Эрхард Вейгель

**Эрхард Вайгель** (16 снежня 1625 — 20 сакавіка 1699) — нямецкі матэматык, астраном і філосаф.

## Біяграфія 
Вайгель атрымаў ступень магістра (1650 г.) і ступень хабілітацыю (1652 г.) ў Лейпцыгскім ўніверсітэце. З 1653 года да сваёй смерці ён быў прафесарам матэматыкі ў Енскім універсітэце. Ён быў настаўнікам Лейбніца летам 1663 года і іншых вядомых студэнтаў. Ён таксама працаваў над тым, каб зрабіць навуку больш даступнай для грамадскасці, і тым, што сёння можна лічыць папулярызатарствам навукі.

Ён пагаджаўся з «Мітэль-каляндарам» Якаба Эльрода і з прапагандай Лейбніца і іншых, што дата Вялікадня павінна грунтавацца на астранамічным вымярэнні вясновага раўнадзенства і наступнага поўнага Месяца. Ён рушыў услед за Якабам Эльродам у імперскі сойм у Рэгенсбургу, каб прапагандаваць выкарыстанне Мітэль-каляндара або новага грыгарыянскага календара.

### Храналогія 
* 1625 — нарадзіўся ў Вайдэне ў Верхнім Пфальцы, сын сукончыка Міхаэля Вайгеля і Ганны Вайгель
* 1627–28 гг. захоп Верхняга Пфальца імперскімі войскамі; уцёкі сям'і Вайгель з Вунзідэля ў княства Ансбах
* 1638–44 падлеткавыя гады ў гімназіі ў Вунзідэлі
* 1644–46 гг. Лютэранская сярэдняя школа ў Гале і адначасовая дзейнасць з астраномам Барталамеем Шымпферам, які выкладаў яму матэматыку.
* 1646 — часовае вяртанне ў Вунзідэль; выкладанне матэматыкі і астраноміі ў архідыякана Якаба Эльрода
* 1647–50 гг. вучоба ў Лейпцыгскім універсітэце
* 1650 — Магістр філасофіі: *De ascensionibus et descensionibus astronomicis dissertatio* (*Астранамічная дысертацыя аб усходах і заходах*)
* У 1652 г. хабілітаваўся ў Лейпцыгу з *Dissertatio Metaphysica Prior (De Existentia); Dissertatio Metaphysica Posterior (De Modo Existentiae, qui dicitur Duratio)*
* 1653 г. — пасада прафесара матэматыкі ва Енскім ўніверсітэце
* 1653 (16 ліпеня) — пачынаюцца лекцыі *De Cometa Novo* (адносна каметы снежня 1652 г.)
* 1653 (12 верасня) — ажаніўся з Элізабэт Гартман (удава)
* У 1654 г. прызначэнне *інспектарам Stipendiarorum et Alumnorum* (нагляд за Collegium Jenense)
* 1658 — публікуе аналіз *Aristotelica ex Euclide restituta, genuinum sciendi modum, & nativam restauratae Philosophiae faciem per omnes disciplinas & facultates ichnographicè depingens*; твор уводзіць яго ў канфлікт з філасофскім факультэтам
* У 1660 годзе публікуецца *Theodixis Pythagorica («Феадыкс Піфагорыка»,* перагледжанае выданне выйшла ў 1675 годзе).
* 1661 — публікуе *Himmelsspiegels (Speculum Uranicum / Aquilae Romanae Sacrum...)*
* 1663 — Готфрыд Вільгельм Лейбніц вучыўся адзін семестр у Ене, сярод іншых — пад кіраўніцтвам Эрхарда Вайгеля.
* У 1664 годзе публікуецца *«Speculum Temporis Civilis»*, у якім змяшчаецца тлумачэнне календара.
* 1665 выдае *Speculum Terrae*
* 1667–1670 гг. — пабудаваны дом Вайгеля ў Ене, меў для свайго часу выдатныя тэхнічныя выгоды ў інтэр'еры, сярод якіх былі ліфт і вадаправод.
* 1669 — публікуе *Idea Matheseos Universae cum Speciminibus Inventionum Mathematicarum*
* 1673 — публікуе *Universi Corporis Pansophici Caput Summum*
* 1673 — публікуе *Tetractys, Sumum eum Arithmeticae eum Philosophiae discursivae Compendium*
* 1674 — публікуе арыфметычнае апісанне нораваў *Arithmetische Beschreibung der Moral-Weissheit von Personen und Sachen worauf das gemeine Wesen bestehet*
* У 1679 годзе праца Вайгеля пра «таямніцу Святой Тройцы, прадэманстраваную з прынцыпу геаметрыі», прывяла яго да канфлікту з тэалагічным факультэтам, і ён быў вымушаны адмовіцца ад сваёй працы.
* У 1683 годзе памірае жонка Элізабэт
* 1688 — прызначаны імперскім дарадцам
* У 1691 годзе адпраўляецца ў Англію, каб апісаць вынікі даследаванняў Каралеўскаму таварыству, але дасягае толькі ўзбярэжжа, дзе надвор'е перашкаджае перасячэнню Брытанскага праліва.
* 1691 — наведвае маёнтак галандскага натураліста Крысціяна Гюйгенса
* 1693 — публікуе *Philosophia Mathematica, Theologia Naturalis Solida*
* 1695 — становіцца канцлерам Енскага ўніверсітэта.
* 1699 — памірае ў Ене

## Спадчына 
Вайгель, магчыма, быў адным з першых нямецкіх доктараў філасофіі. 

Праз Лейбніца Вайгель з'яўляецца інтэлектуальным продкам даўняй традыцыі матэматыкаў і фізікаў-матэматыкаў, якая і па сённяшні дзень звязвае вялікую колькасць спецыялістаў (гл. Акадэмічная генеалогія фізікаў-тэарэтыкаў: Эрхард Вайгель). У праекце генеалогіі матэматыкі пералічана больш за 50 000 «нашчадкаў» Вайгеля, у тым ліку Лагранж, Эйлер, Пуасон і некалькі лаўрэатаў медаля Філдса.

Кратар Вейгель на Месяцы названы ў яго гонар. У 1999 годзе ў Ене адбыўся калоквіум, прысвечаны 300-годдзю яго смерці.

## Глядзіце таксама 
* Доктар філасофіі: Гісторыя

## Зноскі 
## Літаратура 
* Katharina Habermann, Klaus-Dieter Herbst (Hrsg.): *Erhard Weigel (1625&#x2013;1699) und seine Schüler. Beiträge des 7. Erhard-Weigel-Kolloquiums 2014*. (Göttingen [Niedersachsen]) : Universitätsverlag Göttingen, 2016. &#x2013; 376 pp. .
* Stefan Kratochwil, Volker Leppin (Hrsg.): *Erhard Weigel und die Theologie.* [Vorträge des 3. Erhard-Weigel-Kolloquiums, Jena, 11. & 12. Dezember 2003], Berlin: LIT-Verlag, 2015 (*Arbeiten zur Historischen und Systematischen Theologie*, Band 12), .
* Schielicke, Reinhard E. et al., 1999, *Erhard Weigel - 1625 to 1699. Baroque patriarch of the early German Enlightenment. Proceedings of the colloquium held in Jena on March 20, 1999, on the occasion of the 300th anniversary of his death* (= *Acta Historica Astronomiae*, vol. 7).
* Reinhard Breymayer: *Astronomie, Kalenderstreit und Liebestheologie. Von Erhard Weigel und seinem Schüler Detlev Clüver über Friedrich Christoph Oetinger und Philipp Matthäus Hahn zu Friedrich Schiller, Johann Andreas Streicher, Franz Joseph Graf von Thun und Hohenstein, Mozart und Beethoven*. Dußlingen : Noûs-Verlag Thomas Leon Heck 2016. - 227 pp. - .

* Behme, T. (2019). "Erhard Weigel's Proof of the Existence of God and its Critique by Leibniz". *Studia Leibnitiana* **51**(2), pp. 247–264.

## Знешнія спасылкі 
* 

Катэгорыя:Выкладчыкі Енскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выпускнікі Лейпцыгскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Памерлі ў 1699 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1625 годзе