Інгрыд Дабешы

**Інгрыд Дабешы** (; нар. ) — бельгійскі фізік і матэматык. Найбольш вядомая сваёй працай з вейвлетамі ў сціску выяваў.

Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1998), Амерыканскага філасофскага таварыства (2003), замежны член Французскай акадэміі навук (2009). Баранэса Бельгіі (2014).

## Біяграфія 
Нарадзілася 17 жніўня 1954 года ў бельгійскім горадзе . Атрымала ступені бакалаўра і доктара філасофіі па фізіцы ў Брусельскім вольным універсітэце, дзе затым выкладала больш за дзесяць гадоў.

З 1987 года працавала ў , дзе спецыялізавалася па вейвлетах. Адначасова выкладала ў Ратгерскім універсітэце. Член Лонданскага (ганаровы, 2007) і Амерыканскага (2012) матэматычных таварыстваў. Экс-член Савета НАН ЗША (па 2020 г.).

У 1987 годзе выйшла замуж за вучонага . У іх двое дзяцей: Майкл і Кэралін.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар прац у вобласці вейвлет-аналізу і сціску выяў. Найбольшы ўклад у навуку ўнесла стварэннем, развіццём і папулярызацыяй тэорыі вейвлетаў з кампактным носьбітам, у прыватнасці  — далейшага развіцця найпростага , а таксама біартаганальнага .

## Узнагароды 
Дабешы атрымала прэмію Луі Эмпена па фізіцы ў 1984 годзе. Яна прысуджаецца адзін раз у пяць гадоў бельгійскаму навукоўцу за працу, выкананую ва ўзросце да 29 гадоў.

У 1992—1997 гады Інгрыд Дабешы была стыпендыятам Фонду Мак-Артура, з 1993 года — член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук. У 1994 годзе атрымала  за сваю кнігу «Дзесяць лекцый пра вейвлеты» У 1998 годзе атрымала прэмію залатога юбілею за тэхналагічныя інавацыі ад . У 1999 годзе стала замежным членам Нідэрландскай каралеўскай акадэміі мастацтваў і навук.

У 2000 годзе Дабешы стала першай жанчынай, якая атрымала , якая ўручаецца кожныя чатыры гады за выдатныя дасягненні ў апублікаваных матэматычных даследаваннях. Прэмія была ўручана *«за яе фундаментальныя адкрыцці ў галіне вейвлетаў і расшырэнняў вейвлетаў і за яе ролю ў ператварэнні метадаў вейвлетаў у практычны базавы інструмент прыкладной матэматыкі»*. Таксама атрымала прэмію за фундаментальныя даследаванні ад .

У студзені 2005 года Дабешы стала трэцяй жанчынай з 1924 года, адзначанай . Яе даклад быў на тэму «Узаемадзеянне паміж аналізам і алгарытмам» (). У 2006 годзе стала  на сумесных сустрэчах па матэматыцы ў Сан-Антоніа. У верасні 2006 года *Pioneer Prize* ад  была прысуджана Дабешы і .

У 2010 годзе Нарвежскі ўніверсітэт тэхнічных і прыродазнаўчых навук прысвоіў Інгрыд Дабешы званне ганаровага доктара. У 2011 годзе Дабешы стала , была ўзнагароджана медалём IEEE Джэка С. Кілбі, атрымала прэмію Лероя П. Стыла за выбітны ўклад у даследаванні, а таксама  ў галіне электратэхнікі ад . У 2012 годзе выйграла , прысуджаную Паўночна-Заходнім універсітэтам, і прэмію  у катэгорыі фундаментальных навук (разам з Дэвідам Мамфардам). , прыватны фонд у Нью-Ёрку, які фінансуе даследаванні ў галіне матэматыкі і фундаментальных навук, уручыў Дабешы ўзнагароду *Math + X Investigator*, якая дае грошы прафесарам амерыканскіх і канадскіх універсітэтаў для заахвочвання новых партнёрскіх адносін паміж матэматыкамі і даследчыкамі ў іншых галінах навукі. Таксама ў 2015 годзе Дабешы была абрана членам Нацыянальнай інжынернай акадэміі за «ўклад у матэматыку і прымяненне вейвлетаў».

У 2018 годзе Дабешы атрымала прэмію Уільяма Бентэра ў галіне прыкладной матэматыкі Гарадскога ўніверсітэта Ганконга (CityU). Яна стала першай жанчынай, удастоенай гэтай прэміі. Прадстаўнікі прэміі адзначылі наватарскую працу Дабешы ў галіне тэорыі вейвлетаў і яе «выключны ўклад у шырокі спектр навуковых і матэматычных прадметаў» і адзначылі, што *«яе праца па стварэнні рэвалюцыі мабільных смартфонаў сапраўды сімвалічная для эпохі»*. Таксама ў 2018 годзе Дабешы была ўзнагароджана навуковай прэміяй імя Фудань-Чжунчжы (440 000 долараў) за працу над вейвлетамі.

Інгрыд Дабешы з’яўляецца членам класа стыпендыятаў  2019 года. Дабешы стала паўночнаамерыканскім лаўрэатам  2019 года.

З 2019 годзе Дабешы — член Нямецкай акадэміі навук Леапальдзіна.

У 2020 годзе атрымала  за тэхнічныя і навуковыя даследаванні.

У 2023 годзе стала першай жанчынай, якая атрымала прэмію Вольфа па матэматыцы.

У 2024 годзе атрымала ганаровую ступень доктара навук ад Пенсільванскага ўніверсітэта і ганаровую ступень ад Амхерст-каледжа.

Дабешы была адзначана Бэйкераўскай лекцыяй 2025 года за працу па вейвлетах і сціску выяў, а таксама за яе выключны ўклад у шырокі спектр фізічных, тэхналагічных і матэматычных прыкладанняў.

У студзені 2025 года ўзнагароджана Нацыянальным навуковым медалём.

## Публікацыі 
* 
* Orthonormal bases of compactly supported wavelets 1988, Wiley Periodicals, Inc. Journal: Communications on Pure and Applied Mathematics, Volume41, Issue 7.
* D. Aerts and I. Daubechies, A connection between propositional systems in Hilbert spaces and von Neumann algebras, *Helv. Phys. Acta*, **52**, pp.&nbsp;184–199, 1979.
* D. Aerts and I. Daubechies, A characterization of subsystems in physics, 2009, Periodicals, Inc. Journal: Communications on Pure and Applied Mathematics, Volume 63, Issue1.
* Cohen, I. Daubechies, and A. Ron, How smooth is the smoothest function in a given refinable space?, *Appl. Comp. Harm. Anal.*, **3** (1), pp.&nbsp;87–89, 1996.
* I. Daubechies, S. Jaffard, and J.L. Journe, A simple Wilson orthonormal basis with exponential decay, *SIAM J. Math. Anal.*, **22** (2), pp.&nbsp;554–572, 1991.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* Інтэрв’ю з Інгрыд Дабешы ў ''Girls' Angle Bulletin'', volume 1, number 6 and volume 2, numbers 1 through 4.
* «Інгрыд Дабешы», біяграфіі жанчын-матэматыкаў, Agnes Scott College
* 
* Старонка Інгрыд Дабешы на сайце Дзюкскага ўніверсітэта