open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аляксандр Яўгенавіч Гур’янаў

**Алякса́ндр Яўге́навіч Гур’я́наў** (нар. , г. Ламаносаў, Ленінградская вобласць, РСФСР) — беларускі дыпламат, першы намеснік міністра замежных спраў Рэспублікі Беларусь (2020—2021).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 8 снежня 1972 года ў г. Ламаносаў (РСФСР).

Скончыў Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт (1994). У 1993—1997 гадах працаваў у Міністэрстве замежных эканамічных сувязяў Рэспублікі Беларусь, быў галоўным спецыялістам, начальнікам і намеснікам начальніка ўпраўлення па крэдытах і інвестыцыях. У 1997—1999 гадах працаваў другім сакратаром у пасольстве ў Рэспубліцы Польшча, у 1999—2002 гадах — саветнікам у пасольстве ў Аб’яднаных Арабскіх Эміратах. У 2002—2006 гадах быў начальнікам упраўлення Азіі і Афрыкі Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь.

19 студзеня 2006 года прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Карэя. Адстаўлены з гэтай пасады быў 4 лістапада 2010 года.

У лютым 2011 года быў прызначаны намеснікам міністра замежных спраў Рэспублікі Беларусь.

22 снежня 2015 года прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Італьянскай Рэспубліцы, Пастаянным прадстаўніком Рэспублікі Беларусь пры Харчовай і сельскагаспадарчай арганізацыі Аб’яднаных Нацый па сумяшчальніцтве.

3 сакавіка 2016 года прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Мальта па сумяшчальніцтве.

29 ліпеня 2019 года прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Сан-Марына па сумяшчальніцтве.

20 ліпеня 2020 года быў вызвалены з пасады пасла ў сувязі з пераходам да іншага наймальніка.

З 24 жніўня 2020 года па 29 кастрычніка 2021 года займаў пасаду першага намесніка Міністра замежных спраў Рэспублікі Беларусь.

## Узнагароды 
* медаль «За ўклад у стварэнне Еўразійскага эканамічнага саюза» II ступені (2015).

## Спасылкі 
* Кіраўніцтва МЗС

Катэгорыя:Дыпламаты Беларусі
Катэгорыя:Намеснікі міністра замежных спраў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Сан-Марына
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Паўднёвай Карэі
Мікалай Мікалаевіч Ляпешка

**Мікалай Мікалаевіч Ляпешка** (нар. , ) — беларускі дыпламат.

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут замежных моў (1975).

Працаваў лабарантам, перакладчыкам, настаўнікам. З 1983 года на дыпламатычнай службе. У 1993—1995 гадах быў другім сакратаром Пастаяннага прадстаўніцтва Рэспублікі Беларусь пры ААН. У 1995—1997 гадах быў начальнікам розных упраўленняў Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь.

Першы беларускі пасол у Турэцкай Рэспубліцы: прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным паслом Рэспублікі Беларусь 2 мая 1997 года. Вызвалены ад гэтай пасады 31 ліпеня 2002 года.

З 2002 па 2005 год працаваў кіраўніком кадравай службы Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь. У лютым 2005 года прызначаны генеральным консулам Рэспублікі Беларусь у Нью-Ёрку. Пасля сыходу з дзяржаўнай службы ў 2008 годзе працуе ў сакратарыяце ААН у Нью-Ёрку.

Катэгорыя:Выпускнікі Мінскага дзяржаўнага лінгвістычнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Турцыі
Катэгорыя:Генеральныя консулы Рэспублікі Беларусь
Уладзімір Мікалаевіч Сулімскі

**Уладзімір Мікалаевіч Сулімскі** — беларускі дыпламат.

29 кастрычніка 1999 года прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Аб'яднаных Арабскіх Эміратах. 10 сакавіка 2000 года прызначаны таксама Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Каралеўстве Бахрэйн і Дзяржаве Катар па сумяшчальніцтве. 4 ліпеня 2000 года стаў дадаткова паслом у Дзяржаве Кувейт па сумяшчальніцтве. 6 ліпеня 2001 года быў прызначаны яшчэ і паслом у Каралеўстве Саудаўская Аравія. З усіх гэтых пасад адстаўлены быў 14 жніўня 2008 года.

Катэгорыя:Паслы Беларусі ў ААЭ
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Бахрэйне
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Катары
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Кувейце
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Саудаўскай Аравіі
Свята-Васкрасенская царква (Ашмяны)

**Свята-Васкрасенская царква** — праваслаўны храм у цэнтры горада Ашмяны Гродзенскай вобласці. Разам з касцёлам Святога Міхаіла Арханёла фарміруе сілуэт гістарычнай плошчы.

## Гісторыя 
Царква пабудавана на месцы ліквідаванага дамініканскага касцёла і кляштара. Дазвол на пабудову царквы атрыманы 7 сакавіка 1873 года. Каштарыс і праект аўтарства Мікалая Чагіна былі зацверджаны ў 1875 годзе. Будаўніцтва пачалося ў верасні 1873 года, скончана ў жніўні 1883 года. Асвячона 4 верасня 1883 года архіепіскапам літоўскім і віленскім Аляксандрам.

У 1894 годзе на храм была выдзелена сума ў 600 рублёў паводле духоўнага завяшчання П. І. Медынцавай. У 1934 годзе святаром быў рэлігійна-грамадскі дзеяч беларускага замежжа Мікалай Лапіцкі.

Закрыта ў 1964 годзе, у 1990 годзе перададзена вернікам, адкрыта ў лютым 1992 года. Прастольнае свята — Дзень Святой Пасхі. Улетку 2001 года пры царкве ўрачыста адкрыта капліца, прысвечаная 2000-годдзю хрысціянства. Прысутнічаў епіскап Навагрудскі і Лідскі Гурый.

## Архітэктура 
Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Крыжова-купальны храм з нізкімі прамавугольнымі бакавымі прыдзеламі і апсідай. Над сяродкрыжжам — 8-гранны светлавы барабан пад пакатым шатровым дахам, завершаным цыбулепадобным купалам на глухім 8-гранным барабане. Над прытворам узведзены 8-гранны ярус шатровай званіцы з макаўкай. Крылы прытвораў накрыты 2-схільнымі дахамі. Тры ўваходы (галоўны і 2 бакавыя) вырашаны манументальнымі парталамі з кілепадобнымі аркамі. Сцены крапаваны лапаткамі, апяразаны буйнымі аркатурнымі фрызамі. Сіметрыя архітэктурных плоскасцей падкрэслены лучковымі аконнымі праёмамі і плоскімі ліштвамі.
У інтэр’еры пануе 2-светлавая прастора сяродкрыжжа, у якое пры дапамозе ветразевай канструкцыі адкрываецца 8-гранны барабан.

## Літаратура 
* 
* Памяць: Ашмян. р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі / Уклад. А. Р. Каранеўскі. — Мн.: БЕЛТА, 2003. — 686 с.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Ашмянскага раёна
Катэгорыя:Храмы Ашмян
Катэгорыя:Храмы Лідскай епархіі
Катэгорыя:1883 год у Беларусі
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў псеўдарускім стылі
Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Уладзімір Гіляравіч Гаркун

**Уладзімір Гіляравіч Гаркун** (, в. Бакінава, , Мінская вобласць, БССР, СССР) — беларускі палітык і дыпламат.
## Біяграфія 
У 1968 г. закончыў Гродзенскі сельскагаспадарчы інстытут, у 1987 г. Мінскую вышэйшую партыйную школу. З 1968 г. галоўны аграном племсаўгаса «Гарадзішчанскі» Баранавіцкага раёна Брэсцкай вобласці. У 1969—1983 гг. галоўны аграном, старшыня калгаса «Чырвоны сцяг», начальнік кіравання сельскай гаспадаркі раёна, першы намеснік старшыні Дзяржынскага райвыканкама, старшыня раённага аграпрамысловага аб’яднання Дзяржынскага раёна. У 1983-1991 гг. першы сакратар Дзяржынскага ГК КПБ, старшыня Дзяржынскага райвыканкама.

22 ліпеня 1994 года прызначаны намеснікам прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь.

15 кастрычніка 1998 года быў адстаўлены з гэтай пасады і прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Літоўскай Рэспубліцы. Заставаўся на гэтай пасадзе да 31 снежня 2005 года.

9 студзеня 2006 у Выканаўчы камітэт Садружнасці Незалежных Дзяржаў у Мінску паступіў ліст за подпісам прэм'ер-міністра Беларусі Сяргея Сідорскага, у якім ён прадстаўляе Уладзіміра Гаркуна на пасаду першага намесніка старшыні Выканкама СНД.

21 лютага 2012 года прэзідэнт Беларусі даў згоду на прызначэнне першым намеснікам Старшыні Выканаўчага камітэта — Выканаўчага сакратара СНД.

## Узнагароды 
1 ліпеня 1996 узнагароджаны Ганаровай граматай Кабінета Міністраў Рэспублікі Беларусь, а 6 снежня 2005 года — Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.

## Літаратура 
* Гаркун Уладзімір Гіляравіч. // Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Дзяржынскага раёна. Мінск. 2004. С. 612.
* 

Катэгорыя:Намеснікі прэм’ер-міністраў Беларусі
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Літве
Катэгорыя:Старшыні Дзяржынскага раённага выканаўчага камітэта
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Аграномы Беларусі
Катэгорыя:Старшыні калгасаў
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12-га склікання
Катэгорыя:Першыя сакратары Дзяржынскага гаркама КПБ
Магіла льва (фільм)

**«Магіла льва»** — мастацкі фільм, гістарычная драма.

## Сюжэт 
Фільм зняты па матывах аднайменнай паэмы Янкі Купалы, у якой пераасэнсаваны беларускія легенды.

Даўным-даўно закахаўся полацкі князь Усяслаў у прыгажуню Любаву, нявесту каваля Машэкі. Каварствам ды хітрасцю разлучыў ён закаханых. Сабраў тады Машэка народную дружыну і пайшоў помсціць князю за сваё зняважанае каханне і гонар, біцца за народную волю.

## У ролях 
* Алег Відаў — *Машэка*
* Валянціна Шэндрыкова — *Любава*
* Марыс Ліепа — *Усяслаў, князь полацкі*
* Ігар Ясуловіч — *Дзмітрый, брат Усяслава*
* Валянцін Нікулін — *гусляр Андрэй*
* Ніна Ургант — *Марыя, палюбоўніца Усяслава*
* Ігар Клас — *Нічыпар*
* Стэфанія Станюта
* Вадзім Ганшын

## Здымачная група 
* Аўтар сцэнарыя: Юрый Лакербай
* Рэжысёр: Валерый Рубінчык
* Аператар: Юрый Марухін
* Кампазітар: Андрэй Валконскі
* Мастак: Яўген Ігнацьеў

## Спасылкі 
* «Магіла льва» на партале «Кино-театр.ру»
* 

Катэгорыя:Фільмы СССР 1971 года
Катэгорыя:Фільмы студыі «Беларусьфільм»
Катэгорыя:Экранізацыі твораў Янкі Купалы
Катэгорыя:Фільмы Валерыя Рубінчыка
Міжнародны фонд Янкі Купалы

**Міжнародны фонд Янкі Купалы** (поўная назва — **грамадскае аб’яднанне «Міжнародны фонд Янкі Купалы»**, скарочана — **МФЯнК**) — добраахвотная, незалежная, міжнародная, грамадская, няўрадавая арганізацыя, устаўной мэтай якой з’яўляецца садзейнічанне больш дасканаламу вывучэнню жыцця і творчасці Янкі Купалы, выхаванне маладога пакалення на лепшых узорах творчасці Песняра Беларусі, вызначэнне яго месца і ролі ў беларускай і сусветнай літаратуры, глыбокае пазнанне беларускім і іншымі народамі творчасці класіка беларускай літаратуры.

## Структура 
Вышэйшым органам фонду з’яўляецца сход, які склікаецца адзін раз у чатыры гады. Кіруючым органам фонду паміж сходамі з’яўляецца Рада. Сход фонду выбірае старшыню і Савет фонду.

Старшынёй фонду з дня яго заснавання да 2016 года з’яўляўся беларускі літаратуразнаўца і даследчык творчасці Янкі Купалы Вячаслаў Рагойша. З 27 снежня 2016 года старшынёй фонду з’яўляецца Таццяна Сівец.

Нязменным намеснікам старшыні з’яўляецца заснавальніца фонда, былы дырэктар Літаратурнага музея Янкі Купалы Жанна Дапкюнас.

У склад фонду ўваходзяць 7 суполак у Беларусі (Мінск, Бярэсце, Віцебск, Гомель, Гродна, Любань, Наваполацк) і 6 суполак за мяжой: у Літве (Вільня), Латвіі (Рыга, Даўгаўпілс), Польшчы (Варшава) і Расіі (Масква, Санкт-Пецярбург, Казань).

## Гісторыя 
Створаны ў 1995 годзе з ініцыятывы тагачаснага дырэктара Літаратурнага музея Янкі Купалы Жанны Дапкюнас.

Ідэя ўтварэння фонду нарадзілася падчас першых Міжнародных купалаўскіх чытанняў у верасні 1995 года. Устаноўчы сход адбыўся ў лістападзе 1995 года ў Мінску. Фонд быў зарэгістраваны і афіцыйна распачаў сваю дзейнасць у 1996 годзе.

## Заснавальнікі фонду 
## Дзейнасць 
Свае статутныя мэты фонд рэалізуе праз правядзенне навукова-практычных канферэнцый, выдавецкую і іншую дзейнасць.

З 1996 года разам з Літаратурным музеям Янкі Купалы фонд з’яўляецца суарганізатарам Міжнародных купалаўскіх чытанняў, на аснове якіх былі выдадзеныя шматлікія зборнікі дакладаў і артыкулаў.

## Спасылкі 
* Уступнае слова старшыні фонду пры адкрыцці ІХ Купалаўскіх чытанняў
* Друкаваныя выданні фонду
* Партал грамадскiх аб’яднанняў Рэспублікі Беларусь 
* Ганцавіцкі краязнаўча-інфармацыйны партал 

Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі
Катэгорыя:Беларускія грамадскія арганізацыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1995 годзе
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Янкі Купалы
Андэрграўнд

[thumb|250px|right|Вокладка андэграўнднага [часопіса OZ, no. 31]]
**Андэграўнд** або **андэрграўнд** (англ. *underground* літар. *падполле*) — шэраг мастацкіх кірункаў у сучасным мастацтве (у музыцы, літаратуры, кіно, выяўленчым мастацтве і інш.), якія супрацьпастаўлялі сябе масавай культуры, мэйнстрыму.

Для андэграўнду характэрныя разрыў з пануючай ідэалогіяй, ігнараванне стылістычных і моўных абмежаванняў, адмова ад агульнапрынятых каштоўнасцей, норм, ад сацыяльных і мастацкіх традыцый, нярэдка эпатаж публікі, бунтарства. 
Як правіла, такія творы альбо выдаюцца нелегальна, альбо пішуцца «у стол», гэта значыць без надзеі на публікацыю. Аднак з цягам часу забароны слабеюць або здымаюцца, у гэтым выпадку твор прыходзіць да чытача, хоць і з пэўнай затрымкай. Таксама тэрмінам *андэграўнд* вельмі часта пазначаюць агульныя кірункі ў музыцы, якая не падтрымлівае класічныя шляхі. 

Тэрмін пачаў ужывацца ў другой палове XX стагоддзя, па стаўленні:

* да краін, дзе мастацтва было падпарадкаванае дзяржаўнай ідэалогіі;
* да плыняў у развітых краінах, дзе масавае мастацтва арыентуецца на рынак.

У сучасным свеце інфармацыйных тэхналогій з'яўляецца вялікае мноства рухаў і супольнасцей, якія можна аднесці да андэграўнду.

## Спасылкі 
* Культурны андэграўнд Беларусі 

Катэгорыя:Мастацтва
Кубак Беларусі па футболе 1997/1998

**Кубак Беларусі па футболе 1997/1998** — 7-ы розыгрыш Кубка Беларусі. 
Пераможцам Кубка ўпершыню стаў футбольны клуб «Лакаматыў-96» з Віцебска, 
які ў фінале ў дадатковы час дзякуючы "залатому голу" перамог мінскае «Дынама» з лікам 2:1.

## Каляндар 
## 1/16 фіналу 
Усе 32 клубы-ўдзельнікі пачалі са стадыі 1/16 фіналу, сярод іх:
* 2 клубы Другой Лігі (Д3) (з 29);
* 14 клубаў Першай Лігі (Д2) (з 16).
* 16 клубаў Вышэйшай Лігі (усе).

Клубы ніжэйшых ліг супрацьстаялі клубам Вышэйшай лігі.

Гульні прайшлі з 2 жніўня па 9 кастрычніка 1997.
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матча.*

## 1/8 фіналу 
Гульні прайшлі 16 і 18 кастрычніка 1997.
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матча.*

## Чвэрцьфіналы 
Гульні прайшлі 30 красавіка 1998.
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матча.*

## Паўфіналы 
Гульні прайшлі 14 мая 1998.
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матча.*

## Фінал 

## Спасылкі 
* wildstat.ru

1998
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 1997 годзе
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 1998 годзе
Катэгорыя:1997 год у футболе
Катэгорыя:1998 год у футболе
Касмічная адысея 2001 года

**«Касмічная адысея 2001 года»** (; варыянт перакладу — *«2001 год: касмічная адысея»*) — культавы навукова-фантастычны фільм Стэнлі Кубрыка 1968 года, які стаў вяхой у развіцці кінафантастыкі і сусветнага кінематографа ў цэлым. У аснову фільма лягло апавяданне Артура Кларка «Вартавы», якое было апублікавана ў 1951 годзе. Кларк распрацаваў сцэнарый разам з Кубрыкам яшчэ да напісання рамана «2001: Касмічная адысея», які выйшаў у свет адразу пасля фільма.

Карціна распавядае пра серыю сустрэч людзей з метафарычнымі чорнымі маналітамі, якія, відаць, уплываюць на ход чалавечай эвалюцыі. Першая — адбылася на зары гісторыі. Другі раз людзі знаходзяць маналіт на Месяцы ў эпоху асваення чалавекам калязямной прасторы. Маналіт выпускае магутнае выпраменьванне ў бок Юпітэра, і тады, у пошуках трэцяга маналіта, было вырашана адправіць туды экспедыцыю, якой камандуюць  астранаўт Дейв Боўмен (Кір Дулі) і Фрэнк Пул (Гары Локвуд), а таксама звышразумны камп’ютар HAL 9000, які мае амаль поўны кантроль над караблём.

У 1991 годзе стужка была ўключана ў Нацыянальны рэестр фільмаў ЗША. Па версіі Амерыканскага інстытута кіно, гэта лепшы навукова-фантастычны фільм у гісторыі Галівуда, а па версіі міжнародных кінакрытыкаў — і ва ўсёй гісторыі сусветнага кіно. Падчас апытання 358 кінарэжысёраў у 2012 годзе больш галасоў, чым за «Касмічную адысею», было пададзена толькі за «Такійскую аповесць» Адзу.

## Гл. таксама 
* 2001 Mars Odyssey

## Спасылкі 
*  
*  
* Падрабязны разбор фільма

Катэгорыя:Навукова-фантастычныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Фантастычныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Фантастычныя фільмы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Фільмы Стэнлі Кубрыка
Катэгорыя:Фільмы MGM
Катэгорыя:Нацыянальны рэестр фільмаў
Катэгорыя:2001 год у кіно
Катэгорыя:Экранізацыі літаратурных твораў
Катэгорыя:Выдатныя фільмы (Роджэр Эберт)
Катэгорыя:50 фільмаў, якія неабходна паглядзець, перш чым памерці
Катэгорыя:Ватыканскі спіс фільмаў
Катэгорыя:Тэхніка ў культуры і мастацтве
Культавы фільм

**Культавы фільм** (ад ) — фільм, які стаў аб'ектам шанавання ў вузкай, але згуртаванай групы прыхільнікаў, утвараючы падабенства рэлігійнага культу. Хоць культавым можа стаць і мэйнстрымны фільм, часцей да іх адносяць фільмы незалежнага кінематографа, арт-хаус, якія не дасягнулі поспеху ў шырокім пракаце і атрымалі папулярнасць у маргінальных сацыяльных групах і субкультурах. Пакланенне можа праяўляцца ў рэгулярных праглядах, рытуалах пры сумесным праглядзе («Браты Блюз», «Шоу жахаў Рокі Хорара») і аж да стварэння субкультуры і нават рэлігіі на аснове выдуманага свету («Зорныя войны»).

Ёсць «культавыя» рэжысёры, чые работы рэдка маюць касавы поспех, але вылучаюцца індывідуалістычным почыркам, іх паважаюць прыхільнікі «кінематографа не дзеля ўсіх»: Дэвід Лінч, Эмір Кустурыца, Ян Шванкмайер, Ральф Бакшы, браты Коены і іншыя.

Катэгорыя:Тэрміналогія кіно і відэа
Катэгорыя:Масавая культура
Мэйнстрым

**Мэйнстры́м** ( — асноўная плынь) — пераважны кірунак у якой-небудзь галіне (навуковай, культурнай і інш.) для адпаведнага перыяду часу. Часта выкарыстоўваецца для азначэння якіх-небудзь «афіцыйных», масавых тэндэнцый у культуры, мастацтве дзеля кантрасту з альтэрнатывай, андэграўндам, немасавым, элітарным кірункам.

У прымяненні да масавай культуры аналагічны тэрмін MOR («middle of the road», «сярэдзіна дарогі») выкарыстоўваецца для азначэння найбольш папулярнай на радыёстанцыях і камерцыйна прыбытковай плыні ў папулярнай музыцы, у межах якой могуць змешвацца элементы найбольш папулярных на дадзены момант стыляў. Паняцце ўзнікла ў ЗША ў 40-х гадах XX стагоддзя. Найбольш моцны ўплыў на музычны мэйнстрым аказваюць ЗША, Вялікабрытанія, Германія і краіны Скандынавіі.

Катэгорыя:Сацыялогія культуры
Катэгорыя:Масавая культура
Катэгорыя:Мастацкія кірункі
FIFA 94

**FIFA International Soccer** (бел. *Міжнародны футбол ФІФА*) — першая камп’ютарная гульня серыі FIFA, з яе прынята адлічваць пачатак гісторыі «сучасных» спартыўных гульняў. Гульню выпусціла карпарацыя Electronic Arts 15 ліпеня 1993 года. Першая FIFA была выпушчана на платформах Sega Mega Drive, Sega Master System, Mega-CD, Sega Game Gear, SNES, DOS, Amiga, 3DO, Game Boy.

## Асаблівасці 
Гульня мела рэвалюцыйны для таго часу ізаметрычны выгляд у той час, як у іншых гульнях выкарыстоўваўся толькі від зверху. Гульня мае мноства зборных (ад Англіі да Саудаўскай Аравіі), але імёны гульцоў былі выдуманымі. Кіраванне вельмі простае і зручнае (менш за 6 кнопак). Маюцца афсайды, вуглавыя і розныя віды фалоў. Засталіся характэрныя для таго часу піксельная графіка, а таксама манафанічная музыка.

Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 1993 года
Катэгорыя:Спартыўныя сімулятары
Катэгорыя:Гульні для SNES
Катэгорыя:FIFA (серыя відэагульняў)
Стужачныя чэрві

**Сту́жачныя чэ́рві, цэстоды** (*Cestoda*) — клас паразітычных плоскіх чарвей (*Plathelminthes*).

## Апісанне 
Стужачныя чэрві паразітуюць у пазваночных жывёлах. Апісана каля 3500 відаў. Даўжыня ад 0,5 мм да 30 метраў.

Іх цела нагадвае стужку, якая складаецца з рознай колькасці (ад 4 да 1000) членікаў. На пярэднім канцы знаходзіцца галоўка з прысоскамі і (або) кручкамі для прымацавання да сценкі кішэчніка гаспадара. За галоўкай размешчана шыйка — зона росту. Ад яе адпачкоўваюцца новыя членікі, якія пастаянна павялічваюцца ў памерах.

Вызначальнай асаблівасцю стужачных чарвей з’яўляецца адсутнасць у іх стрававальнай сістэмы. Пажыўныя рэчывы яны ўсмоктваюць усёй паверхняй цела, пакрытай дробнымі варсінкамі, якія павялічваюць паверхню ўсмоктвання.

Стужачныя чэрві — гермафрадыты. У кожным членіку ёсць палавая гермафрадытная сістэма. Пасля апладнення яйцы назапашваюцца ў членіках і паступова, па меры аддзялення ад шыйкі новых членікаў, змяшчаюцца к канцу цела. Тут знаходзяцца спелыя членікі, запоўненыя яйцамі.

Некаторыя віды — небяспечныя паразіты чалавека (напр. бычыны цэпень); выкліканыя імі захворванні носяць назву *цэстадозы*.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* Біялогія: вучэб. дапам. для 8-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / Л. В. Камлюк, А. С. Шалапёнак; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — 3-е выд., дап. — Мн.: Нар. асвета, 2010. — 222 с.: іл. ISBN 978-985-03-1367-6.
* 
* Ленточные черви // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона / В современной орфографии. — Петербург: Издательское общество «Ф. А. Брокгауз — И. А. Ефрон», 1907—1909.

## Спасылкі 
* Жизненные циклы некоторых паразитических организмов: учеб.- метод. пособие  / А. И. Ятусевич и др. Ж 49 [и др.]. — Витебск: УО ВГАВМ, 2009. — 37 с. — ISBN 985-6749-87-6.


Катэгорыя:Класы жывёл
Катэгорыя:Паразіты
ФК Камунальнік Слонім

**«Камунальнік»** — былы беларускі футбольны клуб з горада Слонім. У пачатку 2013 года быў аб’яднаны з іншым слонімскім клубам — «Белтрансгазам» у ФК «Слонім».

## Гісторыя 
Клуб заснаваны ў 1969, гуляў у мясцовых чэмпіянатах. У 1992 каманда трапіла ў першую суверэнную Трэцюю лігу, пасля гуляла ў асноўным у Другім дывізіёне (меў назву Другой, пасля — Першай лігі). Тры разы клуб гуляў у Вышэйшай лізе.

Па выніках сезону 2010 клуб апусціўся ў Другую лігу. У гэты ж час у горадзе з'явіўся новы клуб — «Белтрансгаз». Два гады слонімскія клубы суіснавалі ў Другой лізе, але «Белтрансгаз», маючы больш фінансавых магчымасцей, дамогся па выніках сезону 2012 выхаду ў Першую лігу, тады як «Камунальнік» застаўся сярэдняком Другой лігі.

У студзені 2013 было прынята рашэнне аб аб'яднанні слонімскіх клубаў. Новы клуб атрымаў месца ў Першай лізе. Ігракі і трэнерскі штаб новага клуба ў асноўным перайшлі з «Белтрансгаза», але заснавальнікам клуба стала не прадпрыемства «Белтрансгаз», а Слонімскі райвыканкам.

## Папярэднія назвы 
* 1969—1971: «Тарпеда»
* 1971—1987: «Камунальнік»
* 1987—1989: «Старт»
* 1989—1993: «Альбярцін»
* 1993—1995: КПФ
* 1996—2012: «Камунальнік»

## Дасягненні 
* Пераможца першай лігі чэмпіянату Беларусі: 1999
* Найлепшае дасягненне ў Вышэйшай лізе — 11 месца (1997)

## Статыстыка выступленняў 
### Чэмпіянат і Кубак Беларусі 
## Галоўныя трэнеры 
* Сяргей Грабун (1992 — жнівень 1995)
* Аляксей Шубянок (жнівень 1995 — 1998)
* Якаў Шапіра (1998)
* Аляксей Шубянок (1998 — 2000)
* Леанід Савіцкі (2001)
* Барыс Лазарчык (да 2003)
* Юрый Данілевіч (2004)
* Уладзімір Гольмак (2005)
* Андрэй Скорабагацька (2006—2007)
* Сяргей Грабун (2008)
* Сяргей Ярмоленка (2009)
* Руслан Корнеў (люты-чэрвень 2010)
* Леанід Савіцкі (чэрвень 2010 — снежань 2011)
* Аляксандр Кадоўбік (2012)

## Вядомыя ігракі 
*  Аляксей Панкавец
*  Ігар Зюлеў
*  Павел Яўсеенка

## Спасылкі 
* Профіль на сайце weltfussballarchiv.com 
* Профіль на сайце wildstat.ru

Камунальнік Слонім
Стыліхон

**Флавій Стыліхо́н** (; каля 358 — 22 жніўня 408, Равена) — рымскі палкаводзец і дзяржаўны дзеяч вандальскага (па бацьку) паходжання, фактычны кіраўнік Заходняй Рымскай імперыі пры Ганорыі.
 
Яго бацька быў кавалерыйскім афіцэрам на службе ў імператара Валента II. Стыліхон рана прысвяціў сябе ваеннай прафесіі, вызначыўся ў некалькіх бітвах, набыў павагу народа і войска. Імператар Феадосій I Вялікі паслаў яго заключыць мірны дагавор з Персіяй. Выканаўшы даручэнне з гонарам, Стыліхон вярнуўся ў Канстанцінопаль, і Феадосій аддаў яму руку Серэны, сваёй пляменніцы. Зрабіўшыся начальнікам кавалерыі, Стыліхон неўзабаве узвысіўся да звання галоўнакамандуючага ўсімі войскамі імперыі (magister militum). Дачка — Марыя.

Забіты ў Равене па загаду Ганорыя.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 350-я гады
Катэгорыя:Ваенныя магістры
Катэгорыя:Рымскія консулы IV стагоддзя
Катэгорыя:Рымскія консулы V стагоддзя
Катэгорыя:Ахвяры палітычных забойстваў
Стужачніцы

**Сту́жачніцы**, **стужкі ордэнскія** (*Catocalinae*) — падсямейства лускакрылых сямейства .

Пашыраны ў Еўразіі і Паўночнай Амерыцы. Жывуць пераважна ў шыракалістых і поймавых лясах. Большасць відаў актыўныя на змярканні і ўначы, некаторыя — шкоднікі лясных і культурных раслін. На тэрыторыі Беларусі 16 відаў, сярод іх — .

## Апісанне 
Размах крылаў да 12 см. Афарбоўка пярэдніх — пад малюнак кары, заднія — яркія, з пярэвязямі (адсюль другая назва). Вусікі шчацінікападобныя. Лічынкі (вусені) маюць 3—5 пар брушных ножак, кормяцца лісцем дрэў і кустоў, пераважна букавых, вярбовых, ружавых.

## Сістэматыка 
* *Acanthodelta*
* *Acanthodica*
* *Alapadna*
* *Allotria*
* *Alophosoma*
* *Amphiongia*
* *Anereuthina*
* *Anisoneura*
* *Anydrophila*
* *Argyrostrotis*
* *Arsacia*
* *Artena*
* *Arthisma*
* *Athyrma*
* *Attatha*
* *Attonda*
* *Axiocteta*
* *Bamra*
* *Batracharta*
* *Blasticorhinus*
* *Bocula*
* *Calesia*
* *Calliodes*
* *Celiptera*
* *Chalciope*
* *Chrysopera*
* *Coenipeta* (Catocalini: Ophiusina?)
* *Crioa*
* *Ctenusa*
* *Cutina*
* *Cyligramma*
* *Dasypodia*
* *Delgamma*
* *Dermaleipa* (часам у складзе роду *Thyas*)
* *Dinumma*
* *Donuca*
* *Dordura*
* *Doryodes*
* *Ecphysis*
* *Egybolis*
* *Entomogramma*
* *Ercheia*
* *Erygia*
* *Eubolina* (Catocalini: Ophiusina?)
* *Euclystis* (Catocalini: Ophiusina?)
* *Euparthenos* (Catocalini: Ophiusina?)
* *Felinia*
* *Focillidia*
* *Gesonia*
* *Hamodes*
* *Hexamitoptera*
* *Homodes*
* *Hypopyra*
* *Iontha*
* *Ischyja*
* *Lacera*
* *Loxioda*
* *Lygniodes*
* *Matigramma* (Catocalini: Ophiusina?)
* *Metria* (Catocalini: Ophiusina?)
* *Mocis*
* *Niguza*
* *Ocalaria*
* *Ommatophora*
* *Pantydia*
* *Parallelia* (Catocalini: Ophiusina?)
* *Phoberia*
* *Phyllodes*
* *Platyja*
* *Plecoptera*
* *Pseudanthracia* (Catocalini: Ophiusina?)
* *Pseudoarcte*
* *Pseudosphetta*
* *Pterocyclophora*
* *Ptichodis*
* *Remigiodes*
* *Sciatta*
* *Scolecocampa*
* *Serrodes*
* *Speiredonia*
* *Spiloloma*
* *Spirama*
* *Sympis*
* *Tephriopis*
* *Thyas* (Catocalini: Ophiusina?)
* *Trigonodes*
* *Varicosia*
* *Zale* (Catocalini: Ophiusina?)

## Гл. таксама 
* Catocala relicta

## Літаратура 
* 

*
Стыло

thumb|Рымскія стылы.
thumb|Антычны грэк піша стылом на васковай таблічцы.
**Стыло́**, **стыль**, **пісала** ( — слуп, калона) — прылада для пісьма, востраканцавы цыліндрычны стрыжань (даўжынёй 8—15 см і дыяметрам каля 1 см) з косці, металу або іншага цвёрдага матэрыялу.

Стылы шырока ўжываліся ў антычнасці і сярэдневякоўі. Завостраным канцом стыла наносілі (надрапвалі) тэкст на васковых таблічках (цэрах), бяросце. Супрацьлеглы канец рабілі сплошчаным (у выглядзе лапаткі) і акруглым, каб сціраць напісанае.

На Русі касцяныя стылы вядомы з X стагоддзя, металічныя (бронзавыя і жалезныя) — з XI стагоддзя.

На тэрыторыі Беларусі стылы знойдзены ў Навагрудку, Ваўкавыску, Мінску, Брэсце, Полацку, Браславе, Слуцку, Тураве, Пінску, Копысі, Капылі і Друцку. Ужываліся да XV стагоддзя.

## Гл. таксама 
* Аловак
* Ручка, канцылярыя

## Літаратура 
* 
* Стыло́ // 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Антычнасць
Катэгорыя:Культура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Культура Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Пісьмовыя прылады
Катэгорыя:Канцтавары
Пандора

[thumb|[Жуль Жазеф Лефеўр, *Пандора з куфэркам*, 1882]]
**Пандора** ( — «адораная ва ўсім») — імя міфічнай уладальніцы чароўнага куфэрка з усімі бедамі і надзеяй.

## Сюжэт і яго развіццё 
У старажытнагрэчаскіх міфах першая жанчына на зямлі. Створана Гефестам на загад Зеўса, які змяшаў зямлю і ваду, пры ўдзеле іншых багоў. Афіна дала ёй душу, а кожны з іншых па падарунку, Зеўс даў ёй цікаўнасць у падарунак. Сатыры прынеслі яе да Эпіметэя разам з чанам, які Зеўс загадаў ніколі не адчыняць.
 
Пандора стала жонкай Эпіметэя, малодшага брата Праметэя. Ад мужа яна даведалася, што ў доме ёсць чан (альбо піфас), які ні ў якім разе нельга адчыняць. Калі парушыць забарону, увесь свет і яго насельнікаў чакаюць незлічоныя беды. Паддаўшыся цікаўнасці, яна адкрыла яго, і беды абрынуліся на свет. Калі Пандора закрыла чан, то на дне яго, па волі Зеўса, засталася толькі Надзея.
 
Гэта імя насіла таксама дачка афінскага цара Эрэхтэя.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гераіні старажытнагрэчаскіх міфаў
Катэгорыя:Міфы Фесаліі
Катэгорыя:Першалюдзі
Катэгорыя:Выдуманыя жанчыны
Пакровы Прасвятой Багародзіцы

, 1401—1425, ДТГ)]]

**Пакровы Прасвятой Багародзіцы** або **Пакровы Найсвяцейшай Багародзіцы**, **Трэцяя Прачыстая**, **Пакровы** (няма адз. л.) — багародзічнае свята з шэрагу вялікіх, якое адзначаецца пераважна ва ўсходнеславянскім свеце. Мае нерухомы дзень святкавання — 1 кастрычніка (паводле юліянскага календара — 14 кастрычніка).

У аснове свята паданне пра з’яўленне Божай Маці ва Улахернскім храме ў Канстанцінопалі ў 910 годзе. На Русі свята шырока адзначалася ў сялянскім побыце, увабраўшы ў сябе многія абрады старажытнаславянскіх восеньскіх свят, што адзначалі заканчэнне працы ў полі.

## З’яўленне Божай Маці 
У 910 годзе, пры імператары Льве Мудрым і патрыярху Макарыі, Візантыйская імперыя вяла вайну з сарацынамі — мусульманамі (у шэрагу крыніц — з русамі), і Канстанцінопалю пагражала небяспека.

У нядзелю 1 кастрычніка ў час усяночнага чування, калі Улахернская царква была перапоўнена людзьмі, якія маліліся, святы Андрэй, Хрыста дзеля юродзівы (Андрэй, які назіраў гэтае з’яўленне, быў славянінам, у маладосці трапіў у палон і быў прададзены ў Канстанцінопалі ў рабства мясцоваму жыхару Феагносту) а чацвёртай гадзіне ночы, падняўшы вочы да неба, убачыў Прасвятую Багародзіцу, што ішла па паветры і была асветленая нябесным святлом, акружаная анёламі і святымі (Багародзіцу суправаджалі Іаан Хрысціцель і Іаан Багаслоў).

## Асаблівасці богаслужэння 
Богаслужэнне шмат у чым адпавядае Багародзічным дванадзясятым святам, хаця самі Пакровы — вялікае, а не дванадзясятае свята.

## Народныя традыцыі 
На Русі — першае па-сапраўднаму восеньскае свята. З гэтага дня пачыналіся дзявочыя вячоркі і час восеньскіх вяселляў.

У народнай традыцыі ў гэты дзень адзначалася сустрэча Восені з Зімою, карані гэтага свята ідуць у глыбокую старажытнасць.

Саму назву народныя вераванні звязвалі з першым інеем, які «пакрываў» зямлю, паказваючы на блізкасць зімовых халадоў.

Прыкладна з гэтага часу пачыналі паліць печы ў хатах і ацяпляць жытло, пачыналі сваю працу ткачыхі і папрадухі.

Таксама са святам Пакроваў звязвалі і заканчэнне працы ў полі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Святы
Катэгорыя:Восеньскія святы
Катэгорыя:Народнае хрысціянства
Катэгорыя:Вялікія святы
Катэгорыя:Непераходныя святы
Катэгорыя:Святы 14 кастрычніка
Катэгорыя:Дзева Марыя
Стытычава

**Стыты́чава** (, ) — вёска ў Пінскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Плешчыцкага сельсавета.

Знаходзіцца каля ракі Прыпяць, за 6 кіламетраў на поўдзень ад горада Пінск і чыгуначнай станцыі Пінск, за 181 кіламетр ад Брэста.

## Гісторыя 
Да 9 чэрвеня 1958 года вёска ўваходзіла ў склад Плешчыцкага сельсавета, пасля — у склад Вулькаўскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 659 жыхароў, 231 двор (2001)

## Інфраструктура 
* Сярэдняя школа
* Дом культуры
* Бібліятэка
* Фельчарска-акушэрскі пункт
* Магазін
* Міні-кафэ

## Славутасці 
* Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.
* Абарончыя збудаванні Першай сусветнай вайны.
* Праваслаўная капліца.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Плешчыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пінскага раёна
Аланд

**Аланд** () — найбуйнейшы і самы густанаселены востраў архіпелага Аландскія астравы, які належыць Фінляндыі і размешчаны ў Балтыйскім моры. На востраве знаходзіцца сталіца аўтаномнага рэгіёна Аландскія астравы Марыехамн, у якой пражывае каля 90 % насельніцтва Аланда (11186 чалавек па даных на 2011 год). Плошча Аланда складае 685 км². З'яўляецца трэцім па плошчы востравам у Фінляндыі і пяцьдзесят другім ва ўсёй Еўропе. Працягласць Аланда з поўначы на поўдзень складае прыкладна 50 км, з усходу на захад — 45 км.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Аландскія астравы
Катэгорыя:Астравы Балтыйскага мора
Геаграфія Аландскіх астравоў

thumb|right|300px|Тапаграфічная карта Аландскіх астравоў

**Аландскія астравы** — архіпелаг у Балтыйскім моры на ўваходзе ў Батнічны заліў, аўтаномія ў складзе Фінляндыі, якая населена фінскімі шведамі і мае спецыяльны дэмілітарызаваны і монамоўны статус. Уяўляюць сабой 60 заселеных астравоў і больш за 6400 незаселеных.

На ўсходзе мяжуюць з фінскім Архіпелагавым морам, на захадзе мае ў тым ліку і сухапутную мяжу са Швецыяй (в. Меркет). Выцягнуты з поўначы на поўдзень на 130 км, складаецца з 6500 скалістых астравоў вышынёй да 132 м і шхераў.

Колькасць насельніцтва на 31 студзеня 2012 года 28 361 чалавек, адзіны горад Марыехамн.

Агульная плошча — 13 324 км² (89 % з якіх — водная паверхня). Агульная плошча астравоў 1481 км². Самы буйны — востраў Аланд (плошча 685 км²).

## Клімат 
Клімат на астравах умераны, марскі, прахалодны. Сярэдняя тэмпература самага халоднага месяца каля −4 °C, а самага цёплага (ліпеня) — ад +14 °C да +16 °C. Увесну паветра праграваецца істотна даўжэй, чым на кантыненце, але ўвосень Балтыйскае мора, якое аддае цяпло, робіць восень мяккай і працяглай. Ледастаў звычайна адбываецца ў сярэдзіне студзеня, а сход лёду пачынаецца ў другой палове красавіка — пачатку мая.

Астравы з’яўляюцца адным з самых сонечных рэгіёнаў сярод Паўночных краін. Гадавая колькасць ападкаў складае 550 мм.


Катэгорыя:Аландскія астравы
Ступар

**Сту́пар** (ад  — «здранцвенне, нерухомасць») — у псіхіятрыі адзін з відаў рухальнага засмучэння, уяўляе сабой прыгнечванне псіхічнай дзейнасці, нерухомасць і аслабленыя рэакцыі на раздражненне, у тым ліку болевае. Адно з найбольш цяжкіх псіхапаталагічных расстойстваў.

Вылучаюць розныя варыянты ступарных станаў:
* кататанічны,
* рэактыўны,
* дэпрэсіўны ступар.

Кататанічны ступар сустракаецца найчасцей, ён развіваецца як праява кататанічнага сіндрому і характарызуецца пасіўным негатывізмам або васковай гнуткасцю або (у найбольш цяжкай форме) рэзкай мышачнай гіпертаніяй з дранцвеннем хворага ў позе з сагнутымі канечнасцямі.

Ступар можа доўжыцца ад некалькіх хвілін да некалькіх гадзін. Кончыкамі вялікага і паказальнага пальцаў масажыраваць пацярпеламу кропкі, размешчаныя на лбе, над вачыма роўна пасярэдзіне паміж лініяй росту валасоў і бровамі, выразна над зрэнкамі вачэй, мочкі вушэй, кончыкі пальцаў. Узяўшы пацярпелага за плечы, моцна трасці яго на працягу 10—15 секунд.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Экстренная допсихологическая помощь в чрезвычайных ситуациях  // Сайт Астравецкай ЦРБ

Катэгорыя:Псіхапаталагічныя сіндромы
Гіраскоп

**Гіраскоп** (ад  «круг» і  «гляджу») — сіметрычнае цвёрдае цела, якое хутка верціцца і вось вярчэння якога можа мяняць свой напрамак у прасторы.

Уласцівасці гіраскопа маюць нябесныя целы, артылерыйскія снарады, ротары турбін, вінты самалётаў, колы веласіпедаў і матацыклаў і іншыя целы, якія верцяцца. Найпрасцейшы гіраскоп — дзіцячая цацка ваўчок.

## Апісанне 
Свабодны паварот восі гіраскопа ў прасторы забяспечваецца замацаваннем яго ў кольцах т.зв. карданавага падвесу, у якім восі ўнутранага і знешняга кольцаў і вось гіраскопа перасякаюцца ў адным пункце (у цэнтры падвесу). Такі гіраскоп мае тры ступені свабоды. Калі цэнтр цяжару гіраскопа супадае з цэнтрам падвесу, гіраскоп называецца ўраўнаважаным ці свабодным, калі не — цяжкім. Вось ураўнаважанага гіраскопа ўстойліва трымае нязменны напрамак у прасторы. Пад уздзеяннем прыкладзенай да гіраскопа пары сіл яго вось прэцэсіруе і адначасова робіць нутацыйныя ваганні.

## Выкарыстанне 
Гіраскоп з трыма ступенямі свабоды выкарыстоўваецца пры канструяванні гіраскапічных прылад для аўтаматычнага кіравання рухам самалётаў (аўтапілот), ракет, марскіх суднаў, тарпед і інш. Гіраскопы з дзвюма ступенямі свабоды выкарыстоўваюцца як паказальнікі павароту, розныя віды стабілізатараў (напр., гіраскапічны заспакойвальнік — гірарама). Камбінацыя трох гірарам з узаемна перпендыкулярнымі восямі можа служыць для прасторавай стабілізацыі рухомага аб'екта, напр., штучнага спадарожніка Зямлі. 

## Гл. таксама 
* Квантавы гіраскоп

## Літаратура 
* 
* 
* *Тарг С. М.* Гироско́п // Физика. Большой энциклопедический словарь / Гл. ред. А. М. Прохоров. — 4-е изд. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1998. — C. 125—127. — 944 с: ил., 2 л. цв. ил. — ISBN 5—85270—306—0 (БРЭ).
* 

Катэгорыя:Класічная механіка
Катэгорыя:Прылады
Стып-Пойнт

thumb|Від на мыс з паўночнага ўсходу.
thumb|Від на мыс з паўночнага захаду.
**Стып-Пойнт** ()  — мыс, самы заходні пункт Аўстралійскага кантынента.

## Геаграфія 
Мыс Стып-Пойнт размешчаны на паўвостраве Ідэль-Ленд, у межах аб’екта Сусветнай спадчыны — заліва Шарк. Адміністрацыйна з’яўляецца тэрыторыяй рэгіёну Гаскойн аўстралійскага штата Заходняя Аўстралія. Размешчаны прыкладна ў 1000 км на паўночны захад ад горада Перт і ў 50 км да паўднёва-захаду, ад Дэнема, бліжэйшага населенага пункта на суседнім паўвостраве Перон. На поўначы ад мыса знаходзіцца востраў Дэрк-Хартаг. Абмываецца водамі Індыйскага акіяна.

Берагі мыса стромкія да 200 м, у асноўным вапняковага паходжання.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* http://www.ga.gov.au/bin/gazd01?rec=281373 
* Касмічны здымак мыса. 
* Інфармацыя пра аб’ект Сусветнай спадчыны Шарк-Бей.

Катэгорыя:Геаграфія Заходняй Аўстраліі
Катэгорыя:Мысы Аўстраліі
Катэгорыя:Мысы Індыйскага акіяна
Кубак Беларусі па футболе 1995/1996

**Кубак Беларусі па футболе 1995/1996** — пяты розыгрыш Кубка Беларусі. 
Пераможцам Кубка ўпершыню стаў футбольны клуб МПКЦ з Мазыра, 
які ў фінале ў перамог мінскае «Дынама» з лікам 4:1.

## Каляндар 
## 1/16 фіналу 
Усе 32 клубы-ўдзельнікі пачалі са стадыі 1/16 фіналу, сярод іх:
* 1 клуб Трэцяй Лігі (Д3) (з 24);
* 15 клубаў Другой Лігі (Д2) (усе).
* 16 клубаў Першай Лігі (усе).

Клубы ніжэйшых ліг супрацьстаялі клубам Вышэйшай лігі.

Гульні прайшлі з 4 па 6 жніўня 1995.
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матча.*

## 1/8 фіналу 
Гульні прайшлі 31 жніўня і 1 верасня 1995.
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матча.*

## Чвэрцьфіналы 
Гульні прайшлі з 22 кастрычніка 1995 па 28 красавіка 1996.
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матча.*

## Паўфіналы 
Гульні прайшлі 5 мая 1996.
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матча.*

## Фінал 

## Спасылкі 
* wildstat.ru
* kick-off.by

1996
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 1995 годзе
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 1996 годзе
Катэгорыя:1995 год у футболе
Катэгорыя:1996 год у футболе
Ян Радван

**Ян Радван** (?, Вільня — пасля ) — паэт-лацініст, адзін з заснавальнікаў жанру эпічна-гераічнай паэзіі ў ВКЛ.

## Біяграфічныя звесткі 
Пра асабістае і грамадскае жыццё Я. Радвана захавалася мала звестак. Нарадзіўся ён у Вільні, па веравызнанні быў кальвініст, паходзіў, хутчэй за ўсё, з мяшчанскай сям'і. Дакладныя даты нараджэння і смерці яго невядомы. У маладосці быў звязаны з дваром Хадкевічаў. Пачатковую адукацыю атрымаў у Вільні, вучыўся ў заходнееўрапейскіх універсітэтах, дыплом атрымаў у Падуі. Падарожнічаў па Еўропе ў свіце Хадкевічаў, пазней служыў у ваяводы смаленскага Я. Абрамовіча.

## Творчасць 
Пісаў на лацінскай мове, паслядоўнік Вергілія. Першым вядомым яго творам з'яўляецца чатырохрадковая эпіграма ў выданні «Дзесяцігадовай аповесці…» А. Рымшы (Вільня, 1585). У 1590 Ян Карцан выдаў у Вільні вершаваны твор Я. Радвана «Эпіталама на вяселле Крыштофа Монвіда Дарагастайскага», дзе не толькі апяваўся шлюб К. Дарагастайскага з Соф'яй Хадкевіч, але і давалася разгорнутае апісанне Вялікага Княства Літоўскага ў стылі «Песні пра зубра» М. Гусоўскага. Некалькі вершаў паэта, прысвечаных Мікалаю і Крыштофу Дарагастайскім, Гжэгажу з Жарнаўца, змешчана ў «Абароне пасцілы евангельскай» (Вільня, 1591) Гжэгажа з Жарнаўца.

Найбольш значны твор — лацінамоўная паэма «Radivilus, sive de vita…», больш вядомая як «Радзівіліяда…» (3470 радкоў дактылічнага гекзаметра) у панегірычным зборніку, выдадзеным у 1592 у Вільні у гонар памерлага ў 1584 ваяводы віленскага, гетмана вялікага літоўскага, князя Мікалая Радзівіла. У выданні Яна Карцана акрамя паэмы Я. Радвана змешчаны празаічныя прысвячэнні Яна Абрамовіча, Андрэя Волана, Яна Руцкага, вершы Яна Радвана, Пятра Раізія, Яна Казаковіча.

## Творы 
* Radvanus I. Radivilias sive de vita et rebvs praeclarissime gestis ... . Vilnae, 1592.
* Радван Ян. Радзівіліяда... / Пераклад з лацінскай мовы Жанны Некрашэвіч-Кароткай // Маладосць. 2011. №1. С. 93-100 ; №2. С. 105-108 ; №3. С. 73-76 ; №4. С. 87-92 ; №5. С. 92-98 .

## Літаратура 
* Sajkowski, A. Od Sierotki do Rybenki: w kregu radziwillowskiego mecenatu / Alojzy Sajkowski. — Poznan: Wydaw. Poznanskie, 1965. — 254 s.
* Sajkowski, A. Staropolska milosc: z dawnych listow i pamietnikow / Alojzy Sajkowski. — Poznan: Wydaw. Poznanskie, 1981. — 403 s.: il. — ISBN 83-210-0172-6.
* Кавалёў С. Героіка-эпічная паэзія Беларусі і Літвы канца XVI ст. — Мн.: Універсітэцкае, 1993. — 100,[2] с. — (Са скарбніцы беларускай культуры). — ISBN 5-7855-0587-8.
* Самусік А.Ф. Паэма “Радзівіліяда” Я. Радвана (1592) як крыніца па гісторыі айчыннай адукацыі  // Матэрыялы ХХІ Міжнародных кнігазнаўчых чытанняў, Мінск, 17-18 красавіка 2025 г. / Нацыянальная бібліятэка Беларусі; склад.: Т.У. Карнілава [і інш.]. Мінск, 2025. С. 226-231. 
* Скеп'ян, А. Радван // БЭ ў 18 т. Т. 13. Мн., 2001.
* Скеп'ян, А. Радман Ян / Настасся Скеп'ян // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 51. — ISBN 985-11-0214-8.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільнюсе
Катэгорыя:Лацінамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Вялікага Княства Літоўскага
Ахенскае возера

**Ахенскае возера** — самае вялікае і маляўнічае з альпійскіх азёр у аўстрыйскім Ціролі. Яно акружана стромка схіламі гор, якія што ўздымаюцца да 2000 м вышынёй і спускаюцца да самай вады.

Даўжыня Ахенскага возера, якое адрозніваецца выдатным блакітным колерам вады, 8 км, шырыня ад 1 да 2 км, а глыбіня да 133 метраў. Якасць вады ў возеры параўнальна з пітной вадой, а празрыстасць вады дасягае дзесяці метраў углыб. Тэмпература вады гэтага горнага возера рэдка перавышае 20 °C.

Дзякуючы свайму памеру і вятрам возера выдатна падыходзіць для катання на парусніках і заняткаў віндсерфінгам.

Катэгорыя:Азёры Аўстрыі
Дангрыга

**Дангрыга** ()  — горад на ўсходзе цэнтральнай часткі Беліза, адміністрацыйны цэнтр акругі Стан-Крык. Размешчаны на ўзбярэжжы Карыбскага мора. Насельніцтва па дадзеных на 2010 год складае 9096 чалавек; даныя на 2007 год — 11.600 чалавек. З этнічнага пункту гледжання, насельніцтва — сумесь гарыфуна, крэолаў і метысаў.

Катэгорыя:Гарады Беліза
Яп (астравы)

**Астравы Яп** () — група астравоў у Ціхім акіяне, уваходзяць у склад архіпелага Каралінскія астравы. Адміністрацыйна адносяцца да штата Яп у Федэратыўных Штатах Мікранезіі. Плошча — 100,16 км². Насельніцтва — 6300 чал. (2003 г.), пераважна япанцы.

## Геаграфія 
Астравы Яп месцяцца ў заходняй частцы архіпелага Каралінскія астравы. Маюць часткова старажытнае вулканічнае, часткова каралавае паходжанне. Пераважаюць базальтавыя і вапняковыя фармацыі. Узбярэжжа атачае каралавы рыф.

Уключаюць наступныя астравы: 
* Яп (56,15 км²) 
* Маап (10,64 км²)
* Румунг (4,3 км²)
* Гагіл-Таміл (28,82 км²)

Рэльеф узгорысты. Найвышэйшы пункт — 173 м.

Клімат трапічны вільготны. Сярэдняя тэмпература красавіка 24,1 — 31,2 °C, лістапада 23,7 — 30,7 °C. Сярэдняя гадавая колькасць ападкаў — 3094 мм. Сезон мусонаў працягваецца з мая па лістапад. Частыя цыклоны.

## Прырода
Цэнтральная частка астравоў пакрыта сухімі трапічнымі лясамі і саванамі. Уздоўж узбярэжжа, у нізінах захаваліся мангравыя лясы. Чалавекам апрацоўваецца толькі 26% сушы, прычым культурныя насаджэнні («агралясы») перамяжаюцца з натуральнымі.

Фаўна прадстаўлена шматлікімі птушкамі, казуркамі, яшчаркамі, чарапахамі. З эндэмічных сысуноў распаўсюджаны 2 віды кажаноў.

## Спасылкі 
* The Pacific Island Mapping Program
* GEOLOGICAL ENVIRONMENTS OF YAP ISLANDS, MICRONESIA
* Tropical Dry Forests
* Yap Related Pictures from the National Archives

Я
Я
Я
Я
Вадкерт

**Вадкерт** () — невялікае прыроднае возера, непадалёк ад гарадка Шольтвадкерт, Венгрыя. Плошча возера складае прыкладна 0,7 км². Першыя згадванні пра гэта возера сустракаюцца на ваенных картах 1780 года. Адно з папулярных месцаў адпачынку ў Венгрыі. Возера вядома сваёй чыстай вадой і вялікімі пляжамі. Возера з аднаго берага прызначана для рыбнай лоўлі, а з іншага для купання і сямейнага адпачынку, размешчаны пляжы, бунгала, некалькі рэстаранаў.

Штогод у маі праходзіць злёт клуба венгерскіх байкераў, праводзяцца рок-канцэрты і разнастайныя фестывалі і мерапрыемствы.

Катэгорыя:Азёры Венгрыі
Рыбалоўства

right|thumb|250px
**Рыбалоўства** — прыватная або прамысловая лоўля рыбы і іншых водных жывёл. Пад рыбалоўствам таксама разумеюць паляванне на іншых водных жывёл — малюскаў, кальмараў, васьміногаў, марскіх чарапах, жаб, ракападобных.

На працягу стагоддзяў рыбалоўства было ў чалавека адным з галоўных спосабаў здабыцця ежы. Цяпер прамысловае рыбалоўства выкарыстоўвае сучасныя тэхналогіі, а некаторыя віды рыб, малюскаў і ракападобных вырошчваюцца на спецыяльных фермах. Асабістае рыбалоўства застаецца адной з самых любімых забаў і папулярным выглядам спорту (*гл. спартыўнае рыбалоўства*).

## Спасылкі 
*
Катэгорыя:Рыбы
Гімн Туркменістана

**Garaşsyz, bitarap, Türkmenistanyň döwlet gimni** (*Дзяржаўны гімн незалежнага, нейтральнага Туркменістана*) — нацыянальны гімн Туркменістана.

## Гісторыя гімна Туркменістана 
Да 1997 года ў Туркменістане, які атрымаў незалежнасць за шэсць гадоў да таго, выконваўся гімн Туркменскай ССР у версіі без слоў у якасці афіцыйнага гімна. Гімн, вядомы па першай фразе прыпева «Вялікае стварэнне Туркменбашы», дзейнічаў з 1997 па 2008 год. З 2008 года дзейнічае новая версія гімна, якая не ўтрымлівае элементаў культу асобы Туркменбашы.

## Тэкст па-туркменску 
Janym gurban sana, erkana ýurdum
Mert pederleň ruhy bardyr könülde.
Bitarap, Garaşsyz topragyn nurdur
Baýdagyn belentdir dünýan önünde.

Halkyň guran baky beýik binasy
Berkarar döwletim, jigerim — janym.
Başlaryň täji sen, diller senasy
Dünýä dursun, sen dur, Türkmenistanym!

Gardaşdyr tireler, amandyr iller
Owal-ahyr birdir bizin ganymyz.
Harasatlar almaz, syndyrmaz siller
Nesiller döş gerip gorar şanymyz.

Halkyň guran baky beýik binasy
Berkarar döwletim, jigerim — janym.
Başlaryň täji sen, diller senasy,
Dünýä dursun, sen dur, Türkmenistanym!

Туркменістан
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Туркменістана
Катэгорыя:Песні 1997 года
Прохараў

**Прохараў** — рускае і беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Віктаравіч Прохараў (нар. 1975) — беларускі скульптар, дызайнер.
* Аляксандр Віктаравіч Прохараў (нар. 1959) — беларускі ўрач-хірург.
* Аляксандр Міхайлавіч Прохараў (1916—2002) — выдатны савецкі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1964).
* Аляксандр Уладзіміравіч Прохараў (1946—2005) — савецкі футбаліст.
* Аляксей Мікалаевіч Прохараў — двойчы Герой Савецкага Саюза.
* Анатоль Васільевіч Прохараў (нар. 1949) — беларускі паэт.
* Валерый Мікалаевіч Прохараў (нар. 1960) — беларускі біёлаг, навуковец у галіне экалагічнай фізіялогіі раслін.
* Віктар Міхайлавіч Прохараў (1918—1978) — беларускі ўрач-хірург.
* Георгій Міхайлавіч Прохараў (1934—1997) — вучоны ў галіне хіміі нафты і торфу, доктар хімічных навук.
* Дзяніс Прохараў (нар. 1995) — беларускі ваенны дзеяч, камандзір палка Каліноўскага.
* Мікалай Іванавіч Прохараў — беларускі савецкі гаспадарчы, партыйны і дзяржаўны дзеяч
* Міхаіл Дзмітрыевіч Прохараў (нар. 1965) — расійскі бізнесмен, палітык.
* Уладзімір Васілевіч Прохараў (нар. 1945) — беларускі кампазітар.
* Якаў Васілевіч Прохараў (1870—1942) — кампазітар, музычны этнограф.

## Гл. таксама 
* Прохарава

Катэгорыя:Рускія прозвішчы
Германізацыя

**Германізацыя** — агульная назва для распаўсюджання нямецкай мовы, народа і культуры сілай ці асіміляцыяй, а таксама адаптацыі замежных слоў да нямецкай мовы ў лінгвістыцы шматлікіх моў, якія не выкарыстоўваюць лацінскі алфавіт, падобна на раманізацыю. Германізацыя была галоўнай ідэяй нямецкага ліберальнага мыслення напачатку дзевятнаццатага стагоддзя, у перыяд калі лібералізм і нацыяналізм ішлі рука ў руку.

## Гл. таксама 
* Германізм
* Германістыка
* Пангерманскі саюз

## Спасылкі 
* Germanisation of the land between the Elbe-Saale and the Oder rivers: Colonisation or assimilation? 

Катэгорыя:Культурная асіміляцыя
Катэгорыя:Моўная палітыка
Катэгорыя:Адукацыя ў Германіі
Катэгорыя:Гісторыя Германіі
Катэгорыя:Палітыка Германіі
Катэгорыя:Германская імперыя
Катэгорыя:Прусія
Катэгорыя:Правінцыя Позен
Катэгорыя:Гісторыя Польшчы
Катэгорыя:Нямецкая мова
Катэгорыя:Польская мова
Катэгорыя:Літоўская мова