open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Інда-Гангская раўніна

250px|thumb|Схематычная карта Інда-Ганскай раўніны
**Інда-Гангская раўніна** (, ) — раўніна, размешчаная на тэрыторыі Індыі, Пакістана і Бангладэш, паміж Гімалаямі на поўначы і Дэканскім пласкагор'ем на поўдні. Раўніна, даўжыня якой складае каля 3 тысяч кіламетраў, а шырыня — 250—350 кіламетраў, з'яўлялася адным з самых старажытных цэнтраў сусветнай цывілізацыі.

## Рэльеф і гідраграфія 
Паверхня раўніны плоская, спадзіста апускаецца на ўсход і захад ад водападзелу, размешчанага на вышыні 270 м, да дэльтаў Інда і Ганга. У рэльефе назіраюцца выступы крышталічных парод і раздзеленыя ярамі ўступы рачных тэрас вышынёй да 60 м.

Рэкі, якія праходзяць па раўніне, даволі шматлікі, і паўнаводныя, асабліва ва ўсходняй частцы. Характэрныя вялікія сезонныя ваганні расходу вады. Мусоны і раставанне горных снягоў павялічваюць сцёк летам, часцяком прыводзячы да разбуральным паводак. Пры руху з усходу на захад клімат становіцца сушэйшы.

Найбольш буйныя рэкі — Інд з прытокам Панджнад, у які ўпадаюць рэкі Джэлам, Чынаб, Біяс і Раві, а таксама Брахмапутра і Ганг з Джамнай і буйнымі прытокамі Гамаці, Гхагхра і Гандак.

## Клімат і расліннасць 
У басейне Ганга і Брахмапутры (усходняя частка раўніны) пераважае субэкватарыяльны мусонны клімат, у басейне Інда (заходняя частка) — трапічны. На большай частцы раўніны сярэдняя тэмпература ліпеня складае ад 30 да 36 °C, студзеня каля 20 °C, у паўночна-заходняй частцы апускаецца да 12 °C. Зрэдку тэмпература зніжаецца да 0 °C.

У межах раўніны вылучаюцца 2 прыродных раёна — засушлівая даліна Інда і больш ўвільгатнёная Гангская раўніна. Натуральная расліннасць, асабліва ў цэнтральнай і ўсходняй частках, амаль не захавалася. Дэльта Ганга і Брахмапутры парасла густымі мангравымі і вечназялёнымі лясамі, у той час як заходняя частка пакрыта саланчакамі і пясчанымі пустынямі. Пераважае ландшафт культурнай саваны (палі рыса, пшаніцы, проса, кукурузы, бавоўны і іншых культур) з асобнымі гаямі пальмаў і фруктовых дрэў.

Катэгорыя:Геаграфія Індыі
Катэгорыя:Раўніны Азіі
Сантэхнікі Белага дома

**Сантэхнікі Белага дома** (, альбо проста «сантэхнікі» ці «вадаправодчыкі» (*the Plumbers*)) — сакрэтная спецыяльная разведвальная група адміністрацыі прэзідэнта ЗША, створаная 24 ліпеня 1971 падчас прэзідэнцтва Рычарда Ніксана і прызначаная для барацьбы з «уцечкамі» сакрэтнай інфармацыі. Члены групы займаліся незаконнай дзейнасцю ў інтарэсах Камітэта па перавыбранню прэзідэнта, у тым ліку ажыццявілі пранікненне з узломам у памяшканне Нацыянальнага камітэта Дэмакратычнай партыі ЗША (Уотэргейт). Група мела сувязь з ЦРУ праз яе членаў Говарда Ханта і Джона Пэйслі. 

Першай аперацыяй групы стала выкраданне дакументацыі з офіса Л.Філдынга, які быў прыватным псіхіятрам ваеннага аналітыка Дэніэла Элсберга (Элсберг перадаў прэсе сакрэты сборнік Дакументы Пентагона, прысвечаны В'етнамскай вайне). Неўзабаве пасля гэтага група была перададзена ў выкарыстанне Камітэту па перавыбранню прэзідэнта. 

Катэгорыя:Палітыка
Катэгорыя:Гісторыя ЗША
Сергій III

**Сергій III** (лац. Sergius PP. III) (? — 14 красавіка 911, Рым) — Папа Рымскі з 29 студзеня 904 да 14 красавіка 911. Памёр сваёй смерцю.

## Біяграфія 
Сцвярджаецца, што Сергій напоўніў папскі двор палюбоўніцамі і байструкамі і ператварыў папскі палац у прытон злодзеяў. Ён адзіны Папа, аб якім вядома, што ён загадаў забіць іншага Папу, Хрыстафора ў пачатку 904 года. Адзіны рымскі біскуп, чый незаконнанароджаны сын пасля сам заняў яго месца. З Сергія і яго ўсёмагутнай палюбоўніцы Марозіі ў гісторыі папства пачынаецца перыяд парнакратыі.

Марозія была палюбоўніцай Сергія і нарадзіла ад яго сына, гэта значыць Папу Яна XI. Яна прыходзілася таксама бабкай Папе Яну XII. Нягледзячы на блудлівы лад жыцця, Сергій меў народную любоў за шчодрасць і клопат аб аднаўленні палацаў і храмаў Рыму, якія прыходзілі ў заняпад.

Катэгорыя:Папы Рымскія
Катэгорыя:Царкоўныя дзеячы X стагоддзя
Арувімі

**Аруві́мі** () — рака ў Афрыцы, у Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга, правы прыток ракі Конга.

Даўжыня каля 1300 км. Плошча вадазбору 116,1 тыс. км². Сярэдні расход вады каля 2000 м³/с. Пад назвай Ітурэі бярэ пачатак у Сініх гарах, на захад ад возера Альберт, працякае па плато, а затым па ўпадзіне Конга. Шмат парогаў і вадаспадаў. Найбольшыя выдаткі вады ў перыяд дажджоў з сакавіка па кастрычнік. Суднаходная ў ніжнім цячэнні на 60 км ад вусця.

Даследаваў Г. Стэнлі ў 1887—1889 гадах.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Прытокі Конга
Катэгорыя:Рэкі Дэмакратычнай Рэспублікі Конга
Гаяс

**Гая́с** () — штат у Цэнтральна-заходнім рэгіёне Бразіліі. Плошча — 340 103,467 км², насельніцтва — 6 млн чалавек (2010). Адміністрацыйны цэнтр — Гаянія.

Аснова эканомікі штата — сельская гаспадарка: вырошчванне соі, жывёлагадоўля (другое па колькасці пагалоўе кароў у Бразіліі).

У 1956 ва ўсходняй частцы штата пачалося будаўніцтва новай сталіцы краіны — горада Бразілія, які пазней быў выдзелены ў асобную акругу. У 1988 паўночная палова тэрыторыі штата была выдзеленая ў самастойны штат Такантынс.

Катэгорыя:Штаты Бразіліі
Леў VIII

**Леў VIII** (лац. Leo PP. VIII; ?, Рым — , Рым) — Папа Рымскі з 6 снежня 963 да 1 сакавіка 965. Нарадзіўся ў Рыме. Узышоў на пасад дзякуючы падтрымцы імператара Атона I Вялікага, скінуў Яна XII і выгнанага Бенедыкта V, таму яго легітымнасць аспрэчваецца. Заслужыў добрую рэпутацыю сваім аскетызмам, забытыі за паўстагоддзя порнакратыі.

Катэгорыя:Папы Рымскія
Ала

Назву **Ала́** маюць:

* Ала — жаночае імя
* Ала — рака ў Магілёўскай і Гомельскай абласцях

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць:
** Ала — былая вёска ў Светлагорскім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Ала — вёска ў Кіраўскім раёне
### Эстонія 
* Ала (Тырва)
* Ала (Хіюмаа)
Добасна (значэнні)

**Добасна** — тапонім:

## Беларусь 
* Добасна — рака ў Кіраўскім раёне Магілёўскай вобласці, Рагачоўскім і Жлобінскім раёнах Гомельскай вобласці
* Добасна — вадасховішча ў Кіраўскім раёне Магілёўскай вобласці
* Старая Добасна — аграгарадок у Кіраўскім раёне Магілёўскай вобласці
* Новая Добасна — вёска ў Кіраўскім раёне Магілёўскай вобласці
Катош

thumb|«Белы храм» у Катошы
**Катош** () — назва археалагічнага помніка каля сучаснага горада Уанука, а ў больш шырокім сэнсе — археалагічнай традыцыі, тыпавым помнікам каторай з'яўляецца Катош.

Катошская традыцыя існавала ў Перу ў 2300—1200 гг. да н.э., гэта значыць у позні архаічны перыяд. Катошцы культывавалі расліны, інтэнсіўна выкарыстоўвалі марскія рэсурсы, будавалі сталыя паселішчы і шматпакаёвыя цырыманіяльныя збудаванні. Характэрнымі для катошскага храма з'яўляюцца выявы скрыжаваных рук. У Катошы таксама былі выўлены і больш познія пласты, якія адносяцца да чавінскай культуры.

## Спасылкі 
* http://wiki.sumaqperu.com/es/Kotosh 
* http://www.tribunalatina.com/es/viewer.php?IDN=5897 

Катэгорыя:Археалогія ў Перу
Ілжывая ківа

thumb|right|300px|Ілжывая ківа
**Ілжывая ківа** () — круг камянёў невядомага паходжання, які знаходзіцца у натуральнай пячоры ў нацыянальным парку Каньёнлэндс, штат Юта, ЗША. Сваю назву атрымаў з-за падабенства з храмам індзейцаў-пуэбла.

Сам помнік цяжкадаступны: ён не нанесены на карты парку, шлях туды не вызначаны, патрабуюцца 
навыкі альпінізму. Нягледзячы на гэта, ён часта выкарыстоўваецца фатографамі, каб зрабіць фотаздымкі зорнага неба.

Катэгорыя:Пячоры ЗША
Антарктычны паўвостраў

]]

**Антарктычны паўвостраў** — адзін з буйнейшых паўвостраваў у свеце, самы паўночны ўскраек мацерыка Антарктыда.

Геаграфічныя каардынаты самай паўночнай кропкі () з’яўляюцца самай паўночнай кропкай кантынентальнай Антарктыды.

Паўвостраў мае гарысты рэльеф, з хрыбтамі вышынёй прыкладна 2800 метраў над узроўнем мора. Найвышэйшы пункт — гара Джэксан, 4196 метраў над узроўнем мора. Паўвостраў таксама вядомы як Зямля Грэяма і Зямля Палмера. З 1960-х гадоў Антарктычны паўвостраў атрымаў сваю цяперашнюю назву. Зямлёй Грэяма (Грэхама, Грэма) называецца паўночная яго частка, Зямлёй Палмера — паўднёвая.

На захад ад паўвострава знаходзіцца самы вялікі востраў Антарктыкі — Зямля Аляксандра I.

Клімат паўвострава самы мяккі на Антарктыдзе. Паўночнай часткай паўвострава абмежаваны арэал кветкавых раслін, якія растуць у Антарктыдзе (іх толькі два віды — луговік антарктычны і калабантус кіта).

Вакол узбярэжжа паўночнай часткі паўвострава магчыма круглагадовая навігацыя.

Глабальнае пацяпленне аказвае прыкметнае ўздзеянне на клімат паўвострава: толькі за другую палову XX стагоддзя сярэднегадавая тэмпература вырасла на 2,5 °C. На шэльфе побач з Антарктычным паўвостравам знаходзіцца ледавік Ларсена, памеры якога ў апошнія гады рэзка скараціліся.

Нягледзячы на падпісаную Канвенцыю па Антарктычным тэрыторыям, тэрытарыяльныя прэтэнзіі на паўвостраў і прылеглыя тэрыторыі прад’яўляюць Вялікабрытанія, Аргенціна і Чылі.

## Цікавыя факты 
* Сусветнае пацяпленне найбольш закранула якраз Антарктычны паўвостраў.

## Гл. таксама 
* Антарктычныя Анды

## Спасылкі 
* Фатаграфіі Антарктычнага паўвострава з космаса на сайце Панараміё 

Катэгорыя:Геаграфія Антарктыды
Катэгорыя:Тэрытарыяльныя прэтэнзіі ў Антарктыцы
Катэгорыя:Паўвостравы
Бібліятэка Марчыяна

**Нацыянальная бібліятэка св. Марка** (Marciana) — найбуйнейшая бібліятэка Венецыі. Яе збор налічвае каля 13000 рукапісаў, 2883 кнігі-першадрукі і 24055 кніг XVI стагоддзя.

Пачатак бібліятэцы паклаў зроблены Венецыянскай рэспубліцы 31 мая 1469 года кардыналам Бесарыёнам дарунак кніжнай калекцыі, якая налічвала 750 рукапісаў на лацінскай мове і старажытнагрэчаскай, не ўлічваючы першадрукаў. На працягу ўсяго існавання рэспублікі агульнадаступны збор папаўняўся за кошт укладаў арыстакратычных сямействаў, а ў пачатку XIX стагоддзя — яшчэ і дзякуючы паступленню кніг з аслабелых Напалеонам манастыроў.

У 1530-я гг. бібліятэкай кіраваў ўплывовы П’етра Бемба. Не без яго ўдзелу былі выдзелены сродкі на ўзвядзенне будынка бібліятэкі ў квартале Сан-Марка. Будаўніцтва пачалося ў 1537 годзе па праекце Якапа Сансавіна; дабудовай ў 1580-я гг. займаўся Скамоцы. Над упрыгажэннем залаў бібліятэкі працавалі Паала Веранезэ, Франчэска Сальвіаці, Андрэа Мелдола і іншыя знакамітыя майстры таго часу. Па меры росту бібліятэкі яна заняла і суседнія будынкі, у тым ліку пабудаваны па праекце Сансавіна ў 1537—1547 гг. манетны двор.
thumb|злева|Будынкі Старой бібліятэкі Сан-Марка ў Венецыі

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт бібліятэкі Сан-Марка
* 

Марчыяна
Катэгорыя:Венецыя
Гранд-канал

right|250px|thumb|Панарама Гранд-канала з моста Рыальта
right|250px|thumb|Гранд-канал уначы
**Гранд-канал** або **Вялікі канал** ()  — самы вядомы канал Венецыі, пры гэтым каналам у строгім разуменні не з'яўляецца: гэта не штучна пракапанае ўтварэнне, а былы дробны праліў паміж астравамі лагуны, адным з якіх з'яўляецца Рыальта. 

Мабыць з-за канала першапачаткова востраў і назвалі Рыальта. Лацінскае *rivus altus*, гэта значыць «глыбокая пратока», мадыфікавалі ў назву. З'яўляецца адной з галоўных транспартных артэрый горада. 

Пачынаючыся з лагуны каля вакзала, канал праходзіць праз увесь горад, паўтараючы перавернутую літару **S** і сканчаецца, злучаючыся з каналам Сан-Марка і каналам Ла-Джудэка ля будынка мытні. 

Даўжыня канала складае 3800 метраў, шырыня — ад 30 да 70 метраў, глыбіня — каля 5 метраў. 

Набярэжных у канала практычна няма, іх замяняюць фасады дамоў, якія выходзяць на канал. Гэтыя дамы, як правіла, пабудаваныя на палях, пры гэтым маюць два выхады — на сушу і на ваду.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Венецыя
Катэгорыя:Каналы Італіі
Рузізі

**Рузізі** — рака ў Цэнтральнай Афрыцы.

Рака цячэ па тэрыторыі Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга, Бурундзі і Руанды.

Яе даўжыня складае 117 кіламетраў. Рака бярэ пачатак з возера Ківу, на вышыні 1500 м, цячэ ў паўднёвым напрамку і ўпадае ў возера Танганьіка. Рузізі з'яўляецца натуральнай мяжой паміж Руандай і ДРК. ГЭС была пабудавана на выхадзе ракі Рузізі з возера Ківу, у 1958 годзе.

Катэгорыя:Рэкі Дэмакратычнай Рэспублікі Конга
Ян XXII

**Ян XXII** (, свецкае імя: **Жак д’Юэз**, фр. Jacques d’Euse; 1244 ці 1249 — ) — Папа Рымскі з 7 жніўня 1316 да 4 снежня 1334 г.

Катэгорыя:Папы Рымскія
Бенедыкт II

**Бенедыкт II** (; 635 — 8 мая 685) — Папа Рымскі з 26 чэрвеня 684 да 8 мая 685. Рымлянін. Яго абранне доўга не зацвярджалася візантыйскім імператарам, аднак затым Бенедыкт усталяваў сяброўскія адносіны з кіруючай сям’ёй. Урэгуляваў пытанне аб падпарадкаванні Равенскай епархіі, змагаўся з манафеліцтвам. Імператар Канстанцін Паганат выдаў рэскрыпт, па якім дазвалялася неадкладна здзяйсняць прысвячэнне папы, як толькі ён будзе абраны трыма карпарацыямі Рыма: духавенствам, народам і войскам.

Катэгорыя:Папы Рымскія
Леў II (Папа Рымскі)

**Леў II** (лац.: Leo PP. II), (611 — 3 ліпеня 683) — Папа Рымскі з 17 жніўня 682 да 3 ліпеня 683. Грэк, нарадзіўся на востраве Сіцылія. Вядома пра яго любоў да музыкі і дапамогі бедным. Пасля свайго абрання зацвердзіў анафемы манафелітам, абвешчаныя шостым Сусветным саборам. Пры ім Рымская царква пацярпела ад набегаў лангабардаў і хваляванняў у епархіі Равены. Пахаваны ў Рыме.

Катэгорыя:Папы Рымскія
Педру Пасуш Каэлью

**Пе́дру Мануэ́л Маме́ды Па́суш Каэ́лью** (; , ) — партугальскі палітык, лідар Сацыял-дэмакратычнай партыі. У чэрвені 2011 года пасля перамогі яго партыі на парламенцкіх выбараў пачаў фарміраванне ўрада.

Нарадзіўся ў Каімбры, але да 1974 года жыў у Анголе, дзе яго бацька працаваў урачом. У 1991 годзе ўпершыню быў абраны ў парламент Партугаліі. У 2010 годзе быў абраны лідарам апазіцыйнай Сацыял-дэмакратычнай партыі. Падтрымаў дзеянні ўрада па скарачэнні дэфіціту дзяржаўнага бюджэту. Пасля перамогі яго партыі (СДП атрымала 105 месцаў у Асамблеі з 230 супраць 78 на выбарах 2009 года) Каэлью пачаў перамовы аб стварэнні новага ўрада з удзелам СДП і Народнай партыі (мае 24 месцы ў Асамблеі). Хутка прэзідэнт Анібал Каваку Сілва прапанаваў фарміраванне новага ўрада менавіта Каэлью як лідару партыі, якая перамагла на выбарах.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Партугаліі
Катэгорыя:Палітыкі Партугаліі
Ведрыч

Назву **Ведрыч** маюць:

* Ведрыч — рака ў Гомельскай вобласці, правы прыток ракі Дняпро
* Ведрыч — вёска ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці
* «Ведрыч-97» — футбольны клуб з Рэчыцы
Чачора

Назву **Чачора** маюць:

* Чачора — рака ў Чачэрскім раёне Гомельскай вобласці, правы прыток ракі Сож
* Чачора — рака ў Добрушскім раёне Гомельскай вобласці, левы прыток ракі Хорапуць
* Чачора — вадасховішча ў Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці
Каімбра

**Каі́мбра** (; []) — горад у Партугаліі, на рацэ Мандэгу, цэнтр аднайменнай акругі і муніцыпалітэта, цэнтр гістарычнай правінцыі Бейра-Літарал.

Горад разам з наваколлем складае агламерацыю Вялікая Каімбра. Колькасць насельніцтва — 101,1 тыс. жыхароў (горад), 101,1 тыс. жыхароў (муніцыпалітэт), 430 тыс.жыхароў (гарадская агламерацыя). Горад і муніцыпалітэт уваходзіць у эканоміка-статыстычны Цэнтральны рэгіён і субрэгіён Байшы-Мандэгу. Па старым адміністрацыйным падзеле ўваходзіў у правінцыю Бейра-Літарал.

Каімбра з’яўляецца першай сталіцай Партугаліі. Зараз вядомы ў асноўным дзякуючы свайму ўніверсітэту, аднаму з самых старых універсітэтаў Еўропы, багатым традыцыям і культурнай спадчыне. Да 1/3 жыхароў горада маюць дачыненне да ўніверсітэту (выкладчыкі, студэнты, абслуговаючы персанал).

У Каімбры ў манастыры Св. Крыжа пахавана першая каралева Партугаліі Мафальда Савойская.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
== Вядомыя ўраджэнцы і жыхары ==.
* Педру Пасуш Каэлью (нар. 1964) — прэм’ер-міністр Партугаліі.
* Франсішку ды Са ды Міранда (1491—1558) — партугальскі паэт і камедыёграф эпохі Адраджэння.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Коїмбра // Українська радянська енциклопедія : у 12 т. / гол. ред. М. П. Бажан; редкол.: О. К. Антонов та ін. — 2-ге вид. — К. : Головна редакція УРЕ, 1980. — Т. 5 : Кантата — Кулики. — С. 267. — 566, [2] с., [24] арк. іл. : іл., портр., карти + 1 арк с.

Катэгорыя:Гарады Партугаліі

Катэгорыя:Муніцыпалітэты акругі Каімбра
Універсітэт Фарэрскіх астравоў

**Універсітэт Фарэрскіх астравоў** (фар. Fróðskaparsetur Føroya) — дзяржаўны ўніверсітэт, размешчаны ў г. Торсхаўн, сталіцы Фарэрскіх астравоў. Універсітэт мае тры факультэты: факультэт фарэрскай мовы і літаратуры, факультэт навукі і тэхналогіі і факультэт гісторыі і сацыяльных навук. Універсітэт прапануе ступені бакалаўра, магістра і доктара па ўсіх трох кірунках. Ва ўніверсітэце навучаецца 142 студэнты.

## Выбітныя выкладчыкі 
* Крысціян Матрас, фарэрскі лінгвіст і паэт

Катэгорыя:Торсхаўн
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Кенка

thumb|right|250px|Адзін з каналаў Кенка
**Кенка** (, , літ. *лабірынт*) — археалагічны помнік, свяцілішча інкаў. Знаходзіцца ў 6 км да паўночнага захаду ад горада Куска, Перу. Уяўляе сабою сетку падземных галерэй і каналаў, выбітых у скалах, на плошчы больш за 3,5 км², з-за чаго і атрымаў сваю назву ад канкістадораў на мове кечуа. Арыгінальная назва невядомая.

Помнік часта называюць амфітэатрам, але гэта не зусім так. Нягледзячы на сваю паўкруглую канструкцыю, ён мог быць і храмам або магілай. Існуе меркаванне, што Кенка з'яўляўся адным з самых важным культавых збудаванняў інкаў.

Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Перу
Ян VI (Папа Рымскі)

**Ян VI** (; 655 — 11 студзеня 705) — Папа Рымскі з 30 кастрычніка 701 да 11 студзеня 705 года.

## Біяграфія 
Па нараджэнні — грэк, заняў пасад насуперак волі імператара і ўтрымаў яго толькі дзякуючы падтрымцы рымскай міліцыі. Калі Гізульф II, герцаг беневенці, захапіў некаторыя гарады экзархата, Ян пераканаў яго адмовіцца ад заваёў, заплаціўшы герцагу выкуп.

Катэгорыя:Папы Рымскія
Ян VII

**Ян VII** (; 650 — 18 кастрычніка 707) — Папа Рымскі з 1 сакавіка 705 да 18 кастрычніка 707.

## Біяграфія 
Грэк па нараджэнні. Імператар Юстыніян II паслаў яму акты Трульскага сабору, з просьбай выказацца адносна кожнай саборнай пастановы ў асобнасці. Нясмелы Папа адмовіўся ад прысуду, але рашэнні сабора не падпісаў. Разам з тым, яму атрымоўвалася падтрымліваць добрыя адносіны з лангаардамі. Акрамя таго, Ян вядомы ў сувязі з аздабленнем царквы Санта-Марыя-Антыква.

Катэгорыя:Папы Рымскія
Катэгорыя:Царкоўныя дзеячы VIII стагоддзя
Катэгорыя:Нарадзіліся ў правінцыі Казенца
Канстанцін I (Папа Рымскі)

**Канстанцін** (лац. Constantin PP.; 664 — 9 красавіка 715) — Папа Рымскі з 25 сакавіка 708 да 9 красавіка 715. Па нацыянальнасці сірыец. Здзейсніў падарожжа ў Канстанцінопаль, дзе абмеркаваў з Юстыніянам II магчымасць зацвярджэння пастаноў Трульскага сабора. Пасля забойства Юстыніяна Канстанцін адмовіўся прызнаваць імператара-манафеліта Філіпіка.

Катэгорыя:Папы Рымскія
Катэгорыя:Царкоўныя дзеячы VIII стагоддзя
Грыгорый II (Папа Рымскі)

**Грыгорый II** (; 669 — 11 лютага 731) — Папа Рымскі з 19 мая 715 да 11 лютага 731 года.

## Біяграфія 
Бацька Грыгорыя — рымлянін Марцэла са старадаўняга і шляхетнага роду. Па пазнейшых дадзеных, Грыгорый быў сваяком Папы Бенедыкта II, аднак праверыць гэтыя звесткі немагчыма. У маладосці Грыгорый быў у палоне ў лангабардаў, але здолеў выкупіцца. У час пантыфікату Грыгорый клапаціўся пра місіянерства ў Германіі, Англіі і Ірландыі.

Папа з аднаго боку зрабіў усё, каб не ваяваць з лангабардамі (кароль Ліўтпранд), а з другога боку пачаў аднаўляць рымскія сцены.

Пры Грыгорыю II у 725 годзе пачалася барацьба супраць іканаборства. Ён адлучыў ад царквы імператара-іканаборца Льва III Ісаўра. Няўдалы замах на Папу па заданні візантыйскага імператара прывёў да паўстання ў Італіі супраць Канстанцінопаля.

## Спасылкі 
* Pope St. Gregory II / Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Святыя паводле алфавіта
Катэгорыя:Кананізаваныя Папы Рымскія
Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Катэгорыя:Святыя Італіі
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя VIII стагоддзя
Катэгорыя:Царкоўныя дзеячы VIII стагоддзя
Катэгорыя:Папы Рымскія
Ян II (Папа Рымскі)

**Ян II** (; ? — 8 мая 535) — Папа Рымскі з 2 студзеня 533 да 8 мая 535 года.

## Біяграфія 
У свецкім жыцці — рымлянін Меркурый. Сын Праекта з узгорка Цэлій. Стаў першым Рымскім Папам, які змяніў імя пры ўступленні на пасад (у дадзеным выпадку — каб не называцца імем паганскага бога).

У барацьбе супраць подкупу пры абранни пап, Ян звярнуўся за садзейнічаннем да гоцкага караля Аталарыха, які падмацаваў дэкрэт рымскага сената 530 года, які забараняў усялякі ціск на выбары, але запатрабаваў для сябе і для сваіх пераемнікаў права зацвярджаць іх і прызначыў за гэта пэўную суму.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Папы Рымскія
Какаштла

**Какаштла** (*Cacaxtla*) — зона археалагічных раскопак на поўдні мексіканскага штата Тласкала ў муніцыпалітэце Натывітас. Атрымала вядомасць дзякуючы добра захаваным насценным выявам культуры мая. Горад, які існаваў у гэтым месцы, дасягнуў росквіту ў эпікласічны перыяд месаамерыканскай гісторыі. У 1 км ад Какаштлы знаходзіцца гарадзішча Шачытэкатль.

## Гісторыя да канкісты 
Мяркуецца, што Какаштла была сталіцай дзяржавы Альмека-Шыкаланка. Горад узнік каля IV-V стст. н.э. Ці звязаны яго стваральнікі з культурай альмекаў, або назва адносілася да тэрыторыі, а не да этнічнага паходжання стваральнікаў горада, да цяперашняга часу невядома. Пра культуру альмека-шыкаланка амаль нічога не вядома; тэрмін упершыню выкарыстоўваў гісторык і храніст Дыега Муньёс Камарга ў канцы XVI ст., калі пісаў, што Какаштла была галоўным горадам «альмекаў» (народ, вядомы сучасным гісторыкам пад назвай «альмекі», знік за 800 гадоў да ўзнікнення горада, у IV ст. да н.э.).

Пасля падзення бліжэйшага горада Чалула прыкладна ў 600 г., у вайне супраць якога брала ўдзел і Какаштла, горад ператварыўся ў цэнтр улады ў навакольным рэгіёне даліны Пуэбла-Тлашкала. Каля 900 г. горад пачынае прыходзіць у заняпад і да 1000 г. канчаткова закінуты.

## Сучасная гісторыя 
Горад быў ізноў адкрыты ў 1975 г. сялянамі паселішча Сан-Мігель-дэль-Мілагра, якія, апрацоўваючы зямлю, выявілі старажытную сцяну, на якой быў выяўлены твар персанажа, цяпер вядомага як «Чалавек-Птушка», і паведамілі пра знаходку ўладам. Горад адразу ж прыцягнуў увагу археолагаў.

21 мая 2007 г. каля 800 м² плошчы руін было цалкам разбурана і яшчэ 800 пашкоджана ў выніку моцнага граду, у сувязі з чым улады зачынілі доступ да руін аж да новага распараджэння.

## Горад 
Цэнтр горада Какаштла — *Gran Basamento*, даўжынёй у 200 метраў і вышынёй 25 метраў. Гэта платформа прыроднага паходжання, якая забяспечвае добрую абарончую пазіцыю і від на навакольныя землі. На гэтай платформе размяшчаліся асноўныя рэлігійныя і грамадзянскія збудаванні горада, а таксама жыллё жрацоў. У наваколлях платформы сустракаюцца іншыя піраміды меншага памеру і падножжы храмаў.

Паколькі галоўны комплекс будынкаў Какаштлы не раскопвалі да 1980-х гадоў, шматлікія каляровыя малюнкі на сценах захаваліся і даступныя для агляду наведвальнікам. Асаблівую цікавасць уяўляе той факт, што шмат якія з насценных выяў спалучаюць сімволіку Мексіканскага плато з уплывам культуры мая, што робіць Какаштлу ўнікальнай у гэтым дачыненні.

## Спасылкі 
* Por los murales de Cacaxtla. Revista Buen Viaje 
* Археологическая зона Какаштла (шт. Тласкала) осталась без одного из своих ведущих исследователей  

Катэгорыя:Археалогія ў Мексіцы
Кастылья-дэ-Тэая

**Кастылья-дэ-Тэая** () — археалагічны помнік дакалумбавай эпохі ў рэгіёне Ла-Уастэка на поўначы штата Веракрус, Мексіка. Пасля знікнення дакалумбавага горада ў наваколлях піраміды ўзнікла сучаснае паселішча, у гонар якога і названы помнік.

Горад засялялі ў X—XII стагоддзях уастэкі. У канцы посткласічнага перыяду горад трапляе пад моцны ўплыў ацтэкаў, і да сярэдзіны XV стагоддзя, відаць, становіцца правінцыйнай калоніяй Ацтэкскай імперыі.

У цэнтры Кастылья-дэ-Тэая знаходзіцца піраміда вышынёй 11,3 метраў, досыць добра захаваная, з лесвіцай і збудаваннем на вяршыні.

Паходжанне назвы Тэая, *Teayo* невядома; паводле адной з гіпотэз, яно паходзіць з каранёў мовы наўатль *tetl* «камень» і *ayotl* «чарапаха».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Ацтэкі
Катэгорыя:Уастэкі
Катэгорыя:Археалогія ў Мексіцы
Катэгорыя:Веракрус (штат)
Аталарых

**Аталарых** (; ; ( — ) — кароль остготаў, кіраваў у 526-534 гадах. Сын Эйтарыха і Амаласунты. Успадкаваў пасад у 10-гадовым узросце пасля смерці Тэадарыха Вялікага. Рэгенцтва пры непаўналетнім дзіцяці павінна была ажыццяўляць Амаласунта.

Але гоцкая знаць неахвотна трывала ўладу жанчыны, і гэта незадавальненне ўзмацнілася яшчэ больш, калі Амаласунта ўступіла ў зносіны з імператарам Юстыніянам I. Готы настаялі на тым, каб Аталарых, якому Амаласунта жадала даць класічнае выхаванне, быў акружаны маладымі готамі; апошнія сталі падахвочваць яго да п'янства, да зносін з жанчынамі, канчаткова псавалі яго характар і, карыстаючыся яго неразумнасцю, выклікалі непаслушэнства маці, таму ён наогул не лічыў патрэбным лічыцца з ёй. Аталарых, аддаўшыся бязмежнаму п'янству, запаў у хваробу і ў поўны маразм, ад чаго і памёр 2 кастрычніка 534 г.

## Спасылкі 
* Foundation for Medieval Genealogy. Аталарых
* Genealogie Mittelalter. Аталарых

Катэгорыя:Каралі остгоцкія
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы VI стагоддзя
Катэгорыя:Асобы
Куарэнта-Касас

**Куарэнта-Касас**, , літар. «сорак хат» — археалагічны помнік, размешчаны ў 336 км на паўночны ўсход ад сталіцы мексіканскага штата Чыўаўа. У гэтай зоне выяўлена мноства пячор з абсталяваным ўнутны іх жыллём старажытных пуэбла. З гэтых пячор найбольшую вядомасць атрымала Пячора вокнаў ().

Назва «сарок хат» паходзіць ад памылкі канкістадораў, якія меркавалі, што адносна невялікая колькасць пячор адпавядае колькасці жылля, якое размяшчалася ў іх.

Жыллё Куарэнта-Касас было збудавана ў позні перыяд Пакімэ — субкультуры ў складзе культуры Магаён (1205—1260 гг. н. э.), калі яна перажывала свой росквіт. Тым часам зона Куарэнта-Касас выкарыстоўвалася як месца сустрэчы для гандляроў культуры Пакімэ, чые гандлёвыя маршруты распасціраліся ад узбярэжжа Ціхага акіяна да Каліфарнійскага заліва. Мяркуецца, што паселішча Куарэнта-Касас было заснавана для абароны гандлёвых дарог культуры Пакімэ.

Паселішча прыходзіць у заняпад каля 1340 г. да н. э. — магчыма, паселішча было разбурана праціўнікам (пра прычыны заняпаду культур старажытных пуэбла гл. у артыкулах анасазі, магаён і інш.) З заняпадам Пакімэ перасталі выкарыстоўвацца і гандлёвыя шляхі, і мясцовыя жыхары перайшлі да больш прымітыўнага ладу жыцця. Тым не менш, перыядычна пячоры выкарыстоўваліся для цырыманіяльных мэт.

Да часу прыбыцця еўрапейцаў пячоры засяляла мясцовае племя, якое называла сябе ховас (Jovas). Да цяперашняга часу гэта племя знікла.

## Спасылкі 
* The Mogollon: Prehistoric Desert Peoples (en idioma ingles)

## Гл. таксама 
* Куэва-дэ-ла-Олья
* Пакімэ
* Магаён
* Аазісамерыка

## Крыніцы 
Катэгорыя:Чыўаўа
Катэгорыя:Археалогія ў Мексіцы
Катэгорыя:Старажытныя пуэбла
Куэтлахучытлан

thumb|Жылы квартал Куэтлахучытлана
thumb|Вулічны пралёт
thumb|Маналітны басейн
**Куэтлахучытлан**, , «месца пуансеціі» — важнае археалагічнае гарадзішча ў мексіканскім штаце Герэра, у 35,5&nbsp;км на паўднёвы ўсход ад горада Ігуала-дэ-ла-Індэпендэнсія, каля мясцовасці Паса-Марэла ў акрузе Уцука-дэ-лос-Фігероа (Huitzuco de los Figueroa). Адносіцца да сярэдне- і познекласічнаму перыядам культуры Мескала.

Размешчанае на вяршыні гары, гарадзішча было выяўлена толькі ў 1991 г. пры будаўніцтве аўтамагістралі Куэрнавака-Акапулька. У пазбяганне разбурэння гарадзішча пад ім быў пракладзены тунэль.

З прыкладна 35 га плошчы старажытнага горада раскапана толькі каля 2 га.

Да найбольш уражальных знаходак цырыманіяльных комплексаў адносяцца некалькі маналітных прамавугольных басейнаў з вертыкальнымі бакавымі сценкамі (да цяперашняга часу амаль разбураных). Гэтыя ванны-басейны нагадваюць аналагічныя ванны, выяўленыя ў розных месцах на мяжы сучасных мексіканскіх штатаў Пуэбла і Тласкала, напрыклад, у Шачытэкатлі. Мяркуецца, што ванны гулялі цырыманіяльную ролю, зыходзячы з іх лакалізацыі і складанасці іх вырабу.

## Літаратура 
* Rubén Manzanilla López / Jorge Arturo Talavera González: *Cuetlajuchitlán, Sitio Preurbano en la Región Mezcala*. In: *Arqueológia Mexicana* 82 (2006). ISSN 0188-8218

Катэгорыя:Археалогія ў Мексіцы
Катэгорыя:Герэра
Куэва-дэ-ла-Олья

**Куэва-дэ-ла-Олья** (, літар. «пячора чыгуна») — археалагічны помнік на паўночным захадзе мексіканскага штата Чыўаўа, прыкладна ў 47 км на паўднёвы захад ад Нуэва-Касас-Грандэс.

Помнік уяўляе сабою невялікую групу збудаванняў з глінабітнымі сценамі, размешчаных у пярэдняй частцы пячоры на краю неглыбокага каньёна. Назва паходзіць ад змешчанага ў пячоры велізарнага, каля 3 метраў вышынёй кецкаматэ — традыцыйнай пасудзіны для захоўвання кукурузы. Па архітэктурных і іншых асаблівасцях збудаванні блізкія традыцыям культуры Магаён. Падрабязныя даследаванні помніка да цяперашняга часу не праводзіліся.

У тым жа каньёне выяўлены і іншыя пячоры з дагістарычнымі паселішчамі, напрыклад, Пячора ластаўкі (Cueva de la Golondrina).

## Гл. таксама 
* Куарэнта-Касас
* Дакалумбавы руіны Мексікі
* Старажытныя пуэбла
* Касас-Грандэс
* Магаён

Катэгорыя:Археалогія ў Мексіцы
Катэгорыя:Пячоры Мексікі
Катэгорыя:Чыўаўа
Катэгорыя:Старажытныя пуэбла
Каралеўскі палац (Брусель)

**Каралеўскі палац у Бруселі** (, ) — афіцыйная рэзідэнцыя бельгійскага манарха, размешчаная ў цэнтры сталіцы ў Брусельскім парку.

Бельгійская каралеўская сям’я насамрэч пражывае ў Лакенскім палацы, размешчаным у брусельскім раёне Лакен. Каралеўскі палац жа выкарыстоўваецца каралём галоўным чынам як месца для афіцыйных мерапрыемстваў.

Сучасны фасад у стылі класіцызму з’явіўся толькі ў 1900-я гады. Сам жа будынак палаца пачалі будаваць у канцы XVIII стагоддзя. Да гэтага на гэтым месцы знаходзіўся Каўдэнберг, замак-рэзідэнцыя герцагаў Брабанцкіх, пабудаваны меркавана ў канцы XI стагоддзя і знішчаны пажарам у 1731 годзе.

Каралеўскі палац не варта блытаць з Домам караля (*«Хлебным домам»*) на плошчы Гран-Плас, які, нягледзячы на назву і размяшчэнне ў гістарычным цэнтры Бруселя, ніколі не выкарыстоўваўся для патрэб манархаў.

## Спасылкі 
* Palace of Brussels — старонка Каралеўскага палаца ў Бруселі.

Катэгорыя:Палацы Бельгіі
Катэгорыя:Славутасці Бруселя
Гуачымантонес

[right|thumb|350px|Круглая [Месаамерыканская піраміда|ступеньчатая піраміда ў Гуачымантонес, вядомая як «Круг 2»Дазвол на публікацыю ласкава дала Nancy]]
[[Выява:Guachimontones archaeological site detail (Nancy).jpg|right|thumb|350px|Дэталь круглай піраміды і іншыя руіныДазвол на публікацыю ласкава дала Nancy]]
**Гуачымантонес** або **Уачымантонес**  — археалагічны помнік дакалумбавых часоў каля мексіканскага горада Тэўчытлан, штат Халіска. Помнік адносіцца да так званай Тэўчытланскай традыцыі — грамадства ці комплексу грамадстваў, які існаваў у перыяд 300—900 гг. н. э.

Асноўнай характарыстыкай Гуачымантонес з'яўляюцца круглыя ступеньчатыя піраміды, размешчаныя ў цэнтрах круглых комплексаў будынкаў. Піраміда вышынёй 18 м у Крузе 2 мае 13 высокіх прыступкаў, якія вядуць на верхні ўзровень, на якім маецца 4 дадатковых прыступкі. На самым верхнім узроўні быў размешчаны пост назіральнікаў, верагодна, для цырымоніі "летуноў", распаўсюджанай у наш час у татанакаў (кручэнне вакол шаста). Па іншай версіі, на вяршынях пірамід маглі размяшчацца невялікія храмы.

Кожную піраміду атачаюць паглыбленыя круглыя плошчы, а вакол кожнай плошчы размешчана серыя маленькіх курганоў. На вяршынях курганоў маюцца платформы, якія раней служылі апорамі будынкам з дрэва і гліны.

У Гуачымантонес адкрыта каля 10 круглых комплексаў, чатыры прамавугольных плошчы і два стадыёна для гульні ў мяч.

Раскопкі Гуачымантонес праводзілі археолагі з Мічааканскага каледжа пад кіраўніцтвам амерыканскага археолага Ф. Вейганда і яго жонкі С. Гарсія дэ Вейганд. Буйнамаштабны праект раскопак распачаты ў 1998 годзе.

ЮНЕСКА уключыла ўвесь рэгіён, у тым ліку бліжэйшы завод па вытворчасці тэкілы, у свой спіс Сусветнай спадчыны. У сувязі з тым, што помнік быў абрабаваны, ён таксама ўключаны ў спіс 2008 г. па Кантролі за сусветнымі помнікамі (:en:World Monuments Watch), які складаецца з 100 помнікаў, змешчаных у найбольш пагрозлівым стане.

## Гл. таксама 
* Традыцыя шахтавых магіл

## Літаратура 
* Smith, Julian (2006) «Surprise Finds in Tequila Country» in *Archaeology* magazine November/December 2006.
* Weigand, Phil and Efraín Cárdenas, «Proyecto Arqueológico Teuchitlán» , accessed May 2008.

Катэгорыя:Гісторыя Мексікі
Катэгорыя:Археалогія ў Мексіцы
Лакен

thumb|Лакен. Японская пагада
**Лакен** (фр. *Laeken*, нід. *Laken*) — гістарычны раён на поўначы Бруселя.

## Гісторыя 
У 1782 годзе ў Лакене быў пабудаваны палац Лакен, цяпер рэзідэнцыя бельгійскай каралеўскай фаміліі. У склад палацавага комплексу ўваходзяць таксама парк і аранжарэі.

В 1854 годзе, пасля смерці сваёй жонкі Луізы Марыі Арлеанскай, кароль Леапольд I будуе тут сабор-магільны склеп бельгійскай каралеўскай сям'і (Найсвяцейшай Багародзіцы, скончаны ў 1872 годзе, архітэктар Ёзэф Поларт).

У 1906 годзе ў Лакене праходзіць архітэктурны конкурс праектаў, а ў 1907 годзе пачынаецца будаўніцтва новай гарадской ратушы.

Да Сусветнай выставе 1958 г., якая праходзіла ў Бруселі, у Лакене былі пабудаваны знак бельгійскай сталіцы Атоміўм, парк Міні-Еўропа, а таксама стадыён караля Бадуэна.

## Галерэя 

 Выява:0 Château Royal de Laeken.JPG|палац Лакен
 Выява:Luc Viatour Bruxelles Palais expo heysel.JPG|ЭКСПА-Выставачны цэнтр Хейзел

 Выява:AtomiumTourDeFrance1960 01.jpg|Атоміўм

Катэгорыя:Брусель
Трэмля (значэнні)

Назву **Трэ́мля** маюць:

* Трэмля — пасёлак у Петрыкаўскім раёне
* Трэмля — рака ў Гомельскай вобласці, левы прыток ракі Прыпяць
* Трэмля — рыбгас у Петрыкаўскім раёне
Міждзяржаўны авіяцыйны камітэт

**Міждзяржаўны авіяцыйны камітэт** (МАК) — выканаўчы орган 12 дзяржаў былога СССР (Садружнасці незалежных дзяржаў) па дэлегаваных дзяржавамі функцый і паўнамоцтваў у галіне грамадзянскай авіяцыі і выкарыстанні паветранай прасторы. Заснаваны на падставе падпісанага 30 снежня 1991 міжурадавага «Пагаднення аб грамадзянскай авіяцыі і аб выкарыстанні паветранай прасторы».

Займаецца сертыфікацыяй паветраных судоў, аэрадромаў і авіякампаній. Вядзе Авіярэгістр МАК (АР МАК). Займаецца расследаваннямі здарэнняў на паветраным транспарце.

Штаб-кватэра МАК знаходзіцца ў Маскве па адрасе: вул. Вялікая Ардынка, дом 22/2/1.

## Краіны — члены пагаднення аб МАК 
*  Азербайджан
*  Арменія
*  Беларусь
*  Грузія (former member)
*  Казахстан
*  Кыргызстан
*  Малдова
*  Расія
*  Таджыкістан
*  Туркменістан
*  Узбекістан
*  Украіна

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт МАК  /
* Афіцыйны сайт МАК  / (old website)

Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі
Катэгорыя:Грамадзянская авіяцыя
Марскія чарапахі

**Марскія чарапахі** (*Cheloniidae*) — сямейства чарапах.

Сямейства аб'ядновае 4 роды, 6 відаў. Найбуйнейшая — зялёная марская чарапаха (або супавая). Даўжыня яе панцыра да 1,4 м, маса да 400 кг. Панцыр у марскіх чарапах невысокі, абцякальнай формы, укрыты рагавымі шчьггкамі. Галава і кароткая шыя не поўнасцю хаваюцца пад панцыр. Канечнасці — ласты; пярэднія — веслападобныя з кіпцюркамі, даўжэйшыя за заднія.

Пашыраны ў трапічных і субтрапічных морах; мігрыруюць на тысячы кіламетраў. Жывуць у вадзе, на сушу выходзяць для адкладкі яец. Хутка плаваюць, глыбока ныраюць. Кормяцца малюскамі, рыбай, водарасцямі.

Адкладваюць да 200 яец.

Усе віды знаходзяцца ў Чырвонай кнізе МСАП.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Чарапахі
Катэгорыя:Сямействы паўзуноў
Гары Муліш

**Гары Муліш** (, , горад Харлем — , ) — нідэрландскі пісьменнік. Разам з Віллемам Хермансам і Герардам Рэвэ, ён лічыцца адным з «вялікай тройкі» пасляваеннай нідэрландскай літаратуры. Публікава homooo п'есы, эсэ, вершы і філасофскія разважанні.

## Працы 
* Siegfried (2001, раман) ISBN 3-446-20090-8
* Je moeder eet heel veel kaas met brood (2000, навела)
* De Procedure (1999, раман) ISBN 3-446-19692-7
* kontkaas in je milkshake (Адкрыццё нябёсаў, 1992, раман) ISBN 3-446-17377-3
* De Elementen (1988, раман) ISBN 3-499-13114-5
* De Pupil (1987, раман) ISBN 3-446-15396-9
* Hoogste Tijd (1985, раман) ISBN 3-499-23334-7
* De Aanslag (1982, раман) ISBN 3-499-22797-5
* Poep op een stok (1982, вершы)
* Oude Lucht (1977, апавяданні)
* Kind en Kraai (1975, вершы)
* Twee Vrouwen (1975, раман) ISBN 3-499-22659-6
* Tegenlicht (1975, вершы)
* Mijn Getijdenboek (1975, аўтабіяграфія)
* De vogels (1974, вершы)
* Woorden, woorden, woorden (1973, вершы)
* Het seksuele bolwerk, Zin en waanzin van Wilhelm Reich (1973, эсэ) ISBN 3-499-22435-6
* Oidipous Oidipous (1972, п'еса)
* De Verteller (1970, раман)
* Bericht aan de Rattenkoning (1966, эсэ)
* De Zaak 40/61 (1962, рэпартаж пра працэс Эйхмана з Ерусаліма) ISBN 3-7466-8016-6
* Zelfportret met Tulband (1961, аўтабіяграфічны раман) ISBN 3-499-13887-5
* Tanchelijn (1960, п'еса)
* Het Stenen Bruidsbed (1959, раман) ISBN 3-518-22192-2
* Het Zwarte Licht (1956, раман)
* De Sprong der Paarden en de Zoete Zee (1955, навела)
* De Diamant (1952, раман)
* Archibald Strohalm (1951, раман)
* Die Säulen des Herkules (эсэ) ISBN 3-499-22449-6

## Экранізацыі 
* 1977 — Каханне без сумневу (*Twee vrouwen*) — рэжысёр: George Sluizer
* 1986 — «Напад» (*De aanslag*), паводле раману «Расплата» — рэжысёр: Fons Rademakers. Лаўрэат Оскара за 1987 год як лепшы замежны фільм.
* 2001 — Адкрыццё нябёсаў (*De ontdekking van de hemel*) — рэжысёр: Jeroen Krabbé

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Харлеме
Катэгорыя:Памерлі ў Амстэрдаме
Катэгорыя:Пісьменнікі Нідэрландаў
Джыда

**Джыда** () — горад у заходняй частцы Саудаўскай Аравіі, у адміністрацыйным раёне Мекка‎.

Колькасць насельніцтва — 4,697 мільёнаў чалавек (2021), другі па велічыні горадам у краіне. Плошча — 1,320 тыс. км².

Горад размешчаны на ўзбярэжжы Чырвонага мора. Трэці па велічыні порт у Саудаўскай Аравіі: грузаабарот 55,2 млн т (у асноўным прадукты харчавання, будаўнічыя матэрыялы, нафта і нафтапрадукты) і 4,4 млн кантэйнераў (2019). Міжнародны аэрапорт імя караля Абд аль-Азіза. Вузел аўтамабільных дарог.

## Гісторыя 
Горад вядомы з VII ст. як порт на шляху мусульманскіх паломнікаў у Мекку і Медзіну; у 1916 годзе захоплены брытанцамі, з 1925 года ў складзе Каралеўства Хіджаз, султанату Нэджда і далучаных абласцей; з 1932 года — Каралеўства Саудаўская Аравія.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 

Image:Jeddah-seaport-saudiarabia.PNG

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Саудаўскай Аравіі
Дакалумбава гісторыя Какле

**Археалагічны рэгіён Гранд-Какле** ахоплівае шэраг культур дакалумбавай эпохі на тэрыторыі сучаснай Панамы з найбольшай канцэнтрацыяй ў правінцыі Какле. Археолагі ідэнтыфікавалі дадзеныя культуры па стылях мясцовай керамікі. Найбольш ранні і дрэнна вывучаны перыяд Ла-Мула (La Mula) доўжыўся з 150 г. да н. э. па 300 г. н. э. За ім ідуць перыяды Тонасі (Tonosi), 300-550 гг. н. э., і Кубіта (Cubita), 550-700 гг. н. э. У цэлым, група мясцовых культур, аб'яднаная агульнымі прыкметамі, існавала ў Какле з 1200 г. да н. э. да XVI стагоддзя, да заваёвы іспанцамі. 

Археолагі, якія працавалі на тэрыторыі Панамы з 1920-х гадоў, выявілі руіны і пахаванні, у якіх былі знойдзены шматлікія, цікавыя з культурнай пункту гледжання артэфакты: вырабы з золата і іншых металаў, разьбяныя малюнкі на косці, ракавінах і зубах кітоў, тканіне, упрыгожванні з паўкаштоўных камянёў і кераміку. Залатыя вырабы з Какле былі прадметам гандлю ва ўсёй Месаамерыцы, іх выявілі нават у Чычэн-Іца на паўвостраве Юкатан. Вялікая калекцыя дагістарычнай керамікі з Какле характарызуецца добра структураваным дызайнам, малюнкамі рыб, птушак, звяроў і людзей. 

У 1920-я гады як мінімум адзін важны археалагічны помнік, Кантэ (Панама), быў настолькі моцна пашкоджаны археолагамі-аматарамі, што вялікая частка яго гістарычных каштоўнасцяў (у тым ліку датыроўка знаходак) страчаная назаўсёды. У 1930-1940-х гг. Кантэ доўгі час раскопвалі археолаг Сэмюэл К. Лотрап (Samuel K. Lothrop) з Гарварда і Дж. Олдэн Мэйсан (J. Alden Mason) з Пенсільванскага ўніверсітэта, прычым яны абодва апублікавалі вынікі сваіх даследаванняў. Невялікі музей на месцы раскопак дэманструе артэфакты і гісторыю месца. Другі помнік, Эль-Каньё, быў даследаваны больш прафесійна і з'яўляецца крыніцай важнай інфармацыі аб культуры кокле. Частка археалагічных помнікаў Какле выдзелена ў культурную тэрыторыю Гран-Какле. Музей археалогіі і этналогіі Пібадзі пры Гарвардскім універсітэце ў г. Кембрыдж (штат Масачусетс) апублікаваў у 1937 і 1942 гг. дзве буйныя працы аб раскопках у Какле.

## Літаратура 
* Lothrop, Samuel Kirland. *Pre-Columbian Designs from Panama -Illustrations of Coclé Pottery.* Dover Publications, Toronto, Canada, 1976. ISBN 0-486-23232-8.

## Спасылкі 
* Coclé Archaeological Sites 
* Sito Conte On-Line Collection, University of Pennsylvania Museum 
* Pre-Columbian Gold artifacts from the Cocle Province 
* Pre-Columbian Jade artifacts from the Cocle Province 
* Pre-Columbian Stone artifacts from Cocle 
* Pre-Columbian Pottery from Cocle 
* Listing of Additional Archaeological Websites 

Катэгорыя:Археалогія ў Панаме
Катэгорыя:Гісторыя Панамы
Катэгорыя:Кераміка
Ваеннаслужачы

у, прысвечаным Дню незалежнасці Беларусі]]
**Ваеннаслужачы** (ці **Ваенны, вайсковец**) — чалавек, які служыць ва Узброеных сілах краіны. Іншамоўныя адпаведнікі — ( або ).

## Прававое становішча ваеннаслужачых у Рэспубліцы Беларусь 
Згодна з «Законам аб статусе ваеннаслужачых» Рэспублікі Беларусь ваеннаслужачымі з’яўляюцца грамадзяне Рэспублікі Беларусь, якія знаходзяцца на ваеннай службе ва ўзброеных сілах, памежных, унутраных і іншых войсках, воінскіх фарміраваннях, пералік якіх зацвярджаецца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь.

### Грамадзяне, якія маюць статус ваеннаслужачых 
Згодна з арт.2 «Закона аб статусе ваеннаслужачых» Рэспублікі Беларусь статус ваеннаслужачых маюць:
* ваеннаслужачыя, якія праходзяць ваенную службу па кантракце, у тым ліку слухачы і курсанты ваенных навучальных устаноў, іншых устаноў адукацыі, якія ажыццяўляюць падрыхтоўку афіцэрскіх кадраў для Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь і іншых войск і воінскіх фарміраванняў Рэспублікі Беларусь;
* ваеннаслужачыя, якія праходзяць ваенную службу па прызыву;
* грамадзяне, якія праходзяць службу ў рэзерве — пры знаходжанні на занятках або вучэбных зборах, вызначаных праграмамі падрыхтоўкі рэзервістаў;
* ваеннаабавязаныя — пры знаходжанні на ваенных або спецыяльных зборах.
* Афіцэры, якія праходзяць ваенную службу па прызыву, па свайму прававому становішчу прыраўноўваюцца да афіцэраў, якія праходзяць ваенную службу па кантракце, калі іншае не ўстаноўлена заканадаўствам.

## Спасылкі 
* Мінстэрства абароны Рэспублікі Беларусь (афіцыйная старонка)  

Катэгорыя:Ваеннае права
Сапраўдныя крэветкі

**Сапраўдныя крэве́ткі** (*Caridea*) — падатрад беспазваночных жывёл атрада дзесяціногіх ракападобных.

## Апісанне 
Цела крэветак звычайна падоўжанае, цыліндрычнае, злёгку сціснутае з бакоў. Даўжыня 2—30 см. Брушка моцна развіта, значна даўжэйшае за галавагрудзі. Паміж вачамі размешчаны доўгі рострум. Пярэднія ногі (2—3 пары) узброены клюшнямі. Брушныя канечнасці служаць для плавання, выношвання ікры (у самак) і ў якасці капулятыўнага органа (у самцоў). Кутыкула крэветак звычайна слаба абвапнаваная, тонкая і эластычная, што звязана з прыстасаваннем да актыўнага плавання. Утвораны хваставы плаўнік. Дзякуючы наяўнасці храматафораў крэветкі валодаюць зменлівай афарбоўкай, якая вызначаецца ўмовамі асяроддзя. Некаторыя мяняюць афарбоўку цела, сярод глыбакаводных ёсць формы, якія свецяцца.

## Пашырэнне 
Каля 2 тыс. відаў. Пашыраны ва ўсіх акіянах, пераважна ў тропіках і субтропіках, ёсць прэснаводныя.

## Асаблівасці біялогіі 
Плаваюць крэветкі, адштурхваючыся ад вады адносна буйнымі плеаподамі. Пры гэтым брушка выпростваецца, вада пранікае ў жаберныя поласці і абмывае жабры. У выпадку небяспекі крэветкі рыўкамі згінаюць брушка і, адштурхваючыся хваставым плаўніком і плеаподамі, сплываюць ад ворага хвастом наперад.

Кормяцца водарасцямі, воднымі беспазваночнымі, расліннымі і жывёльнымі рэшткамі.

Раздзельнаполыя. Развіццё адбываецца з метамарфозам.

## Промысел і развядзенне 
Аб’екты промыслу і развядзення. Некаторыя ядомыя.

З панцыраў крэветак вырабляюць рэчыва, здольнае спыняць крывацёк.

## Літаратура 
* 
* 
* *Круглова О. Ю.* Класс Crustacea — Ракообразные: метод. рекомендации. В 2 ч. Ч. 2. Высшие ракообразные / О. Ю. Круглова. — Мн.: БГУ, 2014. — 43 с.

Катэгорыя:Дзесяціногія ракападобныя
Менегацыя

**Менега́цыя** (*Menegazzia*) — род ліставатых лішайнікаў сямейства пармеліевых.

## Апісанне 
Слаявіна разеткападобная, дыяметрам 5—15 см, зверху шаравата-зялёная, гладкая, з акруглымі шматлікімі дзіркамі, знізу чорная, складкаватая, бліжэй да краёў святлейшая. Лопасці глыбоканадрэзаныя з хвалістым краем. Пладовыя целы (апатэцыі) утвараюцца рэдка. Размнажэнне пераважна вегетатыўнае (сарэдыямі).

## Пашырэнне 
У свеце вядома каля 70 відаў. Лішайнікі часта сустракаюцца ў субтрапічных, трапічных і экватарыяльных лясах, прадстаўлены ў абодвух паўшар’ях. Растуць пераважна ў старых чорнаальховых лясах, на ствалах ліставых дрэў (вольхі чорнай, асіны, бярозы), а таксама ў ельніках на ствалах асіны, радзей елак. Пашыраны пераважна ў гарах Еўразіі, Амерыкі, Аўстраліі. На тэрыторыі Беларусі від менегацыя прадзіраўленая трапляецца на ствалах і галінках дрэў, бураломе.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Пармеліевыя
Катэгорыя:Роды грыбоў
Менегацыя прадзіраўленая

**Менегацыя прадзіраўленая** (*Menegazzia terebrata, Menegazzia pertusa*) — від ліставатых лішайнікаў.

Слаявіна ліставатая, разеткападобная, часта аднабакова развітая або невыразнай формы, у цэнтры адмірае. Верхняя паверхня шаравата-зялёная, матавая, зрэдку злёгку бліскучая, голая, гладкая, з акруглымі або авальнымі дзіркамі, часта з галоўчата- або манжэтападобна расчлянёнымі саралямі. Ніжняя паверхня вельмі складкаватая, чорная, бліжэй да краёў крыху святлейшая, часам з чорнай аблямоўкай па краю слаявіны, без рызін.

Апатэцыі ўтвараюцца рэдка. Полавы працэс невядомы. Размнажаецца вегетатыўна (сарэдыямі).

Вільгацелюбны лішайнік. Пашырэнне: Сярэдняя і Атлантычная Еўропа, Скандынавія, Прыбалтыка, Карпаты, Урал, Каўказ, Заходняя Сібір, Далёкі Усход Расіі і Сахалін, Кітай, Японія, Мадагаскар, Паўночная і Паўднёвая Амерыка, Гавайскія астравы. У Беларусі трапляецца спарадычна. Расце на ствалах вольхі чорнай, радзей на ствалах грабу, асіны, бярозы пушыстай, у старых чорнаальховых прыручайна-травяных лясах, а таксама на бураломе і ствалах елак.

## Спасылкі 
* Менегацыя прадзіраўленая ў Чырвонай кнізе Беларусі 

Катэгорыя:Пармеліевыя
Гармізд (Папа Рымскі)

**Гармізд** (; ? — 6 жніўня 523) — Папа Рымскі з 20 ліпеня 514 да 6 жніўня 523.

## Біяграфічныя звесткі 
Нарадзіўся ў знатнай сям’і ў італьянскім горадзе Фразіноне (у раманскай Кампаніі). Да прыняцця сану быў жанаты, яго сын Сільвер таксама стаў Рымскім Папам. Гармізд займаў важныя пасады пры Сімаху. Гармізду ўдалося пераадолець працяглы раскол у адносінах з Канстанцінопалем — акакіянскую схізму. Гэта адбылося пасля таго, як імператарам Візантыі стаў Юсцін I.

Катэгорыя:Папы Рымскія
Ян XIII

**Ян XIII** (; каля 938 — 6 верасня 972, Рым) — Папа Рымскі з 1 кастрычніка 965 да 6 верасня 972.

## Біяграфія 
Рымлянін, сын Іаана з роду Крэсчэнца і Феадоры з роду графаў Тускулумскіх. Быў епіскапам Нарніі. Неўзабаве пасля абрання Папам Ян быў выгнаны рымскай шляхтай і вярнуў свой трон толькі з дапамогай Атона I Вялікага. Заснаваў архіепіскапства ў Мекленбургу. 25 снежня 967 г. каранаваў Атона II Рудога суправіцелем імператара.

Катэгорыя:Папы Рымскія
Леў I (Папа Рымскі)

**Свяціцель Леў I Вялікі** (лац. Leo PP. I), (390 — 10 лістапада 461) — Папа Рымскі з 29 верасня 440 да 10 лістапада 461. Дні памяці — 18 лютага, 12 лістапада.

З ягонай згоды па просьбе рымскага імператара Маркіяна ў 451 годзе скліканы Халкідонскі сабор — чацвёрты Усяленскі сабор.

## Біяграфія 
Паходзіў з Італіі, быў дэкрэтарам (памочнікам папы) пры папе Келесціне I. У 440 годзе абраны на Апостальскі Пасад.

## Дзейнасць 
Леў І быў прыхільнікам умацавання ролі епіскапа Рыма як духоўнага лідара ўсёй хрысціянскай Царквы. У сваіх пасланнях і казаннях ён абгрунтоўваў вучэнне пра першынство Рымскага Пасаду, спасылаючыся на апостала Пятра.

Асабліва вядомы сваёй роляй у тэалагічных спрэчках. Ягоны "Том Ільва" (лац. Tomus Leonis) — пасланне да Сабору ў Халкідоне (451 г.) — стала вызначальным у фармулёўцы хрысціянскага вучэння пра дзве прыроды Ісуса Хрыста (боскую і чалавечую).

## Сустрэча з Атылай 
У 452 годзе папа Леў І асабіста сустракаўся з Атылай, правадыром гунаў, каля Мілана і пераканаў яго адмовіцца ад нападу на Рым. Гэтая падзея зрабіла вялікі ўнёсак у папулярнасць гэтага папы ў сярэднявеччы.

## Спадчына 
Папа Леў І лічыцца адным з буйнейшых тэолагаў ранняга хрысціянства. Ён пакінуў шмат казанняў і пасланняў. Быў кананізаваны.

## Спасылкі 
* Папа Бенедыкт XVI пра святога Ільва Вялікага
* Encyclopædia Britannica — Saint Leo I
* Catholic Encyclopedia — Pope St. Leo I

Катэгорыя:Папы Рымскія
Атон II Руды

**Атон II Руды** (ням.: Otto II der Zweite, 955 — 7 снежня 983, Рым, Італія) — кароль Германіі і імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі з 973 года, кароль Італіі з 973 года, сын імператара Атона I і Адэльгейды Бургундскай.