Ліпляны (археалагічныя помнікі)

**Ліпляны** — археалагічныя помнікі — паселішчы каля в. Ліпляны Лельчыцкага раёна Гомельскай вобласці. Адкрыты і абследаваліся ў 1989—1990 гг. В. С. Вяргей, М. М. Крывальцэвічам, В. Я. Кудрашовым, у 2004 г. М. М. Крывальцэвічам.

## Паселішча—1 
Знаходзіцца больш чым за 2,5 км на паўночныўсход ад всскі, на пойме левабярэжжа р. Убарць, на узвышшы (вышыня 1—2 м). Знойдзены кераміка і крамянёвыя вырабы днепра-данецкай культуры неаліту, абломкі ляпнога посуду кола культуры шнуравой керамікі, тшцінецкага культурнага кола, ранняга жалезнага веку.

## Паселішча—2 
Знаходзіцца больш чым за 3км на паўночны ўсход ад вёскі, 0,4 км на паўночны ўсход ад паселішча—1, на пойме левабярэжжа р. Убарць, на заходняй ускраіне вялікага ўзвышша, выцягнутага з поўдня на поўнач (вышыня каля 4 м). Знойдзены крамянёвыя вырабы (мікрапласцінкі, разцы, пласцінкі і вастрыі з прытупленай спінкай) эпохі мезаліту, рэшткі ляннога посуду і апрацаваныя крамянёвыя прылады днепра-данецкай культуры, вырабы з крэменю і абломкі некалькіх пасудзін кола культуры шнуравой керамікі і тшцінецкага культурнага кола. Сярод тшцінецкай керамікі — развал вялікага таўстасценнага гаршка з моцна выступаючым пад краем венчыка наляпным валікам.

## Паселішча—3 
Знаходзіцца за 0,4 км на паўночны захад ад паселішча—2, на левабярэжжы р. Убарць, на пясчанай выспе (вышыня да 4 м). Знойдзены фрагменты ляпнога посуду і крамянёвых вырабаў днепра-данецкай культуры, апрацаваны крэмень і абломкі посуду кола культуры шнуравой керамікі і тшцінецкага культурнага кола, фрагменты керамікі жалезнага веку.

## Паселішча—4 
Знаходзіцца за 0,2 км на паўднёвы захад ад паселішча—3, на левым беразе р. Убарць, на пагорку. Знойдзены фрагменты керамікі тшцінецкага культурнага кола, апрацаваны крэмень і абломак посуду перыяду неаліту.

## Паселішча—5 
Прыблізна за 0,1 км на поўдзень ад паселішча—4, на пойменным узвьшшы (вышыня больш за 1 м). Знойдзены абломкі посуду і крамянёвыя вырабы тшцінецкага культурнага кола, фрагменты посуду і крамянёвыя вырабы днепра-данецкай культуры і кола культуры шнуравой керамікі. У 1990 г. у шурфе памерамі 1х1 м быў зафіксаваны культурны пласт магутнасцю 0,2—0,3 м.

## Паселішча—6 
Знаходзіцца каля 0,4 км на паўднёвы ўсход ад паселішча—2, на беразе старычнага возера на разбураным узвышшы (вышыня каля 2 м). Памеры 70х120 м. Знойдзены абломкі посуду і крамянёвыя вырабы днепра-данецкай культуры, рэшткі некалькіх пасудзін кола культуры шнуравой керамікі і тшцінецкага культурнага кола. Выяўлена паўзямлянка са зрубнай канструкцыяй сцен раннеславянскай пражскай культуры. Аснова заглыблена ў мацярык на глыбіні да 0,35 м. Паўночная і ўсходняя сцена захаваліся на даўжыні 2,6 і 3 м адпаведна, паўднёвая і заходняя сцены былі знішчаны. Жытло арыентавана па баках свету, абагравалася глінабітнай купальнай печчу ў паўночна-заходнім куце. Пад развалам печы прасочвалася яе чарэнь дыяметрам каля 0,8 м, з пласта гліны таўшчынёй да 3 см. У развале печы было некалькі цэлых і фрагментаваных гліняных «хлябцоў» у форме плазаватага шара дыяметрам 7—8 см. У запаўненні катлавана і ў развале печы знойдзены абломкі прыкладна ад 10 грубаляпных гаршкоў пражскага тыпу. Дыяметр іх вусцяў 12—35 см, таўшчыня сценак 0,6—1,2 см. У гаршкоў розная даўжыня адхіленай вонкі шыйкі, коса зрэзанае венца, слаба выпуклыя акруглыя плечыкі, змешчаныя ў верхняй траціне вышыні пасудзіны. Посуд па марфалагічных параметрах адносіццаа да VII ст. На тэрыторыі паселішча знойдзены фрагменты кругавога посуду з лінейным арнаментам XIII—XIV стст.

## Паселішча—7 
Знаходзіцца за 1,5 км на поўнач ад паселішча—6, ва ўрочышчы Красная Горка, на рэштках узвышша, у левабярэжжы р. Убарць. Знойдзены крамянёвыя вырабы і фрагменты посуду неалітычнай днепра-данецкай культуры і кола культуры шнуравой керамікі. Сярод знаходак — развал неалітычнага гаршка з вузкім плоскім дном і накольчатым арнаментам.

## Літаратура 
* Kryval'cević, M. Z badań nad kultura trzciniecka na Polesiu Białoruskim w dorzeczu Prypeci // Folia Praehistorica Posnaniensia. — 1997. — T. VIII. — S. 69—97.
* Вяргей, В. С. Раннеславянскае жытло з паселішча Ліпляны—6 на р. Убарць / В. С. Вяргей // Восточная Европа в древности и средневековье: докл. междунар. науч. конф., посвящ. 75-летию проф. Э.М. Загорульского и 30-летию каф. археологии и спец. ист. дисфиплин БГУ, Минск, 16 января 2004 г. / науч. ред. А.А. Егорейченко. — Минск: БГУ, 2004. — 97, [2] с., [1] л. портр.: ил. — С. 5—12. — ISBN 985-485-197-4.
* Крывальцэвіч, М. М. Новыя помнікі бронзавага веку ў нізоўях Убарці / М. М. Крывальцэвіч // Весці Акадэміі Навук. Серыя грамадскіх навук. — 1994. — № 1. — С. 120—121.
* Крывальцэвіч, М. М. Помнікі бронзавага веку ў нізоўях Убарці // Археалогія і старажытная гісторыя Магілёўшчыны і сумежных тэрыторый (Матэрыялы канферэнцыі 22 красавіка 1993 г.) / Магілеўскі абласны краязнаўчы музей; Адказ. рэд. А. А. Седзін. — Магілёў: [Б. в.], 1994. — 176 с.: іл. — С. 71—78.
* Крывальцэвіч, М. М., Вяргей, В. С. Ліпляны / М. М. Крывальцэвіч, В. С. Вяргей // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 2: Л — Я. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2009. — 492, [1] c. — С. 17—18. — ISBN 978-985-11-0354-2.

Катэгорыя:Паселішчы Лельчыцкага раёна
Катэгорыя:Ліпляны
Катэгорыя:Днепра-данецкая культура
Катэгорыя:Культура шнуравой керамікі
Катэгорыя:Тшцінецкая культура
Катэгорыя:Пражская культура