open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аляксандр Васільевіч Сцепаненка

**Аляксандр Васільевіч Сцепаненка** (, Орша, Віцебская вобласць — , Мінск) — беларускі вучоны ў галіне апрацоўкі металаў, доктар тэхнічных навук (1974).

## Біяграфія 
Пасля заканчэння сярэдняй школы ў 1955 годзе паступае ў Беларускі політэхнічны інстытут, які заканчвае ў 1960 годзе, потым два гады працуе інжэнерам-канструктарам на Мінскім аўтамабільным заводзе, пасля чаго паступае ў аспірантуру Беларускага політэхнічнага інстытута. У 1965 годзе А. В. Сцепаненка паспяхова абараняе кандыдацкую дысертацыю.

У 1980 годзе абраны членам-карэспандэнтам, а ў 1986 годзе — акадэмікам АН БССР, у 1987 годзе — віцэ-прэзідэнтам Акадэміі навук БССР. У студзені — красавіку 1992 года выконваў абазязкі прэзідэнта АН Беларусі.

## Навуковая дзейнасць 
Пад кіраўніцтвам А. В. Сцепаненкі распрацаваны арыгінальныя, высокаэфектыўныя спосабы і абсталяванне для вытворчасці парабалічных рысор.

Па выніках навуковай дзейнасці апублікавана больш за 600 навуковых прац, у тым ліку 8 манаграфій, атрымана больш за 400 аўтарскіх пасведчанняў і патэнтаў, падрыхтавана 57 кандыдатаў і дактароў навук.

Ён доўгія гады вёў актыўную навукова-арганізацыйную, навукова-педагагічную і грамадскую работу, з’яўляючыся членам спецыялізаванага савета па абароне дысертацый і навуковых саветаў, экспертнага савета Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь, рэдкалегіі навуковых часопісаў.

## Узнагароды 
* Ганаровая грамата Вярхоўнага Савета БССР
* Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР (1988)
* Дзяржаўная прэмія Беларусі (1984)
* Ордэн «Працоўнага Чырвонага сцяга» (1981)

## Літаратура 
* *Болсун, А.* Белорусские имена в науке / А. Болсун // Изобретатель. — 2016. — № 4. — С. 39—48.
* Ля штурвала беларускай навукі // Зямля Караткевіча / І. А. Яршоў, В. М. Сіднякова. — Орша : Аршанская друкарня, 1997. — С. 235.
* *Русецкий, А. В.* Степаненко Александр Васильевич / А. В. Русецкий // Ученые-уроженцы Витебщины — для инновационной Беларуси / А. В. Русецкий, Н. К. Толочко. — Витебск : ВГУ им. П. М. Машерова, 2007. — С. 106—107.
* Сцепаненка Аляксандр Васілевіч // Памяць: Орша. Аршанскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]; склад. Т. Г. Ігнацьева [і інш.]; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2000. — Кн. 2. — С. 441.
* 
* Степаненко Александр Васильевич // Часопіс «Изобретатель». № 4 (196) 2016. — С. 46.

## Спасылкі 
* Аляксандр Васільевіч Сцепаненка ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
* Сцепаненка Аляксандр Васільевіч // Прыдзвінскі край: гісторыя і сучаснасць
* Памяці вучонага: СЦЕПАНЕНКА Аляксандр Васільевіч // Сайт НАНБ

Катэгорыя:Металазнаўцы СССР
Катэгорыя:Металазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Акадэмікі Акадэміі навук Беларускай ССР
Катэгорыя:Члены Вярхоўнага Савета СССР (1989—1991)
Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР ад навуковых таварыстваў
Катэгорыя:Віцэ-прэзідэнты НАНБ
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Вынаходнікі СССР
Катэгорыя:Вынаходнікі Беларусі
Шынкевіч

**Шынкевіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Мікалаевіч Шынкевіч (нар. 1956) — беларускі краязнавец.
* Віктар Мікалаевіч Шынкевіч (нар. 1960) — начальнік Службы бяспекі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2014—2016).
* Уладзімір Мікалаевіч Шынкевіч (нар. 1939) — беларускі архітэктар і дызайнер.
Міраслаў-Віктар Карлавіч Астрамецкі

**Міраслаў-Віктар Карлавіч Астрамецкі** (, Кобрын, цяпер Брэсцкая вобласць) — беларускі мастак.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут у 1967 годзе. З 1967 г. — мастак, старшы мастак, вядучы мастак у Белкааппраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1974 года. Пражывае ў Мінску.

## Творчасць 
Асноўныя працы: інтэр’еры гандлёвых цэнтраў у Стоўбцах (1980), Івянцы (1983), Ждановічах (1987), кааператыўнага інстытута ў Гомелі (1985), крамы «Дары прыроды» ў Мінску (1986).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Аляксандр Мікалаевіч Шынкевіч

**Аляксандр Мікалаевіч Шынкевіч** (, Орша) — беларускі краязнавец.

## Біяграфія 
Працуе мантажнікам радыёапаратуры, рэгуліроўшчыкам радыёэлектроннай апаратуры на заводзе «Чырвоны Кастрычнік» у г. Барані. 3 юнацкіх гадоў захапіўся фатаграфіяй, здымаў памятныя мясціны Аршаншчыны. Свядома займацца краязнаўчымі пошукамі пачаў з 1980-х гадоў. Падрыхтаваў рукапіс «Остатки древних поселений на Оршанщине» (1984, не выдадзены).
 
Комплексна даследуе Аршаншчыну. Аддае перавагу вывучэнню помнікаў гісторыі, культуры і прыроды. На працягу 30 гадоў праводзіць пошук, вывучэнне, картаграфаванне, фотафіксаванне, складанне апісанняў аб’ектаў мінуўшчыны. Склаў карты помнікаў даўніны Оршы і ваколіц. У апошні час актыўна вывучае культавыя камяні і палеанталогію Аршаншчыны. Сабраў палеанталагічную калекцыю (каля 1000 адзінак), калекцыі замалёвак і здымкаў культавых камянёў, каменных крыжоў і надмагільных збудаванняў. Асабіста выявіў шэраг гарадзішчаў, паселішчаў, курганоў, каменных крыжоў.

Прымаў актыўны ўдзел у стварэнні Аршанскага клуба гісторыі і старажытнасцяў «Повязь». Адзін з арганізатараў правядзення фотавыстаў, прысвечаных помнікам гісторыі і культуры Оршы.

Аўтар кнігі «Аршанская даўніна» (1992). Напісаў некалькі артыкулаў, прысвечаных Аршаншчыне для энцыклапедый. Падрыхтаваў : буклет пра Аршанскі Куцеінскі манастыр (1988), брашуры «Аршаншчына старажытная» (1991), «Куцеінская лаўра. Старонкі гісторыі» (1992), «Орша: погляд у мінулае» (1992), «Аршаншчына ў адлюстраваннях» (1994) і інш.

Прымаў удзел у стварэнні кнігі «Памяць» Оршы і Аршанскага раёна. У электроннай форме падрыхтаваў працу «Оршанщина: природа и старина».

Збірае фальклорную спадчыну рэгіёна. Актыўна супрацоўнічае з навучальнымі ўстановамі Оршы і Барані.

## Узнагароды 
* Грамата Прэзідыума Віцебскага абласнога савета Беларускага добраахвотнага таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры
* Ганаровая грамата Прэзідыума рэспубліканскага савета Беларускага добраахвотнага таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры (1987)

## Літаратура 
* Півавар, М. В. Шынкевіч Аляксандр Мікалаевіч / М. В. Півавар // Краязнаўцы Віцебшчыны другой паловы XX — пачатку XXI ст. : бібліяграфічны даведнік / М. В. Півавар. — Мінск : Кнігазбор, 2010. — С. 326—329.
 

Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі
Бурая гніль каранёў

**Бурая гніль каранёў** — грыбковае захворванне буракоў і морквы, выкліканае грыбам .

## Апісанне 
Трапляецца на ўчастках з высокім узроўнем грунтавых водаў, лішкава ўвільготненых, і на глебах, схільных да забалочвання. Карані загніваюць з хваставой часткі. Пашкоджаныя тканкі бурэюць, трэскаюцца і пакрываюцца бурай грыбніцай. Лісце завядае. Псеўдасклероцыі і міцэлій грыба могуць захоўвацца некалькі гадоў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Грыбковыя захворванні раслін
Катэгорыя:Захворванні буракоў
Катэгорыя:Захворванні морквы
Сяргей Паўлаў

**Сяргей Паўлаў:**
* Сяргей Паўлаў (нар. 1987) — украінскі шахматыст.
* 
* Сяргей Васільевіч Паўлаў (1896—1944) — адзін з лідараў антыбальшавіцкага казацкага руху ў перыяд Другой сусветнай вайны, генерал-маёр вермахта.
* Сяргей Дзмітрыевіч Паўлаў (1897—1946) — «Мічман Паўлаў», герой Грамадзянскай і Вялікай Айчыннай войнаў, камандзір знакамітага «Паўночнага лятучага атрада», палкоўнік.
* Сяргей Іванавіч Паўлаў (1935—2019) — савецкі пісьменнік-фантаст, класік сучаснай навуковай фантастыкі.
* 
* 
* Сяргей Паўлавіч Паўлаў (1929—1993) — савецкі дзяржаўны дзеяч, першы сакратар ЦК УЛКСМ.
* Сяргей Сцяпанавіч Паўлаў (1913—1980) — Герой Сацыялістычнай Працы.
* Сяргей Фёдаравіч Паўлаў (1980—2006) — старшы сяржант міліцыі, удзельнік баявых дзеянняў на Паўночным Каўказе, кавалер Ордэна Мужнасці.
* Сяргей Фёдаравіч Паўлаў (нар. 1931) — беларускі архітэктар.
* Сяргей Цімафеевіч Паўлаў (1897—1971) — савецкі дэрматавенеролаг, член-карэспандэнт АМН СССР, генерал-маёр медыцынскай службы.
Сяргей Аляксандравіч Паўлаў

**Сяргей Аляксандравіч Паўлаў**:
* Сяргей Аляксандравіч Паўлаў (нар. 1955) — савецкі і расійскі футбольны трэнер.
* Сяргей Аляксандравіч Паўлаў (нар. 1958) — расійскі акцёр, рэжысёр, клоўн.
Сяргей Мікалаевіч Паўлаў

**Сяргей Мікалаевіч Паўлаў**:
* Сяргей Мікалаевіч Паўлаў (у манастве *Інакенцій*; 1952—2020) — савецкі і расійскі святар, ігумен.
* Сяргей Мікалаевіч Паўлаў (нар. 1962) — савецкі і расійскі футбаліст, трэнер.
Сяргей Фёдаравіч Паўлаў

**Сяргей Фёдаравіч Паўлаў** (, г. Пскент, Ташкенцкая вобласць) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі архітэктурны інстытут у 1955 годзе. Працаваў у Гомельскім філіяле Белдзяржпраекта, НДІ будаўніцтва і архітэктуры АН БССР, галоўным архітэктарам Гомеля, з 1975 года — начальнікам упраўлення па будаўніцтве і архітэктуры Гродзенскага аблвыканкама, з 1982 года — галоўны архітэктар майстэрні ў Гроднаграмадзянпраекце. З 1957 па 1960-ы, 1966—1969 гг. выкладаў у Беларускім інстытуце інжынераў чыгуначнага транспарту ў Гомелі. 

Член Саюза архітэктараў СССР з 1966 года. Пражывае ў Гродне.

## Творчасць 
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): жылыя дамы на Прывакзальнай плошчы (1959), па вул. Кожара (1974), Палац спорту (1960), генплан горада і прыгараднай зоны (1970—1972) у Гомелі, мікрараён Румлёва ў Гродне (1978—1982), добраўпарадкаванне плошчы Леніна ў Мастах (1978). 

## Узнагароды 
Узнагароджаны Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР (1960).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Галоўныя архітэктары Гомеля
Соф’я Георгіеўна Майсеева

**Соф’я Георгіеўна Майсеева** (, мястэчка Гарадзец, цяпер Рагачоўскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі інжынер-будаўнік.

## Біяграфія 
Скончыла ў 1942 годзе Новасібірскі інжынерна-будаўнічы інстытут. Працавала інжынерам-канструктарам, галоўным інжынерам праектаў у філіялах інстытутаў Белдарпраекта, Белдзяржпраекта ў Баранавічах, Брэсце, з 1964 па 1980 гады — галоўным інжынерам праектаў у Белдзяржпраекце, Мінскпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1964 года. Член КПСС з 1953 года. Пражывае ў г. Мінск.

## Творчасць 
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): Дом палітасветы (1959), жылыя дамы па вул. Маскоўскай і Набярэжнай (1960—1963) у Брэсце, бібліятэка і паліклініка ў мікрараёне Чыжоўка (1978), Інстытут павышэння кваліфікацыі кіруючых працаўнікоў народнай гаспадаркі БССР па вул. Маскоўскай (1980) у Мінску.

## Узнагароды 
Узнагароджана ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга (1971), Граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР (1979), медалямі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Інжынеры-будаўнікі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рагачоўскім раёне
Феалета Фёдараўна Пархімовіч

**Феалета Фёдараўна Пархімовіч** (, Ленінград) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1961 годзе. Працавала старшым архітэктарам, кіраўніком групы архітэктараў у Белдзяржпраекце, Мінскім філіяле Белдзяржпраекта, з 1974 года — кіраўнік групы архітэктараў, галоўны архітэктар праектаў у Белдзіпрагандлі.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1980 года. Пражывала ў Мінску.

## Творчасць 
]]
Асноўныя працы: універмаг у Лідзе (1982), блок абслугоўвання ў мікрараёне Захад-2 у Мінску (1983); у аўтарскім калектыве: Дом быту ў Лідзе (1981), універмагі ў Гродне (1981) і Жодзіне (1987), універсам «Талін» у Мінску (1982), гандлёвы цэнтр па вул. Бялова ў Пінску (1986), крыты рынак у Віцебску (1987).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Ліды
Катэгорыя:Архітэктары Гродна
Катэгорыя:Архітэктары Жлобіна
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Катэгорыя:Архітэктары Пінска
Катэгорыя:Архітэктары Віцебска
Васіль Ільіч Перадзерый

**Васіль Ільіч Перадзерый** (, с. Іскрыўцы, Лохвыцкі раён, Палтаўская вобласць) — беларускі інжынер-канструктар. Заслужаны будаўнік Таджыкскай ССР (1962).

## Біяграфія 
Скончыў Палтаўскі інжынерна-будаўнічы інстытут у 1952 г. Працаваў у Таджыкдзіпрабудзе ў Душанбэ. З 1966 г. — галоўны інжынер майстэрні Мінскпраекта.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1957 года. Пражываў у Мінску.

## Творчасць 
У Таджыкістане ім запраектаваны ў аўтарскім калектыве: драмтэатр імя Лахуці, жылыя дамы па праспекце Леніна, рэканструкцыя Галоўпаштамта, буйнапанэльныя дамы ў Душанбэ, аэрапорт у Ленінабадзе.

Удзельнічаў у распрацоўцы праектаў буйнапанэльных жылых дамоў серый М-464, М-335 і М-90, пабудаваных у мікрараёнах (прэмія Савета Міністраў СССР, 1978), 16-, 18-, 20-павярховых жылых дамоў з маналітнага аглапарытабетону ў мікрараёне Усход-1 (1976) у Мінску.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны» (1962), Ганаровай граматай (1960) і Граматай (1958) Прэзідыума Вярхоўнага Савета Таджыкскай ССР.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Інжынеры Беларусі
Таццяна Пятроўна Пенязькова

**Таццяна Пятроўна Пенязькова** (, Гомель) — беларускі архітэктар. Кандыдат тэхнічных навук (1958), дацэнт (1971).

## Біяграфія 
Скончыла Кіеўскі інжынерна-будаўнічы інстытут у 1950 г. Працавала ў Кемераўскім аблпраекце, з 1953 года — у ІБіА Дзяржбуда БССР, з 1971 года — дацэнт кафедры тэорыі і гісторыі архітэктуры Беларускага політэхнічнага інстытута.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1958 года. Пражывала ў Мінску.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар шэрагу навуковых артыкулаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Ястрабок парасоністы

**Ястрабо́к парасоністы** (*Hieracium umbellatum*) — від кветкавых раслін роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна вышынёй 50—70 (да 100).

Святлолюбівая, ценевынослівая расліна. Мезафіт і мезатроф. Расце ў стэпах, на лугах, узлесках і палянах, камяністых россыпах, па берагах вадаёмаў, на аблогах, пустках, пашах і агародах, каля дарог, у парках і садах.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* *Hieracium umbellatum* L. // ИАС «ООПТ России»

Катэгорыя:Ястрабок
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Пустазелле
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Людміла Уладзіміраўна Паўлава

**Людміла Уладзіміраўна Паўлава** (, Брэст) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыла ў 1971 годзе Брэсцкі інжынерна-будаўнічы інстытут. Працавала ў БелНДІдзіпрасельбудзе, з 1974 года — архітэктар, з 1986 года — начальнік аддзела Беларускага спецыялізаванага навукова-рэстаўрацыйнага ВА «Белрэстаўрацыя» Міністэрства культуры БССР.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1980 года. Пражывае ў Мінску.

## Творчасць 
Аўтар праектаў рэстаўрацыі шэрагу помнікаў архітэктуры Беларусі, у т.л. касцёлаў у Раўбічах (1978), Вілейцы (1985), жылога дома ў Магілёве (1980).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары СССР
Катэгорыя:Рэстаўратары Беларусі
Аляксей Аляксандравіч Пецярбуржцаў

**Аляксей Аляксандравіч Пецярбуржцаў** (, Мінск — , Мінск) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1969 годзе. Працаваў архітэктарам — галоўным архітэктарам праектаў у Белдзяржпраекце, начальнікам аддзела, намеснік начальніка ГалоўАПУ Мінгарвыканкама.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1975 года. Член КПСС з 1982 года.

## Творчасць 
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): будынак фізіка-тэхнічнага інстытута АН БССР (1974), ПДП навукова-вытворчай зоны Акадэмгарадка АН БССР, гасзона Вышэйшай школы міліцыі ў раёне Дражні, рэканструкцыя жылых дамоў № 4 і 6 па вул. Варвашэні (1979), навучальны корпус Вышэйшай школы МУС СССР (1981) у Мінску, кафэ-сталовая ў пасёлку Сосны (1980).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Пехцяры

**Пехцяры** () — вёска ў Ершыцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Кузьміцкага сельскага паселішча.

## Гісторыя 
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй са жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Ершыцкага раёна
Марсель Лефеўр (лётчык)

**Марсель Лефеўр** (, Ле-Андэлі, дэпартамент Эр, Нармандыя, Францыя — , Масква) — французскі лётчык, Герой Савецкага Саюза (1945). Заслужаны лётчык Францыі.

## Біяграфія 
Удзельнік вызвалення Беларусі ў Вялікую Айчынную вайну. Быў у складзе палка «Нармандыя-Нёман».

Яго іменем названа адна з пяці алей у Мемарыяльным парку герояў.

## Літаратура 
* Мемарыяльны парк герояў // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 92.

Катэгорыя:Перапахаваныя
Катэгорыя:Нармандыя-Нёман
Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Французскія лётчыкі Другой сусветнай вайны
Пасёлкі

**Пасёлкі** — назва населеных пунктаў:
 
## Расія 
* Пасёлкі — сяло ў Кузнецкім раёне Пензенскай вобласці.
* Пасёлкі — вёска ў Ершыцкім раёне Смаленскай вобласці.
* Пасёлкі — вёска ў Кірэеўскім раёне Тульскай вобласці.
* Пасёлкі — вёска ў Барышскім раёне Ульянаўскай вобласці.

## Гл. таксама 
* Пасёлак
Іван Аляксандравіч Буканаў

**Іван Аляксандравіч Буканаў** (, Калужская вобласць — , Чырвоная Слабада, Дубровенскі раён, Віцебская вобласць) — Герой Савецкага Саюза (1944).

## Біяграфія 
Камандзір узвода ўпраўлення лейтэнант Іван Аляксандравіч Буканаў 15 лістапада 1943 года карэкціраваў агонь артылерыйскай батарэі: у ходзе бою знішчыў 5 кулямётных кропак праціўніка. Пры адбіцці варожай контратакі з двума байцамі знішчыў гарматны разлік ворага, захапіў пушку і біў з яе па пяхоце і танках праціўніка, да таго часу, пакуль хапіла снарадаў. Затым узарваў сваю часовую зброю, а забітага і параненага баявых сяброў вынес да сваіх.

Загінуў у баі 3 снежня 1943 года пры вызваленні Мала-Савінскага сельскага Савета. Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена пасмяротна 3 чэрвеня 1944 года.

## Літаратура 
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Камандзіры ўзводаў у Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Пехацінцы Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Калужскай вобласці
Катэгорыя:Лейтэнанты СССР
Помнік Якубу Коласу (Мінск)

**Помнік Якубу Коласу** — помнік у Мінску, размешчаны ў цэнтры плошчы Якуба Коласа. Пастаўлены ў 1972 годзе. Аўтары помніка — скульптар Заір Азгур, архітэктары Юрый Градаў, Георгій Заборскі, Леанід Левін.

## Апісанне 
Помнік арыентаваны ў бок праспекта Незалежнасці. Дамінантай ансамбля з’яўляецца 8-метровая бронзавая фігура народнага паэта. Абапал яе размешчаны скульптурныя групы герояў яго твораў «Дрыгва» і «Сымон-музыка». Паэт паказаны ў сталым узросце. Ва ўсёй яго постаці мудры спакой, роздум. Жыццёвая канкрэтнасць, партрэтнае падабенства — адметныя рысы скульптуры. Буйныя формы ўзмацняюць манументальнасць вобраза. Справа ад асноўнай скульптуры знаходзіцца група: Дзед Талаш і яго сын Панас. Яны нібы сышлі са старонак «Дрыгвы» — нясуць дазор, насцярожана ўглядаюцца ў далячынь. Лірычныя вобразы другой скульптурнай групы — Сымон-музыка і сялянская дзяўчынка Ганна, якая зачаравана слухае сляпога музыку. Усе элементы скульптурнай кампазіцыі размешчаны сіметрычна, у гарманічнай раўнавазе і арганічна ўваходзяць у агульны ансамбль плошчы.

Газоны рознай формы, групы бяроз, ніцай вярбы, невялікія фантаны, якія па форме нагадваюць каласы, надаюць помніку эмацыянальную афарбоўку, ствараюць вобраз беларускай прыроды.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:1972 год у Мінску
Катэгорыя:Помнікі Якубу Коласу
Катэгорыя:Творы Заіра Азгура
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні  Юрыя Градава
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Георгія Заборскага
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Леаніда Левіна
Катэгорыя:Помнікі Мінска
Катэгорыя:Плошча Якуба Коласа
Сухая гніль каранёў

**Сухая гніль каранёў**, ці **Гніль сардэчка** — захворванне буракоў, выкліканае  бору ў глебе.

## Апісанне 
Захворванне зніжае колькасць цукру ў каранях да 50 %. Часцей праяўляецца ў другой палове лета. Спачатку завядаюць і адміраюць маладыя лісцікі цэнтральнай разеткі, у сухое надвор’е яны засыхаюць і чарнеюць, у вільготнае гніюць. Старое лісце пакрываецца бурымі плямамі і адмірае. На пукатасцях каранёвай шыйкі развіваецца сухая гніль. Паверхневыя тканкі кораня трэскаюцца і разбураюцца. Хвароба ўскладняецца развіццём у месцах пашкоджання грыбоў родаў  і . Інфекцыя захоўваецца ў глебе. Трапляючы ў кагаты, хворыя карані распаўсюджваюць кагатную гніль.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Захворванні раслін
Катэгорыя:Захворванні буракоў
Помнік Якубу Коласу

**Помнік Якубу Коласу** — скульптурная кампазіцыя, прысвечаная беларускаму паэту Якубу Коласу

## Вядомыя помнікі 
* Помнік Якубу Коласу — помнік у Ганцавічах.
* Помнік Якубу Коласу — помнік у Лунінцы.
* Помнік Якубу Коласу — помнік у вёсцы Мікалаеўшчына Стаўбцоўскага раёна.
* Помнік Якубу Коласу — помнік у Мінску.
* Надмагільны помнік Якубу Коласу — помнік на Вайсковых могілках у Мінску.
* Помнік Якубу Коласу — помнік у Нясвіжы.
* Помнік Якубу Коласу — помнік у вёсцы Плоскае Талачынскага раёна.
* Помнік Якубу Коласу — помнік у Стоўбцах.
* Помнік Якубу Коласу — помнік у Цяньцзіні, Кітай.
Людміла Георгіеўна Лапцэвіч

**Людміла Георгіеўна Лапцэвіч** (дзявочае **Ляўхненка**; нар. , с. Якаўлеўка, Казахстан) — беларускі мастацтвазнавец. Кандыдат мастацтвазнаўства (1974).

## Біяграфія 
Скончыла БДУ ў 1960 годзе. У 1960—1965 гадах працавала ў Мастацкім музеі Беларусі, з 1968 у Інстытуце мастацтвазнаўства этнаграфіі і фальклору Нацыянальнай АН Беларусі. Адначасова да 1982 года выкладала ў Беларускім тэатральна-мастацкім інстытуце, у 1964—1965 гадах у Мінскім харэаграфічным вучылішчы.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1975 года.

## Навуковая дзейнасць 
Даследуе манументальнае і манументальна-дэкаратыўнае мастацтва Беларусі. Адна з аўтараў «Збору помнікаў гісторыі і культуры Беларусі» (т. 1—7, 1984—1988), «Гісторыі беларускага мастацтва» (т. 3, 5—6, 1989, 1992—1994).

## Творы 
* Манументальна-дэкаратыўнае мастацтва ў інтэр’ерах грамадскіх будынкаў Беларусі // Весці АН БССР. Сэр. грамад. навук. 1969. № 4;
* Роль искусства в формировании и развитии советского образа жнзни. Мн., 1979 (у сааўтарстве).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Казахстане
Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Беларусі
Мемарыяльны парк герояў

**Мемарыяльны парк герояў** — мемарыяльны комплекс, размешчаны ў раёне вуліц Леніна, Першамайскай і Шаўчэнкі горада Оршы Віцебскай вобласці.

## Гісторыя 
Закладзены ў 1966 годзе на ўшанаванне памяці савецкіх воінаў, партызан і падпольшчыкаў, жыхароў Оршы і Аршанскага раёна, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

У цэнтры парку насыпаны Курган Славы, каля падножжа якога гарыць Вечны агонь. Аршанскі курган — адзін з першых курганоў, які насыпаны пасля Вялікай Айчыннай вайны ў гонар воінаў-вызваліцеляў. У гонар закладкі Кургана 16 красавіка 1966 года адбыўся 10-тысячны мітынг гараджан. У аснове Кургана ў герметычнай скрынцы быў змешчаны ліст нашчадкам: «Мы, жыхары горада Оршы, у 21-ю гадавіну Перамогі над фашысцкай Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне ўзвялі гэты Курган Бессмяротнасці ў памяць пра тых, хто апынуўся мацней агню і сталі, хто аддаў сваё жыццё за нас усіх, за свабоду і незалежнасць Радзімы».

Аўтарам праекта помніка з’яўляўся галоўны архітэктар горада, ветэран Вялікай Айчыннай вайны Георгій Кірылавіч Гаранскі.

Да кургана вядзе шэсць алей. Пяць з іх названы імёнамі Герояў Савецкага Саюза: К. С. Заслонава, М. Лефеўра, С. М. Міты, Г. А. Нікандравай і Ю. В. Смірнова, шостая — алея невядомага салдата. У ёй увекавечана памяць тых, хто назаўсёды застаўся безназоўным салдатам. На схіле кургана — пяціканцовая зорка і мемарыяльная пліта.

9 мая 2014 года адбылося ўрачыстае адкрыццё помнікаў «Дывізіённая гармата Д-44» і «Танк Т-72» у Парку Герояў.

## Літаратура 
* Лютынскі, В. Захаваць для нашчадкаў / В. Лютынскі // Звязда. — 2015. — 25 сак. — С. 4.
* Лютынскі, В. Курган Бессмяротнасці / В. Лютынскі // Телеком-экспресс (Орша). — 2014. — 15 мая. — С. 20, 29.
* Мемарыяльны парк герояў // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 92.

Катэгорыя:Славутасці Оршы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1966 годзе
Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
Катэгорыя:Мемарыяльныя комплексы Беларусі
Катэгорыя:1966 год у Беларусі
Высокая Слабада

**Высокая Слабада** () — вёска ў Ершыцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Ершыцкага сельскага паселішча.

## Гісторыя 
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй са жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.

## Вядомыя асобы 
* Ніна Фёдараўна Ругаль (нар. 1951) — беларускі палітык.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Ершыцкага раёна
Бранск-Льгоўскі

**Бранск-Льгоўскі** () — буйная вузлавая станцыя Маскоўскай чыгункі, размешчана ў Фокінскім раёне Бранска. Гістарычна склалася, што станцыя ядро раёну. Станцыя з’яўляецца цэнтральнай Бранскага рэгіёну Маск. Чыг.

У межах станцыі размяшчаецца 4 прыпыначных пункта прыгарадных цягнікоў: уласна станцыя Бранск-Льгоўскі і платформы: Заходні пост, Пост Бранск-Паўднёвы і Усходні пост.

## Гісторыя 
У сярэдзіне 1890-х гадоў пачалося будаўніцтва Маскоўска-Кіева-Варонежскай чыгункі, падчас чаго была пабудавана і станцыя Бранск-Льгоўскі, якая стала другім па значнасці вакзалам горада Бранска.

Пасля нацыяналізацыі чыгунак пры Савецкай уладзе, асноўны пасажырапаток быў перанесены на станцыю Бранск-Арлоўскі, якая атрымала назву Бранск-Пасажырскі, а станцыя Бранск-Льгоўскі была прызначана як грузавая і некаторы час насіла назву Бранск-Таварны.

У цяперашні час з’яўляецца найбуйнейшым чыгуначным вузлом Бранскай вобласці, а па шэрагу крытэрыяў — і адной з найбуйнейшых грузавых станцый Еўрапейскай часткі РФ. Станцыя падзелена на Заходні і Усходні паркі, працягласць станцыі складае не менш за 3 км. Акрамя грузавых і манеўровых работ, актыўна выкарыстоўваецца для пасажырскага руху, на станцыі спыняецца шэраг пасажырскіх цягнікоў і ўсе прыгарадныя электра- і дызель-цягнікі Суземскага, Льгоўскага і Навазыбкаўскага напрамкаў.

## Цікавыя факты 
Да цяперашняга часу адлік кіламетраў на лініі дзяржмяжа — Гомель — Жабінка, вядзецца ад гэтай станцыі. Адпаведна Бранск-Льгоўскі — 0 км; Гомель-Пасажырскі — 278 км; ст. Калінкавічы — 403 км; ст. Лунінец — 580 км; ст. Жабінка — 782 км.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Чыгуначныя станцыі Расіі
Катэгорыя:Бранск
Аляксей Рыгоравіч Махнеў

**Аляксей Рыгоравіч Махнеў** (, п. Кудзелька (цяпер Асбест) — , Асбест) — Герой Савецкага Саюза (1944).

## Біяграфія 
Пасля заканчэння сямі класаў працаваў слесарам на адным з прадпрыемстваў горада. Напярэдадні вайны, у 1940 годзе быў прызваны на службу ў рады Рабоча-Сялянскай Чырвонай арміі. У Вялікай Айчыннай вайне ўдзельнічаў, пачынаючы з чэрвеня 1943 года і да канца баявых дзеянняў. Быў наводчыкам гарматы 1-й батарэі 1330-га знішчальна-супрацьтанкавага артылерыйскага палка Рэзерва Галоўнага Камандавання, пазней — камандзірам гарматы і камандзірам аддзялення артылерыйскіх разведчыкаў.

Вызначыўся ў час вызвалення Віцебскай вобласці 17 лістапада 1943 года ў баях ў раёне вёскі Казьяны Дубровенскага раёна. У 1944 годзе было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза, уручаны медаль «Золотая Звезда» і ордэн Леніна.

Пасля заканчэння вайны быў дэмабілізаваны і вярнуўся на родны Урал, працаваў слесарам на камбінаце «Ураласбест».

Памёр 10 снежня 1984 года, пахаваны на гарадскіх могілках.

## Памяць 
У школе № 8 горада Асбеста абсталяваны музей, які носіць імя А. Р. Махнева. Тут захоўваюцца фотаздымкі, асабістыя рэчы Героя, копія ўзнагароднага ліста, у якім падрабязна апісаны подзвіг адважнага артылерыста.

Адна з вуліц у горадзе Асбест носіць яго імя, а 22 чэрвеня 2011 года на доме, дзе жыў А. Р. Махнёў, была ўстаноўлена мемарыяльная дошка. Урачыстая місія адкрыцця гэтага памятнага знака была даручана праўнуку Героя — дзевяцікласніку Івану Філенкову.

## Літаратура 
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.

Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Свярдлоўскай вобласці
Анатоль Уладзіміравіч Пятрэнка

**Анатоль Уладзіміравіч Пятрэнка** (, сяло Нова-Георгіеўскае, Акцябрскі раён, Прыморскі край) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1973 годзе. З 1973 г. — архітэктар, кіраўнік групы архітэктараў у Белдзяржпраекце, з 1984 года — архітэктар Кастрычніцкага раёна Мінска.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1977 года. Член КПСС з 1967 года. Пражывае ў г. Мінск.

## Творчасць 
 з паліклінікай у Пінску]]
Асноўныя працы: праекты прафілакторыя на Асіповіцкім вадасховішчы (1976), паліклінікі ў Асіповічах (1979); у аўтарскім калектыве: студэнцкі клуб Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі ў Горках (1982), шматпрофільная бальніца ў Пінску (1982).

## Узнагароды 
2-я прэмія на Усесаюзным конкурсе за праект чыгуначнага вакзала ў Мінску (1974, у аўтарскім калектыве).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары  Асіповічаў
Катэгорыя:Архітэктары Горак
Катэгорыя:Архітэктары Пінска
Луіза Мікалаеўна Пятрова

**Луіза Мікалаеўна Пятрова** (, Чалябінск) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1965 годзе. З 1965 г. — архітэктар у Белдзяржпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1969 года. Пражывае ў Мінску.

## Творчасць 
а ў жылым раёне Серабранка]]
Удзельнічала ў распрацоўцы серыі тыпавых праектаў школ і школьных комплексаў, праектаў Дома быту ў Жодзіне (1979—1980), ПТВ мастацкага профіля ў г.п. Мір Гродзенскай вобласці (1980—1981).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Жодзіна
Катэгорыя:Архітэктары Міра
Уладзімір Міхайлавіч Сямёнаў

**Уладзі́мір Міха́йлавіч Сямё́наў** (нар. , Іванава, РСФСР) — партыйны і дзяржаўны дзеяч БССР.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (1959), Акадэмію грамадскі навук пры ЦК КПСС (1981).

У 1959—1962 гадах працаваў на Мінскім трактарным заводзе, з 1962 года на камсамольскай і партыйнай рабоце. У 1972—1974 гадах першы сакратар Гродзенскага гаркама КП Беларусі, у 1974—1989 гадах сакратар Гродзенскага абкама КП Беларусі, у 1989—1991 гадах 1-ы сакратар Гродзенскага абкама КПБ.

У 1989—1991 гадах — народны дэпутат СССР. Пасля 1991 года стаў сустаршынёй Партыі камуністаў Беларусі.

Член КПСС з 1963 года. Член ЦК КПСС (1990—1991).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Члены ЦК КПСС
Катэгорыя:Члены ЦК КПБ
Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР ад акруг Беларусі
Катэгорыя:Першыя сакратары Гродзенскага гаркама КПБ
Катэгорыя:Сакратары Гродзенскага абкама КПБ
Кабелякі (агаленне)

**Агаленне Кабелякі** — геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння ў Аршанскім раёне Беларусі. Размешчана на тэрыторыі Андрэеўшчынскага сельсавета ў квартале № 194 Аршанскага лясніцтва Дзяржаўнай доследнай лесагаспадарчай установы «Аршанскі вопытны лясгас» за 0,17 км на поўдзень ад вёскі Прыдняпроўе на правым беразе ракі Днепр. Плошча агалення складае 30 га.

Кабеляцкае агаленне размешчана паблізу ад мяжы паазерскага абледзянення. Яно знаходзіцца на заходнім схіле яра, які выходзіць сваім вусцем да цэнтральнай частцы в. Прыдняпроўе на вышыні 30 м над зрэзам Дняпра і за 260 м ад яго рэчышча. Даўжыня рова каля 200 м, глыбіня ў вусці — 20 м. Агаленне выкапнёвай глебы і лесападобных адкладаў эпохі паазерскага абледзянення цягнецца ўздоўж рова на 20 м.

## Літаратура 
* Обнажение «Кобеляки» // Особо охраняемые природные территории Витебской области = Асабліва ахоўныя прыродныя тэрыторыі Віцебскай вобласці = Specially protected natural territories of the Vitebsk region : [информационный сборник] / [сост. Г. Горланов]. — [Б. м.] : [Б. и.], [Б. г.]. — С. 12.
* Особо охраняемые природные объекты // Природные ресурсы и охрана окружающей среды г. Орша и Оршанского района / М. Ю. Калинин. — Минск : БЕЛСЭНС, 2008. — С. 106.

Катэгорыя:Геалагічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння  Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Славутасці Аршанскага раёна
Катэгорыя:Геалогія Аршанскага раёна
Орша (агаленне)

**Агаленне Орша** — геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння, размешчаны на тэрыторыі горада Орша на левым беразе ракі Днепр ля мемарыяльнага комплексу «Кацюша». Ён замацаваны за УА «Аршанскі дзяржаўны цэнтр дзіцяча-юнацкага турызму і экскурсій». Плошча агалення складае 250 м², а плошча ахоўнай зоны — 300 м².

Дэвонскія даламіты агаляюцца на левым беразе р. Днепр, ва ўступе другой надпойменай тэрасы. Магутнасць горных парод дэвонскага ўзросту складае 2,5 м.

## Літаратура 
* Обнажение «Орша» // Особо охраняемые природные территории Витебской области = Асабліва ахоўныя прыродныя тэрыторыі Віцебскай вобласці = Specially protected natural territories of the Vitebsk region : [информационный сборник] / [сост. Г. Горланов]. — [Б. м.] : [Б. и.], [Б. г.]. — С. 12.
* Особо охраняемые природные объекты // Природные ресурсы и охрана окружающей среды г. Орша и Оршанского района / М. Ю. Калинин. — Минск : БЕЛСЭНС, 2008. — С. 106.

Катэгорыя:Геалагічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння  Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Славутасці Оршы
Катэгорыя:Геалогія Аршанскага раёна
Рудакоў Роў

**Рудакоў Роў** — геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння ў Аршанскім раёне Беларусі, размешчаны на тэрыторыі Зубаўскага сельсавета ў кварталах № 10, 12 Копыскага лясніцтва Дзяржаўнай доследнай лесагаспадарчай установы «Аршанскі вопытны лясгас» за 0,6 км на захад ад вёскі Смётанка.

Плошча помніка складае 80 га.

У тыповай эразійнай даліне на яе днішчы ўскрываецца ўнікальнае Александрыйскае агаленне. У сваёй верхняй частцы даліна разгаліноўваецца, у сярэдняй і ніжняй яна мае лінейную форму і адносную глыбіню да 20-30 м. Днішча даліны плоскае. Схілы даліны спусцістыя, і толькі ў месцах прамываў р. Лапта — абрывістыя.

Рудакоў роў утварыўся 14 тыс. гадоў таму назад падчас паазерскага ледавіковага перыяду ў выніку размыву адкладаў.

## Літаратура 
* «Рудаков ров» // Особо охраняемые природные территории Витебской области = Асабліва ахоўныя прыродныя тэрыторыі Віцебскай вобласці = Specially protected natural territories of the Vitebsk region : [информационный сборник] / [сост. Г. Горланов]. — [Б. м.] : [Б. и.], [Б. г.]. — С. 12.
* Особо охраняемые природные объекты // Природные ресурсы и охрана окружающей среды г. Орша и Оршанского района / М. Ю. Калинин. — Минск : БЕЛСЭНС, 2008. — С. 107.
* 

Катэгорыя:Геалагічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння  Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Славутасці Аршанскага раёна
Катэгорыя:Геалогія Аршанскага раёна
Адроў (агаленне)

**Агаленне «Адроў»** — геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння. Размешчана на тэрыторыі Вусценскага сельскага Савета ў 0,3 км на ўсход ад вёскі Навасёлкі на левым беразе ракі Адроў у 0,1 км ад месца ўпадзення ў Дняпро. Плошча агалення складае 50 м², плошча ахоўнай зоны — 70 м².

Агаленне знаходзіцца на ўступе першай надпойменнай тэрасы на левым беразе р. Адроў, вышыня якой складае 6 м. Познепаазерскія рачныя адкладанні ўтвараюць лінзу, якая прасочваецца ўздоўж рэчышча Адрова на 20 м.

Ледавіковая фаўна адкладанняў характарызуецца перавагай холадалюбівых відаў, якія жылі ў дробных вадаёмах і адкрытых месцах тундравай зоны.

## Літаратура 
* Обнажение «Адров» // Особо охраняемые природные территории Витебской области = Асабліва ахоўныя прыродныя тэрыторыі Віцебскай вобласці = Specially protected natural territories of the Vitebsk region : [информационный сборник] / [сост. Г. Горланов]. — [Б. м.] : [Б. и.], [Б. г.]. — С. 12.
* Особо охраняемые природные объекты // Природные ресурсы и охрана окружающей среды г. Орша и Оршанского района / М. Ю. Калинин. — Минск : БЕЛСЭНС, 2008. — С. 105—106.

Катэгорыя:Геалагічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння  Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Славутасці Аршанскага раёна
Катэгорыя:Геалогія Аршанскага раёна
Клюшнікаўскі пагорак

**Клюшнікаўскі пагорак** — геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння ў Аршанскім раёне Беларусі, размешчаны на тэрыторыі Вусценскага сельсавета за 0,5 км на захад ад вёскі Клюшнікава. Плошча помніка складае 90 га.

Гэта буйны, злёгку выцягнуты ў паўночна-ўсходнім напрамку, выразна выяўлены ў рэльефе ўзгорак шырынёй 0,7 км і даўжынёй 1,7 км. Узгорак мае авальную форму ў плане і купалападобны выгляд у рэльефе з пакатымі (8-10°) схіламі і слабавыпуклай вяршыняй. Абсалютнае значэнне вяршыні пагорка дасягае 211 м над узроўнем мора пры адноснай вышыні 32 м. Вакол узгорка сустракаюцца лагчыны, месцамі забалочаныя або занятыя далінай ракі Ключнікава.

Узгорак утварыўся прыблізна 130—150 тыс. гадоў таму назад падчас сожскага аблядзянення ў выніку выдушвання і нагнятання абломкавага матэрыялу да ледніковага краю.

## Літаратура 
* Холм «Ключниковский» // Особо охраняемые природные территории Витебской области = Асабліва ахоўныя прыродныя тэрыторыі Віцебскай вобласці = Specially protected natural territories of the Vitebsk region : [информационный сборник] / [сост. Г. Горланов]. — [Б. м.] : [Б. и.], [Б. г.]. — С. 12.
* Особо охраняемые природные объекты // Природные ресурсы и охрана окружающей среды г. Орша и Оршанского района / М. Ю. Калинин. — Минск : БЕЛСЭНС, 2008. — С. 107.

Катэгорыя:Геалагічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння  Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Славутасці Аршанскага раёна
Катэгорыя:Геалогія Аршанскага раёна
Катэгорыя:Узгоркі Беларусі
Уладзімір Мікалаевіч Перасадзька

**Уладзімір Мікалаевіч Перасадзька** (, г.п. Тэрны, Нэдрыгайліўскі раён, Сумская вобласць) — савецкі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыў у 1973 годзе Брэсцкі інжынерна-будаўнічы інстытут. З 1973 года — асістэнт кафедры архітэктурнага праектавання, з 1980 года — старшы выкладчык Брэсцкага інжынерна-будаўнічага інстытута, з 1983 года — галоўны архітэктар Луцка.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1979 года. Член КПСС з 1970 года. Пражывае ў г. Луцк.

## Творчасць 
]]
Асноўныя працы: клуб цукровага завода ў Жабінцы (1975), гандлёвы цэнтр па вуліцы Скрыпнікава ў Брэсце (1981).

Аўтар навуковых прац, у т.л. «Архітэктурна-планіровачная арганізацыя сельскагаспадарчых вытворча-сялібных комплексаў» (Метадычныя ўказанні, 1981, з А. Д. Кудзіненкам).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктары СССР
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Луцка
Катэгорыя:Архітэктары Жабінкі
Катэгорыя:Архітэктары Брэста
Галія Ахметаўна Фатыхава

**Галія Ахметаўна Фатыхава** (, в. Ігрушка, Крупскі раён, Мінская вобласць) — беларускі філолаг, мастацтвазнавец.

## Біяграфія 
Скончыла ў 1972 годзе БДУ. У 1964—1965 гадах працавала выкладчыцай нямецкай мовы і геаграфіі Гумнаўскай школы, у 1965—1968 гадах загадчыцай сектара ўліку камітэта камсамола завода імя Дзяржынскага. З 1969 года навуковы рэдактар, з 1997 года намеснік галоўнага рэдактара выдавецтва «Беларуская энцыклапедыя імя П. Броўкі». З 2003 начальнік упраўлення выдавецкіх работ Навучальна-даследчага РУП інтэлектуальнай уласнасці «РУПІУ». Галоўны рэдактар выдавецтва «Энцыклапедыкс» з 2005 года.

Член Саюза мастакоў Беларусі і Саюза журналістаў Беларусі.

Пражывае ў Мінску па вул. Мірашнічэнкі, 17-46.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар шматлікіх навуковых прац у т.л. артыкулаў для 5-і томнай энцыклапедыі «Літаратура і мастацтва Беларусі», 18-і томнай Беларускай энцыклапедыі, 6-і томнай «Энцыклапедыі гісторыі Беларусі», аднатомнай энцыклапедыі «Беларусь», энцыклапедыі «Беларускі Саюз мастакоў» (напісала больш за 300 біяграфій мастакоў), 80-і томнай нямецкай энцыклапедыі «Мастакі ўсіх часоў і народаў»; артыкулаў па выяўленчым мастацтве для Узбекскай, Казахскай, Румынскай, Французскай энцыклапедый. Удзельнічала ў падрыхтоўцы 12-томнай «Беларускай Савецкай Энцыклапедыі», «Кароткай энцыклапедыі» (Беларуская ССР у 5-і тамах), 5-і томнай «Энцыклапедыі прыроды Беларусі», «Збору помнікаў гісторыі і культуры Беларусі», 6-і томнай энцыклапедыі «Пісьменнікі Беларусі», «Ф. Скарына і яго час», «Жывапіс барока Беларусі» і інш.

Пры яе непасрэдным удзеле выдадзены кнігі Э. Скобелева «Узелки на память» (Вузельчыкі на памяць), Н. Ф. Высоцкай «Скульптура и резьба Беларуси» (Скульптура і разьба Беларусі), В. П. Кіселя «Памятники всемирного наследия» (Помнікі сусветнай спадчыны), Г. Я. Адамовіч «З крыніц сусветнай літаратуры» і інш.

Аўтар больш як 18 манаграфій у т.л. «Генрых Бржазоўскі», «Май Данцыг», «Іван Рэй», «Марыя Ісаёнак», «Уладзімір Маскоўскіх» (2 выданні), «Б. Аракчэеў», «Мікалай Валынец», «Віктар Барабанцаў», «Алена Бархаткова», «Уладзімір Уродніч», «Тамара Матвіенка», «Сяргей Давыдовіч», «Яўген Ражкоў», «Яўген Ждан» і інш.

З 1980 апублікавала ў рэспубліканскім перыядычным друку звыш 100 нарысаў і эсэ, прысвечаных творчасці беларускіх мастакоў. Выступае на радыё і тэлебачанні, у праграме «Партрэт у інтэр’еры» і «Hommo esse» паказаны фільмы пра яе дзейнасць.

## Узнагароды 
Лаўрэат прэміі «За духоўнае адраджэнне» (2000), узнагароджана медалём «За заслугі ў выяўленчым мастацтве» (2000).

## Спасылкі 
* Фатыхова Галия Ахметовна 
* Белорусскому энциклопедисту Галие Фатыховой исполнилось 75 лет 

Катэгорыя:Энцыклапедысты
Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы СССР
Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Філолагі СССР
Катэгорыя:Філолагі Беларусі
Ломня (Смаленская вобласць)

**Ломня** () — вёска ў Ершыцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Ершыцкага сельскага паселішча.

## Гісторыя 
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй са жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Ершыцкага раёна
Арэшкінскія грады

**Арэшкінскія грады** — геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння ў Беларусі з 1997 года. Размешчаны ў Аршанскім раёне на тэрыторыі Клюкаўскага сельсавета ў квартале № 53 Клюкаўскага лясніцтва Дзяржаўнай доследнай лесагаспадарчай установы «Аршанскі вопытны лясгас».

## Апісанне 
Града — гэта вузкае, выцягнутае з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход выразна выяўленае ў рэльефе ўзвышэнне, якое ўтварылася прыкладна 15-20 тысяч гадоў таму назад у выніку выціскання адкладаў у падледавіковую паражніну (канал).

Арэшкінская града змяшчае ядро з азёрна-ледавіковага пяску, які выціснуты ў выглядзе зморшчыны і пакрыты чырвона-бурай валуннай марэннай супессю. Агульная магутнасць адкладаў складае 12 метраў. Града мае выгляд вала са стромкімі (40°) выпуклымі схіламі і роўным грэбнем.

Абсалютныя значэнні паверхні грады вагаюцца ад 180 да 187,5 метраў над узроўнем мора і да 10-12 метраў адноснай вышыні. Арэшкінская града цягнецца на 2,7 кіламетры пры шырыні 50-250 метраў і размяшчаецца сярод ледавіковых нізін, адкуль у асноўным і выціскаўся пясчаны і марэнны матэрыял.

У плане града просталінейная і адлюстроўвае кірунак руху ледавіка.

## Літаратура 
* Гряда «Орешкинская» // Особо охраняемые природные территории Витебской области = Асабліва ахоўныя прыродныя тэрыторыі Віцебскай вобласці = Specially protected natural territories of the Vitebsk region : [информационный сборник] / [сост. Г. Горланов]. — [Б. м.] : [Б. и.], [Б. г.]. — С. 12.
* Особо охраняемые природные объекты // Природные ресурсы и охрана окружающей среды г. Орша и Оршанского района / М. Ю. Калинин. — Минск : БЕЛСЭНС, 2008. — С. 105.

Катэгорыя:Геалагічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Геаграфія Аршанскага раёна
Катэгорыя:Геалогія Аршанскага раёна
Катэгорыя:Узвышшы Беларусі
Кагатная гніль каранёў

**Кагатная гніль** — захворванне  (буракі, морква), якая выяўляецца ў з’яўленні белай або шаравата-попельнай цвілі, выкліканай грыбом  у комплексе з іншымі мікраарганізмамі. Кагатная гніль звычайна ўзнікае пры масавым захоўванні караняплодаў у кагатах (накрытых наземных кучах), капцах, склепах. Хутчэй паражаюцца пашкоджаныя, а таксама звялыя карняплоды.

У развіцці хваробы могуць прымаць удзел грыбкі, спадарожныя :

* з роду ;
*  — пры пашкоджанні гэтым грыбом карняплоды цукровых буракоў страчваюць цукрыстасць і становяцца зусім непрыдатнымі для перапрацоўкі;
*  — узбуджальнік фамознай гнілі морквы
*  — узбуджальнік фамознай гнілі буракоў

## Папераджальныя меры барацьбы 
* дэзінфекцыя месцаў захоўвання;
* адбор пашкоджаных карняплодаў і хуткая іх перапрацоўка;
* абарона ад завядання і іншыя

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Захворванні раслін
Катэгорыя:Захворванні буракоў
Катэгорыя:Захворванні морквы
Брацкая магіла (Блонь)

**Брацкая магіла** — вайсковае пахаванне ў аграгарадку Блонь, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць. Знаходзіцца на паўночна-ўсходняй ускраіне Блоні, побач са скрыжаваннем аўтадарог Мінск — Бабруйск i Мар’іна Горка — Пухавічы.

## Гісторыя 
У брацкай магіле пахаваны 18 воінаў, загінуўшых пад час Вялікай Айчыннай вайны ў 1941 годзе пры абарончых баях і ў 1944 гадах, пры вызваленні Блоні ад нямецкіх войскаў.

## Помнік 
Абеліск на магіле пастаўлены ў 1950 годзе. Бетонны абеліск вышынёй 2,5 м, падстава 1,2×1 м. Вяршыня абеліска каранавана пяціканцовай зоркай на металічным стрыжні, на фасаднай частцы абеліска выявы сярпа і молата, ніжэй — мемарыяльная табліца з тэкстам: *«Вечная слава героям, павшим в борьбе за свободу и независимость нашей РОДИНЫ!»*. На другой дошцы пайменны спіс паўшых. Надмагілле 3×3 м. Магіла абнесена металічнай агароджай 10×10 метраў.

## Літаратура 
* Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9

Катэгорыя:1944 год у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1944 годзе
Катэгорыя:Славутасці Блоні
Катэгорыя:Брацкія магілы Пухавіцкага раёна
Ігар Станіслававіч Пілатовіч

**Ігар Станіслававіч Пілатовіч** (, Баранавічы, Брэсцкая вобласць) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1972 годзе. З 1972 г. — архітэктар у Мінскпраекце, з 1984-га — у мастацка-вытворчым камбінаце, з 1988 года — кіраўнік групы архітэктараў у Мінсксельбудпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1978 года. Пражывае ў Мінску.

## Творчасць 
]]
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): ПДП цэнтральнай часткі водна-зялёнага дыяметра (1982), рэканструкцыя і добраўпарадкаванне праспекта Машэрава і р. Свіслач у цэнтры горада (1975), помнік студэнтам і выкладчыкам Белдзяржуніверсітэта, якія загінулі ў гады Вялікай Айчыннай вайны (1976) у Мінску, манумент будаўнікам Салігорска (1979), мемарыяльныя дошкі-календары ў Брэсцкай крэпасці (1973).

## Узнагароды 
1-я прэмія за помнік-ансамбль «Партызанская Слава» (1977, у аўтарскім калектыве), 2-я прэмія за помнік 1000-годдзю горада Віцебска (1980) на рэспубліканскіх конкурсах.

## Сям'я 
У шлюбе з архітэктарам Ларысай Пілатовіч.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Помнік студэнтам і выкладчыкам БДУ

**Помнік студэнтам і выкладчыкам БДУ** — мемарыяльны знак у Мінску, размешчаны на тэрыторыі ўніверсітэцкага гарадка БДУ. Пастаўлены ў 1975 годзе на ўшанаванне памяці студэнтаў і выкладчыкаў універсітэта, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну ў барацьбе супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў. Аўтары помніка — архітэктары І. Пілатовіч і І. Дзятлаў.

## Заўвагі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:1975 год у Мінску
Катэгорыя:Помнікі Мінска
Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Ігара Пілатовіча
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Ільі Дзятлава
Катэгорыя:Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт
Дом па Ленінградскай вуліцы, 5 (Мінск)

**Дом па Ленінградскай вуліцы, 5** — жылы дом у Мінску. Пабудаваны ў 1937 годзе па праекце архітэктара А. П. Воінава для навукова-тэхнічных работнікаў. Цяпер частка 1-га паверха занята прадпрыемствам гандлю. Помнік эклектычнай архітэктуры з элементамі канструктывізму.

## Архітэктура 
Чатырохпавярховы прамавугольны ў плане цагляны будынак з пакатым вальмавым дахам пастаўлены на высокім цокалі, апрацаваным рустам. Галоўны фасад падоўжны, атынкаваны і дэкарыраваны ордарнымі элементамі. На ім вылучаюцца блокі 4 лесвічных клетак, якія маюць вертыкальнае стужкавае шкленне. Вакол лесвічных клетак згрупаваны балконы. Вокны прамавугольныя. Астатнія фасады без дэкору.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Жылыя будынкі Беларусі
Катэгорыя:1937 год у Мінску
Катэгорыя:Ленінградская вуліца (Мінск)
Катэгорыя:Збудаванні Мінска ў стылі канструктывізм
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Аляксандра Воінава