open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Артур Гарфілд Даў

**Артур Гарфілд Даў** (; , Канандайгуа, Нью-Ёрк — , Хантынгтан, Нью-Ёрк) — амерыканскі мастак, адзін з першых абстракцыяністаў у ЗША.

## Жыццё і творчасць 
Нарадзіўся ў багатай сям’і, бацькі былі выхадцамі з Англіі. Бацька мастака займаўся палітыкай і быў паспяховым прадпрымальнікам, уладальнікам завода па вытворчасці будматэрыялаў. Юнак цікавіўся жывапісам і музычнай творчасцю. Першыя ўрокі малявання Даў атрымаў ад суседа-аматара, які вучыў яго пейзажнага жывапісу. Пасля скончыў Карнельскі ўніверсітэт, дзе ўжо быў вядомы як таленавіты мастак-ілюстратар. Затым працаваў у Нью-Ёрку як прафесійны ілюстратар. У 1907 годзе з’яжджае са сваёй жонкай у Парыж, дзе ўваходзіў у групу амерыканскіх мастакоў-авангардыстаў, якія знаходзіліся пад уплывам творчасці Анры Маціса і французскіх фавістаў. У 1908 і 1909 гадах Даў выставіў свае палотны ў парыжскіх Восеньскіх салонах. Вярнуўшыся ў Нью-Ёрк, ён прымае канчатковае рашэнне стаць прафесійным мастаком. Незадаволены перспектывамі ілюстратара — стваральніка рэкламы, ён пераязджае з Нью-Ёрка ў сельскую мясцовасць, каб зблізку прыроды цалкам прысвяціць сябе абранай творчасці.

У 1909 годзе Даў знаёміцца і заводзіць сяброўскія адносіны з галерыстам Алфрэдам Стыгліцам, які прапанаваў мастаку сваю мадэрнісцкую галерэю 291. У ёй у 1910 годзе майстар выстаўляе свае палотны на прэзентацыі Маладыя амерыканскія мастакі (Young American Painters). Пачынаючы з 1911—1912 года ён стварае свае першыя, падобныя да работ В. Кандзінскага, абстрагаваныя карціны-пейзажы. У 1912 годзе праходзіць першая персанальная выстава ў галерэі Стыгліца. Менавіта пад уплывам апошняга, знаёмага з творамі Кандзінскага, Доў пачынае эксперыментаваць у галіне абстрактнай творчасці, адышоўшы ад традыцыйнага матэрыялізму мастацтва XIX — пачатку XX стагоддзя. На сваёй выставе 1912 гады ён дэманструе серыю пастэльных малюнкаў пад назовам Дзесяць запаветаў (Ten Commandments), былых першымі абстрактнымі працамі ў амерыканскім жывапісе. У далейшым мастак становіцца адным з найвядомых прагрэсіўных амерыканскіх майстроў. У 1912—1946 гадах ён рэгулярна выстаўляецца ў галерэях А. Стыгліца 291, Intimate Gallery і An American Place.

Катэгорыя:Мастакі ЗША
Дай Цзінь

**Дай Цзінь** (, Цяньтан — , Цяньтан) — кітайскі жывапісец перыяду Мін, заснавальнік школы «чжэ-пай». Ствараў вельмі выразныя паводле малюнку і дакладныя паводле кампазіцыі пейзажы і карціны з выявамі жывёл, людзей і кветак. Дай Цзінь меў шмат вучняў, на якіх зрабіў вялікі ўплыў. Яго галоўныя творы — «Вяртанне карабля ў порт падчас буры» (Палацавы музей Тайбэй) і «Рыбакі на беразе ракі» (каля 1440—1450, Галерэя Фрыр, Вашынгтон).

Катэгорыя:Мастакі Кітая
Джым Дайн

**Джым Дайн** (; , , штат Агая) — амерыканскі сучасны мастак, адзін са стваральнікаў поп-арту.

## Жыццё і творчасць 
Джым Дайн нарадзіўся ў сям’і гандляра. Адукацыю атрымаў у 1953—1958 гадах ва ўніверсітэце Цынцынаці, універсітэце Агая (Калумбус) і Бостанскай школе прыгожых мастацтваў. У 1959 годзе пераязджае ў Нью-Ёрк. Сумесна з Класам Олдэнбургам, Аланам Капраў і Маркам Ратліфам стварае Джадсан-галерэю ў Нью-Ёрку, дзе сябры арганізуюць першыя хэпэнінгі. Паміж 1960 і 1965 гадамі Джым Дайн выкладае ў Аберлінскім каледжы (Агая) і ў Ельскім універсітэце. З 1966 года працуе сумесна з шатландскім скульптарам Эдуарда Паалоцы ў Лондане. Цяпер мастак жыве і працуе ў Нью-Ёрку.

Джым Дайн вядомы як мастак, графік, скульптар, з 60-х гадоў XX стагоддзя — таксама як паэт, пазней захапляўся фотамастацтвам і мастацкай творчасцю для тэатра. У жывапісе працаваў у стылях поп-арту, абстрактнага экспрэсіянізму, а з 80-х гадоў — таксама фігуратыўнага жывапісу.

Удзельнік Венецыянскай біенале 1964 года і 4-ы дакументы (1968). Уваходзіць у топ-100 мастакоў XX—XXI стагоддзяў паводле версіі ArtFacts.net (па стане на 2012 год займае 95-е месца).

Катэгорыя:Мастакі ЗША
Наталля Мечыславаўна Волчак

**Наталля Мечыславаўна Волчак** (, Мінск) — беларуская вяслярка ў акадэмічным веславанні.

Выступала за зборную Беларусі па акадэмічным веславанні ў 1990-х гадах. Бронзавая прызёрка летніх Алімпійскіх гульняў 1996 года ў Атланце, чэмпіёнка Гульняў добрай волі, шматразовая пераможца этапаў Кубка свету, рэспубліканскіх і маладзёжных рэгат. На спаборніцтвах прадстаўляла спартовае таварыства «Дынама», заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь.

## Біяграфія 
Нарадзілася 6 студзеня 1972 года ў Мінску. Вучылася ў сярэдняй школе № 91 г. Мінска. Актыўна займацца акадэмічным веславаннем пачала ў 18 гадоў, праходзіла падрыхтоўку ў мінскім фізкультурна-спартыўным таварыстве «Дынама».

На чэмпіянаце свету 1993 года ў Рачыцы (Чэхія) заняла пятае месца ў заліку ворных васьмёрак з рулявой і сёмае ў бязрульных чацвёрках. У 1994 годзе на сусветным першынстве ў Індыянапалісе (ЗША) у гонцы васьмімясцовых экіпажаў зноў была пятай. У 1995 годзе паўтарыла гэты вынік на чэмпіянаце свету ў Тамперэ (Фінляндыя).

Дзякуючы шэрагу ўдалых выступленняў удастоілася права абараняць гонар краіны на летніх Алімпійскіх гульнях 1996 года ў Атланце — у складзе каманды, куды таксама ўвайшлі вясляркі Алена Мікуліч, Марына Знак, Наталля Стасюк, Тамара Давыдзенка, Валянціна Скрабатун, Наталля Лаўрыненка і рулявая Яраслава Паўловіч, заваявала ў праграме ворных васьмёрак бронзавы медаль, прапусціўшы наперад толькі экіпажы з Румыніі і Канады.

На розных этапах Кубка свету 1997 і 1998 гадоў Волчак неаднаразова станавілася пераможцай і прызёркай, пры гэтым спаборнічала ў асноўным у праграме парных чацвёрак. Прыняла ўдзел у чэмпіянаце свету ў Кёльне (ФРГ), у фінальным заездзе яе чацвёрка фінішавала восьмай.

У 1997 годзе скончыла спартыўна-педагагічны факультэт масавых відаў спорту Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта фізічнай культуры. Пасля завяршэння кар’еры прафесійнай спартсменкі працавала трэнерам па акадэмічным веславанні, у тым ліку была старшым трэнерам нацыянальнай зборнай Беларусі.

## Узнагароды 
* заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (1997).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Весляры (акадэмічнае веславанне) Беларусі
Катэгорыя:Весляры (акадэмічнае веславанне) на летніх Алімпійскіх гульнях 1996 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1996 года
Тамара Віктараўна Самахвалава

**Тамара Віктараўна Самахвалава** (у дзявоцтве — **Давыдзенка**; нар. , Пінск) — беларуская вяслярка ў акадэмічным веславанні.

Выступала за зборную Беларусі па акадэмічным веславанні ў 1990-х — 2000-х гадах. Бронзавая прызёрка летніх Алімпійскіх гульняў 1996 года ў Атланце, чэмпіёнка Гульняў добрай волі 1994 года, шматразовая пераможца этапаў Кубка свету, рэспубліканскіх і маладзёжных рэгат. На спаборніцтвах прадстаўляла спартыўнае таварыства «Дынама», заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь.

## Біяграфія 
Нарадзілася 8 чэрвеня 1975 года ў Пінску. Актыўна займацца акадэмічным веславаннем пачала ў 14 год, праходзіла падрыхтоўку ў спецыялізаванай дзіцяча-юнацкай школе алімпійскага рэзерву г. Пінска, пазней трэніравалася ў мінскім фізкультурна-спартыўным таварыстве «Дынама».

У асноўным складзе беларускай нацыянальнай зборнай дэбютавала ў сезоне 1993 года, калі на маладзёжным чэмпіянаце свету ў Нарвегіі заняла сёмае месца ў ворных чацвёрках, і пазней на сусветным першынстве ў Рачыцы (Чэхія) фінішавала пятай у распашных. У 1994 годзе ў ворнай васьмёрцы атрымала перамогу на Гульнях добрай волі ў Санкт-Пецярбургу, а на чэмпіянаце свету ў Індыянапалісе (ЗША) стала дзевятай у двойках і пятай у васьмёрках. У 1995 годзе на першынстве свету ў Тамперэ (Фінляндыя) выйграла бронзавы медаль у чацвёрках і паказала пяты вынік у васьмёрках.

Дзякуючы шэрагу ўдалых выступленняў удастоілася права абараняць гонар краіны на летніх Алімпійскіх гульнях 1996 года ў Атланце — у складзе каманды, куды таксама ўвайшлі вясляркі Алена Мікуліч, Марына Знак, Наталля Волчак, Наталля Стасюк, Валянціна Скрабатун, Наталля Лаўрыненка і рулявая Яраслава Паўловіч, заваявала ў праграме ворных васьмёрак бронзавы медаль, прапусціўшы наперад толькі экіпажы з Румыніі і Канады.

На розных этапах Кубка свету 1997 і 1998 гадоў Давыдзенка неаднаразова станавілася пераможцай і прызёркай, на чэмпіянаце свету ў Савоі (Францыя) ў ворных двойках прыйшла да фінішу восьмай, а ў васьмёрцы заняла 4 месца, на чэмпіянаце свету ў Кёльне (Германія) стала чацвёртай у чацвёрках і пятай у васьмёрках.

У 2004 годзе (ужо пад прозвішчам Самахвалава) выйграла бронзавы медаль на чэмпіянаце свету ў Баньёлесе (Іспанія) у праграме ворных чацвёрак. У 2005 годзе на сусветным першынстве ў Кайдзу (Японія) выступала адразу ў дзвюх дысцыплінах, у двойках і васьмёрках: у першым выпадку заняла пятае месца, у другім — сёмае. У 2006 годзе на чэмпіянаце свету ў Ітане (Вялікабрытанія), у заняла чацвёртае месца ў чацвёрках і на адзінаццатае у васьмёрках. Неўзабаве пасля гэтых спаборніцтваў прыняла рашэнне завяршыць кар’еру прафесійнай спартсменкі.

## Узнагароды 
* Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (1997).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Весляры (акадэмічнае веславанне) Беларусі
Катэгорыя:Весляры (акадэмічнае веславанне) на летніх Алімпійскіх гульнях 1996 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1996 года
Яўгенія Красоўска-Ядлоўска

**Яўгенія Красоўска-Ядлоўска** (, в. Новы Двор, Ваўкавыскі павет, Гродзенская губерня — , г. Варшава) — польскі дзяржаўны дзеяч, вучоны-філолаг, магістр філасофіі, выкладчык.

## Біяграфія 
Паходзіла з сям’і педагогаў (бацька быў школьным настаўнікам у Беластоку). У 1935 годзе скончыла Універсітэт Стэфана Баторыя, дзе да 1939 года працавала навуковым супрацоўнікам і асістэнтам катэдры гісторыі польскай літаратуры. У 1939—1941 гадах працавала настаўнікам у Вільні і журналістам часопіса «Віленская праўда». З’яўлялася членам метадычнага актыву настаўнікаў сярэдняй школы. З 1941 па 1944 гадах удзельнік тайнага пазашкольного навучання ў Беластоку. У 1944—1946 гадах былы паслядоўна дырэктарам Беластоцкай гімназіі і куратарам Беластоцкай школьнай акругі.

З 1945 годзе ў Дэмакратычнай партыі. Належала да партыі ўлады — у 1946 годзе і з 1947 па 1973 гадах член ЦК, у 1947—1956 і 1958—1973 гадах член Прэзідыюма ЦК, у 1949—1954 гадах — член Палітычнага камітэта і віцэ-прэзідэнт ЦК (у 1956 годзе і ў 1965—1969 гадах зноў была віцэ-прэзідэнтам ЦК).

У перыяд 1946—1950 гадоў займала пасаду намесніка сакратара (намесніка міністра) у Міністэрстве адукацыі, у 1950—1951 гадах — намеснік міністра ў Міністэрстве вышэйшай адукацыі і навукі, а з 1951 па 1965 гады — намеснік міністра ў Міністэрстве вышэйшай адукацыі.

У 1969—1973 гадах была рэдактарам газеты «Дэмакратычны штотыднёвік», у 1973—1979 гадах — прэзідэнт Польскага Камітэта па ЮНЕСКА. У 1958—1983 гадах член у Прэзідыюма Нацыянальнага камітэта Фронту нацыянальнага адзінства. З 1974 года член Савета Асацыяцыі польска-савецкай дружбы.

У 1947—1972 гадах — дэпутат Заканадаўчага Сейма і Сейма ПНР I—V склікання; з’яўлялася членам камітэтаў па пытаннях адукацыі, культуры і замежных спраў. У 1965—1972 гадах была членам Дзяржаўнага савета.

## Узнагароды 
У 1969 годзе яна ўзнагароджана ордэнамі Будаўнікоў ПНР, Сцяга Працы першай ступені, Камандорскім Крыжам с зоркай і Камандорскім Крыжам ордэна Адраджэння Польшчы, Залатым Крыжам за заслугі і медалём Перамогі і Свабоды 1945.

 

Катэгорыя:Камуністы Польшчы
Стары горад (Гданьск)

**Стары горад** (, ) — гістарычная мясцовасць у цэнтральнай частцы Гданьска. Самая старажытная мясцовасць горада. 

Нягледзячы на назву, мясцовасць мае на парадак менш архітэктурных і гістарычных помнікаў, якія б захаваліся пасля Другой сусветнай вайны, чым Галоўны горад, які часта з-за гэтага памылкова называюць "старым горадам".

## Палажэнне 
Стары горад знаходзіцца ў паўночнай частцы гістарычнага цэнтра горада. Мяжуе з мясцовасцямі Анёлкі і Млыніска, а дакладней з Маладым горадам. На паўднёвым усходзе абмежаваны ракой Матлавай. З поўдня праз вуліцу Старамесцкія падвалы мяжуе з Галоўным горадам, а з захаду — з Новымі агродамі і Градзіскам. Праз Стары горад працякае Радунскі канал, утвараючы невялікі востраў.

## Славутасці 
* Ратуша Старога горада - будынак 1589 года, пабудаваны ў стылі галандскага маньерызму. У інтэр'еры ёсць калекцыя антычных карцін.
* Вялікі млын - сярэднявечны вадзяны млын (1350 год), размешчаны на востраве Радунскага канала. Гэта быў адзін з самых вялікіх вытворчых будынкаў у сярэднявечнай Еўропе.
* Малы млын - гатычны будынак вадзянога млына на Радунскім канале (каля 1400 года).
* Дом пельплінскіх абатаў - камяніца ў стылі галандскага маньерызму, якая знаходзіцца на вуліцы Эльжбетанскай.
* Польская пошта — будынак міжваеннай польскай пошты ў Вольным горадзе Гданьску, месца баёў, якія адбыліся 1 верасня 1939 года паміж паштовымі работнікамі і шматлікімі нямецкімі аддзеламі.
* Чыгуначны вакзал "Гданьск-Галоўны" - гістарычны будынак вакзала 1900 года з гадзіннікавай вежай вышынёй 50 метраў.

Катэгорыя:Геаграфія Гданьска
Эўгеніюш Кабац

**Эўгеніюш Кабац** ( , г. Ваўкавыск — , г. Варшава, Польшча) — польскі пісьменнік і перакладчык твораў беларускай літаратуры.

## Біяграфія 
Паходзіць з сям’і чыгуначніка. У 1946 годзе разам з сям’ёй пераехаў у Польшчу. Закончыў Галоўную школу плянаваньня і статыстыкі ў Варшаве (1952). Працаваў у фінансавых установах (1948—1957), рэдакцыі двухтыднёвіка «Сучаснасць» (1960—1968), дарадцам па справах культуры пасольства Польшчы ў Італіі (1968—1972). У 1973—1993 гадах — намесьнік галоўнага рэдактара часопіса «Сусветная літаратура». Сакратар польскага філіяла Таварыства эўрапейскай культуры (1990). Член галоўнай управы Таварыства «Польшча-Беларусь» (1994). Дэбютаваў у 1949 годзе ў тыднёвіку «Час», як раманіст. Друкуецца з 1954 года.

## Творчасць 
Па сцэнарах Кабаца знятыя фільмы: DECYZJA (1960), DYREKTORZY (1975, серыял, серыя 6), DOKTOR MUREK (1979).
 
* П’яны анёл (1957)
* Занадта многа сонца (1959)
* Горкі пляж (1960)
* Раманс (1960)
* Нейтральная зона (1960) напісана ў суаўтарстве Аляксандрам Мінкоўскім
* Прыгоды з Агнешкай (1962)
* Адзінаццатая запаведзь (1965)
* Чарапахі (1966)
* Адпачынак у высокай траве (1968)
* Піліп і Джульета (1968)
* Выкраданьне Джульеты (1973)
* Патрыцыя, або Пра каханне і мастацтва сярод ночы (1975)
* Аўтастрада сонца (1979)
* Малгажата, або Рэквіем для ваяўнічай (1980)
* Смерць працоўнага ў гатэлі «Савой» (1985)
* Сакрэты Падрэ Піо (1999)
* Непагадзь над Палерма (1999)
* Vinum. Sacrum et profanum (2003)
* Сярод знакаў Арла і Пагоні (2004)
* Падрэ Піо. Другое крыло анёла (2008)
* Чорнаруская хроніка пракажоных (2008)

## Узнагароды 
У 1965 годзе удастоены Залатога крыжа Заслугі, у 1981 годзе — Рыцарскага крыжа за адраджэнне Польшчы, у 1982 годзе Афіцэрскага крыжа за адраджэнне Польшчы.

## Літаратура 
* Беларуская ССР : кароткая энцыклапедыя : у 5 т. — Мінск, 1981. — Т. 5. — С. 258.
* Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1998. — Т. 7. — С. 383.
* Белорусская ССР : краткая энциклопедия : в 5 т. — Минск, 1982. — Т. 5. — С. 261.
* Культура Беларусі : энцыклапедыя : [у 6 т.]. — Мінск, 2013. — Т. 4. — С. 232—233.
* Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 3. — С. 823.
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі : у 5 т. — Мінск, 1985. — Т. 2. — С. 602.
Карл Фрэд Дамен

**Карл Фрэд Дамен**, сапраўднае **Карл Фрыдрых Дамен** (, Штольберг — , Прайнерсдорф) — нямецкі мастак.

## Біяграфія 
Карл Фрэд Дамен вучыўся ў Ахенскай школе прыкладных мастацтваў у 1932 і 1933 гадах, пакуль яе не закрылі. З 1936 па 1938 год асвойваў прафесію камерцыйнага графічнага дызайнера.

Пасля вайсковай службы і знаходжання ў палоне (1939—1945) у 1951 годзе ўпершыню наведаў Парыж. Натхнёны новымі ідэямі Парыжскай школы, ён заснаваў «Neue Aachener Gruppe» у 1952 годзе. Яго кантакты ў Францыі дазволілі яму арганізаваць першую франка-германскую выставу ў 1953 годзе пад назвай «Сёння».

У 1954 годзе працаваў настаўнікам малявання ў прыватнай школе ў Ахене. У 1957 годзе стаў членам Нямецкай асацыяцыі мастакоў. У 1958 годзе ён прыняў удзел у якасці госця Gruppe 53 у іх выставе ў Dusseldorf Kunsthalle, а ў 1959 годзе далучыўся да гэтага аб’яднання мастакоў. У тым жа годзе ён змог прадставіць сваю працу шырокай аўдыторыі на documenta II у Каселі.

У 1964 годзе атрымаў пасаду выкладчыка ў мастацкай школе ў Брэмене, адным з яго вучняў быў Джымі Д. Песлер. У 1966 годзе стаў членам «Neue Gruppe München» і Заходненямецкай асацыяцыі мастакоў. У 1967 годзе атрымаў званне прафесара Акадэміі выяўленчага мастацтва ў Мюнхене. Сярод яго вучняў там былі Гюнтэр Фёрг, Дытэр Брайтшверт, Альфрэд Кайзер, Вольфганг Флац, Ганс Шнель, Дагмар Родзіус, Вольфганг Лаўтэр, Ева-Марыя Рап і Клаўс Вальтэршпіль.

У 1974 годзе Дамен стаў членам Акадэміі прыгожых мастацтваў у Мюнхене. З 1978 года жыў у Прэйнерсдорфе, дзе і памёр у 1981 годзе.

Катэгорыя:Мастакі Германіі
Казбек Бейсенавіч Нуржанаў

**Казбек Бейсенавіч Нуржанаў** (, в. Актагай, Джэзказганская вобласць, Казахстан — ) — Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
Скончыў Каркаралінскі педагагічны тэхнікум, працаваў настаўнікам. У Чырвонай Арміі з кастрычніка 1939 года.

На фронце з красавіка 1942 года. Удзельнік бітваў пад Дуброўкай, Гарадзішчам, Арлом. Удзельнік фарсіравання рэк Зуша, Дзісна, Сож, Днепр, Друць, Бярэзіна.

Камандзір узвода разведкі 61-га асобнага знішчальна-процітанкавага дывізіёна 5-й стралковай дывізіі 3-й арміі 2-га Беларускага фронту старшы сяржант Нуржанаў, будучы ўдзельнікам рухомай групы, пры ўзяцці горада Ваўкавыска, выйшаўшы з групай захопу ў фланг паспешліва заняўшаму абарону праціўніку на вышынях горада Ваўкавыск, сваім рашучым дзёрзкім манеўрам навёў паніку ў стане ворага, праціўнік уздрыгнуў і, кінуўшы тэхніку, у паніцы пабег. Пераследуючы па пятах бягучага праціўніка, расстрэльваў ў кароткіх сутычках з немцамі: узяў у палон трох немцаў і афіцэра. Першым уварваўся ў горад Ваўкавыск, дзе на ўскраіне горада быў цяжка паранены ў галаву.

24 ліпеня 1944 года памёр ад ран. Пахаваны ў брацкай магіле вёскі Дзярэчын Зэльвенскага раёна. Указам Прэзідыюма Вярхоўнага Савета СССР 24 сакавіка 1945 года прысвоена званне Героя Савецкага Саюза (пасмяротна).

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнамі Леніна, Чырвонай Зоркі (1944), Славы ІІІ ступені, медалём.

## Памяць 
Казахскі акын Жэніс Кашкынаў напісаў пра Нуржанава твор «Казбек Нуржанаў», «Батырдын анасы» («Маці героя»). У памяць аб Нуржанаве ў Актагаі названая вуліца, у саўгасе «Коунрат» — сярэдняя школа. У цэнтры — узведзены помнік. Штогод на ўшанаванне яго памяці ў Ваўкавыску праводзяцца спартыўныя спаборніцтвы.

 

Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Камандзіры ўзводаў у Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро
Станіслаў Плева

**Станіслаў Плева** (, г. Ваўкавыск, Польская Рэспубліка — , Кракаў) — геафізік, прафесар універсітэта навукі і тэхналёгіі.

## Біяграфія 
У Ваўкавыску скончыў пачатковую школу і адзін клас гімназіі. У 1946 годзе ў Тарноўскім ліцэі матэматыкі і фізікі атрымаў ступень бакалаўра. Быў салдатам Арміі Краёвай Зямлі Тарноўскай Кракаўскай акругі па мянушцы Янус, з базай Цэзар-Селіна ў Чхове. З’яўляўся членам партызанскай групоўкі паручніка Скорэго і паручніка Метэора ў Волі Строскей.

Дзейнасць ў розныя гады:
* спецыяліст у галіне геатэрмальнай энергіі,
* з’яўляўся прадэканам факультэта геалёгіі і разведкі Акадэміі горнай справы і металургіі,
* загадчык лабараторыі петрафізікі катэдры геафізікі дэпартамента геалёгіі, геафізікі і аховы навакольнага асяроддзя Акадэміі горнай справы і металургіі,
* намеснік дырэктара Міжнароднага інстытута геафізікі Акадэміі горнай справы і металургіі,
* член Камісіі і навуковых Рад Польскай акадэміі навук,
* першы загадчык Дэпартамента свідравання, нафты і газу Акадэміі горнай справы і металургіі,
* заснавальнік і кіраўнік катэдры геафізікі Інстытута Нафты (Інстытут праблем нафты і газу) у Кракаве,
* галоўны інжынер кампаніі геафізікі нафты ў Кракаве,
* заснавальнік і рэдактар часопіса «Геалёгія і геафізіка нафты»,
* рэдактар штомесячнага часопіса «Нафта».

Памёр 28 красавіка 2006 года. Пахаванне адбылося ў дзень яго заступніка 8 траўня 2006 года на Сальваторскіх могілках у Кракаве.

## Навуковая дзейнасць 
Быў аўтарам 125 навуковых прац, апублікаваных у польскіх і замежных часопісах, дзевяці патэнтаў, і велізарнай колькасці даследаванняў у галіне нафтавай прамысловасці. З’яўляецца аўтарам васьмі кніг і сааўтарам міжнароднай публікацыі геатэрмальнага Атласа Еўропы (1992) і сааўтарам шэрагу манаграфій.

## Узнагароды 
Быў узнагароджаны: Сярэбраным (1953) і Залатым крыжамі Заслугі (1958), крыжам рыцара ордэна адраджэння Польшчы (1970), Крыжам Арміі Краёвай (1998), удастоены звання генеральнага дырэктара Горных спраў III ступені (1981). Яго імя ўпісана ў Кнігу дасягненняў і подзвігаў «Айчынная навука» за доўгую і самаадданую працу.

 

Катэгорыя:Вучоныя Польшчы
17-я партызанская брыгада

**17-я партызанская брыгада** — партызанская брыгада, створаная ў жніўні 1943 года на базе 4-га батальёна партызанскага палка «Трынаццаць» (у чэрвені 1943 група атрада былой партызанскай брыгады «Звязда» ўвайшла ў полк як 4-ы батальён). Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Дрыбінскага, Чавускага, Прапойскага і Быхаўскага раёнаў. 1 кастрычніка і 2 снежня 1943 года брыгада (457 партызан, 3 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.

## Склад 
* 122-і атрад;
* 123-і атрад;
* 124-ы атрад.

## Камандаванне 
### Камандзір 
* М. І. Кітаеў.

### Камісар 
* П. С. Равянкоў.

### Начальнік штаба 
* Б. А. Сяргееў.

## Гісторыя 
У кастрычніку 1942 — лютым 1943 гадоў партызаны групы атрадаў правялі 16 баёў з немцамі, якія імкнуліся прарвацца ў зону дыслакацыі партызан. У аперацыі «рэйкавая вайна» на чыгунцы Магілёў — Крычаў падарвалі больш за 570 рэек. У кастрычніку 1943 года ўдзельнічалі ў баях з немцамі ў Быхаўскім раёне, потым разгрупіраваліся на асобныя падраздзяленні, якія вялі манеўраныя абарончыя баі. 1 кастрычніка і 2 снежня брыгада злучылася з Чырвонай Арміяй.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Савецкія партызанскія злучэнні, брыгады і атрады на акупіраванай тэрыторыі Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1943 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1943 годзе
Агдэрскі ўніверсітэт

**Агдэрскі ўніверсітэт** () — нарвежская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Крысціянсан.

## Структура 
* Школа бізнесу і права
* Факультэт грамадскіх навук
* Факультэт выяўленчага мастацтва
* Факультэт навук аб здароўі і спорце
* Гуманітарна-педагагічны факультэт
* Факультэт інжынерыі і (дакладных) навук
* Аб'яднанне педагагічнай адукацыі

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Крысціянсан
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Нарвегіі
Галоўная Карлін-Столінская сінагога

**Галоўная Карлін-Столінская сінагога**, або сінагога «**Перлава**» — сінагога ў Пінску, якая размяшчаецца па вул. Іркуцка-Пінскай дывізіі, 12. У цяперашні час — адзіная дзеючая сінагога горада.

Участак зямлі нашчадкам заснавальніка каралінскай абшчыны хасідаў (адно з разнавіднасцяў іўдаізму) Аарона Перлава. З 1841 да 1901 г. будынак сінагогі быў драўляным, а пасля пажару ў пачатку ХХ стагоддзя малітоўны дом рабінаў Перлавых (Карлінскіх) адбудавалі з цэглы. Тут у сакавіку 1941 г. праходзіў нелегальны з’езд рабінаў Заходняй Беларусі і Заходняй Украіны.

У пасляваенны час будынак выкарыстоўваўся як жылы дом на некалькі кватэр. Вернуты Пінскай яўрэйскай абшчыне ў канцы 1990-х гг

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Сінагогі Пінска
Катэгорыя:XIX стагоддзе ў Пінску
Катэгорыя:Вуліца Іркуцка-Пінскай дывізіі
Нарвежскі ўніверсітэт тэхнічных і прыродазнаўчых навук

**Нарвежскі ўніверсітэт тэхнічных і прыродазнаўчых навук** () — нарвежская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Тронхейм.

## Структура 
* Інжынерны факультэт
* Факультэт інфармацыйных тэхналогій і электратэхнікі
* Факультэт прыродазнаўства
* Факультэт архітэктуры і дызайну
* Факультэт эканомікі і кіравання
* Факультэт медыцыны і навук аб здароўі
* Факультэт сацыяльных і педагагічных навук
* Гуманітарны факультэт

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Тронхейм
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Нарвегіі
Галоўны горад (Гданьск)

**Галоўны горад** (, ) — гістарычная мясцовасць у цэнтральнай частцы Гданьска. 

Вялікая канцэнтрацыя помнікаў і славутасцей робяць яго турыстычным цэнтрам Гданьска. Таму гэту мясцовасць часта блытаюць са Старым горадам, размешчаным на поўнач ад Галоўнага горада, гістарычная гарадская забудова якога не была цалкам адноўлена пасля Другой сусветнай вайны.

## Палажэнне 
Галоўны горад размешчаны ў цэнтральнай частцы гістарычнага цэнтра Гданьска на заходнім беразе ракі Матлава. З поўначы па вуліцы Старамесцкія падвалы мяжуе са Старым горадам, з усходу праз масты Зялёны і Кравові злучаецца з Востравам збожжасховішчаў. З поўдня праз Прадмейскія падвалы мяжуе са Старым прадмесцем, а з захаду — з Новымі агродамі.

## Славутасці 
* Марыяцкая базіліка — касцёл, які мясцовыя жыхары лічаць найбуйнейшай цаглянай царквой у свеце.
* Ратуша Галоўнага горада - гатычна-рэнесансны будынак XV стагоддзя, размешчаны паміж вуліцамі Доўгай і Доўгім торгам. Ён мае 83-метровую вежу, якая дамінуе над Каралеўскай дарогай, і старадаўні карыльён.
* Залатая брама - была ўзведзена ў 1612 годзе на месцы гатычнай брамы XIV стагоддзя.
* Двор Артуса - былое месца сустрэчы купцоў і патрыцыяў, мае багата ўпрыгожаны інтэр'ер.
* Фантан Нептуна - фантан XVII стагоддзя са статуяй рымскага бога мора Нептуна, размешчаны на Доўгім торгу пад ратушай.
* Вялікі арсенал - муніцыпальны арсенал у стылі галандскага маньерызму з 1605 года.
* Двор брацтва Святога Георгія - будынак у фламандскім стылі 1494 года, рэзідэнцыя брацтва патрыцыяў.
* Катоўня з турэмнай вежай - абарончае збудаванне XIV стагоддзя.

Катэгорыя:Геаграфія Гданьска
Нарвежскі ўніверсітэт навук аб навакольным асяроддзі і жыцці

**Нарвежскі ўніверсітэт навук аб навакольным асяроддзі і жыцці** () — нарвежская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Ос.

## Структура 
* Факультэт біянавук
* Факультэт хіміі, біятэхналогій і навук аб харчаванні
* Факультэт навук аб навакольным асяроддзі і кіраванні прыроднымі рэсурсамі
* Факультэт ландшафту і грамадства
* Школа эканомікі і бізнесу
* Факультэт навукі і тэхналогіі
* Факультэт ветэрынарнай медыцыны

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Нарвегіі
Катэгорыя:Акерсхус
Універсітэт Паўднёва-Усходняй Нарвегіі

**Універсітэт Паўднёва-Усходняй Нарвегіі** () — нарвежская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта ў рэгіёне Тэлемарк.

## Структура 
* Факультэт аховы здароўя і сацыяльных навук
* Факультэт гуманітарных, спартыўных і педагагічных навук
* Факультэт тэхналогій, навукі і марскіх студый
* Бізнес-школа

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Тэлемарк
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Нарвегіі
Павел Аляксандравіч Пернікаў

**Павел Аляксандравіч Пернікаў** (нар. каля 1992) — праваабаронца, беларускі ўдзельнік Вікіпедыі, палітычны зняволены.

## Біяграфія 
Пернікаў вучыўся ў Брэсцкім дзяржаўным універсітэце. У 2013 годзе ўдзельнічаў у конкурсе студэнцкіх прац да 20-годдзя , атрымаў дыплом прадстаўніцтва ААН у Беларусі.

### Палітычны пераслед 
28 сакавіка 2022 года пракуратура Брэсцкай вобласці паведаміла пра перадачу ў суд крымінальнай справы супраць затрыманага раней «*30-гадовага непрацуючага жыхара Брэста П.*», і ўдзельнікі Вікіпедыі апазналі ў ім Pr12402. Паводле абвінавачання, Пернікаў у 2020—2021 гадах рэдагаваў Вікіпедыю і напісаў матэрыял для сайта Міжнароднай супольнасці правоў чалавека і «*прадставіў грамадскасці загадзя ілжывыя звесткі аб дзейнасці праваахоўных і дзяржаўных органаў Рэспублікі Беларусь*» і «*перадаў загадзя ілжывыя звесткі аб датычнасці органаў улады Беларусі да забойства ў кастрычніку 2004 года журналісткі Веранікі Чаркасавай, а таксама да катаванняў і забойстваў людзей*». Пернікава абвінавацілі па артыкуле 369-1 КК РБ «Дыскрэдытацыя Рэспублікі Беларусь». 11 красавіка 2022 года пяць беларускіх арганізацый праваабаронцаў (Праваабарончы цэнтр «Вясна», Прававая ініцыятыва, Беларуская асацыяцыя журналістаў і іншыя) сумеснай заявай прызналі Пернікава палітычным зняволеным і заклікалі да неадкладнага вызвалення Пернікава і іншых беларускіх палітвязняў.

Адбываў пакаранне ў папраўчай калоніі № 15, вызваліўся цалкам адбыўшы тэрмін 28 жніўня 2023 года.

## Гл. таксама 
* Марк Ізрайлевіч Бернштэйн
* Спіс людзей, арыштаваных за рэдагаванне Вікіпедыі
* Рэпрэсіі супраць беларускіх вікіпедыстаў (з 2022)

## Крыніцы 
Катэгорыя:Вікіпедысты
Катэгорыя:Праваабаронцы Беларусі
Катэгорыя:Палітвязні Беларусі
Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя беларускія вікіпедысты
Паўночны ўніверсітэт (Нарвегія)

**Паўночны ўніверсітэт** () — нарвежская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Будзё.

## Структура 
* Факультэт біянавук і аквакультуры
* Факультэт адукацыі і мастацтваў
* Факультэт медсястрынства і медыцынскіх навук
* Факультэт сацыяльных навук
* Паўночная школа бізнесу

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Будзё
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Нарвегіі
Ставангерскі ўніверсітэт

**Ставангерскі ўніверсітэт** () — нарвежская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Ставангер.

## Структура 
* Мастацка-педагагічны факультэт
* Факультэт грамадскіх навук
* Факультэт навукі і тэхнікі
* Факультэт навук аб здароўі
* Факультэт выканальніцкіх мастацтваў
* Бізнес-школа

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Ставангер
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Нарвегіі
Плошча Сіньярыі

**Плошча Сіньяры́і** () — L-падобная плошча перад палацам Палацца Век’ё ў Фларэнцыі. Плошча была цэнтрам палітычнага жыцця ў часы Фларэнтыйскай рэспублікі.
## Спасылкі 
Катэгорыя:Славутасці Фларэнцыі
Катэгорыя:Плошчы Італіі
Грамадскае месца

**Грамадскае месца** — тэрыторыя, прастора, памяшканне, пастаянна або ў які-небудзь перыяд часу свабоднае для доступу і выкарыстання нявызначаным кругам асоб.
 (Фларэнцыя)]]
Паняцце грамадскага месца выкарыстоўваецца пры рэгуляванні грамадзянскіх праваадносін, якія ўзнікаюць за межамі прыватных прастор, дзе прававыя палажэнні і сама магчымасць знаходжання асобных грамадзян абмежаваны ў сілу агульнага закона і заснаваных на законе прыватных норм.

## Литература 
* 

Катэгорыя:Адміністрацыйнае права
Катэгорыя:Горадабудаўніцтва
Катэгорыя:Сацыяльная псіхалогія
Катэгорыя:Сацыяльная палітыка
Катэгорыя:Сацыялогія горада
Псілы

**Псілы** — лёгкая стралковая (лучнікі і прашчнікі) пяхота Візантыі. Назва капіюе найменне застрэльшчыкаў старажытнагрэчаскіх войскаў (у Візантыі вельмі хутка замест рымскай укаранялася грэчаская ваенная тэрміналогія). У роўнай са скутаторамі долі складалі пяхоту Візантыі і прыкрывалі апошніх у баі стральбой. Апранутыя ў скураныя або стеганые латы і ўзброеныя сякеркамі, яны маглі пастаяць за сябе ў рукапашным дужанні. Яны таксама насілі круглыя малыя шчыты. Лучнікаў называлі таксама **токсотамі**.

А дроцікаметальнікаў клікалі псілаямі. Часам мелі на ўзбраенні адналязавыя мячы. У візантыйскай арміі меліся і пельтасты, якія выконвалі функцыі сярэдняй пяхоты.
Катэгорыя:Воінскія фарміраванні Візантыі
Прашча

**Прашча** — гнуткая, цвёрдая або камбінаваная кідальная ваенная або паляўнічая зброя. Прызначана для кідання камянёў або спецыяльна вырабленых *куль*.

## Ужыванне прашчы 
Найбольшае распаўсюджванне атрымала вяровачная або раменная прашча. Яна мае ў цэнтры пашыраную частку, куды ўкладваецца адзін ці больш снарадаў за раз рознай альбо аднолькавай формы (камень, керамічны ці металічны шар). Адзін вольны канец мае пятлю і апранаецца на пэндзаль рукі ці палец. Вольны канец прашчы прашчнік прытрымлівае (за рэдкім выключэннем) той жа рукой. Для кідання снарада ў рассыпным страі прашчнік круціць прашчу са снарадам у гарызантальнай плоскасці (як правіла, над сваёй галавой) для павелічэння далёкасці і хуткасці палёту кідальнага снарада, паступова ўзмацняючы кругавыя рухі, і ў момант найболей моцнага маху выпускае вольны канец прашчы. Для кідання з прашчы ў адносна шчыльным страі грэкамі і рымлянамі ўжывалася вертыкальнае раскручванне прашчы.
Катэгорыя:Зброя паводле алфавіта
Катэгорыя:Антычная зброя
Катэгорыя:Кідальная зброя
Катэгорыя:Кідальная зброя паводле алфавіта
Ларыса Ільінічна Рулёва

**Ларыса Ільінічна Рулёва** (, ) — беларускі тэатральны мастак.

## Біяграфія 
Скончыла Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1975 годзе. 3 1980 года мастак, з 1993 года галоўны мастак Беларускага рэспубліканскага тэатра юнага гледача.

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1984 года.

## Творчасць 
Мастацкі густ, здольнасць дакладна адчуць стылістыку спектакля і зрабіць яго зрокавы вобраз выразным і відовішчным вызначаюць яе лепшыя работы. Сярод іх сцэнаграфія спектакляў: «Як гартавалася сталь» паводле М. Астроўскага (1981), «Нечаканыя госці»  (1988), «Падонкі»  (1989), «Пінская шляхта» В. Дуніна-Марцінкевіча (1995), «Шчаслівыя жабракі» паводле К. Гоцы (1997), «Антыгона» паводле Ж. Ануя і Сафокла (1998). Чарадзейны свет з яркімі маляўнічымі фарбамі ўласцівы казачным пастаноўкам: «» паводле Ф. Зальтэна (1979), «» паводле Ш. Перо (1981), «Рыгорка — Ясная зорка» А. Вярцінскага (1986), «Ноч на Івана Купалу» Ю. Куліка (1995), «Голы кароль» Я. Шварца (1996), «Ніхто не паверыць» паводле  (1997), «Сястра мая русалачка»  (1999), «Дарога на Віфлеем» С. Кавалёва (2000), «Рыцар сонца» П. Васючэнкі (2002).

Афармляла асобныя спектаклі ў тэатрах Масквы, Кіева, Кішынёва, Рыгі.

## Літаратура 
* 
* Сцегаў Н. Гэты сур’ёзны свет казкі… // Мастацтва Беларусі. 1983. № 8;
* Сачанка Г. Казачны пачатак // Маладосць. 1984. № 10.

Катэгорыя:Тэатральныя мастакі Беларусі
Уладзіслаў Леанідавіч Драпеза

**Уладзіслаў Драпеза** (нар. , ) — беларускі футбаліст, паўабаронца гомельскага «Паперпрама» (у арэндзе з «Гомеля»).

## Клубная кар’ера 
З канца 2018 года пачаў выступаць за дубль «Гомеля». У 2020 годзе, які гомельскі клуб правёў у Першай лізе, выступаў у Другой лізе за «Паперпрам», а ў 2021 годзе вярнуўся ў дубль «Гомеля» і замацаваўся ў складзе, а таксама пачаў прыцягвацца да асноўнай каманды. У сакавіку 2022 года падпісаў першы прафесійны кантракт з клубам. 3 красавіка 2022 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў другім тайме матча з мазырскай «Славіяй» (0:2).

У ліпені 2022 года быў аддадзены ў арэнду ў гомельскі «Лакаматыў», дзе замацаваўся ў стартавым складзе. У снежні 2022 года па заканчэнні арэнды вярнуўся ў «Гомель». Да сезона 2023 рыхтаваўся з асноўнай камандай, у першай палове 2023 года часам выхадзіў на замену ў складзе «Гомеля». У жніўні 2023 года зноў быў арандаваны «Лакаматывам». У снежні 2023 года па заканчэнні арэнды вярнуўся ў «Гомель».

У сакавіку 2024 года на правах арэнды далучыўся да «Паперпрама».

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК Паперпрам Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК Лакаматыў Гомель
Радамір Дамнянавіч

**Радамір Дамнянавіч** (, , Югаславія — 10 ліпеня 2025) — югаслаўскі мастак. Жыве і працуе ў Бялградзе і Мілане.

## Жыццё і творчасць 
Радамір Дамнянавіч скончыў Акадэмію прыгожых мастацтваў у Бялградзе ў 1957 годзе. У 1958 годзе адбылася яго першая персанальная выстава ў Бялградзе, а ў 1961 годзе яшчэ адна выстава ў «Studio G» у Заграбе. З 1959 па 1965 год пісаў фантастычныя пейзажы і гарадскія пейзажы, у 1970 годзе пачаў маляваць у стылі мінімалізму. Ён таксама выкарыстоўвае канцэптуальнае мастацтва з фатаграфіяй і мультымедыйнымі метадамі, такімі як кіно і відэа. З 1973 года займаецца перформансам і бодзі-артам.

У 1974 годзе Дамнянавіч пераехаў у Мілан, дзе жыве з тых часоў. У 1960-я гады яго творчасць прыцягнула міжнародны рэзананс.
Марк Аляксандравіч Русін

**Марк Аляксандравіч Русін** (, г. Кінешма, Іванаўская вобласць, РСФСР — , г. Брэст, БССР) — беларускі кампазітар, педагог.

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі музычна-педагічны інстытут імя Гнесіных ў 1951 годзе. У 1942—1945 музычны кіраўнік ансамбля песні і танца 31-й арміі. 3 1951 выкладчык Брэсцкага музычнага вучылішча, адначасова загадчык музычны часткі Брэсцкага абласнога драматычнага тэатра.

## Творчасць 
Найбольш плённа працаваў у галіне тэатральнай музыкі, якой характэрны меладызм, поўная адпаведнасць музычнага афармлення драматургічнай аснове спектакля. Аўтар музыкі больш як да 50 драматычных пастановак, у т.л. «» П. Кальдэрона (1949), «Страчаны дом» С. Міхалкова (1950), «Брэсцкая крэпасць» К. Губарэвіча (1953, 1972), «Дон Сезар дэ Базан» А. Дэнеры і Ф. Дзюмануара (1954), «Салаўі пяюць на волі» паводле З. Бядулі, «Іван-ды-Мар’я» У. Гольдфельда, «Сапраўдны чалавек» паводле Б. Палявога (усе 1955), «Выкрыты цудатворац» Г. Філдынга, «Вар’яцкі дзень, або Жаніцьба Фігаро» П. Бамаршэ (абедзве 1956), «Людзі, якіх я бачыў» С. Смірнова, «Куточак бур» Р. Раманава, «Тайфун» Цао Юй, «На вуліцы Шчаслівай» І. Прынцава (усе 1958), «Небяспечная прафесія» В. Салаўёва, «Схаваны кабальера» П. Кальдэрона (абедзве 1959), «Іркуцкая гісторыя» А. Арбузава (1960), «Вызвалены Дон Кіхот» А. Луначарскага, «У сэрцы Афрыкі» Б. Дэвідсана (абедзве 1961), «Сабака на сене» Лопэ дэ Вэгі, «Пунсовая кветачка» І. Карнавухавай і Л. Браўсевіча (абедзве 1962), «Паварот ключа» («Уладальнікі ключоў») М. Кундзеры (1963), «Фінал» П. Строгава (1964), «» У. Шэкспіра (1965), «Цуды пагарджання» Лопэ дэ Вэгі, «Сельскія вечары» В. Леканава (абедзве 1966), «Грэшнае каханне» А. Дзялендзіка (1967), «Людзі і камяні» К. Губарэвіча, «Праз 100 гадоў у бярозавым гаі»  (абодва 1968), «Валыншчык са Страконіц» І. Тыла, «Алёнушка і салдат» В. Ліўшыца і І. Кічанавай (абедзве 1969), «Дон Хіль — зялёныя штаны» Тырса дэ Маліны (1970), «У ноч зацьмення месяца»  (1972) і інш. у Брэсцкім абласным драматычным тэатры; «Дзед і Жораў» В. Вольскага (1968), «Алі-баба і разбойнікі» У. Маслава (1971), «Гасан — шукальнік шчасця» Я. Спяранскага (1973) і інш. у Брэсцкім абласным тэатры лялек.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кампазітары Беларусі
Катэгорыя:Музычныя педагогі Беларусі
Даніэле да Вальтэра

**Даніэле да Вальтэра** (іт. Daniele da Volterra, сапраўднае імя Даніэле Рычарэлі — Daniele Ricciarelli) (1509, Вальтэра, Таскана — , ) — італьянскі жывапісец і скульптар. Прадстаўнік рымскага маньерызму, вучань і пераймальнік Мікеланджэла.

Мяркуецца, што Даніэле да Вальтэра вучыўся ў Садомы. Пазней працаваў з Мікеланджэла ў Рыме і дзякуючы яго пратэкцыі стаў яго пераемнікам і куратарам работ у Ватыкане. Мікеланджэла дапамагаў яму сваімі парадамі і, верагодна, даў да Вальтэра свае эскізы, напрыклад, для стварэння шэдэўра Даніэле да Вальтэра «Зняцце з крыжа» ў царкве Трыніта-дэі-Монці ў Рыме.

Іншымі вядомымі карцінамі ды Вальтэра лічацца «Юстыцыя» ў Палацы прыёраў Вальтэра і «Віфлеемскае збіццё немаўлятаў» ва Уфіцы, Фларэнцыя. У Луўры захоўваецца двухбаковая карціна Даніэле да Вальтэра на адзін і той жа сюжэт: «Давід адсякае галаву Галіяфу», напісаная на вялікай сланцавай панэлі.
Джон Даўнмен

**Джон Даўнмен** (; 1750 — ) — валійскі партрэтыст.

## Жыццё і творчасць 
Мяркуецца, што Даўнман нарадзіўся недалёка ад Руабона, графства Дэнбішыр, у сына Фрэнсіса Даўнмена, адваката, і Шарлоты (у дзявоцтве Гудсенд, старэйшая дачка асабістага сакратара Георга I); яго дзед, Х’ю Даўнмен (1672—1729), быў майстрам Дома артылерыі ў Шырнэсе. Спачатку Даўнмен атрымаў адукацыю ў Чэстэры, затым у Ліверпулі і, нарэшце, у школах Каралеўскай акадэміі, і некаторы час быў у студыі Бенджаміна Уэста.
Жан Дэван

**Жан Дэван** (фр. Jean Dewasne; 11 мая 1921 ці 21 мая 1921,  — , ) — французскі мастак і скульптар.

## Біяграфія 
Першая выстава Дэвана прайшла ў 1941 годзе ў галерэі l’Esquisse. У 1943 годзе Дэван стварыў першую абстрактную працу. У 1945 годзе быў удастоены Прэміі Кандзінскага. У 1946 годзе ў галерэі Рэнэ Друэна прайшла першая выстава яго абстрактных карцін. У 1945—1956 гадах Жан Дэван — вядучы мастак у галерэі Дэніз Рэнэ. Пасля 1956 года выстаўляўся ў Даніэля Кардзье.

У 1950 годзе ў Парыжы Дэван і Эдгар Піле заснавалі майстэрню абстрактнага мастацтва. У 1983 годзе Пошта Францыі выпусціла ў серыі «Сучаснае мастацтва» марку з выявай карціны Дэвана «Аўрора», паштовы канверт з гэтай маркай. У 1991 годзе Дэван быў абраны членам Акадэміі мастацтваў.

Катэгорыя:Мастакі Францыі XX стагоддзя
Катэгорыя:Скульптары Францыі
Дзмітрый Іванавіч Кулеба

**Дзмітрый Іванавіч Кулеба** (; ) — украінскі дыпламат. Міністр замежных спраў Украіны (2020—2024).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 19 красавіка 1981 года ў Сумах.

У 2003 годзе скончыў Інстытут міжнародных адносін Кіеўскага нацыянальнага ўніверсітэта імя Тараса Шаўчэнкі па спецыяльнасці «Міжнароднае права». Кандыдат юрыдычных навук. Валодае англійскай, французскай і рускай мовамі.

З 2003 года — аташэ службы галоўнага юрысконсульта МЗС Украіны. У 2004—2005 гадах — аспірант кафедры міжнароднага права Інстытута міжнародных адносін Кіеўскага нацыянальнага ўніверсітэта імя Тараса Шаўчэнкі. У 2005 годзе — трэці сакратар упраўлення прававога забеспячэння МЗС Украіны. У 2005—2009 гадах быў трэцім і другім сакратаром Пастаяннага прадстаўніцтва Украіны пры міжнародных арганізацыях у Вене. У 2010—2012 гадах — першы сакратар, саветнік, начальнік упраўлення Сакратарыята Міністра замежных спраў Украіны. У 2013 годзе — дарадца віцэ-прэм’ера Украіны Канстанцін Грышчанкі па гуманітарных пытаннях. З 2013 года — кіраўнік Фонду культурнай дыпламатыі. У лістападзе 2013 года — лютым 2014 года прымаў актыўны ўдзел у Еўрамайдане.

Пасля пачатку расійскай агрэсіі супраць Украіны ў чэрвені 2014 года вярнуўся на працу ў МЗС Украіны па запрашэнні міністра Паўла Клімкіна. Займаў пасаду Надзвычайнага і Паўнамоцнага Пасла па пытаннях стратэгічных камунікацый. 9 красавіка 2016 года прызначаны пастаянным прадстаўніком Украіны пры Савеце Еўропы. З 29 жніўня]] 2019 года — намеснік прэм’ер-міністра Украіны па пытаннях еўрапейскай і еўраатлантычнай інтэграцыі. З 4 сакавіка 2020 года — Міністр замежных спраў Украіны ва ўрадзе Дзяніса Шмыгаля. Самы малады кіраўнік МЗС Украіны ў гісторыі. 24 жніўня 2021 года Д. І. Кулебе прысвоены дыпламатычны ранг Надзвычайнага і Паўнамоцнага Пасла. 5 верасня 2024 года зняты з пасады.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дыпламаты Украіны
Катэгорыя:Члены СНБА Украіны
Каралеўскі замак у Познані

з *Civitates Orbis Terrarum .* *Theatri praecipuarum totius mundi urbium liber sextus* Франца Хогенберга і Георга Браўна, выдадзены ў Кёльне ў 1617 годзе]]

]]
**Каралеўскі замак у Познані** — каралеўская рэзідэнцыя ў Познані , верагодна, пабудаваная ў 13 ст. Пшэмыслам II, затым неаднаразова пашыралася. Замак быў сведкам многіх гістарычных падзей. У 1493 годзе вялікі магістр Тэўтонскага ордэна Ганс фон Тыфен прысягнуў на вернасць каралю Польшчы. Замак быў часткова разбураны падчас Паўночнай вайны, перабываў у заняпадзе. Часткова перабудаваны ў канцы XVIII ст. Зноў разбураны ў 1945 годзе, часткова адбудаваны ў 1959—1964 гадах, затым рэканструяваны ў 2010—2013 гадах па праекце Вітольда Мілеўскага .

## Гісторыя будаўніцтва і сучасны выгляд 
Няма звестак, якія маглі б дакладна сказаць, калі быў пабудаваны першы замак у Познані. Мяркуецца, што першая пабудова была пабудавана ў часы кіравання Пшэмысла I, якая магла пачалася на пагорку, які тады называўся замкавая гара (*mons castrensis*), а цяпер называецца гара Пшэмысла, з будаўніцтвам мураванай жылой вежы, якая атачае ўзвышша частаколам. У сярэдзіне XIII ст. невялікая рэзідэнцыя магла быць уключана ў сістэму сцен, размешчанай на левабярэжнай Познані у 1253 г. Будаўніцтва мог распачаць і сын Пшэмысла I, Пшэмысл II, які ў надзеі ўз’яднаць польскія землі пад сваёй уладай пачаў будаваць новы замак, які павінен быў стаць яго рэзідэнцыяй. У 1295 годзе Пшэмысл II стаў каралём Польшчы, але праз год, у 1296 годзе, кароль быў забіты, і пашырэнне замка не было завершана. Пра тое, што будаўніцтва было перапынена на першым этапе, сведчыць змена сцяны з манаскай на гатычную і іншы спосаб падмурка пазнейшай фазы. Працу маглі працягнуць Глагоўска-Жаганскія Пясты, якія кіравалі Вялікай Польшчай, а завяршыў яе пабудову напярэдадні 1337 года Казіміра III Вялікі, для якога, калі ён быў ваяводам Вялікай Польшчы, замак служыў сядзібай. У часы праўлення Казіміра Вялікага ў замку, верагодна, быў узведзены жылы дом, але яго форма не была да канца даследавана да пабудовы існуючага будынка на месцы замка . Замак тады складаўся з вежы, гатычнага дома і навакольных сцен.

Пазней з поўдня была прыбудавана абарончая вежа, якая выступала за сцены замка і горада. З часоў Уладзіслава Лакеткі будынак стаў пастаянай сядзібай генерал-губернатараў Вялікай Польшчы. У 1434 годзе Уладзіслаў II Ягайла даручыў рэканструкцыю моцна пашкоджанай вежы. У пачатку XVI стагоддзя гатычны замак ужо не адпавядаў стандартам каралеўскай рэзідэнцыі, таму ў 1513 годзе ў біскупскай рэзідэнцыі на Тумскім востраве спыніўся кароль Жыгімонт Стары.

У пачатку XVI ст. генеральны стараста Вялікай Польшчы Лукаш Гурка распачаў генеральную перабудову замка. Летапісныя запісы сведчаць, што будынкі будаваліся практычна з нуля. Падчас пажару горада ў 1536 годзе яшчэ не дабудаваны замак згарэў.

## Спасылкі 
* Камітэт рэканструкцыі Каралеўскага замка ў Познані

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Познані
Катэгорыя:Замкі Польшчы
Катэгорыя:Славутасці Познані
Морыц Міхаэль Дафінгер

**Морыц Міхаэль Дафінгер** (ням.: Moritz Michael Daffinger; , Ліхтэнтале (цяпер Вена) — , , Аўстрыйская імперыя) — аўстрыйскі мастак, мініяцюрыст, партрэтыст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і мастака па фарфоры. Ва ўзросце адзінаццаці гадоў быў прыняты вучнем на імперскую фарфоравую мануфактуру. З 1802 года навучаўся ў венскай Акадэміі мастацтваў. Вучань Генрыха Фрыдрыха Фюгера і Губерта Маўрэра. Працаваў мастаком на фарфоравай мануфактуры ў Вене.

З 1809 года займаўся пераважна партрэтным жывапісам, асабліва партрэтнай мініяцюрай. На яго творчасць аказаў уплыў мастак Томас Лоўрэнс.

Пісаў партрэты на фарфоры, пазней — на паперы і слановай косці. У 1830-1830-я гады карыстаўся вялікай папулярнасцю пры Аўстрыйскім двары і ў асяроддзі еўрапейскай арыстакратыі.
Аўтар шматлікіх партрэтаў прадстаўнікоў шляхты, а таксама дзеячаў мастацтва і літаратуры, у тым ліку Р. Гагарына, Ф. Грыльпарцэра, А. Кановы, Г. Даніцэці, Д. Расіні, С. Тальберга і інш.

З 1812 года быў прыдворным мастаком-партрэтыстам у герцага К. фон Метэрніха.

Пасля смерці дачкі ў 1841 годзе прысвяціў сябе фларыстыцы.

Катэгорыя:Памерлі ад халеры
Рыгор Ігаравіч Марцьянаў

**Рыгор Марцьянаў** (нар. , ) — беларускі футбаліст, абаронца клуба «Слуцк» (у арэндзе з жодзінскага «Тарпеда-БелАЗ»).

## Клубная кар’ера 
У 2019 годзе выступаў за дубль «Мінска», а ў 2020 годзе перабраўся ў барысаўскі БАТЭ, дзе таксама выступаў за рэзервовую каманду. У 2021 годзе пачаў прыцягвацца і да асноўнай каманды барысаўчан, дэбютаваў за БАТЭ 22 чэрвеня 2021 года, адгуляўшы ўсе 90 хвілін у матчы Кубка Беларусі супраць «Баранавічаў» (6:1).

У пачатку 2022 года стаў трэніравацца з жодзінскім «Тарпеда-БелАЗ», які ў лютым арандаваў абаронцу. 3 красавіка 2022 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў другім тайме матча з «Энергетыкам-БДУ» (1:3). У трох наступных матчах выхадзіў у стартавым складзе, пасля трапіў на лаўку запасных. У чэрвені 2022 года, пакінуўшы БАТЭ, стаў іграком жодзінскага клуба на рэгулярнай аснове.

У 2023 годзе згуляў за «Тарпеда-БелАЗ» у адным матчы, астатні час заставаўся на лаўцы запасных. У ліпені 2023 года на правах арэнды далучыўся да магілёўскага «Дняпра». У снежні 2023 года па заканчэнні арэнды вярнуўся ў «Тарпеда-БелАЗ». Да сезона 2024 стаў рыхтавацца з жодзінскім клубам. У першай палове 2024 года выступаў за фарм-клуб «Тарпеда-БелАЗ-2» у Першай лізе, а ў ліпені 2024 года быў арандаваны «Слуцкам».

## Дасягненні 
* Уладальнік Суперкубка Беларусі: 2024

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК БАТЭ
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ
Катэгорыя:Ігракі ФК Дняпро Магілёў
Катэгорыя:Ігракі ФК Слуцк
Алан Дэйві

**Алан Дэйві** (;  — ) — шатландскі мастак і музыкант. Прадстаўнік абстрактнага экспрэсіянізму. У 1938—1940 гадах вучыўся ў Эдынбургу. Працаваў пераважна як майстар па кераміцы і мастак-ювелір. Пасля вайны стварыў свае першыя абстрактныя карціны.

Катэгорыя:Мастакі Шатландыі
Катэгорыя:Мастакі-экспрэсіяністы
Катэгорыя:Музыканты Шатландыі