open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
18 лістапада

__NOTOC__

**18 лістапада** — трыста дваццаць другі (трыста дваццаць трэці ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1095: Пачаўся Клермонскі Сабор, які быў скліканы Папам Урбанам II
* 1632: У друкарні Анджэя Гюнефельда ў Гданьску апублікаваны пераклад Бібліі на польскую мову.
* 1700: Адбылася Алькеніцкая бітва ў ходзе грамадзянскай вайны ў ВКЛ, Сапегі пацярпелі разгром ад рэспубліканцаў.
* 1738: Падпісаны Венскі мірны дагавор паміж Аўстрыяй і Францыяй.
* 1870: Першая афіцыйная лінія галубінай пошты адкрылася паміж Турам і Парыжам.
* 1881: Адкрыта парыжскае кабарэ «Чорны кот».
* 1918: Абвешчана незалежнасць Латвіі.
* 1918: У Омску казакі арыштавалі членаў Часовага Усерасійскага ўраду (Дырэкторыі), уладу Вярхоўнага Правіцеля атрымаў адмірал А. Калчак.
* 1928: У мультфільме «Параходзік Вілі» на экране з’явіўся Мікі Маус.
* 1931: Завяршылася Хэйлунцзянская кампанія, серыя бітваў паміж войскамі Кітайскай рэспублікі і Японскай імперыі.
* 1956: Султан Мухамед V абвясціў пра заканчэнне французскага кантролю ў Марока.

## Нарадзіліся 
* 1584: Гаспар дэ Краер, фламандскі мастак
* 1768: Цахарыяс Вернер, нямецкі паэт і драматург
* 1882: Персі Уіндэм Льюіс, англійскі мастак, пісьменнік
* 1883: Язэп Лёсік, беларускі мовазнавец, грамадска-палітычны дзеяч, 2-і старшыня Рады БНР
* 1897: Патрык Мейнард Сцюарт Блэкет, брытанскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы
* 1902: Міхась Машара, беларускі паэт
* 1914: Олеў Эскала, эстонскі акцёр
* 1927: Эльдар Разанаў, савецкі кінарэжысёр
* 1931: Анатоль Вярцінскі, беларускі паэт, грамадскі і палітычны дзеяч
* 1931: Генадзь Мурамцаў, беларускі скульптар
* 1941: Хелга Данцбэрга, латвійская актрыса
* 1953: Алан Мур, брытанскі пісьменнік, сцэнарыст
* 1962: Кірк Хэмет, гітарыст гурта Metallica
* 1963: Сяргей Шыла, беларускі мастак-канцэптуаліст, дызайнер, спявак аўтарскай песні
* 1985: Элісан Фелікс, амерыканская лёгкаатлетка, шматразовая алімпійская чэмпіёнка

## Памерлі 
* 1170: Альбрэхт Мядзведзь
* 1844: Хасэ Ронда, аргенцінскі і ўрагувайскі ваенны дзеяч
* 1856: Міхаіл Варанцоў, расійскі дзяржаўны і ваенны дзеяч
* 1876: Нарсіс Дыяс, французскі мастак
* 1941: Вальтэр Герман Нернст, нямецкі хімік
* 1962: Нільс Бор, дацкі фізік, адзін з заснавальнікаў квантавай механікі (нар. 7.10.1885)
* 1976: Ман Рэй, французскі і амерыканскі мастак
* 1978: Любоў Янкоўская, дзеяч рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі
* 1989: Эдвін Лайнэ, фінскі рэжысёр
* 1991: Аляксей Фёдаравіч Трошнікаў, савецкі акіянолаг

## Святкуюць 
* : Дзень бітвы пры Вертрыерэ
* : Дзень абвяшчэння Латвійскай рэспублікі (Дзень Незалежнасці Латвіі) 
* : Дзень Незалежнасці  
* : Нацыянальны дзень (Дзень нараджэння султана Кабуса бен Саіда)

Л18
19

## Падзеі
*Тыберый выгнаў егіпцянаў з Рыму і яўрэяў з Сіцыліі.
*Германік захварэў у Антыёхіі і неўзабаве памер. Перад смерцю абвінаваціў у сваім атручэнні Гнея Пізона, намесніка Сірыі.

## Нарадзіліся
## Памерлі
* 10 кастрычніка: Германік, рымскі военачальнік
190

**190** — невысакосны год, пачаўся ў чацвер. 190 год нашай эры, 190 год 1 тысячагоддзя, 90 год II стагоддзя, 10 год 9-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 1 год 190-х гадоў.

## Падзеі 
* 

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Лю Бянь, кітайскі імператар.
191

## Падзеі 
* Бітва каля моста Цзэцяа

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Сунь Цзянь, палкаводзец
18 лютага

__NOTOC__

**18 лютага** — сорак дзевяты дзень года па Грыгарыянскім календары

## Падзеі 
* 1370: Бітва пад Рудавай паміж войскамі Тэўтонскага ордэна і ВКЛ.
* 1386: Вялікі князь літоўскі Ягайла ажаніўся з Ядвігай, спадкаемцай польскага стальца.
* 1519: Эрнан Картэс рушыў з Кубы на заваяванне Мексікі.
* 1537: У Маскве падпісаны мірны дагавор, які скончыў вайну Маскоўскай дзяржавы з Вялікім княствам Літоўскім.
* 1885: Апублікаваны «Прыгоды Гекльберы Фіна» аўтарства Марка Твэна.
* 1952: Грэцыя і Турцыя ўступілі ў НАТА.
* 1965: Гамбія атрымала незалежнасць ад Вялікабрытаніі.
* 1979: У пустыні Сахара на поўдні Алжыра выпаў снег.
* 2014: Украінскія сілавікі пачалі штурм Майдана, абвясціўшы контртэрарыстычную аперацыю.

## Нарадзіліся 
* 1516: Марыя I Цюдар, каралева Англіі
* 1602: Мікеланджэла Чэрквоцы, італьянскі мастак
* 1677: Жак Касіні, французскі астраном
* 1775: Томас Гёрцін, англійскі мастак
* 1815: Хендрык Лейс, бельгійскі мастак
* 1817: Ёханес Босбам, нідэрландскі мастак
* 1844: Вілем Марыс, галандскі мастак
* 1857: Макс Клінгер, нямецкі мастак
* 1893: Максім Гарэцкі, беларускі пісьменнік і навуковец
* 1904: Джорджыа Б’янкі, італьянскі рэжысёр
* 1909: Маці Ярвінен, фінскі лёгкаатлет
* 1912: Клім Грыневіч, беларускі паэт
* 1922: Міхаіл Савіцкі, народны мастак Беларусі, жывапісец, педагог
* 1933: Ёка Она, японскі мастак-авангардыст, грамадскі дзеяч
* 1934: Пака Рабан, французскі мадэльер
* 1938: Эльке Эрб, нямецкая паэтэса, перакладчыца
* 1946: Надзея Артымовіч, беларуская паэтэса
* 1948: Міхась Мірановіч, беларускі паэт-гумарыст
* 1950: Сібіл Шэперд, амерыканская актрыса
* 1952: Ёган Шнайдэр-Аман, прэзідэнт Швейцарыі
* 1954: Джон Траволта, амерыканскі акцёр
* 1957: Віктар Пятровіч Пічукоў, беларускі гісторык
* 1959: Халгрымур Хельгасан, ісландскі пісьменнік і мастак
* 1963: Міхаіл Тумеля, беларускі рэжысёр, аніматар, мастак і сцэнарыст
* 1998: Алекс Йі, брытанскі трыятланіст, алімпійскі чэмпіён

## Памерлі 
* 1294: Хубілай, мангольскі хан (нар. 1215).
* 1405: Тамерлан, сярэднеазіяцкі дзяржаўны дзеяч і палітык, заснавальнік дынастыі Цімурыдаў (нар. 21.3.1336)
* 1546: Марцін Лютэр, немецкі рэфарматар царквы
* 1564: Мікеланджэла Буанароці, італьянскі скульптар, мастак, архітэктар, паэт і інжынер
* 1683: Нікалас Пітэрс Берхем, галандскі жывапісец
* 1845: Ігнат Анацэвіч, беларускі гісторык і архівіст
* 1873: Васіл Леўскі, нацыянальны герой Балгарыі
* 1916: Алаіза Пашкевіч (Цётка), беларуская паэтка, грамадская дзяячка і палітык (нар. 15.7.1876)
* 1943: Юрый Кашыра, каталіцкі святар, прылічаны да святых (нар. 4.4.1904)
* 1967: Роберт Опенгеймер, амерыканскі фізік, кіраўнік амерыканскага атамнага праекту
* 1974: Мануэль Адрыя, прэзідэнт Перу
* 1978: Надзея Абрамава, беларуская пісьменніца, журналістка, грамадскі дзеяч (нар. 30.3.1907)
* 1979: Юрка Гаўрук, беларускі перакладчык і рэжысёр (нар. 6.5.1905)
* 1995: Заір Азгур, беларускі скульптар, народны мастак Беларусі
* 2001: Балтус, французскі мастак
* 2008: К. Р. Х. Зондэрбарг, нямецкі мастак

## Святкуюць 
* 25px Гамбія — Дзень незалежнасці
* 25px Расія — Дзень транспартнай міліцыі Расіі

218
192

## Падзеі 
* 

* 31 снежня: Комад быў забіты ў выніку змовы, арганізаванай Марцыяй, яго канкубінай.

## Нарадзіліся 
* Цаа Чжы, кітайскі паэт

## Памерлі 
* 31 снежня: Комад, рымскі імператар
* Дун Чжо, кітайскі палкаводзец эпохі дынастыі Хань
193

**193** — невысакосны год, пачаўся ў панядзелак. 193 год нашай эры, 193 год 1 тысячагоддзя, 93 год II стагоддзя, 3 год 10-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 4 год 190-х гадоў.

## Падзеі 
* Год пяці імператараў: Паслядоўна адзін аднаго змянілі Пертынакс, Дзідзій Юліян, Песцэній Нігер, Клодзій Альбін, Септымій Север.
* 

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
28 сакавіка: Пертынакс, рымскі военачальнік і імператар (нар. 1.8.126)
194

## Падзеі
__NOTOC__
### Заходняя Еўропа 
*
### Блізкі Усход 
* Сакавік: Каля Іса войска Септымія Севера вырашальна перамагло сілы Песцэнія Нігера.

*

### Паўднёвая Азія 
*
### Далёкі Усход 
*

## Нарадзіліся
## Памерлі
* Песцэній Нігер, рымскі імператар

## Іншае
195

**195** — невысакосны год, пачаўся ў сераду. 195 год нашай эры, 195 год 1 тысячагоддзя, 95 год II стагоддзя, 5 год 10-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 6 год 190-х гадоў.

## Падзеі 
* Паўстанне ў Месапатаміі пры падтрымцы парфян.
* Септымій Север падзяліў Сірыю, паменшыўшы важнасць Антыёхіі.

## Нарадзіліся 
## Памерлі
18 чэрвеня

__NOTOC__

**18 чэрвеня** — сто шэсцьдзесят дзевяты (сто сямідзесяты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
.]]
* 618: Лі Юань узыйшоў на прастол імператара Кітая пад імем Гаацзу, заснаваўшы такім чынам дінастыю Тан.
* 860: Варагі Аскольд і Дзір, якія знаходзіліся ў Кіеве, пачалі паход на Канстанцінопаль.
* 1155: Фрыдрых I Барбароса быў каранаваны як імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі.
* 1586: Гораду Нясвіжу нададзены герб.
* 1767: Брытанская экспедыцыя на чале з Сэмюэлем Уолісам адкрыла востраў Таіці.
* 1799: Армія Аляксандра Суворава падчас Італьянскага паходу перамагла французскае войска ў бітве на рацэ Трэбія.
* 1812: Пачалася Англа-амерыканская вайна 1812-1814.
* 1815: Армія Напалеона I пацярпела паразу ў бітве пры Ватэрлоа.
* 1903: У Сан-Францыска стартаваў першы аўтапрабег цераз кантынент, яго ўдзельнікі праз тры месяцы фінішавалі ў Нью-Ёрку.
* 1940: Шарль дэ Голь выступіў па радыё з заклікам да французскага народа працягваць змаганне з нацысцкімі захопнікамі.
* 1959: Адбылася першая телевізійная перадача з Вялікабрытаніі ў ЗША.
* 1981: Першы палёт амерыканскага ваеннага самалёта F-117 Nighthawk.
* 1989: Заснаваны Ліцэй БДУ.
* 1993: Беларусь усталявала дыпламатычныя адносіны з Інданезіяй.
* 2000: Спынены баявыя дзеянні Эфіопа-эрытрэйскай вайны.
* 2006: Казахстан вывеў на арбіту першы ўласны касмічны спадарожнік.

## Нарадзіліся 
* 1294: Карл IV Прыгожы, кароль Францыі
* 1799: Уільям Ласел, брытанскі астраном
* 1806: Міхаіл Валовіч, удзельнік паўстання 1830—1831 гадоў
* 1812: Іван Ганчароў, рускі пісьменнік
* 1889: Уладзімір Каліноўскі, беларускі грамадска-палітычны дзеяч, публіцыст, гісторык (пам. 1940)
* 1903: Раймон Радыге, французскі пісьменнік
* 1905: Эдуард Тубін, эстонскі і шведскі кампазітар
* 1911: Аляксандр Шыдлоўскі, беларускі культурны дзеяч, кампазітар (пам. 26.9.2002)
* 1942: Пол Макартні, англійскі рок-музыкант, кампазітар, спявак
* 1949: Лех Качыньскі, прэзідэнт Польшчы (пам. 10.4.2010)
* 1950: Валянцін Акудовіч, беларускі філосаф, эсэіст, літаратурны крытык
* 1952: Кэрал Кейн, амерыканская актрыса
* 1979: Аляксей Грышын, беларускі фрыстайліст
* 1986: Рычард Мэдэн, брытанскі акцёр
* 1987: Мадара Паламейка, латвійская лёгкаатлетка

## Памерлі 
* 1037: Авіцэна, персідскі філосаф, урач, прыродазнавец, паэт (нар. 16.8.980)
* 1928: Руаль Амундсен, нарвежскі палярны падарожнік і даследчык (нар. 16.7.1872)
* 1934: Дзьюла Дзеркавіч, венгерскі мастак
* 1957: Вітольд Бялыніцкі-Біруля, беларускі жывапісец-пейзажыст (нар. 29.2.1872)
* 1982: Курд Юргенс, аўстрыйскі акцёр
* 1992: Мардэхай Ардон, ізраільскі мастак
* 2008: Жан Дэлануа, французскі акцёр і кінарэжысёр
* 2011: Алена Георгіеўна Бонэр, савецкі праваабаронца
* 2022: Яраслаў Іванавіч Клімуць, беларускі літаратуразнавец
* 2024: Анук Эмэ, французская актрыса

## Святкуюць 
*  Азербайджан: Дзень правоў чалавека
*  Аргенціна: Дзень сцяга
*  Егіпет: Дзень эвакуацыі. Сумяшчаецца са старажытнаегіпецкім святам Ніла
*  Сейшэльскія астравы: Дзень Канстытуцыі

618
196

## Падзеі 
__NOTOC__

### Заходняя Еўропа 
* 

### Блізкі Усход 
* 

### Паўднёвая Азія 
* 

### Далёкі Усход 
* Кітайскі военачальнік Цаа Цаа вырашыў запрасіць імператара Сянь-дзі ў сваю сталіцу Сюйсянь. Потым ён выкарыстоўваў імператара ў сваіх планах па аб’яднанні Кітая.

* 

## Нарадзіліся 
## Памерлі
197

**197** — невысакосны год, пачаўся ў суботу. 197 год нашай эры, 197 год 1 тысячагоддзя, 97 год II стагоддзя, 7 год 10-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 8 год 190-х гадоў.

## Падзеі 
* Бітва пры Лугдуне
*Септымій Север разам са сваім сынам Каракалай пачынаюць новую вайну супраць Парфянскага царства і дасягаюць Ктэсіфона, яе сталіцы.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 19 лютага: Клодзій Альбін, рымскі імператар
* Гай Юлій Эруцый Клар Вібіян, рымскі дзяржаўны дзеяч
198

**198** — невысакосны год, пачаўся ў нядзелю. 198 год нашай эры, 198 год 1 тысячагоддзя, 98 год II стагоддзя, 8 год 10-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 9 год 190-х гадоў.

## Падзеі 
*

* Падчас вайны з Парфіяй, рымляне захапілі Ктэсіфон.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Люй Бу, генерал і палкаводзец эпохі Трохцарства
* Гаа Шунь, галоўнакамандуючы эпохі Трохцарства
199

**199** — невысакосны год, пачаўся ў панядзелак. 199 год нашай эры, 199 год 1 тысячагоддзя, 99 год II стагоддзя, 9 год 10-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 10 год 190-х гадоў.

## Падзеі 
* Зефірын становіцца біскупам рымскім пасля смерці Віктара I.
* 

## Нарадзіліся 
## Памерлі
1969

## Падзеі 
* 4 студзеня: Уступіла ў сілу Міжнародная канвенцыя аб ліквідацыі ўсіх форм расавай дыскрымінацыі.
* 20 студзеня: Рэспубліканец Рычард Ніксан становіцца 37-ым прэзідэнтам Злучаных Штатаў Амерыкі.
* 18 сакавіка: Адкрыты для наведвальнікаў Мядзельскі музей народнай славы.
* 22 красавіка: У Х'юстане (ЗША) праведзена першая перасадка чалавечага вока.
* 13 чэрвеня: Створаны Яраслаўскі дзяржаўны універсітэт.
* 5 ліпеня: Адкрыццё мемарыяльнага комплекса «Хатынь».
* 21 ліпеня: Амерыканскі астранаўт Ніл Армстранг першым з зямлянаў ступіў на Месяц (у рамках месяцавай экспедыцыі карабля «Апалон-11»).
* 24 ліпеня: «Апалон-11», які даставіў першую экспедыцыю на Месяц, паспяхова прывадніўся ў Ціхім акіяне.
* 13 жніўня: Паміж кітайскімі і савецкімі войскамі пачаліся баявыя дзеянні ў раёне возера Жаланашколь.
* 15 жніўня: Распачаўся Фестываль музыкі і мастацтва Вудсток.
* 1 верасня: У Лівіі Муамар Кадафі зрынуў караля Ідрыса I.
* 2 верасня: Першы аўтаматычны адказвальнік усталяваны ў Цэнтры Роквіль, што ў Нью-Ёрку.
* 9 верасня: У Канадзе набыў моц Закон пра мовы, які абвяшчаў англійскую і французскую мовы афіцыйнымі на ўсёй тэрыторыі краіны.
* 11 верасня: Выходзіць першы сольны альбом Джэніс Джоплін.
* 1 кастрычніка: Адкрыты Пекінскі метрапалітэн.
* 23 кастрычніка: Адкрыта камета Чурумава — Герасіменка.
* 23 снежня: Уведзены ў дзеянне 1-ы энергаблок Лукомскай ДРЭС.

## Нараджэнні 
* 19 красавіка: Сьюзан Полгар, венгерская і амерыканская шахматыстка, восьмая чэмпіёнка свету па шахматах
* 5 чэрвеня: Андрэй Рыбакоў, беларускі гісторык
* 18 жніўня: Эдвард Нортан, амерыканскі акцёр

## Смерці 
* 29 студзеня: Ален Далес, амерыканскі дзяржаўны дзеяч, адзін з заснавальнікаў ЦРУ (нар. 7.4.1893)
* 23 лютага: Сауд ібн Абдэль Азіз ас-Сауд, 2-і кароль Саудаўскай Аравіі
* 28 сакавіка: Дуайт Дэйвід Эйзенхаўэр, 34-ы прэзідэнт Злучаных Штатаў Амерыкі
* 22 чэрвеня: Джудзі Гарленд, амерыканская актрыса
* 24 ліпеня: Вітольд Гамбровіч, польскі пісьменнік
* 27 ліпеня: Яўхім Кіпель, беларускі педагог, дзеяч беларускай эміграцыі (нар. 25.12.1895)
* 6 жніўня: Тэадор Адорна, нямецкі філосаф
* 17 жніўня: Ота Штэрн, нямецкі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы
1967

## Падзеі 
* 27 студзеня:
** Амерыканскія астранаўты Вірджыл Айвэн Грысам, Эдвард Хігінс Уайт і Роджэр Чафі загінулі ў выніку пажару на касмадроме.
** ЗША, Вялікабрытанія і СССР падпісалі Дагавор аб космасе.
* 4 чэрвеня: Здарылася авіякатастрофа у Стокпарце (Вялікабрытанія).
* 27 чэрвеня: У Лондане быў усталяваны першы банкамат.
* 31 мая: На Мінскім мотавелазаводзе зроблены мільённы матацыкл.
* 8 чэрвеня: У Мікалаеўшчыне адкрыты філіял музея Якуба Коласа.
* 8 жніўня: Створана Асацыяцыя краін паўднёва-усходняй Азіі (АСЕАН).
* 8 кастрычніка: У Балівіі схоплены Чэ Гевара.
* 12 кастрычніка: Масавыя беспарадкі ў Слуцку, падпалены будынак суда, загінулі суддзя і афіцэр МУС.
* 27 кастрычніка: Урачыстае адкрыццё Кургана Вечнай Славы ў Гомелі.
* 31 кастрычніка: Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР заснаваны ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі.
* 29 снежня: Джон Арчыбальд Уілер упершыню ўжыў у публічнай лекцыі тэрмін «чорная дзірка».

## Нарадзіліся 
* 5 студзеня: Джо Флэніган, амерыканскі акцёр
* 24 лютага: Браян Шміт, амерыканскі астрафізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (2011)
* 23 ліпеня: Філіп Сеймур Хофман, амерыканскі акцёр
* 29 жніўня: Іржы Ружэк, чэшскі фатограф мастацтва
* 22 верасня: Фелікс Савон, трохразовы алімпійскі чэмпіён па боксе
* 28 кастрычніка: Джулія Робертс, амерыканская актрыса
* 17 лістапада: Алена Багдановіч, беларускі гісторык

## Памерлі 
* 18 лютага: Роберт Опенгеймер, амерыканскі фізік, кіраўнік амерыканскага атамнага праекта
* 21 лютага: Юрый Тарыч, беларускі кінарэжысёр, сцэнарыст, заснавальнік беларускай мастацкай кінематаграфіі (нар. 1885)
* 18 сакавіка: Д'юла Багі, венгерскі эсперантыст, вядомы паэт і празаік на мове эсперанта (нар. 1891)
* 16 красавіка: Алесь Рылько, беларускі драматург
* 19 красавіка: Конрад Адэнаўэр, першы канцлер пасляваеннай Германіі (нар. 5.1.1876)
* 15 мая: Эдвард Хопер, амерыканскі мастак
* 21 чэрвеня: Фелікс Стацкевіч, беларускі грамадскі і культурны дзеяч (нар. 1879)
* 25 жніўня: Пол Муні, амерыканскі акцёр
* 29 верасня: Карсан Мак-Калерс, амерыканская пісьменніца (нар. 19.2.1917)
* 2 кастрычніка: Эрколе Эрколе, італьянскі генерал і лётчык-бамбардзіроўшчык
19 красавіка

__NOTOC__

**19 красавіка** — сто дзевяты (сто дзесяты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 548: Асвечана базіліка Сан-Вітале ў Равене.
* 1563: Іван Фёдараў і Пётр Мсціславец пачалі друкаваць у Маскве кнігу «Апостал».
* 1770: Джэймс Кук упершыню дасягнуў берагоў Аўстраліі.
* 1810: Венесуэла абвясціла незалежнасць ад Іспаніі.
* 1902: Землетрасенне сілай 7,5 балаў у Гватэмале, загінула каля 2 тыс. чал.
* 1919: Вільня была занята польскімі войскамі.
* 1943: Пачалося паўстанне ў Варшаўскім гета.
* 1987: Упершыню на тэлеэкране з’явілася мультыплікацыйная сям’я Сімпсанаў.
* 2005: Пачатак пантыфікату Бенедыкта XVI, 265-га Папы Рымскага.
* 2020: Злачынца здзейсніў масавае забойства ў канадскай правінцыі Новая Шатландыя.

## Нарадзіліся 
* 1788: Карл Карлавіч Штэйбен, французскі жывапісец
* 1832: Хасэ Эчэгерай-і-Эйсагірэ, іспанскі драматург, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (пам. 14.9.1916)
* 1835: Юліус Крон, фінскі фалькларыст
* 1881: Валянцін Волкаў, народны мастак БССР (пам. 8.7.1964)
* 1881: Усевалад Ігнатоўскі, беларускі грамадскі дзеяч, гісторык (пам. 4.2.1931)
* 1908: Вільгельм Гараўскі, беларускі празаік (пам. 27.8.1937)
* 1926: Барыс Аракчэеў, беларускі мастак (пам. 10.3.2013)
* 1969: Сьюзан Полгар, венгерская і амерыканская шахматыстка, восьмая чэмпіёнка свету па шахматах
* 1972: Рывалда, бразільскі футбаліст

## Памерлі 
* 1054: Леў IX, Папа Рымскі
* 1190: Святаполк Юр'евіч, князь тураўскі
* 1519: Войцех Радзівіл, вялікалітоўскі рэлігійны дзеяч (нар. ~1476)
* 1560: Філіп Меланхтан, нямецкі гуманіст і тэолаг
* 1567: Міхаэль Штыфель, нямецкі матэматык
* 1602: Ян Абрамовіч, ваявода менскі і смаленскі, выдавец
* 1824: Джордж Байран, англійскі паэт (нар. 22.1.1788)
* 1882: Чарлз Дарвін, англійскі прыродазнавец (нар. 12.2.1809)
* 1906: П'ер Кюры, французскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы 1903 года (нар. 15.5.1859)
* 1938: Георг Шрымпф, нямецкі мастак
* 1967: Конрад Адэнаўэр, першы канцлер пасляваеннай Германіі (нар. 5.1.1876)
* 2013: Франсуа Жакоб, французскі мікрабіёлаг
* 2016: Вальтэр Кон, амерыканскі фізік-тэарэтык
* 2016: Патрысіа Эйлвін, 33-і прэзідэнт Чылі
* 2021: Анта Раўкас, эстонскі вучоны-геолаг

## Святкуюць 
*  Англія, Дзень прымулы.
*  Сьера-Леонэ, Дзень Рэспублікі (1971).

419
19 кастрычніка

__NOTOC__

**19 кастрычніка** — дзвесце дзевяноста другі (дзвесце дзевяноста трэці ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1466: Заключаны мірны дагавор паміж Тэўтонскім ордэнам і Каралеўствам Польскім.
* 1625: Архібіскуп Гансала Акампа асвянціў кафедральны сабор Лімы.
* 1812: Напалеон Банапарт пакідае Маскву.
* 1831: Указ аб «разборы шляхты» ў Расійскай імперыі.
* 1900: Макс Планк прадставіў на пасядэнні Нямецкага фізічнага таварыства працу «Аб адным паляпшэнні закона выпраменьвання Віна».
* 1919: У Мінску адкрыліся беларускія настаўніцкія курсы.
* 1971: КА Марс-3 ажыццявіў першую ў гісторыі мяккую пасадку на паверхню Марса.
* 1971: Утварэнне Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў.
* 1971: Адкрыты першы этап Мюнхенскага метрапалітэна.
* 1988: У мінскім Доме кіно (цяпер касцёл Святога Сымона і Святой Алены) адбыўся сход, які стварыў арганізацыйны камітэт Беларускага народнага фронту за перабудову «Адраджэньне».

## Нарадзіліся 
.]]
* 1858: Джордж Альберт Буленджэр, бельгійска-брытанскі заолаг
* 1890: Сяргей Палуян, беларускі публіцыст, празаік і літаратуразнавец (пам. 20.4.1910)
* 1895: Брам ван Велдэ, нідэрландскі мастак
* 1899: Мігель Анхель Астурыяс, гватэмальскі пісьменнік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (пам. 9.6.1974)
* 1910: Субрахманьян Чандрасекар, амерыканскі астрафізік-тэарэтык, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (пам. 21.8.1995)
* 1916: Жан Батыст Габрыэль Дасэ, французскі імунолаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (пам. 6.6.2009)
* 1929: Анры Кюэко, французскі мастак
* 1939: Вячаслаў Клыкаў, рускі скульптар і грамадскі дзеяч (пам. 2.6.2006)
* 1940: Майкл Гэмбан, ірландскі і брытанскі акцёр
* 1943: Аксель Ульрых, нямецкі анколаг
* 1952: Вероніка Кастра, мексіканская актрыса, спявачка і тэлевядучая

## Памерлі 
.]]
* 1605: Джавані Марыя Бернардоні, італьянскі архітэктар, прадстаўнік стылю ранняга барока (нар. каля 1541)
* 1678:  Самуэль ван Хохстратэн, галандскі жывапісец
* 1745: Джонатан Свіфт, англа-ірландскі пісьменнік (нар. 30.11.1667)
* 1810: Жан-Жорж Навер, французскі балетны танцор
* 1909: Чэзарэ Ламброза, італьянскі ўрач
* 1929: Александру Давіла, румынскі драматург, рэжысёр, тэатральны дзеяч (нар. 12.2.1862)
* 1937: Эрнэст Рэзерфорд, брытанскі фізік (нар. 30.8.1871)
* 1983: Карэл Вілінк, нідэрландскі мастак
* 1984: Анры Мішо, фрацузскі мастак і паэт
* 1984: Ежы Папялушка, польскі каталіцкі святар (нар. 14.9.1947)
* 1987: Ігар Неверлі, польскі пісьменнік і педагог (нар. 24.3.1903)
* 2020: Войцех Пшоняк, польскі акцёр

## Святкуюць 
*  Албанія, Дзень беатыфікацыі маці Тэрэзы.
* , Дзень ракетна-артылерыйскіх войскаў.
* , Дзень юрыста.
* , Дзень Лімы.

К19
1997

## Падзеі 
* 23 студзеня: Утворана Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь і зацверджана палажэнне аб ёй.
* 4 лютага: Беларусь устанавіла дыпламатычныя адносіны з Венесуэлай.
* 19 лютага: Беларусь усталявала дыпламатычныя адносіны з Перу.
* 2 красавіка: Падпісанне Дагавора аб стварэнні Саюзу Беларусі і Расіі.
* 22 красавіка: 126-дзённае ўтрыманне закладнікаў у рэзідэнцыі японскага пасла ў Ліме скончылася штурмам і захопам будынку перуанскімі вайскоўцамі.
* 29 красавіка: Створана Арганізацыя па забароне хімічнай зброі.
* 7 мая: кампанія «Intel» афіцыйна прадставіла мікрапрацэсар Pentium II.
* 1 ліпеня: Ганконг перайшоў пад кантроль КНР.
* 4 ліпеня: На Марсе пачаў працу амерыканскі зонд Mars Pathfinder.
* 9 ліпеня: Украіна падпісала дагавор аб супрацоўніцтве з НАТА.
* 26 ліпеня: У Мінску адбыўся II з’езд беларусаў свету.
* 6 верасня: Адбыўся I з’езд «Маладога Фронту».
* 18 верасня: На рэферэндуме насельніцтва Уэльса вырашыла стварыць уэльскі рэгіянальны парламент.
* 15 кастрычніка: Пачаўся праект даследаванняў Сатурна і Тытана — Касіні-Гюйгенс.
* 4 снежня: У Атаве 125 краін падпісалі Канвенцыю аб забароне ўжывання, назапашвання, вырабу і перадачы супрацьпяхотных мін і аб іх знішчэнні (адмовіліся падпісаць гэты дакумент, сярод іншых, Кітай, Расія, ЗША).
* 19 снежня: У кінатэатрах ЗША адбылася прэм’ера фільма «Тытанік».
* 28 снежня: Адбылася прэм’ера «Народнага Альбома», беларускага супольнага музычнага праекта.

## Нарадзіліся 
* 17 сакавіка: Кэці Ледэкі, амерыканская плыўчыха, сяміразовая алімпійская чэмпіёнка, рэкардсменка свету.
* 15 мая: Усман Дэмбеле: французскі футбаліст.

## Памерлі 
* 8 студзеня: Аляксандра Саковіч, беларуская пісьменніца (нар. 27.12.1906)
* 10 студзеня: Александэр Тод, англійскі хімік-арганік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі 1957 года (нар.2.10.1907)
* 19 лютага: Дэн Сяапін, кітайскі палітык і рэфарматар
* 7 сакавіка: Эдвард Мілс Пёрсел, амерыканскі фізік
* 27 мая: Зінаіда Канапелька, беларуская актрыса
* 16 ліпеня: Дора Маар, французская мастачка
* 25 ліпеня: Наталля Арсеннева, беларуская паэтэса (нар. 20.9.1903)
* 16 жніўня: Нусрат Фацех Алі Хан, пакістанскі спявак
* 20 верасня: Пётр Кірыльчанка, альтыст, педагог, дырыжор, заслужаны артыст Беларусі (нар. 18.10.1914)
19 верасня

__NOTOC__
**19 верасня** — дзвесце шэсцьдзесят другі (дзвесце шэсцьдзесят трэці ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
.]]
* 855: Лотар I падзяліў Сярэдняе Каралеўства паміж сваімі сынамі.
* 1356: Англічане ў бітве пры Пуацье разбілі французаў.
* 1431: Вялікі князь літоўскі Свідрыгайла падпісаў у Хрыстмемелі абаронча-наступальны дагавор з вялікім магістрам Тэўтонскага ордэна.
* 1730: Адбылася каранацыя Жыровіцкага абраза Маці Божай папскімі каронамі.
* 1794: Расійскія войскі на чале з А. Суворавым разбілі пад Брэстам атрады Рэчы Паспалітай.
* 1870: Пачалася Аблога Парыжа
* 1939: Чырвоная Армія заняла Вільню. Нямецкія войскі блакіравалі Варшаву.
* 1952 Пачаў дзейнічаць Мінскі тралейбус: першая лінія звязала пасажырскі вакзал з Круглай плошчай.
* 1991: Вярхоўны Савет БССР зацвердзіў назву беларускай дзяржавы — Рэспубліка Беларусь і яе дзяржаўныя сімвалы бел-чырвона-белы сцяг і герб Пагоня.
* 2002: Пачалася Першая Івуарыйская вайна.
* 2014: У Віцебску адкрылася Ганаровае консульства Славакіі

## Нарадзіліся 
* 86: Антанін Пій, рымскі дзяржаўны дзеяч, імператар Рыма ў 138—161 (пам. 7.4.161)
* 931: Му-цзун, кітайскі імператар
* 1551: Генрых III Валуа, герцаг анжуйскі, кароль польскі і вялікі князь літоўскі (1574), кароль Францыі з 1575 (пам. 2.9.1589)
* 1772: Вісентэ Лопес Партанья, іспанскі мастак
* 1797: Януар Сухадольскі, беларускі жывапісец-баталіст (пам. 20.3.1875)
* 1813: Крысціян Генрых Фрыдрых Петэрс, амерыкана-германскі астраном
* 1835: Ітан Хічкак, амерыканскі дзяржаўны дзеяч
* 1848: Эдвард Матэй Ромер, расійскі мастак (пам. 1900)
* 1905: Акілес Ярвінен, фінскі лёгкаатлет
* 1908: Міка Тоймі Валтары, фінскі пісьменнік (пам. 26.9.1979)
* 1911: Уільям Голдынг, англійскі пісьменнік (пам. 19.6.1993)
* 1931: Марта Месараш, венгерскі кінарэжысёр
* 1934: Герхард фон Грэфеніц, нямецкі мастак
* 1936: Эл Ортэр, амерыканскі лёгкаатлет, 4-разовы алімпійскі чэмпіён
* 1948: Міхаіл Цімофці, малдаўскі рэжысёр, акцёр, музыкант
* 1949: Твігі, брытанская мадэль і актрыса
* 1951: Мары-Анн Шазель, французская актрыса
* 1958: Ігар Цішын, беларускі мастак, жыве і працуе ў Бельгіі
* 1960: Аксана Стэфанаўна Забужка, украінская пісьменніца
* 2000: Якаб Інгебрыгтсен, нарвежскі лёгкаатлет

## Памерлі 
* 1123: Агуда, заснавальнік і першы імператар дынастыі Цзінь у Кітаі 
* 1710: Оле Крыстэнсен Ромер, дацкі астраном
* 1935: Канстанцін Цыялкоўскі, рускі навуковец, тэарэтык касманаўтыкі
* 1938: Браніслаў Туронак, беларускі грамадскі дзеяч 
* 1965: Ліянель Тэрай, французскі альпініст
* 2004: Рыгор Рэлес, яўрэйскі пісьменнік і паэт
* 2005: Алесь Лабанок, беларускі акцёр
* 2022: Валерый Уладзіміравіч Палякоў, расійскі касманаўт

## Святкуюць 
*  Чылі: Дзень Арміі

919
19 мая

__NOTOC__

**19 мая** (**19 траўня**) — сто трыццаць дзевяты (сто саракавы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 715: Грыгорый II становіцца 89-м Папам Рымскім.
* 1051: Кароль французскі Генрых І ажаніўся трэцім шлюбам з Ганнай Яраслаўнай.
* 1515: Георг Барадаты прадае Фрызію дынастыі Габсбургаў за 200 тыс. рэйнскіх гульдэнаў.
* 1536: З-за рознагалоссяў з літоўскімі магнатамі біскуп Ян адмовіўся ад віленскага біскупства.
* 1604: Заснаваны горад Манрэаль.
* 1622: У Асманскай імперыі пачалося паўстанне янычараў.
* 1929: У Вільні адбыўся нелегальны з’езд Таварыства беларускай школы.
* 1991: Рэферэндум аб незалежнасці ў Харватыі.
* 2000: Асуджаны да пазбаўлення волі з адтэрміноўкай выканання прысуду былы прэм’ер-міністр Беларусі Міхаіл Чыгір.
* 2021: Здарылася катастрофа самалёта Як-130 у Баранавічах.

## Нарадзіліся 
* 1593: Якаб Іорданс, фламандскі мастак (пам. 18.10.1678)
* 1611: Інакенцій XI, Папа Рымскі (пам. 12.8.1689)
* 1762: Іаган Готліб Фіхтэ, нямецкі філосаф (пам. 27.1.1814)
* 1881: Мустафа Кемаль Атацюрк, турэцкі палітык, заснавальнік і першы прэзідэнт Турэцкай Рэспублікі (пам. 10.11.1938)
* 1890: Хо Шы Мін, кіраўнік В'етнама (пам. 1969)
* 1919: Юхан Пеэгель, эстонскі лінгвіст, пісьменнік
* 1928: Пол Пот, камбаджыйскі дыктатар (пам. 1998)
* 1944: Яан Тальтс, эстонскі цяжкаатлет
* 1962: Рычард Лоўрэнс Тэйлар, брытана-амерыканскі матэматык
* 1981: Ёнас Поэр Расмусен, дацкі рэжысёр

## Памерлі 
]]
* 1303: Святы Іў, святы, заступнік Брэтані
* 1389: Дзмітрый Данскі, вялікі князь маскоўскі (нар. 12.10.1350)
* 1480: Ян Длугаш, польскі гісторык (нар. 1.12.1415)
* 1825: Клод Анры дэ Руўруа Сен-Сімон, французскі філосаф (нар. 17.10.1760)
* 1912: Баляслаў Прус, польскі пісьменнік (нар. 20.8.1847)
* 1918: Фердынанд Ходлер, швейцарскі мастак (нар. 14.4.1853)
* 1925: Вікінг Эгелінг, шведскі мастак і рэжысёр
* 1928: Макс Шэлер, нямецкі філосаф і сацыёлаг (нар.22.8.1874)
* 1943: Крысцьян Раўд, эстонскі мастак
* 1962: Габрыэле Мюнтэр, нямецкая мастачка
* 2014: Джэк Брэбем, аўстралійскі аўтагоншчык
* 2018: Роберт Індыяна, амерыканскі мастак

## Святкуюць 
*  Украіна, Дзень навукі
*  Фінляндыя, Дзень вайсковага сцяга

519
19 сакавіка

__NOTOC__
**19 сакавіка** — 78-ы (79-ы) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1227: Пачатак пантыфікату Папы Рымскага Рыгора IX.
* 1918: Рада БНР прыняла палажэнне аб вярхоўнай уладзе БНР. Абвяшчалася, што ніводзін закон не будзе мець сілы без зацвярджэння яго Радай.
* 1919: Адбылося першае пасяджэнне Цэнтральнай беларускай рады Гродзеншчыны.
* 1932: Адкрыты Харбар-Брыдж (Сідней) — адзін з самых вялікіх стальных арачных мастоў у свеце.
* 1946: Востраў Рэюньён атрымаў статус «заморскага дэпартамента» Францыі.
* 1982: Пачатак Фалклендскага канфлікту паміж Аргенцінай і Вялікабрытаніяй.
* 2003: Пачатак вайны ў Іраку (01:00 UTC).
* 2006: Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі, уладу захаваў Аляксандр Лукашэнка.

## Нарадзіліся 
* 1488: Іаан Магнус, шведскі багаслоў і гісторык
* 1629: Аляксей Міхайлавіч, цар рускі (нар. (19(29).3.1629)
* 1813: Давід Лівінгстан, шатландскі даследчык Афрыкі
* 1844: Міна Кант, фінская пісьменніца, журналістка, прадпрымальніца і сацыяльны ўплывовец.
* 1888: Джозеф Альберс, мастак
* 1895: Тамаш Грыб, беларускі грамадска-палітычны і культурны дзеяч (пам. 25.1.1938)
* 1900: Фрэдэрык Жаліо-Кюры, французскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (1935)
* 1900: Севярын Віславух, польскі гісторык, даследчык гісторыі Беларусі (пам. 28.02.1968)
* 1914: Фрэд Кларк, амерыканскі акцёр
* 1921: Язэп Юхо, беларускі правазнаўца, гісторык права (пам. 29.7.2004)
* 1930: Ліна Кастэнка, украінская пісьменніца
* 1931: Генадзь Кісялёў, беларускі літаратуразнавец, архівіст (пам. 14.11.2008)
* 1936: Урсула Андрэс, швейцарская актрыса
* 1936: Біртэ Вільке, дацкая спявачка
* 1956: Ягор Гайдар, расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, эканаміст (пам. 16.12.2009)
* 1981: Кало Турэ, івуарыйскі футбаліст
* 1989: Вінсент Хэнкак, амерыканскі стралок, трохразовы алімпійскі чэмпіён
* 1990: Сяргей Астапчук, беларускі хакеіст
* 1992: Фаціма Гардадзі, мараканская лёгкаатлетка
* 1997: Наэмі Фокс, аўстралійская канаістка, алімпійская чэмпіёнка

## Памерлі 
* 1612: Соф'я Алелькавіч, вялікалітоўская арыстакратка, прылічаная да святых РПЦ
* 1687: Рэнэ-Рабер Кавелье дэ Ла Саль, французскі даследчык Паўночнай Амерыкі
* 1721: Клімент XI, Папа Рымскі
* 1884: Эліяс Лёнрат, фінскі лекар і пісьменнік (складальнік «Калевалы») (нар. 1802)
* 1887: Юзаф Крашэўскі, беларускі і польскі пісьменнік, гісторык і фалькларыст (нар. 28.7.1812)
* 1939: Шарль Герэн (мастак)
* 1950: Уолтэр Хоўарс, англійскі хімік-арганік і біяхімік (нар. 19.3.1883)
* 1987: Луі дэ Бройль, французскі фізік (нар. 15.8.1892)
* 1997: Вілем дэ Кунінг, мастак і скульптар
* 2024: Майкл Эмет Уолш, амерыканскі акцёр

## Святкуюць 
* 25px Міжнародны дзень кліента
* , , , , , , : Дзень святога Іосіфа (Дзень бацькі).
* : Гадавіна перамогі над Кадафі
* : Дзень адзінства кашубаў
* : Дзень стварэння падводных сіл Расійскага флота
* : Дзень раўнапраўя (Дзень Міны Кант)

319
19 снежня

__NOTOC__

**19 снежня** — трыста пяцьдзясят трэці (трыста пяцьдзясят чацвёрты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1154: Генрых II Плантагенет са сваёй жонкай Аліенорай Аквітанскай былі каранаваны як кароль і каралева Англіі
* 1890: У Пецярбургу ў Марыінскім тэатры прайшла прэм’ера «Пікавай дамы» П. І. Чайкоўскага.
* 1939: Прыняты на ўзбраенне савецкі танк Т-34.
* 1945: Пачаў рэгулярныя тэлеперадачы маскоўскі тэлецэнтр.
* 1946: Пачалася Індакітайская вайна, 1946—1954.
* 1955: Парламент Судана прыняў дэкларацыю аб незалежнасці.
* 1961: Індыя анексавала Гоа.
* 1965: Шарль дэ Голь пераабраны на пасаду прэзідэнта Францыі.
* 1972: Апалон-17 вяртаецца на Зямлю.
* 1997: У кінатэатрах ЗША адбылася прэм’ера фільма «Тытанік».
* 2010: Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі, увечары была жорстка разагнаная масавая акцыя пратэсту супраць фальсыфікацый.

## Нарадзіліся 
* 1664: Франсуа Жувенэ, французскі мастак (пам. 8.4.1749)
* 1852: Альберт Абрахам Майкельсан, амерыканскі фізік (пам. 9.5.1931)
* 1906: Леанід Брэжнеў, кіраўнік СССР у 1964—1982 гг. (пам. 10.11.1982)
* 1906: Мікалай Клаўс, беларускі дырыжор, піяніст і кампазітар
* 1934: Аляксей Мікуліч, беларускі антраполаг
* 1943: Рычард Гамільтан (матэматык)
* 1963: Тыль Швайгер, нямецкі акцёр, рэжысёр, сцэнарыст і кінапрадзюсар
* 1980: Джэйк Джыленхол, амерыканскі акцёр
* 1997: Кокі Кано, японскі фехтавальшчык, алімпійскі чэмпіён

## Памерлі 
* 1370: Урбан V, Папа Рымскі
* 1745: Жан-Батыст ван Лоа, французскі жывапісец
* 1807: Фрыдрых Мельхіёр Грым, нямецкі публіцыст і дыпламат
* 1859: Мірабо Ламар, амерыканскі дзяржаўны дзеяч
* 1915: Алоіс Альцгеймер, нямецкі псіхіятр і неўролаг (нар. 1864)
* 1946: Поль Ланжэвен, французскі фізік
* 1953: Роберт Эндрус Мілікен, амерыканскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (нар. 22.4.1868)
* 1989: Кірыл Мазураў, першы сакратар ЦК КПБ у 1956—1965 гг.
* 1996: Марчэла Мастраяні, італьянскі акцёр
* 2008: Ніна Мацяш, беларуская паэтэса і перакладчыца (нар. 20.9.1943)

## Святкуюць 
* **Апаліі**, рымскае свята ў гонар багіні ўрадлівасці Опс
* Гоа, Індыя: Дзень вызвалення

С19
19 ліпеня

__NOTOC__

**19 ліпеня** — двухсоты (дзвесце першы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1270: У Залатой Ардзе за адмову зрачыся праваслаўя забіты разанскі князь Раман Алегавіч.
* 1450: Першая згадка Узды.
* 1822: Французскі вынаходнік Жазеф Ньепс () атрымаў першы ў свеце фотаздымак.
* 1877: Расійскія войскі і балгарскія атрады ўзялі Шыпку, адкрыўшы сабе шлях на Балканскі паўвостраў.
* 1930: У Менску арыштаваны Максім Гарэцкі, абвінавачаны па сфабрыкаванай справе Саюза вызвалення Беларусі.
* 1949: Лаос абвясціў незалежнасць.
* 1952: У Хельсінкі адкрыліся XV Летнія Алімпійскія гульні, у якіх упершыню прыняла ўдзел каманда СССР.
* 1972: Івану Мележу і Івану Шамякіну прысвоены званні народных пісьменнікаў Беларусі.
* 1980: У Маскве пачаліся XXII Летнія Алімпійскія гульні.
* 2019: Захоп брытанскага танкера ў Армузскім праліве сіламі Корпуса вартавых Ісламскай рэвалюцыі Ірана.

## Нарадзіліся 
* 1688: Джузэпэ Кастыльёнэ, мастак
* 1698: Ёган Якаб Бодмер, швейцарскі пісьменнік, філолаг
* 1834: Эдгар Дэга, французскі мастак (пам. 27.9.1917)
* 1846: Эдуард Чарлз Пікерынг, амерыканскі астраном (пам. 1919)
* 1869: Лявон Вітан-Дубейкаўскі, дзеяч беларускага нацыянальнага руху, інжынер-будаўнік, паэт (пам. 6.11.1940)
* 1879: Эжэн Ланці, эсперантыст, сацыяліст і пісьменнік, заснавальнік SAT і стваральнік тэорыі безнацыяналізма (пам. 17.1.1947)
* 1893: Уладзімір Маякоўскі, рускі паэт (пам. 1930)
* 1895: Сюй Бэйхун, кітайскі мастак (пам. 26.9.1953)
* 1896: Андрус Дабулявічус, літоўскі паэт, публіцыст (пам. 20.6.1938)
* 1898: Герберт Маркузэ, нямецкі філосаф, сацыёлаг, ідэолаг левых экстрэмістаў на Захадзе (пам. 29.7.1979)
* 1915: Антон Шукелойць, беларускі грамадскі дзеяч у ЗША
* 1921: Разалін Сасмэн Ялаў, амерыканскі вучоны ў галіне біяфізікі, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па медыцыне (пам. 30.5.2011)
* 1927: Міхась Саўка, беларускі і бельгійскі мастак-рэстаўратар (пам. 10.9.1990)
* 1928: Джон Брэтбі, брытанскі мастак
* 1929: Гастан Глок, аўстрыйскі інжынер, заснавальнік фірмы па выпуску зброі
* 1941: Томас Сарджэнт, амерыканскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы

## Памерлі 
* 1374: Франчэска Петрарка, італьянскі паэт (нар. 20.7.1304)
* 1630: Даніэле Крэспі, італьянскі мастак
* 1814: Мэцью Фліндэрс, англійскі даследчык Аўстраліі
* 1855: Тамаш Зан, беларускі і польскі паэт-рамантык, удзельнік рэвалюцыйнага руху, прыродазнавец (нар. 21.12.1796)
* 1957: Мікола Засім, беларускі паэт (нар. 19.11.1908)
* 1984: Фаіна Ранеўская, савецкая актрыса
* 1989: Ільмар Тамур, эстонскі тэатральны рэжысёр
* 2006: Жэрар Уры, французскі кінарэжысёр
* 2010: Ігар Дабралюбаў, беларускі рэжысёр, сцэнарыст (нар. 22.10.1933)
* 2016: Гары Маршал, амерыканскі кінарэжысёр

## Святкуюць 
*  Лаос: Дзень незалежнасці
*  М'янма: Дзень пакутнікаў
*  Нікарагуа: Дзень рэвалюцыі

719
19 лістапада

__NOTOC__
## Падзеі 
* 1190: Заснаваны Тэўтонскі ордэн.
* 1367: У ратушы Кёльна члены Ганзейскага саюза заключаюць канфедэрацыю і аб’яўляюць вайну супраць дацкага караля Вальдэмара IV.
* 1493: Экспедыцыя Хрыстафора Калумба адкрыла востраў Пуэрта-Рыка.
* 1835: Маары захапілі астравы Чатэм.
* 1918: Заснаваны Віцебскі губернскі музей.
* 1942: Савецкія войскі пачалі контрнаступленне пад Сталінградам.
* 1975: Прэм’ера фільма «Палёт над гняздом зязюлі» рэжысёра Мілаша Формана адбылася на кінафестывалі ў Чыкага.
* 1982: Каманда «Дынама» (Мінск) стала чэмпіёнам СССР па футболу.
* 1992: Беларусь устанавіла дыпламатычныя адносіны з Малдовай.
* 2009: Херман ван Рампёй абраны першым пастаянным старшынёй Еўрапейскага савета («прэзідэнтам ЕС»).

## Нарадзіліся 
* 1654: Луі Булонь Малодшы, французскі мастак
* 1752: Джордж Роджэрс Кларк, амерыканскі военачальнік
* 1784: Міхал Баброўскі, славіст і ўсходазнавец, філосаф, святар, спрыяў узнікненню беларусазнаўства, першы беларускі скарыназнавец, член Археалагічнай акадэміі ў Рыме, прафесар Віленскага ўніверсітэта (пам. 3.10.1848)
* 1831: Хасэ Эварыста Урыбуру, прэзідэнт Аргенціны
* 1881: Уладзімір Марзон, беларускі хірург (пам. 6.9.1954)
* 1908: Мікола Засім, беларускі паэт (пам. 19.7.1957)
* 1919: Джыла Пантэкорва, італьянскі рэжысёр
* 1930: Рэм Салавухін, беларускі савецкі фізік, прафесар БДУ (пам. 6.1.1988)
* 1933: Лары Кінг, амерыканскі тэлежурналіст
* 1934: Курт Хамрын, шведскі футбаліст
* 1938: Тэд Цёрнер, амерыканскі бізнесмен, заснавальнік канала CNN
* 1942: Кельвін Кляйн, амерыканскі дызайнер адзення
* 1956: Сяргей Апанасавіч Бандарэнка, беларускі скульптар
* 1983: Адам Драйвер, амерыканскі акцёр

## Памерлі 
* 1557: Бона Сфорца, каралева польская і вялікая княгіня літоўская, другая жонка Жыгімонта I Старога (нар. 2.2.1494)
* 1640: Крыштаф Радзівіл, грамадскі і дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай (нар. 22.3.1585)
* 1672: Джон Уілкінс, брытанскі святар і палімат
* 1828: Франц Шуберт, аўстрыйскі кампазітар, адзін с пачынальнікаў рамантызму ў музыцы (нар. 31.1.1797)
* 1889: Ігнат Казлоўскі, мовазнавец-славіст (нар. 1846)
* 1990: Алена Кабішчар-Якерсон, савецкі жывапісец і графік (нар. 23.3.1903)
* 2007: Язэп Сажыч, беларускі грамадска-палітычны дзеяч, у 1982—1997 гг. старшыня Рады БНР (нар. 5.9.1917)
* 2008: Алег Лойка, беларускі паэт, пісьменнік і літаратуразнавец (нар. 1.5.1931)
* 2013: Фрэдэрык Сенгер, англійскі біяхімік, двойчы лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (нар. 13.8.1918)
* 2015: Мелвін Уітфілд, амерыканскі лёгкаатлет, алімпійскі чэмпіён

## Святкуюць 
* : Дзень жаночага прадпрымальніцтва
* : Міжнародны мужчынскі дзень.
* : Сусветны дзень туалета.
* , : Дзень ракетных войск і артылерыі
* : Дзень пасялення народа гарыфуны
* : Дзень Сцяга
*  — Дзень вызвалення.
* : Нацыянальны дзень Манака.
* : Дзень адкрыцця Пуэрта-Рыка
*  — Дзень працаўнікоў гідраметэаралагічнай службы.
*  — Дзень шкловытворца.
* Дзень каваля ручнога кавання
* Дзень працаўнікоў шкляной прамысловасці.

Л19
2

## Падзеі
* Першы вядомы перапіс насельніцтва ў Кітаі. Згодна перапісу, колькасць кітайскага насельніцтва складала 57 мільёнаў чалавек
* Гай Юлій Цэзар Веспасіян сустрэўся з царом Парфіі ля ракі Еўфрат.
* Пасля разводу з дачкой Аўгуста Юліяй, сасланаму Тыберыю Клаўдзію Нерону было дазволена вярнуцца ў Рым

## Нарадзіліся
## Памерлі
20

## Падзеі
*У гонар Тыберыя пабудаваны горад Тыберыяс.
*Гандафар робіцца незалежным ад Парфянскага царства і засноўвае Інда-Парфянскую дзяржаву

## Нарадзіліся
## Памерлі
200

**200** — высакосны год, пачаўся ў аўторак. 200 год нашай эры, 200 год 1 тысячагоддзя, 100 год II стагоддзя, 10 год 10-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 1 год 200-х гадоў.

## Падзеі 
* У Бітве пры Гуаньду, Цаа Цаа перамагае свайго саперніка Юань Шаа.
* 

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Юй Цзі, даоскі мысляр
2004

## Падзеі 
, 13 жніўня.]]
зе, 26 снежня.]]
* 4 студзеня: Прэзідэнцкія выбары ў Грузіі, перамогу атрымаў Міхаіл Саакашвілі.
* 14 студзеня: Зацверджаны дзяржаўны сцяг Грузіі.
* 27 студзеня: Здарылася абрушванне даху ў школе ў Краснаполлі.
* 29 лютага: Прэзідэнт Гаіці Жан-Бертран Арыстыд падаў у адстаўку і збег з краіны ў ЦАР.
* 2 сакавіка: Касмічны апарат «Разета» запушчаны да каметы 67P/Чурумава — Герасіменка.
* 8 сакавіка: Ухвалена новая Канстытуцыя Ірака.
* 21 сакавіка: Адбыўся першы выступ гурта сярэднявечнай музыкі Testament.
* 4 красавіка: Пачалася міратворчая аперацыя ААН у Кот-д’Івуары.
* 6 красавіка: Заснавана Беларуская Вікіпедыя (тарашкевіца).
* 1 мая: Венгрыя, Кіпр, Латвія, Літва, Мальта, Польшча, Славакія, Славенія, Чэхія і Эстонія далучыліся да Еўрапейскага Саюза.
* 3 мая: Чэмпіянат свету па снукеры 2004 завяршыўся перамогай англічаніна Роні О'Салівана.
* 8 чэрвеня: Прынята Рэзалюцыя Савета Бяспекі ААН 1546, якой ухвалена стварэнне Часовага ўрада Ірака.
* 18 чэрвеня: Адкрыўся Музей-сядзіба Васіля Быкава ў вёсцы Бычкі (Ушацкі раён).
* 1 ліпеня: Аўтаматычны касмічны апарат «Касіні-Гюйгенс» дасягнуў сістэмы Сатурна.
* 3 жніўня: Гарадскі пасёлак Тураў атрымаў статус горада.
* 29 жніўня: Завяршыліся Летнія Алімпійскія гульні 2004 у Афінах.
* 4 лістапада: Урачыста адкрылася адноўленая Мінская ратуша.
* 7 лістапада: Беларуская служба «Радыё Швецыя» выпусціла ў эфір першую перадачу.
* 26 снежня: Катастрафічнае землетрасенне ў Індыйскім акіяне выклікала цунамі.
* 26 снежня: Паўторнае галасаванне на прэзідэнцкіх выбарах ва Украіне, перамогу атрымаў Віктар Юшчанка.

## Нарадзіліся 
* 13 сакавіка: Коры Гаўф, амерыканская тэнісістка.

## Памерлі 
* 6 студзеня: Янка Юхнавец, беларускі паэт (нар. 21.11.1921).
* 14 студзеня: Ута Хаген, амерыканская актрыса (нар. 12.6.1919).
* 17 студзеня: Чэслаў Немен, польскі музыка (нар. 1939).
* 12 жніўня: Годфры Хаўнсфілд, брытанскі інжынер-фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне 1979 (нар.28.8.1919).
* 15 жніўня: Сунэ Бергстрэм, шведскі біяхімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне 1982 (нар. 10.1.1916).
* 26 жніўня: Лора Брэніган, амерыканская спявачка (нар. 3.7.1952).
* 28 верасня: Мулк Радж Ананд, індыйскі пісьменнік (нар. 12.12.1905).
* 13 кастрычніка: Уладзімір Міхнюк, беларускі гісторык (нар. 27.9.1947).
* 19 лістапада: Джон Вейн, брытанскі фармаколаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне 1982 (нар. 29.3.1927).
* 9 снежня: Сяргей Войчанка, беларускі мастак і дызайнер (нар. 15.11.1955).
* 15 снежня: Фаіна Іпацьеўна Вахрава, першая лэдзі Тайваня (нар. 15.5.1916).
* 19 снежня: Герберт Чарлз Браўн, амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі 1979 (нар. 22.5.1912).
* 31 снежня: Жэрар Дэбро, амерыканскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы 1983 (нар. 4.7.1921).
(90482) Орк

**(90482) Орк** (сімвал: ), або **Оркус** (Orcus, раней **2004 DW**) — буйны транснептунавы аб’ект з пояса Койпера, верагодна з’яўляецца карлікавай планетай.

Дыяметр: у межах 840—1880 км, верагодна ~1600 км. Маса: —. Перыяд вярчэння: —. Арбітальны перыяд: —. Адлегласць ад Сонца: ~47 а.а., экс.арбіты: —, нахіл арбіты: —.
thumb|left|300px|Арбіты Орка (сіняя), Плутона (чырвоная) і Нептуна (шэрая). Месцазнаходжання Орка і Плутона паказаны на красавік 2006 года. Таксама ўказаны даты, калі аб’екты праходзяць перыгелій (q) і афеліі (Q).

Відавочна, аб’ект збольшага акруглы, і складаецца пераважна са скальных парод і лёду. паведаміў 19.2.2004. Адкрыццё было пацверджана ў Штаркенбургскай абсерваторыі і Абсерваторыі Сталовай гары Лабараторыі рэактыўнага руху.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пояс Койпера
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 2004 годзе
Катэгорыя:Карлікавыя планеты
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя Майклам Браўнам
201

## Падзеі 
__NOTOC__
### Заходняя Еўропа 
*
### Блізкі Усход 
*
### Паўднёвая Азія 
*
### Далёкі Усход 
*

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Іншае
202

**202** — невысакосны год, пачаўся ў пятніцу. 202 год нашай эры, 202 год 1 тысячагоддзя, 2 год III стагоддзя, 2 год 1-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 3 год 200-х гадоў.

## Падзеі 
* Септымій Север выдаў эдыкт, які забараніў пераход у хрысціянскую веру.
* 

## Нарадзіліся 
## Памерлі
203

**203** — невысакосны год, пачаўся ў суботу. 203 год нашай эры, 203 год 1 тысячагоддзя, 3 год III стагоддзя, 3 год 1-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 4 год 200-х гадоў.

## Падзеі 
* Заснавана Трыумфальная арка Септымія Севера.
*

## Нарадзіліся 
## Памерлі
205

**205** — невысакосны год, пачаўся ў аўторак. 205 год нашай эры, 205 год 1 тысячагоддзя, 5 год III стагоддзя, 5 год 1-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 6 год 200-х гадоў.

## Падзеі 
* 

## Нарадзіліся 
* Плацін, старажытнагрэчаскі філосаф, заснавальнік неаплатанізму (пам. 270)
* Сыма Ван, военачальнік Цао Вэй эпохі Трохцарства ў Кітаі

## Памерлі
206

**206** — невысакосны год, пачаўся ў сераду. 206 год нашай эры, 206 год 1 тысячагоддзя, 6 год III стагоддзя, 6 год 1-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 7 год 200-х гадоў.

## Падзеі 
* Палкаводзец Цаа Цаа падаўляе паўстанне афіцэра Гаа Гана.

* 

## Нарадзіліся 
* каля 206: Трэбаніян Гал, рымскі імператар

## Памерлі
207

**207** — невысакосны год, пачащся ў чацвер. 207 год нашай эры, 207 год 1 тысячагоддзя, 7 год III стагоддзя, 7 год 1-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 8 год 200-х гадоў.

## Падзеі 
* 

## Нарадзіліся 
* Марк Эмілій Эміліян, рымскі імператар (253)
* Лю Шань, кітайскі імператар (пам. 271)

## Памерлі
208

**208** — высакосны год, пачаўся ў пятніцу. 208 год нашай эры, 208 год 1-га тысячагоддзя, 8 год III стагоддзя, 8 год 1-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 9 год 200-х гадоў.

## Падзеі 
*

* Сэптымій Север размяшчаецца ў Брытаніі.

## Нарадзіліся 
* 14 верасня: Марк Апелій Антанін Дыядумен, рымскі імператар
* 1 кастрычніка: Аляксандр Север, рымскі імператар

## Памерлі
20 верасня

__NOTOC__
**20 верасня** — дзвесце шэсцьдзясят трэці (дзвесце шэсцьдзясят чацвёрты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1187: Пачатак аблогі Іерусаліма султанам Саладзінам.
* 1519: Флатылія на чале з Ф. Магеланам выправілася ў падарожжа з порта Санлукар-дэ-Барамеда ў вусці ракі Гвадалквівір.
* 1620: Войска Рэчы Паспалітай на чале з гетманам Жалкеўскім пацярпела паразу ў бітве пры Цацоры на рацэ Прут ад асманскага войска Іскандэр-пашы.
* 1802: У Расіі заснаваны першыя міністэрствы.
* 1854: Бітва на Альме, першая буйная бітва ў Крымскай вайне, перамога войскаў антырасійскай кааліцыі.
* 1944: У складзе БССР утвораны Гродзенская вобласць, Маладзечанская вобласць (скасавана ў 1960) і Бабруйская вобласць (скавана ў 1954).
* 1945: Адкрыты для наведвальнікаў Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы
* 1946: Пачаўся I Канскі кінафестываль.
* 1950: У Нью-Ёрку пачала выходзіць газета «Беларус».
* 2015: Англійскі снукерыст Кайрэн Уілсан выйграў турнір Шанхай Мастэрс.

## Нарадзіліся 
* 1764: Юзаф Коцел, вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч, адзін з кіраўнікоў паўстання 1794 года (пам. 1810)
* 1810: Плацыд Янкоўскі, беларускі пісьменнік і перакладчык, уніяцкі і праваслаўны святар (пам. 11.3.1872)
* 1842: Джэймс Дзьюар, шатландскі фізік і хімік
* 1891: Тадэвуш Лер-Сплавінскі, польскі мовазнавец-славіст (пам. 17.2.1965)
* 1903: Наталля Арсеннева, беларуская паэтэса (пам. 25.7.1997)
* 1934: Сафі Ларэн, італьянская актрыса
* 1934: Сокэ Кубота Такаюкі, японскі Гранд майстар баявых мастацтваў
* 1938: Аляксандр Аляксандравіч Міхалевіч, беларускі вучоны ў галіне цеплаабмену, агульнай і ядзернай энергетыкі. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
* 1943: Ніна Мацяш, беларуская паэтэса і перакладчыца
* 1948: Джордж Рэйманд Рычард Марцін, амерыканскі пісьменнік-фантаст, сцэнарыст
* 1949: Сабіна Азема, французская актрыса
* 1959: Яўген Паплаўскі, беларускі кампазітар
* 1992: Сафура Алізадэ, азербайджанская эстрадная спявачка

## Памерлі 
* 1724: Давід фон Крафт, шведскі жывапісец
* 1803: Роберт Эмет, ірландскі нацыяналіст
* 1961: Анджэй Мунк, польскі кінарэжысёр
* 1973: Бен Уэбстэр, амерыканскі джазавы музыкант
* 1980: Жозіяс Браўн-Бланке, французскі геабатанік (нар. 3.8.1884)
* 1981: Марсель Кан, французская мастачка
* 1996: Пал Эрдзёш, венгерскі матэматык
* 2006: Марта Контула, фінская актрыса
* 2007: Кальё Кійск, эстонскі акцёр і рэжысёр
* 2014: Анатоль Мікалаевіч Беразавой, савецкі касманаўт
* 2021: Валянціна Цімафееўна Петрачкова, беларуская актрыса

## Святкуюць 
* : Дзень нафтавікоў
* : Дзень мытніка
*  Непал: Нацыянальны дзень
*  Паўднёвая Асеція: Дзень незалежнасці
* : Дзень работніка кадравых служб
*  Тайланд: Нацыянальны дзень моладзі
* : Дзень паветра

920