open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Саскуэхана

**Саскуэхана** () — рака на паўночным усходзе ЗША, самая доўгая сярод паўночнаамерыканскіх рэк, якія ўпадаюць у Атлантычны акіян паміж вусцем Святога Лаўрэнція і Місісіпі і 16-я па даўжыні сярод рэк ЗША (715 км). Басейн ракі плошчай у 71225 км² пакрывае каля паловы тэрыторыі Пенсільваніі, а таксама частка штата Нью-Ёрк і Мэрыленда. Рака мае два рукавы: Паўночны (цячэ на поўдзень са штата Нью-Ёрк, выток у возеры Атсега) і Заходні (цячэ на ўсход з заходняй Пенсільваніі). Рукавы злучаюцца каля горада Нортамберленд у Пенсільваніі. На рацэ знаходзіцца горад Гарысберг.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэкі Пенсільваніі
Катэгорыя:Рэкі штата Нью-Ёрк
Катэгорыя:Рэкі Мэрыленда
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Атлантычны акіян
Сасыкколь

**Сасыкколь**, **Гнілое возера** — возера, знаходзіцца на Балхаш-Алакольскай нізіне, што на мяжы Алмацінскай і Усходне-Казахстанскай абласцей, ва ўсходняй частцы Балхаш-Алакольскай катлавіны ў паўднёва-ўсходнім Казахстане, на вышыні 350 м над узроўнем мора. Знаходзіцца на паўночным захадзе ад возера Алаколь, ад якога аддзеленае меншым возерам Уялы.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Казахстана
Станіслаў Францавіч Рэдэнс

{{Дзяржаўны дзеяч
| беларускае імя        = Станіслаў Францавіч Рэдэнс
| арыгінальнае імя   = Stanisław Francewicz Redens
| партрэт            = 1931-Redens.jpg
| подпіс            = Станіслаў Рэдэнс (1931)
| шырыня партрэта    = 175px
| тытул              = наркам  унутраных спраў Казахскай ССР
| парадак            = 2
| перыядпачатак       = 20 студзеня 1938
| перыядканец        = 21 лістапада 1938
| папярэднік     = Леў Барысавіч Залін
| пераемнік           = Сямён Мікалаевіч Бурдакоў
| дата нараджэння      = 
| месца нараджэння     = 
| дата смерці = 
| месца смерці = 
| пахаваны =
| прыналежнасць =  СССР
| званне =  камісар дзяржаўнай бяспекі 1-га рангу (26.11.1935)
| камандаваў =
| партыя = РСДРП — ВКП(б)
| узнагароды =
{ style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
30px|Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга Украінскай ССР — 1927  Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга ЗСФСР — 1932
}
}}
**Станіслаў Францавіч Рэдэнс** (; , Мазавец, Ломжынская губерня, цяпер Падляскае ваяводства, Польшча — 12 лютага 1940) — старшыня ДПУ БССР (1931)

## Біяграфія 
Паляк. У 1917—1918 гадах працаваў электраманцёрам на Дняпроўскай металургічным заводзе ў с. Каменскае Екацярынаслаўскай губерні. З 1918 года ў органах дзяржаўнай бяспекі — сакратар старшыні ВЧК, старшыня Адэскай, Харкаўскай, затым Крымскай губЧК.

У 1921—1924 гадах — начальнік АВУ ВЧК пры СНК РСФСР (з 1922 года — АОУ ГПУ НКУС РСФСР), старшыня ДПУ Крыма і адначасова начальнік АO Чарнаморскага флоту. З 1924 па 1926 год працаваў сакратаром Прэзідыума ВСНГ. З 1928 года ізноў у органах дзяржбяспекі — паўнамоцны прадстаўнік АДПУ пры СНК СССР у Закаўказзе і адначасова старшыня ДПУ Закаўказзя.

У сакавіку — жніўні 1931 года — паўнамоцны прадстаўнік АДПУ пры СНК СССР па БВА і адначасова старшыня ДПУ БССР. З 1931 года — паўнамоцны прадстаўнік АДПУ пры СНК СССР ва УССР па Маскоўскай вобласці (з 1934 года — начальнік УНКУС СССР па Маскоўскай вобласці), народны камісар унутраных спраў Казахскай ССР. Узнагароджаны ордэнам Леніна.

Арыштаваны 22 лістапада 1938 года «як польскі шпіён і актыўны ўдзельнік контррэвалюцыйнай змоўніцкай арганізацыі ў органах НКУС». 21 студзеня 1940 Ваеннай Калегіяй Вярхоўнага суду СССР прысуджаны па артыкулах 58-1 «а», 58-8 і 58-11 УК РСФСР да ВМП. Прысуд прыведзены ў выкананне 12 лютага 1940 года. Рэабілітаваны вызначэннем Ваеннай Калегіі Вярхоўнага суда СССР ад 16 лістапада 1961 года.

## Літаратура 
* В. Н. Надтачаев / Военная контрразведка Беларуси: *Судьбы, трагедии, победы*. — Мн., «Кавалер», 2008, ISBN 978-985-6053-36-1

Катэгорыя:Супрацоўнікі НКУС
Катэгорыя:Пакараныя смерцю палітыкі
Катэгорыя:Постаці Украінскай ССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 1-га склікання
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Чэкісты
Катэгорыя:Расстраляныя
Мікалай Якаўлевіч Баркун

**Мікалай Якаўлевіч Баркун** (, в. Лешніца, Пухавіцкі раён) — Герой Сацыялістычнай Працы (1976).

## Біяграфія 
Скончыў Пярэжырскую сярэднюю школу. З 1958 слесар-інструментальшчык, з 1976 брыгадзір камсамольска-моладзевай брыгады Мінскага радыёзавода вытворчага аб'яднання «Гарызонт». Званне Героя прысвоена за поспехі ў выкананні заданняў 9-й пяцігодкі, вялікі ўклад у павышэнне эфектыўнасці вытворчасці і якасці прадукцыі, Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР з 1979 да 1984.

## Літаратура 
* Ю. Гуменюк, Его судьба – в судьбе страны // Труд, талант, доблесть.: В 2-х ч. Ч. 1/[Сост. Е. Э. Павлюць, Б. И. Сушкевич, В. В. Шарпило].— Мн.: Беларусь, 1981.— 414 с., ил., стр. 58—62

## Спасылкі 
* Знаменитые выпускники // Пережирская средняя школа им. А. Е. Гуриновича
* Баркун, Мікалай Якаўлевіч // unicat.nlb.by

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 10-га склікання
Сатанінскі грыб

50px|left
**Сатанінскі грыб**  (*Boletus satanas*) — ядавіты грыб з роду Баравік (*Boletus*) сямейства Балетавыя (*Boletaceae*). Неядомы.

Пашыраны ў Заходняй Еўропе, Паўночнай Амерыцы, на Каўказе. Трапляецца ў лісцевых лясах у ліпені—верасні. Утварае мікарызу з дубам, букам, грабам.

## Апісанне 
Пладовае цела грыба — шапка на ножцы. Шапка дыяметрам 8—20 см (да 30 см) і таўшчынёй да 5 см. Зверху шапака бугрыстая, светла-шэрага, белаватага, аліўкава-шэрага колеру. Трубчасты слой складаецца з доўгіх, амаль свабодных трубачак, жоўта-аліўкавага колеру, з дробнымі цёмна-чырвонымі порамі. Ножка даўжынёй 6—8 см і таўшчынёй да 6 см, звужаная ўнізе і ўздутая ў сярэдняй частцы. На паверхні ножкі сеткавы малюнак цёмна-чырвонага колеру. Ніжняя частка ножкі чырвоная. Мякаць грыба белая, з пахам сырой бульбы, салодкая на смак. На зломе сінее або чырванее.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Сатанинский гриб  // Научно-образовательный портал «Вся Биология» 

Катэгорыя:Баравік
Катэгорыя:Грыбы Еўразіі
Катэгорыя:Ядавітыя грыбы
Катэгорыя:Грыбы Паўночнай Амерыкі
Сатледж

**Сатледж**, у ніжнім цячэнні **Панджнад** (, , , ) — рака ў Азіі, самы буйны прыток Інда.

Працякае па тэрыторыі Кітая, Пакістана і Індыі. Выток знаходзіцца на Тыбецкім нагор’і на вышыні 4630 м каля гары Кайлас і возера Манасаравар, побач з заходнім берагам возера Ланга-Цо. Даўжыня ракі складае каля 1536 км (1050 км у Індыі), плошча басейна — 395 тыс. км² (24 тыс. км² у Індыі). На працягу 160 км рака з’яўляецца мяжой паміж Пакістанам і Індыяй.

На рацэ гарады Нангал, Лунхіяна, Рупар (Індыя), Іслам, Бахавалпур (Пакістан). На выхадзе з гор на рацэ буйны гідратэхнічны комплекс Бхакра-Нангал, які складаецца з плаціны Бхакра-Нангал, 4-х ГЭС і сеткі арашальных каналаў агульнай даўжынёй каля 4500 км.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Портал География — Электронная Земля — Eearth // Інстытут геаграфіі РАН 
* 

Катэгорыя:Рэкі Пенджаба
Катэгорыя:Рэкі Хімачал-Прадэш
Катэгорыя:Рэкі Пакістана
Катэгорыя:Рэкі Кітая
Катэгорыя:Прытокі Інда
Ігар Дзмітрыевіч Сарокін

**Ігар Дзмітрыевіч Саро́кін** (, вёска Марына, , РСФСР — 13 снежня 2009, Яркон, Петах-Ціква, Ізраіль) — беларускі оперны спявак (драматычны барытон). Заслужаны артыст РСФСР (1961), Народны артыст Беларускай ССР (1963).

## Біяграфія 
Пасля заканчэння 7 класа агульнаадукацыйнай школы ў 1945 годзе, уладкаваўся вучнем фрэзероўшчыка на Маскоўскі машынабудаўнічы завод. Адначасова вучыўся ў вечаровай школе рабочай моладзі, займаўся вакалам у завадской мастацкай самадзейнасці. У 1951 годзе паступіў на першы курс вакальнага аддзялення Дзяржаўнага музычнага вучылішча імя Гнесіных.

У 1952 годзе абраны па конкурсу артыстам хору Дзяржаўнага акадэмічнага Вялікага тэатра СССР, пакінуў вучылішча. У 1956 годзе запрошаны салістам (выканаўцам партый драматычнага барытона) у Чалябінскі дзяржаўны тэатр оперы і балета імя М. І. Глінкі. З 1 красавіка 1957 года да 1 лютага 1958 года працаваў у жанры песеннага джаза ў аркестры Алега Лундстрэма (Масква). У 1958—1960 гадах — саліст Адэскага дзяржаўнага акадэмічнага тэатра оперы і балета, з красавіка 1960 да 1962 года — Новасібірскага дзяржаўнага тэатра оперы і балета. У 1962—1988 гадах — саліст Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Рэспублікі Беларусь.

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1962 года.

Эміграваў у Ізраіль.

## Творчасць 
Меў голас шырокага дыяпазону, характэрнага тэмбру. Яркі сцэнічны талент артыста дазваляе яму ствараць псіхалагічна дакладныя вобразы. Найбольш ярка творчая індывідуальнасць Сарокіна раскрылася ў ролях драматычнага і трагедыйнага планаў. У нацыянальных операх стварыў запамінальныя вобразы Апанаса («Алеся» Я. Цікоцкага), Сцяпана («Яснае світанне» А. Туранкова), Леўчука («Сцежкаю жыцця» Г. Вагнера), Кізгайлы («Сівая легенда» Дз. Смольскага). Сярод партый класічнага і сучаснага рэпертуару: Рыгалета, Аманасра, Яга, граф ды Яўна, маркіз ды Поза, Жэрмон («Рыгалета», «Аіда», «Атэла», «Трубадур», «Дон Карлас», «Травіята» Дж. Вердзі), Зурга, Эскамілья («Шукальнікі жэмчугу», «Кармэн» Ж. Бізэ), граф Альмавіва («Вяселле Фігара» В. А. Моцарта), Скарпія («Тоска» Дж. Пучыні), Альфіо («Сельскі гонар» П. Масканьі), Фрыдрых фон Тэльрамунд («Лаэнгрын» Р. Вагнера), Томскі («Пікавая дама» П. Чайкоўскага), князь Ігар («Князь Ігар» А. Барадзіна), Гразной («Царская нявеста» М. Рымскага-Корсакава), Дэман («Дэман» А. Рубінштэйна), Шаклавіты («Хаваншчына» М. Мусаргскага), Чалхія («Міндыя» А. Тактакішвілі), Лістрат («У буру» Ц. Хрэннікава), Напалеон («Вайна і мір» С. Пракоф’ева). У камерным рэпертуары рамансы рускіх і замежных кампазітараў-класікаў, песні і рамансы беларускіх кампазітараў.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя артысты РСФСР
Катэгорыя:Народныя артысты Беларускай ССР
Катэгорыя:Постаці Вялікага тэатра оперы і балета Рэспублікі Беларусь
Фердынанд дэ Сасюр

**Фердынанд дэ Сасюр** (, 26 лістапада 1857, Жэнева - 22 лютага 1913) — швейцарскі лінгвіст, заклаў асновы семіялогіі і структурнай лінгвістыкі, стаяў ля вытокаў Жэнеўскай лінгвістычнай школы. Ідэі Фердынанда дэ Сасюра, якога часта называюць «айцом» лінгвістыкі XX стагоддзя, аказалі істотны ўплыў на гуманітарную думку XX стагоддзя ў цэлым, натхніўшы нараджэнне структуралізму. Асноўная праца Ф. дэ Сасюра - «Курс агульнай лінгвістыкі» (фр. «Cours de linguistique générale»).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Біяграфія 

Катэгорыя:Кампаратывісты
Сасюр
Катэгорыя:Акцэнтолагі
Сасюр
Сасюр
Катэгорыя:Структуралісты
Катэгорыя:Постаці семіётыкі
Катэгорыя:Філосафы мовы
Сатэрленд

**Са́тэрленд** — адзін з самых высокіх вадаспадаў у Новай Зеландыі. Ён знаходзіцца на Паўднёвым востраве ў нацыянальным парку Fiordland. Хоць Сатэрленд часта згадваецца як самы высокі вадаспад у Новай Зеландыі, вадаспад Браўн падае каскадам з вышыні 843 м.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геаграфія Новай Зеландыі
Давід Сасунцы

**«Давід Сасунцы»**, таксама **«Давід Сасунскі»** () — сярэднявечны армянскі эпас, які апавядае пра барацьбу волатаў з Сасуна (вобласць у гістарычнай Арменіі, цяпер у Турцыі) супраць арабскіх захопнікаў. Склаўся ў VII—X (не пазней XIII) стагоддзяў. Эпас складаецца з чатырох адгалінаванняў: Санасар і Багдасар, Мгер Старэйшы, Давід, Мгер Малодшы.

Упершыню эпас быў запісаны ў 1873 годзе вядомым даследчыкам народнай славеснасці Гарагін Срвантдзцянцам з вуснаў селяніна, якога звалі Крпо, які жыў у вёсцы Арніст. У цяперашні час існуе акадэмічнае выданне пяцідзесяці варыянтаў эпасу, запісаных ў розных раёнах Арменіі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Літаратура Арменіі
Катэгорыя:Культура Арменіі
Катэгорыя:Эпасы
Уладзімір Уладзіміравіч Сауліч

**Уладзімір Уладзіміравіч Сауліч** (нар. , вёска Мацясы, ) — беларускі драматург.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і калгаснікаў. У 1968 годзе скончыў Кіраўскую сярэднюю школу і філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1973).

Працаваў настаўнікам беларускай мовы і літаратуры ў в. Азярцы Глыбоцкага раёна, на раённым радыё. 3 1980 года — уласны карэспандэнт абласной газеты «Віцебскі рабочы».

## Творчасць 
Першае апавяданне «Горкі яблык» надрукаваў у раённай газеце «Шлях перамогі» ў 1968 годзе. Аўтар п'ес «Халімон камандуе парадам» (1986 г.), пастаўленай Глыбоцкім тэатрам Дома культуры, Слонімскім народным Гродзенскай вобласці і Лоеўскім народным Гомельскай вобласці, «Адзін Гаўрыла ў Полацку», пастаўленай Глыбоцкім тэатрам, тэатрам г. Дзяржынска Мінскай вобласці і народным тэатрам г. Лоева, «Сабака з залатым зубам» (1992 г.), пастаўленай калектывам тэатра імя Янкі Купалы на «Вольнай сцэне» з народнымі артыстамі Беларусі Стэфаніяй Станютай і Генадзем Аўсяннікавым у галоўных ролях.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Драматургі Беларусі
Уладзімір Мікалаевіч Сасюра

{{Пісьменнік
 |Імя               = Уладзімір Сасюра
 |Арыгінал імя    = Володимир Сосюра
 |Фота              = Володимир Сосюра у 1950-ті.jpg
 |Шырыня            = 220 px
 |Подпіс           = Уладзімір Сасюра (1956)
 |Месца нараджэння    = 
 |Месца смерці      = 
 |Грамадзянства       =  
 |Род дзейнасці  = 
 |Гады актыўнасці   = 1917—1965
 |Кірунак       = Сацыялістычны рэалізм
 |Жанр              = Верш, паэма
 |Мова твораў = украінская
 |Дэбют             = 
 |Прэміі            =  
 |Узнагароды           = 
{

-

}
}}

**Уладзімір Мікалаевіч Сасюра** (, станцыя Дзябальцава, Данецкая вобласць — ) — украінскі  і .

## Біяграфія 
 і У. Сасюра. Менск, 1925]]

Яго бацька, Мікалай Уладзіміравіч, чарцёжнік па спецыяльнасці, меў французскія карані. Будучы чалавекам няўрымслівым і рознабакова адораным, змяніў шмат прафесій, настаўнічаў, працаваў сельскім адвакатам, шахцёрам. Маці паэта — Антаніна Данілаўна Лакаташ — маляр, родам з Луганска, займалася хатняй гаспадаркай.

Уладзімір Сосюра скончыў сельскую школу і паступіў у агранамічную. З малых гадоў працаваў у шахтах Данбаса, прымаў удзел у Грамадзянскай вайне: спачатку на баку УНР, затым — на баку Чырвонай Арміі. Пасля заканчэння вайны вучыўся ў Камуністычным універсітэце ў Харкаве і на рабфаку пры Харкаўскім інстытуце народнай адукацыі. У гэты час быў удзельнікам літаратурных арганізацый «Плуг», «Гарт», ВАПЛІТЭ, ВУСПП.

У 1942—1944 гадах працаваў ваенным карэспандэнтам. У 1951 годзе ён стаў аб’ектам цкавання пасля артыкула ў газеце «Правда», якая абвінавачвала Сасюру у «буржуазным нацыяналізме» за верш «Любіть Україну», напісаны ў 1944 годзе. Памёр 8 студзеня 1965 года. Пахаваны ў Кіеве на Байкавых могілках.

## Беларускія пераклады
На беларускую мову яго вершы перакладалі Пятрусь Броўка, Анатоль Вялюгін, Юрка Гаўрук, Сяргей Дзяргай, Уладзімір Дубоўка, Георгій Ліхтаровіч, Максім Лужанін, Язэп Семяжон, Максім Танк.
* ГПУ: паэма / Уладзімер Сасюра. — Менск [Мінск] : Беларускае дзяржаўнае выдавецтва, 1930. — 16 с.
* Выбранае: [вершы: пераклады з украінскай мовы] / Уладзімір Сасюра. — Мінск : Дзяржаўнае выдавецтва БССР, Рэдакцыя мастацкай літаратуры, 1960. — 186, [1] с., [1] л. партр.
* Выбраныя вершы / Валадымір Сасюра. — Мінск : Выдавец Зміцер Колас, 2023. — 104 с. — (Паэты планеты).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Украінамоўныя паэты
Катэгорыя:Пісьменнікі-сацрэалісты
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Асобы на марках
Саур

**Сау́р** — горны хрыбет на мяжы Усходне-Казахстанскай вобласці Рэспублікі Казахстан і Кітая, адносіцца да горнай краіны Саур-Тарбагатай, дзе з’яўляецца другім састаўным кампанентам, першы — горы Тарбагатай.

Працягласць хрыбта — 140 км. Плошча абледзянення — 16,6 км². Найвышэйшы пункт — гара Музтау (3816 м над узроўнем мора).

Хрыбет складзены са сланцаў, вапнякоў, вулканагенных адкладаў, гранітаў, пясчаніку.

На хрыбце радовішчы вугалю і гаручых сланцаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Горныя хрыбты паводле алфавіта
Катэгорыя:Горныя хрыбты Кітая
Катэгорыя:Горы Казахстана
Касцёл Адведзін Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Ракаў)

**Касцёл Адведзін Найсвяцейшай Дзевы Марыі Ружанцовай (Св. Дамініка)** — неагатычны каталіцкі храм, размешчаны ў цэнтры вёскі Ракаў Валожынскага раёна Мінскай вобласці Беларусі, помнік архітэктуры рэгіянальнага значэння.

## Гісторыя будаўніцтва 
### Драўляны храм 
* 1676 г. — будаўніцтва першага, драўлянага касцёла князем Геранімам Сангушкам.
* 1687 г. — Канстанцыя Тэадора Сангушка (з Сапегаў) фундавала пры касцёле кляштар дамініканцаў.
* 1712 г. — кляштар згарэў і быў адбудаваны намаганнямі айца Валадковіча.
* 1812 г. — касцёл спалены падчас руска-французскай вайны.
* 1824 г. — касцёл адноўлены, зноў у драўляным выглядзе.
* 1835 г. — скасаваны кляштар дамініканцаў, а касцёлу нададзены статус парафіяльнага.

### Мураваны храм 
thumb|злева|Марыінскі касцёл, бакавы фасад
thumb|злева|Інтэр'ер касцёла
Мураваны храм быў узведзены ў 1906 г. з жоўтай цэглы намаганнямі ксяндза Яўстахія Карповіча замест драўлянага касцёла Маці Божай Ружанцовай. Вялікі ўклад у будаўніцтва храма зрабілі князь Геранім Эдвінавіч Друцкі-Любецкі, памешчыкі Булгакі, Здзяхоўскія, Хелхоўскія і ўсе парафіяне. У 1911 г. пажар знішчыў драўляную плябанію, але не зачапіў храм. Пасля 2-ой сусветнай вайны храм не дзейнічаў.
Набажэнствы аднавіліся толькі ў пачатку 1990-х гадоў.

## Архітэктура 
Помнік архітэктуры неаготыкі. 3-нефная 2-вежавая базіліка з трансептам і круглай апсідай. У архітэктурным афармленні шырока выкарыстаныя неагатычныя элементы: ступеньчатыя контрфорсы, высокія спічастыя аконныя праёмы і нішы, зубчатыя фрызы, аркатурныя паясы, ружа-акно на фасадзе. У інтэр'еры — спічастыя скляпенні.

## Літаратура 
* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭН, 1993. — 620 с. ISBN 5-85700-078-5
* Кулагін А.М. Адраджэнне готыкі. — Мн., 1993. — 71 с.
* Кулагін А.М. Эклектыка. Архітэктура Беларусі другой паловы XIX — пачатку XX ст. — Мн.: Ураджай, 2000. — 304 с. іл. ISBN 985-04-0350-0
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0216-4 (Т. 13).
                                        

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Касцёлы Ракава
Ракаў
Ракаў
Катэгорыя:Касцёлы Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі
Катэгорыя:1906 год у Беларусі
Катэгорыя:Друцкія-Любецкія
Веласкес

**Веласкес**:
* Антоніа Гансалес Веласкес — іспанскі мастак
* Дыега Веласкес — іспанскі мастак
* Кансуэла Веласкес — мексіканская піяністка, кампазітар
* Патрысія Веласкес — венесуэльская актрыса
Джавані Балдзіні

**Джавані Балдзіні** () — італьянскі жывапісец. Адзін з лепшых партрэтыстаў канца XIX — пачатку XX стагоддзя.

## Біяграфія і творчасць 
Нарадзіўся ў Ферары 31 снежня 1842, сын мастака. Вучыўся ў фларэнційскай Акадэміі мастацтваў, з 1869 працаваў у Лондане, дзе атрымаў вядомасць як партрэтыст. У 1872 пасяліўся ў Парыжы і стаў выстаўляць свае працы ў Салоне. Сябраваў з Эдгарам Дэга, Джонам Сарджэнтам, Полем Элё. Пакінуў партрэты шматлікіх выбітных фігур цудоўнай эпохі, быў адным з найбольш вядомых і добра аплачваных партрэтыстаў свайго часу. Заваёўваў гран-пры на Сусветных выстаўках у Парыжы — у 1889 і 1900.
Памёр у Парыжы 12 студзеня 1931.

## Карціны 

Выява:Marthe Bibesco Boldini.jpg|Марта Бібеска
Выява:Giuseppe Verdi by Giovanni Boldini.jpg|Джузэпэ Вердзі
Выява:Bernhardt, Sarah di Giovanni Boldini.jpg|Сара Бернар
Выява:Henri de Toulouse-Lautrec by Giovanni Boldini.jpg|Анры дэ Тулуз-Латрэк
Выява:Boldini (Lina Cavalieri).jpg|Ліна Кавальеры

## Літаратура 
* Camesasca E. L’opera completa di Boldini. Milano: Rizzoli, 1970
* Dini P. Giovanni Boldini, 1842—1931: catalogo ragionato. Torino: U. Allemandi, 2002
* Dini Fr. Boldini, Helleu, Sem: protagonisti e miti della Belle Époque. Milano: Skira, 2006

## Спасылкі 
* Працы ў музеях свету
* Карціны on line

Катэгорыя:Мастакі Італіі
Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Італіі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Ганаровага легіёна
NGC 17

**NGC 17** (іншыя абазначэнні — *NGC 34*, *VV 850*, *PGC 781*) — пекулярная галактыка ў сузор’і Кіта.

NGC 17 з'яўляецца вынікам нядаўняга сутыкнення двух багатых газам дыскавых галактык. Сутыкненне выклікала ўспышку зоркаўтварэння прыкладна 600 мільёнаў гадоў назад. У наш час актыўнае зоркаўтварэнне працягваецца толькі ў цэнтральнай частцы галактыкі. Да галактыкі прылягаюць два якія складаюцца з зорак прыліўных «хваста», якія працягнуліся на 38 і 26 кілапарсек. Мяркуецца, што праз некалькі мільярдаў гадоў  ператворыцца ў галактыку тыпу Sa па класіфікацыі Эдвіна Хабла з характэрным цэнтральным балджам і стане падобная на галактыку «Самбрэра» (NGC 4594).

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог

0017
Катэгорыя:Кіт (сузор’е)
Катэгорыя:Пекулярные галактыкі
Рэгулярны парк

[thumb|right|300px|Партэры [Аранжарэя Версаля|Аранжарэі ў Версальскім парку]]
[thumb|300px|Сады [Во-ле-Віконт на афорце XVII стагоддзя]]
**Рэгулярны парк** (або **сад**; таксама **французскі** або **геаметрычны парк**; часам таксама «сад у **рэгулярным стылі**») — парк, які мае па-геаметрычнаму правільную планіроўку, звычайна з выяўленай сіметрычнасцю і рэгулярнасцю кампазіцыі. Характарызуецца прамымі алеямі, якія з'яўляюцца восямі сіметрыі, кветнікамі, партэрамі і басейнамі правільнай формы, стрыжкай дрэў і хмызнякоў з наданнем пасадкам разнастайных геаметрычных форм.

Уладкаванне паркаў у рэгулярным стылі дасягнула найвышэйшага піка ў Францыі ў эпоху барока (XVII—XVIII стагоддзі), прыкладам чаго з'яўляюцца сады Версаля, створаныя для Людовіка XIV ландшафтным архітэктарам Андрэ Ленотрам. Моду на рэгулярныя паркі хутка перанялі ў іншых краінах Еўропы; адсюль распаўсюджаная назва рэгулярных садоў як «французскіх» (). Аднак яна гістарычна недакладная — рэгулярныя сады ўзніклі ў Італіі ў Эпоху Адраджэння, а найбольшай выдасканаленасці дасягнулі ў Англіі ў XIX стагоддзі, дзе стала практыкавацца стрыжка пасадак у складаных і экзатычных формах (у выглядзе жывёл, птушак, грыбоў, спіраляў і г. д.; гл. Тапіяр).

Рэгулярныя сады і паркі вельмі распаўсюджаны пры палацах і замках; як правіла, яны з'яўляюцца важнай састаўнай часткай палацава-паркавых ансамбляў.

## Гл. таксама 
* Садова-паркавае мастацтва
* Пейзажны парк
* Знакамітыя сады і паркі Францыі

## Літаратура 
* Yves-Marie Allain и Janine Christiany, ''L'art des jardins en Europe*, Citadelles et Mazenod, Paris, 2006
* Claude Wenzler, *Architecture du jardin*, Editions Ouest-France, 2003
* Lucia Impelluso, *Jardins, potagers et labyrinthes*,  Hazan, Paris, 2007.
* Philippe Prevot, *Histoire des jardins'', Editions Sud Ouest, 2006

Катэгорыя:Садова-паркавае мастацтва
Катэгорыя:Паркі
Катэгорыя:Паркі Францыі
Саўт-Бенд (Індыяна)

**Саўт-Бенд** — горад і цэнтр акругі Сент-Джозеф у ЗША, штат Індыяна. Саўт-Бенд стаіць на рацэ Сент-Джозеф. З’яўляецца чацвёртым па велічыні горадам Індыяны. Вядомы сваім раёнам пад назвай «Мічыяна» і ўніверсітэтам Нотр-Дам.
 
Саўт-Бенд быў заснаваны гандлярамі пушнінай у XVIII стагоддзі, у 1865 годзе стаў горадам. У сярэдзіне XX стагоддзя моцна спрыяла развіццю горада рака. У горадзе пасяліліся шматлікія кампаніі, у тым ліку «Studebaker Corporation», «Oliver Farm Equipment Company» і інш.
 
Пасля піку ў 132&nbsp;445 жыхароў у 1960 годзе насельніцтва значна скарацілася. Шмат у чым гэтаму спрыяла закрыццё некаторых кампаній цяжкай прамысловасці. Але па выніках перапісу 2000 года за 10 гадоў насельніцтва вырасла на 2,2 %, упершыню з 1960 года. На сённяшні дзень у горадзе найбольш развітыя ахова здароўя, адукацыя і малы бізнес.

## Вядомыя асобы 
* Эрык Вішаус (нар. 1947) — амерыканскі вучоны ў галіне генетыкі, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне 1995 года.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Індыяны
Сату-Марэ

**Са́ту-Ма́рэ**, **Сатмар** (, ) — горад у Румыніі, цэнтр аднайменнага жудзеца.

## Этымалогія 
Венгерская назва горада, Сатмар, паходзіць ад венгерскага імя Затмар. У гістарычным сачыненні Gesta Hungarorum паказваецца, што ў X стагоддзі на месцы сучаснага Сату-Марэ існавала паселішча пад назвай Castrum Zotmar. З румынскай мовы назва горада перакладаецца як «вялікая вёска».

## Геаграфія 
Горад размешчаны на паўночным захадзе краіны, на рацэ Сомеш. Знаходзіцца ў 13 км ад мяжы з Венгрыяй і ў 27 км ад мяжы з Украінай. Клімат кантынентальны, які характарызуецца гарачым летам і халоднымі зімамі.

## Гарады-пабрацімы 
Сату-Марэ з’яўляецца горадам-пабрацімам наступных гарадоў:

*  Зютфен, Нідэрланды (1970)
*  Вольфенбютэль, Германія (1974)
*  Ньірэдзьхаза, Венгрыя (2000)
*  Ужгарад, Украіна (2006)
*  Швац, Аўстрыя (2007)
*  Жэшаў, Польшча (2007)
*  Бэрэгавэ, Украіна (2007)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Румыніі
Катэгорыя:Сату-Марэ (жудзец)
Яўген Савойскі

**Яўген Савойскі** (ням.: Prinz Eugen von Savoyen, 18 кастрычніка 1663 — 21 красавіка 1736) — палкаводзец Свяшчэннай Рымскай імперыі французскага паходжання, генералісімус.

## Пачатак кар’еры. Кампаніі 1690-х 
Яўген нарадзіўся ў Парыжы. Ён быў малодшым сынам графа дэ Суасона і яго жонкі Алімпіі Манчыні, пляменніцы кардынала Мазарыні. З боку бацькі Яўген належаў да старажытнага роду герцагаў Савойскіх, быўшы праўнукам савойскага герцага Карла Эмануіла I.

Пасля выгнання маці з Францыі ў сувязі са справай аб ядах, 20-летні Яўген адправіўся абараняць абложаную туркамі Вену, дзе пад яго камндваннем ваяваў полк драгунаў. Пасля гэтага Яўген Савойскі браў удзел у вызваленні Венгрыі ад турэцкіх войскаў у 1684—1688 гадах.

У 1690 годзе ён быў прызначаны камандуючым аўстрыйскімі войскамі ў Італіі і злучыўся з герцагам савойскім Віктарам-Амадэем. Апошні насуперак парадам Яўгена ўступіў з французамі ў бой пры Стафардзе, быў разбіты, і толькі адвага і распарадлівасць Яўгена выратавалі саюзныя войскі ад канчатковай гібелі.

У 1691 годзе Яўгеній прымусіў маршала Каціна зняць аблогу крэпасці Кані; у тым жа 1691 годзе з авангардам арміі герцага Савойскага ўварваўся ў Дафінэ і авалодаў некалькімі крэпасцямі.

У 1697 годзе атрымаў бліскучую перамогу над туркамі пры Зенце, якая спрыяла складанню ў 1699 г. выгоднага для Аўстрыі Карлавіцкага міру.

## Вайна за іспанскую спадчыну 
У 1701 годзе, прызначаны галоўнакамандуючым у Італіі, ён здзейсніў цяжкі пераход праз Трыдэнцкія Альпы і пасля перамог пры Капры і Кіяры заняў Ламбардыю да ракі Оліа. Кампанію 1702 года ён распачаў раптоўным нападам на Крэмону, прычым быў узяты ў палон маршал Вілеруа; затым вельмі ўдала абараняўся супраць праўзыходных сіл герцага Вандома.

Прызначаны прэзідэнтам гофкрыгсрата, Яўген прыняў шэраг мер, якія выратавалі Аўстрыю ад найвялікшай небяспекі, у якую паставілі яе паўстанне венграў і поспехі французаў у Баварыі.

У 1704 годзе разам з герцагам Мальбара Яўген атрымаў перамогу пры Гохштэце, якая прывяла да адпадзення Баварыі ад саюза з Людовікам XIV.

У 1705 годзе Яўгеній быў пасланы ў Іспанію, дзе спыніў поспехі Вандома, а ў 1706 годзе атрымаў перамогу пад Турынам, якая прымусіла французаў выйсці з Італіі.

У 1707 годзе ён уварваўся ў Праванс і трымаў у аблозе Тулон, але беспаспяхова; у 1708 годзе разам з Мальбара разбіў Вандома пры Аўдэнардэ і ўзяў Ліль, а ў 1709 годзе нанёс Вілару паразу пры Мальплаке.

У 1712 годзе Яўген быў разбіты пры Дэнене і ў 1714 годзе падпісаў Раштацкі мір.

**5 жніўня 1716 года Яўгеній Савойскі выйграў Петраварадзінскую бітву** (ням. *Schlacht von Peterwardein*) з арміяй Асманскай імперыі пад кіраўніцтвам вялікага візіра Дамад Алі пашы, што дазволіла спыніць серыю вайсковых поспехаў турак на Балканах..

## Спасылкі 
Катэгорыя:Генералісімусы
Катэгорыя:Военачальнікі Свяшчэннай Рымскай імперыі
Катэгорыя:Штатгальтары Іспанскіх Нідэрландаў
Катэгорыя:Савойская дынастыя
Катэгорыя:Удзельнікі вайны за іспанскую спадчыну
Катэгорыя:Асобы на манетах
Зеніт

а і гарызонта (у розных вызначэннях). Зеніт супрацьпастаўлены надзіру.]]
. Гэта адбываецца у сонечны поўдзень у тропіках двойчы ў год.]]

У спрошчаным сэнсе **зеніт** — гэта напрамак, які паказвае непасрэдна «ўверх» над канкрэтным месцам, гэта значыць, адзін з двух вертыкальных напрамкаў, артаганальных да гарызантальнай плоскасці ў дадзенай кропцы. Паняцце «ўверх» больш дакладна вызначана ў астраноміі, геафізіцы і сумежных з імі навуках (напрыклад, метэаралогіі) як напрамак, супрацьлеглы кірунку дзеяння сілы гравітацыі ў дадзенай кропцы. Супрацьлеглы зеніту кірунак, г. зн. кірунак, які супадае з напрамкам дзеяння сілы гравітацыі, называецца надзір. Тэрмін «зеніт» адносіцца таксама да найвышэйшага пункта, якога дасягае нябеснае цела ў працэсе свайго бачнага руху па арбіце адносна дадзенага пункта назірання. У гэтым сэнсе слова «зеніт» часта выкарыстоўваецца для вызначэння становішча Сонца, але тэхнічна зеніт можа насамрэч дасягацца толькі ў нейкі момант часу і толькі ў нізкіх шыротах.

Строга кажучы, зеніт толькі прыблізна звязаны з лакальнай плоскасцю мерыдыяна, бо апошні вызначаецца ў тэрмінах круцільных характарыстык нябеснага цела, а не з пункту гледжання яго гравітацыйнага поля. Яны супадаюць толькі для ідэальнага сіметрычнага цела кручэння. Для Зямлі вось кручэння не мае фіксаванага становішча (напрыклад, з-за пастаянных перасоўванняў акіянскай вады і іншых водных рэсурсаў), а лакальны вертыкальны напрамак, вызначаны праз поле сілы цяжару, сам змяняе кірунак у часе (напрыклад, з-за месяцавых і сонечных прыліваў і адліваў).

## Гл. таксама 
* Геадэзія
* Сярэдзіна неба
* Надзір

## Літаратура 
* Huschke, Ralph E. (1959) *Glossary of Meteorology*, American Meteorological Society, Boston, 2nd printing, 1970.
* McIntosh, D. H. (1972) *Meteorological Glossary*, Her Majesty's Stationery Office, Met. O. 842, A.P. 897, 319 p.
* Picoche, J. (1992) *Dictionnaire Etymologique du Français*, Le Robert, Paris, ISBN 2-85036-458-4.

Катэгорыя:Сістэмы нябесных каардынат
Надзір

[thumb|right|Дыяграма, якая паказвае суадносіны [зеніту, надзіра і гарызонта (у розных вызначэннях). Заўважым, што зеніт супрацьпастаўлены надзіру.]]
**Надзір** (ад араб. نظير Надзір, «насупраць») — гэта напрамак, які паказвае непасрэдна ўніз пад канкрэтным месцам, адзін з двух вертыкальных напрамкаў, артаганальных да гарызантальнай плоскасці ў дадзенай кропцы. Па прычыне, што паняцце *быць ніжэй* само па сабе даволі расплывістае, навукоўцы вызначаюць надзір ў больш строгіх тэрмінах. А менавіта, у астраноміі, геафізіцы і сумежных з імі навуках (напрыклад, метэаралогіі) надзір — гэта напрамак, які супадае з напрамкам дзеяння сілы гравітацыі ў дадзенай кропцы. Супрацьлеглы надзіру напрамак называецца Зенітам.

## Гл. таксама 
* Геадэзія
* Сярэдзіна неба
* Зеніт

Катэгорыя:Сістэмы нябесных каардынат
Флойд Патэрсан

**Флойд Патэрсан** (анг. Floyd Patterson, 4 студзеня 1935, Вака, штат Паўночная Караліна, ЗША — 11 мая 2006, Нью-Пальц, штат Нью-Ёрк, ЗША) — амерыканскі баксёр-прафесіянал, алімпійскі чэмпіён 1952 года, чэмпіён свету ў суперцяжкай вазе. Перайшоў у цяжкавагавікі ў маі 1956 года. 30 лістапада ён перамог Арчы Мура ў паядынку за чэмпіёнскі тытул, які саступіў Інгемару Ёхансану ў 1959-м. Аднак ужо ў сакавіку 1961 года ён вярнуў сабе тытул, адправіўшы Ёхансана ў глыбокі накаўт ў пятым раўндзе. Флойда Патэрсана трэніраваў адзін з самых харызматычных персанажаў у гісторыі сучаснага бокса — Кас Д’Амата, які пазней узяўся за падрыхтоўку Майка Тайсана і выхававаў з яго чэмпіёна. Патэрсан быў вельмі сціплым, ветлівым і нават ранімы чалавек, з-за чаго і атрымаў сваю мянушку — «Джэнтльмен бокса».

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Баксёры ЗША
Катэгорыя:Баксёры 1950-х
Катэгорыя:Баксёры 1960-х
Катэгорыя:Баксёры 1970-х
Катэгорыя:Баксёры цяжкай вагавай катэгорыі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па боксе
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад ЗША
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1952 года
Катэгорыя:Баксёры на летніх Алімпійскіх гульнях 1952 года
Вініпег (возера)

**Вініпег** — буйное возера ў правінцыі Манітоба, Канада, прыкладна за 55 км на поўнач ад горада Вініпег. Геаграфічныя каардынаты — . Гэта найбуйнейшае возера ў межах паўднёвай Канады.

thumb|left|Пляж на возеры
Возера Вініпег — пятае па плошчы прэснаводнае возера ў Канадзе, але яно адносна мелкае (сярэдняя глыбіня складае ўсяго 12 м, за выключэннем вузкага канала глыбінёй 60 метраў, які злучае паўночную і паўднёвую часткі возера). Возера Вініпег — 12ае па плошчы прэснаводнае возера ў свеце.

На ўсходнім боку возера растуць некранутыя тайговыя лясы і цячэ мноства рэчак, гэты раён неўзабаве можа быць занесены ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Возера мае выцягнутую форму, даўжыня з поўдня на поўнач — 416 км, на возеры працяглыя пясчаныя берагі, буйныя вапняковыя скалы і шмат пячор з кажанамі ў некаторых раёнах. На возеры больш за шэсцьсот астравоў, большасць з іх неабжытыя і дзікія. Плошча вадазбору возера складае каля 984200 км², гэта тэрыторыя ўключае правінцыі Канады Альберта, Саскачэван, Манітоба, Антарыа, а таксама штаты ЗША Мінесота, і Паўночная Дакота.

Некаторыя рэкі, якія ўпадаюць у возера:

* Саскачэван,
*  (у некаторых крыніцах выкарыстоўваецца пераклад: Чырвоная рака),
* Вініпег,
* Бладвейн,
* Поплар,
* Манігатаган,
* Берэнс,
* Мукутава,
* Блэк-Рывер

Назва паходзіць ад індзейскага племені вінебага.

Катэгорыя:Азёры Канады
Катэгорыя:Азёры Манітобы
Перагледжаны Новы агульны каталог

**Перагледжаны Новы агульны каталог** ( або *RNGC*) і яго дадатак — **Перагледжаны Індэкс-каталог** ( або *RIC*) — перапрацаваныя рэдакцыі арыгінальнага Новага агульнага каталога і Індэкс-каталогаў, створаных Д. Л. Э. Дрэерам. Некаторыя значэнні яркасці аб'ектаў былі вымераны Дрэерам недастаткова дакладна; акрамя таго, для некаторых аб'ектаў гэта былі не цалкам выразныя апісанні. Гэтыя недахопы і былі ліквідаваны ў перагледжаных рэдакцыях. Гэтыя каталогі з'яўляюцца найбольш папулярнымі каталогамі аб'ектаў далёкага космасу ў аматараў астраноміі. Яны таксама выкарыстоўваюцца ў большасці электронных планетарыяў у якасці крыніц даных пра гэтыя аб'екты.

## Гл. таксама 
* Новы агульны каталог
* Індэкс-каталог

## Спасылкі 
* Перагледжаны Новы агульны каталог

Катэгорыя:Астранамічныя каталогі
Вавель

**Ва́вель** ( — *узгорак*) — замкавы комплекс на аднайменным узгорку ў горадзе Кракаў, старажытнай сталіцы Польшчы. Знаходзіцца на левым беразе Віслы, на поўдні ад Старога горада.

## Гісторыя 
У пачатку IX стагоддзя тут існаваў умацаваны горад. З XI стагоддзя да 1564 года Вавель — галоўная каралеўская рэзідэнцыя. Вядомы комплексам помнікаў архітэктуры X—XVII стагоддзяў: ратонда Дзевы Марыі (2-я палова X стагоддзя), каралеўскі замак (XIII—XVII ст.) з рэнесансавым аркадным унутраным дваром (1502—1516, архітэктар Ф. Ф’ёрэнціна, Б. Берэчы), заламі ў стылях готыкі, рэнесансу і барока (у т.л. «Пасольская» зала з разной столлю, упрыгожанай т. зв. Вавельскімі галовамі, 1531—1535 гадах і з 1925 года, скульптар К. Дунікоўскі), гатычны кафедральны сабор (XIV ст., магільны склеп польскіх каралёў, епіскапаў і вядомых дзеячаў нацыянальнай гісторыі — А. Міцкевіча, Ю. Славацкага, Ю. Пілсудскага, Т. Касцюшкі і інш.) з раманскай крыптай св. Леанарда (каля 1100 года), рэнесансавай капліцай Жыгімонта I (1517—1533) і шматлікімі надмагіллямі (работы Ф. Штоса, Яна Міхаловіча і інш.). У замку — Дзяржаўныя мастацкія зборы (у т.л. вавельскія габелены; звон Жыгімонта). У архіве каштоўныя рукапісы XII стагоддзя.

Вавель занесены ЮНЕСКА ў спіс сусветнай спадчыны.

### Храналогія 
* 1290—1300 — кароль Вацлаў II узвёў першыя мураваныя пабудовы.
* XIV ст. — кароль Казімір Вялікі перабудаваў замак у стылі готыкі.
* 1499 — замак спустошаны пажарам. Аднаўленне распачаў Аляксандр Ягелончык.
* 1595 — чарговы пажар, працы па аднаўленні давялося пачынаць зноў.
* 1702 — новае зруйнаванне замку ад шведскага войска падчас Паўночнай вайны.
* 1724—1728 — спробы аднаўлення замку, не даведзеныя да завяршэння.
* Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай замак адрамантаваны, у ім размяшчаецца казарма для аўстрыйскіх войскаў.
* 1905 — распачатыя рэстаўрацыйныя працы.

## Музей 
Замак — вядомы музейны цэнтр Польшчы. У яго запасніках ёсць калекцыі зброі, габеленаў, гістарычных дакументаў, звязаных з дзяржаўніцкай дзейнасцю Гуга Калантая і стварэннем Канстытуцыі 3 мая.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Гісторыя Польшчы

Катэгорыя:Замкі Польшчы
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Кракава
Таймс-сквер

**Таймс-Сквер** () — плошча ў цэнтральнай частцы Манхэтэна ў горадзе Нью-Ёрку ў ЗША, размешчаная на скрыжаванні Брадвея і Сёмай авеню ў прамежку паміж 42-й і 47-й вуліцамі. Адно з найбольш папулярных месцаў у Нью-Ёрку. Плошча атрымала сваю назву ад галоўнага офіса газеты «Нью-Ёрк Таймс» (). 

## Спасылкі 
* Square — en-wiki 
* Вэб-камеры на Таймс-Сквер
* Інфармацыя і забавы на Таймс-Сквер 
* Турызм на Таймс-Сквер  
* Альянс Таймс-Сквер 
* Панарама 360 град. Таймс-Сквер 
* Віртуальны тур па Таймс-Сквер  

Катэгорыя:Плошчы Нью-Ёрка
Катэгорыя:Славутасці Нью-Ёрка
Галактычны цэнтр

[thumb|400px|right|Выява, памерам 400 на 900 [Светлавы год|светлавых гадоў, складзеная з некалькіх фатаграфій тэлескопа «Чандра», з сотнямі белых карлікаў, нейтронных зорак і чорных дзірак, у аблоках газу, распаленага да мільёнаў градусаў. Унутры яркай плямы ў цэнтры выявы знаходзіцца звышмасіўная чорная дзірка галактычнага цэнтра (радыёкрыніца Стралец A*). Колеры на здымку адпавядаюць рэнтгенаўскім энергетычным дыяпазонам: чырвоны (нізкая), зялёны (сярэдняя) і сіні (высокая).]]
**Галактычны цэнтр** — параўнальна невялікая вобласць у цэнтры нашай Галактыкі, радыус якой складае каля 1000 парсек і ўласцівасці якой рэзка адрозніваюцца ад уласцівасцей іншых яе частак. Вобразна гаворачы, галактычны цэнтр — гэта касмічная «лабараторыя», у якой і цяпер адбываюцца працэсы зоркаўтварэння і ў якой размешчана ядро, якое калісьці дало пачатак кандэнсацыі нашай зорнай сістэмы.

Галактычны цэнтр знаходзіцца на адлегласці 8,5 кпк ад нашай Сонечнай сістэмы, у кірунку да сузор’я Стральца. У галактычнай плоскасці засяроджана вялікая колькасць міжзоркавага пылу, дзякуючы якому святло, ідучы ад галактычнага цэнтра, аслабляецца на 30 зорных велічынь, гэта значыць у 1012 разоў. Таму цэнтр нябачны ў аптычным дыяпазоне — няўзброеным вокам і пры дапамозе аптычных тэлескопаў. Галактычны цэнтр назіраецца ў радыёдыяпазоне, а таксама ў дыяпазонах інфрачырвоных, рэнтгенаўскіх і гама-прамянёў. Першая выява ядра Галактыкі была атрымана ў канцы 1940-х гг. А. А. Калінякам, В. І. Красоўскім і У. Б. Ніканавым у інфрачырвоным дыяпазоне спектра.

**Экватарыяльныя каардынаты Галактычнага цэнтра (эпоха J2000.0):**
* Прамое ўзыходжанне : 
* Схіленне: 

## Гл. таксама 
* Стралец А*
* Млечны шлях
* Чорная дзірка
* Сістэмы нябесных каардынат

## Літаратура 
* Melia Fulvio. The Black Hole in the Center of Our Galaxy, Princeton U Press, 2003 ()
* Eckart A., Schodel R., Straubmeier C. The Black Hole at the Center of the Milky Way. — London: Imperial College Press. — 2005 ()
* Melia Fulvio. The Galactic Supermassive Black Hole. — Princeton U Press, 2007 ()

## Спасылкі 
* Рэнтгенаўская абсерваторыя Чандра ()
* Група па даследаванні Галактычнага цэнтра з Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Лос-Анжэлесе  ()
* Група па даследаванні Галактычнага цэнтра з Інстытута касмічнай фізікі імя Макса Планка ()
* артыкул The Black Hole at the Center of the Milky Way  
* артыкул The dark heart of the Milky Way  ()
* артыкул Dramatic Increase in Supernova Explosions Looms ()
* A simulation of the stars orbiting the Milky Way’s central massive black hole ()

### Вэб-часопіс Астранамічная Карцінка Дня 
* Падарожжа ў цэнтр Галактыкі
* Галактычнае воблака антырэчыва
* Sgr A*: Хуткія зоркі блізка ад цэнтра Галактыкі
* У цэнтры Млечнага Шляху
* Зорны пейзаж у цэнтры Галактыкі

### Відэа 
* Звышмасіўная Чорная дзірка ()
* Рух зорак вакол Галактычнага цэнтра Млечнага шляху ()
* Галактычны цэнтр: Утоены Сусвет ()
* Галактычны цэнтр і Стралец A* — (слайд-шоу з выяў, атрыманых у абсерваторыі Чандра) ()
* Ці ёсць у Млечным шляху Чорныя дзіркі?  () — запіс тэлеперадачы «alpha-Centauri»

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты
Катэгорыя:Млечны Шлях
Флэтайран-білдынг

**«Флэтайран-білдынг»** (; вядомы таксама пад назвай **«Прас»**) — небаскроб на Манхэтэне, у Нью-Ёрку, размешчаны на месцы перакрыжавання Брадвея, Пятай авеню і 23-й Усходняй вуліцы. Назва перакладаецца з англійскай як «Прас» з-за яго формы, якая нагадвае прас.

Аўтар праекта - Дэніел Бернхэм. Будаўніцтва 82-метровага будынка было скончана ў 1902 годзе. У той час «Флэтайран-білдынг» стаў адным з самых высокіх будынкаў у Нью-Ёрку. Першапачаткова будынак называўся «Фулер-білдынг», і толькі ў 1930-я гады атрымаў цяперашнюю назву. Сёння «Флэтайран-білдынг» - адзін з сімвалаў «Вялікага яблыка».

Цікавая асаблівасць «Флэтайран-білдынг» заключаецца ў тым, што ён быў адным з першых вышынных будынкаў, канструкцыі якога мацаваліся на каркас з сталёвых бэлек.

## Спасылкі 
* Серыя фатаграфій небаскроба

Катэгорыя:Небаскробы Нью-Ёрка
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Манхэтэна
Windows 98

**Windows 98** (кодавае імя **Memphis**) — графічная аперацыйная сістэма, выпушчаная карпарацыяй Майкрасофт 25 чэрвеня 1998.

Па сутнасці, дадзеная аперацыйная сістэма - гэта абноўленая версія Windows 95, па-ранейшаму з'яўляецца гібрыдным 16/32-разрадным прадуктам, заснаваным на MS-DOS 7.1. Паляпшэнням падвергнулася падтрымка AGP, дапрацаваны драйверы USB, была дададзена падтрымка працы з некалькімі маніторамі і падтрымка WebTV. Як і ў Windows 95 OSR 2.5, у інтэрфейс сістэмы (Explorer.exe) інтэграваны Internet Explorer 4 (функцыя Active Desktop).

Унутраны нумар «першай рэдакцыі» Windows 98 — 4.10.1998, SE — 4.10.2222.

Сістэмныя патрабаванні для Windows 98: працэсар 486DX/66 MHz або лепш, 16 Мб АЗП і не менш 195 Мб вольнай дыскавай прасторы пры стандартнай устаноўцы.

## Спасылкі 
* Windows 98 на Microsoft

Катэгорыя:Microsoft Windows
Катэгорыя:З’явіліся ў 1998 годзе
Windows XP

**«Windows XP»** (кодавая назва пры распрацоўцы — **Whistler**; ўнутраная версія — **Windows NT 5.1**) — аперацыйная сістэма (АС) сямейства Windows NT карпарацыі «Microsoft». Яна была выпушчаная 25 кастрычніка 2001 года і з’яўляецца развіццём «Windows 2000 Professional». Назва XP паходзіць ад англ. eXPerience (вопыт).

У адрозненне ад папярэдняй сістэмы «Windows 2000», якая пастаўлялася як у серверным, так і ў кліенцкім варыянтах, «Windows XP» з’яўляецца выключна кліенцкай сістэмай. Яе серверным аналагам з’яўляецца «Windows Server 2003».

## Спасылкі 
* Windows XP Home Page
* Сайт праверкі легальнасці копіі Windows XP
* Microsoft Windows Update 
* Цэнтр загрузкі Майкрасофт: Windows

Катэгорыя:Microsoft Windows
Катэгорыя:З’явіліся ў 2001 годзе
Windows 95

**Windows 95** (кодавае імя Chicago) — графічная шматзадачная аперацыйная сістэма карпарацыі Microsoft. Афіцыйная дата выхаду — 24 жніўня 1995 года.

Windows 95 прызначалася ў асноўным для хатняга і SOHO сегментаў і была гібрыднай — падтрымлівала выкананне 16- і 32-разраднага кода. Навіны інтэрфейсу Windows 95 актыўна выкарыстоўваліся ва ўсіх наступных версіях Windows: менавіта ў ёй з'явіліся такія элементы графічнага інтэрфейсу, як працоўны стол са значкамі, панэль задач і меню «Пуск». Падтрымка Windows 95 спынена 31 снежня 2001 г.

## Спасылкі 
* GUIdebook: Windows 95 Gallery — Сайт, прысвечаны захаванню графічных інтэрфейсаў карыстальніка
* Справаздача Microsoft HCI о Windows 95

Катэгорыя:Microsoft Windows
Катэгорыя:З’явіліся ў 1995 годзе
Царква Святога Філібера (Турню)

**Царква Святога Філібера**  — царква былога бенедыкцінскага абацтва ў Турню, Францыя, будаўніцтва якой было распачата ў 970.

## Літаратура 
* Gérard Denizeau — *Histoire visuelle des Monuments de France* — Larousse — Paris — 2003 — pp.&nbsp;44–47 — ISBN 978-2-03-505201-8
* Raymond Oursel — *Bourgogne romane* (7e édition) — Éditions Zodiaque — La Pierre-qui-Vire — 1979.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Каталіцкія храмы Францыі
Катэгорыя:Гістарычныя помнікі Францыі
Катэгорыя:Бенедыкцінскія кляштары Францыі
Катэгорыя:XI стагоддзе ў Францыі
Катэгорыя:З’явіліся ў XI стагоддзі
Катэгорыя:Збудаванні Францыі ў раманскім стылі
Палац культуры і навукі

**Палац культуры і навукі** (, часта скарачаюць як PKiN) — хмарачос у Варшаве.

Вышыня 42-павярховага хмарачоса складае 167,68 м, разам са шпілем — 230,68 метраў. Будынак мае 3288 пакояў. Плошча — 123.084 м ², унутраны аб’ём — 817 000 м ³. Для пабудовы было выкарыстана 40 млн штук цэглы.

Да лютага 2021 года з'яўляўся самым высокім будынкам у Польшчы. У нашы дні палац уваходзіць у дзесятку самых высокіх будынакаў Еўрапейскага Саюза, а з 1955 па 1957 год ён быў найвышэйшым будынкам Еўропы.

Будынак уяўляе сабой сумесь стыляў ар-дэко, сацрэалізму і польскага гістарызму. Аўтар праекта — савецкі архітэктар Леў Уладзіміравіч Руднеў.

## Гісторыя 
Пабудаваны на ўзор так званых «сталінскіх гмахаў» у якасці падарунку Савецкага Саюза польскаму народу (узведзены на савецкія грошы савецкімі будаўнікамі).

Узводзіўся з 2 мая 1952 па 22 ліпеня 1955 г. сіламі 3500 савецкіх працоўных, якіх жылі ў спецыяльна для іх пабудаваным раёне з кінатэатрам, сталовай, клубам і басейнам. Падчас будаўніцтва ў выніку няшчасных выпадкаў загінула 16 чалавек.

Будынак першапачаткова называўся «Палацам культуры і навукі імя І. В. Сталіна».

Архітэктар Л. У. Руднеў хацеў, каб будынак быў у польскім стылі, таму пабываў у такіх вядомых гарадах, як Кракаў, Холм, Замасць, каб сабраць неабходную інфармацыю і пазнаёміцца з польскай архітэктурай. Разам са сваімі супрацоўнікамі ён стварыў пяць праектаў.

## Фотагалерэя 

Выява:PKiN w W-wie.JPG|Палац сёння 
Выява:PKiN widziany z WFC.jpg|від зверху 
Выява:Pkin-wieza.jpg| Верхавіна
Выява:Removed Stalin.jpg|Статуя на фасадзе 
File:Warszawa, PKiN, rzeźba DSC06557.JPG|Статуя на фасадзе 
Выява:POL Palace of Culture and Science (2).jpg|Макет 
File:Pałac Kultury i Nauki (1).jpg|Палац ноччу 

## Гл. таксама 
* Музей эвалюцыі Інстытута палеабіялогіі Польскай акадэміі навук

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Апісанне будынка на сайце Skyscraperpage.com

Катэгорыя:Сталінскія гмахі
Катэгорыя:Палацы і дамы культуры
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Сталіна
Катэгорыя:Палацы Варшавы
Катэгорыя:Небаскробы Варшавы
Катэгорыя:Небаскробы вышынёй ад 200 да 249 метраў
Катэгорыя:1955 год у Варшаве
Петэн-Іца

**Петэн-Іца** (ісп.: Lago Petén Itzá) — возера ў паўночнай частцы Гватэмалы. Знаходзіцца на тэрыторыі дэпартамента Петэн. Другое па велічыні возера Гватэмалы пасля Ісабаль. Плошча 99 км², максімальная глыбіня 160 м. Дзякуючы помнікам культуры мая каля 150 тысяч турыстаў штогод наведваюць гэты рэгіён. Горад Флорэс, сталіца дэпартамента Петэн, размешчана на востраве непадалёк ад паўднёвага берага возера. Вакол Петэн-Іца існавала па меншай меры 27 паселішчаў мая, таксама на месцы сучаснага Флорэса знаходзілася сталіца мая-іца Таясаль, якая была заваяваная апошняй у Цэнтральнай Амерыцы ў 1697 годзе.

## Спасылкі 
* Азёры і лагуны Гватэмалы 
* Фаўна Гватэмалы 

Катэгорыя:Азёры Гватэмалы
Ісабаль

**Ісабаль** () — возера ва ўсходняй Гватэмале.

Плошча 589,6 км². Найбуйнейшае возера Гватэмалы. Глыбіня да 18 м. Размешчана ў нізіне паміж гарамі Санта-Крус на паўночным захадзе, горамі Мінас і Ісідра на поўдні. У возера ўпадае рака Палачык, сцёк праз раку Рыа-Дульсэ і невялікае возера Эль-Гальфетэ () у Гандураскі заліў (Карыбскае мора).
thumb|200px|left|Касмічны здымак
У возеры і па яго берагах жывуць ламанціны, равуны, розныя віды птушак.

Адна з захаваных рукапісных кніг мая ўтрымлівае інфармацыю, што разбураная ў выніку землетрасення старажытная сталіца мая Атылан знаходзіцца на дне возера Ісабаль.

У месца выхаду ракі Рыа-Дульсэ з возера захаваліся рэшткі замка Сан-Феліпэ (), пабудаванага ў каланіяльны перыяд для абароны ад нападаў піратаў. У той час на возеры вёўся гандаль прадукцыяй, якая выраблялася ва ўнутраных раёнах краіны. Захаваліся таксама рэшткі патанулых караблёў. Цяпер недалёка ад возера здабываюць нікелевую руду.

## Літаратура 
* «Izabal, Lake». Encyclopædia Britannica from Encyclopædia Britannica 2007 Ultimate Reference Suite (2007).

## Спасылкі 
* Рэльеф мясцовасці каля возера 

Катэгорыя:Азёры Гватэмалы