open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Барвенак травяністы

**Барвенак травяністы** (*Vinca herbacea*) — расліна роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Па марфалагічных прыкметах барвенак травяністы блізкі да .

Аднак, у адрозненне ад апошняга, лісце ў яго ападае на зіму, долі чашачкі па краях раснічастыя, кветкі — дробныя (да 18 мм у дыяметры).

Пладаносныя парасткі барвенка травяністага — не прамастаячыя, а ўзыходзячыя; бясплодныя парасткі ўзыходзячыя або сцелюцца, не ўкараняюцца або ўкараняюцца верхавінамі.

## Распаўсюджанне 
Барвенак травяністы расце ў лісцяных, радзей у змешаных лясах, хмызняках (С1_2, D1_2). Расліна з’яўляецца ценялюбнай.

Цвіце барвенак травяністы ў маі — чэрвені.

Распаўсюджаная ў лесастэпе і стэпе.

Від патрабуе беражлівага выкарыстання і аховы. Уваходзіць у Афіцыйныя пералікі рэгіянальна рэдкіх раслін Вінніцкай і Харкаўскай абласцей.

## Класіфікацыя 
### Таксанамія 
Від **Барвенак травяністы** ўваходзіць у род  трыбы  падсямейства  сямейства  парадку .

## Выкарыстанне 
Лячэбныя ўласцівасці барвенка травяністага канчаткова не вывучаны. Устаноўлена, што ў надземнай частцы і ў каранях змяшчаецца значная колькасць алкалоідаў і руцін. Ёсць указанні на тое, што прэпараты барвенка травяністага маюць здольнасць зніжаць крывяны ціск і ўтрыманне цукру ў крыві.

У каранях барвенка травяністага ўтрымліваецца 0,2 % кумарыну, што адносіць гэту расліну да трэцяй групы з мінімальнай эфектыўнай канцэнтрацыяй кумарыну, якая выклікае гібель паловы пухлінных клетак.

Барвенак травяністы, як і астатнія віды барвенка, з’яўляецца важнай дэкаратыўнай раслінай для украінцаў, таму яго шырока культывуюць як у парках, лесапарках, скверах, так і прыватных садах і на прысядзібных участках, часта высаджваюць на могілках.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кутровыя
Алецкі павет

**Алецкі павет** () — павет у Вармінска-Мазурскім ваяводстве Польшчы, утвораны ў 2002 годзе.

Алецкі павет займае плошчу 873,83 км². Адміністрацыйны цэнтр — горад Алецка.

Станам на 2018 год у павеце пражывалі 34694 чалавекі. 

## Адміністрацыйны падзел 
* горад Алецка
* вяскова-гарадская гміна Алецка
* вясковыя гміны Вялічкі, Кавале Алецке і Свянтайна
Залатуха (значэнні)

**Залатуха**

### Населеныя пункты 
* Залатуха — аграгарадок у Калінкавіцкім раёне Гомельскай вобласці Беларусі
* Залатуха — вёска ў Сквырскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны

## Іншае 
* народная назва віду
Мікалай Дзмітрыевіч Мухін

**Мікалай Дзмітрыевіч Мухін** (;  — ) — вучоны ў галіне селекцыі раслін і насенняводства, доктар сельскагаспадарчых навук (1963), прафесар (1964), Заслужаны дзеяч навукі БССР (1967), Герой Сацыялістычнай Працы (1973).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Арэфіна Смаленскай губерні (зараз у Пачынкаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі). Скончыў школу сялянскай моладзі. Працаваў на чыгуначным вузле ў Смаленску. У 1927—1929 гадах працаваў сакратаром сельсавета ў Пачынкаўскім раёне. У 1929—1931 гадах на службе ў Чырвонай Арміі.

У 1935 годзе скончыў Беларускі сельскагаспадарчы інстытут. У 1936—1937 гадах працаваў на Пятроўскай машына-трактарнай станцыі ў Карэльскай АССР, у 1938—1941 гадах — на Беларускай дзяржаўнай селекцыйнай станцыі (навуковы супрацоўнік, намеснік дырэктара). З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны ў чэрвені 1941 года зноў прызваны ў Чырвоную Армію. Удзельнічаў у баях на Заходнім, 3-м Беларускім франтах. У 1945 годзе ў званні капітана камандаваў ротай аэрадромна-тэхнічнага абслугоўвання ў складзе 1-й паветранай арміі.

У 1947 годзе дэмабілізаваны, узначаліў Беларускую селекцыйную станцыю. З 1956 года ў Беларускім навукова-даследчым інстытуце земляробства (загадчык аддзела, у 1961—1987 гадах — намеснік дырэктара па навуковай частцы). Адначасова ў 1971—1978 гадах кіраваў Заходнім селекцыйным цэнтрам па збожжавых культурах.

У 1967 і 1975 гадах выбіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета Беларускай ССР. Пад кіраўніцтвам вучонага падрыхтавана 32 кандыдацкія і 2 доктарскія дысертацыі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Мухін, Мікалай Дзмітрыевіч (доктар сельскагаспадарчых навук ; 1907—1996) // Нацыянальная бібліятэка Беларусі
* *Э. Потапчик* Герои труда  // Газета «Край смалявiцкi»

Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Камандзіры рот у Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Афіцэры СССР
Катэгорыя:Аграномы Беларусі
Катэгорыя:Селекцыянеры СССР
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі Беларускай ССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 7-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 9-га склікання
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пачынкаўскім раёне (Смаленская вобласць)
Крупенька

**Крупенька** — народная назва расліны браткі, таксама беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Святаслаў Генадзьевіч Крупенька — беларускі пісьменнік.
* Яўген Міхайлавіч Крупенька — беларускі паэт, перакладчык.

Катэгорыя:Беларускія прозвішчы
Фіялка зверхуголая

**Фіялка зверхуголая** (*Víola epipsíla*) — від аднадольных раслін роду  сямейства . Від апісаны батанікам Карлам Хрысціянам Фрыдрыхам фон Ледэбурам.

## Апісанне 
Фіялка зверхуголая — шматгадовая расліна. Вышыня сцябла ад 8 да 15 см. Карэнішча тонкае паўзучае членістае.

Лісце злёгку закругленае; верхняя частка ліста гладкая, на адваротным баку — асабліва па жылках — пры аглядзе пад лупай бачна апушэнне (прыкмета, якая адрознівае ад ).

Кветкі светла-фіялетавыя або бялёсыя, памерам 1,5—2 см з наяўнасцю шпорцаў, са слабым пахам. Ніжні пялёстак з фіялетавымі пражылкамі. Прыкветак размешчаны вышэй сярэдзіны кветканоса. Цвіце з мая па чэрвень.

Плод — прадаўгаватая каробачка даўжынёй каля 1 мм. Плоданашэнне ў ліпені.

Размнажэнне насеннае і вегетатыўнае, пры дапамозе сталонаў.

Лічыцца рэліктавай раслінай.

## Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання 
Арэал фіялкі шырокі: від расце пераважна ў Фінляндыі і ў Расіі, а таксама сустракаецца ў некаторых іншых краінах Еўропы і нават у Паўночнай Амерыцы (асабліва на тэрыторыі ЗША).

Расце, як правіла, у тарфяных балотах.

## Класіфікацыя 
### Таксанамія 
## Ахоўны статус 
Нягледзячы на шырокае распаўсюджванне, фіялка зверхуголая занесена ў Чырвоную кнігу Польшчы як знікаючы від (катэгорыя «CR»).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пустазелле
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Фіялка
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Фіялка ўзгоркавая

**Фіялка ўзгоркавая** (*Viola collina*)&nbsp;— від травяністых раслін сямейства . Расце ў Еўропе і Азіі. Этымалогія: &nbsp;— «узгоркавы».

## Апісанне 
Расліна шматгадовая травяністая 4—9&nbsp;см вышынёй у бяскветкавым стане, а пры плоданашэнні&nbsp;— да 20&nbsp;см вышынёй. Карэнішча жоўта-карычневае, моцнае, тоўстае, шчыльна вузловае, вярхушка часта разгалінаваная, карані шматлікія, карычняватыя. Прылісткі падоўжана-ланцэтныя, доўга-махрыстыя. Лісце базальнае, зваротна-сэрцападобнае, часта апушанае. Кветкі бледна-фіялетавыя, пахкія. Чашалісцікі даўгавата-ланцэтныя або ланцэтныя, 5—6&nbsp;мм, узорыстыя і залозістыя. Пялёсткі бялёсыя на аснове. Плады — шарападобныякаробачкі.

## Распаўсюджанне 
Еўропа: Беларусь, Эстонія, Латвія, Літва, Малдова, Расія, Украіна, Аўстрыя, Ліхтэнштэйн, Бельгія, Чэхія, Германія, Венгрыя, Люксембург, Польшча, Швейцарыя, Фарэрскія астравы, Фінляндыя, Нарвегія, Швецыя, былая Югаславія, Італія, Румынія, Францыя, Іспанія; Азія: Кітай, Японія, Карэя, Паўночная Карэя, Казахстан, Кыргызстан, Таджыкістан, Туркменістан, Узбекістан, Манголія. Насяляе лясы, узлескі, гушчары, пашы, травяныя схілы, горныя даліны, зацененыя і вільготныя месцы; ніжэй 2800&nbsp;м.

Ва Украіне расце на схілах, узлесках, зарасніках&nbsp;— у лесастэпе, зрэдку.. Расліна ўваходзіць у пералік рэгіянальна рэдкіх відаў, якія патрабуюць аховы ў межах Чаркаскай вобласці.

## Класіфікацыя 
### Таксанамія 
## Галерэя 

Viola collina.jpg|Агульны выгляд
Viola collina (Hügel-Veilchen) IMG 36654.JPG|Кветка

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Germplasm Resources Information Network (GRIN) 
* Flora of China 
* Flora Europaea 
* 

Катэгорыя:Фіялка
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1816 годзе
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Касцёл Святой Сям’і (Ліда)

**Касцёл Святой Сям’і** — мураваны каталіцкі храм у Лідзе Гродзенскай вобласці, размешчаны на вул. Гастэла, 22-1.

## Гісторыя 
1994 годзе улады дазволілі пабудаваць касцёл. Парафія была створана ў 1996 годзе.

14 ліпеня 1996 года былі асвячоны крыж і пляцоўка пад будаўніцтва святыні. У ліпені 1999 года распачаліся будаўнічыя працы. 26 жніўня 1999 г. былі ўстаноўлены 13 фундаментных блокаў.

10 ліпеня 2010 года адбылася кансэкрацыя касцёла, якую здзейсніў біскуп Гродзенскі Аляксандр Кашкевіч.

## Спасылкі 
* Ліда — парафія Святой Сям’і (вул. Рыбіноўскага) на Catholic.by

Катэгорыя:Касцёлы Ліды
Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскай дыяцэзіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2010 годзе
Катэгорыя:2010 год у Беларусі
Людміла Міхайлаўна Красіева

**Людміла Міхайлаўна Красіева** (нар. ; г. Калуга, РСФСР)  — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыла ў 1969 годзе Калужскі камунальна-будаўнічы тэхнікум, у 1974 годзе — БПІ. Архітэктар, старэйшы архітэктар, кіраўнік групы архітэктараў у ДП «Мінскпраект».

Член Саюза архітэктараў Беларусі з 1987 года.

## Творчасць 
Асноўныя працы (у аўтарскіх калектывах): Вілейска-Мінская водная сістэма (1974—1976), парк па вул. Жудро — вул. Матусевіча (1978), па вул. Енісейскай (1979), Ангарскай (1980), Захад 4, 5 (1979—1980), Вяснянка (1983—1987), кв. Солтыса-Ваўпшасава (1987), Уручча 4, 5, 6 (1986—1990), г.п. Хмелеўка (1992), Сухарава 2, 4, 5 (1997—2005).

## Узнагароды 
Лаўрэат прэміі Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь імя У. А. Караля (2000).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Аляксандр Яўгенавіч Красоўскі

**Аляксандр Яўгенавіч Красоўскі** (нар. , г. )  — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыў у 1962 годзе аддзяленне архітэктуры БПІ (выкладчыкі Г. У. Заборскі, Н. Я. Трахтэнберг і інш.). Працаваў старшым архітэктарам, кіраўніком групы архітэктараў у Белдзіпрасельбудзе, Белдзяржпраекце, з 1973 года — галоўным архітэктарам праектаў у Белдзіпрагандлі.

Член Саюза архітэктараў СССР (членскі білет № 10310, 1966), пасля Саюза архітэктараў Беларусі (членскі білет № 186). Пражывае ў Мінску.

## Творчасць 
 па вул. Платонава]]
]]
 Акадэміі навук БССР на Акадэмічнай вуліцы]]
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве); тыпавы праект клуба на 400 месцаў (1964) і 400 месцаў са спартзалай у калгасе імя Гастэлы Мінскай вобласці (1966); тыпавы праект дзіцячага садка-ясляў на 140 месцаў (1972; 2-я прэмія на Усесаюзным конкурсе); тыпавыя праекты сталовых на 150, 300, 450 пасадачных месцаў (1973—1980); комплекс адміністрацыйных будынкаў па Паркавай магістралі (цяпер праспект Пераможцаў) (1975—1980);  (1979); сталовая завода «Тэрмапласт» (1980, аўтар); спецыялізаванае канструктарска-тэхналагічнае бюро Мінгандлю БССР па вул. Платонава ў г. Мінску (1982; кіраўнік аўтарскага калектыва); гандлёва-грамадскія цэнтры ў , у мікрараёне Курасоўшчына-3 у Мінску (1982); універмагі ў Дзяржынску, Слуцку і Барысаве (1980-90); шэраг жылых дамоў у Мінску (1995—2008; кіраўнік аўтарскага калектыва); жылы квартал у раёне вуліц Ясеніна — Касманаўтаў у Мінску (2000—2008; кіраўнік аўтарскага калектыва; сааўтары Т.  Шаўлюкевіч, Р.  Завяруха); жылы дом па Лагойскім тракце (1998—2003); жылы дом па вул. Жукоўскага (2005; сааўтар Р.  Завяруха); жылы дом па вул. Бурдзейнага (2006—2008).

## Узнагароды 
Узнагароджаны медалём ВДНГ СССР за праект камбіната харчавання будаўнікоў (1985).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Катэгорыя:Архітэктары Барысава
Фіялка лясная

]]
**Фіялка лясная** (*Viola reichenbachiana*) — від кветкавых раслін сямейства .

## Гібрыдызацыя 
Гэты від гібрыдызуецца з  з утварэннем віду *Viola* × *bavarica* Schrank 1789.

## Класіфікацыя 
### Таксанамія 
## Літаратура 
* Partridge, James (2007) *Viola × bavarica*: the punctual Dog-violet *BSBI News* 106:8-9 (illustrated with colour photographs on inside back cover of this edition)

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фіялка
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1857 годзе
Катэгорыя:Травы
Аляксандр Красоўскі

**Аляксандр Красоўскі:**
* Аляксандр Красоўскі (у манастве *Амвросій*; 1800—1870) — архімандрыт Рускай праваслаўнай царквы.
* Аляксандр Красоўскі — драматург XIX стагоддзя.
* Аляксандр Аляксандравіч Красоўскі (1931—1994) — навуковец-механік, педагог, спецыяліст у вобласці тэорыі палёту ракет.
* Аляксандр Апалінарыевіч Красоўскі (1865—?) — камандуючы 8-й кавалерыйскай дывізіяй, генерал-маёр.
* Аляксандр Аркадзьевіч Красоўскі (1921—2003) — савецкі і расійскі навуковец, генерал-маёр авіяцыі, Герой Сацыялістычнай Працы.
* Аляксандр Іванавіч Красоўскі (1776—1857) — рускі цэнзар, тайны саветнік.
* Аляксандр Міхайлавіч Красоўскі (нар. 1994) — беларускі лёгкаатлет.
* Аляксандр Фёдаравіч Красоўскі (1848—1918) — рускі архітэктар, з 1893 па 1898 кіраваў працамі ў Зімовым палацы.
* Аляксандр Яўгенавіч Красоўскі (нар. 1938) — беларускі архітэктар.
Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла (Новадзевяткавічы)

**Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла** — мураваны каталіцкі храм у аграгарадку Новадзевяткавічах Слонімскага раёна Гродзенскай вобласці. Помнік архітэктуры XVIII стагоддзя.

## Гісторыя 
Храм пабудаваны ў 1786—1790 гадах па фундацыі Тадэвуша Слізеня і Сафіі Чацвярцінскай-Слізень. Утвараў адзіны архітэктурны ансамбль з палацам, быў злучаны з ім ліпавай алеяй.

Праект храма выканаў прыдворны архітэктар Антоніа Кжэкзоці, роспіс інтэр’ера ажыццявіў мастак Фелікс Кашубскі, а абразы для касцёла маляваў Павел Фрыкшодэр. Дата завяршэння будаўніцтва захавалася на камені каля званіцы: «Сафія Чацв. Падкаморніца Слонімская, 1790 г.».

Храм быў вырашаны 1-нефавым аб’ёмам з паўкруглай апсідай і бакавымі сакрысціямі. З перабудовай пад царкву яго архітэктура набыла рысы рэтраспэктыўна-рускага стылю. Над порцікам франтальнага 2-яруснага фасада ўзвышаўся шпіль званічкі, якая ў час перабудовы была заменена на 8-гранны барабан з цыбулепадобным купалам, а галоўны ўваход аформлены старажытна-рускім рундуком, вуглы плоскаснага фасада аформлены калонкамі-бочкамі. Над вальмавым чарапічным дахам быў узведзены 8-гранны барабан з цыбулепадобным купалам.

Малітоўная зала перакрыта цыліндрычным скляпеннем, над уваходам на 4 слупах навісалі хоры, 3 алтары былі счасаны, крыпта замуравана.

### Званіца 
Перад касцёлам размешчана брама-званіца, якая была пабудавана адначасова з самім храмам ў 1790 годзе. Твор барочна-класіцыстычнай архітэктуры. Уяўляе двухярусную пабудову: першы 4-гранны ярус руставаны, над прамавугольным праездам меў гербавы картуш з «Пагоняй». Другі ярус-звон меў у аснаванні валютныя сплывы і завяршаўся фігурным купалам з гадзіннікам-курантамі.

## Літаратура 
*  — С. 258

## Спасылкі 
* Новадзевяткавічы — парафія Святых апосталаў Пятра і Паўла на Catholic.by

Катэгорыя:Касцёлы Слонімскага раёна
Катэгорыя:Новадзевяткавічы
Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскай дыяцэзіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1790 годзе
Катэгорыя:1790 год у Беларусі
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі барока
Катэгорыя:Слізні
Ірына Яўгенаўна Кратовіч

**Ірына Яўгенаўна Кратовіч** (нар. , г. Мінск)  — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыла ў 1980 годзе архітэктурны факультэт БПІ (выкладчыкі А. А. Воінаў, В. І. Гусеў). У 1980—1988 гадах працавала архітэктарам у Белмясцпрампраекце, з 1988 года ў Мінскграмадзянпраекце: архітэктар, вядучы архітэктар, начальнік групы архітэктараў.

Член Беларускага саюза архітэктараў з 1995 года (білет № 259).

## Творчасць 
]]

Асноўныя працы: храмавы комплекс у гонар Абраза Маці Божай «Усіх гаротных Радасць» і ў памяць ахвяр Чарнобыля: трапезная (1992—1993, будаўніцтва ў 1995—1998; у сааўтарстве з У. Ф. Даніленкам, В. М. Батузавай, М.  Міклашэвіч); нядзельная школа (1993, будаўніцтва ў 1994−1996; у сааўтарстве з У. Ф. Даніленкам, В. М. Батузавай, М.  Міклашэвіч), майстэрні для інвалідаў (1997—1998, будаўніцтва ў 1999—2004; у сааўтарстве з У. Ф. Даніленкам), Свята-Духава капліца (1998—1999, будаўніцтва ў 1999; у сааўтарстве з У. Ф. Даніленкам, І. Карасцялёвым); Хрыста-Раждзественскі праваслаўны комплекс у Салігорску (1996—2000, будаўніцтва распачата ў 1999; у сааўтарстве з У. Ф. Даніленкам, В. М. Батузавай, М.  Міклашэвіч, Н. А. Свірыдовіч, Ж. П. Саўчук, Ю. А. Камісаравым, Г. Я. Перлінай); рэканструкцыя будынка Нацыянальнага банка па вул. Каліноўскага, 72А у Мінску (2004—2005, будаўніцтва ў 2005; у сааўтарстве з У. Ф. Даніленкам); рэспубліканскі горналыжны цэнтр «Сілічы» ў Лагойскім раёне: гасцявы дом і лазня (VIP-зона) (2004—2005, будаўніцтва ў 2005; у сааўтарстве з У. Ф. Даніленкам); рэстаран «3aвipyxa» (2005; у сааўтарстве з У. Ф. Даніленкам); храм у імя Жыццепачатнай Тройцы па вул. Севастопальскай у г. Мінску (1999—2004, будаўніцтва распачата ў 2006; у сааўтарстве з У. Ф. Даніленкам, Н. А. Свірыдовіч); рэзідэнцыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь «Азёрны» (2005—2006, будаўніцтва ў 2006—2008; у сааўтарстве з У. Ф. Даніленкам, Г.  Шэлег, М. Я. Шашковай).

## Узнагароды 
Узнагароджана: Гран-пры за лепшы праект года Нацыянальнага фестывалю архітэктуры (Хрыста-Раждзественскі праваслаўны комплекс у г. Салігорску, 2000), Граматай Мінскага аблвыканкама (2002), дыпломамі Міжнароднай акадэміі архітэктуры (Хрыста-Раждзественскі праваслаўны комплекс у г. Салігорску, 2000), Беларускага саюза архітэктараў: Праваслаўны комплекс у г. Старобіне (1995); Капліца храма ў гонар абраза Маці Божай «Усіх гаротных Радасці» ў памяць ахвяр Чарнобыля ў г. Мінска (2001), рэканструкцыя будынка Нацыянальнага банка ў г. Мінску (2005); Рэспубліканскі горналыжны цэнтр «Сілічы» ў Лагойскам раёне Мінскай вобласці, 27.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары XXI стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дзярэчын)

**Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі** — мураваны каталіцкі храм у аграгарадку Дзярэчыне Зэльвенскага раёна Гродзенскай вобласці, помнік архітэктуры неаготыкі.

## Гісторыя 
20 кастрычніка 1913 г. касцёл быў асвечаны ксяндзом легатам віленскага біскупа Браніславам Сароскам. У жніўні 1931 г. была асвечана памятная дошка ў знак пашаны будаўніку святыні кс. Адаму Абрамовічу. З 1928 г. у парафіі працавалі сёстры Святой Сям’і Марыі, а ў 1934 г. быў арганізаваны ІІІ Францішканскі ордэн.

У 1951 г. камуністычныя ўлады зачынілі святыню. Касцёл стаў крамай, а пасля выкарыстання яго ў 1960 г. калгасам быў знішчаны.

14 жніўня 1993 г. ардынарый Гродзенскі бп Аляксандр Кашкевіч урачыста асвяціў касцёл.

У 2009 г. быў заменены дах на касцёле і ўзмоцнена касцёльная вежа. Летам 2012 г., дзякуючы вернікаў і людзей добрай волі, быў адрамантаваны інтэр’ер касцёла.

## Архітэктура 
Інвентарны спіс 1922—1926 гада: « Касцёл пабудаваны з чырвонай цэглы ў гатычным стылі. Памеры касцёла наступныя: даўжыня 16, шырыня 7 і вышыня 5 сажняў. Вежа — каля 22 сажняў. Касцёл пакрыты чарапіцай, вежа — цынкавай бляхай. На вежы змешчаны жалезны крыж. Звонку касцёл звычайнага цаглянага колеру, ад фундамента на паўметра каменны. Унутры ўвесь касцёл абтынкаваны. Столь драўляная, а пад хорамі, на вежы і ў закрыстыях — цагляная, таксама абтынкаваная. Вокнаў у галоўнай вежы шэсць, у прэзбітэрыуме тры, усе з рознакаляровага шкла. Амбон драўляны. З аднаго і другога боку прэзбітэрыума знаходзяцца дзве закрыстыі, у іх — па тры акна з жалезнымі рамамі. Прэзбітэрыум ад касцёла аддзелены драўлянай балюстрадай. Падлога ў касцёле і адной закрыстыі вырабленая з цэменту, у другой — драўляная. Дзверы на жалезных завесах з унутранымі замкамі. Драўляныя хоры змешчаны на чатырох жалезных рэльсах. На хорах замест аргана знаходзіцца фізгармонь. У званіцы знаходзіцца звон вагой каля 60 пудоў, пад прэзбітэрыем — сігнатурка. З правага боку ад увахода ў касцёл над закрыстыяй — галерэя з трыма вокнамі. У касцёле зроблены галоўны алтар і два бакавых. Над галоўным алтаром размешчаны вялікі абраз Маці Божай Вастрабрамскай. Па баках абразы: Сэрца Езуса ў пазалочанай раме, навокал выкладзены плюшам, Маці Божай Чанстахоўскай, два абразы Маці Божай і св. Юзафа. Над бакавымі алтарамі змешчаны: над адным — абраз Маці Божай Чанстахоўскай, над другім — Сэрца Езуса».

Dziarečyn, Uniebaŭziaćcia. Дзярэчын, Унебаўзяцьця (V. Michnievič, 1912).jpg
Dziarečyn, Uniebaŭziaćcia. Дзярэчын, Унебаўзяцьця (1914).jpg
Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Дзевы Марыі (Дзярэчын) 02.jpg
Дзярэчынскі касцёл.jpg

## Спасылкі 
* Дзярэчын — парафія Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі на Catholic.by
 
Катэгорыя:Касцёлы Зэльвенскага раёна
Катэгорыя:Дзярэчын
Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскай дыяцэзіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1913 годзе
Катэгорыя:1913 год у Беларусі
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў неагатычным стылі
Гуляўнік зменлівы

**Гуля́ўнік зменлівы** (*Sisymbrium polymorphum*) — від кветкавых раслін роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна вышынёй 20—70 см. Сцябло прамастойнае, звычайна валасістае ў ніжняй частцы. Лісце чаргаванае па даўжыні сцябла, тонкае. Ніжняе лісце падоўжанае або лінейнае, зубчастае ці надрэзанае да перыста-раздзельнага. Верхняе лісце лінейнае, з суцэльным краем. Кветкі з чатырма пялёсткамі, бледна-жоўтага колеру. Плод — гладкі стручок на тонкай ножцы.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Еўраазіяцкі від. Расце на сухіх лугах, пашах і агародах, у стэпах, па берагах вадаёмаў, аблогах, камяністых россыпах, на пустках, каля дарог. Святлолюбівая расліна. Мезафіт і мезатроф. Цвіце ў маі—чэрвені.

## Сінонімы 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
*  — С. 145.
* 

## Спасылкі 
* 
* *Sisymbrium polymorphum* (Murray) Roth // ИАС «ООПТ России» 
* Sisymbrium polymorphum — Гулявник изменчивый  // Проект Московского государственного университета имени М. В. Ломоносова «Ноев ковчег» 
* [Растения Беларуси // Гербарий ЦБС НАН Беларуси MSKH](http://hbc.bas-net.by/plantae/plantinfo.php?kodnazv=1634&aaafamilia=Brassicaceae&genus=Sisymbrium&species=polymorphum&aut_sp=(Murray)%20Roth&intrasp=&type=vyr)  

Катэгорыя:Гуляўнік
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1830 годзе
Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Дэмбрава)

**Касцёл Найсвяцейшай Тройцы** — мураваны каталіцкі храм у аграгарадку Дэмбрава Шчучынскага раёна Гродзенскай вобласці, помнік архітэктуры барока.

## Гісторыя 
Касцёл пабудаваны ў XVIII стагоддзі на месцы храма 1674 года.

## Архітэктура 
Размешчаны ў цэнтры вёскі. Помнік архітэктуры барока. Вырашаны прамавугольным у плане пад двухсхільным дахам аб’ёмам, да якога далучана прамавугольная апсіда з бакавымі нізкімі сакрысціямі. Над трохвугольным франтонам фасада ўзведзена двух’ярусная (васьмярык на чацверыку) шатровая драўляная званічка. Бакавыя фасады рытмічна расчлянёны арачнымі аконнымі праёмамі і шырокімі лапаткамі ў прасценках. Уваход аформлены парталам з глыбокай прамавугольнай нішай і двухсхільным пакрыццём.

Вакол касцёла захавалася бутавая агароджа з брамай.

## Літаратура 
* Крыніца: Кулагін А. М. Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — 2-е выд. — Мн.: БелЭн, 2008. — 488 с.: іл.

## Спасылкі 
* Дзембрава — парафія Найсвяцейшай Тройцы на Catholic.by
 
Катэгорыя:Касцёлы Шчучынскага раёна
Катэгорыя:Дэмбрава
Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскай дыяцэзіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1674 годзе
Катэгорыя:1674 год у Еўропе
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі барока
Катэгорыя:XVII стагоддзе ў Беларусі
Валянцін Георгіевіч Крусь

**Валянцін Георгіевіч Крусь** (, г. Новачаркаск, Растоўская вобласць — ) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыў у 1962 годзе Новасібірскі інжынерна-будаўнічы інстытут (выкладчыкі  і ).

Працаваў у праектных арганізацыях г. Кызыла Тувінскай АССР, у г. Алматы. Член Саюза архітэктараў з 1970 года (членскі білет № 257). З 1971 года галоўны архітэктар праектаў у інстытуце «Мінскпраект».

## Творчасць 
 на пл. Незалежнасці]]
]]
Асноўныя працы: (у аўтарскім калектыве): гасцініца «Казахстан», спартыўны комплекс «Медэа» (1970), фірменная крама «Казахстан» па вул. Леніна (1971) у Сяміпалацінску; 9-павярховы жылы дом па вул. Чкалава (1980); комплекс 9-16-павярховых жылых дамоў з установамі культурна-бытавога абслугоўвання па пр. Пераможцаў (1972—1985); жылыя дамы і гандлёвы цэнтр у мікрараёне «Вяснянка» (1986); дзяржаўны вылічальны цэнтр Дзяржплана БССР на пл. Незалежнасці (1988); школа па вул. Чэхава (1984-86); паліклініка № 4 (дзіцячая і дарослая) у мікрараёне «Вяснянка» (1996); жылы дом на ўездзе ў мікрараён «Вяснянка» (1998); жылы комплекс па вул. Мельнікайтэ (1989-92); жылы 13-павярховы дом на вул. Захарава (2004); жылыя дамы на вул. Кальцова (1995); універсам «Рублёўскі» на скрыжаванні пр. Пераможцаў і вул. Нямігі; стаматалагічная паліклініка па вул. Прытыцкага (2006); дом таварыства сляпых.

## Узнагароды 
Лаўрэат прэміі Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь імя У. А. Караля (2000).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары XXI стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Валерыя Іванаўна Круткене

**Валерыя Іванаўна Круткене** (нар. , г. Смаленск, РСФСР — )  — беларускі архітэктар і педагог.

## Біяграфія 
Скончыла ў 1962 годзе архітэктурнае аддзяленне будаўнічага факультэта БПІ. Пасля вучобы размеркаваная ў праектны інстытут «Мінскпраект», дзе ў 1962—1973 гадах працавала на пасадах архітэктара, старэйшага архітэктара, кіраўніка групы. З 1973 года перайшла на выкладчыцкую працу ў Мінскі архітэктурна-будаўнічы тэхнікум. Выкладчык спецыяльных дысцыплін вышэйшай катэгорыі, старшыня прадметнай камісіі па спецыяльнасці «Архітэктура».

## Навуковая дзейнасць 
Прымала актыўны ўдзел у складанні навучальных планаў па спецыяльнасці «Архітэктура», аўтар тыпавой навучальнай праграмы «Архітэктурнае праектаванне» для сярэдняй спецыяльнай адукацыі.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары XXI стагоддзя
Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Новы Двор)

**Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі** — драўляны каталіцкі храм у аграгарадку Новы Двор Шчучынскага раёна Гродзенскай вобласці.

## Гісторыя 
Першы касцёл у Новым Двары пабудаваны ў 1480 годзе. Наступны касцёл быў пабудаваны ў 1670 годзе. Цяперашні касцёл пабудаваны ў 1749 годзе.

## Арган 
Арган у вёсцы Новы Двор з’яўляецца ўнікальным дзякуючы рухаючымся часткам барочных фігур анёлкаў, якія стаяць абапал фасада. Гэта адзіны інструмент у Беларусі з такім эфектам, характэрным для эпохі барока. Анёлы стаяць абапал аргана ў выразных позах захаплення і абуджэння і трымаюць у руцэ звон. На ўзроўні локця адпаведнай рукі анёлка ўстаўлены шарнір, а ззаду прымацаваны рычаг з падпругай. Так, калі за рычаг павярнуць руку са звонам, то падпруга верне яе ў першапачатковы стан. На канцы рычага зроблена пятля, куды прымацоўвалася вяроўка, якая праз ададпаведную адтуліну ў корпусе аргана злучалася з незахаваўшымся механізмам. Акрамя рухаючыхся фігур анёлкаў, фасад аргана аздоблены фігурамі херувімаў і залатым драўляным разбеннем.

У 1910 годзе арган быў грунтоўна перабудаваны Пятром Вайцэховічам. Да старой шафы ззаду быў даданы аб’ём, а ўсё начыненне з кафедрай заменены.

Chapel near the Church of the Assumption of the Blessed Virgin Mary in Novy Dvor - panoramio.jpg|Капліца
Church of the Assumption of the Blessed Virgin Mary in Novy Dvor - panoramio.jpg
Church of the Assumption of the Blessed Virgin Mary in Novy Dvor.jpg
Church of the Assumption of the Blessed Virgin Mary, Novy Dvor.jpg

## Спасылкі 
* Новы Двор — парафія Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі на Catholic.by
 
Катэгорыя:Касцёлы Шчучынскага раёна
Катэгорыя:Новы Двор (Шчучынскі раён)
Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскай дыяцэзіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1749 годзе
Катэгорыя:1749 год у Беларусі
Катэгорыя:Драўляныя касцёлы Беларусі
Смалёўка (значэнні)

**Смалёўка**

*  — род кветкавых раслін
* народная назва віду 

## Гл. таксама 
* Смалоўка
Фіялка нізкая

**Фіялка нізкая**, **Фіялка лугавая** (*Viola pumila*)&nbsp;— від раслін сямейства , распаўсюджаны ў Еўропе і Сярэдняй Азіі.

## Апісанне 
Шматгадовая расліна 5-15 (20)&nbsp;см. Пласціна ліста 2-3&nbsp;см даўжынёй і да 1&nbsp;см шырынёй, ланцэтная, ля аснавання ўсечаная. Кветкі бледна-сінія, 1.5&nbsp;см даўжынёй.

## Распаўсюджанне 
Распаўсюджаны ў Еўропе (Аўстрыя, Чэхія, Славакія, Германія, Венгрыя, Польшча, Швейцарыя, Беларусь, Эстонія, Латвія, Літва, Малдова, Расія, Украіна, Балгарыя, былая Югаславія, Італія, Румынія, Францыя) і Азіі (Заходняя Сібір, Казахстан, Кыргызстан, Таджыкістан, Туркменістан, Узбекістан).

Ва Украіне від расце на ўзлесках, лугах, схілах&nbsp;— у Закарпацці.

## Класіфікацыя 
### Таксанамія 
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Фіялка
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1786 годзе
Вочны цвет палявы

**Во́чны цвет палявы, макрыца чырвоная** (*Anagallis arvensis*) — від кветкавых раслін сямейства , тыпавы від роду .

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовая травяністая расліна з тонкім стрыжнёвым коранем. Сцёблы 4-гранныя, распасцёртыя, галінастыя, даўжынёй 15—30 см. Лісце супраціўнае, зрэдку па 3 у кальчаках, сядзячае, простае, суцэльнае, з гладкім краем, знізу з чорнымі кропкамі. Кветкі з пяццю пялёсткамі, крывава—чырвонага або цагельна-чырвонага колеру, на доўгіх кветаножках у пазухах лісця. Плод — шматнасенная каробачка шарападобнай формы.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Радзімай расліны лічыцца Міжземнамор’е. Распаўсюджана амаль паўсюдна. Расце як пустазелле на палях і агародах, на лугах, узлесках, берагах вадаёмаў, у прыбярэжных і пойменных хмызняках. Мезафіт і мезатроф. Святлолюбівая расліна. Цвіце ў чэрвені—жніўні.

## Літаратура 
*  — С. 493.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Першакветныя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Катэгорыя:Ядавітыя расліны
Катэгорыя:Пустазелле
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Флора Аўстраліі
Вольфія бескаранёвая

**Вольфія бескаранёвая** (*Wolffia arrhiza*)&nbsp;— від кветкавых раслін сямейства .

## Распаўсюджанне 
У прыродзе вольфія бескаранёвая сустракаецца ў трапічных лясах Азіі, Афрыкі, а таксама ў Заходняй і Цэнтральнай Еўропе, Міжземнамор’і і Індыі. Ва Украіне рэдкі від, сустракаецца часцей за ўсё ў вадаёмах лесастэпу.

Вольфія бескаранёвая любіць стаячую ваду, напрыклад, маленькае возера; у непрыдатных для яе ўмовах не размножваецца. Праточная вада пагібельная для яе

## Апісанне 
Гэты від з’яўляецца найменшай кветкавай раслінай ў свеце. Расліна прадстаўляе сабой малюсенькія эліпсападобныя ліспападобныя ўтварэнні, памеры якіх не перавышаюць 1&nbsp;мм. Вольфія бескаранёвая, як вынікае з назвы, не патрабуе каранёвай сістэмы і жыве на паверхні вады.

## Размнажэнне 
Пры спрыяльных умовах вольфія вельмі хутка размнажаецца дзяленнем. Даччыная расліна адгаліноўваецца ад бацькоўскай і, пасля развіцця, адпраўляецца ў свабоднае плаванне. Матчына расліна пасля размнажэння гіне. Вельмі рэдка можна назіраць цвіценне вольфіі бескаранёвай.

## Спасылкі 
* Jepson Manual Treatment
* USDA Plants Profile

Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Флора Азіі
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Катэгорыя:Ароннікавыя
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1857 годзе
Занікелія

**Занікелія** (*Zannichellia*) — род водных травяністых раслін сямейства . Род названы ў гонар італьянскага батаніка .

## Апісанне 
Пагружаныя ў ваду шматгадовыя травы. Лісце лінейнае або ніткападобнае з адной жылкай, супраціўнае. Тычынкавыя і песцікавыя кветкі размяшчаюцца звычайна ў пазусе аднаго ліста на адной расліне. Андрацэй складаецца з аднаго пылавіка на тонкай тычынкавай нітцы. Гінецэй утвораны 2—5 свабоднымі пладалісцікамі з доўгімі стылодыямі на вяршыні. Плады — дробныя (1,8—3,5 мм), дугападобна выгнутыя, размешчаны на доўгіх ножках.

## Віды 
Род ўключае 6 відаў:

* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Карыялогія 
Лік храмасом (2n) вар’іруе ад 12-14 (*Zannichellia obtusifolia*, *Zannichellia contorta* і *Zannichellia peltata*) да 26-28 (*Zannichellia palustris*).

## Ахова 
Занікелія балотная ўключана ў многія Чырвоныя кнігі суб’ектаў Расійскай Федэрацыі, у тым ліку ў рэспубліках Карэлія, Калмыкія, Марый Эл, Крым, а таксама Мурманскай, Ніжагародскай, Калужскай, Валагодскай, Пскоўскай, Іркуцкай абласцях.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Таксоны раслін, названыя ў гонар людзей
Катэгорыя:Водныя расліны
Катэгорыя:Урэчнікавыя
Дурнічнік калючы

**Дурнічнік калючы**, **дурнічнік ігольчаты** **чортаў бур’ян** (Xanthium spinosum) — аднагадовая травяністая расліна, від роду  сямейства .

## Распаўсюджанне 
Паходзіць з Паўднёвай Амерыкі. Распаўсюдзілася і натуралізавалася ў Еўропе, Афрыцы, Паўночнай Амерыцы, умераным клімаце Азіі, Аўстраліі і Новай Зеландыі.

Расце на смеццевых месцах, уздоўж дарог, на выганах.

## Батанічнае апісанне 
Сцябло прамое, жорсткае, тонкаразоравае, простае або галінастае, вышынёй 20-100 см.

Лісце ланцэтнае або эліптычна-ланцэтнае, зверху суцэльнае, астатняе — зубчастае, зубчаста-выемчатае або трохраздзельнае. Ля аснавання лісця на сцеблах сядзяць буйныя патройныя калючкі.

Пылавікі круглявыя знізу, пазбаўленыя хвастападобных прыдаткаў. Слупок нясе ніжэй лычыкі кольца вымятальных валасінак. Кветаложа усажана лускаватымі прыкветкамі.

Плодзікі пазбаўленыя чубкоў, замененых лускавінкамі або бародаўкамі.

## Класіфікацыя 
### Таксанамія 
Від **Дурнічнік калючы** ўваходзіць у род  сямейства  парадку .

## Літаратура 
*  — С. 236—237.
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* *Xanthium spinosum* L. — Дурнишник колючий, игольчатый. // Агроэкологический атлас России и сопредельных стран: экономически значимые растения, их болезни, вредители и сорные растения
* *Xanthium spinosum* L. // ИАС «ООПТ России»

Катэгорыя:Пустазелле
Катэгорыя:Флора Аўстраліі і Акіяніі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Астравыя (падсямейства)
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Тэрэза Салгейру

**Тэрэза Салгейру** (, пры нараджэнні Марыя Тэрэза дэ Альмейда Салгейру, ; нар. 8 студзеня 1969, Амадора, Лісабон) — партугальская спявачка, вакалістка гурта Madredeus (1987—2007), пасля сыходу з якога пачала сольную кар’еру. Здымалася ў фільме Віма Вендэрса «Лісабонская гісторыя».

## Біяграфія 
Тэрэза Салгейру з сямнаццаці гадоў выступала ў гурце Madredeus, у складзе якога яна правяла больш за тысячу канцэртаў. Усяго ў свеце прададзена больш за пяць мільёнаў копій альбомаў калектыву з вакалам Тэрэзы Салгейру.

У 2007 годзе пакінула гурт і занялася сольнай кар’ерай. Першы сольны альбом «*Obrigado*» быў выпушчаны ў 2005 годзе, калі вакалістка яшчэ не пакінула калектыў, сумесна з шэрагам вядомых музыкантаў і выканаўцаў: Хасэ Карэрасам, Каэтану Вялозу і іншымі.

У 2007 годзе ўдзельнічала ў якасці вядучай салісткі ў альбоме польскага кампазітара Збігнева Прайснера «Silence, Night & Dreams».

Праз год Тэрэза Салгейру выпусціла альбом «Matriz», у якім паспрабавала сумясціць розныя музычныя кірункі партугальскіх рэгіёнаў. З гэтым альбомам яна выступала ў краінах Еўропы і Афрыкі.

Альбом 2011 года «O Mistério» Тэрэза Салгейру запісала пасля знаходжання ў манастыры Арабіда на тэрыторыі аднайменнага партугальскага прыроднага парку.

## Сольная дыскаграфія 
* 2006 — «Obrigado»
* 2007 — «Você e Eu»
* 2007 — «La Serena» 
* 2007 — «Silence, Night & Dreams»
* 2009 — «Matriz»
* 2012 — «O Mistério»
* 2016 — «O Horizonte»

Катэгорыя:Музыканты Партугаліі
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Партугаліі
Катэгорыя:Выканаўцы фаду
Умбрыевыя

**У́мбрыевыя**, **Яўдошкавыя** (*Umbridae*) — сямейства рыб атрада шчупакападобных.

## Апісанне 
Даўжыня цела да 12 см, маса каля 30 г. Рыла кароткае, насавыя косці адсутнічаюць. Бакавая лінія адсутнічае ці слаба выражана. Хваставы плаўнік закруглены. На сківіцах дробныя зубы. Іх плавальны пузыр мадыфікаваны і густа пранізаны крывяноснымі капілярамі, што дазваляе засвойваць кісларод непасрэдна з праглынутага паветра.

## Пашырэнне 
У сямейства ўключаюць 1-2 роды з некалькімі відамі. Пашыраны ў прэсных водах Паўднёва-Усходняй Еўропы і ўсходзе Паўночнай Амерыкі. Жывуць у зарослых вадаёмах з глеістым дном. Найбольш вядомая .

## Асаблівасці біялогіі 
Могуць выкарыстоўваць для дыхання кісларод атмасферы. Гэта дапамагае ім выжываць у моцна зарослых вадаёмах і балотах з дэфіцытам кіслароду.

Кормяцца планктонам і бентасам.

## Літаратура 
* Умбрыевыя //
Дзень Корпуса Вартавых Ісламскай Рэвалюцыі

**Дзень Корпуса Вартавых Ісламскай Рэвалюцыі** () — дзяржаўнае свята Ірана, адзначаецца штогод 9 кастрычніка (17 мехра па іранскаму календары). Яно прысвечана элітнаму ваенна-палітычнаму фарміраванню, што ўваходзіць у склад узброеных сілаў Ірана.

Дзень КВІР урачыста адзначаецца ў дзень нараджэння трэцяга шыіцкага імама Хусейна ібн Алі. Імам Хусейн нарадзіўся 10 кастрычніка 680 года (10 мухарама 61 года па календары месяцовай хіджры). Грабніца імама Хусейна ў Кербеле (Ірак) стала адным з галоўных аб’ектаў паломніцтва шыітаў.

У 2002 годзе было прынята рашэнне аб унясенні ў іранскі каляндар дня КВІР у дзень нараджэння імама Хусейна. Дадзены жэст быў выключна важны з ідэалагічнага пункту гледжання, так як КВІР уяўляе сабой ідэальны ўзор шыіцкай арміі. Сумяшчэнне дня нараджэння імама Хусейна, надзвычай пачытаемага шыітамі, і дня КВІР лішні раз дэманструе важнасць Корпуса для забеспячэння правапарадку ўнутры дзяржавы і за яе межамі. Гісторыя КВІР непарыўна звязана з гісторыяй Ісламскай рэвалюцыі ў Іране і паслярэвалюцыйнага пераўтварэння ўзброеных сіл і сілавых структур краіны.

Катэгорыя:Святы паводле алфавіта
Катэгорыя:Узброеныя сілы Ірана
Катэгорыя:Святы 9 кастрычніка
Катэгорыя:Святы Ірана
Алена Аляксееўна Крутава

**Алена Аляксееўна Крутава** (нар. , г. Якуцк, РСФСР) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыла ў 1968 годзе Беларускі політэхнічны інстытут. З 1968 года архітэктар, пасля галоўны архітэктар праектаў у інстытуце «Белдзіпрагандаль».

## Творчасць 
Асноўныя працы: універсам па вул. Перамогі, 43 у Лідзе (1979), сталовыя аўтакамбіната па вул. Ванеева (1980), завода «Калібр» па вул. Фабрыцыуса (1982), блок абслугоўвання ў мікрараёне Масюкоўшчына-2 (1983) у Мінску.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Катэгорыя:Архітэктары Брэста
Марыс Жанэн

**П’ер-Цьебо-Шарль-Марыс Жанэн** () (, , Францыя — , , Францыя) — французскі ваенны дзеяч і дыпламат. Удзельнічаў у ваеннай інтэрвенцыі ў Расіі падчас грамадзянскай вайны.

## Біяграфія 
Скончыў гімназію ў Версалі. У 1880 г. пачаў ваенную службу. Скончыў ваенную школу ў Сен-Сіры, у 1892 г. — Акадэмію Генеральнага штаба. У 1891—1892 гг. і ў 1910—1911 гг. праходзіў стажыроўку ў Расійскай імперыі

У гады Першай сусветнай вайны камандаваў пяхотным палком 135-й брыгады, 55-й пяхотнай брыгадай, працаваў памочнікам намесніка начальніка Генеральнага штаба. У 1916 г. атрымаў званне дывізійнага генерала. З вясны 1916 г. ўзначальваў надзвычайную французскую ваенную місію ў Расійскай імперыі пры Стаўцы Вярхоўнага галоўнакамандуючага расійскай арміі. У канцы 1917 г. адкліканы ў Францыю.

24 жніўня 1918 г. Жанэн быў прызначаны вярхоўным галоўнакамандуючым Антанты маршалам Ф. Фошам камандуючым войскамі Антанты ў Расіі. Асноўнай задачай Жанэна была эвакуацыя войск Чэхаславацкага корпуса ва Уладзівасток і адпраўка іх у Еўропу для папаўнення сіл саюзнікаў на Заходнім фронце. З лістапада 1918 г. — начальнік французскай ваеннай місіі пры Урадзе Дзяржавы Расійскай адмірала А. В. Калчака, галоўнакамандуючы чэхаславацкімі войскамі ў Расіі. 16 снежня 1918 прыбыў у Омск.

Cа студзеня 1919 г. — прадстаўнік Вышэйшага міжсаюзнага камандавання і галоўнакамандуючы саюзнымі войскамі ў Сібіры і на Далёкім Усходзе. Займаў ня добразычлівую, а потым і рэзка варожую пазіцыю ў адносінах да адмірала Калчаку і белага руха ў цэлым. У снежні 1919 г. падтрымаў паўстанне супраць урада Калчака ў Іркуцку. Санкцыянаваў выдачу Калчака эсэраўскаму Палітычнаму цэнтру, што пасля прывяло да забойства Калчака. Дадзеная выхадка з’явілася следствам двайнога падпарадкавання, у якое трапіў генерал (Калчак і саюзніцкае кіраўніцтва), з негатыўным стаўленнем да А. В. Калчака, і сітуацыі, звязанай з практычна узбунтаваўшыміся чэхамі з Чэхаславацкага корпуса.

У 1920 г. Жанэн вярнуўся ў Францыю. Працаваў у Міністэрстве замежных спраў.

Аўтар даследаванняў па руска-турэцкай (1877—1878) і руска-японскай войнах, успамінаў.

## Вобраз ў культуры і мастацтве 
У 1959 г. выйшаў савецкі фільм «Золотой эшелон».

У 2008 г. выйшаў фільм «Адмиралъ» пра А. В. Калчака, дзе ролю генерала Жанэна выканаў французскі акцёр Рышар Барэнжэ.

## Творы 
* Moje ucast na Ceskoslovenskem Boji za Svobodu. — Praha, 1930. — 383 s.
* Ma mission en Siberie. 1918—1920. — Payot—Paris, 1933. — 307 p.

Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Военачальнікі Першай сусветнай вайны (Францыя)
Катэгорыя:Военачальнікі Францыі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Белага арла (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Мемуарысты Францыі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Ганаровага легіёна
Фіялка скальная

**Фіялка скальная** (*Vīola rupēstris*) — від двухдольных кветкавых раслін, які ўключаны ў род  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна, якая не перавышае 10 см у вышыню. Прыкаранёвае лісце сабрана ў разетку, 1-2 см даўжынёй, сэрцападобна-пупышкападобнае або яйкападобна-круглявай формы. Прылісткі вузкаяйкападобныя.

Кветкі каля 1 см у дыяметры, чырванавата-фіялетавага колеру, радзей блакітныя ці белыя, з бледна-фіялетавым шпорцам.

Плод — трохстворкавая каробачка шарападобнай формы, пры паспяванні не апускаецца на зямлю, а ўзрываецца і выкідвае вонкі насенне. Насенне дробнае, зваротнаяйкападобнае, з арылусам, 1,5—1,8×0,8—1 мм, з бліскучай светла- ці цёмна-карычневай паверхняй.

## Класіфікацыя 
### Таксанамія 
### Натуральныя гібрыды 
*  [*V. rupestris* × *V. riviniana*]

### Сінонімы 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дэкаратыўныя садовыя расліны
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Фіялка
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1791 годзе
Вінаград Тунберга

**Вінаград Тунберга** (*Vitis thunbergii*) — від кветкавых раслін роду Вінаград сямейства Вінаградавыя.

Т
Касцёл Перамянення Гасподняга (Юрацішкі)

**Касцёл Перамянення Гасподняга** — мураваны каталіцкі храм у гарадскім пасёлку Юрацішкі Іўеўскага раёна Гродзенскай вобласці.

## Гісторыя 
Згодна з некаторымі звесткамі, каталіцкі прыход у Юрацішках утварыўся ў XV стагоддзі, а першы касцёл быў пабудаваны ў 1532 годзе на грашовыя сродкі канцлера вялікага літоўскага Альбрэхта Гаштольда, і нібыта пасля Берасцейскай уніі стаў грэка-каталіцкім, якім заставаўся да 1839 года. Аднак гэтыя звесткі не падмацаваны ніякімі архіўнымі крыніцамі і не адпавядаюць гістарычнай рэчаіснасці. Юрацішкі ўваходзілі спачатку ў склад Трабскай, а затым Лаздунскай каталіцкіх парафій.

Першая каталіцкая капліца ў 1932 годзе была створана ў мясцовай школе. Новы драўляны касцёл быў узведзены ў 1937—1939 гадах. Першым яго пробашчам быў ксёндз Антоні Твароўскі.

У 1949 годзе храм быў закрыты і ў 1950 годзе перададзены пад дом культуры. У 1955 годзе яго вырашана было разабраць на будаўнічыя матэрыялы, каб пабудаваць дом культуры ў пасялковым парку.

З 1991 года вернікі збіраліся на набажэнствы ў капліцы, пад якую было прыстасавана памяшканне ў былой драўлянай школе. А з 2002 года ў цэнтры вёскі паводле праекта архітэктараў бр. Бэла Лані, доктара Карла М. Руфа і Сяргея Мядзя пачалося будаўніцтва велічнай каменнага храма з вонкавай жоўтай цэглы. З канца лета 2004 года ў касцёле пастаянна адбываюцца набажэнствы.

## Архітэктура 
Твор архітэктуры постмадэрнізму. Асіметрычна-дынамічную аб’ёмна-прасторавую кампазіцыю фарміруюць прамавугольная ў плане малітоўная зала пад двухсхільным дахам і службовая 2-павярховая прыбудова з пяцігранным эркерам да апсіды. Над 2-гранным з круглай люкарнай шчытом фасада ўзведзена чатырохгранная шатровая званіца, такой жа формы сігнатурка — над алтарнай часткай.

Вышыня будынка — 27 метраў. Будынак выкананы з цэглы светла-ружовага колеру і ўвасабляе кірунак неаготыкі ў спалучэннi з элементамі грэка-рымскай архітэктуры. Комплекс касцёла ўключае ў сябе і жылыя памяшканні для святара, манахаў і гасцей. Тут жа размяшчаюцца склады для прадукцыі і іншых прыладаў.

Уваход аформлены 2-слуповым ганкам пад двухсхільным пакрыццём і аркатурнай перамычкай. Бакавыя плоскасныя фасады рытмічна расчлянёны арачнымі аконнымі праёмамі. Унутры касцёла ёсць арган.

## Зноскі 
## Літаратура 
*  — С. 377.

## Спасылкі 
* Юрацішкі — парафія Перамянення Пана на Catholic.by
* 
* 

Катэгорыя:Касцёлы Іўеўскага раёна
Катэгорыя:Юрацішкі
Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскай дыяцэзіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2003 годзе
Катэгорыя:2003 год у Беларусі
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі постмадэрнізм
Бальзамінавыя

**Бальзамінавыя** (Balsaminaceae)&nbsp;— сямейства раслін парадку .

## Апісанне 
Аднагадовыя і шматгадовыя травы з сакавітымі празрыстымі сцебламі і чарговым або супратыўным простым лісцем, у аснове якога знаходзяцца дробныя залозы.

## Класіфікацыя 
Да сямейства адносяць два роды:

* &nbsp;— род водных раслін, які ўключае толькі адзін від.
* &nbsp;— больш за 1000 відаў.

## Спасылкі 
* Balsaminaceae of Mongolia in FloraGREIF
* Balsaminaceae in BoDD &ndash; Botanical Dermatology Database


Катэгорыя:Сямействы раслін
Аляксандр Неўскі (значэнні)

* Аляксандр Яраславіч Неўскі 
* Аляксандр Неўскі (падводная лодка)
* Аляксандр Неўскі (фільм)
* Аляксандр Неўскі (фрэгат)
Джэні Шыплі

**Джэніфер «Джэні» Мэры Шыплі** (; нар. , Гор, Новая Зеландыя) — 36-ы прэм’ер-міністр Новай Зеландыі са снежня 1997 года па снежань 1999 года, першая жанчына на гэтай пасадзе, а таксама першая і пакуль адзіная жанчына, якая ўзначаліла Нацыянальную партыю Новай Зеландыі.

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Новай Зеландыі
Катэгорыя:Жанчыны-кіраўнікі дзяржаў і ўрадаў
Тэ Рангі Хіроа

**Тэ Рангі Хіроа** (маары: Te Rangi Hīroa), таксама вядомы як **Пітэр Генры Бак** (, , Урэнуі, Новая Зеландыя — , Ганалулу, Гаваі, ЗША) — новазеландскі навуковец і грамадскі дзеяч. Тэ Рангі Хіроа — адзін са стваральнікаў і кіраўнікоў так званай младамаарыйскай партыі — першай самастойнай палітычнай арганізацыі, узначальваў у 1890—1930 гадах рух маары за палітычнае, эканамічнае і сацыяльнае раўнапраўе з англа-новазеландцамі, адраджэнне самабытнай нацыянальнай культуры народа.

## Біяграфія 
Тэ Рангі Хіроа нарадзіўся 15 жніўня 1880 года ў невялікім горадзе Урэнуі ў Новай Зеландыі. Яго бацька, Уільям Генры Бак, быў ірландцам, маці — прадстаўніцай народа маары. З культурай і мовай маары будучага навукоўца яшчэ ў раннім дзяцінстве пазнаёміла яго бабуля па матчынай лініі.

У 1899 годзе Тэ Рангі Хіроа паступіў у медыцынскі універсітэт і, атрымаўшы вышэйшую медыцынскую адукацыю, пачаў працаваць урачом сярод маары, а пазней на працягу некалькіх гадоў узначальваў ведамства па ахове здароўя гэтага народа. Па родзе сваёй дзейнасці Тэ Рангі Хіроа бываў у самых розных кутках Новай Зеландыі, дзе шырока знаёміўся з становішчам, бытам і культурай маары. Тады ж ён звязаўся з младамаарыйскай партыяй, якая бараніла інтарэсы карэнных жыхароў Новай Зеландыі.

У 1927 годзе Тэ Рангі Хіроа з’ехаў на Гаваі, каб працаваць у этнаграфічным музеі ў Ганалулу. З 1936 года і да канца сваіх дзён Тэ Рангі Хіроа быў дырэктарам гэтага музея.

У 1951 годзе ён памёр, крыху не паспеўшы скончыць апошнюю буйную працу Explorers of the Pacific, якая была выпушчана ўжо пасля яго смерці ў 1953 годзе.

Катэгорыя:Вучоныя Новай Зеландыі
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Новай Зеландыі
Гусялапка вастралопасцевая

**Гусяла́пка вастралопасцевая** (*Alchemilla acutiloba*) — від кветкавых раслін роду  сямейства .

Беларускія народныя назвы: *гусіныя лапкі, гаючае зелле, расічка*.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна вышынёй 7—65 см. Сцябло прыўзнятае. Лісце чаргаванае па даўжыні сцябла і ў прыкаранёвай разетцы, на чаранках. Прыкаранёвае лісце ныркападобнай формы, 9—11-лопасцевае. Лопасці лістоў з кожнага боку з 7—12 вузкім вострымі зубцамі. Кветкі жаўтаватага або жаўтавата-зялёнага колеру. Плод — арэшак.

## Распаўсюджанне 
Распаўсюджана на тэрыторыі Еўразіі. Расце на лугах і пашах, у стэпах і светлых лясах, на палянах і ўзлесках, каля дарог. Цвіце ў чэрвені—ліпені, пладаносіць у ліпені—жніўні.

## Сінонімы 
Паводле The Plant List:
* 
*  
*  	
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Растения Беларуси // Гербарий ЦБС НАН Беларуси MSKH  
* Манжетка // Праект «Архив природы России» — Nature-Archive.RU  

Катэгорыя:Ружавыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны