open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Іодзіма

**Іо́дзіма**, таксама **Іо́та** (, літаральна «серны востраў») — найбуйнейшы востраў у групе астравоў Кадзан. Уваходзіць у склад Японіі. Тэрыторыя — 20,6 км². Насельніцтва прадстаўлена служачымі японскай ваеннай базы (каля 400 чал.).

## Геаграфія 
Востраў Іодзіма — цэнтральны ў групе астравоў Кадзан. Знаходзіцца ў 210 км на паўднёвы захад ад суседніх астравоў Агасавара і ў 1223 км на поўдзень ад Токіа. Даўжыня з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад — 8,7 км. Найбольшая шырыня — 4,74 км.

Востраў з’яўляецца часткай стромых уцёсаў кратэра вулкана Іодзіма, якія ўзвышаюцца да 166 м. Вулкан з’яўляецца актыўным, і востраў працягвае рост над ўзроўнем акіяну (прыкладна 25 см у год). Даследаванні, якія праводзіліся пасля 1968 г. паказалі, што цэнтральная частка вострава, наадварот, прасядае.

Клімат трапічны вільготны. Сярэдняя тэмпература студзеня вагаецца ад +17 °C да +22 °C, ліпеня — ад 26 °C да 30 °C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 1382 мм.

## Прырода 
Яшчэ ў канцы XIX ст. большая частка Іодзімы была пакрыта вулканічным попелам з рэдкімі купінамі травы. Нягледзячы на дастатковую колькасць ападкаў, кіслотныя пясчаныя глебы ўсмоктвалі вільгаць і не спрыялі развіццю флоры. У цяжкай працы каланісты здолелі апрацаваць зямлю і стварылі сістэму ірыгацыі. На Іодзіме вырошчвалі цукровы трыснёг, лімоннік, коку, ананасы і іншыя расліны.

Падчас II Сусветнай вайны цывільнае насельніцтва пакінула востраў, тут вяліся жорсткія баі. Пасля заканчэння ваенных дзеянняў значная частка культурных раслін загінула. У наш час востраў пакрыты ксерафітнымі травамі і хмызнякамі.

Жывёльны свет бедны, прадстаўлены пераважна птушкамі. Але навакольныя воды насяляюць кіты, дэльфіны, галаваногія і г. д.

## Гісторыя 
Востраў Іодзіма быў адкрыты ў 1779 г. Джэймсам Кукам. У 1891 г. увайшоў у склад Японіі. Японскія перасяленцы здабывалі на ім серу, стварылі плантацыі цукровага трыснягу і кокі. Падчас II Сусветнай вайны цывільнае насельніцтва было прымусова выселена, а востраў пераўтвораны ў буйную ваенную базу. Было пабудавана каля 18 км падземных тунэляў.

З 1944 г. амерыканскія войскі вялі абстрэл Іодзімы. З 19 лютага 1945 г. да 26 сакавіка 1945 г. праводзілася буйная ваенная аперацыя, якая скончылася захопам вострава амерыканцамі. У бітве за Іодзіму загінула 6800 амерыканскіх салдат. Страты японцаў дакладна не вядомы. Мяркуецца, што яны дасягалі 17 845 — 21 570 чал. Толькі 216 японскіх салдат трапілі ў палон.

У 1945—1968 гг. Іодзіма знаходзілася пад кантролем амерыканскіх ваенных. Пасля вяртання вострава ў склад Японіі тут была пабудавана буйная японская ваенная база, якая мае ўласны ваенны аэрадром і метэаралагічную станцыю. 663 га да нашых дзён займаюць амерыканскія ваенныя. Мяркуецца, што на Іодзіме знаходзіцца частка ядзернай зброі ЗША. Наведванне вострава цывільнымі грамадзянамі абмежавана.

## Спасылкі 
* Iwo-jima volcano
* Iwo Jima-The Island
* World War II: Battle of Iwo Jima 
* Iwo Jima as a Plantation

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Японіі
HubMed

**HubMed** — альтэрнатыўны інтэрфейс доступу да PubMed. Сярод магчымасцей HubMed: экспарт цытат, графічны паказ вынікаў пошуку, сістэма тэгаў.

Існуе плагін для стварэння спасылак на HubMed для вікі-сайтаў на аснове Медыявікі.
Акрамя таго, HubMed мае магчымасць экспарту цытат у фармаце, які ўжываецца для выкарыстання на сайтах заснаваных на Медыявікі.

## Гл. таксама 
* PubMed
* Europe PubMed Central
* PubSCIENCE
* GoPubMed

## Спасылкі 
* HubMed
* Yensen, J.A.P. (June, 2005). Editorial: Almost Everything About HubMed. Online Journal of Nursing Informatics (OJNI), 9, (2) 
* Eaton AD (2006). «HubMed: a web-based biomedical literature search interface.». Nucleic Acids Res 34 (Web Server issue): W745-7.
* A MediaWiki plugin for creating links to HubMed 
* Exports article citations in a format suitable for inclusion in Wikipedia articles

Катэгорыя:Базы даных у Інтэрнэце
Катэгорыя:Сайты паводле алфавіта
Біямедыцына

**Біямедыцына**, якая таксама завецца тэарэтычнай медыцынай — раздзел медыцыны, які вывучае з тэарэтычных пазіцый арганізм чалавека, яго будову і функцыю ў норме і паталогіі, паталагічныя станы, метады іх дыягностыкі, карэкцыі і лячэння.

Біямедыцына ўключае назбіраныя звесткі і даследаванні, у большай ці меншай ступені агульныя для медыцыны, ветэрынарыі, стаматалогіі і фундаментальных біялагічных навук, такіх, як хімія, біялагічная хімія, біялогія, гісталогія, генетыка, эмбрыялогія, анатомія, фізіялогія, паталогія, біямедыцынскі інжынірынг , заалогія, батаніка і мікрабіялогія.

Як правіла, біямедыцына не закранае практыку медыцыны ў такой ступені, у якой яна занята тэорыяй і даследаваннямі ў медыцыне. Вынікі біямедыцыны робяць магчымым з’яўленне новых лекавых сродкаў, індуцыраваных ствалавых клетак для клетачнай тэрапіі, глыбейшае, малекулярнае разуменне механізмаў, якія ляжаць у аснове хваробы, тым самым ствараючы аснову для ўсіх медыцынскіх дадаткаў, дыягностыкі і лячэння.

## Галіны біямедыцыны 
З найбольш развітых галін біямедыцыны варта адзначыць такія, як
* біямедыцынская тэхналогія і такія яе дадаткі, як тэрапеўтычнае кланіраванне і кланіраванне,
* біямеханіка і такія яе дадаткі, як біямеханіка чалавека, клінічная біямеханіка, біямеханіка спорту,
* біяматэрыялы.

## Адукацыя па біямедыцыне 
Біямедыцынскія праграмы адукацыі (часам званыя праграмамі па падрыхтоўцы урача-даследчыка, клініцыст) выкладаюцца на большасці медыцынскіх факультэтаў у краінах свету, як правіла, з мэтай падрыхтоўкі прафесіяналаў з вядучым становішчам у медыцынскіх даследаваннях і распрацоўках. Біямедыцынская адукацыя выразна факусуецца на біялогіі чалавека і фундаментальных навуках, на тым, як прыкласці атрыманыя веды да медыцынскай і клінічнай абласцей. Авалоданне ведамі па праграме ўключае здачу іспытаў на ступень магістра медыцыны і можа адрознівацца па размаху і глыбіні прапрацоўкі ў розных краінах свету і/ці на розных факультэтах. Звычайна асобу, якая завяршыла такую праграму, ці актыўна дзейнічае ў вобласці біямедыцыны, завуць урачом-даследчыкам, ці біямедыкам.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Тэарэтычныя раздзелы медыцыны

Катэгорыя:Біялогія чалавека
Філіп Прыгожы

Мянушка «Прыгожы» мелі два каралі па імі Філіп:

* Філіп IV (1268—1314) — французскі кароль з дынастыі Капетынгаў.
* Філіп I (1482—1506) — герцаг Бургундыі пад імем **Філіп IV** і кароль-кансорт Кастыліі пад імем **Філіп I**.
Рак

**Рак:**

* Рак — жывёла класа ракападобных.
* Рак — задыякальнае сузор’е.
* Рак — знак задыяка.
* Рак (карцынома) — анкалагічнае захворванне, від злаякаснай пухліны.
* Рак — паравоз.
* Рак — рака ў Славеніі.
* Ракі — страва.
* Рак (у прыслоўнай форме: ***ракам***) — груба-прастамоўная назва пазіцыя на карачках. Метафарычна азначае наогул усякае зневажэнне, пакаранне, прычыненне нязручнасцей.

## Асобы 
* Павел Мікалаевіч Рак (1910—1944) — савецкі афіцэр, танкіст, Герой Савецкага Саюза.
* Штэпан Рак (нар. 1945) — чэшскі кампазітар і класічны гітарыст.
* Сымон Аляксандравіч Рак-Міхайлоўскі — беларускі публіцыст, рэдактар, паэт, грамадска-палітычны дзеяч.

## У спорце 
* Рак — фаза гульні ў рэгбі.

## Гл. таксама 
* Анкалогія — навука, якая вывучае прычыны, метады дыягностыкі, лячэння, прафілактыкі пухлінных захворванняў (іх папярэджанне, выяўленне і лячэнне).
* Ракетны Артылерыйскі Комплекс (РАК)
* Расійска-амерыканская кампанія (РАК).
* Рака — каўчэг з мошчамі святых у форме труны.
PubChem

**PubChem** — база даных хімічных злучэнняў і сумесяў, якая знаходзіцца ў грамадскім здабытку. Абслугоўваецца Нацыянальным цэнтрам біятэхналагічнай інфармацыі ЗША (NCBI), падраздзяленнем Нацыянальнай медыцынскай бібліятэкі ЗША, якая ў сваю чаргу з'яўляецца падраздзяленнем Нацыянальных Інстытутаў Здароўя ЗША (NIH).
Больш за 80 розных баз даных уносяць свой унёсак у рост базы даных PubChem.

Катэгорыя:Хімічная наменклатура
Катэгорыя:Базы даных у Інтэрнэце
Зменлівасць

**Зменлівасць** — разнастайнасць прыкмет сярод прадстаўнікоў пэўнага віду, а таксама ўласцівасць нашчадкаў набываць адрозненні ад бацькоўскіх формаў.

## Класіфікацыя 
Адрозніваюць некалькі тыпаў зменлівасці:
* Спадчынную (генатыпічную) і няспадчынную (фенатыпічную, паратыпічную).
* Індывідуальную (адрозненне паміж асобнымі асобінамі) і групавую (паміж групамі асобін, напрыклад, рознымі папуляцыямі пэўнага віду). Групавая зменлівасць з'яўляецца вытворнай ад індывідуальнай.
* Якасную і колькасную.
* Накіраваную і ненакіраваную.

## Гл. таксама 
* Спадчыннасць
* Мадыфікацыйная зменлівасць
* Спадчынная зменлівасць
PubMed

**PubMed** — англамоўная тэкставая база дадзеных медыцынскіх і біялагічных публікацый, створаная Нацыянальным цэнтрам біятэхналагічнай інфармацыі (NCBI) на аснове раздзела «біятэхналогія»  (NLM). З'яўляецца бясплатнай версіяй базы даных MEDLINE. Была ўпершыню прадстаўлена ў студзені 1996 года. Даступная праз  — цэнтральную пошукавую сістэму, якая ўключае PubMed, PubChem і іншыя найважнейшыя медыцынскія базы даных.

PubMed дакументуе медыцынскія і біялагічныя артыкулы з адмысловай літаратуры, а таксама дае спасылкі на паўнатэкставыя артыкулы. PubMed складаецца з даных з наступных абласцей: медыцына, стаматалогія, ветэрынарыя, агульнае ахова здароўя, псіхалогія, біялогія, генетыка, біяхімія, цыталогія, біятэхналогія, біямедыцына і г.д. Дакументавана каля 3800 біямедыцынскіх выданняў. Штогод база даных PubMed павялічваецца на 500 000 дакументаў. Пошук адбываецца па прынцыпе Medical Subject Headings (MeSH).

Кожнаму артыкулу прысвойваецца ўнікальны ідэнтыфікацыйны нумар PMID ( — ідэнтыфікатар PubMed).

## Гл. таксама 
* PubSCIENCE
* GoPubMed
* HubMed

## Літаратура 
* Навучальна-інструктыўны дапаможнік па пошуку ў PubMed 

## Спасылкі 
* PubMed

Катэгорыя:Крыніцы медыцынскай інфармацыі
Катэгорыя:Бібліяграфічныя даведнікі і базы даных
Катэгорыя:Базы даных у Інтэрнэце
Катэгорыя:Сайты ЗША
Катэгорыя:Навукаметрыя
Катэгорыя:Сайты, якія з’явіліся ў 1996 годзе
Катэгорыя:Электронныя біялагічныя рэсурсы
PMID

**PMID** (ад , ) — унікальны ідэнтыфікацыйны нумар, які прысвойваецца кожнай публікацыі, апісанне, анатацыя ці поўны тэкст якой захоўваюцца ў базе даных PubMed.

Дапушчаецца адначасовы пошук некалькіх публікацый па іх PMID (з удакладняючым  `[pmid]` ці без яго), уведзеным у пошукавы радок PubMed праз прабел — напрыклад,
`7170002 16381840`.

Пры адначасовым пошуку назваў публікацый і іншых тэрмінаў выкарыстанне стандартных пошукавых тэгаў PubMed абавязкова: `lipman&#91;au&#93; 16381840&#91;pmid&#93;`.

Ідэнтыфікатары PMID, прысвоеныя публікацыям у PubMed, ніколі больш не змяняюцца і не выкарыстоўваюцца паўторна.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Унікальныя ідэнтыфікатары
Фокус (фізіка)

(ці парабалоід вярчэння) факусуе паралельны пучок прамянёў у адзін пункт]]
**Фо́кус** (ад  — «ачаг») аптычнай (можа працаваць з іншымі відамі выпраменьвання) сістэмы — пункт, у якім перасякаюцца (*«факусуюцца»*) першапачаткова паралельныя промні пасля праходжання праз збіральную сістэму (або дзе перасякаюцца іх працягі, калі сістэма рассейвальная). Мноства фокусаў сістэмы вызначае яе факальную паверхню. Галоўны фокус сістэмы з’яўляецца скрыжаваннем яе галоўнай аптычнай восі і факальнай паверхні. У наш час, замест тэрміна **галоўны фокус** (пярэдні ці задні) выкарыстоўваюцца тэрміны *задні фокус* і *пярэдні фокус*.

## Гл. таксама 
* Лінза
* Рэфлектар

Катэгорыя:Хвалевая фізіка
Катэгорыя:Оптыка
Index Kewensis

**Índex Kewénsis** (скарочана IK, , ) — батанічны наменклатурны даведнік, які быў заснаваны ў 1893 годзе Джозефам Гукерам і выдаецца да гэтага часу Каралеўскімі батанічнымі садамі ў К'ю (Англія). Першапачаткова ў ім рэгістраваліся ўсе апублікаваныя батанічныя назвы насенных раслін рангаў роду і віду.

Пазней тут сталі ўлічваць і драбнейшыя таксоны: падвіды, разнавіднасці і формы.

## Спасылкі 
* *About the Index Kewensis* кароткая інфармацыя на сайце International Plant Names Index 

Катэгорыя:Біялагічная сістэматыка
Катэгорыя:Батанічныя часопісы
Міжнародны дзень студэнтаў

**Міжнародны дзень студэнтаў** — дзень міжнароднай салідарнасці студэнтаў, які адзначаецца 17 лістапада.

28 кастрычніка 1939 года ў занятай нацыстамі Чэхаславакіі пражскія студэнты і іх выкладчыкі выйшлі на дэманстрацыю, каб адзначыць гадавіну ўтварэння Чэхаславацкай дзяржавы. Войскі акупантаў разагналі дэманстрацыю, пры гэтым быў застрэлены студэнт медыцынскага факультэта Ян Оплетал, пахаванні якога перараслі ў акцыю пратэсту. Дзясяткі дэманстрантаў былі арыштаваны. 17 лістапада немцы рана раніцай атачылі студэнцкія інтэрнаты. Больш за 1200 студэнтаў было арыштавана і пасаджана ў канцлагер. Дзевецярых студэнтаў і актывістаў студэнцкага руху пакаралі смерцю ў засценках турмы.

Праз два гады ў Лондане прайшла Міжнародная сустрэча студэнтаў, якія змагаліся супраць нацызму, на якой было вырашана ў гонар загінулых штогод адзначаць гэту дату як Дзень студэнта.

## Гл. таксама 
* Міжнародны саюз студэнтаў
* Таццянін дзень
* Дзень студэнта Балгарыі
* Студэнцкае самакіраванне

## Спасылкі 
* Міжнародны дзень студэнтаў 
* Міжнародны дзень студэнта (каляндар свят)

Катэгорыя:Святы 17 лістапада
Катэгорыя:Святы паводле алфавіта
Катэгорыя:Міжнародныя дні ААН
Катэгорыя:Студэнцтва
Катэгорыя:Чэхаславакія ў Другой сусветнай вайне
Нампо

thumb|
**Нампо** (, «Паўднёвыя») — умоўная назва некалькіх груп астравоў Японіі ў Ціхім акіяне, агульнай плошчай 419,71 км². Месцяцца на прасторы на поўдзень ад Токіа і на поўнач ад Марыянскіх астравоў.

У склад астравоў Нампо прынята уключаць:

## Літаратура 
* Sailing Directions 158 (Enroute). - ProStar Publications, 2005. Vol. 1.  P. 65 - 72

Нампо
Варонічы (возера)

**Варо́нічы, Варонеч, Варонец** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Ушача (цячэ праз возера), за 16 км у напрамку на паўднёвы захад ад Полацка, каля вёскі Варонічы.

Плошча паверхні возера 1,18 км². Даўжыня 4,9 км, найбольшая шырыня 0,55 км. Даўжыня берагавой лініі 13,1 км. Найбольшая глыбіня 5,9 м, сярэдняя 2,3 м. Аб’ём вады 2,8 млн. м³. Плошча вадазбору 793 км².
Катлавіна возера лагчыннага тыпу, моцна выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй 2—8 м (заходнія і паўднёва-заходнія 10—18 м). Берагавая лінія звілістая. Берагі нізкія, тарфяністыя, на ўсходзе месцамі высокія, зліваюцца са схіламі катлавіны. На поўначы берагі возера сплавінныя (шырыня сплавіны 5—15 м). Дно возера роўнае, выслана сапрапелем, у паўднёвай частцы — апясчаненым ілам. На возеры 2 астравы ў паўночнай і цэнтральнай частках, Больш за 60 % плошчы возера зарастае, шырыня паласы расліннасці 15—150 м. Расліннасць пашыраецца да глыбіні 3—3,4 м. На захадзе ўпадае ручай з возера Півянец.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* Воронец // Ліст карты N-35-22. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1986 год.

## Спасылкі 
* Возера Варонічы 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Ясень пенсільванскі

**Ясень пенсільванскі** (*Fraxinus pennsylvanica*), **ясень ланцэтны** (*Fraxinus lanceolata*) — дрэва, від роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Ясень пенсільванскі — дрэва вышынёй 16-48 метраў. У старых раслін кара шэрага або цёмна-шэрага колеру. Маладыя парасткі маюць жаўтлява-шараваты або шэры колер.

Пупышкі бурага колеру. Галоўны стрыжань ліста і ніжняя частка лісточкаў войлочна апушенныя або голыя. Лісце мае 4-8 лісточкаў, даўжыня 10-40 см. Лісточкі моцна адрозніваюцца па форме: даўжынёй 4-13 см і шырынёй 2-8 см, размешчаны на кароткіх чарошачках або сідзячыя, форма авальная або прадаўгаватая, вярхушка часцей за ўсё выцягнутая, боку суцэльныя альбо з невялікімі зубчыкамі.

Кветкі апыляюцца ветрам, аднаполыя. Суквецце — мяцелка даўжынёй 5-20 см. Кубачак калакольчаты, з правільнымі зубчыкамі, няшчыльна прыжатая яго да плоду. Колькасць тычынак — 2.

Завязь верхняя, з двума гнёздамі. Песцік кароткі. Лычык двухлопасцевы. Плод — крылатка, лопатчатая, паступова пашыраецца ад падставы, даўгавата-эліптычнай формы, зверху закругленая або трохі завостраная, даўжынёй 3-7 см, шырынёй 0,5-1,2 см, у ніжняй палове крылы адсутнічаюць. Арэшак карацей крылаткі. Цвіценне адбываецца ў чэрвені. Плоданасіць у жніўні.

## Пашырэнне 
Ясень пенсільванскі распаўсюджаны ў паўднёвых правінцыях Канады, а таксама ў усходніх і цэнтральных штатах ЗША.

Ясень пенсільванскі расце звычайна каля берагоў рэк і азёр. Значна менш ужываецца як дэкаратыўная расліна, чым ясень звычайны, таму ў гарадах яго высаджваюць значна радзей. Выкарыстоўваецца ў вільготных глебах у паўночных раёнах, дзе ясень звычайны ня здольны выжыць з-за маразоў.

## Галерэя 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Маслінавыя
Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Окі

**О́кі** () — архіпелаг на поўдні Японскага мора. Уваходзіць у склад Японіі. Агульная плошча — 301,39 км². Насельніцтва (2010 г.) — 24500 чал.

## Геаграфія 
Астравы Окі знаходзяцца ўсяго ў 43 км на поўнач ад паўднёва-заходняй часткі вострава Хонсю, у 302 км на ўсход ад Карэйскага паўвострава, у 575 км на паўночны захад ад Токіа. Складаюцца з 2 груп. Адну з іх фарміруе найбуйнейшы востраў Догадзіма з суседнімі невялікімі астравамі. Другую — паўднёва-ўсходнія астравы, якія звычайна называюць Пярэднімі або Тузінам астравоў. Усяго налічваецца 20 астравоў і некалькі некалькі сот скал.

Маюць вулканічнае паходжанне. Найбольш старажытныя геалагічныя адкладанні перавышаюць 500 млн гадоў і з’яўляюцца самымі старымі са знойдзеных на Японскіх астравах. Аднак да перыяду, які пачаўся толькі 26 млн гадоў таму, тэрыторыя астравоў была часткай Еўразіі. Аддзяленне ад мацерыка адбылося ў выніку складаных тэктанічных працэсаў. 10 млн гадоў таму пачалася сталая вулканічная актыўнасць. Яна працягвалася да 500 тысячагоддзя да н. э. і ў выніку сфарміравала некалькі стратавулканаў, што ў далейшым працэсе эрозіі прынялі выгляд сучасных астравоў.

Рэльеф мясцовасці адрозніваецца некаторай разнастайнасцю. На ўзбярэжжы шмат уцёсаў і скал маляўнічай формы. Асабліва прыгожы выгляд мае ўнутраная лагуна Тузіна астравоў — кратэр старажытнага вулкана. Найвышэйшы пункт — гара Даймандзі (608 м) на востраве Догадзіма.

Клімат марскі вільготны. Сярэдняя тэмпература рэдка апускаецца ніжэй за +1 °C ў зімовыя месяцы або паднімаецца вышэй за +25 °C у летнія.

## Прырода 
Асаблівасці геалагічнай і кліматычнай гісторыі астравоў Окі мелі непасрэдны ўплыў на мясцовыя флору і фаўну. Даследчыкі адзначаюць, што на Окі суіснуюць віды, характэрныя для прахалоднага Хакайда і цёплай Акінавы.

Раслінны свет захаваўся даволі добра. Зараснікі хмызнякоў і невысокіх дрэў пачынаюцца ўжо ўздоўж ўзбярэжжа і цягнуцца да самых горных вяршынь. На астравах Окі сустракаюцца туя, шыпшына, архідэі, фіялкі, дзікая цыбуля і г. д.

Жывёльны свет значна зменены чалавекам. Як паказалі знаходкі геолагаў, у глыбокай старажытнасці Окі насялялі нават алігатары. У наш час шырока прадстаўлены зайцы, розныя віды птушак і казурак, эндэмічныя віды рапух, мышоў, саламандр і інш.

## Гісторыя 
Астравы Окі былі населены ўжо ў познім палеаліце. Першае пісьмовае сведчанне пра іх існаванне адносіцца да VIII ст. н. э. У розныя часы ўлады Японіі выкарыстоўвалі іх як месца для высылкі палітычных выгнаннікаў. У XVII — XIX стст. адыгрывалі важную ролю ў прыбярэжным гандлі. Тут былі заснаваны порт і буйны сезонны рынак.

У наш час асноўныя галіны эканомікі — турызм, прыбярэжнае рыбалоўства, сельская гаспадарка. На астравах існуе геапарк. Окі звязаны паромнымі пераправамі з портамі суседняга Хонсю. На Догадзіме працуе аэрапорт.

## Спасылкі 
* oki-islands.com
* STEVE JOHN POWELL, The Oki Islands: where time seems to have stood still
* Welcome to Oki Islands 
* Oki Islands Geopark

Окі
Окі
Окі
Окі
Догадзіма

**До́га** () — востраў на поўдні Японскага мора, найбуйнейшы ў групе астравоў Окі. Тэрыторыя — 241,58 км². Насельніцтва (2013 г.) — 14849 чал.

Востраў До́га разам з суседнімі малымі астравамі і скаламі звычайна вылучаюць у асобную падгрупу астравоў Окі. Ён знаходзіцца ў 65 км на поўнач ад ўзбярэжжа Хонсю, у 575 км на паўночны захад ад Токіа. З поўначы на поўдзень востраў цягнецца на 21 км, з захаду на ўсход — на 18,4 км.

До́га мае вулканічнае паходжанне, уяўляе сабою рэшткі старажытнага стратавулкана. Тут знойдзены адны з найбольш старажытных адкладанняў горных парод на Японскіх астравах. Канчаткова востраў аддзелены ад суседніх астравоў і Хонсю каля 10 тысяч гадоў таму. Рэльеф скалісты. Найвышэйшы пункт — гара Даймандзі (608 м).

Асноўныя галіны мясцовай эканомікі — рыбалоўства, сельская гаспадарка, турызм. Звязаны паромнай і авія- пераправамі з востравам Хонсю.

Востраў До́га, самы буйны з астравоў Окі, часам памылкова называюць Догадзіма, ці «востраў Окіносіма». Самы вялікі горад Окіносіма названы ў гонар «Окіносіма», традыцыйнай назвы для групы астравоў, што азначае астравы Окі.

## Спасылкі 
* Okinoshima Town
* Oki Islands Geopark

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Японіі
Катэгорыя:Астравы Японскага мора
Балота Сну

**Балота Сну** () — месяцавае ўтварэнне, размешчанае на паўночны ўсход ад Мора Спакою.

Селенаграфічныя каардынаты , дыяметр каля 163 км. На поўдні Балота Сну мяжуе з Залівам Згоды, на паўночным захадзе — з Залівам Кахання. На паўночны ўсход ад Балота Сну размешчаны кратар Прокл, на паўднёвым захадзе — кратар Лайель.

## Спасылкі 
* Карта бачнага боку Месяца
Адміністрацыйны падзел Кіпра

**Ружовым** пазначаны тэрыторыі, падкантрольныя Рэспубліцы Кіпр;  **Бардовым** — тэрыторыі, падкантрольныя Турэцкай Рэспубліцы Паўночнага Кіпра **Зялёным** — брытанскія базы Акратыры і Дэкелія  **Блакітным** — буферная зона ААН ]]

Рэспубліка Кіпр падзяляецца на 6 раёнаў (, *епархіі*), частка з якіх кантралюецца часткова прызнанай Турэцкай Рэспублікай Паўночнага Кіпра

## Першы ўзровень 
* Нікасія (Λευκωσία *Леўкасія*, тур. *Леўкоша*) — часткова кіруецца Турэцкай Рэспублікай Паўночнага Кіпра
* Фамагуста (Αμμόχωστος *Амахостас*, тур. *Газімагуша (Магуша)*) — большая (паўночная) частка кіруецца Турэцкай Рэспублікай Паўночнага Кіпра
* Ларнака (Λάρνακα, тур. *Ішкеле*) — невялікая частка кіруецца Турэцкай Рэспублікай Паўночнага Кіпра
* Лімасол (Λεμεσός *Лемесас*)
* Пафас (Πάφος, тур. *Баф*)
* Кірэнія (Κερύvεια, тур. *Гірнэ*) — цалкам кіруецца Турэцкай Рэспублікай Паўночнага Кіпра

**Колькасць насельніцтва раёнаў Рэспублікі Кіпр (на падкантрольных ёй тэрыторыях)**

## Другі ўзровень 
[right|thumb|400px|Карта муніцыпалітэтаў, якія кантралююцца [Рэспубліка Кіпр|Рэспублікай Кіпр]]
Тэрыторыя, якая кантралюецца Рэспублікай Кіпр, падзяляецца на 33 абшчыны ():
* Ая-Напа (Αγία Νάπα)
* Агіяс Атанасіяс (Άγιος Αθανάσιος)
* Агіяс Даметыяс (Άγιος Δομέτιος)
* Агландзя (Αγλαντζιά)
* Атынеу (Αθηένου)
* Аканту (Ακανθού)
* Амахостас (Αμμόχωστος)
* Арадыпу (Αραδίππου)
* Гермасогіа (Γερμασόγεια)
* Гераскіпу (Γεροσκήπου)
* Дэрыніа (Δερύνεια)
* Энгамі (Έγκωμη)
* Ідаліён (Ιδάλιον)
* Каравас (Καραβάς)
* Ката-Палемідыя (Κάτω Πολεμίδια)
* Кірэнія (Κερύνεια)
* Кітрэа (Κυθρέα)
* Лакатамія (Λακατάμια)
* Лапітас (Λάπηθος)
* Ларнака (Λάρνακα)
* Лацыя (Λατσιά)
* Лемесас (Λεμεσός)
* Леўкара (Λεύκαρα)
* Леўконіка (Λευκόνοικο)
* Лефкасія (Λευκωσία)
* Лісі (Λύση)
* Меса Гітанія (Μέσα Γειτονιά)
* Морфу (Μόρφου)
* Паралімні (Παραλίμνι)
* Пафас (Πάφος)
* Пегіа (Πέγεια)
* Полі Хрысохус (Πόλη Χρυσοχούς)
* Стровалас (Στρόβολος
)


Катэгорыя:Кіпр
Форум Аўгуста

thumb|Форум Аўгуста
**Форум Аўгуста** () — другі з чатырох імператарскіх форумаў Рыма (125 м у даўжыню і шырынёй 118 м).

Форум быў пабудаваны па заказу імператара Актавіяна Аўгуста. Самым важным збудаваннем форума стаў храм, прысвечаны Марсу Мсціўцу (); асвячоны у 2 г. н.э. Храм быў пабудаваны з карарскага мармуру і па плане быў падобны да *храма Венеры-Прамаці* на форуме Юлія Цэзара; у цэнтры знаходзілася статуя Марса, якую атачалі статуі Венеры і абагаўлёнага Цэзара. Таксама там захоўваўся меч Цэзара і сцягі пераможаных парфян.

Форум служыў для ўсхвалення імператара, які аднавіў старыя традыцыі. З гэтай мэтай у паўкруглых нішах (экседрах) былі выстаўлены статуі Энея, які нясе свайго бацьку на плячах, і Ромула, паводле падання сына Марса, а таксама статуі важных дзеячаў рэспублікі (*summi viri*). На пастаменце кожнай статуі была адлюстравана інфармацыя пра жыццё і дзеянні гэтага чалавека (*Elogium*). У цэнтры плошчы перад храмам знаходзілася статуя Аўгуста на калясніцы.

На сённяшні дзень захавалася толькі частка форума Аўгуста: некалькі калон храма і лесвіца; калекцыя артэфактаў, а таксама частка паўкруглай нішы (экседра) з Форума Аўгуста знаходзяцца ў *Casa dei Cavalieri di Rodi* (Дом рыцараў Родаса). Пры Мусаліні пярэднюю частку форума перабудавалі ў Віа дэі Форы Імперыялі; археалагічныя даследаванні пры гэтым не праводзіліся.

## Гл. таксама 
* Імператарскі форум

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Архітэктура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Імператарскія форумы Рыма
Балота Эпідэмій

**Балота Эпідэмій** () — малое месяцавае мора, размешчанае ў паўднёва-заходняй частцы бачнага боку Месяца. Аб'ект знаходзіцца на паўднёвым захадзе ад Мора Аблокаў і на паўднёвы ўсход ад Мора Вільготнасці.

Па звесткам альтыметрычных вымярэнняў, зробленых касмічным апаратам «Clementine», глыбіня заходняга і ўсходняга ўскрайкаў аб'екта мае розніцу ў 2 кіламетры.

На захадзе Балота Эпідэміі пралягае сетка разораў, званая разоры Рамсдена. Найбольш шырокая з іх разора Гесіёда распасціраецца ад цэнтра да паўночна-ўсходняга ускрайку на 300 кіламетраў. З поўдня ад цэнтра размясціўся кратар Капуан, на заходнім ускрайку — кратар Рамсден, на ўсходнім — кратэр Чэка Д'Асколі.

## Спасылкі 
* Palus Epidemiarum  на сайце International Astronomical Union.
Храм Марса-Мсціўца

**Храм Марса-Мсціўца** — руіны храма на форуме Аўгуста ў Рыме.
thumb|злева|Храм Марса-Мсціўца

Форум і храм былі асвячоны ў 2 годзе да н.э. Храм знаходзіўся ў цэнтры форума, на подыуме і першапачаткова задумваўся як напамін пра бітву пры Філіпах, па заканчэнні прац служыў сімвалам прымірэння імператара з сенатам.

Храм быў багата ўпрыгожаны белым карарскім мармурам і 8 калонамі карынфскага ордара. У апсідзе захоўваліся культавыя статуі Марса, Венеры і Ромы, Фартуны і Ромула. У экседрах знаходзіліся статуі і бюсты вайскаводаў, цароў, міфалагічных фігур і паэтаў. Магчыма, перад храмам размяшчалася квадрыга, якая сімвалізавала трыумф Аўгуста.

## Спасылкі 
* 
* Рэканструкцыя храма

Катэгорыя:Імператарскія форумы Рыма
Катэгорыя:Дахрысціянскія храмы Рыма
Квірын

**Квірын** (сабінск. *Quirinus* — дзіданосны) — адзін з найстаражытных італійскіх і рымскіх багоў.

Квірын быў першапачаткова бажаством сабінян. Быў прыўнесены ў Рым сабінскімі перасяленцамі, якія засялілі Квірынальскі ўзгорак. Першапачаткова быў богам вайны, падобным да Марса. У пазнейшы час ідэнтыфікаваўся з Ромулам, першым рымскім царом. У пачатковы перыяд гісторыі Рымскай дзяржавы Квірын, разам з Юпітэрам і Марсам, уваходзіў у трыяду галоўных рымскіх богаў, кожны з якіх меў свайго Вярхоўнага жраца. Свята бога Квірына — Квірыналіі — ладзілася 17 лютага.

Адна з назваў рымскіх грамадзян — *квірыты* — паходзіць ад імя бога Квірына. Пра культ Квірына распавядаюць у сваёй «Гісторыі…» Ціт Лівій (VIII, 9, 6) і ў Параўнальных жыццяпісах Плутарх (Ромул, XXIX).

## Літаратура 
* *Буассье Г.* Римская религия от Августа до Антонинов. М., 1914.
* *Wissowa G.* Religion und Kultus der Römer. München, 1902.

## Спасылкі 
* Квірын // Міфалагічны слоўнік

Катэгорыя:Багі вайны
Катэгорыя:Багі ў рымскай міфалогіі
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Саліі

**Саліі** (, ад  — «скачу, скачу») — у Старажытным Рыме жрэцкая калегія, якая складалася з 12 жрацоў бога Марса і 12 жрацоў бога Квірына. Сваю назву саліі атрымалі ад ваенных скокаў, якія здзяйснялася імі падчас штогадовых святаў у гонар Марса. Таксама існавала версія пра паходжанне назвы ад імя Салія, які нібы навучыў гэтым скокам. Саліі ахоўвалі дванаццаць шчытоў — анкілаў, сярод якіх адзін нібы зваліўся з неба, а астатнія адзінаццаць былі дакладнымі яго копіямі. Былі таксама палацінскія саліі.

## Літаратура 
* Плутарх. Нума Пампілій. 13.

Катэгорыя:Рэлігія ў Старажытным Рыме
Катэгорыя:Жрацы
Анкіл

thumb|180px|Выява Анкіла
**Анкіл** () — у Старажытным Рыме легендарны шчыт бога Марса, які паводле падання зваліўся з неба пры цары Нуме Пампіліі яму ў рукі падчас мараой язвы. Цудоўная з'ява суправаджалася голасам, які абвясціў, што Рым будзе ўладаром свету, пакуль валодае гэтым шчытом. Даспех быў выкананы ў форме эліпса з выразамі па баках.

Шчыт стаў залогам бяспекі і росквіту рымскай дзяржавы (паладыем). Каб сапраўдны шчыт нельга было адрозніць і выкрасці, Нума распарадзіўся зрабіць яшчэ 11 такіх жа. Захоўванне Анкіла было даверана саліям, якія адпраўлялі культ Марса. 
Раз у год, у сакавіку, гэтыя 12 шчытоў члены жрэцкай калегіі саліяў урачыста праносілі па горадзе.

Выява Анкіла з'яўляецца традыцыйным элементам арнаментаў ваеннай арматуры. Розныя аўтары па рознаму тлумачылі этымалогію гэтага слова. Некаторыя мяркуюць, што слова «анкіл» паходзіць ад грэчаскага слова *ἀνκύλος* (выгнуты). Плутарх лічыць, што гэта слова можа быць атрымана з грэчаскага *ἀνκών* (локаць — гэта значыць гэта даспех, які насіўся на локці).

## Літаратура 
* Ціт Лівій. Гісторыя Рыма ад заснавання Горада. I. 20.

Катэгорыя:Рымская міфалогія
Марс (міфалогія)

**Марс** ( < стар.-лац. *Māvors*, стары вакатыў *Mārmār*; таксама  ці асобна *Mārs pater* «Марс-бацька»; на мове сабінаў *Mamers*). У рымскай рэлігіі Марс — адзін з найстаражытных богаў Італіі і Рыма, уваходзіў у трыяду богаў, якія першапачаткова ўзначальвалі рымскі пантэон (Юпітэр, Марс і Квірын).

Першапачаткова лічыўся родапачынальнікам і захавальнікам Рыма. У Старажытнай Італіі Марс быў богам урадлівасці; лічылася, што ён можа або наслаць гібель ураджая ці здыхату жывёлы, або адхіліць іх. У яго гонар першы месяц рымскага года, у які здзяйсняўся абрад выгнання зімы, быў названы Martius (сакавік). Пазней Марс быў атаясамлены з грэчаскім Арэсам і стаў богам вайны. Храм Марса ўжо як бога вайны быў збудаваны на Марсавым поле па-за гарадскімі сценамі, паколькі ўзброенае войска не павінна было ўваходзіць на тэрыторыю горада.

 — сыноў Марса]]
Ад Марса вясталка Рэя Сільвія нарадзіла блізнят Ромула і Рэма. Як бацька Ромула, Марс быў родапачынальнікам і захавальнікам Рыма.

Сімвалам Марса была дзіда, якая захоўвалася ў жытле рымскага цара — рэгіі. Там жа знаходзіліся дванаццаць шчытоў, адзін з якіх, паводле падання, зваліўся з неба ў часы цара Нумы Пампілія, а таму лічыўся закладам непераможнасці рымлян. Астатнія адзінаццаць шчытоў былі выраблены па загадзе цара як дакладныя копіі таго, што зваліўся з неба, каб ворагі не маглі распазнаць і выкрасці сапраўдны. Адпраўляючыся на вайну, вайскавод рухаў дзіду і шчыты, прасіўшы дапамогі ў Марса; самаадвольны рух лічыўся прадвесцем страшных бед.

Жонкай Марса была малазначная багіня Нерыа (Нерыенэ), якую атаясамлялі з Венерай і Мінервай. Распавядаюць, што аднойчы Марс закахаўся ў Мінерву і звярнуўся да састарэлай багіні Ганне Перэны з просьбай выступіць у ролі свацці. Праз некаторы час Ганна Перэна паведаміла яму, што Мінерва згодна стаць яго жонкай. Калі ж Марс адправіўся за нявестай і падняў вэлюм прадстаўленай яму багіні, то зразумеў, што перад ім не Мінерва, а старая Ганна Перэна. Астатнія багі доўга пацяшаліся над гэтым жартам.

Свяшчэннымі жывёламі Марса лічыліся воўк, дзяцел, конь, бык.

Па імі бога названа чацвёртая па аддаленасці ад Сонца планета Сонечнай сістэмы Марс.

## Гл. таксама 
* Сімвал Марса
* Морыган
* Марэна, міфалогія
* Салярны культ
* Арэс

## Спасылкі 
Катэгорыя:Багі ў рымскай міфалогіі
Катэгорыя:Багі вайны
Катэгорыя:Багі ўрадлівасці
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Балота Гніення

**Балота Гніення** () — раён месяцавай паверхні, размешчаны паміж кратарам Архімед на паўночным усходзе і Апенінамі на поўдні. З поўначы дадзены раён абмяжоўвае кратэр Аўтоліка, з захаду горы Архімед.

Ва ўсходняй частцы Балота Гніення знаходзіцца раён Хедлі-Апеніны, дзе здзейсніў пасадку месяцавы модуль Апалона-15. У гэтай вобласці быў знойдзены адзін з самых вядомых узораў месяцавага грунту, дастаўленых на Зямлю, які атрымаў назву Камень Быцця, узростам 4,1 мільярда гадоў. На прыведзенай фатаграфіі, у ніжняй правай частцы здымка, добра бачная звілістая паласа, якая праходзіць па ўсходнім краю кратэра Хедлі С (Hadley C). Гэта разора Хедлі (Hadley Rille), пакручасты каньён шырынёй ад аднаго да паўтара кіламетраў і глыбінёй каля 400 метраў. У раёне Хедлі-Апеніны астранаўтамі Апалона-15 усталяваная мемарыяльная шыльда з імёнамі загінулых савецкіх і амерыканскіх касманаўтаў. Каля шыльды ляжыць невялікая алюмініевая фігурка астранаўта ў скафандры.

Да поўначы ад Балота Гніення размешчаны заліў Лунніка, дзе здзейсніла жорсткую пасадку Луна-2, першая ў свеце аўтаматычная станцыя, якая дасягнула паверхні Месяца.

Селенаграфічныя каардынаты , дыяметр каля 180 км.

## Спасылкі 
* Карта Балота Гніення
Сабіны

[250px|thumb|Скульптура [Выкраданне сабінянак, Джамбалонья|Выкраданне сабінянак, аўтар Джамбалонья ]]**Сабі́ны**, або **сабіняне** (лац. *Sabini* — адз. лік Sabinus), ці **паўднёвыя піцэны** — народ італійскай групы (італікі), мова якіх знаходзілася ў блізкім сваяцтве з оскскім і ўмбрскім мовамі, і ў больш аддаленым — з лацінскай мовай. Жылі ў антычнай Італіі да заснавання Рыма, на тэрыторыі сучасных адміністрацыйных раёнаў Лацыё, Умбрыя і Абруца, перадгор'ях Апенінаў на паўночным ўсходзе ад Рыма, гэты рэгіён таксама завецца Сабіна.

Частка сабінаў, якія насялялі ўзгоркі Рыма, адыгралі вялікую ролю ва ўтварэнні рымскай народнасці і фарміраванні іх рэлігіі. Паводле легенды, рымляне выкралі падчас аднаго са свят сабінянак, каб ажаніцца з імі. Прыкладна праз год армія сабінаў падышла да Рыма, каб вызваліць палонніц, але тыя выйшлі на поле бою з немаўлятамі ад новых мужоў на руках і дамагліся прымірэння бакоў.

У 290 год да н.э. племя было канчаткова заваявана рымлянамі, а ў 268 годзе да н.э. сабіны атрымалі рымскае грамадзянства.

У далейшым сабіны хутка страцілі сваю мову і латынізаваліся.

## Вядомыя сабіняне 
* Нума Пампілій, легендарны цар Рыма
* Ціт Тацый, легендарны цар сабінян
* Анк Марцый, легендарны цар Рыма
* Серторый, рымскі вайскавод
* Акрон — у рымскай міфалогіі сабінскі цар.

## Гл. таксама 
* Сабінская вайна
* Самніцкія войны

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Італійскія народы
Бундэсбанк

thumb|right|Нямецкі Бундэсбанк 
**Нямецкі Бундэсбанк** (, таксама Нямецкі федэральны банк) — цэнтральны банк Германіі, размешчаны ў Франкфурце-на-Майне.

## Гісторыя
Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны ў рамках падрыхтоўкі валютнай рэфрмы і ўвядзення нямецкай маркі ў зонах акупацыі заходніх дзяржаў была усталявана новая двухступенчатая цэнтральная банкаўская сістэма па прыкладзе Федэральнай рэзервовай сістэмы ЗША. Яна складалася з юрыдычна незалежных зямельных цэнтральных банкаў, а таксама Банка нямецкіх зямель ў Франкфурце, які быў заснаваны 1 сакавіка 1948 года. Банк нямецкіх зямель быў адказны за выпуск банкнот і каардынацыю грашовай палітыкі. Ён з самага пачатку быў незалежным ад нямецкіх палітычных ворганаў, уключаючы федэральны ўрад, які пачаў сваю працу ў верасні 1949 года. 

З прыняццём закона аб Бундэсбанку (*Bundesbankgesetz*) 26 ліпеня 1957 года двухузроўневая структура цэнтральнай банкаўскай сістэмы была ліквідавана. Яе функцыі былі перададзеныя ў ізноў створаны нямецкі Бундесбанк. Для гэтага зямельныя цэнтральныя банкі былі аб'яднаны з Банкам нямецкіх зямель. Зямельныя цэнтральныя банкі сталі галоўнымі ўправамі Бундэсбанка і ўжо не былі юрыдычна незалежнымі інстытутамі. 

Пасля ўступлення ў сілу Маастрыхцкай дамовы ў лістападзе 1993 і стварэння Еўрапейскага эканамічнага і валютнага саюза нацыянальная адказнасць за грашова-крэдытную палітыку была перададзена Еўрапейскай сістэме цэнтральных банкаў (ЕСЦБ), якая складаецца з Еўрапейскага цэнтральнага банка (ЕЦБ) і нацыянальных цэнтральных банкаў (НЦБ) дзяржаў-членаў ЕС.

## Функцыі
У адпаведнасці з Законам ФРГ аб Бундэсбанку нямецкі Бундесбанк, як цэнтральны банк ФРГ, з'яўляецца неад'емнай часткай Еўрапейскай сістэмы цэнтральных банкаў. Ён садзейнічае выкананню задач сістэмы з асноўнай мэтай падтрымання стабільнасці ўзроўню цэн, захоўвае валютныя рэзервы Германіі, забяспечвае ажыццяўленне плацяжоў ўнутры краіны і з замежнымі краінамі, а таксама спрыяе стабільнасці плацёжных і разліковых сістэм.

## Арганізацыя
Кіраўніцтва Бундэсбанкам ажыццяўляе праўленне (*Vorstand*), які складаецца з прэзідэнта, віцэ-прэзідэнта і 4 членаў праўлення. Кандыдатуры прэзідэнта, віцэ-прэзідэнта і аднаго з членаў праўлення прапаноўваюцца федэральным урадам, тры іншых члена прапаноўваюцца Бундэсратам па ўзгадненні з федэральным урадам. Усе члены праўлення прызначаюцца федэральным прэзідэнтам, як правіла, на восем гадоў, але па меншай меры на пяць гадоў. Прэзідэнтам праўлення банка з'яўляецца зараз Енс Вайдман (*Jens Weidmann *), віцэ-прэзідэнтам Сабіне Лаўтэншлэгер (*Sabine Lautenschläger*). На канец 2012 года Бундэсбанк налічваў 10.288 супрацоўнікаў.

## Рознае
Бундесбанк мае вялікую бібліятэку, адкрытую для шырокай публікі, а таксама Музей грошаў, у якім прадстаўлены гісторыя і функцыі грошаў. 
Калекцыя музея ўключае ў сябе каля 90.000 манет з усяго свету са старажытных часоў да нашых дзён і каля 255.000 асобнікаў папяровых грошаў.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Бундэсбанка

Германія
Катэгорыя:Банкі Германіі
Катэгорыя:Банкі, заснаваныя ў 1957 годзе
Юрый Феліксавіч Ільініч

год]]
**Юрый Феліксавіч Ільініч** (—, Бярэсце) — магнат Вялікага Княства Літоўскага, граф на Міры, апошні ўладальнік Мірскага замка з роду Ільінічаў.

Сын Шчаснага Фелікса Ільініча, унук Юрыя Іванавіча Ільініча, першага будаўніка Мірскага замка. Пасля смерці бацькі ў 1540 годзе, а неўзабаве і маці Соф’і Радзівіл, іх адзіны васьмігадовы сын Юрый застаўся сіратою і ўладальнікам велізарнай маёмасці. Апекуном да малалетняга Ілыніча быў прызначаны яго дзядзька — Мікалай Радзівіл Чорны, у будучым — вялікі канцлер літоўскі.

Выхоўваўся пры двары Мікалая Радзівіла, магчыма, як і яго патрон, вызнаваў кальвінізм. У 1553 годзе Радзівіл Чорны, едучы ў пасольства да аўстрыйскага двара Фердынанда Габсбурга, бярэ з сабой дваццацігадовага Юрыя Ільініча. У выніку візіту Ільініч 10 жніўня таго ж года атрымлівае графскі тытул як уладальнік замка.

Фрагмент даравальнай граматы прыводзіць у сваіх «Вандроўках» Уладзіслаў Сыракомля, памылкова датуючы яе 1555 годам: «*Яго замак Мір і ўсю адміністрацыйную акругу з усёй маёмасцю мы ўзводзім на ступень графства, гэта званне надаём самому Юрыю Ільінічу, яго дзецям, нашчадкам і законным спадчыннікам разам з усімі іх дзецьмі абодвух полаў, цяперашнімі і тымі, якія народзяцца, ад сённяшняга дня і ва ўсе будучыя часы, называючы іх ад гэтага графства замка Мір графамі*».

Не маючы жонкі і дзяцей, Юрый Ільініч большую частку жыцця правёў пры нясвіжскім двары Радзівілаў; калі ж у 1565 годзе Мікалай Чорны памёр, Ільініч зрабіўся апекуном яго дзяцей. Маючы слабае здароўе і ў прадчуванні блізкай смерці, Ільініч 25 жніўня 1568 года складае завяшчанне, па якому галоўным спадчыннікам згаслага роду Ільінічаў робіцца старэйшы сын Радзівіла Чорнага — Мікалай Крыштаф Радзівіл Сіротка. У 1569 годзе Юрый Ільініч памірае ў Бярэсці. Мірскае графства разам з замкам пераходзіць пад уладу Радзівілаў.

## Літаратура 
* *Калнін В. В.* Мірскі замак = The Mir Castle / В. В. Калнін; пер. на англ. мову А. І. Казека. Мастак К. У. Хацяноўскі. — 2-е выданне. Мн.: Беларусь, 2005. — 159 с.: іл. ISBN 985-01-0589-5

Юрый Феліксавіч
Катэгорыя:Памерлі ў Брэсце
Катэгорыя:Постаці Мірскага замка
Сетка

**Сетка:**

* Сетка — аддзел страўніка ў жвачных жывёл
* Сетка — сузор’е Паўднёвага паўшар'я неба
* Сетка — частка электроннай лямпы
Ізабела Бразільская

**Ізабела Браганса** (поўнае імя ; , Рыа-дэ-Жанэйра, Бразілія — , Э, Францыя) — прынцэса Бразіліі (), з 10 жніўня 1850 года спадчынніца прастола з тытулам Яе імператарская высокасць імператарская прынцэса Бразіліі (), Рэгент Бразіліі ў 1871—1872, у 1876—1877 і 1887—1889. 13 мая 1888 года падпісала Залаты закон пра адмену рабства ў Бразіліі.

## Біяграфія 
Старэйшая дачка імператара Бразіліі Педру II і яго жонкі Тэрэзы Крысціны Бурбон-Сіцылійскай. Пасля ранняй смерці сваіх братоў, старэйшага, дона Альфонса (1845—1847) і малодшага, дона Педра-Альфонса (1848—1850), Ізабела стала спадчынніцай прастола. Каб прыгатаваць дачку да яе будучых абавязкаў, Педру II забяспечыў ёй добрую адукацыю. Прыслухаўшыся да парады сваёй сястры Франсіскі, імператар у 1855 годзе прызначыў на ролю настаўніцы графіню Бараль, жонку французскага арыстакрата.

### Сям’я 
15 кастрычніка 1864 года ў Рыа дэ Жанэйра Ізабела ажанілася з французскім прынцам Гастонам Арлеанскім (1842—1922), графам д’Э, старэйшым сынам Луі Арлеанскага, герцага дэ Немур і ўнука караля Францыі Луі-Філіпа I.

Дзеці:
* Луіза (1874);
* Педра (1875—1940), прынц Гран-Пара, затым прынц Арлеанскі-Браганса. 1 кастрычніка 1864 года ўступіў у марганатычны шлюб з чэшскай графіняй Елізаветай Добржэнскай (1875—1951), 30 кастрычніка 1908 года адмовіўся ад правоў на атрыманне ў спадчыну трона на карысць малодшага брата;
* Луіш Марыя (1878—1920) — з 1908 года ў шлюбе з прынцэсай Марыяй Піяй Бурбон-Сіцылійскай (1878—1973);
* Антоніа Гастон (1881—1918), не пакінуў нашчадства.

## Спасылкі 
* 
* Манархі Еўропы. Лёсы дынастый. Браганская дынастыя
* Дынастыя Браганса на сайце Gotha

Катэгорыя:Браганса (дынастыя)
Катэгорыя:Абаліцыяністы Бразіліі
Катэгорыя:Узнагароджаныя Залатой ружай
Залаты закон (Бразілія)

**«Залаты закон» ад 13 мая 1888 года** ці **«Залатая була»**  () канчаткова адмяніў рабства ў Бразіліі. «Дзень мулата» (*Dia do Mulato*), 13 мая — памятны дзень бразільскага календара.

Закон утрымлівае ўсяго два пункты:
# Рабства ў Бразіліі адмяняецца.
# Любыя палажэнні права, якія супярэчаць першаму пункту, адмяняюцца.

Раней, у 1871 годзе, быў прыняты закон аб свабодзе нараджэння, паводле якога ўсе, хто нарадзіўся ад рабоў, аўтаматычна атрымлівалі асабістую свабоду, але закон не тычыўся іх бацькоў. Да 1888 года Бразілія заставалася апошняй краінай Заходняга паўшар’я, у якой існавала рабства; з прытокам таннай рабочай сілы імігрантаў яно ўжо не было выгодна эканамічна. Акрамя таго, Вялікабрытанія аказвала ціск на Бразілію, патрабуючы адмяніць рабства, якое нібы давала бразільскай эканоміцы несправядлівыя перавагі перад брытанскімі калоніямі.

Закон быў складзены міністрам земляробства Антоніу да Сілва Праду і падпісаны прынцэсай Ізабелай, якая выконвала абавязкі рэгента падчас паездкі яе бацькі, імператара Педру II, у Еўропу. Дата падпісання, 13 мая, наўмысна супала з днём нараджэння Жуана VI, прадзеда Ізабелы і бацькі першага імператара Бразіліі.

Бліжэйшым наступствам закона стала пагаршэнне становішча землеўладальнікаў-фазендэйру (гл. фазэнда) і эканомікі краіны ў цэлым, што ў выніку прывяло да падзення Бразільскай імперыі.

## Спасылкі 
* Тэкст закона

Катэгорыя:Гісторыя Бразіліі
Катэгорыя:Абаліцыянізм
Катэгорыя:Падзеі 13 мая
Катэгорыя:Святы 13 мая
Катэгорыя:З’явіліся ў 1888 годзе
Калегія пантыфікаў

**Калегія пантыфікаў** () — у Старажытным Рыме — вышэйшы жрэцкі інстытут царскага і рэспубліканскага перыяду, узначальваўся Вялікім пантыфікам, які да III ст. да н.э. выбіраўся з яе членаў. Калегія падтрымлівала веданне і захоўванне сакральнага права (*ius pontificium*), выпрацоўваліся правілы яго тлумачэння (*commentarii pontificum*), вяліся запісы юрыдычных прэцэдэнтаў і даваліся кампетэнтныя юрыдычныя саветы.

Першапачаткова ў Калегіі было 5 пантыфікаў, пасля закона Агульнія 300/299 да н.э. — 9, пасля Сулы — 15, пасля Цэзара — 16. Агульным абавязкам пантыфікаў было захаванне рэлігійнага балансу (*pax deorum*), гэта значыць надання роўнай ступені шанавання кожнаму богу. Да закона Агульнія  ўсе пантыфікі былі патрыцыямі. Было таксама 3 малодшыя пантыфікі (*pontifices minores*), але іх роля недастаткова вывучана.

## Літаратура
* Боровков П.С. 2010: Коллегия понтификов в политико-правовой структуре римской civitas (от Царского периода до конца Классической республики) : Авт. дисс… к.и.н. М.

Катэгорыя:Рымскае права
Катэгорыя:Рэлігія ў Старажытным Рыме
Палац Лейхтэнбергскіх

**Палац Лейхтэнбергскіх** — палац у стылі позняга класіцызму, размешчаны на грэбні берагавога ўступа ў паўночна-ўсходняй частцы парку Сергіеўка (заходняя ўскраіна Пецяргофа).

Пабудаваны архітэктарам Андрэем Штакеншнейдэрам для дачкі Мікалая I Марыі Мікалаеўны і яе мужа Максіміліяна, герцага Лейхтэнбергскага, у 1839—1842 гадах. Штакеншнейдэр таксама з'яўляецца аўтарам пецярбургскай рэзідэнцыі Лейхтэнбергскіх — Марыінскага палаца.

У гады вайны будынак быў моцна пацярпеў; адноўлены пазней.

З савецкага часу палац і суседнія пабудовы заняты Біялагічным інстытутам СПбДУ.

## Гл. таксама 
* Сядзіба Лейхтэнбергскіх

Лейхтэнбергскіх
Катэгорыя:Пецяргоф
*
KfW

[thumb|left|KfW (заходняя аркада) у [Франкфурт-на-Майне|Франкфурце]]
**KfW** — нямецкі дзяржаўны банк, размешчаны ў Франкфурце-на-Майне. Назва з'яўляецца скарачэннем ад *Kreditanstalt für Wiederaufbau* (у даслоўным перакладзе *Крэдытная ўстанова для аднаўлення*). У 2012 годзе KfW з'яўляўся трэцім па велічыні актываў нямецкім банкам.

Банк быў заснаваны ў снежні 1948 года з мэтай фінансавання аднаўлення эканомікі Германіі. Першапачатковае фінансаванне адбывалась у асноўным са сродкаў Праграмы аднаўлення Еўропы (у прастамоўі  «план Маршала»). У 50-х гадах асноўным кірункам дзейнасці было спрыянне дзейнасці кампаній сярэдняй велічыні (*mittelständische Unternehmen*). У 1961 годзе KfW атрымала таксама задачу наладжвання фінансавага супрацоўніцтва ФРГ з развіваючыміся краінамі. 
Сёння асноўнымі напрамкамі дзейнасці з'яўляюцца:
* Спрыянне інвестыцыям грамадзян, камунальных прадпрыемстваў і дзяржаўных устаноў праз крэдытаванне на выгадных умовах (напрыклад крэдыты на адукацыю, будаўніцтва жылля).
* Экспартнае і праектнае фінансаванне (у асноўным праз дачэрнюю кампанію IPEX-Bank).
* Фінансаванне праектаў у развіваючыхся краінах, арыентаваных на барацьбу з галечай, эканамічнае развіццё, належнае кіраванне, паляпшэнне адукацыі, ахову здароўя і навакольнага асяроддзя.
* Спецыяльныя задачы (напрыклад прыватызацыя нямецкіх дзяржаўных прадпрыемстваў)

Федэральнаму ўраду Германіі належыць 80%, а федэральным землям Германіі - 20% капіталу банка. Дзяржава нясе адказнасць за ўсе даўгі і крэдыты KfW. Дадзеная гарантыя замацаваная ў Законе аб KfW. У міжнародных рэйтынгавых агенцтваў KfW мае найлепшы крэдытны рэйтынг (AAA).

Галоўнымі органамі банка з'яўляюцца праўленне (*Vorstand*) і наглядальны савет (*Verwaltungsrat*). Старшыня праўлення — Ульрых Шродэр (*Ulrich Schröder*). Наглядальны савет кантралюе і кансультуе праўленне па пытаннях кіравання KfW. Ён складаецца з 37 прадстаўнікоў палітычных партый і дзелавых колаў. Старшыня наглядальнага савета — міністр фінансаў Германіі Вольфганг Шойбле (*Wolfgang Schäuble*).

## Спасылкі 
* http://www.kfw.de/ — Афіцыйны сайт KfW
* Гадавая фінансавая справаздача банка 

Катэгорыя:Банкі Германіі