open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Інфінітыў

**Інфініты́ў** ( — няпэўны) — пачатковая або неазначаная (раней недакладна называлася неазначальная) форма дзеяслова.

Адна з чатырох нефінітных (безасабовых) асноўных дзеяслоўных форм — абазначае паняцце дзеяння (або працэсу) у найбольш агульным выглядзе, не ўказваючы на асобу, лік, час, служыць для называння гэтага дзеяння і ў гэтым сэнсе можа прыраўноўвацца да формы назоўнага склону адзіночнага ліку скланяльных часцін мовы. Таму ў слоўніках многіх моў як загаловачнае слова слоўнікавых артыкулаў, прысвечаных дзеяслову, падаецца форма інфінітыва.

## У беларускай мове 
Паводле паходжання ў славянскіх мовах інфінітыў — давальны склон аддзеяслоўных назоўнікаў.

У сучаснай беларускай мове ўтвараецца дадаваннем да дзеяслоўнай асновы суфіксаў *-ць*, *-ці* або *-чы*, якія паходзяць са старажытнага *-ти* (з пераходам [т’] у [ц’] і стратай *и* ў дзеясловах з асновай на галосны: *чыта-ць, сея-ць, гавары-ць*, але *нес-ці, бег-чы, вез-ці, цер-ці*).

Інфінітыў мае граматычныя формы трывання і стану (*рабіць — зрабіць — зрабіцца*). Інфінітыў таксама можа быць пераходным (*правяраць сшыткі*) і непераходным (*плысці па рацэ*), незваротным ці зваротным (*весяліць — весяліцца, спаткаць — спаткацца*).

Будучы дзеяслоўнай словаформай, інфінітыў захоўвае тое ж кіраванне, што і астатнія формы дзеяслова. У сказе выступае самастойна (як дзейнік, просты выказнік ці асноўная частка састаўнога выказніка, дапаўненне, азначэнне, акалічнасць) і ў складзе аналітычных форм часу дзеяслова (*буду ісці*).

## Гл. таксама 
* Неасабовыя формы дзеясловаў англійскай мовы
* Супін

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Нефінітныя формы дзеяслова
Рымскі музей сучаснага мастацтва

**Рымскі музей сучаснага мастацтва** () — муніцыпальны музей сучаснага мастацтва ў Рыме.

## Гісторыя 
У 1990-х гадах італьянцы ўсвядомілі, што Рым — сталіца адзінай еўрапейскай краіны, у якой няма дзяржаўнага музея сучаснага мастацтва. Вырашылі выбудаваць цэлых два музея — нацыянальны (MAXXI) і муніцыпальны (MACRO). Першым у верасні 1999 года, пасля рэканструкцыі памяшканняў, было адкрыта 6 залаў музея MACRO. Афіцыйнае адкрыццё музея адбылося 11 кастрычніка 2002 года.

## Будынак музея 
Муніцыпальны музей MACRO (Museo d’Arte Contemporanea di Roma) стварылі ў карпусах старой піваварнай фабрыкі Peroni непадалёк ад Брамы Пія.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт музея **MACRO** 
* MACRO музей сучаснага мастацтва  на *Architecture News Plus* 

Катэгорыя:Музеі сучаснага мастацтва
Катэгорыя:Музеі Рыма
Нацыянальны музей мастацтваў XXI стагоддзя

**Нацыянальны музей мастацтваў XXI стагоддзя / MAXXI** (*MAXXI — Museo nazionale delle arti del XXI secolo*) — нацыянальны музей сучаснага мастацтва ў Рыме.

## Гісторыя 
У 1990-х гадах італьянцы ўсвядомілі, што Рым — сталіца адзінай еўрапейскай краіны, у якой няма дзяржаўнага музея сучаснага мастацтва. Вырашылі выбудаваць цэлых два музея — нацыянальны і муніцыпальны. Акрамя выставачных зал MAXXI абсталяваны канферэнц-залам, бібліятэкай, майстэрнямі, заламі для правядзення розных мерапрыемстваў. Музей складаецца з двух падраздзяленняў, «MAXXI Art» і «MAXXI Architecture», якія павінны збіраць, захоўваць, вывучаць і папулярызаваць актуальныя кірункі ў выяўленчым мастацтве і архітэктуры. Адразу пасля адкрыцця рымляне далі музею мянушку «макароніна». Асновай для пабудовы паслужыў комплекс казармаў Мантэла — іх фасад стаў галоўным для MAXXI: там размешчаны яго парадны ўваход.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт музея MAXXI

Катэгорыя:Музеі сучаснага мастацтва
Катэгорыя:Музеі Рыма
Катэгорыя:Нацыянальныя музеі Італіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2010 годзе
Палац з’ездаў (Рым)

**Палац з’ездаў** — месца правядзення мерапрыемстваў у Рыме, Італія. Першапачаткова збудавана для Сусветнай выстаўкі 1942 года, але яна была адменена з-за Другой сусветнай вайны. У ім праводзіліся спаборніцтвы па фехтаванню і сучаснаму пяціборству Летняй Алімпіяды 1960 года.

## Спасылкі 
* Афіцыйная справаздача Летніх Алімпійскіх гульняў 1960 года  Том 2, Частка 2. стар. 661, 761.
* 

Катэгорыя:Спартыўныя збудаванні Італіі
Нацыянальны алімпійскі камітэт Італіі

**Нацыянальны алімпійскі камітэт Італіі** () — арганізацыя, якая прадстаўляе Італію ў міжнародным Алімпійскім руху. Заснаваны 10 чэрвеня 1914 года, штаб-кватэра НАК знаходзіцца ў Рыме. З'яўляецца членам Міжнароднага алімпійскага камітэта (МАК). Ажыццяўляе дзейнасць па кіраванню італьянскім спортам і яго развіцці. Уключае 45 нацыянальных спартыўных федэрацый, 17 спартыўных аб'яднанняў, 12 спадарожных спартыўных арганізацый, 1 тэрытарыяльную спартыўную арганізацыю і 18 арганізацый па развіцці відаў спорту. У суме ўключае 95000 спартыўных клубаў колькасцю да 11 млн членаў. Бюджэт алімпійскага камітэта Італіі ў 2009 годзе складае 446 640,000 еўра, галоўным чынам выдзеленыя Урадам Італіі.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт НАК Італіі  
* НАК Італіі на сайце Міжнароднага алімпійскага камітэта

Катэгорыя:Спорт у Італіі
Катэгорыя:Італія на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Нацыянальны алімпійскі камітэт Італіі
Баварскі нацыянальны музей

**Баварскі нацыянальны музей** () — прызнаны еўрапейскі збор твораў выяўленчага мастацтва і прадметаў культурна-гістарычнай значнасці ў Мюнхене.

Музей быў заснаваны ў 1855 г. каралём Баварыі Максіміліянам II. З канца XIX ст. музей размяшчаецца на вуліцы *Прынцрэгентэнштрасэ* (). Будынак у стылі эклектыкі пабудавана ў 1894—1899 гг. па праекце прыдворнага архітэктара Габрыэля фон Зайдля. Уваход у музей упрыгожвае конная статуя прынц-рэгента Баварыі Луітпальда працы Адольфа фон Гільдэбранда.

Экспазіцыя першага паверху музея апавядае пра гісторыю культуры і мастацтва Баварыі і паўднёвай Германіі ад Сярэднявечча да сучаснасці, у прыватнасці пасродкам скульптурных твораў Эразма Грасера, Тыльмана Рыменшнайдэра, Ганса Лейнбергера, Адама Крафта, Джавані да Балонья, Губерта Герхарда, Адрыяна дэ Врыса, Іагана Баптыста Штраўба, Фердынанда Тыца, Сімона Трогера, Ігнаца Гюнтэра і Людвіга Шванталера. У музеі захоўваецца знакамітая *Зееонская Мадонна*.
thumb|left|Зееонская мадонна. Майстар з Зееона. Каля 1430
На другім паверсе музея размясціліся спецыялізаваныя калекцыі фарфору, мастацкіх вырабаў са слановай косці, золата і серабра, гадзіннікаў, тэкстылю, інкрустацый па дрэве (інтарсій) і вітражнага мастацтва.

На цокальным паверсе размешчаны экспанаты, якія апавядаюць пра сельскае жыццё. Асаблівую папулярнасць набыла самая буйная ў свеце калекцыя скульптурных выяў біблейскай каляднай сцэны з яслямі ў хляву — так званых *«калядных батлеек»*.

Юбілей Баварскага нацыянальнага музея — 150 годдзе з дня заснавання — быў адзначаны ў 2005 г. аднайменнай выстаўкай.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Музеі Мюнхена
Катэгорыя:Мастацкія музеі Германіі
Катэгорыя:Нацыянальныя музеі Германіі
Рымскі ўніверсітэт «Ла Сапіенца»

[thumb|[Франчэска Бараміні. Царква Сант-Іва-ала-Сапіенца.]]
**Рымскі ўніверсітэт Ла Сапіенца** () — універсітэт, заснаваны ў Рыме Папай Баніфацыем VIII у 1303 годзе. Гэта была другая навучальная ўстанова ў «вечным горадзе» і, у адрозненне ад тэалагічнай школы пры папскім двары (заснаванай у 1244 годзе), яно прызначалася для людзей свецкіх.

Пасля разграблення Рыма імперцамі Леў X аб’яднаў абодва ўніверсітэта пад адным дахам у будынку пад назвай «мудрасць» (*La Sapienza*). Гэта слова выкарыстоўваецца для абазначэння Рымскага ўніверсітэта дагэтуль. Жамчужынай універсітэцкага гарадка з’яўляецца барочная царква Сант-Іва ала Сапіенца з мудрагелістым спіралепадобным завяршэннем у выглядзе штопара ці барановага рога — агульнапрызнаны шэдэўр Франчэска Бараміні.

У наш час лік студэнтаў Рымскага ўніверсітэта перавышае 147 тысяч. У розны час у Сапіенцы выкладалі і працавалі:
* хімік С. Каніцара,
* геометр Э. Бельтрамі,
* матэматык В. Вальтэра,
* фізік Э. Фермі,
* геометр Ф. Северы,
* фізік Э. Амальдзі,
* гісторык Р. Б’янкі-Бандзінелі,
* сацыёлаг Франка Ферароці,
* пісьменнік Прэдраг Мацвеевіч,
* усходазнавец Іосіф Алаізій Асемані.

Сярод выпускнікоў Універсітэта — урач і педагог Марыя Мантэсоры, пісьменнік Габрыэле д’Анунцыа, кінарэжысёр Бернарда Берталучы, астраном Вінчэнца Чэрулі, семіёлаг і пісьменнік Рэната Прада Арапеса

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Рымскага ўніверсітэта
Gucci

**Гучы** () (таксама **Дом Гучы** ()) — вядомы італьянскі дом моды і модны брэнд. Gucci лічыцца адным з самых вядомых і прэстыжных модных брэндаў у свеце. Дом Gucci належыць французскаму кангламерату Pinault-Printemps-Redoute (PPR) і з’яўляецца другой найбуйнейшай па аб’ёмах продажаў моднай кампаніяй пасля LVMH.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Gucci
* Gucci — история бренда
* Інтэрв’ю з Фрыдай Джыяніні 

Катэгорыя:Дамы высокай моды
Катэгорыя:Вытворцы адзення і абутку Італіі
Катэгорыя:Вытворцы касметыкі і парфумерыі Італіі
Катэгорыя:Гандлёвыя маркі Італіі
Галерэя Віктара Эмануіла II

**Галерэя Віктара Эмануіла II** () — пасаж у Мілане, названы ў гонар караля Віктара Эмануіла II. Галерэя злучае плошчу перад Міланскім саборам з плошчай перад тэатрам Ла Скала. Яна была пабудавана па праекце архітэктара Джузэпэ Менгоні ў 1865—1877 гг. Падчас будаўнічых прац Менгоні зваліўся з лясоў і загінуў.

Галерэя ў плане мае форму лацінскага крыжа з васьмівугольным цэнтрам, упрыгожаным мазаікамі, якія адлюстроўваюць чатыры кантынента (акрамя Аўстраліі), а таксама алегарычныя выявы мастацтва, земляробствы, навукі і прамысловасці. Зверху галерэя пакрыта купалам са шкла і жалеза.

У наш час галерэя Віктара Эмануіла II з'яўляецца адной з турыстычных славутасцяў Мілана. Тут размешчаны шматлікія знакамітыя магазіны (Gucci, Prada, Louis Vuitton), вядомыя кафэ і рэстараны. У галерэі праводзяцца канцэрты і выстаўкі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Інфармацыя пра галерэю

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мілана
Катэгорыя:З’явіліся ў 1877 годзе
Катэгорыя:Эканоміка Мілана
Катэгорыя:Гандлёвыя будынкі і збудаванні
Царква Сан-Джобэ

thumb|200px|Алтар Сан-Джобэ. Праца Джавані Беліні, цяпер якая знаходзіцца ў Галерэі Акадэміі

**Царква Сан-Джобэ** () — царква ў Венецыі, у раёне Канарэджа. Знаходзіцца на асобнай плошчы ў канала Канарэджа.

Будаўніцтва царквы пачалося ў 1450 годзе, пад патранажам Крыстофа Мора. А скончылася ў 1470-х пад кіраўніцтвам П’етра Ламбарда. Мора прысвяціў будаўніцтва царквы памяці Святога Бернандзіна Сіенскага, які прадказаў будучаму дожу галоўны пост рэспублікі.

Шматлікія творы Джавані Беліні і Карпача былі перавезены ў Акадэмію, пасля таго як Напалеон зачыніў кляштар Сан-Джобэ.

## Гл. таксама 
* Спіс цэркваў Венецыі

Катэгорыя:Храмы Венецыі
Катэгорыя:З’явіліся ў XV стагоддзі
Музей рымскай цывілізацыі

**Музей рымскай цывілізацыі** — адзін з найбуйнейшых у свеце музеяў па гісторыі Старажытнага Рыма.

Экспазіцыя галоўным чынам складаецца з рэпрадукцый класічных узораў скульптуры, якія былі згублены ці разбураны, а таксама з твораў, якія цяпер існуюць у выглядзе асобных частак і сабраны разам.

Гэта копіі статуй, бюстаў, надпісаў, рэльефаў і фрагментаў будынкаў у натуральную велічыню, макеты манументаў і архітэктурных комплексаў Рыма і правінцый Рымскай імперыі, а таксама начынне, аб’екты хатняй гаспадаркі і інструменты. Музей падзелены на 59 секцый, якія размяшчаюцца на плошчы ў 13 тыс. кв. м. з агульнай даўжынёй сцен у 3 кіламетры і вышынёй каля 10 метраў.

У першых 14-ці залах размяшчаецца свайго роду гістарычны сінтэз паходжання Рыма аж да VI стагоддзя н. э. Сярод экспанатаў можна адзначыць геаграфічную карту, на якой паказаны заваяванні Рымскай імперыі ў гістарычным развіцці, партрэты імператараў і выбітных людзей, сярод якіх Юлій Цэзар, Аўгуст, Клаўдзій, Нерон, Брут, Пампей, Цыцэрон, макеты шматлікіх манументаў Аўгуста, Траяна, Севера, Аўрэлія.

У секцыі, прысвечанай хрысціянству, выстаўлены копіі надпісаў і раннехрысціянскіх рэльефаў, саркафагаў, сярод якіх саркафаг у парфіры Канстанціны, дачкі і цёзкі імператара, саркафаг гарадскога прэфекта Юнія Баса і Св. Амвросія.

У секцыях музея адноўлена рымская цывілізацыя ў розных яе аспектах: грамадскае і паўсядзённае жыццё, тэрмы, акведукі і вадаёмы, тэатры, амфітэатры, цыркі і гімнастычныя залы з макетамі Калізея і тэатра Марцэла ў Рыме.

thumb|Копіі рэльефаў з калоны Траяна

Характэрна поўная калекцыя копій Траянскай калоны з рэльефамі, якія адлюстроўваюць два ваенных пахода Траяна супраць Дакіі (101—102 і 105—106 гады н. э.), а таксама макет Рыма (маштаб 1:250, паверхня 200 кв. м.), выкананы архітэктарам Італа Джысмондзі на падставе вынікаў шматгадовых раскопак і даследаванняў і адлюстроўвае горад часоў імператара Канстанціна. Гэты макет, які дапамагае вывучыць старажытны горад у супастаўленні з горадам сучасным, быў пачаты для выстаўкі «Веліч Старажытнага Рыма» ў 1937 г. і скончаны ў 60-я гады.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Музеі Рыма
Інфузорыі

**Інфузорыі** (*Ciliophora*) — тып (або падтып) раснічных аднаклетачных эўкарыётаў (традыцыйна разглядаліся як тып прасцейшых).

Даўжыня клеткі ад 10 мкм да 4 мм. Для інфузорый характэрна наяўнасць шматлікіх раснічак, кортэкса (покрывы і падсцілаючыя шкілетныя структуры), двух тыпаў ядзер і палавога працэса ў форме кан’югацыі. Выдзяляюцца тысячы відаў, якія насяляюць разнастайныя біятопы: марскія і прэсныя воды, глебу, тэрмальныя крыніцы, айсбергі, пустыні. Большасць свабоднажывучыя, ёсць каменсалы і паразіты.

## Апісанне 
Клетка пакрыта тонкай і гнуткай абалонкай складанай будовы. Раснічкі размешчаны падоўжнымі радамі; у вобласці ротавай адтуліны утвараюць папярочныя або касыя шэрагі. Яны служаць для перамяшчэння (плавання і поўзання), а таксама ўдзельнічаюць у працэсе харчавання, падганяючы харчовыя часцінкі да рота. Раснічкі могуць быць сабраны ў «пучкі» (нагадваюць канечнасці і выкарыстоўваюцца для перамяшчэння па субстраце) або ў прыплюшчаныя групы (мембранелы).

У большасці інфузорый ёсць спецыяльная ротавая адтуліна ў форме лейкі, на дне якой фарміруюцца стрававальныя вакуолі, што перамяшчаюцца ўнутры клеткі, пераварваючы ежу (бактэрыі, дробныя водарасці). Неперавараныя астаткі выдаляюцца шляхам экзацытоза раз спецыяльны ўчастак цела — парошыцу. Лішак вільгаці ў прэснаводных відаў выводзіцца цераз комплекс скарачальных вакуолей.

Інфузорыі маюцб адзін або некалькі макрануклеусаў — буйных, часта адрозных паводле памераў і будовы, саматычных ядраў, што ўтрымліваюць няпоўны набор шматразова паўтораных генаў, якія забяспечваюць метабалізм, а таксама адно ці некалькі дробных дыплоідных генератыўных ядраў — мікрануклеусаў, што захоўваюць спадчынную інфармацыю, амаль не ўдзельнічаюць у жыццядзейнасці клеткі, але забяспечваюць палавы працэс.

## Размнажэнне 
Для інфузорый характэрны бясполае размнажэнне і палавы працэс — кан’югацыя.

У час кан’югацыі дзве асобіны аднаго віда часткова зліваюцца адна з адной, мікрануклеусы дзеляцца шляхам меёзу, у выніку чаго ў кожнай асобіны застаецца па два гаплоідных ядры (астатнія дэгенеруюць), адно з якіх мігруе ў клетку-партнёра і зліваецца з пакінутым у клетцы ядром, аднаўляючы дыплоідны набор храмасом. Пасля такога абмену генетычным матэрыялам партнёры раздзяляюцца; макрануклеусы разбураюцца і аднаўляюцца зноўку з мадыфікаваных мікрануклеусаў.

Кожная асобіна, якая ўтварылася ў выніку палавога працэсу, становіцца патэнцыйным родапачынальнікам новага клона, які ствараецца шляхам бясполага размнажэння (клетка дзеліцца папярок на дзве даччыныя; тая з іх, што атрымала матчыну ротавую адтуліну, фарміруе новы задні канец, іншая — дабудоўвае ротавы апарат.

## Класіфікацыя 
Выдзяляюцца класы (падкласы): круглараснічныя інфузорыі, роўнараснічныя інфузорыі, спіральнараснічныя інфузорыі, этнадыніяморфы, ханатрыхі.

## Гл. таксама 
* Сувойкі
* Сысучыя інфузорыі
* Трубачы
* Стыланіхія
Апенька

**Апенька** (множ. лік *апенькі*) — народная або несістэматычная назва групы грыбоў, якія адносяцца да розных родаў і сямействаў. Назва паходзіць ад характэрнага месцапражыванняў гэтых грыбоў: большасць іх расце на жывой і адмерлай драўніне, на пнях. Апенька лугавая жыве зусім у іншых умовах, але пладовае цела яе вонкава падобнае з апенькамі. Каспапаліт. На Беларусі трапляецца ,  і .

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Агарыкаміцэты
П’етра Ламбарда

thumb|250px|Фасад царквы ў стылі П'етра Ламбарда ўпрыгожаны разьбой і мазаікай з рознакаляровага мармуру
'''П'етра Ламбарда''' ці Ломбардзі (1435—1515) — італьянскі скульптар і архітэктар ранняй эпохі Адраджэння.

П'етра Ламбарда нарадзіўся ў Швейцарыі ў паселішчы Карона.

Большасць скульптурных твораў П'етра ствараў разам з сынамі Туліа Ламбарда і Антоніа Ламбарда.

Яго пабудовы вылучаюцца святочнай лёгкасцю, якая падкрэсліваецца маляўнічай вытанчанасцю ордарных дзяленняў фасада, ужываннем каляровых мармураў і багатага пластычнага ўбрання.

Памёр П'етра Ламбарда ў Венецыі ў чэрвені 1515 года ва ўзросце 80 гадоў.

## Будынкі і працы 
* архітэктар і галоўны скульптар царквы Санта-Марыя дэі Міраколі, (1481—1489)
* Палацца Вендрамін-Калерджы, (1504—1509)
* удзел у будаўніцтве Скуолы Грандэ дзі Сан-Марка, (1488—1490)
* дэкарацыі інтэр'ераў Палаца дожаў
* фрагменты ўбрання царквы Санта-Стэфана
* заканчэнне будаўніцтва царквы Сан-Джобэ
* надмагілле дожа Джавані Мачэніга ў саборы Санці-Джавані э Паола, (1476—1481)
* надмагілле дожа Андрэа Вендраміна ў саборы Санці-Джавані э Паола, (1493)
* надмагілле дожа П'етра Мачэніга ў саборы Санці-Джавані э Паола
* надмагілле дожа Паскуале Маліп'ера ў саборы Санці-Джавані э Паола
* надмагілле Дантэ Аліг’еры ў царкве Сан Франчэска (Равена), у наш час захоўваецца ў Грабніцы Дантэ

## Літаратура 
* A. Moschetti. Un quadrienno di Pietro Lombardo a Padova (1464-1467), "Bollettino del Museo civico di Padova", XVI (1913), Tip. Coop. Tipograf., 1914, 1-99.
## Спасылкі 
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1435 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1515 годзе
Катэгорыя:Архітэктары Італіі
Катэгорыя:Архітэктары Венецыі
Катэгорыя:Скульптары Італіі
Катэгорыя:Скульптары Венецыі
Катэгорыя:Асобы
Царква Санта-Стэфана

thumb|Фасад царквы Санта-Стэфана
thumb|Унутранае ўбранне царквы Санта-Стэфана
**Царква Санта-Стэфана** () — царква ў Венецыі, Італія, размешчаная ў раёне Сан-Марка. Знаходзіцца ў паўночнай частцы плошчы Санта-Стэфана.

Першапачаткова была пабудавана ў XIII стагоддзі для манахаў-пустэльнікаў ордэна Святога Аўгусціна. Перабудоўвалася ў XIV і ў XV стагоддзях. Царква выканана ў гатычным стылі, мае тры апсіды. У 1544 годзе верхняя секцыя 60-мятровай званіцы абрынулася пасля ўдару маланкі, пашкодзіўшы суседнія будынкі. Званіца, адноўленая пазней, у наш час мае характэрны нахіл.

За першыя 250 гадоў сваёй гісторыі царква была шэсць разоў асвечана нанова з-за крыві, якая пралівалася ў яе сценах.

## Творы мастацтва 
У царкве шмат прац Цінтарэта, Барталамеа Віварыні іншых мастакоў. Грабніцы і фрагменты ўбрання выкананы П’етра Ламбарда, Туліа Ламбарда, Антоніа Канова. У царкву ўваходзяць праз разьбяны гатычны партал працы Барталамеа Бона.

## Надмагільныя помнікі 
* Дож Андрэа Кантарыні
* Джавані Фальер
* Франчэска Маразіні
* Джакама Сурыян

## Гл. таксама 
* Спіс цэркваў Венецыі

Катэгорыя:Храмы Венецыі
Катэгорыя:З’явіліся ў XIII стагоддзі
Венецыя
Катэгорыя:Нахільныя вежы
Каралеўская бібліятэка Бельгіі

**Каралеўская бібліятэка Бельгіі** (, ), неафіцыйна вядомая таксама як **Альберціна** — нацыянальная навуковая бібліятэка Бельгіі. Асноўная мэта бібліятэкі — збіраць і захоўваць усе выданні, якія публікуюцца ў Бельгіі, а таксама працы бельгійцаў, якія жывуць за мяжой. У адпаведнасці з бельгійскім заканадаўствам пра абавязковы экзэмпляр, бібліятэка атрымлівае як мінімум адзін экзэмпляр кожнага выдання, якое публікуецца ў Бельгіі.

Акрамя бельгійскіх, бібліятэка ўтрымлівае вялікую колькасць замежных выданняў.

Бібліятэка знаходзіцца ў Бруселі на Гары Мастацтваў.

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Бібліятэкі Бельгіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1837 годзе
Катэгорыя:Брусель
Б
Льежскі сабор

**Льежскі сабор Святога Паўла** — кафедральны сабор у Льежы, рэзідэнцыя біскупа Льежскага.

Да 1795 года статус кафедральнага сабора ў Льежы меў Сабор Ламберта Маастрыхцкага, але разбуранага падчас Французскай рэвалюцыі. А сабор Святога Паўла быў адной з сямі калегіяльных цэркваў горада. Будынак сучаснага сабора будавалася з X стагоддзя, дабудоўвалася ў XIII-XV стст і рэканструявана ў сярэдзіне XIX стагоддзі. Хор, трансэпт і галоўны неф датуюцца XIII стагоддзем, апсіды — XIV стагоддзем, гэтыя элементы пабудаваны ў гатычным (*«праменным»*) стылі. Познія рэканструкцыі ўтрымліваюць стылі барока і класіцызму.

Статус кафедральнага сабора царква Святога Паўла атрымала толькі з прыходам Напалеона па просьбе жыхароў Льежа.

## Спасылкі 
* La place de la Cathedrale et ses environs 

Катэгорыя:Льеж
Катэгорыя:Саборы Бельгіі
Катэгорыя:Каталіцкія храмы Бельгіі
Катэгорыя:Храмы Святога Паўла
Джугджур

**Джугджур** — горы на Далёкім Усходзе Расіі на тэрыторыі Хабараўскага края ўздоўж паўночна-заходняга ўзбярэжжа Ахоцкага мора.

Даўжыня каля 700 км, найбольшая вышыня 1906 м (гара Топка). З’яўляюцца водападзелам басейна Алдана і Ахоцкага мора.

Складзеныя магматычнымі і асадкавымі пародамі. Адзначаецца перавага сярэднегорнага рэльефу.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Горныя сістэмы Азіі
Катэгорыя:Горныя сістэмы паводле алфавіта
Катэгорыя:Горныя хрыбты Хабараўскага края
Іберыйскія горы

**Іберыйскія горы** () — горная сістэма ў Іспаніі.

Вышыня — да 2313 м (Манкаё). Іберыйскія горы знаходзяцца на ўсход і паўночны ўсход ад Цэнтральнай Кардыльеры і паўднёвей Пірэнеяў. Геалагічна горы складзеныя вапнякамі, пясчанікамі і кварцытамі. Працягласць гор — ад 450 да 500 км з паўночнага захаду (масівы Сьера-дэ-ла-Дэманда, Сьера-дэль-Манкаё) на паўднёвы ўсход (Сьера-дэ-Гудар).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Горныя сістэмы Еўропы
Катэгорыя:Горныя сістэмы паводле алфавіта
Катэгорыя:Горы Іспаніі
Балканскія горы

**Балканскія горы**, **Ста́ра-Планіна́** (, , , ) — буйная горная сістэма ў Балгарыі (заходнія адгор’і таксама на тэрыторыі сучаснай Сербіі).

Перасякаюць Балгарыю з захаду на ўсход, падзяляючы яе на Паўночную і Паўднёвую Балгарыю. Даўжыня гор — каля 555 км, вышыня да 2376 м (гара Боцеў). З’яўляюцца натуральным працягам Паўднёвых Карпат, перасечаныя ракой Дунай ля Жалезных варот. Сталі асновай назваў Балканскі паўвостраў і Балканы.

## Геалогія 
Горы складзены пераважна з гранітаў дакембрыю і палеазою, сланцаў, мезазойскіх вапнякоў, пясчанікаў, флішу. Развіты карст. Маюцца радовішчы медных, свінцова-цынкавых і жалезных руд, каменнага і бурага вугалю, шматлікія мінеральныя крыніцы.

## Рэльеф і гідраграфія 
Вяршыні гор згладжаныя. Пакатыя паўночныя схілы пераходзяць у перадгор’і. Паўднёвыя схілы больш стромкія, прарэзаныя далінамі рэк Іскыр, Луда-Камчыя.

## Карставыя пячоры 
* Маруга
* Сыева-Дупка

## Гл. таксама 
* Шыпкінскі перавал

## Літаратура 
* 
* 
* Географические названия мира: Топонимический словарь. / Поспелов Е. М. — М: АСТ, 2001.
* География. Современная иллюстрированная энциклопедия. / Под редакцией проф. А. П. Горкина. — М.: Росмэн. 2006.
* 

## Спасылкі 
* Стара Планіна 
* Галерэя фатаграфій Балканскіх гор 
* Вялікая калекцыя фатаграфій з Балканскіх гор 

Катэгорыя:Горныя сістэмы паводле алфавіта
Катэгорыя:Балканы
Катэгорыя:Горы Балгарыі
Катэгорыя:Горы Сербіі
Катэгорыя:Горныя сістэмы Еўропы
Аляксандр Ходзька

**Аляксандр Ходзька** (Барэйка; , м. Крывічы, Вілейскі павет, Віленская губерня, цяпер Мядзельскі раён Мінскай вобл. — ) — паэт, фалькларыст, славіст, усходазнавец.

Сын Яна Ходзькі, брат Язэпа Ходзькі, Міхала Ходзькі і Станіслава Ходзькі. Вучыўся ў Віленскай гімназіі, скончыў са ступенню кандыдата філасофіі Віленскі ўніверсітэт (1825), вучэбнае аддзяленне жывых моў пры Азіяцкім дэпартаменце Міністэрства замежных спраў у Пецярбургу (1829). За ўдзел у таварыстве філарэтаў арыштаваны (1823—1824). У час вучобы ў Пецярбургу (1824—1831) зблізіўся з А. Міцкевічам, А. Пушкіным, В. Жукоўскім. З 1831 года знаходзіўся на дыпламатычнай службе ў Персіі, з 1842 года — у Парыжы, прафесар славянскіх літаратур Калеж дэ Франс (1857—1883).

Папулярызаваў славянскія мовы, фальклор, перакладаў са славянскіх на ўсходнія мовы. Запісваў успаміны Адама Міцкевіча і памагаў яму выдаць іх. Перапісваўся з А. Кіркорам, К. Тышкевічам, Я. Тышкевічам, прысылаў свае артыкулы ў газету «Kurier Wileński» («Виленский вестник»). Аўтар паэмы «Залессе» (1822).

А.Ходзька першым апісаў эпас пра Гёраглы, вершы туркменскіх паэтаў Махтумкулі, Кеміне, фальклор туркменаў і інш. Выдаў зборнік «Паэзія» (1829), у які акрамя балад, заснаваных на беларускім і літоўскім фальклоры, увайшлі пераклады навагрэчаскіх (пераважна клефтаў) і марлацкіх песень; збор паданняў і песень народаў паўночнай Персіі (1842), «Персідскую граматыку» (1852). Напісаў даследаванне па курдскай мове, падрыхтаваў размоўнік па турэцкай мове, працу пра помнікі стараславянскага пісьменства і інш.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Грыцкевіч, В.* Аляксандр Ходзька (1804—1891) // Славутыя імёны Бацькаўшчыны. Мн., 2000. Вып. 1.
* *Мархель, У.* Прадвесце. Мн., 1991.
* *Мархель, У.* Як свечка перад згасаннем // Мархель У. І. Прысутнасць былога. Мн., 1997.

## Спасылкі 
* Радыёперадача «Свабоды» пра Аляксандра Ходзьку

Катэгорыя:Польскамоўныя паэты
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Усходазнаўцы Польшчы
Катэгорыя:Усходазнаўцы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Дыпламаты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы
Катэгорыя:Філаматы
Катэгорыя:Філарэты
Аляксандр
Базіліка Сан-Ларэнца-Маджорэ

**Базіліка Сан-Ларэнца-Маджорэ** () — міланскі храм, збудаваны ў памяць пра Святога Лаўрэнція не пазней канца IV стагоддзя, мабыць, яшчэ пры Амвросіі Медыяланскім. Верхняя частка з купалам перабудавана ў XVI стагоддзі, але ад першапачатковага храма засталіся агульнае архітэктурнае рашэнне, старажытны баптыстэрый і раманская званіца XII стагоддзя. У капліцы Св. Аквіліна захавалася некалькі познеантычных мазаік. Вакол базілікі ўстаноўлены помнікі Лазару (1728) і Канстанціну Вялікаму, а таксама некалькі старажытнарымскіх калон, якія ацалелі ад тэрм імператара Максіміяна (III стагоддзе)

Image:IMG 5931 - Milano - San Lorenzo - Facciata - Foto Giovanni Dall'Orto - 27-Feb-2007.jpg|Франтон, прыбудаваны ў 1894 г.
Image:1336 - Milano - S. Lorenzo - Cappella S. Ippolito - Dall'Orto - 18-May-2007.jpg|Капэла св. Іпаліта (V стагоддзе)
Image:1398 - Milano - S. Lorenzo - Cappella S. Aquilino - Traditio Legis - Dall'Orto - 18-May-2007.jpg|Раннехрысціянскія мазаікі ў капэле св. Аквіліна (кан. IV стагоддзя)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Каталіцкія храмы Італіі
Катэгорыя:Храмы Мілана
Катэгорыя:Славутасці Мілана
Трохкаляровы ара

**Трохкаляровы ара** (*Ara tricolor*) — вымерлая птушка сямейства папугаевых.

## Знешні выгляд 
Даўжыня цела 45-50 см, крыла — 26-28 см. Быў ярка-чырвонага колеру, верх галавы жаўтлява-чырвоны, патыліца жоўтая.

## Распаўсюджанне 
Жыў на Кубе і востраве Хувентуд.

## Прычыны знікнення 
Да 1800 г. гэты папугай быў даволі шырока распаўсюджаны. Аднак хуткае засяленне вострава, знішчэнне лясоў, якія замяняліся зернавымі, бананавымі і іншымі плантацыямі, а таксама пераслед дзеля яркага апярэння і мяса, прывяло да знікнення віду. Да 1849 заставалася ўсяго 19 асобін, якія жылі у аддаленых раёнах. Папуляцыі не ўдалося аднавіцца. Апошні папугай быў забіты прыблізна ў 1864 годзе ў ваколіцах балота Сьенага-дэ-Сапата. Па непацверджаных дадзеных гэтыя птушкі жылі да 1885 года.

Катэгорыя:Вымерлыя жывёлы
†
Катэгорыя:Нядаўна вымерлыя віды
†
Махтумкулі

**Махтумкулі́**&nbsp;(каля 1733, с. Хаджы-гаўшан Балканскай вобл., Туркменістан — каля 1782)&nbsp;— туркменскі паэт-мысліцель; пачынальнік туркменскай літаратуры.

Сын Д. Азадзі. Вучыўся ў медрэсэ Шыргазі (г. Хіва). Шмат падарожнічаў, вывучаў літаратуру, фальклор Сярэдняй Азіі, Азербайджана, Ірана.

Захавалася больш за 10 тыс. вершаваных радкоў (вершы, паэмы, оды, элегіі; упершыню апублікаваны ў 1842). У вершах, ліра-эпічных паэмах сацыяльна-філасофскага зместу асуджаў міжгплемянныя спрэчкі і варожасць, выказваў пратэст супраць феадальнага ўціску, заклікаў да яднання ў змаганні за незалежнасць. Пісаў творы інтымнай тэматыкі. У сатырычных вершах высмейваў людскія заганы. Многія яго творы адметныя рэлігійным настроем. Замяніў араба-персідскую метрыку (аруз) народнай сілабічнай сістэмай, наблізіў мову паэзіі да народнай і фальклору.

На беларускую мову творы Махтумкулі пераклалі Р. Баравікова, Р. Барадулін, А. Вольскі, В. Жуковіч, Х. Жычка, А. Звонак, У. Караткевіч, А. Клышка, В. Коўтун, А. Лойка, П. Макаль, У. Паўлаў, Пятро Прыходзька, М. Танк, У.Шахавец.

## Беларускія пераклады 
* Салавей шукае ружу: Выбр. лірыка. Мн., 1983.
* З кубка вечнасці мёд, Мн., 2014.

## Літаратура 
* Махтумкулі // БЭ ў 18 т. Т. 10. Мн., 2000.

Катэгорыя:Постаці Туркменістана
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Іране
Катэгорыя:Асобы на марках
Сацыяльная сетка

**Сацыяльная сетка** (ад ) — вэб-платформа для будавання ўдзельнікамі сацыяльных узаемаадносін праз тэматычныя суполкі і сяброўства.

Facebook — найвялікшая сацыяльная сетка, заснаваная Маркам Цукербергам.

Катэгорыя:Інтэрнэт
Катэгорыя:Сеткавыя супольнасці
Чарнавыя металы

**Чарнавыя металы** — некаторыя каляровыя металы, якія атрымліваюць (пры плаўленні руд) са значным утрыманнем прымесяў (напр., чарнавая медзь, свінец (веркблей), цынк і інш.) Пры далейшай ачыстцы (рафінаванні) прымешкі выдаляюцца.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Каляровая металургія
Чорная металургія

**Чорная металургія** — аснова развіцця машынабудавання (⅓ металу вырабленага доменнымі печамі ідзе ў машынабудаванне) і будаўніцтва (¼ металу ідзе ў будаўніцтва). Асноўная сыравіна для вырабу чорных металаў — жалезная руда, марганец, коксавыя вуглі і руды легіравальных металаў.

## Склад 
У чорнай металургіі вылучаюць падгаліны:
* здабыча і ўзбагачэнне руд чорных металаў (жалезнай, хромавай і марганцавай) і вытворчасць іх канцэнтратаў, агламерату, акатышаў;
* здабыча і ўзбагачэнне няруднай сыравіны для чорнай металургіі (флюсавых вапнякоў, вогнетрывалых матэрыялаў, у тым ліку вогнетрывалых глін, і падобнага);
* вытворчасць чорных металаў (чыгуну, вугляродзістай сталі, пракату, металічных парашкоў чорных металаў);
* вытворчасць сталёвых і чыгунных труб;
* коксахімічная прамысловасць (вытворчасць коксу, коксавага газу і падобнага);
* другасная апрацоўка чорных металаў (разробліванне лому і адкідаў чорных металаў).

## Гл. таксама 
* Каляровая металургія
* Металургія
* Пракатка
* Чорная металургія Беларусі

## Літаратура 
* Хімічны слоўнік навучэнца. — Мн., «Народная асвета», 2004, — С. 270.
Чорныя металы

**Чорныя металы** — жалеза і яго сплавы (сталі, ферасплавы, чыгуны), у адрозненне ад астатніх металаў, званых каляровымі, чорныя металы складаюць больш за 90 % усяго аб'ёму металаў, якія выкарыстоўваюцца ў эканоміцы, з іх асноўную частку складаюць розныя сталі.

Чыгуны — сплавы жалеза з вугляродам, пры ўтрыманні вугляроду больш 2,14 % (у некаторых чыгунах да 6 %). Чыгуны дзеляцца на белыя, шэрыя і кавання.
Сталі — сплавы жалеза з вугляродам пры ўтрыманні вугляроду менш 2,14 %.
* нізкавугляродзістыя (менш 0,25 %)
* вугляродзістыя (0,25 — 0,6 %)
* высокавугляродзістыя (больш за 0,6 %)

Акрамя вугляроду ў чыгуну і сталі змяшчаюцца іншыя кампаненты, такія як крэмній, марганец, сера, фосфар.

## Гл. таксама 
* Чорная металургія

## Літаратура 
* Хімічны слоўнік навучэнца. Мн., «Народная асвета», 2004, С.271

Катэгорыя:Чорная металургія
Чыстае рэчыва

**Чыстае рэчыва** — элементы або злучэнні, іх растворы, сплавы, сумесі і г. д., характарызуюцца утрыманнем прымешак ніжэй вызначанай мяжы. Гэтая мяжа вызначаецца ўласцівасцямі, атрыманнем або выкарыстаннем рэчываў і, як правіла, складае долі працэнта і менш. Сучасная навука і тэхніка прад'яўляюць да чысціні рэчыва вялікія патрабаванні.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Фізічная хімія
Катэгорыя:Хімічныя рэчывы
Шкляныя валокны

thumb|Пук шкляных валокнаў (шкловалакно)
**Шкляныя валокны** (*Шкловалакно*)  — валакно або комплексная нітка, што фармуецца са шкла. У такой форме шкло дэманструе незвычайныя для шкла ўласцівасці: не б'ецца і не ламаецца, а замест гэтага лёгка гнецца без разбурэння.

Шкловалакно натуральнага паходжання сустракаецца ў месцах, дзе ў мінулым адбываліся вывяржэнні вулканаў, назва гэтага віду валокнаў -**валасы Пеле**.

## Гл. таксама 
* Шклопластык
* Оптавалакно
* Валаконныя матэрыялы ў стаматалогіі
* Шклошпалеры
* Модуль Юнга
* Каэфіцыент Пуасона

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Тэкстыльныя валокны
Хамар-Дабан

**Хамар-Дабан** (ад  — «арэх»,  — хрыбет, уздым, перавал) — найстаражытны масіў планеты, які працягнуўся з захаду на ўсход больш чым на 350 км, утварае горную краіну на поўдні Байкала. Размешчаны на тэрыторыі Іркуцкай вобласці і Бураціі. Часта хрыбты Хамар-Дабана з’яўляюцца таксама адміністрацыйнай мяжой гэтых абласцей.

Паўночная частка Хамар-Дабана з’яўляецца самым вільготным месцам у Прыбайкаллі (каля 1200 мм ападкаў у год) і адрозніваецца багатай расліннасцю, у паўднёвай, пераважае тундравая расліннасць. Лясы — большай часткай іглічныя, сустракаюцца рэліктавыя таполевыя лясы, бяроза, на вялікіх вышынях альпійскія лугі, кедравы стланік і карлікавая бяроза.

У цэнтральнай частцы Хамар-Дабана ў 1968 годзе створаны Байкальскі біясферны запаведнік.

Катэгорыя:Горныя сістэмы паводле алфавіта
Катэгорыя:Горныя хрыбты Бураціі
Катэгорыя:Горныя хрыбты Іркуцкай вобласці
Шлак

[thumb|Шлакавы адкід у г. Кларкдэйл ([штат Арызона)]]
**Шлак** (ням. Schlacke) — расплаў (пасля зацвярдзення - шклопадобная маса) у металургічных, плавільных працэсах, які пакрывае паверхню вадкага металу, складаецца з ўсплылых прадуктаў пустой пароды з флюсамі. Шлак засцерагае метал ад шкоднага ўздзеяння газавага асяроддзя печы, выдаляе прымешкі. Шлак прымяняецца для вырабу будматэрыялаў (цэгла, дахоўка), як угнаенне. Таксама шлак - цвёрдыя адходы некаторых хімічных вытворчасцей і запечаны попел ад спальвання цвёрдага паліва (напрыклад, каменнага вугалю).

## Літаратура 
* Хімічны слоўнік навучэнца. — Мн.: Народная асвета, 2004. — С. 271.

Катэгорыя:Металургія
Катэгорыя:Будаўнічыя матэрыялы
Катэгорыя:Угнаенні
Цільда Суінтан

**Кэ́трын Маці́льда «Ці́льда» Суі́нтан** (, ) — брытанская . Уладальніца ўзнагарод Берлінскага (1988) і Венецыянскага (1991) кінафестываляў. Лаўрэат прэміі BAFTA (2007) і «Оскар» (2008). Галоўным чынам здымаецца ў незалежным кіно, таксама прыняла ўдзел у некалькіх галівудскіх праектах. Найбольш вядомыя фільмы актрысы — «Арланда» (1992), «Пляж» (2000), «Малады Адам» (2003), «Хронікі Нарніі: Леў, вядзьмарка і адзежная шафа» (2005), «Канстанцін: Уладар цемры» (2005), «Загадкавая гісторыя Бенджаміна Батана» (2008), «Прачытаўшы, спаліць» (2008).

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Біяграфія актрысы на Tiscali.co.uk  
* Артыкул пра актрысу на Netribution.co.uk 

**Інтэрв’ю**
* Інтэрв’ю на Nerve.com пра фільм «Малады Адам» 
* Інтэрв’ю на Slantmagazine.com  пра фільм «Канцы ў ваду» 
* Інтэрв’ю на Suicidegirls.com пра фільм «Благая звычка» 
* Інтэрв’ю на Reverseshot.com пра фільм «Благая звычка» 

Катэгорыя:Актрысы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Кубак Вальпі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сатурн»
Шлам

**Шлам** (ад  — бруд) — адходы прадукту, якія складаюць пылавыя і дробязныя яго часткі, што атрымліваюць у выглядзе асадка пры прамыванні якога-небудзь руднага матэрыялу. таксама:

* Парашкападобныя субстанцыі, звычайна змяшчаюць высакародныя металы, выпадаючыя ў асадак пры электролізе медзі, цынку і іншых металаў.
* Нерастваральныя адклады ў паравых катлах у выглядзе глею і цвёрдага асадка. Для выдалення шлама кацёл прадзьмухваюць або праводзяць тэрмасіфоннае выдаленне шлама.
* Брудны асадак каменнага вугалю ці руды пры мокрым узбагачэнні.
* Асадак у выглядзе дробных часціц, які ўтвараецца пры адстойванні або фільтрацыі вадкасці.
* Прадукт мокрага памолу кварцавага пяску — пясчаны шлам.
* Разбураная парода, якая выносіцца буравым растворам з забою свідравіны на паверхню.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Металургія
Шчолачназямельныя металы

**Шчолачназямельныя металы** — хімічныя элементы 2-й групы галоўнай падгрупы: берылій, магній, кальцый, стронцый, барый і радый. Адносяцца да 2-й групы элементаў па новай класіфікацыі IUPAC. Названы так па прычыне, што іх аксіды - «землі» (па тэрміналогіі алхімікаў) - паведамляюць вадзе шчолачную рэакцыю. Солі шчолачназямельных металаў, акрамя радыя, шырока распаўсюджаныя ў прыродзе ў выглядзе мінералаў.

## Літаратура 
* Хімічны слоўнік навучэнца. Мн., "Народная асвета", 2004, С.272


Катэгорыя:Групы хімічных элементаў
Энвер Ходжа

**Энвер Ходжа** (; , г. Гіракастра, Албанія — ) — дзяржаўны і палітычны дзеяч Албаніі.

## Біяграфія 
У 1930—36 вучыўся ва ўніверсітэтах г. Манпелье (Францыя) і Брусель. 3 1941 член кампартыі Албаніі (КПА; з 1948 Албанская партыя працы, АПП), член яе ЦК, з 1943 генеральны сакратар КПА. У 1942—45 член Прэзідыума, старшыня нацыянальна-вызваленчага фронту Албаніі (са жніўня 1945 — Дэмакратычны фронт Албаніі, ДФА). У 1944—54 галоўнакамандуючы нацыянальна-вызваленчай арміяй (з 1945 албанская Народная армія), адначасова ў 1944—46 узначальваў Часовы дэмакратычны ўрад, у 1944—53 міністр нацыянальнай абароны. У 1946—54 старшыня Савета міністраў і міністр замежных спраў (1946—53). У 1948—54 генеральны сакратар, з ліпеня 1954 1-ы сакратар ЦК АПП. Адмовіўся ўхваліць рашэнні XX і XXII з’ездаў КПСС па крытыцы культу асобы Сталіна. Ініцыятар разрыву адносін з СССР (1961) і знешнепалітычнай пераарыентацыі краіны на Кітай. Аўтар успамінаў.

Катэгорыя:Палітыкі Албаніі
Катэгорыя:Кіраўнікі Албаніі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Албаніі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Албаніі
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Леніністы
Люр

**Люр** () — горад у дэпартаменце Верхняя Сона, у гістарычнай вобласці Франш-Кантэ на ўсходзе Францыі. Трэці па колькасці насельніцтва горад дэпартамента. 1124 месца па насельніцтву ў Францыі ў 2007 годзе.

## Спасылкі 
* Сайт горада

Катэгорыя:Гарады рэгіёна Бургундыя — Франш-Кантэ
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Верхняя Сона
Шыхта

**Шыхта** (ням. Schicht) — сумесь зыходных матэрыялаў, а ў некаторых выпадках (напрыклад, пры выплаўленні чыгуну ў даменнай печы) і паліва ў пэўнай прапорцыі, якая падлягае перапрацоўцы ў металургічных, хімічных і іншых агрэгатах.

Шыхтой звычайна называюць зыходныя сумесі, якія выкарыстоўваюцца ў піраметалургічных ці іншых высокатэмпературных (вытворчасці шкла, цэменту, некаторых керамічных матэрыялаў і вырабаў, каксавання вуглёў) працэсах.

У склад металургічнай шыхты звычайна ўваходзяць зыходная або узбагачаная рудныя сыравіна, сыравіна з флюсамі і абаротнымі матэрыяламі. Шыхта у чорнай металургіі (напрыклад, у даменным працэсе) часцяком ўтрымлівае і паліва, у той час як у каляровай металургіі шыхта як правіла, паліва не ўтрымоўвае.

## Літаратура 
* Хімічны слоўнік навучэнца. Мн., "Народная асвета", 2004, С.273

Катэгорыя:Паліва
Катэгорыя:Выкапнёвы вугаль
Катэгорыя:Металургія
Тразімена

**Тразіме́на** () — возера на тэрыторыі Умбрыі, адно з найбуйнейшых азёр Італіі. Сярэдняя глыбіня — 6,72 м пл. 128 км², макс. шырыня 15,5 км.

Шырокае развіццё ў наваколлях возера атрымаў агратурызм. На востраве пасярод возера ёсць разваліны сярэднявечнай крэпасці і гатэль.

Крэпасць выкарыстоўвалася мясцовымі жыхарамі для абароны падчас варожых набегаў, яны проста хаваліся за яе сценамі пасярод вострава. фартыфікацыйнае збудаванне ўяўляе сабою няправільнай формы многавугольнік, з чыстай пляцоўкай унутры і крапаснымі вежамі. У наш час выкарыстоўваецца як канцэртная пляцоўка — у летні час унутры перыметра збіраюць сцэну і трыбуны для гледачоў.

Катэгорыя:Азёры Італіі
П’ер Эрыгон

'''П'ер Эрыгон''' (, свае працы ён падпісваў лацінізаваным імем Petrus Herigonius, 1580? - 1643) — французскі матэматык і астраном. Па паходжанні баск. Член гуртка Мерсена. Выдаў капітальны збор матэматычных ведаў свайго часу, які цытавалі выбітныя матэматыкі наступнага пакалення, у прыватнасці, Паскаль і Лейбніц. Прапанаваў некалькі матэматычных значэнняў, якія ўсталяваліся ў навуцы.

## Літаратура 
А.А.Гусак, Г.М.Гусак, А.А.Брычыкава "Даведнік па вышэйшай матэматыцы", Мн., "ТетраСистемс", 2007, С.552

## Спасылкі 
* Біяграфія Эрыгона  ў архіве MacTutor 
* Mathematical symbols  
* ScienceNewsOnline  

Катэгорыя:Матэматыкі Францыі
Катэгорыя:Матэматыкі XVII стагоддзя
Катэгорыя:Астраномы Францыі
Франсуа Віет

**Франсуа Віет** (; 1540 — 13 лютага 1603) — французскі матэматык, заснавальнік сімвалічнай алгебры. Па адукацыі і асноўнай прафесіі — юрыст.

## Літаратура 
*А. А. Гусак, Г. М. Гусак, А. А. Брычыкава* Даведнік па вышэйшай матэматыцы. — Мн.: ТетраСистемс, 2007. — С. 543.

## Спасылкі 
* 
*  
* Francois Viète: Father of Modern Algebraic Notation 

Катэгорыя:Матэматыкі Францыі
Катэгорыя:Матэматыкі XVI стагоддзя
Эрхард Шміт

**Эрхард Шміт** (14 студзеня 1876 — 6 снежня 1959) — нямецкі матэматык, з 1917 года прафесар Берлінскага ўніверсітэта. У 1946—1958 гг. першы дырэктар Інстытута матэматыкі АН ГДР.

## Навуковая дзейнасць 
Асноўныя працы па тэорыі функцый, інтэгральных ураўненнях, функцыянальнаму аналізу. Вызначыў і вывучыў геаметрычна Гільбертаву прастору ў поўнай аналогіі з геаметрыяй Еўкліда. Займаўся квадратычнымі формамі. Вядомы аператар Гільберта-Шміта.

## Літаратура 
*А. А. Гусак, Г. М. Гусак, А. А. Брычыкава* Даведнік па вышэйшай матэматыцы — Мн.: «ТетраСистемс», 2007. — С. 552.

Катэгорыя:Матэматыкі Германіі
Эрнст Шродэр

**Эрнст Шродэр** (ням.: Ernst Schröder, 25 лістапада 1841, Мангейм - 16 чэрвеня 1902, Карлсруэ) — нямецкі матэматык і логік.

## Спіс твораў 
* *Lehrbuch der Arithmetik und Algebra*, 1873
* *Über die formalen Elemente der absoluten Algebra*, 31 S., Stuttgart, 1874
* *Der Operationskreis des Logikkalkuls*, 1877
* *Vorlesungen über die Algebra der Logik*, 3 Bände, Band 1 1890–1895
* *Über das Zeichen*, Karlsruhe, 1890
* ''Über zwei Definitionen der Endlichkeit und G. Cantor'sche Sätze* – Abhandlung in der Reihe Kaiserliche Leopoldino-Carolinische Deutsche Akademie der Naturforscher Bd. 71, S. 301–362, Halle, 1898
* *Abriß der Algebra der Logik'', 2 Teile, Leipzig, 1909/1910

## Гл. таксама 
* Лікі Шродэра

## Літаратура 
* А. А. Гусак, Г. М. Гусак, А. А. Брычыкава «Даведнік па вышэйшай матэматыцы», Мн., «ТетраСистемс», 2007, С.552

Катэгорыя:Логікі Германіі
Катэгорыя:Матэматыкі Германіі
Катэгорыя:Матэматыкі XIX стагоддзя
Нікола Тарталья

**Нікола Тарталья** (, 1499—1557) — італьянскі матэматык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Брэшыі. Сапраўднае прозвішча — Фантана (Fontana). Бацьку свайго ён зваў па імені Micheletto (Мікелета). У 1512 годзе, падчас узяцця Брэшыі французамі, калі ён з маці ратаваўся ў саборы, ён атрымаў рану ў ніжнюю частку твару, з прычыны якой вымаўленне яго стала няправільным. Таму таварышы празвалі яго Заіка (tartaglia) і мянушка гэта зрабілася яго прозвішчам.

У 14 гадоў ён быў аддадзены ў навучанне публічнаму пісцу, але з прычыны, што маці яго не магла акуратна плаціць настаўніку, то Тарталья павінен быў спыніць вучэнне ў самым пачатку. Валодаючы вялікай настойлівасцю і цярпеннем, ён навучыўся чытаць сам. Заахвоціўся да матэматыкі, ён дасягнуў таго, што стаў сам выкладаць іншым і пасля стаў вядомым матэматыкам свайго часу. Выкладаў ён у Вероне, Брэшыі і Венецыі.

## Літаратура 
*Гусак А. А., Гусак Г. М., Брычыкава А. А.* Даведнік па вышэйшай матэматыцы — Мн.: «ТетраСистемс», 2007. — С. 551

Катэгорыя:Матэматыкі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі Італіі
Карл Густаў Якаб Якобі

**Карл Густаў Якаб Яко́бі** (; 10 снежня 1804 — 18 лютага 1851) — нямецкі матэматык. Унёс вялікі ўклад у комплексны аналіз, лінейную алгебру, дынаміку і іншыя раздзелы матэматыкі і механікі. Родны і малодшы брат расійскага акадэміка, фізіка Барыса Сямёнавіча Якобі (малодшы на 3 гады).

Член Берлінскай акадэміі навук (1836), Лонданскага каралеўскага таварыства (1833), член-карэспандэнт Парыжскай акадэміі навук (1830), замежны член-карэспандэнт Пецярбургскай Акадэміі навук (1830, з 1833 — яе ганаровы сябра), член Венскай (1848) і член-карэспандэнт Мадрыдскай акадэміі (1848).

У 1825 г. скончыў Берлінскі ўніверсітэт, працаваў у ім. У 1829—1843 гг. прафесар Кёнігсбергскага ўніверсітэта.

## Літаратура 
* *Гусак А. А.,Гусак Г. М.,Брычыкава А. А.* Даведнік па вышэйшай матэматыцы — Мн.: ТетраСистемс, 2007. — С.552
*  — С. 255.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Выкладчыкі Кёнігсбергскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Ганаровыя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Замежныя члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук
Катэгорыя:Дыферэнцыяльныя геометры
Катэгорыя:Члены Прускай акадэміі навук
Томас Сімпсан

**Томас Сімпсан** (, 1710-1761) — англійскі матэматык. Займаючыся прыватнымі ўрокамі матэматыкі і рамяством ткача шаўковых тканін, ён працаваў над сваім першым творам «*A new treatise of fluxions*» (Лондан), надрукаваным ў 1737 годзе. У 1740 годзе выйшаў у свет другі твор Сімпсана, прысвечаны тэорыі імавернасцей: «*A treatise on the nature and laws of change*» (Лондан).

## Літаратура 
* А.А.Гусак, Г.М.Гусак, А.А.Брычыкава "Даведнік па вышэйшай матэматыцы", Мн., "ТетраСистемс", 2007, С.550

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Матэматыкі Вялікабрытаніі
Шчаўевая кіслата

**Шчаўевая кіслата** НООССООН — двухасноўная лімітавая карбонавая кіслата. Належыць да моцных арганічных кіслот. Валодае ўсімі хімічнымі ўласцівасцямі, характэрнымі для карбонавых кіслот. Солі і эфіры шчаўевай кіслаты называюцца аксалатамі.

Бясколерныя крышталі, якія добра раствараюцца ў вадзе.

У прыродзе змяшчаецца ў шчаўі, кісліцы, карамболі, шпінаце і некаторых іншых раслінах у вольным выглядзе і ў выглядзе аксалатаў калію і кальцыю. Упершыню шчаўевая кіслата сінтэзавана ў 1824 годзе нямецкім хімікам Фрыдрыхам Вёлерам з дыцыяну.

Атрутная, асабліва яе дыхлорангідрыд — аксалілхларыд.

## Выкарыстанне 
Шчаўевая кіслата выкарыстоўваецца ў якасці пратравы пры фарбаванні, для адбельвання саломы, вырабу чарніла, арэхавага і чырвонага дрэва, паліроўкі металаў, ачысткі ўрану ў аналітычнай хіміі.

## Гл. таксама 
* Рафіды

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* *Зефиров Н. С. и др.* Химическая энциклопедия. — М.: Большая Российская Энциклопедия, 1998. — Т. 5: Три — Ятр. — 783 с. — ISBN 5-85270-310-9.
* 

## Спасылкі 
* § 31. Карбонавыя кіслоты. Класіфікацыя  // Электронны дадатак для павышанага ўзроўню да вучэбнага дапаможніка «Хімія» для 10 класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай мовай навучання / Пераклад з рускай мовы Л. Б. Сопат. — Мн.: Адукацыя і выхаванне, 2019. — ISBN 978-985-599-208-1.
* *Садртинова Р. Р.* Получение щавелевой кислоты // Проблемы современной науки и образования, 2016.

Катэгорыя:Дзвюхасноўныя лімітавыя карбонавыя кіслоты
Катэгорыя:Прадукцыя асноўнага арганічнага сінтэзу
Джэймс Джозеф Сільвестр

**Джэймс Джозеф Сільвестр** (анг. James Joseph Sylvester, ,  — , ) — вядомы англійскі матэматык.

Вядомы сваімі працамі ў тэорыі матрыц, тэорыі лікаў і камбінаторыцы. Заснавальнік Амерыканскага матэматычнага часопіса.

## Медаль Сільвестра 
Імем Сільвестра названа бронзавы медаль (гл. Медаль Сільвестра), які ўручаецца з 1901 года Каралеўскім таварыствам за выбітныя заслугі ў матэматыцы.

## Паслядоўнасць Сільвестра 
Паслядоўнасць, пабудаваная па правіле an+1 = an² — an + 1, дзе a0 = 2. Першыя члены паслядоўнасці:
2, 3, 7, 43, 1807, 3263443, 10650056950807, 113423713055421844361000443, 12864938683278671740537145998360961546653259485195807, 16550664732451996419846819544443918001751315270637749784185138876653586863957240

## Гл. таксама 
* Крытэрый Сільвестра
* Тэарэма Сільвестра
* Матрыца Сільвестра

## Літаратура 
* *А. А. Гусак, Г. М. Гусак, А. А. Брычыкава* Даведнік па вышэйшай матэматыцы — Мн.: «ТетраСистемс», 2007. — С. 550.

Катэгорыя:Матэматыкі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Матэматыкі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Коплі
Катэгорыя:Матэматыкі ў тэорыі лікаў