Брусы (Мядзельскі раён)

**Брусы́** (, ) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Сваткаўскага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1848 годзе вёска маёнтка Вузла Вілейскага павета Віленскай губерні, валоданне графа К. І. Тызенгаўза. У 1904 годзе вёска і выселкі, валоданне памешчыкаў Пшаздзецкіх у Мядзельскай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні. З 1875 у вёсцы працавала школа граматы, у якой у 1896/97 навучальным годзе вучыліся 23 хлопчыкі і 4 дзяўчынкі.

У Першую сусветную сусветную вайну 1914—1918 гадоў у ваколіцах вёскі праходзіла лінія фронту паміж Германскай імперыяй і Расійскай імперыяй; тут размясціліся салдаты расійскай арміі, склады з боепрыпасамі і прадуктамі харчавання. 18—28 сакавіка 1916 года адбываліся баі Нарачанскай аперацыі войск расійскіх армій, у час якіх праціўнікам былі ўжыты атрутныя газы. 2-я расійская армія панесла значныя страты, толькі каля вёскі пахавана 700 салдат Рускай імператарскай арміі.

У 1921 годзе вёска Мядзельскай гміны Дунілавіцкага, з 1925 года Пастаўскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі. Побач знаходзілася вартоўня Брусы.

З 12 кастрычніка 1940 года да 23 снежня 1965 года вёска — цэнтр Брусоўскага сельсавета Мядзельскага раёна Вілейскай, з 20 верасня 1944 года — Маладзечанскай, з 20 студзеня 1960 года — Мінскай абласцей БССР, з 1 кастрычніка 1973 года — ва Узленскім сельсавеце, з 23 сакавіка 1987 года — у Сваткаўскім сельсавеце.

У верасні 1943 года войскі нацысцкай Германіі поўнасцю спалілі вёску, загубілі 22 жыхароў. У цэнтры вёскі пахаваны 41 жыхар вёскі Брусы, Лужы, Заазер’е і хутара Гаць, якіх 27 верасня 1943 года забілі нацысцкія вайскоўцы (у 1981 годзе на магіле пастаўлены помнік). За 2,5 км на паўночны захад ад вёскі каля аўтамабільнай дарогі Мядзел — Вілейка пахаваныя 10 жыхароў з хутара Бароўка, якіх 13 ліпеня 1943 года расстралялі, а потым спалілі вайскоўцы карных атрадаў (у 1975 годзе на магіле пастаўлены абеліск). Пасля вайны Брусы адбудаваны. У 1948 годзе вёска тэлефанізавана, у 1949 годзе створаны калгас «Сцяг Перамогі».

З 1954 года ў складзе калгаса імя Леніна (да 9 лістапада 1961 года калгас імя Сталіна, з 1988 года цэнтр — вёска Сваткі), з 1994 года ў аграфірме «Зара», з сакавіка 1997 года ў сельскагаспадарчым прадпрыемстве імя М. Танка (цэнтр — вёска Сваткі).

## Інфраструктура 
Магазін, клуб, бібліятэка, свінагадоўчы комплекс, жывёлагадоўчая ферма.

## Насельніцтва 
* 1848 год — 27 двароў, 249 жыхароў.
* 1868 год — 20 двароў, 278 жыхароў.
* 1904 год — у вёсцы — 469 жыхароў; на выселках — 10 жыхароў.
* 1908 год — 26 двароў, 480 жыхароў.
* 1921 год — у вёсцы — 90 двароў, 486 жыхароў; у вартоўні — 7 жыхароў.
* 1931 год — 98 двароў, 552 жыхары.
* 1940 год — 109 двароў, 328 жыхароў.
* 1960 год — 400 жыхароў.
* 1997 год — 114 двароў, 257 жыхароў.
* 2009 год — 204 чал.

## Вядомыя асобы 
* Алесь Каўрус (1935—2022) — беларускі мовазнавец.
* Надзея Лужынская (1924—2000) — грамадская дзяячка беларускай дыяспары ў Аўстраліі.

## Славутасці 
З вёскі Брусы гміны Мядзел Пастаўскага павета паходзіць дуда канца XIX — пачатку XX стагоддзяў. Так як і многія беларускія дуды, інструмент захоўваецца ў Літоўскім нацыянальным музеі ў Вільнюсе. На выстаўках дуда пазначаецца музеем як дуда з «Усходняй Літвы». Аднак у музейным пашпарце (LNM EM 94) сапраўднае паходжанне ўжо пазначанае.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сваткаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна
Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі