Іўдзейскае паўстанне супраць Іраклія

**Паўстанне супраць Іраклія** — яўрэйскае паўстанне ў Леванце супраць Візантыі, падтрыманае Сасанідскай Персіяй у часе візантыйска-сасанідскай вайны. Паўстанне пачалося бітвай пад Антыёхіяй, а найвялікшым поспехам стала заваяванне Іерусаліма ў 614 годзе персідскімі і яўрэйскімі сіламі і стварэнне аўтаноміі. Пасля сыходу персідскага войска наступавала здача іўдзеяў візантыйцам у 625 або 628 года.

## Хада паўстання 
### Уварванне персаў 
Па перамозе пад Антыёхіяй аб’яднанае сасанідска-яўрэйскае войска пад камандаваннем Шахбараза прыйшло ў Палесціну Прыму і заваявала Кесарыю. Тады да іх далучыўся Беньямін Тыберыйскі, які прывёў з сабой яўрэйскіх воінаў з Тыберыі, Назарэта і горных гарадоў Галілеі. У паходзе на Іерусалім да іх далучыліся яўрэі з паўднёвай часткі краіны і арабы. Аб’яднанымі сіламі ў ліпені 614 года Іерусалім быў узяты.

Паводле яўрэйскіх крыніц, па адваяванні Іерусаліма Неямія бен Хушыэль стаў яго кіраўніком і пачаў падрыхтоўку да перабудовы Храма і перагляду радаводаў з мэтай аднаўлення найвышэйшага святарства.

### Хрысціянскае паўстанне 
Праз некалькі месяцаў пасля захопу Іерусаліма персамі ў ім пачаліся забурэнні, падчас якіх іўдзейскі губернатар Неямія і яго «рада праведных» былі забіты купкай маладых хрысціян, падчас захопу Іерусаліма былі забіты тысячы хрысціян — у розных копіях яго рукапісаў прыводзяцца лічбы ад 4518 да 66 509 чалавек. 37 000 былі выгнаны, яшчэ некалькі тысяч прададзеныя ў рабства яўрэям. Усе хрысціянскія манастыры і храмы былі спалены. Сучасныя археалагічныя раскопкі Іерусаліма не выявілі слядоў значных зруйнаванняў.

Цягам некалькіх месяцаў іўдзеі ва ўсёй зямлі Ізраільскай займаліся руйнаваннем манастыроў і забойствам ці выгнаннем манахаў, аднак вядома, што іўдзеі атрымалі дазвол на рассяленне ў рэгіёне, чым актыўна займаліся наступныя пяць гадоў. У Іерусаліме яўрэі цалкам апанавалі ўладу, і большая частка Іўдзеі стала аўтаномнай правінцыяй у складзе Сасанідскай імперыі.

У цэлым іўдзейскія паўстанцы і персідскае войска займелі перавагу ў барацьбе і авалодалі большасцю тэрыторыі Дыяцэзіі Усход. Калі звесткі пра гвалт у Іерусаліме дайшлі да Хасраў, ён жахнуўся, бо не меў намеру заходзіць так далёка.

Паводле дагавора, у 617 Хасраў выдаў амністыю палоненым візантыйцам, загадаў іўдзейскім салдатам пакінуць Іерусалім і забараніў іўдзеям сяліцца бліжэй за тры мілі да гарадскіх муроў. Таксама персы паставілі галавою Іерусаліма хрысціянскага святара па імі Мадэст. Нягледзячы на Хасраваў загад, яўрэі-салдаты размясціліся звонку Залатой брамы Іерусаліма. Праз два гады Хасраў спыніў усялякую падтрымку іўдзейскай аўтаноміі, і візантыйцы атрымалі магчымасць атакаваць салдат, прыціснутых да Залатое брамы. Напад візантыйцаў прывёў да забойства прыкладна 20 000 іўдзейскіх ваенных. Іраклій, не задаволіўшыся персідскімі саступкамі, пачаў выразаць усё іўдзейскае насельніцтва краіны: мужчын, жанчын, дзяцей. Да 622 года імператар Іраклій склікаў супраць персаў інтэрнацыянальнае войска і адваяваў у Сасанідаў усю Іўдзею (Палесціну Прыму).

## Вынікі 
Пасля паражэння Персіі ў рэгіёне паўстала новая пагроза — Праведны халіфат. Іраклій намагаўся злучыць і замацаваць свае заваяванні. Хоць перад гэтым ён дараваў удзельнікам іўдзейскага паўстання амністыю, але ж не збіраўся дапускаць яшчэ адно падобнае паўстанне на фоне вайны з арабамі.

У 638 Візантыя цалкам страціла кантроль над Іўдзеяй. Арабская ісламская імперыя каліфа Умара заваявала Іерусалім і землі Месапатаміі, Леванта і Егіпта.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Войны VII стагоддзя
Катэгорыя:Войны Візантыі
Катэгорыя:Гісторыя Іерусаліма
Катэгорыя:Рэлігія ў Візантыі