Максім Танк

**Максі́м Танк**, сапраўднае імя **Яўге́н Іва́навіч Скурко́** (; іншыя псеўданімы: *Аўгень Бура*; *А.Граніт*) — беларускі паэт, перакладчык, грамадскі дзеяч. Народны паэт Беларусі (1968).

На яго творчасць аказала ўплыў грунтоўнае веданне беларускага фальклору; паэзіі Максіма Танка ўласцівы інтэлектуалізм, шырокамаштабнасць, найноўшыя мастацкія формы і сродкі, багацце вобразнай, рытміка-меладычнай (верш сілаба-танічны, танічны, дольнік, верлібр), страфічнай (тэрцэт, катрэн, санет) арганізацыі верша.

## Біяграфія 
### Паходжанне 
, дзе нарадзіўся М. Танк, цяпер яго музей.]]
Прадзеда Максіма Танка звалі Марк, ён быў адным з заснавальнікаў вёскі Пількаўшчына. Дзеда звалі Хведар Скурко, яго жонку — Улляна. Хведар Маркавіч Скурко быў заўзятым паляўнічым, апроч таго ведаў лекавыя травы, дапамагаў хворым. Пасля сябе пакінуў каля шасці дзесяцін зямлі, разам з лесам і сенажаццю, меў дванаццаць дзяцей. Засталіся звесткі толькі пра трох сыноў: Івана, Фадзея і Ціхана. Сем’і дачок Паліны і Соф’і за савецкім часам былі рэпрэсіраваны і вывезены ў Сібір.
 
Бацька Максіма Танка — Іван Хведаравіч Скурко (нар. 1882 г.; старэйшы сын Хведара Маркавіча), маці — Домна Іванаўна Хвалько (родам з вёскі Задубенне). Бацька арандаваў зямлю, шыў боты, ганяў плыты, наймаўся лесарубам, хадзіў на панскі луг капаць канавы; толькі адну зіму адвучыўся ў царкоўнапрыходскай школе ў вёсцы Новікі, а потым яшчэ некалькі месяцаў у Мядзельскім народным вучылішчы; меў брата Ціхана, сясцёр Соф’ю і Хрысціну.

Падчас Першай сусветнай вайны, увосень 1914 года, Івана Хведаравіча мабілізавалі ў Расійскае войска. Ён быў накіраваны ў шавецкую майстэрню ў Пскоў. Ад шлюбу з Домнай Іванаўнай меў дзяцей: сыноў Яўгена (Максім Танк) і Хведара, дачок Веру і Людмілу. У Маскве сям’я пражыла з 1914 па 1922 год. Маці падрабляла прыбіральшчыцай, пазней перайшла на працу на ваенны завод.

Сям’я жыла на Ціхвінскай вуліцы, дзе была і школа, у якую пайшоў Яўген, тут ён самастойна прачытаў асобныя творы класічнай расійскай літаратуры, творы ўкраінскага паэта Тараса Шаўчэнкі.

Паводле ўмоў Рыжскага міру 1921 года яго родная Пількаўшчына разам з Заходняй Беларуссю адышла да Польшчы. У 1922 годзе сям’я вярнулася ў Пількаўшчыну. Школа была польская, добра польскай мовы Яўген не ведаў, бацька вучыў сына чытаць па-польску. У 1923 годзе Яўген Скурко пайшоў у Шкленікоўскую пачатковую школу, дзе атрымліваў выдатныя адзнакі. У 1928 годзе Вілейская руская гімназія была закрыта ўладамі.

Яўгену Скурку давялося ехаць у Радашковічы, дзе ён працягнуў навучанне.

### Падпольная дзейнасць 
 у турме Лукішкі, 1932 г.]]
У пачатку 1930-х гадоў Яўген Скурко прымаў удзел у падпольнай камсамольскай рабоце. Супрацоўнічаў з нелегальным друкам: камуністычным «Часопісам для ўсіх», газетай-аднадзёнкай «Беларускае жыццё» (выйшла 7 красавіка 1932 года ў Львове, тут упершыню выкарыстаў псеўданім Максім Танк).

27 красавіка 1932 года за ўдзел у выданні першага (і адзінага) нумара беларускага літаратурна-палітычнага «Часопіса для ўсіх», а таксама за падпольную камуністычную дзейнасць быў арыштаваны і трапіў у віленскую турму Лукішкі, у якой месяц адбыў у зняволенні.

У той час, пад уплывам нацыянальнага асяродку Заходняй Беларусі, актыўна выяўляў беларускую нацыянальную пазіцыю. У вершы «Ты чуеш, брат… (1930) ён піша:

Восенню 1932 года нелегальна перайшоў польска-савецкую мяжу і трапіў у Менск у надзеі прадоўжыць вучобу. У Менску таксама далучыўся да падпольнай дзейнасці. Там яго арыштавалі і два тыдні трымалі пад вартай у менскай турме, праводзілі „сяброўскія гутаркі“, вялі допыты, а пасля дэпартавалі назад у Польшчу.

У 1932—1933 гадах працаваў інструктарам ЦК камсамола Заходняй Беларусі, вёў камуністычную дзейнасць на Віленшчыне і Навагрудчыне. Неаднаразова затрымліваўся польскімі ўнутранымі органамі. 11 жніўня 1933 года віцэ-пракурор XIII Віленскага раёна Дамінік Пятроўскі ў сваім абвінаваўчым акце (аб’ём — 13 друкаваных старонак) заяўляў, што жыхар вёскі Пількаўшчына Мядзельскай гміны Пастаўскага павета, сын Яна і Дамінікі Яўген Скурко, якому 21 год, абвінавачваецца ў тым, што з 1930 года па 27 траўня 1933 года ў Вільні, у Пастаўскім і Дзісенскім паветах Віленскага ваяводства, а таксама ў Навагрудскім ваяводстве, маючы намер гвалтоўна змяніць дзяржаўны лад Польшчы і адарваць частку яе тэрыторыі, узяў удзел у Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі (КПЗБ), ведаючы, што гэта партыя складаецца з асоб, якія імкнуцца да азначанай вышэй мэты.
 і Максім Танк, 1937 г.]]
 ў Вільні, 1936 г. Злева направа: 1-шы шэраг— Мікола Шчорс, Марыя Мілючанка; 2-гі шэраг — Антон Неканда-Трэпка, Вячаслаў Багдановіч, Канстанцін Галкоўскі, Міхась Забэйда-Суміцкі, Рыгор Шырма, Антон Луцкевіч; 3-ці шэраг — Сяргей Паўловіч, Максім Танк, Станіслаў Станкевіч, а. Станіслаў Глякоўскі, Ян Станкевіч.]]
У турмах Яўген Скурко правёў з перапынкамі каля двух гадоў. У 1936 годзе быў прыняты ў КПЗБ.

У чэрвені 1940 года Яўген Скурко ажаніўся з Любоўю Асаевіч (1912 г.н.), з якой вучыўся яшчэ ў Віленскай гімназіі. Маладая сям’я патрапіла ў Беласток. Пасля нападу Германіі на СССР эвакуіраваўся ў Саратаў, у дарозе нарадзіўся сын Максім. Яўген Скурко ўступіў у народнае апалчэнне. Крыху пазней ён быў накіраваны на Бранскі фронт, у газету «За Савецкую Беларусь». Працаваў у рэдакцыі газеты-плаката «Раздавім фашысцкую гадзіну». У 1945 годзе ў сям’і нарадзілася двойня, Ірына і Вера.

### Пасляваенны перыяд 
Пасля вайны Максім Танк працаваў у часопісе «Вожык». У 1948—1967 гадах галоўны рэдактар часопіса «Полымя». З 1967 па 1990 гады Макім Танк быў старшынёй праўлення Саюза пісьменнікаў Беларусі. З 1966 па 1986 год — сакратар праўлення Саюза пісьменнікаў СССР, з 1958 па 1991 гады — старшыня Рэспубліканскага камітэта савецка-польскай дружбы. З 1990 года — член Рады Саюза пісьменнікаў Беларусі. З 1961 па 1966 гады — кандыдат у члены ЦК КПБ, з 1966 па 1990 гады — член ЦК КПБ. З 1947 па 1971 гады — дэпутат Вярхоўнага Савета БССР, з 1969 па 1989 гады — дэпутат Вярхоўнага Савета СССР. З 1963 па 1971 гады — старшыня Вярхоўнага Савета БССР. Акадэмік АН Беларусі (1972).

Падтрымліваў беларускую паэтку і дысідэнтку Ларысу Геніюш, дзякуючы яго заступніцтву ў БССР былі выдадзены дзве яе кнігі. У далейшым станоўча ацаніў яе аўтабіяграфічную «Споведзь»: «*Чытаю „Споведзь“ Ларысы Геніюш… Гэты твор пакідае большае ўражанне, як „Архіпелаг ГУЛАГ“ Салжаніцына, бо ўсё, пра што яна піша, перажыта ёю, а да ўсяго яшчэ — у кожным слове чуеш біццё яе няскоранага і самаахвярнага сэрца. „Споведзь“ Л. Геніюш — твор велізарнай выбуховай сілы*».

Прымаў удзел у XV сесіі Генеральнай асамблеі ААН (1960 год) ад нацыянальнага прадстаўніцтва Беларускай ССР у складзе дэлегацыі СССР.

### Час незалежнасці 
]]
З 1991 года — старшыня таварыства «Беларусь — Польшча». Перад смерцю падтрымліваў нацыянальную сімволіку, выступіў супраць вынікаў рэферэндума 1995 года.

Памёр 7 жніўня 1995 года. Пахаваны на могілках у вёсцы Новікі (Мядзельскі раён), побач з магіламі бацькоў, дзядзькі, брата і сясцёр. На чатыры месяцы перажыў сваю жонку, урна з прахам жонкі была пахавана з ім у адной труне. Яго хавалі пад бела-чырвона-белым сцягам, які ўжо быў пазбаўлены дзяржаўнага статусу ў выніку рэферэндуму. У сваім завяшчанні Максім Танк назваў месца пахавання побач з роднымі, прасіў не несці на пахаванні ордэны, а таксама ў далейшым не ставіць у гонар яго помнікі і мемарыяльныя дошкі, не называць у гонар яго вуліцы і ўстановы.

Зборнік «Errata» (1996) змясціў яго вершы, напісаныя ў апошнія гады.

## Творчасць 
### Заходняя Беларусь 
Максім Танк пачаў пісаць у другой палове 1920-х гадоў, за часамі вучобы ў гімназіі. Дэбютаваў у друку ў 1931 годзе. Падчас навучання ў Віленскай гімназіі разам з аднакласнікам, паэтам і мастаком Янкам Гарохам выдаў рукапісны часопіс «Пралом», дзе пад псеўданімам А. Граніт надрукаваў свае першыя вершы. Яго творы з гэтага часопіса ўзялі для «Хрэстаматыі заходнебеларускай літаратуры». У 1932 годзе малады паэт Яўген Скурко актыўна супрацоўнічаў у нелегальным друку: у «Праломе», у камуністычным «Часопісе для ўсіх», у газетах-аднадзёнках «На пераломе» і «Беларускае жыццё». У газеце «Беларускае жыццё» (за 7 красавіка 1932 года, Львоў) упершыню з’явіўся псеўданім Максім Танк, пад вершам «Заштрайкавалі гіганты-коміны».

У 1936 годзе пры дапамозе КПЗБ быў выдадзены яго першы зборнік вершаў «На этапах», у 1937 годзе — зборнікі «Журавінавы цвет» і паэма «Нарач», у 1938 годзе — «Пад мачтай» (1938). Яго кнігі «На этапах» і «Нарач» былі канфіскаваны польскімі ўладамі. Максім Танк у сваіх творах звяртаўся да любімых паэтамі-рамантыкамі мастацкіх вобразаў вясны, сонца, навальніцы, пажару і іншых. Але яго ўмоўна-рамантычныя вобразы адначасова неслі і сацыяльную праўду жыцця. У яго вершах — адметныя рысы тагачаснага грамадскага жыцця і прыроды Заходняй Беларусі.

Вялікае месца ў сваёй паэзіі Максім Танк надаваў такім вобразам як матчына песня, родныя загоны, муры і краты, вясна-перамога, каласістае гора, жалезны вырай, этапныя дарогі, світальная зара, полымя волі, сталёвы сонечны паход і іншыя. Усяму таму, што раскрывала характэрныя асаблівасці беларускага нацыянальнага лёсу. Пасляваенная творчасць вылучаецца зваротам паэта да гісторыі Беларусі, фальклорных сюжэтаў, услаўленнем стваральнай працы. Зборнік Максіма Танка «Каб ведалі» стаў адным з найлепшых у беларускай паэзіі пасляваеннага дзесяцігоддзя.

### Пераклады 
Максім Танк перакладаў на беларускую мову творы Адама Міцкевіча, Максіма Рыльскага, Антанаса Венцлавы, Яніса Судрабкална, Юльюша Славацкага, Юльяна Тувіма, Уладзіслава Бранеўскага, Станіслава Дабравольскага, Тадэвуша Ружэвіча, Аляксандра Пушкіна, Уладзіміра Маякоўскага, Паўло Тычыны, Андрэя Германава, Назыма Хікмета і іншых. У тым ліку пераклаў лібрэта оперы «Страшны двор» Станіслава Манюшкі для пастаноўкі яе ў 1952 годзе. Займаўся перакладамі на беларускую мову з польскай, рускай, украінскай, літоўскай, латышскай, балгарскай моў.

## Бібліяграфія 
### Паэтычныя зборнікі 
* «На этапах» (Вільня, 1936; факсім. Мінск, 1983)
* «Журавінавы цвет» (1937)
* «Пад мачтай» (1938)
* «Выбраныя вершы» (1940)
* «Вастрыце зброю» (1945)
* «Праз вогненны небасхіл» (1945)
* «Выбраныя вершы» (1947)
* «Вершы» (1947, 1948)
* «Каб ведалі» (1948)
* «На камні, жалезе і золаце» (1951)
* «Выбраныя творы» (1952, 1954)
* «У дарозе» (1954)
* «След бліскавіцы» (1957)
* «Мой хлеб надзённы» (1962)
* «Лірыка» (1963)
* «Глыток вады» (1964)
* «Вершы» (1967)
* «Ключ жураўліны» (1972)
* «Хай будзе святло» (1972)
* «Дарога, закалыханая жытам» (1976)
* «Вершы» (1979)
* «Прайсці праз вернасць» (1979)
* «Лірыка» (1982)
* «За маім сталом» (1984)
* «Лірыка» (1987)
* «Дарога і хлеб» (1988)
* «Збор калосся : Вершы 1983—1988» (1989)
* «Паслухайце, вясна ідзе» (1990)
* «Мой каўчэг» (1994)
* «Errata» (1996)

### Паэмы 
* «Нарач» (1937)
* «Янук Сяліба» (1943)

### Паэтычныя зборнікі для дзяцей 
* «Галінка і верабей» (1946)
* «Казка пра мядзведзя» (1947)
* «Вершы» (1948)
* «Урачыстае абяцанне» (1949)
* «Сярод лясоў наднёманскіх» (1951, 1987)

### Кнігі казак 
* «Ехаў казачнік Бай» (1955, 1984)
* «Конь і леў» (1955)
* «Казкі. Легенды» (1960)
* «Светлячок» (1970)
* «Быліна пра касмічнае падарожжа мураша Бадзіні» (1979)

### Зборнікі гумару 
* «Селядцы з вершамі» (1966)

### Успаміны 
* «Лісткі календара : Кніга-дзённік» (1970)

### Зборнікі твораў 
* «Збор твораў у 2-х тамах» (1958)
* «Збор твораў у 4-х тамах» (1966—1967)
* «Збор твораў у 6-ці тамах» (1978—1981)
* «Збор твораў у 13-ці тамах» (2006—2012)

## Ацэнкі 
Творчасць Максіма Танк, паводле ацэнкі літаратуразнаўцаў — беларуская літаратурная класіка, а ён сам уваходзіць у лік вядомых еўрапейскіх паэтаў.

Нацыянальны банк Беларусі 29 жніўня 2013 года ўвёў у абарачэнне памятную манету — «*Максім Танк. 100 гадоў*».

5 снежня 2014 года ў Мядзеле адкрылі першы ў Беларусі помнік Максіму Танку. Аўтары кампазіцыі — скульптары Іван Міско і Аляксандр Фінскі, архітэктар Армен Сардараў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* *Арочка, М. М.* Максім Танк: Жыццё ў паэзіі. Мн., 1984;
* *Бугаёў, Д. Я.* Паэзія Максіма Танка. — 2-е выд., выпр. і дап. — Мн., 2003.
* *Верабей, А. Л.* Максім Танк і польская літаратура. Мн., 1984;
* *Калеснік, У. А.* Паэзія змагання: Максім Танк і заходнебеларуская літаратура. Мн., 1959;
* *Калеснік, У. А.* Максім Танк: Нарыс жыцця і творчасці. Мн., 1981;
* *Ліс, А. С.* На разломе эпохі // Полымя. 2000, № 9;
* *Мікуліч, М. У.:* Азораны талент. Памяці Максіма Танка // «Наша слова», 5 жніўня 2015 года, № 31, стар. 2
* *Мікуліч, М. У.* Паэзія рэчаіснасці: У свеце Максіма Танка. Мн., 2001;
* *Рагойша, В. П.* Паэтыка Максіма Танка. Мн., 1968;
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Максім Танк у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
* Максім Танк. Люцыян Таполя (аудыё)

Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі СССР
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Народныя паэты Беларускай ССР
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі з рускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з польскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы

Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Мінска
Катэгорыя:Старшыні Вярхоўнага Савета БССР
Катэгорыя:Члены Камуністычнай партыі Беларусі
Катэгорыя:Зняволеныя Лукішскай турмы
Катэгорыя:Зняволеныя Вілейскай турмы
Катэгорыя:Дэлегаты XXIV з’езда КПСС
Катэгорыя:Дэлегаты XXV з’езда КПСС
Катэгорыя:Дэлегаты XXVI з’езда КПСС
Катэгорыя:Дэлегаты XXVII з’езда КПСС
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 8-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 9-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 10-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 11-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 2-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 3-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 4-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 5-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 6-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 7-га склікання
Катэгорыя:Асобы на марках