Гербоўнік

**Гербоўнік**, **Гэрбар** (, ) — кніга, якая змяшчае ў сабе апісанне і выяву гербаў (дваранскіх родаў, бюргерскі родаў і асобных асоб, дзяржаў, гарадоў, мясцовасцяў, арганізацый і т.п.). Вывучае гербоўнік (гербы) прыкладная гістарычная навука геральдыка.

Гербоўнікі існавалі ўжо ў XIII ст. як турнірнай спіс і прыпадковай збор гербаў. З развіццём інстытута герольдаў пачынаецца складанне Гербоўніка пры дварах манархаў. У XV ст. ў заходнееўрапейскіх Гербоўніках з'яўляюцца гербы рыцарства Вялікага Княства Літоўскага — «Armorial Lyncenich» (Брусельскі), «Codex Bergshammar» (Стакгольмскі), «Armorial de la Toison d'Or» (Парыжскі) і інш.. Некалькі гербаў літоўскіх і рускіх князёў змяшчае хроніка Канстанцкага сабору Ульрыка Рыхенталя.
Старэйшым польскім Гербоўнікам з XV ст. яўляецца «Insignorum clenodiorum Regis et Regni Poloniae descriptor» (Jan Dlugosz).

Цікавымі для беларускай гісторыі яўляюцца
* Гербоўнік Бартоша Папроцкага
* Гербоўнік Адама Бонецкага
* Гербоўнік Каспара Несецкага
* Гербоўнік Северіна Урускага
* Гербоўнік Тэадора Жыхлінскага
* Гербоўнік дваранскіх родаў Царства Польскага
* У Расійскай імперыі актуальнымі былі выдання Дваранскай радаводнай кнігі; Агульны гербоўнік дваранскіх родаў Расійскай імперыі быў заснаваны ўказам імператара Паўла I ад 20 студзеня 1797 г.. У 1992 г. было выпушчана рэпрынтнае выданне.

Гербы беларускай шляхты складаюцца у «Herbarz rycerstwa W. X. Litewskiego» В.Віюка-Каяловіча. Аднак, там невялікая частка гербаў шляхты Вялікага Княства Літоўскага.
Ніводзін Гербоўнік не яўляецца поўным зборам гербаў шляхты сваёй краіны. У Францыі была спроба складання поўнага Гербоўніка, таксама было спроба складання усіх гербаў у «Armorial General».
Зараз толькі Іспанская Герольдыя займаецца рэгістрацыяй гербаў шляхціцаў усіх сучасных краін.

## Гл. таксама 
* Гербоўнік Віцебскага дваранства
* Спіс дваранскіх родаў Магілёўскай губерні

## Літаратура 
* «Беларуская энцыклапедыя», Мінск, 1997 г., Т.5 С.173.

## Спасылкі 
* Общий гербовник дворянских родов Российской империи — электронная версия на CD 
* О знамённых гербовниках
* Белорусский гербовник 
* Дурасов В. Гербовник Всероссийского дворянства
* Книги по родовой геральдике
* Klingspor, Carl Arvid von: Baltisches Wappenbuch. Wappen sämmtlicher, den Ritterschaften von Livland, Estland, Kurland und Oesel zugehöriger Adelsgeschlechter. Stockholm, 1882
* Adelswappen im Estnischen Historischen Archiv 
* Геральдика сегодня
* «Księga herbowa rodów polskich» Cz. 1, Juliusz Karol Ostrowski,
* Cz. 2 «Księga herbowa rodów polskich» Cz. 1, Juliusz Karol Ostrowski.
* Herbarz Adama Kromera 
* Herbarz Kujawsko-Pomorski 
* ALBUM POLSKI — Interaktywny Album Heraldyczny RP|Herby Miast Polskich
* Genealogia dynastyczna
* Dział HERBARZ
* Herby Szlachty Rzeczypospolitej — Andrzej Brzezina Winiarski 
* Rycerstwo Polskie Podkarpacia — Władysław Pulnarowicz 
* Herby Polskie M.Bielski, J.L.Herbult, W.O.Sz.Okolski 
* Herby — rys.i opisy z herbarza Niesieckiego, wyd.Bobrowicza 
* Spis nazwisk z herbarza Bonieckiego 
* Dynamiczny Herbarz Rodzin Polskich
* «Poczet szlachty galicyjskiej i bukowińskiej»
* Związek Szlachty Polskiej, Herby członków Związku Szlachty Polskiej 
* Elektroniczna wyszukiwarka herbów Tadeusza Gajla «Herbarz polski» 
* Dokumenty Śląska
* Arnaud BUNEL «Héraldique européenne» 
* J.B.Rietstap «Armoires General» 
* J.Burke «Peerage and Baronetage» 
* Johann Siebmacher «Wappenbuch», 1605

Катэгорыя:Гербоўнікі
Катэгорыя:Генеалогія