Цецярук у Беларусі

**Цецярук** для Беларусі — абарыгенны від птушак, прадстаўнік атраду курападобныя. Паляўнічы від.

## Гісторыя 
У Беларусі некаторае скарачэнне колькасці цецерука было адзначана ва ўсходніх раёнах яшчэ ў пачатку ХХ стагоддзя. Вынікі ўлікаў, якія праводзіліся М. С. Долбікам, паказалі, што да канца 1970-х гадоў шчыльнасць цецерука знізілася амаль удвая ў параўнанні з канцом 1950-х, паменшылася колькасць токаў, таксама як і колькасць самцоў, якія вылятаюць на адзін ток. Прычынай такога зніжэння колькасці паслужылі змяненні ўсяго комплексу месцапражыванняў гэтага віду ў выніку інтэнсіўнай меліярацыі і сельскагаспадарчага асваення натуральных угоддзяў з аптымальнымі для цецерукоў структурнымі паказчыкамі (спалучэннем адкрытых прастор з пэўным тыпам драўняна-хмызняковай расліннасці). Неабходна адзначыць, што навуковыя даследаванні гэтых гадоў не дазваляюць дакладна ацаніць колькасць цецерука, аднак яны паказваюць на тэндэнцыі змены колькасці ў той перыяд.

Да канца 1980-х гадоў у Беларусі былі адзначаны стабілізацыя колькасці і павышэнне шчыльнасці папуляцыі цецерука. Колькасць цецерука ў гэты перыяд вагалася ў межах 40-54 тысяч асобін.  Па дадзеных вясновых улікаў у 1997 годзе было ўлічана 53525 птушак. Такім чынам, можна канстатаваць, што на працягу 1980-1990-х гадоў колькасць цецерука па дадзеных ведамасных улікаў практычна не змянялася.

Колькасць цецерука на тэрыторыі Беларусі за перыяд з 2010 па 2019 год вагалася ў межах 34,6-44,0 тысяч асобін.

### Дынаміка агульнай колькасці 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:800 height:150
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:50000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:10000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:5000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:2014 text:2014 
  bar:2015 text:2015 
  bar:2016 text:2016 
  bar:2017 text:2017 
  bar:2018 text:2018 
  bar:2019 text:2019 
  bar:2020 text:2020 
  bar:2021 text:2021 
  bar:2022 text:2022 
  bar:2023 text:2023 
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:2014 from:0 till: 39900
  bar:2015 from:0 till: 37300
  bar:2016 from:0 till: 38500
  bar:2017 from:0 till: 40600
  bar:2018 from:0 till: 43200
  bar:2019 from:0 till: 44017
  bar:2020 from:0 till: 46407
  bar:2021 from:0 till: 45188
  bar:2022 from:0 till: 43277
  bar:2023 from:0 till: 42183
PlotData=
  bar:2014 at: 39900 fontsize:S text: 39900 shift:(-10,5)
  bar:2015 at: 37300 fontsize:S text: 37300 shift:(-10,5)
  bar:2016 at: 38500 fontsize:S text: 38500 shift:(-10,5)
  bar:2017 at: 40600 fontsize:S text: 40600 shift:(-10,5)
  bar:2018 at: 43200 fontsize:S text: 43200 shift:(-10,5)
  bar:2019 at: 44017 fontsize:S text: 44017 shift:(-10,5)
  bar:2020 at: 46407 fontsize:S text: 46407 shift:(-10,5)
  bar:2021 at: 45188 fontsize:S text: 45188 shift:(-10,5)
  bar:2022 at: 43277 fontsize:S text: 43277 shift:(-10,5)
  bar:2023 at: 42183 fontsize:S text: 42183 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:10px pos:(60,150)
  text:Колькасць цецерукоў у Беларусі (асобін)

### Дынаміка здабычы 
Штогадовая здабыча цецерука за 1992—1996 гадах вагалася па дадзеных БТПР у межах ад 1416 да 1998 птушак, што складала прыкладна 4-5 % ад іх вясновай колькасці. У 2005 годзе колькасць здабытых цецерукоў знізілася да 1179, а ў 2007—2008 гадах — да 247—332, у 2011 годзе склала ўсяго 205 птушак, а ў 2012 годзе — 163 цецерука.

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:800 height:150
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:700
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:2014 text:2014 
  bar:2015 text:2015 
  bar:2016 text:2016 
  bar:2017 text:2017 
  bar:2018 text:2018 
  bar:2019 text:2019 
  bar:2020 text:2020 
PlotData=
  bar:2014 from:0 till: 200
  bar:2015 from:0 till: 200
  bar:2016 from:0 till: 400
  bar:2017 from:0 till: 600
  bar:2018 from:0 till: 300
  bar:2019 from:0 till: 300
  bar:2020 from:0 till: 200
PlotData=
  bar:2014 at: 200 fontsize:S text: 200 shift:(-10,5)
  bar:2015 at: 200 fontsize:S text: 200 shift:(-10,5)
  bar:2016 at: 400 fontsize:S text: 400 shift:(-10,5)
  bar:2017 at: 600 fontsize:S text: 600 shift:(-10,5)
  bar:2018 at: 300 fontsize:S text: 300 shift:(-10,5)
  bar:2019 at: 300 fontsize:S text: 300 shift:(-10,5)
  bar:2020 at: 200 fontsize:S text: 200 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:10px pos:(60,150)
  text:Колькасць здабытых паляўнічымі цецерукоў у Беларусі (асобін)

## Біялогія 
]]
У Беларусі насяляе падвід . У папуляцыях Беларускага Палесся некаторыя асобіны маюць адзінкавыя прыкметы  (пачатак зоны інтэрградацыі падвідаў).

Звычайны нешматлікі гнездзіць аселы від. Распаўсюджаны шырока, але нераўнамерна. Часцей за ўсё сустракаецца ў паўночна-ўсходніх раёнах рэспублікі і ў цэнтральнай частцы Палесся.

## Ахова 
Да неспрыяльных фактараў, якія выклікаюць скарачэнне колькасці цецерука, у першую чаргу адносяцца некаторыя віды гаспадарчай дзейнасці чалавека: рассейванне ядахімікатаў, механізаваная ўборка траў і інш. Адмоўна адбіваюцца таксама выпас жывёлы ў месцах гнездавання птушак, фактар ​​турботы, асабліва ў перыяд ранняга ўзросту птушанят, празмерны на токах. З чатырохногіх драпежнікаў на цецерукоў палююць і руйнуюць яго гнёзды лісы, янотападобны сабака, куніца; з птушак — ястраб-цецяроўнік, буйныя арлы; на птушанят і маладых птушак часам нападаюць малы арлец і канюк.

## Паляванне 
Паляўнічы від.

## Літаратура 
* Гричик В. В., Бурко Л. Д. «Животный мир Беларуси. Позвоночные : учеб. пособие» Минск, 2013. −399 с.
* Никифоров М. Е., Яминский Б. В., Шкляров Л. П. «Птицы Белоруссии: Справочник-определитель гнезд и яиц» Минск, 1989. −479 с.
* Гричик В. В. «Географическая изменчивость птиц Беларуси (таксономический анализ)». Минск, 2005. −127 с.
* «Охрана окружающей среды в Республике Беларусь, 2010—2014 гг. Статистический сборник», Национальный статистический комитет, 2015 г.
* Гайдук В. Е., Абрамова И. В. «Экология птиц юго-запада Беларуси. Неворобьинообразные : монография». Брест, 2009. −300 с.
* Федюшин А. В., Долбик М. С. «Птицы Белоруссии». Минск, 1967. −521 с.
* Павлющик Т. Е. «Тетерев в Беларуси: Современное состояние популяции» / Экологическая культура и охрана окружающей среды: I Дорофеевские чтения : материалы междунар. науч.-практ. конференции, Витебск, 21-22 ноября 2013 г. Витебск, 2013. С.199-201
* Никифоров М. Е., Козулин А. В., Сидорович В. Е. «Охотничьи птицы и звери Белоруссии». Минск, 1991. −240 с.
* Национальный статистический комитет Республики Беларусь «Охрана окружающей среды в Республике Беларусь». Статистический сборник. Минск, 2020. — 203 с.
* Министерство лесного хозяйства Республики Беларусь «Отчет о ведении охотничьего хозяйства за 2019 г.» Минск, 2020. — 6 с.
* Михалевич Р. В., Бурак В. М., Дубенок С. А., Михан О. Н., Ботян Е. А., Захарова О. Л., Баутрель Е. В., Макаревич Н. В. «Состояние природной среды Беларуси: ежегодное информационно-аналитическое издание». Под общей редакцией к.г.н., доц. М. А. Ересько. Минск, 2020. — 101 с.

## Спасылкі 
* НАЦИОНАЛЬНЫЙ СТАТИСТИЧЕСКИЙ КОМИТЕТ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ ОХРАНА ОКРУЖАЮЩЕЙ СРЕДЫ В РЕСПУБЛИКЕ БЕЛАРУСЬ . Статистический сборник. Минск, 2021
* ТЕТЕРЕВ (Lyrix tetrix)  
* Black Grouse | Цецярук 
* Современное состояние популяции тетерева в Беларуси  

Катэгорыя:Курападобныя
Катэгорыя:Птушкі Беларусі