Езяросы

**Езяро́сы**, таксама **Зарасáй** () — горад у паўночнай Літве, на мяжы з Латвіяй. Знаходзіцца за 49 км ад Уцяны. Адміністрацыйны цэнтр Езяроскага раёна.

Вакол горада размяшчаюцца некалькі азёр (Зараса, Зарасайта і інш.). Праз Езяросы праходзіць шаша Коўна — Дзвінск. За 18 км знаходзіцца чыгуначная станцыя Турмантас. Езяросы адносяцца да этнаграфічнага рэгіёну Аўкштота.

## Назва 
Ад назвы возера Зáрасас пайшла назва паселішча Зарасáй (множны лік, літаральна «Зарасы́»).

Назва возера аднаўляецца як «А́зарасас» (або «Е́зерaсас»), ад *ezeras* «возера» ў мове селаў (па-літоўску *ežeras*, а ў мове селаў адбыўся пераход -*ž*- > -*z*-, як і ў прусаў).

Тут, апроч балцкага канчатку -*as*, яшчэ і гідранімічны суфікс -*as*-. Так жа сама ў гэтым жа рэгіёне ўтвораныя назвы азёр Чэдасас, Све́дасас. З возера Сведасас выцякае рака Сведаса́ (назва жаночага роду і ў ёй застаецца толькі суфікс -*as*-), на ім паселішча Сведасáй («Сведасы́»), яго назва ўтвораная так жа сама, як і «Зарасай» ад «Зарасас».

Аўтэнтычная перадача назвы *Zarasai* — Зарасы́, Азарасы́ або Езерасы́. У 1522 годзе у польскім напісанні засведчаная форма *Jezierosy* (Езяро́сы), гэта спаланізаваны варыянт (з націскам на перадапошні склад) назвы Езерасы́. У 1553 годзе сустракаецца напісанне старабеларускай мовай Езеросы.

У 1836—1918 гадах горад меў расійскую назву **Новааляксандраўск.** У 1919 годзе літоўскія ўлады змянілі назву на **Эжарэнай** (; ад  — возера), палічыўшы гістарычную форму паланізмам, аднак у 1929 годзе была вернута літоўская форма назвы **Зарасай** ().

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Першы пісьмовы ўспамін пра Езяросы як уладанне Віленскага біскупства датуецца 1522 годам, калі пры тутэйшым касцёле заснавалі алтарыю. У 1530 годзе біскуп віленскі Ян з княжатаў літоўскіх дадаткова надаў плябаніі ў Езяросах зямлю і сялян. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў яны ўвайшлі ў склад Браслаўскага павета Віленскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага.

У 1610 годзе з фундацыі караля і вялікага князя Жыгімонта Вазы ў Езяросах збудавалі новы драўляны касцёл. На Радзівілаўскай карце 1613 года паселішча значыцца як мястэчка. На 1631 год тут было 22 дымы. У вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) мястэчка зруйнавалі маскоўскія захопнікі (у 1674 годзе адноўлены касцёл). На 1669 год у Езяросах было 34 дымы, карчма, 5 вуліц. У часы Паўночнай вайны (1700—1721) мястэчка зноў значна пацярпела.

З пачатку XVIII стагоддзя ў ваколіцах Езяросаў пачалі сяліцца стараверы з Маскоўскай дзяржавы. У другой палове XVIII стагоддзя ў мястэчку адкрылася школа. На 1721 і 1739 гады ў Езяросах было 17 дымоў, на 1772 год — 21 дым, на 1790 год — 47 дымоў.

### Пад уладай Расійскай імперыі 
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Езяросы апынуліся ў складзе Расійскай імперыі. Па адкрыцці ў 1836 годзе шашы Коўна — Дзвінск расійскія ўлады змянілі назву горада на *Новааляксандраўск*, сюды перанеслі адміністрацыйны цэнтр Браслаўскага павета. У 1842 годзе ўтварыўся асобны Новааляксандраўскі павет у складзе Ковенскай губерні. На 1857 год у горадзе было 8 мураваных і 155 драўляных будынкаў.

У часы Першай сусветнай вайны ў 1915 годзе Езяросы занялі войскі Германскай імперыі.

Jeziarosy. Езяросы (1864).jpg|Касцёл, 1864 г.
Jeziarosy. Езяросы (C. Franis, 1917).jpg|Касцёл, 1917 г.
Jeziarosy, Rynak. Езяросы, Рынак (H. Bacher, 1917).jpg|Рынак, 1917 г.
Jeziarosy. Езяросы (M. Dohmen, 1918).jpg|Праваслаўныя могілкі, 

### Найноўшы час 
1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі Езяросы ўвайшлі ў склад Савецкай Беларусі. Пасля польска-літоўскіх баёў і падпісання пагаднення паміж міжваеннай Польскай Рэспублікай і Літвой у 1919 годзе яны апынуліся ў складзе Літвы. Новыя ўлады палічылі традыцыйную назву паселішча за паланізм і сканструявалі новую —  (*Эжарэнай*; ад  — возера), якую аднак па працяглых дыскусіях у 1929 годзе змянілі на  (*Зарасай*).

2 жніўня 1946 года Езяросы атрымалі статус горада. У 1996 годзе афіцыйна зацвердзілі гарадскі герб.

Jeziarosy. Езяросы (J. Praździecki, 1911).jpg|Па кірмашы, 1911 г.
Jeziarosy, Rynak, Spaskaja. Езяросы, Рынак, Спаская (1915).jpg|Царква-мураўёўка, 1915 г.
Jeziarosy, Rynak. Езяросы, Рынак (1916).jpg|Рынак, 1916 г.
Jeziarosy, Osa. Езяросы, Оса (1918).jpg|Возера Оса, 1918 г.

## Насельніцтва 
### Дэмаграфія 
* **XIX стагоддзе**: 1857 год — 3459 чал. (1838 муж. і 1631 жан.), з іх 2030 каталікоў, 404 праваслаўныя, 119 старавераў, 7 евангелістаў, 909 іўдзеяў; 1865 год — 4770 чал.; 1896 год — 7556 чал. (3761 муж. і 3792 жан.), з іх паводле веры: 2322 каталікі, 512 праваслаўных, 323 стараверы, 28 пратэстантаў, 4277 іўдзеяў, 44 магаметаніны, 50 іншай веры; паводле саслоўя: 272 шляхты, 36 духоўнікаў, 64 ганаровых грамадзян і купцоў, 6796 мяшчан, 265 ваенных, 82 сялян, 41 іншага стану; 1897 год — 6,3 тыс. чал.
* **XX стагоддзе**: 1923 год — 3785 чал.; 1939 год — 4,5 тыс. чал.; 1959 год — 4,7 тыс. чал.; 1970 год — 6624 чал.; 1976 год — 7,4 тыс. чал.; 1979 год — 7250 чал.; 1989 год — 8916 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2001 год — 8365 чал.; 2010 год — 7571 чал.; 2020 год — 6051 чал.

### Нацыянальны склад 
Паводле даных перапісу 2021 года, нацыянальны склад горада быў наступным:

## Славутасці 
* Капліца
* Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (1878)
* Царква Усіх Святых (1885)

### Страчаная спадчына 
* Спаса-Праабражэнская царква (2-я палова XIX ст.; мураўёўка)

## Галерэя 

Zarasai, bažnyčia.JPG|Касцёл
Zarasai, Lithuania - panoramio (414).jpg|Капліца
Zarasai, Visų Šventųjų cerkvė.JPG|Царква
Zarasai, sentikių cerkvė 2.JPG|Малельня

## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Юдаль Пэн (1854—1937) — беларускі мастак-жывапісец, педагог, дзеяч «яўрэйскага рэнесансу» ў беларускім мастацтве.
* Леў Мікалаевіч Рымінскі (1913—1971) — савецкі архітэктар.
* Юстас Сініца (нар. 1985) — літоўскі баскетбаліст.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі