open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Оскар (кінапрэмія, 2004)

**76-я цырымонія ўручэння прэміі «Оскар»** за заслугі ў вобласці кінематографа за 2003 год адбылася 29 лютага 2004 года ў тэатры «Кодак» (Галівуд, Лос-Анджэлес).

Узнагароды прысуджаліся ў 24 катэгорыях. Лідарам па колькасці ўзнагарод, а таксама пераможцам у намінацыях «Найлепшы фільм» і «Найлепшая рэжысура» стаў фільм «Уладар пярсцёнкаў: Вяртанне караля» рэжысёра Пітэра Джэксана. Сярод іншых пераможцаў «Гаспадар мораў: На краі Зямлі» і «Таямнічая рака» ўдастоіліся дзвюх статуэтак, карціны «Два жаўнеры», «Монстр», «Нашэсце варвараў», «Туман вайны», «У пошуках Нэма», «Халодная гара», «Харві Крампет», «Цяжкасці перакладу» і «Чарнобыльскае сэрца» атрымалі па адной узнагародзе.

## Лаўрэаты і намінанты 
### Статыстыка 
* **11** / **11**: «Уладар пярсцёнкаў: Вяртанне караля»
* 2 / 10: «Гаспадар мораў: На краі Зямлі»
* 2 / 6: «Таямнічая рака»
* 1 / 7: «Халодная гара»
* 1 / 4: «У пошуках Нэма», «Цяжкасці перакладу»
* 1 / 2: «Нашэсце варвараў»
* 1 / 1: «Два жаўнеры», «Монстр», «Туман вайны», «Харві Крампет», «Чарнобыльскае сэрца»
* 0 / 7: «Фаварыт»
* 0 / 5: «Піраты Карыбскага мора: Праклён „Чорнай пярліны“»
* 0 / 4: «Горад Бога», «Апошні самурай»
* 0 / 3: «Дзяўчына з жамчужнай завушніцай», «Дом з пяску і туману», «У Амерыцы»
* 0 / 2: «21 грам», «Трыа з Бельвіля»

### Асноўныя катэгорыі 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Спіс намінантаў на афіцыйным сайце
* «Оскар»-2004 на сайце IMDb

2004
Катэгорыя:Люты 2004 года
Катэгорыя:Падзеі 29 лютага
Катэгорыя:2004 год у Каліфорніі
Катэгорыя:Кінапрэміі 2004 года
Гета ў Валынцах

**Гета ў Валынцах** (лета 1941 — 22 лютага 1942) — яўрэйскае гета, месца прымусовага перасялення яўрэяў вёскі Валынцы Верхнядзвінскага раёна падчас Халакосту.

## Гісторыя 
Значную частку насельніцтва мястэчка Валынцы перад вайной складалі габрэі — 38 дамоў.

Да пачатку вайны ў Валынцах жылі і габрэі з Германіі. У свой час яны беглі ў Польшчу, а пасля 17 верасня 1939 года — у БССР.

Польскія ўцекачы 1939 года, якія былі ў Валынцах, распавядалі пра жахі нямецкай акупацыі. Аднак эвакуявацца захацелі і здолелі нямногія. А частка з тых, хто рызыкнуў выйсці ў далёкую дарогу на ўсход, неўзабаве быў расстраляны немцамі з самалётаў альбо быў вымушаны вярнуцца) чалавек забілі 22 лютага 1942 года каля вёскі Кавалеўшчына за 500 метраў ад дарогі Прудзінкі—Валынцы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Валынцы
Катэгорыя:Гісторыя Верхнядзвінскага раёна
Катэгорыя:Валынцы (Верхнядзвінскі раён)
Сезон 2001/2002 ГК БДПУ

У сезоне 2001/2002 жаночы гандбольны клуб «БДПУ» з горада Мінска прымаў удзел:
* Чэмпіянат Беларусі 2001/2002 (**Чэмпіён**),
* Кубак Беларусі 2002 (**Уладальнік**).

## Склад каманды 
* Наталля Арцёменка	(1976)
* Ірына Арцёменка (1980)
* Наталля Арустамава (1976)
* Кацярына Бакей (1982)	
* Наталля Дзмітрыева (1978)	
* Марына Ігнацік (1979)
* Таццяна Хліманкова (1977)
* Іна Кукбая (1976)
* Алена Кулік (1979)
* Алеся Курчанкова (1980)
* Наталля Майлычка	(1983)	
* Святлана Масюк (1977)
* Святлана Масюкевіч (1978)
* Наталля Наганава (1976)	
* Алеся Сафонава (1979)
* Вольга Шахновіч (1983)	
* Кацярын Стрыжанок (1980)
* Ганна Сухамірава (1984)	
* Наталля Цвірко (1978)	
* Вольга Ярмоленка (1983)	
* Марына Жарская (1977)

## Гл. таксама 
* Сезон 2000/2001 ГК БДПУ
* Сезон 2002/2003 ГК БДПУ

## Спасылкі 
* WOMEN’S EC / EHF CUP 2002 2001-02 BGPA Minsk
* WOMEN’S EC / EHF CL 2002 2001-02 BGPA Minsk
* EUROPEAN CUP — PLAYERS LIST Women’s European Cup — EHF Champions League 2001/02
2001/2002
БНТУ
Катэгорыя:2001 год у Мінску
Катэгорыя:2002 год у Мінску
ДК

**«ДК»** — маскоўскі рок-гурт, створаны ў 1980 годзе ў СССР. Піянеры расійскай эксперыментальнай музыкі і заснавальнікі расійскага Lo-Fi гучання.

## Дыскаграфія 
### Арыгінальныя магнітаальбомы 
* 1982 — «Голые ноги»
* 1984 — «Бога нет»
* 1984 — «Десятый молодежный альбом»
* 1985 — «ДМБ-85»
* 1985 — «Лирика»
* 1985 — «Стриженая умная головка»
* 1985 — «Снова любовь поселитца»
* 1986 — «Чашка чая»
* 1988 — «Непреступная забывчивость»

## Крыніцы 
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1980 годзе
Фёдар Мікалаевіч Жыляк

**Фёдар Мікалаевіч Жыляк** () — беларускі кампазітар і спявак.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 25 мая 1957 года ў г. Карталы Чалябінскай вобласці РСФСР, дзе тады працавалі яго бацькі-чыгуначнікі. Яшчэ ў маленстве ён разам з сям'ёй прыехаў у Баранавічы.

Быў спеваком, у маладосці саліраваў у ансамблі «Сябры». Пасля вярнуўся ў Баранавічы, стаў працаваць у гарадскім Доме культуры і ў 1982 годзе стварыў там музычны гурт «Явар». На працягу 27 гадоў быў яго кіраўніком, разам з ім гурт атрымаў узнагароды на конкурсах і фестывалях.

Супрацоўнічаў з народным тэатрам «Эксперымент», напісаў музыку для больш чым двух дзясяткаў спектакляў і пастановак.

Яго песні ўвайшлі ў рэпертуар шэрагу беларускіх выканаўцаў. Сярод вучняў Фёдара Жыляка — спявачка Гюнеш. 

Ганаровы грамадзянін горада Баранавічы, аўтар музыкі для гімна горада.

Памёр 18 красавіка 2025 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* nashkraj.by

Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Баранавічаў
Катэгорыя:Кампазітары Беларусі
Катэгорыя:Сябры (гурт)
Відэакамера

»]]
**Відэакамера** — аптычная прылада, якая здымае відэа, у адрозненне ад кінакамеры, якая запісвае выявы на стужку. Відэакамеры першапачаткова былі распрацаваны для тэлевізійнай індустрыі, але з тых часоў сталі шырока выкарыстоўвацца для мноства іншых мэт.

## Прылада 
Сучасныя відэакамеры з’яўляюцца кампактнымі прыладамі, якія спалучаюць у сабе аб’ектыў, прыладу, якое фармуе відэасігнал або лічбавы відэаструмень, прыладу для атрымання гукавога сігналу (мікрафон і ўзмацняльнік) і прыладу для захавання відэа- і гукавых дадзеных, пераважна на нерухомым носьбіце. Таксама відэакамера абсталёўваецца электронным відашукальнікам, які ўяўляе сабой кампактны відэаманітор. Прафесійныя відэакамеры акрамя відэасігналу і гуку запісваюць часавы код, які дазваляе пасля сінхранізаваць малюнак з некалькіх камер і гук. Большасць сучасных лічбавых фотаапаратаў спалучаюць у сабе функцыі відэакамеры, дазваляючы захоўваць на карце памяці відэафайлы, у тым ліку высокай выразнасці. Таксама відэакамерамі абсталёўваюцца ўсе сучасныя мабільныя тэлефоны. Відэакамеры, спецыяльна спраектаваныя для атрымання выявы кінематаграфічнай якасці ў стандартах лічбавага кіно, называюцца лічбавымі кінакамерамі і з’яўляюцца асобным класам прылад.

## Гл. таксама 
* Кінакамера

## Спасылкі 
Катэгорыя:Аптычныя прыборы
Брыгада берагавой абароны

**Брыгада берагавой абароны** () — неа-баасісцкая ваенізаваная арганізацыя, сфарміраваная з рэшткаў 25-га атрада спецыяльнага прызначэння Сірыйскай Арабскай арміі пасля звяржэння Асада ў 2024 годзе.

Брыгада берагавой абароны была створана 6 лютага 2025 года былым членам 25-га атрада спецыяльнага прызначэння і Рэспубліканскай гвардыі Мукдадам Фаціхай разам з іншымі салдатамі. Яны апублікавалі відэа, заявіўшы, што будуць змагацца супраць Пераходнага ўрада Сірыі, які быў створаны былой апазіцыяй. Паўстанцы абгрунтаваліся ля гор у правінцыі Латакія. Яны заклікалі алавітаў і былых прыхільнікаў Башара аль-Асада «ўзяць у рукі зброю» супраць Ахмеда аш-Шараа. Фаціха абгрунтаваў узброеную барацьбу нападамі на алавітаў.

## Гл. таксама 
* Ісламскі фронт супраціву ў Сірыі

## Крыніцы 
Катэгорыя:Ваенізаваныя арганізацыі
Катэгорыя:Праўрадавыя ваенныя арганізацыі Грамадзянскай вайны ў Сірыі
Катэгорыя:Арганізацыі паводле алфавіта
Першая палаталізацыя

**Пе́ршая палаталіза́цыя** — праславянская змена заднеязычных *k*, *g*, *x* у пазіцыі перад галоснымі пярэдняга раду і [j] у  (),  (),  () адпаведна. Калі перад заднеязычным быў свісцячы зычны *s* ці *z*, утвораны шыпячы асіміляваў яго: *sk* > ''* (), *zg* > ** ().

## Прыклады 
*  >  > . Ср. ,  (), , гамер. , , , ;
*  >  > , . Ср. ,  «жывы, свежы, бадзёры»,  () «жывы»,  «жывы»,  «жыццё»,  «жывы»;
*  > *mūxis'' >  > , . Ср.  (), , , ;
*  >  > ,  «яшчэ». Ср.  () «паблізу, каля, к»;
*  >  > , . Ср.  «ападак», стар.-.

## Адносная храналогія 
Першая палаталізацыя адбылася да манафтангізацыі дыфтонгаў, якая выклікала другую палаталізацыю.

## Абсалютная храналогія 
Р. П. Піўтарак датуе дадзены працэс VI—V стст. да н. э., Л. Машыньскі — пачаткам нашай эры — II ст. н. э., А. Лампрэхт адносіць да 400—475 гг. (плюс-мінус 25 гадоў), Ю. У. Шавялёў і М. Шэклі — да V—VI стст., а М. Грынберг піша, што дадзены працэс адбываўся ў першай палове I тысячагоддзя, завяршыўшыся к VII ст. н. э.

### Даныя тапонімаў 
]]
Першая палаталізацыя была яшчэ жывым працэсам, калі славяне засялялі басейн верхняга Дняпра, дзе яны запазычылі ў мясцовага балтыйскага насельніцтва шэраг тапонімаў: Vilkesa > Воўчаса, *Akesā > Ачоса, *Laṷkesā > Лучоса, Merkys > Мерач, *Gēdras ( «ясны») > Жадра, *Skērii̯ā > Шчара, а таксама пазней пры каланізацыі земляў фіна-уграў, калі былі запазычаны назвы Іжора (, ) і Селіжараўка.

### Даныя запазычанняў 
Першая палаталізацыя адлюстравана ў шэрагу славянскіх запазычанняў з германскіх моў:
*  «шата, покрыва» () < ;
*  «шалом» < .

## Крыніцы 
Катэгорыя:Фанетычныя законы
Катэгорыя:Праславянская мова
Вышэйшая ліга чэмпіянату Латвіі па футболе 2024

**TonyBet — Вышэйшая ліга чэмпіянату Латвіі па футболе 2024** — 56-ы чэмпіянат Латвіі па футболе сярод латышскіх каманд 2024 года. 

Чэмпіёнам, 3-ы раз у гісторыі і 2-і раз запар, стаў рыжскі РФШ. «Валміера», якая заняла 4-е месца была паніжана ў класе ў канцы сезона пасля таго, як ёй было адмоўлена ў ліцэнзіях на ўдзел у Вышэйшай лізе Латвіі і Першай лізе Латвіі. «Елгава», якая заняла апошняе 10-е месца, засталася ў Вышэйшай лізе.

19 красавіка 2024 года з «Валміера» знялі 3 ачкі, а 11 кастрычніка было знята яшчэ 6 ачкоў і прыпынена зняцце 25 ачкоў з-за парушэння правілаў ліцэнзавання.

## Змены ў параўнанні з папярэднім сезонам 
Згодна з вынікамі сезона 2023, рыжская «Супер Нова» страціла месца ў Вышэйшай лізе. Па выніках пераходных матчаў месца ў Вышэйшай лізе захаваў рыжская «Мета», якая перамагла «Сканстэс».

**Клубы, якія выйшлі ў Вышэйшую лігу з Першай лігі**
*  «Гробіня» (1-е месца ў Першай лізе 2023)

**Клубы, якія страцілі месца ў Вышэйшай лізе па выніках сезона 2024**
*  «Супер Нова (Рыга)» (10-е месца ў Вышэйшай лізе 2023)

## Клубы-ўдзельнікі 
## Турнірная табліца 

## Вынікі матчаў 
## Крыніцы 
2024
Латвія
Катэгорыя:2024 год у Латвіі
Сяргей Аляксеевіч Жарыкаў

**Сярге́й Аляксе́евіч Жа́рыкаў** (сапраўднае прозвішча — **Жа́рынаў**; 11 чэрвеня 1956, Масква) — савецкі і расійскі матэматык-аналітык, пісьменнік, паэт, кампазітар, музычны прадзюсар, музычны крытык, публіцыст, паліттэхнолаг, ідэолаг контркультуры. Заснавальнік гурта «ДК». Некаторыя крытыкі лічаць яго аўтарам тэрміна «рускі рок»

## Крыніцы
Аншэй Мінск

**Аншэй Мінск** (афіцыйна **Бэт Ісраэль Аншэй Мінск**, неафіцыйна **Мінск** ()) — сінагога ў раёне Кенсінгтан-Маркет у Таронта, Антарыё, Канада. Адзіная артадаксальная сінагога ў цэнтры Таронта, у якой ёсць штатны рабін, і адзіная дзеючая артадаксальная яўрэйская сінагога ў цэнтры горада, дзе праводзяцца штодзённыя службы. 

## Гісторыя 
Аншэй Мінск () была першай яўрэйскай абшчынай, утворанай у раёне Кенсінгтан-Маркет. Заснавана ў 1912 годзе. У той час большая частка яўрэйскага насельніцтва Таронта пражывала ў раёне Уорд. Сінагога першапачаткова была таварыствам узаемадапамогі. Большасць заснавальнікаў былі беднымі яўрэямі з Мінска.

Каля 1922 года пачалося будаўніцтва новай сінагогі. Будаўнічыя работы былі завершаны ў канцы 1930 года. Новы будынак выкананы ў неавізантыйскім стылі, маючы характэрныя знешнія асаблівасці: вежы-блізняты, вялікую ўваходную лесвіцу і цэнтральнае вітражнае акно паміж вежамі. Хоць сам участак арыентаваны з поўначы на поўдзень, а фасад знаходзіцца на паўднёвым баку будынка, унутраная планіроўка спраектаваная ў адпаведнасці са звычаем, так што галоўная святыня знаходзіцца на ўсходняй сцяне, каб малітвы былі накіраваныя ў бок Іерусаліма. Усходняя сцяна ўпрыгожана вітражамі і фрэскамі з выявай льва і антылопы па абодва бакі акна над каўчэгам, была пабудавана Якавам (Нахумам) Гласманам, імігрантам з Расіі. З-за пачатку Вялікай дэпрэсіі абшчына не змагла цалкам аплаціць яго паслугі, таму замест гэтага яна прапанавала Гласману пажыццёвае членства ў сінагозе.

Пасля Другой сусветнай вайны значэнне сінагогі павялічылася. У 1985 годзе сінагога была прызнана горадам Таронта аб’ектам культурнай спадчыны. 11 сакавіка 2002 года будынак быў падпалены, але яго аднавілі.

## Размяшчэнне 
Участак, на якім была пабудавана цяперашняя сінагога, размешчаны па адрасе 10-12 St. Andrew Street, праз дарогу ад меркаванага месца размяшчэння першапачатковай сінагогі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Неавізантыйская архітэктура
Катэгорыя:Таронта
Гета ў Суражы

**Гета ў Суражы** (ліпень — 2 жніўня 1941) — яўрэйскае гета, месца прымусовага перасялення яўрэяў пасёлка Сураж Віцебскага раёна і бліжэйшых населеных пунктаў падчас Халакосту.

## Гісторыя 
Гарадскі пасёлак Сураж быў акупаваны нямецкімі войскамі 12 ліпеня 1941 года. Акупацыя доўжылася 2 гады і 3,5 месяца — да 28 кастрычніка 1943 года. У захопленым мястэчку, акрамя мясцовых яўрэяў, да гэтага часу знаходзіліся і многія яўрэйскія ўцекачы з Віцебска і Янавічаў.

Немцы, рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, арганізавалі ў Суражы гета — якое праіснавала менш за месяц, — да пачатку жніўня 1941 года.

У пачатку жніўня 1941 года немцы накіравалі атрад СС на знішчэнне партызанскага атрада бацькі Міная (Шмырова М. Ф.). Пасля няўдалай аперацыі нацысты вярнуліся ў Сураж і сталі спаганяць злосць на габрэях. Іх сагналі да будынка былой друкарні, а тых, хто жыў за Дзвіной — гналі ўброд. Усяго сабралі каля 400 чалавек, у большасці гэта былі жанчыны і каля 50 дзяцей. Усіх пагналі за Сураж да вёскі Вялікая Любшчына. Дзяцей скінулі жывымі ў яму, накрылі брызентам і падпалілі. Затым расстралялі і скінулі ў яму астатніх. У 1996 годзе астанкі гэтых расстраляных (372 целы) былі перапахаваныя на старых габрэйскіх могілках Суража.

Астатніх суражскіх яўрэяў (620 чалавек) забілі 12 жніўня 1941 года. Большасць з іх былі расстраляныя або закапаныя жывымі каля вёскі Вялікая Любшчына, у раёне Суражскага льнозавода — у рове ручая Гарадзішча. Перад смерцю асуджаных людзей прымушалі распранацца і ўсяляк над імі здзекаваліся. Дзяцей кідалі ў яму жывымі. Большасць жанчын перад забойствам гвалтавалі і таксама закопвалі жывымі.

У жывых пакінулі толькі аднаго габрэя-гадзіншчыка, якога калабаранты прымусілі выканаць нейкую працу і неўзабаве таксама забілі.

## Памяць 
Ахвярам генацыду яўрэяў у Суражы ўсталяваныя 2 помнікі на старых габрэйскіх могілках (каля вёскі Шапурова), куды быў перанесены іх прах, а на самым месцы масавага забойства каля льнозавода ўсталяваная каменная пліта.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Сураж (Віцебскі раён)
Сураж
Катэгорыя:Віцебскі раён
Закон Гірта

**Зако́н Гірта** (таксама «правіла Гірта» альбо «закон Гірта — Ілліч-Світыча») — фанетычны закон, адкрыты ў 1895 годзе Германам Гіртам і актуальны для прабалтаславянскай мовы.

Згодна з гэтым законам у яго сучаснай форме, націск змяшчаўся на пераднаціскны склад з галосным, які не чаргуецца па аблаўце, ці складовым санорным, калі за галосным пераднаціскнога склада непасрэдна стаяў нескладовы ларынгал.

## Прыклады 
Першы спіс прыкладаў на дзеянне закона быў сабраны самім Гіртам, затым гэты спіс быў дапоўнены І. Мікалам і Т. Лер-Сплавінскім.

*  «дым» ( ,  «дыханне жыцця, жыццёвы пачатак, жыццё») > (прабалтаслав. *dū́ˀmås) >  (мн. ч., акцэнтная парадыгма 1),  (мн. ч.);  (акцэнтная парадыгма *a*) >  (род. п. *dȉma*),  (род. п. *ды́ма*), ;
*  «шыя, грыва» ( ) > (прабалтаслав. *grī́ˀṷāˀ) > ;  (акцэнтная парадыгма *a*) > , , , ;
*  «поўны» ( ) > (прабалтаслав. *ˈpīˀlnas) >  (акцэнтная парадыгма 1), ;  (акцэнтная парадыгма *a*) > ;
*  ( ,  «пшаніца») > ;  >  (род. п. *pȉra*),  «пырнік»;
*  >(прабалтасл. *díˀlgas) «доўгі» ( , ) > , , .
*  «дзевер» ( , ) > , *dieverìs*, ;  > , ;
*  > прабалт. *dṓˀnāˀ >  «хлеб», .

## Адносная храналогія 
Дадзены закон адносіцца да больш ранняга перыяду, чым страта складовых санорных у прабалтаславянскай мове.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* *Kortlandt, F.* Slavic Accentuation — A Study in Relative Chronology. — 1975.

Катэгорыя:Індаеўрапейскія мовы
Катэгорыя:Фанетычныя законы
Герман Гірт

**Герман Гірт** (; 19 снежня 1865, Магдэбург — 12 верасня 1936, Гісен) — нямецкі індаеўрапеіст.

## Біяграфія 
З 1896 — прафесар у Лейпцыгскім універсітэце, з 1912 — у Гісенскім.

Займаўся даследаваннямі ў галіне індаеўрапейскага націску і аблаўта, адкрыў закон, названы ў яго гонар. Яго «Індаеўрапейская граматыка» была апублікавана ў 1921—1927 гадах у 7 тамах. Яна была перавыдадзена ў лістападзе 2009 года ў мяккай вокладцы выдавецтвам Cambridge University Press.

Гірт падтрымліваў тэорыю паўночнаеўрапейскай прарадзімы індаеўрапейцаў. Пры гэтым ён падвяргаў крытыцы расава-антрапалагічныя спекуляцыі наконт індаеўрапейцаў, уласцівыя НСДАП.

## Літаратура 
* Lehmann W. P. Theoretical Bases of Indo-European Linguistics. — Taylor & Francis Ltd., 1996.

## Спасылкі 
* Bild von Hermann Hirt bei Titus

Катэгорыя:Лінгвісты Германіі
Катэгорыя:Кампаратывісты
Катэгорыя:Індаеўрапеісты
Катэгорыя:Лінгвісты па алфавіце
Заднеязычныя зычныя

**Заднеязычныя зычныя** (таксама заднянёбныя, мякканёбныя, веля́рныя (ад , от *velum* — завеса) — зычныя, утвараемыя падняццем задняй часткі спінкі языка да задняга (мяккага) нёба ці да задняй часткі цвёрдага нёба.

У беларускай мове да заднеязычных адносяцца зычныя *г*, *к*, *х*, а таксама змычны *г*.

У Міжнародным фанетычным алфавіце адрозніваюцца наступныя велярныя зычныя:

## Заўвагі 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Велярныя зычныя
Трэцяя палаталізацыя

**Трэцяя палаталіза́цыя** — агульнаславянская фанетычная змена. Заключаецца ў пераходзе заднеязычных зычных *k*, *g*, *x* адпаведна ў '**, **', '** у паўднёва- і ўсходнеславянскіх мовах і ў **', '**, **' у заходнеславянскіх. Пазней ва ўсіх славянскіх мовах, акрамя польскай, палабскай і стараславянскай, афрыката '** спрасцілася да **'. У адрозненне ад другой (рэгрэсіўнай) палаталізацыі, трэцяя з’яўляецца прагрэсіўнай. Трэцяя палаталізацыя адбывалася ў інтэрвакальным становішчы пасля галосных *ь*, *i*, *ę*, спалучэння *ьr* і перад галоснымі *a*, *o* (але не перад *y*, *ъ*, *u*, *ǫ*). Першаадкрывальнікам трэцяй палаталізацыі з’яўляецца І. А. Бадуэн дэ Куртэнэ, таму яе часам называюць бадуэнаўскай.

## Прыклады 
*  > , , , , , , , , , , в.-луж. *wowса*, н.-луж. *wejса*. Ср.  () «авечка»;
*  > , , , , , , ,  «сківіца, шчака»,  «шчака, твар», в.-луж., н. луж. lico «шчака».
*  > , , ,  «пешаходная дарога»,  «сцежка», , ст.-, палаб. stadza. Ср.  «сцежка, пешаходная дарога».
*  > , , , , , , , ст.-, др.-.

## Трэцяя палаталізацыя ў наўгародска-пскоўскім дыялекце 
У наўгародска-пскоўскім дыялекце трэцяя палаталізацыя мела месца для *k*, але не для *g* і *x*: *в[ъ]хѹ* «усю», *не лего* «нельга» (але *ѹсерѧзи* «завушніцы»).

## Адносная храналогія 
Трэцяя палаталізацыя адбылася да ўзаемадзеяння груп **dj*, **tj*, паколькі рэфлексам **g* паводле трэцяй палаталізацыі ў славацкай мове з'яўляецца *z* (*kňaz* «князь», *peniaze* «грошы»), у той час як рэфлексам **dj* — *dz* (*medza* «мяжа»).

## Абсалютная храналогія 
Ю. Шавялёў датуе трэцюю палаталізацыю VII—IX стст., Ф. Слаўскі — VIII—IX стст., З. Шцібер — пачаткам VIII ст., А. Лампрэхт — канцом VII ст., а М. Шэклі — VII—VIII стст.

## Даныя запазычанняў 
 (дэнарый) Карла Вялікага (768—814)]]
Трэцяя палаталізацыя адлюстравана ў шэрагу праславянскіх германізмаў (З. Шцібер лічыў іх запазычаннямі з заходнегерманскіх моў):
*  «калодзеж» < -;
*  (, ) <  «галава роду, правадыр племені» ( «кароль, цар, правадыр»);
*  «дробная манета» ( «грошы») < **panning* ( ( «пфеніг»));
*  «ланцуг» з пэўнай германскай мовы, параўн. ст.-ісл. rėkendi/rėkendr, ст.-англ. rасеntе, ;
*  (, руск.-цслав. *стьлязь*, ) «від манеты» з пэўнай германскай мовы, параўн. ст.-сканд. *skillingr*, стар.-в.-ням., ст.-сакс. *scilling* «шылінг»;
*  «завушніца» <  ці **ausahriggs* «завушніца»;
*  «віцязь» < .

## Крыніцы 
Катэгорыя:Фанетычныя законы
Катэгорыя:Праславянская мова
Марсэль, ракавінка ў чаравіках

«**Марсэль, ракавінка ў чаравіках**» () — поўнаметражны анімацыйна-ігравы фільм 2021 года рэжысёра . 

Прэм’ера фільма адбылася на  3 верасня 2021 года. Карціна выйшла ў абмежаваны пракат у ЗША 24 чэрвеня 2022 года, а 15 ліпеня — у шырокі пракат. Стужка атрымала станоўчыя водгукі крытыкаў і была намінавана на прэмію «Оскар» у катэгорыі Найлепшы поўнаметражны анімацыйны фільм.

## Сюжэт 
Пасля разводу дакументаліст Дзін пераязджае ў кватэру, знятую на Airbnb, і сустракае там Марсэля — маленькую ракавінку ў ружовых чаравічках. Марсэль і яго бабуля Коні прыстасавалі дом для свайго жыцця. Пры дапамозе міксера і вяроўкі яны абтрасаюць фруктовае дрэва, падымаюцца па сценах, вымазваючы абутак у ліпкі джэм, выкарыстоўваюць грампласцінкі ў якасці бегавой дарожкі, тэнісны мячык — для хуткага перамяшчэння па доме, а спаць Марсэлю падабаецца, уладкаваўшыся між мяккімі тостамі.

Дзіна так уражвае мілы сусед, што ён вырашае зняць дакументальны фільм аб сваім новым сябры. На камеру Марсэль апавядае пра сябе і сваю бабулю, паказвае, як арганізаваны побыт маленькіх ракавінак у гіганцкай (па іх мерках) чалавечай хаце. Разважанні Марселя, якімі ён дзеліцца з Дзінам, наіўныя і ў той жа час дзіўна праніклівыя. Ракавінка, у адрозненні ад многіх з нас, умее заўважаць прыгажосць у самых звычайных рэчах і атрымліваць асалоду ад жыцця.

Падчас здымкаў фільма апынаецца, што Марсэль з бабуляй не заўсёды былі адны. Не так даўно ў хаце жыла цэлая супольнасць, аднак лёс разлучыў іх. Расчулены гэтай гісторыяй, Дзін вырашае дапамагчы Марсэлю знайсці сваю радню.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы ЗША 2021 года
Катэгорыя:Мультфільмы 2021 года
Катэгорыя:Кінакамедыі 2021 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы 2021 года
Катэгорыя:Фэнтэзійныя фільмы 2021 года
Катэгорыя:Мультфільмы ЗША
Катэгорыя:Кінакамедыі ЗША
Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША
Катэгорыя:Сямейныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Фэнтэзійныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Сатурн»
Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Спадарожнік»
Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Эні»
Завулак Асаналіева (Мінск)

**Завулак Асаналіева** — завулак у Кастрычніцкім раёне Мінска. Названы ў гонар Джумаша Асаналіева (1923—1944), удзельніка вызвалення Беларусі ў гады Другой сусветнай вайны, Героя Савецкага Саюза. Даўжыня — 640 м. Пачынаецца ад скрыжавання з вуліцай Сярова, заканчваецца скрыжаваннем з вуліцай Сцебянёва. Ідзе паралельна вуліцы Асаналіева, скрыжаванняў з іншымі вуліцамі не мае.

## Славутасці 
* 2-і корпус БДМУ (д.5);
* Электрадэпо «Слуцкае» (д.4А/7).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* переулок Асаналиева на Геодзен
* Завулак Асаналіева на АТО.ВУ

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Руса-Балт

**«Руса-Балт»** () — марка аўтамабіля, які выпускаўся на Руска-Балтыйскім вагонным заводзе (РБВЗ) у Рызе і Пецярбургу, акцыянерным машынабудаўнічым прадпрыемстве Расійскай імперыі, які спецыялізаваўся спачатку на выпуску вагонаў, а далей асвоіў вытворчасць трамваяў, аўтамабіляў і самалётаў. 

## Гісторыя 
У 1908 годзе па рашэнні старшыні праўлення М. В. Шыдлоўскага на заводзе ў Рызе быў створаны аўтамабільны аддзел пад кіраваннем дырэктара І. А. Фрязіноўскага і Д. Д. Бондарава. На пасаду галоўнага канструктара быў запрошаны 26-гадовы Ж. Патэра, які перад гэтым працаваў на бельгійскай фірме «Fondu». Аўтамабілі кампаніі сталі прататыпам першых мадэляў завода. Назва Руса-Балт замацавалася з прычыны скарачэння назвы на французскай мове — *Russo-Baltique* (*Руса-Балтык*).

У канцы 1910 года акцыянернае таварыства РБВЗ набыло «Экіпажную фабрыку Фрэзе і К°» — расійскага аўтавытворцы. Майстэрні прадпрыемства знаходзіліся ў Пецярбургу на Эртелевым завулку, 10 (цяпер вуліца Чэхава). Затым яны былі ператвораныя ў станцыю тэхабслугоўвання аўтамабіляў РБВЗ.

Першая і самая масавая серыйная мадэль аўтамабільнага аддзела  — мадэль тыпу «С». 

У 1913 годзе была выраблена першая машына аўтамабільнага аддзела Руска-Балтыйскага завода з паўгусенічным рухавіком французскага вынаходніка А. Кегрэса, які працаваў тады ў Расійскай імперыі. 

Падчас Першай сусветнай вайны ўвосень 1915 года аўтамабільны аддзел з Рыгі быў эвакуіраваны ў Маскву, а частка абсталявання адпраўлена ў аўтамайстэрні Пецярбурга. У гады вайны аўтамабілі мадэлі «С» з адкрытымі кузавамі шырока выкарыстоўваліся ў рускай арміі ў якасці штабных машын, іншыя выкарыстоўваліся як санітарныя аўтамабілі. Акрамя гэтага, на шасі «Руса-Балт» вырабляліся розныя бронеаўтамабілі на Іжорскім заводзе ў Колпіне ў 1914—1919 гадах.

У 1916 годзе кіраўніцтва акцыянернага таварыства купіла для эвакуяванага завода падмаскоўны маёнтак Пакроўскае-Філі (цяпер раён Масквы «Філі»). Завод быў запушчаны 1 ліпеня 1917 года. У 1919 годзе завод нацыяналізаваны і пастановай Савета народных камісараў атрымаў назву 1-га бранятанкавага аўтазавода (БТАЗ—1) аб’яднання «Прамбронь». У 1922 годзе было выпушчана 4 або 5 аўтамабіляў на пераробленай базе, два з якіх прынялі ўдзел ва Усесаюзным аўтапрабегу 1923 года.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Л. Шугуров. Погоня за Руссо-Балтом. — М.: Издательства ЦДТС, КМК., 2004 г.
* Ю. Долматовский. Знакомые и незнакомые. — М.: Детская литература, 1976. — С 86.
* Энциклопедия «Рига». — Рига: Главная редакция энциклопедий, 1989. — С. 644. — ISBN 5-89960-002-0.
* Автомобили Русско-Балтийского вагонного завода — 1913
* 

Катэгорыя:Ліфляндская губерня
Катэгорыя:Аўтамабілебудаўнічыя кампаніі
Завулак Сцебянёва (Мінск)

**Завулак Сцебянёва** — завулак у Кастрычніцкім раёне Мінска. Названы ў гонар Фёдара Аляксандравіча Сцебянёва (1899—1971), удзельніка вызвалення Беларусі ў гады Другой сусветнай вайны, Героя Савецкага Саюза. Перасякаецца з вул. Сярова і Сцебянёва. Забудова завулка складаецца з прамысловых, адміністрацыйных і складскіх будынкаў пераважна ўзведзеных ў 1960-х — 1980-х гг.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска Катэгорыя:Кастрычніцкі раён (Мінск)
Аэрадромны завулак (Мінск)

**Аэрадромны завулак** — завулак у Кастрычніцкім раёне Мінска. Назва звязана з суседнім старым аэрапортам. Забудова завулка цалкам складаецца з 1—2-павярховых жылых дамоў сядзібнага тыпу, частка сядзібнай забудовы знесена ў 2016—2017 гадах.

## Забудова 
Дамы № 15 і 16 на скрыжаванні з Нафтавым завулкам пабудаваны ў 1952 годзе; а дом № 17 на тым самым скрыжаванні — адзіны ацалелы будынак 1948 года на Аэрадромным завулку.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Кастрычніцкі раён (Мінск)
Брылеўскі тупік (Мінск)

**Брылеўскі тупік** — вуліца ў Кастрычніцкім раёне Мінска. Пачынаецца ад скрыжавання з Вірскай вуліцай, цягнецца 170 м і сканчаецца тупіком. Назву тупік атрымаў ад старой дарогі, якая вяла да фальварка Брылевічы (вядомы з 16 стагоддзя). Згодна звестак сайта «Гэадзен»: «Нумарацыя дамоў даволі незвычайная: у тупіку размешчаны дом 7 і разнастайныя карпусы і будынкі дома 55. Практычна ўсе яны адносяцца да прамысловай зоны. Жылых дамоў няма». Тупік ідзе паралельна з палатном чыгункі Мінскага аддзялення БЧ, бліжэйшай станцыяй з’яўляецца Мінск-Сартыравальны.

## Гл. таксама 
* Жылы раён Брылевічы
* Брылеўская вуліца

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Брылеўскі тупік у архітэктурнай базе Рhotobuildings

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Станіслаў Глінка

**Станіслаў Глінка** (; , Янкі Млодэ, Польшча — 2000) — польскі лінгвіст.

## Біяграфія 
У 1950 годзе скончыў матэматычна-прыродазнаўчы факультэт Варшаўскага ўніверсітэта. У 1957 годзе атрымаў ступень доктара філалагічных навук (дысертацыя — «З даследаванняў усходнеславянскіх дыялектаў Беласточчыны»). У 1957—1972 гадах — супрацоўнік аддзела беларускай мовы Інстытута славяназнаўства Польскай акадэміі навук, у 1972—1984 гадах — загадчык гэтага аддзела.

## Навуковая дзейнасць 
Галоўныя кірункі навуковай дзейнасці С. Глінкі — беларуская і польская дыялекталогія, мова беларускага фальклору.

Пры непасрэдным удзеле і пад рэдакцыяй С. Глінкі падрыхтаваны «Атлас усходнеславянскіх гаворак Беласточчыны» (пол. *Atlas gwar wschodniosłowiańskich Białostocczyzny*). С. Глінка дакладна вызначыў заходнюю мяжу беларускіх гаворак на Беласточчыне на поўнач ад Нарвы, ахарактарызаваў іх фанетычную дыферэнцыяцыю.

С. Глінка прааналізаваў некаторыя фанетычныя, словаўтваральныя і лексічныя асаблівасці паэтычнай мовы беларускіх народных песень, сабраных М. Федароўскім.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Беларуская мова: Энцыклапедыя / Беларус. Энцыкл.; пад. рэд. А. Я. Міхневіча; рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 654 с. ISBN 5-85700-126-9.

Катэгорыя:Філолагі Польшчы
Катэгорыя:Мовазнаўцы Польшчы
Сірыйскі народны супраціў

**Сірыйскі народны супраціў** (, транслітарацыя: *Аль-Мукавама аш-Шабія ас-Сурыя*) — сірыйская паўстанцкая групоўка, утвораная неўзабаве пасля падзення рэжыму Башара Асада ў Сірыйскай Арабскай Рэспубліцы. У асноўным супрацьстаіць пераходнаму ўраду Сірыі.

30 снежня 2024 года прыхільніку зрынутых уладаў апублікавалі заяву, у якой заявілі, што пакляліся забіваць лідараў групоўкі Хаят Тахрыр аш-Шам, салдат Ізраіля, ваенных ЗША і НАТА. Першую акцыю арганізацыя правяла 6 студзеня 2025 года, калі пра-асадаўскія баевікі зладзілі засаду на падраздзяленні Хаят Тахрыр аш-Шам у Латакіі.

З дапамогай Хезбалы групоўка актыўна збірае сродкі з дапамогай розных крыптавалют, уключаючы біткойн і эфірыум.

Паўстанцы абгрунтоўваюць сваю барацьбу гвалтам новых улад у дачыненні да хрысціян, шыітаў і алавітаў. 

## Крыніцы 
Катэгорыя:Ваенізаваныя арганізацыі
Катэгорыя:Праўрадавыя ваенныя арганізацыі Грамадзянскай вайны ў Сірыі
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2024 годзе
Катэгорыя:Арганізацыі паводле алфавіта
Беспарадкі ў Ароміі (2020)

Летам 2020 года ў рэгіёне Аромія ў Эфіопіі адбылася серыяй грамадзянскіх беспарадкаў. Галоўным чынам падзеі закранулі Адыс-Абебу, Шашаменэ і Амбо. Беспарадкі былі выкліканы забойствам спявака Хачалу Хундэсы. 

## Ход падзей 
Хачалу Хундэса стаў вядомым за свае палітычна афарбаваныя трэкі, якія карысталіся папулярнасцю ў аромскіх нацыяналістаў і прыхільнікаў Абія Ахмеда. Песні часта засяроджваліся на правах народа арома. Паранены выканаўца быў дастаўлены ў шпіталь Тырунеш, дзе мужчына памёр.

Ля бальніцы сабраліся тысячы яго паклоннікаў. Каб разагнаць натоўп, паліцыя ўжыла слезацечны газ. У горадзе былі чутныя стрэлы, людзі падпальвалі шыны. Цела Хачалу было дастаўлена ў яго родны горад, Амбо, але пратэстоўцы настойвалі на тым, што Хачалу павінен быць пахаваны ў Адыс-Абебе.

Асабліва жорсткія сутыкненні адбыліся ў Шашаманэ, дзе загінула да 150 чалавек. У ходзе беспарадкаў пацярпелі гандлёвыя цэнтры, рэстараны, прыватныя дамы і гатэлі. У Адаме дэманстранты падпалілі мэрыю і спрабавалі захапіць штаб-кватэру рэгіянальнай дзяржаўнай тэлерадыёкампаніі.

## Рэакцыя
У 9 гадзін раніцы 30 чэрвеня на большай частцы краіны быў адключаны Інтэрнэт. Прэм’ер-міністр Абій Ахмед выказаў спачуванні сям’і Хачалу Хундэсы, а таксама заклікаў да спакою на фоне нарастаючых беспарадкаў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Грамадзянскі канфлікт у Эфіопіі
Катэгорыя:Пратэсты 2020 года
Катэгорыя:Чэрвень 2020 года
Катэгорыя:Ліпень 2020 года
Катэгорыя:Пагромы
Арыстоцелевы вароты

**Арыстоцелевы вароты, або Тайная тайных** – павучальна-дыдактычны твор, нібыта адрасаваны старажытнагрэчаскім філосафам Арыстоцелем славутаму палкаводцу старажытнасці Аляксандру Македонскаму.

Узнікшы ў арабскай літаратуры Х–ХІ стст., каля ХІІІ ст. ён быў перакладзены на лацінскую мову і ў выглядзе рукапісаў і друкаваных выданняў распаўсюдзіўся ў краінах Заходняй Еўропы, паслужыўшы там крыніцай для перакладаў на мясцовыя мовы.

Беларускі спіс твора па колькасці раздзелаў і іх змесце не супадае з заходнееўрапейскай рэдакцыяй. Наяўнасць у ім некаторых яўрэйскіх слоў, якіх няма ў заходнееўрапейскіх тэкстах, дае падставу меркаваць, што беларуская рэдакцыя ўзыходзіць да прамежкавага яўрэйскага спіса, які таксама з'яўляецца перакладам нейкай іншай версіі арабскага арыгінала.

Дакладных звестак пра час узнікнення беларускага спіса няма. Аднак тыповае паўустаўнае пісьмо, некаторыя архаічныя арфаграфічныя прыёмы і іншыя моўныя асаблівасці даюць падставу адносіць помнік да першай палавіны ХVІ ст.

## Літаратура 
* Беларуская мова: Энцыклапедыя / Беларус. Энцыкл.; пад. рэд. А. Я. Міхневіча; рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 654 с. ISBN 5-85700-126-9.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Беларуская літаратура XVI стагоддзя
Катэгорыя:Літаратурныя творы на старабеларускай мове
Катэгорыя:Беларуская перакладная літаратура
Кульбакі (Лідскі раён)

**Кульба́кі** (, ) — былая вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіла ў склад Дзітвянскага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1680 годзе вёска згадваецца ў Лідскім старостве ВКЛ, у складзе Лідскай каталіцкай парафіі. На пачатку XVIII ст. маёнтак Кульбакі дзяржаўная ўласнасць.

Паводле інвентара 1765 года вёска ў Лідскім павеце, уласнасць судовага старасты Яна Сцыпіёна дэ Кампа. Вопіс парафій Лідскага дэканату 1784 года згадвае Кульбакі ў Белагрудскай парафіі. Дарога з Мыто цераз перавоз на Дзітве, мінуўшы млын, цераз грэблю ішла да Кульбак, потым Віленскі гасцінец вёў далей на Дайнаву.

З 1795 года ў Расійскай імперыі. Пасля скасавання прыгону ў 1861 годзе ў Тарноўскай воласці Лідскага павета. У 1903 годзе 129 жыхароў.

З 1921 года ў склдзе Польшчы. З 1939 года ў БССР.

Да 26 чэрвеня 1965 года вёска ўваходзіла ў склад Крупаўскага сельсавета, да 11 лютага 1972 года — у склад Мыцкага сельсавета, да 24 красавіка 1978 года — у склад Крупаўскага сельсавета.

У 1986 годзе Кульбакі далучаны да пасёлка Дзітва.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Лідскага раёна
Катэгорыя:Зніклі ў 1986 годзе
Студэнцкі завулак (Мінск)

**Студэнцкі завулак** — завулак у Кастрычніцкім раёне Мінска. З’явіўся ў раёне цяперашняй Магілёўскай вуліцы ў 1920-х гг. Магчыма, што назва завулка мае дачыненне да геаграфічна блізкага да яго БДУ. Ідзе паралельна Магілёўскай вуліцы і злучае вуліцы Льва Талстога і Студэнцкую. Складаецца з 11 дамоў аднапавярховай сядзбнай забудовы.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Студэнцкі завулак у базе Рhotobuildings
* Студэнцкі завулак на АТО.ВУ

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Ганна Станіславаўна Халшчанкова

**Ганна Станіславаўна Халшчанкова** (дзявоч. **Радзько**; нар. , Банцавічы, Лідскі раён) — беларуская спявачка. Заслужаная артыстка Беларускай ССР (1982).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў вёсцы Банцавічы на Лідчыне ў сям’і калгаснікаў. Бацька — Станіслаў Міхайлавіч, маці — Зоф’я Міхайлаўна. У іх сям’і было 6 дзяцей — тры дачкі і тры сыны. З 1958 па 1962 год (з 1 па 4 класы) вучылася ў беларускай школе ў суседняй вёсцы Кульбакі (Лідскі раён). З 1962 па 1966 гады навучалася ў СШ № 2 г. Ліды, поўны школьны курс закончыла ў СШ № 6 у 1968 годзе.

З юнацкіх гадоў прымала ўдзел у мастацкай самадзейнасці, вольны час аддавала песням. Трапіла ў народны ансамбль песні і танца «Лідчанка».

Пасля праслухоўвання ў 1971 годзе атрымала штатную работу на Беларускім радыё. У 1972 годзе Ганна Радзько паступае ў Мінскае дзяржаўнае музычнае вучылішча імя М. Глінкі на аддзяленне харавога дырыжыравання, вучоба працягвалася 6 гадоў. У 1986 годзе паступае ў Мінскі інстытут культуры на завочную форму навучання, дзе вучыцца да 1991 года.

Салістка Камерна-інструментальнага ансамбля Беларускага тэлебачання і радыё.

## Творчасць 
Спявачка лірычнага плану. У рэпертуары беларускія і рускія народныя песні, пераважна ў апрацоўцы Леаніда Смялкоўскага («Ох і сеяла Ульянаўна лянок», «Ой жыта ды я не сеяла»), яго творы (вакальныя цыклы), песні беларускіх кампазітараў у яго аранжыроўцы, а таксама песні беларускіх і расійскіх кампазітараў. У фонд радыё запісала больш за 500 песень. Яе творчасці ўласціва чысціня інтанацыі, своеасаблівы тэмбр, глыбокае пранікненне ў музычны матэрыял.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Незабыўныя сустрэчы.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лідскім раёне
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларускай ССР
Беларускі камітэт славістаў

**Беларускі камітэт славістаў** — навуковая арганізацыя пры Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, прызначаная развіваць і каардынаваць даследаванні ў галіне славяназнаўства ў рэспубліцы, а таксама садзейнічаць навуковым сувязям беларускіх славістаў са славістамі іншых краін. Беларускі камітэт славістаў прадстаўляе ў Міжнародным камітэце славістаў праз сваіх членаў айчыннае славяназнаўства на міжнароднай арэне.

Беларускі камітэт славістаў заснаваны ў 1957 годзе як часовы орган для кіравання падрыхтоўкай вучоных Беларусі да IV Міжнароднага з’езда славістаў (1958 год, Масква). У 1959 годзе ператвораны ў пастаянны камітэт, які функцыянуе ў адпаведнасці са статутам Міжнароднага камітэта славістаў.

Беларускі камітэт славістаў узначальвалі:
* 1957—1958 гг. — П. Ф. Глебка
* 1959—1985 гг. — М. Р. Суднік
* 1985—1990 гг. — А. І. Жураўскі
* 1990—2004 гг. — І. Я. Навуменка
* 2004—2013 гг. — А. А. Лукашанец

## Літаратура 
* Беларуская мова: Энцыклапедыя / Беларус. Энцыкл.; пад. рэд. А. Я. Міхневіча; рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 654 с. ISBN 5-85700-126-9.
* 

Катэгорыя:Славістыка
Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Беларусі
Студэнцкая вуліца (Мінск)

**Студэнцкая вуліца** — вуліца ў Кастрычніцкім раёне Мінска. З’явілася ў раёне цяперашняй Магілёўскай вуліцы ў 1920-х гг. Магчыма, што назва мае дачыненне да геаграфічна блізкага да ёй БДУ. Складаецца з дамоў сядзібнай забудовы, ад якіх на 2025 г. засталіся дамы 3 і 10.

## Славутасці 
* Сховішча Нацбанка РБ

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Студэнцкая вуліца ў базе Рhotobuildings
* Студэнцкая вуліца на АТО.ВУ

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Гета ў Рудкаўшчыне

**Гета ў Рудкаўшчыне** (канец ліпеня 1941 — 12 сакавіка 1943) — яўрэйскае гета, месца прымусовага перасялення яўрэяў вёскі Рудкаўшчына Горацкага раёна падчас Халакосту.

## Гісторыя 
У ліпені 1941 года Горацкі раён быў захоплены нямецкімі войскамі. Акупацыя вёскі Рудкаўшчына працягнулася да 26 чэрвеня 1944 года. У канцы ліпеня 1941 года немцы, рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, арганізавалі ў вёсцы гета. Габрэям загадалі нашыць на адзенне жоўтыя зоркі, забаранілі сыходзіць з вёскі і выкарыстоўвалі на прымусовых работах.

Гета было адкрытага тыпу, яго не ахоўвалі, але ўвесь час правяралі паліцаі.

Раніцай 12 сакавіка 1943 года ўсіх яўрэяў вёскі сагналі ў будынак радзільні, а затым на санках і пешшу адвялі ў лес і расстралялі — ставілі на калені і стралялі ў патыліцу. Людзі былі настолькі змучаныя, што не супраціўляліся.

## Памяць 
На месцы расстрэлу яўрэяў Рудкаўшчыны пасля вайны роднымі забітых быў усталяваны цагляны помнік, пазней заменены на новы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Рудкаўшчына
Катэгорыя:Гісторыя Горацкага раёна
Міжнародны камітэт славістаў

**Міжнародны камітэт славістаў (МКС)** — выканаўчы орган міжнароднага аб’яднання славістаў, заснаваны ў 1955 годзе ў Бялградзе на Міжнароднай нарадзе славістаў. Мае на мэце наладжванне міжнароднага супрацоўніцтва славістаў для спрыяння развіццю навук пра славянскія мовы і літаратуры, вывучэнню гісторыі і культуры славянскіх народаў.

## Структура 
Міжнародны камітэт славістаў узначальвае старшыня, які выбіраецца на 5 гадоў ад краіны, дзе адбудзецца чарговы з’езд. Пры камітэце дзейнічаюць камісіі, якія каардынуюць працу славістаў па сваім профілі ў міжнародным маштабе. Праз кожныя 5 гадоў Міжнародны камітэт славістаў склікае Міжнародныя з’езды славістаў. Паміж з’ездамі праходзяць пленарныя пасяджэнні, на якіх разглядаюцца навуковая праблематыка чарговага з’езда, яго праграма, структура і колькасны склад, абмяркоўваецца дзейнасць навуковых камісій, выданне прац з’езда і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Міжнародныя навуковыя арганізацыі
Катэгорыя:Славістыка
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1955 годзе
Аб’яднаная групоўка войск (сіл) ва Украіне

**Аб’яднаная групоўка войск (сіл) ва Украіне** () — міжвідавае аператыўна-стратэгічнае аб’яднанне Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі, створанае ў ходзе ўварвання ва Украіну.

## Гісторыя 
На пачатковым этапе баявых дзеянняў было сфармавана чатыры групоўкі войск, якія адпавядалі чатыром ваенным акругам Расіі. Да позняй восені 2022 года за імі былі замацаваны ўчасткі лініі фронту.

8 кастрычніка 2022 года была створана Аб’яднаная групоўка войск, ваенны міністр Сяргей Шайгу прызначыў камандуючым генерала арміі Сяргея Суравікіна.

Пасля адступлення з Херсона ў лістападзе 2022 года была створана групоўка «Днепр». Яна сфарміравана ў асноўным з часцей Паўднёвай ваеннай акругі і нададзеных часцей ПДВ. Групоўка адказвала за левы бераг Дняпра — «херсонскі напрамак».

11 студзеня 2023 камандуючым прызначаны начальнік Генштаба Валерый Герасімаў, Суравікін стаў адным з яго трох намеснікаў, разам з Алегам Салюковым і Аляксеем Кімам. 17 сакавіка 2023 года Уладзімір Пуцін прызначыў генерал-маёра юстыцыі Аляксея Найду ваенным пракурорам Аб’яднанай групоўкі войск.

У красавіку 2024 года паведамлялася аб стварэнні групоўкі войскаў «Поўнач» пад камандаваннем генерал-палкоўніка Аляксандра Лапіна, у якую ўвайшлі групоўкі «Белгарад», «Курск» і «Бранск». У жніўні міністр абароны Андрэй Белавусаў заявіў аб узнаўленні гэтых груповак.

## Склад 
Склад групоўкі наступны:
* Штаб АГВ (С) — Растоў-на-Доне
** групоўка войск «Захад» — куп’янскі кірунак, ад дзяржаўнай мяжы да раёна Сватавэ.
** групоўка войск «Цэнтр» — лыманскі і пакроўскі напрамкі.
** групоўка войск «Поўдзень» — данецкі напрамак, уключаючы раён Бахмута.
** групоўка войск «Усход» — паўднёваданецкі кірунак, даходзіць да раёна Работынэ — Вербавыя — Новафёдараўка.
** групоўка войск «Днепр» — херсонскі кірунак, на захад ад Работынэ і ўздоўж Дняпра.
** групоўка войск «Поўнач» — курскі і харкаўскі напрамкі з 2024 года.
*** групоўкі войск «Белгарад», «Курск» і «Бранск»

## Камандуючыя
* Генерал арміі Сяргей Суравікін (8 кастрычніка 2022 — 11 студзеня 2023)
* Генерал арміі Валерый Герасімаў (11 студзеня 2023 — )

## Крыніцы 
Катэгорыя:Уварванне Расіі ва Украіну (2022)
Катэгорыя:Воінскія часці і фарміраванні Расіі
Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжой
Лешак Асоўскі

**Лешак Асоўскі** (пол. *Leszek Ossowski*; 1 красавіка 1905, Варшава — 10 лютага 1996, Варшава) — польскі славіст, адзін з пачынальнікаў навуковага вывучэння беларускай мовы за мяжой. Дзяцінства Л. Асоўскага прайшло на Случчыне. Некаторы час вучыўся ў Слуцкай гімназіі.

Вышэйшую адукацыю атрымаў у Пазнаньскім універсітэце, а потым у Ягелонскім, дзе ў 1932 годзе напісаў і абараніў магістарскую работу і кандыдацкую дысертацыю. У 1932—1934 гадах як навуковы стыпендыят праходзіў падрыхтоўку ў Сафійскім універсітэце. Чытаў лекцыі па беларускай мове ў Ягелонскім універсітэце (1934), па беларускай і балгарскай мовах ва ўніверсітэце ў Львове (1935—1939). У 1939—1941 гадах — дацэнт кафедры славянскай філалогіі Львоўскага ўніверсітэта. З 1945 года выкладаў у Ягелонскім універсітэце, дзе ў тым жа годзе абараніў доктарскую дысертацыю ў галіне ўсходнеславянскай філалогіі. З 1946 года — загадчык кафедры рускай мовы Уроцлаўскага ўніверсітэта. У 1964 годзе Л. Асоўскаму прысвоена званне прафесара і ён прызначаны загадчыкам кафедры рускай філалогіі Пазнаньскага ўніверсітэта імя А. Міцкевіча, дзе працаваў да 1975 года.

Памёр 10 лютага 1996 года ў Варшаве. Пахаваны на Старых Павонзках (квартал 7, рад 1, месца 21, 22).

## Навуковая дзейнасць 
Палескія гаворкі сталі тэмай даследаванняў Л. Асоўскага на працягу ўсяго яго жыцця. Значную навуковую каштоўнасць маюць працы Л. Асоўскага пра ўплыў польскай мовы на беларускія гаворкі. Вялікую ўвагу аддаваў вучоны і паасобным тэарэтычным пытанням беларусістыкі. Як вучоны-славіст ён працаваў і над пытаннямі параўнальнай граматыкі славянскіх моў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Беларуская мова: Энцыклапедыя / Беларус. Энцыкл.; пад. рэд. А. Я. Міхневіча; рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 654 с. ISBN 5-85700-126-9.

Катэгорыя:Філолагі Польшчы
Катэгорыя:Мовазнаўцы Польшчы
Леанід Аляксандравіч Смялкоўскі

**Леанід Аляксандравіч Смялкоўскі** (, в. Радунь, Лепельскі раён — ) — беларускі дамрыст, дырыжор, кампазітар, выкладчык. Заслужаны артыст Беларускай ССР (1975).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1933 годзе ў вёсцы Радунь Лепельскага раёна. У 1959 годзе скончыў Беларускую дзяржаўную кансерваторыю.

У 1956—1960 гадах выкладаў у Мінскім музычным вучылішчы імя М. Глінкі.

З 1958 года — артыст. У 1960—1971 гады — мастацкі кіраўнік секстэта домраў. У 1983—1993 гадах — артыст у Камерна-інструментальным ансамблі Беларускага тэлебачання і радыё.

Памёр у 1995 годзе.

## Творчасць 
Аўтар араторыі для сімфанічнага аркестра і хору на вершы кубінскіх паэтаў «На Кубу прыходзіць дзень» (1962), квінтэта для 2 скрыпак, альта, віяланчэлі і фартэпіяна (1965), вакальнага цыкла «Званы» для голасу з аркестрам на вершы Федэрыка Гарсія-Лоркі (1971), 5 паэм для хору «Магеланавы воблакі» (1978), уверцюры на беларускія тэмы (1979), рамансаў і песень на словы беларускіх паэтаў, апрацовак народных песень («Ох, і сеяла Ульянаўна лянок», «Дубочак зялёненькі», «Каля майго церама»), аранжыровак твораў беларускіх кампазітараў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лепельскім раёне
Катэгорыя:Кампазітары Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларускай ССР
Альберт Іосіфавіч Барташэвіч

**Альберт Іосіфавіч Барташэвіч** (пол. *Albert Bartoszewicz*; 2 жніўня 1942, Раёўшчына, Стаўбцоўскі раён, Мінская вобласць, БССР – 28 жніўня 2001) – польскі мовазнавец.

## Біяграфія 
У 1964 годзе скончыў філалагічны факультэт Уроцлаўскага ўніверсітэта. Працаваў у педінстытуце ў Аполі (1964–1968), у Пазнаньскім універсітэце імя А. Міцкевіча (1968–1973) дацэнтам, загадчыкам кафедры рускай мовы і дэканам філалагічнага факультэта Варшаўскага ўніверсітэта (1975–1987). З 1987 года – загадчык кафедры рускай мовы, дацэнт аддзялення беларускай філалогіі Варшаўскага ўніверсітэта і дырэктар Варшаўскага філіяла Інстытута рускай мовы імя А. С. Пушкіна ў Маскве. З 1992 года – прафесар кафедры рускай мовы педінстытута ў Аполі.

## Навуковая дзейнасць 
Даследаваў польскую, рускую, беларускую мовы, агульнае мовазнаўства. На аснове "Тлумачальнага слоўніка беларускай мовы" (т. 1–5, 1977–1984) з І. Камендацкай склаў першы ў беларускім мовазнаўстве "Адваротны слоўнік сучаснай беларускай мовы" (пол. *Słownik a tergo współczesnego języka białoruskiego*; т. 1–4, Варшава, 1988–1989).

## Літаратура 
* Беларуская мова: Энцыклапедыя / Беларус. Энцыкл.; пад. рэд. А. Я. Міхневіча; рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 654 с. ISBN 5-85700-126-9.

Катэгорыя:Філолагі Польшчы
Катэгорыя:Мовазнаўцы Польшчы
Сезон 2000/2001 ГК БДПУ

У сезоне 2000/2001 жаночы гандбольны клуб «БДПУ» з горада Мінска прымаў удзел:
* Чэмпіянат Беларусі 2000/2001 (**Чэмпіён**),
* Кубак Беларусі 2001 (**Уладальнік**).

## Склад каманды 
* Наталля Арцёменка	(1976)
* Ірына Арцёменка (1980)
* Кацярына Бакей (1982)
* Наталля Дзмітрыева   (1978)
* Марына Ігнацік (1979)
* Таццяна Хліманкова (1977)
* Іна Кукбая (1976)
* Алена Кулік (1979)
* Алеся Курчанкова (1980)
* Наталля Майлычка	(1983)
* Святлана Масюкевіч (1978)
* Кацярын Стрыжанок (1980)
* Наталля Сысоева (1976)
* Марына Жарская (1977)	
* Наталля Анісімава (1976)

## Трэнеры каманды 
*  Леанід Гуско (галоўны трэнер)

## Гл. таксама 
* Сезон 1999/2000 ГК БДПУ
* Сезон 2001/2002 ГК БДПУ

## Спасылкі 
* WOMEN’S EC / EHF CL 2001 2000-01 BGPA Minsk
* WOMEN’S EC / EHF CUP 2001 2000-01 BGPA Minsk
2000/2001
БНТУ
Катэгорыя:2000 год у Мінску
Катэгорыя:2001 год у Мінску
Таццяна Хліманкова

**Таццяна Хліманкова** (у дзявоцтве: Каровіна, нар. ) — беларуская гандбалістка.

Апроч мінскіх «палітэха» і «Аркатрона», выступала за македонскі «Кометал», нямецкія «Нюрнберг», «Міндэн», «Майнц».Брала ўдзел у кваліфікацыйных матчах «Кометала» у залатым сезоне-2001/02, аднак неўзабаве з’ехала са Скоп’я: клуб не выконваў умовы кантракта, да таго ж на Балканах ішла вайна.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Топ-10 белорусских гандболисток XXI века
* Tatiana Khlimankova
* Рестарт Хлиманковой
* Мечты должны сбываться! История Татьяны Хлиманковой, лучшего бомбардира национальной сборной по гандболу

Катэгорыя:Гандбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па гандболе
Сімпелеярві

**Сімпелеярві** () — возера ў Фінляндыі, на тэрыторыі абшчыны Парыкала ў вобласці Паўднёвая Карэлія. Воды з Сімпелеярві праз сістэму азёр на тэрыторыі Фінляндыі сцякаюць на тэрыторыю Расіі па рацэ Кокалан’ёкі, якая ўпадае ў Ладажскае возера.

Астравы. На беразе возера размешчана паселішча Парыккала.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Азёры Фінляндыі