open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ландшафт тэорыі струн

**Ландшафт тэорыі струн** (антрапічны ландшафт, праблема ландшафту) — існаванне ў тэорыі струн вялікай колькасці (10100-10500) ілжывых вакуумаў. Такая колькасць ілжывых вакуумаў тлумачыцца свабодай выбару прастор Калабі — Яу, якія адказваюць за кампактыфікацыю дадатковых вымярэнняў у тэорыі струн.

Ідэя ландшафту тэорыі струн была прапанавана Леанардам Саскіндам для апісання канкрэтнай рэалізацыі антропнага прынцыпу, які складаецца ў тым, што фундаментальныя фізічныя канстанты маюць пэўныя значэння не па нейкіх фізічных прычынах, а таму, што гэтыя значэнні неабходныя для існавання жыцця на Зямлі, у тым ліку разумных назіральнікаў, якія вымяраюць гэтыя значэння.

На думку крытыкаў тэорыі струн, напрыклад, Лі Смоліна і Дэвіда Гроса, праблема ландшафту выводзіць тэорыю струн з рамак навуковасці, так як яна становіцца няфальсіфікаванай: кожнаму ілжываму вакууму адпавядае свая нізкаэнергетычная — назіраная — фізіка, а выбар сярод іх варыянту, які супадае з вядомай Стандартнай мадэллю і з назіраным значэннем касмалагічнай пастаяннай, аказваецца, імаверна, NP-поўнай задачай, гэта значыць не можа быць здзейснены больш эфектыўна, чым поўным пераборам ўсіх наяўных магчымасцей, што цяпер уяўляецца немагчымым.

## Заўвагі 
## Гл. таксама 
* Тэорыя струн

Катэгорыя:Фізіка элементарных часціц
Катэгорыя:Тэорыя струн
Акінава (прэфектура)

— самая паўднёвая прэфектура Японіі, якая складаецца з сотняў малых астравоў, якія ўтвараюць архіпелаг Рукю працягласцю больш за 1000 км. 

Адміністрацыйны цэнтр прэфектуры — горад Наха.

Спрэчная тэрыторыя паміж Кітаем і Японіяй — астравы Сэнкаку (астравы Дзяаюй) — таксама лічыцца часткай прэфектуры Акінава.

## Гісторыя 
З 14 стагоддзя на тэрыторыі прэфектуры Акінава існавала дзяржава Рукю. Кіраўнік яе меў тытул вана і лічыўся васалам кітайскага імператара. У 1609 годзе гэта дзяржава была заваявана самураямі роду Сімадзу з паўднёваяпонскага ўдзела Сацума. Заваёўнікі захавалі фармальную незалежнасць жыхароў Рукю, але пасадзілі ў сталіцы дзяржавы свайго намесніка-наглядчыка. З тых часоў Рукю знаходзілася ў падвойнай васальнай залежнасці ад Кітая і Японіі.

У 1872 годзе японскі ўрад у аднабаковым парадку пераназваў дзяржава Рукю ў аўтаномны ўдзел Рукю-хан, а ў 1879 годзе канчаткова анексаваў яго, утварыўшы прэфектуру Акінава. Да 1912 года японцы пакінулі ў прэфектуры старую сістэму кіравання, падаткаў і гаспадарання. Адсутнасць мадэрнізацыі прывяла да хранічнага сацыяльна-эканамічнага адставання прэфектуры ад рэгіёнаў Цэнтральнай Японіі. Значная частка насельніцтва пакінула радзіму ў пошуках заробку, пераехаўшы на японскія астравы Хонсю і Кюсю ці амерыканскія Гаваі. Яна ўяўляе сабой стылізаваную літару «O». Сцяг зацвердзілі 13 кастрычніка 1972 года.

Кветкай прэфектуры абралі эрытрыну стракатую, дрэвам — хвою лючускую, птушкай — акінаўскага дзятла, а рыбай — pterocaesio digramma.

## Гл. таксама 
* Рух за незалежнасць Акінавы

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт
* 
* 

Катэгорыя:Кюсю (рэгіён)
Катэгорыя:Астравы Рукю
Чужая бацькаўшчына (фільм)

**«Чужая бацькаўшчына»** — драма 1982 года пра даваеннае жыццё і лёс беларускіх сялян. Фільм зняты паводле раманаў пісьменніка Вячаслава Адамчыка «Чужая бацькаўшчына» і «Год нулявы».

## Сюжэт 
Фільм расказвае пра жыццё заходнебеларускіх сялян 1938 года. Маладая цяжарная сялянка дзеля шчасця з каханкам хоча расстарацца жытла і гаспадаркі. У фільме уздымаецца праблема беларускага нацыянальнага жыцця ў гады Другой Рэчы Паспалітай.

## Узнагароды 
* 1983 — Валерый Рыбараў — Дыплом Усесаюзнага кінафестывалю.

## У ролях 
* Уладзімір Гасцюхін 
* Віктар Гогалеў
* Стэфанія Станюта
* Антаніна Бендава
* Вольга Бяляўская
* Стасіс Петранайціс
* Наталля Бражнікава
* Андрэй Дружкін
* Уладзімір Палякоў

## Здымачная група 
* Рэжысёр — Валерый Рыбараў
* Аўтар сцэнарыя — Аляксандр Лапшын
* Аператар-пастаноўшчык — Фелікс Кучар
* Мастак-пастаноўшчык — Яўген ІгнацьеўАляксандр Верашчагін
* Гукарэжысёр — Сяргей Чупраў
* Кампазітар — Пётр Альхімовіч

Катэгорыя:Фільмы 1982 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы
Катэгорыя:Фільмы-драмы СССР
Катэгорыя:Фільмы студыі «Беларусьфільм»
Катэгорыя:Фільмы на беларускай мове
Катэгорыя:Фільмы СССР 1982 года
Катэгорыя:Фільмы Валерыя Рыбарава
Санья (горад)

**Санья́** () — горад на поўдні вострава Хайнань у Кітаі. Насельніцтва (2010 г.) - 685 408 чал.

## Геаграфія
Санья — самы паўднёвы горад на востраве Хайнань. Афіцыйна ён займае плошчу 1919,58 км². У рэчаіснасці, большая частка гэтай тэрыторыі — сельскагаспадарчыя землі, а таксама доўгі пляж ў бухце Ялонг (7,5 км), прыродны рэзерват, акіянічны парк і г. д.

Клімат трапічны пасатны. Сярэдняя тэмпература найбольш спякотнага месяца мая — ад +25,6° C да +32° C, найбольш прахалоднага месяца студзеня — ад +18,5° C да +26,1° C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў - 1392,1 мм. Найбольш дажджлівая пара года цягнецца з мая да кастрычніка. 

## Гісторыя
Мясцовасць вакол горада Санья была ўключана ў склад Кітая ўжо ў эпоху дынастыі Хань. З 110 г. да н. э. тут існавала гандлёвая паселішча, якое ў сярэднявеччы адыгрывала значную ролю ў кантактах Кітая з краінамі Паўднёва-Усходняй Азіі. Нашчадкамі перасяленцаў з Індакітая з'яўляюцца уцат, якія да нашага часу жывуць у прадмесцях Санья. 

У 1987 г. паселішча канчаткова атрымала статус горада, з'явілася гарадское кіраванне. У апошняе дзесяцігоддзе Санья ператварыўся ў буйны турыстычны цэнтр.

## Эканоміка
Горад Санья звязаны са знешнім светам сучаснай шашой і чыгункай. Дзейнічаюць марскі порт і аэрапорт. Асноўныя прыбыткі горад атрымоўвае ад сферы абслугоўвання і порта. Імкліма развіваецца турызм.

## Гарады-пабрацімы
*Каны (Францыя)
*Хабараўск (Расія)
*Ялта (Украіна)

## Спасылкі
*Афіцыйная старонка 
*Даведнік для вандроўнікаў

Катэгорыя:Гарады правінцыі Хайнань
Бязмасавыя часціцы

**Бязмасавыя часціцы** (**люксоны**) — часціцы, маса спакою якіх роўная нулю. Любая бязмасавая часціца можа рухацца толькі са скорасцю святла. Такая часціца не можа знаходзіцца ў стане спакою: яна можа нарадзіцца (быць выпраменена), рухацца са скорасцю святла, затым знішчыцца (быць паглынута). Бязмасавая часціца валодае энергіяй, якая вылічаецца па формуле
: E=pc,
дзе  — імпульс часціцы, а  — скорасць святла.
Тэрмін «бязмасавая» не цалкам дакладна адлюстроўвае прыроду такой часціцы: часам такім часціцам прыпісваюць масу m = \frac{E}{c^2} = \frac{p}{c}, якая не звязана з нулявой масай спакою часціцы.

Сказанае аб немагчымасці для бязмасавай часціцы рухацца з іншай скорасцю, чым скорасць святла, не адносіцца да віртуальных часціц. Апошнія могуць знаходзіцца «па-за светлавым конусам», нават будучы бязмасавымі. Зрэшты, яны не могуць непасрэдна назірацца у такой жа якасці, як назіраюцца рэальныя часціцы, у прыватнасці, віртуальныя часціцы не могуць выкарыстоўвацца для перадачы сігналаў хутчэй святла. Само іх існаванне можна хутчэй характарызаваць як такое, што выяўляецца толькі ўскосна ў выглядзе эфектаў, якія прадказваюцца тэорыяй, якая выкарыстоўвае іх у разліках.

## Вядомыя бязмасавыя часціцы 
* Фатоны. Адзіная цалкам пэўна існуючая бязмасавая часціца. Эксперыментальна пацверджаны і яе існаванне, і бязмасавасць, да таго ж вельмі моцна аргументаваныя тэарэтычна. Зрэшты, з боку эксперыменту і назіранняў можна, вядома ж, казаць толькі аб абмежаванні зверху на масу.
* Глюоны. Калі глюоны існуюць, то яны з’яўляюцца бязмасавымі, але да гэтага часу іх існаванне можа знаходзіцца пад некаторым сумненнем, бо ёсць некаторыя (не надта вялікія) сумненні ў тэорыі, дзе яны тэарэтычна ўводзяцца — квантавай хромадынаміцы, а ў свабодным стане глюоны не назіраюцца (мяркуючы па ўсім, так і павінна быць у поўнай адпаведнасці з тэорыяй, але матэматычна апошняе не даказана).
* Гравітоны. Калі гравітоны існуюць, то яны сапраўды з’яўляюцца бязмасавымі часціцамі, дакладней — іх маса павінна быць прынамсі вельмі малая — гэта вынікае з закона сусветнага прыцягнення. Але пытанне аб іх існаванні застаецца адкрытым у тым сэнсе, што яны не былі эксперыментальна выяўленыя і наўрад ці будуць выяўленыя ў агляднай будучыні як індывідуальныя часціцы. Больш таго, гравітацыйныя хвалі, якія з’яўляюцца (тэарэтычна) першай рэальна назіранай праявай невіртуальных гравітонаў, былі практычна адкрытыя зусім нядаўна, прытым ўскосна.

Доўгі час лічылася, што нулявой масай спакою валодаюць нейтрына. Аднак у цяперашні час шматлікія асцыляцыйныя эксперыменты з сонечнымі, атмасфернымі, рэактарнымі і паскаральнымі нейтрына надзейна прадэманстравалі наяўнасць у іх малой, але ненулявой масы спакою.

## Спасылкі 
* http://nuclphys.sinp.msu.ru - Ядзерная фізіка у Інтэрнэце.

Катэгорыя:Фізіка элементарных часціц
Катэгорыя:Спецыяльная тэорыя адноснасці
Санья

**Санья** можа значыць:

## Геаграфія
***Санья́** — горад на востраве Хайнань у Кітаі

## Асобы
***Малам Бакай Санья** — афрыканскі палітык, прэзідэнт Гвінея-Бісау
***Бакары Санья** — французскі футбаліст
Прастора Калабі — Яу

**Прастора Калабм — Яу** (**мнагастайнасць Калабі — Яу**) — кампактная комплексная мнагастайнасць з кэлеравай метрыкай, для якой тэнзар Рычы звяртаецца ў нуль.

Комплексная *n*-мерная прастора Калабі — Яу з'яўляецца 2n-мернай рыманавай мнагастайнасцю з Рычы-плоскай метрыкай і дадатковай сімплектычнай структурай.

Названа ў гонар двух матэматыкаў, Эудженыа Калабі і Шынтана Яу.

## Прыклады і класіфікацыя 
У аднамерным выпадку любую прастору Калабі — Яу прадстаўляе сабой тор T², які разглядаецца як эліптычная крывая.

Усе двухмерныя прасторы Калабі — Яу прадстаўляюць сабой торы T⁴ і так званыя K3-паверхні. Класіфікацыя ў вялікіх размернасцях не завершаная, у тым ліку ў важным трохмерным выпадку.

## Выкарыстанне у тэорыі струн 
У тэорыі струн выкарыстоўваюцца трохмерныя (якія маюць сапраўдную размернасць 6) мнагастайнасці Калабі — Яу, якія выступаюць як слой кампактыфікацыі прасторы-часу, так што кожнай кропцы чатырохмернай прасторы-часу адпавядае прастора Калабі — Яу.

Вядома некалькі дзясяткаў тысяч трохмерных прастор Калабі — Яу, якія задавальняюць патрабаванням да дадатковых вымярэнняў, што вынiкаюць з тэорыі струн.

Адной з асноўных праблем тэорыі струн (улічваючы сучасны стан распрацоўкі) з'яўляецца такая выбарка з названага здавальняючага падмноства трохмерных прастор Калабі — Яу, якая давала б найбольш адэкватнае абгрунтаванне колькасці і складу сямействаў ўсіх вядомых часціц. Калі тэарэтычныя распрацоўкі ў гэтай галіне прывядуць да вылучэння ***адзінай*** прасторы Калабі — Яу, якая задавальняе ўсім патрабаванням для дадатковых вымярэнняў, гэта стане вельмі важкім аргументам на карысць праўдзівасці тэорыі струн. Гл. таксама артыкул Ландшафт тэорыі струн.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Мнагастайнасці
Катэгорыя:Тэорыя струн
Катэгорыя:Структуры на мнагастайнасцях
Іга (правінцыя)

thumb|right|300px|Вобласць Іга (*вылучана чырвоным*)
 — гістарычная вобласць Японіі ў рэгіёне Кінкі на востраве Хонсю. Адпавядае заходняй частцы прэфектуры Міэ.

Правінцыя Іга была створана ў 680 годзе ў выніку падзелу правінцыі Ісэ. Яе адміністрацыйны цэнтр знаходзіўся ў сучасным мястэчку Саканасімакуні, частцы сучаснага горада Іга.

Большую частку правінцыі Іга займалі горы. Транспартная інфраструктура была не развіта. Складаны рэльеф і адсутнасць дарог ператваралі правінцыю ў цяжкадаступную мясцовасць. Менавіта ў гэтай «натуральнай крэпасці», у XII стагоддзі, узнікла адна з ячэек ніндзя — японскіх прафесійных шпіёнаў і наёмных забойцаў. Да сярэдзіны XVII стагоддзя правінцыяй Іга, фактычна, кіравалі яе знатныя роды, нягледзячы на тое, што са сталіцы фармальна прызначалі губернатараў.

У другой палове XVI стагоддзя, у выніку канфлікту мясцовых ніндзя з Одай Набунагай, амаль уся Іга была спустошана, а шпіёнскія арганізацыі разгромлены. Частцы ацалелых атрымалася выжыць толькі дзякуючы найму да Такугавы Іэясу, які ў 1603 годзе стаў сёгунам Японіі.

На працягу перыяду Эда землі Іга былі пад кантролем роду Тадо. У правінцыі былі праведзены кардынальныя рэформы — была створана транспартная сетка, адбудаваны асноўныя гарады і сёлы, падняты цалінныя землі. Дзеля бяспекі ацалелыя арганізацыі ніндзя былі распушчаны, а іх членаў прынялі ў мясцовую паліцыю.

Правінцыя Іга была месцам нараджэння Мацуа Басё (1644—1694), вядомага японскага паэта хайку.

У 1876 годзе ў выніку адміністрацыйнай рэформы, тэрыторыя правінцыі Іга была ўключана ў склад прэфектуры Міэ.

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Японіі
Тасанда

thumb|300px|Карта Японіі з вылучаным рэгіёнам Тасанда
 — старая японская адміністрацыйная адзінка. Адзін з сямі старажытных «шляхоў» па сістэме Гакісіціда (VII стагоддзе).

Складаецца з наступныя правінцыі:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

З прычыны экспансіі японцаў і выцяснення карэнных жыхароў эмісі, Тасанда ўвесь час пашыраўся на поўнач. Таму дзве самыя паўночныя правінцыі рэгіёна (Дэва і Муцу) паступова сталі самымі буйнымі ў Японіі. У часы перыяду Сэнгоку (XV—XVII стст.) розныя часткі гэтых абласцей кіраваліся рознымі самурайскімі родамі. Гэта раздробненасць была замацавана і ў кіраванне сёгуната Такугава (XVII—XIX стст.). Адміністрацыйнай рэформай 1868 года канчаткова быў уведзены падзел Муцу на пяць правінцый (уласна Муцу, Рыкуцю, Рыкудзэн, Івакі і Івасіра) і Дэва на дзве (Удзэн і Уго).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Японіі
Перыяд Сэнгоку

, назва ўтрымлівае адсылку да перыяду Ваюючых царстваў у Кітаі) — перыяд у японскай гісторыі з другой паловы XV да пачатку XVII стагоддзя.

Пачаўся стратай сёгунамі дынастыі Асікага кантролю над краінай, што прывяло да дэцэнтралізацыі дзяржаўнай улады («смута гадоў Онін» у 1467—1477 гадах) і завяршыўся ўсталяваннем сёгуната Такугава (1603). Часта іншай датай пачатку перыяду лічаць 1493 г., год смерці Хатакэяма Масанага. Канцом гэтай эпохі лічаць выгнанне апошняга сёгуна з дынастыі Асікага з Кіёта па наказу Ода Набунага — 1573 г.

Перыяд кіравання Таётомі Хідэёсі ўжо нельга лічыць часткай эпохі сэнгоку (калі можна, то з сур'ёзнымі агаворкамі, з прычыны таго, што ён змог завяршыць аб'яднанне краіны і стаў вярхоўным яе кіраўніком, у адрозненне ад Ода Набунага).

Разам з тым шматлікія даследчыкі вылучаюць адмысловы перыяд японскай гісторыі — , які супадае з перыядам кіравання Ода Набунага і Таётомі Хідэёсі. Няма адзінага пункта гледжання і адносна датовак гэтай эпохі (як варыянт — 1573—1603).

## Літаратура 
* Электронная энциклопедия «Япония от А до Я»
* Turnbull St. The samurai sourcebook. London. 2000

Катэгорыя:Гісторыя Японіі
Дэва (правінцыя)

right|thumb|Карта гістарычных абласцей Японіі — вылучана вобласць Дэва
 — гістарычная вобласць Японіі, якая адпавядае сённяшнім прэфектурам Ямагата і Акіта, акрамя гарадоў Кадзуно і Косака.

У 708 годзе Дэва была аддзелена ад Этыго і пачала паступова пашырацца на поўнач па меры таго, як японцы выцяснялі карэннае насельніцтва паўночнага Хонсю. У часы Сэнгоку паўднёвыя раёны вакол Ямагаты кіраваліся кланам Магамі, а паўночныя — кланам Акіта. Абодва гэтыя кланы ваявалі на боку Такугава Іэясу пры бітве пры Секігахары.

У часы Мэйдзі Дэва была падзелена на дзве вобласці — Удзэн і Уго, якія пасля былі ператвораны ў прэфектуры.

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Японіі
Наха

— адміністрацыйны цэнтр і найбуйнейшы горад прэфектуры Акінава Японіі. Размешчаны ў паўднёвай частцы вострава Акінава, на ўзбярэжжы Усходне-Кітайскага мора.

Наха з'яўляецца палітычным, эканамічным і культурным цэнтрам прэфектуры Акінава.

## Гісторыя 
У XIV—XIX стст. на тэрыторыі горада размяшчаўся замак Сюры, які з'яўляўся сталіцай дзяржавы Рукю. У 1879 годзе Японія анексавала Рукю, далучыўшы яго да прэфектуры Кагосіма. Пазней была ўтворана прэфектура Акінава. 20 мая 1921 года на тэрыторыі Сюры і яшчэ чатырох муніцыпалітэтаў былога каралеўства быў заснаваны горад Наха, які стаў сталіцай новай прэфектуры.

Падчас Другой сусветнай вайны, пры бітве за Акінаву, горад быў амаль цалкам разбураны. У тым ліку была моцна пашкоджана гістарычная частка горада і замак Сюры, які ўваходзіць у спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Клімат 
У Насе цёплы вільготны субтрапічны клімат (Cfa), з гарачым вільготным летам і цёплымі "зімамі". 
Сярэдняя дзённая тэмпература ліпеня (самага гарачага месяца года) ледзь вышэй 31&nbsp;°C, начная - каля 26&nbsp;°C. 
У студзені - лютым дзённая тэмпература вагаецца ў раёне 19&nbsp;°C, начная - каля 14&nbsp;°C.
На кожны квадратны метр горада штогод выпадае больш за 2 м дажджу, надзвычай рэдка рэгіструюцца снегапады.

## Транспарт 
thumb|220px|left|Гарадская манарэйка
[thumb|left|Вуліцы Какусаі Доры ў Насе. Раннія [1950-я гады, да пераходу Акінавы на левабаковы рух]]
Наха з'яўляецца найважнейшым транспартным вузлом Акінавы. Тут размешчаны міжнародны аэрапорт і марскі порт, якія злучаюць горад з астатнімі астравамі архіпелага Рукю і ўсёй Японіяй. Унутрыгарадскі транспарт прадстаўлены аўтобусным паведамленнем і манарэйкавай дарогай, якая налічвае 15 станцый і з'яўляецца асноўнай транспартнай сістэмай горада.

## Гарады-пабрацімы 
Наха мае пяць гарадоў-пабрацімаў, два з якіх размешчаны ў іншых прэфектурах Японіі:
*  Фучжоу, Кітай (1981);
*  Ганалулу, ЗША (1961);
*  Кавасакі, Канагава (1996);
*  Нітынан, Міядзакі (1969);
*  Сан-Вісенты, Бразілія (1978).

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт
* Японія для самастойных: Акінава, Наха 

Катэгорыя:Гарады прэфектуры Акінава
Катэгорыя:Астравы Рукю
Хайкоу

**Хайко́у**, **Хайкоў** () — горад, адміністрацыйны цэнтр кітайскай правінцыі Хайнань. Насельніцтва (2010 г.) — 2 046 189 чал.

## Геаграфія 
Хайкоу знаходзіцца на поўначы вострава Хайнань ля ўзбярэжжа бухты Хайкоу ў 2280 км на паўднёвы захад ад Пекіна і 7761 км на паўднёвы ўсход ад Мінска. Частка тэрыторыі горада месціцца на невялікіх астравах у моры. Агульная плошча, якая знаходзіцца пад гарадскім кіраваннем, — 2304,84 км², але ў яе склад таксама ўваходзяць суседнія селькагаспадарчыя і прамысловыя тэрыторыі. У межах Хайкоу некалькі маляўнічых пясчаных пляжаў.

Клімат горада Хайкоу з’яўляецца пераходным ад субтрапічнага да трапічнага, дастаткова вільготны. Сярэдняя тэмпература ліпеня — ад +25,5° C да 33,1° C, студзеня — ад +15,4° C да 21° C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 1652,1 мм. Найбольш дажджлівая пара цягнецца з пачатку чэрвеня да канца верасня.

## Гісторыя 
Кітайскія гісторыкі лічаць, што Хайкоу быў заснаваны ўжо ў часы імперыі Хань і з’яўляўся галоўным портам для кітайскага адміністрацыйнага цэнтра Хайнаня, К’юнгшаня (зараз уваходзіць у склад Хайкоу). Сама назва горада значыць «порт» або «бухта». Але ў дакументах яго назва пачала ўзгадвацца толькі ў эпоху імперыі Мін. Ён адыгрываў значную ролю ў гандлі паміж востравам Хайнань і мацерыковым Кітаем, а таксама з краінамі Паўднёва-Усходняй Азіі. Палітыка абмежавання кантактаў з іншаземцамі, якую ў далейшым праводзіла маньчжурская дынастыя, прывяла да часовага заняпаду. Але пасля адкрыцця порта для іншаземных караблёў у 1858 г. Хайкоу хутка рос і з цягам часу ператварыўся ў галоўны эканамічны цэнтр вострава Хайнань.

У 1988 г. Хайкоу быў абвешчаны адміністрацыйным цэнтрам утворанай правінцыі Хайнань.

## Эканоміка 
Хайкоу — важны транспартны і фінансавы цэнтр правінцыі Хайнань. Тут працуюць глыбакаводны порт, міжнародны аэрапорт, ідзе будоўля хуткаснай чыгункі. Прамысловыя прадпрымствы Хайкоу вырабляюць аўтамабілі, вырабы з гумы, фармацэўтыку, перапрацоўваюць сельскагаспадарчую прадукцыю. Важную галіну гарадской эканомікі складае турызм. На поўдні горада дзейнічае свабодная гандлёвая зона (1,93 км²).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
* Даведнік для вандроўнікаў

Катэгорыя:Гарады правінцыі Хайнань
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Глускага раёна

**Гісторыка-культурныя каштоўнасці Глускага раёна** — аб’екты архітэктуры, археалогіі, гісторыі і мастацтва, помнікі горадабудаўніцтва і запаведныя мясціны на тэрыторыі Глускага раёна Магілёўскай вобласці, якія знаходзяцца пад дзяржаўнай аховай Рэспублікі Беларусь.

У Глускім раёне гісторыка-культурнымі каштоўнасцямі прызнаны 29 аб’ектаў, з якіх 27 — помнікі археалогіі, 1 — помнік архітэктуры, 1 — помнік гісторыі.
 
Усе аб’екты — гісторыка-культурныя каштоўнасці рэгіянальнага значэння.

## Гісторыка-культурныя каштоўнасці Глускага раёна 
|}

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Глускі раён
Катэгорыя:Гісторыя Глускага раёна

Катэгорыя:Культура Глускага раёна
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Бялыніцкага раёна

**Гісторыка-культурныя каштоўнасці Бялыніцкага раёна** — аб’екты архітэктуры, археалогіі, гісторыі і мастацтва, помнікі горадабудаўніцтва і запаведныя мясціны на тэрыторыі Бялыніцкага раёна Магілёўскай вобласці, якія знаходзяцца пад дзяржаўнай аховай Рэспублікі Беларусь.

У Бялыніцкім раёне гісторыка-культурнымі каштоўнасцямі прызнаны 74 аб’екты, з якіх 70 — помнікі археалогіі, 4 — помнікі гісторыі.
 
Усе аб’екты — гісторыка-культурныя каштоўнасці рэгіянальнага значэння.

## Гісторыка-культурныя каштоўнасці Бялыніцкага раёна 
|}

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Бялыніцкі раён
Катэгорыя:Гісторыя Бялыніцкага раёна
Катэгорыя:Славутасці Бялыніцкага раёна
Катэгорыя:Культура Бялыніцкага раёна
Бярозаўскае (возера, Глыбоцкі раён)

**Бяро́заўскае** — возера ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Паловіца, за 16 км на поўнач ад горада Глыбокае, за 0,5 км ад вёскі Залессе.

Плошча паверхні 0,56 км². Даўжыня 1,12 км, найбольшая шырыня 0,87 км. Даўжыня берагавой лініі 4,3 км. Найбольшая глыбіня 3,2 м, сярэдняя 1,8 м. Аб’ём вады 1,03 млн м³. Плошча вадазбору 4,2 км².
Катлавіна Бярозаўскага возера тэрмакарставага тыпу, выцягнутая ш напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй да 8 м, на ўсходзе і паўднёвым усходзе да 15—20 м, пераважна разараныя. Берагавая лінія слабазвілістая, у паўднёвай частцы ўтварае заліў. Берагі пясчаныя, паўночна-ўсходнія і паўднёва-ўсходнія забалочаныя. Вакол возера тарфяністая пойма шырынёй да 300 метраў. Возера складаецца з двух плёсаў, злучаных пралівам. Мелкаводдзе пясчанае, глыбей дно ілістае. Дно паўночнага плёса выслана пераважна крэменязёмістым сапрапелем.
Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Праз возера працякае рака Паловіца. Шырыня паласы расліннасці 8—75 м да глыбіні 1,8 м. Паўднёвы плёс і праліў паміж плёсамі зарастаюць цалкам.

У возеры водзяцца шчупак, лінь, плотка, краснапёрка, карась і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Глыбоцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Галбіцы
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Кіраўскага раёна

**Гісторыка-культурныя каштоўнасці Кіраўскага раёна** — аб’екты архітэктуры, археалогіі, гісторыі і мастацтва, помнікі горадабудаўніцтва і запаведныя мясціны на тэрыторыі Кіраўскага раёна Магілёўскай вобласці, якія знаходзяцца пад дзяржаўнай аховай Рэспублікі Беларусь.

У Кіраўскім раёне гісторыка-культурнымі каштоўнасцямі прызнаны 5 аб’ектаў, з якіх 3 — помнікі гісторыі, 1 — помнік архітэктуры, 1 — помнік мастацтва.
 
4 аб’екты — гісторыка-культурныя каштоўнасці рэгіянальнага значэння, 1 аб’ект — гісторыка-культурная каштоўнасць міжнароднага значэння.

## Гісторыка-культурныя каштоўнасці Кіраўскага раёна 
|}

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Кіраўскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Кіраўскага раёна

Катэгорыя:Культура Кіраўскага раёна
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Касцюковіцкага раёна

**Гісторыка-культурныя каштоўнасці Касцюковіцкага раёна** — аб’екты архітэктуры, археалогіі, гісторыі і мастацтва, помнікі горадабудаўніцтва і запаведныя мясціны на тэрыторыі Касцюковіцкага раёна Магілёўскай вобласці, якія знаходзяцца пад дзяржаўнай аховай Рэспублікі Беларусь.

У Касцюковіцкім раёне гісторыка-культурнымі каштоўнасцямі прызнаны 2 аб’екты, усе з якіх — помнікі гісторыі.

Усе аб’екты — гісторыка-культурныя каштоўнасці рэгіянальнага значэння.

## Гісторыка-культурныя каштоўнасці Касцюковіцкага раёна 
|}

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Касцюковіцкі раён
Катэгорыя:Гісторыя Касцюковіцкага раёна
Катэгорыя:Славутасці Касцюковіцкага раёна
Катэгорыя:Культура Касцюковіцкага раёна
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Крычаўскага раёна

**Гісторыка-культурныя каштоўнасці Крычаўскага раёна** — аб’екты архітэктуры, археалогіі, гісторыі і мастацтва, помнікі горадабудаўніцтва і запаведныя мясціны на тэрыторыі Крычаўскага раёна Магілёўскай вобласці, якія знаходзяцца пад дзяржаўнай аховай Рэспублікі Беларусь.

У Крычаўскім раёне гісторыка-культурнымі каштоўнасцямі прызнаны 5 аб’ектаў, з якіх 3 — помнікі архітэктуры, 2 — помнікі гісторыі.

4 аб’екты — гісторыка-культурныя каштоўнасці рэгіянальнага значэння, 1 аб’ект — гісторыка-культурная каштоўнасць рэспубліканскага значэння.

## Гісторыка-культурныя каштоўнасці Крычаўскага раёна 
|}
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Крычаўскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Крычаўскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Крычаўскага раёна
Катэгорыя:Культура Крычаўскага раёна
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Магілёўскага раёна

**Гісторыка-культурныя каштоўнасці Магілёўскага раёна** — аб’екты архітэктуры, археалогіі, гісторыі і мастацтва, помнікі горадабудаўніцтва і запаведныя мясціны на тэрыторыі Магілёўскага раёна Магілёўскай вобласці, якія знаходзяцца пад дзяржаўнай аховай Рэспублікі Беларусь.

У Магілёўскім раёне гісторыка-культурнымі каштоўнасцямі прызнаны 15 аб’ектаў, з якіх 8 — помнікі гісторыі, 7 — помнікі архітэктуры.

11 аб’ектаў — гісторыка-культурныя каштоўнасці рэгіянальнага значэння, 4 аб’екты — гісторыка-культурныя каштоўнасці рэспубліканскага значэння.

## Гісторыка-культурныя каштоўнасці Магілёўскага раёна 
|}
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Магілёўскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Магілёўскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Магілёўскага раёна
Катэгорыя:Культура Магілёўскага раёна
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Слаўгарадскага раёна

**Гісторыка-культурныя каштоўнасці Слаўгарадскага раёна** — аб’екты архітэктуры, археалогіі, гісторыі і мастацтва, помнікі горадабудаўніцтва і запаведныя мясціны на тэрыторыі Слаўгарадскага раёна Магілёўскай вобласці, якія знаходзяцца пад дзяржаўнай аховай Рэспублікі Беларусь.

У Слаўгарадскім раёне гісторыка-культурнымі каштоўнасцямі прызнаны 22 аб’екты, з якіх 15 — помнікі гісторыі, 4 — помнікі мастацтва, 3 — помнікі архітэктуры.

18 аб’ектаў — гісторыка-культурныя каштоўнасці рэгіянальнага значэння, 2 аб’екты — гісторыка-культурныя каштоўнасці рэспубліканскага значэння, 2 аб’екты — гісторыка-культурныя каштоўнасці міжнароднага значэння.

## Гісторыка-культурныя каштоўнасці Слаўгарадскага раёна 
|}
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Слаўгарадскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Слаўгарадскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Слаўгарадскага раёна
Катэгорыя:Культура Слаўгарадскага раёна
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Клімавіцкага раёна

**Гісторыка-культурныя каштоўнасці Клімавіцкага раёна** — аб’екты архітэктуры, археалогіі, гісторыі і мастацтва, помнікі горадабудаўніцтва і запаведныя мясціны на тэрыторыі Клімавіцкага раёна Магілёўскай вобласці, якія знаходзяцца пад дзяржаўнай аховай Рэспублікі Беларусь.

У Клімавіцкім раёне гісторыка-культурнымі каштоўнасцямі прызнаны 104 аб’екты, з якіх 96 — помнікі археалогіі, 5 — помнікі архітэктуры, 3 — помнікі гісторыі.

Усе аб’екты — гісторыка-культурныя каштоўнасці рэгіянальнага значэння.

## Гісторыка-культурныя каштоўнасці Клімавіцкага раёна 
|}

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Клімавіцкі раён
Катэгорыя:Гісторыя Клімавіцкага раёна
Катэгорыя:Славутасці Клімавіцкага раёна
Катэгорыя:Культура Клімавіцкага раёна
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Хоцімскага раёна

**Гісторыка-культурныя каштоўнасці Хоцімскага раёна** — аб’екты архітэктуры, археалогіі, гісторыі і мастацтва, помнікі горадабудаўніцтва і запаведныя мясціны на тэрыторыі Хоцімскага раёна Магілёўскай вобласці, якія знаходзяцца пад дзяржаўнай аховай Рэспублікі Беларусь.

У Хоцімскім раёне гісторыка-культурнымі каштоўнасцямі прызнаны 4 аб’екты, з якіх 3 — помнікі архітэктуры, 1 — помнік гісторыі.

Усе аб’екты — гісторыка-культурныя каштоўнасці рэгіянальнага значэння.

## Гісторыка-культурныя каштоўнасці Хоцімскага раёна 
|}

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Хоцімскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Хоцімскага раёна

Катэгорыя:Культура Хоцімскага раёна
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Чавускага раёна

**Гісторыка-культурныя каштоўнасці Чавускага раёна** — аб’екты архітэктуры, археалогіі, гісторыі і мастацтва, помнікі горадабудаўніцтва і запаведныя мясціны на тэрыторыі Чавускага раёна Магілёўскай вобласці, якія знаходзяцца пад дзяржаўнай аховай Рэспублікі Беларусь.

У Чавускім раёне гісторыка-культурнымі каштоўнасцямі прызнаны 22 аб’екты, з якіх 20 — помнікі гісторыі, 2 — помнікі архітэктуры.

Усе аб’екты — гісторыка-культурныя каштоўнасці рэгіянальнага значэння.

## Гісторыка-культурныя каштоўнасці Чавускага раёна 
|}

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Чавускі раён
Катэгорыя:Гісторыя Чавускага раёна
Катэгорыя:Славутасці Чавускага раёна
Катэгорыя:Культура Чавускага раёна
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Дрыбінскага раёна

**Гісторыка-культурныя каштоўнасці Дрыбінскага раёна** — аб’екты архітэктуры, археалогіі, гісторыі і мастацтва, помнікі горадабудаўніцтва і запаведныя мясціны на тэрыторыі Дрыбінскага раёна Магілёўскай вобласці, якія знаходзяцца пад дзяржаўнай аховай Рэспублікі Беларусь.

У Дрыбінскім раёне гісторыка-культурнымі каштоўнасцямі прызнаны 8 аб’ектаў, з якіх 5 — помнікі гісторыі, 2 — помнікі архітэктуры, 1 — помнік археалогіі.
 
6 аб’ектаў — гісторыка-культурныя каштоўнасці рэгіянальнага значэння, 1 аб’ект — гісторыка-культурная каштоўнасць рэспубліканскага значэння.

## Гісторыка-культурныя каштоўнасці Дрыбінскага раёна 
|}

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Дрыбінскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Дрыбінскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Дрыбінскага раёна
Катэгорыя:Культура Дрыбінскага раёна
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Горацкага раёна

**Гісторыка-культурныя каштоўнасці Горацкага раёна** — аб’екты архітэктуры, археалогіі, гісторыі і мастацтва, помнікі горадабудаўніцтва і запаведныя мясціны на тэрыторыі Горацкага раёна Магілёўскай вобласці, якія знаходзяцца пад дзяржаўнай аховай Рэспублікі Беларусь.

У Горацкім раёне гісторыка-культурнымі каштоўнасцямі прызнаны 71 аб’ект, з якіх 52 — помнікі археалогіі, 13 — помнікі гісторыі, 5 — помнікі архітэктуры, 1 — помнік мастацтва.
 
70 аб’ектаў — гісторыка-культурныя каштоўнасці рэгіянальнага значэння, 1 аб’ект — гісторыка-культурная каштоўнасць рэспубліканскага значэння.

## Гісторыка-культурныя каштоўнасці Горацкага раёна 
|}

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Горацкі раён
Катэгорыя:Гісторыя Горацкага раёна

Катэгорыя:Культура Горацкага раёна
Эфект Коанда

**Эфект Коанда** — фізічная з’ява, названая ў гонар румынскага вучонага Анры Коанды, які ў 1932 годзе выявіў, што струмень вадкасці, які выходзіць з сопла, імкнецца адхіліцца па кірунку да сцяны і пры пэўных умовах прыліпае да яе. Гэта тлумачыцца тым, што бакавая сценка перашкаджае свабоднаму паступленню паветра з аднаго боку струменя, ствараючы віхуру ў зоне паніжанага ціску. Аналагічныя і паводзіны струменя газу. На аснове гэтага эфекту будуецца адна з галінаў пнеўманікі (струменнай аўтаматыкі).

## Апісанне 
Струмень паветра можа быць альбо свабодным (абмежаванай навакольным паветрам), альбо абмежаваным (сціснутым, абмежаваным перашкодамі з усіх бакоў), альбо насцілацца. Калі занядбаць вязкасцю, то на мяжы струменя хуткасць паветра павінна быць роўная 0. Для разлікаў за мяжу струменя звычайна бяруць паверхню, дзе хуткасць роўная 0,2 м/с.

Насціланы струмень — гэта паўабмежаваны струмень, і ён заўсёды развіваецца толькі ўздоўж паверхні агароджы. Далёкасць распаўсюджвання струменя павялічваецца прыблізна ў 1,2 разы ў параўнанні са сціснутым струменем. Гэта значыць струмень, які насцілаецца на плоскасць або любую іншую паверхню, мае большуую далёкасць распаўсюду пры астатніх аднолькавых умовах, чым насціланы струмень.

Гэты эфект ствараецца за кошт зоны паніжанага ціску каля паверхні (струмень прыліпае да паверхні і рухаецца па ёй).

## Выкарыстанне 
Гэты эфект выкарыстоўваюць у кандыцыянерах для стварэння эфекту прыліплага да столі струменя паветра для лепшага цыркулявання паветра ў памяшканні.

З 1940 па 1970 ў ЗША праводзіліся эксперыменты з ужываннем эфекту Каанда ў стварэнні лятальных апаратаў. Эфект Коанда ўжываецца ў тэхналогіі NOTAR ( — «безхвоставай шрубы») — сістэме кіравання верталётам па гойсанню, якая ўжываецца замест рулявой шрубы. Тэхналогія распрацавана фірмай «Макдонэл Дуглас» і выкарыстоўваецца на шэрагу верталётаў яе распрацоўкі — MD 500 і яго мадыфікацый.

З выкарыстаннем эфекту Коанда для павелічэння пад’ёмнай сілы крыла, за кошт яго абдзімання рэактыўным струменем ад рухавіка самалёта, было пабудавана некалькі праектаў самалётаў. Такія, як амерыканскія эксперыментальны QSRA і вопытны ваенна-транспартны Boeing YC-14, і савецкія ваенна-транспартныя самалёты са скарочаным узлётам і пасадкай Ан-72 і Ан-74.

У 2012 годзе гэты эфект стаў выкарыстоўвацца ў Формуле-1 .

## Спасылкі 
* Статья о турбореактивном самолёте DEMON с использованием эффекта Коанда (2010 год) 
* Статья о беспилотном летательном аппарате AESIR с использованием эффекта Коанда (2009 год) 

Катэгорыя:Гідрадынамічныя з’явы
Катэгорыя:Аэрадынамічныя з’явы
Проціззянне

**Проціззянне** — слабая размытая светлая пляма на начным небе.

## Форма і ўмовы назірання 
Проціззянне мае форму дыфузнай светлай плямы дыяметрам ~10° у плоскасці экліптыкі, якая назіраецца з процілеглага боку ад Сонца (элангацыях ў 180°). Проціззянне можа назірацца на бязмесячным небе неўзабаве пасля заходу Сонца і да яго ўзыходу (адразу пасля заканчэння і да пачатку астранамічных змярканняў), але пажадана, каб яно не праецыявалася на паласу Млечнага Шляху.

## Прырода проціззяння 
Проціззянне з'яўляецца часткай з'явы задыякальнага святла і мае тую ж прыроду. Яно ўзнікае з прычыны рассейвання сонечнага святла на лінзападобным скопішчы часціц пылу, які ляжыць у Сонечнай сістэме ў плоскасці экліптыкі. Такое тлумачэнне задыякальнага святла было прапанавана ў 1683 г. Касіні, які даў першае навуковае апісанне з'явы.

Проціззянне з'яўляецца адлюстраваннем сонечнага святла процьмай пылавых часціц, якія знаходзяцца на адной лініі з Сонцам і Зямлёй за арбітай Зямлі, у далёкай часткі пылавога воблака .

Паходжанне пылавых часціц, якія выклікаюць проціззянне і задыякальнае святло, незразумела: паколькі невялікія часціцы пылу з прычыны эфекту Пойнтынга — Робертсана павінны тармазіцца і падаць на Сонца, то неабходная крыніца папаўнення пылавога воблака. У якасці такой крыніцы называюцца працэс разбурэння астэроідаў і камет і паступовага драбнення іх рэшткаў, вынас пылу каметамі з воблака Оарта і пылавая складнік сонечнай кароны (F-карона).

На думку прафесара Уладзіміра Цэсевіча, проціззянне тлумачыцца свячэннем газавага хваста Зямлі, які ўтвараецца у выніку агіднага дзеяння светлавога ціску сонечных прамянёў і сонечных карпускулярных патокаў. Гэты хвост накіраваны ад Сонца, чым і вызначаецца становішча проціззяння на небе.

## Літаратура 
* *J. D. Cassini*, Mem. Acad. Sci. (Paris) 8, 121 (1730).
* *П. А. Бакулин, Э. В. Кононович, В. И. Мороз*. Курс общей астрономии. М.: Наука, 1983.
*  *В. П. Цесевич* // Что и как наблюдать на небе. – М.: Наука – 1984. – С. 174.

Катэгорыя:Астранамічныя з’явы
Паджабны

**Паджа́бны** (Праран) — востраў у паўднёва-ўсходняй частцы Самарскай лукі насупраць Самары, паміж Каляднай Валожкай і Саратаўскім вадасховішчам. Утварыўся ў 1639 годзе з часткі левабярэжжа ракі Волга (стрэлкі верхняга рукава ракі Самара) у выніку правядзення гідратэхнічных мерапрыемстваў на старажытным рэчышчы Волгі (цяпер — Калядная Валожка) гарнізонам Самарскай крэпасці. Раней насіў назву Цялячы, Пясчаны, Паджабны, Калядны. Сучасную назву атрымаў у 19 стагоддзі: у азёрах вострава вадзілася шмат вадзяных чарапах, якіх жыхары Самары называлі «жабамі».

Археалагічна да гэтага часу не даследаваўся, хоць ёсць усе падставы меркаваць, што на ўзбярэжжы Валожкі існавала буйная стаянка старажытных людзей (мяркуючы па рэштках вогнішчаў).

Цяпер востраў падзелены пратокамі на больш дробныя астравы. На востраве знаходзіцца 12 азёр. Самае буйное — возера Зялёненькае. Плошча, якую займаюць лясы (пераважна — сасновыя бары), складае 1881 га. На востраве шырока прадстаўлены раслінны і жывёльны свет, асобныя віды ўключаны ў Чырвоную Кнігу. Славіцца грыбамі і рыбалкай. Унікальны мікраклімат вострава, абумоўлены лесастэпавым ландшафтам на пясчанай глебе і навакольнай воднай прасторай.

Адміністрацыйна адносіцца да Самарскага раёна. Згодна з Генпланам горада Самара з'яўляецца рэкрэацыйнай зонай. На востраве адсутнічаюць інжынерныя камунікацыі (цэнтралізаванае водазабеспячэнне, каналізацыя, ачышчальныя збудаванні, газазабеспячэнне, тэлефонная сувязь), за выключэннем электразабеспячэння.

На востраве размешчаны базы адпачынку, дачы, дом рыбака. У летні перыяд тры прыстані Самарскага рачнога порта — Проран, Сярэдні пляж і Ніжні пляж — абслугоўваюць пасажырскія рачныя перавозкі. Узімку — судны на паветранай падушцы. У ледастаў і крыгаход — транспартная сувязь з востравам фактычна адсутнічае.
У летне-асенні перыяд востраў актыўна наведваецца турыстамі і адпачывальнікамі.

## Спасылкі 
* Сайт, прысвечаны востраву

Катэгорыя:Рачныя астравы
Катэгорыя:Волга
Катэгорыя:Геаграфія Самарскай вобласці
Закон Кюры — Вейса

**Закон Кюры — Вейса** апісвае магнітную ўспрымальнасць ферамагнетыка ў вобласці тэмператур вышэй кропкі Кюры (гэта значыць у парамагнітнай вобласці). Закон выяўляецца наступнай матэматычнай формулай:
: 
\chi = \frac{C}{T - T_{c}},

дзе

: \chi — магнітная ўспрымальнасць,
: *C* — пастаянная Кюры, якая залежыць ад рэчыва,
: *T* — абсалютная тэмпература ў Кельвінах,
: *Tc* — тэмпература Кюры, К.

Пры *T = Tc* магнітная ўспрымальнасць імкнецца да бясконцасці. Пры зніжэнні тэмпературы да кропкі Кюры і ніжэй ўзнікае спантанная намагнічанасць рэчыва.

У многіх рэчывах закон Кюры — Вейса непрыстасавальны ў наваколлі кропкі Кюры, паколькі ён заснаваны на набліжэнні сярэдняга поля. У гэтых выпадках крытычныя паводзіны апісваюцца формулай

: 
\chi \sim \frac{1}{(T - T_{c})^\gamma}

з крытычным індэксам \gamma\,.. Аднак пры тэмпературах T \gg T_c закон Кюры — Вейса выконваецца, хоць у гэтым выпадку T_c\,, прадстаўляе тэмпературу некалькі больш сапраўднай кропкі Кюры.

Закон Кюры — Вейса выконваецца таксама для антыферамагнетыкаў пры тэмпературах вышэй кропкі Нэеля. У гэтым выпадку канстанта T_{c} ў формуле адмоўная, яе абсалютнае значэнне па парадку велічыні блізка да тэмпературы Нэеля.

У сэгнетаэлектрыках сувязь паміж палярызаванасцю сэгнетаэлектрыка \alpha і яго тэмпературай *T* у непалярнай фазе паблізу кропкі Кюры, таксама можа быць апісана формулай, што супадае з законам Кюры — Вейса:

: \alpha = \frac{C}{T - T_0}

дзе *C* і T_0 — канстанты, якія вызначаюцца выглядам сэгнетаэлектрыка. Велічыня T_0 носіць назву тэмпературы Кюры — Вейс і вельмі блізкая да значэння тэмпературы Кюры. Калі кропак Кюры дзве, то зблізку кожнай з іх у непалярнай фазе выконваецца той жа закон. Паблізу верхняй — ў ранейшай форме, а паблізу ніжняй — у форме:

: \alpha = \frac{C'}{T_0' - T}

## Гл. таксама 
* Закон Кюры
* Парамагнетызм
* П’ер Кюры
* П'ер Вейс

Катэгорыя:Фізічныя законы
Катэгорыя:Магнетызм
Катэгорыя:Электрычнасць
Закон Ламберта

**Закон Ламберта** — фізічны закон, згодна з якім яркасць L (дыфузнай) паверхні, што рассейвае святло аднолькавая ва ўсіх напрамках.

Закон быў сфармуляваны ў 1760 годзе Ё. Ламбертам. У цяперашні час разглядаецца як закон ідэальнага рассейвання святла, зручны для тэарэтычных даследаванняў. Аднак ён знаходзіць прымяненне і для набліжаных фотаметрычных і святлотэхнічных разлікаў.

Таксама па законе Ламберта маем, што свяцільнасць M і яркасць L прама прапарцыянальныя:

: M=kL.

Пераходзячы да энергетычных велічынь, можна ўсталяваць, што згодна з законам Ламберта колькасць прамяністай энергіі, што выпраменьваецца элементам паверхні dS_1 ў напрамку элемента dS_2, прапарцыянальна здабытку колькасці энергіі, выпраменьванай па нармалі, dQ_n на велічыню прасторавага вугла d\omega і \cos\varphi, складзенага напрамкам выпраменьвання з нармаллю:

: d^2Q_n=dQ_n\cdot d\omega\cdot\cos\varphi.

Маецца таксама простая залежнасць паміж сілай святла, выпраменьванага плоскай пляцоўкай dS ў якім-небудзь кірунку, ад вугла \alpha паміж гэтым кірункам і перпендыкулярам да dS:

: I_\alpha=I_0\cos\alpha.

Апошні выраз азначае, што сіла святла плоскай паверхні максімальная (I_0) па перпендыкуляру да яе і, адбываючы з павелічэннем \alpha, становіцца роўнай нулю ў датычных да паверхні напрамках.

Рэальныя цела рассейваюць святло са значнымі адступленнямі ад закона Ламберта (нават у бачнай вобласці спектру). Найбольш блізкія да закона Ламберта матавыя шурпатыя паверхні гіпсу, вокісу магнію, сернакіслага барыю і ін.; з мутных асяроддзяў — некаторыя тыпы аблокаў і малочных шыбаў; сярод выпраменьвальнікаў, што свецяцца самі — абсалютна чорнае цела, парашкападобныя люмінафоры.

Моцнае адхіленне ад закона Ламберта назіраецца для паліраваных паверхняў, так як для іх выпраменьванне пры вугле \varphi будзе большым, чым у кірунку, нармальным да паверхні.

Катэгорыя:Фізічныя законы
Катэгорыя:Оптыка
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Аршанскага раёна

|}

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Аршанскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Аршанскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Аршанскага раёна
Катэгорыя:Культура Аршанскага раёна
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Чэрыкаўскага раёна

**Гісторыка-культурныя каштоўнасці Чэрыкаўскага раёна** — аб’екты архітэктуры, археалогіі, гісторыі і мастацтва, помнікі горадабудаўніцтва і запаведныя мясціны на тэрыторыі Чэрыкаўскага раёна Магілёўскай вобласці, якія знаходзяцца пад дзяржаўнай аховай Рэспублікі Беларусь.

У Чэрыкаўскім раёне гісторыка-культурнымі каштоўнасцямі прызнаны 94 аб’екты, з якіх 91 — помнікі археалогіі, 2 — помнікі архітэктуры, 1 — помнік гісторыі.

90 аб’ектаў — гісторыка-культурныя каштоўнасці рэгіянальнага значэння, 1 аб’ект — гісторыка-культурная каштоўнасць рэспубліканскага значэння.

## Гісторыка-культурныя каштоўнасці Чэрыкаўскага раёна 
|}
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Чэрыкаўскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Чэрыкаўскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Чэрыкаўскага раёна
Катэгорыя:Культура Чэрыкаўскага раёна
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Верхнядзвінскага раёна

|}

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Верхнядзвінскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Верхнядзвінскага раёна

Катэгорыя:Культура Верхнядзвінскага раёна
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Гарадоцкага раёна

|}

## Заўвагі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Гарадоцкі раён
Катэгорыя:Гісторыя Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:Славутасці Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:Культура Гарадоцкага раёна
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Дубровенскага раёна

|}

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Дубровенскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Дубровенскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Дубровенскага раёна
Катэгорыя:Культура Дубровенскага раёна
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Лёзненскага раёна

### Лёзненскі раён 
|}

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Лёзненскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Лёзненскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Лёзненскага раёна
Катэгорыя:Культура Лёзненскага раёна
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Мёрскага раёна

**Гісторыка-культурныя каштоўнасці Мёрскага раёна** — аб’екты архітэктуры, археалогіі, гісторыі і мастацтва, помнікі горадабудаўніцтва і запаведныя мясціны на тэрыторыі Мёрскага раёна Віцебскай вобласці, якія знаходзяцца пад дзяржаўнай аховай Рэспублікі Беларусь.

У Мёрскім раёне гісторыка-культурнымі каштоўнасцямі прызнаны 22 аб’екты, з якіх 17 — помнікі архітэктуры, 5 — помнікі гісторыі.

19 аб’ектаў — гісторыка-культурныя каштоўнасці рэгіянальнага значэння, 3 аб’екты — гісторыка-культурныя каштоўнасці рэспубліканскага значэння.

## Гісторыка-культурныя каштоўнасці Мёрскага раёна 
|}

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Мёрскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Мёрскага раёна

Катэгорыя:Культура Мёрскага раёна
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Шклоўскага раёна

**Гісторыка-культурныя каштоўнасці Шклоўскага раёна** — аб’екты архітэктуры, археалогіі, гісторыі і мастацтва, помнікі горадабудаўніцтва і запаведныя мясціны на тэрыторыі Шклоўскага раёна Магілёўскай вобласці, якія знаходзяцца пад дзяржаўнай аховай Рэспублікі Беларусь.

У Шклоўскім раёне гісторыка-культурнымі каштоўнасцямі прызнаны 89 аб’ектаў, з якіх 71 — помнікі археалогіі, 11 — помнікі архітэктуры, 7 — помнікі гісторыі.

86 аб’ектаў — гісторыка-культурныя каштоўнасці рэгіянальнага значэння, 3 аб’екты — гісторыка-культурныя каштоўнасці рэспубліканскага значэння.

## Гісторыка-культурныя каштоўнасці Шклоўскага раёна 
|}
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Шклоўскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Шклоўскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Шклоўскага раёна
Катэгорыя:Культура Шклоўскага раёна
Тэатральная Беларусь

**Тэатральная Беларусь** — двухтомная энцыклапедыя, першы ў гісторыі беларускага народа галіновы даведнік па тэатральным мастацтве. Выдадзена ў 2002—2003 гадах у Мінску выдавецтвам «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі.

Уключае больш за 2 тысячы артыкулаў, прысвечаных народнаму, прафесійнаму, аматарскаму тэатральнаму мастацтву, яго жанрам і формам, акцёрскаму мастацтву, рэжысуры, драматургіі, сцэнаграфіі, навукова-даследчай рабоце ў галіне тэатра. Асвятляюцца тэатральнае жыццё гарадоў, творчасць асобных тэатраў, прыведзены іх храналагічныя рэпертуарныя спісы. Асобныя артыкулы прысвечаны найбольш значным пастаноўкам п’ес, опер, балетаў, аперэт.

У выданні значнае месца адведзена біяграфічным артыкулам пра акцёраў, рэжысёраў, драматургаў, кампазітараў, дырыжораў. Прыведзена найбольш ужывальная тэатральная тэрміналогія, а таксама змешчаны артыкулы па выяўленчым мастацтве, літаратуры, фальклоры, друку, радыё, тэлебачанні і інш., якія маюць адносіны да тэатральнага мастацтва.

У выданні 1,4 тыс. чорна-белых і каляровых ілюстрацый.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Беларускія энцыклапедыі
Катэгорыя:Тэатр Беларусі
Катэгорыя:Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Шумілінскага раёна

|}

### Пазбаўленыя статусу 
|}

## Літаратура 
* 
## Спасылкі 
Шумілінскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Шумілінскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Шумілінскага раёна
Катэгорыя:Культура Шумілінскага раёна
Віктар Аляксандравіч Стральчэня

**Віктар Аляксандравіч Стральчэня** (, ) — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар). Заслужаны артыст Беларусі (1999).

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскую кансерваторыю (1974). З 1974 года саліст Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета. Валодае паўнагучным голасам выразнага тэмбру з яркім верхнім рэгістрам. Сярод партый: Берман («Дзікае паляванне караля Стаха» У. Солтана), Каіфа («Майстар і Маргарыта» Я. Глебава), Грыбаед («Сцежкаю жыцця» Г. Вагнера), Звездачот, Берандзей, Лыкаў («», «», «» М. Рымскага-Корсакава), Юродзівы («Барыс Гадуноў» М. Мусаргскага), Трыке («Яўген Анегін» П. Чайкоўскага), Надзір («» Ж. Бізэ), Тэнар («» Р. Штрауса).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Беларусі
Катэгорыя:Постаці Вялікага тэатра оперы і балета Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Маскоўскай кансерваторыі
Юшавічы

**Ю́шавічы** (, ) — аграгарадок у Нясвіжскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Сейлавіцкага сельсавета.

Да 28 мая 2013 года вёска з'яўлялася цэнтрам Юшавіцкага сельсавета.

Знаходзіцца на аўтадарозе Нясвіж-Асіповічы, за 12 кіламетраў на паўночны ўсход ад Нясвіжа, 124 кіламетры ад Мінска, 24 кіламетры ад чыгуначнай станцыі Гарадзея.

## Насельніцтва 
* 464 жыхары, 184 двары (2003)

## Інфраструктура 
* Базавая школа
* Дом культуры і бібліятэка
* Камбінат бытавога абслугоўвання
* Аддзяленне сувязі

## Памятныя мясціны 
* Царква
* Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну

## Вядомыя асобы 
* Іван Яфімавіч Гурбан (1922—1999) — беларускі паэт.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сейлавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Нясвіжскага раёна