовую кар’еру. Вывучала знешні гандаль, пасля чаго працавала ў мэблевай фірме. Цэрт выйшла замуж за бегуна Ёхена Ландграфа, шлюб скончыўся разводам. У шлюбе нарадзіліся сыны Андрэас і Штэфен. Штэфен стаў скакуном у даўжыню і дзесяціборцам.
Шона Мілер-Уйба

**Шона Мілер-Уйба** (, нар.  г., Насау) — багамская лёгкаатлетка, спецыялізуецца ў бегу на 200 і 400 метраў, алімпійская чэмпіёнка 2016 года на дыстанцыі 400 метраў, чэмпіёнка Гульняў Садружнасці.

Выступала на Алімпійскіх гульнях 2012 года, але не змагла скончыць дыстанцыю ў сваім папярэднім забегу. Заняла 4-е месца на дыстанцыі 200 метраў на чэмпіянаце свету 2013 у Маскве. Выйграла бронзавы медаль на чэмпіянаце свету ў памяшканні 2014 года ў Сопаце.

На Алімпіядзе ў Рыа ў 2016 годзе выйграла залаты медаль у забегу на 400 метраў, адзначыўшыся тым, што ўпала ці, паводле слоў каментатараў, «нырнула» на фінішы, тым самым апярэдзіўшы саперніцу. Золата Мілер стала шостым для Багамскіх Астравоў у гісторыі Алімпійскіх гульняў і адзіным на Гульнях 2016 года.

У 2017 годзе Шона стала бронзавым прызёрам чэмпіянату свету на дыстанцыі 200 метраў.

На перадалімпійскім чэмпіянаце свету, які адбыўся ў 2019 годзе ў Катары, Шона на дыстанцыі 400 метраў заваявала сярэбраны медаль з вынікам 48,37.
Вольга Аркадзеўна Брызгіна

**Вольга Аркадзеўна Брызгіна** (; да замужжа *Уладыкіна*; нар. , , Пермская вобласць) — савецкая і украінская лёгкаатлетка, спецыялізавалася ў спрынце, трохразовая алімпійская чэмпіёнка. Рэкардсменка свету, двухразовая чэмпіёнка свету, шматразовая чэмпіёнка СССР (у 1983–1992).

Заслужаны майстар спорту СССР (1987). Заслужаны работнік фізічнай культуры і спорту Украіны (2013). Выступала за «Дынама» (Луганск), дэпутат Луганскай абласной рады.

Разам з мужам, таксама лёгкаатлетам і алімпійскім чэмпіёнам Віктарам Брызгіным і іх дзвюма дочкамі, таксама лёгкаатлеткамі, іх называюць самай тытулаванай спартыўнай дынастыяй ва ўкраінскай лёгкай атлетыцы (на чацвярых у іх шэсць Алімпійскіх медалёў: тры золаты і срэбра Вольгі Брызгінай. іх дачкі Лізаветы Брызгінай). Іх „сямейным” трэнерам з'яўляецца Уладзімір Федарэц.

Катэгорыя:Пераможцы спаборніцтваў «Дружба-84»
Вуарон

**Вуарон** () — камуна ў Францыі, уваходзіць у склад акругі Грэнобль дэпартамента Ізер рэгіёна Авернь — Рона — Альпы. Галоўны горад кантона Вуарон.

Код INSEE камуны — 38563.

Населены пункт знаходзіцца на вышыні ад 222 да 846 метраў над узроўнем мора. Муніцыпалітэт размешчаны за 460 км на паўднёвы ўсход ад Парыжа, за 75 км на паўднёвы ўсход ад Ліёна, за 23 км на паўночны захад ад Грэнобля.

Камуна Вуарон вядомая таксама вытворчасцю лікёру шартрэз.

## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады рэгіёна Авернь — Рона — Альпы
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Ізер
Рыза (горад)

**Рыза** (,  альбо ) — горад у Германіі, у зямлі Саксонія. Падпарадкаваны зямельнай дырэкцыі Дрэздэн. Уваходзіць у склад раёна Рыза-Гросенгайн. Насельніцтва —  (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 58,70 км². Афіцыйны код — 14 2 85 250.

Горад падзяляецца на 16 гарадскіх раёнаў.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Моніка Цэрт, нямецкая лёгкаатлетка

Катэгорыя:Гарады Саксоніі
Бербель Вёкель

**Бербель Вёкель** (; народжаная Экерт (), нар. , ) — усходнегерманская лёгкаатлетка (бег на 200 метраў, эстафета 4×100 метраў), 4-кратная алімпійская чэмпіёнка.

Дзве Алімпіяды запар (1976, 1980) першынствавала ў бегу на 200 метраў і заваяўвала залатыя медалі ў складзе каманды ГДР у эстафеце 4х100 метраў.

З’яўляецца адной з чатырох самых тытулаваных жанчын-лёгкаатлетак, якія заваявалі па 4 залатыя алімпійскія медалі.

## Зноскі 
Катэгорыя:Бегуны на кароткія дыстанцыі ГДР
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад ГДР
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па лёгкай атлетыцы
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1976 года
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1980 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 1976 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 1980 года
Катэгорыя:Пераможцы спаборніцтваў «Дружба-84»
Айбеншток

**Айбеншток** () — горад у Германіі, у зямлі Саксонія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Хемніц. Уваходзіць у склад раёна Рудныя Горы. Насельніцтва — 8136 чалавек (на 31 снежня 2010 г.). Плошча — 90,35 км². Афіцыйны код — 14 1 91120.

Горад падзяляецца на 8 гарадскіх раёнаў.

У Айбенштоку 8 сакавіка 1858 года нарадзіўся вядомы нямецкі прафесар і пратэстант-багаслоў Паўль Дрэўс.

Катэгорыя:Гарады Саксоніі
Марджоры Джэксан-Нельсан

**Марджоры Джэксан-Нельсан** (; нар. , ) — аўстралійская лёгкаатлетка і палітык. Двухразовая чэмпіёнка летніх Алімпійскіх гульняў 1952 года, сяміразовая чэмпіёнка Гульняў Брытанскай імперыі і Садружнасці нацый. У далейшым стала палітыкам, была губернатарам Паўднёвай Аўстраліі ў 2001—2007 гадах.

## Біяграфія 
Марджары Джэксан нарадзілася ў 1931 годзе ў Кофс-Харбары. У 1949 годзе яна перамагла чатырохразовую алімпійскую чэмпіёнку Фані Бланкерс-Кун у бегу на дыстанцыях 100 і 200 метраў. У 1950 годзе на Гульнях Брытанскай імперыі Джэксан атрымала перамогу на чатырох дыстанцыях, у тым ліку ў дзвюх эстафетах у складзе зборнай Аўстраліі.

На летніх Алімпійскіх гульнях 1952 года ў Хельсінкі Джэксан перамагла на дыстанцыі 100 м, устанавіўшы новы сусветны рэкорд 11,5 с, і на дыстанцыі 200 м, устанавіўшы два сусветныя рэкорды 23,73 і 23,59 с. Джэксан стала першай чэмпіёнкай па лёгкай атлетыцы ад Аўстраліі.

У далейшым у 1952 годзе Джэксан палепшыла свой рэкорд у бегу на 100 м на адну секунду. На Гульнях Брытанскай імперыі 1954 года Джэксан-Нельсан перамагла на трох дыстанцыях.

У 1953 годзе Джэксан выйшла замуж за велагоншчыка Пітэра Нэльсана. Ён памёр ад лейкеміі ў 1977 годзе, пасля чаго Марджоры заснавала фонд даследавання лейкеміі.

Джэксан-Нэльсан была адным з васьмі сцяганосцаў Алімпійскага сцяга на цырымоніі адкрыцця летніх Алімпійскіх гульняў 2000 года ў Сіднеі. У 2001—2007 гадах яна была губернатарам Паўднёвай Аўстраліі.

У 1953 годзе Джэксан была ўдастоена тытула члена Ордэна Брытанскай імперыі. У 1985 годзе яна была ўключана ў Залу спартыўнай славы Аўстраліі. У 2001 годзе яна стала кампаньёнам Ордэнам Аўстраліі. У 2002 годзе каралева Лізавета II удастоіла Джэксан-Нэльсан тытула камандора Каралеўскага Вікторыянскага ордэна.
Кофс-Харбар

**Кофс-Харбар** () — горад у Новым Паўднёвым Уэльсе, Аўстралія. Размешчаны за 540 км на поўнач ад Сіднея, і за 390 км ад Брысбена. Насельніцтва — 26 353 чалавекі (перапіс 2011 года).

Па дадзеных CSIRO, у Кофс-Харбары вельмі зручны для жыцця клімат. Эканоміка горада заснавана на сельскай гаспадарцы (вырошчванне бананаў і чарніц), турызме і рыбалоўстве.

У горадзе ёсць кампус з Універсітэтам Паўднёвага Крыжа, чатыры буйныя гандлёвыя цэнтры, шпіталь, бібліятэка, мноства нацыянальных паркаў. У горадзе ёсць аэрапорт.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Марджоры Джэксан-Нельсан (нар. 1931) — аўстралійская лёгкаатлетка і палітык.

Катэгорыя:Гарады Новага Паўднёвага Уэльса
Дален

**Дален**:

## Прозвішча 
* Нільс Густаў Дален, лаўрэат Нобелеўская прэміі па фізіцы (1912)

## Тапонім 
* Дален (Мозель)
* Дален (Саксонія)
Гаер (горад)

**Гаер** () — горад у Германіі, у зямлі Саксонія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Хемніц. Уваходзіць у склад раёна Рудныя Горы. Падпарадкоўваецца ўпраўленню Гаер. Насельніцтва — 3848 чалавек (31 снежня 2010 года). Плошча — 18,76 км². Афіцыйны код — 14 1 71120.

Катэгорыя:Гарады Саксоніі