open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Свірскія азёры

**Свірскія азёры** (**Свірская група азёр**) — група азёр на паўночным захадзе Беларусі, у Нарачана-Вілейскай нізіне, на тэрыторыі Вілейскага і Мядзельскага раёнаў Мінскай вобласці. Адносяцца да басейна ракі Страча (прыток Віліі).

У Свірскую групу ўваходзяць наступныя азёры:

* Свір
* Вішнеўскае
* Свірнішча
* Глухое
* Тушча
і інш.

Азёры размешчаны ў доўгай, выцягнутай амаль на 25 км з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход лагчыне ў шырокім міжпагоркавым паніжэнні. З захаду ўшчыльную прылягаюць высокія (да 25 м) схілы Свірскай грады, пакатыя ўсходнія схілы прадстаўлены адгор'ямі Канстанцінаўскай грады. Возера Вішнеўскае праз раку Смолка мае сцёк у возера Свір, з якога выцякае рака Свірыца, якая ўпадае ў Страчу. Азёры Свірнішча і Глухое маюць сцёк у раку Свірыцу праз каналізаваны ручай.

Азёры і навакольная тэрыторыя ўваходзяць у нацыянальны парк «Нарачанскі»

## Спасылкі 
* Азёры Нацыянальнага парка «Нарачанскі»


Катэгорыя:Гідраграфія Мядзельскага раёна
Катэгорыя:Гідраграфія Вілейскага раёна
Лысая (гара, Мінскі раён)

**Лысая** — гара ў цэнтры Лагойскага ўзвышша, знаходзіцца на поўначы Мінскага раёна, паміж вёскамі Лысая Гара і Лекараўка, непадалёк ад мяжы з Лагойскім раёнам. Адлегласць ад Мінска — 21 км.

Вышыня — 342 м, гэта другі па вышыні (пасля Дзяржынскай (Святой), 345 м) пункт Беларусі, найвышэйшы пункт Мінскага раёна. Гара складзеная марэнавымі суглінкамі. Схілы гары большай часткай пакрытыя лесам, а таксама хмызняком і палямі.

Каля падэшвы гары бяруць пачатак невялічкія ручаі, якія ўпадаюць у раку Лукаву́ю (басейн Нёмана).

З поўначы, усходу і поўдня лясны масіў гары Лысай абгінае мясцовая дарога , з захада — рэспубліканская аўтадарога .

Дабрацца грамадскім транспартам з Мінска можна з дапамогай аўтобуса Мінск—Жукаўка (паўтары гадзіны), сыходзіць на прыпынку «Паварот на Шапялі».

## Спасылкі 
## Літаратура 
* 
* Вертикальная Беларусь: путеводитель по 125 уникальным и самобытным туристско-экскурсионным объектам Беларуси / В. Э. Пасанен, Е. А. Дикусар, В. Е. Подлисских. — Минск: Право и экономика, 2013. — 164 с.: ил. — ISBN 978-985-552-253-0. С.8-11.
* Горные вершины равнинной Беларуси / В. Э. Пасанен, Е. А. Дикусар, В. Е. Подлисских. — Минск: ГУ «Республиканский учебно-методический центр физического воспитания населения», 2014. — 224 с.: ил. — ISBN 978-985-7054-10-7.

Катэгорыя:Узгоркі Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Мінскага раёна
Свірнішча

**Сві́рнішча** — возера ў Беларусі, у Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Знаходзіцца за 36 км на захад ад Мядзела, каля вёскі Навасёлкі. Належыць да групы Свірскіх азёр.

Возера знаходзіцца ў басейне ракі Страча. Плошча Свірнішча складае 0,38 км². Найбольшая глыбіня возера — 2,7 м. Даўжыня возера — 0,87 км, найбольшая шырыня — 0,57 км. Даўжыня берагавой лініі — 2,39 км. Аб’ём вады ў возеры складае 0,71 млн м³, плошча вадазбору 10 км².

Катлавіна рэшткавага тыпу. Схілы катлавіны возера маюць вышыню 4—5 м, на захадзе і паўднёвым захадзе вышыня дасягае 20 м. Схілы парослыя хмызняком, на захадзе і ўсходзе — разараныя. Берагі возера сплавінныя, на ўсходзе зліваюцца з схіламі катлавіны.

Дно вадаёма высланае сапрапелем. Возера цалкам зарастае падводнай расліннасцю. Надводная расліннасць пашыраецца на адлегласці 5—50 м ад берага.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Свірскія азёры
Катэгорыя:Азёры Мядзельскага раёна
Катэгорыя:Басейн Страчы
Белае (возера, Мядзельскі раён)

**Бе́лае**, **Бле́днае**, **Бля́да** — возера ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Знаходзіцца ў 6 км на паўднёвы захад ад Мядзела, на поўдзень ад вёскі Гатавічы. Належыць да групы Нарачанскіх азёр. З’яўляецца непраточным вадаёмам.

## Назва 
Назва возера Бляда (цяпер Белае) — балцкага паходжання. Адпачатная балцкая форма — **Blenda*.

Той жа корань у назвах суседняй меншай азярыны Блядка (пад бокам у возера Нарач), возера Бляда (у Дунілавічах, цяпер «Бледнае»), рэчкі Блядка (цячэ паўз Параф’янава, цяпер «Галядза»).

Звязана з літоўскім *blandas* «пахмурнасць; зацямненне (вачэй ці розуму)», *blęsti* (*blendė*) «замешваць; муціць; пахмурнець».

Такога ж паходжання і назва возера *Blenda* на Аўкштойцкім Паазер’і. Побач з ім — азёры *Nar-akys* і *Spengla*. Гэтыя дзве назвы адпавядаюць водным назвам Нарач і *Спягла (найімаверней ранейшая назва Вішнеўскага возера, з якога выцякае рэчка Спягліца) недалёка ад возера Бляда.

Літоўскія азёры *Blenda* і *Spengla*, што суседнічаюць, у пасляледавіковы час былі краямі расцягнутага цяпер у некалькі бакоў возера *Asvejà* «Кабылле (возера)» (роднасна назве возера Асвея). Калі літоўская Асвяя́ сушэла і яе канцавіны рабіліся самастойнымі азёрамі, яны набывалі адпаведныя назвы. *Spengla* — ад *spangti* «слепнуць; пачаць горш бачыць» (семантыка такая ж, як і ў назве *Blenda*). Іх назвы былі матываваныя змяншэннем памеру возера (азёрнае «вока» зарастала, «слепла»).

Балцкія назвы размешчаных побач ледавіковых азёраў Нарач, Бляда, *Спягла (> р. Спягліца) таксама сягаюць часоў пасляледавікоўя. Яны адлюстроўвалі працэс утварэння драбнейшых азёраў з буйнейшых пасляледавіковых вадаёмаў.

Значэнне назвы Бляда можна напрамую перадаць як «Сляпое (возера)».

## Гідраграфія 
Возера знаходзіцца ў басейне ракі Нарач, сярод лесу, на тэрыторыі гідралагічнага заказніка «Чарэмшыцы». Плошча возера складае 1,95 км². Найбольшая глыбіня возера складае — 8,1 м. Даўжыня возера — 2,02 км, найбольшая шырыня — 1,44 км. Даўжыня берагавой лініі — 6,02 км. Аб’ём вады складае 5,71 млн м³, плошча вадазбору возера — 4,72 км².

Схілы катлавіны возера маюць вышыню да 2 метраў, на паўднёвым захадзе — да 5 метраў, парослыя лесам. Берагі пясчаныя, у паўднёва-заходняй затоцы — сплавінныя. Мелкаводдзе возера шырокае, пясчанае. Дно глыбей за 3 метры сапрапелістае.

Трафічны статус вадаёма — слабаэвтрофны.

Возера зарастае да глыбіні 2 метраў. Шырыня паласы надводнай расліннасці мае шырыню да 180 метраў. На возеры адзначаліся гнездавання лебедзя-шыпуна, які з’яўляецца для Беларусі дастаткова рэдкім гнездавальным відам і занесены ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь.

За 700 м на паўднёвы захад ад паўднёва-заходняга берага Белага знаходзіцца невялічкае маладаследаванае возера з падобнай назвай — Блядка.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Возера Белае ў даведніку «Водныя рэсурсы Нацыянальнага парка „Нарачанскі“»

Катэгорыя:Азёры Мядзельскага раёна
Катэгорыя:Нарачанская група азёр
Катэгорыя:Басейн Нарачы
Капаткевіцкі раён

**Капатке́віцкі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1924—1931 гг. і ў 1935—1962 гг. Утвораны 17 ліпеня 1924 у Мазырскай акрузе (да ліпеня 1930 г.). Цэнтр — мястэчка (з 27 верасня 1938 года гарадскі пасёлак) Капаткевічы. 

## Гісторыя 
Утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе Мазырскай акругі БССР. Цэнтр — мястэчка Капаткевічы. 20 жніўня 1924 года падзелены на 9 сельсаветаў: Беседкаўскі, Капаткевіцкі, Кашэвіцкі, Колкаўскі, Лучыцкі, Навасёлкаўскі, Пціцкі, Церабаўскі, Чалюшчавіцкі. 21 жніўня 1925 года створаны Галоўчыцкі сельсавет, які 5 верасня 1929 года перайменаваны ў Новагалоўчыцкі. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года раён у прамым падпарадкаванні БССР. 8 ліпеня 1931 года раён скасаваны, Беседкаўскі і Церабаўскі сельсаветы перададзены ў склад Мазырскага раёна, Капаткевіцкі, Кашэвіцкі, Колкаўскі, Лучыцкі, Навасёлкаўскі, Новагалоўчыцкі, Пціцкі і Чалюшчавіцкі — у склад Петрыкаўскага раёна. 

12 лютага 1935 года раён адноўлены, уключаў 13 сельсаветаў: Бобрыкаўскі, Камаровіцкі, Капаткевіцкі, Кашэвіцкі, Колкаўскі, Лучыцкі, Навасёлкаўскі, Новагалоўчыцкі, Пціцкі і Чалюшчавіцкі перададзены з Петрыкаўскага раёна; Беседкаўскі і Церабаўскі — з Мазырскага раёна; Германа-Слабадскі — з Глускага раёна. З 21 чэрвеня 1935 года зноў у Мазырскай акрузе, з 20 лютага 1938 года ў Палескай вобласці. У 1939 годзе Германа-Слабадскі сельсавет перайменаваны ў Чырвонаслабодскі і 28 чэрвеня 1939 года перададзены ў склад Акцябрскага раёна. З 8 студзеня 1954 года ў Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Кашэвіцкі і Церабаўскі сельсаветы. 2 красавіка 1959 года вёска Зарыжжа перададзена ў склад Акцябрскага раёна. 20 студзеня 1960 года да раёна далучаны Савіцкі сельсавет Даманавіцкага раёна, які 24 сакавіка 1960 года перададзены ў склад Калінкавіцкага раёна. 25 снежня 1962 года раён скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Петрыкаўскага раёна.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 1, кн. 1. Гомельская вобласць / С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. — 632 с.: іл. ISBN 985-11-0303-9.
* Kopatkiewicze //  S. 374.

Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1931 годзе
Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1935 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1962 годзе
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Петрыкаўскага раёна
Катэгорыя:Капаткевічы
Усыса

**Усы́са**, **Гаражанка**, **Усыска** — рака ў Гарадоцкім, Шумілінскім раёнах Віцебскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Обаль (басейн Заходняй Дзвіны).

Выцякае з возера Кашо, за 1,5 км на захад ад вёскі Прудок. Цячэ праз азёры Лугавое, Арэхавае, Шчарбакоўскае. У вярхоўі завецца Гаражанка. Упадае ў Обаль каля аграгарадка Мішневічы ў Шумілінскім раёне.Даўжыня ракі 50 км. Плошча вадазбору — 423 км². Вадазбор на паўднёва-заходніх схілах Гарадоцкага ўзвышша і Полацкай нізіне. Азёрнасць вадазбору 1 %. Шырыня даліны ракі 200—500 м, поймы 50—80 м. Рэчышча звілістае, берагі пераважна стромкія (вышынёй 1,5—2, месцамі да 6 м).

Асноўны прыток — Каменка. На рацэ горад Гарадок. Уздоўж ракі населеныя пункты Казінова, Старыя Вайханы і Новыя Вайханы, Крынічная, Хвешчанкі, Бегуны, Шыпуліна, Мішневічы, Скрыпкі і інш. У басейне Усысы возера Вялікае Астраўлянскае.

## Літаратура 
* 
* *Кривенко С.* Сохраним водные ресурсы района / С. Кривенко // Гарадоцкі веснік. — 2000. — 5 ліп.
* *Параскевіч А.* Падарожжа па рацэ Обаль / А. Параскевіч // Герой працы (Шуміліна). — 2005. — 25 кастр
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Основные характеристики речных бассейнов (с площадью водосбора более 200 кв. км) Витебской области Справочник // «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Рэкі Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Шумілінскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Обалі
Свіна

**Свіна́** — рака ў Беларусі, у Гарадоцкім, Полацкім і Шумілінскім раёнах Віцебскай вобласці, правы прыток ракі Обаль (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня 24 км. Плошча вадазбору 360 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 3,9 м/км. Выцякае з возера Малое Белае за 1,5 км на паўночны захад ад вёскі Прудок Гарадоцкага раёна, цячэ праз возера Ласосна, вусце за 1,5 км на паўночны захад ад вёскі Казьяны Шумілінскага раёна. Цячэ па паўночна-ўсходняй частцы Полацкай нізіны, па лясістай мясцовасці. Рэчышча звілістае. Прымае прытокі з 47 азёр, якія займаюць каля 4 % вадазбору. Пад лесам каля 59 %.

У басейне ракі азёры Малое Белае, Вялікае Белае, Навасёлкі, Свіно, Вялікая Восмата, Малая Восмата, Беразінец, Жодзень, Соміна (Бабарыкі), Ласосна, Званае, Гваздок, Датына, Койдзінец, Макеенскае, О́балінец, Строкла, Слінец і інш.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Основные характеристики речных бассейнов (с площадью водосбора более 200 кв. км) Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Рэкі Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Полацкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Шумілінскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Обалі
Свячанка

**Свяча́нка**, **Свяча** — рака ў Беларусі, у Сенненскім, Чашніцкім і Бешанковіцкім раёнах Віцебскай вобласці, правы прыток ракі Ула (басейн Заходняй Дзвіны).
 
Даўжыня ракі 84 км. Плошча вадазбору 551 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 3,5 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,7 ‰.
Выцякае з возера Вялікае Святое за 1,6 км на ўсход ад вёскі Замошша, вусце за 1,8 км на захад ад вёскі Броды Бешанковіцкага раёна.

*Прытокі* — рака Свінка (злева), невялікія ручаі і меліярацыйныя каналы.

Цячэ праз азёры Хотлінскае, Маеўскае, Сцержань (да ўпадзення ў гэтае возера рака называецца Свяча), Слабадское. Ручаём злучана з возерам Белае.

Даліна Свячанкі амаль на ўсім працягу трапецападобная, каля вытоку і возера Сцержань У-падобная; пераважная шырыня 0,2—0,4 км, каля азёраў, праз якія цячэ Свячанка, пашыраецца да 1—1,5 км. Абалона двухбаковая, чаргуецца па берагах, шырыня 0,1—0,3 км, каля вёскі Вярхоўе і Броды Бешанковіцкага раёна адсутнічае. Рэчышча ад вытоку на працягу 10,6 км каналізаванае. Пераважная шырыня рэчышча 5—10 м, у нізкай плыні да 15 м.

У басейне ракі азёры Малое Святое, Баярскае, Хоцькаўскае, Глыбочына, Запольскае, Чорнае, Рыбакоўскае (Рыбакоўка), Свячанскае, Навасельскае і інш.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Основные характеристики речных бассейнов (с площадью водосбора более 200 кв. км) Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Прытокі Улы
Катэгорыя:Рэкі Бешанковіцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Сенненскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Чашніцкага раёна
Калочын (археалагічныя помнікі)

**Калочын** — 2 гарадзішчы і селішча жалезнага веку каля вёскі Калочын Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці. Гарадзішча-1 і селішча — калочынскай культуры. Гарадзішча-сховішча было ўмацавана па перыметры драўлянай агароджай і 2 падковападобнымі валамі. Датуецца канцом IV — пачатку IX ст., трапляюцца і больш раннія матэрыялы мілаградскай і зарубінецкай культуры. На селішчы выяўлены 2 паўзямлянкі. Гарадзішча-2 адносіцца да мілаградскай культуры. З боку поля ўмацавана 2 валамі і ровам паміж імі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Калочын
Катэгорыя:Гарадзішчы Рэчыцкага раёна 
Катэгорыя:Селішчы Рэчыцкага раёна
Калочынская культура

**Калочынская культура** — археалагічная культура плямён, якія ў III-й чвэрці I-га тыс. н.э. (храналагічныя рамкі: канец IV—IX ст., найбольш абгрунтаваная дата V—VII ст.) насялялі большую частку басейна Дзясны, Сейма, вярхоўяў рэк Сула і Псёл, Гомельскае і Магілёўскае Падняпроўе, ніжняе цячэнне Бярэзіны, левабярэжжа Прыпяці ад вусця Пцічы да зліцця з Дняпром.

Назва ад гарадзішча каля вёскі Калочын Рэчыцкага раёна. Насельніцтва займалася земляробствам, жывёлагадоўляй, паляваннем і хатнімі промысламі. Асноўным тыпам пасяленняў былі неўмацаваныя селішчы; нешматлікія гарадзішчы служылі сховішчамі на выпадак ваеннай небяспекі. Жыллё — аднакамерныя паўзямлянкі зрубнай ці слупавой канструкцыі (часта з апорным слупам у цэнтры), чатырохвугольныя ў плане. Характэрны адкрытыя агнішчы, трапляюцца печы-каменкі. Пахавальны абрад — трупаспаленне па-за межамі пахаванняў на бескурганых і курганных могілках, пахаванні ўрнавыя і ямныя. Насельніцтва вырабляла ляпныя гаршчкі пераважна слоіка- і цюльпанападобных рабрыстых форм, а таксама прылады працы і зброю з жалеза, бронзавыя ўпрыгожанні і іншае.

Этнічная прыналежнасць Калочынскай культуры спрэчная: В. В. Сядоў, І. П. Русанава, А. Р. Мітрафанаў, В. Б. Перхаўка адносяць яе да балтаў; П. М. Траццякоў, Э. А. Сымановіч, Я. А. Гаруноў, Л. Д. Побаль, А. М. Абломскі — да славян.

## Літаратура 
* *Сымонович Э. А.* Городище Колочин I на Гомельщине. // «Материалы и исследования по археологии СССР», 1963, № 108;
* *Горюнов Е. А.* Ранние этапы истории славян Днепровского Левобережья. — Л., 1981;
* *Гавритухин И. О., Обломский А. М.* Гапоновский клад и его культурно-исторический контекст. — М., 1996;
* *Терпиловський Р. В., Шекун О. В.* Олександрівка I — багатошарове ранньослов'янське поселення біля Чернігова. — Чернігів, 1996.
* Енциклопедія історії України: Т. 4: Ка-Ком / Редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. НАН України. Інститут історії України. — К.: В-во «Наукова думка», 2007. — 528 с.: іл.


Катэгорыя:Археалагічныя культуры Еўропы
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Беларусі
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Украіны
Расамаха (рака)

**Расама́ха** — рака ў Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Сянна (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 10 км. Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,4 м/км. Плошча вадазбору 36 км². Пачынаецца за 1 км у напрамку на паўночны захад ад былой вёскі Мануйлы. Вадазбор у межах Аршанска-Магілёўскай раўніны.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Могилёвской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Рэкі Краснапольскага раёна
Катэгорыя:Басейн Сажа
Камітэт выратавання рэвалюцыі Заходняга фронту

**Камітэт выратавання рэвалюцыі Заходняга фронту** — надзвычайнае аб’яднанне партыйных, грамадскіх арганізацый Мінска, салдацкіх камітэтаў 2-й, 3-й, 10-й армій, 2-й Каўказскай кавалерыйскай дывізіі на чале з франтавым камітэтам Заходняга фронту, створанае 7 — 9 лістапада 1917 з мэтай захавання ўлады Часовага ўрада ў час Кастрычніцкагаа ўзброеннага паўстання 1917. Паводле партыйнай прыналежнасці большасць членаў камітэта складалі эсэры, меншавікі і бундаўцы. Функцыі друкаванага органа выконвала газеты заходнефрантавога выканкома “Фронт”. Камітэты выратавання рэвалюцыі былі створаны ў Бабруйску, Оршы, Полацку. 9 лістапада камітэт запатрабаваў ад Мінскага Савета перадачы яму ўсёй улады ў горадзе. У выніку кампрамісу з Саветам ён абавязаўся не пасылаць узброеныя часці на Петраград і Маскву і не прапускаць іх праз Мінск; Савет згадзіўся перадаць камітэту ўладу ў раёне Заходняга фронту і дэлегаваў у яго склад двух прадстаўнікоў (І. Я. Алібегава, Я. Ф. Пярно). Камітэт абвясціў сябе часовай уладай на ўсім Заходнем фронце і ў прыфрантавой паласе да склікання Устаноўчага сходу і 10 лістапада выдаў загад № 1. Бальшавікі Мінска прынялі захады па ўмацаванні сваіх сіл, дзейнасць Савета падтрымалі прафсаюзы і іншыя арганізацыі. 13 лістапада на пасяджэнні Мінскага Савета фракцыі бальшавікоў і левых эсэраў вынеслі пастанову аб выхадзе з Камітэта выратавання. 14 лістапада адбылося апошняе пасяджэнне гэтага аб’яднання з удзелам бальшавікоў. Загадам ВРК ад 17 лістапада камітэт распушчаны.

## Літаратура 
* Сяменчык, М. Камітэт выратавання рэвалюцыі Заходняга фронту / Мікалай Сяменчык // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. — С. 51 — 50. — ISBN 985-11-0041-2.

Катэгорыя:Арганізацыі Мінска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1917 годзе
Катэгорыя:1917 год у Мінску
Свінавод

**Свінаво́д, Свінаводка** — рака ў Беларусі, у Лельчыцкім і Жыткавіцкім раёнах Гомельскай вобласці, правы прыток ракі Прыпяць (басейн Дняпра).

Даўжыня 46 км. Плошча вадазбору 511 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 2 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,8 ‰.
Пачынаецца за 4 км на поўнач ад вёскі Данілевічы Лельчыцкага раёна, вусце за 1 км на поўнач ад вёскі Перароўскі Млынок Жыткавіцкага раёна. У нізкай плыні большую частку сцёку перахоплівае Крушынная канава. Рака цячэ па ўсходняй частцы нізіны Прыпяцкае Палессе, па лясістай забалочанай мясцовасці.

*Прытокі* — Мутнянка (леваруч), Крухавец, Шушараўка (праваруч).

Даліна ў вярхоўі месцамі трапецападобная, вузкая, у сярэдняй і нізкай плыні невыразная, зліваецца з прылеглай мясцовасцю. Абалона ў высокай плыні перарывістая, чаргуецца па берагах, у сярэдняй плыні шырыня 0,3—0,8 км, у нізкай — зліваецца з абалонай Прыпяці. Рэчышча звілістае, шырыня 1—6 м.

У басейне ракі азёры Мыслічы, Пупаўскае.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Прытокі Прыпяці
Катэгорыя:Рэкі Лельчыцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Жыткавіцкага раёна
Жан Жарэс

**Жан Жарэ́с** (; , Кастр, дэпартамент Тарн, Лангедок — , ) — дзеяч французскага і міжнароднага сацыялістычнага руху, барацьбіт супраць каланіялізму, мілітарызму і вайны, гісторык.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Выпускнікі ліцэя Людовіка Вялікага
Катэгорыя:Выкладчыкі ліцэя Кандарсэ
Катэгорыя:Палітыкі Францыі
Катэгорыя:Гісторыкі Францыі
Катэгорыя:Сацыялісты Францыі
Катэгорыя:Пацыфісты
Катэгорыя:Антываенныя актывісты
Катэгорыя:Справа Дрэйфуса
Катэгорыя:Забітыя палітыкі
Катэгорыя:Сацыял-дэмакраты Францыі
Катэгорыя:Пахаваныя ў парыжскім Пантэоне
Катэгорыя:Масоны ВЛФ
I з’езд РСДРП

]]
'''Першы з'езд РСДРП''' — адбыўся нелегальна ў Мінску 1-3 (13-15) сакавіка 1898 г. у кватэры Пятра Румянцава на Захар'еўскай вуліцы.

З'езд абвясціў заснаванне Расійскай сацыял-дэмакратычнай рабочай партыі. На ім прысутнічала 9 дэлегатаў ад 6 мясцовых сацыял-дэмакратычных арганізацый: Пецярбургскага (), Маскоўскага (), Кіеўскага (П. Л. Тучапскі) і Екацярынаслаўскага (К. А. Петрусевіч) «Саюзаў барацьбы за вызваленне рабочага класа», два ад кіеўскай «Рабочай газеты» ( і М. А. Вігдорчык), трое ад Бунда (А. І. Крэмер, А. Я. Мутнік, Ш. Кац). За 3 дні адбылося 6 паседжанняў. Пратаколы не вяліся, запісваліся толькі рэзалюцыі з'езда. Партыю вырашылі назваць Расійскай сацыял-дэмакратычнай партыяй. Пазней пры складанні Маніфеста ў назву было ўнесена слова «рабочая». Было вырашана, што вышэйшым органам партыі з'яўляецца з'езд, а выканаўчым — цэнтральны камітэт (ЦК), які выбіраецца з'ездамі і падсправаздачны яму. У рэзалюцыі па нацыянальным пытанні было запісана, што партыя прызнае за кожнай нацыянальнасцю права на самавызначэнне, у тым ліку і права на нацыянальную аўтаномію сацыял-дэмакратычных рухаў.

З'езд адхіліў ідэю цэнтралізму ў кіраванні партыяй. Быў абраны ЦК з 3 чалавек (Радчанка, Эйдэльман, Крэмер), «Рабочая газета» была прызнана афіцыйным органам партыі. З'езд прыняў рашэнне пра выданне Маніфеста партыі і даручыў яго рэдагаванне ЦК. Гэты дакумент быў падпісаны Пятром Струвэ і надрукаваны ў падпольнай друкарні ў Бабруйску. Пазней Маніфест быў апублікаваны ў сацыял-дэмакратычных газетах Берліна, Парыжа, Лондана, Жэневы. Адразу пасля з'езда «Саюзы барацьбы» і сацыял-дэмакратычныя групы пачалі ператварацца ў партыйныя камітэты.

Аднак партыя як адзіная сацыял-дэмакратычная арганізацыя яшчэ не была створана: не былі прыняты статут і праграма, 8 з 9 дэлегатаў пасля з'езда былі арыштаваны, друкарню і трэці нумар «Рабочай газеты» захапіла паліцыя. На II з'ездзе РСДРП (1903) расійская сацыял-дэмакратычная партыя раскалолася на бальшавікоў і меншавікоў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:З’езды КПСС
Катэгорыя:РСДРП
Катэгорыя:Падзеі ў Мінску
Катэгорыя:1898 год у Мінску
Лабжанка

**Лабжанка**, **Лобжа** — рака ў Клімавіцкім раёне Магілёўскай вобласці, левы прыток ракі Сож (басейн Дняпра). Даўжыня 54 км. Плошча вадазбору 489 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 3,1 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,3 ‰.

## Асноўныя прытокі 
* **Справа**: Гразівец, Рэкта.
* **Злева**: Сабалёўка, Перавалочня, Бароўка, Калінка.

## На рацэ 
* **Гарады**: Клімавічы.
* **Зоны адпачынку**: Лабжанка.

## Агульныя звесткі 
Пачынаецца на паўднёвай ускраіне вёскі Недзведзь, вусце за 3 км на захад ад вёскі Рудня. Цячэ ў межах Аршанска-Магілёўскай раўніны. Даліна ў высокай плыні невыразная, на астатнім працягу трапецападобная, глыбока-ўрэзаная, шырынёй 1 — 1,2 км. Абалона двухбаковая, роўная, месцамі слабазабалочаная, адкрытая; яе шырыня 20—60 м у высокай плыні і 200—500 м на астатнім працягу. Рэчышча каналізаванае на працягу 33,2 км.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прытокі Сажа
Катэгорыя:Рэкі Клімавіцкага раёна
Інстытут беларусаведы імя Льва Сапегі

**Інстыту́т беларусаве́ды імя́ Льва Сапе́гі** — навукова-культурная арганізацыя беларускай эміграцыі ў Іспаніі, якая дзейнічала ў 1952—1960 гадах пры Цэнтры абмену еўрапейскай культуры ў Мадрыдзе. Старшыня — прынц Тодар Ляскарыс Камнена, арганізацыйную працу вёў Уладзіслаў Рыжы-Рыжскі. Асноўныя кірункі дзейнасці: развіццё і пашырэнне навуковых даследаванняў па гісторыі і сучаснасці беларускай дзяржавы, прапаганда ведаў пра Беларусь сярод народаў Іспаніі і Заходняй Еўропы. Для працы запрашаліся беларускія навукоўцы, якія друкавалі вынікі сваіх распрацовак у іспанскім часопісе «Oriente» («Усход»).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Арганізацыі беларускай навукі
Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Іспаніі
Катэгорыя:Мадрыд
Катэгорыя:1952 год у Іспаніі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1952 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1960 годзе
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Льва Сапегі
Збароў (археалагічныя помнікі)

**Збароў** — гарадзішча жалезнага веку і эпохі Кіеўскай Русі каля вёскі Збароў Рагачоўскага раёна Гомельскай вобласці, на левым беразе Дняпра. Пляцоўка ўмацавана валам і ровам. Выяўлены рэшткі паўзямлянкавага жытла мілаградскай культуры, у культурным пласце эпохі Кіеўскай Русі — рэшткі наземнага жытла з глінабітнай печчу, сляды сцен 2-камернай пабудовы, знойдзены фрагменты ляпной і ганчарнай керамікі, кавалкі бронзавых і шкляных бранзалетаў, бронзавы энкалпіён і іншае. На думку археолога Г. Ф. Салаўёвай, у XII ст. гарадзішча было рэзідэнцыяй рагачоўскіх князёў.

## Літаратура 
* 
 
Катэгорыя:Жалезны век
Катэгорыя:Збароў 
Катэгорыя:Гарадзішчы Рагачоўскага раёна
Сакалянка (рака)

**Сакаля́нка** — рака ў Талачынскім і Аршанскім раёнах Віцебскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Адроў (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 18 км. Плошча вадазбору 120 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,6 ‰.

Выток каля паўднёвай ускраіны вёскі Рэчкі Талачынскага раёна, вусце каля паўднёвай ускраіны вёскі Задроўе Аршанскага раёна. Цячэ па Аршанскім узвышшы, прымае сцёк з ручаёў і меліярацыйных каналаў.

На рацэ пасёлак Коханава, у яго межах створана сажалка. Таксама каля ракі населеныя пункты Багданаўка, Шылаўка, Рудня, Галашоўка.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
Катэгорыя:Прытокі Адрова
Катэгорыя:Рэкі Талачынскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Аршанскага раёна
Віцебскі сшытак

**«Віцебскі сшытак»** — беларускі гістарычны навукова-папулярны часопіс.

Выходзіць з 1995 года ў Віцебску на беларускай мове. Заснавальнікі: Віцебскі абласны краязнаўчы музей, Віцебскае абласное краязнаўчае аб’яднанне. Друкаваўся дзякуючы дапамозе прыватных і некамерцыйных арганізацый. Асвятляў пытанні гісторыі і культуры Віцебшчыны, публікаваў малавядомыя факты, крыніцы па матэрыяльнай і духоўнай культуры рэгіёна.
У 2017 годзе выйшаў 5 нумар.
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Часопіс у фармаце PDF: http://vlib.by/index.php/by/virtualnye-proekty/38-projects/1643-vitsebski-sshytak

Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Часопісы Віцебска
Катэгорыя:Навукова-папулярныя часопісы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1995 годзе
Катэгорыя:1995 год у Віцебску
Заходняя вобласць

**Захо́дняя во́бласць** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў 1917—1918 гг.

## Гісторыя 
Заходняя вобласць утворана паводле пастановы Усерасійскай нарады Саветаў (сакавік 1917 г.) на з'ездзе Саветаў Мінскай, Віленскай і Магілёўскай губерняў у чэрвені 1917 г. як часовае аб'яднанне губерняў з мэтай цэнтралізаваць кіраўніцтва мясцовымі Саветамі. Цэнтр — Мінск. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 г. Заходняя вобласць стала адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкай у складзе Віленскай, Віцебскай, Магілёўскай і Мінскай губерняў. У сувязі з акупацыяй большай часткі Беларусі нямецкімі войскамі (люты 1918 г.) цэнтр вобласці перанесены ў Смаленск. Паводле пастановы II-га з'езда Саветаў Заходняй вобласці (10 — 14 красавіка 1918) у склад Заходняй вобласці ўключана Смаленская губерня. У верасні 1918 г. перайменавана ў Заходнюю камуну.

## Органы ўлады 
9 снежня 1917 года быў створаны Аблвыканкамзах — першы вышэйшы заканадаўчы (паміж з'ездамі Саветаў) орган савецкай улады на Заходнім фронце і ў Заходняй вобласці. Прэзідыум: старшыня Мікалай Уладзіміравіч Рагазінскі (з 9 снежня 1917 па 30 студзеня 1918), з 17(30) студзеня 1918 старшыня — Аляксандр Фёдаравіч Мяснікоў; таварышы старшыні М. І. Крывашэін, П. Казлоў; сакратары І. Я. Алібегаў, Гарашчук, П. П. Осіпаў.
Для каардынацыі дзейнасці камісарыятаў і вырашэння найбольш важных пытанняў створаны Савет народных камісараў Заходняй вобласці і фронту. Старшынёй СНК быў Карл Іванавіч Ландэр (са снежня 1917 па студзень 1918).

## Літаратура 
* Заходняя вобласць // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. — С. 425. — ISBN 985-11-0041-2.

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1795—1918)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1917 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1918 годзе
Заходняя камуна

**Заходняя камуна** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў 1918 г.
## Гісторыя
Заходняя камуна ўтворана на 3-м з’ездзе Саветаў Заходняй вобласці (11 – 13 верасня 1918) у выніку перайменавання Заходняй вобласці. Цэнтр – Смаленск. Аб’ядноўвала Смаленскую, Віцебскую, Магілёўскую, Мінскую і Віленскую губерні. Скасавана пасля абвяшчэння Беларускай ССР.
## Органы ўлады
Вышэйшы заканадаўчы (паміж з'ездамі Саветаў) орган савецкай улады на Заходнім фронце і ў Заходняй камуне-Аблвыканкамзах. Старшыня- Аляксандр Фёдаравіч Мяснікоў(з 17 (30) студзеня 1918 па 31 снежня 1918).
Найбольш важныя пытанні  вырашаў Савет Народных Камісараў
## Літаратура 
* Заходняя камуна // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. – С. 425 — 426. — ISBN 985-11-0041-2.

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1795—1918)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1918 годзе
Камісія Затонскага

**Камісія Затонскага** была накіраваная ЦКК УКП(б) для абследвання практыкі правядзення нацыянальнай палітыкі ў Беларускай ССР. Вывады камісіі паслужылі важкай падставай для абвінавачванняў, якія былі прад’яўлены беларускай навуковай і творчай інтэлігенцыі ў канцы 1920-х гадоў і сталі падставай для палітычных рэпрэсій.

## Гісторыя 
, 1933 г.]]
Камісія знаходзілася ў Беларусі з 9 мая да 27 чэрвеня 1929 года. Узначальваў яе старшыня ЦКК Кампартыі Украіны Уладзімір Затонскі. Даклад камісіі ўключаў эканамічны агляд, стан і перспектывы развіцця мястэчак, палітыка-асветную работу ў БССР, выдавецкую дзейнасць, пытанні беларусізацыі, стан прэсы, навуковыя думкі ў гуманітарнай галіне. Характарыстыкі камісіі вызначаліся катэгарычнасцю, асабліва ў пытаннях нацыянальнай палітыкі. Адзначалася вялікая роля культурных сіл пры адноснай слабасці пралетарскага руху.

Крытычна ацэньвалася «Гісторыя Беларусі» Усевалада Ігнатоўскага за ідэалізацыю мінулага і папулярызацыю нашаніўскага адраджэння, навуковую дзейнасць Вацлава Ластоўскага, Сцяпана Некрашэвіча, Язэпа Лёсіка, Браніслава Эпімах-Шыпілы і іншых, выказаны крытычныя заўвагі ў адрас Янкі Купалы, Алеся Дудара, Міхася Зарэцкага. Пад жорсткую крытыку трапіў Зміцер Жылуновіч за грамадска-палітычныя і эстэтычныя погляды, літаратурную крытыку. Негатыўна ацэнена і дзейнасць кіраўнікоў рэспублікі: старшыні ЦВК БССР Аляксандра Чарвякова (за выступленне ў лютым 1929 года на XII з’ездзе КП(б)Б у абарону нацыянальнай інтэлігенцыі), народнага камісара асветы БССР Антона Баліцкага (за правядзення ў лістападзе 1926 года разам з Ігнатоўскім Акадэмічнай канферэнцыі па рэформе беларускага правапісу і азбукі), народнага камісара земляробства Дзмітрыя Прышчэпава і іншых. Характарыстыка практыкі правядзення нацыянальнай палітыкі ў БССР увязвалася з станам сельскай гаспадаркі. Камісія звязвала палітыку да заможнай часткі вёскі з станам нацыянальнага пытання, адзначыўшы, што «кулацкае наступленне на ідэалагічным фронце Беларусі адчуваецца найбольш моцна і змест яго прымае нацыянальныя формы.

27 чэрвеня 1929 года Затонскі выступіў на Бюро ЦК КП(б)Б з асноўнымі вывадамі камісіі. Даклад быў накіраваны ў ЦК і ЦКК УКП(б), у тым ліку асабіста Іосіфу Сталіну.

Накіраванне разглядаецца як адна з мер па падрыхтоўцы расправы над беларускай інтэлігенцыяй, неўзабаве была прыдумана справа «Саюза вызвалення Беларусі».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэпрэсіі ў БССР
Катэгорыя:1929 год у Беларусі
Засоўеўскі скарб

**Засоўеўскі скарб** — манетны скарб, знойдзены ў 1974 годзе каля вёскі Засоўе Лагойскага раёна.

Схаваны не пазней 1608 года. Складаўся з 741 сярэбранай, 8 залатых і 5 фальшывых манет. Асноўная частка Засоўеўскага скарба — трохграшовікі часоў Стафана Баторыя (61 экзэмпляр), трохграшовікі (598) і шасціграшовікі (31) Жыгімонта III Вазы. У скарбе былі контрмаркіраваныя паўталеры Іспаніі Карла I і Філіпа II, манеты герцагства Браўншвайг-Вальфенбютэль, Венгрыі, Германскай імперыі, Іспаніі, Іспанскіх Нідэрландаў (Паўднёвых), эрцгерцагства Карынтыя, герцагства Курляндыя, курфюрства Саксонія, Злучанных правінцый, герцагства Цешын, княства Трансільванія, Чэхіі, Турціі. Скарб зберагаецца ў Нумізматычным кабінеце БДУ.

Катэгорыя:Скарбы Беларусі
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты Лагойскага раёна
Катэгорыя:Нумізматычны кабінет БДУ
Катэгорыя:Засоўе
Баранскае

**Бара́нскае** — возера ў Беларусі, у Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца за 39 км на паўночны ўсход ад горада Астравец, на поўнач ад вёскі Барані, у басейне ракі Сарачанка. Належыць да групы Сарачанскай групы азёр.

Плошча паверхні возера складае 0,17 км². Даўжыня — 1,08 км, найбольшая шырыня — 0,2 км, сярэдняя — 0,14 км. Берагавая лінія звілістая. Яе даўжыня складае 2,35 км.

Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая ў напрамку з захаду на ўсход. Схілы катлавіны стромкія, вышынёй 10—15 м, знаходзяцца пад лесам. На захадзе схілы спадзістыя, разараныя. Праз возера працякае рака Клевель (Сарачанка).

## Літаратура 
*  — С. 234.

Катэгорыя:Сарачанская група азёр
Катэгорыя:Азёры Астравецкага раёна
Сарачанка

**Сарача́нка**, **Кле́вель** — рака ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Вілія (басейн Нёмана).

## Назва 
На думку У. Тапарова, назвы Клява,  на Падзесенні звязаныя з літ. *klevas*, лтш. *kļava* «клён».

На думку А. Рогалева, гідронім Клява звязаны са старажытным корнем *кл-* (*кол-, кал-, кел-*) у значэннях «гнуць, згінаць», «круціць, вярцець».

На думку Б. Брандта, назва Клява сведчыць аб тым, што рыба там лёгка клюе.

У Карпатах назва Клева паўтараецца да 30 разоў, яе звязваюць з украінскім дыялектным *клева, кліва, клыва* «гара, вяршына, пагорак».

На думку А. Ванагаса, літоўскія рачныя назвы тыпу *Kleva, Klevinė* паходзяць ад літ. *klevas*, пруская назва возера **Klavuja* (> *Clawoge*).

## Гідраграфія 
Даўжыня ракі 29 км. Плошча вадазбору 201 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці каля 1,75 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,4 м/км. Рака пачынаецца за 1,7 км на паўднёвы захад ад вёскі Караняты.

У верхнім цячэнні (да возера Клевел) рака мае назву *Клевель*, цячэ пераважна сярод лесу, Пойма часткова забалочаная. Рэчышча ад вытоку на працягу 2,2 км каналізаванае. Працякае праз возера Баранскае.

Пасля Клевела рака называецца Сарачанкай і цячэ праз азёры Белае, Туравейскае, Залаўскае, Каймін і Тумскае. Выцякае з Тумскага возера таксама пад назвай Сарачанка, упадае ў Вілію за кіламетр на захад ад вёскі Сароча.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Гродненской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Астравецкага раёна
Катэгорыя:Прытокі Віліі
Заслаўскія курганныя могільнікі

**Заслаўскія курганныя могільнікі** — група археалагічных помнікаў на тэрыторыі і ў ваколіцах Заслаўя Мінскага раёна. Захаваліся рэшткі 8 магільнікаў. Даследаваны 142 курганы (большасць 2-й паловы X — 1-й паловы XI стст.), належаць пераважна крывічам, таксама дрыгавічам, невялікая колькасць іншых усходне-славянскім плямёнам, фіна-ўграм і балтам. Пахавальны абрад — трупапалажэнне на гарызонце, зрэдку падкурганных ямах і насыпе, у 5 курганах — трупаспаленне. Пахавальны інвентар — зброя (коп’і, суліцы, сякеры, булава), упрыгожанні (скроневыя кольцы, шыйныя грыўні, каралі, бранзалеты), рэчы хатняга ўжытку (кераміка, нажы, грабяні і іншае), шашты.

## Спіс найбольш адметных курганных могільнікаў 
* Курганны могільнік (другая палова X — пачатак XII стагоддзя) 0,9 км на паўночны ўсход ад гарадзішча «Вал» — 
* Курганны могільнік (другая палова X—XI стагоддзе) 1,6 км на паўднёвы ўсход ад гарадзішча «Замэчак» —  
* Курганны могільнік (канец X—XI стагоддзе) 0,25 км на паўночны захад ад гарадзішча «Замэчак» — 
* Курганны могільнік (X — першая палова XI стагоддзя) паўднёвая частка горада — 
* Курганны могільнік (канец X—XI стагоддзе) 1,8 км на паўднёвы захад ад цэнтра горада — 
* Курганны могільнік (канец X — першая палова XII стагоддзя) 0,4-0,5 км на паўночны захад ад гарадзішча «Вал», на левым беразе Вілейска-Мінскай воднай сістэмы — 
* Курганны могільнік (X—XI стагоддзі) 1,5 км на паўднёвы захад ад гарадзішча «Замэчак» — 
* Курганны могільнік (X—XI стагоддзі) 1 км ад гарадзішча «Замэчак» — 
* Курганны могільнік (другая палова X—XI стагоддзе) 2 км на поўдзень ад гарадзішча «Замечак» — 

 
Катэгорыя:Гісторыя Заслаўя
Катэгорыя:Славутасці Заслаўя
Катэгорыя:Курганныя могільнікі Мінскага раёна 
Катэгорыя:Крывічы
Ёдзі (возера)

**Ёдзі, Ёдава, Ёдаўскае** — возера ў Беларусі, у Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца за 33 км на паўночны ўсход ад горада Астравец, каля вёсак Ёдзі і Пашкуны, у басейне ракі Страча. Належыць да групы Сарачанскай групы азёр.

Плошча Ёдзі складае 0,61 км². Найбольшая глыбіня возера — 19,7 м, сярэдняя — 9,7 м. Даўжыня возера — 1,60 км, найбольшая шырыня — 0,52 км. Аб’ём вады ў возеры складае 4,84 млн м³. Даўжыня берагавой лініі — 3,74 км, плошча вадазбору — 4,4 км². Празрыстасць вады ў возеры складае 3,4 м, мінералізацыя — 0,25—0,26 г/л.

Катлавіна лагчыннага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны маюць вышыню 6—10 м, разараныя. На поўдні вышыня схілаў складае 8—15 м, парослыя лесам. Берагі возера зліваюцца з схіламі. На паўднёвым усходзе і паўднёвым захадзе берагі сплавінныя. У паўднёва-ўсходняй частцы берагавая лінія ўтварае мелкаводны заліў.

Дно вадаёма плоскае. Мелкаводдзе да глыбіні 2—4 м высланае пяском і апясчаненымі адкладаннямі. На большых глыбінях дно высланае сапрапелем. Глыбіні да 2 м займаюць каля 20 % плошчы возера.

Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Шырыня паласы зарастання складае 10—70 м. Расліннасць пашыраецца да глыбіні 2 м.

У Ёдзі ўпадаюць 4 ручаі, а на паўднёвым усходзе возера злучанае пратокай з возерам Гульбеза.

## Літаратура 
* 
*  — С. 270.

## Спасылкі 
* Морфометрические параметры озёр Гродненскойобласти // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Сарачанская група азёр
Катэгорыя:Азёры Астравецкага раёна
Катэгорыя:Басейн Страчы
Сабалёўка (рака)

**Сабалёўка** — рака ў Клімавіцкім раёне Магілёўскай вобласці левы прыток ракі Лабжанка (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 11 км. Плошча вадазбору 31 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,2 м/км. Пачынаецца прыкладна за 2 км у напрамку на паўночны ўсход ад вёсак Стайкі і Сабалёўка (Галіцкі сельсавет). Упадае ў Лабжанку каля вёскі Прудок. Вадазбор на паўднёва-ўсходняй частцы Аршанска-Магілёўскай раўніны. Рэчышча ў нізкай плыні каналізаванае.

Каля вёскі Сабалёўка (Родненскі сельсавет) на рацэ сажалка.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Клімавіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Лабжанкі
Тумскае

**Ту́мскае возера** — возера ў Беларусі, у Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца за 34 км на паўночны ўсход ад горада Астравец, каля вёскі Тумкі. Належыць да Сарачанскай групы азёр на тэрыторыі ландшафтнага заказніка рэспубліканскага значэння «Сарачанскія азёры».

Тумскае возера знаходзіцца ў басейне ракі Сарачанка, якая выцякае з возера. Плошча возера складае 0,86 км². Найбольшая глыбіня — 9,2 м, сярэдняя — 4,8 м. Даўжыня возера — 3,22 км, найбольшая шырыня — 0,45 км. Даўжыня берагавой лініі — 7,6 км. Аб’ём вады ў возеры складае 4,16 млн м³, плошча вадазбору 172 км².

Катлавіна возера лагчыннага тыпу. Схілы катлавіны маюць вышыню 3—7 м, разараныя. На паўднёвым усходзе і паўночным захадзе схілы маюць вышыню 10—18 м. Берагі возера нізкія. На ўсходзе, поўначы і захадзе берагі ўчасткамі зліваюцца з схіламі катлавіны, на поўдні і паўночным усходзе знаходзяцца пад хмызняком. Пойма шырынёй 10—250 метраў.
Мелкаводная зона вадаёма да 2 м пясчаная, на большых глыбінях дно выслана сапрапелем.

Тумскае возера зарастае ўздоўж берагоў да глыбіні 2,2—2,7 м.

Вадаём злучаны пратокай з возерам Каймін, таксама ў Тумскае ўпадае ручай з возера Галодна.

## Літаратура 
* 
* 
*  — С. 120.

## Спасылкі 
* Морфометрические параметры озёр Гродненской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Сарачанская група азёр
Катэгорыя:Азёры Астравецкага раёна
Катэгорыя:Басейн Віліі
Вераб’і (возера)

'''Вераб'і''' — возера ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца за 33 км на паўночны ўсход ад горада Астравец каля вёскі Вераб'і. Належыць да Сарачанскай групы азёр, самае паўднёвае з гэтай групы.

Возера знаходзіцца ў басейне ракі Страча. Плошча Вераб'ёў складае 0,46 км². Найбольшая глыбіня возера — 3,1 м. Даўжыня возера — 1,12 км, найбольшая шырыня — 0,57 км. Даўжыня берагавой лініі — 2,9 км. Аб'ём вады ў возеры складае 0,94 млн м³, плошча вадазбору возера — 8,2 км².

Схілы катлавіны возреа маюць вышыню 12—13 м, на поўдні вышыня схілаў складае да 5 м. Схілы пераважна разараныя, на поўдні знаходзяцца пад лесам. Берагі возера нізкія, на паўднёвым усходзе і захадзе — сплавінныя. На поўначы берагі зліваюцца з схіламі.

Дно вадаёма плоскае, на мелкаводдзі пясчанае, глыбей — высланае сапрапелем. Зарастае 35% плошчы паверхні возера. Паласа прыбярэжнай расліннасці пашыраная да глыбіні 1,8—2 м і мае шырыню 15—20 м.

Па паўднёвым захадзе ў возера ўпадае ручай з возера Гульбеза. Па паўднёвым усходзе з Вераб'ёў выцякае ручай у раку Страча.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Сарачанская група азёр
Катэгорыя:Азёры Астравецкага раёна
Катэгорыя:Басейн Страчы
Дыяна Сяргееўна Арбеніна

**Дыяна Сяргееўна Арбеніна**, пры нараджэнні **Кулачэнка** (нар. , , Мінская вобласць, Беларуская ССР) — спявачка, паэт, музыкант. Вакалістка расійскай рок-групы «Ночные Снайперы».

## Дыскаграфія 
За час існавання групы былі запісаныя альбомы:
* 1998 — «Капля дёгтя в бочке мёда»
* 1999 — «Детский лепет»
* 2001 — «Рубеж»
* 2002 — «Цунами»
* 2004 — «SMS» (Real Records)
* 2006 — «Koshika»
* 2007 — «Бонни & Клайд»
* 2008 — «Канарский» (запіс 1999, выдадзены на вініле)
* 2009 — «Армия 2009»
* 2012 — «4»
* 2013 — «Акустика. Песни как они есть» (сольны альбом Дыяны Арбенінай)
* 2014 — «Мальчик на шаре» (сольны альбом Дыяны Арбенінай)
* 2016 — «Выживут только влюблённые»

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Інтэрнэт-радыё Д. Арбенінай  
* Фан-сайт  

Катэгорыя:Постаці Барысава
Катэгорыя:Рок-музыканты Расіі
Каардынацыйны камітэт беларусаў Канады

**Каардынацыйны камітэт беларусаў Канады** (**ККБК**) — беларуская нацыянальная арганізацыя на эміграцыі. Створана 16 студзеня 1966 г. у Таронта. Заснавальнікі — Згуртаванне беларусаў Канады, Беларускае нацыянальнае аб’яднанне, Беларуская самапомач (г. Атава). З 1971 г. да ККБК далучыліся Саюз беларускай моладзі Канады і Беларускі інстытут навукі і мастацтва ў Канадзе, пазней Згуртаванне беларусаў Квебека, Беларускі клуб у Брытанскай Калумбіі, парафія св. Кірылы Тураўскага ў Таронта. У розны час ККБК узначальвалі В. Жук-Грышкевіч (1966—1969), Я. Пітушка (1969—1970), Б. Рагуля (1970—1989), з 1989 — Р. Жук-Грышкевіч. Кіруючы орган — выканаўчы камітэт. Асноўныя кірункі дзейнасці — каардынацыя дзейнасці беларускіх арганізацый у Канадзе, знешняе нацыянальнае прадстаўніцтва ў канадскіх дзяржаўных і грамадскіх установах, супрацоўніцтва з прадстаўнікамі іншых нацыянальнасцей краіны, культурна-асветніцкая праца, дапамога новым беларускім эмігрантам, ахвярам Чарнобыльскай катастрофы і іншае. Па ініцыятыве ККБК з 1970 у Канадзе штогод афіцыйна адзначаецца Дзень незалежнасці Беларусі (25 сакавіка), з 1979 г. беларусы вылучаны самастойнай этнічнай групай, а беларускую мову перасталі лічыць дыялектам рускай. Намаганнямі ККБК у 1989 заснаваны Канадскі фонд дапамогі ахвярам Чарнобыля ў Беларусі. У 1973 г. пры ККБК заснаваны выдавецкі фонд. Які пры падтрымцы Фонду беларускіх падручнікаў і субсідыі Федэральнага ўрада выдаў англамоўны падручнік В. Пашкевіч «Беларуская мова» (том 1 — 2, 1974—1978). ККБК аказаў фінансавую дапамогу пры выданні кнігі «Курапаты» (Нью-Ёрк, 1993).

Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Канады
Катэгорыя:Арганізацыі Таронта
Катэгорыя:1966 год у Канадзе
Катэгорыя:З’явіліся ў 1966 годзе
Галадзянка

**Галадзя́нка** (**Падко́сцелак**) — возера ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца за 34 км на паўночны ўсход ад горада Астравец, каля вёскі Падкосцелак. Належыць да Сарачанскай групы азёр.

Возера знаходзіцца ў басейне ракі Страча. Плошча Галадзянкі складае 0,33 км². Найбольшая глыбіня возера — 6,1 м. Даўжыня возера — 0,9 км, найбольшая шырыня — 0,49 км. Аб'ём вады ў возеры складае 1,32 млн м³. Даўжыня берагавой лініі возера складае 2,59 км, плошча вадазбору — 1,7 км². Велічыня празрыстасці вады ў возеры складае 2,2 м.

Схілы катлавіны возера маюць вышыню да 8 м, на поўдні сягаюць 15 м. Схілы парослыя лесам, на захадзе і ўсходзе — разараныя. Берагі возера нізкія, знаходзяцца пад хмызняком. На захадзе і поўдні зліваюцца з схіламі.

Дно вадаёма да 2 м пясчанае, на большых глыбінях — глеістае.

На захадзе з возера ідзе кароткая пратока да возера Галодна.

## Літаратура 
* Озера Белоруссии. О.Ф. Якушко и др. — Мн.: Ураджай, 1988.

Катэгорыя:Сарачанская група азёр
Катэгорыя:Азёры Астравецкага раёна
Туравейскае

**Туравейскае** (**Тураве**) — возера ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца за 37 км на паўночны ўсход ад горада Астравец, каля вёскі Малое Туроўе. Належыць да Сарачанскай групы азёр.

Возера знаходзіцца ў басейне ракі Сарачанка. Плошча возера Туравейскае складае 0,38 км². Найбольшая глыбіня — 4,7 м. Даўжыня возера — 1,57 км, найбольшая шырыня — 0,39 км. Аб'ём вады ў возеры 1,04 млн. м³. Даўжыня берагавой лініі возера складае 3,87 км, плошча вадазбору — 131 км². Велічыня празрыстасці вады ў возеры 1,2 м.

Схілы катлавіны маюць вышыню 3—5 м, на захадзе вышыня схілаў дасягае 11 м. Схілы парослыя лесам. Берагі возера нізкія, пясчаныя. На паўночным усходзе і захадзе берагі забалочаныя, на ўсходзе і паўднёвым усходзе знаходзяцца пад лесам.

Мелкаводная зона да глыбіні 0,5—1 м пясчаная, на большых глыбінях дно выслана сапрапелем.

Возера зарастае прыбярэжнай надводнай расліннасцю да глыбіні 2—2,5 м.

Праз вадаём працякае рака Клевель, якая на паўночным захадзе злучае яго з возерам Белае, а на паўднёвым усходзе — з возерам Залаўскае.

Водзяцца: шчупак, акунь рачны, верхаводка, гусцяра, мянтуз звычайны, лешч, лінь, плотка, язь, краснапёрка, ёрш звычайны, уюн, карась залаты, карась сярэбраны.

## Літаратура 
* 
* Атлас охотника и рыболова: Гродненская область — Мн.: РУП "Белкартография", 2010.

Катэгорыя:Сарачанская група азёр
Катэгорыя:Азёры Астравецкага раёна
Катэгорыя:Басейн Віліі
Галодна

**Галодна** (**Галубінае**, **Галубіно**) — возера ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца за 34 км на паўночны ўсход ад горада Астравец. Належыць да Сарачанскай групы азёр.

Возера знаходзіцца ў басейне ракі Страча. Плошча Галодна складае 0,14 км². Найбольшая глыбіня возера — 21,0 м. Даўжыня возера — 0,78 км, найбольшая шырыня — 0,25 км. Аб'ём вады ў возеры складае 1,13 млн м³. Даўжыня берагавой лініі вадаёма — 1,81 км, плошча вадазбору — 4,3 км². Велічыня празрыстасці вады ў возеры складае 4,0 м.

Схілы катлавіны возера маюць вышыню 3—4 м, на паўночным захадзе і паўднёвым усхлодзе сягаюць 12—14 м. Схілы знаходзяцца пад лесам, на поўначы — разараныя.

Берагі возера нізкія, забалочаныя. На ўсходзе берагі параслі хмызняком.

Мелкаводная зона вадаёма пясчаная, на большых глыбінях дно высланае глеем.

На паўночным усходзе з вызера выцякае ручай у возера Тумскае, на поўдні — кароткая пратока да возера Галадзянка.

## Літаратура 
* Озера Белоруссии. О.Ф. Якушко и др. — Мн.: Ураджай, 1988.

Катэгорыя:Сарачанская група азёр
Катэгорыя:Азёры Астравецкага раёна
Збаравічы (гарадзішча)

**Збаравічы** — гарадзішча I—IV ст. штрыхаванай керамікі культуры каля в. Збаравічы Мінскага раёна. Авальная пляцоўка была ўмацавана драўлянай сцяной і валам. Выяўлены рэшткі 2 шматкамерных жытлаў слупавой канструкцыі, агнішчы, гаспадарчая пабудова, больш за 20 ям-паграбоў. Знойдзены абвугленае зерне пшаніцы, фрагменты керамікі, бронзавыя ўпрыгожанні, жалезныя сярпы і шылы і іншае.

## Літаратура 
* 
 
Катэгорыя:Культура штрыхаванай керамікі
Катэгорыя:Збаравічы
Катэгорыя:Гарадзішчы Мінскага раёна