Узроўні мовы

**Узро́ўні мо́вы** — 1) метамоўная катэгорыя-тэрмін для агульнага, зыходнага апісання ўнутранай структуры сістэмы мовы (узроўні лінгвістычнага аналізу); 2) іерархічна суаднесеныя падсістэмы агульнай сістэмы мовы, кожная з якіх характарызуецца пэўнай сукупнасцю ізафункцыянальных адзінак, правіл іх размеркавання па класах і падкласах на прынцыпах апазіцыі (проціпастаўлення) і тоеснасці, а таксама правіл іх выкарыстання для пабудовы адзінак больш высокага ўзроўню (узроўні моўнай сістэмы).

## Структура 
Традыцыйна ў сістэме мовы вылучаюць чатыры узроўні:
* фаналагічны,
* марфалагічны,
* лексічны,
* сінтаксічны.

Адпаведна з узроўнямі вылучаюць чатыры тыпы адзінак:
* фанемы,
* марфемы (будуюцца з фанем),
* лексемы (складаюцца з марфем),
* сінтаксемы (утвараюцца лексемамі).

На падставе аднабаковасці/двухбаковасці ўзроўневыя адзінкі падзяляюцца на:
* фігуры — аднабаковыя адзінкі, што не нясуць значэнняў і маюць толькі план выражэння (фанемы);
* знакі — двухбаковыя адзінкі, што маюць план выражэння і план зместу, гэта значыць перадаюць пэўныя значэнні (марфемы, лексемы, сінтаксемы).

Пры канкрэтным увасабленні чатырох узроўневых тыпаў адзінак іх аднароднасць можа парушацца. Напрыклад, сэнсаадрознівальную функцыю можа выконваць не толькі фанема, але і склад; простыя марфемы аказваюцца побач са складанымі, з асновай слова; слова аказваецца побач з неаднаслоўным фразеалагізмам; сінтаксема ўвасабляецца ў розныя мадэлі сказа-выказвання, які можа будавацца і з аднаго непаўназначнага слова. Грунтуючыся на неаднароднасці рэалізацыі ўзроўневых адзінак, некаторыя лінгвісты вылучаюць дадатковыя, прамежкавыя ўзроўні (напрыклад, узровень службовых элементаў).

У лінгвістыцы ідэя ўзроўневай арганізацыі мовы і яе пашырэнне з сярэдзіны 1920-х гадоў падрыхтавана, з аднаго боку, традыцыяй выдзялення ў апісаннях моў фанетыкі, марфалогіі, лексікі і сінтаксісу; з другога — агульнанавуковымі ўяўленнямі пра ўзроўневую арганізацыю складаных сістэм, у прыватнасці, у біялогіі.

## Стратыфікацыя моў 
Стратыфіка́цыя моў — суадносіны ўзаемадзеяння моў у выніку міграцыі насельніцтва, каланізацыі або заваявання аднаго народа іншым.

У залежнасці ад вынікаў узаемадзеяння моў вылучаюць тры стратыфікацыйныя тыпы: субстрат, суперстрат і адстрат.

* *Субстрат* — рэшткі мовы карэннага насельніцтва, якая была выцеснена мовай чужынцаў, але паўплывала на яе і выклікала змены ў фанетыцы і граматыцы.
* *Суперстрат* — фанетычныя і граматычныя элементы мовы прышлага народа, што ўвайшлі ў мову карэннага насельніцтва.
* *Адстрат* — элементы мовы іншаземнага народа ў мове карэннага насельніцтва ў выпадку, калі захаваліся абедзве мовы. Напрыклад, элементы нямецкай мовы ў мове лужыцкіх сербаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Яковлева А. Ф., Шестакова Л. Л.* Стратификация лексики современного русского языка и её отражение в толковом словаре: основные методологические подходы (обзор круглого стола) // Научно-технические ведомости СПбГПУ. Гуманитарные и общественные науки. Т. 10, № 4, 2019 
* *Хауген Э.* Языковой контакт // Новое в лингвистике. — Вып. 6. — М.: Прогресс, 1972. — С. 61—80. 
* *Норанович, А. И.* Исторические рамки дивергенции языков и диалектов / А. И. Норанович // Лингвистические и культурологические аспекты многоязычной деятельности (состояние и перспективы). — Ростов-на-Дону, 2006. — С. 90—96. 

Катэгорыя:Узроўні мовы