open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Макатэа

**Макатэа**:

* востраў Макатэа — востраў у архіпелагу Туамоту ў Французскай Палінезіі.
* Макатэа (геалогія) — тое ж, што і падняты атол.
Седатыўныя сродкі

**Седатыўныя сродкі**, або **псіхалептыкі** ( - заспакаенне) — хімічна разнастайная група лекавых рэчываў расліннага і сінтэтычнага паходжання, якія выклікаюць заспакаенне або памяншэнне эмацыйнага напружання без снатворнага эфекту (адначасова палягчаюць наступ натуральнага сну і паглыбляюць яго). 

У параўнанні з сучаснымі транквілізатарамі, асабліва бензадыазепінамі, седатыўныя сродкі аказваюць менш выражаны заспакаяльны і антыфабічны эфект, не выклікаюць міярэлаксацыю і атаксію. Аднак добрая пераноснасць, адсутнасць сур'ёзных пабочных эфектаў дазваляюць карыстацца імі ў паўсядзённым амбулаторнай практыцы, асабліва пры лячэнні хворых пажылога і старога ўзросту. 

Часцей за ўсё ў якасці седатыўных выкарыстоўваюць сродкі расліннага паходжання: прэпараты валяр'яны, сардэчніка, мяты. Шырока выкарыстоўваюць браміды. 

Акрамя таго, у якасці седатыўных сродкаў выкарыстоўваюць некаторыя снатворныя сродкі ў невялікіх дозах (напрыклад, барбітураты). Доўгае ўжыванне снатворных ў якасці седатыўных не рэкамендуецца.

## Літаратура 
*
Азёры Анабар

**Анабар** — група невялікіх азёр на поўначы вострава Науру ў акругах Анабар і Іюў. Плошча воднай паверхні найбуйнейшага з іх — каля 10 тыс. м². У ім штучна разводзіцца рыба.

## Спасылкі 
* Паўднёваціхаакіянскі сакратарыят — Науруанскі план развіцця аквакультур.
* http://www.paclii.org/nr/legis/num_act/nao1922rgfil1936685/ 
* Гадоўля тыляпіі на Науру.

Катэгорыя:Азёры Науру
Катэгорыя:Бяссцёкавыя азёры
Тон Сейбрандс

**Тон «Тоні» Сейбрандс** (; нар. 15 снежня 1949, Амстэрдам) — шашачны гросмайстар з Нідэрландаў, двухразовы чэмпіён свету па міжнародных шашках (1972, 1973), чатырохразовы чэмпіён Еўропы (1967-1969, 1971) і шасціразовы чэмпіён Нідэрландаў (1967, 1969, 1970, 1971, 1973 і 1988). Уладальнік вышэйшай рэйтынгу ФМЖД на 1 студзеня 2010 года. Уладальнік сусветнага рэкорду па колькасці партый, згуляных на сеансе адначасовай гульні ў шашкі ўсляпую: 28 партый (17 = 8-3).

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Тон Сейбрандс у базе даных Федэрацыі шашак Нідэрландаў 
* Checkers Champion Ton Sijbrands  

Катэгорыя:Шашысты Нідэрландаў
Каралавы востраў

:*Пра кнігу гл. Каралавы востраў, раман*
[thumb|Прыклад каралавага вострава, адзін з астраўкоў [атол Яп|атола Яп]]
**Каралавы востраў** — востраў, які ўзнік у выніку жыццядзейнасці рыфабудуючых арганізмаў у акіянах і морах трапічнага пояса. Каралавы востраў у выглядзе суцэльнага ці разарванага кольца завуць атолам. Большасць каралавых астравоў размешчана ў Ціхім Акіяне.

## Літаратура 
* 
* 
* *Игнатьев Г. М.* Тропические острова Тихого океана. — Москва: Изд-во «Мысль», 1978. — 270 c.
* 

Катэгорыя:Астравы
Джарвіс

**Джа́рвіс** () — каралавы востраў у цэнтральнай частцы Ціхага акіяна, знаходзіцца паміж Гаваямі і астравамі Кука. Агульная плошча вострава складае 4,5 км². Джарвіс быў адкрыты брытанцамі ў 1821 годзе, а ў 1858 годзе быў анексаваны Злучанымі Штатамі. Востраў таксама вядомы пад назвай *Бункер* (*Bunker Island*).

## Геаграфія 
На востраве няма партоў ці прыстаняў, існуе толькі некалькі невялікіх заліваў, прыдатных да падыходу караблёў. У цэнтры Джарвіса знаходзіцца лагуна, дзе на працягу дваццаці гадоў у ХІХ стагоддзі вялася здабыча гуана.

Клімат вострава трапічны, спякотны з высокай дзённай тэмпературай. Ночы значна халаднейшыя. Глеба вострава пераважна пясчаная, паверхня ўздымаецца над морам на 7 метраў над узроўнем мора. Вакол вострава знаходзяцца каралавыя рыфы.

Знаходзячыся ў 35 км на поўдзень ад экватара, Джарвіс не мае крыніцаў пітной вады. Большая частка флоры была знішчана здабытчыкамі гуана. Сустракаюцца толькі невялікія кавалкі травы.

## Гісторыя 
Востраў адкрыты еўрапейцамі 21 жніўня 1821 года брытанскім караблём *Eliza Francis*, які належаў  *Эдварду Томасу* і *Вільяму Джарвісу*, і кіраваўся капітанам *Браўнам*. У сакавіку 1857 года востраў далучаны да ЗША згодна з *Guano Islands Act*, і фармальна анексаваны 27 лютага 1858 года. Некаторы час тут вялася здабыча гуана амерыканскімі кампаніямі.

## Спасылкі 
* Jarvis Island Home Page : Website with photos, weather, and more.
* Republic of Howland, Baker and Jarvis  : A fictional alternative reality Micronation.
* WorldStatesmen

Катэгорыя:Астраўныя тэрыторыі ЗША
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Лайн
Д
Сцяг Сен-Мартэна

**Сцяг Сен-Мартэна** — неафіцыйны сцяг залежнай тэрыторыі Францыі, размешчанай у Карыбскім моры. Афіцыйным сцягам з’яўляецца сцяг Францыі.

Неафіцыйны сцяг выкарыстоўваецца для таго, каб падкрэсліць адрозненні паміж востравам і Гвадэлупай, якой ён падпарадкоўваецца.

Колерамі неафіцыйны сцяг нагадвае сцяг галандскай часткі вострава.

Сен-Мартэн
Спіс дзяржаў і залежных тэрыторый Акіяніі

right|220px

**Акіянія** — геаграфічны, часта геапалітычны рэгіён свету, які складаецца пераважна з сотняў невялікіх астравоў і атолаў у цэнтральнай і заходняй частках Ціхага акіяна.

Гэта алфавітны спіс суверэнных дзяржаў і залежных тэрыторый, размешчаных у Акіяніі. На кожную краіну прыводзіцца плошча, насельніцтва, шчыльнасць насельніцтва, сталіца і грашовая адзінка.

## Дзяржавы і залежныя тэрыторыі 
Таксама да Акіяніі належаць:
* уладанні Чылі — астравы Хуан-Фернандэс, востраў Сала-і-Гомес;
* уладанні Японіі — Мінаміторы, Акінаторы.

## Гл. таксама 
* Алфавітны спіс краін

Катэгорыя:Спісы краін
Катэгорыя:Краіны Акіяніі
Катэгорыя:Спісы:Акіянія
Седлавы камень занарацкі

**Седлавы камень занарацкі** — геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння. Знаходзіцца за 100 метраў на паўднёвы ўсход ад аг. Занарач Мядзельскага раёна Мінскай вобласці, каля шашы Брусы-Нарач.

## Апісанне 
Ружова-шэры дробназярністы граніт з крышталямі палявога шпату. Даўжыня 4 метры, шырыня 3,2 метры, вышыня 1 метр, у абводзе 11,5 метраў, аб’ём бачнай часткі 13 м³, маса 30 тон. Прынесены ледавіком каля 20—15 тысяч гадоў назад са Скандынавіі.

На верхняй пляцоўцы каменя захаваліся 8 штучных паўсферычных паглыбленняў дыяметрам 3—4 см, глыбіня 1,5—2 см, якія былі зробленыя чалавекам 2—2,5 тысяч гадоў назад. Меў культавае значэнне.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Валуны Беларусі
Катэгорыя:Геалагічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Мінскай вобласці
Катэгорыя:Геалогія Мядзельскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Мядзельскага раёна
Катэгорыя:Занарач
Сцяг Брытанскіх Віргінскіх астравоў

**Сцяг Брытанскіх Віргінскіх астравоў** — быў прыняты 15 лістапада 1960 года.

Гэта сіні сцяг з брытанскім сцягам і гербам Брытанскіх Віргінскіх астравоў са святой Урсулай і 11 падпаленых лямпаў.

Грамадзянскім сцягам з'яўляецца чырвоны сцяг з выявай герба Брытанскіх Віргінскіх астравоў. Чырвоны сцяг быў галоўным чынам на бартах суднаў.

Губернатар Брытанскіх Віргінскіх астравоў мае асобны сцяг. Гэта брытанскі сцяг з гербам Брытанскіх Віргінскіх астравоў. Гэта канструкцыя падобная на сцягі іншых кіравальных брытанскіх заморскіх тэрыторый.

## Іншыя сцягі 

Выява:Civil Ensign of the British Virgin Islands.svg|  Гандлёвы сцяг
Выява:Flag of the Governor of the British Virgin Islands.svg| Сцяг губернатара

## Спасылкі 
* [Пра сцяг на сайце Flags of the World(https://be.wikipedia.org/wiki/Flags_of_the_World)]

Катэгорыя:Брытанскія Віргінскія астравы
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Брытанскіх Віргінскіх астравоў
Катэгорыя:Сцягі Вялікабрытаніі
Вялікі Камень (Смалявіцкі раён)

**Вялі́кі Ка́мень** (, ) — вёска ў Смалявіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Драчкаўскага сельсавета.

Да 10 лютага 1977 года вёска ўваходзіла ў склад Пятровіцкага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Драчкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёна
Сцяг Сінт-Мартэна

**Сцяг Сінт-Мартэна** — сцяг самакіравальнай дзяржавы са значнай аўтаноміяй (status aparte) у складзе Каралеўства Нідэрландаў. Сцяг быў зацверджаны 13 чэрвеня 1985 года як рэгіянальны сцяг нідэрландскай часткі вострава Сент-Марцін, які з'яўляўся часткай Нідэрландскіх Антыльскіх астравоў Каралеўства Нідэрландаў да 10 кастрычніка 2010 года.

Сцяг Сінт-Мартэна падобны на сцяг Філіпінаў які выкарыстоўваецца ў ваенны час, праўда ў ім у белым трохвугольніку размешчаны герб Сінт-Мартэна. Колеры сцяга падкрэсліваюць гістарычныя і палітычныя сувязі з Нідэрландамі.

Сінт-Мартэн
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Сінт-Мартэна
Катэгорыя:Сцягі Нідэрландаў
Спіс дзяржаў і залежных тэрыторый Паўночнай Амерыкі

**Паўночная Амерыка** — мацярык, які разам з Паўднёвай Амерыкай складае частку свету Амерыка. У Паўночнай Амерыцы размешчана 23 дзяржавы і 20 залежных тэрыторый.

Дзесяць дзяржаў Паўночнай Амерыкі знаходзяцца ў кантынентальнай частцы, астатнія трынаццаць належаць да астраўных дзяржаў.

Найбуйнейшай краінай Паўночнай Амерыкі з’яўляецца Канада, самай маленькай па плошчы — Грэнада. Па насельніцтве сярод краін лідыруюць Злучаныя Штаты Амерыкі, якія таксама займаюць першае месца ў свеце па ВУП.

Ніжэй прыведзены алфавітны спіс краін Паўночнай Амерыкі з указаннем іх сталіц, афіцыйных моў, валют, плошчы, насельніцтва і ВУП (азначаны значэнні за 2008 год), а таксама выявамі іх сцягоў і становішча на карце.

## Дзяржавы 
## Залежныя тэрыторыі 
Катэгорыя:Спісы краін
Катэгорыя:Спісы:Паўночная Амерыка
Герб Сент-Кітса і Невіса

**Герб Сент-Кітса і Невіса** быў прыняты ў 1967 годзе. Герб Сент-Кітс і Невіса складаецца са шматлікіх сімвалаў. Пальмы - какосавая пальма (шырокія плантацыі на астравах). Па баках пеліканы (гняздуюцца ў краіне). На шчыце ёсць кветка бавоўніка (важная культура сельскай гаспадаркі). Можна сказаць, што сімвалы герба Сент-Кітс і Невіс прадстаўляюць карэннае насельніцтва і гістарычнае ўклад у развіццё краіны англічан і французаў. Унізе нацыянальны дэвіз - "Краіна вышэй цябе" (англ.).

## Папярэднія гербы

Image:Coat of arms of Saint Christopher-Nevis-Anguilla (1958-1967).png|Герб Сент-Крыстафер — Невіс — Ангілья 1958-1967 гг. 
Image:Coat of arms of the Federation of the West Indies.png|Герб Вест-Індскай федэрацыі 1958-1962 гг.
Image:Coat of arms of Saint Christopher-Nevis-Anguilla 1967-1983.svg|Герб Сент-Кітса і Невіса да 1983 г.

Сент-Кітс і Невіс
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Сент-Кітса і Невіса
Уладзімір Пятровіч Чапега

**Уладзімір Пятровіч Чапега** (, в. Сялец Брагінскага раёна Гомельскай вобласці — , Нойштрэліц, Германія) — беларускі перакладчык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Скончыў Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут замежных моў (1961), у 1961—1962 працаваў у МДПІЗМ выкладчыкам нямецкай мовы. У 1962—1988 гг. служыў у Савецкай Арміі. Скончыў экстэрнам Данецкае вышэйшае ваенна-палітычнае вучылішча інжынерных войскаў і войскаў сувязі (1973). Сябра СП СССР (з 1982).

Жыў у Германіі. Жанаты з Гундулай Чапега, сястрою нямецкага славіста Норберта Рандаў.

## Творчасць 
Дэбютаваў у друку ў 1971 г. Перакладае з нямецкай на беларускую і з беларускай на нямецкую мову.

На нямецкую мову пераклаў раман І. Мележа «Людзі на балоце» (з Г. Чапега і Г. Бярэзкам, 1974), аповесці В. Быкава «Абеліск» (1975) і «Здрада» (1978), А. Кудраўца «Раданіца» (1983, усе з Г. Чапега і Н. Рандаў), кнігі В. Віткі «Ладачкі-ладкі» (1980), У. Караткевіча «Зямля пад белымі крыламі» (1983), асобныя творы Цёткі, Я. Брыля, К. Крапівы, П. Галавача, М. Зарэцкага, В. Каваля, Л. Калюгі, Я. Нёманскага для анталогіі беларускага апавядання «Буслы над балотамі» (1971), Я. Коласа, М. Гарэцкага, М. Зарэцкага, Л. Калюгі, Я. Скрыгана для анталогіі класічнага беларускага апавядання «Малады дубок» (1987), кнігі для дзяцей у апрацоўцы А. І. Якімовіча «Лісіца-хітрыца» (1980) і «Залатая яблынька» (1981), «Сядзіць мядзведзь на калодзе» (1980), «Кот Максім» (1981), «Андрэй за ўсіх мудрэй» і «Беларускія народныя казкі» (1986, усе з Г. Чапега).

На беларускую з нямецкай пераклаў раманы Г. Ота «Пара ў дарогу, буслы» (з Я. Семяжонам, 1982). А. Аменды «Апасіяната» (1983), Л. Франка «Ісусавы вучні» (1989, усе з Г. Чапега), асобныя творы Ш. Гермліна, С. Цвэйга.

З рускай на нямецкую мову пераклаў кнігу В. Лазарава «Старыя італьянскія майстры» (з Г. Чапега, Н. Рандаў, Берлін, 1990).

## Узнагароды 
Узнагароджаны медалямі.

## Літаратура 
* *Аксак В.* Вянок памяці: Уладзімір Чапега — svaboda.org, 19 жніўня 2014, 13:17
* 

## Спасылкі 
* Бібліяграфія Г. і У. Чапегаў (2004) 

Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Германіі
Катэгорыя:Перакладчыкі на нямецкую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі прозы і драматургіі на беларускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з нямецкай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з рускай мовы
Кірунак ветру

]]

**Кіру́нак ве́тру** — адзін з паказчыкаў паветра. Метэаралагічны кірунак ветру паказваецца азімутам пункта, адкуль дзьме вецер; але аэранавігацыйны кірунак ветру — куды дзьме, такім чынам адрозненне складае 180°.

Для вымярэння кірунку ветру выкарыстоўваюць розныя прылады, якія нагадваюць ветрапаказальнікі і флюгеры. Гэтыя прылады працуюць паводле прынцыпу руху пры самых мінімальных павевах ветру. Флюгер паказвае пераважны кірунак ветру — ягоная хваставая частка накіравана ў бок, у які дзьме вецер.

Катэгорыя:Вецер
Катэгорыя:Метэаралогія
Чортаў камень

Назву **Чортаў камень** маюць:
* Чортаў камень Асташынскі
* Чортаў камень Вялецкі
* Чортаў камень (Забор’е)
* Чортаў камень (Кравец)

## Гл. таксама 
* Вялікі Камень
Буада

**Буада** () — злёгку саланаватае прэснаводнае возера на востраве Науру. Размешчана на паўднёвым захадзе вострава, у акрузе Буада. Плошча воднай паверхні возера — каля 30 тыс. м² . Узровень вады ў возеры Буада прыкладна на 5 м вышэй узроўня акіяна, глыбіня возера — да 5 м. У наш час возера не злучаецца з акіянам, у мінулым — лагуна ў цэнтры каралавага атола. Урадлівая зямля вакол возера забяспечвае развіццё сельскай гаспадаркі.
250px|thumb|left|Лоўля рыбы (1938)
Возера з'яўляецца крыніцай прэснай вады на востраве, дзе няма ніводнай ракі, але не задавальняе патрэбнасці ў ёй 13 тысяч чалавек, таму пітная вада завозіцца з Аўстраліі.

Катэгорыя:Азёры паводле алфавіта
Катэгорыя:Азёры Науру
Катэгорыя:Бяссцёкавыя азёры
Спіс краін паводле шчыльнасці насельніцтва

450px|thumb|Шчыльнасць насельніцтва (чалавек на км²) паводле краін, 2006 год
Гэты артыкул утрымлівае **табліцу дзяржаў, адсартаваную паводле іх шчыльнасці насельніцтва** ў парадку змяншэння.

У спісе і ў даных, прадстаўленых у ім, не ўлічваюцца параметры залежных тэрыторый. Варта таксама памятаць, што ў спісе азначаны сярэднестатыстычныя даныя, у той час як у шматлікіх краінах шчыльнасць насельніцтва вельмі нераўнамерная. У Егіпце, да прыкладу, большасць насельніцтва жыве ўздоўж рэчышча Ніла, у той час як велізарныя тэрыторыі ўдалечыні ад Ніла не заселены наогул. У Канадзе 3/4 насельніцтва жыве на адлегласці не большай за 160 км ад паўднёвай мяжы, у той час як велізарныя паўночныя тэрыторыі амаль не заселены. А ў Бангладэш, адной з самых густанаселеных дзяржаў, усяго толькі 2 горада з насельніцтвам больш 1 мільён чалавек.

## Гл. таксама 
* Алфавітны спіс краін і тэрыторый
* Спіс дзяржаў
* Спіс моў паводле колькасці размаўлялых

## Спасылкі 
* CIA — The World Factbook 2010 

Шчыльнасць насельніцтва
Катэгорыя:Насельніцтва паводле краін
Вялікі камень Кудаеўскі

**Вялікі камень Кудаеўскі** — геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння. Знаходзіцца на тэрыторыі Андрэеўшчынскага сельскага савета ва ўрочышчы ўчастка «Чысцік» у квартале № 196 Аршанскага лясніцтва (Аршанскі раён, Віцебская вобласць).

## Апісанне 
Размешчаны за 0,6 км на поўдзень ад в. Кудаева. Плошча помніка — 34,5 м², плошча ахоўнай зоны — 141,9 м². Доўгая вось яго дасягае 6,9 м, кароткая — 5 м, вышыня — 2 м, акружнасць — 22,8 м, вага — больш за 180 т. Валун прынесены ледавіком каля 150 тыс. гадоў таму з Аландскіх астравоў.

Катэгорыя:Валуны Беларусі
Катэгорыя:Геалогія Аршанскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Аршанскага раёна
Катэгорыя:Кудаева
Шавекінскі валун

**Шавекінскі валун** — геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння. Знаходзіцца на заходняй ускраіне вёскі Шавекі Шумілінскага раёна Віцебскай вобласці, за 1,1 км на паўднёвы захад ад вёскі Куксы (цяпер не існуе, увайшла ў склад Шавек), за 2,5 км на захад ад вёскі Ставіца, на заходнім схіле невялікага марэннага ўзгорка.

## Апісанне 
Плошча помніка прыроды складае 6 м². Плошча ахоўнай зоны помніка прыроды — 65 м². Мяжой ахоўнай зоны геалагічнага помніка з’яўляецца лінія, умоўна праведзеная на адлегласці 3 метраў ад краю самога помніка.

Валун чырвона-бурага граніту, дробназярністага з уключэннямі крышталёў ружовага палявога шпату, рагавой падманкі, шэрага кварцу. Прынесены падчас паазерскага абледзянення з Аландскіх астравоў. На верхняй паверхні валуна ёсць характэрнае штучнае паглыбленне, якое сведчыць пра яго ранейшае культавае значэнне.

На паверхні Шавекінскага валуна ёсць сляды куль, снарадаў і гранат.

## Літаратура 
* Памятники природы // Республика Беларусь : энциклопедия : в 6 т. / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. — Мн., 2005. — Т. 1. — С. 183—184.
* *Мароз, М.* Вартавыя цішыні / М. Мароз // Герой працы (Шуміліна). — 2006. — 16 мая. — С. 3.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Валуны Беларусі
Катэгорыя:Геалогія Шумілінскага раёна
Катэгорыя:Геалагічныя помнікі прыроды Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Культавыя камяні
Катэгорыя:Славутасці Шумілінскага раёна
Катэгорыя:Шавекі
Залучанскі валун

**Залучанскі валун** — геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння (з 1996). Знаходзіцца на паўночай ускраіне в. Залучча Вайханскага сельсавета (Гарадоцкі раён, Віцебская вобласць).
 
## Апісанне 
Вышыня — 1,15 м, акружнасць — 10,1 м, аб'ём — 8,3 м3, вага — 22 тоны. Мае плоскую форму і моцна вывернутую паверхню. Прынесены з наваколля г. Выбарг 10 — 15 тысяч год назад.

Катэгорыя:Валуны Беларусі
Катэгорыя:Геалагічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Геалогія Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:Славутасці Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:Залучча (Гарадоцкі раён)
Секанды-Такарады

**Се́канды-Такарады**, таксама **Секонды-Такарады** — горад у Гане, на ўзбярэжжы Гвінейскага заліва, адміністрацыйны цэнтр Заходняга рэгіёна. Насельніцтва — 335 тыс. жыхароў (2005). Чацвёрты па велічыні горад Ганы пасля сталіцы краіны Акра, Кумасі і Тамале. Абслугоўваецца аэрапортам «Такарады».

## Вядомыя асобы 
* Эрнэсціна Абамбіла (нар. 1998) — ганская футбалістка, паўабаронца.
 

## Літаратура 
* 

## Гарады-пабрацімы 
*  Бостан (ЗША)
*  Окленд (ЗША)

Катэгорыя:Гарады Ганы
Захараў камень

**Захараў камень** — геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння. Знаходзіцца на тэрыторыі Клюкаўскага сельскага савета ў квартале № 53 Клюкаўскага лясніцтва. Размешчаны за 0,7 км на поўнач ад в. Арэшкі (Аршанскі раён, Віцебская вобласць).

## Апісанне 
Плошча помніка — 6,2 м², плошча ахоўнай зоны — 72,2 м². Доўгая вось яго дасягае 2,6 м, кароткая — 2,4 м, вышыня — 0,8 м, акружнасць — 9,5 м, вага — больш за 20 т. Валун прынесены ледавіком прыкладна 15-20 тыс. гадоў таму з Выбаргскага масіву. На паверхні валуна растуць мхі і лішайнікі.

Катэгорыя:Валуны Беларусі
Катэгорыя:Геалогія Аршанскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Аршанскага раёна
Катэгорыя:Арашкі
Сейшы

**Се́йшы** () — стаячыя хвалі, якія ўзнікаюць у замкнёных або часткова замкнёных вадаёмах.

Сейшы з’яўляюцца вынікам рэзанансных з’яў у вадаёме пры інтэрферэнцыі хваль, адлюстраваных ад межаў вадаёма. Прычынай ўзнікнення сейшаў з’яўляецца ўздзеянне знешніх сіл — змена атмасфернага ціску, вецер, сейсмічныя з’явы. Сейшы характарызуюцца вялікім перыядам (ад некалькіх хвілін да дзясяткаў гадзін) і вялікай амплітудай (ад адзінак міліметраў да некалькіх метраў).

Тэрмін уведзены ў 1890 годзе швейцарскім прыродазнаўцаў Франсуа-Альфонсам Фарэлем, які ажыццявіў першае навуковае назіранне дадзенай з’явы на Жэнеўскім возеры ў Швейцарыі. Амплітуда сейшаў на гэтым возеры дасягае 2 м з перыядам больш за 1 гадзіну; у Алжырскай бухце рэгістраваліся сейшы з амплітудай да 1 м і перыядам крыху больш за 1 хвіліну.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гідралогія
Сваяцтва

**Сваяцтва** — сувязь паміж людзьмі, заснаваная на паходжанні адной асобы ад другой (прамая роднасць), або розных асоб ад агульнага продка, а таксама на шлюбных сямейных адносінах. Адносіны паміж людзьмі, якія ўзнікаюць са шлюбнага саюза аднаго з родных завуцца **сваяцтвам**.

## Крэўная роднасць (блізкае сваяцтва) 
* Бацька — мужчына адносна сваіх дзяцей, муж маці.
* Маці — жанчына адносна сваіх дзяцей, жонка бацькі.
* Сын — хлопчык / мужчына адносна сваіх бацькоў.
* Дачка — дзяўчынка / жанчына адносна сваіх бацькоў.
* Бацькі — агульнае паняцце для бацькі і маці.
* Дзеці — агульнае паняцце для сыноў і дачок.

## Сваяцтва па мячы і кудзелі 
* **Сваяк па мячы** — сваяк па бацькоўскай лініі.
* **Сваяк па кудзелі** — сваяк па матчынай лініі.

Паняцці звязаны са стэрэатыпнымі заняткамі мужчын і жанчын у традыцыйным грамадстве, цяпер выкарыстоўваюцца ў гістарыяграфіі. Кудзеля — валакно, падрыхтаванае да прадзення, звычайнага жаночага занятку ў сярэднявеччы.

Статут ВКЛ 1588 года:А где бы опекунов **по мечу** прирожоных не было никого, ино по матце вуеве, также и иншые кревные мають быти опекунами. А не станет ли и **по кудели** кревных, звлаща мужского рожаю, тогды могуть быти опекунами и белые головы **по мечу**, также старшые, тым детям наблизьшие. А естли **по мечу** и белых голов близских не станеть, тогды и **по кудели** кровные белые головы, теж старшие, опекатисе могуть. 

## Сваяцтва ў беларускім заканадаўстве 
Паводле Кодэкса аб шлюбе і сям’і Рэспублікі Беларусь:

**Блізкае сваяцтва** (артыкул 60): 

**Сваяцтва** (артыкул 61): 

## Літаратура 
* Роднасць і сваяцтва // БЭ ў 18 тамах. — Т. 13.

## Спасылкі 
* Тэрміны сваяцтва

Катэгорыя:Сям’я
Катэгорыя:Генеалагічная тэрміналогія
Катэгорыя:Сваяцкія адносіны
Віцебскі музей прыватных калекцый

**Віцебскі музей прыватных калекцый** — музей Віцебска. Да 2012 года знаходзіўся па адрасу 1-ая вуліца Даватара, дом 26. Цяпер — вуліца Фрунзэ, 13 і мае назву Музей гісторыі прыватнага калекцыянавання. Створаны 9 верасня 1992 года паводле загада ўпраўлення культуры Віцебскага аблвыканкама на аснове збору матэрыялаў віцебскага калекцыянера І. Д. Галькевіча (1895—1976), перададзенага Віцебскаму абласному краязнаўчаму музею. Пра­цуе як філіял абласнога краязнаўчага музея.

## Апісанне 
Плошча экспазіцыі 104 м². Фонды музея неаднаразова папаўняліся падарункамі іншых калекцыянераў. Яны налічваюць больш за 7 тыс. адз. захоўвання (калекцыі баністыкі, нумізматыкі, сфрагістыкі, фалерыстыкі, скульптуры). Экспануюцца калекцыі манет, якімі карысталіся на тэрыторыі Беларусі са старажытных часоў да нашых дзён, расійскіх медалёў 18 — пачатку 20 ст., памятных медалёў СССР і БССР, памятных медалёў і ўзнагарод СССР.

Музей арганізоўвае выстаўкі з фондаў дзяржаўных музеяў, грамадскіх арганізацый і прыватных асоб, сустрэчы з калекцыянерамі.

## Літаратура 
* Музей прыватных калекцый // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Віцебска : у 2 кн. / рэдкал.: Г.П. Пашкоў [і інш.] ; склад. А.І. Мацяюн ; маст. Э.Э. Жакевіч. - Мн., 2003. - Кн. 2. - С. 647.

## Спасылкі 
* http://ratusha-vit.by/uslugi/cvetnye-pvh-profilya 

Катэгорыя:Музеі Віцебска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1992 годзе
Катэгорыя:1992 год у Віцебску
Штаты Гернсі

[thumb|[Герб Гернсі]]
**Штаты Гернсі** (, ) — парламент кароннага ўладання брытанскай кароны Гернсі, яго будынак размяшчаецца ў Сент-Пітэр-Порце.

Парламент складаецца з 45 выбарных дэпутатаў і 2 прадстаўнікоў Олдэрні.

У каронным уладанні Гернсі няма палітычных партый, усе дэпутаты з'яўляюцца незалежнымі. Кандыдаты абіраюцца дэмакратычным шляхам праз народнае галасаванне. Паседжанні ў Штатах праходзяць кожны месяц акрамя жніўня.

Функцыі дзяржаўнага кіравання ажыццяўляюцца дзесяццю Дэпартаментамі на чале з міністрам.

## Гл. таксама 
* Штаты Джэрсі — парламент Джэрсі.

## Спасылкі 
* BBC. States of Guernsey

Катэгорыя:Гернсі
Гернсі
Універсальная мова

**Універса́льная мо́ва** (*усеагульная мова*, ) — мова, сістэма тэрмінаў, вызначаных аднасэнсоўна, і з-за гэтага дапускаючая над сабой. Такая мова дазволіла б замяніць усе лагічныя развагі вылічэннем, якое праводзілася б на манер алгебраічнага, над словамі і сімваламі гэтай мовы, аднасэнсоўна адлюстроўваючай паняцці. 

Канцэпцыя мовы была прапанавана Лейбніцам, які першы прадпрыняў спробу яе стварэння. Ён пісаў: "...тады ў дыспуце паміж двумя філосафамі патрэбы будзе не болей, чым у дыспуце паміж двумя рахункаводамі. Дзеля вырашэння супярэчлівасцяў дастаткова будзе ўзяць грыфелі і, сеў за дошкі, сказаць адзін аднаму "пачынайце вылічваць"". Гэтая спроба стварэння lingua generalis, паказаная Лейбніцам у юнацкім творы "Аб камбінаторным мастацтве" (1666), была заснавана на метадзе каталонскага рэлігійнага падвіжніка, філосафа, пісьменніка і паэта Раймунда Лулія.
## Крытыка 
Джонатан Свіфт ужо ў 18-ым стагоддзі высмяяў сістэму універсальнай мовы падчас апісання візіта Гулівера ў Акадэмію Лапуты, дзе замест словаў ужываліся намёкі на рэчы. Хаця вучоныя маглі разлічваць "на разуменне прадстаўнікоў усіх цывілізаваных нацыяў", яны згібаліся пад цыжкасцю мехаў з рознымі рэчамі. 

Галоўным чынам, універсальныя мовы крытыкуюць з-за немагчымасці запамінання. Трэба заўсёды абдумываць словы і фразы, што абцяжарвае памяць. Словы ва універсальных мовах вельмі падобныя.
## Спасылка 
Артыкул Умбэрта Эка

Катэгорыя:Штучныя мовы
Катэгорыя:Інтэрлінгвістыка
Спіс краін Азіі

## Заходняя Азія 
## Сярэдняя Азія 
## Паўднёвая Азія 
## Усходняя Азія 
## Паўночная Азія 
## Паўднёва-Усходняя Азія 
## Самаабвешчаныя дзяржавы 
### Непрызнаныя дзяржавы 
### Часткова прызнаныя дзяржавы 
## Краіны, якія размяшчаюцца ў дзвюх частках свету 
*  Расія — часткова ў Еўропе.
*  Турцыя — часткова ў Еўропе.
*  Казахстан — часткова ў Еўропе.
*  Азербайджан — часткова да Еўропы.
*  Грузія — часткова да Еўропы.
*  Інданезія — часткова да Акіяніі.

## Краіны, якія адносяць да іншых частак свету 
*  Егіпет — большая частка ў Афрыцы.

## Гл. таксама 
* Алфавітны спіс краін
* Спіс краін Афрыкі

Катэгорыя:Спісы краін

Катэгорыя:Спісы:Азія
Секст Эмпірык

**Секст Эмпірык** (Σέξτος Εμπειρικός, пачатак II стагоддзя) — старажытнагрэчаскі ўрач і філосаф, прадстаўнік класічнага антычнага скептыцызму.

Жыў у Александрыі і Афінах. Яго творы «Піронавы палажэнні» (Πυῤῥώνειοι ὑποτύπωσεις) і «Супраць вучоных» (Adversus Mathematicos) з'яўляюцца асноўнымі крыніцамі па філасофіі антычнага скептыцызму. У іх згадана шмат сведчанняў і фрагментаў з вучэнняў філосафаў, чые творы не захаваліся.

Увесь цыкл «Супраць вучоных» шматлікія дзеляць на дзве часткі, з якіх адну называюць «Супраць дагматыкі», а другую «Супраць асобных навук». Кнігі «Супраць дагматыкі», аб'ядноўваючыся з іншым цыклам «Супраць вучоных», звычайна ў навуцы называюцца такімі лічбамі: «Супраць логікі» называецца VII і VIII (так як у гэтым трактаце дзве кнігі), «Супраць фізікаў» — IX і X (па той жа прычыне) і «Супраць этыкаў» — XI (у гэтым трактаце толькі адна кніга і змяшчаецца). Што ж тычыцца кніг, накіраваных супраць асобных вучоных, то яны адпаведна абазначаюцца рымскімі лічбамі I—VI: «Супраць граматыкаў» — I, «Супраць рытораў» — II, «Супраць геаметраў» — III, «Супраць арыфметыкаў» — IV, «Супраць астролагаў» — V, «Супраць музыкантаў»- VI. Звычайна, аднак, кнігі «Супраць дагматыкаў» з прычыны іх філасофскай прынцыповасці друкуюцца раней кніг супраць асобных навук. Таму першыя і самыя прынцыповыя кнігі з усяго цыкла «Супраць вучоных» пазначаюцца лічбамі VII—XI, а кнігі супраць асобных навук пазначаюцца лічбамі I—VI.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Філосафы Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Філосафы Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Скептыкі
Багушэвіцкі камень з рыбкамі

**Багушэвіцкі камень з рыбкамі** — геалагічны помнік рэспубліканскага значэння. Знаходзіцца паблізу вёскі Багушэвічы (Глыбоцкі раён, Віцебская вобласць), за 0,5 км на захад ад хутара Пацэвічаў.

## Апісанне 
Валун ружовага граніту памерамі 1,95 х 1,5 м і вышынёй 1,3 м.

Мясцовыя жыхары называюць яго «камень з рыбкамі», бо на бакавой паверхні валуна бачна ўключэнне (ксеналіт) іншай пароды — шэрага гнейсу, у форме эліпса (0,85 х 0,25 м). Гнейс часткова разбурыўся і ўтварылася паглыбленне. У верхняй частцы валуна выступае яшчэ адзін эліпс меншых памераў. Магчыма, прыродныя абрысы ўключэнняў дапрацаваны чалавекам, каб болей нагадваць рыб.

## Паданне 
Паводле падання, выяву рыбак стварылі французы ў 19 ст. каб пазначыць месца захавання скарбу. Быццам, большая з «рыбак» (эліпсаў) паказвае кірунак скарбу і адлегласць да скарбу, а меншая — глыбіню, на якой ён закапаны.

## Літаратура 
* *Вінакураў, В. Х.* Культавыя камяні Глыбоччыны / В. Х. Вінакураў, Л. У. Дучыц, Э. А. Ляўко // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Глыбоцкага раёна / рэд.: Б. І. Сачанка [і інш.]; маст. А. М. Хількевіч. — Мн., 1995. — С. 29-30.

Катэгорыя:Валуны Беларусі
Катэгорыя:Геалогія Глыбоцкага раёна
Катэгорыя:Славутасці Глыбоцкага раёна
Катэгорыя:Багушэвічы (Глыбоцкі раён)
Энесідэм

**Энесідэм** — старажытнагрэчаскі філосаф з Кноса (востраў Крыт); вучыў у 70-х гадах да н.э. у Александрыі, аднавіў вучэнне Пірона, быў заснавальнікам новай школы скептыкаў, якія высоўвалі дзесяць «тропаў» (т.з. «скептычныя тропы», спосабы аспрэчання) для апраўдання сумнення. Аўтар трактата «Піронавы развагі».

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Скептыкі
Катэгорыя:Філосафы Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Філосафы I стагоддзя да н.э.
Віцебскі музей воінаў-інтэрнацыяналістаў

**Віцебскі музей воінаў-інтэрнацыяналістаў** — музей у Віцебску, прысвечаны ўраджэнцам Віцебска і Віцебскай вобласці, якія загінулі ў часы савецка-афганскай вайны (1979—1989). Створаны паводле рашэння выканкама Віцебскага гарадскога Савета народных дэпутатаў ад 17 снежня 1992 года па ініцыятыве гарадской і абласной асацыяцый ветэранаў вайны ў Афганістане. Для наведвальнікаў адкрыты ў 1995 годзе Музеем кіравалі І. М. Мажайцаў, А. А. Бяльніцкі. 3 2004 года дырэктар В. Ю. Аляксандрава.

Памяшканне музея знаходзіцца ў жылым доме, пабудаваным для воінаў-інтэрнацыяналістаў. Пад экспазіцыю адведзены 3 залы, агульная плошча (2008) 136 м². У 1998 годзе было выдзелена асобнае памяшканне пад фондасховішча (каля 80 м²). Асноўны фонд складаюць  прадметаў, навукова-дапаможны — больш за  адзінак захоўвання.

## Калекцыя 
Фонды ўключаюць калекцыі: дакументы, фотадакументы, рукапісы, друкаваныя выданні, адзенне, узбраенне, фалерыстыка, прадметы побыту, нумізматыка, баністыка і інш. Найбольш цікавыя экспанаты — трафейная зброя, боепрыпасы і рыштунак замежнай вытворчасці (кінжалы, гарматы-гаўбіцы, шабля пачатку 20 ст., міны, снарады, буйнакаліберны кулямёт, мінамёт, бронекамізэлькі і інш.); нацыянальныя касцюмы краін, якім аказвалася інтэрнацыянальная дапамога; прадметы побыту афганцаў (збаны, малельныя дыванкі, упрыгожанні). Асаблівую каштоўнасць уяўюць пісьмы, фотаздымкі, асабістыя рэчы і ўзнагароды загінуўшых воінаў.

## Пастаянная экспазіцыя 
Пастаянная музейная экспазіцыя называецца «Афганістан. Як гэта было: праблемы вайны і міру на фоне падзей 1979—1989 гг.». Першая зала экспазіцыі знаёміць з культурай, побытам, традыцыямі афганскага народа, гісторыяй Афганістана, расказвае аб прычынах увядзення савецкіх войск у гэтую краіну, першых ахвярах неаб'яўленай вайны, рабоце саветніцкага апарату. Матэрыялы і экспанаты 2-й залы прысвечаны 103-й гвардзейскай паветрана-дэсантнай дывізіі і 339-му ваенна-транспартнаму авіяцыйнаму палку, якія дыслацыраваліся ў Віцебску, а таксама іншым падраздзяленням абмежаванага кантынгенту савецкіх войск, што знаходзіліся ў Афганістане. Трэцяя зала — мемарыяльная, у ёй экспануюцца фотаздымкі, дакументы, асабістыя рэчы, узнагароды 151 загінуўшага і памерлага ад ран і хвароб, атрыманых пры выкананні інтэрнацыянальнага абавязку, ураджэнца Віцебска і вобласці.

## Помнік 
Побач з музеем 2 жніўня 1997 г. адкрыты помнік «Боль» (скульптар І. Казак), які ўвекавечвае памяць загінуўшых воінаў-інтэрнацыяналістаў.

## Літаратура 
* Аляксандрава, В.Ю. Віцебскі музей воінаў-інтэрнацыяналістаў / В.Ю. Аляксандрава // Музеі Беларусі = Музеи Беларуси / рэд. Г.П. Пашкоў, Л.В. Календа, М.Г. Нікіцін. - Мн., 2008. – С. 180-183.
* Віцебскі гарадскі музей воінаў-інтэрнацыяналістаў // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Віцебска : у 2 кн. / рэдкал.: Г.П. Пашкоў [і інш.] ; склад. А.І. Мацяюн ; маст. Э.Э. Жакевіч. - Мн., 2003. - Кн. 2. - С. 644-645.

Катэгорыя:Музеі Віцебска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1992 годзе
Катэгорыя:1992 год у Віцебску
Тырынф

**Тырынф** () — археалагічны помнік на поўдні Грэцыі ў 15 км на поўдзень ад Мікен, які адносіцца да перыяду Мікенскай цывілізацыі.

## Гісторыя
Тырынф як адзін з галоўных цэнтраў Мікенскай цывілізацыі ўзгадваўся ў пісьмовых крыніцах Старажытнай Грэцыі. Ужо Гамер казаў пра яго моцныя сцены. З Тырынфам звязаныя міфічныя цыклы пра Геракла і Персея.

Раскопкі Тырынфа пачаліся ў 1831 г. У 1876 г. Генрых Шліман прыняў старажытныя сцены за сярэднявечныя і ледзь не разбурыў іх для далейшых пошукаў на іх месцы. Далейшыя раскопкі праводзіліся нямецкімі археолагамі да 1938 г. Пасля II Сусветнай вайны раскопкамі распараджаліся ўлады Грэцыі. 

## Археалогія
Раскопкі паказалі, што паселішча на месцы Тырынфа ўзнікла ў неаліце, аднак яго росквіт прыйшоўся на бронзавы век, перыяд панавання ахейцаў. 

У друг. пал. II тыс. да н. э. быў ўзведзены акропаль, які ўяўляў сабою ўмацаваную на пагорку рэзідэнцыю манарха. Яго будаўніцтва праходзіла ў тры этапы: 

*1500-1400 гг. да н. э.
*1400-1300 гг. да н. э.
*1300-1200 гг. да н. э.

Пад час уварвання дарыйцаў Тырынф панёс вялікія страты, але археолагі ўпэўнены, што палац быў бесперапынна населены да VIII ст. да н. э. У класічны перыяд горад меў ужо другараднае значэнне. У 468 г. да н. э. ён быў разбураны Аргасам.

Image:20100408 tiryns13.jpg|Знутры
Image: BurchtTiryns21.jpg|План акропаля
Image:Fresco of two female charioteers from Tiryns 1200 BC.jpg|Фрэска, каля 1200 г. да н. э.
Image:Psi-shaped figurine-CA 589-IMG 3112-gradient.jpg|Жаночая статуэтка, каля 1280 г. да н. э.

## Спасылкі 
* Мікенская крэпасць Тырынф 
* Сайт ЮНЕСКА

Катэгорыя:Археалогія ў Грэцыі
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты
Катэгорыя:Бронзавы век
Катэгорыя:Жалезны век
Катэгорыя:Гарады Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Грэцыі
Ашанці

**Ашанці** () — адзін з дзесяці рэгіёнаў Ганы, які месціцца ў цэнтры краіны. Адміністрацыйны цэнтр — Кумасі. Плошча — 24 389 км², насельніцтва складае 3 612 950 (на 2000 год).
Бронг Ахафо

**Бронг-Агафо** () — адзін з дзесяці рэгіёнаў Ганы, які размяшчаецца ў цэнтральна-заходняй частцы краіны. Адміністрацыйны цэнтр — Суньяні. Плошча — 39 557 км², насельніцтва складае 1 815 408 (на 2000 год).
Верхні заходні рэгіён

**Верхні заходні** () — адзін з дзесяці рэгіёнаў Ганы, які размяшчаецца на паўночным захадзе краіны і мяжуе на поўначы з Буркіна-Фасо. Адміністрацыйны цэнтр — Ва. Плошча — 18 476 км², насельніцтва складае 576 583 (на 2000 год).
Верхні ўсходні рэгіён

**Верхні ўсходні** () — адзін з дзесяці рэгіёнаў Ганы, які размяшчаецца на паўночным усходзе краіны і мяжуе на поўначы з Буркіна-Фасо, на ўсходзе з Тога. Самы маленькі рэгіён у краіне. Адміністрацыйны цэнтр — Балгатанга. Плошча — 8 842 км², насельніцтва складае 920 089 (на 2000 год).
Вольта (рэгіён)

**Вольта** () — адзін з дзесяці рэгіёнаў Ганы, які размяшчаецца на ўсходзе краіны і мяжуе з Тога. Адміністрацыйны цэнтр — Го. 

Плошча — 20 570 км², насельніцтва складае 1 635 421 (на 2000 год).
Вялікая Акра

**Вялікая Акра** () — адзін з дзесяці рэгіёнаў Ганы, які размяшчаецца на поўдні краіны і мае выхад да Атлантычнага акіяна. Адміністрацыйны цэнтр — Акра, які таксама з'яўляецца сталіцай краіны. Плошча — 3 245 км², насельніцтва складае 2 905 726 (на 2000 год).
Заходні рэгіён (Гана)

**Заходні** () — адзін з дзесяці рэгіёнаў Ганы, які размяшчаецца на паўднёвым захадзе краіны і мае выхад да Атлантычнага акіяна, а таксама мяжуе з Кот-д’Івуарам. Адміністрацыйны цэнтр — Секанды-Такарады. Плошча — 23 921 км², насельніцтва складае 2 358 849 (на 2007 год).
Паўночны рэгіён (Гана)

**Паўночны** () — адзін з дзесяці рэгіёнаў Ганы, які размяшчаецца на поўначы краіны і мяжуе з Кот-д’Івуарам і Тога. Адміністрацыйны цэнтр — горад Тамале. Плошча — 23 921 км², насельніцтва складае 2 358 849 (на 2007 год).
Аршанскі этнаграфічны музей «Млын»

**Аршанскі этнаграфічны музей «Млын»** — філіял Музейнага комплексу гісторыі і культуры Аршаншчыны. Адкрыты для наведвальнікаў 23 чэрвеня 1995 г. Размяшчаецца ў гістарычным цэнтры Оршы, паміж рэкамі Дняпро і Аршыца, у будынку вадзянога млына (помнік прамысловай архітэктуры пачатку 20 ст.). Загадчыца філіяла В. Ф. Сакалоўская.

## Структура і экспазіцыя 
Асноўная мэта канцэпцыі музейнай экспазіцыі — адлюстраванне найбагацейшай матэрыяльнай і духоўнай спадчыны Аршанскага рэгіёна 2-й палавіны 19 — пачатку 20 ст. Размяшчаецца на 2 паверхах. На 1-м знаходзіцца экспазіцыя «Хлеб наш надзённы», на 2-м — выстаўка традыцыйных рамёстваў Аршаншчыны. Прадстаўлены прылады працы земляроба, прыстасаванні для апрацоўкі льну, багатая калекцыя ткацтва, якая ўключае разнастайныя па дэкоры, каларыце і тэхніцы выканання посцілкі, ручнікі і абрусы, камплекты самабытнага аўтэнтычнага беларускага традыцыйнага касцюма, а таксама ганчарныя вырабы, копыскую кафлю, прадметы сучаснага народнага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.

## Літаратура 
* Ліпінская, І. У. Аршанскі этнаграфічны музей «Млын» / І. У. Ліпінская // Музеі Беларусі = Музеи Беларуси / рэд. Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа, М. Г. Нікіцін. — Мн., 2008. — С. 58-59.
* Этнаграфічны музей «Млын» у Оршы // Памяць. Орша і Аршанскі раён: гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2000. — Кн. 2. — С. 480—481.

## Спасылкі 
* Музейны комплекс гісторыі і культуры Аршаншчыны 

Катэгорыя:Музеі Оршы
Усходні рэгіён (Гана)

**Усходні** () — адзін з дзесяці рэгіёнаў Ганы, які размяшчаецца на поўдні краіны. Адміністрацыйны цэнтр — Кафарыдуа. Плошча — 19 323 км², насельніцтва складае 2 106 696 (на 2000 год).
Цэнтральны рэгіён (Гана)

**Цэнтральны** () — адзін з дзесяці рэгіёнаў Ганы, які размяшчаецца на поўдні краіны, мае выхад да Атлантычнага акіяна. Адміністрацыйны цэнтр — Кейп-Кост. Плошча — 9 826 км², насельніцтва складае 1 593 823 (на 2000 год).
Эсперанціда

**Эсперанціда** (*Esperantido*) — штучная мова, створаная на базе эсперанта і іда, прапанавана Рэнэ дэ Сасюрам. Больш падобная да эсперанта. Існуюць два варыянты: Бернскі, прапанаваны ў 1919 годзе, і Неўшатэльскі, прапанаваны ў 1920 годзе.

Варыянт 1919 года адрозніваўся ад эсперанта заменай дыякрытычных сімвалаў (ģ замест ĝ і гэтак далей), адсутнасцю вінавальнага склону, лексікай (*savi* замест *scii*). У варыянце 1920 года дыякрытык не засталося зусім, зменена лексіка.

Катэгорыя:Штучныя мовы
Катэгорыя:Міжнародныя дапаможныя мовы
Катэгорыя:Эсперантоіды
Адміністрацыйны падзел Гамбіі

**Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Гамбіі** — падзел тэрыторыі Гамбіі на пэўныя часткі ў мэтах эфектыўнай арганізацыі дзяржаўнага кіравання і мясцовага самакіравання. Згодна з падзелам Гамбія падзяляецца на 6 акруг.

## Правінцыі
Салем

**Салем** () — горад у індыйскім штаце Тамілнад, у рэгіёне Кангунад. Адміністрацыйны цэнтр акругі Салем. Сярэдняя вышыня над узроўнем мора — 278 метраў. Па дадзеных агульнаіндыйскага перапісу 2001 года, у горадзе пражывала 693236 чалавек, з якіх мужчыны складалі 51 %, жанчыны — адпаведна 49 %. Узровень пісьменнасці дарослага насельніцтва складаў 77 % (пры агульнаіндыйскім паказчыку 59,5 %). Узровень пісьменнасці сярод мужчын складаў 82 %, сярод жанчын — 72 %. 10 % насельніцтва было маладзей 6 гадоў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Тамілнада
Селігер

**Селігер** — сістэма азёр ледніковага паходжання ў Цвярской і Наўгародскай абласцях Расійскай Федэрацыі. Іншая назва — Асташкаўскае, па назве горада Асташкава. Плошча возера 260 км², у тым ліку каля 38 км² прыходзіцца на астравы (іх на Селігер больш за 160). Найбуйнейшы — Хачын. Плошча ўсяго басейна — 2275 км².

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Навінавы партал Селігерскага края 
* Фатаграфіі возера Селігер 
* Фотаблог пра Селігер
* Круіз па Селігеру (57 фатаграфій) 

Катэгорыя:Азёры Наўгародскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Цвярской вобласці
Катэгорыя:Верхняволжскія азёры
Катэгорыя:Асташкаўскі раён
Катэгорыя:Басейн Селіжараўкі
Селеніт

{{Мінерал
 |Назва    = Селеніт
 |Выява = Gypsum-20443.jpg
 |Подпіс     = 
 |Колер        = белы, шэры
 |Формула     = CaSO4•2H2O
 |Колер рысы  = белая
 |Спайнасць   = Дасканалая па {010}
 |Сінгонія    = манаклінная
 |Цвёрдасць   = 1,5—2,0
 |Злом       = 
 |Прымесь     = 
 |Шчыльнасць   = 2,31—2,33
 |Паказчык пераламлення =
}}
**Селені́т, сацінавы шпат** — марфалагічная разнавіднасць мінерала гіпс, адрозніваецца характэрнай паралельна-кудзелістай будовай агрэгатаў. Селеніт часам памылкова называюць *«Месяцавым каменем»*, у перакладзе са  азначае «Месяц» (не блытаць з мінералам адулярам — месяцавым каменем). Назву таксама можна аднесці да імя Селены — багіні Месяца ў старажытнагрэчаскай міфалогіі.

Вырабны камень.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Селенит // Каталог Минералов
* 

Катэгорыя:Неарганічныя злучэнні
Катэгорыя:Мінералы кальцыю
Катэгорыя:Карбанаты (мінералы)
Катэгорыя:Сульфаты (мінералы)
Катэгорыя:Вырабныя камяні
Віктар Францавіч Александровіч

**Віктар Францавіч Александровіч** () — беларускі графік і жывапісец.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў вёсцы Слабодка сялянскай сям'і. Пасля заканчэння ў 1968 годзе Астравецкай сярэдняй школы, год працаваў на мясцовай аўтабазе № 4. 

У 1975 скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Вучыўся ў В. Шаранговіча. У 1975—1981 гадах выкладаў на кафедры графікі гэтага інстытута, з невялікім перапынкам на службу ў войску ў 1976—1977 гадах.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1986 года. Жыў у Мінску.

Працы Віктара Александровіча адзначаны шматлікімі дыпломамі на конкурсах кнігі ў Беларусі і за межамі краіны. Творы мастака знаходзяцца ў музеях беларускай сталіцы, прыватных калекцыях. У 1999 годзе адбылася персанальная выстаўка майстра на радзіме — у Астраўцы.

## Творчасць 
Удзельнік мастацкіх выставак з 1975 года. Працаваў пераважна ў галіне станковай графікі, пазней кніжнай. Ілюстратар твораў мастацкай літаратуры. З ранніх работ — афармленне кнігі Якуба Коласа «Рыбакова хата» (1975), літаграфічная Iлюстрацыя да паэмы Янкі Купалы «Адвечная песня» серыя «Адвечная песня» па матывах паэмы Янкі Купалы (1979), літаграфічны партрэт Цёткі (1980). Выканаў афармленне (гуаш, соус, пастэль, акварэль, тэмпера) кніг «Вялікі лес» — трылогіі Барыса Сачанкі (1979—1983), «Вершы Янкі Купалы» (кніжка-мініяцюра (1980)), «РВС» Аркадзя Гайдара (1981), «Белая знічка» Алеся Савіцкага (1983), «Цяжкія часы» Чарльза Дыкенса (1983), «Станаўленне» Генрыха Далідовіча (1984), «Цыганскія песні» (1984), «Алімпіяда» Івана Пташнікава (1984), «Лес шуміць» Уладзіміра Караленкі (1984), «Кепска будзе» Францішка Багушэвіча (1985), «Сымон-музыка» Якуба Коласа (1986), «Чайкі на хвалях» Івана Чыгрынава (1988), «Міколка-паравоз» Міхася Лынькова (1989), «Параненая памяць» Івана Новікава (1990), «Людзі на балоце» (1991), «Подых навальніцы» (1991), «Завеі і снежань» (1995) — Івана Мележа, зборнік беларускіх народных казак «Ня сілай, а розумам» (1997).

## Літаратура 
* 

* Александровіч Віктар — мастак-графік на неафіцыйным сайце Астравеччыны

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Астравецкім раёне
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускай акадэміі мастацтваў
Віцебскі мастацкі музей

**Віцебскі мастацкі музей** — філіял Віцебскага абласнога краязнаўчага музея. Заснаваны 27 лютага 1992 г. у г. Віцебску паводле загаду Віцебскага аблвыканкама. 3 2006 г. загадчыца філіяла В. І. Акуневіч.

Асноўны фонд музея (2008) налічвае 4868 адз. захоўвання, навукова-дапаможны — 1643 адз. Плошча экспазіцыі 700 м².

## Архітэктура і гісторыя будынка 
Мураваны будынак узведзены ў 1883 г. (архітэктар І. П. Камінскі). Уваходзіў у ансамбль Саборнай плошчы (сучасная плошча Свабоды), галоўным фасадам арыентаваны на плошчу.

У 1917 г. ў будынку створаны Ваенна-рэвалюцыйны камітэт (мемарыяльная дошка ўстаноўлена ў 1959 г., адноўлена ў 1987 г.). Да 1991 г. ў будынку размяшчаўся Віцебскі абком КПБ, цяпер — абласны мастацкі музей.

## Калекцыя 
У экспазіцыі прадстаўлены калекцыі рускага і еўрапейскага фарфору і фаянсу 18 — пачатку 20 ст., вышыўкі беларускіх майстроў 1-й палавіны 19 ст.; посуд Налібоцкай і Урэцкай мануфактур 18 ст. Экспануюцца творы вядомых рускіх мастакоў: І. Айвазоўскага, М. Свярчкова, І. Крамскога, А. Куінджы, І. Левітана, В. Пярова, І. Шышкіна, І. Рэпіна і інш.; карціны беларускіх мастакоў і тых, хто працаваў у Беларусі: В. Бялыніцкага-Бірулі, С. Заранкі, І. Хруцкага і інш.; прадстаўнікоў Віцебскай мастацкай школы: І. Пэна, З. Азгура, А. Бразера, С. Гершова, Л. Лейтмана, Я. Мініна, А. Рома, Л. Рана, С. Юдовіна, Д. Якерсона; сучасных мастакоў Беларусі.

Музей арганізуе выстаўкі, сустрэчы з мастакамі, скульптарамі, майстрамі дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. Пры ім працуе дзіцячая мастацкая студыя. Мае рэстаўрацыйную майстэрню.

## Літаратура 
* Акуневіч, В. І. Віцебскі мастацкі музей / В. І. Акуневіч // Музеі Беларусі = Музеи Беларуси / рэд. Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа, М. Г. Нікіцін. — Мн., 2008. — С. 178—180.
* Віцебскі абласны мастацкі музей // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Віцебска : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; склад. А. І. Мацяюн; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн., 2003. — Кн. 2. — С. 643.

## Спасылкі 
* Мастацкі музей 

Катэгорыя:Музеі Віцебска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1992 годзе
Катэгорыя:1992 год у Віцебску
Міхаіл Фёдаравіч Барздыка

**Міхаіл Фёдаравіч Барздыка** (нар. , в. Шклянцы, , Віцебская вобласць) — беларускі графік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў вёсцы Шклянцы Докшыцкага раёна. Скончыў у 1973 годзе архітэктурны факультэт Беларускага політэхнічнага інстытута, у 1986 годзе Маскоўскі паліграфічны інстытут. Удзельнік мастацкіх выставак з 1976 года.

У 1976-1977 гадах выкладаў на архітэктурным факультэце Беларускага політэхнічнага інстытута. Многія творы прысвечаны Плешчаніцам і Лагойскаму раёну.

Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, Рускім музеі (Санкт-Пецярбург), пінакатэцы Рыпэ-Сан-Джынезіа (Італія), музеі сучаснага мастацтва «Шамальер» (Францыя), муніцыпальным музеі мастацтва, г. Дзьёр (Венгрыя). 

## Узнагароды 
Узнагароджаны сярэбраным медалём Еўрапейскай Акадэміі мастацтваў на 22 міжнародным салоне графікі ў Бельгіі (1992), залатым медалём на міжнародным конкурсе графікі ў Валоніі, Бельгія (1993). 

## Літаратура 
* 

* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Лагойскага раёна: У 2 кн. Кн. 2. / Рэд. кал. Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск.: БелЭН, 2004. 488 с. — С. 341—342

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Докшыцкім раёне
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Мастакі-ілюстратары Беларусі
Афанасьеўскае возера

**Афанасьеўскае** — возера ў Дубровенскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Вярхіта, за 19 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада Дуброўна, за 1,5 км на паўночны захад ад вёскі Шэкі. 

Плошча возера 0,24 км², вадазбору – 80,7 км². Найбольшая глыбіня 2,7 м, сярэдняя 1,8 м. Даўжыня 1,5 км, найбольшая шырыня 0,35 км. Даўжыня берагавой лініі 2,37 км. Аб'ём вады ў возеры 0,43 млн м³. Катлавіна Афанасьеўскага выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны вышынёй да 8 м. Берагі высокія. Праз возера цячэ рака Вярхіта.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, краснапёрка, акунь, плотка.

## Літаратура 
* Афанасьеўскае возера //  — С. 176.
*  — С. 126.
* 
* Ліст карты N-36-38. Выданне 1985 г. Стан мясцовасці на 1981 г.

## Спасылкі 
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Дубровенскага раёна
Катэгорыя:Басейн Лучосы
Казённае возера

**Казённае** — возера ў Дубровенскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Вярхіта.

Плошча паверхні 1,18 км² Даўжыня 0,98 км, найбольшая шырыня 0,37 км. Вадазбор (151 км²) пераважна нізінны, значна забалочаны. Катлавіна падоўжанай формы, выцягнутая з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Схілы катлавіны вышынёй 5-8 м, стромкія, параслі лесам і хмызняком. Берагі пераважна зліваюцца са схіламі катлавіны.

Праз возера цячэ рака Вярхіта, упадае рака Лютыня.

## Літаратура 
* Казённае возера // Энцыклапедыя прыроды Беларусі : у 5 т. / рэдкал.: І. П. Шамякін [і інш.]. — Мн., 1983. — Т. 2. — С. 429.
* 

## Спасылкі 
* Казённае возера 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Дубровенскага раёна