open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Яганэсбург

**Яга́нэсбург**, **Іага́несбург** () — самы буйны паводле колькасці жыхароў горад у Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы.

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1886 годзе як шахцёрскі пасёлак пры рудніках Вітватэрсранда. У час англа-бурскай вайны 1899-1902 захоплены англічанамі (1900), уключаны ў склад брытанскага дамініёна Паўднёва-Афрыканскага саюза (з 1961 ПАР). З 1928 горад. У пачатку 20 стагоддзя — адзін з цэнтраў масавых выступленняў афрыканскага насельніцтва супраць апартэіду. Пасля Другой Сусветнай вайны горад перажыў эканамічны бум (развіццё хімічнай прамысловасці, машынабудавання, апрацоўкі каштоўных камянёў).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Зноскі 
## Літаратура 
* Іаганесбург // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Гарады ПАР
Душанбэ

**Душанбэ́** (; з 1929 да 1961 года *Сталінабад*) — сталіца і найбуйнейшы горад Таджыкістана, размешчаны на рацэ Душанбінка ў Гісарскай даліне. Сярэдняя вышыня горада над узроўнем мора каля 800 метраў.

## Гісторыя 
Горад узнік ў 1924 годзе на месцы невялікага паселішча, у якім па панядзелках праходзілі вялікія кірмашы («душамбе» па-таджыкску — панядзелак). У 1920 годзе збеглы ад бальшавікоў апошні эмір Бухары, заснаваў у горадзе сваю рэзідэнцыю, але хутка быў выгнаны «Чырвонай арміяй». У 1929 годзе, праз горад прайшла чыгунка і ён стаў сталіцай новаўтворанай савецкай рэспублікі Таджыкістан.

З 1991 года — сталіца незалежнага Таджыкістана.

## Дэмаграфія 
### Насельніцтва 
### Нацыянальны склад 
* таджыкі — 84 %
* узбекі — 9 %
* рускія — 5 %
* іншыя — 2 %

### Рэлігія 
* іслам — 93 %
* праваслаўе — 5 %
* ішныя - 2 %

## Транспарт 
* Душанбэ (аэрапорт)
* Душанбінскі тралейбус

## Раёны 
* Шахмансур
* Самані
* Фірдаўсі
* Сіно

## Гарады-пабрацімы 
## Славутасці 
* Таджыкскі нацыянальны музей
* Арка і помнік Ісмаілу Самані
* Таджыкскі тэатр оперы і балета імя Садрыдзіна Айні
* Таджыкскі тэатр імя Лахуці
* Свята-Мікалаеўскі сабор, Душанбэ

## Вядомыя асобы 
* Генрых Уладзіміравіч Губіш (нар. 1932) — беларускі і таджыкскі архітэктар.
* Веніямін Рыгоравіч Конюхаў (нар. 1936) — беларускі архітэктар.
* Віктар Міхайлавіч Папоў (нар. 1945) — беларускі архітэктар.
* Ігар Міхайлавіч Саўчанка (1957—2007) — урач-анестэзіёлаг-рэаніматолаг. Доктар медыцынскіх навук (2003), прафесар (2006).

## Адукацыя 
* Таджыкскі нацыянальны ўніверсітэт

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Таджыкістана

Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў
Кабул

**Кабу́л** (,  *Kābul*) — горад у Афганістане, сталіца краіны, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Кабул. 3,5 млн жыхароў (2009). Знаходзіцца на рацэ Кабул, на вышыні 1820 метраў. Вузел аўтадарог. Міжнародны аэрапорт Кабул. Галоўны эканамічны і культурны цэнтр краіны.

## Гісторыя 
[200px|thumb|left|крэпасць [Бала-Хісар у 1879 годзе]]
Упершыню згадваецца грэчаскім вучоным Пталамеем (II стагоддзе) як **Кабур** або **Карур** — горад у Кушанскім царстве. З VI стагоддзя правіцелямі былі Кабул-шахі. У час арабскіх заваяванняў трапіў пад уладу халіфа Муавіі I (кіраваў у 661—680 гадах). У IX стагоддзі заваяваны Сафарыдамі, пазней ім валодалі Саманіды, Газневіды, Цімурыды. У XIII стагоддзі зруйнаваны Чынгісханам. Найбольшага росквіту дасягнуў у XVI стагоддзі, калі Бабур зрабіў Кабул сталіцай (з 1504 года) дзяржавы Вялікіх Маголаў. У 1738 годзе захоплены Надзір-шахам. З 1747 года ў складзе Дуранійскай дзяржавы, з 1773 года яе сталіца. З 1818 года цэнтр Кабульскага княства. З 1880 года сталіца афганскай дзяржавы, з 1929 года — каралеўства Афганістан. Значна разбураны ў час грамадзянскай вайны з 1978 года. У 2021 годзе заняты талібамі.

## Эканоміка 
Прамысловасць: аўтарамонтная, будаўнічая (у тым ліку домабудаўнічы камбінат), фармацэўтычная, метала- і дрэваапрацоўчая, гарбарна-абутковая, харчовая і тэкстыльная. Вытворчасць дываноў.

## Транспарт 
Сувязь з навакольным светам ужыццяўляецца праз міжнародны аэрапорт Кабул, які знаходзіцца за 16 міль ад цэнтра Кабула. Новы міжнародны тэрмінал аэрапорта Кабула быў пабудаваны з дапамогай урада Японіі і пачаў сваю працу ў 2008 годзе. Кабульскі аэрапорт таксама з’яўляецца вайскова-паветранай базай як ВПС Афганістана, так і сіл НАТА.

## Адукацыя і культура 
* Кабульскі ўніверсітэт
* Кабульскі політэхнічны ўніверсітэт
* Нацыянальны музей Кабула

## Памятныя мясціны 
* Багі Бабур, размешчаны непадалёк ад горада

## Вядомыя асобы 
* Мухамед Дауд (1909—1978) — афганскі дзяржаўны дзеяч, прэзідэнт Афганістана ў 1977—1978 гадах.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Афганістана
Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў
Кадуна

**Каду́на** — горад у Нігерыі, цэнтр штата Кадуна. Знаходзіцца ў паўночнай частцы цэнтральнай Нігерыі.

Горад размешчаны на рацэ Кадуна, з'яўляецца гандлёвым цэнтрам і перавалачным пунктам для суседніх сельскагаспадарчых раёнаў дзякуючы размешчаным у горадзе вузлоў чыгуначных (Заходняй і Усходняй) і аўтамабільных дарог. Дзейнічаюць нафтаперапрацоўчыя, тэкстыльныя прадпрыемствы, вытворчасць паперы.

У горадзе Музей археалогіі і этнаграфіі.

## Насельніцтва 
* 1975 год — 202 тыс. чал.
* Па перапісу 2006 года — 760 084 чалавек .

## Вядомыя асобы 
* Халімату Айіндэ (нар. 1995) — нігерыйская футбалістка.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Африка: энциклопедический справочник. Т. 1. А—К / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1986. — С. 607. — 672 с. с илл.

Катэгорыя:Гарады Нігерыі
Каломба

**Каломба** (, ) — найбуйнейшы горад і фактычная (неафіцыйная) сталіца Шры-Ланкі (месца знаходжання ўрада і рэзідэнцыі прэзідэнта). Знаходзіцца ў Заходняй правінцыі, у акрузе Каломба. Насельніцтва — 672,7 тыс. жыхароў (2007), насельніцтва Вялікага Каломба (уключае таксама буйныя гарады Моратува, Дэхівала-Маўнт-Лавінія і Шры-Джаявардэнепура-Котэ — афіцыйную сталіцу краіны) — 5361 тыс. жых. (2001).

## Гісторыя 
Назва горада паходзіць ад сінгальскага «Kola-amba-thota», што значыць «мангавая гавань». Арабскія, кітайскія, рымскія купцы наведвалі гавань Каломба больш за 2000 гадоў назад. У VIII стагоддзі н.э. тут надоўга замацаваліся арабы, якія кантралявалі амаль увесь марскі гандаль сінгальскіх каралеўстваў. Партугальцы прыбылі сюды ў XVI стагоддзі і ператварылі ў цэнтр сваёй калоніі. У наступным стагоддзі горад захапілі галандцы, а ў 1802 Каломба стаў сталіцай брытанскай калоніі Цэйлон. З 1948 — сталіца дамініёна Цэйлон, з 1972 — Дэмакратычнай Сацыялістычнай Рэспублікі Шры-Ланка. У 1983 афіцыйная сталіца была перанесена ў Шры-Джаявардэнепура-Котэ.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Былыя сталіцы

Катэгорыя:Парты Індыйскага акіяна
Катэгорыя:Ваенныя парты
Катэгорыя:Гарады Шры-Ланкі
Кампала

**Кампала** () — сталіца і найбуйнейшы горад Уганды. Адміністрацыйны цэнтр Цэнтральнай вобласці і аднайменнай акругі. Знаходзіцца каля паўночнага ўзбярэжжа возера Вікторыя. Насельніцтва складае 1 420 200 чалавек (2008). Вузел чыгунак і аўтадарог. Міжнародны аэрапорт.

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1890 годзе англічанамі як крэпасць на ўзгорку Кампала (на мове луганда *імпала* — антылопа) каля ўзгорка Менга, дзе знаходзілася старажытная сталіца Уганды Менга. Развівалася як гандлёвы цэнтр. З 1906 года мела гарадскі, з 1949 года муніцыпальны статус. Пасля абвяшчэння незалежнасці Уганды (1962) сталіца дзяржавы.

## Прамысловасць 
Харчасмакавая, фармацэўтычная, гарбарна-абутковая, метала- і дрэваапрацоўчая, тэкстыльная, аўтарэмонтныя майстэрні.

## Адукацыя і культура 
Універсітэт Макерэрэ. Музей Уганды (унікальная калекцыя афрыканскіх музычных інструментаў). Цэнтр археалагічных даследаванняў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Уганды
Конакры

**Конакры** () — сталіца Гвінеі, размешчана ў заходняй частцы краіны, на ўзбярэжжы Атлантычнага акіяна. Адначасова з’яўляецца сталіцай гвінейскага рэгіёну Канакры. Колькасць жыхароў складае каля 2 млн чалавек.

Горад з’яўляецца самым буйным горадам краіны, культурным, навуковым і прамысловым цэнтрам. Тут знаходзіцца вялікі марскі порт, праз які ідзе большая частка знешняга гандлю краіны, міжнародны аэрапорт.

## Гісторыя 
Канакры быў заснаваны ў 1880 годзе. У 1884 годзе горад быў заваяваны французамі, і ў канцы ХІХ стагоддзя Канакры стаў сталіцай пратэктарату *Rivieres de Sud*, а потым Французскай Гвінеі.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Гвінеі
Канкун

**Канкун** () — прыморскі курортны горад і порт у Мексіцы на паўвостраве Юкатан, на беразе Юкатанскага праліва. 526 тыс. жыхароў. Міжнародны аэрапорт (другі ў краіне па аб’ёме пасажырскіх перавозак).

## Гарады-пабрацімы 
## Фатаграфіі 

Выява:Cancun from the Lagoon (2657945964).jpg|
Выява:UNICARIBE.JPG| 
Выява:Cancun-Central-Square.jpg|
Выява: Cancun Beach.jpg

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Канкун: У вытокаў старажытнай цывілізацыі мая 
* Турыстычны сайт Канкуна
* Даведнік па Мексіцы. Канкун

Катэгорыя:Гарады Мексікі
Канстанцінопаль

**Канстанцінопаль** — гістарычная назва Стамбула — горад заснаваны рымскім імператарам Канстанцінам Вялікім 8.11.324 года на месцы старажытнага грэчаскага горада **Візантый**, на еўрапейскім беразе Мармуровага мора, каля заліва Залаты Рог.
Імператар уласнаручна пазначыў дзідай на зямлі межы будучага горада. Нанова пабудаваны горад быў асвячоны 11.5.330 года і з тых часоў гэтая дата святкавалася як Дзень Горада. Першапачаткова названы **Новым Рымам** (*Nova Roma*), горад быў неўзабаве пераназваны ў гонар заснавальніка, але канстанцінопальцы звалі яго часцей за ўсё проста **Горад** (*Polis*). Для большага падабенства з Рымам на тэрыторыі горада было знойдзена сем узгоркаў, а сам горад быў падзелены на чатырнаццаць частак (*regiones*). Дванаццаць рэгіёнаў размяшчаліся ўнутры гарадскіх сцен, трынаццатым лічыліся Сікі, прадмесце на паўночным боку бухты Залаты Рог, а чатырнаццатым рэгіёнам былі Влахерны на паўднёвым боку Залатога рога, аддзеленыя ад сценаў Канстанціна значнай прасторай. Канстанцінопаль стаў сімвалам і цэнтрам дзяржаўнай улады Усходняй Рымскай імперыі (**Візантыі**) — сталіцай, найбуйнейшым эканамічным, навуковым і культурным цэнтрам краіны. У рускіх летапісах менаваўся **Царградам**. Захоп Канстанцінопаля туркамі 29.5.1453 пазначыў канец візантыйскай гісторыі.

## Галерэя 

Выява:Schedel konstantinopel.jpg
Выява:Constantinople mediaeval map.jpg
Выява:Theodosius colum, Istanbul.jpg
Выява:Istanbull - palasset - 13.jpg
Выява:Hagia_Sophia_Imperial_Gate_mosaic_2.jpg
Выява:Comnenus_mosaics_Hagia_Sophia.jpg
Выява:Hagia Eirene inside.jpg
Выява:Pilgrims in Constantinople BnF Fr2810 fol144.jpg
Выява:Constantinopolis coin.jpg
Выява:Hagia Eirene.jpg

## Вядомыя асобы 
* Анцівох Дзмітрыевіч Кантэмір
* Рыгор Палама

## Аблогі Канстанцінопаля 
* Аблога Канстанцінопаля, 674-678
* Аблога Канстанцінопаля, 717-718
* Аблога Канстанцінопаля, 813
* Аблога Канстанцінопаля, 821-823
* Аблога Канстанцінопаля, 1394-1402
* Аблога Канстанцінопаля, 1422

## Спасылкі
Якагама

— найбуйнейшы партовы горад Японіі, адміністрацыйны цэнтр прэфектуры Канагава. Плошча горада — 437,38 км², насельніцтва — 3.681.279 чалавек (1 чэрвеня 2010), шчыльнасць насельніцтва — 8416,66 чал/км².
 
Размешчаны за 30 км на паўднёвы захад ад Токіа. Мае моцную эканамічную базу, прадстаўленую ў асноўным марскім транспартам, а таксама біятэхналагічнай і паўправадніковай індустрыі.

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1858 годзе шляхам аб’яднання двух невялікіх вёсак — Якагама і Канагава, жыхары якой займаліся сельскай гаспадаркай і рыбалоўствам. Затым пачалося будаўніцтва парта, здольнага прыняць замежныя камерцыйныя судны.
 
На працягу наступных двух дзесяцігоддзяў Якагама стала адным з найбуйнейшых партоў японскіх астравоў, і ў 1889 яе колькасць дасягнула 122 тысяч жыхароў. Значным поспехам у развіцці гарадской інфраструктуры стала будаўніцтва водаправода (1887) і электрыфікацыя горада (1890).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Дыяна Абгар
* Дэмура Фуміо

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Іакагама // БелСЭ у 12 т. — Т. 5. — С. 24.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
* 

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт


Катэгорыя:Гарады, вызначаныя ўказамі ўрада
Катэгорыя:Гарады прэфектуры Канагава
Касабланка

**Касабла́нка** — горад у заходнім Марока, самы населены ў краіне. Гэты найбуйнейшы ў Марока порт стаіць на беразе Атлантычнага акіяна, недалёка ад сталіцы Рабата. Насельніцтва — 2 940 623 (ацэнка 1994 года).

## Дэмаграфія 
Паводле перапісу насельніцтва Марока 2014 года, у камуне Касабланка жыло 3 359 818 чалавек. Каля 98 % насельніцтва жыве ў гарадскіх раёнах. Каля 25 % жыхароў маладзейшыя за 15 гадоў, а 9 % — старэйшыя за 60 гадоў. Насельніцтва горада складае каля 11 % ад агульнай колькасці насельніцтва Марока. Вялікая Касабланка — найбуйнейшы гарадскі раён ў Магрыбе. 99,9 % насельніцтва Марока складаюць арабы і берберскія мусульмане. Пры французскім пратэктараце ў Марока еўрапейскія хрысціяне складалі амаль палову насельніцтва Касабланкі. Пасля абвяшчэння незалежнасці Марока ў 1956 годзе доля еўрапейцаў значна скарацілася. У горадзе па-ранейшаму жыве невялікая абшчына мараканскіх хрысціян, а таксама невялікая група замежнікаў рымска-каталіцкага і пратэстанцкага веравызнання.

## Турызм 
Хоць міжнародны аэрапорт Махамеда V прымае большасць міжнародных рэйсаў у Марока, міжнародны турызм у Касабланцы не так развіты, як у іншых гарадах, такіх як Фес і Маракеш.

Папулярныя месцы турызму — гандлёвыя цэнтры Morocco Mall, Anfa Place, Marina і Tachfine Center. Таксама папулярныя набярэжная Корніш і пляж Айн Дыяб, Парк Лігі арабскіх дзяржаў, тэматычны парк Сіндыбад.

Мячэць Хасана II — другая па велічыні мячэць у Афрыцы і сёмая ў свеце, з мінарэтам вышынёй 210 метраў — галоўная турыстычная славутасць горада. Наведвальнікі таксама прыязджаюць, каб убачыць багатую архітэктурную спадчыну горада.

## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Жан Рэно (нар. 1948) — французскі акцёр.
* Серж Арош (нар. 1944) — французскі фізік.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Марока
Кастры

**Кастры́** — горад у Сент-Люсіі, сталіца краіны. З’яўляецца буйным портам Карыбскага мора. Насельніцтва налічвае каля 60 тыс. жыхароў. Горад знаходзіцца на паўночна-заходнім узбярэжжы вострава. Порт гораду прымае як буйныя круізныя караблі, так і невялікія яхты. У горадзе існуюць шматлікія кітайскія рэстараны, супермаркеты і іншыя разнастайныя гандлёвыя кропкі. Шырокае развіццё ў горадзе атрымала сістэма паслугаў таксі. У Кастры знаходзіцца адзіная на ўвесь востраў пошта, таму што ў астатняй частцы краіны звычайныя паштовыя адрасы не ўжываюцца. Уся пошта ідзе праз галоўны паштовы офіс Кастры.

## Гісторыя 
Горад быў заснаваны французамі ў 1650 годзе пад назвай *Карэнадж*, назва была змененая ў 1756 годзе ў гонар маркіза дэ Кастрыза, камандуючага французскімі войскамі на Корсіцы.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Уільям Артур Льюіс (1915—1991) — англійскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1979)
* Дэрэк Элтан Уолкат (1930—2017) — паэт і драматург, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1992)

## Спасылкі 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Сент-Люсія
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1650 годзе
Катманду

**Катманду** — горад у Непале, сталіца краіны, гістарычны, палітычны, культурны і эканамічны цэнтр Непала і даліны Катманду. Насельніцтва 950 тыс. чал. (2009). Забудова горада захавалася з 17-18 стагоддзяў, калі ён актыўна забудоўваўся падчас праўлення каралёў з дынастыі Мала.
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Маніша Каірала (нар. 1970) — непальская і індыйская кінаактрыса, прадзюсар.

Kathmandu-Ausblick-22-Marshyangdi-Stadtblick-2015-gje.jpg
Kathmandu-Asan-42-Nyalon-Fischstein-2015-gje.jpg
Kathmandu-Haku Bahal-12-Tempel und Toepfe-2013-gje.jpg
Kathmandu-Hotel-10-Kantipur Temple House-Garten-2014-gje.jpg
Kathmandu-Janbahal-42-Seto Machhendranath-2015-gje.jpg
Kathmandu-Menschen-08-Durbar Square-Jagannath-Junge-2013-gje.jpg
Kathmandu-Durbar Square-27-Mini vor Vishnu-Taleju-Pratapamalla-Jagannath-Agmchhen-2015-gje.jpg
Kathmandu-Hanuman Dhoka-Nasal Chowk-20-013-gje.jpg
Kathmandu, Nepal, Life on the streets.jpg
Patan Durbar Square 2007-12-0286 (2589771451).jpg
Kathmandu, Basantapur, Square, Nepal.jpg
Kathmandu, Nepal, Thamel streets.jpg

## Крыніцы
Квебек (горад)

**Квебек** () — горад у Канадзе, сталіца правінцыі Квебек.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Самюэль дэ Шамплейн (1567—1635) — французскі гідрограф, даследчык Канады і паўночнага ўсходу ЗША.
* Стэфан Марыс Дыён (нар. 1955) — канадскі палітык.
* Глен Форд (1916—2006) — амерыканскі кінаакцёр.

## Зноскі 
Катэгорыя:Гарады Квебека
Кобэ

**Кобэ** — горад у Японіі, размешчаны на востраве Хансю, адміністрацыйны цэнтр прэфектуры Хёго. З VIII стагоддзя Кобэ з'яўляецца адным з галоўных партоў Японіі і цэнтрам міжнароднага гандлю. Грузаабарот порта каля 150 млн тон (1/3 знешнегандлёвага абароту краіны). Металургія, машынабудаванне (1/3 танажу будуемых ў Японіі судоў), ваенная, хімічная, тэкстыльная прамысловасць. Універсітэт. Мастацкі музей. Турызм.

## Вядомыя асобы 
* Такаюкі Кубота

## Гарады-пабрацімы 
*  Барселона (Іспанія);
*  Рыга (Латвія);
*  Брысбен (Аўстралія).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн., 1999, С.367

Катэгорыя:Гарады прэфектуры Хіёга

Катэгорыя:Гарады, вызначаныя ўказамі ўрада
Куала-Лумпур

**Ку́ала-Лу́мпур** ( ) — сталіца Малайзіі, знаходзіцца на рацэ Кланг і яе прытоку Гомбак. 1,8 млн жыхароў (2004), каля 7 млн. — у агламерацыі. Заснаваны ў 1857. 1 лютага 1974 выйшаў са складу штата Селангор і набыў статус асобнай федэральнай тэрыторыі. У горадзе размяшчаецца парламент Малайзіі. Значны гандлёвы, фінансавы і прамысловы цэнтр краіны. Працуе міжнародны аэрапорт (KLIA). Універсітэт Малая, Міжнародны ісламскі ўніверсітэт Малайзіі, Універсітэт UCSI, Міжнародны медыцынскі ўніверсітэт, Адкрыты ўніверсітэт Малайзіі, Куала-Лумпурскі ўніверсітэт і інш. Тэлевізійная вежа (421 м, трэцяя па вышыні ў свеце), офісныя будынкі «Вежы Петронас» (452 м, да 2004 самыя высокія будынкі ў свеце).
## Насельніцтва 
## Транспарт 
* Міжнародны аэрапорт Куала-Лумпур
## Памятныя мясціны 
* Менара Куала-Лумпур

Катэгорыя:Гарады Малайзіі
Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў
Кувейт (горад)

**Кувейт** () — сталіца і самы вялікі горад Кувейта, насельніцтва  (з прыгарадамі больш за 2 млн чалавек).

Горад узнік на месцы партугальскай крэпасці XVI стагоддзя, у 1710 годзе гэта месца было заселена эмігрантамі з тэрыторый сённяшняй Саудаўскай Аравіі. У пачатку 1960-х гадоў тут было толькі невялікае паселішча. Але дзякуючы здабычы нафты, горад вельмі хутка пераўтварыўся ў сучасную сталіцу краіны.

## Гісторыя 
З XVIII стагоддзя горад быў цэнтрам шэйхства Кувейт, якое з XVI стагоддзя ўваходзіла ў склад Асманскай імперыі, а ў 1899 годзе, перайшоўшага пад пратэктарат Вялікабрытаніі. Выяўленыя радовішчы нафты на тэрыторыі краіны спрыялі хуткаму эканамічнаму развіццю Кувейта, аднак асноўны прыбытак ад нафтаздабычы адыходзіў за мяжу. Гэта выклікала незадаволенасць не толькі рабочых, але і мясцовых уладароў. 19 чэрвеня 1961 года ў сталіце краіны паміж урадам Вялікабрытаніі і эмірам Кувейта Абдалах ас-Сабахам было падпісана пагадненне аб ануляванні пагаднення 1899 года. Кувейт атрымаў незалежнасць. У 1990 годзе горад апынуўся ў зоне іракскай акупацыі, і быў вызвалены толькі ў лютым 1991 года.

Горад размешчаны на ўзбярэжжы заліву Кувейт — адзінага глыбокага порта на заходнім узбярэжжы Персідскага заліва.

## Галерэя 

Файл:Kuwait City cropped.jpg|
Файл:Kuwait City SPOT 1082.jpg|
Файл:Kuwait City.jpg|

Катэгорыя:Гарады Кувейта
Канбера

**Ка́нбе́ра** () — сталіца Аўстраліі. З насельніцтвам, якое перавышае 470 тысяч чалавек, Канбера з’яўляецца найбуйнейшым горадам Аўстраліі, размешчаным усярэдзіне краіны, а не на ўзбярэжжы.

## Геаграфія 
Горад знаходзіцца ў паўночнай частцы Аўстралійскай сталічнай тэрыторыі за 280 км на паўднёвы захад ад Сіднея і за 650 км на паўночны ўсход ад Мельбурна.

## Гісторыя 
У 1908 годзе тэрыторыя сучаснай Канберы была абраная ў якасці будучай сталіцы Аўстралійскага Саюза, што стала кампрамісам паміж двума найбуйнейшымі гарадамі краіны, Сіднеем і Мельбурнам, якія супернічалі паміж сабой за гэты статус. Пасля праведзенага міжнароднага конкурсу на лепшы дызайн у аснову будучага будаўніцтва, якое пачалося ў 1913 годзе, быў узяты план чыкагскіх архітэктараў Уолтэра Бёрлі Грыфіна і Марыёна Махоні Грыфіна. Для планіроўкі Канберы ўзялі канцэпцыю горада-сада, якая прадугледжвае шырокія зоны натуральнай расліннасці, з-за чаго аўстралійцы празвалі сталіцу *«bush capital»* (у перакладзе з англійскай *«сталіца-зараснік»*). Нягледзячы на тое, што росту і развіццю горада перашкодзілі Першая сусветная вайна і Вялікая дэпрэсія, пасля Другой сусветнай вайны Канбера стала квітнеючым горадам.

З’яўляецца рэзідэнцыяй аўстралійскага ўрада, у Канберы знаходзяцца парламент Аўстраліі, Вярхоўны суд, Аўстралійскі нацыянальны ўніверсітэт і шматлікія міністэрствы і агенцтвы. У горадзе таксама знаходзяцца грамадскія і культурныя ўстановы дзяржаўнага значэння, такія як Нацыянальная галерэя Аўстраліі і Нацыянальны музей Аўстраліі. Федэральны ўрад робіць найбуйнейшы ўнёсак у валавы прадукт горада і з’яўляецца найбуйнейшым працадаўцам у Канберы.

## Насельніцтва 
## Адукацыя і культура 
Аўстралійская акадэмія сіл абароны, Канберскі ўніверсітэт.

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Турыстычная інфармацыя пра Канберу


Катэгорыя:Сталіцы Акіяніі
Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў
Кінгстан (Ямайка)

**Кі́нгстан** () — сталіца і найбуйнейшы горад Ямайкі. Горад размешчаны на Карыбскім моры; гарадская агламерацыя 580.000 жыхароў. Знаходзіцца ў натуральнай гавані, абаронены доўгім і вузкім пралівам Палісадас, які злучае Порт-Роял і міжнародны аэрапорт з астатнімі часткамі вострава. Кінгстан самы вялікі англамоўны горад ва ўсім Карыбскім рэгіёне. Кінгстан не толькі сталіца Ямайкі, але і цэнтр швейнай і харчовай прамысловасці. Горад заснаваны ў 1693 годзе Вялікабрытаніяй. У 1872 годзе ў горадзе размяшчалася адміністрацыя Ямайкі. Горад атрымаў статус сталіцы, калі востраў атрымаў незалежнасць у 1962 годзе. Бедныя кварталы Кінгстана — радзіма музыкі ў стылі рэгі, які развіваўся на аснове музыкі ска – сумесі афрыканскіх, еўрапейскіх і лацінаамерыканскіх матываў. Горад складаецца з дзвюх частак — гістарычнага цэнтра і Новага Кінгстана.

## Насельніцтва 
Колькасць насельніцтва Кінгстана складае 580 тыс. чалавек. Большую частку насельніцтва складаюць афрыканцы (больш за 70%) і метысы (каля 15%). Астатняя частка - гэта выхадцы з Еўропы і Азіі. Дзяржаўная мова англійская, але большасць жыхароў сталіцы выкарыстоўваюць мясцовы дыялект.

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Ямайкі
Кінгстаўн

**Кінгста́ўн** () — сталіца і самы вялікі горад Сент-Вінсент і Грэнадзінаў. З'яўляецца буйным портам Карыбскага мора. Адначасова мае статус сталіцы Сент-Джорджа. Насельніцтва налічвае каля 17,8 тыс. чалавек. Горад знаходзіцца на востраве Сент-Вінсент і з'яўляецца прамысловым і эканамічным цэнтрам краіны.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Сент-Вінсент і Грэнадзіны
Кігалі

**Кігалі** — самы буйны горад і сталіца Руанды. Насельніцтва — 850 тыс. чалавек. Знаходзіцца ў цэнтральнай частцы краіны. Цэнтр прэфектуры Кігалі. Культурны, адміністрацыйны, эканамічны і транспартны цэнтр Руанды.

Заснаваны ў 1907 годзе ў часы нямецкага кіравання. З 1962 года Кігалі — сталіца незалежнай Руанды. 7 мая 1994 года ў горадзе былі адбыліся масавыя забойствы людзей, якія належаць народу тутсі, якія здзейснілі ўзброеныя банды хуту і ўрадавыя войскі.

Каля горада знаходзяцца радовішчы волава і прадпрыемствы па яго пераапрацоўцы. Міжнародны аэрапорт.

Клімат горада — экватарыяльны мусонны, з сухім сезонам з чэрвеня да жніўня і тэмпературай 20 — 21 °C. Колькасць ападкаў — 1000 мм у год.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Руанды
Кіта

**Сан-Францыска дэ Кіта** або **Кі́та** () — горад у Паўднёвай Амерыцы, сталіца Рэспублікі Эквадор і правінцыі Пічынча. Насельніцтва — 1 978 376 жыхароў (2019).

## Геаграфія 
Кіта размешчаны ў паўночна-заходняй частцы Паўднёвай Амерыкі, у міжгорнай катлавіне Анд, на паўднёвым схіле вулкана Пічынча, на вышыні 2818 м над узроўнем мора. Горад знаходзіцца за 24 км на поўдзень ад экватара. Плошча горада прыблізна роўная 290 км².

Кіта пабудаваны на вулканічным попеле, які імгненна паглынае вільгаць. Гэта абцяжарвае развіццё большасці тыповых для Эквадора раслін. Выкарыстанне бліжэйшых да горада тэрыторый індзейцамі для выпасу жывёлы ў XV ст. прывяло да распаўсюджвання цяпер у ваколіцах Кіта маларослага хмызняку з рэдкімі і беднымі ляснымі ўтварэннямі.

Жывёльны свет наваколля Кіта прадстаўлены ў асноўным некаторымі відамі рэптылій і птушак, кажанамі і невялікай колькасцю млекакормячых.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Асвальда Гуаясамін, эквадорскі мастак
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Эквадора
Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў
Лабамба

**Лабамба** () — горад, гістарычная сталіца Эсваціні.

Катэгорыя:Гарады Эсваціні
Лас-Пальмас

**Лас-Пальмас** () — горад у Іспаніі, які размяшчаецца ў аўтаномнай супольнасці Канарскія астравы і разам з горадам Тэнэрыфэ з’яўляецца сталіцай гэтай супольнасці. Амаль палова (45,9 %) насельніцтва на востраве Гран-Канарыя, на якім размяшчаецца горад, і 18,35 % ад усіх жыхароў астравоў жывуць у гэтым горадзе. Лас-Пальмас з’яўляецца найбуйнейшым горадам Еўрапейскага Саюза, які ляжыць па-за межамі еўрапейскага кантынента. Ён размешчаны ў паўночна-ўсходняй частцы іспанскага вострава Гран-Канарыя, прыкладна за 150 км ад узбярэжжа паўночна-заходняй Афрыкі ў Атлантычным акіяне.

## Гісторыя 
Заснаваны 24 чэрвеня 1478 года Хуанам Рэхонам і войскамі Кастыліі пасля перамогі над гуанчамі, карэнным насельніцтвам Канарскіх астравоў. У 1492 годзе Хрыстафор Калумб зрабіў прыпынак у Лас-Пальмасе перад сваім першым плаваннем у Амерыку. На зваротным шляху ў Іспанію ён таксама спыняўся ў горадзе. Сёння ў яго гонар названы музей у гарадскім квартале Вегета.

У 1595 годзе на востраў было некалькі нападаў з боку англійскіх карсараў, у тым ліку Джона Хокінса і Фрэнсіса Дрэйка. Аднак Лас-Пальмас не быў узяты. Горад выстаяў і пад націскам галандскага мараплаўцы П’ера ван дэр Доеса ў 1599 годзе. 28 чэрвеня 1599 года адбылася вырашальная бітва паміж галандскімі і іспанскімі войскамі, пасля якой Галандыя была вымушаная раз і назаўжды забыцца пра прэтэнзіі на Канарскія астравы. У гонар гэтай перамогі быў пабудаваны Сабор Канарскіх астравоў (), прысвечаны Святой Ганне, заступніцы горада.

## Клімат 
Лас-Пальмас мае субтрапічны клімат, мяккі і цёплы на працягу ўсяго года. Паводле даследавання, праведзенага Томасам Уітмарам з Сіракузскага ўніверсітэта ў ЗША, аўтарам прац па кліматалогіі, Лас-Пальмас мае «найлепшы клімат у свеце».

Халоднае Канарскае цячэнне астуджае горад, пры гэтым адначасова зніжае колькасць ападкаў, у выніку за год выпадае крыху больш за 100 мм ападкаў. Міжсезонныя ваганні, дзякуючы ўплыву Азорскага антыцыклону, невялікія.

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Канарскіх астравоў
Катэгорыя:Муніцыпалітэты правінцыі Лас-Пальмас
Ламэ

**Ламэ́** — сталіца і самы вялікі горад Тога. Знаходзіцца ў паўднёвай частцы краіны на ўзбярэжжы Атлантычнага акіяна. Колькасць жыхароў складае прыкладна 700 тыс. чалавек. Горад з'яўляецца адміністрацыйным і прамысловым цэнтрам краіны, а таксама асноўным портам, праз які ідзе ўвесь знешні гандаль краіны.

Горад быў заснаваны ў XVIII стагоддзі пад назвай *Бэй Біч*. З 1897 года змяніўшы назву на Ламэ горад быў сталіцай нямецкай калоніі. У 1914 годзе яго захапілі французскія войскі.

## Гарады-пабрацімы 
## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0155-9 (т.9)

Катэгорыя:Гарады Тога
Катэгорыя:Парты атлантычнага ўзбярэжжа Афрыкі
Катэгорыя:Сталіцы Афрыкі
Лубумбашы

**Лубумбашы** (, да 1966 года — **Элізабетвіль**) — горад на паўднёвым усходзе Дэмакратычнай Рэспублікі Конга. Чыгуначная станцыя, вузел аўтамабільных дарог. Міжнародны аэрапорт. Цэнтр горназдабываючага раёна Шаба, прамысловы цэнтр краіны.

## Эканоміка 
Здабыча і выплаўка медзі. Прамысловасць: харчасмакавая, тэкстыльная, швейная, хімічная, папяровая, дрэваапрацоўчая.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Адукацыя і навука 
Аддзяленне Нацыянальнага ўніверсітэта. Навуковыя цэнтры: па даследаванні прамысловага развіцця Цэнтральнай Афрыкі, па вывучэнні этнаграфіі і афрыканскіх моў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Дэмакратычнай Рэспублікі Конга
Лусака

**Луса́ка** () — сталіца Замбіі. Знаходзіцца ў цэнтральнай частцы краіны, на вышыні 1300 м. Насельніцтва складае 1 340 000 чалавек.

Лусака быў заснаваны ў 1905 годзе еўрапейскімі пасяленцамі. У маі 1953 года горад стаў сталіцай брытанскай калоніі Паўночнай Радэзіі замест Лівінгстану. У 1964 годзе горад стаў сталіцай незалежнай Замбіі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Замбіі
Любляна

**Любляна** ( , , ) — самы вялікі горад і сталіца Славеніі. Насельніцтва — 323 тыс. чал. (1990). Горад размешчаны ў межгорнай катлавіне, па абодвух берагах ракі Любляніцы, каля яе ўпадзення ў раку Саву.

## Гісторыя 
У I стагоддзі на месцы горада быў размешчаны ўмацаваны рымскі ваенны лагер, які затым стаў горадам Эмона (знішчаны варварамі ў V стагоддзі). Як славянскае селішча Любляна ўпершыню згадваецца ў 1144 годзе. У XIII стагоддз0і атрымала правы горада (нямецкая назва — Лайбах), адміністрацыйны цэнтр Крайны. У 1335 годзе горад перайшоў у валадарства аўстрыйскіх Габсбургаў. З XV стагоддзя рэзідэнцыя біскупа. З 1809 года галоўны горад Ілірыйскіх правінцый, створаных па распараджэнні Напалеона I. Пасля Венскага кангрэса (1814—1815) далучана да Аўстрыйскай імперыі. У 1821 годзе тут праходзіў кангрэс Святога саюза (Лайбахскі кангрэс), на якім прысутнічаў расійскі імператар Аляксандр I. З 1918 года Любляна ў складзе Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў (з 1929 года — Каралеўства Югаславія) у якасці сталіцы Славеніі. У красавіку 1941 года акупаваная войскамі Італіі, з 1943 года — Трэцяга рэйха. У маі 1945 годзе горад вызвалены Народна-вызваленчым войскам Югаславіі.

## Культура 
З антычных часоў у Любляне захаваліся астаткі акведука, некропаля і гарадскіх умацаванняў. Гістарычнае ядро горада — крэпасць Град (IX ст.).

У горадзе размешчаныя Люблянскі ўніверсітэт (заснаваны 1595—1596 гг. як езуіцкі каледж, рэарганізаваны 1809—1810 гг. і ў 1919 г.), Славенская Акадэмія навук і мастацтваў, Вышэйшая педагагічная школа, Славенская філармонія (заснаваная ў 1702 г.), Нацыянальная бібліятэка Славеніі і ўніверсітэцкая бібліятэка (заснаваная ў 1774 г.), Нацыянальная і Сучасная галерэі, Нацыянальны і этнаграфічны музей Славеніі.

## Архітэктура 
Архітэктурнае аблічча Любляны — стыль барока: Палац біскупа (XVI ст.), сабор Святога Мікалая (пачатак XVIII ст.; архітэктар А. Поца), ратуша (пачатак XVIII ст.; архітэктар Г. Мачэк), некалькі цэркваў XVII—XVIII стст., Гатэль «Уньён», будынак універсітэцкай бібліятэкі (пачатак XX ст.; мадэрн; архітэктар Й. Плечнік), будынак Народнай скупшчыны (1950-я гг.; архітэктар У. Гланц), спартыўная зала «Ціволі», Дом друку (1960-я гг.; архітэктары М. Боціч, Б. Коцмут).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 


Катэгорыя:Гарады Славеніі
Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў
Луанда

**Луанда** (Luanda) — сталіца і найбуйнейшы горад Анголы. Ляжыць на паўночным захадзе краіны, на беразе Атлантычнага акіяна.

Насельніцтва складае 2,7 млн чалавек (2003), а з прыгарадамі 4,1 млн.
Луанду заснавалі партугальцы ў 1576 годзе пад назвай *Сан-Паўлу дэ Луанда*. На памежжы 17 і 18 стагоддзяў была важным цэнтрам гандлю рабамі гэтай часткі Афрыкі.
## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Анголы

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1575 годзе
Лібрэвіль

**Лібрэві́ль** () — сталіца (з 1960) Габона, цэнтр правінцыі Эстуарый.

## Гісторыя 
Тэрыторыя, на якой цяпер знаходзіцца горад, першапачаткова, да прыбыцця французаў, была заселеная племенем Мпонгве. У 1839 годзе французы выкупілі гэтую зямлю. Горад быў заснаваны ў 1843 годзе. У 1848 годзе горад быў названы Лібрэвіль (). З 1934 да 1946 году Лібрэвіль быў асноўным портам Французскай Экватарыяльнай Афрыкі. Пасля атрымання Габонам незалежнасці ў 1960 годзе, у горадзе жыло толькі 31 000 чалавек. У нашы дні амаль палова насельніцтва краіны жыве ў Лібрэвілі.
## Адукацыя і культура 
* Універсітэт імя Амара Бонга
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Габона
Лілонгвэ

**Лілонгвэ** — горад, сталіца Малаві.

## Гісторыя 
Лілонгвэ пачаў развіццё з маленькай вёскі на беразе ракі Лілонгвэ, хутка пераўтварыўшыся ў брытанскі каланіяльны адміністрацыйны цэнтр на пачатак ХХ стагоддзя. Дзякуючы выгаднаму размяшчэнню на асноўных гандлёвых шляхах у Паўночную Радэзію (цяпер Замбію), Лілонгвэ стаў другім па велічыні горадам Малаві. У 1974 годзе ў Лілонгвэ была перанесеная сталіца краіны з горада Зомба (чацвёрты па велічыні горад Малаві). Аднак, нягледзячы на афіцыйны статус сталіцы краіны і хуткі рост з 1974 года, асноўная частка прамысловасці і камерцыі краіны сканцэнтравана ў самым вялікім горадзе Малаві — Блантайры.
Сёння Лілонгвэ застаецца палітычным і адміністрацыйным цэнтрам Малаві, а Блантайр — эканамічным.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Малаві
Чэнаі

thumb|left|Вуліца Ранганатхан у цэнтры Чэнаі**Чэна́і** (, , да 1996 — **Мадра́с**) — горад на поўдні Індыі, адміністрацыйны цэнтр штата Тамілнад. Чацвёрты па велічыні горад краіны (пасля Калькуты, Нью-Дэлі, Мумбаі), 4,5 млн жыхароў (2009).

Старая назва горада паходзіць ад мястэчка Мадраспатнам, выбранага брытанскай Ост-Індскай кампаніяй пры заснаванні гандлёвай калоніі. Другі населены пункт, Чэнапатнам, размяшчаўся далей на поўдзень; пазней, калі пасяленні зліліся, брытанцы аддалі перавагу назве Мадрас. У 1996 па ініцыятыве кіруючай партыі Бхаратыя джаната парты горад быў перайменаваны ў Чэнаі, таму што слова «Мадрас» нібыта мае непатрыятычнае, партугальскае паходжанне.

Эканамічна развіты горад: аўтамабілебудаванне (40 % нацыянальнага выпуску), прыборабудаванне, выраб праграмнага забеспячэння, фінансавыя паслугі. Буйны марскі порт.

## Насельніцтва 
## Адукацыя і культура 
* Мадраскі ўніверсітэт

## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Аравінд Адыга (нар. 1974) — індыйскі пісьменнік і журналіст.
* Р. К. Нараян — індыйскі пісьменнік

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Тамілнада
Малаба

**Малаба** () (да 1973 года Санта-Ісабель, *Santa Isabel*) — былая сталіца Экватарыяльнай Гвінеі, на востраве Біёка Атлантычнага акіяна. Адміністрацыйны цэнтр правінцыі Паўночны Біёка.

## Эканоміка і транспарт 
Міжнародны аэрапорт. Марскі порт у заліве Біяфра (частка Гвінейскага заліва) — вываз какава, кавы, садавіны. Лесапільныя, дрэваапрацоўчыя, прадпрыемствы харчасмакавай прамысловасці, вытворчасць пальмавага алею і мыла.

## Насельніцтва 
Колькасць насельніцтва — 40 тысяч жыхароў (1986), 60065 жыхароў (1994), 132 440 чалавек (2001), 187302 жыхароў (2012).

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1827 годзе англічанамі як паселішча Порт-Кларэнс. У 1843—1968 гадах адміністрацыйны цэнтр Іспанскай Гвінеі.

4 студзея 2026 года сталіца Экватарыяльнай Гвінеі перанесена ў Сьюдад-дэ-ла-Пас.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Экватарыяльнай Гвінеі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1827 годзе
Люксембург (горад)

**Люксембу́рг** (арыгінальныя назвы: *Luxembourg, Luxemburg, Lëtzebuerg*) — сталіца і найбуйнейшы горад вялікага герцагства Люксембург. Насельніцтва складае 100.000 жыхароў (2010).

## Прыродныя ўмовы 
Горад размешчаны на вышыні 334 м над узроўнем мора, у раёне сутокі двух невялікіх рэк — Альзет (паўднёвы прыток Сіра) і Петрус.

Клімат умераны, пераходны ад марскога да кантынентальнага. Зіма цёплая з перавагай плюсавых тэмператур, лета прахалоднае, тэмпература рэдка бывае вышэй +20 градусаў. Яснае надвор’е бывае рэдка, ападкі ў выглядзе дажджу бываюць па-за залежнасці ад часу года.

Флора і фаўна кантынентальная, у прыгарадах дубовыя і букавыя лясы, у якіх водзяцца вавёркі, казулі, серны. У садах і парках горада культывуюцца цеплалюбівыя расліны — грэцкі арэх, абрыкос, самшыт, кізіл.

## Насельніцтва, мова, вера 
Насельніцтва Люксембурга 86 тыс. чалавек, што складае больш за 1 / 6 насельніцтва краіны. Насельніцтва горада можна падзяліць на дзве этнічныя групы — немцы і французы, кожная з якіх мае права размаўляць на роднай мове. Акрамя таго, існуе люксембургская мова. Большасць жыхароў горада вызнае каталіцызм.

## Гісторыя горада 
Першыя згадкі пра Люксембург у пісьмовых крыніцах адносяцца да 963 г. Статус і правы горада Люксембург атрымаў толькі ў 1244 г. Горад неаднаразова пераходзіў з рук у рукі ў 1606—1684 і 1697—1724 гг. ён належаў Іспаніі, у 1684—1697 і 1794—1815 гг. уваходзіў у тэрытарыяльныя ўладанні Францыі, а ў 1714—1794 быў пад прыгнётам Аўстрыі. У 1815 г. горад набыў незалежнасць. Падчас першай і другой сусветных войнаў горад захоплівала Германія. У пасляваенны перыяд горад актыўна развіваўся, і ў сапраўдныя час з’яўляецца адным з самых дарагіх у Еўропе.

## Культурнае значэнне 
Люксембург — вельмі прыгожы горад. Рака Альзет утварае разам з прытокамі глыбокую даліну, у якой размяшчаюцца цудоўныя зялёныя паркі, Люксембург падзелены на дзве часткі — Верхні і Ніжні горад. З-за гэтай асаблівасці горад мае шмат мастоў. Дзве часткі горада злучаюць паміж сабой масты Адольфа і Вялікай герцагіні Шарлоты. Аблічча Ніжняга горада шмат у чым залежыць ад функцый, якія выконвае горад у Еўрасаюзе. Тут размешчаны шматлікія банкі, праўленні кампаній, бровары. Верхні горад — старажытная люксембургская крэпасць, з мноствам помнікаў архітэктуры.

У паўднёвай частцы Люксембурга знаходзіцца знакаміты Сабор люксембургскай Божай Маці.

## Вядомыя асобы 
* Гастон Торн

## Музеі 
* Нацыянальны музей гісторыі і мастацтва

## Галерэя 

image:Luxemburg-Petrussetal-Viaduc.jpg|мост Адольфа
image:Luxembourg BW 2016-09-15 14-36-51.jpg| Сабор Люксембургскай Божай Маці
image:Adolphe_Bridge_in_2019.35.jpg|Мост Адольфа
image:Place_d'Armes_Luxembourg.jpg|
image:Bahnhof_Luxemburg_bei_Nacht.jpg|Начны Люксембург
Image:Luxembourg0059.JPG|
Image:Luxembourg0060.JPG|
Image:Luxembourg0080.JPG|Дзяржаўны банк


Катэгорыя:Гарады Люксембурга
Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў
Манака (горад)

**Мана́ка** — горад на беразе Міжземнага мора, зросся з гарадамі Монтэ-Карла і Ла-Кандамін, разам яны ўтвараюць карлікавую краіну Манака.

## Насельніцтва 
## Гл. таксама 
* Акіянаграфічны музей Манака

## Крыніцы 
Катэгорыя:Манака
Мале

**Мале** () — горад, сталіца дзяржавы Мальдывы. Насельніцтва складае 103 693 чалавекі (2006). Міжнародны аэрапорт. Порт (вываз сушанай рыбы, какосавых арэхаў, копры). Харчовая прамысловасць. Цэнтр рыбалоўства. Маўзалей Абу-аль-Бараката, палац султана.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* Мале // 

Катэгорыя:Населеныя пункты Мальдываў
Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў
Мамбаса

**Мамбаса** — другі па велічыні горад Кеніі. Знаходзіцца на каралавым востраве ў Індыйскім акіяне і злучаны з мацерыком некалькімі дамбамі. На мове суахілі горад называецца *Kisiwa Cha Mvita*, што азначае «Востраў вайны». Таксама з'яўляецца цэнтрам прыбярэжнай правінцыі. Горад з'яўляецца найбуйнейшым гандлёвым цэнтрам Кеніі, а таксама адным з найбольш значных прамысловых цэнтраў. Цэнтр турызму.

## Геаграфія 
## Гісторыя 
Арабскі порт упершыню згаданы Аль-Ідрысі ў 1151 г.. Быў найбуйнейшым цэнтрам гандлю рабамі на ўсходзе Афрыкі. У 1331 г. у горадзе правёў адну ноч знакаміты падарожнік ібн Батута. Ён адзначыў майстэрства, з якім былі пабудаваныя драўляныя мячэці. У 1415 г. гавань Мамбасу наведаў кітайскі флот Чжэн Хэ. У 1498 годзе па шляху ў Індыю каля Мамбасы праплывалі караблі Васка да Гама.

У 1502 г. партугальцы абстралялі Мамбасу з судоў. У гэты час мясцоваму султану ўдалося абвясціць аб незалежнасці ад Кілвы. У 1528 г. на султанат зноў напалі партугальцы, а ў 1593 годзе яны пабудавалі велічны Форт Ісуса. У 1638 г. Мамбаса афіцыйна аб'яўлена партугальскай калоніяй. Кіравалася з Гоа. З 1698 па 1888 год — у складзе арабскіх султанатаў Аман і Занзібар.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Зноскі 
Катэгорыя:Гарады Кеніі
Манровія

**Манро́вія** () — горад у Афрыцы, сталіца Ліберыі, на ўзбярэжжы Атлантычнага акіяна, у вусці ракі Сент-Пол. Адміністрацыйны цэнтр графства Мантсерада.

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1822 годзе былымі рабамі з ЗША (названы ў гонар прэзідэнта ЗША Дж. Манро). З 1847 года сталіца Ліберыі. У 1961 годзе адбылася канферэнцыя 20 недалучаных краін Афрыкі, якая дала пачатак стварэнню Арганізацыі афрыканскага адзінства.

## Эканоміка 
Металаапрацоўцы, цагельны завод. Аўтамайстэрні. Мэблевыя і харчовыя прадпрыемствы. Марскі порт (вываз каўчуку, жалезнай руды, пальмавага алею). Вузел чыгунак і аўтадарог. Міжнародны аэрапорт Робертсфілд (за 60 км ад горада).

## Адукацыя і культура 
Універсітэт Ліберыі. Нацыянальны музей.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Африка: энциклопедический справочник. Т. 2. Л—Я / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1987. — С. 203. — 671 с. с илл.

Катэгорыя:Гарады Ліберыі
Мантэрэй (Нуэва-Леон)

**Мантэрэ́й** () — горад у Мексіцы (насельніцтва: 1069 тыс. (1990)) і гарадскі комплекс, штат Нуэва-Леон, паўночны ўсход Мексікі, каля вусця даліны, з трох бакоў абкружанай гарамі. Трэці, паводле велічыні, горад і другі, паводле важнасці, прамысловы цэнтр Мексікі (1990). Заснаваны ў 1579 годзе.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Мексікі
Мантэвідэа

**Мантэвідэ́а** () — сталіца Уругвая і адміністрацыйны цэнтр дэпартамента Мантэвідэа. Плошча горада складае 540 км².
 
## Геаграфія 
Мантэвідэа размешчаны на левым беразе заліва Ла-Плата Атлантычнага акіяна. На поўнач ад сталіцы ляжыць узгорыстая мясцовасць, якая ўзнімаецца да 500 м над узроўнем мора, цягнецца да бразільскай мяжы. Клімат субтрапічны - лагодны, умерана вільготны і цёплы. Сярэдняя тэмпература студзеня складае 23 градусы, а ліпеня - каля +10 градусаў. Сярэднегадавая колькасць ападкаў не перавышае 1000 мм. Выпадаюць яны галоўным чынам у перыяд з чэрвеня па верасень. Натуральная расліннасць прадстаўлена травой і хмызнякамі, характэрнымі для зоны саван. У межах горада растуць у асноўным завезеныя з Еўропы дрэвы - дуб, хвоя, эўкаліпт, платан.
 
## Насельніцтва, мова, веравызнанне 
Колькасць насельніцтва Мантэвідэа да цяперашняга часу дасягнула 1,5 млн чалавек, што складае прыкладна 49% усяго насельніцтва Уругвая. У горадзе пражываюць у асноўным нашчадкі іспанскіх і італьянскіх эмігрантаў (крэолы). У сярэдзіне XIX - пачатку XX стст. насельніцтва Мантэвідэа ў значнай меры папоўнілася перасяленцамі з Заходняй Еўропы - іспанцамі, італьянцамі, французамі. Уругвай лічыцца адной з найбольш «белых» краін Лацінскай Амерыкі. У перыяд іспанскай каланізацыі і антыіндзейскіх войнаў, карэннае насельніцтва было практычна цалкам знішчана. У Мантэвідэа існуе невялікая яўрэйская абшчына, якая з'яўляецца адной з самых вялікіх у Лацінскай Амерыцы.
 
Дзяржаўная мова - іспанская, але ў вымаўленні адчуваецца ўплыў італьянскай. Прыкладна палова насельніцтва сталіцы належыць да рымска-каталіцкай царквы. Распаўсюджаныя таксама метадысцкае і англіканскае веравызнанне.

## Адукацыя 
* Універсітэт Рэспублікі

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Карлас Шэрман — беларуска-іспанскі перакладчык
* Хасэ Альберта Мухіка Кардана
* Маціяс Гансалес
* Нельсан Даніэль Гуцьерэс-Луонга
* Марцін Касерэс

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Уругвая
Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў
Мапуту

**Мапу́ту** () — горад у Мазамбіку, сталіца краіны, знаходзіцца ў паўднёвай частцы краіны. Мапуту размешчана на ўзбярэжжы аднайменнага заліва ў вусці ракі Тэмбе. Заліў вельмі доўгі — 95 км і шырокая — 30 км. Колькасць насельніцтва налічвае 1114 тыс. чалавек.

Мапуту — вялікі порт Індыйскага акіяна. Вакол порта сканцэнтравана эканамічнае жыццё гораду. Асноўнымі таварамі, якія ідуць праз Мапуту з’яўляюцца вугаль, бавоўна, цукар, хром, дрэва і іншыя. У горадзе ёсць прадпрыемствы, якія вырабляюць цэмент, мэблю, ганчарныя вырабы, вырабы з гумы. Таксама ёсць вялікае прадпрыемства, якое вырабляе алюміній.

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
У горадзе жыла і памерла беларуская мастачка і мастацтвазнавец Марыя Жабінская (1938—2018).

## Гарады-пабрацімы 
## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Мазамбіка

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1781 годзе
Маніла

**Маніла** (Manila) — горад у Філіпінах, сталіца краіны. 1,7 млн жыхароў (2007).

Маніла — адзін з 16 гарадоў, якія ўтвараюць агламерацыю *Вялікая Маніла*, адно з самых населеных месцаў на планеце з сукупным насельніцтвам 20 млн чалавек. Маніла — горад з найбольшай шчыльнасцю насельніцтва ў свеце (43 тыс./км²). Горад размешчаны на ўсходнім беразе Манільскага заліва пры ўпадзенні ракі Пасіг, у заходняй частцы вострава Лусон.

Першае пісьмовае ўпамінанне Манілы з’яўляецца ў часы іспанскага заваявання і апісвае пасяленне мясцовага насельніцтва ў месцы, куды ўпершыню прыбылі іспанцы. Маніла паступова становіцца цэнтрам іспанскай актыўнасці на Далёкім Усходзе і адным з канцоў галеоннага гандлёвага шляху Маніла—Акапулька. Пераход Манілы пад уладу амерыканцаў прывёў да яе перапланіроўкі і сучаснай забудовы, большая частка якой была страчана падчас Другой сусветнай вайны. У пасляваенны перыяд горад перабудаваны.

Сучасная Маніла — галоўны палітычны, эканамічны, гандлёвы, транспартны, культурны, адукацыйны і рэлігійны цэнтр Філіпін. Групай вывучэння глабалізацыі і глабальных гарадоў Маніла класіфікаваная як глабальны горад катэгорыі «Beta+».

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Славутасці 
* Касцёл Святога Себасцьяна
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Філіпінаў
Мароні

**Мароні** () — сталіца (з 1962 г.) і самы вялікі горад Каморскіх астравоў. Насельніцтва — каля 60 тыс. чалавек. Горад размяшчаецца на заходнім узбярэжжы вострава Гранд-Камор. Горад з’яўляецца транспартным вузлом, праз які ідуць гандлёвыя шляхі паміж Мадагаскарам, Афрыкай і іншымі астравамі Індыйскага акіяна. У Мароні знаходзіцца міжнародны аэрапорт.

Катэгорыя:Гарады Камораў
Масеру

**Ма́серу** () — сталіца і самы вялікі горад Лесота, які размяшчаецца ў заходняй частцы краіны, каля мяжы з Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікай, на рацэ Каледон. Насельніцтва складае 180 000 чалавек. Адначасова горад з’яўляецца сталіцай акругі Масеру.

На мове карэннага насельніцтва назву *Maseru* азначае «месца чырвоных пясчанікаў».

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1869 годзе. Гэты невялікі горад стаў сталіцай краіны дзякуючы каралю Машоэшоэ І у 1869 годзе. Потым Масеру быў сталіцай брытанскага пратэктарату Басута з 1869 да 1871 і з 1884 да 1966 года, калі Лесота атрымала незалежнасць. З 1966 года Масеру сталіца Каралеўства Лесота.

## Эканоміка 
Масеру з’яўляецца галоўным гандлёвым, культурны і турыстычным цэнтрам краіны. Развіццё атрымала харчовая прамысловасць. Значная частка насельніцтва займаецца сельскай гаспадаркай. Дзейнічаюць прадпрыемствы па перапрацоўцы сельскагаспадарчай прадукцыі, вытворчасці тканін, абутку, адзення. Існуе міжнародны аэрапорт. Чыгункай горад злучаецца з Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікай.

Таксама ў Масеру дзейнічае Нацыянальны ўніверсітэт Лесота.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Лесота
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1869 годзе