open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мёнх

**Мёнх** ( — манах) — горная вяршыня ў Бернскіх Альпах.
[thumb|left|150px|Вяршыня Мёнх, від з боку перавала [Юнгфраўёх]]

Разам з Эйгер і Юнгфрау фарміруе групу гор бачную з вялікага адлегласці. Мёнх знаходзіцца на мяжы паміж кантонамі Берн і Вале ў Швейцарыі, і з’яўляецца часткай горнай грады паміж Юнгфрау і перавалам Юнгфраўёх на захадзе, і Эйгер на ўсходзе. Гара знаходзіцца на захад ад перавала Мёнхсёх і альпійскага прытулку Мёнхсёхютэ (3657 м), і на поўнач ад Юнгфраўфірн і Эвігшнеэфельд — двух прытокаў Вялікага Алецкага ледавіка. Паўночны бок гары Мёнх фарміруе выступ сцяны над далінай Лаўтэрбрунен.

## Спасылкі 
* Альпійскія чатырохтысячнікі
* Мёнх на Hikr (сайт горных справаздач)
* Мёнх на Peakware (сусветная горная энцыклапедыя) 
* Мёнх, від з боку перавала Клайнэ-Шайдэг
* Бернскія Альпы  NASA Earth Observatory

Катэгорыя:Горы Швейцарыі
Катэгорыя:Альпы
Катэгорыя:Горныя вяршыні Еўропы
Коцкія Альпы

**Коцкія Альпы** (, ) — горы, частка Заходніх Альп на тэрыторыі Францыі і Італіі.
 
Коцкія Альпы аддзеленыя ад Прыморскіх Альп (на поўдні) перавалам Ларш (Мадалена), ад Грайскіх Альп (на поўначы) — перавалам Мон-Сеніс, ад Альп Дафінэ (на захадзе) — перавалам Галіб'е.

На поўначы перасякаюцца чыгункай Турын—Грэнобль.

## Спасылкі 
* Peakware.com 

Катэгорыя:Альпы
Катэгорыя:Горы Францыі
Катэгорыя:Горы Італіі
Альпы Дафінэ

**Альпы Дафінэ** () — горы, частка Заходніх Альп на тэрыторыі Францыі (вобласць Дафінэ).
 
Альпы Дафінэ аддзелены ад Коцкіх Альп (на ўсходзе) перавалам Галіб'е, ад Грайскіх Альп (на паўночным усходзе) - далінай ракі Арк, з захаду абмяжоўваюцца далінамі рэк Драк і Ізер.

## Спасылкі 
* Peakware.com 

Катэгорыя:Альпы
Катэгорыя:Горы Францыі
Лепанцінскія Альпы

**Лепанцінскія Альпы** — горы, частка Заходніх Альп на тэрыторыі Швейцарыі (кантоны Вале, Тычына і Граўбюндэн) і Італіі (П’емонт).
 
Лепанцінскія Альпы аддзеленыя ад Бернскіх Альп (на паўночным захадзе) далінай ракі Рона, пераваламі Фурка і Сен-Гатард, ад Пенінскіх Альп (на паўднёвым захадзе) — перавалам Сімплон, ад Гларнскіх Альп (на поўначы) — далінай Пярэдняга Рэйна і перавалам Оберальп, ад хрыбта Оберхальбштайн ва Усходніх Альпах — перавалам Шплюген.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Peakware.com 
* Summitpost.org

Катэгорыя:Альпы
Катэгорыя:Горы Італіі
Катэгорыя:Горы Швейцарыі
Заходнія Гаты

**Заходнія Гаты**, таксама вядомыя як **Сах’ядры** — горны ланцуг на захадзе Індастана. Яны цягнуцца з поўначы на поўдзень уздоўж заходняга краю плато Дэкан, адлучаючы гэта плато ад вузкай прыбярэжнай раўніны ўздоўж Аравійскага мора. Горны ланцуг пачынаецца каля мяжы Гуджарата і Махараштра, на поўдзень ад ракі Тапты, цягнецца прыкладна на 1600 км праз штаты Махараштра, Гоа, Карнатака, Тамілнад і Керала, заканчваецца ў Кан’якумары, паўднёвым канцы Індастана. Каля 60 % Заходніх Гаты ляжыць у Карнатацы.
 
Горы займаюць 60 000 км², сярэдняя вышыня 1200 м, найвышэйшы пункт — Анамуды (2695 м). У гарах больш за 5000 відаў кветкавых раслін, 139 відаў млекакормячых, 508 відаў птушак, 179 відаў земнаводных. Многія віды эндэмікі.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Горы Індыі
Катэгорыя:Геаграфія Махараштры
Катэгорыя:Геаграфія Гоа
Катэгорыя:Геаграфія Карнатакі
Катэгорыя:Геаграфія Кералы
Катэгорыя:Геаграфія Таміл-Наду
Катэгорыя:Заходнія Гаты
Тулес

**Ту́лес** (*Pluvialis squatarola*) — птушка сямейства сяўцовых (*Charadriidae*) атраду сеўцападобных (*Charadriiformes*).

## Апісанне 
Даўжыня цела да 30 см, вага да 225 г. Пер'е нізу цела і бакоў галавы чорнае, на галаве і шыі чорнае поле акаймавана белай паласой. Спіна шэрая з белымі стракацінамі. Падхвосце белае. Дзюба моцная, кароткая і чорная, вочы цёмныя. Лапы шэрыя. На лапах маецца невялікі чацвёрты палец, адсутнічаючы ў іншых сяўцовых.

## Пашырэнне 
Распаўсюджаны ў тундры Паўночнай Амерыкі і Еўразіі. Пералётная птушка. На Беларусі сустракаецца падчас асенніх і вясенніх пералётаў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Сяўцовыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Зацірка

**Зацірка** — у беларусаў рэдкая страва з мукі. Жытнюю, пшанічную або грэцкую муку крута замешваюць або пераціраюць з яйкам (часам з крухмалам) і вараць на вадзе або малацэ. Зацірку, прыгатаваную на вадзе, заскварваюць, запраўляюць алеем, забельваюць малаком.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Стравы
Катэгорыя:Беларуская кухня
Заходы (Фашчаўскі сельсавет)

**Захо́ды** (, ) — вёска ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Фашчаўскага сельсавета.

## Геаграфія 
Размешчана на рацэ Арціслаўка, за 30 кіламетраў на паўднёвы ўсход ад Шклова, 15 кіламетраў ад Магілёва, на аўтадарозе Віцебск-Гомель.

## Гісторыя 
Да 2013 года Заходы ўваходзілі ў склад Заходскага сельсавета, у 1924—2012 гадах — яго цэнтр.

## Насельніцтва 
* 98 жыхароў, 44 двары (1997)

## Інфраструктура 
* Лясніцтва
* Сярэдняя школа
* Дом культуры
* Бібліятэка
* Аддзяленне сувязі

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т, Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г, П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл, ISBN 985-11-0279-2

## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Шклоўскага раёна
Катэгорыя:Фашчаўскі сельсавет
Сяргей Віталевіч Бязрукаў

{{Кінематаграфіст
 |імя                    = Сяргей Бязрукаў
 |арыгінал імя           = 
 |выява                  = Sergei Bezrukov 2018.jpg
 |шырыня                 = 230
 |апісанне выявы         = Сяргей Бязрукаў (2018)
 |імя пры нараджэнні     = 
 |дата нараджэння        = 
 |месца нараджэння       = 
 |дата смерці            = 
 |месца смерці           = 
 |прафесія               = 
 |грамадзянства          =  → 
 |гады актыўнасці        = 1994 — наш час
 |кірунак                = акцёр тэатра і кіно
 |кінастудыя             = 
 |узнагароды             = { style="background: transparent"
     
}
 |imdb_id                = 0080115
 |сайт                   = http://sergeybezrukov.ru
 |месца працы            = тэатр Алега Табакова
}}

**Сяргей Віталевіч Безрукаў** (нар. , , СССР) — расійскі  тэатра і кіно, , , парадыст, мастак. Народны артыст Расіі (2008).

## Біяграфія 
Бацька Сяргея — акцёр і рэжысёр Віталь Сяргеевіч Бязрукаў, працаваў у маскоўскім тэатры Сатыры, маці — хатняя гаспадыня Наталля Міхайлаўна Бязрукава (Сурава) (нар. 1 студзеня 1950). Сяргей быў названы ў гонар любімага паэта Віталя Сяргеевіча Бязрукава, Сяргея Ясеніна.
 
Вучыўся Сяргей у маскоўскай школе № 402. Пасля заканчэння сярэдняй школы ў 1990 годзе паступіў у Школу-студыю МХАТ на факультэт «акцёр тэатра і кіно».
 
У 1994 годзе скончыў Школу-студыю МХАТ (майстэрня А. Табакова). З 1993 года працуе ў Тэатры пад кіраўніцтвам Алега Табакова. Здымаўся ў серыялах — «Брыгада», «Участак», «Майстар і Маргарыта», «Ясенін», у фільмах: «Кітайскі сервіз» і іншых. Некалькі гадоў (1994—1999) працаваў у праграме «Лялькі» (НТВ), дзе агучваў 11 персанажаў, сярод якіх такія людзі, як Барыс Ельцын, Уладзімір Жырыноўскі, Андрэй Козыраў.

## Спасылкі 
* Сяргей Бязрукаў фільмаграфія на сайце Lifeactor
* Афіцыйны сайт
* 
* 
* Бязрукаў на peoples.ru

Катэгорыя:Акцёры агучвання Расіі
Катэгорыя:Члены «Адзінай Расіі»
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі РФ у вобласці літаратуры і мастацтва
Заходы

Назву **Захо́ды** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Заходы — вёска ў Гарадоцкім раёне.

* Гомельская вобласць:
** Заходы — вёска ў Лельчыцкім раёне.
** Заходы — аграгарадок у Рэчыцкім раёне.

* Магілёўская вобласць:
** Заходы — вёска ў Дрыбінскім раёне.
** Заходы — вёска ў Клімавіцкім раёне.
** Заходы — вёска ў Гарадзецкім сельсавеце Шклоўскага раёна.
** Заходы — вёска ў Фашчаўскім сельсавеце Шклоўскага раёна.
Міронаў

**Міронаў** — рускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Яўгенавіч Міронаў — рускамоўны пісьменнік Беларусі
* Андрэй Аляксандравіч Міронаў — расійскі акцёр тэатра і кіно
* 
* Піліп Кузьміч Міронаў — савецкі военачальнік
* Сяргей Міхайлавіч Міронаў — расійскі палітык
* Яўген Віталевіч Міронаў — расійскі акцёр і рэжысёр

## Гл.таксама 
* Міронава

Катэгорыя:Рускія прозвішчы
Яўген Віталевіч Міронаў

{{Кінематаграфіст
 |імя                = Яўген Міронаў
 |арыгінал імя       = 
 |выява              = Фото Е Миронов.jpg
 |шырыня             = 
 |апісанне выявы     = 
 |імя пры нараджэнні = Яўген Віталевіч Міронаў
 |дата нараджэння    = 
 |месца нараджэння   = 
 |дата смерці        = 
 |месца смерці       = 
 |прафесія           = 
 |грамадзянства      = Расія
 |гады актыўнасці    = 1986—наш час
 |кірунак            = 
 |кінастудыя         = 
 |узнагароды         = {

}
{
  
}
{
«Ніка» (1995, 2006, 2011)Залатая маска (2010, 2012)
}
 |imdb_id              = 0592491
 |сайт                 = http://www.emironov.ru/
 |signature            = Eugeniy Mironov’s signature.svg
}}
**Яўген Віталевіч Міронаў** (нар. ) — савецкі і расійскі  тэатра і кіно, народны артыст Расіі (2004), лаўрэат двух Дзяржаўных прэмій Расійскай Федэрацыі.

## Творчая біяграфія 
У кіно Яўген Міронаў першую ролю сыграў у 1988 годзе ў фільме Аляксандра Кайданоўскага «Жонка керасіншчыка». Пасля стужак «Рабі — раз!», «Перад світаннем», «Закінуты ў Сібіры» маладога акцёра заўважылі.

Шырокую вядомасць і прызнанне як гледачоў, так і спецыялістаў Яўген Міронаў атрымаў пасля выканання галоўнай ролі ў фільме Валерыя Тадароўскага «Каханне». За яе акцёр атрымаў цэлы шэраг кінематаграфічных узнагарод і быў прызнаны лепшым акцёрам 1992 года.

У снежні 2006 года прызначаны мастацкім кіраўніком Дзяржаўнага тэатра нацый.

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт Яўгенія Міронава

Катэгорыя:Акцёры агучвання Расіі
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі РФ у вобласці літаратуры і мастацтва
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Ніка»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі ТЭФІ
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Крыштальная Турандот
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залатая маска»
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Саратаўскай вобласці
Сцяг Мальдываў

**Сцяг Мальды́ўскай Рэспу́блікі** быў прыняты 25 ліпеня 1965. Ён уяўляе сабой чырвонае палотнішча з зялёным прастакутнікам у цэнтры, на прамавугольніку намаляваны вертыкальны паўмесяц з рагамі, накіраванымі ад тронка.

## Гісторыя 
Першы мальдыўскі сцяг быў амаль цалкам чырвонага колеру і выкарыстоўваўся султанамі да пачатку XX ст. Выбар колеру не быў выпадковы: чырвоны сцяг добра вылучаецца на фоне марскога пейзажу.

Шкаторына была афарбаваная ў белы і чорны колеры такім чынам, што з'яўлялася працягам флагштока. Справа ў тым, што ў тыя часы флагштокі фарбаваліся ў белыя і чорныя палосы па спіралі. Часам гэты гістарычны сцяг памылкова звязваюць з камуністычнай сімволікай, аднак такая сувязь немагчымая, паколькі сцяг з'явіўся раней камуністычнага руху.

У выніку ўдалай кампаніі, праведзенай Асманскай імперыяй у XIX, па прапагандзе паўмесяца (які першапачаткова з'яўляўся знакам Канстанцінопаля) у якасці аднаго з сімвалаў ісламу, прэм'ер-міністр Амір Абдул Маджыд Дзідзі.

300px|right
Сучасны варыянт прыняты 25 ліпеня 1965, калі са сцяга была прыбрана чорна-белая паласа.

## Значэнне элементаў 
Чырвоны колер сімвалізуе смеласць нацыянальных герояў мінулага, сучаснасці і будучыні, якія не вагаліся (і не будуць вагацца), калі спатрэбілася ахвяраваць дзеля абароны нацыі сабой, праліць сваю кроў. Зялёны прастакутнік ў цэнтры ўвасабляе незлічоная колькасць какосавых пальмаў, якія растуць на астравах, якія з’яўляліся крыніцай жыцця ва ўсе часы і працягваюць выкарыстоўвацца для розных патрэб сёння. Белы паўмесяц сімвалізуе дзяржаўную рэлігію — іслам.

Мальдывы
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Мальдыўскай Рэспублікі
Петэр Кайзер

**Петэр Кайзер** (,  — ) — гісторык і дзяржаўны дзеяч з Ліхтэнштэйна.

Кайзер нарадзіўся ў Маўрэне (Ліхтэнштэйн) у сям’і, дзе, апроч яго, было яшчэ дзесяць дзяцей. Ён вывучаў мовы і гісторыю ў Фельдкірху (Аўстрыя) і Фрайбургу (Бадэн).

Кайзер стаў вядомы як прыхільнік надавання правамі простых людзей. На Венскім кангрэсе ён прапанаваў аб’яднанне Германіі і стварэнне дзяржавы, дзе правы мелі б усё. З нагоды таго, што ў стагоддзе імперыялізму такія ідэі былі непапулярнымі, яму прыйшлося пакінуць Германію. Ён перабраўся ў Швейцарыю, дзе стаў прафесарам спачатку ў Хофвілі (кантон Берн), потым у Аарау, Дысенцісе і Граўбюндэне.

У 1843 годзе Кайзер быў прызначаны прадстаўніком князя Алаіза II у Вене. У 1846 годзе Кайзер апублікаваў «Гісторыю княства Ліхтэнштэйн», якая спачатку была забаронена ў Ліхтэнштэйне, але пасля забарона была знята Алаізам II.

У 1848 годзе Кайзер быў абраны прадстаўніком Ліхтэнштэйна ў Франкфурцкім нацыянальным сходзе. У той год у Еўропе адбываліся ревалюцыйныя змены, і жыхары Ліхтэнштэйна пачалі патрабаваць лібералізацыі сваіх правоў, канстытуцыі і вольных выбараў. Спачатку князь Алаіз II паабяцаў канстытуцыйную рэформу і праграму грамадскіх прац, але гэта не збіла напал рэвалюцыйнага запалу. Кайзер, быўшы членам мясцовага рэвалюцыйнага камітэта, вырашыў для пазбягання кровапраліцця скарыстацца магчымасцю прамога кантакту з князем, і яму гэта атрымалася дзякуючы свайму становішчу. Замест шляху крывавай рэвалюцыі Ліхтэнштэйн пайшоў шляхам паступовай эвалюцыі.

Пасля гэтага поспеху Кайзер вярнуўся ад палітыкі да выкладання. 23 лютага 1864 года Петэр Кайзер сканаў у Куры (Швейцарыя). Кайзер шануецца як чалавек, які сфармуляваў паняцце «ліхтэнштэйнскай ідэнтычнасці», на яго радзіме ў Маурэне яму ўсталяваны помнік.

## Бібліяграфія 
* «*Geschichte des Furstentums Liechtenstein*» (1847)

Катэгорыя:Гісторыя Ліхтэнштэйна
Сцяг Паўднёвага Судана

**Сцяг Паўднёвага Судана** — афіцыйны нацыянальны сімвал, разам з гербам і гімнам. Зацверджаны 9 ліпеня 2005 часовай канстытуцыяй тады яшчэ рэгіёну Судана, у адпаведнасці з , якое стала завяршэннем Другой грамадзянскай вайны ў Судане.

Першапачаткова выкарыстоўваўся ў якасці сцяга Народнай арміі вызвалення Судана.

Сцяг уяўляе сабой прамавугольнае палотнішча з суадносінамі бакоў 1:2, якое складаецца з трох гарызантальных палос чорнага, чырвонага і зялёнага колераў, падзеленых паміж сабой двума белымі гарызантальнымі палосамі, што робіць яго падобным на сцяг Кеніі. У тронка размешчаны роўнабаковы трохкутнік сіняга колеру, у цэнтры якога намаляваная залатая зорка.

## Значэнне элементаў 
Колеры сцяга маюць наступнае сімвалічнае значэнне:
* чорны — сімвалізуе чарнаскурае насельніцтва Паўднёвага Судана;
* белы — сімвалізуе мір у Судане, для дасягнення якога было аддадзена мноства жыццяў;
* чырвоны — сімвалізуе пралітую змагарамі за свабоду кроў;
* зялёны — сімвалізуе сельскагаспадарчы патэнцыял, прадстаўлены ўрадлівай глебай і багатай экватарыяльнай расліннасцю сельскай мясцовасці Паўднёвага Судана;
* сіні — сімвалізуе раку Ніл, якая з’яўляецца асноўнай крыніцай жыцця не толькі для Паўднёвага Судана, але таксама і для тэрыторый паўночней, аж да Егіпта.

Зорка з’яўляецца сімвалам адзінства рэгіёнаў Паўднёвага Судана і «пуцяводным знакам» для краіны і яе народа. Увесь жа сцяг сімвалізуе адну нацыю чорных афрыканцаў, аб’яднаных у барацьбе за вечны мір і дабрабыт для ўсяго народа Паўднёвага Судана.

## Спасылкі 
* Дзяржаўныя сімвалы на афіцыйным сайце ўрада Паўднёвага Судана  

Паўднёвы Судан
Катэгорыя:Паўднёвы Судан
Кавун

**Каву́н** (*Citrullus*) — род аднагадовых і шматгадовых кветкавых травяністых раслін сямейства .

## Арэал 
Адрозніваецца 3—5 відаў. Пашыраны на поўдні Еўропы, у Паўночнай і Паўднёвай Афрыцы, Азіі і Аўстраліі. Вырошчваюць .

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарбузовыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Біяхімічны кругаварот

**Біяхімічны (біялагічны) кругаварот** — паступленне хімічных элементаў з глебы, вады і атмасферы ў жывыя арганізмы, ператварэнне іх у новыя складаныя злучэнні і вяртанне зноў у глебу, ваду, атмасферу. Штогод частка арганічнага рэчыва або поўнасцю адмерлыя арганізмы выходзяць з цыкла і акумулююцца ў зямной кары.

Біялагічны кругаварот узнік адначасова з паяўленнем жыцця на Зямлі і з'яўляецца бесперапынным цыклічным працэсам размеркавання рэчываў, энергіі і інфармацыі ў межах экалагічных сістэм. Аснова біялагічнага кругавароту — утварэнне ў працэсе фотасінтэзу першаснай прадукцыі (расліннай), ператварэнне яе ў другасную (у прыватнасці, жывёльную) і яе распад. Актыўны рух арганічнага рэчыва ў экалагічных сістэмах ажыццяўляецца па трафічных ланцугах. Асноўная роля ў біялагічным кругавароце належыць першасным прадуцзнтам (зялёныя кветкавыя расліны, макраскапічныя планктонныя водарасці, хемасінтэзуючыя мікраарганізмы), кансументам (жывёлы) і рэдуцэнтам (сапрафітныя арганізмы, пераважна бактэрыі). Біямаса арганізмаў розных трафічных узроўняў у межах трафічных ланцугоў неаднолькавая; яна вышэй на ўзроўні прадуцэнтаў і змяншаецца па меры прасоўвання да кансументаў вышэйшага парадку. Найбольшае значэнне мае кругаварот так званых біяфільных (неабходных для жыцця) элементаў — азоту, фосфару, серы. Існуюць таксама кругавароты кіслароду, вадароду, вугляроду і іншых хімічных элементаў, якія складаюць частку агульнага біялагічнага кругавароту, што цесна ўвязаны з біягеахімічным кругаваротам рэчываў. Інтэнсіўнасць біялагічнага кругавароту вызначае колькасць і разнастайнасць жывых арганізмаў, аб'ём назапашанай арганічнай прадукцыі, якая можа быць выкарыстана для задавальнення патрэб чалавека.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Біясфера
Катэгорыя:Экалогія
Зацітава Слабада

**Заці́тава Слабада́** (, ) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Пухавіцкага сельсавета. Месціцца за 7 км на ўсход ад Мар’інай Горкі, 58 км ад Мінска, каля шашы Мінск — Бабруйск, пры ўпадзенні ракі Цітаўка ў Свіслач.

## Гісторыя 
### Ранняя гісторыя 
Першае ўпамінанне ў 1623 годзе. У 1779 годзе ў вёсцы было 28 двароў. У канцы XVIII стагоддзя вёска Слабада ў Менскім павеце Менскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага, шляхецкая ўласнасць.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Ігуменскім павеце Мінскай губерні. У першай палове XIX стагоддзя адносілася да маёнтка Пухавічы ўласнасці Ваньковічаў.

Пасля 1861 года ў Пухавіцкай воласці Ігуменскага павета. Паводле перапісу 1897 года былі прыпісная царква, хлебазапасны магазін.

### Найноўшы час 
З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй Польшчы (Мінская акруга ГУУЗ).

З 31 ліпеня 1920 года ў Беларускай ССР. У 1922 годзе была школа 1-й ступені, працавала 2 настаўнікі, было каля 70 вучняў. У 1924—1925 гадах цэнтр Слабадскога сельсавета. У пачатку 1930-х гадоў праведзена прымусовая калектывізацыя, у 1933 годзе былі калгасы «Пуцілавец» і «Кастрычнік», працавалі 2 кузні і ваўначоска.

У Другую сусветную вайну з канца чэрвеня 1941 года да 2 ліпеня 1944 года пад акупацыяй Германіі.

У канцы 1950-х гадоў у вёсцы здымалі мастацкі фільм «Строгая жанчына».

## Насельніцтва 
* 1870 год — 103 жыхары мужчынскага полу
* 1897 год — 70 двароў, 369 жыхароў
* 1908 год — 87 двароў, 529 жыхароў
* 1917 год — 104 двары, 531 жыхар
* 1960 год — 549 жыхароў
* 1971 год — 170 двароў, 511 жыхароў
* 1997 год — 183 двары, 519 жыхароў

## Інфраструктура 
### Эканоміка і медыцына 
Ёсць аддзяленне сувязі, механічныя майстэрні, крамы, ветэрынарны пункт.

### Культура і адукацыя 
Пачатковая школа, бібліятэка, дом культуры.

## Вядомыя асобы 
* Алесь Карлюкевіч (нар. 1964)— беларускі краязнавец, літаратуразнавец, журналіст.
* Мікалай Свірыдаў (нар. 1950) — навуковец, кандыдат сельскагаспадарчых навук.

## Памятныя мясціны 
* Брацкая магіла савецкіх воінаў
* Магіла ахвяр нацызму

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Алесь Карлюкевич. За Титовкою — Слобода // Беларусь сегодня, 2009-06-6 
* *Карлюкевіч А. М.* За Цітаўкаю — Слабада: Краязнаўчы нарыс. — Мн., Пейто, 1997. С. 40
* *Карлюкевіч А. М.* Зацітава Слабада: краязнаўчы нарыс. Выд. 2-е, дап. і дапрац.. — Мн., Выдавец Зміцер Колас, 2007. С. 59
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пухавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна
Red Bull (напой)

**Red Bull** (*белар.* «Чырвоны бык») — энергетычны напой, які прадаецца аўстрыйскай кампаніяй Red Bull GmbH з 1987 года. З’яўляецца найбольш папулярным энергетычным напоем у свеце, мяркуючы па аб’ёмах продажаў: у 2011 годзе прададзена 4.6 мільярда бляшанак напою.

Аўстрыйскі бізнесмен Дзітрых Матэшыц скарыстаўся ідэяй тайландскага энергетычнага напою Krating Daeng, змяніў яго рэцэптуру і сумесна з Чалеа Уявідха заснаваў у Аўстрыі кампанію Red Bull GmbH. У тайскай мове *daeng* значыць чырвоны, а *krating* — гэта жывёла, падобная да быка. Такім чынам «Red Bull» — гэта пераклад назвы Krating Daeng з тайскай мовы.

Напой прадаецца ў высокай і вузкай блакітна-сярэбранай бляшанцы. У Тайландзе і некаторых частках Азіі ў больш шырокай залацістай бляшанцы прадаецца напой пад назвамі Krating Daeng або Red Bull Classic, рэцэптура якога адрозніваецца ад рэцэптуры «заходняга» напою.

Катэгорыя:Безалкагольныя напоі
Катэгорыя:Red Bull
Известия армейского Совета депутатов X армии

**«Известия армейского Совета депутатов X армии»** — штодзённая вайсковая газета. Выходзіла з 9(22) студзеня да лютага 1918 у Маладзечне на рускай мове. Орган бальшавіцкага Савета дэпутатаў 10-й арміі. З 12(25) лістапада 1917 выходзіла бальшавіцкая газета пад назвай *«Бюллетень Военно-революционного комитета X армии»*, № 5 ад 6(19) студзеня 1918 — *«Известия Совета депутатов X армии»*, з № 6 — *«Известия армейского Совета депутатов X армии»*.

Змяшчала асобныя пастановы Расійскага і Заходніх абласцей Саветаў народных камісараў, асвятляла дзейнасць бальшавіцкіх арганізацый арміі, друкавала рэзалюцыі салдацкіх і сялянскіх сходаў у падтрымку новай улады, матэрыялы пра барацьбу «чырвоных» супраць 1-га Польскага корпуса генерала Ю. Р. Доўбар-Мусніцкага. Асноўнае месца адводзіла пытанням расфарміравання былой рэгулярнай і стварэння добраахвотнай арміі, асвятляла стан забеспячэння новай арміі агітацыйнмі сродкамі і харчовымі прадуктамі. У сувязі з развалам арміі, выкліканым наступленнем германскіх войск, газета спыніла існаванне.

Апошні вядом нумар ад 17 лютага 1918.

## Літаратура 
* Сяменчык, М. «Известия армейского Совета депутатов X армии» / Мікола Сяменчык // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. – С. 474. — ISBN 985-11-0041-2.

Катэгорыя:Газеты на рускай мове
Катэгорыя:Газеты Беларусі
Негрыл

**Негрыл** () — кліматычны курорт на захадзе Ямайкі. Утварае самастойны муніцыпалітэт. Насельніцтва (2010 г.) — 4612 чал.

## Гісторыя 
Да другой паловы XX ст. Негрыл з’яўляўся невялікай рыбацкай вёскай, ізаляванай аднайменнай ракой, у вусці якой быў заснаваны, а таксама балотамі. Першая дарога ў Негрыл была пабудавана ў 1959 г. Электрычнасць і тэлефон з’явіліся значна пазней.

У 1970-ыя гг. Негрыл стаў папулярным сярод амерыканскіх хіпі. У 1977 г. быў пабудаваны першы вялікі курорт «Negril Beach Village». У 1980-ых гг. пачаўся турыстычны бум. У 2001 г. гарадская гандлёва-прамысловая палата прыняла «зялёны» стандарт абслугоўвання наведвальнікаў.

## Славутыя мясціны 
Негрыл вядомы сваімі двума доўгімі пясчанымі пляжамі, месцамі для водных відаў спорту, музычнымі клубамі і даволі бесклапотнай атмасферай.

Іншыя славутасці:

* Маяк, пабудаваны ў 1894 г.
* Родас-Хол, дзе арганізавана вярхавая язда.
* Крывавы заліў (), названы так таму, што калісьці тут былі забіты кіты. Гэта цудоўнае месца для занятку дайвінгам.

## Галерэя 

Image:Strand von Negril.JPG|Пляж
Image:Negril-Beach.jpg|Заходняя частка пляжа
Image:Gregory Isaacs Negril.jpg|Аб'ява аб канцэрце

## Спасылкі 
* negril.com
* Negril, Jamaica
* History of Negril 

Катэгорыя:Гарады Ямайкі
Аўстрыйская пошта ў Ліхтэнштэйне

**Аўстрыйская пошта ў Ліхтэнштэйне** — належная Аўстрыі паштовая служба, якая функцыянавала на тэрыторыі Княства Ліхтэнштэйн у перыяд з 1818 па 1852 год, з 1876 па 1920 год.
[thumb|300px|right|[Паштовы канверт, адпраўлены з Бальцэрсу ў 1878 годзе, франкіраваны маркай Аўстрыі 1867 года ]]

## Развіццё пошты 
У XIX стагоддзеі Княства Ліхтэнштэйн не мела ўласнай паштовай сувязі і ўваходзіла ў паштовую сістэму Аўстрыі. Першае аўстрыйскае паштовае аддзяленне адкрылася 20 жніўня 1817 года ў Бальцэрсу. Яго першым кіраўніком быў прызначаны Фердынанд Вольфінгер. Неўзабаве яно было закрыта і зноў адкрыта 1 студзеня 1827 года. У сакавіку 1845 года ў сталіцы княства Вадуцы адкрылася яшчэ адно паштовае аддзяленне. Першым паштмайстрам быў прызначаны Іаган Георг Райнбергер.

Развіццё пошты запатрабавала адкрыцця новых аддзяленняў. З 30 ліпеня 1864 па 1912 год існавала аддзяленне ў Нендэльне. Яго першым паштмайстрам быў Франц-Іосіф Латэрнсер. 1 сакавіка 1912 года паштовае аддзяленне Нёндэльну было пераведзена ў Эшэн. З 15 лістапада 1872 года пошта пачала дзейнічаць у Шаане. Першым паштмайстрам тут быў прызначаны Іозеф Вахтэр. 1 чэрвеня 1890 года пошта была адкрыта ў Трызене; першы паштмайстар — Ксаверый Баргецэ. З 1 красавіка 1907 па 1 сакавіка 1925 гады паштовае аддзяленне існавала ў Маўрэне. Першапачаткова яно падпарадкоўвалася аддзяленню ў Нёндэльне. У 1912—1921 гадах паштовае аддзяленне ў Маўрэне закрылася. Ізноў было створана 1 снежня 1921, з падначаленнем паштоваму аддзяленню ў Эшэне. За ўвесь час, калі паштовай сувяззю ў Ліхтэнштэйне кіравала аўстрыйская паштовая адміністрацыя, у княстве ніколі не працавала больш пяці паштовых аддзяленняў.

У лістападзе 1918 года да 60-годдзя кіравання князя Іагана II у зварот паступіла першая камемаратыўная марка Ліхтэнштэйна, на якой быў намаляваны партрэт князя, а ў верхніх кутах, у адрозненні ад марак стандартнай серыі, паказаныя гады яго кіравання *«1858»* і *«1918»*.

## Літаратура 
* Лихтенштейн // Большой филателистический словарь / Н. И. Владинец, Л. И. Ильичёв, И. Я. Левитас, П. Ф. Мазур, И. Н. Меркулов, И. А. Моросанов, Ю. К. Мякота, С. А. Панасян, Ю. М. Рудников, М. Б. Слуцкий, В. А. Якобс; под общ. ред. Н. И. Владинца и В. А. Якобса. — М.: Радио и связь, 1988. — 320 с. — 40 000 экз. — ISBN 5-256-00175-2.
* Лихтенштейн // Филателистическая география. Европейские зарубежные страны / Н. И. Владинец. — М.: Радио и связь, 1981. — 160 с.
* Лихтенштейн // Филателистическая география (зарубежные страны): Справочник / Л. Л. Лепешинский. — М.: Связь, 1967. — С. 72. — 480 с.
* *Edwin Müller.* Die Postmarken von Österreich // Die Postmarke. — Vienna, 1927.

## Спасылкі 
Катэгорыя:З’явіліся ў 1818 годзе
Катэгорыя:Эканоміка Ліхтэнштэйна
Катэгорыя:Гісторыя пошты
Зацкава

**За́цкава** — возера ў Гродзенскім раёне, у басейне ракі Пыранка, за 26 кіламетраў на паўночны ўсход ад Гродна. 

Плошча паверхні возера 0,75 км², даўжыня 2,1 км, найбольшая шырыня 500 метраў, даўжыня берагавой лініі 5,1 км. Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Схілы катлавіны параслі лесам. Берагі пераважна зліваюцца са схіламі катлавіны. На паўночным усходзе ўпадаюць ракі Сламянка і Ежавіца, на паўднёвым захадзе злучана пратокай з Белым возерам.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

## Спасылкі 
* Ліст карты N-35-73. Выданне 1083 г. Стан мясцовасці на 1981 г. 

Катэгорыя:Азёры Гродзенскага раёна
Катэгорыя:Басейн Котры
Гродзенскі абласны тэатр лялек

**Гродзенскі абласны тэатр лялек** — адзіны тэатр лялек у г. Гродна, размяшчаецца па адрасе вул. Дзяржынскага, 1/1. Будынак тэатра — гісторыка-культурная каштоўнасць рэспубліканскага значэння.

## Будынак 
### Гісторыя 
Будынак тэатра ўзведзены ў 1774 годзе дойлідамі І. Мёзерам і Д. Сака па ініцыятыве гродзенскага старосты графа Антонія Тызенгаўза. Будынак першапачаткова будаваўся як манеж, але пасля збудаванне прыстасавалі для правядзення оперных і балетных спектакляў, а яшчэ пазней пераабсталявалі пад тэатр і злучылі крытай галерэяй з палацам губернатара. Глядзельная зала мела дваццаць ложаў у два ярусы і галерэі, сцэна — пяць планаў дэкарацый. У 1859 годзе пасля рэканструкцыі памер тэатра значна павялічыўся.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* ЧЕТВЕРТЫЙ ДЕНЬ РОЖДЕНИЯ ГРОДНЕНСКОГО ТЕАТРА КУКОЛ

Катэгорыя:Тэатры, заснаваныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Тэатры Гродна
Катэгорыя:Лялечныя тэатры Беларусі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Іагана Мёзера
Катэгорыя:1940 год у Гродне
Заямнае

Назву **Зая́мнае** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Мінская вобласць
** Заямнае — вёска ў Бярэзінскім раёне
** Заямнае — вёска ў Смалявіцкім раёне
** Заямнае — аграгарадок у Стаўбцоўскім раёне
Заямнае (Стаўбцоўскі раён)

**Зая́мнае** (, ) — аграгарадок (да 2008 — вёска) у Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці, каля ракі Нёман, каля аўтадарогі Мінск-Брэст. Адміністрацыйны цэнтр  Заямнаўскага сельсавета. За 3 кіламетры на паўночны захад ад горада і чыгуначнай станцыі Стоўбцы, 80 кіламетраў ад Мінска.

## Насельніцтва 
* 1137 жыхароў, 296 двароў (1997)

## Інфраструктура 
* Дарожна-будаўнічнае ўпраўленне №29
* Сярэдняя школа
* Дом культуры
* Бібліятэка
* Аддзяленне сувязі

## Памятныя мясціны 
* Каля вёскі стаянка каменнага і бронзавага вякоў (8-1-е тысячагоддзе да н.э.)

* Помнік земялкам

## Вядомыя асобы 
* Аляксандр Калоша (1905—1985) — беларускі грамадскі дзеяч.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

## Спасылкі 
Катэгорыя:Заямнаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўбцоўскага раёна
Катэгорыя:Аграгарадкі Мінскай вобласці
Зброя масавага знішчэння

thumb|right|Ядзерны выбух
**Зброя масавага знішчэння** — зброя вялікай разбуральнай і знішчальнай сілы, прызначаная для нанясення масавых страт.
 
Такімі магчымасцямі валодаюць, і, такім чынам, могуць лічыцца зброяй масавага знішчэння (ЗМЗ) у прыватнасці наступныя віды зброі:
* хімічная зброя;
* біялагічная зброя;
* ядзерная зброя.
 
Многія віды ЗМЗ маюць экалагічна небяспечныя пабочныя эфекты (напрыклад, радыеактыўнае забруджванне мясцовасці прадуктамі ядзернага выбуху).
 
Наступствы, параўнальныя з наступствамі прымянення экалагічна небяспечных відаў ЗМЗ, могуць наступіць таксама ў выпадку ўжывання звычайнай зброі або здзяйснення тэрарыстычных актаў на экалагічна небяспечных аб’ектах (напрыклад: АЭС або хімічных заводах, плацінах і гідравузлах).

Таксама ўздзеянне ЗМЗ дэмаралізуе як войскі, так і цывільнае насельніцтва.
 
На ўзбраенні сучасных дзяржаў стаяць такія віды ЗМЗ:
* хімічная зброя;
* біялагічная зброя;
* ядзерная зброя.

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Ваенная тэрміналогія
Касцёл Святога Крыжа (Брэст)

**Касцёл Святога Крыжа** — каталіцкі храм горада Брэста, размешчаны на плошчы Леніна, па адрасе вуліца Леніна, 34. Помнік архітэктуры класіцызму.

## Гісторыя 
У 1846 годзе В. Палікарпаў склаў праект касцёла ў горадзе Брэсце, які апынуўся *«вельмі нездавальняючым. Найвысока загадаў зрабіў ласку [імператар Аляксандр]: замяніць гэтае, таму, які склаў, Архітэктару. І даць іншы праект, без капрызу, але ў прыгожым стылі, дзе б прастата злучалася з вытанчанасцю каталіцкіх касцёлаў»*. Гэты водгук імператара з чарцяжамі быў перададзены выконваючаму пасаду брэсцкага гарадскога архітэктара В. Палікарпаву з тым, каб ён склаў новы праект *«ва ўсім згодна прадпісанняў Васпана імператара»*.

Касцёл пабудаваны як кафедральны ў 1856 годзе з цэглы паводле праекта памочніка архітэктара Якава Фардона. Асвячоны архібіскупам В. Жылінскім.

Пашкоджаны ў Вялікую Айчынную вайну. У 1950—1957 гадах адноўлены з капітальнай перабудовай (зменены інтэр’еры, зняты 2 вежы на галоўным фасадзе). Да пачатку 1990-х гадоў у будынку знаходзіўся абласны краязнаўчы музей.

## Архітэктура 
Пабудаваны паводле базілікальнай планіровачнай схемы з паўкруглай апсідай і бакавой сакрысціяй. Галоўны фасад завяршаюць 2 бакавыя вежы з трохвугольным на высокім атыку франтонам паміж імі; захавалася крапоўка пілястрамі і прамавугольнымі нішамі-блендамі з 3 вугольным сандрыкам. Галоўны ўваход вырашаны класічным пілястравым парталам з трохвугольным франтонам. Бакавыя фасады рытмічна расчляняюцца прамавугольнымі аконнымі праёмамі на 2 узроўнях, дэкарыраваны падаконнымі панэлямі з разеткамі і пілястрамі ў прасценках.

## Арган 
У 2003 годзе нямецкі тэолаг Адольф Хампель і яго сям'я падарылі брэсцкаму касцёлу арган. Госці з Германіі аплацілі не толькі складаную перавозку падарунка, але і працу нямецкіх і беларускіх майстроў, занятых на ўстаноўцы ўнікальнага інструмента. Адбылася гэтая падзея пры пасярэдніцтве брэсцкага музычнага таварыства, якое арганізуе ў храмавых сценах канцэрты арганнай музыкі.

## Літаратура 
*  — С. 71
*  — С. 40

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Касцёлы Брэста
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Катэгорыя:Вуліца Леніна (Брэст)
Катэгорыя:Касцёлы Пінскай дыяцэзіі
Катэгорыя:1856 год у Беларусі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Якава Фардона
Свята-Сімяонаўскі сабор (Брэст)

**Свя́та-Сімяо́наўскі сабо́р** — праваслаўны храм у Брэсце (вул. К. Маркса, 84). Галоўная святыня Брэсцкай і Кобрынскай епархіі Беларускай Праваслаўнай Царквы. Помнік архітэктуры псеўда-рускага стылю гадах з цэглы паводле праекта брэсцкага гарадскога архітэктара В. Палікарпава крыжападобнай у плане.

Магутны кубападобны аб'ём сабора, квадратны ў плане і пастаўлены з вузкім прытворам і паўкруглай апсідай на высокі філёнгавы цокаль, які быў абліцаваны ружовым гранітам. Такім чынам, буйны асноўны аб'ём кантрастуе з невялікімі завяршальнымі формамі. У афармленні праёмаў Святлова барабана, галоўнага і бакавых уваходаў, высокіх арачных аконных праёмаў выкарыстаны какошнікі.

## Інтэр'ер 
У інтэр'еры дамінуючы светлавы барабан з высокім шатром з дапамогай ветразяў і чатырох арак, абапіраецца на чатыры магутныя пілоны. Перакрыцце трох нефаў, на якія падзелена пры дапамозе калон храмавая ўнутраная прастора, прытвора, прыдзелаў і апсіды складаюць цыліндрычныя і крыжападобныя скляпенні. Шырокі арачны прасвет злучае цэнтральны неф і галерэю хораў. Такі ж прасвет разам з драўляным іканастасам (больш познім па часе вырабу) вылучае і апсіду, у тым ліку алтарны аб'ём. Інтэр'ер дэкарыраваны паліхромным трафарэтным арнаментальным роспісам.

Сярод ікон сабора вылучаюцца «Аплакванне Хрыста» (аўтар Л. Грушэўскі, 1800), «Мроя святых Кірыка і Уліты» і «Мроя святой Людмілы» (абодва 1-й чвэрці XIX стагоддзя).

## У філатэліі 

File:Bieraście, Šašejnaja, Sabornaja. Берасьце, Шашэйная, Саборная (1900) (6).jpg
File:Bieraście, Šašejnaja, Sabornaja. Берасьце, Шашэйная, Саборная (1905) (2).jpg
File:74 (150 hadoŭ z času zasnavannia. Sviata-Simiaonaŭski kafiedraĺny sabor u Brescie).jpg

## Літаратура 
* Свята-Сімяонаўскі кафедральны сабор, Брэст// Кулагін, А. М. Праваслаўныя храмы на Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін. — Мн., 2001. — С. 27
* 
* Rąkowski Grzegorz, «Czar Polesia», Pruszków 2001, ISBN 83-85557-92-X

## Спасылкі 
* 
* 
* Гісторыя і апісанне сабора  
* 

Катэгорыя:Саборы Беларусі
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Брэста
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў псеўдарускім стылі
Катэгорыя:Вуліца Карла Маркса (Брэст)
Катэгорыя:Праспект Машэрава (Брэст)
Катэгорыя:Храмы Брэсцкай і Кобрынскай епархіі
Катэгорыя:1868 год у Брэсце
Зачысце

**Зачы́сце** (, ) — аграгарадок у Барысаўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Прыгараднага сельсавета.

Знаходзіцца за 30 кіламетраў на паўночны ўсход ад горада Барысаў, 106 кіламетраў ад Мінска, 16 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Прыяміна, каля ракі Сха.

Да 2016 года Зачысце было цэнтрам Зачысцкага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 390 жыхароў, 217 двароў (1997).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прыгарадны сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёна
Зачорнае

**Зачо́рнае** — возера ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Шэвінка, за 8 км у напрамку на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка Шуміліна.

Плошча паверхні возера 0,29 км², даўжыня 1,8 км, найбольшая шырыня 0,24 км, найбольшая глыбіня 7,9 м, сярэдняя 4,8 м, даўжыня берагавой лініі 4,04 км. Плошча вадазбору 4,3 км². Аб'ём вады ў возеры 1,39 млн. м³.
Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая ў напрамку з захаду на ўсход. Схілы катлавіны вышынёй 5—8 м, пераважна разараныя. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі зліваюцца са схіламі, каля ўрэзу вады параслі хмызняком, на ўсходзе і захадзе сплавінныя. Уздоўж заходняга і ўсходняга берагоў пойма шырынёй 25—30 м. У паўднёвай частцы востраў плошчай 0,1 га. Дно да глыбіні 2 м (вакол вострава да 4—5 м) пясчанае, ніжэй выслана сапрапелем.
Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Зарастае слаба. Перарывістая палоса расліннасці ўздоўж берагоў шырынёй да 5 м (у асобных месцах да 25 м) і да глыбіні 0,5 м. Упадаюць 2 ручаі, на ўсходзе выцякае ручай у возера Філіпенскае.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, лешч, акунь, карась, плотка і інш.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. — ISBN 985-11-0279-2
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Шумілінскага раёна
Заялоўе

**Заялоўе** — балота ў Івацэвіцкім і Бярозаўскім раёнах Брэсцкай вобласці, у вадазборы ракі Жыгулянка.

Балота нізіннага тыпу. Плошча 8600 га, у межах прамысловага пакладу 7100 га. Глыбіня торфу да 5,3 м, сярэдняя 1,5 м. Ёсць сапрапель. Балота часткова асушана, выкарыстоўваецца пад сенажаць. На неасушанай частцы пераважна імхова-асаковая расліннасць.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Балоты паводле алфавіта
Катэгорыя:Балоты Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Балоты Беларусі
Катэгорыя:Балоты Івацэвіцкага раёна
Катэгорыя:Балоты Бярозаўскага раёна
Крысціянсё

**Крысціянсё** () — востраў (22,3 га) і паселішча (часткова таксама займае суседні востраў Фрэдэрыксё, архіпелаг Эртхольмен) у паўднёва-заходняй частцы Балтыйскага мора. Уваходзіць у склад Даніі. Насельніцтва (2012) — 103 чалавекі.

## Гісторыя 
thumb|150 px|left|Крысціянсё на карце астравоў Эртхольмен
Крысціянсё было заснавана ў 1684 годзе дацкім і нарвежскім каралём Крысціянам V (1646—1699 гады) як ваенная крэпасць і атрымала яго імя. У 1810 годзе яе насельніцтва складала 810 чал. Акрамя ўмацаванняў і казарм у ёй мелася турма. У 1855 годзе крэпасць была пакінута салдатамі з-за немэтазгоднасці яе выкарыстання.

У 1970—2003 гадах паселішча Крысціянсё ўваходзіла ў склад дацкага муніцыпалітэта Борнхальм, але пазней было выведзена з-пад муніцыпальнага падпарадкавання і абвешчана ўласнасцю дзяржавы Данія. Кіруецца міністэрствам абароны.

## Інфраструктура 
Насельніцтва Крысціянсё жыве на астравах Крысціянсё і Фрэдэрыксё, злучаных мостам. Асноўны занятак — абслугоўванне турыстаў. Сюды прыязджае некалькі дзясяткаў тысяч наведвальнікаў у год.

Паміж Крысціянсё і востравам Борнхальм маюцца паромныя пераправы. Тут няма аўтамабіляў, утрыманне сабак і іншых хатніх жывёлін забаронена.

## Галерэя 

Ertholmene Christiansø Havn asv2024-07 img6.jpg
Christiansö July 2008.jpg
Christianso cemetery.jpg
ChristiansøGaden.JPG

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
* Экскурсія 

Катэгорыя:Гарады Даніі
Катэгорыя:Астравы Даніі
Катэгорыя:Парты Балтыйскага мора
Катэгорыя:Крэпасці
Акцябрская (Віцебскі раён)

**Акця́брская** (, ), часам **Акцябрскі** — аграгарадок, да 2010 года — вёска, у Віцебскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, цэнтр Акцябрскага сельсавета. Знаходзіцца за 10 км на поўдзень ад Віцебска, за 3 км ад чыгуначнай станцыі Забалоцінка, на аўтамабільнай дарозе  (Віцебск — Орша).

## Гісторыя 
Пабудавана ў 1968—1974 гадах як эксперыментальны пасёлак **Цэнтра́льны** (**Цантра́льны**). Потым вядомы як вёска **Цэнтральная**. 1 сакавіка 1974 года перайменавана ў вёску **Акцябрская**. Пасля ўзвядзення адміністрацыйнага будынка і пераводу з вёскі Сакольнікі дырэкцыі саўгаса і з вёскі Шапуры выканкама Акцябрскага сельсавета, з 1975 года — цэнтр сельсавета. З 1970 года забудова праводзілася па праекту інстытута «Віцебскграмадзянпраект» (архітэктары А. Бельскі і М. Іваноў, распрацоўка праекта і забудова адзначаны прэміяй Савета Міністраў СССР у 1976 годзе і двума дыпломамі ВДНГ СССР).

У 1975 годзе адкрыта Віцебская занальная дарожна-кліматычная станцыя, пазней дарожна-доследная.

## Насельніцтва 
На 1 ліпеня 2003 г. 822 двары, 2185 жыхароў.

## Эканоміка і грамадства 
У вёсцы размешчана цэнтральная сядзіба камунальнага ўнітарнага сельгаспрадпрыемства «Сялюты». Дзейнічае ліцэй № 3 сельскагаспадарчай вытворчасці, механізаваны двор, лясніцтва, сярэдняя школа (пры школе дзейнічае Музей баявой і працоўнай славы), Дом культуры, АТС, аддзяленне сувязі, дзіцячы сад-яслі, участковая бальніца, сталовая, бібліятэка, комплексны прыёмны пункт, дзіцячая школа мастацтваў, 4 магазіны.

У 1978 годзе за 7 км на паўднёвы захад ад вёскі каля аўтамагістралі Віцебск — Орша на брацкай магіле савецкіх воінаў пастаўлены помнік-зорка.

## Культура 
* Віцебскі раённы гісторыка-краязнаўчы музей

## Літаратура 
* З гісторыі населеных пунктаў / Падрых. В. В. Віталева // Памяць: Віцебскі раён: Гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал.: А. П. Красоўскі [і інш.]; Укл. У. І. Мезенцаў; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: Мастацкая літаратура, 2004. — 772 с.: іл. — С. 726. — ISBN 985-02-0647-0.
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёна
Байт (значэнні)

**Byte**, **байт**:

* Byte (часопіс) — часопіс аб камп’ютарных тэхналогіях.
* Байт — адзінка інфармацыі.
* Байт (камп’ютар) — беларускі бытавы камп’ютар пачатку 1990-х гадоў, клон «ZX Spectrum».
Востраў Кахання

**Востраў Кахання** — востраў у заходняй частцы Заслаўскага вадасховішча. Прыкладная плошча — 8,8 га.

Даўжыня — 542,67 м. Найбольшая шырыня — 281 м. Абрысы вострава могуць змяняцца пад уздзеяннем вагання ўзроўню вады ў вадасховішчы. Месціцца за 138 м ад берага, з якім злучаны пантонным пешаходным мостам, насупраць санаторыя «Юнацтва». Большая частка пакрыта лесам.

Утвораны штучна падчас будаўніцтва Заслаўскага вадасховішча ў 1956 годзе. Атрымаў назву дзякуючы абрысам, якімі нагадвае сэрца.

У нашы дні знаходзіцца ў падпарадкаванні санаторыя «Юнацтва». Уздоўж берага пракладзена сцяжына, усталяваны электрыфікаваная альтанкі і мангалы. Маецца танцавальная пляцоўка. Выкарыстоўваецца для забаў і адпачынку.

## Спасылкі 
* Сайт санаторыя «Юнацтва»
* Востраў Кахання на interfax.by

Катэгорыя:Астравы Беларусі
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Катэгорыя:Геаграфія Мінскага раёна
Абухава (Віцебскі раён)

**Абухава** — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці, у складзе Варонаўскага сельсавета. Знаходзіцца за 11 км на ўсход ад Віцебска, 16 км ад чыгуначнай станцыі Віцебск.

## Гісторыя 
У канцы XVII ст. вядома як цэнтр маёнтка ў Віцебскім ваяводстве ВКЛ. У 1717 годзе маёнтак (45 сялянскіх душ мужчынскага полу) прыватная ўласнасць Фядоры і Элеаноры Закрэўскіх. У складзе маёнтка тры вёскі: *Абухава*, *Юзыкі* і *Зайцава* — увогуле 12 сялян-гаспадароў, якія мелі па 1/8—1/4 валокі зямлі і плацілі штогод 5—10 злотых чыншу. 1/3 маёнтка ў складзе вёскі *Філіпава* (22 рэвізскія сялянскія душы мужчынскага полу і 6 гаспадароў-сялян) належала Францу і Канстанціну Хількевічам.

Пасля 1-га падзелу Рэчы Паспалітай у інкарпаравана ў склад Расійскай імперыі. Уваходзіла ў склад Віцебскага павета Пскоўскай, з 1776 года Полацкай, з 1796 года Беларускай, з 1802 года Віцебскай губерняў. У 1785 годзе сяльцо і вёска. У 1789 маёнтку належала 8273 дзес. 2138 сажняў зямлі.

У 1834 у маёнтку 145 рэвізскіх сялянскіх душ. У 1846 прыватная ўласнасць калежскага асэсара і кавалера памешчыка Дз. Заблоцкага, яму належала 6 вёсак (151 рэвізская сялянская душа), конны млын (500 руб.), карчма (200 руб.), фруктовы сад (300 руб.) У 1847 у вёсцы Абухава 6 двароў, 32 жыхары. У 1878 прыватная ўласнасць памешчыцы М. Заблоцкай, якая мела 500 дзес. зямлі.

На пачатку XX ст. у Каралёўскай воласці Віцебскага павета і губерні. У 1905 вёскі Абухава-1 (11 двароў, 90 жыхароў) і Абухава-2 (2 двары, 17 жыхароў) належалі Друкаўскаму сельскагаспадарчаму таварыству; маёнтак (25 двароў, 130 жыхароў) належаў мяшчанскаму праўленню, якое мела 250 дзес. зямлі. У 1911 земствам адкрыта школа, навучанне вялося на рускай мове.

У 1920 у нацыяналізаваным будынку адкрыта школа 1-й ступені. якую наведвалі дзеці з навакольных вёсак Паляі, Шульцава, Хадулова, Селівоўшчына, Буева, Волкава. Паводле , у вёсцы 19 двароў, 94 жыхары, на хутары 25 двароў, 105 жыхароў. У 1928 у вёсцы дзейнічаў вадзяны млын (10 к. с.). У 1939 у Абухава былі пераселены жыхары вёсак Паўлоўшчына і Філіпава.

У час Другой сусветнай вайны на тэрыторыі БССР нямецкія карныя ўлады знішчылі тут 59 двароў і 4 мірных жыхароў. Вывезена ў Германію 15 чал., вярнулася 6. На фронце загінула 12 вяскоўцаў, у партызанах 16.

Пасля вайны вёска адбудавалася. Да 22 снежня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Бабініцкага сельсавета.

На 1 студзеня 2003 8 двароў, 10 жыхароў. Вёска ў складзе камунальнага ўнітарнага сельгаспрадпрыемства «Вароны».

## Насельніцтва 

* 45 душ мужчынскага полу (1717)
* 145 рэвізскіх сял. душ (1834) 
* 151 рэвізская сял. душа (1846)
* 7 гаспадарак, 9 жыхароў (2018)

## Літаратура 
* 
* З гісторыі населеных пунктаў / Падрых. В. В. Віталева // Памяць: Віцебскі раён: Гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал.: А. П. Красоўскі [і інш.]; Укл. У. І. Мезенцаў; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: Мастацкая літаратура, 2004. — 772 с.: іл. — С. 725—726. — ISBN 985-02-0647-0.

Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёна
Эртхольмен

**Эртхо́льмен** () — архіпелаг з трох астравоў у паўднёва-заходняй частцы Балтыйскага мора. Уваходзіць у склад Даніі. Агульная плошча — 0,39 км². Адзіны населены пункт — Крысціянсё. Насельніцтва (2012 г.) — 103 чал.

## Геаграфія 
Архіпелаг Эртхольмен знаходзіцца ў 17,9 км на паўночны ўсход ад вострава Борнхальм і ў 812 км на паўночны захад ад Мінска. Складаецца з трох астравоў:

* Востраў Крысціянсё (22,3 га)
* Востраў Фрэдэрыксё (4 га)
* Востраў Грасхольм (11 га)

Акрамя таго, у склад архіпелага ўваходзіць некалькі бязлюдных скал, якія разам з Грасхольмам утвараюць птушыны запаведнік.

Найвышэйшы пункт — узгорак Мёльбакен — знаходзіцца на востраве Крысціянсё.

## Гісторыя 
У старажытнасці архіпелаг меў назву *Kierkeholmen* (Царкоўныя астравы), што можа сведчыць пра пасяленне на ім хрысціянскіх манахаў. Аднак ніякіх дакладных звестак пра сталае насельніцтва да XVII ст. няма.

У 1684 г. датчане пабудавалі на астравах крэпасць Крысціянсё. Гэта назва, а таксама назва Фрэдэрыксё паходзяць ад імёнаў дацкіх манархаў. Крэпасць выкарыстоўвалася ў ваенных мэтах, а таксама як турма да 1855 г. Згодна перапісу 1810 г., у ёй месцілася 829 чал.

## Кіраванне 
Астравы Эртхольмен з’яўляюцца ў некаторай ступені анамаліяй рэгіянальнага падзелу Даніі. У 1970—2003 гг. архіпелаг уваходзіў у склад муніцыпалітэта Борнхальм. Але ў далейшым выйшаў з яго складу і наогул з сістэмы муніцыпальнага падпарадкавання. Астравы (найчасцей у дакументах значацца як Крысціянсё) афіцыйна з’яўляюцца ўладаннем дацкай дзяржавы і кіруюцца міністэрствам абароны.

## Турызм 
Галоўная галіна эканомікі — абслугоўванне турыстаў. Сюды ўязджае некалькі дзясяткаў тысяч наведвальнікаў у год. Найчасцей яны прыбываюць на пароме праз суседні востраў Борнхальм або на асабістых яхтах. Турыстаў вабяць добра захаваныя крэпасць, касцёл, а таксама ізаляваны лад жыцця астравіцян.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
* Экскурсія 

Катэгорыя:Архіпелагі паводле алфавіта
Катэгорыя:Астравы Даніі
Катэгорыя:Астравы Балтыйскага мора