open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Радзівон Якаўлевіч Маліноўскі

**Радзівон Якаўлевіч Маліноўскі** (,  — , ) — савецкі военачальнік і дзяржаўны дзеяч. Палкаводзец Вялікай Айчыннай вайны, Маршал Савецкага Саюза (1944), з 1957 па 1967 гады — міністр абароны СССР.

З імем Радзівона Маліноўскага звязаныя Яска-Кішынёўская аперацыя і вызваленне Румыніі. Двойчы Герой Савецкага Саюза, Народны герой Югаславіі.

Катэгорыя:Двойчы Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Міністры абароны СССР
Катэгорыя:Савецкія ваенныя спецыялісты ў Іспаніі
Катэгорыя:Камандуючыя франтамі ў Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-японскай вайны
Катэгорыя:Члены ЦК КПСС
Катэгорыя:Пахаваныя ў некропалі каля Крамлёўскай сцяны
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Мемуарысты СССР
Катэгорыя:Удзельнікі Парада Перамогі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 3-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 4-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 6-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 7-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 5-га склікання
Катэгорыя:Камандзіры карпусоў у Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Камандуючыя арміямі ў Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Камандуючыя Забайкальскай ваеннай акругай
Катэгорыя:Вайскоўцы Замежнага легіёна (Францыя)
Катэгорыя:Пасмяротныя дзеці
Катэгорыя:Камандуючыя Далёкаўсходняй ваеннай акругай
Бернард Лоу Мантгомеры

**Бернард Лоў Мантгомеры**, **Віконт Мантгомеры Аламейнскі** (, 1st Viscount Montgomery of Alamein) (17 лістапада 1887 - 24 сакавіка 1976) — брытанскі фельдмаршал (1944), значны военачальнік Другой сусветнай вайны.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Фельдмаршалы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Вялікія афіцэры ордэна Леапольда II
Катэгорыя:Вялікія камандоры ордэна Георга I
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа ордэна Нідэрландскага льва
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Вялікабрытанія)
Катэгорыя:Мемуарысты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Другая сусветная вайна ў Афрыцы
Мікалай Іванавіч Яжоў

**Мікалай Іванавіч Яжоў** (19 красавіка (1 мая) 1895 — 4 лютага 1940) — савецкі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Народны камісар унутраных спраў СССР (1936—1938), генеральны камісар дзяржбяспекі (з 1937, 24 студзеня 1941 г. пазбаўлены звання), выканаўца палітычных рэпрэсій (1937—1938). Старшыня КПК і сакратар ЦК ВКП (б) (1935—1939).

Год, на ўсім працягу якога Яжоў знаходзіўся на пасадзе кіраўніка НКУС — 1937 — зрабіўся сімвалічным абазначэннем рэпрэсій; сам гэты перыяд вельмі хутка сталі называць *яжоўшчынай*.

Катэгорыя:Народныя камісары ўнутраных спраў СССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета УССР 1-га склікання
Катэгорыя:Члены Аргбюро ЦК УКП(б)
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 1-га склікання
Аляксандр Леанідавіч Маліноўскі

**Аляксандр Леанідавіч Маліноўскі** () — савецкі, беларускі гандбаліст. Заслужаны майстар спорту СССР (1989).

## Кар'ера 
* СКА Мінск (1984—90)
* «Эсперанс» Туніс (1991—93)
* «Іскра» Кельцы, Польшча (1993—94, 1995—96), «Аса» Ізраіль (1994—95), «Коньске» Польшча (Д2) (1996—98).

Трэнерскую кар'еру пачаў у польскім «Радаме» (Д3) (1998—2001). У лістападзе 2001 прыняў клуб «Калпортэр» (цяпер — «Вівэ») з Кельцаў, які ў маі 2003 года прывёў да перамог у чэмпіянаце і Кубку Польшчы. Пазней яшчэ двойчы вяртаўся ў «Вівэ», у 2008—2009 быў першым трэнерам мінскага «Дынама».

## Дасягненні 
* Чэмпіён свету сярод юніёраў (1985).
* Пераможца Гульняў добрай волі (1986).
* Удзельнік чэмпіянату свету (1995, 9-е месца).
* У нацыянальнай зборнай СССР — 16 гульняў, 11 галоў. У нацыянальнай зборнай Беларусі — 9 гульняў, 7 галоў.
* Трохразовы ўладальнік Кубка чэмпіёнаў (1987, 89-90), уладальнік Кубка кубкаў (1988) і Суперкубка (1989).
* Чатырохразовы чэмпіён СССР (1985-86, 88-89).
* Двухразовы чэмпіён і двухразовы ўладальнік Кубка Туніса (1992-93).
* Двухразовы чэмпіён Польшчы (1994, 96).

## Спасылкі 
* СУДЬБА. Пан Малиновски прочно стоит на ногах 
* «В Израиле партнеры приходили на тренировки с автоматами». Один из лучших защитников в истории СКА – о нескучной карьере 

Катэгорыя:Гандбалісты СССР
Катэгорыя:Гандбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі зборнай СССР па гандболе
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па гандболе
Катэгорыя:Ігракі ГК Коньске
Катэгорыя:Ігракі ГК Вівэ Кельцы
Катэгорыя:Ігракі ГК Аса Тэль-Авіў
Катэгорыя:Ігракі ГК Эсперанс Туніс
Катэгорыя:Ігракі ГК СКА Мінск
Катэгорыя:Гандбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Гандбольныя трэнеры Польшчы
Катэгорыя:Трэнеры ГК Адлеўня Астровец Свентакшыскі
Катэгорыя:Трэнеры ГК Шлёнск Уроцлаў
Катэгорыя:Трэнеры ГК Аркатрон Мінск
Катэгорыя:Трэнеры ГК Вармія Ольштын
Катэгорыя:Трэнеры ГК Дынама Мінск
Катэгорыя:Трэнеры ГК Вівэ Кельцы
Катэгорыя:Трэнеры ГК Радам
Эталон

да 1960 года]]
**Этало́н** () — сродак вымярэнняў (або комплекс сродкаў вымярэнняў), якія забяспечваюць прадастаўленне і (або) захоўванне адзінкі фізічнай велічыні, а таксама перадачу яе памеру ніжэйстаячым па паверачнай схеме сродках вымярэнняў і зацверджанае ў якасці эталона ва ўстаноўленым парадку.

## Арганізацыі — захавальнікі эталонаў вышэйшых узроўняў 
### Міжнародныя 
* Міжнароднае бюро мер і ваг

## Гл.таксама 
* Адзінка вымярэння

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Метралогія
Катэгорыя:Вымяральная тэхніка
Аўгуст Крог

**Шэк Аўгуст Стынберг Крог** (**Аўгуст Крог**, дацк. Schack August Steenberg Krogh) (15 лістапада 1874, Грэнаа - 13 верасня 1949, Капенгаген) — дацкі фізіёлаг (з румынскімі каранямі па матчынай лініі), прафесар факультэта заафізіялогіі ва Універсітэце Капенгагена ў 1916-1945 гадах. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1920).

Адкрыў механізм рэгулявання прасвету капіляраў, газаабмену ў лёгкіх, выявіў анатама-фізіялагічныя асаблівасці капілярнай сценкі, увёў у практыку метады мікратонаметрыі, дыферэнцыяльнай манаметрыі, вызначэння мінутнага аб’ёму крыві і інш.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Вучоныя Даніі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі
Фрыдрых Вільгельм Эрнст Паўлюс

{{Ваенны дзеяч
|імя     = Фрыдрых Вільгельм Эрнст Паўлюс
|мянушка =
|прыналежнасць =    
|гады службы = 1910—1943
| званне = 
|род войскаў =
|камандаваў = 6-я армія вермахта (раней была 10-й арміяй вермахта)
|частка =
|бітвы = Першая сусветная вайна
Другая сусветная вайна
* Уварванне ў Польшчу (1939)
* Бітва за Францыю (1940)
* Аперацыя Барбароса (1941)
* Аперацыя "Блау" (1942)
* Варонежска-Варашылаўградская аперацыя (1942)
* Сталінградская бітва (1942—1943)
|узнагароды =
{ style="background: transparent;"

-
 
-
    
-

}
|сувязі =
|у адстаўцы =
}}
**Фрыдрых Паўлюс** (; ) — нямецкі военачальнік (з 1943 года генерал-фельдмаршал) і камандуючы 6-й арміяй, акружанай і капітуляванай пад Сталінградам. Аўтар плана Барбароса.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Ваеннапалонныя Германіі
Катэгорыя:Кавалеры Рыцарскага крыжа з Дубовым Лісцем
Катэгорыя:Кавалеры Жалезнага крыжа 1 класа
Катэгорыя:Кавалеры Жалезнага крыжа 2 класа
Катэгорыя:Германскія генерал-фельдмаршалы
Катэгорыя:Згаданыя ў Вермахтберыхце
Катэгорыя:Зняволеныя Уладзімірскага цэнтрала
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Германія)
Хасэ Карэрас

**Хасэ Карэрас** (, , Барселона, Іспанія) — іспанскі оперны спявак (тэнар), вядомы сваімі інтэрпрэтацыямі твораў Джузэпэ Вердзі і Джакама Пучыні.

16 кастрычніка 2010 выступіў у Беларусі.

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Іспаніі
Канстанцін Мікалаевіч Саннікаў

**Канстанцін Мікалаевіч Са́ннікаў** ( — ) — беларускі і савецкі рэжысёр, акцёр. Народны артыст БССР (1949). Лаўрэат двух Сталінскіх прэмій (1948, 1952). Член УКП(б) з 1941 года. Дзед Андрэя Саннікава.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 30 мая 1896 года ў Рагачове (цяпер — Гомельская вобласць).

Скончыў Рагачоўскае рэальнае вучылішча.

Пачаў сцэнічную дзейнасць у 1916 годзе. У 1926 годзе скончыў Беларускую драматычную студыю ў Маскве. З 1926 года — акцёр БелАДТ імя Я. Коласа ў Віцебску. З 1932 года кіраваў 3-м беларускім тэатрам. З 1937 года — у БелАДТ імя Я. Купалы, у 1948—1952 гадах — яго мастацкі кіраўнік. З 1947 года выкладаў у Беларускім тэатральна-мастацкім інстытуце (з 1960 года — прафесар).

Памёр 12 ліпеня 1965 года. Пахаваны ў Мінску на Усходніх могілках.

## Творчасць 
* 1939 — Згуба ваўка Э. Л. Самуйленка
* 1947 — Канстанцін Заслонаў А. І. Маўзона
* 1950 — Пяюць жаваранкі К. Крапівы
* 1954 — Выбачайце, калі ласка! А. Я. Макаёнка
* 1955 — Зыкаў М. Горкага
* 1956 — На крутым павароце К. Л. Губарэвіча
* 1958 — Людзі і д’яблы К. Крапівы
* 1959 — Смерць ваяводы Ю. Славацкага

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Ирина ЗАВАДСКАЯ* Земля Санникова  // СБ. Беларусь сегодня
* Константин Санников (Канстанцін Саннікаў) // КИНО-ТЕАТР.РУ 

Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры СССР
Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Беларусі
Катэгорыя:Акцёры тэатра СССР
Катэгорыя:Акцёры тэатра Беларусі
Катэгорыя:Тэатральныя педагогі СССР
Катэгорыя:Тэатральныя педагогі Беларусі
Катэгорыя:Тэатральныя педагогі XX стагоддзя
Катэгорыя:Члены КПСС
Уладзімір Уладзіміравіч Корш-Саблін

**Уладзімір Уладзіміравіч Корш-Саблін** (сапраўднае прозвішча — **Саблін**; 29 сакавіка (11 красавіка) 1900, Масква — 6 ліпеня 1974, Мінск) — савецкі беларускі ,  кіно.

Лаўрэат Сталінскай прэміі трэцяй ступені (1950). Народны артыст Беларускай ССР (1955). Народны артыст СССР (1969). Член ВКП(б) з 1948. Адзін з заснавальнікаў беларускага кіно.

## Біяграфія 
У 1917 годзе пачаў творчую дзейнасць як акцёр тэатра, у кіно прыйшоў у 1923 годзе.

Корш-Саблін здымаў камедыі, фільмы-драмы, біяграфічныя фільмы. У 1945—1960 і 1969—1974 гадах — мастацкі кіраўнік кінастудыі «Беларусьфільм». З 1957 года старшыня Аргбюро СПК Беларусі. З 1965 года быў першым сакратаром СК Беларусі.

Пахаваны ў Мінску на Усходніх могілках.

## Прызнанне і ўзнагароды 
 Уладзіміру Корш-Сабліну на будынку Беларусьфільма]]
* Сталінская прэмія трэцяй ступені (1950) — за фільм «Канстанцін Заслонаў» (1949).
* Дзяржаўная прэмія Беларускай ССР (1967) — за фільм «Масква — Генуя» (1964).
* Народны артыст Беларускай ССР (1955).
* Народны артыст СССР (1969).
* Ордэн Леніна.
* Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі.

## Спасылкі 
* Гэта мы: Закліканы рэвалюцыяй 

Катэгорыя:Народныя артысты СССР
Катэгорыя:Народныя артысты Беларускай ССР
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Члены Саюза кінематаграфістаў СССР
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза кінематаграфістаў
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі БССР
Катэгорыя:Лаўрэаты Сталінскай прэміі
Катэгорыя:Постаці Беларусьфільма
Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Сацыялістычны рэалізм
Катэгорыя:Пахаваныя на Усходніх могілках Мінска
Катэгорыя:Людзі на паштовых канвертах
Данмарксхаўн

**Данмарксхаўн** - метэастанцыя на беразе Грэнландскага мора на тэрыторыі Паўночна-Усходняга Грэнландскага нацыянальнага парка. Гэта самы паўночны пункт на беразе Грэнландскага мора, недасягальны без дапамогі ледаколаў. Штогод у жніўні сюды заходзіць судна забеспячэння, і насельніцтва (пастаянна - 8 чалавек) ненадоўга павялічваецца. Станцыя абслугоўваецца TELE-POST Greenland, грэнладскай тэлекамунікацыйнай кампаніяй.

## Спасылкі
*Дацкая Палярны Цэнтр 
*Данмарксхаўн
*TELE-POST 

Катэгорыя:Населеныя пункты Грэнландыі
Катэгорыя:Грэнландыя
Старажоўскія могілкі

**Старажо́ўскія мо́гілкі** (таксама **Пярэ́спінскія**) — некропаль, што існаваў у XVIII—XX стагоддзях у горадзе Мінску.

## Гісторыя 
У канцы XVIII стагоддзя, пасля таго як Мінск увайшоў у склад Расійскай імперыі, для яго стаў дзейнічаць указ Кацярыны II аб могілках. Цяпер хаваць памерлых у цэнтры горада і каля храмаў можна было толькі ў асаблівых выпадках. Для могілак былі адведзеныя спецыяльныя тэрыторыі: для праваслаўных — на Пярэспе (пазней гэтая мясцовасць пачала называцца Старажоўкай), уніятаў — на Залатой Горцы, каталікоў — на Кальварыі. Першыя магілы датуюцца 1795 годам.

У 1950-я гады на месцы могілак паклалі асфальт (аўтамабільная дарога вуліцы Старажоўскай), пабудавалі кінатэатр «Спартак» (цяпер Моладзевы тэатр), 14 снежня 2015 года была адкапана труна з парэшткамі вайскоўца.

Вядомы адзін выпадак, калі на тэрыторыі царквы, дзе стаіць мемарыял са знойдзеных надмагілляў ХІХ ст., быў пахаваны чалавек у ХХІ ст.: у лютым 2012 года тут пахавалі Вольгу Булгакаву.

## Галерэя 

File:Miensk, Staražoŭskija mohilki. Менск, Старажоўскія могілкі (2019) (06).jpg
File:Miensk, Staražoŭskija mohilki. Менск, Старажоўскія могілкі (2019) (11).jpg
File:Miensk, Staražoŭskija mohilki. Менск, Старажоўскія могілкі (2019) (03).jpg|
File:Miensk, Staražoŭskija mohilki. Менск, Старажоўскія могілкі (2019) (12).jpg|

## Вядомыя людзі, пахаваныя на Старажоўскіх могілках 
*Алесь Бурбіс
*Сцяпан Булат
*Іван Пуліхаў
* Леў Сцяпанавіч Шалканоўцаў
*  (1852—1909) —  марскі афіцэр і грамадскі дзеяч, член III Дзяржаўнай думы ад Мінскай губерні.

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Колішнія могілкі Мінска

Катэгорыя:З’явіліся ў XVIII стагоддзі
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Мінску
Катэгорыя:Зніклі ў 1950-я гады
Спіс палітычных партый Андоры

Андора мае вельмі нязначны досвед дзейнасці палітычных партый. Першыя партыі ў краіне пачалі зараджацца ў 1975—1976 гг. Да 1993 г. Андора з-за істотных абмежаванняў не мела дужай партыйнай сістэмы. Да XXI стагоддзю ў Андоры ўсталявалася нестабільная шматпартыйнасць, бо шматлікія створаныя партыі распадаюцца на некалькі.

## Партыя, якія дзейнічаюць (2010 г.) 
## Партыі, якія спынілі сваё існаванне 

Андора
Улацлавак

**Улацлавак** (, ) — горад на правах павета ў Польшчы, у Куяўска-Паморскім ваяводстве, на рацэ Вісла. Адлегласць па прамой паміж Улацлаўкам і Мінскам 574 км, да Варшавы — 140 км.

Насельніцтва —  жыхароў (2014 год).

Епархія з цэнтрам ва Улацлаўку ўпершыню ўспамінаецца ў папскай буле ад 1148 года. Да 1999 года быў цэнтрам Улацлаўскага ваяводства.

Паблізу ад горада размешчана ГЭС на Вісле магутнасцю 160 МВт.

## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы 
* Антон Дзянікін (1872—1947) — рускі военачальнік, герой Руска-японскай і Першай сусветнай войнаў, адзін з галоўных кіраўнікоў Белага руху.
* Юльян Мархлеўскі (1866—1925) — дзеяч польскага і міжнароднага сацыялістычнага руху, эканаміст, публіцыст.
* Тадэвуш Рэйхштэйн (1897—1996) — польска-швейцарскі хімік-арганік і біяхімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1950).

## Спорт 
* Баскетбольны клуб «Анвіль»

## Гарады-пабрацімы 
## Славутасці 
* Свята-Мікалаеўская царква

## Крыніцы
Стрэймай

**Стрэймай** () — самы вялікі і самы густанаселены востраў Фарэраў. Тут размяшчаецца сталіца — Торсхаўн і трэці па велічыні горад аўтаноміі Хойвік.

## Геаграфія 
Востраў мае даўгаватую форму і цягнецца на 47 км з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Яго шырыня — 10 км. На паўднёва-заходнім ускрайку вострава знаходзяцца 2 фіёрды. Стрэймай характарызуецца пагорыстай мясцовасцю (асабліва яго паўночна-заходняя частка), найвышэйшы пункт — гара Капсені (789 м).

Як і на астатніх Фарэрскіх астравах, на Стрэймаі знаходзіцца мноства кароткіх ручаёў і маленькіх азёр.

## Насельніцтва 
На востраве пражывае 21 тыс. чалавек (каля 40 % насельніцтва Фарэр), большасць якіх жыве ў сталіцы (18 тыс. чалавек).

## Вёскі 
* Саксун

Катэгорыя:Астравы Фарэрскага архіпелага
Катэгорыя:Рэгіёны Фарэрскіх астравоў
Скансін

**Скансін** ()  — гістарычная крэпасць у горадзе Торсхаўн, сталіцы Фарэрскіх астравоў.

Мясцовыя жыхары называюць Скансін «Самай мірнай крэпасцю ў свеце».

Скансін знаходзіцца непасрэдна ў гавані Торсхаўн на ўзвышшы. Ён быў пабудаваны прыкладна ў 1580 годзе па ініцыятыве Магнуса Хеінасона для абароны горада ад варожых нападаў, пасля таго, як сам падвергнуўся нападу з боку пірата недалёка ад горада.

## Спасылкі 
* Faroeislands.dk — фота
* Фота маяка Скансін 

Катэгорыя:Торсхаўн
Катэгорыя:Фарэрскія астравы
Катэгорыя:Крэпасці
Тынганес

**Тынганес** () — невялікі паўвостраў у горадзе Торсхаўн, на якім размяшчаецца Лёгтынг (парламент) Фарэрскіх астравоў. У перакладзе з фарэрскай тынганес азначае «парламенцкі выступ» або «парламенцкае месца». Паўвостраў дзеліць гавань горада на дзве часткі.

Катэгорыя:Торсхаўн
Катэгорыя:Паўвостравы Еўропы
Катэгорыя:Стрэймай‏
Катэгорыя:Паўвостравы паводле алфавіта
Тор (міфалогія)

**Тор** (, , , , ) — у германа-скандынаўскай міфалогіі адзін з асаў, бог грому і маланкі, «тройчы народжаны» старэйшы сын (па іншых крыніцах брат ці нават жонка) Одзіна і багіні зямлі Ёрд, сын Одзіна і Фіёргюн, а таксама Одзіна і Фрыг. У галіне распаўсюджання германскіх моў Тору прысвечаны дзень тыдня — чацвер (, ). Вобраз узыходзіць да протаіндаеўрапейскай боскасці грому; такім чынам, Тор блізкі такім багам індаеўрапейскіх народаў, як Індра, Тараніс, Пярун, Зеўс і г. д.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Багі
Катэгорыя:Вярхоўныя багі
Катэгорыя:Драконаборцы
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Катэгорыя:Германа-скандынаўскія багі
Катэгорыя:Сярэдневяковая міфалогія
Катэгорыя:Скандынаўская міфалогія
Хестур

**Хестур** () — адзін з астравоў Фарэрскага архіпелага. Hestoy, у перакладзе з фарэрскай — конь. На захадзе вострава размешчана вялікая калонія кайры. На самым паўднёвым канцы вострава ёсць маяк. Пастаяннае насельніцтва пражывае ў аднайменнай вёсцы і ў 2007 годзе складала ўсяго 34 чалавека.

## Галерэя 

Image:Hestur, Faroe Islands.JPG
Image:Hestur.4.jpg
Image:Hestur.2.jpg
Image:Hestur.1.jpg
Лёгтынг

е. Пабудаваны ў 1856 годзе]]
**Лёгтынг** ( ; поўная афіцыйная назва ) — аднапалатны парламент Фарэрскіх астравоў, самакіравальнай адміністрацыйнай адзінкі Даніі.

Назва літаральна перакладаецца «заканадаўчы тынг», і паходзіць ад старажытнаісландскага слова lǫgþing — назвы вышэйшай судовай інстанцыі ў Нарвежскай імперыі. Апошняе ў сучаснай нарвежскай, дацкай і шведскай мовах пішацца Lagting (et), а ў ісландскай Lögþing (ið). Парламент Аландскіх астравоў таксама называецца лагтынг.

## Гісторыя 
Тынгі склікаюцца на Фарэрскіх астравах больш за тысячу гадоў. Нараўне з Manx Tynwald і ісландскім альтынгам гэта адзін з трох найстарэйшых народных сходаў Еўропы, які ўяўляе адну з найстарэйшых парламенцкіх сістэм свету.

Сёння на Фарэрскіх астравах існуе толькі адзіная выбарчая акруга, і лік дэпутатаў ўстаноўлены — 33. Апошні раз закон аб выбарах быў зменены ў канцы 2007 года; першыя выбары па новым законе адбыліся 19 студзеня 2008 года. Ранейшы закон аб выбарах набыў моц у 1978 годзе. Адпаведна з ім колькасць дэпутатаў лёгтынга магла вар’іравацца ад 27 да 32; на 7 акруг прыходзілася 27 месцаў, і да 5 месцаў прадугледжвалася дадаткова. На практыцы васьмі агульных выбараў, якія адбыліся ў перыяд 1978—2004 гг. у адпаведнасці з ранейшым законам 1978 года, звычайна абіраліся 32 дэпутаты.

Тэрмін паўнамоцтваў лёгтынга — 4 гады. Датэрміновыя выбары ў лёгтынг могуць мець месца, напрыклад, калі лёгтынг прыме рашэнне аб самароспуску. У звычайным парадку, прэм’ер-міністр (лёг-матур, ) выдае паведамленне аб маючых адбыцца выбарах і прызначае дзень галасавання, якое павінна прайсці ў самыя кароткія тэрміны — на працягу 6 тыдняў пасля паведамлення.

Катэгорыя:Торсхаўн
Сувурай

**Сувурай** (раней — Судурай; , літаральна: Паўднёвы востраў) — самы паўднёвы востраў Фарэрскага архіпелага. Плошча вострава — 163.7 км². У 2004 годзе насельніцтва вострава складала 5041 чалавек.

На востраве знаходзяцца населеныя пункты: Тверайры, Воавур, Сумба.

Краявід абрыву вострава Сувурай намаляваны на 50-кронавай банкноце Фарэрскіх астравоў.

## Галерэя 

Image:Beinisvord,_westcoast_of_suduroy,_faroe_islands.JPG|Заходняе ўзбярэжжа Сувурай
Image:002 Froðba Basaltformationer.JPG|Дарога на востраве
Image:007 Frobiarnipa.JPG|Марское ўзбярэжжа
Image:Faroenature. suduroy.jpg|Сувурай узімку

## Спасылкі
Фуглай

**Фуглай** ()  — самы ўсходні востраў у архіпелагу Фарэрскіх астравоў. Назва азначае «птушыны востраў», бо вялікая колькасць птушак уюць гнёзды на уцёсах.

## Геаграфія 
На востраве два паселішчы: Чырч'я на паўднёвым узбярэжжы вострава і Хатарвуйк на ўсходзе.

## Спасылкі 
*Старонка вострава 

Катэгорыя:Астравы Фарэрскага архіпелага
Эстурай

**Эстурай** (, ) (літаральна: *усходні востраў*) — востраў, другі па плошчы і па насельніцтву (пасля Стрэймай) з Фарэрскіх астравоў. Паміж астравамі Стрэймай і Эстурай пабудаваны мост.

На Эстурай знаходзіцца самая высокая кропка краіны — пік Слатараціндур (882 м). Углыб вострава ўразаецца самы буйны фіёрд Фарэраў — Скалафіёрдур.

## Вёскі 
* Фуглафіёрдур

## Спасылкі
Паўднёвая Тарава

**Паўднёвая Тарава** (), або **Гарадская рада Тэінаінана** () — афіцыйная сталіца мікранезійскай дзяржавы Кірыбаці, размешчаная на атоле Тарава. Колькасць насельніцтва - 50 182 чалавек (2010). Шчыльнасць насельніцтва - 3 184 чал. на км².

Паўднёвая Тарава складаецца з чатырох гарадскіх муніцыпалітэтаў, у якіх размешчаны розныя дзяржаўныя ўстановы і асноўныя прадпрыемствы краіны: Бетыё (), Баірыкі (), Банрыкі (), Бікенібеу () (усе яны размешчаны на аднайменных астравах). Усе астравы Паўднёвай Таравы злучаныя паміж сабой мастамі і дамбамі. На востраве Бікенібеу знаходзіцца найбуйнейшы аэрапорт краіны, які прымае міжнародныя рэйсы з Фіджы, Науру, Маршалавых астравоў, ФШМ.

## Спасылкі 
* The capital of Kiribati is South Tarawa 
* Economic Costs of Inadequate Water and Sanitation: South Tarawa, Kiribati
* Kiribati: Tiny island's struggle with overpopulation

Катэгорыя:Населеныя пункты Кірыбаці
Катэгорыя:Гарады Аўстраліі і Акіяніі
Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў
Сандай

**Сандай** () — адзін з астравоў Фарэрскага архіпелага}.

На захадзе вострава размешчана вялікая калонія кайры . На самым паўднёвым канцы вострава ёсць маяк.

Пастаяннае насельніцтва пражывае ў некалькіх паселішчах і ў 2001 годзе складала ўсяго 1494 чалавека. Найбольшыя Населеныя пункты: Сандур, Скарванес, Скопун, Скалавік, Хусавікі і Далур.

## Цікавае 
Краявід вострава Сандай намаляваны на 1000-кронавай банкноце Фарэрскіх астравоў.

## Спасылкі 
* Jørgensen, Gunni, and Jóannes Rasmussen. *Glacial Striae, Roches Moutonnées, and Ice Movements on Sandoy (Faeroe Islands)*. Communications géologiques, no 314. [Copenhagen, Denmark]: Muséum de minéralogie et de géologie de l’Université de Copenhague, 1978.
* Lawson, Ian, et al. 2005. «Historical Ecology on Sandoy, Faroe Islands: Palaeoenvironmental and Archaeological Perspectives». *Human Ecology*. 33, no. 5: 651—684.

## Спасылкі 
* Personal website  with 9 aerial photos of Sandoy

Катэгорыя:Астравы Фарэрскага архіпелага
Катэгорыя:Рэгіёны Фарэрскіх астравоў
Слаттаратындур

**Слаттаратындур** () — найвышэйшы пункт Фарэрскіх астравоў.

Размешчаны ў паўночнай частцы вострава Эстурой. Вышыня 880 м над узроўнем мора. Імя азначае «плоская вяршыня».

Пад’ём на вяршыню займае каля 4 гадзін і не патрабуе спецыяльных альпінісцкіх навыкаў. У добрае надвор’е з вяршыні адкрываецца краявід на ўвесь архіпелаг Фарэрскіх астравоў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Геаграфія Фарэрскіх астравоў
Гудзонаў заліў

**Гудзонаў заліў** (, ) — частка Паўночнага Ледавітага акіяна, якая прымыкае таксама да Атлантычнага акіяна.

Фактычна ўяўляе сабой унутранае мора, акружанае з усходу, поўдня і захаду землямі канадскіх правінцый Квебек, Антарыа, Манітоба, а таксама тэрыторыяй Нунавут. Заліў на паўночным усходзе аддзелены ад мора Бафіна востравам Бафінава Зямля. Злучаны з морам Лабрадор Гудзонавым пралівам, з Паўночным Ледавітым акіянам — водамі заліва Фокс. Плошча акваторыі − 1&nbsp;230&nbsp;000 км². Глыбіня да 258 м. З кастрычніка па ліпень пакрыты лёдам.

У Гудзонаў заліў упадае рака Северн.

## Гл. таксама 
* Генры Гудзон

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Atlas of Canada, online version.
Белае мора

**Белае мора** — унутрымацерыковае мора Паўночнага Ледавітага акіяна, на паўночным захадзе Еўрапейскай часткі Расіі. Глыбока ўдаецца ў сушу паміж паўастравамі Кольскі і Канін. На поўначы злучаецца з Баранцавым морам пралівамі Горла і Варонка.

Плошча паверхні 90 тыс. км² (з шматлікімі дробнымі астравамі, сярод якіх найбольш вядомыя Салавецкія астравы, — 90,8 тыс. м²). Найбольшая глыбіня 350 метраў у заходняй частцы, усходняя больш мелкаводная (30-120 м), сярэдняя глыбіня — 60 метраў. Размешчана ў зоне шэльфа. Рэльеф дна няроўны, шмат упадзін і жалабоў, якія чаргуюцца з банкамі. Залівы (губы): Кандалкшскі, Анежскі, Дзвінская губа, Мязенская губа і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:унутраныя моры
Катэгорыя:Моры Паўночнага Ледавітага акіяна
Катэгорыя:Моры Расіі
Мора Бафіна

**Мора Бафіна** () — паўзамкнёнае мора Паўночнага Ледавітага акіяна, паміж востравам Грэнландыя і ўсходнімі берагамі Канадскага Арктычнага архіпелага. Злучаецца на поўдні Дэвісавым пралівам з Анлантычным акіянам.

Працягласць мора з поўначы на поўдзень складае 1130 км. Плошча 689 тыс. км², найбольшая глыбіня 2414 м.

У моры знаходзяцца вялікія астравы Байлат і Дыска, на паўночным усходзе заліў Мелвіл. Клімат арктычны. Тэмпература вады на паверхні летам ад 5 да 0 °C, зімой ніжэй за −1 °C. Большую частку года мора Бафіна занята плывучымі льдамі і прыпаем. Большую частку года навігацыя немагчымая з-за вялікай колькасці айсбергаў, што тлумачыцца наяўнасцю Грэнландска-Канадскага падводнага парога, які блакуе патокі цёплай вады з Атлантыкі. Салёнасць 30—34 ‰. Прылівы паўсутачныя (да 4 м). Рыбалоўства (траска, селядзец, палтус, пікша, камбала).

Названа ў гонар Уільяма Бафіна.

Катэгорыя:Моры Зямлі
Катэгорыя:Моры Паўночнага Ледавітага акіяна
Мічынес

**Мічынес** (раней пісалася **Мікінес** або **Мюгенес**, вымаўляецца блізка да «Мічынес», ) — самы заходні востраў Фарэрскага архіпелага.

Пастаяннае насельніцтва пражывае ў аднайменнай вёсцы і ў 2006 годзе складала ўсяго 20 чалавек, хоць у канцы XIX стагоддзя і аж да 1950-х насельніцтва перавышала 150 жыхароў.

Сёння востраў звычайна выкарыстоўваецца як месца летняга адпачынку многіх фарэрцаў.

## Галерэя 

File:Black house in Mykines Faroe Islands.jpg
File:Mykines village may 2008 1.jpg
File:Mykines as seen from Vagar.jpg
File:Red house in Mykines Faroe Islands.jpg

## Спасылкі 
* faroeislands.dk. Mykines

Катэгорыя:Астравы Фарэрскага архіпелага
Скувай

**Скувай** ()  — адзін з астравоў Фарэрскага архіпелага. На захадзе вострава размешчана вялікая калонія кайры.

Пастаяннае насельніцтва пражывае ў аднайменнай вёсцы і ў 2007 годзе складала ўсяго 50 чалавек.

## Спасылкі 
* personal website  with 9 aerial photos of Skúvoy

Катэгорыя:Астравы Фарэрскага архіпелага
Лабрадор (паўвостраў)

**Лабрадор** (, ) — паўвостраў на ўсходзе Канады. Займае правінцыі Ньюфаўндленд і Лабрадор і Квебек.

Лабрадор (Labrador, ад  — земляроб). Абмываецца водамі Атлантычнага акіяна, заліў Святога Лаўрэнція.

Катэгорыя:Паўвостравы Канады
Катэгорыя:Паўвостравы паводле алфавіта
Катэгорыя:Паўвостравы Паўночнай Амерыкі
Борай

**Борай** () — адзін з астравоў Фарэрскага архіпелага.

Пастаяннае насельніцтва пражывае ў васьмі паселішчах і ў 2007 годзе складала 5002 чалавека. Найбольшае паселішча: горад Клаксвуйк.

## Спасылкі 
* Personal website  with 9 aerial photos of Borðoy

Катэгорыя:Астравы Фарэрскага архіпелага
Жэрднае

**Жэ́рднае** (, ) — былая вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіла ў склад Хракавіцкага сельсавета.

Пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і радыяцыйнага забруджвання жыхары (54 сем'і) пераселены ў 1986 годзе ў чыстыя месцы. Афіцыйна ліквідавана 20 жніўня 2008 года.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
Размешчана на тэрыторыі Палескага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка. У 29 км на паўднёвы захад ад Брагіна, 57 км ад чыгуначнай станцыі Хойнікі (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі Калінкавічы — Гомель), 146 км ад Гомеля.

## Транспартная сістэма 
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтадарозе Камарын — Брагін.

Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаванай драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Па пісьмовых крыніцах вядомая з 2-й паловы XIX стагоддзя. Паводле перапісу 1897 года фальварак. У 1908 годзе ў Савіцкай воласці Рэчыцкага павета.

З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр Жардзянскага сельсавета Брагінскага раёна Гомельскай акругі. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Жэрднае», працавалі конная крупадрабілка і гамарня. У час Вялікай Айчыннай вайны ў маі 1943 года фашысты спалілі 86 двароў і забілі 38 жыхароў. На франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 52 мясцовых жыхара, у памяць пра якіх у 1960 г. у скверы збудаваны абеліск. У 1959 годзе ўваходзіла ў склад саўгаса «Слабодскі» (цэнтр — вёска Выграбная Слабада). Да 16 ліпеня 1954 года вёска ўваходзіла ў склад Выграбна-Слабадскога сельсавета, да 12 лістапада 1966 года — у склад Савіцкага сельсавета, да 8 студзеня 1987 года — у склад Слабадскога сельсавета, пасля — у складзе Хракавіцкага сельсавета (да 26 сакавіка 1987 года — Савіцкі сельсавет).

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — жыхароў няма.

### Дынаміка 
* 1897 год — 3 двары, 15 жыхароў (паводле перапісу).
* 1908 год — 65 двароў, 284 жыхара.
* 1940 год — 108 двароў, 378 жыхароў.
* 1959 год — 324 жыхара (паводле перапісу).
* 1986 год — жыхары (54 сем'і) пераселены.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
Кавака

**Кава́ка** (, ) — вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Вуглоўскага сельсавета.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
За 4 км на поўнач ад Брагіна, 32 км ад чыгуначнай станцыі Хойнікі (на лініі Васілевічы — Хойнікі ад лініі Калінкавічы — Гомель), 122 км ад Гомеля.

## Транспартная сістэма 
Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым аўтадарогах, якія адыходзяць ад Брагіна.

Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы з 2 завулкамі, блізкай да шыротнай арыентацыі, забудавана двухбакова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Па пісьмовых крыніцах вядомая з XIX стагоддзя як вёска ў Рэчыцкім павеце Мінскай губерні. У 1897 годзе знаходзіліся школа граматы, 2 ветракі, у Брагінскай воласці.

З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр Кавацкага сельсавета Брагінскага раёна Рэчыцкай, з 9 чэрвеня 1927 года Гомельскай акруг. У 1931 годзе арганізаваны калгас «Запаветы Леніна», працавалі вятрак (з 1928 года), конная крупарушка (з 1914 года), гамарня. Падчас Вялікай Айчыннай вайны у шпіталі, які размяшчаўся ў вёсцы ў 1943—1944 гадах, памерлі ад ран 14 салдат (пахаваны на могілках). Іх памяць увекавечвае збудаваны ў 1967 годзе абеліск. У 1959 годзе ў складзе калгаса «Шлях да камунізму» (цэнтр — г. п. Брагін). Да 14 студзеня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Мікуліцкага сельсавета, пасля знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Брагінскага пассавета. Ёсць клуб, бібліятэка. Да 1 снежня 2009 года вёска знаходзілася ў раённым падпарадкаванні.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — 63 гаспадаркі, 168 жыхароў.

### Дынаміка 
* 1850 год — 18 двароў, 158 жыхароў.
* 1897 год — 51 двор, 356 жыхароў (паводле перапісу).
* 1908 год — 52 двары, 385 жыхароў.
* 1930 год — 69 двароў, 209 жыхароў.
* 1959 год — 538 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — 63 гаспадаркі, 168 жыхароў.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Сымон Блатун, беларускі паэт, перакладчык.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуглоўскі сельсавет (Брагінскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна
Кальсай

**Кальсай** () — адзін з астравоў Фарэрскага архіпелага.

Пастаяннае насельніцтва пражывае ў чатырох вёсках і ў 2002 годзе складала 147 чалавек.
Ільічы

**Ільічы́** (, ) — былая вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіла ў склад Чамярыскага сельсавета.

Пасля Чарнобыльскай катастрофы і радыяцыйнага забруджвання жыхары (122 сям'і) пераселены ў 1986 годзе ў чыстыя месцы.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 9 км на паўднёвы захад ад Брагіна, 27 км ад чыгуначнай станцыі Хойнікі (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі Калінкавічы — Гомель), 129 км ад Гомеля.

## Транспартная сістэма 
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтадарозе Камарын — Брагін.

Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, блізкай да шыротнай арыентацыі, да якой на ўсходзе і захадзе далучаюцца 2 кароткія просталінейныя вуліцы. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Па пісьмовых крыніцах вядомая з XVI стагоддзя як сяліба Іллічы ў Брагінскай воласці, у валоданні князя Вішнявецкага, ва 2-й палове XVII стагоддзя перайшла да Каняцпольскіх. Пасля 2-га раздзела Рэчы Паспалітай (1793 год) у складзе Расійскай імперыі. У 1811 годзе згадана як вёска ў Рэчыцкім павеце Мінскай губерні, валоданне графа Рафайлава. У 1850 годзе валоданне графіні Ракіцкай. У 1897 годзе размяшчаліся капліца, вятрак, гамарня, у Брагінскай воласці. У 1926—1927 гадах цэнтр Ільіцкага сельсавета. У 1931 годзе арганізаваны калгас «Ілліч», працавалі вятрак (з 1915 года), гамарня і воўначасалка. У 1959 годзе ўваходзіла ў склад калгаса імя М. І. Калініна (цэнтр — вёска Глухавічы). Да 8 студзеня 1987 года вёска ўваходзіла ў склад Глухавіцкага сельсавета, да 26 верасня 2006 года — у склад Дублінскага сельсавета (у 1987—2005 гадах — Спярыжскі сельсавет). Вёска ліквідавана 20 жніўня 2008 года.

Паблізу ёсць радовішчы гліны.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2010 год — жыхароў няма.

### Дынаміка 
* 1850 год — 25 двароў, 172 жыхара.
* 1897 год — 43 двары, 351 жыхар (паводле перапісу).
* 1908 год — 60 двароў, 398 жыхароў.
* 1930 год — 68 двароў, 403 жыхара.
* 1959 год — 529 жыхароў (паводле перапісу).
* 1986 год — жыхары (122 сям'і) пераселены.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 1, кн. 1. Гомельская вобласць / С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. — 632с.: іл. — Тыраж 4000 экз. — ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
Пратэктарат

**Пратэктара́т** ( — заступнік) — такая форма міждзяржаўных адносін, пры якой адна краіна прызнае над сабой вярхоўны суверэнітэт іншай, перш за ўсё ў міжнародных адносінах, захоўваючы аўтаномію ва ўнутраных справах і ўласную дынастыю правіцеляў.

Прыклады пратэктарату — Індыя Вялікіх Маголаў у 1803—1858, пад пратэктаратам Вялікабрытаніі, Грузія ў 1786—1801 гадах пад пратэктаратам Расіі.

Брытанскімі пратэктаратамі таксама былі Бахрэйн, Бечуаналенд (суч. Батсвана), Адэн і інш.

У цяперашні час падабенствам пратэктарата з’яўляюцца «асацыяваныя дзяржавы».

Катэгорыя:Каланіялізм
Катэгорыя:Формы дзяржавы
Старасельская шкляная мануфактура

**Старасельская шкляная мануфактура** — колішняя мануфактура, якая дзейнічала ў 1880—1914 гадах ва ўрочышчы Краснае каля вёскі Старое Сяло (цяпер Мінскі раён Мінскім раёне Мінскай вобласці Беларусі). З 1890 года называлася Краснасельскі шкляны завод.

Вырабляла бутэлькі, шклянкі, лямпавае і ліставое шкло. Мела шклоплавільную печ, конныя рухавікі. На мануфактуры працавала да 80 чалавек.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мануфактуры Беларусі
Катэгорыя:Старое Сяло (Мінскі раён)
Катэгорыя:Гісторыя Мінскага раёна
Катэгорыя:Эканоміка Мінскага раёна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1880 годзе
Катэгорыя:1880 год у Беларусі
Катэгорыя:Зніклі ў 1914 годзе
Катэгорыя:Гуты Беларусі
Каралеўства Багемія

**Каралеўства Багемія**, **Каралеўства Чэхія** (, , ) — каралеўства ў Цэнтральнай Еўропе, якое размяшчалася на тэрыторыі сучаснай Чэхіі. Фармальна было створана ў 1212 годзе імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі Фрыдрыхам II пасля падпісання сіцылійскай залатой булы. Багемія ўваходзіла ў склад Свяшчэннай Рымскай імперыі аж да яе распада ў 1806 годзе, затым стала часткай Аўстрыйскай імперыі. Была ліквідаваная ў 1918 годзе, разам з падзеннем Аўстра-Венгрыі.

## Гл. таксама 
* Гісторыя Чэхіі
* Спіс кіраўнікоў Чэхіі

Катэгорыя:Гісторыя Чэхіі
Катэгорыя:Багемія
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Еўропы
Эрцгерцаг

200px|thumb|Карона эрцгерцага Аўстрыі
**Эрцге́рцаг** (, старадаўні пераклад -*архігерцаг*) - тытул, які выкарыстоўваецца выключна членамі аўстрыйскага манаршага дома Габсбургаў. У іерархіі тытулаў Германіі эпохі Сярэднявечча і новага часу эрцгерцаг стаіць вышэй за герцага, але ніжэй курфюрста і караля. Гэты тытул найбольш блізкі да тытула вялікі герцаг (), які, аднак, не выкарыстоўваўся ў Германіі да пачатку XIX стагоддзя.

Тытул эрцгерцаг ўпершыню згаданы ў дакуменце «Privilegium Maius», фальшыўцы, складзенай аўстрыйскім герцагам Рудольфам IV (1358-1365), у выглядзе кампіляцыі старажытных прывілеяў, падараваных імператарамі Свяшчэннай Рымскай імперыі аўстрыйскім манархам. У «Privilegium Maius» сцвярджалася, што тытул эрцгерцага, які ўзвышае аўстрыйскіх кіраўнікоў над іншымі герцагамі імперыі, увёў імператар Фрыдрых I Барбароса ў 1156 г. Увядзенне Рудольфам IV новага тытула тлумачылася тым фактам, што ў Залатой буле 1356 г. Карл IV абмежаваў кола нямецкіх князёў, якія маюць права выбара імператара, сям'ю манархамі, не уключыўшы ў яго аўстрыйскага герцага.

Новы тытул аўстрыйскіх правіцеляў не прызнаваўся імператарамі, аднак ужо герцаг Эрнст (1406-1424) і яго нашчадкі сталі яго выкарыстоўваць. Упершыню тытул эрцгерцага быў прызнаны імператарам Фрыдрыхам III з дому Габсбургаў. Каля 1458 г. ён даў гэты тытул свайму малодшаму брату Альбрэхту VI, а ў 1477 г. Жыгімонту Цірольскаму. Пасля 1482 г. тытул эрцгерцага стаў выкарыстоўваць сын Фрыдрыха III Максіміліян I, будучы імператар.

Пачынаючы з XVI стагоддзя тытул эрцгерцага перастаў азначаць выключна манарха Аўстрыі, а стаў выкарыстоўвацца ўсімі членамі дынастыі Габсбургаў. У гэтым сэнсе ён быў аналагічны выкарыстанню тытулаў прынц або князь ў іншых каралеўскіх дамах Еўропы. Гэтая практыка захавалася ў перыяд Аўстрыйскай імперыі (1804-1867) і ў часы Аўстра-Венгрыі ( 1867-1918 ).

Пасля ліквідацыі манархіі ў Аўстрыі ў 1918 г. дваранскія тытулы былі скасаваны. У Аўстрыйскай рэспубліцы выкарыстанне тытула эрцгерцага лічыцца незаконным. Аднак шматлікія нашчадкі Габсбургаў, якія жывуць за межамі Аўстрыі, працягваюць карыстацца тытулам да цяперашняга часу.

## Глядзіце таксама 
* Спіс кіраўнікоў Аўстрыі
* Герцаг
* Вялікі герцаг

## Спасылкі 
* Сучаснае выкарыстанне тытула эрцгерцаг
* EtymologyOnLine
* Use of the title «archduke» in contemporaneous documents

Катэгорыя:Тытулы
Катэгорыя:Гісторыя Аўстрыі
Катэгорыя:Габсбургі
Старасельскі лесапільны завод

**Старасе́льскі лесапі́льны заво́д** — колішняе прадпрыемства, якое дзейнічала ў 1884—1914 гадах у маёнтку Старое Сяло (цяпер вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці Беларусі).

Вырабляў дошкі і іншыя піламатэрыялы. Меў паравую машыну. У 1884—1889 гадах працавала ад 16 да 135 чалавек.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Колішнія прадпрыемствы Мінскай вобласці
Катэгорыя:Старое Сяло (Мінскі раён)
Катэгорыя:Гісторыя Мінскага раёна
Катэгорыя:Эканоміка Мінскага раёна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1884 годзе
Катэгорыя:1884 год у Беларусі
Катэгорыя:Зніклі ў 1914 годзе
Старэўскі шклозавод

**Старэ́ўскі шклозавод** — колішняе прамысловае прадпрыемства, якое дзейнічала ў 1897—1925 гадах на паўднёвы ўсход побач вёскі Старэва Бабруйскага павета (цяпер у Слуцкім раёне Мінскай вобласці Беларусі). Пры заводзе быў рабочы пасёлак Завод Старэва.

Напэўна, кіраўніком завода быў купец Файнберг. У 1913—1916 гадах прадпрыемства належала «Таварыству Старэўскага хрустальнага і лесапільнага заводаў».

Завод вырабляў шкляныя лямпы выдзіманыя і прасаваныя, лямпавае шкло, чарніліцы, бутэлькі, слоікі, хрустальныя вырабы. Пад уплывам амерыканскага мастака па шкле Луіса Камфара Ціфані завод вырабляў розныя рэчы з пакрыццём срэбнай фольгай (куфлі, чаркі, вазы для кветак, цукарніцы і інш.). Працавалі мясцовыя майстры, сярод якіх былі нашчадкі ўрэцкага роду гравіроўшчыкаў XVIII стагоддзя Рымашэўскіх — Іосіф Іванавіч з сынам, а таксама чэхі, немцы і бельгійцы.

На Старэўскім шклозаводзе неаднаразова адбываліся забастоўкі рабочых. У жніўні 1905 года забастоўшчыкі прад’явілі патрабаванні аб паляпшэнні іх побыту, аднак, як адзначана ў данясенні мінскага губернатара, уладальнік завода спадзяваўся аб мірным урэгуляванні патрабаванняў стачачнікаў. У кастрычніку 1907 года каля 100 рабочых шклозавода спынілі працу і запатрабавалі ад кіраўніцтва павелічэння заработнай платы. Забастоўка працягвалася 4 дні і скончылася 27 кастрычніка, калі рабочыя дамовіліся з уладальнікам і працягнулі працу.

У 1908 годзе на міжнароднай выстаўцы ў Марселі (Францыя) прадукцыя завода была адзначана гран-пры.

Па звестках 1910 года, завод меў паравы рухавік і паравы кацёл, у 1913 годзе працавала 108 рабочых.

Вырабы Старэўскага шклозавода прадстаўлены ў экспазіцыі Слуцкага краязнаўчага музея.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Колішнія прадпрыемствы Мінскай вобласці
Катэгорыя:Гісторыя Слуцкага раёна
Катэгорыя:Эканоміка Слуцкага раёна
Катэгорыя:З’явіліся ў  1897 годзе
Катэгорыя:1897 год у Беларусі
Катэгорыя:Зніклі ў 1925 годзе
Катэгорыя:Старэва
Катэгорыя:Гуты Беларусі
Суражскі павет

**Су́ражскі паве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Расійскай імперыі ў 1777—1796 і 1802—1866 гадах. Адміністрацыйны цэнтр — Сураж.

## Гісторыя 
Утвораны 22 сакавіка 1777 года ў складзе Полацкай губерні. Скасаваны 12 снежня 1796 года ў сувязі са скасаваннем Полацкага намесніцтва. Адноўлены 27 лютага 1802 года ў складзе Віцебскай губерні.

Плошча каля 3,2 тыс. км², насельніцтва больш за 36 тыс. чалавек (у 1863 годзе). Канчаткова скасаваны ў 1866 годзе, тэрыторыя падзелена паміж Віцебскім, Веліжскім і Гарадоцкім паветамі.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Паветы Віцебскай губерні
Катэгорыя:Паветы Полацкай губерні
Суражскі раён

**Су́ражскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1924—1960 гадах. Адміністрацыйны цэнтр — гарадскі пасёлак Сураж, з 1957 года — гарадскі пасёлак Янавічы.

## Гісторыя 
Раён утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе Віцебскай акругі БССР. Цэнтр — мястэчка Сураж. 20 жніўня 1924 года падзелены на 12 сельсаветаў: Ботаніцкі (Стаработаніцкі), Будніцкі, Запольскі, Казловіцкі, Князёўскі, Котаўскі, Краўцоўскі, Марчонкаўскі, Пудацкі, Пышнікоўскі, Суражскі, Янавіцкі. 29 кастрычніка 1924 года Будніцкі сельсавет перайменаваны ў Астроўскі. 21 жніўня 1925 года Князёўскі сельсавет перайменаваны ў Станькаўскі, Казловіцкі сельсавет — у Камароўскі. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года раён у прамым падпарадкаванні БССР. 15 лютага 1931 года да раёна далучаны Войтаўскі і Курынскі сельсаветы скасаванага Віцебскага раёна, 8 ліпеня 1931 года — Палоўскі і Шабраўскі сельсаветы скасаванага Мяжанскага раёна. 15 ліпеня 1935 года вёска Ноўка аднесена да катэгорыі рабочых пасёлкаў. З 20 лютага 1938 года раён у складзе Віцебскай вобласці. 27 верасня 1938 года мястэчкі Сураж і Янавічы аднесены да катэгорыі гарадскіх пасёлкаў.

З сярэдзіны ліпеня 1941 года раён быў акупаваны нямецкімі войскамі. У лютым 1942 года у час Маскоўскай бітвы на тэрыторыі сучаснага Віцебскага раёна вялі баі часці 249-й стралковай дывізіі  і 51-й стралковай брыгады 4-й ударнай арміі Калінінскага фронту, якія наблізіліся да Віцебска на адлегласць каля 7 км, але потым, адышлі на тэрыторыю РСФСР. 

10 сакавіка 1954 года статус рабочага пасёлка Ноўка паніжаны да вёскі. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Пышнікоўскі і Станькаўскі сельсаветы, Пудацкі сельсавет перайменаваны ў Навасёлкаўскі, Марчонкаўскі — у Балашоўскі, Камароўскі — у Канашынскі, Палоўскі — у Хмяльніцкі, Суражскі — у Тарасенскі. 10 верасня 1957 года цэнтр раёна перанесены ў гарадскі пасёлак Янавічы. 20 студзеня 1960 года раён скасаваны, гарадскія пасёлкі Сураж і Янавічы, Астроўскі, Балашоўскі, Ботаніцкі, Войтаўскі, Запольскі, Котаўскі, Краўцоўскі, Курынскі, Навасёлкаўскі, Тарасенскі, Янавіцкі сельсаветы перададзены Віцебскаму раёну, Хмяльніцкі і Шабраўскі сельсаветы — Езярышчанскаму раёну, Канашынскі сельсавет — Гарадоцкаму раёну.

## Старшыні райвыканкама 
* Барыс Максімавіч Верташко (?—1941), загінуў пад бамбардзіроўкай.

## Першыя сакратары райкама КП(б)Б 
* С. М. Камароў

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* 
* 

Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1960 годзе
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Віцебскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Гарадоцкага раёна
Лабрадор

* Паўвостраў Лабрадор — паўвостраў Паўночнай Амерыкі.
* Мора Лабрадор (Лабрадорскае) — мора Атлантычнага акіяна.
* Ньюфаўндленд і Лабрадор — правінцыя Канады.
* Лабрадор, сабака — парода сабак.
* Лабрадор, мінерал — мінерал групы палявых шпатаў.
Тураўскі раён

**Ту́раўскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1924—1962 гг. Цэнтр — гарадскі пасёлак Тураў.

Утвораны 17 ліпеня 1924 г. З ліпеня 1924 па ліпень 1930 і з ліпеня 1935 па студзень 1938 г. у Мазырскай акрузе. 20 жніўня 1924 г. падзелены на 7 сельсаветаў: Азяранскі, Букчанскі, Верасніцкі, Перароўскі, Рычоўскі, Тонежскі, Тураўскі 2-і (Тураўскі 1-ы быў местачковым). 5 верасня 1929 г. Тураўскі 2-і сельсавет скасаваны. 25 снежня 1930 г. створаны Радзілавіцкі (Радзівілавіцкі) сельсавет, які 11 лютага 1931 г. перайменаваны ў Дзяржынскі. У 1931 годзе створаны Запясоцкі сельсавет. З 21 чэрвеня 1936 г. у Мазырскай акрузе, з 20 лютага 1938 г. у Палескай вобласці. У 1941 г. меў 8 сельсаветаў: Азяранскі, Букчанскі, Верасніцкі, Дзяржынскі, Запясоцкі, Перароўскі, Рычоўскі, Тонежскі. З 8 студзеня 1954 г. у Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 г. Запясоцкі сельсавет скасаваны, вёска Салагубаў перададзена ў склад Лельчыцкага раёна.

17 красавіка 1962 г. раён скасаваны, яго тэрыторыя перададзена ў Лельчыцкі (Букчанскі, Дзяржынскі, Тонежскі сельсаветы) і Жыткавіцкі раёны (г.п. Тураў, Азяранскі, Верасніцкі, Перароўскі, Рычоўскі сельсаветы).

## Літаратура 
* Тураўскі раён // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 542. — ISBN 985-11-0214-8.
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.).

Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1962 годзе
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Жыткавіцкага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Лельчыцкага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Турава
Хаджэнне Багародзіцы па пакутах

**«Хаджэнне Багародзіцы па пакутах»** — помнік старажытнарускай перакладной літаратуры апакрыфічнага жанру. Трапіла на Русь праз паўднёва-славянскае пасрэдніцтва; зместам блізкае да візантыйскага тэксту помніка. Найбольш старажытны рускі спіс датуецца XII ст. У творы апавядаецца пра падарожжа галоўнай гераіні па замагільным свеце. Апокрыф прасякнуты рэлігійнай канцэпцыяй аб суровым, але справядлівым боскім судзе, паводле якой душа чалавека асуджаецца пасля яго смерці на пакуты за зямныя грахі.

Тэндэнцыя запалохвання немінучымі пякельнымі жахамі за парушэнне прынцыпаў хрысціянства, боскіх запаведзяў крыху змякчаецца ў творы спачуваннем грэшнікам, суперажываннем іх пакуты. Гэта ідэя ўвасоблена ў вобразе Багародзіцы — чулай жанчыны, заступніцы людзей. Моцна ўражаная ўбачаным у пекле, яна звяртаецца да Бога з просьбай злітавацца над грэшнікамі і палегчыць ім пакуты. Незвычайнасць зместу твора, важнасць закранутых праблем, гуманістычная ідэя спачування чалавеку спрыялі папулярнасці твора сярод чытачоў. Беларуская рэдакцыя твора — «Аб дванаццаці пакутах».

Катэгорыя:Апокрыфы Новага Запавету
Катэгорыя:Дзева Марыя
Катэгорыя:Літаратура Старажытнай Русі
Стаўбцоўскі павет

**Стаўбцо́ўскі паве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў 1921—1940 гадах у Навагрудскім ваяводстве Польшчы, у 1939—1940 гадах — у БССР. Цэнтр — мястэчка Стоўбцы. Утвораны ў канцы 1920 года на частцы тэрыторыі былога Мінскага павета, акупіраванай польскімі войскамі. Уключаў 7 гмін:
* Засульскую,
* Заслаўскую,
* Івянецкую,
* Пяршайскую,
* Ракаўскую,
* Свержанскую,
* Стаўбцоўскую.

З 4 лютага 1921 года ў Навагрудскім ваяводстве. У 1923 годзе ўключаў 8 гмін:
* Валмянскую,
* Засульскую,
* Івянецкую,
* Навасвержанскую,
* Пяршайскую,
* Ракаўскую,
* Рубяжэвіцкую,
* Стаўбцоўскую.

13 студзеня 1926 года Валмянская, Івянецкая і Пяршайская гміны перададзены ў Валожынскі павет; да Стаўбцоўскага павета далучаны Дзераноўская, Жухавіцкая, Мірская, Ярэміцкая, 20 мая 1930 года Налібоцкая гміна з суседніх паветаў.

У верасні 1939 года павет заняты Чырвонай Арміяй, з 14 лістапада 1939 года — у БССР, з 4 снежня — ў Баранавіцкай вобласці. 15 студзеня 1940 года павет скасаваны, яго тэрыторыя падзелена паміж Івянецкім, Мірскім і Стаўбцоўскім раёнамі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паветы Навагрудскага ваяводства
Катэгорыя:З’явіліся ў 1920 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1940 годзе