open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Рабочы і калгасніца

**«Рабочы і калгасніца»** — выбітны помнік манументальнага мастацтва, «ідэал і сімвал савецкай эпохі», які ўяўляе сабой дынамічную скульптурную групу з дзвюх фігур з паднятымі над галовамі сярпом і молатам. Аўтар — Вера Мухіна; канцэпцыя і кампазіцыйная задума архітэктара Барыса Іафана. Манумент выкананы з нержавеючай хроманікелевай сталі. Вышыня каля 25 м (вышыня павільёна-пастамента — 33 м). Агульная вага — 185 тон.

## Стварэнне 
Была створана для савецкага павільёна на Сусветнай выстаўцы ў Парыжы ў 1937 годзе. Ідэйная задума скульптуры і першы макет належаў архітэктару Б. М. Іафану, які перамог у конкурсе на будаўніцтва павільёна. У архітэктара яшчэ падчас працы над конкурсным праектам «вельмі хутка нарадзіўся вобраз… скульптуры, юнак і дзяўчына, якія ўвасабляюць сабой гаспадароў савецкай зямлі — працоўны клас і калгаснае сялянства. Яны высока ўзнімаюць эмблему Краіны Саветаў — серп і молат».

На стварэнне «Рабочага і калгасніцы» Іафана наштурхнула, па сцвярджэнні яго сакратара І. Ю. Эйгеля, ідэя антычнай статуі «Тыранаборцы», якая паказвае Гармодыя і Арыстагітона, якія стаяць поруч з мячамі ў руках, і скульптура «Ніка Самафракійская».

На скульптуру быў аб’яўлены конкурс, які выйграла скульптар В. І. Мухіна.

## Галерэя 

File:Paris-expo-1937-pavillon de l'URSS-13.jpg|Скульптурная кампазіцыя «Рабочы і калгасніца» і павільён СССР на Сусветнай выставе ў Парыжы, 1937 год
Выява:Worker and Kolkhoznitsa coat.jpg|Арыгінальны герб 1937 года
File:RR3006-0001R USSR-1967-15copecks-CuNi-SovietPower50-b.jpg|Манета СССР 15 капеек 1967 года з выявай скульптуры «Рабочы і калгасніца»
File:Скульптура «Рабочий и колхозница» 01.JPG|Профіль скульптуры
File:USSR 1977 4622 2752 0.jpg|Паштовая марка СССР

## Гл. таксама 
* Пралетарыят
* Серп і молат
* Помнік «Металург» у Магнітагорску

Катэгорыя:Помнікі Масквы
Катэгорыя:Аб’екты на марках
Катэгорыя:Аб’екты на манетах
Алесандра Маньяска

**Алесандра Маньяска** (, Генуя — , Генуя) — італьянскі мастак, жывапісец, бачны прадстаўнік барока, майстар генуэзскай школы.

## Біяграфія 
thumb|300px|А.Маньяска. Уваскрашэнне Лазара

Вучыўся ў бацькі, мастака Стэфана Маньяска, затым у Мілане, у Ф. Аб’яці. Адчуў уплыў С. Розы, В. Кастэла, Цінтарэта, Жака Кало — майстроў генуэзскай школы.

Творы Маньяска выкананы энергічнымі ўдарамі пэндзля, каларыт — мігатлівы, з перавагай карычневых і аліўкавых колераў. Творчасць яго прасякнута трагічна-аголеным адчуваннем нікчэмнасці чалавека перад сляпымі сіламі і сацыяльнай рэчаіснасцю. Характэрныя прыёмы гратэску, нечаканыя кантрасты. Дынамічнасць выявілася і ў маляўнічай тэхніцы: мастак выкарыстаў адмысловы метад нанясення мазкоў — над канчатковым пластом. Паспяхова працаваў у розных жанрах, але больш за ўсё яго прываблівалі пейзажы і бытавыя сцэны. Пісаў тыповыя жанравыя сцэны з жыцця салдат, манахаў, цыганоў. Часцей за ўсё персанажы адлюстроўваў на фоне архітэктуры, рымскіх арак, пісаў рамантычныя віды гарадоў.

## Вядомыя творы 
* Вакханалія. 1710. Эрмітаж, Санкт-Пецярбург.
* Вакханалія. Дзяржаўны музей выяўленчых мастацтваў імя А. С. Пушкіна, Масква.
* Пейзаж з марскім берагам. Нацыянальны музей у Неапалі.
* Горны пейзаж, Нацыянальны музей у Неапалі.
* Сцэна ў садзе. Галерэя Палаца-Б’янка ў Генуі.
* Укрыжаванне. Дзяржаўны музей выяўленчых мастацтваў імя А. С. Пушкіна, Масква.
* Трапеза манашак. Дзяржаўны музей выяўленчых мастацтваў імя А. С. Пушкіна, Масква.

## Літаратура 
* Маньяска Алесандра // Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 10. Мінск, 2000. С. 98

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Генуі
Катэгорыя:Мастакі Італіі
Катэгорыя:Мастакі барока
Агюст Манферан

**Анры Луі Агюст Рыкар дэ Манферан** (; , , прадмесце Парыжа — , Санкт-Пецярбург) — архітэктар, будаўнік Ісакіеўскага сабора ў Санкт-Пецярбургу.

На рускі манер яго таксама называлі Аўгуст Аўгуставіч Манферан і Аўгуст (Аўгустын) Антонавіч Манферан.

## Біяграфія 
Сапраўднае прозвішча яго было Рыкар (). Нарадзіўся ў 1786 годзе, у Шаё (дэпартамент Сены, у Францыі), вучыўся ў Парыжы пад кіраўніцтвам , Фантэна і Антуана Камар'е (айчым), удзельнічаў у пабудове царквы Марыі Магдаліны.

Пасля заканчэння школы архітэктуры Манферан ў 1813 годзе паступіў на ваенную службу ў . Вызначыўшыся ў , быў узнагароджаны ордэнам Ганаровага легіёна і атрымаў чын старэйшага . Выйшаў у адстаўку неўзабаве пасля .

Красавік 1814 года карэнным чынам змяніў яго лёс. Манферану ўдалося прыцягнуць да сябе ўвагу Аляксандра I, падаючы яму «Альбом розных архітэктурных праектаў, прысвечаных Яго Вялікасці Імператару Усерасійскаму Аляксандру I», выкананы ўласнаручна. Гэта падзея адбылася адразу ж пасля ўступлення рускіх войскаў у Парыж.

Сярод малюнкаў у гэтым альбоме былі праекты коннай статуі, каласальнага абеліска, Трыумфальнай аркі «Адважнаму Расійскаму войску» і «Калоны ў гонар усеагульнага міру» (у ёй прасочваюцца матывы будучай Александраўскай калоны). Малюнкі альбома былі анатаваны кароткім пералікам неабходных будаўнічых матэрыялаў і там жа паказваўся кошт выдаткаў.

Паказаўшы сябе не толькі як выдатнага малявальшчыка, эксперта і аматара класічнага мастацтва, але і як тэхнічна падкаванага спецыяліста, Манферан дамогся свайго — ён атрымаў афіцыйнае, але пры гэтым ветлівае запрашэнне прыехаць у Санкт-Пецярбург. У 1816 годзе ён прыехаў у паўночную Пальміру, не пабаяўшыся змяніць свой лёс. Больш за 40 гадоў, да самай смерці, ён жыў і працаваў у гэтым горадзе.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктары Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Архітэктары Францыі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Уладзіміра
Катэгорыя:Архітэктары Масквы
Катэгорыя:Асобы на марках
Вадзім Андрэевіч Жучкевіч

**Вадзім Андрэевіч Жучке́віч** () — беларускі вучоны-географ. Доктар геаграфічных навук (1971), прафесар (1972). Заслужаны работнік вышэйшай школы БССР (1977). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
У 1930 годзе скончыў сямігадовую школу, у 1932 годзе ПТВ. У 1932—1935 гадах працаваў на фабрыцы і вучыўся на рабфаку. Скончыў Мінскі педагагічны інстытут у 1939 годзе. Працаваў ва ўстановах асветы ва Усходне-Казахастанскай вобласці і Алтайскім краі. У 1940 годзе паступіў у аспірантуру Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта. У час Вялікай Айчыннай вайны ў 1944—1945 гадоў на фронце.

У 1948 годзе скончыў завочную аспірантуру МДУ. З 1962 года выкладаў у Беларускім дзяржаўным універсітэце, з 1964 года — дацэнт, з 1976 года — загадчык кафедры фізічнай геаграфіі мацерыкоў і акіянаў геаграфічнага факультэта.

## Навуковая дзейнасць 
Займаўся тапанімікай, эканамічнай геаграфіяй. Даследаваў методыку выкладання геаграфіі. Аўтар «Кароткага тапанімічнага слоўніка Беларусі» (1974), падручнікаў для школ.

З 1975 года быў старшынёй Геаграфічнага таварыства БССР.

Сярод апублікаваных прац:
* Топонимика Белоруссии. — Мн., 1968.
* Общая топонимика. 3 изд. — Мн., 1980.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Жучкевіч Вадзім Андрэевіч //  — С. 453.
* Жучкевіч Вадзім Андрэевіч // 
* Жучкевіч Вадзім Андрэевіч //  — С. 293.

## Спасылкі 
* Развитие идей профессора В. А. Жучкевича в системе географического образования и топонимических исследованиях Беларуси (к 100-летию со дня рождения) 

Катэгорыя:Дактары геаграфічных навук
Катэгорыя:Географы Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Члены КПСС
Законы Ману

**Законы** або **Завет Ману** (, ''*), таксама вядомы як* 'Ману-самгіта'*,* 'Манава-дгармашастра'''() — помнік старажытнаіндыйскай літаратуры, старажытнаіндыйскі зборнік прадпісанняў пабожнаму індыйцу ў выкананні ім свайго грамадскага, рэлігійнага і маральнага абавязку, прыпісваецца традыцыяй легендарнаму прабацьку чалавецтва — Ману. З’яўляецца адной з дзевятнаццаці дгарма-шастр, якія ўваходзяць у літаратуру смрыці.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* Koenraad Elst: Manu as a Weapon against Egalitarianism. Nietzsche and Hindu Political Philosophy, in: Siemens, Herman W. / Roodt, Vasti (Hg.): Nietzsche, Power and Politics. Rethinking Nietzsche’s Legacy for Political Thought, Berlin / New York 2008, 543—582.
* 
* 
*  Available online as The Laws of Manu

Катэгорыя:Законы Старажытнага свету
Катэгорыя:Дгарма-шастры
Катэгорыя:Індуісцкае права
Аруцінкі

**Аруцінкі** — вёска ў Веліжскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Веліжскага гарадскога паселішча. Насельніцтва — 27 жыхароў (2007 год).

Размешчана ў паўночна-заходняй частцы вобласці за 4 км на паўночны захад ад Веліжа, за 4 км на поўнач ад аўтадарогі Р133 Смаленск — Невель. За 98 км на поўдзень ад вёскі размешчана чыгуначная станцыя Рудня на лініі Смаленск — Віцебск.

Катэгорыя:Населеныя пункты Веліжскага раёна
Сяргей Барысавіч Іваноў

**Сяргей Барысавіч Іваноў** (нар. 31 студзеня 1953, Ленінград) — расійскі дзяржаўны дзеяч, першы намеснік старшыні Урада Расіі (2007—2008), намеснік старшыні Урада Расіі (2005—2007, 2008—2011), міністр абароны Расіі (2001—2007), кіраўнік адміністрацыі Прэзідэнта Расіі (2011—2016), генерал-палкоўнік ФСБ Расіі ў запасе.

## Раннія гады 
Скончыў перакладчыцкае аддзяленне філалагічнага факультэта Ленінградскага дзяржаўнага ўніверсітэта і ваенную кафедру пры ім (1975), вышэйшыя курсы КДБ СССР у Мінску (1976), Чырванасцяжны інстытут КДБ СССР (1981).

У 1974 годзе адпраўлены вывучаць англійскую мову ў Ілінгскі тэхнічны каледж (Вялікабрытанія).

У 1975 годзе быў прыняты на службу ў КДБ СССР. У 1976—1977 гадах — супрацоўнік 1-га (кадравага) аддзела Упраўлення КДБ па Ленінграду і Ленінградскай вобласці, дзе працаваў у адным падраздзяленні разам з будучым Прэзідэнтам Расійскай Федэрацыі Уладзімірам Пуціным.

Працаваў да 1985 ў рэзідэнтуры ў Фінляндыі, а затым у Кеніі.

У 1991—1998 гадах працягнуў працаваць у Службе знешняй разведкі Расіі. Службу ў разведцы скончыў першым намеснікам дырэктара Еўрапейскага дэпартамента СВР Расіі.

## Дзейнасць 
12 мая 2008 года ва ўрадзе У. У. Пуціна заняў пасаду намесніка Старшыні Урада Расійскай Федэрацыі. Курыраваў пытанні ваеннай прамысловасці.

З 22 снежня 2011 года — кіраўнік Адміністрацыі Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Міністры абароны Расійскай Федэрацыі
Катэгорыя:Першыя намеснікі Старшыні Урада Расійскай Федэрацыі
Катэгорыя:Намеснікі Старшыні Урада Расійскай Федэрацыі
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Расіі
Катэгорыя:Сакратары Савета бяспекі Расіі
Катэгорыя:Супрацоўнікі КДБ СССР
Катэгорыя:Постаці спецслужбаў Расіі
Катэгорыя:Выпускнікі філалагічнага факультэта Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выпускнікі Чырванасцяжнага інстытута КДБ
Катэгорыя:Правадзейныя дзяржаўныя саветнікі Расійскай Федэрацыі 1-га класа
Німфа (біялогія)

[thumb|250px|Німфа егіпецкага [Багамолы|багамола ()]]
**Німфа** — традыцыйнае назва лічынкавай стадыі развіцця некаторых членістаногіх з няпоўным ператварэннем (кляшчы і шэраг груп насякомых).

Развіццё членістаногіх з няпоўным ператварэннем мае ўсяго тры стадыі:

* Яйка,
* Німфа (вонкава вельмі падобная да дарослай асобіны, але не мае палавой сталасці),
* Імага (палаваспелая асобіна).

Німфа пасля шматразовых лінек ператвараецца ў палаваспелую асобіну (не праходзячы стадыю кукалкі).

Катэгорыя:Лічынкі
Зямля Элсуэрта

**Зямля Э́лсуэрта** () — частка тэрыторыі Заходняй Антарктыды на паўднёвым захадзе Антарктычнага паўвострава. Адкрыта ў 1935 годзе з самалёта Лінкальнам Элсуэртам. Названа ім у гонар бацькі — Джэймса Элсуэрта.

Абмываецца на поўначы морам Белінсгаўзена. Тоўшча ледавіковага покрыва да 3000 м. У паўднёвай частцы над паверхняй узвышаюцца горы Элсуэрт. На захадзе ў Зямлю Элсуэрта ўдаецца шэльфавы ледавік Фільхнера.

## Літаратура 
*  — С. 111.

Катэгорыя:Геаграфія Антарктыды
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар людзей
Рыгор Аляксеевіч Рапота

**Рыгор Аляксеевіч Рапота** () — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, генерал-лейтэнант запасу.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 5 лютага 1944 года ў Маскве ў сям’і вайскоўца. Бацька — вайсковец, авіятар, маці — педагог па адукацыі, але з-за пастаянных пераездаў па службе мужа ёй давялося працаваць не толькі ў школе, але і бібліятэкарам, і ў ашчаднай касе.

Скончыў МДТУ імя Баўмана ў 1966 годзе па спецыяльнасці «Інжынер-канструктар», пасля скончыў Чырванасцяжны інстытут КДБ СССР.

З 1966 па 1990 гады працаваў у Першым галоўным упраўленні КДБ (знешняя разведка), быў у працяглых камандзіроўках у ЗША, Швецыі і Фінляндыі, у перыяд 1990—1994 гадоў — намеснік начальніка, начальнік аддзела ПДУ. З 1994 па 1998 год займаў пасаду намесніка дырэктара Службы знешняй разведкі Расіі, курыраваў партнёрскія сувязі з замежнымі спецслужбамі.

У перыяд з красавіка па лістапад 1998 года — намеснік сакратара Савета Бяспекі Расіі, з лістапада 1998 года па верасень 1999 года — генеральны дырэктар дзяржаўнай кампаніі «Расузбраенне». З верасня 1999 года па май 2000 года — першы намеснік Міністра гандлю Расіі, займаўся ваенна-тэхнічным супрацоўніцтвам. У перыяд з чэрвеня 2000 па кастрычнік 2001 — першы намеснік Міністра навукі, прамысловасці і тэхналогій Расіі. З кастрычніка 2001 года па кастрычнік 2007 года — генеральны сакратар Еўразійскай эканамічнай супольнасці.

9 кастрычніка 2007 года прызначаны паўнамоцным прадстаўніком Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі ў Паўднёвай Федэральнай акрузе, а з 14 мая 2008 года — паўнамоцны прадстаўнік Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі ў Прыволжскай Федэральнай акрузе. 25 лістапада 2011 года прызначаны на пасаду Дзяржаўнага сакратара Саюзнай дзяржавы, да выканання абавязкаў прыступіў з 15 снежня гэтага ж года.

19 сакавіка 2021 года Аляксандр Лукашэнка вызваліў Рапоту з пасады Дзяржаўнага сакратара Саюзнай дзяржавы.

22 сакавіка 2021 года губернатар Курскай вобласці Раман Старавойт на штотыднёвай нарадзе прадставіў Рыгора Рапоту прадстаўніком рэгіёна ў Савеце Федэрацыі, ён заняў крэсла Аляксандра Міхайлава, які сканаў у снежні 2020 года.

## Узнагароды і званні 
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* Ордэн Пашаны (Расія) (30 чэрвеня 2005)
* Ордэн Дружбы народаў (Беларусь) (8 снежня 2009)
* Ганаровы прафесар Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўніверсітэта (10 снежня 2020) 
* Ордэн Пашаны (Беларусь) (16 лютага 2021)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Прадстаўнікі прэзідэнта Расіі ў федэральных акругах
Катэгорыя:Разведчыкі СССР
Катэгорыя:Члены Савета бяспекі Расіі
Катэгорыя:Члены Савета Федэрацыі Расіі (з 2000)
Катэгорыя:Правадзейныя дзяржаўныя саветнікі Расійскай Федэрацыі 1-га класа
Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты Расіі
Буслападобныя

**Буслападобныя** (*Ciconiiformes*) — атрад птушак.

Птушкі атрада буслападобных трымаюцца каля вады, але не ўмеюць ні ныраць, ні плаваць. Яны павольна ходзяць па мелкаводдзі на доўгіх нагах і вылоўліваюць водных жывёл тонкай і доўгай, як пінцэт, дзюбай. Прадстаўнікі атрада, якія часта сустракаюцца ў Беларусі, — гэта шэрая чапля і белы бусел. Радзей сустракаюцца вялікая белая чапля і чорны бусел, занесены ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь.

## Класіфікацыя 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Гл. таксама 
* Афрыканскі бусел-разявака
* Белыя чаплі
* Грыф-урубу
* Дзюбач распісны
* Кваква звычайная
* Лысыя ібісы
* Свінцовы ібіс
* Хагедаш
* Каравайкі
* Коўпіцы
* Амерыканскі бусел


Катэгорыя:Атрады птушак
Кадравая служба Святога Прастола

**Кадравая служба Святога Прастола** — установа Рымскай курыі. Адказная за працоўныя адносіны Святога Прастола з яго служачымі. Служба таксама ўладжвае працоўныя праблемы, якія ўзнікаюць. Служба была заснавана Папай Рымскім Янам Паўлам II 1 студзеня 1989 года, у яго motu proprio *Nel primo anniversario*. У сваім motu proprio *La sollecitudine* ад 1994 года Ян Павел II даў згоду на пераўтварэнне статусу, які быў дадзены Савету *ad experimentum* у 1989 годзе.  

## Старшыні Кадравай Службы Святога Прастола 
* кардынал Ян Пітэр Схотэ (14 красавіка 1989 — 10 студзеня 2005);
* кардынал Франчэска Маркізана (5 лютага 2005 — 3 ліпеня 2009);
* біскуп Джорджа Карбеліні (3 ліпеня 2009 —);.

## Спасылкі 
*Інфармацыя *Giga-Catholic*

Катэгорыя:Рымская курыя
Віцебскі павет (Расійская імперыя)

**Ві́цебскі павет** — адміністрацыйная адзінка ў складзе Пскоўскай і Полацкай губерняў, Полацкага намесніцтва, Беларускай і Віцебскай губерняў і БССР, існавала ў 1772—1924. Знаходзіўся на паўднёвым усходзе Віцебскай губерні. Цэнтр — Віцебск.

## Гісторыя 
Віцебскі павет у складзе Пскоўскай губерні Расійскай імперыі быў утвораны ў 1772 г. пасля 1-га падзелу Рэчы Паспалітай. У 1776 г. павет быў перададзены ў Полацкую губерню (з 1778 г. — намесніцтва). У 1796 г. павет адышоў да Беларускай губерні, а ў 1802 г. — да Віцебскай.

У сакавіку 1924 г. у сувязі са скасаваннем Віцебскай губерні павет быў перададзены ў прамое падпарадкаванне Беларускай ССР і ў ліпені таго ж года скасаваны.

## Насельніцтва 
Па дадзеных перапісу 1897 ў павеце пражывала 177,4 тыс. чал. У тым ліку беларусаў — 51,1 %; яўрэяў — 22,3 %; рускіх — 20,1 %; палякаў — 3,2 %; латышоў — 2,2 %. У павятовым горадзе Віцебску пражывала 65 871 чал., у заштатным Суражы — 2 731 чал.

## Адміністрацыйны падзел 
У 1866 г. павет падзяляўся на 15 валасцей :
* Бабініцкая
* Веляшковіцкая
* Вымнянская
* Вярхоўская
* Жарэбыцкая
* Каралёўская
* Курынская
* Лескавіцкая
* Лосвідская
* Мішкаўская
* Старасельская
* Сялюцкая
* Храпавіцкая
* Шчэрбінская
* Янавіцкая
## Ураднікі павета 
* Віцебскія павятовыя маршалкі

## Спасылкі 
* Старыя карты Віцебскага павета на сайце «Литера Ру»
* Віцебскі павет на сайце Radzima.net
* [Праваслаўныя цэрквы Віцебскага павета на сайце Згуртавання беларускай шляхты(https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%97%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D1%8B)]
* [Рымска-Каталіцкія касцёлы Віцебскага павета на сайце Згуртавання беларускай шляхты(https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%97%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D1%8B)]

Катэгорыя:Паветы Полацкай губерні
Катэгорыя:Паветы Віцебскай губерні
Марабу

**Марабу́** (*Leptoptilos*) — род птушак з сямейства , у які ўваходзяць тры віды. Пашыраны ў Афрыцы і Паўднёва-Усходняй Азіі.

## Апісанне 
Птушкі з роду марабу ў памерах вагаюцца ад 110 да 150 см, размах крылаў складае ад 210 да 250 см. Верхняя частка цела і крылы ў марабу чорныя, ніжняя частка — белая. Ля пачатку шыі — белае жабо. Галава ў марабу лысая, з буйной і тоўстай дзюбай. У дарослых птушак на грудзях звісае скураны мяшок. Маладыя птушкі менш стракатыя, чым дарослыя. У адрозненне ад астатніх буслоў, марабу ў палёце не выцягвае шыю, а выгінае яе, быццам чапля.

## Паводзіны 
Марабу жывуць вялікімі калоніямі, засяляюць адкрытыя саванны, хмызняковую мясцовасць і марскія берагі, з’яўляюцца таксама ў вёсках у месцах скіду адходаў, каб знайсці там ежу. У іх харчаванне ўваходзіць мярцвячына, а таксама жабы, насякомыя, маладыя птушаняты, яшчаркі і грызуны. Магутная дзюба дазваляе забіваць невялікіх жывёл, а жабо абараняе апярэнне ад гною і крыві з трупа.

Марабу можа адабраць здабычу ў некаторых драпежнікаў, напрыклад, арланаў. Таксама марабу можа есці яйкі і дзіцянят кракадзілаў.

## Віды 
* 
* 
* 

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Бусліныя
Катэгорыя:Роды птушак
Гарадоцкі павет

**Гарадо́цкі павет** — адміністрацыйная адзінка ў складзе Пскоўскай і Полацкай губерняў, Полацкага намесніцтва, Беларускай і Віцебскай губерняў, якая існавала ў 1772—1923 гадах. Цэнтр — горад Гарадок.

## Гісторыя 
Гарадоцкі павет у складзе Пскоўскай губерні Расійскай імперыі быў утвораны ў 1772 г. пасля 1-га падзелу Рэчы Паспалітай. У 1776 г. павет быў перададзены ў Полацкую губерню (з 1778 — намесніцтва). У 1796 г. павет адышоў да Беларускай губерні, а ў 1802 г.— да Віцебскай.

У студзені 1906 г. у асобных маёнтках павета прайшлі забастоўкі падзёншчыкаў, занятых абмалотам збожжа і лесанарыхтоўкамі.

У 1923 г. павет быў скасаваны.

## Насельніцтва 
Паводле перапісу 1897 г., насельніцтва павета складала 112 тысяч жыхароў. У тым ліку колькасць беларусаў складала 83,6 %; рускіх — 10,7 %; яўрэяў — 4,7 %. У павятовым горадзе Гарадку пражывала 5023 чал.

## Адміністрацыйны падзел 
У 1906 г. у склад павета ўваходзілі наступныя воласці:
* Болецкая
* Бяскатаўская
* Вайханская
* Віраўлянская
* Вышадская
* Вярэцкая
* Горкаўская
* Дубакрайская
* Дубінінская
* Зайкаўская
* Казянская
* Мішневіцкая
* Обальская
* Паташынская
* Руднянская
* Селішчанская
* Стайкаўская
* Старынская
* Уладзімірская
* Халамерская
* Цёсцінская

## Спасылкі 
* Старыя карты Гарадоцкага павета на сайце "Литера Ру"
* Гарадоцкі павет на сайце Radzima.net
* Праваслаўныя цэрквы Гарадоцкага павета на сайце Згуртавання беларускай шляхты
* Рымска-Каталіцкія касцёлы Гарадоцкага павета на сайце Згуртавання беларускай шляхты

Катэгорыя:Паветы Полацкай губерні
Катэгорыя:Паветы Віцебскай губерні
Сіндром Піта-Хопкінса

**Сіндром Піта-Хопкінса** — генетычная хвароба, якая характарызуецца разумовай адсталасцю, шырокім ротам і адметнымі рысамі твару, а таксама перарывістай гіпервентыляцыяй з аддышкай. Гэта звязана з анамаліяй у храмасоме 18. У прыватнасці, гэта выклікана недастаткова вылучаным генам TCF4.

Катэгорыя:Сіндромы
Марадзёрства

: падчас пажару пасля землетрасення 1906 года. Салдаты арміі ЗША займаюцца марадзёрствам]]
**Марадзёрства** (ад  — рабаўнік) — незаконнае прысваенне чужой маёмасці ў атмасферы беспакаранасці, звычайна ў надзвычайных сітуацыях — напрыклад, падчас прыродных катастроф або баявых дзеянняў.

Ахвярамі марадзёрства могуць быць не толькі асобы, але і цэлыя горада або рэгіёны: да прыкладу, пасля Чарнобыльскай аварыі эвакуіраваны горад Прыпяць быў разрабаваны марадзёрамі. Нават праз 20 гадоў пасля аварыі, марадзёры працягваюць вывозіць рэшткі гарадской маёмасці. Марадзёрствам з’яўляецца і прысваенне рэчаў загінулых у катастрофах і аварыях.

Марадзёрства падчас ваенных дзеянняў разглядаецца міжнародным правам як ваеннае злачынства міжнароднага характару.

Марадзёрства часта суправаджаецца актамі гвалту.

## Літаратура 
* Марадзёрства // Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 10. Мінск, 2000. С. 102

Катэгорыя:Злачынствы супраць уласнасці
Марадунка

**Мараду́нка** (*Xenus cinereus*) — птушка з сямейства бакасавыя, атрад сеўцападобныя. Распаўсюджана ва Усходняй Еўропе і лесатундравай частцы Еўропы. 

Тыповая пералётная птушка, гняздуе ў тропіках ўздоўж марскіх узбярэжжаў Афрыкі, Паўднёвай Азіі, Новай Гвінеі, Мадагаскара і Аўстраліі. Сярод іншых дробных кулікоў вылучаецца выгнутай дагары дзюбай і вялікай рухомасцю. У адрозненне ад многіх іншых відаў, пры з'яўленні чалавека не хаваецца, а наадварот прыцягвае да сябе ўвагу, седзячы на які-небудзь ўзнёслай кропцы. Гнёзды будуе на зямлі. Сілкуецца дробнымі бесхрыбтовымі, у першую чаргу насякомымі і іх лічынкамі, а таксама (пераважна на зімоўку) малюскамі і ракападобнымі. III катэгорыя ў Чырвонай кнізе Рэспублікі Беларусь.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Бекасавыя
Катэгорыя:Птушкі Еўразіі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1775 годзе
Маранка

**Маранка** (*Clangula hyemalis*) — прадстаўнік сямейства качыныя, невялікая палярная нырковая качка. Лягчэй за ўсё вызначаецца па вельмі доўгім і тонкім хвасце самцоў, які ўвесь час трымаецца прыўзнятым над паверхняй вады. У марянак адна з найбольш складаных сярод птушак сістэма чаргавання ўбораў, у выніку чаго як самцы, так і самкі маюць розную афарбоўку апярэння зімой, летам, пасля заканчэння шлюбнага сезону і ў першы год жыцця.

## Пашырэнне 
Гэта адна з найбольш распаўсюджаных паўночных качак — паводле ацэнак спецыялістаў, толькі ўздоўж арктычнага ўзбярэжжа Паўночнай Еўропы і Расіі захад ад Таймыра штогод гняздуе 3,8-4,3 млн птушак. На Беларусі рэдкі пралётны від. Зграйная птушка, вялікую частку жыцця праводзіць у адкрытым моры. Гняздуе ў тундры на невялікіх азёрах, балотах, рэках, на марскім ўзбярэжжы і астравах. Зімуе на марскіх прасторах, часта удалечыні ад берага, і на сушы з’яўляецца рэдка і невялікімі групамі, у асноўным падчас шторму альбо для змазкі цела.

Аб’ект прамысловага палявання.

## Асаблівасці біялогіі 
Вельмі добра нырае, ежу здабывае са дна вадаёма. Сілкуецца ракападобнымі, малюскамі і іншымі воднымі бесхрыбтовымі, радзей рыбай.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Качыныя
Катэгорыя:Птушкі Еўразіі
Катэгорыя:Птушкі Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Птушкі на марках
Эльза Марантэ

**Эльза Марантэ** ( ; ,  — , ) — італьянская пісьменніца.

## Біяграфія 
Незаконная дачка настаўніцы яўрэйскага паходжання, пасля ўдачарылі. З 1933 года пачала публікаваць у часопісах прозу для дзяцей.

У 1936 годзе пазнаёмілася з Альберта Маравія, у 1941-м выйшла за яго замуж (разышліся ў 1961-м). На час вайны пераехала з Рыма ў невялікае мястэчка Фондзі, непадалёк ад Касіна. Перакладала прозу Кэтрын Мэнсфілд. У 1983 годзе зрабіла спробу самагубства. Памерла ад наступстваў хірургічнай аперацыі пасля перанесенага шырокага інфаркту.

## Творчасць і прызнанне 
З напісанага Моранте найбольш вядомы раман аб Другой сусветнай вайне «Гісторыя» (1974), па ім зняты тэлевізійны фільм Луіджы Каменчыні (1989, у галоўнай ролі Клаўдзія Кардынале). На вершы Марантэ пісалі музыку Ханс Вернер Хенцэ, Франка Данатоні і іншыя кампазітары.

## Творы 
* Il gioco segreto (1941, апавяданні для дзяцей)
* La bellissime avventure di Cateri Dalla Trecciolina (1942, апавяданні для дзяцей)
* Menzogna e sortilegio (1948, раман, прэмія Віярэджа)
* L'isola di Arturo (1957, раман, прэмія Стрэга)
* Alibi (1958, вершы)
* Lo scialle andaluso (1963)
* Il mondo salvato dai ragazzini (1968, апавяданні для дзяцей)
* La Storia (1974, раман)
* Aracoeli (1982, раман, прэмія Медычы)

## Літаратура 
* Марантэ Эльза // Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 10. Мінск, 2000. С. 105
* Sgorlon С. Invito alla lettura di Elsa Morante. Milano: Mursia, 1972
* Bria C. Elsa Morante. Roma: Editrice Ciranna, 1976
* Venturi G. Elsa Morante. Firenze: La Nuova Italia, 1977
* Ravanello D. Scrittura e follia nei romanzi di Elsa Morante. Venezia: Marsilio, 1980
* Agamben G. Per Elsa Morante. Milano: Linea d'ombra, 1993.
* Zlobnicki Kalay G. The theme of childhood in Elsa Morante. University: Romance Monographs, 1996
* Caspar M.-H. Elsa Morante. Paris: Université de Paris X-Nanterre, 2000
* Lucamante S., Wood Sh. Under Arturo's star: the cultural legacies of Elsa Morante. West Lafayette: Purdue UP, 2006
* Rosa G. Cattedrali di carta. Milano: Net, 2006.
* Siddell F. Death or deception: sense of place in Buzzati and Morante. Leicester: Troubador, 2006

## Спасылкі 
* [http://www.italialibri.net/autori/morantee.html ]
* http://www.kirjasto.sci.fi/emorante.htm 

Катэгорыя:Пісьменнікі Італіі
Катэгорыя:Паэты Італіі
Lactarius indigo

50px|left|link = Ядомыя грыбы
**Lactarius indigo** — від грыбоў *Lactarius* сямейства *Russulaceae*. Ядомы, прадаецца на рынках у Мексіцы і Гватэмале. Расце ў Паўночнай і Цэнтральнай Амерыцы, а таксама ў Азіі.

## Марфалогія 
* Шапка 5-15 см у дыяметры, джынсавай-сіняга колеру, спачатку пукатая, затым робіцца уціснутай і нават варонкападобнай. У маладых грыбоў край капялюшык загарнуты ўніз. 
* Паверхня маладых шапачак ліпкая.
* Пласцінкі прырослыя, частыя, джынсава-сіняга колеру, пры пашкоджанні зялёныя, з узростам святлеюць.
* Споравы парашок жоўты, 7-9 × 5,5 да 7,5 мкм. Базідыі чатырохспоравыя, 37-45 × 8-10 мкм.
* Ножка вышынёй 2-6 см і ад 1 да 2,5 см у дыяметры, цыліндрычная, тоўстая, аднаго колеру з капялюшыкам, часам з серабрыста-шэрым адценнем, у маладосці ліпкая.
* Мякаць светлая або сіняватая. Млечны сок джынсава-сіні, з'едлівы. Пах адсутнічае.

## Lactarius indigo var. diminutivus 
Больш дробная разнавіднасць Lactarius indigoа. Дыяметр капялюшыку не перавышае 3-7 см. Ножка  1,5 да 4 см. вышынёй і 0,3-1 см. таўшчынёй. Часта сустракаецца ў Віргініі.

## Літаратура 
* L. R. Hesler, A. H. Smith: North American Species of Lactarius. The University of Michigan Press, Michigan 1979, ISBN 0-472-08440-2.
* David Arora: Mushrooms Demystified: a Comprehensive Guide to the Fleshy Fungi. Ten Speed Press, Berkeley/Kalifornien 1986, ISBN 0-89815-169-4.

Катэгорыя:Ядомыя грыбы
Катэгорыя:Грыбы Азіі
Катэгорыя:Грыбы Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Млечнік
Укаялі

**Укая́лі** () — рака ў Перу, правы прыток Амазонкі (некаторыя даследчыкі лічаць яе вытокам).

Даўжыня ракі 1950 (1600) км, плошча вадазбору 375 тыс. (350 тыс.) км². Сярэдні расход вады 12,6 тыс. (13,5 тыс.) м³/с. Утвараецца да сутокаў рэк Тамба (у вярхоўях — Апурымак) і Урубамба, якія бяруць пачатак у Цэнтральных Андах. Далей працякае па Амазонскай нізіне. Разводдзе з верасня да сакавіка. Суднаходная ад горада Аталая. Галоўны порт — Пукальпа. Прыток: Апурымак.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Перу
Катэгорыя:Прытокі Амазонкі
Мараторый

**Мараторый** ( - які запавольвае, адтэрміноўвае):

* дамоўленасць дзяржаў аб адтэрміноўцы або ўстрыманні ад якіх-небудзь дзеянняў на пэўны або на нявызначаны тэрмін. Напрыклад, мараторый на смяротнае пакаранне.
* адтэрміноўка плацяжоў па даўгавых абавязацельствах на пэўны тэрмін або да наступлення адпаведнай умовы — афіцыйны і абвешчаны мараторый. 
* спыненне даўгавых плацяжоў, не абумоўленае тэрмінам — фактычны мараторый. 
* дакументальная заява пазычальніка ў тым, што ён не ў стане аплаціць усе свае даўгі або іх частку; як правіла, наўмыснае дзеянне, якое мае мэтай перагляд умоў пагашэння неаплачанай запазычанасці.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны
Катэгорыя:Міжнароднае права
Мараньён

**Мараньён** () — рака ў Перу, левы, галоўны выток ракі Амазонкі.

Даўжыня ракі каля 2000 км, плошча басейна каля 350 тысяч км². Выцякае з горнага возера Паткоча (Анды), перасякае Цэнтральныя і Усходнія Кардыльеры ў глыбокіх цяснінах, далей выходзіць на Амазонскую нізіну, дзе зліваецца з ракой Укаялі. Сярод прытокаў — рэкі Уальяга, Пастаса.

Сярэдні выдатак 15600 м³/с. Суднаходная на 1000 км ад вусця (да парогаў).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэкі Перу
Катэгорыя:Прытокі Амазонкі
Сады Шалімара

**Сады Шалімара** (, ) — аб'ект Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА, які быў пабудаваны імператарам Вялікіх Маголаў, Шах-Джаханам, у Лахоры. Будаўніцтва пачалося ў 1641 годзе нашай эры і было завершана ўжо ў наступным годзе. У форце прысутнічаюць мармуровыя палацы і мячэці, упрыгожаныя мазаікай і пазалотай. Сады пабудаваны на трох тэрасах з ложам, ёсць таксама вадаспады і вялікія дэкаратыўныя сажалкі.

## Спасылкі 
* Сады Шалімара на сайце ЮНЕСКА

Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Пакістане
Катэгорыя:Гісторыя Пакістана
Мячэць Вазір Хана

**Мячэць Вазір Хана** () размешчана ў Лахоры, Пакістан. Будаўніцтва працягвалася сем гадоў, пачынаючы прыкладна з 1634—1635 гадоў, у часы кіравання імператара Вялікіх Маголаў Шах Джахана. Мячэць была пабудавана па загаду губернатара Лахора вядомага як Вазір Хан (cлова «вазір» азначае «міністр» на мове урду).

У наш час мячэць Вазір Хана з'яўляецца кандыдатам у спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Гл. таксама 
* Спіс мячэцяў Лахора

## Спасылкі 
* Мячэць Вазір Хана на сайце ЮНЕСКА

Катэгорыя:Мячэці Лахора
Катэгорыя:З’явіліся ў 1635 годзе
Сымон Міхайлавіч Белы

**Сымон Міхайлавіч Белы** (, в. Мікалаеўшчына, Стаўбцоўскі павет, Навагрудскае ваяводства, Польская Рэспубліка — ) — беларускі пісьменнік. Заслужаны настаўнік БССР (1968).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1929 годзе ў в. Мікалаеўшчына (цяпер — Стаўбцоўскага раёна Мінскай вобласці) ў сялянскай сям’і. Сын Міхася Казіміравіча Белага (1886—1966, вясковая мянушка — Зімок) і Юзэфы Міхайлаўны з Міцкевічаў, роднай сястры Я. Коласа. Меў братоў Міхася і Лявона.

Скончыў сярэднюю школу імя Я. Коласа (1952), Інстытут замежных моў (1956). Па рэкамендацыі Я. Коласа паехаў працаваць у г.п. Радашковічы настаўнікам англійскай мовы. Пражыў у Радашковічах амаль 50 гадоў, з іх 38 гадоў працаваў у школе. Абіраўся дэлегатам Усесаюзнага з’езда настаўнікаў. З 1982 г. — пазаштатны карэспандэнт газеты «Мінская праўда». З 2000 г. — карэспандэнт навукова-практычнага часопіса «Изобретатель». Быў карэспандэнтам «Народнай газеты», на месцы жыхарства арганізаваў карэспандэнцкі пункт, які спыніў існаванне пасля смерці заснавальніка. З 1996 г. — член Саюза пісьменнікаў Беларусі. Старшыня Міжнароднага фонду Якуба Коласа, сябра Рады ЗБС «Бацькаўшчына».

Памёр 18 кастрычніка 2005 года. Пахаваны ў Радашковічах побач са сваім трохгадовым сынам Сашам.

## Творчасць 
На пачатку 1970-х гг. пачаў пісаць нарысы, артыкулы, замалёўкі аб працаўніках сельскай гаспадаркі, вытворчай працы, ветэранах Вялікай Айчыннай вайны. Друкаваўся газетах і часопісах: «Полымя», «Маладосць», «Вожык» і інш.

Аўтар кніг «На бацькоўскай зямлі» (1993), «Нам засталася спадчына» (1999), «Родныя карані» (2001). Таксама напісаў кнігу «Коласаў радавод», амаль падрыхтаваў да выдання, але не паспеў выдаць яе пры жыцці, у кнізе шмат унікальных звестак.

## Узнагароды 
За дасягнутыя ў педагогіцы поспехі неаднакроць узнагароджаны ганаровымі граматамі, у т.л. граматамі Вярхоўнага Савета БССР. Указам Прэзідыума ВС БССР ад 22 сакавіка 1968 г. С. Беламу было прысвоена званне Заслужанага настаўніка БССР.

## Літаратура 
* *Белы С. М.* На бацькоўскай зямлі: Успаміны. — Мн.: Маст. літ., 1993. — 190 с., 8 л.іл.

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя настаўнікі БССР
Мячэць Бадшахі

**Мячэць Бадшахі** (, імператарская мячэць) — другая па велічыні мячэць Пакістана, размешчаная ў горадзе Лахор. Адна з найбуйнейшых мячэцяў свету. Знаходзіцца на даступнай па лесвіцы платформе, якая ўзвышаецца над старым горадам насупраць Садоў Шалімара і Лахорской крэпасці. Была пабудавана ў 1673—1674 гадах па загаду вялікага магола Аурангзеба і лічыцца адным з найбольш значных помнікаў інда-ісламскай сакральнай архітэктуры эпохі Вялікіх Маголаў.

Мячэць Бадшахі падобная на пабудаваную двума дзесяцігоддзямі раней мячэць Джама-Масджыд у Дэлі. Будынак, вуглы якога пазначаны чатырма нізкімі васьміграннымі мінарэтамі, увянчанымі павільёнамі, пакрыта трыма белымі мармуровымі купаламі. Сіметрычны фасад з чырвонага пясчаніку з устаўкамі з белага мармуру складаецца з высокага цэнтральнага айвана, да якога з бакоў прылягаюць па пяць меншых айванаў. У квадратным унутраным двары ёсць месца для пяці тысяч вернікаў. З кожнага боку ён абнесены сцяной па 150 м у даўжыню, па вуглах размешчаны высокія мінарэты. Рэзервуар з вадой у цэнтры двара прызначаны для рытуальных абмыванняў перад малітвай. Галоўны будынак размешчана на заходнім боку двара, галоўная брама знаходзіцца на ўсходняй. Інтэр'ер мячэці ўпрыгожваюць выкананыя з стука картушы і расліны.

Ля ўваходу знаходзіцца невялікі музей, у якім выстаўлены рэліквіі ісламскіх святых, да прыкладу цюрбан прарока Мухамада.

У наш час мячэць Бадшахі з'яўляецца кандыдатам у спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Гл. таксама 
* Спіс мячэцяў Лахора

## Спасылкі 
* Мячэць Бадшахі на сайце ЮНЕСКА

Катэгорыя:Мячэці Лахора
Катэгорыя:З’явіліся ў 1674 годзе
Леахар

**Леахар** — старажытнагрэчаскі скульптар IV ст. да н.э., які ў 350-я гады працаваў са Скопасам над скульптурным убраннем Маўсалея ў Галікарнасе. Пазней Філіп II Македонскі замовіў яму хрызаэлефанцінныя партрэты царскага сямейства для Філіпеума ў Алімпіі.

Разцу Леахара прыпісваюцца такія статуі, як Апалон Бельведэрскі, Дыяна Версальская і Ганімед Ватыканскі (вядомыя па рымскіх копіях). Пастамент адной бронзавай статуі з яго імем, які адлюстроўвае паляванне Аляксандра на львоў, знойдзены пры раскопках у Афінах.

Выява:Belvedere Apollo Pio-Clementino Inv1015.jpg|Апалон Бельведэрскі
Выява:Ganymede Leochares Vatican Inv2445.jpg|Ганімед і арол, Ватыкан
Выява:Diane de Versailles Leochares 2.jpg|Дыяна Версальская

Катэгорыя:Скульптары Старажытнай Грэцыі
Цімафей Мікалаевіч Сяргейчык

**Цімафей Мікалаевіч Сярге́йчык** (, вёска Заполле, Глускі раён, Магілёўская вобласць — ) — беларускі тэатральны акцёр і рэжысёр. Народны артыст БССР (1944). Лаўрэат Сталінскай прэміі другой ступені (1946).

## Біяграфія 
Ц. М. Сяргейчык нарадзіўся 26 чэрвеня (8 ліпеня) 1899 года ў вёсцы Заполле (цяпер Глускага раёна Магілёўскай вобласці) у беднай сялянскай сям’і.

У 1919 годзе ўступіў у РСЧА, удзельнічаў у працы чырвонаармейскай мастацкай самадзейнасці (1919—1923).

У 1926 годзе скончыў Беларускую мастацкую студыю пры МХАТ, стаў працаваць у Віцебскім драматычным тэатры імя Якуба Коласа.

Аўтар кнігі ўспамінаў «Нататкі акцёра» (1966).

Ц. М. Сяргейчык памёр 27 мая 1977 года. Пахаваны на Паўночных могілках Мінска.

## Ролі ў тэатры 
* «Несцерка» В. Вольскага — Самахвальскі
* «Вайна вайне» Я. Коласа — дзед Мікіта
* «У пушчах Палесся» Я. Коласа — Саўка Мільгун
* «Ірынка» К. Чорнага — Мікіта Міхалковіч
* «Людзі і д’яблы» К. Крапівы — Барута
* «Рэвізор» М. Гогаля — Восіп
* «Тры сястры» А. Чэхава — Фёдар Ільіч Кулыгін
* «Каварства і любоў» Ф. Шылера — Мілер
* «Разлом» Б. А. Лаўранёва — Яўген Іванавіч Берсенеў
* «Любоў яравая» К. А. Трэнёва — прафесар Максім Гарнастаеў
* «На Дне» М. Горкага — Лука

## Рэжысёрскія працы 
* «Пінская шляхта» В. Дуніна-Марцінкевіча (1928)
* «Дзеці Ванюшына» С. Найдзёнава (1938
* «Ірынка», «Блудны сын» Э. Ранета (1958)

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* *Люд. Ш.* Серге́йчик Тимофей Николаевич // Театральная энциклопедия. В 5 томах. / Под редакцией С. С. Мокульского (том 1), П. А. Маркова (тома 2—5). — М., Советская энциклопедия, 1961—1967. — Т. 4: Нежин — Сярев. — М., 1965. — Стб. 916. — 1152 стб. с илл., 6 л. илл. — 40 500 экз.

## Спасылкі 
* Цімох Сяргейчык — выдатны дзеяч коласаўскай сцэны // Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Якуба Коласа

Катэгорыя:Акцёры СССР
Катэгорыя:Акцёры Беларусі
Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры СССР
Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Глускім раёне
Плошча Нахш-е Джахан

thumb|left|150px|Від зверху, 1703 год
thumb|right|250px|Від цераз плошчу на Мячэць Імама
thumb|right|250px|Плошча на малюнку 1867 года

**Плошча Іма́ма** (), был. **Плошча Нахш-е Джахан** — плошча ў цэнтры Ісфахана (Іран), аб’ект Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Да 1979 плошча насіла назву Шахскай (). Плошча Імама размешчана ў гістарычнай частцы Ісфахана, у раёне Гальбахар. З паўднёвага боку плошчы размешчана Мячэць Імама, з заходняй — Палац Алі-Гапу, з усходняй — Мячэць Шэйха Лютфалы, з паўночнай — Вялікі кірмаш. З Ісламскай рэвалюцыі на Плошчы Імама праводзіцца пятніцкая малітва.

Плошча выцягнута на 560 метраў з поўначы на поўдзень і на 165 — з захаду на ўсход. Сучаснае аблічча плошчы аформілася ў XVI стагоддзі, калі Ісфахан быў сталіцай Імперыі Сефевідаў. У 1589 годзе шах Абас I Вялікі перанёс сталіцу ў Ісфахан і пачаў актыўнае будаўніцтва.

Падрабязна плошчу апісаў падарожнік Адам Алеарый у 1637 годзе.

Гістарычна плошча выкарыстоўвалася таксама як стадыён для гульні ў коннае пола непасрэдна пад вокнамі шахскага палаца; выявы эпізодаў гульні сталі любімай тэмай іранскіх мініяцюр. Цяпер уздоўж плошчы цягнуцца гандлёвыя рады і сувенірныя крамы, а на самой плошчы размешчаны фантаны.

## Гл. таксама 
* Ісфахан
* Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Іране

## Спасылкі 
* Плошча Імама а сайце ЮНЕСКА
* Плошча Імама і карта Ісфахана на сайце Gulliway 

Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Іране
Катэгорыя:Ісфахан
Рохтас

**Рохтас** — пенджабская крэпасць, збудаваная Шэр-шахам у 1541-43 гг. у непасрэднай блізкасці ад Вялікай колавай дарогі для абароны зямлі гавараў ад Хумаюна.

## Будынак 
Крапасныя сцены перыметрам 4 км, вышынёй звыш 18 м і таўшчынёй да 12,5 м лічыліся па тых часах непрыступнымі. Па акружнасці размешчана 68 паўкруглых бастыёнаў і некалькі масіўных брам з пясчаніку.

## Гісторыя 
Рохтас атрымала назву ў гонар бітвы пры Рохтасе, у якой Шэр-шах ушчэнт разбіў маголаў.
Праз 10 гадоў пасля смерці Шэр-шаха камендант крэпасці вераломна адкрыў яе браму Хумаюну. Вялікія Маголы надавалі Рохтасу вялікае значэнне і пабудавалі нямала крапасных збудаванняў па яго ўзоры.

Напачатку XVIII ст. Рохтас страчвае сваё ваеннае значэнне, пасля раздзела Брытанскай Індыі апыняецца ў межах Пакістана, а ў 1997 г. трапляе ў лік помнікаў Сусветнай спадчыны.

## Літаратура
*Ihsan H Nadiem, *Rohtas: Formidable Fort of Sher Shah*. Lahore:  Sang-e-Meel Publications, ISBN 969-35-0603-0.
*Basheer Ahmad Khan Matta, *Sher Shah Suri: A Fresh Perspective*. Karachi: Oxford University Press, ISBN 0-19-597882-X.

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт крэпасці Рохтас 

Катэгорыя:Гісторыя Пакістана
Катэгорыя:Крэпасці Пакістана
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Пакістане
Сіфанафоры

**Сіфанафо́ры** (*Siphonophorae*) — атрад беспазваночных жывёл класа гідроідных тыпу кішачнаполасцевых.

Выдзяляюць каля 170 відаў (па іншых звестках 250). Пашыраны ў акіянах і морах з высокай салёнасцю вады, пераважна ў трапічных і цёплых водах да глыбіні 5000 м. Найбольш вядомыя , .

Даўжыня цела ад 1 см да 3 м (разам са шчупальцамі да 20 м). Празрыстыя арганізмы, асобныя часткі цела яркія. Каланіяльныя, калоніі паліморфныя, складаюцца з асобін, якія выконваюць пэўныя функцыі: перамяшчэння (маюць пнеўматафор і «плавальны каўпак», або нектафор), кармлення (гастразоіды з доўгім рухомым прыдаткам, або «арканчыкам» з жыгучымі клеткамі), размнажэння (ганазоіды). Звычайна розныя асобіны калоніі сабраныя ў групы — кармідыі. Кормяцца дробнымі марскімі жывёламі.

Размнажэнне палавое. Лічынка (відазмененая планула) шляхам пачкавання ўтварае маладую калонію.

Некаторыя буйныя трапічныя сіфанафоры небяспечныя для чалавека: выклікаюць цяжкія апёкі і агульнае захворванне з павышэннем тэмпературы.

## Класіфікацыя 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гідроідныя
Катэгорыя:Атрады гідроідных
525 да н.э.

## Падзеі 
* Паход персаў на Егіпет. Разгром егіпцян пры Пелузіі.

## Нарадзіліся 
* Эсхіл, старажытнагрэчаскі драматург, бацька еўрапейскай трагедыі (пам. 456 да н.э.)

## Памерлі 
* Псаметых III, фараон Старажытнага Егіпта
Катэгорыя:525 да н.э.
Катэгорыя:520-я да н.э.
Японскія астравы

**Япо́нскія астравы** (, *ніпон рэто*) — архіпелаг у заходняй частцы Ціхага акіяна, які складаецца з 6852 астравоў (толькі 430 з іх населена) і займае плошчу 377 944 км². На тэрыторыі Японскіх астравоў месціцца дзяржава Японія. Насельніцтва - 126 351 209 чал.

## Геаграфія
Японскія астравы ўяўляюць сабою тры буйныя астраўныя дугі, якія працягнуліся ад праліва Лаперуза на поўначы да невялікага архіпелага Сакісіма ў групе Рукю на поўдні. Агульная працягласць - 2896,27 км. Найбольшым па плошчы з'яўляецца востраў Хонсю (Хонда), які займае 227 962,59 км². Іншыя буйныя астравы — Хакайда (83 500 км²), Кюсю (35 640 км²), Сікоку (18 803,68 км²).

Японскія астравы пачалі фарміравацца ў выніку субдукцыі (напаўзання) тэктанічных пліт прыкладна 700 - 500 млн. гадоў таму. Працэс фарміравання працягваецца да нашага часу, суправаджаецца сталымі вулканічнымі вывяржэннямі і адкладаннямі асадкавых парод. 75% плошчы астравоў займаюць горы. Самая высокая — вулкан Фудзіяма (3776 м) на востраве Хонсю. На гэтым жа востраве месціцца самая буйная нізіна (17 000 км²). Астравы знаходзяцца ў сейсманебяспечнай зоне (гл. Сейсмічныя хвалі) Зямлі. Тут часта здараюцца землятрусы.  

На самым поўдні Японіі існуюць атолы Мінаміторы і Акінаторы каралавага паходжання, аднак іх не заўсёды далучаюць да Японскага архіпелага.

## Спіс астравоў
Ніжэй у табліцы пералічаны найбольш важныя астравы і астраўныя групы Японіі:

¹''Часам аб'ядноўваюцца ў групу астравоў Нампо''

## Насельніцтва
Японскі архіпелаг — адно з самых шчыльна населеных месцаў на Зямлі. Паводле ацэнкі 2013 г., на ім жыло 127 253 075 чал. (334,5 чал./км²). Этнічны склад насельніцтва амаль аднародны. 99,4% ад усіх насельнікаў Японіі — гэта карэнныя жыхары, японцы. Карэнным этнасам Хакайда таксама з'яўляюцца айны. На астравах Агасавара жывуць еўрапейска-палінезійскія крэолы. Невялікую частку гарадскога насельніцтва прадстаўляюць выхадцы з іншых краін, пераважна карэйцы.

## Галерэя

Image:Japan_Relief_Map_of_Land_and_Seabed.png|Япо́нскія астравы
Image:Utoma, Samani, Hokkaido 01.jpg|Узбярэжжа вострава Хакайда
Image:Handakogen.jpg|Вулканічны хрыбет на востраве Кюсю
Image: Okama lake zao.JPG|Кратэрнае возера на востраве Хонсю
Image:Sanuki-heiya view from Izutama-jinja Kotohira-gu01s5s4200.jpg|Пейзаж на востраве Сікоку
|Атол Акінаторы на поўдні Японіі
Image:HanedaAirport (2006-11-13).JPG|Штучныя астравы ў Такійскім заліве

## Спасылкі 
* Formation history of the Japanese Islands 
* Amanda Briney, Islands of Japan. Geography of the Four Major Islands of Japan 
* Climate information for Japan

Катэгорыя:Архіпелагі
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Геаграфія Японіі
Катэгорыя:Астравы Японіі
Катэгорыя:Астравы Азіі
Бязуевічы

**Бязу́евічы** (, ) — вёска ў Слаўгарадскім раёне Магілёўскай вобласці.

## Назва 
Існуе паданне, што жылі два асілкі Абіда і Вязула. Абіда жыў на месцы сучаснай вёскі Абідавічы Быхаўскага раёна, Вязула — там дзе цяпер Бязуевічы. Была ў іх адна сякера, якую браты перакідвалі адзін аднаму пры неабходнасці насячы дроваў. Мясцовыя старажылы сведчылі, што назва *Бязуевічы* паходзіць ад слова «бэз».

## Геаграфія 
Побач з вёскай цячэ рака Пацэя.

Уваходзіць у склад Свенскага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1783 годзе ў вёсцы 45 двароў, 277 жыхароў. На карце 1882 года пазначана як *Кезуевічы*.

## Насельніцтва 
* 2011 год — 58 чалавек.

## Спасылкі 
* Карта ваенных пахаванняў у Бязуевічах

Катэгорыя:Свенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Слаўгарадскага раёна
Вышкаўка

**Вы́шкаўка** (, ) — пасёлак у Слаўгарадскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Свенскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 2011 год — 1 чалавек
* 2011 год — 1 чалавек
* 1999 год — 3 чалавекі

## Спасылкі 
Катэгорыя:Свенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Слаўгарадскага раёна
Вялікая Зімніца

**Вялі́кая Зімні́ца** (, ) — вёска ў Слаўгарадскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Свенскага сельсавета.

## Назва 
Назва паходзіць ад слова *зімні* (халодны).

## Гісторыя 
У гістарычных крыніцах згадваецца каля 1600 года як сяло ў маёнтку Тайманава. На карце 1777 года пазначана як асобная вёска — Зімніца, у пазнейшых крыніцах — Вялікія Зімніцы. У 1884 годзе меўся хлебазапасны магазін. У 1886 годзе ў Баханскай воласці Быхаўскага павета, 108 двароў, 755 жыхароў, царква, карчма, ветраны млын. У 1912 годзе існавала аднакласная царкоўнапрыхадское вучылішча. У 1924—1961 гадах цэнтр Вяліказімніцкага сельсавета. З 1959 года ў Слаўгарадскім раёне
* 2010 год — 331 чалавек
* 1999 год — 408 чалавек
* 1910 год — 1200 чалавек.

### Страчаныя славутасці 
* Свята-Троіцкая царква (архітэктар Аляксандр Валяр’янавіч Альхоўскі)

## Спасылкі 
* Карта ваенных пахаванняў у Вялікай Зімніцы
* Вясковае паштовае аддзяленне 

Катэгорыя:Свенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Слаўгарадскага раёна
Дальні (Слаўгарадскі раён)

**Да́льні** (, ) (да 30 ліпеня 1964 года **Брак**) — былы пасёлак у Слаўгарадскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіў у склад Свенскага сельсавета.

Ліквідаваны ў 2015 годзе.

## Насельніцтва 
* 2011 год — 2 чалавекі
* 1999 год — 2 чалавекі

## Спасылкі 
Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі
Падкаваносы

**Падкаваносы** (*Rhinolophidae*) — сямейства млекакормячых атрада рукакрылых.

Даўжыня 3,5—11 см. Вушныя ракавіны буйныя, востраканцовыя. На канцы морды голыя скурыстыя ўтварэнні складанай формы: «падкова», «сядло» і «лэнцэт» (адсюль назва), якія прымаюць удзел у фарміраванні накіраванасці эхалакацыйных сігналаў, што выпускаюцца праз ноздры. Крылы шырокія.

Выдзяляюць 2 роды, 69 відаў. Пашыраны ў трапічных, субтрапічных і часткова ва ўмераных шыротах Усходняга паўшар'я. Жывуць у пячорах, дуплах, трапляюцца ў збудаваннях. Часам утвараюць вялікія калоніі. Кормяцца насякомымі, пераважна начнымі матылямі.

Нараджаюць 1—2 дзіцяняці. Здольныя ў шырокіх межах змяняць тэмпературу цела (гетэратэрмнасць).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рукакрылыя
Апалон Бельведэрскі

**Апалон Бельведэрскі** — рымская мармуровая копія бронзавага арыгінала працы старажытнагрэчаскага скульптара Леахара (прыдворны скульптар Аляксандра Македонскага, каля 330—320 да н.э.)

Статуя адлюстроўвае Апалона, старажытнагрэчаскага бога сонца і святла, сына Зеўса і Лета (Латоны), брата-блізняці Артэміды, у вобразе маладога прыгожага юнака, які страляе з лука. Бронзавая статуя Леахара, выкананая каля 330 да н.э., у часы позняй класікі, не захавалася. Наконт датавання мармуровай рымскай копіі меркавання даследчыкаў істотна разыходзяцца. Існуе іншая рэпліка ўслаўленай статуі — галава Апалона,  галава Штайнхайзера (Базель, Швейцарыя).

Мармуровая статуя была знойдзена паміж 1484 і 1492 гг. на віле Нерона ў Антыі каля Рыма (суч. Анцыё, Італія). Падчас кіравання Папы Рымскага Юлія II, у 1506, статуя Апалона была ўстаноўлена ў антыкварыі, пабудаваным архітэктарам Д. Брамантэ ў садзе Бельведэр у Ватыкане. Адсюль яе назва.

Ствол дрэва для апоры правай рукі Апалона ў бронзавым арыгінале адсутнічаў, ён быў дапоўнены ў мармуровой копіі капіістам. Аднак статуя была знойдзена з адбітымі рукамі. У 1550-х гадах італьянскі скульптар Дж. Мантарсолі, вучань Мікеланджэла, дапоўніў абедзве рукі.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Скульптуры па сюжэтах грэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Скульптуры IV стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Скульптуры Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Экспанаты музея Пія-Клімента