Цэнтральны батанічны сад Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі

**Цэнтра́льны батані́чны сад Нацыяна́льнай акадэ́міі наву́к Белару́сі** — адзін з буйнейшых батанічных садоў Еўропы (па сваёй плошчы — 153 га, а таксама па складу сваёй калекцыі — каля 10 тыс. назваў) і адзін са старэйшых у Беларусі. Батанічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння.

Размешчаны ў паўночна-ўсходняй частцы Мінска, непадалёку ад праспекта Незалежнасці. Абмежаваны плошчай імя Калініна, вуліцамі Сурганава і Акадэмічнай, 1-м Парніковым завулкам (паштовы адрас: вул. Сурганава, 2a). Мяжуе са спартыўным комплексам Інстытута фізкультуры, паркам імя Чалюскінцаў.

Будаўніцтва саду пачалося ў 1931 годзе, у 1951—1955 гадах — І. Н. Рахцеенка. З 1957 г. самастойная навукова-даследчая ўстанова ў сістэме АН БССР. Мела аспірантуру для падрыхтоўкі навуковых кадраў.

У 1952—1953 гг. распрацаваны праект фонда-вытворчай аранжарэі за аўтарствам архітэктара І. Рудэнкі. Аранжарэя размясцілася ў заходняй частцы саду на адной з алей, якая адыходзіць ад цэнтра. Аранжарэя складалася з пальмарыя, аддзялення трапічных і субтрапічных раслін. Пад чатырма тамбурамі тарцовых секцый запраектаваны падвалы для ўтрымання карэнішчаў, клубняў, цыбулін. Цэнтральны аб’ём аранжарэі займаў пальмарый, з трох бакоў да яго прымыкалі падсобныя памяшканні і ніжэйшыя аранжарэі. Фасады будынка распрацаваны з улікам заўваг А. П. Воінава. Галоўны ўваход вылучаны чатырохкалонным порцікам дарычнага ордара. Галоўны і бакавы фасады рэкамендавана абліцаваць рваным каменем: пальмарый да адзнакі +4,00, а секцыю субтрапічных раслін да адзнакі +2,28. Астатнюю плоскасць галоўнага фасада і бакавых вестыбюлей прадугледжвалася атынкаваць цэментным растворам з рустоўкай пад «набрызг», дваровы фасад і часткі бакавых — звычайнай тынкоўкай. Цокаль па перыметры ўсяго будынка быў запраектаваны з абліцоўкай рваным каменем. Тарцы ўсіх аб’ёмаў архітэктурна апрацаваны калонамі. Дахі над памяшканнямі, у якіх вырошчваліся расліны, запраектаваны шкляныя, над службовымі — жалезныя.

Затым у 1953—1956 гг. быў распрацаваны праект цэнтральнага ўвахода ў батанічны сад з боку праспекта. Аўтары праекта Мусінскі, Сысоеў, Каджар. Уваход у сад займае адказнае месца ў забудове праспекта і фарміраванні плошчы перад садам, таму аўтары імкнуліся вырашыць яго парадна з улікам арганізацыі прасторы плошчы. Уваход быў распрацаваны ў двух варыянтах: у адным з варыянтаў уваход у батанічны сад і на стадыён былі аб’днаны, у другім — праектаваліся асобна. Архітэктура ўвахода была вырашана ў трох варыянтах. У першым асноўным варыянце ўваход уяўляў прамую іанічнага ордара каланаду, прыпаднятую над узроўнем плошчы на 3 прыступкі. За каланадай знаходзілася паўкруглая пляцоўка, абрамлёная металічнай рашоткай. У пілонах каланады былі размешчаны касы. У другім варыянце пры тым жа кампазіцыйным прыёме замест каланады ўваход рашаўся іанічнай аркадай. У трэцім варыянце уваход прадстаўляў глухую сцяну з аркамі. Сцены каланады і карнізы рэкамендавалася патынкаваць высокаякасным тынкам з мармуровай крошкай. Прыступкі і пляцоўку на ўваходзе зрабіць мазаічныя. За аснову быў прыняты першы варыянт, рабочы праект увахода выкананы ў 1956—1957 гг.

### Сучаснасць 
25 лістапада 1999 г. Пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь № 1842 калекцыйнаму фонду жывых раслін і гербарыю інтрадукаваных раслін сусветнай флоры ЦБС нададзены статус нацыянальнага здабытку Рэспублікі Беларусь, з 29 верасня таго ж года ландшафтна-экспазіцыйная тэрыторыя і аранжарэі Саду абвешчаны помнікам прыроды рэспубліканскага значэння, а з 16 кастрычніка 2000 г. яго тэрыторыя ўключана ў спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь. Выдае зборнікі навуковых прац. У садзе працавалі акадэмікі АН БССР М. П. Тамін, Ц. М. Годнеў, М. А. Дарожкін, М. Дз. Несцяровіч, М. У. Смольскі, член-карэспандэнт М. М. Ганчарык. Аксамітная паверхня газона, рабаткі, складаныя вянкі кветкавых арнаментаў ствараюць уражанне жывога калейдаскопа.

Веерам разбягаюцца ў радыяльным напрамку алеі: арэхавая, кляновая, бярозавая, туевая, ліпавая, яловая, чаромхавая, ясянёвая, яблыневая, дубовая. З цэнтральнага партэра добра праглядваюцца ландшафтны парк, розныя дрэвава-кустовыя пасадкі, невялікія палянкі, курціны, зараснікі. Каля ўваходнай алеі ружоўнік, які разам з партэрам складае агульнае кампазіцыйнае цэлае. Аформлены ў выглядзе вялікага газона з украпваннем квітучых кустоў, дарожкамі, малымі архітэктурнымі формамі

#### Экспазіцыя Сярэдняя Азія 
Экспазіцыя Сярэдняя Азія абмежавана алеямі з бярозы павіслай, дуба звычайнага пірамідальнага, туі заходняй і экспазіцыяй сістэматыкі травяністых раслін. Параўнальна бедная, налічвае 89 таксонаў. Сярод іх елка Прэнка, бяроза туркестанская, бяроза кіргізская, а таксама розныя віды барбарысу, вішні, ружы, глогу.

#### Экспазіцыя Беларусь 
Экспазіцыя Беларусь размешчана абапал алеі з ліпы драбналістай. Прадстаўлена асноўнымі расліннымі згуртаваннямі лясоў рэспублікі
* Валянцін Генадзевіч Шатраўка (2022—2023)
* Фёдар Іванавіч Прывалаў (з 2023)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Несцяровіч, М. Д. Інтрадукцыя дрэў і кустоў за 40 год Беларускай ССР//Навука ў Беларускай ССР за 40 год. Выдавецтва Акадэміі навук Беларускай ССР. Мінск,1958. С. 191—200
* Смольскі, М. У. Цэнтральны батанічны сад АН БССР // Навука ў Беларускай ССР за 40 год. Выдавецтва Акадэміі навук Беларускай ССР. Мінск,1958. С. 238—251.
* Токарев, Н. В. Возвращенные имена. Сотрудники АН Беларуси, пострадавшие в период сталинских репрессий (под редакцией академика АН Беларуси А. С. Махнача). Минск: Навука і тэхніка, 1992 г. 120 с.
* Нестерович, Н. Д. Ботанический сад Академии наук Белорусской ССР//Природа. 1947. № 10
* Н. В. Токарев Военные судьбы. Сотрудники АН Беларуси — участники Великой Отечественной войны (под редакцией академика Н. А. Борисевича). Минск: Навука і тэхніка, 1995. 89 с.

## Спасылкі 
* Центральный ботанический сад НАН Беларуси — Официальный сайт 
* Центральный ботанический сад НАН Беларуси (Беларусь, Минск) 
* Вандроўка па Батанічным садзе  
* Батанічны сад — час працы, схема праезда і фотаздымкі  
* 

Катэгорыя:Арганізацыі Мінска
Катэгорыя:Паркі Мінска
Катэгорыя:Батанічныя сады Беларусі
Катэгорыя:Першамайскі раён (Мінск)
Катэгорыя:Праспект Незалежнасці (Мінск)
Катэгорыя:Помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Мінска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1932 годзе
Катэгорыя:1932 год у Мінску