open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Уайтуотэр

**Уайтуотэр** () — горад у акругах Уолварт і Джэферсан у штаце Вісконсін, ЗША. Большая частка горада знаходзіцца ў акрузе Уолварт. Па дадзеных перапісу 2020 года насельніцтва складала 14 889 чалавек. Вісконсінскі ўніверсітэт ва Уайтуотэры.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Вісконсіна
Чарлстан (Ілінойс)

**Чарлстан** () — горад, цэнтр акругі Колс у штаце Ілінойс, ЗША. Насельніцтва паводле перапісу 2020 года складала 17 286 чалавек. Усходне-Ілінойскі ўніверсітэт.

Паселішча закладзена тут Бенджамінам Паркерам у 1826 годзе, якое было названа ў гонар Чарльза Мортана, першага кіраўніка пошты. Горад быў заснаваны ў 1831 годзе, але не быў зарэгістраваны да 1865 года. 

Калі бацька Аўраама Лінкальна пераехаў на ферму на поўдзень ад Чарлстана ў 1831 годзе, Лінкальн дапамог яму пераехаць. Ён быў частым госцем Чарлстана, хоць, верагодна, праводзіў больш часу ў будынку акружнога суда, чым у доме свайго бацькі. Адны са знакамітых дэбатаў Лінкальна і Дугласа прайшлі ў Чарльстане 18 верасня 1858 года — цяпер гэта месца кірмашовага комплексу акругі і невялікага музея. Апошні візіт Лінкальна адбыўся сюды ў 1859 годзе, калі будучы прэзідэнт наведаў сваю мачаху і магілу бацькі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Ілінойса
Служба парадку (нацысцкая Германія)

**Служба парадку** (, скар. «*OD*») — разнавіднасць падраздзяленняў дапаможнай паліцыі Трэцяга рэйха, так званых, «*хіві*», якія дзейнічалі на акупаваных тэрыторыях СССР у тылавым раёне групы армій «Цэнтр» на ўсходзе Беларусі, у Смаленскай і Бранскай абласцях, сфармаваных з мясцовага грамадзянскага насельніцтва, у асноўным, з ліку беларускіх нацыяналістаў, а таксама ваеннапалонных савецкіх грамадзян і эмігрантаў беларускага паходжання.

У групе арміі «Поўнач» атрады «хіві» былі вядомыя як «мясцовыя баявыя злучэнні» (), а ў групе арміі «Поўдзень» як «дапаможныя ахоўныя часці» ().

Галоўнымі арганізатарамі мабільных атрадаў **Службы парадку**, якія дзейнічалі ў тылавым раёне групы армій «Цэнтр», сталі эмігранты Д. Касмовіч і М. Вітушка.

У мэтах прыцягнення насельніцтва да антыпартызанскай барацьбы выкарыстоўваліся такія меры, як вызваленне ад павіннасцяў і падаткаў, забарона рэквізіцый. З мясцовых былі арганізаваны конныя і пешыя атрады па 100—150 чалавек, камандзірамі якіх прызначаліся афіцэры, спецыяльна вызваленыя з лагераў ваеннапалонных. Паступова фармавалася сістэма аховы важных аб’ектаў, стваралася сістэма паліцэйскіх батальёнаў.

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* Отрывок из книги Восточные добровольцы в вермахте, полиции и СС  
* Статья Вспомогательная полиция на bka-roa.chat.ru

Катэгорыя:Беларускія калабарацыянісцкія фарміраванні ў Другой сусветнай вайне
Катэгорыя:Дапаможная паліцыя
Гронкахвост звычайны

**Гронкахвост звычайны** (*Polyxenus lagurus*) — від мнаганожак класа двухпарнаногіх.

## Апісанне 
Цела даўжынёй 2-3 мм, жаўтаватае, укрытае мяккай кутыкулай з шыпападобнымі карычневымі шчацінкамі. На канцы цела кутасік — гроначка з доўгіх валаскоў. На галаве пара вусікаў, дзве пары сківіц, простыя вочкі. Тры першыя сегменты тулава маюць па адной, астатнія (за выключэннем трох апошніх) па дзве пары ножак.

## Пашырэнне 
Пашыраны ў Еўропе і Паўночнай Амерыцы. Жывуць пад камянямі, карой, у гнілой драўніне, лясным подсціле, трапляюцца ў гнёздах рыжых лясных мурашак.

## Асаблівасці біялогіі 
Кормяцца аднаклетачнымі водарасцямі.

Раздзельнаполыя. Размнажэнне вонкава-ўнутраным апладненнем або шляхам партэнагенезу. Самкі адкладваюць яйцы ў поры глебы, якія высцілаюць шчацінкамі з хваста.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Двухпарнаногія
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Ях’я Хасенавіч Гембіцкі

**Ях’я Хасенавіч (Іван Канстанцінавіч) Гембіцкі** () — грамадскі дзеяч татарскай меншасці ў Беларусі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў чэрвені 1883 годзе ў горадзе Лідзе Віленскай губерні. З беларускіх татараў. Бацька прадаў дом у мястэчку Гарадзішча Мінскай губерні, маці мела надзел зямлі (7 дзесяцін) ў аколіцы Якушы Ашмянскага павета Віленскай губерні. Бацька не гаспадарыў на зямлі, а ўвесь час жыў у Троках, дзе працаваў павятовым воінскім начальнікам, а затым быў пераведзены ў Сувалкі. Сям’я, як адзначаў Ях’я, заўсёды жыла бедна, таму займалася агародніцтвам.

Дзякуючы службоваму становішчу бацькі Ях’я быў залічаны ў Полацкі кадэцкі корпус, дзе вучыўся бясплатна. Пасля заканчэння ў 1890 годзе кадэцкага корпуса паступіў у Міхайлаўскае артылерыйскае вучылішча, скончыў у 1902 годзе. Быў накіраваны малодшым афіцэрам у 26-ю артылерыйскую брыгаду горада Гродна, а ў 1908 годзе быў пераведзены служыць в Вільню*.

Па сфабрыкаванай справе татарскай арганізацыі асуджаны 13 мая 1933 «тройкай» за антысавецкую дзейнасць паводле арт. 72, 76 КК БССР на 3 гады высылкі ў Казахстан:Я. Х. Гембіцкі і І. С. Дашкевіч не прызнавалі сябе вінаватымі, але як сказана ў абвінаваўчым заключэнні *«дастатова выкрываюцца сведчаннямі І. Х. Мурзы-Мурзіча, Х. І. Рызвановіча і сведкі С. М. Хацяновіча, якія цалкам пацвердзілі сведчанні Мурзы-Мурзіча і Рызвановіча»''.

Працаваў эканамістам у абласным упраўленні калгасаў горада Уральска. 14 ліпеня 1938 г. Я. Гямбіцкі быў паўторна арыштаваны. Асуджаны па артыкуле 58 Крымінальнага кодэкса РСФСР і знаходзіўся ва Уральскай турме. Далейшы яго лёс невядомы.

Рашэннем Пракуратуры БССР ад 10 кастрычніка 1989 года быў рэабілітаваны.

Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі
Спіс эпізодаў тэлесерыяла «Слайдары»

Ніжэй прыведзены спіс эпізодаў амерыканскага навукова-фантастычнага тэлевізійнага серыяла «Слайдары». Серыял выходзіў на канале Fox з сакавіка 1995 па май 1997 года і на Sci Fi Channel з чэрвеня 1998 па люты 2000 года. Усяго было знята 88 серый.

## Сезоны 
## Эпізоды 
### Сезон 1 (1995) 
Fox змяніла першапачатковы парадак серый з мэтай павышэння рэйтынгу за кошт больш насычаных дзеяннем серый. Гэта часта выклікае блытаніну, а часам і храналагічныя памылкі ў сюжэтнай лініі (напрыклад, эпізод 5 «Прынц Уэйлскі» адкрываецца развязкай сюжэту, які ўзнік у эпізодзе 6 «Лета любві»).

### Сезон 2 (1996) 
Як і ў першым сезоне, Fox зноў трансліраваў серыі не ў запланаваным парадку, на гэты раз нават змяніўшы фінал. Меркаваны парадак эпізодаў паказаны вытворчымі кодамі.

### Сезон 3 (1996–1997) 
І зноў Fox транслявала серыі гэтага сезона не па парадку. Напрыклад, «Падман» быў зняты як прэм’ера трэцяга сезона. У гэтым эпізодзе гледачы даведаюцца, чаму Слайдары зараз з’яўляюцца пасля перамяшчэння дзе заўгодна паміж Сан-Францыска і Лос-Анджэлесам. Аднак Fox вырашыў спачатку трансляваць эпізод «Правілы гульні», паколькі ў ім было больш экшэна. Меркаваны парадак эпізодаў паказаны вытворчымі кодамі. Парадак прагляду трансляцыі наступны:

### Сезон 4 (1998–1999) 
### Сезон 5 (1999–2000) 
## Заўвагі 
* Назвы серый першага сезона не паказваліся на экране; яны паходзяць са сцэнарыяў і апісанняў на DVD.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Спіс эпізодаў *«Слайдары»* на IMDb

Катэгорыя:Спісы эпізодаў тэлесерыялаў ЗША
Грузд жоўты

**Грузд жоўты** (*Lactarius scrobiculatus*) — шапкавы базідыяльны грыб з роду млечнік сямейства сыраежкавых.

## Апісанне 
Шапка дыяметрам 8—20 см, спачатку плоскапукатая, потым лейкападобная, з завернутым або апушчаным уніз касматым, густаапушаным краем, слізкая, брудна-жоўтая, з больш цёмнымі канцэнтрычнымі зонамі. Мякаць тоўстая, вельмі шчыльная, светла-жаўтаватая, пры націсканні і на паветры цямнее, з белым, на паветры серна-жоўтым едкім млечным сокам, са слабым пахам садавіны. Пласцінкі каротказыходныя, частыя, вузкія, белаватыя або жаўтаватыя, пры націсканні брудна-рыжаватыя. Ножка кароткая, тоўстая, цыліндрычная, роўная або звужаная да асновы, у спелых грыбоў пустая, жаўтаватая ці ледзь бураватая, са шматлікімі бураватымі авальнымі і выцягнутымі плямамі-ўмяцінамі. Споры амаль шарападобныя, светла-вохрыстыя, дробнабародаўчатыя. Споравы парашок крэмавы.

## Пашырэнне 
Расце групамі ў вільготных месцах у хвойных лясах. На Беларусі пладаносіць у ліпені—верасні.

## Выкарыстанне 
Ядомы грыб. Спажываецца солены (перад засолкаю вымочваюць або адварваюць, каб не было гаркаты).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Млечнік
Катэгорыя:Ядомыя грыбы
Блізняты (значэнні)

**Блізня́ты**:
* Блізняты — дзеці адной маці, якія нарадзіліся адначасова: двайняты, трайняты і т. д.
* Блізняты (знак задыяка) — трэці знак задыяка.
* Блізняты (сузор’е) — задыякальнае сузор’е ў паўночнай частцы зорнага неба.
* Блізняты (фільм, 1988) — амерыканская кінакамедыя рэжысёра Айвана Райтмана, якая выйшла на экраны ў 1988 годзе.
Эмеры (акруга)

**Акруга Эмеры** () — акруга ў штаце Юта, ЗША. Афіцыйна ўтворана ў 1880 годзе. Насельніцтва — 10976 чалавек (2010). Адміністрацыйны цэнтр — Касл-Дэйл.

Катэгорыя:Акругі Юты
Касл-Дэйл

**Касл-Дэйл** () — горад у штаце Юта (ЗША). Адміністрацыйны цэнтр акругі Эмеры. Насельніцтва - 1630 чалавек (перапіс 2010). Горад знаходзіцца ў даліне Касл, абмежаванай плато Уосатч на захадзе і каньёнам Сан-Рафаел-Суэл на ўсходзе на вышыні 1730 м.

Катэгорыя:Гарады Юты
Уэйн (акруга, Юта)

**Акруга Уэйн** () — акруга ў штаце Юта, ЗША. Афіцыйна ўтворана ў 1892 годзе. Насельніцтва — 2778 чалавекі (2010). Адміністрацыйны цэнтр — Лоа.

Катэгорыя:Акругі Юты
Уэйн

**Уэйн**:
* Уэйн (акруга)
* Уэйн (Нью-Джэрсі)
## Прозвішча 
* Джон Уэйн — амерыканскі акцёр
* Ліл Уэйн — амерыканскі хіп-хоп-выканаўца
IMAP

**IMAP** ( — «пратакол доступу да паведамленняў у Інтэрнэце») — гэта стандартны пратакол сувязі ў Інтэрнэце, які выкарыстоўваецца паштовымі кліентамі для атрымання паведамленняў электроннай пошты з паштовага сервера праз злучэнне TCP/IP. IMAP вызначаецца стандартам RFC 9051.

IMAP быў распрацаваны для атрымання электроннай пошты на некалькіх паштовых кліентах, таму паведамленні захоўваюцца на паштовым серверы, пакуль карыстальнік не выдаліць іх самастойна. Сервер IMAP звычайна выкарыстоўвае порт нумар 143. Для больш бяспечнага злучэння IMAPS (IMAP праз SSL/TLS) выкарыстоўваецца порт 993.

IMAP і больш ранні пратакол POP3 () з’яўляюцца двума найбольш распаўсюджанымі стандартнымі пратаколамі для атрымання электроннай пошты, большасць сучасных паштовых кліентаў і сервераў падтрымліваюць абодва гэтыя пратаколы. Многія сервісы вэб-пошты, такія як Gmail або Outlook.com, таксама забяспечваюць падтрымку як IMAP, так і POP3.

## Гл. таксама 
* Электронная пошта
* SMTP

## Знешнія спасылкі 
* 
* RFC 3501 — спецыфікацыя пратакола IMAP версіі 4
* RFC 2683 — Прапановы рэалізацыі IMAP
* RFC 2177 — Каманда IMAP4 IDLE

Катэгорыя:TCP/IP
Катэгорыя:Сеткавыя пратаколы
Катэгорыя:Інтэрнэт-пратаколы
Грузд сапраўдны

**Грузд сапраўдны**, **хрушч** (*Lactarius resimus*) — шапкавы базідыяльны грыб з роду млечнік сямейства сыраежкавых.

## Апісанне 
Шапка дыяметрам 5—20 см, пукатая, потым лейкападобная, з густаапушаным, завернутым уніз краем, слізкая, клейкая, белая, з вялікай колькасцю белага, вельмі едкага млечнага соку, які мае лёгкі пах садавіны і на паветры жаўцее. Пласцінкі зыходныя, частыя, белыя, вузкія. Ножка цыліндрычная, у спелых грыбоў пустая, белая, з бураватымі плямамі. Споры шырокаэліпсоідныя, бледна-жаўтаватыя, дробнабародаўчатыя, амаль шарападобныя. Споравы парашок белы.

## Пашырэнне 
Расце вялікімі групамі пераважна ў яловых і бярозавых лясах. На Беларусі пладаносіць у ліпені—жніўні.

## Выкарыстанне 
Ядомы грыб. Спажываецца солены (перад засолкаю адмочваюць, каб не было гаркаты).

## Літаратура 
* 
* 34. *Lactarius resimu*s (Fr.) Fr., Epicr. syst. mycol. (Upsaliae): 336, 1838. — Груздь настоящий (сырой). — Грузд сапраўдны. // // Флора Беларуси. Грибы. В 7 т. Т. 1. Boletales. Amanitales. Russulales / О. С. Гапиенко, Я. А. Шапорова; под ред. В. И. Парфёнова. — Мн.: Беларуская навука, 2012. — С. 119, 229. — 199 с.: ил. — 700 экз. — ISBN 978-985-08-1458-6, ISBN 978-985-08-1482-1 (т. 1).

Катэгорыя:Млечнік
Катэгорыя:Ядомыя грыбы
Катэгорыя:Грыбы Еўразіі
Катэгорыя:Грыбы Паўночнай Амерыкі
Гембіцкі

**Гембіцкі** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Ібрагім Рафаілавіч Гембіцкі — беларускі графік
* Ях'я Хасенавіч Гембіцкі — грамадскі дзеяч татарскай меншасці ў Беларусі
Лоа (Юта)

**Лоа** () — горад у штаце Юта (ЗША). Адміністрацыйны цэнтр акругі Уэйн. Насельніцтва - 572 чалавекі (перапіс 2010). Праз горад праходзіць дарога штата 24. Лоа знаходзіцца ў шырокай даліне на захад ад ракі Фрымант.

Катэгорыя:Гарады Юты
Уібер (акруга)

**Уібер** () — акруга штата Юта, ЗША. Насельніцтва — 196533 чалавек (2000). Паводле ацэнак бюро перапісу насельніцтва ЗША, колькасць насельніцтва ў 2010 годзе складала 231 236 чалавек. Назва акругі паходзіць ад ракі Уібер. Адміністрацыйны цэнтр і самы вялікі горад — Огдэн.

Катэгорыя:Акругі Юты
Уосач (акруга)

**Акруга Уосач** () — акруга ў штаце Юта, ЗША. Афіцыйна ўтворана ў 1862 годзе. Насельніцтва — 23530 чалавек (2010). Адміністрацыйны цэнтр — Хібер-Сіці.

Катэгорыя:Акругі Юты
Солт-Лэйк (акруга)

**Акруга Солт-Лэйк** () - акруга ў штаце Юта, ЗША. Афіцыйна ўтворана ў 1852 годзе. Насельніцтва - 1029655 чалавек (2010). Адміністрацыйны цэнтр - Солт-Лэйк-Сіці.

Катэгорыя:Акругі Юты
Рычфілд (Юта)

**Рычфілд** () — горад у штаце Юта (ЗША). Адміністрацыйны цэнтр акругі Севір і самы буйны горад акругі. Насельніцтва - 7551 чалавек (2010; 71-ы радок у спісе найбуйнейшых гарадоў штата).

Катэгорыя:Гарады Юты
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1864 годзе
Pyrausta purpuralis

**Pyrausta purpuralis** — від молей сямейства . Быў апісаны Карлам Лінеем у яго 10-м выданні *Systema Naturae* 1758 года.

## Апісанне 
Від вельмі нагадвае  і .

Размах крылаў каля 20&nbsp;мм. Пярэднія крылы фіялетавыя, больш ці менш з прымешкай цёмна-шэрага; меткі вохрыста-жоўтыя, з чорнай акантоўкай; касая фасцыя каля асновы, не дасягае косты; пляма ў сярэдзіне дыска; няправільная постмедыяльная фасцыя, часам разбітая на тры плямы; часам субтэрминальная рыска, не дасягае верхавіны. Заднія крылы чорныя, аснова часам працята бялёса-вохрыстым налётам; дыскавая пляма і выгнутая заднемедыяльная фасцыя бялёса-вохрыстыя; часам бялёса-вохрыстая субтэрминальная рыска, часам фіялетавая пасярэдзіне. Вусень цёмна-шэры; спінныя і дыхальцавыя лініі жаўтлявыя; плямы чорныя, з бялёсымі бакамі.

## Распаўсюджанне 
Сустракаецца ў Еўропе.

## Галерэя 

Файл:(MHNT)_Pyrausta_purpuralis_-_Sorèze_(Tarn_France)_-_male_dorsal.jpg|*Pyrausta purpuralis*♂
Файл:(MHNT)_Pyrausta_purpuralis_-_Sorèze_(Tarn_France)_-_male_ventral.jpg|*Pyrausta purpuralis*♂ △

## Біялогія 
Лёт імага з мая па верасень у залежнасці ад месцазнаходжання. Від актыўны днём.

Вусені харчуюцца на відах сямейства .

## Спасылкі 
* *Pyrausta purpuralis* at UKMoths
* Lepidoptera of Belgium
* Lepiforum.de

Катэгорыя:Матылі
Кроўлі (акруга)

**Кроўлі** () — акруга ў штаце Каларада, ЗША. Афіцыйна ўтворана ў 1911 годзе. Насельніцтва - 5823 чалавек (2010). Адміністрацыйны цэнтр - Ордуэй.

Катэгорыя:Акругі Каларада
Дом-музей Ерванда Качара

**Дом-музей Ерванда Качара** () — мемарыяльны музей. Размешчаны ў Ерэване, праспект Месропа Маштоца, 39/12. Адзін з цэнтраў авангарднага мастацтва.

## Гісторыя 
Створаны ў былой майстэрні мастака, якая размяшчалася на першым паверсе шматкватэрнага дома, пасля рэканструкцыі і пашырэння займаемых памяшканняў. Адкрыты ў 1984 годзе. З 2017 года пры музеі працуе мастацкая студыя «Качар».

## Экспазіцыя 
У зборы музея працы армянскага мастака і скульптара-манументаліста Ерванда Качара (1899—1979) розных перыядаў — Тыфліскага, Парыжскага, Ерэванскага. Тут можна ўбачыць працы Качара з серыі «Прасторавы жывапіс».

Прадстаўлены рэдкія дакументы і архіўныя матэрыялы аб узаемаадносінах Качара з іншымі прадстаўнікамі авангарднага мастацтва. Праводзяцца лекцыі, прэзентацыі, канцэрты і выставы, экскурсіі на 5 мовах: англійскай, армянскай, рускай, нямецкай, французскай.
Pyrausta sanguinalis

**Pyrausta sanguinalis** — з’яўляецца моль сямейства . Від быў упершыню апісаны Карлам Лінеем у 12-м выданні *Systema Naturae* 1767 года.

## Апісанне 
Размах крылаў 14-18&nbsp;мм. Пярэднія крылы карычнявата-вохрыстыя, базальная і спінная вобласці насычана-жоўтыя, дыск жоўты змешаны; меткі фіялетава-малінавыя; паласа ўздоўж косты да 3/4; фасцыя перад сярэдзінай; даўгаватая дыскавая пляма, злучаная зверху з рэбернай рыскай, а часам знізу з папярэдняй фасцыяй; субтэрмінальная фасцыя. Заднія крылы ў самца светла-шэрыя, на канцах больш цёмныя, у самак шэрыя; тэрмен малінавы ў сярэдзіне. Вусень зелянява-шэры, з чырванаватым адценнем; субдарзальныя і дыхальцевые лініі бялёсыя; галава карычневая.

Лёт імага з чэрвеня па жнівень у залежнасці ад месцазнаходжання.

Вусені харчуюцца на ,  і .

## Спасылкі 
* 
* 
* https://maps.biodiversityireland.ie/Species/79259, accessed 15 June 2021

Катэгорыя:Матылі
Арцюр Анегер

**Арцюр Анегер** (; ,  — , ) — французскі кампазітар і музычны дзеяч.
Член інстытута Францыі (1953). Вучань А. Жэдальжа, Ш. М. Відора і В. д’Эндзі.

У пачатку 20-х гг. член аб’яднання «Шасцёрка». У ранняй творчасці адчуваецца ўплыў І. Стравінскага, Ж. Както, Э. Саці, якія выступалі супраць імпрэсіянізму і экспрэсіянізму. З сярэдзіны 20-х гадоў ішоў самастойным шляхам.

У творчасці Анегера арыгінальна спалучаюцца традыцыі французскай і швейцарскай народнай і прафесійнай музыкі з лепшымі дасягненнямі музычнай культуры 20 ст. Аўтар 5 сімфоній (1930-50) і інш. твораў для аркестра, у тым ліку «Пасіфік 231» (1923), «Манапартыта» (1951). Пісаў таксама балеты, аперэты, рамансы, песні, фартэпіянныя п’есы, музыку да драматычных спектакляў, для радыё, кіно.
Дом-музей Сяргея Параджанава

**Дом-музей Сяргея Параджанава** () — музей у Ерэване, прысвечаны армянскаму рэжысёру і мастаку Сяргею Параджанаву. Адзін з самых папулярных музеяў горада. Адрас: Ерэван, вуліца Дзарагюх, 15-16.

## Гісторыя 
Музей быў створаны ў 1988 годзе, пасля першай выставы ў Музеі народнага мастацтва Арменіі. Параджанаў сам абраў месца (этнаграфічны квартал Дзарагюх у Ерэване) для ўласнага дома і музея і праект будаўніцтва.

З-за Спітакскага землетрасення 1988 года і сацыяльна-эканамічных праблем музей быў адкрыты толькі ў чэрвені 1991 года, праз год пасля смерці Параджанава.

Заснавальнік і дырэктар музея Завен Саркісян. Музей з’яўляецца адным з культурных цэнтраў Ерэвана, вядомы сваімі выставамі, публікацыямі і ганаровымі прыёмамі (у тым ліку штогадовымі зборамі гасцей Міжнароднага Ерэванскага кінафестывалю).

## Экспазіцыя 
Музей размешчаны ў традыцыйным армянскім двухпавярховым доме з унутраным дварком і драўлянай галерэяй.

Калекцыя музея прадстаўляе разнастайную мастацкую і літаратурную спадчыну Параджанава і складаецца з прыкладна 1400 экспанатаў, уключаючы абстаноўку тбіліскага дома Параджанава і асабістыя рэчы, перавезеныя ў Ерэван па яго волі яшчэ пры жыцці; інсталяцыі, калажы, асамбляжы, малюнкі, лялькі і капялюшы. У музеі таксама прадстаўлены неапублікаваныя сцэнарыі, лібрэта і розныя творы мастацтва, якія Параджанаў стварыў, знаходзячыся ў зняволенні. Напрыклад, прадстаўлены «талеры», якія Параджанаў зрабіў з накрывак ад кефірных бутэлек, седзячы ў Лук’янаўскай турме. Сярод іншых экспанатаў музея два адноўленыя мемарыяльныя пакоі, арыгінальныя плакаты, прызы фестываляў, лісты ад Федэрыка Феліні, Лілі Брык, Андрэя Таркоўскага, Міхаіл Вартанава і Юрыя Нікуліна, падарункі ад вядомых наведвальнікаў, Таніна Гуэра і Рамана Балаяна, які з’яўляецца аўтарам фільма «Ноч у музеі Параджанава». Музей выкарыстоўвае мастацкія і экспазіцыйныя прынцыпы самога Параджанава.

Музей арганізаваў каля 50 выставак, у тым ліку ў Канах, Афінах, Токіа, Маскве, Рыме, Тэгеране, Галівудзе і інш.
Шараў

**Шараў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Канстанцін Канстанцінавіч Шараў — беларускі арганіст
* Эдэн Шараў — шатландскі снукерыст
Блізняты

**Блізня́ты** (**Блізнюкі**) — нараджэнне (амаль адначасовае) двух і болей дзяцей у чалавека і млекакормячых жывёл, для якіх характэрна аднаплоднасць.

Блізняты могуць быць аднаяйцавыя (моназіготныя), развіваюцца з адной аплодненай яйцаклеткі — зіготы, і двух’яйцавыя (дызіготныя), развіваюцца з двух ці болей адначасова аплодненых яйцаклетак. Аднаяйцавыя блізняты заўсёды аднаполыя, маюць аднолькавы генатып, групу крыві і надзвычай высокую ступень падабенства.

Двух’яйцавыя блізняты могуць быць адна- і разнаполыя, іх генатыпічнае і вонкавае падабенства не большае, чым паміж іншымі братамі і сёстрамі (сібсамі). Суадносіны паміж мона- і дызіготнымі блізнятамі ў чалавека вызначаюцца прыкладна як 1 і 2, нараджэнне двайнят у сярэднім складае 1 на 100 родаў (ад 0,6 у 4,5 у Афрыцы), трайнят — прыкладна на 10 тыс., чацвярнят — на 1 млн.; вядомы выпадкі нараджэння 5 і 6 блізнят; шматплоднасць больш уласціва прадстаўнікам негроіднай расы, менш мангалоідам. Зніжэнне нараджэння блізнят у апошнія дзесяцігоддзі звязваюць з уплывамі сацыяльна-бытавых фактараў.

## Зноскі 
## Літаратура 
*  — С. 192.

Катэгорыя:Блізняты
Катэгорыя:Эмбрыялогія
Катэгорыя:Біялогія чалавека
Катэгорыя:Генетыка чалавека
Катэгорыя:Дзеці
Сяржант (значэнні)

**Сяржант** — шматзначны тэрмін.

* Сяржант — воінскае званне.

## Прозвішча 
* Рафаіл Іванавіч Сяржант (1897—1974) — дзеяч рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі.

## Гл. таксама 
* Сяржанты — хутар у Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі.
Лоа

**Лоа**:
## ЗША 
* Лоа (Юта)
## Чылі 
* Лоа (рака)
## Эстонія 
* Лоа (вёска)
* Лоа (пасёлак)
Міні-серыял

**Мі́ні-серыя́л** () — мастацкі або дакументальны твор, які складаецца з загадзя запланаванай колькасці эпізодаў, уяўляе сабой скончаную гісторыю і прызначаны для дэманстрацыі па тэлебачанні. Тэрмін *міні-серыял* распаўсюдзіўся з амерыканскага тэлебачання; у СССР падобны від тэлепраектаў называўся «шматсерыйны тэлевізійны фільм».

## Зноскі 
Катэгорыя:Тэрміналогія тэлебачання
Катэгорыя:Тэлесерыялы
Катэгорыя:Тэлевізійныя жанры
*
Крос

**Крос**:
## Прозвішча 
**Крос** (, ) — прозвішча. Вядомыя носьбіты:

* Анры Эдмон Крос (1856—1910) — французскі мастак.
* Яан Крос (1920—2007) — эстонскі пісьменнік, пераклаў на эстонскую мову творы Янкі Купалы.

## Тапонім 
* Крос (рака) — рака ў Заходняй Афрыцы.
* Крос-Рывер — федэральны штат у Нігерыі.

## Іншае 
* Крос — адна з дысцыплін лёгкай атлетыкі.
Ікмадафіла пусткавая

**Ікмадафіла пусткавая**, **ікмадафіла верасовая** (*Icmadophila ericetorum*) — від ліхенізаваных аскаміцэтаў, уключаны ў род  сямейства .

## Апісанне 
Талом аднастайны, крупчасты, пазбаўлены коравага пласта, бялёса- або зелянява-шэрага або блакітнаватага колеру. Апатэцыі леканоравага тыпу, амаль сядзячыя, 2-4 мм у дыяметры, з жаўтлява-ружаватым дыскам, часам пакрытыя бялёсым налётам.

Аскі цыліндрычнай формы, з 8 спорамі. Споры чатырохклеткавыя, 12-27×4-6 мкм, даўгавата-верацёнападобнай формы.

Змяшчае тамнолавую кіслату. Слаявіна пры кантакце з растворам KOH (K) становіцца жоўтым, з пара-фенілендыямінам (P) — аранжавым.

## Экалогія, арэал 
Шырока распаўсюджаны лішайнік, вядомы з Еўразіі, Паўночнай і Паўднёвай Амерыкі, Афрыкі. Сустракаецца на торфе, на мохах, на гнілой драўніне, у тундравай, лесатундравай і лясной зонах, у гарах.

## Таксаномія і сістэматыка 
### Сінонімы 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Трасс Х. Х.* Определитель лишайников СССР / отв. ред. И. И. Абрамов. — Л.: Наука, 1978. — Т. 5. Кладониевые — Акароспоровые. — С. 85. — 305 с.

Катэгорыя:Лішайнікі
Катэгорыя:Аскаміцэты
Шэжэрэ

**Шэжэрэ**, **шэжырэ**, **сачара**, (, , , , ) - назва радаводу ў некаторых цюркскіх народаў. Найбольшае распаўсюджанне шэжэрэ мае сярод башкіраў, казахаў, каракалпакаў і кіргізаў. Акрамя самога радаводу, шэжэрэ ўключае ў сябе выклад найбольш выбітных падзей з жыцця таго ці іншага роду або племя, гэта значыць з'яўляецца своеасаблівай летапісам.

Першапачаткова шэжэрэ існавалі ў вуснай форме, і іх веданне было абавязковым. З часам яны сталі з'яўляцца ў пісьмовай форме, у тым ліку і ў вершаваным выглядзе.

Шэжэры служаць крыніцай гістарычнай, этнаграфічнай і антрапалагічнай інфармацыі.

## Гл. таксама 
* Башкірскае шэжэрэ
* Казахскае шэжэрэ

## Спасылкі 
* «Türkistan Seyyidler ve Şerifler derneği» 
* О Шежере 
* Алпысбес М. А. Место шежире в изучении истории.pdf

Катэгорыя:Цюркскія плямёны
Катэгорыя:Генеалагічная тэрміналогія
Лёгкаатлетычны крос

**Бег па перасе́чанай мясцо́васці**, ці **крос** (скарачэнне ад  або ) — адна з дысцыплін лёгкай атлетыкі.

## Гісторыя 
Радзімай кроса з’яўляецца Англія. Гісторыя бегу па перасечанай мясцовасці пачалася з гульні *заяц і сабакі*. Сутнасць гульні заключалася ў тым, што адзін бягун або група бегуноў бегла і кідала на зямлю кавалачкі паперы, а другая група павінна была бегчы за імі па следзе ад раскіданай паперы.

Першыя афіцыйныя спаборніцтвы па кросе адбыліся ў школе па рэгбі ў 1837 годзе. Нацыянальныя першынствы сталі праходзіць з 1876 года. На першы чэмпіянат выйшлі 32 бегуны, але ўсе 32 бегуны збіліся з курсу, і гонка была прызнана несапраўднай.

Першая міжнародная гонка па перасечанай мясцовасці была арганізавана ў 1898 годзе ў Віль д’Аўрэ паміж Англіяй і Францыяй. Першы Міжнародны чэмпіянат па кросе (прадвеснік чэмпіянату свету па кросе ІААФ) прайшоў праз пяць гадоў на іпадроме Гамільтан Парк у Шатландыі. 17 сакавіка 1973 года ў бельгійскім горадзе Варэгем адбыўся першы чэмпіянат свету па кросе па лёгкай атлетыцы.

У якасці афіцыйнай дысцыпліны крос сярод мужчын праводзіўся на алімпійскіх гульнях 1912, 1920 і 1924 гадоў.

На Беларусі першыя спаборніцтвы праведзены ў 1913 годзе ў Гомелі. Афіцыйныя спаборніцтвы адбыліся ў 1928 сярод спартсменаў Мінскай акругі на дыстанцыі 8 км у мужчын і 1,5 км у жанчын. Масавыя кросы праводзяцца з 1930-х гг.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Крос на сайце IAAF

Катэгорыя:Бег на доўгія дыстанцыі
Марсель Дзюпрэ

**Марсель Дзюпрэ** (, ,  — , ) — французскі кампазітар, піяніст і арганіст.

## Біяграфія 
Марсель Дзюпрэ нарадзіўся 3 мая 1886 года ў Руане ў сям’і музыкантаў. Бацька, Альбер Дзюпрэ, быў арганістам. Сам Марсель Дзюпрэ быў вундэркіндам і рана праявіў здольнасці да музыкі. У 1904 годзе паступіў у Парыжскую кансерваторыю па класах фартэпіяна, аргана і кампазіцыі (апошнюю ён вывучаў пад кіраўніцтвам Шарля-Мары Відора). У 1914 годзе ён атрымаў Рымскую прэмію за кантату Psyché, а ў 1926 годзе быў прызначаны прафесарам кансерваторыі і заставаўся на гэтай пасадзе да 1954 года; з 1954 па 1956 год ён быў яе рэктарам. Сярод вучняў Дзюпрэ быў, напрыклад, Аліўе Месіян. У 1934 годзе ён таксама заняў месца арганіста ў Сен-Сюльпіс, якое раней займаў Шарль-Мары Відор, і заставаўся на ім да сваёй смерці ў 1971 годзе.

Дзюпрэ шмат канцэртаваў і знакаміты ў першую чаргу сваім выкананнем арганнай музыкі. Сярод іншага, у 1920 і 1921 гадах ён даў дзве серыі па дзесяць канцэртаў, якія ўключалі ўсе арганныя творы Баха, пры гэтым выканаў іх па памяці.

## Творчасць 
Марсель Дзюпрэ напісаў 65 твораў, якія лічацца цяжкімі для выканання. Найбольш выкананыя яго творы — раннія, у прыватнасці, тры прэлюдыі і фугі для аргана op. 7 (1912). Першая і трэцяя прэлюдыі з гэтага твора настолькі складаныя, што на працягу некалькіх гадоў ніхто, акрамя самога Дзюпрэ, не мог іх выканаць. Часта яго параўноўваюць з Паганіні, маючы на ўвазе ў першую чаргу складанасць тэхнікі выканання.
Светлячок (тэлесерыял)

**«Светлячо́к»** () — амерыканскі навукова-фантастычны тэлесерыял у жанры касмічнага вестэрна, прэм’ера якога адбылася ў ЗША і Канадзе 20 верасня 2002 года.

## Сюжэт 
Капітан Малькольм Рэйнальдс — загартаваны ў баях ветэран галактычнай грамадзянскай вайны, які змагаўся не на тым (які прайграў) баку, зарабляе на жыццё дробнымі злачынствамі і перавозіць грузы на сваім караблі «Серэніці».

Ён узначальвае невялікую разнамасную каманду, якая паходзіць на самую звычайную сям’ю — яе члены вечна сварацца, не прытрымліваюцца дысцыпліны, але заўсёды пойдуць хоць на край свету за сваім капітанам.

## Эпізоды 
## Фільм 
У 2005 годзе кінакампаніяй Universal Pictures быў зняты фільм «Місія Серэніці», як завяршэнне серыяла, рэжысёр Джос Уідан.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* Вікія тэлесерыяла і фільма

Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове
Катэгорыя:Навукова-фантастычныя тэлесерыялы ЗША
Шарль-Мары Відор

**Шарль-Мары Відор** (; ,  — , ) — французскі арганіст, кампазітар і музычны педагог.

## Біяграфія 
Бацька яго быў арганістам і будаўніком арганаў, сябрам найбуйнейшага арганнага майстра XIX стагоддзя Арыстыда Кавае-Коля, па рэкамендацыі якога Шарль-Мары Відор паступіў у Брусельскую кансерваторыю, дзе вучыўся аргану ў Жака Нікаля Леменса і кампазіцыі ў Франсуа Жазефа Фетыса. Па заканчэнні курса ў 1869 г. быў запрошаны часова заняць пасаду арганіста ў парыжскай царкве Сен-Сюльпіс, наўзамен памерлага Лефебюра-Велі, заставаўся на гэтай пасадзе на працягу 64 гадоў, хоць пастаянны кантракт з ім так і не быў заключаны (у 1934 г. Відора змяніў адзін з найбольш значных яго вучняў, Марсель Дзюпрэ).

З 1890 года Видор быў прафесарам органа, а з 1896 года кампазіцыі ў Парыжскай кансерваторыі. Сярод вучняў Відора былі такія буйныя фігуры французскай і сусветнай музыкі, як Луі В'ерн, Дарыюс Міё, Эдгар Варэз, Альберт Швейцэр, Дзімітрые Куклін.

## Зноскі
Dreadnoughtus

**Dreadnoughtus** — род гіганцкіх заўрападавых дыназаўраў з клады Lithostrotia, якія жылі ў часы познамелавой эпохі (кампан — маастрыхт,  таму) на тэрыторыі сучаснай правінцыі Санта-Крус (Аргенціна). Уключае адзіны від — ***Dreadnoughtus schrani***. Адна з найбуйнейшых сухапутных жывёл. Названы ў гонар класа самых вялікіх баявых караблёў пачатку XX стагоддзя.

## Апісанне 
Галатып асобіны *D. schrani* (MPM-PV 1156) уяўляе сабой у асноўным поўны, добра захаваны посткраніяльны шкілет (частка шкілета за выключэннем чэрапа), уключаючы ўсе асноўныя косткі пярэдніх канечнасцяў, у адрозненне ад многіх дыназаўраў, якія вядомыя толькі па фрагментарным рэштках.

Дзякуючы добрай захаванасці касцей шкілета (больш за 70 %) атрымалася вызначыць асноўныя параметры цела дыназаўра, яго даўжыню і масу цела. *Dreadnoughtus* вызначаны як самы буйны з дыназаўраў, чыю вагу атрымалася дакладна разлічыць: даўжыня — 26 метраў, маса — 59,3 тоны (што адпавядае вазе тузіна афрыканскіх сланоў або сямі тыраназаўраў рэкс). Палеантолагі, улічваючы характар адкладаў на месцы выяўлення астанкаў мяркуюць, што дрэдноўт загінуў у момант разліву старажытнай ракі, у выніку чаго глеба пад дыназаўрам ператварылася ў падабенства зыбучых пяскоў, імгненна «паглынуўшых» жывёлу.

## Літаратура 
* Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska, Halszka, ed (2004). The Dinosauria, Second Edition. Berkeley: University of California Press. ISBN 0-520-24209-2.

## Спасылкі 
* Jonathan Amos: Dreadnought dinosaur yields big bone haul. BBC Science, 4. September 2014.
* *Dreadnoughtus*: A New Dinosaur Discovery on YouTube.

Катэгорыя:Таксоны жывёл, названыя ў гонар людзей
Катэгорыя:Дыназаўры мелавога перыяду
Юшкін

**Юшкін** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алег Александровіч Юшкін (нар. 1975) — беларускі баскетбаліст. Выступаў за нацыянальную зборную Беларусі.
* Усевалад Вячаслававіч Юшкін (1917—2000) — спецыяліст у галіне энергетычнага машынабудавання. Кандыдат тэхнічных навук (1956), прафесар (1976).
Грыбныя камарыкі

**Грыбныя камарыкі**  (*Mycetophilidae*) — сямейства насякомых падатрада даўгавусых двухкрылых.

## Апісанне 
Даўжыня цела 2–12 мм. Будовай падобныя да камароў. Галава круглаватая або падоўжаная. Вочы вялікія, фасетачныя, ёсць 2-3 простыя вочкі. Хабаток кароткі з шырокімі сысучымі лопасцямі. Ногі доўгія, тонкія. У большасці відаў крылы адносна доўгія.

## Пашырэнне 
Пашыраны ўсясветна, каля 3000 відаў. На Беларусі ў сырых дісцевых лясах адзначана звыш 350 відаў, найбольш пашыраны .

Лічынкі развіваюцца ў губавых і базідыяльных грыбах або пад карой гнілых дрэў. Дарослыя жывуць у глебе, пад пнямі, у моху. Пашкоджаныя лічынкамі ядомыя грыбы непрыдатныя для спажывання.

Многія зімуюць у фазе імага і нярэдка трапляюцца ў адлігу на снезе.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Даўгавусыя
Катэгорыя:Сямействы насякомых
Алег Аляксандравіч Юшкін

**Алег Аляксандравіч Юшкін** (нар. , Фразіна, РСФСР) — беларускі баскетбаліст, пазней трэнер. Выступаў за нацыянальную зборную Беларусі.

## Біяграфія 
Баскетболам займацца пачаў яшчэ ў Расіі. Пазней бацька павінен быў па працы пераехаць у Беларусь, там ён працягнуў займацца баскетболам.

Спачатку трапіў у зборную вобласці, а потым і ў зборную Беларусі. Крыху пазней трапіў у каманду з Мінска (РДВАР).

## Спасылкі 
* Украинское двадцатилетие. Олег Юшкин

Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі
Катэгорыя:Баскетбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе
Катэгорыя:Трэнеры «Хіміка» Южнэ
Катэгорыя:Трэнеры «Адэсы» (баскетбол)
Катэгорыя:Ігракі «Зніча» Прушкаў
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-20
Грыб-парасонік белы

**Грыб-парасонік белы** (*Macrolepiota excoriata*) — від шапкавых базідыяльных грыбоў сямейства шампіньёнавых.

## Апісанне 
Расце ў лясах, на лугах.

Шапка дыяметрам 6-10 см, у старых грыбоў парасонападобная, з дробнымі, тонкімі, часам бураватымі лусачкамі, белая. Ножка гладкая, белая, з белым кольцам.

Ядомы грыб.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Шампіньёнавыя
Катэгорыя:Ядомыя грыбы
Ŭ

**Ŭ**, **ŭ** (*u* нескладовае, альбо *u* з брэвэ) — 31-я літара беларускага лацінскага алфавіта. Таксама 26-я літара алфавіта мовы эсперанта, 36-я літара джарайскага алфавіта.

## Беларуская мова 
У беларускай мове мае назву *у нескладовае* (*u nieskładovaje*), яе адпаведнікам у кірылічным алфавіце ёсць літара у нескладовае (**Ў**, **ў**).

Таксама выкарыстоўваецца ў Інструкцыі па транслітарацыі геаграфічных назваў Рэспублікі Беларусь, ALA-LC.

### Гісторыя 
Сучасная літаратурная беларуская мова зараджалася ў першай палову XIX стагоддзя найперш лацінскай графікай. Першым выпадкам ужывання літары ŭ стала кніга польскамоўнага пісьменніка Габрыэля Асоўскага «Таямнічае даміно» (1845), дзе пісьменнік ужывае для яе адпаведнага гуку [] у беларускамоўных дыялогах герояў. Пазней у беларускіх тэкстах літару ўжываў этнограф Аляксандр Рыпінскі (1853—1854). Пры гэтым доўгі час лічылася, што свой сучасны выгляд літара набыла ў кракаўскім выданні «Dudka Białaruskaja» 1891 года Францішка Багушэвіча.

## Эсперанта 
Як і ў беларускай мове, **ŭ** у эсперанта вымаўляецца як [] ці як [], пераважна ў дыфтонгах *aŭ*, *eŭ* і радзей *oŭ*.

Лічыцца, што такая форма графемы была натхнёная беларускай літарай **ў**.

Выкарыстоўваецца для гуку [] у гукаперайманнях, як у *ŭa!* (), і адназначна ў *ŭo* (), якое ёсць эсперанта-назвай самой літары **ŭ**.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Літары пашыранай лацініцы
Катэгорыя:Вытворныя літары U
Шы Наянь

**Шы Наянь** (; 1296—1372) — кітайскі . Аўтар рамана «Рачныя затокі», які лічыцца адным з найбольш значных празаічных твораў кітайскай літаратуры адным з чатырох класічных кітайскіх раманаў.

Раман «Рачныя затокі» заснаваны на народных паданнях пра подзвігі і прыгоды 108 паўстанцаў — «высакародных разбойнікаў» з лагера на гары Ляншаньбо (правінцыя Шаньдун) пад правадырствам Сун Цзяна (1124—1127). Рух Сун Цзяна разгарнуўся ў кіраванне 8-га імператара дынастыі Сун Хуэй-цзуна і быў звязаны з агульнай нестабільнасцю ў імперыі, выкліканай уварваннем чжурчжэней, якія захапілі поўнач краіны і заснавалі ўласную дынастыю Цзінь (1115—1234).

## Сумнеў у рэальнасці Шы Наяня 
Паколькі пра жыццё Шы Наяня вядома вельмі мала, то некаторыя даследчыкі мяркуюць, што гэта можа быць псеўданім вядомага пісьменніка Ло Гуаньчжуна, у рэдакцыі якога і дайшоў да нас тэкст рамана «Рачныя затокі». Паводле іншай версіі, Шы Наянь з’яўляўся, наадварот, старэйшым сучаснікам і настаўнікам Ло Гуаньчжуна.

Катэгорыя:Кітайскамоўныя пісьменнікі
Чжэнь-цзун (дынастыя Сун)

**Чжэнь-цзун** (, асабістае імя — **Чжаа Хэн** () 23 снежня 968 — 23 сакавіка 1022) — 3-і кітайскі імператар дынастыі Сун у 997—1022 гадах, пасмяротнае імя — **Юань Сяа-хуандзі** ().

## Біяграфія 
Паходзіў з імператарскага роду Чжаа. Трэці сын імператара . Пры нараджэнні атрымаў імя Чжаа Хэн. Пасля смерці ў 997 годзе свайго бацькі Чжаа Хэн становіцца імператарам. У сваёй палітыцы спрабаваў узмацніць цэнтралізацыю ўлады і спрыяў эканамічнаму росту гарадоў, умацаванню прамысловасці. У 1004 годзе па загадзе імператара была заснавана фабрыка па вырабе фарфору ў горадзе Цзіндэчжэнь (сучасная правінцыя Цзянсі), што спрыяла развіццю ўсёй фарфоравай галіны. Расце колькасць вытворчасцей тэкстылю, фарбаў, паперы. За час кіравання гэтага імператара плошчы апрацаваных зямель павялічыліся да 5,2 млн гектараў. Выгадоўваліся палепшаныя сарты рысу, якія давалі высокія ўраджаі. Сваімі загадамі імператар спрыяў развіццю знешняга гандлю, у прыватнасці з Японіяй, Карэяй, а таксама краінамі Паўднёва-Усходняй Азіі.

З 1013 па 1015 год Чжэнь-цзун выдаў афіцыйныя дэкрэты, якія замацоўвалі пакланенне  (абвешчанаму ў 1008 годзе продкам роду Чжаа) як вышэйшаму кіраўніку нябёсаў. Адначасова, імператар шмат у чым спрыяў узмацненню даасізму у імперыі.

Акрамя таго, Чжэнь-цзун спрабаваў уладзіць канфлікт з дзяржавай кіданяў . У 1004—1005 гадах ён з пераменным поспехам вёў абарончыя баі супраць гэтага царства, якія завяршыліся заключэннем мірнай дамовы ў Шаньюані. Для ахоўвання паўночных межаў ад нападаў кіданяў Чжэнь-цзун абавязаўся штогод адпраўляць ім 100 тысяч унцый срэбра і 200 тысяч рулонаў шоўку.

## Літаратура 
* Jacques Gernet: Die chinesische Welt. Die Geschichte Chinas von den Anfängen bis zur Jetztzeit («Le monde chinois», 1972). Suhrkamp, Frankfurt/M. 1997, ISBN 3-518-38005-2.
* Jonathan D. Spence. God’s Chinese Son. New York 1996. p. 42.

Катэгорыя:Кіраўнікі Азіі X стагоддзя
Суперкубак Беларусі па футболе 2024

**Суперкубак Беларусі па футболе 2024** — пятнаццаты розыгрыш Суперкубка Беларусі, штогадовага футбольнага матча, у якім сустракаюцца чэмпіёны Вышэйшай лігі чэмпіянату Беларусі і пераможцы Кубка Беларусі мінулага сезона.

Матч адбыўся 2 сакавіка 2024 года. У ім прынялі ўдзел Тарпеда-БелАЗ з Жодзіна, уладальнік Кубка Беларусі 2022/2023, і чэмпіён Беларусі 2023 «Дынама» з Мінска.

Асноўны час матча скончыўся ўнічыю 0:0. У серыі пасляматчавых пенальці мацнейшымі аказаліся футбалісты Тарпеда-БелАЗ (4:3), якія ўпершыню сталі ўладальнікамі трафея.

## Справаздача аб матчы 
## Склады 
|valign="top" width="50%"|

|valign="top" width="20%"|
|}

## Гл. таксама 
* Чэмпіянат Беларусі 2023
* Кубак Беларусі 2022/2023

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Пратакол матча на сайце football.by

2024
Катэгорыя:2024 год у Салігорску
Катэгорыя:Падзеі 2 сакавіка
Катэгорыя:Сакавік 2024 года
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2024 годзе
Катэгорыя:2024 год у футболе
Суперкубак Беларусі па футболе 2023

**Суперкубак Беларусі па футболе 2023** — чатырнаццаты розыгрыш Суперкубка Беларусі, штогадовага футбольнага матча, у якім сустракаюцца чэмпіёны Вышэйшай лігі чэмпіянату Беларусі і пераможцы Кубка Беларусі мінулага сезона.

Матч адбыўся 25 лютага 2023 года. У ім прынялі ўдзел «Гомель», уладальнік Кубка Беларусі 2021/2022, і чэмпіён Беларусі 2022 «Шахцёр» з Салігорска.

Перамогу з лікам 0:1 атрымалі салігарчане і трэці раз сталі ўладальнікамі трафея.

## Справаздача аб матчы 
## Склады 
|valign="top" width="50%"|

|valign="top" width="20%"|
|}

## Гл. таксама 
* Чэмпіянат Беларусі 2022
* Кубак Беларусі 2021/2022

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Пратакол матча на сайце football.by

2023
Катэгорыя:2023 год у Мінску
Катэгорыя:Падзеі 25 лютага
Катэгорыя:Люты 2023 года
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2023 годзе
Катэгорыя:2023 год у футболе
Сярмяжка (значэнні)

**Сярмяжка** — шматзначны тэрмін.

## Тапонім 
* Сярмяжка — рака ў Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Сула.

## Прозвішча 
* Яўген Іванавіч Сярмяжка (1934—2012) — вучоны ў галіне педагогікі.

## Гл. таксама 
* Сярмяга
Партызанская дубінка

**«Партызанская дубінка»** — сатырычны лісток, выданне ЦК КП(б)Б у Вялікую Айчынную вайну. Выходзіла з 22 сакавіка 1942 года да сакавіка 1943 года на беларускай і рускай мовах у прыфрантавой паласе (апошнія нумары — у Маскве); да лістапада 1942 года выданне газеты «За свабодную Беларусь». Рэдактар І. Д. Гурскі.

Лісток заклікаў савецкіх людзей да барацьбы з ворагам, змяшчаў сатырычныя вершы, байкі, памфлеты, карыкатуры. Сярод удзельнікаў выдання беларускія пісьменнікі П. Броўка, П. Глебка, К. Крапіва, П. Панчанка, К. Чорны і інш., мастакі І. Ахрэмчык, Я. Зайцаў, У. Мінаеў і інш. Выйшла 17 нумароў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Падпольны друк Беларусі ў Вялікую Айчынную вайну
Катэгорыя:1942 год у Беларусі
Менамоні (Вісконсін)

**Менамоні** () — горад і цэнтр акругі Дан у штаце Вісконсін, ЗША. Па дадзеных перапісу 2020 года насельніцтва горада складала 16 843 асобы. Названы ў гонар карэннага народа менаміні. Цэнтр горада знаходзіцца на паўднёвым беразе возера Менамін. Вісконсінскі ўніверсітэт імя Дж. Стаўта.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Вісконсіна
Платвіл

**Платвіл** () — горад у акрузе Грант у штаце Вісконсін, ЗША. Насельніцтва паводле перапісу 2020 года склала 11 836 чалавек. Быў афіцыйна заснаваны ў 1829 годзе бізнесменам Джонам Х. Раўнтры, які прыбыў сюды ў надзеі знайсці багацце падчас "свінцовай ліхаманкі". Горад стаў квітнеючым шахцёрскім пасёлкам. Вісконсінскі ўніверсітэт у Платвіле.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Вісконсіна
Вульф Абрамавіч Нодэль

**Вульф Абрамавіч Нодэль** () — савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 15 снежня 1897 года ў горадзе Дзвінску Расійскай імперыі ў яўрэйскай сям’і *Абрама Юдалевіча Нодэля*.

Скончыў ніжэйшае гандлёвае вучылішча і Петраградскае камерцыйнае вучылішча. З 1914 года — канторшчык-прыказчык Электратэхнічнай канторы ў Дзвінску. Пачаўшы займацца палітычнай дзейнасцю, у 1914—1915 гадах быў членам бюро, старшыня Дзвінскага нелегальнага Бундаўскага прафсаюза прыказчыкаў. Член Бунда ў 1915—1920 гадах.

З 1916 года Нодэль жыў у Петраградзе, быў вольным слухачом Псіханеўралагічнага інстытута (цяпер Санкт-Пецярбургскі навукова-даследчы псіханеўралагічны інстытут). У 1917 годзе стаў сакратаром заводскага камітэта Сямяннікаўскага завода (цяпер Неўскі завод). З мая 1917 года жыў і працаваў у Дзвінску і Мінску, займаючыся партыйнай працай у Бундзе. У Дзвінску быў арыштаваны нямецкімі акупацыйнымі ўладамі і прысуджаны да двух гадоў турмы. Пасля вызвалення Дзвінска — вярнуўся да працы Бунда і быў сакратаром Віцебскага губернскага камітэта гэтай партыі. У 1919—1920 гадах — старшыня Гомельскага губкама Бунда, а таксама рэдактар яго розных газет., у сярэдзіне 1930-х гадоў нарадзіўся другі сын Віктар.

## Крыніцы 
* Медиаобразование: теоретические основы и опыт реализации / История Московского института журналистики // И. А. Фатеева; Федеральное агентство по образованию, Гос. образовательное учреждение высш. проф. образования «Челябинский гос. ун-т». — Челябинск : Челябинский гос. ун-т, 2007. — 270 с. — С.153-224 — ISBN 978-5-7271-0853-6.

## Спасылкі 
* Нодель Вульф Абрамович
* Нодель Вульф Абрамович
* Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза

Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Выпускнікі Пятроўскага камерцыйнага вучылішча
Катэгорыя:Выкладчыкі ВНУ Масквы
Катэгорыя:Кіраўнікі Усесаюзнага інстытута журналістыкі
Катэгорыя:Пакараныя смерцю ў 1938 годзе
Катэгорыя:Расстраляныя ў РСФСР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Даўгаўпілсе
Катэгорыя:Дэлегаты XII з'езду РКП(б)
Катэгорыя:Народныя камісары працы БССР
Стывенс-Пойнт (Вісконсін)

**Стывенс-Пойнт** () — горад і цэнтр акругі Портыдж у штаце Вісконсін, ЗША. Горад быў зарэгістраваны ў 1858 годзе. Насельніцтва на 2020 год складала 25 666 чалавек. Вісконсінскі ўніверсітэт у Стывенс-Пойнце.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Вісконсіна
Цілсан Харысан

**Цілсан Левер Харысан** (7 студзеня 1881 — 10 студзеня 1947) — канадскі ўрач, афіцэр і шукальнік прыгод.

## Біяграфія 
Пераехаўшы ў Нью-Ёрк і паступіўшы на службу ў войска Злучаных Штатаў у раннім узросце, пазней ён вярнуўся ў Канаду для вучобы ва Універсітэце Таронта, перад тым як стаць практыкуючым лекарам у розных гарачых кропках, напрыклад, начальнікам медыцынскага персаналу ў  і ўрачом кітайскага працоўнага корпуса, дзе працавала больш за 200 тысяч чалавек. Пасля Першай сусветнай вайны ён падарожнічаў па ўсім Блізкім Усходзе, займаючыся лячэннем венерычных захворванняў і працуючы на рэнтгенаўскім апараце ў Лодзе, сучасны Ізраіль.

Пасля спробы збегчы з адной са сваіх пацыентак з лякарні на Блізкім Усходзе Харысан быў дэпартаваны ў Канаду, але паспеў саскочыць з карабля ў Марока і далучыцца да войска Ірландскай Свабоднай дзяржавы. У 1930-я гады ён падарожнічаў па 15 краінах, працуючы там у якасці медыка, і служыў у якасці карабельнага ўрача на лайнеры, які перасек Індыйскі акіян падчас Другой сусветнай вайны. З 1946 года аж да сваёй смерці ён дапамагаў працы Адміністрацыі дапамогі і аднаўлення Аб’яднаных Нацый (ЮНРРА) у Кітаі, здолеўшы выратаваць многія жыцці.

Да канца свайго жыцця Харысан мог размаўляць на шасці мовах, удзельнічаў у сямі войнах і быў жанаты на чатырох жанчынах адначасова. Яго дачка Разалінда сведчыла, што персанаж Індыяны Джонса быў заснаваны па ім. Па словах Разалінды, прадзюсары Джордж Лукас і Стывен Спілберг звязаліся з ёй пасля смерці яе бацькі і правялі шэраг інтэрв’ю, падчас якіх яна многае распавяла ім пра яго жыццё.

## Заўвагі 
Катэгорыя:Урачы Канады
Катэгорыя:Урачы Кітая
Эймс (Аява)

**Эймс** () — горад у акрузе Сторы ў штаце Аява, ЗША. Аяўскі дзяржаўны ўніверсітэт. Станам на 2023 год ва ўніверсітэце вучыліся 27 854 студэнты, што складае прыкладна палову насельніцтва горада.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Аявы
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1864 годзе
Аява-Сіці

**Аява-Сіці** () — горад і цэнтр акругі Джонсан у штаце Аява, ЗША. На 2020 год насельніцтва складала 74 828 чалавек. Горад быў першай сталіцай штата. Стары будынак Капітолія штата з'яўляецца нацыянальнай гістарычнай славутасцю ЗША і знаходзіцца ў цэнтры кампуса Аяўскага ўніверсітэта. Мастацкі музей і дом першага губернатара штата таксама з'яўляюцца турыстычнымі славутасцямі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Аявы
Уладзімір Ісідаравіч Казачонак

**Уладзімір Ісідаравіч Казачонак** (, хутар Новы Двор, цяпер Ушацкі раён — ) — расійскі вучоны ў галіне апрацоўкі металаў ціскам, стваральнік новага навуковага кірунку ў кавальска-штамповачнай вытворчасці. Доктар тэхнічных навук (1972), прафесар (1974). Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі Удмурціі (1972).

## Біяграфія 
Нарадзіўся на хутары Новы Двор (цяпер Ушацкі раён) у сялянскай сям’і. У гады Вялікай Айчыннай вайны знаходзіўся ў г. Энгельсе Саратаўскай вобласці, працаваў на Прыборабудаўнічым заводзе № 213 імя С. Арджанікідзэ слесарам, токарам-выціскальшчыкам, брыгадзірам паяльнага ўчастку, тэхнікам-нармоўшчыкам.

У 1945 г. паступіў вучыцца на фізіка-матэматычны факультэт Саратаўскага дзяржаўнага ўніверсітэта, затым перавёўся на механічны факультэт Беларускага політэхнічнага інстытута, які скончыў у 1950 годзе. Паступіў у аспірантуру. У 1953 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Вывучэнне механізму дэфармацыі калібравальных аперацый». У Беларускім політэхнічным інстытуце працаваў асістэнтам, старэйшым выкладчыкам на кафедры «Апрацоўка металаў ціскам і тэхналогія металаў», з 1955 года дацэнт.

## Узнгароды 
Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны» (1986), медалямі «За працоўную доблесць» (1961), «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» Ганаровы працаўнік вышэйшай прафесійнай адукацыі СССР. Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі УАССР (1972).

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па ўдасканальванні працэсаў аб’ёмнай і ліставой штампоўкі, распрацоўцы спосабаў стварэння рэжымаў вадкаснага трэння ў адносінах да розных дэфармацыйных схем штампоўкі.

## Творы 
* Штамповка с жидкостным трением. М., 1978;
* Гидромеханическая вытяжка. М., 1988;
* Душа обязана трудиться. Ижевск, 2002.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
*
Сідар-Фолс

**Сідар-Фолс** () — горад у акрузе Блэк-Хок у штаце Аява, ЗША. Па дадзеных перапісу 2020 года насельніцтва горада складала 40 713 чалавек. Горад быў заснаваны ў сакавіку 1845 года Уільямам Р. Стэргісам і Эразмусам Д. Адамсам. Першапачаткова горад насіў назву Стургіс-Фолс — горад называўся так, пакуль не быў аб'яднаны з Сідар-Сіці (іншым горадам на другім беразе ракі Сідар), утварыўшы Сідар-Фолс. Заснавальнікі горада кожны год ушаноўваюцца тыднёвым святам. Паўночна-Аяўскі ўніверсітэт.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Аявы
Атэнс (Агая)

**Атэнс** () — горад і цэнтр акругі Атэнс у штаце Агая, ЗША. Насельніцтва паводле перапісу 2020 года складала 23 849 чалавек. Размешчаны ўздоўж ракі Хокінг у Апалачах прыкладна за 105 км на паўднёвы ўсход ад Калумбуса. Названы ў гонар грэчаскіх Афін. Агайскі ўніверсітэт. 

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Агая
Наталля Кутатэладзэ

» у 2020 годзе.]]
**Наталля Кутатэладзе** — грузінская  (меца-сапрана).

## Біяграфія 
Наталля Кутатэладзэ — унучка грузінскай спявачкі Нані Брэгвадзэ і дачка грузінскай спявачкі . Скончыла Джульярдскую школу. Яна атрымала другую прэмію на конкурсе «Тэнар Віньяс» у  ў 2020 годзе, для якога выканала «Fia dunque vero; O mio Fernando» з «» Даніцэці. У 2021 годзе яна спявала «Настаўніцу паслушніц» у оперы «» Пучыні ў пастаноўцы .

Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Грузіі
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі XXI стагоддзя