Турэц (Карэліцкі раён)

**Турэ́ц** (, ) — аграгарадок у Карэліцкім раёне Гродзенскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Турэцкага сельсавета. Насельніцтва 670 чал. (2000). Знаходзіцца за 15 км на паўднёвы ўсход ад Карэлічаў, за 32 км ад чыгуначнай станцыі Гарадзея; на аўтамабільнай дарозе Карэлічы — Мір.

## Гісторыя 
Першы ўспамін Турца змяшчаны ў Галіцка-Валынскім летапісе і датуецца 1276 годам, калі галіцка-валынскія князі разам з татарамі пайшлі на Наваградак і Гродна. У XIV ст. мясцовасць знаходзілася ва ўладанні князя Уладзіміра Альгердавіча. Яго сын князь Аляксандр (Алелька) перадаў навакольныя землі Лаўрышаўскаму манастыру.

У XVI ст. Турэц атрымаў статус мястэчка, уваходзіў у склад Наваградскага павета і знаходзіўся ва ўладанні магнатаў Хадкевічаў. Ад гэтага часу тут пасяліліся яўрэі, якія займаліся пераважна дробным гандлем. Паводле звестак на 1717 год яўрэйская абшчына Турца плаціла 340 злотых пагалоўнага падатку. З XVII ст. у мястэчку існаваў невялікі касцёл, пабудаваны гетманам К. Хадкевічам. Побач з касцёлам стаяла грэка-каталіцкая царква. Апроч гэтага, дзейнічала праваслаўная драўляная Юр'еўская царква.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Турэц апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, у Ярэміцкай воласці Наваградскага павета. Станам на 1799 год у мястэчку было 152 дымы. На 1880—171 двор, 2 праваслаўныя царквы, сінагога, яўрэйская малітоўная школа, 3 млыны, 2 карчмы, 5 крам. Побач — фальварак і маёнтак Ліпніцкіх і Свідзінскіх. У 1888 годзе расійская адміністрацыя пабудавала ў Турцы новую мураваную царкву. У 1890 годзе адкрылася народнае вучылішча. Паводле вынікаў перапісу (1897) у Турцы было 230 двароў, царква, капліца, 2 яўрэйскія малітоўныя дамы, народная вучылішча, хлебазапасны магазін, пошта, 18 крам, 2 ветраныя млыны, 7 заезных дамоў; рэгулярна (23 красавіка і 1 кастрычніка) адбываўся кірмаш, кожны аўторак — таргі. Станам на 1908 год у мястэчку было 363 двары.
thumb|Царква Покрыва Прасв. Багародзіцы

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Турэц апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Ярэміцкай гміне Наваградскага павета, з 1926 — цэнтр гміны Стаўбцоўскага павета. У верасні 1921 года ў мястэчку было 218 двароў, сямікласная агульнаадукацыйная школа, клуб, прыватная бібліятэка, пошта, 5 корчмаў. Станам на 1931 — 3 млыны, 25 крам, ашчадна-крэдытная каса.

У 1939 годзе Турэц увайшоў у склад БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 года стаў цэнтрам сельсавета. Статус паселішча панізілі да вёскі. У гэты час тут было 311 двароў. На 1 студзеня 2000 года ў вёсцы было 292 двары.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1830 — 518 муж., з іх шляхты 4, духоўнага саслоўя 1, мяшчан-іўдзеяў 116, мяшчан-хрысціян і сялян 394, жабракоў 2; 1863 — 794 чал.; 1897 — 1596 чал.
* **XX стагоддзе**: 1908 — 1893 чал.; 1921 — 1290 чал.; 1931 — 1,5 тыс. чал.; 1940 — 1508 чал.; 1 студзеня 2000 — 670 чал.

## Інфраструктура 
У Турцы працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, бальніца, дом культуры, бібліятэка.

## Славутасці 
* Могілкі яўрэйскія
* Царква Покрыва Прасвятой Багародзіцы (1888)
* Шараговая забудова
* Млын

### Страчаная спадчына 
* Сядзіба Хадкевічаў (XVII ст.)
* Царква Святога апостала Яна Багаслова (1830)

## Вядомыя асобы 
* Анатоль Дзяркач (1887—1937) — беларускі паэт.
* Аляксандр Кеда (нар. 1956) — оперны спявак, заслужаны артыст Беларусі.
* Пётр Конюх (1910—1994) — оперны спявак.
* Уладзімір Конюх (1943—1997) — беларускі матэматык.
* Барыс Рагуля (1920—2005) — беларускі ваенны, эміграцыйны дзеяч.
* Кастусь Станкевіч (1925—1989) — грамадскі дзеяч беларускай дыяспары ў Аўстраліі.
* Фёдар Фёдараў (1911—1994) — беларускі фізік-тэарэтык.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* Turzec (4) //  666—667.

## Спасылкі 
* 
* Скалечаная вёска 

Катэгорыя:Турэцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Карэліцкага раёна

Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства