open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бітва пад Зэльвай

**Бі́тва пад Зэ́львай** — бітва ў часе вайны Расіі з Рэччу Паспалітай, якая адбылася 4—5 ліпеня 1792 года.

Атрымаўшы паразу пад Мірам 10 чэрвеня 1792, літоўскі корпус пачаў адступленне. 4 ліпеня атрад пяхоты (каля 1200 штыкоў) пад камандаваннем маёра Ведэльштэта на бродзе праз Зэльвянку сутыкнуўся з авангардам царскага войска. Пасля кароткага бою атрад заняў брод і ўтрымліваў свае пазіцыі да змяркання.

Увечары пачаўся лівень, і Міхал Забела загадаў разбіць лагер каля ракі, палічыўшы, што благое надвор'е стрымае рускіх. Наступным ранкам, нягледзячы на неспрыяльныя ўмовы, рускія перагрупаваліся, пад дажджом пераправіліся праз раку і неспадзявана атакавалі літоўскае войска. Міхал Забела прыняў рашэнне адступаць.

Катэгорыя:Бітвы вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1792 года
Катэгорыя:Бітвы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Бітвы ў Беларусі
Катэгорыя:Зэльва
Катэгорыя:Ліпень 1792 года
Катэгорыя:1792 год у Беларусі
Катэгорыя:Падзеі 5 ліпеня
Катэгорыя:Падзеі 4 ліпеня
Бітва пад Маркушавам

Адбылася 26 ліпеня 1792 года пад час Вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1792 года. Яна была апошняй бітвай гэтай вайны.

У Маркушаве быў ар’ергард польскіх войскаў. На яго з усходу (ад Гарбава) ішлі казакі. Юзаф Панятоўскі павёў свае верныя войскі (12 эскадронаў) ва ўжо бессэнсоўны бой. Аднак казакі былі адбітыя і адхілены ў напрамку Гарбавы. У баі загінулі 20 палякаў, у тым ліку генеральны інспектар кавалерыі, генерал Януш Станіслаў Ільінскі.

## Літаратура 
* Piotr Derdej, Zieleńce-Mir-Dubienka 1792, Bellona, Warszawa 2008, ISBN 978-83-11-11039-7.

Катэгорыя:Бітвы вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1792 года
Катэгорыя:Бітвы ў Польшчы
Катэгорыя:Пулаўскі павет
Асінавіца (Жлобінскі раён)

**Асі́навіца** (, ) — пасёлак у Жлобінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Стараруднянскага сельсавета. Насельніцтва 9 чал. (2004). Знаходзіцца за 18 км на паўднёвы ўсход ад горада Жлобін, за 6 км ад чыгуначнай станцыі Салтанаўка (лінія Жлобін — Гомель), за 76 км ад Гомеля.

На поўдні і захадзе мяжуе з лесам. На рацэ Окра (прыток ракі Дняпро). Транспартныя сувязі па прасёлкавай, а затым аўтамабільнай дарозе Бабруйск — Гомель. Планіроўка складаецца з драўлянай, сядзібнага тыпу, забудовы ўздоўж прасёлкавай дарогі.

## Гісторыя 
Заснаваны ў пачатку 1920-х перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1931 годзе жыхары ўступілі ў калгас, 6 жыхароў загінулі ў час Вялікай Айчыннай вайны. Паводле перапісу 1959 года ў складзе калгасу імя С. М. Кірава (цэнтр — вёска Старая Рудня).

## Насельніцтва 
* **XX стагоддзе**: 1925 — 9 двароў; 1959 — 105 жыхароў (паводле перапісу)
* **XXI стагоддзе**: 2004 — 9 гаспадарак, 9 жыхароў

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Стараруднянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Жлобінскага раёна
Асінавіца

Назву **Асінавіца** маюць:
## Беларусь 
* Асінавіца — пасёлак у Жлобінскім раёне Гомельскай вобласці
* Асінавіца — вёска ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці
## Расія 
* Асінавіца (Смаленская вобласць)
Тры арэшкі для Папялушкі

**Тры арэшкі для Папялушкі** — папулярная кінаказка вытворчасці Чэхаславакіі і ГДР 1973 года. Для сямейнага прагляду.
Фільм здымаўся ў чэшскай мясцовасці Шумава, нямецкім замку Морыцбург («Рэзідэнцыя караля») і чэшскім замку Швіхаў («Дом мачахі»).

## Сюжэт 
У аснову фільма была пакладзена казка братоў Грым у апрацоўцы Бажэны Немцавай — «Тры сястры», якая адрозніваецца ад версіі Шарля Перо тым, што ў братоў Грым Папялушка набывае сваё шчасце не з удзелам феі-хроснай, а з дапамогай чароўнага арэшніку (у фільме — трох чароўных арэшкаў).

## У ролях 
* Лібушэ Шафранкава — *Папялушка*
* Павел Траўнічэк — *Прынц*
* Кароля Браўнбок — *Мачаха*
* Рольф Гопэ — *Кароль*
* Карын Леш — *Каралева*
* Дана Главачава — *Дора*
* Уладзімір Меншык — *Вінчэк*

## Спасылкі 
* Нямецкі сайт, прысвечаны фільму

Катэгорыя:Фільмы 1973 года
Катэгорыя:Экранізацыі твораў Шарля Перо
Катэгорыя:Фільмы Чэхаславакіі
Катэгорыя:Фільмы ГДР
Катэгорыя:Фільмы-казкі
Катэгорыя:Экранізацыі твораў братоў Грым
Ахім фон Арнім

**Карл Іаахім Фрыдрых Людвіг фон А́рнім** (; ,  — , замак Віперсдорф, раён Ютэрборг) — нямецкі пісьменнік, асноўны прадстаўнік (разам з сваім сябрам Клеменса Брэнтана) гейдэльбергскага рамантызму. Яго жонка Беціна (сястра Брэнтана) таксама была пісьменніцай.

## Біяграфія 
Людвіг Ахім фон Арнім нарадзіўся ў дваранскай сям’і камергера прускага каралеўскага двара і быў прадстаўніком буйнога юнкерства. Дзяцінства Ахіма прайшло ў сямейным палацы ў цэнтры Берліна.

Усё свае жыццё Арнім прысвяціў збіранню народнай творчасці — песень, басняў, прымавак. У 1806—1808 гадах у суаўтарстве з Клеменсам Брэнтана выдаў зборнік народнай творчасці пад назвай «Чароўны рог хлопчыка».

У 1811 годзе фон Арнім пабраўся шлюбам з сястрой свайго блізкага сябра Бецінай Брэнтана. Беціна фон Арнім стала яго адданым паплечнікам у справе збірання фальклору.

Другую палову свайго жыцця пісьменнік правёў часткова ў Берліне, часткова ва ўласным маёнтку Віперсдорф, дзе сышоў з жыцця ў 1831 годзе.

## Творчасць 
Аўтар раманаў «Галеча, багацце, злачынства і адкупленне графіні Далорэс» (1810), «Захавальнікі кароны» (1817, другая частка пасмяротна — 1854), аповесцяў «Ізабела Егіпецкая, першае каханне імператара Карла V» (1812), «Рафаэль і яго суседкі» (1822, апублікавана ў 1824) і іншых, навел «Апантаны інвалід у форце Ратона» (1818) і іншых.

Разам з Брэнтана склаў анталогію народных песень «Чароўны рог хлопчыка» («*Des Knaben Wunderhorn*») у трох тамах (1805—1808), якая аказала значны ўплыў на развіццё нямецкай лірыкі XIX стагоддзя. Таксама дапамагае братам Грым у першым выданні іх казак (1814).

Арнім уводзіць фантастыку ў гістарычную навелу («Ізабела Егіпецкая», дзе дзейнічаюць альраўн і голем), якая спалучаецца з дакладнымі гістарычнымі дэталямі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Драматургі Германіі
Катэгорыя:Выпускнікі Гале-Вітэнбергскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Нямецкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Нямецкамоўныя паэты
Катэгорыя:Пісьменнікі рамантызму
Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе

**Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе ** () — чацвёрты і апошні з турніраў Вялікага шлема. Праводзіцца штогод у жніўні—верасні на працягу двух тыдняў перад Днём працы ў ЗША. Асноўны турнір складаецца з пяці першынствоў: адзінкавыя мужчынскія і жаночыя, парныя мужчынскія і жаночыя, змяшаныя парныя, а таксама два дадатковыя юнацкія турніры і спецыяльны турнір інвалідаў.

Ад 1978 года турнір праводзіцца ў Нацыянальным тэнісным цэнтры USTA, размешчаным у парку Флашын Медаўз-Карона ў Куінсе, Нью-Ёрк.

Значным адрозненнем Адкрытага чэмпіянату ЗША ад трох іншых турніраў Вялікага шлема з’яўляецца прысутнасць тай-брэйкаў у фінальным сэце. У астатніх турнірах пяты сэт для мужчын і трэці для жанчын доўжыцца, пакуль хтосьці не выйграе паводле рэзультатаў двух геймаў.

## Гісторыя 
Адкрыты чэмпіянат ЗША паходзіць з двух асобных турніраў: мужчынскага і жаночага. Упершыню мужчынскі турнір быў праведзены ў жніўні 1881 года ў Ньюпарт Казіно, Ньюпарт, Род-Айленд. Гэты турнір атрымаў назву «Нацыянальны чэмпіянат ЗША сярод мужчын» (). У турніры маглі ўдзельнічаць толькі клубы-члены Нацыянальнай асацыяцыі вялікага тэніса ЗША.

Праз шэсць гадоў, у 1887 годзе, у Крыкетным клубе Філадэльфіі адбыўся першы афіцыйны тэнісны чэмпіянат сярод жанчын (), а ў 1889 — чэмпіянаты сярод жаночых і змяшаных пар.

У 1900 годзе быў упершыню праведзены «Нацыянальны чэмпіянат ЗША сярод мужчынскіх пар» (). Спачатку турнір праводзіўся асобна ва ўсходняй і заходняй частках краіны для выяўлення двух наймацнейшых камандаў, якія пасля гулялі паміж сабою, а пераможца атрымліваў права змагацца за чэмпіёнства з дзейным уладальнікам тытула. Практыка правядзення папярэдніх раўндаў была спыненая ў мужчынскай частцы турніру ў 1911 годзе і ў жаночай у 1918 годзе.

Эра адкрытага тэніса пачалася ў 1968 годзе, калі ўсе пяць першынствоў былі аб’яднаныя ў адзін агульны турнір пад назвай «Адкрыты чэмпіянат ЗША» (), які праводзіўся ў Тэнісным клубе Уэст Сайд, у Форэст Хілс. Акрамя таго, турнір 1968 года быў упершыню адкрыты для тэнісістаў-прафесіяналаў, якім не дазвалялася выступаць у турнірах да таго моманту. У тым жа годзе ў спаборніцтвах удзельнічала 96 мужчын і 63 жанчыны, прызавы фонд склаў 100 000 долараў ЗША. У 1978 годзе месца правядзення турніру было перанесена з Форэст Хілз у Флашын Медоўз, дзе з таго часу ён праходзіць кожны год.

## Корты 
Галоўны корт турніру — *Артур Эш Стэдыум* (), названы ў гонар знакамітага тэнісіста Артура Эша, які выйграў першы аб’яднаны турнір у 1968 годзе. Трыбуны корта змяшчаюць 24 000 гледачоў. Да пабудовы гэтага корта галоўным з’яўляўся *Луіс Армстронг Стэдыум* ().

Матчы праводзяцца на адкрытых кортах на цвёрдым пакрыцці маркі DecoTurf.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
Пескі (Мастоўскі раён)

**Пе́скі** (, ) — аграгарадок у Мастоўскім раёне Гродзенскай вобласці, на рацэ Зальвянка. Уваходзіць у склад Пескаўскага сельсавета. Насельніцтва 627 чал. (2009). Знаходзяцца за 10 км ад Мастоў.

## Гісторыя 
Упершыню Пескі згадваюцца ў XVI ст., у Ваўкавыскім павеце Навагрудскага ваяводства. Тут існаваў замак. У XVII ст. мясцінай валодалі Сапегі, якія ў 1682 збудавалі касцёл Успення Дзевы Марыі.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Пескі апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, у Ваўкавыскім павеце Гродзенскай губерні. Станам на 1833 у мястэчку было 110 дамоў, 2 драўляныя царквы, 15 піцейных дамоў, суконная фабрыка, на якой працавала 36 чалавек. У 1862 адкрылася народнае вучылішча, якое ўтрымлівалася на сродкі дзяржаўнага скарбу і мясцовых жыхароў. На 1886 — валасная ўправа, праваслаўная царква, касцёл, сінагога, багадзельня, 3 малітоўныя дамы, капліца, народнае вучэльня, 14 крам, скураны завод, 6 піцейных дамоў, 5 вадзяных млыноў, заезны двор.

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Пескі апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Ваўкавыскім павеце Беластоцкага ваяводства.

У 1939 Пескі ўвайшлі ў БССР, дзе сталі цэнтрам сельсавета. Статус паселішча панізілі да вёскі. У Другую сусветную вайну з чэрвеня 1941 да 13 ліпеня 1944 Пескі знаходзіліся пад нямецкай акупацыяй. Станам на 1 студзеня 2001 тут было 326 двароў.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1830 год — 486 муж., з іх шляхты 3, духоўнага саслоўя 1, мяшчан-іўдзеяў 406, мяшчан-хрысціян і сялян 46; 1833 год — 485 чал.; 1886—1352 чал.
* **XX стагоддзе**: 1905 год — 3122 чал.; 2000 год — 816 жыхароў у 284 дварах.
* **XXI стагоддзе**: 2001 год — 810 чал.; 2009 год — 627 чал.

## Інфраструктура 
У Песках працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, бальніца, лекарская амбулаторыя, бібліятэка, пошта.

## Славутасці 
* За 2 км ад Пескаў, на левым баку дарогі на Ляду помнік археалогіі — курганны могільнік (1-я пал. 1-га тысячагоддзя н. э.). За 1 і 0,2 км ад вёскі Селішча-1 і Селішча-2, за 1, 3 і 3,5 км — Стаянка-1,2,3.
* Стаянка, на 1 км на паўночны захад ад аграгарадка Пескі, на левым беразе р. Зэльвянка — .
* Гаспадарчы двор (XIX ст.)
* Касцёл Маці Божай Ружанцовай (1918)
* Млын водны (пач. XX ст.)
* Мемарыяльная калона (XVIII ст.)
* Царква Святога Мікалая (1870)
* Магіла невядомага салдата 

Пескі. Касцёл Маці Божай Ружанцовай.jpg|Касцёл Маці Божай Ружанцовай у Песках
Пескі (Мастоўскі раён). Царква Святога Мікалая (01).jpg|Царква Святога Мікалая 
Пескі (Мастоўскі раён). Гаспадарчая пабудова (02).jpg|Гаспадарчая пабудова
Пескі. Магіла невядомага салдата (01).jpg|Магіла невядомага салдата

## Страчаная спадчына 
thumb|Сінагога
* Кляштар дамініканцаў (1677)
* Сінагога
## Вядомыя асобы 
* 
* 

## Літаратура 
* 
* Piaski (12) //  S. 53.
*  — С. 327.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пескаўскі сельсавет (Мастоўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Мастоўскага раёна

Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства
Масальскія

**Масальскія** — княжацкі род гербу ўласнага «Масальскі»; Рурыкавічы, нашчадкі чарнігаўскіх князёў.

## Паходжанне 
Карачаўскі князь Святаслаў Цітавіч у шлюбе з князёўнай Фядорай, дачкой вялікага князя літоўскага Альгерда, меў 7 сыноў і дачку. Адзін з іх — Юрый — у канцы XIV ст. атрымаў ува ўдзел частку Карачаўскага княства з горадам Масальскам. Яго сыны Васіль, Уладзімір і Сямён супольна валодалі Масальскім княствам, якое ў 1492 годзе захапіў вялікі князь маскоўскі Іван III.

Вялікалітоўская (гарадзенская) галіна Масальскіх узвысілася ў XVIII стагоддзі да ўзроўню магнатэрыі і параднілася з найбагацейшымі родамі Рэчы Паспалітай.

## Вядомыя асобы з вялікалітоўскай галіны 
* Аляксандр Масальскі (?—1645) — ваявода менскі
* Міхал Юзаф Масальскі (каля 1700—1768) — польны і вялікі гетман літоўскі
* Юзаф Адрыян Масальскі (каля 1726—1765) — маршалак сейма 1752 года ў Гродне.
* Ігнацы Якуб Масальскі (1727—1794) — біскуп віленскі

## Іканаграфія роду Масальскіх 

Выява:Michał Juzef Masalski. Міхал Юзэф Масальскі (XVIII).jpg|Міхал Юзаф Масальскі
Выява:Ihnaci Jakub Masalski. Ігнаці Якуб Масальскі (F. Smuglevič, XVIII).jpg|Ігнацы Якуб Масальскі
Выява:Alena Patockaja (Masalskaja). Алена Патоцкая (Масальская) (F. Smuglevič, 1788-92).jpg|Алена Патоцкая (з Масальскіх)
Выява:Juzefa Masalskaja (Radzivił). Юзэфа Масальская (Радзівіл) (J. Lampi, 1791).jpg|Юзэфа Масальская (з Радзівілаў)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Поліщук В. В. Городенська гілка князів Масальських на Волині У XVI ст. (Руська титулована знать Великого Князівства Литовського у структурі шляхетського землеволодіння) // Українсь­кий істо­рич­ний жур­нал, № 2, 2008. -- C. 4–16.

## Спасылкі
Таймені

**Тайме́ні** (*Hucho*) — род буйных ласосёвых рыб, атрад .
 
У дробных асобнікаў на баках цела 8—10 цёмных папярочных палос, тыповыя дробныя х-падобныя і маладзікападобныя цёмныя плямкі. Галава сплюшчаная з бакоў. Падчас нерасту цела медна-чырвонае. Распаўсюджаны шырока, амаль ва ўсіх буйных рэках і азёрах Сібіры і Далёкага Усходу, таксама на Алтаі, напр.: у рэках Бухтарма, Курчум. Як і іншыя ласасёвыя, таймень — драпежнік, дасягае 1 м і больш даўжыні і 60 кг вагі. Аб’екты промыслу.

## Віды 
* Дунайскі ласось
* Звычайны таймень
* Карэйскі таймень
* Сахалінскі таймень

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* Тайме́нь // 
* 
* Таймень обыкновенный // *Школьник Ю. К.* Подводный мир. Полная энциклопедия — М.: Эксмо, 2007. — С. 34—35. 35, 37. 39. — 256 с : ил. — 8000 экз. (Атласы и энциклопедии). — ISBN 978-5-699-14686-4.

## Спасылкі 
* Таймень // Wildfauna.Ru — Дикие животные

Катэгорыя:Ласасёвыя
Катэгорыя:Фаўна Далёкага Усходу
Катэгорыя:Прамысловая рыба
Катэгорыя:Рыбы Азіі
Тайна перапіскі

**Та́йна перапі́скі** — адно з канстытуцыйных правоў чалавека. Уключае недатыкальнасць усіх відаў паштова-тэлеграфных паведамленняў (лістоў, тэлеграм, пасылак, пераводаў), тэлефонных размоў і іншых паведамленняў, забарону ўскрываць, знаёміцца і выдаваць змест карэспандэнцыі. Абмежаванне тайны перапіскі дапускаецца толькі ў выпадках, прадугледжаных законам (у інтарэсах барацьбы са злачыннасцю, дзяржаўнай бяспекі).

Тайна перапіскі ў Рэспубліцы Беларусь гарантуецца артыкулам 28 Канстытуцыі.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Сувязь
Катэгорыя:Свабода інфармацыі
Катэгорыя:Аператыўна-вышуковая дзейнасць
Катэгорыя:Пошта
Катэгорыя:Спецслужбы
Катэгорыя:Цэнзура
Эдуард Бернет Тайлар

**Эдуард Бернет Та́йлар** (**Тэйлар**; ; , раён Лондана Кэмбервіл — ) — выбітны англійскі этнограф, культуролаг, даследчык рэлігійных абрадаў і цырымоній. Адзін з заснавальнікаў этнаграфіі і антрапалогіі.

## Навуковая дзейнасць 
Адзін з заснавальнікаў этнаграфіі і антрапалогіі. Лічыцца бацькам эвалюцыйнай тэорыі развіцця культуры. У 1871 годзе абраны членам Каралеўскага навуковага таварыства, з 1896 года прафесар першай у Англіі кафедры антрапалогіі пры Оксфардскім універсітэце.

Разглядаў культуру як рацыянальнае ўтварэнне для паляпшэння жыцця людзей у грамадстве. Сцвярджаў, што прагрэс культуры адбываецца дзякуючы таму, што ўсе народы, на якім бы ўзроўні развіцця яны не знаходзіліся, уносяць у яе свой непаўторны ўклад. Найбольш развітымі грамадствамі лічыў тыя, у якіх больш адукаваных і культурных людзей. Крыніцу рэлігіі бачыў у псіхічнай дзейнасці індывідаў. З’яўляўся прыхільнікам адналінейнай эвалюцыі, якая ўяўляецца працэсам самаразвіцця ідэй (навуковых ведаў, тэхнічных вынаходніцтваў і інш.).

Сярод яго асноўных прац — «Першабытная культура» (1871), «Уводзіны ў вывучэнне Чалавека і Цывілізацыі» (1881) і інш. З вучняў Э. Тэйлара найбольшую вядомасць атрымаў Дж. Фрэзер.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* Leopold, JoanCulture in Comparative and Evolutionary Perspective: E. B. Tylor and the Making of Primitive Culture . Berlin: Dietrich Reimer Verlag, 1980.
* Marett, R.R. Modern Sociologists — Tylor. New York: John Wiley and Sons, Inc., 1936.
* Tylor, Sir Edward Burnett // New Illustrated Columbia Encyclopedia. 1979 ed.

## Спасылкі 
* 
* Біяграфія на сайце Мінесоцкага ўніверсітэта 

Катэгорыя:Культуролагі
Катэгорыя:Этнографы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Антраполагі Вялікабрытаніі
Анатоль Майсеевіч Бардовіч

**Анатоль Майсеевіч Бардовіч** (, в. Малыя Навасёлкі, Дзяржынскі раён Мінская акруга, БССР) — мовазнавец. Кандыдат філалагічных навук (1958). Прафесар (1992). Заслужаны работнік вышэйшай школы БССР (1982).

## Біяграфія 
У 1935 г. сям'ю Бардовічаў выслалі як спецперасяленцаў у Комі АССР. У 1945 г. закончыў Сыктыўкарскае педвучылішча, у 1951 г. — Мінскі педінстытут імя А. М. Горкага, у 1956 г. — аспірантуру пры ім. З 1945 г. працаваў настаўнікам. У 1951—1953 гг. выкладчык рускай мовы і літаратуры, завуч Нясвіжскага педвучылішча. 3 1957 г. старшы выкладчык, дацэнт, у 1965—1974 гг. загадчык кафедры агульнай і рускай мовы, з 1974 г. намеснік дэкана, з 1978 г. дэкан філалагічнага факультэта, пасля яго раздзялення ў 1993 г. — дэкан факультэта рускай філалогіі, у 2001 г. саветнік рэктара па гуманітарных пытаннях, з 2002 г. прафесар кафедры сучаснай рускай мовы Мінскага педагагічнага ўніверсітэта імя Максіма Танка.

Аўтар падручнікаў па рускай мове для 6—7-х і 8—9-х класаў, вучэбных дапаможнікаў па рускай мове. У сааўтарстве выдаў «Марфемны слоўнік беларускай мовы», «Словаўтваральны слоўнік беларускай мовы», «Школьны марфемны слоўнік беларускай мовы». Узнагароджаны знакам «Выдатнік народнай асветы».

## Літаратура 
*Бардовіч Анатоль Майсеевіч. // Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Дзяржынскага раёна. Мінск. 2004. С. 604.

Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Тайнань

**Тайна́нь** () — чацвёрты па насельніцтве горад Тайваня пасля Тайбэя, Гаасюна і Тайчжуна, адзін з пяці рэгіянальных гарадоў Тайваня. Знаходзіцца ў паўднёва-заходняй частцы вострава Тайвань, у тропіках, на ўзбярэжжы Тайванскага праліва. У 1662—1683 гадах з’яўляўся сталіцай дзяржавы Дунін, затым па 1887 год з’яўляўся сталіцай Тайваня.

Транспартны вузел. Гандлёва-прамысловы цэнтр сельскагаспадарчага рэгіёна (рыс, цукровы трыснёг). Каля горада здабываюць каменную соль.

Горад знакаміты вялікай колькасцю гістарычных і архітэктурных помнікаў.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Тайна́нь // Словарь географических названий зарубежных стран / отв. ред. А. М. Комков. — 3-е изд., перераб. и доп. — М. : Недра, 1986. — С. 355. — 459 с. — 70 000 экз.

## Спасылкі 
* A Travel Guide to Tainan, Taiwan’s Original Capital // Taiwan Obsessed Inc.

Катэгорыя:Гарады Тайваня
Чароўны рог хлопчыка

**«Чароўны рог хлопчыка»** () — трохтомны зборнік нямецкіх народных песень, складзены Ахімам фон Арнімам і Клеменсам Брэнтана і апублікаваны ў Гайдэльбергу ў 1805—1808 гг.

## Апісанне 
Зборнік з’яўляўся важнай крыніцай фальклорнага матэрыялу на працягу ўсяго XIX стагоддзя. Тэматыка зборніка карэлявала з ідэямі пангерманізму, якія ставілі за мэту стварэнне моцнай і аб’яднанай Германіі, якія б лучыла ўсіх падзеленых палітычнымі межамі немцаў. «Чароўны рог хлопчыка» меў вялікую папулярнасць ва ўсім нямецкамоўным свеце; Іаган Вольфганг фон Гётэ, адзін з найбольш уплывовых тагачасных пісьменнікаў, адзначаў, што гэты зборнік «заняў сваё месца ў кожным доме».

Арнім і Брэнтана, як і астатнія збіральнікі народных песень XIX стагоддзя, вольным чынам рэдагавалі змест сваіх зборнікаў. З’яўляючыся таленавітымі паэтамі, некаторыя з песень яны выдумалі самастойна. Таксама некаторыя з песень дастасоўваліся да метрычнай сістэмы і тагачаснай фанетыкі нямецкай мовы, што паўплывала на першапачатковы выгляд народнага матэрыялу.

Выбраныя песні з гэтага зборніка былі пакладзеныя на музыку Веберам, Мендэльсонам, Шуманам, Лёвэ, Брамсам і Цэмлінскім.

Густаў Малер прылічаў гэты зборнік да сваіх любімых кніг і цягам большасці свайго жыцця ставіў на музыку яго змест.

## Цікавыя факты 
Пазней Ахім Фон Арнім судзейнічаў першаму выданню «Казак братоў Грым».

## Спасылкі 
* :de:s:Des Knaben Wunderhorn
* Спіс песень з зборніка з імёнамі кампазітараў і тэкстамі 
* Des Knaben Wunderhorn на Projekt Gutenberg-DE 

Катэгорыя:Творы 1808 года
Катэгорыя:Фальклор Германіі
Катэгорыя:Народныя песні Германіі
Катэгорыя:Зборнікі вершаў
Тайнік

**Тайнік** (*Lístera*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя Травяністыя карэнішчавыя расліны. Лісце супраціўнае, рознай формы. Кветкі дробныя, зеленаватыя ці жаўтаватыя, у верхавінкавых гронках. Плод — каробачка.

Лекавыя расліны.

## Арэал 
Каля 30 відаў. Пашыраны ў Еўразіі і Паўночнай Амерыцы. На тэрыторыі Беларусі 2 віды:  і .

## Класіфікацыя 
Вылучаюць больш 30 відаў тайніку.

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Genus: *Listera* R.Br. Synonym of: *Neottia* Guett. // Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy)
* Neottia  // The Plant List

Катэгорыя:Эпідэндравыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Арганізаваная злачыннасць

**Арганізаваная злачыннасць** — форма злачыннасці, для якой характэрна ўстойлівая злачынная дзейнасць, якая ажыццяўляецца злачыннымі арганізацыямі (арганізаванымі групамі, бандамі, злачыннымі супольнасцямі і іншымі падобнымі незаконнымі фарміраваннямі), якія маюць іерархічную структуру, матэрыяльную і фінансавую базу і сувязі з дзяржаўнымі структурамі, заснаваныя на карупцыйных механізмах.

## Гл. таксама 
* Карупцыя
* Коза Ностра
* Рэкет

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — 552 с.: іл.
Падароск

**Падаро́ск** (, ) — аграгарадок у Беларусі, у Ваўкавыскім раёне Гродзенскай вобласці, на рацэ Зэльвянка. Уваходзіць у склад Падароскага сельсавета. Меcціцца за 26 км на паўднёвы ўсход ад Ваўкавыска, за 97 км ад Гродні.

## Гісторыя 
Першы пісьмовы ўспамін пра Падароск датуецца 1522 годам, калі ў пераліку касцёлаў Віленскай дыяцэзіі згадваецца тутэйшы касцёл. У 1660 годзе кароль і вялікі князь Ян Казімір надаў мястэчку Магдэбургскае права. У розныя часы мясцовасць знаходзілася ва ўладанні Клочкаў, Дольскіх, Сцыпіёнаў дэль Кампа, Грыбоўскіх, Чачотаў. У 1776 годзе тут збудавалі касцёл, у 1780 — грэка-каталіцкую царкву.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Падароск апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, у Ваўкавыскім павеце Гродзенскай губерні. У 1854 годзе маёнтак набыў сын вядомага філосафа Фларыяна Бохвіца, Раман. У 1854—1856 гг. ён перабудаваў тутэйшы сядзібны дом у стылі позняга класіцызму. Пры сядзібе існаваў спіртзавод, вадзяны млын (не захаваўся), сукнавальня (захаваўся фундамент) і інш. Станам на 1914 год у сяле было 78 двароў.

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Падароск апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе стаў цэнтрам гміны Ваўкавыскага павета Беластоцкага ваяводства.

У 1939 годзе Падароск увайшоў у БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 г. стаў цэнтрам сельсавета. Статус паселішча панізілі да вёскі. Станам на 1 студзеня 2004 г. тут было 294 двары.

Выява:Padarosk, Trajeckaja. Падароск, Траецкая (1900).jpg|Царква
Выява:Padarosk, Čačot. Падароск, Чачот (S. Žukoŭski, 1936).jpg|Палац
Выява:Padarosk, Čačot, Brama. Падароск, Чачот, Брама (1919-39).jpg|Палац, брама
Выява:Padarosk, Čačot, Salon. Падароск, Чачот, Салён (1919-39).jpg|Палац, інтэр'ер

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1830 — 80 муж., з іх шляхты — 5, духоўнага саслоўя — 1, мяшчан-хрысціян — 74
* **XX стагоддзе**: 1914 — 439 чал.; 2000 — 707 жыхароў у 294 дварах.
* **XXI стагоддзе**: 1 студзеня 2004 — 717 чал.

### Інфраструктура 
У Падароску працуюць сярэдняя і музычная школы, дашкольная ўстанова, бальніца, амбулаторыя, дом культуры, бібліятэка, пошта.

## Славутасці 
* Сядзіба Чачотаў (XIX ст.)
* Царква Святой Тройцы (XVIII ст.)
* Касцёл Святой Елісаветы Венгерскай і Божай Міласэрнасці (1990-я)

### Памятныя мясціны 
* Брацкая магіла савецкіх вайскоўцаў Другой сусветнай вайны.
* Помнік землякам, якія загінулі ў Другую сусветную вайну.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Podorosk //  S. 463.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Падароскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ваўкавыскага раёна

Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства
Тайфун

**Тайфу́н** (ад ) — трапічны цыклон штармавой і ўраганнай сілы, тыповы для паўночна-заходняй часткі Ціхага акіяна. У цэнтральнай частцы тайфунаў назіраецца найбольшае зніжэнне ціску паветра на паверхні мора, дасягае 650 мм рт.сл. (цыклон Тып, 1979).
 
Зона актыўнасці тайфунаў, на якую прыпадае трэцяя частка агульнай колькасці трапічных цыклонаў на Зямлі, знаходзіцца паміж узбярэжжам ўсходняй Азіі на захадзе, экватарам на поўдні і лініяй перамены даты на ўсходзе. Вялікая частка тайфунаў фармуецца з мая па лістапад. Асабліва разбуральным быў сезон тайфунаў 1991 года, калі ля ўзбярэжжа Японіі назіраліся некалькі тайфунаў ціскам 870—878 мбар.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* Тайфу́н // 
* 

## Спасылкі 
* Unisys Data 

Катэгорыя:Трапічныя цыклоны
Катэгорыя:Ціхі акіян
*
Тайху

**Тайху́** () — буйное возера ў дэльце ракі Янцзы, на мяжы правінцый Цзянсу і Чжэцзян (Кітай).

Плошча — 2250 км² (2200—3600 км²). Найбольшая глыбіня ў летні перыяд да 12 м. Сярэдняя глыбіня — 2 м. Гэта трэцяе па велічыні прэснаводнай возера ў Кітаі, пасля Паянху і Дунтынху.
 
Тайху злучана са знакамітым Вялікім кітайскім каналам. У возеры бярэ пачатак некалькі рэк, у тым ліку Сучжоўхэ.
 
Асноўным промыслам на возеры з’яўляецца рыбалоўства. На возеры стаяць унікальныя вапняковыя скалы, матэрыял з якіх выкарыстоўваецца кітайскімі ўмельцамі для ўпрыгожвання традыцыйных кітайскіх садоў у рэгіёне. Вада з возера выкарыстоўваецца на арашэнне рысавых палёў.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Тайху́ // География. Современная иллюстрированная энциклопедия. Ч. 2: М—Я. / А. П. Горкин — М.: Росмэн, 2006. — 146 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-353-02443-5. — (Современная иллюстрированная энциклопедия «Росмэн». География)

## Спасылкі 
* Тайху (озеро) // «Планета Земля» Geosfera.Org

Катэгорыя:Азёры Кітая
Катэгорыя:Басейн Янцзы
Уладан

**Уладан** або **наядзі** (саманазва *ഉള്ളാടന്‍ *) — малы народ у горнай мясцовасці індыйскага штата Керала. Агульная колькасць — 19 тыс. чалавек. Размаўляюць на мове малаялам.

## Паходжанне 
Назва уладан паходзіць з мовы малаялам і азначае вандроўных людзей. Згодна паданню, уладан — нашчадкі салдат, якія пасля ваеннай паразы схаваліся ў горных лясах, пачалі весці вандроўны вобраз жыцця. Аднак ад астатніх малаялі яны адрозніваюцца не толькі месцам жыхарства і заняткамі, але і знешнім абліччам, паколькі захоўваюць больш рысаў, характэрных для аўстралоіднай расы. Гэта дазваляе меркаваць, што уладан — нашчадкі мігрантаў каменнага веку, якія значна меней зліліся з больш познімі дравідыйскімі перасяленцамі.

## Культура 
Уладан традыцыйна займаліся падсечна-агнявым земляробствам. Такі спосаб гаспадарання вёў да хуткага збяднення ўраджайнасці глебы і вымушаў людзей перасяляцца з аднаго месца на іншае. Значную ролю адыгрывалі збіральніцтва, паляванне і рыбалоўства. Палююць з дапамогай прашчы. Рыбу б’юць з лукаў з прывязанымі да іх стрэламі.

У 1970-ыя гг. уладан у сувязі з зямельнай рэформай атрымалі зямлю ў непасрэднай блізкасці ад лесу, што прывяло да паступовай аселасці землеўладальнікаў.

Грамадства падзяляецца на 4 экзагамных супольнасці *ілом*. Жыхары вёсак маюць кіраўнікоў, якія ў сваю чаргу падпарадкоўваюцца адзінаму правадыру. Яго ўлада перадаецца па спадчыне ад бацькі да сына. Рашэнні правадыра звычайна не аспрэчваюцца простымі абшчыннікамі.

Сем’і малыя нуклеарныя. Жанчыны пасля шлюбу захоўваюць прыналежнасць да свайго роду. Дзеці таксама лічацца чальцамі роду маці. Маёмасць мужчын пасля смерці падзяляецца паміж іх сынамі і пляменнікамі па жаночай лініі. Звычайнымі з’яўляюцца дзіцячыя шлюбы, а таксама братэрская паліандрыя. Пасля смерці мужа жанчына становіцца жонкай аднаго з яго братоў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Ulladan Tribe, Kerala

Катэгорыя:Народы Індыі
Катэгорыя:Дравідыйскія народы
Катэгорыя:Народы Азіі
Тайманава

**Та́йманава** (, ) — вёска ў Беларусі, у Быхаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Навабыхаўскага сельсавета.

## Назва 
Назва мяркуецца ад старажытнабалцкага двухасноўнага імені *Tai-manas*.

## Геаграфія 
Знаходзіцца на правым беразе ракі Дняпро, на аўтадарозе  Быхаў—Рагачоў, за 12 кіламетраў на поўдзень ад горада Быхаў і чыгуначнай станцыі Быхаў, за 56 кіламетраў ад Магілёва.

## Гісторыя 
У 1913 г. дзейнічала царкоўна-прыходская школа.

У 1924—1954 гадах цэнтр Тайманаўскага сельсавета. Да 11 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Лудчыцкага сельсавета.

Перад Вялікай Айчыннай вайной у вёсцы жыло 531 чалавек у 111 дварах.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў лютым 1944 года гітлераўцамі было спалена 111 двароў.

## Насельніцтва 
* 538 жыхароў, 212 двароў (2002)

## Інфраструктура 
* Базавая школа-сад
* Дом культуры
* Бібліятэка
* Аддзяленне сувязі

## Памятныя мясціны 
* Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.
 з белага металу з паселішча каля вёскі. Кіеўская культура, канец ІІ-пачатак ІІІ ст. — сярэдзіна V ст.]]
Каля вёскі комплекс археалагічных помнікаў Тайманава:
* Гарадзішча перыяду ранняга жалезнага веку, за 0,2 км на поўнач ад вёскі — 
* Курганны могільнік перыяду ранняга сярэднявечча (X—XIII стагоддзi), на паўночнай ускраіне вёскі — 
* Курганны могільнік-1 і курганны могільнік-2 перыяду ранняга сярэднявечча (X—XIII стагоддзi), на паўночнай ускраіне вёскі — 
* Курганны могільнік перыяду ранняга сярэднявечча (X—XIII стагоддзi), каля могілак — 
* Збудаванне для абпалу вугалю, на ўсходняй ускраіне вёскі — 

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-68-85. Выданне 1978 года.

Катэгорыя:Навабыхаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Быхаўскага раёна
Мудугар

**Мудугар**, або **мудувар** (саманазва *മുഡുഗര്‍*) — малы народ на поўдні Індыі. Жывуць у горнай мясцовасці на тэрыторыі штатаў Керала, Тамілнад і Махараштра. Агульная колькасць (2011 г.) - 23 746 чал.

Мудугар размаўляюць на непісьменнай мове, блізкай да малаялам. Адрозніваюцца знешнасцю і заняткамі. Сярод мудугар часцяком сустракаюцца людзі высокага росту з доўгімі насамі і прамымі валасамі. Асноўныя заняткі — паляванне, збіральніцтва, падсечна-агнявое земляробства. 

Мудугар лічацца племянной супольнасцю. На чале народа стаіць правадыр і старшыні *тхулаяры* і *куларан*. Сем'і малыя нуклеарныя. Уласнасць сям'і належыць жонцы. Адлік сваяцтва матрылакальны. Рэдка сустракаецца паліандрыя.

Мудугар маюць асобныя жытлы для халасцякоў, у якіх жывуць хлопчыкі прыкладна з 10 гадоў, а таксама асобныя жытлы для дзяўчат. 

## Спасылкі 
* Effects of Inbreeding in the Mudugar and Irular Tribal Populations in Kerala
* SHARING AND COLLECTIVE EXISTENCE

Катэгорыя:Народы Індыі
Катэгорыя:Дравідыйскія народы
Катэгорыя:Народы Азіі
Таката

**Така́та** ( ад toccare — дакранацца) — першапачаткова кожны твор для клавішных інструментаў, у сучасным сэнсе — інструментальная п’еса хуткага, дакладнага руху роўнымі кароткімі інтэрваламі. Звычайна таката пішацца для фартэпіяна або аргана, але сустракаюцца таксама таката для іншых інструментаў.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Музычныя формы
Катэгорыя:Музычная тэрміналогія
Тамагаўк

**Тамагаўк**, таксама **тамагік**, **тамахаак** — ударная кідальная і сякучая халодная зброя індзейцаў Паўночнай Амерыкі. Назва паходзіць ад англійскай транслітарацыі тэрміна розных усходне-алганкінскіх моў. Першапачаткова так называліся разнастайныя баявыя дубінкі і паліцы, пазней — невялікія металічныя сякеркі на прамой дзяржальні.

## Гісторыя 
У XVI—XVIII стагоддзях еўрапейцамі былі завезены медныя і жалезныя тамагаўкі (у форме сякерак). Дзяржанні часта ўпрыгожваліся пёрамі і малюнкамі або піктаграфічнымі знакамі. У ваенных абрадах індзейцаў тамагаўк меў сімвалічнае значэнне: пафарбаваны ў чырвоны колер, ён служыў знакам абвяшчэння вайны або прапановай для ваенны саюза. Выраз «пахаваць тамагаўк» азначаў «заключыць мір».

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* Тамага́ўк // 

Катэгорыя:Зброя паводле алфавіта
Катэгорыя:Баявыя сякеры
Катэгорыя:Культура індзейцаў
Катэгорыя:Кідальная зброя
Катэгорыя:Кідальная зброя паводле алфавіта
Катэгорыя:Сякеры
Катэгорыя:Халодная зброя паводле алфавіта
Найбольшая агульная падпаслядоўнасць

Задача знаходжання **найбольшай агульнай падпаслядоўнасці** (, LCS) — задача пошуку паслядоўнасці, якая з'яўляецца падпаслядоўнасцю некалькіх паслядоўнасцей (звычайна дзвюх). Часта задача вызначаецца як пошук *усіх* найбольшых падпаслядоўнасцей. Гэта класічная задача інфарматыкі, якая мае ўжыванне, у прыватнасці, у задачы параўнання тэкставых файлаў (утыліта diff), а таксама ў біяінфарматыцы.

Падпаслядоўнасць можна атрымаць з некаторай канечнай паслядоўнасці, калі выдаліць з апошняй некаторае мноства яе элементаў (магчыма пустое). Напрыклад, BCDB з'яўляецца падпаслядоўнасцю з ABCDBAB. Будзем лічыць, што паслядоўнасць Z з'яўляецца агульнай падпаслядоўнасцю паслядоўнасцей X і Y, калі Z з'яўляецца падпаслядоўнасцю як X, так і Y. Патрабуецца для дзвюх паслядоўнасцей X і Y знайсці агульную падпаслядоўнасць найбольшай даўжыні. Заўважым, што НАП можа быць некалькі.

## Рашэнне задачы 
Параўнаем два метады рашэння: поўны перабор і дынамічнае праграмаванне.

### Поўны перабор 
Існуюць розныя падыходы рашэння дадзенай задачы пры поўным пераборы — можна перабіраць варыянты падпаслядоўнасці, варыянты выкрэслівання з дадзеных паслядоўнасцей і г. д. Аднак у любым выпадку, час працы праграмы будзе экспанентай ад даўжыні радка.

### Метад дынамічнага праграмавання 
Спачатку знойдзем даўжыню найбольшай падпаслядоўнасці. Дапусцім, мы шукаем рашэнне для выпадку (n1, n2), дзе n1, n2 — даўжыні першага і другога радка. Хай ужо існуюць рашэнні для усіх падзадач (m1, m2), меншых зададзенай. Тады задача (n1, n2) зводзіцца да меншых падзадач наступным чынам:

 f(n_1, n_2) = \left \{ 
\begin{array}{ll}
 0, & n_1 = 0 \lor n_2 = 0 \\
 f(n_1 - 1, n_2 - 1) + 1, & s[n_1] = s[n_2] \\
 max(f(n_1 - 1, n_2), f(n_1, n_2 - 1)), & s[n_1] \neq s[n_2]
 \end{array}
 \right.

Зараз вернемся да задачы будавання падпаслядоўнасці. Для гэтага ў існуючы алгарытм дададзім запамінанне для кожнай задачы той падзадачы, праз якую яна вырашаецца. Наступным дзеяннем, пачынаючы з апошняга элемента, падымаемся да пачатку па напрамках, зададзеных першым алгарытмам, і запісваем сімвалы ў кожнай пазіцыі. Гэта і будзе адказам у дадзенай задачы.

Час працы алгарытму будзе \mathrm{O}\,(n_1 \cdot n_2).

Катэгорыя:Радковыя алгарытмы
Рэпля

**Рэ́пля** (, ) — аграгарадок у Беларусі, у Ваўкавыскім раёне Гродзенскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Вярэйкаўскага сельсавета.

Да 2013 года Рэпля ўваходзіла ў склад Рэплеўскага сельсавета. Насельніцтва 582 чал. (2007).

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 40 км у напрамку на паўночны захад ад Ваўкавыска, за 85 км ад Гродна, за 15 км ад чыгуначнай станцыі Рось.

## Гісторыя 
Упершыню Рэпля згадваецца ў XVI ст. З 1558 г. ёй валодалі Станіслаў Адахоўскі, Мікалай Ясенскі, Іван Карп, Масальскія, у 1620-х перайшла да Сцыпіёнаў, пазней да Юрыя Валовіча. Станам на 1690 г. тут было 12 двароў, касцёл, карчма, млын.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Рэпля апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Ваўкавыскім павеце Гродзенскай губерні. Станам на 1796 існавалі аднайменныя фальварак і прыватнае мястэчка ва ўладанні Юзафа Завадскага. На 1836 г. — прыватны і духоўны фальварак, 3 двары, касцёл.

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Рэпля апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Ваўкавыскім павеце Беластоцкага ваяводства.

У 1939 годзе Рэпля ўвайшла ў склад БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 г. зрабілася цэнтрам сельсавета. Станам на 1 студзеня 2004 г. тут было 177 двароў.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1836 — 53 чал.
* **XX стагоддзе**: 1914 — 107 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2001 — 529 чал.; 1 студзеня 2004 — 498 чал.; 1.1.2007 — 582 чал.

### Інфраструктура 
У Рэплі працуюць сярэдняя і музычная школы, дашкольная ўстанова, дом культуры, пошта.

## Турыстычная інфармацыя 
### Славутасці 
* Капліца-пахавальня (пач. XX ст.)
* Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (пач. XX ст.)
* Помнік землякам, загінуўшым у Вялікую Айчынную вайну.

### Страчаная спадчына 
* Касцёл (XVIII ст., разабраны ў 1900-я)

## Літаратура 
* Repla //  S. 620.
*  — С. 20.

## Спасылкі 
* Рэпля на Radzima.org

Катэгорыя:Вярэйкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ваўкавыскага раёна

Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства
Такійскі заліў

**Такі́́йскі залі́ў** () — заліў Ціхага акіяна, каля паўднёва-ўсходняга ўзбярэжжа вострава Хонсю.

Даўжыня каля 50 кіламетраў, шырыня да 37 кіламетраў, глыбіня 15—30 метраў. Вузкім (да 9 метраў) пралівам Урага злучаны з залівам Сагамі-Нада, а праз яго з Ціхім акіянам. Берагі нізінныя, густанаселеныя. У заліў упадае рака Аракава. Буйныя парты: Токіа, Якагама, Якосука, Кавасакі.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 100 відаў Такійскага заліва  
* Інтэрактыўная карта Такійскага заліва  
* Энда Цуёсі. Гісторыя рэкультывацыі зямлі ў Такійскім заліве // Геаграфічны часопіс. 2004  
* Эколага-інфармацыйны цэнтр Такійскага заліва Міністэрства зямлі, інфраструктуры і транспарту Японіі  
* Эколага-інфармацыйны сайт Берагавой аховы Такійскага заліва  

Катэгорыя:Залівы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Залівы Японіі
Астрожскі замак

**Астрожскі замак** — абарончае збудаванне ў горадзе Астрог у Вялікім Княстве Літоўскім (цяпер у Ровенскай вобласці Украіны), збудаванае на адносна невялікім авальным пагорку, які носіць назва Замкавы.

У сярэдзіне XIII стагоддзя пасля спалення замка і горада татарамі князем Данілам ў комплексе драўляных умацаванняў узводзіцца жылая вежа-данжон, два ніжнія паверхі якой захаваліся да нашага часу. У далейшым драўляныя фартыфікацыйныя збудаванні замяняюцца на мураваныя: у XV—XVI стагоддзях узводзяцца яшчэ дзве вежы і сцяна па перыметры пагорка.
thumb|злева|Мал. З. Фогеля

Богаяўленская царква, збудаваная ў пачатку XVI стагоддзя, насіла выразна абарончыя рысы.

У XX стагоддзі замак уключаны ў Астрожскі гістарычна-культурны запаведнік

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Замкі і храмы Украіны. Астрог 
* Архітектурні та природні пам`ятки України. Острог 

Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Замкі Украіны
Катэгорыя:Збудаванні Вялікага Княства Літоўскага ў гатычным стылі
Катэгорыя:Збудаванні Украіны ў гатычным стылі
Катэгорыя:Астрог (горад)
Алексіс дэ Таквіль

**Алексіс дэ Таквіль** (; 29 ліпеня 1805, Парыж — 16 красавіка 1859, Каны) — французскі палітычны дзеяч, лідар кансерватыўнай Партыі парадку, міністр замежных спраў Францыі (1849). Больш за ўсё вядомы як аўтар гісторыка-палітычнага трактата «Дэмакратыя ў Амерыцы» (2 тамы, 1835, 1840), які называюць «адначасова лепшай кнігай аб дэмакратыі і лепшай кнігай аб Амерыцы».

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Францыі
Катэгорыя:Гісторыкі Францыі
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі
Богаяўленская царква (Астрог)

thumb|300px|Замак князёў Астрожскіх, у цэнтры — Богаяўленская царква
**Богаяўленская царква ў Астрозе** — помнік праваслаўнага храмабудаўніцтва ВКЛ, гатычны храм з абарончымі рысамі.

## Гісторыя 
* 1521 — распачата будаўніцтва мураванага храма архітэктарам з Кракава (?).

## Архітэктура 
У архітэктуры Астрожскай Богаяўленскай царквы відавочна традыцыя старажытнарускага чатырохстолпнага з трыма апсідамі і пяццю вежамі-купаламі з шлемападобным дахам. Звонку ж адразу кідаюцца ў вочы гатычныя рысы храма: вокны са спічастым завяршэннем і магутныя контрфорсы. Царква была збудавана ў фамільным замку віленскім ваяводам і вялікім гетманам Канстанцінам Іванавічам Астрожскім.

## Спасылкі 
* Сучасны фотаздымак храма

Астрог
Астрог
Астрог
Астрог
Астрог
Хацінская крэпасць

**Хацінская крэпасць** — крэпасць 13—18 стст. у горадзе Хацін, Украіна, на беразе Днястра.

## Гісторыя 
Замак мае складаную і гераічную гісторыю, ён пастаянна быў у цэнтры канфліктаў, што скаланалі рэгіён. У IX стагоддзі кіеўскі князь Уладзімір Святаслававіч заснаваў умацаваны форт. У 1250—1264 гг. Даніла Галіцкі і Леў Данілавіч збудавалі мураваны замак.

У 1340 годзе Хацін перайшоў да Венгерскага княства, а ў 1375 годзе — да Малдаўскага гаспадарства. Менавіта малдаўскі гаспадар Стэфан III Вялікі значна разбудаваў мураваны замак. Па перыметры былі збудаваны сцены вышынёй да 40 і шырынёй 5-6 метраў, 3 вежы, узровень двара быў падняты на 10 метраў, а ўнутраная прастора падзелена на Княжацкі двор і двор войнаў. У такім стане замак і дайшоў да сучаснасці.

У кастрычніку 1621 года пад сценамі замка адбылася знакамітая Хацінская бітва. Украінска-беларуска-польскія войскі на чале Янам Каралем Хадкевічам і Пятром Сагайдачным разбілі значныя сілы Асманскай імперыі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Замкі Украіны
Катэгорыя:Крэпасці Украіны
Катэгорыя:Букавіна
Катэгорыя:Малдаўскае княства
Катэгорыя:Гісторыка-культурныя запаведнікі Украіны
Катэгорыя:Хацін
Тода (мова)

**Тода** (саманазва தோதா) — мова народа тода. Належыць да дравідыйскай моўнай групы. Вылучылася з агульнага пласту дравідыйскіх моў у пачатку 1 тысячагоддзя н. э.

У мове тода 16 галосных гукаў, вялікая колькасць фрыкатыўных і звонкіх зычных.

Пісьмовасць пераважна на аснове тамільскай графікі.

## Літаратура
*George Uglow Pope, Brief Outline of the Grammar of the Toda Language. - Asian Educational Services, 1995. ISBN 978-8120610309

Катэгорыя:Дравідыйскія мовы
Катэгорыя:Мовы Індыі
Нацыянальны дзень Каталоніі

200px|thumb|right|*Ускладанне кветак да помніка Рафаэлу Казанове ў Барселоне*

**Нацыянальны дзень Каталоніі** ()&nbsp;— адзначаецца штогод 11 верасня ў памяць гадавіны заканчэння аблогі Барселоны 1714 года — апошняй бітвы вайны за іспанскую спадчыну, якая абярнулася для каталонцаў стратай аўтаноміі. У пакаранне за падтрымку, у тым ліку ваенную, каталонскім дваранствам эрцгерцага Карла VI у яго імкненні атрымаць Іспанскі трон, фактычны пераможца бітвы і вайны кароль Іспаніі Філіп V (у той час герцаг Анжуйскі) скасаваў усе правы і прывілеі Каралеўства Арагона і Каталоніі, якое спыніла сваё існаванне.

У 1980 годзе Жэнералітат Каталоніі (аўтаномны ўрад), які аднавіў дзейнасць, сваім першым рашэннем абвясціў 11 верасня Дыядай () — Нацыянальным днём Каталоніі.

Нацыяналістычна настроеныя каталонскія арганізацыі і палітычныя партыі традыцыйна ўскладаюць кветкі да помніка  у Барселоне, які адыграў вялікую ролю падчас аблогі горада ў 1714 годзе, узначаліўшы на заключным яе этапе сілы гарадской самаабароны Барселоны ад французска-іспанскай арміі і, стаў адным са «слупоў» каталонскага нацыяналізму.

На працягу дня адбываюцца разнастайныя палітычныя акцыі, дэманстрацыі, канцэрты і святочныя мерапрыемствы. Шматлікія гараджане Барселоны чапляюць на адзежу палоскі з нацыянальнай сімволікай, на балконах вывешваюць нацыянальныя каталонскія сцягі.

## Спасылкі 
* Інфармацыя аб Акце абвяшчэння Нацыянальнага дня Каталоніі на сайце Жэнералітата Каталоніі , , 
* Інфармацыя аб «Дыядзе» — Нацыянальны дзень Каталоніі  
* Артыкул аб Дыядзе Ларэнса Пенье 

Катэгорыя:Каталонія
Каталонія
Манасія (цар іўдзейскі)

«Езекія, Манасія, Амон»]]
**Манасія** (, ; ) — трынаццаты цар Іўдзейскага царства, сын Езекіі. Заняў пасаду ва ўзросце 12 гадоў і кіраваў 55 год, самы працяглы перыяд сярод іўдзейскіх цароў. Гады яго кіравання — з 697 па 643 гг. да н.э.

Кіраванне Манасіі характарызуецца адыходам ад прынцыпаў веры ў адзінага Бога і вяртаннем да крайніх формаў язычніцтва, пры ім паўсюдна ўзводзіліся ахвярнікі Ваалу, квітнела глыбокая пашана сонцу, месяцу і зоркам, квітнелі чараўніцтва і вядзьмарства. Манасія адмяніў рэлігійныя рэформы свайго бацькі Езекіі і ўвёў паганскія элементы ў храмавую службу (4Цар. 21:2-7). У Бібліі цар разглядаецца як вераадступнік, а яго валадаранне паказваецца як узор граху ідалапаклонства, што, паводле прарока Іераміі, было адной з прычын разбурэння Храма. Нават у Іерусалімскім храме Манасія ўсталяваў ідал Астарты. Ён праводзіў дзяцей праз агонь у гонар Малоха ў даліне Гіномавай (Гіена) на вышынях Тафету (4 Цар. 21:6, Іер. 32:35).

Большую частку перыяду яго кіравання Іўдзея была васалам Асірыі, якая знаходзілася ў зеніце сваёй магутнасці. Манасія згадваецца разам з 22 іншымі царамі рэгіёна (уключаючы Кіпр) у адным з надпісаў, высечаных па загадзе асірыйскага цара Асархадона (681—669 гг. да н.э.), які паведамляе, што Асархадон абавязаў цароў даставіць камень і лес для будаўніцтва палаца ў Ніневіі. Большасць гэтых цароў, у тым ліку Манасія, згаданы таксама ў надпісы Ашурбаніпала (669—627 гг. да н.э.), дзе гаворыцца, што на пачатку яго валадарання войска гэтых цароў суправаджала асірыйскія войскі ў паходзе на Егіпет.

У Бібліі прыводзіцца гісторыя пра тое, што Бог, угневаўшыся на Манасію і народ, «прывёў на іх… военачальнікаў цара асірыйскага; якія закавалі Манасію ў кайданы, і закавалі яго ланцугамі, і адвялі яго ў Вавілон» (2Пар. 33:10-13). Але ў палоне Манасія раскаяўся, і Бог, пачуўшы маленні цара, вярнуў яго назад у Іерусалім на царства.

Катэгорыя:Цары іўдзейскія
Леў Данілавіч

**Леў Данілавіч** (каля  — каля ) — князь перамышльскі (1240—1301), белзскі (1245—1269), холмскі і галіцкі (1264— каля 1301, да 1269 разам з братамі Шварнам і Мсціславам), князь уладзімірскі (пасля 1292).

## Біяграфія 
Другі сын галіцкага князя і рускага караля Данілы Раманавіча. Быў стрыечным братам вял.кн. уладзімірскага Аляксандра Яраславіча (іх маці былі сёстрамі, дочкамі кн. Мсціслава Удатнага) і бранскага кн. Рамана Міхайлавіча (цётка Льва па бацьку — маці Рамана).

У заходніх крыніцах кн. Леў Данілавіч двойчы названы «каралём галіцкім», хаця, у адрозненне ад бацькі і сына, не каранаваўся. Паводле «Сінопсіса Кіеўскага», кн. Леў пасля смерці бацькі таксама тытулаваўся вялікім князем кіеўскім, аднак, трыманне тым часам Кіева галіцкімі князямі дыскусійнае.

У 1269 годзе кн. Леў няўдала спрабаваў стаць вялікім князем літоўскім замест свайго брата кн. Шварна.

Пасля кн. Леў падтрымліваў свае данніцкія адносіны з Залатой Ардой.

У 1274 годзе у адказ на наезд вял.кн. Трайдзеня на Драгічын-Надбужскі, здзейсніў паход на Гародню. У канфлікт князёў Льва і Трайдзеня былі ўцягнуты амаль усе суседнія княствы. Галіцкі князь звярнуўся па дапамогай да хана Менгу-Цімура, «*прося себе помочи у него на Литвоу*». Даўшы кн. Льву войска пад камандаваннем Ягурчына, хан таксама загадаў ісці на Літву залежным бранскаму і смаленскаму князям, павінны былі далучыцца князі пінскія і тураўскія. Руска-мангольскі паход 1274 года быў цяжкім ударам, але не дасягнуў канечнай мэты з-за разладу сярод удзельнікаў.

У 1272 годзе кн. Леў перанёс сталіцу сваіх уладанняў ва Львоў.

Падтрымліваў дыпламатычныя сувязі з Чэхіяй, Венгрыяй, Вялікім княствам Літоўскім, Тэўтонскім ордэнам.

Пасля смерці кракаўскага князя Баляслава V Сарамлівага (1279) у саюзе з чэшскім каралём Вацлавам II спрабаваў захапіць Кракаў. Падтрымліваў у барацьбе за кракаўскі сталец Баляслава Мазавецкага (сына сваёй сястры Прадславы), вёў працяглую вайну з князем Лешкам Чорным.

Далучыў да сваіх уладанняў частку Закарпацця з Мукачавым (каля 1280) і Люблінскую зямлю (каля 1292).

Памёр кн. Леў каля 1301 года. Спадкаемцам быў старэйшы сын кн. Юрый.

## Сям’я 
Жанаты з Канстанцыяй, дачкой венгерскага караля Белы IV, шлюб адбыўся ў канцы 1246 — 1-й палове 1247 года. Дзеці Льва і Канстанцыі:

* Юрый (нар. 1254)
* Алена, у шлюбе з 1274—1278
* Святаслава
* Агрыпіна (нар. 1-я пал.-сяр. 1260-х), з кан. 1270-х — пач. 1280-х жонка маскоўскага кн. Данілы Аляксандравіча (з 6-й ступенню сваяцтва)
* Настасся (пам. 1335), з 1296 года жонка добжынскага кн. Земавіта

## Крыніцы 
Катэгорыя:Вялікія князі кіеўскія
Катэгорыя:Князі валынскія
Пратэсты ў Каталоніі (2012)

thumb|left|170px
thumb|220px
thumb|220px
thumb|220px
**Дэманстрацыя пратэсту з патрабаваннем незалежнасці Каталоніі** ад Іспаніі прайшла ў Барселоне 11 верасня 2012 года, падчас святкавання Нацыянальнага дня Каталоніі. Пратэстуючыя патрабавалі аддзялення Каталоніі ад Іспаніі пад лозунгам «Каталонія — новая дзяржава Еўропы». Дэманстрацыя была арганізавана Нацыянальнай асамблеяй Каталоніі і завяршала серыю падобных акцый, аб'яднаных пад назвай «Марш да Незалежнасці», якая пачалася 30 чэрвеня 2012 у Лерыдзе.

Паводле даных паліцыі Барселоны, у акцыі прынялі ўдзел каля паўтары мільёнаў чалавек, арганізатары называюць лічбу 2 мільёна, а прадстаўнікі іспанскага ўрада — 600 тысяч. Цэнтр горада быў перапоўнены пратэстуючымі, былі апаскі, што такая вялікая колькасць людзей можа прывесці да перабояў у працы сетак мабільнай сувязі.

## Гл. таксама 
* Каталонскі сепаратызм
* Каталанізм
* Рэферэндумы аб незалежнасці Каталоніі

## Спасылкі 
Катэгорыя:2012 год у Іспаніі
Катэгорыя:2012 год у палітыцы
Катэгорыя:Гісторыя Каталоніі
Катэгорыя:Сепаратызм
Катэгорыя:Пратэсты 2012 года