open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Рэфат Абдурахманавіч Чубараў

**Рэфа́т Абдурахма́навіч Чуба́раў** (; нар. , Самарканд, Узбекістан) — украінскі крымскататарскі палітык і грамадскі дзеяч. Народны дэпутат Украіны III—V і VIII скліканняў. Старшыня Меджліса крымскататарскага народа (з лістапада 2013), намеснік Старшыні Савета прадстаўнікоў крымскататарскага народа (у 1999). З 2009 года — ганаровы прафесар Кіева-магілянскай акадэміі.

Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны III склікання
Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны IV склікання
Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны V склікання
Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны VIII склікання
Катэгорыя:Удзельнікі Еўрамайдана
Катэгорыя:Палітыкі крымскататарскага народа
Катэгорыя:Члены Меджліса крымскататарскага народа
Аэрапорт Порту

**Аэрапорт Франсішку ды Са Карнейру** знаходзіцца на поўначы Партугаліі, у агламерацыі Вялікі Порту, на тэрыторыі муніцыпалітэтаў Матазіньюш, Мая і Віла-ду-Конды, за 11 км на паўночны захад ад цэнтра горада Порту, з якім ён звязаны Лінія **E** гарадскога метрапалітэна. У 2011 годзе аэрапорт абслужыў 6 млн пасажыраў, заняўшы па гэтым паказчыку другое месца ў Партугаліі пасля лісабонскага аэрапорта Партэла. Аэрапорт названы ў гонар прэм'ер-міністра Партугаліі Франсішку ды Са Карнейру.

## Авіякампаніі 
Станам на восень 2012 года, рэйсы ў аэрапорт выконваюць наступныя авіякампаніі:
* Aigle Azur
* air Berlin
* Air Transat
* Brussels Airlines
* EasyJet
* Iberia
* Lufthansa
* Luxair
* Ryanair
* SATA
* TAAG Angola Airlines
* TAP Portugal
* Transavia

## Спасылкі 
Катэгорыя:Аэрапорты Партугаліі
аэрапорт
Выбухі ў Цяньцзіні

**Выбухі ў Цяньцзіні** — тэхнагенная катастрофа, якая адбылася 12 жніўня 2015 года ў порце, размешчаным у раёне Біньхай горада цэнтральнага падпарадкавання Цяньцзінь на поўначы Кітая.

Выбухам папярэднічаў пажар на партовым складзе, для тушэння якога каля 22:50 па мясцовым часе былі выкліканы пажарныя. Пажар пачаўся на складах фірмы «Жуйхай», офіс якой быў знішчаны выбухамі, выкліканымі пажарам, што ўскладніла правядзенне расследавання.

У 23:30 з інтэрвалам каля 30 секунд адбыліся два выбухі, вогненны слуп ад якіх падняўся на вышыню ў некалькі сотняў метраў. Выбухі адчуваліся ў радыусе 10 км, геалагічныя прыборы зафіксавалі землетрасенне магнітудай 2,9 па шкале Рыхтэра. Адразу пасля выбухаў для ліквідацыі маштабнага пажару было адпраўлена 100 пажарных аўтамабіляў. Пажаратушэнне было спынена раніцай 13 жніўня з-за адсутнасці звестак пра грузы ў порце і магчымасць ўзнікнення новых выбухаў.

Першы выбух быў магутнасцю каля 3 тон трацілу, магутнасць другога выбуху ацэньваецца ў 21 тону трацілу.

## Наступствы 
Станам на 15 жніўня, прынамсі 104 чалавекі загінулі, 721 чалавек пацярпеў.

Выбуховай хваляй быў пашкоджаны будынак нацыянальнага суперкамп'ютарнага цэнтра, з-за чаго быў спынены суперкамп'ютар Цяньхэ-1А.

На наступны дзень пасля выбухаў у паветры было зафіксавана перавышэнне максімальна дапушчальнай канцэнтрацыі цыяніду і іншых небяспечных высокатаксічных хімікатаў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Падзеі 12 жніўня
Катэгорыя:Жнівень 2015 года
Катэгорыя:Катастрофы 2015 года
Катэгорыя:Пажары 2015 года
Катэгорыя:2015 год у Кітаі
Катэгорыя:Тэхнагенныя катастрофы ў Кітаі
Катэгорыя:Цяньцзінь
Катэгорыя:Выбухі
Мост дона Луіша

**Мост дона Луіша** () — чыгуначны, аўтамабільны і пешаходны мост цераз раку Дору ў Партугаліі. Злучае гарады Порту і Віла-Нова-ды-Гая. Пабудаваны па праекце вучня і кампаньёна Гюстава Эйфеля Тэафіла Сейрыга ў 1886 годзе. Названы ў гонар караля Луіша I.

Мост мае даўжыню 385,25 м і важыць 3045 тон, даўжыня арачнага пралёта складае 172 м, а яго вышыня — 44,6 м. Ніжні ўзровень, які праходзіць над самай паверхняй вады, звязвае раён Рыбейра горада Порту са скляпамі і віннымі складамі горада Віла-Нова-ды-Гая. Верхні ўзровень злучае верхні раён Порту, размешчаны побач з чыгуначным вакзалам Сан-Бенту, з верхняй часткай Віла-Нова-ды-Гая.

Понты-ды-Дон-Луіш з’яўляецца своеасаблівым сімвалам горада Порту. Яго выяву часта можна сустрэць на этыкетках мясцовага партвейна.

## Спасылкі 
* Dom Luis Bridge on en.Broer.no 

Катэгорыя:Масты Партугаліі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1886 годзе
Катэгорыя:Порту
Крапівенка (прыток Дняпра)

**Крапі́венка, Крапіўна** — рака ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Дняпро.

Даўжыня ракі 23 км. сярэдні нахіл воднай паверхні 2,1 м/км. Плошча вадазбору 156 км². Выток ракі на ўсходняй ускраіне вёскі Сідараўка. Упадае ў Дняпро за 2 км у напрамку на поўнач ад аграгарадка Крапіўна. На рацэ паміж вёскамі Гараны і Барадуліна вадасховішча Крапівенка. Сярод прытокаў — Хатынь, Дзеравіж.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Інфармацыя на сайце «Белорусский Посейдон» 

Катэгорыя:Рэкі Аршанскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Дняпра
Тэофілу Брага

**Жуакі́н Тэо́філу Ферна́ндыш Бра́га** (; 24 лютага 1843, Понта-Дэлгада, Азорскія астравы — 28 студзеня 1924, Лісабон) — партугальскі пісьменнік (, ), навуковец і палітык.

## Біяграфія 
Выдаў свой першы зборнік вершаў *Зялёнае лісце* () у 1864 годзе. Атрымаўшы юрыдычная адукацыя ў Каімбрскім універсітэце, пераехаў у 1872 годзе ў Лісабон, дзе заняўся літаратурнай дзейнасцю, выдаючы як зборнікі вершаў, так і этнаграфічную (даследаванні народных песень) і філасофскую літаратуру.

У 1878 Брага быў абраны ў партугальскі парламент, дзе далучыўся да рэспубліканцаў-федэралістаў. Уступіўшы ў Партугальскую Рэспубліканскую партыю, 1 студзеня 1910 года ўвайшоў у склад яе Палітычнай дырэкторыі. Пасля перавароту 5 кастрычніка, які зрынуў манархію, стаў 6 кастрычніка 1910 старшынёй Часовага ўрада Партугальскай Рэспублікі і выконваючым абавязкі кіраўніка дзяржавы. 24 жніўня 1911 ён склаў абавязкі прэзідэнта, а 3 верасня прэм'ер-міністра. Аднак пасля адстаўкі Мануэла ды Арыягі ён у 1915 годзе быў абраны часавым прэзідэнтам, каб завяршыць яго тэрмін. Пахаваны ў Кляштары еранімітаў у Лісабоне.

## Літаратура 
* 
* Философская энциклопедия. — , 1960. — Т. 1. — С. 188.

## Спасылкі 
* Творы Тэофілу Брагі ў праекце «Гутэнберг»

Катэгорыя:Прэзідэнты Партугаліі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Партугаліі
Катэгорыя:Філосафы Партугаліі
Катэгорыя:Этнографы Партугаліі
Крашанка

**Краша́нка** — рака ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Ушача (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня ракі 15 км. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,4 м/км. Плошча вадазбору 184 км². Рака бярэ пачатак у паўночнай частцы возера Ваўчо. Працякае праз азёры Арэхаўна і Мена. Упадае ва Ушачу за 1,3 км на паўночны захад ад вёскі Папоўка. У басейне Крашанкі азёры Глыбачка, Адводы, Зыкоўскае, Гарасянец і інш.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Ушацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Ушачы
Рыбейру

**Рыбе́йру** () — партугальскае прозвішча. Вядомыя носьбіты:
* Алекс Рыбейру — бразільскі аўтагоншчык.
* Андэрсон Мендыс Рыбейра (нар. 1981) — бразільскі футбаліст, нападаючы клуба «Керчэм Аякс».
* Антоніу Рыбейру (1928—1998) — партугальскі кардынал.
* Даніэл Рыбейру — бразільскі кінарэжысёр.
* Жэрарду Рыбейру (нар. 1950) — партугальска-амерыканскі скрыпач і музычны педагог.
* Жоржы Рыбейру — партугальскі футбаліст.
* Жуан Убалду Рыбейру (1941—2014) — бразільскі пісьменнік, сцэнарыст, аўтар кніг для дзяцей, універсітэцкі выкладчык.
* Марыу Мануэл Лопіш Рыбейру (у манастве *Іаан*; нар. 1956) — прадстаяцель некананічнай Кафалічнай праваслаўнай царквы Партугаліі.
* Лаіс Рыбейру (нар. 1990) — бразільская топ-мадэль.
* Майк Рыбейру (нар. 1980) — прафесійны канадскі хакеіст.
* Марыя Рыбейру (нар. 1975) — бразільская актрыса і дызайнер па касцюмах.
* Рэжына Рыбейру (нар. 1961) — бразільская шахматыстка, міжнародны майстар сярод жанчын (1985).
* Фернанда Рыбейру (нар. 1969) — партугальская спартсменка (лёгкая атлетыка), алімпійская чэмпіёнка 1996 года, чэмпіёнка свету 1995 года і чэмпіёнка Еўропы 1994 года.
* Фернанду Рыбейру — партугальскі музыкант.
* Эдгарду Рыбейру — уругвайскі мастак, выхадзец Каталані.

### Складовыя прозвішчы 
* Сержыу Філіпі Дыяс Рыбейру (нар. 1985) — партугальскі футбаліст, паўабаронца.
* Ізабел Кларк Рыбейру (нар. 1976) — бразільская снаўбардыстка, якая выступае ў сноўбардкросе.
* Адрыяну Лейты Рыбейру (нар. 1982) — бразільскі футбаліст, нападаючы.
* Жылберту Рыбейру Гансальвіс (нар. 1980) — бразільскі футбаліст.
* Палікарпу Рыбейру ды Алівейра (1907—1986) — бразільскі футбаліст, нападаючы.
* Андрэ Філіпі Рыбейру ды Соза (нар. 1990) — бразільскі футбаліст, нападаючы клуба «Атлетыка Мінейра» і нацыянальнай зборнай Бразіліі.
* Антоніу Карлус Рыбейру ды Андрада (1878—1946) — бразільскі юрыст і палітычны дзеяч, губернатар штата Мінас-Жэрайс у 1926—1930 гадах.
* Рыкарду Рыбейру Фернандыш (нар. 1978) — партугальскі футбаліст, паўабаронца клуба «Докса» (Катакопіяс).

## Тапонімы 
* Рыбейру-Гансалвіс — муніцыпалітэт у Бразіліі, уваходзіць у штат Піяўі.

## Гл. таксама 
* Флавіу Дыяс Рыбейра (нар. 1978) — былы бразільскі футбаліст, нападаючы.
Хлотар III

**Хлотар III** (,  — паміж 10 сакавіка і 15 мая ) — кароль франкаў (657—673) з дынастыі Меравінгаў. Старэйшы сын Хлодвіга II і каралевы Бацільды. Кіраваў у Нейстрыі і Бургундыі. Узыйшоў на прастол у 7-гадовым узросце і кіраваў пад апекай маці. Імя Хлотар (ці Клотар — Chlotarius, або Хлатахарый — Chlotacharius — тое ж, што пазней Лотар) у перакладзе з франкскай азначае *«Які мае знакамітую армію»*.

## Біяграфія 
У 657 годзе, калі памёр Эрхінаальд, каралева Бацільда зрабіла яго пераемнікам на пасадзе маярдома Эбраіна. Эбраін хацеў стварыць вакол палаца і ўласнай персоны мацнейшую і больш цэнтралізаваную, чым калі б там ні было ўладу, навязаўшы яе не толькі самой Нейстрыі, але таксама і Бургундыі, дзе пасля смерці Флаахада (каля 643 года), пасада маярдома, магчыма, заставалася вакантнай. Ён таксама адмяніў пастановы 614 года.

Такая палітыка настроіла супраць Эбраіна частку нейстрыйскай знаці. Сігебранд, новы біскуп парыжскі, пры несумнеўнай дапамозе каралевы нават склаў супраць яго змову. Біскуп быў пакараны смерцю, а каралеву, рэгенцтва якой скончалася ў 665 годзе, калі кароль дасягнуў паўналецця, Эбраін вымусіў сысці ў манастыр у Шэле, дзе Бацільда, хоць і не дала манаскі зарок, але праявіла такую набожнасць, што стварыла сабе рэпутацыю святой.

З той пары менавіта Бургундыя з найбольшай сілай супрацівілася аўтарытарнай улады Эбраіна. Ён нават запатрабаваў забараніць доступ у палац Хлотара знатным людзям гэтага каралеўства для таго, каб кіраваць аднаасобна, прытрымліваючыся толькі сваіх інтарэсаў. Аднак у Бургундыі ўжо некалькі гадоў быў свой «духоўны правадыр»: біскуп ацёнскі Леадэгарый, які належаў да аднаго з самых багатых родаў Галіі.

У 658 годзе Эбраін аддаў герцагства Тулузскае ва ўладанне патрыцыю Феліксу.

Хлотар III захварэў на ліхаманку і памёр, калі быў яшчэ маладым, на 16-м годзе свайго кіравання, паміж 10 сакавіка і 15 мая 673 года.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы VII стагоддзя
Катэгорыя:Каралі франкаў
Катэгорыя:Меравінгі
Аэрапорт Партэла

**Міжнародны аэрапорт Лісабона Партэ́ла** (, ), таксама вядомы як **Аэрапорт Лісабона**  — аэрапорт, размешчаны ў паўночнай частцы горада Лісабон. З'яўляецца найбуйнейшым міжнародным аэрапортам у Партугаліі. Аэрапорт, які належыць дзяржаўнай кампаніі «ANA», функцыянуе з 15 кастрычніка 1942 года, мае дзве ўзлётна-пасадачныя паласы даўжынёй 3805 і 2400 метраў, кожная з якіх мае 45 метраў у шырыню. Мае два грамадскія і адзін ваенны тэрмінал, больш вядомы пад назвай «Фігу-Мадуру». Лісабонскі аэрапорт выкарыстоўвае аўтаматызаваную Сістэму кіравання багажом (BHS). Партэла — базавы аэрапорт авіякампаніі TAP Portugal.
thumb|left|Лісабонскі аэрапорт Партэла

У пачатку 2008 года партугальскім урадам было прынята рашэнне пабудаваць новы міжнародны аэрапорт у Алкашэты. Такое рашэнне звязана са сталым ростам пасажырскага трафіку аэрапорта «Партэла».

## Спасылкі 
* Aeroporto de Lisboa / Lisbon Airport (Афіцыйны сайт)   і 
* A-Z World Airports: Lisbon Airport (LIS/LPPT) 
* Presentation of the Portela Airport expansion plan  2007—2017 
* 

Катэгорыя:Аэрапорты Партугаліі
Катэгорыя:Транспарт у Лісабоне
Колпіна (возера, басейн Званіцы)

**Колпіна** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Званіца, за 22 км у напрамку на паўночны захад ад Полацка, за 2 км на ўсход ад вёскі Адамова.

Плошча паверхні возера 0,16 (0,19) км². Даўжыня 0,58 км, найбольшая шырыня 0,48 км. Даўжыня берагавой лініі 1,68 км.
Катлавіна возера круглаватай формы. Берагавая лінія слабазвілістая. У паўночнай частцы з возера выцякае ручай у Званіцу.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области 
* Інфармацыя на сайце «Белорусский Посейдон» 
* Ліст карты N-35-22. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1986 г. 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Ян Мак-Калах

**Ян Мак-Калах** (; нар. , Уолтан-ле-Дэйл, Сіці Прэстан, Англія) — былы англійскі прафесійны гулец у снукер.

## Спасылкі 
* Статыстыка Яна Мак-Калаха на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Англіі
Каралінскі сельсавет

**Каралі́нскі сельсавет**:

* Каралінскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Зэльвенскага раёна Гродзенскай вобласці
* Каралінскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Драгічынскага раёна Брэсцкай вобласці
Удмурцкая Вікіпедыя

**Удмýрцкая Вікіпедыя** () — версія Вікіпедыі на Удмурцкай мове.

Стартавала 24 кастрычніка 2005 года.

## Статыстыка 
* 2005 — 100 артыкулаў
* 2007 — 300 артыкулаў
* 2009—2010 — ~500 артыкулаў
* 2010 — 700 артыкулаў (па завяршэнні работ у рамках гранта Таварыства Кастра)
* 2011 — 1000 артыкулаў
* май 2011 — 2300 артыкулаў
* май 2012 — 3070 артыкулаў.
* красавік 2013 — 3334 артыкулаў.
* ліпеня 2014 — 3500 артыкулаў.
* лютага 2015 — 105 000 правак.
: *Глядзіце падрабязней на старонцы Удмурцкай раздзела :udm:Википедия:Выль_иворъёс*.

## Спасылкі 
* Удмурцкая Вікіпедыя
* «Адкрыўся раздзел Вікіпедыі на Удмурцкай мове, свабоднай энцыклапедыі!» (Прэс-рэліз ад 4 лістапада 2005 г.)
Дачка жалезнага дракона

**Дачка жалезнага дракона** () — раман амерыканскага пісьменніка Майкла Суэнвіка, апублікаваны ў 1993 г. Нярэдка характарызуецца як постмадэрнісцкі. Спалучае элементы фэнтэзі і навуковай фантастыкі: мадэлюе сусвет, які насяляюць фантастычныя расы (эльфы, кікімары, чэрці, тролі, свіналюдзі), дзе на службе цывілізацыі знаходзяцца і магія, і кібертэхналогіі. Раман можна аднесці да паджанру тэхнафэнтэзі, кіберфэнтэзі, прысутнічаюць элементы стымпанку і «бруднага рэалізму» («чарнухі»). Уваходзіць у цыкл «Жалезныя драконы».

## Сюжэт 
Колькі дзяўчынка Джэйн сябе памятае, яна жыве і працуе на брудным, выродлівым заводзе па вырабу жалезных драконаў — разумных тэхнічных істот, якіх тут выкарыстоўвалі як ваенную сілу. Гераіню атачаюць прадстаўнікі розных рас — чэрці, свіналюдзі, людзі-крысы і іншыя, — такія ж, па сутнасці, рабы, скрадзеныя, як і яна, са сваіх сусветаў і перанесеныя ў гэты фантастычны сусвет, дзе пануе цынічная, жорсткая цывілізацыя эльфаў. Джэйн — чалавек, яна нарадзілася ў нашым свеце. Аднойчы яна выходзіць на сувязь з разумным жалезным драконам, які, як і яна, імкнецца збегчы з гэтага завода і набыць свабоду…

## Факты 
У кнізе выкарыстаны сярэднявечны міф, быццам эльфы крадуць чалавечых дзяцей, а замест іх пакідаюць бацькам «падменышаў». Верагодна, аўтар задумаўся, які далейшы лёс чакаў скрадзеных дзяцей, куды іх адносілі эльфы, і ў выніку прыдумаў пачварную, магічна-тэхнагенную цывілізацыю, дзе футурыстычныя машыны суіснавалі з беднасцю, брудам, сацыяльнай няроўнасцю і рэлігійным цемрашальствам.

## Спасылкі 
* Поўны тэкст кнігі (русск)

Катэгорыя:Кнігі ў жанры фэнтэзі
Катэгорыя:Раманы XX стагоддзя
Катэгорыя:Кнігі 1993 года
Эдрыян Ганэл

**Эдрыян Ганэл** (; нар. , Англія) — англійскі былы прафесійны гулец у снукер. Удзельнік 1/8 фіналу чатырох рэйтынгавых турніраў. Былы 36-ы нумар сусветнага рэйтынгу (2008/2009). У 1999 годзе выканаў сваю адзіную максімальную серыю.

Пачаў прафесійную кар’еру ў 1994 годзе ва ўзросце 21 года, але толькі ў сезоне 1999/2000 дэбютаваў у асноўнай стадыі рэйтынгавага турніру на адкрытым чэмпіянаце Брытаніі і ўпершыню дайшоў да 1/16 фіналу рэйтынгавага спаборніцтва на Гран-пры Мальты. У 2001 годзе прабіўся ў 1/8 фіналу рэйтынгавага Тайланд Мастэрс, дзе саступіў Мэцью Стывенсу (1:5), а ў сезоне 2004/2005 упершыню патрапіў у топ-64 рэйтынгу і ў другі раз дайшоў да 1/8 фіналу рэйтынгавага спаборніцтва на адкрытым чэмпіянаце Кітая, дзе прайграў Марку Уільямсу (2:5). У 2007 годзе дайшоў да 1/8 фіналу Шанхай Мастэрс, дзе саступіў будучаму пераможцу Дамініку Дэйлу (1:5), а ў сезоне 2008/2009 падняўся на найвышэйшае для сябе 36-е месца ў сусветным рэйтынгу і ў апошні чацвёрты раз дайшоў да 1/8 фіналу рэйтынгавага турніру на Гран-пры, дзе быў пераможаны Стывам Дэвісам (5:4). У 2012 годзе вылецеў з топ-64 і пакінуў мэйн-тур, але яшчэ згуляў на некалькіх турнірах у сезоне 2012/2013. З 2004 да 2010 года шэсць разоў гуляў у апошнім кваліфікацыйным раундзе чэмпіянату свету (1/24 фіналу), але так і не здолеў патрапіць у Крусібл, а на чэмпіянаце Вялікабрытаніі тройчы гуляў у 1/16 фіналу ў 2002, 2007 і 2011 гадах.

За сваю прафесійную кар’еру аформіў больш за 60 соценных брэйкаў і ўваходзіць у топ-80 снукерыстаў з найбольшай колькасцю соценных серый у гісторыі снукера, а таксама зарабіў больш за 250 тысяч фунтаў стэрлінгаў прызавых грошай, уваходзячы ў топ-120 снукерыстаў у гісторыі па іх колькасці.

## Спасылкі 
* Статыстыка Эдрыяна Ганэла на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Англіі
Станькаўскі сельсавет

Назву **Ста́нькаўскі сельсавет** маюць:

* Станькаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Суражскага раёна Віцебскай вобласці
* Станькаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рагачоўскага раёна Гомельскай вобласці
* Станькаўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дзяржынскага раёна Мінскай вобласці
Старажытнафранкская мова

**Старажытнафранкская мова** (, ) — старажытнагерманская мова, якая вымерла ў VIII стагоддзі. На ёй размаўлялі салічныя франкі, якія заваявалі Рымскую Галію ў канцы V стагоддзя. Каля 100 тыс. франкаў паступова мігравала на поўдзень з тэрыторыі сучаснай Фландрыі, якую яны засялілі ў III—IV стагоддзях. У раманамоўнай Галіі салічныя франкі апынуліся акружаны шматлікім (6-8 млн.) гала-раманскім насельніцтвам, і таму з часам страцілі родную мову, якая выйшла з ужытку да канца VIII стагоддзя. Тым не менш, франкі доўгі час складалі аснову новага кіруючага класа Галіі, а таму іх мова адыграла важную ролю суперстрата ў фарміраванні сучаснай французскай мовы, у тым ліку і яе назвы. У французскай мове захоўваюцца шматлікія франкскія запазычанні (*jardin, bande, guerre, fauteuil, rang, blond, blanc, bleu, brun* і іншыя). Франкскія паводле паходжання рысы маюцца ў фанетыцы (прыдыхальнае h) і ў граматыцы. Там, дзе народна-лацінская гаворка была слаба прадстаўлена, франкская гаворка захавалася і працягвала развівацца. Ёй карысталіся так званыя рыпуарскія франкі. На поўначы на яе аснове развіліся сучасныя фламандскія дыялекты, літаратурная нідэрландская мова, а таксама франкскі дыялект нямецкай мовы.

## Гл. таксама 
* Германскі суперстрат у французскай мове
* Германскі суперстрат у раманскіх мовах

Катэгорыя:Мёртвыя мовы
Катэгорыя:Заходнегерманскія мовы
Катэгорыя:Мовы Францыі
Леванова (возера)

**Леванова** — возера ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Абалянка, за 13 км на ўсход ад горада Сянно, за 1) км². Даўжыня 0,65 км, найбольшая шырыня 0,32 км, даўжыня берагавой лініі 1,8 км.
Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны спадзістыя. Вышыня схілаў дасягае 3—4 м. На поўначы і паўночным захадзе забалочаная пойма. Берагі возера пераважна нізкія, пясчаныя. Паўночныя і паўднёвыя берагі зліваюцца са схіламі катлавіны. Возера зарастае ўмерана. У паўночнай частцы ўпадае ручай.

Да 8.10.2012 г. возера ўваходзіла ў склад ландшафтна-гідралагічнага заказніка «Леванова».

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 3-2.

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Сенненскага раёна
Сталіца Эраўнд

**«Сталіца Эраўнд»** — спектакль, пастаўлены ў Рэспубліканскім тэатры беларускай драматургіі рэжысёрам Вольгай Саратокінай паводле п'есы Сяргея Гіргеля.

Прэм'ера адбылася 2 мая 2007.

## Гісторыя стварэння 
**«Сталіца Эраўнд»** — рэжысёрскі дэбют Вольгі Саратокінай (псэўданімам на момант прэм'еры — Сара Токіна), яе дыпломная работа пад мастацкім кіраўніцтвам Валерія Даніловіча.

Першапачаткова п'еса, напісаная Сяргеем Гіргелем на рускай мове, не прызначалася для пастаноўкі ў Мінску і называлася «Масква радыяльная»; у 2006 годзе яна ўвайшла ў шорт-ліст міжнароднага конкурсу «Еўразія-2006». У маі таго ж году ў Цэнтры імя Меерхольда ў Маскве па п'есе быў пастаўлены спектакль «Масква кальцавая». У 2007 годзе Сяргей Гіргель перапрацаваў п'есу, і яна была пастаўлена ў Рэспубліканскім тэатры беларускай драматургіі.

## Сюжэт 
Двое незнаёмыя паміж сабой мужчын вядуць размову ў пустым вагоне метро, які затрымаўся паміж станцыямі. Гэтая выпадковая сустрэча нечакана паварочвае на 180 градусаў усё тваё жыццё.

У спектаклі адбываюцца нечканыя павроты ад анекдоту — да песні, ад абсурду — да рамантыкі, і ад абыякавасці — да Любові.

## Творчы склад 
* Вольга Саратокіна — рэжысёр-пастаноўшчык
* Сяргей Гіргель — драматург
* Дзяніс Паршын — музыка і тэкст песень
* Цімур Каліноўскі — музычнае афармленне і аранжыроўка
* Алена Ігруша — мастак-сцэнограф

## Дзеючыя асобы і выканаўцы 
* Сухарэўскі — Дзяніс Паршын
* Кунцэвіч — Максім Паніматчанка

## Спасылкі 
* Старонка спектакля на сайце РТБД 

Катэгорыя:Тэатр Беларусі
Катэгорыя:Спектаклі Рэспубліканскага тэатра беларускай драматургіі
Лінія Жарэ

**Лінія Жарэ** — ізаглоса ойльскіх моў. Гэта лінія была ўпершыню ўсталявана Шарлем Жарэ і апублікавана ў 1823 годзе. Лінія Жарэ падзяляе розныя дыялекты ойльскіх моў. На поўнач ад ізаглосы захавалася вымаўленне /k/ і /g/ перад /a/, а ў паўднёвых дыялектах вымаўленне перад /a/ /k/ змянілася на /ʃ/, а /g/ на /dʒ/. Да паўночных моў прылічаюць пікардскі і нармандскі дыялекты (мовы), да паўднёвых — паўднёвыя субдыялекты нармандскай і французскую мову.

## Геаграфічнае становішча 
Лінія Жарэ цягнецца ад Нармандскіх астравоў і перасякае кантынент ад Гранвіля да мяжы з Бельгіяй.

## Літаратура 
* *La Normandie dialectale* Lepelley, Caen 1999 ISBN 2-84133-076-1

Катэгорыя:Раманскія мовы
Катэгорыя:Ізаглосы
Адміністрацыйны падзел Швейцарыі

У склад Швейцарыі як федэратыўнай рэспублікі ўваходзіць 26 кантонаў (20 кантонаў і 6 паўкантонаў). Кантоны (, , , ) — гэта найбуйнейшыя дзяржаўна-тэрытарыяльныя адзінкі Швейцарскай Канфедэрацыі. Ніжэйшы ўзровень тэрытарыяльна-адміністрацыйнага падзелу — абшчыны (), якіх станам на студзень 2012 года налічвалася 2495 (у 2011 годзе — 2495 абшчын). Ніжэй прыведзены спіс кантонаў (варта адзначыць, што нямала гарадоў Швейцарыі маюць розныя назвы, якія ўжываюцца на розных мовах краіны).

Кожны кантон мае сваю канстытуцыю і законы, заканадаўчы орган — кантанальны савет (***kantonsrat***), або вялікі савет, выканаўчы орган — кіруючы савет (***regierungsrat***), або дзяржаўны савет, які складаецца з губернатара (***landammann***), або старшыні дзяржаўнага савета, і ўрадавых саветнікаў (***regierungsrat***), або дзяржаўных саветнікаў. Кантон цалкам самастойны ў вырашэнні ўнутраных праблем. У распараджэнні цэнтральнага ўрада знаходзяцца міжнародныя пытанні, федэральны бюджэт і эмісія грошай. Тым не менш, Швейцарыя — адзіная дзяржава. Дэвіз краіны: «Адзін за ўсіх і ўсё за аднаго!» ().

Самым апошнім паводле даты ўтварэння з'яўляецца кантон Юра (аддзелены ад кантона Берн у 1979 годзе паводле вынікаў рэферэндуму).

 |}

1 Да 1999 года меў статус паўкантона. Паводле канстытуцыі Швейцарыі 1999 года дэ-юрэ атрымаў статус кантона, але дэ-факта застаўся паўкантонам з абмежаванымі правамі.

2 Утварыўся ў 1979 годзе.

## Крыніцы 
## Спасылкі 

Катэгорыя:Федэралізм
Рамандыя

; Рамандыя пазначана фіялетавым колерам.]]
**Рамандыя**, або **Французская Швейцарыя** (, ) — франкамоўная частка Швейцарыі (этымалагічна параўнаеце з Нармандыяй у Францыі), размешчаная на захадзе краіны. Тэрытарыяльна пакрывае швейцарскія кантоны Жэнева, Во, Неўшатэль і Юра; а таксама франкамоўныя часткі кантонаў Берн, Вале і Фрыбур. У Рамандыі пражывае ўсяго каля паўтара мільёнаў чалавек ці 20 % насельніцтва Швейцарыі.

## Мова 
Швейцарскі варыянт французскай мовы практычна нічым не адрозніваецца ад арыгінала. Існуюць некаторыя адрозненні ва ўтварэнні лічэбнікаў: напрыклад у арыгінальнай версіі французскай мовы 90 ўтвараецца як чатыры-разы-дваццаць-дзесяць (), а ў швейцарскай версіі існуе слова  і г.д.

Фармальна і юрыдычна Рамандыі як рэгіёну няма і ніколі не было, але гэтая назва ўжываецца для абазначэння і аб’яднання франкамоўных жыхароў Швейцарыі. Спецыяльна для іх ёсць дзяржаўны тэлевізійны канал ТСР (TSR — ).

## Гл. таксама 
* Нямецкая Швейцарыя
* Італьянская Швейцарыя

## Спасылкі 
* Télévision Suisse Romande — тэлебачанне Рамандыі
* Слоўнік рэгіянальных слоў Рамандыі 

Катэгорыя:Французская мова
Катэгорыя:Швейцарыя
Рэтараманская Швейцарыя

]]
**Рэтараманская Швейцарыя** (, ) — моўны рэгіён у Швейцарыі нароўні з Германскім, Французскім і Італьянскім рэгіёнамі. Разам з двума апошнімі ўваходзіць у так званую Лацінскую Швейцарыю. Тэрыторыя рэгіёна ахоплівае частку кантона Граўбюндэн, дзе распаўсюджана таксама нямецкая мова ў яе швейцарскім варыянце. Мова носьбітаў — рэтараманская, якая паводле артыкула 70 Канстытуцыі Швейцарыі, афіцыйна дазволена ў кантоне. Колькасць носьбітаў рэтараманскай мовы не перавышае 40 000 чалавек (0,5 % ад насельніцтва Швейцарыі).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Швейцарыя
Катэгорыя:Рэтараманская мова
Суперстрат

**Суперстра́т** — уплыў мовы прышлага насельніцтва на мову карэннага ў выніку заваявання, культурнага панавання нейкай этнічнай меншасці, якой не хапіла крытычнай масы для асіміляцыі заваяванага ці падпарадкаванага карэннага насельніцтва. Пры гэтым мясцовая моўная традыцыя не абрываецца, але ў ёй адчуваюцца (у рознай ступені і на розных узроўнях у залежнасці ад працягласці) іншамоўныя ўплывы.

Падобныя выпадкі адбываліся ў гісторыі не раз: так у выніку германскага заваявання шматлікае раманскае насельніцтва поўдня Еўропы не знікла, аднак, у выніку рознай інтэнсіўнасці германскага моўнага ўплыву латынь распалася на некалькі дыялектаў, а затым і моў. Суперстратныя з'явы сустракаюцца таксама і ў межах розных гаворак адной мовы.

У адрозненне ад субстрата, суперстрат не прыводзіць да страты мовы, аднак яго ўплыў на развіццё мовы можа быць вельмі значным. Так, напрыклад, славянскі суперстрат адчуваецца на ўсіх узроўнях румынскай (малдаўскай) мовы, не толькі ўключаючы звычайную лексіку, але таксама і фанетыку, марфалогію і г.д.

## Гл. таксама 
* Стратыфікацыя моў
* Субстрат
* Адстрат

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Параўнальна-гістарычнае мовазнаўства
Катэгорыя:Інтэрлінгвістыка
Лацінская Швейцарыя

Швейцарыі (2013)]]
**Лацінская Швейцарыя** () — зборная назва для шэрагу швейцарскіх кантонаў, у якіх выкарыстоўваюцца раманскія мовы. Калі больш дакладна, то абазначэнне «Лацінская Швейцарыя», супрацьпастаўленае паняццю «Германская Швейцарыя», распаўсюджваецца на абшчыны ці нават пэўныя гарады і вёскі, таму што ў Швейцарыі існуюць кантоны, дзе выкарыстоўваецца адразу дзве мовы.

Такім чынам, у складзе Лацінскай Швейцарыі вылучаюць Французскую Швейцарыю (Рамандыю, ), Італьянскую () і Рэтараманскую Швейцарыю (). Самай буйной па колькасці з’яўляецца франкамоўная частка, якая складае 20,4 % усяго насельніцтва і займае паўднёва-заходнія кантоны Жэнева, Во, Неўшатэль і Юра, а таксама часткова Берн, Вале і Фрыбур. Другой паводле насельніцтва з’яўляецца італьянскамоўная частка, якая займае кантоны Тычына і Граўбюндэн. Нарэшце, самая малалікая група, прызнаная канстытуцыйна, размаўляе на рэтараманскай мове і складае Рэтараманскую Швейцарыю (Граўбюндэн).

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Швейцарыя
Катэгорыя:Раманскія мовы
Ластавіцкае

**Ла́ставіцкае, Ластавец** — возера ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Бярозаўка (прыток Дзісны), за 4 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад горада Глыбокае, каля вёскі Ластавічы.

Плошча паверхні возера 0,2 (0,17) км². Даўжыня 1,12 км, найбольшая шырыня 0,2 км, даўжыня берагавой лініі 2,5 км. Плошча вадазбору 7,25 км².
Катлавіна возера лагчыннага тыпу. Схілы вышынёй ад 10 да 29 м, стромкія. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі пераважна высокія і пясчаныя. У возера ўпадаюць ручай. У паўночнай частцы выцякае ручай у возера Крывое.

У возеры водзяцца акунь, шчупак звычайны, лешч, плотка, джгір і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-32. Выданне 1980 года.

## Спасылкі 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 3-2.

Катэгорыя:Азёры Глыбоцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Дзісны
Хільдэберт Прыёмны

**Хільдэберт Прыёмны** (; каля 650 — раней 18 кастрычніка ) — кароль франкаў, кіраваў у Аўстразіі ў **656 — 661** гадах.

## Біяграфія 
Сын маярдома Грымаальда Старэйшага, з дынастыі Піпінідаў (пазнейшыя Каралінгі). Пасля смерці Сігеберта III у 656 годзе яго маярдом Грымаальд прымусіў сына Сігеберта — Дагаберта II — прыняць пострыг і адправіў у адзін з манастыроў Ірландыі.

Ёсць некалькі версій смерці Хільдэберта. У «Кнізе гісторыі франкаў» гаворыцца пра тое, што ў 657 годзе Грымаальд і яго сын былі схоплены маярдомам Хлодвіга II, а затым памерлі. Гэта версія не вельмі праўдападобная, тым больш, што ў 657 годзе Хлодвіг памёр.

Хутчэй за ўсё, Хільдэберт быў пакараны смерцю Хлотарам III прыкладна 662 годзе (пасля таго, як той далучыў Аўстразію да сваіх уладанняў). Грымаальд, верагодна, быў забіты крыху пазней.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Памерлі ў 660-я гады
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы VII стагоддзя
Катэгорыя:Каралі франкаў
Катэгорыя:Піпініды
Плектруда

**Плектру́да** (? — ) — мачаха Карла Мартэла, жонка Піпіна Герыстальскага — франкскага маярдома, фактычнага караля франкаў, дачка графа палаца Гугаберта і, верагодна, Ірміны д'Эран.

Знакамітая перш за ўсё спробамі абараніць прастол ад Карла. У 714 годзе войскі Плектруды кінулі Карла ў вязніцу. У жніўні 714 года Карлу ўдалося збегчы з турмы, а пазней войскі Плектруды былі пераможаны ім і прымушаны здаць яму Кёльн. Памерла яна ў 717 годзе.

## Шлюб і дзеці 
Муж: **Піпін II Герыстальскі** (каля 635 — 16 снежня 714), маярдом франкаў
* **Дрога Шампанскі** (пам. 708) — герцаг Шампані
* **Грымаальд** (пам. 714) — маярдом Бургундыі і Нейстрыі (700—714)

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Жонкі кіраўнікоў VII стагоддзя
Катэгорыя:Гугаберціды
Катэгорыя:Мужы і жонкі кіраўнікоў VIII стагоддзя
Лаўрыха

**Лаўры́ха, Лаўры́ха, Смычыца** — рака ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці і Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Галбіца (Заражанка).

## Гідраграфія 
Даўжыня ракі 21 км. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,6 м/км. Плошча вадазбору 128 км². Пачынаецца з сеткі меліярацыйных каналаў прыкладна за 1,8 км на паўднёвы захад ад вёскі Слабодка Мядзельскага раёна. Упадае ў Галбіцу за 1,7 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Гліншчына Пастаўскага раёна. Рэчышча ў 1982—1985 гадах каналізавана ў сярэднім цячэнні на працягу 8,5 км ад вёскі Кавалі да вусця. Рака прымае сцёк з ручаёў і меліярацыйных каналаў.

Працякае па тэрыторыі Свянцянскіх град. У басейне ракі азёры Каменскае, Казлоўскае, Жуцінскае, Доўгае.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-43. Выданне 1981 года. Праверана. Стан мясцовасці адпавядае 1985 год.
* Ліст карты N-35-31. Выданне 1986 года. Стан мясцовасці на 1983 год.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Рэкі Мядзельскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Пастаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Галбіцы
Бернарду Са-да-Бандэйра

**Берна́рду Са-да-Бандэ́йра** (, ; , Сантарэн, — , Лісабон) — партугальскі дзяржаўны дзеяч, маркіз.

У 1820 годзе далучыўся да рэвалюцыянераў; у 1823 годзе выступіў абаронцам канстытуцыі і пасля трыўмфу абсалютызму вымушаны быў бегчы за мяжу.

Калі дон Педру дараваў хартыю, Са-да-Бандэйра вярнуўся ў Партугалію, дзе заняў пасаду марскога міністра. У 1836 годзе ён узначаліў паўстанне супраць герцага Сальданьі, з-за чаго быў  пазбаўлены усіх пасад, але пасля ўсеагульнай амністыі адноўлены ў правах. Пазней некалькі разоў быў міністрам і два разы прэзідэнтам савета міністраў.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сантарэне
Катэгорыя:Памерлі ў Лісабоне
Катэгорыя:Маркізы
Катэгорыя:Палітыкі Партугаліі
Джо Джогія

**Джо Джогія** (сапр. **Шайлеш Джогія**) (; нар. , Англія) — англійскі дыскваліфікаваны прафесійны гулец у снукер.

## Спасылкі 
* Статыстыка Джо Джогіі на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Англіі
Катэгорыя:Дыскваліфікаваныя спартсмены
Хлодвіг IV

**Хлодвіг IV** (, ;  — сакавік ) — кароль франкаў, кіраваў у **691** — **695**, з дынастыі Меравінгаў. Сын Тэадорыха III і Храдэхільды (Клацільды). Імя Хлодвіг перакладаецца з франкскай як *«Праслаўлены ў баях»*.

## Біяграфія 
Стаўленік маярдома Піпіна Герыстальскага. Стаў спадчыннікам бацькі ва ўсіх трох каралеўствах — Нейстрыі, Аўстразіі і Бургундыі — калі быў яшчэ дзіцем, ва ўзросце дзевяці гадоў. Хоць Хлодвіг IV называецца «каралём франкаў», ён, як адзін з т.зв. *лянівых каралёў*, у рэчаіснасці быў усяго толькі марыянеткай у руках Піпіна. Лічыўся каралём чатыры гады і памёр у сакавіку 695 года, ледзь дасягнуўшы сямнаццаці гадоў.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы VII стагоддзя
Катэгорыя:Каралі франкаў
Катэгорыя:Меравінгі
Франсішку ды Алмейда

**Франсішку ды Алмейда** (*Francisco de Almeida*; каля 1450—1 сакавіка 1510) — першы партугальскі віцэ-кароль Індыі. Разам з Албукерке ён заклаў падмурак Партугальскай каланіяльнай імперыі.

Амаль усё сваё жыццё Алмейда — сын першага графа Абрантыша і продак герцагаў Кадаваль — правёў у войнах з маўрамі. Пад уражаннем ад яго подзвігаў кароль Мануэл I у сакавіку 1505 г. заснаваў для яго тытул віцэ-караля Індыі і на чале флатыліі з 21 карабля накіраваў яго на заваяванне ўсходніх земляў, адкрытых экспедыцыямі Албукеркі, Кабрала і Васка да Гамы.

Абмінуўшы мыс Добрай Надзеі, Алмейда паспрабаваў замацавацца на ўсходнім узбярэжжы Афрыкі. Мамбаса і Занзібар падвергліся абстрэлу партугальскай артылерыі, а ў Кілве быў пабудаваны партугальскі форт. Будаўніцтва фартоў было разгорнута і ў іншых стратэгічна важных пунктах Індыйскага акіяна (Кананур, Анджадзіва). Сваёй рэзідэнцыяй віцэ-кароль абраў Кочын у Індыі.

Дзеянні Алмейды — спусташэнне арабскіх крэпасцяў у Афрыцы, гандлёвы саюз з Малакай, прадпрынятая сынам віцэ-караля вылазка на Цэйлон — вымусілі арабаў і егіпцян аб'яднаць высілкі для процідзеяння партугальцам. У адказ Алмейда разрабаваў і спаліў арабскія гавані і разграміў непрыяцельскі флот каля вострава Дыу (люты 1509 г.)

Тым часам расла напружанасць у адносінах паміж Алмейдам і яго галоўным канкурэнтам, Албукеркі, паспяховыя дзеянні якога пераканалі караля паставіць яго на чале ўсіх партугальскіх калоній. Калі прыбыўшы з Еўропы ў Кочын Албукеркі абвясціў яму пра сваё новае прызначэнне, Алмейда пасадзіў яго пад варту да пацверджання  свайго адхілення ад спраў.

У лістападзе 1509 г. Алмейда прызнаў абгрунтаванасць прэтэнзій Албукеркі і адправіўся дадому. Магелан, які служыў пад яго начальствам, застаўся ў Індыі. 1 сакавіка 1510 г. партугальцы прышвартаваліся для папаўнення запасаў вады ў бухце Сталовай гары (там, дзе цяпер стаіць Кейптаўн). Там на іх напалі гатэнтоты, і «вялікі дон Франсішку», які прымушаў трапятаць дзяржавы Усходу, паклаў галаву ў сутычцы з дзікунамі.

## Літаратура 
* Frederick Charles Danvers. *The Portuguese in India*. Asian Educational Services, 1988.
* Bailey Wallys Diffie, George Davison Winius. *Foundations of the Portuguese Empire, 1415-1580*. University of Minnesota Press, 1977.
* M. D. D. Newitt. *A History of Portuguese Overseas Expansion, 1400-1668*. Routledge, 2005.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Мараплаўцы Партугаліі
Катэгорыя:Военачальнікі Партугаліі
Катэгорыя:Памерлі ў 1510 годзе
Малакскі султанат

**Малакскі султанат** () — мусульманская дзяржава ў Малайзіі і заходняй Інданезіі, якая існавала ў 1400—1511 гадах. У 1414 годзе кіраўнік Малакі прыняў іслам, спадзяючыся прыцягнуць у горад мусульманскіх купцоў. У 1445 годзе мусульмане здзейснілі пераварот, забілі малалетняга раджу і ўзвялі на прастол прынца Касіма, які прыняў імя Музафар-шаха (1445—1459). Пачалася інтэнсіўная ісламізацыя дзяржавы. Знішчана партугальцамі ў 1511 годзе.

## Гісторыя 
У 1299 годзе шрывіджайскі князь Санг Ніла Утама заснаваў Сінгапур. Ён захоўваў кантроль над востравам на працягу 48 гадоў і быў прызнаны ў якасці кіраўніка пасланцам юаньскага імператара ў 1366 годзе. Парамешвара кіравала ў Палембангу, Бінтане і Сінгапуры. Яго нашчадкі працяглы час кіравалі Сінгапурам: сын Шры Тры Буана (1372—1386), яго ўнук Падука Серы Рана Віра Керма (1386—1399) і яго праўнук Падука Шры Махараджа Парамешвара (1399—1413). У 1390-я гады Маджапахіт адправіў тысячы караблёў для нападу размешчаных на Малацы Шрывіджаю і Сінгапур. У змове з Бендахара Тапа Маджапахіт удалося заваяваць Сінгапур у 1401 годзе і выслаць Парамешвару. Парамешвара бег на поўнач і заснаваў Малаку ў 1402 годзе. У 1409, Парамешвара прыняла тытул султана Іскандар Шах з-за яго жаніцьбы на прынцэсе з Пасай. Яго шлюб з прынцэсай-мусульманкай заклікаў сваіх падданых прыняць іслам.

Асноўным насельніцтвам Малакі былі галоўным чынам індусы. У адпаведнасці з Малайскага хронікай, Парамешвары прыснілася, што Махамед прыйшоў да яго, абвяшчаючы іслам у Малацы. Парамешвара прынялў ісламскае імя, стаўшы Султанам Іскандарам Шахам, а новая рэлігія хутка распаўсюдзілася па ўсёй тэрыторыі султаната.

Пасля Парамешвары кіраваў Султан Ахмад Шах. Ён пабудаваў Малакскую імперыю, якая ператварылася з марской імперыі ў гандлёвую. З Малакай гандлявалі іншыя ўсходнія цывілізацыі, такія як імперыя Мін і Аютхая і Гуджарат, а таксама арабы і еўрапейцы.

Падчас кіравання султана Аладзіна Рыят Шаха, у канцы XV стагоддзя партугальцы прыбылі ў Малаку для гандлю. У 1511 годзе, у часы кіравання Махмуд Шаха Малака была захоплена партугальцамі.

## Спіс султанаў Малакі 
* (1400—1414) Парамешвара (Іскандэр Шах)
* (1414—1424) Мегат Іскандэр Шах
* (1424—1444) Мухамад Шах
* (1444—1446) Абу Саід
* (1445—1459) Музафар Шах
* (1459—1477) Мансур Шах
* (1477—1488) Ала-ад-дзін Рыят Шах
* (1488—1511) Махмуд Шах

## Спасылкі 
* Малакскі султанат 

Катэгорыя:Гісторыя ісламу
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Інданезіі
Катэгорыя:Гісторыя Малайзіі
Нуну да Кунья

**Ну́ну да Ку́нья** (; 1487—1539) — губернатар партугальскай Індыі, сын Трыстана да Кунья.

Зацвердзіў панаванне Партугаліі на востраве Армуз, пабудаваў крэпасць у Дыу, завалодаў горадам з дапамогай хітрасці (1537) і здолеў утрымаць яго за сабой. Яго імя ўвекавечыў у сваёй паэме Камоэнс.

 Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1487 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1539 годзе
Катэгорыя:Постаці Партугаліі
Гугаберт (граф палаца)

**Гугаберт** (**Хугаберт, Гугабер**; ; каля 645 — каля 698) — сенешаль караля Франкскай дзяржавы Хлодвіга IV (у 693 годзе), пфальцграф караля Хільдэберта III (з 697 года да смерці). Абодва гэтыя каралі былі стаўленікамі магутнага маярдома Піпіна Герыстальскага.

## Паходжанне 
Высновы, зробленыя сучаснымі французскімі гісторыкамі на падставе анамастыкі, дазваляюць выказаць здагадку, што бацькі Гугаберта насілі імёны Альберых і Адэль. Яго сёстрамі былі Берэсвінта — жонка з 662 года герцага Эльзаса Этыха Адальрыха і Хімнехільда — жонка караля Сігіберта III. Альберых мог быць сынам Хуга, маярдома Аўстразіі ў 617—623 гадах. Што да Адэлі, то як маці Берэсвінты яна з’яўлялася сястрой Святога Легера (забіты ў 677 годзе).

## Жонка і дзеці 
Яго жонкай, верагодна, была Ірміна д’Эран (памерла раней 710) ці яе сястра. Іх нашчадкі называліся Гугаберцідамі.

Гугаберт быў бацькам жонкі Піпіна Герыстальскага, каралевы Плектруды.

Акрамя таго, як верагодны муж Ірміны д’Эран, ён з’яўляўся бацькам:
* Адэлі (каля 660—каля 735) — жонка Ода, маці Альберыка (Alberic) і Герлінды — жонкі Альберта Эльзаскага
* Рэгінтруды — жонка герцага Баварыі Тэўдэберта і маці герцага Хугберта
* Бертрады Прумскай

Таксама Гугаберт, меркавана, з’яўляецца бацькам яшчэ дваіх дзяцей:
* Раланда (Храдаланда) — жонкі Бернье і маці Цьеры, магчымага, продка Гільемідаў
* Святога Губерта.

## Літаратура 
* *Settipani C.* Les ancêtres de Charlemagne. — Société atlantique d’impression, 1989. — 172 p. — ISBN 2-906483-28-1

Катэгорыя:Гугаберціды
Катэгорыя:Постаці французскай гісторыі
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Сярэдневякоўя
Тыфлінгі

**Тыфлінгі** (англ. tiefling) — у гульнях Dungeons&Dragons, а таксама ў літаратуры па іх матывах — фантастычная раса, якія ўтварылася праз скрыжаванне людзей і дэманаў. Часта іх называюць «адзначаныя планамі» — як і ўсе астатнія гібрыдныя расы, якія нарадзіліся ад змяшэння людзей са знешнімі істотамі (багамі, дэманамі, духамі і інш). У спадчыну тыфлінгу перадаецца «злая» дэманічная кроў і таму яны носяць праклён дэманскай крыві, большасць з іх — цынічныя адзіночкі і бадзягі, але сустракаюцца і носьбіты добрага светапогляду, якія здолелі перасіліць сваю прыроду. Многія тыфлінгі адрозніваюцца прывабнасцю, дапоўненай, аднак, дэманічнымі рысамі — рожкамі на галаве, доўгімі хвастамі, чырвонай скурай. Людзі ў большасці ставяцца да тыфлінгаў з падазронасцю і ксенафобіяй.

Тыфлінгі — нашчадкі шляхетных родаў імперыі Баэл Турат, якія ўступілі ў сувязь з дэманамі. Імперыя загінула ў войнах з Аркозіяй, а тыфлінгі сталі вандроўнікамі без пастаяннай радзімы. Тым не менш, яны лічаць Нэвэрвінтэр сваёй краінай, і многія гатовы абараняць яе — не толькі дзеля таго, каб захаваць свой дом, але каб набыць давер у вачах мясцовага насельніцтва. Тыфлінгі могуць мець дзяцей ад сумесных шлюбаў з людзьмі, але нашчадкам дастанецца ў спадчыну той жа праклён дэманічнай крыві.

## Тыфлінгі ў літаратуры 
* Роберт Сальваторэ, «Гантлгрым» («Gauntlgrym»)
* Эрын М. Эванс, «Серныя анёлы» («Bristome Angels»), «Вораг» («The Adversary»), «Агонь у крыві» («Fire in the Blood»), галоўны герой — дзяўчына-тыфлінг, чараўніца.

## Спасылкі 
* Тыфлінг (русск)

Катэгорыя:Dungeons & Dragons
Катэгорыя:Істоты ў фэнтэзі
Лебядзёўка (возера)

**Лебядзё́ўка** — возера ў Жлобінскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Дняпро, за 3 км у напрамку на поўнач ад горада Жлобін, за 0,7 км на паўночны ўсход ад вёскі Лебядзёўка.

Плошча паверхні возера 0,2 км². Даўжыня каля 1,58 км, найбольшая шырыня 0,14 км. Даўжыня берагавой лініі 3,7 км.
Катлавіна возера старычнага тыпу, на пойме ракі Дняпро. Берагавая лінія ўтварае залівы. На поўначы ўпадае ручай з возера Буйнякава, на паўднёвым усходзе выцякае ручай у Дняпро. Ручаямі на поўдні возера Лебядзёўка злучаецца з двума старычнымі азёрамі без назвы.

Каля возера пралягае аўтамабільная дарога  ().

## Літаратура 
* 
*  — С. 177.
* 
* Ліст карты N-36-109. Выданне 1979 г.

## Спасылкі 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 3-2.
* Морфометрические параметры озёр Гомельской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Жлобінскага раёна
Катэгорыя:Басейн Дняпра
Лебядзёўка (рака)

**Лебядзёўка** — рака ў Горацкім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Быстрая (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 19 км. Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,5 м/км. Плошча вадазбору 67 км². Выток каля вёскі Андзекалава, упадае ў Быструю прыкладна за 0,5 км на паўночны захад ад вёскі Завідаўка. Вадазбор у межах Горацка-Мсціслаўскага ўзвышша. Рэчышча часткова каналізаванае.

## Літаратура 
* 
* Ліст карты N-36-51. Выданне 1982 г.
* Ліст карты N-36-63. Выданне 1982 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Могилёвской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Рэкі Горацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Проні
Лаўрэнсу ды Алмейда

**Лаўрэ́нсу ды Алме́йда** (; пам. ) — сын Франсішку ды Алмейды, першага партугальскага віцэ-караля Індыі.

Удзельнічаў у паходзе 7-ы Індыйскай армады Партугаліі пад кіраўніцтвам свайго бацькі. У 1505 годзе стаў, відаць, першым партугальцам, які прыплыў на Шры-Ланку. Заснаваў там гандлёвую факторыю ў раёне Каломба.

У 1506 годзе Лаўрэнсу ды Алмейда ўзначаліў сілы партугальцаў у бітве пры Канануры, якая завяршылася поўнай перамогай партугальцаў. Аднак праз два гады ў бітве пры Чаўле партугальцы пад яго камандаваннем пацярпелі паражэнне, карабель Лаўрэнсу ды Алмейда затануў, і сам ён загінуў.

Партугальцы на чале з Франсішку ды Алмейда ўзялі рэванш праз год у бітве пры Дыу, разграміўшы аб'яднаны флот Мамлюкскага султаната, Калікута і Гуджарата.

Лаўрэнсу ды Алмейда прысвечаны радкі ў эпічнай паэме «Лузіяды» вялікага партугальскага паэта Луіша ды Камоэнса.

Катэгорыя:Падарожнікі Партугаліі
Катэгорыя:Падарожнікі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Адміралы Партугаліі
Катэгорыя:Военачальнікі Партугаліі
Катэгорыя:Загінулі ў баі
Партугальская Індыя

**Партугальская Індыя** () — партугальскія каланіяльныя ўладанні на паўвостраўе Індастан.

Партугальская Індыя складалася з Гоа, Дадры і Нагар-Хавелі, Дамана і Дыу, а таксама Мумбаі (да 1661 года) — у XVI стагоддзі партугальцы назвалі гэта месца «Бом Баі» ці «Бом Бейм» — «добры заліў». Тэрыторыі партугальскай Індыі часам аб'ядноўваюцца пад назвай Гоа.

## Гісторыя Партугальскай Індыі 
Марскі шлях у Індыю быў адкрыты партугальскім мараплаўцам Васка да Гамам ў 1498 годзе. Партугальскія караблі пасля працяглага плавання, абмінуўшы Афрыку, увайшлі ў гавань горада Калікут (цяпер Кажыкодэ), які ў 1511 годзе стаў калоніяй Партугаліі.

У 1510 годзе герцагам Афонсу ды Албукеркі была заснавана партугальская калонія ў Індыі. Албукеркі хутка замацаваўся ў Гоа, які планавалася ператварыць у апору для пранікнення ўглыб кантынента. Неўзабаве пачалася хрысціянізацыя насельніцтва — у Гоа дагэтуль працэнт каталікоў вышэйшы, чым у сярэднім па Індыі — каля 27 % ад насельніцтва.

Партугальскія каланісты прыняліся за будаўніцтва горада на еўрапейскі манер — цяпер гэта Стары Гоа. З гэтага часу ён стаў сталіца Партугальскай Індыі.

З прыбыццём у XVII стагоддзі ў Індыю больш магутных флотаў Галандыі і Англіі Партугалія страціла кантроль над некалі вялікімі тэрыторыямі ў заходняй частцы краіны і ў пачатку XX стагоддзя пад яе кантролем заставалася толькі некалькі раёнаў Індыі.

Тры раёны знаходзіліся ў прыбярэжнай частцы краіны: Гоа і астравы на Малабарскім узбярэжжы, Даман побач з Насікам і Дыу — востраў на поўдзень ад паўвострава Катхіявар.

У партугальскую Індыю ўваходзілі такія тэрыторыі, як: Даман (далучаны ў 1531 годзе); востраў Салсет, Бамбей і Басейн (далучаны ў 1534 годзе); і Дыу (далучаны ў 1535 годзе).

Бамбей быў заснаваны партугальцамі ў 1534 годзе і перададзены ў 1661 годзе Вялікабрытаніі ў якасці пасагу за партугальскую прынцэсу Кацярыну ды Браганса, каралю Англіі Карлу II.

Мадрас быў заснаваны партугальцамі ў XVI стагоддзі і першапачаткова называўся порт Сан-Тамэ, пазней тэрыторыя адышла да галандцаў, якія пабудавалі ўмацаванні ў Пулікаце, на поўнач ад сучаснага Чэнаі.

## Сучаснасць 
У 1954 годзе Індыя захапіла тэрыторыі Дадра і Нагар Хавелі. У 1961 годзе індыйскімі войскамі таксама быў заняты Гоа, які стаў пазней аднайменным штатам са сталіцай ў Панаджы. Партугалія прызнала суверэнітэт Індыі над усімі раёнамі толькі ў 1974 годзе. Чатыры вобласці ўтварылі дзве аб'яднаныя тэрыторыі — Даман і Дыу, а таксама Дадра і Нагар Хавелі.

У наш час былыя тэрыторыі партугальскай Індыі прыцягваюць 15 % ад агульнай колькасці турыстаў па краіне.

## Гл. таксама 
* Губернатары Партугальскай Індыі
* Змова ў Гоа
* Партугальская Інданезія

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыя Гоа
Катэгорыя:Гісторыя Індыі
Катэгорыя:Былыя калоніі Партугаліі
Лонніца (прыток Дахнаркі)

**Лонніца** — рака ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Дахнарка (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня ракі 24 км. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,9 м/км. Плошча вадазбору 100 км². Пачынаецца з сеткі меліярацыйных каналаў прыкладна за 2 км на паўднёвы захад ад вёскі Конны Бор (выцякае з возера Лонна), упадае ў Дахнарку прыкладна за 0,7 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад вёскі Арцейкавічы. Вадазбор у межах Полацкай нізіны. Рэчышча часткова каналізаванае. Рака прымае сцёк з ручаёў і меліярацыйных каналаў, у тым ліку праз ручай з возера Лонна.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Рака Лонніца на сайце «Белорусский Посейдон» 
* Ліст карты N-35-23. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1986 г. 
* Ліст карты N-35-22. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1986 г. 

Катэгорыя:Рэкі Полацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Дрысы