open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Біякамп’ютар

**Біякамп’ютар** — камп’ютар, які функцыянуе як жывы арганізм або змяшчае біялагічныя кампаненты. Стварэнне біякамп’ютараў грунтуецца на кірунку малекулярных вылічэнняў. У якасці вылічальных элементаў выкарыстоўваюцца бялкі і нуклеінавыя кіслоты, якія рэагуюць адзін з адным.

## Гісторыя 
Ствараючы тэхніку, чалавек заўсёды параўноўваў сябе з ёй, меў магчымасць паглядзець на сябе як бы з боку. Пры развіцці кібернетыкі і стварэнні ЭВМ навукоўцы прыйшлі да думкі аб падабенстве чалавека і машыны, здольнай выконваць інфармацыйныя функцыі, матэматычныя выразы, лагічныя аперацыі, назапашванне лікавых, тэкставых, гукавых і мастацка-графічных дадзеных. Штучны камп’ютар становіцца чалавеку супернікам і саюзнікам па інтэлекту.

У 1966 годзе выходзіць кніга Дж. фон Нэймана «Тэорыя самаўзнаўляльных аўтаматаў», у якой апісваецца тэорыя клеткавых аўтаматаў, якія здольныя да самапрайгравання, аналагічна жывой клетцы.

У 1994 годзе Эдлман на вопыце паказаў, што малекулы ДНК могуць вырашаць вылічальныя задачы, прычым такія, якія ўяўляюць найбольшыя цяжкасці для традыцыйных камп’ютараў. З гэтага моманту развіваецца гісторыя ДНК-вылічэнняў.

## Гл. таксама 
* ДНК-камп’ютар
* Біякамп’ютар Эдлмана
* Human Biocomputer (англ.)

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Камп’ютары
Катэгорыя:Штучны інтэлект
Біянавігацыя

**Біянавігацыя** — здольнасць жывёл выбіраць напрамак руху пры рэгулярных сезонных міграцыях (на зімоўкі або да месцаў размнажэння).

Забяспечваецца здольнасцю да арыентацыі ў навакольнай прасторы з дапамогай органаў пачуццяў і спадчынна замацаванымі рэакцыямі — інстынктамі. Значэнне інстынктаў асабліва вялікае ў тых выпадках, калі здзяйсняюць пералёты маладыя птушкі, якія ні разу яшчэ не лёталі на зімоўку (гл. Пералёты птушак). Акрамя птушак, дзіўная здольнасць да біянавігацыі ўласцівая некаторым сысунам, якія ажыццяўляюць далёкія сезонныя качаванні (напрыклад, паўночным аленям, марскім коцікам, кітам), а таксама некаторым паўзунам (напрыклад, марскім чарапахам). Велізарную ролю ў выбары правільнага напрамку і шляху адыгрывае ўзаемадзеянне жывёл у мігруючай групе; таму, напрыклад, пералёты звычайна здзяйсняюцца зграямі. Механізмы біянавігацыі вельмі разнастайныя (астранавігацыя, рух па наземных арыенцірах і т. п.) і вывучаны яшчэ недастаткова.

## Літаратура 
* Бионавигация // Вялікая савецкая энцыклапедыя

Катэгорыя:Заалогія
Катэгорыя:Навігацыя
Катэгорыя:Эталогія
Баршчоўскі сельсавет (Рэчыцкі раён)

**Баршчо́ўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Баршчоўка.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Дзятлавіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Гомельскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага Белабярэжскага сельсавета. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Гомельскім раёне БССР. З 10 лютага 1931 года ў складзе Рэчыцкага раёна БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 2 красавіка 1959 года да сельсавета далучана частка скасаванага Капанскага сельсавета (6 населеных пунктаў: Аляксандраўка, Гранаўка, Дунай, Капань, Чырвоная Слабада і чыгуначная станцыя Сеназавод). 26 сакавіка 1987 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Борхаўскага сельсавета (8 населеных пунктаў: вёскі Борхаў, Заселле, Сітнякі, Чыжоўка, Якімаўка, пасёлкі Кленавіца, Якімаўка і хутар Бабры).

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1677 чалавек, з іх 93,1 % — беларусы, 5,1 % — рускія, 0,8 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года — 1097 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Дзятлавіцкага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Гомельскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе
Кустава

**Кустава** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Валерыя Кустава, беларуская паэтэса, тэлевядучая
* Дар'я Андрэеўна Кустава, беларуская тэнісістка
Rosa 'Ritausma'

'''*Rosa* 'Ritausma'''' — сорт руж, ставіцца да класу Гібрыды ружы Ругоза.

Гатунак створаны ў Батанічным садзе Акадэміі навук Латвійскай ССР (у цяперашні час Саласпілскі батанічны сад) доктарам сельскагаспадарчых навук Дзідрай Рыекста ў 1963 годзе.

## Біялагічнае апісанне 
Дыплоід.

Вышыня 150—215 см, шырыня 185—215 см.

Лісце светла-зялёнае, бліскучае, маршчыністае.

Кветкі размяшчаюцца групамі, махрыстыя, плоскія, сметанкова-ружовыя, выгараюць да белага, дыяметрам 5-7 см.

Водар сярэдняй інтэнсіўнасці.

## У культуры 
Паўторнае цвіценне.

Зоны марозаўстойлівасці (USDA-зоны): ад 3b да 8b.

## Хваробы і шкоднікі 
Устойлівасць да хвароб высокая.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Сарты руж
Звартноц (аэрапорт)

**Міжнародны аэрапорт Звартноц** (; ) — міжнародны аэрапорт Ерэвана, сталіцы Арменіі. Знаходзіцца на захадзе горада на тэрыторыі раёна Малатыя-Себастыя.

З'яўляецца галоўным і вузлавым аэрапортам нацыянальнага авіяперавозніка краіны Air Armenia.

## Гісторыя 
Створаны па праекце архітэктараў А. Тарханяна, С. Хачыкяна, Л. Чэркезяна, Ж. Шэхляна, А. Тыграняна, А. Месчана і канструктара С. Багдасарана, быў здадзены ў эксплуатацыю ў 1980 годзе.

Урад Арменіі 18 снежня 2001 года падпісаў дагавор з аргенцінскай кампаніяй «Карпарасьён Амерыка» пра кіраванне аэрапортам тэрмінам на 30 гадоў з 9 чэрвеня 2002 года. У дадзены момант аэрапорт праводзіць поўную рэканструкцыю ў адпаведнасці з міжнароднымі вымогамі. Аэрапорт знаходзіцца за 12 км да захаду ад Ерэвана, мае транзітную зону. Працуе кругласуткава. Здольны прымаць любыя тыпы паветраных суднаў. З усіх вылятаючых пасажыраў аэрапорт «Звартноц» утрымваў дзяржаўную пошліну ў памеры 10 000 драмаў (каля 24 $; з 2009 г. уваходзіць у кошт авіяквіткоў). Да цэнтра Ерэвана можна даехаць на грамадскім транспарце — аўтобусам і маршрутным таксі 200 драмаў (каля 0,6 $), час у дарозе — 40 хвілін, ці на таксі ад 1500 да 4500 драмаў (ад 4.2 да 14.8 $), час у дарозе — 15–20 хвілін.

У 1998 годзе быў адкрыты новы грузавы тэрмінал.

У 2004 годзе пачалося будаванне новага міжнароднага тэрмінала і ўлетку 2007 новы тэрмінал быў адкрыты. У цяперашні момант у аэрапорце дзеюць крамы бязмытнага гандлю Duty free (як у зоне вылету, так і ў зоне прылёту), банкаматы, рэстараны, бары, VIP сэрвіс.

З 5 кастрычніка 2011 года (афіцыйнае адкрыццё адбылося 16 верасня) новы тэрмінал ерэванскага міжнароднага аэрапорта Звартноц пачаў паўнавартасную працу. Плошча новага комплексу аэрапорта Звартноц складае 34 тыс. м², які складаецца з аўтастаянкі плошчай 20 тыс. м², сучасныя залы прыбыцця і адбыцця пасажыраў, VIP-залы. Зала рэгістрацыі мае 46 рэгістрацыйных пунктаў з выкарыстаннем тэхналогій CUTE. На тэрыторыі новага тэрмінала аэрапорт падае бясплатны WiFi. Апроч таго, як пасажыры, так і сустракаючыя могуць там скарыстацца банкаўскімі паслугамі і паслугамі пошты. Таксама пададзены крамы, у якіх тавар прадаецца па ніжэйшых цэнах, у параўнанні са сталічнымі. Пасля ўводу ў эксплуатацыю аэрапорт здольны абслугоўваць да 3,5 млн пасажыраў у год.

31 студзеня 2013 года на конкурсе, што праводзіцца арганізацыяй Arabian Reach у Дубаі, аэрапорт «Звартноц» быў адзначаны як «Лепшы аэрапорт СНД і Балтыі» конкурсу «Аэрапорты краін у стадыі развіцця».

З 1992 да 2024 года пункт пропуску ў аэропорце абслугоўвалі расійскія пагранічнікі.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт аэрапорта 
* Онлайн табло аэрапорта Звартноц 
* 

Катэгорыя:Транспарт Ерэвана
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Ерэвана
Катэгорыя:Аэрапорты Арменіі
BMW E60

**BMW E60** — мадыфікацыя кузава BMW «пятай» серыі, які выпускаўся ў 2003—2010 гадах. Папярэднікам гэтага кузава быў BMW E39. У 2007 годзе адбыўся рэстайлінг, з’явіўся электронны селектар аўтамата, новыя фары, бамперы, кнопка старту рухавіка. Таксама дададзены 3.0-літровыя дызельныя рухавікі — 286 к. с., 235 к. с.

Базавай у сямействе была мадэль 520i. Яе 4-х цыліндравы рухавік аб’ёмам 2,0 літра выдае 156 к. с. Аўтамабіль быў даступны ў двух кузавах: седан (E60) і універсал (E61). На версію M5 усталёўваўся рухавік S85B50 (V10) аб’ёмам 5 літраў і выдаваўшы 507 к. с., што дазваляў аўтамабілю разганяцца ад 0 да 100 км/г за 4,7 секунды, а да 200 км/г — за 15 секунд. Максімальная хуткасць абмежаваная электронікай на ўзроўні 250 км/г. Без абмежавальніка машына здольная разагнацца да 320 км/г. Апошняя машына сышла з канвеера ў 2009 годзе. У снежні 2009 года цэх вытворчасці e60 быў зачынены на пераабсталяванне для вытворчасці новай мадэлі F10.

У 2003—2009 гадах кампаніяй рэалізавана 1 096 444 седаны і 263 426 універсалаў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт BMW

Катэгорыя:Аўтамабілі 2000-х
E60
Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта
Катэгорыя:Седаны
Катэгорыя:Заднепрывадныя аўтамабілі
Галіна Іванаўна Юркова-Данелія

**Галіна Іванаўна Юркова-Данэлія** (, пасёлак Рудзенск, Пухавіцкі раён) — расійскі  беларускага паходжання, .

## Біяграфія 
Скончыла тэатральнае вучылішча імя Барыса Шчукіна (1970), рэжысёрскі факультэт "УДІК"а (1979, майстэрская І.Таланкiна). У 1970—1972 — актрыса маскоўскага Акадэмічнага тэатра імя Ул. Маякоўскага. У 1972—1974 — карэспандэнт Камітэта па радыёвяшчанні і тэлебачанню. З 1979 — рэжысёр кінастудыі імя М.Горкага.

## Фільмаграфія 
* 1991 Божае стварэнне;
* 1988 Француз;
* 1981 Жарт?!.. (кароткаметражны).

## Актрыса 
* 1986 Кін-дза-дза!: жонка Машкова;
* 1982 Спыніўся цягнік: Галіна Іванаўна.
 

## Спасылкі 
* ГАЛИНА ЮРКОВА-ДАНЕЛИЯ
Капэльбруке

**Капэльбруке** ( — «Каплічны мост») — старадаўні мост у швейцарскім горадзе Люцэрне на рацэ Ройс. Самы старажытны драўляны крыты мост у Еўропе, адна з галоўных славутасцяў Швейцарыі і сімвал горада Люцэрн.

Даўжыня моста складае 204,70 м. Капэльбруке быў пабудаваны ў 1365 годзе. Першапачаткова мост будаваўся ў якасці абарончага калідора ў складзе гарадскіх умацаванняў і злучаў падзеленыя ракой Ройс старую і новую часткі горада. Пад каньком даху ўздоўж усяго крытага моста размяшчаюцца 111 трохвугольных карцін, якія распавядаюць пра найбольш важныя моманты гісторыі Швейцарыі. Капельбруке моцна пацярпеў у выніку пажару 18 жніўня 1993 года. Большая частка моста была разбурана, загінула 78 з 111 карцін. Вежа Васэртурм пры пажары не пацярпела. Мост і частка карцін былі адноўлены па інвентарным вопісе. Капэльбруке адкрыўся 14 красавіка 1994 года.

Катэгорыя:Масты паводле алфавіта
Катэгорыя:Люцэрн
Катэгорыя:Драўляныя масты
Катэгорыя:Масты Швейцарыі
Катэгорыя:Пешаходныя масты
Аўлакаген

**Аўлакаген** (ад грэч. áulax — разора і génos — нараджэнне) — глыбокі і вузкі грабен у падмурку старажытнай платформы, перакрыты платформенным чахлом. Уяўляе сабой старажытны рыфт, запоўнены асадкамі.

Тэрмін прапанаваны ў 1960 савецкім тэктаністам Мікалаем Сяргеевічам Шацкім і стаў агульнапрынятым ва ўсім свеце. Шацкі вызначыў аўлакаген як разоравую складаную структуру паміж двума аднолькавымі зонамі ў платформе.

Простыя аўлакагены ўяўляюць сабой глыбокія (з апусканнем падмурка часам да 5-10 км), вузкія (ад некалькіх дзясяткаў да першых сотняў км) і выцягнутыя ў даўжыню на сотні ці першыя тысячы км прагіны, абмежаваныя разломамі, якія доўга развіваюцца. Могуць перасякаць усю платформу (скразныя аўлакагены) або згасаць у яе межах. У выніку развіцця ператвараюцца альбо ва ўнутрыплатформавыя спадзістаскладкавыя зоны (напрыклад, Дацка-Польскі аўлакаген), альбо ў больш шырокія і спадзістыя западзіны — сінеклізы (напрыклад, Дняпроўска-Данецкі аўлакаген — ва Украінскую сінеклізу).

Унікальным аўлакагенам з'яўляецца Прыпяцкі прагін. Гэта шырокае паніжэнне зямной кары складанай будовы і генезісу. Асаблівасцю Прыпяцкага аўлакагена з'яўляецца тое, што большую яго частку на паверхні займае даліна ракі Прыпяць са шматлікімі прытокамі. 

Нараўне з простымі аўлакагенамі існуюць складаныя, якія складаюцца не толькі з прагінаў — грабенаў, але і з узняццяў — горстаў (напрыклад, зона Вічыты Паўночна-Амерыканскай платформы). У аўлакагенах часам назіраюцца праявы базальтавага вулканізму і нярэдка назапашваюцца магутныя саляносныя тоўшчы.

Катэгорыя:Структурная геалогія
Ляхаў

**Ляхаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Андрэевіч Ляхаў (нар. 1962) — беларускі палітык.
* Уладзімір Платонавіч Ляхаў (1869—1920) — рускі военачальнік.
* Фёдар Аляксандравіч Ляхаў (1908—1951) — беларускі дзяржаўны дзеяч, старшыня Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта (1948—1951).
* Яўстафій Пятровіч Ляхаў (1918—?) — адзін з кіраўнікоў партыйнага падполля і партызанскага руху ў Баранавіцкай вобласці. Заслужаны работнік гандлю і грамадскага харчавання БССР (1962).
Фёдар Аляксандравіч Ляхаў

**Фё́дар Алякса́ндравіч Ля́хаў** (студзень , в. Моргавічы Віленскай губерні (цяпер Іўеўскі раён Гродзенскай вобласці), Расійская імперыя — ) — савецкі беларускі дзяржаўны дзеяч, старшыня Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта (1948—1951)

## Біяграфія 
У тры гады застаўся без бацькі. Маці працавала чорнарабочай на чыгунцы. Працоўную дзейнасць пачаў у 1923 годзе чорнарабочым, затым слесарам майстэрняў дэпо чыгуначнай станцыі ў г. Віцебску.

У 1929 годзе быў абраны другім сакратаром Віцебскага райкама ЛКСМБ, а праз год накіраваны на вучобу ў Камвуз горада Мінска. У маі 1931 года абраны другім сакратаром ЦК ЛКСМБ.

Па рашэнні ЦК УЛКСМ камандзіраваны ў Таджыкскую ССР, займаў пасаду памочніка начальніка палітсектара Наркамзема рэспублікі. У 1938—1939 гадах працаваў сакратаром Ленінабадскага акружкама партыі.

У снежні 1939 года яго вярнулі ў Беларусь, дзе да пачатку Вялікай Айчыннай вайны працаваў загадчыкам сельгасаддзела Баранавіцкага абкама партыі, сакратаром Жалудоцкага райкама КП(б)Б.

У перыяд вайны працаваў начальнікам палітаддзела Радзішчаўскай МТС Куйбышаўскай вобласці, сакратаром Маінскага райкама партыі Ульянаўскай вобласці.

У студзені 1944 года прызначаны сакратаром Лёзненскага райкама партыі Віцебскай вобласці, у ліпені 1944 года абраны сакратаром Аршанскага райкама партыі. З гэтай пасады ў студзені 1948 года быў накіраваны для працы старшынёй выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Председатели Гродненского облисполкома

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Іўеўскім раёне
Катэгорыя:Старшыні Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Першыя сакратары райкамаў КПБ
Біярэсурсы

**Біярэсурсы** — колькасныя паказчыкі стану жывёльнага і расліннага свету, для ацэнкі якіх выкарыстоўваюцца паняцці
біямаса, біяпрадукцыйнасць. Стан біярэсурсаў адлюстроўваецца ў дзяржаўным дакуменце — кадастр жывёльнага і расліннага свету. Ацэнка біялагічных рэсурсаў звычайна праводзіцца праз устаноўленыя таксы — кошт адной асобіны або кілаграма прадукцыі.

## Літаратура 
* Бобылёв С. Н. Экономика сохранения биоразнообразия. — М., 1995 — C. 138—143
* Каменова И. Е., Мартынов А. С. Укрупненная оценка «готовности платить» и других элементов экономической оценки биологических ресурсов Московской области. // В книге «Экономика сохранения биоразнообразия» М.: Министерство охраны окружающей среды и природных ресурсов РФ, 1995. С. 175—181.
* Кривенко В. Г. // «Стратегические вопросы охраны редких и исчезающих видов животных России» Аграрная Россия № 2 — 2001.
* Кривенко В. Г. Сохранение биоразнообразия России — экономические механизмы защиты // Бюллетень Центра экологической политики России № 5 (9) декабрь, 1998 г.
* Кузнецова А. В. Эколого-экономические критерии при разработке такс для оценки вреда редким и исчезающим видам животных /ж-л Аграрная Россия. 2011 № 4 1-68 стр. 23

## Спасылкі 
* Біялагічныя рэсурсы Зямлі

Катэгорыя:Экалогія
Ледавік Бірдмара

**Ледаві́к Бі́рдмара** () — адзін з найбуйнейшых далінавых ледавікоў у свеце.

Даўжыня ледавіка складае больш за 160 (каля 200) кіламетраў, шырыня — каля 40 кіламетраў. Ледавік знаходзіцца ў Антарктыдзе і з’яўляецца адным з галоўных праходаў праз Трансантарктычныя горы ад шэльфавага ледніка Роса да Палярнага плато. З заходняга боку ледавік абмежаваны хрыбтом каралевы Аляксандры, а з усходняга — хрыбтом Садружнасці і ледавіком Кілці.

Лёд з Усходне-Антарктычнага ледавіковага шчыта некалькімі ледавікамі сцякае праз Трансантарктычныя горы ў бок мора Роса і Заходне-Антарктычнага ледавіковага шчыта, упадаючы ў шэльфавы ледавік Роса ў паўднёва-заходняй частцы Берага Шэклтана (выносіць каля 6 км³ лёду за год). Гэтыя ледавікі ў асноўным цякуць перпендыкулярна восі хрыбта і дзеляць яго на горныя сістэмы. Мяркуецца, што многія з такіх леднікоў размешчаны ўздоўж буйных геалагічных разломаў.

Праз ледавік Бірдмара пракладваліся раннія маршруты да Паўднёвага полюса. Першаадкрывальнікам быў Эрнэст Шэклтан падчас сваёй антарктычнай экспедыцыі 1908—1909 гадоў на судне «Німрод». Даследчык са сваёй групай разлічваў дабрацца да Паўднёвага полюса, але дасягнуў толькі шыраты 88°23". Група Шэклтана стала першай, хто ступіў на вялікае палярнае плато. Праход праз Трансантарктычныя горы быў ажыццёўлены па ледавіку, якому экспедыцыя дала імя сэра Уільяма Бірдмара (), шатландскага прамыслоўца і спонсара экспедыцыі, які нарадзіўся ў 1856 годзе.

Экспедыцыя 1911—1913 гадоў Роберта Скота выкарыстала той жа праход у 1911 годзе пры спробе дасягнуць полюса. Каманда Скота паспяхова дасягнула мэты 18 студзеня 1912 года, аднак незалежная група Руаля Амундсена, якая дзейнічала незалежна, апярэдзіла іх на 35 дзён, скарыстаўшыся пры пераходзе праз горы раней невядомым ледавіком Акселя Хейберга.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Ледавік Бірдмара на карце Трансантарктычных гор.

Катэгорыя:Ледавікі Антарктыды
Carterocephalus palaemon

**Carterocephalus palaemon** — матылёк сямейства тоўстагаловак.

## Назва 
Відавая назва дадзена ў гонар Палемона — сына кіраўніка горада Архамена Афаманта і яго жонкі Іна.

## Апісанне 
### Імага 
Размах крылаў складае 29-31 мм. Верхні бок цёмна-карычневага колеру з аранжавымі і залацістымі плямамі. Ніжні бок аранжавы з белымі плямамі, акантаванымі чорным. Маецца выражаны палавы дымарфізм, самкі трохі буйней самцоў .

### Вусень 
Даўжынёй да 23 мм, мае стройны целасклад. Афарбоўка цела светла-зялёная з падоўжнымі цёмна-зялёнымі і белымі палосамі. Толькі ў апошняй стадыі развіцця яна становіцца цалкам зялёнай. Галава чорная.

## Распаўсюджанне 
Від распаўсюджаны ў Паўночнай Еўразіі і Паўночнай Амерыцы. Засяляе сырыя лугавіны, узлескі хвойных і змешаных лясоў.

## Харчаванне 
Матылі аддаюць перавагу кветкам такіх раслін, як , , ,  і інш.

Кармавымі раслінамі вусеняў з’яўляюцца розныя , , , , , , , , , , .

## Літаратура 
* Hans-Josef Weidemann: Tagfalter: beobachten, bestimmen, Naturbuch-Verlag, Augsburg 1995, ISBN 3-89440-115-X
* Günter Ebert (Hrsg.): Die Schmetterlinge Baden Württembergs Band 2, Tagfalter II. Ulmer Verlag, Stuttgart 1993, ISBN 3-8001-3459-4
* John Still: Schmetterlinge und Raupen Europas. Мазаіка Verlag München, Deutschland 1999.
* David J. Carter: Raupen und Schmetterlinge Europas und ihre Futterpflanzen. Verlag Paul Parey, Hamburg und Berlin 1986, ISBN 3-490-13918-6.
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Насякомыя Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Тоўстагалоўкі
Швейцарскае плато

]]
**Швейцарскае плато** (, ) — пласкагор’е, якое распасціраецца ад Жэнеўскага возера на паўднёвым захадзе Швейцарыі да Бодэнскага возера на паўночным усходзе краіны.

Перадальаійскі краявы прагін запоўнены неаге­навай малас­ай і аддзяляе Аль­пій­скі араген ад Юр­скіх гор на паўночным за­ха­дзе. Назіраецца насоўванне Альпійскіх склад­каых зон з поўдня. Юрскія горы стромка абрываюцца ўступам вышынёй да 1000 м, які аддзяляе іх ад Швейцарскага пласкагор’я.

Тэрыторыя характарызуецца ўзгорыстым рэльефам з абсалютнымі вышынямі 400—2000 м. Паверхню пакрываюць магутныя тоўшчы ледавіковых адкладаў, пакінутыя альпійскімі ледавікамі: канцова-марэнныя валы, палі друмлінаў, нагрувашчванні доннай марэны і масы зандраў. Плато расчляецца далінамі шматлікіх рэк і буйнымі азёрнымі катлавінамі. Тут размешчаны вялікія азёры (Жэнеўскае, Неўшатэльскае, Цюрыхскае, Бодэнскае), такія рэкі як Аарэ і Рэйн у верхнім цячэнні, часткова тут знаходзіцца і басейн Роны.

Сярэдняя тэмпература студзеня на Швей­цар­скім пласкагор’і ад -0,5 °C (Цюрых) да 0,5 °C (Жэнева); сярэдняя тэмпература ліпеня 17-19 °C. Атмасферных ападкаў каля 1000 мм у год.

У натуральным глебава-раслінным покрыве тут некалі пераважалі дубова-букавыя лясы на буразёмах. Але прыродныя ландшафты амаль не захаваліся, тэрыторыя густа заселена. Плато займае прыкладна 30 % плошчы Швейцарыі, і на ім пражывае больш за дзве траціны насельніцтва краіны. Пераважная частка тэрыторыі занята пасевамі збожжавых, сеяных лугамі і пладовымі садамі. Найбольш цеплалюбівыя культуры, напрыклад вінаград, саджаюць па берагах азёр. Чвэрць пласкагор’я пакрыта лясамі.

Катэгорыя:Геаграфія Швейцарыі
Erynnis tages

***Erynnis tages*** — матылёк сямейства .

## Біялагічнае апісанне 
Мае размах крылаў 26-28 мм. Палавы дымарфізм невыразны.

Першае пакаленне мае перыяд лёту з мая (на поўдні і ў цёплыя гады з сярэдзіны-канца красавіка) па чэрвень-ліпень; 2-е пакаленне — канец чэрвеня па жнівень-верасень. У паўночных раёнах Украіны і ў горным Крыму толькі адно пакаленне.

## Арэал 
Распаўсюджаны ў Еўропе і палеарктычнай Азіі, акрамя крайніх паўночных і паўднёвых раёнаў. Ва Украіне паўсюдна. Сустракаецца па адкрытых схілах, у стэпах, на лясных палянах, у садах і парках.

## Літаратура 
* Чиколовець В. В. Денні метелики України (фауністичний огляд) // Збірник праць Зоологічного музею / Нац. акад. наук України, Нац. наук.-природ. музей, Зоолог. музей . — К.: 2005 — Вип. 37 — С. 13-62

Катэгорыя:Тоўстагалоўкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Коканапрад хваёвы

**Коканапрад хваёвы** (*Dendrolimus pini*) — матыль з сямейства коканапрадаў, вусені якога паяўляюцца на хвоі.

## Знешні выгляд 
Пярэднія крылы — шаравата-карычневыя з шырокай шэрай папярочнай паласой і 3 чарнаватымі зубчастымі лініямі; пасярэдзіне крыла знаходзіцца маленькая белая плямка; заднія крылы аднакалярова-бурыя; наогул, афарбоўка вельмі зменлівая і падобная на колер хваёвай кары.

Самка мае размах крылаў да 8,5 см, самец — не больш за 6 см; ён адрозніваецца ад самкі, акрамя таго, больш тоўстымі грабеньчыкавымі вусікамі і больш тонкім тулавам.

Буйныя вусені (да 10 см у даўжыню) шэрага колеру, з чырванаватымі валасінкамі і двума цёмна-сінімі выразамі на 2-м і 3-м грудных кольцах; на брушных кольцах знаходзіцца па 1 або па 2 цёмных плямы з больш светлай сярэдзінай. Афарбоўка вусеня, гэтак жа як і матылька, даволі моцна вар'іруе і, акрамя таго, змяняецца з узростам вусеня. Вусень ператвараецца ў цёмна-бурую кукалку, якая ляжыць у даўгаватым шэрага колеру кокане.

## Распаўсюджанне 
Матылёк жыве амаль ва ўсёй Еўропе і Сібіры ў хваёвых лясах.

## Жыццёвы цыкл 
Маладыя вусені, якія выйшлі з яец у канцы ліпеня, ядуць ігліцу соснаў, восенню спаўзаюць з дрэў і праводзяць зіму ў подсціле каля ствалоў, ранняй вясной абуджаюцца і працягваюць харчавацца да пачатку чэрвеня, калі ператвараюцца ў кукалку.

Матылі лётаюць у другой палове ліпеня.

## Барацьба 
Натуральныя ворагі хваёвага коканапрада — , наезнік  і грыбныя захворванні.

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Коканапрады
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Танкапрад хмелевы

**Танкапра́д хмелевы** (*Hepialus humuli*) — від матылькоў роду  сямейства .

## Апісанне 
Даўжыня пярэдняга крыла — 2 і нават 3,5 см. Самкі прыкметна буйней самцоў. Акрамя таго, асобіны розных палоў адрозніваюцца і па афарбоўцы — самцы бліскучыя, серабрыста-белыя, а самкі жоўтыя з аранжавым малюнкам (пярэднія крылы) і карычневыя (заднія). Як звычайна, брушка самак больш цяжкае. Вусікі і ў самак, і ў самцоў кароткія. І самцы, і самкі пакрытыя жаўтлявымі валасінкамі, ніз крылаў у абодвух палоў чорна-шэры. Верх адрозніваецца: самцы снежна-белыя, самкі жоўтыя з чырвонымі разводамі. Заднія крылы самак шэрыя. Размах крылаў ад 42 да 68 мм.

## Арэал 
Арэал віду — умераная Еўропа да Лапландыі на поўначы і Заходняй Сібіры на ўсходзе. Сустракаецца на вышыні да 2000 метраў над узроўнем мора.

## Спосаб жыцця 
Імага сустракаюцца з канца мая да сярэдзіны жніўня. Аддае перавагу лётаць у прыцемках па вільготных нізінах. З надыходам змяркання спачатку вылятаюць самцы, але лётаюць нядоўга, хутка асядаюць тут і там і пачынаюць вылучаць водары, прыводзячы ў узбуджаны стан самак, якія вылятаюць крыху пазней. Далей адбываецца спарванне.

Вусені жывуць з жніўня па красавік (паўтара года). Кармавыя расліны вусеняў: хмель (Хмель звычайны), шчаўе, розныя збожжавыя і травы. Пасля з’яўлення на свет і нядоўгага кармлення, вусені зімуюць, затым кормяцца ўсё лета, сталеюць да наступнай восені, зімуюць другі раз, а акукліваюцца толькі пасля гэтага на зямлі ў трубкападобным гняздзечку. Вусень жаўтлявы, з чорнымі кропкамі і бурай галавой. Даўжыня цела складае 40 мм. Жыве ў глебе.

Белыя, авальныя яйкі матылёк папросту раскідвае на зямлю падчас палёту. Усяго колькасць яек складае ад 200 да 1600, у сярэднім каля 600 яек. Пасля адкладкі колер яек змяняецца на бліскуча чорны. Вусені з’яўляюцца ў прыродзе праз 16—33 дні, у сярэднім праз 15—20 дзён.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* Chinery, Michael: Collins Guide to the Insects of Britain and Western Europe, 1986 (Reprinted 1991)
* Skinner, Bernard: Colour Identification Guide to Moths of the British Isles, 1984.

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Танкапрады
Пілатус

**Пілатус** (; ) — горны масіў у швейцарскіх Альпах, на мяжы кантонаў Обвальдэн, Нідвальдэн і Люцэрн, і яго галоўная вяршыня (2128,5 м, называецца таксама Тамлісхорн).

У аснове назвы ляжыць лацінскае слова *pilleatus* («у лямцавым капелюшы»).

Да вяршыні Пілатуса вядзе канатная дарога з Крынса. Першым ўздым на гару апісаў у 1555 г. Конрад Геснер.
Катэгорыя:Горы Швейцарыі
Іпаліт Сільвестравіч Канановіч

{{ДД
| імя                = Іпаліт Сільвестравіч Канановіч
| жанчына            = 
| выява              = Іпаліт Сільвестравіч Канановіч.gif
| шырыня партрэта    = 150
| подпіс             =

| тытул              = Старшыня Гродзенскага аблвыканкама
| сцяг               = Coat of Arms of Hrodna Voblasts.svg
| перыядпачатак      = 18 кастрычніка 1951
| перыядканец        = 6 кастрычніка 1961
| папярэднік         = Фёдар Ляхаў
| пераемнік          = Мікалай Малочка
| прэм'ер-міністр    = Аляксей КляшчоўКірыл МазураўМікалай АўхімовічЦіхан Кісялёў
| прэзідэнт          = 

| дата нараджэння   = 
| месца нараджэння  = 
| дата смерці       = 
| месца смерці      = 
| нацыянальнасць    = 
| назва_палітычнай_арганізацыі = 
| партыя             = УКП(б) (з 1931)
| муж                = 
| жонка              = 
| сужэнец            = 
| дзеці              = 
| бацька             = 
| маці               = 
| род                = 
| род войскаў        = 
| званне             = 
| адукацыя           = Вышэйшая партыйна школа пры ЦК КПСС (завочна, 1953)
| рэлігія            = 
| аўтограф           = 
| узнагароды         = { style="background:transparent"
       
-
     
}
}}

**Іпалі́т Сільве́стравіч Канано́віч** (, в. Кукавічы Мінскай губерні (цяпер Капыльскі раён Мінскай вобласці), Расійская імперыя — .

## Ушанаванне памяці 
Ганаровы грамадзянін г. Слуцка. У Слуцке адна з вуліц носіць імя Іпаліта Канановіча.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Председатели Гродненского облисполкома
* Кононович Ипполит Сильвестрович. Сайт «Наследие слуцкого края»

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 3-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 4-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 5-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Слуцка
Катэгорыя:Старшыні Рэвізійнай камісіі КПБ
Катэгорыя:Сакратары Бабруйскага абкама КПБ
Катэгорыя:Першыя сакратары райкамаў КПБ
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Rosa 'Centenaire de Lourdes'

'''*Rosa* 'Centenaire de Lourdes'''' — сорт руж, адносіцца да класу Фларыбунда.

Сусветны кангрэс ружаводаў 1994 года ўключыў 'Centenaire de Lourdes' у лік 10 лепшых руж у свеце.

## Біялагічнае апісанне 
Куст круглявай формы, густа пакрыты лісцем, вышыня 90-200 см, шырыня-100-180 см.

Лісце круглявае, цёмна-зялёнае, скурыстае, бліскучае.

Кветкі паўмахровыя, бледна-малінавыя, выгараюць да далікатна-ружовых, дыяметрам 8-10 см. У групах па 3-15 кветак.

Пялёсткаў 9-16.

Водар сярэдняй інтэнсіўнасці.

Плады аранжавыя, грушападобнай формы.

## У культуры 
Цвіценне бесперарыўнае.

Зоны марозаўстойлівасці (USDA-зоны): ад 6b да 9b.

## Хваробы і шкоднікі 
Устойлівасць да хвароб высокая.

## Паходжанне 
Паводле сайта HelpMeFind.com.

Катэгорыя:Сарты руж
Xanthorhoe fluctuata

***Xanthorhoe fluctuata*** — матылёк з сямейства пядзенікаў.

## Біялагічнае апісанне 
Размах крылаў 27-31 мм. Крылы шаравата-белыя з трыма няправільнымі чорнымі плямамі ўздоўж краю пярэдняга крыла, найбуйнейшая ў сярэдзіне. Часам сустракаюцца больш цёмныя (меланістычныя) формы.

Лічынка шэрага або зялёнага колеру з бледным, ромбападобным узорам уздоўж спіны. Яна, як правіла, харчуецца кветкавымі раслінамі сямейства крыжакветныя. Апісаны выпадак харчавання лісця настуркі.

## Арэал 
Від досыць звычайны і распаўсюджаны. Яго арэал займае велізарную тэрыторыю ад Ірландыі да Японіі. Засяляе таксама Паўночную Афрыку і Блізкі Усход.

## Літаратура 
* Chinery, Michael (1986). Collins Guide to the Insects of Britain and Western Europe (Reprinted 1991)
* Skinner, Bernard (1984). Colour Identification Guide to Moths of the British Isles

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Афрыкі
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Пядзенікі
Коканапрад дубалісты

**Коканапрад дубалісты** (*Gastropacha quercifolia*) — буйны матылёк сямейства коканапрады.

## Апісанне 
Размах крылаў самкі да 88 мм, самца — 75 мм. Афарбоўка крылаў чырвона-бурая, з фіялетавым адценнем. Вонкавы край крылаў з зубцамі, перад якімі праходзяць хвалістыя папярочныя цёмныя лініі. Афарбоўка самкі больш цёмная, амаль карычневая, самца — больш яркая, бура-аранжавых тонаў. На пярэдніх крылах тры цёмныя хвалістыя перавязі.

У спакоі заднія крылы часткова размяшчаюцца гарызантальна, а пярэднія размяшчаюцца «хаткай». Са складзенымі крыламі нагадвае сухі ліст. Цела тоўстае, пакрыта густымі валасінкамі; Ротавыя органы редукаваны — імага не харчуюцца. Самкі буйней і менш рухомыя.

## Арэал 
Заходняя, Цэнтральная і Усходняя Еўропа, У Фінляндыі адзначаны па поўдні краіны да 63° пн. ш.. У Расіі — у еўрапейскай частцы краіны, акрамя Крайняй Поўначы, Далёкі Усход. Кітай, КНДР, Паўднёвая Карэя, Японія.

## Месцапражыванні 
Адкрытыя лясы, хмызняковыя зараснікі, сады.

## Час лёту 
Адно пакаленне ў год. Канец ліпеня, жніўня да пачатку верасня. Актыўныя ў прыцемках, ахвотна ляцяць на святло.

## Размнажэнне 
### Яйка 
Самка адкладае яйкі на лісце і галінкі кармавых раслін. Яйкі даўгаватай формы, шэрага або бялёсага колеру, з падоўжнымі кругавымі зялёнымі лініямі і валасінкамі. Стадыя яйка 16-18 дзён.

### Вусень 
Вусень даўжынёй да 100 мм, і таўшчынёй да 15 мм. Афарбоўка цёмна-шэрая, радзей — бурая. Па баках пакрыта валасістымі бародаўкамі, цела ў кароткіх густых цёмна-шэрых валасінках. Зімуюць маладыя вусені, ўпадаючы ў дыяпаўзу да красавіка.
Кармавыя расліны — дуб, вярба, асіна, алешына, рабіна,яблыня, вятроўнік, глог, цёрн, груша, сліва і іншыя пладовыя дрэвы.

### Кукалка 
Акукліванне ў канцы мая — чэрвені ў вялікім яйкападобным шчыльным павуцінным кокане шэрага колеру. Кокан звычайна прымацаваны да галінак або ствала дрэў.

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Коканапрады
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Першая сігнальная сістэма

**Першая сігнальная сістэма** — адна сярод іншых сігнальных сістэм, сукупнасць нервовых працэсаў, якія ўзнікаюць у кары вялікіх паўшар'яў галаўнога мозгу чалавека і жывёл пры непасрэдным уздзеянні раздражняльнікаў знешняга і ўнутранага асяроддзя на рэцэптары. З'яўляецца асновай непасрэднага прайгравання аб'ектыўнай рэчаіснасці ў форме адчуванняў і ўспрымання. У чалавека *першая сігнальная сістэма* функцыянуе ў пастаянным узаемадзеянні з другой сігнальнай сістэмай, утвараючы адзіны механізм, які ажыццяўляе вышэйшую нервовую дзейнасць.

## Літаратура 
* Сигнальные системы // «Психология» (словарь) / под общ. ред. А.&nbsp;В.&nbsp;Петровского, М.&nbsp;Г.&nbsp;Ярошевского.&nbsp;— 2-е изд.&nbsp;— г. Москва, Политиздат, 1990 г.&nbsp;— 494 с.&nbsp;— С. 360—361. ISBN 5-250-00364-8 

Катэгорыя:Фізіялогія нервовай сістэмы
Катэгорыя:Цэнтральная нервовая сістэма
Асенаўград

**Асе́наўград** (), да 1934 года — **Станімака** — горад на поўдні Балгарыі ў Плоўдзіўскай вобласці. Размешчаны за 19 км на поўдзень ад Плоўдзіва і за 165 км ад Сафіі. З’яўляецца другім па велічыні горадам у вобласці і адміністрацыйным цэнтрам абшчыны Асенаўград. Асенаўград — найбуйнейшы ў Балгарыі горад, які не з’яўляецца абласным цэнтрам, а таксама найбуйнейшы горад Радопаў.

Над горадам знаходзяцца разваліны крэпасці, якая была ўмацавана Іванам Асенем II і пераўтворана ў важны фарпост у абароне паўднёвых граніц Другога Балгарскага царства.

Горад вядомы сваімі шматлікімі цэрквамі, манастырамі і капліцамі, і яго часта называюць «Маленькі Іерусалім». Таксама вядомы як «Горад вясельных сукенак» з-за вялікай колькасці атэлье і крам адзення і аксэсуараў для вяселля.

## Геаграфія 
Асенаўград знаходзіцца ў паўднёвай частцы вобласці Плоўдзіў. Абшчына Асенаўград мяжуе з абшчынамі Радопі, Садова, Первамай, Лыкі, Куклен, Перушціца, Чарноачане і Банітэ. Горад размешчаны ў даліне ракі  (Чакаючы, Асеніца) пры пераходзе ад Радопаў да Верхнефракійскай нізіны. Такім чынам абшчына Асенаўград злучае цэнтральную Балгарыю, цэнтральныя Радопы і паўночна-ўсходнюю Грэцыю. Праз яе тэрыторыю праходзіць адзін з найважнейшых транспартных калідораў у Грэцыю: Плоўдзіў — Смолян — Ксанты.

## Эканоміка 
Цэнтр вінаробства і тытуняводства. У горадзе развіта машынабудаванне, хімічная  прамысловасць. Каля Асенаўграда свінцова-цынкавы завод і ГЭС.

## Славутасці 
]]

* Каля горада руіны Асенавай крэпасці (XI—XIII стст.) з царквой XII ст.
* Бачкоўскі  манастыр (XI—XIX стст., з размалёўкай XII—XIX стст.)
* Царква (XIV ст.)

## Гарады-пабрацімы 
*  Пергам, Турцыя
*  Кілкіс, Грэцыя
*  Наўса, Грэцыя
*  Прылеп, Паўночная Македонія
*  Стары Аскол, Расія

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Плоўдзіўскай вобласці
Аселасць

**Асе́ласць** — лад  жыцця, пры якім чалавек або людзі жывуць на адным месцы. Абумоўлена пэўнымі формамі гаспадаркі. З'явілася з узнікненнем рыбалоўства і матычнага земляробства ў пачатку неаліту.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Лад жыцця
Катэгорыя:Палеаантрапалогія
Катэгорыя:Культурная геаграфія
Мезанефрас

**Мезанефрас***(*ад  — «сярэдні» і  — «нырка») — парны орган выдзялення ў пазваночных жывёл.

Мезанефрас складаецца са шматлікіх ізвітых канальчыкаў; адзін канец кожнага канальчыкаў мае выраст — мальпігіева цельца, іншым канцом каналец адкрываецца ў вольфаў канал. У кругларотых, рыб і земнаводных мезанефрас функцыянуе на працягу ўсяго жыцця, у вышэйшых пазваночных (у тым ліку чалавека) — толькі на ранніх стадыях эмбрыянальнага развіцця, змяняючыся далей метанефрасам. У самцоў вышэйшых пазваночных вялікая частка мезанефраса развіваецца ў прыдатак насенніка і разам з вольфавым каналам утварае семявыносны канал; у самак мезанефрас рэдукуецца.

## Літаратура 
* *Мезонефрос* — артыкул з Біялагічнай энцыклапедычнага слоўніка.
* *Мезонефрос* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі..

Катэгорыя:Анатомія жывёл
Катэгорыя:Выдзяляльная сістэма
Катэгорыя:Эмбрыялогія
Malacosoma castrense

**Malacosoma castrense** — від матылькоў сямейства *коканапрадаў*.

##  Апісанне 
Размах крылаў у асобін мужчынскага полу — 30-32 мм, жаночага — 40 мм. Лёт у чэрвені-жніўні ў залежнасці ад месцазнаходжання. Вусені пераважна кормяцца на малачаі, *Euphorbia cyparissias*, васільку, палыне, верасе, рутвіцы і іншых травяністых раслінах, радзей на лісцяных маладых дрэвах і хмызняках.

## Арэал 
Еўропа (акрамя поўначы), Каўказ, Сярэдняя Азія.

## Падвіды 
* *Malacosoma castrense castrense*
* *Malacosoma castrense kirghisicum* (Staudinger, 1879) (Малая Азія, Казахстан, Туркменія, Узбекістан)
* *Malacosoma castrense thomalae* Gaede, 1932 (Цянь-Шань)
* *Malacosoma castrense krymea* Sheljuzhko, 1943

## Галерэя 

Malacosoma castrense caterpillar (top view) - Kulna.jpg|Вусень
Malacosoma castrensis 2.jpg|Галава вусеня (Літва)
Malacosoma castrensis-01 (xndr).jpg|Вывадак вусеняў (Галандыя)
Malacosoma-castrensis-wolfsmilchspinner.jpg|Вусені падчас харчавання (Паўднёвая Германія)

## Зноскі 

## Спасылкі 
* 
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Коканапрады
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Фрэд Зінавац

**Фрэд Зінавац** (; 5 лютага 1929, Нойфельд-на-Лайце, Бургенланд, Аўстрыя — 11 жніўня 2008, Вена, Аўстрыя) — аўстрыйскі дзяржаўны і палітычны дзеяч.

Фрэд Зінавац нарадзіўся ў Бургенландзе ў харвацкай сям'і. Скончыў філасофскі факультэт Венскага ўніверсітэту. Атрымаў ступень доктара філасофіі. Актыўны член СПА. Старшыня ландтага Бургенланд ў 1964—1966 гадах. Член зямельнага савета Бургенланд ў 1966—1971, адказваў за пытанні культуры.

Міністр адукацыі і мастацтваў у сацыялістычным урадзе Бруна Крайскага ў 1971—1983 гадах. Правёў шэраг рэформаў у сістэме адукацыі, накіраваных на павышэнне сацыяльнай абароненасці навучэнцаў і выкладчыкаў, павышэнне даступнасці адукацыі. У 1981 годзе, пасля адстаўкі з пасады віцэ-канцлера Ханэса Андраша, доўгі час быў бліжэйшым памочнікам Крайскага і разглядаўся як яго верагодны пераемнік. Зінавац заняў, акрамя міністэрскай пасады, таксама пасаду віцэ-канцлера.

У 1983 годзе, пасля таго, як СПА страціла абсалютную большасць у парламенце, шматгадовы канцлер краіны Бруна Крайскі сышоў у адстаўку. Фрэд Зінавац сфармаваў новы ўрад краіны, зараз ужо кааліцыйны, з удзелам прадстаўнікоў АНП. У тым жа годзе Фрэд Зінавац быў абраны новым старшынёй Сацыялістычнай партыі.

У 1984 годзе ўраду Зінаваца давялося сутыкнуцца з сур'ёзнымі пратэстамі супраць планаў па будаўніцтве гідраэлектрастанцыі ў Хайнбургу.

Ураду Зінаваца таксама давялося вырашаць праблемы буйнога дзяржаўнага сектара эканомікі краіны, асабліва гіганцкага прамысловага канцэрна Voest-Alpine AG, і ў 1985 годзе было прынята рашэнне аб яго частковай прыватызацыі.

Значную шкоду дзелавой рэпутацыі Аўстрыі нанёс скандал з выяўленнем у 1985 г. антыфрызу ў партыі аўстрыйскага віна, прызначанага для экспарту ў Германію.

У 1986 годзе Фрэд Зінавац сышоў у адстаўку ў знак пратэсту супраць абрання прэзідэнтам Аўстрыі Курта Вальдхайма, якога абвінавачвалі ў службе ў войсках СС у гады Другой сусветнай вайны.

Зінавац заставаўся на чале Сацыялістычнай партыі да 1988 года. Апошнія гады пражыў у Бургенландзе.

Катэгорыя:Канцлеры Аўстрыі
Эрэбуні (аэрапорт)

**Аэрапорт «Эрэбуні»** () — аэрадром супольнага базавання Арменіі і Расіі (з 1995 года), размешчаны ў непасрэднай блізкасці ад сталіцы Арменіі — горада Ерэвана.

## Гісторыя 
Над аэрапортам працавалі архітэктары Асрацян Р. Г., Хрыстафаран Л. Ш. і канструктары Тасунян Э. Н., Баграмян І. Г. 21 ліпеня 1938 г. з Ерэванскага аэрапорта (цяпер «Эрэбуні») быў здзейснены першы лёт па маршруце Ерэван-Тбілісі, а з 25 снежня таго ж года пачаліся рэгулярныя рэйсы. Аэрапорт знаходзіцца за 7,3 км да поўдня ад цэнтра Ерэвана.

У наш час аэрапорт выкарыстоўваецца расійскімі і армянскімі вайсковымі. Разам з тым, аэрапорт выкарыстоўваецца таксама прыватнымі прадпрыемствамі, што выконваюць чартарныя шрубалётныя лёты як у краіне, так і ў краіны СНД, а таксама ў Сцепанакерцкі аэрапорт.

У 1938 годзе на аэрадроме грунтавалася 4-я авіяцыйная эскадрылля ім. Варашылава Закаўказскай вайсковай акругі на самалётах І-15, І-16 і І-153. У 1939 годзе на базе эскадрыллі быў створаны 84-ы вынішчальны авіяцыйны полк, які з пачаткам вайны паслужыў базай для фармавання двух палкоў:
* у пачатку ліпеня 1941 года сфармаваны на самалётах МіГ-3, ЛаГГ-3, Р-39 «Аэракобра», Як-3, МіГ-15 і МіГ-17. У перыяд з 7 студзеня 1943 года па 30 сакавіка 1943 года полк вёў баявую працу як асобны вынішчальны авіяцыйны полк ВПС Закаўказскага фронту, ужыццяўляючы заданні ППА Ерэвана і патруляванне мяжы з Турцыяй. У снежні 1960 года полк расфармаваны.

## Расійская авіябаза 
Расійская авіябаза была сфармавана ў 1995 годзе і з'яўляецца паветранай кампанентай 102-й расійскай вайсковай базы, дыслакаванай у Гюмры. Вайскова-паветраныя сілы Расійскай Федэрацыі у Арменіі складаюцца з 18 знішчальнікаў МіГ-29 426-й авіягрупы і 700-га паветрана-транспартнага кантрольнага цэнтра (сістэма лакатараў), размешчаных на 3624-й паветранай базе ў аэрапорце «Эрэбуні». У снежні 2015 года на ўзбраенне паступіла 7 сучасных верталётаў — баявыя ўдарныя Мі-24П і транспартныя Мі-8МТ. Да канца 2015 года будзе пастаўлена яшчэ адна партыя верталётаў.

## Спасылкі 
* Галоўнае Кіраванне грамадзянскай авіяцыі Арменіі

Катэгорыя:Транспарт Ерэвана
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Ерэвана
Катэгорыя:Аэрапорты Арменіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1938 годзе
Катэгорыя:1938 год у Ерэване
Мугат

**Муга́т** (ад  "магі"), таксама вядомыя як **люлі** і **джугі** (ад  "самотны") — індаеўрапейскі народ паўднёваазіяцкага паходжання ў Сярэдняй Азіі. Атаесамляюцца з сярэднеазіяцкімі цыганамі. Кампактна жывуць на поўдні Узбекістана, Таджыкістана і Кыргызстана. У выніку міграцый канца XX ст. - пачатку XXI ст. некаторыя групы мугат пасяліліся ў Расіі і іншых краінах СНД.

## Паходжанне 
Большасць мугат лічаць сябе тубыльцамі Сярэдняй Азіі. Распаўсюджаны версіі пра тое, што яны з'яўляюцца нашчадкамі палонных або служак з Індыі, захопленых у сярэднявеччы цюркскімі заваёўнікамі. Блізкасць іх роднай мовы да дамары можа сведчыць аб адзіным паходжанні мугат і дом.

## Культура 
Да сярэдзіны XX ст. мугат вялі качавы або паўкачавы лад жыцця. Займаліся дробным рамяством, жабрацтвам, гаданнем, арганізоўвалі забавы. Так, у канцы XIX ст. у раёне Самарканда жыло каля 500 мугат. Вялікую частку года яны вандравалі асобнымі табарамі, ад 10 да 20 шатроў у кожным. Узімку арандавалі хаты ці гаспадарчыя пабудовы ў мясцовых жыхароў. Галоўнымі заняткамі былі конегадоўля, апрацоўка драўніны, жабрацтва, магія. У Ташкенце да нашых дзён існуе асобны квартал Люлі-махаля, дзе сяліліся мугат. Звычай ранніх эндагамных шлюбаў на прадстаўніцах свайго народа садзейнічаў адасабленню мугат ад суседніх народаў. Абмежаваны арэал качэўяў прывёў да ўзнікнення тэрытарыяльных груп накшталт *куканіхо*, *самаркандыхо*, *бухарагі*. Акрамя таго, захоўваліся сямейныя і патранімічныя абшчыны *тупар*.

З другой паловы XX ст. сяліліся на сталае месца жыхарства каля буйных гарадоў, аднак захоўвалі многія старыя звычаі. Улетку на дварах выстаўлялі намёты, практыкавалі раннія шлюбы, займаліся жывёлагадоўляй. У нашы дні мугат звычайна трымаюць дробную гаспадарку, займаюцца зборам сыравіны для ўтылізацыі, жабрацтвам, рамонтам старых рэчаў і г. д.

## Рэлігія 
Большасць вернікаў спавядае іслам.

## Мова 
Мова мугат належыць да арыйскай моўнай групы, утрымоўвае вялікую колькасць слоў цюркскага, іранскага, арабскага паходжання. Шырока распаўсюджана выкарыстанне таджыкскай мовы.

## Літаратура 
* *Elena Marushiakova, Vesselin Popov*. Gypsies of Central Asia and Caucasus. — London: Palgrave Macmillan, 2016.

Катэгорыя:Цыганы
Катэгорыя:Народы Азіі
Катэгорыя:Народы Узбекістана
Катэгорыя:Народы Таджыкістана
Катэгорыя:Народы Кыргызстана
Lasiocampa trifolii

**Lasiocampa trifolii **— матылёк сямейства Коканапрады.

## Апісанне 
Выяўлены палавы дымарфізм. Самка буйней самца. Даўжыня пярэдняга крыла 19-31 мм. Асноўны фон карычнева-вохрысты. Крылы са светлай перавяззю, якая мае размытыя краі з знешняй і выразныя — з унутранага боку. На пярэдніх крылах гэтая перавязь зрушаная да вонкавага краю, а на задніх крылах звычайна адсутнічае.

## Арэал 
Від шырока распаўсюджаны ад Заходняй Еўропы і Паўночнай Афрыкі да Якуціі, уключаючы Крым, Малую Азію, Каўказ, Сярэднюю Азію, Заходнюю Сібір. У еўрапейскай частцы Расіі сустракаецца акрамя поўначы.

## Біялогія 
Час лёту ў жніўні і пачатку верасня. Самцы найбольш актыўныя днём, да поўдня. Самкі ж актыўныя з надыходам змяркання і раніцай, і часцей самцоў прылятаюць на штучныя крыніцы святла.

Вусень перадапошняга ўзросту памяранцава-шэры, пазней становіцца бурым; падобны з вусеням , але светлыя меткі на баках маюць выгляд падвойных касых рысак. Харчуюцца вусені на травяністых бабовых (канюшына, жаўтазель) і траве, радзей на вербах.

## Спасылкі 
* [Матылі Крыма — Lasiocampa trifolii (Denis & Schiffermuller, 1775) Коконопряд клеверный

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1775 годзе
Катэгорыя:Коканапрады
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Міхаіл Пятровіч Лазараў

**Міхаіл Пятровіч Лазараў** (, ) — расійскі флатаводзец і мараплавец, адмірал (1843), кавалер ордэна Святога Георгія IV класа за выслугу гадоў (1817), камандуючы Чарнаморскім флотам і першаадкрывальнік Антарктыды.

Катэгорыя:Адміралы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Даследчыкі Антарктыкі
Паўночныя могілкі

* Паўночныя могілкі, Мінск
* Паўночныя могілкі, Стакгольм
Шарко

**Шарко** () — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Жан-Батыст Шарко, французскі палярны даследчык
* Жан Мартэн Шарко, французскі псіхіятр
* Зінаіда Максімаўна Шарко, савецкая актрыса тэатра і кіно
* Уладзімір Мікалаевіч Шарко (нар. 1974) — беларускі баскетбаліст, пазней трэнер.

## Гл. таксама 
* Востраў Шарко
Браніслаў Аляксандравіч Зубкоўскі

**Браніслаў Аляксандравіч Зубкоўскі** (,  — ) —  беларускі , краязнавец.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Мар’інагорскай СШ №1. Скончыў Магілёўскі педагагічны інстытут, аспірантуру пры БДУ. Працаваў загадчыкам аддзела раённай газеты «Сцяг працы», 10 гадоў інспектарам рана, дырэктарам Светлаборскай, Блужскай і  Зоркаўскай школы. Разам з педагагічнай работай шмат часу аддаваў літаратурнаму занятку.

## Творчасць 
Пісаў нарысы, рэцэнзіі, аддаваў перавагу літаратурнаму краязнаўству. Найперш — даследванню пухавіцкага перыяду ў жыцці Якуба Коласа. Выдаў зборнік апавяданняў «Чаму Загібелька лепш Парыжа», «Сцяжынкамі Якуба Коласа». У сааўтарстве з А. Ярохіным напісаў дзве кнігі пра ўраджэнца Пухавіччыны — воіна-інтэрнацыяналіста Мікалая Чэпіка. Член Саюза пісьменнікаў Беларусі.

## Узнагароды 
У 2007 годзе атрымаў прэмію ў намінацыі «Дзіцячая і юнацкая літаратура»

## Спасылкі 
* Бібліятэкі-юбіляры
* Зубкоўскі, Браніслаў Аляксандравіч
* Пайшоў з жыцця пісьменнік-краязнавец Браніслаў Аляксандравіч Зубкоўскі

Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Мальфрыда (значэнні)

* Мальфрыда (пам. 1000) — магчыма, родзічка або сваячка роду Рурыкавічаў
* Мальфрыда Мсціслаўна (1090-я — пасля 1137) — дачка вялікага князя кіеўскага Мсціслава (Харальда) Уладзіміравіча і Крысціны Інгесдотэр, з каля 1111 года жонка нарвежскага конунга Сігурда Крыжака, з 1133 — дацкага конунга Эрыка Памятнага.
* **Мальфрыда Юр’еўна** (1150-я — пасля 1166) — дачка тураўскага князя Юрыя Яраславіча, аднойчы згадана пад 1166 годам, калі ўзяла шлюб з луцкім князем Усеваладам Яраславічам
Асенізацыя

лонданскага асенізатара XVIII стагоддзя]]
**Асеніза́цыя** (ад  — аздараўленне) — спосаб ачысткі каналізаваных населеных месцаў ад нечыстотаў і адкідаў. Уключае іх збор, часовае захоўванне, вываз у вызначаныя месцы, абясшкоджванне ці ўтылізацыю.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Жыллёва-камунальныя паслугі
Асенні паласаты

**Асе́нні паласа́ты**, **штрэйфлінг**, **штрыфель** — старадаўні асенні сорт яблыні. Належыць да заходне-еўрапейскай групы сартоў. Паходжанне невядома. Упершыню апісаны ў пачатку 17 ст. Вельмі пашырыўся ў сярэдняй паласе Расіі, Прыбалтыцы, на Украіне. На Беларусі раянаваны ва ўсіх садовых зонах.

## Апісанне 
Дрэва моцнарослае, утварае высокашарападобную крону. Зімаўстойлівасць высокая. Сорт сярэднеўстойлівы да паршы. Плоданашэнне пачынае на 9—1З-ы год. Высокаўраджайны. Плады буйныя (100—120 г), злёгку рабрыстыя, тупаканічныя, крыху сціснутыя з трох бакоў, зеленавата-жаўтаватыя з кармінавым румянцам у выглядзе палос і штрыхоў, выспяваюць у другой палове верасня і могуць захоўвацца да лістапада. Мякаць кісла-салодкая, духмяная. Плады спажываюць пераважна свежыя, гатуюць варэнне.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Штрыфэль, альбо Восеньская паласатка

Катэгорыя:Сарты яблыні