open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Народны камітэт дапамогі яўрэям-ахвярам вайны

**Народны камітэт дапамогі яўрэям-ахвярам вайны** (Піпэлс рэліф комітэ, ПРК, ) — яўрэйская дабрачынная арганізацыя, якая дзейнічала ў 1915—1924 гадах у складзе Джойнта, была заснавана ў Нью-Ёрку.

К 1915 году ў ЗША ўзніклі тры яўрэйскія дабрачынныя арганізацыі: цэнтральны (CRC), амерыкана-яўрэйскі (AJRC) і аб’яднаны камітэт (Джойнт). «Народны камітэт» заснавалі 8 жніўня 1915 года на сустрэчы Адукацыйнага альянса, перад гэтым у чэрвені-ліпені праходзілі арганізацыйныя сустрэчы. Яго стварылі свецкія яўрэі-ашкеназы — прадстаўнікі левага і рабочага руху, прафесійных саюзаў, Рабочага кола і інш. 29 лістапада 1915 года ўвайшоў у склад аб’яднанага камітэта. 

Джойнт адказваў за размеркаванне сродкаў між пацярпелых ад вайны ва Усходняй Еўропе і Палесціне, збор ахвяраванняў у трох камітэтах быў асобным. «Народны камітэт» часам напраўляў дапамогу непасрэдна. Джойнт меў задачы: пошук жылля для бежанцаў, медыцынская і санітарная дапамога, набыццё адзежы, абутку, паліва. Дапамагаў знаходзіць працу, аднаўляць адукацыйныя і культурныя асяродкі, гаспадарку. Народны камітэт уладкоўваў дзяцей-сірот у сем’ях з ЗША.

Сацыялісты лічылі дабрачыннасць няправільнай, але змянілі свае погляды. Камітэт звяртаўся да яўрэяў-рабочых, якія не мелі шмат грошай. Праводзіў дабрачынныя кірмашы, выступленні, музычныя туры, канцэрты, часам сумесна з іншымі камітэтамі. У ЗША і Канадзе налічваў больш за 300 000 сяброў. Падтрымліваў сувязі з яўрэямі Лацінскай Амерыкі і карыбскіх астравоў. Штогод збіраў сотні тысяч долараў. Удзельнічаў у кампаніі 1917 года па зборы 1 мільёна долараў. Многа прынеслі нацыянальныя дні дапамогі яўрэям, абвешчаныя дэкларацыяй амерыканскага прэзідэнта Вільсана, 27 студзеня 1916 і 1917 гг. У лістападзе 1920 г. было пастаноўлена, што дапамога Еўропе і Палесціне спыніцца 1 ліпеня 1921.

Спыніў усякую дзейнасць у 1924 годзе.

Старшыня Меер Лондан, затым Аляксандр Кан; намеснікі старшыні Шолам Аш, Самуэль Элсберг, Якаў Панкін, сакратар Барыс Фінгерхуд, дырэктар Борух Цукерман. Сярод вядомых сяброў: Луіс Ліпскі, Макс Пайн, Морыс Ротэнберг, Бенджамін Шлесінгер, Джозеф Шлосберг, Якаў Мілх, А. Літвак, Аб Каган, Адольф Гелд, Яфім Яшурын, Хонан Мінікес, Довід Пінскі, Рувім Гускін, Борух Чарны і інш.
## Спасылкі
*People's Relief Committee for Jewish War Sufferers Records
Катэгорыя:Дабрачынныя арганізацыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1915 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1924 годзе
Катэгорыя:ЗША ў Першай сусветнай вайне
Энцін

**Энцін** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Ёіл Энцін — яўгейскі педагог
* Мэры Энцін — амерыканская пісьменніца
* Юрый Сяргеевіч Энцін — расійскі паэт, драматург
Час дзеяслова

**Час дзеясло́ва** — словазменная катэгорыя, якая абазначае адносіны дзеяння да моманту размовы.

## У беларускай мове 
У сучаснай беларускай мове адрозніваюць тры формы часу: цяперашні, прошлы і будучы. Формы цяперашняга і будучага часу складаюць групу няпрошлых часоў, якая проціпастаўлена формам прошлага часу. Катэгорыя часу ўласціва толькі формам абвеснага ладу. Час дзеяслова цесна звязаны з трываннем дзеяслова: дзеясловы незакончанага трывання маюць поўную парадыгму часавых форм (цяперашні, прошлы і будучы), дзеясловы закончанага трывання — толькі прошлы і будучы: *бегчы — бягу, бег, буду бегчы*; *адбегчы — адбег, адбягу*.

Цяперашні час абазначае дзеянне, якое адбываецца ў момант гутаркі, утвараецца ад асноў інфінітыва незакончанага трывання з дапамогай асабовых канчаткаў (*чытаю — чытаеш — чытае — чытаем — чытаеце — чытаюць*).

Прошлы час абазначае дзеянне, якое адбывалася ці адбылося да моманту гутаркі, утвараецца ад асноў інфінітыва закончанага ці незакончанага трывання з дапамогай суфікса *-л-* (*-ў*) і канчаткаў *-а, -о, -і* (*чытаў — чытала — чыталі, прыйшоў — прыйшла — прыйшло — прыйшлі*) і мае дзве формы: простую, найбольш пашыраную (*нёс — несла — неслі*), і складаную, якая абазначае даўно мінулае дзеянне і ўтвараецца спалучэннем звязкі *быць* і дзеяслова ў прошлым часе (*якраз тады прыехалі былі з горада сябры, я быў нагледзеў харошы дубок*).

Будучы час абазначае дзеянне, якое адбудзецца ці будзе адбывацца пасля моманту гутаркі. Мае дзве формы: простую, якая ўтвараецца ад асноў інфінітыва закончанага трывання пры дапамозе асабовых канчаткаў (*прачытаю — прачытаеш — прачытае — прачытаем — прачытаеце — прачытаюць*), і складаную, якая ўтвараецца са звязкі *быць* і інфінітыва (*буду чытаць, будзем чытаць*).

### Гісторыя 
У сістэме часоў дзеясловаў беларускай мовы адбыліся прыкметныя змены. У агульнаўсходнеславянскай мове адрознівалі сем формаў часу. Зніклі формы прошлага часу аорыст, імперфект, а на аснове перфекта і імперфекта ўтварыліся сучасныя формы прошлага часу. Простая форма будучага часу захавалася. Складаныя (формы, утвораныя спалучэннем інфінітыва і дапаможных дзеясловаў *начьну, почьну, хочу*, а таксама далучэннем дапаможнага дзеяслова *буду* да дзеепрыметніха на *-лъ* (*буду робилъ*), перасталі ўжывацца. Замацавалася форма будучага складанага часу з дапаможным дзеясловам *буду* і інфінітывам. На аснове даўнейшай складанай формы з дапаможным дзеясловам *иму* (*иму робити, иму носити*) утварыліся дзеясловы тыпу *рабіцьму, насіцьму*, пашыраныя ў паўднёвых беларускіх гаворках.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Граматычныя катэгорыі дзеяслова
Францыя (значэнні)

* Францыя
* Каралеўства Францыя
* Францыя (гасцініца, Магілёў)
Міра Сарвіна

**Міра Кэтрын Сарвіна** (; ) — амерыканская . Уладальніца прэмій «Оскар» і «Залаты глобус» за найлепшую жаночую ролю другога плана ў фільме Вудзі Алена «Вялікая Афрадыта» (1995).

## Біяграфія 
Упершыню на вялікім экране Сарвіна з’явілася ў 1985 годзе ў эпізадычнай ролі ў фільме жахаў «Смачная дрэнь». Сваю першую прыкметную ролю яна сыграла на тэлебачанні ў тэлесерыяле «Лебядзіны перавал», дзе яна з’явілася ў шасці серыях у 1992 годзе. Неўзабаве яна была прынята на працу ў якасці трэцяга памагатага рэжысёра крымінальнай драмы «Сярод сяброў». Аднак неўзабаве яе падвысілі да дырэктара па кастынгу, затым да памагатага прадзюсара і, нарэшце, прапанавалі галоўную ролю. Пасля выхаду карціны на экраны ў 1993 годзе Сарвіна атрымала пахвалу і станоўчыя водгукі крытыкаў, што дапамагла ёй у далейшым станаўленні акцёрскай кар’еры.

Пасля некалькіх нязначных роляў у фільмах «Тэлевіктарына» і «Барселона» ў 1995 годзе яна атрымала ролю Лінды Эш у фільме Вудзі Алена «Вялікая Афрадыта». Вобраз бестурботнай прастытуткі зрабіў яе зоркай, прынёсшы ёй прэміі «Оскар» і «Залаты глобус», а таксама намінацыі на Прэмію Гільдыі кінаакцёраў ЗША і BAFTA за найлепшую жаночую ролю другога плана. У 1996 годзе Сарвіно выканала ролю Мэрылін Манро ў фільме HBO «Норма Джын і Мэрылін», за які была намінаваная на «Залаты глобус» і «Эмі». Далей былі ролі ў такіх фільмах як «Ромі і Мішэль на сустрэчы выпускнікоў» (1997), «Мутанты» (1997), «З першага погляду» (1999) і «Крывавае лета Сэма» (1999).

У 1996 годзе актрыса ўвайшла ў спіс 50 самых прыгожых людзей, складзены часопісам «People». У наступныя гады Сарвіна здымалася ў незалежных і нізкабюджэтных фільмах. У 2005 годзе яна з’явілася ў тэлефільме канала Lifetime «Жывы тавар», за які зноў была намінаваная на «Залаты глобус». Сярод яе тэлевізійных работ ролі ў такіх тэлесерыялах як Доктар Хаўс (2008), Апошні тампліер (2009), Яснавідзец (2014), Неба, якія рушылі (2014—2015), Амерыканская сямейка (2018) і Галівуд (2020).

У 2021 годзе на экраны выйшаў меладраматычны фільм «Пасля. Раздзел 3», у якім Сарвіна выканала ролю Кэрал Янг. У 2022 годзе яна адыграла ролю другога плана ў фільме «Гук свабоды» пра гандль людзьмі ў Паўднёвай Амерыцы.

## Зноскі 
Катэгорыя:Актрысы ЗША
Заліў Кінг

**Заліў Кінг** () — заліў на поўначы Заходняй Аўстраліі.

Цягнецца ад вусця ракі Фіцрой да Індыйскага акіяна, максімальная даўжыня — 120 км, сярэдняя шырыня — каля 50 км.

Першым еўрапейцам, які адкрыў заліў, быў Уільям Дампір, які прыбыў туды на караблі HMS Cynet у 1688 годзе.

Філіп Паркер Кінг даследаваў берагавую лінію ў 1818 годзе і назваў гэты раён Сігнет-Бэй. Пазней, у 1838 годзе, гэты раён наведалі Джон Стокс і Джон Клементс Вікем на караблі «Бігль». Заліў названы ў гонар яго першаадкрывальніка, Філіпа Паркера Кінга.
Катэгорыя:Залівы Індыйскага акіяна
Берта Сінгерман

**Берта Сінгерман** (ісп.: *Berta Singerman Begun*; 9 верасня 1901, Мазыр — 10 снежня 1998, Буэнас-Айрэс) — аргенцінская тэатральная актрыса, чытальніца (дэкламатарка). 

## Біяграфія 
Берта Сінгерман (народжаная Берта Аронаўна Зінгерман) нарадзілася ў Мазыры. Яе бацька — актыўны рэвалюцыянер — вымушаны быў эміграваць у Аргенціну ў 1906 годзе. Пасля прыбыцця ў краіну заснаваў першы тэатр на ідышы ў Буэнас-Айрэсе, у якім пачала выступаць і яго дачка Берта. Затым яна вучылася ў драматычнай школе, дзе прымала ўдзел у школьных пастаноўках, а яе талент атрымаў высокую ацэнку. Ва ўзросце 18 гадоў яна выйшла замуж за імпрэсарыа Рубена Столека. У 1920 годзе яна дэбютавала ў аргентынскім кіно, у нямым фільме «La vendedora de Harrods» (Прадаўшчыца універмага Harrods), рэжысёрам якога быў Франсіска Дэфіліпіс Новаа. Пазней яна пачала запісваць на грампластынках вершы з аргентынскім філіялам гуказапіснай кампаніі Victor Talking Machine. У рэпертуары Сінгерман былі лепшыя творы класічнай паэзіі і сучасныя іспанскія, паўднёва-амерыканскія, а таксама шэдэўры сусветнай паэзіі, у тым ліку ўрыўкі з «Марціна Ф'ера» X. Эрнандэса, творы Пабло Нэруды, Н. Гільена, Р. Гансалеса Туньёна. Чытанне паэмы Поля Элюара «Свабода» выклікала шырокі водгук у тагачасным грамадстве. Выступала як дэкламатарка перад масавай аўдыторыяй. Прымала ўдзел у вечарах, якія арганізоўваў Аргентынскі жаночы камуністычны саюз.

У 1932 годзе яна заснавала трупу камернага тэатра, а ў 1940-х гадах мела ўласную трупу, з якой ставіла класічныя творы, такія як «Жанчына з мора» Генрыка Ібсена. Uастралявала па Амерыцы і Еўропе і знялася ў Галівудзе ў іспанамоўным фільме «Nada más que una mujer» («Нічога больш, чым жанчына», 1934). У 1942 годзе яна знялася ў фільме Луіса Саслаўскага «Ceniza al viento» («Попел на вятры»). У апошнія гады свайго жыцця яна жыла ў доме састарэлых у Палерма (раён на поўначы Буэнас-Айрэса), дзе памерла 10 снежня 1998 года ва ўзросце 97 гадоў ад спынення сэрца.

Сястра — вядомая аргентынская акторка Паўліна Сінгерман  (1911—1984), якая нарадзілася ўжо ў Буэнас-Айрэсе.

## Крыніцы
Род (значэнні)

* Род (біялогія) — ранг іерархічнай класіфікацыі ў біялагічнай сістэматыцы.
* Род войск — складовая частка віду ўзброеных сіл.
* Род (мовазнаўства) — граматычная катэгорыя.
* Род (этналогія) — супольнасць кроўных сваякоў.
Пераходнасць (мовазнаўства)

**Перахо́днасць** у мовазнаўстве — моўная катэгорыя, якая адлюстроўвае характар сінтаксічных уласцівасцей дзеясловаў з пункту гледжання наяўнасці або адсутнасці пры іх прамога дапаўнення.

У залежнасці ад характару накіраванасці дзеяння на аб’ект дзеясловы падзяляюцца на пераходныя і непераходныя.

## Крыніцы
Катэгорыя:Дзеяслоў
Катэгорыя:Сінтаксіс
Зваротнасць дзеяслова

**Зваро́тнасць дзеясло́ва** — моўная катэгорыя, якая ўказвае на накіраванасць дзеяння ці стану на суб’ект.

## У беларускай мове 
**Зваротныя дзеясловы** ў беларускай мове — гэта дзеясловы з постфіксам *-ся* (*-ца, -цца*): *вітаюся, раздасца, слязіцца*. Постфікс *-ся* ўжываецца як словаўтваральны фармант, а ў дзеясловах залежнага стану мае словаўтваральнае значэнне. Зваротныя дзеясловы са словаўтваральным постфіксам утвараюцца ад пераходных і непераходных дзеясловаў.

Сярод зваротных дзеясловаў, утвораных ад пераходных дзеясловаў, вылучаюцца групы:
* уласна-зваротныя: *стрымлівацца* (‘стрымліваць сябе’; аб’ектам дзеяння выступае сам суб’ект);
* узаемна-зваротныя: *вітацца* (‘вітаць адзін аднаго’; абазначаюць дзеянне некалькіх суб’ектаў, кожны з якіх выступае прамым аб’ектам таго ж дзеяння);
* агульна-зваротныя: *радавацца* (абазначаюць рух і стан суб’екта);
* ускосна-зваротныя: *будавацца* (‘будаваць штосьці сабе, на сваю карысць’; абазначаюць дзеянне, якое выконваецца суб’ектам у сваіх інтарэсах);
* актыўна-безаб’ектныя: *кусацца* (абазначаюць дзеянне як характэрную ўласцівасць суб’екта);
* пасіўна-якасныя: *гнуцца* (абазначаюць здольнасць суб’екта трапляць пад уплыў іншага дзеяння);
* зваротна-пасіўныя: *сніцца* (абазначаюць успрыманні суб’екта);
* зваротна-залежныя: *запісвацца* (абазначаюць дзеянне невядомага вытворцы).

Сярод зваротных дзеясловаў, утвораных ад непераходных дзеясловаў, вылучаюцца:
* утвораныя пры дапамозе постфікса *-ся* (*-ца*, *-цца*): *працуе — працуецца*;
* утвораныя пры дапамозе постфікса *-ся* (*-ца*, *-цца*) і прыстаўкі адначасова: *жыць — зжыцца*.

У беларускай літаратурнай мове існуе група зваротных дзеясловаў (reflexiva tantum), якія не маюць адпаведных незваротных: *купчасціцца, кусціцца, нездаровіцца, падабацца* і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дзеяслоў
Чаргаванне гукаў

**Чаргава́нне гу́каў, альтэрна́цыя** ( — чаргаванне) — заканамерная замена гукаў мовы ў межах адной і той жа марфемы ў розных словах або словаформах. Адрозніваюць чаргаванне гістарычнае (традыцыйнае) і пазіцыйнае (фанетычнае).

## У беларускай мове 
Гістарычнае чаргаванне гукаў абумоўлена гукавымі працэсамі, якія адбываліся ў старажытны перыяд і ў сучаснай беларускай мове не існуюць. Напрыклад:
* *б* — *бл*, *п* — *пл*, *в* — *ўл*, *ф* — *фл*, *м* — *мл* (вынік узаемадзеяння губных зычных з [й]): *любіць — люблю*, *сыпаць — сыплю*, *славіць — слаўлю*, *графіць — графлю*, *запляміць — заплямлю*;
* чаргаванне заднеязычных [*γ*], [*к*], [*х*] з шыпячымі [*ж*], [*ч*], [*ш*] і свісцячымі [*з’*], [*с’*], [*ц*] (вынік палаталізацыі): *даро[γ]а — даро[ш]ка — на даро[з’]е, ра[к]а — рэ[ч]ка — у рэ[ц:]ы, стра[х]а — падстрэ[ш:]а — на стра[с’]е*;
* чаргаванне свісцячых [*з*], [*с*] з шыпячымі [*ж*], [*ш*] (вынік палаталізацыі): *ва[з’]іць — вя[з]у — ва[ж]у, ка[с’]іць — пако[с] — ка[ш]у*;

Пры пазіцыйным чаргаванні змена гукаў у слове абумоўлена фанетычнымі законамі сучаснай мовы. Найбольш частыя пазіцыйныя чаргаванні гукаў у беларускай мове:
* чаргаванні, звязаныя з рэдукцыяй галосных (аканне, яканне): *д[о]м — д[а]мы, [с’э]м — [с’а]мі*;
* [*у*] — [*ў*]: *ён узяў — яна ўзяла*;
* [*і*] — [*ы*]: *ісці — адысці*;
* звонкія і глухія зычныя: *са[д]ы — са[т]*;
* цвёрдыя і мяккія зычныя: *ру[к]а — ру[к’]і*;
* свісцячыя і шыпячыя зычныя: *гру[з’]іць — гру[ш]чык*.

## Гл. таксама 
* Аблаўт

## Крыніцы 
Катэгорыя:Фаналогія
Катэгорыя:Марфалогія мовы
Яўрэйская настаўніцкая семінарыя і народны ўніверсітэт

**Яўрэйская настаўніцкая семінарыя і народны ўніверсітэт** — навучальная ўстанова (teachers' college), якая рыхтавала настаўнікаў для свецкіх яўрэйскіх школ, існавала ў Нью-Ёрку ў 1918—1979 гадах.

Заснавана Ёілам Энціным і Ягудам Койфманам, які стаў першым дырэктарам. Дзейнічала пад эгідай Паалей-Цыёна, адкрывала дарослым вучням магчымасць вывучаць свецкія і рэлігійныя дысцыпліны. Узорам служыў еўрапейскі «народны ўніверсітэт». У 1935 годзе зарэгістравана легіслатурай штата Нью-Ёрк з правам выдаваць навуковыя ступені. У 1964 годзе адкрыты аддзел яўрэйскай музыкі. У 1965 годзе ў яе склад уключаны настаўніцкі інстытут Герцлія, аб’яднаная ўстанова рыхтавала настаўнікаў як іўрыта, так і ідыша, па розных праграмах (прыводзіцца дата 1967). У 1979 годзе спыніла існаванне, структуры ўключаны ў аддзел іўдаікі Touro College.

Бібліятэка налічвала 40,000 кніг на ідышы і іўрыце (1970).

Адзіная ў ЗША рыхтавала настаўнікаў ідыша. Адзіная амерыканская ўстанова, ў якой доктарскія дысертацыі пісаліся на ідышы. Падтрымлівала ўсе амерыканскія школы на ідышы, акрамя камуністычных. У праграме звярталася асаблівая ўвага на «гістарычныя і рэлігійныя каштоўнасці і інстытуты, спадчыну ідыша і іўрыта … нацыянальнае адраджэнне на зямлі Ізраіля, ідэі яўрэйскага рабочага руху, амерыканскі дэмакратычны лад жыцця». Вывучаліся і даследаваліся ідыш і іўрыт, двухмоўная літаратура, педагогіка, гісторыя, філасофія, грамадазнаўства (у яўрэйскім кантэксце). Незалежны савет папячыцеляў, якім кіравалася семінарыя, складаўся з паалей-цыяністаў, прадстаўнікоў Рабочага кола і Сіянісцкай арганізацыі Амерыкі.

У 1940-я гады выдавала навуковы часопіс «Геданк ун лебм = The Jewish Review».

## Спасылкі 
* Jewish Teachers' Seminary and People’s University
* Smith, M. L. (2016). The Yiddish Historians and the Struggle for a Jewish History of the Holocaust. UCLA. pp. 56-58

Катэгорыя:Вышэйшыя педагагічныя навучальныя ўстановы
Катэгорыя:Настаўніцкія семінарыі
Катэгорыя:Універсітэты Нью-Ёрка
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы, заснаваныя ў 1918 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1979 годзе
Катэгорыя:Ідыш
Вірджынія Джуфрэ

**Вірджынія Луіза Джуфрэ**, у дзявоцтве **Робертс** (; ) — фігурантка справы па Джэфры Эпштэйну, адна з ахвяр міліардэра і яго знаёмых.

## Біяграфія
Нарадзілася ў сталіцы штата Каліфорнія горадзе Сакрамента. Праз некалькі гадоў разам з бацькамі пераехала ў Фларыду, у адзін з населеных пунктаў акругі Палм-Біч.

Па збегу абставінаў сям’я стала няшчаснай, і дзяўчынцы прыйшлося вялікую частку часу праводзіць у грамадстве чужых людзей. Ужо ў раннім дзяцінстве яна пацярпела ад сексуальных дамаганняў ад суседа. Адзіным спосабам выратавання ад дамаганняў стаў сыход і тулянне па сваяках і знаёмым.

У рэшце рэшт у 13 гадоў юная Вірджынія трапіла ў рукі Рона Эпінгера, састарэлага гвалтаўніка і секс-гандляра. Яна апынулася ў яго мадэльным агенцтве, якое з’яўлялася прыкрыццём злачыннай дзейнасці (нелегальны ўвоз замежнікаў, адмыванне грошай і прастытуцыя). З цяжкай сітуацыі яе вызваліў біялагічны бацька, які атрымаў працу менеджара па тэхабслугоўванні ў Мар-а-Лага — прыватнай рэзідэнцыі Дональда Трампа. 

Неўзабаве Вірджынія знайшла добра аплачванае месца ў прыватным клубе Трампа. У якасці супрацоўніцы спа-салона дзяўчына стала асвойваць масаж. У пачатку 2000-х яна знаёміцца з Гіслейн Максвел, якая прапанавала перспектыўную працу ў сферы паслуг і арганізавала знаёмства з фінансістам Джэфры Эпштэйнам.  З часам працадаўцы прымусілі непаўналетнюю Вірджынію да палавой сувязі з людзьмі, якія прыходзілі на сеансы масажу. У статусе секс-рабыні дзяўчына сустракалася з шэрагам вядомых і ўплывовых асоб, у тым ліку прынцам Эндру. Пазней Вірджынія разрывае кантракт.

У 2005-м паліцыя ЗША зацікавілася асобамі людзей, якія рабілі прастытутак з маладых масажыстак. Тым часам былыя працадаўцы звязаліся з Вірджыніяй, якая ў той момант жыла ў Аўстраліі. Пасля размовы з Эпштэйнам дзяўчына адмовілася супрацоўнічаць з сілавікамі. Дапамагчы ў расследаванні злачыннай дзейнасці яе прымусіла інфармацыя аб колькасці пацярпелых. У 2009-м пад псеўданімам Вірджынія падала грамадзянскі пазоў і атрымала кампенсацыю, сума якой не раскрывалася.

Праз два гады гісторыю Джуфрэ апублікаваў папулярны штомесячны часопіс Vanity Fair. Да матэрыялаў, адпраўленых у выдавецтва поштай, Вірджынія прыклала фота з прынцам Эндру. Гэта справакавала скандал, які ахапіў як Еўропу, так і ЗША. 

На гэтай хвалі ў 2014-м Джуфрэ стварыла некамерцыйную арганізацыю Victims Refuse Silence для дапамогі жанчынам, якія трапілі ў цяжкую сітуацыю.

Улетку 2021 года Джуфрэ падала ў суд на прынца Эндру. Жанчына адкрыта абвінаваціла яго ў згвалтаваннях, жорсткім абыходжанні і нанясенні маральнай шкоды. Аднак разгляд быў урэгуляваны ў дасудовым парадку ў лютым 2022-га (меркавана брытанец выплаціў ёй кампенсацыю).

25 красавіка 2025 года Вірджынію знайшлі мёртвай у яе доме ў Аўстраліі. Паводле папярэдняй інфармацыі, праваабаронца скончыла жыццё самагубствам.

## Прыватнасць 
У 2002 годзе ажаніліся з аўстралійцам Робертам Джуфрэ.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Вирджиния Джуффре

Катэгорыя:Жанчыны ЗШАКатэгорыя:Самазабойцы
Катэгорыя:Джэфры Эпштэйн
Кіраванне (мовазнаўства)

**Кірава́нне** ў мовазнаўстве — від залежнай сінтаксічнай сувязі паміж членамі словазлучэння, пры якой галоўнае слова патрабуе ад залежнага (назоўніка ці яго эквіваленту) формы пэўнага ўскоснага склону. Кіруючым можа быць любое самастойнае слова.

## Віды 
У залежнасці ад марфалагічнага выражэння галоўнага кампанента кіраванне бывае:
* моцнае кіраванне — галоўнае слова патрабуе ад залежнага пэўнай склонавай формы: *апяваць гераізм, адмовіцца ад сваіх слоў*;
* слабае кіраванне — галоўнае слова спалучаецца з рознымі формамі залежнага: *спыніліся каля лесу* і *спыніліся за лесам*.

## Гл. таксама 
* Дапасаванне
* Прымыканне

## Крыніцы 
Катэгорыя:Сінтаксіс
Мак-Элрой

**Мак-Элрой** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Мэры Мак-Элрой — першая лэдзі ЗША
* Ніл Мак-Элрой — міністр абароны ЗША
Эліс Брэйдзі

**Эліс Брэйдзі** (,  — ) — амерыканская актрыса, якая пачала сваю кар’еру яшчэ ў нямым кіно, а пазней працягнула і ў гукавым. Лаўрэат прэміі «Оскар» у 1938 годзе.

## Біяграфія 
Мэры Роўз Брэйдзі нарадзілася ў Нью-Ёрку. З дзяцінства цікавілася акцёрскім мастацтвам і дзякуючы свайму бацьку, Уільяму Брэйдзі, які быў тэатральным прадзюсарам, у 1911 годзе, пачала атрымліваць першыя ролі на Брадвеі.

У 1913 годзе яе бацька заняўся прадзюсаваннем фільмаў і неўзабаве Брэйдзі атрымала сваю першую ролю ў нямым кіно і за наступныя 10 гадоў знялася ў 53 фільмах, вытворчасць якіх была ў той час сканцэнтравана ў Нью-Ёрку. У 1923 годзе яна пакінула здымкі ў кіно на 10 год. У 1933 годзе яна падпісала кантракт з «MGM» і пераехала ў Галівуд, дзе знялася ў першым сваім гукавым фільме «Калі дамы сустракаюцца». У наступныя 7 гадоў, да сваёй смерці, яна працягвала здымацца ў кіно, з’явіўшыся за гэты час у 25 карцінах. У 1938 годзе яе вылучылі на «Оскар» у намінацыі «найлепшая актрыса другога плана» за фільм «Мой слуга Годфры», а годам пазней ганаравалася гэтай прэміі за ролю місіс Молі О’Ліры ў фільме «У старым Чыкага». На ўрачыстым абедзе, зладжаным з нагоды ўручэння прэміі «Оскар», выйграная Брэйдзі ўзнагароду выкралі. Рабаўніка не злавілі, актрыса пакінула цырымонію, ёй вырашылі ўручыць копію.

З 1919 па 1922 гады Брэйдзі была замужам за акцёрам Джэймсам Крэйнам, шлюб з ім скончыўся разводам.

Эліс Брэйдзі памерла ад раку 28 кастрычніка 1939 года, не дажыўшы пяць дзён да свайго 47-га дня нараджэння. Яе пахавалі на могілках Сонная Лагчына ў Сліпі-Холаў, штат Нью-Ёрк.

Катэгорыя:Актрысы ЗША
Ніл Мак-Элрой

**Ніл Мак-Элрой** (, 30 кастрычніка, 1904 — 30 лістапада, 1972) — амерыканскі бізнесмен і дзяржаўны дзеяч. Быў прэзідэнтам Procter & Gamble і міністрам абароны ЗША з 1957 па 1959.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Бера, Агая ў сям’і настаўнікаў. Вырас у Цынцынаці. Скончыў Гарвардскі ўніверсітэт са ступенню бакалаўра ў 1925 годзе. Працаваў у аддзеле рэкламы кампаніі Procter & Gamble. Лічыцца распрацоўшчыкам першай сістэмы кіравання брэндамі. З 1940 года — кіраўнік рэкламнага аддзела. У 1943 годзе стаў віцэ-прэзідэнтам па рэкламе і папулярызацыі тавараў. У 1948 годзе стаў прэзідэнтам Procter & Gamble. У 1955—1956 гадах узначальваў канферэнцыю Белага дома па пытаннях адукацыі.

У кастрычніку 1957 быў прызначаны прэзідэнтам Эйзенхаўэрам Міністрам абароны ЗША. Яго ўступленне ў пасаду адбылося 9 кастрычніка, праз некалькі дзён пасля запуску СССР першага спадарожніка. Падчас працы Макэлроя бюджэт міністэрства абароны склаў $41.1 мільярда ў 1958; $42.1 мільярда ў 1959 і $40.2 мільярда ў 1960. У 1958 годзе быў прыняты закон аб рэарганізацыі міністэрства абароны.

Пайшоў у адстаўку ў студзені 1960. Вярнуўся на працу ў Procter & Gamble. Памёр у 1972 годзе.
Капліца Таварыства дабрачыннасці

**Капліца Таварыства дабрачыннасці**, больш вядомая як **Капліца Дабрачыннасці** — каталіцкая бажніца ў Мінску ў канцы XIX — пачатку XX стагоддзя. У 1918—1920 гадах у капліцы здзяйсняліся першыя ў Мінску рэгулярныя каталіцкія богаслужэнні на беларускай мове.

## Гісторыя 
Таварыства дабрачыннасці заснавана ў 1811 годзе мінскім біскупам Ігнатам Дадэркам. З 1840 года сядзіба Таварыства размяшчалася па вуліцы Феліцыянаўская-32, яе складалі дзве камяніцы — трохпавярховая пры вуліцы і двухпавярховая на двары. У будынках месціліся шпіталь, прытулкі для старых і сірот, сталовая для бедных. Адно з памяшканняў адвялі пад капліцу, дзе штодня служыў адзін з ксяндзоў мінскага кафедральнага сабора.

## Богаслужэнні і грамада 
Пытанне ўжывання беларускай мовы ў богаслужэнні актыўна ўзнімалі нацыянальныя дзеячы з 1917 года. Пасля таго як 6 снежня 1918 года біскуп Зыгмунт Лазінскі адслужыў у Кафедры першае набажэнства з беларускім казаннем, ён даў дазвол на рэгулярныя богаслужэнні для беларусаў у капліцы Дабрачыннасці.

У 1918—1920 гадах набажэнствы адбываліся тут кожную нядзелю з 11 да 12 гадзіны. Падчас службаў спяваў беларускі хор, чыталі Евангелле і прамаўлялі казанні па-беларуску.

Галоўным душпастырам быў ксёндз Фабіян Абрантовіч, доктар тэалогіі і рэктар мінскай семінарыі. Таксама тут прапаведавалі вядомыя беларускія святары Адам Станкевіч, Андрэй Цікота і Вінцэнт Гадлеўскі.

25 сакавіка 1920 года ў капліцы прайшло ўрачыстае набажэнства з нагоды другой гадавіны абвяшчэння незалежнасці Беларускай Народнай Рэспублікі. Капліца была папулярнай і не магла змясціць усіх вернікаў.

Пры капліцы дзейнічала Каталіцкая дэмакратычная злучнасць, якая аб’ядноўвала больш за 500 чалавек і займалася асветай і дабрачыннасцю.

## Архітэктура і інтэр’ер 
Капліца была невялікай памерамі. Унутранае аздабленне ўключала алтар з порцікам і калонамі ў стылі класіцызму, вялікую фігуру Маці Божай паміж калон. Сцены былі распісаны фрэскамі, якія стылем нагадвалі роспісы мінскай Кафедры.

## Закрыццё і сучасны стан 
У ліпені 1920 года, пасля заняцця Мінска бальшавікамі, Таварыства дабрачыннасці і капліца былі закрыты. Будынкі комплексу моцна пацярпелі падчас Другой сусветнай вайны.

Станам на 2026 год на месцы сядзібы Таварыства дабрачыннасці размешчаны клуб імя Дзяржынскага ў комплексе будынкаў КДБ.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Камсамольская вуліца (Мінск)
Джэйн Дарвел

**Джэйн Дарвел** (, народжаная **Пэці Вудард** (,  — ) — амерыканская актрыса, уладальніца прэміі «Оскар» (1941).

## Біяграфія 
Джэйн Дарвел у юнацтве марыла стаць цыркавой артысткай, але гэтаму запрацівіўся яе бацька, але ўсё ж запал да выступленняў не сціхаў, і яна вырашыла заняцца акцёрскай кар’ерай.

Іграць на сцэне яна пачала ў тэатрах Чыкага, а яе дэбют у кіно адбыўся ў 1913 годзе. У наступныя два гады акторка цалкам прысвяціла сябе кіно, зняўшыся больш за ў дваццаці фільмах, але пасля гэтага ізноў вярнулася ў тэатр. Праз 15 гадоў тэатральнай кар’еры Джэйн Дарвел зноў з’явілася ў Галівудзе ў фільме «Том Соер», пачаўшы тым самым другі этап сваёй кінакар’еры. У кіно ёй звычайна даставаліся ролі хатніх гаспадынь, маці галоўных герояў, пажылых цётачак і бабуль.

У 1941 годзе Джэйн Дарвел стала ўладальніцай прэміі «Оскар» як «лепшая актрыса другога плана» за ролю мамы Джоад у фільме «Гронкі гневу». У агульнай складанасці за ўсю сваю кар’еру актрыса знялася ў звыш 180 фільмах, сярод якіх «Знесеныя ветрам» (1939), «Д’ябал і Дэніэл Уэбстер» (1941), «Мая дарагая Клеменціна» (1946), «Фургоншчык» (1950)1, «У клетках». Яе апошняй роляй стала старая жанчына, якая корміць птушак у дыснэеўскім фільме «Мэры Попінс» (1964).

За свой уклад у кінаіндустрыю ЗША Джэйн Дарвел удастоена зоркі на галівудскай «Алеі славы».

Джэйн Дарвел памерла ад інфаркту 13 жніўня 1967 года ў прыгарадзе Лос-Анджэлеса ва ўзросце 87 гадоў і была пахавана на мемарыяльных могілках у Глендэйле, Каліфорнія.

Катэгорыя:Актрысы ЗША
Астар

**Астар**:

## Прозвішча 
* Мэры Астар — амерыканская актрыса
* Уільям Вінсент Астар — амерыканскі філантроп

## Міфалогія 
* Астар (міфалогія)
Мэры Астар

**Мэры Астар** (, сапраўднае імя **Люсіль Васканселас Лангханке** (),  — ) — амерыканская актрыса. Найбольш вядомая па ролі Брыджыт О’Шонесі ў фільме «Мальтыйскі сокал» (1941).

Астар пачала скар’еру ў кіно падлеткам, у нямых фільмах 1920-х гадоў. Неўзабаве яна перайшла ў гукавое кіно, аднак яе кар’ера была амаль разбурана з-за скандалаў у сярэдзіне 1930-х гадоў. Бацькі Астар падалі на яе ў суд, пазней яна была абвінавачаная ў шлюбнай нявернасці, а таксама была вымушана ўступіць у барацьбу з былым мужам за апеку над дачкой. Пераадолеўшы ўсе гэтыя цяжкасці ў сваім асабістым жыцці, Астар працягнула сваю паспяховую кар’еру ў кіно, у канчатковым рахунку атрымаўшы прэмію «Оскар» за найлепшую жаночую ролю другога плана (Сандра Ковак у фільме «Вялікая хлусня»). Яна падпісала сямігадовы кантракт з Metro-Goldwyn-Mayer і працягвала здымацца ў кіно і на тэлебачанні, а таксама з’яўляцца на сцэне ажно да свайго завяршэння кар’еры ў 1964 годзе.

Астор таксама вядома як аўтар пяці раманаў. Яе аўтабіяграфія стала бэстсэлерам, як і яе апошняя кніга «Жыццё ў кіно» (1969), якую яна напісала пра сваю кар’еру.

Катэгорыя:Актрысы ЗША
Педэлі

**Педэлі** (), **Пэдэле** () — рака ў Эстоніі і Латвіі, прыток Вяйке-Эмайыгі. Выток і вусце ракі знаходзяцца ў Эстоніі, на ўзвышшы Сакала ў павеце Валгамаа, цэнтральнае цячэнне — на тэрыторыі Латвіі. Выцякае з возера Кадастыку (за 5,5 км на поўдзень ад вёскі Коаркюла), у верхнім цячэнні каля 2,5 км працякае па мяжы паміж Эстоніяй і Латвіяй, затым 16 км па тэрыторыі Латвіі, працякае праз гарады Валга і Валка з паўднёвага захаду паміж паўночным усходам і паўночным усходам, паміж в Тылістэ і Соару.

Даўжыня ракі — 24 км, з адгалінаваннямі 29,6 км(па састарэлых дадзеных 31 км), плошча вадазбору 229 км², з якіх 143,2 км² у Эстоніі (па састарэлых дадзеных 157 км²).

Адлегласць паміж вытокам і вусцем — 36 км.

Катэгорыя:Рэкі Латвіі
Катэгорыя:Рэкі Эстоніі
Соару

**Со́ару** () — вёска ў воласці Валга павета Валгамаа, Эстонія. Да рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіла ў склад воласці Тылістэ (скасавана). Размешчана ў паўднёвай частцы Эстоніі, за 10 кіламетрах на поўнач ад павятовага і валаснога цэнтра — горада Валга. За 242 км ад Таліна, да Тарту — 77 кіламетраў. Вышыня над узроўнем мора — 64 метры.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Баляслаў Фрэй

**Баляслаў Фрэй** (; ) — прафесійны вайсковы, удзельнік расейска-японскай, першай сусветнай, польска-савецкай, польска-літоўскай вайны. Брыгадны генерал Войска Польскага, кавалер ордэна Virtuti Militari.

## Біяграфія 
Ён атрымаў адукацыю ў ваенных вучылішчах, скончыў юнкерскае вучылішча ў Кіеве. У 1894 годзе стаў другім лейтэнантам і прафесійным афіцэрам расійскай арміі. Удзельнічаў у руска-японскай вайне 1904—1905 гадоў.

Падчас Першай сусветнай вайны служыў на нямецкім фронце. У 1915—1918 гадах у польскіх фарміраваннях, далучаных да расійскай арміі. З снежня 1915 года па май 1918 года служыў камандзірам батальёна ў Пулаўскім легіёне і Польскай стралковай брыгадзе, затым камандзірам 3-га Польскага стралковага палка. Быў паранены ў баях з немцамі.

16 снежня 1918 г. ён быў прыняты ў Польскую армію і прызначаны камандзірам 1-й брыгады Літоўска-Беларускай дывізіі, затым кіраваў 2-й Літоўска-Беларускай дывізіяй на фронце польска-бальшавіцкай вайны, камандаваў этапныміі акругамі «Плоскіраў» і «Тарнопаль». 22 мая 1920 года яму было прысвоена званне палкоўніка. 3 мая 1922 года яму было прысвоена тое ж званне са старшынствам і 2-е месца ў афіцэрскім корпусе пяхоты. Са студзеня 1921 па красавік 1927 года, камендант Дэмблінскага ўмацаванага раёна.

1 снежня 1924 года прэзідэнт Рэспублікі Польшча Станіслаў Вайцяхоўскі па просьбе міністра ваенных спраў генерал-маёра Уладзіслава Сікорскага прысвоіў яму званне брыгаднага генерала са старшынством з 15 жніўня 1924 года і 1-м месцам у генеральскім званні.

На пенсіі з 30 красавіка 1927 г. Пасяліўся ў Рыках Гарволінскага павета, а пазней у вёсцы Карасёўка. У 1944 г. у выніку ваенных дзеянняў страціў нагу.

## Ордэны і ўзнагароды 
* Сярэбраны крыж Ваеннага ордэна Virtuti Militari № 6683 (10 мая 1922 г.)
* Крыж Харобрых (1921)

## Крыніцы
4-я Літоўска-Беларуская брыгада

**4-я Літоўска-Беларуская брыгада** (IV БЛБ) — пяхотнае падраздзяленне Сярэдняй Літвы і Войска Польскага ў Другой Польскай Рэчы Паспалітай .

## Арганізацыя брыгады 
Структура ў ліпені 1920 г.  :

* Камандаванне брыгады
** Слуцкі стралковы полк
** Беластоцкі стралковы полк

## Персанал 
; Камандзір брыгад
:

* Палкоўнік Стэфан Паслаўскі

## Бібліяграфія 
* Janusz Odziemkowski: Leksykon wojny polsko – rosyjskiej 1919 – 1920. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2004. ISBN 83-7399-096-8.
Вяйке-Эмайыгі

**Вяйке-Эмайыгі** () — рака ў Эстоніі. Ваток на узвышшы Отэпя з возера Пюхаярв. Вусце ракі знаходзіцца ў паўднёвай частцы возера Выртс’ярв. На ўсім напрамку рака працякае праз павет Валгамаа.

Даўжыня ракі — 82 км, плошча басейна — 1380 км², галоўным прытокам ракі з’яўляецца Педэлі.

Катэгорыя:Рэкі Эстоніі
Тэрэза Райт

**Тэрэза Райт** (,  — ) — амерыканская актрыса, уладальніца прэміі «Оскар» (1943).

## Біяграфія 
Мюрыел Тэрэза Райт нарадзілася ў нью-ёркскім раёне Манхэтэн у сям’і страхавога агента Артура Райта і яго жонкі Марты. Акцёрскім мастацтвам зацікавілася падчас навучання ў Калумбійскай вышэйшай школе ў штаце Нью-Джэрсі, куды яна пераехала з сям’ёй. Пасля заканчэння школы Тэрэза Райт вярнулася ў Нью-Ёрк, дзе хутка знайшла сабе працу, уладкаваўшыся ў тэатр як дублёр на ролю Эмілі ў пастаноўцы Торнтана Уайлдэра «Наш гарадок». Пасля таго як выканаўца гэтай ролі Марта Скот пераехала ў Лос-Анджэлес, для здымак у экранізацыі гэтай п’есы, Тэрэза Райт стала галоўнай выканаўцай.

У 1939 годзе яна з’явілася ў п’есе «Жыццё з бацькам» у ролі Мэры Скінер, якую грала ў наступныя два гады. Там яе заўважыў адзін з галівудскіх агентаў і запрасіў на ролю дачкі Бэці Дэйвіс у экранізацыі п’есы Ліліян Хелман «Маленькія лісічкі». Гэта першая роля прынесла ёй намінацыю на прэмію «Оскар» у 1942 годзе як «найлепшай актрысе другога плану». У наступным годзе актрыса зноў намінавалася на «Оскар», прычым двойчы. На гэты раз як лепшая актрыса за ролю ў фільме «Гонар янкі», у якім яна здымалася разам з Гэры Куперам, і як лепшая актрыса другога плана за ролю ў фільме «Місіс Мінівер», за якую яна і атрымала ўзнагароду Амерыканскай кінаакадэміі.

У 1943 годзе Тэрэза Райт знялася ў фільме Альфрэда Хічкака «Цень сумневу», дзе сыграла юную Чарлі. Іншымі характарнымі фільмамі з яе ўдзелам у той час сталі «Найлепшыя гады нашага жыцця» (1946) і «Мужчыны» (1950), дзе ў галоўнай ролі здымаўся Марлан Бранда.

Пасля 1959 года Тэрэза Райт працавала ў асноўным на тэлебачанні і ў тэатры. Яна двойчы намінавалася на «Эмі» ў 1957 і 1960 годзе за ролі ў тэлевізійных фільмах. У 1975 годзе актрыса з’явілася на Брадвеі ў пастаноўцы «Смерць каміваяжора», а ў 1980 годзе ў п’есе «А сёмай раніцы», за ролю ў якім яна атрымала прэмію «Драма Дэск».

Яе апошнія з’яўленні ў кіно былі ў фільмах «Дзесьці ў часе» (1980) і «Дабрадзейнасць» (1997), рэжысёрам якога быў Фрэнсіс Форд Копала.

Тэрэза Райт мае дзве зоркі на Галівудскай алеі славы: за ўклад у кінамастацтва на Вайн-стрыт і за працу на тэлебачанні на Галівуд-бульвар.

Катэгорыя:Актрысы ЗША
Брэйдзі

**Брэйдзі**:

## Прозвішча 
* Скот Брэйдзі — амерыканскі акцёр
* Эліс Брэйдзі — амерыканская актрыса

## Тапонім 
* Брэйдзі (Тэхас)
Джазефін Хал

**Джазефін Хал** (;  — ) — амерыканская актрыса, уладальніца прэмій «Оскар» і «Залаты глобус».

## Біяграфія 
Джазефін Шэрвуд нарадзілася ў Ньютанвілі, штат Масачусетс. Навучалася ў каледжы Рэдкліф у Кембрыджы, Масачусетс, а таксама наведвала Музычную кансерваторыю ў Бостане. У 1905 годзе яна стала салісткай музычнага хору, а ў 1910 годзе выйшла замуж за акцёра Шэлі Хала. Пасля смерці мужа ў 1919 годзе яна спыніла кар’еру і не выступала да 1923 года, калі зноў вярнулася, але пад імем Джазефін Хал.

У 1920-х гадах Джазефін Хал актыўна грала ў нью-ёркскіх тэатрах, мела значны поспех у пастаноўках «Жонка Крэйга» (1926) і «Дэйзі Мэймі» (1926), роля ў якой была спецыяльна напісана для яе. У 1930-я гады актрыса яскрава праявіла сябе на Брадвеі ў хітах «Мыш’як і старыя карункі» (1941) і «Харві» (1944). Яе апошняй брадвейскай роляй стала Лаура Пэтрыдж у пастаноўцы «Кадылак з чыстага золата» ў 1954—1955 гадах.

На вялікім экране Джазефін Хал з’явілася агулам у пяці фільмах з 1929 па 1951 год. Найбольш знакамітымі кінакарцінамі з яе ўдзелам сталі «Мыш’як і старыя карункі» (1944) і «Харві» (1950), роля ў якім прынесла ёй прэміі «Оскар» і «Залаты глобус» у намінацыі «найлепшая актрыса другога плана».

Пасля таго, як у сярэдзіне 1950-х гадах Джазефін Хал пакінула кар’еру актрысы, яна пераехала ў Бронкс, Нью-Ёрк, дзе правяла свае апошнія гады, і памерла 12 сакавіка 1957 года ад інсульту ва ўзросце 80 гадоў.

Катэгорыя:Актрысы ЗША
Рану (Віру-Нігула)

**Рану** () — вёска ў воласці Віру Нігула павета Ляэнэ-Вірумаа, на паўночным усходзе Эстоніі.

## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Ёханес Кэбін, эстонскі палітык

Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Ёханес Кэбін

**Ёханес Кэбін** (; 11 (24) верасня 1905, Рану — , ) — эстонскі партыйны і дзяржаўны дзеяч. Герой Сацыялістычнай Працы. Першы сакратар ЦК кампартыі Эстоніі (1950-78), Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета Эстонскай ССР (1978-83). Член ЦК КПСС (1952-86).

## Біяграфія 
У 1936 годзе паступіў у Інстытут чырвонай прафесуры, у якім вучыўся да 1938 года (перад гэтым скончыў раённыя курсы партактыва ў Ленінградскай вобласці і курсы марксізму-ленінізму пры Ленінградскім абкаме партыі). У 1939—1941 гады працаваў старшым выкладчыкам марксізму-ленінізму Маскоўскага нафтавага інстытута імя І. М. Губкіна.

Пачынаючы з 1941 года, працуючы загадчыкам сектара друку Цэнтральнага Камітэта Кампартыі Эстоніі, Кэбін курыраваў дзейнасць эстонскага друку і таксама сам публікаваўся ў выданнях. Адначасова ён уваходзіў у склад камісій, якія накіроўвалі эстонцаў у эстонскія нацыянальныя вайсковыя фармаванні, узначальваў працу партыйнага камітэта, які праводзіў працу сярод эвакуяваных жыхароў Эстоніі. Кароткі час, у 1942—1943 гадах, кіраваў курсамі для партыйнага, камсамольскага і савецкага актыву ў Яраслаўскай вобласці. Таксама некаторы час, па верасень 1942 года, працаваў у Таўрычаскім райкаме партыі ў Омскай вобласці.

Да канца вайны Кэбін стаў 1-м намеснікам загадчыка аддзела прапаганды і агітацыі ЦК Кампартыі Эстоніі. У 1946 годзе ў Эстоніі была створана новая ўстанова — Інстытут гісторыі партыі пры ЦК КПЭ (філіял ІМЛ пры ВКП(б)). На працягу двух гадоў узначальваць яго было даручана Кэбіну.

У 1948 годзе Кэбін зноў вярнуўся ў ЦК кампартыі Эстоніі, быў абраны сакратаром ЦК па прапагандзе і агітацыі. 26 сакавіка 1950 г. на вядомым восьмым Пленуме яго абралі першым сакратаром ЦК кампартыі Эстоніі. На гэтай пасадзе знаходзіўся 28 год.

У 1975 годзе Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР Іаханнесу Кэбіну было прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы (пад імем Іван Густававіч Кэбін).

26 ліпеня 1978 года абраны Старшынёй Прэзідыума Вярхоўнага Савета Эстонскай ССР, знаходзіўся на гэтай пасадзе да 8 красавіка 1983 года.

Пасля аднаўлення незалежнасці Эстоніі застаўся на радзіме. Памёр 25 кастрычніка 1999 года ў Таліне.

Катэгорыя:Героі Сацыялістычнай Працы
Чэмпіён (фільм, 1949)

«**Чэмпіён**» () — чорна-белы мастацкі фільм, спартыўная драма з элементамі нуара рэжысёра Марка Робсана, якая выйшла ў 1949 годзе. У галоўных ролях задзейнічаны Кірк Дуглас і Мэрылін Максвел. Экранізацыя апавядання Рынга Ларднера.

Катэгорыя:Фільмы пра бокс
Катэгорыя:Чорна-белыя фільмы ЗША
2-я Літоўска-Беларуская дывізія

**2-я Літоўска-Беларуская дывізія** (2 ДЛБ) — буйное пяхотнае падраздзяленне войска Сярэдняй Літвы і Польскай арміі Другой Польскай Рэспублікі 1919-1921 г.

## Гісторыя дывізіі 
У кастрычніку 1919 года Літоўска-Беларуская дывізія была рэарганізаваная. У выніку былі сфарміраваны дзве пяхотныя дывізіі, якія атрымалі абазначэнні Першая і Другая Літоўска Беларуская. Кожная дывізія складалася з дзвюх брыгад і чатырох пяхотных палкоў. Камандзірам быў прызначаны паляк з Беларусі Баляслаў Фрэй. 2-я Літоўска-Беларуская дывізія ўключыла ў сябе Беластоцкі, Лідскі і Ковенскі стралковыя палкі з былой Літоўска-Беларускай дывізіі. У перыяд з лютага па красавік 1920 г. быў сфарміраваны Слуцкі стралковы полк, які быў уключаны ў склад дывізіі.

2 Літоўска Беларуская дывізія займала пазіцыі на польска-літоўскай мяжы. Вясной 1920 часткі на фронце польска-бальшавіцкім у паўночнай Беларусі. У выніку летняга бальшавіцкага наступу ў ліпені 1920 г. палкі дывізіі якой тады камандаваў Аляксандр Барушчак былі часткова расцярушаны і адціснутыя на тэрыторыю Літвы. Адзелы дывізіі спрабавалі прабіцца да польскіх Сувалак, але былі ў большасці акружаныя літоўцамі і інтэрнаваны. Яго аднавілі ў тыле.

Пасля паўстання Жалігоўскага 3-я брыгада ўвайшла ў склад  армейскага корпуса Сярэдняй Літвы як 3-я дывізія. Тым часам палкі 4-й брыгады заставаліся ў Польшчы.

12 кастрычніка 1921 года стралковыя палкі былі перайменаваны ў пяхотныя палкі. Слуцкі і Беластоцкі стралковыя палкі, як 78-ы і 79-ы пяхотныя палкі, увайшлі ў склад 20-й пяхотнай дывізіі са штаб-кватэрай у гарнізоне Баранавічы . Трэцім палком 20-й пяхотнай дывізіі стаў 80-ы пяхотны полк, які, як Навагрудскі стралковы полк, уваходзіў у склад 1-й Літоўска - Беларускай дывізіі, а пазней — у склад 2-й дывізіі Корпусу войска Сярэдняй Літвы.

Лідскі і Ковенскі стралковыя палкі, як 76-ы і 77-ы пяхотныя палкі, падпарадкоўваліся камандзірам 29-й і 19-й пяхотных дывізій адпаведна.

## Баявы парадак 
Камандаванне 2-й Літоўска-Беларускай дывізіі

3-я Літоўска-Беларуская брыгада

* Лідскі стралковы полк (76-ы пяхотны полк)
* Ковенскі стралковы полк (77-ы пяхотны полк)

4-я Літоўска-Беларуская брыгада

* Слуцкі стралковы полк (78-ы пяхотны полк)
* Беластоцкі стралковы полк (79-ы пяхотны полк)

## Камандны персанал 
**Камандзіры дывізій:**

* генерал падпаручнік Юзаф Ласоцкі (кастрычнік – лістапад 1919)
* Генерал-падпаручнік Мікалай Асікоўскі (верасень 1920 г. – верасень 1921 г. → камандзір 29-й пяхотнай дывізіі)
* Падпалкоўнік Баляслаў Васькевіч (1921)

**Начальнікі штабоў:**

* Падпалкоўнік памежнай аховы Ян Кубін (да 18 студзеня 1920 г.)
* Маёр памежнай аховы Антоні Якубскі (26 VII – 12 VIII 1920 → начальнік штаба 5-й арміі)
* Маёр памежнай варты Уладзіслаў Павержа (сакавік – травень 1921)

**Штабныя афіцэры:**

* Камандзір жандармерыі – падпаручнік Чэслаў Юзэф Някрашэвіч

## Бібліяграфія 
* *Księga chwały piechoty, praca zbiorowa, Warszawa 1992, reprint wydania z 1939 r.*
Катэгорыя:Войска Сярэдняй Літвы
Катэгорыя:Афіцэры войска міжваеннай Польшчы
Катэгорыя:Польска-савецкая вайна
Катэгорыя:Бунт Жалігоўскага
Катэгорыя:Польска-літоўская вайна
The Legend of Zelda: Tears of the Kingdom

**«The Legend of Zelda: Tears of the Kingdom»** ( *Дзэруда но Дэнсэцу Ціасу обу дза Кінгудаму*, ) — камп’ютарная гульня ў жанры action-adventure з , распрацаваная кампаніяй «Nintendo» для кансолі «Nintendo Switch», якая выйшла 12 мая 2023 года.

Названа лепшай гульнёй першай паловы 2023 года па версіі «Metacritic».
## Зноскі
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні з адкрытым светам
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні жанру прыгодніцкі экшан
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні ў жанры фэнтэзі
Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія камп’ютарныя гульні
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Японіі
Катэгорыя:The Legend of Zelda
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2023 года
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні з трохмернай графікай
Шмуіл Ражанскі

**Шмуіл Ражанскі** (; 14 красавіка 1902, Варшава −19 лютага 1995, Буэнас-Айрэс) — яўрэйскі літаратуразнаўца, журналіст, выдавец, пісьменнік, педагог.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў літвацкай сям’і. Атрымаў традыцыйную і сучасную адукацыю. Скончыў у 1912 годзе гімназію Кавальскага, дзе змагаўся за ідыш у асяродку асіміляванай моладзі. Жыў з 1922 ці 1923 года ў Буэнас-Айрэсе, вылучаўся вучонасцю сярод аргенцінскіх яўрэяў. З 1925 года настаўнік і дырэктар яўрэйскіх школ (на ідышы), у 1949—1973 гадах выкладчык Яўрэйскай настаўніцкай семінарыі, акадэміі. У ліпені 1923 года дэбютаваў на старонках газеты «Дзі прэсэ», вёў штодзённую калонку ў газеце «Дзі ідышэ цайтунг» (1928—1973), рэдагаваў «Сацыялістышэ блэтэр». Заснаваў і ўзначаліў аргенцінскую галіну навуковай арганізацыі YIVO — IWO, узначальваў аргенцінскі аддзел Яўрэйскага культурнага кангрэса і рад іншых устаноў. Быў знаёмы са многімі культурнымі дзеячамі, акцёрамі, пісьменнікамі, з Борхесам; дапамагаў з прыездам Качаргінскаму. 

Аўтар мініяцюр, апавяданняў, эсэ, літаратуразнаўчых даследаванняў. Рэдагаваў яўрэйскія кнігі буэнас-айрэскага друку, напрыклад, творы Пінскага, Гордзіна, анталогію ахвяр нацызму. Напісаў на ідышы некалькі кніг і брашур, у тым ліку біяграфію Дзінезона (адзіную кнігу на гэтую тэму). Прыкметныя артыкулы «І. Л. Перац і яго цікавасць да Аргенціны», «„Яўрэйскія мелодыі“ аргенцінскага паэта з 1837 года», «Гісторыя газеты „Дэр юд“». Прысвяціў адну кнігу Сарм’ента і Хасэ Эрнандэсу. На тэмы яўрэйскай літаратуры часам пісаў па-іспанску.

Друкаваўся ў прэсе краіны (Буэнас-Айрэс, Расарыа) і замежжа, у выданнях Зэглен, Дорэм-афрыкэ, Дзі пэн, Фар гройс ун клейн, Аргенцінер ідышэ шрыфтн, Запісы даследчыкаў яўрэйскай літаратуры і прэсы (Нью-Ёрк, 1975, № 3)

Рэдактар і ўкладальнік кніжнай серыі «Шэдэўры яўрэйскай літаратуры», якая налічвае 100 тамоў на ідышы, кожны том з яго аб’ёмнай прадмовай (гады выдання 1957—1984).

### Сям’я 
Эстар Ражанская — дачка, настаўніца ідыша (памерла ў 2024).

## Спасылкі 
* апавяданне Ражанскага «Compañeros de viaje». Stephen Sadow
* Rozhanski, Shmuel. Congress for Jewish Culture

Катэгорыя:Літаратуразнаўцы
Катэгорыя:Вучоныя паводле алфавіта
Катэгорыя:Вучоныя Аргенціны
Катэгорыя:Пісьменнікі Аргенціны
Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш
Катэгорыя:Перакладчыкі на ідыш
Катэгорыя:Журналісты
Катэгорыя:Выдаўцы
Катэгорыя:Педагогі
Марыя Ягораўна Чуяшова

**Марыя Ягораўна Чуяшова** () — беларуская калгасніца, дэпутат Вярхоўнага Савета БССР. Герой Сацыялістычнай Працы (1971).

## Біяграфія 
Нарадзілася 22 верасня 1932 года ў в. Стаўбун Веткаўскага раёна Беларускай ССР у сялянскай сям’і.

З утварэннем у 1959 годзе саўгаса «Стаўбунскі» Веткаўскага раёна пайшла працаваць на свінагадоўчую ферму ў роднай вёсцы.

У 1962 годзе ўступіла ў КПСС.

Неаднаразова ўдастойвалася звання «Лепшы жывёлавод раёна», а яе імя было занесена ў раённую кнігу гонару.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 8 красавіка 1971 года за выдатныя поспехі, дасягнутыя ў развіцці сельскагаспадарчай вытворчасці і выкананні пяцігадовага плана продажу дзяржаве прадуктаў земляробства і жывёлагадоўлі М. Я. Чуешавай прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і залатога медаля «Серп і Молат».

Выбіралася дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР 8-га склікання (1971—1975), Веткаўскага раённага і Стаўбунскага сельскага Саветаў дэпутатаў працоўных.

У 1979 годзе — старшы працоўны збожжасклада ў саўгасе «Паўночны» (цэнтральная сядзіба ў вёсцы Малыя Нямкі).

Жыла ў вёсцы Малыя Нямкі Веткаўскага раёна Гомельскай вобласці.

Памерла 7 кастрычніка 1989 года.

## Сям’я 
Муж — Фёдар Чуяшоў. Дзеці

## Узнагароды 
* Герой Сацыялістычнай Працы (08.04.1971),
* ордэн Леніна (08.04.1971).
* Імя на помніку вядомым ураджэнцам Веткаўскага раёна ў Ветцы (Гомельская вобласць).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 8-га склікання
Катэгорыя:Постаці беларускай жывёлагадоўлі