open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дагістарычная Скандынавія

**Дагістарычны перыяд у гісторыі Скандынавіі** пачаўся, калі Скандынаўскі паўвостраў, раней цалкам пакрыты тоўстым пластом лёду, стаў вольны ад яго ў канцы , каля 11000 года да нашай эры. У той час людзі, якія былі паляўнічымі і збіральнікамі і адносіліся да арэнсбургскай культуры, жылі і палявалі недалёка ад абзы лёду. Тым не менш толькі каля 7-га тысячагоддзя да нашай эры мезалітычныя  ў поўнай меры каланізавалі гэтыя землі.

У паўднёвай частцы Скандынавіі развівалася  (каля 7500 г. да н.э. — 6000 да н.э.). Людзі гэтай культуры жылі ў лясных і водна-балотных умовах, выкарыстоўваючы рыбалоўныя і паляўнічыя інструменты, зробленыя з дрэва, косці і крамянёвых мікралітаў. Характэрнай асаблівасцю культуры з'яўляюцца вострабаковыя мікраліты з крэменю, якія былі выкарыстаныя для наканечнікаў дзід і стрэл. Мікралітавыя знаходкі больш разрэджаныя ад каля 6000 г. да н.э., у перыяд, які называюць пераходным да культуры , (каля 6000 г. да н.э.-ок 5200 г. да н.э.). Знаходкі з гэтага перыяду характарызуюцца доўгімі асколкамі крэмню, з якіх выраблялі характэрныя рамбічныя наканечнікі стрэл, скрабкі, свёрдзелы, шылы і зубчастыя лёзы.

 (каля 5300 г. да н.э.-3950 да н.э.) гэта назва культуры паляўнічых-збіральнікаў і рыбаловаў, якая вядома ў канцы перыяду мезаліту. Пасля яе вядома культура лейкападобных кубкаў (4000-2700 да н.э.), якая ўзнікла ў паўднёвых частках Еўропы і павольна прасунуліся ўверх да сучаснага лену Упланда ў Швецыі. Плямёны ўздоўж ўзбярэжжа Свеаланда, Гёталанда, Аландскіх астравоў, на паўночным усходзе Даніі і паўднёвай Нарвегіі ўжо ведалі новыя тэхналогіі, якія прыйшлі з  (3200 да н.э. — 2300 да н.э.).

Каля 2800 да н.э., разам з  у Скандынавіі з'яўляецца метал. У большай частцы Скандынавіі гэта культура прыметная, вядома каля 3000 магільнікаў. Перыяд 2500 да н.э. — 500 г. да н.э. таксама пакінуў шмат бачных астанкаў да нашых часоў, у першую чаргу многія тысячы наскальных малюнкаў (петрагліфаў) у заходняй Швецыі ў  і ў Нарвегіі ў .

Больш прасунутая культура прыйшла са  (каля 1800 г. да н.э. — 500 да н.э.). За ім рушылі ўслед  (5-е/4-е стагоддзе да н.э. — 1 стагоддзе да н.э.) і  (каля 1 — 400 г. н.э.).

## Літаратура 
* Клиндт-Йенсен, Оле. Дания до викингов. // Перевод с англ. яз. А. П. Саниной. Научный редактор А. А. Хлевов. — СПб.: Евразия, 2003.
* Douglas Price, Theron. The Mesolithic of Northern Europe // Annual Reviev of Anthropology. 1991. 20:211-233.
* Jensen, Jorgen. The Prehistory of Denmark. Routledge, 2003.
* Midgley, Magdalena S. The Megaliths of Northern Europe. Routledge, 2008.
* Stenberger, Mårten: *Vorgeschichte Schwedens*. In: *Nordische Vorzeit* Bd. 4. Wachholtz, Neumünster 1977, S. 86 ISBN 3-529-01805-8.
* Weibull, Curt, 1922: *Sveriges och Danmarks äldsta historia — en orientering*, CWK Gleerups förlag, Lund.

Катэгорыя:Дагістарычная Скандынавія
Катэгорыя:Гісторыя Швецыі
Катэгорыя:Гісторыя Фінляндыі
Катэгорыя:Гісторыя Нарвегіі
Катэгорыя:Гісторыя Даніі
Катэгорыя:Дагістарычныя Еўропа
Катэгорыя:Археалогія ў Даніі
Катэгорыя:Археалогія ў Нарвегіі
Катэгорыя:Археалогія ў Фінляндыі
Катэгорыя:Археалогія ў Швецыі
Катэгорыя:Петрогліфы Еўропы
Ахці Кар’ялайнен

'''Ахці Кале Самулі Кар'ялайнен''' (,  — ) — фінскі палітычны дзеяч, прэм’ер-міністр Фінляндыі ў 1962—1963, 1970—1971 гадах. Лічыцца адным з самых уплывовых палітыкаў у пасляваеннай гісторыі Фінляндыі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і фермераў. Падчас Зімняй вайны, ва ўзросце 16 гадоў, пайшоў добраахвотнікам у радыёразведку. У 1946 г. атрымаў ступень бакалаўра ў галіне паліталогіі факультэта сацыяльных навук Хельсінкскага ўніверсітэта, у 1959 г. — ступень доктара паліталогіі.

У 1950 г. быў прызначаны асабістым сакратаром прэм’ер-міністра Урха Кеканена . На гэтай пасадзе заставаўся наступныя 6 гадоў, пакуль Кеканен не стаў прэзідэнтам Фінляндыі. 1957—1959 гг . — Міністр фінансаў, 1959—1961 гг . — Міністр знешняга гандлю, 1961, 1964—1970 і 1972—1975 гг . — Намеснік прэм’ер-міністра і міністр замежных спраў, у 1962—1963 і 1970—1971 гг . — Прэм’ер-міністр Фінляндыі, ажыццявіў частковае Дэрэгуляванне коштаў на прадукты харчавання і ініцыяваў правядзенне палітыкі даходаў, у 1976—1977 гг . — Намеснік прэм’ер-міністра і міністр фінансаў, 1979 — віцэ-прэзідэнт Банка Фінляндыі, 1979—1982 гг . — в. а. старшыні Савета дырэктараў, 1982—1983 гг . — Генеральны дырэктар Банка Фінляндыі. Быў вызвалены ад пасады прэзідэнтам Маўна Койвіста з фармулёўкай «у інтарэсах агульнага дабра». За некалькі дзён да гэтага ён пакінуў шэрагі партыі Цэнтра.
На прэзідэнцкіх выбарах 1962, 1968 і 1978 узначальваў калегію выбаршчыкаў.

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Фінляндыі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Фінляндыі
Гістарычныя правінцыі Фінляндыі

[275px|right|thumb|Гістарычныя вобласці Фінляндыі ў сучасных межах постаці (межы [правінцыі Фінляндыі|сучасных абласцей акрэслены жоўтым колерам)]]
**Гістарычныя вобласці**, або **гістарычныя правінцыі Фінляндыі** (, у адзіночным ліку *historiallinen maakunta*, ) — спадчына перыяду, калі Фінляндыя была часткай Швецыі. Гістарычныя правінцыі існавалі да 1634 года, калі яны былі заменены новымі адміністрацыйна-тэрытарыяльнымі адзінкамі — ленамі (губернямі, ляні). Падзел на 12 ляні захоўваўся да рэформы 1997 года, калі было ўтворана 6 новых, буйнейшых губерняў. Сучасны адміністрацыйны падзел краіны, уведзены 1 студзеня 2011 года, уключае 19 абласцей, ці рэгіёнаў (, ). Гістарычныя вобласці захоўваюцца як традыцыйныя тэрытарыяльныя адзінкі, але не маюць ніякіх адміністрацыйных функцый. Іх межам прыблізна адпавядае распаўсюджанне дыялектаў фінскай мовы.

thumb|Гістарычныя вобласці Фінляндыі

## Спіс гістарычных абласцей 
(Назва ў круглых дужках — спачатку на фінскай мове, затым на шведскай).

# 30px  (*Varsinais-Suomi, Egentliga Finland*).
#  **Лапі / Лапландыя** (*Lappi, Lappland*)
#  **Карэлія** (*Karjala, Karelen*)
#  '''Пох'янма / Астработнія'* (*Pohjanmaa, Österbotten*)
#  **Сатакунта** (*Satakunta, Satakunda*)
#  **Сава / Савонія** (*Savo, Savolax*)
#  **Хямэ / Тавастыя** (*Häme, Tavastland*)
#  **Уўсіма / Нюланд** (*Uusimaa, Nyland*)
#  **Аландскія астравы** (*Ahvenanmaa, Åland'')

## Геральдыка 
Упершыню гербы правінцый былі прадэманстраваны ўсё разам на пахаваннях караля Густава I у 1560 годзе, у тым ліку некаторыя былі спецыяльна створаны для гэтай падзеі. Пасля аддзялення Фінляндыі ад Швецыі ў 1809 годзе геральдычныя традыцыі некалькі змяніліся — на гербах гістарычных правінцый з'явіліся кароны, тады як на гербах ленаў яны адсутнічалі. Падзел Лапландыі таксама патрабавала ўвядзення адрозненняў паміж фінскім і шведскім гербамі.

## Гл. таксама 
* Правінцыі Швецыі

## Спасылкі 
* Фінскія правінцыі ў «Сцягах Свету».
Усікаўпункі

**У́сікаўпункі** ( — *новы горад*), раней **Нішта́т** , у перакладзе таксама — *новы горад*) — муніцыпалітэт і адзін з самых старых гарадоў у Фінляндыі. Заснаваны ў 1617 годзе шведскім каралём Густавам II. Усікаўпункі — марскі порт, размешчаны на ўзбярэжжы Архіпелагавага мора.

У 1721 годзе ў Ніштаце быў падпісаны Ніштацкі мірны дагавор паміж Швецыяй і Расіяй.

Плошча муніцыпалітэта — 1&nbsp;932 км². На мора і астравы прыпадае 2/3 тэрыторыі. Насельніцтва горада складае 16,2 тыс. жыхароў (2006).

Два паромы забяспечваюць штодзённае паведамленне са Швецыяй. Усікаўпункі з'яўляецца турыстычным горадам.

## Гарады-пабрацімы 
*  Антсла
*  Вялікі Ноўгарад

Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Князі пінскія

**Спіс пінскіх князёў** — уладароў Пінскага княства, паводле дынастый і перыяду княжання.

У 2-й палове XII ст. Пінск належаў тураўскаму князю Юрыю Яраславічу, які памёр паміж 1167—1170 гадамі і падзяліў свае ўладанні паміж сынамі. Пэўныя ўдзелы асобных сыноў невядомы, імаверна, Тураў атрымаў старэйшы сын Святаполк. Як князь дубровіцкі згадваецца Глеб, як пінскі — Яраслаў. Сын Іван згадваецца толькі як «з Турава» у 1170 годзе, а Яраполк як «у Пінску» у 1190 годзе.

## Князі пінскія 
::; Ізяславічы Тураўскія:
# Яраслаў Юр’евіч (зг. 1184) і Яраполк Юр'евіч (зг. 1190) 
# Уладзімір (зг. 1204, 1229)
# Расціслаў (зг. 1228) 
# Міхаіл (зг. 1247)
# Фёдар (зг. 1262)
# Юрый Уладзіміравіч (зг. 1262, 1288/1289)
# Дзямід Уладзіміравіч (зг. 1262, 1288/1289)
#; Гедзімінавічы:
# Нарымонт-Глеб Гедзімінавіч (да 1348) 
# Васіль Нарымонтавіч (1348—1390) 
# Фёдар Васілевіч Нарымонтавіч (1390 — да 1398)
# Юрый Нарымонтавіч (да 1398 — да 1410) 
# Аляксандр Нос (да 1410 — пасля 1435/да кастрычніка 1436), завяшчаў сярод іншага Пінск вялікаму князю Жыгімонту Кейстутавічу
# Жыгімонт Кейстутавіч (пасля 1435&nbsp;— 1440), як вялікі князь літоўскі 
# Казімір Ягелончык (1440—1452), як вялікі князь літоўскі 
# Юрый Сямёнавіч Нарымонтавіч (1452—1470)
#; наданнем караля Казіміра
# Марыя Янаўна Гаштольд (1471—1501)
# Фёдар Іванавіч Яраславіч (1501—1522), як зяць і прывілеем караля отчыч
::; 1522 год — скасаванне ўдзела

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Грушевский А. С.* Пинское полесье : Ист. очерки. Ч. 1-[2]. — Киев : тип. Ун-та св. Владимира Н. Т. Корчак-Новицкого, 1901—1903. — 2 т.; 25. [Туров, Городок и Пинск в составе В. К. Литовского. Пинское староство к. Боны]. XIV—XVI вв.; [Пинские акты XV—XVI вв.]. — 1903. — 398 с. разд. паг., 2 л. карт. — Ч. 2.
* *Лысенко П. Ф.* Древний Пинск, XI—XIII вв. — Пинск : Пинская региональная типография, 2007. — 171 с., [2] л. цв. ил. : ил.
* *Войтович Л.* Князівські династії Східної Європи (кінець IX — початок XVI ст.): склад, суспільна і політична роль. Історико-генеалогічне дослідження. — Львів: Інститут українознавства ім. І. Крип’якевича, 2000. — 649 с. — ISBN 966-02-1683-1
Марці Міетунен

**Марці Юхан Міетунен** (, , Сіма — , Хельсінкі) — фінскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, прэм'ер-міністр Фінляндыі ў 1961—1962 і 1975—1977 гадах.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Лапландыі ў сям’і дробнага фермера. Меў сельскагаспадарчую адукацыю. Урадавы кансультант па аграрных пытаннях і сакратар кабінета міністраў правінцыі Лапландыя ў 1938—1941 і 1944—1945 гг ., фермер у 1941—1944 гг., сакратар Аграрнай партыі ў 1946—1950 гг. Дэпутат парламента ад Аграрнай партыі ў 1945—1958. Член калегіі выбаршчыкаў прэзідэнта ў 1950 і 1956. У 1958—1973 губернатар Лапландыі. Доўгі час лічыўся правай рукой У. К. Кеканена.

Катэгорыя:Палітыкі Фінляндыі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Фінляндыі
Катэгорыя:Міністры фінансаў Фінляндыі
Ваўчыная пячора

**Ваўчыная пячора** () знаходзіцца ў Фінляндыі недалёка ад горада  ў правінцыі , на беразе ракі Карыйокі. Унікальная тым, што ў час апошняга ледавіковага перыяду была схаваная тоўшчай ледніка і знаходзілася ніжэй за ўзровень мора. У 1996 г. пры раскопках выяўлены каменныя прылады працы і іншыя сляды магчымай чалавечай дзейнасці узростам 120 000 гадоў.

## Пячора 
Плошча пячоры 400 квадратных метраў. Уяўляе сабой гарызантальную шчыліну ў скале і вельмі старажытная. Узровень мора ў розныя гістарычныя перыяды ўтварыў на дне пячоры 6 асадкавых слаёў. Узрост самых старых некалькі сотняў тысяч гадоў.

## Спасылкі 
* Susiluola 

Катэгорыя:Пячоры Фінляндыі
Катэгорыя:Археалогія ў Фінляндыі
Сава (гістарычная правінцыя)

100px|злева|Герб правінцыі Сава
right|180px|thumb|Сава на карце Фінляндыі (пазначана жоўтым колерам).Чырвоным пазначаны межы сучасных правінцый
**Сава** (, таксама **Савалакс** ад , **Савонія** ад ) — гістарычная правінцыя Фінляндыі ва ўсходняй частцы краіны, паміж Карэліяй і Хямэ, у наш час падзелена паміж правінцыямі Паўднёвае Сава і Паўночнае Сава. Сталіца — горад Саванліна. Тэрыторыя Сава стала ядром фармавання адной з народнасцей фінскага этнаса — савакатаў.

## Гісторыя Сава 
У тыя стагоддзі, калі Фінляндыя знаходзілася ў складзе Швецыі, правінцыя ўваходзіла ў склад зямлі Эстэрландыя (Эстэрланд, ) пад імем Савалакс.

Катэгорыя:Гістарычныя правінцыі Фінляндыі
Паўднёвае Сава

**Паўднёвае Са́ва** (, ) — вобласць на паўднёвым усходзе Фінляндыі. Адміністрацыйны цэнтр у Мікелі. Іншыя значныя гарады — Піексямякі і Саванліна. Найбуйнейшае возера — Хаўківесі (плошча 620 км²). Найвышэйшы пункт — Паўкуланмякі () у Кангасніемі, звыш 225 метраў над узроўнем мора.

## Муніцыпалітэты 
У Паўднёвым Сава 12 абшчын (муніцыпалітэтаў), тры з якіх гарадскія, астатнія — сельскія.

## Спасылкі 
* Etela-Savo  — Рэгіён Паўднёвае Сава   

Катэгорыя:Правінцыі Фінляндыі
Дзень незалежнасці Фінляндыі

**Дзень незалежнасці Фінляндыі** () — дзяржаўнае свята Фінляндыі, адзначаецца штогод 6 снежня. Гэты дзень лічыцца нацыянальным днём краіны і днём сцяга. Упершыню Дзень незалежнасці адзначаўся 6 снежня 1917 года — пасля таго, як Фінскі парламент ухваліў Дэкларацыю незалежнасці Фінляндыі праз два дні пасля прыняцця Дэкларацыі незалежнасці Сенатам Свінхувуда. Тады 100 дэпутатаў галасавала «за», 88 — «супраць».

Дзень незалежнасці ў Фінляндыі носіць урачысты і патрыятычны характар. Святкаванне не суправаджаецца гучнымі карнаваламі, і болей засяроджана на памяці аб гісторыі і ўшанаванні ветэранаў войнаў.

## Традыцыі святкавання 
Афіцыйныя ўрачыстасці пачынаюцца раніцай (звычайна а 9-й гадзіне) з цырымоніі ўзняцця дзяржаўнага сцяга на ўзгорку Вартавай гары ў Хельсінкі. Сцягі вывешваюцца на ўсіх дзяржаўных будынках і многіх прыватных дамах па ўсёй краіне.

У Хельсінкскім кафедральным саборы праходзіць урачыстае набажэнства з удзелам вышэйшага кіраўніцтва краіны. Важным элементам дня з'яўляецца наведванне вайсковых могілак. Афіцыйныя асобы і простыя грамадзяне ўскладаюць вянкі і кветкі да магіл загінулых салдат, у прыватнасці, на могілках Хіетаніемі ў Хельсінкі. Гэта даніна павагі тым, хто загінуў, абараняючы незалежнасць у Зімняй вайне і Вайне-працягу.

У Дзень незалежнасці па тэлебачанні традыцыйна паказваюць фільм **«Невядомы салдат»** (фінск.: Tuntematon sotilas), зняты паводле аднайменнага рамана Вяйнё Ліна. Гэтая эпапея пра Другую сусветную вайну стала неад'емнай часткай святочнай праграмы.

Крамы і кандытарскія ўпрыгожваюцца ў колеры дзяржаўнага сцяга (сіні і белы), а ў продажы з'яўляюцца адмысловыя пірожныя з бела-блакітнай глазурай.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нацыянальныя святы
Незалежнасць
Катэгорыя:Святы 6 снежня
Катэгорыя:1917 год у Фінляндыі
Культура Кіўкайс

** Культура Кіўкайс** — культурная група эпохі неаліта, якая існавала ў асноўным на паўночным захадзе сучаснай Фінляндыі, а таксама на Готландзе, Аландскіх астравах і ў шведскай правінцыі Хельсінгланд. Ставіцца да перыяду каля 2400—1500 гг. да н. э. Разглядаецца як гібрыдная паміж культурай баявых сякер і культурай тыповай грабеньчата-ямкавай керамікі.

Эканоміка была заснавана на паляванні і рыбалоўстве. Кераміка характарызуецца пласкадонным посудам з арнаментам у выглядзе папярочнага насякання і грабеністым арнаментам у розных спалучэннях. Таксама часта сустракаецца «тэкстыльная кераміка».

Катэгорыя:Неаліт Еўропы
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Еўропы
Катэгорыя:Археалогія ў Фінляндыі
Катэгорыя:Археалогія ў Швецыі
Майнільскі інцыдэнт

[270px|right|thumb|Месцазнаходжанне пасёлка Майніла на карце [Карэльскі перашыек|Карэльскага перашыйка, мяжа паказана па стане да моманту падпісання мірнага дагавора ў Маскве]]

**Ма́йнільскі інцыдэнт** — інцыдэнт, які стаў фармальнай нагодай для пачатку савецка-фінскай вайны 1939 года.

Паводле афіцыйных савецкіх сцвярджэнняў, 26 лістапада 1939 года на ўчастку мяжы каля вёскі Майніла групу савецкіх ваеннаслужачых  абстраляла артылерыя. Было зроблена сем гарматных выстралаў, у выніку чаго былі забіты трое радавых і адзін малодшы камандзір, сямёра радавых і двое з каманднага складу атрымалі раненні. Гэтыя лічбы былі прыведзены ў савецкай ноце і афіцыйным паведамленні ў газеце «Праўда».

З нагоды гэтага абстрэлу савецкі ўрад звярнуўся да фінскага з нотай, у якой сцвярджаў, што выстралы былі зроблены з тэрыторыі Фінляндыі. Для прадухілення далейшых правакацый ад фінаў запатрабавалі адвесці войскі ад мяжы на 20—25&nbsp;км.

У ноце, напісанай у адказ, фінскі ўрад заявіў, што, паводле назіранняў фінскіх гукаметрычных пастоў, сем выстралаў былі здзейснены каля 16:00 з савецкага боку з адлегласці прыкладна паўтара — двух кіламетраў на паўднёвы ўсход ад месца разрыву снарадаў. Таксама зазначалася, што ў фінаў на мяжы няма артылерыі, тым больш дальнабойнай. Фіны прапанавалі стварыць сумесную камісію для расследавання інцыдэнту і пачаць перамовы аб узаемным адводзе войскаў ад мяжы. Прапанова была адхілена савецкім бокам. Адмова матывавалася тым, што адвод частак Чырвонай Арміі ад мяжы на прапанаваную адлегласць прывёў бы да размяшчэння войскаў у прадмесцях Ленінграда, што зусім непрымальна па меркаваннях забеспячэння бяспекі горада.

Вынікам інцыдэнту быў загад савецкім войскам у раёне мяжы адказваць на любыя агрэсіўныя дзеянні фінаў агнём, да знішчэння праціўніка. Праз два дні пасля інцыдэнту СССР разарваў пакт аб ненападзе з Фінляндыяй, праз чатыры&nbsp;— пачаў вайну.

Трыма месяцамі раней падобны прыём выкарыстала Германія, якая разарвала дагавор аб ненападзе з Польшчай у выніку Глайвіцкага інцыдэнту (і тым самым пачала Другую сусветную вайну).

## Гл. таксама 
* Аперацыя пад фальшывым сцягам

## Спасылкі 
* Дыпламатычная перапіска ўрадаў СССР і Фінляндыі з нагоды майнільскага інцыдэнту 
* Гаворка па радыё Старшыні Савета Народных Камісараў СССР тав. В. М. Молатава ад 29 лістапада 1939 г.  і яе фінскі пераклад
* Нота ўрада Фінляндыі ад 29 лістапада 1939 

Катэгорыя:Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)
Катэгорыя:Правакацыі
Катэгорыя:Падзеі 26 лістапада
Катэгорыя:Лістапад 1939 года
Катэгорыя:1939 год у СССР
Катэгорыя:Прапаганда ў СССР
Катэгорыя:Карэльскі перашыек
Катэгорыя:Міжнародныя інцыдэнты
Катэгорыя:Гісторыя Выбаргскага раёна, Ленінградская вобласць
Порва

**По́рва** ( ), **Бо́рга** ( ) — камуна ў Фінляндыі і невялікі горад, размешчаны за 50 км на ўсход ад Хельсінкі. З’яўляецца найстарэйшым пасля Турку горадам Фінляндыі.

## Гісторыя 
 ў Порва]]
]]

Упершыню згадваецца ў летапісах XIV стагоддзя. Да 1809 года ўваходзіў у склад Шведскага каралеўства. Пасля перамогі Расіі ў руска-шведскай вайне 1808—1809 горад увайшоў у склад Вялікага Княства Фінляндскага, звязанага з Расійскім імператарскім домам асабістай уніяй. Пасля 1917 года — у складзе незалежнай Фінляндыі. Горад атрымаў вядомасць пасля таго як 10(22) сакавіка — 7(19) ліпеня 1809 расійскі імператар Аляксандр I склікаў у ім Боргаскі сойм, які зацвердзіў шырокую аўтаномію фінскага народа. Гэты сойм фактычна прызнаў вялікае княства фінскай нацыянальнай дзяржавай, якое да гэтага знаходзілася ў залежнасці ад шведскай кароны. Шведская эліта і ў далейшым захоўвала свае правы і ўплыў у Фінляндыі, у тым ліку і ў Порва.

## Насельніцтва 
Насельніцтва 48 794 жыхароў (на 31 сакавіка 2011 года).

Фінскія шведы дагэтуль складаюць каля траціны насельніцтва горада, 16&nbsp;102&nbsp;чалавека&nbsp;(33&nbsp;%), фіны — 31&nbsp;228&nbsp;чалавек&nbsp;(64&nbsp;%) (2011 год, ацэнка). Горад афіцыйна двухмоўны.

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт   
* Турыстычны сайт    
* Порва. Фотарэпартаж.    
* Агляд горада Порва 

Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Граматычны род

**Род** у граматыцы — граматычная катэгорыя, якая ўласціва розным часцінам мовы і заключаецца ў размеркаванні слоў і форм па класах, якія традыцыйна суадносяцца з прыметамі полу ці іх адсутнасцю. Род характарызуе семантыку слова, яго спалучальныя магчымасці і з’яўляецца адной з адзнак прадметнасці.

І семантычныя, і фармальныя падставы родавай класіфікацыі размытыя і не супадаюць у розных часцінах мовы. Першапачаткова катэгорыя роду выражала проціпастаўленне па біялагічнай прымеце.

## Агульная характарыстыка 
Катэгорыя роду — характэрная рыса граматычнага ладу індаеўрапейскіх, семіцкіх, дравідыйскіх і паўночнакаўказскіх моў. У сінтэтычных мовах катэгорыя роду цесна звязана з катэгорыяй адушаўлёнасці — неадушаўлёнасці і ўтварае з ёю адну катэгорыю дапасавальных класаў. Па меры узмацнення аналітызму функцыя распазнавання роду пераходзіць ад флексіі да артыкля, і пры страце родавых проціпастаўленняў у імёнах род пераходзіць у схаваную катэгорыю, як гэта адбылося, напрыклад, у англійскай мове.

Большасць моў свету не маюць роду, напрыклад, сучасныя армянская, японская, кітайская, фіна-ўгорскія, цюркскія, мангольскія, жэставыя мовы (акрамя японскай) і інш.

## У беларускай мове 
У сучаснай беларускай мове род уласцівы назоўнікам, прыметнікам, некаторым лічэбнікам, некаторым разрадам займеннікаў, а таксама дзеясловам у формах адзіночнага ліку прошлага часу і ўмоўнага ладу.

Марфалагічна род назоўнікаў выражаецца сістэмай канчаткаў слова ў адзіночным ліку, сінтаксічна — формамі дапасаванага слова. Сінтаксічна, праз формы дапасаваных азначэнняў, выражаецца род нязменных (нескланяльных) назоўнікаў іншамоўнага паходжання (*наш аташэ, наша інжэню*).

Род прыметнікаў, дзеяслоўных формаў, некаторых лічэбнікаў і займеннікаў з’яўляецца пераменнай катэгорыяй, яны дапасуюцца ў родзе да адпаведных назоўнікаў (*хрустальная люстра, сваё амплуа*).

## Гл. таксама 
* Фемінітыў

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Граматычныя катэгорыі дзеяслова
Катэгорыя:Граматычныя катэгорыі імя
Паўднёва-Заходняя Фінляндыя

**Уласна Фінляндыя** (**Ва́рсінайс-Суо́мі**, , ), таксама **Спрадвечная Фінляндыя**, **Паўднёва-Заходняя Фінляндыя** — вобласць (рэгіён) на паўднёвым захадзе сучаснай Фінляндыі.

## Геаграфічнае становішча 
Рэгіён размешчаны ў паўднёва-заходняй частцы Фінляндыі. Паўднёвае ўзбярэжжа абмываецца Фінскім залівам, заходняе — Батнічным. Каля ўзбярэжжа раскіданы тысячы дробных астраўкоў — шхеры (так званае Архіпелагавае мора). На захад ад вобласці знаходзяцца Аландскія астравы.

Адміністрацыйны цэнтр — Турку (Аба), у наваколлях якога пражывае дзве траціны насельніцтва вобласці. Рэльеф узвышаны.

## Гісторыя 
З XIII па пачатак XIX стагоддзя тэрыторыя гэтага рэгіёна ўваходзіла ў склад Швецыі. У 1809 годзе разам з астатняй часткай Фінляндыі была далучана да Расійскай імперыі. Раней уваходзіла ў склад Аба-Б’ёрнеборгскай губерні (1811—1917), правінцыі Турку-Поры (1918—1997) і правінцыі Заходняя Фінляндыя (1998—2009). З 2010 года з’яўляецца самастойнай вобласцю (рэгіёнам) Фінляндыі.

## Гісторыя назвы 
Гістарычна назва, якае выкарыстоўваецца для абазначэння ўсёй краіны Фінляндыя (фін.: Suomi), выкарыстоўвалася толькі для абазначэння паўднёва-заходняй часткі сучаснай Фінляндыі (якая прыкладна супадае з сучаснай правінцыяй Уласна Фінляндыя). Пасля таго як у XVII стагоддзі назва Фінляндыя распаўсюджваецца на ўсю краіну, для абазначэння яе паўднёва-заходняй часткі запатрабавалася асобнае найменне. У 1650 годзе было зафіксавана выкарыстанне назваў *Fennigia specialiter dicta* і *Fennigia presse dicta* (абедзве — лац.). У сярэдзіне XVIII ст. атрымліваюць распаўсюджанне назвы *Finland för sig sieft* і *Egenteliga Finland later* (абедзве — швед.). Фінская назва Varsinais-Suomi усталявалася ў 1850 годзе (усе варыянты на беларускую мову можна перавесці як «Уласна Фінляндыя»).

## Муніцыпалітэты 
thumb|upright=2|Абшчыны (муніцыпалітэты) вобласці
З 2009 года Уласна Фінляндыя складаецца з 28 абшчын, з якіх 11 з’яўляюцца гарадамі, астатнія — сельскія муніцыпалітэты.

## Спасылкі 
* Varsinais-Suomi.fi

Катэгорыя:Правінцыі Фінляндыі
Рэйна Лехта

**Рэйна Рагнар Лехта** (; , Турку — , Хельсінкі, Фінляндыя) — фінскі палітычны дзеяч; з 1963 па 1964 гады — прэм'ер-міністр Фінляндыі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 2 мая 1898 года ў Турку. Па адукацыі юрыст, працаваў адвакатам у 1922—1932, магістр права (1934). Працаваў сакратаром пракурора Хельсінкі ў 1933—1934, пасля чаго працаваў пастаянным сакратаром міністэрства гандлю і прамысловасці 1936 па 1964, членам праўлення шэрагу кампаній. Са снежня 1963 па верасень 1964 г. — прэм’ер-міністр Фінляндыі, у 1964—1966 — губернатар правінцыі Уусімаа. Ганаровы доктар Хельсінкскага ўніверсітэта (1960).

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Фінляндыі
Віена Сукселайнен

**Віена Сукселайнен** (; , Пайміа — , Лох’я, Фінляндыя) — фінскі палітычны дзеяч, прэм'ер-міністр Фінляндыі ў 1957, 1959—1961 гадах, чатыры разы абіраўся спікерам парламента Фінляндыі.

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Фінляндыі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Фінляндыі
Катэгорыя:Спікеры Эдускунты
Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў Фінляндыі
Баварская Савецкая Рэспубліка

**Баварская Савецкая Рэспубліка** () — кароткачасовае дзяржаўнае ўтварэнне, абвешчанае саветам рабочых і салдацкіх дэпутатаў 13 красавіка 1919 года ў Мюнхене. Праіснавала да 1 мая 1919 года і было задаўлена як сепаратысцкае фарміраванне ў рамках Веймарскай рэспублікі. Сталіцай дзяржаўнага ўтварэння быў горад Мюнхен.

Главой урада быў нямецкі пісьменнік, член Незалежнай сацыял-дэмакратычнай партыі Германіі (НСДПГ) Эрнст Толер. Да 29 красавіка 1919 года Баварская чырвоная армія вяла паспяховыя баі за ўсталяванне кантролю над тэрыторыяй Баварыі. 27 красавіка камуністы выйшлі са складу ўрада Баварскай Савецкай Рэспублікі. 29 красавіка нямецкія войскі і часткі Фрайкора перайшлі ў контранаступ. 1 мая 1919 года ўрадавыя войскі і злучэнні Свабоднага корпуса ўвайшлі ў Мюнхен. 3 мая прайшло апошняе паседжанне ўрада БСР. 5 мая 1919 года былі здушаны апошнія ачагі супраціву.

## Спасылкі 
* Ленін: Словы вітання да Баварскай Сацыялістычнай Рэспублікі
* Н. Застенкер Баварская советская республика. М.: Партийное издательство, 1934. — 160 с.
* Более детальный анализ Баварская Советская республика . Автор: Фрактальный Вихрь

Катэгорыя:Баварская Савецкая Рэспубліка
Катэгорыя:Веймарская рэспубліка
Польскі легіён у Фінляндыі

**Польскі легіён у Фінляндыі** () — добраахвотнае ваеннае злучэнне палякаў расійскай арміі, якое існавала да і падчас фінскай грамадзянскай вайны ў 1917—1918 гг.

Пасля Лютаўскай рэвалюцыі ў Расіі, палякі, якія служылі ў царскім войску, што дыслакаваліся на тэрыторыі Вялікага Княства Фінляндскага, пачалі ствараць ваенныя саветы. Яны былі створаны ў многіх фінскіх гарадах, у тым ліку ў Хельсінкі, Іна, Лапеэнранта, Тамперэ, Вааса, Турку, Оўлу, Торніа, Хяменліна, Кокемякі, Раўма, Панеліа, Рыйхімякі, Котка, Мікелі, Поры, Выбарг, Ханка. Іх прадстаўнікі вырашылі стварыць польскае ваеннае фарміраванне.

24 красавіка 1917 года ў Выбаргу быў створаны польскі легіён у Фінляндыі. Адзін з яго заснавальнікаў быў Аляксандр Вільчэўскі. На чале яго стаў ратмістр Станіслаў Багуслаўскі. Фарміраванне складалася з камбінаваных батальёнаў розных відаў зброі ў Выбаргу, пяхотнай роты ў Іна і цяжкіх артылерыйскіх батарэй у Суоменліна. Складалася з 37 афіцэраў і каля 1,7 тысяч салдат. Усе яны былі добра ўзброеныя і экіпіраваныя. Легіён быў палітычна падначалены ЦК Вайсковай Асацыяцыі палякаў у Фінляндыі.

Пасля пачатку фінскай грамадзянскай вайны ў студзені 1918 легіён падпарадкаваўся Белым, пасля чаго прыняў удзел у баях з Чырвонай арміяй. Ваяваў у рэгіёне Выбарга.

Пасля сканчэння вайны ў маі 1918 года польскія легіянеры, пакінуўшыя фінам зброю вярнуліся ў Польшчу. Яны прымалі ўдзел у вайне супраць бальшавікоў 1919—1920 гг. Напачатку чэрвеня 1927 года ў гадавіну 10-годдзя стварэння фарміравання адбылася ўрачыстая сустрэча былых легіянераў.

Катэгорыя:Ваенная гісторыя Польшчы
Катэгорыя:Гісторыя Фінляндыі
Абвяшчэнне незалежнасці Фінляндыі

**Абвяшчэнне незалежнасці Фінляндыі** — зацвярджэнне фінскім парламентам 6 снежня 1917 звароту сената Фінляндыі «Да народу Фінляндыі» ад 4 снежня 1917 года, у якім былі прадэклараваныя намеры аб змене дзяржаўнага ладу Фінляндыі (на той момант Вялікага княства Фінляндскага) і абвешчана аб прадстаўленні парламенту праекта новай канстытуцыі (кіруючы прынцып якой палягае ў тым, што Фінляндыя будзе суверэннай рэспублікай), а таксама змяшчаўся зварот «да ўладаў замежных дзяржаў» (у прыватнасці, да ўстаноўчага сходу Расіі) з просьбай аб прызнанні палітычнай незалежнасці і суверэнітэту («поўнай незалежнасці і свабоды») народа Фінляндыі. Пазней зварот быў названы «Дэкларацыяй незалежнасці Фінляндыі». Гэты дзень, 6 снежня, з’яўляецца нацыянальным святам — Днём незалежнасці Фінляндыі.

Абвяшчэнне незалежнасці было часткай доўгага працэсу, які прывёў да незалежнасці Фінляндыі.

## Міжнародная рэакцыя 
 дзяржаўная незалежнасць Фінляндскай Рэспублікі першай была прызнана Саветам Народных Камісараў (урадам) Расійскай Савецкай Рэспублікі, узначаленым У. І. Леніным.

 адбылася афіцыйная ратыфікацыя пастановы Савета Народных Камісараў Усерасійскім Цэнтральным Выканаўчым Камітэтам Саветаў рабочых і салдацкіх дэпутатаў (вышэйшым заканадаўчым, распарадчым і кантралюючым органам дзяржаўнай улады Расійскай Савецкай Рэспублікі).

За першы тыдзень студзеня 1918 незалежнасць Фінляндыі прызнана 5 дзяржавамі Еўропы.

### Прызнанне незалежнасці паводле краін 
## Спасылкі 
* Да народа Фінляндыі. (Дэкларацыя незалежнасці Фінляндыі)  
* Да народа Фінляндыі. (Дэкларацыя незалежнасці Фінляндыі)  
* Suomen itsenäisyysjulistus (Дэкларацыя незалежнасці Фінляндыі)

Фінляндыя
Катэгорыя:Гісторыя Фінляндыі
Катэгорыя:Снежань 1917 года
Карл Людвіг Энгель

**Карл Людвіг Энгель** (; , Берлін — ) — фінскі архітэктар, прадстаўнік класіцызму.

Вучыўся ў Берлінскай Акадэміі мастацтваў. У 1809—1814 гадах — гарадскі архітэктар Таліна, з 1814 года працаваў у Пецярбургу, з 1816 года — у Хельсінкі (галоўны архітэктар камісіі па будаўніцтве). Стварыў асноўныя будынкі Сенацкай плошчы Хельсінкі: муніцыпалітэт (1817—1818),  (1818—1822), комплекс універсітэта (1828—1845), «Старая клініка» (1830—1838), сабор святога Мікалая (1830—1852). Аўтар планіроўкі і асобных пабудоў горада Турку.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Фінляндыі
Катэгорыя:Архітэктары Таліна
Катэгорыя:Архітэктары Хельсінкі
Эра Ярнефельт

**Эра Ярнефельт** (, , Выбарг — ) — фінскі мастак.

Вучыўся ў Пецярбургскай Акадэміі мастацтваў (1883-85) і акадэміі Жуліяна ў Парыжы (1886-91). Пісаў партрэты фінскай інтэлігенцыі: Я. Сібеліуса (1892), І. Ф. Пальмена (1892); жанравыя карціны на тэмы паўсядзённай працы і быту фінскага народа: «Гаспадар і батракі» (1893), «Дзеці гуляюць» (1895). Аўтар насценнай размалёўкі ўніверсітэта Хельсінкі (1916-20). Творы вылучаюцца гучным каларытам, класічна завершанай кампазіцыяй.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Біяграфія і галерэя прац 
* Артыкул пра Эра Ярнефельта на YLE.fi 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Выбаргу
Катэгорыя:Памерлі ў Хельсінкі
Катэгорыя:Мастакі Фінляндыі
Ёханес Віралайнен

**Ё́ханес Ві́ралайнен** (, ) — дзяржаўны і палітычны дзеяч Фінляндыі, Прэм’ер-міністр Фінляндыі (1964—1966), член партыі Фінляндскі цэнтр.

## Біяграфія 
Нарадзіўся пад Выбаргам, у 1938 скончыў Хельсінкскі ўніверсітэт, у 1951 атрымаў ступень доктара сельскагаспадарчых навук і лесаводства. З 1932 — сябра партыі Аграрны саюз (з 1965 — Фінляндскі цэнтр). У 1942—1944 — начальнік канцылярыі «Камісіі па кіраванні вернутай тэрыторыяй», у 1944—1948 — загадчык аддзела перасяленцаў міністэрства ўнутраных спраў Фінляндыі. У 1945—1954 старшыня моладзевай арганізацыі партыі Аграрны саюз; з 1946 (з перапынкамі) — член Цэнтральнага праўлення, з 1964 старшыня партыі. Дэпутат парламента Фінляндыі ў 1945—1983 і 1987—1991, у 1962—1964, 1966—1968 і 1979—1982 — спікер парламента. У 1950—1951 — міністр унутраных спраў, міністр асветы ў 1953—1954, 1956—1957 і 1968—1970; міністр замежных спраў у 1954—1956, 1957 і 1958; намеснік прэм’ер-міністра ў 1957, 1958, 1962—1963, 1968−1970 і 1977—1979, міністр сельскай гаспадаркі ў 1961—1962, 1962—1963, міністр фінансаў у 1972—1975, а таксама міністр сельскай гаспадаркі і лясной гаспадаркі ў 1976—1977 і 1977—1979. З 1962 — старшыня фінскай групы Міжпарламенцкага саюза і з 1967 член яго Савета і Выканкама.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Фінляндыі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Фінляндыі
Катэгорыя:Выпускнікі Хельсінкскага ўніверсітэта
Порваская супольнасць

**По́рваская супо́льнасць** — супольнасць 13 збольшага паўночнаеўрапейскіх англіканскіх і лютэранскіх цэркваў. Утворана ў 1992 падпісаннем *Порваскай агульнай дэкларацыі*, якая заснавала . Хоць насамрэч дэкларацыя была заключана ў Ярвенпяя (Фінляндыя), аднак назва супольнасці паходзіць ад Порваа, дзе адбываліся супольныя святкаванні з нагоды заключэння святой супольнасці.

У 1938 годзе архібіскуп кентэрберыйскі запрасіў прадстаўнікоў Эстонскай лютэранскай царквы і Латвійскай лютэранскай царквы ў Ламбецкі палац, каб дасягнуць «алтарнага і кафедральнага братэрства» між англіканскай і балтыйскімі лютэранскімі цэрквамі. Гэты працэс прыйшоў да фармальнага заключэння з заснаваннем больш шырокай Порваскай супольнасці ў 1992. У яе ўвайшлі англіканскія цэрквы Брытанскіх астравоў і лютэранскія цэрквы паўночнаеўрапейскіх краін. Пазней далучыліся англіканскія цэрквы Іберыйскага паўвострава. Усе гэтыя цэрквы падзяляюць епіскапальную палітыку.

Порваская супольнасць не мае цэнтральнага альбо надгляднага органа. Кожная царква-ўдзельніца мае кантактную асобу, з якіх складаецца кантактная група, што збіраецца штогод. Два біскупы з групы, лютэранскі і англіканскі, ёсць яе самадэратарамі, і такім самым чынам абіраюцца два са-сакратары. Дзеля абмеркавання пытанняў, датычных усяе Супольнасці, склікаюцца таксама канферэнцыі і сходы.

## Удзельнікі 
Падпісанты Порваскай дэкларацыі:

;1994
* Эстонская евангельская лютэранская царква
* Евангельская лютэранская царква Літвы
* Царква Нарвегіі
* Шатландская епіскапальная царква
* Царква Швецыі
;1995
* Царква Англіі
* Евангельская лютэранская царква Фінляндыі
* Царква Ірландыі
* Царква Ісландыі
* Царква ва Уэльсе
;2001
* Люзытанская каталіцкая апостальская евангельская царква (Партугалія)
* Іспанская рэфармаваная епіскапская царква
;2010
* Царква Дацкага Народа

Цэрквы-назіральніцы:
* Евангельская лютэранская царква Латвіі (1994)
* Латвійская евангельская царква за мяжой (2010)
* Лютэранская царква Вялікабрытаніі (2010)

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
* Англіканска-лютэранская грамада

Катэгорыя:Хрысціянскі экуменізм
Катэгорыя:Порва
Катэгорыя:Гісторыя лютэранства
Катэгорыя:Англіканства
Nokian Tyres

**Nokian Tyres, Oyj** — фінскі вытворца шын.

## Гісторыя 
* 1898: Заснаваная фабрыка па вытворчасці гумы ў Фінляндыі — **Suomen Gummitehdas Oy**.
* 1904: Пабудаваны завод у горадзе Нокія.
* 1925: Пачата вытворчасць веласіпедных шын.
* 1932: Пачата вытворчасць аўтамабільных шын.
* 1945: Пабудаваны новы шынны завод у Нокіа.
* 1967: *Suomen Gummitehdas Oy*, кампанія *Nokia Aktiebolag* і *Suomen Kaapelitehdas Oy* () былі аб’яднаныя ў адзіную карпарацыю Nokia.
* 1988: Рэструктурызацыя карпарацыі Nokia. Утварэнне **Nokian Tyres Limited**.
* 2005: Пачаў вытворчасць другі завод кампаніі ва Усевалажску, Расія.

## Дзейнасць 
Канцэрн вырабляе зімовыя і летнія шыны для легкавых аўтамабіляў і гарадскіх пазадарожнікаў, камерцыйнага і грузавога транспарту, а таксама індустрыяльнай тэхнікі. Вытворчасць ажыццяўляецца на двух заводах канцэрну ў горадзе Нокіа (Фінляндыя) і ў горадзе Усевалажск (Расія, Ленінградская вобласць). Кантрактная вытворчасць наладжана ў Інданезіі, Кітаі, Славакіі, Індыі, Іспаніі і ЗША.

## Спасылкі 
* www.nokiantyres.com — афіцыйны сайт
* www.nokiantyres.by/history-in-brief-by  — інфармацыя аб кампаніі

Катэгорыя:Кампаніі Фінляндыі
Катэгорыя:Вытворцы шын
Катэгорыя:Горад Нокія
Дзень Калевалы

**Дзень "Калевалы"** ( ) - свята ў гонар фінскага і карэльскага нацыянальнага паэтычнага эпаса "Калевала". Адзначаецца 28 лютага.

## Гісторыя 
"Калевала" -
нацыянальны паэтычны эпас фінаў і карэлаў, адзін з найбольш вядомых у свеце.Паколькі культурнае значэнне гэтага эпаса для жыхароў фінляндыі і Карэліі вельмі вялікае, з'явілася ідэя святкавання гэтага дня. дзень "Калевалы" ўпершыню адсвяткавалі ў 1860 годзе.

У 1920-ых гадах дзень "Калевалы" стаў адзначацца як дзень фінскага сцяга, 28 лютага. З 1978 года 28 лютага, у адпаведнасці з загадам фінляндскіх улад, афіцыйны дзень "Калевалы" - свята фінскай і карэльскай культуры.

## Святкаванне 
Кожны год у Фінляндыі і Карэліі у дзень свята адбываецца "Калевальскі фестываль", у выглядзе вулічнага касцюмаванага шэсця, а таксама тэатралізваных паказаў паводле сюжэта эпаса і музычнага песеннага марафона.

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* Гісторыя правядзення Дзён калевалы ў Карэліі 
Катэгорыя:Святы Фінляндыі
Катэгорыя:Культура Фінляндыі
Катэгорыя:Культура Карэліі
Дні сцяга ў Фінляндыі

.]]У Фінляндыі няма адзінага дня сцяга. Паводле закону, дзяржаўны сцяг узнімаюць над грамадскімі будынкамі і на кожным прыватным флагштоку ў наступныя дні:
* 28 лютага — Дзень Калевалы (Дзень фінскай культуры).
* 1 мая — Дзень фінскай Лейбарысцкай партыі.
* Другая нядзеля мая — Дзень маці.
* 4 чэрвеня — дзень нараджэння Карла Манэргейма, былога прэзідэнта Фінляндыі, маршала Фінляндыі. Таксама адзначаюць як Дзень сцяга фінскай арміі.
* Субота паміж 20 і 26 чэрвеня — Юханус (Янаў дзень), дзень разгару лета, таксама адзначаюць як Дзень фінскага сцяга. Сцяг узнімаюць напярэдадні Юхануса а 18:00 і да 21:00 наступнага дня. Гэта адзіны раз на год, калі сцяг лунае ў ноч — у іншыя дні па законе сцяг мусіць быць прыбраны па заходзе сонца.
* 6 снежня — Дзень незалежнасці.
* У дні выбараў.

Дні, у якія ўзняцце фінскага сцягу ёсць звычаем:

* 5 лютага — дзень нараджэння паэта Юхана Людвіга Рунеберга.
* 19 сакавіка — Дзень роўнасці (з 2007)
* 9 красавіка — Дзень фінскай мовы, а таксама дзень смерці Мікаэля Агрыкалы і нараджэння Эліаса Лёнрата, збіральніка фінскага фальклору.
* 27 красавіка — Дзень ветэранаў войнаў.
* 9 мая — Дзень Еўропы.
* 12 мая — дзень нараджэння дзяржаўнага дзеяча Ёхана Вілхема Снэлмена.
* Трэцяя нядзеля мая — дзень памяці ахвяр войнаў.
* 6 ліпеня — дзень нараджэння паэта Эіна Лэіна.
* 10 кастрычніка — дзень нараджэння пісьменніка Алексіса Ківі; таксама адзначаюць як Дзень фінскай літаратуры.
* 24 кастрычніка — Дзень ААН.
* 6 лістапада — Дзень шведаў.
* Другая нядзеля лістапада — Дзень бацькі.

Катэгорыя:Святы Фінляндыі
Катэгорыя:Культура Фінляндыі
Пенці Хаанпя

**Пе́нці Ха́анпя** (, Піпала — ) — фінскі пісьменнік.
У 1920-я гады далучыўся да літаратурнай групы «Агняносцы». Аўтар зборнікаў навел «Уздоўж гасцінца» (1925), «Вецер вее над намі» (1927), «Сучаснасць», у цэнтры якіх лёсы простых людзей, што воляй абставін апынуліся ў нялёгкіх жыццёвых сітуацыях.
Раман «Гаспадары і цені гаспадароў» (1935), які малюе эканамічны крызіс 30-х гг. у Фінляндыі, зборнік апавяданняў «На пляцы і ў казарме» (1928), «Вучоны-атамшчык» (1950). Выступаў у абарону міру.

## Беларускія пераклады 
* Пентці Хаанпяя. Боты дзевяці салдат. Мінск, Мастацкая літаратура, 1994. — пер. Я.Лапаткі

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Фінскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Фінляндыі
Катэгорыя:Навелісты
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Патанулі
Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Пісьменнікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Pro Finlandia
Дзень шведскай культуры

**Дзень шведскай культуры** ( ) — агульнадзяржаўнае свята ў Фінляндыі. яго адзначаюць 6 лістапада, як дзень культуры шведскамоўных фінаў і іх права выкарыстоўваць родную шведскую мову на тэрыторыі Фінляндыі. Свята супадае з адзначаемым у той жа час у Швецыі днём Густава Адольфа.

## Гісторыя 
Свята было ўсталявана ў Вялікім Княстве Фінляндскім у 1908 годзеў сувязі з рашэннем Шведскай народнай партыі адзначаць дзень шведскай культуры. Зараз мерапрыемствы дня кардынуюцца Шведскай Асамблеяй Фінляндыі.

У двухмоўных муніцыпалітэтах Фінляндыі наппрацягу ўсяго тыдня адбываюцца разнастайныя мерапрыемствы, а ў якасці святочнага атрыбута прадпісана вывешваць нацыянальны Сцяг Фінляндыі

Шведская мова з’яўляецца адной з афіцыйных моў Фінляндыі. Шведсакмоўныя грамадзяне складаюць каля 6 % насельніцтва краіны.

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* Svenska YLE/Arkiet: Material om Svenska dagen 
Катэгорыя:Святы паводле алфавіта
Катэгорыя:Святы Фінляндыі
Поркала

**Поркала** () — паўвостраў у Фінляндыі, размешчаны ў 30 км на захад ад сталіцы Хельсінкі.

Паўвостраў Поркала-Уд заўсёды меў стратэгічнае значэнне. Рэйд добра абаронены ад вятроў і хваляванняў, а глыбіні ад 14 да 26 метраў дазваляюць прымаць значную колькасць караблёў і суднаў вялікага водазмяшчэння.

Раён Поркала — самае вузкае месца Фінскага заліва. Побач з Поркала знаходзіцца востраў Мякілуота, ад якога да эстонскага ўзбярэжжа (востраў Нарген/Найсаар) усяго 36 км. На паўвостраве размяшчалася ваенная база, сам паўвостраў быў здадзены ў арэнду СССР на 50 гадоў па ўмовах Маскоўскага перамір’я і затым датэрмінова перададзены Фінляндыі ў студзені 1956 года.

Поркала
Поркала
Калакука

**Калакука** () — фінскі (рэгіён Сава) нацыянальны пірог з рыбай і салам, запечаныя ў жытняе цеста. 

Вонкава нагадвае вялікі кавалак жытняга хлеба. Для начынкі бяруць сяляву або акуня, свініну або маладое сала. Калі сала недастаткова прасалілася, яго замяняюць кропам і соллю. Пякуць на працягу 4-6 гадзін у печы. Пірог не губляе смакавых якасцей на працягу 6 тыдняў. Да калакукі ставяць шклянку вяршкоў або малака.

Катэгорыя:Фінская кухня
Катэгорыя:Пірагі
Катэгорыя:Жыта
Дыяцэзія Мікелі

**Дыяцэзія Мікелі** () — адна з дзевяці дыяцэзій Евангелічна-лютэранскай царквы Фінляндыі. Створана ў 1987 годзе ў горадзе Саванліна. У 1924 годзе кафедра была перанесена ў Выбарг, але пасля далучэння горада да Савецкага саюза, новым месцазнаходжаннем біскупа стаў горад Мікелі.

## Структура 
У дыяцэзію Мікелі уваходзяць 49 прыходаў, аб'яднаных у 7 пробстваў.
* Пробства Імарата
* Пробства Котка
* Пробства Коўвала
* Пробства Лапенранта
* Пробства Мікелі
* Пробства Саванліна
* Пробства Хейнала

## Кафедральны сабор 
У сувязі з тым, што галоўны горад кафедры двойчы мяняўся, то ў розны час статус кафедральнага мелі розныя будынкі. Пршапааткова гэта быў Сабор Санваліна, потым Сабор Выбарга, зараз — Кафедральны сабор Мікелі.

## Біскупы 
* Густаў Іохансан (1897—1899)
* Ота Імануэль Каліяндэр (1899—1924)
* Эркі Кайла (1925—1935)
* Юр'ё Лоймаранта (1935—1943)
* Ільмарі Саломіес (1943—1951)
* Марці Сімаякі (1951—1959)
* Осма Алая (1959—1978)
* Калеві Тойвілайнеп (19781993)
* Войто Хуотары (1999—2009)
* Сэпа Хякінэн (2009-

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка ()

Катэгорыя:Дыяцэзіі Евангелічна-лютэранскай царквы Фінляндыі
Мямі

**Мямі** () — традыцыйная фінская велікодная страва. Гатуецца з жытняй мукі і соладу з даданнем солі і цукру. Кашу на працягу некалькіх гадзін пякуць у печы пры нізкай тэмпературы. Мямі ўтрымоўвае шмат бялку, валокнаў і мікраэлементаў, у прыватнасці, жалеза — малакаларыйная страва. Ядуць звычайна халодным з вяршкамі, цукрам або ванільным крэмам.

## Спасылкі 
* Nordic Recipe Archive 

Катэгорыя:Велікодная ежа
Катэгорыя:Дэсерты
Катэгорыя:Фінская кухня
Катэгорыя:Жыта
Фінскі нацыянальны тэатр

**Фінскі нацыянальны тэатр** (, ) — самы стары прафесійны тэатр Фінляндыі, размешчаны на Чыгуначнай плошчы () ў цэнтры Хельсінкі. Заснаваны ў 1872 годзе. Будынак тэатра збудавана на прывакзальнай плошчы ў 1902 годзе. Перад фасадам тэатра знаходзіцца помнік фінскаму пісьменніку Алексісу Ківі.

## Гісторыя тэатра 
]]
Драматычны тэатр, на аснове якога пазней быў створаны Фінскі нацыянальны тэатр, быў заснаваны ў 1872 годзе ў горадзе Поры драматургам Каарла Бергбумам і яго сястрой Эміліяй. Да 1902 г. насіў назву Фінскага тэатра. Апроч драматычных спектакляў тут з 1873 г. ставіліся і оперы, аднак 1879 г. оперная трупа адлучылася ад тэатра. З 1902 г. тэатр стаў працаваць ва ўласным будынку на прывакзальнай плошчы ў Хельсінкі, пабудаваным па праекце архітэктара Оні Тар'янэ, дзе размяшчаецца і сёння.

Фінскі нацыянальны тэатр мае даўнія творчыя сувязі са шматлікімі буйнымі тэатрамі Еўропы і ўвесь час абменьваецца з імі гастролямі і творчымі дэлегацыямі.

## Будынак тэатра 
 перад ім]]
Будынак тэатра, пабудаваны ў 1902 годзе па праекце арх. Оні Тар'янэ, выкананы ў нацыянальна-рамантычным стылі (паўночны мадэрн) і нагадвае багата дэкараваны замак са шматлікімі архітэктурнымі ўпрыгожваннямі ў выглядзе вежак, калон, спічастых вокнаў, аркамі, ляпнінай. Сцены будынка выкананы з шэрага фінскага граніту, а дах пакрыты чырвонай дахоўкай. 

У тэатры ўсяго чатыры сцэны, якія змяшчаюць агулам тысячу гледачоў: вялікая сцэна, малая сцэна і сцэна «Віленсаўна» (*Willensauna*) знаходзяцца ў галоўным будынку, а чацвёртая сцэна (*Omapohja*) размешчана ў завулку Іцяйнен Тэатэрыкуя. У 1962 годзе была праведзена капітальная рэканструкцыя ўнутраных памяшканняў тэатра. Перад уваходам на малую сцэну размешчаны помнік «Заслона», прысвечаны Ідзе Аалберг.

## Мастацкія кіраўнікі 
* 1872—1906: Каарла Бергбум (Kaarlo Bergbom)
* 1872—1917: Эмілія Бергбум (Emilie Bergbom)
* 1905—1907: Ялмары Халь (Jalmari Hahl)
* 1907—1914: Адольф Ліндфарс (Adolf Lindfors)
* 1914—1917: Ялмары Лахденсуа (Jalmari Lahdensuo)
* 1917—1950: Эйна Калім (Eino Kalima)
* 1950—1974: Арві Ківіма (Arvi Kivimaa)
* 1974—1991: Кай Савала (Kai Savola)
* 1992—2010: Марыя-Лійса Невала (Maria-Liisa Nevala)
* з 2010: Міка Мюлюаха (Mika Myllyaho)

## Гл. таксама 
* Фінская нацыянальная опера
* Фінскі нацыянальны балет

## Спасылкі 
* сайт Фінскага нацыянальнага тэатра (фін.)
* Афіцыйны сайт Фінскага нацыянальнага тэатра 

Катэгорыя:Тэатры, заснаваныя ў 1872 годзе
Катэгорыя:Тэатры Фінляндыі
Катэгорыя:Тэатры Хельсінкі
Будынак Эдускунты

**Будынак парламента (Эдускунты)** (, ) — будынак у Хельсінкі, у якім засядае аднапалатны фінскі парламент Эдускунта.

Пабудаваны у стылі манументальнага класіцызму на праспекце Манергейма () у 1926—1931 гадах па праекце архітэктара Іохана Сірэна.

## Архітэктура 
Масіўны кубічны будынак Эдускунты мае агульную вышыню 25 метраў, шырыню — 54, даўжыню — 75 метраў і 6 узроўняў-паверхаў. Архітэктар выкарыстаў традыцыйныя мастацкія сродкі, якія даўно сталі сімвалам улады. На галоўным фасадзе будынка, аздобленага ружова-шэрым фінскім мармурам, 14 калон карынфскага ордара, які са старажытных часоў выкарыстоўваецца ва ўрадавых пабудовах, вышынёй ў чатыры паверхі. Будынак Парламента некалькі разоў пашыраўся і дабудоўваўся, і цяпер разам з падземнымі мае 11 паверхаў, з абодвух бакоў прыбудаваны карпусы-крылы.

Інтэр’ер таксама вытрыманы па большай частцы ў класіцыстычным стылі, аднак у ім ужо прысутнічаюць элементы функцыяналізму і ар-дэко. Лесвіцы выкананы з мармуру, у аздабленні і стварэнні прадметаў інтэр’ера шырока выкарыстаны граніт, мармур, дрэва (карэльская бяроза, дуб, арэх).

Перад будынкам парламента ўсталяваны скульптуры першых прэзідэнтаў незалежнай Фінляндыі Каарла Юха Стольберга і Пера Эвінда Свінхувуда.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Эдускунты
* Здание Парламента 

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Хельсінкі
Катэгорыя:Славутасці Хельсінкі
Катэгорыя:Будынкі парламентаў
Катэгорыя:Эдускунта
Дыяцэзія Лапуа

**Дыяцэзія Лапуа** () — адна з дзевяці дыяцэзій Евангелічна-лютэранскай царквы Фінляндыі. створана ў 1956 годзе.
## Структура 
Дыяцэзія складаецца з 47 прыходаў, аб'яднаных ў 7 пробстваў.
* Пробства Ісакюро
* Пробства Каўхаёкі
* Пробства Паркана
* Пробства Паўночна-Цэнтральнай Фінляндыі
* Пробства Ювяскюля
* Пробства Паўднёвай Пах'янмаа
* пробства Ярві Пах'янмаа.

## Кафедральны сабор 
Пасля стварэння дыяцэза кафедральным саборам стала царква Лапуа, пабудаваная ў 1827 годзе паводле праекта Карла Людвіга Энгеля.

## Епіскапы 
* Эера Лехінен (1959–1974)
* Юр'е Сарыёла (1974–1995)
* Ёрма Лаўлая (1995–2004)
* Сіма Пеўра (з 2004)

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка 
Катэгорыя:Дыяцэзіі Евангелічна-лютэранскай царквы Фінляндыі
Галоўны корпус Хельсінкскага ўніверсітэта

**Галоўны корпус Хельсінкскага ўніверсітэта** () цэнтральны будынак універсітэцкага комплексу Хельсінкскага ўніверсітэта, які размешчаны на заходніма боку Сенацкай плошчы ў Хельсінкі і з’яўляецца неад’емнай часткай яе архітэктурнага ансамбля.

## Гісторыя 
Неабходнасць у новым будаўніцтве ўзнікла пасля таго, як у 1827 годзе ў Турку згарэў будынак найстарэйшай адукацыйнай установы Фінляндыі — Імператарскай акадэміі, якая ўзнікла ў 1640 годзе як Акадэмія Аба. Новы корпус, узведзены па праекце нямецкага архітэктара Карла Энгеля, які з’яўляецца аўтарам усіх будынкаў на Сенацкай плошчы, адчыніў дзверы студэнтам і выкладчыкам у 1832 годзе.

У 1937 годзе ўніверсітэцкі будынак быў пашыраны да памераў цэлага квартала (архітэктар І. С. Сірэн).

Большая частка старога Універсітэта была разбурана ў выніку паветраных бамбардзіровак падчас Другой сусветнай вайны ў 1944 годзе, і ў тым ліку Актавая зала Універсітэта разам з размешчанымі там мастацкімі каштоўнасцямі. Адноўленая зала была адкрыта ў 1948 годзе. Рэканструкцыя старой часткі будынка Універсітэта была зроблена ў 1990 годзе да 350-гадовага юбілею. Будынак універсітэцкага інстытута «Портанія» быў выкананы па праекце Аарнэ Эрвіна (1910—1977). З боку галоўнага фасада размешчаны манумент «Хельсінкі» працы Эдуардэ Чыліды — гэтую скульптуру падарыў Культурны фонд Фінляндыі да 350-гадовага юбілею ўніверсітэта (1990).

## Архітэктура 
Будынак пабудаваны ў неакласіцыстычным сталі і шмат у чым абліччам нагадвае Палац урада (), размешчаны насупраць, на ўсходнім боку плошчы. Такая сіметрыя толькі ўзмацняе строгую ўрачыстасць плошчы, падобны прыём быў выкарыстаны на Капіталійскай плошчы ў Рыме, якую архітэктар і ўзяў за ўзор пры праектаванні.

Будынак універсітэта мае мноства іншых аналогій з грэчаскім дойлідствам: іанічныя калоны на фасадзе былі характэрны для збудаванняў, звязаных з навукай і мастацтвам, на першым паверсе яны паўтаралі калоны Эрэхтэёна, а на другім — Парфенона на афінскім Акропалі, вестыбюль уяўляе сабой двухпавярховы адкрыты перыстыль; актавая зала нагадвае грэчаскі тэатр.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Хельсінкі
Катэгорыя:Славутасці Хельсінкі
Катэгорыя:Хельсінкскі ўніверсітэт
Катэгорыя:Сенацкая плошча (Хельсінкі)