Першы фестываль біт-ансамбляў Мінска

**Першы фестываль біт-ансамбляў Мінска** () — беларускі , які адбыўся 12—14 красавіка 1968 года ў актавай зале Мінскага радыётэхнічнага інстытута. Афіцыйнай мэтай фестывалю з’яўлялася папулярызацыя сучаснай эстраднай музыкі, лепшых яе выканаўцаў і эстэтычнае выхаванне моладзі. Паводле меркавання музычнага журналіста Віктара Сямашкі, мерапрыемства з’яўлялася першым рок-фестывалем у СССР. Музычны крытык Сяргей Будкін лічыць 12 красавіка 1968 года днём нараджэння рок-н-рола ў Беларусі.

## Храналогія 
### Перадгісторыя 
Пачынаючы з 1965 года ў сталіцы Беларусі ўтварылася крытычная маса гуртоў, якія гралі блюз, рок-н-рол і самы модны тады напрамак — . Амаль кожны , школа, прадпрыемства, установа мелі як мінімум адзін свой . Тыповы склад такога музычнага калектыву: барабаны, клавішы і тры гітары. Разам з тым мінскія біт-утварэнні розніліся па рэпертуары, манеры грання, мелі сваё аблічча. У такіх варунках правядзенне тэматычнага форуму стала непазбежным. У той час ужо пачалі праходзіць рэгулярныя вечарыны ў Мінскім радыётэхнічным інстытуце, дзе гралі пачынаючыя гітарныя ансамблі. Паслухаць іх прыходзілі знакамітыя музыканты, сярод якіх былі Уладзімір Мулявін, Юрый Антонаў, удзельнікі вакальна-інструментальнага ансамбля «». Студэнты інстытута самі распрацоўвалі арыгінальныя схемы, збіралі электрагітарныя ўзмацняльнікі, прыдумлялі гукавыя эфекты. Паводле меркавання сведкі тых падзей Пятра Вярлыгі, рытм-гітарыста інстытуцкага ансамбля «Алгарытмы», гэта была ініцыятыва *«знізу»*. Музыканты самастойна выйшлі на кіраўніцтва Мінскага радыётэхнічнага інстытута, не гледзячы на тое, што па тых часінах такое смелае мерапрыемства было амаль не магчымым. Ініцыятараў натхніла і падбадзёрыла навіна пра тое, што  біт-фестываль ужо прайшоў па ініцыятыве  камсамола Венгрыі. Але ў СССР на такое яшчэ не вырашаліся. У савецкай краіне праводзіліся шматлікія агляды самадзейнасці, спаборніцтвы ў эстрадным жанры, конкурсы ВІА, але каб выносіць у назву фестывалю *«капіталістычнае»* англійскае слова *«beat»* і збіраць у межах фестывалю гурты выключна аднаго гэтага напрамку — такое здарылася ўпершыню. І, да таго ж, менавіта ў сталічным горадзе, у афіцыйнай актавай залі буйнога інстытута.

### Падрыхтоўка 
Нечаканым фактам сталася тое, што з партыйных кругоў ніхто не быў супраць правядзення мерапрыемства. Да арганізацыі фестывалю падключыўся рэктарат Мінскага радыётэхнічнага інстытута сумесна з рэдакцыяй насценнай газеты «Кибернетик», прафкам інстытута, камітэт камсамола і гарадскія ўлады. На пытанне чаму так здарылася, лідар-гітарыст «Алгарытмаў» Яўген Канавалаў сведчыў, што такая музыка карысталася поспехам у моладзі і падабалася самім кіраўнікам. Маладыя ансамблі гралі на вяселлях, у тым ліку і партыйных функцыянераў. Фестываль афіцыйна быў прысвечаны 50-годдзю Савецкай Беларусі і 50-годдзю УЛКСМ. Заяўкі на ўдзел і анкеты аргкамітэтам пад кіраўніцтвам Сяргея Мароза прымаліся да 15 сакавіка 1968 года. У выніку ўсё было зладжана з размахам: пачынаючы ад надрукаваных па заказе ў тыпаграфіі білетаў і картак з эмблемай фестывалю ў выглядзе графічнага прамяністага сонца, заканчваючы запрашэннем у журы Барыса Райскага, кіраўніка эстраднага аркестра Белтэлерадыё. Валерый Дайнэка аб тым, чаму ў журы была запрошана афіцыёзная фігура такога маштабу, меркаваў, што Райскі быў калекцыянерам, шыкоўным музыкантам і *«шанхайцам»*, з той рускай кампаніі музыкантаў, разам з  і іншымі, якая калісьці жыла там у эміграцыі і калі дазволілі ўлады ― вярнулася.

### Правядзенне 
Былі праведзены тры конкурсныя канцэрты цягам трох дзён, выступленні гуртоў праходзілі пры поўных аншлагах і масавым ажыятажы. Паводле гітарыста «Алгарытмаў», атмасфера на фестывалі была ўзрыўная, папулярнасць калектываў неверагодная. Нават фіксаваліся выпадкі таго, што людзі прабіраліся ў залю інстытута праз вокны прыбіральні на другім паверсе, па вадасцёкавай трубе ― не хапала білетаў на ўсіх жадаючых трапіць на фестываль.

Гурт «2+2» быў уключаны ў спіс удзельнікаў у апошні момант і адзначыўся на фестывалі тым, што выканаў дзве свежыя песні «The Beatles» запар без паўзы. Удзельнік мінскага квартэту Генадзь Старыкаў сведчыў, што гурт упершыню выконваў канцэптуальную музыку «The Beatles» ― «» і «» ― злітна, як і самі «The Beatles». І гэта было нязвыкла для публікі, бо раней пасля кожнай песні былі апладысменты, паклоны, кветкі. Удзельнік фестывалю Уладзімір Спірыдовіч сведчыць пра тое выкананне, што ў гурта была музычная партытура ўсяго «Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band». Гэта літаральна праз 3―4 месяцы пасля таго, як пласцінка выйшла ў Англіі. Акрамя таго, музыканты з «2+2» выглядалі падкрэслена неахайна. Яўген Адстаўноў зазначаў, што арганізатары загадалі, каб усе хлопцы былі падстрыжаныя, але музыканты калектыву падстрыгліся сімвалічна, прынцыпова не змяніўшы прычоскі. Назва «2+2» з’явілася таму, што гурт складаўся з двух студэнтаў Мінскага радыётэхнічнага інстытута і двух з іншай установы. Але ўтварэнне гурта адбылося, калі Яўген Адстаўноў вучыўся ў школе і пазнаёміўся там з Уладзімірам Бяляевым. Той навучыў Яўгена, які кінуў скрыпку, граць на гітары. Потым разам паступілі на вячэрняе аддзяленне інстытута, да іх далучыўся студэнт *«палітэха»* Старыкаў. Згодна з рэгламентам фестывалю кожны ансамбль павінен быў зайграць, у тым ліку, сваю ўласную інструментальную кампазіцыю, якой у «2+2» не было. Паколькі ніхто з удзельнікаў пісаць музыку не ўмеў, Старыкаў узяў на сябе адказнасць і сам з нуля напісаў яе. Пасля плёнку з гэтай музычнай тэмай каля паўгода круцілі па інстытуцкім радыё.

## Наступныя падзеі 
Большасць з 12 удзельнікаў фестывалю хутка зніклі з поля зроку. «Пінгвіны» таксама распаліся,  пайшоў працаваць артыстам эстрады ў Белдзяржфілармонію. Як і Уладзімір Арлоў з «Грыфаў». Шмат каго з музыкантаў забралі ў войска. Плясанаў таксама паўдзельнічаў у такіх гуртах як «Пралескі» і «Славяне», граў з Валерыем Жырнасекавым у БПІ (1971—1975), граў з другімі музыкантамі ў рэстаранах, на вяселлях, прэзентацыях (1975—1980). Удзельнік гурта «Пінгвіны» Юрый Ражаў зрабіў кар’еру ў Міністэрстве ўнутраных спраў, у прыватнасці, узначальваў прэсавы цэнтр. Уладзімір Спірыдовіч з гурта «Funny Foxes» паступіў у Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт і заняўся больш сур’ёзным і спелым праектам «Арганаўты». Да «Сініх гітараў» з *«палітэху»* далучыўся будучы «Пясняр» Анатоль Кашапараў, а да «Дыскантаў» — знакавая постаць у музычным падполлі Ігар Карастылёў. Ён умеў выдатна спяваць рок-н-рол, акампануючы сабе ж на ўдарнай устаноўцы. Яго гурт быў прафесійны і тады ў Мінску даволі вядомы, граў у клубах. Разам музыканты выправіліся ў Ялту, як сведчыць Карастылёў: *«Рок-гурт прыехаў з гітарамі, з апаратурай, мы выйшлі. Тут адразу ж мясцовыя жыхары пытаюцца адкуль мы. З Прыбалтыкі? Не, з Мінска. А-а, з Мінска, з Беларусі… Што там можа быць? Прыбалтыка „гудзела“ тады. Потым, калі мы заігралі, ажыятаж быў. Тысячы ці дзясяткі тысяч людзей, бітком забітыя веранды, яны пачалі біцца за нас. Памятаю, прыходзіў і Мулявін з хлопцамі да нас, як да зорак. Сапраўды, прадставілі годна Беларусь»*. Аляксандр Сільвановіч здолеў аб’ездзіць СССР у складзе зборнай каманды з вялікай праграмай, разлічанай на 3—4 месяцы, якая ўяўляла сінтэз сімфанічнага аркестру і новых сучасных выканаўцаў з розных рэспублік. Праехалі ад Далёкага Усходу да , выконвалі, у тым ліку, «Александрыну», але вынікам стаў 10-хвілінны фільм «Маршрут 13». Яго некалькі разоў патрабавала перарабіць камісія. Так і не прынятая стужка лягла *«на паліцу»* і з усімі рабочымі матэрыяламі па акце была знішчана ў 1977 годзе. Дзякуючы сцэнарысту і аператару Эдуарду Гайдуку, які таемна захаваў плёнку, адбылася дэманстрацыя фільма ў Доме кіно ў 1987 годзе.

У 1971 годзе быў праведзены Другі фестываль, але на яго арганізатараў і ўдзельнікаў адбыліся ганенні, выкліканыя палітычнай сітуацыяй. На Другім біт-фестывалі ганаровае першае месца атрымаў гурт Уладзіміра Спірыдовіча «Арганаўты».

12 красавіка 2008 года ў той жа актавай зале БДУІР адбыўся вечар-трыб’ют фестывалю. У ім прынялі ўдзел гурты «Madera Hard Blues», «Князь Мышкин», «White Night Blues», «Пане-браце», «Сузор’е», «Песняры», а таксама заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь Уладзімір Ткачэнка і маладыя выканаўцы. Адкрыў вечарыну Генадзь Старыкаў, адзін з удзельнікаў гістарычнага фестывалю, на сцэне таксама выступілі іншыя прадстаўнікі ансамбляў-удзельнікаў. У холе актавай залы БДУІР была арганізавана выстаўка мінскай залы музычнай славы «Hall of fame» пры падтрымцы музея Уладзіміра Мулявіна.

## Удзельнікі 
thumb|270px|Гурт «Алгарытмы» падчас выступлення на фестывальнай сцэне.
У фестывалі біг-біту мог прыняць удзел любы непрафесійны электрагітарны ансамбль. Перад галоўнай падзеяй прайшлі адборачныя конкурсы. На заказ у тыпаграфіі былі надрукаваныя запрашальнікі і карткі з эмблемай фестывалю. Удзел у фестывалі прынялі 12 калектываў, агульная колькасць удзельнікаў — 89 чалавек, сярэдні ўзрост удзельніка — 20 гадоў. Спіс удзельнікаў:
* «Алгарытмы» (Радыётэхнічны інстытут)
* «2+2» (Радыётэхнічны інстытут)
* «Зодчие» (СКБ завода імя С. Арджанікідзэ)
* «Рэфлексы» (Медычны інстытут)
* «Пінгвіны» (Інстытут фізікі цвёрдага цела і паўправаднікоў Акадэміі навук)
* «Грыфы» (Цэнтральны ўніверсальны магазін)
* «Funny Foxes» (школьны ансамбль)
* «Дысканты» (Політэхнічны інстытут)
* «Ювента» (Політэхнічны інстытут)
* «Сінія гітары» (Політэхнічны інстытут)
* «Скіфы» (Інстытут фізкультуры)
* ансамбль Б. Гамаюнава (Белдзіпрасельбуд)
Кожны ансамбль выконваў сем песень, чатыры з якіх прадугледжваліся «Палажэннем аб фестывалі біт-ансамбляў горада Мінска». Агульны час выступлення не павінен быў перавышаць 45 хвілін, на ўстаноўку апаратуры давалася 15 хвілін. У рэпертуары музыкантаў былі творы савецкіх і замежных кампазітараў, а таксама беларускія народныя песні, апрацаваныя ў стылі біг-біту. Абавязковым было ўключэнне ў праграму ўласнага твора і інструментальнай п’есы. Пры вызначэнні пераможцы журы ўлічвала мастацкую сталасць, тэхніку і культуру выканання, арыгінальнасць аранжыроўкі. Акрамя асноўных прызоў былі ўручаны спецыяльныя: найлепшы спявак, найлепшы гітарыст фестывалю і іншыя. Узнагароды журы размеркавала наступным чынам:

Граматы таксама атрымалі: найлепшы рытм-гітарыст фестывалю — Алег Герасіменка («Грыфы»), найлепшы сола-гітарыст фестывалю — Яўген Канавалаў («Алгарытмы»), найлепшы арганіст фестывалю — Вячаслаў Ксяндзоў («Алгарытмы»), найлепшы ўдарнік фестывалю — Міхаіл Голад («Алгарытмы»), найлепшая салістка фестывалю — Ларыса Лаўрышкова («Алгарытмы»), найлепшы саліст — Юрый Ражаў («Пінгвіны»), за найлепшы ўласны твор — Яўген Канавалаў (за твор «Трынаццаты маршрут»). Белдзяржфілармонія прадаставіла найлепшым біт-ансамблям эстрады сталічных кінатэатраў, кафэ, рэстаранаў. Пасля фестывалю ансамбль «Алгарытмы» чакаў тур па Сібіры, на працягу трох тыдняў музыканты выступалі перад нафтавікамі, збіралі поўныя залы.

Склад журы, якое ацэньвала музыкантаў, быў наступным:

## Крытыка 
Паводле меркавання музычнага журналіста і даследчыка гісторыі беларускага рока Віктара Сямашкі, мінскі фестываль з’яўляўся першым такога роду мерапрыемствам у СССР

Ансамблі, якія ўдзельнічалі ў фестывалі, з’яўляліся пераважна маладымі, узрост самога старога не перавышаў двух гадоў з моманту заснавання. Журналісты і карэспандэнты адзначылі істотны ўплыў творчасці гурта «The Beatles» практычна на ўсіх удзельнікаў фестывалю. Гэта выяўлялася і па рэпертуары, і па манеры трымацца на сцэне. Таксама адзначалася, што агульны ўзровень беларускіх біт-ансамбляў пакуль ніжэйшы за ўзровень прафесійных ансамбляў кшталту маскоўскага «Электрон» і ленінградскага «». Праблемай амаль усіх ансамбляў з’яўлялася адсутнасць заводскай стандартнай апаратуры, і музыканты былі вымушаны рабіць яе сваімі рукамі, што адмоўна адбілася на якасці гучання.

[thumb|right|150px|Будучы [Народны артыст Беларусі кампазітар Ігар Лучанок скардзіўся на перавагу «заходняга» рэпертуару над савецкім у праграмах удзельнікаў фестывалю.]]
Першы дзень фестывалю не абышоўся без гарачых дыскусій як між гледачамі, так і на сустрэчах канкурсантаў з журы. Старшыня журы Барыс Райскі вельмі скардзіўся на тое, што з-за моцнага акампанементу дрэнна чуў вакалістаў. *«Рот адкрывае… Ведаеш, як бывае ў нас, на жаль, у нашых вёсках, і маўчыць. Вось так і мы, прасядзелі ўвесь фестываль і бачылі адкрытыя раты салістаў, а аб чым ён там спяваў… Паўтараю, за рэдкім выключэннем. Біг-біт — гэта жыццё, гэта тэмп, гэта рытм, гэта ўсё з напружаннем такім!»*. Свае парады даваў і Ігар Лучанок: *«Хацелася б, каб у вашым рэпертуары ўсёж-такі было менш перайманняў, каб больш было нашага, савецкага рэпертуару»*. У выніку, каб пасля фестывалю паказацца на тэлебачанні «Дыскантам» прыйшлося вывучыць адну з песень Лучанка, як сведчыў Лучыцкі: *«„Красные звёзды, калёные клинки…“. Гэта ў Лучанка. Мы разумелі, што нам гэта не вельмі хочацца, страшна не хочацца. Але прыйшлося, дзеля таго, каб паказаць сябе, вывучыць і заспяваць гэтую песню па тэлебачанні»*.

У цэлым адзначалася добрая арганізацыя фестывалю і асаблівы маладзёжны фестывальны дух. Выступленні гуртоў адрозніваліся разнастайнасцю. Ансамбль «Funny Foxes», які меў досыць прымітыўны музычны ўзровень, кампенсаваў адсутнасць свайго творчага аблічча экзатычным знешнім выглядам выканаўцаў. Музычны крытык Барыс Герстан пісаў пра іх выступ: *«Уявіце сабе чырвоныя камзолы, ці то з плюшу, ці то з аксаміту, з жоўтымі манжэтамі, гузікамі армейскага ўзору і металічнымі ланцужкамі праз грудзі. Нешта сярэдняе паміж уніформай уланаў 2-га Праабражэнскага палка і членаў палаты лордаў англійскага парламента»*. Таксама менавіта знешні бляск вылучаў выступленне гурта інстытута фізкультуры «Скіфы». Найбольш гарэзліва і азартна на сцэне выступілі «Рэфлексы», яны, у тым ліку, выканалі папулярную ў тыя часы французскую алімпійскую мелодыю. Выступленне ансамбля «Зодчие» было простым і непасрэдным, але вылучалася лірызмам. Барыс Райскі потым пісаў: *«Калі ў „Алгарытмаў“ пераважаў інструментальны пачатак, то ў „Дойлідаў“ — вакальны. Іх выступ адрозніваўся вялікай музыкальнасцю, добрай нюансіроўкай, цікавым падборам рэпертуару. Беларускія матывы ў іх выкананні былі прызнаныя найлепшай апрацоўкай беларускіх тэм»*. Характэрна, што ўдзельнікі гурта «Грыфы» амаль усю сваю праграму склалі з уласных твораў, які вылучала дакладнае віртуознае гранне. Старшыня журы адзначыў, што яны граюць на ўзроўні прафесіяналаў, маюць тонкае пачуццё мелодыі, рытму, скрупулёзна працуюць над кожным творам.

Першы фестываль біт-ансамбляў Мінска шырока абмяркоўваўся ў рэспубліканскай прэсе. «Чырвоная змена» пісала: *«Кожны ансамбль адчувае ў сваёй рабоце не малыя цяжкасці. Па-першае, у нас не вырабляюць пакуль што неабходныя інструменты, а самаробная апаратура не дазваляе дабіцца высокай якасці гучання. Па-другое, кампазітары-прафесіяналы амаль не пішуць музыку ў стылі біг-біт»*. Газета «Знамя юности» (): *«У рэспубліканскім доме народнай творчасці няма літаральна нічога, што адносілася б да электрагітарных ансамбляў. Няма вучэбных дапаможнікаў, няма ніякіх твораў. Аднак жа гітара стала сапраўдным народным інструментам і ігнараваць гэта ніяк нельга. Было шчыра шкада энтузіястаў жанру, якія на свае сродкі, рознымі шляхамі набывалі інструменты»*. Адзначала «Літаратура і мастацтва»: *«Хлопцам даводзіцца рабіць апаратуру сваімі рукамі. Дарэчы гэту праблему з цяжкасцю вырашаюць і прафесійныя ансамблі. Можа Мінскаму радыёзаводу варта было б падумаць над выпускам такой прадукцыі. Попыт ёсць»*. А «Голас Радзімы» паведамляў, што Белдзяржфілармонія прапанавала найлепшым біт-ансамблям эстрады сталічных устаноў культуры і адпачынку. Тады была ўпэўненасць, што гэта толькі пачатак, праблемы будуць вырашацца, пройдуць наступныя фестывалі, з’явяцца клубы. Але пачалася Пражская вясна і ў савецкія танкі, якія ўступілі ў Чэхаславакію, бутэлькі з кактэйлем Молатава кідалі менавіта студэнты, бітнікі, хіпі ― фанаты «The Rolling Stones» і «The Beatles». Улады тэрмінова *«закруцілі гайкі»*, музыканты вярнуліся ў андэрграўнд.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
*

## Спасылкі 
* Першы фестываль біт-ансамбляў Мінска  на сайце «Жывы журнал»
* 
* Как зарождался белорусский рок-н-ролл. Велоэкскурсия по знаковым местам Минска 
* Першы фестываль біт-ансамбляў Мінска на сайце «У Кантакце»
* Канатоп-блюз Фэст  на сайце Мемарыяльнага музея-майстэрні Заіра Ісакавіча Азгура

Катэгорыя:Рок-фестывалі
Катэгорыя:Музычныя фестывалі Беларусі
Катэгорыя:Музыка ў Мінску
Катэгорыя:1968 год у Мінску
Катэгорыя:Красавік 1968 года