open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Уладзімір Мікалаевіч Сакс

**Уладзімір Мікалаевіч Сакс** (; ( — ) — савецкі вучоны, геолаг, геамарфолаг і палеантолаг, доктар геолага-мінералагічных навук, член-карэспандэнт Акадэміі навук СССР (1958).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Санкт-Пецярбургу. У 1933 годзе скончыў Ленінградскі горны інстытут. У 1932—1935 гадах працаваў у Беларускім геолагаразведачным трэсце (з 1933 года — Маскоўскі геолагаразведачны трэст).
У 1935—1940 і з 1944—1958 гадах у Арктычным і антарктычным навукова-даследчым інстытуце (з 1948 года — Інстытут геалогіі Арктыкі), у 1940‒1944 гадах у Горнагеалагічным упраўленні Галоўнага ўпраўлення Паўночнага марскога шляху. З 1958 года працаваў у Інстытуце геалогіі і геафізікі Сібірскага аддзялення Акадэміі навук СССР на пасадзе загадчыка лабараторыі стратыграфіі і палеанталогіі мезазою і кайназою.

Памёр У. М. Сакс 4 лютага 1979 года ў Маскве.

## Навуковая дзейнасць 
У. М. Саксу належаць навуковыя працы па стратыграфіі адкладаў чацвярцічнага перыяду на тэрыторыі Беларусі, стратыграфіі, палеагеаграфіі і тэктоніцы мезазойскіх адкладаў Арктыкі і поўначы Сібіры.

Сярод апублікаванага:
* О расчленении ледниковых отложений в странах Восточной Европы // Проблемы соврменной геологии. — 1935. Т. 5. № 7. — С. 680—692.
* Геология и петрография Алазейского плато. — М.—Л.: Изд-во Главсевморпуть, 1941.
* Стратиграфия юрской и меловой систем Севера СССР. — М.—Л., 1963 (у сааўтарстве);
* Палеоландшафты Западной Сибири в юре, мелу и палеогене. — М.: Наука, 1968 (у сааўтарстве).

## Узнагароды 
* Медаль «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» (1945)
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга (1973)
* Дзяржаўная прэмія СССР (1978)

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Сакс Владимир Николаевич // Інфармацыйная сістэма «История геологии и горного» Расійскай акадэміі навук 
* ЧП Советской Арктики. Труды и дни геолога Сакса // Наука из первых рук: 15 Янв 2004 , Происхождение и эволюция жизни на Земле, том 1, № 0 

Катэгорыя:Геолагі СССР
Катэгорыя:Палеантолагі СССР
Катэгорыя:Супрацоўнікі Расійскай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены КПСС
Пардубіцы

**Пардубіцы** () — статутны горад у цэнтральнай Чэхіі, на зліцці рэк Лабы і Хрудзімкі, за 104 км на ўсход ад Прагі, адміністрацыйны цэнтр Пардубіцкага края і раёна Пардубіцы. Заснаваны каля 1340 года, але манастыр на месцы Пардубіцаў існаваў і ў пачатку XIII стагоддзя. Пардубіцкі ўніверсітэт.

## Памятныя мясціны 
* Пардубіцкі замак

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Вілем Матэзіус, чэшскі мовазнавец

Катэгорыя:Гарады Пардубіцкага края
Катэгорыя:Гарады на Эльбе
Ілі

**Ілі**:
## Прозвішча 
* Чэйз Ілі, амерыканская лёгкаатлетка
## Тапонім 
* Ілі (Англія)
* Ілі (Мінесота)
* Ілі (Невада)
* Ілі (рака)
Мб’я (гуарані)

**Мб’я** (саманазва *mby’as*) — індзейскі народ у Паўднёвай Амерыцы. Жывуць у Парагваі, Аргенціне, Уругваі і Бразіліі. Агульная колькасць (2021 г.) — 34 300 чалавек.

Мб’я лічацца часткай гуарані, якая ў XVII—XVIII стст. не далучылася да жыцця ў езуіцкіх місіях або пакінула іх, каб працягваць традыцыйны лад жыцця. Назва паходзіць ад узвышша Мбаэвера на левым беразе ракі Параны. На ўсходзе насялялі раён вакол вадаспадаў Ігуасу. У XIX ст. тэрыторыі мб’я аказаліся падзеленымі паміж Парагваем, Бразіліяй і Аргенцінай.

Асноўныя заняткі мб’я — сельская гаспадарка, дробнае рамяство і наёмная праца на буйных плантацыях і прамысловых прадпрыемствах. Мб’я цярпяць на недахоп зямлі. У Бразіліі і Парагваі актыўна ўдзельнічаюць у руху індзейцаў за свае правы.

Нягледзячы на тое, што цяпер мб’я насяляюць тэрыторыі, якія падвяргаюцца актыўнай еўрапеізацыі, і многія з іх прынялі хрысціянства, яны захоўваюць многія дахрысціянскія традыцыі — інстытуты спадчынных правадыроў і шаманаў, шматлікія міфы і рытуалы. Рытуалы дапамагаюць падтрымліваць асобную самасвядомасць і не змешвацца з навакольным еўрапейскім і крэольскім насельніцтвам.

Родная мова мб’я блізкая да парагвайскай гуарані. Падзяляецца на 2 дыялекты. Шаманы карыстаюцца таемнай гаворкай.

## Спасылкі 
* Pueblo Mbya Guaraní
* Tomar asiento. La concepción y el nacimiento mbyá guaraní
* Mbya-guaraní. Yma roiko porã ve, «antes vivíamos muy bien»
* Los Mbya guaraní: Guardianes ancestrales de la tierra y la cultura
* Guarani Mbya — Pueblos Indígenas en Brasil

Катэгорыя:Гуарані
Катэгорыя:Народы Парагвая
Катэгорыя:Народы Аргенціны
Катэгорыя:Народы Бразіліі
Ермалаева (Башкартастан)

**Ермала́ева** (; ) — вёска ў Расіі, адміністрацыйны цэнтр Куюргазінскага раёна Башкартастана. Насельніцтва вёскі — 6 397 чалавек (2010). Большасць насельніцтва складаюць рускія (69%), значную частку таксама фармуюць башкіры (11%). Утварылася ў 1783 годзе, дзякуючы праходжанню ў гэтых месцах тракта Уфа — Арэнбург. Яшчэ ў XIX стагоддзі ў вёсцы былі пабудаваныя заводы.

Катэгорыя:Населеныя пункты Башкартастана
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1783 годзе
Ілі (Англія)

**Ілі** () — саборны горад у графстве Кембрыджшыр Англіі са статусам сіці, адміністрацыйны цэнтр раёна Іст-Кембрыджшыр. Размешчаны за 23 км на паўночны ўсход ад Кембрыджа. Першая згадка — 673 год. Сабор Ілі.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Англіі
Катэгорыя:Кембрыджшыр
Уілтшыр

**Уілтшыр** () — цырыманіяльнае графства на поўдні Англіі ў складзе рэгіёна Паўднёва-Заходняя Англія. З 2009 года падзелена на дзве ўнітарныя адзінкі — Уілтшыр і Суіндан, былое неметрапольнае графства Уілтшыр — з тых часоў скасавана. Сталіца — Троўбрыдж, найбуйнейшы горад — Суіндан. Насельніцтва 642 тыс. чалавек (34-е месца сярод цырыманіяльных графстваў; даныя 2007).

## Геаграфія 
Цырыманіяльнае графства Уілтшыр займае тэрыторыю 3 485 км² (14-е месца сярод цырыманіяльных графстваў) і мяжуе на паўночным усходзе з цырыманіяльнымі графствамі Оксфардшыр і Беркшыр, на паўднёвым усходзе з цырыманіяльным графствам Хэмпшыр, на паўднёвым захадзе з цырыманіяльным графствам Дорсет, на захадзе з цырыманіяльным графствам Сомерсет, на паўночным захадзе з цырыманіяльным графствам Глостэршыр.

Катэгорыя:Графствы Англіі
Дорчэстэр (Дорсет)

**Дорчэстэр** () — горад у Паўднёва-Заходняй Англіі, адміністрацыйны цэнтр графства Дорсет і раёна Уэст-Дорсет. Горад размешчаны на рацэ Фром, за 200 км на паўднёвы захад ад Лондана, за 11 км ад узбярэжжа праліва Ла-Манш (горад Уэймут).

Катэгорыя:Гарады Англіі
Катэгорыя:Дорсет
Дорсет

**Дорсет** () — цырыманіяльнае неметрапольнае графства Англіі, знаходзіцца ў паўднёва-заходняй частцы краіны на ўзбярэжжы праліва Ла-Манш. Складаецца з неметрапольнага графства Дорсет і двух унітарных адзінак: Пула і Борнмута. Займае тэрыторыю ў 2653 км², Дорсет мяжуе з чатырма іншымі англійскімі графствамі: Дэваншыр на захадзе, Сомерсет на паўночным захадзе, Уілтшыр на паўночным усходзе і Хэмпшыр на ўсходзе. Сталіцай графства з’яўляецца горад Дорчэстэр, размешчаны ў яго паўднёвай частцы. Насельніцтва Дорсета — 744 тысячы жыхароў (па дадзеных перапісу насельніцтва 2011 года). Каля паловы з іх пражывае на тэрыторыі паўднёва-ўсходняй агламерацыі, астатняе насельніцтва графства ў асноўным размеркавана па сельскай мясцовасці з нізкай шчыльнасцю.

Засяленне тэрыторыі сучаснага графства першабытнымі плямёнамі адбывалася пачынаючы з эпохі неаліту. У VII стагоддзі Дорсет становіцца графствам.

Катэгорыя:Графствы Англіі
Ланкашыр

**Ланкашыр** () — цырыманіяльнае неметрапалітэнскае графства ў Паўночна-Заходняй Англіі на беразе Ірландскага мора. Сталіца і найбуйнейшы горад — Прэстан. Насельніцтва 1,168 мільёна чалавек (4-е месца сярод графстваў; ацэнка 2007 года). З’яўляецца часткай герцагства Ланкашыр, якое з 1413 года належыць брытанскім манархам і з’яўляецца крыніцай іх персанальных даходаў. Агульная плошча тэрыторыі 3079 км² (17-е месца); тэрыторыя адміністрацыйнай вобласці — 2903 км² (16-е месца).

Катэгорыя:Графствы Англіі
Победа (гадзіннік)

**Победа ** () — марка савецкіх наручных гадзіннікаў, пасля — гадзіннікавы брэнд.

## Гісторыя 
Выпушчаны спецыяльна да гадавіны перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне ў 1946 годзе. Назву гадзінніка, афармленне і тэхнічныя характарыстыкі зацвярджаў асабіста І. В. Сталін. Механізм гадзінніка маркіраваўся «К-26» і быў заснаваны на калібры R26 французскай гадзіннікавай фірмы «Lip».

Вытворчасць наручных гадзіннікаў маркі «Перамога» была наладжана на некалькіх заводах:
* Пензенскі гадзіннікавы завод (з 1945)
* Першы Маскоўскі гадзіннікавы завод імя Кірава (1946—1953)
* Чыстапольскі гадзіннікавы завод (1949—1950)
* Завод імя Масленнікава (1951—2004)
* Другі Маскоўскі гадзіннікавы завод (1953—1964)
* Петрадварцовы гадзіннікавы завод (з 1953)

## Галерэя 

Часы Победа (1985).jpg
Wrist watch Pobeda First Moscow Watch Factory 1946 Russian Stamp 2010.jpg
Int IMG 8247.jpg

## Гл. таксама 
* Полёт (гадзіннік)

Катэгорыя:Маркі гадзіннікаў
Катэгорыя:Гандлёвыя маркі Расіі
Катэгорыя:Гадзіннікі СССР
Рагачоўскі настаўніцкі інстытут

**Рагачоўскі настаўніцкі інстытут** — вышэйшая навучальная ўстанова ў Рагачове ў 1936—1941 і 1944 гадах, рыхтаваў настаўнікаў 5-7-х класаў для агульнаадукацыйных школ.

## Гісторыя 
У 1936 годзе на базе педагагічнага тэхнікума быў адкрыты 2-х гадавы настаўніцкі інстытут з двума факультэтамі: рускай і беларускай моў і гісторыі. У 1938 годзе ў настаўніцкім інстытуце вучыліся 874 студэнта. У 1941 інстытут аб’яўляе набор на літаратурны факультэт. У часы Другой сусветнай вайны быў закрыты. Аднавіў сваю працу 15 сакавіка 1944 года. Аднак у сувязі з тым, што навучальны корпус інстытута быў разбураны ў ходзе баявых дзеянняў, заняткі на трох аддзяленнях: мовы і літаратуры, фізіка-матэматычным і гісторыка-геаграфічным — пачаліся ў Мазыры. Праз невялікі прамежак часу ён быў перайменаваны ў Мазырскі настаўніцкі інстытут.

## Дырэктары 
* (1936—1938) — Дзяменцій Пятровіч Кардаш
* (1938—1941) — Ануфрый Сцяпанавіч Нікіцін

Катэгорыя:Колішнія навучальныя ўстановы Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Рагачова
Катэгорыя:Адукацыя ў Рагачове
Заходнечэшскі ўніверсітэт у Пльзені

**Заходнечэшскі ўніверсітэт у Пльзені** () — чэшская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта і з сядзібай у горадзе Пльзень.

## Характарыстыка 
Універсітэт быў утвораны ў выніку зліцця Вышэйшай школы механікі і электратэхнікі і Педагагічнага факультэта ў Пльзені Карлавага ўніверсітэта. Першая ўстанова была заснавана ў 1949 годзе ў складзе Чэшскага тэхнічнага ўніверсітэта ў Празе. У 1953 годзе яна стала незалежнай ВНУ. Педагагічны факультэт быў створаны ў 1948 годзе як Пльзеньскі філіял педагагічнага факультэта Карлавага ўніверсітэта. У 1953 годзе ён стаў асобнай ВНУ, а пазней быў перайменаваны ў Педагагічны інстытут. Абедзве ўстановы аб'ядналіся ў 1991 годзе ў Заходнечэшскі ўніверсітэт.

## Факультэты і інстытуты 
* Факультэт дызайну і мастацтва
* Эканамічны факультэт
* Факультэт электратэхнікі
* Філасофскі факультэт
* Педагагічны факультэт
* Юрыдычны факультэт
* Факультэт машынабудавання
* Факультэт медыцынскіх навук
* Інстытут моўнай падрыхтоўкі

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Чэхіі
Катэгорыя:Пльзень
Пай-тавітэра

**Пай-тавітэра** (саманазва *paĩ-tavyterã*), **каагуа** () — індзейскі народ у Паўднёвай Амерыцы. Жывуць у Парагваі, пераважна ў дэпартаменце Амамбай. Агульная колькасць (2021) — 15 000.

Пай-тавітэра — нашчадкі груп гуарані, што насялялі ў дакалумбавы перыяд тэрыторыі на ўсход ад ракі Парана. У XVII ст. большасць з іх далучылася да езуіцкіх місій. Аднак частка імкнулася захоўваць традыцыйны лад жыцця. Пад ціскам іспанскіх езуітаў з аднаго боку і бразільскіх бандэйрантаў з другога боку гэтыя групы адступілі ў лясны рэгіён Амамбай. У 1870 г. ён быў падзелены паміж дзяржавамі Парагвай і Бразілія. Тыя гуарані, што засталіся на тэрыторыі Парагвая, склалі супольнасць пай-тавітэра. Тыя, чые землі былі далучаны да Бразіліі, сёння вядомы як каюва.

Пай-тавітэра аб'яднаны ў 39 абшчын, што маюць калектыўнае права на занятыя імі землі. Асноўны занятак — сельская гаспадарка, у тым ліку камерцыйнае вырошчванне хмызняку ерба, цытрусавых і рысу. Паляванне, што ў мінулым з'яўлялася асноўнай эканамічнай дзейнасцю, мае толькі дадатковы характар. Жанчыны вырабляюць для хатніх патрэб кераміку, мужчыны плятуць з пальмавых валокнаў гамакі і цыноўкі. У паселішчах пай-тавітэра захаваліся вялікія абшчынныя хаціны, у якіх у старажытнасці жылі насельнікі адной вёскі. У нашы дні такія хаціны выкарыстоўваюцца для падрыхтоўкі супольных свят і рытуалаў.  

Нароўні з хрысціянствам пай-тавітэра спавядаюць традыцыйную рэлігію, у аснове якой палягае вера ў дасягненні «краіны без зла». Рэлігійны лідар адначасова выконвае ролю правадыра. Ён арганізуе абрады, займаецца лекаваннем супляменнікаў. 

## Спасылкі 
* Paï-Tavytera - World Culture Encyclopedia
* El pueblo guaraní: unidad y fragmentos
* The Guarani Altar: A Donation Tells a Deep Story

Катэгорыя:Гуарані
Катэгорыя:Народы Парагвая
Оскар Мантэліус

**Оскар Мантэліус** (; ,  — ) — шведскі археолаг і гісторык. Распрацаваў тыпалагічны метад, на падставе якога стварыў храналагічную класіфікацыю неаліту, бронзавага і ранняга жалезных вякоў Еўропы. Метад Мантэліуса, які дапамагае вызначыць адноснае і абсалютнае датаванне, выкарыстоўваецца і ў сучаснай археалогіі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Археолагі Швецыі
Мантэспан (пячора)

**Мантэспан** () — вялізная пячора на паўднёвым захадзе Францыі, у перадгор'і Пірэнеяў (дэпартамент Верхняя Гарона) з рэшткамі культуры позняга палеаліту. Адкрыта ў 1923 годзе французскім археолагам Норберам Кастэрэ. Ва ўнутраных частках пячоры выяўлены выгравіраваныя на сценах выявы бізонаў і коней, а таксама вылепленая з гліны фігура мядзведзя без галавы (замест яе да фігуры мацаваўся мядзведжы чэрап). На глінянай падлозе пячоры захаваліся сляды ног старых людзей і падлеткаў. Мантэспан была месцам культавых і магічных абрадаў (магчыма, і абрадаў ініцыяцыі).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Карставыя пячоры
Катэгорыя:Пячоры ў вапняках
Катэгорыя:Палеаліт Еўропы
Катэгорыя:Пячоры Францыі
Міле

**Міле** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Джон Эверэт Міле — брытанскі мастак
* Жан-Франсуа Міле — французскі жывапісец
Карл Мілес

**Карл Мілес** (; сапраўднае прозвішча *Андэрсан*; , Лага, каля г. Упсала — , ) — шведскі скульптар, знакаміты пераважна сваімі фантанамі. Ён быў жанаты з мастачкай Вольгай Мілес, з’яўляўся родным братам скульптара Рут Мілес і зводным братам архітэктара Эверта Мілеса.

Карл Мілес стварыў статую Пасейдона ў Гётэбаргу, статую караля Швецыі Густава I Ваза ў Скандынаўскім музеі, скульптурную групу «Арфей» з вонкавага боку Стакгольмскай Канцэртнай Залы і скульптуру Фольк Фільбютэра ў Лінчэпінгу. Апошні намаляваны на марцы, якая была выпушчаная ў 1975 годзе, ў адзначэнне стагоддзя майстра. Мілесгардэн стаў яго апошнім домам і ў цяперашні час з’яўляецца музеем.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Скульптары Швецыі
Мілес

**Мілес** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Карл Мілес — шведскі скульптар
* Рут Мілес — шведскі скульптар
.срб

**.срб** — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Сербіі.

У лістападзе 2010 года ICANN ухваліла заяўку Сербскага нацыянальнага рэгістратара даменных імёнаў (RNIDS) на стварэнне дамена .срб. Выкарыстанне дамену пачалося з 3 мая 2011 года, першым сайтам дамену быў «рнидс.срб».

Паколькі ў кірыліцы няма літары «W», прэфікс «www» можа быць заменены на «њњњ». Напрыклад, старонка «Радыё і тэлебачанне Сербіі» мае адрас http://њњњ.ртс.срб/. 

Для дамена выдзелены наступныя паддамены:

## Гл. таксама 
* .rs

Катэгорыя:Нацыянальныя дамены верхняга ўзроўню
Кунтараўскі сельсавет

**Ку́нтараўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Веткаўскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Кунтараўка.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Веткаўскага раёна Гомельскай акругі БССР. 30 снежня 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Радужскага сельсавета.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн., «Беларусь», 1985. — 390 с.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Веткаўскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1927 годзе
Нгуен Као Кі

**Нгуен Као Кі** (; 8 верасня 1930, Танкай, Французскі Індакітай — 23 ліпеня 2011, Куала-Лумпур, Малайзія) — ваенны і палітычны дзеяч Рэспублікі В’етнам (Паўднёвы В’етнам), маршал авіяцыі.

## Біяграфія 
Прайшоў лётную падрыхтоўку ў Францыі і вярнуўся ў В’етнам у 1954 годзе Займаў розныя пасады ў ВПС Рэспублікі В’етнам, прайшоўшы шлях ад радавога лётчыка да камандзіра і маршала авіяцыі. Асабіста здзяйсняў вылеты над Паўночным В’етнамам на закіды дыверсійных груп, таксама прыняў удзел у адным з першых паветраных налётаў на ДРВ у лютым 1965 года (падчас аперацыі «Палаючае дзіда»).

Кі пачаў сваю палітычную кар’еру ў 1965 годзе, калі яго прызначылі прэм’ер-міністрам Рэспублікі В’етнам пасля добраахвотнага сыходу ў адстаўку грамадзянскага ўрада. Прэзідэнтам стаў Нгуен Ван Цхьеу, з якім у Кі склаліся цяжкія адносіны. Падчас знаходжання на пасадзе запомніўся дэманстратыўнай барацьбой з карупцыяй (некалькі хабарнікаў былі пакараны смерцю), але так і не здолеў выкараніць яе. На прэзідэнцкіх выбарах 1967 года падтрымаў Цхьеу, і пасля яго абрання стаў віцэ-прэзідэнтам. Збіраўся балатавацца на наступных выбарах 1971 года, але ў выніку палітычных інтрыг адмовіўся ад свайго намеру і сышоў з палітыкі.

Пасля ваеннага паражэння Рэспублікі В’етнам у 1975 годзе Кі збег у ЗША, дзе пасяліўся ў Каліфорніі. У 2004 годзе стаў першым з паўднёвав’етнамскіх палітыкаў, якія наведалі з візітам Сацыялістычную Рэспубліку В’етнам, што выклікала асуджэнне многіх прадстаўнікоў паўднёвав’етнамскай эміграцыі.

Быў тройчы жанаты, бацька па меншай меры шасці дзяцей.

22 ліпеня 2011 года ён памёр у бальніцы Малайзіі пасля цяжкай хваробы ва ўзросце 80-ці гадоў. Яго цела было крэміравана. Крыху пазней яго дачка Нгуен Као Кі Зуен перавезла прах ў Амерыку.

## Спасылкі 
* BBC News: Vietnam welcomes former enemy 

Катэгорыя:Віцэ-прэзідэнты
Катэгорыя:Постаці В’етнамскай вайны
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Рэспублікі В’етнам
Катэгорыя:Ваенныя Паўднёвага В’етнама
Каюва (гуарані)

: *Не блытаць з паўночнаамерыканскімі індзейцамі каёва
**Каюва** (саманазва *Caiouá'', літаральна «лясны чалавек»; ) — індзейскі народ у Паўднёвай Амерыцы. Жывуць на захадзе Бразіліі, пераважна ў штаце Мату-Гросу. Агульная колькасць (2008 г.) — 31 000 чалавек.

Каюва маюць агульнае паходжанне з парагвайскімі індзейцамі пай-тавітэра. У XVII — XVIII стст. яны мігрыравалі з поўдня ў раён субтрапічных лясоў для захавання традыцыйнага ладу жыцця. У 1870 г. частка тэрыторый, населеных каюва, увайшла ў склад Бразіліі.

Найбольш урадлівыя землі ўрад перадаваў у карыстанне буйным прыватным кампаніям. Планавалася, што тубыльцы стануць працаваць на створаных плантацыях. Аднак каюва ігнаравалі іх. Таму з 1903 г. палітыка Бразіліі ў дачыненні да індзейскага насельніцтва змянілася. Былі арганізаваны дзяржаўныя ўстановы па справах індзейцаў, вылучаліся землі для іх аўтаномнага існавання, дзе павінны былі адчыніцца школы, шпіталі і хрысціянскія місіі. Аднак плошча вылучаных зямель была вельмі сціплай. У 1928 г. яна складала 18,1 га, што не давала магчымасці развіваць традыцыйную гаспадарку, у якой значную ролю адыгрывалі паляванне і збіральніцтва.

Ціск на індзейцаў Мату-Гросу ўзмаціўся з 1960-х гг., калі ўрад пачаў перадаваць землі, што каюва лічылі гістарычна сваімі, каланістам з іншых рэгіёнаў Бразіліі. У 1980-я гг. узнік рух індзейцаў-гуарані за свае правы. У 1988 г. плошча зямель, вылучаных для пражывання індзейцаў, павялічылася да 22 400 га. Аднак іх перадача ўладальнікам натыкнулася на перашкоды з боку іншых землеўласнікаў. Зямельныя спрэчкі прыводзяць да канфліктаў і нават смяротных выпадкаў. Агульнай праблемай гэтага народа таксама з’яўляецца галеча, выкліканая недахопам сродкаў для існавання.

У нашы дні большасць каюва жыве ў сельскіх паселішчах, створаных пад уплывам палітыкі «акультурызацыі» з боку дзяржавы, займаецца сельскай гаспадаркай і працуе па найму. Асноўнай сацыяльнай і гаспадарчай адзінкай з’яўляецца буйная пашыраная сям'я на чале са старэйшым чальцом, звычайна мужчынам. Сем’і аднаго паселішча фарміруюць абшчыну *тэкоха*, на чале якой стаіць правадыр-«капітан». Акрамя таго, у абшчыне можа мецца фармальны або нефармальны палітычны лідар *мбарувіка*, што прадстаўляе інтарэсы абшчыннікаў перад уладамі.

Каюва захавалі шматлікія старажытныя міфы і рэлігійныя рытуалы. Нягледзячы на тое, што большасць каюва належаць да пратэстанцкіх або каталіцкай цэркваў, яны працягваюць шанаваць духаў прыроды і продкаў. Арганізацыяй традыцыйных абрадаў займаюцца шаманы. Імі могуць быць як мужчыны, так і жанчыны. Найбольш распаўсюджаны абрад уключае начныя сустрэчы вернікаў для праслухоўвання і паўтарэння спеваў шамана і спажывання кукурузнага напою *кагуй*. Сустрэчы скончваюцца танцамі. Практыкуюцца ахвярапрынашэнні прадуктаў земляробства для забеспячэння ўрадлівасці. Пад уплывам хрысціянства ўзнік абрад *мітамангарай*, калі шаман «хрысціць» дзяцей і дае ім традыцыйныя імёны.

## Спасылкі 
* Guarani Kaiowá — Indigenous Peoples in Brazil
* Guarani — Survival International
* Brazil's Guarani-Kaiowa tribe allege genocide over land disputes

Катэгорыя:Гуарані
Катэгорыя:Народы Бразіліі
Хальчанскі сельсавет

**Ха́льчанскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Веткаўскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Хальч.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Веткаўскага раёна Гомельскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Веткаўскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Старасельскага сельсавета. З 25 снежня 1962 года ў складзе Гомельскага раёна, з 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Веткаўскага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета было 8 населеных пунктаў.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2584 чалавекі, з іх 91,0 % — беларусы, 7,0 % — рускія, 1,2 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года — 2463 чалавекі.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Гомельскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе
Вышэйшая камуністычная сельскагаспадарчая школа Беларусі імя У. І. Леніна

**Вышэйшая камуністычная сельскагаспадарчая школа Беларусі імя У. І. Леніна** (**ВКСГШБ**) — навучальная ўстанова, якая існавала з кастрычніка 1932 года да сакавіка 1939 года ў Мінску. Створана на базе Камуністычнага ўніверсітэта Беларусі. Мела сваю друкарню.

Рыхтавала арганізатараў сацыялістычнай сельскай гаспадаркі, кіруючых партыйных і савецкіх работнікаў раённага звяна. Кафедры ў 1934 годзе: палітэканоміі, эканамічнай палітыкі, ленінізму і гісторыі партыі, дыялектычнага матэрыялізму, гісторыі народаў СССР, усеагуальнай гісторыі, арганізацыі сельскагаспадарчай вытворчасці, аграноміі, жывёлагадоўлі, механізацыі сельскай гаспадаркі.

Па стане на студзень 1938 года рэктарам навучальнай ўстановы быў Юраў.

Рэарганізавана ў сельскагаспадарчы тэхнікум.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Государственное учреждение «Национальный архив Республики Беларусь» — Фонд 1398 — Высшая коммунистическая сельскохозяйственная школа Белоруссии им. В. И. Ленина (ВКСХШБ), г. Минск

Катэгорыя:1932 год у Мінску
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Мінска
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Уладзіміра Леніна
Камуністычны ўніверсітэт Беларусі імя У. І. Леніна

**Камуністычны ўніверсітэт Беларусі імя У. І. Леніна** — вышэйшая партыйная навучальная ўстанова, якая рыхтавала кіраўнічыя кадры партыйных і савецкіх работнікаў. Існаваў з кастрычніка 1925 года да верасня 1932 года. Заснаваны ў Менску на базе Цэнтральнай саўпартшколы (1920—1925). 

Меў аддзяленні: партыйнае, савецкае, прапагандысцкае, газетнае, народнай адукацыі (з 1930); сектары: асноўны (з падрыхтоўчым курсам), вячэрні, завочны (з 1927), курсавы. Тэрмін навучання 3 гады. 

Рэарганізаваны ў Вышэйшую камуністычную сельскагаспадарчую школу Беларусі. На базе газетнага аддзялення ўніверсітэта створаны Камуністычны інстытут журналістыкі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Государственное учреждение "Национальный архив Республики Беларусь" - Фонд 1398 - Высшая коммунистическая сельскохозяйственная школа Белоруссии им. В.И. Ленина (ВКСХШБ), г. Минск

Катэгорыя:Універсітэты Мінска
Катэгорыя:1925 год у Мінску
Чатыры класічныя раманы

**Чатыры класічныя раманы** (кіт. 四大名著, піньінь sì dà míngzhù, літаральна «Чатыры Вялікія Творы») — устойлівае абазначэнне чатырох найбольш знакамітых раманаў у кітайскай літаратурнай традыцыі:

* «Трохцарства» (XIV ст.)
* «Рачныя затокі» (каля XV ст.)
* «Падарожжа на Захад» (XVI ст.)
* «Сон у чырвоным цераме» (XVIII ст.)

Да стварэння «Сну в чырвоным цераме» чацвёртым вялікім творам лічыліся «Кветкі слівы ў залатой вазе» (1610).

Катэгорыя:Літаратура Кітая
Мантэліус

**Мантэліус** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Агда Мантэліус — шведская феміністка, філантроп
* Оскар Мантэліус — шведскі археолаг
Бакінгемшыр

**Бакінгемшыр** () — гістарычнае і цырыманіяльнае графства ў цэнтры Англіі. Уваходзіць у склад Паўднёва-Усходняй Англіі. Сталіца — Эйлсберы. Насельніцтва 712 100 чалавек (30-е месца сярод графстваў; даныя 2006 года). Агульная плошча тэрыторыі 1874 км² (32-е месца). Тэрыторыя адміністрацыйнай вобласці — 1565 км² (33-е месца).

Катэгорыя:Графствы Англіі
Пётр Аляксандравіч Гарбацэвіч-Клінцэвіч

**Пётр Аляксандравіч Гарбацэвіч-Клінцэвіч** (ліпень 1903, мяст. Трабы, Ашмянскі павет, Віленская губерня, цяпер Іўеўскі раён Гродзенскай вобласці — , Менск, НКУС) — дзеяч рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі, навуковец.

## Біяграфія 
З сялянскай сям’і. Брат Сямёна Клінцэвіча. Падчас Першай сусветнай вайны ў бежанстве ў Самары. Скончыў сярэднюю школу. Удзельнічаў у грамадзянскай вайне на баку бальшавікоў. У 1920 годзе ўступіў у УКП(б). З 1922 года на падпольнай рабоце ў Заходняй Беларусі. Арыштоўваўся польскімі ўладамі.

Пасля вяртання ў БССР навуковы супрацоўнік камісіі па Заходняй Беларусі БелАН. Быў жанаты, гадаваў дзіця.

Арыштаваны 31 жніўня 1933 года ў Менску па адрасе: вул. Універсітэцкая, д. 36/29, кв. 1. Асуджаны паводле пастановы калегіі АДПУ 9.1.1934 як «член контррэвалюцыйнай арганізацыі БНЦ» да 3 гадоў пазбаўлення волі. Вызвалены 25 ліпеня 1935 года. Зноў арыштаваны ў 1937 годзе. «Тройкай» НКУС 13.2.1938 прыгавораны да ВМП. Расстраляны. Па першай справе (№ 10182-с, захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі) рэабілітаваны трыбуналам БВА 18.4.1956, па другой 28.11.1956.

## Творы 
* Гарбацэвіч, П. Полёнізацыя Заходняй Беларусі / П. Гарбацэвіч. — Менск : [б. в.], 1932. — 24 с.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Постаці беларускага нацыянальнага руху ў Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Расстраляныя ў Беларусі
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Іўеўскім раёне
Катэгорыя:Справа Беларускага нацыянальнага цэнтра
Нартамберленд

**Нартамберленд** () — традыцыйнае, цырыманіяльнае графства і ўнітарная адзінка на паўночным усходзе Англіі. Насельніцтва — 310,6 тыс. чалавек (44-е месца сярод графстваў; даныя 2007 года). Адміністрацыйны цэнтр — Морпет.

Нартамберленд займае тэрыторыю 5013 км² (6-е месца), абмываецца на паўночным усходзе і ўсходзе Паўночным морам, мяжуе на паўднёвым усходзе з цырыманіяльнымі графствамі Тайн-энд-Уір і Дарэм, на паўднёвым захадзе з цырыманіяльным графствам Камбрыя, на паўночным захадзе з Шатландыяй. На тэрыторыі Нартамберленда пражывае 307 190 чалавек, пры сярэдняй шчыльнасці насельніцтва 61 чал./км².

Катэгорыя:Графствы Англіі
Катэгорыя:Унітарныя адзінкі Англіі
Уорыкшыр

**Уорыкшыр** () — цырыманіяльнае графства ў Вялікабрытаніі.

Графства размешчана ў цэнтральнай частцы Англіі, у рэгіёне Заходні Мідленд. Уорыкшыр мяжуе з графствамі Уэст-Мідлендс, Стафардшыр, Лестэршыр, Нартгемптаншыр, Вустэршыр, Оксфардшыр і Глостэршыр. Сталіца графства — горад Уорык, найбуйнейшы горад — Нанітан. Межы адміністрацыйнай тэрыторыі графства моцна адрозніваюцца ад гістарычных.

Уорыкшыр вядомы як месца нараджэння Уільяма Шэкспіра (горад Стратфард-он-Эйван). Акрамя вялікага паэта, у графстве нарадзіліся такія пісьменнікі, як Джордж Эліят і Руперт Брук.

Катэгорыя:Графствы Англіі
Хантынгданшыр

**Хантынгданшыр** () — неметрапалітэнскі раён у графстве Кембрыджшыр (Англія). Адміністрацыйны цэнтр — горад Хантынгдан. Былое графства ў складзе Англіі. Раён размешчаны ў заходняй частцы графства Кембрыджшыр, мяжуе з графствамі Бедфардшыр і Нартгемптаншыр.

Графства Хантынгданшыр было створана ў 1889 годзе і скасавана ў сувязі з рэформай адміністрацыйнага падзелу ў 1965 годзе, калі яно ўвайшло ў склад графстваў *Хантынгдан* і *Пітэрбара*. У 1974 годзе Хантынгданшыр увайшоў у склад новага графства Кембрыджшыр як раён Хантынгдан, які ў 1984 годзе быў перайменаваны ў Хантынгданшыр.

Катэгорыя:Графствы Англіі
Катэгорыя:Кембрыджшыр
Хантынгдан

**Хантынгдан** () — горад у англійскім графстве Кембрыджшыр, якое ўваходзіць у склад рэгіёна Усходняя Англія; размешчаны на беразе ракі Грэйт-Уз. Дадзены населены пункт з’яўляецца адміністрацыйным і эканамічным цэнтрам раёна (у мінулым графства) Хантынгданшыр.

Насельніцтва ў 2011 годзе складала 23732 чалавекі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Англіі
Катэгорыя:Кембрыджшыр
Камісія па вывучэнні Заходняй Беларусі

**Камі́сія па вывучэ́нні Захо́дняй Белару́сі** існавала ў 1926—1936 гадах. Утворана пры прэзідыуме Інстытута беларускай культуры, з 1929 — пры прэзідыуме Беларускай АН у Менску. Неаднаразова мяняла назву і статус, некаторы час была аддзелам ЦК КП(б)Б. У 1936 годзе пераўтворана ў Секцыю па вывучэнні Заходняй Беларусі пры Інстытуце гісторыі АН БССР. Даследавала гісторыю рэвалюцыйнага руху, сацыяльнае жыццё насельніцтва Заходняй Беларусі, яе эканоміку, культуру, прыроду. З 1933 года кола даследаванняў звузілася, вывучаліся выключна праблемы палітычнага і эканамічнага жыцця Заходняй Беларусі і Польшчы.

Камісію ўзначальвалі: М. С. Арэхва (1931—1932), П. В. Мятла (1932—1933), Я. С. Бабровіч (1933), Л. М. Янкоўская (1934—1936), М. Л. Рубінштэйн (1936).

Выдавала Інфармацыйны бюлетэнь (1931—1936).

## Асноўныя выданні 
* «Інтэрпеляцыі беларускіх паслоў у польскі сойм, 1922—1926 гг.» (1927);
* Д. Боген «Заходняя Беларусь пад крывавым бізуном польскіх акупантаў» (1931);
* П. Гарбацэвіч «Паланізацыя Заходняй Беларусі» (1932);
* Г. Гарэцкі «Межы Заходняй Беларусі ў Польшчы» (1928);
* А. Кайгарадаў «Клімат Заходняй Беларусі» (1932);
* А. Сталевіч «Заходняя Беларусь — калонія Польшчы» (1930);
* Б. Тарашкевіч «Заходняя Беларусь — плацдарм імперыялістычнай інтэрвенцыі» (1931);
* Я. Шнэйдэр «Нарыс размяшчэння прамысловасці Заходняй Беларусі» (1936) і інш.

## Літаратура 
* 
* Орехво Н. С. Дела и люди КПЗБ. Воспоминания. Мн., 1983;
* Вахтомаў Г. В., Міхнюк У. М. Станаўленне гістарыяграфіі рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі // Весці АН БССР. Сер. грамад. навук. 1988. № 5.

Катэгорыя:Заходняя Беларусь
Катэгорыя:Інстытут беларускай культуры
Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Беларусі
Макарун

**Макарун** () — кандытарскі выраб, бісквітнае пячэнне, вырабленае, як правіла, з молатага міндаля (асноўны інгрэдыент), а таксама можа быць з іншых арэхаў або какоса, часам з мёдам, ваніллю або спецыямі, з дадаваннем харчовага фарбавальніка, варэння, джэму або шакаладнай глазуры. У некаторых рэцэптах прысутнічае згушчанае малако. Пячэнне выпякаюць на ядомай рысавай паперы.

Назва пячэння паходзіць ад італьянскага *maccarone* (*maccherone*), што азначае «паста» і адносіцца да арыгінальнага інгрэдыента — міндальнай пасты. Такога самага паходжання і слова макарон.

Катэгорыя:Пячэнне
Міжнародны геаграфічны саюз

**Міжнародны геаграфічны саюз** (МГС; ; ) — міжнароднае навуковае аб’яднанне географаў. Месца размяшчэння Сакратарыята — Дэлі, Індыя. Першы Міжнародны геаграфічны кангрэс прайшоў у 1871 годзе ў Антверпене.

У сучасным выглядзе заснаваны ў 1922 годзе ў Бруселі. Кіруючы орган — Выканаўчы камітэт (які складаецца з Прэзідэнта, васьмі Віцэ-прэзідэнтаў, Генеральнага сакратара і скарбніка), які выбіраецца Генеральнай асамблеяй, якая складаецца з кіраўнікоў нацыянальных дэлегацый. У структуры МГС таксама дзейнічаюць на сталай аснове камісіі і даследчыя групы. Раз на 4 гады праводзяцца кангрэсы МГС. Выпускаецца Бюлетэнь МГС.

Катэгорыя:Міжнародныя навуковыя арганізацыі
Катэгорыя:Міжнародныя недзяржаўныя арганізацыі
Катэгорыя:Геаграфічныя таварыствы
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1922 годзе
Рысавая папера (ядомая)

**Рысавая папера** — тонкія аладкі з рысавай мукі, па таўшчыні супастаўныя з паперай. Асноўныя інгрэдыенты: рыс, вада, соль. Часам дадаецца мука з тапіёкі (складаецца амаль цалкам з крухмалу).

Рысавая папера ў сухім выглядзе цвёрдая і крохкая, але калі яе размачыць у вадзе — лёгка згортваецца. Яна выкарыстоўваюцца ў азіяцкіх кухнях часцей за ўсё для заварочвання начынкі. Атрыманую страву часта называюць «спрынг-ролы» або «вясновыя ролы», а ў в’етнамскай кухні — нэмы. Таксама рысавая папера выкарыстоўваецца для ўпакоўкі цукерак як унутраная ядомая абгортка, каб ліпкая цукерка не прыліпала да цэлюлознай паперы.

Спосаб вырабу:

* Рысавыя зярняткі старанна здрабняюць у муку і змешваюць з вадой, у выніку чаго атрымліваецца густы рысавай раствор, па кансістэнцыі блізкі да смятаны.
* Раствор тонкім пластом наносяць на нацягнутую скуру або шчыльную тканіну і вараць парай.
* Пасля зняцця аладкі з варачнага катла, кожны ліст некалькі гадзін прасушваюць, пасля чаго лісты можна пакаваць у пачкі.
У залежнасці ад рамкі тканіны пры варэнні, рысавая папера мае круглую або квадратную форму.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Азіяцкая кухня
Катэгорыя:Стравы з рысу
Іглаўская вышэйшая політэхнічная школа

**Іглаўская вышэйшая політэхнічная школа** () — чэшская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова з сядзібай у горадзе Іглава.

## Характарыстыка 
Установа размешчана ў трохпавярховым будынку з унутраным дваром. Ён быў пабудаваны ў 1905 годзе і служыў Іглаўскім краявым судом да 1960 года. З тых часоў, напрыклад, захавалася галоўная зала суда, якая цяпер служыць аўдыторыяй. Затым тут быў педагагічны інстытут, а з 1966 года — факультэт сельскагаспадарчага ўніверсітэта ў Брно. З 1994 па 2005 гады будынак належаў Іглаўскай вышэйшай прафесійнай вучэльні, затым тут была створана вышэйшая політэхнічная школа.

## Напрамкі навучання 
* Прыкладная інфарматыка
* Прыкладная тэхніка для вытворчай дзейнасці
* Прыкладная інжынерыя
* Турызм
* Фінансы і кіраванне
* Акушэрка
* Агульнае медсястрынства
* Медыцынская і сацыяльная работа

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Вышэйшыя тэхнічныя навучальныя ўстановы Чэхіі
Катэгорыя:Іглава
Нотынгемшыр

**Нотынгемшыр** () — цырыманіяльнае неметрапольнае графства ў цэнтры Англіі. Уваходзіць у склад рэгіёна Іст-Мідлендс. Сталіца — Уэст-Брыджфард, найбуйнейшы горад — Нотынгем. Насельніцтва — 771,9 тыс. чалавек (10-е месца сярод неметрапольных графстваў; даныя 2007). Агульная плошча тэрыторыі 2160 км² (27-е месца); тэрыторыя адміністрацыйнай вобласці — 2085 км² (24-е месца).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Графствы Англіі
Айленбург

**Айленбург** (, ) — горад у Германіі, раённы цэнтр, размешчаны ў зямлі Саксонія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Лейпцыг. Уваходзіць у склад раёна Паўночная Саксонія. Насельніцтва складае 15392 чалавека (на 31 снежня 2014 года).

Займае плошчу 46,84 км². Афіцыйны код раёна — 14 3 74 090. Горад падпадзяляецца на 9 гарадскіх раёнаў.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Саксоніі
Пернікаў

**Пернікаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Павел Аляксандравіч Пернікаў — беларускі праваабаронца, удзельнік Вікіпедыі.
* Сяргей Васілевіч Пернікаў — беларускі атлет, майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа па вольнай барацьбе
* Яфім Іванавіч Пернікаў — савецкі мастак-графік
Іглава

**Іглава** () — статутны і краявы горад у цэнтральнай Чэхіі. Ён размешчаны на Багемска-мараўскім сугор’і на былой чэшска-мараўскай мяжы, падзелены ракой Іглава. Гістарычна гэта мараўскі горад, і нават сёння вялікая частка Іглавы знаходзіцца на мараўскім беразе, толькі паўночна-заходняя ўскраіна знаходзіцца ў Багеміі. Горад заснаваны ў ХІІІ стагоддзі. З пачатку ХІХ стагоддзя — цэнтр горназдабыўнай прамысловасці па здабычы срэбра. Іглава з’яўляецца цэнтрам рэгіёну Край Высачына з 2000 года. Яго насельніцтва складае каля 51 тысячы чалавек.

## Адукацыя 
* Іглаўская вышэйшая політэхнічная школа

Катэгорыя:Гарады края Высачына
Полёт (гадзіннік)

**Полёт** () — марка савецкіх і расійскіх наручных гадзіннікаў.

## Гісторыя 
Пачынаючы з 1960 гадоў наручныя гадзіннікі выпускае Першы Маскоўскі гадзіннікавы завод.

У 2006 годзе бізнэсмен Сяргей Пугачоў набыў гандлёвую марку «Полёт». Галаўны офіс кампаніі ўласніка «Poljot International SA» і вытворчасць знаходзяцца ў Германіі, у гарадку Альцэнау.

## Галерэя 

Poljotwatches.jpg
Kirovskije de luxe.jpg
B-Uhr 01.jpg
Полёт (гадзіннік). 17.jpg
Полёт (гадзіннік), 23.jpg

## Гл. таксама 
* Победа (гадзіннік)

## Спасылкі 
* Гадзіннік Палёт
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Маркі гадзіннікаў
Катэгорыя:Гандлёвыя маркі Расіі
Катэгорыя:Гандлёвыя маркі СССР
Катэгорыя:Гадзіннікі СССР
Тарасаўскі сельсавет

**Тара́саўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Веткаўскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Тарасаўка.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Веткаўскага раёна Гомельскай акругі БССР. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага Купрэеўскага сельсавета. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Веткаўскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Калінінскага сельсавета.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Веткаўскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе
Чанэ

**Чанэ** (саманазва *Chané*) — індзейскі народ у Паўднёвай Амерыцы. У мінулым насялялі ўсходнія перадгор’і Анд і рэгіён Гран-Чака. Былі асіміляваны з боку чырыгуана і мбая-гуайкуру, пры гэтым страцілі родную мову аравакскага паходжання. На поўначы Аргенціны захавалася група чанэ, якая захоўвае сваю асобную тоеснасць і размаўляе на гуарані. Агульная колькасць (2021 г.) — 4 800 чалавек.

## Гісторыя 
Чанэ з’яўляюцца нашчадкамі аравакскага насельніцтва, якое ў старажытнасці заняло ўрадлівыя даліны усходніх перадгор’яў Анд. Сучасная назва паходзіць ад аравакскага слова *achane* (чалавек). Продкі чанэ займаліся ручным земляробствам, выраблялі выдатную кераміку і будавалі ўздоўж рэк вялікія круглявыя хаціны для пашыраных сем’яў. У пачатку XVI ст. яны трапілі пад уплыў дзяржавы інкаў. Аднак пасля яе заваявання іспанцамі ва ўсходнія перадгор’і ўварваліся плямёны гуарані-чырыгуана. Іспанцы паведамлялі, што чырыгуана заваявалі або выціснулі чанэ на раўніны Гран-Чака. У XVII ст. большая частка чанэ ўжо была рабамі чырыгуана. Усходняя група чанэ, вядомая як *гуана*, перасялілася бліжэй да ракі Парана і трапіла ў залежнасць ад качэўнікаў мбая.

Умовы падпарадкавання чанэ заваёўнікам былі розныя. Іспанцы паведамлялі, што адносіны мбая да падпарадкаваных былі надзвычай лагоднымі. Яны атрымоўвалі ад *гуана* даніну, а наўзамен абаранялі іх ад іншых індзейцаў і еўрапейцаў. Дазваляліся шлюбы паміж правадырамі *гуана* і жанчынамі-мбая. У XVIII ст. мбая і *гуана* перабраліся на левы бераг Параны. *Гуана* прынялі васалітэт у адносінах да партугальскай кароны і пасяліліся на тэрыторыі Бразіліі. Іх нашчадкамі з’яўляецца народ тэрэна.

Чырыгуана лічыліся асабліва жорсткімі ў дачыненні да аравакаў, практыкавалі канібалізм падчас заваявання. Падначаленыя чанэ былі вымушаны выплочваць даніну прадуктамі земляробства, аддаваць сваіх жанчын і дзяцей. Хаця чырыгуана таксама займаліся земляробствам, яны не будавалі сталыя паселішчы, вандравалі і часам спыняліся ў вёсках чанэ, бралі ў шлюб іх жанчын. Такім чынам адбывалася паступовая асіміляцыя аселых аравакаў. Цікавым прыкладам асіміляцыі з’яўляецца група індзейцаў *ізасеньё* на ўсходзе Балівіі. Яны захоўваюць многія традыцыі, не характэрныя для гуарані. У 1980-х гг. некаторыя старэйшыны памяталі аравакскую мову чанэ. Але *ізасеньё* лічаць сябе часткай гуаранійскага народа ава.

У канцы XIX — пачатку XX ст. многія выхадцы з усходняй Балівіі эмігравалі ў Аргенціну ў пошуках працы. Менавіта так там сфарміравалася супольнасць чанэ, якія адрознівалі сябе ад чырыгуана, але размаўлялі на мове гуарані. У 1995 г., калі чанэ былі афіцыйна прызнаны ўладамі Аргенціны ў якасці карэннага народа, яны складалі 8 абшчын у правінцыях Сальта і Жужуй.

## Літаратура 
* *Alconini, S.* El Cementerio Prehispánico de Incahuasi: Una mirada desde la vertiente Oriental de los Andes del Sur . — Grupo Editorial La Hoguera, 2019 ISBN 978-99974-309-4-6

## Спасылкі 
* CHANÉ — Indígenas de la Argentina 
* Chané — Pueblos Originarios
* Guaraníes, chanés y tapietes del norte argentino
* Aristocracias chané. " Casas " en el Chaco argentino y boliviano

Катэгорыя:Гуарані
Катэгорыя:Аравакі
Катэгорыя:Народы Аргенціны
Яфім Іванавіч Пернікаў

**Яфім Іванавіч Пернікаў** (1903—1966) — савецкі мастак-графік, ілюстратар, афарміцель, плакатыст. Член Саюза мастакоў СССР.

## Біяграфія 
Яфім Іванавіч Пернікаў нарадзіўся ў Мінску, скончыў працоўную школу (1921), вучыўся ў маскоўскім ВМАТЭІНе на паліграфічным факультэце ва У. А. Фаворскага. Пасля яго заканчэння ў 1930 годзе працаваў у рэкламе, выканаў некалькі плакатаў: «Латарэя Аўтадор. Кошт квітка 50 капеек» (1930).

Працаваў у , з 1929 году — загадчыкам мастацкага аддзела ў газетна-часопісным аб’яднанні. З 1931 — супрацоўнічаў з найбуйнейшымі дзяржаўнымі выдавецтвамі краіны, выконваў вокладкі часопісаў, такіх, як «».

З другой паловы 1930-х гадоў у сваёй творчасці актыўна выкарыстаў прыём фотамантажу і элементы канструктывізму, уключаючы і пазнейшыя дзіцячыя кнігі 60-х гадоў: «Вялікая дзічына», «18 гарадоў», «Ударны верш» (усе −1931), "Як машына ў кубікі гуляе "(1963).

Яфім Пернікаў удзельнічаў у афармленні  ў Маскве, міжнародных выставак (1938—1941).

Працаваў у агітацыйным мастацтве, стварыў фотамантажныя плакаты.

Ён аўтар такіх плакатаў, як «За бальшавіцкія калгасы, за заможнае жыццё галасуе савецкае сялянства на выбарах у Вярхоўны Савет СССР» (сумесна з У. Т. Грунталем, 1937), «У справе выпрацоўкі і канчатковага аздаблення Канстытуцыі СССР усенароднае абмеркаванне бясспрэчна прынесла велічэзную карысць» (1937), «Сталінская Канстытуцыя забяспечвае права працоўных на адпачынак» (1937), «Ад ракеты да рэактыўнага самалёта» (1948).

Удзельнічаў у Вялікай Айчыннай вайне ў якасці ; займаўся выпускам баявых лісткоў і плакатаў. Быў паранены, узнагароджаны ордэнамі і медалямі.

Пасля вайны працаваў у многіх маскоўскіх выдавецтвах, афармляў кнігі, каталогі, альбомы. Ілюстраваў творы  і Аляксея Талстога («Чорнае золата»), супрацоўнічаў з выдавецтвам .

## Спадчына 
Графічныя работы мастака захоўваюцца ў гравюрным кабінеце Дзяржаўнага музея выяўленчых мастацтваў імя А. С. Пушкіна, плакаты Я. І. Пернікава — у , у фондах  і Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі, у прыватным зборы ў Вялікабрытаніі.

Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Графікі СССР
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Члены Саюза мастакоў СССР
Георгій Сцяпанавіч Міхайловіч

**Георгій Сцяпанавіч Міхайловіч** (20 красавіка 1890, в. Карэбы, цяпер Дрыбінскі раён — пасля 1939) — пракурор Карэльскай АССР (1938—1939). Адзін з кіраўнікоў «вялікага тэрору» 1937—1938 гадоў у СССР, таксама ўдзельнік ранейшых савецкіх рэпрэсій.

## Біяграфія 
Працаваў разнарабочым у 1908—1915 гадах у Кіеве. Падчас 1-й сусветнай вайны мабілізаваны ў расійскую армію, у 1915—1917 гадах ваяваў на Заходнім фронце.

Член УКП(б) з 1917 года, адукацыя ніжэйшая. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі (1917) выбраны ў палкавы камітэт, затым у абласны выканаўчы камітэт Заходняй вобласці і фронта. Служыў у штабе Заходняга фронта ў Мінску як старшыня камісіі арганізацыі Чырвонай гвардыі. У 1918—1919 гадах памочнік ваеннага кіраўніка Смаленскага губернскага ваенкамата, старшыня камісіі барацьбы з дэзерцірствам. Затым прызначаны членам Ваенна-рэвалюцыйнага трыбунала 16-й арміі.

У 1919—1921 гадах камісар 463-га і 465-га стралковых палкоў, памочнік камісара брыгады на Заходнім і Паўднёвым франтах. Браў непаспрэдны ўдзел у баях на Заходнім фронце ў раёнах Мінска і Лепеля, на Паўднёвым — у раёне Кахоўкі і пры ўзяцці Перакопа.

У 1921—1922 гадах загадчык інспектарскага аддзела Смаленскага губхарчкама. У 1922 годзе прызначаны памочнікам пракурора Смаленскай губерні, з 1925 — намеснік пракурора Смаленскай губерні.

У верасні 1926 года выконваў абавязкі пракурора Чарапавецкі губерні, пасля арганізацыі акруг прызначаны пракурорам Чарапавецкай акругі. У 1929 годзе прызначаны старшым памочнікам пракурора Ленінградскай вобласці, у кастрычніку 1932 — намеснікам пракурора Ленінградскай вобласці. У 1933 годзе намеснік пракурора Карэльскай АССР.

У 1935—1936 гадах вучыўся на Вышэйшых юрыдычных курсах пры акадэміі права.

З 10.7.1937 года член «тройкі» праверкі антысавецкага элемента ў Карэльскай АССР. У 1938 годзе загадам пракурора СССР ад 7.2.1938 № 141 прызначаны пракурорам Карэльскай АССР. Дэпутат ВС КАССР з 1938 года. Характаразаваўся як малапісьменны і безпрынцыпны супрацоўнік. З пратаколаў партыйных сходаў, бачна, што пракурор КАССР разумеў законнасць вельмі па свойму: *«Трэба паставіць справу так, каб наш супрацоўнік не прапускаў ніводнай непартыйнай рысы і даводзіў гэтую рысу да канца… Час вымагае аператыўнасці, пільнасці, і дзе праходзіць класавы вораг, трэба справу заканчваць за тры-чатыры дні, і класавага ворага трэба пакончыць»*. Подпіс Г. С. Міхайловіча стаіць пад смяротнымі прысудамі не менш за 7222 жыхароў Карэліі ў 1937—1938 гадах.

У 1939 годзе загадам пракурора РСФСР ад 3.1.1939 № 3 выключаны са штатаў органаў пракуратуры. Далейшы лёс невядомы.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Пракуроры СССР