Шандар Сатмары

**Шандар Сатмары** (; , Дзьюла – , Будапешт) — венгерскі пісьменнік, інжынер-механік, эсперантыст, літаратурны дзеяч мовы эсперанта.

## Біяграфія 
Сатмары нарадзіўся ў венгерскім горадзе Дзьюле. Яго бацька, якога таксама звалі Шандар, вывучаў права, іграў на скрыпцы і маляваў. Яго дзед быў цесляром. У свой час ён ахвяраваў 100 форынтаў для заснавання музычнай школы. Яго маці паходзіла з сям’і аптэкара, які жыў у горадзе Сегалом. Яна была адзінай дачкой у сям’і, нарадзіла 11 дзяцей, з якіх толькі сем дажылі да паўналецця.

Паколькі бацька Шандара быў чыноўнікам у Аўстра-Венгерскай імперыі, сям’я часта пераязджала. Яны жылі ў гарадах: Дзьюла, Сомбатхей, , , Лугаж.

Малады Шандар рос хваравітым хлопчыкам, не любіў фізкультуру, часта хварэў.

Пасля смерці сваіх двух старэйшых братоў Шандар стаў старэйшым у сям’і і яму часта даводзілася клапаціцца аб малодшых. Падчас вучобы ў школе, ён
вызначыўся ў такіх навуках, як фізіка і хімія, любіў эксперыментаваць і марыў стаць інжынерам. У 1915 годзе ён скончыў школу і паступіў у тэхнічны універсітэт Будапешта (Венгрыя) на факультэт машынабудавання. Падчас вучобы ў гады вайны ў яго ніколі не было дастаткова грошай і ён быў пастаянна галодны.

Браты і сёстры Сатмары не мелі магчымасці вучыцца ў каледжы або універсітэце, таму Шандару часта даводзілася перарываць вучобу, каб дапамагаць сваёй сям’і. Працаваць ён пачаў у 1920 годзе тэхнікам на мармуровай шахце. Вясной 1921 года ён вярнуўся ў Будапешт, каб скончыць вучобу і праз пяць гадоў ён завяршыў навучанне. У 1923 годзе ён працаваў у Дзьюле офісным работнікам і жыў у сваякоў. У ліпені 1923 года памёр яго бацька. У 1924 годзе Шандар уладкаваўся на працу на завод чыгуначнай тэхнікі. З 1924 па 1957 год працаваў інжынерам у венгерскім Міністэрстве цяжкай прамысловасці і праектных бюро.

За сваё жыццё Шандар Сатмары шмат працаваў у калектывах з прадстаўнікамі іншых народаў — славакаў, румынаў, немцаў і часта меў праблемы са зносінамі. На яго думку, універсальная мова зносін могла бы вырашыць гэтыя праблемы. Так паступова ён прыходзіў да мовы эсперанта.

У кніжнай краме ў Лугасе ён неяк убачыў граматыку эсперанта і купіў яе. Вывучаць жа граматыку ён пачаў ў 1919 годзе. У 1935 г. ён стаў носьбітам мовы, удзельнічаў у працы моўных курсаў у Будапешце. Памёр у Будапешце ў 1974 годзе.

### Дзейнасць дзяля эсперанта 
З міжнародным рухам эсперанта Шандар пазнаёміўся ў 1958 годзе, пасля з’яўлення яго рамана *Kazohinia*, напісаным на эсперанта. Яго першы артыкул на эсперанта з’явілася ў 1934 годзе ў часопісе *Sennaciulo*. З 1937 па 1942 гады ён быў прэзідэнтам вянгерскага таварыства аматараў эсперанта.

Сатмары на мове эсперанта напісаў апавяданні *Maŝinmondo* (1964), *Tréfán kívül*, пераклаў на венгерскую мову эсперантамоўны раман *Kredu min, sinjorino!*, пераклаў на эсперанта венгерскую дзіцячую кнігу *Ĉu ankaŭ vi scias?* (Ты таксама ведаеш?).

## Пералік работ 
### На мове эсперанта 
:* *Vojago al Kazohinio* (SAT, 1958)
:* *Masinmondo kaj aliaj noveloj* (1964) (Свет машын і іншыя апавяданні)
:* *Kain kaj Abel* (eld. 1977) (Каін і Авель)
:* *Perfekta civitano* (La Laguna, 1964) (1988)
:* Satirical stories:
::* *Perfekta civitano* (1956)
::* *Pythagoras* (1957?)
::* *Logos* (1961)
::* *La fluidumo de la ciovido* (1962)
::* *Honorigo* (1963)
::* *Liriko* (1964)
::* *Genezo* (1965)
::* *Enciclopeditis* (1966)
::* *Budapesta ekzameno* (1968)
::* *Kain kaj Abel* (1968)
::* *Tria preĝo de Pygmalion* (1969)
::* *La falsa auguro* (1970)
::* *La guarbo* (1970)
::* *Kuracistaj historioj* (1972)
::* *La barbaro* (1972)
::* *Superstico* (1972?)

### На венгерскай мове 
:* *M. Fehér asszony, fekete férfi* (Budapest, 1936)
:* *Halálsikoly az áradatban* (Budapest, 1937)
:* *Kazohinia* (Budapest, 1941)
:* *Gépvilág és más fantasztikus történetek* (Budapest, 1972)
:* *Hiába* (Budapest, 1991)

## Літаратура 
* Afterword by KERESZTÚRY Dezso to *Kazohinia* (1952, 1972) and to *Gépvilág és más fantasztikus történetek* (Masinmondo) (Budapest, 1972)
* KERESZTÚRY Dezso: *Gulliver magyar utóda* (The Hungarian Successor to Gulliver) (appeared in the *Élet és Irodalom* (Life and Literature) #41, 1974)
* TASI Jószef: *Néhány szó Szathmáry Sándorról* (Several words about Sándor SZATHMÁRY) (appeared in *Életünk* (Our life), 1976. #4.)

## Спасылкі 
* A Brief Biography of Sándor Szathmári

Катэгорыя:Пісьменнікі Венгрыі
Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта
Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Сатырыкі Венгрыі
Катэгорыя:Эсперантысты