open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кніга Плач Ераміі

**Кніга «Плач Ераміі»** ( — **Эйха**; ; )— 32-я частка Танаха, 6-я кніга Ктувім, частка Бібліі, Старога Запавету пад нумарам 25.

У старажытнаяўрэйскай мове кніга названая па першым слове *Эйха! («Як!»)*. Перакладчыкі грэчаскай Септуагінты назвалі кнігу *Трэной*, або «Плач», «жаласныя песні». Вавілонскі Талмуд выкарыстоўвае выраз *Кінот*, гэта значыць «Плач», «Элегія». Еранім Стрыдонскі, які пісаў на латыні, назваў кнігу *Lamentationes*, што стала падставай для назвы кнігі на многіх еўрапейскіх мовах. У беларускай мове вядомы жанр лямант, які паходзіць ад гэтай назвы.

## Біблія Францыска Скарыны 
Кніга з’яўляецца ці не самым рэдкім выданнем Ф. Скарыны, якога захавалася толькі 4 асобнікі. На тытульным аркушы змешчана тэматычная тлумачальная гравюра з надпісам: «*Еремиа, пророк Господень, плачеть, гледя на Ерусалим*». На 3 аркушы пасля тэксту прадмовы Скарыны паўторана застаўка з кнігі «Ісус Навін». Перад тэкстам пасляслоўя паўторана віньетка з прадмовы Скарыны да кнігі «Левіт».

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Ераміін Плач ў перакладзе Васіля Сёмухі
* Галашэньне Ярэміна  ў перакладзе Яна Станкевіча і Майсея Гітліна
* Ламентацыі Ярэміі ў перакладзе Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь
* Плач Ярэміі ў перакладзе Антонія Бокуна

Катэгорыя:Кнігі Старога Запавету
Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:Ерамія
Катэгорыя:Плач Ераміі
Катэгорыя:Танах:Пісанні
Кніга Суддзяў

**Кніга Суддзяў** ( **Сеф́ер Шафтым**; ; ) — адна з частак Старога запавету, у якой апісваюцца падзеі двухсотгадовага перыяду гісторыі яўрэйскіх плямён пасля выхада іх з Егіпту (прыблізна 12—11 ст. да н.э.), які папярэднічаў фарміраванню раннефеадальнага рабаўладальніцкага Ізраільска-Іўдзейскага царства.

Паводле біблейскага падання, пасля Майсея і Ісуса Навіна старажытныя яўрэі не мелі пастаянных кіраўнікоў, таму часта падвяргаліся прыгнёту з боку суседніх народаў, зазнавалі шмат бед. Менавіта ў гэты перыяд іх гісторыі наступіла эпоха Суддзяў, якія арганізоўвалі народ на барацьбу са знешнімі ворагамі і ажыццяўлялі ўладкаванне ўнутрыплемяннога правапарадку. Іх улада не мела пастаяннай пераемнасці і не была самадзяржаўнай. Сваім зместам гэта кніга ахоплівае перыяд ад смерці Ісуса Навіна да першасвяшчэнніка Ільі, або да смерці суддзі Самсона. Іўдзейскае паданне называе складальнікам гэтай кнігі Бібліі прарока Самуіла. Мяркуюць, што яна апрацоўвалася на працягу значнага часу і завершана ў 6 ст. да н.э.

## Біблія Францыска Скарыны 
Кніга Суддзяў (1519) была апошнім пражскім выданнем Ф. Скарыны, захавалася ў 9 асобніках. На тытульным аркушы змешчана тэматычная тлумачальная гравюра: «*Самсон пресилный расторгал льва на пути*». У канцы прадмовы Скарыны паўторана віньетка з выдання кнігі Іова, а на а. 4 — застаўка з прадмовы да кнігі Прытчы Саламона.

## Пераклады 
* Кніга Суддзяў (Скарына) (Книга Судей сыновъ Израилевыхъ, зовемая от Евреи Шофтимъ, по-греческии же Критесос, а по латине Юдикумъ)
* Кніга Судзьдзяў у перакладзе Васіля Сёмухі
* Кніга Судзьдзяў Ізраэлявых у перакладзе Яна Станкевіча і Майсея Гітліна
* Кніга Суддзяў у перакладзе Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь
* Кніга Судзьдзяў у перакладзе Антонія Бокуна
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кнігі Старога Запавету
Катэгорыя:Танах:Прарокі
Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Немцы

**Немцы** () — германскі народ, асноўнае насельніцтва Германіі. Агульная колькасць (2016 г.) — 64 598 000 чал.  

## Этымалогія 
Сучасная нямецкая саманазва *Deutsche* паходзіць ад гутарковых слоў *diutisc, theodisk* (ад протагерманскага *þiudiskaz*, літаральна "простыя людзі"), якімі ў раннім сярэднявеччы ў Франкскай імперыі і англасаксонскіх дзяржавах называлі германскае насельніцтва ў адрозненні ад раманскага і кельцкага.

Славянскае слова «немцы» (, , ,  і г. д.) таксама з'явілася ў раннім сярэднявеччы ў выніку кантактаў славян з германскімі плямёнамі. Яно магло значыць людзей, якія размаўлялі на незразумелай мове («нямыя»), або ад назвы германскага племені неметаў.

## Рассяленне 
У наш час большая частка немцаў жыве ў Германіі, а таксама ў суседніх краінах (Францыя, Вялікабрытанія, Данія і г. д.). 

Ужо ў сярэднявеччы ў выніку перасяленняў і асіміляцыі мясцовага насельніцтва буйныя групы нямецкага насельніцтва з'явіліся ў Прыбалтыцы, поўначы сучаснай Польшчы, Чэхіі, Трансільваніі (так званыя Трансільванскія саксы). Важным цэнтрам перасялення і развіцця нямецкай культуры стала Усходняя Прусія.

Буйныя хвалі нямецкіх міграцый мелі месца ў XVII - першай палове XX ст. ў Новы Свет, у XVIII ст. — у Расійскую імперыю, у канцы XIX - XX ст. — у германскія калоніі Афрыкі.

Аднак лёс нашчадкаў нямецкіх перасяленцаў у іншых краінах складваўся па-рознаму. Пасля паражэння Германіі ў I Сусветнай вайне большасць немцаў была вымушана пакінуць каланіяльныя тэрыторыі. Адзіная прыкметная нямецкая абшчына захавалася толькі ў Намібіі. Пачалася рээміграцыя нямецкага насельніцтва з краін Усходняй Еўропы. Падчас II Сусветнай вайны мірнае нямецкае насельніцтва прымусова высялялася з еўрапейскай часткі СССР у Казахстан і Сярэднюю Азію. Тыя савецкія немцы, што апынуліся на акупаваных тэрыторыях, масава пакідалі раней населеныя раёны разам с нацысцкім войскам. Пасля заканчэння вайны немцы прымусова высяляліся з краін Усходняй Еўропы. Асабліва значныя прымусовыя перасяленні адбыліся з Усходняй Прусіі і Судэцкай вобласці.

У 2009 г. у Рэспубліцы Беларусь жыло 2474 чал., якія вызначалі сваю этнічную тоеснасць як немцы.

## Мова 
Мова — нямецкая. Належыць да германскай групы індаеўрапейскай сям'і.

## Выдатныя асобы 
* Фрыдрых I
* Ульрых Юнінген
* Кацярына II
* Ота Бісмарк
* Іаган Гутэнберг
* Гётэ
* Эрых Рэмарк
* Клара Цэткін
* Генрых Бёль
* Гельмут Коль
* Ангела Меркель

## Зноскі 

Катэгорыя:Германцы
Катэгорыя:Народы Германіі
Катэгорыя:Народы Еўропы
Катэгорыі:Народы Намібіі
Эсфір

**Эсфір**, **Эсфер**, **Эстэр** — асоба біблейскай гісторыі, паводле Бібліі, дачка Амінадава (Абіхаіла) з Веніямінава пакалення.

## Біяграфія 
Першапачаткова мела яўрэйскае імя Гадаса, была сваячкай і выхаванкай набожнага іўдзея Мардахея, які жыў у Сузах і аднойчы выратаваў жыццё персідскаму цару. Калі цар выбіраў сабе новую жонку, яго выбар паў на Гадасу, якая атрымала новае імя — Эсфір, што ў перакладзе з персідскай мовы азначае Зорка. Узвышэнне пры двары іўдзейкі выклікала зайздрасць і злосць некаторых прыдворных цара, асабліва Амана, уладалюбівага, гордага і дэспатычнага царскага любімца. Раззлаваны тым, што Мардахей адносіўся да яго без рабалепства, Аман вырашыў знішчыць не толькі Мардахея, але і ўсіх іўдзеяў у Персідскім царстве, і дабіваўся ад цара згоды на выданне такога карнага ўказа. Калі пра гэта даведаўся Мардахей, ён патрабаваў ад Эсфіры, каб яна заступілася перад царом за свой народ. Мужная Эсфір пад страхам згубіць не толькі сваё становішча, але і ўласнае жыццё, насуперак строгаму прыдворнаму этыкету з’явілася без запрашэння да цара і пераканала яго наведаць падрыхтаваны ёю пір, у час якога звярнулася да цара з просьбай аб абароне. Калі цар даведаўся пра сутнасць просьбы Эсфіры, ён загадаў павесіць свайго любімда Амана на той шыбеніцы, якая была падрыхтавана для Мардахея, і выдаў новы загад аб праве іўдзеяў на самаабарону. Некаторыя даследчыкі Бібліі бачылі ў кнізе «Эсфір» адлюстраванне не сапраўднай гісторыі, а свайго роду прыпавесць або гістарычную аповесць і сцвярджалі, што яна сваім зместам, падрабязным апісаннем быту і абставін, некаторых гістарычных рэалій адносіцца да часоў панавання Ксеркса і што сапраўднае імя гэтага цара Агасфер.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Жанчыны Старога Запавету
Катэгорыя:Прамаці
Катэгорыя:Пурым
Катэгорыя:Прарочыцы
Катэгорыя:Эсфір
Катэгорыя:Іўдаістычная міфалогія
Неямія

**Неямія** (V ст. да н.э.) — адзін з іўдзейскіх патрыётаў, губернатар Іерусаліма, які шмат гадоў працаваў над аднаўленнем гэтага горада пасля вавілонскага разбурэння. Паводле біблейскага падання, сын Ахалія з іўдзейскага роду. Знаходзячыся ў палоне, быў падчашым у персідскага цара Артаксеркса Лангімана. Калі Неямія даведаўся пра бядотнае становішча сваіх суайчыннікаў у Палесціне, ён папрасіў у цара адпусціць яго на радзіму. У Палесціне ён разам з Ездрай прыняўся за рэлігійна-маральнае і грамадскае добраўпарадкаванне народа. Гісторыя гэтай дзейнасці Неяміі выкладзена ў біблейскай кнізе Неяміі, названай яго імем.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Персанажы Старога Запавету
Катэгорыя:Кніга Неяміі
Катэгорыя:Асобы
Артаксеркс I Лангіман

**Артаксеркс I «Лангіман»**, **«Даўгарукі»** (? — 424 да н.э.) — цар персідскі, сын Ксеркса I. У 455 да н.э. вёў вайну супраць Егіпта. Флот Артаксеркса быў пераможаны афінскімі марскімі сіламі ў бітве пры Саламіне на Кіпры (449 да н.э.) У 448 да н.э. заключыў з грэкамі г.зв. Каліеў мір.

## Біяграфія 
Грэкі называлі яго Макрахейр — «Даўгарукім», з-за таго, што правая рука ў яго была даўжэйшая за левую.

Уступіў на трон пасля таго, калі ў жніўні 465 года да н. э., у выніку прыдворнай змовы, якую ўзначальваў начальнік палацавай варты Артабан і еўнух Аспамітра, былі забітыя яго бацька і старэйшы брат Дарый. Праз некалькі месяцаў Артаксеркс ліквідаваў Артабана і Аспамітру, забіўшы іх у палацавай сутычцы. У 464 года да н. э. брат Артаксеркса, сатрап Бактрыі Гістаспа падняў паўстанне супраць яго, але быў пераможаны ў двух бітвах і забіты. Асцерагаючыся палацавага перавароту, Артаксеркс загадаў перабіць усіх астатніх сваіх братоў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ахеменіды
Катэгорыя:Кіраўнікі V стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Удзельнікі грэка-персідскіх войнаў
Катэгорыя:Фараоны дваццаць сёмай дынастыі
Катэгорыя:Цары персідскія
Часасловец

]]
**«Часасловец»**, **«Часаслоў»** — рэлігійная кніга, у якой падаюцца пэўныя гадзіны царкоўных службаў у хрысціян, а таксама тэксты малітваў, якія чытаюцца за гэтымі службамі. Аднак ён не змяшчае тэксты літургій, якія сабраны ў асобны зборнік — так званы «Служэбнік». У старажытныя часы і ў перыяд сярэднявечча «Часасловец», як і Псалтыр, выконваў ролю вучэбна-педагагічнай кнігі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Літургічныя кнігі
Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Акафіст

**Ака́фіст** ( ад *α* — не, *καθιςω* — саджуся) — хрысціянскае хвалебнае царкоўнае песнапенне. Выконваецца абавязкова стоячы. Кожны акафіст складаецца з 25 асобных песнапенняў (13 кандакоў і 12 ікасаў). Найбольш вядомыя і старажытныя акафісты: Божай Маці (7  ст.) і Ісусу Найсаладзейшаму (9  ст.), свяціцелю Мікалаю Цудатворцу (14  ст.). Створаны таксама акафісты святым, абразам, царкоўным святам. Кніга, дзе сабраны ўсе акафісты, называецца акафіснік. Першы на Беларусі акафіснік выдадзены Францыскам Скарынай у 1525 годзе. Шматтомны акафіснік з 1991 друкуецца ў Маскве (ім карыстаюцца і праваслаўныя на Беларусі).

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Хрысціянскія гімны
Катэгорыя:Праваслаўнае набажэнства
Катэгорыя:Літургіка
Канон (песнапенне)

**Канон** ( — *правіла, норма*) — музычная разнавіднасць устаноўленага ў 12 ст. царкоўнага песнапення ў пахвалу пэўнага рэлігійнага свята, якое выконвалася шляхам паўтарэння напеву мелодыі іншымі галасамі праз пэўны вышэйшы або ніжэйшы музычны інтэрвал.

## Гл. таксама 
* Ікас

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Хрысціянскае набажэнства
Катэгорыя:Царкоўная музыка
Архангел Міхаіл

]]
]]
**Архангел Міхаіл**, або **Архістратыг Міхаіл**, або **Арханёл Міхаэль (Міхал)** — паводле Бібліі, адзін з сямі самых вышэйшых анёлаў, якія служаць Богу і з’яўляюцца выканаўцамі Яго волі. У «Апакаліпсісе» Іаана Багаслова ён падаецца абаронцам хрысціян і звяргальнікам з неба цмока з яго початам.

У выданнях Ф. Скарыны, сюжэт змагання Міхаіла Архістратыга з нячысцікамі адлюстраваны ў гравюры, змешчанай на адваротнай старонцы тытульнага аркуша «Библии рускай».

## У музыцы 
«Архангел Михаил» — песня Рустама Неўрэдзінава на вершы Алесі Барысавай у выкананні Мікалая Карачанцова.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ангелы ў іўдаізме
Міхаіл
Катэгорыя:Персанажы Адкрыцця
Катэгорыя:Кніга прарока Данііла
Кніга Неяміі

**Кніга Неяміі** ( **Сеф́ер Нэгэмія**; ; )— біблейская кніга, якая апавядае пра жыццё і дзейнасць іерусалімскага губернатара Неяміі, складаецца з 13 раздзелаў і змешчана ў іўдзейскім каноне Бібліі пасля кніг Ездры як аднародная па зместу, у хрысціянскай Бібліі — пасля першай кнігі Ездры.

Па сваім змесце кніга з’яўляецца лагічным працягам Хронік і распавядае пра адбудову супольнасці ў Іерусаліме і Іўдзеі пасля вяртання выгнаннікаў з вавілонскага палону. Рэпатрыянты ахвотна ўзяліся за аднаўленне ерусалімскай святыні і рэарганізацыю тэакратычнай сістэмы ў ізраільскім грамадстве. Ездра і Неямія — галоўныя грамадскія дзеячы.

Паводле сюжэта кнігі, Неямія быў вавілонскім яўрэем. У 444 да н.э. ён быў прызначаны губернатарам Іўдзеі. Падчас свайго кіравання ён турбаваўся аб будаўніцтве сцен Іерусаліма і правёў рэлігійную рэформу. Адказным за рэформу быў Ездра. Цэнтральнымі пытаннямі рэформы былі захаванне суботы, забарона шлюбу з замежнымі жанчынамі і выплата дзесяціны храму.

## Пераклады 
* Кніга Нээміі ў перакладзе Васіля Сёмухі
* Кніга Нэгэміна ў перакладзе Яна Станкевіча і Майсея Гітліна
* Кніга Нэгэміі ў перакладзе Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь
* Кніга Нээміі ў перакладзе Антонія Бокуна

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кнігі Старога Запавету
Катэгорыя:Танах:Пісанні
Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Ірад Анціпа

**Ірад Анціпатар** — цар іўдзейскі (4 да н.э. — ) ідумейскага паходжання, сын Ірада Вялікага (73—4 да н.э.).

## Біяграфія 
Пастаўлены царом Іудзеі рымскім трыумвірам Маркам Антоніем. Кіраваў чацвёртай часткай Іўдзейскага царства, як і яго бацька, быў заўзятым будаўніком, заснаваў горад Тыверыяду, названую ў гонар рымскага імператара Тыберыя, куды перанёс сваю рэзідэнцыю. Як слабавольная і беспрынцыпная асоба, ён любіў шыкоўнае жыццё і вострыя адчуванні. Адвергнуўшы законную жонку, Ірад сышоўся з Ірадыядай, жонкай свайго зводнага па бацьку брата. За гэту сувязь Іаан Хрысціцель ганьбаваў Ірада, які, баючыся выкрыцця, да часу цярпеў Іаана, пакуль у справу не ўмяшалася сама Ірадыяда. Каб звесці з Іаанам асабістыя рахункі, яна спачатку дамаглася яго зняволення ў крэпасць, а пасля пакарання яго смерцю праз адсячэнне галавы. Пад уплывам Ірадыяды Ірад, каб дамагчыся царскай годнасці, заключыў сепаратны саюз з парфянамі супраць рымлян. За гэта ён разам з Ірадыядай па загаду імператара Кая Калігулы быў высланы ў гальскі горад Люгдунум Канвенарум (цяпер Сэн-Бертран-дэ-Каменж, Францыя) і пасаджаны там у турму, дзе і памёр. Хрысціянскае паданне абвінавачвае Ірада не толькі ў абразе, але і ў прамым саўдзеле ў смерці Ісуса Хрыста.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Цары іўдзейскія
Аркадзь Якаўлевіч Адзінец

**Аркадзь Якаўлевіч Адзінец** (, в. Парэчча Бабруйскага павета Мінскай губ. (цяпер Акцябрскі раён Магілёўскай вобласці) — пасля 1957, Башкірыя ?) — мовазнавец.

## Біяграфія 
У 1915—1918 служыў у царскай арміі. У 1918—1919 вучыўся на педкурсах, працаваў загадчыкам Народнага дома ў в. Рудабелка. У 1920 мабілізаваны ў Чырвоную Армію, у якой служыў да канца 1921. У 1922—1923 настаўнічаў на вёсцы. У 1924 скончыў Бабруйскі педтэхнікум, працаваў настаўнікам у Мазыры. У 1928 скончыў БДУ, вучыўся ў аспірантуры БелАН. Арыштаваны ДПУ БССР 18.7.1930 па справе «Саюза вызвалення Беларусі». Па пастанове Калегіі АДПУ СССР ад 10.4.1931 высланы ў Чэбаксары Чувашскай АССР на 5 гадоў. 25.7.1935 пастановай Асобай нарады тэрмін высылкі падоўжаны на 3 гады. Працаваў настаўнікам рускай мовы і літаратуры, бухгалтарам Водаканалтрэста. З 1941 ва Уфе, працаваў бухгалтарам трэста «Стэрлітамакбуд». Рэабілітаваны па абодвух прыгаворах 15.11.1957. Пасля рэабілітацыі жыў у Стэрлітамаку Башкірскай АССР. Групавая справа А. і інш. № 20951-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі. Далейшы лёс невядомы.

## Крыніца 
* ;
** НАРБ, ІКР;
* .

Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Глускім раёне
Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Краіна

**Краі́на** — геаграфічная тэрыторыя, якая мае вызначаныя межы, якая карыстаецца дзяржаўным суверэнітэтам або знаходзіцца пад уладай іншай дзяржавы (калонія, падапечная тэрыторыя). Слова *краіна* можа азначаць не толькі тэрыторыю, але і насельніцтва гэтай тэрыторыі.

### Краіна або дзяржава 
Хоць паняцці *краіна* і *дзяржава* часта выкарыстоўваюцца як сінонімы, паміж імі ёсць істотная розніца. Паняцце *дзяржава* азначае ў першую чаргу *палітычную сістэму ўлады, усталяваную на вызначанай тэрыторыі*, у той час як паняцце *краіна* хутчэй ставіцца да *культурных, агульнагеаграфічных* (агульнасць тэрыторыі) і іншых фактараў. Паняцце *краіна* з'яўляецца меней афіцыйным, чым паняцце *дзяржава*.

Напрыклад, Брытанская імперыя з'яўлялася адзінай *дзяржавай*, якая складалася з шматлікіх *краін* (метраполія і мноства калоній). Іншы прыклад: сучасная Польшча і Польшча камуністычнай эпохі — гэта адна і тая ж краіна, але розныя дзяржавы.

## Гл. таксама 
* Краіны свету

## Спасылкі 
* Краіны свету, даведнік турыста.

Катэгорыя:Дзяржава

Катэгорыя:Геаграфічная тэрміналогія
Вышыня над узроўнем мора

**Вышыня над узроўнем мора** — каардыната ў трохмернай прасторы, паказвае, на якім узроўні адносна прынятага за нуль узроўню мора знаходзіцца той або іншы аб’ект.

Можа прымаць адмоўныя (мясцовасць знаходзіцца ніжэй узроўню мора) і станоўчыя значэнні. Атмасферны ціск падае з павелічэннем вышыні.

Самы высокі пункт сушы — гара Эверэст у Гімалаях, яе вышыня 8844,43 метры над узроўнем мора.

Самы нізкі ўчастак сушы — узбярэжжа Мёртвага мора, яно знаходзіцца на вышыні 417,5 метры ніжэй узроўню мора.

У Беларусі самы нізкі пункт знаходзіцца на Нёманскай нізіне (80 м), самы высокі — гара Дзяржынская ці Святая (345 м) на тэрыторыі Мінскага ўзвышша.

## Гл. таксама 
* Адносная вышыня
* Балтыйская сістэма вышынь

## Літаратура 
* 
* Абсолютная высота, альтитуда // Горная энциклопедия / Под редакцией Е. А. Козловского. — М.: Советская энциклопедия, 1984—1991.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фізічная геаграфія
Катэгорыя:Геаграфічная тэрміналогія
Катэгорыя:Геадэзія
Федэральная зямля

**Федэральная зямля:**

* Землі Германіі
* Федэральная зямля, Аўстрыя
Паштовы індэкс

thumb|
**Паштовы індэкс** — паслядоўнасць літар або лічбаў, дадаваная паштоваму адрасу з мэтай палягчэння сартавання допісу. У цяперашні час пераважная большасць нацыянальных паштовых службаў выкарыстоўвае паштовыя індэксы.

## Гісторыя і ўжыванне 
Упершыню пачаў ужывацца ў Германіі у пачатку 1960-х гадоў.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Вынаходніцтвы СССР
Праблемы рэгіянальнай экалогіі

**«Праблемы рэгіянальнай экалогіі»** (), расійскі грамадска-навуковы часопіс, які ажыццяўляе инфармацыйнае, навуковае і прыкладнае асвятленне прац у вобласці экалогіі, землеўладкавання і прыродакарыстання на розных узроўнях. 

Выдаецца з 1995 года. Галоўны рэдактар доктар геаграфічных навук Б. І. Кочураў (Інстытут геаграфіі РАН). У часопісе публікуецца экалагічна арыентаваная рэклама, экалагічныя партрэты прадпрыемстваў, а таксама досвед укаранення экалагічнай палітыкі. Часопіс асвятляе праблемы і дасягненні рэгіёнаў Расіі ў вобласці прыродакарыстання і аховы навакольнага асяроддзя. Выходзіць 6 раз у год. Уваходзіць у спіс навуковых журналаў ВАК Расіі.

## У Сеціве 
* Сайт часопіса

Катэгорыя:Часопісы Расіі
Сибирский экологический журнал

**«Сибирский экологический журнал»** () — расійскі часопіс на экалагічную тэматыку, выпускаемы Сібірскім аддзяленнем РАН. Галоўны рэдактар — акадэмік РАН І. Ю. Карапачынскі. Выпускаецца з 1994 года. Выходзіць 6 разоў у год. Часопіс публікуе вынікі навуковых даследаванняў па наступных асноўных накірунках: 
* тэарэтычныя і метадычныя пытанні экалогіі 
* рэгіянальныя аспекты экалогіі 
* зоны экалагічных бядот 
* структура і функцыянаванне экасістэм 
* антрапагенная трансфармацыя экасістэм. 

Уключаны ў спіс навуковых часопісаў ВАК.

## У Сеціве 
Сайт часопіса 

Катэгорыя:Часопісы Расіі
Катэгорыя:Часопісы на рускай мове
Экалогія (часопіс)

**Экалогія** () — навуковы часопіс, які публікуе арыгінальныя навуковыя артыкулы па праблемах тэарэтычнай і эксперыментальнай экалогіі. З'яўляецца першым у СССР і вядучым у Расіі часопісам на экалагічную тэматыку. Заснаваны ў 1970 годзе. Выходзіць 6 разоў у год. Галоўны рэдактар — акадэмік РАН У. М. Бальшакоў (дырэктар Інстытута экалогіі раслін і жывёл УрА РАН).

Выпускаецца на рускаq і англійскай мовах. Англамоўная версія версія называецца *Russian Journal of Ecology*. Уключаны ў спіс навуковых часопісаў ВАК.

## Спасылкі 
* Старонка часопіса «Экалогія»
* Правілы падрыхтоўкі рукапісу 

Катэгорыя:Часопісы Расіі
Алені востраў

**Алені востраў** (), расійскі востраў, размешчаны ў Карскім моры, на поўнач ад Гыданскага паўвострава. Плошча 1197 км². Адносіцца да тэрыторыі Ямала-Ненецкай аўтаномнай акругі.

Катэгорыя:Астравы Ямала-Ненецкай аўтаномнай акругі
Катэгорыя:Астравы Карскага мора
Астравы Пятра

**Астравы Пятра** () — група астравоў у моры Лапцевых ля паўночна-ўсходніх берагоў паўвострава Таймыр (берага Прончышчава у 1735—1736 гг. Да астравоў Пятра адносяцца астравы Андрэя, Паўночны, Паўднёвы, Сустрэч, Клюшня, Безназоўны, Дажджавы, Котка.

Катэгорыя:Астравы Краснаярскага края
Катэгорыя:Астравы мора Лапцевых
Плаўніковыя астравы

**Плаўніковыя астравы** () — група астравоў ва ўсходняй частцы Карскага мора, ля ўзбярэжжа паўвострава Таймыр. Два буйнейшыя астравы — востраў Круглы і востраў Пясцовы. Акрамя іх, у архіпелаг уваходзяць астравы Падкова, Паўночны Плаўніковы, Уціны, Касцерына, Баранава, Насаты і іншыя. Астравы адносяцца да тэрыторыі Краснаярскага края.

Катэгорыя:Астравы Краснаярскага края
Катэгорыя:Астравы Карскага мора
Астравы Сяргея Кірава

**Астравы́ Сярге́я Кі́рава** (), 6 невялікіх астравоў у паўночна-ўсходняй частцы Карскага мора. Уваходзяць у склад Краснаярскага края. Астравы атрымалі сваю назву ў гонар Сяргея Міронавіча Кірава. Востраў Ісачэнкі з’яўляецца буйнейшым у архіпелагу (150 км²). Названы імем Барыса Лаўрэнцевіча Ісачэнкі.
Востраў Сібіракова

* Востраў Сібіракова, Карскае мора — востраў у Карскім моры; 
* Востраў Сібіракова, Японскае мора — востраў у Японскім моры.
Востраў Ушакова

**Востраў Ушакова** (), востраў, які размешчаны ў паўночный частцы Карскага мора ў Паўночным Ледавітым акіяне паміж Зямлёй Франца-Іосіфа і Паўночнай Зямлёй. Плошча 328 км². Максімальная вышыня 350 м над узроўнем мора. Бліжэйшая суша ў 140 км на поўдзень востраў Візэ. Пакрыты лёдам.

Адкрыты і названы ў 1935 годзе савецкай экспедыцыяй на ледаколе «Садко» у гонар даследчыка Арктыкі Георгія Ушакова. Палярная станцыя на востраве была створаная ў 1954 годзе. Адміністрацыйна ўваходзіць у склад Краснаярскага краю.

Катэгорыя:Астравы Карскага мора
Катэгорыя:Астравы Краснаярскага края
Востраў Сібіракова (Карскае мора)

**Востраў Сібіракова** (), востраў на поўдні Карскага мора, ля ўваходу ў Енісейскі заліў.

Плошча каля 800 км², вышыня да 50 м. Акружаны льдамі ў перыяд з кастрычніка па ліпень. Названы Н. А. Э. Нордэншэльдам у гонар А. М. Сібіракова ў 1878 годзе.

Катэгорыя:Астравы Карскага мора
Катэгорыя:Астравы Краснаярскага края
Паволжскі экалагічны часопіс

**«Паволжскі экалагічны часопіс»** () — расійскі навуковы часопіс.

Публікуе арыгінальныя даследаванні ва ўсіх галінах экалогіі, а таксама тэарэтычныя і метадычныя працы па экалогіі. Заснаваны ў 2002 годзе. Выходзіць 4 разу на год у горадзе Саратаве. Галоўны рэдактар — Член-карэспандэнт РАН Ю. Ю. Дгебуадзэ.

## Спасылкі 
* Сайт часопіса 

Катэгорыя:Часопісы Расіі
Катэгорыя:Часопісы на рускай мове
Folding@home

**Folding@Home** [фолдзінг эт хоўм] — Інтэрнэт-праект размеркаваных вылічэнняў Стэнфардскага ўніверсітэта, які вывучае зварочванне бялкоў, няправільнае зварочванне, іх аб’яднанне і звязаныя з гэтым захворванні. Выкарыстанне найноўшых метадаў і шырокамаштабных размеркаваных вылічэнняў упершыню дазволіла мадэліраваць працес згортвання для интэрвалаў часу ў тысячы разоў большых за тыя, што былі даступныя раней, а таксама выкарыстоўваць дадзены падыход для вывучэння захворванняў, якія звязаны са зварочваннем бялкоў.

## Гл. таксама 
* Добраахвотныя вылічэнні
* BOINC
* Парадокс Левінталя

## Спасылкі 
*Афіцыйны сайт
*Сайт каманды горада Мiнска 

Катэгорыя:PlayStation 3
Катэгорыя:Біямедыцынскія праекты размеркаваных вылічэнняў
Катэгорыя:З’явіліся ў 2001 годзе
Катэгорыя:Праекты добраахвотных вылічэнняў
Востраў Шакальскага

**Востраў Шакальскага** (), востраў, які знаходзіцца ў Карскім моры, пры ўваходзе ў Обскую губу. Адносіцца да тэрыторыі Ямала-Ненецкай аўтаномнай акругі. Даўжыня каля 30 км, шырыня да 20 км, вышыня да 27 м, плошча 428 км². Востраў аддзелены ад Гыданскага паўвострава Гыданскім пралівам. Паверхня ўяўляе сабою раўніну, пакрытую тундравай расліннасцю. Да 1926 года востраў называўся **Агнеса**, сучасная назва дадзена ў гонар Ю. М. Шакальскага.

Катэгорыя:Астравы Ямала-Ненецкай аўтаномнай акругі
Катэгорыя:Астравы Карскага мора
Сяргей Адамавіч Астрэйка

**Сяргей Адамавіч Астрэйка** ( (паводле іншых звестак 9 ліпеня 1912), в. Каласоўшчына, Слуцкі павет, Мінская губерня, цяпер , Мінская вобласць — , Чалябінская вобласць, НКУС) — беларускі паэт, перакладчык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  або  года ў сялянскай сям’і. Скончыў Капыльскую сямігодку. 

У 1928 годзе паступіў у Мінскі беларускі педагагічны тэхнікум. Восенню 1931 года разам з З. Астапенкам, У. Дудзіцкім, Л. Калюгам, С. Русаковічам, У. Сядурам і некаторымі іншымі «забастоўшчыкамі» за ўцёкі «з прарыву» па збіранні мерзлай бульбы ў калгасе «Сцяпянка» выключаны з тэхнікума з «воўчым білетам» як «нацдэм». 

Працаваў літрэдактарам выданняў Беларускага НДІ прамысловасці. З 1932 года навуковы супрацоўнік Інстытута літаратуры і мастацтва БелАН, працаваў у Камісіі па складанні слоўнікаў. 

Арыштаваны ДПУ БССР 23.2.1933 года па справе «Беларускай народнай Грамады». Высланы ў Ірбіт Свярдлоўскай вобласці. Працаваў бухгалтарам матэрыяльнага аддзела Ірбіцкага падшыпнікавага завода. Тэрмін ссылкі яшчэ не скончыўся, калі 14.8.1937 года паэта зноў арыштавалі. 13.9.1937 быў вынесены смяротны прысуд, на наступны дзень (14.9.1937) С. Астрэйку расстралялі. Рэабілітаваны ў 1956 годзе. Рыхтаваўся да выдання паэтычны зборнік «Смарагды кроз», які так і не выйшаў. Рамантычная паэма «Смарагды кроз» — роздум пра шляхі развіцця роднага краю — апублікавана ў 1990 годзе. У ссылцы зрабіў пераклад «Яўгенія Анегіна» А. Пушкіна, рукапіс не збярогся.

## Творы 
* [Вершы] // Полымя. 1965, № 8;
* [Вершы] // Дзень паэзіі. Мн., 1965;
* Смарагды кроз: (Паэма) // Шляхам гадоў. Мн., 1990.

## Літаратура 
* *Салаўёва А.* Недапетая песня // Дзень паэзіі. — Мн., 1965.
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Дыфузія

**Дыфу́зія** ( — расцяканне) — узаемнае пранікненне (перамешванне) рэчываў, якія знаходзяцца ў кантакце. Дыфузія характэрная для ўсіх агрэгатных станаў рэчыва; найхутчэйшай з’яўляецца дыфузія газаў, найпавольнейшай — дыфузія цвёрдых цел.

Дыфузія — адзін з прыкладаў з’яў пераносу.

Прычынай дыфузіі з’яўляецца цеплавы рух малекул рэчываў.

## Гл. таксама 
* Завіхранасць
* Вярчальная дыфузія
* Осмас
* 
* 

Катэгорыя:Тэрмадынамічныя з’явы
Катэгорыя:З’явы пераносу
Уладзіслаў Вярыга

**Уладзіслаў Вярыга** (, г. Пскоў — ) — філосаф і этнограф, збіральнік беларускага фальклору. Доктар філасофіі (1892).

## Біяграфія 
Вучыўся ва ўніверсітэтах Варшавы, Берліна, Прагі і Берна. Займаўся збіральніцтвам беларускага фальклору. Друкаваўся ў часопісе «Вісла». У 1889 годзе ў часопісе «''*» («Збор звестак па айчыннай антрапалогіі») апублікаваў працу «Беларускія думкі з вёскі Глыбокае Лідскага павету Віленскай губерні, запісаныя ў 1885 годзе», якая змяшчае 45 беларускіх народных песень. Выдаў кнігу «Беларускія паданні» (Львоў, 1889), якая змяшчае 32 беларускія казкі з Лідскага павета.

## Літаратура 
* *Васілевіч У. А.'' Збіральнікі: Оскар Кольберг, Зыгмунт Глогер, Іван Берман, Аляксандр Троіцкі, Аляксандр Пшчолка, Эма Яленская-Дмахоўская, Бірута, Уладзіслаў Вярыга, Чэслаў Пяткевіч, Казімір Машынскі / АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Навук. рэд. А. С. Фядосік — Мн.: Навука і тэхніка, 1991. ISBN 5-343-00674-4
* Лаўрэш Леанід. Лідскі след Уладзіслава Вярыгі // Наша слова.pdf № 33 (85), 16 жніўня 2023. // на pawet.net

Катэгорыя:Этнографы Беларусі
Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пскове
Катэгорыя:Філосафы Беларусі
Катэгорыя:Дактары філасофіі
Дзераўная

Назву **Дзераўна́я** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Дзераўная — вёска ў Баранавіцкім раёне
** Дзераўная — вёска ў Драгічынскім раёне
** Дзераўная — вёска ў Столінскім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Дзераўная — аграгарадок у Слонімскім раёне
* Мінская вобласць:
** Дзераўная — аграгарадок у Стаўбцоўскім раёне
Геаграфічны цэнтр Беларусі

**Геаграфічны цэнтр Беларусі** — пункт на зямной паверхні з геаграфічнымі каардынатамі 53º31´,7 пн.ш., 29º02´,8 у.д., нацыянальны сімвал глабальнай прывязкі Рэспублікі Беларусь да планеты Зямля.
Геаграфічны цэнтр Беларусі размешчаны за 70 км на паўднёвы ўсход ад Мінска, каля вёскі Антонава Навасёлкаўскага сельсавета Пухавіцкага раёна.

Пункт вызначаны пад умовай, што сума квадратаў адлегласцей ад яго да характэрных выгінаў вонкавай мяжы Беларусі з’яўляецца найменшай. Пошукавыя работы выкананыя ў 1996 аб’яднаннем «Белгеадэзія».

На мясцовасці пункт абазначаны пірамідай, пад якой пастаўлена пліта з надпісам «Геаграфічны цэнтр Рэспублікі Беларусь». Гэта адзін з важнейшых пунктаў дзяржаўнай геадэзічнай сеткі, у выніку яго выкарыстання ў якасці зыходнага змяншаюцца скажэнні пры стварэнні карт Беларусі і яе рэгіёнаў.

## Спасылкі 
* Геаграфічны цэнтр Беларусі на сайце Radzima.org
* Афіцыйная карта дазволеная Дзяржаўным камітэтам па маёмасці Рэспублікі Беларусь 
* Вандроўка да цэнтру Беларусі 

Катэгорыя:Геаграфія Беларусі
Катэгорыя:Геаграфічныя цэнтры
Катэгорыя:Геаграфія Пухавіцкага раёна
Катэгорыя:Славутасці Пухавіцкага раёна‎
Катэгорыя:1996 год у Беларусі
Катэгорыя:Антанова (Навасёлкаўскі сельсавет)
Фарысеі

**Фарысеі** — адна з трох старажытнаяўрэйскіх рэлігійна-палітычных плыняў (сект), якая ўзнікла ў эпоху росквіту  (каля 150 да н.э.).

Фарысеі выражалі інтарэсы пераважна сярэдніх слаёў насельніцтва і аказвалі вялікі ўплыў на народныя масы, а часам і ўзначальвалі народныя паўстанні супраць рымскага панавання ў I ст. да н.э. Сваім заняткам яны лічылі тлумачэнне і выкладанне біблейскіх законаў, таму іх называлі яшчэ кніжнікамі. Фарысеі вялі строга пурытанскі вобраз жыцця і карысталіся папулярнасцю ў народзе. У пытаннях унутранай палітыкі фарысеі заўсёды былі на баку народных нізоў і выступалі супраць памкненняў пануючага класа. Паколькі іх лозунгам было сцверджанне: «*Закон для народа, а не народ для закона*», народ ім давяраў і быў паслядоўнікам іх веравучэння, бо яны прызнавалі абавязковасць захавання ўсіх пастаноў старадаўніх законавучыцеляў і ўсіх старадаўніх народных звычаяў. На гістарычную арэну фарысеі выступілі ў часы жыцця іўдзейскага князя-першасвяшчэнніка  (каля 140 да н.э.). У канцы I ст. да н.э. у часы панавання Ірада Вялікага іх палітычная дзейнасць у грамадскім жыцці Іўдзеі спынілася, і ўсю сваю далейшую дзейнасць яны сканцэнтравалі на даследаванні рэлігійнага закону, працягваючы захоўваць уплыў у народных масах.

## Гл. таксама 
* Нікадзім, таемны вучань Хрыста

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыя іўдаізму
Таннаім
Катэгорыя:Вусны Закон
Катэгорыя:Талмуд
Катэгорыя:Плыні ў іўдаізме
Садукеі

**Садукеі** — адна з трох рэлігійна-палітычных плыняў (сект) у старажытнай Іўдзеі ў II ст. да н.э. — I ст. н.э.

Сваю назву вялі ад Садока, першасвяшчэнніка іерусалімскага храма, які жыў у X ст. да н.э. і якога яны лічылі сваім духоўным бацькам. Як рэлігійна-ідэалагічная плынь, садукеі выражалі інтарэсы прадстаўнікоў іўдзейскай рабаўладальніцкай знаці, вышэйшага іерусалімскага жрэчаства і чыноўнікаў. У адрозненне ад фарысеяў, садукеі ў дагматычных пытаннях праяўлялі пэўны рацыяналізм, вучылі аб існаванні свабоды волі і свабоды выбару чалавекам паміж дабром і злом. Пасля падпарадкавання Іўдзеі рымскаму панаванню (63) садукеі захапілі кіруючыя пазіцыі ў храмавым кульце і ў палітычным жыцці, вылучаліся сваім багаццем і раскошным вобразам жыцця. Групуючыся вакол кіруючай дынастыі ў якасці яе военачальнікаў і дарадцаў, садукеі сканцэнтравалі ў сваіх руках ваенную і адміністрацыйную ўладу ў краіне, бо самі складалі не толькі родавую, але і грашовую арыстакратыю старажытнай Іўдзеі. Пасля разбурэння Іерусаліма (70) садукеі страцілі сваё духоўнае значэнне і палітычную магутнасць і сышлі з гістарычнай арэны.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыя іўдаізму
Катэгорыя:Плыні ў іўдаізме
Кандак

**Канда́к** () — група кароткіх царкоўных песнапенняў, асаблівасць якіх заключаецца ў тым, што ў чынапаследаваннях у гонар таго або іншага святога ці свята такое песнапенне ўтрымлівае ў сабе тэму ўсяго чынапаследавання. Першым аўтарам кандака быў візантыйскі пісьменнік кан. 5 — пач. 6 ст. Раман Салодкапевец, якому належыць кандак у гонар багародзіцы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Літургіка
Катэгорыя:Хрысціянскія гімны
Катэгорыя:Праваслаўнае набажэнства
Рэальны газ

**Рэа́льны газ** – матэматычная мадэль газу, якая ўлічвае cілы межмалекулярнага ўзаемадзеяння, а таксама ўласны аб'ём малекул газу.

Існуе шэраг мадэляў рэальнага газу. Напрыклад, мадэль рэальнага газу Ван-дэр-Ваальса апісваецца наступным ўраўненнем:

(P + \frac {a n^2} {V^2})(V - n b) = n R T

дзе P – ціск, V – аб'ём, T – тэмпература, R – універсальная газавая пастаянная, n – колькасць газу; a, b – пастаянныя Ван-дэр-Ваальса, якія з'яўляюцца ўласцівасцямі рэчыва і характарызуюць адпаведна інтэнсіўнасць міжмалекулярнага ўзаемадзеяння і ўласны аб'ём малекул газу.

## Гл. таксама 
* Ідэальны газ

Катэгорыя:Тэрмадынаміка
Катэгорыя:Газ
Ірад Філіп I

**Ірад Філіп I**, **Ірад III** () — сын іудзейскага цара Ірада Вялікага ад другой жонкі Марыяны, дачкі першасвяшчэнніка Сімона; быў першым мужам Ірадыяды, якая нарадзіла яму дачку Саламію. У евангеллях згадваецца ў сувязі з турэмным зняволеннем Іаана Хрысціцеля. Па завяшчанню бацькі Філіп быў пазбаўлены спадчыны і права панавання, неўзабаве пасля яго смерці разам з жонкай выехаў у Рым, дзе жыў на ўтрыманні імператара. Такое незайздроснае становішча мужа глыбока ўразіла фанаберыстую і ўладалгобівую Ірадыяду, і яна дасягнула жаданага звання царыцы без Філіпа, калі разарвала свой шлюб з ім і стала жонкай яго зводнага брата Ірада Анціпы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Персанажы Новага Запавету
Міністэрства паліцыі Расійскай імперыі

**Міністэрства паліцыі**, дзяржаўны орган Расійскай імперыі (у 1810—1819 гадах).

Міністэрства было сфармавана пры ператварэнні міністэрстваў у 1810 годзе. Паводле задумцы М. М. Сперанскага, міністэрства паліцыі павінна было ведаць унутранай бяспекай дзяржавы. Пры заснаванні міністэрства паліцыі, якое адбылося 25 чэрвеня 1811 г., яно складалася з трох дэпартаментаў: паліцыі гаспадарчай (справы харчовыя і прыказы грамадскага апякунства), паліцыі выканаўчай і паліцыі медыцынскай, медыцынскага савета і канцылярыі міністра. Канцылярыя міністэрства паліцыі дзялілася на дзве: агульную, прадметамі вядзення якой былі медыцынская і паліцэйская статыстыка і справаводства па паперах, якія паступаюць на імя міністра, і асаблівую, ведавшую справы аб замежніках, па замежных пашпартах, цэнзурную рэвізію і асаблівыя справы. 4 лістапада 1819 года міністэрства паліцыі далучана да міністэрству ўнутраных спраў, а асаблівая канцылярыя міністра зачыненая ў 1826 г. і замест яе заснаванае III аддзяленне Уласнай Я. В. канцылярыі. Міністрам паліцыі были А. Д. Балашоў (1810-1812 і 1819) і С.К. Вязміцінаў (1812-1819).

Катэгорыя:Міністэрствы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Паліцыя Расійскай імперыі
Сяргей Кузьміч Вязміцінаў

{{Дзяржаўны дзеяч
 |імя      = Сяргей Кузьміч (Казьміч) Вязміцінаў
 |дата нараджэння   =
 |дата смерці     = 
 |месца нараджэння  = 
 |месца смерці    = 
 |выява     = Orest Kiprensky 055.jpg
|апісанне выявы = Партрэт С. К. Вязміцінава пэндзля А. А. Кіпрэнскага
|пасада = Старшыня Камітэта Міністраў Расійскай імперыі
|род дзейнасці = Дзяржаўны і ваенны дзеяч
|перыядпачатак     = 1812
|перыядканец      = 1816
 |мянушка        =
 |прыналежнасць  = 
 |гады службы     = 1761—1818 (з перапынкамі)
 |званне          = генерал ад інфантэрыі
 |род войскаў       =
 |камандаваў      = 1-ы ваенны міністр Расійскай імперыі
 |частка           =
 |бітвы        =
 |узнагароды         = { style="background:transparent"

}
 |сувязі          =
 |у адстаўцы     =
}}
**Сяргей Кузьміч Вязміцінаў** (7 (18) кастрычніка 1744, Белгародская губерня — 15 (27) кастрычніка 1827, Пецярбург) — рускі дзяржаўны і ваенны дзеяч, граф, старшыня Камітэта міністраў Расійскай імперыі і старшыня Дзяржаўнага савета (у 1812), генерал ад інфантэрыі, ганаровы член Расійскай акадэміі (1818).

Таксама займаў пасаду міністра паліцыі.

Катэгорыя:Ваенныя міністры Расійскай імперыі
Катэгорыя:Генералы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Міністры паліцыі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Расійскія камандзіры напалеонаўскіх і рэвалюцыйных войнаў
Катэгорыя:Сенатары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Члены Дзяржаўнага савета Расійскай імперыі
Катэгорыя:Удзельнікі руска-турэцкай вайны 1768—1774
Катэгорыя:Удзельнікі руска-турэцкай вайны 1787—1791
Закон захавання электрычнага зараду

**Зако́н захава́ння электры́чнага зара́ду** — адзін з фізічных законаў захавання, які сцвярджае немагчымасць знічшэння (бясследнага знікнення) або, наадварот, з’яўлення ніадкуль электрычнага зараду.

Фармулёўка закона:

: *Агульны зарад электрычна ізаляванай сістэмы не змяняецца*.

Катэгорыя:Электрастатыка
Катэгорыя:Законы захавання
Вялікае княства Уладзімірскае

**Уладзіміра-Суздальскае княства** — буйнейшая ўсходнеславянская феадальная дзяржава на паўночным усходзе былой Кіеўскай дзяржавы ў міжрэччы Акі і Волгі ў XII—XIV ст.

## Гісторыя 
З X да сярэдзіны XII стагоддзяў Растова-Суздальскае княства — княжацкая воласць у складзе Кіеўскай Русі. Сталіцы — Растоў, Суздаль. З сярэдзіны XII стагоддзя ўтварылася зямля-дзяржава ў сувязі з пераносам вялікім князем Андрэем Багалюбскім сталіцы Растова-Суздальскага княства з горада Суздаля ў горад Уладзімір на Клязьме (1157).

 ва Уладзіміры пабудаваны ў 1158—1160 гг. У XIII—XIV стст. функцыянаваў як галоўны сабор Паўночна-Усходняй Русі]]
Пасля смерці князя Усевалада Вялікае Гняздо (1212) ад Уладзімірскага Вялікага Княства аддзяліліся Растоўскае, Пераяслаўскае (у канцы 1230-х — пачатку 1240-х гадоў з яго выдзелілася Цверскае княства), Юр’еўскае, Старадубскае, Суздальскае, Яраслаўскае княствы.

Спустошана мангола-татарамі ў 1238 годзе. Вялікі князь уладзімірскі быў старэйшым у Паўночна-Усходняй Русі. У перыяд мангола-татарскага валадарання князям даводзілася ездзіць y Арду па граматы (ярлыкі) на валоданне Уладзімірскім Вялікім Княствам і адказваць за збор даніны з рускіх княстваў. У XIII—XIV стагоддзях тэрыторыя ўладзімірскага вялікага князя.

У 1260-я — пачатку 1270-х гадоў з Уладзімірскага Вялікага Княства выдзелілася Маскоўскае княства. У 1328 годзе Іван Данілавіч Каліта перанёс сталіцу ў Маскву.

У 1362 годзе князь Дзмітрый Данскі, абвясціўшы Уладзімірскае Вялікае Княства спадчынным уладаннем, аб’яднаў яго з Маскоўскім Вялікім Княствам. Аднак да 1432 года вялікія князі маскоўскія па-ранейшаму ўступалі на пасад ва Уладзіміры.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кіеўская Русь
Катэгорыя:Гісторыя Уладзімірскай вобласці
Катэгорыя:Гісторыя Яраслаўскай вобласці
Катэгорыя:Гісторыя Маскоўскай вобласці
Катэгорыя:Гісторыя Валагодскай вобласці
Катэгорыя:Гісторыя Кастрамскай вобласці
Ісландская мова

**Ісландская мова** () — Германская мова, адна з заходне-скандынаўскіх моў.

## Пашырэнне 
Пашырана ў Ісландыі (афіцыйная мова), а таксама ў Канадзе і ЗША. Колькасць носьбітаў - прыкладна 300 000 чалавек.

## Пісьменнасць 
Ісландская мова пісьменная з канца ХІІ ст. на лацінскай аснове. Найбольш старажытныя помнікі датуюцца 2-й пал. ХІІ ст., першыя друкаваныя кнігі з'явіліся ў ХVI ст.

Ісландскі алфавіт складаецца з 32 літар:

## Дыялекты 
Дыялектных адрозненняў амаль няма.

## Гісторыя 
У ХІІ-ХІІІ ст. фаналагічная сістэма амаль не адрознівалася ад фаналагічнай сістэмы нарвежскай мовы. З таго часу ў ісландскай мове адбыліся значныя фанетычныя змены (страта насавых галосных, дыфтангізацыя доўгіх галосных, прысутнасць толькі глухіх выбухных і інш.)
У 1584 годзе Гудбрандур Торлаксан ажыццявіў першае поўнае выданне на ісландскай мове.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Мовы Ісландыі
Святаслаў Коўш

**Святаслаў Аляксандравіч Коўш** (,  — , , ЗША) — беларускі рэлігійна-грамадскі дзеяч, пісьменнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і беларускіх бежанцаў, выхадцаў з Вілейскага павета, сын праваслаўнага святара Аляксандра Коўша. Выпускнік Віленскай беларускай гімназіі (1934). Вучыўся на юрыдычным факультэце Віленскага ўніверсітэта. Член Беларускага студэнцкага саюза.

Пасля заканчэння ўніверсітэта пасвячоны ў дыяканы. Быў псаломшчыкам у вёсцы Засулле (цяпер Стаўбцоўскі раён). З 1939 года завуч сярэдняй школы ў Стаўбцоўскім раёне.

Падчас Другой сусветнай вайны быў старшынёй Клецкага павета (1941—1944). З 1944 года ў Германіі, камендант беларускага лагера для перамешчаных асоб у Ватэнштэце, арганізаваў беларускую гімназію імя М. Багдановіча і пачатковую школу.

З 1949 года жыў у ЗША. 6.2.1969 высвячаны на святара. У 1969—1977 гадах — настаяцель беларускага прыхода Св. Кірылы Тураўскага ў  (Нью-Ёрк).

З 1970 года член епархіяльнай рады Беларускай праваслаўнай царквы Паўночнай Амерыкі і Канады.

У 1976—1786 гадах — настаяцель прыхода Св. Ефрасінні Полацкай у г. Саўт-Рывер (штат Нью-Джэрсі).

З 1977 года выбраны адміністратарам беларускіх праваслаўных прыходаў ЗША і Канады, якія падлягаюць юрысдыкцыі Канстанцінопальскага патрыярхату.

У 1976—1988 гадах старшыня Беларуска-Амерыканскага дапамогавага камітэта і рэдактар праваслаўнага часопіса «Царкоўны Сьветач».

Выдаваў «Беларускі праваслаўны каляндар». Аўтар кнігі балад і прозы «Русалчына балада», аповесці «На дарогах вайны» і інш.

Пахаваны на беларускіх праваслаўных могілках у г. Саўт-Рывер.

## Зноскі 
## Літаратура 
* *Кіпель В.* Беларусы ў ЗША. — Мн., 1993.
* Календарыюм // «Czasopis» № 12/2006.

Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі
Катэгорыя:Навучэнцы Віленскай беларускай гімназіі
Катэгорыя:Член Беларускага студэнцкага саюза
Катэгорыя:Праваслаўныя багасловы Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Катэгорыя:Члены Беларускай цэнтральнай рады
Катэгорыя:Пахаваныя на Беларускіх могілках у Саўт-Рыверы
Клецкая беларуская гімназія

]]
**Клецкая беларуская гімназія** — сярэдняя навучальная ўстанова 1924—1931 гадоў у Клецку.

## Гісторыя 
Заснавана ў 1924 годзе ініцыятывай беларускай грамадскасці Клецка і навакольных вёсак з дазволу польскіх улад. Утрымлівалася на ахвяраванні і аплаты за навучанне. Дырэктарам быў Рыгор Якубёнак.

Прымаліся вучні, якія скончылі 4 класы народнага вучылішча. Выпускныя экзамены навучэнцы здавалі ў Віленскай або Навагрудскай гімназіях. За час існавання гімназія выпусціла 3 патокі абітурыентаў, каля 20 атрымалі пасведчанні пра сярэднюю адукацыю. У 1924/25 навучальным годзе займалася 58 юнакоў і дзяўчат у 1—4-м класах і 20 у падрыхтоўчым, у асноўным дзеці местачкоўцаў, сялян з вёсак ваколіц Клецка і Стаўбцоўскага павета. У 1925/26 — 78 вучняў у 1—5-м класах і 20 у падрыхтоўчым, у 1930/31 — 160 вучняў у 1—8-м класах з усёй Заходняй Беларусі. Для маламаёмных сялянскіх дзяцей адкрыты тры інтэрнаты, іх вызвалялі ад платы за навучанне. Выкладчыкамі працавалі В. Арэнь, М. Чарнецкі, В. Сініцына, В. Русак, Я. Драчан, М. Рудакевіч. А. Кішкель, Ю. Мушкат, А. Валынчык, Ганна Малойла і іншыя. Пры гімназіі быў літаратурны гурток, які пазней пераўтварыўся ў лiтаратурна-мастацкi, а таксама хор і аркестр

У канцы 1920-х гадоў у гімназію паступова пранікала палітызацыя, якая спачатку мела нацыянальна-адраджэнскі характар. У 1928 годзе створана падпольная камсамольская арганізацыя, гімназісты падтрымлівалі сувязь з Беларускім сялянска-работніцкім клубам «Змаганне». У 1929 годзе гімназію папоўніла група гімназістаў, выключаных за рэвалюцыйную дзейнасць з Віленскай, Навагрудскай і Радашковіцкай гімназій. На тэрыторыі сучаснага Клецкага раёна ў 19 вёсках навучэнцы гімназіі стварылі камуністычныя ячэйкі, у якіх было 88 камсамольцаў. У жніўні 1931 года дэфензіва выкрыла падпольную дзейнасць навучэнцаў гімназіі і правяла арышты. Гімназія закрыта польскімі ўладамі. У канцы 1932 года адбыліся судовыя працэсы, больш за 20 гімназістаў засуджаны на розныя тэрміны турэмнага зняволення.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Вабішчэвіч А. М.* Беларускія гімназіі ў культурна-асветніцкім і грамадска-палітычным жыцці Заходняй Беларусі (1920-1930-я гг.) // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — 2002. — № 18. — С.78 — 90.
* *Вабішчэвіч А. М.* Нацыянальная школа ў Заходняй Беларусі (1921—1939) // Беларускі гістарычны часопіс. — 1994. — № 2. — С. 38-46.
* *Вабішчэвіч А. М.* Асвета ў Заходняй Беларусі (1921—1939). — Брэст, 2004. — 116 с.
* Нарысы гісторыі народнай асветы і педагагічнай думкі ў Беларусі. — Мн.: Народная асвета, 1968. — 624 с.
* *Загідулін А. М.* Дзяржаўная палітыка Польшчы ў галіне беларускай адукацыі // Веснік ГрДУ. Серыя 1. Гуманітарныя навукі. — Гродна: ГрДУ, 2005. — С. 13 — 22.
* 


Катэгорыя:Арганізацыі Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Клецка
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з беларускай мовай навучання
Катэгорыя:З’явіліся ў 1924 годзе
Катэгорыя:З’явіліся ў 1931 годзе
Саюз вызвалення Беларусі

* Саюз вызвалення Беларусі (1930) — палітычна–крымінальная справа распачатая ДПУ БССР супраць дзеячаў беларускай навукі і культуры
* Саюз вызвалення Беларусі (1946–1947) — падпольная моладзевая антысавецкая арганізацыя ў Навагрудку
Мікалай Васілевіч Азбукін

**Мікалай Васілевіч Азбукін** (, Бабруйск — , ?), беларускі географ, краязнавец, публіцыст, дзеяч беларускага нацыянальнага руху. Блізкі сябар Аркадзя Смоліча.

## Біяграфія 
Паходзіў з сям’і спадчынных дваран. Скончыў бабруйскую гімназію. У 1912—1917 гадах вучыўся ў Імператарскім Санкт-Пецярбургскім (Петраградскім) універсітэце на прыродазнаўчым аддзяленні фізіка-матэматычнага факультэта па спецыяльнасці «геаграфія».

З 1929 на кафедры геаграфіі АН БССР. У кнізе «Географія Эўропы» трактаваў Беларусь як самадастатковую краіну.

Адзін з галоўных арганізатараў краязнаўчага руху ў Беларусі.

## Творы 
thumb|«Географія Эўропы»
Асноўныя працы прысвечаны вывучэнню геаграфіі Беларусі і іншых краін.
* Географія Эўропы. М.; Л., 1924 (у сааўтарстве з А. Смолічам);
* Азбукін М. В. Нашы мястэчкі (Матэрыялы да геаграфічнага слоўніка) // Наш край. 1925. № 2-3.
* Мястэчка Шацак // Наш край. 1927, № 1.
* Азбукін М. В., Смоліч А. А. Географія па-заэўрапейскіх краёў. — Менск, 1925 (у суаўтарстве з А. Смолічам)
* Азбукин Н. В. Населенные местности Западной Белоруссии // Западная Белоруссия. Сб. статей. Мн., 1927. — С. 172—194.
* Азбукін М. В. Школьная карта Беларусі. — Менск, 1925 (разам з А. Смолічам)
* Азбукін М. Паселішчы гарадскога тыпу ў БССР / Матар'ялы да геаграфіі і статыстыкі Беларусі / Пад рэд. А. Смоліча. Т. 1. Мн., 1928.

## Літаратура 
*  — С. 68
*  — С. 43

## Спасылкі 
* АЗБУКІН Мікалай Васільевіч  // 
* 
* 

Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Географы Беларусі
Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута беларускай культуры
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бабруйску
Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Прамая

**Прама́я** (**прама́я лі́нія**) — бясконцая лінія, шлях уздоўж якой з’яўляецца найкарацейшым для любых двух пунктаў, што да яе належаць. Прамая — адно з зыходных паняццяў геаметрыі.

Катэгорыя:Геаметрыя
Язэп Гапановіч

**Язэп Гапановіч** (, в. Будслаў, Вілейскі павет — ) — беларускі грамадскі дзеяч, прадпрымальнік.

## Біяграфія 
Перад 1-ай сусветнай вайной выехаў у Варшаву, у 1912 быў членам Беларускага гуртка ў Варшаве. У пачатку 1920-х гг. дзеяч беларускай кааперацыі на Віленшчыне. 15 ліпеня 1925 стаў намеснікам старшыні Беларускага нацыянальнага камітэту ў Варшаве. Быў уласнікам цагельні. Заснавальнік і старшыня Асветнага таварыства беларусаў у Варшаве (1937—1939), аплочваў памешканне таварыства па вул. Свентакшыскай, 9-18. Дапамагаў незаможным беларускім студэнтам. Выдаў зборнік вершаў Станіслава Станкевіча «З майго ваконца» (Вільня, 1928). Дзеяч Беларускага камітэту ў Варшаве (1940—1944). Пасля 1956 удзельнічаў у працы Варшаўскага аддзелу Беларускага грамадска-культурнага таварыства, спяваў у хоры таварыства, але не быў яго членам.

Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі
Катэгорыя:Прадпрымальнікі Беларусі