open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Тэраса

**Тэраса** ( — пляцоўка) — адкрытая вонкавая пляцоўка, якая прымыкае да дома або кватэры, размяшчаецца над зямлёй, як правіла, на ўзроўні падлогі першага паверха або другога і вышэй над ніжэйшым паверхам. Тэраса можа мець пергалу ці лёгкае пакрыццё, а таксама знаходзіцца пад агульным з домам дахам.

Тэраса можа не датыкацца дома, а быць выкананай ў выглядзе «вострава» ці, напрыклад, акружаць басейн.

Падсень — адкрытая слупавая галерэя на галоўным фасадзе дома.

## Гл. таксама 
* Веранда

Катэгорыя:Архітэктура
Пергала

**Пергала** ( ад  — навес), садовае збудаванне, наборная канструкцыя з шэрагу секцый арак, злучаных паміж сабой папярочнымі брусамі, для абароны праходу ад моцнага сонца. Яна можа быць як асобным збудаваннем, так і часткай будынка, якая закрывае адкрытыя тэрасы.
Катэгорыя:Архітэктура
Солт-Лэйк-Сіці

**Солт-Лэйк-Сіці** () — горад у ЗША, сталіца і найбуйнейшы горад штата Юта. Цэнтр акругі Солт-Лэйк. Размешчаны на поўначы штата каля Вялікага Салёнага возера. Знаходзіцца ў даліне, акружанай горамі Уосач і Окуір, на вышыні каля 1300 м. Насельніцтва —  чалавек (2006), з прыгарадамі — 1,3 млн (у раёне жыве больш за 60 % насельніцтва Юты).

Прамысловы, гандлёвы і фінансавы цэнтр раёна Вялікага Басейна. Міжнародны аэрапорт. У Солт-Лэйк-Сіці размешчана міжнародная штаб-кватэра Царквы Ісуса Хрыста Святых апошніх дзён — заснавальнікаў горада, каля 50 % жыхароў — мармоны.

У 2002 Солт-Лэйк-Сіці быў сталіцай ХІХ зімовых Алімпійскіх гульняў.

## Гарады-пабрацімы 
*  Кесан (), Філіпіны
*  Цзілун (), Тайвань
*  Мацумота (), Японія
*  Арура (), Балівія
*  Цёрлс (, ), Ірландыя
*  Турын (), Італія
*  Чарнаўцы (), Украіна
*  Іжэўск (), Расія

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада 

Катэгорыя:Гарады Юты
Катэгорыя:Сталіцы штатаў ЗША
Фасад

, ЗША]]
**Фасад** () — знешняя вертыкальная паверхня будынка, якая ўтвараецца вонкавай канструкцыяй, гарызантальнымі і вертыкальнымі чляненнямі, рытмам праёмаў (балконаў, лоджый), архітэктурнымі элементамі, фактурай будаўнічых і аддзелачных матэрыялаў, колеравым каларытам.

У залежнасці ад тыпу будынка і формы яго плана, месцазнаходжання адрозніваюць галоўны, бакавы, дваровы фасады.

## Літаратура 
* *Сергачоў С. А.* Фасад // 

Катэгорыя:Архітэктура
Падмурак

**Падмурак** або **фундамент** (ад  — аснова) — ніжняя частка будынкаў або збудаванняў, якая перадае нагрузку грунтам. Глыбіня падмурка залежыць ад інжынерна-геалагічных і гідралагічных умоў, канструкцыйных асаблівасцей будынкаў і збудаванняў, глыбінь прымярзання пучыністых грунтоў, размыву (для гідратэхнічных збудаванняў). Фундамент робяць з жалезабетону, бетону, бута-бетону, каменю, бутавага каменю, цэглы-жалезняку, драўніны.
.]]
Падмуркі падзяляюцца на масіўна-суцэльныя пад усім збудаваннем; стужачныя пад суцэльныя сцены; адзіночныя (слупавыя) пад калоны; каробчатыя — пад вышынныя дамы; рамныя для апор прамысловых установак; падмуркі складкавага тыпу ці з абалонак у выглядзе цел вярчэння пад асобныя калоны, апоры і высокія збудаванні; падмуркі-блокі маставых апор, плацін, доменных і коксавых печаў, веж, помнікаў, станкоў і іншага; палевыя.

## Гл. таксама 
* Апускны калодзеж

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктура
Хол

**Хол** () — памяшканне, від пярэдняга пакоя ў кватэры (доме) або памяшканне ў грамадскіх, адміністрацыйных будынках, прызначанае для адпачынку, чакання.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктура
Гарышча

**Гарышча** — прастора паміж канструкцыяй даха, перакрыццем верхняга паверха будынка і, як правіла, вонкавых сцен.

Гарышча называецца халодным, калі ўцяпляльнік над верхнім паверхам размешчаны ў межах яго перакрыцця, і цёплым, калі ўцяпляльнік размешчаны ў межах канструкцыі даха над гарышчам, пры гэтым паветра, якое выходзіць з вентыляцыйных сістэмы будынка і праходзіць праз прастору гарышча, выкарыстоўваецца ў якасці дадатковай крыніцы цяпла для абагрэву верхняга паверха ў халодны перыяд года.

Катэгорыя:Будаўнічыя элементы і канструкцыі
Катэгорыя:Жыллё
Эркер

, Германія]]**Э́ркер** () — частка памяшкання, якая выходзіць з асноўнай плоскасці фасада, павялічвае яго прастору і паляпшае асветленасць і інсаляцыю памяшкання.

Эркер вырашаецца ў выглядзе зашклёнай прысценнай канструкцыі на кансолях, часам на ўласным падмурку. Робіцца на некалькі паверхаў або на ўсю вышыню фасада будынка. 

## Гл. таксама 
* Данскер

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Fachwerk.de: «Der Erker»  

Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Катэгорыя:Будаўнічыя элементы і канструкцыі
Мансарда

, ЗША]]**Манса́рда**, **падда́шак** — паверх, размешчаны ў прасторы, створанай скатным дахам і, як правіла, часткай вонкавых сцен, у якім памяшканні часткова або цалкам маюць нахіленым столі. Папулярнасць дамам з падобнай архітэктурай прынёс французскі архітэктар XVII стагоддзя Франсуа Мансар.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Ферменты

**Ферменты** () або **энзімы** ( — дрожджы, закваска) — звычайна бялковыя малекулы або малекулы РНК (рыбазімы) ці іх комплексы, якія паскараюць (каталізуюць) хімічныя рэакцыі ў жывых сістэмах. Рэагенты ў рэакцыі, якая каталізуецца ферментамі, называюцца субстратамі, а атрыманыя рэчывы — прадуктамі. Ферментатыўная актыўнасць можа рэгулявацца актыватарамі і інгібітарамі. Бялковыя ферменты сінтэзуюцца на рыбасомах, а РНК — у ядры.

Тэрміны «фермент» і «энзім» даўно выкарыстоўваюцца як сінонімы: першы — пераважна ў германска- і славянскамоўнай навуковай літаратуры, другі — у раманскамоўнай.

## Гісторыя вывучэння 
Ферментатыўныя працесы вядомыя чалавеку са старажытнасці. Браджэнне шырока выкарыстоўвалася грэкамі для атрымання віна (адкрыццё гэтага спосабу прыпісвалася богу Бахусу). Народы многіх краін з даўніх часоў валодалі мастацтвам прыгатавання хлебу, сыру, воцату на аснове перапрацоўкі расліннай і жывёльнай сыравіны. Аднак, сучасны этап у развіцці энзімалогіі адносіцца да пачатку XIX стагоддзя.

У 1814 годзе член Пецярбургскай Акадэміі навук К. Кірхгоф выявіў, што крухмал пераўтвараецца ў цукар пад уплывам некаторых рэчываў, якія знаходзяцца ў ячменным зерні, якое прарастае. Наступны крок у гэтым напрамку быў зроблены французскімі хімікамі А. Пайенам і Ж. Пірсо, якія ў 1833 годзе выявілі, што тэрманяўстойлівае рэчыва, якое атрымліваюць з соладавага экстракту шляхам асаджэння спіртам, валодае здольнасцю гідралізаваць крухмал; яны назвалі яго дыястазай.

У хуткім часе разгарэлася спрэчка пра прыроду браджэння, у якой удзельнічалі найбуйнейшыя прадстаўнікі прыродазнаўства таго часу. У прыватнасці, Л. Пастэр прытрымліваўся меркавання, што браджэнне выклікаецца жывымі мікраарганізмамі і, такім чынам, звязана выключна з іх жыццядзейнасцю. З іншага боку, Ю. Лібіх і К. Бэріар адстойвалі хімічную прыроду браджэння, мяркуючы, што яно звязанае з адмысловымі рэчывамі, падобнымі дыястазе (амілазе). Ё. Берцэліус у 1837 годзе выявіў, што ферменты — гэта каталізатары, якія пастаўляюць жывыя клеткі. Менавіта тады з’явіліся тэрміны «фермент» (ад лац. fermentatio — браджэнне) і «энзім» (ад грэч. ἐν ζύμη — у дрожджах). Спрэчка канчаткова вырашылася толькі ў 1897 годзе, калі браты Ганс і Эдвард Бюхнеры выявілі, што дрожджавы бясклеткавы сок (атрыманы пры расціранні дрожджаў з інфузорнай зямлёй) здольны зброджваць цукар з утварэннем спірту і CO₂. Стала зразумелым, што дрожджавы сок утрымлівае складаную сумесь ферментаў (названую зімазай), і гэтыя ферменты здольныя функцыянаваць як унутры, так і звонку клеткі. Як сказаў адзін з гісторыкаў, з’яўленне бурбалак вуглякіслага газу ў доследзе Бухнераў азначала нараджэнне сучасных біяхіміі і энзімалогіі.

## Гл. таксама 
* Ізамеразы

## Крыніцы 
Катэгорыя:Біяхімія
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Метралогія

**Метралогія** — навука аб вымярэннях, метадах і сродках забеспячэння іх адзінства і спосабах дасягнення патрэбнай дакладнасці. Прадметам метралогіі ёсць вылучэнне колькаснай інфармацыі аб уласцівасцях аб’ектаў з зададзенай дакладнасцю і даставернасцю. Сродкам метралогіі з’яўляецца сукупнасць вымярэнняў і метралагічных стандартаў, якія забяспечваюць патрабуемую дакладнасць.

## Гл. таксама 
* Дэпо ўзорных мер і ваг

## Спасылкі
Вымярэнне

**Вымярэнне** — сукупнасць аперацый для вызначэння велічыні, альбо, іншымі словамі, — для вызначэння суадносін адной (вымяраемай) велічыні з другой аднароднай велічынёй, прынятай за адзінку, якая захоўваецца ў тэхнічным сродку (сродку вымярэння). Якасць метаду вымярэння ацэньваецца з дапамогай характарыстык дакладнасці і ўзгодненасці.

Забеспячэнне адзінства вымярэнняў — важная задача міжнароднага, дзяжаўнага і грамадскага значэння, накіраваная на недапушчэнне недакладных і няправільна выкананых вымярэнняў.

У тых выпадках, калі немагчыма выканаць вымярэнне, бо не выдзелена велічыня як фізічная, ці не вызначана адзінка вымярэння гэтай велічыні, практыкуецца ацэньванне такіх велічынь па ўмоўных шкалах, як то шкала Рыхтэра для вымярэння інтэнсіўнасці землетрасенняў, шкала Моаса для ацэнцы цвёрдасці мінералаў. Навука, прадметам вывучэння якой з’яўляюцца ўсе аспекты вымярэнняў, завецца метралогіяй.

## Спасылкі 
* метралогія
* метралогія вымярэнняў
* Віды і метады вымярэнняў 

Катэгорыя:Метралогія
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Адзінства вымярэнняў

**Адзінства вымярэнняў**, стан вымярэнняў, пры якім іх вынікі выражаны ў адзінках вымярэнняў і дакладнасць вымярэнняў знаходзіцца ва ўстаноўленых межах з зададзенай верагоднасцю.

У Беларусі адзіства вымярэнняў рэгулюецца Законам Рэспублікі Беларусь ад 5 верасня 1995 № 3848-ХІІ «Аб забеспячэнні адзінства вымярэнняў».

Катэгорыя:Метралогія
Аскольд

[thumb|10-ы аркуш [Радзівілаўскі летапіс|Радзівілаўскага летапісу, на якім адлюстраваны паход паўлегендарнага кіеўскага князя **Аскольд**а і легендарнага варага Дзіра на Царград]]
** Аскольд** — паўлегендарны кіеўскі князь. Па арабскіх крыніцах — славянін, апошні прадстаўнік дынастыі Кія, а па даных «Аповесці часавых гадоў» — вараг, дружыннік Рурыка. У карысць скандынаўскага паходжання Аскольда сведчаць яго імя. Некаторыя даследчыкі лічаць, што Аскольд — не імя, а мянушка скандынаўскага варага або князька, скажонае ад Iskold — «халодны, як лёд». У пачатку 60-х гг. IX в. ён накіраваўся разам з Дзірам у Візантыю, па шляху занялі Кіеў. У 882 г. Аскольд і Дзір былі зрынуты пераемнікам Рурыка Алегам і пакараныя як узурпатары. Шматлікія даследчыкі выказваюць сумневы ў тым, што Аскольд быў сучаснікам і адначасова княжыў у Кіеве.

## Літаратура 
* Крыванос, Х. П. Аскольд і Дзір / Х. П. Крыванос // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларуская Энцыклапедыя. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с., [8] к.: іл. — С. 217. — ISBN 5-85700-074-2.

Катэгорыя:Вялікія князі кіеўскія
Катэгорыя:Кіраўнікі ўсходніх славян да Рурыкавічаў
Катэгорыя:Рускія князі IX стагоддзя
Катэгорыя:Забітыя манархі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў IX стагоддзі
Катэгорыя:Военачальнікі Старажытнай Русі
Катэгорыя:Пахаваныя на Аскольдавай магіле
Дзяржаўныя пасады Рэспублікі Беларусь

**Дзяржаўная пасада** у Рэспубліцы Беларусь — пасада, прадугледжаная Канстытуцыяй Рэспублікі Беларусь, Законам «Пра дзяржаўную службу ў Рэспубліцы Беларусь» і іншымі заканадаўчымі актамі, або заснаваная ва ўстаноўленым заканадаўствам парадку штатная адзінка дзяржаўнага органа, воінскага фарміравання, ваенізаванай арганізацыі з вызначаным для займаючай яе асобы абавязкамі па выкананні і (або) забеспячэнні выканання функцый гэтых дзяржаўнага органа, воінскага фарміравання, ваенізаванай арганізацыі.

## Вышэйшыя дзяржаўныя пасады Рэспублікі Беларусь 
Пералік вышэйшых дзяржаўных пасад Рэспублікі Беларусь устаноўлены Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 5 лютага 2024 № 46 «Пра кадравы рэестр Рэспублікі Беларусь» і ўключае ў сябе наступныя дзяржаўныя пасады:
* Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь
* Старшыня Усебеларускага народнага сходу
* Прэм’ер-міністр Рэспублікі Беларусь
* Старшыня Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь
* Старшыня Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь
* Старшыня Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь
* Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь
* Кіраўнік Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь
* Дзяржаўны сакратар Савета Бяспекі Рэспублікі Беларусь
* Старшыня Камітэта дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь
* Генеральны пракурор Рэспублікі Беларусь
* Старшыня Праўлення Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь
* Кіраўнік спраў Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь

## Крыніцы 
Катэгорыя:Дзяржаўная служба ў Беларусі
Пашпарт

**Пашпарт** ( — дазвол на заход у порт,  — дакумент для праходу праз дзверы) — дзяржаўны дакумент, які сведчыць асобу ўладальніка і яго грамадзянства (падданства) пры выездзе з краіны і вяртанні на радзіму і пры падарожжах па іншых краінах.

## Гісторыя 
У сярэдневяковай Еўропе, збольшага ў Францыі і некаторых італьянскіх княствах, назвай «пашпарт» акрэслівалі розныя дакументы, што дазвалялі купцам наведваць гарады. Праз шмат стагоддзяў у большасці краін не існавала абавязковага дакумента, які б быў патрэбны для замежных падарожжаў. Выключэннем была царская Расія і Асманская імперыя. Расійскія пагранічныя ваяводы прапускалі замежнікаў толькі пры наяўнасці ў іх «праезджых» грамат. Пётр I наяўнасць такіх грамат абгрунтаваў заканадаўча ў 1719 годзе.

Заканадаўства і дакументы ў Еўропе для замежных вандровак пачалі ўводзіць толькі ў XIX стагоддзі. Першыя агульныя пашпарты і неабходнасць валодання імі для пераходу праз граніцу заснавала Францыя (1867), Брытанская імперыя (1873), Італьянскае Каралеўства (1873) і ЗША (1889). Пасля Першай сусветнай вайны ў Еўропе паўстала патрэба пашпартнага і мытнага рэгулявання.

Пасля Другой сусветнай вайны ў краінах савецкага блоку была абмежавана выдача дазволаў на выезд за мяжу. У СССР для вандроўкі за межы краіны патрабаваўся «замежны пашпарт». У калгасах пашпарты не выдавалі наогул да сярэдзіны 60-х гадоў XX стагодздзя, каб стрымаць адток насельніцтва ў гарады.

### Гісторыя беларускага пашпарта 
Першыя пашпарты на беларускай мове (лацінцы) пачала выдаваць у Обер-Осце нямецкая адміністрацыя ў акрузе Галоўнакамандуючага на Усходзе ў 1916—1917 гадах. Яны былі на нямецкай і беларускай мовах. На 5 старонках утрымліваліся асабістыя звесткі асобы, месца нараджэння, дзе жыве, чым займаецца, веравызнанне, фотаздымак у рост чалавека, асаблівыя прыкметы, адбіткі «правага паказнога пальца», подпіс прадстаўніка мясцовай улады альбо двух сведак.

У 1993 годзе быў зацверджаны ўзор беларускага пашпарта (пастанова Савета Міністраў РБ 14 ліпеня 1993 г. N 463 «Аб зацвярджэнні палажэння аб пашпарце грамадзяніна РБ, узору гэтага пашпарта і апісання яго»).

Пасля рэферэндума 14 мая 1995 года былі змененыя дзяржаўныя сімвалы Рэспублікі Беларусь. Таму ў 1996 годзе былі ўведзеныя новыя ўзоры беларускага пашпарта.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дакументы
Малпы

**Малпы** (*Anthropoidea*, *Simiae*) — падатрад млекакормячых атрада прыматаў.

Падзяляюцца на 2 групы (каля 140 відаў): шыраканосыя малпы і вузканосыя малпы, або малпы Старога Свету. Вузканосых малпаў 3 сямействы: ніжэйшыя вузканосыя — мартышкі, вышэйшыя вузканосыя — чапавекападобныя малпы і людзі — гамініды.

[thumb|250px|left|Берберыйскі макак ([магот) з дзіцянём]]
Пашыраны ў Еўропе (1 від), Паўднёвай Азіі, Цэнтральнай Амерыцы, Паўднёвай Амерыцы, Афрыцы. Жывуць пераважна ў лясах і гарах тропікаў. Большасць відаў вядзе стадны спосаб жыцця, пераважна дрэвавы (акрамя гелад, маготаў, павіянаў). У Чырвонай кнізе МСАП — каля 60 відаў. 

Ад даўжыні 15 см і масы каля 70 г (ігрунка карлікавая) да 2 м і 300 кг (гарыла). Валасяное покрыва развітое (акрамя твару і вушных ракавін), развітая мімічная мускулатура. Будова мозга складаная, кара са шматлікімі звілінамі і барознамі. У вузканосых малпаў ноздры скіраваны ўніз. Вялікі палец кісці ў іх проціпастаўлены астатнім пальцам; маюць пазногці.

Усёедныя.

Нараджаюць 1 дзіцяня (у ігрунак — 2—3).

Малпы паходзяць з палеацэну і эацэну (60—25 млн. гадоў назад) ад выкапнёвых даўгапятаў Еўропы і Паўночнай Амерыкі. 

У новай сістэматыцы сапраўдных малп вылучаюць у інфраатрад малпападобныя і аб'ядноўваюць з даўгапятамі ў падатрад суханосых прыматаў (*Haplorhini*), а астатніх — у атрад макраносых прыматаў (*Strepsirrhini*)

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прыматы
Цэнтральная рада былых мусульман

**Цэнтральная рада былых мусульман** () — змешчаная ў Германіі асацыяцыя нерэлігійных асоб, якія раней былі мусульманамі ці паходзяць з ісламскіх краін. Мае філіялы ў Вялікабрытаніі і Скандынавіі. Заснавана 21 студзеня 2007 года. Дружалюбная арганізацыя, «Цэнтральны камітэт былых мусульман», была адкрыта ў Нідэрландах. Сярод заснавальнікаў — іранская актывістка барацьбы за правы жанчын Міна Ахадзі, турэцкі публіцыст Арзу Токер, і сын іракскага святара Нур Габары.

## Спасылкі 
* Сайт ЦРБМ у Германіі 
* Сайт ЦРБМ у Вялікабрытаніі 
* The courage of their convictions  — Guardian Unlimited
* Ignore Islam, 'ex-Muslims' urge — BBC
* NSS supports the launch of the Ex-Muslim Council of Britain  — National Secular Society
** Video of supporters' speeches at the launch of the Council of Ex-Muslims in Britain, 21 June 2007

Катэгорыя:Крытыка ісламу
Катэгорыя:Атэізм
Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Германіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2007 годзе
Мы выйдзем шчыльнымі радамі

** Мы выйдзем шчыльнымі радамі **— гімн Беларускай Народнай Рэспублікі, словы Краўцова Макара, музыка Уладзіміра Тэраўскага.

## Гісторыя 
Верш Макара Краўцова *«Ваяцкі марш»* апублікаваны 30 кастрычніка 1919 года ў газеце «Беларусь», музыку гімна напісаў Уладзімір Тэраўскі. Як гімн Беларускай Народнай Рэспублікі прыняты ў 1920 годзе, калі дзяржава дэ-факта ўжо не існавала, а яе кіраўніцтва знаходзілася ў выгнанні.

У «Беларускім спеўніку» (1921) Уладзіміра Тэраўскага радок «*Штандарт наш бел-чырвона-белы*» заменены на «*Свабодны сцяг, штандарт чырвоны*». Ноты выдання набіраліся раней, яно рыхтавалася ў 1920 годзе секцыяй Беларускай вайсковай камісіі, таму на загад цэнзараў згадку бел-чырвона-белы сцяга друкарня зафарбавала чорным.

Гімнам актыўна карысталіся арганізацыі беларускай дыяспары, якія стаялі на незалежніцкіх пазіцыях.

У 1991 годзе, пасля аднаўлення незалежнасці Беларусі, было прапанавана зрабіць «*Ваяцкі марш*» дзяржаўным гімнам, разам з аднаўленнем герба «Пагоня» і бел-чырвона-белага сцяга як дзяржаўных сімвалаў. З публічным зваротам наконт гэтага выступілі вядомыя літаратары Васіль Быкаў, Алесь Адамовіч і Рыгор Барадулін.

Сёння марш мае пэўную папулярнасць у асяродку беларускай дэмакратычнай апазіцыі і рэгулярна называецца сярод альтэрнатыў афіцыйнаму гімну Беларусі.

У 2020 годзе гімн увайшоў у патрыятычны музычны альбом «Годныя песні» Вольнага хору. Актыўна выкарыстоўваецца ў час пратэстаў 2020—2021 гадоў у Беларусі.

Файл:Макар_Краўцоў.jpg|Макар Краўцоў, словы
Файл:2_terravski.jpg|Уладзімір Васілевіч Тэраўскі, музыка

## Тэкст 
### Першапачатковы 
### Варыяцыі 
Мы выйдзем шчыльнымі радамі 
На вольны родны **наш** прастор. 
Хай воля вечна будзе з намі, 
А гвалту мы дамо адпор!

**Хай аджыве закамянелы** 
Наш беларускі вольны дух; 
Штандар наш бел-чырвона-белы, 
Пакрыў сабой народны рух!

На бой! За шчасце і за волю 
Народу слаўнага свайго! 
Браты, цярпелі мы даволі. 
На Волю! — усе да аднаго!

Імя і сілу беларуса 
Няхай пачуе й **бачыць** той, 
Хто смее нам нясці прымусы 
І першы выкліча на бой.

Браты, да шчасця мы падходзім: 
Хай гром грыміць яшчэ мацней! 
У крывавых муках мы **адродзім** 
Жыццё Рэспублікі сваей!

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Беларуская Салідарнасць. Беларускія гімны

Катэгорыя:Дзяржаўныя гімны
Катэгорыя:Беларуская Народная Рэспубліка
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Беларусі
Катэгорыя:Маршы
AllMusic

**AllMusic** (у мінулым **All Music Guide**, у перакладзе з англійскай — «гід па ўсёй музыцы», прамаўляецца *ол мьюзик гайд*) — буйная анлайнавая музыкальная база даных, належыць арганізацыі All Media Guide, нароўні з All Movie Guide і All Game Guide. Заснавана ў 1991 годзе Майклам Эрлевайнам і матэматыкам Уладзімірам Багданавым.

Інтэрнэт-партал працуе з 1995 года. На ім прадстаўлена інфармацыя пра жанры музыкі, музыках і гуртах, а таксама інфармацыя пра выхад альбомаў і прафесійныя рэцэнзіі.

## Гл. таксама 
* Discogs
* rolldabeats

## Спасылкі 
* AllMusic
* Статыстыка Rovi Music 
* 

Катэгорыя:Анлайнавыя энцыклапедыі
Катэгорыя:Музычныя энцыклапедыі
Катэгорыя:Базы даных у Інтэрнэце
Катэгорыя:Музычныя сеткавыя рэсурсы
Катэгорыя:Сайты ЗША
Катэгорыя:Сайты, якія з’явіліся ў 1991 годзе
The College Dropout

**The College Dropout** — дэбютны альбом амерыканскага рэпера і прадзюсара Канье Уэста, рэліз якога адбыўся 10 лютага 2004 года. Ён быў намінаваны на «Грэмі» ў катэгорыі «Альбом года» і перамог у намінацыях: «Найлепшы рэп альбом» і «Найлепшая рэп песня» за сінгл «Jesus Walks» у 2005 годзе. Часопіс *Rolling Stone* назваў яго альбомам года, у часопісе *Spin* ён заняў першае месца ў рэйтынгу «40 найлепшых альбомаў года». Акрамя таго, альбом атрымаў на рэдкасць высокую адзнаку ад часопіса The Source — чатыры з паловай мікрафона. Усе песні з альбома былі спрадусаваныя самім Канье Уэстам.

## Трэк-ліст 
**2005 Japanese special edition**
Катэгорыя:Альбомы Канье Уэста
Катэгорыя:Альбомы 2004 года
Катэгорыя:Дэбютныя альбомы
Катэгорыя:Хіп-хоп-альбомы ЗША
Адзінка вымярэння

**Адзінка вымярэння** — велічыня, умоўна прынятая за адзінку, з якой параўноўваюцца іншыя аднародныя велічыні для выражэння іх колькаснага значэння ў адносінах да гэтай велічыні. 

Адрозніваюць базавыя адзінкі вымярэння, якія вызначаюцца з дапамогай эталонаў, і вытворныя адзінкі, якія вызначаюцца з дапамогай базавых. 

## Гл. таксама 
* Ператварэнне адзінак вымярэння

## Спасылкі 
*
Катэгорыя:Метралогія
Каптур

а). Фатограф граф Бенедыкт Тышкевіч, ліпень 1897 г.]]
**Капту́р** ( ад ) — традыцыйны галаўны ўбор замужніх жанчын ва Усходняй Еўропе: ва Украіне, у Беларусі і Расіі.

Уяўляў сабой шапачку з плоскім ці паўшарападобным верхам і з вушкамі, да якіх прышывалі матузкі для завязвання пад падбародкам. Шылі яго з аксаміту, шоўку, атласу, паркалю звычайна чырвонай гамы; вушкі і перад аздаблялі вышыўкай, залатой і срэбнай тасьмой, нашыўкамі рознакаляровых стужак, бісерам.

На Беларусі бытаваў пераважна ў Цэнтральнай і Заходняй Беларусі да пачатку XX ст. (у XVI—XVII стст. яго насілі знатныя гараджанкі і шляхцянкі). Надзявалі на тканку (круглы валік, на які накручвалі валасы), зверху часта завівалі намітку, завязвалі хустку.

## Гл. таксама 
* Беларускія нацыянальныя галаўныя ўборы

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Каптур ад куцюр 
* Каптур 
* Очипок  
* Повойник 
* Повойник  

Катэгорыя:Галаўныя ўборы
Катэгорыя:Галаўныя ўборы ўсходніх славян
Наша хата

**«Наша хата»** — беларускае кнігавыдавецкае таварыства. Створана 15(28) снежня 1908 г. у Вільні. Заснавальнікі: В. Бонч-Асмалоўскі, Б. Даніловіч, Я. Манькоўскі, А. Уласаў, У. Цэтэрман.

Мела на мэце выданне кніг пра Беларусь на беларускай і іншых мовах. У 1909—1911 гг. выпусціла творы мастацкай літаратуры: ананімную беларускую паэму «Тарас на Парнасе», «Дзед Завала» Ядвігіна Ш., «Дзядзька голад» С. Віткевіча, «Дым» М. Канапніцкай, «Архіп і Лявонка» М. Горкага, падручнік «Другое чытанне для дзяцей беларусаў» Я. Коласа, а таксама навукова-папулярныя кнігі.

У 1911 г. спыніла дзейнасць у сувязі з эканамічнымі цяжкасцямі.

## Літаратура 
* Бярозкіна Н. Гісторыя кнігадрукавання Беларусі (XVI — пачатак XX стст.). Мн., 1998. С. 135.

Катэгорыя:Беларуская літаратура XX стагоддзя
Катэгорыя:Беларускія выдавецтвы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1908 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1911 годзе
Катэгорыя:1908 год у Вільні
Катэгорыя:1908 год у літаратуры
Катэгорыя:Арганізацыі Вільні
Яўрэйская незалежная рабочая партыя

**Яўрэйская незалежная рабочая партыя** (ЯНРП) - арганізацыя яўрэйскіх рамесных рабочых і прыказчыкаў. Заснавана ў ліпені 1901 г. у Мінску прыхільнікамі "паліцэйскага сацыялізму М. У. Вільбушэвіч, Ю. А. Воліным, А. Чамярыскім, Г. І. Шаевічам і іншымі. 

Створана па ініцыятыве і пад кіраўніцтвам начальніка Маскоўскага ахоўнага аддзялення С. В. Зубатава з мэтай барацьбы супраць сацыял-дэмакратаў, эсэраў, Бунда, за поўнае адмаўленне яўрэйскіх рабочых ад рэвалюцыйнай барацьбы супраць самадзяржаўя. Мела аддзяленні ў Адэсе, Вільні (з 1902 г.), Гродне. Члены ЯНРП мэтай сваёй дзейнасці абвясцілі павышэнне "па меры магчымасці" эканамічнага і культурнага ўзроўню яўрэйскага пралетарыяту шляхам развіцця шырокіх эканамічных арганізацый, арганіацый культурных мерапрыемстваў, кас ўзаемадапамогі, асветніцкіх клубаў, лекцый і іншае. Умяшанне рабочых у палітыку партыя цалкам выключала, прапаведавала пакору перад уладамі, расхвальвала самадзяржаўе як пазакласавую, схільную да справядлівасці форму ўлады. Партыя дамагалася мірнага вырашэння канфліктаў паміж рабочымі і прадпрымальнікамі, а ў выпадках іх супраціўлення - аб'яўляла стачкі. Пад апекай палітычнай паліцыі яна наладжвала ў Мінску агульнагарадскія і цэхавыя культурна-асветніцкія вечары, чытанні, лекцыі, на якія восенню 1901 г. збіралася да 1500 чалавек. ЯНРП практычна паралізавала ў гэты час дзейнасць мясцовай арганізацыі Бунда. У канцы 1901 г. у ЯНРП перайшлі 15 з 20 цэхавых саюзаў Мінскага сацыял-дэмакратычнага камітэта Бунда. ЯНРП актыўна супрацоўнічала з сіяністамі, выступала за ізаляцыю яўрэяў ад агульнарасійскага рабочаха руху. Аднак стрымаць пераход рабочых да палітычнай барацьбы ЯНРП не змагла. Падтрымка ЯНРП з боку Дэпартамента паліцыі не выйшла за межы асобнага эксперыменту. У красавіку 1903 г. Г.І.Шаевіч арганізаваў забастоўку на чыгуналіцейным заводзе "Растэль" у Адэсе, пасля чаго быў схоплены і ў ліпені сасланы на 5 гадоў ва Усходнюю Сібір. У сувязі з адпраўкай Зубатава ў адстаўку ЯНРП была пазбаўлена падтрымкі дэпартамента паліцыі і летам 1903 г. самараспусцілася, а ў жніўні забаронена. Вільбушэвіч пераехала ў ЗША, потым у Палесціну, дзе была актыўным дзеячам сіянісцкага руху.

Катэгорыя:Палітычныя арганізацыі беларускай гісторыі
Катэгорыя:Яўрэі ў Беларусі
Акцыя Любові

**«Акцыя Любові»** — традыцыйная акцыя ў «Дзень Святога Валянціна», запачаткаваная «Маладым Фронтам» у 1997 годзе. Аднак пасля жорсткага разгону ў 2010 годзе няма звестак пра акцыю ў наступныя гады.

## Акцыя 
Актывісты «Маладога фронту» выходзілі на вуліцы, плошчы, каб павіншаваць людзей са святам, дорачы ім прыемныя дробязі і спяваючы песні. Негвалтоўныя акцыі, прысвечаныя да святкавання Дня святога Валянціна, штогод праходзілі у сталіцы і іншых гарадах Беларусі.

## Гісторыя акцыі 
* 1997 год — Маладафронтаўскае шэсце пад лозунгам «Беларусь у Еўропу!» пачынаецца на плошчы Свабоды і праходзіць па шэрагу пасольстваў Еўрапейскіх краін.
* 1998 год — Дазволеная ўладамі акцыя Маладога Фронту, пад лозунгам «Алімпійскае шэсце», праходзіць ад плошчы Я. Коласа да Опернага тэатру.
* 1999 год — Акцыя Маладога Фронту праходзіць ад плошчы Свабоды і завершаецца ля пасольстваў балтыйскіх краін імправізаваным феерфэркам з пітардаў.
* 2000 год — Моладзевая дэманстрацыя санкцыянуецца гарадскімі ўладамі. У шэсці Маладога Фротну ад плошчы Я. Коласа да Опернага тэатру прымае ўдзел больш за 2000 маладых людзей.
* 2001 год — Напярэдадні прэзідэнцкіх выбараў маладафронтаўская акцыя праходзіць пад лозангам «Любові! Свабоды! Пераменаў!».
* 2002 год — Маладафронтаўскае шэсце ад плошчы Я. Коласа па галоўных вуліцах сталіцы.
* 2003 год — У межах маладафронтаўскай кампаніі «Беларусь у Еўропу!» адбываецца шэсце ад плошчы Свабоды да Акадэміі Навук.
* 2004 год — Акцыя адбываецца на плошчы Свабоды.
* 2005 год — Пасля далучэння суседніх Польшчы, Літвы, Латвіі і Эстоніі да ЕС, дзесяткі маладзёнаў спяваюць гімн адзінай Еўропы ў цэнтры Мінску на Кастрычніцкай плошчы.
* 2006 год — Маладафронтаўцы праводзяць канцэрт у адной з мінскіх школ.
* 2007 год — Каля тысячы юнакоў бяруць удзел у шэсці ад плошчы Свабоды па галоўных вуліцах Мінску. Еўрапейскія і нацыянальныя сцягі, песні, бенгальскія агенчыкі.
* 2008 год — Моцны снегапад: шэсце.
* 2009 год — Тэатралізаваны маладафронтаўскі перфоманс на плошчы Я. Коласа.
* 2010 год — Жорсткі разгон на плошчы Свабоды, затрыманні пачаліся за гадзіну да пачатку акцыі (планавалася пачаць а 18-й гадзіне). Затрымана 20-30 чалавек.

## Спасылкі 
* Здымкі з акцыі Любові 2009 года

Катэгорыя:Малады Фронт
Катэгорыя:Акцыі пратэсту ў Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1997 годзе
Катэгорыя:Падзеі 14 лютага
Баляслаў I Храбры

]]
**Баляслаў I Храбры** () (каля 967 — ) — польскі князь (992—1025 гг., кароль у 1025 г.) з дынастыі Пястаў. Старэйшы сын польскага князя Мешка I і чэшскай князёўны Дубраўкі.

У дзяцінстве ён у якасці закладніка знаходзіўся пры германскім імператарскім двары. У пачатку свайго кіравання падтрымліваў сяброўскія адносіны з кіеўскім князем Уладзімірам І Святаславічам, што дазволіла яму абараняць заходнія межы і стварыць моцную дзяржаву. Аднак пазней ён умяшаўся ў міжусобную барацьбу на Русі. У 1018 г. Баляслаў І здзейсніў паход на Кіеў, падтрымліваючы Святаполка Уладзіміравіча супраць Яраслава Мудрага. Умяшанне ў справы Кіеўскай дзяржавы прыслабілі Польшчу і прывяло да неўдач у знешняй палітыцы (у 1021 г. Чэхія вярнула сабе Маравію).

## Гл. таксама 
* Мешка I
* Каралі польскія

Катэгорыя:Князі польскія
Катэгорыя:Каралі польскія
Катэгорыя:Пясты
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Дуб (лодка)

**Дуб** — выдзеўбаная дубовая лодка, вялікі човен на Беларусі. Памеры залежалі ад дыяметра ствала дрэва і прызначэння.

Выкарыстоўваўся для перавозкі грузаў і людзей, рэгулявання сплаву лесу (плытоў), як платформа для парома. Рабілі дубы звычайна ў басейне Дняпра і Прыпяці, дзе яны хадзілі да канца XIX ст. Прыпяцкія дубы ў час разліваў замянялі паромы. У выніку драпежнага вынішчэння дубовых гаёў у 2-й палове XIX ст. рабілі і дашчаныя дубы з сасны.

Работніка на вялікай лодцы, які суправаджаў плыты і сачыў, каб не сесці на мель, называлі дубовікам.

## Гл. таксама 
* Дубас

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Лодкі
Дубас

* Дуба́с — драўлянае кругладоннае хадавое судна, якое будавалі на пачатку XX ст. на Заходнім Бугу і Мухаўцы. Даўжыня 28 — 32 м, шырыня 7 — 8 м, грузападымальнасць ад 48 да 160 т.
* **Дуба́с** — дубовае карыта.
* **Дуба́с** — рабочая адзежа без рукавоў з тоўстага палатна, верхняя адзежа з аленевай шкуры.

## Гл. таксама 
* Дуб, лодка

## Літаратура 
* 
* Дубас // М. Р. Фасмер. Этимологический словарь русского языка. — М.: Прогресс, 1964—1973.
Бужане

**Бужа́не** — група славянскіх плямёнаў, якое насяляла ў басейне верхняга цячэння Заходняга Буга (ад якога і атрымалі сваю назву); з канца XI стагоддзя бужане называюцца валынянамі (ад мясцовасці Валынь).

Згадваюцца ў Аповесці мінулых гадоў пры пераліку старажытнарускіх плямёнаў, якія гаварылі на славянскіх мовах. Па даных Баварскага Географа (IX стагоддзе), мелі 230 «гарадоў» (замкаў). У летапісе лакалізаваны па Бузе. З канца X стагоддзя ўвайшлі ў склад Кіеўскай Русі і больш не згадваліся ў крыніцах. З XII стагоддзя жыхароў Пабужжа называлі па галоўным гарадах княстваў: дарагічынцы, берасцейцы і г.д. З XIII стагоддзя распаўсюджваецца новая назва гэтых зямель — Падляшша. У літаратуры XIX стагоддзя бужан часам атаясамляюць з валынянамі, палешукамі. Шэраг даследнікаў лічыць, што бужане і валыняне раней зваліся дулебамі.

## Гл. таксама 
* Усходнія славяне

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* *Барсов Н. П.* Очерки русской исторической географии, 2-е изд. — Варшава, 1885;
* *Третьяков П. Н.* Восточнославянские племена — М., 1953.

Катэгорыя:Славянскія плямёны
Ібн-Руста

**Ібн-Руста**, **Абу Алі Ахмед ібн Амар ібн-Даста** (канец IX — пачатак X ст.) — арабскі вучоны, географ і вандроўнік, аўтар «Кнігі каштоўных скарбаў», якая ўтрымоўвае каштоўныя дадзеныя аб народах Усходняй Еўропы, у іх ліку аб звычаях і выяве жыцця славян.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* «Кніга каштоўных скарбаў» 

Катэгорыя:Арабскамоўныя пісьменнікі
1960-я

1960-мі называецца перыяд з 1960 па 1969 год у гісторыі чалавецтва.

## Вядомыя людзі
*  Мікіта Хрушчоў
*  Леанід Брэжнеў
*  Юрый Гагарын
*  Ніл Армстранг
*  Фідэль Кастра
*  Чэ Гевара
*  Джон Кенэдзі
*  Марцін Лютэр Кінг
*  Ліндан Джонсан
*  Пеле
*  Валянціна Церашкова
*  Джымі Хендрыкс
*  Элвіс Прэслі
*  Джэніс Джоплін
*  Джым Морысан
*  Рой Орбысан
*  Памэла Корсан
*  Шэран Тэйт
*  Боб Дылан
*  The Beatles
*  Брыжыт Бардо

## Найважнейшыя падзеі
* 1961-1968 гг. — У ФРГ вырабляўся першы серыйны аўтамабіль амфібія Amphicar.
* 12 красавіка 1961 — першы палёт чалавека ў космас. На борце касмічнага карабля "Усход" знаходзіўся Юрый Гагарын (СССР).
* 14 кастрычніка 1962 — Карыбскі крызіс.
* 2 і 4 жніўня 1964 — Танкінскі інцыдэнт.
* 26 красавіка 1966 — Ташкенцкі землятрус сілай каля 8 балаў па шкале Рыхтэра, значна разбураны цэнтр горада Ташкент.
* 1967 — шасцідзённая вайна паміж Ізраілем і арабскімі краінамі.
* 1968 — Пражская вясна 68-га, увод савецкіх войскаў у Чэхаславакію.
* 1968 — сацыяльны крызіс у Францыі (гл. Майскія падзеі ў Францыі 1968).
* 21 ліпеня 1969 г — першая высадка чалавека на Месяц. Першым чалавекам, ступіўшым на паверхню Месяца, быў амерыканскі астранаўт Ніл Армстранг.
## Спасылкі
Ібн Хардадбех

**Ібн-Хардадбех**, **Абу-ль-Касім Убайдалах ібн Абдалах** (820 ці 826 — 912/913 (паводле іншых звестак 885)) — арабскі географ, аўтар першага складання апісальнага характару «Кніга шляхоў і дзяржаў», у якім маюцца дадзеныя аб усходніх славянах.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Арабскія географы
Чатырохразовыя Героі Савецкага Саюза

У спісе прадстаўлены два чатырохразовыя Героі Савецкага Саюза:
* Леанід Ільіч Брэжнеў
* Георгій Канстанцінавіч Жукаў

## Спасылкі 
*  
* 
* 

4
Тройчы Героі Савецкага Саюза

У спісе прадстаўлены тры трохразовыя Героі Савецкага Саюза:
* Сямён Міхайлавіч Будзённы 
* Іван Мікітавіч Кажадуб
* Аляксандр Іванавіч Пакрышкін

3
Ібн-Фадлан

**Ібн-Фадлан** (''Ахмад ібн Фадлан ібн ал-'Абас ібн Рашыд ібн Хамад*, أحمد بن فضلان بن العباس بن راشد بن حماد) — арабскі вандроўнік і пісьменнік першай паловы X ст. Склаў яркае апісанне свайго вандравання (921—922) праз Бухару і Харэзм у Волжска-Камскую Булгарыю, у якім утрымоўваецца шмат фактычнага матэрыялу аб русах і іншых народах.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

### Спасылкі 
* *Чубрык М. А.'' Ібн Фадлан. Паміж Спіцыным і Аўдусіным (рус.) / Mікалай Чубрык. — Гомель: Барк, 2021. — 64 с.
* Падарожжа па Волзе
* Risala: Ibn Fadlan's embassy to the King of Volga Bulgaria  

Катэгорыя:Арабскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Арабскія вандроўцы
Катэгорыя:Падарожнікі Сярэдневякоўя
Дрэварыт

*, ксілаграфія японскай майстра Кацусіка Хакусая.]]
**Дрэвары́т**, таксама **ксілагра́фія** (, *xylon* — «дрэва» і , *graphō* — «пішу») — гравюра па дрэве; адзін з найбольш старажытных відаў пукатай гравюры, у якой адлюстраванне друкуецца з плоскай паверхні драўлянай дошкі, пакрытай фарбай.

## Тэхніка 
Адрозніваюць два асноўныя віды дрэварыту:
* *Абразны (падоўжны) дрэварыт:* друкарская форма (клішэ) ствараецца на дошцы, распілаванай уздоўж валокнаў драўніны мяккіх парод. Малюнак абразаецца нажом, а свабодныя ад выявы месцы паглыбляюцца долатам. Гэтай тэхніцы ўласцівы абагульненасць малюнка і кантрастныя суадносіны белага і чорнага колераў.
* *Тарцовы дрэварыт:* клішэ выконваецца на брусках цвёрдых парод драўніны, распілаваных упоперак валокнаў. Тонкія штрыхі малюнка праразаюцца штыхелем. Спалучэнне штрыхоў дазваляе ствараць тоны рознай насычанасці, што часта выкарыстоўваецца для рэпрадуцыравання жывапісных твораў і танальнага малюнка.

## Гісторыя 
Дрэварыт вядомы з VI—VII стагоддзяў у Кітаі, у Еўропе з’явіўся ў XIV—XV стагоддзях. У XIX стагоддзі шырока выкарыстоўваўся для друкавання ілюстрацый і рэпрадукцый. У XX стагоддзі быў пашыраны галоўным чынам у станковай і кніжнай гравюры. У наш час саступіў месца іншым відам гравюры, такім як афорт, літаграфія і лінарыт.

### Дрэварыт на Беларусі 
. Ф. Скарыны. 1519]]
На Беларусі першыя абразныя дрэварыты з’явіліся ў пачатку XVI стагоддзя ў выданнях Ф.&nbsp;Скарыны («Псалтыр», «Кніга Іова», «Кніга Ісуса Сірахава» — усе 1517; кніга «Выхад» — 1519). Кніжны дрэварыт дамінаваў да пачатку XVII стагоддзя. Склаліся рэгіянальныя школы беларускага дрэварыту (Віленская школа гравюры, Куцеінская школа гравюры, Магілёўская школа гравюры і інш.). У кніжнай графіцы ў гэтай тэхніцы працавалі П. Мсціславец, М. і В.&nbsp;Вашчанкі, Ф. Ангілейка і іншыя.

У XVIII стагоддзі пашырыўся станковы дрэварыт, у тым ліку народны лубок. Дрэварыт беларускіх старадрукаў вызначаецца высокім узроўнем тэхнікі гравіравання і мастацкіх якасцей. У XIX стагоддзі гэты від мастацтва заняпаў. У першай палове XX стагоддзя ў тэхніцы дрэварыту працавалі М. Сеўрук, І. Гембіцкі, Я. Мінін, С. Юдовін, А. Тычына, А.&nbsp;Зайцаў і іншыя.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Ксилография // Популярная художественная энциклопедия: Архитектура. Живопись. Скульптура. Графика. Декоративное искусство: В 2-х кн / Гл. ред. В. М. Полевой. — М.: Большая Рос. энцикл., 1999. — 448 с. — ISBN 5-85270-314-1.
* *Фаворский В. А.* Литературно−теоретическое наследие / Сост. Г. К. Вагнер. — М.: Сов. художник, 1988. — 588 с. — ISBN 5-269-00094-6.
* *Журов А. П.*, *Третьякова К. М.* Гравюра на дереве. — М.: Искусство, 1977. — 248 с.
* *Павлов И. Н.* Жизнь русского гравёра / Ред. и вступ. ст. М. П. Сокольникова. — М.: Изд-во Академии художеств СССР, 1963. — 320 с.
* *Павлов И. Н.*, *Маторин М. В.* Техника гравирования на дереве и линолеуме. — Изд. 2-е. — М.: Искусство, 1952. — 100 с. (1-е изд. — 1938)
* *Сидоров, А. А.'' Древнерусская книжная гравюра / А. А. Сидоров, АН СССР. Институт истории искусств. — М.:АН СССР, 1951. — 395 с., [5] л. ил.

Катэгорыя:Гравюра
Дрэварыт
Біялагічная класіфікацыя

**Біялагічная класіфікацыя** — навуковая дысцыпліна, у задачы якой уваходзіць распрацоўка прынцыпаў класіфікацыі жывых арганізмаў і практычнае прыкладанне гэтых прынцыпаў да пабудовы сістэмы. Пад класіфікацыяй тут разумеецца апісанне і разьмяшчэнне ў сістэме ўсіх існых і вымерлых арганізмаў.

Асноўныя мэты класіфікацыі:
* найменне (у тым ліку і апісанне) таксонаў,
* дыягностыка (вызначэнне, знаходжанне месца ў сістэме),
* экстрапаляцыя, гэта азначае прадказанне прыкметаў аб'екта, якое засноўваецца на тым, што ён адносіцца да таго ці іншага таксона.

Сучасныя класіфікацыі жывых арганізмаў пабудаваны па іерархічным прынцыпе. Розныя ўзроўні іерархіі (рангі) маюць уласныя назвы (ад вышэйшых да ніжэйшых): царства, тып, клас, атрад, сямейства, род і, уласна, від.

Прынята, што любы пэўны арганізм павінен паслядоўна належыць да ўсіх сямі катэгорыяў. У складаных сістэмах часта вылучаюць дадатковыя катэгорыі, напрыклад, выкарыстоўваючы для гэтага прыстаўкі над- і пад- (надклас, падтып і іншыя). Кожны таксон павінен мець вызначаны ранг, гэта значыць адносіцца да якой-небудзь таксанамічнай катэгорыі.

Такі прынцып пабудовы сістэмы атрымаў назву Лінееўскай герархіі, у гонар шведскага натураліста Карла Лінея, працы якога былі пакладзены ў аснову традыцыі сучаснай навуковай класіфікацыі.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Навуковыя класіфікацыі
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Пётр II Карагеоргіевіч

**Пётр ІІ Карагеоргіевіч** (6 кастрычніка 1923, Бялград — 3 лістапада 1970, Дэнвер, ЗША) — апошні кароль Югаславіі (27 сакавіка 1934 — 10 красавіка 1945 (фактычна) або да 29 лістапада (фармальна).

## Біяграфія 
Пётр быў старэйшым з траіх сыноў караля Аляксандра І Карагеоргіевіча і каралевы Марыі, народжанай прынцэсы румынскай. Пасля забойства бацькі ў Марселі 9 кастрычніка 1934 г. непаўналетні Пётр стаў на чале дзяржавы. Рэгентам пры ім быў прызначаны князь Павел Карагеоргіевіч. Яго пранямецкая палітыка выклікала незадаволенасць у народзе, а калі Югаславіч далучылася да Берлінскага пакта 1940, князь быў зрынуты групай патрыятычна наладжаных афіцэраў пры падтрымцы народа. Сямнаццацігадовы Пётр быў абвешчаны каралём Югаславіі і ўзышоў на пасад пад імем Пятра ІІ. Была складзена дамова пра сяброўства з СССР. Раз’юшаны Гітлер загадаў на наступны ж дзень пачаць наступленне. 6 красавіка 1941 г. нямецкія войскі ўварваліся ў Югаславію. Кароль і ўрад змушаны былі бегчы ў Афіны, а адтуль у Каір. 20 сакавіка 1944 г., у Лондане, Пётр жаніўся на грэцкай прынцэсе Аляксандры, дачцэ караля Грэцыі Аляксандра І. У іх нарадзіўся адзін сын Аляксандр. Дом у Лондане, дзе нараджала Аляксандра, быў на адзін дзень абвешчаны югаслаўскай тэрыторыяй, каб Аляксандр мог прэтэндаваць на югаслаўскі пасад. 20 лістапада 1945 г. Югаславія была абвешчана Федэратыўная Народная Рэспубліка Югаславія. Скупшчына Югаславіі пазбавіла дынастыю Карагеоргіевічаў улады. Кароль быў абвешчаны зрынутым і выгнаны (яшчэ з лістапада 1943 г. Пятру ІІ было забаронена вяртацца ў краіну). Пётр і яго жонка канчаткова пераехалі ў Лондан. Там кароль скончыў вучобу. Апошнія гады жыцця правёў у Амерыцы. Пётр ІІ памёр у дэнверскай лякарні 3 лістапада 1970 г. З’яўляецца адзіным еўрапейскім манархам, пахаваным у Новым Свеце.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Каранаваныя дзеці
Катэгорыя:Каралі югаслаўскія
Хільдэгарда Бінгенская

**Хільдэга́рда Бі́нгенская** (;  – , ) — нямецкая манашка, аўтар містычных прац, рэлігійных гімнаў і музыкі да іх, а таксама прац па медыцыне. Яна была рэлігійным рэфарматарам, прызнана каталіцкай царквой блажэннай. Хільдэгарда стала першым кампазітарам, біяграфія якога дасканала і поўнасцю даследавана.

## Літаратура 
* Silvas, Anna. Jutta and Hildegard: The Biographical Sources. University Park, PA: The Pennsylvania State University Press, 1998.
* Welzel P. Hildegards Lied: Hildegard von Bingen — Der Roman ihres Lebens. Frankfurt am Main: Krüger-Verlag, 2005.
* Sweet V. Rooted in the Earth, Rooted in the Sky: Hildegard of Bingen and Premodern Medicine. New York: Routledge, 2006.
* Kluge H. Die Kräuterheilkunde der Hildegard von Bingen. Stuttgart: Lüchow, 2006

## Спасылкі 
* Артыкул у Біа-бібліа-лексіконе
* Артыкул у Каталіцкай энцыклапедыі
* Артыкул у Энцыклапедыі каталіцкіх святых
* Біяграфічная інфармацыя, бібліяграфія і артыкулы пра Хільдэгарду
* Сайт, прысвечаны гістарычным месцам, звязаным з жыццём Хільдэгарды
* Алена Сурта. Сярэднявечная жаночая містыка: Хільдэгарда фон Бінген 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Гісторыя Германіі
Катэгорыя:Пісьменнікі Германіі
Катэгорыя:Паэты Германіі
Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы Германіі
Катэгорыя:Кампазітары Германіі
Катэгорыя:Постаці Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Бенедыкцінцы
Катэгорыя:Хрысціянскія містыкі
Катэгорыя:Англіканскія святыя
Катэгорыя:Стваральнікі і прапагандысты моў
Катэгорыя:Жанчыны-кампазітары
Катэгорыя:Кананізаваныя каталіцкія манашкі
Катэгорыя:Пісьменніцы Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Жанчыны XII стагоддзя
Уільям Блэйк

**Уі́льям Блэйк** (, , Лондан — , Лондан) — англійскі паэт, пісьменнік, мастак, друкар, гравёр і містык. Першы англійскі рамантык паводле вызначэння паэтаў-прэрафаэлітаў.

Вучыўся ў Каралеўскай акадэміі. Першы зборнік вершаў Блэйка «Паэтычныя накіды», выйшаў у 1783 годзе. У далейшым паэт стварыў некалькі «ілюмінаваных рукапісаў», уласнаручна гравіруючы свае вершы і малюнкі на меднай дошцы.

Аўтар лірыка-філасофскіх зборнікаў «Песні неспакушанасці» (1789) і «Песні вопыту» (1794). У «Прароцкіх кнігах» (1789—1820, паэмы «Шлюб Неба і Пекла», «Французская рэвалюцыя», «Прывідныя ўяўленні дачок Альбіёна», «Амерыка», «Еўропа» і інш.) праз складаную сімволіку міфалагічных і біблейскіх вобразаў адлюстраваў трагічныя калізіі еўрапейскай гісторыі на мяжы стагоддзяў. Паэма «Іерусалім: эманацыя гіганта Альбіёна» (1820) — духоўны запавет У. Блэйка.

Ілюстраваў уласныя творы, «Кнігу Іова», «Боскую камедыю» Дантэ.

Памёр У. Блэйк у разгар сваёй працы над ілюстрацыямі да «Боскай камедыі». Яго смерць была раптоўная і невытлумачальная. Дакладнае месцазнаходжанне магілы Блэйка было забытае, а магільны камень быў перанесены на новае месца.

Пры жыцці Блэйк не атрымаў ніякай вядомасці за межамі вузкага кола прыхільнікаў, але быў «адкрыты» пасля смерці прэрафаэлітамі. Наватарскія ідэі У. Блэйка (тэорыя ўяўлення як універсальны інструмент адкрыцця вышэйшай духоўнай рэальнасці; прынцып сінтэзу мастацтваў, увасоблены ў кніжнай графіцы), надоўга апярэдзіўшы свой час, заставаліся ў цэнтры ўвагі XX ст. Песня «Ерусалім» на верш Блэйка лічыцца неафіцыйным гімнам Вялікабрытаніі.

## Беларускія пераклады 
На беларускую мову асобныя яго вершы пераклалі Р. Барадулін, Л. Баршчэўскі, А. Ф. Брыль, У. Лянкевіч, Я. Семяжон, М. Шчур, Г. Янкута і інш.
* *Уільям Блэйк* Выбранае / перакл. з англ. У. Лянкевіча. — Мінск: Зміцер Колас, 2019. — 85 с.

## Літаратура 
* Блэйк // БЭ ў 18 т. Т. 3. — Мн.: БелЭн. 1996.

## Спасылкі 
* William Blake Archive 
* Ўільям Блэйк. Мілтан
* Ўільям Блэйк. Кніга Тэл

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лондане
Катэгорыя:Англамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Мастакі Вялікабрытаніі
Джон Уэйн

**Джон Уэйн** (, сапраўднае імя — *Marion Robert Morrison*; 26 мая 1907 — 11 чэрвеня 1979) — амерыканскі акцёр, якога звалі каралём вестэрна. Здымаючыся штогод прыкладна ў пяці фільмах, ён быў ледзь не самым запатрабаваным галівудскім акцёрам эпохі гукавога кіно.

## Біяграфія 
Выхадзец штата Аява, Уэйн пачынаў у нямых фільмах свайго прыяцеля Джона Форда. Пасля, калі Форд стаў адным з кіроўных рэжысёраў Амерыкі, рэдкі яго фільм абыходзіўся без удзелу Уэйна. Для амерыканцаў трыццатых гадоў Уэйн быў увасабленнем мужнасці і індывідуалізму. Пачынальна з каўбойскай сагі «Вялікая сцежка» (1930), адмысловы поспех спадарожнічаў акцёру ў «баявіках» з бойкамі і пагонямі, часцяком вельмі малабюджэтных.

У 1939 г. Уэйн выканаў самую яркую сваю ролю — у маштабным вестэрне «Дыліжанс», які з поспехам быў паказаны і ў савецкіх кінатэатрах.

Падчас Другой сусветнай вайны здымаўся ў шматлікіх пастаноўках на ваенныя тэмы.

Па канчатку вайны разам з сынамі заснаваў адмысловую студыю, якая спецыялізавалася на вытворчасці вестэрнаў.

Сярод яго фільмаў тых гадоў асоба вылучаецца «Форт Алама» (1960), які ён сам жа і паставіў.

Апошні буйны праект Уэйна — «Самы трапны» — выйшаў на экраны ЗША ў 1976 годзе.

Уэйн заўсёды быў прыхільнікам Рэспубліканскай партыі, у 1960-я гг. апынуўся ў цэнтры ўвагі як рупар кансерватыўных кругоў Амерыкі, бо ён жорстка адстойваў неабходнасць працягу вайны ў В'етнаме і здымаўся ў агітацыйных фільмах адпаведнай тэматыкі.

## Фільмаграфія 
* 1930 — «Вялікая сцежка»
* 1939 — «Дыліжанс»
* 1948 — «Чырвоная рака» — *Томас «Том» Дансан, каўбой і жывёлавод*
* 1952 — Ціхі чалавек
* 1957 — «Крылы арлоў»
* 1959 — «Рыа Брава»
* 1959 — «Кавалерысты»
* 1960 — «Форт Алама»
* 1968 — «Зялёныя берэты»
* 1970 — «Рыа Лоба»
* 1971 — «Каўбоі»
* 1976 — «Самы трапны»

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт
* 

Катэгорыя:Акцёры вестэрнаў
Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Узнагароджаныя Залатым Медалём Кангрэса
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Сесіля Б. Дэ Міля
Навукі аб Зямлі

**Навукі пра Зямлю** (**геанавукі**) ахапляюць навукі, якія займаюцца вывучэннем планеты Зямля (літасферы, гідрасферы і атмасферы), а таксама касмічнай прасторы вакол Зямлі. Вывучэнне зямлі служыць мадэллю для даследавання іншых планет зямной групы. Пасля з’яўлення касмічных зондаў, якія дазвалялі даследаваць аб’екты Сонечнай сістэмы, у навукі аб Зямлі была таксама ўключана планеталогія. Планеталогія займаецца вывучэннем Месяца, планет і іх спадарожнікаў, астэроідаў, метэарытаў і камет. Часта, кажучы пра навукі аб Зямлі, ужываюць больш агульны тэрмін: навукі аб Зямлі і аб Сусвеце.

Планету Зямля вывучаюць геадэзія (даследуе фігуру і памеры 3ямлі), астраномія (рух 3ямлі як нябеснага цела), геафізіка (стан рэчыва 3ямлі і фізічныя працэсы ва ўсіх геасферах), геахімія (размеркаванне хімічных элементаў 3ямлі і працэсы іх міграцыі), геалогія (гісторыю развіцця 3ямлі, склад, будову зямной кары і больш глыбокіх сфер), фізічная геаграфія і біялогія (прыродныя працэсы і з’явы, што адбываюцца ў геаграфічнай абалонцы і біясферы). 3ямля з’яўляецца канчатковым аб’ектам даследавання ўсіх навук, якія вывучаюць законы ўзаемадзеяння прыроды і грамадства.

## Пералік навук пра Зямлю 
* Вулканагеадэзія
* Атмасферныя даследаванні
* Вулканалогія
* Геаграфія
* Геадэзія
* Геалогія
* Геамарфалогія
* Геастатыстыка
* Геафізіка
* Геахімія
* Гляцыялогія
* Кліматалогія
* Крышталаграфія
* Лімналогія
* Мэтэаралогія
* Мінералогія
* Акіянаграфія
* Палеагеаграфія
* Палеакіяналогія
* Палеакліматалогія
* Палеанталогія
* Глебазнаўства
* Спелеалогія
* Сейсмалогія
* Тэктоніка
* Гідралогія

## Гл. таксама 
* Геаінфарматыка