Багнет

**Багне́т** (ад , што паходзіць ад ), **штык**, **штых** (ад  ці , што паходзяць ад сяр.-в.-ням.: *stich — «калючы ўдар; укол»*) — гэта нож, кінжал, меч або шыпападобная зброя, прызначаная для мацавання на канцы дула вінтоўкі, мушкета ці падобнай агнястрэльнай зброі, што дазваляе выкарыстоўваць яе як зброю, падобную да дзіды. З XVII стагоддзя да Першай сусветнай вайны лічыўся асноўнай зброяй для нападаў пяхоты. Сёння багнеты лічацца дапаможнай зброяй або зброяй крайняга выпадку.

## Гісторыя 
Сам тэрмін *багнет* узыходзіць да сярэдзіны-канца XVI-га стагоддзя, але незразумела, ці былі багнеты ў той час нажамі, якія можна было прыстасаваць да агнястрэльнай зброі, ці проста разнавіднасцю нажа. Напрыклад, «*Dictionarie»* Катграва 1611 г. апісвае багнет як «невялікі плоскі кішэнны кінжал, упрыгожаны нажамі; або вялікі нож, які можна павесіць на поясе». Сапраўды, гэтак жа П’ер Барэль пісаў у 1655 г., што ў *Баёне* вырабляўся нейкі доўгі нож, званы штык, але не дае далейшага апісання.

### Прымацавальны багнет 
Першы зафіксаваны асобнік уласна багнету знойдзены ў кітайскім ваенным трактаце «Бінглу» (кіт.), выдадзены ў 1606 годзе. Гэта была зброя тыпу «сын з маці» (кіт.), казённа-зарадны мушкет, які выпускаўся з прымацавальным багнетам прыкладна 57,6 см даўжынёй, што дае яму агульную даўжыню 1,92 метра разам з навешаным штыком. Там ён быў пазначаны як «лязо пісталета» (трад. кіт.: ; спрошч. кіт.: ) і апісваўся як «кароткі меч, які можна ўставіць у ствол і замацаваць, злёгку пакруціўшы яго». Таксама там было напісана, што ён павінен выкарыстоўвацца, «калі ў бітве скончыліся порах і кулі, а таксама ў барацьбе з бандытамі, калі сілы набліжаюцца да блізкага бою або сутыкаюцца з засадай», і калі «немагчыма зарадзіць стрэльбу за час, неабходны для пакрыцця двух бу (3,2 метра) зямлі, трэба прымацаваць штык і трымаць яго як дзіду».

Раннія багнеты былі тыпу «корка», калі багнет устаўляўся непасрэдна ў ствол мушкета. Гэта дазволіла ператварыць лёгкую пяхоту ў цяжкую і стрымліваць кавалерыйскія атакі. Штык меў круглы трымальнік, які ўстаўляўся непасрэдна ў ствол мушкета. Гэта, натуральна, перашкаджала стрэлу са стрэльбы. Першая вядомая згадка пра выкарыстанне багнетаў у еўрапейскай вайне была ў мемуарах Жака дэ Шасне, Віконта дэ Пюісегюра. Ён апісаў французаў, што выкарыстоўвалі нязграбныя штыкі-коркі даўжынёй у 0,3 м падчас Трыццацігадовай вайны (1618—1648).

### Гнездавыя багнеты 
Асноўная праблема прымацавальных багнетаў заключалася ў тым, што калі яны былі прымацаваныя, яны рабілі немагчымай стральбу з мушкета, што патрабавала ад салдат чакаць апошняга магчымага моманту перад блізкім боем, каб направіць штык. Паражэнне войскаў, верных Вільгельму Аранскаму, ад якабітскіх горцаў у бітве пры Кілікрэнкі ў 1689 г. было звязана, між іншым, з выкарыстаннем багнетаў. Рашэнне перарабіць багнет у кароткую шаблю было расцэнена некаторымі як прызнанне зніжэння важнасці фіксаванага багнету як зброі перад абліччам новых дасягненняў у тэхналогіі агнястрэльнай зброі. Як пісала брытанская газета, «камітэт, што рэкамендаваў гэты новы багнет-шаблю, відаць, меў на ўвазе той факт, што з гэтага часу багнеты будуць выкарыстоўвацца радзей, чым у ранейшыя часы, у якасці зброі нападу і абароны; такім чынам, яны хацелі замяніць яго інструментам больш агульнага выкарыстання». Першапачаткова ён быў прыняты нямецкімі дзяржавамі ў 1865 годзе. Да сярэдзіны Першай сусветнай вайны прыкладна 5 % кожнага стылю багнету дапаўнялася версіяй з пілой, напрыклад, у Бельгіі ў 1868 г., Вялікабрытаніі ў 1869 г. і Швейцарыі ў 1878 г. (Швейцарыя прадставіла сваю апошнюю мадэль у 1914 г.). Першапачатковыя багнеты з пілой на адвароце звычайна рабіліся як цяжкія мячы, яны выдаваліся інжынерамі, прычым у некаторай ступені аспект штыка быў для іх другасным у параўнанні з аспектам інструмента. Пазнейшыя нямецкія багнеты з пілой былі хутчэй паказчыкам рангу, чым функцыянальнай пілой. Піла аказалася адносна неэфектыўнай у якасці рэжучага інструмента і неўзабаве састарэла з-за ўдасканалення ваеннай лагістыкі і транспарту; большасць краін адмовіліся ад функцыі пілавання да 1900 г.. З 1870 г. армія ЗША выпусціла багнеты-кельмы для пяхотных палкоў на аснове распрацоўкі падпалкоўніка Эдмунда Райса, афіцэра арміі ЗША і ветэрана Грамадзянскай вайны, якія вырабляліся Спрынгфілдскай зброевай кампаніяй. Акрамя карысці як фіксаванага штыка і прылады для капання, багнет-кельму Райса можна было выкарыстоўваць для тынкоўкі зрубаў і каменных комінаў для зімовых кватэр; завостраны з аднаго краю, ён мог рэзаць жэрдкі і шпількі. У 1877 годзе Райсу дазволілі прадэманстраваць свой багнет-кельму некалькім краінам Еўропы. Нягледзячы на абмежаванні, многія сучасныя аўтаматы (у т.л. канструкцыі буллпап) захоўваюць выступ для багнету, і багнет па-ранейшаму выпускаецца ў многіх арміях. Штык па-ранейшаму выкарыстоўваецца для кантролю над зняволенымі або як зброя надзвычайных мераў. Акрамя таго, некаторыя аўтарытэты прыйшлі да высновы, што багнет служыць карысным дапаможнікам у падрыхтоўцы баявога духу і павышэння жаданай агрэсіўнасці ў войсках.

Сучасныя багнеты часта служаць шматфункцыянальнымі нажамі, адкрывалкамі для бутэлек ці іншымі інструментамі. Выдача аднаго сучаснага шматмэтавага штык-нажа таксама эканамічна выгаднейшая, чым выдача асобных спецыяльных багнетаў і палявых/баявых нажоў.

### Фотагалерэя 

Файл:Défilé de la Légion à Orange pour ses 40 ans de garnison.jpg|Французскія ваенныя легіянеры з вінтоўкамі FAMAS і фіксаванымі багнетамі
Файл:01 ak47.jpg|Савецкі АК-47 штык і ножны
Файл:03 akm.jpg|Штык-нож савецкага АКМ тыпу II, шматфункцыянальны нож і дротавыя кусачкі у спалучэнні з ножнамі
Файл:NVA AKM Bayonet (2 of 2).JPG|Шматмэтавы багнет АКМ тыпу I Nationale Volksarmee, паказаны пры разразанні дроту
Файл:6kh4 wire cutter.jpg|Штык і ножны савецкага АКМ тыпу II у канфігурацыі кусачкаў для дроту
Файл:Afghan policeman bayonet.jpg|Афганскі паліцэйскі са штыком АКМ і АКМ II тыпу
Файл:US-Military-M5-Bayonet1.jpg|Амерыканскі багнет і ножны M5, якія выкарыстоўваюцца з M1 Garand
Файл:M6 Bayonet.jpg|Амерыканскія штык-нож M6 і ножны, якія выкарыстоўваюцца з вінтоўкай M14
Файл:M7 Bayonet & M8A1 Sheath MOD.jpg|Багнет M7 і ножны M8A1 выкарыстоўваюцца з вінтоўкай M16
Файл:M9bayonet2.jpg|Прынятыя на ўзбраенне ў 1986 годзе амерыканскія багнет і ножны M9, якія выкарыстоўваюцца з вінтоўкай M16 і карабінам M4
Файл:US-Military-M9-Bayonet-used-as-Wirecutter.jpg|Багнет М9 і ножны ў канфігурацыі кусачкаў для дроту
Файл:USMC-110515-M-JG138-043.jpg|Стральба з карабіна M4 з багнетам M9 падчас вучэнняў з другаснымі мішэнямі
Файл:Bayonet OKC-3S - Ontario Knife Company.jpg|Штык-нож USMC OKC-3S
Файл:Combat knife attached to gun.jpg|Практыка марской пяхоты ЗША з багнетамі
Файл:SKS bayonet noBG.jpg|Складаны штык тыпу СКС
Файл:People's Liberation Army Navy sailor with type 56 assault rifle.jpeg|Кітайскі марак з Type 56 са складаным шыпападобным багнетам, 1986 год
Файл:Honor guard of the People's Liberation Army.jpg|Кітайскі салдат з вінтоўкай QBZ-95 і шматмэтавым штыком-нажом
Файл:Indian Army soldier on guard at the India Gate, New Delhi.jpg|Гуркхі індыйскай арміі з L1A1 (FN FAL) і традыцыйным багнетам
Файл:Brazilian Army SOF.jpeg|Дэсантнікі бразільскай арміі з вінтоўкамі FN FAL з багнетамі тыпу C на парадзе
Файл:Early FN FAL.jpg|Ранні FN FAL і багнет
Файл:Kuwaiti soldier with his FN FAL rifle.jpg|Кувэйцкі салдат са сваёй вінтоўкай FN FAL з багнетам
Файл:L129A1 Sharpshooter rifle MOD 45162213 (L3A1 crop).jpg|Брытанскі багнет L3A1. Звярніце ўвагу на прарэз у лязе, каб прымацаваць ножны кусачкаў
Файл:L129A1 Sharpshooter rifle MOD 45162213 (L3A1 scabbard crop).jpg|Ножны L3A1. Звярніце ўвагу на наканечнік для мацавання багнету, каб рэзаць дрот
Файл:Sacrifice honoured at National Act of Remembrance MOD 45163258.jpg|Брытанскія вайскоўцы з фіксаванымі багнетамі L3A1 на вінтоўках L85A2. Лязо L3A1 зрушана, каб можна было страляць
Файл:Palace guard at the royal palace, Oslo.jpg|Палацавая варта ў каралеўскім палацы, Осла. Звярніце ўвагу на стрэльбу тыпу G3 з багнетам над ствалом
Файл:Glock Feldmesser FM 78.JPG|Палявы штык-нож Glock і яго ножны. Верхняя крыжавіна загнута наперад і можа выкарыстоўвацца як адкрывалка для бутэлек
Файл:Defense.gov photo essay 120831-D-VO565-009.jpg|Ганаровая варта Ірландскай арміі. Звярніце ўвагу на Steyr AUG з шматмэтавым багнетам тыпу EICKHORN KCB-70
Файл:Navy members of the Royal Guard of Honour - Flickr - NZ Defence Force.jpg|Ганаровы каралеўскі ваенна-марскі флот Новай Зеландыі. Звярніце ўвагу на прыватную зброю Steyr з амерыканскімі багнетамі М7
Файл:Changing the Guard ceremony in Québec during the summer 09.jpg|Каралеўскі 22-гі канадскі полк здымае багнеты
Файл:Marines Rehearse for Presidential Inauguration 130117-M-YO938-821.jpg|Марскія пехацінцы з казармаў марской пяхоты ў Вашынгтоне папраўляюць багнеты падчас рэпетыцыі інаўгурацыі прэзідэнта
Файл:LAPA FA Mod 3.svg|alt=Brazilian LAPA FA-03.|Бразільскі LAPA FA-03

## Гл. таксама 
* Канстытуцыя Гавайскага Каралеўства 1887 г., вядомая як Штыкавая канстытуцыя.
* Драўляны посах Айкі-дзё выкарыстоўваецца ў японскім баявым мастацтве Айкідо і ў выкарыстанні больш нагадвае багнет, чым дзіду.
* Джукендо
* Выкарыстанне штыкоў для кантролю натоўпу
* Уілфрэд Оўэн згадвае штыкі ў паэме *«Сон салдата».*

## Крыніцы 
## Літаратура 
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  

### Дадатковае чытанне 
* Hunting weapons, Howard L Blackmore, 2000, Dover Publications

## Спасылкі 
* Сусветныя багнеты
* Тактыка пяхоты падчас напалеонаўскіх войнаў — штыкавыя баі, штыкавыя атакі

Катэгорыя:Часткі агнястрэльнай зброі
Катэгорыя:Клінковая зброя