Абазначэнні, якія выкарыстоўваюцца ў найменнях таксонаў

**Скарачэнні і іншыя абазначэнні, якія выкарыстоўваюцца ў назвах біялагічных таксонаў**

## Агульныя правілы 
* Назву таксона ў рангу вышэй за від рэкамендуецца пісаць з вялікай літары.
* Раней дапушчалася напісанне відавых эпітэтаў з вялікай літары ў тым выпадку, калі яны ўтвораны ад імя ці прозвішча, але цяпер усе відавыя эпітэты пішуць з малой літары.
* Эпітэты, якімі пазначаюць культывары, пішуцца з вялікай літары (гл. cv.).

## Спіс абазначэнняў 
### aggr. 
* **aggr.** (скар. ад ) — нефармальная група падобных відаў

### anon. 
* **anon.** (скар. ад ) — аўтар невядомы

### auct. 
* **auct.** (скар. ад ) — у аўтараў, у розных аўтараў

### auct. pl. 
* **auct. pl.** (скар. ад ) — у розных аўтараў
: Прыклад: у спісе таксонаў роду Сардэчнік *(Leonurus)* на сайце GRIN маюцца запісы:
:: 
::  = 
: Іх варта разумець так: правільнай варта лічыць назву, аўтарам якога з’яўляецца Карл Ліней — ; назвы ж , у якасці аўтара якіх названы якія-небудзь іншыя асобы, з’яўляюцца няправільнымі і павінны разглядацца ў якасці сіноніма правільнай назвы 

### candidatus 
* **candidatus** (лац.) — кандыдат, сушукальнік; у мікрабіялогіі: слова, якое ідзе перад назвай таксона і паказвае на тое, што гэты мікраарганізм пакуль не культываваны (гэта значыць тыпавыя штамы гэтага мікраарганізма яшчэ не дэпанаваны, што ў наш час з’яўляецца абавязковай умовай прызнання яго назвы)
: Прыклад: *Candidatus* 

### cf. 
* **cf.** (скар. ад ) — непацверджаная ідэнтыфікацыя
: Прыклады:
* 
* 

### comb. nov. 
* **comb. nov.** (скар. ад ) — новая камбінацыя, гэта значыць камбінацыя, утвораная ад раней апублікаванай законнай назвы

### convar. 
* **convar.** (скар. ад ) — група разнавіднасцей

### ct. 
* **ct.** (скар. ад ) — хематып (група арганізмаў, якая вылучаецца з таксона і мае здольнасць да ўтварэння тых ці іншых хімічных рэчываў)
: Прыклад:  —Чабор звычайны, тымольны тып

### cv. 
* **cv.** (скар. ад ) — культывар (група раслін, якая падтрымліваецца культываваннем)
thumb|left|upright=0.5
Назва сорту пішацца пасля назвы таксона (роду, віда, падвіда). Выкарыстоўваецца два варыянты запісу назвы культывара: гэта назва можа аддзяляцца ад назвы таксона абазначэннем cv., а можа быць у адзіночныя двукоссі (у другім выпадку скарачэнне cv. не выкарыстоўваецца).

Прыклады запісу назвы для аднаго з сартоў піерыса японскага — Forest Flame (на фатаграфіі):
::* *Pieris formosa* cv. *Forest Flame*
::* *Pieris formosa ‘Forest Flame’*

### emend. 
* **emend.**, часам **em.** (скар. ад ) — выправіў, перарабіў
* **emend.**, часам **em.** (скар. ад  — выпраўлены, зменены, палепшаны) — абазначэнне, якое паказвае на тое, што граніцы таксона былі зменены без змены тыпу яго назвы; ставіцца пасля абазначэння аўтара назвы таксона ў яго першапачатковых граніц і да абазначэння аўтара, адказнага за гэтыя змены
: Прыклад:  emend. 

### et 
* **et** (лац.) і

### et al. 
* **et al.** (скар. ад ) — і іншыя; абазначэнне выкарыстоўваецца для скарочанага запісу спісу аўтараў данага таксона; гэта скарачэнне шырока выкарыстоўваецца і ў іншых галінах навукі
: Прыклад: замест запісу  дапушчальна выкарыстоўваць скарочаны запіс 

### ex 
* **ex** (лац.) — з, у адпаведнасці з, паводле
: 1. у батаніцы выкарыстоўваецца для сувязі прозвішчаў двух аўтараў, з якіх другі *сапраўды апублікаваў* назву таксона, прапанаваную, але *сапраўды не апублікаваную* першым;
: 2. у заалогіі і бактэрыялогіі выкарыстоўваецца для сувязі прозвішчаў двух аўтараў, з якіх першы апублікаваў назву таксона, прапанаваную, але не апублікаваную другім

### f. 
* **f.**, ці **fil.** (скар. ад ) — сын
: Прыклад: Hook. — скарачэнне прозвішча батаніка Уільяма Джэксана Гукера; Hook.f. — скарачэнне прозвішча яго сына, батаніка Джозефа Долтана Гукера
* **f.** (скар. ад ) — форма; у батаніцы: слова, якое ўваходзіць у назву таксона і паказвае на адпаведны ранг гэтага таксона

### f. sp. 
* **f. sp.** (скар. ад ) — спецыяльная форма; у батаніку і мікалогіі: абазначэнне, якое ўваходзіць у назву таксона і паказвае на форму паразіта (расліны, грыба), адаптаванага да спецыфічнага гаспадара; наменклатура спецыяльных формаў не рэгулюецца палажэннямі Міжнароднага кодэкса батанічнай наменклатуры

### fil. 
* **fil.** — гл. *f.*

### hort. 
* **hort.** (скар. ад ) — у садоўнікаў; у батаніцы выкарыстоўваецца для пазнячэння садоўніцкага паходжання назвы
: Прыклад:  — запіс пазначае, што батанік W. Bull *сапраўды апублікаваў* назву гэтага віду, які і да яго выкарыстоўваўся ў садаводстве

### in 
* **in** (лац.) — у; выкарыстоўваецца для сувязі прозвішчаў двух аўтараў, з якіх другі быў выдаўцом ці аўтарам усёй працы, а першы адказны за *сапраўднае* апублікаванне ці прыдатнасць назвы таксона
: Прыклад:  — гэта азначае, што Чарлз Бэран Кларк апублікаваў назву віду ў працы Джозефа Долтана Гукера.

### incertae sedis 
* **incertae sedis** (лац.) — нявызначанага становішча; выраз, які паказвае на тое, што становішча таксона ў сістэме няяснае

### ined. 
* **ined.** (скар. ад ) — не апублікавана; пішацца пасля назвы таксона, каб паказаць, што гэта назва да гэтага моманту часу яшчэ не апублікавана

### MS 
* **MS** (скар. ад ) — рукапіс; пішацца пасля назвы таксона, каб паказаць, што гэтая назва не была апублікавана, а згадвалася іншым чынам

### nec 
* **nec** (лац.) — і не; выкарыстоўваецца ў канструкцыі **non… nec** для тлумачэння, што гэты таксон не варта разумець ні ў тым сэнсе, які прыведзены пасля слова *non*, ні ў тым сэнсе, які прыведзены пасля слова **nec** (звычайна гэта адносіцца да таксанамічных амонімаў)
: Прыклад:  — запіс пазначае, што разглядаецца таксон *Bartlingia*, апісаны Адольфам Тэадорам Браньярам у 1827 годзе, а не таксоны, якім у 1824 і 1877 годзе адпаведна Людвіг Райхенбах і Фердынанд фон Мюлер далі тое ж імя

### nom. ambig. 
* **nom. ambig.** (скар. ад ) — двухсэнсоўная назва; назва, якая рознымі аўтарамі выкарыстоўвалася для розных таксонаў

### nom. cons. 
* **nom. cons.** (скар. ад )
: 1. у батаніцы: *кансерваваная назва таксона*; такая назва сямейства, рода ці віду, якая зацверджана ў якасці законнай і з’яўляецца прыярытэтнай у параўнанні з іншымі назвамі гэтага таксона пры тым, што яна супярэчыць аднаму ці некалькім палажэнням Міжнароднага кодэкса батанічнай наменклатуры (МКБН) (напрыклад, была незаконнай пры апублікаванні ці не мела прыярытэту); гэты ж тэрмін ужываецца да назвы, для якой быў пастаўлены пасродкам кансервацыі яго тып, напісанне або граматычны род
:: Прыклад: 
: 2. у заалогіі: *захаваная назва таксона*; выкарыстанне такой назвы афіцыйна дазволена, нягледзячы на тое, што яна супярэчыць аднаму ці некалькім палажэнням Міжнароднага кодэкса заалагічнай наменклатуры (МКЗН)

### nom. dub. 
* **nom. dub.** (скар. ад ) — назва сумніўная; гэтая назва мае нявызначанае ўжыванне ці з прычыны немагчымасці здавальняючай тыпіфікацыі, ці з прычыны немагчымасці ўсталяваць, да якога таксона мусіць быць аднесены наменклатурны тып гэтай назвы

### nom. illeg. 
* **nom. illeg.**, ці **nom. illegit.** (скар. ад ) — незаконная назва; назва таксона, якая не адпавядае артыкулам адпаведнага наменклатурнага кодэкса, хоць і сапраўды была апублікавана; прыкладам незаконнай назвы можа служыць амонім (назва, арфаграфічна ідэнтычная іншай, але заснаваная на іншым наменклатурным тыпе)

### nom. inval. 
* **nom. inval.** (скар. ад ) — несапраўдная (невалідная) назва таксона

### nom. nov. 
* **nom. nov.** (скар. ад ) — новая назва; назва таксона, якая прапанавана і апублікавана з мэтай неабходнай замены раней апублікаванай назвы; гэтае скарачэнне можа адносіцца да назвы толькі таго таксона, які быў вядомы і раней, але пад іншай назвай

### nom. nud. 
* **nom. nud.** (скар. ад ) — назва «голая»; назва, апублікаваная без суправаджэння адпаведным апісальным матэрыялам; таксама лічыцца несапраўднай (nom. inval.)

### nom. prov. 
* **nom. prov.** (скар. ад ) — папярэдняя (загадзя прапанаваная) назва таксона, сапраўднае апісанне якой адбудзецца ў будучыні

### nom. rej. 
* **nom. rej.**, **nom. rejic.** (скар. ад ) — назва адпрэчаная; назва, выкарыстанне якога афіцыйна адпрэчана (звычайна з прычыны перавагі іншай назвы)

### nom. subnud. 
* **nom. subnud.** (скар. ад ) — «амаль голая» назва; назва, якая не мае дастатковага апісання для аднясення да таго ці іншага арганізма; абазначэнне неафіцыйнае, тэрмін не прызнаецца МКБН і МКЗН

### nom. superfl. 
* **nom. superfl.** (скар. ад ) — залішняя назва; назва, заснаваная на тым жа тыпе, што і іншая раней апублікаваная сапраўдная назва; таксама лічыцца незаконнай (nom. illeg.)

### nom. utique rej. 
* **nom. utique rej.** — безумоўна адпрэчаная назва; яна сама і ўсе камбінацыі, заснаваныя на ёй, не павінны выкарыстоўвацца, нягледзячы на магчымы прыярытэт.

### non 
* **non** (лац.) — не
: 1. выкарыстоўваецца для таго, каб паказаць, у якім сэнсе не варта разумець гэтую назву (звычайна гэта адносіцца да таксанамічных амонімаў)
: Прыклад:  — запіс паказвае, што разглядаецца таксон , а не таксон 
: 2. выкарыстоўваецца ў канструкцыі **non… nec** для тлумачэння, што гэты таксон не варта разумець ні ў тым сэнсе, які прыведзены пасля слова *non*, ні ў тым сэнсе, які прыведзены пасля слова *nec*
: Прыклад гл. у раздзеле **nec**
: 3. выкарыстоўваецца ў канструкцыі **sensu… non** для тлумачэння, што гэты таксон разумеецца ў тым сэнсе, які прыведзены пасля слова *sensu*, а не ў тым, што прыведзены пасля слова *non*
: Прыклад: гл. у раздзеле **sensu**.

### nothof. 
* **nothof.** (скар. ад ) — гібрыдная форма (аналаг рангу форма для гібрыдаў); скарачэнне nothof. выкарыстоўваецца па аналогіі са скарачэннем f.

### nothosubsp. 
* **nothosubsp.** (скар. ад ) — гібрыдны падвід (аналаг рангу падвід для гібрыдаў); скарачэнне nothosubsp. выкарыстоўваецца па аналогіі са скарачэннем subsp.

### nothovar. 
* **nothovar.** (скар. ад ) — гібрыдная разнавіднасць (аналаг рангаў разнавіднасць ці варыетэт для гібрыдаў); скарачэнне nothovar. выкарыстоўваецца па аналогіі са скарачэннем var.

### opus utique oppr. 
* **opus utique oppr.** (скар. ад ) — у батаніцы: безумоўна адпрэчаная праца; назвы таксонаў, якія змяшчаюцца ў іх, не з’яўляюцца сапраўды апублікаванымі (nom. inval.)

### orth. var. 
* **orth. var.** (скар. ад  ці ) — арфаграфічны варыянт; напрыклад, няправільны варыянт напісання назвы таксона ці варыянт па правілах іншага кодэкса біялагічнай наменклатуры.
: Прыклады няправільных варыянтаў напісання назвы роду  з сямейства Кактусавыя:
:* , orth. var.
:* , orth. var.
: Прыклад арфаграфічных варыянтаў, якія ўзніклі пры пераносе таксона ў іншае царства:
:* , mycol. orth. var.
:* , zool. orth. var.

### p. p. 
* **p. p.** (скар. ад ) — часткова; абазначэнне выкарыстоўваецца ў якасці пазначэння назваў таксонаў, якія з’яўляюцца сінонімамі ў названым сэнсе толькі часткова (у некаторых выпадках)
: Прыклад: у спісе сінонімаў віду  у базе даных *The Plant List* прысутнічае назва  «L., p.p.», у гэтай жа базе даных у спісе сінонімаў віду  маецца назва  без пазнакі *p.p.*

### s. l. 
* **s. l.** — гл. *sensu lato*

### s. s. 
* **s. s.** — гл. *sensu stricto*

### s. str. 
* **s. str.** — гл. *sensu stricto*

### sect. 
* **sect.** (скар. ад ) — секцыя; у батаніцы: слова, якое ўваходзіць у назву таксона і паказвае на адпаведны ранг гэтага таксона

### sensu 
* **sensu** (лац.) — у сэнсе
: 1. выкарыстоўваецца для тлумачэнняў, у якім сэнсе разумеецца гэтая назва;
: 2. выкарыстоўваецца ў канструкцыі **sensu… non** для тлумачэння, што гэтая таксон разумеецца ў тым сэнсе, які прыведзены пасля слова *sensu*, а не ў тым, які прыведзены пасля слова *non*
: Прыклад:  (syn. ) — запіс азначае, што назва  з’яўляецца сінонімам правільнай назвы , у той час як назва  такім сінонімам не з’яўляецца.

### sensu lato 
* **sensu lato** (лац.) — у шырокім сэнсе; выраз, які дадаецца да назвы таксона з мэтай удакладніць, што аб’ём гэтага таксона разумеецца ў «шырокім» сэнсе

### sensu stricto 
* **sensu stricto** (лац.) — у вузкім сэнсе; выраз, які дадаецца да назвы таксона з мэтай удакладніць, што аб’ём гэтага таксона разумеецца ў «вузкім» сэнсе

### ser. 
* **ser.** (скар. ад ) — рад, ці серыя; у батаніцы: слова, якое ўваходзіць у назву таксона і паказвае на адпаведны ранг гэтага таксона

### sp. 
* **sp.** (скар. ад ) — від; выкарыстоўваецца пасля радавой назвы і азначае, што таксон вызначаны з дакладнасцю да роду (напрыклад, у апісанні, на выяве, у каталогу, на цэнніку)

### spp. 
* **spp.** (скар. ад ) — віды; выкарыстоўваецца пасля радавой назвы
: 1. Выкарыстоўваецца ў якасці зборнага відавога эпітэта для абазначэння ўсіх таксонаў, якія ўваходзяць у род
: 2. Пры выкарыстанні ў спісе таксонаў роду: абазначае ўсе астатнія таксоны, якія ўваходзяць у гэты род, якія не ўключаны ў гэты спіс
: Прыклад: *Viola spp.* — асобная старонка на сайце GRIN  нароўні са старонкамі іншых таксонаў, якія ўваходзяць у род *Viola*

### ssp. 
* **ssp.** (скар. ад ) — падвід; гл. *subsp.*

### subf. 
* **subf.** (скар. ад ) — падформа; у батаніцы: слова, якое ўваходзіць у назву таксона і паказвае на адпаведны ранг гэтага таксона

### subg. 
* **subg.** (скар. ад ) — падрод; у батаніцы: слова, якое ўваходзіць у назву таксона і паказвае на адпаведны ранг гэтага таксона

### subgen. 
* **subgen.** (скар. ад ) — падрод; у батаніцы: слова, якое ўваходзіць у назву таксона і паказвае на адпаведны ранг гэтага таксона

### subsect. 
* **subsect.** (скар. ад ) — падсекцыя; у батаніцы: слова, якое ўваходзіць у назву таксона і паказвае на адпаведны ранг гэтага таксона

### subser. 
* **subser.** (скар. ад ) — падрад, ці падсерыя; у батаніцы: слова, якое ўваходзіць у назву таксона і паказвае на адпаведны ранг гэтага таксона

### subsp. 
* **subsp.** (скар. ад ) — падвід; у батаніцы і бактэрыялогіі: слова, якое ўваходзіць у назву таксона і паказвае на адпаведны ранг гэтага таксона (у заалагічных таксонах, што маюць ранг падвіда, выкарыстоўваецца трынаміяльная форма, якая не мае дадатковага слова)
: Прыклад: 

### subvar. 
* **subvar.** (скар. ад ) — падразнавіднасць; у батаніцы: слова, якое ўваходзіць у назву таксона і паказвае на адпаведны ранг гэтага таксона

### supersect. 
* **supersect.** (скар. ад ) — надсекцыя; у батаніцы: слова, якое ўваходзіць у назву таксона і паказвае на адпаведны ранг гэтага таксона

### syn. 
* **syn.** (скар. ад ) — сінонім; у скарочаным выглядзе слова выкарыстоўваецца перад назвай таксона, калі патрабуецца паказаць, што гэтая назва з’яўляецца сінонімам той назвы, якая павінна выкарыстоўвацца для дадзенага таксона; у беларускамоўнай літаратуры для той жа мэты зрэдку выкарыстоўваецца скарачэнне **сін.**; нярэдка гэтыя скарачэнні і назвы, якія ідуць на імі, дадаткова змяшчаюць у квадратныя дужкі.
: Прыклад:  syn. ]

: *Гл. таксама: **Базіёнім***

### typ. cons. 
* **typ. cons.** (скар. ад ) — захаваны наменклатурны тып (наменклатурны тып, які павінен быць закансерваваны); сапраўды апублікаваная назва можа быць захавана (закансервавана) у якасці правільнай для таксона, у які не ўключаны яго наменклатурны тып, толькі ў тым выпадку, калі гэта назва будзе захавана (закансервавана) з новым наменклатурным тыпам, які будзе пазначаны як *typ. cons.*

### var. 
* **var.** (скар. ад )
: 1. разнавіднасць — у батаніцы: слова, якое ўваходзіць у назву таксона і паказвае на адпаведны ранг гэтага таксона
:: Прыклад: 
: 2. варыетэт — у заалогіі: слова, якое ўваходзіць у назву таксона і паказвае на адпаведны ранг гэтага таксона
: 3. варыетэт — у бактэрыялогіі: сінонім слова «падвід» ()

### () 
* **()** прыкмета *двайнога цытавання*; паказвае, што мела месца змяненне сістэматычнага становішча рангу — пры гэтым скарачэнне першапачатковага аўтара ставіцца ў круглыя дужкі
:*  — прыклад двайнога цытавання пры перамяшчэнні віду з аднаго роду ў іншы. Карл Ліней першапачаткова змясціў гэты від у род  пад назвай *Tussilago frigida*, пазней Эліяс Магнус Фрыс аднёс гэты від да роду  і *сапраўды апублікаваў* новае спалучэнне.
:*  — прыклад двайнога цытавання пры змяненні таксанамічнага рангу. Уільям Айтан *сапраўды апублікаваў* назву разнавіднасці віду  — . Пазней Джэймс Эдвард Сміт паказаў, што гэтую разнавіднасць варта лічыць самастойным відам і *сапраўды апублікаваў* для яго назву .

### [] 
* **[]** квадратныя дужкі
: 1. у батаніцы: выкарыстоўваюцца для ўказання прозвішча аўтара дадзенай назвы ў тым выпадку, калі назва была прысвоена таксону раней за зыходную дату (1 мая 1753)
:: Прыклад:  — запіс азначае, што назва лубіну, *Lupinus*, *сапраўды апублікаваная* Карлам Лінеем, была дадзена гэтаму роду Жазефам Пітонам дэ Турнефорам, але ён апублікаваў гэту назву да зыходнай даты
: 2. у заалогіі: выкарыстоўваюцца для ўказання прозвішча аўтара дадзенай назвы ў тым выпадку, калі назва была першапачаткова апублікавана ананімна
: 3. тэкст у квадратных дужках, які ідзе пасля назвы таксона, з’яўляецца тлумачальным: напрыклад, у такіх дужках могуць быць прыведзены яго сінонімы ці тыя таксоны, вынікам скрыжавання якіх з’яўляецца апісваны таксон

### + 
* **+** знак прышчэпкі
: 1. знак складання ставіцца перад назвай так званага прышчэпкавага гібрыда — у такога гібрыда тканкі шчэпы і прышчэпы змешваюцца, утварачы новыя парастку, якія нясуць прыкметы абодвух відаў.
:: Гэта рэдкая з’ява, вядома ўсяго некалькі падобных прыкладаў:
::* *+ Crataegomespilus* (прышчэпкавы гібрыд глога-мушмула): шчэпа — , прышчэпа — розныя віды ; адзін з прадстаўнікоў гэтага гібрыднага роду — *+ Crataegomespilus dardarii* (глога-мушмула Дардара): тут у якасці прышчэпы выступае ;
::* *+ Laburnocytisus* (прышчэпкавы гібрыд бабоўніка-ракітнік): шчэпа — , прышчэплены на .
: 2. знак складання паміж дзвюма назвамі таксонаў азначае вынік непалавога скрыжавання гэтых таксонаў

### × 
* **×** знак гібрыднага паходжання
: 1. знак множання перад відавым эпітэтам таксона абазначае гібрыднае паходжанне дадзенага таксона (натуральнае ці штучнае)
:: Прыклад: 
: 2. знак множання перад найменнем роду выкарыстоўваецца для абазначэння міжродавага гібрыда
:: Прыклад: 

: 3. знак множання паміж дзвюма ці большай колькасцю назваў таксонаў пазначае вынік скрыжавання гэтых таксонаў
:: Прыклад 1:  [=  × ]
:: Пример 2:  [=  × ]

### & 
* **&** гл. *et*

## Гл. таксама 
* Спіс батанікаў-сістэматыкаў
* Бінамінальная наменклатура
* Кодэксы біялагічнай наменклатуры
* Спіс лацінскіх скарачэнняў

## Літаратура 
*  — УДК 58(083.7)
*  — УДК 574:001.4
*  — УДК 582.57.06
* Ботаника. Энциклопедия «Все растения мира»: Пер. с англ. (ред. Григорьев Д. и др.) — Könemann, 2006 (русское издание). — С. 946—957. — ISBN 3-8331-1621-8.
* Международный Кодекс номенклатуры культурных растений. 1969. — Л.: Наука, 1974.

## Спасылкі 
* International Code of the Zoological Nomenclature (Чацвёртае выданне, 2000)
* International Code of the Botanical Nomenclature  (St. Louis, 2000)
* *International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (Melbourne Code)* 
* International Code of the Botanical Nomenclature (Vienna, 2005)
* International Code of Nomenclature of Bacteria (1990)
* The International Code of Virus Classification and Nomenclature  (2002)
* Symbols and abbreviations in GRIN taxonomy 
* KEW. World checklist of selected plant families. About the Checklist. Abbreviations used 
* INDEX SYNONYMIQUE DE LA FLORE DE FRANCE
* *Хрипко В.* О нужной латыни замолвим слово… Статья на сайте www.flowersweb.info

Катэгорыя:Біялагічная сістэматыка
Катэгорыя:Лацінскія выслоўі ў біялогіі і медыцыне
Катэгорыя:Спісы:Біялогія