Ізаглоса кентум-сатэм

справа|thumb|250px|Прыблізная дыяхранічная карта, што адлюстроўвае арэалы моў кентум і сатэм. Гіпатэтычная тэрыторыя ўзнікнення сатэмізацыі паказана цёмна-чырвоным, што адпавядае Сінташта-Пятроўскай, Абашаўскай археалагічным культурам і зрубнай культурна-гістарычнай супольнасці. Дакладнасць асобных дэталей карты залежыць ад таго, які перыяд разглядаецца.
**Ізагло́са ке́нтум-сатэм** — адна з ізаглос індаеўрапейскай моўнай сям'і, якая ўзнікла ў выніку рознай эвалюцыі трох радоў сярэднеязычных зычных у розных індаеўрапейскіх мовах:

Тэрмін *кентум-сатэм* паходзіць ад традыцыйнага прыкладу эвалюцыі гэтых зычных у розных індаеўрапейскіх мовах на ўзоры праіндаеўрапейскага слова для лічэбніка *сто* ў лацінскай мове (пераход у /k/: *centum*) і авестыйскай (пераход у фрыкатыў: *satəm*).

Мовы **кентум** уключаюць у сябе італійскую, кельцкую, германскую, грэчаскую і тахарскую галіны індаеўрапейскай моўнай сям'і. У мовах кентум звычайныя і палатальныя велярныя зычныя праіндаеўрапейскай мовы зліліся ў звычайныя велярныя, аднак захаваўся трэці рад з лабіявелярных зычных. Нягледзячы на гэта, некаторыя праіндаеўрапейскія лабіявелярныя ў тахарскіх мовах гістарычна перайшлі ў лабіявелярападобны /ku/; разам з іншымі доказамі гэтыя абставіны сведчаць пра адрозненне лабіявелярных у пратахарскай мове і толькі пазнейшае зліццё гэтых гукаў з велярнымі, і таму тахарская з'яўляецца яўна кентумнай мовай.

Да моў **сатэм** прынята адносіць мовы, у якіх адбыўся пераход трох узгаданых серый зычных у сібілянты (свісцячыя зычныя). Падобны пераход уласцівы мовам індаіранскай, балцкай, славянскай галін, а таксама армянскай мове, якая мае асобнае месца сярод індаеўрапейскіх моў. Гэтыя мовы, як правіла, страцілі агубленае вымаўленне праіндаеўрапейскіх лабіявелярных, з-за чаго яны аб'ядналіся з велярнымі, у той час як палатальныя захаваліся. Нягледзячы на гэта, у хецкай мове, найвядомейшай з анаталійскіх моў, была кентумізацыя, якая з'явілася ў мове пасля распаду агульнаанаталійскай мовы. Гэты варыянт падзелу, між тым, быў парушаны пры адкрыцці хецкай і тахарскіх моў, якія, нягледзячы на сваё ўсходняе геаграфічнае становішча, адносіліся да моў кентум. Гіпотэзы П. фон Брадке сталі яшчэ слабейшымі пасля даследаванняў іншых індаеўрапейскіх ізаглос, многія з якіх мелі падобную або нават большую значнасць.

У ХІХ ст. часам лічылася, што ізаглоса кентум-сатэм служыла мяжою розных дыялектаў праіндаеўрапейскай мовы. Аднак ужо К. Бругман і часткова Ё. Шміт даказалі тэрытарыяльны характар ізаглосы.

На цяперашні час ізаглоса кентум-сатэм разглядаецца як адзін з храналагічных этапаў развіцця індаеўрапейскіх моў. Акрамя іншых рыс моў кентум і моў сатэм існуюць рэшткавыя сведчанні адрознення велярных і лабіявелярных у мовах сатэм, што раней існавала таксама і ў мовах кентум. Гэтая акалічнасць дае падставу некаторым лінгвістам лічыць працэс кентумізацыі ранейшым за сатэмізацыю, аднак звесткі, атрыманыя пры даследаваннях анаталійскіх моў не даюць падставы разглядаць кентумныя пераходы зычных як першапачатковы стан праіндаеўрапейскай мовы. Таксама, на думку Мее, канцэпцыі першапачатковых велярных або магчымасць запазычанняў у працэсе сатэмізацыі былі вынікам няправільнай этымалогіі. Венгерскі індаеўрапеіст Освальд Семерэньі выказваў здагадку, што індаеўрапейскія велярныя палаталізаваліся наступным галосным, страчаным пазней. Іншыя даследчыкі прапаноўвалі гіпотэзы пра існаванне толькі двух радоў сярэднеязычных, сярод якіх Е. Курыловіч, У. П. Леман, Вудхаўз.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* The Indo-European Family of Languages

Катэгорыя:Індаеўрапейскія мовы
Катэгорыя:Лінгвістычная тыпалогія
Катэгорыя:Ізаглосы