open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гімн Малайзіі

**Негараку** («Мая краіна») — афіцыйная назва гімна Малайзіі, утвораная ад першага радка тэксту.

## Гісторыя 
Музыка запазычана з гімна штата Перак, які зараз не выконваецца. У сваю чаргу перакскі гімн быў створаны на аснове песні «Тэранг Булай» («Светлы месяц»).

У 1956 годзе, напярэдадні прызнання незалежнасці Малайзіі быў арганізаваны конкурс на стварэнне нацыянальнага гімна Малайзіі. Сярод атрыманых варыянтаў выбраць прыдатную песню не ўдалося, і было вырашана замест гэтага разгледзець варыянт прыняцця гімна аднаго з штатаў як гімна ўсёй краіны. Судзейская камісія абрала для гэтага гімн Перак і прыняла ўдзел у напісанні тэксту для гімна.

## Тэкст гімна 
## Спасылкі 
* Гімн Малайзіі 

Малайзія
Катэгорыя:Малайзія
Брын Тэрвель

**Брын Тэрвель** () () — валійскі оперны , бас-барытон. Вядомы як выканаўца партый у операх Моцарта і Вагнера.

## Біяграфія 
Брын Тэрвель нарадзіўся паблізу Каэрнарвана ў Паўночным Уэльсе ў сям'і фермера. Вучыўся ў Лондане. Як оперны спявак дэбютаваў у 1990 годзе. 

## Спасылкі 
* Брын Тэрвель на сайце BBC Wales
* Брын Тэрвель на сайце Deutsche Grammophon 

Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Вялікабрытаніі
Сіла (дзяржава)

**Сі́ла** (, ) — адна з трох першапачатковых карэйскіх дзяржаў (Кагуро, Пэкчэ і Сіла) у I ст. да н.э. — VII ст. н.э., у VII—IX ст. першая агульнакарэйская дзяржава.

Спачатку займала паўднёвы захад Карэйскага паўвострава. Паводле летапісных паказанняў, заснавана ў 57 да н.э., хаця першыя звесткі пра Сіла адносяцца да III ст., калі яна ўяўляла саюз паўночна-заходніх карэйскіх плямён. Як дзяржава аформілася да пачатка VI стагоддзя. У 503 годзе правіцель (марыпкан) Чыджын (500—514) прыняў тытул цара (вана), а дзяржава — назву Сіла.

Сіла фарміравалася пад моцным уплывам кітайскай культуры і канфуцыянства. У VI стагоддзі дзяржаўнай рэлігіяй стаў будызм. Сумесна з войскамі кітайскай дынастыі Тан Сіла ў 660 годзе разбіла Пэкчэ, у 668 г. — Кагуро, потым выгнала з Карэі былых саюзнікаў — кітайцаў.

У VII — пачатку IX стагоддзя ў час росквіту Сілы як агульнакарэйскай дзяржавы сфарміравалася карэйская народнасць.

З сярэдзіны IX стагоддзя Сіла пачала занепадаць і ў канцы IX стагоддзя распалася на асобныя дзяржавы.

## Літаратура 
* 
* История Кореи. Т. 1. — М., 1974.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыя Карэі
Катэгорыя:Дзяржава Сіла
Катэгорыя:57 да н.э.
Сепік

**Сепік** () — рака на паўночным усходзе Новай Гвінеі. Даўжыня — 1126 км, вадазбор — 80321 км². Верхняя плынь ракі Сепік унесена ў папярэдні спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Сепік — самая доўгая рака Новай Гвінеі. Яна бярэ пачатак у горным раёне хрыбта Віктара-Імануіла. Мае мноства прытокаў. Упадае ў мора Бісмарка без стварэння дэльты. Для фаўны ракі характэрна наяўнасць мноства відаў рыб-мігрантаў. Ніжняя плыня шчыльна заселена. У верхняй плыні захаваліся ўнікальны прыродны комплекс і арыгінальная культура абарыгенаў.

## Спасылкі 
* Sepik - Integrated River Basin Management
* Upper Sepik River Basin
* Exploring the Sepik River

Катэгорыя:Рэкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Рэкі Папуа — Новай Гвінеі
Катэгорыя:Памежныя рэкі
Каганец

**Кагане́ц** — старажытная свяцільня, які дзейнічае праз згаранне алею або тлушчу; гліняная, часам металічная пасудзіна з кнотам.

Прынцып дзеяння падобны да газавай лямпы — у ёмістасць заліваюць алей або растоплены тлушч (сала, ворвань), пагружаюць туды кнот — вяроўку, зробленую з раслінных або штучных валокнаў, па якіх праз капілярны эфект алей або тлушч падымаюцца ўверх. Другі канец кноту, замацаваны над алеем, падпальваюць, алей падымаецца па кноце і гарыць.

## Гісторыя 
Каганец ужывалі яшчэ з эпохі палеаліту. У старажытныя часы каганцы рабілі з каплю, гліны, медзі і іншых матэрыялаў.

Залежна ад паліва мянялася форма каганца — ад латка і міскі да гаршка і глячка. Каганец ставілі ці падвешвалі пад вусцем коміна.

Самыя распаўсюджаныя ўзоры каганцоў — гэта звыклая міска або напаўадкрытая канструкцыя з ёмістасцю для алею і носікам-адтулінай для кноту.

Каменныя каганцы з ворванню да нядаўняга часу выкарыстоўвалі эскімосы ў сваіх іглу. Адмыслова прыстасаваныя каганцы выкарыстоўвалі прынамсі да ХІХ ст. для вымярэння часу, былі адным з тыпаў вогненнага гадзінніка.

Бытавалі побач лучніка да пачатку XX стагоддзя.
. Нідэрланды, 1631]]

## У культуры 
У арабскай казцы «Аладзін» са зборніка «Тысяча і адна ноч» у медным каганцы жыве зняволены джын.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Крыніцы святла
Катэгорыя:Археалагічныя артэфакты
Каган (тытул)

**Кага́н** (цюрк.) — тытул кіраўніка дзяржавы ў цюркамоўных народаў у старажытнасці і сярэдневякоўі.

Упершыню тэрмін «каган» упамінаецца ў кітайскіх летапісах пад 312 годам. Напачатку тытул кагана замацаваўся за ўладарамі жужаняў, з сярэдзіны 6 ст. — за правіцелямі Цюркскага каганата, пазней перайшоў да авараў, печанегаў, хазараў і іншых. У канцы 7 — пачатку 9 ст. ужываўся таксама разам з тытулам князь ва ўсходніх славян (на Русі да канца 12 ст.). У Мангольскай імперыі з 13 ст. так называлі імператара.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мангольскія тытулы
Катэгорыя:Цюркскія народы
Валатоўка (Полацкі раён)

**Валатоўка** — геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння, камавы ўзгорак на Беларусі. Размешчана каля паўночна-заходняй ускраіны в. Свяціца Полацкага раёна Віцебскай вобласці, недалёка ад возера Янова. У плане круглаватай формы, дыяметрам каля 100 м, узвышаецца над нізінай на 20 м. Складзены з водна-ледавіковых адкладаў: пяску, жвіру, гліны. Утварыўся ў час дэградацыі паазерскага зледзянення каля 16 тысяч гадоў назад. Валатоўка з даўніх часоў — месца святкавання Купалля. Мела сувязь са старажытнай каменнай абсерваторыяй Янова (захавалася) на паўднёва-заходнім беразе возера, з якой назіралі за Валатоўкай: калі сонца пры захадзе датыкалася да вяршыні ўзгорка, наступала самая кароткая ноч года — купальская. 

## Гл. таксама 
* Валатоўкі (курганы)

## Літаратура 
* «Валатоўка». 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Геалагічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння  Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Геалогія Полацкага раёна
Катэгорыя:Геаграфія Полацкага раёна
Катэгорыя:Славутасці Полацкага раёна
Катэгорыя:Узгоркі Беларусі
Катэгорыя:Свяціца (Полацкі раён)
Катэгорыя:Культавыя месцы Беларусі
Пэкчэ

**Пэкчэ́** — адна з трох карэйскіх дзяржаў (Пэкчэ, Кагуро, Сіла), якія ўзніклі ў пачатку н.э.

Займала паўночны захад Карэйскага паўвострава. Першы вядомы цар (ван) Пэкчэ — Кой (234—286), да часу кіравання якога адносяцца першыя юрыдычныя ўстанаўленні дзяржавы, пашырэнне будызму, які ў 384 быў абвешчаны дзяржаўнай рэлігіяй.
З канца 4 ст. вяла войны з Кагуро, з 5 ст. — з Сіла, у выніку чаго страціла значную частку сваёй тэрыторыі і вымушана была перанесці сталіцу ў 475 з Хансона (цяпер Кванджу) ва Унчхон (цяпер Канджу), а ў 538 — у Сабуры (цяпер Пуё). У 660 разгромлена аб’яднаным войскам Сіла і кітайскай імперыі Тан. З канца 7 ст. землі Пэкчэ ўвайшлі ў склад аб’яднанай дзяржавы Сіла.

## Літаратура 
* Пэкчэ //  С. 154.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыя Карэі
Васькаў камень

**Ва́ськаў ка́мень** — валун у Беларусі, геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння. Размешчаны за 1 км на паўночны захад ад в. Аўгустова Валожынскага раёна Мінскай вобласці, на схіле марэннай грады, у лесе. Валун сіеніту даўжынёй 3,9 м, шырынёй 3,2 м, вышынёй 1,7 м, у абводзе 11 м, аб'ём 21 м3, маса каля 56 т. Прынесены ледавіком каля 125 тысяч гадоў назад з поўдня Фенаскандыі. Памеры бачнай часткі Васькава каменя былі значна большыя да ўзрыву, якім у свой час спрабавалі разбурыць валун.

## Літаратура 
* Васькаў камень. 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Валуны Беларусі
Катэгорыя:Геалагічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Мінскай вобласці
Катэгорыя:Геалогія Валожынскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Валожынскага раёна
Катэгорыя:Аўгустова (Валожынскі раён)
Іларыён Кіеўскі

**Іларыён**, ці **Ларыён** (?—?) — старажытнарускі царкоўны дзеяч, філосаф і пісьменнік, заснавальнік Кіева-Пячэрскай лаўры (1051), першы мітрапаліт кіеўскі з мясцовага духавенства (1051—54 ці 1055).

Аўтар публіцыстычнага твора Старажытнай Русі — «Слова пра закон і дар Божы» (сустр. таксама «Слова пра закон і ласку Божую») (паміж 1037 і 1050), дзе развіваецца думка пра роўнасць народаў, якія вызнаюць хрысціянства, абгрунтоўваецца значэнне хрышчэння Русі як духоўнага нараджэння рускага народа, высока ацэньваюцца справы князёў, якія праславілі Русь у іншых краінах. У «Слове» выказаны таксама ідэі вялікага князя кіеўскага Яраслава Мудрага аб царкоўнай незалежнасці Кіеўскай дзяржавы ад Візантыі.

## Літаратура 
* Іларыён //  С. 195.
* 

Катэгорыя:Мітрапаліты Кіеўскія і ўсяе Русі
Катэгорыя:Свяціцелі
Катэгорыя:Рускія праваслаўныя святыя
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Пісьменнікі Украіны
Вялікі камень з адзнакай

**Вялікі камень з адзнакай** — валун у Беларусі, геалагічны помнік прыроды. Размешчаны за 200 м на паўднёвы захад ад в. Сякераўцы Ашмянскага раёна Гродзенскай вобласці. Граніт ружовы біятытавы, лейкакратавы дробназярністы. Па форме нагадвае вялікі прас. Даўжыня валуна складае 4,1 м, шырынёй 3,4 м, вышынёй над паверхняй зямлі 3,2 м, у абводзе 11,6 м, аб'ём 45 м³, маса каля 118 т. На заходнім баку высечаны чатырохканцовы крыж. Прынесены ледавіком каля 130—150 тысяч гадоў назад з Балтыйскага шчыта.

Паводле сведчанняў мясцовага насельніцтва, падчас вайны 1812 года пад каменем быў закапаны скарб, які ў 1924—1925 гг. быў выняты невядомымі асобамі.

## Літаратура 
* Вялікі камень з адзнакай. 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Валуны Беларусі
Катэгорыя:Геалагічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Геалогія Ашмянскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Ашмянскага раёна
Катэгорыя:Сякераўцы
Лучын (археалагічны помнік)

**Лучы́н** — археалагічныя помнікі неаліту, бронзавага і жалезнага вякоў, эпохі Кіеўскай Русі (гарадзішча і селішча) каля вёскі Лучын Рагачоўскага раёна Гомельскай вобласці.

Селішча належалі плямёнам верхнедняпроўскай культуры і сярэднедняпроўскай культуры. Выяўлены рэшткі наземных жытлаў з агнішчамі ў цэнтры, знойдзены крамянёвыя прылады працы і іншыя вырабы, ляпны арнаментаваны посуд.

Гарадзішча ўмацавана падковападобным валам, як і селішча належала носьбітам мілаградскай культуры, зарубінецкай культуры і насельніцтву часоў ранняга сярэдневякоўя. Знойдзены ляпная і ганчарная кераміка, вырабы з жалеза і бронзы, фрагменты шкляных бранзалетаў.

Некаторыя даследчыкі лічаць, што тут, магчыма, знаходзіўся летапісны горад Лучын (XII—XIII ст.).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Зарубінецкая культура
Катэгорыя:Мілаградская культура
Катэгорыя:Лучын (аграгарадок)
Катэгорыя:Гарадзішчы Рагачоўскага раёна
Катэгорыя:Селішчы Рагачоўскага раёна
Катэгорыя:Паселішчы Рагачоўскага раёна
Грывень-камень

**Гры́вень-ка́мень** — валун, геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння ў Беларусі. Помнікам прыроды абвешчаны ў 1971 годзе.

Размешчаны каля дарогі вёска Крэва — горад Маладзечна, за З км на поўдзень ад вёскі Вавукі Смаргонскага раёна Гродзенскай вобласці. Ледавіковы валун ружовага граніту рапаківі з авоідамі палявога шпату. Даўжыня валуна складае З м, шырыня 2,7 м, вышыня над паверхняй зямлі 1,7 м, у абводзе 9 м, аб'ём 7 м, маса каля 20 т. Формаю круглаваты, пастаўлены рубам, верхняя частка нагадвае завітую грыву каня. Прынесены ледавіком каля 130—150 тысяч гадоў назад з раёна горада Выбарг.

## Літаратура 
* Грывень-камень // 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Валуны Беларусі
Катэгорыя:Геалагічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння  Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Геалогія Смаргонскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Смаргонскага раёна
Катэгорыя:Вавукі
Глыбачанскія валуны

**Глыбача́нскія валуны́** — геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння у Беларусі, размешчаны за 5 км на паўднёвы захад ад в. Глыбачка Ушацкага раёна Віцебскай вобласці. 3 валуны шаравата-ружовага парфірападобнага граніту. Найбуйнейшы камень даўжынёй 4 м, шырынёй 2,6 м, вышынёй над паверхняй зямлі 1,8 м, у абводзе 12 м. Другі валун ляжыць за 30 м на поўнач, яго даўжыня складае 2,3 м, шырыня 2,3 м, вышыня над паверхняй зямлі 0,7 м. Трэці камень знаходзіцца за 1 км на паўднёвы захад ад вёскі, формаю нагадвае вялікі прас, яго даўжыня складае 3,3 м, шырыня 1,4 м, вышыня 1,6 м. Глыбачанскія валуны прынесены ледавіком каля 18—20 тысяч гадоў назад з раёна г. Выбарг. Ахоўны статус нададзены ў 1988 годзе.

## Літаратура 
* Глыбачанскія валуны. 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Геалагічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння  Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Геалогія Ушацкага раёна
Катэгорыя:Валуны Беларусі
Катэгорыя:Глыбачка (Глыбачанскі сельсавет)
Авіяцыйная катастрофа

[right|300x|thumb|Крушэнне [Гіндэнбург (дырыжабль)|цэпеліна Гіндэнбург, адна з самых знакамітых авіякатастроф XX стагоддзя]]

**Авіяцыйнае здарэнне з чалавечымі ахвярамі (катастрофа)** — авіяцыйнае здарэнне, якое прывяло да гібелі або знікнення без вестак аднаго ці больш чалавек, якія знаходзіліся на борце паветранага судна (пасажыраў ці членаў экіпажа). Да катастроф адносяцца таксама выпадкі гібелі каго-небудзь з асоб, якія знаходзіліся на борце, у працэсе іх аварыйнай эвакуацыі з паветранага судна.

## Гл. таксама 
* Здарэнне з Як-40 над Растовам-на-Доне

## Спасылкі 
* aviation-safety.net 
* Авиационные происшествия, инциденты и авиакатастрофы в СССР и России. 

Катэгорыя:Катастрофы
Катэгорыя:Авіякатастрофы
Налюцік

**Налю́цік** — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці, за 33 км на паўночны ўсход ад горада Гарадок, за 1 км на паўночны захад ад возера Цёста, за 1,5 км на паўночны ўсход ад вёскі Сяло, у басейне ракі Аўсянка.

Плошча паверхні 0,006 км². Даўжыня 0,22 км, найбольшая шырыня 0,08 км. Даўжыня берагавой лініі 0,5 км.

Схілы катлавіны вышынёй 5—7 м, спадзістыя, верхняя частка пад ворывам, ніжняя пад лесам. На поўначы забалочаная пойма шырынёй 0,2 км.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна
Лушчыкі

Назву **Лу́шчыкі** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць
** Лушчыкі — вёска ў Кобрынскім раёне
* Гродзенская вобласць
** Лушчыкі — вёска ў Воранаўскім раёне
* Мінская вобласць
** Лушчыкі — вёска ў Мядзельскім раёне
Мажулева

Назву **Мажу́лева** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць
** Мажулева — вёска ў Сенненскім раёне
* Мінская вобласць
** Мажулева — вёска ў Валожынскім раёне
Майскае

Назву **Ма́йскае** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць:
** Майскае — вёска ў Жлобінскім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Майскае — вёска ў Мсціслаўскім раёне
### Расія 
* Майскае (Паўночная Асеція)
* Майскае — вёска ў Смаленскай вобласці
Нізкія

Назву **Ні́зкія** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць
** Нізкія — вёска ў Ляхавіцкім раёне
* Віцебская вобласць
** Нізкія — былая вёска ў Гарадоцкім раёне
Alnus viridis

**Álnus viridis** — лістападнае дрэва або куст, від роду  сямейства .

Найбольш зімаўстойлівы від роду Вольха, які сустракаецца нават у Арктыцы.

## Батанічнае апісанне 
У паўночных частках свайго арэалу прысадзісты ці нават паўзучы куст са скарочанымі і скрыўленымі галінамі; у паўднёвых частках арэалу, у Сібіры і на Далёкім Усходзе дрэва да 6 м вышынёй, а падвід () да 12 м вышынёй. З’яўляецца як бы пераходнай формай паміж бярозай і вольхай.

Кара гладкая, цёмна-шэрая. Маладыя галіны бурыя або зелянява-шэрыя, а парасткі чырванавата-карычневыя, пляскатыя, клейкія, з белымі чачавічкамі.

*Alnus viridis* служыць сховішчам прамысловым жывёлам, а таксама складае корм лосям у зімовы перыяд.

## Практычнае выкарыстанне 
У культуры малавядомая, але можа быць выкарыстана як буйналісты дэкаратыўны куст, восенню доўга захоўвае зялёнае лісце.
Кара і лісце даюць фарбу для звярыных шкур.

## Класіфікацыя 
### Таксанамія 
Від ***Alnus viridis*** уваходзіць у род  падсямейства  сямейства  парадку .

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Alnus viridis у базе дадзеных Каралеўскіх батанічных садоў К’ю, Вялікабрытанія 

Катэгорыя:Бярозавыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Дэкаратыўныя кусты
Ігнацій Іяўлевіч

**Ігна́цій Іяўле́віч** або **Ігнат Яўле́віч** (26 верасня 1619, Магілёў — каля 1686) — педагог-асветнік, пісьменнік, грамадскі і царкоўны дзеяч.

## Біяграфія 
Пачатковую адукацыю атрымаў у Шклове. Вучыўся ў Магілёўскай брацкай школе. У 1638—1641 гадах вывучаў пачаткі філасофіі ў Кіеўскім калегіуме. Пазней вывучаў тэалогію і медыцыну вывучаў у Замойскай акадэміі (Польшча).

Быў прафесарам свабодных навук у Кіева-Магілянскай калегіі. Разам з рэктарам калегіі С. Пачаскім удзельнічаў у арганізацыі ў Ясах (Румынія) славяна-грэка-лацінскай акадэміі, адкрытай у 1640 годзе.

У 1647 годзе пастрыгся ў Кіеве ў манахі. Жыў у Львове, Ярославе (у Галіцыі), Кракаве, Скіце, Камянцы, Сочаве (Валахія), Оршы і інш.

Падчас вайны 1654—1667 гадоў, пасля заняцця маскоўцамі Полацка, у 1655 годзе прызначаны ігуменам праваслаўнага полацкага Богаяўленскага манастыра. Адкрыў пры Богаяўленскім манастыры школу і бібліятэку. Вітальная прамова Іяўлевіча спадабалася вялікаму князю маскоўскаму Аляксею Міхайлавічу падчас наведання Полацка ў 1656 годзе, як падзяку, у 1657 годзе Іяўлевіч атрымаў «на церковное строенье» цэглу разбуранага маскоўцамі касцёла ў Друі. Загадам Аляксея Міхайлавіча ад 10 снежня 1659 года полацкі епіскап Каліст пасвяціў ігумена Ігнація на Барысаглебскую архімандрыю, а ў верасні 1660 года Аляксей Міхайлавіч дазволіў Іяўлевічу трымаць Богаяўленскі і Барысаглебскі манастыры разам. У 1660 годзе Іяўлевіч удзельнічаў у працы сабора ў Маскве, скліканага Аляксеем Міхайлавічам у справе адхілення ад стальца патрыярха Нікана.

Быў апекуном полацкіх паэтаў Ф. Утчыцкага і Сімяона Полацкага, падтрымліваў прыязныя адносіны з маскоўскімі дзяржаўнымі і культурнымі дзеячамі Ф. Рцішчавым і А. Ардын-Нашчокіным.

Паводле Міхаіла Баўтовіча, у 1664 годзе Іяўлевіч разам з манахамі Багаяўленскага манастыра Геронтам і Анатолем адправіўся ў Маскву, дзе раптоўна памёр.

Паводле іншых звестак, апошнія раз Іяўлевіч згаданы ў перапісцы з маскоўскім патрыярхам Іаакімам у студзені—сакавіку 1686 года.

## Літаратурная спадчына 
З літаратурнай спадчыны Іяўлевіча дайшла яго аўтабіяграфічная запіска (на польскай мове, апублікавана С. Голубевым у 1886), у якой важныя матэрыялы па гісторыі гарадской адукацыі 2-й чвэрці 17 ст., культурныя ўзаемасувязі беларускага і ўкраінскага народаў. Захаваліся яго прамовы з нагоды розных рэлігійных і палітычных падзей, некалькі лістоў да Сімяона Полацкага. Вядомы яго дэкламацыя на прыезд у Магілёў віцебскага, аршанскага, мсціслаўскага і магілёўскага епіскапа Іосіфа Гарбацкага (4.8.1650), некалькі вершаў на ўзор элегій Авідзія. У паэзіі Іяўлевіча яскрава выяўлены рысы сілабізму.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Іяўлевіч Ігнацій //  С. 371.
* Гісторыя беларускай дакастрычніцкай літаратуры. Мн., 1968 Т. 1. С. 363—364.
* 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Праваслаўныя манахі Беларусі
Катэгорыя:Постаці Полацка
Катэгорыя:Архімандрыты
Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі
Крыніца Валожынская

**Крыніца Валожынская** — гідралагічны помнік прыроды мясцовага значэння ў Беларусі, размешчана за 0,1 км на паўночны ўсход ад г. Валожына Валожынскага раёна Мінскай вобласці, у канцы вуліцы Кірава. Ахоўны статус нададзены 16 кастрычніка 2008 года.

## Апісанне 
Крыніца Валожынская ўяўляе сабой групу крыніц — 2 выхады падземных вод на дзённую паверхню. Абодва выхады каптаваны. Паводле марфалогіі месца выхаду падземных вод на дзённую паверхню крыніца адносіцца да крыніц тыпу рэакрэн. Выхады падземных вод знаходзяцца ў ніжняй частцы канцова-марэннага ўзгорка. Паводле кірунку руху падземных вод да іх выхаду на паверхню зямлі крыніца з’яўляецца сыходнай. Паводле характару рэжыму яна адносіцца да пастаянна дзеючых крыніц. Агульны аб’ём падземных вод крыніцы, што паступаюць на дзённую паверхню, досыць высокі, складае 0,1 л/с.

Паводле хімічнага саставу вада крыніцы адносіцца да гідракарбанатнага класа кальцыевай групы. Агульная мінералізацыя вады ў крыніцы складае 411,5 мг/куб.дм. Актыўная рэакцыя вады паводле вадароднага паказчыка слабашчолачная, бліжэй да нейтральнай pH 7,4. Тэмпература вады крыніцы — 8,8 С°. Колькасць забруджвальных мікраэлементаў (нітрытаў і нітратаў) у вадзе крыніцы ніжэй за гранічна дапушчальную канцэнтрацыю (ГДК) для пітной вады.

Расліннае покрыва на тэрыторыі помніка прыроды «Крыніца Валожынская» прадстаўленая лугавой, сінантропнай, каляводнай і воднай расліннасцю. На тэрыторыі помніка прыроды выяўлены ахоўны від, уключаны ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь (3 выданне), званочак шыракалісты (Campanula latifolia), а таксама растуць віды, якія нячаста сустракаюцца ў Беларусі, частка з якіх у рэспубліцы расце каля граніц іх натуральнага распаўсюджвання.

## Спасылкі 
* Рашэнне Валожынскага раённага выканаўчага камітэта ад 16.10.2008 N 1287 «Аб абвяшчэнні гідралагічных, геалагічных і батанічных помнікаў прыроды мясцовага значэння»

Катэгорыя:Гідралагічныя помнікі прыроды мясцовага значэння Мінскай вобласці
Катэгорыя:Славутасці Валожына
Катэгорыя:Крыніцы Беларусі
Ракаўская крыніца

**Ракаўская крыніца** — гідралагічны помнік прыроды мясцовага значэння ў Беларусі, размешчаны на ўсходняй ускраіне вёскі Ракаў, каля шашы Ракаў — Кучкуны, што злучае населены пункт з аўтамагістраллю Мінск—Гродна, у месцы, якое мясцовыя жыхары называюць «У Крыжы». Ахоўны статус нададзены 16 кастрычніка 2008 года.

## Гісторыя 
Ракаўская крыніца вядома з XV стагоддзя. Паводле падання, запісанага са слоў ракаўскіх старажылаў у пачатку 1840-х гадоў, у той час адзін з мясцовых жыхароў, хворы і сляпы, пачуў у сне голас Дзевы Марыі, якая загадвала яму ісці на ўсход, спыніцца ля высокага дрэва і капаць зямлю. Некалькі разоў усадзіў чалавек у зямлю рыдлёўку, і забілася крыніца. Стары абмыў у ёй твар і стаў відушчым: перад сабой ён убачыў абраз Божай Маці, ад якога ішло дзіўнае святло. Над крыніцай пабудавалі царкву, дзе і змясцілі цудатворны абраз.

У час хрушчоўскай антырэлігійнай кампаніі царква і мураваная каплічка над крыніцай, узведзеная ў 1906 годзе, былі знішчаны.

У наш час крыніца адноўлена, усярэдзіне пастаўлены крыж. Сама крынічка выбіваецца з-пад вярбы за некалькі метраў ад капліцы.

## Апісанне 
Крыніца Ракаўская адносіцца да крыніц тыпу геларэакрэн. Выхады падземных вод у ніжнай частцы марэннага ўзвышша ўяўляюць сабой групу крыніц рознага тыпу. У натуральным стане захаваліся крыніцы тыпу гелакрэн, якія ўтвараюць крэнаполе — забалочаную мясцовасць, пакрытую дрэвава-хмызняковай расліннасцю. Яны знаходзяцца на адлегласці 40 метраў на поўнач ад асноўнага выхаду падземных вод. Асноўны выхад тыпу рэакрэн у натуральным стане не захаваўся — каптаваны. Паводле кірунку руху падземных вод да іх выхаду на паверхню зямлі крыніца з'яўляецца сыходнай. Паводле характару рэжыму ён адносіцца да пастаянна дзеючых крыніц. Агульны аб'ём падземных вод крыніцы, што паступаюць на дзённую паверхню, досыць высокі, складае 0,03 л/с.

Паводле хімічнага саставу вада крыніцы адносіцца да гідракарбанатнага класа кальцыевай групы. Агульная мінералізацыя вады ў крыніцы складае 442,1 мг/куб.дм. Актыўная рэакцыя вады паводле вадароднага паказчыка слабашчолачная, бліжэй да нейтральнай pH 8,07. Тэмпература вады крыніцы ў каптаванай частцы — 10,8 С°. Колькасць забруджвальных мікраэлементаў (нітрытаў і нітратаў) у вадзе крыніцы ніжэй за гранічна дапушчальную канцэнтрацыю (ГДК) для пітной вады.

Расліннае покрыва на тэрыторыі помніка прыроды «Крыніца Ракаўская» прадстаўлена лугавой, каляводнай, лясной і сінантропнай расліннасцю.

## Спасылкі 
* Рашэнне Валожынскага раённага выканаўчага камітэта ад 16.10.2008 N 1287 «Аб абвяшчэнні гідралагічных, геалагічных і батанічных помнікаў прыроды мясцовага значэння»
* Святые источники Беларуси. Раков 

Катэгорыя:Гідралагічныя помнікі прыроды мясцовага значэння  Мінскай вобласці
Катэгорыя:Геалогія Валожынскага раёна
Катэгорыя:Ракаў
Катэгорыя:Славутасці Валожынскага раёна
Катэгорыя:Крыніцы Беларусі
Аацыстыдыум авальны

**Аацыстыдыум авальны** (*Oocystidium ovale*) — від аднаклетачных зялёных водарасцей сямейства аацысціевых. На Беларусі трапляецца ў планктоне азёр і лужынах.

## Апісанне 
Клеткі эліпсападобныя, адзіночныя ў складзе часовых калоній з 2—4 клеткамі ў сярэдзіне шырокага чахла з вадзяністай слізі, свабодна плаваюць. Памер клетак 10—11,5x9—10,4 мкм, чахол большы амаль утрая. Хларапластаў 2, прысценныя, чашападобныя, кожны з пірэноідам. Ядро цэнтральнае. Размнажаецца 2—4 аўтаспорамі, якія выходзяць праз мацярынскую абалонку ў экватарыяльнай частцы.

## Літаратура 
* *Міхеева Т.* Аацыстыдыум // Энцыклапедыя прыроды Беларусі / гал. рэд. І. П. Шамякін. Т. 1. — Мн.: БелСЭ, 1983. — С. 15.

Катэгорыя:Аацысціевыя
Т-64

**Т-64** (Індэкс ГАБТУ — '''Аб'ект 432''') — савецкі сярэдні танк.

## Гісторыя распрацоўкі 
Пачынаючы з 1954 г. канструктарскае бюро Харкаўскага завода транспартнага машынабудавання (ХЗТМ) вяло распрацоўку новага сярэдняга танка пад пазначэннем «аб'ект 430». Галоўным канструктарам гэтага танка быў А.А. Марозаў. Танк адрозніваўся, перадусім, кампаноўкай маторна-трансмісійнага аддзялення, у якім быў усталяваны адмыслова сканструяваны двухтактавы турбапоршневы рухавік 4ТПД, а потым і больш дасканалы 5ТД з дзвюма планетарнымі бартавымі трансмісіямі, змесцаванымі па абодва бакі рухавіка. Такая кампаноўка дазволіла зменшыць аб'ём маторна-трансмісійнага аддзялення амаль удвая ў параўнанні з Т-54. У хадавой частцы была скарыстаны апорныя коўзанкі з унутранай амартызацыяй. На танку была ўсталяваны новы аптычны далямер, начныя назіральныя прыборы і начны прыцэл, а таксама абсталяванне для падваднага кіравання.

Аднак якасная перавага «аб'екта 430» над серыйнымі савецкімі і замежнымі танкамі была дасягнута пасля ўсталёўкі на ім гладкаствольнай 115-мм гарматы Д-68 з аўтаматам зараджання. Дапрацаваны, перадусім у кірунку ўзмацненні бранявой абароны, танк атрымаў пазначэнне «аб'ект 432» і пасля выпрабаванняў быў запушчаны ў серыйную вытворчасць пад пазначэннем Т-64. Палігонныя выпрабаванні танк прайшоў не ў поўным аб'ёме, і многія нястачы ў яго канструкцыі была выяўлены і ліквідаваны ўжо падчас серыйнай вытворчасці і эксплуатацыі ў войсках. Прычына правядзення выпрабаванняў па скарочанай праграме палягала ў тым, што на адным з паказаў новай вайсковай тэхнікі танк вельмі спадабаўся тагачаснаму генсаку М. С. Хрушчову, які заявіў: «Будзем браць».

Катэгорыя:Танкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Танкі СССР
Катэгорыя:Сярэднія танкі
Аацысціс

**Аацы́сціс** (*Oocystis*) — род аднаклетачных або каланіяльных зялёных водарасцей сямейства аацысціевых.

## Апісанне 
Клеткі памерам 2,3—53х5—30 мкм, ад эліпсападобных да амаль шарападобных, адзіночныя або калоніямі па 2—64. Абалонка гладкая або з патаўшчэннем і бурымі бародаўкамі на полюсах, іншы раз укрыта тоўстым слоем слізі. Размнажаюцца аўтаспорамі. Часам да 3 пакаленняў даччыных клетак застаюцца ў матчынай абалонцы і ўтвараюць калоніі.

## Арэал і экалогія 
Вядома каля 50 відаў і ўнутрывідавых таксонаў. Трапляюцца ўсюды, пераважна ў стаячых забруджаных водах.

## Некаторыя віды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Значэнне і выкарыстанне 
Выклікаюць цвіценне вады. Добры корм для заапланктону.

## Літаратура 
* *Міхеева Т.* Аацысціс // Энцыклапедыя прыроды Беларусі / гал. рэд. І. П. Шамякін. Т. 1. — Мн.: БелСЭ, 1983. — С. 16.

Катэгорыя:Аацысціевыя
Джаяпура

**Джаяпу́ра** () — горад на паўночным захадзе Новай Гвінеі, адміністрацыйны цэнтр інданезійскай правінцыі Папуа. Ранейшыя назвы — **Галандыя**, **Кота-Бару**, **Сукарнапура**. Насельніцтва (2014 г.) - 315 872 чал.

## Гісторыя 
У канцы XIX - пачатку XX ст. мясцовасць Намбэй у заліве Гумбальта прыцягвала гандляроў з еўрапейскіх краін і дробных дзяржаў Паўднёва-Усходняй Азіі. Тут узнікла буйное паселішча, якое кіравалася мясцовым правадыром. 7 мая 1910 г. Намбэй быў афіцыйна анексаваны Нідэрландамі. На яго месцы ўзнік каланіяльны горад і порт Галандыя. У 1942 - 1944 гг. ён быў акупаваны японцамі. У 1949 - 1962 гг. з'яўляўся адміністрацыйным цэнтрам Нідэрландскай Новай Гвінеі. У 1963 г. далучаны да Інданезіі і пераўтвораны ў правінцыйны адміністрацыйны цэнтр. Мае сучасную назву з 1968 г. У 1998 г. пацярпеў ад цунамі.

## Геаграфія 
Горад Джаяпура месціцца на перасмыку паміж дзвюма залівамі ў пагорыстай мясцовасці. Найбольшая вышыня - 287 м. Клімат экватарыяльны вільготны. Сярэдняя тэмпература вагаецца ад +29°C да +31,8°C.

## Інфраструктура 
Горад Джаяпура — важны транспартны, гандлёвы, турыстычны і адміністрацыйны цэнтр. Працуюць порт і аэрапорт Сентані. З 1949 г. — цэнтр каталіцкай дыяцэзіі. У Джаяпуры месціцца вядомы ў Інданезіі футбольны клуб "Персіпура".

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі
* Гарадскі сайт 
* Даведнік для вандроўнікаў

Катэгорыя:Гарады Інданезіі
Папуа

**Папуа́** можа значыць:

* **Папуа**, або **Папуасія** — тэрыторыі, населеныя папуасамі.
* **Папуа** — інданезійская правінцыя.
* **Папуа** — востраў у Антарктыцы.

## Гл. таксама 
* **Папуа — Новая Гвінея** — дзяржава ў Акіяніі.
* **Тэрыторыя Папуа і Новая Гвінея** — падапечная тэрыторыя ААН у 1949 - 1975 гг.
* **Правінцыя Заходняе Папуа** — інданезійская правінцыя.
Варапаеўская Дача

**Варапаеўская Дача** — вялікі лясны масіў у Беларусі, размешчаны ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці, у міжрэччы Паловіцы і Галбіцы. Займае плошчу больш за 80 км².

Каля паловы ляснога масіву забалочана. У цэнтральнай частцы Дачы (урочышча Шурыца) пераважаюць змешаныя ялова-бярозавыя лясы. На сушэйшых месцах у паўночнай і заходняй частцы месца елкі займае сасна. Ва ўрочышчы Зайцова, што знаходзіцца каля Варапаева, сустракаюцца асіннікі. У асноўным лясы Варапаеўскай Дачы спелыя, сярэдняя вышыня дрэў 22-24 м, таўшчыня — 25-30 см. Большая частка ляснога масіву раней выкарыстоўвалася як ваенны палігон.

## Спасылкі 
* Ігар Пракаповіч. Фізічная геаграфія Пастаўскага раёна

Катэгорыя:Лясныя масівы Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Пастаўскага раёна
Флай

**Флай** () — рака на поўдні Новай Гвінеі. Даўжыня — 1050 км, вадазбор — 76000 км².

## Геаграфія 
Рака Флай бярэ пачатак у горнай частцы вострава Новая Гвінея, на тэрыторыі дзяржавы Папуа — Новая Гвінея. У сярэдняй плыні на працягу каля 100 км утварае натуральную мяжу паміж Папуа — Новая Гвінеяй і Інданезіяй. Мае некалькі буйных прытокаў. У вусці ўтварае шырокую дэльту з пратокамі да 5 - 15 м глыбінёй і мноствам нізінных астравоў, пакрытых алювіяльнымі адкладаннямі.

У рацэ сустракаюцца такія прамысловыя віды рыб, як барамундзі, чорны акунь, луцыян.

## Гісторыя 
Дэльта ракі Флай была адкрыта брытанскай экспедыцыяй у 1842 годзе. У 1876 годзе італьянец Луіджы Марыя д’Альбертыс здзейсніў на параходзе «Нява» вандроўку 900 км углыб Новай Гвінеі.

## Экалогія 
У 1984—2013 гадах рака Флай была забруджана адыходамі горнай прамысловасці. Гэта прывяло да павышэння канцэнтрацыі медзі ў вадзе ў 30 разоў, атручванню людзей і жывёл. Было загублена 1588 км² лясных тэрыторый.

## Спасылкі 
* Fly River 
* New Guinea rivers
* Fly River System, Papua New Guinea
* Stephen Swales, Fish and Fisheries of the Fly River, Papua New Guinea: Population Changes Associated with Natural and Anthropogenic Factors and Lessons to be Learned

Катэгорыя:Рэкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Рэкі Папуа — Новай Гвінеі
Катэгорыя:Рэкі Інданезіі
Катэгорыя:Памежныя рэкі
Пастаўская Дача

**Пастаўская Дача** — лясны масіў у Беларусі, размешчаны на поўнач ад г. Паставы Пастаўскага раёна Віцебскай вобласці. Займае плошчу 1,2 тыс. га.

Пераважаюць мохавыя, чарнічныя, радзей верасковыя і бруснічныя бары і верхавыя сфагнавыя саснякі. Невялікія паніжэнні заняты бярозавымі, асаковымі і чорнаальховымі лясамі. Сярод ляснога масіву размешчаны невялікія азёры Дубок, Сляпіца, Азёркі, Белае, Зосіна.

## Спасылкі 
* Ігар Пракаповіч. Фізічная геаграфія Пастаўскага раёна

Катэгорыя:Лясныя масівы Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Пастаўскага раёна
Груздаўская Дача

**Груздаўская Дача** — лясны масіў у Беларусі, размешчаны  на ўсход ад в. Груздава Пастаўскага раёна Віцебскай вобласці.

У складзе дрэванасаджэнняў пераважаюць елкі, бяроза, сасна. У падлеску, як і ў іншых лясных масівах, сустракаюцца такія пароды дрэў як рабіна, ясень, клён, вольха, дуб, вяз, ядловец, ліпа, таполя, вярба, чаромха, дзікія яблыні ды ігрушы.

## Спасылкі 
* Ігар Пракаповіч. Фізічная геаграфія Пастаўскага раёна

Катэгорыя:Лясныя масівы Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Пастаўскага раёна
Спорыцкая ледавіковая лагчына

**Спорыцкая ледавіковая лагчына** — лагчына ў Беларусі, геалагічны помнік прыроды мясцовага значэння. Размешчана за 6 кіламетраў на паўднёвы захад ад г. Паставы Віцебскай вобласці паміж вёскамі Шыркі, Падаляны, Салаўі, Сіманькі, Вялікія Споры, Фалевічы, Яцавічы. Займае плошчу 14,5 кв. км. Паводле меркаванню навукоўцаў, Спорыцкая ледавіковая лагчына з’яўляецца эталонам сярод падобных аб’ектаў Беларусі. Добрая захаванасць ландшафтаў і адносная экалагічная чысціня ваколіц стварае выдатныя магчымасці для развіцця турызму. 8 кастрычніка 2015 года на тэрыторыі Спорыцкай ледавіковай лагчыны створаны рэспубліканскі гідралагічны заказнік «Споры»

На тэрыторыі заказніка знаходзіцца унікальная ледавіковая даліна. Яна з’явілася 20-17 тысяч гадоў таму ў выніку разворвання ледавіком горных парод, па якіх ён рухаўся. У выніку гэтага ўтварылася тыповая ледавіковая лагчына шырынёй 1-1,7 кіламетра і даўжынёй больш 7 кіламетраў. У параўнанні з навакольнымі ландшафтамі Спорыцкая лагчына апушчана на 25-30 метраў і аддзяляецца ад іх абрывістымі схіламі.

## Спасылкі 
* Ігар Пракаповіч. Фізічная геаграфія Пастаўскага раёна

Катэгорыя:Рэльеф Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Геалогія Пастаўскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Пастаўскага раёна
Катэгорыя:Лагчыны Беларусі
Катэгорыя:Геалагічныя помнікі прыроды мясцовага значэння Віцебскай вобласці
Абліква

**Аблі́ква** (*Thayeria obliqua*) — рыба сямейства харацынід атрада харацынападобных.

## Апісанне 
Даўжыня да 5 см (бывае да 7,5 см), самцы меншыя за самак. Цела серабрыста-шэрае, цёмнае, брушка святлейшае. Ад жабернай накрыўкі да хваставога плаўніка і па яго ніжняй лопасці ідзе шырокая чорная паласа, акаймаваная з бакоў вузкімі залацістымі палоскамі. Верхняя лопасць хваставога плаўніка і іншыя плаўнікі бясколерныя.

## Экалогія 
Жыве вялікімі чародамі ў рэках басейна Амазонкі.

## Значэнне і выкарыстанне 
Гадуецца ў акварыумах. Найлепш гадаваць у вялікіх акварыумах з дастатковай прасторай для плавання.

## Літаратура 
* Абліква // Энцыклапедыя прыроды Беларусі / гал. рэд. І. П. Шамякін. Т. 1. — Мн.: БелСЭ, 1983. — С. 18.

Катэгорыя:Харацыніды
Абсідыя

**Абсі́дыя** (*Absidia*) — род зігаміцэтавых грыбоў сямейства . 

## Апісанне 
Калоніі грыбоў звычайна з развітым паветраным міцэліем, пушыстыя або лямцава-пушыстыя, светлаафарбаваныя. Сталоны карычняватыя. Сціласпарангіі грушападобныя, па 2—5 на ніткападобных, простых ці галінастых сціласпарангіяносцах. Спарангіяспоры бясколерныя, авальныя, гладкія, іншы раз шурпатыя. Вынік полавага працэсу — зігаспоры, голыя або абкружаныя сеткаватым пакрывалам, бурыя, з бародаўчатымі выступамі, не пастаянныя, утвараюцца на сталонах. Некаторыя віды маюць таксама хламідаспоры.

## Арэал і экалогія 
Вядомы 28 відаў і разнавіднасцей, пашыраных у Еўразіі, Афрыцы, Амерыцы; на Беларусі каля 10 відаў.

Сапратрофы, радзей факультатыўныя паразіты на іншых грыбах парадку мукаральных. Жывуць у глебе, на раслінных і жывёльных рэштках.  утварае пляскатыя, роўныя, белаватыя калоніі, якія пазней робяцца шаравата-карычневымі, густаапушанымі; спарангіяспоры цыліндрычныя, часткова эліпсоідна-цыліндрычныя.  вызначаецца густапушыстымі белавата-шараватымі або карычневымі калоніямі і эліпсоідна-шарападобнымі спарангіяспорамі.

## Значэнне і шкоднасць 
Некаторыя выклікаюць мукармікозы лёгкіх («несапраўдны туберкулёз»), галаўнога мозгу і іншых органаў чалавека і жывёл, плесню, самасаграванне, мокрую гніль сена, саломы, насення, агародніны і інш., у свіней і буйной рагатай жывёлы з імі звязваюць мікатычны аборт і глыбокія пашкоджанні тканак.

## Літаратура 
* *Шуканаў А.* Абсідыя //  — С. 21.

Катэгорыя:Мукаральныя
Гадуцінская Дача

**Гадуцінская Дача** () — вялікі лясны масіў, знаходзіцца на мяжы Беларусі (Пастаўскі раён) і Літвы (Швянчонскі раён), за 10 кіламетраў на паўночны захад ад горада Паставы. Займае плошчу каля 3,5 тыс. га, прычым больш за палову прыпадае на тэрыторыю Літвы.

Трэцяя частка масіву забалочана. У складзе лясоў беразнякі (39 %), асіннікі (24 %), саснякі (16 %), ельнікі (12 %), чорнаалешнікі (9 %). Найбольш распаўсюджаны кіслічныя, чарнічныя і папарацевыя лясы. Саснякі пераважна сфагнавыя, асакова-сфагнавыя і багульнікавыя. Каля 1/3 беразнякоў прадстаўлены бярозай пушыстай. На частцы тэрыторыі Гадуцінскай Дачы плануецца стварэнне батанічнага заказніка «Вілейты».

## Спасылкі 
* *Ігар Пракаповіч* Фізічная геаграфія Пастаўскага раёна

Катэгорыя:Лясныя масівы Беларусі
Катэгорыя:Лясныя масівы Літвы
Катэгорыя:Геаграфія Пастаўскага раёна
Катэгорыя:Швянчоніскі раён
Папуа (правінцыя, Інданезія)

**Папуа́** () — правінцыя ў заходняй частцы Новай Гвінеі і на суседніх астравах Інданезіі. Плошча - 309 934,4 км². Насельніцтва (2014 г.) - 3 486 432 чал. Адміністрацыйны цэнтр — Джаяпура.

## Спасылкі 
* Pemerintah Provinsi Papua
* Indonesian Political Geography - Papua
* The History of Indonesian Papua (Province of Papua and Province of West Papua) 
* West Papua: Forgotten War, Unwanted People
* The Status of Papua, Indonesia
* IRIN humanitarian news and analysis

Папуа
Папуа
Himantoglossum hircinum

***Himantoglossum hircinum*** — від аднадольных кветкавых раслін роду  сямейства . Тыпавы від роду.

## Адкрыццё 
Від пад агульнапрынятай назвай быў апісаны нямецкім навукоўцам Куртам Шпренгелем у 1826 годзе ў трэцім томе
*Systema vegetabilium*. У 1753 годзе ў сваёй працы *Species Plantarum* Карл Ліней апісаў від пад назвай *Satyrium hircinum*. Акрамя яго, пад рознымі назвамі расліну апісвалі Каспар Баўгін, , Жан Франсуа Сег’е.

## Сінаніміка 
Паводле базы дадзеных *The Plant List*, у сінаніміку віду ўваходзяць наступныя назвы:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Архідныя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
SETI (значэнні)

* **SETI** () - праект па пошуку пазаземных цывілізацый.
* **S.E.T.I.** - альбом нарвежскай групы The Kovenant.
* **SETI@home** - некамерцыйны праект, які выкарыстоўвае свабодныя рэсурсы на камп'ютарах добраахвотнікаў, для пошука пазаземнага розума.
Маяк (гара, Пастаўскі раён)

**Гара Маяк** — узгорак у Беларусі, размешчаны каля дарогі Казнадзеюшкі — Каптаруны за 0,2 км на ўсход ад вёскі Рынкяны Пастаўскага раёна Віцебскай вобласці. Гара Маяк з’яўляецца найвышэйшым пунктам Пастаўскага раёна і Свянцянскіх градаў на тэрыторыі Беларусі.

Абсалютная вышыня гары Маяк складае 240,5 метраў над узроўнем мора, адносная вышыня складе 15-25 метраў. Спадзістасць схілаў дасягае 20 %. Гара выцягнута з поўначы на поўдзень на 250 метраў пры шырыні 200 метраў і мае плошчу 13,0 га. Абвод — 1,5 кіламетра. Паверхня ўзгорка няроўная: неглыбокімі вузкімі лагчынамі ён падзелены на тры адасобленыя часткі. Складзена гэта форма рэльефу канцова-марэннымі адкладамі з марэнных суглінкаў з галькай і жвірам. На вяршыні і па схілах сустракаецца шмат невялікіх валуноў. Гара Маяк утварылася ў выніку дзейнасці паазёрскага ледавіка 17-20 тысяч гадоў таму шляхам выціскання і пераадкладання горных парод каля краю актыўнай лядовай масы.

## Спасылкі 
* Ігар Пракаповіч. Фізічная геаграфія Пастаўскага раёна

Катэгорыя:Узгоркі Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Пастаўскага раёна
Катэгорыя:Свянцянскія грады
Івянецкая кераміка

**Івяне́цкая кера́міка** — традыцыйныя вырабы гаспадарчага і дэкаратыўнага прызначэння ганчароў з мястэчка Івянец Валожынскага раёна. Промысел вядомы з XVI ст.

Выраблялі кухонны і сталовы посуд (тэракотавы, чорназадымлены і паліваны): гаршчкі, міскі, глякі, слоікі, талеркі; тэракотавую і паліваную кафлю з рэльефнымі расліннымі і зааморфнымі, геральдычнымі выявамі. Посуд аздаблялі штампаваным, гравіраваным або ляпным геаметрычным арнаментам, паліваныя вырабы — ангобнай размалёўкай (вадкім растворам тонка змолатай гліны іншага колеру) у выглядзе кропак, завіткоў і галінак.

Найбольшага развіцця івянецкая кераміка дасягнула ў канцы XIX — пачатку XX стст. Працавалі майстэрні па вытворчасці посуду і кафлі, значна пашырыўся асартымент вырабаў (чайнікі, маслёнкі, вазы, падсвечнікі ды інш.). Выраблялі пераважна паліваны посуд з ангобнай размалёўкай карычневага ці белага колеру ў выглядзе прамых ці хвалістых паяскоў, хваёвых лапак, іншых геаметрычных ці раслінных матываў. Была пашыраная вытворчасць паліванай манахромнай (жоўтай, карычневай, белай, зялёнай) кафлі з рэльефнымі выявамі кветак, раслінаў, адвольных кампазіцый у стылі «мадэрн». Выраблялі таксама карнізы для печак і цацкі.

У 1960 г. на базе ганчарнай арцелі створана фабрыка мастацкай керамікі і вышыўкі, якая ў 1979 г. увайшла ў аб’яднанне «Беларуская мастацкая кераміка». Сучасныя вырабы вызначаюцца акруглымі мяккімі абрысамі, геаметрычным узорам — гарызантальнымі гладкімі і расчасанымі палосамі, які пакрывае выраб накшталт тканіны. Такая тэхніка называецца фляндроўка — яна лічыцца характэрнай прыкметай мясцовых керамічных вырабаў: на сырыя (неабпаленыя) гліняныя вырабы наносяцца зялёны, белы і чорны пігменты, а затым іх «расчэсваюць» адмысловымі грабеньчыкамі.

Калекцыі Івянецкай керамікі зберагаюцца ў многіх музеях Беларусі, а таксама — у Дзяржаўным музеі этнаграфіі ў Санкт-Пецярбургу.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Івянецкая кераміка. 
* Гісторыя беларускага мастацтва. Т, б, Мн., 1994;
* *Сахута, Я.* Беларуская народная кераміка. Мн., 1987;
* *Сахута, Я.* Народнае мастацтва Беларусі. Мн., 1997.

Катэгорыя:Івянец
Катэгорыя:Культура Валожынскага раёна
Баяраўшчына

**Гара Баяраўшчына** — узгорак у Беларусі, размешчаны за 4,5 км на поўдзень ад г. Паставы Пастаўскага раёна Віцебскай вобласці. Займае плошчу каля 0,8 квадратных кіламетраў. Гара ўзвышаецца над навакольнымі ландшафтамі і мае выразна акрэсленыя межы: на захадзе — дрыгвістае ўзбярэжжа возера Амшанага, на поўдні — забалочаная нізіна ручая, левага прытока Мядзелкі, на поўначы і ўсходзе — пойма ракі Мядзелкі. Знаходжанне помніка прыроды «Гара Баяраўшчына» ў маляўнічым ландшафце паміж 3 азёрамі і далінай ракі Мядзелкі робіць гэту мясцовасць вельмі прываблівай для турызму і адпачынку.

Гара Баяраўшына ўяўляе сабой озавую граду, якая выцягнута з поўначы на поўдзень і выяўна ўзвышаецца над вакольнымі нізінамі. Утварылася яна ў часы таяння апошняга паазёрскага ледавіка, калі ў адным з ягоных языкоў утварылася трэшчына, якая і была запоўнена пясчаным водналедавіковым матэрыялам. Гара мае даўжыню 1,1 км. Цэнтральная яе частка больш высокая (155,8 м) і шырокая (да 250 м); на поўнач і поўдзень гара звужаецца да 50 м і паніжаецца да 8 — 10 метраў. Озавая града ўзвышаецца над наваколлем на 15-20 метраў. У яе верхняй частцы знаходзяцца невялікія ўзгоркі і западзіны з адноснай вышынёй і глыбінёй 5-8 метраў. Складзена гара светла-жоўтым пяском і алеўрытам лінзападобнай формы таўшчынёй 8-20 метраў. 

На цяперашні час усходняя частка гары разворваецца, астатняя занята змяшаным лесам. На раллі адбываюцца актыўныя працэсы разбурэння, пераважна водная эрозія. На поўнач ад озавай грады ў недалёкім мінулым паверхня актыўна распрацоўвалася кар'ерам, у выніку чаго ад возера Амшанага да невялічкага безымяннага азярца працягнулася забалочанае паніжэнне, парослае хмызняком. На поўдзень ад гары і зараз вядзецца здабыча пяску ў кар'еры.

## Спасылкі 
* Ігар Пракаповіч. Фізічная геаграфія Пастаўскага раёна

Катэгорыя:Узгоркі Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Пастаўскага раёна
Чорназадымленая кераміка

**Чорназадымленая кераміка** (**дымленне**) — керамічныя вырабы чорнага колеру, часам з сінявата-чорным адценнем, абпальванне якіх завяршалася задымліваннем — тэрмічнай апрцоўкай без доступу паветра з выкарыстаннем смалістага паліва. Для атрымання багатай куравы да паліва дадавалі бяросту, смалістыя трэскі, пакулле з дзёгцем. Выраб прамакаўся куравой наскрозь. У выніку, у горне або ў печы стваралася газавае асяроддзе з высокім утрыманнем вугляроду, які ўзаемадзейнічаў з вокісам жалеза ў гліне і афарбоўваў вырабы ў цёмны колер. Змяншалася порыстаць і павялічвалася трываласць выраба. Астывалі вырабы без доступу кіслароду ў печы з замазаным горанам.

На Беларусі вядома з ранняга жалезнага веку, але яе сучасныя традыцыі ўзыходзяць толькі да старажытнарускага часу. У другой палове XIX — пач. XX ст. вытворчасць чорназадымленай керамікі была пашырана амаль па ўсёй Беларусі. У некаторых ганчарных цэнтрах яе выраблялі спецыяльна для яўрэйскага насельніцтва, якое выкарыстоўвала чорназадымлены посуд для гатавання абрадавай ежы.

## Спасылкі 
* Апісанне працэсу ганчарных вырабаў. Падрыхтоўка гліны  // УК «Магілёўскі абласны метадычны цэнтр НТ і КАП»

Катэгорыя:Віды керамікі
Ёўня (гаспадарчая пабудова)

**Ёўня** (*асець*) — традыцыйная гаспадарчая пабудова для прасушкі збожжавых культур, канапель і лёну.

Звычайна квадратная зрубная пабудова з імшанымі сценамі, насыпной столлю і шчыльна падагнанымі дзвярамі. Мае печ (без коміна), прыстасаванні для прасушкі снапоў — жэрдкі, якія перамяшчаюцца па дзвюх бэльках, умацаваных на вышыні каля 1 м ад падлогі.

Ёўню часцей будавалі каля гумна або ўнутры яго (без страхі).

Пашырана на Віцебшчыне, Магілёўшчыне і часткова Гомельшчыне.

## Літаратура 
* Ёўня //  С. 408.

Катэгорыя:Драўляная архітэктура
Катэгорыя:Гаспадарчыя пабудовы
Гляк

**Гляк**, лакальныя назвы **глёк** — на ўсходзе, **агляк**, **ляк** — на поўначы і паўночным захадзе, **бунька**, **банька** — на паўднёвым захадзе, **лагун** — ганчарны выраб; гліняная пасудзіна для захоўвання і транспарціроўкі рэчываў — алею, квасу, вады і інш. Шарападобная, радзей крыху падоўжаная пасудзіна з плоскім дном, кароткім вузкім горлам з дзюбкай або без яе, 1 — 2 ручкамі, вядомы таксама глякі і з пляскатымі бакамі, без ручак, з 4 гарызантальна пастаўленымі вушкамі ўверсе і ўнізе тулава, праз якія прасоўвалі вяроўку. Памеры ад цацачных (0,1 л) да вялікіх (8 — 10 л).

У гляку заварвалі чай, рабілі настой зёлак, з-за чаго захадзе Віцебшчыны яго называлі **зелянік**.
Выраблялі глякі чорна-задымленыя, паліваныя, зрэдку гартаваныя. Упрыгожвалі іх глянцаваным і лінейна-хвалістым контррэльефным арнаментам, часам ангобнай размалёўкай.

Выява:2024.11.03 Hliak from Jasianiec Hancavičy District Brest Region in Museum of Belarusian Folk Art.jpg|Гляк з Ясянца, 1970-я гг.
Выява:2024.11.03 Hliak 1950s Clay Ceramic Glaze Pottery Mahilioŭ Mogilev Region Belarus.jpg|Гляк з Магілёўскай вобласці, 1950-я гг.
Выява:2024.11.03 Hliak 1970s Clay Glossing Fumming Pružany Brest Region Museum Belarusian Folk Art.png|Гляк з Пружанаў, 1970-я гг.
Выява:2026.02.27 Hliak with Bouquet of Dried and Straw Flowers in Interior of Rajca Manor Museum.jpg

## Літаратура 
* Гляк. 

## Спасылкі 
* ГЛЯК 

Катэгорыя:Народныя промыслы
Катэгорыя:Беларускае народнае мастацтва
Катэгорыя:Ёмістасці
Зенеўскі валун

**Зе́неўскі валун** — геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння на Беларусі. Размешчаны за 0,2 км на поўнач ад в. Зенеўцы Шчучынскага раёна Гродзенскай вобласці. Буйны ледавіковы валун ружова-бурага граніту рапаківі з крышталямі палявога шпату ў выглядзе авоідаў. Даўжыня валуна складае 4,7 м, шырыня З м, вышыня 2,1 м, у абводзе 9,6 м, аб’ём 16 м³, маса каля 42 т. Прынесены ледавіком каля 220—110 тысяч гадоў назад са Скандынавіі. На бакавой паверхні захавалася 25 штучных паглыбленняў паўсферычнай формы (1—5 см у пяпярочніку, да 2,5 см глыбіні), зробленых чалавекам каля 2—2,5 тысяч гадоў назад. У язычніцкія часы — прадмет пакланення.

18 студзеня 2008 года валун абвешчаны геалагічным помнікам прыроды рэспубліканскага значэння. Плошча помніка прыроды — 14,1 м², плошча ахоўнай зоны — 82,2 м².

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Валуны Беларусі
Катэгорыя:Геалагічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Геалогія Шчучынскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Шчучынскага раёна
Катэгорыя:Зенеўцы
Катэгорыя:Культавыя камяні