open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ягор Валер’евіч Сямёнаў

**Ягор Сямёнаў** (нар. , ) — беларускі футбаліст, паўабаронца клуба «Астравец».

## Клубная кар’ера 
Выхаванец мінскай «Змены», у 2005 годзе выступаў за фарм-клуб «Змена-2», аднак з-за праблем са здароўем вымушаны быў скончыць кар’еру. Пазней вучыўся ва ўніверсітэце і працаваў, гуляючы ў футбол на аматарскім узроўні. Пазнейшае абследаванне выявіла, што праблемы са здароўем прайшлі.

У 2010 годзе пачаў гуляць за смалявіцкі «Вігвам» у Другой лізе. Пасля паспяховага сезона (стаў найлепшым бамбардзірам каманды з 12 галамі) атрымаў прапанову ад «Клечаска». У студзені 2012 года падпісаў кантракт з «Гарадзеяй», аднак у красавіку таго ж года быў аддадзены ў арэнду ў «Смаргонь». На наступны год ужо стаў іграком «Смаргоні» на трывалай аснове, а ў 2014 годзе вырашыў перайсці ў «Смалявічы-СТІ», дзе стаў адным з асноўных ігракоў.

У лютым 2016 года прыбыў на прагляд у стан дэбютанта Вышэйшай лігі — футбольнага клуба «Крумкачы» і ў сакавіку падпісаў кантракт. 2 красавіка 2016 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў канцы матча супраць «Белшыны» (1:1). Спачатку ў асноўным выхадзіў на замену, аднак у канцы сезона замацаваўся ў стартавым складзе «Крумкачоў» на пазіцыі левага паўабаронцы. Сезон 2017 пачынаў у асноўным складзе каманды, пазней стаў часцей выхадзіць на замену ці заставацца на лаўцы запасных. У ліпені 2017 года па пагадненні бакоў пакінуў «Крумкачы».

У жніўні 2017 года далучыўся да мінскага «Промня», якому па выніках сезона 2017 дапамог выйсці ў Вышэйшую лігу. У сезоне 2018 быў адным з асноўных ігракоў каманды.

У студзені 2019 года перайшоў у «Слуцк», дзе стаў адным з асноўных ігракоў, толькі ў канцы сезона 2019 стаў часцей заставацца на лаўцы запасных. У снежні 2019 года падоўжыў пагадненне са «Слуцкам». У сезоне 2020 быў трывалым іграком стартавага складу. У студзені 2021  года стала вядома, што Сямёнаў застаецца ў «Слуцку». У 2021 годзе чаргаваў выхады ў стартавым складзе і на замену. У снежні 2021 года па пагадненні бакоў пакінуў слуцкі клуб.

У лютым 2022 года папоўніў склад «Смаргоні». Стаў капітанам каманды, дапамог клуб па выніках сезона 2022 вярнуцца ў Вышэйшую лігу. У пачатку 2023 года трэніраваўся з камандай, аднак новы кантракт не быў падпісаны, таму не трапіў у заяўку «Смаргоні» на сезон і не ўдзельнічаў у афіцыйных матчах.

У ліпені 2023 года перайшоў у «Астравец».

## Дасягненні 
*  Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2017

## Статыстыка выступленняў 
## Грамадзянская пазіцыя 
Пасля жорсткага разгону акцый пратэстаў, выкліканых масавымі фальсіфікацыямі на прэзідэнцкіх выбарах 2020 года, збіцця і катаванняў затрыманых пратэстоўцаў, разам з 92 іншымі беларускімі футбалістамі выступіў з асуджэннем гвалту ў Беларусі.

Падпісаў адкрыты ліст спартыўных дзеячаў краіны, якія выступаюць за дзеючую ўладу Беларусі пасля здушэння народных пратэстаў у 2020 годзе.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Мінск-2
Катэгорыя:Ігракі ФК Смалявічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Клечаск
Катэгорыя:Ігракі ФК Гарадзея
Катэгорыя:Ігракі ФК Смаргонь
Катэгорыя:Ігракі ФК Крумкачы Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Прамень Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Слуцк
Катэгорыя:Ігракі ФК Астравец
Ота Барыч

**Ота Барыч** ( — ) — аўстрыйска-харвацкі футбаліст і трэнер. Адзін з самых паспяховых трэнераў Харватыі. Выйграў восем чэмпіянатаў Аўстрыі з чатырма рознымі камандамі, а ў 1985 годзе вывеў венскі «Рапід» у фінал Кубка Кубкаў. З 1999 па 2001 год быў трэнерам зборнай Аўстрыі, але не вывеў каманду з кваліфікацыі да чэмпіянату свету 2002 года. З 2002 па 2004 гады ўзначальваў штаб зборнай Харватыі, а з ліпеня 2006 года па лістапад 2007 года працаваў з нацыянальнай зборнай Албаніі.

## Трэнерскія дасягненні 
 **«Вакер» Інсбрук**:
* Чэмпіён Аўстрыі (2): 1971, 1972

 **«Дынама» Заграб**:
* Уладальнік Кубка Югаславіі: 1980

 **«Штурм» Грац**:
* Чэмпіён Аўстрыі: 1982
* Уладальнік Кубка Аўстрыі: 1981

 **«Рапід» Вена**:
* Чэмпіён Аўстрыі (3): 1983, 1987, 1988
* Уладальнік Кубка Аўстрыі (4): 1983, 1984, 1985, 1987
* Уладальнік Суперкубка Аўстрыі (2): 1987, 1988
* Фіналіст Кубка уладальнікаў кубкаў: 1984/85

 **«Казіно» Зальцбург**:
* Чэмпіён Аўстрыі (2): 1994, 1995

 **«Дынама» Заграб**:
* Чэмпіён Харватыі: 1997
* Уладальнік Кубка Харватыі: 1997

 **Зборная Харватыі**:
*  Удзельнік фінальнай стадыі чэмпіянату Еўропы 2004

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Югаславіі
Катэгорыя:Ігракі ФК Лакаматыва Заграб
Катэгорыя:Ігракі ФК Кустошыя Заграб
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Аўстрыі
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Албаніі па футболе
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Харватыі па футболе
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Аўстрыі па футболе
Катэгорыя:Трэнеры ФК Фенербахчэ
Катэгорыя:Трэнеры ФК Дынама Заграб
Катэгорыя:Трэнеры ФК Рэд Бул Зальцбург
Катэгорыя:Трэнеры ФК Штурм Грац
Катэгорыя:Трэнеры ФК Рапід Вена
Катэгорыя:Трэнеры ФК Штутгарт
Катэгорыя:Трэнеры ФК Цібалія Вінкаўцы
Катэгорыя:Трэнеры ФК Заграб
Катэгорыя:Трэнеры ФК ЛАСК Лінц
Катэгорыя:Трэнеры ФК Вакер Інсбрук
Катэгорыя:Трэнеры ФК Германія Вісбадэн
Катэгорыя:Трэнеры ФК Опель Русельсгайм
Катэгорыя:Трэнеры ФК Лакаматыва Заграб
Катэгорыя:Памерлі ад каранавіруснай інфекцыі COVID-19
Яхорына

**Яхорина** — гара і гарналыжны курорт у абшчыне Пале, на тэрыторыі Рэспублікі Сербскай. Вышыня гары складае 1 916 метраў над узроўнем мора. У сярэднім, 175 дзён у годзе — з кастрычніка па май Яхорына пакрыта снегам. У сярэднім таўшчыня снежных пакроваў у лютым складае 106 сантыметраў. Гарналыжны цэнтр на Яхорыне выкарыстоўваўся і ў час зімовых Алімпійскіх гульняў у Сараеве.

Ад Сараева гара знаходзіцца на адлегласці ў 30 кіламетраў, ад Пале — 15 кіламетраў.

## Спасылкі 
*
Захоп Марока Францыяй

**Захо́п Маро́ка Фра́нцыяй** ці **Друга́я фра́нка-марака́нская вайна́** — падзеі 1907 — 1912 гадоў, у выніку якіх султанат Марока з незалежнай дзяржавы ператварыўся ў французскі пратэктарат.

## Літаратура 
* «История Востока» (в 6 т.). Т.IV «Восток в новое время (конец XVIII — начало XX в.)», кн.2 — Москва: издательская фирма «Восточная литература» РАН, 2005. ISBN 5-02-018102-1

 

Катэгорыя:Каланіяльная Афрыка
Катэгорыя:Палітычная геаграфія
Сідарэнка

**Сідарэнка** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляўціна Васілеўна Сідарэнка (нар. 1946) — беларускі спецыяліст у галіне тэарэтычных асноў інфарматыкі. Доктар тэхнічных навук (2004), дацэнт (1999), прафесар.
* Аляксандр Васілевіч Сідарэнка (1917—1982) — савецкі геолаг, акадэмік АН СССР.
* Аляксей Ісаевіч Сідарэнка (1914—1980) — беларускі гісторык.
* Валерый Аляксеевіч Сідарэнка (нар. 1939) — вучоны ў галіне машынабудавання.
* Валянціна Мікалаеўна Сідарэнка (нар. 1954) — беларускі ўрач-акушэр-гінеколаг. Доктар медыцынскіх навук (2008), прафесар (2010).
* Васіль Аляксеевіч Сідарэнка (1911—1978) — Герой Савецкага Саюза.
* Георгій Іванавіч Сідарэнка (1925—2014) — беларускі кардыёлаг.
* Дзяніс Уладзіміравіч Сідарэнка (1976—2024) — беларускі дыпламат.
* Кірыл Андрэевіч Сідарэнка (нар. 1995) — беларускі футбаліст.
* Мікалай Мікалаевіч Сідарэнка (1905—1980) — паэт і перакладчык.
* Раіса Станіславаўна Сідарэнка — беларускі дзяржаўны дзеяч.

## Гл. таксама 
* Савелій Герасімавіч Сідарэнка-Салдаценка — адзін з кіраўнікоў партыйнага падполля і партызанскага руху на Беларусі
Бабічаў

**Ба́бічаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Дзмітрый Бабічаў (нар. 1984) — беларускі гандбаліст
* Максім Мікалаевіч Бабічаў (нар. 1986) — беларускі гандбаліст
* Міхаіл Анатолевіч Бабічаў (нар. 1995) — беларускі футбаліст
* Уладзімір Генадзевіч Бабічаў — беларускі функцыянер
Пячора Гаўешціца

**Гаўешціца** () — вялікая карставая пячора, што знаходзіцца ў каньёне Прача ля левага прытоку ракі Дрына ў горным масіве Раманія. У адміністрацыйным дачыненні прыналежыць да муніцыпалітэта Рагаціца, Рэспубліка Сербская, Боснія і Герцагавіна, знаходзіцца на адлегласці дваццаці аднаго кіламетра ад горада.

## Гісторыя даследаванняў 
Гаўешціца доўгі час заставалася невядомай і ўпершыню была выяўлена толькі ў пачатку XX стагоддзя, калі ў 1906 годзе ў выніку будавання чыгуначнай лініі Сараева—Вішаград адбылося абвальванне часткі скальных парод і адкрыўся ўваход у пячору. Першыя згадванні пра даследаванне пячоры датуюцца 1911 годам, але даследчыкам атрымалася прайсці ўглыб толькі на 100 метраў — далейшае пасоўванне было занадта небяспечным і патрабавала адмысловага абсталявання. З гэтых пор пячора стала даволі папулярнай сярод турыстаў, хоць сур'ёзным яе вывучэннем тады ніхто не займаўся. У біялагічнай і палеанталагічнай літаратуры 1960-х — 1970-х гадоў Гаўешціца згадваецца толькі мімаходзь без якіх б там ні было навуковых дадзеных.

Сур'ёзны зрух у вывучэнні пячоры адбыўся толькі ў 2010 годзе, калі прыехала група італьянскіх спелеолагаў з Балонні і Навары — у супрацоўніцтве з мясцовымі навукоўцамі з Босніі і Герцагавіны пры спрыянні Цэнтра карсту і спелеалогіі Сараева яны дамагліся вызначаных поспехаў у даследаванні: склалі падрабязную карту тунэляў, задакументавалі новыя адгалінаванні, з якімі агульная даўжыня пячоры складала каля 1200 метраў. Усяго ў перыяд 2010—2013 гадоў былі распачаты некалькі навуковых экспедыцый, недалёка ад уваходу з'явіўся невялікі даследчыцкі лагер, да працэсу вывучэння далучыліся многія спецыялісты з іншых гарадоў. З часам даследчыкі прасоўваліся ўсё далей і далей, так, у 2011 годзе даўжыня вывучанай часткі пячоры складала 3800 метраў, у 2012 годзе — ужо 7715 метраў і, нарэшце, у 2013 годзе даследчыкі назвалі канчатковую на дадзены момант даўжыню — 9682 метры. Такім чынам, Гаўешціца з'яўляецца самай вялікай пячорай на тэрыторыі Босніі і Герцагавіны, апераджаючы па даўжыні папярэдніх лідараў Печына Ізвор Макраньске Міляцке (7200 м) і В'етраніцу (6700 м).

Падчас экспедыцый праводзіліся біялагічныя даследаванні залаў пячоры, збіраліся ўзоры мінеральных і арганічных матэрыялаў. У пячоры была выяўлена калонія кажаноў, былі знойдзены множныя аскепкі чэрапаў і костак пячорнага мядзведзя дагістарычнага віду, які, як лічыцца, вымер каля 15 тыс. гадоў назад. Апроч таго, усярэдзіне навукоўцамі знойдзены рэдкія насякомыя сямейства леядзідаў.

Гаўешціца ўваходзіць у лік аб'ектаў, якія падпадаюць пад абарону па класіфікацыі Міжнароднага саюзу аховы прыроды.

## Спасылкі 
* Pećina Govještica (Dugovještica) 
* Пећина Говјештица: Језеро, украси, фосили... 
* РОГАТИЧКИ ДРАГУЉ: ПЕЋИНА ГОВЈЕШТИЦА 
* Govjestica najduža pećina u BiH
Германія ў Першай сусветнай вайне

**Герма́нія** ўступіла ў **Першую сусветную вайну** 1 жніўня 1914 года, абвясціўшы вайну Расіі. 3 жніўня вайну Германіі аб'явіла Францыя, а 4 жніўня — Брытанская імперыя.

## Гісторыя 
Нагодай для пачатку вайны стала забойства аўстрыйскага эрцгерцага Франца Фердынанда сербскім студэнтам. Германская імперыя падтрымала свайго саюзніка Аўстра-Венгрыю і, 1 жніўня запатрабаваўшы ад Расіі спыніць мабілізацыю, абвясціла апошняй вайну.

Германія прымала актыўны ўдзел у вайне. Нямецкія войскі ваявалі на Заходнім, Усходнім, Італьянскім і Балканскім франтах. Акрамя гэтага нямецкія каланіяльныя войскі вялі баявыя дзеянні ў Афрыцы. Германскі флот дзейнічаў у Паўночным, Балтыйскім марах, у Атлантычным, Ціхім і Індыйскім акіянах, Германія таксама вяла неабмежаваную падводную вайну. Германія была лідарам ваенна-палітычнага блока Цэнтральных дзяржаў.

Пасля паражэння Цэнтральных дзяржаў у вайне па Версальскаму мірнаму дагавору асноўнай вінаватай Першай сусветнай вайны была названая Германія. Таксама пасля вайны Германія страціла ўсе калоніі, значную частку тэрыторыі. Памеры арміі і флоту былі моцна абмежаваныя, на краіну была ўскладзена выплата рэпарацый пераможцам.

## Літаратура 
* 
* 
*
Ірына Францаўна Жарнасек

**Ірына Францаўна Жарнасек** (нар. , вёска Чаранкі, Глыбоцкі раён, Віцебская вобласць) — беларуская пісьменніца, рэдактар часопіса «Маленькі рыцар Беззаганнай».

## Біяграфія 
Нарадзілася 17 студзеня 1953 года ў сялянскай сям’і.

Пасля заканчэння Пліскай сярэдняй школы (1969) працавала загадчыцай Мамайскай сельскай бібліятэкі на Глыбоччыне. Скончыла завочна Мінскі інстытут культуры (1976). У 1978—1979 гадах — загадчыца чытальнай залы бібліятэкі трэста № 16 «Нафтабуд» у Наваполацку, у 1979—1983 гадах — карэспандэнт шматтыражнай газеты «Знамя новостройки» гэтага трэста. З 1983 года — карэспандэнт наваполацкай гарадской газеты «Химик». Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1987 года.

Жыве ў Наваполацку.

## Творчасць 
Першае апавяданне апублікавала ў 1978 годзе (газета «Химик»), у наступным годзе выступіла ў рэспубліканскім друку (часопіс «Работніца і сялянка»). Аўтар кніг прозы «Ліст да сына» (1986), «Гульні над студняй» (1993), «Гадара», аповесці-казкі «Спрэчка анёлаў», рамана «Будзь воля Твая».

## Сям’я 
* Сын — Аляксандр Жарнасек (нар. 1980) — беларускі святар, марыянін, пробашч парафіі св. Язэпа ў Оршы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Глыбоцкім раёне
Міхаіл Анатолевіч Бабічаў

**Міхаіл Бабічаў** (нар. , ) — беларускі футбаліст, паўабаронца эстонскага клуба «Ныме Калью» з Таліна.

## Клубная кар’ера 
Выхаванец пастаўскай акадэміі ПМЦ, заснавальнікам якой быў яго бацька Анатоль Бабічаў. У 2012 годзе перайшоў у склад казанскага «Рубіна», дзе выступаў за дубль. У жніўні 2014 года, пакінуўшы «Рубін», папоўніў склад клуба італьянскай Серыі D «Крас», аднак праз праблемы з дакументамі клуб здолеў заявіць іграка на чэмпіянат толькі ў канцы 2014 года.

Улетку 2015 года вярнуўся ў Беларусь. Трэніраваўся разам з «Віцебскам», які ўзначаліў былы трэнер Міхаіла ў акадэміі ПМЦ Сяргей Ясінскі, аднак клуб не паспеў заявіць яго на чэмпіянат. У выніку ў кастрычніку папоўніў склад першалігавай «Оршы».

Па заканчэнні сезона, у снежні 2015 года падпісаў кантракт з «Віцебскам». 2 красавіка 2016 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, адгуляўшы ўсе 90 хвілін матча супраць «Мінска» (0:1) на пазіцыі апорнага паўабаронцы. Пазней здолеў замацавацца ў апорнай зоне ў стартавым складзе віцяблян.

У снежні 2017 года перайшоў у «Тарпеда-БелАЗ». У пачатку сезона 2018 звычайна гуляў у стартавым складзе, з верасня стаў пераважна заставацца на лаўцы запасных. У студзені 2019 года па заканчэнні кантракта пакінуў жодзінскі клуб.

Пасля зыходу з «Тарпеда-БелАЗ» спрабаваў працаўлядкавацца ў «Іслачы», але беспаспяхова. Пазней адправіўся на прагляд у гродзенскі «Нёман», з якім у лютым 2019 года падпісаў кантракт. Пачынаў сезон 2019 у асноўным складзе гродзенцаў, аднак з лета страціў месца ў складзе, выступаў за дубль. У снежні 2019 года пакінуў «Нёман».

У лютым 2020 года стаў іграком латвійскага клуба РФШ. У сакавіку 2021 года перайшоў у эстонскі «Ныме Калью».

## Міжнародная кар’ера 
Выклікаўся на таварыскія матчы і зборы юнацкіх зборных Беларусі. У верасні 2013 года, будучы іграком расійскага «Рубіна», адмовіўся ад чарговага выкліку. Пазней патлумачыў адмову адсутнасцю ігравой практыкі на зборах.

26 сакавіка 2016 года дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі ў таварыскім матчы супраць Польшчы (0:3). Усяго за моладзевую зборную правёў 5 матчаў.

У ліпені 2017 года выступаў за другую зборную Беларусі на Кубку Караля ў Тайландзе.

## Дасягненні 
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Латвіі: 2020

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Ныме Калью
Катэгорыя:Ігракі ФК Рыжская футбольная школа
Катэгорыя:Ігракі ФК Нёман Гродна
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ
Катэгорыя:Ігракі ФК Віцебск
Катэгорыя:Ігракі ФК Орша
Катэгорыя:Ігракі ФК Крас
Катэгорыя:Ігракі ФК Рубін Казань
Жарнасек

**Жарнасек** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Ірына Францаўна Жарнасек (нар. 1953) — беларуская пісьменніца.
* Уладзімір Фёдаравіч Жарнасек (1957—2017) — вучоны ў галіне алергалогіі, дзіцячай пульманалогіі.
* Яўген Жарнасек (нар. 1987) — беларускі штангіст.

## Паходжанне прозвішча 
Імаверна, паходзіць ад прафесійнай мянушкі — жарнасек — рамеснік, які вырабляў (насякаў або высякаў — *сек*) з камянёў *жорны* (плоскія круглыя камяні, прызначаныя для лушчэння і размолу збожжа і іншай цвёрдай сыравіны). У рускай мове побач уласнага *Жерносек*, сустракаецца таксама *Жернасек*, *Жарнасек* і іншыя варыянты, што тлумачыцца простай транслітарацыяй з іншых моў, у тым ліку з беларускай.

## Геаграфія прозвішча 
У Беларусі прозвішча Жарнасек найболей распаўсюджана ў Брэсцкай (69 % з агульнай колькасці Жарнасекаў у Беларусі), Мінскай (28 %) і Магілёўскай (3 %) абласцях.

У свеце розныя варыянты напісання прозвішча распаўсюджаны наступным чынам:

## Гл. таксама 
* Жарнасекі — былая вёска на тэрыторыі Верхнядзвінскага раёна Беларусі.
* Жарнасекі — аграгарадок у Полацкім раёне Беларусі.
* Жарнасекава — вёска ў Бешанковіцкім раёне.

Катэгорыя:Прозвішчы
Штрайф

**Штрайф** () — гарналыжная траса каля Кіцбюэля ў Аўстрыі. З 1937 г. яна з'яўляецца месцам правядзення міжнароднай гонкі Ханенкам.

Штрайф вызнаецца за адну з найбольш складаных і небяспечных гоначных трас у свеце, а хуткасны спуск ды супергігант на Штрайфе прызнаныя найбольш складанымі ў свеце.

Калі ў раёне Кіцбюэля праходзяць любыя гарналыжныя спаборніцтвы, то траса Штрайф з'яўляецца абавязковай у іх рэгламенце. Нягледзячы на тое, што Штрайф пазначаны як чырвоная (г. зн. сярэдняй складанасці) траса, ён мае тры экстрэмальныя ўчасткі, якія асобна пазначаюцца на лыжных картах у мэтах забеспячэння бяспекі гарналыжнікаў.

Катэгорыя:Гарналыжны спорт
Катэгорыя:Альпы
Помнік у гонар з’яўлення абраза Маці Божай Мінскай

'''Помнік у гонар з'яўлення абраза Маці Божай Мінскай''' — помнік у гістарычным цэнтры Мінска, размешчаны ў пачатку вуліцы Зыбіцкай. Паводле задумы скульптура створана ў выглядзе абеліска, які імітуе раку. Наверсе кампазіцыі размесціцца ладдзя ў выглядзе птушкі-вешчуна, а ў ёй — абраз.

Катэгорыя:Помнікі Мінска
Катэгорыя:Зыбіцкая вуліца
Катэгорыя:З’явіліся ў 2015 годзе
Катэгорыя:2015 год у Мінску
Катэгорыя:Творы Дзмітрыя Аганава
Катэгорыя:Творы Ігара Засімовіча
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Сяргея Багласава
Ландэсгаўптман

— Ландэсгаўптман правінцыі Бальцана з 1989 г. па 2014 г.]]
**Ла́ндэсга́ўптман** (; што даслоўна перакладаецца як «*капітан федэральнай зямлі*» або «*губернатар федэральнай зямлі*») або **Ла́ндэсга́ўптфрау** (; што з’яўляецца жаночым адпаведнікам гэтага тытула) — губернатарскі тытул кіраўніка ўрада аўстрыйскай федэральнай зямлі і італьянскіх аўтаномных правінцый Бальцана ды Трэнціна, які адпавядае тытулу міністр-прэзідэнта або прэм’ера. Да 1933 г. тэрмін «*Ландэсгаўптман*» ужываўся ў Прусіі для азначэння кіраўніка ўрада правінцыі. Сучасным адпаведнікам тытула «*Ландэсгаўптман*» (губернатар федэральнай зямлі) у федэральных землях Германіі з’яўляецца тытул «*Міністэрпрэзідэнт*» (міністр-прэзідэнт).

Катэгорыя:Палітыка Аўстрыі
Катэгорыя:Палітыка Італіі
Уладзіслаў Сяргеевіч Жук

**Уладзіслаў Жук** (нар. , Задвор’е, Стаўбцоўскі раён, Мінская вобласць, Беларусь) — беларускі футбаліст, паўабаронца віцебскага «Макслайна».

## Клубная кар’ера 
Выхаванец ДЮСШ горада Стоўбцы, пазней выступаў за юнацкія каманды розных беларускіх клубаў. Першым дарослым клубам Уладзіслава ў 2012 годзе стала «Зорка-БДУ», дзе ён з цягам часу здолеў замацавацца ў аснове. Пасля сезона 2014 праходзіў прагляд у «Гомелі» і «Тарпеда-БелАЗ», аднак у выніку застаўся ў Мінску.

У лютым 2016 года прыбыў на прагляд у «Слуцк», але не падышоў і неўзабаве далучыўся да мазырскай «Славіі», у складзе якой пачаў сезон 2016. 2 красавіка 2016 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, выйшаўшы на пазіцыі левага паўабаронцы ў матчы супраць «Слуцка» (1:1). Здолеў замацавацца на гэтай пазіцыі, па выніках сезона 2016 быў прызнаны аматарамі клуба найлепшым іграком каманды. Канец сезона вымушаны быў прапусціць з-за службы ў арміі.

У студзені 2017 года падпісаў кантракт з барысаўскім БАТЭ. Аднак, не здолеў замацавацца ў складзе і ў красавіку таго ж года вярнуўся ў «Славію» на правах арэнды. Прапусціўшы пачатак сезона з-за траўмы, пазней стаў у асноўным выхадзіць на замену. Па выніках сезона 2017 «Славія» выбыла ў Першую лігу, а Жук вярнуўся ў БАТЭ.

У студзені 2018 года трэніраваўся з барысаўчанамі, аднак не трапіў на першы турэцкі збор каманды. У лютым 2018 года далучыўся да «Смалявічаў», і ў сакавіку афіцыйна перайшоў у склад дэбютанта Вышэйшай лігі ў арэнду з правам выкупу. У складзе «Смалявічаў» быў іграком асновы, аднак у жніўні 2018 года пакінуў каманду і неўзабаве перайшоў у арэнду ў «Слуцк». У верасні не гуляў з-за траўмы, пазней стаў часам з’яўляцца ў стартавым складзе слуцкай каманды. У студзені 2019 года пакінуў слуцкі клуб і неўзабаве разарваў кантракт з БАТЭ.

Са студзеня 2019 года знаходзіўся на праглядзе ў «Славіі» і ў выніку зноў стаў іграком мазырскага клуба. Хутка замацаваўся ў стартавым складзе мазыран. У студзені 2021 года падоўжыў кантракт з клубам. У пачатку 2022 года не трапіў у заяўку «Славіі» на сезон і толькі ў ліпені зноў з’явіўся на полі. У лістападзе 2023 года пакінуў «Славію». У студзені 2024 года афіцыйна быў дапушчаны да прафесійнай дзейнасці спартсмена ў Беларусі камісіяй пры Генпракуратуры

У студзені 2024 года стаў трэніравацца з віцебскім «Макслайнам» і ў лютым афіцыйна папоўніў склад клуба.

## Міжнародная кар’ера 
У 2014—2016 гадах выступаў за моладзевую зборную Беларусі, двойчы прымаў удзел у Кубку Садружнасці ў Санкт-Пецярбургу.

## Дасягненні 
*  Уладальнік Суперкубка Беларусі: 2017

## Статыстыка выступленняў 
## Грамадзянская пазіцыя 
Пасля жорсткага разгону акцый пратэстаў, выкліканых масавымі фальсіфікацыямі на прэзідэнцкіх выбарах 2020 года, збіцця і катаванняў затрыманых пратэстоўцаў, разам з 92 іншымі беларускімі футбалістамі выступіў з асуджэннем гвалту ў Беларусі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Энергетык-БДУ
Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Мазыр
Катэгорыя:Ігракі ФК БАТЭ
Катэгорыя:Ігракі ФК Смалявічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Слуцк
Катэгорыя:Ігракі ФК Макслайн
Магліч

**Магліч** () — горны хрыбет з самім высокім пікам у канфедэратыўнай дзяржаве Боснія і Герцагавіна, знаходзіцца на мяжы з Чарнагорыяй. Уваходзіць у склад горнай сістэмы Дынарскае нагор’е. Вышыня піка — 2387 м. Магліч — адна з трох гор, што атачаюць возера Трновацка.

Усходні бок Магліча знаходзіцца ў Нацыянальным парку Суцьеска, каля заходняга працякае рака Суцьеска, каля паўночна-ўсходняга — Дрына, блізка паўднёва-заходняй часткі гары знаходзіцца гара Валуяк.

## Спасылкі 
* Peakware.com 
* Summitpost.org
* Карта походов в Маглич
Чорная (рака)

**Чо́рная** — рака ў Мсціслаўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Віхра (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 21 км. Плошча вадазбору 99 км². Пачынаецца за 0,8 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад вёскі Судоўшчына, упадае ў Віхру за 1,5 км паўднёвы ўсход ад вёскі Банькаўшчына. Рэчышча Чорнай часткова каналізаванае. Вадазбор у межах Горацка-Мсціслаўскай раўніны. Асноўныя прытокі — Гаранка і Свярдзел (злева).

Каля ракі населеныя пункты Старое Сяло, Дзеснакіта, Банькаўшчына.

## Літаратура 
* 
*  — С. 343.
* 
* Ліст карты N-36-64. Выданне 1982 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Могилевской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Мсціслаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Сажа
Мрконіч-Град

**Мрконіч-Град** () — горад на паўночным захадзе цэнтральнай часткі Босніі і Герцагавіны. Знаходзіцца ў рэгіёне Баня-Лука Рэспублікі Сербскай, з'яўляецца цэнтрам субрэгіёна Мрконіч-Град і цэнтрам аднайменнай абшчыны .

## Насельніцтва 
Колькасць насельніцтва горада паводле перапісу 2013 года складае 7 915 чалавек, абшчыны — 18 136 чалавек.

Па дадзеных перапісу 1991 года ў горадзе жыло 8 422 чалавек, у тым ліку 70,6 % — сербы, 19,8 % — баснійскія мусульмане, 5,6 % — югаславы, 4,2 % — харваты.

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* Карта l-33-4  Маштаб 1:500000

Катэгорыя:Гарады Рэспублікі Сербскай
Фелікс Фёдаравіч Гумен

**Фелікс Фёдаравіч Гумен** (, в. Кальцова, Амурская вобласць, РСФСР — , ) — беларускі мастак-акварэліст, адзін з пачынальнікаў Віцебскай школы акварэлі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 28 сакавіка 1941 года ў вёсцы Кальцова Амурскай вобласці.

Скончыў Віцебскі педагагічны інстытут у 1962 годзе. У 1965—1974 гадах выкладаў у ім.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1967 года.

## Творчасць 
Аўтар эмацыянальна выразных, пераважна пленэрных, пейзажаў: «Сафійскі сабор у Полацку» (1967), «Наваполацк. Сонца над горадам» (1968), «Віцебскі дварок» (1975), «Ушацкія азёры» (1994), «Лагойшчына» (1995) і іншыя.

Нацюрморты вылучаюцца дакладнай перадачай фактуры рэчаў, формы: «Кветкі шыпшыны» (1967), «Камбала» (1970), «Клопаты гаспадыні» (1972), «Атрыбуты мастацтва» (1974), «Дзьмухаўцы» (1982), «Нацюрморт» (1990), «Званочкі з яра» (1995) і іншыя. Для творчасці характэрны шырокая манера пісьма, сакавіты колер, кантрасты святла і ценю.

## Літаратура 
* 

## Вонкавыя спасылкі 
* Асабісты сайт Фэлікса Гумена
* Гумен Феликс Фёдорович Ассоциация «Город Витебск и Компания»
* Гумен, Феликс Фёдорович Витебская энциклопедия

Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Віцебская школа акварэлі
Катэгорыя:Выкладчыкі Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава
Дзмітрый Уладзіміравіч Макар

**Дзмітрый Макар** (нар. , ) — беларускі футбаліст (абаронца) і трэнер. У цяперашні час пацуе трэнерам у клубе «Іслач».

## Клубная кар’ера 
Выхаванец мінскай школы «Змена», дэбютаваў у Вышэйшай лізе ў 2002 годзе ў складзе клуба «Зорка-ВА-БДУ». Пазней гуляў за мінскае «Тарпеда-СКА», у 2005 годзе ў складзе салігорскага «Шахцёра» стаў чэмпіёнам Беларусі, хоць і правёў усяго два матчы. У 2006 стаў найлепшым бамбардзірам гродзенскага «Нёмана», улетку 2007 года вярнуўся ў «Мінск». На наступны год дапамог мінчанам вярнуць месца ў Вышэйшай лізе.

У сярэдзіне 2009 года перайшоў у брэсцкае «Дынама», дзе спачатку быў іграком асновы, але ў сезоне 2012 страціў месца ў складзе і папоўніў склад першалігавай «Гарадзеі». У 2013 стаў іграком рэчыцкага «Ведрыча-97», дзе змяніў звыклае амплуа паўабаронцы на пазіцыю левага абаронцы, стаў адным з лідараў каманды і яе капітанам. У сезоне 2014 дапамог рэчыцкаму клубу (які змяніў назву на «Рэчыца-2014») заняць высокае пятае месца ў Першай лізе.

У пачатку 2015 года з-за фінансавых праблем «Рэчыцы-2014» перайшоў у «Іслач», якой дапамог выйграць Першую лігу 2015. У сакавіку 2016 года падоўжыў кантракт з «Іслаччу». У сезоне 2016 рэдка з’яўляўся ў асноўным складзе, выступаючы ў асноўным за дубль. Таксама падчас сезона пачаў працаваць трэнерам юнацкай каманды «Іслачы». У студзені 2017 года завяршыў кар’еру і поўнасцю перайшоў на трэнерскую працу.

## Трэнерская кар’ера 
У лютым 2018 года па выніках справы аб дагаварных матчах атрымаў ад Дысцыплінарнага камітэта АБФФ двухгадовую дыскваліфікацыю, у сувязі з чым перайшоў на працу ў дзіцячую футбольную школу.

З 2021 года пачаў працаваць трэнерам у штабе асноўнай каманды «Іслачы». У студзені 2022 года стала вядома, што Макар застанецца ў штабе на наступны сезон.

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Беларусі: 2005
*  Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2008, 2015

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Іслач
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэчыца-2014
Катэгорыя:Ігракі ФК Гарадзея
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Нёман Гродна
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Салігорск
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Энергетык-БДУ
Катэгорыя:Ігракі ФК Дарыда
Катэгорыя:Выпускнікі БДПУ імя Максіма Танка
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Севярын Налівайка

**Севярын Налівайка** (? Гусяцін, Цярнопальская вобласць — ) — кіраўнік казацка-сялянскага паўстання на Украіне і Беларусі ў канцы 16 стагоддзя. Служыў у войску К. К. Астрожскага сотнікам. Вясной 1594 года стварыў казацкія атрады і ў 1595 годзе на Правабярэжжы Украіны ўзняў казацка-сялянскае паўстанне (паўстанне Налівайкі). Калі ўлады паслалі супраць яго 7000 рэестравых казакоў, ён перайшоў на тэрыторыю паўднёвай Беларусі, дзе да яго далучыліся мясцовыя сяляне, мяшчане і дробная шляхта. Паўстанцы захапілі Петрыкаў, Слуцк, Магілёў, Давыд-Гарадок, Тураў, Лахву, Пінск і пайшлі на Валынь. Вясной 1596 года пад націскам урадавых войск паўстанцы адышлі на Левабярэжную Украіну, але каля мястэчка Лубны былі акружаны. 17 ліпеня 1596 года частка казацкай старшыны, каб апраўдацца перад каралеўскімі ўладамі, схапіла Налівайку і іншых кіраўнікоў паўстання, выдала іх гетману Станіславу Жалкеўскаму. Налівайка пакараны смерцю ў Варшаве.

## Гл. таксама 
* Сенька Налівайка

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гетманы Украіны
Катэгорыя:Правадыры паўстанняў
Озран

**Озран** () — невысокі горны масіў у паўночнай частцы Босніі і Герцагавіны, які працягнуўся на адлегласць каля 40 км паміж гарадамі Добай і Завідавічы, паміж далінай ракі Босна на захадзе і далінай ракі Спрэча на поўначы. На поўдні цягнецца ўздоўж ракі Крывая, тады як усходнія схілы спускаюцца да возера Модрачка. Такім чынам, часткова гара знаходзіцца ў Федэрацыі Босніі і Герцагавіны, часткова ў Рэспубліцы Сербскай. У адміністрацыйным плане адносіцца да баснійскай абшчыны Маглай і сербскай абшчыны Петрава.

## Этымалогія 
Паводле легенды назва гары была дадзена баснійскай каралевай Катарынай Косава Катраманіч, якая, устаўшы на вяршыню, была зачаравана хараством краявіду і прамовіла «Мили Боже, лијепа обазарја» (прыкладны пераклад: «Божа мой, які выдатны выгляд»). Слова «обазарја», мелае насамрэч некалькі розных значэнняў, пасля трансфармавалася ў Озран.

## Характарыстыкі 
Тры найвышэйшыя пункты горнага масіву знаходзяцца на тэрыторыі муніцыпалітэта Петрава, гэта пік Вялікая Остравіца (918 м), пік Краліца (883 м) і пік Малая Остравіца (853 м). Апроч размаітай флоры Озран багаты прыроднымі рэсурсамі, тут ёсць крыніцы чыстай пітной вады, што валодаюць гаючымі ўласцівасцямі геатэрмальныя крыніцы, рудныя і мінеральныя рэсурсы.

## Гісторыя 
З-за геаграфічных асаблівасцей гара Озран часта ставала пунктам абароны падчас ваенных канфліктаў. Так, у ходзе Другой сусветнай вайны ў 1942 годзе нямецка-харвацкія войскі праводзілі тут карную аперацыю супраць уздужалых югаслаўскіх партызан — большай частцы партызан у выніку атрымалася схавацца ў тутэйшых лясах. У час Баснійскай вайны Озран стаў апорай абароны сербаў супраць мусульманаў. Цяпер на піку Краліца ўсталяваны помнік загінулым ваярам Узброеных сіл Рэспублікі Сербскай, якія ў верасні 1995 года сталі ахвярамі бамбардзіровак НАТО.

## Озранскі манастыр 
На гары знаходзіцца манастыр Сербскай праваслаўнай царквы, прысвечаны Мікалаю Цудатворцу, таксама вядомы як Озранскі манастыр.

## Озранскі марафон 
Муніцыпалітэт Петрава пры падтрымцы Радыё і тэлебачання Рэспублікі Сербскай штогод арганізуе традыцыйны марафонскі забег па хрыбце Озран.

## Спасылкі 
* Ozren Outdoor
Джуліус Ньерэрэ

**Джуліус Камбараджэ Ньерэрэ** (;  — ) — дзяржаўны і палітычны дзеяч Танзаніі.

Скончыў каледж Макерэрэ (сёння ўніверсітэт Макерэрэ) і Эдынбургскі ўніверсітэт. З 1946 года настаўнічаў. Заснавальнік Афрыканскага нацыянальнага саюза Танганьікі (ТАНУ), яго старшыня ў 1954-77 гадах. У 1977-90 гадах прэзідэнт Рэвалюцыйнай партыі (створана ў выніку аб'яднання ТАНУ і партыі Афра-шыразі). З 1958 года член Заканадаўчага сходу Танганьікі, з 1960 года — галоўны міністр, у 1961-62 гадах — прэм'ер-міністр, з 1962 года прэзідэнт Танганьікі. У 1964-85 гадах прэзідэнт Аб'яднанай Рэспублікі Танзанія. У 1990 годзе адышоў ад палітычнай дзейнасці. Тэарэтык афрыканскага сацыялізму паводле кітайскай мадэлі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прэзідэнты Танзаніі
Бенджамін Мкапа

**Бенджамін Уільям Мкапа** ( — ) — трэці прэзідэнт Рэспублікі Танзанія (1995—2005).

Мкапа нарадзіўся ў 1938 годзе ў паўднёвай частцы Танганьікі. Скончыў універсітэт Макерэрэ ва Угандзе ў 1962 годзе. Ён таксама навучаўся ў Калумбійскім універсітэце, дзе ў 1963 годзе атрымаў ступень магістра ў галіне міжнародных спраў. Узначальваў місію Танзаніі ў Канадзе ў 1982 годзе і ў Злучаных Штатах Амерыкі ў 1983—1984 гадах. Быў міністрам замежных спраў з 1977 па 1980 і з 1984 па 1990 год.

У 1995 годзе Мкапа быў абраны прэзідэнтам на фоне антыкарупцыйнай кампаніі і пры моцнай падтрымцы былога прэзідэнта Джуліуса Ньерэрэ.

Другі пяцігадовы тэрмін Мкапа на пасадзе прэзідэнта завяршыўся ў снежні 2005 года.

Катэгорыя:Міністры Танзаніі
Катэгорыя:Прэзідэнты Танзаніі
Эміль Елінек

**Эміль Елінек** (; ,  — ) — еўрапейскі прадпрымальнік, член кіраўніцтва кампаніі «Daimler Motoren Gesellschaft» у 1900—1909 годах. Сын вядомага равіна Адольфа Елінека.

Вызначыў тэхнічныя патрабаванні да рухавіка ўнутранага згарання, пазней пабудаванага Вільгельмам Майбахам. Аўтамабіль, што вырабляўся фірмай, па просьбе Елінека быў названы імем яго дачкі — Мерседэс Елінек. У 1902 годзе імя «Mercedes» было зарэгістравана як афіцыйны таварны знак.

Жыў у Вене, а пазней пераехаў у Ніцу, дзе быў генеральным консулам Аўстра-Венгрыі. У 1903 годзе атрымаў афіцыйны дазвол змяніць ранейшае прозвішча на Елінек-Мерседэс.

Катэгорыя:Прадпрымальнікі Германіі
Джон Магуфулі

**Джон Магуфулі** (;  — ) — прэзідэнт Танзаніі (2015—2021).

## Біяграфія 
Скончыў універсітэт Дар-эс-Салама ў 1988 годзе са ступенню бакалаўра ў галіне хіміі і матэматыкі, у ім жа атрымаў ступень магістра і абараніў доктарскую дысертацыю ў галіне хіміі.

Дэпутат парламента трох скліканняў (2000—2005, 2005—2010, 2010—2015). З 1995 па 2000 гады працаваў намеснікам міністра грамадскіх работ . З 2000 па 2015 гады працаваў у кабінеце міністраў Танзаніі на розных вышэйшых дзяржаўных пасадах: міністрам грамадскіх работ з 2000 па 2006 год, міністрам зямель і населеных пунктаў з 2006 па 2008 гг., міністрам жывёлагадоўлі і рыбнай гаспадаркі ў перыяд з 2008 па 2010 гады, з 2010 па 2015 год зноў міністрам грамадскіх работ.

Кандыдат ад кіруючай партыі. На выбарах атрымаў 58 % галасоў. Быў прыведзены да прысягі 5 лістапада 2015 года.

Памёр 17 сакавіка 2021 года.

Катэгорыя:Памерлі ад каранавіруснай інфекцыі COVID-19
Катэгорыя:Прэзідэнты Танзаніі
Елінек

**Елінек** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Георг Елінек, нямецкі палітычны філосаф
* Эльфрыдэ Елінек, аўстрыйская пісьменніца, драматург. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (2014)
* Эміль Елінек, прадпрымальнік
Аўтамагістраль Градзішка — Баня-Лука

**Аўтамагістраль Градзішка — Баня-Лука** — аўтамагістраль у Босніі і Герцагавіне, што звязвае горад Градзішка з Баня-Лукай і з’яўляецца часткай еўрапейскай аўтамагістралі E661. Магістраль уключае 4 развязкі і два тунэлі. Развязкі (або так званыя «петлі»): Махаўлянская Пятля, Пятля Крнэце, Пятля Берэка і Пятля Чатрня. На Махаўлянскай Пятлі, адкрытай для руху 15 мая 2012, плануецца зрабіць дадатковы з’езд на Добай. На Пятлі Крнэце адгаліноўваецца дарога на Александровац, на пятлі Берэка — шлях на Новую Таполю. На пятлі Чатрня ёсць адгалінаванне на магістраль з Босанскі Дубіца да Градзішкі. Тунэлі называюцца Клашніцэ (Klašnice) і Лакташы (Laktaši).

## Будаўніцтва 
Будаўніцтва аўтамагістралі пачалося 8 верасня 2004 года. Меркавалася, што будаўніцтва павінна завяршыцца ў 2008 годзе, але частка дарогі даўжынёй 5,6 км, якая ідзе ад Клашніцы (Klašnica) да Махаўляна (Mahovljana), была адкрыта ў канцы 2011 года. Адрэзак ля Босанскі Градзішкі (Bosanske Gradiške) даўжынёй 26,5 км адкрыты 30 лістапада 2011.

## Махаўлянская пятля 
На Махаўлянскай пятлі, адкрытай 15 мая 2012, планавалася дадаць з’езд на дарогу да Добая. Каштарыс будаўніцтва склаў 15 млн еўра. Будаўніцтвам займаліся чэшская кампанія OHL ŽS з Брно і *Niskogradnja* з Лакташы. Будаўніцтва працягвалася з сакавіка 2010 года да лета 2012 года.

## Назва 
З-за палітычных рознагалоссяў паміж двума суб’ектамі краіны, гэта значыць паміж Федэрацыяй Босніі і Герцагавіны і Рэспублікай Сербскай, аўтамагістралі не было прадастаўлена адпаведнага нумара згодна з наменклатурай. Магчыма, яна атрымае назву A2, хоць такі нумар ужо выкарыстоўваецца для магістралі, якая будуецца паміж Брчко і Тузлай. На дадзены момант шаша мае тую ж назву, што і міжнародны еўрапейскі аўташлях E661.

## Плата за праезд 
З 16 сакавіка 2015 праезд платны, цана складае 2-10 KM (1-5 еўра).

## Фотагалерэя 

File:Highway banja luka gradiska1.JPG|
File:Highway banja luka gradiska2.JPG|
File:Highway banja luka gradiska3.JPG|

## Спасылкі 
* Radio televizija Republike Srpske: Otvorena dionica autoceste Mahovljani&nbsp;— Gradiška 
* Tijana Veselinović, Blic online: Srpski povezana s Europom, 1. decembra 2011.
* JP Autoputovi Republike Srpske
* Informacije u autoputevima i brzim cestama u Bosni i Hercegovini

Катэгорыя:Транспарт у Босніі і Герцагавіне
Катэгорыя:Дарогі
Альма Малер-Верфель

**Альма Марыя Малер-Верфель** (, нар. Шындлер (); ,  — , ) — аўстрыйскі дзеяч мастацтва і літаратуры, вядомая асоба на культурнай сцэне першай паловы XX стагоддзя, жонка і спадарожніца жыцця многіх творчых людзей: кампазітара Густава Малера, мастака Оскара Какошкі, архітэктара Вальтэра Гропіуса і пісьменніка Франца Верфеля.

## Біяграфія 
Альма Шындлер нарадзілася ў сям'і мастака-пейзажыста Эміля Якаба Шындлера і яго жонкі Ганны Берген (1857—1938). Сям'я была досыць паспяховай. Пасля смерці бацькі Альмы ў 1892 годзе яе маці выйшла замуж за былога вучня мужа Карла Моля, аднаго з заснавальнікаў Саюза аўстрыйскіх мастакоў. Альма Шындлер у маладосці сама займалася мастацтвам: сем гадоў вучылася гульні на фартэпіяна ў вядучай венскай выкладчыцы Адэлі Радніцкі, захавалася сямнаццаць песень яе складання на вершы Наваліса, Гейнэ, Рыльке і іншых паэтаў.

За 17-гадовай Альмай заляцаўся мастак Густаў Клімт. У яе быў раман з кампазітарам Аляксандрам фон Цямлінскім, але яна выйшла замуж за кампазітара і дырыжора Густава Малера, які быў яе старэйшы на 19 гадоў. У гэтым шлюбе ў яе нарадзіліся дзве дачкі — Марыя, якая памерла на пятым годзе жыцця, і Ганна.

Яшчэ пры жыцці Малера ў Альмы пачаўся раман з архітэктарам і заснавальнікам Баўхаўса Вальтэрам Гропіусам, за якога яна ўрэшце выйшла замуж пасля смерці Малера і рамана з мастаком Оскарам Какошкай, які прысвяціў ёй адну з лепшых сваіх карцін — «Нявеста ветру». У кароткім шлюбе з Гропіусам нарадзілася дачка Манон.

Пасля разводу з Гропіусам яна стала жонкай пісьменніка Франца Верфеля, з якім эмігравала у ЗША. Гісторыю свайго жыцця яна выказала ў аўтабіяграфіі *«Маё жыццё»*.

## Пазнейшыя ацэнкі 
Грамадская думка пра Альму Малер-Верфель была вельмі неадназначнай. Сама Альма лічыла сябе музай, якая натхняла на творчасць, і некаторыя сучаснікі згаджаліся з такой ацэнкай. Бернт В. Веслінг, адзін з біёграфаў Альмы Малер-Верфель, назваў яе «сімвалічнай выявай у гісторыі гэтага стагоддзя». Клаўс Ман параўноўваў яе з інтэлектуальнымі музамі нямецкай рамантыкі і з «ганарлівай і асляпляльнай дамай французскага „grand siecle“».

Іншыя сучаснікі бачылі ў Альме апантаную сексам фатальную кабету, якая выкарыстоўвала сваіх знакамітых спадарожнікаў жыцця,  антысемітку, якая пісала, у прыватнасці, у сваім дзённіку, што з яўрэямі можна мець справу, але за іх нельна выходзіць замуж, і прымусіла Франца Верфеля перад шлюбам зрачыся іўдаізму. Пісьменніца Гіна Хаус заяўляла, што Альма — самы дрэнны чалавек з тых, каго яна ведала. Жонка Івана Голя Клэр пісала, што «той, хто жаніўся з Альмай Малер, павінен памерці», а сяброўка Альмы Марыэта Торберг лічыла, што Альма была адначасна вялікай жанчынай і клаакай.

## Літаратура 
* Сьюзен Кигэн «Невеста ветра. Жизнь и время Альмы Малер-Верфель». Композитор — Санкт-Петербург, 2008.
* Hilmes O. Witwe im Wahn. Das Leben der Alma Mahler-Werfel. München: Siedler, 2004

## Спасылкі 
* Биография Альмы Малер (на англ.)
* Портрет Карла Молла (отчима Альмы Шиндлер) кисти Оскара Кокошки.

Катэгорыя:Музы знакамітых кампазітараў
Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з Аўстрыі
Катэгорыя:Мемуарысты Аўстрыі
Катэгорыя:Жанчыны-кампазітары
Трэбішніца

**Трэбішніца** (, ) — рака ў Босніі і Герцагавіне, Харватыі і Чарнагорыі.

Даўжыня ракі 187 км, з іх 98 км над зямлёй, а 89 км складае падземная частка. Гэта адна з найдаўжэйшых падземных рэк у свеце. Пад зямлёй рака цячэ ў карсце галоўным чынам па Дынарскаму нагор’ю, утвараючы складаную сетку ручаёў.

Каля ракі размешаны горад Трэбіне.

Упадае ў заліў каля Дуброўніка, другі рукаў — у раку Нератву.

Рака валодае гідрарэсурсамі, воды выкарыстоўваюцца для абваднення. У Чарнагорыі на левым беразе Трэбішніцы знаходзіцца буйная пячора *Чырвоная Сцяна* з рэшткамі чалавечай дзейнасці прыкладна 16 тыс. гадоў да нашай эры.

Катэгорыя:Рэкі Харватыі
Катэгорыя:Рэкі Чарнагорыі
Катэгорыя:Рэкі Босніі і Герцагавіны
Семберыя

**Семберыя** () — геаграфічны рэгіён на паўночным усходзе Босніі і Герцагавіны. Галоўным горадам рэгіёна з'яўляецца Біеліна. Семберыя размешчана паміж рэкамі Дрына, Сава і гарамі Маевіца. Асноўная частка рэгіёна прыналежыць Рэспубліцы Сербскай. Першы ўспамін пра Семберыю датуецца 1533 годам, часам Асманскага валадарства.

## Галерея 

File:Pribojska crkva.jpg|Храм у Лопары
Image:Srednja skola Mihailo Petrovic Alas Ugljevik.jpg|Школа ва Углевіку

## Спасылкі 
* SKUD Semberija Bijeljina 
* Semberija folk fest: Ritam Evrope

Катэгорыя:Геаграфія Босніі і Герцагавіны
Ёган

**Ё́ган** (, МФА: ), або **Іага́н**  — мужчынскае асабістае імя, германізаваная форма імя старажытнаяўрэйскага паходжання Іаан (*יחנן Iōḥānān, Iěhōḥānān*). Памяншальная форма імя — Ганс.

## Вядомыя носьбіты 
* Ёган Себасцьян Бах (1685—1750) — нямецкі кампазітар.
* Ёган Бернулі (1667—1748) — швейцарскі матэматык.
* Ёган Гутэнберг (~1397—1468) — вынаходнік кнігадрукавання.
* Ёган Кеплер (1571—1630) — нямецкі астраном і матэматык.
* Ёган Штраус (сын) (1825—1899) — аўстрыйскі кампазітар, дырыжор і скрыпач.
* Ёган Штраус (бацька) (1804—1849) — аўстрыйскі кампазітар, скрыпач і дырыжор.

## Спасылкі 
Ёган
Катэгорыя:Нямецкія мужчынскія імёны
Чаротаўка балотная

**Чаротаўка балотная**, **чарацянка балотная** (*Acrocephalus palustris*) — птушка сямейства валасянкавых атрада вераб’нападобных.

## Апісанне 
Даўжыня цела 13-15 см, размах крылаў 18-21 см, маса 11-12 г. Апярэнне спіны аліўкава-бурае (рыжы колер адсутнічае), брушка і спад крылаў глініста-вохрыстыя. Ногі ружаватыя. Вельмі падобная да трысняговай чаротаўкі (асабліва маладыя), адрозніваецца спевам і суадносінамі даўжыні махавых. Спеў няспешная скорагаворка з хрыплымі тонамі, а таксама з мноствам імітацый іншых відаў; крык адрывісты, часты.

## Пашырэнне 
Пашырана ў Заходняй, Цэнтральнай і Усходняй Еўропе. На Беларусі адзін з самых шматлікіх сярод чарацянак гняздоўных пералётных відаў. У Альпах даходзіць да 2100 м, ва ўсходняй Грэцыі — 3000 м над у.м.

Селіцца на адкрытых лугах з асобнымі дрэвамі і групамі кустоў, курцінамі высакатраўя па берагах рэк, азёр, ручаёў, каналаў, на ўзлесках, зарастаючых высечках, у запушчаных садах і парках.

Зімуе ва Усходняй і Паўднёвай Афрыцы.

## Асаблівасці біялогіі 
Корміцца дробнымі насякомымі: жукамі (лістаедамі, даўганосікамі), мухамі, камарамі, голымі вусенямі матылёў, восенню зрэдку ягадамі.

Гняздо цыліндрычнае, падвешанае ў густой зялёнай расліннасці (крапіве, вятроўніку, хмелі, спірэі) на адлегласці не больш як 1,5 м ад краю; заўсёды над сушай (а не над вадой) злёгку аплятае сцябліны раслін (звычайна 0,35-1,0 м над зямлёй).

Яйкі (3-5, часам 6-7) бела-зеленаватыя або бела-зеленавата-блакітныя, часам светла-шэрыя. Глыбокія плямкі, кляксы і мазкі светла-шэрыя (часам з блакітнаватым адценнем) або аліўкава-зялёныя), часта іх больш на шырокім канцы; паверхневыя — шэра-аліўкавыя і з чарнаватымі крапінкамі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Валасянкавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1798 годзе
Грэтэ Мостні

**Грэтэ Мостні** ( — ) — аўстрыйская яўрэйка, якая стала вядомым чылійскім антраполагам.

Нарадзілася ў Аўстрыі, якую прыйшлося пакінуць з-за прыходу да ўлады нацыстаў. Скончыла Венскі ўніверсітэт. Грэтэ адправілася ў Бельгію, каб завяршыць свае даследаванні перад ад'ездам у Чылі. Пад канец вайны яна была запрошаная ў Аўстрыю, але адмовілася. Яна прывяла шэраг археалагічных даследаванняў і была кіраўніцай чылійскага Нацыянальнага музея натуральнай гісторыі.
Гістарычныя вобласці Румыніі

**Гістарычныя вобласці Румыніі** — вобласці ва Усходняй Еўропе, якія з’яўляюцца гістарычным арэалам рассялення румын, якія на працягу гісторыі цалкам або часткова ўваходзілі ў склад княстваў Трансільванія, Валахія, Малдавіі і Дабруджа.

 **Валахія** — цалкам уваходзіць у склад Румыніі, у 1859 годзе разам з Малдаўскім княствам утварылі сучасную Румынію. Складаецца з дзвюх частак:
* **Мунтэнія**: усходняя частка Валахіі, паміж рэкамі Дунай (на ўсходзе і поўдні) і Олт (на захадзе) і Карпатамі.
* **Алтэнія**: заходняя частка Валахіі, абмежаваная ад Трансільваніі (на поўначы) Карпатамі, ад Мунтэніі (на ўсходзе) — ракой Олт, а ад Балгарыі і Сербіі (на поўдні і захадзе) — Дунаем.

 **Малдавія**. Складаецца з наступных частак:
* **Заходняя Малдавія**: частка Малдавіі, якая ў 1859 складала Малдаўскае княства і ў 1859 годзе разам з Валахіяй утварылі сучасную Румынію;
* **Букавіна**: цалкам уваходзіла ў склад Румыніі паміж 1918 годам (Далучэнне Букавіны да Румыніі) і Другой сусветнай вайной, сёння падзелена паміж Румыніяй і Украінай;
* **Бесарабія**: у складзе Румыніі паміж 1918 годам (Бесарабія ў складзе Румыніі) і Другой сусветнай вайной, сёння падзелена паміж Рэспублікай Малдова і Украінай;
** **Буджак**: частка Бесарабіі, якая ўваходзіла ў склад Румыніі паміж 1859 і 1878 гадамі;
* **Вобласць Герца**: у складзе Румыніі да Другой сусветнай вайны, цяпер частка Чарнавіцкай вобласці Украіны.

 **Дабруджа**:
* **Паўночная Дабруджа**: частка Румыніі з 1859 года за выключэннем некаторых астравоў (гл. Змяіны востраў);
* **Паўднёвая Дабруджа**: у складзе Румыніі з 1913 па 1940 года, цяпер частка Балгарыі.

Валахію, Заходнюю Малдавію і Дабруджу часам называюць *Старым каралеўствам*, таму што з іх складалася румынскае каралеўства да Першай сусветнай вайны.

 **Трансільванія** (часам пазначаюць не толькі ўласна Трансільванію, але і гістарычныя рэгіёны Крышана, Марамурэш і румынскай часткі Баната):
* **Уласна Трансільванія (былое Трансільванскае княства)**: увайшла ў склад Румыніі ў 1918 годзе;
* **Банат**: у 1918 годзе падзелена паміж Румыніяй, Сербіяй і Венгрыяй;
* **Крышана**: рэгіён паміж дзвюма рэкамі Мараш і Сомеш і Заходне-Румынскімі гарамі, стаў часткай Румыніі ў 1918 годзе.
* **Марамурэш**: горны паўночна-заходні рэгіён, стаў часткай Румыніі ў 1918 годзе.

У час або пасля заканчэння Другой сусветнай вайны Румынія страціла частку з гістарычных абласцей: Бесарабію, Паўночную Букавіну і Вобласць Герца (у 1940 годзе), Паўночную Дабруджу (у 1940 годзе), і Змяіны востраў (у 1948 годзе).

## Гл. таксама 
* Гісторыя Румыніі

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Перучыца

**Перучыца** (, , ) — рэліктавы лес, адзін з чатырох рэліктавых лясоў Еўропы. Знаходзіцца на тэрыторыі нацыянальнага парка Суцьеска у Рэспубліцы Сербскай

Дзякуючы сваёй унікальнасці Перучыца з'яўляецца строга ахаванай тэрыторыяй. Першае сур'ёзнае даследаванне на тэрыторыі лесу было праведзена ў 1938 годзе. Перучыца ўпэўнена лідзіруе сярод лясных масіваў Дынарскага нагор'я як па колькасці дрэў і вышыні лесу, так і па відавай разнастайнасці і вонкаваму хараству. Гэта і з'явілася прычынай таго, што ў 1952 годзе Урад ССР БіГ у складзе СФРЮ даў лясному масіву плошчай 1234 гектары асаблівы статус «аб'екта навуковых даследаванняў», а ў 1954 годзе гэта наваколле, да якіх дадалі яшчэ 200 га суседніх тэрыторый, былл ўзята пад абарону дзяржавы ў якасці прыроднага парка.

Захаванне і абарона лясных прыродных багаццяў Перучыцы з'яўляецца адной з найважнейшых задач нацыянальнага парка Сут'еска. Усе натуральныя біялагічныя працэсы праходзяць тут без удзелу чалавека. Дрэвы гінуць ад старасці ці натуральных хвароб, а на іх месцы тут жа пачынаюць расці новыя маладыя дрэўцы. Адносна паўднёвае геаграфічнае становішча (Перучыца знаходзіцца на мяжы міжземнаморскай кліматычнай зоны) дазволіла яшчэ ў часы ледавіковага перыяду захавацца многім цеплалюбным еўрапейскім выглядам раслін і жывёл. Ледавікі захапілі толькі паўночныя межы і высакагорныя раёны лесу, пра што сведчаць ледавіковыя цыркі, марэны, гляцыяльныя наносы і інш.). У той жа час нізінныя раёны Перучыцы засталіся свабоднымі ад ледавіковага покрыва, што спрыяла развіццю многіх відаў раслін і жывёл.

Раслінны свет Перучыцы прадстаўлены букам, піхтай, елкай, букам прыальпійскім, грабам чорным, клёнам горным, елкай прыальпійскай, шматлікімі хмызнякамі, травамі і імхамі. Сур'ёзнае, сістэмнае даследаванне некаторых выглядаў раслін пачалося зусім нядаўна і далёка не завершана. Аднак ужо цяпер яснае, што на тэрыторыі Перучыцы расце цэлы шэраг эндэмічных раслін.

## Спасылкі 
* Ветар са Балкана 

Катэгорыя:Батаніка