open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аляксандр Уладзіміравіч Кіевіч

**Аляксандр Уладзіміравіч Кіевіч** (нар. , в. Язвінкі, Лунінецкі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне фінансаў, грашовага абарачэння і крэдыту, сусветнай эканомікі. Доктар эканамічных навук (2012), прафесар (2018).

## Біяграфія 
Скончыў Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт эканомікі і фінансаў (спецыяльнасць «Фінансы, грашовае абарачэнне і крэдыт», 1992; дактарантура, 2011).

Працаваў у ТАА «Балтийский банк» (1994—1996, упраўленне інвестыцый і фінансавага менеджменту, старшы спецыяліст), ТАА «Норд трейд» (1997, намеснік фінансавага дырэктара), Санкт-Пецярбургскім дзяржаўным універсітэце эканомікі і фінансаў (1998—2014, кафедра фінансаў, прафесар), Палескім дзяржаўным універсітэце (з 2014, факультэт банкаўскай справы, кафедра фінансаў, прафесар, з сакавіка 2020 — факультэт эканомікі і фінансаў, кафедра фінансавага менеджменту, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: фінансы; сусветная эканоміка; міжнародныя валютна-крэдытныя адносіны.

## Бібліяграфія 
* Коммерческие банки на мировом финансовом рынке: методология регулирования и функционирования : диссертация … доктора экономических наук : 08.00.10 ; 08.00.14 : защищена 15.12.2011 : утверждена 30.08.2012 / Киевич Александр Владимирович. — Санкт-Петербург, 2011.
* Особенности формирования валютных кризисов на развивающихся рынках в контексте развития мирового финансового кризиса 2008 года / А. В. Киевич. — Санкт-Петербург, 2014.
* Перспективы экономики России в условиях глобального падения рынка энергоресурсов / А. В. Киевич. — Минск, 2016.
* Экономика современного Крыма в системе российской экономической интеграции / А. В. Киевич. — Минск, 2015.
   

## Спасылкі 
* Киевич Александр Владимирович
 

Катэгорыя:Выкладчыкі Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта эканомікі і фінансаў
Катэгорыя:Эканамісты Расіі
Катэгорыя:Эканамісты Беларусі
2025 год у гісторыі спорту

**2025** год быў адзначаны шэрагам спартыўных падзей.

## Каляндар падзей 
## Баскетбол 
## Футбол 
## Хакей
*9—25 мая — чэмпіянат свету (Хернінг, Данія; Стакгольм, Швецыя).

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
*2 студзеня — Агнеш Келеці, венгерская гімнастка ( 1921).
*27 лютага — Барыс Васільевіч Спаскі, савецкі і французскі шахматыст ( 1937).
*21 сакавіка — Джордж Форман, амерыканскі баксёр-прафесіянал ( 1949).
*20 сакавіка — , заснавальнік і ўладальнік каманды «Джордан» у «Формула-1» ( 1948).
*27 сакавіка — , турэцкі гарналыжнік ( 2000).

## Гл. таксама
## Зноскі
## Літаратура
## Спасылкі
*
Іван Дзяржынскі

**Іван Дзяржынскі**:
* Іван Іванавіч Дзяржынскі (1909—1978) — савецкі кампазітар.
* Іван Ігнатавіч Дзяржынскі (1925—1995) — Герой Сацыялістычнай Працы.
Ніна Трафімаўна Нячаева

**Ніна Трафімаўна Нячаева** (14 снежня 1909, Смаленск — 31 мая 1996, Масква) — савецкі і расійскі геабатанік, эколаг, пустыназнаўца, акадэмік АН Туркменскай ССР, Старшыня Навуковага савета па праблеме комплекснага вывучэння і асваення пустынных тэрыторый СССР.

## Біяграфія 
Ніна Трафімаўна Нячаева нарадзілася ў г. Смаленску 14 снежня 1909 года. У 1930-я гады, калі хваля рэпрэсій дакацілася да «Асканіі-Новы», з’ехала ў Туркменістан, дзе ўдзельнічала ў шматлікіх навуковых экспедыцыях (з 1934) і стала аўтарам першай геабатанічнай карты, складзенай для тэрыторыі гэтай рэспублікі і атрымала прафесарскае званне (1956).

З 1964 года Ніна Трафімаўна працавала ў Інстытуце пустыняў, загадваючы лабараторыяй экалогіі і паляпшэння пустынных пашаў.

## Уклад у навуку 
Н. Т. Нячаева вывучала рытмы развіцця і жыццёвыя формы пустынных раслін, прадуктыўнасць арыдных фітацэнозаў, працэсы апустыньвання. Яна стаяла ля вытокаў савецкай навуковай школы пашавай экалогіі, даследуючы дынаміку расліннасці каракумскіх пашаў, заклаўшы тэарэтычныя і практычныя асновы іх класіфікацыі і паляпшэння. Англамоўная версія часопіса насіла назву *Problems of Desert Development*.

Ніна Трафімаўна была навуковым кіраўніком больш за 30 паспяхова абароненых доктарскіх і кандыдацкіх дысертацый
* Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1981). У чэрвені 2010 года выйшаў спецыяльны нумар часопіса «Арыдныя экасістэмы», прысвечаны 100-годдзю з дня нараджэння вучонай.

Катэгорыя:Акадэмікі АН Туркменскай ССР
Катэгорыя:Эколагі СССР
Катэгорыя:Батанікі СССР
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі Туркменскай ССР
Пелагея Роза з Патоцкіх

**Пелагея Роза з Патоцкіх** — польская свецкая прыгажуня, мастацтвазнаўца, мецэнатка.

## Біяграфія 
Паходзіла са шляхецкага роду Патоцкіх. Дачка ваяводы рускага, маршалка Таргавіцкай канфедэрацыі Станіслава Шчэнснага Патоцкага. Жонка мінскага губернскага маршалка Францішка Сапегі, пасля — князя .

Заснавальніца палацава-паркавага комплексу еўрапейскага ўзору ў мястэчку Высокае Брэсцкага ваяводства (1820).

## У мастацтве 
Ёй прысвечаны карціны мастачкі Элізабет Віжэ-Лібрэн, адна з іх: «Дзярэчынская Тэрпсіхора» (1774, зберагаецца ў Францыі).

## Літаратура 
* Жанчыны ў гісторыі Беларусі / Ірына Масляніцына, Мікола Багадзяж // Беларускі гістарычны часопіс. — 2005. — № 9 (74). — С. 48—54.
* Потоцкие // Большая энциклопедия. В 62 т. — Москва, 2006. — Т. 38.
* Sapieha Franciszek // Polski słownik biograficzny. — Wrocław ; Warszawa ; Kraków, 1993. — T. 34/4. — С. 605—611. (Форма імя: Potocką, Pełagią; Sapieha, Pełagią (на польскай мове).)

Катэгорыя:Жанчыны Расійскай імперыі
Пелагея Роза
Пелагея Роза
Дэвід Сперджэл

**Дэвід Сперджэл** (; нар. , Рочэстэр, Нью-Ёрк) — амерыканскі фізік. Працы ў асноўным прысвечаны астрафізіцы. Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША і Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук, а таксама Амерыканскага філасофскага таварыства (2022).

У 1982 атрымаў ступень бакалаўра ў Прынстанскім універсітэце, у 1985 годзе абараніў дысертацыю на ступень доктара філасофіі ў Гарвардскім універсітэце. З 1987 года працуе ў Прынстанскім універсітэце. Вядучы тэарэтык у праекце касмічнага апарата WMAP, прызначанага для вывучэння рэліктавага выпраменьвання, які ўтварыўся ў выніку Вялікага выбуху.

Таксама займаецца тэорыяй цёмнай матэрыі і ўдзельнічае ў распрацоўцы апаратуры для пошуку экзапланет.

## Узнагароды 
* 1994 — Прэмія Хелены Уорнер
* 2001 — Стыпендыя Мак-Артура
* 2010 — Прэмія Шаа
* 2015 — Прэмія Дэні Хайнемана ў галіне астрафізікі (сумесна з Маркам Каміянкоўскім)
* 2015 — Прэмія Грубера
* 2018 — Прэмія па фундаментальнай фізіцы

Катэгорыя:Дактары філасофіі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Шаа
Катэгорыя:Астрафізікі ЗША
Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Фізікі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Члены Амерыканскага філасофскага таварыства
Лайман Пейдж

**Лайман Пейдж** (; нар. , Сан-Францыска, ЗША) — амерыканскі фізік, член Нацыянальнай АН ЗША. Працы ў асноўным прысвечаны касмалогіі.

Скончыў Боўдын-каледж (бакалаўр, 1978). У 1989 годзе ў Масачусецкім тэхналагічным інстытуце атрымаў ступень доктара філасофіі. З 1991 года працуе ў Прынстанскім універсітэце. Член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук.

Адзін з распрацоўшчыкаў апаратуры для касмічнага апарата WMAP, прызначанага для вывучэння рэліктавага выпраменьвання, які ўтварыўся ў выніку Вялікага выбуху.

## Узнагароды 
* Прэмія Шаа (2010)
* Прэмія Грубера (2015)
* Прэмія па фундаментальнай фізіцы (2018)
* Прэмія Марселя Гросмана, ICRANet (2018)

Катэгорыя:Дактары філасофіі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Шаа
Катэгорыя:Астрафізікі ЗША
Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Фізікі XXI стагоддзя
Нурмурад Тачмурадаў

**Нурмурад Тачмурадаў** (10 кастрычніка 1910, Кушка, Туркестанскі край — 1997, Ашхабад) — савецкі хірург, доктар медыцынскіх навук, прафесар, акадэмік АН Туркменскай ССР.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 10 кастрычніка 1910 года ў Марыйскай вобласці.

Пачатковую адукацыю атрымаў у паказальным інтэрнаце г. Мары, які скончыў у 1927 годзе. У 1930 годзе скончыў Чарджоускі педагагічны тэхнікум. У 1936 годзе скончыў Ташкенцкі медыцынскі інстытут.

У 1939—1941 гадах — дырэктар Ашхабадскай фельчарска-акушэрскай гінекалогіі і ардынатар 1-га хірургічнага аддзялення Рэспубліканскай бальніцы.

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны ў 1941—1946 гадах. Узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны II ступені, ордэнам Чырвонай Зоркі.

З 1947 года — галоўны ўрач рэспубліканскай клінічнай бальніцы. У 1950 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю. У 1953 годзе абараніў доктарскую дысертацыю. З 1954 года — прафесар, абраны загадчыкам кафедры агульнай хірургіі ТуркДМІ. У 1957 годзе прысвоена званне «Заслужаны дзеяч навукі Туркменскай ССР». У 1959 годзе ўпершыню сярод хірургаў рэспублік Сярэдняй Азіі зрабіў аперацыю сэрцы, якое працуе. З 1965 года — правадзейны член Акадэміі навук Туркменскай ССР.

Памёр у Ашхабадзе ў 1997 годзе.

## Спасылкі 
* Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР, Том 6. — Выдавецтва «Весткі Саветаў дэпутатаў працоўных СССР». — 1962.  с. 418.
* Тачмурадаў

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Туркменістане
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 6-га склікання
Катэгорыя:Акадэмікі АН Туркменскай ССР
Катэгорыя:Дактары медыцынскіх навук
Катэгорыя:Хірургі
Катэгорыя:Медыкі Туркменістана
Катэгорыя:Хірургі СССР
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі Туркменскай ССР
Іван Ігнатавіч Дзяржынскі

**Іван Ігнатавіч Дзяржынскі** (, в. Рагінь, Буда-Кашалёўскі раён, Гомельская вобласць — ) — беларускі эканаміст, гаспадарчы дзеяч. Кандыдат эканамічных навук (1971). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Дэпутат Вярхоўнага Савета Беларускай ССР (1975—1980).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава (1964).
    
Працаваў на спіртавым заводзе «Яхімаўшчына» (Маладзечанскі раён, Мінская вобласць; з 1953 — дырэктар), у племянным саўгасе «Яхімаўшчына» (1957—1986, дырэктар).

Навуковыя інтарэсы: эканоміка сельскай гаспадаркі.

## Узнагароды 
Званне «Герой Сацыялістычнай Працы» (1973), ордэны Леніна, Чырвонай Зоркі і інш.

## Бібліяграфія 
* Экономическая эффективность производства картофеля в северо-западных районах Белорусской ССР : автореферат диссертации … кандидата экономических наук : 08.594 / И. И. Дзержинский. — Минск, 1971.
   

## Спасылкі 
* 
* 
* Дзержинский Иван Игнатьевич // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2012. — Т. 3 : Гомельская область : в 2 кн., кн. 1. — С. 214.
* Дзержинский Иван Игнатьевич // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2016. — Т. 5 : Минская область : в 3 кн., кн. 1. — С. 308.
* Дзержинский Иван Игнатьевич // Белорусский государственный экономический университет в биографиях преподавателей и выпускников : 75 лет, 1933—2008. — Минск, 2008. — С. 246.
 

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 9-га склікання
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Дырэктары саўгасаў
Катэгорыя:Эканамісты СССР
Катэгорыя:Эканамісты Беларусі
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Энрыка Коста

**Энрыка Коста** (нар. , Сасары, Сардзінія) — італьянскі астрафізік, вядомы сваімі даследаваннямі гама-ўсплёскаў.

Жыў у Рыме з 1954 года і вывучаў фізіку. Для атрымання ступені доктара філасофіі ў Джуліа Аўрыемы ён удзельнічаў у эксперыментах на ракетах з рэнтгенаўскімі дэтэктарамі ў IAS (Istituto di Astrofisica Spaziale) у Рыме. З 1976 года ён далучыўся да IAS і спачатку займаўся эксперыментамі на паветраных шарах. Пазней ён удзельнічаў у BeppoSAX, італьянскім рэнтгенаўскім астранамічным спадарожніку (з галандскім удзелам і падтрымкай ESA), які працаваў з 1996 па 2003 гады. У 1981 годзе Коста быў часткай каманды Лівіа Скарсі, якая прапанавала будаўніцтва спадарожніка. Сістэма Phoswich Detector (PDS) Філіпа Фронтэра выкарыстоўвалася на спадарожніку для выяўлення ўсплёскаў гама-прамянёў.

У 1999 годзе ён зрабіў дэтэктар рэнтгенаўскага выпраменьвання для італьянскага рэнтгенаўскага/гама-спадарожніка AGILE, які быў запушчаны ў 2007 годзе.

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Шаа
Катэгорыя:Астрафізікі
Катэгорыя:Фізікі Італіі
Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Фізікі XXI стагоддзя
Джэйн Лу

**Джэйн Лу** (; нар. ) — амерыканскі астраном в’етнамскага паходжання.

Нарадзілася ў Паўднёвым В’етнаме ў сям’і перакладчыка, які працаваў на амерыканскае войска. Пасля падзення праамерыканскага ўрада ў сярэдзіне 1970-х гадоў сям’я Лу перабралася ў ЗША, дзе ў яе ў штаце Кентукі былі сваякі, у якасці бежанцаў. У 1984 годзе яна скончыла Стэнфардскі ўніверсітэт.

Джэйн Лу была прафесарам, але пакінула акадэмію і на дадзены момант не працуе ў астраноміі. Пасля працы ў Лейдэнскім універсітэце ў Нідэрландах Лу вярнулася ў ЗША і працуе ў Лабараторыі імя Лінкальна Масачусецкага тэхналагічнага інстытута штатным тэхнічным супрацоўнікам.

У 1992 годзе Лу разам з Дэвідам Джуітам адкрыла першы аб’ект пояса Койпера (15760) 1992 QB1. За гэтае адкрыццё была ўзнагароджана ў 2012 годзе прэстыжнымі прэміямі Шаа і Каўлі.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў В’етнаме
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Шаа
Катэгорыя:Астраномы ЗША
Катэгорыя:Астраномы XX стагоддзя
Катэгорыя:Астраномы XXI стагоддзя
Катэгорыя:Жанчыны-астраномы
Катэгорыя:Першаадкрывальнікі астэроідаў
Катэгорыя:Першаадкрывальнікі ТНА
Петэр Хегеман

**Петэр Хегеман** (; нар. , , Германія) — нямецкі біяхімік і біяфізік, спецыяліст па фотабіялогіі, піянер аптагенетыкі. Прафесар Берлінскага ўніверсітэта імя Гумбальта, член Леапольдзіны (2012).

Вывучаў хімію ў родным горадзе і ў Мюнхене. Доктарскую ступень па біяхіміі атрымаў пад кіраўніцтвам Дзітэра Эстэрхельта у Інстытуце біяхіміі Макса Планка. З’яўляўся постдокам у Сіракузскім універсітэце ў Нью-Ёрку, затым у 1986 годзе вярнуўся ў Германію. У 1992 годзе хабілітаваўся па біяхіміі ў Мюнхенскім універсітэце. З 1993 па 2004 гады прафесар біяхіміі Рэгенсбургскага ўніверсітэта. З 2005 года прафесар Берлінскага ўніверсітэта імя Гумбальта.

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Шаа
Катэгорыя:Біяфізікі Германіі
Катэгорыя:Біяхімікі Германіі
Стывен Балбус

**Стывен Балбус** (; нар. , , Пенсільванія) — амерыканска-брытанскі астрафізік. Savilian Professor of Astronomy Оксфарда (з 2012), раней прафесар парыжскай Вышэйшай нармальнай школы, член НАН ЗША (2015) і Лонданскага каралеўскага таварыства (2016). Лаўрэат прэміі Шаа (2013, сумесна з Джонам Хоўлі).

## Біяграфія 
У 1971 годзе паступіў у Масачусецкі тэхналагічны інстытут, які скончыў як бакалаўр матэматыкі і фізікі. Ступень доктара філасофіі па тэарэтычнай астрафізіцы атрымаў у Каліфарнійскім універсітэце ў Берклі ў 1981 годзе. З’яўляўся постдокам у Прынстанскім універсітэце і Масачусецкім тэхналагічным інстытуце. З 1985 года выкладаў у Віргінскім універсітэце. З 2004 года на працягу дзевяці гадоў — прафесар кафедры фізікі парыжскай Вышэйшай нармальнай школы. Затым у Оксфардзе — з 2012 года Savilian Professor of Astronomy і адначасова прафесарскі фэла тамтэйшага Нью-Каледжа, цяпер таксама ўзначальвае оксфардскі субдэпартамент астрафізікі. У 2017 годзе адзначаны MPLS Teaching Award.

Катэгорыя:Астрафізікі ЗША
Катэгорыя:Фізікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Дактары філасофіі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Шаа
Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Фізікі XXI стагоддзя
Рональд Вейл

**Рональд Вейл** (; нар. , Галівуд, Лос-Анджэлес) — амерыканскі вучоны-біёлаг, цытолаг. Доктар філасофіі (1985), прафесар Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Сан-Францыска, дзе працуе з 1986/1987 года, даследчык Медыцынскага інстытута Говарда Х’юза (з 1995) і з 2020 года яго віцэ-прэзідэнт і выканаўчы дырэктар яго ж Janelia Research Campus (пераемнік на апошняй пасадзе Gerald M. Rubin). Член Нацыянальнай Акадэміі навук (2001) і Медыцынскай акадэміі ЗША. Лаўрэат Ласкераўскай прэміі (2012) і прэміі Шаа (2017), а таксама міжнароднай прэміі Гайрднера (2019) і іншых адрозненняў. Удзельнік адкрыцця кінезіну ў 1985 годзе.

Катэгорыя:Дактары філасофіі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Шаа
Катэгорыя:Біёлагі ЗША
Катэгорыя:Цытолагі
Мэры-Клэр Кінг

**Мэры-Клэр Кінг** (; нар. , прыгарад Чыкага) — амерыканскі генетык чалавека, медыцынскі генетык, займалася таксама эвалюцыяй, спецыялізуецца на анкалогіі і асабліва на раку малочнай залозы. Доктар філасофіі (1973), прафесар Вашынгтонскага ўніверсітэта; член Нацыянальнай Акадэміі навук (2005) і Медыцынскай акадэміі (1994) ЗША, Амерыканскага філасофскага таварыства (2012), замежны член Французскай АН (2009). Удастоена Нацыянальнага навуковага медаля (2015) і многіх іншых узнагарод, шэрагу высокапрэстыжных і міжнародных прэмій.

Катэгорыя:Жанчыны-вучоныя
Катэгорыя:Генетыкі ЗША
Катэгорыя:Эвалюцыяністы
Катэгорыя:Анколагі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Альберта Ласкера за фундаментальныя медыцынскія даследаванні
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Шаа
Катэгорыя:Лаўрэаты міжнароднай прэміі Гайрднера
Катэгорыя:Ганаровыя дактары Гарвардскага ўніверсітэта
Франц-Ульрых Хартль

**Франц-Ульрых Хартль** (; нар. , , ФРГ) — нямецкі вучоны. Працы ў асноўным прысвечаны біяхіміі і цыталогіі. Лаўрэат шматлікіх прэстыжных прэмій. З 1997 года дырэктар Аддзела клетачнай біяхіміі Інстытута біяхіміі Таварыства Макса Планка. З 2003 па 2005 гады прэзідэнт Таварыства біяхіміі і малекулярнай біялогіі.

Атрымаў ступені ў Гайдэльбергскім універсітэце. У 1990 годзе атрымаў ступень хабілітаванага доктара медыцыны ў Мюнхенскім універсітэце Людвіга-Максіміліяна. Займаецца вывучэннем фолдынгу бялку.

З’яўляецца членам Леапальдзіны, Баварскай акадэміі навук і EMBO, замежным членам Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук і Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (2011), членам-карэспандэнтам Вестфальскай акадэміі навук.

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Шаа
Катэгорыя:Біяхімікі Германіі
Катэгорыя:Дактары медыцыны
Ён ван Руд

**Ён ван Руд** (; , Схевенінген, Нідэрланды — , Леўвардэн, Нідэрланды) — галандскі вучоны-медык, імунолаг. Доктар медыцыны, член Каралеўскай акадэміі навук і мастацтваў Нідэрландаў (1978) і замежны член НАН ЗША (1993). Лаўрэат прэміі Вольфа (1978).

## Біяграфія 
У 1944 годзе паступіў у Лейдэнскі ўніверсітэт, скончыў вучобу ў 1950 годзе. Доктарскую працу «Leukocyte Grouping, A Method and Its Application» падаў там жа ў 1962 годзе. Арганізатар важнага 2-га International Histocompatibility Workshop у Лейдэне ў 1965 годзе. Заснавальнік Eurotransplant (1967). З 1966 года да адстаўкі з пасады загадчыка кафедры ў 1991 годзе выкладчык факультэта медыцыны альма-матар. Пад яго кіраўніцтвам было падрыхтавана больш за 60 дысертацый (PhD).

Прэзідэнт-заснавальнік European Federation for Immunogenetics у 1985 годзе. Ганаровы член Брытанскага таварыства імуналогіі.

Аўтар больш за 500 навуковых артыкулаў.

Катэгорыя:Імунолагі Нідэрландаў
Катэгорыя:Дактары медыцыны
Катэгорыя:Ганаровыя дактары
Джэральд Фішман

**Джэральд Фішман** (; нар. , Сент-Луіс, Місуры) — амерыканскі астрафізік, спецыяліст у галіне гама-астраноміі. Супрацоўнік Касмічнага цэнтра Маршала НАСА. Лаўрэат прэміі Шаа (2011) — за лідарства ў даследаваннях гама-ўсплёскаў.

Скончыў з адзнакай Місурыйскі ўніверсітэт (бакалаўр фізікі). Ступень доктара філасофіі ў галіне касмічнай навукі атрымаў ва Універсітэце Райса ў 1970 годзе. Затым паступіў у Касмічны цэнтр Маршала НАСА.

Фэла Амерыканскага фізічнага таварыства. З’яўляецца *Thomson / ISI Highly Cited*.

Адзначаны NASA Outstanding Scientific Achievement Award (1982, 1991, 1993) і прэміяй Бруна Росі Амерыканскага астранамічнага таварыства (1994).

Аўтар больш за 200 навуковых прац.

Катэгорыя:Дактары філасофіі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Шаа
Катэгорыя:Астрафізікі ЗША
Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Фізікі XXI стагоддзя
Джон Каплер

**Джон Каплер** (; нар. , , Мэрыленд) — амерыканскі вучоны, член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1989), прафесар кафедры інтэграцыйнай імуналогіі (Integrated Immunology) у Нацыянальным яўрэйскім Медыцынскім даследчым цэнтры Медыцынскага інстытута Говарда Х’юза (1986). Галоўны прадмет даследаванняў — T-лімфацыты, сумесна з яго жонкай Філіпай Марак. У 1983 годзе яны разам з Эліс Райнгерц і Джэймсам Элісанам адкрылі Т-клетачны рэцэптар. Лаўрэат прэміі Вольфа па медыцыне (2015), Clarivate Citation Laureate (2019).

Катэгорыя:Імунолагі ЗША
Місурыйскі ўніверсітэт

**Місурыйскі ўніверсітэт** () — публічны даследчы ўніверсітэт ЗША, які знаходзіцца ў горадзе Калумбія, штат Місуры. Заснаваны ў 1839 годзе, першы ўніверсітэт штата на захад ад ракі Місісіпі. Місурыйскі ўніверсітэт з’яўляецца найбуйнейшым у сваім штаце, у ім па 270 спецыяльнасцях навучаюцца 30 тысяч студэнтаў з усіх штатаў ЗША і больш, чым 100 краін свету.

Універсітэт з’яўляецца часткай Сістэмы Місурыйскага ўніверсітэта, якая аб’ядноўвае чатыры кампусы, размешчаныя ў Калумбіі (Універсітэт Місуры — Калумбія, Mizzou, галоўны кампус), Роле (Місурыйскі ўніверсітэт навукі і тэхналогій, MS&T), Канзас-Сіці (Місурыйскі ўніверсітэт у Канзас-Сіці) і Сент-Луісе (Місурыйскі ўніверсітэт у Сент-Луісе, UMSL).

Адзін з 34 публічных універсітэтаў, якія ўваходзяць у Асацыяцыю амерыканскіх універсітэтаў, і адзіны са штата Місуры.

Універсітэт размясціўся на 97-м месцы ў рэйтынгу часопіса U.S. News & World Report за 2014 год, застаўшыся на тым жа месцы, што і ў мінулым годзе.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Універсітэты Місуры
Людміла Ягораўна Совік

**Людміла Ягораўна Совік** (нар. , в. Рагінь, Буда-Кашалёўскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі эканаміст. Доктар эканамічных навук (2014, Расія; 2015, Беларусь), дацэнт (1989), прафесар.

## Біяграфія 
Скончыла Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Арганізацыя механізаванай апрацоўкі эканамічнай інфармацыі», кваліфікацыя «Інжынер-эканаміст», 1975), Маскоўскі фінансавы інстытут (аспірантура, 1980), Паўднёва-Заходні дзяржаўны ўніверсітэт (Курск, Расія; дактарантура, 2014).
    
Працавала на Беларускім металургічным заводзе (Жлобін; 1994—1999, дырэктар па эканоміцы і фінансах); у кампаніі «Стройфлотинвест» і прадпрыемстве «Воронежрыба-Комплекс» (1999—2004, дырэктар па фінансах, генеральны дырэктар); Варонежскім дзяржаўным універсітэце інжынерных тэхналогій (2004—2015, кафедра эканамічнай бяспекі і фінансавага маніторынгу, прафесар); Палескім дзяржаўным універсітэце (з 2015, факультэт эканомікі і фінансаў, у 2015—2018 — загадчык кафедры эканомікі і арганізацыі вытворчасці, прафесар кафедры эканомікі і бізнесу).

Навуковыя інтарэсы: фінансавы менеджмент; кіраванне праектамі; эканоміка прадпрыемства; кіраванне інавацыямі.

## Бібліяграфія 
* Бизнес-мониторинг деятельности промышленной организации: концепция, методология, моделирование процессов : диссертация … доктора экономических наук : 08.00.05 : защищена 11.04.2014 : утверждена 13.11.2014 / Совик Людмила Егоровна. ― Воронеж, 2013.
* Бизнес-мониторинг в промышленных организациях : монография / Л. Е. Совик. — Воронеж, 2013.

## Спасылкі 
* Совик Людмила Егоровна

Катэгорыя:Эканамісты Беларусі
Катэгорыя:Эканамісты Расіі
Катэгорыя:Эканамісты СССР
Ашфард (горад, Вялікабрытанія)

**Ашфард** () — горад у англійскім графстве Кент, адміністрацыйны цэнтр аднайменнага раёна (бора).

Размешчаны за 98 км на паўднёвы ўсход ад Лондана і за 24 км на паўднёвы захад ад Кентэрберы. Горад вядомы з IX стагоддзя, згаданы ў Кнізе Страшнага суда 1086 года пад імем Essetesford. У XIII стагоддзі атрымаў статус market town, гэта значыць горада, які мае права арганізоўваць рынкі. 8 мая 1450 года тут пачалося народнае паўстанне пад кіраўніцтвам Джэка Кэда, якое стала прэлюдыяй да вайны Пунсовай і Белай ружы. У сярэдзіне XIX стагоддзя, пасля будаўніцтва чыгунак, пачаў хутка расці.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Энтані Хантэр, біяхімік

Катэгорыя:Гарады Англіі
Катэгорыя:Кент
Аарон Разін

**Аарон Разін** (, ;  — ) — ізраільскі вучоны. Працы ў асноўным прысвечаны біяхіміі, у тым ліку метыліраванню ДНК.

## Узнагароды 
* 2004 — Прэмія Ізраіля
* 2008 — Прэмія Вольфа па медыцыне
* 2009 — Прэмія EMET
* 2011 — Міжнародная прэмія Гайрднера
* 2016 — Прэмія Луізы Грос Хорвіц
Член Ізраільскай акадэміі прыродазнаўчых і гуманітарных навук (2008), EMBO (1996).

Катэгорыя:Біяхімікі Ізраіля
Алег Гарнікевіч

**Алег Гарнікевіч** (,  — , ) — аўстрыйскі біяхімік, лаўрэат прэміі Вольфа па медыцыне 1979 года.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1926 годзе ў c. Сухаў (увайшло ў Львоў). У 1951 годзе атрымаў ступень доктара ў Венскім універсітэце, у тым жа годзе стаў супрацоўнікам альма-матар. Ён таксама цягам дваццаці гадоў быў старшынёй Інстытута біяхімічнай фармакалогіі. У 1967 годзе пачаў доўгае супрацоўніцтва з Універсітэтам Таронта ў Канадзе, а ў 1992 годзе стаў ганаровым прафесарам гэтай навучальнай установы.

Адным з яго асноўных дасягненняў было адкрыццё таго, што прычынай хваробы Паркінсана з’яўляецца дэфіцыт дафаміну ў галаўным мозгу. Таксама граў ключавую ролю ў развіцці тэрапіі гэтага захворвання левадопай.

## Узнагароды і званні 
* 1971: Член Леапальдзіны
* 1972: Міжнародная прэмія Гайрднера
* 1979: Прэмія Вольфа па медыцыне сумесна з Роджэрам Сперы і Арвідам Карлсанам «за адкрыццё новага падыходу ў барацьбе з хваробай Паркінсона левадопай»
* 2008: Аўстрыйскі ганаровы знак «За навуку і мастацтва» першага класа
* 2010: Аўстрыйскі ганаровы знак «За навуку і мастацтва»

Катэгорыя:Біяхімікі Аўстрыі
Закон Гука (гурт)

**Закон Гука** (*ZAKON GUKA*) — беларускі рок-гурт (пост-панк) з Мінска. Заснаваны 15 сакавіка 2016 года.

## Гісторыя 
Гурт заснавалі былыя ўдзельнікі каманды «Мёртвый сезон» Лёкса Кузьмін і Зміцер Кандраценка. Назва паходзіць ад фундаментальнага закона фізікі.

У 2018 годзе ў памяць пра Далорэс О'Рыордан (The Cranberries) зайгралі песню Zombie па-беларуску.

У 2018 годзе песня «Пішы», на словы Вацлава Ластоўскага, увайшла ў шэсцьдзясят беларускамоўных хітоў сучаснасці.

## Дыскаграфія 
### Альбомы 
* Каін (2018)
* Budzie dzien (2021)
* Elemienty (2023)

## Удзельнікі 
* Лёкса Кузьмін: вакал
* Зміцер Кандраценка: бубны, саўнд дызайн
* Мікіта Котаў: бас-гітара, гітара, саўнд дызайн, бэк-вакал
* Вадзім Юрэвіч: гітара, бэк-вакал

Катэгорыя:Рок-гурты Беларусі
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2016 годзе
Хантэр

**Хантэр** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Кім Хантэр, амерыканская актрыса
* Пол Хантэр, англійскі прафесійны гулец у снукер
* Холі Хантэр, амерыканская актрыса
* Энтані Хантэр, амерыканскі біяхімік
Энтані Хантэр

**Энтані Хантэр** (; нар. , Ашфард, Англія) — амерыканскі вучоны брытанскага паходжання. Працы ў асноўным прысвечаны біяхіміі і анкалогіі. Удастоены найпрэстыжнейшых узнагарод. Атрымаў вядомасць як даследчык фактараў росту і кіназ. Прафесар Salk Institute for Biological Studies, член Лонданскага каралеўскага таварыства (1987), Нацыянальнай Акадэміі навук (быў абраны як замежны член у 1998 годзе) і Медыцынскай акадэміі (2004) ЗША, а таксама Амерыканскага філасофскага таварыства (2006). Мае высокі індэкс Хірша (135 — па даных Scopus, 164 — па даных Акадэміі Google).

Скончыў Кембрыджскі ўніверсітэт (бакалаўр, 1965) і там жа ў 1969 годзе атрымаў ступень доктара філасофіі, з’яўляўся постдокам там і ў Salk Institute for Biological Studies (ЗША). У 1975 годзе паступіў у апошні асістэнт-прафесарам, цяпер яго прафесар і дырэктар анкалагічнага цэнтра, а таксама ад’юнкт-прафесар Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Сан-Дыега. З 1992 года даследчы прафесар Амерыканскага анкалагічнага таварыства.

Сябра рэдкалегіі шэрагу часопісаў, у прыватнасці Cell, Molecular Cell, EMBO Journal, PNAS.

Катэгорыя:Дактары філасофіі
Катэгорыя:Члены Амерыканскага філасофскага таварыства
Катэгорыя:Біяхімікі ЗША
Катэгорыя:Біяхімікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Анколагі
Алік Паўлавіч Русецкі

**Алік Паўлавіч Русецкі** (, в. Пліса, Смалявіцкі раён, Мінская вобласць — ) — беларускі спецыяліст у галіне меліярацыі, рэкультывацыі і аховы зямель. Доктар тэхнічных навук (2007), дацэнт (1977).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускую дзяржаўную сельскагаспадарчую акадэмію (кваліфікацыя «Інжынер-гідратэхнік», 1961).
    
Працаваў у Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі (1961—1971), Брэсцкім інжынерна-будаўнічым інстытуце (1971), Валагодскім політэхнічным інстытуце (1975—1977, дацэнт, дэкан інжынерна-будаўнічага факультэта), Інстытуце меліярацыі (1971—1975 — загадчык лабараторыі гідратэхнічных меліярацый, 1977—2001 — загадчык лабараторыі польдэрнага асушэння Палескага комплекснага аддзела, 2003—2012 — вядучы навуковы супрацоўнік лабараторыі эксплуатацыі меліярацыйных сістэм), Палескім дзяржаўным універсітэце (з 2012, загадчык кафедры ландшафтнага праектавання).

Навуковыя інтарэсы: гідратэхнічная меліярацыя; асушэнне пойменных зямель; стварэнне і эксплуатацыя польдэрных меліярацыйных сістэм.

## Бібліяграфія 
* Конструкции, методы расчета и способы эксплуатации польдерных систем Белорусского Полесья : диссертация … доктора технических наук : 06.01.02 : защищена 20.04.2007 : утверждена 31.10.2007 / Русецкий Алик Павлович. — Минск, 2006.
* Исследования дальности полета дождевальных импульсных струй : автореферат диссертации … кандидата технических наук : 06.531 / А. П. Русецкий. — Горки, 1969.
 

## Літаратура 
* Русецкий Алик Павлович (к 80-летию со дня рождения) / Н. К. Вахонин, А. С. Мееровский // Мелиорация. — 2018. — № 4. — С. 84.

Катэгорыя:Дэканы ВаДТУ
Катэгорыя:Выкладчыкі Валагодскага дзяржаўнага тэхнічнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Меліяратары СССР
Катэгорыя:Меліяратары Беларусі
Сан-Фернанда

**Сан-Фернанда**:
* Сан-Фернанда (даліна)
* Сан-Фернанда (Кадыс)
* Сан-Фернанда (Каліфорнія)
* Сан-Фернанда (Трынідад і Табага)
Чэрвія

**Чэ́рвія** (, ) — горад і камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Эмілія-Раманья, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Равена. Насельніцтва —  чалавекі (на 2005 год), шчыльнасць насельніцтва — 315 чал./км². Плошча — 82 км². Паштовы індэкс — 48015. Тэлефонны код — 0544.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Патэрніян. Свята штогод святкуецца 13 лістапада.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Камуны правінцыі Равена
Катэгорыя:Гарады Эміліі-Раманьі
Сусветная прэмія саўндтрэкаў 2022

**22-я цырымо́нія прысуджэ́ння Сусве́тнай прэ́міі саўндтрэ́каў** адбылася 22 кастрычніка 2022 года ў Генце, Бельгія. Цырымонія стала завяршаючай падзеяй 49-га Генцкага кінафестывалю.

## Пераможцы і намінанты 
Ніжэй прыведзены спісы пераможцаў і намінантаў. У межах адной катэгорыі намінанты ўпарадкаваны паводле беларускага алфавіта. Пераможца адзначаны жоўтым колерам фона &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; і прыводзіцца першым.

### Кінакампазітар года 
### Тэлекампазітару года 
### Прэмія за прыжыццёвыя дасягненні 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Спіс пераможцаў прэміі за ўсе гады  на сайце Сусветнай прэміі саўндтрэкаў
* 22-я Сусветная прэмія саўндтрэкаў  на сайце «Internet Movie Database»

Катэгорыя:Сусветная прэмія саўндтрэкаў
Катэгорыя:Кінапрэміі 2022 года
Катэгорыя:Музычныя прэміі 2022 года
Катэгорыя:2022 год у кіно
Катэгорыя:2022 год у музыцы
Катэгорыя:2022 год у Бельгіі
Катэгорыя:Падзеі 22 кастрычніка
Катэгорыя:Кастрычнік 2022 года
Шумак

**Шумак** — прозвішча.

## Выбітныя носьбіты 
* Віктар Віктаравіч Шумак (нар. 1962) — беларускі іхтыёлаг, рыбавод, эколаг. Доктар сельскагаспадарчых навук, кандыдат біялагічных навук.
* Вячаслаў Віталевіч Шумак (нар. 1988) — беларускі гандбаліст. Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа.
Віктар Віктаравіч Шумак

**Віктар Віктаравіч Шумак** (нар. , Іванава, Брэсцкая вобласць) — беларускі іхтыёлаг, рыбавод, эколаг. Доктар сельскагаспадарчых навук (Расія, 2020), кандыдат біялагічных навук (Расія, 2001; Беларусь, 2003), дацэнт (2009).

## Біяграфія 
Скончыў Калінінградскі тэхнічны інстытут рыбнай прамысловасці і гаспадаркі (спецыяльнасць «Іхтыялогія і рыбаводства», 1985), Усерасійскі навукова-даследчы інстытут сажалкавай рыбнай гаспадаркі (аспірантура, 1994).
    
Працаваў у Беларускім навукова-вытворчым аб’яднанні рыбнай гаспадаркі (1985—1992, малодшы навуковы супрацоўнік), ААТ «Рыбгас „Палессе“» (1994—2000, загадчык участка «Дубае»), УП «Саюс-Групп» (Мінск; 2001, начальнік участка «Беражок»), Дзяржаўнай інспекцыі аховы жывёльнага і расліннага свету пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (2002—2005, інспектар Пінскай міжраённай інспекцыі), Беларускім дзяржаўным эканамічным універсітэце (філіял у г. Пінску, 2005—2006, дацэнт), Баранавіцкім дзяржаўным універсітэце (2016—2021, дацэнт кафедры тэарэтычнай і прыкладной эканомікі), Палескім дзяржаўным універсітэце (2005—2016 і з 2021, загадчык кафедры тэхналогій аквакультуры).

Навуковыя інтарэсы: павышэнне эфектыўнасці рыбагаспадарчай дзейнасці.

## Бібліяграфія 
* Рациональные методы повышения эффективности рыбохозяйственной деятельности : диссертация … доктора сельскохозяйственных наук : 06.02.08 ; 06.02.10 : защищена 25.12.2019 : утверждена 12.02.2020 / Шумак Виктор Викторович. — Барановичи, 2019.
* Эффективность энергозатрат зимующего сеголетка разных пород карпа / V. V. Shumak // Innowacyjne działania i gospodarstwa na obszarach wiejskich. — Toruń, 2015. — S. 314—326.

## Спасылкі 
* Кафедра технологий аквакультуры 

Катэгорыя:Іхтыёлагі
Катэгорыя:Рыбаводства
Катэгорыя:Постаці савецкай жывёлагадоўлі
Катэгорыя:Постаці беларускай жывёлагадоўлі
Катэгорыя:Эколагі СССР
Катэгорыя:Эколагі Беларусі
Фару

**Фару** () — горад і марскі порт на поўдні Партугаліі, цэнтр аднайменнай акругі і муніцыпалітэта, цэнтр гістарычнай правінцыі Алгарві. Насельніцтва — 118 000 жыхароў (муніцыпалітэт). Горад і муніцыпалітэт уваходзіць у рэгіён Алгарві і субрэгіён Алгарві. Уваходзіць у склад гарадской агламерацыі Вялікі Алгарві.

Аэрапорт Фару (код IATA — FAO). Алгарваўскі ўніверсітэт.

## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Жуан Ваш Кортэ-Рэал, партугальскі мараплавец

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Партугаліі
Катэгорыя:Муніцыпалітэты акругі Фару
Сан-Фернанда (Кадыс)

**Сан-Фернанда** () — горад і муніцыпалітэт у Іспаніі, уваходзіць у правінцыю Кадыс, у складзе аўтаномнай супольнасці Андалусіі. Муніцыпалітэт знаходзіцца ў складзе раёна (камаркі) Баія-дэ-Кадыс. Плошча — 32 км². Насельніцтва —  чалавек (на 2010 год). За 14 км ад адміністрацыйнага цэнтра правінцыі.

Горад Сан-Фернанда названы ў гонар караля Фердынанда VII, да 1813 года паселішча звалася Ісла-дэ-Леон (Isla de León).

Заступнікамі горада лічацца Святы Хасэ (Іосіф Абручнік) і Нуэстра Сеньёра дэль Кармен (Маці Божая Кармельская).

Катэгорыя:Гарады Андалусіі
Катэгорыя:Муніцыпалітэты правінцыі Кадыс
Дзмітрый Данілавіч Жарнасекаў

**Дзмітрый Данілавіч Жарнасекаў** (нар. , Данецк, Украіна) — біяхімік. Доктар біялагічных навук (2019, Украіна; 2020, Беларусь), дацэнт (2017). Член Украінскага хімічнага таварыства (1981).

## Біяграфія 
Скончыў Днепрапятроўскі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Біяхімія», 1981; аспірантура, 1984).
    
Працаваў у Днепрапятроўскім хіміка-тэхналагічным інстытуце (1984—1987), Днепрапятроўскім нацыянальным універсітэце (1987—2006), Інстытуце біяхіміі імя А. В. Паладзіна НАН Украіны (2006—2017), Палескім дзяржаўным універсітэце (з 2017, біятэхналагічны факультэт, кафедра біятэхналогіі, прафесар, у 2017—2019 — загадчык кафедры, з сакавіка 2020 — кафедра біяхіміі і біяінфарматыкі, прафесар).
 
Навуковыя інтарэсы: вылучэнне і ачыстка бялкоў і ферментаў; біяхімія жывёл і раслін; бялкі клетачнай адгезіі.

## Бібліяграфія 
* Полифункциональная роль адгезивных белков в формировании межклеточных контактов тканей млекопитающих в онтогенезе и при патологических состояниях : диссертация … доктора биологических наук : 03.00.04 : защищена 28.01.2019 : утверждена 00.00.2019 : [нострифицирована в Республике Беларусь 14.10.2020] / Жерносеков Дмитрий Данилович. ― Киев, 2019.
* Glu- and Lys-forms of plasminogen differentially affect phosphatidylserine exposure on the platelet surface / D. D. Zhernossekov [et al.] // Ukrainian Biochemical Journal. — 2017. — Vol. 89, spesial iss. — P. 102—110.
* Novel aspects of platelet aggregation / Y. M. Roka-Moya [et al.] // Biopolymers and Cell. — 2014. — Vol. 30, № 1. — P. 10—15.
* Surface-exposed actin binds plasminogen on the membrane of agonist-activated platelets: a flow cytometry study / A. O. Tykhomyrov, D. D. Zhernossekov, T. V. Grinenko // Biopolymers and Cell. — 2017. — Vol. 33, № 3. — P. 172—182.
 

## Спасылкі 
* Жерносеков Дмитрий Данилович

Катэгорыя:Біяхімікі СССР
Катэгорыя:Біяхімікі Украіны
Катэгорыя:Біяхімікі Беларусі
Віталь Мікалаевіч Нікандраў

**Віталь Мікалаевіч Нікандраў** () — біяхімік. Доктар біялагічных навук (1989), прафесар (1995).

## Біяграфія 
Скончыў Віцебскі ветэрынарны інстытут (спецыяльнасць «Ветэрынарыя», 1971), Беларускі навукова-даследчы ветэрынарны інстытут імя С. М. Вышалескага (аспірантура, 1975).
    
Працаваў у Гарадокскай раённай ветэрынарнай станцыі (Віцебская вобласць; 1971—1972, лабарант бактэрыялагічнага аддзела), Беларускім НДІ эпідэміялогіі і мікрабіялогіі (1975—2008, з 1978 — загадчык лабараторыі прыкладной энзімалогіі, адначасова аддзела біяхіміі і тэхналогіі мікробных ферментаў), Інстытуце фізіялогіі НАН Беларусі (1998—2012, загадчык лабараторыі рэгуляторных бялкоў і пептыдаў), Беларускім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя М. Танка (2013—2017, загадчык кафедры хіміі), Палескім дзяржаўным універсітэце (з 2017, біятэхналагічны факультэт, кафедра біятэхналогіі, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: біяхімія пратэоліза; структурна-функцыянальныя ўласцівасці рэгуляторных бялкоў; біяхімія патагенных мікраарганізмаў; медыцынская біятэхналогія; нейрабіялогія.

## Узнагароды 
Знак «Вынаходнік СССР» (1986), прэмія НАН Беларусі (2003), званне «Ганаровы прафесар Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны» (2013) і інш.

## Бібліяграфія 
* Стрептокиназа. Структурные и функциональные свойства : автореферат диссертации … доктора биологических наук : 03.00.04 / Никандров Виталий Николаевич. — Москва, 1989.
 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* Виталий Николаевич Никандров : персональный биобиблиографический указатель. — Пинск, 2019.
  

Катэгорыя:Біяхімікі СССР
Катэгорыя:Біяхімікі Беларусі
Мікалай Мікалаевіч Паляшчук

**Мікалай Мікалаевіч Паляшчук** (нар. 1949) — беларускі вучоны ў галіне вірусалогіі. Доктар медыцынскіх навук (1995), прафесар.

## Біяграфія 
Працоўная дзейнасць: з 1980 г. — кіраўнік лабараторыі Беларускага НДІ эпідэміялогіі і мікрабіялогіі (Мінск), з 1988 г. — кіраўнік аддзела эпідэміялогіі і імунапрафілактыкі інфекцыйных захворванняў гэтага інстытута.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па дыягностыцы, патагенезе прыёнавых і спалучаных хламідыйна-вірусных і пратазойных інфекцый.

## Літаратура 
* Республика Беларусь : энциклопедия. Т. 6. — Минск, 2008.
* Беларуская энцыклапедыя. Т. 12. — Мінск, 2001.
* Кто есть кто в Республике Беларусь. Люди Дела. — Минск, 1999.

Катэгорыя:Вірусолагі Беларусі
Катэгорыя:Вірусолагі СССР
2026 год у гісторыі спорту

**2026** год быў адзначаны шэрагам спартыўных падзей.

## Каляндар падзей 
*6—22 лютага — XXV зімовыя Алімпійскія гульні (Мілан)

## Баскетбол 
## Футбол 
*? чэрвеня—19 ліпеня — чэмпіянат свету (Злучаныя Штаты Амерыкі, Канада, Мексіка)

## Хакей
*15—31 мая —  (Цюрых, Швейцарыя)

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Спасылкі
*
Аляксандр Майсеевіч Левін

**Аляксандр Майсеевіч Левін** (, г. Екацярынаслаў, Украіна — ) — спецыяліст у галіне цепла- і газазабеспячэння. Доктар тэхнічных навук (1968), прафесар (1971). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Скончыў Харкаўскі механіка-машынабудаўнічы інстытут (паравозабудаўнічы факультэт, 1941).
    
Працаваў у інстытуце «ГіпраНДІгаз» (г. Саратаў, намеснік дырэктара па навуцы), Саратаўскім політэхнічным інстытуце (1964—1976, загадчык кафедры «Цеплагазазабеспячэнне і вентыляцыя», дэкан архітэктурна-будаўнічага факультэта), Полацкім дзяржаўным універсітэце (з 1976, у 1978—1990 — загадчык кафедры газазабеспячэння, водазабеспячэння і гідраўлікі, у 1990—1998 — прафесар кафедры цеплагазаводазабеспячэння і вентыляцыі).

Навуковыя інтарэсы: гідраўліка; нестацыянарны рух у газаправодах; працэсы інжэкцыі; эмісія шкоднасцей пры спальванні газу; метады разліку газавых сетак; распрацоўка спецыльных прыбораў.

## Бібліяграфія 
* Исследование процессов распределения и сжигания газа в городских системах газоснабжения : автореферат диссертации … доктора технических наук : 482 / Левин Александр Моисеевич. — Москва, 1967.

## Літаратура 
* 
* Левин Александр Моисеевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 4. — С. 422.

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Дэканы СДТУ
Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Скарабагатая

**Скарабагатая** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Ірына Андрэеўна Скарабагатая — беларуская архітэктар
* Ядвіга Эдуардаўна Скарабагатая — беларуская спартсменка
2027 год у гісторыі спорту

**2027** год будзе адзначаны шэрагам спартыўных падзей.

## Каляндар падзей 
*чэрвень ― IV Еўрапейскія гульні

## Баскетбол 
## Футбол 
## Хакей
*14—31 мая —  (Дзюсельдорф, Мангейм).

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Спасылкі
*
Вядомыя асобы Дніпра

]]
Вядомыя ўраджэнцы Дніпра:

__NOTOC__
]]
]]
]]
]]

## А 
* Марыя Уладзіміраўна Адамейка (1929—1990) — беларуская спявачка. Заслужаная артыстка Беларускай ССР (1963).
* Аляксандр Іванавіч Гегела (1891—1965) — савецкі архітэктар.

## Б 
* Аксана Сяргееўна Баюл (нар. 1977) — украінская фігурыстка. Першая алімпійская чэмпіёнка (17-я зімовыя Алімпійскія гульні, Лілехамер, Нарвегія, 1994 год) незалежнай Украіны ў зімовых відах спорту.

## В 
* Аляксандр Іовіч Валошын (1922—1989) — лётчык-знішчальнік, Герой Савецкага Саюза.
* Алег Леанідавіч Воінаў (нар. 1967) — беларускі дзяржаўны дзеяч, вайсковец.
* Яўген Віктаравіч Вучэціч (1908—1974) — савецкі скульптар-манументаліст, педагог, прафесар. Віцэ-прэзідэнт Акадэміі мастацтваў СССР (1970—1974).

## Г 
* Алесь Ганчар (1918—1995) — украінскі празаік, публіцыст і грамадскі дзеяч. Ганаровы доктар Альберцкага ўніверсітэта (Канада, 1992).
* Васіль Дзям’янавіч Ганчарэнка (1928—1983) — беларускі спявак.
* Леў Уладзіміравіч Голуб (1904—1994) — беларускі кінарэжысёр, сцэнарыст, педагог. Народны артыст Беларускай ССР (1964), заслужаны дзеяч мастацтваў ПНР (1975).
* Мікіта Арцёмавіч Грачыхін (1903—1943) — старшыня Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).
* Мікалай Васільевіч Гурло (1914—1980) — беларускі графік.

## Д 
* Уладзімір Яхімавіч Дабрускін (нар. 1900) — неўрапатолаг, дацэнт.
* Таццяна Аляксандраўна Даговіч (нар. 1980) — празаік, пісьменніца, паэтка, выкладчыца.
* Паісій (Дмахоўскі) (нар. 1966) — украінскі архірэй Праваслаўнай Царквы Украіны.
* Юльян Мікалаевіч Дрэйзін (1879—1942) — музыказнавец, публіцыст, перакладчык, педагог.

## Ж 
* Юрый Віктаравіч Жадобін

## З 
* Вадзім Юр’евіч Зайцаў

## І 
* Іаан (Зіноўеў) (нар. 1950) — украінскі архірэй Украінскай праваслаўнай царквы Кіеўскага патрыярхата.
* Пётр Пятровіч Ізвольскі

## К 
* Ілья Іосіфавіч Кабакоў
* Ігар Валер’евіч Каламойскі
* Аляксандра Міхайлаўна Калмыкова
* Дзмітрый Мікалаевіч Камеко
* Дзмітрый Раманавіч Камінскі
* Уладзімір Генадзевіч Каробка
* Леанід Барысавіч Коган
* Андрэй Куліш (нар. 1992) — украінскі прафесійны баскетбаліст.

## Л 
* Уладлен Рыгоравіч Лахоня
* Аляксандр Майсеевіч Левін (1918—1998) — спецыяліст у галіне цепла- і газазабеспячэння. Доктар тэхнічных навук (1968), прафесар (1971).
* Аляксандр Мікалаевіч Логінаў

## М 
* Васіль Піліпавіч Маргелаў
* Аляксандр Мацвеевіч Матросаў

## Н 
* Таццяна Аляксандраўна Наўка

## Р 
* Іосіф Абрамавіч Ражба
* Вітаўт Рамук

## С 
* Анжаліка Віталеўна Саўчанка
* Міхаіл Аркадзевіч Святлоў
* Уладзімір Антонавіч Собалеў
* Аляксандр Паўлавіч Стагорскі
* Нона Андрэеўна Суржына
* Уладзімір Паўлавіч Сухаверхаў

## Т 
* Аляксандр Валянцінавіч Турчынаў

## У 
* Усевалад Міхайлавіч Увядзенскі

## Ф 
* Аляксандр Міхайлавіч Файнцымер
* Аляксей Фёдаравіч Фёдараў

## Ц 
* Алег Анатолевіч Цароў
* Рыгор Якаўлевіч Цемахоў
* Юлія Уладзіміраўна Цімашэнка

## Ч 
* Віктар Міхайлавіч Чэбрыкаў

## Я 
* Канстанцін Віктаравіч Яроменка
Алена Яўгенаўна Агафонава-Шох

**Алена Яўгенаўна Агафонава-Шох** (нар. , г. Мінск) — беларуская мастачка.

## Біяграфія 
Скончыла ў 1982 годзе Рэспубліканскую школу-інтэрнат па музыцы і выяўленчым мастацтве і ў 1987 годзе Віцебскі тэхналагічны інстытут лёгкай прамысловасці па спецыяльнасці мастак-тэхнолаг. Удзельніца мастацкіх выставак з 1988 года.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1994 года. Жыве ў г. Мінску.

## Творчасць 
Працуе ў габелене. Асноўныя творы: «Мары дзяцінства», «За кулісамі», «Спадчына», «Антычныя матывы», «Раніца роднага горада», «Паўночная мелодыя», «Эдэм», «Госць з мінулага».

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мастакі-габеленісты Беларусі
Яўген Аляксеевіч Акеанаў

**Яўген Аляксеевіч Акеанаў** (нар. , г. Уладзікаўказ, Паўночная Асеція — ?) — беларускі мастак.

## Біяграфія 
Скончыў у 1958 годзе Дзяржаўны педагагічны інстытут ва Уладзікаўказе. Удзельнік мастацкіх выставак з 1954 года.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1975 года. Жыве ў г. Мінску.

## Творчасць 
Працуе ў станковай графіцы, акварэлі. Асноўныя творы: серыя «Па Асеціі», «Працоўныя будні», «Пакарыцелі гор», «Франтавыя дарогі», цыкл «Беларускі пейзаж».

Работы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва ў Мінску, Беларускім музеі гісторыі Вялікай Айчыннай вайны, Музеі выяўленчага мастацтва ў г. Уладзікаўказе.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Акварэлісты Беларусі
Віктар Мікалаевіч Ажгірэй

**Віктар Мікалаевіч Ажгірэй** (нар. , г.п.Гарадзішча, Брэсцкая вобласць) — беларускі мастак.

## Біяграфія 
Скончыў у 1976 годзе Мінскае мастацкае вучылішча, у 1983 годзе — Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Вучыўся ў Г. Вашчанкі, У. Стальмашонка, А. Хадыкі. Удзельнік мастацкіх выставак з 1984 года.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1993 года. Жыве ў пасёлку Ратамка Мінскай вобласці.

## Творчасць 
Працуе ў манументальна-дэкаратыўным і станковым жывапісе. Асноўныя творы: інтарсія «Францыск Скарына» ў бібліятэцы імя Ф. Скарыны, г. Барысаў; вітражы «Мінск старажытны, сучасны, святочны» на мінскім заводзе «Ударнік», «Памяць» у Чэрвеньскім краязнаўчым музеі, «Вілейка старажытная, Вілейка сучасная» ў Вілейскім краязнаўчым музеі, а таксама вітражы ў Палацах культуры гарадоў Мазыра і Нясвіжа, энкаўстыка «Асеннія промні» ў Мінскай клінічнай бальніцы; карціны «Свята ў Ратамцы», «Успамін аб Загорску», «Сады Заслаўя», «Восеньскі дзень». Творы знаходзяцца ў музеі фізкультуры і спорту пры Савеце Міністраў Беларусі. 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мастакі-манументалісты Беларусі
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
2028 год у гісторыі спорту

**2028** год будзе адзначаны шэрагам спартыўных падзей.

## Каляндар падзей 
* 14—30 ліпеня — XXXIV Летнія Алімпійскія гульні (Лос-Анджэлес)

## Баскетбол 
## Футбол 
* чэрвень—ліпень — чэмпіянат Еўропы (Вялікабрытанія, Ірландыя).

## Хакей
*вясна — 

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Спасылкі
*
Леа Закс

**Леа Закс** (,  — ) — ізраільскі малекулярны біёлаг, імунолаг і даследчык раку нямецкага паходжання.

Будучы яўрэем, Закс разам з сям’ёй пераехаў у Англію ў 1933 годзе пасля таго, як нацыянал-сацыялісты захапілі ўладу ў Германіі. У 1952 годзе ён эміграваў у Ізраіль, першапачаткова з мэтай працаваць у сельскай гаспадарцы ў кібуцы. Ён быў прафесарам Інстытута Вейцмана, дзе працаваў з 1952 года і заснаваў кафедру генетыкі. Ён быў там Ота Меергофам, прафесарам малекулярнай біялогіі.

У 1950-я гады ён паказаў, як генетычныя даследаванні клетак амніятычнай вадкасці чалавека могуць быць выкарыстаны для атрымання інфармацыі аб схільнасці да хвароб і, напрыклад, полу эмбрыёнаў, што пазней стала асновай для прэнатальнай дыягностыкі.

Затым Закс даследаваў, у прыватнасці, развіццё і дыферэнцыяцыю клетак крыві ў нармальным развіцці і ў ракавых клетках, для якіх ён упершыню распрацаваў метады вывучэння in vitro. Ён таксама вывучаў развіццё клетак лейкеміі in vitro і выявіў, што некаторыя нейрамедыятары таксама могуць звярнуць назад развіццё рака, што прывяло да новай формы тэрапіі, якая называецца дыферэнцыяцыйнай тэрапіяй.

Катэгорыя:Біёлагі Ізраіля
Катэгорыя:Генетыкі Ізраіля
Катэгорыя:Малекулярныя біёлагі
Катэгорыя:Імунолагі Ізраіля
Жан-П’ер Шанжэ

**Жан-П’ер Шанжэ** (; нар. , Дамон, Францыя) — французскі нейрабіёлаг. Працы прысвечаны працы нервовай сістэмы чалавека на розных узроўнях — ад малекулы да мозгу.

З’яўляецца членам і замежным членам наступных акадэмій:

* 1974 — Леапальдзіна
* 1983 — Нацыянальная акадэмія навук ЗША
* 1985 — Шведская каралеўская акадэмія навук
* 1988 — Французская акадэмія навук
* 1994 — Амерыканская акадэмія мастацтваў і навук
* 2004 — Венгерская акадэмія навук
* Еўрапейская акадэмія
* EMBO

Катэгорыя:Дактары філасофіі
Катэгорыя:Нейрабіёлагі Францыі
Саламон Снайдэр

**Саламон Снайдэр** (; нар. , Вашынгтон) — амерыканскі вучоны ў галіне нейранавук. Доктар медыцыны (1962), заслужаны прафесар універсітэта Джонса Хопкінса, дзе працуе з 1966 года, член Нацыянальных акадэміі навук (1980) і Медыцынскай акадэміі (1988) ЗША, а таксама Амерыканскага філасофскага таварыства (1992). Удастоены Нацыянальнага навуковага медаля (2003), лаўрэат прэміі Вольфа па медыцыне (1982) і іншых высокапрэстыжных узнагарод.

Катэгорыя:Дактары медыцыны
Катэгорыя:Нейрабіёлагі ЗША
Снайдэр

**Снайдэр** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Джон Уэслі Снайдэр, 54-ы міністр фінансаў ЗША
* Дзі Снайдэр, амерыканскі рок-музыкант
* Саламон Снайдэр, амерыканскі вучоны ў галіне нейранавук
* Цімаці Снайдэр, амерыканскі гісторык

## Тапонім 
* Снайдэр (Тэхас)
Спенсер

**Спенсер** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Бад Спенсер, італьянскі акцёр, сцэнарыст
* Эдмунд Спенсер, англійскі паэт

## Тапонім 
* Спенсер (заліў)