Мітасома

**Мітасома** (раней у літаратуры называлася *крыптонам*) — гэта мітахондрыяпадобная арганела, якая сустракаецца ў розных паразітычных аднацэлявых эўкарыёт, такіх як члены супергрупы Excavata. Мітасома ўпершыню была адкрытая ў 1999 годзе ў *Entamoeba histolytica,* кішэчнага паразіта чалавека, таксама мітасомы былі ідэнтыфікаваныя ў некалькіх відах Microsporidia і ў *Giardia intestinalis*.

Мітасома была выяўлена толькі ў анаэробных або мікрааэрафільных эўкарыётаў, якія не маюць цалкам развітых мітахондрый і, такім чынам, не маюць магчымасці атрымліваць энергію ад мітахандрыяльнага акісляльнага фасфаралявання. Функцыі мітасом, хаця і разнастайныя, яшчэ недастаткова ахарактарызаваны, але яны могуць быць звязаны з сульфатным метабалізмам і біясінтэзам фасфаліпідаў і кластараў Fe-S. Мітасомы, як і іншыя мітахондрыяпадобныя арганелы, верагодна, узніклі з мітахондрый мяркуючы па падабенству структуры, функцый і біяхімічных сігнальных шляхоў і, магчыма, эвалюцыянавалі канвергентна ў розных лініях эўкарыёт.

## Будова і функцыі 
Мітасомы — акружаныя мембранай арганелы, вельмі падобныя на мітахондрыі па структуры, хоць функцыянальнае перакрыцце абмежавана. У адрозненне ад мітахондрый, мітасомы не маюць у сваім складзе генаў — замест гэтага гены мітасамальных кампанентаў знаходзяцца ў ядзерным геноме. Раннія даследаванні меркавалі наяўнасць ДНК у гэтай арганеле, але наступныя работы паказалі, што гэта не так. Многія бялкі ў мітасомах (напрыклад, у *Giardia intestinalis*) маюць дрэнна вырашаныя або недаследаваныя функцыі, якія, верагодна, звязаны з метабалізмам і транспартам бялкоў. У адрозненне ад мітахондрый, у мітасом адсутнічаюць электрон-транспартныя ланцугі, таргетныя N-канцавыя паслядоўнасці і здольнасць злівацца адна з адной.

Сучасныя даныя паказваюць, што мітасомы, верагодна, выконваюць пэўную ролю ў зборцы кластараў Fe-S, паколькі ў іх не знайшлі бялкоў, якія ўдзельнічаюць у іншых асноўных мітахандрыяльных функцыях (аэробнае дыханне праз акісляльнае фасфараляванне, біясінтэз гема), у той час як прысутнічаюць бялкі, неабходныя для біясінтэзу кластараў Fe-S (напрыклад, фратаксін, цыстэіндэсульфураза, Isu1 і мітахандрыяльны Hsp70). Акрамя таго, на аснове геномнага і транскрыптамічнага аналізу было выяўлена, што мадыфікаваныя мітасомы ва ўнутрыцэлявых паразітычных пратыстах *Paramikrocytos canceri* могуць сінтэзаваць фасфаліпіды і падтрымліваць глікалітычную выпрацоўку АТФ. Мітасомы таксама могуць спрыяць метабалічнай актывацыі сульфатаў у некаторых эўкарыёт, на аснове аналізу ферментаў з мітасом *Entamoeba histolytica* і *Mastigamoeba balamuthi*. Апошнія даследаванні паказваюць, што мітасомы ўдзельнічаюць у трансфармацыі трафазоітаў *Entamoeba histolytica* у цысты, тым самым адыгрываючы ключавую ролю ў жыццёвым цыкле гэтага арганізма, хоць роля мітасом у патагеннасці менш зразумелая для многіх іншых паразітычных эўкарыёт.

## Паходжанне і эвалюцыя 
Згодна з найбольш шырока прызнаным меркаваннем, мітасомы ў канчатковым рахунку маюць мітахондрыяльнае паходжанне, і агульнасць паміж бялковымі транспартнымі і сігнальнымі сеткамі мітахондрый, гідрагенасом (каторыя, верагодна, таксама з’яўляюцца спрошчанымі мітахондрыямі) і мітасом інтэрпрэтуецца як рэлікты іх агульнага эндасімбіятычнага паходжання. Як і мітахондрыі, яны маюць двайную мембрану, і большасць бялкоў дастаўляецца да іх з дапамогай сігнальнай паслядоўнасці амінакіслот. Сігнальная паслядоўнасць падобная да той, што выкарыстоўваецца для мітахондрый, і сапраўдныя мітахандрыяльныя таргетныя паслядоўнасці будуць дастаўляць бялкі ў мітасомы. Было паказана, што шэраг бялкоў, звязаных з мітасомамі, цесна звязаны з бялкамі мітахондрыяў і гідрагенасом.

Здаецца, мітасомы дэгенератыўна эвалюцыянавалі з мітахондрый некалькі разоў у розных лініях эўкарыёт, і іх «мазаічная» біяхімія ў *Entamoeba histolytica* можа адлюстроўваць змешанае паходжанне з удзелам як эўкарыёт, так і пратэабактэрый. Было выказана меркаванне, што такія мітахондрыя-падобныя арганелы, як мітасомы, развіліся ў бескіслародным марскім асяроддзі, якое пераважала ў пратэразоі, што тлумачыць іх анаэробную метабалічную функцыянальнасць.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Арганелы
Катэгорыя:Структуры эўкарыятычнай клеткі