open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Альфрэда Ды Стэфана

**Альфрэда Ды Стэфана Лаўлье** (; ,  — , ) — аргенцінскі і іспанскі футбаліст, нападнік. Пасля завяршэння кар’еры іграка працаваў трэнерам. Выступаў за клубы «Рывер Плэйт», «Уракан», «Мільянарыяс», «Рэал Мадрыд» і «Эспаньёл». Правёў 6 матчаў і забіў 6 галоў у складзе зборнай Аргенціны, правёў 4 гульні за зборную Калумбіі і 31 матч і 23 галы ў складзе зборнай Іспаніі.

## Біяграфія 
У якасці футбаліста быў двойчы чэмпіёнам Аргенціны, тройчы чэмпіёнам Калумбіі і васьміразовым пераможцам чэмпіянату Іспаніі. Ды Стэфана па разу выйграваў Кубак Калумбіі, Кубак Іспаніі і Міжкантынентальны кубак. Двойчы ён выйграваў Малы Кубак свету і пяць разоў перамагаў у Кубку еўрапейскіх чэмпіёнаў. У якасці трэнера Альфрэда выйграў два чэмпіянату Аргенціны, адзін чэмпіянат Іспаніі, адзін Суперкубак Іспаніі і адзін Кубак уладальнікаў кубкаў УЕФА.

Ды Стэфана адзін раз станавіўся найлепшым бамбардзірам чэмпіянату Аргенціны, двойчы найлепшым бамбардзірам чэмпіянату Калумбіі, пяць разоў выйграваў тытул найлепшага бамбардзіра чэмпіянату Іспаніі і двойчы станавіўся найлепшым бамбардзірам Кубка еўрапейскіх чэмпіёнаў. Двойчы ён выйграваў Залаты мяч, ўзнагароду найлепшаму футбалісту Еўропы, і чатыры разы станавіўся найлепшым спартсменам Іспаніі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Іспаніі
Катэгорыя:Футбалісты Калумбіі
Катэгорыя:Футбалісты Аргенціны
Катэгорыя:Ігракі зборнай Іспаніі па футболе
Катэгорыя:Ігракі зборнай Калумбіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі зборнай Аргенціны па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Эспаньёл
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэал Мадрыд
Катэгорыя:Ігракі ФК Мільянарыяс
Катэгорыя:Ігракі ФК Рывер Плэйт
Катэгорыя:Ігракі ФК Уракан Буэнас-Айрэс
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Іспаніі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Рэал Мадрыд
Катэгорыя:Трэнеры ФК Валенсія
Катэгорыя:Трэнеры ФК Бока Хуніярс
Катэгорыя:Трэнеры ФК Рывер Плэйт
Катэгорыя:Трэнеры ФК Кастэльён
Катэгорыя:Трэнеры ФК Рая Вальекана
Катэгорыя:Трэнеры ФК Спортынг Лісабон
Катэгорыя:Трэнеры ФК Эльчэ
Катэгорыя:ФІФА 100
Катэгорыя:Уладальнікі «Залатога мяча»
Катэгорыя:Уладальнікі трафея Пічычы
Катэгорыя:Чэмпіёны Паўднёвай Амерыкі па футболе
Томаш Гарыг Масарык

**Томаш Гарыг Масарык** (, імя часта скарачаецца як **TGM**; 7 сакавіка 1850, Гёдзінг (Гадонін), Маравія, Аўстрыйская імперыя — 14 верасня 1937, Ланы, Чэхаславакія) — чэшскі сацыёлаг і філосаф, грамадскі і дзяржаўны дзеяч, адзін з лідараў руху за незалежнасць Чэхаславакіі, а пасля заваёвы ёй незалежнасці — першы прэзідэнт рэспублікі (1918—1935). Член-карэспандэнт Брытанскай акадэміі (1920).

## Літаратура 
* Masaryk osvoboditel: sborník. Praha, 1920
* Chavez E.A. Masaryk como filósofo. México: Universidad nacional, 1938.
* Opat J. Tomáš Garrigue Masaryk. Praha: Melantrich, 1990 (на англ. мове)
* Soubigou A. Tomáš Garrigue Masaryk. Praha; Litomyšl: Paseka, 2004
* Preclík, Vratislav. Masaryk a legie (Masaryk and legions), váz. kniha, 219 pages, first issue vydalo nakladatelství Paris Karviná, Žižkova 2379 (734 01 Karvina, Czech Republic) ve spolupráci s Masarykovým demokratickým hnutím (Masaryk Democratic Movement, Prague), 2019, ISBN 978-80-87173-47-3, pages 5 – 32, 36 - 39, 41 - 42, 106 - 107, 111-112, 124–125, 128, 129, 132, 140–148, 184–199.

Катэгорыя:Прэзідэнты Чэхаславакіі
Катэгорыя:Філосафы Чэхіі
Катэгорыя:Сацыёлагі Чэхіі
Катэгорыя:Гісторыкі Чэхіі
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Брытанскай акадэміі
Катэгорыя:Асобы на манетах
Катэгорыя:Асобы на банкнотах
Катэгорыя:Нарадзіліся ў раёне Годанін
Зікурат

ы (Паўднёвы Ірак), сучасны выгляд]]
**Зікура́т** — культавае збудаванне, характэрнае для старажытных Месапатаміі і Ірана.

## Асаблівасці
**Зікурат** уяўляў сабою масіўную шмат'ярусную ступеністую канструкцыю, якая складалася з некалькіх паралелепіпедападобных суцэльных платформаў, звязаных лесвіцамі і пандусамі. На платформе верхняга яруса ўзводзіўся храм. Унутры верхняга яруса меліся памяшканні для жрацоў і, магчыма, іх слуг. Найлепш вывучаныя зікураты Месапатаміі. Яны будаваліся з сырой глінянай цэглы, арміраваліся трыснягом, звонку абкладваліся абпаленай цэглай, упрыгожваліся рознымі колерамі.

У нізіннай мясцовасці зікураты выглядалі як штучныя ўзвышшы, адкуль і паходзіць іх назва (у старажытнасеміцкіх акадскай, вавілонскай, асірыйскай мовах гэтае слова звязана з паняццямі "узвышша" і "вяршыня"). Каля зікуратаў узводзіліся іншыя культавыя пабудовы. Вакол іх раслі гарады. Падчас паводак і ваенных дзеянняў збудаванні маглі разбурацца, таму іх стала паднаўлялі і перабудоўвалі.

## Гісторыя
Першая вядомая пісьмовая ўзгадка пра зікураты была астаўлена Герадотам. Археолагамі яны пачалі даследвацца толькі ў XIX ст. У большасці выпадкаў верхнія тэрасы і храмавыя пабудовы не захаваліся, таму рэканструкцыя звычайна абапіраецца на пісьмовыя крыніцы.

Першыя шматступенныя збудаванні пачалі ўзводзіцца на поўдні Месапатаміі шумерамі ў канцы IV тысячагоддзя да н. э. У гэтай сувязі выказвалася думка, што іх першасным прызначэннем з’яўлялася абарона храмаў ад рэгулярных паводак, характэрных для міжрэчча Тыгру і Еўфрату. Аднак былі знойдзены зікураты, якія будаваліся прыкладна ў той жа час на Іранскім плато, дзе паводкі здараюцца рэдка, і, напрыклад, сіялкскія зікураты месцяцца на вяршынях узгор'яў. Такім чынам, незвычайная форма шматступенных збудаванняў тлумачыцца рэлігійнай функцыяй сувязі зямлі і неба. З самага пачатку зікураты з’яўляліся не толькі культавымі, але і адміністрацыйнымі цэнтрамі.

Традыцыя будавання зікуратаў таксама вядома ў Акадзе, Вавілоне, Асірыі і Эламе. Найвялікшым лічыцца зікурат Этэменанкі ў Вавілоне. Відавочна, ён стаў правобразам біблейскай Вавілонскай вежы.

## Літаратура 
* Зікурат // 
* Frankfort H. The Art and Architecture of the Ancient Orient. — The Yale University Press, 1996

Катэгорыя:Архітэктура
Катэгорыя:Гісторыя архітэктуры
Катэгорыя:Археалогія
Катэгорыя:Археалогія ў Іраку
Гары Лінекер

{{Футбаліст
|імя                         = Гары Лінекер
|поўнае імя                  = Гары Уінстан Лінекер
|выява                       = 
|месца нараджэння            = 
|грамадзянства               = 
|рост                        = 
|вага                        = 
|пазіцыя                     = нападнік
|цяперашні клуб              = 
|нумар                       = 
|моладзевыя клубы            = 
|нацыянальная зборная        = 

{ style="background:transparent"

}
}}
**Гары Уінстан Лінекер** (; нар. , , Англія) — англійскі футбаліст.

У матчах за зборную Англіі Лінекер забіў 48 галоў. Трэці бамбардзір зборнай у гісторыі (пасля Уэйна Руні і Бобі Чарльтана). Забіў 10 галоў на чэмпіянатах свету. Ён быў лепшым бамбардзірам першага дывізіёна ў складзе трох розных клубаў. Уладальнік кубка Англіі. Адыграўшы ў Японіі два сезоны, якія былі адзначаны сталымі траўмамі, Лінекер скончыў кар’еру гульца і стаў футбольным тэлекаментатарам.

Афіцэр ордэна Брытанскай імперыі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Англіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Англіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Нагоя Грампус
Катэгорыя:Ігракі ФК Тотэнхэм Хотспур
Катэгорыя:Ігракі ФК Барселона
Катэгорыя:Ігракі ФК Эвертан
Катэгорыя:Ігракі ФК Лестэр Сіці
Катэгорыя:ФІФА 100
Катэгорыя:Члены Залы славы англійскага футбола
Эдгар Давідс

**Эдгар Стывен Давідс** (; нар. , Парамарыба) — нідэрландскі футбаліст сурынамскага паходжання. На матчы выходзіў у спецыяльных акулярах, якія яму неабходныя з прычыны рэдкага парушэння зроку (глаўкомы).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Нідэрландаў
Катэгорыя:Ігракі зборнай Нідэрландаў па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Барнет
Катэгорыя:Ігракі ФК Крыстал Пэлас
Катэгорыя:Ігракі ФК Аякс Амстэрдам
Катэгорыя:Ігракі ФК Тотэнхэм Хотспур
Катэгорыя:Ігракі ФК Інтэрнацыянале Мілан
Катэгорыя:Ігракі ФК Барселона
Катэгорыя:Ігракі ФК Ювентус
Катэгорыя:Ігракі ФК Мілан
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Нідэрландаў
Катэгорыя:Трэнеры ФК Альяненсі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Барнет
Катэгорыя:ФІФА 100
Мішэль Плаціні

**Мішэль Франсуа Плаціні** (; нар. , Жоф, Латарынгія, Францыя) — французскі футбаліст, трэнер і спартыўны функцыянер. Чэмпіён Еўропы 1984 года. Найлепшы французскі футбаліст XX стагоддзя па версіі выдання «France Football».

Адзіны футбаліст, узнагароджаны прэміяй «Залаты мяч» тры гады запар (1983, 1984 і 1985). Па версіі IFFHS уваходзіць у дзесятку лепшых футбалістаў XX стагоддзя. У 2011 годзе быў прызнаны найлепшым замежным іграком у гісторыі італьянскага футбола.

26 студзеня 2007 года быў абраны прэзідэнтам УЕФА, апярэдзіўшы дзеючага на той час прэзідэнта Ленарта Юхансана. Быў перавыбраны на другі тэрмін 22 сакавіка 2011 года 53 галасамі, іншых прэтэндэнтаў не было.

У пачатку кастрычніка 2015 года камітэт па этыцы Міжнароднай федэрацыі футбола (ФІФА) ў рамках расследавання прыняў рашэнне пра адхіленне прэзідэнта ФІФА Ёзэфа Блатэра і Мішэля Плаціні ад займаных імі пасад і любой футбольнай дзейнасці на 90 дзён з магчымасцю падаўжэння дыскваліфікацыі, але не больш чым на 45 дзён. Падставай для гэтага рашэння стаў перавод Блатэрам плацяжу ў памеры 2 млн швейцарскіх франкаў са сродкаў ФІФА на рахункі Плаціні ў 2011 годзе.

Мішэль Плаціні падаў заяўку на ўдзел у выбарах прэзідэнта ФІФА, запланаваных на 26 лютага 2016, але выбаркам адмовіўся разглядаць яго кандыдатуру да зняцця ўсіх санкцый. Тым часам Камітэт ФІФА па этыцы абвясціў, што запэўненне Блатэра пра наяўнасць вуснага пагаднення па плацяжы Плаціні было непераканаўчым, і яно было адхілена арбітражнай палатай. 21 снежня 2015 года Ёзэф Блатэр і Мішэль Плаціні былі адхіленыя ад футбольнай дзейнасці на 8 гадоў, пазней тэрмін быў скарочаны.

18 чэрвеня 2019 года Мішэль Плаціні быў затрыманы па справе аб выбары краіны-гаспадыні Чэмпіянату свету па футболе 2022, якое атрымаў атрымаў Катар. У ноч на 19 чэрвеня ён быў адпушчаны пасля допыту.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Францыі
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Францыі
Катэгорыя:Футбольныя функцыянеры Францыі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Францыі па футболе
Катэгорыя:Ігракі зборнай Кувейта па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Ювентус
Катэгорыя:Ігракі ФК Сент-Эцьен
Катэгорыя:Ігракі ФК Нансі
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Францыі па футболе
Катэгорыя:Уладальнікі «Залатога мяча»
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па футболе
Катэгорыя:ФІФА 100
Катэгорыя:Прэзідэнты УЕФА
Катэгорыя:Члены Залы славы англійскага футбола
Раберта Баджа

**Раберта Баджа** (; нар. , Кальдонья, Венета, Італія) — італьянскі футбаліст. Гуляў на пазіцыях нападніка і  паўабаронцы. Спартыўную кар’еру (1982—2004) правёў у Італіі, дзе гуляў за клубы «Вічэнца», «Фіярэнціна», «Ювентус», «Мілан», «Балоння», «Інтэр» і «Брэшыя». Выступаў за зборную Італіі на чэмпіянатах свету 1990, 1994 і 1998 гадоў.

Найлепшы ігрок свету і Еўропы 1993 года, пераможца Кубка УЕФА 1992/93, сярэбраны прызёр чэмпіянату свету 1994 года, бронзавы прызёр чэмпіянату свету 1990 года, чэмпіён Італіі сезонаў 1994/95 і 1995/96, пераможца Кубка Італіі 1994/95. Адзіны італьянскі футбаліст, які забіваў мячы на трох чэмпіянатах свету.

Катэгорыя:Футбалісты Італіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Італіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Брэшыя
Катэгорыя:Ігракі ФК Інтэрнацыянале Мілан
Катэгорыя:Ігракі ФК Балоння
Катэгорыя:Ігракі ФК Мілан
Катэгорыя:Ігракі ФК Ювентус
Катэгорыя:Ігракі ФК Фіярэнціна
Катэгорыя:Ігракі ФК Вічэнца
Катэгорыя:Уладальнікі «Залатога мяча»
Катэгорыя:ФІФА 100
Кевін Кіган

{{Футбаліст
| імя                  = Кевін Кіган
| поўнае імя           = Джозеф Кевін Кіган
| фатаграфія           = 
| дата нараджэння      = 
| месца нараджэння     = 
| грамадзянства        = 
| рост                 = 
| вага                 =
| мянушка              = *Магутнае мышаня* ()
| цяперашні клуб       = 
| пасада               =
| пазіцыя              = нападнік
| моладзевыя клубы     = 
| клубы                = 
| нацыянальная зборная = 
| трэнерскія клубы     = 

{ style="background:transparent"

}
}}
**Джозеф Кевін Кіган** (; нар. , , Данкастэр, Англія) — англійскі футбаліст і трэнер, адзін з найвялікшых англійскіх футбалістаў, адзіны англічанін, які двойчы прызнаваўся найлепшым футбалістам Еўропы (1978, 1979). Быў іграком і галоўным трэнерам нацыянальнай зборнай Англіі. 4 верасня 2008 года 57-гадовы Кіган у другі раз у сваёй кар’еры сышоў у адстаўку з пасады галоўнага трэнера «Ньюкасла».

Афіцэр ордэна Брытанскай імперыі.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Профіль на LFCHistory.net 

Катэгорыя:Футбалісты Англіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Англіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Блэктаўн Сіці
Катэгорыя:Ігракі ФК Ньюкасл Юнайтэд
Катэгорыя:Ігракі ФК Саўтгемптан
Катэгорыя:Ігракі ФК Гамбург
Катэгорыя:Ігракі ФК Ліверпул
Катэгорыя:Ігракі ФК Скантарп Юнайтэд
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Англіі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Ньюкасл Юнайтэд
Катэгорыя:Трэнеры ФК Манчэстэр Сіці
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Англіі па футболе
Катэгорыя:Трэнеры ФК Фулхэм
Катэгорыя:Члены Залы славы англійскага футбола
Катэгорыя:Уладальнікі «Залатога мяча»
Катэгорыя:ФІФА 100
Марка ван Бастэн

**Марка ван Бастэн** (, МФА: ; поўнае імя — **Марсел ван Бастэн**, ; нар. , , Нідэрланды) — выбітны нідэрландскі футбаліст, з ліпеня 2004 па ліпень 2008 года галоўны трэнер нацыянальнай зборнай Нідэрландаў. З ліпеня 2008 па май 2009 года ван Бастэн узначальваў амстэрдамскі «Аякс».

З лета 2012 да лета 2014 года ўзначальваў клуб «Херэнвен».

Катэгорыя:Футбалісты Нідэрландаў
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Нідэрландаў
Катэгорыя:Ігракі зборнай Нідэрландаў па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Мілан
Катэгорыя:Ігракі ФК Аякс Амстэрдам
Катэгорыя:Трэнеры ФК АЗ
Катэгорыя:Трэнеры ФК Херэнвен
Катэгорыя:Трэнеры ФК Аякс Амстэрдам
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Нідэрландаў па футболе
Катэгорыя:Трэнеры ФК Ёнг Аякс
Катэгорыя:ФІФА 100
Катэгорыя:Уладальнікі «Залатога мяча»
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па футболе
Сіхатэ-Алінскі запаведнік

**Сіхатэ́-Алі́нскі біясферны запаведнік** — запаведнік у Прыморскім краі Расіі на ўсходніх і заходніх схілах Сіхатэ-Аліня (вышыня да 1600 м) і ўзбярэжжы Японскага мора. Заснаваны ў 1935 годзе.

Плошча 347,1 тыс. гектараў. Шмат рэк, крыніц, горных азёр. Асноўны тып глеб — бурыя горна-лясныя. Лясы займаюць 99&nbsp;% тэрыторыі, добра вызначана паясная занальнасць. Пануюць кедроўнікі, якія ўтвараюць шматлікія асацыяцыі. У флоры больш за 1000 відаў вышэйшых раслін, у т.л. рэдкіх і знікаючых. Млекакормячых 62 віды, сярод якіх прадстаўнікі прыамурскай, маньчжурскай, японскай фауны: амурскі тыгр, чорны мядзведзь, гарал, плямісты алень, магера, янотападобны сабака; з барэальнай фауны — буры мядзведзь, лось, собаль. Больш за 320 відаў птушак, у т.л. эндэмікаў.

Разводзяць гаралаў.

Сіхатэ-Алінскі запаведнік з’яўляецца аб’ектам № 766 Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Запаведнікі
Катэгорыя:Запаведнікі Расіі
Катэгорыя:Біясферныя рэзерваты Расіі
Катэгорыя:Прыморскі край
Зіку

**Артур Антуніс Каімбра** (; нар. , ), больш вядомы як **Зіку** або **Зіка** () — бразільскі футбаліст, чыноўнік, трэнер. Зіка лічыцца адным з найвялікшых футбалістаў у гісторыі, вядомы сваім дрыблінгам і выкананнем стандартных становішчаў. Выступаў за «Фламенгу», «Удзінезэ» і японскі клуб «Касіма Антлерс». З сакавіка 1990 года па красавік 1991 займаў пасаду міністра спорту Бразіліі. Гуляў у пляжны футбол. Быў трэнерам зборнай Японіі, «Фенербахчэ» і маскоўскага ЦСКА.

27 снежня 2009 на стадыёне «Маракай» у Рыа-дэ-Жанэйра адкрыты помнік Зіку, які стаў легендай мясцовага футбольнага клуба «Фламенгу», а таксама найлепшым бамбардзірам з 333 галамі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Зико 
* Фан-сайт 

Катэгорыя:Футбалісты Бразіліі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Бразіліі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Касіма Антлерс
Катэгорыя:Ігракі ФК Фламенгу
Катэгорыя:Ігракі ФК Удзінезэ
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Бразіліі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Бунёдкар
Катэгорыя:Трэнеры ФК Касіма Антлерс
Катэгорыя:Трэнеры ФК Алімпіякос Пірэй
Катэгорыя:Трэнеры ФК ЦСКА Масква
Катэгорыя:Трэнеры ФК Фенербахчэ
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Японіі па футболе
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Ірака па футболе
Катэгорыя:Ігракі ў пляжны футбол Бразіліі
Катэгорыя:ФІФА 100
Катэгорыя:Спартсмены некалькіх відаў спорту
Петэр Шмейхель

{{Футбаліст
|імя                    = Петэр Шмейхель
|поўнае імя             = Петэр Балеслаў Шмейхель
|выява                  = 
|апісанне выявы         =
|месца нараджэння       = 
|грамадзянства          = 
|рост                   = 
|вага                   = 
|пазіцыя                = брамнік
|цяперашні клуб         = 
|нумар                  = 
|маладзёжныя клубы      = 
|клубы                  = 
|нацыянальная зборная   = 
|медалі                 = 
 
  

{ style="background:transparent"

}
}}
**Петэр Балеслаў Шмейхель** (; нар. , Гладсаксэ, Данія) — дацкі футбаліст, брамнік. Вядомы сваімі выступамі за «Манчэстэр Юнайтэд». Чэмпіён Еўропы 1992 года.

## Асабістыя дасягненні 
* Займае 7-е месца сярод найлепшых брамнікаў XX стагоддзя (па версіі IFFHS)
* Найлепшы брамнік свету па версіі МФФІІС: 1992, 1993
* Найлепшы брамнік Еўропы па версіі УЕФА: 1992, 1993, 1997, 1999
* Найлепшы футбаліст Даніі 1990, 1993, 1999 гадоў
* Уключаны ў Залу славы англійскага футбола: 2003
* Уваходзіць у спіс ФІФА 100

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбольныя варатары
Катэгорыя:Футбалісты Даніі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Даніі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Манчэстэр Сіці
Катэгорыя:Ігракі ФК Астан Віла
Катэгорыя:Ігракі ФК Спортынг Лісабон
Катэгорыя:Ігракі ФК Манчэстэр Юнайтэд
Катэгорыя:Ігракі ФК Брондбю
Катэгорыя:Ігракі ФК Відаўрэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Гладсаксэ-Херо
Катэгорыя:ФІФА 100
Катэгорыя:Члены Залы славы англійскага футбола
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па футболе
Давар Шукер

**Давар Шукер** (; нар. , ) — югаслаўскі і харвацкі футбаліст, бронзавы прызёр чэмпіянату свету 1998 года.

Пачынаў гуляць з 1985 года ў сябе на радзіме ў клубе «Осіек», затым перабраўся ў самы тытулаваны клуб Харватыі — заграбскае «Дынама». З 1991 па 1996 год гуляў у іспанскай «Севільі», за якую ў 151 матчы забіў 76 мячоў. У складзе мадрыдскага «Рэала» Шукер выйграваў Лігу чэмпіёнаў 1998 года і чэмпіянат Іспаніі 1997 года. Наступныя два гады ён выступаў у Англіі за «Арсенал» і «Вест Хэм». Завяршыў сваю кар’еру Шукер у 2003 годзе, гуляючы ў Германіі ў клубе «Мюнхен 1860».

За зборную Харватыі Шукер правёў 69 матчаў і забіў 45 мячоў. У складзе зборнай Югаславіі ўдзельнічаў на Алімпіядзе ў Сеуле 1988 года. Удзельнік двух чэмпіянатах свету 1998 і 2002, удзельнік Еўра-1996, дзе гуляў пад 9 нумарам. На мундыяле 1998 Шукер з шасцю мячамі стаў найлепшым снайперам чэмпіянату.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Югаславіі
Катэгорыя:Футбалісты Харватыі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Югаславіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі зборнай Харватыі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Мюнхен 1860
Катэгорыя:Ігракі ФК Вест Хэм Юнайтэд
Катэгорыя:Ігракі ФК Арсенал Лондан
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэал Мадрыд
Катэгорыя:Ігракі ФК Севілья
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Заграб
Катэгорыя:Ігракі ФК Осіек
Катэгорыя:ФІФА 100
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 1988 года
Вішнева

Назву **Ві́шнева** маюць:

## Населеныя пункты 
### Балгарыя 
* Вішнева — вёска ў Смолянскай вобласці

### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Вішнева — вёска ў Полацкім раёне

* Гродзенская вобласць:
** Вішнева — вёска ў Вішнеўскім сельсавеце Смаргонскага раёна
** Вішнева — былая вёска ў Сольскім сельсавеце Смаргонскага раёна

* Мінская вобласць:
** Вішнева — вёска ў Валожынскім раёне 

### Расія 
* Курская вобласць:
** Вішнева — вёска ў Белаўскім раёне

## Гл. таксама 
* Вішневічы
* Вішнеўка
* Вішнеўцы
* Вішнёва
* Вішнёвае
* Вішнёвая
* Вішнёўка
* Вішніцы
* Вішнявец
Джані Рывера

**Джавані (Джані) Рывера** (; нар. , Алесандрыя) — італьянскі футбаліст, атакуючы паўабаронца. Выступаў за «Алесандрыю», «Мілан» і нацыянальную зборную Італіі. Уладальнік «Залатога мяча» як найлепшы футбаліст Еўропы 1969 года. Найлепшы бамбардзір чэмпіянату Італіі 1973 года. Па версіі МФФІІС займае 20 месца сярод найлепшых ігракоў свету, 12 месца сярод найлепшых ігракоў Еўропы XX стагоддзя. Па той жа версіі Рывера — найлепшы футбаліст Італіі XX стагоддзя. Рывера уваходзіць у спіс ФІФА 100.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Італіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Італіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Мілан
Катэгорыя:Ігракі ФК Алесандрыя
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 1960 года
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па футболе
Катэгорыя:Уладальнікі «Залатога мяча»
Катэгорыя:ФІФА 100
Катэгорыя:Дэпутаты Еўрапарламента ад Італіі
Бурштынавая кіслата

**Бурштынавая кіслата** (бутандыявая кіслата, этан-1,2-дыкарбонавая кіслата) НООС-СН2-СН2-СООН — двухасноўная лімітавая карбонавая кіслата. Бясколерныя крышталі, растваральныя ў вадзе і спірце. Змяшчаецца ў невялікіх колькасцях у многіх раслінах, бурштыне. Стымулюе рост і павышае ўраджай раслін, паскарае развіццё кукурузы. У прамысловасці бурштынавую кіслату атрымліваюць галоўным чынам гідрыраваннем малеінавага ангідрыду.

Упершыню атрымана ў XVII стагоддзі перагонкай бурштыну. Солі і эфіры бурштынавай кіслаты называюцца сукцынатамі ( — бурштын).

Смяротныя дозы (LD50): аральна — 2,26 г/кг (пацукі), унутрывенна — 1,4 г/кг (мышы).

Катэгорыя:Двухасноўныя лімітавыя карбонавыя кіслоты
Катэгорыя:Бурштын
Катэгорыя:метабалізм
Жан-Мары Пфаф

**Жан-Мары Пфаф** (; нар. ) — бельгійскі футбаліст, брамнік.

Вялікую частку сваёй кар’еры правёў у бельгійскім «Беверэне» і мюнхенскай «Баварыі». Удзельнік двух чэмпіянатаў свету (1982, 1986) і двух чэмпіянатаў Еўропы (1980, 1984), срэбраны прызёр чэмпіянату Еўропы 1980 і чацвёрты прызёр чэмпіянату свету 1986. Адзін з найлепшых брамнікаў у сусветнай гісторыі. Першым атрымаў званне найлепшага брамніка свету (у 1987 годзе). У 2004 годзе, у год стагоддзя ФІФА, быў уключаны ў спіс ФІФА 100. Акрамя надзейнай гульні ў браме, праславіўся таксама сваімі дзівацтвамі, гульнёй на публіку падчас матчаў. З 2003 года на бельгійскім тэлебачанні выходзіць праграма «Пфафы», свайго роду рэаліці-шоў з удзелам Жан-Мары, яго жонкі і трох дачок.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбольныя варатары
Катэгорыя:Футбалісты Бельгіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Бельгіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Трабзанспор
Катэгорыя:Ігракі ФК Льерс
Катэгорыя:Ігракі ФК Баварыя Мюнхен
Катэгорыя:Ігракі ФК Беверэн
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Бельгіі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Астэндэ
Катэгорыя:ФІФА 100
Мадонна Бругэ

**«Мадонна Бругэ»** — мармуровая статуя Мадонны з немаўлём Хрыстом, вышынёй 128 см, выкананая Мікеланджэла Буанароці ў 1501-04 гг. неўзабаве пасля завяршэння працы над ватыканскай «П'етай». Гэта першая статуя Мікеланджэла, якая яшчэ пры яго жыцці была вывезена з Італіі, каб упрыгожыць царкву Нотр-Дам у ткацкай сталіцы Еўропы — горадзе Бругэ.

Статуя, якая, верагодна, першапачаткова прызначалася для царкоўнага алтара, па шматлікіх параметрах адыходзіць ад царкоўных канонаў. Мадонна не прыціскае да сябе сына і нават не глядзіць на яго, яе погляд накіраваны ў бок, як калі б ёй адкрылася наканаваны яму лёс. Хрыстос, здаецца, ужо гатовы пакінуць маці і ўступіць у свет людзей.

Статуя двойчы пакідала Бругэ — па загаду акупантаў у гады Рэвалюцыйнай і Другі сусветных войн. У 1944 годзе немцы, якія адыходзілі, вывезлі з горада «Мадонну» пад матрацамі ў грузавіку «Чырвонага крыжа». Пасля нападу фанатыка на ватыканскую «П'ету» ў 1972 годзе ўлады Бругэ ў прэвентыўных мэтах заключылі статую пад куленепрабівальнае шкло.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Іканаграфія Дзевы Марыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1504 годзе
Катэгорыя:Бругэ
Мадонна ля лесвіцы

**Мадо́нна ля лесвіцы** () — першая самастойная скульптурная праца Мікеланджэла, створаная ў 1491 годзе па яго ўласнай задуме. Захоўваецца ў музеі Буанароці ў Фларэнцыі.

Уяўляе сабою барэльеф, які адлюстроўвае Маці Божую, якая сядзіць ў профіль на лаве каля падножжа лесвіцы і трымае ў руках немаўля. Насуперак традыцыі, якая склалася да таго часу, Ісус звернуты спіной да гледача, яго твару не бачна. Бакавая дошка балюстрады лесвіцы і рука хлопчыка Іаана Хрысціцеля, які стаіць на прыступках, утвараюць сімвалічны крыж, які стаіць на каленах Мадонны (ці ж упіраецца ёй у далонь). Гэта выява паказвае, што Маці Божая быццам адчувае цяжар крыжа, на якім, як яна ведае, будзе раскрыжаваны яе Сын.

## Гл. таксама 
* Мучэнні Святога Антонія — меркавана, першая маляўнічая праца Мікеланджэла
* Спіс прац Мікеланджэла

## Літаратура 
* Umberto Baldini, *Michelangelo scultore*, Rizzoli, Milano 1973.
* Pierluigi De Vecchi ed Elda Cerchiari, ''I tempi dell'arte*, volume 2, Bompiani, Milano 1999. ISBN 88-451-7212-0
* Marta Alvarez Gonzáles, *Michelangelo'', Mondadori Arte, Milano 2007. ISBN 978-88-370-6434-1
* Джорджо Вазарі «Життєписи найславетніших живописців, скульпторів та архітекторів», Т 5, М., «Искусство», 1971
* Ротенбург Е. «Микеланджело Буонарроти», М, «Изобразительное искусство», 1976

## Спасылкі 
* Madonna della scala

Катэгорыя:З’явіліся ў 1491 годзе
Катэгорыя:Скульптуры Італіі
Алан Шырэр

{{Футбаліст
|імя                         = Алан Шырэр
|поўнае імя                  = 
|выява                       = 
|месца нараджэння            = 
|грамадзянства               = 
|рост                        = 
|вага                        = 
|пазіцыя                     = нападнік
|цяперашні клуб              = 
|нумар                       = 
|моладзевыя клубы            = 
|нацыянальная зборная        = 
|трэнерскія клубы            = 
|медалі                       =
 
  

{ style="background:transparent"

}
}}

**Алан Шырэр** (; нар. , , Англія) — знакаміты англійскі футбаліст, у мінулым нападнік і капітан зборнай Англіі і клуба «Ньюкасл Юнайтэд». Найлепшы бамбардзір у гісторыі англійскай Прэм'ер-лігі — 260 галоў.

Камандор ордэна Брытанскай імперыі.

Катэгорыя:Футбалісты Англіі
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Англіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Англіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Ньюкасл Юнайтэд
Катэгорыя:Ігракі ФК Блэкберн Роверс
Катэгорыя:Ігракі ФК Саўтгемптан
Катэгорыя:Трэнеры ФК Ньюкасл Юнайтэд
Катэгорыя:ФІФА 100
Катэгорыя:Члены Залы славы англійскага футбола
Аўгуст з Прыма-Порта

**Аўгуст з Прыма-Порта** — двухмятровая статуя Аўгуста, знойдзеная ў 1863 годзе на віле Лівіі, жонкі імператара Аўгуста. 

Віла была выяўлена недалёка ад Рыма на Фламініевай дарозе каля раёне Прыма-Порта. Вілу ў антычныя часы звалі *Ad Gallinas Albas*. Статуя з'яўляецца копіяй з бронзавага арыгінала, вырабленага па заказе рымскага сената ў 20 годзе да н.э. Мяркуюць, што статуя, у адрозненне ад большасці захаваных выяў Аўгуста, мае партрэтнае падабенства. Вельмі верагодна, што па антычнай традыцыі яна была паліхромнай. У наш час статуя захоўваецца ў ватыканскім музеі К'ярамонці.

Імператар паказаны ў выглядзе палкаводца з жазлом у руцэ. Нагадваючы скульптуры Паліклета некаторай масіўнасцю, выява Аўгуста вызначаецца гераізаванымі і ідэалізаванымі рысамі, увасабленнем волі, энергіі, унутранай стрыманасці асобы.

## Гл. таксама 
* Рымскі скульптурны партрэт
* Аўгустаўскі класіцызм

## Літаратура 
### На нямецкай 
* Heinz Kähler: *Die Augustusstatue von Primaporta*. Köln 1959.
* Erika Simon: *Der Augustus von Prima Porta*. Bremen, Dorn 1959. (Opus nobile 13)
* Paul Zanker: *Augustus und die Macht der Bilder*. München, C. H. Beck 1987, ISBN 3-406-32067-8
* *Kaiser Augustus und die verlorene Republik*, Ausstellung Berlin 1988. Mainz, Zabern 1988. S. 386 f. Nr. 215.
* Erika Simon: *Altes und Neues zur Statue des Augustus von Primaporta*, in: G. Binder (Hrsg.), *Saeculum Augustum*, Bd. 3, Darmstadt, WBG 1991, S. 204—233.
* Dietrich Boschung: *Die Bildnisse des Augustus*, Gebr. Mann Verlag, Berlin 1993 (Das römische Herrscherbild, Abt. 1, Bd. 2) ISBN 3-7861-1695-4
* Vinzenz Brinkmann und Raimund Wünsche (Hgg.): *Bunte Götter. Die Farbigkeit antiker Skulptur. Eine Ausstellung der Staatlichen Antikensammlungen und Glyptothek München in Zusammenarbeit mit der Ny Carlsberg Glyptotek Kopenhagen und den Vatikanischen Museen, Rom*, Staatliche Antikensammlungen und Glyptothek, München 2004 ISBN 3-933200-08-3

### На французскай 
* A. Grenier, *Le génie romain dans la religion, la pensée et l’art : L’évolution de l’humanité*, Albin Michel, 1969.
* C. Picard, *La sculpture antique de Phidias à l’ère byzantine*, Manuel de l’histoire de l’art, H. Laurens Editeur, Paris, 1926.
* Robert Turcan, *Rome et ses dieux*, Hachette éditions, Collection Vie quotidienne, 1998.

## Спасылкі 
* Паліхромная рэканструкцыя 
* Жнівень з Прыма-Порта ў віртуальным музеі антычнай скульптуры

Катэгорыя:Скульптура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Музеі Ватыкана
Катэгорыя:Актавіян Аўгуст
Адпачываючы Гермес

thumb|265px|Статуя ў неапалітанскім музеі
**Адпачываючы Гермес** — адна з першых антычных бронзаў, якая сталі здабыткам асвечаных аматараў мастацтва ў Новы час. Гэта статуя юнага атлета была выяўлена ў 1758 г. пры раскопках Геркуланума на т. з. віле Папірусаў.

Сіцылійскія Бурбоны перавезлі статую ў палацавы комплекс Парцічы, адкуль пры вестцы пра наступленне Напалеона (1798) яна здзейсніла вандраванне ў Палерма, дзе заставалася да 1816 г. Арыгінал у наш час упрыгожвае Нацыянальны археалагічны музей Неапаля, копія — вілу Геці ў Малібу.

З самага пачатку статую звязвалі з імем Лісіпа, хоць у наш час устаноўлена, што гэта старажытнарымская копія са згубленага грэчаскага арыгінала. На працягу XX стагоддзя марскімі археолагамі былі выяўлены тыпалагічна падобныя з «Гермесам» статуі «Марафонскі юнак» і «Атлет з Фано».

Катэгорыя:Гермес
Катэгорыя:Горад Геркуланум
Катэгорыя:Скульптура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Бронзавыя скульптуры
Музей К’ярамонці

'''Музей К'ярамонці''' () — адзін з музеяў Ватыкана.
thumb|right|Galleria Lapidaria

Музей, прысвечаны антычнай скульптуры, быў заснаваны папай Піем VII з сям'і К'ярамонці ў 1805—1807 гг. (пад кіраўніцтвам Антоніа Канова) і першапачаткова размяшчаўся ў галерэі *Corridore della Libraria*. Гэта галерэя злучала палац Папы з Бельведэрам. Гэта музей класічнай скульптуры. Музей складаецца з трох частак: асноўная частка музея К'ярамонці (Калідор), *Braccio Nuovo* і *Galleria Lapidaria*.

## Калідор 
Калідор — вялікая аркавая галерэя, падзеленая на 60 секцый. Па абодвух яе баках цягнецца бясконцы шэраг статуй, бюстаў, саркафагаў, рэльефаў — усяго каля 800 экспанатаў, якія адносяцца да рымскай эпохі. Найбольшую цікавасць уяўляюць каласальная галава Афіны эпохі Адрыяна, рэльеф I ст. н.э., які адлюстроўвае «Тры Грацыі» і два грэчаскіх арыгінала: «Дачкі Ніёбы» з беатыйскага вапняка, і галава Пасейдона (Нептуна).

## Braccio Nuovo 
thumb|left|*Braccio Nuovo*
Папа Пій VII запланаваў гэта адгалінаванне ад асноўнага музея К'ярамонці (*Braccio Nuovo* азначае новы рукаў, адгалінаванне) яшчэ ў 1806 г., аднак ажыццявіць ідэю стала магчымым толькі ў 1817—1822 гг. пад кіраўніцтвам архітэктара Рафаэля Стэрна.

У нішах залы сабраны класічныя творы грэчаскага і рымскага мастацтва, падзеленыя тэматычна на дзве часткі: грэчаская міфалогія і рымская гісторыя. Найбольш значныя: Аўгуст з Прыма Порта (I ст.), знойдзеная ў 1863 г.; палітык Дэмасфен (рымская копія c бронзавага арыгінала Паліеўкта III ст. да н.э.), «Сілен і Дыяніс» (копія з арыгінала Лісіпа IV ст. да н.э.), «Параненая Амазонка» (копія з арыгінала Паліклета V ст. да н.э.); статуя Нілу з 16 «дзецьмі» — прытокамі, кракадзіламі і сфінксамі (рымская копія скульптуры I ст.) як увасабленне рачнога бажаства, знойдзена магчыма ў 1513 годзе на месцы храма Ісіды ў Рыме; Афіна з савой (рымская копія з грэчаскага арыгінала V ст. да н.э.); пастух Ганімед і арол, пасланы Зеўсам, каб выкрасці яго (рымская копія II ст. да н.э. з арыгінала Леахара IV ст. да н.э.). Статуя Дарыфора — рымская копія з бронзавага арыгінала Паліклета V ст. да н.э., стала ўзорам для некалькіх пакаленняў скульптараў аж да XIX стагоддзя як прыклад праўдзівага грэчаскага мастацтва. Тут захоўваецца і выдатная калекцыя рымскай партрэтнай скульптуры (найбольш значны экспанат — партрэт Цыцэрона). Зала ў стылі класіцызму ўпрыгожана антычнымі калонамі і падлогавай чорна-белай мазаікай (II стагоддзе да н.э.).

## Galleria Lapidaria 
У *Galleria Lapidaria* знаходзіцца адзін з найбуйнейшых у свеце збораў грэчаскіх і рымскіх (больш 3 тысяч фрагментаў) надпісаў хрысціянскага і паганскага зместа. Калекцыю заснаваў Папа Бенедыкт IV, пазней яна была пашырана, у тым ліку Папай Піем VII.

## Галерэя 

Выява:Statue-Augustus.jpg|Аўгуст з Прыма Порта
Выява:Silenus Braccio Nuovo Inv2292.jpg|Сілен і Дыяніс (рымская копія з арыгінала Лісіпа IV ст. да н.э.)
Image:Ganymede eagle Chiaramonti Inv1376.jpg|Ганімед і арол
Image:VaticanMuseums Statue of River Nile.jpg|Ніл

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Музеі Ватыкана
Атлет з Фано

**Атлет з Фано** — грэчаская бронзавая скульптура эпохі элінізму, вынятая з Адрыятычнага мора ля берагоў Фано ў 1964 годзе. У 1977 годзе статую набыў музей Геці ў Каліфорніі. Правамоцтва вывазу статуі за межы Італіі дагэтуль аспрэчваецца італьянскім урадам.

Твар юнака не ідэалізаваны, правай рукой ён дакранаецца да аліўкавага вянка на галаве, што гаворыць на карысць таго, што мадэллю служыў рэальны пераможца Алімпійскіх або Дэльфійскіх гульняў. Сярод магчымых аўтараў завуць самога Лісіпа. Ногі ніжэй шчыкалатак і пастамент не захаваліся, роўна як і ўстаўкі з косці ў вачніцы. Саскі атлета дэталізаваны пры дапамозе медзі.

## Гл. таксама 
* Спіс антычных бронзаў
* Марафонскі юнак
* Эфеб з Антыкітэры
* Адпачываючы Гермес

## Літаратура 
* Jiri Frel. The Getty Bronze. Malibu, The J. Paul Getty Museum, 1978-1982. ISBN 0-89236-039-9.
* Paolo Moreno. Il Bronzo Getty, in Storia e Civiltà dei Greci, 6. Milano, Bompiani, 1979.
* Paolo Moreno. Tornerà l'eroe?, in Archeologia Viva, 5. Maggio-Giugno 1989, pag. 6-9, fig. 1-5 e copertina. [16] Url consultato il 12 luglio 2007
* Antonietta Viacava. L'atleta di Fano. Roma, Edizioni L'Erma di Bretschneider, 1995. ISBN 88-7062-868-X.
* Alfredo Chiappori, Il Porto della Fortuna, Rizzoli, 1997, ISBN 88-17-66423-5.
* Carol C. Mattusch. The Victorious Youth, in Getty Museum Studies on Art. Los Angeles, The J. Paul Getty Museum, 1997. Commento dell'articolo di Bryn Mawr Classical Review Url consultato il 12 luglio 2007
* Peter Watson, Cecilia Todeschini. The Medici Conspiracy: The Illicit Journey of Looted Antiquities--From Italy's Tomb Raiders to the World's Greatest Museums. PublicAffairs, 2006, ISBN 1-58648-402-8

## Спасылкі 
Катэгорыя:Музей Геці
Катэгорыя:Скульптуры Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Бронзавыя скульптуры
Катэгорыя:Падводная археалогія
Яблык разладу

thumb
**Яблык разладу** () — яблык, падкінуты Эрыдай на вяселлі Пелея і Фетыды.

## Апісанне 
На яблыку быў надпіс «найпрыгожай», які і стаў прычынай сваркі Геры, Афіны і Афрадыты, якая ўскосным чынам прывяла да Траянскай вайны. Таму выраз «яблык разладу» стаў свайго роду эўфемізмам для любой малаважнай рэчы ці падзеі, якая можа прывесці да маштабных, непрадказальных і, часцяком, разбуральных наступстваў.

## Гл. таксама 
* Суд Парыса

Катэгорыя:Крылатыя выразы
Катэгорыя:Траянская вайна
Катэгорыя:Прадметы ў старажытнагрэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Метафары
Эфеб з Антыкітэры

**Эфеб c Антыкітэры** () — старажытнагрэчаская бронзавая статуя вышынёй 194 см, знойдзеная лаўцамі губак у 1901 годзе ля берагоў Антыкітэры разам са знакамітым антыкітэрскім механізмам. 

Вылаўленыя з мора фрагменты паступілі ў Нацыянальны археалагічны музей Афін, дзе з іх была складзена цэласная статуя; у 1950-я гады рэстаўрацыя праводзілася паўторна. У выцягнутай правай руцэ юнак раней трымаў сферычны прадмет. На падставе гэтага выказваюцца здагадкі, што гэта Персей з галавой Гаргоны або Парыс з яблыкам разладу. У апошнім выпадку аўтарам скульптуры, датаванай 340-мі гадамі, мог быць вядомы па пісьмовых сведчаннях паслядоўнік Паліклета па імі Ефранор.

## Гл. таксама
* Спіс антычных бронзаў

## Спасылкі 
* Greek Art: Classical Period Sculptures 
* Συντήρηση χάλκινων αγαλμάτων (Έφηβος Αντικυθήρων-Τζόκεϋ Αρτεμισίου- Αύγουστος) 

Катэгорыя:Нацыянальны археалагічны музей Афін
Катэгорыя:Скульптуры Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Бронзавыя скульптуры
Катэгорыя:Падводная археалогія
Рэнуар

**Рэнуа́р** — французскае прозвішча

## Вядомыя носьбіты 
* **П’ер Агюст Рэнуар** — выдатны французскі мастак-імпрэсіяніст
* **Жан Рэнуар** — выдатны французскі кінарэжысёр, сын Агюста Рэнуара
* '''П'ер Рэнуар''' — французскі акцёр, сын Агюста Рэнуара
Антыкітэрскі механізм

right|thumb|250px|Адна з частак механізму
right|thumb|250px|Схема механізму
**Антыкітэрскі механізм** () — механічная прылада, знойдзеная ў 1902 годзе на затанулым старажытным судне недалёка ад грэчаскага вострава Антыкітэра (). Датуецца прыблізна 100 годам да н.э. (магчыма, да 150 гады да н.э.) Захоўваецца ў Нацыянальным археалагічным музеі ў Афінах.

Механізм змяшчаў вялікую колькасць бронзавых шасцярняў у драўляным корпусе (які амаль адразу рассохся і разваліўся пасля уздыму на паверхню), на якім былі размешчаны цыферблаты са стрэлкамі і, паводле рэканструкцыі гама-тамаграфіяй, выкарыстоўваўся для разліку руху нябесных целаў. Іншыя прылады падобнай складанасці невядомыя ў эліністычнай культуры. У ім выкарыстоўваецца дыферэнцыяльная перадача, якая была вынайдзена не раней за XVI ст., а ўзровень мініятурызацыі і складанасць супастаўныя з механічнымі гадзіннікамі XVIII ст. Прыблізныя памеры механізму ў зборы 33×18×10 см.

## Гл. таксама 
* Астраномія Старажытнай Грэцыі
* Нябесны дыск з Небры
* Недарэчны артэфакт
* Экселігмас
* Эфеб з Антыкітэры

## Спасылкі 
* The Antikythera Mechanism Research Project Праект па Даследаванні Антыкітэрскага Механізму (з 2005) 
* American Mathematical Society’s The Antikythera Mechanism I , The Antikythera Mechanism II  з Java-анімацыяй
* The Antikythera Calculator (Italian and English versions)
* YAAS-Yet Another Antikythera Simulator. A 3D Simulator in VRML
* Бег са старажытнай скрынкі ў нашу эру скончаны машынай 
* *Pastore, Giovanni* Antikythera E I Regoli Calcolatori, Rome, 2006, privately published
* *Pastore, Giovanni* The Discovery of Archimedes' Orrery
* Did gearwheels inspire epicycles? 
* Professors Alan Thorndike and James Evans: The meaning of the mechanism 
* Planets and Anomalies in the Antikythera Mechanism 

Катэгорыя:Гісторыя тэхнікі
Катэгорыя:Антычная навука
Катэгорыя:Астранамічныя інструменты
Катэгорыя:Нацыянальны археалагічны музей Афін
Катэгорыя:Недарэчныя артэфакты
Катэгорыя:Механічныя злічальныя машыны
Катэгорыя:Гісторыя астраноміі
Катэгорыя:Раннія камп’ютары
Катэгорыя:Аналагавыя камп’ютары
Ферэнц Пушкаш

**Ферэнц Пушкаш** (; сапраўднае імя **Ферэнц Пурцэльд Біра**, ; , , Венгрыя — , там жа) — венгерскі футбаліст, які прызнаецца многімі адным з найвялікшых гульцоў у гісторыі футбола, удзельнік венгерскай «Залатой каманды».

Ферэнц Пушкаш яшчэ пры жыцці быў прызнаны найлепшым венгерскім футбалістам усіх часоў. Імя Ферэнца Пушкаша носіць мультыспартыўны стадыён у Будапешце. Прыз найлепшага гола года па версіі ФІФА носіць імя Пушкаша.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Венгрыі
Катэгорыя:Футбалісты Іспаніі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Венгрыі па футболе
Катэгорыя:Ігракі зборнай Іспаніі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэал Мадрыд
Катэгорыя:Ігракі ФК Гонвед
Катэгорыя:Ігракі ФК Гонвед II
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Венгрыі
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Іспаніі
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Венгрыі па футболе
Катэгорыя:Трэнеры ФК Саўт Мельбурн
Катэгорыя:Трэнеры ФК Сера Партэнья
Катэгорыя:Трэнеры ФК Соль дэ Амерыка
Катэгорыя:Трэнеры ФК Аль-Масры
Катэгорыя:Трэнеры ФК АЕК Афіны
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Саудаўскай Аравіі па футболе
Катэгорыя:Трэнеры ФК Кола-Кола
Катэгорыя:Трэнеры ФК Рэал Мурсія
Катэгорыя:Трэнеры ФК Панатынаікос
Катэгорыя:Трэнеры ФК Алавес
Катэгорыя:Трэнеры ФК Ванкувер Роялс
Катэгорыя:Трэнеры ФК Сан-Францыска Голдэн Гейт Гейлс
Катэгорыя:Трэнеры ФК Эркулес Алікантэ
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 1952 года
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1952 года
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Венгрыі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па футболе
Катэгорыя:ФІФА 100
Катэгорыя:Уладальнікі трафея Пічычы
Катэгорыя:Памерлі ад хваробы Альцгеймера
Помнік Манергейму

**Конны помнік маршалу Манергейму** () устаноўлены на праспекце Манергейма ў Хельсінкі.

Упершыню ідэя пра ўзвядзенне помніка ўзнікла ў 1930 годзе, аднак так і не была рэалізавана. Да праекта помніка маршалу вярнуліся ўжо пасля яго смерці. Яго аўтарам стаў скульптар Айма Тукіяйнен. Адкрыццё помніка адбылося 4 чэрвеня 1960 года ў гонар 93-й гадавіны з дня нараджэння маршала Манергейма. Агульная вышыня бронзавага помніка разам з гранітным пастаментам складае 11,7 метраў. У 1998 годзе недалёка ад статуі быў адкрыты музей сучаснага мастацтва Кіясма.

## Гл. таксама 
* Карл Густаў Манергейм

Манергейм
Катэгорыя:Помнікі Хельсінкі
Квадрыга Святога Марка

**Квадрыга Святога Марка** — квадрыга з пазалочанай бронзы. Захоўваецца ў базіліцы Сан-Марка (Венецыя). З’яўляецца адзіным захаваным узорам шматфігурнай конскай антычнай скульптуры. Стварэнне квадрыгі прыпісваюць скульптару Лісіпу і датуюць IV стагоддзем да н. э.

Квадрыга ўпрыгожвала канстанцінопальскі іпадром і была вывезена ў Венецыю ў 1204 годзе падчас Чацвёртага крыжовага паходу дожам Энрыка Дандала. Квадрыга была ўстаноўлена на лоджыі базілікі Сан-Марка ў перыяд кіравання дожа Рэньера Зено (1252—1268 гады). Першым дакументальным сведчаннем пра яе з’яўленне ў Венецыі з’яўляецца яе выява на мазаіцы круглай нішы партала Сант Аліпіа, датаваная 1265 годам. Квадрыга ўражвала сучаснікаў майстэрствам свайго выканання. У 1364 годзе Петрарка пісаў пра яе:

Квадрыга стала адным з сімвалаў горада. Так, у 1370 годзе, калі венецыянцы прапанавалі заключыць мір з Генуяй, генуэзскі адмірал Дорыа П’етра адказаў, што генуэзцы «*не даруюць міру, пакуль не закелзаюць коней Святога Марка*».

Пасля заваявання Венецыі Напалеонам у 1797 годзе квадрыга па ўказанні імператара была вывезена ў Парыж і ўстаноўлена на арцы на плошчы Карузель. Скульптура вярнулася на сваё месца 13 снежня 1815 годзе пры садзейнічанні Антоніа Кановы. Падчас другой сусветнай вайны квадрыга была схавана ў горадзе Дола. Падчас рэстаўрацыі сабора, якая праводзілася ў 1970-я гады, было прынята рашэнне замяніць квадрыгу на лоджыі сабора копіяй. У 1982 годзе арыгінал квадрыгі быў змешчаны ў музей базілікі, размешчаны ў верхніх памяшканнях нартэкса сабора.

## Гл. таксама 
* Спіс антычных бронзаў

## Літаратура 
* Мария Да Вилла Урбани. *Собор Сан Марко*. Венеция, 2006. ISBN 88-7666-590-0

## Спасылкі 
* 
* Квадрыга Святога Марка
* Рэканструкцыя становішча квадрыгі на канстанцінопальскім іпадроме

Катэгорыя:Славутасці Венецыі
Катэгорыя:Конныя статуі
Катэгорыя:Бронзавыя скульптуры
Венера Капіталійская

**Венера Капіталійская** — рымская скульптура, высечаная з мармуру меркавана ў II стагоддзі на ўзор грэчаскай статуі Афрадыты IV стагоддзя да н. э.

Адлюстроўвае аголеную жанчыну, якая стаіць побач з сасудам і адзеннем, якое ляжыць на ім. Яна затуляе рукамі ўлонне і грудзі (адносіцца да тыпу Venus Pudica — «Венера сціплая»).

Знойдзена на Вімінальскім узгорку ў Рыме паміж 1667 і 1670 гадамі. Перададзена ў дарунак Капіталійскаму музею ў 1754 годзе Папай Бенедыктам XIV.

## Гл. таксама 
* Венера Медычы
* Нараджэнне Венеры, карціна Бацічэлі
* Венера Таўрычная

## Спасылкі 
* Capitoline Venus in the Capitoline Museum, Rome 

Катэгорыя:Скульптура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Экспанаты Капіталійскіх музеяў
Венера Таўрыйская

**Венера Таўрычная** — мармуровая статуя Венеры, якая купаецца, ў натуральную велічыню (вышыня 167 гл), выкананая ў II ці III стагоддзі да н. э. на ўзор Афрадыты Кнідскай ці Венеры Капіталійскай. Згублены рукі статуі і фрагмент носа. Скульптура была набыта Пятром I у Папы Клімента XI у 1718 годзе (паводле падання, у абмен на мошчы св. Брыгіты) і стала першай у Расіі антычнай статуяй голай жанчыны. Да паступлення ў Дзяржаўны Эрмітаж яна ўпрыгожвала сад Таўрычнага палаца, адкуль і назва.

## Спасылкі 
* Венера Таўрычная на сайце Дзяржаўнага Эрмітажа
* Доўгі шлях Венеры Таўрычнай  на сайце «Мармур»

Катэгорыя:Будынкі і калекцыі роду Медычы
Катэгорыя:Экспанаты Эрмітажа
Катэгорыя:Скульптуры па сюжэтах грэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Афрадыта
Катэгорыя:Скульптуры Старажытнай Грэцыі
Барцы (скульптура)

**Барцы** ці **панкратыяністы** — старажытнарымская статуя барцоў, выкананая па згубленым грэчаскім арыгінале. Яе выяўленне ўвесну 1583 года выклікала сенсацыю сярод рымскіх знаўцаў старажытнасцяў. Праз пасрэдніцтва Валерыа Ч'ёлі ў тым жа годзе скульптурную групу набыў кардынал Фердынанда Медычы для збору старажытнасцяў на віле Медычы. Галовы абодвух барцоў былі згублены, але па заказе Медычы іх аднавілі — спачатку ў ніжняга барца, потым у верхняга. Пасля скульптура была перавезена ў Фларэнцыю, дзе цяпер экспануецца ва Уфіцы.

Катэгорыя:Карціны са збораў Галерэі Уфіцы
Катэгорыя:Будынкі і калекцыі роду Медычы
Катэгорыя:Гладыятары
Катэгорыя:Скульптура Старажытнага Рыма
Мадонна дэла Лоджыа (карціна)

**«Мадонна дэла Лоджыа»** () — адна з ранніх прац Бацічэлі, напісаная маслам на дрэве ў 1467 годзе. Карціна знаходзіцца ў галерэі Уфіцы. Памер карціны 72×50 см. Карціна незвычайная тым, што Мадонна з немаўлём намаляваны на фоне лоджыі. Выканана ў перыяд навучання мастака ў фра Філіпа Ліпі.

## Літаратура 
* «Botticelli», *Los grandes genios del arte*, n.º 29, Eileen Romano (dir.), Unidad Editorial, S.A., 2005, ISBN 84-89780-97-8
* Pijoán, J., «Botticelli» (1950), Summa Artis, Antología, vol. V: *La época del Renacimiento en Europa*, Espasa, 2004. ISBN 84-670-1351-6.

## Спасылкі 
* Карціна на сайце галерэі Уфіцы

Катэгорыя:Карціны Бацічэлі
Катэгорыя:Карціны са збораў Галерэі Уфіцы
Катэгорыя:Выявы Дзевы Марыі
Катэгорыя:Карціны 1467 года
Алтар Парцінары

**«Алтар Парцінары»** — трыпціх працы нідэрландскага майстра Гуга ван дэр Гуса на сюжэт пакланення пастухоў. Карціна, напісаная майстрам Паўночнага Адраджэння маслам па дрэве, мела вялікае значэнне для развіцця італьянскага мастацтва Ранняга Адраджэння, бо адразу ж была прывезена ў Фларэнцыю і прадэманстравала італьянскім майстрам наватарства паўночных жывапісцаў.

Трыпціх быў замоўлены для царквы Святога Эгідыя шпіталя Санта Марыя Нуова, Фларэнцыя, італьянскім банкірам Тамаза Парцінары, які больш за 40 гадоў пражыў у Бругэ як прадстаўнік банка Медычы. Тамаза намаляваны на левай створцы з двума сваімі сынамі Антоніа і Пігела. Яго жонка Марыя дзі Франчэска Баранчэлі напісана на правай створцы са сваёй дачкой Маргарытай. Усё данатары, акрамя Пігела, суправаджаюцца сваімі тэзаіменнымі святымі заступнікамі — святым Тамашам (з пікай), святым Антоніем (са званом), Марыяй Магдалінай (з сасудам з міро) і святой Маргарытай (з кнігай і драконам).

## Літаратура 
* Monreal, L., *Grandes Museos*, vol. 3, Editorial Planeta, 1975. ISBN 84-320-0460-X (colección completa)
* Negrini, S. (a cargo de), *La Galería de los Uffizi de Florencia y sus pinturas*, Col. Los Grandes Museos, Editorial Noguer, S.A., 1974. ISBN 84-279-9203-3
* Olivar, M., *Cien obras maestras de la pintura,* Biblioteca Básica Salvat, 1971. ISBN 84-345-7215-X
* Robert Genaille *Słownik malarstwa holenderskiego i flamandzkiego*, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa, 1975.
* Patrick de Rynck *Jak czytać malarstwo* wyd. Universitas Kraków 2005. ISBN 83-242-0565-9
* Rose-Marie & Rainer Hagen : *Les dessous des chefs-d’œuvre : un regard neuf sur les maîtres anciens*, traduction de l’allemand par Thérèse Chatelain-Südkamp, Michèle Schreyer, Jean Bertrand, Köln : Taschen, 2000. ISBN 3-8228-6335-1

## Спасылкі 
* 
* Гуга ван дэр Гус

Катэгорыя:Трыпціхі
Катэгорыя:Карціны са збораў Галерэі Уфіцы
Катэгорыя:Карціны 1475 года
Венера Медыцэйская

**Венера Медыцэйская** — вылепленая ў натуральную велічыню ў I стагоддзі да н. э. мармуровая копія згубленага грэчаскага арыгінала, блізкага да Афрадыты Кнідскай. Багіня кахання выяўлена ў мімалётнай паставе спалоху пры з’яўленні з марской вады. Асаблівасць статуі ў тым, што ля ног Венеры адлюстраваны (у якасці дадатковай апоры) дэльфін.

У XVII стагоддзі Венера знаходзілася ў папскім зборы і выклікала захапленні ўсіх госцяў Вечнага горада. У 1677 годзе яе набылі для свайго збору Медычы; з тых часоў яна носіць іх імя і захоўваецца ва Уфіцы.

Пры наступе французаў у 1803 годзе скарб вывезлі для ўкрыцця ў Неапаль; тым не менш яна была перахоплена і да 1815 года ўпрыгожвала сабой Луўр. Лорд Байран прысвяціў яе апісанню пяць строф у «Падарожжах Чайлд-Гаральда». У культавым тэлесерыяле «Твін Пікс» (1990) статуя Венеры — атрыбут тагасветнага Чырвонага Пакоя.

Выява:Venus medici pushkin.jpg|Злепак у Дзяржаўным музеі выяўленчых мастацтваў імя Пушкіна 
Выява:Aphrodite-1-Peterhof.jpg|Копія XVIII стагоддзі ў Пецяргофе

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будынкі і калекцыі роду Медычы
Катэгорыя:Карціны са збораў Галерэі Уфіцы
Катэгорыя:Скульптура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Скульптуры па сюжэтах грэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Афрадыта