open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Граматыка Пор-Раяля

**Усеагульная рацыянальная Граматыка Пор-Раяля** (поўная назва Усеагульная рацыянальная граматыка, якая ўтрымлівае асновы майстэрства маўлення, што выкладзены яснай і простай мовай; лагічныя асновы ўсяго таго, што ѐсць агульнага паміж усімі мовамі, і галоўныя адрозненні паміж імі, а таксама шматлікія новыя заўвагі па французскай мове) была выдадзена ў 1660 г. у мястэчку Пор-Раяль пад Парыжам граматыстам-паліглотам Клодам Лансло і філосафам, логікам і матэматыкам Антуанам Арно.

Тэарэтычнай базай стала філасофія Рэнэ Дэкарта. У аснове працы — параўнанне граматычных сістэм розных моў: лацінскай, грэчаскай, старажытнаяўрэйскай, французскай, італьянскай, іспанскай, ангельскай і нямецкай, а таксама вызначэнне адпаведнасцей паміж імі. Аўтары граматыкі лічылі недастатковым чыста апісальны падыход да мовы і таму імкнуліся стварыць тлумачальную граматыку. У цэлым у кнізе тлумачальны падыход пераважае над апісальным і нарматыўным. Граматычная тэорыя працы засноўвалася на двух прынцыпах: прызнанне ўсеагульнасці гэтых правіл і рацыянальнай (лагічнай) іх асновы.

## Структура 
Граматыка Пор-Раяля складаецца з дзвюх частак: фанетычнай і граматычнай. У шасці раздзелах першай часткі разглядаюцца гукі і літары, націскі і складападзел. Апошні раздзел прысвечаны новаму метаду навучання чытанню на мове любога тыпу. У другой частцы (24 раздзелы) разглядаюцца марфалагічныя і сінтаксічныя пытанні. Аўтары граматыкі зыходзілі з існавання агульнай лагічнай асновы моў, ад якой пэўныя мовы адхіляюцца ў той або іншай ступені (працяг мадызму).

## Асноўныя задачы Граматыкі 
Даследаваць прыроду слоў, іх структуру і асноўныя ўласцівасці, адносіны паміж словамі, значэнні слоў; у выніку даследаванні выявіць агульныя, універсальныя моўныя прынцыпы; даць тлумачэнне з‟явам, якія ляжаць у аснове функцыянавання мовы; выявіць суадносіны паміж катэгорыямі і з‟явамі мовы і катэгорыямі мыслення.

## Ацэнка і крытыка 
Граматыка Пор-Раяля зрабіла вялікі ўплыў на развіццѐ агульнай тэорыі мовы. Ідэі сістэмнасці мовы, яго знакавай прыроды пазней былі развітыя Фердынандам дэ Сасюрам, а таксама структуралістамі і заснавальнікамі матэматычнай лінгвістыкі. Абмеркаванне ідэй, якія змяшчаюцца ў «Граматыцы Пор-Раяля» і «Лёгікі Пор-Раяля», можна знайсці ў кнізе Наама Хомскага «Картэзіянская лінгвістыка».

## Літаратура і спасылкі 
https://elib.bspu.by/bitstream/doc/43616/3/%D0%92%D0%9C%D0%9A%20%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B011.pdf

Катэгорыя:Граматыка
Катэгорыя:З’явіліся ў 1660 годзе
Прыватная яўрэйская мужчынская гімназія А. Е. Ратнера

**Прыватная яўрэйская мужчынская гімназія А. Е. Ратнера** — колішняя навучальная ўстанова ў Гомелі. Адкрыта ў 1907 у складзе 8 класаў. У 1911 годзе — 27 выкладчыкаў, 255 навучэнцаў. Падпарадкоўвалася Віленскай навучальнай акрузе.

Будынак гімназіі пабудаваны па праекце архітэктара С. Д. Шабунеўскага і размяшчаўся на рагу вуліц Прабойнай і Аляксандраўскай. Будынак моцна пашкоджаны ў час 2-й сусветнай вайны і падчас аднаўленчых работ разабраны.

## Вядомыя выпускнікі 
* Леў Сямёнавіч Выгоцкі — навуковец-псіхолаг, заснавальнік культурна-гістарычнай тэорыi
* Ісай Мендэлевіч Пульнер — этнограф, бібліёграф, спецыяліст па культуры яўрэяў СССР.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гімназіі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Гомеля
Катэгорыя:Віленская навучальная акруга
Катэгорыя:1907 год у Гомелі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1907 годзе
Прыватная жаночая навучальная ўстанова Л. С. Абалонскай

**Прыватная жаночая навучальная ўстанова Л. С. Абалонскай** — колішняя навучальная ўстанова з правамі гімназіі ў Гомелі. Заснавана ў 1915 годзе як 7-класная, потым адкрыты 8-ы клас. Падпарадкоўвалася Віленскай навучальнай акрузе.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гімназіі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Гомеля
Катэгорыя:Віленская навучальная акруга
Катэгорыя:1915 год у Гомелі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1915 годзе
Гомельская жаночая гімназія

**Гомельская жаночая гімназія** — колішняя навучальная ўстанова ў Гомелі. Заснавана 1 ліпеня 1882 года на базе жаночага пансіёна як 4-класная прагімназія, у 1897—1899 гадах адкрытыя 5—7-ы класы, у 1909 годзе — 8-ы педагагічны (з верасня 1917 агульна-адукацыйны клас). Падпарадкоўвалася Віленскай навучальнай акрузе. Былі падрыхтоўчы і паралельныя класы. Існавала за кошт платы за навучанне, сродкаў дзяржаўнага, гарадскога бюджэту, таварыства дапамогі бедным навучэнкам, заможных асоб. На 1 студзеня 1917 года было 19 класаў, каля 30 выкладчыкаў, 885 вучаніц.

Месцілася ў будынку па Мільённай вуліцы. Будынак гімназіі (вул. Білецкага, 6) захаваўся ў перабудаваным выглядзе, станам на 2026 год, у ім размешчаны Гомельскі дзяржаўны політэхнічны каледж (былы Лесатэхнічны тэхнікум).

## Літаратура 
* 

## Спысылкі 
Катэгорыя:Гімназіі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Гомеля
Катэгорыя:Віленская навучальная акруга
Катэгорыя:1882 год у Гомелі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1882 годзе
Катэгорыя:Вуліца Білецкага (Гомель)
Прыватная жаночая прагімназія М. А. Табалевіч-Федароўскай

**Прыватная жаночая прагімназія М. А. Табалевіч-Федароўскай** — колішняя навучальная ўстанова ў Гомелі. Заснавана ў 1908 годзе як жаночае вучылішча, у 1911 годзе пераўтворана ў 7-класную прагімназію. Заснавальніца — Марыя Антонаўна Табалевіч-Федароўская (праваслаўная, гімназічная адукацыя). Выкладаліся тэорыя і практыка замежных моў, гімнастыка і танцы. Гімназія мела дзіцячы сад. Падпарадкоўвалася Віленскай навучальнай акрузе.

Месцілася ў будынку па Румянцаўскай вуліцы (дом Хрушчова, №43). Месца прыблізна адпавядае цяперашняму абшару з поўдня будынка гомельскага цырка.

Згодна са звесткамі 1914 г. ва ўстанове (уключна з садком) працавалі 22 чалавекі (9 мужчын і 13 жанчын). Апроч выкладчыкаў і класных наглядчыкаў пры ўстанове значыўся ўрач. Заснавальніца працавала адной з класных наглядчыц. Яе муж, Панцеляймон Мікалаевіч Табалевіч, выкладаў гімнастыку і танцы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гімназіі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Гомеля
Катэгорыя:Віленская навучальная акруга
Катэгорыя:1908 год у Гомелі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1908 годзе
Валянціна Іванаўна Урублеўская

**Валянціна Іванаўна Урублеўская** (нар. , в. Церуха, Гомельскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі і абсталявання дрэваапрацоўчых вытворчасцей, матэрыялазнаўства ў машынабудаванні. Доктар тэхнічных навук (1988), прафесар (1990).

## Біяграфія 
Сконыла Беларускі тэхналагічны інстытут (спецыяльнасць «Дрэваапрацоўчая прамысловасць», 1962), Інстытут механікі металапалімерных сістэм АН БССР (аспірантура, 1973).
    
Працавала ў Інстытуце механікі металапалімерных сістэм АН БССР (1964—1980), Беларускім дзяржаўным універсітэце транспарту (з 1980, прафесар кафедры «Дэталі машын, пуцявыя і будаўнічыя машыны»).

Навуковыя інтарэсы: антыфрыкцыйныя самазмазвальныя матэрыялы на аснове прыроднага кампазіту; зносастойкія падшыпнікі слізгання; падшыпнікі качэння.

## Узнагароды 
Медаль ВДНГ СССР «За дасягнутыя поспехі ў развіцці народнай гаспадаркі СССР» (1979), значок «Выдатнік асветы Рэспублікі Беларусь» (1993) і інш.

## Бібліяграфія 
* Триботехнические характеристики древесины и научные основы создания и применения антифрикционных самосмазывающихся древесно-полимерных материалов : диссертация…доктора технических наук : 05.21.05: защищена 06.10.1987 : утверждена 18.03.1988 / Врублевская Валентина Ивановна. — Гомель, 1986.
* Детали машин и основы конструирования. Курсовое проектирование / В. И. Врублевская. — Гомель, 2006.
* Древесно-полимерные конструкционные материалы и изделия / В. А. Белый, В. И. Врублевская, Б. И. Купчинов. — Минск, 1980.
* Износостойкие самосмазывающиеся антифрикционные материалы и узлы трения из них / В. И. Врублевская, А. Б. Невзорова, В. Б. Врублевский. — Гомель, 2000.

## Літаратура 
* Врублевская Валентина Ивановна // Белорусский государственный университет транспорта : Хроника. События. Люди (1953—2003). — Гомель, 2003. — С. 290.
* И механика — дело женское : Врублевская Валентина Ивановна / С. Н. Бобрышева // Профессора Белорусского государственного университета транспорта. — Гомель, 2003. — С. 33—41.
Эдуард Іванавіч Галай

**Эдуард Іванавіч Галай** (нар. , в. Вялікі Быкоў, Слуцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне рухомага саставу чыгункі, цягі паяздоў і электрыфікацыі. Доктар тэхнічных навук (2004), дацэнт (1983), прафесар.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту (спецыяльнасць «Вагоны і вагонная гаспадарка», 1961; аспірантура, 1975), Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт транспарту (дактарантура, 2003).
    
Працаваў на Усходне-Сібірскай чыгунцы (у 1961—1966 — інжынер, начальнік вагоннага дэпо ст. «Чарамхова», 1967—1976 — начальнік дарожнай лабараторыі службы вагоннай гаспадаркі г. Іркуцка), Іркуцкім інстытуце інжынераў чыгуначнага транспарту (1976—1978, выкладчык, дэкан вячэрне-завочнага факультэта), Беларускім дзяржаўным універсітэце транспарту (з 1978, механічны факультэт, кафедра «Вагоны», прафесар, з 1990 — кіраўнік ГНДЛ «Тармазныя сістэмы рухомага саставу»).

Навуковыя інтарэсы: тармазы лакаматываў і вагонаў.

## Узнагароды 
Медаль «За доблестный труд. В ознаменование 100-летия со дня рождения В. И. Ленина» (1970), знакі «Ганаровы чыгуначнік» (2000), «Выдатнік Беларускай чыгункі».

## Бібліяграфія 
* Повышение эффективности электропневматических тормозов поезда : диссертация … доктора технических наук : 05.22.07 : защищена 11.07.2003 : утверждена 04.02.2004 / Галай Эдуард Иванович. — Гомель, 2002.
* Монтаж, эксплуатация и ремонт подъемно-транспортных машин / Э. И. Галай, В. В. Каверин, И. А. Колядко. — Москва, 1991.
* Тармазы цягнікоў / Э. І. Галай. — Гомель, 1999.
* Тормозные системы железнодорожного транспорта : конструкция тормозного оборудования / Э. И. Галай, Е. Э. Галай. — Гомель, 2010.

## Літаратура 
* Галай Эдуард Иванович // Кто есть кто в Республике Беларусь, 2001. — Минск, 2001. — Т. 1. — С. 37.
* Укротитель скоростей / Э. Лисичкин // Путь в науку : очерки о докторах и профессорах — выпускниках гомельских вузов. — Гомель, 2006. — Вып. 1 : Доктора и профессора — выпускники БелГУТа. — С. 39—40.
 

Катэгорыя:Дэканы
Каракін

**Каракін** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Дзмітрый Юр’евіч Каракін (нар. 1985) — беларускі спявак, адзін з заснавальнікаў (разам з братам Уладзімірам) рок-гурта Litesound.
* Мікалай Іванавіч Каракін (1905—1970) — інжынер шляхоў зносін — будаўнік.
* Сяргей Аляксандравіч Каракін (нар. 1990) — расійскі (раней — украінскі) шахматыст, гросмайстар (2003).
* Уладзімір Юр’евіч Каракін (нар. 1989) — беларускі музыка, гітарыст, аўтар песень, рэжысёр.
Уладзімір Аляксандравіч Даўгяла

**Уладзімір Аляксандравіч Даўгяла** (нар. , в. Баршчоўка, Рэчыцкі раён, Гомельская вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне машынабудаўнічага матэрыялазнаўства. Доктар тэхнічных навук (1993), прафесар (2003).

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі інжынерна-фізічны інстытут (спецыяльнасць «Металафізіка і металазнаўства», кваліфікацыя «Інжынер-фізік», 1971), Інстытут механікі металапалімерных сістэм АН Беларускай ССР (аспірантура, 1976).
    
Працаваў у Інстытуце механікі металапалімерных сістэм АН Беларусі (1971—1994), Беларускім дзяржаўным універсітэце транспарту (з 1994, механічны факультэт, кафедра «Дэталі машын, пуцявыя і будаўнічыя машыны», з 1994 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: пуцявыя і будаўнічыя машыны.

## Узнагароды 
Нагрудны знак «Вынаходнік СССР» (1985).

## Бібліяграфія 
* Слоистые материалы конструкционного назначения на основе дисперсных полимеров и электростатические процессы их получения : диссертация … доктора технических наук : 05.02.01 : защищена 12.06.1993 : утверждена 08.10.1993 / Довгяло Владимир Александрович. — Гомель, 1993.
* Создание и исследование защитных покрытий из дисперсных термопластичных полимеров для машиностроительных изделий : автореферат диссертации … кандидата технических наук : 05.02.01 / Довгяло Владимир Александрович. — Новочеркасск, 1980.
* Машины и оборудование для содержания автомобильных дорог : учебное пособие / В. А. Довгяло. — Гомель, 2017.
* Методы повышения работоспособности машин и механизмов : учебник / В. А. Довгяло. — Гомель, 2018.
  

## Літаратура 
* Даўгяла Уладзімір Аляксандравіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1998. — Т. 6. — С. 67.
* Довгяло Владимир Александрович // Республика Беларусь : энциклопедия : [В 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 3. — С. 400.
* Довгяло Владимир Александрович // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2012. — Т. 3 : Гомельская область : в 2 кн., кн. 1. — С. 227.
Усць-Кінельскі

**Усць-Кінельскі** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Самарскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад гарадской акругі Кінель. Адлегласць да адміністрацыйнага цэнтра 8 км. Адлегласць да найбліжэйшай чыгуначнай станцыі 3 км. Насельніцтва —  (2021).

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Самарскай вобласці
Стройкераміка

**Стройкераміка** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Волжскім раёне Самарскай вобласці Расіі. Адлегласць да адміністрацыйнага цэнтра — 17 км. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 2001 года. Асноўныя прадпрыемствы населенага пункта — завод «Самарскі Стройфарфор» (выпускае керамаграніт, сантэхнічную кераміку), фабрыка «Кухмайстар» (вытворчасць кетчупаў, соусаў, печыва). Насельніцтва —  (2021).

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Самарскай вобласці
Смышляеўка (Самарская вобласць)

**Смышляеўка** () — пасёлак гарадскога тыпу, адміністрацыйны цэнтр гарадскога паселішча Смышляеўка ў Самарскай вобласці Расіі. Размешчаны за 3 км на ўсход ад Самары. Адміністрацыйна адносіцца да Волжскага раёна Самарскай вобласці. На захад ад пасёлка знаходзіцца аэрапорт Смышляеўка. Насельніцтва — 7198 чалавек (2021).

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Самарскай вобласці
Новасямейкіна

**Новасямейкіна** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Краснаярскім раёне Самарскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр гарадскога паселішча Новасямейкіна. Размешчаны за 22 км на поўнач ад абласнога цэнтра горада Самары, каля аўтатрасы М5 «Урал». Насельніцтва —  (2021) Чыгуначная станцыя Вадзінская на лініі Самара — Тальяці. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1959 года.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Самарскай вобласці
Балашэйка (Самарская вобласць)

**Балашэйка** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Сызранскім раёне Самарскай вобласці Расіі. Утварае гарадское паселішча Балашэйка. За 31 км ад адміністрацыйнага цэнтра раёна — горада Сызрані. Праз пасёлак працякае рака Балашэйка. Насельніцтва — 2614 чалавек (2021).

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Самарскай вобласці
Безянчук

**Безянчук** () — пасёлак гарадскога тыпу, адміністрацыйны цэнтр Безянчуцкага раёна Самарскай вобласці Расіі, а таксама гарадскога паселішча Безянчук. Знаходзіцца на 14-м месцы з 206 па колькасці насельніцтва сярод пасёлкаў гарадскога тыпу Расійскай Федэрацыі.

Насельніцтва —  (2021). Вёска Безянчук упершыню згадваецца ў 1860-х гадах. У сучасным размяшчэнні пасёлак Безянчук быў утвораны ў 1886 годзе падчас будаўніцтва ўчастка Самара-Златавустаўскай чыгункі (спачатку ён называўся «Пасёлак Пуцейцаў»). У 1958 годзе паселішча атрымала статус пасёлка гарадскога тыпу. У 1950-х гадах у ваколіцах былі адкрыты радовішчы нафты.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Самарскай вобласці
Асінкі (Самарская вобласць)

**Асінкі** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Безянчуцкім раёне Самарскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр гарадскога паселішча Асінкі. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1958 года. Размешчаны за 71 км на поўдзень ад абласнога цэнтра — горада Самары, за 18 км на поўдзень ад раённага цэнтра — пасёлка гарадскога тыпу Безянчук.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Самарскай вобласці
Шантала

**Шантала** () — чыгуначная станцыя (населены пункт), адміністрацыйны цэнтр Шанталінскага раёна Самарскай вобласці Расіі. Размешчана за 164 км (ад Цэнтральнага аўтавакзала ў Самары да аўтавакзала ў Шантале) на паўночным усходзе ад Самары або за 188 км — па аўтадарозе. Вёска заснавана як чыгуначная станцыя «Шантала» ў 1911 годзе ў сувязі з будаўніцтвам Волга-Бугульмінскай чыгункі. Насельніцтва — 5663 чалавекі (2021).

Катэгорыя:Населеныя пункты Самарскай вобласці
Жудро

**Жудро** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Васіль Сцяпанавіч Жудро, кіраўнік падпольнага руху на тэрыторыі Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны
* Хведар Андрэевіч Жудро, царкоўны дзеяч, гісторык, археограф, краязнавец
Багатае (Самарская вобласць)

**Багатае** () — сяло ў Самарскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Багатаўскага раёна і сельскага паселішча Багатае. Размешчана на беразе ракі Самара пры аднайменнай чыгуначнай станцыі (на лініі Кінель — Арэнбург). Насельніцтва — 5594 чалавекі (2021).

Катэгорыя:Населеныя пункты Самарскай вобласці
Рошчынскі (Самарская вобласць)

**Рошчынскі** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Волжскім раёне Самарскай вобласці Расіі. Утварае гарадское паселішча Рошчынскі. Насельніцтва — 8128 чал. (2021). Населены пункт Чарнарэчча быў утвораны ў 1932 годзе. На гэтай тэрыторыі была размешчана невялікая вёсачка. У 1933 годзе ўтварылася воінская часць. Афіцэры пражывалі ў зборна-шчытавых дамах, а салдаты і сяржанты ў зборна-шчытавых казармах. У 1960—1970 гадах павялічылася колькасць воінскіх часцей. Былі пабудаваны 10 дамоў, магазін, дзіцячы сад.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Самарскай вобласці
Могілкавая вуліца (Гомель)

**Могілкавая вуліца** (руск.: *Кладбищенская улица*) — колішняя вуліца ў Гомелі. Час узнікнення дакладна невядомы. На пачатак ХХ ст. ужо існавала. 

Праходзіла ад вуліцы Замкавай насупарць старых праваслаўных могілак да вуліцы Ветранай. З ёй сыходзіліся вуліцы Тэхнічная, Траецкая і Гуменная. Паводле неафіцыйнага падзелу горада прыналежала да гомельскай Амерыкі.

У 1920-я гг. перайменавана на гонар рэвалюцыянера І. П. Каляева і як вуліца Каляева была вядома надалей. У 1926–1927 гг. уваходзіла ў Гарадскі, а з 1940 г. — Цэнтральны раён Гомеля.

Знівеліравана ў пасляваенны час. Меркаваны адрэзак, які захаваўся, далучаны да вуліцы Сялянскай — ад вуліцы Катуніна да вуліцы Гагарына.

Катэгорыя:Вуліцы Гомеля
Катэгорыя:XX стагоддзе ў Гомелі
Хварасцянка (Самарская вобласць)

**Хварасцянка** () — сяло, цэнтр Хварасцянскага раёна Самарскай вобласці Расіі і аднайменнага сельскага паселішча. Размешчана за 138 кіламетраў ад Самары на рацэ Чагра, за 28 км ад чыгуначнай станцыі Чагра. Да 1859 года ў сяле налічвалася 510 двароў і 3365 чалавек. Гэта было буйное гандлёвае сяло. Да 1889 года ў Хварастянцы за год праводзіліся тры кірмашы. У Хварастянцы меліся чатыры маслабойкі, адзін вадзяны млын і 13 вятракоў, 5 кузняў.
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Алег Юр'евіч Ацькоў — расійскі касманаўт

Катэгорыя:Населеныя пункты Самарскай вобласці
Сергіеўск

**Сергіеўск** () — сяло ў Самарскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Сергіеўскага раёна і сельскага паселішча Сергіеўск. Сяло размешчана на правым беразе ракі Сок, за 4—5 км на поўнач ад пасёлка Сухадол і за 100 км на паўночны ўсход ад Самары.

Сергіеўск і найбліжэйшыя пасёлкі Сухадол, Сургут, Сернаводск, Светладольск, якія знаходзяцца ў левабярэжжы Сока, утвараюць скопішча населеных пунктаў з колькасцю насельніцтва каля 31,7 тысяч чалавек.

Гарадок-крэпасць Сергіеўск быў заснаваны ў 1703 годзе, у 1720-х гадах уключаны ў пабудаваную Другую Закамскую абарончую лінію. З 1780 года статус павятовага горада ў складзе Уфімскага намесніцтва, пазней — заштатны горад Бугурусланскага павета Самарскай губерні. Насельніцтва ў канцы XIX стагоддзя складала менш за 2 тысячы жыхароў.

Катэгорыя:Населеныя пункты Самарскай вобласці
Пакуль ты спаў

**«Паку́ль ты спаў»** () ―  кінафільм 1995 года,  () рэжысёра .

У фільме зняліся Сандра Булак, Біл Пулман, Пітэр Галахер, Пітэр Бойл, Глініс Джонс і Джэк Уордэн.

Катэгорыя:Фільмы ЗША 1995 года
Катэгорыя:Кінакамедыі 1995 года
Катэгорыя:Фільмы-меладрамы 1995 года
Катэгорыя:Кінакамедыі ЗША
Катэгорыя:Фільмы-меладрамы ЗША
Катэгорыя:Рамантычныя кінакамедыі
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Насір аль-Мольк

**Насір аль-Мольк** () — адна з самых старажытных мячэцяў Шыраза ў Іране. Знаходзіцца ў гістарычным цэнтры Шыраза на вуліцы Лотф Алі-шаха ў непасрэднай блізкасці ад . Мячэць пабудавана ў 1877—1888 гадах па замове Мірзы Хасана Алі Насір аль-Молька з дынастыі Каджараў архітэктарамі Мірзай Махамадам Хасейн-Мэмар і Махамадам Рэзай кашы Пазе Шыразі.

## Назва 
Другую назву — *Ружавая мячэць* — будынак набыў з-за таго, што галоўным узорам, які ўпрыгожвае як унутраныя, так і знешнія элементы храма, з’яўляюцца ружа. Гэта некалькі выбіваецца з агульных канонаў пабудовы мячэцяў, таму мячэць Насір аль-Мольк можна назваць адзінай у сваім родзе — велізарная колькасць руж ва ўбранстве збольшага сімвалізуе сам горад Шыраз, у якім вырошчваецца больш за 300 відаў руж.

## Гісторыя 
Будаўніцтва мячэці доўжылася 12 гадоў з 1877 па 1888 год. Рамонт і тэхнічнае абслугоўванне мячэці праходзіць у адпаведнасці з міжнароднымі стандартамі аднаўлення помнікаў гістарычнай спадчыны; сродкі на абслугоўванне мячэці вылучае фонд Насера аль-Молька.

## Апісанне 
Унутраная плошча мячэці складае 2890 м². На тэрыторыі мячэці размяшчаецца вялікі прастакутны хоуз (басейн для вады), на паўночным баку двара знаходзіцца жамчужная арка, распісаная каранічнымі вершамі, на ўсходнім — неф з сям’ю калонамі з каменя, на паўднёвым — два мінарэты, а на заходнім — асноўная зала мячэці, упрыгожаная вітражнымі люстэркамі. Ва ўнутраным строі мячэці выкарыстоўваецца плітка сямі колераў — чорнага, белага, сіняга, блакітнага, чырвонага, тэракотавага і жоўтага. Гэтыя колеры тыповыя для шыразскай архітэктуры.

Унутраная зала мячэці мае некалькі вітражных вокнаў, кожнае з якіх аформлена ў розным стылі — у першым вітражным акне выкарыстоўваецца вялікая колькасць прастакутных элементаў і ромбаў, другое змяшчае вялікую колькасць кветкавых элементаў, узоры трэцяга нагадваюць калейдаскапічныя фігуры і г. д. Асаблівасцю дадзеных вітражоў лічыцца той факт, што ва ўсіх вокнах выкарыстоўваюцца адначасова цёплыя і халодныя адценні для стварэння большага каляровага аб’ёму. Вокны галоўнай залы звернутыя на ўсход, менавіта таму найбольш ўражлівая гульня фарбаў вітражоў тут назіраецца раніцай — з усходам сонца.

Пол галоўнай залы засланы шыразскімі дыванамі.

## Мячэць пасля Ісламскай рэвалюцыі 1979 года 
З-за велізарнай колькасці дэкаратыўных элементаў, уласцівых еўрапейскай культуры, а таксама з-за нетыповых для мусульманскай архітэктуры малюнкаў кветак ва ўбранстве мячэці ў 1979 годзе іранскія ўлады былі вымушаныя перавесці храм у разрад музея.

## Галерэя 

مسجد نصیرالملک در شیراز.jpg||
Nasir al-Mulk Mosque Darafsh (10).JPG||
Nasir-al molk -1.jpg||
Nasr ol Molk mosque vault ceiling.jpg||
Mezquita de Nasirolmolk, Shiraz, Irán, 2016-09-24, DD 57-59 HDR.jpg|
Enchantment - 1.jpg|

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Мячэці Ірана
Катэгорыя:Музеі Ірана
Омскі дзяржаўны ўніверсітэт шляхоў зносін

**Омскі дзяржаўны ўніверсітэт шляхоў зносін** (ОмДУШЗ, ) — вышэйшая навучальная ўстанова ў Омску.

## Гісторыя 
У красавіку 1896 года Дзяржаўны савет Расійскай імперыі прымае рашэнне заснаваць Томскі тэхналагічны інстытут (ТТІ). 9 кастрычніка 1900 года ў ТТІ пачалі падрыхтоўку механікаў, а затым — інжынераў-будаўнікоў чыгуначнага транспарту. Створаны ў ліпені 1930 года ў Томску з двух факультэтаў Томскага тэхналагічнага інстытута як Сібірскі інстытут інжынераў транспарту (СІІТ). У 1932 годзе з пуцейска-будаўнічага факультэта створаны Новасібірскі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту, а сам СІІТ пераўтвораны ў Томскі электрамеханічны інстытут інжынераў транспарту (ТЭМІІТ).

У 1961 годзе ТЭМІІТ быў пераведзены ў Омск і перайменаваны ў Омскі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту (ОмІЧТ).

У 1994 годзе інстытут пераўтвораны ў акадэмію. У 1997 годзе акадэмія атрымала статус універсітэта.

## Структура 
### Факультэты і інстытуты 
* Інстытут наземных транспартных сістэм
* Інстытут аўтаматыкі, тэлекамунікацый і інфармацыйных тэхналогій
* Інстытут электрычнага транспарту і сістэм энергазабеспячэння (ІЭТСЭ)
* Інстытут менеджменту і эканомікі (ІМЭК)
* Інстытут павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі
* Факультэт даўніверсітэцкай падрыхтоўкі і прафесійнай арыентацыі

### Філіялы 
* Тайгінскі інстытут чыгуначнага транспарту
* Омскі тэхнікум чыгуначнага транспарту
* Омскае медыцынскае вучылішча чыгуначнага транспарту
Сланечнік аднагадовы

**Сланечнік аднагадовы**, **сонечнік звычайны** (*Helianthus annuus*) — гэта буйная аднагадовая травяністая расліна роду Сланечнік, якая вырошчваецца ў якасці гаспадарчай культуры дзеля яе алейнага насення. Акрамя вытворчасці алею, ён таксама выкарыстоўваецца ў якасці корму для жывёлы (як мука або сілас), як корм для птушак, у некаторых прамысловых мэтах і як дэкаратыўная расліна ў хатніх садах. Дзікі Сланечнік аднагадовы — шырокая галінастая аднагадовая расліна з мноствам кветкавых галовак. Хатні сланечнік, аднак, часта мае толькі адно вялікае суквецце (кветкавую галоўку) на верхавіне неразгалінаванага сцябла.

Бінамінальная назва *Helianthus annuus* паходзіць ад грэцкага *Helios* «сонца» і *anthos* «кветка», у той час як эпітэт *annuus* на лацінскай мове азначае «аднагадовы».

Упершыню расліна была акультурана ў Амерыцы. Насенні сланечніка былі завезены ў Еўропу з Амерыкі ў XVI стагоддзі, дзе разам з сланечнікавым алеем яны сталі шырока распаўсюджаным інгрэдыентам кулінарыі. З часам асноўная частка прамысловай вытворчасці перамясцілася на поўдзень Усходняй Еўропы, і (станам на 2020 год) Расія і Украіна разам вырабляюць больш за палову сусветнай вытворчасці насення.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Астравыя (падсямейства)
Катэгорыя:Алейныя культуры
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Сахачэўскі

**Сахачэўскі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Сахачэўскі (1843—1923) — польскі мастак яўрэйскага паходжання, прадстаўнік «рамантызму».
* Мікалай Аляксандравіч Сахачэўскі (1894—1966) — інжынер-механік шляхоў зносін, спецыяліст у галіне рухомага саставу чыгунак, цягі паяздоў.
Віктар Васільевіч Асепчугаў

**Віктар Васільевіч Асепчугаў** (, Томск, Расія — , Масква) — вучоны, канструктар аўтамабіляў і арганізатар вытворчасці. Доктар тэхнічных навук, прафесар (1964).

## Біяграфія 
У 1931 годзе скончыў Сібірскі інстытут інжынераў транспарту ў родным Томску.

З 1958 года загадчык кафедры Львоўскага політэхнічнага інстытута. З 1963 года выкладаў у Маскоўскім аўтамабільна-дарожным інстытуце.

## Узнагароды 
Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі РСФСР (1975).
 

## Спасылкі 
* Осепчугов Виктор Васильевич
 

Катэгорыя:Канструктары аўтамабіляў
Катэгорыя:Канструктары СССР
Катэгорыя:Выкладчыкі Львоўскай палітэхнікі
Тарыкаў

**Тарыкаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алег Аркадзьевіч Тарыкаў (1938—1996) — беларускі краязнавец.
* Георгій Пятровіч Тарыкаў (нар. 1940) — спецыяліст у галіне прыкладной механікі і трыбатэхнікі.
Мікалай Аляксандравіч Сахачэўскі

**Мікалай Аляксандравіч Сахачэўскі** (, Хасавюрт, Дагестан, Расія — ) — інжынер-механік шляхоў зносін, спецыяліст у галіне рухомага саставу чыгунак, цягі паяздоў. Доктар тэхнічных навук (1951), прафесар (1952).

## Біяграфія 
Скончыў Адэскі політэхнічны інстытут (1920).
    
Працаваў на Паўднёва-Заходняй чыгунцы (з 1920), Адэскім суднабудаўнічым заводзе (з 1929), у Народным камісарыяце шляхоў зносін СССР (Цэнтральнае ўпраўленне лакаматыўнай гаспадаркі, з 1931), Усесаюзным праектна-вышукальным аб’яднанні «Саюзтранспраект» (з 1935), Акадэміі чыгуначнага транспарту (з 1937), Паўднёва-Уральскай чыгунцы (1941—1942), Міністэрстве шляхоў зносін СССР (з 1942), Маскоўскім электрамеханічным інстытуце інжынераў чыгуначнага транспарту (па сумяшчальніцтве, 1931—1959), Беларускім інстытуце інжынераў чыгуначнага транспарту (1959—1966, прафесар кафедры «Лакаматывы і лакаматыўная гаспадарка», з 1961 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: эксплуатацыя лакаматываў і лакаматыўная гаспадарка.

## Узнагароды 
Ордэн «Знак Пашаны» і інш.

## Бібліяграфія 
* Пути к разрешению отдельных проблемных вопросов паровозного хозяйства : диссертация … доктора технических наук / Сохачевский Н. А. — Москва, 1948. — [199] л. : ил., 70 л. ил. — Защищена в Московском электромеханическом институте инженеров железнодорожного транспорта.
* Размещение деповских пунктов по линии : диссертация … кандидата технических наук / Сохачевский Н. А. — Москва, [1941]. — [132] л. — Защищена в Московском электромеханическом институте инженеров железнодорожного транспорта.

## Літаратура 
* Сохачевский Николай Александрович // Белорусский институт инженеров железнодорожного транспорта : Хроника. События. Люди / П. С. Грунтов, Г. И. Шевчук, В. И. Горбачев. ― Гомель, 1993. — С. 236.
* Сохачевский зря пятерки не ставит / С. Я. Френкель // Профессора Белорусского государственного университета транспорта. ― Гомель, 2003. — С. 237—239 ; фото: с. 236.
Дзень энергетыка

**Дзень энергетыка** — прафесійнае свята ўсіх работнікаў энергетычнай прамысловасці, якая ахоплівае выпрацоўку, перадачу і збыт спажыўцам электрычнай і цеплавой энергіі.

Адзначаецца штогод 22 снежня ў шэрагу краін Садружнасці Незалежных Дзяржаў: Расійская Федэрацыя, Украіна, Беларусь, Арменія, Кыргыстан. У Казахстане прыпадае на трэцюю нядзелю снежня.

Не з’яўляецца выхадным днём.

## Гісторыя свята 
Упершыню прафесійнае свята Дзень энергетыка было уведзена ў Савецкім Саюзе Указ Прэзідыум Вярхоўнага Савета СССР ад 23 мая 1966 года ў памяць пра дзень прыняцця плана Дзяржаўнай электрыфікацыі Расіі на VIII Усерасійскім з’ездзе саветаў ў 1920 годзе.

Пазней, Указам Прэзідыўма Вярхоўнага Савета СССР № 3018-Х ад 1 кастрычніка 1980 года «Аб святочных і памятных днях», у рэдакцыі Указа Прэзідыўма Вярхоўнага Савета СССР № 9724-XI ад 1 лістапада 1988 года «Аб унясенні змяненаў у заканадаўства СССР аб святочных і памятных днях», Дзень энергетыка ў Савецкім Саюзе афіцыйна стаў адзначацца ў трэцюю нядзелю снежня. Дадзены ўказ выклікаў масавае непаразуменне і ігнараванне сярод энергетыкаў, якія ў пераважнай большасці сваёй працягвалі адзначаць сваё свята менавіта 22 снежня.

У Беларусі прафесійнае свята Дзень энергетыка пачаў адзначацца штогод 22 снежня згодна з Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь А. Лукашэнка № 479 ад 27 лістапада 1995 года «Аб устанаўленні свята — Дня Энергетыка» (страціў сілу). У цяперашні час дата святкавання не змянілася, але рэгулюецца яна Указам Прэзідэнта Беларусі № 157 ад 26 сакавіка 1998 года (у рэдакцыі ад 30 жніўня 2012 года) «Аб дзяржаўных святах, святочных днях і памятных датах у Рэспубліцы Беларусь».

## Значэнне свята 
Дзень энергетыка — дзень прызнання заслуг работнікаў энергетычнай прамысловасці ў эканамічным развіцці, ва ўдасканаленні і падтрыманні паўсядзённага жыцця насельніцтва. Характэрна, што прафесійнае свята энергетыкаў прыпадае на адзін з самых кароткіх светлавых дзён у годзе — дзень зімовага сонцастаяння, калі праца энергетыкаў найбольш прыкметная ў Паўночным паўшар’і.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Электраэнергетыка
Катэгорыя:Святы паводле алфавіта
Катэгорыя:Прафесійныя святы
Мікалай Іванавіч Каракін

**Мікалай Іванавіч Каракін** (, с. Шумакова, Сонцаўскі раён, Курская вобласць, Расія — ) — інжынер шляхоў зносін — будаўнік. Доктар тэхнічных навук (1947), прафесар (1948).

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі інстытут інжынераў транспарту (будаўнічы факультэт, інжынерна-будаўнічае аддзяленне, 1930).
    
Працаваў у Маскоўскім інстытуце інжынераў транспарту (1930—1941), Маскоўскім электрамеханічным інстытуце інжынераў чыгуначнага транспарту (1941—1952), Томскім электрамеханічным інстытуце інжынераў чыгуначнага транспарту (1952—1953), Беларускім інстытуце інжынераў чыгуначнага транспарту (1953—1956, загадчык кафедры «Супраціўленне матэрыялаў і будаўнічая механіка»).

Навуковыя інтарэсы: вагонабудаванне; разлік тонкасценных элементаў канструкцый; будаўнічая механіка.

## Узнагароды 
Ордэны Працоўнага Чырвонага Сцяга, «Знак Пашаны» і інш.

## Бібліяграфія 
* Исследование устойчивости и прочности вагонных рам : диссертация … доктора технических наук / Карякин Н. И. — Москва, 1947. — 280 л., ил. — Защищена в Московском электромеханическом институте инженеров железнодорожного транспорта.
     

## Літаратура 
* Карякин Николай Иванович // Белорусский институт инженеров железнодорожного транспорта : Хроника. События. Люди / П. С. Грунтов, Г. И. Шевчук, В. И. Горбачев. — Гомель, 1993. — С. 200.
* Они были первыми : [Карякин Николай Иванович] / И. В. Бородуля // Профессора Белорусского государственного университета транспорта. — Гомель, 2003. — С. 89—91, фото : с. 88.
 

Катэгорыя:Выкладчыкі Омскага дзяржаўнага ўніверсітэта шляхоў зносін
Георгій Пятровіч Тарыкаў

**Георгій Пятровіч Та́рыкаў** (нар. , Саратаў, Расія) — спецыяліст у галіне прыкладной механікі і трыбатэхнікі. Доктар тэхнічных навук (1995), прафесар (2008). Акадэмік Беларускай інжынернай акадэміі (2001, член-карэспандэнт з 1999).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту (спецыяльнасць «Цеплавозы і цеплавозная гаспадарка», 1964), Кіеўскі інстытут інжынераў грамадзянскай авіяцыі (аспірантура, 1973), Інстытут механікі металапалімерных сістэм АН Беларусі (дактарантура, 1994).
    
Працаваў на Прыволжскай чыгунцы (1966—1969, станцыя «Саратаў-2», начальнік дынамаметрычнага вагона), Аранскім тэхнічным універсітэце (Алжыр; 1977—1980), Гомельскім дзяржаўным тэхнічным універсітэце імя П. В. Сухога (1989—2014, машынабудаўнічы факультэт, кафедра «Дэталі машын», з 1998 года — загадчык кафедры), Беларускім дзяржаўным універсітэце транспарту (1973—1976, 1980—1989 і з 2014, механічны факультэт, кафедра «Дэталі машын, пуцявыя і будаўнічыя машыны», прафесар, у 1982—1987 гадах — загадчык кафедры «Будаўнічая механіка»).

Навуковыя інтарэсы: механіка дэфармуемага цвёрдага цела; электрычнае мадэляванне прасторавых кантактных задач.

## Узнагароды 
Бронзавы медаль ВДНГ СССР (1983), нагрудны знак «Изобретатель СССР» (1984), граматы Генеральнага консульства СССР у Алжыры, Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2010) і інш.

## Бібліяграфія 
* Решение пространственных контактных задач для пар трения методом электромоделирования : автореферат диссертации … доктора технических наук : 05.02.04 ; 01.02.04 / Тариков Георгий Петрович. — Гомель, 1994.
  
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Специалист по контактным задачам / Э. Старовойтов // Путь в науку : очерки о докторах и профессорах — выпускниках гомельских вузов. — Гомель, 2004. — Вып. 1 : Доктора и профессора — выпускники БелГУТа. — С. 133—135.

## Спасылкі 
* Тариков Георгий Петрович // База патентов Беларуси 
* Банк патентов РФ на изобретения и промышленные образцы ФИПС Роспатента

Катэгорыя:Выпускнікі Нацыянальнага авіяцыйнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Механікі СССР
Катэгорыя:Механікі Беларусі
Катэгорыя:Вынаходнікі СССР
Катэгорыя:Вынаходнікі Беларусі
Віктар Іванавіч Краўчанка

**Віктар Іванавіч Краўчанка** (нар. , Магілёў) — беларускі спецыяліст у галіне рэсурсазберагальных тэхналогій, кампазіцыйных матэрыялаў і трыбалогіі. Кандыдат тэхнічных навук (2002), прафесар. Акадэмік Беларускай інжынернай акадэміі. Дырэктар адкрытага акцыянернага таварыства «Белкард» (інфарм. на 2014 г.). Ганаровы прафесар Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы. Заслужаны работнік прамысловасці Рэспублікі Беларусь (2001).

## Біяграфія 
У 1975 годзе скончыў Магілёўскі машынабудаўнічы інстытут па спецыяльнасці «Будаўнічыя і дарожныя машыны і абсталяванне». У 2002 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме "Структура і тэхналогія кампазіцыйных матэрыялаў для канструкцый карданных перадач серыі « Белкард-2000».

З’яўляецца сааўтарам звыш 50 аб’ектаў прамысловай уласнасці, якія ахоўваюцца патэнтамі Рэспублікі Беларусь, Расійскай Федэрацыі, Украіны, Еўразійскай патэнтнай арганізацыі.

## Узнагароды 
Званне Ганаровага прафесара Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы прысвоена ў 2007 годзе.
 

## Літаратура 
* Прафесары Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы, 1940—2012 : біябібліяграфічны слоўнік / Габрусевіч С. А., Роўба Я. А. ― Мінск, 2013.
* Кто есть кто в Республике Беларусь. Деловой мир СНГ. Вып. 3. — Минск, 2006.
* Нанокомпозиционные и наноструктурные машиностроительные материалы и технологии их получения / С. В. Авдейчик и др. — Москва, 2013.
Дуоль

**Дуоль** () — гэта дзве ноты, якія маюць працягласць трох нот таго ж віду. Працягласць ноты можа быць павялічана даданнем кропкі пасля яе. Гэтая кропка дадае да працягласці ноты працягласць наступнай «меншай» ноты, робячы яе ў 1,5 разы даўжэй. Дзве кропкі дадаюць да працягласці ноты працягласць дзвюх «меншых» нот, робячы яе ў 1,75 разы даўжэй. Вельмі рэдка дадаюцца тры кропкі, робячы працягласць ноты ў 1,875 разы даўжэй.

У некаторых выпадках працягласць ноты можа быць павялічана лігай. Напрыклад, палавінная нота, злігаваная з іншай палавіннай нотай, фактычна роўная цэлай ноце.

Выкарыстоўваюцца таксама адмысловыя віды рытмічнага дзялення, пры якіх дзяленне рытмічных працягласцей не супадае з іх асноўным дзяленнем. Да такога дзялення адносяцца:

* Дуоль — дзяленне на 2 замест 3-х
* Трыёль — дзяленне на 3 замест 2-х
* Квартоль — дзяленне на 4 замест 3-х
* Квінтоль — дзяленне на 5 замест 4-х
: і т. д.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Музычная тэрміналогія
Катэгорыя:Працягласці
Саюз барацьбы за вызваленне рабочага класа

**Саюз барацьбы за вызваленне рабочага класа** () — адна з першых нелегальных марксісцкіх рэвалюцыйных арганізацый у Расійскай Імперыі. Была створана ў лістападзе 1895 года ў Санкт-Пецярбургу шляхам аб’яднання групы Юлія Мартава і групы Уладзіміра Леніна.

Кіруючым органам «Саюза» была Цэнтральная група, якой падпарадкоўваліся 3 раённыя групы і каля 30 супольнасцяў на фабрыках і заводах.

Арганізацыя валодала сваёй друкарняй, у якой да выпуску рыхтавалася газета «Рабочая справа». Газета ў выніку не была выпушчана, з прычыны разгрому арганізацыі.

У снежні 1895 - жніўні 1896 паліцыя арыштавала па даносах каля 100 чалавек, у тым ліку Леніна і Мартава. Усяго па справе «Саюза» ў лютым 1897 года прыцягнуты да дазнання 251 чалавек, у тым ліку 170 рабочых (многія пасля папярэдняга зняволення сасланыя ў адміністрацыйным парадку ў аддаленыя губерні). Мартава падчас разгрому быў сасланы ў Туруханск, а Ленін - у Шушанскае. Аднак дзейнасць арганізацыі працягнулася. На 4-м кангрэсе Рабочага інтэрнацыяналу ў 1896 годзе «Саюз» прадстаўляў Георгій Пляханаў.

Аддзяленні «Саюза» пазней узніклі таксама ў Маскве, Іванава-Вазнясенску, Чалябінску, Кіеве, Екацярынаславе і Пермі. Пасля I з’езда РСДРП у Мінску, «Саюзы барацьбы за вызваленне рабочага класа» па ўсёй Расійскай імперыі сталі ператвараць у камітэты РСДРП.

## Спасылкі
* Саюз барацьбы за вызваленне рабочага класа на marxists.org
* Київський «Союз боротьби за визволення робітничого класу» та історія марксизму в Російській імперії

Катэгорыя:Палітыка Расійскай імперыі
Катэгорыя:Арганізацыі Расійскай імперыі
Аляксей Уладзіміравіч Бусел

**Аляксей Уладзіміравіч Бусел** (нар. , Мінск) — беларускі вучоны, інжынер у галіне дарожнага будаўніцтва і інжынернай экалогіі. Доктар тэхнічных навук, прафесар.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1978 годзе.

З 1978 года па 1998 год прайшоў шлях ад малодшага навуковага супрацоўніка да кіраўніка навукова- даследчай лабараторыяй Беларускай дзяржаўнай політэхнічнай акадэміі. У 1998—2002 гадах намеснік гендырэктара «БелдорНИИ», потым дырэктар «БелдорНИИ». Мае 75 патэнтаў, больш за 160 навучных публікацый, 2 манаграфіі, 3 навучальных дапаможнікі. З 1998 года прафесар Беларускага дзяржаўнага тэхнічнага ўніверсітэта, член-карэспандэнт Міжнароднай акадэміі экалогіі, з 2002 года член-карэспандэнт Беларускай інжынернай акадэміі.

З 2009 года — дырэктар Беларускага інстытута сістэмнага аналізу і інфармацыйнага забеспячэння навукова-тэхнічнай сферы Дзяржаўнага камітэта па навуцы і тэхналогіях Беларусі, з 2012 года — дэкан факультэта транспартных камунікацый Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўніверсітэта.
 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Геологи и горные инженеры Беларуси : биографический справочник : [в 2 ч.] / составители: А. Д. Смычник [и др.]. — Минск, 2008. — Ч. 1. — С. 38.
* Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 2. — С. 563

Катэгорыя:Будаўнікі СССР
Катэгорыя:Будаўнікі Беларусі
Катэгорыя:Дэканы факультэта транспартных камунікацый БНТУ
Яўген Маркавіч Вольман

**Яўген Маркавіч Вольман** (1 мая 1883, Мінск — снежань 1943, Аўшвіц) — расійскі мікрабіёлаг, доктар медыцыны.

## Біяграфія 
Скончыў медыцынскі факультэт Льежскага ўніверсітэта.

У 1909—1919 гг. працаваў у Пастэраўскім інстытуце у лабараторыі Ільі Мечнікава.

У перыяд Першай сусветнай вайны — урач на Усходнім фронце і ў Афрыцы.

З 1919 г. — кіраўнік лабараторыі ў Пастэраўскім інстытуце. У 1929—1932 гг. узначальваў Інстытут санітас (Сант’яга, Чылі). З 1932 года кіраваў аддзелам у Пастэраўскім інстытуце.

Падчас Другой сусветнай вайны заставаўся на сваёй пасадзе ў Парыжы. Схоплены фашысцкімі акупантамі і забіты ў Асвенціме.

### Сям’я 
Жонка — Лізавета Вольман (нар. 1888, Мінск), доктар фізіка-хімічных навук Льежскага ўніверсітэта, праводзіла даследаванні таксама і ў Інстытуце Пастэра. У 1943 годзе загінула падчас дэпартацыі ў Асвенцім.

Сын — І. Я. Вольман — вядомы французскі біёлаг, намеснік дырэктара Інстытута Пастэра.

## Навуковая дзейнасць 
Вывучаў фагацытоз, пратэоліз, пытанні прымянення мікраарганізмаў у вытворчасці вітамінаў A і B.

У 1927 апублікаваў у працах Інстытута працу «Recherches sur la Bactériophagie» («Даследаванні ў галіне бактэрыяфагіі»). Высунуў гіпотэзу аб заразным і спадчынным характары бактэрыяфагаў; аўтар канцэпцыі аб паходжанні бактэрыяфагаў.

Падчас Другой сусветнай вайны займаўся вытворчасцю процігангрэнознай сыроваткі.

### Выбраныя працы 
* Recherches sur la Bactériophagie (1927)

## Спасылкі 
* 
*  (тот же текст )

Катэгорыя:Медыкі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Мікрабіёлагі Францыі
Сяргей Шчарбакоў

**Сяргей Шчарбакоў**:
* Сяргей Васілевіч Шчарбакоў (1934—2014) — беларускі спецыяліст у галіне матэрыялазнаўства і тэхналогіі машынабудавання.
* Сяргей Сяргеевіч Шчарбакоў (нар. 1981) — спецыяліст у галіне механікі дэфармуемага цвёрдага цела. Доктар фізіка-матэматычных навук (2015), дацэнт (2011).
Аляксееўка (Аляксееўскі раён, Самарская вобласць)

**Аляксееўка** () — сяло ў Самарскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Аляксееўскага раёна. Таксама з’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам сельскага паселішча Аляксееўка. Размешчана на беразе ракі С’езжая за 70 км ад чыгуначнай станцыі Багатае (на лініі Кінель — Арэнбург). Насельніцтва — 4379 чалавек (2021).

Катэгорыя:Населеныя пункты Самарскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1809 годзе
Міранскі

**Міранскі** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Анатоль Леанідавіч Міранскі (1922—1975) — украінскі савецкі ваенны лётчык, герой Вялікай Айчыннай вайны.
* Рыгор Абрамавіч Міранскі (1875 — пасля 1926) — фотамастак, адзін з першых фотарэпарцёраў Мінска, служачы пажарнай аховы.
Сяргей Васілевіч Шчарбакоў

**Сяргей Васілевіч Шчарбакоў** (, с. Белаводскае, Чуйская вобласць, Кыргызстан — ) — спецыяліст у галіне матэрыялазнаўства і тэхналогіі машынабудавання. Доктар тэхнічных навук (1983), прафесар (1988).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту (механічны факультэт, 1958).
    
Працаваў у Інстытуце механікі металапалімерных сістэм АН БССР (1961—1986, з 1965 — загадчык лабараторыі, з 1970 — намеснік дырэктара па навуковай рабоце, адначасова начальнік СКБ з ВВ), Беларускім дзяржаўным універсітэце транспарту (1958—1961 і з 1986, прафесар кафедры «Матэрыялазнаўства і тэхналогія матэрыялаў», у 1986—2001 — прарэктар па навуковай і вучэбнай рабоце, адначасова ў 1993—2001 — рэктар Інстытута павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кіраўнікоў і спецыялістаў транспартнага комплексу).

Навуковыя інтарэсы: тэхналогія, канструяванне і эксплуатацыйныя ўласцівасці маталапалімерных матэрыялаў і вырабаў.

## Узнагароды 
Дзяржаўная прэмія Беларускай ССР (1972).

## Бібліяграфія 
* Технология, конструирование и эксплуатационные свойства комбинированных машиностроительных материалов и изделий : диссертация … доктора технических наук в форме научного доклада : 05.02.01 ; 05.02.08 / Щербаков Сергей Васильевич. ― Минск, 1983.
* Исследование работоспособности полимерных зубчатых колёс : автореферат диcсертации … кандидата технических наук / С. В. Щербаков. — Гомель, 1965.
* Металлополимерные зубчатые передачи / В. А. Белый, В. Е. Старжинский, С. В. Щербаков; АН БССР, Ин-т механики металлополимерных систем. — Мн.: Наука и техника, 1981. — 351 с.
  
 

## Літаратура 
* 
* Щербаков Сергей Васильевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [В 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 631.
* Щербаков Сергей Васильевич // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2013. — Т. 3 : Гомельская область : в 2 кн., кн. 2. — С. 496.
* Генератор идей / Л. Корецкая, Л. Лопать // Путь в науку. — Гомель, 2006. — Вып. 1 : Доктора и профессора — выпускники БелГУТа. — С. 141—146.
* Щербаков Сергей Васильевич : [некролог] / Пирштук Б. К. [и др.] // Гомельская праўда. — 2014. — 22 красавіка (№ 62). — С. 12.
Алег Віктаравіч Халадзілаў

**Алег Віктаравіч Халадзілаў** (нар. , Іжэўск, Удмурція, Расія) — спецыяліст у галіне трыбатэхнікі. Доктар тэхнічных навук (1993), прафесар (2000).

## Біяграфія 
Скончыў Уральскі політэхнічны інстытут імя С. М. Кірава (спецыяльнасць «Аўтамытка і электроніка», 1974), Інстытут механікі металапалімерных сістэм (Гомель; аспірантура, 1982; дактарантура, 1992).
    
Працаваў ў Інстытуце механікі металапалімерных сістэм імя У. А. Белага НАН Беларусі (1974—2002, з 1997 — загадчык лабараторыі «Інфармацыйныя тэхналогіі»), Беларускім дзяржаўным універсітэце транспарту (з 2003, механічны факультэт, кафедра «Вагоны», прафесар, у 2003—2015 — загадчык кафедры «Неразбуральны кантроль і тэхнічная дыягностыка»).

Навуковыя інтарэсы: матэрыялазнаўства; трэнне і знос у машынах; неразбуральны кантроль; тэхнічная дыягностыка.

## Узнагароды 
Прэмія ЛКСМБ (1985), Грамата Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2013) і інш.

## Бібліяграфія 
* Разработка электромагнитных и акустических методов и средств трибодиагностики : диссертация … доктора технических наук : 05.02.04 : защищена 15.06.1993 : утверждена 30.07.1993 / Холодилов Олег Викторович. — Гомель, 1993.
* Акустические и электрические методы в триботехнике / А. И. Свириденок [и др.]. — Минск, 1987.
* Физика отказов механических систем / Завистовский В. Э., Холодилов О. В., Богданович П. Н. — Минск, 1999.
* Reconstruction of true topographies of solid surfaces in scanning electron microscopes using secondary electrons / 0. V. Kholodilov, A. Ya. Grigoryev, N. K. Myshkin // Scanning. — 1987. — Vol. 9, № 4. — P. 156—161.

 

## Літаратура 
* 
* Холодилов Олег Викторович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 436.
* Доктор подвижного состава // Вести БелГУТа. — Гомель, 2021. — 9 июня (№ 11). — С. 2.
* Физик, лирик, ученый / В. А. Смуругов // Профессора Белорусского государственного университета транспорта. — Гомель, 2003. — С. 277—281.

## Спасылкі 
* Персанальная старонка на сайце БелДУТ 
* Банк патентов РФ на изобретения и промышленные образцы ФИПС Роспатента
* Холодилов Олег Викторович // База патентов Беларуси 
* Холодилов Олег Викторович // Белорусский электронный центр «Наука»

Катэгорыя:Матэрыялазнаўцы СССР
Катэгорыя:Матэрыялазнаўцы Беларусі
Прыволжа (Самарская вобласць)

**Прыволжа** () — сяло ў Самарскай вобласці Расіі, цэнтр Прыволжскага раёна і аднайменнага сельскага паселішча. Размешчана на левым беразе Волгі (Саратаўскае вадасховішча) за 110 км на паўднёвы захад ад Самары і за 35 км на поўдзень ад Сызрані. Заснавана ў 1783 годзе. Насельніцтва — 7078 чалавек (2021).

Катэгорыя:Населеныя пункты Самарскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1783 годзе
Шыгоны

**Шыгоны** () — сяло, адміністрацыйны цэнтр Шыгонскага раёна Самарскай вобласці Расіі, цэнтр Сельскага паселішча Шыгоны. Сяло размешчана ў заходняй частцы вобласці, на левабярэжжы Усы, за 30 км на паўночны ўсход ад Сызрані. Насельніцтва — 4959 чалавек (2021).

Катэгорыя:Населеныя пункты Самарскай вобласці
Кошкі (Самарская вобласць)

**Кошкі** () — сяло на поўначы Самарскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Кошкінскага раёна і сельскага паселішча Кошкі. Размешчана на поўначы вобласці, на беразе ракі Кандурча. Праз сяло праходзіць аўтадарога, якая выходзіць на захадзе каля вёскі Борма на аўтадарогу Самара — Ульянаўск, на ўсходзе — да Нурлата (далей на Альмецьеўск, Набярэжныя Чаўны). Насельніцтва — 7338 чалавек (2021)

За 3,5 км ад вёскі знаходзіцца чыгуначная станцыя Пагрузная на чыгуначнай магістралі Масква — Ульянаўск — Уфа.

Катэгорыя:Населеныя пункты Самарскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1730 годзе