open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ландвойт

**Ландвойт**, таксама *лантвойт*, *лентвойт*, *лянтвойт* ад (, , ) - тэўтонскі камандор ў краіне, шэрыф у сярэднявечнай Англіі. У перыяд з XIII ст. па XVI ст. ў Польшчы - першапачаткова княжы ўраднік, які мае шырокія паўнамоцтвы ў створанай судовай і адміністрацыйнай адзінцы званае  на аснове нямецкага права "Weichbildzie", у выбарах муніцыпальнага служачага, які з'яўляецца намеснікам для войта ці старасты, пад прывілеем горада (ў адпаведнасці Магдэбургскага права).

Ландвойт ажыццяўляе ўладу над усімі паселішчамі () у краі (districtus), размешчаныя ў гэты закон пры выкананні сваіх функцый паліцыі і адміністрацыі. Да кампетэнцыі ландвойта было таксама старшыняванне "судом ленскім" (саслоўным), у вёсках належаўшых горада. Гэтыя суды кіравалі ў справах войтаў і солтысаў (мэраў). Склад такога суда - акрамя ландвойта, складалася з шасці прысяжных лавнічых, роўныя судоваму рангу. Якія - 
# непрафесіянальны члены суда, які яўляюцца сацыяльным аспектам справядлівасці;
# у Вялікім княстве Літоўскім гэта старэйшы ў маёнтку начальнік над войтамі, дзесятнікамі і інш.;
# які меў спадчыннае права на войтаўства;
# члены праўлення горада або муніцыпалітэта ў старой Польшчы.

Паколькі муніцыпальныя выбары былі адной з кропак канфлікту ва ўзаемаадносінах паміж гарадскім мясцовым самакіраваннем і старастам. Карольеўская ўлада ў сярэдзіне XVI ст. наказала старостам выбраць ландвойта сярод мешчан выбраных ў гміне, як раней (чым ён можа быць пастаўленая пад сумнеў).

У пачатку XVII ст. каралеўскія камісары зноў вызначалі паўнамоцтва стараст па муніцыпальным адборам у ландвойты. Ён маў прызначаць на гэты раз ландвойта з чатырох кандыдатаў, вылучаных мешчан. Упраўленне ландвойта знікла ў Польшчы ў трыццатых гадах XVIII стагоддзя, яго месца дзейнічаць ад імя старосты замяніць маркграф (burgrabia) замка.

У Аўстрыйскай імперыі ландвойт высокапастаўлены паліцэйскі чыноўнік (суддзя земскі), каб несці адказнасць за стан парадку ў горадзе і ваколіцах горада. Ён меў ў дапамозе некалькіх вартаўнікоў начных і земскіх.

## Гл. таксама 
* Ландграф
* Войт
* Бенефіцыі
* Чынш
* Чыншавік
* Лен
* Феод
* Маркграф
* Асада

## Літаратура 
* «Акты издаваемые Виленскою Археографическою Комиссиею для разбора Древних Актов», г. Вильна, 1865—1915 гг., том I—XXXIX;
*  Zajda Aleksander, "Nazwy urzędników staropolskich (do roku 1600)", 1970 r., str. 43.

Катэгорыя:Пасады
Катэгорыя:Тытулы
Катэгорыя:Арыстакратыя
Катэгорыя:Пасады ў Вялікім Княстве Літоўскім
Беларускі нацыянальны камітэт (Рэгенсбург)

**Беларускі нацыянальны камітэт** (БНК) у Рэгенсбургу — грамадская арганізацыя ў Германіі ў 1945—1950, якая займалася культурна-асветнай, дабрачыннай дзейнасцю сярод беларускіх эмігрантаў.

Створаны ў жніўні 1945 у амерыканскай акупацыйнай зоне для прадстаўніцтва беларускай пасляваеннай эміграцыі. У снежні 1945 БНК дамогся спынення прымусовай рэпатрыяцыі беларусаў і правоў на арганізацыю беларускіх нацыянальных лагераў для перамешчаных асоб (былі створаны ў Рэгенсбургу, Міхельсдорфе, Розенгайме, Остэргофене, Ватэнштэце, Мітэнвальдзе і інш.). БНК супрацоўнічаў з амерыканскімі акупацыйнымі ўладамі, Камітэтам Аб’яднаных Нацый па дапамозе і аднаўленні (ЮНРРА), з іншымі нацыянальнымі камітэтамі па аказанні дабрачыннай дапамогі былым вязням, інвалідам, сіротам.

15 жніўня 1945 у офісе БНК прайшоў сход палітычнага актыву, у якім удзельнічала 12 чал. На сход прыехаў прэзідэнт БЦР Радаслаў Астроўскі з раднмі Барысам Рагулем і Сцяпанам Стаскевічам. Сход вёў Аўген Калубовіч-Каханоўскі, які ахарактарызаваў перад прысутнымі палітычную сітуацыю.

Па ініцыятыве БНК у верасні 1945 у беларускіх лагерах былі адчынены 2 школы, у снежні 1945 — першая беларуская гімназія на чужыне (Беларуская гімназія імя Янкі Купалы). Дзейнасць БНК спынена ў выніку масавага ад’езду з Германіі беларускіх эмігрантаў.

## Літаратура 
* Папоўская Т. Беларускі нацыянальны камітэт (БНК) у Рэгенсбургу // БелЭн у 18 т. Т. 2. — Мн., 1996.

Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Германіі
Катэгорыя:1945 год у Германіі
Катэгорыя:Рэгенсбург
Чашнік

**Чашнік** (ад слова «чаша», , ) — прыдворная пасада і чын у гаспадарцы XIII ст. — XVIII ст., прадстаўнік вышэйшай княжацкай адміністрацыі ў Кіеўскай Русі. Прыслужваў князям, царам на святочных абедах. Адказны за бяспеку і здароўе (сачыў, каб не атруцілі князя ворагі). Чашнік кіраваў ведамствам у гаспадарцы князя, якая займалася пчалярствам і варэннем мёду. І яны мелі розныя рангі:
* чашнік караля Кароны ();
* чашнік вялікага князя літоўскага ();
* чашнік земскі ();
* прыдворны чыноўнік на Русі, у Вялікім Княстве Літоўскім і Рэчы Паспалітай (канца XV ст. — пачатку XVIII ст.), у вядзенні якога знаходзіліся піцейныя склепа;
* манах, кіраваўшы ў кляштарах напоямі і віннымі скляпамі.

У адпаведнасці з іерархіі ў 1768 г. яго становішча ў Кароне над лоўчым і под падстоліям. У Вялікім Княстве Літоўскім паміж гараднічым і падчашым.

У чашніка засяроджваліся таксама адміністрацыйнае і судовае кіраванне палацавымі вёскамі, якія былі населены бортнікамі (бортніцкія пчалаводы). Чашнікі належалі да вышэйшага пласту феадалаў і былі бліжэйшымі сваякамі князя.

Пасада памочніка і намесніка чашніка — падчашы.

## Літаратура 
* «Тлумачний словник української мови», укл. Василь Яременко і Оксана Сліпушко, вид. «Аконіт», м. Київ, 2000 р. ISBN 966-7173-02-X, том 4 (Р-Я), с. 807;
* «Акты издаваемые Виленскою Археографическою Комиссиею для разбора Древних Актов», г. Вильна, 1865—1915 гг., том I—XXXIX;
* «Большая энциклопедия Кирилла и Мефодия», 2005 г;
* Яфрэмав Т. Ф., «Новы тлумачальны словаўтваральны слоўнік рускай мовы».

Катэгорыя:Пасады
Катэгорыя:Тытулы
Катэгорыя:Пасады ў Вялікім Княстве Літоўскім
Аб’яднанне беларускіх студэнцкіх арганізацый

**Аб’яднанне беларускіх студэнцкіх арганізацый** Заходняй Беларусі і эміграцыі ў Празе (АБСА) дзейнічала ў жніўні 1924 — верасні 1939.

Заснавана на канферэнцыі беларускіх студэнціх арганізацый. Устаноўчы з’езд адбыўся 29.6.1926. Дэклараваная мэта — *«аб’яднанне ўсяго беларускага студэнцтва на грунце акадэмічнай самапомачы»*, прапаганда ідэі незалежнасці і непадзельнасці Беларусі.

У 1924 АБСА прынята ў склад Аб’яднання студэнцкіх эмігранцкіх арганізацый Усходняй Еўропы, 27.8.1926 — у  (СІЕ). Выпускала бюлетэнь на французскай мове (з 1924) пра дзейнасць арганізацый беларускіх студэнтаў, становішча на Беларусі, супрацоўнічала ў перыядычных выданнях СІЕ. У 1930-я г. наладзіла сувязь з арганізацыямі беларускіх студэнтаў у Амерыцы, Германіі, Латвіі, Літве, шэрагу гарадоў Еўропы, у АБСА увайшлі Таварыства беларусазнаўства пры Віленскім універсітэце імя С. Баторыя (у Вільні працаваў аддзел прэзідыума АБСА на чале з С. Станкевічам), гурток беларускіх студэнтаў у Бруселі, Саюз беларускіх студэнтаў у Германіі. Старшыні: В. Жук-Грышкевіч, з 1926 М. Гузоўскі, з 1932 А. Вітушка. Спыніла дзёйнасць у сувязі з пачаткам II сусветнай вайны.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія студэнцкія арганізацыі
Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Чэхіі
Катэгорыя:1924 год у Празе
Дунтынху

**Дунтынху**, **Дунцінху** () — возера на ўсходзе Кітая, на Цзянханьскай раўніне, у даліне ракі Янцзы.

Плошча ад 4—5 тыс. км² зімой (распадаецца на некалькі вадаёмаў) да 10—12 тыс. км² летам; сезонныя ваганні ўзроўню 10—15 м. Глыбыні да 8 м. У возера ўпадаюць рэкі Сянцзян, Юаньцзян, Лішуй, Цзышуй і інш., рэгулюе сцёк ракі Янцзы (з якой злучана рукавамі), прымае ўлетку 40—60 % яе паводкавых вод.

Суднаходства, рыбалоўства. Наваколлі возера — цэнтр вырошчвання рысу.

## Зноскі 
## Літаратура 
*  — С. 261.
* Дунтинху // 

## Спасылкі 
* Дунцінху — возера з берагавой лініяй ў 400 кіламетраў // Міжнароднае радыё Кітая

Катэгорыя:Азёры Кітая
Катэгорыя:Басейн Янцзы
Контрразведка

**Контрразведка**, **контрвыведка** (ад  — «супраць» і «разведка», , ) — дзейнасць спецыяльных службаў па спыненні разведвальнай (шпіёнскай) дзейнасці адпаведных органаў іншых дзяржаў: «разведка супраць разведкі».

Арганізацыі, якія займаюцца контрразведчыцкай дзейнасцю, часта выконваюць шэраг сумежных функцый у галіне дзяржаўнай бяспекі, напрыклад вядуць барацьбу супраць тэрарызму.

Контрразведка адносіцца да дзейнасці разведвальных арганізацый па прадухіленні паспяховага дазнання і збору разведвальнай інфармацыі пра іх непрыяцельскімі або варожымі разведвальнымі арганізацыямі.

Дзяржаўная разведвальная праграма падтрымлівае агульную абараназдольнасць краіны. Роля контрразведкі заключаецца ў абароне разведвальнага працэсу, прыкрыцці ўразлівасці перад нападамі «умоўнага праціўніка». Адной з праблем контрразведкі з’яўляецца шырокі дыяпазон патэнцыйных пагроз, поўная ацэнка якога з’яўляецца складанай задачай для прэвентыўных дзеянняў і прэвентыўных мер.

## Літаратура 
* 
* Словник іншомовних слів / ред. О. С. Мельничук. — Київ, 1985, с. 444 

Катэгорыя:Разведка
Цыньлін

**Цыньлін** () — горны хрыбет у Кітаі.

З усходу прымыкае да Куньлуня, утварае водападзел басейнаў рэк Янцзы і Хуанхэ. Даўжыня каля 1000 км. Вышыня да 3666 м.

Складзены пераважна з вапнякоў і крышталічных сланцаў, на захадзе прарэзаны глыбокімі скразнымі цяснінамі, на ўсходзе падзяляецца на 4 адгор’і. Паўночныя схілы кароткія, крутыя, паўднёвыя — спадзістыя.

Рэзкі прыродны рубеж паміж вечназялёнымі субтрапічнымі лясамі (бамбук, камеліі, магноліі) на паўднёвых схілах і сухімі стэпамі і лістападнымі лясамі ўмеранага пояса на паўночных.

Некалькі рэзерватаў (Тайбайшань, Фапін-Юэба і інш.).

Радовішча малібдэнавых руд.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Горы Кітая
Наньшань

**Наньшань** () — горная сістэма ў Кітаі паміж Цайдамскай катлавінай на поўдні і пустыняй Алашань на поўначы. Часам разглядаецца як частка Куньлуня.

Даўжыня каля 800 км, шырыня да 320 км. Складаецца з некалькіх кароткіх высокіх хрыбтоў, размешчаных паралельна або кулісападобна, якія цягнуцца пераважна з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход і падзяляюцца падоўжанымі далінамі. Асноўныя хрыбты: Ціляньшань, Сулэнаньшань з вышынямі да 6346 м, Улан-Дабан, Дакэн-Дабан, Кукунор. Паўночныя хрыбты ўзвышаюцца над пустыняй Алашань да 4500 м, адносныя перавышэнні паўднёвых схілаў Наньшаня каля 1500 м. Паўднёвыя адгор’і часта ўтвараюць рады кароткіх кражаў. Складзены пераважна з пясчанікаў, сланцаў, вапнякоў; развіты карставы альпійскі рэльеф, каля 1000 ледавікоў. Зледзяненне развіта пераважна ў Заходнім Наньшані пераважаюць ледавікі даўжынёю 1-2 км. Снегавая лінія зніжаецца з захаду на ўсход ад 5200 да 4200 м.

Большая частка Наньшаня адносіцца да вобласці ўнутранага сцёку Цэнтральнай Азіі, паўднёва-ўсходнія раёны — да басейна р. Хуанхэ. Рэкі мнагаводныя вясной і летам.

На захадзе пераважаюць пустыні і стэпы, на ўсходзе — лесастэпы і стэпы, хваёвыя лясы, лугі.

Радовішчы жалезных і поліметалічных руд.

## Зноскі 
Катэгорыя:Горы Кітая
Кукунор

**Кукунор** ( — «сіняе возера»), **Цынхай** () — бяссцёкавае салёнае возера ў Кітаі, ва ўсходняй частцы гор Наньшань.

Даўжыня каля 105 км, шырыня да 65 км, плошча каля 4,2 тыс. км², глыбіня да 38 м.

Возера азмешчана на вышыні 3205 м і займае цэнтральную частку Кукунорскай раўніны. Берагі слаба расчлянёныя, развіты старажытныя азёрныя тэрасы (выш. да 50 м). На возеры пясчаныя астравы.

У Кукунор упадаюць 23 ракі. Найбольшая з іх, рака Бух-Гол утварае дэльту. 3 лістапада да сакавіка ледастаў.

Багатае рыбай.

Фаўністычны заказнік Цынхайху.

## Літаратура 
* 

Кукунор
Катэгорыя:Бяссцёкавыя азёры
Катэгорыя:Салёныя азёры
Араканскія горы

**Араканскія горы, Ракхайн, Аракан-Йома** () — горы на захадзе паўвостравава Індакітай, у М’янме, паміж узбярэжжам штата  і Іравадзійскай раўнінай. Горная сістэма працягнуліся ад мыса  на поўдні да штата Маніпур (Індыя) на поўначы, яна ўключае горы , ,  і .

## Геалогія і рэльеф 
Араканскія горы ўтварыліся ў выніку сутыкнення  і Еўразійскай літасферных пліт. Яны ўяўляюць сабой сярэднявышынныя складкава-глыбавыя горы альпійскай складкавасці. Паралельныя мерыдыянальныя хрыбты з вострымі і стромкімі схіламі, падзеленыя эразійна-тэктанічнымі далінамі на поўначы, пераходзяць на поўдні ў нізкагорныя ланцугі спадзістых узвышшаў вышынёй 150—200 метраў. Складзены са сланцаў, кварцытаў, пясчаніку, па перыферыі — з асадкавых парод. Карысныя выкапні: волава, вальфрам, свінец, золата, срэбра, каштоўныя камяні.

Горныя ланцугі працягнуліся прыкладна на 950 км,

## Экалогія 
250px|left|thumb|
У гарах размешчаны экарэгіён , якія з’яўляюцца домам для папуляцыі сланоў, а таксама чарапахі , якой пагражае знікненне.

## Інфраструктура 
Араканскія горы перасякаюць па маршруце Нгапэ () —  і дарозе з Таўнгап () у  на Іравадзі.

## Гісторыя 
Паколькі Араканскія горы аддзяляюць Ракхайнскае ўзбярэжжа ад астатняй Бірмы, яны здаўна служылі бар’ерам паміж жыхарамі цэнтральнай Бірмы і тымі, хто жыў на Індыйскім субкантыненце. Гэта адыграла ролю ў адрозненні прамысловага і культурнага развіцця  ад бірманцаў. Араканскія горы таксама служылі бар’ерам, які абцяжарваў бірманскія ўварванні, дазваляючы Аракану развівацца як асобнай палітычнай адзінцы. Прыбярэжныя гарады, такія як  і , складалі ядро Араканскай цывілізацыі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Горы Індыі
Катэгорыя:Горы М’янмы
Катэгорыя:Геаграфія М’янмы
Хайнань

**Хайнань** — правінцыя Кітая, знаходзіцца на аднайменным востраве ў Паўднёва-Кітайскім моры.

Аддзелены ад мацерыка аднайменным пралівам. Плошча 34 тыс. км². На поўначы алювіяльныя раўніны, у цэнтральных і паўднёвых раёнах горы (выш. да 1867 м, г. Учжышань). Клімат трапічны, мусонны. На раўнінах тэмпература студзеня 16-19 °C, ліпеня да 29 °C; ападкаў 1,2—1,5 тыс. мм, у гарах — да 3 тыс. мм за год. Горныя вечназялёныя лясы (пальмы, панданусы, камфоравае і тунгавае дрэвы, бамбук) і хмызнякі. На раўнінах вырошчваюць рыс, бавоўнік, цукровы трыснёг, чай, какосавую пальму, гародніну і інш. Рэзерват Лэдун-Цзяньфынлін, некалькі заказнікаў.

На поўначы — горад Хайкоу (суднабудаванне, хімічная, тэкстыльная, харчовая прамысловасць).
Тыбецкае нагор’е

**Тыбецкае нагор’е**, Тыбет — адно з найбольш высокіх і вялікіх нагор’яў Зямлі. Займае паўднёвую частку Цэнтральнай Азіі, пераважна на тэрыторыі Кітая.

Абмежавана горнымі сістэмамі: на захадзе — Памір і Гіндукуш, на поўначы — Куньлунь, на ўсходзе — Сіна-Тыбецкія горы, на поўдні — Гімалаі. Плошча каля 2 млн км². У рэльефе спалучаюцца горныя хрыбты вышынёю да 6000—7000 м, раздзеленыя шырокімі, плоскімі або слабаўзгорыстымі раўнінамі вышынёй 4000—5000 м.

## Геалогія 
Раўніны складзены з пясчанікаў, вапнякоў, кварцытаў, гліністых сланцаў, хрыбты — з гранітаў і гнейсаў. Паўночная частка ўтварылася ў перыяд герцынскай, сярэдняя — ціхаакіянскай, паўднёвая — альпійскай складкавасцей. У перыяд альпійскай складкавасці адбылося агульнае падняцце Тыбецкага нагор’я. На паўднёвай ускраіне, уздоўж паўночных схілаў Гімалаяў — тэктанічны прагін. Многія раёны сейсмічныя, ёсць гарачыя крыніцы, у т.л. мінеральныя. Радовішчы золата, каляровых металаў, каменнага вугалю, гаручых сланцаў, жалезнай руды, сурмы, мыш'яку, каменнай солі і інш.

## Клімат 
Клімат Тыбецкага нагор’я рэзка кантынентальны, халодны. Сярэдняя гадавая тэмпература 0—5°С. Ападкаў на поўначы 100—200 мм, на поўдні 500—700 мм за год. Бываюць моцныя вятры. На раўнінах зіма бясснежная. У далінах на паўднёвага ўсходу клімат больш мяккі, ападкаў да 400 мм за год. Снегавая лінія на вышыні 5000—6000 м (самая высокая на Зямлі), ледавікі найбольш часта сустракаюцца ў Каракаруме.

## Гідраграфія 
Рачная сетка рэдкая. Рэкі горныя, парожыстыя, ледавіковага і снега-дажджавога жыўлення, багатыя гідраэнергіяй. На поўначы рэкі ўпадаюць у бяссцёкавыя салёныя азёры (найбольшае Намца). На поўдні і ўсходзе вытокі вялікіх рэк Азіі: Інд, Брахмапутра, Салуін, Хуанхэ, Янцзы, Меконг і іх прытокаў.

## Флора і фаўна 
Пераважае расліннасць высакагорных пустынь і паўпустынь на маламагутных горна-пустынных глебах. У паўночнай частцы нагор’я і на паўднёвым захадзе — нізкая травяная расліннасць, значныя тэрыторыі заняты друзавай або саланчаковай пустыняй. Характэрныя прадстаўнікі расліннасці — тыбецкая асака і балотніца. На поўдні трапляюцца ўчасткі горных стэпаў. Лясы на крайнім усходзе (елка, хвоя, бяроза) і ў далінах на паўднёвым усходзе (тугайныя лясы — лаза, таполя, ціс, падуб, хвойныя). Жывёльны свет: на поўначы характэрны капытныя — як, кулан, антылопы аронга і ада, архар, блакітны баран. Ёсць мядзведзі, воўк, ліс, шакал, зайцы, пішчухі, тарбаган; з птушак — барадач-ягнятнік, гімалайскі сіп, арлан-даўгахвост, тыбецкі улар, тыбецкая саджа і інш. На поўдні (асабліва ў далінах) трапляюцца тыгр, кабарга, газель, выдра, янот, малпы макакі; з птушак — каршун, сава, сокал і інш.

## Гаспадарчая дзейнасць 
У далінах і горных схілах сеюць галазёрны ячмень, авёс, гарох, грэчку; вядзецца адгонная жывёлагадоўля.

Катэгорыя:Нагор’і Кітая
Катэгорыя:Тыбет
Казімір Міхал Пац

**Казімір Міхал Пац** (каля 1655—1719) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Пісар вялікі літоўскі (1683—1710), маршалак дворны літоўскі (1708—1709). Камандор Мальтыйскага ордэна.

Быў старостам шырвінцкім і мейшагольскім.

## Біяграфія 
Прадстаўнік шляхецкага роду Пацаў герба «Газдава», сын Гераніма Дамініка і Ганны з Войнаў.

З 1685 камандор Мальтыйскага ордэна ў Рэчы Паспалітай «на Познані», з 1688 — «на Сталовічах». У часы бескаралеўя падтрымаў Станіслава Ляшчынскага, з намінацыя якога атрымаў урад маршалка надворнага.

Як камандор Мальтыйскага ордэна не быў жанаты і не пакінуў нашчадкаў.

Партрэт Казіміра Міхала Паца — пагрудная выява рыцара ў даспехах з мальтыйскім крыжам — у цяперашні час захоўваецца ў Смаленску.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Генеалогія Пацаў 

Казімір Міхал
Катэгорыя:Маршалкі надворныя літоўскія
Катэгорыя:Пісары вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты шырвінцкія
Катэгорыя:Старосты мейшагольскія
Brink

**Brink** (літаральна ) — камп’ютарная гульня ў жанры шутара ад першай асобы з элементамі РПГ, якую распрацавала кампанія Splash Damage і выпусціла Bethesda Softworks для платформаў Microsoft Windows, PlayStation 3 і Xbox 360 13 мая 2011 года.

«Brink» сумяшчае ў сабе сольны, кааператыўны і шматкарыстальніцкі рэжым. Гулец сам выбірае баявую ролю.

## Сюжэт 
Створаны чалавекам плывучы горад **Ark** (), які складаецца з сотняў адасобленых адзін ад аднаго плывучых астравоў, знаходзіцца на мяжы поўнамаштабнай грамадзянскай вайны. Першапачаткова ён быў пабудаваны ў якасці эксперыментальнага незалежнага і 100% «зялёнага» натуральнага асяроддзя. Пасля хуткага росту ўзроўню сусветнага акіяна на Зямлі, Арк стаў прытулкам для ўсяго чалавецтва. Каля 25 гадоў сацыяльнай нестабільнасці — і жыхары Арка дасягнулі пераломнага моманту.

## Трэйлер-тызер 
У выпушчаным трэйлеры — тызеры, паказваецца ціхі мірны горад пад назвай Каўчэг, які ўяўляе сабой «іх бачанне будучыні», стаўшы ўвасобленай вяршыняй дасягненняў навукі і тэхнікі. Планета, на якой размешчаны Каўчэг, падвяргаецца нападу (гукі стральбы ў трэйлеры), і прыходзіць час «апошняй надзеі на выратаванне». У канцы трэйлера гаворыцца, што Каўчэг з’яўляецца выратаваннем для некаторых, але не для ўсіх.

Статычныя выявы, якія змяняюцца ў трэйлеры даюць зразумець, што горад знаходзіцца ў гіганцкай вежы.

## Распрацоўка гульні 
Гульня створана на рухавічку id Tech 4 з абноўленым механізмам рэндэрынга і палепшанай падтрымкай шматядравых працэсараў.

У канцы ліпеня 2009 г. тэхнічны дырэктар Splash Damage Арнаўт ван Міір () у інтэрв’ю сайту PC Games Hardware распавёў аб перспектывах і магчымасцях Direct3D 11 для стварэння гульняў.

## Спасылкі 
; Афіцыйныя спасылкі:
* Афіцыйны сайт гульні  
* Сайт Bethesda Softworks
* Сайт Splash Damage

**Расійскія сайты аб Brink** 
* Неафіцыйны сайт Brink 
* Рускамоўная супольнасць Brink 
* Інфармацыйны сайт пра Brink 
* www.brinkthegame.pro — Сайт з перакладамі артыкулаў і іншымі аналітычнымі матэрыяламі 
* 

Катэгорыя:Шутары ад першай асобы
Катэгорыя:Гульні для Windows
Катэгорыя:Гульні для PlayStation 3
Катэгорыя:Гульні для Xbox 360
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні з трохмернай графікай
Катэгорыя:Гульні на рухавічку id Tech 4
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні паводле алфавіта
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні XXI стагоддзя
Катэгорыя:Кааператыўныя камп’ютарныя гульні
Strategy First

**Strategy First** — канадская кампанія з горада Манрэаль, выдавец камп’ютарных гульняў. Заснаваная ў 1990 годзе. Пастаянна супрацоўнічала з Valve Corporation.

У 2004—2005 гадах кампанія перажыла крызіс, некалькі распрацоўшчыкаў прад’яўлялі ёй прэтэнзіі за невыкананне ўмоў кантракта. Strategy First была аб’яўлена банкрутам у 2005 годзе, і набыта Silverstar Holdings за 1,5 мільёна долараў.

## Праекты 
* Jagged Alliance
* Jagged Alliance: Deadly Games
* Jagged Alliance 2 (Агонія Улады)
* Jagged Alliance 2: Unfinished Business (Цана Свабоды)
* Jagged Alliance 2: Wildfire
* Disciples: Sacred Lands
* Disciples 2: Dark Prophecy (Пярэдадзень Рагнарока)
* Disciples 2: Guardians of the Light (Гвардыя Святла)
* Disciples 2: Servants of the Dark (Гвардыя Цемры)
* Disciples 2: Rise Of the Elves (Паўстанне Эльфаў)
* Gods - Lands of Infinity
* Jagged Alliance 3
* Глаз дракона

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт кампаніі

Катэгорыя:Вытворцы камп’ютарных гульняў Канады
Monolith Productions

**Monolith Productions** або **Monolith** — былая кампанія-распрацоўшчык камп’ютарных гульняў, размяшчалася ў Кірклендзе, штат Вашынгтон, ЗША.

## Гісторыя кампаніі 
Заснаваная ў 1994 годзе. З 1997 па 1999 была таксама выдаўцом камп’ютарных гульняў, як уласных, так і для іншых студый. Некаторыя гульні былі выпушчаныя пад брэндам LithTech, Inc.

Кампанія распрацавала уласны гульнявы рухавік Lithtech, які выкарыстоўваўся ў большасці іх уласных гульняў. Частка людзей, якія займаліся распрацоўкай рухавіка Lithtech былі выдзелены з штата ў асобную кампанію Touchdown Entertainment.

У 2004 годзе Monolith Productions была набытая Time Warner, і стала часткай яго падраздзялення Warner Bros. Interactive Entertainment.

У лютым 2025 было абвешчана, что Warner Bros. Games вырашыла закрыць кампанію.

## Спіс гульняў Monolith Productions 
### Распрацаваныя 
* 1997 — Blood (DOS)
* 1997 — Blood Plasma Pak (Windows — дадатак)
* 1997 — Claw (Windows)
* 1998 — Get Medieval (Windows)
* 1998 — Shogo: Mobile Armor Division (Windows)
* 1998 — Blood II: The Chosen (Windows)
* 1998 — Blood II: The Chosen — The Nightmare Levels (Windows, дадатак)
* 1999 — Gruntz (Windows)
* 2000 — No One Lives Forever (Windows, PlayStation 2, Mac OS X)
* 2001 — No One Lives Forever Game of the Year Edition (Windows, перавыданне)
* 2001 — Aliens versus Predator 2 (Windows)
* 2002 — No One Lives Forever 2: A Spy in HARM's Way (Windows, Mac OS X)
* 2003 — Tron 2.0 (Windows)
* 2004 — Tron 2.0: Killer App (Xbox, сумесная распрацоўка)
* 2003 — Contract JACK (Windows) — прыквел да *No One Lives Forever 2*
* 2005 — The Matrix Online (Windows)
* 2005 — FEAR (Windows, Xbox 360, PlayStation 3)
* 2005 — Condemned: Criminal Origins (Windows, Xbox 360)
* 2008 — Condemned 2: Bloodshot (Xbox 360, PlayStation 3)
* 2009 — FEAR 2: Project Origin (Windows, Xbox 360, PlayStation 3)
* 2009 — FEAR 2: Reborn (Windows, Xbox 360, PlayStation 3)
* 2012 — Gotham City Impostors (Microsoft Windows, PlayStation 3, Xbox 360)
* 2012 — Guardians of Middle-earth (Microsoft Windows, PlayStation 3, Xbox 360)
* 2014 — Middle-earth: Shadow of Mordor (Microsoft Windows, OS X, Linux, PlayStation 4, Xbox One, PlayStation 3, Xbox 360)
* 2017 — Middle-earth: Shadow of War (Microsoft Windows, PlayStation 4, Xbox One)

### Выдадзеныя 
* 1997 — Claw (Windows)
* 1998 — Get Medieval (Windows)
* 1998 — Shogo: Mobile Armor Division* (Windows)
* 1998 — Rage of Mages* (Windows)
* 1999 — Rage of Mages II: Necromancer* (Windows)
* 1999 — Gruntz* (Windows)
* 1999 — Gorky 17* (Windows)
* 1999 — Septerra Core: Legacy of the Creator* (Windows)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1994 годзе
Катэгорыя:Вытворцы камп’ютарных гульняў ЗША
Шанцаванне

[thumb|200px|[чатырохлістая канюшына лічыцца сімвалам удачы ў заходняй традыцыі]]
[thumb|250px|У [Японія|японскіх народных павер’ях статуэтка «Манэкі-нэко» прыцягвае ўдачу]]
**Шанцаванне** — пазітыўна ўспрымаемая падзея, якая ўзнікла ў выніку выпадковага, непрадказальнага збегу акалічнасцяў ці збегу, які не ўлічваецца. Таксама можа пазначаць пажаданы зыход якой-небудзь падзеі ці дзеяння, асабліва ў сітуацыях, калі ён не (цалкам) залежыць ад дзеянняў або рашэнняў закранутай асобы. Прыкладамі шанцавання могуць быць выйгрыш у латарэю, рулетку ці іншую азартную гульню. Шанцаванне з’яўляецца матывам, які часта выкарыстоўваецца ў мастацтве.

## Сімвалы шанцавання 
Паколькі падзеі, якія можна ахарактарызаваць як шанцаванне, для большасці людзей з’яўляюцца жаданымі і чаканымі, існуе мноства розных знакаў, якія яе ўвасабляюць. Сімваламі шанцавання лічацца чатырохлістая канюшына, падкова, камінар або божая кароўка. У многіх краінах сімвалам шанцавання таксама з’яўляецца свіння, што выяўляецца, у прыватнасці, у найбольш папулярным выглядзе для капілак — выглядзе свінні.

## Літаратура 
* Фоли Дж., *Энциклопедия знаков и символов* (1997) М.
* Фоли Дж., *Тайна черной и белой магии* (1998) Минск

Катэгорыя:Містыка
Шы цзін

**«Шы цзін»** або **«Кніга песень»** () — першы вядомы зборнік вершаў і песень на старажытнакітайскай мове. Складаецца з 305 вершаў і песень, некаторыя з якіх датуюцца прыблізна 1000 г. да н.э. З’яўляецца адной з Пяці класічных кніг.

Лічыцца, што больш за палову вершаў першапачаткова былі народнымі песнямі.

## Каментарыі 
Існавалі чатыры школы каментараў «Шы цзіна»: Ці (齊), Лу (魯), Хань (韓), і Мао (毛). Тэксты першых дзвюх школаў не зберагліся, тэксты школы Хань зберагліся часткова, а каментарыі школы Мао сталі класічнымі.

Версія тэкстаў у перадачы школы Мао (毛詩) стала класічнай. Аднак да нас часткова дайшлі і іншыя версіі тэксту, з нязначнымі адрозненнямі, што сведчаць пра вусную перадачу тэксту: замены іерогліфаў заснаваныя на падабенстве вымаўлення, а не напісання.

## Лінгвістычнае значэнне 
«Шы цзін» — адзін з першых помнікаў старажытнакітайскай паэзіі, і яго архаічнасць абумовіла яго значэнне як матэрыялу для рэканструкцыі фанетычнай сістэмы старажытнакітайскай мовы.

Вершаваны характар тэкстаў дазваляе выкарыстоўваць рыфмы для рэканструкцыі сістэмы фіналяў. Рэканструкцыя асноўваецца на дапушчэнні, што сістэма рыфмоўкі ў старажытнакітайскай мове супадала ў сістэмай рыфмоўкі ў сярэднякітайскай.

## Літаратура 
* Старостин С. А. Реконструкций древнекитайской фонологической системы. — М., 1989.

Катэгорыя:Канфуцыянскія тэксты
Катэгорыя:Эпічныя творы
Катэгорыя:Літаратура Кітая
Катэгорыя:Зборнікі вершаў
Тэорыя шасці рукапацісканняў

**Тэорыя шасці рукапацісканняў** — тэорыя, згодна з якой 2 любыя чалавека на Зямлі раздзеляны ў сярэднем усяго 5 ўзроўнямі сумесных знаёмых, г.зн. 6 ўзрознямі сувязей.

Тэорыя была створана ў 1969 годзе амерыканскімі псіхолагамі Стэнлі Мілгрэмам і Джэфры Трэверсам (Jeffrey Travers). Прапанованая імі гіпотэза азначала, што кожны чалавек апасрэдавана знаёмы з любым іншым жыхаром планеты праз нядоўгую чараду сумесных знаёмых. У сярэднім гэтая чарада складаецца з шасці чалавек.

Мілгрэм апіраўся на дадзеныя эксперымента ў 2 амерыканскіх гарадах. Жыхарам аднаго горада было раздадзена 300 канвертаў, якія трэба было перадаць абазначанаму чалавеку-жыхару другога горада. Да бостанскага адрасата дайшло 60 канвертаў. Мілгрэм правёў разлікі і зрабіў выснову, што кожны канверт прайшоў праз 6 чалавек. Так і нарадзілася тэорыя шасці рукапацісканняў.

Тэорыя шасці рукапацісканняў лягла ў аснову расійскага фільма «Ёлкі».

Ешчэ адную спробу пацвердзіць Тэорыю шасці рукапацісканняў зрабілі карыстальнікі сацыяльнай сеткі ВКонтакте. Спецыяльны прыдатак («Цепочка друзей — теория шести рукопожатий») дазваляе шукаць знаёмствы паміж карыстальнікамі. З прычыны таго, што аудыторыя ВКонтакте абмежаваная Расіяй і краінамі СНД, нельга дамагчыся такіх самых вынікаў, бо сувязі звычайна кароткія (3 — 4 чалавекі).

## Спасылкі 
* Facebook подтвердила «теорию шести рукопожатий»  

Катэгорыя:Тэорыі
Катэгорыя:Сацыялогія
Закон Ціпфа

**Зако́н Ці́пфа** (**Зі́пфа**) — эмпірычная заканамернасць размеркавання частаты сустракаемасці слоў натуральнай мовы ў вялікім тэксце. Закон Ціпфа быў вынайдзены Джорджам Ціпфам, які даказаў, што частата выкарыстання n-га найбольш часта выкарыстоўваемага слова ў натуральных мовах прыблізна зваротна прапарцыйная яго парадкаваму нумару n (рангу).

Сёння пад законам Ціпфа часцей за ўсё маюць на ўвазе заканамернасць ранг-частата, вядомую таксама як «універсальнае гіпербалічнае рангавае размеркаванне». Калі скласці спіс з усіх слоў тэксту і адсартаваць яго па парадку змяншэння частаты F выкарыстоўвання слоў, то для кожнага слова здабытак яго парадкавага нумара R у гэтым спісе на частату выкарыстання будзе роўны пастаяннай велічыні C.

C = F*R — у класічным выглядзе і C = F*R^Y — з папраўкай Мандельброта,
дзе F — частата выкарыстання слова, R — парадкавы нумар; С — пастаянная велічыня, а Y — блізкая да адзінкі пераменная велічыня, якая змяняецца ў залежнасці ад параметраў тэксту.

## Спасылкі 
* Закон Ципфа. Условная энтропия. Свойства иерархической аддитивности 

Катэгорыя:Корпусная лінгвістыка
Катэгорыя:Тэкст
Катэгорыя:Рэгіянальная эканоміка
Ossian Studios

**Ossian Studios Inc.** — Кампанія вытворца камп’ютарных ролевых гульняў, дадаткаў для Neverwinter Nights і Neverwinter Nights 2.

## Гісторыя 
### Заснаванне кампаніі 
Кампанія Ossian Studios была заснавана ў 2003 Аланам Міранда і яго жонкай Элізабет Стар. Кампанія названая ў гонар легендарнага кельцкага барда-воіна Асіяна, які распавядаў пра вялікія прыгоды і падарожнічаў па воінскім раі, дзе воіны балявалі, біліся і паміралі, каб на наступны дзень зноў адрадзіцца, баляваць і ваяваць вечна.

### Алан Міранда 
Алан Міранда — былы прадзюсар кампаніі BioWare, прадзюсаваў Baldur's Gate II: Throne of Bhaal дапамагаў прадзюсаваць Neverwinter Nights. Да працы на BioWare ён быў дызайнерам ў кампаніі Relic Entertainment, дзе працаваў над гульнявой механікай і ўзроўнямі да RTS Impossible Creatures. На дадзены момант ён прадзюсуе ўсе гульні, якія выпускаюцца Ossian Studios. Алан валодае дыпломам бакалаўра эканомікі Універсітэта Брытанскай Калумбіі і дыпломам па праграмаванні двух-і праектаванне камп’ютарных гульняў Школы Прыкладны Камп’ютарнай Графікі DigiPen.

## Гульні 
### Darkness over Daggerford 
Darkness over Daggerford — модуль для Neverwinter Nights, дзеянне якога разгортваецца ў сусвеце Forgotten Realms. Модуль прыўносіць у гульню новую сістэму сусветнай карты са выпадковымі сустрэчамі, замак для гульца, пяць новых музычных трэкаў і многае іншае.

Часопіс Computer Games Magazine у сваім аглядзе даў гульні бліскучую ацэнку.

### Mysteries of Westgate 
Mysteries of Westgate — дадатак (adventure pack) для *Neverwinter Nights 2*. Геймплэй гульні нелінейны і разлічаны на 15 гадзін гульні. Адд-ён прыўносіць у гульню новых монстраў, музыку і іншыя элементы, якія могуць быць выкарыстаны гульцамі для стварэння ўласных узроўняў. Дзеянне разгортваецца ў фэнтэзійных свеце Forgotten Realms.

Гульня атрымала станоўчыя водгукі ад часопісаў ПК Gamer Magazine і Games for Windows Magazine.

## Гл. таксама 
* Atari
* BioWare
* Black Isle Studios
* Obsidian Entertainment

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт кампаніі 

Катэгорыя:Вытворцы камп’ютарных гульняў Канады
Следства

**Следства** (стар. бел. просоки ['pɾ͇ɐsokɪ]) — у крымінальным працэсе збіранне і праверка доказаў па крымінальнай справе. Адрозніваюць следства папярэдняе і судовае:

* папярэдняе следства - адна з формаў дасудовага расследавання злачынстваў (перад судом);
* судовае следства - судовае расследаванне злачынства (судовае разбіральніцтва падчас пасяджэння суда, ў судзе першай інстанцыі).
Права і паўнамоцтвы праводзіць следства прадстаўлены дзяржаўнаму службоўцу следчаму.
Судовае следства праводзіцца ў прысутнасці падсуднага і яго абаронца (адваката), законнага прадстаўніка, пацярпелага, грамадзянскага істца, грамадзянскага адказчыка (іх прадстаўнікоў).
Даследаванне доказаў па справе ажыццяўляецца непасрэдна ў судовым паседжанні. Пры гэтым праводзіцца праверка доказаў, сабраных папярэднім следствам (дазнаннем), збіранне і праверка новых доказаў з мэтай поўнага, усебаковага, аб'ектыўнага высвятлення ўсіх істотных акалічнасцей справы. Неабходная ўмова - роўнасць правоў удзельнікаў судовага разбору. Межы судовага следства вызначаюцца абвінаваўчым заключэннем. Але суд не звязаны з яго высновамі ні па сутнасці справы, ні адносна паўнаты і дакладнасці доказаў. У аснову прысуду, вызначэння могуць быць пакладзеныя толькі доказы даследаваныя ў судовым следстве.
Следчыя і судовым дзеянні па збіранні і праверцы доказаў могуць вырабляецца толькі на папярэднім следстве і судовым следстве. Таму выяўленне непаўнаты доказнага матэрыялу цягне яго аднаўленне (дадатковае следства) ва ўстаноўленым працэсуальным законам парадку.

Але ёсць яшчэ  
* следства ў розных галінах веды - дзеянне (вынік, наступства); наступнае з і пасля (у часе) якой-небудзь прычыны.
* Следства (логіка) — высновак, заключэнне, меркаванне, выведзенае з іншых меркаванняў.

Следчая практыка (у шырокім сэнсе) - дзейнасць упаўнаважаных асоб (членаў дзяржаўнай праваахоўнай юрысдыкцыі) накіраваных на збіранне доказаў (доказная база), на аналіз наяўных фактаў і гіпатэтычнае аднаўленне, якія адсутнічаюць, фрагментаў гісторыі правапарушэнняў, пабудаванай на наяўным вопыце следчага працэсу і нормаў закона. Дастатковасць чаго неабходная для высвятлення абставін уваходзяць у прадмет даказвання.

## Літаратура 
* гл. ред. А. Я. Сухарев, "Юридический энциклопедический словарь", изд. "Советская энциклопедия", г. Москва, 1984 г., с. 330.

Катэгорыя:Права
Amerzone

**Amerzone** (таксама вядомая як (**Amerzone: The Explorer’s Legacy**) — камп’ютарная гульня ў жанры квэст, з выглядам ад першай асобы, створаная кампаніяй «Microïds» і выпушчаная кампаніяй «Ubisoft» у 1999 годзе. Дызайнерам гульні выступіў Бенуа Сакаль.

## Сюжэт 
У 1932 годзе малады даследчык Аляксандр Валембуа (*Alexandre Valembois*), жадаючы праславіцца, адправіўся разам са сваім блізкім сябрам Антоніё Альварэс (*Antonio Álvarez*) даследаваць таямнічую выспу Амерзон. Яны пасябравалі з мясцовымі абарыгенамі і сталі сведкамі дзіўнага рытуалу, у якім было задзейнічанае гіганцкае яйка знакамітых белых птушак. Жадаючы даказаць усяму свету існаванне гэтых птушак, Аляксандр скарыстаўся даверам абарыгенаў і скраў таямнічае яйка. На жаль, пасля яго вяртання ў Францыю, ніхто не паверыў ні самому Аляксандру, ні яго запісам пра Амерзон.

Прайшло шэсцьдзесят гадоў, свет змяніўся. Скончылася Другая сусветная вайна, а выспа Aмерзон да гэтага часу застаецца недаследаванай і закрытай для старонніх сваім дэспатычным лідарам, Антоніё Альварэсам. Аляксандр Валембуа даўно састарыўся і адзінока дажывае свой век на закінутым маяку. Толькі адно не дае яму спакою: жаданне выправіць зробленую ім калісьці памылку. І вось аднойчы да старога прыходзіць малады журналіст, каб паслухаць аповед пра яго былыя прыгоды…

## Гульнявы працэс 
Amerzone — гэта прыгодніцкая гульня ад першай асобы, падобная на Myst, дзе гулец прымае на сябе ролю журналіста, які спрабуе выратаваць ад вымірання рэдкі від чарадзейных птушак. Для дасягнення сваёй мэты, гульцу трэба перамяшчацца паміж маляўнічымі гульнявымі лакацыі і шукаць падказкі, пакінутыя Аляксандрам Валембуа.

## Ацэнкі і ўзнагароды 
Гульня атрымала прэстыжную прэмію «PixelINA Award» на фэсце «Imagina'99».

## Цікавыя факты 
* На самай справе, назва «Амерзон» утварылася шляхам аб’яднання двух слоў: «Амазон» (французская назва ракі Амазонкі) і «амер», што азначае — «горкі».
* Гульня была распрацавана Бенуа Сокалем і Microïds, яны ж пазней распрацавалі гульню Syberia і яе працяг — Syberia II. Гэтыя гульні ўтрымліваюць дасылкі на Amerzone і знаходзяцца ў тым жа выдуманым Сусвеце.
* Месцы, канцэпцыі і некаторыя персанажы, выкарыстаныя ў Amerzone, бяруць свой пачатак з работ Сокаля 80-х гадоў — серыі коміксаў пра Інспектары Canardo, асабліва — з пятага аповяду серыі, пад назвай L’Amerzone.

## Спасылкі 
* Amerzone   на сайце Microïds
* Amerzone  на сайце MobyGames
* Рэцэнзія «Absolute Games»

Катэгорыя:Квэсты
Катэгорыя:Гульні для Windows
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні з трохмернай графікай
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні паводле алфавіта
Відзьядхар Сураджпрасад Найпал

**Відзядхар Сураджпрасад Найпал** (;  — ) — англамоўны пісьменнік індыйскага паходжання, вядомы праз навелы аб краінах трэцяга свету.

## Творы 
* «Дарога ў свет» (1994)
* «Палова жыцця» (2001)

## Узнагароды 
* 1958 "" (*John Llewellyn Rhys Prize*)
* 1960 "" (*the Somerset Maugham Award*)
* 1964 "" (*the Hawthornden Prize*)
* 1968 "" (*the W. H. Smith Literary Award*)
* 1971 «Букераўская прэмія» (*the Booker Prize*)
* 1983 «Іерусалімская прэмія» (*Jerusalem Prize*)
* 1993 "" (*the David Cohen Prize for a lifetime’s achievement in British Literature*)
* 2001 «Нобелеўская прэмія па літаратуры» (*Nobel Prize for Literature*)

## Спасылкі 
* V. S. Naipaul

Катэгорыя:Пісьменнікі Індыі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Катэгорыя:Пісьменнікі Трынідада і Табага
Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Імрэ Кертэс

**І́мрэ Ке́ртэс** (, 9 лістапада 1929, Будапешт — 31 сакавіка 2016, Будапешт) — венгерскі , , . Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (2002).

У 1944—1945 гадах падлеткам трапіў у нацысцкія канцлагеры Асвенцім і Бухенвальд. Тэма вайны дамінуе ў яго творчасці.

## Творчасць 
Аўтабіяграфічныя кнігі «Страчаны лёс» (1975, бел. пер., 2012) пра жыццё хлопчыка ў канцлагерах Асвенцім і Бухенвальд, пра яго сталенне і веру ў перамогу дабра. Аўтар аповесцей «Па слядах» (1975—1998), «Англійскі сцяг», «Пратакол» (абедзве 1991), навел і эсэ.

## Беларускія пераклады 
* Страчаны лёс: [раман] / Імрэ Кертэс; перакл. з чэшск. Святланы Рогач. — Мінск : Галіяфы, 2012. — 254, [1] с. — ISBN 9789856906827

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Імрэ Кертэс: Бараніце Захад ад Трэцяга сьвету. // Інтэрв’ю. «Наша Ніва» № 45 2002 г.

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Катэгорыя:Венгерскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Вязні канцлагераў Трэцяга рэйха
Катэгорыя:Выжылыя ў Халакосце
Катэгорыя:Члены Нямецкай акадэміі мовы і паэзіі
Маркграф

**Маркграф** (, ) — граф маркі (зямлі), кіраўнік пагранічнай зямельнай акругі (маркі) ў Франкскай дзяржаве ў VIII — IX ст.. Пазней прадстаўнік вышэйшага тытулаванага дваранства (князі ў Германіі; маркізы ў Францыі, Іспаніі і Італіі). Службовая асоба ў падначаленні караля, надзелена шырокімі адміністрацыйнымі, ваеннымі і судовымі паўнамоцтвамі ў марцы (зямлі). 

У сярэдневяковай Германіі маркграфы сталі ўладарамі княства (маркграфства). На сваіх тэрыторыях маркграфы валодалі ўладай узроўню герцага за адзіным выключэннем: падчас ваенных паходаў маркграфа ішлі за герцагскім сцягам. Інстытут маркграфства паўстаў і быў уведзены ў праўленне Карла Вялікага ў пачатку IX ст.. На межах сваёй дзяржавы Карл Вялікі стварыў: Аварскаю, Фрыульскую, Саксонскаю, Сорбскую і Іспанскую маркі (зямлі). На ўсходняй мяжы Баварыі была ўтворана Усходняя марка (пазней вядомая як Аўстрыйская марка). Для абароны Цюрынгіі і Саксоніі ад нападаў славян імператары Саксонскай дынастыі заснавалі Паўночную марку (), пазней ператвораную ў Брандэнбургскую, таксама Мейсенскую і Дацкую маркі. Пасля імператара Генрыха III на мяжы Карынтыі была створана Штырыйская марка, а на захадзе маркграфства Намюр. Маркграф Брандэнбурга ў 1356 г. атрымаў непасрэдныя паўнамоцтвы імперскіх князёў - курфюрстаў, а маркграф Аўстрыйскій атрымаў тытул герцага (пазней эрцгерцага). Пасля распаду герцагстваў усе маркграфы атрымалі статус імперскіх князёў, а «маркграф» застаўся тытулам, які напрыклад, ад Брандэнбургскай дынастыі Гогенцалернаў перайшоў да Франконскай. У Італіі, дзе імператары таксама ўвялі тытул маркграфа, a таксама ў Францыі, ад яго адбыўся дваранскі тытул Маркіз (ад слова "марка" - зямля).

## Гл. таксама 
* Бенефіцыі;
* Чынш;
* Чыншавік;
* Лен;
* Феод;
* Ландграф;
* Асада

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пасады
Катэгорыя:Тытулы
Катэгорыя:Арыстакратыя
Староста

]]

**Староста**, **ста́раста** (, , ) — выбарныя службовая асоба, прадстаўнік княжацкай адміністрацыі, кіраўнік адміністрацыі.

У XVI—XX ст. выбарная службовая асоба для кіраўніцтва невялікімі адміністрацыйна-тэрытарыяльнымі адзінкамі і грамадскімі калектывамі (староста гарадскі, староста земскі, староста сельскі, староста арцельны, староста губны, староста ратайны і т. п.).

## Вялікае Княства Літоўскае 
У Вялікім Княстве Літоўскім і Рэчы Паспалітай (тэрыторыі сучаснай Беларусі, Літвы, Украіны і Польшчы) XV—XVIII ст. — гэта кіраўнік войтаў, солтысаў, галоў. Існавала два тыпы старостаў:

* *Гродавы староста* — кіраваў адміністрацыйнай акругай (паветам), намеснік вялікага князя (караля). Спачатку ажыццяўляў у акрузе поўную дзяржаўную і судовую ўладу. 3 узмацненнем у XVI ст. шляхецкага самакіравання і судаводства ў яго кампетэнцыі застаўся толькі гродскі суд. Прызначаў сабе намесніка — падстаросту.
* *Нягродавы староста* — трымаў каралеўскія маёнткі (староствы), звычайна пажыццёва. Не меў адміністрцыйна-судовых функцый, карыстаўся прыбыткам з маёнтку, у дзяржаўны скарб выплачваў кварту на ўтрыманне войска. Атрымліваў староства ад манарха і сойма як узнагароду «за публічныя заслугі».

## Найноўшы час 
У Заходняй Беларусі і Заходняй Украіне да 1939 г. — начальнік павета. У Расійскай імперыі — галава сельскай абшчыны (сельскай грамады), сельскі стараста.

Староста ў Польшчы — службовая асоба, якая ўзначальвае павет і з’яўляецца кіраўніком яго самакіравання. Выбіраецца на пасаду саветам павета (). Усяго ў Польшчы 314 старостаў, па ліку наяўных у краіне сельскіх паветаў (гарадскі павет узначальвае бурмістр ці «прэзідэнт горада»).

Стараста ва Украіне — з 2015 года з’яўляецца службовай асобай мясцовага самакіравання ў сяле або пасёлку, якія разам з іншымі населенымі пунктамі добраахвотна аб’ядноўваюцца ў адну тэрытарыяльную суполку. Стараста абіраецца жыхарамі вёскі або пасёлка на тэрмін паўнамоцтваў мясцовага савета аб’яднанай тэрытарыяльнай абшчыны. Стараста па пасадзе ўваходзіць у склад выканаўчага камітэту аб’яднанай тэрытарыяльнай абшчыны.

Памочнік старосты — падстароста ().

У Беларусі звычайна памочнікаў старшыні сельсавета па пэўнай вёсцы завуць **староста**.

## Гл. таксама 
* Ваявода
* Кашталян
* Віж

## Літаратура 
* 
* Тлумачний словник української мови / Укл. Василь Яременко і Оксана Сліпушко. Т. 4 (Р-Я). — Київ, «Аконіт», 2000. — ISBN 966-7173-02-X — С. 378—379.
* 

Катэгорыя:Пасады ў Вялікім Княстве Літоўскім
Казахстанскі тэнгэ

**Казахстанскі тэнгэ** () (м. р. нескл.) — нацыянальная валюта Казахстана. На купюрах і манетах прынята абазначэнне проста *тэнгэ* (). У лістападзе 2006 Нацыянальны Банк Рэспублікі Казахстан правёў конкурс на відарыс сімвала тэнгэ. З 30 тысяч прадстаўленых на конкурс малюнкаў 29 сакавіка 2007 быў зацверджаны новы знак тэнгэ, аўтары якога, Вадзім Давідзенка і Санжар Амерханаў, атрымалі прэмію адзін мільён тэнгэ.

## Банкноты 
На сёння на тэрыторыі Казахстана знаходзяцца ў абароце грашовыя знакі вартасцю:

## Банкноты 
* 200 тэнгэ
* 500 тэнгэ
* 1000 тэнгэ
* 2000 тэнгэ
* 5000 тэнгэ
* 10000 тэнгэ

Катэгорыя:Эканоміка Казахстана
Катэгорыя:Валюты
Галоўны вакзал Прагі

**Цэнтральны вакзал Прагі** () — найбуйнейшы і найважнейшы чыгуначны вузел Прагі і ўсяе Чэхіі.

thumb|Фасад|альт=|злева
Ён быў упершыню адкрыты ў 1871 і названы ў гонар Франца Іосіфа I, імператара Аўстрыйскай імперыі. У часы Першай рэспублікі і з 1948 па 1953 года вакзал насіў імя Вільсана, прэзідэнта ЗША. Яго статуя была ўстаноўлена ў парку перад вакзалам, але пасля ўступлення ЗША ў вайну, 11 снежня 1941 года была знішчана фашысцкімі акупантамі.

Станцыя ў стылі мадэрн была выбудавана паміж 1901 і 1909 гадамі па праекце чэшскага архітэктара Іосіфа Фанты, у баку ад старой станцыі у стылі неарэнесанс. Пасля вакзал пашырыўся за кошт пабудовы ў 1971—1979 гадах новага будынка, які ўключае станцыю метро. У выніку будаўніцтва была забудавана значная частка парку, а гістарычны будынак у стылі неа-рэнесанс апынуўся недаступным для прагляду з боку аўтадарогі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вакзалы Прагі
Катэгорыя:Славутасці Прагі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1871 годзе
Катэгорыя:1871 год у Празе
Катэгорыя:З’явіліся ў 1900-я гады
Катэгорыя:1900-я ў Празе
Катэгорыя:З’явіліся ў 1979 годзе
Катэгорыя:1979 год у Празе
Прага
Катэгорыя:Чыгуначныя станцыі паводле алфавіта
Чэшская крона

**Чэшская крона** (, код ISO 4217 — *CZK*) — афіцыйная валюта Чэхіі з 8 лютага 1993 года, калі была ўведзена для замены *Чэхаславацкай кроны*.

Акрамя афіцыйнай назвы «koruna česká» існуе яшчэ адна форма назвы валюты — «korun českých» які ўжываецца на банкнотах. Акрамя скарачэння згодна сістэмы ISO, ужываюць, таксама, скарачэнне «Kč». Крона дзеліцца на 100 *гелераў* (скарачэнне «h»).

Планавалася, што да 2012 года Чэхія ўвойдзе ў зону «еўра», але пасля Еўрапейскага даўгавога крызісу планы былі адменены.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Эканоміка Чэхіі
Катэгорыя:Валюты
Камісар

**Камісар** (, , , ) — упаўнаважаны: намеснік, надзелены уладай прадстаўнік метраполіі (цэнтра кіравання).

* Камісары каралеўскія — усталявалі мяжу паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Лівоніяй у 1585 г.; кіраўнік маёнткам.
* У Францыі XVIII ст. — упаўнаважаны Канвента; напрыклад камісары Кулон, Лагранж, Лавуазье і Лаплас вымяралі ў 1795 годзе даўжыню Парыжскага мерыдыяна з мэтай вызначэння велічыні метра.
* Член камісіі ў Расійскай імперыі — надзелены выканаўчай уладай, альбо упаўнаважаны, надзелены аднаасобнай уладай. Асаблівы шмат камісараў быў пры Пятры I; камісары былі пры Сенаце, камісарам даручалася кіраванне казённымі заводамі і інш..
* кіраўнік з грамадска-палітычнымі ці адміністрацыйнымі паўнамоцтвамі. Народны камісар — член урада, які стаяў на чале Народнага камісарыята СССР (і Ваенныя камісары таксама).
* У некаторых краінах службовая асоба з адміністрацыйнымі і паліцэйскімі функцыямі (камісар паліцыі).

## Літаратура 
* «Словник іншомовних слів», за ред. академіка АН УРСР О. С. Мельничука, м. Київ, 1985 р., с. 429;
* «Акты издаваемые Виленскою Археографическою Комиссиею для разбора Древних Актов», г. Вильна, 1899 г., том 26, с. 572.

Катэгорыя:Пасады
Катэгорыя:Тытулы
Катэгорыя:Арыстакратыя
Сербскі дынар

**Сербскі дынар** (серб. динар) (код ISO 4217 — «RSD») — нацыянальная валюта Сербіі. 1 сербскі дынар роўны 100 пара.

Існуюць манеты вартасцю 1, 2, 5, 10 і 20 дынараў; банкноты — 10, 20, 50, 100, 200, 500, 1000 і 5000 дынараў.

Афармленне сербскіх дынараў ідэнтычна афармленню югаслаўскіх дынараў узору 2000—2002 года.

## Крыніцы 

Катэгорыя:Валюты
Тоўстая Маргарыта

**То́ўстая Маргары́та** () — самая тоўстая вежа Талінскай гарадской сцяны, якая знаходдзіцца ў канцы вуліцы Пік.

Гарматную вежу са 155 байніцамі Тоўстая Маргарыта пабудавалі ў пачатку XVI стагоддзя перад Вялікімі марскімі варотамі. Сваю назву яна атрымала за вялікія памеры — 25 метраў у дыяметры і 20 метраў у вышыню. Сённяшнюю назву вежа атрымала ў 1842 годзе, а да гэтага яе звалі проста *Новай вежай*.

З 1830 года вежу сталі выкарыстоўваць у якасці турмы. Прыбудову зрабілі 1884—1885 (першы ад пачатку прызначаны пад турму будынак у Таліне). У сакавіку 1917 года вежу спалілі. У 1930 годзе у пустуючай вежы задаволілі Музей Гісторыі.

У цяперашні час вежа адноўлена, рэстаўрыраваная і ў ёй знаходзіцца Марскі музей Эстоніі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вежы Таліна
Дом, які танцуе

**Дом, які танцуе** у Празе  — дзве цыліндрычныя часткі будынка ў стылі дэканструктывізма, у жарт званыя «Джынджэр і Фрэд». Як і многія дэканструктывісцкія збудаванні, рэзка кантрастуе з суседнім суцэльным архітэктурным комплексам рубяжа XIX—стагоддзяў.

Дом размешчаны ў раёне Прага 2, на рагу Рэславай вуліцы і набярэжнай. Аўтары праекта — харвацкі архітэктар Влада Мілуніч і канадскі архітэктар Фрэнк Геры. Будаўніцтва вялося з 1994 па 1996 гады. Будаўніцтва дома курыраваў асабіста Вацлаў Гавел.

Будынак уяўляе сабой офісны цэнтр, у якім размяшчаюцца некалькі міжнародных кампаній. На даху знаходзіцца французскі рэстаран з відам на Прагу.

## Гісторыя будынка 
Дом, які танцуе, быў пабудаваны на месцы разбуранага падчас бамбардзіроўкі Прагі амерыканскай авіяцыяй будынка, пабудаванага ў стылі неакласіцызму ў канцы XIX стагоддзя. Ідэя будаўніцтва новага будынка на месцы руін, які псаваў твар горада аж да 1960-х належыць Вацлаву Гавелу, былому прэзідэнту Чэхіі, які на працягу многіх гадоў пражываў па суседству.

## Спасылкі
Катэгорыя:Славутасці Прагі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Прагі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1996 годзе
Катэгорыя:1996 год у Празе
Катэгорыя:Дэканструктывізм
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Фрэнка Гэры
Ласосьна Велька

**Ласосна Вялікая**, часам **Ласосьна Велька** () — вёска ў Польшчы, уваходзіць у склад Сакольскага павета Падляскага ваяводства, частка вясковай гміны Кузніца.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*