Антоні Вівульскі

**Антоні Вівульскі** герба Прус III (пол. *Antoni Wiwulski***,** 20 лютага 1877 г., Тоцьма - 10 студзеня 1919, Вільня) — польскі архітэктар і скульптар, аўтар, сярод іншых, помніка Грунвальдскай бітве ў Кракаве (1910) і помніка Тром Крыжам у Вільні (1916).

## Біяграфія 
Антоні Вівульскі нарадзіўся на поўначы Расіі, дзе яго бацька, выпускнік Лясной акадэміі ў Санкт-Пецярбургу, быў кіраўніком дзяржаўных лясоў. Пасля смерці бацькі ў 1883 годзе маці пераехала з ім у Мітаву . Пасля некалькіх гадоў навучання ў сярэдняй школе яна вырашыла перавесці сына ў Езуіцкі інстытут адукацыі ў Хіраве падчас аўстрыйскага падзелу, які Вівульскі скончыў, перш чым пачаць вучобу ў Вене. Быў першым архітэктарам і скульптарам з Літвы, які скончыў Вышэйшую тэхнічную школу ў Вене (архітэктурны факультэт, 1901 г.) і Дзяржаўную вышэйшую школу прыгожых мастацтваў у Парыжы на мяжы 20 стагоддзя. Зацікавіўся скульптурай падчас вучобы ў Вене.

Падчас вывучэння мастацтва ў Парыжы, нягледзячы на цяжкае фінансавае становішча, ён арандаваў уласную скульптурную студыю. Яго першыя працы прыцягнулі ўвагу парыжскай мастацкай супольнасці, у тым ліку Уладзіслава Міцкевіча і Ігнацыя Падэрэўскага. Апошні шукаў скульптара, які мог бы стварыць помнік у гонар перамогі пад Грунвальдам, які славуты музыкант хацеў падарыць Кракаву. Прыняўшы эскізы Вівульскага, Падэрэўскі арганізаваў для мастака студыю ў аранжарэі ў садзе яго вілы ў Моржы, Швейцарыя. Грунвальдскі помнік у Кракаве прынёс Вівульскаму вядомасць. Адліты ў Францыі, помнік быў перавезены цягніком у Кракаў. Затым ён быў афіцыйна адкрыты 15 ліпеня 1910 года ў гонар 500-годдзя гістарычнай бітвы ў прысутнасці 150 000 чалавек.

Пачатак Першай сусветнай вайны заспеў яго ў Чарапоўшчыне, маёнтку, які належыў яго цётцы, Аляксандры Маліноўскай.

Вівульскі ўдзельнічаў у абароне Вільні ад савецкіх войскаў 5 студзеня 1919 г. у складзе польскай Віленскай самаабароны Літвы і Беларусі. Падчас службы ён захварэў на цяжкую пнеўманію, у выніку якой памёр 10 студзеня 1919 г. , праз некалькі дзён пасля таго, як саветы занялі горад і абвясцілі Літоўскую Савецкую Рэспубліку.

Пачаткова быў пахаваны ў касцёле Сэрцы Ісуса, пры яго перабудове эксгуміраваны і перапахаваны на могілках Росы.

## Важныя працы 
Тры іншыя найвялікшыя творы былі створаны ў Літве:

* Тры крыжы ў Вільні з 1916 года
* Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса ў Вільні, будаўніцтва якога пачалося ў 1913 годзе і працягвалася пасля смерці мастака. Пачатак Другой сусветнай вайны перапыніў працу, і недабудаваны касцёл быў знесены пасля вайны. На яго месцы быў пабудаваны «Палац будаўнічай культуры».
* капліца ў Шылаве.
Антоні Вівульскі таксама з'яўляецца аўтарам шматлікіх скульптур: партрэтаў, фігуратыўных кампазіцый сімвалічнага і рэлігійнага характару, эцюдаў і эскізаў да помнікаў, у тым ліку мемарыяльнай дошкі, прысвечанай Тадэвушу Касцюшку, у касцёле Святых Янаў ў Вільні. У 1912 годзе ён прыняў удзел у Алімпійскім конкурсе мастацтва і літаратуры ў Стакгольме.

## Памяць 
Адна з вуліц у Вільні (на якой і стаяў касцёл Сэрца Езуса) носіць яго імя. 10 студзеня 2019 года ў сувязі са стагоддзем Антонія Вівульскага ва Ужупісе на доме па вул. Ужупё 5 (Užupio g. 5) быў урачыста адкрыты памятны знак у выглядзе бронзавага барэльефа «Шынель Вівульскага» (аўтар скульптар Вітаўтас Налівайка).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Памерлі ў 1919 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1877 годзе
Катэгорыя:Скульптары Польшчы
Катэгорыя:Архітэктары Польшчы
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Роса
Катэгорыя:Выпускнікі Венскага тэхнічнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выпускнікі Нацыянальнай вышэйшай школы прыгожых мастацтваў

Катэгорыя:Памерлі ў Вільні
Катэгорыя:Архітэктары