Чыкага

**Чыкага** () — трэці па колькасці жыхароў (пасля Нью-Ёрка і Лос-Анджэлеса) горад ЗША, другі па значнасці фінансавы цэнтр краіны і найбуйнейшы транспартны вузел Паўночнай Амерыкі. Размешчаны на паўднёва-заходнім узбярэжжы возера Мічыган, у штаце Ілінойс; адміністрацыйны цэнтр акругі Кук.

Насельніцтва Чыкага, паводле афіцыйных звестак на 2009 год, складае 2853 тыс. чалавек. Агламерацыя Чыкага (з рознымі прыгарадамі) завецца «Вялікі Чыкага» альбо «Краіна Чыкага» (; назва прапанавана газетай «Чыкага Трыб’юн» у пачатку XX стагоддзя); у ёй пражывае каля 10 млн чалавек.

Чыкага па праву лічыцца эканамічнай, прамысловай, транспартнай і культурнай сталіцай Сярэдняга Захаду. Неафіцыйна яго часам таксама завуць «Другі Горад» і «Горад Ветравеяў».

## Гісторыя 
Чыкага з’явіўся на карце ў 1833 як пасёлак з насельніцтвам 350 чалавек. У 1837 годзе Чыкага атрымаў статут горада. Месцазнаходжанне горада паміж усходнімі і заходнімі штатамі і развіццё чыгунак ператварыла Чыкага ў транспартны цэнтр ЗША.

У 1871 годзе вялікая частка горада згарэла ў Вялікім чыкагскім пажары. Гэта дало магчымасць зноў адбудаваць горад і паслужыла штуршком да станаўлення Чыкага як цэнтра архітэктуры ЗША.

Першы ў свеце небаскроб быў пабудаваны ў Чыкага ў 1885 годзе.

У 1890 годзе Чыкага быў другім па памерах горадам у ЗША (пасля Нью-Ёрку) з насельніцтвам 1,1 мільён.

З ростам горада стаў адчувацца недахоп чыстай вады і праблемы з каналізацыяй, бо горад забруджваў возера Мічыган. У 1900 праблема была вырашана разваротам ракі Чыкага, каб яна выцякала з возера Мічыган і будаўніцтвам вычышчальнага канала, накіраванага ў раку Ілінойс.

У 1920 годзе горад набыў міжнародную «славу» дзякуючы росту арганізаванай злачыннасці, з знакамітымі гангстарамі, такімі як Аль Капоне.

У 1942 годзе ва Універсітэце Чыкага ў рамках праекту Манхэтэн была праведзеная першая ў свеце кіраваная ядзерная рэакцыя.

## Геаграфія 
Паводле даных United States Census Bureau, агульная плошча горада — 606,1 км² (234,0 мі²). З іх 588,3 км² (227,1 мі²) занята зямлёй і 17,8 км² (6,9 мі²) — вадой (2,94 %).

## Культура 
### Мастацтва 
### Турызм 
Па афіцыйным даным, у 2008 годзе Чыкага наведалі 32.4 мільёны айчынных турыстаў, 11.7 мільёнаў бізнес-падарожнікаў і 1.3 мільёны замежных турыстаў. Гэтыя наведвальнікі пакінулі ў горадзе больш за 11.8 млрд долараў ЗША.

### Паркі 
Калі Чыкага атрымаў статус горада ў 1837 годзе, ён выбраў сабе дэвіз Urbs in Horto (). Сёння ў Чыкага 552 парка, агульная плошча якіх каля 3000 гектараў. Таксама горад мае 33 пляжы.
Парк Лінкальна — найбуйнейшы гарадскі парк плошчай 490 гектараў. Кожны год больш за 20 мільёнаў чалавек наведваюцца сюды. Гэта робіць яго другім пасля нью-ёркскага Цэнтральнага парку па колькасці наведвальнікаў.

### Кухня 
### Рэлігія 
Дзякуючы сваёй касмапалітычнай гісторыі, Чыкага мае багатую сумесь рэлігійнай спадчыны. Хрысціянства з’яўляецца пераважным сярод насельніцтва горада і прадстаўлена рознымі канфесіямі, уключаючы католікаў, пратыстантаў і праваслаўных. Горад таксама мае рыхільнікамў іўдаізму, ісламу, будызму, індуізму, сікхізму і іншых.

У горадзе з 1959 года дзейнічае беларуская праваслаўная царква Святога Георгія.

### Спорт 
### Медыя 
## Эканоміка 
## Дэмаграфія 
Па даным 2000 года ў Чыкага пражывала 2,896,016 чалавек. Сёння ў чыкагскай агламерацыі пражывае больш за палову насельніцтва штата Ілінойс.

У адпаведнасці з данымі American Community Survey (), расавы склад горада:
* 39,9 % белыя (не іспанцы: 31,5 %)
* 34,6 % чорныя ці афраамерыканцы
* 0,2 % амерыканскія індзейцы
* 4,9 % азіяты
* 18,6 % другой расы
* 1,7 % ад дзвюх ці болей рас
* іспанцы ці лацінас (любой расы) складаюць 27,8 % ад усяго насельніцтва (20.5 % мексіканцы, 3,7 % пуэртарыканцы, 0,3 % кубінцы, і 3,4 % іншыя).

### Злачыннасць 
Злачыннасць у Чыкага значна вышэй за сярэднюю па краіне. У 2017 годзе было зафіксавана 118 805 правапарушэнняў. Гэта на 1,55 % нiжэй, чым у папярэднім годзе. Але гэта ўсё роўна больш, чым у Нью-Ёрку і Лос-Анджелесе разам узятых.

## Адукацыя 
### Адукацыйныя ўстановы 
З 1850-х гадоў Чыкага стаў адным з міравых цэнтраў вышэйшай адукацыі і навуковых даследаванняў дзякуючы шэрагу ўніверсітэтаў, якія знаходзяцца ў горадзе ці яго наваколлі. Гэтыя навучальныя ўстановы заўсёды знаходзяцца ў рэйтынгу лепшых «Нацыянальных універсітэтаў» Злучаных Штатаў згодна ацэнкам журнала US News and World Report.

Лепшыя ўніверсітэты Чыкага:
* Паўночна-Заходні ўніверсітэт ()
* Чыкагскі ўніверсітэт ()
* Універсітэт Лойола Чыкага ()
* Універсітэт Дэ Поля ()
* Ілінойскі тэхналагічны інстытут ()
* Ілінойскі ўніверсітэт у Чыкага ()

## Транспарт 
### Грамадскі транспарт 
Працу грамадскага транспарту ў Чыкага і прыгарадах забяспечваюць тры агенцтвы:

* CTA (Chicago Transit Authority) — Транспартная Адміністрацыя Чыкага кіруе другой па велічыні сістэмай грамадскага транспарту ў ЗША, якая ўключае 152 аўтобусных маршрута і 7 ліній метрапалітэна. Штодня CTA перавозіць 1,4 мільёны пасажыраў: аўтобусы перавозяць каля мільёну пасажыраў штодня, яшчэ паўмільёны чалавек карыстаецца цягнікамі метро. Маршруты CTA ахопліваюць увесь Чыкага і 40 бліжэйшых прыгарадаў. Блакітная і аранжавая лініі цягнікоў CTA злучаюць цэнтр горада з гарадскімі аэрапортамі.
* Metra — сістэма прыгараднай чыгуначнай сувязі, абслугоўвае Чыкага і шэсць бліжэйшых акругаў штату Ілінойс і паўначны захад штату Індыяна. Цягнікі Metra абслугоўваюць каля 200 чыгуначных станцый, размешчаных на 11 лініях.
* Pace — сістэма прыгараднай аўтобуснай сувязі, абслугоўвае пераважна шэсць прылеглых да Чыкага акругаў штата Ілінойс, а таксама некалькі маршрутаў у самім горадзе.

### Паветраны транспарт 
thumb|Першы тэрмінал аэрапорта О’Хара
Чыкага абслугоўваюць 2 буйных аэрапорты і некалькі малых. Міжнародны аэрапорт О’Хара () размешчаны на захадзе ад Чыкага (у горадзе Парк Рыдж), але адміністрацыйна адносіцца да Чыкага. Гэта адзін з найбуйнейшых аэрапортаў у свеце. Ён мае 4 тэрміналы.

Другі аэрапорт Мідуэй () значна меншы і размешчаны ў паўднёва-заходняй частцы горада.

## Братэрскія гарады 
У Чыкага 27 братэрскіх гарадоў:

#  Акра (), Гана (1989)
#  Аман (), Іарданія (2004)
#  Афіны (), Грэцыя (1997)
#  Бялград (), Сербія (2005)
#  Бірмінгем (), Вялікабрытанія (1993)
#  Багата (), Калумбія (2009)
#  Пусан (), Паўднёвая Карэя (2007)
#  Касабланка (), Марока (1982)
#  Нью-Дэлі (), Індыя (2001)
#  Дурбан (, ), ПАР (1997)
#  Голуэй (), Ірландыя (1997)
#  Гётэбарг (), Швецыя (1987)
#  Гамбург (), Германія (1994)
#  Кіеў (), Украіна (1991)
#  Лахор (), Пакістан (2007)
#  Люцэрн (, ), Швейцарыя (1998)
#  Мехіка (), Мексіка (1991)
#  Мілан (), Італія (1973)
#  Масква (), Расія (1997)
#  Осака (), Японія (1973)
#  Петах-Тыква (), Ізраіль (1994)
#  Прага (), Чэхія (1990)
#  Шэньян, Кітай (1985)
#  Шанхай, Кітай (1985)
#  Таронта (), Канада (1991)
#  Вільнюс (), Літва (1993)
#  Варшава (), Польшча (1960)

## Факты 
* Чыкага — прызнаны цэнтр архітэктуры ЗША. 5 з 10 самых высокіх будынкаў у ЗША і 10 з 50 самых высокіх будынкаў у свеце знаходзяцца ў Чыкага, улічваючы самы высокі будынак ЗША — Віліс Таўэр ().
* Аэрапорт О'Хара спаборнічае з аэрапортам у Атланце за званне самага загружанага аэрапорта ў свеце. Паводле статыстыкі (*World’s busiest airports by passenger traffic*) ён займае другое месца ў свеце па колькасці перавезеных пасажыраў.

## Вядомыя асобы 
* Часлаў Будзька, беларускі грамадскі дзеяч, настаўнік
* Язэп Якаўлевіч Варонка, беларускі палітычны дзеяч
* Мікалай Іванавіч Дзямідаў, беларускі ваенны, палітычны, грамадскі дзеяч, публіцыст, настаўнік
* Уолт Дысней
* Харысан Форд
* Бені Гудмен
* Вацлаў Пануцэвіч, беларускі палітычны і рэлігійны дзеяч, гісторык.
* Дэніс Родман
* Майкл Кларк Дункан
* Ф. Фукуяма (1952—) — уплывовы амерыканскі філосаф, палітычны эканаміст і пісьменнік японскага паходжання
* Анастэйша
* Янка Чарапук, беларускі грамадска-палітычны дзеяч
* Лілі Чукасян
* Брытні Джонс (нар. 1987) — амерыканская баскетбалістка

## Гл. таксама 
* Клаўд Гейт

Катэгорыя:Гарады Ілінойса