Геранім Валовіч

**Геранім Валовіч** або **Яраш Валовіч** () — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Сакратар каралеўскі, вялікі пісар літоўскі, падскарбі дворны, вялікі падскарбі літоўскі, падканцлер літоўскі, староста генеральны жамойцкі, староста кобрынскі, войт магілёўскі.

## Біяграфія 
Сын Івана Іванавіча Валовіча. Брат старосты жамойцкага Андрэя Валовіча, віленскага біскупа Яўстафія Валовіча і гродзенскага старосты Паўла Валовіча. Прыбліжаны караля Жыгімонта III Вазы.

Бацька — Іван, быў кальвіністам, маці — праваслаўнай. Геранім з братамі перайшоў у каталіцтва. Вучыўся спачатку ў віленскіх езуітаў, потым у Інгальштадцкім, Альтдорфскім (1578) і Падуанскім (1593) універсітэтах.

Пачаў кар’еру пры двары як каралеўскі сакратар, 23 красавіка 1589 года прызначаны вялікім пісарам літоўскім. У 1590—1608 год быў суддзём у Гродна. У 1592 годзе, падчас аўдыенцыі з Жыгімонтам Вазам, вялікі пісар літоўскі Яраш Валовіч, выступаў як і іншыя магнаты супраць прызначэння на віленскага біскупа этнічнага паляка Б. Маціеўскага і спаслаўся на тое, што гэту пасаду спрадвеку займалі шляхцічы з Белай Русі. Гэта лічаць адной з першых у гісторыі згадак пра «Белую Русь», зробленай беларусам датычна сваёй этнічнай тэрыторыі.

Яраш наняў за свае грошы карабель і быў з каралём Жыгімонтам III у Швецыі. Разам са сваім братам Яўстахам у 1598 годзе яны ўдзельнічалі ў спробе задушыць мясцовую апазіцыю на чале з герцагам Карлам Сундэрманландскім. Пасля бітвы пры Стонгебра яны абодва падпісалі каралеўскі пратэст супраць умоваў перамір’я ў Лінчэпінгу 28 верасня.

У 1595 і 1599 гадах Валовіч абраны дэпутатам Галоўнага трыбунала ВКЛ. У 1597 годзе прызначаны войтам Магілёва, але ў асноўным кіраваў горадам праз свайго ландвойта (намесніка) Мацея Сухадольскага, абмежаваўся толькі атрыманнем прыбыткаў ад гэтай пасады. Выцягванне грошай з мяшчан і карупцыя прывялі да таго, што як войт Яраш Валовіч сутыкнуўся з двума сур’ёзнымі паўстаннямі мяшчан у 1606—1608 і 1610 гадах. Урэшце паўстанні былі задушаны, а некаторыя з іх удзельнікаў пакараны.

Прынамсі з 1600 года Геранім Валовіч згадваецца як цівун Паюры (цяпер Паюрыс у Літве). У сакавіку 1600 года прызначаны на ўрад падскарбія надворнага літоўскага. 28 лютага 1605 года прызначаны падскарбіем вялікім літоўскім, захаваў і ўрад пісара вялікага літоўскага. На ўрадзе вялікага падскарбія кіраваў мынцай і біццём манеты Вялікага Княства Літоўскага, для пацвярджэння якасці якой чаканіў уласны герб «Багорыя» і ініцыялы (манаграма «HW» і знак герба «ᛨ»): шэлегі 1614—1618 гадоў, грошы 1607—1615 гадоў і дукаты 1616—1618 гадоў.

Як вялікі падскарбі літоўскі шукаў сродкі на фінансаванне войска ВКЛ і яго канфедэрацый 1605—1618 гадах, у тым ліку пазычаў уласныя сродкі. На 1618 год сума дзяржаўнай запазычанасці перад ім дасягала аж 140 000 злотых. Апроч таго за ўласныя грошы наймаў войска для ўдзелу ў вайне супраць Швецыі ў Інфлянтах 1600—1611 гадоў.

Належаў да партыі рэгалістаў (лаялістаў) падчас рокашу 1606—1609 гадоў. Удзельнічаў у віленскай канвакацыі ў лютым 1607 года. Падпісаў акт 10 ліпеня 1607 года (было 14 подпісаў сенатараў-палякаў і толькі 4 з ВКЛ — Геранім Валовіч, браты Ян Караль і Аляксандр Хадкевіч і Пётр Весялоўскі), які пазбаўляў асоб, што працягнуць рокаш пасля іх паразы ў Гузаўскай бітве, нават радавой маёмасці.

У 1609—1615 гадах быў трымальнікам Рудніцкаў (цяпер горад Руднінкай у Літве). У 1610 годзе атрымаў урад упіцкага судовага старосты (дзяржаўцы) і займаў яго да чэрвеня 1618 года.

Імаверна ў 1616 годзе цяжка захварэў, бо з гэтага часу, са згоды сойма, абавязкі вялікага падскарбія літоўскага на працягу 2 гадоў выконваў Крыштоф Нарушэвіч. 19 сакавіка 1618 года Геранім Валовіч атрымаў новую пасаду падканцлера літоўскага. Ён быў у складзе дэлегацыі, якая заключыла перамір’е на 2 гады пасля чарговай інтэрвенцыі шведаў у Інфлянтах (1617—1618).

У 1619 годзе Геранім Валовіч атрымаў у арэнду Кобрынскае староства, а ў сакавіку таго ж года стаў генеральным старостам Жамойцкім. У 1621 годзе стаў дзяржаўцам Шадаўскім і Панявежскім. Падчас вайны са Швецыяй (1621—1626) у 1623 годзе ён быў адным з удзельнікаў чарговай перамоўнай камісіі, якая падоўжыла перамір’е да чэрвеня наступнага года. У 1628 годзе прызначаны камісарам Сената па выплаце запазычанасці па жолдзе войску Вялікага княства Літоўскага.

Быў выбаршчыкам Уладзіслава IV ад Жамойцкага княства ў 1632 годзе. Дакладная дата смерці не вядома. Паводле розных звестак, Геранім (Яраш) Валовіч памёр у 1636, 1641 ці 1643 гадах.

## Маёнткі і фундацыі 
За працяглую кар’еру на розных урадах Геранім Валовіч сканцэнтраваў значную маёмасць. Акрамя часткі Сідры з Залессем або радавой Балі (цяпер Зарачанка каля Гродна), быў суўладальнікам Ліпска Мураванага. Апроч спадчыннай маёмасці і сямейных сувязяў, асноўнай крыніцай багацця Валовіча былі надзвычай прыбытковыя каралеўскія дзяржавы (пажыццевыя трыманні) і арэнды. Прынамсі з 1596 года ён быў трымальнікам Крынскіх, Адэльскіх,  і Кузніцкіх пушч, якія актыўна каланізоўваў, былі заснаваны вёскі, касцёлы і парафіі Залессе, Сакаляны, Саколка і Дамброўка-Кумяла (цяпер Карыцын у Падляскім ваяводстве). У акце заснавання парафіі ў Карыцыне гаворыцца, што Валовіч заснаваў вёскі Чарнысток, Беласток, Дамброўка (Карыцын), Скіндзеж, Сакоўка, Бароўка і Тшцянка. Для іх ён заснаваў касцёл і парафію ў 1601 годзе. Падобнае адбылося і на тэрыторыі парафіі Сакаляны, дзе ён заснаваў шмат вёсак і ўфундаваў касцёл у 1618 годзе. Геранім Валовіч таксама быў ініцыятаратарам атрымання Саколкай прывілея на Магдэбургскае права ў 1609 годзе. Быў заснавальнікам парафіяльнага касцёла ў Залессі ў 1602 годзе. У сваім тастаменце ад 14 чэрвеня 1602 года перадаў касцёлу гаспадарку з будынкамі і вёскі Залессе і Пагараны, заснаванне якіх пазней было зацверджана каралём. У 1618 годзе Валовіч перадаў фундуш гэтага прыходу манастыру бернардынак у Гародні. Адтуль яны атрымлівалі даход і павінны былі ўтрымліваць парафіяльнага святара і касцёл.

Агулам Геранім Валовіч заснаваў 21 рэлігійны аб’ект, у тым ліку 14 касцёлаў і 1 кляштар, у тым ліку касцёлы ў Седуве і Рудніках. У канцы XVI стагоддзя быў адным з буйнейшых фундатараў касцёла Адшукання Святога Крыжа і кляштара бернардынцаў у Гародні, ахвяраваў 2200 злотых (кароль на гэта ахвяраваў 3200 злотых, а Леў Сапега 1050 злотых). У 1612 годзе звярнуўся да Папы Паўла V з просьбай стварэння юрыдычнага і медыцынскага факультэтаў у Віленскай езуіцкай акадэміі. Выконваючы зарок свайго брата Андрэя, на працягу 1618—1636 гадоў клапаціўся пра развіццё Цітувенскага бернардынскага кляштара і касцёла Найсвяцейшай Дзевы Марыі. Валовіч перадаў кляштару вялікія зямельныя ўладанні ў Тытувянах (каля 340 гектараў), ахвяраваў грошы і збожжа, а таксама аказаваў іншую падтрымку на будаўніцтва кляштара. Таксама дапамагаў забяспечваць мясцовую бібліятэку кнігамі. У 1634 годзе ахвяраваў асобны будынак для пасяджэнняў жамойцкага сойміка ў Расейнах. Пабудаваў за ўласныя сродкі каменны мост цераз Нёман у Гродне. З дапамогай Гераніма Валовіча ў 1610-х гадах пабудаваны будынак архіва Упіцкага павятовага суда.

Стала жыў у Гародні і Вільні, асабліва калі быў камісарам па выплаце заробку і запазычанасці літоўскаму войску. На пачатку XVII стагоддзя Геранім Валовіч набыў  — пазнейшы Палац Пацаў у Вільні. У 1628 годзе праз Радзівілаў і Сапегаў будынак трапіў да Стэфана Паца. Станам на 2026 год у будынку месціцца .

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Геранім
Катэгорыя:Пісары вялікія літоўскія
Катэгорыя:Падскарбіі надворныя літоўскія
Катэгорыя:Падскарбіі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Падканцлеры літоўскія
Катэгорыя:Старосты жамойцкія
Катэгорыя:Старосты кобрынскія
Катэгорыя:Войты магілёўскія