Варонча

**Варо́нча** (, ) — аграгарадок у Карэліцкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Райцаўскага сельсавета. Насельніцтва 422 чал. (2000).

## Гісторыя 
Першыя пісьмовыя згадкі пра Варончу як сяло і маёнтак Наваградскага павета датуюцца XVII ст. У 1666 мясцовасць перайшла ў валоданне ваяводы берасцейскага Стэфана Курча. У гэты час тут дзейнічалі вадзяны і ветраны млыны.

У другой палове XVIII ст. у Варончы з'явіўся комплекс збудаванняў, у які ўваходзілі два палацы, касцёл, скарбніца, флігелі, гаспадарчыя пабудовы, невялікі парк.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай Варонча апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Цырынскай воласці Наваградскага павета. Станам на 1799 тут было 23 дымы. У розны час мясцовасць знаходзілася ва ўладанні Несялоўскіх, Кабылінскіх, Мержаеўскіх, Любанскіх. У 1807 у якасці намесніка ўладальніка ў маёнтку знаходзіўся этнограф і фалькларыст Зарыян Даленга-Хадакоўскі. Станам на 1858 у маёнтак уваходзілі двор Варонча, вёскі Літараўшчына, Раманы, Бабонеўка, Плужыны, Равіны, Русацін. Тут спыняліся Адам Міцкевіч, Ян Чачот (6 ліпеня 1796 яго хрысцілі ў мясцовым касцёле). У 1898 адзін з палацаў перабудавалі пад бровар. Паводле вынікаў перапісу (1897) у маёнтку было 115 жыхароў, касцёл Святой Ганны, хлебазапасны магазін, вінакурны завод, вадзяны млын, карчма.

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Варонча апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Цырынскай гміне Наваградскага павета і ваяводства. Станам на верасень 1921 тут было 15 двароў, 184 жыхары.

У 1939 Варонча ўвайшла ў БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 зрабілася цэнтрам Варанчэўскага сельсавета Валеўскага, з 25 лістапада 1940 Карэліцкага раёна Баранавіцкай вобласці. У вёсцы адкрылася беларуская сямігодка.

У Другую сусветную вайну ў 1943 савецкія партызаны спалілі касцёл, а таксама сядзібу разам з усімі насельнікамі — 3 дарослымі людзьмі і іхнымі малалетнімі дзецьмі (пакінулі жывым толькі сляпога сына, які не з’ехаў у Польшчу, а жыў у Варончы да 1989). Пра гэта ў 2008 Юрый Гаўрулёў на заказ Белсата зняў дакументальны фільм «Край светлых мрояў».

21 жніўня 1989 года Варанчэўскі сельсавет скасаваны, вёска ўвайшла ў склад Цырынскага сельсавета. З 28 верасня 1995 года цэнтр Варанчэўскага сельсавета.

У 2017 годзе Варанчанскі сельсавет скасаваны, і Варонча ўвайшла ў склад Райцаўскага сельсавета.

Выява:Waroncza1.jpg|Сядзіба Любанскіх. Н. Орда, 1876
Выява:Varonča-kaścioł.jpg|Касцел Св. Ганны
Выява:Varonča, Niesiałoŭski. Варонча, Несялоўскі (1878).jpg|Палац
Выява:Varonča-pałac.jpg|Палац (іншая версія)

## Славутасці 
* Бровар (1898)
* Касцел Св. Ганны (1773) і пахаванне Булгакаў
* Могілкі каталіцкія
* Парк (XVIII ст.)

## Страчаная спадчына 
* Сядзібна-паркавы комплекс Любанскі

## Галерэя 

Выява:Belarus-Varoncha-Church of Anne-5.jpg|Касцел Св. Ганны
Выява:Belarus-Varoncha-Church of Anne-2.jpg|Касцёл, бакавы фасад
Выява:Belarus-Varoncha-Church of Anne-Genealogy of Nesialowski Family.jpg|Надмагільная пліта кашталяна Несялоўскага на мурах касцёла
Выява:Belarus-Varoncha-Church of Anne-Graves of Bulhak Family.jpg|Магілы Булгакаў

## У літаратуры і мастацтве 
* Пра Варончу ў «Зямлі пад белымі крыламі» пісаў Уладзімір Караткевіч, называючы яе вечным музеем.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* мяст. Варонча на Radzima.org
* Фота на Globustut.by
* Пра фільм *Край светлых мрояў* 

Катэгорыя:Райцаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Карэліцкага раёна

Катэгорыя:Мержаеўскія
Катэгорыя:Любанскія