Альяш Клімовіч

**Альяш Клімовіч** або **Ільяш Клімовіч**, сярод паслядоўнікаў **прарок Ілья**, таксама вядомы як **Ілья Грыбоўскі** (; ) — дысідэнт праваслаўнай супольнасці на Падляшшы, лідар культу.

## Біяграфія 
### Раннія гады 
Нарадзіўся ў вёсцы Грыбоўшчына ў Гродзенскай губерні, на Падляшшы. Паходзіў з сялянскай беларускай змяшанай сям’і праваслаўных і католікаў. Часцей за ўсё датай нараджэння пазначаецца 21 ліпеня 1864 года паводле юліянскага календара, але хутчэй за ўсё ён нарадзіўся ў 1865 годзе. Ахрышчаны ў вёсцы Востраў Паўночны. Меў старэйшага брата Міхаіла.

Альяш Клімовіч быў у шлюбе двойчы. Пасля службы у расійскім войску, у 1890-х гадах узяў шлюб з першай жонкай Еўдакіяй Іванаўнай. Меў сына Уладзіміра (памёр у 1900, меў 7 гадоў), дачку Веру (нар. 11 лістапада 1898). Першая жонка памерла ў 1901 годзе, маючы 34 гады. Другі раз узяў шлюб з Зоф’яй Эмільянаўнай Пракопчык з суседняй вёскі Лешчаны. Меў сына Вінцэнта. Ён таксама даў Клімовічу пасведчанне аб тым, што ён будуе праваслаўную царкву на загад Бога, што павінна было палегчыць яму збор грошай і атрыманне дазволу на будаўніцтва. Альяш Клімовіч пачаў будаўніцтва царквы ў 1904 годзе пасля двухгадовага збору сродкаў, але яно не было завершана да пачатку Першай сусветнай вайны. Падчас вайны ён быў у бежанстве ў глыбі Расіі. Стаўшы сведкам бальшавіцкага перавароту і яго наступстваў, Клімовіч пачаў верыць у набліжэнне канца свету.

Каля 1919 года ён вярнуўся ў родную вёску з жонкай і дачкой, гэтая мясцовасць апынулася ў складзе адноўленай Польшчы. Неўзабаве пасля вяртання з бежанства яго жонка і дачка сышлі з дома. Праўдападобнай прычынай было тое, што Альяш прадаў сваю гаспадарку і выкарыстаў грошы на будаўніцтва царквы. Аднак дазвол ад уладаў Польшчы на завяршэнне будаўніцтва царквы ён атрымаў толькі ў 1926 годзе.

У міжваенны перыяд многія людзі давяралі яму свае маёнткі і нават будавалі разам з ім царкву. Славу Клімовіча таксама ўзмацнялі людзі, якія збіралі ахвяраванні і сцвярджалі, што царква расце сама сабой. Урэшце, царква Нараджэння Святога Іаана Хрысціцеля ў Старой Грыбоўшчыне, адзіны матэрыяльны аб’ект дзейнасці так званай «грыбоўшчынскай секты», была завершана і асвечана ў 1929 годзе. У той час да Клімовіча пачалі прыходзіць натоўпы пілігрымаў і зацікаўленых з Падляшша, Віленшчыны, Гродзеншчыны, Заходняга Палесся і Валыні. Вернікі прыязджалі па бласлаўленне да Клімовіча, а не да духавенства. Пра Ілью казалі казалі, што ён «прапаведуе і ісцаляе», сам ён стаў лічыцца ўвасабленнем біблейскага прарока Ільі. Людзі прыходзілі ў царкву па адпушчэнне грахоў і па ацаленне. Пілігрымы разбівалі лагеры ў палях або лясах, вада з калодзежа лічылася імі святой. Вернікі прыносілі ахвяраванні: рулоны белага палатна, абрусы, дываны, вышытыя ручнікі, мяхі збожжа, авечак, курэй, яйкі, кілбасу і таксама грошы. Клімовіч выкарыстаў сродкі, каб упрыгожыць царкву, усталяваць званы і набыць новыя абразы, а таксама стаў вядомым дабрачынцам.

Паслядоўнікі Клімовіча мелі таксама другі храм, размешчаны ў мясцовасці Цялушкі.

### Канфлікт з праваслаўным духавенствам 
Паслядоўнікі Клімовіча не спынілі дзейнасць пасля яго знікнення ў 1939 годзе. Яго паслядоўніцы, вядомыя як «святыя бабы», падтрымлівалі жыццё культу. Набажэнствы для вернікаў адпраўлялі спачатку Павел Валошын, потым Надзея Антанюк і, пазней, Таццяна Кавальчук. На працягу наступных дзесяцігоддзяў групы сяброў культу Клімовіча дзейнічалі ў Цялушках, Трасцянцы, Паўлах, Міхалове, Пеньках і Камені. Сябры групы з Цялушак у 1943 годзе пачалі будаваць для сябе царкву, але будаўніцтва было спынена, калі іх арыштавалі нацысцкія акупацыйныя ўлады.

У кнізе «Вершалін. Рэпартаж пра канец свету» (*Wierszalin. Reportaż o końcu świata*) Уладзімір Паўлючук апісаў свае сустрэчы з некалькімі людзьмі, якія ўсё яшчэ верылі ў нібыта звышнатуральныя здольнасці Клімовіча, ён сустрэў іх падчас наведванняў Старой Грыбоўшчыны і навакольных вёсак у 1970-я гады. Некаторыя паслядоўнікі Клімовіча ўсё яшчэ праводзілі набажэнствы ў Вершаліне. Паўлючук таксама апісаў людзей, якія верылі, што Клімовіч усё яшчэ жывы і выканае сваё прароцтва, вярнуўшыся ў Вершалін або непасрэдна паўплываўшы на савецкіх лідараў у Маскве. Паслядоўнікі Клімовіча хавалі сваіх блізкіх на могілках каля царквы ў Старой Грыбоўшчыне. Некаторых з іх даводзілася хаваць уначы, бо мясцовае духавенства не дазваляла іх пахаванне. Дзве «святыя бабы» Клімовіча таксама пахаваныя там. У 2000-я гады паведамлялася пра двух чалавек, якія былі аднымі з апошніх вернікаў Клімовіча: Барыса Валошына (апошняга жыхара Вершаліна) і жанчыну, якая жыла ў Старой Грыбоўшчыне. Згодна з артыкулам National Geographic 2019 года, выявы, карціны і розныя памятныя рэчы, звязаныя з Клімовічам, усё яшчэ можна было сустрэць у дамах мясцовых жыхароў.

Радаслаў Брожына, чалавек з Мазовіі, вырашыў пасяліцца ў Старой Грыбоўшчыне, каб вывучаць і папулярызаваць гісторыю Клімовіча і яго культу. Фундаменты недабудаванай царквы Клімовіча ў Вершаліне былі расчышчаны, і ў іх былі ўмураваны круглыя камяні з сімваламі некалькіх монатэістычных рэлігій, што стварыла «Монатэістычную святыню Свету» (Monoteistyczna Świątynia Świata).

## У культуры 
Польскі антраполаг і рэлігіязнаўца Уладзімір Паўлючук даследаваў культ у 1967 годзе. Спачатку ён публікаваў вынікі сваіх даследаванняў у навуковых выданнях і газетах, а пазней, у 1974 годзе, сабраў іх у публіцыстычную кнігу пад назвай «Вершалін. Рэпартаж пра канец свету» (Wierszalin: Reportaż o końcu świata). У 2004 годзе Паўлючук таксама выдаў мастацкі твор «Юда» (Judasz), сюжэт якога засяроджаны на падзеях вакол Клімовіча і Вершаліна.   

Тэатр «Вершалін» (Teatr Wierszalin) названы ў гонар Клімовіча і яго вёскі. Адзін з яго спектакляў рэжысёра Пятра Тамашука пад назвай «Вершалін. Рэпартаж пра канец свету» ёсць драматычнай адаптацыяй частак кнігі Паўлючука.

Ілья Клімовіч ёсць галоўным героем п’есы Тадэвуша Слабадзянака пад назвай «Прарок Ілья» (Prorok Ilja).

Беларускі пісьменнік Аляксей Карпюк напісаў раман пра Клімовіча і яго культ пад назвай «Вершалінскі рай», які быў апублікаваны ў 1974 годзе.

У 1997 годзе выйшаў фільм пра Клімовіча «Гісторыя пра прарока Ілью з Вершаліна» (Historia o proroku Eliaszu z Wierszalina) рэжысёра Кшыштафа Вайцяхоўскага. У фільме ролю Клімовіча выканаў Генрык Таляр. Пра Клімовіча было знята некалькі дакументальных фільмаў, у тым ліку нямецкі: «Рай на зямлі» (Das Paradies auf Erden) Ганса Мадэя.

У 2011 годзе выйшаў дакументальны фільм Януша Гаўрылюка «Апошні жыхар сталіцы свету».

У 2025 годзе польскі блэк-метал гурт Patriarkh выпусціў канцэптуальны альбом пад назвай «Пророк Илия» (Prorok Ilja), які падрабязна расказвае гісторыю Клімовіча.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Рэлігійныя лідары