open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ігар Аляксандравіч Карпаў

**І́гар Алякса́ндравіч Ка́рпаў** (нар. ) — беларускі ўрач-інфекцыяніст. Галоўны пазаштатны інфекцыяніст Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь. Загадчык кафедры інфекцыйных хвароб БДМУ (з 2000 года). Доктар медыцынскіх навук (2000), прафесар (2003). Народны ўрач Беларусі (2020). Член-карэспандэнт НАН Беларусі(2021).

## Біяграфія 
У 1974 годзе з залатым медалём скончыў сярэднюю школу № 13 Мінска. У 1980 годзе скончыў Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (МДМІ), дзе навучаўся на лячэбным факультэце. У 1980—1982 гадах працаваў у 4-й гарадской клінічнай бальніцы Мінска. У 1982—1985 гадах быў аспірантам кафедры інфекцыйных хвароб МДМІ, дзе з 1985 года стаў асістэнтам катэдры. У 1986 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па спецыяльнасці «Інфекцыйныя хваробы» пад навуковым кіраўніцтвам прафесара П. Л. Новікава. У 1996 годзе атрымаў навуковае званне дацэнта. У 2000 годзе атрымаў навуковую ступеню доктара медыцынскіх навук і заняў пасаду загадчыка кафедры інфекцыйных хвароб БДМУ. У 2003 году стаў прафесарам. У 2021 годзе быў абраны членам-карэспандэнтам Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

## Навуковая дзейнасць 
На 2023 год напісаў звыш 500 навуковых прац, у тым ліку 30 аўтарскіх пасведчанняў на вынаходствы, звыш 20 інструкцый прымянення, 9 супольных выданняў і 4 манаграфіі. Асноўныя працы прысвяціў укараненню лячэньня ВІЧ-інфекцыі і хранічнага віруснага гепатыту, грыпу, COVID-19, бактэрыяльнага і віруснага сэпсісу, нэўраінфэкцыяў і нозакаміяльных ускладненняў. Упершыню ў Беларусі стварыў сетку лекавання хворых на вірус імунадэфіцыту чалавека ў інфекцыйных стацыянарах. Распрацаваў парадак лячэння ў Беларусі бактэрыяльных хвароб. З 2020 году займаў пасаду намесніка кіраўніка Рэспубліканскай міжведамаснай працоўнай групы пераадолення ўханьскага каранавірусу. Быў сябрам Еўрапейскага таварыства клінічнай мікрабіялогіі і інфекцыйных хваробаў (Швейцарыя), Міжнароднай арганізацыі рацыянальнага прымянення антыбіётыкаў, Усходнееўрапейскай акадэміі ВІЧ і СНІД, а таксама кіроўнага камітэту ВІЧ і СНІД Еўрапейскага аб’яднання вывучэння інфекцыйных хвароб.

Падрыхтаваў 9 кандыдатаў і 3-х дактароў навук. Старшыня Савета абароны дысертацый па спецыяльнасці 03.18.04 пры БДМУ. Сябра рэдакцыйных саветаў 6 навуковых часопісаў.

## Асноўныя працы 
* Инфекционные болезни с основами эпидемиологии: учебное пособие / И. А. Карпов. — Минск: Універсітэцкае, 1998. — 284 с.
* Основы общей и медицинской паразитологии: учебное пособие / И. А. Карпов. — Минск: МГМИ, 2001. — 183 с.
* Тропические и паразитарные болезни: учебное пособие / И. А. Карпов. — Минск: Вышэйшая школа, 2014. — 399 с.
* Микробиом человека / И. А. Карпов. — Минск: ДокторДизайн, 2018. — 120 с.

## Узнагароды 
Выдатнік аховы здароўя Беларусі (1998, 2009). Лаўрэат ганаровых грамат Савета міністраў Рэспублікі Беларусь, Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь (2000, 2006, 2012), Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2013) і Нацыянальнага сходу Беларусі, а таксама ўзнагароды імя Усевалада Ігнатоўскага. 

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Карпов Игорь Александрович
Птушыная п’яўка звычайная

**Птушыная п’яўка звычайная** (*Theromyzon tessulatum*) — від п’явак з роду  сямейства . Сінонім — . Пярэдняя прысоска дыскападобная, выразна аддзеленая ад цела, значна больш і развіцей задняй. З’яўляецца эктапаразітам, харчуецца крывёй вадаплаўных птушак, перш за ўсё прадстаўнікоў качыных.

## Распаўсюджанне 
Распаўсюджаная ў Паўночнай і Паўднёвай Амерыцы. Таксама сустракаецца ў Вялікабрытаніі, Нідэрландах, Даніі і Швецыі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Кузнецов а О. Н. Пиявки — паразиты водоплавающей птицы. — Птицеводство, 1955, № 11, с. 32—34
* J. Wilkialis, Ronald W. Davies. The reproductive biology of Theromyzon tessulatum (Glossiphoniidae: Hirudinoidea), with comments on Theromyzon rude. Journal of Zoology. November 1980
* Sawyer, Roy T. 1986. Leech Biology and Behaviour, vol. 2
* Orrell T. (custodian) (2015). ITIS Regional: The Integrated Taxonomic Information System (version Dec 2014). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 26th August 2015 (Roskov Y., Abucay L., Orrell T., Nicolson D., Kunze T., Flann C., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., De Wever A., eds). Digital resource at www.catalogueoflife.org/col. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-8858.

Катэгорыя:Плоскія п’яўкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1774 годзе
Пясчанікі (сямейства жукоў)

**Пясчанікі** (*Trogidae*) — сямейства жукоў.

## Апісанне 
Цела жукоў даўжынёй 5-9 мм, авальнае, зверху выпуклае, ад чорнага да чорна-бурага колеру. Вусікі каленчатыя, 9- або 10-членікавыя, з маленькай 3-членікавай пласціністай булавой на тоўстай сцяблінцы. Брушка з 5 стэрнітаў. Тазікі ног збліжаныя, лапкі 5-членікавыя.

Лічынкі невялікія, С-падобнай формы, са светлым мяккім складкаватым покрывам цела, якое складаецца з 13 сегментаў. Брушныя сегменты з шыпамі. Галава чорная, моцна склератызаваная. Ногі добра развіты.

## Пашырэнне 
У сусветнай фаўне больш за 200 відаў. На Беларусі адзначаны  і . Трапляюцца часцей у сухіх пясчаных месцах (адсюль назва). Лічынкі — у глебе. Жукі кормяцца сухімі трупамі жывёл.

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Сямействы насякомых
Рабдытыдозы

**Рабдытыдозы** — глісныя хваробы амфібій, паўзуноў, птушак, млекакормячых жывёл і чалавека (канчатковыя гаспадары), якія выклікаюцца паразітаваннем круглых чарвей атраду .

## Апісанне 
Жывёлы і чалавек заражаюцца праз кармы і ваду, забруджаныя інвазаванымі лічынкамі паразітаў.

## Віды 
* Дыктыякаўлёзы
* Метастрангілёз
* Странгілаідоз
* Трыхастрангілідоз
* Эзафагастамоз і іншыя

## Крыніцы 
Катэгорыя:Рабдытыдозы
Катэгорыя:Рабдытыды
Франсіска Галан Радрыгес

**Франсіска Галан Радрыгес** (; ) — палкоўнік Народнай арміі Іспанскай Рэспублікі, удзельнік грамадзянскай вайны ў Іспаніі. Брат генерала Хасэ Марыі Галана і капітана Ферміна Галана.

## Біяграфія 
Паходзіў з сям’і ваеннага. У вельмі раннім узросце ён страціў свайго бацьку, унтэр-афіцэра іспанскага флоту. 

На 1936 год быў лейтэнантам грамадзянскай гвардыі ў адстаўцы. У першыя месяцы грамадзянскай вайны падтрымаў рэспубліканцаў і служыў ваенным інструктарам Антыфашысцкіх рабоча-сялянскіх атрадаў, створаных Камуністычнай партыяй Іспаніі. 

Далей прызначаны кіраўніком калоны рэспубліканскіх апалчэнцаў. Удзельнічаў у арганізацыі Пятага палка, быў адным з яго камандзіраў. 

З лістапада 1936 года прымаў удзел у абароне Мадрыда, у ходзе якой быў паранены. Прызначаны камандуючым 22-й змешанай брыгадай. З сакавіка кіраваў 39-й дывізіяй. У сярэдзіне мая быў накіраваны Генеральным штабам арміі на Паўночны фронт, а ў ліпені ўзначаліў 4-ю Баскскую дывізію (пазней перайменаваную ў 51-ю). У канцы жніўня прызначаны камандзірам рэшткаў разбітага XIV армейскага корпуса.

У лютым 1938 года Галан кіраваў войскамі XX армейскага корпуса ў ходзе Тэруэльскай аперацыі. Далей працаваў на пасадзе камандуючага XI армейскага корпуса, са снежня — XII. 

У сакавіку 1939 года стаў камандзірам ваенна-марской базы ў Картахене, дзе неўзабаве пачалося паўстанне, пасля якога адправіўся ў эміграцыю. 

Першы час знаходзіўся у французскім пратэктараце Туніс у лагеры для інтэрніраваных. У красавіку, дзякуючы французскаму дэпутату-камуністу, пакінуў лагер. Выехаў у Чылі, а потым у Аргенціну, дзе кіраваў некалькімі выдавецтвамі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Thomas, Hugh (1967). La Guerra Civil Española, París : Ruedo Ibérico.
* Salas Larrazábal, Ramón (2006). Historia del Ejército Popular de la República. Madrid, La Esfera de los libros. 84-9734-465-0.
* Bahamonde Magro, Ángel; Cervera Gil, Javier (2000). Así terminó la Guerra de España, Madrid: Marcial Pons, Ediciones de Historia. ISBN 9788495379092.

Катэгорыя:Удзельнікі грамадзянскай вайны ў Іспаніі (рэспубліканцы)
Катэгорыя:Члены Камуністычнай партыі Іспаніі
Катэгорыя:Палкоўнікі
Катэгорыя:Ваенныя Іспаніі
Спіс рэзалюцый Савета Бяспекі ААН з 2501 па 2600

Гэта спіс **рэзалюцый Савета Бяспекі ААН з 2501 па 2600**, прынятых з 16 снежня 2019 года па 15 кастрычніка 2021 года.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэзалюцыі Савета Бяспекі ААН
Катэгорыя:Спісы:ААН
Туманаў

**Туманаў** — рускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксей Ціханавіч Туманаў (1909—1976) — савецкі вучоны-матэрыялазнаўца, спецыяліст у галіне распрацоўкі авіяцыйных матэрыялаў.
* Вадзім Іванавіч Туманаў (1927—2024) — расійскі прадпрымальнік, золатапрамысловец.
* Іван Іванавіч Туманаў (1894—1985) — савецкі батанік, спецыяліст у галіне фізіялогіі раслін, член-карэспандэнт АН СССР.
* Іван Мікалаевіч Туманаў (1924—1973) — аўтаматчык 104-га гвардзейскага стралковага палка, гвардыі чырвонаармеец. Герой Савецкага Саюза.
* Уладзімір Аляксандравіч Туманаў (1926—2011) — савецкі і расійскі юрыст, старшыня Канстытуцыйнага суда Расійскай Федэрацыі (1995—1997).
* Эдуард Віктаравіч Туманаў (нар. 1967) — беларускі і расійскі судова-медыцынскі эксперт.
Тартускі музей цацак

**Тартускі музей цацак** () — музей у горадзе Тарту.

У пачатку XIX стагоддзя ў будынку музея размяшчалася школа Дарпацкага павета, дзе ў асноўным вучыліся дзеці рамеснікаў. У 1829 годзе памяшканне музея перайшло ў прыватную ўласнасць, пасля чаго была арганізавана маштабная работа па рэканструкцыі будынка: фасад дома выкананы ў класічным стылі, былі пашыраны вокны, а пакоі падзелены перагародкамі.

У канцы XIX — пачатку XX стагоддзя будынак быў падзелены на некалькі невялікіх памяшканняў, у двары ўзведзены дадатковыя пабудовы, якія пазней былі знішчаны. На працягу XX стагоддзя будынак уяўляў сабой жылы дом, у якога не было пастаянных уладальнікаў. У 1994 годзе ўлады горада Тарту вырашаюць размясціць тут музей цацак. Яго адкрыццё адбылося ў маі 1994 года. У 2002—2003 гадах памяшканне было цалкам адрамантавана і ўзноўлены яго першапачатковы выгляд. Пачынаючы з 2004 года музей знаходзіцца ў старой частцы горада на вуліцы Лутсу, у комплекс музея ўваходзіць чатыры будынкі XVIII—XIX стагоддзяў. З 2010 года ў склад музея ўваходзіць таксама і Тэатральны дом.

Калекцыя музея налічвае больш за 24600 цацак і лялек. Цацкі прадстаўлены ў традыцыйным народным эстонскім стылі. Прадстаўлена выстава мастацкіх лялек, сувеніраў з розных краін, а таксама збор фіна-вугорскіх цацак.
Спадарожнікавая сістэма навігацыі

**Спадарожнікавая сістэма навігацыі** — сістэма, прызначаная для вызначэння месцазнаходжання (геаграфічных каардынат) наземных, водных і паветраных аб’ектаў, а таксама нізкаарбітальных касмічных апаратаў. Спадарожнікавыя сістэмы навігацыі таксама дазваляюць атрымаць хуткасць і кірунак руху прымача сігналу. Акрамя таго, іх можна выкарыстоўваць для атрымання дакладнага часу. Такія сістэмы складаюцца з касмічнага абсталявання і наземнага сегмента (сістэм кіравання).

Па стане на 2024 год чатыры спадарожнікавыя сістэмы забяспечваюць поўнае пакрыццё і бесперабойную працу для ўсяго зямнога шара — амерыканская «GPS», расійская «ГЛОНАСС», кітайская «Бэйдоў» і «Галілеа» Еўрапейскага касмічнага агенцтва.

## Выкарыстанне сістэм навігацыі 
Каардынаты, якія атрымліваюцца дзякуючы спадарожнікавым сістэмам, выкарыстоўваюцца ў наступных галінах:
* геадэзія: з дапамогай сістэм навігацыі вызначаюцца дакладныя каардынаты кропак;
* навігацыя: з выкарыстаннем сістэм навігацыі ажыццяўляецца як марскі, так і дарожны рух;
* спадарожнікавы маніторынг транспарту: з дапамогай сістэм навігацыі вядзецца маніторынг за становішчам, хуткасцю аўтамабіляў, кантроль за іх рухам;
* сотавая сувязь: першыя мабільныя тэлефоны з GPS з’явіліся ў 1990-х гадах. У некаторых краінах (напрыклад, ЗША) гэта выкарыстоўваецца для аператыўнага вызначэння месцазнаходжання чалавека, які тэлефануе 911. У Расіі ў 2010 годзе пачата рэалізацыя аналагічнага праекта — Эра-ГЛОНАСС;
* тэктоніка, тэктоніка пліт: з дапамогай сістэм навігацыі вядуцца назіранні рухаў і ваганняў пліт;
* актыўны адпачынак: існуюць розныя гульні, дзе прымяняюцца сістэмы навігацыі, напрыклад, геакэшынг і інш.;
* геатэгінг: інфармацыя, напрыклад фатаграфіі «прывязваюцца» да каардынатаў дзякуючы ўбудаваным або вонкавым GPS-прымачам.

Катэгорыя:Спадарожнікавыя навігацыйныя сістэмы
Катэгорыя:Геадэзія
Катэгорыя:Навігацыя
Вуліца Лутсу

**Вуліца Лутсу** () — вуліца ў гістарычнай частцы Тарту, ад вуліцы Руйтлі да вуліцы Якабі. Працягласць — 240 м.

## Гісторыя 
Старая, драўляная забудова вуліцы загінула ў вялікі пажары 1775 года, які пачаўся на суседняй вуліцы Руйтлі (з пабудовы на месцы сучаснага дома 17). Наступнае аднаўленне вуліцы было выканана ў агульным, неакласічным, стылі.

З 10 студзеня 1958 года па 2 сакавіка 1989 года назвалася вуліцай Выймла (літаральна — «вуліцай Спартзалы», па тагачасным выкарыстанні будынка Тэатральнага дома, які знаходзіцца на ёй).
Дом-музей Оскара Лутса

**Дом-музей Оскара Лутса** () — установа культуры Эстоніі. Знаходзіцца ў горадзе Тарту, вуліца Рыя, 38.

Дом-музей Оскара Лутса ўваходзіць у склад Тартускіх гарадскіх гістарычных музеяў. Экспазіцыя прысвечана жыццю і творчасці эстонскага пісьменніка Оскара Лутса (1887—1953). Збор музея налічвае каля 3600 прадметаў, у тым ліку 1700 фатаграфій, 1000 кніг і калекцыю твораў мастацтва. Акрамя таго, у музеі захоўваецца некалькі асабістых рэчаў Оскара Лутса.

## Гісторыя 
Музей арганізаваны ва ўласным доме пісьменніка, пабудаваным ім для сваёй сям’і (праект будаўніцтва выканаў гарадскі архітэктар Тарту Арнольд Матэус). 28 снежня 1936 года Тартуская гарадская дума аднагалосна пастанавіла вылучыць Оскару Лутсу ўчастак пад забудову ў раёне Тамэ, Рыжская дарога № 1. 8, плошча — 1850 м², афіцыйная цана 740 крон. Горад узяў на сябе выдаткі па падпісанні і зацвярджэнні кантракта. У гэтым доме Лутс пражыў апошнія 17 гадоў свайго жыцця.

Музей быў адкрыты 22 сакавіка 1964 года, рашэнне аб яго стварэнні было прынятае гарадскімі ўладамі Тарту ў 1962 годзе. Пастаянная экспазіцыя Дома-музея Оскара Лутса, адрэстаўраванага і зноў адкрытага ў 2006 годзе, называецца «Пісьменнік Оскар Лутс: на мяжы жыцця і ўяўлення».
Уладзімір Уладзіміравіч Кандрусевіч

**Уладзімір Уладзіміравіч Кандрусевіч** (нар. 1976, Мінск) — беларускі мастак, працуе ў станковым і манументальным жывапісе.

Сын беларускага кампазітара Уладзіміра Кандрусевіча, па маці ўнук жывапісца Натана Воранава.

Скончыў манументальнае аддзяленне мастацкага факультэта БДАМ. Навучаўся ў Германіі, стажыраваўся ў Італіі, асвойваў ва Фларэнцыі жывапісныя прыёмы эпохі Адраджэння. Жыве ў Мінску. Член Беларуская саюза мастакоў.

Удзельнічаў у роспісе многіх беларускіх касцёлаў — у асноўным ствараў фрэскі. Працаваў у акадэмічных майстэрнях Міхаіла Савіцкага.

Творы станковага і манументальнага жывапісу экспанаваліся на беларускіх і міжнародных выставах. Асобныя творы захоўваюцца ў прыватных калекцыях.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі-манументалісты Беларусі
Тэатральны дом (Тарту)

**Тэатральны дом** () — помнік архітэктуры — славутасць Тарту. Размешчаны ў гістарычнай частцы горада на вуліцы Лутсу. Барочны партал дома — адзіны ў горадзе.

Праца Тэатральнага дома разлічана на ўсе ўзроставыя катэгорыі, у зале на першым паверсе круглы год праходзяць паказы, у дзіцячай студыі на другім паверсе праводзяцца музейныя заняткі, канферэнцыі і семінары, а таксама дзіцячыя святы. Пастаяннай тэатральнай трупы пры Доме няма.

Уладкавана гульнятэка, працуе крама сувеніраў.

## Гісторыя 
Пабудаваны ў 1755—1758 гадах і з’яўляецца рэдкім будынкам, які ўцалеў у Вялікім пажары Тарту 1775 года.

У XIX і XX павеках хата змяніў некалькіх уладальнікаў. У савецкі час унутраныя памяшканні былі перабудаваны, і ў іх размясціліся розныя спартыўныя арганізацыі і гарадскія ўстановы, незадоўга да апошняй рэканструкцыі дом выкарыстоўваўся як тэатральная зала.

У 2008—2010 будынак адрамантаваны. У сутарэнных памяшканнях адноўлены сярэднявечны жылы дом у адпаведнасці са знойдзенымі пры археалагічных раскопках фрагментамі. З 2010 года ў структуры Тартускага музея цацак.

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Тарту
Катэгорыя:Культура Эстоніі
Дамавік (балет)

**«Дамавік»** () — эстонскі балет у чатырох дзеях Эдуарда Тубіна. Першы нацыянальны эстонскі балет. Лібрэта напісала Эльфрыдэ Саарык. Балет цалкам створаны на аснове народных мелодый.

Прэм’ера адбылася 31 сакавіка 1943 года ў тэатры «Ванемуйнэ». Балет атрымаў сумную вядомасць у Эстоніі з-за савецкай «сакавіцкай бамбардзіроўкі» Таліна ў 1944 годзе, калі бамбаванне пачалося падчас паказу балета ў тэатры «Эстонія».

Катэгорыя:Балеты паводле алфавіта
Катэгорыя:Тэатр Эстоніі
Эльфрыдэ Саарык

**Эрыка Эльфрыдэ Алена Саарык** (з 1941 года **Эльфрыдэ Тубін**;  — ) — эстонская танцоўшчыца і актрыса.

Эльфрыдэ Саарык нарадзілася ў Каркаралінскім раёне Казахстана ў сям’і эстонцаў. З 1935 года вучылася ў танцавальнай студыі Ціны Капер, а таксама займалася ігры на фартэпіяна і наведвала драматычны гурток у тэатры «Ванемуйнэ» ў Тарту. З 1935 па 1944 год яна была танцоўшчыцай у «Ванемуйнэ». У 1944 годзе яна ўцякла ад савецкай акупацыі Эстоніі ў Швецыю разам са сваім мужам, кампазітарам і дырыжорам Эдуардам Тубіным і сынамі Рэйнам і Эйна, дзе працавала прадавачкай у краме і чарцёжнікам.

Напісала лібрэта балета «Дамавік».
Эдуард Тубін

**Эдуард Тубін** (; , Тарыла, Эстонія — , , Швецыя) — эстонскі і шведскі кампазітар. Стваральнік першага эстонскага нацыянальнага балета «Дамавік».

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Тарыла, Эстонія. Абодва яго бацькі былі аматарамі музыкі. Яго бацька граў на трубе і трамбоне. Упершыню талент Эдуарда Тубіна выявіўся ў дзяцінстве, калі хлопчык навучыўся граць на флейце і балалайцы. Пазней яго бацька абмяняў карову на фартэпіяна, каб хлопчык мог больш вучыцца музыцы, і Эдуард набыў дзякуючы свайму таленту папулярнасць у вёсцы. Тубін таксама добра граў на скрыпцы, напісаў некалькі канцэртаў для гэтага інструмента.

Вучыўся ў Хейна Элера ў Вышэйшай музычнай школе Тарту. Жыў і працаваў у Ныа, Тартускі павет, дзе даваў урокі ў мясцовай школе. Працаваў у горадзе Тарту дырэктарам тэатра «Ванемуйнэ». 20 верасня 1944 года, за два дні да ўступлення савецкіх войскаў у Талін, пераехаў разам з сям’ёй на ветразным судне «Трыіна» ў Швецыю, дзе жыў і тварыў да канца жыцця. Восем разоў наведваў Эстонію.

У 1982 годзе быў абраны ў Шведскую каралеўскую музычную акадэмію.

Жонка — балерына Эльфрыдэ Тубін (пры нараджэнні — Саарык). Сын — Эйна Тубін, работнік міністэрства абароны Швецыі і свабодны журналіст.

Сярод работ: 11 сімфоній (апошняя не скончана), 5 канцэртаў, 2 оперы, 2 балета. Шэраг камерных і харавых твораў.
Райма Кангра

**Райма Кангра** (; ,  — , Руйла, Хар’юмаа) — эстонскі кампазітар і педагог. Заслужаны дзеяч мастацтваў Эстонскай ССР (1984).

## Біяграфія 
Вучыўся кампазіцыі ў Талінскай дзяржаўнай кансерваторыі (вучань Яана Раэтса і Эйна Тамберга). У 1977—1985 гадах — кансультант Саюза кампазітараў Эстоніі. З 1993 года — дацэнт Эстонскай музычнай акадэміі (кампазіцыя). Яго музыку адрознівае рытмічная энергія і яркі гукапіс.
Эйна Тамберг

**Эйна Тамберг** (, , Эстонія — , там жа) — эстонскі кампазітар, педагог, заслужаны дзеяч мастацтваў Эстонскай ССР (1960), народны артыст Эстонскай ССР (1975). Лаўрэат Нацыянальных прэмій Эстоніі ў галіне культуры (1999, 2007).

## Біяграфія 
У 1953 г. скончыў Талінскую кансерваторыю (клас кампазіцыі Эўгена Капа). У 1953—1959 гадах працаваў гукарэжысёрам на Эстонскім радыё. З 1968 года — выкладчык кампазіцыі ў Талінскай кансерваторыі, а з 1983 г. — прафесар. Сакратар праўлення Саюза кампазітараў Эстонскай ССР[1].

Яго дыпломнай працай стала араторыя «За свабоду народа», прысвечаная эстонскаму рэвалюцыянеру-бальшавіку В. Кінгісепу. Твор быў прызнаны адным з лепшых на той перыяд твораў гэтага жанру ў савецкай музыцы. У 1955 г. выходзіць сімфанічная сюіта «Князь Габрыэль» (1955), напісаная па гісторыка-рамантычнай аповесці эстонскага пісьменніка XIX ст. Эдуарда Борнхёэ «Князь Габрыэль, ці Апошнія дні кляштара Пірыта».

Аўтар оперы «Жалезны дом» на сюжэт аднайменнай драмы Э. Тамлаана (1965, Эстонскі тэатр оперы і балета), аднаактовых балетаў «Балет-сімфонія» (1960, Шверын, ГДР; тэатр «Ванемуйнэ», Тарту; 1963, Эстонскі тэатр балета), «Хлопчык і матылёк» (1963, Эстонскі тэатр оперы і балета); вакальна-сімфанічнай «Месячнай араторыі» (тэкст Я. Кроса) аб палёце чалавека ў космас (1963, тэатр «Ванемуйнэ»); музыкі да радыёпастановак, драматычных спектакляў, фільмаў.

У псіхалагічным балеце «Іаана апантаная» звяртаецца да навэлі польскага пісьменніка Яраслава Івашкевіча. Сюжэт апавядае пра настаяцельніцу французскага манастыра Людэн маці Іаану, душой якой (згодна з матэрыяламі царкоўных архіваў) авалодаў д’ябал.

Самабытнасць адрозніваюць такія оперныя творы кампазітара як: «Сірано дэ Бержэрак» (паст. 1976), «Парэнне» (паст. 1983). Ім створаны 2 сімфоніі (1978, 1986), інструментальныя канцэрты (для трубы — 1972, скрыпічны — 1981, для саксафона — 1987), Канцэрт для голасу з аркестрам (1985), араторыя («Amores» — 1981, паэтаў розных эпох), камерна-інструментальныя і вакальныя сачыненні, музыка да драматычных спектакляў і кінафільмаў.
Вучні: Райма Кангра.
Руйла

**Ру́йла** () — вёска на поўначы Эстоніі ў воласці Саўэ павета Хар’юмаа.

Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіла ў склад воласці Керну. Размешчана за 25 км на паўднёвы захад ад Таліна. На паўночным захадзе мяжуе з вёскамі Лайтсэ і Кабіла, на поўначы — з Муузіка і Каасіку, на поўдні — з Пахла і Мынустэ, на ўсходзе — з Аліка і Тагаметса. Вышыня над узроўнем мора — 41 метр.
У вёсцы памёр эстонскі кампазітар Райма Кангра.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Хар’юмаа
Герой Працы Казахстана

**Герой Працы Казахстана** () — найвышэйшая ступень адрознення Рэспублікі Казахстан, якая прысвойваецца за выдатныя дасягненні ў эканамічным і сацыяльна-гуманітарным развіцці Рэспублікі Казахстан. З’яўляецца найвышэйшай ступенню адрознення нараўне з ордэнам «Алтын Қыран» і званнем «Халықарманы». Заснавана 1 снежня 2008 года.

Асобам, удастоеным звання «Үазақстанның Еңбек Ері», уручаецца знак асаблівага адрознення — Залатая зорка і ордэн «Атан».

## Апісанне 
Знак асаблівага адрознення — Залатая зорка «Қазақстанның Еңбек Ері» ўяўляе сабой падвес, змацаваны злучальным звяном у ордэнскай калодкай. Падвес выкананы са сплаву золата ў выглядзе сяміпрамянёвай аб’ёмнай зоркі. Пярэдні бок яе выпуклы, з гладкімі двухграннымі прамянямі, аформлены рэльефным малюнкам, які імітуе алмазнае граненне.

У цэнтры зоркі размешчаны круг, апраўлены вянком з каласоў пшаніцы, ніз якога замыкае рэльефная стужка. У цэнтры круга размешчана раскрытая кніга, на правай старонцы якой змешчана аб’ёмная выява металургічнага каўша з расплавам металу, на левай старонцы — аб’ёмная выява камп’ютара.

Адваротны бок зоркі ўвагнуты, з паглыбленым рэльефам па промнях, з плоскай цэнтральнай часткай, дзе размешчаны надпіс «Азастанны Ебек Еры». На канцы верхняга прамяня зоркі — суцэльна высечанае вушка.

Калодка Залатой зоркі «Азастанны Ебек Еры» ўяўляе сабой пяцікутную металічную пласціну, абцягнутую муаравай стужкай колеру дзяржаўнага сцяга Рэспублікі Казахстан. Вышыня калодкі 41 мм, шырыня 34 мм. Па-над муаравай стужкай уздоўж калодкі размешчана накладка ў выглядзе прамяня, у ніжняй частцы якога замацаваны бясколерны фіяніт.

## Крыніцы
Рагач сіні

**Рагач сіні** (*Platycerus caraboides*) — від жукоў сямейства . Роднасным відам з’яўляецца .

## Апісанне 
Жук даўжынёй ад 9 да 12 мм. Афарбоўка цела — ад бронзава-зялёнай да цёмна-сіняй. Лапкі цёмна-карычневыя або ў **f. rufipes** — чырванаватыя.

## Распаўсюджанне 
Жыве ў Паўднёвай і Сярэдняй Заходняй Еўропе, на поўнач да Паўднёвай Швецыі; Латвія, Беларусь, Малдова, Украіна. У еўрапейскай частцы Расіі паўночная мяжа ідзе на поўдзень ад Пскова, на поўнач ад Масквы, Ніжняга Ноўгарада, Пермі і ўздоўж Уралу спускаецца на поўдзень.

## Экалогія і месцапражыванні 
Жыве ў шыракалістых лясах еўрапейскага тыпу. Развіццё адбываецца ў гнілой драўніне розных лісцевых парод і ў глебе, каля каранёў. Лёт з мая па чэрвень.

## Галерэя 

Файл:Platycerus.caraboides.jacobs26.jpg
Файл:Platycerus_caraboides.jpg
Файл:Kleiner_Rehschröter.jpg

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Эдуард Берлов, Олег Кабаков — Platycerus caraboides (Linnaeus, 1758)

Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Рагачы
Сезон 2015/2016 «Мінчанкі» Мінск

У сезоне 2015—2016 жаночы валейбольны клуб «Мінчанка» з Мінска прымаў удзел у наступных турнірах:
* Чэмпіянат Беларусі 2015/2016 ( **1 месца**),
* Кубак Беларусі 2015 ( **Фіналіст**).

## Склад каманды 
4. Анастасія Канановіч (1993)
5. Ганна Тупікіна (1992)
7. Алена Федарынчык (1993)
8. Таццяна Цюлебякіна (1993)
9. Валерыя Бабенка (1996)
10. Кацярына Сакольчык (1993)
11. Таццяна Серык (1992)
12. Таццяна Літвіноўская (1989)
14. Ганна Грышкевіч (2000)
16. Анжаліка Барысевіч (1995)
22. Ганна Каліноўская (1985)

## Трэнеры каманды 
*  Алег Гулевіч (галоўны трэнер)

## Гл. таксама 
* Сезон 2014/2015 «Мінчанкі» Мінск
* Сезон 2016/2017 «Мінчанкі» Мінск

## Спасылкі 
* МИНЧАНКА (МИНСК) 
* Minchanka Minsk — players 
2015/2016
Мінчанкі Мінск
Катэгорыя:2015 год у Мінску
Катэгорыя:2016 год у Мінску
Таццяна Літвіноўская

**Таццяна Літвіноўская** (нар. , Жытомір, Украіна) — украінская валейбалістка.

## Біяграфія 
Выхаванка Харкаўскага абласнога вышэйшага вучылішча фізічнай культуры і спорту. Першым трэнерам быў Аляксандр Іванавіч Сасніцкі. З 2004 года абараняла колеры луганскай «Іскры». У лютым 2010 года перайшла ў клуб «Севераданчанка», у складзе якога заваявала сярэбраныя і бронзавыя ўзнагароды чэмпіянату Украіны. Выступала за «Мінчанку» (Беларусь), «Білазгар-Медуніверсітэт» (Вінніца) і «Палессе» (Жытомір).

У нацыянальнай зборнай дэбютавала ў 2011 годзе

## Спасылкі 
* Интервью. Татьяна Литвиновская. Часть 1: «В пятом матче со „Златогором“ с поражением смирились все…»
* Tetiana Litvinovska 

Катэгорыя:Валейбалісткі Украіны
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Украіны па валейболе
Катэгорыя:Майстры спорту Украіны
Катэгорыя:Ігракі «Палесся» Жытомір
Катэгорыя:Ігракі «Іскры» Луганск
Катэгорыя:Выпускнікі Харкаўскага абласнога вышэйшага вучылішча фізічнай культуры і спорту
Геаэкалогія

**Геаэкалогія** (ад  — Зямля,  — дом,  — веды) — раздзел геаграфіі, які вывучае геасістэмы розных іерархічных рангаў — да біясферы уключна; навуковы кірунак, які развіваецца на стыку біяэкалогіі і навук аб Зямлі. Тэрмін быў уведзены нямецкім географам Карлам Тролем у 1930-я гады, што азначае геаграфічную, г.зн. ландшафтную экалогію.

Прадмет яе даследаванняў — біясферныя абалонкі, ландшафты, глебы, расліннасць, ніжнія слаі атмасферы, паверхневыя і падземныя воды, верхняя зона зямной кары. Гэта пераважна геаграфічная навука, але яе даследаванні носяць комплексны характар ​​і патрабуюць інтэграцыі звестак, ведаў і метадаў геалогіі, глебазнаўства, геахіміі, біялогіі, іх звестак у адзіную сістэму ведаў аб геаэкалагічным асяроддзі.

Асноўныя навуковыя цэнтры ў Беларусі — кафедра геаграфічнай экалогіі факультэта геаграфіі і геаінфарматыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта і Інстытут прыродакарыстання НАН Беларусі.


Катэгорыя:Раздзелы геаграфіі
Unibuffel

**Unibuffel** — шрыланкійскі MRAP.

## Гісторыя 
Створаны прадпрыемствам Sri Lanka Electrical and Mechanical Engineers (SLEME) на базе паўднёваафрыканскага браневіка Buffel. Работа над стварэннем машыны пачалася ў 1997 годзе. Серыйная вытворчасць запушчана ў 2000 годзе.

Дэбют браневіка адбыўся ў ходзе грамадзянскай вайны ў Шры-Ланцы. У наступным ён выкарыстоўваўся ў міратворчых аперацыях на Гаіці і ў Малі.

У 2019 годзе спецыялісты SLEME мадэрнізавалі Unibuffel, дадаўшы сядзенні з паглынаннем удараў і палепшыўшы абарону. З 2020 года машыны, якія выкарыстоўваліся ў міратворчай місіі ААН у Малі, сталі абсталёўвацца кандыцыянерам. 

## Апісанне 
Unibuffel мае закрытае дэсантнае аддзяленне і ўстаноўкі для гармат і кулямётаў. Звычайна абсталёўваецца 25-мм гарматай Typhoon.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Surviving the Ride: A Pictorial History of South African-Manufactured Mine-Protected Vehicles by Steve Camp & Helmoed Römer Heitman

Катэгорыя:Бронеаўтамабілі паводле алфавіта
Эстонія (таварыства)

**Эстонія** () — эстонскае музычна-пеўчае таварыства, заснаванае ў 1865 годзе ў Таліне. Першым прэзідэнтам таварыства быў Раман Антропаў.

На першым пеўчым свяце мужчынскі хор таварыства атрымаў дыплом за першае месца. У 1871 годзе пры «Эстоніі» была створана тэатральная трупа, а ў 1906 па ініцыятыве Паўля Піна і Тэадора Альтэрмана — тэатр «Эстонія». У 1896 і ў 1910 гадах таварыства арганізоўвала VI і VII пеўчыя святы. «Эстонія» спыніла сваё існаванне ў 1940 годзе. Адноўленае таварыства зноў пачало функцыянаваць у 1990 годзе.
Бяздоннае (возера, басейн Дахнаркі)

**Бяздо́ннае во́зера** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Дахнарка, за 10 км у напрамку на поўнач ад Полацка, за 1,7 км на ўсход ад вёскі Дохнары.

Плошча паверхні возера 0,03 км². Даўжыня 0,35 км, найбольшая шырыня 0,11 км, даўжыня берагавой лініі 0,72 км. Схілы катлавіны вышынёй да 2 м, усходнія забалочаныя.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Морфометрические параметры // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Дрысы
Галіна Каршакевіч

**Галіна Каршакевіч** (нар. , Брэст, Беларусь) — беларуская валейбалістка. Выступала за зборныя Беларусі.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў горадзе Брэст. Валейболам пачала займацца ў 12 гадоў, у 15 яе запрасілі ў першую каманду. Выступала за «Прыбужжа», потым выступала за «Хара Морын» з Улан-Удэ і за паўднёва-сахалінскі «Сахалін». У сезоне 2016—2017 выступала ў «Мінчанцы». Потым перайшла ў «Туліцу».

## Спасылкі 
* Галина КАРШАКЕВИЧ: Я в спорте с рождения
* Halina Karshakevich 
* Высшая лига А. 5 тур. Принимаем новичка лиги из Тулы
* Галина Каршакевич: Мне самой стало интересно попробовать себя в российском чемпионате

Катэгорыя:Валейбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па валейболе
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па валейболе U-18
Спіс рэзалюцый Савета Бяспекі ААН з 2401 па 2500

Гэта спіс **рэзалюцый Савета Бяспекі ААН з 2501 па 2600**, прынятых з 24 лютага 2018 года па 4 снежня 2019 года.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэзалюцыі Савета Бяспекі ААН
Катэгорыя:Спісы:ААН
Хейна Парс

**Хейна Парс** (, , Мустла — ) — эстонскі рэжысёр, сцэнарыст і аператар мультыплікацыйных фільмаў. Заслужаны дзеяч мастацтваў Эстонскай ССР (1975), лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Савецкай Эстоніі (1975). Член АСІФА.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Мустла Вільяндзіскага павета, Эстонскай Рэспублікі. З 1946 года вучыўся на ветэрынара ў Тартускім універсітэце, які скончыў у 1950 годзе. З 1953 года працаваў аператарам на кінастудыі «Талінфільм», з 1962 года — рэжысёрам, дэбютаваў фільмам «Маленькі матаролер». Большасць яго фільмаў — лялечная мультыплікацыі, толькі "Эх, ты! Ух ты! Бач, ты! (1969) выкананы ў перакладках.

Член Саюза кінематаграфістаў СССР (СК Эстонскай ССР), член АСІФА. Памёр 8 кастрычніка 2014 года.
Мустла

**Му́стла** () — пасёлак у воласці Вільяндзі павета Вільяндзімаа, Эстонія. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 з’яўляўся цэнтрам воласці Тарвасту. Размешчаны ў паўднёвай частцы Эстоніі, за 21 км на паўднёвы ўсход ад павятовага горада — Вільяндзі, каля шашы Вільяндзі—Пікасіла. Вышыня над узроўнем мора — 65 метраў.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Хейна Парс, эстонскі рэжысёр

Катэгорыя:Вільяндзімаа
Эстонскі тэатральна-музычны музей

**Эстонскі тэатральна-музычны музей** — нацыянальны музей, размешчаны ў старым горадзе Таліна, Эстонія. Музей быў заснаваны ў 1924 годзе.

## Гісторыя 
Эстонскі тэатральна-музычны музей быў створаны ў 1924 годзе. Эстонскі кампазітар Пеэтэр Сюда сабраў велізарную калекцыю музычных інструментаў, нот, кніг і іншых артэфактаў. Мэтай стварэння музея было захаванне яго калекцый.

## Калекцыя 
Музей мае вялікую калекцыю музычных інструментаў і тэатральнага рэквізіту, зробленых мясцовымі майстрамі, а таксама створаных за межамі Эстоніі. Мае два асноўныя аддзелы — музычны і тэатральны. У музычным аддзеле ёсць музычныя інструменты, рукапісныя песні і ноты вядомых кампазітараў. Тэатральны аддзел дае агляд эстонскага тэатра. Ёсць калекцыі старых тэатральных фотаздымкаў, касцюмаў і дакументаў. Пры музеі ёсць асобная бібліятэка.

Катэгорыя:Музеі Таліна
Эндру Дэвіс (пісьменнік)

**Эндру Уінфард Дэвіс** (; нар. ) — уэльскі сцэнарыст і пісьменнік. Найбольш вядомы па тэлеадаптацыях «Пыхі і перадузятасці», «», «», «», «», «», «»; і па кінаадаптацыях «», «», «».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Сцэнарысты XX стагоддзя
Катэгорыя:Сцэнарысты XXI стагоддзя
Катэгорыя:Сцэнарысты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Члены Каралеўскага літаратурнага таварыства
Катэгорыя:Выпускнікі Універсітэцкага каледжа Лондана
Вуліца Валікрааві

**Вуліца Валікрааві** ( — вуліца Землянага рова) — вуліца Тарту, ад вуліцы Кюйні да вуліцы Юліуса Купер’янава, праходзіць ля падножжа Домскай горкі, адна з межаў гістарычнай часткі горада.

## Славутасці 
* д. 4 — Тартуская друкарня Матызена
* д. 10 — помнік архітэктуры, у прыватнай клініцы, якая размяшчалася ў гэтым доме, 2 лютага 1919 года памёр смяротна паранены ў баі герой эстонскай нацыянальна-вызваленчай вайны Юліус Купяр’янаў (мемарыяльная шыльда)
* д. 23 — гасцініца «Park Hotell». У 1964 годзе тут спыняўся прэзідэнт Фінляндыі Урха Калева Кеканен.

Помнік Оскару Уайльду і Эдуарду Вільдэ (Скульптура «Два Вільдэ», 1999, скульптар Цію Кірсіпуу).

Катэгорыя:Вуліцы Тарту
Branchiobdellidae

**Branchiobdellidae** — сямейства кольчатых чарвей атраду .

## Апісанне 
Большасць відаў з’яўляюцца каменсаламі рачных ракаў сямейства , яны харчуюцца дробнымі аб’едкамі, што застаюцца пасля трапезы рака. Яны прымацоўваюцца анальным дыскам да спіны рака і праходзяць там большую частку свайго жыцця.

## Роды 
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кольчатыя чэрві
Катэгорыя:Сямействы жывёл
Разборы

**Разборы** (*Rasbora*) — род прамянёвапёрых рыб сямейства .

## Апісанне 
Мірныя, зграйныя, пераважна рухомыя рыбы, ва ўмовах акварыума трымаюцца ў верхнім і сярэднім пластах вады. У большасці відаў цела выцягнута ў даўжыню, некаторыя віды з больш кароткім і параўнальна высокім целам, крыху пляскатым з бакоў. Рот канчатковы, хваставы плаўнік дзвюхлопасцевы.

Даўжыня ў акварыумах 2,5 — 4 см.

## Распаўсюджанне 
У прыродзе жывуць у вадаёмах Паўднёвай і Паўднёва-Усходняй Азіі, Інданезіі, Філіпінскіх астравоў. Некалькі відаў жывуць у Афрыцы.

## Значэнне 
Разборы — шырока распаўсюджаныя і адносна непатрабавальныя акварыумныя рыбы.

## Спіс відаў 
*  Kottelat, 2000
*  Hubbs et Brittan in Brittan, 1954
*  (Bleeker, 1850)
*  Kottelat et Chu, 1987
*  Tirant, 1885
*  Hubbs et Brittan in Brittan, 1954
*  (Bleeker, 1853)
*  Hardenberg, 1937
*  Smith, 1934
*  Bleeker, 1860
*  Axelrod, 1976
*  Brittan, 1951
*  Boulenger, 1894
*  Volz, 1903
*  (Jerdon, 1849)
*  (Bleeker, 1852)
*  Ahl, 1937
*  (Hamilton, 1822)
*  Kottelat et Chu, 1987
*  Duncker, 1904
*  (Bleeker, 1851)
*  (Bleeker, 1851)
*  Volz, 1903
*  Roberts, 1989
*  Ahl, 1928
*  Kottelat, 1991
*  Kottelat, 1984
*  Boulenger, 1895
*  Brittan, 1954
*  Weber et de Beaufort, 1916
*  Siebert et Guiry, 1996
*  Kottelat, 1991
*  (Bleeker, 1851)
*  Lim, 1995
*  Mukerji in Hora et Mukerji, 1935
*  (Bleeker, 1854)
*  Siebert et Richardson, 1997
*  (Bleeker, 1855)
*  de Beaufort, 1931
*  Weber et de Beaufort, 1916
*  Ahl in Schreitmüller, 1935
*  Tirant, 1885
*  Günther, 1880
*  (Hamilton, 1822)
*  Weber et de Beaufort, 1915
*  Donoso-Büchner et Schmidt, 1997
*  Weber et de Beaufort, 1916
*  Brittan, 1951
*  Weber et de Beaufort, 1916
*  Kottelat, 2000
*  Rainboth et Kottelat, 1987
*  Hubbs et Brittan in Brittan, 1954
*  Nichols et Pope, 1927
*  Roberts, 1989
*  (Bleeker, 1852)
*  Weber et de Beaufort, 1916
*  Ahl, 1934
*  Ahl, 1922
*  Popta, 1905
*  Steindachner, 1870
*  Brittan, 1954
*  Kottelat, 1995
*  Deraniyagala, 1930
*  Popta, 1905
*  Tan, 1999
*  Kottelat et Pethiyagoda, 1991

## Галерэя 

Файл:Rasbora_dorsiocellata.jpg|alt=Rasbora dorsiocellata|
Файл:Rasbora_einthovenii.jpg|alt=Rasbora einthovenii|
Файл:Rasbora_spilocerca.jpg|alt=Rasbora spilocerca|
Файл:Rasbora_trilineata.jpg|alt=Rasbora trilineata|
Файл:Rasbora_rasbora_Day.png|alt=Rasbora rasbora|

## Крыніцы 
Катэгорыя:Карпавыя
Канель

**Канель** () — эстонскі струнны шчыпковая музычны інструмент, звычайна 60—90 см даўжынёй, 17—33 см шырынёй; адрозніваецца колькасцю струн, сустракаюцца інструменты з 5—10, 14, 21, 30, 33, 46 і 50 струнамі.

Найстарэйшыя канелі захоўваюцца ў Музеі тэатра і музыкі ў Таліне, яны датуюцца канцом XVIII — пачаткам XIX стагоддзя. Першая пісьмовая згадкі блізкароднаснага канелю фінскага кантэле адбылося ў 1835 годзе ў Калевале. Старадаўнія канелі мелі трапецападобны дзяўблены крылападобны корпус з 5-7 струнамі, накрыты дэкай з адной ці некалькімі адтулінамі; металічны струнатрымальнік знаходзіўся на вузкім канцы дэкі, а калкі — на шырокім (такая канструкцыя даўжэй за ўсё захоўвалася ў сету і на астравах). На пяціструнным канелі акампаніравалі выкананні найстарэйшых вершаваных твораў — рэгіверсаў. Пачынаючы з ХІХ стагоддзя колькасць струн павялічвалася.

## Літаратура 
* Каннель // Музыкальная энциклопедия. Том 2. — М.: Советская энциклопедия, 1974. — С. 687—688.

Катэгорыя:Музыка Эстоніі
Катэгорыя:Шчыпковыя музычныя інструменты
Ізраіль Іосіфавіч Агол

**Ізраіль (Іосіф) Іосіфавіч Агол** (20 лістапада (2 снежня) 1891, Бабруйск — 10 сакавіка 1937) — украінскі генетык і філосаф, акадэмік АН УССР (1934). Аўтар прац па праблемах генетыкі, арганічнай мэтазгоднасці, філасофскіх пытаннях прыродазнаўства.

## Біяграфія 
Са снежня 1918 года быў членам і сакратаром Мінскага губернскага рэўкама. Са студзеня 1919 года сакратар Мінскага гарвыканкама, намеснік камісара па справах фінансаў БССР. У 1919 годзе быў членам ЦВК Літбела. У 1923 годзе скончыў Маскоўскі ўніверсітэт. З 1924 года быў супрацоўнікам Інстытута філасофіі, секцыі прыродазнаўчых навук Камуністычнай акадэміі. У 1931 годзе працаваў у ЗША па праблемах генетыкі дразафілы. З 1934 года працаваў у Акадэміі навук УССР. У 1936 годзе рэпрэсіраваны і расстраляны. Рэабілітаваны пасмяротна 25 мая 1957 года.

## Працы 
* Происхождение животных и человека. — М., 1924.
* Диалектический метод и эволюционная теория. — М.; Л., 1927.

## Крыніцы 
## Літаратура 
Агол Іосіф (Ізраіль) Іосіфавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
Аляксандр Паўлавіч Блахін

**Алякса́ндр Па́ўлавіч Блахі́н** (нар. 1 жніўня 1951, Бабруйск) — беларускі фізік. Доктар фізіка-матэматычных навук (1991), лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі (1998). Аўтар навуковых прац па малекулярнай спектраскапіі і люмінесцэнцыі. Прадказаў існаванне і распрацаваў тэорыю палярызаванай люмінесцэнцыі шмататамных малекул у газавай фазе.

## Біяграфія 
У 1974 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. У 1975—1991 гадах працаваў у Інстытуце фізікі АН БССР. З 1992 года вучоны сакратар Аддзялення фізікі, матэматыкі і інфарматыкі АН Беларусі. З 1995 года працуе ў Інстытуце малекулярнай і атамнай фізікі АН Беларусі. У 1998 годзе стаў лаўрэатам Дзяржаўнай прэміі Беларусі за даследаванні дынамікі вярчальнага руху электронна-ўзбуджаных малекул у газавай фазе.

## Працы 
* Ориентационная корреляционная функция классического ансамбля свободных асимметричных волчков // Доклады АН БССР, 1979. Т. 23, № 11.
* Поляризация флуоресценции свободных многоатомных молекул (разам з В.А. Таўкачовым) // Оптика и спектроскопия, 1981. Т. 51, вып. 2.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Дактары фізіка-матэматычных навук
Дзюваль

**Дзюваль** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Роберт Дзюваль — амерыканскі акцёр
* Франк Дзюваль — нямецкі кампазітар, спявак
* Шэлі Дзюваль — амерыканская кінаактрыса
Шэлі Дзюваль

**Шэлі Дзюваль** (; ) — амерыканская кінаактрыса.

Сыграла адну з галоўных роляў у фільме Стэнлі Кубрыка «Ззянне» — экранізацыі аднайменнага рамана Стывена Кінга. Шэлі Дзюваль таксама знялася ў фільмах «Эні Хол» Вудзі Алена, «Папай» Роберта Олтмена і інш.

За ролю Мілдрэд «Мілі» Ламаро ў фільме «Тры жанчыны» Шэлі Дзюваль атрымала прыз за найлепшую жаночую ролю на Канскім кінафестывалі ў 1977 годзе. За гэтую ж ролю яна была намінаваная на прэмію BAFTA.

Катэгорыя:Актрысы ЗША
Мякса (Эстонія)

**Мякса** () — вёска ў воласці Кастрэ павета Тартумаа, Эстонія. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіла ў склад воласці Мякса. Размешчана за 11 кіламетраў на ўсход ад павятовага цэнтра — горада Тарту — і за 13 кіламетраў на поўнач ад валаснога цэнтра — пасёлка Выну. Вышыня над узроўнем мора — 59 метраў. Клімат — умераны. Паштовы індэкс — 62306.

Катэгорыя:Тартумаа
Кодаверэ

**Кодаверэ** () — вёска ў воласці Пейпсіяэрэ павета Тартумаа, Эстонія. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіла ў склад воласці Пала павета Йыгевамаа. Размешчана на беразе Чудскога возера каля шашы Каластэ-Муствеэ. Адлегласць да павятовага цэнтра — горада Тарту — 41 кіламетр, да валаснога цэнтра — пасёлка Алатсківі — 11 кіламетраў. Вышыня над узроўнем мора — 44 метры.

Клімат умераны. Паштовы індэкс — 49407.

Катэгорыя:Тартумаа
Ганна Раўдкатс

**Ганна Раўдкатс** (, пры нараджэнні , , Кюлітсэ, Тартумаа — 12 красавіка , Тапа, Эстонская ССР) — эстонскі харэограф і педагог. Пачынальніца традыцыі эстонскага нацыянальнага Свята танца (эст. Üldtantsupidu). Заслужаны артыст Эстонскай ССР (1957).

## Біяграфія 
Старэйшае дзіця ў сям’і чыгуначнага служачага і кіраўніцы малочнай гаспадаркай мызы Бішафсхоф (Пійскопі) у воласці Ропка. Вучылася ў Ропкаскай школе і ў прыватнай жаночай гімназіі імя Альфрэда Грасі, якую скончыла ў 1901 годзе. Атрымаўшы дыплом настаўніцы нямецкай мовы ў 1903 годзе, выкладала ў Выбарзе, а затым — у Санкт-Пецярбургу.

У 1905 годзе вярнулася на радзіму. Здаўшы іспыт, у 1906 годзе была прынята на працу выкладчыцай французскай і нямецкай моў у прагімназію ў Пярну. Таксама яна выкладала там гімнастыку, гульні і танцы, ставіла спектаклі для дзяцей, сама спявала ў змяшаным хоры, вяла актыўную грамадскую працу. У 1912 годзе паступіла ў інстытут гімнастыкі пры Імператарскім Аляксандраўскім універсітэце, які скончыла ў 1915 годзе.

У 1916—1918 гадах — член Гарадскога сходу Таліна. Працавала настаўніцай у школах Тарту, Таліна, Курэсаарэ, потым бібліятэкарам.

Падзвіжнік у справе адраджэння народнага эстонскага танца, шмат ездзіла па Эстоніі, у 1926 годзе апублікавала сабраныя ёю матэрыялы ў кнізе па гісторыі эстонскага танца і старажытных народных скокаў. Сама з’яўляецца аўтарам некалькіх танцаў паводле народных песень: «Тульяк», «Каэра-Яан», «Пулгатантс» і інш. Была ганаровым кіраўніком ІІ, V, VI і VII Усеагульнага свята танца Эстоніі.

Пахавана на могілках пасёлка Аэгвійду.
Кюлітсэ

**Кюлітсэ** () — пасёлак у воласці Камбія павета Тартумаа, Эстонія. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіў у склад воласці Юленурмэ (скасаваная). Размешчаны за 5 км на паўднёвы захад ад павятовага цэнтра — горада Тарту. Вышыня над узроўнем мора — 59 метраў.

На мяжы пасёлка Кюлітсэ і вёскі Лаанэ размешчана чыгуначная станцыя Ропка. На тэрыторыі пасёлка знаходзіцца вадасховішча Ропка. Праз пасёлак праходзіць асноўная шаша Йыхві—Тарту—Валга. Клімат умераны.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Тартумаа
Раятынозы

**Раятынозы** — глісныя хваробы птушак, якія выклікаюцца стужачнымі чарвямі з роду .

## Узбуджальнікі 
Узбуджальнікі раятынозаў — цэстоды з роду . Паразіты маюць галоўку, узброеную хабатком. Стробілы складаецца з мноства членікаў; даўжыня паразіта ад 20 см да 12 м.

## Этыялогія 
Да раятынозаў успрыімлівыя куры, індыкі, цацаркі, цецерукі, фазаны і іншыя. У хворых птушак паносы чаргуюцца з запорамі. Слізістыя абалонкі бледныя і жаўтушныя, грэбень і завушніцы пасінелыя. Пры значнай інвазіі куры часта садзяцца, хаваюць галаву пад крыло. У іх задышка, смага, паніжаны апетыт, зрэдку сутаргі.

## Дыягностыка 
Дыягназ удакладняюць гельмінтаскапічнымі даследаваннямі.

## Лячэнне і прафілактыка 
Прафілактыкай з’яўляецца разрыў біялагічнай сувязі паміж птушкамі і прамежкавымі гаспадарамі. Птушак утрымліваюць ў клетках з сеткавай падлогай, робяць прафілактычную дэгельмінтызацыю. Пры лячэнні выкарыстоўваюць антыгельмінтыкі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Петроченко В. И., Котельников Г. А. Гельминты птиц. — М., 1976
* Матевосян Е. М.,  Цестодозы животных — М., 1977

Катэгорыя:Цэстадозы
Катэгорыя:Цэпені
Катэгорыя:Захворванні птушак
Postimees

**«Postimees»** — «Паштальён» — эстонская грамадска-палітычная штодзённая газета. Заснавана ў 1857 годзе. Сучасны выпуск выдання ажыццяўляецца ў выглядзе дзвюх штодзённых газет — на эстонскай і рускай мовах; мае самы вялікі ў Эстоніі тыраж — 59 800 (2010).

1 студзеня 1857 года эстонскі паэт-асветнік і грамадскі дзеяч Ёхан Вальдэмар Янсен (1819—1890) заснаваў у горадзе Пярну штотыднёвік «Perno Postimees ehk Näddalileht» («Пярнускі паштальён або Штотыднёвік»), стаўшы адначасова яго выдаўцом, рэдактарам і журналістам. Асвятленне надзённых праблем эстонскага народа і ўвасабленне яго надзей і спадзяванняў у друкаваным слове забяспечылі газеце вялікую папулярнасць. У апублікаваным на старонках сваёй газеты ўласным вершы «Добры дзень, мілы эстонскі народ…» Ё. Янсен першым афіцыйна пачаў выкарыстоўваць у якасці назвы народа словазлучэнне эстонскі народ (эст. eesti rahvas), замест ранейшага — народ зямлі (эст. maarahvas). Выданне стала выразнікам інтарэсаў сялянства, маладой нацыянальнай інтэлігенцыі і ўсяго эстонскага народа. У газеты ў 1862 годзе было 2262 падпісчыкі.
Утвоха

**Утво́ха** — рака ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, правы прыток Найда-Бялёўскага канала (басейн Прыпяці).

Даўжыня ракі 7,5 км. Пачынаецца за 4 км у напрамку паўднёвы захад, упадае ў Найда-Бялёўскі канал за 5,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Найда. Вадазбор у лясістай забалочанай мясцовасці.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-141. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1984 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Гомельской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Жыткавіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Прыпяці
Õhtuleht

**Õhtuleht** («Вячэрняя газета») — штодзённы таблоід на эстонскай мове, які выходзіць у сталіцы Эстоніі Таліне; належыць у роўных долях медыяканцэрнам Ekspress Grupp і Eesti Meedia. 2-я па велічыні тыражу газетай у Эстоніі (пасля «Postimees»). Паводле звестак Саюза газет Эстоніі ў лютым 2010 года тыраж «Õhtuleht» складаў 54,3 тысячы. Паводле дадзеных даследавання, праведзенага фірмай па маркетынгавых даследаваннях TNS Emor, чытацкая аўдыторыя газеты складала ў другім квартале 2008—227 тысяч чалавек.

## Гісторыя 
Газета была заснавана ў кастрычніку 1944 года — на наступны месяц пасля вызвалення Таліна Чырвонай арміяй падчас Талінскай аперацыі. Да пачатку 1990-х гадоў была друкаваным органам Талінскага гарадскога савета народных дэпутатаў. У сакавіку 1997 года выданне змяніла сваю канцэпцыю агульнапалітычнай газеты на лягчэйшы, забаўляльны кантэнт.

3 ліпеня 2000 года «Õhtuleht» аб’ядналася з канкуруючым таблоідам «Sõnumileht» («Газета вестак»). Новае выданне атрымала назву «SL Õhtuleht». 6 кастрычніка 2008 года газета «SL Õhtuleht» змяніла назву на «Õhtuleht».
Анта Раўкас

**Анта Раўкас** (эст. Anto Raukas, ,  — ) — эстонскі вучоны-геолаг, спартсмен і спартыўны дзеяч. Акадэмік АН Эстоніі (1987).

## Біяграфія 
Сярэднюю школу скончыў у Тарту з залатым медалём (1953).

У школьныя і, затым, у студэнцкія гады займаўся лёгкай атлетыкай, трэніраваўся пад кіраўніцтвам Вальтэра Калама і Хельдура Цюютса, стаў чэмпіёнам Эстоніі сярод моладзі на сярэдняй дыстанцыі, устанавіў нацыянальны маладзёжны рэкорд у бегу на 1000 м і ў эстафеце 4 × 150 . Займаўся таксама лыжамі, валейболам і тэнісам.

Скончыў Тартускі ўніверсітэт (1958, з адзнакай) па спецыяльнасці «разведка карысных выкапняў і геалагічнае карціраванне», інжынер-геолаг. У тым жа годзе пачаў працаваць у Інстытуце геалогіі Талінскага тэхналагічнага ўніверсітэта, выконваў абавязкі дырэктара ў 1999—2001 гадах.

Кандыдат геолага-мінералагічных навук (1961), дысертацыя на тэму «Літалогія і мінералогія асноўных марэн Эстонскай ССР». Доктар геолага-мінералагічных навук (1972), дысертацыя на тэму «Фарміраванне плейстацэнавых адкладаў і гляцыгенных формаў рэльефу Эстоніі». Член КПСС з 1964 года.

Займаў кіруючыя пасады ў Федэрацыі спартыўнага арыентавання з 1960 года, у 1963—1964 гадах — старшыня Федэрацыі спартыўнага арыентавання, у 1964—1970 гадах — намеснік старшыні. Быў суддзёй па спартыўным арыентаванні (1967). Аўтар кніг па спартыўным арыентаванні, складальнік рэгламенту спаборніцтваў і рэдактар ​​кнігі Вела Війрсалу «Гады нараджэння і славы эстонскага спартыўнага арыентавання 1959—1970». Атрымаў залаты медаль Фінскай асацыяцыі спартыўнага арыентавання.

У 1977 годзе быў абраны членам-карэспандэнтам Акадэміі навук Эстонскай ССР, у 1987 годзе стаў акадэмікам Акадэміі навук Эстонскай ССР, у 1977—1989 гадах быў членам прэзідыума Акадэміі. Выступаў з заклікамі пабудаваць у Эстоніі АЭС.