Вільгельм I Гогенцолерн

{{Дзяржаўны дзеяч
| імя                  = Вільгельм I
| арыгінал імя       =  Wilhelm I.
| выява        = 1879 Buelow Kaiser Wilhelm I anagoria.JPG
| шырыня         =
| пасада = кароль Прусіі
|парадак = 7
| пасада_2   = кайзер Германскай імперыі
| парадак_2 =1
 | сцяг = Royal Standard of the King of Prussia (1871–1918).svg
| сцяг_2 = Kaiserstandarte Version2.svg
| перыядпачатак = 2 студзеня 1861
| перыядканец = 9 сакавіка 1888
|перыядпачатак_2=18 студзеня 1871
|перыядканец_2= 9 сакавіка 1888
| папярэднік = Фрыдрых Вільгельм IV
| пераемнік = Фрыдрых III
| пераемнік_2 = Фрыдрых III
| дата нараджэння  = 22.03.1797
| папярэднік_2 = тытул заснаваны
| месца нараджэння = 
| дата смерці = 9.03.1888
| месца смерці = 
| род = 30px Гогенцолерны
| бацька = Фрыдрых Вільгельм III
| маці = Луіза Мекленбург-Стрэліцкая
| у шлюбе=Аўгуста Веймарская
|вікісховішча = Wilhelm I of Germany
| узнагароды =
{

-

-
 
}
{style="background: transparent"
 
}
}}
**Вільгельм I** (), (22 сакавіка 1797 — 9 сакавіка 1888) — германскі імператар (кайзер) з 18 студзеня 1871 года, рэгент прускага каралеўства з 7 кастрычніка 1858 года, кароль Прусіі з 2 студзеня 1861 года. Прускі генерал-фельдмаршал. Першы кіраўнік Германскай імперыі (Другога рэйха), якая ўзнікла пасля аб'яднання краіны.

## Жыццё да прастола і ваенная кар'ера 
Другі сын Фрыдрыха Вільгельма III, Вільгельм не лічыўся патэнцыйным спадчыннікам прастола, таму атрымаў абмежаваную адукацыю. Ён служыў у арміі з 1814 года, ваяваў супраць Напалеона, і быў па водгуках вельмі храбрым салдатам; 3 жніўня 1814 года быў узнагароджаны ордэнам Св. Георгія 4-га класа. Ён таксама стаў цудоўным дыпламатам, удзельнічаючы ў дыпламатычных місіях пасля 1815 года. У 1848 годзе ён паспяхова здушыў паўстанне супраць яго старэйшага брата караля Фрыдрыха Вільгельма IV.

## Прынц-рэгент 
У 1857 Фрыдрых Вільгельм IV перанёс інсульт і стаў разумова недзеяздольны да канца жыцця. У кастрычніку 1858 г. Вільгельм стаў прынцам-рэгентам свайго брата.

## Кароль і кайзер 
2 студзеня 1861 Фрыдрых Вільгельм IV памёр, і Вільгельм узышоў на трон як Вільгельм I Прускі, каранаваўшыся ў Кёнігсбергу.

Ён успадкаваў канфлікт паміж каралём і ліберальным парламентам. Яго лічылі палітычна нейтральным чалавекам, паколькі ён умешваўся ў палітыку менш, чым яго брат. Ён, аднак, знайшоў кансерватыўнае вырашэнне канфлікту: прызначыў Ота фон Бісмарка прэм'ер-міністрам. Паводле прускай канстытуцыі, прэм'ер-міністр падпарадкоўваўся выключна каралю, а не парламенту. Бісмарк разглядаў працу на гэтай пасадзе як васальны абавязак у адносінах да сеньёра. Аднак менавіта Бісмарк рэальна кіраваў палітыкай, як унутранай, так і знешняй; некалькі разоў ён атрымліваў згоду Вільгельма, пагражаючы адстаўкай.
[thumb|250px|Цырымонія абвяшчэння Вільгельма I [імператарам у Версалі, карціна Антона Вернера]]
Пасля Франка-прускай вайны Вільгельм быў абвешчаны германскім імператарам 18 студзеня 1871 у Версалі, у палацы Людовіка XIV.
 у Кёльне]]

Пасля гэтай цырымоніі Паўночнагерманскі саюз (1867—1871) быў ператвораны ў Германскую імперыю (, «Нямецкі рэйх», 1871—1945).

Гэта Імперыя была федэратыўнай; імператар з'яўляўся главой дзяржавы і прэзідэнтам (*першым сярод роўных*) федэральных манархаў (каралі Баварыі, Вюртэмберга, Саксоніі, вялікія герцагі Бадэна і Гесэна і інш., у тым ліку сенаты свабодных гарадоў Гамбурга і Брэмена). Вільгельм прыняў тытул «Германскі імператар» неахвотна, ён аддаў перавагу б звацца «Імператарам Германіі», але гэты тытул не задавольваў федэральных манархаў.

У сваіх мемуарах Бісмарк апісваў Вільгельма як старамоднага, ветлівага і абыходлівага джэнтльмена і сапраўднага прускага афіцэра, з добрым цвярозым розумам, які, аднкак, паддаецца «жаночаму ўплыву».

## Сям'я 
У 1829 годзе Вільгельм ажаніўся з Аўгустай Саксен-Веймар-Эйзенахскай (1811—1890), дачкой вялікага герцага Карла-Фрыдрыха Саксен-Веймарскага і вялікай княгіні Марыі Паўлаўны. У гэтым саюзе нарадзілася двое дзяцей:

* Фрыдрых III (1831—1888), наступны кароль Прусіі;
* Луіза (1838—1923), у 1856 годзе выйшла замуж за Фрыдрыха I, вялікага герцага бадэнскага.

## Помнікі Вільгельму I 
[left|thumb|180пкс|Помнік Вільгельму I перад [замак Кёнігсберг|Кёнігсбергскім замкам, праца Фрыдрыха Ройша 1894 года, пасля Другой сусветнай вайны пераплаўлены]]
Ніводнаму іншаму манарху не было ўзведзена столькі помнікаў, колькі Вільгельму I. Першая конная статуя тады яшчэ толькі караля Прусіі Вільгельма была створана берлінскім скульптарам Фрыдрыхам Драке ў 1867 г. Прускі інстытут помнікаў налічыў 63 скульптурныя статуі, якія адлюстроўваюць кайзера на кані, 231 — стоячы, 5 — седзячы і 126 бюстаў Вільгельма I.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Каралі прускія
Катэгорыя:Рэгенты
Катэгорыя:Германскія імператары
Катэгорыя:Гогенцолерны
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Георгія I класа
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Георгія IV класа
Катэгорыя:Кавалеры Вышэйшага ордэна Святога Дабравешчання
Катэгорыя:Постаці Кёнігсберга
Катэгорыя:Удзельнікі франка-прускай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі напалеонаўскіх і рэвалюцыйных войнаў