open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дзявяльтава

**Дзявяльтава** або **Дзявалтаў**, таксама **Дзя́лтува** () — мястэчка ў Вількамірскім раёне Віленскага павета Літвы, на рацэ Армона. Адміністрацыйны цэнтр Дзявяльтаўская сяюніі.

Размечашна за 6 км на паўночны захад ад Вількаміра. Згодна з сучаснай афіцыйнай літоўскай класіфікацыяй мястэчка належыць да этнаграфічнага рэгіёну Аўкштота.

## Гісторыя 
Упершыню Дзявяльтава (ст.-бел.: Девяльтово, Девяльтовскій дворъ) згадваецца ў 1385 годзе, цэнтр воласці. Уваходзіла ў склад Вількамірскага павета Віленскага ваяводства. У XV ст. — у валоданні Валімунтавічаў, пазней Кезгайлаў, у XVI ст. — Радзівілаў, у XVII ст. — Падбярэскіх, пазней Грушэўскіх. У 1476 годзе Кезгайлы фундавалі ў Дзявалтаве драўляны касцёл, перароблены да 1570 годзе Радзівіламі на кальвінскі збор. Пры ім існавала школа. Статус мястэчка атрымала ў XVI ст., у 1744 годзе — прывілей на таргі і кірмашы.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай 1795 года мястэчка апынулася ў складзе Расійскай імперыі.

З 1918 года — у складзе Літвы.

## Насельніцтва 
* 1897 — 506 чал.
* 1923 — 442 чал.
* 1959 — 361 чал.
* 1970 — 352 чал.
* 1989 — 521 чал.
* 2001 — 550 чал.

## Турыстычная інфармацыя 
### Славутасці 
* Кальвінскі збор (XVI ст.)
* Касцёл (1752)

## Галерэя 

Файл:Deltuva0001.jpg|Руіны збора
Файл:Deltuva 1.jpg|Касцёл
Файл:Deltuva pond near church.JPG|Сажалка
Файл:Deltuva002.JPG|Вуліца мястэчка

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мястэчкі Літвы
Людвінова (Літва)

**Людвіно́ва**, таксама **Людзвіна́вас** () — мястэчка ў Мар’ямпольскім самакіраванні Мар’ямпольскага павета Літвы, на рацэ Шашупа. Адміністрацыйны цэнтр Людвіноўскай сянюніі.

Месціцца за 10 км на поўдзень Мар’ямполя. Згодна з сучаснай афіцыйнай літоўскай класіфікацыяй мястэчка належыць да этнаграфічнага рэгіёну Судовія.

## Гісторыя 
Першыя пісьмовыя згадкі пра паселішча датуюцца XVIII ст., тады паселішча ўваходзіла ў склад Пунскага староства Ковенскага павета Вялікага Княства Літоўскага. У 1715 годзе тут збудавалі драўляны касцёл. У 1719 годзе кароль і вялікі князь Аўгуст II надаў паселішчу Магдэбургскае права і статус мястэчка. 10 кастрычніка 1791 года кароль і вялікі князь Станіслаў Аўгуст Панятоўскі надаў Людвінову герб з выявай «Пагоні» і Генія, што трымае ў адной руцэ меч, а ў другой — шалі.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай 1795 года Людвінова апынулася ў складзе Прусіі, у 1807 годзе згодна з Тыльзіцкім мірным дагаворам — у складзе Герцагства Варшаўскага, пазней у Царстве Польскім і па скасаванні аўтаноміі ў Расійскай імперыі.

З 1918 года ў складзе Літвы.

## Славутасці 
* Касцёл Святога Людвіка (1918)

## Вядомыя асобы 
* Пятрас Вайціекунас (нар. 1953) — літоўскі палітык і дыпламат

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Людвиново // 
* 

## Спасылкі
Кальварыя Жамойцкая

**Кальва́рыя Жамо́йцкая**, таксама **Жама́йчу Калвары́я** () — мястэчка ў Плунгскім раёне Цяльшэйскага павета Літвы, на рацэ Вардува. Адміністрацыйны цэнтр Кальварыя-Жамойцкай сянюніі. Месціцца на паўночным захадзе краіны, за 26 км ад Плунгян. 

Згодна з сучаснай афіцыйнай літоўскай класіфікацыяй мястэчка належыць да этнаграфічнага рэгіёну Жамойць. Кальварыя Жамойцкая — адзін з галоўных культурных і рэлігійных цэнтраў Жамойці.

## Гісторыя 
Да сярэдзіны XVII стагоддзя мела назву *Горды* (вядомыя з 1253 года), у складзе Жамойці. У сярэдзіне XVI стагоддзя тут збудавалі касцёл.

У 1637 годзе жамойцкі біскуп Юрый Тышкевіч заснаваў у Гордах кляштар дамініканцаў (з 1644 года дзейнічала школа). У 1639—1642 гадах збудаваў новы касцёл і крыжовы шлях даўжынёй 7 км з 19 стацыямі, які ішоў дадолу праз 7 гор: Бярозавую, Жвіравую, Святога Яна, Шатрыйскую, Піўнічную, Крыжовую і Святой Алены.

У 1642 годзе Тышкевіч заснаваў мястэчка *Кальварыя Жамойцкая*. У 1750 годзе тут збудавалі новы мураваны касцёл. Станам на 1789 год у мястэчку было 74 дымы.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай 1795 года апынулася ў складзе Расійскай імперыі.

З 1918 года — у складзе Літвы.

## Славутасці 
* Касцёл Візытацыі Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар дамініканцаў (XVIII ст.)
* Капліцы-стацыі Крыжовага шляху (XVIII—XIX стст.)

## Галерэя 

Файл:Zemaiciu Kalvarijos baznycia1.Zem.2007-08-16.jpg|Касцёл Візытацыі Найсвяцейшай Дзевы Марыі
Файл:Žemaičių Kalvarijos mažoji bazilika.JPG|Інтэр’ер Малой Базілікі
Файл:7 ir 8 stotys.Pas Kajafa.Kalejime.jpg|Адна са стацый Крыжовага шляху

## Літаратура 
* 
* Kalwarya Żmujdzka //  S. 712

## Спасылкі
Філіп Вішніч

**Філіп Вішніч** (; 1767—1834) — сербскі эпічны паэт і гусляр, народжаны ў паўночнай Босніі. Стаў сведкам найважных падзей сербскай гісторыі, складаў паэмы пра падзеі, якія цяпер складаюць значную частку традыцыйнага сербскага эпасу. Вук Караджыч адклікаецца пра яго як пра лепшага аўтара балад і спевака свайго часу. Часта Вішніча завуць «сербскім Гамерам» за яго слепату і такі ж выдатны паэтычны талент.

## Спасылкі 
* Филип Вишњић — певач и песник   — статья на сайте Проекта Растко

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Сербіі
Катэгорыя:Музыканты Сербіі
Катэгорыя:Сляпыя музыканты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Босніі і Герцагавіне
Катэгорыя:Памерлі ў Харватыі
Нарвілішкі

**Нарвілішкі**, таксама **Но́рвілішкес** () — невялікая вёска ў Шальчынінкайскім раёне Вільнюскага павета Літвы. Размешчана за 12 км на паўночны ўсход ад Дзевянішак амаль на мяжы з Беларуссю.

## Гісторыя 
Сядзіба ў Нарвілішках упершыню згадваецца ў 1586 годзе. У 1617 годзе ўладальнікі сядзібы перадалі частку зямлі ордэну францысканцаў. Каля 1745 года яны пабудавалі кляштар і касцёл у стылі рэнесанс. Кляштар быў рэканструяваны ў канцы XVIII стагоддзя Казімірам Камінскім. Пасля Лістападаўскага паўстання расійскія ўлады зачынілі кляштар і касцёл і ператварылі яго ў баракі, а пазней у школу. Новая драўляная царква была пабудавана ў 1929 годзе.

 у 2007 годзе]]
24—26 жніўня 2007 года ў Нарвілішках упершыню прайшоў буйны музычнага фестываль be2gether з удзелам гуртоў з Літвы (IR, Skamp, Mountainside), Польшчы (Myslovitz), Эстоніі (Tanel Padar & the Sun), Вялікабрытаніі (Joana & the Wolf), Беларусі (Drum Ecstasy, Ляпіс Трубяцкой, IQ48) і іншых краін.

## Славутасці 
* Кляштар францысканаў
* Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі
* Старыя каталіцкія могілкі

## Спасылкі 
* 
* «be2gether — музыка аб’яднанай Еўропы» — артыкул пра фестываль на сайце «Тузін Гітоў»
Врбаская банавіна

**Банавіна Врбас** або **Врбаская банавіна** () правінцыя (банавіна) Каралеўства Югаславія ў перыяд паміж 1929 і 1941 годам. Названа ў гонар ракі Врбас і складалася ў асноўным з тэрыторыі Заходняй Босніі (частка гістарычнай і сучаснай Босніі і Герцагавіны) са сталіцай у Баня-Луцы. Двор — абшчына сучаснай Харватыі — уваходзіла ў склад банавіны Врбас.
Катэгорыя:Банавіны Каралеўства Югаславія
Юхан Кук

{{Дзяржаўны дзеяч
| імя= Юхан Кук
| арыгінал імя= 
| выява=
| шырыня= 200px
| пасада=8-ы прэм’ер-міністр Эстоніі
| перыяд кіравання=21 лістапада 1922 — 2 жніўня 1923
| папярэднік=Канстанцін Пятс
| пераемнік= Канстанцін Пятс
| дата нараджэння=13.04.1885
| дата смерці=4.12.1942
|узнагароды =
{

}
}}
**Юхан Кук** (; , воласць Сала, Вірумаа — , Архангельская вобласць) — эстонскі дзяржаўны дзеяч, прадпрымальнік.

## Літаратура 
* Эстонский биографический словарь. — Таллин, 2002.

## Спасылкі 
* Біяграфія

Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Дзяржаўныя старэйшыны Эстоніі
Катэгорыя:Выпускнікі Рыжскага тэхнічнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Памерлі ў месцах пазбаўлення волі
Катэгорыя:Палітыкі Эстоніі
Ёван Дучыч

**Ёван Дучыч** (; 1871—1943) — сербскі баснійскі ,  і дыпламат. Заснавальнік сербскай нацыяналістычнай групы «Народная абарона».

## Працы 
* Pjesme, knjiga prva, izdanje uredništva Zore u Mostaru, 1901.
* Pesme, Srpska književna zadruga, Kolo XVII, knj. 113. Beograd, 1908.
* Pesme u prozi, Plave legende, pisano u Ženevi 1905. Beograd, 1908.
* Pesme (štampa «Davidović»), Beograd, 1908.
* Pesme, izdanje S. B. Cvijanovića, Beograd, 1911.
* Sabrana dela, Knj. I—V. Biblioteka savremenih jugoslovenskih pisaca, Beograd, Izdavačko preduzeće «Narodna prosveta» (1929—1930). Knj. I Pesme sunca (1929)
* Knj. II Pesme ljubavi i smrti (1929)
* Knj. III Carski soneti (1930)
* Knj. IV Plave legende (1930)
* Knj. V Gradovi i himere (1930)
* Knj. VI Blago cara Radovana: knjiga o sudbini, Beograd, izdanje piščevo, 1932.
* Gradovi i himere, (Putnička pisma), Srpska književna zadruga, Kolo XLII, Knj. 294. Beograd, 1940.
* Federalizam ili centralizam: Istina o «spornom pitanju» u bivšoj Jugoslaviji, Centralni odbor Srpske narodne odbrane u Americi, Čikago, 1942.
* Jugoslovenska ideologija: istina o «jugoslavizmu», Centralni odbor Srpske narodne odbrane u Americi, Čikago, 1942.
* Lirika, izdanje piščevo, Pitsburg, 1943.
* Sabrana dela, Knj. X Jedan Srbin diplomat na dvoru Petra Velikog i Katarine I — Grof Sava Vladislavić — Raguzinski, Pitsburg, 1943.
* Sabrana dela, Knj. VII—IX (Odabrane strane). Rukopise odabrali J. Đonović i P. Bubreško. Izdanje Srpske narodne odbrane u Americi, Čikago, 1951.
* Sabrana dela, (uredili Meša Selimović i Živorad Stojković), Svjetlost, Sarajevo, 1969.
* Sabrana dela, (uredili Meša Selimović i Živorad Stojković. Pregledao i dopunio Živorad Stojković), BIGZ, Svjetlost, Prosveta, Beograd-Sarajevo, 1989.

## Спасылкі 
* Основные работы
* Переведённые произведения
* Jovan Dučić: Grof Sava Vladislavić
Дзевянішкі

**Дзевяні́шкі** або **Дзяве́нішкі**, таксама **Дзіевя́нішкес** () — мястэчка на ўсходзе Літвы, на рацэ Гаўя. Уваходзіць у склад Салечніцкага раёна Віленскага павета, цэнтр сянюніі. Размешчана за 6 км ад граніцы з Беларуссю. На карце сучаснай Літоўскай Рэспублікі гэта месца глыбока ўдаецца ўглыб тэрыторыі Беларусі.

## Гісторыя 
### Ранняя гісторыя 
Упершыню згадваецца ў крыніцах пад 1385 годам як уладанне Мінігайлы. Да сярэдзіны XVII стагоддзя вёска і наваколле належалі роду Гаштольдаў. У 1433 годзе Ян Гаштольд атрымаў вёску ад вялікага князя Жыгімонта Кейстутавіча. У 1474 годзе на сродкі Марціна Гаштольда быў пабудаваны драўляны касцёл Святога Міхала. У XVІ стагоддзі ў Дзевянішках жыў і тварыў вядомы беларускі пісьменнік і паэт Андрэй Рымша, заснавальнік панегерыстычнай паэзіі. У 1783 годзе ў мястэчку збудавалі новы касцёл замест згарэлага. У XVIII стагоддзі Дзевянішкі былі дзяржаўнай уласнасцю, уваходзілі ў Ашменскі павет Віленскага ваяводства.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай 1795 года Дзевянішкі апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, у Ашмянскім павеце Віленскай губерні.

За часамі Першай сусветнай вайны ў 1915 годзе Дзевянішкі занялі войскі Германскай імперыі.

### Найноўшы час 
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай тэрыторыя абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Таксама на землі прэтэндавала Літва. У канцы 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР.

З 1920 года ў складзе Сярэдняй Літвы. У 1922—1939 гадах у складзе Польшчы, дзе былі цэнтрам гміны Свянцянскага павета.

У другой палове верасня 1939 года Дзевянішкі заняты Чырвонай Арміяй, у лістападзе далучаны да Беларускай ССР, уваходзілі ў склад Вілейскай вобласці. Але ўжо 6 лістапада 1940 года горад і навакольная яго тэрыторыя былі перададзены Літоўскай ССР. Форма выступу ўтварыла народнае паданне пра тое, што ў 1940 годзе, пры вызначэнні граніцы Літоўскай ССР, на карце ляжала люлька Сталіна. Ніхто не асмеліўся яе ссунуць, а проста абвялі алоўкам па контуры, і такім чынам у склад савецкай Літвы ўвайшло мястэчка Дзевянішкі з наваколлямі.

З 1990 года ў складзе адноўленай незалежнай Літвы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Петар Кочыч

**Петар Кочыч** (; , Стрычычы, , Аўстра-Венгрыя (цяпер рэгіён Баня-Лука, Рэспублікі Сербскай у складзе Босніі і Герцагавіны)— , Белград) — сербскі і баснійскі пісьменнік, драматург, грамадскі дзеяч, навэліст і сатырык. Адзін з самых бачных дзеячаў сербскай літаратуры пачатку XX стагоддзя.

## Спасылкі 
* Петар Кочић
Акупацыя Дамініканскай Рэспублікі войскамі ЗША (1965—1966)

**Акупацыя Дамініканскай Рэспублікі войскамі ЗША 1965—66 гг.** (англ. *United States occupation of the Dominican Republic*) ваенная аперацыя пад кодавай назвай «Сілавы вузел» (англ. *Operation Power Pack*). У аперацыі удзельнічалі армія ЗША, а таксама Панамерыканскія міратворчыя сілы (ПМС) (Бразілія, Гандурас, Коста-Рыка, Сальвадор, Нікарагуа, Ямайка і Парагвай) Мэтай аперацыі было фармальна аб’яўлена абарона грамадзян ЗША ў краіне, дзе ішла грамадзянская вайна паміж ваеннай хунтай (якая кантралявала ўсю краіну з 1963 па красавік 1965 г. і поўнач Дамініканскай Рэспублікі з 25 краксавіка 1965 г.) і прыхільнікамі аднаўлення Канстытуцыі 1963 г на чале з часовым прэзідэнтам Кааманьё і левымі сіламі, якія кантралявалі поўдзень краіны і сталіцу).

Аперацыя пачалася 28 красавіка 1965 года высадкай марской пехоты ЗША у гарадах Бараёна і Айна. З 29 красавіка армія ЗША пачала штурм сталіцы краіны Санта-Дамінга, які працягнуўся да 19 мая.

31 жніўня 1965 г. удзельнікі грамадзянскай вайны падпісалі Дамініканскі акт прымірэння (канчатковае мірнае пагадненне) і быў абраны часовы прэзідэнт Эктор Касерас, а 1 чэрвеня 1966 г. паўнапраўным прэзідэнтам краіны быў абраны Хоакін Балагер. Пасля гэтага у верасні 1966 г. амерыканскія войскі пакінулі Дамініканскую рэспубліку (засталіся толькі саветнікі). У выніку аперацыі загінула 44 і было паранена 283 амерыканскіх вайскоўца, а таксама паранена 17 салдат ПМС Дамініканцы страцілі некалькі тысяч чалавек з абодвух бакоў, без уліку мірнага насельніцтва.

## Спасылкі 
* Darrell G. McPherson *The Role of the Army Medical Service in the Dominican Republic* Washington D.C. 
* Warnock, A. Timothy. *Dominican Crisis: Operation POWER PACK. Short of War: Major USA Contingency Operations* edited by A. Timothy Warnock. Air Force History and Museums Program, 2000. pp 63–74.
* 82nd Airborne History Page  - Operation Power Pack: A "Road" Test for the 82nd Airborne Division
* Dominican Republic PSYOP, reportage from SGM Herbert A. Friedman

Катэгорыя:Войны ЗША 
Катэгорыя:Гісторыя Дамініканскай Рэспублікі
Катэгорыя:Войны XX стагоддзя
Катэгорыя:Канфлікты 1965 года
Музей прыкладнога мастацтва (Вена)

**Музей прыкладнога мастацтва** (ням.: Museum für Angewandte Kunst), спрошчаная назва **MAK** — музей дэкаратыўнага мастацтва, які знаходзіцца ў Вене, Аўстрыя. Музей размешчаны ва унутраным горадзе (Innere Stadt),1. У 2015 годзе гэта быў першы музей, якія пачаў карыстацца паслугай Bitcoin для набыцця твораў мастацтва.

## Галерэя 

Interior courtyard of MAK (2187887019).jpg|Унутраны двор музея
MAK Vienna 4.JPG|Унутраны двор музея
M.A.K. Vienna June 2006 010.jpg|Выгляд музея
Preparatory_design_-_Klimt_-_Stoclet_Palace.jpg|Твор Клімта

## Спасылкі 
Катэгорыя:Музеі паводле алфавіта
Катэгорыя:Музеі Вены
Барэйкаўшчына (Літва)

**Барэйкаўшчына**, таксама **Барэ́йкішкес** ()— вёска ў Віленскім раёне Віленскага павета Літвы, уваходзіць у склад Рукойненскай сянюніі. Месціцца на трасе Вільня — Мінск за 14 км ад Вільні.

## Гісторыя 
### Ранняя гісторыя 
, 1912 г.]]
У пачатку XVI стагоддзя маёнтак належаў Казіміру Адамовічу. Пазней уласнасць Сапегаў. 

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай 1795 года Барэйкаўшчына апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Віленскім павеце. У ХІХ стагоддзі гэта быў невялікі хутар, з 1830 года належаў графу Бенедыкту Тышкевічу. Вёска прынамсі да канца ХІХ стагоддзя адносілася да маёнтка Чорнае роду Тышкевічаў гербу Ляліва немежанскага ключа. У сярэдзіне ХІХ стагоддзя сядзіба была ў распараджэнні кухара Тышкевічаў. Па смерці Сыракомлі маёнтак арандавалі Наркевічы. У часы Сыракомлі маёнтак меў 2,5 валокі зямлі і лугоў і 2 прыгонных. У 1909 годзе – 5 валок. У пачатку 1919 года тэрыторыя занята Чырвонай Арміяй. З 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР, у канцы сакавіка заняты польскімі войскамі.

У 1920 годзе Барэйкаўшчына апынулася ў Сярэдняй Літве, з 1922 года ў складзе Польшчы. У беларускай гістарыяграфіі землі вядомыя як Заходняя Беларусь.

У другой палове верасня 1939 года Барэйкаўшчына занята Чырвонай Арміяй, 10 кастрычніка 1939 года паводле дагавора з СССР тэрыторыя Віленскай вобласці перададзена Літве. З 1940 года ў Літоўскай ССР.

У Другую сусветную вайну з чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года пад акупацыяй Германіі.

З 1990 года ў складзе адноўленай незалежнай Літвы.

Выява:Barejkaŭščyna, Uładzisłaŭ Syrakomla. Барэйкаўшчына, Уладзіслаў Сыракомля (J. Bułhak, 1930) (2).jpg|
Выява:Barejkaŭščyna, Uładzisłaŭ Syrakomla. Барэйкаўшчына, Уладзіслаў Сыракомля (J. Bułhak, 1930).jpg|
Выява:Barejkaŭščyna, Uładzisłaŭ Syrakomla. Барэйкаўшчына, Уладзіслаў Сыракомля (J. Bułhak, 1934).jpg|
Выява:Barejkaŭščyna, Tyškievič. Барэйкаўшчына, Тышкевіч (J. Bułhak, 1938).jpg|

## Насельніцтва 
## Славутасці 
* Сядзіба
* Помнік Уладзіславу Сыракомлю

## Вядомыя асобы 
]]
* Уладзіслаў Сыракомля жыў тут з 1853 года. У вёсцы дзейнічае бібліятэка-музей Уладзіслава Сыракомлі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
*
Телеком Српске

**Тэлекамунікацыі Рэспублікі Сербскай** () — галоўная тэлекамунікацыйная кампанія Рэспублікі Сербскай, якая базуецца ў горадзе Баня-Лука. Кантралюецца сербскай структурай Telekom Srbija, з'яўляючыся другім па велічыні іграком на рынку сувязі Босніі і Герцагавіны. Найбуйнейшая кампанія з лістынгам акцый на Баня-Лукскай фондавай біржы, мае рынкавую капіталізацыю каля 540 млн еўра. Таксама вядомая па брэндзе **m: tel**.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Телеком Српске
* Company Overview of Telekomunikacije Republike Srpske a.d., Banja Luka 
* All change: Telekom Srpske ups MTEL stake via Cabling stake transfer  

Катэгорыя:Тэлекамунікацыйныя кампаніі
Електропривреда Републике Српске

**«Електропривреда Републике Српске»** () — баснійская дзяржаўная электраэнергетычная кампанія, найбуйнейшая ў Рэспубліцы Сербскай і другая па маштабах у Босніі і Герцагавіне. Афіцыйная поўная назва — **Змяшаны холдынг «Електропривреда Републике Српске» Матчына прадпрыемства АТ «Трэбіне»** (). Займаецца вытворчасцю электраэнергіі для Рэспублікі Сербскай і кіраваннем размеркавання энергіі. Генеральны дырэктар — Лука Петравіч ().

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
Баня-Лукская фондавая біржа

**Баня-Лукская фондавая біржа** — фондавая біржа у Баня-Луцы, Боснія і Герцагавіна. Была заснавана 9 мая 2001 года.

## Дзейнасць 
У 2006 годзе на біржы мелі лістынг акцыі 807 кампаній, а капіталізацыя рынку акцый склала 5,3 млрд долараў ЗША.

## Гл. таксама 
* Телеком Српске

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт біржы

Катэгорыя:Фондавыя біржы
Катэгорыя:Еўрапейскія фондавыя біржы
Катэгорыя:Баня-Лука
Кальман Міксат

**Ка́льман Мі́ксат** (; , Склабання, Венгрыя, Аўстрыйская імперыя — , , Аўстра-Венгрыя) — венгерскі пісьменнік. Ганаровы член Венгерскай АН (з 1889).

## Біяграфія 
Кальман Міксат нарадзіўся 16 студзеня 1847 года ў мястэчку Склабання камітата Ноград, Аўстрыйская імперыя (цяпер раён Велькі-Крціш, Банскабістрыцкі край, Славакія) у сям’і дробнага двараніна. Пачатковую адукацыю атрымаў у гімназіі горада Рымасабат.

У 1864 годзе пераехаў разам з сям’ёй у гарадок Шэльмецбаня, у 1866 годзе паступіў на юрыдычны факультэт Будапешцкага ўніверсітэта. У пачатку 1871 года Кальман Міксат вяртаецца на радзіму і прыступае да юрыдычнай практыкі на дзяржаўнай службе ў гарадку Балашадзьярмат. У гэты ж самы час ён робіць першыя спробы ў літаратурнай сферы. Першыя яго апавяданні, апублікаваныя ў будапешцкай прэсе, поспеху не мелі, хоць адна з яго прац атрымала прыз газеты «Голас праўды». У студзені 1873 года Кальман Міксат пакінуў дзяржаўную службу, і паступіў на працу ў губернскі часопіс, затым некаторы час жыў у Будапешце, з’яўляючыся рэдактарам часопіса народніцкага толку. У сувязі з фінансавымі цяжкасцямі ў 1878 годзе Кальман Міксат пераязджае ў Сегед, дзе цесна супрацоўнічае з мясцовай газетай «Сегед Напла».

З 1879 года быў дэпутатам акругі Ільефальва ў Трансільваніі, з 1892 да смерці быў дэпутатам акругі Фэгэраш. У 1887 годзе як член Ліберальнай партыі Венгрыі быў выбраны ў Нацыянальны сход Венгрыі

## Творчасць 
Літаратурныя поспех прынеслі зборнікікі апавяданняў «Землякі-славакі» (1881) і «Добрыя палаўчане» (1882), напісаныя пад уплывам рамантычнай прозы М. Іокаі. Аўтар рэалістычных з элементамі сатыры раманаў «Выбары ў Венгрыі» (1893—1897), «Аблога Вестэрне» (1896, экранізацыя 1948), «Дзіўны шлюб» (1900, экранізацыя 1951), гістарычнага «Чорны горад» (1910) і інш. Яго творам уласціва спалучэнне сатырычнай завостранасці, сакавітага бытапісання анекдатычных сюжэтаў з тонкім і цёплым гумарам.

## Пераклады 
На беларускую мову асобныя апавяданні Міксат пераклаў Я. Васілёнак.

## Літаратура 
* 

### Беларускія пераклады 
* Венгерскія апавяданні. Мн., 1957;

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пісьменнікі Венгрыі
Катэгорыя:Венгерскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Члены Венгерскай акадэміі навук
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Керэпешы
Фрыдрых Акель

{{Дзяржаўны дзеяч
| пасада = Дзяржаўны старэйшына Эстоніі
| сцяг = Flag of Estonia.svg
| перыядпачатак = 26 сакавіка
| перыядканец = 16 снежня 1924 года
| папярэднік = Канстанцін Пятс
| пераемнік = Юры Яаксан
| пасада_2 = Міністр замежных спраў Эстоніі
| сцяг_2 = Flag of Estonia.svg
| перыядпачатак_2 = 2 жніўня 1923 года
| перыядканец_2 = 26 сакавіка 1924 года
| папярэднік_2 = Аляксандр Хелат
| пераемнік_2 = Ота Штрандман
| пасада_3 = Міністр замежных спраў Эстоніі
| сцяг_3 = Flag of Estonia.svg
| перыядпачатак_3 = 23 снежня 1926 года
| перыядканец_3 = 10 лістапада 1927 года
| папярэднік_3 = Ганс Рыбані
| пераемнік_3 = Аляксандр Хелат
| пасада_4 = Міністр замежных спраў Эстоніі
| сцяг_4 = Flag of Estonia.svg
| перыядпачатак_4 = 1 красавіка 1936 года
| перыядканец_4 = 8 мая 1938 года
| папярэднік_4 = Юліус Сельямаа
| пераемнік_4 = Карл Селтэр
| узнагароды =
{ style="background: transparent"

-

}
}} 

**Фрыдрых Акель** (; , Халістэ, Вільяндзімаа — , ) — эстонскі дзяржаўны дзеяч, дыпламат, лекар.

## Адукацыя 
Вывучаў медыцыну ў Юр'еўскім (цяпер — Тартускі) універсітэце (1892—1897), стажаваўся ў Берліне, Празе і Лейпцыгу (1899—1901), акуліст.

## Гібель 
17 кастрычніка 1940 года быў арыштаваны органамі НКУС, у 1941 годзе расстраляны.

## Бібліяграфія 
* Эстонский биографический словарь. Таллин, 2002.

## Спасылкі 
* Біяграфія 
* Біяграфія
Пруская акадэмія навук

на Унтэр-дэн-Ліндэн]]
**Пруская акадэмія навук** (), таксама названая **Берлінская акадэмія навук** — акадэмія, заснаваная ў Берліне 11 ліпеня 1700 года.

## Гісторыя 
Указ пра стварэнне акадэміі падпісаў прускі курфюрст Фрыдрых I, арганізацыя яе праходзіла пры актыўным удзеле Лейбніца, які таксама стаў яе першым прэзідэнтам. У момант заснавання акадэмія атрымала назву «Навуковае таварыства курфюрста Брандэнбургскага» (), прапанаваную Лейбніцам. Курфюрст адмовіўся фінансаваць дзейнасць акадэміі, але наўзамен падаў ёй манапольнае права на выданне календароў у Брандэнбургу.

У 1701 годзе Фрыдрых стаў каралём Прусіі, і акадэмія была адпаведна пераназвана ў **Прускае каралеўскае навуковае таварыства** (). Таварыства атрымала для навуковых даследаванняў абсерваторыю (1709), анатамічны тэатр (1717), батанічны сад (1718). У 1710 годзе быў прыняты яго статут, які дзейнічаў да 1830 года. Навуковая рэпутацыя таварыства доўгі час была нізкай, часткова з-за невялікага фінансавання.

У 1744 годзе, ужо ў часы кіравання Фрыдрыха II, назва была зменена на **Каралеўская акадэмія навук** (). Фінансаванне акадэміі значна палепшылася, яна была пашырана і забяспечана лабараторыяй (1753), для ўдзелу і кіраўніцтва акадэміяй былі запрошаны першакласныя навукоўцы. У XIX стагоддзі Пруская акадэмія ўжо была аўтарытэтнай навуковай установай.

У XX стагоддзі пры нацыстах акадэмія падверглася расавай чыстцы. Пасля вайны ў 1946 годзе яна аднавіла сваю дзейнасць, але атрымала новую назву - **Германская акадэмія навук** (,), а з 1972 года яна стала называцца **Акадэміяй навук ГДР** (). Пасля аб'яднання Германіі акадэмія стала называцца **Берлінска-Брандэнбургскай акадэміяй навук** (1992).

## Вядомыя члены акадэміі 

* Готфрыд Вільгельм Лейбніц — 1700
* Якаб Герман — 1701
* Дзмітрый Кантэмір — 1714
* Джавані дэ Палені — 174?
* Леанард Эйлер — 1741
* П'ер Луі дэ Маперцюі — 1742
* Жан Лерон Даламбер — 1745
* Шарль Луі дэ Мантэск’ё, замежны член — 1746
* Вальтэр — каля 1750
* Дэні Дзідро, замежны член — 1751
* Іаган Генрых Ламберт — 1763
* Готхальд Эфраім Лесінг, замежны член — 1769
* Франц Карл Ахард — 1782
* Імануіл Кант — 1786
* Аляксандр фон Гумбальт — 1786
* Фрыдрых Шлеермахер — 1810
* Браты Грым, Якаб і Вільгельм — 1840
* Карл Густаў Якаб Якобі — 1844
* Эліяс Лёнрат — 1850
* Густаў Адольф Кенгат — 1852
* Карл Веерштрас — 1856
* Герман Гельмгольц, член-карэспандэнт — 1857; замежны член — 1870; правадзейны член — 1871
* Карл Людвіг Гротэфенд — нямецкі археолаг, усходазнавец, нумізмат, архіварыус і гісторык. 
* Тэадор Момзен — 1857
* Максіміліян Дункер — 1881
* Фердынанд Георг Фробеніус — 1893
* Макс Планк — 1894
* Вольдэмар Фойгт — 1900
* Карл Шварцшыльд — 1912
* Альберт Эйнштэйн — 1914
* Макс фон Лаўэ — 1919
* Ота Ган — 1924

## Прэміі 
Акадэмія ўручае прэміі, сярод якіх медаль Гельмгольца.

## Спасылкі 
* History of the Academy of the Sciences  


Катэгорыя:З’явіліся ў 1700 годзе
Катэгорыя:Культура Прусіі
Катэгорыя:Гісторыя Германіі
Катэгорыя:Адукацыя ў Германіі
Катэгорыя:1700 год у Еўропе
Катэгорыя:XVII стагоддзе ў Германіі
Пякотка

**Пяко́тка** — адчуванне пякучага болю ў страваводзе. Звязаны з закідваннем кіслага змесціва страўніка ў стрававод, таксама з парушэннем маторыкі стрававода, страўніка і дванаццаціперснай кішкі. Бывае пры гастрыце, халецыстыце, язвавай і жоўцекамянёвай хваробах, пасля аперацый на страўніку, пры цяжарнасці, таксама ўзнікае пры непераноснасці некаторых харчовых прадуктаў. Лячэнне накіравана на асноўнае захворванне.
Дзьюла Мораўчык

**Дзью́ла Мо́раўчык** (; 29 студзеня 1892, Будапешт, Венгрыя — 10 снежня 1972, Будапешт, Венгрыя) — венгерскі філолаг і гісторык-візанціназнавец. Акадэмік Венгерскай АН (1945), член-карэспандэнт Аўстрыйскай, Баварскай, Балгарскай і Нямецкай (ГДР) АН. Прафесар Будапешцкага ўніверсітэта, ганаровы доктар Афінскага ўніверсітэта.

## Навуковая дзейнасць 
Даследаваў пераважна візантыйска-венгерскія адносіны. Галоўныя працы: «Візантынацюркіка» (т. 1—2, 1942—1943), «Візантыя і Венгрыя» (1953). Апублікаваў твор Канстанціна VII Парфірароднага «Аб кіраванні імперыяй» (1949) і інш. візантыйскія тэксты.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыкі Венгрыі
Катэгорыя:Постаці венгерскага мовазнаўства
Катэгорыя:Візантыністы
Катэгорыя:Ганаровыя дактары Афінскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Акадэмікі Венгерскай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Аўстрыйскай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Баварскай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Балгарскай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Прускай акадэміі навук
Катэгорыя:Выкладчыкі Будапешцкага ўніверсітэта
Ласла Мохай-Надзь

**Ла́сла Мо́хай-Надзь** (, імя пры нараджэнні — **Ласла Вайс** (); , Бачбаршад, Венгрыя — ) — венгерскі скульптар, дызайнер, фотамастак.

## Біяграфія і творчасць 
Пасля таго, як бацька пакінуў сям'ю, выхоўваўся ў сям'і дзядзькі, юрыста па прафесіі. Атрымаў юрыдычную адукацыю. Першыя вершы апублікаваў у 1911. З 1915 ваяваў у аўстра-венгерскай арміі як артылерыйскі афіцэр, быў паранены на Рускім фронце ў 1917, пасля выздараўлення пакінуты ў рэзерве ў Будапешце. Пачаў наведваць мастацкую школу, пазнаёміўся з прадстаўнікамі будапешцкага авангарда (кубізм, экспрэсіянізм), удзельнічаў у некалькіх групавых выстаўках. Падтрымліваў Венгерскую савецкую рэспубліку, хоць ніякіх пасад пры ёй не займаў. У канцы 1919, пасля паражэння Венгерскай рэспублікі, бег у Сегед, адкуль пераехаў у Вену, затым у Берлін.

Працаваў пераважна ў Германіі (1920—1933) і ЗША (з 1937). У 1923—1928 прафесар «Баўгаўза». Сярод яго вучняў быў Іозеф Альберс.

thumb|Ласла Мохай-Надзь. Калаж Іштвана Хоркаі
Супрацоўнічаў з берлінскімі эксперыментальнымі тэатрамі (у прыватнасці, палітычным тэатрам Э. Піскатара). У 1934 эміграваў з нацысцкай Германіі ў Амстэрдам, у 1935 — у Лондан, у 1937 — у ЗША. У гітлераўскай Германіі яго творы фігуравалі на вядомай прапагандысцкай выстаўцы *Дэгенератыўнае мастацтва* ў 1937 годзе. У 1937 заснаваў т.зв. Новы «Баўгаўз» у Чыкага, якім кіраваў з 1939 да канца жыцця.

Памёр ад лейкеміі. Пахаваны на могілках Грэйсленд.

## Творчасць 
Зазнаў уплывы К. Малевіча і Л. Лісіцкага. У канцы 1910 — пачатку 1920-х гг. ствараў графічныя работы ў духу супрэматызму («На белым фоне», 1923, і інш.) і прасторавыя абстрактныя кампазіцыі («Пластыка ў нікелі», 1922, і інш.) У 1920-я гг. займаўся фотамастацтвам у галіне мантажу («Мілітарызм» і інш.) і партрэта («У. Маякоўскі» і інш.). Пазней даследаваў працэс формастварэння, выразныя магчымасці святла ў празрыстых і паўпразрыстых прасторавых канструкцыях, што знайшло практычнае выкарыстанне ў дызайне і светлавой рэкламе.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Фатографы паводле алфавіта
Катэгорыя:Фатографы XX стагоддзя
Катэгорыя:Фатографы Венгрыі
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Авангардызм
Катэгорыя:Мастакі-абстракцыяністы
Катэгорыя:Мастакі геаметрычнай абстракцыі
Катэгорыя:Канструктывісты
Катэгорыя:Скульптары-абстракцыяністы
Катэгорыя:Баўгаўз
Катэгорыя:Выкладчыкі Баўхаўза
Катэгорыя:Памерлі ад лейкеміі
Гімн Рэспублікі Сербскай

**Мая рэспубліка** (, і ) — гэта нацыянальны гімн Рэспублікі Сербскай у складзе Босніі і Герцагавіны. 16 ліпеня 2008 года ён замяніў інструментальную версію гімна Боже правде, які быў аб'яўлены неканстытуцыйным у 2006 годзе, паводле рашэнне Канстытуцыйнага суда Босніі і Герцагавіны.

Аўтар музыкі і тэксту гімна Младэн Матавіч.

## Тэкст 
## Спасылкі 
* Moja Republika на Youtube

Катэгорыя:Культура Босніі і Герцагавіны
Усходне-Сараеўскі ўніверсітэт

**Усходне-Сараеўскі ўніверсітэт** () — універсітэт у прадмесці Сараева Усходнім Сараеве (Рэспубліка Сербская, Боснія і Герцагавіна).

## Гісторыя 
Універсітэт быў заснаваны 14 верасня 1992 года рашэннем Народнай скупшчыны Рэспублікі Сербскай як наступнік Сараеўскага ўніверсітэта.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт універсітэта.

Катэгорыя:Універсітэты Босніі і Герцагавіны
Катэгорыя:Усходняе Сараева
Старына Новак

**Старына Новак** (, ) — сербскі гайдук, які праславіўся ў вайне з Асманскай імперыяй. Лічыцца нацыянальным героем у Сербіі і Румыніі.

Вядомы таксама як Новак Дэбеліч, ці Дэбельяк у Сербіі і Балгарыі.

## Спасылкі 
* ГЛАС ИСТОКА: СТАРИНА НОВАК НАЈОПЈЕВАНИЈИ ЈУНАК У ЕПСКОЈ ПОЕЗИЈИ
* Пројекат Растко: Бошко Сувајџић - Хајдуци и ускоци у народној поезији
* Никола Гавриловић. Румунски извори о Баба Новаку, Зборник радова *Старина Новак и његово доба*, Балканолошки институт САНУ, Београд, 1988, стр. 65-77
* Старина Новак и бесстрашный Радивой

Катэгорыя:Гісторыя Сербіі
Катэгорыя:Гісторыя Румыніі
Баснійска-Герцагавінскае паўстанне (1875—1877)

**Баснійскае паўстанне** (**Паўстанне ў Босніі і Герцагавіне**, **Баснійска-турэцкая вайна**), паўстанне супраць Асманскай імперыі распачатае ў 1875 годзе ў Невесіне і якое неўзабаве пашырылася па ўсёй Босніі і Герцагавіне.

Паўстанцы забяспечваліся зброяй і падтрымваліся самаахвотнікамі з Чарнагорыі і Сербіі. Паўстанне прывяло да пачатку сербска-турэцкай, чарнагорска-турэцкай войн і паклала пачатак так званаму Вялікаму Усходняму Крызісу. Вынікам паўстання і войн супраць Асманскай імперыі стаў Берлінскі кангрэс 1878 года, на якім Сербія і Чарнагорыя атрымалі незалежнасць, тым часам як Аўстра-Венгрыя акупавала Боснію і Герцагавіну, якая дэ-юрэ заставалася часткай Асманскай імперыі.

## Літаратура 
* **Војна енциклопедија**, Београд, 1970., књига прва, стране 756 до 759.

Катэгорыя:Гісторыя Босніі і Герцагавіны
Франц Антон Маўльберч

**Франц Антон Маўльберч (Маўльперч)** (, таксама *Maulpertsch*, хрышчаны 7 чэрвеня 1724, Лангенарген на Бодэнскім возеры — 8 жніўня 1796, Вена) — аўстрыйскі мастак позняга барока, які адрозніваўся вельмі своеасаблівым стылем.

## Біяграфія 
Бацька Маўльберча Антон Маўльберч таксама быў мастаком. З 1739 па 1741 гг. Франц Антон вучыўся ў венскай Акадэміі мастацтваў у Якаба ван Шупена. У 1750 г. Маўльберч заваяваў першы прыз у конкурсе сярод мастакоў Акадэміі. Яго натхнялі італьянскія майстры, а таксама Рэмбрант, з чыімі меднымі гравюрамі ён быў добра знаёмы. У 1757 г. ён быў рэкамендаваны на атрыманне звання прафесара Акадэміі, але яго кандыдатура была адхілена з прычыны яго *«занадта смелага духу»*. Толькі ў 1770 г. Маўльберч будзе прызначаны прафесар Акадэміі.

## Творчасць 
Зазнаў уплывы венецыянскага жывапісу і Рэмбранта. Працаваў у Аўстрыі, Венгрыі, Германіі, Румыніі, Славакіі, Чэхіі. Творы вызначаюцца экспрэсіўнасцю, падкрэсленым дынамізмам кампазіцыі, насычанасцю каларыту і святлоценявой мадэліроўкі; работы позняга перыяду маюць рысы класіцызму. Майстар манументальнага жывапісу: фрэскі ў  (1752—1753) і універсітэце (1756—1759) у Вене, цэрквах у Інсбруку (1775—1776, Аўстрыя) і ў Шумегу (1757—58),  ў Папе (1780—1781) і  ў Сомбатхеі (1783, Венгрыя), капэле  ў Браціславе (1781) і інш. Аўтар алтарных карцін «Св. Павел» (1759), «Узняцце крыжа» (1760), «Св. Тройца» (каля 1785—1786) і інш.; гравюр («Прычашчэнне апосталаў», 1765, і інш.).

Piaristenkirche innen 2.jpg|Роспіс царквы піяраў у Вене
Maulbertsch freskó Pápa.jpg|Роспіс сабора ў Папе
Maulbertsch, Franz - Ceiling fresco in the Episcopal Palace, Szombathely -1782.jpg|Роспіс епіскапскай рэзідэнцыі ў Сомбатхеі
Franz Anton Maulbertsch 003.jpg|Юпітэр і Антыёпа

## Памяць 
Намаляваны на аўстрыйскай паштовай марцы 1974 года.

## Бібліяграфія 
* Eduard Hindelang (Hrsg.): *Franz Anton Maulbertsch und sein schwäbischer Umkreis*. Museum Langenargen, Langenargen / Thorbecke, Sigmaringen 1996, ISBN 3-7995-3165-3

## Спасылкі 
* Маўльберч у Вялікай савецкай энцыклапедыі
* Европейское искусство: Живопись. Скульптура. Графика: Энциклопедия: В 3 т. — М.: Белый город, 2006.

Катэгорыя:Мастакі Германіі
Катэгорыя:Мастакі XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі барока
Катэгорыя:Выпускнікі Венскай акадэміі мастацтваў
Дынар Рэспублікі Сербскай

**Дынар Рэспублікі Сербскай** () — грашовая адзінка Рэспублікі Сербскай у 1992—1998 гадах.

## Гісторыя 
Дынар быў уведзены ў 1992 годзе і знаходзіўся ў абароце паралельна з югаслаўскім дынарам у суадносінах 1:1.

Банкноты Народнага банка Рэспублікі Сербскай Босніі і Герцагавіны ўзору 1992 года былі выпушчаны наміналам у 10, 50, 100, 500, 1000, 5000, 10 000 дынараў. Потым былі выпушчаны банкноты з аналагічным афармленнем узору 1993 года ў 50 000, 100 000, 1 мільён, 5 мільёнаў, 10 мільёнаў дынараў. У 1993 годзе былі выпушчаны купюры ў 50 дынараў узору 1992 года з наміналам, змененым на 50 мільёнаў дынараў шляхам нанясення наддрукоўкі «*МИЛИОНА ДИНАРА*».

12 жніўня 1992 года была зменена назва банка, які стаў звацца Народны банк Рэспублікі Сербскай. Банкноты з новай назвай банка былі выпушчаны ў 1993 годзе з захаваннем дызайну банкнот папярэдніх выпускаў. Наміналы банкнот узору 1993 года з новай назвай банка: 100 мільёнаў, 1 мільярд, 10 мільярдаў дынараў.

1 кастрычніка 1993 года была праведзена дэнамінацыя дынара 1 000 000:1, адначасна з дэнамінацыяй югаслаўскага дынара. Пачаты выпуск банкнот новай серыі ўзору 1993 года. На ўсіх банкнотах гэтага выпуску быў намаляваны партрэт Петара Кочыча. Выпушчаны банкноты ў 5000, 50 000, 100 000, 1 мільён, 5 мільёнаў, 100 мільёнаў, 500 мільёнаў, 10 мільярдаў, 50 мільярдаў дынараў.

24 студзеня 1994 года ў Югаславіі ўведзены «новы дынар», курс якога быў прымацаваны да нямецкай марцы. «Пратаколам пра адзінства грашовага звароту Саюзнай Рэспублікі Югаславія, Рэспублікі Сербскай і Рэспублікі Сербская Краіна» ад 15 лютага 1994 года ўсталёўвалася, што новы дынар з’яўляецца іх адзінай грашовай адзінкай. Выпуск дынара Рэспублікі Сербскай быў спынены.

У 1998 годзе ў адпаведнасці з Дэйтанскім пагадненнем у Рэспубліцы Сербскай уведзена ў зварот баснійская канверсоўная марка.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гістарычныя валюты
Сцепан Вукчыч Косача

**Сце́пан Ву́кчыч Ко́сача** (, ;  — ) — баснійскі арыстакрат з роду Косачаў. Ваявода (герцаг) Хума, а таксама герцаг Святога Савы. Менавіта ад тытула «герцага» Сцепана за рэгіён атрымаў назву Герцагавіна.

## Крыніцы
Карл Менгер

**Карл Ме́нгер** (; 23 лютага 1840, Нёй-Сандэц, Галіцыя, Аўстрыйская імперыя (цяпер Новы-Сонч, Польшча) — 27 лютага 1921, Вена, Аўстрыя) — аўстрыйскі эканаміст, заснавальнік аўстрыйскай школы.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў невялікім горадзе Галіцыі, якая тады ўваходзіла ў склад Аўстрыйскай імперыі. Бацька Антон Менгер працаваў юрыстам, а маці Караліна была дачкой багатага купца з Багеміі. У Карла было два браты, якія таксама сталі вядомымі. Старэйшы  стаў палітыкам, а малодшы Антон — юрыстам. Дзіцячыя гады Менгер правёў у сельскай мясцовасці Заходняй Галіцыі, у якой працягвалі існаваць феадальныя адносіны.

Карл Менгер вывучаў юрыспрудэнцыю ў Венскім і Пражскім універсітэтах, а затым у 1867 годзе заняўся эканамічнай тэорыяй. Абараніў доктарскую дысертацыю ў Ягелонскім універсітэце ў Кракаве. У 1871 годзе апублікаваў «Асновы палітычнай эканоміі» () — кнігу, якая прынесла яму вядомасць і стала асновай для фарміравання аўстрыйскай эканамічнай школы. У 1873 годзе становіцца прафесарам Венскага ўніверсітэта, дзе ён выкладаў на працягу 30 гадоў, да 1903 года. Ф. А. фон Хаек сцвярджае, што «копіі яго лекцый па дзяржаўных фінансах студэнты спрабавалі знайсці для падрыхтоўкі да экзаменаў яшчэ праз дваццаць гадоў пасля яго адстаўкі».

У 1876—1878 гадах з'яўляўся настаўнікам спадчынніка аўстрыйскага прастола кронпрынца Рудольфа, які пазней скончыў самагубствам (суправаджаў яго ў падарожжах па Еўропе, якія ўключалі наведванне Англіі, Шатландыі, Ірландыі, Францыі і Германіі). У 1879 годзе стаў загадчыкам кафедрай палітэканоміі ў Вене. У наступныя гады, акрамя навуковай дзейнасці ўдзельнічаў у рэфармаванні дзяржаўнай грашовай сістэмы. Быў прызначаны членам Верхняй палаты парламента Аўстра-Венгерскай імперыі.

Перадаўшы кафедру свайму вучню Фрыдрыху фон Візеру, Менгер засяродзіўся на навуковай працы. Памёр у 1921 годзе, так і не паспеўшы завяршыць запланаванае другое выданне «Асноў палітычнай эканоміі». Складзеная з рукапісаў кніга была апублікавана яго сынам у 1923 годзе.

Сын Карла Менгера, таксама Карл, атрымаў вядомасць як матэматык.

## Крыніцы  
## Літаратура 
### Спіс твораў 
* 

### Бібліяграфія 
* 
* 
* 
* 
* *Кубедду Р.* Политическая философия австрийской школы: К. Менгер, Л. Мизес, Ф. Хайек / пер. с англ. — М.: ИРИСЭН, Мысль; Челябинск: Социум, 2008. — 406 с. — ISBN 978-5-91066-025-4, ISBN 978-5-91603-009-9.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* *Salerno J. T.* Biography of Carl Menger: The Founder of the Austrian School (1840—1921) // The Ludwig von Mises Institute web-site.  — 19.05.2010.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Выпускнікі Ягелонскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Эканамісты аўстрыйскай школы
Катэгорыя:Дзеячы лібералізму
Катэгорыя:Пахаваныя на Цэнтральных могілках Вены
Жоўтая ліхаманка

**Жоўтая ліхаманка**, таксама вядомая пад назвамі **жоўты джэк** і **амарылёз**.

## Папярэджанне, лячэнне і прагноз 
Бяспечная і эфектыўная вакцына ад жоўтай ліхаманкі існуе, у некаторых краінах патрабуецца вакцынацыя падарожнікаў, амаль 90 % адбываецца ў Афрыцы. З 1980-х гг. колькасць выпадкаў захворвання жоўтай ліхаманкай павялічваецца. Мяркуецца, што гэта выклікана наступнымі прычынамі: наяўнасць імунітэту ў меншай колькасці людзей, рост гарадскога насельніцтва, актыўнае перамяшчэнне насельніцтва і змена клімату. З XVII ст. некалькі вялікіх выбухаў захворвання адбылося ў Амерыцы, Афрыцы і Еўропе.

Катэгорыя:Вірусныя інфекцыі
Катэгорыя:Забытыя хваробы
Петр Попавіч Пецыя

**Петр Попавіч Пецыя** (1826—1875) нарадзіўся ў сяле *Бушавіч* у *Крупскай*. Бацькі: *Пётр* і *Ільінка*. Усё сваё жыццё правёў у Кастайніцы (сучасная Рэспубліка Сербская).

## Біяграфія 
Петр — адзін з тых хто навучыўся чытаць і пісаць, і да таго ж ён гаварыў на сербскай і турэцкай мовах. Не прызнаючы Асманскага кіравання, ён на 22 год свайго жыцця стаў парушаць Асманскія законы, і з тых часоў, да канца жыцця актыўна змагаўся супраць туркаў на Балканах. Восенню 1858 разам з хайдучскім харамбашам Петрам Гарача са Стрыгава ўзначаліў паўстанне і перад Кастайницей вырыў роў вядомы як *Пециин Ров*. Да атрадаў Петра далучыліся мясцовыя людзі, і непадалёк адбыўся бязлітасны бой паміж туркамі і паўстанцамі. Пасля доўгага і цяжкага змагання туркі змаглі прагнаць сілы паўстанцаў праз раку Уна ў Кастайніцы, дзе большасць паўстанцаў была перададзена ў рукі аўстрыйскіх войскаў. Пецыя і Гарача разам з прыкладна 300 паўстанцамі вярнуліся назад на поле бою і нанеслі магутны ўдар па ворагу, так што туркі беглі ў *Пастирево*. Гэта паўстанне вядома як **Кастайніцкае** ці **Кнешпальскае паўстанне**.

Пасля гэтага паўстання туркі двойчы злавілі Пецыю. У Канстанцінопалі ён быў прысуджаны да смяротнага пакарання, кара павінна была здзейснена на радзіме, таму што *там ён здзейсніў шмат зла*. Па шляху ў свой родны горад Пецыя бег ад туркаў у Крагуевац, дзе ён застаўся і стаў ахоўнікам ліцейнай вытворчасці. Там ён заставаўся да паўстання ў Босніі 1875 года. Ён далучыўся да паўстанцаў і ўжо 28 жніўня браў удзел у бітве каля вёскі *Гашыца*. У гэты дзень Петр ізноў быў у правадыром паўстанцаў перамоглых туркаў. Але неўзабаве пасля гэтага, па паданні, туркі заспелі паўстанцаў знянацку, і пасля доўгага і інтэнсіўнага бою многія паўстанцы беглі ў *Прасару*, а пяцьдзясят з іх спецыяй прыйшлі на бераг Савы каб ваяваць.

Пасля новай бітвы, якую сербы таксама прайгралі, паўстанцы здолелі дастаць лодку і пераправіцца праз раку, але без хованкі над галавой, амаль усё памерлі ад турэцкіх снарадаў. Толькі Пецыя і двое мужчын засталіся ў жывых, але Петр, мужны духам, не стаў уцякаць, выйшаў на паляну, і сказаў, туркам: *Вось туркі, ведайце, Пецыя не забіты, ён усё яшчэ жывы, і неўзабаве будзе помсціць*. У гэты момант яго прыстрэлілі. Гэта было 29 жніўня 1875 года. Мёртвага Петра з сябрамі і іншымі героямі пахавай у вёсцы Ябланац ніжэй Ясенаваца, а праз дзесяць гадоў пасля яго смерці косткі Пецыі былі перанесены і захоўваюцца ў манастыры Маштаніца каля Казары.

## Спасылкі 
* Историческая библиотека: Петр Попович Пеция
Музей сучаснага мастацтва Рэспублікі Сербскай

**Музей сучаснага мастацтва Рэспублікі Сербскай** () — мастацкая галерэя, галоўная музейная ўстанова сучаснага мастацтва Рэспублікі Сербскай. Працуе з 2004 года ў горадзе Баня-Лука, Боснія і Герцагавіна, у будынку былога чыгуначнага вакзала на плошчы Сербскіх герояў. Музей прысвечаны захаванню культурнай спадчыны Рэспублікі Сербскай XX і XXI стагоддзяў, ажыццяўляе мастацкія выставы прац сучаснага мастацтва.

## Гісторыя ўзнікнення 
Пачатак музею паклала моцнае землетрасенне, якое адбылося ў 1969 годзе і прывяло да пашкоджання большасці будынкаў Баня-Лукі. Тады было вырашана правесці дабрачынны аўкцыён з ахвяраваных мастакамі твораў мастацтва, а атрыманыя сродкі скіраваць на аднаўленне горада. Акцыя аказалася паспяховай, у ёй узялі ўдзел многія сучасныя мастакі і мастацтвазнаўцы не толькі Югаславіі, але і замежжа — калекцыя сабрала больш 600 прац з усяго свету.

У выніку аўкцыён так і не адбыўся, бо фінансаванне аднаўленчых прац у дастатковай меры ажыццяўлялася з іншых крыніц. Калекцыя, як знак салідарнасці мастакоў усяго свету з пацярпелым горадам, была захавана, а ў 1971 годзе адмыслова для яе ў цэнтры горада адкрылі мастацкую галерэю, у будынку былога чыгуначнага вакзала на плошчы Сербскіх герояў. У 2004 годзе галерэю пераназвалі ў Музей сучаснага мастацтва Рэспублікі Сербскай. З дня заснавання ўваход у музей — бясплатны.

## Спасылкі 
* Музей современного искусства Республики Сербской 
* Агенција за информационо друштво Републике Српске: Музеј савремене умјетности Републике Српске 
* Радио-телевизија Републике Српске: 41. рођендан Музеја савремене умјетности Републике Српске, 8. 2. 2012. 
* Радио-телевизија Републике Српске: Осам година Музеја савремене умјетности Републике Српске, 10. 2. 2012. 

Катэгорыя:Музеі сучаснага мастацтва
Катэгорыя:Культура Рэспублікі Сербскай
Народная і ўніверсітэцкая бібліятэка Рэспублікі Сербскай

**Народная і ўніверсітэцкая бібліятэка Рэспублікі Сербскай** () — нацыянальная бібліятэка Рэспублікі Сербскай, якая знаходзіцца ў горадзе Баня-Лука на вул. Яўрэйская, д. 30. Уваходзіць у структуру Універсітэта Баня-Лукі. Штаб-кватэра Асацыяцыі бібліятэкараў Рэспублікі Сербскай.

## Гісторыя 
Патрэба стварэння ў Баня-Луцы бібліятэкі наспела ўжо даўно, бо аж да 1935 года ў горадзе не было ніводнай падобнай установы. Дырэктыва пра падставу бібліятэкі была аддадзена адміністрацыяй Врбаскай банавіны і мясцовым муніцыпалітэтам. Афіцыйнае адкрыццё адбылося 26 красавіка 1936 года пад назвай Нацыянальная бібліятэка караля Пятра I Вялікага Вызвольніка, у гонар Пятра I Карагеоргіевіча. Пасля назва некалькі разоў змянялася, так, у перыяд 1980—1999 гадоў бібліятэка насіла імя вядомага сербскага пісьменніка і драматурга Петара Кочыча. 7 снежня 1999 года рашэннем Урада Рэспублікі Сербскай атрымала сваю цяперашнюю назву — Народная і ўніверсітэцкая бібліятэка Рэспублікі Сербскай.

У красавіку 2012 года было падпісана пагадненне пра супрацу з Нацыянальнай бібліятэкай Сербіі. Паводле ўмоў дамовы ўстановы абавязваюцца забяспечваць захаванасць унікальнай сербскай культурнай і духоўнай спадчыны. Пратакол агадвае памен публікацыямі, супольны ўдзел у праектах міжнароднага і нацыянальнага значэння.

## Спасылкі 
* Народна и универзитетска библиотека Републике Српске 
* Дигитална Народна и универзитетска библиотека Републике Српске  
* Друштво библиотекара Републике Српске  

Рэспубліка Сербская
Катэгорыя:Культура Рэспублікі Сербскай
Фелікс Мотль

**Фе́лікс Мотль** (; , Унтэр-Санкт-Фейт, цяпер у складзе венскага раёна Хітцынг — , ) — аўстрыйскі , .

## Біяграфія 
У дзіцячыя гады спяваў у Венскім хоры хлопчыкаў. Скончыў Венскую кансерваторыю, вучань А. Брукнера і інш. З 1881 года дырыжор, з 1893 года  прыдворнага тэатра ў г. Карлсруэ, з 1903 генерал-музік-дырэктар прыдворнага тэатра і адначасова (з 1904) адзін з кіраўнікоў  ў Мюнхене.

## Творчасць 
Вядомы пераважна як інтэрпрэтатар опер Р. Вагнера, якімі дырыжыраваў у  («а», 1886), Лондане («», 1898), Маскве і Пецярбургу (1910, 1911). Выступаў і як сімфанічны дырыжор. Аўтар струннага квартэта, песень, шматлікіх рэдакцый, апрацовак, аркестравых і фартэпіянных пералажэнняў п’ес Ж. Б. Люлі, Ж. Ф. Рамо, А. Грэтры, К. В. Глюка і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дырыжоры Аўстрыі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Аўстрыі
Катэгорыя:Кампазітары Аўстрыі
Катэгорыя:Памерлі на сцэне
Эдуард Мяннік

**Эдуард Мя́ннік** (; , г. , Эстонія — , ) — эстонскі пісьменнік. Заслужаны пісьменнік Эстоніі (1965).

## Творчасць 
Друкаваўся з 1921 года. У сацыяльна-крытычным рамане «Шэры дом» (1930), кнігах апавяданняў і аповесцей «Дваццаць гадоў назад» (1953), «За калючым дротам» (1954) падзеі грамадска-палітычнага жыцця даваеннай Эстоніі. Кнігі апавяданняў «Выпрабаванне сэрцаў» (1946), «Пятнаццаць крокаў» (1947, Дзяржаўная прэмія Эстоніі 1948), «Барацьба працягваецца» (1950), «Франтавыя апавяданні» (1962) пра вытокі гераізму і мужнасці народа ў Вялікую Айчынную вайну. Аўтар аповесці «Гісторыя аднаго кахання» (1954), зборнік навел «Людзі на чашы шаляў» (1959) маральна-этычнай тэматыкі, кніг сатыры «Папыхваючы люлькай» (1964), «Голас пустой бочкі» (1965). Пісаў для дзяцей.

## Пераклады 
На беларускую мову асобныя творы Мянніка пераклаў Г. Шупенька.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Народныя пісьменнікі Эстонскай ССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Эстоніі
Катэгорыя:Эстонскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі Эстонскай ССР