ВІЧ у Беларусі

**ВІЧ у Беларусі** з’яўляецца трэцяй па памерах успышкай эпідэміі ў Еўрапейскім рэгіёне СААЗ.

Да 2022 года краіна дабілася прыкметнага поспеху ў дасягненні мэтаў ААН па ВІЧ/СНІДу «90-90-90»: 85,3% носьбітаў ВІЧ ведалі свой статус, з іх 85% атрымлівалі лячэнне, з іх 82% маюць невызначальную вірусную нагрузку. Тым не менш штогадовы прырост новых выпадкаў ВІЧ-інфекцый дасягаў 1,4—1,6 тыс. (або 11—13 %). Пагаршэнню сітуацыі спрыяюць стыгматызацыя і недастатковае інфармаванне насельніцтва пра спосабы перадачы віруса.

## Гісторыя 
### 1990-я і 2000-я 
За дзесяць гадоў з моманту рэгістрацыі першага выпадку ВІЧ у СССР на тэрыторыі Беларусі было выяўлена толькі 117 інфікаваных, з якіх 43 прыехалі ў рэспубліку на вучобу або працу. У 1996 годзе вірус пракраўся ў асяроддзе наркаманаў Гомельскай вобласці, і за два гады толькі ў Светлагорску і Жлобіне было выяўлена больш за тысячу новых выпадкаў. У выніку Светлагорск стаў адным з гарадоў з самым высокім узроўнем заражэння на постсавецкай прасторы. Асноўнай часткай пацярпелых былі мужчыны да 25 гадоў.

Яшчэ праз дзесяць гадоў, да 2006 года, штогадовы прырост новых выпадкаў у рэспубліцы ўжо перавышаў 700 чалавек. Агульная колькасць носьбітаў дасягнула 7,6 тыс. Для стабілізацыі становішча Глабальны фонд для барацьбы са СНІДам, туберкулёзам і малярыяй выдаў $ 7 млн на праекты Міністэрства аховы здароўя. Дзякуючы дадатковым сродкам 70—73% носьбітаў атрымлівалі антырэтравірусную тэрапію (АРТ). Аднак доля хворых на СНІД усё роўна заставалася досыць высокай — з 1987-га па 2007 год гэты дыягназ паставілі 920 ВІЧ-інфікаваным (або дзесятай часткі ад агульнай колькасці). Смяротнасць ад ВІЧ з 24 чалавек у 2002 годзе павялічылася да 2009 года ў 9,3 разы. Актывісты паказвалі на недастатковую дасведчанасць насельніцтва як адну з прычын эпідэміі. Да прыкладу, каля чвэрці рэспандэнтаў пазбягалі абдымкаў з носьбітам, але не асцерагаліся неабароненага сексу. Большасць маладых людзей не бачылі сэнсу ў тэставанні на ВІЧ.

Акрамя таго, большая частка інфікаваных уключала асоб, якія ўжывалі наркотыкі ін’екцыйным шляхам, секс-работнікаў з алкагольнай залежнасцю, былых зняволеных і беспрацоўных. Максімальны ўзровень уключэння ў праграму быў дасягнуты ў 2018 годзе ў Мінску — 5,3 %. У наступныя гады ён не рос з-за строгага рэгламенту працэдуры.

Хоць у другой палове 2010-х гадоў дасведчанасць аб спосабах перадачы ВІЧ расла, штогадовая колькасць новых выпадкаў працягвала расці. Калі ў 2014 годзе было выяўлена 1,1 тысячы новых выпадкаў, у 2015 годзе — ужо 2,3 тысячы. Тым не менш ААН адзначала поспехі краіны ў барацьбе з інфекцыяй. У 2016 годзе каля 87% з больш як 15 тысяч ВІЧ-інфікаваных атрымлівалі антырэтравірусную тэрапію (АРТ). Краіна атрымала сертыфікат СААЗ, які пацвярджае ліквідацыю перадачы ВІЧ ад маці да дзіцяці. У 2018 годзе ўлады забяспечылі ўніверсальны доступ да лячэння для ўсіх інфіцыраваных, падаючы бясплатную антырэтравірусную тэрапію, тады як раней яна была даступная для людзей з высокім узроўнем віруснай нагрузкі (менш за 350 кл/мкл CD4). Дзейнасць актывістаў абмежаваная з-за пераследу ЛГБТ-супольнасці ў Рэспубліцы. На гэтым фоне колькасць інфікаваных сярод гомасексуальных мужчын працягвала расці, з 2010 па 2020 гады колькасць выпадкаў ВІЧ-інфекцыі павялічылася больш чым у 6 разоў.

### 2020-я 
Да пачатку 2020 года ў краіне было зарэгістравана 22 тысячы ВІЧ-інфікаваных, хоць рэальная колькасць ацэньвалася ў 28 тысяч. Найбольш цяжкая сітуацыя была ў Гомельскай вобласці (37,3 % ад усіх інфікаваных у краіне), а таксама ў Мінску і Мінскай вобласці (22,2% і 16,2 %). Узровень распаўсюджвання склаў 582,75, 247,98 і 250,99 на 100 тысяч насельніцтва адпаведна. У іншых рэгіёнах гэты паказчык быў прыкметна ніжэйшы за сярэдні па краіне і вар’іраваўся ад 88,84 у Гродзенскай вобласці да 149,68 на 100 тысяч насельніцтва ў Магілёўскай вобласці.

У рамках праграмы ААН «90-90-90» да 2021 года краіна дамаглася наступных вынікаў: 85,3% ад ацэначнай колькасці людзей з ВІЧ ведалі пра свой дыягназ, з іх 85% атрымлівалі тэрапію, і ў 82% з іх была неазначальная вірусная нагрузка. Аднак мясцовыя СМІ паведамлялі пра адсутнасць некаторых прэпаратаў праз санкцыі, што стварала рызыку, што праз змены курсу тэрапіі вірус мутуе, а да сакавіка 2023 года ў краіне было зарэгістравана 33,9 тысяч выпадкаў ВІЧ.

У 2018 годзе 82% ВІЧ-станоўчых атрымлівалі антырэтравірусную тэрапію і мелі неазначальную вірусную нагрузку.

Неабаронены палавы акт, здзейснены ВІЧ-станоўчым без інфармавання свайго партнёра аб дыягназе, пагражае крымінальнай справай, якая можа быць распачата без заявы пацярпелага. У якасці доказаў дастаткова станоўчага тэсту на ВІЧ, прынцып «*Undetectable = Untransmittable*» не прызнаецца беларускімі ўладамі. Вядомыя выпадкі, калі расследаванне пачыналі з ініцыятывы медперсаналу. На 2019 год было зарэгістравана 490 спраў. З 2012 па 2016 год было заведзена 38 спраў, а толькі за 6 месяцаў 2017 года асуджана больш за 50 чалавек. Для параўнання, агульная колькасць дыскардантных пар у 2017 годзе складала каля 500.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ЮНЭІДС
* Афіцыйны сайт СААЗ
* Афіцыйны сайт Глабальнага фонду

Катэгорыя:Ахова здароўя ў Беларусі
Катэгорыя:СНІД
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі