open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Хелен (ураган)

**Хелен** () — магутны трапічны цыклон, які ўтварыўся ў Атлантычным акіяне ў канцы верасня 2024 года і закрануў паўднёвы ўсход ЗША.

Трапічны цыклон утварыўся над Карыбскім морам 24 верасня, затым ён рухаўся на поўнач.

Хуткасць ветру ў некалькіх штатах ЗША дасягала 209—251 км/г. На паўднёвым усходзе больш за 4 млн чалавек засталіся без электраэнергіі, у тым ліку больш за 1 млн у Фларыдзе. Сярод ахвяр стыхіі таксама ёсць жыхары Джорджыі, Паўночнай і Паўднёвай Караліны. У гэтых рэгіёнах і ў штаце Тэнэсі ўтварыліся зоны падтаплення, разбурана вялікая колькасць дамоў, павалены дрэвы. Нацыянальная акіянічная служба ЗША зафіксавала павышэнне ўзроўню вады і паводкі ў Фларыдзе, якія ўтварыліся пасля працяглых дажджоў. Многія людзі ў затопленых зонах былі заблакіраваны ў сваіх дамах да прыбыцця ратавальнікаў. 

27 верасня ўраган аслабеў да ўзроўню трапічнага шторму. Паколькі стыхія працягвае свой рух на поўнач ЗША, улады папярэджваюць жыхароў аб рызыках для жыцця і раяць ім праяўляць асцярожнасць, асабліва ў пацярпелых ад непагадзі раёнах.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Атлантычныя ўраганы
Катэгорыя:Верасень 2024 года
Катэгорыя:2024 год у ЗША
Сціпірка

**Сціпі́рка** (, ) — былы пасёлак у Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіў у склад Шацкага сельсавета.

Скасаваны 15 чэрвеня 1972 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Варонічы (Вецярэвіцкі сельсавет)

**Варо́нічы** (, ) — былая вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіла ў склад Вецярэвіцкага сельсавета.

Скасавана 15 чэрвеня 1972 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Кустаўніца

**Ку́стаўніца** (, ) — былая вёска ў Мазырскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіла ў склад Міхалкаўскага сельсавета.

У 1924—1926 гадах цэнтр Кустаўніцкага сельсавета, у 1926—1937 гадах — Кустаўніцкага нацыянальнага польскага сельсавета. Скасавана 24 мая 1978 года, жыхары перасяліліся ў пасёлак Крынічны.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Ляскі (Чачэрскі раён)

**Ляскі́** (, ) — былы пасёлак у Чачэрскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіў у склад Ленінскага сельсавета.

Скасаваны 7 чэрвеня 1979 года, жыхары перасяліліся ў вёску Сябровічы.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Бамбардзіроўкі Лівана Ізраілем (2024)

23 верасня 2024 года Ізраіль пачаў масавыя бамбардзіроўкі Лівана. Армія абароны Ізраіля (ЦАХАЛ) заявіла, што пачала «папераджальную наступальную аперацыю» супраць групоўкі «Хезбалы» пад кодавай назвай «Стрэлы поўначы».

Начальнік Генштаба Ізраіля генерал-лейтэнант Херц Ха-Леві пазначыў мэтай кампаніі знішчэнне баявой інфраструктуры «Хезбалы», а таксама стварэнне ўмоў для вяртання эвакуяваных жыхароў паўночных раёнаў Ізраіля ў свае дамы. У адказ «Хезбала» выпусціла да 150 ракет па Ізраілю.

24 верасня ЦАХАЛ пачала новую хвалю нападаў. За суткі былі нанесеныя ўдары па 1500 цэлях на поўдні краіны і ў даліне Бекаа, таксама, па заяве ЦАХАЛ, быў нанесены кропкавы ўдар па Бейруту. 

25 верасня ізраільская армія прыняла рашэнне мабілізаваць дзве рэзервовыя брыгады для выканання задач на паўночным фронце. Тым жа днём «Хезбала» звярнулася па дапамогу да Ірана, але Тэгеран адказаў адмовай, спаслаўшыся на «не зручны час» і ўдзел у 79-й сесіі Генеральнай Асамблеі ААН. Ваенна-паветраныя сілы Ізраіля атакавалі цясніну, па якой працякае рака Нахр-Ібрагім на поўначы Лівана. Удары былі нанесеныя па аб’ектах у правінцыі Джбейль, дзе пражывае ў асноўным хрысціянскае насельніцтва. «Хезбала» паспрабавала нанесці ўдар па штаб-кватэры ізраільскай спецслужбы «Масад» дальнабойнай ракетай «Кадзір-1» класа «зямля-зямля», сістэмы СПА перахапілі ракету. Ізраільскі бок заявіў, што войскі рыхтуюцца да наземнага манеўру ў Ліване.

26 верасня Ізраіль кропкавым ударам знішчыў камандзіра паветраных сіл «Хезбалы» Мухамеда Хусейна Срура.

27 верасня ўзброеныя сілы Ізраіля ўдарылі па вайсковым аб’екце ў Сірыі на мяжы з Ліванам. Таксама ВПС Ізраіля нанеслі не менш за 10 ракетных удараў па паўднёвай ускраіне Бейрута, дзе размешчаны штабныя офісы «Хезбалы». Таксама нанесены ўдары па ваенных аб’ектах і атрадах баевікоў «Хезбалы» на поўдні краіны.

У ноч з 27 на 28 верасня баевікі нанеслі ракетныя ўдары па населеных пунктах Ізраіля. Днём 28 верасня групоўка пацвердзіла гібель свайго лідара Хасана Насралы пад ізраільскімі бомбамі. 

29 верасня ізраільскія ВПС нанеслі чарговую серыю ўдараў. Ізраільская армія абвясціла аб ліквідацыі члена Цэнтральнага савета «Хезбалы» Набіля Каука. Баевікі руху заявілі, што выпусцілі ракеты па горадзе Цфат, а таксама некалькіх паселішчах на поўначы Ізраіля.

1 кастрычніка ЦАХАЛ пачаў наземную аперацыю, прарваўшыся на некалькіх участках граніцы.

## Ахвяры 
На 25 верасня, колькасць загінуўшых у Ліване, па даных Міністэрства аховы здароўя краіны, дасягнула 636, больш за 2000 параненых. Перамешчаны каля 500 тыс. ліванцаў. Аркамя таго, пяць сірыйскіх вайскоўцаў загінулі ў момант ізраільскага ўдару па цэлі на мяжы Лівана і Сірыі 27 верасня.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)
Катэгорыя:2024 год у Ізраілі
Катэгорыя:Верасень 2024 года
Маар'я-Лійс Ілус

**Маар’я-Лійс Ілус** (эст. Maarja-Liis Ilus); нар. , ) — вядомая эстонская спявачка. Двойчы прадстаўляла Эстонію на Еўрабачанні, у 1996 годзе з Іва Ліна, а ў 1997 годзе — сольна.

Маар’я-Лійс — адзіная спявачка, якая прадстаўляла Эстонію на Еўрабачанні двойчы. Калі ёй было 15 гадоў, яна прадстаўляла Еўрабачанне са спеваком Іва Ліна з песняй «Kaelakee hääl» («Голас караляў»), якая заняла 5-е месца. Праз год яна прадстаўляла сваю краіну з песняй «Keelatud maa» («Забароненая зямля»), якая заняла 8-е месца.

Увосень 2005 года Маар’я-Лійс Ілус удзельнічала ў эстонскай музычнай перадачы «Kaks takti ette» у якасці члена журы. Маар’я была членам журы праграмы «Eesti otsib superstaari» («Эстонія шукае суперстар»), таксама ўдзельнічала ў 3-ім сезоне музычнага шоў «Laula mu laulu» («Спявай маю песню»).
## Крыніцы 
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Эстоніі
Лука (Пухавіцкі раён)

**Лука́** () — былы засценак, потым пасёлак у Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіў у склад Шацкага сельсавета.

## Гісторыя 
У другой палове XIX стагоддзя два засценкі Лука, якія месціліся непадалёк адзін ад аднаго, у Ігуменскім павеце Мінскай губерні. У 1860 годзе было 4 двары. Пасля 1861 года ў Шацкай воласці Ігуменскага павета. Краязнавец Аляксандр Ельскі апісваў Луку як засценкі ў цалкам бязлюднай, балотнай мясцовасці, паміж Шацкам, Вяркаламі і Хатлянамі, атачонай балотамі і амшарамі, званымі: Гнілое, Язвіны, Карытна, Бабовае і Алексіна. Паводле Ельскага, цяжка знайсці больш дзікія і аддаленыя месцы, пра якія кажуць «ані Бога, ані людзей».

Паводле перапісу 1908 года ёсць таксама хутар Лука-Луцішча. Паводле перапісу 1917 года ёсць засценак Лука, побач хутары Лука-Уборкі і Луцішча.

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй Польшчы (Мінская акруга ГУУЗ).

З 31 ліпеня 1920 года ў Беларускай ССР. Населеныя пункты займелі статус пасёлка, у 1926 годзе на поўнач ад пасёлка Лука (7 двароў) быў пасёлак Луцішча (2 двары), паўднёвы колішні засценак меў назву Лука Асовыя (10 двароў). За часамі масавых палітычных рэпрэсій у 1937 годзе быў арыштаваны і асуджаны калгаснік у калгасе імя Варашылава вёскі Лука Антон Вікенцевіч Багрыцэвіч (ураджэнец Сціпіркі). У 1938 годзе арыштаваны і асуджаны да расстрэлу ўраджэнец Лукі Іван Антонавіч Дабрынеўскі.

У 1939 годзе ў пасёлку Лука было 10 двароў, у пасёлку Лука Асовыя 11 двароў.

У Другую сусветную вайну з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй Германіі.

Да 1 красавіка 1960 года пасёлак уваходзіў у склад Слабадскога сельсавета. У 1966 годзе жыхары сселены ў Задашчэнне ў межах савецкай ліквідацыі «неперспектыўных вёсак». Скасаваны ў 1968 годзе.

## Насельніцтва 
* 1908 год:
** Лука-Луцішча — 1 двор, 8 жыхароў
* 1917 год:
** Лука — 6 двароў, 41 жыхар, усе беларусы
** Лука-Уборкі — 1 двор, 6 жыхароў, усе беларусы
** Луцішча — 1 двор, 8 жыхароў, усе беларусы

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі
Мік Пахапіл

**Мік Пахапіл** (; нар. , Кінгісеп) — эстонскі лёгкаатлет, спецыяліст па мнагабор’ях. Выступаў за зборную Эстоніі па лёгкай атлетыцы ў 2002—2016 гадах, чэмпіён Еўропы ў сямібор’і, пераможца Кубка Еўропы ў асабістым і камандным заліках, чэмпіён Эстоніі ў сямібор’і і дзесяціборстве, удзельнік летніх Алімпійскіх гульняў у Пекіне.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Лёгкаатлеты Эстоніі
Тэжлер

**Тэжлер** — вышэйшы пункт Памбакскага хрыбта (3101 м). З сябе ўяўляе інтрузію, якая складаецца з нефелінавых і шчолачных сіенітаў. Схілы гары спадзістыя і пакрытыя альпійскімі лугамі. На гары знаходзіцца радовішча нефелінавых сіенітаў — сыравіны для атрымання алюмінія.

Катэгорыя:Горы Арменіі
Хелі Ляэтс

**Хелі Ляэтс** (; Ляэтс — дзявочае прозвішча і сцэнічны псеўданім, сапраўднае прозвішча з 1958 года — Сауль (эст. Saul); ,  — ) — эстонская эстрадная і камерная спявачка (меца-сапрана), народная артыстка Эстонскай ССР (1976).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і Юліі Ляэтс (у дзявоцтве Аліка) і Уладзіміра Ляэтса.

Скончыла Талінскую дзяржаўную кансерваторыю па класе Ційта Куўзіка (1960). У 1957—1961 гадах была салісткай аркестра Эстонскага радыё, у 1961—1987 гадах — салісткай Эстонскай дзяржаўнай філармоніі. Спявала на эстонскай і рускай мовах.

Лаўрэат Сусветнага фестывалю моладзі і студэнтаў у Маскве (1957). Першая выканаўца песні «Песня застаецца з чалавекам». У 1970 годзе прысвоена званне заслужанай артысткі Эстонскай ССР, у 1976 годзе — народнай артысткі рэспублікі. У 1980 годзе ўзнагароджана ордэнам «Знак Пашаны» за вялікую працу па падрыхтоўцы і правядзенні Гульняў XXII Алімпіяды. У 2004 годзе ўзнагароджана ордэнам Белай зоркі V класа і прэміяй за дасягненні ў галіне развіцця культуры Эстоніі.

Муж Пеэтэр Саўль (1932—2014) — дырыжор. Брат, Койт Ляэтс (1928—2008, на рускай мове публікаваўся пад прозвішчам Лээтс) — хімік.

Памерла ў Таліне. Пахаваная на Лясных могілках.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Эстоніі
Вялта

**Вя́лта** () — вёска ў воласці Саарэмаа павета Саарэмаа, Эстонія. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіла ў склад воласці Пёйдэ. Па дадзеных перапісу насельніцтва 2011 года ў вёсцы пражываў 41 чалавек, усе — эстонцы. Размешчана на востраве Саарэмаа, у яго ўсходняй частцы, за 3 кіламетры ад берага мора.

## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Аляксей Мюрысеп, эстонскі савецкі дзяржаўны дзеяч

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Аляксей Мюрысеп

**Аляксей Мюрысеп** (, 4 ліпеня (17 ліпеня) 1902, в. Вялта — , ) — эстонскі савецкі дзяржаўны дзеяч, Старшыня Савета Міністраў Эстонскай ССР (1951—1961), Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета Эстонскай ССР (1961—1970).
## Крыніцы 
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Леніна
Анепеса

**Анепеса** () — вёска ў воласці Саарэмаа павета Саарэмаа, Эстонія. У 2014—2017 гадах (да рэформы мясцовых самакіраванняў) уваходзіла ў склад воласці Ляэнэ-Саарэ. Да снежня 2014 года ўваходзіла ў склад воласці Кярла. Размешчана ў цэнтральнай частцы вострава Саарэмаа. Адлегласць да валаснога і павятовага цэнтра — горада Курэссаарэ — 14 кіламетраў. Вышыня над узроўнем мора — 24 метры.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Кярла

**Кя́рла** () — вёска ў воласці Саарэмаа павета Саарэмаа, Эстонія. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года (2014—2017 гг.) уваходзіў у склад воласці Ляэнэ-Саарэ (скасаваная). Размешчаны ў паўднёва-заходняй частцы вострава Саарэмаа, на беразе ракі Кярла, за 20 км на паўночны захад ад валаснога і павятовага цэнтра — горада Курэссаарэ. Вышыня над узроўнем мора — 15 метраў.

Клімат умераны. Паштовыя індэксы: 93501, 93594 (да запатрабавання).

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Орыссаарэ

**Орыссаарэ** () — пасёлак у воласці Саарэмаа павета Саарэмаа, Эстонія. Адміністрацыйны цэнтр валаснога раёна Орыссаарэ.

Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіў у склад воласці Орыссаарэ і быў яе адміністрацыйным цэнтрам. Размешчаны на паўночным захадзе вострава Саарэмаа, на беразе заліва Вяйкевяйн, за 46 км на паўночны ўсход ад павятовага і валаснога цэнтра — горада Курэссаарэ. Вышыня над узроўнем мора — 7 метраў.

Клімат умераны. Паштовы індэкс — 94601.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Йыэмпа

**Йы́эмпа** () — вёска ў Эстоніі, у воласці Ляэнэ-Саарэ павета Саарэмаа. Насельніцтва на 31 снежня 2011 года — 35 чалавек. Ля паўднёвай ускраіне вёскі працякае рака Кярла.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Ляэнэ-Саарэ

**Ляэнэ-Саарэ** () — воласць у Эстоніі, адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў павеце Саарэмаа. У літаральным перакладзе з эстонскай Lääne-Saare vald азначае «парафія Заходняга вострава» (lääne — «заходні», saare — «востраў»). Вёска знаходзіцца на захадзе вострава Саарэмаа. Плошча воласці — 809 км², насельніцтва на 1 студзеня 2015 года — 6996 чалавек​​. Цэнтр — Курэссаарэ.

На тэрыторыі воласці знаходзяцца азёры Каармісэ-Ярв, Каруярв і Лахуксі-Ярв.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Саарэмаа (павет)
Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Насва (Саарэмаа)

**Насва** () — пасёлак у Эстоніі, уваходзіць у склад воласці Саарэмаа павета Саарэмаа. Да снежня 2014 года ўваходзіў у склад парафіі Каарма, затым, да рэформы мясцовага самакіравання ў 2017 годзе, уваходзіла ў парафію Ляэнэ-Саарэ. Знаходзіцца на востраве Саарэмаа за 3 км на паўднёвы захад ад воласці і раённага цэнтра — горада Курэссаарэ. Вышыня над узроўнем мора складае 4 метры.

Статус пасёлка Насва атрымала 18 лістапада 2010 года, да гэтага была вёска. Праз вёску працякае рака Насва, у вусці якой размешчаны порт Насва.

Клімат умераны. Паштовы індэкс — 93782.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Астэ (пасёлак)

**А́стэ** () — пасёлак у Эстоніі, у воласці Ляэнэ-Саарэ павета Саарэмаа. Насельніцтва на 31 снежня 2011 года — 401 чалавек. Цераз пасёлак Астэ праходзіць шаша 86 (Курэссаарэ — Вігма — Панга).

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Катэгорыя:Саарэмаа
Кудзьяпэ

**Кудзьяпэ** () — пасёлак у Эстоніі, у воласці Ляэнэ-Саарэ павета Саарэмаа. Насельніцтва на 31 снежня 2011 года — 574 чалавекі. Знаходзіцца на паўночна-ўсходняй ускраіне муніцыпалітэта Курэссаарэ і мяжуе з гарадскімі раёнамі: Іда-Нііду і Лілекюла. Да 12 снежня 2014 года Кудзьяпэ ўваходзіла ў склад Каарманскай парафіі.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Вікі (Эстонія)

**Вікі** () — вёска ў воласці Саарэмаа павета Саарэмаа, Эстонія. Да рэформы мясцовых самакіраванняў 2017 года ўваходзіла ў склад воласці Кіхелькона. Размешчана ў заходняй частцы вострава Саарэмаа. Адлегласць да валаснога і павятовага цэнтра — горада Курэссаарэ — 23 кіламетры. Вышыня над узроўнем мора — 41 метр.

Праз вёску праходзіць дзяржаўная дарога Вікі — Курэверэ.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Вінтры

**Вінтры** () — вёска ў воласці Саарэмаа павета Саарэмаа, Эстонія. Да рэформы мясцовых самакіраванняў 2017 года ўваходзіла ў склад воласці Сальмэ. Размешчана ў паўднёва-заходняй частцы вострава Саарэмаа, на паўвостраве Сырвэ, за 30 км ад валаснога і павятовага цэнтра — горада Курэссаарэ. Вышыня над узроўнем мора - 28 метраў.

Клімат умераны. Паштовы індэкс - 93237.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Тыніс Пальтс

**Тыніс Пальтс** (, нар.  года, ) — эстонскі палітык ад партыі Саюз Айчыны і Res Publica і бізнесмен. Мэр Таліна ў 2001 і 2004—2005 гг., міністр фінансаў Эстоніі ў красавіку-верасні 2003 года, дэпутат Рыйгікогу X склікання. Член праўлення Асацыяцыі Прадпрымальнікаў-фізічных асоб.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Міністры фінансаў Эстоніі
Кярла (рака)

**Кярла** () — рака ў Эстоніі, на востраве Саарэмаа, воласць Саарэмаа. Рака бярэ пачатак у вёсцы Йіэмпа ў цяснінах Йіэмпа і ўпадае ў возера Мулуту. Даўжыня — 17,6 км, плошча вадазбору — 111,5 км².
Катэгорыя:Рэкі Эстоніі
Клептапратэін

**Клептапратэін** — гэта бялок, ген якога адсутнічае ў геноме арганізма, які яго выкарыстоўвае, а здабываецца з арганізма-ахвяры. Важна адзначыць, што клептапратэін павінен захоўваць сваю функцыю і быць у асноўным або цалкам неперавараным, што адрознівае яго ад бялкоў, якія пераварваюцца для харчавання і ў выніку разбураюцца і становяцца нефункцыянальнымі.

Упершыню гэтая з’ява была знойдзена ў біялюмінесцэнтных рыб *Parapriacanthus*, якія маюць спецыялізаваныя светлавыя органы, адаптаваныя да контрасвятлення, але атрымліваюць фермент люцыферазу ў гэтых органах ад біялюмінесцэнтных астракод, у тым ліку *Cypridina noctiluca* або *Vargula hilgendorfii*.

## Гл. таксама 
* Клептапластыя

## Крыніцы 
Катэгорыя:Бялкі
Катэгорыя:Тыпы адносін паміж арганізмамі
Карыяклептыя

**Карыяклептыя** — гэта стратэгія цэлявай эвалюцыі, пры якой цэля драпежніка забірае ядро цэлі іншага арганізма, каб папоўніць свае біяхімічныя магчымасці.

У адпаведным працэсе клептапластыі драпежнік аддзяляе пластыды (асабліва хларапласты) з водарасцяў. Хларапласты ўсё яшчэ могуць фотасінтэзаваць, але доўга не функцыянуюць пасля разбурэння цэляў ахвяры. Калі драпежнік можа таксама ізаляваць ядры цэляў ахвяры для кадавання бялкоў для пластыд, ён можа падтрымліваць іх працу. *Карыяклептыя* — гэта ізаляцыя ядраў; нават пасля гэтага ядры ўсё яшчэ здольныя да транскрыпцыі.

Джонсан і інш. апісалі і далі назву карыяклептыі ў 2007 годзе у выніку знаходжання гэтага працэсу ў інфузорый віду *Mesodinium rubrum*. Карыяклептыя прадстаўляе сабой грэцкае злучэнне слоў *karydi* («ядро») і *kleftis* («злодзей»).

## Гл. таксама 
* Эндасімбіёнт

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Эвалюцыйная біялогія
Катэгорыя:Экалагічныя тэрміны
Катэгорыя:Эндасімбіёз
Дымка

**Дымка** — шматзначны тэрмін.

## Тапонімы 
* Дымка (Чарнавіцкая вобласць) — вёска ва Украіне

## Тэкстыль 
* Дымка (даматканка) — тканіна, вырабленая ў выніку чатырох- ці васьмінітовага ткацтва
* Дымка (шаўковая) — лёгкая напаўпразрыстая, злёгку маршчыністая, звычайна аднатонная шаўковая тканіна газавага або крэпавага перапляцення
Ганна Юр’еўна Скрыган

**Ганна Юр’еўна Скрыган** (нар. ) — беларуская вучоная-эколаг, урбаніст. Кандыдат геаграфічных навук.

Была кіраўніцай Магілёўскага аддзялення міжнароднага аб’яднання «Экапраект». Удзельнічала ў навуковых канферэнцыях, звязаных з экалогіяй і ўрбаністыкай. У Беларуска-Расійскім універсітэце ў розны час была дацэнткай кафедры «Бяспека жыццядзейнасці», а таксама загадчыцай кафедры «Аўтамабільныя дарогі».

Магілёўскі абласны суд у закрытым рэжыме 23 жніўня 2023 года прызнаў яе вінаватай у «распальванні варожасці» і прызначыў пакаранне тэрмінам на два гады пазбаўлення волі ў калоніі ва ўмовах агульнага рэжыму (справу разглядала суддзя Ірына Цяплова). Пасля Турмы № 4 накіравана ў ПК-4 ў Гомелі. 4 верасня 2024 года выйшла на волю па памілаванні.

## Выбраная бібліяграфія 
* Методические подходы к разработке системы индикаторов устойчивого развития города / А. Ю. Скриган. — Могилев: Белорусско-Российский университет, 2010.

## Спасылкі 
* scopus.com

Катэгорыя:Кандыдаты геаграфічных навук
Яак Ёала

**Я́ак Ёала** (; , Вільяндзі — , ) — эстонскі эстрадны спявак. Заслужаны артыст Эстонскай ССР (1980).

## Біяграфія 
У другой палове 1960-х гадоў Яак быў бас-гітарыстам і салістам розных эстонскіх гуртоў і ансамбляў, да гэтага ж часу адносяцца і першыя яго запісы на радыё. У 1970 годзе выйграў рэспубліканскі конкурс камсамольскай песні, праз год — конкурс маладых эстрадных спевакоў.

Быў салістам ансамбляў «Lainer» і «Radar».

У 1970-я гады неаднаразова атрымліваў прэміі розных конкурсаў і фестываляў песні. Вышэйшым яго дасягненнем стала заваяванне спецыяльнага прыза журы на міжнародным конкурсе песні ў Сопаце ў 1975 годзе. Супрацоўнічаў з эстраднымі кампазітарамі — Давідам Тухманавым, Аляксандрам Зацэпіным, Раймандам Паулсам і іншымі.

Напярэдадні новага 1979 года на савецкім тэлебачанні прайшла прэм’ера музычнага тэлефільма «31 чэрвеня», у якім прагучала некалькі песень у выкананні Яака Ёалы. З гэтага часу да спевака прыйшла вялізная папулярнасць.

З 1988 года Яак пакінуў савецкую сцэну, а ў сярэдзіне 1990-х практычна спыніў канцэртныя выступленні. Пасля сыходу са сцэны выкладаў гітару ў Талінскім музычным вучылішчы. У 2000 годзе быў адным з заснавальнікаў Эстонскага саюза выканаўцаў — арганізацыі, якая абараняе аўтарскія правы эстонскіх музыкаў. Некалькі гадоў узначальваў яго.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Эстоніі
Нараўлянскі вал

**Нараўлянскі вал** — тэктанічная структура ў Мазырскім, Ельскім, Нараўлянскім, Калінкавіцкім, Хойніцкім і  Брагінскім раёнах Гомельскай вобласці, у межах усходняй часткі Нараўлянскага горста і скляпеннай часткі Хойніцкага пахаванага выступу Прыпяцкага прагіну.

Выцягнуты ў субшыротным напрамку на 75 км, шырыня 6-8 км. Уключае Кустоўніцкі і Нараўлянскі крыптадыяпіры, Усходне-Кустоўніцкі і Усходне-Нараўлянскі дыяпіроіды, Паўднёва-Хойніцкае і Мікуліцкае несаляныя падняцці. Амплітуда падняццяў мяняецца ад 100 да 400 м, памяншаецца ва ўсходнім напрамку. Амплітуда Нараўлянскага вала таксама ў цэлым памяншаецца на ўсход ад 1000-1400 да 100 м.

Вал выразны ў надсалявых дэвонскіх і каменнавугальных адкладах, затухае ўверх па разрэзе. Пахаваны пад трыясавымі і вышэйляжачымі адкладамі. Па міжсалявых і падсалявых адкладах валу адпавядае Нараўлянская зона прыразломных падняццяў і блокавыя структуры Хойніцкага падняцця. Скляпенні верхнефаменскіх саляных падняццяў размешчаны над узвышанымі прыразломнымі часткамі падсаляных блокаў або ссунуты ад іх на 1-2 км.

Нараўлянскі вал прыразломны, у заходняй частцы саляны, сфарміраваўся ў выніку блокавых рухаў і праяўлення саляной тэктонікі ў познадэвонскі (данкова-лебядзінскі) і каменнавугальны час.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геалогія Брагінскага раёна
Катэгорыя:Геалогія Ельскага раёна
Катэгорыя:Геалогія Калінкавіцкага раёна
Катэгорыя:Геалогія Мазырскага раёна
Катэгорыя:Геалогія Нараўлянскага раёна
Катэгорыя:Геалогія Хойніцкага раёна
Катэгорыя:Прыпяцкі прагін
Паводкі ў Непале (2024)

У пачатку ліпеня і канцы верасня 2024 года з-за праліўных дажджоў Непал ахапілі паводкі. Па меншай меры 14 чалавек загінулі пры першай хвалі стыхіі ў пачатку ліпеня, яшчэ дзевяць лічацца прапаўшымі без вестак. Пры другой хвалі загінула як мінімум 224 чалавекі і 28 прапалі без вестак.

Паводкі ў Непале супалі з аналагічнымі бедствамі ў памежных штатах Індыі, такіх як Утар-Прадэш і Асам. Як заявіў непальскі метэаролаг Біну Махарджан, прычынай стыхіі стала сістэма нізкага ціску над Індыяй і Бенгальскім залівам. Урад Непала выдаў некалькі папярэджанняў аб паводках, а таксама забарону на перамяшчэнне па шашы ў начны час.

Пачынаючы з 26 верасня праліўныя дажджы ахапілі большую частку краіны, прыносячы больш за ўсё ападкаў ва ўсходнія і паўднёва-ўсходнія рэгіёны краіны і даліна Катманду. Падчас дажджоў і паводак 28—29 верасня ў сталіцы Катманду пабіты рэкорд па колькасці ападкаў 1970 года (выпала ад 240 да 322 мм).

Для барацьбы з наступствамі стыхіі прыцягнута больш за 3000 сілавікоў. 27 верасня ўсе ўнутраныя рэйсы, якія выляталі з Катманду, былі адменены, а школы і ўніверсітэты былі зачыненыя на тры дні.

Міжнародны цэнтр комплекснага развіцця горных раёнаў заявіў, што няправільныя інвестыцыі ў інфраструктуру Непала і яе дрэннае планаванне спрыялі пагаршэнню сітуацыі, у прыватнасці, незапланаванае засяленне, будаўніцтва, урбанізацыя на поймах рэк, недахоп тэрыторый для ўтрымання вады і рост населеных пунктаў уздоўж ракі Багмаці. Цэнтр настойваў на тым, каб урад інвеставаў больш сродкаў у інфраструктуру, уключаючы механізмы прадухілення паводак, такія як падземныя ліўневыя сістэмы.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Паводкі 2024 года
Катэгорыя:Верасень 2024 года
Катэгорыя:Ліпень 2024 года
Катэгорыя:Гісторыя Непала
Удар беспілотніка па Фінотэ-Селам

13 жніўня 2023 года беспілотнік Узброеных сіл Эфіопіі нанёс удар па цэнтры горада Фінотэ-Селам у зоне Заходні Годжам рэгіёну Амхара. Першапачаткова медыцынскія работнікі заявілі, што ў выніку атакі загінулі 26 чалавек. Станам на 15 жніўня колькасць загінулых вырасла да 30 чалавек, больш чым 55 атрымалі раненні. У эфіопскіх СМІ заяўлялася, што, па некаторых даных, колькасць ахвяр складала 70 чалавек. 

Прадстаўнік гарадскоў бальніцы паведаміў France Presse, што пацярпелыя мірныя жыхары прыбылі «апранутыя альбо ў паўсядзённае цывільнае адзенне, альбо ў нядзельную традыцыйную вопратку».

Інцыдэнт стаў самым смяротным здарэннем з пачатку канфлікту ў рэгіёне Амхара паміж апалчэннем Фано і федэральным урадам Эфіопіі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Жнівень 2024 года
Катэгорыя:Падзеі 13 жніўня
Катэгорыя:Грамадзянскі канфлікт у Эфіопіі
Катэгорыя:Масавыя забойствы ў Эфіопіі
Рыйзіперэ

**Рыйзіперэ** () — пасёлак у воласці Саўэ павета Хар’юмаа, Эстонія. Да 2017 года ўваходзіў у склад воласці Нісі (скасаваная) і быў яе адміністрацыйным цэнтрам. Аднайменная чыгуначная станцыя. Размешчаны за 32 км на паўднёвы захад ад Таліна каля чыгункі Талін—Хаапсалу і побач з шашой Талін—Хаапсалу. Адлегласць да валаснога цэнтра — горада Саўэ — 26 км. Вышыня над узроўнем мора — 54 метры.

Клімат умераны. Паштовыя індэксы: 76202, 76292 (да запатрабавання).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Райманд Валгрэ, эстонскі кампазітар

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Дзімітар Кавачэўскі

**Дзімітар Кавачэўскі** (; нар. 24 ліпеня 1974, Куманава, Югаславія) — македонскі палітычны і дзяржаўны дзеяч. Лідар партыі «Сацыял-дэмакратычны саюз Македоніі» (СДСМ). Прэм’ер-міністр Паўночнай Македоніі з 16 студзеня 2022 па 28 студзеня 2024 года.

Намеснік міністра фінансаў Паўночнай Македоніі (2020—2022). Доктар эканамічных навук, дацэнт факультэта эканомікі і ўпраўлення бізнесу Універсітэта амерыканскага каледжа Скоп’е. Выкладаў у бакалаўрыяце, аспірантуры і дактарантуры.
Райманд Валгрэ

**Райманд Валгрэ** (; да 1937 **Райманд Тыйзель** (); ,  —  — эстонскі кампазітар, аўтар эстрадных песень.

Вялікая частка жыцця Райманда Валгрэ прайшла ў Таліне, куды ён пераехаў пасля заканчэння школы. Паступіў у заснаваную ў 1915 годзе Талінскую дзяржаўную агульнатэхнічную гімназію на будаўнічае аддзяленне, якое скончыў у 1930 годзе. Але праца па спецыяльнасці не прыцягвала Валгрэ, расло яго захапленне музыкай, і асабліва джазам. Займаўся ў піяніста, былога прафесара Санкт-Пецярбургскай кансерваторыі Тэадора Лемба. Яго любімым спеваком і кумірам да канца жыцця быў Бінг Кросбі. Пасля гімназіі Райманд быў прызваны на ваенную службу і 11 месяцаў праслужыў у інжынерным батальёне Эстонскай арміі.

Разам з сябрамі-музыкамі слухаў пласцінкі Луі Армстранга, Бені Гудмана, Дзюка Элінгтана. Працаваў у рэстаранах, граў на фартэпіяна, акардэоне, гітары, на ўдарных інструментах, а таксама, валодаючы прыемным тэнарам, спяваў. У 1933 годзе Райманд напісаў сваю першую ў жыцці песню — «Бландынка Аляксандра». Пазней выйшла 12 яго песень з цыклу «15 хвілін з Deddy» і ў іх ліку сталыя папулярнымі «Я спадзяюся, што гэта перажыву», «Дабранач».

У 1946—1947 гадах Валгрэ іграў у джаз-аркестры Талінскага дома моладзі. У 1948 годзе ён нядоўгі час вучыўся на семінары Саюза кампазітараў для маладых пачаткоўцаў кампазітараў.

Райманд Валгрэ памёр 31 снежня 1949 года, праз некалькі дзён пасля моцнай траўмы спіны, у псіхіятрычнай бальніцы Сеэвальдзі. У кастрычніку 1949 года ён напісаў сваю апошнюю мелодыю — «Апошні вальс».

Пахаваны на талінскіх Лясных могілках.
## Крыніцы
DeathbyRomy

**Ромі Флорэс** (, нар. 19 снежня 1999, Лос-Анджэлес, Каліфорнія, ЗША), прафесійна вядомая як **DeathbyRomy**, — амерыканская спявачка і аўтар песень.

## Біяграфія 
Флорэс нарадзілася 19 снежня 1999 года ў Лос-Анджэлесе, штат Каліфорнія. Яна мае змешаную спадчыну: сям’я яе бацькі з Мексікі, а маці — еўрапейка. Сваю першую песню яна напісала ў 5 гадоў. Прафесійна пачала займацца музыкай ва ўзросце 15 гадоў. З моманту выхаду яе дэбютнага альбома *Monsters* у 2018 годзе Флорэс выпусціла тры студыйныя альбомы, апошнім з якіх стаў *Entropy* 2022 года. Яна найбольш вядомая сваім сінглам «Problems», які выйшаў у 2019 годзе, які сабраў больш за 60 мільёнаў праслухоўванняў на Spotify пасля яго поспеху на сэрвісе відэахостынгу TikTok.

## Кар’ера 
Флорэс выпусціла сваю першую песню ва ўзросце 15 гадоў. Яе першы сінгл на Spotify, «Tiempo», быў выдадзены самастойна. Яна працягвала выпускаць музыку без подпісу яшчэ на працягу года, у гэты час яна таксама выпусціла свой дэбютны альбом *Monsters*, які ўключаў у сябе песні іншых спевакоў, такіх як Lil B і Yung Bans . Яе сцэнічны псеўданім DeathbyRomy паходзіць ад яе мінулых суіцыдальных схільнасцей і з’яўляецца спробай «заявіць пра сваё асабістае каханне».

### 2019—2021: Capitol Records 
У 2019 годзе Флорэс падпісала кантракт з лэйблам Capitol Records, які належыць UMG, для свайго наступнага праекта. 4 кастрычніка яна выпусціла сінгл «Problems», першы сінгл з яе будучага EP. Песня стала віруснай у TikTok, стаўшы яе прарыўным хітом і найбольш трансляванай песняй на Spotify і YouTube . У тым жа месяцы выйшаў EP «Love U — to Death», а ў наступным годзе — рэмікс «Problems» з удзелам 24kGoldn .

У 2020 годзе Флорэс выпусціў некалькі сінглаў, у тым ліку песні, якія гучаць у саўндтрэку трылера «Перспектыўная дзяўчына» . Яе другі студыйны альбом, *Songs For My Funeral,* выйшаў у жніўні 2021 года пасля рэкламнага сінгла «Day I Die», які выйшаў месяцам раней. На пласцінцы ўвайшлі «Problems», а таксама некалькі сінглаў мінулага года.

У 2021 годзе Флорэс і Mothica былі прадстаўлены у апошнім трэку Ellise пад назвай *Soul Sucker, Pt.* *2*.

### 2022-цяпер: Independent 
З 2022 года Флорэс выпускае музыку без лэйбла. 28 кастрычніка 2022 года яна выпусціла свой трэці студыйны альбом *Entropy*. Праз год, 27 кастрычніка 2023 года, яна выпусціла сінгл «Hellhound» з удзелам Jazmin Bean.

## Уплыў 
Музыка Флорэс выклікае тэмы трывогі, дэпрэсіі і самагубства, што ў спалучэнні з яе гатычнай вопраткай і цёмным драматычным макіяжам праводзіць шмат паралеляў з такімі мастакамі, як Zola Jesus. Апісваючы сваю ўласную музыку як «дзіця кахання поп-музыкі, трэпа, індастрыяла і кінематографа», яе змешванне розных жанраў можна аднесці да розных уплываў, сярод якіх яна спасылаецца на The Beatles, Б’ёрк і Bring Me the Horizon. Тэма ўзаемадзеяння жыцця і смерці ў музыцы Флорэс таксама вынікае з яе мультыкультурнага паходжання, асабліва мексіканскіх традыцый і вераванняў, такіх як Дзень мёртвых.

## Дыскаграфія 
### Альбомы 
### EP 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Поп-музыканты ЗША
Лемба

**Лемба**:
* Артур Лемба — эстонскі кампазітар
* Тэадор Лемба — эстонскі кампазітар
Тэадор Лемба

**Тэадор Вальфрыд Лемба** (27 верасня (9 кастрычніка) 1876,  — , Ліндэнхерст, акруга Сафалк, штат Нью-Ёрк) — эстонскі піяніст і музычны педагог. Старэйшы брат і першы настаўнік Артура Лембы.

Скончыў Санкт-Пецярбургскую кансерваторыю (1901), вучань Фелікса Блуменфельда і Карла Фан-Арка. Пасля на працягу некалькіх гадоў канцэртаваў як у Еўропе, так і па Расійскай імперыі, сярод іншага выступаў як акампаніятар Яна Кубеліка. У 1904 годзе займаўся ў майстар-класе Тэадора Лешаціцкага ў Вене.

У 1905—1914 гг. сумесна з Мікалаем Алунанам узначальваў Музычную школу Гіжыцкага ў Рызе. Затым у 1915—1922 гг. выкладаў у Петраградскай кансерваторыі, з 1919 г. прафесар. У 1922 г. вярнуўся ў Эстонію і да 1944 г. прафесар Талінскай кансерваторыі; сярод яго вучняў Раман Матсаў, Эўген Кап, Тэкла Коха, Райманд Валгрэ.

У 1944 г. перад надыходам савецкіх войскаў эміграваў з Эстоніі ў Германію. У 1949 годзе эміграваў у ЗША, дзе ўладкаваўся ў горадзе Грэйт-Фолс.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Піяністы Эстоніі
Ійдэ

**Ійдэ** () — вёска ў воласці Саарэмаа павета Саарэмаа, Эстонія. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіла ў склад воласці Торгу і была яе адміністрацыйным цэнтрам. Размешчана на паўвостраве Сырвэ вострава Саарэмаа, каля шашы Ямая—Мяэбэ, за 41 кіламетр ад валаснога і павятовага цэнтра — горада Курэссаарэ. Вышыня над узроўнем мора — 22 метры. На тэрыторыі вёскі размешчана частка прыроднага запаведніка Сіплазэ.

Клімат умераны. Паштовы індэкс - 93101.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Прыватны дэтэктыў, або Аперацыя «Кааперацыя»

**«Прыватны дэтэктыў, або Аперацыя „Кааперацыя“»** ()&nbsp;— савецкая эксцэнтрычная крымінальная камедыя рэжысёра Леаніда Гайдая. Выйшла на экраны ў 1989 годзе. Апошні фільм, зняты Леанідам Гайдаем у СССР.

## Апісанне 
Малады чалавек застаўся без працы і вырашыў адкрыць прыватнае вышуковае бюро.

## У ролях 
* Дзмітрый Харацьян — *Дзмітрый Георгіевіч Пузыроў, прыватны дэтэктыў*
* Ірына Феафанава — *Лена Пухава, журналістка (агучвае Надзея Румянцава)*
* Спартак Мішулін — *Георгій Міхайлавіч Пузыроў, бацька Дзмітрыя*
* Раман Мадзянаў — *Віктар Пятровіч, аднакласнік Дзмітрыя, дырэктар кааператыўнага туалета*

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы на рускай мове
Катэгорыя:Кінакамедыі СССР
Катэгорыя:Кінакамедыі 1989 года
Катэгорыя:Фільмы СССР 1989 года
Катэгорыя:Фільмы студыі «Масфільм»
Здраўка Крывакапіч

**Здраўка Крывакапіч** (; нар. 2 верасня 1958 г., Нікшыч) — чарнагорскі прафесар машынабудавання, пісьменнік і былы палітычны дзеяч. Прэм’ер-міністр Чарнагорыі з 4 снежня 2020 па 28 красавіка 2022 года.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Чарнагорыі
Жараўка (Калінкавіцкі раён)

**Жа́раўка** () — хутар у Калінкавіцкім раёне Гомельскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Гарбавіцкага сельсавета.

## Геаграфія 
Бліжэйшыя населеныя пункты Гарбавічы, Антонаўка, Рудня Антонаўская, Турцэвічы. Каля хутара ёсць вадаёмы.

## Гісторыя 
Хутар утвораны 15 верасня 2022 года рашэннем Калінкавіцкага райсавета. Вызначаны межы хутара працягласцю 2,023 км, якія ахопліваюць плошчу 21,4306 гектара.

## Насельніцтва 
* 2022 год — 5 жыхароў

## Інфраструктура 
* Аграсядзіба
* Фермерская гаспадарка

## Крыніцы 
## Спасылкі
Сезон 1992/1993 ФК Шыннік Бабруйск

**Сезон 1992/1993** быў для футбольнага клуба «Шыннік» 18-м сезонам у гісторыі і другім у чэмпіянаце Беларусі. Апрача Другой лігі, «Шыннік» браў удзел у Кубку Беларусі і Кубку сезона.

## Гульцы 
## Спаборніцтвы 
### Агульныя звесткі 
### Другая ліга 
#### Табліца 
#### Зводка вынікаў 
#### Вынікі па турах 
#### Матчы 
### Кубак Беларусі 
### Кубак сезона 
## Статыстыка 
### Галы 
### Хет-трыкі 
4 – гулец забіў чатыры галы.

### Дысцыплінарныя паказчыкі 
## Спасылкі 
Сезон 1992/1993

1993
Шыннік
Катэгорыя:1992 год у Бабруйску
Катэгорыя:1993 год у Бабруйску
Трансмісійнае масла

**Трансмісі́йнае ма́сла** — нафтавае ці сінтэтычнае змазачнае масла, прызначанае для закрытых зубчастых перадач усіх відаў (рэдуктараў, каробак перадач, раздатачных каробак, галоўных перадач вядучых мастоў і іншых) у шырокім дыяпазоне тэмператур і нагрузак.

Вырабляюць трансмісійнае масла на аснове нафтавага масла ці сінтэтычнага масла з дабаўленнем прысадак (процізадзірных, антыакісляльных, проціпенных і іншых).

У гідрадынамічных і гідрааб’ёмных перадачах трансмісійнае масла выконвае функцыі асяроддзя, якое перадае магутнасць і запаўняе сістэмы рэгулявання. Адкрытыя зубчастыя перадачы змазваюць асабліва вязкімі астаткавымі нафтавымі масламі з прысадкамі.

Разнавіднасцю трансмісійнага масла з’яўляецца гіпоіднае масла, прызначанае для змазкі гіпоідных перадач. Яно мае прысадкі, што хімічна ўзаемадзейнічаюць з матэрыялам і ўтвараюць злучэнні, якія выконваюць функцыі процізадзірных пакрыццяў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* ГОСТ 17479.2-85 Масла трансмиссионные. Классификация и обозначение.

## Спасылкі 
* Их миссия — трансмиссия // Журнал «За рулём»

Катэгорыя:Антыфрыкцыйныя матэрыялы
Катэгорыя:Нафтапрадукты
Уладзімір Валер’евіч Громаў

**Уладзімір Валер’евіч Громаў** (нар. , Баранавічы, Брэсцкая вобласць, БССР) — беларускі артыст оперы, барытон.

## Біяграфія 
У 2002 годзе скончыў Беларускую дзяржаўную акадэмію музыкі (клас заслужанага артыста Рэспублікі Беларусь і Украіны М. Жылюка). У 2003 годзе скончыў магістратуру акадэміі музыкі.

З 2000 года саліст Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета Рэспублікі Беларусь.

З’яўляецца членам журы рэспубліканскіх і міжнародных конкурсаў. Актыўна канцэртуе, удзельнічае ў міжнародных і рэспубліканскіх фестывалях, сярод якіх: Міжнародны фестываль «Пхеньянская вясна» (2000), Рэспубліканскі конкурс вакалістаў імя С. Манюшкі (Беларусь, Мінск, 2001, II прэмія), Міжнародны конкурс вакалістаў у Бялградзе (Югаславія, 2002, дыплом), Дні культуры Рэспублікі Беларусь у Ісламскай Рэспубліцы Іран (2003), Дні культуры горада Мінска у горадзе Кіеве (Украіна), Дні культуры Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Таджыкістан (2007). З 2005 года пастаянны ўдзельнік Міжнароднага фестывалю мастацтваў «Славянскі базар» (Беларусь, Віцебск).

## Гастролі 
Рэгулярна запрашаецца ў Азербайджанскі дзяржаўны акадэмічны тэатр оперы і балета імя М. Ф. Ахундава. У 2013 годзе выканаў партыю Графа ў прэм’ерным паказе «Вяселле Фігара» В. А. Моцарта (дырыжор Э. Куліеў), на працягу наступных гадоў пастаянна ўдзельнічаў у спектаклях Азербайджанскай оперы. Так, у сезоне 2017—2018 саліст выканаў вядучыя партыі ў спектаклях «Тоска», «Багема», «Мадам Батэрфляй», «Севільскі цырульнік», «Жаніцьба Фігаро».

Удзельнік Гданьскага музычнага фестывалю — партыя саліруючага барытона ў Нямецкім рэквіеме І. Брамса, дырыжор Эрнст Вэн Ціл (2013).

У кастрычніку 2022 года выканаў партыю Яўгена Анегіна ў оперы «Яўген Анегін» П. Чайкоўскага на Фестывалі опернага мастацтва імя А. Эшпая на сцэне Марыйскага дзяржаўнага акадэмічнага тэатра оперы і балета імя Эрыка Сапаева
Выступаў з канцэртамі камернай музыкі і ў суправаджэнні аркестраў Беларусі і Расіі ў Германіі, Іспаніі, Іране, КНДР, Люксембургу, Францыі, Польшчы, Украіне, Казахстане, Таджыкістане. Гастраляваў з трупай тэатра ў Расіі, Германіі, Тайландзе, Вялікабрытаніі.

У ліпені 2024 года прыняў удзел у гастрольнай паездцы артыстаў Вялікага тэатра Беларусі ў Нікарагуа, выступіўшы ў Гала-канцэрце, прысвечаным 80-годдзю вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў і 45-годдзю Рэвалюцыі ў Нікарагуа, які адбыўся на сцэне Нацыянальнага тэатра імя Рубэна Дарыа ў Манагуа.

## Узнагароды 
* Медаль Францыска Скарыны (2008);
* Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь (2012);
* Народны артыст Беларусі (2020);
* Спецыяльная прэмія Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь дзеячам культуры і мастацтва (2022);
* Міждзяржаўная прэмія «Зоркі Садружнасці» (2023).

## Спасылкі 
* Уладзімір Валер’евіч Громаў
* Уладзімір Громаў 

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Беларусі
Сезон 1992/1993 ФК Фандак

**Сезон 1992/1993** быў для футбольнага клуба «Фандак» 9-м сезонам у гісторыі і другім у чэмпіянаце Беларусі. Апрача Першай лігі, «Фандак» браў удзел у Кубку Беларусі. Да лістапада 1992 года клуб выступаў пад назвай «Трактар».

## Гульцы 
Крыніца: 

## Трансферы 
### Прыйшлі 
### Пакінулі 
## Спаборніцтвы 
### Агульныя звесткі 
### Першая ліга 
#### Табліца 
#### Зводка вынікаў 
#### Вынікі па турах 
#### Матчы 
### Кубак Беларусі 
## Статыстыка 
### Статыстыка каманды 
### Галы 
### Галявыя перадачы 
### «Сухія» матчы 
### Дысцыплінарныя паказчыкі 
## Крыніцы 
1993
1993
Фандак
Катэгорыя:1992 год у Бабруйску
Катэгорыя:1993 год у Бабруйску
Лійва (Муху)

**Лійва** () — вёска ў воласці Муху павета Саарэмаа, Эстонія. Адміністрацыйны цэнтр воласці Муху. Размешчана ў заходняй частцы Эстоніі, у цэнтры вострава Муху. Вышыня над узроўнем мора — 21 метр. Па дадзеных перапісу насельніцтва 2011 года, у Лійве пражывалі 178 чалавек, усе — эстонцы.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Катэгорыя:Муху
Каніссаарэ

**Каніссаарэ** — вёска ў воласці Саарэмаа павета Саарэмаа, Эстонія. Да рэформы мясцовых самакіраванняў 2017 года ўваходзіла ў склад воласці Пёйдэ. Размешчана ў паўночна-ўсходняй частцы вострава Саарэмаа, за 47 км ад валаснога і павятовага цэнтра — горада Курэссаарэ. Вышыня над узроўнем мора — 4 метры.

Клімат умераны. Паштовы індэкс — 94533.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Каруярвэ

**Каруярвэ**, у савецкія часы **Дзеева** — вёска ў воласці Саарэмаа павета Саарэмаа, Эстонія. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіла ў склад воласці Кіхелькона.

## Гісторыя 
Да 1959 года мястэчка побач з возерам Каруярв на востраве Саарэмаа называлася Каруярвэ (з эст. — Мядзведжае возера). У 1959 годзе на яго месцы ўзвялі ракетную базу, якая атрымала назву «Дзеева» ў гонар героя Савецкага Саюза Уладзіміра Дзеева (1925—1944).

Побач з ракетнай базай быў пабудаваны пасёлак для служачых воінскай часці і членаў іх сем’яў, у якім былі магазін, паштовае аддзяленне і пачатковая школа. У гады савецкай улады ў Дзееве служыла каля 500 чалавек.

У 1965 годзе ў пасёлку быў адкрыты цэх талінскага трыкатажнага аб’яднання «Марат», аднаго з найбуйнейшых прадпрыемстваў лёгкай прамысловасці Эстонскай ССР. Пасля вяртання Эстоніяй незалежнасці паселішча вярнулі гістарычную назву.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Дзеева

**Дзеева**:

## Прозвішча 
* Вера Паўлаўна Дзеева — вучоны ў галіне фізіялогіі раслін

## Тапонім 
* назва Каруярвэ ў савецкія часы
Кахтла

**Ка́хтла** () — вёска ў воласці Саарэмаа павета Саарэмаа, Эстонія. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіла ў склад воласці Лайм’яла (скасаваная). Размешчана ва ўсходняй частцы вострава Саарэмаа, за 33 км на паўночны ўсход ад валаснога і павятовага цэнтра — горада Курэссаарэ. Вышыня над узроўнем мора — 13 метраў.

На паўднёвы ўсход ад вёскі распасціраецца шырокая тэрыторыя, якая яшчэ ў XVIII была востравам.

На тэрыторыі вёскі размешчана частка прыродаахоўнай зоны Тынія. Клімат умераны. Паштовы індэкс — 94420.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Кіхелькона

**Кіхелькона** () — пасёлак у воласці Саарэмаа павета Саарэмаа, Эстонія. Да рэформы мясцовых самакіраванняў 2017 года ўваходзіў у склад воласці Кіхелькона і быў яе адміністрацыйным цэнтрам. Размешчаны на востраве Саарэмаа, на ўсходнім узбярэжжы заліва Кіхелькона, за 17 км на паўночны захад ад валаснога і павятовага цэнтра — горада Курэссаарэ. Вышыня над узроўнем мора — 17 метраў.

Клімат — умераны. Паштовыя індэксы — 93401, 93395 (да запатрабавання).

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Лійва

**Лійва**:
* Могілкі Лійва
* назва Каалі-Лійва да 2017 года
* Лійва (Муху)
* Лійва (Саарэмаа)
* Лійва (станцыя)
Каалі (вёска)

**Каалі** () — вёска ў воласці Саарэмаа павета Саарэмаа, Эстонія. Размешчана ў цэнтральнай частцы вострава Саарэмаа. Адлегласць да павятовага і валаснога цэнтра — горада Курэссаарэ — 15 кіламетраў. Вышыня над узроўнем мора — 31 метр.

На тэрыторыі вёскі знаходзяцца 9 ударных кратараў, самы буйны з якіх — кратар Каалі.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Катэгорыя:Саарэмаа
Куйвасту

**Куйвасту** () — вёска ў воласці Муху павета Саарэмаа, Эстонія. Размешчана на ўсходнім узбярэжжы вострава Муху. Бухта Куйвасту з’яўляецца асноўным транспартным вузлом найбуйнейшага эстонскага вострава Саарэмаа, астравы Муху і Саарэмаа звязаны дамбай. Тут дзейнічае паромная пераправа цераз праліў Суурвяйн на мацярык у населены пункт Віртсу.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Катэгорыя:Муху
Каалі-Лійва

**Каалі-Лійва** (), да 2017 года **Лі́йва** () — вёска ў воласці Саарэмаа павета Саарэмаа, Эстонія.

Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіла ў склад воласці Піхтла (скасавана). Размешчана ў цэнтральнай частцы вострава Саарэмаа, за 17 км на паўночны ўсход ад павятовага і валаснога цэнтра — горада Курэссаарэ. Вышыня над узроўнем мора — 25 метраў.

Клімат умераны. Паштовы індэкс — 94144.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Трансмітэр

**Трансмі́тэр** (ад  — перасылаю, перадаю) — перадаючае тэлеграфнае прыстасаванне, у якім кодавыя камбінацыі знакаў, запісаныя на перфарацыйных стужках, пераўтвараюцца ў электрычныя імпульсы, што паступаюць у лінію сувязі.

Выконваюцца ў выглядзе дадатковага блока да тэлеграфнага апарата ці як самастойны перадатчык. На пачатковым этапе развіцця тэлеграфнай сувязі выкарыстоўваўся электрамеханічны трансмітэр, вынайдзены Ч. Уітстанам у 1858 годзе. Працаваў на аснове нераўнамернага кода Морзэ. У канцы 1950-х гадоў найбольшае распаўсюджанне атрымалі трансмітэры на аснове раўнамернага пяціэлемннага кода.

Таксама трансмітэрамі называюць перадатчыкі тэлекіравання, аўтаблакіроўкі і сігналізацыі на чыгунцы, якія перадаюць кадзіраваныя электрычныя сігналы ў рэйкавы ланцуг.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* ГОСТ 22515-77: Связь телеграфная. Термины и определения.
* Трансми́ттер // Большой энциклопедический словарь / Гл. ред. А. М. Прохоров. — 1-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1991. — ISBN 5-85270-160-2.
* Трансмі́тер // Українська радянська енциклопедія : у 12 т. / гол. ред. М. П. Бажан; редкол.: О. К. Антонов та ін. — 2-ге вид. — К. : Головна редакція УРЕ, 1984. — Т. 11, кн. 1 : Стодола — Фітогеографія. — С. 324. — 606, [2] с., [22] арк. іл. : іл., портр., карти с.

## Спасылкі 
* *Бейбулатова, С. И.* Современные приборы бесконтактного кодирования рельсовых цепей / С. И. Бейбулатова, Д. И. Селиверов. // Молодой учёный. — 2011. — № 12 (35). — Т. 1. — С. 50—52.

Катэгорыя:Тэлеграф
Катэгорыя:Чыгуначная сігналізацыя
Мусцьяла

**Мусцьяла** (), таксама **Алеві**, () — вёска ў воласці Саарэмаа ў заходняй частцы павета Саарэмаа, Эстонія. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года вёска з’яўлялася адміністрацыйным цэнтрам аднайменнай воласці Мусцьяла. Па дадзеных перапісу насельніцтва 2011 года ў вёсцы пражывала 267 чалавек, з іх 263 (98,5 %) — эстонцы.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Транспазіцыя

**Транспазіцыя** — шматзначны тэрмін.

* Транспазіцыя ў матэматыцы — камбінаторная перастаноўка элементаў.
* Транспазіцыя ў мовазнаўстве — ужыванне адной моўнай адзінкі ў функцыі іншай.
* Транспазіцыя ў музыцы — разнавіднасць адаптацыі музычнага твора пераносам у іншую танальнасць.
* Транспазіцыя ў генетыцы — перамяшчэнне генетычнага элемента з аднаго месца ў храмасоме ў іншае.
* Транспазіцыя ў электратэхніцы — змена ўзаемнага размяшчэння правадоў асобных фаз па даўжыні паветранай лініі электраперадачы.
* Транспазіцыя органаў — анамалія развіцця, якая характарызуецца люстраным ў адносінах да нармальнага размяшчэннем ўнутраных органаў.
Саарэмаа (воласць)

**Са́арэмаа**() — воласць у Эстоніі ў складзе павета Саарэмаа. Размешчана на захадзе Эстоніі. Ахоплівае ўсю тэрыторыю вострава Саарэмаа, а таксама астравоў Абрука, Вілсандзі, Кыйнасту і некалькіх малых астравоў. Востраў Саарэмаа ўваходзіць у сетку праграмы ЮНЕСКА «Чалавек і біясфера».

Плошча воласці — 2 717,83 км², шчыльнасць насельніцтва — 11,4 чалавека на 1 км² (2020). Воласць Саарэмаа з’яўляецца муніцыпалітэтам з самай вялікай плошчай і самай вялікай па колькасці насельніцтва воласцю Эстоніі.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Імара

**Імара** (), раней **Імары** () — вёска ў воласці Саарэмаа павета Саарэмаа, Эстонія. Размешчана на паўвостраве Сырвэ, за 20 кіламетраў ад валаснога і павятовага цэнтра — горада Курэссаарэ. Вышыня над узроўнем мора — 10 метраў.

Клімат умераны. Паштовы індэкс — 93213.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Вільсандзі

**Вільсандзі**:
* Вільсандзі (вёска)
* Вільсандзі (востраў)
* Нацыянальны парк Вільсандзі
Саарэмаа (значэнні)

* Саарэмаа — востраў
* Саарэмаа (вёска)
* Саарэмаа (воласць)
* Саарэмаа (павет)
Вільсандзі (вёска)

**Вільсандзі** () — адзіны населены пункт на аднайменным востраве. Уваходзіць у склад воласці Саарэмаа (да 2017 года: воласць Кіхелькона) у павеце Саарэмаа (Эстонія). Знаходзіцца за 39 км ад адміністрацыйнага цэнтра — горада Курэссаарэ.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Вільсандзі (востраў)

**Вілсандзі** () — востраў на захадзе Эстоніі. Плошча - 8,75 км². На востраве знаходзіцца аднайменная вёска, якая ўваходзіць у склад воласці Саарэмаа. У гэтай вёсцы паводле звестак перапісу 2011 года пражывалі 6 чалавек. Востраў з'яўляецца часткай нацыянальнага парку Вільсандзі.

Да поўначы прыкладна за 600 метраз знаходзіцца ненаселены востраў Везіла плошчай 3,3 км².

Катэгорыя:Астравы Эстоніі
Саарэмаа (вёска)

**Са́арэмаа** () — вёска ў воласці Выру павета Вырумаа, Эстонія. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіла ў склад воласці Ласва. Размешчана за 6,5 км на паўднёвы ўсход ад павятовага і валаснога цэнтра — горада Выру. Вышыня над узроўнем мора — 144 метры.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі