open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Скарцанера

**Скарцанера**, чорны салодкі корань (*Scorzonera hispanica*) — травяністая расліна сямейства астравых.

## Апісанне 
У культуры — двухгадовая расліна. У першы год утварае караняплод. Корань стрыжнёвы, цёмна-бурага колеру, мякаць белая. У культуры больш пашырана скарцанера з суцэльнакрайнім ланцэтападобным лісцем.

Караняплоды скарцанеры багаты карацінам, вызначаюцца высокай колькасцю інсуліну, аспарагіну, левуліну, утрымліваюць вітаміны, мінеральныя рэчывы (калій, магній, жалеза, фосфар), багатыя дубільнымі і іншымі рэчывамі.

## Распаўсюджанне 
Радзіма — Паўднёвая Еўропа і Паўднёва-Заходняя Азія. Расце амаль на ўсёй тэрыторыі Еўропы. Уведзена ў культуру. 

## Выкарыстанне 
Дыетычны лёгказасваяльны прадукт. Са свежых або сушаных каранёў гатуюць супы. Як самастойная страва скарцанера выкарыстоўваецца ў адвараным, а потым абсмажаным выглядзе — у салатах або вінегрэтах. Сушаныя караняплоды выкарыстоўваюць як сурагат кавы.

## Агратэхніка 
Скарцанера — марозаўстойлівая расліна. Вырошчваюць яе на добра дрэніраваных глебах з глыбокім ворным слоем. Лепш за ўсё для гэтай культуры падыходзіць сярэднеперагнойная гліністая глеба. На добра ўгноеных мінеральных глебах уносіць арганічныя ўгнаенні не трэба, таму што гэта можа прывесці да ўтварэння вілаватых караняплодаў. Папярэднікі скарцанеры — агуркі, памідоры, бульба, цыбуля. Высяваюць насенне рана вясной двухрадковым спосабам. Догляд пасеваў заключаецца галоўным чынам у праполцы і рыхленні глебы. Усходы прарэджваюць. На працягу лета расліны неабходна паліваць, каб атрымаць мясістыя і сакаўныя караняплоды. Убіраюць іх асцярожна, не дапускаючы пашкоджання (пашкоджаныя карані трацяць смак і хутка псуюцца). Пасля ўборкі лісце абразаюць, а караняплоды перад закладкай на захоўванне крыху прасушваюць. Захоўваюць у падвалах, укладваючы ў падоўжным напрамку корань да кораня ў вільготны пясок. Скарцанера добра зімуе ў грунце, таму на насеннікі можна пакідаць клубні, не выкопваючы іх.

## Літаратура 
* Энцыклапедыя сельскага гаспадара. — Мн.: БелЭн, 1993.

Катэгорыя:Астравыя
Катэгорыя:Гародніна
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Рэпа

**Рэ́па** (*Brassica rapa*) — кветкавая расліна сямейства . Адна з першых культурных раслін.

## Апісанне 
Двухгадовая травяністая расліна з белым, жаўтаватым ці фіялетавым караняплодам. У год пасеву развівае разетку буйнога, лірападобна рассечанага лісця і караняплод, на другі год — кветаносныя парасткі. Кветкі жоўтыя, духмяныя, у гронкападобных суквеццях. Караняплоды бываюць рознай формы — ад пляскатай да круглай, у сярэднім маюць у сабе 8,5—12,6 % сухіх рэчываў, 3,5— 7 % цукроў, 0,8—2 % бялку і 19— 63 мг% аскарбінавай кіслаты. Акрамя таго ў іх ёсць вітаміны групы B, у невялікай колькасці карацін (калі караняплод жоўтага колеру).

Працягласць вегетацыйнага перыяду сярэдняспелых сартоў складае 70—80 дзён.

## Распаўсюджанне 
Адрозніваецца 5 падвідаў. На поўдні Еўропы і ў Заходняй Азіі як пустазелле распаўсюджана рэпа дзікая. У Еўропе, Азіі і Паўночнай Амерыцы як агароднінная культура вырошчваецца рэпа еўрапейская, або культурная, вядомая народам старажытных Шумера, Вавілона і Асірыі. На тэрыторыі Беларусі з ХІ ст. да з’яўлення бульбы была адной з асноўных харчовых культур.

Культывуюцца сталовыя і кармавыя (турнэпс) сарты.

## Класіфікацыя 
### Падвіды 
У межах віду вылучаюць каля 10 падвідаў:
* 
* 
* 
* 
* 
*  — Капуста палявая.

## Агратэхніка 
Рэпа — холадаўстойлівая, скараспелая расліна. Добра расце на супясчаных і лёгкасугліністых перагнойных глебах. Вырошчваюць яе на 2— 3-і год пасля ўнясення арганічных угнаенняў. Перад пасадкай уносяць мінеральныя ўгнаенні. На рост, ураджайнасць і ўстойлівасць супраць кілы дабратворнае дзеянне аказвае драўняны попел. На кіслых глебах рэпа развіваецца слаба. Рэпа ўстойлівая да нізкіх тэмператур, высяваюць яе ў канцы красавіка — пачатку мая радкамі з адлегласцю паміж імі 35—40 см, на глыбіню 1—1,5 см. Ранняя сяўба дае магчымасць памацнець расліне і пазбегнуць пашкоджання землянымі блошкамі, якія часам цалкам знішчаюць усходы. У сярэдняй паласе магчымы паўторны ўраджай. Для зімовага захоўвання і атрымання насення рэпу высяваюць у канцы чэрвеня — пачатку ліпеня.
У фазе семядольных лістоў робяць першае прарэджванне, пакідаючы ўсходы на адлегласці 3—4 см адзін ад аднаго. Праз 8—10 дзён прарэджванне паўтараюць, даводзячы адлегласць паміж раслінамі да 10—15 см. Маладыя расліны не вытрымліваюць перасадкі. Міжрадкоўі рыхляць на працягу ўсяго лета, паліваюць, пастаянна падтрымліваючы глебу ў вільготным стане. Падкормліваюць расліны толькі на малаўрадлівых участках. Летам рэпу ўбіраюць па меры паспявання, выбарачна. Восенню праводзяць суцэльную аднаразовую ўборку да надыходу замаразкаў. Караняплоды вельмі далікатныя, таму іх асцярожна дастаюць з зямлі, каб не пашкодзіць скурку.

## Літаратура 
* Энцыклапедыя сельскага гаспадара. — Мн.: БелЭн, 1993.
* 


Катэгорыя:Карняплоды
Катэгорыя:Гародніна
Ван Кліберн

{{Музыкант
 |Імя              = Ван Кліберн
 |Арыгінал імя   = Van Cliburn
 |Выява      = Van Cliburn - Caesarea 1962.jpg
 |Апісанне выявы = 
 |Фон              = non_vocal_instrumentalist
 |Поўнае імя       = Харві Лейвэн Клайберн-малодшы
 |Дата нараджэння    = 
 |Месца нараджэння   = 
 |Дата смерці      = 
 |Месца смерці     = 
 |Краіна           = 
 |Прафесіі        = 
 |Інструменты      = Фартэпіяна
 |Жанры            = 
 |Узнагароды          = { style="background: transparent"

}
 |Вікісховішча        = 
}}
**Ван Клиберн** (, поўнае імя **Харві Лейвэн Клайберн-малодшы**, ; , Шрыўпарт — , Форт-Уэрта) — амерыканскі , першы пераможца міжнароднага конкурсу імя Чайкоўскага (1958). Ван Кліберн здзяйсняў турнэ як па роднай краіне, так і за мяжой. Выступаў перад каралеўскімі асобамі і кіраўнікамі дзяржаў, перад усімі прэзідэнтамі ЗША ад Д. Эйзенхауэра да Барака Абамы. Стаў першым выканаўцам класічнай музыкі — уладальнікам плацінавага альбома.

## Спасылкі 
* 
* «Тэхасец, які заваяваў Расію». Клайберн  на вокладцы часопіса Time за 19 мая 1958 года.

Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Міжнароднага конкурсу імя П. І. Чайкоўскага
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Памерлі ад раку косці
Дзімітрый (Драздоў)

**Дзімітрый**, свецкае імя **Мікалай Рыгоравіч Драздоў** (нар. , Бабруйск, Магілёўская вобласць) — епіскап Рускай праваслаўнай царквы, архіепіскап Віцебскі і Аршанскі (Беларускі экзархат Рускай праваслаўнай царквы).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і служачых.
 
У 1968—1972 гадах вучыўся ў Бабруйскім лесатэхнічным тэхнікуме; затым працаваў у Івацэвіцкім дрэваапрацоўчым аб’яднанні.
 
У 1972—1974 гадах служыў ва Узброеных сілах СССР.
 
У 1978 годзе скончыў Маскоўскую Духоўную семінарыю; ў 1982 годзе — Маскоўскую Духоўную акадэмію.
 
З 1977 года быў іпадыяканам Патрыярха Пімена; быў у ліку браціі Троіца-Сергіевай лаўры.
 
30 сакавіка 1978 года пастрыжаны ў манаства.
 
29 красавіка 1978 года пасвечаны ў іерадыяканы; 15 красавіка 1984 года — у іераманахі.
 
У 1984—1989 гады — гасцінічны ў Троіца-Сергіевай лаўры.
 
У 1986 годзе ўзведзены ў сан ігумена.

 
7 ліпеня 1992 года пераведзены на новаўтвораную Віцебскую і Аршанскую кафедру.
 
18 лютага 1999 года ўзведзены ў сан архіепіскапа.
 
Рашэннем Святога Сінода Беларускай Праваслаўнай Царквы ад 30 снежня 2008 года прызначаны старшынёй новаўтворанага Аддзела Беларускай Царквы па ўзаемадзеянні з Міністэрствам унутраных спраў і Дэпартаментам выканання пакаранняў Міністэрства ўнутраных спраў.

Указам Свяцейшага Патрыярха Маскоўскага і ўсяе Русі Кірыла ад 10 кастрычніка 2013 года прызначаны настаяцелем прадстаўніцтва Беларускага экзархата ў Маскве.

30 мая 2011 года, у сувязі з пераўтварэннем Віцебскага духоўнага вучылішча ў семінарыю, прызначаны яе рэктарам.

Рашэннем Сінода БПЦ ад 26 чэрвеня 2014 года (журнал № 36) вызвалены ад пасады Сінадальнага аддзела Беларускага экзархата па турэмным служэнні.

## Узнагароды 
* 1998 год — ордэн св. блгв. кн. Данііла Маскоўскага III ст.;
* 2003 год — ордэн звг. Сергія Раданежскага II ст.;
* 2013 год — ордэн св. блгв. кн. Данііла Маскоўскага II ст.;
* 2018 год ― ордэн звг. Еўфрасінні Полацкай (БПЦ);
* 2023 год — ордэн прп. Серафіма Сароўскага II ст.;
* ордэн св. роўнаап. кн. Уладзіміра III ст.;
* медаль прп. Сергія Раданежскага II ст.

Катэгорыя:Епіскапы Беларускай праваслаўнай царквы
Катэгорыя:Архіепіскапы Рускай праваслаўнай царквы
Катэгорыя:Віцебская і Аршанская епархія
Катэгорыя:Епіскапы полацкія
Катэгорыя:Рэктары Віцебскай духоўнай семінарыі
Чорнае (возера, Верхнядзвінскі раён)

**Чо́рнае** — возера ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Росіца, за 1,5 км ад вёскі Крывасельцы на мяжы з Латвіяй.

Плошча паверхні возера 0,2 км². Даўжыня 0,75 км, найбольшая шырыня 0,3 км. Даўжыня берагавой лініі 1,9 км. Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Плошча вадазбору 12,5 км².

Праз возера працякае рака Росіца. Каналам Чорнае злучана з возерам Белае.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Басейн Росіцы
Катэгорыя:Азёры Верхнядзвінскага раёна
Карсіканская мова

**Карсіка́нская мова** (саманазва: *Corsu*) — раманская мова, блізкая да тасканскага дыялекту італьянскай мовы, родная мова карсіканцаў.

## Распаўсюджанне
Карсіканскую мову дазваляецца ўжываць у адміністрацыйным і судовым справаводстве Корсікі. Вывучаецца ў мясцовых навучальных установах у якасці факультатыву. Лічыцца, што ёй карыстаецца каля паловы жыхароў Корсікі. Носьбіты таксама жывуць у іншых рэгіёнах Францыі, у Італіі і ЗША. 

## Пісьмовасць
Пісьмовасць на аснове лацінскага алфавіта. 

## Спасылкі
*Corsican – Peoples speaking as Primary Language
*Corsian language, alphabet and pronunciation

Катэгорыя:Мовы Францыі
Катэгорыя:Раманскія мовы
Маёр

[thumb|100px|[Пагон маёра Рускай Імператарскай Арміі]]
[thumb|100px|[Пагон маёра Савецкай Арміі]]
[thumb|100px|Пагоны маёра [Армія ЗША | арміі ЗША]]
**Маёр** — з XVIII ст. воінскае званне ў арміях многіх краін свету.

У арміі Вялікага княства Літоўскага існавала ў пяхоце, драгуніі і кавалерыі.

З увядзеннем знакаў адрознення ў канцы XVIII ст. маёр меў адну стужку на пагоне ў пяхоце, артылерыі і палках Пярэдняй варты і тры стужкі ў брыгадах Нацыянальнай кавалерыі. Гэта было звязана з тым, што маёры больш элітарных падраздзяленняў Нацыянальнай кавалерыі фармальна прыроўніваліся да палкоўнікаў у лёгкай кавалерыі, пяхоце і артылерыі.

У літоўскай арміі 1812 г. знакам адрознення маёра былі дзве стужкі на эпалеце з махрой.

Да сённяшняга дня існуе ва Узброеных Сілах Рэспублікі Беларусь.

## Гл. таксама 
* Прэм’ер-маёр
* Секунд-маёр
* Табель аб рангах

## Літаратура 
* 
* *Чаропка Станіслаў.* Станаўленне сістэмы знакаў адрознення ў арміі ВКЛ // Актуальные проблемы в изучении и преподавании общественно-гуманитарных дисциплин: сб. статей. — Витебск, 2012.

Катэгорыя:Воінскія званні
Катэгорыя:Воінскія званні Узброеных сіл Расіі
Катэгорыя:Воінскія званні Узброеных сіл Беларусі
Пётр (Карпусюк)

**Пётр** (свецкае імя: **Віктар Пятровіч Карпусюк**; , Брэст — ) — беларускі царкоўны дзеяч, схіепіскап Дзятлаўскі, вікарый Навагрудскай епархіі Беларускай Праваслаўнай Царквы (2014—2020).

## Біяграфія 
Пасля заканчэння сярэдняй школы ў 1977—79 гадах служыў у Савецкай Арміі. У 1982 годзе скончыў Маскоўскую духоўную семінарыю, у 1986 годзе — Маскоўскую духоўную акадэмію.
 
18 сакавіка 1982 года пастрыжаны ў манаства, 23 красавіка таго ж года пасвечаны ў іерадыяканы. Служыў як іпадыякан патрыярха Пімена.
 
15 красавіка 1989 года пасвечаны ў іерэя затым узведзены ў сан ігумена.
 
У 1990 годзе быў узведзены ў сан архімандрыта, прызначаны эканомам Троіца-Сергіевай лаўры.
 
17 ліпеня 1992 года пастановай Святога Сінода прызначаны епіскапам Тураўскім і Мазырскім. 24 ліпеня таго ж года ў Пакроўскім кафедральным саборы Віцебска, за літургіяй, быў хіратанісаны ў епіскапы мітрапалітам Мінскім і Слуцкім Філарэтам, архіепіскапамі Магілёўскім і Мсціслаўскім Максімам, Гродзенскім і Ваўкавыскім Валянцінам, епіскапамі Віцебскім і Аршанскім Дзмітрыем, Пінскім і Лунінецкім Сцяфанам, Гомельскім і Жлобінскім Арыстархам.
 
24 снежня 2004 года прызначаны епіскапам Бабруйскім і Асіповіцкім (з 20 красавіка 2005 года — Бабруйскім і Быхаўскім).
 
27 снежня 2005 года пастанаўленнем Святога Сінода быў вызвалены «ад кіравання Бабруйскай епархіяй і, да вызначэння аб далейшым яго служэнні ў межах Беларускай Праваслаўнай Царквы, яму належыць знаходзіцца ў Свята-Троіцкім Маркавым мужчынскім манастыры ў г. Віцебску».
 
11 красавіка 2006 года пастановай Святога Сінода прызначаны епіскапам Друцкім, вікарыем Віцебскай і Аршанскай епархіі.

Пастановай Свяшчэннага Сінода ад 26 снежня 2013 года прызначаны епіскапам Смаргонскім, вікарыем Навагрудскай епархіі.

Пастановай Сінода Беларускага Экзархату ад 19 лістапада 2014 года праасвяшчэннаму Пятру прысвоены тытул «епіскап Дзятлаўскі, вікарый Навагрудскай епархіі».

У 2015 годзе пастрыжаны ў схіму.

Памёр 6 чэрвеня 2020 года ў выніку працяглай хваробы, ускладненай каранавіруснай інфекцыяй COVID-19.
* Ордэн прападобнага Сергія Раданежскага 2-й і 3-й ступеняў (РПЦ).
* Ордэн прападобнай Еўфрасінні Полацкай (2019; БПЦ).
* Ордэн Святога роўнаапостальнага князя Уладзіміра 3-й ступені (РПЦ).

Катэгорыя:Епіскапы Беларускай праваслаўнай царквы
Катэгорыя:Віцебская і Аршанская епархія
Катэгорыя:Епіскапы тураўскія і мазырскія
Катэгорыя:Епіскапы бабруйскія
Катэгорыя:Навагрудская і Слонімская епархія
Катэгорыя:Кавалеры ордэна РПЦ Святога роўнаапостальнага вялікага князя Уладзіміра 3 ступені
Катэгорыя:Памерлі ад каранавіруснай інфекцыі COVID-19
Саланец (возера)

**Салане́ц** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Заходняя Дзвіна, за 20 км на захад ад Полацка, на паўночны ўсход ад вёскі Ліцвінава.

Плошча паверхні возера 0,48 км². Даўжыня 1,43 км, найбольшая шырыня 0,72 км. Найбольшая глыбіня 3,4 м, сярэдняя 1,2 м. Даўжыня берагавой лініі 1,4 км. Плошча вадазбору 12,7 км². Аб'ём вады ў возеры каля 0,6 млн м³.
Катлавіна возера рэшткавага тыпу, выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй 2—5 м, спадзістыя. Берагавая лінія звілістая, утварае залівы. Берагі возера нізкія, пясчаныя і забалочаныя, у паўднёвай частцы возера сплавінныя. На поўначы і поўдні забалочаная пойма шырынёй да 100 метраў. Зона мелкаводдзя каля заходняга і ўсходняга берагоў пясчаная. Астатняя частка дна возера выслана сапрапелямі. На возеры востраў плошчай 0,2 га.
Возера Саланец эўтрофнае, слабапраточнае. Упадае ручай і меліярацыйны канал, выцякае рака Валынка (прыток ракі Нача). Возера зарастае да глыбіні 0,8 м.

У возеры водзяцца карась, карп, акунь, шчупак, лінь і іншыя рыбы.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Возера Саланец 

Катэгорыя:Басейн Заходняй Дзвіны
Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Саланец

**Саланец:**
## Беларусь 
* Саланец — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Заходняя Дзвіна
## Расія 
* Саланец (Смаленская вобласць)
## Гл. таксама 
* Салонец — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Ушача.
* Саланцы — тып глебы.
Алізэ Жакатэ

**Алізэ́ Жакатэ́**, або **Алізэ́** (, нар. , ) — французская спявачка, танцорка, фотамадэль і прадзюсар карсіканскага паходжання.

## Дыскаграфія 
* *Gourmandises* (2000)
* *Mes Courants Électriques* (2003)
* *Psychédélices* (2007)
* *Une enfant du siècle* (2010)
* *5* (2013)
* *Blonde* (2014)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Францыі
Катэгорыя:Сапрана
Камендант брыгады

**Камендант брыгады** — обер-афіцэрскае званне ў арміі Вялікага Княства Літоўскага ў XVIII ст.

Званне ўзнікла пасля ваеннай рэформы ў Вялікім Княстве Літоўскім 1775 г., калі замест традыцыйнага падзелу кавалерыі на гусараў, пяцігорцаў, казакаў і татараў уводзіўся падзел на Нацыянальную кавалерыю і Пярэднюю варту. Званне ўжывалася толькі ў брыгадах Нацыянальнай кавалерыі. Званне "камендант брыгады" фактычна адпавядала званню "шэф палка" ў палках Пярэдняй варты, пяхоты і артылерыі, але ўлічваючы асаблівае стаўленне да элітнай Нацыянальнай кавалерыі фармальна прыроўнівалася да звання генерал-маёра. 

Званне "камендант брыгады" па свайму значэнню вельмі блізкае да звання "брыгадны генерал", якое існавала ў арміі ВКЛ у 1812 г. і існуе зараз у шмат якіх арміях свету. 

Знакам адрознення каменданта брыгады ў XVIII ст. выступаў эпалет без зорачак і стужак.

Ва Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь эквіваленту гэтаму званню няма. 

## Літаратура 
* *Чаропка Станіслаў.* Станаўленне сістэмы знакаў адрознення ў арміі ВКЛ // Актуальные проблемы в изучении и преподавании общественно-гуманитарных дисциплин: сб. статей. - Витебск, 2012.

Катэгорыя:Воінскія званні арміі ВКЛ
Аэрапорт Рым-Чампіна

**Аэрапорт Рым-Чампіна** () або **Аэрапорт імя Джавані Батыста Пасцінэ** () (IATA: CIA, ICAO: LIRA) — грамадзянскі аэрапорт з аэрадромам сумеснага базавання недалёка ад Рыма, Італія. Аэрапорт размешчаны ў рэгіёне Лацыё за 15 км на паўднёвы ўсход ад цэнтра Рыма, за Вялікай акруговай дарогай на мяжы Рыма і Чампіна.
 
Аэрапорт Чампіна быў адкрыты ў 1916 годзе і з'яўляецца адным з найстарэйшых дзеючых аэрапортаў. Да 1960 года з'яўляўся асноўным аэрапортам для жыхароў Рыма, пасажыраабарот яго дасягае 2 млн. пасажыраў у год. Пасля адкрыцця Міжнароднага аэрапорта імя Леанарда да Вінчы ў Ф'юмічына Чампіна быў пераарыентаваны на ўнутраныя і чартарныя рэйсы.
 
Праз некалькі дзесяцігоддзяў цікавасць да аэрапорта праявілі лоў-кост авіякампаніі; сёння гэта адзін з самых загружаных і дынамічных аэрапортаў Італіі. Пасажыраабарот у 2007 годзе склаў 5,4 млн пасажыраў (на 9,24% больш, чым у 2006).  Пасажырскі трафік узрастаў вельмі хутка, і Міністэрства транспарту Італіі прыняло да разгляду пытанне аб будаўніцтве трэцяга аэрапорта ў ваколіцах Рыма, каб перавесці туды частку трафіку Чампіна. Пасажыраабарот у 2008 годзе склаў 4.788.931 пасажыраў, знізіўшыся на 11,31% у параўнанні з 2007.
 
У лістападзе 2007 года было прынята рашэнне аб будаўніцтве аэрапорта Рым-Вітэрба, які стане трэцім камерцыйным аэрапортам у ваколіцах Рыма. Тэрміналы аэрапорта прайшлі мадэрнізацыю ў 2007 годзе.

Катэгорыя:Аэрапорты Італіі
Катэгорыя:Транспарт Рыма
Юкіа Місіма

**Юкіа Місіма** (сапр. Хіраока Кімітакэ; —) — японскі пісьменнік, драматург.

## Біяграфія 
Скончыў гімназію, Такійскі ўніверсітэт. Аўтар 40 раманаў, 18 п’ес, шматлікіх апавяданняў, эсэ і публіцыстычных твораў. Сярод яго лепшых раманаў — «Споведзь маскі» (1948), «Залаты храм» (1956), «Вясенні снег» (1968), «Храм Світання» (1970) і інш. Вядомы таксама як рэжысёр, акцёр тэатра і кіно, дырыжор сімфанічнага аркестра, фатограф, спартсмен (у сферы бодыбілдынгу, каратэ). Глыбінныя вытокі сваёй творчасці бачыў у сублімацыі сваіх агрэсіўных, разбуральных схільнасцей і імпульсаў. Яго творы перакладзены на многія мовы свету, неаднаразова экранізаваліся, ставіліся на тэатральнай сцэне. Для яго творчай манеры характэрны глыбокі псіхалагізм, парадаксальныя разважанні і думкі, шакіруючыя сюжэты і паводзіны персанажаў, віртуознасць стылю, спалучэнне традыцый еўрапейскага мадэрнізму і традыцыйных японскіх мастацкіх каштоўнасцей. Скончыў жыццё самагубствам у форме традыцыйнага рытуалу японскіх самураяў (харакіры) пасля няўдалай спробы манархічнага ваеннага перавароту.

## Літаратура 
* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. ISBN 985-11-0277-6
Штабс-капітан

**Штабс-капітан** — вайсковая пасада ў арміі Вялікага княства Літоўскага, званне ў арміі Расійскай імперыі, і іншых дзяржаў.

У арміі Вялікага княства Літоўскага пасада штабс-капітана існавала толькі ў пяхоце і артылерыі «цуг-капітан». У кавалерыі штабс-капітану адпавядала пасада «штабс-ратмістр».

## Літаратура 
* *Чаропка Станіслаў*. Станаўленне сістэмы знакаў адрознення ў арміі ВКЛ // Актуальные проблемы в изучении и преподавании общественно-гуманитарных дисциплин: сб. статей. — Витебск, 2012.

Катэгорыя:Воінскія званні
Генадзь Уладзіміравіч Караткевіч

**Гена́дзь Уладзіміравіч Каратке́віч** (нар. , Гомель) — беларускі праграміст, пераможца некалькі буйных міжнародных спаборніцтваў. Атрымаў золата шэсць разоў запар з 2007 па 2012 гады і срэбра ў 2006 годзе ў Міжнароднай алімпіядзе па інфарматыцы (IOI). Меў самы высокі рэйтынг на Codeforces і TopCoder станам на 7 сакавіка 2013 года.

## Біяграфія 
Нарададзіўся 25 верасня 1994 года ў Гомелі ў сям’і Уладзіміра і Людмілы Караткевічаў, якія выкладалі на кафедры матэматычных праблем упраўлення Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Францыска Скарыны.

Скончыў гімназію № 56 г. Гомеля.

З 2012 года вучыўся ў СПбДУ ІТМО (Санкт-Пецярбург, Расія).

## Удзел у Міжнародных алімпіядах па інфарматыцы 
Вызначыўся тым, што атрымаў права ўдзельнічаць у IOI ва ўзросце 11 гадоў, што з’яўляецца сусветным рэкордам.

Адзіная з ягоных вядомых заўваг, якую ён зрабіў у інтэрв’ю пасля Міжнароднай алімпіяды па інфарматыцы 2009 года, была «Я не геній. У мяне гэта проста добра атрымліваецца». У Міжнароднай алімпіядзе па інфарматыцы ён атрымаў 6 медалёў на спаборніцтве ў 2012 годзе, з найвышэйшым балам у агульным заліку ў кожным конкурсе з 2009 па 2011 гады. Ва ўзросце 16 гадоў ён трэніраваў ICPC каманды з Беларусі. 

## Дасягненні 
* Першае месца ў 2009, 2010 і 2011 гадах на Міжнароднай алімпіядзе па інфарматыцы; залаты медаль у 2007 (20-е месца), 2008 (7-е) і 2012 (2-е); срэбраны медаль у 2006 (26-е). Цяпер Г. Караткевіч — рэкардсмен паводле колькасці залатых медалёў (шэсць) і па абсалютным першым месцы (тры).
* Cormen Medal у 2010, 2011 і 2012 гадах на Codeforces, як лепшы ўдзельнік Codeforces у 2010, 2011 і 2012 гадах.
* Вышэйшы бал 54:41 на Google Code Jam 2012 Round 1B.

## Спасылкі 
* http://community.topcoder.com/tc?module=MemberProfile&cr=22263204&tab=alg(http://community.topcoder.com/tc?module=MemberProfile&cr=22263204&tab=alg)
* http://www.codeforces.com/profile/tourist(http://www.codeforces.com/profile/tourist) 
* http://www.ioi2009.org/downloads/br8-3str-en.pdf(http://www.ioi2009.org/downloads/br8-3str-en.pdf) 

Катэгорыя:Праграмісты Беларусі
Рэтараманцы

**Рэтарама́нцы** — умоўная назва групы малых раманскіх народаў, што насяляюць Альпы. Паходзяць ад старажытнага народа рэтаў. Размаўляюць на рэтараманскіх мовах.

У рэтараманскую групу ўваходзяць:

*Романшы
*Ладзіны
*Фрыулы

## Літаратура 
* Народы зарубежной Европы. Том 2. / Под редакцией С. А. Токарева, В. І. Козлова, О. А. Ганцкой. — М.: Наука, 1965.

Катэгорыя:Раманскія народы
Капітан

[thumb|100px|[Пагон капітана Рускай Імператарскай Арміі]]
[thumb|100px|[Пагон капітана Савецкай Арміі]]
[thumb|100px|Пагоны капітана [Армія ЗША | арміі ЗША]]

**Капіта́н** ( — военачальнік, ад  — галава) — воінскае званне афіцэрскага саставу ў арміі і на флоце шматлікіх краін свету. Ва Узброеных Сілах Рэспублікі Беларусь (з 1992), а таксама ў войсках шэрагу дзяржаў, па рангу вышэй за «старшага лейтэнанта», але ніжэй за «маёра».

Упершыню чын (званне) **капітан** з'явіўся ў Сярэднявечча ва Францыі, дзе так звалі начальнікаў асобных ваенных акруг; з 1558 года капітанамі сталі зваць камандзіраў рот, а начальнікаў ваенных акруг — генерал-капітанамі.

У арміі Вялікага Княства Літоўскага званне капітан выкарыстоўвалася толькі ў пяхоце, артылерыі і інжынерных частках. У кавалерыі капітану адпавядала званне ротмістр. Намеснікам капітана з'яўляўся штабс-капітан.

Знакам адрознення капітана ў арміі ВКЛ у XVIII ст. былі чатыры зорачкі на пагоне. Пасля адраджэння арміі ВКЛ у 1812 г. знакам адрознення капітана быў «чысты» эпалет без махры.

## Гл. таксама 
* Гетман (вытворнае ад Hauptmann — капітан)
* Воінскае званне
* Табель аб рангах

## Літаратура 
* *Чаропка Станіслаў.* Станаўленне сістэмы знакаў адрознення ў арміі ВКЛ // Актуальные проблемы в изучении и преподавании общественно-гуманитарных дисциплин: сб. статей. — Витебск, 2012.

Катэгорыя:Воінскія званні Узброеных сіл Беларусі
Катэгорыя:Воінскія званні Узброеных сіл Расіі
Катэгорыя:Воінскія званні
Катэгорыя:Табель аб рангах
*
Рэты

**Рэты** ()  — старажытны народ або група плямён, што насялялі цэнтральную частку Альпійскіх гор. 

## Паходжанне
Паходжанне рэтаў да канца не высветлена. Тыт Лівій лічыў іх сваякамі этрускаў. Падобнай думкі прытрымліваюцца і сучасныя лінгвісты. Мяркуюць, што да сярэдзіны 1 тысячагоддзя да н. э. рэты насялялі даліну ракі По, адкуль былі выціснутыя ў Альпы кельтамі. Тут рэты асімілявалі мясцовых абарыгенаў або абарыгены захоўвалі свае паселішчы сярод сваякоў этрускаў, але рымляне далі і тым, і другім адно найменне. Тыт Лівій казаў, што "*самі месцы, населеныя рэтамі, зрабілі іх лютымі і не захавалі ў іх нічога з ранейшага, толькі што мову, ды і тую сапсаваную*".

## Лёс
У 15 г. да н. э. рэты былі заваяваны рымлянамі. На тэрыторыі іх пражывання ўзнікла рымская правінцыя Рэцыя. Яе насельніцтва было значна раманізавана. Нашчадкамі рэтаў лічацца рэтараманскія народы.

## Літаратура
*TITUS LIVIUS, THE HISTORY OF ROME
*Народы зарубежной Европы. Том 2. /Под редакцией С.А.Токарева,В.И.Козлова, О.А.Ганцкой. — М.: Наука, 1965

Катэгорыя:Старажытныя народы
Ладзіны

**Ладзіны** (саманазва *Ladini*) — рэтараманскі народ, карэнныя жыхары поўначы Італіі. Прыкладная колькасць - 24 тыс. чал. 

## Паходжанне
Лічыцца, што ладзіны паходзяць ад раманізаваных рэтаў. У сярэднявеччы вобласць, населеная імі, была значна германізавана, але ладзінская мова захавалася дзякуючы таму, што яе носьбіты выратаваліся высока ў гарах. У XVI ст. была складзена ладзінская пісьмовасць. У наш час ладзіна стала асіміліруюцца суседзямі-італьянцамі. 

## Культура
Традыцыйна горцы-ладзіна займаліся адгоннай жывёлагадоўляй. У нашы дні найбольш распаўсюджаны заняткі, звязаныя з абслугоўваннем турыстаў. Папулярнае рамяство - разьбярства па дрэву. 

Ладзіны будуюць сядзібы альпійскага тыпу. Мураванае жытло і зрубную або каркасную гаспадарчую пабудову аб'ядноўваюць пад адным дахам.

## Спасылкі 
* Ladin in Italy
* The ancient and hospitable Ladin people

Катэгорыя:Народы Італіі
Катэгорыя:Раманскія народы
Немцы (Верхнядзвінскі раён)

**Немцы** — былая вёска на тэрыторыі Верхнядзвінскага раёна Віцебскай вобласці. Была знішчаная гітлераўскімі акупантамі разам з жыхарамі. Знаходзілася за 1,5 км на поўдзень ад вёскі Ворзава Бігосаўскага сельсавета.

## Гісторыя 
Перад Вялікай Айчыннай вайной у вёсцы жыло 49 чалавек у 11 дварах.

16 лютага 1943 г. ў час карнай аперацыі Winterzauber гітлераўцамі было спалена 11 дамоў, забіта 22 чалавекі.

Пасля вайны не адрадзілася.

## Памяць 
У 1975 г. на месцы былой вёскі насыпаны курган, пастаўлена стэла. Увекавечана ў мемарыяльным комплексе Хатынь.

## Літаратура 
* Беларусь у Вялікай Айчыннай Вайне 1941—1945, Мн., «Беларуская Савецкая Энцыклапедыя» імя Петруся Броўкі, 1990, ISBN 5-85700-012-2, С.382

Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі
Ніўе (Расонскі раён)

**Ніўе** — вёска на тэрыторыі Расонскага раёна Віцебскай вобласці, знішчаная гітлераўскімі акупантамі разам з жыхарамі. Знаходзілася за 1,5 км на ўсход ад вёскі Казімірава Клясціцкага сельсавета. 

Перад вайной насельніцтва складала 62 чалавекі.

У лютым 1943 г. гітлераўцы загубілі 14 жыхароў, вёску (12 двароў) спалілі. Пасля вайны не адрадзілася.

## Памяць 
У 1967 годзе на магіле ахвяр нацызму (непадалёку ад вёскі Пірагі Клясціцкага сельсавета).

## Літаратура 
* Беларусь у Вялікай Айчыннай Вайне 1941-1945, Мн., "Беларуская Савецкая Энцыклапедыя" імя Петруся Броўкі, 1990, ISBN 5-85700-012-2, С.384

Катэгорыя:Населеныя пункты Расонскага раёна
Ніўе

Назву **Ні́ўе** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Ніўе — былая вёска ў Глыбоцкім раёне
** Ніўе — хутар у Мёрскім раёне
** Ніўе — былая вёска ў Расонскім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Ніўе — хутар у Астравецкім раёне
Салідол

**Салідол** ( — шчыльны і  — масла, ранейшая  назва — *тавот*) — пластычны змазачны матэрыял, прызначаны ў мэтах змяншэння трэння слізгання і заўчаснага зносу дэталяў машын і механізмаў. 

Уяўляе сабой густую масу цёмна-рудага (амаль чорнага) колеру. Тэмпература плаўлення 75—90 °C, мяжа трываласці на зрушэнне 1—4 г/см³. Не раствараецца ў вадзе.

Недахопамі салідолаў з'яўляецца нізкая тэмпература плаўлення і дрэнная механічная стабільнасць.

## Атрыманне 
Салідолы атрымліваюць:
* *Сінтэтычны салідол* — згушчэннем нафтавых масел (індустрыяльнае масла сярэдняй вязкасці) кальцыевым мылам на аснове сінтэтычных тлустых кіслот;
* *Тлушчавы салідол* — згушчэннем тлушчаў.

## Выкарыстанне 
Салідол адносіцца да антыфрыкцыйных змазак агульнага прызначэння для звычайных тэмператур. Выкарыстоўваецца ў вузлах, працуючых пры тэмпературы ад -30 да 70 °C пры невялікіх хуткасцях, нагрузках, ва ўмовах павышанай вільготнасці і адсутнасці агрэсіўных асяроддзяў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Солидолы // ХиМиК.ру 

Катэгорыя:Антыфрыкцыйныя матэрыялы
Інгумацыя

**Інгума́цыя** — пахаванне нябожчыка паводле абраду трупапалажэння ў грунтавой магіле, а таксама пад курганом на гарызонце, у яме або падсыпцы ў курганным насыпе ў адрозненне ад абраду крэмацыі.

Упершыню ў беларускамоўным археалагічным выкарыстанні тэрмін *інгумацыя* ўпершыню ўжыты А. М. Ляўданскім пры апісанні пахавальнага абраду ў Заслаўскіх курганных могільніках.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Пахаванні
Катэгорыя:Пахавальныя традыцыі
Віцэ-камендант

**Віцэ-камендант брыгады** — обер-афіцэрскае званне ў арміі Вялікага княства Літоўскага ў XVIII стагоддзі.

Званне ўзнікла пасля ваеннай рэформы ў Вялікім княстве Літоўскім 1775 года, калі замест традыцыйнага падзелу кавалерыі на гусараў, пяцігорцаў, казакаў і татараў уводзіўся падзел на Нацыянальную кавалерыю і Пярэднюю варту. Званне ўжывалася толькі ў брыгадах Нацыянальнай кавалерыі. Званне «віцэ-камендант» адпавядала званню "палкоўніка" ў палках Пярэдняй варты, пяхоты і артылерыі.

Знакам адрознення віцэ-каменданта XVIII стагоддзя выступаў эпалет з трыма нахіленымі стужкамі.

Ва Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь эквівалентна званню «палкоўнік».

## Літаратура 
* *Чаропка Станіслаў.* Станаўленне сістэмы знакаў адрознення ў арміі ВКЛ // Актуальные проблемы в изучении и преподавании общественно-гуманитарных дисциплин: сб. статей. — Витебск, 2012.

Катэгорыя:Воінскія званні арміі ВКЛ
Дан Андэрсан

**Даніэль «Дан» Андэрсан** (, , , Швецыя — , , Швецыя) — шведскі пісьменнік, паэт і кампазітар.

## Біяграфія 
Дан Андэрсан нарадзіўся 6 красавіка 1888 года ў Скатлёсбергу (зараз камуна Людвіка ў правінцыі Даларна) у сям'і сельскіх настаўнікаў. Продкі бацькі былі фінскімі перасяленцамі. Ва ўзросце пяці гадоў навучыўся чытаць, а ў восем, маючы скрыпку, - самастойна навучыўся граць на ёй, вывучаў англійскую мову. У 1902 годзе пабываў у Злучаных Штатах, куды сям'я хацела эміграваць у пошуках працы і сродкаў існавання. Умовы для сям'і ў ЗША апынуліся ненашмат лепш, чым на радзіме, пасля чаго ён вярнуўся ў Швецыю. У гэты перыяд ён напісаў шэраг апавяданняў і вершаў.

У 1905 годзе сям'я пераязджае, але ў 1911–1915 гадах зноў жыве ў Скатлёсбергу. Дан піша шмат апавяданняў і вершаў у гэты час. У 1914–1915 гадах Дан вучыцца ў Брунсвікскай народнай школе. З гэтага часу піша прозу, вершы і песні, якія карыстаюцца папулярнасцю ў шведаў і спяваюцца амаль стагоддзе праз. Самыя вядомыя яго песні – «Маёй сястры» і «Юнга Янсан».

Дан загінуў у пакоі №11 у стакгольмскай гасцініцы Хэльман 16 верасня 1920 года, дзе ён спрабаваў уладкавацца на працу ў выданні «Сацыял-дэмакрат». Супрацоўнікі гасцініцы труцілі вошаў у пакоі і не праветрылі памяшканне. У выніку атручвання Андэрсан памёр.

Пахаваны ў горадзе Людвіка.

## Творчасць 
Паэт і празаік, некаторыя свае вершы сам паклаў на музыку. Карыстаўся псеўданімам Чорны Джым (Black Jim). Уважаўся за пралетарскага паэта, хоць гэтай тэматыкай яго творы не абмяжоўваліся.

У 1917—1918 гадах супрацоўнічаў з сацыял-дэмакратычнай газетай «Ny Tid» у Гётэбаргу, займаўся перакладамі твораў Р. Кіплінга і Шарля Бадлера на шведскую мову. Нягледзячы на прастату выхавання, Андэрсан быў вельмі адукаваным і музычным чалавекам, іграў на скрыпцы і акардэоне.

## Некаторыя творы 
* Kolarhistorier (1914)
* Kolvaktarens visor (1915)
* Det kallas vidskepelse (1916)
* Svarta ballader (1917)
* De tre hemlösa (1918)
* David Ramms arv (1919)
* Chi-mo-ka-ma. Berättelser från norra Amerika (1920)
* Efterlämnade dikter (1922)

## Памяць 
mini|right|250px|thumb|Помнік Дану Андэрсану ў Гётэбаргу
* У 1988 годзе Пошта Швецыі выпусціла дзве паштовыя маркі ў гонар стагадовага юбілею са дня нараджэння Дана Андэрсана.
* У Гётэбаргу ўсталяваны помнік Андэрсана.
* У родным горадзе Людвіка адкрыты мемарыяльны музей паэта і пісьменніка Дана Андэрсана, там з'яўляецца яго помнік.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Dan Andersson
* Сайт пра Д. Андэрсана  
* Песня Дана Андэрсана «Broder Joachim» у выкананни Sofia Karlsson (Audio only, Tønderfestivalen, 2006)
* Песня Дана Андэрсана «The Brookland Road» у выкананни Olivia Chaney
* Твор Д. Андэрсана «Калядная песня з Фінскага краю» у перакладзе на беларускую мову 
* Шведскі мадэрнізм ад Алесі Башарымавай

Катэгорыя:Пісьменнікі Швецыі
Катэгорыя:Паэты Швецыі
Катэгорыя:Кампазітары Швецыі
Катэгорыя:Перакладчыкі Швецыі
Катэгорыя:Памерлі ад атручвання
Андэрсан

**А́ндэрсан** ( або ) — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
### А 
* Адам Андэрсан (нар. 1984) — музыкант брытанскага дуэта Hurts

### Б 
* Бенедыкт Андэрсан — брытанскі сацыёлаг
* Бібі Андэрсан — шведская актрыса
* Біргіта Андэрсан — шведская актрыса
* Бэні Андэрсан (нар. 1946) — шведскі кампазітар, музычны прадзюсар, аранжыроўшчык і спявак, адзін з заснавальнікаў квартэта ABBA.

### Г 
* Гуніла Андэрсан  — шведская хакеістка.

### Д 
* Дан Андэрсан (1888—1920) — шведскі пісьменнік, паэт і кампазітар.
* Джыліян Андэрсан — амерыкана-брытанская актрыса
* Джэймі Андэрсан — амерыканская сноўбардыстка
* Джэсіка Андэрсан — шведская спявачка.
### І 
* Івон Андэрсан — амерыканская баскетбалістка
### К 
* Карл Дэйвід Андэрсан (1905—1991) — амерыканскі фізік-эксперыментатар, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1936)
* Карын Элізабет Андэрсан — шведскі палітык
* Кевін Андэрсан — тэнісіст

### Л 
* Ліна Андэрсан — шведская лыжніца
* Лоры Андэрсан — амерыканская спявачка

### М 
* Магдалена Андэрсан (нар. 1967) — прэм'ер-міністр Швецыі.
* Майкл Андэрсан (рэжысёр)
* Майкл Філіп Андэрсан (1959—2003) — астранаўт ЗША.
* Марыян Андэрсан (1902—1993) — амерыканская спявачка (кантральта).
* Мікалай Іванавіч Андэрсан (1845—1907) — вучоны-мовазнавец, гісторык навукі.

### О 
* Оскар Мікалаевіч Андэрсан (1887—1960) — вучоны ў галіне матэматычнай і эканамічнай стастыстыкі.

### П 
* Памела Андэрсан (нар. 1967) — амерыканская актрыса і фотамадэль канадскага паходжання.
* Перніла Андэрсан — шведская спявачка, прадзюсар.
* Пол Томас Андэрсан — амерыканскі рэжысёр.

### Р 
* Роберт Бернард Андэрсан (1910—1989) — амерыканскі юрыст, палітык
* Рой Андэрсан — шведскі рэжысёр

### С 
* Сафі Жанжамбр Андэрсан — англійская мастачка

### У 
* Уэс Андэрсан (нар. 1969) — амерыканскі кінарэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар.

### Ф 
* Філіп Уорэн Андэрсан (1923—2020) — амерыканскі фізік-тэарэтык, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1977)
### Х 
* Харыет Андэрсан — шведская актрыса
* Хеда Андэрсан — шведскі ўрач

### Ш 
* Шэрвуд Андэрсан (1879—1941) — амерыканскі пісьменнік.
### Э 
* Эба Андэрсан - шведская лыжніца

### Ю 
* Юнна Андэрсан - шведская футбалістка

## Футбалісты 
* Андэрсан Полга (нар. 1979) — бразільскі футбаліст

## Тапонім 
* Андэрсан (акруга, Тэхас)
* Андэрсан (рака) — рака на паўночным захадзе Канады ў Паўночна-Заходніх тэрыторыях
* Андэрсан (Тэхас)
* Андэрсан — шэраг акруг у ЗША

## Гл. таксама 
* Андэрсен

Катэгорыя:Прозвішчы
Плошча Чэкістаў (станцыя хуткаснага трамвая)

]]

**«Плошча Чэкістаў»** — канцавая станцыя маршруту СТ-1 Валгаградскага метратрама. Наступная станцыя на лініі «Піянерская».

Станцыя складаецца з адзінай платформы, размешчанай на разваротным кольцы. Гэтая канцавая станцыя з’яўляецца часовай. Па першапачатковых планах яна павінна была быць зачынена пасля адкрыцця 2-й чаргі хуткаснага трамвая, але з-за праблем з фінансаваннем новы ўчастак не будзе забяспечаны дастатковай колькасцю двухбаковага рухомага складу, і на нявызначаны перыяд на лініі будуць захоўвацца Татры Т3, якія будуць хадзіць да плошчы Чэкістаў. Толькі пасля поўнага абнаўлення рухомага складу кольца і станцыя будуць зачынены.

Кольца размешчана на схіле яра, утворанага поймай ракі Царыца, крыху ніжэй за аднайменную плошчу. Станцыя не мае вялікага пасажырапатоку, у вялікай ступені дублюе «Піянерскую», размешчаную на адлегласці каля 200 метраў на другім баку рова, утворанага поймай ракі Царыца.

Кольца з’яўляецца аднапутным, але ёсць яшчэ адзін вонкавы пуць, які ўздымаецца ўверх па схіле яра. Ён выкарыстоўваецца для адстою спецыяльнай тэхнікі і перавозкі вагонаў на рамонтны завод. Цікава, што перавозка вагонаў ажыццяўляецца на трэйлерах, бо лінія метратрама не злучаецца з цэнтральнай трамвайнай сеткай Валгаграда.

Раней платформа размяшчалася ў іншым месцы, адразу пасля павароту пуцей з эстакады ў бок кольца, аднак была перанесена на цяперашняе месца пры будаўніцтве партала для тунэляў цяпер адкрытай другой чаргі хуткаснага трамвая, якія сыходзяць пад зямлю.

Катэгорыя:Станцыі Валгаградскага хуткаснага трамвая
Катэгорыя:З’явіліся ў 1984 годзе
Катэгорыя:1984 год у Валгаградзе
Інгушы

**Інгушы** (саманазва *галгаі*) — вайнахскі народ на Паўночным Каўказе. Жывуць пераважна ў Інгушэціі. Размаўляюць на інгушскай мове нахскай групы паўночнакаўказскай сям'і, пісьменнасць на аснове кірыліцы. Вернікі — мусульмане-суніты.
## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Народы Расіі
Катэгорыя:Інгушэція
Лейтэнант

[thumb|100px|[Пагон падпаручніка Рускай Імператарскай Арміі]]
[thumb|100px|[Пагон лейтэнанта Савецкай Арміі]]
[thumb|100px|[Пагон другога лейтэнанта арміі ЗША]]

**Лейтэнант** ( — намеснік, ад lieu — месца і tenant - займае) — воінскае званне малодшага афіцэрскага саставу ва ўзброеных сілах многіх дзяржаў, уключаючы Рэспубліку Беларусь. 

У арміі Вялікага Княства Літоўскага адпавядала званню "падпаручнік".

## Літаратура 
* 
* *Чаропка Станіслаў.* Станаўленне сістэмы знакаў адрознення ў арміі ВКЛ // Актуальные проблемы в изучении и преподавании общественно-гуманитарных дисциплин: сб. статей. - Витебск, 2012.

Катэгорыя:Воінскія званні
Катэгорыя:Воінскія званні Узброеных сіл Беларусі
Катэгорыя:Воінскія званні Узброеных сіл Расіі
Катэгорыя:Воінскія званні Узброеных сіл ЗША
Катэгорыя:Табель аб рангах
Клётнае

**Клётнае** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Свіна, за 47 км на паўночны ўсход ад Полацка, каля вёскі Уладзіміраўка.

Плошча паверхні 0,28 км². Даўжыня 0,77 км, найбольшая шырыня 0,47 км. Найбольшая глыбіня 2,1 м. Даўжыня берагавой лініі 2,26 км. Аб’ём вады ў возеры 0,15 млн. м³. Плошча вадазбору 22 км².
Схілы катлавіны вышынёй да 2 м, пясчаныя, параслі лесам. Берагі нізкія, забалочаныя. Пойма шырынёй да 50 м. Дно возера плоскае, выслана сапрапелем. На поўначы ўпадае ручай з возера Грыбна, на поўдні выцякае ручай у возера Обалінец. Зарастае па ўсёй плошчы пераважна падводнай расліннасцю.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Клётнае возера 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Інгушская мова

**Інгушская мова** (інгуш. ГIалгIай Мотт) — мова інгушоў, распаўсюджаны на Паўночным Каўказе. На інгушскай мове размаўляюць прыкладна 306.000 чалавек у Расіі (Інгушэція).
 
Інгушская мова блізкая да чачэнскай мовы, з якой яны разам ўваходзяць у нахскую галіну нахска-дагестанскіх моў.
 
У Інгушэціі інгушская мова з'яўляецца афіцыйнай разам з рускай.

Катэгорыя:Мовы Расіі
Катэгорыя:Мовы Каўказа
Катэгорыя:Нахска-дагестанскія мовы
Таварыш

Таварыш — ваенная пасада, а затым званне ў арміі Вялікага княства Літоўскага.

Існавала толькі ў кавалерыі. Першапачаткова таварыш быў кіраўніком ніжэйшай баявой адзінкі кап'я, якое складалася з таварыша і некалькіх дробных шляхціцаў - пачтовых. 

Нават пасля ўтварэння рэгулярнай арміі ВКЛ у XVIII ст. прынцып камплектавання кавалерыі застаўся ранейшым, таму гэтае званне праіснавала да канца існавання беларуска-літоўскай дзяржавы. Пасля ваеннай рэформы ў Рэчы Паспалітай 1775 г. званне "таварыш" захавалася ў палках Пярэдняй варты і брыгадах Нацыянальнай кавалерыі. Хаця аналагаў гэтаму званню ў пяхоце і артылерыі Вялікага княства не існавала, тым не менш таварышы Пярэдняй варты стаялі вышэй падафіцэраў пяхоты і артылерыі і насілі афіцэрскія пагоны, а таварышы Нацыянальнай кавалерыі па статусу прыроўніваліся да "харунжых" у пяхоце, артылерыі і палках Пярэдняй варты.

Знакам адрознення таварыша ў палках Пярэдняй варты выступаў эпалет без зорачак і стужак, а ў брыгадах Нацыянальнай кавалерыі - эпалет з адной зорачкай.

Ва Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь эквівалентам гэтаму званню можа выступаць прапаршчык. 

## Літаратура 
* *Чаропка Станіслаў.* Станаўленне сістэмы знакаў адрознення ў арміі ВКЛ // Актуальные проблемы в изучении и преподавании общественно-гуманитарных дисциплин: сб. статей. - Витебск, 2012.

Катэгорыя:Воінскія званні арміі ВКЛ
Сняданне ў Тыфані (раман)

**«Сняданне ў Тыфані»** () — самы знакаміты раман амерыканскага пісьменніка Трумэна Капотэ. Упершыню апублікаваны ў 1958 годзе.

## Сюжэт 
Падзеі рамана разгортваюцца ў Нью-Ёрку. Маладая 18-19-гадовая дзяўчына Холі Галайтлі на працягу года сябруе і сустракаецца з безыменным апавядальнікам, які жыве па суседству, у яе пад’ездзе. Дзяўчына любіць наведваць свецкія мерапрыемствы ў пошуках багатых і паспяховых мужчын. Холі нярэдка вядзе размовы з апавядальнікам і дзеліцца з ім рознымі падрабязнасцямі свайго жыцця і адкрытымі меркаваннямі пра Нью-Ёрк.

Гэтую маладую эксцэнтрычную дзяўчыну вабіць свет багатых людзей, якія могуць сабе дазволіць набываць зіхоткія дыяментавыя калье. Холі кіруецца ў сваіх учынках толькі голасам сэрца, спалучаючы ў сабе чароўнае абаянне сапраўднай жанчыны і дзіцячую наіўнасць і непасрэднасць. Яна нібыта ўвасабляе ў сабе сутнасць Нью-Ёрка — горада, дзе мары і жыццё адгароджаны прыцягальнымі і яркімі вітрынамі крам і кафэ.

## Экранізацыя 
У 1961 годзе кніга была экранізавана. Галоўную ролю выканала актрыса Одры Хепбёрн.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Раманы XX стагоддзя
Катэгорыя:Раманы на англійскай мове
Катэгорыя:Кнігі 1958 года
Катэгорыя:Нью-Ёрк у культуры і мастацтве
Валачобны абрад

**Валачобны абрад** — абыход дамоў у велікодную нядзелю, суправаджаны выкананнем валачобных песень. Вядомы пераважна на тэрыторыі паўночнай, паўночна-заходняй і цэнтральнай Беларусі, а таксама ў прылеглых раёнах польскага Падляшша, у Віленскай, Пскоўскай, Смаленскай абласцях, часткова — у Калужскай, Арлоўскай, Чарнігаўскай абласцях. Назва абраду звязана з дзеясловам валачыць — валачыцца ў значэнні *ісці, брысці, хістацца* (пар. тыповы песенны зачын: «Валачобнiчкi валачыліся ...»). Абрад блізкі да калядавання і в'юнішніку — у Чэхіі валачобныя песні так і называюцца — *koleda*.

## Валачобнікі 
Удзельнікі абраду — мужчынскія групы, якія складаюцца з 8-10 (часам да 20) чалавек. У асноўным гэта мужчыны сярэдніх гадоў і маладыя хлопцы. Толькі зрэдку да іх маглі далучыцца старыкі і замужнія жанчыны, а дзяўчаты і дзеці не ўдзельнічалі зусім. У адрозненне ад калядных груп, сярод валачобнікаў не было ражаных. Узначальваў дружыну «пачынальнік» або «запявала», які кіраваў усім ходам абраду, падбіраў песенны рэпертуар, сам пачынаў спевы, прымаў узнагароду ад гаспадароў. Яму дапамагалі музыканты (з дудой і скрыпкай) і «мехоноша» («мехоножыч»), у абавязкі якога ўваходзіла нашэнне мяшка з атрыманымі за спевы прадуктамі. Усе астатнія члены дружыны («падхватнікі») хорам выконвалі прыпеў валачобную песень.

## Асаблівасці 
Валачобнікі пачыналі хадзіць па хатах у велікодную нядзелю пасля вячэрні і працягвалі абрад ўсю ноч. На досвітку хаджэнне спынялася, нават калі за ноч не паспявалі абысці ўсе двары. У Себежскам павеце Віцебскай губерні (цяпер Себежскі раён Пскоўскай вобласці) абыход мог аднаўляцца і ў наступныя дзве ночы. Група спевакоў наведвала не толькі дамы свайго сяла, але заходзіла і ў суседнія вёскі, калі яны належалі да таго ж царкоўнаму прыходу. Падышоўшы да хаты, удзельнікі абраду станавіліся пад акном паўкругам, у сярэдзіне - «пачынальнік», які пытаўся ў гаспадароў дазволу «дом развесяліць», пасля чаго пачыналі спяваць. Гаспадары адорвалі валачобнікаў праз акно, у большасці выпадкаў запрашаць іх у дом было не прынята. Звычайна гаспадары чакалі прыходу валачобнай дружыны як жаданых і благаславёных гасцей, ад візіту якіх залежыць дабрабыт у доме. Іх імкнуліся шчодра адарыць (фарбаванымі яйкамі, салам, хлебнымі вырабамі, грашыма) і аказаць ім усялякія ўшанаванні, каб забяспечыць сабе багацце і поспех на ўвесь год. Завяршыўшы абрад, валачобнікі збіраліся ў хаце аднаго з удзельнікаў і дзялілі сабранае, аддаючы вялікую частку «пачынальніку».

## Гл. таксама 
* Вялікдзень (народная традыцыя)
* Палівальны панядзелак
* Народны каляндар

## Літаратура 
*   
* *Піліпенка М. Ф.* Валачо́бнікі // Этнаграфія Беларусі: Энцыклапедыя / Редкал. І. П. Шамяк (гл. рэд.) і інш. — Мн.: Беларуская савецкая энцыклапедыя, 1989. — С. 99—100. — ISBN 5-85700-014-9.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

Катэгорыя:Беларускія абрады і звычаі
Катэгорыя:Вялікдзень у славянскай традыцыі
Шум

**Шум** — хаатычныя ваганні разнастайнай фізічнай прыроды, якія вылучаюцца складанасцю спектру.

У залежнасці ад крыніцы шумы падзяляюцца на 
* механічныя,
* аэрадынамічныя,
* гідрадынамічныя,
* электрамагнітныя.

## Гл. таксама 
* Белы шум
*Сайт з гукамі белага шуму 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Шум  // Российская энциклопедия по охране труда: В 3 т. — 2-е изд., перераб. и доп. — М.: Изд-во НЦ ЭНАС, 2007. 
* 

Катэгорыя:Ахова працы
Катэгорыя:Гук
Світка (значэнні)

**Світка:**

* Світка — верхняе мужчынскае і жаночае адзенне з сукна
* Світка — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне Мядзелкі
Свірэпіца

**Свірэ́піца, капуста палявая, свірэпа** (*Brassica rapa campestris* ці *Brassica campestris L.*) — кветкавая расліна сямейства *Капуставыя*, падвід віду Рэпа, раней лічылася відам роду Капуста.

## Апісанне 
Аднагадовая травяністая расліна вышынёй 20—100 см. Сцябло галінастае, прамое. Лісце шызае, ніжняе чаранковае, лірападобна-перыстанадрэзанае, апушанае; верхняе — сцяблоабдымнае, яйцападобнае або прадаўгавата-эліпсападобнае. Кветкі правільныя, залаціста-жоўтага колеру, у шчыткападобных суквеццях; чашалісцікі з мехападобным уздуццем каля асновы, пялёсткі адваротнаяйцападобныя, звужаныя ў ногцік; тычынак 6. Плод — стручок з доўгім носікам.

## Пашырэнне 
Радзіма — Цэнтральная Азія. Вырошчваецца ў азіяцкіх і еўрапейскіх краінах. У Паўночную Афрыку, Амерыку і Аўстралію занесена. На тэрыторыі Беларусі расце як пустазелле на палях, агародах, уздоўж дарог. Цвіце ў маі—жніўні.

## Выкарыстанне 
Кармавая (асабліва для свіней), алейная (у насенні 35—45 % тлустага алею) расліна і сідэрат. Свірэпіцавы алей выкарыстоўваецца ў харчовай, мылаварнай і лакафарбавай прамысловасці. Добры меданос. Маладое лісце спажываюць як салату.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Об утверждении перечня видов растений, сорта которых охраняются в соответствии с Законом Республики Беларусь «О патентах на сорта растений» 
* *Brassica campestris* L. невалидное название // ИАС «ООПТ России» 

Катэгорыя:Рэпа
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Пустазелле
Катэгорыя:Кармавыя расліны
Індаеўрапеістыка

**Індаеўрапеістыка** — раздзел лінгвістыкі, даследуе жывыя і мёртвыя індаеўрапейскія мовы. Індаеўрапеістыка займаецца выяўленнем агульнаіндаеўрапейскіх моўных з’яў, праблемамі класіфікацыі розных галін унутры сям’і, арэальнымі кантактамі ў рамках індаеўрапейскіх моў, рэканструкцыяй індаеўрапейскай прамовы, культуры і гісторыі праіндаеўрапейцаў.

## Гісторыя 
Ля вытокаў навукі стаялі нямецкі мовазнавец Ф.Боп і дацкі вучоны Р. К. Раск. Асноўныя дасягненні 1-га перыяду ў развіцці індаеўрапеістыкі — вызначэнне кола індаеўрапейскіх моў, стварэнне першай параўнальна-гістарычнай граматыкі і асноў індаеўрапейскай этымалогіі.

2-і перыяд (другая палова 19 стагоддзя) вызначаецца працамі нямецкіх мовазнаўцаў А.Шлайхера, І.Шміта, А.Фіка (індаеўрапейская этымалогія).

3-і перыяд (канец 19-пачатак 20 стагоддзя) звязаны з младаграматызмам, а таксама з працамі П. Ф. Фартунатава, Ф.дэ Сасюра, А.Мее, Х.Педэрсена і інш.

## Развіццё 
Развіццё навукі характарызуецца пашырэннем матэрыялу даследаванняў (адкрыццё хецкай і іншых анаталійскіх моў), увагай да малавядомых моў, новымі тэорыямі ў галіне вакалізму і кансанантызму (ларынгальная тэорыя, акцэнтуацыя), структура іменных асноў і кораня, арыгінальнымі ідэямі, звязанымі са структурай склонавай парадыгмы і дзеяслова, новымі гіпотэзамі пра дыялектны падзел старажытнага індаеўрапейскага кантынуума і яго генетычных сувязях з настратычнымі мовамі (Э.Бенвеніст, Е.Курыловіч, Ф.Шпехт, Ю.Покарны, В.Пізані, Дж. Дэвота, В.Порцыг, В. У. Іванаў і інш.)

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Параўнальна-гістарычнае мовазнаўства
*