open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ліга канферэнцый УЕФА

**Ліга канферэнцый УЕФА** (, скарочана **UECL**) — штогадовы гадавы турнір УЕФА для еўрапейскіх футбольных клубаў У групавы этап кваліфікуюцца 10 каманд, якія выбылі ў плэй-оф Лігі Еўропы, а астатнія з кваліфікацыі Лігі канферэнцый. Пераможцы спаборніцтваў узнагароджваюцца пазіцыяй у Лізе Еўропы ў наступным сезоне.

## Гісторыя 
Як паведамляецца, УЕФА разглядаў магчымасць дадання спаборніцтваў трэцяга ўзроўню, па меншай меры, з 2015 года, мяркуючы, што турнір ніжняга ўзроўню можа стаць сродкам, які дае клубам ніжэйшага ўзроўню краін — членаў УЕФА шанец перайсці на пазнейшыя этапы, акрамя стадый, якія яны звычайна маюць. выбываюць у Лізе чэмпіёнаў і Лізе Еўропы . У сярэдзіне 2018 года размовы пра спаборніцтвы ўзмацніліся, крыніцы навін заявілі, што ўжо была дасягнута дамоўленасць аб іх пачатку і што групавы этап Лігі Еўропы з 48 камандамі будзе падзелены на дзве часткі, а ніжняя палова стане ядром новага турніра.

2 снежня 2018 г. УЕФА абвясціў, што спаборніцтвы — папярэдне вядомыя як «Ліга Еўропы 2» альбо проста «UEL2» — павінны быць запушчаны ў рамках трохгадовага цыкла спаборніцтваў 2021—2024, пры гэтым УЕФА дадаў, што новы турнір прынясе «больш матчаў для большай колькасці клубаў і асацыяцый».

Афіцыйная назва спаборніцтваў, «Ліга канферэнцый Еўропы УЕФА», была абвешчана 24 верасня 2019 года

Падобна Лізе чэмпіёнаў УЕФА, кваліфікацыя ў Лігу канферэнцыі Еўропы падзелена на два шляхі — Шлях чэмпіёнаў і Шлях Лігі. У адрозненне ад Лігі чэмпіёнаў, аднак, на шляху да чэмпіёнаў будуць змагацца толькі каманды, якія прайгралі кваліфікацыю ў групавы этап Лігі чэмпіёнаў і, такім чынам, трапілі непасрэдна ў Лігу канферэнцый УЕФА.

Рэйтынг асацыяцыі, заснаваны на каэфіцыентах УЕФА, выкарыстоўваецца для вызначэння колькасці каманд-удзельніц на шляху лігі для кожнай асацыяцыі:

* У краінах з 1 па 5 будзе адна каманда;
* У краінах з 6 па 15 будуць дзве каманды;
* У краінах, якія ўвайшлі ў рэйтынг ад 16 да 50, будуць тры каманды;
* У краінах з 51 па 55 будуць дзве каманды;
* Ліхтэнштэйн не мае ўнутранай лігі і пераможца Кубка Ліхтэнштэйна па футболе будзе прымаць удзел незалежна ад каэфіцыента.

Зыходзячы з гэтай рэарганізацыі, ніводная асацыяцыя не атрымала выгады ад большай колькасці месцаў у турнірах кантынентальнага футбола, чым у спаборніцтваў да 2021—2024 гадоў.

У гэтым фармаце прымаюць удзел восем груп з чатырох каманд, а затым ідуць 1/8 фіналу, чвэрцьфінал, паўфінал і фінал. Да 1/8 фіналу праводзіцца дадатковы папярэдні раўнд накаўту паміж камандамі, якія занялі другое месца ў сваіх групах, і камандамі, якія занялі трэцяе месца ў групах Лігі Еўропы УЕФА. У новым спаборніцтве на працягу 15 матчавых тыдняў пройдзе 141 матч.

Пераможца новага спаборніцтва атрымлівае магчымасць удзельнічаць у Лізе Еўропы УЕФА ў наступным сезоне. Новыя спаборніцкія матчы праводзяцца па чацвяргах.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Міжнародныя клубныя спаборніцтвы па футболе
Эдуард Ашэравіч Казачкоў

**Эдуард Ашэравіч Казачкоў** (нар. 1933, г. Гомель) — беларускі кампазітар, ваенны дырыжор. Заслужаны дзеяч культуры БССР (1968), заслужаны дзеяч мастацтваў РСФСР (1985).

## Біяграфія 
Скончыў у 1957 годзе Маскоўскі інстытут ваенных дырыжораў, у 1967 годзе — Беларускую кансерваторыю па класе А. Багатырова. У 1969—1987 гадах ваенны дырыжор Групы савецкіх войск у Чэхаславакіі, у Хабараўску.

Член Беларускага саюза кампазітараў з 1973 года.

## Творчасць 
Для яго творчасці характэрна апора на класічныя традыцыі. Сярод твораў: оперы для дзяцей, музычнай камедыі і казкі; вакальна-сімфанічныя (у т.л. араторыя «Не! Nein! No pasaran!», 1984; кантата «Акварэлі», 1976), камерна-інструментальныя і камерна-вакальныя творы; харавая сюіта «Поры года» (1980) і канцэрт на народныя словы (1988); духавая музыка; песні; апрацоўкі беларускіх народных песень і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кампазітары XX стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары Беларусі
Катэгорыя:Ваенныя дырыжоры і капельмайстры
Узброеныя сілы Эрытрэі

**Узброеныя сілы Эрытрэі** — ваенная арганізацыя Рэспублікі Эрытрэя, прызначаная для абароны свабоды, незалежнасці і тэрытарыяльнай цэласнасці дзяржавы. Складаюцца з сухапутных войскаў, ваенна-марскіх і ваенна-паветраных сіл.


Катэгорыя:З’явіліся ў 1994 годзе
Ісаяс Афеворкі

**Ісаяс Афеворкі** (, нар. 2 лютага 1946, Асмэра, Італьянская Эрытрэя) — эрытрэйскі дзяржаўны дзеяч, першы Прэзідэнт Эрытрэі (з 1993), генеральны сакратар Народнага фронту вызвалення Эрытрэі, узначальваў барацьбу за незалежнасць Эрытрэі ад Эфіопіі.

Катэгорыя:Прэзідэнты Эрытрэі
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Постаці Эрытрэі
Філіпас Вальдэяханэс

**Філіпас Вальдэяханэс** — эрытрэйскі ваенны дзеяч.

У сакавіку 2014 года прызначаны начальнікам штаба УС Эрытрэі пасля таго, як яго папярэднік, Герэзгеры Вучу, памёр. У маі 2020 года, пасля афіцыйнага візіту Прэзідэнта Эрытрэі Ісаяса Афеверкі ў Эфіопію, Філіпас наведаў Эфіопію ў сувязі з пытаннем, «якія ўяўляюць узаемную цікавасць» для дзвюх краін.

У жніўні 2021 года ЗША абвясцілі санкцыі супраць Філіпаса Вальдэяханэса за злоўжыванні, якія прыпісваюцца сілам Эрытрэі ў кантэксце канфлікту ў Тыграі. У адпаведнасці з заявай Міністэрства фінансаў ЗША гэтыя санкцыі падпадаюць пад дзеянне Філіпаса Вальдэяханэса, які стаў «лідарам арганізацыі, якая займаецца сур’ёзнымі парушэннямі правоў чалавека, учыненых падчас цяперашняга канфлікту ў Тыграі».

Катэгорыя:Ваенныя Эрытрэі
Катэгорыя:Генерал-маёры
Себхат Эфрэм

**Себхат Эфрэм** (: нар 1951, Аба-Рыдаі, Эрытрэя) — міністр энергетыкі і шахт Эрытрэі, былы міністр абароны і былы камандуючы Народна-вызваленчым фронтам Эрытрэі падчас вайны за незалежнасць Эрытрэі.

Себхат скончыў сярэднюю школу Луэля Меконена ў Асмэры. Пачатковую адукацыю атрымаў у Евангелічнай школе ў Асмэры. Пазней ён вучыўся ў Адыс-Абебскім універсітэце. У 1972 годзе далучыўся да эрытрэйскіх сепаратыстаў. Як баец, ён хутка падняўся па службовай лесвіцы ад паліткамісара да члена Выканаўчага камітэта. Себхат Эфрэм займаў пасаду губернатара Асмэры з чэрвеня 1992 па сакавік 1994 года. З сакавіка 1994 года па май 1995 года ён займаў пасаду міністра аховы здароўя. На абедзвюх пасадах ён прыўнёс у гэтыя кабінеты структуру і рэарганізацыю. Пасля сыходу з войска ў чэрвені 1992 года ён вярнуўся ў армію ў маі 1995 года ў званні генерала і быў прызначаны і зацверджаны міністрам абароны. Лічыцца, што ў 1998 годзе ён быў адзіным 4-зоркавы генералам у эрытрэйскі сілах абароны. У 2019 годзе Себхат падвергнуўся замаху на забойства, ад якога ён пазней акрыяў.

Катэгорыя:Ваенныя Эрытрэі
Катэгорыя:Палітыкі Эрытрэі
Ларыса Фёдараўна Мурашка

**Ларыса Фёдараўна Мура́шка** (нар. , Мінск) — беларускі кампазітар.

## Біяграфія 
Скончыла ў 1975 годзе Беларускую кансерваторыю па класе П. Падкавырава. З 1977 года выкладае ў Беларускай акадэміі музыкі (з 1997 года дацэнт), у 1978—1988 гадах адначасова рэдактар рэпертуарна-рэдакцыйнай калегіі Міністэрства культуры Беларусі.

Член Беларускага саюза кампазітараў з 1979 года, член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1979 года, член Беларускага саюза музычных дзеячаў з 1991 года.

## Творчасць 
У яе творчасці пераважаюць камерна-інструментальныя і вакальныя жанры, музыка для дзяцей. Распрацоўвае розныя пласты нацыянальнага музычнага фальклору. Сярод твораў: кантата «Замчышча» на словы Я. Купалы, канцэрт для фартэпіяна з аркестрам (абодва 1975), «Званы Нямігі» для духавога аркестра (1995), санаты, сюіты, прэлюдыі і фугі для фартэпіяна, саната-імправізацыя ў трох медытацыях (1990) для цымбалаў; камерна-інструментальныя, у т.л. струнны квартэт (1979), «Драматычная паэма» для фагота і фартэпіяна (1993); цыкл «Жалейка» на словы Я. Купалы для хору a cappella, рамансы, песні, музыка да драматычных спектакляў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кампазітары XX стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары Беларусі
Фетлворк Гебрэгзіабхер

**Фетлворк Гебрэгзіабхер** (нар. 1960 альбо 1961) — эфіопа-тыграйскі палітык, член Народнага фронта вызвалення Тыграя, былы міністр гандлю і прамысловасці Эфіопіі (з кастрычніка 2018 года па студзень 2020 года).

## Біяграфія 
Фетлворк нарадзілася ў 1960 альбо 1961 годзе. У 1979 годзе ўступіла ў Народны фронт вызвалення Тыграя. У пачатку 2000-х гадоў атрымала ступень магістра ў Лонданскай школе эканомікі.

У 2006 і 2010 гадах абіралася ў Цэнтральны Камітэт партыі. У 2015 годзе Фетлворк стала членам Выканаўчага камітэта НФВТ і на працягу 2015—2017 гадоў прызначалася на іншыя кіруючыя пасады. У лістападзе 2017 года была абрана намеснікам старшыні НФВТ. Яна стала першай жанчынай, якая заняла гэтую пасаду і пераабралася ў кастрычніку 2018 года.

У кастрычніку 2018 года падчас перастановак у кабінеце прэм’ер-міністра Эфіопіі Абія Ахмеда стала міністрам гандлю і прамысловасці. У студзені 2020 года была заменена на Мелаку Алебель. Фетлворк заявіла, што не атрымлівала ніякіх негатыўных ацэнак эфектыўнасці ні ад Абія, ні ад Кабінета міністраў. Яна інтэрпрэтавала сваю замену як матываваную адмову НФВТ далучыцца да Партыі росквіту.

З пачаткам Тыграйскага канфлікту засталася ў шэрагах НФВТ і падтрымала Дэбрэцыана Гебрэмікаэля.

## Зноскі 
Катэгорыя:Члены Народнага фронту вызвалення Тыграя
Катэгорыя:Палітыкі Эфіопіі
Катэгорыя:Жанчыны-палітыкі
Катэгорыя:Міністры гандлю
Катэгорыя:Міністры прамысловасці
Ручай (значэнні)

**Ручай** — невялікі вадацёк.

## Населеныя пункты 
* Ручай — вёска ў Шаркаўшчынскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі.

## Гідронімы 
* Ручай — правы прыток ракі Маціца ў Шаркаўшчынскім раёне.

## Гл. таксама 
* Ручай (балет)
* Ручэй
Фёдар Дзямідавіч Пыталеў

**Фёдар Дзямідавіч Пы́талеў** (, в. Усушак, Чавускі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі кампазітар, педагог. Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1990).

## Біяграфія 
Скончыў у 1966 годзе Беларускую кансерваторыю па класе М. Аладава. У 1966—1967 гадах выкладаў у Брэсцкім музычным вучылішчы, з 1969 года ў Мінскім музычным вучылішчы імя М. Глінкі.

Член Беларускага саюза кампазітараў з 1971 года.

## Творчасць 
Найбольшыя творчыя дасягненні ў сімфанічнай музыцы. Для яго твораў характэрны лірыка-філасофскай накіраванасць, інтэлектуальны пачатак, разнастайнасць вобразнага зместу, апора на нацыянальны фальклор, выкарыстанне беларускай народнай песні, увага да тэмбравага боку музыкі. Сярод твораў: 10 сімфоній (1967, 1970, 1972, 1974, 1979, 1980, 1983, 1987, 1990, 1991), 2 уверцюры (1973, 1975), паэмы для сімфанічнага аркестра «Беларусь партызанская» (1975), «Радзіма» (1977), кантата «Наш край» (словы Я. Коласа, 1966, канчатковая рэдакцыя 1985), Скерца для сімфанічнага аркестра (1975), Паэма для фартэпіяна (1975), санаты для скрыпкі, віяланчэлі і фартэпіяна, для габоя і фартэпіяна, трыпціхі для кантрабаса і фартэпіяна, для фартэпіяна, цыклы п’ес для фартэпіяна «Дзіцячы сшытак» (1971), для віяланчэлі з фартэпіяна (1982) і інш. Аўтар шматлікіх песень, музыкі для дзяцей, да дакументальных фільмаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кампазітары XX стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары Беларусі
Ліна Хуртыг

**Ліна Мона Андрэа Хуртыг** (; нар. , Авеста, Даларна) — шведская футбалістка, якая выступае на пазіцыі нападаючай ў італьянскім клубе «Ювентус» у вышэйшай лізе. Яна таксама гуляе за жаночую зборную Швецыі па футболе.

## Клубная кар’ера 
Дасягнуўшы 15 гадоў, Хуртыг, былая родам з Авесты, правяла сезон 2011 года ў Норэтане (трэці ўзровень у сістэме жаночых футбольных ліг Швецыі) за каманду «Густафс ГоІФ». Яна забіла 14 галоў і зрабіла чатыры галявыя перадачы ў 20 матчах. У канцы таго сезону да яе праявілі цікавасць клубы Дамалсвенскана «ЛдБ Мальмё» і «Умеа». Неўзабаве яна далучылася да апошняга.

Пасля вылету «Умеа» па выніках сезона 2016 года Хуртыг перайшла ў стан тагачасных чэмпіёнак Швецыі, клуб «Лінчэпінг», заключыўшы з ім двухгадовы кантракт.

У жніўні 2020 года перайшла ў італьянскі клуб «Ювентус».
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісткі Швецыі
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2020 года
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Швецыі па футболе
Луіза Шыльгард

**Луіза Анелі Шыльгард** (; нар. , ) — шведская футбалістка, якая выступае на пазіцыі паўабаронцы. Яе апошнім клубам ў кар’еры з’яўляецца «Бостан Брэйкерс» з амерыканскай Нацыянальнай жаночай футбольнай лігі (NWSL), за які яна гуляла ў 2016 годзе. Яна не гуляла ў 2015 годзе, але правяла частку 2014 года ў «ЭЛЬТА» з Элітэтана на правах арэнды, быўшы футбалісткай англійскага «Ліверпуля» з Жаночай суперлігі Футбольнай асацыяцыі. На клубным узроўні Шыльгард таксама выступала за «Лінчэпінг» ў шведскім Дамалсвенскане, «Хамарбю», АІК, «Вестэрн Сідней Уондэрэрс» ў аўстралійскай W-лізе і «Эспан’ёл» у іспанскай жаночай Суперлізе. Яна правяла 23 матчы за жаночую зборную Швецыі і прадстаўляла сваю краіну на жаночым чэмпіянаце Еўропы 2009 года ў Фінляндыі.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісткі Швецыі
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Эспаньёл
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Вестэрн Сідней Уондэрэрс
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Бостан Брэйкерс
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Швецыі па футболе
Паўліна Хамарлунд

**Паўліна Луіза Хамарлунд** (; нар. ) — шведская футбалістка, якая прадстаўляе клуб «Гётэбарг» у чэмпіянаце Швецыі (у 2016 годзе перайшла з «Пітэа») і зборную Швецыі на міжнародных турнірах.

## Біяграфія 
### Раннія гады 
Да 15 гадоў Паўліна гуляла ў хакей з шайбай у складзе каманды хлопчыкаў, аднак пасля страсення мозгу і траўмы рукі пакінула яго. З прычыны гэтага яна занялася футболам.

### Клубная кар’ера 
Выхаванка школы клуба «Скуга-Тронгсунд», фарм-клуба каманды «Хамарслунд». Дэбютавала ва ўзросце 16 гадоў у асноўны камандзе «Цюрэсё». У 2013 годзе перайшла ў «Лінчэпінг», дзе пагуляла адзін год. У 2014 і 2015 гадах выступала за «Пітэа», дзе стала надзейным нападаючым: вызначылася 16 разоў, аддала тры галявыя перадачы. У 2015 годзе Хамарлунд заняла 3-е месца ў спісе лепшых футбалістак Швецыі.

Перад надыходам 2016 года яна падпісала двухгадовы кантракт з «Гётэбаргам», прыйшоўшы на замену якая пайшла з клуба галандскай футбалістка Манон Меліс. За «Гётэбарг» вызначылася 12 раз, аддаўшы 4 галявыя пасы.

### Кар’ера ў зборнай 
Хамарлунд прыцягваецца ў зборныя з 2010 года. За зборную да 17 гадоў згуляла 8 матчаў, за зборную да 19 гадоў — 27 матчаў, за зборную да 23 гадоў — 14 матчаў. Дэбютавала ў асноўны жаночай зборнай Швецыі 17 верасня 2015 года матчам супраць Малдовы. Да сакавіка 2017 гады правяла 16 гульняў, забіўшы 4 галы. Сярэбраны прызёр летніх Алімпійскіх гульняў у Рыа-дэ-Жанэйра.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісткі Швецыі
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2016 года
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Фіярэнціна
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Швецыі па футболе
Ліза Фонсагрыўс

**Ліза Фонсагрыўс** (; 17 мая 1911, Гётэбарг, Вестра-Гёталанд, Швецыя — 4 лютага 1992, Нью-Ёрк, ЗША) — шведская мадэль, першая вядомая супермадэль.

## Біяграфія 
У дзяцінстве Ліза займалася жывапісам, скульптурай і танцамі. Яна вучылася ў вядомай берлінскай школе Мэры Вігман, дзе вывучала мастацтва і танцы. Звярнуўшыся ў Швецыю, яна адкрыла танцавальную школу.

 Ліза пераехала ў Парыж, каб навучацца балету пасля ўдзелу ў міжнародным конкурсе з харэографам Астрыд Мальмборг і працавала прыватным настаўнікам танцаў у фатографа Фернана Фонсагрыўса, што затым прывяло яе да кар'еры мадэлі.

У 1936 годзе фатограф Вілі Мэйвальд сустрэў яе ў ліфце і папрасіў быць мадэллю для яго капялюшаў, а затым гэтыя фатаграфіі былі адпраўленыя ў Vogue, і галоўны фатограф часопісу зрабіў некалькі пробных здымкаў Лізы.

У ліпені 1939 года яна з'явілася ў нямецкім ілюстраваным тыднёвіку *Der Stern*. Да таго як Фонсагрыўс прыехала ў Злучаныя Штаты ў тым жа годзе, яна ўжо была топ-мадэллю.

Яе вобраз з'яўляўся на вокладках многіх часопісаў у 1930-х, 1940-х і 1950-х гадах, напрыклад *Town & Country, Life, Time, Vogue і Vanity Fair*.  Яе называлі «самай высокааплатнай супермадэллю высокай моды», але сама Фонсагрыўс аднойчы апісала сябе як «добрую вешалку для адзення».

## Прыватнае жыццё 
Яна выйшла замуж за парыжскага фатографа Фернана Фонсагрыўса ў 1935 годзе; яны развяліся ў 1949 годзе, а ў 1950 годзе яна выйшла замуж за іншага фатографа Ірвінга Пэна. У іх было двое дзяцей: дачка Міа і сын Том. У 1960-х гадах яна стала скульптарам і была прадстаўлена галерэяй Мальбара на Манхэтэне.

На аўкцыёне *Elton John photography collection*, праведзеным ''Christie's'' 15 кастрычніка 2004 года, фатаграфія Лізы Фонсагрыўс была прададзеная за 57 360 даляраў.

Катэгорыя:Жанчыны Швецыі
Катэгорыя:Фотамадэлі Швецыі
Лінда Форсберг

**Лінда Марыя Форсберг** (; нар. ) — шведская футбалістка, якая гуляла на пазіцыі нападаючай.

## Біяграфія 
Вядомая па выступах за клубы «Хамарбю», «Юргардэн» і «Русенгард» у чэмпіянаце Швецыі. Уладальніца двух чэмпіёнскіх тытулаў ў складзе «Мальмё», лаўрэат прэміі лепшай маладой футбалісткі ў Швецыі 2007 года. У складзе зборнай Швецыі гуляла на чэмпіянатах свету 2007 і 2011 гадоў і на Алімпіядзе 2008 года. Бронзавы прызёр чэмпіянату свету 2011 года. Кар’еру завяршыла па заканчэнні сезона 2010/2011.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісткі Швецыі
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Швецыі па футболе
Біялогія чалавека

**Біялогія чалавека** — галіна біялогіі, якая факусуецца на людзях і чалавечых папуляцыях; яна ахоплівае ўсе аспекты чалавечага арганізма, уключаючы генетыку, экалогію, анатомію і фізіялогію, антрапалогію і харчаванне, сярод іншага. Біялогія чалавека звязана з іншымі галінамі біялогіі, такімі як медыцына, біялогія прыматаў і біялагічная антрапалогія.

Большасць аспектаў біялогіі чалавека ідэнтычныя альбо вельмі падобныя на агульную біялогію млекакормячых. У прыватнасці людзі:
* падтрымліваюць тэмпературу цела;
* маюць шкілет;
* маюць крывяносную сістэму;
* маюць нервовую сістэму для прадастаўлення сэнсарнай інфармацыі, кіравання і каардынацыі мышачнай дзейнасці;
* маюць рэпрадуктыўную сістэму, пры якой яны выношваюць маладняк і даюць малако;
* маюць эндакрынную сістэму, вырабляюць і ліквідуюць гармоны і іншыя біяхімічныя прыкметы;
* маюць дыхальную сістэму, дзе паветра ўдыхаецца ў лёгкія, а кісларод выкарыстоўваецца для вытворчасці энергіі;
* маюць імунную сістэму для абароны ад хвароб;
* выдзяляюць адходы.
Ева Аке

**Ева Аке** (, народжаная *Eva Maria Topelius*; 4 верасня 1855 — 23 сакавіка 1929) — шведская мастачка-аквалерыстка.

## Біяграфія 
Нарадзілася 4 верасня 1855 года ў фінскім горадзе Уусікаарлэпюу (швед. Нюкарлебю) у шведскамоўнай суполцы. Яе бацькам быў пісьменнік, журналіст і гісторык Сакарыас Тапеліус, чалавек ліберальных поглядаў.

Яшчэ ў дзяцінстве Ева пазнаёмілася з многімі вядучымі дзеячамі культуры. Вучылася спачатку дома, затым наведвала школу для дзяўчынак у Хельсінкі. Першыя ўрокі мастацтва яна атрымала ў 1871 годзе ў Стакгольме. Працягвала навучанне ў школе малявання *Finnish Art Association* (зараз універсітэт мастацтваў у Хельсінкі). Пазней яна вучылася ў прыватным парадку ў Карла Мелера у Капенгагене і Луіджы Прэмацы ў Санкт-Пецярбургу. У 1884 годзе яна суправаджала бацьку ў паездцы па Італіі, дзе пісала акварэльныя пейзажы.

Улетку некалькі гадоў знаходзілася на Аландскіх астравах, дзе была ўдзельніцай фінска-шведскай мастацкай калоніі «Энігебю».

У яе было шмат сяброў, сярод іх — мастак Юхан Аке і Ганна Вэнберг. Разам з Юханам Ева прыехала ў дом бацькі і прасіла яго ўхваліць іх шлюб. Яны пажаніліся ў 1891 годзе і пераехалі ва Упсалу, дзе Юхан аднаўляў творы мастацтва ва Упсальскім саборы. Некаторы час яны працягвалі наведваць мастацкую калонію *Önningebykolonin*, але іх наведванні паступова пачалі зыходзіць на не. Наступныя гады муж і жонка праводзілі паміж Фінляндыяй і Швецыяй, пакуль яе бацька не памёр, і яны астатні час жылі і працавалі ў Швецыі.

У 1914 Юхан і Ева пабудавалі летнюю вілу *Торсві* ў Стакгольмскім прыгарадзе *Нюнехамн*.

Мастакі працавалі разам, аддаючы перавагу Юхану. Пасля яго смерці ад хваробы сэрца ў 1924 годзе Ева працягвала маляваць і выстаўляцца як у Швецыі, так і ў Фінляндыі.

Памерла 23 сакавіка 1929 года ва ўласным доме ў *Нюнехамн*. Была пахавана ў Стакгольме.

## Літаратура 
* Konttinen, Riitta. Konstnärspar Schildts, Helsinki. Pgs.111-126. ISBN 951-50-0543-4.

## Спасылкі 
* Eva Maria ACKE
* Eva TOPELIUS-ACKE

Катэгорыя:Жанчыны Швецыі
Катэгорыя:Мастакі Швецыі
Сігрыд Ертэн

**Сігрыд Ертэн** (; 27 кастрычніка 1885 — 24 сакавіка 1948) — шведская мастачка. Лічыцца галоўнай фігурай шведскага мадэрнізму. Малявала карціны на працягу 30 гадоў, прыняла ўдзел у 106 выставах.

## Біяграфія 
Сігрыд нарадзілася ў Сундсвале ў 1885 годзе. Вучылася ва ўніверсітэцкім каледжы мастацтваў, рамёстваў і дызайну ў Стакгольме, дзе атрымала прафесію выкладчыка малявання. У 1909 годзе на адной з вечарынак мастацкай студыі Сігрыд сустрэла свайго будучага мужа Ісаака Груневальда, які вучыўся ў Парыжы ў Анры Маціса. Груневальд пераканаў Ертэн, што яе прызванне — быць мастачкай. У тым жа 1909 Сігрыд паступіла ў Акадэмію Маціса. У той час казалі, што яна стала лепшай яго вучаніцай, дзякуючы тонкаму пачуццю колера.

Падчас вучобы Анры Маціс і Поль Сезан вучылі Сігрыт абыходзіцца з колерам. У сваіх карцінах яна спрабавала дамагчыся таго ж эфекту, выкарыстоўваючы кантрасныя каляровыя палі і спрошчаныя контуры, каб зрабіць малюнак максімальна выразным. Ертэн імкнулася знайсці формы і колеры, якімі можна перадаць эмоцыі.

Праз паўтара года навучання Сігрыд вярнулася ў Швецыю. У 1912 яна ўдзельнічала ў групавой выставе ў Стакгольме, што стала яе дэбютам як мастачкі. У наступныя дзесяць гадоў яна прыняла ўдзел у многіх выставах як у Швецыі, так і за мяжой, у прыватнасці ў Берліне ў 1915 годзе, дзе атрымала добры прыём.

Мастачка таксама прыняла ўдзел у *Expressionist Exhibition* ў Стакгольме ў 1918, аднак крытыкі таго часу былі не ў захапленні ад яе мастацтва.

Яна таксама пакінула мноства эскізаў, акварэляў і малюнкаў. Сігрыд даводзілася змагацца з забабонамі свайго часу на працягу ўсёй кар'еры. Яе карціны здаюцца вельмі асабістымі для эпохі, у якую яны былі створаныя, калі розумы мастакоў займалі пытанні колеру і формы. Яе цікавасць да чалавека часта праяўляецца ў драматычнай, нават тэатральнай кампазіцыі, у той час як падыход да колеру быў эмацыянальным і тэарэтычным.

## Галерэя 

File:Beach. Sigrid Hjertén.jpg|*Figurer på badstrand,* 1917, olja på pannå, finns på Göteborgs konstmuseum.
File:Hjerten-ateljéinterior.jpg|*Ateljéinteriör,* 1916, olja på duk, finns på Moderna museet i Stockholm.
File:Hjerten-Gosse med leksaksbat.jpg|*Gosse med leksaksbåt*, 1916.
File:The Gypsy Woman.jpg|*Zigenarkvinna*, 1916, olja på duk, privat samling.
File:The Red Blind.jpg|*Den röda rullgardinen*, 1916, olja på duk, 115 x 89&nbsp;cm, Moderna museet i Stockholm.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Жанчыны Швецыі
Катэгорыя:Мастакі Швецыі
Луіза Брандэнбургская

**Луіза Даратэя Сафія Брадэнбургская** (; 29 верасня 1680, Берлін — 23 снежня 1705, Касель) — прынцэса Брадэнбургская, у замужжы спадчынная прынцэса Гесэн-Касельская.

## Біяграфія 
Луіза — адзіная дачка будучага караля Прусіі Фрыдрыха I Гогенцолерна, якая нарадзілася ў яго першым шлюбе з Лізаветай Генрыэтай Гесэн-Касельскай, дачкой ландграфа Гесэн-Касельскаго Вільгельма VI.

31 мая 1700 года ў Берліне Луіза выйшла замуж за свайго стрыечнага брата, наследнага прынца Фрыдрыха Гесэн-Касельскага. Раскошныя вясельныя ўрачыстасці працягваліся на працягу некалькіх тыдняў у Берліне, Араніенбурге, Патсдаме і Каселе. Усе пяць гадоў свайго замужжа Луіза пастаянна хварэла і памерла ва ўзросце 25 гадоў, не пакінуўшы нашчадкаў. Ранняя смерць жонкі дазволіла Фрыдрыху ўступіць у новы шлюб з Ульрыкай Элеанорай Шведскай і пасля ў 1720 годзе ўзыйшощ на шведскі трон.

Пахавана ў касцёле Святога Марціна ў Каселе.

## Літаратура 
* Werner Hahn: Friedrich, der erste König in Preussen: Im Jahre 1851 dem Einhundert und Fünfzigjährigen Königreich, Verlag der Deckerschen Geheimen Ober-Hofbuchdruckerei, 1851, Ss. 78, 217
* Carl Eduard Geppert: *Chronik von Berlin von Entstehung der Stadt an bis heute*, Rubach, 1839, S. 188 ff.

Катэгорыя:Прынцэсы Прусіі
Катэгорыя:Гогенцолерны
Катэгорыя:Памерлі пры родах
Bank Millennium

**Bank Millennium** () — камерцыйны банк у Польшчы са штаб-кватэрай у Варшаве, заснаваны ў 1989 годзе.

## Гісторыя 
«Bank Millennium» — універсальны банк, які працуе як з фізічнымі, так і з юрыдычнымі асобамі. Адзін з першых польскіх камерцыйных банкаў і першы банк, які каціруецца на Варшаўскай біржы.

31 мая 2019 года банк набыў Euro Bank у выніку набыцця прыблізна 99,79 % акцый.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт банка 

Катэгорыя:Банкі Польшчы
Катэгорыя:Лістынг акцый кампаній паводле біржы
Лена Олін

**Лена Марыя Іона Олін** (; нар. 22 сакавіка 1955) - шведская актрыса. Намінантка на прэмію «Оскар», «Залаты глобус», «Эмі» і BAFTA.

## Біяграфія 
Лена Олін нарадзілася 22 сакавіка 1955 года ў Стакгольме. Бацька Сціг Олін — акцёр, маці Брыт Холмберг — тэатральная актрыса.

Дачка акцёраў, яна рана праявіла цікавасць да драмы і, скончыўшы школу, нядоўгі час працавала медсястрой у бальніцы і настаўніцай на замену.

Інгмар Бергман, сябар сям'і, параіў ёй паступіць у школу драмы. Яна аказалася адзінай студэнткай, прынятай у тым годзе ў Каралеўскі драматычны тэатр Стакгольма, дзе хутка стала ўзыходзячай зоркай. 

У кастрычніку 1974 года Олін заваявала галоўную карону на конкурсе «Міс Скандынавія 1975» у Хельсінкі. З канца 1970-х гадоў стала з'яўляцца ў шведскіх фільмах, а ў канцы 1980-х у некалькі амерыканскіх пастаноўках. У 1980 яна стала адной з першых актрыс, якія атрымалі прыз імя Інгмара Бергмана, ініцыяваны ім самім, які ўручаецца з 1978 года. Сам Бергман быў адным з двух суддзяў.
## Фільмаграфія 
* (2008) «Чытальнік» — Роза / Ілана Мазер

Катэгорыя:Жанчыны Швецыі
Катэгорыя:Актрысы Швецыі
Тамара Гаўрылаўна Слабодчыкава

**Тамара Гаўрылаўна Слабодчыкава** (нар. 17 снежня 1952, г. Касцюковічы, Магілёўская вобласць) — беларускі дырыжор.

## Біяграфія 
Скончыла ў 1977 годзе Беларускую дзяржаўную кансерваторыю, у 1979 годзе — аспірантуру Маскоўскай дзяржаўнай кансерваторыі. У 1979—1985 гадах выкладчык кафедры харавога дырыжавання Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі, у 1985—1998 гадах старшы выкладчык кафедры харавога дырыжавання, з 1998 года дацэнт кафедры. У 1980 годзе Т. Г. Слабодчыкава арганізавала хор «Акадэмія», з’яўляецца яго мастацкім кіраўніком і дырыжорам.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар 18 апублікаваных артыкулаў у энцыклапедычным выданні «Літаратура і мастацтва Беларусі».

## Узнагароды 
Узнагароджана граматай Вялікага тэатра СССР за прапаганду класічнай харавой музыкі. Хор «Акадэмія», пад яе кіраўніцтвам, узнагароджаны сярэбранымі медалямі на міжнародных фестывалях у Італіі, Германіі, Чэхіі.

## Спасылкі 
* Слабодчикова Тамара Гавриловна. 06.08.2011

Катэгорыя:Дырыжоры XX стагоддзя
Катэгорыя:Дырыжоры СССР
Катэгорыя:Дырыжоры Беларусі
Ханна Хірш-Паўлі

**Ханна Хірш-Паўлі** (; 13 студзеня 1864, Стакгольм — 29 снежня 1940, Сольна) —  шведская мастачка-партрэтыстка.

## Біяграфія
Ханна Хірш-Паўлі нарадзілася 13 студзеня 1864 года ў Стакгольме ў сям'і музычнага выдаўца Абрагама Хірша, яе дзядзька — Адольф Хірш быў мастаком-пейзажыстам. Жывапіс дзяўчынка стала вывучаць з дванаццаці гадоў.

З дзяцінства Ханна сябравала з Евай Боніер, яны разам вырашылі стаць мастачкамі. Разам вучыліся спачатку ў мастацкай Школе для жанчын у Аўгуста Мальмстрэма, куды Ханна паступіла ў 1880 годзе. 

Праз год Ханна была прынятая ў Шведскую Каралеўскую Акадэмію мастацтваў у Стакгольме, дзе таксама вучылася разам з Боніер. Іх аднакурсніцай была таксама Карын Берг, якая ў той час была жонкай Карла Ларсана.

У 1885 Ханна за карціну «Пад лямпай» атрымала ў Каралеўскай акадэміі залаты медаль і стыпендыю для працягу вучобы за мяжой. Увосень гэтага ж года Ханна ў кампаніі з сяброўкай Евай адправілася ў Парыж, дзе яны паступілі ў Акадэмію Каларосі. Там яна вучылася з 1885 па 1887 год у майстэрні Паскаля Данье-Бювера і Рафаэля Коліна. У 1886 годзе ў Барбізоне пазнаёмілася са сваім будучым мужам, мастаком Георгам Паўлі.

У 1887 годзе яны пажаніліся, а мядовы месяц правялі ў Італіі. У 1889 годзе на Сусветнай выставе ў Парыжы Ханна Хірш-Паўлі атрымала медаль за сваю працу «Сябры».

У 1935 годзе муж і жонка Георг і Ханна Паўлі падарылі калекцыю карцін мастацкаму музею горада Ёнчэпінга. 

Ханна Хірш-Паўлі памерла 29 снежня 1940 года.

Зараз творы мастачкі знаходзяцца ў Мастацкім музеі горада Ёнчэпінга, Нацыянальным музеі Швецыі, у мастацкім музеі Гётэбарга, у прыватнай калекцыі твораў мастацтва сям'і Боніер.

Адна з вуліц на паўднёвым захадзе Стакгольма названая ў гонар мастачкі - вуліца Ханны Паўлі. У гэтым раёне горада шмат іншых вуліц таксама названыя ў гонар вядомых жанчын першай паловы ХХ стагоддзя.

## Галерэя

File:Venny Soldan-Brofeldt painting by Hanna Pauli.jpg|Партрэт мастачкі Вені Солдан, 1887.
File:Hanna Pauli Gerda 1891.jpg|Герда, 1891
File:Hanna_Pauli_-_Friends_-_Google_Art_Project.jpg|Сябры, 1885
File:Hanna Pauli George Pauli.jpg|Партрэт Джорджа Паўлі, 1910
File:Hanna Pauli - Verner von Heidenstam or Hans Alienus - 1896.jpg|Вернер фон Хейдэнстам, 1896
File:Breakfast-Time (Hanna Pauli) - Nationalmuseum - 18709.tif|*Час сняданку*. 1887 г. Нацыянальны музей Швецыі, Стакгольм

## Літаратура
* Gynning, Margareta: "Pauli, Hanna", Svenskt biografiskt lexikon, 28, pp. 746–749
* Gynning, Margareta: Det ambivalenta perspektivet: Eva Bonnier och Hanna Hirsch-Pauli i 1880-talets konstliv, Stockholm: Bonnier, (Diss. Uppsala University), 1999.
* Hansen, Vibeke Waallann, Women Artists in Paris 1850-1900, p. 76-77.

Катэгорыя:Жанчыны Швецыі
Катэгорыя:Мастакі Швецыі
Эта Майсееўна Тырманд

**Эта (Эдзі) Майсееўна Ты́рманд** (, Варшава — 29 красавіка 2008, Мінск, Беларусь) — беларускі кампазітар, педагог. Першая жанчына-кампазітар у Беларусі.

## Біяграфія 
Эта (Эдзі) Майсееўна Тырманд нарадзілася 23 лютага 1917 года ў Варшаве. З 1929 года наведвала клас фартэпіяна Варшаўскай кансерваторыі. У 1938 годзе скончыла настаўніцка-харавы факультэт Варшаўскай кансерваторыі, адначасова працягваючы навучацца па класе фартэпіяна.

У 1939 годзе, пасля акупацыі Варшавы нямецка-фашысцкімі войскамі, пешшу перайшла граніцу СССР. Пасля пераезду ў Мінск паступіла ў Беларускую дзяржаўную кансерваторыю ў клас фартэпіяна дацэнта Аляксея Канстанцінавіча Клумава, сумяшчаючы вучобу з працай канцэртмайстра.

У гады Вялікай Айчыннай вайны і ў першыя паваенныя гады Эдзі Тырманд пражывала ў горадзе Фрунзэ (цяпер Бішкек), працуючы канцэртмайстрам Кіргізскага тэатра оперы і балета імя А. Малдыбаева, а таксама педагогам мясцовага музычнага вучылішча.

У 1948 годзе аднаўляецца на пятым курсе Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі (клас фартэпіяна Рыгора Ільіча Шаршэўскага) і паступае на першы курс аддзялення кампазіцыі (клас Анатоля Васільевіча Багатырова). Фартэпіяннае аддзяленне сканчае ў 1949 годзе, кампазітарскае ў 1952.

У 1949—1989 гадах выкладчыца ў Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі. Адначасова ў 1949—1962 гадах выкладала ў музычнай школы пры Беларускай кансерваторыі, у тым ліку бацькі Мойшэ-Герш Іосіфавіч Тырманд (1891—1942), выхадзец Варшавы і Шыфра-Цырл Іцкоўна Глянцшпігель (1895—1942), нараджэнка Любліна, сястра Ёспа-Марыям (1921—1942).

Адзіным блізкім ёй чалавекам быў муж, альтыст Ізраіль Аляксандравіч Турш, які таксама страціў сваіх блізкіх у Халакосце на тэрыторыі Польшчы.

## Творчасць 
Творчасці Тырманд уласцівы канкрэтнасць і шырокі дыяпазон вобразнага мыслення, экспрэсіўная манера пісьма, нацыянальная характэрнасць музычнай мовы, абумоўленая чуйным услухоўваннем у інтанацыйную і ладавую будову беларускай народнай песні. Сярод твораў: 2-і канцэрт для фартэпіяна з аркестрам (1956), санаты для фартэпіяна (1969), альта і фартэпіяна (1961), віяланчэлі і фартэпіяна (1971), скрыпкі і фартэпіяна (1972), а таксама саната і п’есы для цымбалаў і фартэпіяна; санаціны, сюіты, такаты для фартэпіяна, а таксама «Сюіта ў стылі рэтра» для домры і фартэпіяна (1977); вакальныя цыклы на вершы М. Танка, Э. Агняцвет, Р. Бёрнса, Ф. Гарсія Лоркі, Б. Дадзье; хары на словы М. Багдановіча, Я. Коласа, М. Танка, П. Труса; фартэпіяна п’есы, песні і хары для дзяцей.

## Літаратура 
* 
* Саламаха А. Эдзі Тырманд. Мн., 1973;
* Гарт Б. Сюиты Э. Тырманд // Вопросы фортепнанного творчества, исполнительства и педагогики. Л., 1973;
* Тер-Минасян Л. Фортепианные произведения Э. Тырманд… Мн., 1983.

Катэгорыя:Кампазітары XX стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары Беларусі
Катэгорыя:Музычныя педагогі XX стагоддзя
Катэгорыя:Музычныя педагогі Беларусі
Катэгорыя:Піяністкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Піяністы паводле алфавіта
Катэгорыя:Піяністкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Піяністы Беларусі
Людміла Мікалаеўна Ганчарова

**Людміла Мікалаеўна Ганчарова** (, ) — беларускі мастак тэатра.

## Біяграфія 
Скончыла Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1973 годзе. У 1973—1980 гадах мастацкі рэдактар выдавецтва «Беларусь», з 1983 года ў Нацыянальным акадэмічным тэатры оперы Беларусі (з 1989 мастак-пастаноўшчык).

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 2003 года.

## Творчасць 
Высокая культура малюнка, сакавітасць і гарманічная прыгажосць каларыту вызначаюць створаныя ёю эскізы касцюмаў да оперы «» Р. Штрауса (1989), «Пікавая дама» П. Чайкоўскага (1993), балета «» А. Адана (1991), афармленне опер «» С. Пракоф’ева (1989), «Рыгалета» Дж. Вердзі (1994), «Кармэн» Ж. Бізэ (1995), «Князь Ігар» А. Барадзіна (1996), фантазіі «Шэкспір і Вердзі» (1992). Па яе эскізах створаны таксама касцюмы да спектакляў «Залёты» В. Дуніна-Марцінкевіча (1992) у Беларускім тэатры імя Я. Коласа, «Ідылія» Дуніна-Марцінкевіча (1993) у Беларускім тэатры імя Я. Купалы і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Тэатральныя мастакі Беларусі
Уладзімір Веньямінавіч Браілоўскі

**Уладзімір Веньямінавіч Браілоўскі** (нар. , Масква) — беларускі кампазітар.

## Біяграфія 
Скончыў у 1971 годзе Маскоўскую кансерваторыю. З 1980 года ў Беларусі. 3 1984 года загадчык музычны часткі Магілёўскага абласнога драматычнага тэатра, з 1990 года дырэктар і мастацкі кіраўнік Магілёўскай абласной філармоніі; арганізатар (1995) Міжнароднага фестывалю «Залаты шлягер».

Член Беларускага саюза кампазітараў з 1980 года, член Беларускага саюза музычных дзеячаў з 1991 года.

## Творчасць 
Працуе ў розных жанрах. Сярод твораў: кантата (1983), вакальна-сімфанічныя паэма «Дваццаць восем» (1983); сімфонія (1984), сімфаньета, 3 сімфанічнай уверцюры, фантазія для кларнета з сімфанічнага аркестра; сюіта для скрыпкі і фартэпіяна; канцэрт для валторны з аркестрам; 12 прэлюдый для фартэпіяна (1984); накцюрны, вакальныя цыклы, інструментальныя п’есы; папуры і фантазіі; апрацоўкі народных песень; песні; музыка да драматычных спектакляў і кінафільмаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кампазітары XX стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары Беларусі
Барысаўская града

**Барысаўская града** — частка Беларускай грады ў Барысаўскім і Смалявіцкім раёнах.

Мяжуе з Верхнебярэзінскай нізінай на поўначы і Цэнтральнабярэзінскай раўнінай на поўдні. Плошча каля 2 тыс. км², працягнулася на 100 км вузкай дугой ад Мінскага да Лукомскага ўзвышша. Шырыня ад 10 да 30 км.

## Геалогія 
У тэктанічных адносінах Барысаўская града прымеркавана да Прыаршанскай монакліналі. Крышталічны фундамент перакрыты асадкавымі пародамі верхняга пратэразою (сярэднерыфейска-ніжнявендскі комплекс тэрыгенных чырванаколерных адкладаў і покрыўна-ледавіковая фармацыя магутнасцю ад 200 да 400 м), сярэднедэвонскімі пясчанікамі і глінамі. Антрапагенавая тоўшча (магутнасць да 100 м) складзена з адкладаў беларускага, бярэзінскага, дняпроўскага і сожскага зледзяненняў, налібоцкага, александрыйскага, шклоўскага і муравінскага міжледавікоўяў. Барысаўская града сфарміравалася ў час адступання сожскага ледавіка.

Карысныя выкапні: легкаплаўкія гліны, торф.

## Рэльеф 
Градава-ўзгорысты рэльеф захаваўся на асобных участках (каля Смалявіч вышыні дасягаюць 220 м, Халопеніч — 205 м, Барысава — 193 м), дзе сканцэнтравана вялікая колькасць марэнных узгоркаў (адносныя перавышэнні 10-20 м), паміж якіх хвалістыя, другасна-марэнныя і водна-ледавіковыя раўніны. Найвышэйшы пункт Барысаўскай грады — 220,3 м, знаходзіцца ў Смалявіцкім раёне на тэрыторыі Усяжскага сельсавета. Размяшчаецца за 0,9 км на паўночны ўсход ад в. Емяльянава, 1,7 км на паўночны захад ад в. Куркова, 1,2 км на ўсход ад в. Шпакоўшчына на добра акрэсленым узгорку правільнай формы ў атачэнні ворных угоддзяў. Маецца геадэзічны пункт у выглядзе металічнай піраміды; каардынаты: 54°04,714' пн.ш., 28°02,351' у.д..

Складзена з пясчана-галечнага матэрыялу, з валуноў, суглінкаў, супескаў, месцамі перакрытых маламагутнымі лёсападобнымі суглінкамі.

## Гідраграфія 
 ля Барысава]]
Барысаўскую граду дрэніруе рака Бярэзіна (верхняе цячэнне) з прытокамі Гайна, Бродня, Сха, Бобр, Нача (прыток Бабра). Характэрная асаблівасць Бярэзіны на гэтым участку — асіметрыя надпоймавых тэрас і поймы. Правы схіл даліны стромкі, высокі, левы — часцей спадзісты, з выразнымі тэрасамі. Каля Барысава глыбока ўрэзаная скразная даліна, утвораная ў час спуску Верхнебярэзінскага прыледавіковага вадаёма.

## Глебава-расліннае покрыва 
Глебы дзярнова-падзолістыя слабаападзоленыя на водна-ледавіковых марэнных супесках, якія падсцілаюцца пяском, забалочаныя і тарфяна-балотныя.

Лясістасць да 40% тэрыторыі (на ўсходзе да 50 %, на захадзе 30 %). Лясы хваёвыя, ялова-хваёвыя кусцікава-зеленамошныя і лішайнікавыя, у паніжэннях бярозава-арлякова-зеленамошныя і шэраальховыя. Поймавыя і нізінныя лугі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геаграфія Барысаўскага раёна
Катэгорыя:Геаграфія Смалявіцкага раёна
Катэгорыя:Рэльеф Мінскай вобласці
Катэгорыя:Узвышшы Беларусі
Ручай (рака)

**Руча́й** — рака ў Беларусі, у Шаркаўшчынскім раёне Віцебскай вобласці, правы прыток ракі Маціца (басейн Дзісны).

Даўжыня ракі складае 6,7. Рэчышча каналізаванае.

## Літаратура 
* 
* Ліст карты N-35-20. Выданне 1984 года. Стан мясцовасці на 1982 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Шаркаўшчынскага раёна
Катэгорыя:Басейн Дзісны
Рыбнікаў

**Рыбнікаў** — рускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксей Львовіч Рыбнікаў (нар. 1945) — савецкі і расійскі кампазітар.
* Мікалай Мікалаевіч Рыбнікаў (1930—1990) — савецкі кінаакцёр.
* Міхаіл Уладзіміравіч Рыбнікаў (1954—2021) — беларускі архітэктар.

Катэгорыя:Рускія прозвішчы
Ніла Фішэр

**Оса Ніла Марыя Фішэр** (; нар. , Крысціянстад) — шведская футбалістка, якая выступае на пазіцыі цэнтральнага абаронцы і апорнага паўабаронцы клуба «Лінчэпінг» і нацыянальнай зборнай Швецыі.

## Кар’ера 
Дэбютавала ў зборнай Швецыі ў 2001 годзе. У 2013 годзе на чэмпіянаце Еўропы забіла тры мячы і стала ўладальнікам «Срэбранай буцы» нягледзячы на тое, што грала на пазіцыі цэнтральнага абаронцы. Удалы выступ прыцягнула ўвагу дзеючага на той момант пераможца Лігі чэмпіёнаў — «Вольфсбурга». Першапачаткова клубы дамовіліся, што Фішэр пераедзе ў Германію з 1 студзеня 2014 года, але ў жніўні бакі прыйшлі да пагаднення аб неадкладным трансферы.

У складзе Вольфсбурга дэбютавала 7 верасня 2013 года ў стартавым матчы сезону 2013/14 супраць «Баварыі».

## Дасягненні 
Клуб Мальмё:

* Чэмпіёнка Швецыі: 2010, 2011
* Уладальніца Суперкубка Швецыі: 2011

Вольфсбург:
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў: 2013/14
* Чэмпіёнка Германіі: 2013/14, 2016/17
* Уладальніца Кубка Германіі: 2014/15, 2015/16, 2016/17

Зборная Швецыі:
* Сярэбраны прызёр Алімпіяды: 2016
* Бронзавы прызёр чэмпіянату свету: 2011
* Паўфіналіст чэмпіянату Еўропы: 2013
* Пераможца Кубка Алгарвэ: 2009

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Футбалісткі Швецыі
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2016 года
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Крыстыянстад
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Вітшэ
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Лінчэпінг
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Вольфсбург
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Русенгард Мальмё
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Швецыі па футболе
Сара Тунебру

**Сара Крысціна Тунебру** (; нар. , Стрэнгнес) — шведская футбалістка, якая гуляла на пазіцыі левага абаронцы. Вядомая па клубным выступах за шведскія каманды «Эскільстуна», «Цюрэсё» і «Юргардэн», а таксама за нямецкі «Франкфурт». У складзе зборнай Швецыі згуляла 132 матчы, выступіўшы на чэмпіянатах Еўропы 2009 і 2013 гадоў, чэмпіянатах свету 2007, 2011 і 2015 гадоў, Алімпійскіх гульнях 2008 і 2012 гадоў. Была вядомая на поле дзякуючы белай павязцы на галаве, якую апранала ў многіх матчах.

## Кар’ера 
Футболам займаецца з шасці гадоў. Выхаванка клуба «Вілян». У чэмпіянаце Швецыі праславілася падчас выступаў за «Юргардэн», выйграўшы з ім двойчы чэмпіянат краіны (2003 і 2004), двойчы кубак (2004 і 2005) і дайшоўшы да фіналу Кубка УЕФА ў 2005 годзе (прайграла ў фінале патсдамскай «Турбіне»). З 2009 па 2013 гады выступала за «Франкфурт». Двойчы выйгравала прыз лепшай футбалісткі-забаронцы Швецыі. Кар’еру завяршала ў Швецыі.

## Зборная 
У зборнай правяла 83 гульні, забіўшы 3 галы. Удзельнічала ў чэмпіянатах свету 2007 і 2011 гадоў, заваяваўшы на апошнім чэмпіянаце свету бронзавыя ўзнагароды. Удзельнічала ў Алімпійскіх гульнях 2008 і 2012 гадоў, чэмпіянаце Еўропы 2009 года. Абвясціла аб тым, што пакіне зборную пасля хатняга чэмпіянату Еўропы 2013.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісткі Швецыі
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Швецыі па футболе
Інгвільд Стэнслан

**Інгвільд Стэнслан** (нарв. Ingvild Stensland, род. , Люнгдал, Вест-Агдэр) — нарвежскі футбольны трэнер. У мінулым — гулец жаночай зборнай Нарвегіі па футболе (2003—2016), капітан зборнай (2009—2013). Гуляла ў вышэйшай лізе за «Стабек» (2012—2016). Гуляла таксама ў вышэйшым французскім дывізіёне 1-за клуб «Алімпік Ліён» (2009—2011) і вышэйшай лізе Швецыі за «Гётэбарг». Гуляла на пазіцыі паўабаронцы. Завяршыла кар’еру гульца ў 2016 годзе.

У цяперашні час — трэнер Нарвежскай школы элітнага спорту ў Беруме (NTG Bærum), вядучы супрацоўнік па развіцці клуба «Стабек» і памочнік Аляксандра Штраўса, трэнера жаночай зборнай Нарвегіі па футболе да 23 гадоў (U23) і да 19 гадоў (J19).
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісткі Нарвегіі
Катэгорыя:Футбалісткі Швецыі
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Афіна Мос
Пія Сундхагэ

**Пія Марыяна Сундхагэ** (; нар. ) — шведская футбалістка, трэнер.

Адна з самых вядомых футбалістак у гісторыі Швецыі. У складзе нацыянальнай зборнай краіны сыграў без малога паўтары сотні матчаў, у якіх забіла 71 гол. Пазней гэты рэкорд змагла пабіць толькі Ганна Юнгберг з 72 мячамі. Бронзавы прызёр чэмпіянату свету 1991 года, удзельніца Алімпійскіх гульняў-1996. Найвышэйшае дасягненне ў футболцы Трэ Крунур — залатыя медалі Еўра-84, дзе Сундхаге таксама выйграла тытулы лепшага гульца і лепшага бамбардзіра і рэалізавала вырашальны пенальці ў фінале. У 1988 годзе ў Швецыі была выпушчаная паштовая марка з яе выявай.

З 1992 года выконвала абавязкі які грае трэнера ў клубе «Хамарбю». З 1998 года — на паўнавартаснай трэнерскай працы. З 2008 па 2012 год узначальвала зборную ЗША. Пад яе кіраўніцтвам амерыканкі выйгралі два тытулы алімпійскіх чэмпіёнак (2008 і 2012), у 2011 сталі віцэ-чэмпіёнкамі свету. З 2012 года Пія кіруе шведскай нацыянальнай каманды. У 2016 годзе пад яе кіраўніцтвам шведкі дайшлі да фіналу Алімпіяды ў Рыа.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісткі Швецыі
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 1996 года
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Швецыі
Катэгорыя:Трэнеры жаночай зборнай Швецыі па футболе
Катэгорыя:Трэнеры жаночай зборнай ЗША па футболе
Катэгорыя:Трэнеры жаночай зборнай Бразіліі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Статэна Хельсінгбарг
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Эстэр
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Лацыа
Катэгорыя:Трэнеры ЖФК Хамарбю
Катэгорыя:Трэнеры ЖФК Калботн
Катэгорыя:Трэнеры ЖФК Эрэбру
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Швецыі па футболе
Хелена Бергстрэм

**Хелена Бергстрэм** (швед. Helena Bergström; нар.  года, ) — шведская актрыса, жонка рэжысёра Коліна Нютле і ўнучка шведскага акцёра Улафа Відгрэна.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і рэжысёра Ханса Бергстрэма і актрысы Керсцін Відгрэн. Скончыла Шведскую нацыянальную акадэмію сцэнічнага мастацтва. У 1987—1989 і 1990—1991 гадах працавала ў Каралеўскім драматычным тэатры ў Стакгольме (Драматэн). У 1989—1990 і 1992—1993 гг. гуляла ў Стакгольмскім гарадскім тэатры. Выконвала ролі ў драмах Шэкспіра, Ібсена і Тэнэсі Уільямса. Усеагульную вядомасць атрымала пасля здымак у трылеры «Жанчыны на даху» (Kvinnorna på taket; 1989).

У 2007 годзе Хелена дэбютавала ў якасці рэжысёра з карцінай «Se upp för dårarna».

Катэгорыя:Актрысы Швецыі
Бергстрэм

**Бергстрэм** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Гуніла Бергстрэм — шведская пісьменніца
* Сунэ Бергстрэм — шведскі біяхімік, Нобелеўскі лаўрэат
* Хелена Бергстрэм — шведская актрыса
Уладзімір Мітрафанавіч Кур’ян

**Уладзімір Мітрафанавіч Кур’я́н** (нар. , Мінск) — беларускі кампазітар.

## Біяграфія 
Скончыў у 1984 годзе Беларускую кансерваторыю па класе Дз. Смольскага. З 1984 года загадчык музычны часткі Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Я. Купалы.

Член Беларускага саюза кампазітараў з 1985 года, член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 2001 года.

## Творчасць 
Яго творчасць адметная тэатральнасцю мыслення, спалучэннем сучасных сродкаў выразнасці акадэмічных і масавых жанраў, нацыянальнай характэрнасцю, незвычайнымі тэмбрава-каларыстычнымі вырашэннямі. Сярод твораў: рок-опера «Масфан» на ўласнае лібрэта (пастаўлены ў 1976 годзе), опера «Фантазія» паводле Казьмы Пруткова (1984), мюзіклы «Ідылія» паводле В. Дуніна-Марцінкевіча (пастаўлены ў 1993 годзе) і «Карлік Нос» паводле В. Гаўфа (пастаўлены ў 1998), вакальна-сімфанічныя паэма «Памяці маці» на словы Р. Барадуліна (1985), канцэрт для цымбалаў і камернага аркестра (1989); сюіта «Капыльскія дудары», паэмы «Жураўліная песня Палесся» і «Курган» для народнага аркестра, «Вясковая сюіта» ддя ансамбля народных інструментаў, варыяцыі «Перазвоны» для цымбалаў, сюіта для фартэпіяна і чытальніка «Вясёлая нядзелька», вакальны цыкл на вершы Р. Бёрнса, «Чатыры сны» для голасу і альта, 3 струнныя квартэты (1984, 1987, 1990); музыка да драматычных спектакляў («Гаральд і Мод» К. Хігінса і Ж.-К. Кар’ера, «Ажаніцца — не журыцца» Далецкіх і М. Чарота, «Тутэйшыя» Я. Купалы, «» Я. Шварца, «Інтымны тэатр Е. Міровіча»), кінафільмаў і інш. 

## Узнагароды 
Дзяржаўная прэмія Беларусі (1992).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кампазітары XX стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары Беларусі
Уладзімір Мікалаевіч Каральчук

**Уладзімір Мікалаевіч Каральчу́к** (нар. , Мінск) — беларускі кампазітар.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускую кансерваторыю ў 1982 годзе па класе баяна, і ў 1992 годзе па класе кампазіцыі Дз. Смольскага.

Член Беларускага саюза музычных дзеячаў з 2000 года, член Беларускага саюза кампазітараў з 1992 года.

## Творчасць 
Працуе ў розных жанрах. Музычная мова твораў абапіраецца на асаблівасці стылю сучаснай музыкі. Сярод твораў: кантата «Успамін» (1991); сімфоніі (1994, 1997, для сімфанічнага аркестра і саліруючага трамбона); «Сумны канцэрт» для флейты з сімфанічнага аркестра (1992); канцэрты для кантрабаса (1990), для альта (1996), для баяна і віяланчэлі (1998) і камернага аркестра; камерна-інструментальныя (у т. л. саната для трамбона і фартэпіяна, 1991) і вакальныя (у т. л. «Musica Doloroso» для барытона і камернага ансамбля, 1993) творы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кампазітары XX стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары Беларусі
Катэгорыя:Дэканы Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі