open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Давід Яўсеевіч Фактаровіч

**Давід Яўсеевіч Фактаровіч** (,  — , ) — беларускі філолаг, літаратуразнавец, кандыдат філалагічных навук (1941), дацэнт (1943), член Саюза журналістаў СССР (1960).

Вывучаў узаемасувязі і ўзаемадзеянні нацыянальных літаратур і тэорыі мастацкага перакладу (у першую чаргу на прыкладзе ўзаемасувязей беларускай літаратуры з сусветнымі літаратурамі). Ім у 1961 годзе выдадзена манаграфія «Беларуская савецкая літаратура за рубяжом», апублікаваны шэраг артыкулаў па дадзенай тэматыцы. Быў удзельнікам дыскусіі «Узаемасувязі і ўзаемадзеянне нацыянальных літаратур», праведзенай Інстытутам сусветнай літаратуры імя А. М. Горкага АН СССР, дзе выступіў з дакладам «Вывучэнне ўзаемасувязяў беларускай і замежных літаратур».
 
Вынікам мэтанакіраваных даследаванняў узаемасувязяў і ўзаемадзеяння нацыянальных літаратур, а таксама тэорыі і практыкі мастацкага перакладу (перш за ўсё на прыкладзе беларускай літаратуры) з’явілася напісанне доктарскай дысертацыі «Асновы тэорыі мастацкага перакладу», рукапіс якой атрымаў шырокі водгук сярод філолагаў і спецыялістаў па мастацкім перакладзе. У 1964 годзе дысертацыя была рэкамендавана вучоным саветам філалагічнага факультэта БДУ да выдання асобнай кнігай. На аснове гэтай работы Фактаровіч распрацаваў і ажыццявіў у навучальным працэсе на філалагічным факультэце БДУ праграму спецкурса «Асновы тэорыі мастацкага перакладу», якая на думку члена праўлення, кіраўніка секцыі перакладу Саюза Пісьменнікаў СССР П. Г. Антакольскага, стала «першай у Савецкім Саюзе ўдалай спробай сістэматычнага выкладання курса тэорыі мастацкага перакладу». Аднак па не залежных ад аўтара абставінах кніга ў свой час не была выдадзеная. Публікацыя дысертацыі Фактаровіча «Асновы тэорыі мастацкага перакладу» асобнай кнігай адбылася толькі ў 2009 годзе, і тым не менш, як адзначыў рэцэнзент М. Кенька, кніга «нягледзячы на доўгі шлях да чытача, не састарэла, не страціла навуковай каштоўнасці».

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Філолагі СССР
Катэгорыя:Філолагі Беларусі
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы СССР
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Пусан

**Пуса́н** () — найбуйнейшы порт і другі пасля Сеула горад у Рэспубліцы Карэя, вядомы як «Марская сталіца Рэспублікі Карэя».

З’яўляецца горадам непасрэднага падпарадкавання. Афіцыйная назва — *Горад-метраполія Пусан* ().

Пусан размяшчаецца на паўднёва-ўсходняй аканечнасці Карэйскага паўвострава на беразе Карэйскага праліва. Найбольш густа забудаваныя раёны знаходзяцца ў некалькіх вузкіх далінах між рэкамі Нактанган і Суёнган, горы з’яўляюцца натуральнымі межамі некаторых гарадскіх раёнаў.

У 2002 годзе ў Пусане праводзіліся Азіяцкія гульні і Чэмпіянат свету па футболу 2002, а ў 2005 годзе горад быў сталіцай форума АЦЭС. 14 лістапада 2005 года быў абвешчаны прэтэндэнтам на правядзенне Алімпійскіх гульняў 2020 года.

Пусан вядомы шматлікімі небаскробамі і іншымі архітэктурнымі славутасцямі. Тут знаходзіцца самы вялікі ўнівермаг у свеце — «Сінсеге Сентум Сіці». У горадзе таксама будуецца іншы мега-будынак — небаскроб «Лотэ Супер Таўэр». У гэтым будынку мусіць быць 110 паверхаў, праектная вышыня — 510 метраў. У 2013 годзе, калі будаўніцтва будзе скончана, «Лотэ Супер Таўэр» трапіць у лік найвышэйшых небаскробаў свету.

## Гісторыя 
З пачатку XV стагоддзя па 1592 год з’яўляўся асноўным гандлёвым портам краіны. Перш за ўсё гандляваў з Японіяй. З захопу горада ў 1592 годзе японскімі войскамі пад камандаваннем Таётомі Хідэёсі пачалася Імчжынская вайна. З 1598 па 1876 гады горад меў закрыты статус, затым стаў першым горадам Карэі, адкрытым для знешняга гандлю, аднак да 1883 года гандляваў толькі з Японіяй. З 1910 года разам з усёй тагачаснай Карэяй перайшоў пад пратэктарат Японіі і ператварыўся ў буйны гандлёвы і прамысловы цэнтр.

Падчас Карэйскай вайны 1950—1953 гадоў з’яўляўся часовай сталіцай Рэспублікі Карэя і ваеннай базай ЗША і іх саюзнікаў, бо быў самым аддаленым пунктам ад мяжы з КНДР.

## Транспарт 
Порт Пусан — буйнейшы ў Паўднёвай Карэі, ім маюць магчымасць карыстацца судны водазмяшчэннем да 50 тыс. тон, даўжынёй да 330 метраў і асадкай да 12,5 метраў.

Таксама, Пусан буйны чыгуначны вузел, у горада ёсць міжнародны аэрапорт Кімхэ, метрапалітэн, добра развітая сетка аўтобуснага руху, таксі і водны «трамвай».

У горадзе знаходзіцца самы доўгі мост Паўднёвай Карэі — Кван’ан.

## Вышэйшая адукацыя ў Пусане 
### Універсітэты 
* Пусанскі нацыянальны ўніверсітэт
* Нацыянальны ўніверсітэт Пугён
* Пусанскі ўніверсітэт замежных моў
* Марскі ўніверсітэт Карэі
* Пусанскі нацыянальны педагагічны ўніверсітэт
* Універсітэт Тона
* Універсітэт Тон'і
* Універсітэт Кёнсон
* Універсітэт Сіла
* Універсітэт Тонса
* Універсітэт Тонмён
* Універсітэт інфармацыйных тэхналогій Тонмён
* Універсітэт Кансін
* Пусанскі каталіцкі ўніверсітэт
* Пусанскі ўніверсітэт Чансін
* Універсітэт Ёнсан

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Паўднёвай Карэі
Мікалай Мікалаевіч Федзюковіч

**Мікола Федзюковіч** (*Мікалай Мікалаевіч Федзюковіч*; , вёска Гутава, , Брэсцкая вобласць —  г.) — беларускі паэт, перакладчык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Пасля заканчэння сярэдняй школы (1960) працаваў літсупрацоўнікам драгічынскай раённай газеты «Чырвоная зорка», фотакарэспандэнтам лунінецкай міжраённай газеты «Ленінскі шлях» на Берасцейшчыне. У 1962—1965 гг. служыў у Савецкай Арміі. У 1970 г. скончыў Літаратурны інстытут імя Горкага ў Маскве. З 1970 г. быў рэдактарам у выдавецтве «Народная асвета», з 1971 г. — літсупрацоўнікам, потым загадчыкам аддзела літаратуры і мастацтва газеты «Чырвоная змена», у 1975—1976 гг. — рэдактарам у рэдакцыі часопіса «Служба быту Беларусі», у 1979—1983 гг. — зноў у «Чырвонай змене». З 1993 г. літкансультант газеты «Белорусская нива» і адначасова кіраўнік літаб’яднання пры «Чырвонай змене».

Першыя вершы апублікаваў у 1962 г. (міжраённая газета «Ленінскі шлях»). Аўтар зборнікаў вершаў «Зямля-магніт» (1968), «Мілавіца» (1971), «Птушыны грай» (1976), «Макаў цвет» (1979). Перакладаў з рускай, французскай і ўкраінскай моў.

У 1976 годзе ў перакладзе І. Бурсава ў Маскве выйшла кніга паэзіі «Птичье дерево». Таксама вершы перакладаліся на літоўскую, украінскую і іншыя мовы.

У 2009 годзе ў серыі «Беларуская паэзія ХХ стагоддзя» выйшаў пасмяротны зборнік выбранай паэзіі «Красадзён» (уклададальнік Віктар Гардзей).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гутаве
Гілемэн Ражэ Гіймэн

**Гілемэн Ражэ Гіймэ́н** (, ) — французскі фізіёлаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне 1977 года, «за адкрыцці, звязаныя з сакрэцыяй пептыўных гармонаў мозгу», якую ён падзяліў разам з Эндру Шалі.

## Біяграфія 
Скончыў Дыжонскі ўніверсітэт (1942). З 1948 года ў Інстытуце эксперыментальнай медыцыны і хірургіі Манрэальскага ўніверсітэта, з 1953 года ў Х’юстанскім універсітэце (ЗША), з 1960 года ў навуковых інстытутах Францыі, з 1963 года дырэктар лабараторыі Бейларскай медыцынскай школы Х’юстанскага ўніверсітэта, з 1970 года ў Солкаўскім інстытуце ў г.Сан-Дыега (штат Каліфорнія).

Навуковыя працы па выдзяленні, выяўленні хімічнай структуры і біялагічнай актыўнасці гіпаталамічных рэлізінг-гармонаў.

Член Нацыянальнай АН ЗША, Амерыканскай АН і мастацтваў, Французскай нацыянальнай акадэміі медыцыны. Прафесар фізіялогіі (1963).

## Узнагароды 
* Міжнародная прэмія Гайрднера (1974)
* Прэмія Альберта Ласкера за фундаментальныя медыцынскія даследаванні (1975)
* Прэмія Дзіксана па медыцыне (1976)
* Passano Award in Medical Sciences (1976)
* Нацыянальны навуковы медаль ЗША (1976)
* Нобелеўская прэмія па медыцыне (1977)

## Гл. таксама 
* Саматастатын

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — 576 с.: іл.

## Спасылкі 
* Аўтабіяграфія на Нобелеўскім сайце 
* Salk Institute faculty page  

Катэгорыя:Фізіёлагі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Узнагароджаныя Нацыянальным медалём навукі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты міжнароднай прэміі Гайрднера
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Альберта Ласкера за фундаментальныя медыцынскія даследаванні
Любоў Аляксандраўна Філімонава

**Любоў Аляксандраўна Філімонава** (, ) — беларуская паэтэса, празаік, перакладчык.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і служачых. У 1971 годзе скончыла аддзяленне мастацкага перакладу Літаратурнага інстытута ў Маскве. Да 1972 года працавала на Омскім тэлебачанні, у 1972—1980 гадах — малодшым рэдактарам выдавецтва «Мастацкая літаратура», у 1983—1984 гадах — рэдактарам літаратурна-драматычнай рэдакцыі на Беларускім тэлебачанні.

## Творчасць 
Друкавацца пачала ў 1967 годзе ў перыёдыцы, у тым самым годзе апублікавала ў часопісе «Нёман» першую нізку вершаў. Аўтар зборнікаў паэзіі «Стазвоны» (1974), «Гучныя фарбы» (1978), «Імправізацыя» (вершы, паэма, 1988). Выйшаў зборнік апавяданняў «Пад шолах ветразяў» (1981).

Перакладае з англійскай, польскай, французскай, венгерскай моў. З туркменскай пераклала кніжку вершаў К. Чаліева «Чароўнае шкельца» (1983). Укладальнік і адзін з перакладчыкаў анталогіі дзіцячай туркменскай літаратуры «Кветкі Каракумаў» (1990).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Перакладчыкі СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з венгерскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з польскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з туркменскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з французскай мовы
Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Паэтэсы
Азіяцкія гульні

250px|right|thumb|Эмблема Азіякіх гульняў
**Азіяцкія гульні** — спартыўнае спаборніцтва, якое праводзіцца кожныя чатыры гады сярод атлетаў з усіх краін Азіі з 1951 года. Гульні рэгулююцца пад наглядам Міжнароднага алімпійскага камітэта. Медалі прысуджаюцца ў кожным відзе спорту: залаты — за першае месца, сярэбраны — за другое, бронзавы — за трэцяе.

Спаборніцтвы пачынаюцца Нацыянальным Алімпійскім камітэтам, якія прадстаўляюць сваю краіну. Дзяржаўны сцяг і гімн суправаджаюць цырымонію ўзнагароджання. Выкарыстоўваюцца табліцы, якія паказваюць колькасць медалёў, выйграных кожнай краінай. Выступаюць толькі прызнаныя дзяржавы, але некаторыя не суверэнныя дзяржавы таксама могуць удзельнічаць. Тайвань удзельнічае як «Кітайскі Тайбэй».

Пятнаццатыя летнія гульні праходзілі ў Досе — сталіцы Катара, з 1 па 15 снежня 2006 года. Шаснаццатыя летнія гульні прайшлі ў Гуанчжоў, у Кітаі з 12 па 27 лістапада 2010 г.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Гульні на сайце Алімпійскага савета Азіі
Трынідад (Куба)

**Трынідад** () — горад у цэнтральнай частцы Кубы, у правінцыі Санкці-Спірытус. Насельніцтва 74 571 чалавек (2007). Заснаваны ў 1514 годзе іспанскім канкістадорам Дыега Веласкесам дэ Куэльярам. Гэта адзін з найлепш захаваных старажытных гарадоў Карыбскага рэгіёна, што дало падставу для ўключэння яго ў 1988 годзе ў Спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Трынідад — важны цэнтр вытворчасці тытуню і цыгар.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Кубы
Катэгорыя:Сусветная спадчына на Кубе
Гайнаўскі раён

**Га́йнаўскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў  БССР у 1940—1945 гадах. Цэнтр — горад Гайнаўка.

Утвораны 15 студзеня 1940 года ў складзе Брэсцкай вобласці. 12 кастрычніка 1940 года падзелены на сельсаветы: Бялоўскі, Крыніцкі, Ласінкаўскі, Маланараўскі, Масеўскі, Нараўскі, Новаберазоўскі, Старакорнінскі, Тэраміскі, Чыжоўскі. У перыяд з 1941 года да 1944 года пад акупацыяй нямецкіх войскаў. 16 жніўня 1945 года большая частка раёна была перададзена Польшчы, за выключэннем Бялоўскага сельсавета, які быў далучаны да Камянецкага раёна.

Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1944 годзе
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Гайнаўка
Высокаўскі раён

**Высо́каўскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1940—1962 гадах. Цэнтр — горад Высокае. 

Утвораны 15 студзеня 1940 года ў складзе Брэсцкай вобласці. 12 кастрычніка 1940 года падзелены на 12 сельсаветаў: Агародніцкі, Баршчэўскі, Воўчынскі, Вярховіцкі, Гольскі, Лумненскі, Лютаўскі, Навасёлкаўскі, Расненскі, Стаўскі, Такарскі, Тымянкаўскі. У перыяд з чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года пад акупацыяй нямецкіх войскаў.

16 жніўня 1945 года Гольскі, Лумненскі, Такарскі, Тымянкаўскі сельсаветы перададзены ПНР, да раёна далучаны Амелянецкі, Бушміцкі, Ваўковіцкі сельсаветы перададзенага ПНР Кляшчэльскага раёна. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Амелянецкі, Ваўковіцкі, Лютаўскі, Навасёлкаўскі, Стаўскі сельсаветы. 17 красавіка 1962 года раён скасаваны, а яго тэрыторыя далучана да Камянецкага раёна.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1962 годзе
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Камянецкага раёна
Шарашоўскі раён

**Шарашо́ўскі раё́н** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў паўднёва-заходняй частцы Беларускай ССР у 1940—1956 гадах. Адміністрацыйны цэнтр — гарадскі пасёлак Шарашова.

Утвораны 15 студзеня 1940 года ў складзе Брэсцкай вобласці, тэрыторыя ахоплівала частку колішняга Пружанскага павета Палескага ваяводства Польскай Рэспублікі. 12 кастрычніка 1940 года раён падзелены на 10 сельсаветаў: Бродскі, Котранскі, Крыніцкі, Мураўскі, Папялёўскі, Роўбіцкі, Старавольскі, Сухопальскі, Шчэрчаўскі, Ялоўскі.

У часы Другой сусветнай вайны, у 1941—1944 гадах, тэрыторыя раёна знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.

Паводле польска-савецкага дагавора, з 16 жніўня 1945 года новая мяжа паміж дзяржавамі праходзіла праз тэрыторыю Шарашоўскага раёна, што рабіла яго памежным. Неўзабаве перад дэмаркацыяй мяжы, улады раёна дзейнічалі на карысць уключэння ў яго склад часткі тэрыторыі прызнанай за Польшчай. Аргументавалі тым, што напрыклад далучэнне да Беларускай ССР чыгуначнага вузла Гайнаўка *дае магчымасць мець чыгуначную сетку Брэст — Гродна*. Аднак гэтыя просьбы не былі задаволеныя. У выніку работы змяшанай польска-савецкай камісіі мяжа была скарэктавана на карысць Польшчы, да якой з Шарашоўскага і Бераставіцкага раёнаў было аднесена 40 населеных пунктаў. Названыя населеныя пункты налічвалі разам 1414 двароў (798 польскіх і 616 беларускіх), дзе жыло 7143 асоб. Усе беларускія гаспадаркі былі выселеныя ўглыб Беларускай ССР з-за іх знаходжання ў 800-метровай памежнай паласе.

16 ліпеня 1954 года скасаваны Котранскі, Мураўскі, Ялоўскі сельсаветы, утвораны Бакунскі сельсавет. 17 снежня 1956 года раён быў ліквідаваны, а гарадскі пасёлак Шарашова і ўсе сельсаветы, якія ўваходзілі ў склад раёна, былі ўключаныя ў склад Пружанскага раёна.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* 
* 

Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1956 годзе
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі

Катэгорыя:Гісторыя Пружанскага раёна
Трынідад (значэнні)

Назву **Трынідад** ( — «Тройца») маюць:

## Тапонімы 
* Трынідад — востраў у Карыбскім моры, які складае асноўную частку краіны Трынідад і Табага.
* Трынідад — востраў у Аргенціне, каля ўваходаў ў заліў Баія-Бланка.
* Трынідад — горад у Балівіі.
* Трынідад — горад у Гандурасе.
* Трынідад — горад на Кубе.
* Трынідад — горад у штаце Каларада, ЗША.
* Трынідад — горад ва Уругваі.
* Трынідад — горад на Філіпінах.

## Уласныя прозвішчы 
* Фелікс Хуан Трынідад — пуэртарыканскі баксёр-прафесіянал
Радыеімуналагічны метад

**Радыеімуналагічны метад** *(РІА)*, таксама **ізатопны імуналагічны аналіз**, () - метад колькаснага вызначэння біялагічна актыўных рэчываў у біялагічных вадкасцях, заснаваны на канкурэнтным злучэнні шуканых стабільных і аналагічных ім маркіраваных радыенуклідам рэчываў са спецыфічна злучаемымі сістэмамі, з наступнай дэтэкцыяй на спецыяльных лічыльніках - радыеспектраметрах.

Упершыню метад быў распрацаваны Саламонам Берсанам і Разалін Сасмэн Ялаў ў 1950-х гадах. З дапамогай гэтага метаду яны вывучалі кліранс інсуліну ў хворых дыябетам. Р. Ялаў атрымала за гэта Нобелеўскую прэмію ў 1977 годзе. Для маркіроўкі антыцелаў або антыгенаў часцей за ўсё выкарыстоўваецца ізатоп ёду 125I, які мае перыяд паўраспаду 60 дзён і высокую ўдзельную радыеактыўнасць.

## Спасылкі 
* Метады імуналагічнага аналізу, якія заснаваныя на выкарыстанні спецыфічнага маркера
* Раздзел пра радыеімуналагічны аналіз з вучэбнага дапаможніка «Асновы імуналогіі» на сайце Медыцынскага інстытута Джорджыі  

Катэгорыя:Радыебіялогія
Катэгорыя:Сералагічныя метады
Пастаянная Рада

266px|thumb|Пасяджэнне Пастаяннай Рады.
**Пастаянная Рада** () — найвышэйшы адміністрацыйны орган Рэчы Паспалітай у 1775—1789 гадах

Створана ў сакавіку 1775 года пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай з ініцыятывы расійскай імператрыцы Кацярыны II. Да 1789 года Рада была галоўным адміністрацыйным органам Рэчы Паспалітай.

## Склад Рады 
* кароль;
* прадстаўнікі Сената (18 сенатараў);
* шляхта (18 шляхціцаў).

## Дэпартаменты Рады 
* Дэпартамент замежных спраў;
* Ваенны дэпартамент;
* Дэпартамент паліцыі;
* Дэпартамент скарбу;
* Дэпартамент юстыцыі.

Кожныя два гады склад Рады пераабіраўся на 1/3.

Ужо першы склад Рады выбіраўся паводле спісу, пададзенага Кацярынай II (толькі тры кандыдаты трапілі ў Раду з аналагічнага «прускага ліста»). Дэкрэты Пастаяннай Рады падпісваў кароль, але ён не меў права іх адхіляць.

Пастаянная Рада выбіралася на Вальных Соймах і была падсправаздачная Сойму. Па сутнасці, Рада стала першым у гісторыі Рэчы Паспалітай органам «міжсоймавай» вышэйшай улады, які кантраляваў усе сферы жыцця краіны.

19 студзеня 1789 года на пасяджэнні Чатырохгадовага сейма Пастаянная Рада ліквідавана абсалютнай большасцю галасоў.

## Літаратура 
* Нарыс гісторыі Польскай Дзяржавы і Народа / Укладанне: Мар’ян Семаковіч. -- Варшава, 2006
* *Анішчанка Я.* Пастаянная Рада // Энцыклапедыя ВКЛ. Т. II. -- Мінск, 2007

Катэгорыя:Палітыка Рэчы Паспалітай
Электратэхніка

— адзін з асноўных элементаў электрычных ліній]]
**Электратэхніка** — вобласць тэхнічных навук, што вывучае атрыманне, размеркаванне, пераўтварэнне і выкарыстанне электрычнай энергіі.

Электратэхніка вылучылася ў самастойную навуку з фізікі ў канцы XIX стагоддзя.

У наш час электратэхніка складаецца з некалькіх навук: электраэнергетыкі, электронікі, сістэм кіравання, апрацоўкі сігналаў і тэлекамунікацыі. Асноўнае адрозненне ад электронікі заключаецца ў тым, што электратэхніка вывучае праблемы, звязаныя з сілавымі буйнагабарытнымі электроннымі кампанентамі: лініі электраперадачы, электрычныя прывады, у той час як у электроніцы асноўнымі кампанентамі з’яўляюцца камп’ютары і інтэгральныя схемы. У іншым сэнсе, у электратэхніцы асноўнай задачай з’яўляецца перадача электрычнай энергіі, а ў электроніцы — інфармацыі.

Катэгорыя:Тэхнічныя навукі
Забруджванне

**Забруджванне** — гэта працэс адмоўнага перайначвання навакольнага асяроддзя — паветра, вады, глебы — шляхам яе інтаксікацыі рэчывамі, якія пагражаюць жыццю жывых арганізмаў.

## Віды забруджванняў 
* Біялагічнае — забруджвальнікам з’яўляюцца не ўласцівыя экасістэме арганізмы. Найбольш вядомы прыклад — трусы, якія бескантрольна распладзіліся ў Аўстраліі.
** Мікрабіялагічнае
* Механічнае — забруджанне хімічна інертным смеццем, пратоптванне сцежак і іншае механічнае ўздзеянне на асяроддзе.
** Касмічнае смецце
* Хімічнае — забруджвальнікам з’яўляюцца шкодныя хімічныя злучэнні.
** Аэразольныя забруджванні — забруджвальнік-аэразоль (сістэма маленькіх часціц)
* Фізічнае
** Цеплавое — залішні нагрэў асяроддзя.
** Светлавое — залішняе асвятленне. Гл. таксама *Рух за цёмнае неба*.
** Шумавое
** Электрамагнітнае — забруджанне радыёэфіру; можа замінаць як жыццядзейнасці некаторых арганізмаў, так і радыёпрыему.
** Радыеактыўнае — перавышэнне натуральнага радыеактыўнага фону.
* Візуальнае забруджванне — псаванне натуральных пейзажаў пабудовамі, правадамі, смеццем, шлейфамі самалётаў і г. д.

## Гл. таксама 
* Забруджанне глеб
* Забруджанне вады
* Забруджанне паветра
* Забруджанне акіянаў

## Крыніцы
Perl

**Perl** (вымаўляецца «пе́рл») — высокаўзроўневая інтэрпрэтаваная дынамічная мова праграмавання агульнага прызначэння, створаная Лары Уолам, лінгвістам па адукацыі. Назва мовы ўяўляе сабой абрэвіятуру, якая расшыфроўваецца як *Practical Extraction and Report Language* — «практычная мова для вымання даных і складання справаздач». Першапачаткова абрэвіятура складалася з пяці сімвалаў і ў такім выглядзе дакладна супадала з англійскім словам  («жамчужына»). Але затым стала вядома, што такая мова існуе (гл. ), і літару «a» прыбралі. Талісманам мовы Perl з'яўляецца вярблюд — не занадта прыгожая, але вельмі цягавітая жывёла, здольная выконваць цяжкую працу.

Асноўнай асаблівасцю мовы лічацца яе багатыя магчымасці для працы з тэкстам, у тым ліку праца з рэгулярнымі выразамі, убудаваныя ў сінтаксіс. Perl атрымаў у спадчыну шмат уласцівасцей ад моў Сі, AWK, скрыптавых моў камандных абалонак UNIX.

Perl таксама знакаміты велізарнай калекцыяй дадатковых модуляў CPAN, размешчанай па адрасе http://www.cpan.org.

## Прыклад 
Прыклад напісання праграмы Hello world:

```perl
print "Hello, World!\n";
```

## Гл. таксама 
* Python
* PHP

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* www.cpan.org — CPAN — архіў бібліятэк для мовы Perl
* Perldoc — Афіцыйная дакументацыя Perl
* Цыкл артыкулаў о Perl на WikiLinuxFormat 
* ActivePerl — дыстрыбутыў Perl ад ActiveState

Катэгорыя:Скрыптовыя мовы
Катэгорыя:Аб’ектна-арыентаваныя мовы праграмавання
Катэгорыя:Мовы з дынамічнай тыпізацыяй
Катэгорыя:Свабодныя кампілятары і інтэрпрэтатары
Катэгорыя:Мовы вэб-праграмавання
Катэгорыя:Мовы праграмавання высокага ўзроўню
Электрычнае супраціўленне

**Электры́чнае супраціўле́нне** — скалярная фізічная велічыня, якая характарызуе ўласцівасць правадніка ствараць перашкоды праходжанню электрычнага току. Хвалевае электрычнае супраціўленне змяняюць адаптары.

Пазначаецца звычайна лацінскай літарай R, вымяраецца ў Омах.

Электрычнае супраціўленне выкарыстоўваецца ў выпадках лінейнай залежнасці электрычнага току ў правадніку ад прыкладзенага напружання, і з'яўляецца каэфіцыентам прапарцыянальнасці паміж падзеннем напружання U і сілай току I
: U = IR.

## Фізічная прырода супраціўлення 
Па велічыні электрычнага супраціўлення рэчывы можна падзяліць на:
* праваднікі,
* паўправаднікі,
* дыэлектрыкі.

Асобным класам стаяць звышправаднікі, якія не ствараюць электрычнага супраціўлення току.

## Літаратура 
*  С. 102.

## Спасылкі 
* Электрычнае супраціўленне праваднікоў

Катэгорыя:Электрычнасць
Катэгорыя:Фізічныя велічыні
Катэгорыя:Тэарэтычныя асновы электронікі
Воўна

thumb|Састрыжаная воўна
thumb|Воўна з доўгім і кароткім ворсам
**Воўна** — сабраная для перапрацоўкі поўсць жывёл (авечак, коз, вярблюдаў, трусаў, лам і іншых). Галоўным чынам у прамысловасці перапрацоўваецца авечая воўна.

На Беларусі авечую воўну нарыхтоўвалі два разы ў год — увесну і ўвосень, калі стрыглі авечак. Састрыжаную воўну сартавалі і разрыхлялі: расскубалі рукамі, расчэсвалі ўручную драўлянымі і драцянымі шчоткамі, пазней таксама на механічных часалках (воўначосках) — вадзяных, паравых. Разрыхленая воўна выкарыстоўваецца пасля для вырабу тканых, вязаных і валеных рамесных прадметаў.

## Міфалогія 
У беларускіх паданнях звычайна выток ракі ці крыніцу вядзмарка заткнае воўнай, пасля чаго тая больш не цячэ. У беларускіх казках, каб выклікаць цудоўнага каня, спальвалі воўну трох колераў — шэрую, вараную і рыжую. У беларускіх казках Цмок, праціўнік Грамавіка, ляжыць каля каранёў Сусветнага дрэва на чорнай воўне.

У беларускіх замовах ад змеяў «змяя змяіная» ляжыць пад дубам на чорнай воўне.

Катэгорыя:Жывёлагадоўля
Катэгорыя:Тэкстыльныя валокны
Міжзорнае асяроддзе

**Міжзорнае асяроддзе** — рэчыва і палі, якія запаўняюць міжзорную прастору ўнутры галактык. Міжзорнае асяроддзе складаецца з міжзорнага газу, пылу (1 % ад масы газу), міжзорных магнітных палёў, касмічных промняў, а таксама нябачнай чорнай матэрыі. Хімічны склад міжзорнага асяроддзя — прадукт першаснага нуклеасінтэзу і ядзернага сінтэзу ў зорках. На працягу існавання зорак ад іх ідзе зорны вецер, які вяртае ў асяроддзе элементы з атмасферы зоркі. А ў канцы жыцця зоркі з яе скідваецца абалонка, якая ўзбагачае міжзорнае асяроддзе прадуктамі ядзернага сінтэзу.

Прасторавае размеркаванне міжзорнага асяроддзя нетрывіяльнае. Акрамя агульнагалактычных структур, такіх як перамычка (бар) і спіральныя рукавы галактык, ёсць і асобныя халодныя і цёплыя воблакі, аточаныя болей гарачым газам. Агульная асаблівасць міжзорнага асяроддзя — яго надзвычай нізкая шчыльнасць — 0,1…1000 атамаў у кубічным сантыметры.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Астрафізіка
Катэгорыя:Астрахімія
Катэгорыя:Міжзоркавае асяроддзе
Kill

**Kill** — unix-утыліта, якая дасылае сігнал працэсу.

## Сінтаксіс 
* kill [ -s сігнал | -p ] [ -a ] pid …
* kill -l [ сігнал ]

## Апісанне 
kill дасылае вызначаны сігнал указанаму працэсу. Калі не пазначана ніводнага сігналу, дасылаецца сігнал SIGTERM. Сігнал SIGTERM завершыць тыя працэсы, якія не апрацоўваюць яго прыход. Для іншых працэсаў можа быць неабходным даслаць сігнал 9 (SIGKILL), бо гэты сігнал перахапіць нельга.

Большасць сучасных абалонак маюць убудаваную каманду kill.

## Параметры 
; pid …
: Указаць спіс ідэнтыфікатараў працэсаў, якім каманда kill павінна даслаць сігнал. Кожны аргумент pid павінны быць нумарам працэса альбо яго імем.
;-s
: Указаць дасылаемы сігнал. Сігнал павінны быць указаны па імені альбо па нумару.
;-p
: Паказвае, што каманда kill павінна вывесці ідэнтыфікатары (pid) іменаваных працэсаў, але не дасылаць ім сігнал.
;-l
: Выводзіць спіс імён сігналаў. Гэтыя імёны можна праглядзець таксама ў файле /usr/include/linux/signal.h (ці /usr/include/signal.h)

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Утыліты UNIX
Седыментацыя

**Седымента́цыя** — накіраваны рух часціц у полі дзеяння гравітацыі або цэнтрабежных сіл. Хуткасць седыментацыі залежыць ад масы, памеру і формы часціцы, глейкасці і шчыльнасці асяроддзя, а таксама ад паскарэння сілы цяжару і дзеючых на часціцы цэнтрабежных сіл.

У полі гравітацыйных сіл седыментыруюць часціцы грубадысперсных сістэм; у полі цэнтрабежных сіл магчымая седыментацыя калоідных часціц і макрамалекул (гл. цэнтрыфугаванне). Седыментацыю выкарыстаюць у прамысловасці пры ўзбагачэнні карысных выкапняў, розных прадуктаў хімічнай і нафтахімічнай тэхналогіі, пры водаачышчэнні і інш. Седыментацыя ў цэнтрыфугах і ўльтрацэнтрыфугах, а таксама ў гравітацыйным полі ляжыць у аснове седыментацыйнага аналізу.

## Гл. таксама 
* Алювій

## Літаратура 
* 
* Химический энциклопедический словарь — М.: Советская энциклопедия, 1983.

Катэгорыя:Калоідная хімія
USB

thumb|Сімвал USB
**USB** (*ю-эс-бі,*  — «універсальная паслядоўная шына») — паслядоўны інтэрфейс перадачы даных для сярэднехуткасных і нізкахуткасных перыферыйных прылад у вылічальнай тэхніцы.
Сімвалам USB з'яўляюцца чатыры геаметрычныя фігуры: вялікі круг, малы круг, трохвугольнік і квадрат, размешчаныя на канцах дрэвападобнай блок-схемы.

Распрацоўка спецыфікацый на шыну USB робіцца ў рамках міжнароднай некамерцыйнай арганізацыі USB Implementers Forum (USB-IF), якая аб'ядноўвае распрацоўшчыкаў і вытворцаў абсталявання з шынай USB.

Для падлучэння перыферыйных прылад да шыны USB выкарыстоўваецца чатырохпровадны кабель, пры гэтым два правады (вітая пара) у дыферэнцыяльным уключэнні выкарыстоўваюцца для прыёму і перадачы даных, а два правады — для сілкавання перыферыйнай прылады. Дзякуючы ўбудаваным лініям сілкавання USB дазваляе падключаць перыферыйныя прылады без уласнай крыніцы сілкавання (максімальная сіла току, які спажываецца прыладай па лініях сілкавання шыны USB, не павінна перавышаць 500&nbsp;мА, у USB 3.0 — 900&nbsp;мА).

## Гл. таксама 
* Thunderbolt
* FireWire
* TransferJet
* USB-IF
* USB Type-C

## Спасылкі 
* USB Implementers Forum, Inc. 
* USB Specifications (USB 3.0, USB 2.0, Wireless USB) 
* Фатаграфіі раздымаў USB 3.0
* USB News  
* USB in a NutShell (экстракт стандарту для распрацоўшчыкаў перыферыі) 
* Lakeview Research — USB Central (For developers of USB devices, firmware, and host software.) 
* V-USB — праграмная рэалізацыя пратаколу USB для мікракантролераў Atmel AVR.
* Першае знаёмства з USB 3.0 у якасці інтэрфейсу ВЖД
* SuperSpeed USB 3.0 FAQ (SuperSpeed USB 3.0 Пытанні і Адказы) 
* USB over Ethernet


Катэгорыя:Кабельныя раздымы
Туманнасць

[thumb|[Крабападобная туманнасць — галактычная туманнасць, якая засталася па выбуху звышновай. Выбух назіраўся кітайскімі і арабскімі астраномамі ў 1054 годзе.]]
**Туманнасць** — участак міжзорнага асяроддзя, які выдзяляецца сваім выпраменьваннем або паглынаннем выпраменьвання ў агульным фоне неба. Раней *туманнасцямі* называлі любы нерухомы на небе падоўжаны аб’ект. У 20-х гадах XX стагоддзя было адкрыта, што сярод *туманнасцей* ёсць шмат галактык (напр., Туманнасць Андрамеды). Пасля гэтага тэрмін *туманнасць* быў звужаны да пазначанага вышэй сэнсу.

Туманнасці складаюцца з пылу, газу і плазмы.

## Гісторыя 
Першапачаткова туманнасцямі ў астраноміі лічылі любыя нерухомыя і працяглыя (дыфузныя) прамяністыя астранамічныя аб’екты, у тым ліку зорныя скопішчы або галактыкі па-за Млечным Шляхам, якія не было магчыма размеркаваць па зорках. Некаторыя прыклады падобнага выкарыстання захаваліся да нашага часу. Напрыклад, Галактыку Андрамеды часам называюць «Туманнасцю Андрамеды».

У 1787 годзе Шарль Месье, які актыўна займаўся пошукам камет, склаў каталог нерухомых дыфузных аб’ектаў, падобных да камет. У каталог Месье трапілі як, уласна, туманнасці, гэтак і галактыкі (напрыклад, вышэй прыгаданая галактыка Андрамеды — M31) і шаравыя зорныя скопішчы (M13 — скопішча ў сузор’і Геркулеса).

З развіццём астраноміі і павелічэннем разрознення тэлескопаў, тлумачэнне тэрміна «туманнасць» удакладнялася: частка «туманнасцей» была ідэнтыфікаваная як зорныя скопішчы, былі выяўленыя цёмныя (паглынальныя) газапылавыя туманнасці, і, нарэшце, у 1920-х гадах, спачатку Кнуту Лундмарку, а потым і Эдвіну Хаблу, атрымалася размеркаваць па зорках перыферыйныя вобласці шэрагу галактык і тым самым вызначыць іх прыроду.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты
Катэгорыя:Астрафізіка
*
Уладзімір Канстанцінавіч Федасеенка

**Уладзімір Канстанцінавіч Федасеенка** (, пасёлак Бор, , Гомельская вобласць — 3 студзеня 2018) — беларускі празаік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Удзельнічаў у партызанскім руху на Гомельшчыне (1942—1943). Быў паранены. Скончыў Гомельскі рачны тэхнікум (1946), Рэспубліканскую партыйную школу пры ЦК КПБ (1950). Быў інструктарам Гомельскага абкама камсамола (1946—1948), ЦК ЛКСМБ (1950—1951). У 1951—1967 гг. працаваў на розных пасадах у газеце «Піянер Беларусі», часопісе «Сельская гаспадарка Беларусі», «Настаўніцкай газеце», рэдактарам выдавецтва «Беларусь», у 1969—1979 гг. — старшым інспектарам Упраўлення кніжнага гандлю Дзяржкамітэта СМ БССР па друку, загадчыкам аддзела ў газеце «Літаратура і мастацтва», старшым рэдактарам у рэдакцыі часопіса «Беларусь».

Памёр 3 студзеня 2018 года. Пахаваны на Паўночных могілках пад Мінскам з ваеннымі ўшанаваннямі.

## Творчасць 
Аўтар раманаў «Дубовая Града» (1965), «Віхры на скрыжаваннях» (1970) і «Пасля смерчу» (1975).

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны II ступені, Чырвонай Зоркі і медалямі.

Званне «Ганаровы грамадзянін Жлобінскага раёна» (2001).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Почётные граждане Жлобинского района   // Сайт Жлобінскага раённага выканаўчага камітэта.
* Федосеенко Владимир Константинович // Знаменитые люди Гомельщины .

Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Функцыянеры УЛКСМ
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Жлобіна
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Джэймс Уайт Блэк

**Джэймс Уайт Блэк** (, 14 чэрвеня 1924 года, Адынгстан, Шатландыя — , ) — шатландскі фармаколаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 1988 годзе разам з Дж. Х.Хітчынгсам і Г. Б. Элаян.

## Біяграфія 
Джэймс Уайт Блэк нарадзіўся 14 чэрвеня 1924 года ў Адынгстане (Ланакшыр). Ён быў чацвёртым з пяці сыноў баптысцкай сям’і, вытокі якой прасочваюцца да *Balquhidder* у Пертшыры..

Да 1967 года ўніверсітэцкі каледж Данды быў месцам для ўсёй клінічнай медыцынскай дзейнасці ва ўніверсітэце Сент-Эндруса. Ён паступіў ва ўніверсітэцкі каледж (які ў выніку стаў універсітэтам Данды) у 1943 годзе і скончыў яго ў 1946 годзе.

Пасля заканчэння ён застаўся ва ўніверсітэцкім каледжы, каб далучыцца да аддзела фізіялогіі ў якасці асістэнта, а пасля заняць пост выкладчыка ва ўніверсітэце Малая. Прапраналол быў апісаны як найбольшы прарыў у лячэнні хвароб сэрца з моманта адкрыцця наперстаўкі ў 18 стагоддзі і прынёсшы карысць мільёнам людзей..

Аўтар навуковых прац па стварэнні і выкарыстанні новых проціпухлінных і процівірусных прэпаратаў для лячэння сардэчна-сасудзістых хвароб і язвавай хваробы страўніка.

Прафесар Лонданскага ўніверсітэта (1973).

Член Лонданскага Каралеўскага таварыства (1976).

## Асабістае жыццё 
Блэк сустрэў Хілары Джоан Воан (1924—1986) на балі ва ўніверсітэце ў 1944 годзе. Яны пабраліся шлюбам у 1946 годзе пасля заканчэння ўніверсітэта. Ён апісаў яе як «рухаючую сілу» свайго жыцця, пакуль яна не памерла ва ўзросце 61 гадоў у графстве Сурэй. У 1951 годзе ў ніх нарадзілася дачка Стэфані. Блэк не быў публічным чалавекам, таму ён са здзіўленнем успрыняў навіну, што ён атрымаў Нобелеўскую прэмію. Яго пахаванне адбылося 29 сакавіка ў царкве Св. Калумба ў Лондане. Ён пахаваны на могілках *Ardclach* прыхода, створанага ў 1655 годзе, побач з Нэрнам, Шатландыя.

## Узнагароды 
* 2000 — Ордэн Заслуг
* 1994 — *Ellison-Cliffe Medal*
* 1988 — Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне
* 1982 — Прэмія Вольфа па медыцыне
* 1981 — Рыцар-бакалаўр
* 1979 — *Artois-Baillet Latour Health Prize*
* 1976 — Прэмія Альберта Ласкера за клінічныя медыцынскія даследаванні

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — 511 с.: іл.

Катэгорыя:Фармаколагі Вялікабрытаніі
Анры Фантэн-Латур

**Анры Фантэн-Латур** (; 14 студзеня 1836, Грэнобль — 25 жніўня 1904 г., Бурэ, Арнэ) — французскі мастак і літограф.

Мастацкую адукацыю атрымаў спачатку ў свайго бацькі Жана-Тэадора Фантэн-Латура, а затым у Орас Лекока дэ Буабадрана. З 1854 г. Фантэн-Латур вучыўся ў школе вытанчаных мастацтваў у Парыжы. У 1859 г. ён пазнаёміўся з Гюставам Курбэ, у атэлье якога ён працаваў наступныя два гады. Да 1863 г. ён належыць да ліку мастакоў, чые працы былі прадстаўлены адначасова на Парыжскім салоне і Салоне адрынутых.

Хаця яго сучаснікамі і былі імпрэсіяністамі, ён прытрымліваўся стылю, блізкага да рэалізму. Фантэн-Латур вядомы сваімі кветкавымі нацюрмортамі і групавымі партрэтамі сучасных яму парыжскіх мастакоў і пісьменнікаў, сябрамі якіх ён быў. Да іх належаць «У гонар Дэлакруа», «Атэлье ў Бацін'ёле» і «Le Coin de table». Зрабіў значны ўплыў на сімвалізм. Акрамя іншага ён таксама вядомы сваімі працамі ў літаграфіі, на якіх адлюстраваны вядомыя класічныя музыканты. У 1876 г. ён ажаніўся з мастачкай Вікторыяй Дзюбурж, пасля чаго праводзіў кожнае лета ў маёнтку сваёй жонкі ў Нармандыі, дзе і памёр у 1904 г. Фантэн-Латур пахаваны на могілках Манпарнас.

## Галерэя 

Image:Henri Fantin-Latour 003.jpg|«Нацюрморт з кветкамі і садавіной», 1865, музей Арсэ, Парыж
Image:Fantin-Latour Homage to Delacroix.jpg|«У гонар Дэлакруа», 1864, музей Арсэ, Парыж
Image:Henri Fantin-Latour 006.jpg|«Атэлье ў Баціньёле», 1870, музей Арсэ, Парыж
Image:Charlotte Dubourg by Henri Fantin-Latour.jpg|«Шарлота Дзюбурж», 1882, музей Арсэ, Парыж
Image:White Roses by Henri Fantin-Latour YORAG 1392.jpg|«Белыя ружы», 1875
Image:Henri Fantin-Latour Asters and Fruit on a Table.jpg|«Астры і садавіна на стале»
Image:Розы в вазе I.jpg|«Ружы ў вазе I»
Image:FantinLatour Danaé.jpg|«Даная»
Image:FantinLatour LeSoir.jpg|«Le Soir»
Image:Рассвет и ночь.jpg|«Світанак і ноч»
Bemberg Fondation Toulouse - Self-portrait paintings by Henri Fantin-Latour.jpg|«Аўтапартрэт», 1860
Image:Henri Fantin-Latour selfportrait 1861.jpg|«Аўтапартрэт», 1860

## Літаратура 
* Gibson, Frank F., *The art of Henri Fantin-Latour, his life and work*, London, Drane's ltd., 1924.
* Lucie-Smith, Edward, *Henri Fantin-Latour*, New York, Rizzoli, 1977.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Францыі
Катэгорыя:Нацюрморт
Катэгорыя:Гравёры Францыі
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Манпарнас
Катэгорыя:Выпускнікі  Вышэйшай нацыянальнай школы дэкаратыўнага мастацтва
Джозеф Блэк

**Джозеф Блэк** (; , , Францыя — , ) — шатландскі хімік і фізік, адзін з заснавальнікаў аналітычнай хіміі.

## Біяграфія 
Скончыў Эдынбургскі ўніверсітэт (1754).

Адкрыў дыяксід вугляроду (вуглякіслы газ, 1756), існаванне скрытай цеплаты плаўлення і пераўтварэння (1757); увёў паняцце цеплаёмістасці.

Ганаровы член Пецярбургскай АН (1783).

Прафесар універсітэтаў у Глазга (з 1756) і Эдынбургу (1766—1797).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Члены Каралеўскага таварыства Эдынбурга
Катэгорыя:Выпускнікі Эдынбургскага ўніверсітэта
Ялі

**Ялі** — папуаскі народ, насельнікі заходняй часткі Новай Гвінеі. Пражываюць на тэрыторыі дзяржавы Інданезія. Адрозніваюцца ад суседзяў малым ростам (сярэдні рост мужчыны не перавышае 150 см). Падзяляюцца на 2 моўныя групы — нінія і ангурук, прычым кожная мова мае мноства гутарковых дыялектаў.

Агульная колькасць — 33 тыс.

## Культура 
Ялі насяляюць ізаляваную горную мясцовасць у заходняй частцы Новай Гвінеі. Сталыя кантакты з цывілізацыяй пачаліся толькі з 1961 г. Асноўныя заняткі — ручное земляробства, паляванне, збіральніцтва. Ялі трымаюць сабак і свінняў. Апошнія выконваюць важныя функцыі ў рэлігійных вераваннях і ў сацыяльным жыцці.

Вёскі будуюць на горных вяршынях у прыдатных для абароны месцах. Кантакты паміж вёскамі не маюць сталага характару, часта суправаджаюцца ваеннымі дзеяннямі. Жытлы драўляныя круглявай формы з дахам, крытым лісцем.

Мужчыны і жанчыны апранаюць кароткія спадніцы з травы і гнуткіх галінак. Жаночая спадніца складаецца з 4 розных пластоў, кожны з якіх дадаецца з пераходам да пэўнага ўзросту. Калі спадніца налічвае ўсе 4 пласты, то яе гаспадыня лічыцца дарослай і можа браць шлюб. Дарослыя мужчыны таксама апранаюць доўгія навершы на пенісы.

## Канібалізм 
У адрозненне ад асмат, ялі не практыкуюць паляванне за галавамі, аднак канібалізм да нядаўняга часу быў шырока распаўсюджанай з’явай. Жыхары адной вёскі часта нападалі на жыхароў іншай толькі для захопу палонных і забойства іх на мяса. Сама назва «ялі» была дадзена суседнімі народамі і значыць «людаед».

## Спасылкі 
* The Yali People 
* Yali Tribe — Papua pygmey cannibals The Yali People

Катэгорыя:Папуасы
Катэгорыя:Народы Інданезіі
Сядзібна-паркавы комплекс Чаховічаў (Трусавічы)

**Сядзібна-паркавы комплекс Чаховічаў** — рэшткі сядзібы ў Трусавічах, Лагойскі раён, Мінская вобласць. Гісторыка-культурная каштоўнасць рэгіянальнага значэння.

Да другой паловы XIX ст. Трусевічы — адзін з дзевяці фальваркаў маёнтка Арамовічаў у Бясядах. У канцы стагоддзя атрымаў у спадчыну старэйшы сын Сігізмунда Чаховіча Мечыслаў, які пабудаваў сядзібу ў простых эклектычных формах. У яе планіроўцы выяўляюцца матывы бацькоўскай сядзібы ў Бясядах, візуальныя сувязі з навакольным асяроддзем.

Займае жывапісны ўзгорак, схіл якога спускаецца да невялікага вадатоку з двума сіметрычна размешчанымі штучнымі вадаёмамі. З двух процілеглых бакоў і розных восях да цэнтру сядзібы вядуць сярод поля ўязныя алеі, якія надаюць невялікай сядзібе веліч. Паўднёвая алея з лістоўніцы (захаваліся 17 дрэў) перасякае дамбу; паўночная (з таполі канадскай «Marilandica») пачынаецца ў полі каля вялікага замшэлага валуна вышынёй 1,5 м. Цагляны атынкаваны сядзібны дом з верандай размяшчаўся сярод невялікага (каля 2 га) пейзажнага парка. У плане меў форму прамавугольніка, ахопленага з трох бакоў алеямі і адкрытага ў бок поймы. На адной з палян стаялі гіганцкія арэлі. Паркавы дрэвастой складзены глёгам, ясенем, дубам, бярозай, адзінкава сустракаецца ёлка.

Сядзібны дом згарэў у гады Вялікай Айчыннай вайны. У ім размяшчалася пагранічная застава. Не захаваліся карпусы спіртзавода і другія будынкі сядзібы. Засталася толькі арыгінальная лядоўня, пабудаваная з бутавага каменя. Каменем выкладзены і скляпеністая столь. У гады вайны выкарыстоўвалася партызанамі для выпечкі хлеба.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Чаховічы
Катэгорыя:Род Арамовічаў
Катэгорыя:Зніклі ў 1940-я гады
Катэгорыя:Трусавічы
Катэгорыя:Сядзібна-паркавыя ансамблі Лагойскага раёна
Раскіданае гняздо (п’еса)

**«Раскіданае гняздо»** — п’еса Янкі Купалы (драма ў 5 актах), завершаная 4 верасня 1913 года ў Акопах. Адна з вяршыняў беларускае нацыянальнае драматургіі і адно з найвышэйшых дасягненняў паэтычнага генію Купалы. Упершыню выдадзена асобным выданнем у Вільні ў 1919 годзе (выдавецтва Мінскага камісарыята асветы, друкарня «Прамень»). Аўтограф п’есы захоўваецца ў Літаратурным музеі Янкі Купалы.

Асноўная праблема п’есы — праблема зямлі, крыніцы існавання селяніна, а тым самым — і яго волі, свабоды.

## Вытокі 
Па сведчанні Я. Купалы, драма напісаная на аснове жыццёвых фактаў. Князі Вітгенштэйны выгналі з зямлі продкаў паэта. Дзед Я. Купалы доўга судзіўся і, не здолеўшы даказаць свайго права на валоданне зямлёй, быў вымушаны з сям’ёй пакінуць сядзібу і выправіцца ў свет у пошуках заробку. Дарэчы і сам Купала добра зазнаў, як цяжка зарабляць кавалак хлеба на чужым загоне. Падзеі ў драме, аднак, адбываюцца не ў 19 ст., а напярэдадні першай расійскай рэвалюцыі 1905 года. Праз тое аўтар надае твору вострае сацыяльнае гучанне і выразную палітычную афарбоўку. Высокія ідэйныя і мастацкія вартасці п’есы адзначаў І. Замоцін. Разам з тым ён пісаў аб праліках у кампазіцыйнай пабудове, аб маладзейнасці «Раскіданага гнязда», лічыў драму «не зусім сцэнічнай»:
 Гэтую думку аб несцэнічнасці п’есы пазней падхапілі і іншыя даследчыкі і крытыкі «Раскіданага гнязда». Шэраг водгукаў з’явіўся ў сувязі з пастаноўкай п’есы ў Беларускім тэатры імя Я. Коласа. Іх аўтары (П. Глебка, Я. Рамановіч і інш.) зноў рэабілітуюць купалаўскі твор. Даследвалі п’есу М. Ярош, А. Лянсу, А. Семяновіч, І. Навуменка, А. Лойка, У. Няфёд, А. Сабалеўскі, Т. Гаробчанка.

## Зноскі 
## Літаратура 
* Янка Купала: Энцыкл. даведнік / БелСЭ; Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн., БелСЭ, 1986. — 727 с, 26 л. іл.; Артыкул «Паўлінка (драматычны твор)» / Аўтар — А.Сабалеўскі — C. 525—527.
* Васючэнка, П. Драматургічная спадчына Янкі Купалы. Вопыт сучаснага прачытання. — Мн., 1994.
* Гаробчанка, Т. Купалаўскія вобразы на беларускай сцэне. — Мн., 1976.
* Няфёд, Ул. Беларускі акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы. — Мн., 1970.
* Няфёд, Ул. Беларускі тэатр імя Якуба Коласа. — Мн., 1976.
* Няфёд, Ул. Гісторыя беларускага тэатра. — Мн., 1982.
* Пятровіч, С. Тэатральная самадзейнасць Савецкай Беларусі. — Мн., 1972.
* Семяновіч, А. Беларуская драматургія. — Мн., 1961.
* Ярош, М. Драматургія Янкі Купалы. — Мн., 1959.

## Спасылкі 
* «Раскіданае гняздо» (кароткі змест)  на сайце referat.np.by 
* «Раскіданае гняздо» (водгук) / газета «Беларусь», 28 лістапада 1919 г.  на сайце Змітрака Бядулі 
* Пошукі героямі шляхоў да шчаслівага жыцця ў драме Янкі Купалы «Раскіданае гняздо». Сэнс назвы твору на сайце moladz.org
* А. Петрушкевіч. Вобраз старца ў п’есе Янкі Купалы «Раскіданае гняздо» на сайце kamunikat.org
* Водгукі на драму Я. Купалы «Раскіданае гняздо» на сайце vodguki.ru

Катэгорыя:П’есы Янкі Купалы
Катэгорыя:Творы 1913 года
Маламажэйкаўская сядзіба

**Маламажэйкаўская сядзіба** — часткова захаваны помнік сядзібна-паркавай архітэктуры XIX стагоддзя ў Мажэйкаве, Лідскі раён, Гродзенская вобласць. Палац пабудаваны ў 1880 годзе ў стылі позняга класіцызму. Да нашых дзён захаваліся некалькі іншых пабудоў былой сядзібы рознай ступені захаванасці і рэшткі парку. Сядзіба ўключана ў Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Лідскага раёна, як гісторыка-культурная каштоўнасць рэгіянальнага значэння.

## Гісторыя 
]]

На мяжы XVIII і XIX стагоддзяў маёнтак Мажэйкава, вядомы з пачатка XVI стагоддзя, быў набыты родам Кастравіцкіх, якія пабудавалі тут сядзібу. Дачка Рамуальда Кастравіцкага Казіміра выйшла замуж за Аляксандра Брахоцкага і атрымала маёнтак у пасаг. Па адной з версій яе маці была Эмілія Ромер з дваранскага роду Ромераў, па іншай версіі Ромерам быў першы муж Казіміры. У першую чаргу гэтыя спробы «знайсці Ромераў» сярод гаспадароў сядзібы звязаныя з тым, што за сядзібай Мажэйкава замацавалася імя «сядзіба Ромераў», прытым што сапраўднымі ўладальнікамі маёнтка ў XIX стагоддзі, калі і былі выбудаваныя сучасныя будынкі сядзібы, былі Кастравіцкія і Брахоцкія.

Пад канец XVIII — пачатку XIX стагоддзя быў пабудаваны вялікі мураваны двор. Аляксандр Брахоцкі працягнуў будаўніцтва і канчатковы выгляд сядзіба прыняла ў 1908 — 1910 гадах.

У 2019 годзе пракуратура Гродзенскай вобласці выявіла, што без праектнай дакументацыі, дазволу Міністэрства культуры Беларусі і мясцовага выканаўчага органа праводзіліся рамонтныя работы па абнаўленні фасадаў склада і інтэрната, якія ўваходзяць у склад комплекснай гісторыка-культурнай каштоўнасці.

## Цяперашні час 
Пасля вайны ў сядзібным доме размяшчаліся дырэкцыя саўгаса і клуб. У 1980-я гады былі праведзены работы па аднаўленні сядзібы, аднак у ходзе работ моцна пацярпеў сядзібны парк, была высечана вялікая колькасць дрэў. У цяперашні час у сядзібе размяшчаецца праўленне сельсавета, а парк належыць мясцоваму саўгасу.

Двухпавярховы квадратны ў плане лямус размешчаны ў паўночнай частцы сядзібы. Першы паверх мураваны, другі драўляны. Складаецца з параднага партэра і сістэмы баскетаў, падзеленых сеткай алей. Да партэра прымыкаюць 2 рады дэкаратыўных баскетаў. Яшчэ 2 рады баскетаў з пладовымі дрэвамі ўтвараюць паступовы пераход да параднай часткі парку да саду. Кампазіцыйную вось парку завяршала мураваная капліца, у паўднёва-заходняй частцы парку стаяла незахаваная мураваная альтанка-ратонда. Сярод дрэў пераважае граб, маюцца дуб, сасна, клён, таполя, ясень, яблыня, бяроза, лістоўніца, асіна, ліпа, груша дзічка, трапляюцца экзоты.

## Спасылкі 
* 
* 
* Фрагменты былой сядзібы в. Малое Мажэйкава
* 

Катэгорыя:Палацава-паркавыя і сядзібна-паркавыя ансамблі Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Лідскага раёна
Катэгорыя:Ромеры
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Катэгорыя:Мажэйкава