open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сацыялістычны рэалізм

thumb|right|250px|«Першы трактар», Уладзімір Крыхацкі

**Сацыялістычны рэалізм**, *сацрэалізм* — асноўны мастацкі метад, які выкарыстоўваўся ў мастацтве Савецкага Саюза пачынаючы з 1930-х гадоў, дазволены, або рэкамендаваны, або навязаны (у розныя перыяды развіцця краіны) дзяржаўнай цэнзурай, таму і цесна звязаны з ідэалогіяй і прапагандай. Ён быў афіцыйна ўхвалены з 1932 года партыйнымі органамі ў літаратуры і мастацтве. Паралельна яму існавала неафіцыйнае мастацтва СССР.

Для твораў у жанры сацыялістычнага рэалізму характэрна падача падзей эпохі, «дынамічна зменлівых у сваім рэвалюцыйным развіцці». Ідэйнае ўтрыманне метаду было закладзена дыялектыка-матэрыялістычнай філасофіяй і камуністычнымі ідэямі марксізму (марксісцкая эстэтыка) у другой палове XIX—XX стст. Метад ахопліваў усе сферы мастацкай дзейнасці (літаратуру, драматургію, кінематограф, жывапіс, скульптуру, музыку і архітэктуру). У ім сцвярджаліся наступныя прынцыпы:

* апісваць рэальнасць «дакладна, у адпаведнасці з пэўным гістарычным рэвалюцыйным развіццём».
* узгадняць свой мастацкі выраз з тэмамі ідэалагічных рэформаў і выхаваннем працаўнікоў у сацыялістычным духу.

## Гл. таксама 
* Сталінскі ампір
* Суровы стыль
* Рабочы і калгасніца

## Бібліяграфія 
* *Иванов С. В.* Неизвестный соцреализм. Ленинградская школа. — СПб.: НП — Принт, 2007. — 450 с. — ISBN 5-901724-21-6, ISBN 978-5-901724-21-7.
* *Lin Jung-hua*. Post-Soviet Aestheticians Rethinking Russianization and Chinization of Marxizm//Russian Language and Literature Studies. Serial № 33. Beijing, Capital Normal University, 2011, № 3. Р.46-53.

## Спасылкі 
* Георг Лукач. САЦЫЯЛІСТЫЧНЫ РЭАЛІЗМ СЁННЯ 
* Кацярына Кларк. Роля сацыялістычнага рэалізму ў савецкай культуры . Аналіз умоўнага савецкага рамана. Асноватворная фабула . Сталінскі міф пра вялікую сям’ю .
* У Літаратурнай энцыклапедыі 1930-х гадоў
Вобласць значэнняў

**Вобласць значэнняў функцыі** — мноства значэнняў, якія прымае функцыя ў выніку яе прымянення.

## Вызначэнне 
Няхай зададзена функцыя ~f, якая *выражае* мноства ~X в ~Y, гэта значыць: f: X \to Y; тады
* **вобласцю значэнняў функцыі** называецца падмноства мноства ~Y ў выглядзе
: f(X)=\{y\in Y|\, y=f(x),\,x\in X\}
* і вызначаецца R(f), E(f), \mathrm{cod}\,f (ад англ. *codomain* «со-вобласць») або \mathrm{ran}\,f (ад фр. *range* «со-вобласць»).

## Прыклады 
### Лікавыя функцыі 
#### Характэрная функцыя мноства 
Няхай A\subset X. Вызначым функцыю \chi_A\colon X\to\{0,1\}, якая
* прымае значэнне 1, калі x\in A,
* і прымае значэнне 0, у другім выпадку.
Такая функцыя называецца **характэрнай функцыяй мноства** A.

Катэгорыя:Функцыі
Астравіта (возера, Віцебскі раён)

**Астраві́та** — возера ў Беларусі ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Віцьба, за 10 км ад Віцебска, за 2 км ад аграгарадка Вароны і аўтамабільнай дарогі  (Віцебск — Лёзна).

Плошча люстра возера складае 0,38 км², даўжыня 0,84 км, найбольшая шырыня 0,79 км. Даўжыня берагавой лініі 2,84 км. Найбольшая глыбіня возера 8,8 м, сярэдняя — 4,2 м. Аб’ём вады ў возеры 1,58 млн м³. Катлавіна тэрмакарставага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй ад 7—8 да 20 метраў. Берагі зліваюцца са схіламі катлавіны, месцамі сплавінныя. На захадзе возера забалочаная пойма. Дно Астравіта плоскае, да глыбіні ў 1,5 м пясчанае, глыбей выслана слоем гліністага ілу таўшчынёй да 4,2 м.

У паўднёвай частцы возера два вострава агульнай плошчай каля 0,3 га. Празрыстасць вады да 3 метраў. Возера эўтрофнае. Пратокай злучаецца з возерам Асінаўскае.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Віцебскага раёна
Катэгорыя:Басейн Заходняй Дзвіны
Алампа

**Алампа** (Анемпадыст Іванавіч Сафронаў;  — ) — якуцкі , , , , грамадскі дзеяч, адзін з заснавальнікаў якуцкай літаратуры, грамадскі дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў наслегу Жахсагон Батурускага улуса (цяпер уваходзіць у склад Тацінскага улуса) якуцкай акругі Якуцкай вобласці Расійскай імперыі. У 16 гадоў паступіў у чатырохгадовую царкоўна-прыхадскую школу, дзе вучыўся ўсяго два гады. Увосень 1907 А. Сафронаў стаў наборшчыкам друкарні газеты «Якуцкі край». Супрацоўнічаў затым у часопісе «Саха саҥата» («Голас якута», 1912—1913).

Першы верш «Төрөөбүт дайду» (Родны край) надрукаваны ў 1912 годзе. Самую вядомую сваю драму «Бедны Якаў» напісаў у 1914 г. З драм напісаных у савецкі час, вылучаецца п’еса «Спатыкнуты не выпростваецца». П’есы Алампа згулялі велізарную ролю ў развіцці нацыянальнага тэатра.

Паэтам напісана больш за 150 вершаў, крытыкі адзначаюць, што ён увёў лірычную брую ў якуцкую паэзію. Асобныя песні сталі папулярнымі песнямі і спяваюцца па гэты дзень. Песня «Саха ырыата» (Песня якута) выкарыстоўвалася паўстанцамі ў Грамадзянскую вайну ў Якуціі ў якасці гімна (што пасля было залічана гэта яму ў віну).

Алампа быў рэдактарам першай савецкай газеты на якуцкай мове «Манчары» (1921—1922), актыўным членам шэрагу культурна-асветных таварыстваў, кіраўніком тэатральнай справы ў рэспубліцы, першым дырэктарам Саха тэатра.

## Бібліяграфія 
### На якуцкай мове 
* Талыллыбыт айымньылар (Выбранае) — Якуцк: Якуцкае кніжнае выдавецтва, 1959. — 443 с.
* Талылллыбыт айымньылар (Выбранае) — Якуцк: Якуцкае кніжнае выдавецтва, 1964-65, 2 тома, Т.1-420 с., Т.2-444 с.
* Дьадаҥы Дьаакып — Якуцк: Якуцкае кніжнае выдавецтва, 1924. — 54 с.
* Манчаары: Драма. — М.: Центриздат народов СССР, 1926. — 88 с.
* Оонньуулар: П’есы. — М. 1926. — 72 с.
* Бүдүрүйбүт көммөт: Пьеса. — М.: ЦИН СССР, 1927. −55 с.
* Олох дьэбэрэтэ: П’еса. — М., 1927. — 56 с.
* Таптал: Пьеса. — М. 1927. — 42 с.
* Төрөөбүт дойду: Вершы. Якуцк, 1966
* Туллук-туллук доҕоттор: Вершы для дзяей. — Якуцк: Якуцкае кніжнае выдавецтва, 1974. — 24 с.
* Хоһооннор, поэмалар. Вершы і паэмы. — Якуцк: Якуцкае кніжнае выдавецтва, 1976. — 328 с.
* Куоратчыт. Рассказы — Якуцк: Якуцкае кніжнае выдавецтва, 1978. — 20 с.
* Драмалар. Драмы — Якуцк: Якуцкае кніжнае выдавецтва, 1986. — 392 с.
* Хоһооннор, кэпсээннэр. Стихи и рассказы. — Якуцк: Якуцкае кніжнае выдавецтва, 1987. — 78 с.
* Ырыа быстыыта хоһоон. Стихи. ИГИ АН РС(Я), Якуцк: Сахаполиграфиздат, 1996. — 399 с.

### На рускай мове 
Северная ночь: Стихи / Пер., сост. и примеч. В. Солоухина. — М.: Советская Россия, 1984. −175 с.

## Пра жыццё і творчасць 
* Билюкина А. А. Человек и мир в драмах А. И. Софронова // Билюкина А. А. Национальное и общечеловеческое в якутской драме 20-х годов. — Якутск, 1997. — С. 12-58.
* Семенова В. Алампа. Любовная лирика  // Полярная звезда. — 1999. — № 6. — С.85-89

Катэгорыя:Якуцкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі на якуцкую мову
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Якуціі
Мірза Фаталі Ахундаў

**Мірза Фаталі Ахундаў** (Ахундзадэ) (, поўнае Мірза Фет Алі-бек Гаджыеў Алескер аглы Ахундаў; ) — азербайджанскі пісьменнік-асветнік, філосаф-матэрыяліст і грамадскі дзеяч; заснавальнік рэалізму ў азербайджанскай літаратуры, пачынальнік азербайджанскай драматургіі; палкоўнік.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пісьменнікі Азербайджана
Катэгорыя:Філосафы Азербайджана
Катэгорыя:Празаікі Азербайджана
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Азербайджана
Лютфі Задэ

**Лютфі Задэ** (у навуковых працах звычайна Лютфі Задэ або Лютфі А. Задэ, (,  — Лютфи А. Задэ; нар. 4 лютага 1921 года, Наўханы, Азербайджанская ССР) — амерыканскі матэматык, заснавальнік тэорыі недакладных мностваў і невыразнай логікі, прафесар Каліфарнійскага ўніверсітэта (Берклі).

## Літаратура 
* Lotfi Zadeh: *From computing with numbers to computing with words — from anipulation of measurements to manipulation of perceptions* in International Journal of Applied Math and Computer Science, pp.&nbsp;307-324, vol. 12, no. 3, 2002.
* Fay Zadeh. My life and travels with the father of fuzzy logic. TSI Press: Альбукерке, 1998.

## Спасылкі 
* Вялікі і просты азербайджанец Лютфі Задэ
* Артыкулы і фатаграфіі Задэ
* Academic profile  — Berkeley, University of California 
* IEEE: Zadeh 
* Lotfi A. Zadeh on the Mathematics Genealogy Project (Пра аспірантаў прафесара Задэ) 

Катэгорыя:Матэматыкі Азербайджана
Катэгорыя:Матэматыкі ЗША
Катэгорыя:Логікі Азербайджана
Катэгорыя:Логікі ЗША
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Рычарда Хэмінга
Катэгорыя:Ганаровыя дактары Бакінскага дзяржаўнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём пашаны IEEE
Маскіты

**Маскіты** (*Phlebotominae*) — падсямейства даўгавусых двухкрылых насякомых комплексу гнюса. Распаўсюджаныя пераважна ў тропіках і субтропіках. Уключае некалькі родаў, у прыватнасці, Phlebotomus і Sergentomyia ў Старым Свеце і Lutzomyia ў Новым Свеце, у якія ўключаюцца ў агульнай складанасці больш за 700 відаў. Прадстаўнікі гэтых родаў маюць значэнне як пераносчыкі захворванняў чалавека і жывёл.

Катэгорыя:Матыльніцы
Высоцк (Расія)

**Высоцк**, да 1917 года **Тронгзунд** (швед. Trångsund), у перыяд 1917—1948 гадоў **Уурас**, (фин. Uuras) — партовы горад у Расіі, у Выбаргскім раёне Ленінградскай вобласці, на беразе Фінскага заліва. Чыгуначная станцыя Акцябрскай чыгункі.

Катэгорыя:Гарады Ленінградскай вобласці
Лох

**Лох**, таксама **Джыда** або **Пшат** (*Elaeágnus*) — род дрэў і хмызнякоў сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Лістападныя або вечназялёныя хмызнякі або дрэвы, часта калючыя.

Кветкі пазушныя, адзіночныя або ў пучках, двухполыя, маюць 4 тычынкі.

Плод — касцянка з эліптычнай костачкай і салодкай сопкай мякаццю.

Размнажэнне — насеннем, каранёвымі атожылкамі і тронкамі.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Звыш 50 відаў, галоўным чынам пашыраных у Японіі, Кітаі і Еўропе. У Беларусі інтрадукаваны , , .

Лохавыя лясы прымеркаваны ў асноўным да рачных далін і поймаў рэк арыднай зоны. Растуць у краінах Міжземнамор’я, Азіі і Паўночнай Амерыкі. У горных раёнах падымаюцца да вышыні 2500 м.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Genus: *Elaeagnus* L. // National Plant Germplasm System
* Elaeagnus // The Encyclopedia of Life (EOL)

Катэгорыя:Лохавыя
Дзмітрый Міхайлавіч Кавалёў

**Дзмітрый Міхайлавіч Кавалёў** (, мястэчка Ветка, Магілёўская губерня — , Масква) — рускі, савецкі паэт-лірык. Псеўданім — **Сецін В.**

Друкавацца пачаў у 1938 годзе. Першыя творы былі апублікаваны ў газеце «Палеская праўда».
У пейзажнай лірыцы вылучаюцца жывыя прыкметы роднай Гомельшчыны, і Курскага края, дзе ён праводзіў шмат часу ў мястэчку Льгоў на радзіме жонкі. Родным мясцінам прысвяціў вершы «Весення почта», «Память Ветки».

Пісаў крытычныя артыкулы і пераклады паэзіі і прозы з беларускай: Я. Брыля, І. Мележа, дакументальнай кнігі Я. Брыля, В. Калесніка і А. Адамовіча «Я з вогненнай вёскі». Пераклаў на рускую мову вершы Н. Гілевіча, А. Грачанікава, К. Кірэенкі, А. Куляшова, П. Панчанкі, А. Лойкі, М. Танка.

Напісаў аўтабіяграфію, даведзеную да 1945 года.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі СССР
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на рускую мову
Катэгорыя:Ваенныя карэспандэнты
Карл Рысціківі

**Карл Рысціківі** (; , павет Ляэнэ — , ) — эстонскі пісьменнік. З’яўляецца адным з выбітных эстонскіх пісьменнікаў гістарычнага рамана. Хоць ён апублікаваў толькі адзін зборнік вершаў пры жыцці *Inimese teekond*, 1972 год, Лунд), ён лічыцца адным з выбітных эстонскіх паэтаў разам з Густавам Сьютсам і Хейці Тальвікам.

## Бібліяграфія 
* Tuli ja raud (Агонь і жалеза, 1938)
* Õige mehe koda (Дом праведніка, 1940)
* Rohtaed (Травяны сад, 1942)
* Hingede öö (Ноч памінання памерлых, 1953)
* Põlev lipp (Спальванне сцяга, 1961)
* Viimne linn (Апошняя цытадэль, 1962)
* Surma ratsanikud (Коннікі Смерці, 1963)
* Imede saar (Востраў цудаў, 1964)
* Mõrsjalinik (Bridal Veil, 1965)
* Rõõmulaul (Песня Радасці, 1966)
* Nõiduse õpilane (Студэнт вядзьмарства, 1967)
* Sigtuna väravad(Вароты Сігтуна, 1968)
* Õilsad südamed (высакародных сэрцаў, 1970)
* Lohe hambad (Зубы Цмока, 1970)
* Kahekordne mäng (Двайная гульня, 1972)

Катэгорыя:Эстонскамоўныя паэты
Катэгорыя:Эстонскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Паэты XX стагоддзя
Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Пісьменнікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Эстоніі
Катэгорыя:Пісьменнікі Эстоніі
Катэгорыя:Паэты Эстоніі
Жаскен Дэпрэ

**Жаскен Дэпрэ**, **Жаскен дэ Прэ** (, каля 1450 - 27 жніўня 1521) — французскі кампазітар, адзін з галоўных прадстаўнікоў франка-фламандскай поліфанічнай школы.

## Біяграфія 
У 1477-78 пеўчы ў капэле Экс-ан-Праванса, у 1480-я гады (магчыма, таксама ў канцы 1490-х) служыў у кардынала Асканіа Сфорца ў Мілане, напачатку 1480-х, меркавана, пры двары Людовіка XI, у 1489-95 — у папскай капэле ў Рыме. У 1503-04 капельмайстар пры двары герцага ферарскага. З 1504 да канца жыцця жыл у Францыі, быў настаяцелем сабора ў Кандэ-сюр-л’Эско, у якім быў пахаваны (сабор і магіла разбураны французскімі рэвалюцыйнымі войскамі ў 1793).

## Сачыненні 
* Werken van Josquin des Près, ed. A. Smijers etc. Amsterdam, 1921-69
* New Josquin Edition, ed. W. Elders. Utrecht, 1988- (издание продолжается).

## Дыскаграфія 
* Josquin Desprez — A discography

## Літаратура 
* *Osthoff H.* Josquin Desprez. Bde. 1-2. Tutzing, 1962—1965;
* *Elders W.* Das Symbol in der Musik von Josquin des Prez // Acta musicologica, vol. 41 (1969);
* *Пелецис Г.* Месса Жоскена Депре «Malheur me bat» // Теоретические наблюдения над историей музыки. М., 1978;
* *Long M.P.* Symbol and ritual in Josquin’s «Missa di dadi» // Journal of the American Musicological Society, XLII (1989), pp.&nbsp;1-22;
* *Евдокимова Ю.* Музыка эпохи Возрождения: XV век. М., 1989 // История полифонии. Выпуск 2а.
* Proceedings of the International Josquin Symposium (Utrecht 1986), ed. by W.Elders and F. de Haen. Utrecht, 1991 (ценный сборник докладов на международном жоскеновском конгрессе в Утрехте 1986 г.).
* *Fallows D.* Approaching a new chronology for Josquin // Schweizer Jahrbuch für Musikwissenschaft (1999), Bd.XIX;
* The Josquin companion, ed. by R.Sherr. Oxford, New York, 2000 (с аудиоприложением);
* *Fallows D.* Who composed «Mille regretz»? // Essays on music and culture in honor of H.Kellmann. Paris, 2001.
* *Higgins P.* The Apotheosis of Josquin des Prez and Other Mythologies of Musical Genius // Journal of the American Musicological Society, Vol. 57, No. 3 (Autumn, 2004), pp.&nbsp;443-510

Катэгорыя:Кампазітары Адраджэння
Катэгорыя:Кампазітары Францыі
Катэгорыя:Кампазітары XVI стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары паводле алфавіта
Арэхавае

## Беларусь 
* Арэхавае — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Усыса.
* Арэхавае — возера ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Патачанка.
* Арэхавае — возера ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці ў басейне ракі Сэрвач.
Арэхаўскае (возера, Аршанскі раён)

**Арэ́хаўскае возера**, або **Вялікае Арэхаўскае возера** — возера ў Беларусі ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. У басейне Аршыцы на поўнач ад Оршы.

Плошча возера складае 2,11 км², даўжыня 3,93 км, найбольшая шырыня 1,08 км. Даўжыня берагавой лініі 10,8 км, найбольшая глыбіня 3,4 м, сярэдняя 2,1 м. Аб’ём вады ў возеры 4,34 млн м³. Плошча вадазбору 33,4 км².

Катлавіна возера рэшткавага тыпу, выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй ад 2—5 да 10—15 метраў. Берагавая лінія звілістая. Берагі нізкія. Мелкаводдзе пясчанае, глыбей дно выслана глеем і сапрапелем. У паўночнай частцы возера востраў плошчай каля 2,4 га.

Возера эўтрофнае, слабапраточнае. У возера ўпадае рака Чорная і ручаі, выцякае рака Аршыца. Возера Арэхаўскае выкарыстоўваецца ў якасці ахаладжальніка Беларускай ДРЭС. На паўднёвы ўсход ад возера гарадскі пасёлак Арэхаўск.

У Арэхаўскім возеры водзяцца шчупак звычайны, лешч, карась, плотка, акунь і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Аршанскага раёна
Оскар Лутс

**Оскара Лутс** (; , , с. Каарэперэ, Йыгевамаа, Эстонія — , Тарту, Эстонія) — эстонскі пісьменнік і драматург. Народны пісьменнік Эстоніі (1945).

## Біяграфія 
Оскар Лутс паходзіў з сям'і сярэдняга класа, цэнтральная Эстонія, у той час Лівоніі (Расійская імперыя). Вучыўся ў сельскай школе Янкула ў 1894 годзе. У 1899—1902 гг. вучыўся ў Тартускім рэальным вучылішчы. У 1903 годзе Лутс пачаў працаваць вучнем аптэкара ў Тарту і Нарве. Пасля праходжання іспыту, паступіў на працу ў Таліне (1903). Падчас яго ваеннай службы ў Санкт-Пецярбургу (1909—1911) працаваў таксама ў аптэцы.

Працягнуў гэтую працу ў Тарту, калі вучыўся ў 1911—1912 гадах вучобы ў Юр'еўскім універсітэце. Працаваў ваенным фармацэўтам у Віцебску.

Оскар Лутс быў першым эстонскім пісьменнікам, які атрымаў званне народны пісьменнік Эстонскай ССР (1945).

Оскара Лутс пахаваны на могілках Ропка-Там.

Некаторыя вуліцы і ўстановы Эстоніі названы ў гонар Оскара Лутса. Дом-музей Оскара Лутса.

## Творчасць 
Друкаваўся з 1907 года. У сацыяльна-псіхалагічных п'есах «Качан капусты», «Паўнверэ», «Камерсанты» (усе 1913) намаляваў каларытныя народныя характары. Рэалістычна-гумарыстычныя замалёўкі правінцыяльнага жыцця школьнікаў у трылогіі «Вясна» (ч. 1—2, 1912—1913), «Лета» (ч. 1—2, 1918—1919), «Вяселле Таотса» (1921), карціны жыцця гарадскіх ускраін у трагікамічна-гратэскавых аповесцях «Жыццё Андраса» (1923), «Будныя дні» (1924), «На задворках» (1933). Творы адметныя займальнасцю, дынамічнасцю сюжэта, псіхалагізмам, выразнасцю вобразаў. Аўтар успамінаў (т. 1—13, 1930—1941); «Старыя сцежкі» (1930), «Зімовыя дарогі», «Праз вецер і ваду» (абедзве 1931) і інш., фельетонаў.

## Пераклады 
На беларускую мову асобныя творы Лутса пераклаў А. Кудравец.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Эстонскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Народныя пісьменнікі Эстонскай ССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Эстоніі
Катэгорыя:Драматургі Эстоніі
Габдулхай Хурамавіч Ахатаў

**Ахатаў Габдулхай Хурамавіч** ( / *Ğabdelxəy Huram uğlı Axatov*, ;  — ) — даследчык цюркскіх моў, буйны навуковец-філолаг, лінгвіст з сусветным імем, арганізатар навукі і значны грамадскі дзеяч, доктар філалагічных навук (1965) прафесар (1970), член Савецкага камітэта цюрколагаў.

Ахатаў Габдулхай Хурамавіч — заснавальнік (пачынальнік) шэрагу навуковых школ: сучаснай татарскай дыялекталагічнай навуковай школы і казанскай фразеалагічнай навуковых школ.

Вывучаючы з уласцівай яму навуковай уважлівасцю фанетычныя асаблівасці гаворкі мясцовага насельніцтва Сібіры Г. Х. Ахатаў першым сярод навукоўцаў адкрыў у маўленні сібірскіх татараў такую з'яву, як цоканне. У сваёй класічнай фундаментальнай навуковай працы «Диалект западносибирских татар» (1963) Г. Х. Ахатаў прадставіў матэрыялы па тэрытарыяльнаму рассяленню Табол-іртышскіх татараў у Цюменскай і Омскай абласцях. Падвергнуўшы ўсебаковаму комплекснаму аналізу фанетычных сістэму, лексічны склад і граматычны лад, вучоны прыйшоў да высновы, што мова сібірскіх татараў уяўляе сабой адзін самастойны дыялект, ён не дзеліцца на гаворкі і з'яўляецца адной з самых старажытных цюркскіх моў.

Навуковая дзейнасць Габдулхая Хурамавіча атрымала шырокае прызнанне сярод навукоўцаў Расіі, Беларусі, СНД і далёкага замежжа. Яго пяру належыць цэлы шэраг фундаментальных навуковых прац, шматлікія з якіх сталі класічнымі. Ім апублікаваныя каля 200 навуковых прац.

Акрамя фундаментальных навуковых прац у галіне дыялекталогіі цюркскіх моў, лексікі і фразеалогіі татарскай мовы, у навуковым актыве прафесара Г. Х. Ахатава знаходзяцца навуковыя даследаванні па агульнай тэорыі мовы. Так, ён упершыню ў сусветнай лінгвістыцы даследаваў і апублікаваў фундаментальную навуковую працу аб асноўных прыкметах парных слоў, адкрыў і ўсебакова даследаваў прыроду двайнога адмаўлення ў цюркскіх мовах, а таксама адкрыў і сфармуляваў закон спарвання ў цюркскіх мовах.

У апошнія месяцы жыцця Габдулхай Хурамавіч Ахатаў займаўся праблемамі структурнай лінгвістыкі такімі як лінгвістычнае мадэляванне інфармацыі, адкрыўшы новую старонку даследаванняў для айчынных лінгвістаў. Яшчэ чвэрць стагоддзя назад (1986) вучоны-празорлівец заклікаў сусветную супольнасць лінгвістаў быць у саюзе з камп'ютарызацыяй.

Прафесар Г. Х. Ахатаў падрыхтаваў больш за 40 дактароў і кандыдатаў навук.

Яго навуковыя працы былі адзначаны на XIII Міжнародным кангрэсе лінгвістаў (Токіа, 1982), як лепшыя ў сусветнай лінгвістыцы за перыяд 1977—1981 гг., Узнагароджаны ганаровымі дыпломамі і граматамі.

За падрыхтоўку высокакваліфікаваных кадраў і паспяховую навуковую працу быў узнагароджаны дзяржаўнымі ўзнагародамі, а таксама ганаровым нагрудным знакам Мінвуза СССР «За выдатныя поспехі ў працы ў галіне вышэйшай адукацыі».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* Прафесар Габдулхай Хурамавіч Ахатаў: жыццё і творчасць

Катэгорыя:Мовазнаўцы СССР
Катэгорыя:Дактары філалагічных навук
Катэгорыя:Выкладчыкі БашДУ
Анабар (рака)

**Анаба́р** (, ) — рака ў Азіяцкай частцы Расіі, у Якуціі. У верхнім цячэнні мае назву **Вялікая Куанамка** ().

Даўжыня ракі 939 км, плошча вадазбору 100 тыс. км². Сярэдні расход вады 610). Выток ракі знаходзіцца на Анабарскім плато. Працякае па Паўночна-Сібірскай нізіне. Упадае ў Анабарскую губу Анабарскага заліва мора Лапцевых. У вусці рака багатая на рыбу (рапушка, омуль).

## Гідралогія 
Жыўленне ў асноўным снегавое і дажджавое. Ледастаў з канца верасня па пачатак чэрвеня.

## Прытокі 
Галоўныя прытокі: Удзя, Эбелях — правыя; Суалама, Харабыл — левыя.

## Літаратура 
* 
* 
* Анабар // 

## Спасылкі 
* Река Анабар (Бол. Куонапка) // Государственный водный реестр РФ
* *Алексеевский Н. И., Ретеюм К. Ф.* Анабар // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»

Катэгорыя:Рэкі Якуціі
Катэгорыя:Басейн мора Лапцевых
Маган

**Маган** () — сяло на тэрыторыі гарадской акругі «Якуцк», у 24 км на паўночны захад ад горада Якуцка. З’яўляецца транспартным цэнтрам. У межах пасёлка — аэрапорт, дапаможныя службы лётнай гаспадаркі, цэнтральная сядзіба рэспубліканскай сортавыпрабавальнай станцыі «Маган». Асноўныя галіны гаспадаркі — гадаванне буйной рагатай жывёлы, земляробства (бульбаводства, агародніцтва). Ёсць клуб, сярэдняя агульнаадукацыйная школа, установы аховы здароўя, гандлю і бытавога абслугоўвання.

Насельніцтва — 1768 чалавек (2007).

## Гісторыя 
У час Вялікай Айчыннай вайны аэрадром Магана выкарыстоўваўся для пасадкі самалётаў амерыканцаў для пастаўкі тавараў па ленд-лізу, бо найблізкі аэрадром да Якуцка не падыходзіў для гэтых мэтаў з-за менш удалага месцазнаходжання і часта быў пакрыты смугой. Для прыёму цяжкіх транспартных самалётаў саюзнікаў была пабудавана самая доўгая грунтавая пасадачная паласа ў СССР, даўжынёю 3,4 км.

Аднесены да катэгорыі рабочых пасёлкаў у 1978 годзе. У 2004 годзе пасёлак Маган аднесены да катэгорыі сельскіх населеных пунктаў.

Катэгорыя:Населеныя пункты Якуціі
Аргінін

**Аргінін** (1-аміна-4-гуанідынавалерыянавая кіслата) — аліфатычная асноўная α-амінакіслата. Аптычна актыўная, існуе ў выглядзе L-і D-ізамераў. L-аргінін уваходзіць у склад пептыдаў і бялкоў, асабліва высока ўтрыманне аргініна ў асноўных бялках — гістонах і пратамінах (да 85 %).

Катэгорыя:Амінакіслоты
Катэгорыя:Гуанідзіны
Катэгорыя:Гепатапратэктары
Кетамін

**Кетамін** (кетамін гідрахларыд, ) — NMDA-антаганіст, які злучае пры высокай канцэнтрацыі таксама апіоідныя мю-і сігма-рэцэптары.

## Фізіка-хімічныя ўласцівасці 
Кетамін — структурны аналаг фенцыклідына. Знешне гэта белы ці амаль белы крышталічны парашок са слабым характэрным пахам; рКа 7,5, малекулярны вага — 285 кд. У выглядзе гідрахларыд лёгка раствараецца ў вадзе: 122, ён выпускаецца ў выглядзе раствора з рн 3,5-5,5, які змяшчае 10 мг/мл у ізатанічным хларыду натрыю, а таксама ў шматдозавых флаконах па 50 або 100 мг/мл, якія ў якасці кансервантаў ўтрымліваюць 0,1 мг/мл хларыду бензетоніума . Малекула кетаміна змяшчае хіральны цэнтр, утварае два аптычныя ізамеры. S (+) ізамер валодае больш магутным анестэтычным і анальгетычным дзеяннем, радзей выклікае пабочныя эфекты і хутчэй праходзіць аднаўленне арганізма, хоць яго фармакакінетыка і фармакадынаміка падобная з такой у рацэмічнай сумесі або R(-) ізамера.

## Гл. таксама 
* Псіхапластаген

Катэгорыя:Нейратропныя сродкі
Трыцэратапсы

**Трыцэра́тапсы** (*Triceratops*, ад стар.-грэч. Τρι, tri - «тры», κέρας, keras - «рог» і ωψ, ops - «пыса», «твар») — вымерлы род раслінаедных дыназаўраў з сямейства цэратапсід, існавалі ў канцы Маастрыхцкага яруса крэйдавага перыяду, прыкладна ад 68 да 65 мільёнаў гадоў таму на тэрыторыі сучаснай Паўночнай Амерыкі. Маючы вялікі касцявы каўнер, тры рогі на мордзе, буйныя тоўстыя канечнасці і падобны з насарогам целасклад, з'яўляюцца аднымі з найбольш вядомых дыназаўраў. Хоць, магчыма, самы буйны драпежнік таго часу тыраназаўр, мог паляваць на трыцэратопсаў, незразумела ці маглі яны змагацца адзін з адным, як гэта часта малюецца.

Катэгорыя:Цэратапсы
Катэгорыя:Дыназаўры мелавога перыяду
Катэгорыя:Дыназаўры Паўночнай Амерыкі
Малам Бакай Санья

**Малама Бакай Санья** (; , Дар-Салам, Куінара — , ) — прэзідэнт Рэспублікі Гвінея-Бісау з 8 верасня 2009 па 9 студзеня 2012 года. Раней выконваў абавязкі прэзідэнта Рэспублікі Гвінея-Бісау з 14 мая 1999 года па 17 лютага 2000 года. Таксама ён быў спікерам Нацыянальнага сходу Рэспублікі Гвінея-Бісау з 1994 па 1999 год. На прэзідэнцкіх выбарах 2009 г. атрымаў перамогу як кандыдат ад кіруючай партыі «Афрыканская партыя незалежнасці Гвінеі і Каба-Вердэ».

Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты
Катэгорыя:Прэзідэнты Гвінеі-Бісау
Цыстэін

**Цыстэі́н** (α-аміна-β-тыяпрапіёнавая кіслата; 2-аміна-3-сульфанілпрапанавая кіслата) — заменная серазмяшчальная амінакіслата. У саставе многіх прыродных бялкоў і пептыдаў прысутнічае ў клетках усіх жывых араганізмаў. У арганізме чалавека і жывёл утвараецца з метыяніну і серыну, таксама шляхам аднаўлення цыстыну; у раслінах — з серыну і сульфідаў; у мікраарганізмах — з ацэтылсерыну і серавадароду.

Крышталічнае рэчыва з малекулярнай масай 121,16. Добра раставацца ў вадзе, аміяку, этаноле, воцатнай кіслаце. Лёгка акісляецца на паветры.

Уваходзіць у састаў актыўных цэнтраў многіх ферментаў, забяспечвае антыаксідантную ахову арганізма.

З цыстэіну ўтвараецца амінакіслата таўрын (яе выкарыстоўваюць для сінтэзу парных жоўцевых кіслот), піравінаградная кіслата і інш. Пры распадзе цыстэіну ў кішэчніку ўтвараюцца серавадарод і метылмеркаптан.

Выкарыстоўваецца ў медыцыне.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Амінакіслоты
Катэгорыя:Харчовыя дабаўкі
Катэгорыя:Меркаптаны
Катэгорыя:Сераарганічныя злучэнні
Мікалай Ян Нарушэвіч

**Мікалай Ян Нарушэвіч** (? — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Вялікі падскарбі літоўскі (з 1566).

## Біяграфія 
З роду Нарушэвічаў герба «Вадвіч», сын Паўла Нарушэвіча.

З 1544 года вучыўся ў Кракаўскай акадэміі. Служыў Жыгімонту II Аўгусту. Староста ваўкавыскі ў 1556 годзе, пасля маркаўскі і мядзельскі, каралеўскі сакратар з 1558 года, адначасова з 1562 года вялікі пісар літоўскі.

Адзін з ініцыятараў валочнай памеры ў Вялікім Княстве Літоўскім. У 1554—1555 гадах праводзіў яе ў Берасцейскім старостве, да 1560 — у прыдняпроўскіх валасцях (Гомель, Магілёў, Мсціслаў, Орша, Свіслач, Мазыр, Бабруйск, Крычаў).

У 1566 годзе прызначаны падскарбіем земскім літоўскім. Належаў да магнацкай апазіцыі Люблінскай уніі 1569 года, выступаў за права ВКЛ мець свае законы і склікаць асобныя соймы пры агульным з Польшчай абранні караля і вырашэнні пытанняў абароны і знешняй палітыкі на сумесных соймах.

Пасля смерці Жыгімонта II Аўгуста выступаў за кандыдатуру царэвіча Фёдара Іванавіча на сталец Рэчы Паспалітай, падпісаў элекцыю Генрыка Валезага.

## Зямельныя ўладанні 
Валодаў Хомскам і Жаберам у Пінскім павеце, маёнткамі ў Троцкім павеце і Жамойці. На Попіс 1567 года ставіў 40 «коней» адпаведна вызначаных норм і 60 «коней» звыш норм, добраахвотна:*«Подскарби земский великого князства Литовского. Месяца ноябра 16 дня. Пан Миколай Нарушович, подскарби земский великого князства Литовского, писар господарьский, державца Марковский, Мядельский, Ушпольский и Пенянский, ставил почту з ыменей своих с повинности коней сорок, а на ласку короля его милости коней шестьдесят. Всих коней сто збройно пнцри, прил., тар., др.; при том почте пан подскарби ставил драбов пеших сорок з ручницами а з рогатинами»*.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Мікалай Ян
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Падскарбіі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Пісары вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты ваўкавыскія
Катэгорыя:Старосты маркаўскія
Катэгорыя:Старосты мядзельскія
Мікалай Нарушэвіч (кашталян жамойцкі)

**Мікалай Нарушэвіч** (каля 1560 — лістапад 1603) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Вялікі лоўчы літоўскі (1582—1589), кашталян жамойцкі (1588—1603).

## Біяграфія 
Удзельнік Інфлянцкай вайны 1558—1582. Шчыры кальвініст, якому прысвечана некалькі рэлігійных твораў.

Валодаў Хомскам, Жаберам, Палачанамі ў Ашмянскім павеце, паловай мястэчка Косава і інш.

## Сям’я 
Паходзіў з роду Нарушэвічаў герба «Вадвіч», сын Мікалая Яна Нарушэвіча і яго жонкі Барбары Кунцэвіч. Меў братоў Яна і Крыштафа.

Быў двойчы жанаты: з князёўнай  і Кацярынай Радзівіл, дачкой новагародскага ваяводы Мікалая Радзівіла.

## Літаратура 
* 

Мікалай (кашталян жамойцкі)
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны жамойцкія
Катэгорыя:Лоўчыя вялікія літоўскія
Ян Нарушэвіч (сын Мікалая Яна)

**Ян Нарушэвіч** (? — каля 1613) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Вялікі лоўчы літоўскі (з 1589).

## Біяграфія 
Удзельнік Інфлянцкай вайны 1558—1582, аблогі Пскова. У 1582 быў абраны першым маршалкам Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага. Пасол на соймы 1601, 1607, 1611. Вызнаваў кальвінізм.

## Сям’я 
Паходзіў з роду Нарушэвічаў герба «Вадвіч», сын Мікалая Яна Нарушэвіча і яго жонкі Барбары Кунцэвіч. Меў братоў Мікалая і Крыштафа.

Ажаніўся з князёўнай Марынай Саламярэцкай, дачкой мсціслаўскага кашталяна Івана Саламярэцкага. Пакінуў з ёй сыноў Аляксандра, Юрыя, Уладзіслава і Жыгімонта.

## Літаратура 
* 

Ян, сын Мікалая Яна
Катэгорыя:Маршалкі Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Лоўчыя вялікія літоўскія
Аляксандр Нарушэвіч

**Аляксандр Нарушэвіч** (? — каля 1653) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Кашталян жамойцкі (з 1645).

## Біяграфія 
Паходзіў з роду Нарушэвічаў герба «Вадвіч», сын Яна Нарушэвіча.

З 1601 вучыўся ў Караляўцы, з 1608 у Гайдэльбергу і Марбургу (Германія), у 1612—1613 у Італіі, у тым ліку ў Падуі.

Пасол на соймы 1627, 1632 (падпісаў элекцыю Уладзіслава IV), 1640.

Шчыры кальвініст, старшыня кальвінісцкіх сінодаў Вялікага Княства Літоўскага ў 1628, 1650 і 1652.

## Літаратура 
* 

Аляксандр
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны жамойцкія
Віргінскія астравы

thumb
**Віргінскія астравы** — архіпелаг у Карыбскім моры ў складзе Малых Антыльскіх астравоў. Складаецца з двух частак: Брытанскія Віргінскія астравы і Амерыканскія Віргінскія астравы. Адлучаюцца ад Наветранных астравоў пралівам Анегада.

Хрыстафор Калумб, які адкрыў Віргінскія астравы, назваў іх Santa Úrsula y las Once Mil Vírgines (коратка Las Vírgines) у гонар Святой Урсулы і 11 000 нявінніц. Астравы засялялі плямёны карыбаў, якія былі знішчаныя, калі Карл V захапіў Віргінскія астравы ў 1555 годзе.

## Гл. таксама 
* Брытанскія Віргінскія астравы
* Амерыканскія Віргінскія астравы

Катэгорыя:Архіпелагі паводле алфавіта
Катэгорыя:Малыя Антыльскія астравы
Кашталяны жамойцкія

Пасада жамойцкага кашталяна ў Жамойцкім старостве з’явілася ў 1566 годзе.

## Спіс кашталянаў жамойцкіх 
## Гл. таксама 
* Жамойцкае староства
* Старосты жамойцкія
* Біскупы жамойцкія
Валін

**Валін** (2-амінакіс-3-метылбутанавая кіслата) — аліфацічная α-амінакіслата, адна з 20 протэінагенных амінакіслот, уваходзіць у склад практычна ўсіх вядомых бялкоў. Названа ў гонар расліны валяр'яны.

Хімічная формула: C5H11NO2

Катэгорыя:Амінакіслоты
Іецаўскі край

**Іецаўскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнай частцы Латвіі. Мяжуе з Баўскім, Озалніекскім, Алайскім, Балдонскім, Вэцумніекскім краямі. Не мае валаснога дзялення.

Насельніцтва на 1 студзеня 2010 года —  чалавек. Плошча края — 311,6 км².

Катэгорыя:Краі Латвіі
Кашталяны мсціслаўскія

Пасада мсціслаўскага кашталяна з'явілася ў 1566 годзе.

## Спіс кашталянаў мсціслаўскіх
## Глядзіце таксама 
* Мсціслаўскае ваяводства
* Ваяводы мсціслаўскія
Ікшкільскі край

**Ікшкільскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнай частцы Латвіі ў галіне Відземэ. Край складаецца з Тынужскай воласці і гарады Ікшкіле, які з'яўляецца цэнтрам краю.

Мяжуе з Саласпілскім, Ропажскім, Огрскім, Кегумскім, Кекаўскім краямі.

Насельніцтва на 1 студзеня 2010 года склала 8.764 чалавека. Плошча краю займае 132,1 км ².

Катэгорыя:Краі Латвіі
Кашталяны берасцейскія

Пасада берасцейскага кашталяна з'явілася ў 1566 годзе.

## Спіс кашталянаў берасцейскіх
## Глядзіце таксама 
* Берасцейскае ваяводства
* Ваяводы берасцейскія
Вікторыя Бекхэм

**Вікторыя Кэралайн Бекхэм** (англ.: Victoria Caroline Beckham), у дзявоцтве — **Адамс** (нар. Adams; нар. 17 красавіка 1974 года, Харлау, Эсекс Англія) — англійская спявачка, аўтар песень, танцорка, мадэль, актрыса, модны дызайнер і бізнесвумен. З часу яе узыходжання на вяршыню славы ў канцы 1990-х у складзе поп-гурта Spice Girls, Бекхэм была вядомая як *Posh Spice* (Шыкоўная спецыі), так яе ахрысціў папулярны брытанскі музычны часопіс *Top of the Pops* ў выданні за ліпень 1996. У 2000 годзе, калі салісткі Spice Girls вырашылі заняцца самастойнай творчасцю, Вікторыя зрабіла кар'еру сольнай поп-выканаўцы, дамогшыся таго, што 10 сінглаў трапілі ў топ-чаты Вялікабрытаніі. Яе першы сінгл, «Out of Your Mind», заняў 2 месца ў брытанскім чаце *UK Singles Chart*, гэта было яе найвышэйшым дасягненнем за ўсю сольную кар'еру. За час сольнай кар'еры ў яе былі кантракты з *Virgin Records* і *Telstar Records*. Жонка Дэвіда Бекхэма.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* Вікторыя Бекхэм на fashionmodeldirectory.com

Катэгорыя:Фотамадэлі Англіі
Катэгорыя:Танцоры Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Мадэльеры Англіі
Катэгорыя:Аўтары-выканаўцы Вялікабрытаніі
Дыян Касій

**Ды́ян Ка́сій Какцеа́н** (, ;  — ) — рымскі консул і гісторык грэчаскага паходжання, аўтар часта цытуемай «Рымскай гісторыі» («Роμαικη», ) у 80 кнігах, якія ахопліваюць гісторыю ад заснавання горада да часоў Аляксандра Севера.

Яго бацька, Касій Апраніян, быў пры Марку Аўрэліі намеснікам Далмацыі і Кілікіі. Дыян нарадзіўся ў Нікеі (Віфінія) і пасля атрымання рытарычнай адукацыі пачаў у 180 г. службовую кар'еру. Ён быў сенатарам, прэтарам, консулам (двойчы, разам з Аляксандрам Северам). Затым Дыян аддаліўся ад грамадскіх спраў і з'ехаў на радзіму ў Віфінію.

Дыян працаваў над «Гісторыяй» 22 года. Стыль Дыяна — рытарычны, манера выкладу — ясная і простая, але, напрыклад, у апісанні бітвы пры Карах некаторыя аддаюць перавагу Плутарху. На «Рымскую гісторыю» абапіраліся гісторык Яўстахій з Эпіфаніі (VI ст.), Іаан Антыяхійскі (VII ст.).

Сачыненне Дыяна захавалася не цалкам, але ў значнай частцы. Ад першых 35 кніг (якія апавядалі пра перыяд ад заснавання Рыма да 69 гады да н. э.) дайшлі малаважныя фрагменты і скарочаны пераказ у візантыйскага гісторыка Занары. Кнігі XXXVI—LIV, якія адносяцца да 69-10 гг. да н. э., захаваліся цалкам, а кнігі LV-LX (9 год да н. э. — 46 год н. э.) — з некаторымі лакунамі. Ад апошніх 20 кніг захаваліся значныя фрагменты. Утрыманне шэрагу заключных кніг пераказаў візантыйскі пісьменнік Ксіфілін.

Існуе поўны англійскі пераклад працы Дыяна Касія, апублікаваны ў «Loeb Classical Library».

## Сачыненні 
**Тэкст і англійскі пераклад:**
* У серыі «Loeb classical library» сачыненне выдадзена ў 9 тамах (№ 32, 37, 53, 66, 82, 83, 175, 176, 177)
** Vol. I. Books I—XI
** Vol. II. Books XII—XXXV
** Vol. III. Books XXXVI-XL
** Vol. IV. Books XLI-XLV
** Vol. V. Books XLVI-L
** Vol. VI. Books LI-LV
** Vol. VII. Books LVI-LX
** Vol. VIII. Books LXI-LXX
** Vol. IX. Books LXXI-LXXX

**Французскі пераклад**:
* У серыі «Collection Budé» пачата выданне: апублікаваны 4 тамы (кн. 41-42, 45-46, 48-51)

## Спасылкі 
* Поўны англійскі пераклад: Roman History by Cassius Dio

Катэгорыя:Гісторыкі Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Гісторыкі Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Гісторыкі III стагоддзя
Кашталяны менскія

Пасада менскага кашталяна з'явілася ў 1566 годзе.

## Спіс кашталянаў менскіх
## Глядзіце таксама 
* Менскае ваяводства
* Ваяводы менскія
Дэвід Бекхэм

**Дэвід Роберт Джозеф Бекхэм** (; нар. , Лондан, Вялікабрытанія) — англійскі футбаліст, паўабаронца. На працягу кар’еры выступаў за клубы «Манчэстэр Юнайтэд», «Прэстан Норт Энд», «Рэал Мадрыд» і «Мілан», а таксама абараняў колеры зборнай Англіі. Асабліва вядомы сваімі высокімі навыкамі выканання стандартаў і штрафных удараў. У 2011 годзе быў прызнаны самым высокааплатным футбалістам свету.

Афіцэр ордэна Брытанскай імперыі.

У чэрвені 2025 пасвечаны ў рыцары каралём Вялікабрытаніі Карлам III, з гэтага часу ён мае права на тытул «*сэр*».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Афіцэры ордэна Брытанскай імперыі
Катэгорыя:Футбалісты Англіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Англіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Манчэстэр Юнайтэд
Катэгорыя:Ігракі ФК Прэстан Норт Энд
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэал Мадрыд
Катэгорыя:Ігракі ФК Лос-Анджэлес Гэлаксі
Катэгорыя:Ігракі ФК Мілан
Катэгорыя:Ігракі ФК Пары Сен-Жэрмен
Катэгорыя:ФІФА 100
Катэгорыя:Члены Залы славы англійскага футбола
Эма Бантан

**Эма Лі Бантан** (; нар. 21 студзеня 1976 г., Лондан) — брытанская спявачка, аўтар песень і тэлевядучая.

Стала вядомай у сярэдзіне 1990-х гадоў як удзельніца жаночага поп-гурта Spice Girls.

Пасля распаду гурта ў канцы 2000 года, Бантан занялася сольнай кар’ерай. Яе першы дыск «A Girl Like Me» выйшаў летам 2001 года на студыі «Virgin Records» і разыйшоўся накладам у 750 тыс. копій. 18 снежня 2003 года выйшаў другі сольны дыск Эмы Бантан «Free Me», які меў шырокі поспех у Вялікабрытаніі, Германіі, Італіі, Галандыі, Польшчы і Японіі і быў распрададзены тыражом у 2,3 млн копій. У падтрымку дыска ў 2004 годзе ў Бантан прайшлі сольныя канцэрты ў Еўропе, ЗША і ў Азіі. 1 снежня 2006 года выйшаў трэці сольны дыск пад назвай «Life In Mono» (тыраж — 500 тыс. копій).

У жніўні 2007 года ў Эмы нарадзіўся сын, якога назвалі Бо Лі Джонс (англ. Beau Lee Jones). 6 мая 2011 года Бантон нарадзіла сына, якога назвалі Tate.

## Спасылкі 
* 
* Біяграфія Эмы Бантан

Катэгорыя:Аўтары-выканаўцы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Вялікабрытаніі
Себуанская мова

**Себуанская мова** (себуана) — мова аўстранезійскай сям'і. Распаўсюджаная на Філіпінах.

Іншыя назвы: сугбу, сугбуанон (у англ. традыцыі — Binisaya, Bisayan, Sebuano, Sugbuanon, Sugbuhanon, Visayan). Уключае дыялекты себу, бахольский, лейтэ і мінданао.

Катэгорыя:Мовы Філіпінаў
Катэгорыя:Аўстранезійскія мовы
Пітэр Шылтан

{{Футбаліст
|імя                         = Пітэр Шылтан
|поўнае імя                  = Пітэр Леслі Шылтан
|выява                       = 
|месца нараджэння            = 
|грамадзянства               = 
|рост                        = 
|вага                        = 
|пазіцыя                     = брамнік
|цяперашні клуб              = 
|нумар                       = 
|моладзевыя клубы            = 
|нацыянальная зборная        = 
|трэнерскія клубы            = 

{ style="background:transparent"

}
}}
**Пітэр Леслі Шылтан** (; нар. , , Англія) — англійскі футбаліст, брамнік зборнай Англіі, рэкардсмен зборнай па колькасці праведзеных матчаў. Таксама з’яўляецца ўладальнікам сусветнага рэкорду па найбольшай колькасці афіцыйных матчаў у кар’еры (1391 матч). Рэкардсмен па колькасці матчаў, праведзеных у чэмпіянаце Англіі (1005 матчаў).

Афіцэр ордэна Брытанскай імперыі.

Катэгорыя:Футбольныя варатары
Катэгорыя:Футбалісты Англіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Англіі па футболе
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Англіі
Катэгорыя:Ігракі ФК Лейтан Орыент
Катэгорыя:Ігракі ФК Вест Хэм Юнайтэд
Катэгорыя:Ігракі ФК Ковентры Сіці
Катэгорыя:Ігракі ФК Болтан Уондэрэрс
Катэгорыя:Ігракі ФК Уімблдан
Катэгорыя:Ігракі ФК Плімут Аргайл
Катэгорыя:Ігракі ФК Дэрбі Каўнці
Катэгорыя:Ігракі ФК Саўтгемптан
Катэгорыя:Ігракі ФК Нотынгем Форэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Сток Сіці
Катэгорыя:Ігракі ФК Лестэр Сіці
Катэгорыя:Трэнеры ФК Плімут Аргайл
Катэгорыя:Члены Залы славы англійскага футбола
Мелані Чысхолм

**Мелані Джэйн Чысхолм** (англ. Melanie Jayne Chisholm) — брытанская спявачка, аўтар песень. Найбольш вядомая як удзельніца самай папулярнай у гісторыі развіцця музычнага бізнесу дзявочага гурта «Spice Girls», дзе выступала пад псеўданімам «Sporty Spice» (Спартыўная пярчынка). Яна таксама вядомая пад псеўданімамі «Mel C» або «Melanie C».

Як сольны выканаўца выпусціла 5 студыйных альбомаў, з’яўляецца са-аўтарам 11 сінглаў, якія ўзначалілі зводны чарт Вялікабрытаніі (3-і па велічыні вынік пасля Макартні і Ленана). Пачала кар’еру ў тэатры.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Аўтары-выканаўцы Вялікабрытаніі
Канасамент

**Канасамент** — дакумент, які выдаецца грузаперавозчыкам грузаўладальніку. Пацвярджае права ўласнасці на адгружаны тавар.

У гандлёвым абарачэнні канасамент — найважнейшы юрыдычны дакумент, які засведчвае наяўнасць дагавора перавозкі і канкрэтызуе ўмовы гэтага дагавора.

Канасамент з'яўляецца каштоўнай паперай, якая перадаецца па правілах перадачы каштоўных папер (імянны, ордарны канасамент альбо канасамент на прад'яўніка) і раўназначная перадачы грузу. Застрахаваны канасамент уключае таксама страхавы поліс.

Канасамент мусіць уключаць наступныя **звесткі**:

* перавозчык і месца яго знаходжання
* порт пагрузкі згодна з дагаворам, дата прыёмкі грузу перавозчыкам
* адпраўшчык, месца яго знаходжання
* порт прызначэння згодна з дагаворам
* атрымальнік, калі такі пазначаны ў дагаворы
* найменне грузу, неабходныя для ідэнтыфікацыі грузу маркіроўкі, аб'ём ці колькасць грузу
* знешні стан грузу і яго ўпакоўка
* фрахт, які мусіць заплаціць атрымальнік
* колькасць арыгіналаў канасаменту, калі іх больш, чым адзін
* подпіс перавозчыка ці асобы, што дзейнічае ад яго імя

Па пагадненні паміж бакамі ў канасамент могуць быць уключаныя іншыя дадзеныя.

Канасамент, падпісаны капітанам караблю, лічыцца падпісаным ад імя перавозчыка. Пасля таго, як груз палгружаны на карабель, перавозчык па патрабаванні адпраўшчыка аддае яму **бартавы канасамент**, у якім дадаткова пазначаецца, што груз знаходзіцца на борце канкрэтнага карабля ці караблёў, а таксама дата ці даты пагрузкі.

## Літаратура 
* Wieske, Transportrecht schnell erfasst, 2. Aufl., Berlin Heidelberg 2008 [Verlag: Springer], ISBN 978-3-540-73788-9

Катэгорыя:Каштоўныя паперы
Catholic.by

**Catholic.by** — афіцыйны партал Рымска-Каталіцкай Царквы ў Беларусі. Апрача беларускай (асноўная) мае яшчэ 4 моўныя версіі — рускую, англійскую, польскую і нямецкую.

У 2008 годзе на сайце з’явіліся блогі, сярод аўтараў якіх вядомы беларускі тэолаг і філосаф дк. Пётр Рудкоўскі OP, святар з Пінскай дыяцэзіі кс. Андрэй Рылка, а таксама Андрэй Расінскі.

29 верасня 2009 года цалкам перапрацаваны дызайн і структура сайта — замест агульнай стужкі навін з’явілася тры сегменты — Беларусь, Ватыкан, Замежжа. Больш зручным стаў доступ да фотаматэрыялаў партала, а таксама да відэасэрвісаў Ватыкана. З’явілася інтэрактыўная карта каталіцкіх парафій Беларусі, дзе можна знайсці час правядзення набажэнстваў і кантакты ксяндзоў.

## Дырэктары 
* кс. Аляксандр Амяльчэня (2008—2010)
* кс. Аляксандр Улас (з 2010)

## Спасылкі 
* Галоўная старонка сайту

Катэгорыя:Беларуская мова ў інтэрнэце
Катэгорыя:Руская мова ў інтэрнэце
Катэгорыя:Англійская мова ў інтэрнэце
Катэгорыя:Польская мова ў інтэрнэце
Катэгорыя:Нямецкая мова ў інтэрнэце
Катэгорыя:Каталіцкія СМІ Беларусі
Катэгорыя:Каталіцкія сайты
Spice Girls

**Spice Girls** («Спайс Гёрлз») — англійскі жаночы поп-гурт, утвораны ў Лондане ў 1994 годзе.

## Агульныя звесткі 
Для кожнай з удзельніц быў прыдуманы яскравы вобраз і адпаведны псеўданім: Вікторыя Адамс («Posh Spice»), Мелані Браўн («Scary Spice»), Эма Бантан («Baby Spice»), Мелані Чысхолм («Sporty Spice») і Джэры Холіўэл («Ginger Spice»). Дзяўчаты падпісалі кантракт з лэйблам *«Virgin Records»* і ў 1996 годзе выпусцілі свой першы сінгл — *«Wannabe»*.

Песня сем тыдняў прабыла на вяршыні брытанскага песеннага хіт-параду і стала штуршком да сусветнай папулярнасці гурта, да канца года заняўшы першыя месцы ў хіт-парадах яшчэ 21 краіны. Spice Girls выпусцілі 3 студыйных альбомаў, прададзеныя па ўсім свеце сумарным тыражом больш за 75 мільёнаў копій.

## Дыскаграфія 
Студыйныя альбомы

* *Spice* (1996)
* *Spiceworld* (1997)
* *Forever* (2000)

Катэгорыя:Поп-гурты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1994 годзе
Кінгісеп

**Кінгісеп** — горад (з 1784 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Кінгісепскага раёна Ленінградскай вобласці і муніцыпальнага ўтварэння Кінгісепскае гарадское паселішча. 

Размешчаны на рацэ Луга, за 114 км ад Санкт-Пецярбурга. Заснаваны наўгародскім баярынам Іванам Фёдаравічам як крэпасць Ям ў 1384 годзе. З 1703 па 1922 г. горад называўся **Ямбург**, затым быў пераназваны ў гонар эстонскага рэвалюцыянера Віктара Кінгісепа.

## Выбітныя ўраджэнцы і жыхары 
* Надзея Міхайлаўна Пісарава — расійская і беларуская біятланістка
* Аляксандр Анатольевіч Кержакоў — расійскі футбаліст

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Ленінградскай вобласці
Мікалай Ягоравіч Жукоўскі

**Мікалай Ягоравіч Жукоўскі** () — расійскі вучоны, стваральнік аэрадынамікі як навукі.

Заслужаны прафесар Маскоўскага ўніверсітэта, прафесар тэарэтычнай механікі Імператарскага Маскоўскага тэхнічнага вучылішча (з 1918 г. Маскоўскае вышэйшае тэхнічнага вучылішча); член-карэспандэнт Імператарскай Акадэміі навук па разрадзе матэматычных навук (1894).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Бібліяграфія М. Я. Жукоўскага

Катэгорыя:Выпускнікі Чацвёртай Маскоўскай гімназіі
Катэгорыя:Выпускнікі фізіка-матэматычнага факультэта МДУ
Катэгорыя:Авіяканструктары паводле алфавіта
Катэгорыя:Авіяканструктары Расіі
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Піянеры авіяцыі
Катэгорыя:Адмаўляльнікі тэорыі адноснасці
Катэгорыя:Механікі
Катэгорыя:Машынабудаўнікі
Баксіт

ў Мінералагічным музеі Бонскага ўніверсітэта (Германія)]]
**Баксіт** () (па назве мясцовасці Ле-Бо, Lex Baux на поўдні Францыі) — алюмініевая руда, якая складаецца з гідраксідаў алюмінія, аксідаў жалеза і крэмнію.

Мінеральныя агрэгаты баксіту шчыльныя (камяністыя), порыстыя, зямлістыя, рыхлыя і глінападобныя. Колер белы, шэры, чырвоны, жоўты або чорны. Шчыльнасць 1800—3200&nbsp;кг/м³. Цвёрдасць 1—2 адзінак. Паходжанне пакладаў баксітаў рэшткавае ва ўмовах трапічнага і субтрапічнага клімату і асадкавае.

Выкарыстоўваецца ў якасці сыравіны для атрымання гліназёму і гліназёмаўтрымальных вогнеўпораў. Утрыманне гліназёму ў прамысловых баксітаў вагаецца ад 40 да 60&nbsp;% і вышэй. Выкарыстоўваецца таксама ў якасці флюсу ў чорнай металургіі, для вырабу фарбаў, штучных абразіўных матэрыялаў і інш.

Асноўныя радовішчы баксітаў знаходзяцца ў Аўстраліі, Сурынаме, Гаяне, Бразіліі, Гвінеі, Францыі, Расіі, ЗША і на Ямайцы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Бокситы // Горная энциклопедия
* 

Катэгорыя:Алюміній
Катэгорыя:Руды
Катэгорыя:Горныя пароды
Мак

**Мак** (*Papaver*) — род кветкавых раслін сямейства макавых.

## Батанічнае апісанне 
Адна- і шматгадовыя травяністыя, пераважна карэнішчавыя расліны з млечным сокам. Лісце перыстарассечанае або перыстараздзельнае. Кветкі буйныя, адзіночныя, на доўгіх кветаносах, чырвоныя, белыя, светла-фіялетавыя ці жоўтыя. Чашачка двухлістая, ападае пры распусканні кветкавага бутона. Пялёсткаў 4, радзей 6 ці 8-12, яны размешчаныя ў двухчленных кругах, часам яны адсутнічаюць. Тычынак шмат у кругах, можа быць 6-12 ці 4. Гінецэй паракарпны, з 8-12 пладалісцікаў з буйной верхняй завяззю і дыскападобным, па краях лопасцевым, рыльцам. Пры паспяванні пад дыскападобным шчытком каробачкі ўтвараюцца дзірачкі, праз якія рассейваецца насенне. Апыляецца насякомымі. Плод — каробачка.

## Пашырэнне 
Пашыраны пераважна ў Паўночным паўшар’і. На Беларусі 3 дзікарослыя віды мака: , , . Трапляюцца як пустазелле на палях, каля дарог.

## Віды 
Па сучасных меркаваннях, у родзе Мак налічваецца больш 50 відаў:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
** 
* 
* 
* -->
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
** 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Шэраг апублікаваных назваў відаў роду Мак маюць нявызначаны статус:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Значэнне і выкарыстанне 
Лекавыя, харчовыя, алейныя, меданосныя і дэкаратыўныя расліны. 3 няспелых каробачак маку снатворнага атрымліваюць опіум (загусцелы млечны сок, які выкарыстоўваецца ў вытворчасці лекаў, напр., кадэін, марфін, папаверын, і наркотыкаў), з насення — тэхнічны алей.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Papaver // ИАС «ООПТ России»