open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гіпердактылічная рыфма

**Гіпердактылі́чная ры́фма** — такі від рыфмы, калі націск у сугучных словах падае далей чым на трэці склад ад канца. У беларускай паэзіі сустракаецца вельмі рэдка і толькі на чацвёртым ад канца складзе. Вось прыклад гіпердактылічнай рыфмы з народнай песні:
: Ты бярозка не цярэ́бленая,
: Твае сучайкі сярэ́браныя,
: Маковачка пазало́чывана,
: Чорным шоўкам перастро́чывана.

У сучаснай паэзіі гіпердактылічная рыфма ўжываецца ў спалучэнні з мужчынскай і жаночай рыфмамі ў вершах розных жанраў. Вялікі мастацкі эфект дасягаецца раптоўным з'яўленнем рэдкай гіпердактылічнай рыфмы на фоне іншых, больш прывычных, рыфмаў.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Глыбокая рыфма

**Глыбо́кая ры́фма** — від багатай рыфмы, у якой супадаюць не толькі націскныя склады, але і некалькі пераднаціскных гукаў. Напрыклад: *анке́т— банке́т, гады́ — гарады́, мацыё́лу — мацыё́ну, гало́ўнае — галавало́мных*. Усе гэтыя прыклады — з сучаснай беларускай паэзіі, аднак глыбокая рыфма выяўляецца і ў даўніх фальклорных творах:
: А там ехаў дварані́н
: На коніку вараны́м.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Паэзія
Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Гукаперайманне

**Гукаперайма́нне** — імітацыя з дапамогай гукаў мовы тых ці іншых гукаў рэчаіснасці. Аднак нельга лічыць, што сродкамі паэтычнага гукапісу можна дакладна ўзнавіць пэўныя гукі рэчаіснасці. Зрабіць гэта немагчыма, дый такой патрэбы няма. Дастаткова таго, што па асацыяцыі, гукавой аналогіі ў нашай свядомасці паўстае гукавы, а за ім — і зрокавы вобраз з'явы ці прадмета.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Гукапіс

**Гу́капіс** — такія гукавыя паўторы ў вершаванай мове, якія ўзмацняюць яе мілагучнасць і сэнсавую выразнасць. Сярод іх вылучаюцца гукавая анафара, эпіфара, кальцо, стык. Асобнымі відамі гукапісу, апрача названых, з'яўляюцца алітэрацыя, асананс, гукаперайманне. У паэтычнай практыцы, як правіла, усе яны выкарыстоўваюцца ў спалучэнні, суадносячыся з лексікай, інтанацыйна-сінтаксічнай арганізацыяй вершаванага радка.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Дактылічная рыфма

**Дактылі́чная ры́фма** — від рыфмы, у якой націск падае на трэці ад канца склад сугучных словаў. Яна сустракаецца ў беларускай паэзіі ўсіх часоў, хоць у старажытны перыяд выкарыстоўвалася значна радзей, чым у сучаснай вершатворчасці. Па частаце ўжывання гэтая рыфма знаходзіцца на трэцім месцы — пасля жаночай і
мужчынскай. Вось прыклады дактылічнай рыфмы:
: Антон мало́дзенькі
: Піў мёд сало́дзенькі.
: Прыкаціўся к бо́чачцы,
: Яшчэ трошкі хо́чацца.
: (Народная песня).

Дактылічная рыфма часцей выкарыстоўваецца не самастойна, а ў спалучэнні з жаночай і мужчынскай, што робіць рытміка-інтанацыйны малюнак вершаванага твора больш разнастайным.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Кансанансная рыфма

**Кансана́нсная ры́фма** — від недакладнай рыфмы, у якой супадаюць толькі зычныя гукі (*дом — дым, долы — дула*).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Ламаная рыфма

**Лама́ная ры́фма** — канцавая рыфма, што звязвае не цэлыя словы, а толькі часткі словаў, раздзеленых, «разламаных» міжрадковымі паўзамі. Такую рыфму ўжыў, у прыватнасці, У. Дубоўка ў паэме 20-х гадоў ХХ ст. «Там, дзе вазёры»:
: Яны вучылі ненавідзець пана,
: яшчэ — кахаць хаўрус сям'і працоў-
: ных і працы. І ў абшарпана-
: га пастушка будзілі кроў.

Тут у другім і трэцім радках міжрадковыя паўзы дзеляць словы на дзве часткі. Гэты падзел, зразумела, штучны, досыць фармальны, не абумоўлены патрэбамі зместу.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Амстэрдам (значэнні)

**Амстэрда́м** можа значыць:

## Населеныя пункты 
* **Амстэрдам** — буйны горад, сталіца Нідэрландаў

## Астравы 
* **Амстэрдам** — востраў на поўдні Індыйскага акіяна
* **Амстэрдам** — востраў на захадзе Ціхага акіяна
* **Амстэрдам** — востраў у Паўночным Ледавітым акіяне
* **Тангатапу** — востраў у Тонга, названы А. Тасманам у 1643 г. *Амстэрдам*
Ланцужковая рыфма

**Ланцужко́вая ры́фма** — рыфма, якая спалучае радкі вершаванага твора, паступова пераходзячы з адной страфы ў другую. Такая рыфма сустракаецца ў некаторых цвёрдых формах верша, у прыватнасці, у тэрцынах, вілянелі. Характэрная яна і для твораў з ланцужковай кампазіцыяй, у якіх асобныя радкі папярэдніх строф пачынаюць сабой наступныя строфы:
: Ішла Купалка сялом, сялом,
: Закрыўшы вочкі пяром, пяром.
: Закрыўшы вочкі пяром, пяром,
: Вітала хлопцаў чалом, чалом.
: Вітала хлопцаў чалом, чалом,
: Святліла вочкі агнём, агнём.
:(Народная песня)

Ланцужковая рыфма ўжываецца і ў класічным санеце, дзе яднае два катрэны і два тэрцэты.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Манарыфма

**Манары́фма** — рыфма, якая спалучае ўсе радкі вершаванага твора. Верш, напісаны манарыфмай, называецца манарымам. Апошні радок у гэтым вершы — халасты.

Манарыфма, якая надзвычай абвастрыла рыфмовае чаканне, раптам «спатыкаецца» на слове незарыфмаваным. Вось манарыфма ў вершы П. Панчанкі часу Вялікай Айчыннай вайны «Чаго баіцца немец?»:
: Ці не бачылі вы фрыца,
: Што ўсяго цяпер баіцца?
: Ён баіцца ў лазні мыцца:
: Вельмі лёгка абварыцца,
: І ў цырульніка галіцца —
: Можа з горла кроў паліцца.
: А падыдзе да крыніцы,
: Не адважыцца напіцца,
: Каб насмерць не атруціцца.
: Хоча ў сена ён зарыцца,
: Толькі страшна — загарыцца.
: І у хаце кепска спіцца —
: Партызан заўсёды сніцца.
: Бруха ў гада разбаліцца,
: Ён да ветру не імчыцца,
: А падыме паўмасніцы
: І паскудзіць чужаніца.
: Ды за ўсё страшней для фрыца
: Нашых залпаў бліскавіцы…
: Трэба, хлопцы, згаварыцца,
: З акупантам разлічыцца
: І зрабіць яму капут.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Людвіг Вюртэмбергскі

Прынц **Людвіг Фрыдрых Аляксандр Вюртэмбергскі** (;  — ) — другі сын герцага Фрыдрыха Яўгена Вюртэмбергскага, брат імператрыцы Марыі Фёдараўны.

Першапачаткова паступіў на прускую вайсковую службу і дасягнуў чыну генерал-маёра. У 1784 годзе ажаніўся з Марыяй Чартарыйскай (дачкой польскага князя Адама Казіміра Чартарыйскага), прызначаны галоўнакамандуючым літоўскай арміяй, у 1790 годзе атрымаў чын генерал-лейтэнанта. У вайне супраць Расіі 1792 года паводзіў сябе пасіўна, паказваў сябе хворым, адмовіўся ваяваць супраць расійскіх войскаў і пакінуў армію (у 1793 годзе яго жонка падала на развод і сышла ў манастыр).

У 1798 годзе ажаніўся другі раз з прынцэсай Генрыэтай Насау-Вайльбургскай; адна ўнучка прынца па матчынай лініі — Аляксандра Іосіфаўна, праўнучка — Марыя Тэкская, жонка брытанскага караля Георга V.
 
Ад прускага караля атрымаў ганаровае званне генерал-фельдмаршала, дзякуючы сваёй сястры, Марыі Фёдараўне — жонцы расійскага імператара Паўла I (кіраваў у 1796—1801) паступіў на рускую службу і прызначаны губернатарам Рыгі.

У 1807 годзе вярнуўся ў Вюртэмберг, прызначаны камандуючым гвардыяй і войскамі ў Вюртэмбергу.

## Дзеці 
Ад першага шлюбу (1784—1793) з Марыяй Чартарыйскай:
* Адам (16 студзеня 1792—27 ліпеня 1847)

Ад другога шлюбу з Генрыэтай Насау-Вальбургскай:
* Марыя Даратэя (1797—1855), жонка з 1819 года эрцгерцага Іосіфа (1776—1847)
* Амалія Тэрэза (1799—1848), жонка з 1817 года Іосіфа, герцага Саксен-Альтэнбургскага (1789—1868)
* Паўліна Тэрэза (1800—1873), жонка з 1820 года свайго кузена Вільгельма Вюртэмбергскага (1781—1864)
* Елізавета Александрына (1802—1864), жонка з 1830 года прынца Вільгельма Бадэнскага (1792—1859)
* Аляксандр (1804—1885), заснавальнік лініі герцагаў Тэкскіх.

## Спасылкі 
* Падзеі 1792 года
* Радаслоўе Вюртэмбергскага дому 

Катэгорыя:Вюртэмбергскі дом
Катэгорыя:Прускія генерал-фельдмаршалы
Катэгорыя:Генералы I Рэчы Паспалітай
Мнагакратная рыфма

**Мнагакра́тная ры́фма** — рыфма, якая паўтараецца ў вершы пяць і больш разоў запар. Асабліва характэрная мнагакратная рыфма для ўсходняй паэзіі. Аднак сустракаецца яна і ў беларускай паэзіі, спалучаючы тыя радкі твора, у якіх разгорнутая адна вобразная думка. Напрыклад:
: І мне наканаваны бой
: З другімі і з самім сабой —
: Бой з тупасцю, як пень, тупой,
: Бой з чэрствасцю, як час, скупой,
: Бой з крывадушнасцю любой,
: Бяскроўны, ды смяротны бой.
: Бой нерваў, сэрца перабой,
: Калі нібы перад табой
: Такі, як ты, ды не такі,
: А пустазвоны-мастакі.
: (А. Лойка «…I мне наканаваны бой»)

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Недакладная рыфма

**Недакла́дная ры́фма** — тэрмін, які ўжываецца ў адносінах да рыфмаў з няпоўным супадзеннем гукаў у
сугучных словах. Сюды адносяцца рыфмы асанансныя, кансанансныя, апорныя, усечаныя, рознанаціскныя, анаграмныя. Паколькі колькасць дакладных рыфмаў абмежаваная, недакладныя рыфмы значна павялічваюць агульны лік рыфмовых сугуччаў, а тым самым і эўфанічныя мажлівасці верша. Недакладныя рыфмы даюць магчымасць супастаўляць розныя, падчас далёкія паняцці, пашыраюць асацыятыўныя межы паэтычнага слова. Нарэшце, недакладныя рыфмы ў большай ступені, чым дакладныя, валодаюць эфектам парушэння рыфмовага чакання, бо недакладныя рыфмы адгадаць, прадбачыць наперад практычна немагчыма.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Пачатковая рыфма

**Пачатко́вая ры́фма** — рыфма, якая спалучае пачатковыя словы ў вершаваных радках. Сустракаецца яна рэдка. Як правіла, рыфмуюцца першыя словы сумежных радкоў:
: Ёсць *вінтоўка* і махоркі пачак.
: Ёсць *ватоўка*, хлеб і зрэдку боршч.
(П. Панчанка «У сорак першым»)

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Пантарыфма

**Пантары́фма** — рыфма, заснаваная на сугучнасці не толькі канцавых, але і ўсіх словаў вершаваных радкоў:
: Ой, кум куму ў агародчык вядзе,
: Ой, кум куме агурочак дае.
: (Народная песня)
 
Часцей за ўсё пантарыфма яднае не ўсе радкі вершаванага твора, а толькі некаторыя. Пры гэтым вершарады, як правіла, разбіваюцца графічна на некалькі радкоў, што яшчэ больш падкрэслівае асобныя рыфмы. Вось прыклад пантарыфмы ў вершы А. Куляшова «Над брацкай магілай»:
: Там жаўцеюць
: Прыгожыя
: Краскі
: За вёскай у лузе…
: Там ржавеюць
: Варожыя
: Каскі,
: Нібы ў Беларусі.

Да пантарыфмы звяртаюцца В. Вітка («Беларуская калыханка»), Р. Барадулін («Журба вясла») і іншыя беларускія паэты. Верш, цалкам напісаны з выкарыстаннем пантарыфмы, называецца пантарымам. Верш, у якім літарны склад вершаваных радкоў з'яўляецца парамі ідэнтычным, а розным ёсць толькі размяшчэнне словараздзелаў, называецца пантаграмай.

## Літаратура 
* 
* 
* Александр Бубнов. Палиндромия: от перевертня до пантограммы // «Журнальный зал» 

Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Парная рыфма

**Па́рная ры́фма** — рыфма, якая спалучае два суседнія вершаваныя радкі. Парная рыфма выкарыстоўваецца звычайна ў строфах, напісаных двухрадкоўямі, а таксама ў чатырох-, шасці- і васьмі- радковых строфах.
: Калі паглыне мяне шлях няблізкі
: У край курганаў і абеліскаў,
: Або навала дыхне над домам, —
: Сустрэну громам.
: А звянуць травы, асмягнуць вусны, —
: Дажджом вярнуся.
: (М. Лужанін «Вярнуся ветрам»)

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Скразная рыфма

**Скразна́я ры́фма** — рыфма, якая праходзіць праз увесь вершаваны твор. Побач са скразной рыфмай у вершы ёсць і іншыя рыфмы. Дзякуючы скразной рыфме падкрэсліваюцца словы, найбольш важныя для разумення ідэйнага зместу твора.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Рознанаціскная рыфма

**Рознанаціскна́я ры́фма** — рыфма, у якой націскі падаюць на розныя склады сугучных словаў. Сустракаецца нярэдка ў фальклоры:
: Ехала Домначка да вянца́,
: Ды забыла матаньцы кла́няцца.

Ужываецца і ў пісьмовай паэзіі, асабліва ў вершах, у якіх адчуваецца ўплыў вуснай народнай творчасці.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Дакладная рыфма

**Дакла́дная ры́фма** — такая рыфма, у якой супадаюць націскныя і паслянаціскныя гукі: *ра́нку — вуша́нку, крыні́цы — рукаві́цы* і г. д. Што да мужчынскіх рыфмаў, то дакладнымі лічацца такія, у якіх супадаюць і пераднаціскныя зычныя: *імгла́ — цяпла́, гады́ — малады́, гром — дабро́м* і г. д. Крытэрый дакладнасці рыфмаў залежыць як ад фанічных асаблівасцей мовы, так і ад літаратурных традыцый. У прыватнасці, у беларускай паэзіі дакладнымі лічацца рыфмы з націскнымі галоснымі і — ы, а — я, э — е (*ні́бы — ры́бы, рама́на, — на Я́на, Арэ́се — ле́се*).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Таўталагічная рыфма

**Таўталагі́чная ры́фма** — паўтор у канцы вершаваных радкоў адных і тых жа словаў. Разнавіднасцю таўталагічнай рыфмы ва ўсходняй паэзіі з’яўляецца рэдыф. Сустракаецца таўталагічная рыфма ў вуснай народнай творчасці:
: Дзеўка — ад вады,
: Хлопец — да вады:
:  —Пастой, пастой, дзяўчыначка,
: Дай каню вады.

Прыклад з сучаснай паэзіі:
: Слепіць вочы ён, снег,
: І дарогі разбег.
: І ты мружысся: «Снег!..
: Што за студзеньскі снег!..»
: (А. Лойка «Снег»)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* Тавтологи́ческая ри́фма // *Квятковский А. П.* Поэтический словарь / Науч. ред. И. Роднянская. — М.: Сов. Энцикл., 1966. — С. 294—295. — 376 с.

Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Усечаная рыфма

**Усе́чаная ры́фма** — від недакладнай рыфмы, пры якой у канцы аднаго з рыфмаваных словаў ёсць адзін-два гукі, не сугучныя другому слову (*Белару́сь — зару́, слоў — сяло́, рант — іскра́* і г. д.). Часцей за ўсё гэта нескладовыя ётаваныя галосныя й, ў:
: Падхвальваючы мой няхітры спеў,
: сябры гавораць — сто разоў ім дзякуй! —
: што быццам я сабаку ў рыфме зьеў,
: а я ж дасюль жую таго сабаку.
: (М. Лужанін)
 
Усечаная рыфма асабліва выразная, калі «ўсякаецца» які-небудзь зычны гук (або некалькі гукаў). Часам усечанай называюць рознанаціскную рыфму.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Цэзура (літаратура)

**Цэзу́ра** () — пастаянная ўнутрырадковая паўза, якая звычайна праходзіць праз адно і тое ж месца ўсіх вершарадоў паэтычнага твора, напісанага антычным, сілабічным ці сілаба-танічным вершам. У антычным вершы цэзура дзяліла (рассякала) стапу (адсюль і назва), у сілаба-танічным яна, як правіла, супадае з заканчэннем слова і стапы. Часам, аднак, і рассякае стапу. У чатырохстопным і пяцістопным вершы цэзура звычайна знаходзіцца пасля другой стапы, у шасцістопным — пасля трэцяй, у сямі- і васьмістопным — пасля чацвёртай.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Антычная метрыка
Катэгорыя:Метрыка
Катэгорыя:Паэзія
Катэгорыя:Вершаскладанне
*
Унутраная рыфма

**Уну́траная ры́фма** — рыфма, якая звязвае два паўрадкоўі аднаго вершаванага радка або словы, размешчаныя ў сярэдзіне двух суседніх радкоў:
: Апанас коней пас,
: Кацярына — бы́чкі.
: Пачакай, не ўцякай:
: Куплю чаравічкі!
: (Народная песня)

Унутраная рыфма, як і рыфма ўвогуле, мае метрычна-кампазіцыйнае значэнне. Гэтым яна вылучаецца з цэлага шэрагу ўнутрырадковых слоўных сугуччаў, якія па форме (але не па функцыі) падобныя да яе. Унутраная рыфма вельмі часта сустракаецца ў народнай паэзіі, а таксама ў паэтаў, творчасць якіх цесна звязаная з фальклорам. Напрыклад, у творах Т. Шаўчэнкі М. Багдановіч налічыў каля тысячы такіх рыфмаў. З беларускіх паэтаў асабліва часта іх ужываў Я. Купала.
Многія яго вершы («Касцам», «Думкі», «З дарогі», «За праўду» і інш.) вызначаюцца выкарыстаннем рэгулярных унутраных рыфмаў, узбагачаных іншымі ўнутрырадковымі сугуччамі.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Экзатычная рыфма

**Экзаты́чная ры́фма** — від рэдкай рыфмы, у якой сугуччамі спалучаны малавядомыя ці зусім невядомыя замежныя словы (уласныя імёны, тапанімічныя назвы і г. д.). Экзатычная рыфма разлічаная на неспадзяванасць, нечаканасць супастаўлення словаў, далёкіх не толькі па сэнсе, але і па сваёй моўнай прыналежнасці: *Мінэ́рва — мяне́ рве, шука́ў — шака́л, вуша́х — іша́к* і г. д.

Прыклад арыгінальнай экзатычнай рыфмы (рознанаціскной) — у вершы Ю. Гаўрука «Батумі»:
: Зелень, вада.
: Дождж як з вядра́.
: Пахне скураю
: І алеа́ндрам.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Стапа (літаратура)

**Стапа́ (літаратуразнаўства)** — група складоў з адным націскным (доўгім) і адным альбо двума ненаціскнымі (кароткімі) складамі, раўнамернае паўтарэнне якіх вызначае метр сілаба-танічнай і антычнай сістэм вершаскладання. Стапа — метрычная адзінка верша, у той час як вершаваны радок — рытмічная. У слове можа быць адна або некалькі стопаў. Часам стапа ўключае два словы ці заканчэнне аднаго і пачатак другога. У залежнасці ад колькасці складоў стопы сілаба-танічнага верша бываюць двухскладовыя (ямб, харэй) і трохскладовыя (дактыль, амфібрахій, анапест). Часам, аднак, у выглядзе эксперыменту
сустракаюцца і аднаскладовыя стопы. Таксама як эксперымент выглядаюць стопы чатырохскладовыя — пеоны і пяціскладовыя —
пентоны.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Антычная метрыка
Катэгорыя:Метрыка
Катэгорыя:Паэзія
Катэгорыя:Вершаскладанне
*
Спандэй

**Спандэ́й** (, « ўзліванне») — такая стапа ў антычнай (метрычнай) сістэме вершаскладання, у якую ўваходзяць два доўгія склады. У сілабатоніцы спандэем называюць з'яву, калі ў двухскладовай ці (значна радзей) трохскладовай стапе становяцца побач два націскныя склады. Злоўжыванне спандэем робіць верш грувасткім, няўклюдным. Разам з тым дзякуючы спандэю паэт можа рытмічна вылучыць тое ці іншае слова ў вершаваным радку, звярнуць на яго ўвагу.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Вершаскладанне
Сінярэза

**Сінярэ́за** ( — збіранне, злучэнне, скарачэнне) — у антычнай сістэме вершаскладання зліццё двух кароткіх складоў у адзін доўгі. У беларускай сілаба-тоніцы гэты тэрмін абазначае з'яву, калі, дзеля захавання вершаванага памеру, два галосныя, што стаяць побач, вымаўляюцца як адзін, або злучнік **і** ператвараецца ў **й**, ці прыназоўнік **у** скарачаецца нават пасля зычнага і ў пачатку радкоў. Напрыклад:
: Скажыце мне, а за каго *йны* [яны]…
: (Я. Купала «Там…»)

Злоўжыванне сінярэзай шкодзіць мастацкай дасканаласці паэтычных твораў. Як сінярэзу трэба ўспрымаць ужыванне ў вершаванай мове некаторых скарочаных словаформаў (*мо — замест можа, шчэ — замест яшчэ, трэ — замест трэба* і г. д.).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Антычная метрыка
Катэгорыя:Вершаскладанне
Катэгорыя:Фанетыка
Тактавік

**Тактаві́к** — від танічнага верша, колькасць складоў у якім паміж моцнымі націскамі 0—1—2 ці (часцей) 1—2—3. Часам міжнаціскны інтэрвал аб’ядноўвае чатыры ненаціскныя склады. Пропускі націскаў на метрычна моцных месцах рэдкія, затое ў трохскладовых інтэрвалах часта сустракаюцца звышсхемныя націскі на сярэднім складзе. Тактавік, такім чынам, яшчэ больш аддаляецца ад сілаба-танічнага верша, чым дольнік, займае прамежкавае становішча паміж дольнікам і акцэнтным вершам.

Верш, блізкі да тактавіка, сустракаецца ў народнай паэзіі і яе літаратурных імітацыях (напрыклад, «Песні 0заходніх славян» А. С. Пушкіна). У беларускую паэзію тактавік увялі на пачатку XX стагоддзя Я. Купала і М. Багдановіч.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* *Рагойша, В. П.* Літаратуразнаўчы слоўнік : тэрміны і паняцці: для школьнікаў і абітурыентаў/ В. П. Рагойша. — Мн.: Народная асвета, 2009. — 303 с. — ISBN 978-985-03-1233-4.
* 
* 
* Тактови́к // Ли­те­ра­тур­ная эн­цик­ло­пе­дия тер­ми­нов и по­ня­тий / ред­кол. : А. Н. Ни­ко­лю­кин (гл. ред.) [и др.] ; РАН, Ин-т на­уч. ин­форм. по об­ществ. на­у­кам. — Москва : Ин­тел­вак, 2001. — С. 1057—1058. — 1596 с. — Имен. указ.: с. 1277—1483. — Предм. указ.: с. 1484—1595. — ISBN 5-93264-026-Х.
* 

Катэгорыя:Танічнае вершаскладанне
Халасты радок

**Халасты́ радо́к** — незарыфмаваны вершаваны радок у рыфмаваным творы. Халастымі бываюць няцотныя радкі паўбелага верша, напісанага чатырохрадкоўямі, і гэта з'яўляецца яго асноўнай прыметай. Халастыя радкі могуць ужывацца і ў іншых строфах. Так, у вершы П. Панчанкі «Коні», напісаным трохрадкоўямі, трэція радкі ва ўсіх строфах — халастыя радкі:
: Дзівіліся мы, і дзівіліся фрыцы:
: Такое ў сне толькі можа прысніцца
: На сене духмяным.
: З-пад лесу на поўдзень, нібы ў пагоні,
: Імчаліся коні, бяз коннікаў коні,
: Па лузе вячэрнім.

Рэгулярныя халастыя радкі — уласцівасць некаторых усходніх відаў строф: газэлі (першыя радкі двухрадкоўяў), рубаі (трэція радкі чатырохрадкоўяў) і інш. Асаблівы эфект узнікае пры неспадзяваным, непрадбачаным з'яўленні халастых радкоў на фоне зарыфмаваных. У гэтым выпадку парушаецца інерцыя рыфмовага чакання, на халасты радок і перш за ўсё на яго апошняе слова звяртаецца найбольшая ўвага.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Клаўзула

**Кла́ўзула** () — заключныя склады вершаванага радка пасля апошняга націскнога склада. Сугучныя клаўзулы ўтвараюць рыфму. Клаўзулы з'яўляюцца адным з асноўных рытмастваральных кампанентаў сілабічнага, сілаба-танічнага і танічнага вершаў. Ад характару клаўзулаў залежыць рытмічны малюнак вершаваных радкоў. Як і іншыя рытмічныя адзінкі (пірыхіі, спандэі, лагічныя націскі і інш.), клаўзулы надаюць рытмічнаму малюнку верша своеасаблівасць, адметнасць.

## Тыпы клаўзулаў 
* Мужчынскія — пасля націску складоў няма.
* Жаночыя — адзін склад пасля націску.
* Дактылічныя — два склады пасля націску.
* Гіпердактылічныя — тры і больш складоў пасля націску.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Антычная метрыка
Катэгорыя:Метрычнае вершаскладанне
Катэгорыя:Метрыка
Катэгорыя:Паэзія
Катэгорыя:Сілаба-танічнае вершаскладанне
Сістэма вершаскладання

**Сыстэ́ма вершасклада́ння** — тып рытмічнай арганізацыі вершаванай мовы, які абумоўлены
фанетычнымі асаблівасцямі нацыянальнай мовы, пануючымі ў паэзіі традыцыямі вершаскладання і залежыць ад сукупнасці структурных адзінак верша, іх будовы, функцый і ўзаемасувязі ў вершаваных радках.

## Тыпы сістэм вершаскладання 
Наяўнасць у старажытнагрэчаскай мове доўгіх і кароткіх складоў прывяла да ўзнікнення антычнай (метрычнай) сістэмы вершаскладання. У мовах з пастаянным (строга вызначаным) націскам пануе сілабічнае вершаскладанне. Мовы з рухомым націскам карыстаюцца танічнай і сілаба-танічнай сістэмамі вершаскладання.
Усе сістэмы вершаскладання так ці інакш звязаныя паміж сабой, узаемна ўплываюць (ці ўплывалі) адна на другую. Напрыклад, антычная сістэма вершаскладання аказала ўплыў на развіццё сілабічнага і сілаба-танічнага верша ў еўрапейскай і ўсёй сусветнай паэзіі, народнае вершаскладанне — на станаўленне сілаба-тонікі ва ўсходнеславянскай паэзіі, з'явілася асновай літаратурнага танічнага верша і г. д.
Кожная сістэма вершаскладання май свай вершаваыя віды і формы. У прыватнасці, відамі танічнага верша з'яўляюцца акцэнтна-складовы і акцэнтны, або чыста танічны, верш, дольнік, тактавік. У сілаба-тоніцы суіснуюць вольны верш, вершы з
цэзураванымі нарашчэннямі і ўсячэннямі і г. д.
У адзін і той жа час у нацыянальнай паэзіі і нават у творчасці аднаго паэта можа ўжывацца некалькі сістэм вершаскладання. Так, у творчасці Ф. Багушэвіча сустракаюцца сілабічныя, сілаба-танічныя і танічныя вершы. М. Танк доўгі час пісаў ледзь не выключна сілаба-танічным і танічным вершам, а ў апошнія гады аддаў перавагу свабоднаму вершу. Р. Барадулін таксама спазнаў метра-рытмічную эвалюцыю.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Вершаскладанне
Пентаметр

**Пента́метр** — вершаваны памер антычнай (метрычнай) сістэмы вершаскладання, які ўяўляе сабой два дактылічныя паўрадкоўі, аддзеленыя адно ад другога цэзурай. Кожнае паўрадкоўе змяшчае два дактылі і адзін доўгі склад. Паколькі час вымаўлення двух доўгіх складоў займае чатыры моры, г. зн. столькі,
колькі і асобная стапа дактыля, то ў пентаметры было па сутнасці пяць дактыляў (адсюль і назва). У першай палове радка, напісанага пентаметрам, дапускалася замена дактыляў спандэямі.

Пентаметр ужываўся толькі ў чаргаванні з гекзаметрам, утвараючы элегічны  двуверш. Назву і структуру гэтага памеру
пазней пераняла сілаба-танічная сістэма вершаскладання. Тут пентаметр — шасцістопны дактыль з цэзурай пасля трэцяй стапы, у якім на два склады ўсечаны трэцяя і шостая стопы. Выкарыстоўваецца ён, як і ў антычным вершы, звычайна разам з гекзаметрам (у элегічным двувершы).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Антычная метрыка
Катэгорыя:Метрычнае вершаскладанне
Неруда

**Неруда** (*Neruda*) — прозвішча чэшскага паходжання

* Ян Неруда (1834—1891) — чэшскі паэт і пісьменнік
* Вільгельміна Неруда (1840—1911) — англійская скрыпачка
* Франц Ксавер Неруда (1843—1915) — дацкі віяланчэліст і кампазітар
* Пабла Неруда (1904—1973) — чылійскі паэт
Вершаваны памер

**Вершава́ны паме́р** — паняцце, якое ўжываецца найчасцей для вызначэння рытмічнай канвы метрычнага верша і паказвае колькасць і характар стопаў у вершаваных радках (трохстопны амфібрахій, пяцістопны ямб і г. д.). Асобныя памеры ў антычнай і сілаба-танічнай сістэмах вершаскладання маюць свае назвы — гекзаметр, пентаметр, асклепіядаў верш і інш. У сілабічнай сістэме вершаскладання памер вызначаецца колькасцю складоў у вершаваных радках (дзесяціскладовік, трынаццаціскладовік і г. д.). У апошні час тэрмін «памер верша» прымяняецца і для характарыстыкі асноўных рытмічных асаблівасцей дысметрычнага верша — акцэнтна-складовага, дольніка, тактавіка, акцэнтнага, або чыста танічнага (двухакцэнтны пяціскладовік, чатырохіктны дольнік, трохіктны тактавік, трохакцэнтны верш і г. д.).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Метрыка
Хікмет

**Хікмет** — прозвішча. Вядомыя носьбіты:

* Ахмед Бей Хікмет (? — 1927) — прадстаўнік турэцкай літаратуры.
* Назым Хікмет (1902—1963) — турэцкі паэт, празаік, сцэнарыст, драматург і грамадскі дзеяч
Рыцас

**Рыцас** — грэчаскае прозвішча. Вядомыя носьбіты:
* Андрэас Рыцас — грэчаскі мастак-іканапісец.
* Яніс Рыцас — грэчаскі паэт і палітык.
Семашкевіч

**Семашке́віч** — беларускае прозвішча. Вядомыя носьбіты:

* Раман Мацвеевіч Семашкевіч (1900—1937) — беларускі жывапісец і графік, удзельнік групы «Трынаццаць».
*Рыгор Міхайлавіч Семашкевіч (1945—1982) — беларускі савецкі літаратуразнавец, крытык, празаік, паэт.
* 
*Янка Быліна, сапр. Ян Семашкевіч (1883—1956) — беларускі рымска-каталіцкі святар, паэт і драматург.
Сілаба-танічнае вершаскладанне

**Сіла́ба-тані́чнае вершасклада́нне** — сістэма вершаскладання, у аснове якой — раўнамернае чаргаванне націскных і ненаціскных складоў. Ужываецца перш за ўсё ў мовах з пераменным месцам націску (рускай, украінскай, беларускай, англійскай, нямецкай і інш.). Рытм сілаба-танічнага верша ствараецца таксама чаргаваннем у вершаваных радках аднолькавай колькасці складоў (як у сілабічным вершаскладанні). Адсюль і назва гэтай сістэмы. Ёсць у ёй і шэраг іншых рытмастваральных кампанентаў (аднолькавая колькасць адных і тых жа стопаў у радках, упарадкаванае чаргаванне рыфмаў, клаўзулаў, розных паўзаў і інш.), па багацці якіх сілаба-танічнае вершаскладанне пераўзыходзіць усе іншыя сучасныя вершаваныя сістэмы.

Сілаба-танічнае вершаскладанне карыстаецца пяццю метрамі (ямбічным, харэічным, дактылічным, амфібрахічным і анапестычным) і вялікай колькасцю вершаваных памераў.

## Сілаба-танічнае вершаскладанне ў беларускай літаратуры 
У беларускім фальклоры першыя выпадкі ўжывання сілаба-танічнага вершаскладання зафіксаваныя ў XVI ст. Сілаба-танічныя формы народнага верша найбольш пашырыліся ў XVIII—XIX стст., што (разам з уплывам рускай сілаба-тонікі) прывяло да ўзнікнення ў
канцы XVIII ст. беларускай літаратурнай сілаба-тонікі. Пераход на сілаба-танічнае вершаскладанне ў беларускай паэзіі адбываўся ў XIX ст. (А. Абуховіч, Ф. Багушэвіч). Выключную ролю ў гэтым адыграў Я. Лучына. Пануючай стала сістэма з пачатку XX ст. дзякуючы творчасці Я. Купалы, Я. Коласа, М. Багдановіча, А. Гаруна, Ц. Гартнага, З. Бядулі і інш. Сёння сілаба-тоніка — асноўная сістэма вершаскладання ва ўсёй усходнеславянскай, у тым ліку беларускай, вершатворчасці.

## Літаратура 
* 
*
Пеон

**Пео́н**, таксама **пеа́н** (, ) — чатырохскладовая стапа, якая складаецца з аднаго доўгага і трох кароткіх (у метрычным вершаскладанні) або аднаго націскнога і трох ненаціскных (у сілаба-танічным вершаскладанні) складоў. Націск (доўгі склад) у пеоне можа стаяць на першым, другім, трэцім або чацвёртым месцах. У сілаба-тоніцы чыстыя пеоны
сустракаюцца вельмі рэдка, звычайна яны ўзнікаюць у радках пірыхіізаваных двухскладовых памераў.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Антычная метрыка
Катэгорыя:Сілаба-танічныя памеры
Метрычны верш

**Метры́чны верш** — верш, у аснове якога ляжаць метрычныя прынцыпы арганізацыі вершаванага радка. Да яго адносяцца ўсе віды вершаў антычнай (метрычнай) і сілаба-танічнай сістэм вершаскладання. Метрычны верш адрозніваецца ад г. зв. дысметрычнага верша, што ўключае формы верша (сілабічны, танічны, свабодны), у якіх не выдзяляюцца стопы. Калі метрычная структура вершаванага
твора складаецца з аднаго вершаванага памеру, такі твор завецца монаметрычным, калі з некалькіх — поліметрычным.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Паэзія
Пірыхій

**Піры́хій** ( ад πυρρίχη «ваенны танец у старажытнай Грэцыі са зброяй крыцян і спартанцаў») — стапа ў антычнай (метрычнай) сістэме вершаскладання з двух кароткіх складоў. У сілаба-тоніцы пірыхіем называюць пропуск у якой-небудзь двухскладовай стапе (ямбе ці харэі) аднаго метрычнага націску. Пірыхіі ў адрозненне ад спандэяў сустракаюцца ў вершах вельмі часта. Па сутнасці ў вершы нялёгка знайсці «чысты» двухскладовы памер без пірыхіяў, якія могуць быць на самых розных месцах у радку (апрача апошняй стапы).

## Літаратура 
* 
* 
Катэгорыя:Антычная метрыка
Метр (вершаскладанне)

**Метр** — ідэальная схема чаргавання ў вершаваных радках метрычнага верша галоўных рытмастваральных кампанентаў (доўгіх і кароткіх складоў — у антычным, націскных і ненаціскных — у сілаба-танічным). Асноўнай метрычнай адзінкай верша з'яўляецца стапа. Пэўная колькасць аднолькавых стопаў утварае памер верша. У вялікай ступені менавіта метр стварае багацце рытмічнай варыянтнасці метрычнага верша. Метр вельмі адчувальна ўплывае на рытм метрычнага верша,
з'яўляючыся адным з асноўных яго стваральнікаў. Рытмічным тэндэнцыям беларускай мовы больш характэрна ўзыходзячая хваля гучання. Гэтаму адпавядаюць ямб і анапест — метры, якія ўвасабляюць гэту прасадычную ўласцівасць беларускай мовы мовы.

## Літаратура 
* 
* 

*
Катэгорыя:Паэзія
Катэгорыя:Вершаскладанне
Каталектыка

**Катале́ктыка** () — тэрмін традыцыйнай стопнай метрыкі, які абазначае супадзенне або несупадзенне заканчэння вершаванага радка са стапой. Калі апошняя стапа карацейшая за астатнія стопы вершаванага радка на адзін ці два ненаціскныя склады — гэта каталектычны верш, або ўласна каталектыка. Калі апошняя стапа мае на адзін ці некалькі ненаціскных складоў больш, чым папярэднія стопы вершаванага радка, утвараецца гіперкаталектычны верш, або гіперкаталектыка. У сучасным вершазнаўстве такой класіфікацыяй заключных стопаў карыстаюцца рэдка. Звычайна гавораць пра характар клаўзулаў у вершы (мужчынскія, жаночыя, дактылічныя ці гіпердактылічныя).

## Літаратура 
* *Кузнецов А. Е.* Латинская метрика. — С. 220, 226;
* 
* 

Катэгорыя:Антычная метрыка
Катэгорыя:Метрычнае вершаскладанне
Катэгорыя:Метрыка
Катэгорыя:Паэзія
Катэгорыя:Сілаба-танічнае вершаскладанне
Юрый Васілевіч Якаўлеў

{{Кінематаграфіст
 |імя                  = Юрый Якаўлеў
 |арыгінал імя       = 
 |выява          = Yury Yakovlev (cropped).jpg
 |шырыня               = 260px
 |апісанне выявы = 
 |імя пры нараджэнні     = Юрый Васільевіч Якаўлеў
 |дата нараджэння        = 
 |месца нараджэння       = 
 |дата смерці          = 
 |месца смерці         = 
 |прафесія            = 
 |грамадзянства          =  → 
 |гады актыўнасці      = 1952—2007
 |кірунак          = 
 |кінастудыя           = 
 |узнагароды              = 
{
   
}
{
   
}
{
     
}
{
   
}
{ 
}Дзяржаўная прэмія РСФСР імя К. С. Станіслаўскага (1970)
 |imdb_id              = 0945085
 |сайт                 = 
}}
**Юрый Васілевіч Якаўлеў** (, Масква — ) — расійскі . Народны артыст СССР (1976). Дзяржаўная прэмія Расіі (1970, 1994), Дзяржаўная прэмія СССР (1979).

## Біяграфія 
Скончыў Тэатральнае вучылішча імя Б. Шчукіна (1952). Працаваў у Маскоўскім тэатры імя Я. Вахтангава. Яго мастацтва вызначалася лёгкасцю гульні, псіхалагізмам, стрыманай эмацыянальнасцю, артыстызмам, дакладным пачуццём стылю і жанру твора, арыстакратычнасцю.

Сярод роляў: Гарацыа («Гамлет», Шэкспіра), Маёр («Дамы і гусары», А. Фрэдры), Панталонэ («Прынцэса Турандот», К. Гоцы), Рыкарда, Каладжэра дзі Спелта («Філумена Мартурана», «Вялікая магія», Э. Дэ Феліпа), Балангброк («Шклянка вады» Э. Скрыба), Кларк («Вясёлыя хлопцы», Н. Саймана), Моцарт («Маленькія трагедыі» А. Пушкіна), Карэнін («Жывы труп» Л. Талстога), Глумаў, Дудукін («На ўсялякага мудраца хапае прастаты», «Без віны вінаватыя» А. Астроўскага, Казанова сямідзесяці трох гадоў («Тры ўзросты Казановы» паводле п’ес М. Цвятаевай).

З 1956 года здымаўся ў кіно: князь Мышкін («Ідыёт», 1958), паручнік Ржэўскі («Гусарская балада», 1962), Сціва Аблонскі («Ганна Карэніна», 1968), домакіраўнік Бунша і цар Іван Грозы («Іван Васілевіч мяняе прафесію», 1973), Іпаліт («Іронія лёсу, альбо З лёгкай парай!», 1975), Бі («Кін-дза-дза!», 1986), «Пастка для адзінокага мужчыны» (1990).

Народны артыст СССР, карыфей Вахтангаўскага тэатра Юрый Якаўлеў памёр у бальніцы 30 лістапада 2013 года пасля цяжкай працяглай хваробы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі РФ у вобласці літаратуры і мастацтва
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі РСФСР імя К. С. Станіслаўскага
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Крыштальная Турандот
Катэгорыя:Постаці Тэатра імя Вахтангава
Катэгорыя:Выпускнікі Тэатральнага інстытута імя Барыса Шчукіна
Катэгорыя:Ганаровыя члены РАМ
Юрый Васільевіч
Катэгорыя:Постаці Уфы
Якаўлеў

**Якаўлеў** — рускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Мікалаевіч Якаўлеў — расійскі палітык.
* Аляксандр Сяргеевіч Якаўлеў — савецкі авіяканструктар.
* Аляксей Сямёнавіч Якаўлеў — рускі акцёр.
* Андрэй Валянцінавіч Якаўлеў (нар. 1989) — украінскі футбаліст.
* Васіль Мікалаевіч Якаўлеў — расійскі жывапісец.
* Веніямін Фёдаравіч Якаўлеў — савецкі дзяржаўны дзеяч.
* Генадзь Паўлавіч Якаўлеў (1938—2024) — расійскі батанік.
* Георгій Міхайлавіч Якаўлеў (1909—1983) — беларускі вучоны ў галіне металаапрацоўкі.
* Іван Дзмітрыевіч Якаўлеў (1910—1999) — савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч.
* 
* Мікалай Аляксандравіч Якаўлеў (1924—1943) — Герой Савецкага Саюза.
* Леанід Андрэевіч Якаўлеў — беларускі вучоны ў галіне жывёлагадоўлі.
* Уладзімір Анатолевіч Якаўлеў — расійскі дзяржаўны дзеяч.
* Усевалад Фёдаравіч Якаўлеў — савецкі военачальнік.
* Фама Паўлавіч Якаўлеў (1909—1971) — член Ваеннага савета Далёкаўсходняга фронту, генерал-лейтэнант.
* 
* Якаў Аркадзевіч Якаўлеў (1896—1938) — савецкі дзяржаўны і партыйны дзеяч.
* Яўген Аляксандравіч Якаўлеў (нар. 1949) — беларускі архітэктар.

## Гл. таксама 
* Якаўлева
Юрый Якаўлеў

**Юрый Якаўлеў**:
* Юрый Васілевіч Якаўлеў (1928—2013) — расійскі акцёр.
* Юрый Паўлавіч Якаўлеў (нар. 1981) — Герой Расіі.
* Юрый Якаўлевіч Якаўлеў — рускі пісьменнік.
Сайман

**Са́йман** () — прозвішча. Вядомыя носьбіты:

* Герберт Сайман — амерыканскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі.
* Дэвід Сайман — амерыканскі журналіст, сцэнарыст і прадзюсар.
* Крыс Сайман — канадскі хакеіст.
* Ніл Сайман — амерыканскі драматург.
* Пол Сайман — амерыканскі рок-музыкант, паэт і кампазітар.
* Фрэнсіс Сайман — нямецкі і брытанскі фізік.

## Іншае 
* Сайман — вінтовачная граната.
* Сайман — імя вядомага ката, кавалера медалю Марыі Дыкін.

## Гл. таксама 
* Сымон
* Simon, значэнні
Верлібр

**Верлі́бр (свабо́дны верш)** — дысметрычны верш, у аснове рытму якога — чаргаванне якіх-небудзь дапаможных рытмастваральных кампанентаў. Надзвычай важнае значэнне набывае ў ім графічная разбіўка верша на радкі, вызначэнне месца міжрадковых паўзаў. Менавіта вершаваны радок як цэласны інтанацыйна-сінтаксічны і сэнсавы комплекс, выразна выдзелены паўзамі (а на пісьме — яшчэ і графічна), выступае ў верлібры ў якасці асноўнай рытмічнай адзінкі. Інтанацыйная аднатыпнасць асобных радкоў дасягаецца падабенствам іх унутранай лексіка-граматычнай структуры, што стварае пэўную меру паўтору па «вертыкалі».

У радках свабоднага верша паўтараюцца наступныя дапаможныя рытмастваральныя кампаненты: аднатыпныя сінтаксічныя канструкцыі, аднолькавыя ці крыху відазмененыя радкі, аднолькавыя словы ці іх марфалагічныя формы, гукаспалучэнні, націскі на пэўных месцах і г. д. Спарадычна можна сустрэць нават прыметы танічнага верша, падначаленыя агульнай інтанацыйнай структуры верлібра (чаргаванне моцных або апорных націскаў, рыфмоіды і інш.). Прычым у свабодным вершы адсутнічае адзіная скразная мера паўтору, яна ўвесь час мяняецца. Так, напрыклад, першыя тры радкі твора, напісанага верлібрам, вызначаюцца аднатыпнасцю іх сінтаксічнай пабудовы, чатыры наступныя — паўторам на пачатку радкоў назоўнікаў у пэўным склоне, яшчэ тры радкі суадносяцца рытмічнымі націскамі, скажам, на трэцім і сёмым складах, і г. д. Для верлібра характэрна надзвычайнае багацце і гнуткасць паэтычнага сінтаксісу, у тым ліку розных рытарычных фігураў, сінтаксічных перыядаў, што надае інтанацыйнаму малюнку разнастайнасць (пералічэнне, далучэнне, супрацьпастаўленне і г. д.). у межах адной рытміка-інтанацыйнай структуры.

## Гісторыя верлібра 
Узнік верлібр у амерыканскай і еўрапейскай літаратурах у сярэдзіне XIX ст. (Уітмен, Гейнэ), сустракаўся ў класічнай рускай паэзіі (А. Фет, Я. Палонскі, М. Міхайлаў). Тэрмін «верлібр» упершыню быў уведзены ва ўжытак французскім пісьменнікам Г. Канам у 1884 г. Асаблівае распаўсюджанне гэты верш набыў у XX ст. (А. Блок, В. Брусаў, У. Маякоўскі, М. Цвятаева, Э. Межэлайціс, У. Салаўхін, Я. Вінакураў, I. Драч, С. Маўленаў), стаў для некаторых паэтаў ледзь не адзінай вершаванай формай (Неруда, Хікмет, Рыцас, Лундквіст і інш.).

## Верлібр у беларускай літаратуры 
Родапачынальнікам верлібра на Беларусі з'яўляецца М. Багдановіч. У 20-я гады ХХ ст. свабодным вершам шырока карыстаўся В. Ластоўскі. У беларускай паэзіі другой паловы ХХ ст. свабодны верш найчасцей сустракаецца ў П. Панчанкі, С. Дзяргая, К. Кірэенкі, А. Вярцінскага, А. Лойкі, П. Макаля, Я. Сіпакова, А. Наўроцкага, Р. Семашкевіча, Ю. Голуба, Н. Загорскай і інш. У М. Танка верлібр стаў адным з асноўных відаў верша. Ён у паэта найчасцей ужываўся ў філасофскіх і медытатыўных творах-роздумах, свабодны рытм якіх арганічна яднаецца з умоўна-асацыятыўнай вобразнасцю.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Метрыка
Катэгорыя:Графіка верша
Канстанцінеску

**Канстанцінеску** () — румынскае прозвішча. Вядомыя носьбіты:

* Марыя Канстанцінеску (нар. 1956) — румынская вяслярка.
* Эміль Канстанцінеску (нар. 1939) — румынскі палітык.
Канстанцін Пархон

**Канстанцін Іон Пархон** (; 15 кастрычніка 1874, Кымпулунг — 9 жніўня 1969, Бухарэст) — румынскі вучоны, медык-эндакрынолаг і палітычны дзеяч, прэзідэнт Румыніі з 1948 па 1952 год.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 15 кастрычніка 1874 года ў горадзе Кымпулунг у сям’і школьнага настаўніка. Скончыў ліцэй у Плаешці і Універсітэт Бухарэста ў 1898 годзе, дзе атрымаў ступень доктара медыцыны.

Быў загадчыкам кафедрай неўралогіі і псіхіятрыі Яскага ўніверсітэта з 1912 па 1933 год. З 1934 года — загадчык кафедрай эндакрыналогіі медыцынскага факультэта Універсітэта Бухарэста.

Сацыяліст па поглядах, вёў актыўную грамадскую дзейнасць, у прыватнасці, выступіў у абарону ўдзельнікаў Татарбунарскага паўстання. Пасля адрачэння апошняга караля Міхая I з 30 снежня 1947 па 13 красавіка 1948 — член часавага Прэзідыума Румыніі, абранага пасля адрачэння караля, а з 13 красавіка 1948 па 12 чэрвеня 1952 — Прэзідэнт Румыніі. Пазней ізноў прысвяціў сябе навуковай дзейнасці.

Памёр 9 жніўня 1969 года ў Бухарэсце. Быў пахаваны ў Парку Свабоды ў Бухарэсце, пасля рэвалюцыі 1989 года быў перапахаваны на іншых могілках.

Катэгорыя:Медыкі Румыніі
Катэгорыя:Прэзідэнты Румыніі
Катэгорыя:Выкладчыкі Яскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Эндакрынолагі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў жудзецы Арджэш
Эміль Канстанцінеску

**Эміль Канстанцінеску** (, 19 лістапада 1939, Тыгіна, цяпер — Бендэры) — Прэзідэнт Румыніі у 1996—2000 гадах.

## Біяграфія 
Геолаг. З 1966 года выкладаў на геалагічным факультэце Бухарэсцкага ўніверсітэта, дзе неўзабаве таксама заняў пасаду сакратара па прапагандзе ўніверсітэцкага камітэта РКП.

Пасля Румынскай рэвалюцыі 1989 года стаў адным з заснавальнікаў Грамадзянскага саюза — адной з найбольш аўтарытэтных праваабарончых арганізацый Румыніі, якая супрацьстаяла былым актывістам Румынскай камуністычнай партыі і агентам Секурытатэ ў іх спробах вярнуцца да ўлады.

У 1992 годзе абраны прэзідэнтам Бухарэсцкага ўніверсітэта, быў кандыдатам у Прэзідэнты Румыніі, аднак прайграў іх у другім туры. Абраны прэзідэнтам у 1996 годзе.

У шлюбе з 1964 года. Жонка Надзя — юрыст, ёсць сын Драгаш і дачка Нарына, а таксама двое ўнукаў.

Катэгорыя:Выкладчыкі Бухарэсцкага ўніверсітэта
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Румыніі
Катэгорыя:Прэзідэнты Румыніі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Слана
Петру Гроза

**Пе́тру Гро́за** (; 7 снежня 1884 — 7 студзеня 1958) — румынскі палітык, актыўны антыфашыст, кіраўнік першага дэмакратычнага ўрада пасля Другой сусветнай вайны, сімпатызаваў камуністычнаму руху.

## Біяграфія 
Атрымаў адукацыю ва ўніверсітэтах Лейпцыга і Берліна, потым вывучаў права ў Будапешцкім ўніверсітэце.

Добра адукаваны доктар Петру Гроза быў буйным памешчыкам і ўладальнікам вялікага стану, аднак, у сталым узросце ён адмовіўся ад падтрымкі ўрада Румыніі і свайго стану і ўзначаліў найбуйнейшую ў краіне сялянскую арганізацыю «Фронт земляробаў».

Палітычную дзейнасць пачаў членам Саюза румынскай моладзі, якая змагалася за аддзяленне Трансільваніі ад Аўстра-Венгрыі і аб’яднанне яе з Румыніяй. У 1918 годзе быў абраны дэпутатам Устаноўчага сходу Трансільваніі. З 1920 па 1927 год пяць разоў выбіраўся дэпутатам румынскага парламента ад Народнай партыі, займаў міністэрскія пасады. У 1927 годзе выйшаў з Народнай партыі і пазней узначаліў створаны ў 1933 годзе Фронт земляробаў. У 1942 годзе быў пасаджаны ў турму, адкуль быў вызвалены напачатку 1944 года
Падчас Другой сусветнай вайны змагаўся супраць фашысцкага рэжыму ў Румыніі, а пасля перамогі стаў прэм’ер-міністрам «кааліцыйнага ўрада» Румыніі ў 1945—1952 гадах.

У чэрвені 1952 года Петру Гроза быў абраны старшынёй Дзяржаўнага савета Румыніі, 18 сакавіка 1957 года быў другі раз пераабраны на гэту пасаду.

Нягледзячы на прыхільнасць да ідэй камунізму, у партыю так і не ўступіў.

Пасля смерці Грозы яго імем быў названы горад Штэй, які насіў гэту назву да 1996 года.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Феодосий Видрашку.* «Петру Гроза». Серия «Жизнь замечательных людей». — М., Молодая гвардия, 1976.
* 

Катэгорыя:Прэзідэнты Румыніі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Румыніі
Даяна Юр’еўна Кірылава

**Даяна Юр’еўна Кiрылава** (нар. , Казань, Расія) — расійская спявачка.

30 лістапада 2013 года Даяна прадстаўляе Расію на «Дзіцячым Еўрабачанні» з песняю «Мечтай».

У ліпені гэтага ж года ў дзіцячым конкурсе ў рамках фестывалю «Славянскі базар» у Віцебску Даяна стала лаўрэатам 3 ступені.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Дзеці-спевакі
Катэгорыя:Удзельнікі дзіцячага конкурсу песні Еўрабачанне
Ківу Стойка

**Ківу Сто́йка** (; 8 жніўня 1908 — 18 лютага 1975) — румынскі палітык, адзін з найбольш уплывовых дзеячаў у гады кіравання Г. Георгіу-Дэжа, з якім ён раней пазнаёміўся ў турме.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і сялян, быў шостым дзіцем у сям'і. У 1929 годзе ўступіў у Саюз камуністычнай моладзі Румыніі. У 1931 годзе быў прыняты ў кампартыю Румыніі.

Член ЦК РКП у 1945—1975 гадах, прэм'ер-міністр Румыніі ў 1955—1961 гадах, Старшыня Дзяржсавета ў 1965—1967. У перыяд барацьбы за права стаць пераемнікам Георгіу-Дэжу Стойка падтрымаў Нікалае Чаўшэску ў абмен на пасаду старшыні Дзяржсавета, напачатку 70-х страціў усе дзяржаўныя пасады, а ў 1975 годзе загінуў ад стрэльбавага выстралу — па афіцыйнай версіі, гэта было самагубства.

## Спасылкі 
* Final Report of the Presidential Commission for the Study of the Communist Dictatorship in Romania, pp.&nbsp;649-50
* «Zvonurile 'epocii de aur' » («Rumours from the 'Golden Age'»), Lavinia Betea, *Jurnalul Naţional*, January 15, 2007

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Румыніі
Катэгорыя:Прэзідэнты Румыніі
Катэгорыя:Вязні канцлагера Тыргу-Жыу
Катэгорыя:Камуністы Румыніі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Румыніі
Катэгорыя:Палітыкі-самазабойцы
Катэгорыя:Застрэліліся
Лундквіст

**Лундквіст** — прозвішча. Вядомыя носьбіты:

* Артур Лундквіст — шведскі пісьменнік.
* Хенрык Лундквіст — прафесійны шведскі хакеіст.
* Крыстафер Лундквіст — шведскі музыкант і прадзюсар.
* Стыг А. Лундквіст — шведскі фізік.

## Гл. таксама 
* Лік Лундквіста
Сілабічнае вершаскладанне

**Сілабі́чнае вершасклада́нне** — сістэма вершаскладання, у аснове якой — чаргаванне аднолькавай колькасці складоў у вершаваных радках. Ужываецца пераважна ў мовах з пастаянным месцам націску ў словах: французскай, армянскай, мовах цюрцкіх народаў (націск на апошнім складзе), у польскай (на перадапошнім), чэшскай (на першым) і інш.

Асноўнымі рытмастваральнымі кампанентамі сілабічнага верша, апрача аднолькавай колькасці складоў у радках (ад сямі да шаснаццаці), з'яўляюцца міжрадковыя паўзы, клаўзулы, рыфмы, цэзуры.

## Гісторыя сілабічнага вершаскладання 
Сваёй дасканаласці сілабічнае вершаскладанне дасягнула ў французскай і італьянскай паэзіі XI—XII стст. Адтуль яно ў XV ст. перайшло ў польскую паэзію. З польскай вершатворчасці сілабічнае вершаскладанне на самым пачатку XVI ст. прыйшло ў беларускую літаратуру, стаўшы, як і антычны (метрычны) верш, галоўнай сістэмай вершаскладання пісьмовай паэзіі Беларусі.

## Сілабічнае вершаскладанне ў беларускай літаратуры 
Найбольш буйным беларускім сілабістам першай паловы XVII ст. быў С. Полацкі (1629—1680). Яшчэ ў XIX ст. сілабічнай сістэмай вершаскладання карысталіся Я. Чачот, В. Дунін-Марцінкевіч, Ф. Багушэвіч і іншыя паэты. Уплыў рускага сілаба-танічнага верша, а таксама сілаба-танічных формаў народнага верша на
беларускую літаратурную сілабіку прывёў да яе паступовага адмірання. Гэтаму садзейнічала і тое, што ў выніку ўваходжання Беларусі ў склад Расіі ў канцы XVIII ст. уздзеянне польскай мовы і польскай сілабікі на беларускую паэзію рэзка зменшылася. З канца XIX ст. беларускае сілабічнае вершаскладанне, праслужыўшы паэзіі амаль чатырыста гадоў, перастала існаваць.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Вершаскладанне
Дучэнта

**Дучэнта** (іт. *duecento* — дзвесце) — італьянская назва XIII стагоддзя, якая ў гісторыі культуры і мастацтва выкарыстоўваецца для абазначэння пэўнага перыяду ў развіцці італьянскага мастацтва Адраджэння. Дучэнта — пачатак Протарэнесансу.

Дучэнта, як і трэчэнта, адыграла вялікую ролю ў развіцці італьянскага мастацтва. У гэты пераходны час быў падрыхтаваны будучы ўздым рэнесанснага мастацтва, узнікла асаблівая цікавасць да антычнасці, чалавека сталі ўспрымаць як свядомую і мыслячую асобу. У перыяд дучэнта тэмпы развіцця архітэктуры, жывапісу і скульптуры не супадалі. Раней за ўсё мастацтва дучэнта выявілася ў скульптуры, а менавіта ў творчасці Нікало Пізана і яго вучня Арнольфа дзі Камбіа. Аднак вядучым відам выяўленчага мастацтва дучэнта была архітэктура.

## Гл. таксама 
* трэчэнта
* кватрачэнта
* чынквечэнта

## Спасылкі
*Saeculi XIII - Tempus magnum  Сайт, прысвечаны гістарычнай рэканструкцыі побыту жыхароў Заходняй Еўропы ў XIII ст.

Катэгорыя:XIII стагоддзе
Катэгорыя:Гісторыя Італіі
Катэгорыя:Гісторыя культуры
Катэгорыя:Мастацтва Італіі
Катэгорыя:Эпоха Адраджэння
Мурылья

**Мурылья** () — прозвішча:

* Барталамэ Эстэбан Мурылья (; 1617—1682) — іспанскі жывапісец «залатога веку», кіраўнік севільскай школы.
* Даніэль Мурылья (; 1982) — амерыканскі музыкант, удзельнік рэпкар-гурта Hollywood Undead. Былы франтмэн групы Lorene Drive.
* Карлас Мурылья (; 1970) — панамскі баксёр-прафесіянал. Чэмпіён свету па версіі WBA.
* Хуан Брава Мурылья (1803—1873) — іспанскі палітык, старшыня ўрада Іспаніі
Трэчэнта

**Трэчэнта** (іт. *trecento* — літар. *трыста*, а таксама *1300-я* гг.) — прынятая ў італьянскай мове назва XIV ст.

У гісторыі мастацтва і культуры «трэчэнта» выкарыстоўваецца для абазначэння пэўнага перыяду ў развіцці італьянскага мастацтва Адраджэння — перыяду Протарэнесансу. Вядучым відам выяўленчага мастацтва трэчэнта быў жывапіс: найбольш тыповая — сіенская школа жывапісу. У той час тварыў вялікі фларэнтыец, родапачынальнік рэалістычнага кірунку Джота дзі Бандонэ.

У літаратуры трэчэнта адбыўся паварот да гуманізму: тварылі Дантэ, Петрарка, Бакача.

## Гл. таксама 
* дучэнта
* кватрачэнта
* чынквечэнта
* сейчэнта

Катэгорыя:Культура Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Эпоха Адраджэння
Катэгорыя:Гісторыя мастацтва
Катэгорыя:Мастацтва Італіі
Катэгорыя:XIV стагоддзе
Катэгорыя:Гісторыя культуры
Катэгорыя:Гісторыя Італіі
Ікт

**Ікт** () — моцнае месца ў вершы, на якое звычайна падае рытмічны націск. Паміж іктамі ў сілаба-танічным вершы знаходзяцца міжтактавыя інтэрвалы, якія займаюць адзін або два склады. Чаргаванне тых і другіх утварае метр верша. У трохскладовых памерах ікты, за рэдкім выключэннем, супадаюць з націскнымі складамі, у двухскладовых — часта не супадаюць (пірыхій, спандэй).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Антычная метрыка
Катэгорыя:Метрычнае вершаскладанне
Катэгорыя:Метрыка
Катэгорыя:Паэзія
Катэгорыя:Сілаба-танічнае вершаскладанне
Дыярэза

* Дыярэза&nbsp;— замена ў стапе доўгага склада двума кароткімі ў антычным вершаскладанні.
* Дыярэза&nbsp;— выпадзенне асобных гукавых элементаў у выніку асіміляцыі або дысіміляцыі.

## Гл. таксама 
* Дыярэзіс&nbsp;— дыякрытычны знак.

Катэгорыя:Неадназначнасці