open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Транспірацыя

**Транспіра́цыя** (ад  — скрозь і  — дыхаю, выдыхаю) — фізіялагічнае выпарэнне вады раслінай.
 пад электронным мікраскопам]]
Галоўны орган транспірацыі — ліст, што выпарае ваду праз вусцейкі (*вусцейкавыя транспірацыі*), часткова можа адбываецца праз кутыкулу (*кутыкулярная транспірацыя*; яе інтэнсіўнасць у 10—20 разоў ніжэйшая).

Інтэнсіўнасць транспірацыі вызначаецца колькасцю вады (у грамах, якая траціцца раслінай на адзінку яе паверхні (1 см², 1 м²), або на 1 г сырой масы за гадзіну. Залежыць ад асветленасці, тэмпературы і вільготнасці паветра, скорасці ветру, колькасці вады ў расліне. Для вызначэння патрэб раслін у вадзе выкарыстоўваюць *транспірацыйны каэфіцыент* — колькасць вады ў грамах якая спажываецца на ўтварэнне 1 грама сухога рэчыва.

Разам з каранёвым ціскам транспірацыя забяспечвае пастаянны ток вады праз карані, сцёблы і лісце з глебы ў атмасферу, рэгулюе водны і тэмпературны рэжым расліны, прадухіляе перагрэў лісця.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Фізіялогія раслін
Савіч

**Савіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Антонавіч Савіч (1890—1957) — беларускі гісторык.
* Аляксандр Аляксандравіч Савіч (нар. 1969) — беларускі гісторык.
* Вайніслаў Казімір Савіч-Заблоцкі (1850 — пасля 1893) — беларускі і польскі пісьменнік, паэт, публіцыст.
* Срджан Савіч (нар. 1973) — сербскі кіназнаўца, крытык рэдактар.
* Уладзімір Пятровіч Савіч (нар. 1952) — беларускі мастак-графік.
* Уладзімір Ільіч Савіч (1932—1989) — беларускі вучоны ў галіне судовай медыцыны.
* Усевалад Паўлавіч Савіч (1885—1972) — вучоны ў галіне ліхеналогіі.
* Францішак Савіч (1815—1845) — беларускі палескі паэт, публіцыст, удзельнік вызваленчага руху.

## Гл. таксама 
* Савічы
Аляксандр Паўлавіч Ксёндзаў

**Аляксандр Паўлавіч Ксёндзаў** (, в. Баравыя, , Мінская вобласць) — беларускі мастак-жывапісец, графік, прафесар БДАМ.

## Біяграфія 
1965—1972 — Рэспубліканская школа-інтэрнат па выяўленчаму мастацтву імя Івана Ахрэмчыка.

1972—1978 — Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут, факультэт манументальна-дэкаратыўнага мастацтва, выкладчыкі — Гаўрыла Вашчанка, Анатоль Бараноўскі.

1980—1984 — творчыя майстэрні жывапісу Акадэміі мастацтваў СССР, выкладчык — Міхаіл Савіцкі.

З 1987 — Член Саюза мастакоў СССР.

З 1994 выкладаў у Беларускай дзяржаўнай Акадэміі мастацтваў, прафесар кафедры жывапісу.

1997 — Гран-пры II міжнароднага сімпозіума імя Марка Шагала, Беларусь.

2003 — Медаль Беларускага саюзу мастакоў «За заслугі ў выяўленчым мастацтве».

2007 — Медаль Францыска Скарыны.

Творы мастака захоўваюцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, Траццякоўскай галерэі, калекцыі «Дойчэ-Банка» ў Лейпцыгу (ФРГ), калекцыі барона фон Тобля ў Цюрыху (Швейцарыя) і іншых прыватных сборах Беларусі і замежжа.

## Мастацкія выставы 
* 1989 — «Сакавіцкі апошні снег», Дом кіно, Мінск
* 1991 — «На галерэі», Нацыянальны мастацкі музей Беларусі
* 1993 — «Зямля пад белымі крыламі», галерэя «М-ART», Славенія, г. Марыбар
* 1994 — «Вецер сямі мораў», Нацыянальны мастацкі музей Беларусі
* 1994 — «9 мастакоў», Славакія, г. Нітра
* 1996 — «BelART-TRANSIT», галерэя «Сарт», ЦДМ, Масква
* 1996 — «Майстры Беларусі», галерэя «ARKA», Літва, Вільнюс
* 1999 — «Ню», галерэя «Schtadwerke», Германія, Мюнстэр
* 2000 — «Выкраданне Еўропы», галерэя «Anixis», Швейцарыя
* 2002 — «Сны Арлекіна», галерэя «Мастацтва», Беларусь, Мінск
* 2003 — «Восень у Мінску», галерэя «Anixis», Швейцарыя
* 2005 — «Нараджэнне Венеры», Палац мастацтва, Мінск
* 2007 — «Рэмінісцэнцыі ХХ стагоддзя», Нацыянальная бібліятэка Літвы, Вільнюс
* 2007 — «POST-традыцыя», Дзяржаўная філармонія, Літва, Вільнюс
* 2010 — Персанальная выстаўка, галерэя «Nikolai», Германія, Берлін

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Галерэя «Крыга» 
* *Мастацтва*. «Алесь Ксяндзоў. Лінія — след душы» 
* *Культура*. «Эпоха ў каляровым шкле. Вітражы ў Савеце Рэспублікі» 

Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза мастакоў
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі XXI стагоддзя
Вайсковыя чаравікі з высокім берцам

вытворчасці Гродзенскай фабрыкі «Нёман»|200px|right|thumb]]

|180px|right|thumb]]

**Вайсковыя чаравікі з высокім берцам** (гутарковае — «берцы») — высокія армейскія чаравікі на шнурках. На сённяшні дзень уваходзяць у экіпіраванне практычна ўсіх армій свету. У адрозненне ад ботаў, пакідаюць максімальна рухомым галенастоп, адначасова з гэтым фіксуючы яго, змяншаюць небяспеку расцяжэння сухажылляў.

## Гісторыя 
Падчас Другой сусветнай вайны большасць жаўнераў ваюючых бакоў насілі або чаравікі з абмоткамі (Чырвоная армія), або боты (вермахт, Чырвоная армія), або нізкія шнураваныя чаравікі (войскі ЗША, Вялікабрытаніі). Аднак для дэсантнікаў такі абутак падыходзіў дрэнна, бо не абараняў ад траўмаў пры прызямленні з парашутам. Для патрэб парашутнага дэсанта былі распрацаваны высокія шнураваныя чаравікі.

Пасля Другой сусветнай вайны войскі НАТА паступова сталі выкарыстоўваць вайсковыя чаравікі як асноўны від армейскага абутку. У прыватнасці, армія ЗША пачала пераходзіць з нізкіх чаравікаў M-1943 на чорныя скураныя чаравікі «Corcoran» у 1957 годзе і скончыла падчас В’етнамскай вайны. Савецкая Армія да канца свайго існавання працягвала выкарыстоўваць кірзавыя боты.
Існуюць берцы зімовыя, дэмісезонныя і летнія. У летніх выкарыстоўваецца сеткаватае палатно , з высокай устойлівасцю да сцірання, якое прапускае паветра.

## У Беларусі 
Да 2008 года беларуская армія выкарыстоўвала кірзавыя боты, якія захоўваліся на армейскіх складах яшчэ з савецкага часу. У 2008 годзе быў ажыццёўлены пераход на чаравікі з высокім берцам.

Новы абутак для арміі вырабляюць гродзенская абутковая фабрыка «Нёман-сплаў» і "Гомельская абутковая фабрыка «Труд-Стацкевіч-Адамантан». У гродзенскіх берцах падэшву мацуюць на клей, у Гомелі — на цвікі.

## У Расіі 
У канцы 2007 года Міністэрства абароны РФ абвясціла пра пераход з ботаў на вайсковыя чаравікі. Працэс пераходу затрымаўся, сярод іншага, па фінансавых чынніках: вайсковыя чаравікі каштуюць даражэй за боты, а зношваюцца хутчэй.

У сілу спецыфічных кліматычных і прыродных умоў Расіі цалкам адмовіцца ад ботаў (кірзавых, скураных, гумовых, валеных) не атрымаецца, а для воінскіх часцей, дыслакаваных на Крайняй Поўначы, будзе прадугледжаны новы абутак з адмысловым уцяпленнем.

## Грамадзянскае выкарыстанне 
Вайсковыя чаравікі выкарыстоўваюцца як турыстычны абутак, а таксама гульцамі ў лазертаг, страйкбол, хардбол, радзей — пэйнтбол. Яны папулярныя ў людзей, якім патрэбны зручны і носкі абутак, прыдатны для слоты і бруду. Таксама варта заўважыць, што берцы выкарыстоўваюць для свайго іміджу і розныя субкультуры (металісты, панкі і т.п.).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Абутак
Катэгорыя:Чаравікі
Катэгорыя:Ваенная форма
Прутняк

**Прутня́к**, **Кохія**, сустракаецца **Ізень** (*Kochia*, верагодны сінонім — *Bassia*) — род кветкавых раслін сямейства . Налічвае 11 відаў, распаўсюджаных у пустынях, паўпустынях, стэпах і на засоленых глебах Аўстраліі, Азіі, Афрыкі, поўдня Еўропы і захаду Паўночнай Амерыкі.

## Апісанне 
Аднагадовыя травы або паўхмызнякі з галінастымі сцёбламі. Лісце суцэльнае, вузкаланцэтнае, чаргаванае. Кветкі дробныя. Плод — арэх.

## Выкарыстанне 
Кармавыя, тэхнічныя, дэкаратыўныя і лекавыя расліны. Некаторыя віды — пустазелле.

## Літаратура 
*  — С. 53.
*  — С. 265.

## Спасылкі 
* Kochia // The Plant List. F working list of all plant species 
* 
* Інфармацыя на сайце СИМБИРСК-ФЛОРА 
* 

Катэгорыя:Аксамітнікавыя
Катэгорыя:Флора Азіі
Катэгорыя:Флора Аўстраліі
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Прылепы (Смалявіцкі раён)

**Прыле́пы** (, ) — вёска ў Смалявіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Азярыцкаслабадскага сельсавета. Знаходзіцца каля ракі Усяжа і Дубраўскага вадасховішча, за 21 км у напрамку на паўночны захад ад горада Смалявічы, за 31 км ад Мінска.

## Гісторыя 
Вынікі археалагічных раскопак паказваюць, што першае пасяленне людзей на месцы вёскі існавала ў першабытнаабшчынным часе, задоўга да ўтварэння вёскі. Паміж вёскамі Берагоўцы і Сарокі знаходзіцца гарадзішча жалезнага веку.

У 1712 годзе згадваецца як маёнтак Прылепы, ці Арана, уласнасць Кіеўскага мітрапаліта, у Мінскім ваяводстве ВКЛ. Да 16 снежня 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Прылепскага сельсавета.

## Славутасці 
* гарадзішча жалезнага веку
* курганны могільнік за 1,5 км на ўсход ад вёскі.

## Інфрастуктура 
* Бібліятэка
* Аддзяленне сувязі
* ДУА «Прылепскі НПК дзіцячы сад — сярэдняя агульнаадукацыйная школа»
* Аграсядзіба «Добра хата»

## Памятныя мясціны 
* Помнік землякам, загінуўшым падчас Вялікай Айчыннай вайны
* Брацкія магілы савецкіх воінаў

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Фатаграфіі на сайце Radzima.org
* Прилепы: живописная история // Газета «Край смалявіцкі» 

Катэгорыя:Азярыцкаслабадскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёна
Дымарка (прыток Закованкі)

**Дыма́рка**, **канал Дымарка**. Плошча вадазбору 43 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,9 м/км. Пачынаецца за 1,5 км на поўнач ад вёскі Боруск, вусце за 0,8 км на паўднёвы захад ад вёскі Пеніца. Рэчышча на ўсім працягу каналізаванае. Вадазбор нізінны.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Калінкавіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Прыпяці
Дымарка

Назву **Дыма́рка** маюць:

* Дыма́рка — рака ў Калінкавіцкім раёне Гомельскай вобласці, левы прыток ракі Закованка
* Ды́марка — рака ў Дзятлаўскім і Слонімскім раёнах Гродзенскай вобласці, правы прыток ракі Хітрая
Факс

**Факс**, **факсімільны апарат**, **фотатэлеграфны апарат** — апарат для перадачы і прыёму відарысаў нерухомых плоскіх арыгіналаў (друкаваных, рукапісных). Асноўныя вузлы перадавальнага факса: аналізавальная сістэма для парадковага пераўтварэння відарыса арыгінала ў відэасігнал, мадулятар, які пераўтварае відэасігнал у форму, зручную для перадачы на канале сувязі. Факс для прыёму мае электронны вузел вылучэння (дэтэктыравання) відэасігналу і прыставанне для рэгістрацыі прынятага відарыса фатаграфічным, электрахімічным ці іншым спосабам.

## Гл. таксама 
* Сканер
* Прынтар
* Мадэм
* Тэлефон

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Офісная тэхніка
Катэгорыя:Тэлефонная сувязь
Фалікуліт

**Фалікуліт** — гнойнае запаленне валасяных мяшочкаў (фалікулаў). Выклікаецца стафілакокамі. Адрозніваюць фалікуліт *паверхневы* і *глыбокі*. Пры паверхневым на твары, шыі, канечнасцях — дробныя вузельчыкі з гнойнай галоўкай, якія падсыхаюць; пры глыбокім — больш буйныя ярка-чырвоныя конусападобныя ўтварэнні, якія прарываюцца з выдзяленнем гною. Лячэнне тэрапеўтычнае.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Захворванні скуры і яе прыдаткаў
Бітва пад Зяленцамі

**Бітва пад Зяленцамі** — бітва вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1792 года, мэтай якой была абарона канстытуцыі 3 мая 1791 года. Бітва адбылася 18 чэрвеня 1792 года паміж арміяй Рэчы Паспалітай пад камандаваннем Юзафа Панятоўскага і войскамі Расійскай імперыі пад камандаваннем генерала Іраклія Маркова, якія былі часткай арміі генерала Міхаіла Крэчэтнікава, якая здзейсніла ўварванне ў Рэч Паспалітую з поўдня. Бітва скончылася перамогай Рэчы Паспалітай а штурм расійскіх войскаў быў адбіты, аднак неўзабаве войскі Панятоўскага пакінулі поле бою.

Катэгорыя:Канфлікты 1792 года
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ва Украіне
Катэгорыя:Бітвы вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1792 года
Дружны (ручай)

**Дружны** — ручай у Калінкавіцкім раёне Гомельскай вобласці, левы прыток канала Ненач. Даўжыня 8,8 км. Пачынаецца за 1,8 км на паўночны захад ад вёскі Мікулінск, вусце за 1 км на ўсход ад вёскі Сельцы. Рэчышча на ўсім працягу каналізаванае.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Басейн Прыпяці
Катэгорыя:Рэкі Калінкавіцкага раёна
Катэгорыя:Ручаі
Ургенч

**Ургенч** — горад, цэнтр Харэзмскага вілаета Узбекістана. Размешчаны ў даліне ракі Амудар'я, на канале Шават. Заснаваны ў 17 стагоддзі. Да 1929 года называўся Новаургенч. Насельніцтва — 137,3 тыс.чалавек (2014). Чыгуначная станцыя. Аэрапорт.

## Эканоміка 
Машынабудаванне (кормаўборачныя машыны, рамонт экскаватараў), лёгкая (бавоўнаачышчальная, шоўкаматальная, швейная фабрыкі), алееэкстракцыйная, бэблевая, вытворчасць будаўнічых матэрыялаў.

## Адукацыя і культура 
Педагагічны інстытут і тэатр.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Ганна Вікторыя Герман, польская спявачка

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Узбекістана
Катэгорыя:Харэзмскі вілает
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1643 годзе
Зямля Прынцэсы Елізаветы

**Зямля Прынцэсы Елізаветы** — частка тэрыторыі Усходняй Антарктыды паміж 73 і 88° усходняй даўгаты каля ўзбярэжжа мораў Садружнасці і Дэйвіса.

Прыбярэжныя часткі маюць назвы: Бераг Інгрыд Крыстэнсен і Бераг Леапольда і Астрыд. На захадзе Зямля Прынцэсы Елізаветы мяжуе з Далінай МГГ і шэльфавым ледавіком Эймеры. На ўсходзе мяжуе з Зямлёй Вільгельма II. Ва ўсходняй частцы ўзбярэжжа Заходні шэльфавы ледавік.

Тэрыторыя адкрыта ў 1931 годзе экспедыцыяй Д. Моўсана і названая ў гонар англійскай прынцэсы (у 1952 г. стала каралевай Вялікабрытаніі).

Вышыня ледзянога покрыва 2—2,5 км, таўшчыня 1—1,5 км. На ўзбярэжжы прысутнічаюць скалы, свабодныя ад ледзянога покрыва (аазіс Вестфаль і інш.).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Принцессы Елизаветы Земля // Словарь современных географических названий. / Под общей редакцией акад. В. М. Котлякова. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.

Катэгорыя:Геаграфія Антарктыды
Пётр Мікалаевіч Урангель

Барон **Пётр Мікалаевіч Урангель** (15 (27) жніўня 1878, Зарасай — , Брусель, Бельгія) — рускі военачальнік, удзельнік Руска-японскай і Першай сусветнай войнаў, адзін з галоўных кіраўнікоў (1918−1920) Белага руху ў гады Грамадзянскай вайны. Галоўнакамандуючы Рускай Арміі ў Крыме і Польшчы (1920). Генеральнага штаба генерал-лейтэнант (1918). Георгіеўскі кавалер.

## Літаратура 
*
Сельцы

Назву **Се́льцы** маюць:

* Сельцы — вёска ў Калінкавіцкім раёне Гомельскай вобласці
* Сельцы — вёска ў Глускім раёне Магілёўскай вобласці
* Сельцы — возера ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці

## Гл. таксама 
* Ліхасельцы 
* Навасельцы
* Старасельцы
* Крывасельцы
Бушлат

.]] на роварах, апранутыя ў армейскія *бушлаты* (ватовыя курткі узору 1935 года), парад 1 мая 1938 года.]]

 у зімовым варыянце «Афганкі» (у куртках палявых уцепленых — ***бушлат**ах* і ў штанах уцепленых палявых — ватоўках), палявая форма адзежы, узору 1984 года.]]
**Бушлат** — «грудзіны абаронца», двухбортная куртка на цёплай падшэўцы з адкладным каўнерам ці жаргонная назва ватовай курткі.

Кажучы *«бушлат»*, часцей і першым чынам маюць на ўвазе формавую верхнюю адзежу вайскоўцаў маракоў з чорнага сукна ці жаргонную назву вайсковай курткі ватовай на Беларусі, а таксама ва ўсіх краінах былога СССР.

А таксама бушлат:
* зімовая працоўная адзежа радавых артылерыйскіх складоў расійскай арміі ў канцы XIX — пачатку XX стагоддзя.
* армейская і лагерная цёплая куртка, часам — любая цяжкая цёплая працоўная адзежа.
* разнавіднасць спецвопраткі ў будаўнікоў, цёплая куртка.

Існуюць і іншыя, непасрэдна злучаныя са словам бушлат значэнні:
* **Капкавы бушлат** — індывідуальны выратавальны сродак, які ўжывалася ў шэрагу ваенна-марскіх флатоў — шытая на капаку (валакна пладоў, якія не змочваюцца, вадой баваўнянага дрэва) куртка; заменены надзіманай гумовай камізэлькай ==
Кароткае двухбортнае паўпальто «з зялёнага сукна на урсавай цёплай падшэўцы», якое зашпіляецца на шэсць гузікаў, правобраз цяперашняга бушлата, упершыню было ўведзена ў расійскиім флоце расійскім мараплаўцам, даследніка Арктыкі Ф. П. Літкэ, які і даў яму адмысловую назву.

У загадзе 1848 года зафіксавана першае найменне дадзенага прадмета адзежы **брушлат** (ад нямецкіх слоў *Brust* — грудзі, і *latte* — латы, абарона грудзей), аднак, аж да 1917 г. у афіцыйных дакументах ён усюды называўся «паўпальто на урсавай падшэўцы». У таксама час, у вусновай гаворцы на флоце паўсюдна ўжывалі назву «брушлат», у канцы XIX ст., брушлат стаў называцца **буршлат**ам, і канчаткова, толькі ў 1917—1918 гг., была прынята новая форма вымаўлення — **бушлат**.

Паступова змяняўся і сам бушлат. У параўнанні з першапачатковым кроем, далейшае ўдасканаленне гэтага выгляду адзежы ішло ў бок яго пакарочвання, звужэнні і палягчэнні за кошт падшэўкі, а для пашыву стала выкарыстоўвацца чорнае сукно.

У адпаведнасці з правіламі нашэння формы адзежы (да 1917 г.) належала насіць бушлат зашпіленым на ўсе гузікі, схаваўшы каўнер фланелеўкі ці форменкі. У перыяд 1900—1906 гг. сіні каўнер формавай кашулі насіўся па-над каўняром бушлата. Цяпер флоцкі бушлат з’яўляецца часткай формы адзежы маракоў і носіцца ў восеньскія і вясновыя месяцы.

## Гл. таксама 
* Венгерка (адзенне)
* Кажух
* Дафлкот
* Бекеша

## Спасылкі 
* Кароткая гісторыя бушлата у выявах

Катэгорыя:Уніформа
Катэгорыя:Флот
Катэгорыя:Курткі
Канава Ненач

**Канава Ненач** — меліярацыйны канал у Калінкавіцкім раёне Гомельскай вобласці, правы прыток ракі Ненач. Даўжыня 38 км. Пачынаецца за 1,5 км на паўночны ўсход ад вёскі Халоднікі, вусце за 0,5 км на поўдзен ад вёскі Турцэвічы. Асноўныя прытокі — ручай Дружны і рака Абедаўка (леваруч).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Калінкавіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Прыпяці
Генадзь Сцяпанавіч Грак

**Генадзь Сцяпанавіч Грак** (, Смалявічы, Мінская вобласць) — беларускі мастак-графік, кніжны ілюстратар.

## Біяграфія 
1956—1961 — Мінскае мастацкае вучылішча.

1970—1976 — Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут, аддзяленне графiкi.

З 1967 пачаў браць удзел у мастацкіх выстаўках.

З 1977 — член Саюзу мастакоў Беларусі.

Выкладаў на кафедры графiкi Беларускага тэатральна-мастацкага iнстытута.

З 1989 узначальвае Беларускі народны клуб экслібрысістаў.

Выканаў больш 600 экслібрысаў, прысвячаных не толькі гістарычным асобам — Францыску Скарыну, Сяргею Ясеніну, Тарасу Шаўчэнку, але і для сучасных пісьменнікаў, мастакоў, лекараў і настаўнікаў.

Эстампы, кніжныя ілюстрацыі, графіка малых формаў і экслібрысы Грака экспанаваліся ў ЗША, Англіі, Бельгіі.

Творы захоўваюцца ў Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва ў Мінску, фондах Беларускага саюза мастакоў і ў прыватных калекцыях Беларусі і замежжа.

## Спасылкі 
* http://www.tvr.by/rus/culture.asp?id=11268
* http://www.knigoluby.ru/popup.aspx?textpage=165&news=163 
* [Сяргей Ясенін(https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D1%8F%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%AF%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%96%D0%BD) у выяўленчам мастацтве. Грак Г. С.] 
* [Г. С. Грак — ілюстрацыі: Якуб Колас(https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%AF%D0%BA%D1%83%D0%B1_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%81). Новая зямля. Апавяданні. Казкі жыцця. 2002.] 

Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Экслібрысісты Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Мінскага дзяржаўнага мастацкага каледжа імя А. К. Глебава
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза мастакоў
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі XXI стагоддзя
Езярышчанскі раён

**Езяры́шчанскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка БССР у 1924—1929 і 1958—1962 гадах. 

Утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе Віцебскай акругі. Цэнтр — станцыя Езярышча. Падзяляўся на 8 сельсаветаў: Асіпоўскі, Горкаўскі (Горацкі), Мехаўскі, Пылькінскі, Руднянскі (9 кастрычніка 1929 года перайменаваны ў Езярышчанскі), Саладухінскі, Халамерскі, Хвошненскі (Хвашнянскі). 12 кастрычніка 1929 года раён скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Гарадоцкага раёна.

12 лютага 1935 года ўтвораны Мехаўскі раён у складзе 15 сельсаветаў, выдзеленых з Гарадоцкага раёна: Віраўлянскі, Газьбенскі (Газьбянскі), Горацкі (Горкаўскі), Езярышчанскі, Зайкаўскі, Кузьмінскі, Мехаўскі, Мяжанскі, Обальскі, Паташненскі (Паташнянскі), Пылькінскі, Рудненскі (Руднянскі), Саладухінскі, Халамерскі, Хвошненскі (Хвашнянскі). Цэнтр — станцыя Езярышча. З 20 лютага 1938 года раён у складзе Віцебскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Горацкі, Обальскі, Паташнянскі, Пылькінскі, Саладухінскі, Хвошненскі сельсаветы, утвораны Кудзінскі сельсавет. 4 кастрычніка 1957 года скасаваны Езярышчанскі сельсавет.

18 сакавіка 1958 года Мехаўскі раён перайменаваны ў Езярышчанскі. 20 студзеня 1960 года да раёна далучаны Хмяльніцкі і Шабраўскі сельсаветы скасаванага Суражскага раёна. 16 верасня 1960 года ўтвораны Гуркінскі сельсавет, скасаваны Мехаўскі сельсавет, Кузьмінскі сельсавет перайменаваны ў Бычыхінскі. 25 снежня 1962 года раён скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Гарадоцкага раёна.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* 
* 

Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1929 годзе
Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1958 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1962 годзе
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі

Катэгорыя:Гісторыя Гарадоцкага раёна
Грак (значэнні)

**Грак** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Генадзь Сцяпанавіч Грак (нар.1938) — беларускі мастак-графік, педагог
* Жанна Генадзеўна Грак — беларуская мастачка, скульптар
* Жульен Грак (1910—2007) — французскі пісьменнік

## Іншае 
* Грак, шырока распаўсюджаная ў Еўразіі птушка роду крумкачоў.
Ромер

**Ромер** — прозвішча, шляхецкі род.

## Вядомыя асобы 
* Альфрэд Ізідор Ромер (1832—1897) — жывапісец, скульптар, медальер, мастацтвазнавец, этнограф. Сын Эдварда Яна Ромера.
* Мацвей Ромер (пам. 1690) — вялікалітоўскі генерал-фельдцэйхмайстар.
* Міхал Ромер (1778—1853) — грамадска-палітычны дзеяч.
* Міхал Піус Ромер (1880—1945) — польскі і літоўскі навуковец, грамадска-палітычны дзеяч; адзін з галоўных ідэолагаў ліберальна-дэмакратычнага крыла краёўцаў.
* Оле Крыстэнсен Ромер (1644—1710) — дацкі астраном.
* Пол Ромер — амерыканскі эканаміст.
* Эдвард Ян Ромер (1806—1878) — грамадскі дзеяч, літаратар, перакладчык і мастак.
* Эдвард Матэй Ромер (1848—1900) — мастак. Сын Эдварда Яна Ромера.
* Эўгеніюш Ромер (1871—1954) — польскі географ і картограф.
## Іншае 
* Ромеры —  вялікалітоўскі шляхецкі род нямецкага паходжання
Леанід Максімавіч Марчанка

**Леанід Максімавіч Марчанка** (, , Магілёўская вобласць — , ) — беларускі мастак-графік.

## Біяграфія 
1955—1960-я гг. — Пензенскае мастацкае вучылішча імя К. Савіцкага.

У 1972 годзе скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут, аддзяленне графiкi, выкладчыкі — Павел Любамудраў, Арлен Кашкурэвіч, Аляксандр Казлоўскі, Людвіг Асецкі.

З 1974 года — член Саюза мастакоў Беларусі.

Быў выдатным майстрам беларускай пейзажнай графікі, паслядоўнікам ідэй нацыянальнага рамантызму, якія з ХIХ ст. развіваліся ў Язэпа Драздовіча, Напалеона Орды, Анатоля Тычыны, знакамітых мастакоў-падарожнікаў, майстроў архітэктурнага пейзажа.

Афорты, літаграфіі Леаніда Марчанкі не з’яўляюцца прыкладам даследчай працы над прыроднымі матывамі з выяўленнем галоўнага і жывымі тонкімі, як вастрыё іголкі, характарыстыкамі кожнай істотнай дэталі — раслін, нябеснай прасторы, воднай плыні. Ён шматпланава адлюстроўваў прасторы роднага краю.

Прымаў удзел у больш чым 80 рэспубліканскіх, міжнародных і персанальных выстаўках у Беларусі і за яе межамі.

З 18 лютага па 21 сакавіка 2021 года ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь працавала персанальная выстаўка графічных і акварэльных твораў Леаніда Марчанкі.

Творы мастака знаходзяцца ў калекцыях Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі, Дзяржаўнай Траццякоўскай галерэі, выставачнага аб’яднання «Цэнтральны Дом мастака» (Масква), Музея сучаснага мастацтва ў Кёльне (Германія), Музеі імпрэсіянізму ў Германіі, прыватных зборах Беларусі і замежжа.

Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза мастакоў
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Трансфармацыя (генетыка)

**Трансфарма́цыя** ў генетыцы — змена спадчынных уласцівасцей клеткі ў выніку пранікнення ў яе чужароднай ДНК; адзін са спосабаў абмену генетычным матэрыялам у пракарыётаў. Натуральная трансфармацыя адкрыта і вывучана ў бактэрый (напрыклад, трансфармацыя непатагенных бактэрый у патагенныя), але магчыма і ў клетках вышэйшых арганізмаў.

Кампетэнтныя клеткі, здольныя ўключаць чужародную ДНК, сінтэзуюць бялок. Пасля пранікнення ў клетку фрагмента ДНК донара адна з яе нітак распадаецца, а другая ўключаецца ў храмасому рэцыпіента за кошт рэкамбінацыі з гемалагічным участкам. Трансфармацыя выкарыстоўваецца для генетычнага аналізу бактэрый, у якіх невядомыя іншыя формы абмену генетычным матэрыялам (кан’югацыі, трансдукцыі) і эксперыментах па генетычнай інжынерыі.

Упершыню трансфармацыя выяўлена ў 1928 годзе ў пнеўмакокаў Ф. Грыфітам, які паказаў, што некаторыя клеткі невірулентных штамаў бактэрый набываюць патагенныя ўласцівасці пры заражэнні імі мышэй разам з клеткамі вірулентных штамаў, забітых награваннем. У 1944 годзе Олівер Эверы разам з супрацоўнікамі паказалі, што трансфармуючым агентам, які вядзе да пераўтварэння непатагенных бактэрый у патагенныя, з’яўляецца ДНК, вылучаная з патагенных штамаў. Пазней трансфармацыя была паказана і вывучана ў розных бактэрый (стрэптакокаў, гемафільных бактэрый, сеннай палачкі і некаторых іншых). Адкрыццё і вывучэнне трансфармацыі з’явілася доказам таго, што ДНК — матэрыяльны носьбіт спадчыннасці.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Малекулярная біялогія
Заберазь

**За́беразь** (, ) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Бакштаўскага сельсавета.

## Гісторыя 
У XVII — XVIII ст. вёска ў Ашмянскім павеце Віленскага ваяводства.

3 1795 г. у складзе Расійскай імперыі. У сярэдзіне XIX ст. у Бакштаўскай воласці Ашмянскага павета Віленскай губерні, адносілася да Бакштаўскага казённага таварыства, дзяржаўная ўласнасць. У 1861 г. 330 рэвіскіх душ. Паводле перапісу 1897 г., 157 двароў, 1221 жыхар, дзейнічалі царква, жаночая царкоўна-прыходская школа, карчма. Акрамя земляробства жыхары займаліся сплавам лесу па рэках Бярэзіна і Іслач. У 1905 г. 1102 жыхары, 1022 дзесяціны зямлі, у 1909 г. 205 двароў, 1491 жыхар.

У 1-ю сусветную вайну вёска знаходзілася ў прыфрантавой зоне. Часткова была спалена.

3 1921 г. вёска (39 жылых дамоў, 93 гаспадарчыя пабудовы былі часова прыстасаваны пад жыллё, 689 жыхароў) у Бакштаўскай гміне Валожынскага павета Навагрудскага ваяводства Польшчы.

3 12 кастрычніка 1940 г. веска (242 двары, 1200 жыхароў), цэнтр Заберажскага сельсавета Юрацішкаўскага раёна. Дзейнічалі пачатковая школа, крама.

З ліпеня 1943 г. да ліпеня 1944 г. у вёсцы базаваўся Юрацішкаўскі падпольны РК КП(б)Б. У 1979 г. на доме, дзе ён знаходзіўся, устаноўлена мемарыяльная дошка.

У 1949 г. у вёсцы створаны калгас «Бальшавік». 3 16 ліпеня 1954 г. у Бакштаўскім сельсавеце, з 20 студзеня 1960 г. у Іўеўскім раёне. У 1970 г. 840 жыхароў, у 1986 г. 217 двароў, 495 жыхароў. Пасля ў складзе калгасу імя У. І. Ульянава. Працавала бібліятэка, крама.

## Насельніцтва 
* 1999 — 165 двароў, 314 жыхароў.

## Інфармацыя для турыстаў 
* На доме дзе базаваўся Юрацішкаўскі падпольны РК КП(б)Б у 1979 годзе ўсталявана мемарыяльная шыльда.

## Славутыя землякі 
* Мікалай Шыла (1888—1948) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, журналіст. Член Рады БНР (1918).

## Спасылкі 
* Заберазь 

Катэгорыя:Бакштаўскі сельсавет (Іўеўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна
Павел Канстанцінавіч Любамудраў

**Павел Канстанцінавіч Любамудраў** (, Петраград — , Мінск) — беларускі савецкі мастак-графік.  Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1970), прафесар з 1972 года.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Інстытуце жывапісу, скульптуры і архітэктуры Усерасійскай Акадэміі Мастацтваў у Ленінградзе ў Б. Іагансана і А. Зайцава (1939—1941). Скончыў Маскоўскі дзяржаўны мастацкі інстытут імя В. Сурыкава (1949). Выкладаў у Акадэміі мастацтваў Латвіі (1952—1956).

З 1957 па 1983 выкладаў на кафедры графікі БТМІ. Працаваў у станковай графіцы ў тэхніках літаграфіі, шклографіі, акварэлі, лінагравюры. Удзельнік мастацкіх выстаў з 1934 года. Член БСМ з 1952 года. Вучнямі з'яўляюцца народныя і заслужаныя дзеячы мастацтваў Беларусі, прадстаўнікі некалькіх пакаленняў графікі 1960-1980-х гадоў: Арлен Кашкурэвіч, Людвіг Асецкі, Эдуард Агуновіч, Вячаслаў Паўлавец, Міхаіл Моўчан, Леанід Марчанка, Сяргей Волкаў, Уладзімір Пашчасцеў, Рыгор Віткоўскі, Аляксандр Дземарын, Міхаіл Макаранка, Юрый Герасіменка-Жызнеўскі, Генадзь Грак, Юрый Гудзіновіч, Пётр Драчоў, Пётр Лысенка, Юрый Кухараў, Генадзь Дзянісаў і іншыя.

## Творчасць 
Асноўныя працы: цыкл «Дні і ночы», «Мужнасць», «Цяжкая хвіліна», «Перад боем», «Чаканне», «На плошчы», «Абеліск». Творы знаходзяцца ў калекцыі графікі НММ РБ, фондзе БСМ.

Павел Канстанцінавіч стаў адным з вядучых графікаў другой паловы ХХ стагоддзя, які ўнёс важкі ўклад у фарміраванне прафесійнай мастацкай школы акадэмічнага малюнка. Любімымі жанрамі былі пейзаж і партрэт, на якіх мастак дабіваўся глыбокай канцэнтрацыі, эстэтычнай лаканічнасці і вобразнай выразнасці. Ён з'яўляўся носьбітам лепшых традыцый акадэмічнай школы еўрапейскага малюнка і, абапіраючыся на традыцыйныя дасягненні, творча яго мадэрнізаваў.

Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза мастакоў
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Дэканы мастацкага факультэта БДАМ
Катэгорыя:Выкладчыкі Латвійскай акадэміі мастацтваў
Бакшты (Іўеўскі раён)

**Ба́кшты** () — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Бакштаўскага сельсавета. Насельніцтва 827 чал. (1999).

## Гісторыя 
У пісьмовых крыніцах узгадваецца ў хроніках крыжакоў XIV ст. У 1387 г. вялікі князь Вялікага Княства Літоўскага Ягайла перадаў Бакшты Віленскаму епіскапству. Пры вялікім князю Вялікага Княства Літоўскага і каралю Польшчы Казіміру IV Ягелончыку (1440—1492) належалі Кежгайлам. У 1627 г. сяляне скардзіліся на мясцовага ксяндза Кеўля, які іх крыўдзіў, уводзіў цяжкія чыншы і іншыя падаткі.

У XIX — пачатку XX ст. цэнтр воласці Ашмянскага павета Віленскай губерні. У 1845 г. заснавана народнае вучылішча (у 1861 г. 2 выкладчыкі, 64 вучні, бібліятэка). У 1861 г. у сяле 325 рэвізскіх душ, дзяржаўная ўласнасць. У 1866 г. 83 двары, 918 жыхароў, 2 царквы, сінагога, школа, багадзельня, заезны двор, 2 карчмы. Паводле перапісу 1897 г. 1403 жыхароў, царква, малітоўны дом, вучылішча, 3 хлебазапасныя магазіны, піцейныя дамы. У 1909 г. 102 двары, жыхароў, 915 дзесяцінаў зямлі.

У 1-ю сусветную вайну з 1915 г. Бакшты захапілі германскае войска.

У 1921—1939 гг. цэнтр гміны Валожынскага павета Навагрудскага ваяводства Польшчы. У 1921 г. 110 двароў, 497 жыхароў, у засценку Бакшты 9 двароў, 39 жыхароў. Дзейнічала падпольная ячэйка КПЗБ.

3 12 кастрычніка 1940 г. цэнтр Бакштаўскага сельсавета Юрацішкаўскага раёна. Працавала 7-гадовая школа, хата-чытальня, пашта, фельчарска-акушэрскі пункт, маслазавод. У склад сельсавета ў гэты час уваходзілі 23 населеныя пункты.

У канцы чэрвеня 1941 г. акупавана нямецка-фашысцкімі войскамі. Пазней веска — буйны цэнтр партызанскага руху, базаваўся Лідскі міжраённы падпольны партцэнтр КП(б)Б.

У 1950 годзе ў вёсцы спалены праваслаўны храм, з 1952 года службы адбаваліся ў мясцовых жыхароў па хатах. У 1950 г. створаны калгас імя У. І. Ульянава. У 1970 г. 382 двары. Пасля ў складзе калгаса У. І. Ульянава. Працаваў лесапункт па нарыхтоўцы драўніны, сярэдняя школа дзіцячы сад, клуб, бібліятэка, аптэка, камбінат бытавога абслугоўвання, аддзяленне сувязі, крамы.

3 1986 г. вёска знаходзіцца ў зоне радыяцыйнага кантролю.

## Насельніцтва 
* 1940 год — 92 двары, 414 жыхароў.
* 1999 год — 348 двароў, 827 жыхароў.

## Славутасці 
* Стаянка перыяду мезаліту — неаліту (7-3-е тысячагоддзі да н.э.) — 4 км на поўнач ад вёскі (413В000289)
* Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызанаў.
* Помнік у гонар Лідскага міжраённага падпольнага партцэнтра КП(б)Б партызанскіх брыгад.
* Нямецкія абарончыя збудаванні (1915—1918)
* Праваслаўная царква Св. Панцеляймона (1995)

## Вядомыя асобы 
* Мікалай Язэпавіч Шыла — беларускі грамадскі і культурны дзеяч, журналіст, рэдактар.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Бакшты 

## Спасылкі 
* Бакшты на Глобусе Беларусі

Катэгорыя:Бакштаўскі сельсавет (Іўеўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна
Даўнары

Назву **Даўнары** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць:
** Даўна́ры — вёска ў Іўеўскім раёне
** Даўнары́ — былая вёска ў Свіслацкім раёне

* Мінская вобласць:
** Даўнары́ — вёска ў Дзяржынскім раёне
** Даўнары́ — вёска ў Стаўбцоўскім раёне
Нацкавічы

**На́цкавічы** (, ) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ліпнішкаўскага сельсавета.

## Гісторыя 
У сярэдзіне XIX ст. у складзе Суботніцкай воласці Ашмянскага павета Віленскай губерні. Адносілася да маёнтка Пагалле, які належаў Габскаму. У 1861 г. 30 рэвіскіх душ. у 1885 г. 10 двароў, 72 жыхары. Паводле перапісу 1897 г. 17 двароў, 133 жыхары. У 1905 г. у вёсцы 128 жыхароў, 303 дзесяціны зямлі, у фальварку, які знаходзіўся непадалёку, 9 жыхароў, 108 дзесяцін зямлі. У 1909 г. 23 двары, 143 жыхары.

У 1921—1939 гг. у Суботніцкай гміне Валожынскага, затым Лідскага паветаў Навагрудскага ваяводства Польшчы. У 1921 г. 25 двароў, 142 жыхары, ў фальварку 3 двары, 19 жыхароў.

3 12 кастрычніка 1940 г. вёска (35 двароў, 219 жыхароў) ў Галімшчынскім сельсавеце Іўеўскага раёна. У 1951 г. арганізаваны калгас «Зара». 3 1952 г. у калгасе «Новы шлях», з 1954 г. уваходзіла ў калгас «Радзіма». 3 12 лютага 1961 г. у Ліпнішкаўскім сельсавеце. У 1970 г. 146 жыхароў.

## Насельніцтва 
* 1999 — 35 двароў, 77 жыхароў.

## Спасылкі 
* Нацкавічы на Віртуальнай Івейшчыне 

Катэгорыя:Ліпнішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна
Вялікія Князікоўцы

**Вялі́кія Князіко́ўцы** (, ) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ліпнішкаўскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца на рацэ Жыжма, за 20 км за паўночны захад ад Іўя. Прыпыначны пункт Князікоўцы на лініі Маладзечна — Ліда

## Гісторыя 
У другой палове XVII ст. маёнтак у Ашмянскім павеце Віленскага ваяводства. Уласнасць Пацаў. У канцы XVIII — пачатку XIX ст. вёска, 60 двароў.

У канцы XIX ст. маёнтак перастаў існаваць. Памешчыцкія землі былі распрададзены сялянам. У пачатку XX ст. побач з вёскай пракладзена чыгунка Маладзечна — Ліда.

У 1905 г. у складзе Лідскай воласці Лідскага павета Віленскай губерні, 452 жыхары, 641 дзесяціна зямлі. У 1909 г. 84 двары, 561 жыхар, якія мелі 150 галоў буйной рагатай жывёлы, 81 каня, 646 дзесяцін зямлі.

У 1921—1939 гг. у Лідскай гміне Лідскага павета Навагрудскага ваяводства Польшчы.

Далучана в. Жыжма, ад якой захавалася да нашых дзён Пакроўская царква.

3 12 кастрычніка 1940 г. вёска (124 двары, 499 жыхароў) цэнтр Князікоўскага сельсавета Іўеўскага раёна. У 1940 г. арганізаваны калгас імя У. І. Леніна. У верасні 1950 г. арганізаваны калгас «Маладая гвардыя». 3 9 верасня 1960 г. у Ліпнішкаўскім сельсавеце. Пасля цэнтр калгаса «Маладая гвардыя».

Працавалі базавая школа, клуб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, крама. У 1999 г. 118 двароў, 268 жыхароў.

## Славутасці 
* Царква Покрыва Прасвятой Багародзіцы, 19 ст..

## Насельніцтва 
* 1921 год — 357 жыхароў, 54 двары.
* 1970 год — 370 жыхароў, 112 двароў. 
* 1999 год — 268 жыхароў, 118 двароў.
* 2015 год — 229 жыхароў, 94 гаспадаркі.

## Гл. таксама 
* Малыя Князікоўцы

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Вялікія Князікоўцы на Віртуальнай Івейшчыне 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ліпнішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна
Выдатнік Беларускай чыгункі (адзнака)

**Выдатнік Беларускай чыгункі** — беларуская дзяржаўная ўзнагарода, нагрудны знак беларускай чыгункі. Заснаваная ў 2003 годзе ў мэтах захавання і развіцця гістарычных традыцый Беларускай чыгункі.

## Статут 
Нагруднай адзнакай узнагароджваюцца работнікі Беларускай чыгункі, якія зрабілі значны асабісты ўнёсак у развіццё чыгуначнага транспарту Рэспублікі Беларусь, дасягнулі высокіх вынікаў у працы, пастаянна павышаюць прафесійнае майстэрства і перадаюць свой вопыт іншым работнікам.

Нагрудным знакам могуць узнагароджвацца асобы, якія не працуюць на Беларускай чыгунцы, за асаблівыя заслугі перад Беларускай чыгункай, актыўнае і эфектыўнае садзейнічанне ў вырашэнні яе задач. Узнагароджанне нагрудным знакам адбываецца загадам Начальніка Беларускай чыгункі. Нагрудная адзнака і пасведчанне да яе ўручаюцца Начальнікам Беларускай чыгункі альбо яго намеснікамі асабіста ва ўрачыстай абстаноўцы.

Узнагароджаныя нагрудным знакам работнікі, якія ўчынілі наўмыснае злачынства альбо дапусцілі грубую дысцыплінарную правіну, загадам Начальніка Беларускай чыгункі могуць быць пазбаўлены адзнакі.

Запісы аб узнагароджанні нагруднай адзнакай і пра яе пазбаўленне ўпісваюцца ў працоўную кніжку работніка.

Нагрудная адзнака носіцца на правым баку пасля ордэнаў і медалёў, а пры іх адсутнасці — на іх месцы.

Паўторнае ўзнагароджанне адзнакаю не адбываецца. Пры страце нагруднай адзнакі і (або) пасведчання дублікаты да яго не выдаюцца.

## Апісанне 
Нагрудная адзнака «Выдатнік Беларускай чыгункі» ўяўляе сабой круг дыяметрам 30 мм. На коле размешчана выява серабрыстага колеру цягніка, што рухаецца. У ніжняй частцы кола знаходзяцца направа і налева дзве лаўровыя галінкі, а ў цэнтры іх — тэхнічны знак. За цягніком знаходзяцца промні ўсходу сонца. Кола аблямоўвае надпіс «ВЫДАТНІК БЕЛАРУСКАЙ ЧЫГУНКІ», надпіс пакрыты сіняй эмаллю.

Адзнака з дапамогай вушка і кальца злучаецца з калодкаю памерам 16 x 25 мм. Калодка ўяўляе сабой прамавугольнік, пакрыты чырвонай эмаллй, унізе якога размешчаны геральдычны знак-эмблема Беларускай чыгункі, які ўяўляе сабой эліпсападобнае кола з «крыламі» залацістага колеру.

Нагрудны знак і калодка вырабляюцца з метал жоўтага колеру.

Адваротны бок знаку мае гладкую паверхню, на якой рэльефна выкананы таварны знак Беларускай чыгункі, які ўяўляе сабой стылізаваную выяву чыгуначных шляхоў, дапоўнены літарамі «БЧ», і № адзнакі. Парадкавы нумар нагруднага знаку выбіваецца.

## Спасылкі 
* Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 2003/06/02 N 222 "Аб заснаванні нагруднай адзнакі «Выдатнік Беларускай чыгункі» pravoby.info

Катэгорыя:З’явіліся ў 2003 годзе
Катэгорыя:Беларуская чыгунка
Катэгорыя:Нагрудныя знакі Беларусі
Кяўры

**Кяўры́** (, ) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ліпнішкаўскага сельсавета.

## Назва 
Тут сама фіксавалася іўеўскае прозвішча Кеўра, было граўжышскае Кеўровіч. Засведчанае старое літоўскае Кеўрыс. Ёсць літоўскае *kiauras* "дзіравы; пусты, парожні".

## Гісторыя 
У сярэдзіне XIX ст. у складзе Іўеўскай воласці Ашмянскага павета Віленскай губерні. Адносілася да маёнтка Іўе графіні Замойскай. У 1861 г. 30 рэвіскіх душ. у 1866 г. 13 двароў, 106 жыхароў. Паводле перапісу 1897 г. 18 двароў, 114 жыхароў. У 1909 г. 25 двароў, 115 жыхароў, 126 дзесяцін зямлі.

У 1921—1939 гг. у Ліпніскай гміне Валожынскага, затым Лідскага паветаў Навагрудскага ваяводства Польшчы. У 1921 г. 20 двароў, 82 жыхары).

3 12 кастрычніка 1940 г. вёска (30 двароў, 109 жыхароў) ў Ліпніскаўскім сельсавеце Іўеўскага раёна. У 1952 г. арганізаваны калгас імя С. М. Будзённага. 3 1954 г. у калгасе «Авангард». Пасля ў складзе калгасу «Ліпнішкі».

## Насельніцтва 
* 1940 год — 109 жыхароў, 30 двароў.
* 1970 год — 58 жыхароў. 
* 1999 год — 20 жыхароў, 12 двароў.
* 2009 год — 8 жыхароў.

## Вядомыя асобы 
* Альфрэд Антонавіч Ладыка (нар. 1956) — народны настаўнік Беларусі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Кяўры на Віртуальнай Івейшчыне 

Катэгорыя:Ліпнішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна
Маслікаўцы

**Ма́слікаўцы** (, ) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці, на рацэ Гаўя. Уваходзіць у склад Ліпнішкаўскага сельсавета.

## Гісторыя 
У сярэдзіне XIX ст. у складзе Ліпнішкаўскай воласці Ашмянскага павета Віленскай губерні. У 1861 г. 11 рэвіскіх душ, у складзе маёнтка Маслікаўцы, засценак Маслікаўцы, 9 рэвіскіх душ, у складзе казённага маёнтка Ліпнішкаўскай плябаніі. Паводле перапісу 1897 г., 14 двароў, 68 жыхароў, у засценку 2 двары, 12 жыхароў. У 1909 г. в. Маслікаўцы 1-я 11 двароў, 60 жыхароў, 33 дзесяціны зямлі, у в. Маслікаўцы 2-я 8 двароў, 43 жыхары, у в. Маслікаўцы 3-я 2 двары, 12 жыхароў, 24 дзесяціны зямлі.

Частка насельніцтва займалася сплавам лесу па р. Гаўя.

У 1921—1939 гг. у Ліпнішскай гміне Валожынскага, затым Лідскага паветаў Навагрудскага ваяводства Польшчы. У 1921 г. 26 двароў, 136 жыхароў.

3 12 кастрычніка 1940 г. вёска (38 двароў, 180 жыхароў) ў Галімшчынскім сельсавеце Іўеўскага раёна. 3 1952 г. у калгасе «Чырвоная зорка», з 1954 г. уваходзіла ў калгас «Радзіма». 3 2 снежня 1961 г. у Ліпнішкаўскім сельсавеце. У 1970 г. 150 жыхароў.

## Насельніцтва 
* 1999 — 20 двароў, 40 жыхароў.

## Спасылкі 
* Маслікаўцы на Віртуальнай Івейшчыне 

Катэгорыя:Ліпнішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна
Абедаўка

**Абе́даўка**, **Дранёўка** — рака (магістральны канал) у Калінкавіцкім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, левы прыток канала Ненач (басейн Прыпяці).

Даўжыня 30 км. Плошча вадазбору 130 км². Дзейнічае з 1964 года. Пачынаецца за 4 км на захад ад вёскі Вязавіца, у напрамку на паўночны ўсход ад вёскі Убалаць. Цячэ па нізіне Прыпяцкае Палессе. Упадае ў канаву Ненач за 12 км ад вусця каля вёскі Сухавічы. Рэчышча каналізаванае.

У басейне ракі вадасховішча Камунар.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Калінкавіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Прыпяці
Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Калінкавіцкага раёна
Квачы

Назву **Квачы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Квачы — вёска ў Глыбоцкім раёне 

* Гродзенская вобласць:
** Квачы — вёска ў Іўеўскім раёне 

* Мінская вобласць:
** Квачы — вёска ў Нясвіжскім раёне
Квачы (Іўеўскі раён)

**Квачы́** (, ) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ліпнішкаўскага сельсавета.

## Гісторыя 
У сярэдзіне XIX ст. у складзе Іўеўскай воласці Ашмянскага павета Віленскай губерні. Адносілася да маёнтка Іўе графіні Замойскай. У 1861 г. 33 рэвізскія душы. у 1866 г. 15 двароў, 85 жыхароў. Паводле перапісу 1897 г., вёска ў Ліпнішкаўскай воласці, 22 двары, 133 жыхары. У 1909 г. 26 двароў, 165 жыхароў, 133 дзесяціны зямлі.

У 1921—1939 гг. у Ліпнішскай гміне Валожынскага, затым Лідскага паветаў Навагрудскага ваяводства Польшчы. У 1921 г. 27 двароў, 120 жыхароў.

3 12 кастрычніка 1940 г. вёска ў Ліпнішкаўскім сельсавеце Іўеўскага раёна. У 1950 г. арганізаваны калгас «Бальшавік». 3 1954 г. у калгасе імя А. В. Суворава, з 1956 г. у калгасе «Авангард». У 1970 г. 73 жыхары. Пасля ў складзе калгаса «Радзіма».

## Інфармацыя для турыстаў 
Каля в. Сакавічы знаходзіўся старадаўні могільнік. Другі такі могільнік быў дзесьці ў лесе.

## Насельніцтва 
* 1999 — 12 двароў, 19 жыхароў.

## Спасылкі 
* Квачы 

Катэгорыя:Ліпнішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна
Тараніс

**Тара́ніс** — у старажытнай кельцкай міфалогіі бог грому і нябеснага агню. Галы ўяўлялі яго барадатым волатам, які трымае ў руках кола і некалькі спіралей. Рымляне часам атаясамлівалі яго з Юпітэрам.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Гальская міфалогія
Катэгорыя:Багі грому
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Катэгорыя:Кельцкая міфалогія
Ліпнішкі (значэнні)

Назву **Лі́пнішкі** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць:
** Ліпнішкі — вёска ў Астравецкім раёне
** Ліпнішкі — колішняе мястэчка, цяпер вёска ў Іўеўскім раёне
** Ліпнішкі — хутар у Іўеўскім раёне

## Гл. таксама 
* Ліпа
* Ліпава
* Ліпавая
* Ліпавец
* Ліпавіца
* Ліпакі
* Ліпанты
* Ліпаў
* Ліпаўка
* Ліпаўкі
* Ліпаўцы
* Ліпаціна
* Ліпка
* Ліпкі
* Ліплюны
* Ліплянск
* Ліпляны
* Ліпна 
* Ліпні 
* Ліпнік 
* Ліпнікі
* Ліпніца 
* Ліпня 
* Ліпнякі 
* Ліпнянск 
* Ліпск
Пацавічы

Назву **Пацавічы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць:
** Пацаві́чы — вёска ў Дзятлаўскім раёне
** Па́цавічы — вёска ў Бакштаўскім сельсавеце Іўеўскага раёна
** Па́цавічы — вёска ў Геранёнскім сельсавеце Іўеўскага раёна
** Пацаві́чы — аграгарадок у Мастоўскім раёне
Кузьмы (Іўеўскі раён)

**Ку́зьмы** (, ) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ліпнішкаўскага сельсавета.

## Гісторыя 
У сярэдзіне XIX ст. вёска Алімкі ці Кузьмы ў складзе Ліпнішкаўскай воласці Ашмянскага павета Віленскай губерні. У 1861 г. 36 рэвіскіх душ, у складзе маёнтка Пачэрня, які належаў Альяшэвічу. у 1866 г. 6 двароў, 82 жыхары. Паводле перапісу 1897 г. 20 двароў, 124 жыхары. У 1909 г. 23 двары, 154 жыхары, 108 дзесяцінаў зямлі.

У 1921—1939 гг. у Ліпніскай гміне Валожынскага, затым Лідскага паветаў Навагрудскага ваяводства Польшчы. У 1921 г. 22 двары, 100 жыхароў.

3 12 кастрычніка 1940 г. вёска (34 двары, 118 жыхароў) ў Некрашоўскім сельсавеце Іўеўскага раёна. 3 1952 г. у калгасе «Воля». 3 16 ліпеня 1954 г. у Князікоўскім, з 9 верасня 1960 г. у Суражскім, з 15 мая 1963 г. у Жылёўскім, з 13 студзеня 1967 г. у Ліпнішкаўскім сельсаветах. 3 1960 г. у калгасе «Кастрычнік». У 1970 г. 33 жыхары. Пасля ў складзе калгасу «Маладая гвардыя».

## Інфармацыя для турыстаў 
Каля в. Сакавічы знаходзіўся старадаўні могільнік. Другі такі могільнік быў дзесьці ў лесе.

## Насельніцтва 
* 1999 — 4 двароў, 8 жыхароў.

## Літаратура 
* Кузьмы на Віртуальнай Івейшчыне 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ліпнішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна
Сакавічы

Назву **Сакавічы** маюць:

* Сакавічы — вёска ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці
* Сакавічы — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці
* Сакавічы — вёска ў Вілейскім раёне Мінскай вобласці
* Сакавічы — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці
Сакавічы (Іўеўскі раён)

**Са́кавічы** (, ; былая **Галімшчына**) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ліпнішкаўскага сельсавета.

## Гісторыя 
У другой палове XVI ст. вёска ў Ашмянскім павеце Віленскага ваяводства. У 1598 г. 13 валок зямлі, у складзе фальварка Вігушкі, які адносіўся да маёнтка Іўе. У 1634 г. 12 дымоў, 11 валок зямлі. У сярэдзіне XIX ст. у складзе Іўеўскай воласці Ашмянскага павета Віленскай губерні. Адносілася да маёнтка Іўе графіні Замойскай. У 1861 г. 28 рэвіскіх душ. Паводле перапісу 1897 г., вёска ў Суботніцкай воласці, 20 двароў, 83 жыхары, дзейнічалі народнае вучылішча (у 1903 г. 50 вучняў), хлебазапасны магазін. У 1905 г. жыхары мелі 175 дзесяцін зямлі, акрамя земляробства займаліся сплавам лесу па р. Гаўя. У 1909 г. 16 двароў, 112 жыхароў.

У 1921—1939 гг. у Суботніцкай гміне Валожынскага, затым Лідскага паветаў Навагрудскага ваяводства Польшчы. У 1921 г. 19 двароў, 91 жыхар.

3 12 кастрычніка 1940 г. вёска (20 двароў, 120 жыхароў) у Галімшчынскім сельсавеце Іўеўскага раёна. У 1952 г. арганізаваны калгас імя М. І. Кутузава. 3 1954 г. уваходзіць у калгас «Радзіма». 3 2 снежня 1961 г. у Ліпнішкаўскім сельсавеце. У 1970 г. 57 жыхароў.

## Інфармацыя для турыстаў 
Каля в. Сакавічы знаходзіўся старадаўні могільнік. Другі такі могільнік быў дзесьці ў лесе.

## Насельніцтва 
* 1999 — 12 двароў, 19 жыхароў.

## Спасылкі 
* Сакавічы 

Катэгорыя:Ліпнішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна
Казінцы

**Казі́нцы** (, ) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ліпнішкаўскага сельсавета.

## Гісторыя 
У сярэдзіне XIX ст. вёска ў Іўеўскай воласці Ашмянскага павета Віленскай губерні. Адносілася да маёнтка Іўе Замойскіх, у 1861 г. 34 рэвізскія душы. У 1897 г. вёска Ліпнішкаўскай воласці, 16 двароў, 97 жыхароў. У 1909 г. 20 двароў, 109 жыхароў, якія мелі 175 дзесяцін зямлі.

У 1921—1939 гг. у Ліпнішскай гміне Валожынскага, затым Лідскага паветаў Навагрудскага ваяводства Польшчы. У 1921 г. 19 двароў, 106 жыхароў.

3 12 кастрычніка 1940 г. вёска (25 двароў, 117 жыхароў) у Галімшчынскім сельсавеце Іўеўскага раёна. У 1952 г. арганізаваны калгас імя А. Я. Вышынскага. 3 1954 г, уваходзіць у склад калгаса «Радзіма». 3 2 снежня 1961 г. у Ліпнішкаўскім сельсавеце. У 1970 г. 85 жыхароў.

## Насельніцтва 
* 1999 — 15 двароў, 30 жыхароў.

## Спасылкі 
* Казінцы 

Катэгорыя:Ліпнішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна
Зарэцкі

**Зарэцкі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Міхась Зарэцкі, беларускі пісьменнік
* Раман Ігаравіч Зарэцкі, ізраільскі фігурыст

## Гл. таксама 
* Зарэцкая
Камянчане

**Камянча́не** (, ) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ліпнішкаўскага сельсавета.

## Гісторыя 
У сярэдзіне XIX ст. вёска ў Ліпнішкаўскай воласці Ашмянскага павета Віленскай губерні. Адносілася да маёнтка Ліпнішкі памешчыка Вольскага. у 1861 г. 61 рэвізская душа. У 1897 г. в54 двары, 334 жыхары, 312 дзесяцін зямлі.

У 1921—1939 гг. у Ліпнішскай гміне Валожынскага, затым Лідскага паветаў Навагрудскага ваяводства Польшчы. У 1921 г. 65 двароў, 349 жыхароў.

У 1950 г. арганізаваны калгас «Радзіма». 3 2 снежня 1961 г. у Ліпнішкаўскім сельсавеце. У 1970 г. цэнтр калгаса «Радзіма», 253 жыхары. Пасля вытворчая брыгада гэтай гаспадаркі. Дзейнічалі клуб, комплексна-прыемны пункт, крама.

## Насельніцтва 
* 1999 — 73 двароў, 157 жыхароў.

## Вядомыя асобы 
* Караліна Жытко (нар. 1999) — беларуская футбалістка.

## Спасылкі 
* Камячане 
* Камянчане на радзіма.орг

Катэгорыя:Ліпнішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна