open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Барон Кілмарнак

**Барон Кілмарнок** з Кілмарнока ў графстве Эйршыр у Шатландыі — спадчынны тытул у сістэме Пэрства Злучанага каралеўства.

## Гісторыя 
Тытул барона Кілманрока быў створаны 17 чэрвеня 1831 года для Уільяма Хэя, 18-га графа Эррола (1801-1846). Гэта было адраджэнне баронства Кілмарнок, апошнім носьбітам якога быў Уільям Бойд, 4-й граф Кілмарнок (1704-1746), які быў пазбаўлены тытула ў 1746 годзе. Тытул барона Кілмарнока заставаўся дадатковым тытулам графаў Эррол да смерці ў 1941 годзе Джасліна Віктара Хэя, 22-га графа Эррола (1901-1941). Графскі тытул, які мог перадаваць мужчынскім і жаночымі нашчадкам, атрымала ў спадчыну яго дачка і адзінае дзіця, Дыяна Дэніз Хэй, 23-я графіня Эррол (1926-1978). Баронскі тытул, які мог быць успадкаваны толькі нашчадкамі мужчынскага полу, атрымаў Гілберт Алан Роўлэнд Хэй, 6-ы барон Кілмарнок (1903-1975), малодшы брат 22-га графа Эррола. У тым жа годзе 6-й барон Кілмарнок прыняў прозвішча «Бойд» замест прозвішча «Хэй». Па стане на 2013 год носьбітам тытула з’яўляўся яго малодшы сын, Робін Джордан Бойд, 8-ы барон Кілмарнок (нар. 1941), які змяніў свайго старэйшага брата ў 2009 годзе.

Бароны Кілмарнок — спадчынныя правадыры шатландскага раўніннага клана Бойд.

## Бароны Кілмарнок (1831) 
* 1831-1846: **Уільям Джордж Хэй, 18-й граф Эррол, 1-ы барон Кілмарнок** (21 лютага 1801 — 19 красавіка 1846), старэйшы сын Уільяма Хэя, 17-га графа Эррола (1772-1819)
* 1846-1891: Маёр **Уільям Гары Хэй, 19-й граф Эррол, 2-й барон Кілмарнок** (3 траўня 1823 — 3 снежня 1891), адзіны сын папярэдняга
* 1891-1927: **Чарлз Гор Хэй, 20-й граф Эррол, 3-й барон Кілмарнок** (7 лютага 1852 — 8 ліпеня 1927), другі сын папярэдняга
* 1927-1928: Палкоўнік **Віктар Александр Хэй, 21-й граф Эррол, 4-ы барон Кілмарнок** (17 кастрычніка 1876 — 20 лютага 1928), старэйшы сын папярэдняга
* 1928-1941: **Джаслін Віктар Хэй, 22-й граф Эррол, 5-ы барон Кілмарнок** (11 траўня 1901 — 24 студзеня 1941), старэйшы сын папярэдняга
* 1941-1975: **Гілберт Алан Роланд Бойд, 6-ы барон Кілмарнок** (15 студзеня 1903 — 15 траўня 1975), малодшы брат папярэдняга
* 1975-2009: **Алістэр Айвор Гілберт Бойд, 7-ы барон Кілмарнок** (11 мая 1927 — 19 сакавіка 2009), старэйшы сын папярэдняга
* 2009 — цяперашні час: **Робін Джордан Бойд, 8-ы барон Кілмарнок** (нар. 6 чэрвеня 1941 г.), малодшы брат папярэдняга
** Спадчыннік тытула: шаноўны Сайман Джон Бойд (нар. 29 кастрычніка 1978), старэйшы сын папярэдняга
*** Спадчыннік спадчынніка: Люсьен Майкл Бойд (нар. 13 чэрвеня 2007), адзіны сын папярэдняга.

## Гл. таксама 
* Клан Бойд
* Граф Эррол
* Граф Кілмарнок

## Літаратура 
* Kidd, Charles, Williamson, David (editors). Debrett's Peerage and Baronetage (1990 edition). New York: St martin's Press, 1990

## Спасылкі 
* Leigh Rayment's Peerage Pages 
* thepeerage.com

Катэгорыя:Бароны Злучанага каралеўства
Лазар Майсеевіч Каплан

{{Ваенны дзеяч
|імя              = Лазар Майсеевіч Каплан
|дата нараджэння  = 18.08.1917(5)
|месца нараджэння = 
|дата смерці      = 10.06.1994
|месца смерці     = 
|выява            = 
|шырыня           = 
|апісанне выявы   = 
|мянушка          = 
|прыналежнасць    = 
|гады службы      = 1936—1959
|званне           = маёр
|род войскаў      = артылерыя
|камандаваў       = 
|частка           = 
|бітвы            = Савецка-фінляндская вайна,Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды       = 
{
       
-
       
-
   
 -
 
}
|сувязі           = 
|у адстаўцы       = 
}}
**Лазар Майсеевіч Каплан** (, Скароднае — , ) — Герой Савецкага Саюза, удзельнік савецка-фінляндскай вайны і Вялікай Айчыннай вайны, намеснік камандзіра 951-га артылерыйскага палка 391-й стралковай дывізіі 3-й ударнай арміі 2-га Прыбалтыйскага фронта, маёр.

## Біяграфія 
Лазар Каплан нарадзіўся ў вёсцы Скароднае (цяпер Ельскі раён, Гомельская вобласць) у сям'і рабочага. Яўрэй. Скончыў тры курсы Таганрогскага авіяцыйнага тэхнікума. У Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі з 1936 года. У 1938 годзе скончыў Ленінградская артылерыйскае вучылішча. Удзельнік савецка-фінляндскай вайны 1939—1940 гадоў. У баях Вялікай Айчыннай вайны са жніўня 1941 года. Член ВКП(б)/КПСС з 1943 года.

18 чэрвеня 1944 года афіцэр-артылерыст Каплан на чале групы разведчыкаў захапіў пеаправу цераз раку Істранка каля населенага пункта Лаўдэры Луздзенскага рэгіёна Латвіі. 27 ліпеня 1944 года падчас Рэжыцка-Дзвінскай наступальнай аперацыі маёр Каплан умела кіраваў агнём гармат 951-га арылерыйскага палка падчас штурма горада Рэзэкнэ.

Пасля вайны Л. М. Каплан працягваў службу ў арміі. У 1946 годзе скончыў Вышэйшую афіцэрскую школу у Ленінградзе. З 1959 года палкоўнік Каплан Л. М. — у запасе.

Жыў у горадзе Варонежы. Памер 10 чэрвеня 1994 года. Пахаваны ў Варонежы на Камінтэрнаўскіх могілках.

У Варонежы на доме № 10 па праспекту Труда, дзе жыў Л. М. Каплан, усталявана мемарыяльная дошка.

## Узнагароды 
* Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 24 сакавіка 1944 года за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкімі захопнікамі і паказаныя пры гэтым мужнасць і гераізм маёру Каплану Лазару Маісеевічу нададзена званне Героя Савецкага Саюза ў уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» (№ 6540).
* Тры ордэны Чырвонага Сцяга.
* Два ордэны Айчыннай вайны 1- й ступені.
* Ордэн Чырвонай Зоркі.
* Медалі.

## Творы 
* Огненные годы. Воронеж, 1970.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны
Зарудзеча

**Зарудзеча** — рака ў Глускім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Пціч (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 22,4 км. Плошча вадазбору 141 км². Пачынаецца за 3 км у напрамку на паўночны захад ад вёскі Макавічы, упалае ў Пціч прыкладна за 2 км у напрамку на поўдзень ад вёскі Барысаўшчына. Рэчышча Зарудзечы каналізаванае. Асноўны прыток — Камарынка (злева). У басейне ракі возера Выгада.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-118. Выданне 1981 г.

Катэгорыя:Рэкі Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Глускага раёна
Катэгорыя:Прытокі Пцічы
Праскоўя Данілаўна Гарбацэвіч

**Праскоўя Данілаўна Гарбацэвіч** (, в. Кальчыцы, , Мінская вобласць — ) — галоўны ўрач участковай бальніцы, Баранавіцкі раён Брэсцкай вобласці, Герой Сацыялістычнай Працы (1969). Заслужаны ўрач БССР (1960).

## Біяграфія 
Нарадзілася 10 сакавіка 1919 года ў вёсцы Кальчыцы Слуцкага раёна Мінскай вобласці. Беларуска. Пасля заканчэння сярэдняй школы паступіла ў Мінскі медыцынскі інстытут. Закончыла толькі 4 курса, вучобу перапыніла вайна. Вярнулася ў родныя краі.

У ліпені 1943 года была прынятая ў партызанскі атрад імя Кірава брыгады імя Фрунзе, якая дзейнічала на тэрыторыі Слуцкага раёна. У студзені 1944 года была накіравана ў атрад імя Ракасоўскага, дзе ўзначаліла санітарную службу.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 4 лютага 1969 года за вялікія заслугі ў галіне аховы здароўя савецкага народа Гарбацэвіч Праскоўі Данілаўне прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і залатым медалём «Серп і Молат».

Жыла ў вёсцы Новая Мыш. Памерла 9 кастрычніка 1999 года.

Узнагароджана ордэнам Леніна, Ордэнамі айчыннай вайны I і II ступеняў медалямі. Заслужаны ўрач Беларускай ССР.

## Літаратура 
* Герои Случчины. — Минск: Белта, 2005.
* *Кузьмин М. К.* Учёные-медики — Герои Социалистического Труда. — Москва, 1988.
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Слуцкага р-на і г. Слуцка. У 2 кн. Кн. 2-я. — : БЕЛТА, 2001. — С. 421—422. — 576 с.: іл. — ISBN 985-6302-31-5.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Медыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя ўрачы Беларускай ССР
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Постаці беларускай аховы здароўя
Marmota menzbieri

**Marmota menzbieri** — грызун сямейства вавёркавых. Від названы ў гонар рускага заолага М.А. Мензбіра.

Вобласць распаўсюджання незвычайна малая і ахоплівае толькі захад Цянь-Шаня.

*Marmota menzbieri* пры даўжыні цела ад 40 да 45 см і сярэдняй вазе 2,5 кг з'яўляецца самым маленькім відам суркоў. Асобныя буйныя асобіны Marmota himalayana могуць насупраць мець даўжыню да 70 см і дасягаць вагі да 9 кг.

У *Marmota menzbieri* вельмі маленькая вобласць распаўсюджвання ў параўнанні з іншымі відамі суркоў. Яны селяцца на стромкіх схілах з густым і добра сфармаваным раслінным покрывам.

Класіфікаваны як самастойны від з-за сваёй нязначнай велічыні, свайго характэрнага колеру поўсці, свайго характэрнага прызыву, які адрозніваецца ад прызыву іншых суркоў, а таксама выразна інакш пабудаванага бакулюма (ён амаль прамы і не мае на канцы пашырэння).

## Літаратура 
* Dimitrij I. Bibikow: *Die Murmeltiere der Welt*. Westarp 1996. ISBN 3-89432-426-0
* Monika Preleuthner, Gerhard Aubrecht (Hrsg): *Murmeltiere*, Stapfia 63, Oberösterreichisches Landesmuseum, Linz 1999, ISBN 3-85474-044-1

Катэгорыя:Сысуны Азіі
Катэгорыя:Таксоны жывёл, названыя ў гонар людзей
Катэгорыя:Уразлівыя віды
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1925 годзе
Катэгорыя:Жывёлы на марках
Белы грыб

**Белы грыб** — шматзначны тэрмін

* народная назва віду грыбоў 
* народная назва віду грыбоў
Cousinia glabriseta

**Cousinia glabriseta** — від раслін сямейства Астравыя.

## У культуры 
У 2012 годзе пошта Узбекістана выкарыстала выяву расліны на паштовай марцы.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Астравыя
Катэгорыя:Расліны на марках
Джэймс (заліў)

**Заліў Джэймс** () — буйны заліў, які з поўдня прымыкае да Гудзонава заліва ў Канадзе. Яго берагі належаць правінцыям Квебек і Антарыа, а астравы ў заліве (Акіміскі, Чарлтан і інш.) — тэрыторыі Нунавут.

Упершыню заліў прыцягнуў увагу еўрапейцаў у 1610 годзе, калі Генры Гудзон увайшоў у яго падчас свайго абследавання буйнога заліва, які зараз носіць яго імя. Сам жа заліў Джэймс атрымаў сваю назву ў гонар Томаса Джэймса, англійскага капітана, які больш падрабязна даследаваў гэты раён у 1631 годзе.

Катэгорыя:Гудзонаў заліў
Катэгорыя:Залівы Канады
Катэгорыя:Залівы Паўночнага Ледавітага акіяна
Шкіпінар

**Шкіпіна́р**, **Тэрпенцінавы алей**, **Шпігінар** — эфірны алей. Уяўляе сабой складаную сумесь вуглевадародаў, пераважна тэрпенаў і тэрпеноідаў.

Празрыстая ці жаўтаватая гаручая вадкасць з едкім пахам хвоі. Здабываецца перагонкай смалы (жывіцы) хвойных дрэў. Не раствараецца ў вадзе. Добра раствараецца ў дыэтылавым эфіры, ацэтоне, непалярных арганічных растваральніках. Добра растварае тлушчы, алеі, смолы.

## Выкарыстанне 
Шкіпінар выкарыстоўваецца ў якасці растваральніка лакаў і фарбаў, сыравіны ў вытворчасці камфары, тэрпінеёлу, тэрпінгідрату, інсектыцыдаў, араматычных рэчываў і інш. Ачышчаны жывічны шкіпінар выкарыстоўваецца ў медыцыне ў складзе вонкавых лекавых сродкаў (мазі, бальзамы і інш.).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Інфармацыя на сайце ХиМиК.ру

Катэгорыя:Тэрпены і тэрпеноіды
Катэгорыя:Растваральнікі
Катэгорыя:Эфірныя алеі
Хекатэ

**Хекатэ** () — праліў, які аддзяляе астравы Хайда-Гуаі ад мацерыковай часткі Брытанскай Калумбіі. Злучае праліў Дыксан-Энтранс, размешчаны на поўначы, з залівам Каралевы Шарлоты на поўдні. Максімальная шырыня праліва на поўдні — 140 км, на поўнач праліў звужаецца, яго мінімальная шырыня — 48 км. Даўжыня праліва — 260 км. Праліў мелкаводны — максімальная глыбіня (на поўначы) складае 45 метраў. Зімовае надвор’е суровае: ураганныя вятры звыш 40 км/г.

Катэгорыя:Пралівы Канады
Калеснікаў

**Калеснікаў** — рускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* 
* Кастусь Калеснікаў — беларускі бас-гітарыст
* Клімент Андрэевіч Калеснікаў — расійскі плывец
* Пімен Рыгоравіч Калеснікаў (1906—1996) — Герой Савецкага Саюза (1944)
* Сямён Іванавіч Калеснікаў — беларускі савецкі дзяржаўны дзеяч

Катэгорыя:Рускія прозвішчы
Phlomoides

**Phlomoides **— род травяністых раслін сямейства .

## Таксанамія 
### Сінонімы 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Віды 
Род уключае каля 140 відаў, некаторыя з іх:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* Адылов Т. А., Махмедов А. М. Род Phlomoides — Фломоидес // Определитель растений Средней Азии : Критический конспект флоры : в 10 т. — Ташкент : Фан, 1987. — Т. IX / ред. тома Т. А. Адылов. — С. 82—107. — 400 с. — 1200 экз.
*Камелин Р. В., Махмедов А. М. Система рода Phlomoides (Lamiaceae) // Ботанический журнал. — 1990. — Т. 75, № 2. — С. 241–250. — ISSN 0006-8136.
*Пробатова Н. С., Крестовская Т. В. Род Огневик — Phlomoides // Сосудистые растения советского Дальнего Востока : Плауновидные, Хвощевидные, Папоротниковидные, Голосеменные, Покрытосеменные (Цветковые) : в 8 т. / отв. ред. С. С. Харкевич. — СПб. : Наука, 1995. — Т. 7 / ред. тома Н. С. Павлова. — С. 332—335. — 395 с. — 1560 экз. — ISBN 5-02-026590-X. — ISBN 5-02-026025-8 (т. 7).

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Ясноткавыя
Plebejus idas

**Plebejus idas** — від дзённых матылькоў сямейства блакітніцы.

## Этымалогія назвы 
У старажытнагрэчаскай міфалогіі Ідас — арганаўт, удзельнік Каледонскага палявання.

## Апісанне 
, Мюнхен]]
Даўжыня пярэдніх крылаў 11-16 мм. Крылы самца зверху фіялетава-сінія, з вузкім, каля 1 мм шырынёй, чорным краем, вылучаюцца з цёмнымі жылкамі, з чорнымі кропкамі-плямамі ля краю задніх крылаў. Крылы самкі бурыя, яна падобная на самку Plebejus argus, толькі аранжавыя лункі каля цёмных кропак ля вонкавага краю задніх крылаў буйней і іх звычайна менш. Знізу крылы ў самцоў і самак палева-шэрыя або бялёсыя, на знешнім краі задніх крылаў цёмныя плямкі з унутранага боку аранжавай палоскі ў форме перавернутай рымскай лічбы V. На задніх крылах ёсць бліскучыя плямы. Вяршыня кастальнага атожылка вальвы без буйных зубчыкаў.

Тыповая мясцовасць: Швецыя.

## Распаўсюджанне 
Еўропа, Пярэдняя Азія, горы Сярэдняй Азіі, Казахстан, паўднёвая палова Урала, поўдзень Заходняй Сібіры, горы Паўднёвай Сібіры, Якуція.

Насяляе на лугах розных тыпаў. На Алтаі звычайны па рачных далінах, тэрасах і прырэчных схілах з лугова-стэпавым разнатраўем да вышыні 2000—2100 м над узроўнем мора.

## Жыццёвы цыкл 
Яйкі белыя, круглявыя, маршчыністыя, з цёмнай кропкай на вяршыні.

Вусень зялёны, у тонкіх аксамітных валасінках, з цёмна-карычневай або чырванаватай ў белым абрамленні палоскай на спіне. Каля дыхальцаў маюцца чырвона-карычневыя рыскі, а на баках белыя касыя рыскі. Галава чорная. Жыве на кармавых раслінах побач з гнёздамі мурашак: ,  і . Кармавыя расліны вусеняў — расліны з сямейства бабовыя: куравай, рутвіца, люцэрна, канюшына, гарошак і іншыя расліны.

Кукалка фарміруецца ў гнёздах мурашак. Спачатку яна зялёная, пазней светла-карычневая з чырвона-карычневымі плямамі на галаве і каля сучлянення сегментаў.

Катэгорыя:Блакітніцы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Zygophyllaceae

**Zygophyllaceae** — сямейства двухдольных раслін, якое ўключае 26 родаў. Сярод прадстаўнікоў сямейства ёсць дрэвы, кусты і травы. Многія расліны — ксерафіты.

У адпаведнасці з сістэмай класіфікацыі APG II (2003) сямейства было аднесена да групы эўразіды I, аднак не было ўключана ў які-небудзь парадак. У Сістэме класіфікацыі APG III (2009) *Zygophyllaceae* разам з сямействам  былі змешчаныя ў парадак .

## Класіфікацыя 
Сямейства ўключае ў сябе 26 родаў, падзеленых на пяць падсямействаў, пры гэтым тры роды не ўваходзяць у падсямействы:
* 
* 
* 

Падсямейства *Larreoideae *
* 
* 
* 
* 
* 

Падсямейства *Morkillioideae*
* 
* 
* 

Падсямейства *Seetzenioideae*
* 

Падсямейства *Tribuloideae*
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Падсямейства *Zygophylloideae*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Zygophyllaceae*: інфармацыя на сайце *APWeb* (англ.) (Праверана 19 красавіка 2010)

Катэгорыя:Двухдольныя
Катэгорыя:Сямействы раслін
Cousinia

**Cousinia** — адзін з найбуйнейшых родаў сямейства Астравыя, які ўключае прыкладна 600—700 відаў, распаўсюджаных у Цэнтральнай і Заходняй Азіі.

Многія з відаў у гэтым родзе раней уключаліся ў род .

## Некаторыя віды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Cousinia in Iran 
* USDA GRIN 
* Mehregan, I. & Kadereit, J. W.: Taxonomic revision of Cousinia sect. Cynaroideae (Asteraceae, Cardueae). Willdenowia 38: 293—362.. 

Катэгорыя:Астравыя
Bergenia hissarica

**Bergenia hissarica** — від раслін кветкавых роду  сямейства .

## Ахова 
Від быў уключаны ў Чырвоную кнігу СССР у 1975 і 1984 гадах і ў Чырвоную кнігу Узбекістана 2009 года.

## У культуры 
У 2002 годзе пошта Узбекістана выкарыстала выяву расліны на паштовай марцы.

## Спасылкі 
* 
* Бадан // Алтайский государственный природный биосферный заповедник

Катэгорыя:Каменяломнікавыя
Катэгорыя:Флора Азіі
Катэгорыя:Расліны на марках
Zygophyllum

**Zygophyllum** — род раслін сямейства , якія растуць у пустынях Афрыкі, Палестыны, Аравіі, Сярэдняй і Цэнтральнай Азіі, Аўстраліі.

Лісце супраціўнае з 2—10 лісточкамі, простае або складанае. Лісточкі плоскія або вальковыя, мясістыя. Прылісткі трявяністыя або перапончатыя.

Кветкі 4—5-членныя, адзінкавыя або па два, пазухавыя.

## Віды 
Па інфармацыі базы дадзеных *The Plant List*, род уключае 69 відаў:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Гл. таксама 
* Zygophyllum bucharicum

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Двухдольныя
Крысцінэ Нёстлінгер

**Крысцінэ Нёстлінгер** (, нар. , Вена, Аўстрыя — ) — аўстрыйская дзіцячая пісьменніца-, мастак. Аўтар больш за ста кніг для дзяцей і падлеткаў, а таксама кніг па кулінарыі.

## Біяграфія 
Вучылася ў Венскай Акадэміі мастацтваў. У маладосці ілюстравала кнігі для дарослых. Сваю першую кнігу «Агніста-рудая Фрэдэрыка» Крысцінэ Нёстлінгер сачыніла ў 1968 годзе і сама яе ілюстравала. Кніга выйшла ў 1970 годзе і была адзначана літаратурнай прэміяй Фрыдрыха Бедэкера.

Крысцінэ Нёстлінгер замужам за журналістам, у яе дзве дачкі.

## Узнагароды 
* Прэмія імя Ханса Крысціяна Андэрсена (1984)
* Аўстрыйская дзяржаўная прэмія па еўрапейскай літаратуры
* Нямецкая прэмія ў галіне дзіцячай літаратуры
* Прэмія горада Цюрыха за лепшую дзіцячую кнігу
* Прэмія за лепшую перакладную кнігу, выдадзеную ў Вялікабрытаніі
* Прэмія памяці Астрыд Ліндгрэн (2003)

## Беларускія пераклады 
* Нёстлінгер, Крысцінэ. Карл з тэлевізара: З дзённікавых запісаў Антона М., знойдзеных падчас вобыску ў кватэры Ганны М. у Клянфрасдорфе : пер. з ням. / Крысцінэ Нёстлінгер // Маладосць. — 2016. — № 10. — С. 98-116. — пер. А. Арашонак.

Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі імя Х. К. Андэрсена
Lamyropappus

**Lamyropappus** — манатыпны род двухдольных раслін сямейства Астровые ( (B.Fedtsch.) Knorr. & Tamamsch.).

Адзіны від роду быў першапачаткова апісаны расійскім батанікам Барысам Аляксеевічам Федчанкам пад назвай *Cirsium schakaptaricum* B. Fedtsch.basionym; у 1954 годзе від быў перанесены Вольгай Эвертаўнай Кнорынг і Соф'яй Іванаўнай Тамамшан у склад асобнага роду *Lamyropappus*.

## Распаўсюджанне 
Адзіны від вядомы з Сярэдняй Азіі; па дадзеных МСАП арэал — Казахстан, Кіргізія і Узбекістан.

## Агульная характарыстыка 
Лісце суцэльнае, эліптычнай формы, калюча-зубчастае па краях, зялёнае ў верхняй частцы і бялёсае з ніжняй.

Суквецці-кошыкі адзінкавыя, даволі буйныя (памерам 3-5 см), з ружовымі кветкамі з моцна падоўжаным венчыкам.

Плод — голая зваротнаяйкападобна-прадаўгаватая сямянка з прыдаткам-папусам.

## Прыродаахоўная сітуацыя 
Міжнародны саюз аховы прыроды па дадзеных за 1997 год адносіў Lamyropappus schakaptaricus да відаў, якія знаходзяцца пад пагрозай знікнення.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Манатыпныя роды раслін
Катэгорыя:Флора Азіі
Eremurus hilariae

**Eremurus hilariae** — від раслін сямейства Асфадэлавыя. Від быў названы ў гонар выкладчыцы кафедры вышэйшых раслін Ташкенцкага ўніверсітэта Іларыі Аляксееўны Райковай.

## Ахова 
Від быў уключаны ў Чырвоную кнігу СССР у 1975, 1978 і 1984 гадах, у Чырвоную кнігу Казахстана 2006 года і ў Чырвоную кнігу Таджыкістана 2015 года.

## У культуры 
У 2002 годзе пошта Узбекістана выкарыстала выяву расліны на паштовай марцы.

## Літаратура 
* Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы. Қазақстан Қызыл кітап беттерінен. Алматы: «Алматыкітап» ЖШС, 2006. — 115 бет.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Асфадэлавыя
Ментол

**Ментол** — арганічнае рэчыва, насычаны спірт з групы тэрпенаў, CHO. З'яўляецца асноўным складнікам эфірнага алею мяты перцавай (каля 80 %) і ўваходзіць у склад шэрагу іншых эфірных алеяў.

## Уласцівасці 
Бясколернае крышталічнае рэчыва з пахам мяты і ахалоджваючым смакам. Малекулярная маса 156,26. Існуе ў выглядзе 4 ізамераў. Дрэнна раствараецца ў вадзе. Раствараецца ў арганічных растваральніках, шкіпінары, эфірных і тлустых алеях, воцатнай кіслаце, спірце.

## Выкарыстанне 
Ментол выкарыстоўваецца ў якасці араматызатара ў харчовай, парфумернай, тытунёвай прамысловасці, вытворчасці лекавых сродкаў (напрыклад, валідол) і сінтэзе ментылацэтата і ментона.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Інфармацыя на сайце ХиМиК.ру
* Material Safety Data Sheet Menthol, DL MSDS 
* 

Катэгорыя:Тэрпены і тэрпеноіды
Катэгорыя:Спірты
Ваграм Камеравіч Папазян

**Вагра́м (Варфаламей) Каме́равіч (Гамэравіч, Паміравіч) Папазя́н** (; —) — армянскі савецкі акцёр тэатра і кіно, тэатральны рэжысёр. Народны артыст СССР (1956).

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў Канстанцінопалі, цяпер — Стамбул, Турцыя.

Вучыўся ў Італіі, спачатку ў Венецыі (1905-1907), потым у Міланскай акадэміі майстэрстваў (1908-1911), дзе браў удзел у спектаклях труп Э. Дузе, Э. Навелі, Э. Цаконі, Дж. Гроса (у Італіі і за яе межамі). Дасканаліўся ў Парыжы.

У 1907-1922 гадах (з перапынкамі) працаваў у армянскіх трупах Канстанцінопаля. Гастраляваў па гарадах Балгарыі, Албаніі, Македоніі, Фракіі. У 1913-1915 гадах выступаў у Баку і Тыфлісе.

У 1922 года з групай акцёраў (Р. Нерсесян, М. Джанан др.) пераехаў у СССР.

У 1922-1954 гадах іграў і ставіў спектаклі ў армянскіх і рускіх трупах Закаўказзя (Ерэван, Тбілісі, Баку), РСФСР (Ленінград, Масква) і Украіны (Адэса).

У 1922-1923 гадах — акцёр і рэжысёр 1-га Дзяржаўнага тэатра Арменіі (цяпер Армянскі тэатр імя Сундукяна) (Ерэван).

У 1926 годзе паставіў драму «Маскарад» М. Ю. Лермантава ў Тыфліскім армянскім тэатры, дзе меў ролю *Арбеніна*. Лічачы стары пераклад несцэнічным, сам пераклаў драму на армянскую мову.

У 1932-1954 гадах жыў у Ленінградзе, нават у перыяд блакады падчас вайны заставаўся ў горадзе. У 1941—1944 гадах — акцёр ленінградскіх тэатраў — Вялікага драматычнага тэатра імя М. Горкага і Тэатра драмы імя А. Пушкіна.

Гастраляваў у многіх гарадах СССР, а таксама ва Францыі, Іране, Балгарыі, Ліване. У 1932 годзе ў парыжскім тэатры «Адэон» гуляў ролі *Атэла* і *Гамлета*.

З 1954 года — акцёр Армянскага тэатра імя Г. Сундукяна (Ерэван).

З 1917 года здымаўся ў кіно. На кінафабрыцы Аляксандра Ханжонкава (цяпер Ялцінская кінастудыя) здымаўся пад псеўданімам *Эрнэста Ваграм*.

Памёр 5 чэрвеня 1968 года ў Ленінградзе. Пахаваны ў пантэоне парка ім. Камітаса ў Ерэване.

## Спасылкі 
* Биография на сайте Энциклопедии фонда «Хайазг»
* 
* Биография на сайте Peoples.ru
* Папазян Ваграм Камерович

Катэгорыя:Народныя артысты СССР
Катэгорыя:Народныя артысты Азербайджанскай ССР
Катэгорыя:Народныя артысты Грузінскай ССР
Катэгорыя:Пахаваныя ў пантэоне Камітаса
Зюскінд

**Зюскінд** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Вальтэр Зюскінд, брытанскі дырыжор чэшскага паходжання
* Патрык Зюскінд, нямецкі пісьменнік, драматург
Лукас Бэрфус

**Лукас Бэрфус** (, нар. , Тун) — швейцарскі пісьменнік і драматург, адзін з самых значных нямецкамоўных аўтараў.

Пасля заканчэння школы змяніў шмат прафесій, працаваў кнігагандляром. З 1997 года свабодны драматург і празаік, а таксама тэатральны дзеяч у Цюрыху. Разам з Самюэлем Шварцам заснаваў тут тэатральную групу «400 asa».

Вялікі поспех прынёс яму дэбютны раман «Сто дзён». За раман «Каала» пісьменнік быў узнагароджаны ў 2014 годзе Швэйцарскай кніжнай прэміяй.
23-24 кастрычніка 2015 года наведаў Беларусь.

## Узнагароды 
* 1998 г. Стыпендыя Фонду імя Лідзіі Айман, Лангенталь
* 2000 г. Заахвочвальная прэмія ZKB (Цюрых) за «Медэяя. 214 апісанняў карцін»
* 2001 г. Культурная прэмія горада Тун
* 2002 г. Культурная прэмія горада Цюрых
* 2002 г. Літаратурная прэмія горада Берн
* 2003 г. Кніжная прэмія кантона Берн

## Беларускія пераклады 
* Каала: раман / Лукас Бэрфус; пераклад з нямецкай мовы Ірыны Герасімовіч. — Мінск: А. А. Калоша, 2015. — 128 с.

Катэгорыя:Пісьменнікі Швейцарыі
Гладун

**Гладу́н**, **Грыжная трава** (*Herniaria*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовыя, двухгадовыя і шматгадовыя травяністыя расліны з кароткім галінастым сцяблом вышынёй 5—20 см. Лісце простае, падоўжана-эліптычнай формы. Кветкі дробныя, жаўтавата-зялёнага або белага колеру, у пазухах верхніх лістоў. Плод — аднанасенны арэшак).

## Арэал 
Налічвае каля 30 відаў, пашыраных на тэрыторыі Паўночнай і Паўднёвай Афрыкі і Еўразіі.

## Значэнне і выкарыстанне 
Лекавыя, дэкаратыўныя і інсектыцыдныя расліны. Ядавітыя. Утрымліваюць кумарын і сапаніны.

## Літаратура 
* *Вынаеў Г. У.* Гладун //  — С. 282—283.
*  — С. 67.

## Спасылкі 
* 
* Herniaria // The Plant List
* Herniaria Linnaeus, Sp. Pl. 1: 218. 1753. Gen. Pl. ed. 5, 103. 1754. // Flora of North America (eFloras.org)
* 

Катэгорыя:Гваздзіковыя
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Ядавітыя расліны
Мінарэт Кальта-Мінар

**Кальта-Мінар** (узб. Kalta Minor) — мінарэт, размешчаны на тэрыторыі Ічан-Калы — унутранага горада старажытнай Хівы (Узбекістан). Пабудаваны ў 1852—1855.

## Будаўніцтва 
Мінарэт Кальта-Мінар (кароткі) быў задуманы Мухамад Амін-ханам як самы вялікі на мусульманскім Усходзе (дыяметр асновы — 14.2 м). Па плане вышыня мінарэта была 70-80 метраў, а дыяметр павінен быў рэзка змяншацца з вышынёй, што зрабіла б мінарэт больш трывалым. Але будаўніцтва спынілася на вышыні 29 м.

## Гісторыя 
Згодна з хівінскім гісторыкам Агахі, будаўніцтва не было скончана з-за смерці Мухамад Амін-хана ў 1855 годзе. Легенда апавядае аб тым, што эмір Бухары, даведаўшыся аб будаўніцтве ўнікальнага мінарэта ў Хіве, захацеў пабудаваць такі ж у Бухары, і дамовіўся з майстрам, што ён зробіць гэта, як толькі скончыць працу ў Хіве. Хівінскі хан, даведаўшыся пра гэта, аддаў загад забіць майстра адразу пасля таго, як ён скончыць будаўніцтва. Дайшла гэтая вестка і да майстра, і ён збег, пакінуўшы мінарэт няскончаным.

## Асаблівасці 
Мінарэт вядомы менавіта дзякуючы сваёй незавершанасці, а таксама дзякуючы ўнікальнаму дэкору: Кальта-Мінар — адзіны мінарэт, цалкам пакрыты паліванай пліткай і маёлікай.

## Спасылкі 
* http://vostokcafe.com/minaret-kalta-minor.php 
* на Вікімапія

Катэгорыя:Славутасці Узбекістана
Катэгорыя:Горад Хіва
Катэгорыя:Мінарэты
BMW Dixi

**Dixi **– першы легкавы аўтамабіль, зроблены нямецкай кампаніяй БМВ.

## Гісторыя 
Dixi быў брэндам аўтамабіляў Automobilwerk Eisenach (Айзенахскі аўтамабільны завод), пачынаючы з 1904 года. У складаных эканамічных умовах 1920-х гадоў кампаніі было цяжка прадаваць свае мадэлі 6/24 і 9/40. Таму вытворца вырашыў увайсці на рынак малых аўтамабіляў, і ў 1927 годзе падпісаў ліцэнзійнае пагадненне з Austin Motor Company на вытворчасць варыянта Austin 7. Была ўзгоднена гадавая вытворчасць у колькасці 2000 машын, і Dixi заплацілі Осціну роялці за кожны аўтамабіль.

Першыя 100 аўтамабіляў былі пастаўлены Осцінам у выглядзе машынакамплектаў, і ўжо ў снежні 1927 года першы з афіцыйных аўтамабіляў вытворчасці Дыксі, DA-1 3/15PS, зышоў з вытворчай лініі. Скарачэнне **DA **абазначала *Deutsche Ausführung*, што перакладаецца як *Нямецкая версія*; лічбы 3/15 паказвалі ўзровень падаткаабкладання і колькасць конскіх сіл. Акрамя таго, што ён быў з левым рулём і быў сабраны з дапамогай метрычнага крапяжу, аўтамабіль быў амаль ідэнтычны Austin. Былі даступныя купэ, родстар, турынг, і седан з некалькімі шасі, якія збіраліся знешнімі вытворцамі кузаваў. Большасць машын пакінулі фабрыку ў кузаве турынг.

Жадаючы пачаць вытворчасць аўтамабіляў, BMW набылі Automobilwerk Eisenach ў 1928 годзе і з ім права на вытворчасць машын Dixi. Напачатку аўтамабілі выпускаліся пад маркай BMW Dixi, але ў 1929 годзе назва Dixi была прыбрана, калі DA-1 быў заменены на злёгку абноўленую версію, аўтамабіль BMW 3/15 DA-2.
* **Dixi DA-1** 4&#x20;цыл., 15 к. с., 1927–1929

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта
Катэгорыя:Заднепрывадныя аўтамабілі
Dixi
Гергей Понграц

**Гергей Понграц** (; , Герла — , Кішкунмайша) — венгерскі аграном і палітычны актывіст, адзін з камандзіраў антыкамуністычнага Венгерскага паўстання 1956 года. Камандаваў паўстанцамі падчас вырашальнага бою за «Пасаж Корвіна» ў Будапешце 1—9 лістапада 1956. Пасля падаўлення паўстання здолеў схавацца і эміграваць, жыў у Аўстрыі, Іспаніі, ЗША. Знаходзіўся ў кіраўніцтве венгерскіх эмігранцкіх арганізацый. У 1991 годзе вярнуўся ў Венгрыю. Выступіў адным з заснавальнікаў праварадыкальнай партыі Ёбік.

Катэгорыя:Венгерскія нацыяналісты
Катэгорыя:Венгерскае паўстанне 1956 года
Катэгорыя:Палітыкі Венгрыі
Катэгорыя:Антыкамуністы
Катэгорыя:Ультраправыя
Катэгорыя:Палітычныя эмігранты
Жуан IV (кароль Партугаліі)

**Жуан IV Аднаўляльнік** (; 19 сакавіка 1604 — 6 лістапада 1656) — кароль Партугаліі з 1640 года, першы прадстаўнік дынастыі Браганса на троне. Яго продак — Альфонс, 1-ы герцаг Браганса, быў пазашлюбным сынам караля Жуана Добрага. З яго імем звязваюць аднаўленне незалежнасці краіны.

Складаная эканамічная сітуацыя, паразы Іспаніі ў войнах, захопу партугальскіх калоній галандцамі — Бразіліі, Сан-Тамэ, Анголы — усё больш выклікала незадаволенасць усіх слаёў насельніцтва Партугаліі. Першым сігналам было паўстанне ў 1637—1638 гадах у горадзе Эвара. Падзеяй, якая падштурхнула да пачатку барацьбы за незалежнасць, было паўстанне ў 1640 годзе ў Каталоніі. Значныя іспанскія сілы прыцягваліся для яго падаўлення.

1 снежня 1640 года 40 мяцежнікаў захапілі каралеўскі палац у Лісабоне, прымусілі намесніцу Партугаліі Маргарыту зрачыся пасады. 15 снежня таго ж года адбылася каранацыя Жуана IV. Неўзабаве, ужо да канца месяца, уся Партугалія перайшла на бок новага караля. Да студзеня 1641 года Партугалія фактычна атрымала незалежнасць. Картэсы ў Лісабоне прынялі Маніфест па абвяшчэнні Партугаліі суверэннай дзяржавай. Былі заключаны пагадненні з Францыяй, Швецыяй і Нідэрландамі. Але Іспанія не вызначала незалежнасць Партугаліі. Вайна працягвалася 28 гадоў. Жуан IV не дачакаўся прызнання з боку іспанскіх каралёў, якое адбылося у 1668 годзе.

Катэгорыя:Каралі партугальскія
Катэгорыя:Нарадзіліся ў акрузе Эвара
Катэгорыя:Браганса (дынастыя)
Гліаксаль

**Гліаксаль, шчаўевы альдэгід** — найпрасцейшы дыальдэгід, дыальдэгід шчаўевай кіслаты, C2H2O2.

Жоўтыя крышталі з пахам фармаліну. Малекулярная маса 58,04 а.а.м. Тэмпература плаўлення 15 °C. Тэмпература кіпення 51 °C. Шчыльнасць 1140 кг/м³ пры тэмпературы 20 °C. Добра раствараецца ў вадзе, раствараецца ў дыэтылавым эфіры, этаноле. У прысутнасці вільгаці вадкі гліаксаль пераўтвараецца ў цвёрды палімер.

Аказвае раздражняючае ўздзеянне на скуру чалавека.

## Атрыманне 
Гліаксаль атрымліваюць
* з этыленгліколя — акісленнем у паравой фазе і дэгідрагенрзацыя над медным каталізатарам;
* з тэтрахлорэтана і сернай кіслаты;
* з ацэтальдэгіда або параальдэгіда — акісленнем азотнай кіслаты на вугалі або сілікагелі пры тэмпературы 15—25 °C
і інш.

## Выкарыстанне 
Гліаксаль выкарыстоўваецца ў тэкстыльнай прамысловасці ў якасці дапаможнага рэагента, у складзе гідрафабізіруючых саставаў пры апрацоўцы паперы і скуры, у вытворчасці кубавых фарбавальнікаў (разам з гліаксальсульфатам).

## Крыніцы 
## Літаратура 
*  — С. 294.

## Спасылкі 
* Інфармацыя на сайце ХиМиК.ру
* 

Катэгорыя:Альдэгіды
Турыца (значэнні)

**Турыца:**

* Туры́ца — вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі
* Турыца — адна з назваў роду раслін  сямейства
Ферэнц Эрдэі

**Ферэнц Эрдэі** (; , Мака — , Будапешт) — венгерскі эканаміст, сацыёлаг і дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Скончыў юрыдычны факультэт Сегедскага ўніверсітэта. Вывучаў аграрныя адносіны ў вёсцы.

Прыналежаў да левага крыла антыфашысцкага руху «Сакавіцкі фронт» (1938), супрацоўнічаў з камуністамі. Адзін з заснавальнікаў Нацыянальна-сялянскай партыі (заснавана ў 1939), з 1945 яе віцэ-старшыня, потым генеральны сакратар.

Пасля заняцця Венгрыі савецкімі войскамі ўваходзіў у прасавецкі венгерскі ўрад. У 1944—1945 гадах быў міністрам унутраных спраў. У 1949—1953 гг. — міністр земляробства. У 1953—1954 гг. — міністр юстыцыі. У 1954—1955 гг. — міністр земляробства.

У час венгерскага паўстання 1956 г. быў намеснікам старшыні Савета Міністраў ВНР.

2 лістапада вёў перамовы з савецкімі вайскоўцамі пра адвод войскаў з Будапешта. 3 лістапада 1956 г. быў арыштаваны КДБ падчас перамоў з савецкімі вайскоўцамі на савецкай базе ў Цёкелі. Вызвалены праз некалькі тыдняў дзякуючы заступніцтву Янаша Кадара.

Віцэ-прэзідэнт Венгерскай АН (з 1964). Член Прэзідыума Айчыннага народнага фронту (з 1965), дэпутат Дзяржаўнага сходу.

З 1957 г. — дырэктар Даследчыцкага інстытута эканомікі сельскай гаспадаркі.

## Спасылкі 
* Ferenc Erdei, 1910—1971 

Катэгорыя:Палітыкі Венгрыі
Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў Венгрыі
Катэгорыя:Міністры сельскай гаспадаркі Венгрыі
Катэгорыя:Міністры юстыцыі Венгрыі
Катэгорыя:Члены Венгерскай акадэміі навук
Блакітніца тарфянікавая

**Блакітніца тарфянікавая** (*Plebejus optilete*) — від матылёў сямейства блакітніцы.

## Назва 
*Optilete* (з лацінскай, літаральна) — вочкавая. Мянушка багіні Афіны.

## Апісанне 

Agriades optilete-mo.jpg|Самец
198-Vacciniina_optilete.JPG|Самка

Даўжыня пярэдняга крыла 10-15 мм. Верхні бок крылаў цёмны, сіне-фіялетавы ў самца і цёмна-карычневы ў самкі. Ніжні бок крылаў шэры з буйнымі чорнымі плямамі — у самак і самцоў аднолькавы. Каля задняга краю задніх крылаў знаходзяцца адна або дзве чырвона-сінія плямы.

## Пашырэнне 
Пашырэнне: Паўночная, Цэнтральная і Усходняя Еўропа, Сібір на ўсход да Ціхага акіяна, Манголія, Карэя, Японія, паўднёва-захад Паўночнай Амерыкі.

На Украіне пэўна вядомы з тэрыторыі Харкаўскай, Сумскай, Валынскай, Кіеўскай, Львоўскай, Ровенскай, Жытомірскай і Чарнігаўскай абласцей. Сустракаецца ў Карпатах на вышынях ад 600 да 1200 м над узроўнем мора. Раней таксама прыводзіўся для Чарнавіцкай і Хмяльніцкай абласцей.

Звычайны ва Усходняй Нарвегіі і Фінляндыі, нярэдка сустракаецца ў Прыбалтыцы. У Польшчы жыве паўсюдна, але лакальны. У Беларусі распаўсюджаны па ўсёй тэрыторыі рэспублікі, у характэрных месцах пражывання даволі звычайны.

Жыве ў тундры і лесатундры. У тайзе насяляе мохава-хмызняковыя супольнасці балот. У лясным поясе жыве ў тарфяніках, вярховых балотах, хвойніках, забалочаных хваёвых лясах, сіўцовыя лугі, чарнічнікі ў іглічных лясах. На Кольскім паўвостраве жыве ў розных тыпах тундраў. Найбольш шматлікі від па забалочаных мохава-хмызняковых участках у тундрах.

## Біялогія 
Развіваецца на працягу года ў адным пакаленні. Час лёту — з пачатку чэрвеня да канца ліпеня. Самкі адкладаюць яйкі па адным на лісце, кветкі або сцёблы кармавых раслін. Кармавыя расліны: чарніцы, журавіны, буякі, ягаднік. Стадыя яйка — 4-6 дзён. Маладыя вусені шкілетуюць маладое лісце, у больш старэйшых узростах — сілкуюцца кветкамі, завязямі, ягадамі і лісцем. Зімуюць вусені. Акукліваюцца ў маі сярод імхоў паблізу паверхні глебы.

## Зноскі 
## Літаратура 
* .
* *Плющ И. Г.* Исправления и дополнения к систематической части в книге Ю. Некрутенко и В. Чиколовца «Денні метелики України»  — К.: Вид-во В. Раєвського, 2005. — 232 с., 156 іл., 198 карт, 62 кольор. табл. — Известия Харьковского энтомологического общества, том XIV, выпуск 1-2. 2007 (2006).
* *Львовский А. Л., Моргун Д. В.* Булавоусые чешуекрылые Восточной Европы (Определители по флоре и фауне России). — М.: КМК, 2007.

Катэгорыя:Блакітніцы
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Насякомыя Паўночнай Амерыкі
Polyommatus coridon

**Polyommatus coridon** — дзённы матылёк з сямейства блакітніц. Відавы эпітэт *coridon* дадзены ў гонар умоўнага імя аркадскіх пастухоў з твораў старажытнарымскіх паэтаў.

## Апісанне 
Даўжыня пярэдняга крыла — 14-19 мм Размах крылаў 30-35 мм. Крылы самцоў блакітна-серабрыстыя, з даволі шырокай цёмнай аблямоўкай, самак — цёмна-бурыя. На ніжнім баку задніх крылаў дробныя не датыкальныя плямы трохкутнай формы, афарбаваныя ў чырвоны колер. Бахромка крылаў з цёмнымі ўстаўкамі.

Жыве на квітнеючых крэйдавых схілах і вапнавых пагоркаў. Матылёк сустракаецца на кветках складанакветных і гнаявой жыжцы. Лёт матылькоў ў чэрвені—жніўні.

## Распаўсюджанне 
Распаўсюджаны на большай тэрыторыі Еўропы (Аўстрыя, Албанія, Бельгія, Балгарыя, Вялікабрытанія, Венгрыя, Германія, Грэцыя, Іспанія, Італія, Літва, Люксембург, Нідэрланды, Польшча, Румынія, Сардзінія, Славакія, Францыя, Чэхія, Швейцарыя, Эстонія, Югаславія), Каўказ, Крым, Турцыя (еўрапейская частка), у тым ліку поўдзень Еўрапейскай Расіі, у тым ліку Калужскую, Маскоўскую, Разанскую і Тульскую вобласці.

## Размнажэнне 
Самка адкладае яйкі на кармавыя расліны, дзе яны зімуюць. Вусень валасісты, сінявата-зялёнай афарбоўкі, з спінной і бакавой палоскамі жоўтага колеру і радамі жоўтых кропак. Галава вусеня чорная. Вусені развіваюцца вельмі павольна, часам да чатырох месяцаў. Некаторыя жывуць у мурашніку і сілкуюцца лічынкамі мурашак. Кармавыя расліны — вязель (*Coronilla*), Hippocrepis, некаторыя іншыя бабовыя. Вусені сустракаюцца з мая па ліпень. Кукалка брудна-бура-жоўтага колеру.

## Падвіды 
* *Polyommatus coridon coridon* (Poda, 1761); паўночная Іспанія, Пірэнеі
* *Polyommatus coridon caelestissima* (Verity, 1921); усходняя Іспанія
* *Polyommatus coridon asturiensis* (de Sagarra, 1924); паўночная Іспанія
* *Polyommatus coridon gennargenti* (Leigheb, 1987); Сардзінія
* *Polyommatus coridon nufrellensis* (Schurian, 1977); Корсіка

## Падобныя віды ў Еўропе 
* Polyommatus bellargus (Rottemburg, 1775)
* Polyommatus eros (Ochsenheimer, 1808)

Катэгорыя:Віды па-за небяспекай
Катэгорыя:Блакітніцы
Катэгорыя:Жывёлы паводле алфавіта
Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Ліга чэмпіёнаў ETTU 2015/16

**Ліга чэмпіёнаў ETTU 2015/16** — 18-ы розыгрыш Лігі чэмпіёнаў ETTU. Удзел у турніры прынялі 16 каманд з 7 краін. Чэмпіёнам у другі раз у сваёй гісторыі стаў французскі клуб AS Pontoise-Cergy TT, які ў фінале атрымаў перамогу над шведскім Eslövs AI.

## Групавы этап 
### Група A 
### Група B 
### Група C 
### Група D 
## Плэй-оф 
### 1/4 фiналу 
### 1/2 фiналу 
### Фiнал 
## Спасылкі
* Афіцыйны сайт  

Катэгорыя:2015 год у спорце
Катэгорыя:2016 год у спорце
Катэгорыя:Настольны тэніс
Ліпа (значэнні)

**Ліпа:**

* Ліпа — род лістападных дрэў сямейства Ліпавыя
* Ліпа — рака ў Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці, правы прыток ракі Сож
* Ліпа — рака, левы прыток ракі Стыр

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Мінская вобласць:
** Высокая Ліпа — аграгарадок у Нясвіжскім раёне
** Вялікая Ліпа — вёска ў Нясвіжскім раёне

## Чыгуначны пункт 
* Ліпа — прыпыначны пункт Баранавіцкага аддзялення Беларускай чыгункі ў Нясвіжскім раёне Мінскай вобласці.
Этэльрэд Істрыйскі

**Этэльрэд Істрыйскі** (), ён жа **Этэльрэд Кенцкі** (?—паміж  і ) — раннехрысціянскі мучанік, святы Рымска-каталіцкай царквы. Брат мучаніка Этэльберта Істрыйскага. Памяць 17 кастрычніка (па грыгарыянскім календары).

## Біяграфія 
Святы Этэльрэд быў сынам Эрменрэда і праўнукам святога Этэльберта Кенцкага. Паміж 640 і 670 гадамі быў па-зверску забіты разам са сваім братам, Этэльбертам, канцлерам караля Эгберта Кенцкага Тунарам, у мястэчку Істры, што размешчана непадалёк ад горада Сэндвіча. Прычына забойства — страх Эгберта, які толькі ўзыйшоў на прастол, наконт магчымых прэтэнзій братоў на карону.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Святыя паводле алфавіта
Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя VII стагоддзя
Катэгорыя:Памерлі ў VII стагоддзі
Катэгорыя:Святыя Англіі
Ліпа (рака)

**Ліпа** — рака ў Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Сож (басейн Дняпра).

## Гідраграфія 
Даўжыня ракі 62 км. Плошча вадазбору 577 км². Сярэдні расход вады ў вусці 2,4 м³/с. Сярэдні ўхіл воднай паверхні 0,4 ‰. Цячэ па Чачэрскай раўніне.

Пачынаецца за 1 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад вёскі Вуглы Рагачоўскага раёна, упадае ў Сож прыкладна за 3,5 км у напрамку на ўсход ад пасёлка Ераполле. Даліна Ліпы пераважна трапецападобнай формы, шырынёй 1—3,5 км. Пойма ракі перарывістая ў вярхоўі, у сярэднім і ніжнім цячэнні двухбаковая, шырынёй да 3 км. Берагі ўмерана стромкія, невысокія, пад хмызняком. Схілы ў асноўным вышынёй 6–10 м, адкрытыя, пад раллёй.

Рака прымае сцёк з сеткі меліярацыйных каналаў. Асноўныя прытокі — Гліна, Прудоўка.

На перыяд вясенняга разводдзя прыходзіцца 68 % гадавога сцёку. Рэжым ракі вывучаўся ў 1928–1934 гг. і 1949–1963 гг.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*  — С. 271.
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Рэкі Буда-Кашалёўскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Сажа
Эрменрэд (кароль Кента)

**Эрменрэд** (; памёр у 640 ці раней 664) — магчыма, кароль Кента ў 640 годзе.

Эрменрэд, верагодна, старэйшы сын Эдбальда, паводле некаторых крыніц, змяніў бацьку на прастоле Кента ў 640 годзе, але ў гэтым жа годзе быў зрынуты сваім братам Эрканбертам. Мяркуецца, што пасля гэтага ён жыў яшчэ некаторы час, магчыма, з'яўляючыся суправіцелем свайго брата. Дата смерці Эрменрэда невядомая, але гэта адбылося яшчэ да смерці караля Эрканберта.

Сыны Эрменрэда, Этэльберт і Этэльрэд Істрыйскія, пазней забітыя па загадзе караля Эгберта I, былі прылічаны да ліку святых.

## Літаратура 
* S. E. Kelly, «Eorcenberht», Oxford Dictionary of National Biography
* Mary Dockray-Miller, Motherhood and mothering in Anglo-Saxon England, p.&nbsp;19

Катэгорыя:Каралі кенцкія
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы VII стагоддзя
Aspiolucius esocinus

**Aspiolucius esocinus** — прамянёвапёрая рыба сямейства карпавых. Адзіны прадстаўнік роду ***Aspiolucius***. Сустракаецца ў Казахстане, Таджыкістане, Туркменістане і Узбекістане.

## Ахоўны статус 
Занесены ў Чырвоныя Кнігі Кыргызстана (2006), Казахстана (1999).

Катэгорыя:Карпавыя
Катэгорыя:Манатыпныя роды прамянёвапёрых рыб
Катэгорыя:Рыбы Азіі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1874 годзе
Salvia korolkovii

**Salvia korolkovii** — від раслін сямейства Ясноткавыя.

## Класіфікацыя 
### Таксанамія 
Від **Salvia korolkovii** уваходзіць у род  падсямейства  сямейства  парадку .

## Ахова 
Від быў уключаны ў Чырвоную кнігу СССР у 1975, 1978 і 1984 гадах, Чырвоную кнігу Кыргызстана 2006 года і ў Чырвоную кнігу Узбекістана 2009 года.

## У культуры 
У 2002 годзе пошта Узбекістана выкарыстала выяву расліны на паштовай марцы.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Шалфей
Катэгорыя:Расліны на марках
Pseudoscaphirhynchus kaufmanni

**Pseudoscaphirhynchus kaufmanni** — прэснаводная рыба сямейства асятровых.

## Апісанне 
Максімальная даўжыня рыбіны (уключаючы хваставую нітку — выцягнутую верхнюю лопасць хваставога плаўніка) да 75 см і вага да 2 кг.

Рыла шырокае, плоскае. На канцы яго размешчана ад 1 да 9 вострых шыпоў. Паміж вачыма і на патыліцы маецца па 2 вострыя шыпы. Рот вялікі, вусікі гладкія. Вочы вельмі дробныя, часта амаль зацягнутыя скурай. Верхняя лопасць хваставога плаўніка заканчваецца доўгай ніткай.

У спінным плаўніку 29-34 прамянёў; у анальным 16-23; спінных жучак 10-15, бакавых — 28-40, брушных — 5-11; жаберных тычынак 16.

Афарбоўка дарсальнай паверхні ад цёмна-бурай да чорна-бурай, жывот шэра-белы.

## Распаўсюджанне 
Гістарычна жыў ад вусця Амудар’і да Пянджа. У моры не выходзіў, але адзінкавыя асобіны сустракаліся ў саланаватых водах дэльты Амудар’і і ў перадвусцевай прасторы. Пасля зарэгулявання сцёку Амудар’і і яе прытокаў арэал віду рэзка скараціўся. У канцы XX стагоддзя засталося толькі дзве малалікія папуляцыі ў Вахшы і сярэднім цячэнні Амудар’і вышэй Туркменабада.

Ікра донная, клейкая, чорнага колеру, ікрынкі дыяметрам 1,5—2,7 мм. У чэрвені даўжыня малявак складае каля 3,5 см, шып на канцы лыча і хваставая нітка адсутнічаюць. Хваставая нітка з’яўляецца пры даўжыні 6,5 см.

## Узаемадзеянне з чалавекам 
Каштоўная прамысловая рыба, цяпер рэдкая. Спажываецца ў месцах лоўлі. Магчыма развядзенне ў штучных умовах. У цяперашні час від уключаны ў чырвоныя кнігі Узбекістана і Таджыкістана. Рыбін гэтага віду прамышляюць плаўнай двухсценнай і трохсценнай сеткай, а таксама невадам і подпускамі, з прынадай мядзведкай або дробнай рыбай. Асноўны промысел вядзецца пры нізкай вадзе: восенню, зімой і вясной, летам амаль спыняецца. Мяса ўжываюць у смажаным, салёным і вэнджаным выглядзе.

Катэгорыя:Асятровыя
Ліпучка

**Ліпу́чка**, **турыца** (*Lappula*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовыя, двухгадовыя і шматгадовыя травяністыя расліны з прамастойным галінастым сцяблом шаравата-зялёнага колеру. Лісце вузкае, простае, лінейчатае або ланцэтападобнае, чаргаванае. Кветкі дробныя, з 5 пялёсткамі, блакітныя, зрэдку белаватыя, сабраныя ў верхавінкавыя завіткі. Лісце і кветкі раслін пакрытыя жорсткім валаскамі. Плод — чатырохарэшак з шыпамі, добра прычэпліваючыміся да адзежы чалавека і поўсці жывёл

## Арэал 
Налічвае каля 50 відаў, пашыраных ва ўмераных шыротах Паўночнага паўшар’я, Аўстраліі, Паўднёвай Афрыкі і Паўднёвай Амерыкі. На тэрыторыі Беларусі сустракаецца 1 від (пустазелле) — .

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* *Láppula* Fabr. — Липýчка // *Маевский П. Ф.* Флора средней полосы европейской части России. 11-е изд. — М.: Товарищество научных изданий КМК, 2014. — С. 377, 379. — 635 с., ил. — ISBN 978-5-87317-958-9.
* 

## Спасылкі 
* 
* Lappula V. Wolf. // Chinese Plant Names (www.eFloras.org)

Катэгорыя:Бурачнікавыя (падсямейства)
Катэгорыя:Флора Аўстраліі
Катэгорыя:Флора Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Parnassius apollonius

**Parnassius apollonius** — дзённы матылек з роду *Parnassius*, сямейства Паруснікі (*Papilionidae*).

## Апісанне 
Размах крылаў 51-72 мм. Даўжыня пярэдняга крыла 37-45 мм. Асноўны фон крылаў самцоў — чыста белы, у самак — з шэрымі лускавінкамі. Уздоўж вонкавага краю крылаў размяшчаецца шэраг чорных плям з выразнымі контурамі. Чорныя плямкі ля краю задняга крыла ў асноўным круглявыя, як і чырвоныя. Чырвоныя плямы на крылах з цёмнай аблямоўкай. Іх колькасць вар'іруе ад 5 да 7 на кожным крыле.

## Біялогія 
Сустракаецца на добра прагрэтых камяністых схілах у перадгор'ях на вышынях 400—1000 м н.у.м. У Какчатаўскай вобласці сустракаецца ў стэпах на схілах пагоркаў і надпоймавых тэрас. У годзе дае адно пакаленне. Час лёту з мая да першай паловы чэрвеня.

## Цыкл развіцця 
Вусень чорны, аксаміцісты, з двума яркімі чырвонымі плямамі на кожным з сегментаў. Харчуецца на *Pseudosedum lievenii*, *Sedum, Scabiosa.*.

Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Паруснікі
Papilio alexanor

**Papilio alexanor ** — матылёк сямейства паруснікаў ().

## Знешні выгляд 
Размах крылаў 60-70 мм. Жоўтыя пярэднія крылы з чорнымі плямамі і жылкамі, і з шырокай чорнай аблямоўкай. Заднія крылы маюць «хвосцікі». Падобныя віды: махаон і падалірый.

## Распаўсюджанне 
Еўропа, Заходняя Азія. Скально-восыпныя ўчасткі горных (1000—2500 м н.у.м.) рознатраўных стэпаў ад Балкан да Сярэдняй і Цэнтральнай Азіі. Краіны міжземнамор’я (паўднёвая Францыя, паўднёвая Італія, Сіцылія, Албанія, Грэцыя, Турцыя, Сірыя, Ліван, Ізраіль, Іарданія, Ірак, Іран, заходні Пакістан, Афганістан, поўдзень Закаўказзя, Казахстан, Кыргызстан, Таджыкістан, Узбекістан

## Сістэматыка 
Вылучаюць некалькі падвідаў:
* *Papilio alexanor radighierii* (Sala & Bollino, 1991)
* *Papilio alexanor judeus* (Staudinger, 1893)
* P. a. alexanor Esper, 1800. Міжземнаморскае ўзбярэжжа Еўропы
* P. a. destelensis Nel & Chauliac, 1983. Афганістан-Сtdthysq Пакістан
* P. a. hazarajatica Wyatt, 1961. Капетдаг
* P. a. judaeus Staudinger, 1894. Турцыя, Сірыя, Палестына
* P. a. orientalis Romanoff, 1884. Закаўказзе
* P. a. voldemar Kreuzberg, 1989. Узбекістан, Казахстан, Кіргізія

## Ахова 
Чырвоная кніга СССР, АрменііАзербайджана, Казахстана, Узбекістана.

Абмежавальныя фактары: празмернае выкарыстанне пашы, празмерная сенажаць, эндапаразітызм.

## Эндопаразитизм 
Наезнікі (Ichneumonidae: Trogus lapidator) — 60-80 %, мухі-тахіны (Tachinidae) — 5-15 %.

## Лад жыцця 
Гусеніцы на Парасонавых. Кармавыя расліны: , , , , , , , , , , , , , .

## Размнажэнне 
Лётаюць у красавіку — ліпені, адна генерацыя. Куколка зімуе.

Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Насякомыя Еўропы