Аляксей Парфенавіч Сапуноў

{{Навуковец 
|Імя                  = Аляксей Сапуноў
|Арыгінал імя         = 
|Фота                 = Alexey Sapunov.jpg
|Шырыня               = 
|Подпіс               = Аляксей Сапуноў (1910 год)
|Дата нараджэння     = 
|Месца нараджэння    = 
|Дата смерці         = 
|Месца смерці        = 
|Грамадзянства        = 
|Навуковая сфера      = гісторыя, краязнаўства, археалогія
|Месца працы          = 
|Альма-матэр          = 
|Навуковы кіраўнік    = 
|Знакамітыя вучні     = 
|Вядомы як            = 
|Узнагароды і прэміі  ={ style="background:transparent"
 3-й ст. 2-й ст. 2-й ст.
}
}}

**Аляксе́й Парфе́навіч Сапуно́ў** (, , цяпер Пскоўская вобласць — ) — беларускі гісторык, археограф, краязнавец, даследчык помнікаў старажытнай культуры. Прафесар (1913).

## Біяграфія 
Скончыў Віцебскую гімназію, у 1878 г. гістарычна-філалагічны факультэт Пецярбургскага ўніверсітэта. 3 1879 працаваў выкладчыкам старажытных моў у Віцебскай гімназіі, з 1895 у Цэнтральным архіве старажытных грамат (з 1897 выкладчык Маскоўскага ўніверсітэта), з 1901 сакратар Віцебскага губернскага статыстычнага камітэта. У 1893 г. удзельнічаў у стварэнні Віцебскага царкоўна-археалагічнага музея, у 1909 г. Віцебскай вучонай архіўнай камісіі (выдавала зборнік «Полацка-Віцебская даўніна», дзе друкаваліся яго матэрыялы і па архітэктуры, у т. л. «Чарцёж г. Віцебска 1664 г.», «Малюнкі крэпасцей, пабудаваных па загаду цара Івана Грознага пасля заваёвы Полацка ў 1563 г.», «Гістарычны нарыс Віцебскай Беларусі» і інш.).

Адзін з ініцыятараў адкрыцця Віцебскага аддзялення Маскоўскага археалагічнага інстытута, выкладаў у ім (чытаў курс «Старажытнасці Паўночна-Заходняга краю») і ў Віцебскім настаўніцкім інстытуце (1911—1922). Дэпутат III Дзяржаўнай Думы ад Віцебскай губерні. Уваходзіў у фракцыю «Саюз 17 кастрычніка». У 1923—1924 гг. чытаў курс «Беларусазнаўства» ў Віцебскім вышэйшым педагагічным інстытуце.
[200px|злева|thumb|[Барысавы камяні|Барысаў камень каля Друі з малюнка А. Сапунова]]

Памёр 2 кастрычніка 1924 года ў Віцебску, пахаваны на Трайчанскіх (Траецкіх) могілках. Яго імем у 1987 годзе названа вуліца ў Віцебску. Каля ўваходу ў будынак ВДУ пастаўлены бюст Аляксею Сапунову.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар прац па гісторыі, этнаграфіі і археалогіі Віцебшчыны. Даследаваў архітэктуру, пераважна Падзвіння. Апісаў асобныя архітэктурныя помнікі: працы «Полацкі Сафійскі сабор» (1888), «Помнікі часоў старажытных і найноўшых у Віцебскай губерні» (1903), «Універсітэт у Полацку» (1908) і інш. Выявіў і зрабіў палеаграфічныя апісанні рукапісных помнікаў. Галоўныя праца Сапунова — зборнік дакументаў па гісторыі Віцебшчыны Xi—XIX стагоддзяў «Віцебская даўніна» (1883—1888), багата ілюстраваны, у тым ліку малюнкамі помнікаў архітэктуры. У ім таксама змешчаныя ўрыўкі з летапісаў, грамат віцебскіх і полацкіх князёў і іншыя.

## Літаратура 
* Сапуноў Аляксей Парфенавіч // 
* 
* 
* *Шишанов В. А.* Новые сведения о даче А. П. Сапунова «Алексеевка» // Архіўная спадчына Віцебшчыны як крыніца вывучэння гісторыі краю: Матэрыялы архіўных чытанняў, прысвечаных 150-годдзю з дня нараджэння А. П. Сапунова. 6—7 чэрвеня 2002 г., Віцебск / Склад В. У. Скалабан і інш. — Мн.: БелНДІДАС, 2002. С. 109—110. https://www.academia.edu/43938659/2002_Arhiunaja_spadchyna_Sapunov_Cherskajа
* *Шишанов, В. А.* К истории экземпляра Статута ВКЛ 1588 г. из библиотеки А. П. Сапунова / В. А. Шишанов // Віцебскія старажытнасці: матэрыялы навук. канф., прысвеч. 50-годдзю знаходкі берасцяной граматы ў Віцебску і 150-годдзю з дня нараджэння А. Р. Брадоўскага, 22 — 23 кастрыч. 2009 г., Віцебск / рэдкал. Г. У. Савіцкі [і інш.]. — Мінск: Медысонт, 2010. — С. 263—267.https://www.academia.edu/43990026/2010_Vitebskie_Drevnosti_Statut
* *Шишанов, В. А.* Новые материалы о А. П. Сапунове / В. А. Шишанов // Віцебскія старажытнасці: матэрыялы навук. канф. прысвеч. 150-годдзю з дня нараджэння У. Г. Краснянскага, Віцебск, 17—18 кастрычніка 2013 г. / рэдкал.: Г. У. Савіцкі [і інш.]. — Віцебск: ВДУ імя П. М. Машэрава, 2017. — С. 156—247. https://issuu.com/linkedin63/docs/2017_vitebsk_drevnosti_sapunov_2013 
* Книжное наследие А. П. Сапунова: материалы республиканской науч.-практ. конф. к юбилеям издания А. П. Сапуновым книг «Витебская старина» (т.1, 1883) и «Река Западная Двина» (1893), 23 дек. 2013 г. / редкол.: А. И. Сёмкин (гл. ред.) [и др.]. — Минск: Национальная библиотека Беларуси, 2014. http://pdf.vlib.by/BS-2014/Vitebsk%20Knijnae%20nasledie.pdf
* *Мякишев, В.* Корреспонденция Я. М. Гижицкого с А. П. Сапуновым как отражение связей в научном обществе конца XIX века / В. Мякишев // Віцебскія старажытнасці: матэрыялы навук. канф., Віцебск, 23—24 кастрычніка 2014 г. / рэдкал.: Г. У. Савіцкі [і інш.]. — Віцебск: ВДУ імя П. М. Машэрава, 2017. — С. 124—144. https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/bitstream/handle/item/49377/miakiszew_korrespondencia_gizinskogo_z_sapunovym_2017.pdf?sequence=1&isAllowed=y
* 
* *Шишанов, В. А. *Материалы о А. П. Сапунове в РГАЛИ / В. А. Шишанов // Белорусская земля в воспоминаниях и документах XIX—XX вв. / Российская академия наук, Институт мировой литературы им. А. М. Горького; отв. ред.: Д. С. Московская, М. И. Щербакова. — М.: ИМЛИ РАН, 2018. — Вып. 1. — С. 254—299.https://www.academia.edu/43939128/2018_Belorusskaja_zemlja_Shishanov_Sapunov_RGALI
* *Шишанов, В. А.* Материалы к биографии и библиографии А. П. Сапунова в витебской периодической печати начала ХХ в. / В. А. Шишанов // Матэрыялы XVII Міжнародных кнігазнаўчых чытанняў / Нацыянальная бібліятэка Беларусі; [складальнікі: Т. А. Сапега, А. А. Суша, К. В. Суша]. — Мінск, 2021. — С. 240—244. https://www.academia.edu/47750128/2021_MKCh_Sapunov 
* *Шишанов, В. А.* А. П. Сапунов и выборы в І и ІІ Государственные думы в Витебске / В. А. Шишанов // Музейные чтения : материалы открытых Музейных чтений за 2021—2022 гг. / Учреждение культуры «Витебский областной краеведческий музей»; редкол.: Т. А. Старинская, В. А. Шишанов, О. Л. Исаченко. — Минск : Национальная библиотека Беларуси, 2022. — С. 95-102. https://www.academia.edu/95685410/2022_Muzejnye_chtenija_Sapunov

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыкі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Археографы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Краязнаўцы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Археолагі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Археографы Беларусі
Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Археолагі Беларусі
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі ад Віцебскай губерні
Катэгорыя:Члены Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі III склікання