open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Берген-Бельзен

[thumb|280пкс|Афіцэр войскаў СС [Фрыц Кляйн на гары трупаў у канцлагеры Берген-Бельзен.]]
**Берген-Бельзен** () — нацысцкі канцэнтрацыйны лагер у зямлі Ніжняя Саксонія, створаны паблізу вёскі Бельзен, за некалькі кіламетраў на паўднёвы захад ад г. Берген (Германія).

Быў створаны ў маі 1940 як Шталаг 311 (Stalag 311(XI C)) для ваеннапалонных з Бельгіі і Францыі, колькасць якіх складала каля 600 чалавек. У ліпені 1941 сюды даставілі каля 20 тысяч ваеннапалонных з СССР. Да вясны 1942 года 18 тысяч з іх памерлі ад голаду, холаду і хвароб (выжыла толькі 2097 чалавек). У красавіку 1943 лагер для ваеннапалонных быў зачынены і ператвораны ў канцэнтрацыйны лагер для часавага ўтрымання тых вязняў, якія валодалі замежнымі пашпартамі і якіх можна было абмяняць на палонных немцаў, што знаходзіліся ў лагерах саюзнікаў. Статус канцэнтрацыйнага лагер атрымаў 2 снежня 1944 года.

Канцлагер Берген-Бельзен адыграў важную ролю ў “маршах смерці” — эвакуацыі вязняў з розных канцлагераў падчас наступу войскаў кааліцыі. У 1945 годзе, калі ўжо стаў відавочным канец Другой сусветнай вайны, у Берген-Бельзен былі пераведзены вязні з іншых лагераў, хоць Берген-Бельзен не быў падрыхтаваны для прыёму такой колькасці зняволеных.

У лагеры не было газавых камер. Але за 1943-1945 гг. тут памерлі каля 50 тысяч зняволеных, звыш 35 тысяч з іх — ад тыфу за некалькі месяцаў да вызвалення лагера.

Лагер быў вызвалены 15 красавіка 1945 63-м палком супрацьтанкавай артылерыі брытанскай 11-й бранетанкавай дывізіі. Нягледзячы на вялікія намаганні, каб выратаваць тых, хто выжыў, да канца красавіка памерлі 9000 вязняў, а да канца чэрвеня яшчэ звыш 4000 чалавек.

## Спасылкі 
* Мемарыял Берген-Бельзен
* "Forget You Not": Bergen-Belsen Death Camp
* Relacja więźnia z wyzwolenia obozu 
* Foreword to The Belsen Trial of Joseph Kramer and 44 Others (Поўны рапарт з разгляду судовай справы, на якой судзілі катаў з канцлагеру 

Катэгорыя:Канцэнтрацыйныя лагеры Трэцяга рэйха
*
Чорна-бела-чырвоны сцяг Германіі

**Чорна-бела-чырвоны сцяг** () — афіцыйны сцяг Паўночнагерманскага саюза з 1867 года і Германскай дзяржавы з 1871 па 1919 і з 1933 па 1935 год.

## Апісанне 
Сцяг уяўляў з сябе гарызантальны трыкалор наступных колераў: чорны — наверсе, белы — у сярэдзіне і чырвоны — унізе. Палосы былі роўнавялікімі і сімвалізавалі нямецкае адзінства: чорны і белы колеру былі колерамі прускага сцяга, а чырвоны прысутнічаў на сцягах шматлікіх нямецкіх дзяржаў.

## Гісторыя 
Гэты сцяг першапачаткова выкарыстоўваўся як сцяг Паўночнагерманскага саюза, у які ўваходзілі нямецкія дзяржавы, якія знаходзіліся да поўначы ад ракі Маас. Прусія была галоўнай дзяржавай саюза. Пасля перамогі Прусіі і яе саюзнікаў над Францыяй у 1871 годзе была абвешчаная Германская імперыя. Чорна-бела-чырвоны сцяг стаў сцягам аб'яднанай Германіі. Пасля абвяшчэння Веймарскай рэспублікі ў 1919 годзе дзяржаўным сцягам стаў сцяг Германскага саюза — чорна-чырвона-залаты. Але значная частка насельніцтва не прызнала новы сцяг, і на шматлікіх хатах дэманстратыўна вывешвалі чорна-бела-чырвоныя сцягі. Перад дзяржаўнымі ўстановамі, акрамя дзяржаўнага, вывешваўся гандлёвы сцяг — стары імперскі сцяг, у левым верхнім куце якога размяшчаўся дзяржаўны трыкалор. Уся нутрапалітычная гісторыя Веймарскай рэспублікі насычаная канкурэнцыяй двух сцягоў. У 1933 годзе Гітлер, які прыйшоў да ўлады, забараніў сцяг рэспублікі, і чорна-бела-чырвоны сцяг ізноў стаў дзяржаўным, толькі ў левую яго частку зараз быў дададзены чорны арол з чырвонымі лапамі, змешчаны на белы круглы шчыток. Але ўжо ў 1935 годзе сцяг быў афіцыйна забаронены, і выкарыстоўваўся нямецкай антынацысцкай арганізацыяй «Свабодная Германія». Пасля Другой сусветнай вайны саюзнікі забаранілі ўсе віды нямецкіх нацыянальных сцягоў, і чорна-бела-чырвоны сцяг канчаткова знік.

Катэгорыя:Сцягі Германіі
Жан Поль

**Жан Поль** (, сапраўднае імя **Іаган Паўль Фрыдрых Рыхтэр**, ; , , Баварыя — , ) — нямецкі пісьменнік, сентыменталіст і прэрамантык, аўтар сатырычных твораў, эстэтык і публіцыст. Псеўданім (французскую версію ўласнага імя) узяў з-за пакланення перад Жанам Жакам Русо.

Жану Полю належыць знакаміты выраз сусветны смутак ().

## Спасылкі 
* Творы у праекце «Гутэнберг»

Катэгорыя:Нямецкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Германіі
Катэгорыя:Публіцысты Германіі
Катэгорыя:Сатырыкі Германіі
Катэгорыя:Педагогі Германіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1763 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1825 годзе
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Асобы, вядомыя пад літаратурнымі псеўданімамі
Катэгорыя:Эстэтыкі
Сусветны смутак

**Сусветны смутак** (, *вэльтшмэрц;* у тым жа сэнсе ўжывалася фр. mal du siècle — хвароба стагоддзя) — тэрмін, які ўведзены нямецкім пісьменнікам Жанам Полем і азначае пачуцці, што перажывае нейкая асоба, якая зразумела, што фізічная рэальнасць ніколі не зможа задаволіць патрэбнасці розуму гэтай асобы. Гэты від песімістычнага погляду шырока распаўсюджаны ў творчасці аўтараў, якія працавалі ў стылі рамантызму, такіх як лорд Байран, Джакама Леапардзі, Франсуа-Рэнэ дэ Шатабрыян, Альфрэд дэ Мюсэ, і Генрых Гейнэ.

## Літаратура 
* Braun W. A., Types of Weltschmerz in German Poetry, 1905; Lasserre P., Le romantisme français, 1907.

Катэгорыя:Рамантызм
Bloop

Bloop]]

**Bloop** () — нізкачастотны гук, некалькі разоў зафіксаваны Нацыянальным кіраваннем акіянічных і атмасферных даследаванняў (NOAA) летам 1997 года

Крыніца гуку павінна размяшчацца прыкладна па геаграфічных каардынатах  (на паўднёвым захадзе ад Паўднёвай Амерыкі). Агульны характар гуку дазваляе меркаваць, што ён выдадзены жывой істотай, але такая істота навуцы невядома. Мяркуючы па пройдзенай гукам адлегласці, гэта істота павінна быць вялізнага памеру, значна больш сіняга кіта.

Калі адкінуць здагадку аб існаванні ў Ціхім акіяне невядомага навуцы віду гіганцкіх істот, застаецца дзве версіі: альбо гук выраблены вялікай колькасцю істот адначасова, альбо ў гэтым рэгіёне кароткачасова склаліся унікальныя акустычныя ўмовы, спрыяльныя для звышдалёкага распаўсюджвання гуку. У якасці найбольш дакладнай i верагоднай, але афіцыйна не пацвярджаемай версіі, гэты гук мог быць выраблены вялікай колькасцю гіганцкіх кальмараў.

Аднак, палічыўшы інфармацыю не занадта важнай, падрабязнае вывучэнне з глыбінным апусканнем вырабляць не сталі.

## Сучаснае навуковае тлумачэнне 
Паводле інфармацыі, атрыманай Нацыянальным кіраваннем акіянічных і атмасферных даследаванняў ЗША, гэта гук гіганцкага айсберга, што трэскаецца.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гук
Катэгорыя:Міфы Ктулху
Катэгорыя:Акустычныя з’явы
Катэгорыя:Гідраакустыка
Нямецкі рамантызм

, (1774–1840)*Узыход месяцу над морам,* 1822, 55x71 см]] 
**Нямецкі рамантызм** — дамінантны кірунак у філасофіі, мастацтве і культуры нямецкамоўных краін канца XVIII — пачатку XIX стагоддзяў.

Раннія нямецкія рамантыкі мерыліся сінтэзаваць новы адменнік культуры, філасофіі і навукі, азіраючыся на Сярэднявечча як на больш простую мадэль узаемадзеяння культуры і чалавека. Тым не менш, з цягам часу раннія рамантыкі ўсё больш усведамлялі кволасць таго адзінства, якога яны шукалі. Познія ж нямецкія рамантыкі адзначалі больш моцны ўплыў штодзённай рэчаіснасці на з першага погляду ірацыянальныя і звышнатурльныя праекцыі розуму паэтычнага творцы. У прыватнасці, нямецкі паэт Генрых Гейнэ крытыкаваў ранніх рамантыкаў за разгляданне Сярэднявечча ў якасці мадэлі адзінства паміж мастацтвам і грамадствам.

## Выбітныя асобы нямецкага рамантызму 
, 1831, Гамбург]]

Ключавыя постаці нямецкага рамантызму:

**Літаратары і філосафы**
* Іаган Готфрыд Гердэр
* Генрых Гейнэ
* Ахім фон Арнім
* Беціна фон Арнім
* Клеменс Брэнтана
* Жан Поль
* Георг Вільгельм Фрыдрых Гегель
* Эрнст Тэадор Амадэй Гофман
* Фрыдрых Гёльдэрлін
* Генрых фон Кляйст
* Адам Генрых Мюлер
* Наваліс
* Фрыдрых Вільгельм Іозеф Шэлінг
* Фрыдрых Шлегель
* Аўгуст Вільгельм Шлегель
* Фрыдрых Шляемахер
* Эрнст Шульц
* Людвіг Іаган Тык
* Людвіг Уланд
* Альберт фон Шаміса
* Эрнст Морыц Арнт
, 1860]]
**Кампазітары**
* Людвіг ван Бетховен
* Іаганес Брамс
* Ферэнц Ліст
* Фелікс Мендэльсон
* Франц Шуберт
* Роберт Шуман
* Рыхард Вагнер
* Карл Марыя фон Вебер
**Артысты**
* Юхан Крысціян Клаўсен Даль
* Карл Шпіцвег
* Каспар Давід Фрыдрых
* Іозеф Антон Кох

## Гл. таксама 
* Гайдэльбергскі рамантызм

## Спасылкі 
*Фонд Каспара Давіда Фрыдрыха(англ.) 
*Архіў Эрмітаж(англ.) 

Катэгорыя:Рамантызм
Катэгорыя:Культура Германіі
Дарога Р1

**Дарога**  — аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэння ў Беларусі, якая злучае Мінск і Дзяржынск. Працягласць — 25 км. Праходзіць па тэрыторыі Мінскага, Дзяржынскага раёнаў Мінскай вобласці.
## Маршрут 
## Гл. таксама
*Аўтамабільныя дарогі Беларусі
## Спасылкі 
* Дэпартамент БЕЛАЎТАДОР

Катэгорыя:Дарогі Беларусі
Яўген Дзмітрыевіч Мілеўскі

**Яўген Мілеўскі** (нар. , ) — беларускі футбаліст, паўабаронца гомельскага «Лакаматыва».

## Клубная кар’ера 
Кар’еру пачаў у складзе «Гомеля», дзе гуляў за дубль. 17 мая 2013 года дэбютаваў у асноўным складзе «Гомеля». У другім сваім матчы за аснову, 24 мая 2013 года супраць БАТЭ, выйшаў на замену на 93-й хвіліне і праз хвіліну падаў вуглавы, пасля якога Аляксандр Карніцкі пераправіў мяч у сетку і прынёс «Гомелю» перамогу (2:1).

Пасля Мілеўскі ў сезоне 2013 згуляў яшчэ некалькі мачтаў за аснову «Гомеля». У сезоне 2014 доўгі час гуляў толькі за дубль, але ў канцы сезона 2014 стаў з’яўляцца ў стартавым складзе на пазіцыі апорнага паўабаронцы. У лістападзе 2014 года падоўжыў кантракт з «Гомелем».

У сезоне 2015 ужо стаў асноўным апорным паўабаронцам каманды. У верасні і кастрычніку адсутнічаў з-за траўмы, пазней вярнуўся ў асноўны склад. Сезон 2016 разам з «Гомелем» правёў у Першай лізе і дапамог камандзе атрымаць перамогу ў турніры. У першай палове сезона 2017 гуляў у стартавым складзе каманды, пазней страціў месца ў аснове і стаў выступаць за дубль. У студзені 2018 года яшчэ на адзін год падоўжыў кантракт з клубам. Аднак, у сезоне 2018 толькі ў трох матчах выйшаў на замену. У жніўні 2018 года перайшоў у жыткавіцкі ЮАС.

У студзені 2019 года стаў іграком сталічнага «Энергетыка-БДУ», аднак ужо ў сакавіку па пагадненні бакоў пакінуў яго і далучыўся да рэчыцкага «Спадарожніка», а праз два тыдні зноў стаў іграком «Гомеля». У першай палове сезона 2019 звычайна заставаўся на лаўцы запасных, з лета стаў часцей з’яўляцца ў стартавым складзе. У снежні 2019 года падоўжыў кантракт з гомельскім клубам. У 2020 годзе звычайна выхадзіў на замену.

У пачатку 2021 года трэніраваўся з рэчыцкім «Спадарожнікам», а пазней далучыўся да пінскай «Хвалі», з якой у сакавіку падпісаў кантракт. Пачынаў сезон у стартавым складзе каманды, з верасня стаў пераважна выхадзіць на замену. У студзені 2022 года па пагадненні бакоў пакінуў пінскі клуб і неўзабаве стаў іграком гомельскага «Лакаматыва», дзе замацаваўся ў стартавым складзе. У студзені 2023 года падоўжыў пагадненне з гомельскім клубам. У студзені 2024 года зноў падоўжыў кантракт з «Лакаматывам».

## Міжнародная кар’ера 
Выступаў за юніёрскую зборную Беларусі.

16 студзеня 2015 года дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі ў матчы супраць Туркменістана на Кубку Садружнасці. Усяго за зборную правёў 8 матчаў — усе ў першай палове 2015 года.

## Дасягненні 
*  Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2016

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК ЮАС Жыткавічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Хваля Пінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Лакаматыў Гомель
Іракскі дынар

**Іра́кскі дына́р** (, міжнародны код — *IQD*) — афіцыйная валюта Ірака. Кантралюецца Цэнтральным банкам Ірака, дзеліцца на 1000 філаў (فلس), але ў выніку інфляцыі філы ўжо не выкарыстоўваюцца.

## Гісторыя 
Дынар быў уведзены ў абарачэнне ў 1931 годзе, замяніўшы індыйскую рупію (па курсе 1 дынар = 13⅓ рупіі), якая была афіцыйнай валютай краіны з пачатку брытанскай акупацыі пад час Першай сусветнай вайны. Да 1959 года дынар быў прывязаны па намінале да брытанскага фунта, пасля, без змены вартасці, арыентыр быў перанакіраваны на долар ЗША па курсе 1 дынар = 2,8 долара. Але дэвальвацыя долара ў 1971—1973 гадах узняла афіцыйны курс да 3,3778, які потым знізіўся да 3,2169. Гэты курс заставаўся нязменным да першай Вайны ў Затоцы, пасля якой курс на чорным рынку да долару адрозніваўся ад афіцыйнага ў 5—6 разоў (курс чорнага рынку: 1,86 дынара = 1 долар ЗША). Пасля Вайны ў Затоцы (1991), і ў выніку эканамічнай блакады, друк дынараў на швейцарскім абсталяванні стаў немагчымым. Новыя банкноты былі значна ніжэйшай якасці. Папярэднія банкноты, вядомыя як «*швейцарскі дынар*», былі ў абарачэнні толькі ў Курдскай аўтаноміі. Новыя банкноты, у выніку некантраляванай эмісіі, і лёгкасці падробкі, хутка трацілі сваю вартасць і ў 1995 годзе за 1 долар давалі 3000 дынараў.

Пасля звяржэння Садама Хусейна Кіруючая Савет Ірака вырашыў узнавіць падтрымку дынара да ўвядзення новай валюты.

## манеты 
манеты, уведзеныя ў 1931 годзе наміналам 1, 2, 4, 10, 20, 50 і 200 філаў, таксама вядомыя як *рыялы*. 20, 50 і 200 філаў вырабляліся з срэбра. У 1953 годзе ўведзена 100-філавая сярэбраная манета.

Пасля ўсталявання Іракскай рэспублікі, была ўведзеная новая серыя манет вартасцю 1, 5, 10, 25, 50 і 100 філаў (да 1969 года 25, 50, 100 філавыя манеты вырабляліся са срэбра). У 1970 годзе былі ўведзеныя манеты вартасцю 250 філаў, 500 філаў і 1 дынар. У 2004 — 25 і 100 дынараў.

## Банкноты 
У 1931 годзе былі ўведзеныя ў абарачэнне банкноты вартасцю ¼, ½, 1, 5, 10 і 100 дынараў. Яны друкаваліся ў Вялікабрытаніі.

Банкноты вартасцю 100 дынараў былі выведзены з абарачэння ў 1940-х гадах. 25 дынаравыя банкноты былі ўведзены ў 1978 годзе. У 1991 годзе 50 і 100 дынараў былі ўведзены ў абарачэнне, а ў 1995 і 2002 гадах, у выніку інфляцыі быў уведзены 250 і 10 000 дынараў.

Банкноты, якія друкаваліся паміж 1990 і кастрычнікам 2003 года мелі выяву дзеючага на той час прэзідэнта Ірака Садама Хусейна.

## Гл. таксама 
* Эканоміка Ірака
* Асманскі піястр
* Курдыстанскі дынар

## Спасылкі 
* Banknotes & Coins сайт ЦБ Ірака 

Катэгорыя:Дынар
Катэгорыя:Грошы Ірака
Дынар
Катэгорыя:Азіяцкія валюты
Катэгорыя:Валюты Блізкага Усходу
Дарога Р3

**Дарога ** — аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэння у Беларусі, якая злучае Лагойск і мяжу з Латвіяй. Працягласць — 223 км.

Праходзіць па тэрыторыі Лагойскага і Барысаўскага раёнаў Мінскай вобласці, Докшыцкага, Глыбоцкага, Шаркаўшчынскага і Браслаўскага раёнаў Віцебскай вобласці.

## Маршрут 
* **Мінская вобласць**, **Лагойскі раён**
**  Лагойск 
** Юркавічы
** Ганявічы
** Кісялёўка
* **Барысаўскі раён**
** Зембін  
** Іканы 
** Мсціж
** Ніўкі
* **Віцебская вобласць**, **Докшыцкі раён**
** Ваўча
**  Бягомль  
** Пруднікі
**  Докшыцы  , 
** Барсукі
** Маславічі
** Порплішча
* **Глыбоцкі раён**
** Прыпернае
**  
**  Глыбокае  
** Мярэцкія 
* **Шаркаўшчынскі раён**
** Радзюкі
**  Шаркаўшчына  
** Буяўшчына
** Ёды
* **Браслаўскі раён**
** Закорье
** Ахрэмаўцы
** Азёраўцы
**  
**  Браслаў
**  
** Урбаны
**  мяжа Латвійскай Рэспублікі (Урбаны)

## Гл. таксама 
* Аўтамабільныя дарогі Беларусі

## Спасылкі 
* Дэпартамент БЕЛАЎТАДОР

Катэгорыя:Дарогі Беларусі
Дарога Р4

**Дарога ** — аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэння ў Беларусі, якая злучае Баранавічы і дарогу . Працягласць — 30 км.

Праходзіць па тэрыторыі Баранавіцкага і Ляхавіцкага раёнаў Брэсцкай вобласці.

## Маршрут 
* **Баранавіцкі раён**
** 24px Баранавічы 
** 24px 
* **Ляхавіцкі раён**
** Дарава
** 24px Ляхавічы 24px 
** Русінавічы
** 24px 

## Гл. таксама 
* Аўтамабільныя дарогі Беларусі

## Спасылкі 
* Дэпартамент БЕЛАЎТАДОР

Катэгорыя:Дарогі Беларусі
Каралеўства Чарнагорыя

**Каралеўства Чарнагорыя** () — дзяржава, якая знаходзілася ў паўднёва-ўсходняй Еўропе. Сталіцай каралеўства з’яўляўся горад Цэтынье. Дзяржаўнай валютай Чарнагорскага каралеўства быў чарнагорскі перпер.

## Гісторыя 
[thumb|left|250px|Абвяшчэнне Чарнагорскага каралеўства, [Цэтынье, 28 жніўня 1910]]
**Каралеўства Чарнагорыя** было абвешчана 28 жніўня 1910 года ў горадзе Цэтынье князем Чарнагорыі Ніколай I Петравічам, які прыняў пры гэтым тытул *караля Чарнагорыі Ніколы I*.

Балканская вайна 1912—1913 гадоў была адзначана актыўнымі дзеяннямі караля, але таксама і паслужыла адной з прычын будучага падзення каралеўства. Так, Чарнагорыя зрабіла шэраг тэрытарыяльных набыццяў, у прыватнасці за кошт Санджака занятага сумесна з сербскімі войскамі 30 мая 1913 года. Уваходжанне ў склад Чарнагорыі значнай тэрыторыі, насельніцтва якой ніякім чынам не падтрымлівала новых гаспадароў, паслужыла сур’ёзным крокам да крызісу.

Да таго ж, Вялікія дзяржавы запатрабавалі аддаць горад Шкодэр Албаніі, якая нядаўна атрымала незалежнасць, прытым, што страты Чарнагорыі падчас захопу горада ў Асманскай імперыі склалі каля 10,000 чалавек.

На працягу Першай сусветнай вайны (1914—1918) Чарнагорыя з’яўлялася саюзнікам Антанты. З 15 студзеня 1916 года па кастрычнік 1918 года краіна была акупавана Аўстра-Венгрыяй.

20 ліпеня 1917 года, паводле Дэкларацыі Корфу, было абвешчана зліццё Чарнагорыі з Сербіяй. 26 лістапада 1918 года Чарнагорыя афіцыйна ўвайшла ў склад Каралеўства Сербія. Тыя, хто не пагадзіўся з гэтым, у прыватнасці — прыхільнікі зрынутага караля Ніколы, працягвалі на працягу некалькіх гадоў партызанскае супраціўленне.

## Гл. таксама 
* Гісторыя Чарнагорыі
* Княства Чарнагорыя
* Чарнагорыя ў Першай сусветнай вайне

## Спасылкі 
* Карта Чарнагорыі (1918)
* Карта 
* Карта 

Катэгорыя:Каралеўствы
Катэгорыя:Гісторыя Чарнагорыі
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Еўропы
Балканскі саюз

**Балканскі саюз** (Балканская ліга) — ваенна-палітычны блок Сербіі, Чарнагорыі, Грэцыі і Балгарыі, накіраваны супраць Турцыі на працягу Балканскіх войн 1912—1913 гадоў.

Пасля італа-турэцкай вайны 1911—1912 гадоў у балканскіх краінах усвядомілі неабходнасць у сумесных дзеяннях, каб супрацьстаяць Турцыі. Гэта ўсведамленне, не без ціску з боку расійскай дыпламатыі, прывяло да падпісання двухбаковага пагаднення паміж Сербіяй і Балгарыяй 13 сакавіка 1912 года, пашыранага ваенным дагаворам 12 мая таго ж года; Расіі адводзілася роля арбітра. Грэцыя, не жадаючы быць пакінутай па-за магчымым альянсам супраць Турцыі, пачала перамовы з Балгарыяй адносна свайго ўдзелу ў альянсе. Перамовы прывялі да падпісання Грэка-Балгарскага дагавора 29 мая 1912 года. Пазней падобны дагавор быў падпісаны таксама паміж Балгарыяй і Чарнагорыяй. Стварылася цэлая сетка альянсаў на Балканах, накіраваных супраць Турцыі і, фактычна, супраць Аўстра-Венгрыі.

Са свайго боку, Францыя, разумеючы, што на Балканскі саюз уплывае Расія, знайшла сабе саюзніка ў асобе Аўстра-Венгрыі, якая, у сваю чаргу, не жадала бачыць моцную Сербскую дзяржаву на сваёй паўднёвай мяжы.

Паколькі Асманская імперыя была саслаблена вайной з Італіяй і мела ўнутраныя канфлікты, Балканскі саюз не мог гэта не скарыстаць. На працягу апошніх дзён верасня Асманская імперыя і Балканскія краіны мабілізавалі свае войскі. Першая дзяржава, якая абвясціла вайну, была Чарнагорыя — 8 кастрычніка 1912 года яна пачала Першую Балканскую вайну. Астатнія тры дзяржавы, пасля абвяшчэння ўльтыматуму Турцыі (13 кастрычніка), абвясцілі ёй вайну (17 кастрычніка).

Падчас вайны аб’яднаныя арміі балканскіх дзяржаў фактычна знішчылі асманскае кіраванне ў Еўропе ў серыях перамог. Але трыумф Лігі быў нядоўгім. Рознагалоссі паміж саюзнікамі ўсё яшчэ працягваліся, і пасля паспяховага заканчэння Першай Балканскай вайны з’явіліся рознагалоссі наконт падзелу Македоніі. Напружанасць прывяла да распаду Балканскага саюза. Другая Балканская вайна ўспыхнула сярод былых саюзнікаў. Балгарыя напала на Сербію і Грэцыю, да якіх пасля далучыліся Турцыя і Румынія.

## Гл. таксама 
* Балканскія войны

Катэгорыя:Ваенна-палітычныя блокі
Катэгорыя:Балканскія войны
Катэгорыя:З’явіліся ў 1912 годзе
Дарога Р2

**Дарога ** — аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэння у Беларусі, якая злучае Стоўбцы і Кобрын. Працягласць — 227 км.

Праходзіць па тэрыторыі Стаўбцоўскага і Нясвіжскага раёнаў Мінскай вобласці. Баранавіцкага, Івацэвіцкага, Бярозаўскага, Кобрынскага раёнаў Брэсцкай вобласці.
## Маршрут
* **Мінская вобласць**, **Стаўбцоўскі раён**
**  , 
**  Стоўбцы  
**  
*  **Нясвіжскі раён**
**  
* **Брэсцкая вобласць**, **Баранавіцкі раён**
** Чэрніхава
** Дуброўна
**  
** Зорная  
**  
**  , 
**  
*  **Івацэвіцкі раён**
**  
**  , 
** Любішчыцы
**  Івацэвічы  , 
** Няхачава
*  **Бярозаўскі раён**
**  
**  Бяроза  , 
** Голіцы
** Мінкі
*  **Кобрынскі раён**
** Запруды
** Жухаўцы
** Астромічы
** Луцэвічы
**  , ,  
**  Кобрын
## Гл. таксама
*Аўтамабільныя дарогі Беларусі
## У Сеціве 
* Дэпартамент БЕЛАЎТАДОР

Катэгорыя:Дарогі Беларусі
Ваўчок (цацка)

ваўчок (тыповы прыклад)]]
**Ваўчок** — цацка, якая падчас кручэння захоўвае ўстойлівасць на адным пункце апоры.

Ваўчок, які хутка верціцца, не падае, але паступова з-за трэння вуглавая хуткасць ўласнага кручэння памяншаецца. Калі хуткасць кручэння становіцца недастаткова вялікай, вось ваўчка пачынае спіралепадобна адхіляцца ад вертыкалі (прэцэсаваць), і ў рэшце рэшт ваўчок падае і спыняе кручэнне.

Ваўчок — гэта найпросты прыклад гіраскопа, які з’яўляецца найважнейшым элементам цэлага шэрагу навігацыйных прыбораў.

## Разнавіднасці 

Файл:K umdrehkreisel.jpg|**Кітайскі ваўчок** — пераварочваецца на процілеглы канец восі кручэння
Файл:Celt with weights of gemstone turtles-01.jpg|**Кельцкі камень** — можа самастойна змяняць кірунак кручэння

## Гл. таксама 
* Гіраскоп
* Ё-ё

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фізічныя эфекты і з’явы
Катэгорыя:Дынамічныя цацкі
Акупацыя

[right|200px|thumb|Паваенная акупацыя [Германія|Германіі і Аўстрыі саюзнікамі (1945)]]
**Акупацыя** (ад  — «захоп, заняцце») у агульным выпадку — заняцце, звычайна часовае, узброенымі сіламі дзяржавы (акупацыйнай арміяй і флотам) тэрыторыі, што ёй не належыць, якое не суправаджаецца здабыццём суверэнітэту над ёй. Акупацыю варта адрозніваць ад анексіі, акту далучэння дзяржавай усёй ці часткі чужой тэрыторыі ў аднабаковым парадку.

У рымскім праве акупацыя азначала прысваенне і завалоданне рэчамі з намерам утрымаць іх за сабой.

## Гл. таксама 
* Агрэсія (палітыка)
* Анексія
* Дэбеляцыя
* Інтэрвенцыя
* Марыянетачная дзяржава
* Сатэліт (палітыка)

## Спасылкі
Расійска-турэцкая вайна (1877—1878)

**Расійска-турэцкая вайна 1877—1878 гадоў** (турэцкая назва: 93 Harbi, *93 вайна*) — вайна паміж Расійскай імперыяй і саюзнымі ёй балканскімі дзяржавамі з аднаго боку, і Асманскай імперыяй — з іншага. Была выклікана ўздымам нацыянальнай самасвядомасці на Балканах. Жорсткасць, з якой было задушана Красавіцкае паўстанне ў Балгарыі, выклікала спагаду да становішча хрысціян Асманскай імперыі ў Еўропе і асабліва ў Расіі. Спробы мірнымі сродкамі палепшыць становішча хрысціян былі сарваны зацятым нежаданнем турак ісці на саступкі Еўропе, і ў красавіку 1877 года Расія абвясціла Турцыі вайну.

Падчас баявых дзеянняў расійскай арміі атрымалася, выкарыстоўваючы пасіўнасць турак, правесці паспяховае фарсіраванне Дуная, захапіць Шыпкінскі перавал і, пасля пяцімесяцовай аблогі, прымусіць лепшую турэцкую армію Асман-пашы да капітуляцыі ў Плеўне. Наступны рэйд праз Балканы, падчас якога расійская армія разбіла апошнія турэцкія часці, што засланялі дарогу на Канстанцінопаль, прывёў да выхаду Асманскай імперыі з вайны. На Берлінскім кангрэсе, які адбыўся ўлетку 1878 года, быў падпісаны Берлінскі трактат, што зафіксаваў вяртанне Расіі паўднёвай часткі Бесарабіі і далучэнне Карса, Ардагана і Батума. Аднаўлялася дзяржаўнасць Балгарыі (заваявана Асманскай імперыяй у 1396 годзе) як васальнае Княства Балгарыя; павялічваліся тэрыторыі Сербіі, Чарнагорыі і Румыніі, а турэцкая Боснія і Герцагавіна акупавалася Аўстра-Венгрыяй.

## Літаратура 
* *Генов Ц.* Русско-турецкая война 1877—1878 гг. и подвиг освободителей — София: София Пресс, 1979
* *Мерников А. Г., Спектор А. А.* Всемирная история войн. — Минск: 2005.

## Спасылкі 
* Расійска-турэцкая вайна (1877—1878) Партал «Расійская імперыя»
* Руско-турската освободителна война (1877—1878) 


Катэгорыя:Войны Балгарыі
Катэгорыя:Войны Румыніі
Катэгорыя:Войны Сербіі
Катэгорыя:Войны Чарнагорыі
Катэгорыя:Канфлікты 1877 года
Катэгорыя:Канфлікты 1878 года
Красавіцкае паўстанне (1876)

**Красавіцкае паўстанне** — нацыянальна-вызваленчае паўстанне ў Балгарыі 18 красавіка—23 мая 1876. Падрыхтоўвалася Балгарскім рэвалюцыйным цэнтральным камітэтам, якія знаходзіліся ў Джурджу (Румынія), і рэвалюцыйнымі камітэтамі ў Балгарыі. Пачалося раней вызначанага (на 1 мая 1876) часу, з прычыны небяспекі арышту кіраўнікоў, якая ўзнікла з-за здрады. Было задушана турэцкімі ўладамі з вялікай колькасцю ахвяр сярод мірнага насельніцтва.

## Апісанне 
Найбольшы размах паўстанне атрымала ў паўднёвай Балгарыі, дзе галоўнымі цэнтрамі паўстання, на чале якога стаялі Тодар Каблешкоў, Георгій Бенкоўскі і інш., былі гарады Панагюрыштэ, Копрыўштыца, сёлы Батак, Перуштыца. Аднак дрэнна ўзброеныя атрады паўстанцаў былі разгромлены турэцкімі войскамі і башыбузукамі. У іншых частках краіны паўстанне звялося да разрозненых дзеянняў невялікіх атрадаў, якія таксама былі разгромлены. Апошняй падзеяй красавіцкага паўстання была высадка 17 мая каля в. Казладуй сфарміраванага ў Румыніі атрада Хрыста Боцева. Атрад дайшоў да горада Враца і каля яго быў знішчаны турэцкімі ўладамі.

Рухаючай сілай паўстання былі сяляне і рамеснікі, кіраўніцтва ж належала прадстаўнікам дробнай і сярэдняй буржуазіі і інтэлігенцыі. Нягледзячы на паражэнне, красавіцкае паўстанне пахіснула турэцкае феадальнае панаванне ў Балгарыі, а жорсткае прыгнечанне красавіцкага паўстання спрыяла абвастрэнню міжнароднага становішча і стала адной з прычын руска-турэцкай вайны 1877—1878, у выніку якой Балгарыя была вызвалена ад турэцкага панавання.

## Літаратура 
* Страшимиров, Д. История на Априлското въстание. Т. I. Предыстория; Т. II. Приготовления. Пловдив, 1907
* Страшимиров, Д. История на Априлското въстание. Т. III. Въстание и пепелища. Пловдив, 1907
* Большая советская энциклопедия http://www.bse.chemport.ru/aprelskoe_vosstanie_1876.shtml 

## Спасылкі 
* Артыкул у энцыклапедыі Britannica

Катэгорыя:Паўстанні ў Балгарыі
Катэгорыя:Канфлікты 1876 года
Саколаў Падляскі

**Саколаў Падляскі** (), горад у Польшчы, цэнтр павета ў Мазавецкім ваяводстве.

Колькасць насельніцтва — 18,5 тыс. чал. (2010)

## Гісторыя 
Горад размясціўся колішнім на Вялікім літоўскім гасцінцы. Гасцінец, калі глядзець на яго з захаду, пачынаўся з Варшавы, затым праходзіў цераз мясцовасці гістарычнага Падляшша: Венграў, Саколаў, Браньск, Бельск, Беласток, Саколку, Гародню і канчаўся ў Вільні.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Зоф’я Келян-Явароўская (1925—2015) — польскі геолаг і палеантолаг
* Мардэхай Цанін — журналіст
* 
* 

## Гл. таксама 
* Цэрквы саколаўскага павету.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
* Саколаў-Падляшскі
Калядзічы

## Населеныя пункты 
* Калядзічы (Ваўкавыскі раён)
* Калядзічы (Мінскі раён)
* Калядзічы (Пружанскі раён)

## Іншае 
* Калядзічы (станцыя)
Павел Пятровіч Буцько

**Павел Пятровіч Буцько** (, в. Калядзічы, цяпер Пружанскі раён — 14 снежня 1986) — дзеяч рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі, рэвалюцыянер-інтэрнацыяналіст.

## Біяграфія 
Член КПЗБ з 1924 года. Адзін са стваральнікаў арганізацый КПЗБ і КСМЗБ у Палескім ваяводстве Польшчы. У 1925—1927 гадах за рэвалюцыйную дзейнасць зняволены ў турмах Пружан і Брэста. У 1927 годзе ўцёк за мяжу праз Германію і Францыю, на падпольнай рабоце ў Кампартыі Кубы.

Удзельнік нацыянальна-рэвалюцыйнай вайны ў Іспаніі, капітан інтэрнацыянальнай брыгады 46-й ударнай камуністычнай дывізіі (1937—1938). Ваяваў на Мадрыдскім і Арагонскім франтах. З канца 1938 года ў Францыі, потым вярнуўся на Кубу, працаваў у апараце ЦК Кампартыі. У час Другой сусветнай вайны матрос гандлёвага флоту ЗША, які дастаўляў грузы ў СССР.

З 1949 года на радзіме, зведаў ганенні. Да 1964 года працаваў у калгасе.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пружанскім раёне
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Беларусі
Катэгорыя:Байцы інтэрбрыгад
Катэгорыя:Члены Камуністычнай партыі Кубы
Княства Балгарыя

Пад назвай **Княства Балгарыя** () у гістарыяграфіі вядома Балгарская дзяржава ад атрымання аўтаноміі ў межах Асманскай імперыі ў 1878 годзе да абвяшчэння незалежнасці ў 1908 годзе. Уяўляла сабой канстытуцыйную манархію з аднапалатным парламентам (Народны сход). Глава дзяржавы — князь. Тытул манарха — «князь балгараў». Кіруючыя дынастыі: у 1879—1886 гадах — Батэнбергская, 1887—1908 гадах — Саксен-Кобург-Гоцкая. Прадугледжвалася калектыўнае рэгенцтва ў выпадку недзеяздольнасці князя.

## Гісторыя 
Ля вытокаў сучаснай балгарскай дзяржаўнасці стаяла руская акупацыйная адміністрацыя, якая кіравала Балгарыяй пасля Руска-турэцкай вайны 1877—1878 гадоў. Межы новай дзяржавы былі вызначаны Берлінскім кангрэсам 1878 года, якія моцна ўрэзаў вызваленую Балгарыю на карысць Асманскай імперыі і іншых суседніх дзяржаў. У 1879 годзе ў сярэднявечнай балгарскай сталіцы Тырнаве была прынята Устаноўчым сходам канстытуцыя, якая ўсталявала ў маладой дзяржаве канстытуцыйную манархію. Пасля абдыкацыі князя Аляксандра I Батэнберга ў 1886 годзе і перыяду рэгенцтва ў 1887 годзе на прастол уступіў пранямецкі кіраўнік Фердынанд I Саксен-Кобург-Гоцкі. Анексія 6 верасня 1885 года Княствам Балгарыя аўтаномнай у складзе Асманскай імперыі вобласці Усходняя Румелія стала прычынай пачатку 14 лістапада т. г. Сербска-балгарскай вайны 1885 года, якая завяршылася перамогай Балгарыі. Бухарэсцкі мірны дагавор 19 лютага 1886 года канстатаваў міжнароднае прызнанне акту ўз’яднання Княства з Усходняй Румеліяй.

Падчас чарговага паслаблення Асманскай імперыі і анексіі Аўстра-Венгрыяй Босніі і Герцагавіны, балгарскі князь Фердынанд I, скарыстаўшыся момантам і па папярэднім тайным пагадненні з Венай, абвясціў 22 верасня 1908 года незалежнасць Княства і пераўтварэнне яго ў царства. Прыняцце тытула цара выражала фактычны статус поўнай юрыдычнай незалежнасці і поўнага суверэнітэту над Усходняй Румеліяй. Неабходныя папраўкі ў канстытуцыю былі ўнесены V Вялікім Народным сходам у 1911 годзе.

Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Балгарыі
Балгарыя
Пётр Мікалаевіч Бухонка

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя     = Пётр Мікалаевіч Бухонка
 |арыгінал імя = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці    = 
 |месца смерці   = 
 |партрэт        = 
 |подпіс        = 
 |мянушка       = 
 |псеўданім      = 
 |прыналежнасць = 
 |гады службы    = 1941—1944
 |званне         = 
 |род войскаў      = інжынерныя войскі
 |камандаваў     = 
 |частка          = 
 |бітвы       = Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды        = { style="background: transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
 
}
 |Commons        = 
 |сувязі          = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс        = 
}}
**Пётр Мікалаевіч Бухонка** (, п. Добруш — ) — чырвонаармеец Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

## Біяграфія 
Пётр Бухонка нарадзіўся ў сям'і селяніна. Скончыў чатыры класы школы, з 1928 года працаваў на Добрушскай цэлюлоза-папяровай фабрыцы «Герой працы». У 1941 годзе быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. З пачатку Вялікай Айчыннай вайны — на яе франтах. Да верасня 1943 года чырвонаармеец Пётр Бухонка быў сапёрам.
 у Добрушы.]]
26 верасня 1943 года, нягледзячы на масіраваны варожы агонь, Бухонка ў складзе разліку на гумавай лодцы зрабіў два рэйсы на заходні бераг Дняпра ў раёне сяла Дзіброва Сынэльныкаўскага раёна Днепрапятроўскай вобласці Украінскай ССР. Калі Бухонка сканчаў другі рэйс, лодка была прабіта і пачала тануць. Тады, нягледзячы на раненне ў руку і нагу, Бухонка замураваў сваю прабоіну ў лодцы, спас тым самым трох параненых байцоў і даставіў дэсант на заходні бераг. У адным з наступных баёў Бухонка атрымаў цяжкае раненне. 5 лютага 1944 года ён памёр ад лёгачнага крывацёку ў 5250-м паходно-палявым шпіталі 8-й гвардзейскай арміі. Пахаваны ў брацкай магіле ў вёсцы Бузулукы Крынычанскага раёна Днепрапятроўскай вобласці.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 19 сакавіка 1944 за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» чырвонаармеец Пётр Бухонка пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама быў узнагароджаны ордэнамі Леніна і Чырвонай Зоркі.

## Памяць 
* У гонар Бухонкі названая вуліца ў Добрушы.
* На Добрушскім цэлюлозна-бумажным камбінаце «Герой працы», дзе працаваў П. Бухонка, змешчана мемарыяльная дошка.
* У Добрушы (Гомельская вобласць) на тэрыторыі Мемарыяльнага комплексу «Памяць» устаноўлены стэлы з імёнамі ўраджэнцаў раёна — Герояў Савецкага Саюза. На адной з стэл паказана імя П. М. Бухонкі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382
* Навечно в сердце народном. 3-е изд., доп. и испр. — Минск, 1984.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро
Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Пахаваныя ў Днепрапятроўскай вобласці
Катэгорыя:Сапёры Вялікай Айчыннай вайны
Дагавор перастрахоўкі

**Дагавор перастрахоўкі 1887 года** — штодзённае (у дыпламатычных кругах Германіі і Расіі) назва тайнага дагавора паміж Расіяй і Германіяй, падпісанага ў Берліне  года канцлерам Бісмаркам і рускім паслом П. А. Шувалавым, у тым жа месяцы ратыфікаваны абодвума бакамі.

Ва ўмовах развалу (пасля сербска-балгарскай вайны 1885—1886 гадоў) «Саюза трох імператараў» Германія, імкнучыся пазбегнуць руска-французскага збліжэння, пайшла на заключэнне двухбаковага пагаднення з Расіяй. «Застрахаваўшыся» для новай вайны супраць Францыі саюзам з Аўстрыяй і Італіяй, Германія вырашыла «перастрахавацца» пагадненнем з Расіяй. У студзені 1887 года перамовы ў Берліне былі распачаты Пятром Шувалавым, разам са сваім братам Паўлам Шувалавым, — першапачаткова са статс-сакратаром ведамства замежных спраў Германіі Гербертам Бісмаркам. Пётр Шувалаў прапанаваў Германіі поўную свабоду дзеянняў у дачыненні да Францыі — у абмен на неперашкаджэнне Германіяй авалоданню Расіяй Пралівамі і аднаўленню ёю кантролю над Балгарыяй; Ота Бісмарк быў прыемна здзіўлены прапановамі Шувалава.

Пасля некаторага перыяду ахаладжэння адносін паміж Берлінам і Пецярбургам, у маі 1887 года, аднавіліся перамовы паміж Паўлам Шувалавым і Ота Бісмаркам, якія скончыліся падпісаннем тайнага дагавора. Па яго ўмовах, абодва бакі павінны былі захоўваць нейтралітэт пры вайне адной з іх з любой трэцяй вялікай дзяржавай, акрамя выпадкаў нападу Германіі на Францыю ці Расіі на Аўстра-Венгрыю.

Да дагавора прыкладаўся адмысловы пратакол, па якім Германія абавязвалася аказаць Расіі дыпламатычнае садзейнічанне, калі рускі імператар знойдзе патрэбным «прыняць на сябе абарону ўваходу ў Чорнае мора» ў мэтах «захавання ключа да сваёй імперыі». Германія абяцала таксама ніколі не даваць згоды на рэстаўрацыю князя Батэнбергскага на балгарскім прастоле, што было для імператара Аляксандра III пытаннем асабістага прэстыжу і самалюбства.

У 1890 годзе скончыўся тэрмін дзеяння дагавора перастрахоўкі. Па ініцыятыве барона Гольштэйна новы ўрад Германіі на чале з генералам Леа фон Капрыві адмовілася яго аднаўляць.

## Гл. таксама 
* Сістэма саюзаў Бісмарка

Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Германскай імперыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы XIX стагоддзя
Катэгорыя:1887
Катэгорыя:Ота фон Бісмарк
Георгій Кліментавіч Бухавец

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя     = Георгій Кліментавіч Бухавец
 |арыгінал імя = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці    = 
 |месца смерці   = 
 |партрэт        = 
 |подпіс        = 
 |мянушка       = 
 |псеўданім      = 
 |прыналежнасць = 
 |гады службы    = 
 |званне         = 
 |род войскаў      = 
 |камандаваў     = 
 |частка          = 
 |бітвы       = 
 |узнагароды        = { Style = "background: transparent"
       
-
       
-
       
-
    
}
 |Commons        = 
 |сувязі          = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс        = 
}}
**Георгій Кліментавіч Бухавец** (,  — ) — савецкі ваенны дзеяч, генерал-лейтэнант (1944 г.).

## Біяграфія 
У Чырвонай Арміі з 1920 года. Удзельнік Грамадзянскай вайны, вызвалення Заходняй Беларусі ў 1939 годзе. У перыяд Вялікай Айчыннай вайны з 1941 года на Паўночна-Заходнім, Ленінградскім, 3-м Беларускім, 1-м Украінскім франтах: начальнік штаба стралковага корпуса, камандзір дывізіі, начальнік штаба арміі.

У 1945-53 гадах начальнік штаба ваенных акругаў.

## Літаратура 
* Бухавец Георгій Кліменцьевіч //  — С. 363.
* Бухавец Георгій Кліменцьевіч // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Віцебска : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; склад. А. І. Мацяюн; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн., 2003. — Кн. 2. — С. 527.

Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты СССР
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Дубянецкі

**Дубянецкі** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Міхаіл Фёдаравіч Дубянецкі (1927—1990) — беларускі пісьменнік, перакладчык, грамадскі дзеяч.
* Станіслаў Фёдаравіч Дубянецкі (1940—2022) — беларускі філосаф, палітолаг, публіцыст.
* Эдуард Станіслававіч Дубянецкі (1966—2020) — беларускі гісторык, культуролаг, паэт, эсэіст.
Гідраргіліт

**Гідраргіліт**, **Гібсіт** (, вада і белая гліна) — мінерал, аксід алюмінію, γ-Al(OH)3 (часам α-Al(OH)3. Утрымоўвае 65,4 % гліназёму (Al2O3); вядомыя прымешкі Fe3+ і Ga3+, якія замяшчаюць ў структуры Al3+. Назва паходзіць ад прозвішча англійскага мінеролага Дж. Гібса ().

Крышталізуецца ў манакліннай сінгоніі. Крышталічная структура слаістая, складаецца з двулістных пакетаў (OH), у сярэдзіне якіх размешчаны іоны Al3+. Па слабых міжпакетных сувязях праходзіць добрая спайнасць. Гідрагіліт утварае дробныя тонкапласціністыя, звычайна бясколерныя з перламутравым бляскам крышталікі, а таксама парашкаватыя масы і скарыначкі з радыяльна-прамяністай або лускаватай мікраструктурай. Цвёрдасць па мінералагічнай шкале 2,5—3,5; шчыльнасць 2300—2400 кг/м³. Гідраргіліт звычайна ўтвараецца пры выветрыванні парод, багатых гліназёмам. Разам з іншымі гідравокісламі алюмінію (дыяспар, бёміт) і жалеза гідаргіліт уваходзіць у склад баксітавых руд.

## Літаратура 
*  — С. 43.

## Спасылкі 
* Гиббсит // ХиМиК.ру
* Гидраргиллит (гиббсит) — А l(ОН)sub. Бемит — АlO(ОН). Диаспор — НАlO // Экологический центр "Экосистема"™
* Гиббсит // Музей естественной истории 

Катэгорыя:Мінералы алюмінію
Катэгорыя:Гідравокіслы (мінералы)
Гідраты

**Гідраты** — прадукты далучэння вады да неарганічных і арганічных рэчываў. Тэрмін «гідраты» ўжываецца пераважна ў адносінах да злучэнняў, якія змяшчаюць крышталізацыйную ваду (крыштальгідраты). Раней шырока ўжывалася назва «гідраты вокіслаў металаў», напрыклад NaOH — гідрат вокісу натрыю, і г.д.

## Літаратура 
* Мала гірнича енциклопедія. В 3-х т. / За ред. В. С. Білецького. — Донецьк: Донбас, 2004. — ISBN 966-7804-14-3.

## Спасылкі 
* Артыкул на сайце ХиМиК.ру
Гідрыя

**Гідрыя** (), ад hydor - вада) — старажытнагрэчаскі посуд для вады (пераважна керамічны). Гідрыя мае дзве гарызантальныя ручкі па баках, за якія яе зручна падымаць і падтрымліваць пры пераносцы на плячы, і адну вертыкальную, пры дапамозе якой гідрыю лёгка нахіляць. Па форме гідрыя блізкая да амфары, але яе яйкападобныя тулава моцна пашыраецца ўверсе, а горла больш вузкае і высокае. Дзякуючы гэтаму сілуэт гідрыі больш дынамічны і надзелены больш напружаным рытмам. Гідрыі часта ўпрыгожваліся роспісам.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Посуд Старажытнай Грэцыі
1-я гвардзейская пяхотная дывізія (Германская імперыя)

**1-я гвардзейская пяхотная дывізія** () — вайсковая часць Прускай імперскай германскай арміі (і іншых армій, створаных замест яе да 1919 года), штаб-кватэра — у Берліне.

Была сфармавана 5 верасня 1818 года, шляхам злучэння пяхотнай і артылерыйскай часткі Прускай гвардыі. У гады Першай Сусветнай вайны ваявала на абодвух франтах, вылучалася як адна з найлепшых ударных дывізій Германскай імперыі.

## Баявы склад на 1901 
* 1-я Гвардзейская пяхотная брыгада (Патсдам)
: 1-ы Гвардзейскі пяхотны полк (Патсдам)
: 3-і Гвардзейскі пяхотны полк (Берлін)
: Гвардзейскі егерскі батальён (Патсдам)
: Вучэбны пяхотны батальён (Патсдам)
* 2-я гвардзейская пяхотная брыгада (Берлін)
: 2-і гвардзейскі пяхотны полк (Берлін)
: Гвардзейскі фузілерны полк (Берлін)
: 4-ы гвардзейскі пяхотны полк (Берлін)
* 1-я гвардзейская артылерыйская брыгада (Берлін)
: 1-ы гвардзейскі артылерыйскі полк (Берлін)
: 3-і гвардзейскі артылерыйскі полк (Берлін)

## Баявы склад на 1914 
* 1-я гвардзейская пяхотная брыгада (Патсдам)
: 1-ы гвардзейскі пяхотны полк (Патсдам)
: 3-і гвардзейскі пяхотны полк (Берлін)
: Гвардзейскі егерскі батальён (Патсдам)
: Вучэбны пяхотны батальён (Патсдам)
: 1-ы гвардзейскі ландверны полк (Кёнігсберг)
: 3-і гвардзейскі ландверны полк (Гановер)
* 2-я гвардзейская пяхотная брыгада (Берлін)
: 2-і гвардзейскі пяхотны полк (Берлін)
: Гвардзейскі фузілерны полк (Берлін)
: 4-ы гвардзейскі пяхотны полк (Берлін)
: 2-і гвардзейскі ландверны полк (Берлін)
: 4-ы гвардзейскі ландверны полк (Магдэбург)
: Гвардзейскі фузілерны ландверны полк (Франкфурт-на-Майне)
* 1-я гвардзейская артылерыйская брыгада (Берлін)
: 1-ы гвардзейскі артылерыйскі полк (Берлін)
: 3-і гвардзейскі артылерыйскі полк (Берлін)

## Літаратура 
* Гісторыі 251 дывізій германскай арміі, якія бралі ўдзел у вайне (1914—1918). Кампіляцыя запісаў разведкі Генеральнага Штабу ЗША, 1919

## Спасылкі 
* Баявы расклад Германская Імперскай арміі ў 1901 годзе 
* Баявы расклад Германскай Імперская арміі ў 1914 годзе  

Катэгорыя:Германская імперыя
Катэгорыя:Дывізіі Германіі ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Дывізіі Германіі
Гідрабіялогія

**Гідрабіялогія** — навука аб насельніцтве воднага асяроддзя, аб узаемаадносінах яго з умовамі пражывання, значэнні для працэсаў трансфармацыі энергіі і рэчыва і аб біялагічнай прадукцыйнасці акіяна, мораў і ўнутраных вод.

Гідрабіялогія — пераважна экалагічная навука. Умовы жыцця ў водным асяроддзі вызначаюцца фізіка-геаграфічнымі асаблівасцямі вадаёма, многія з якіх, напрыклад хімічны склад вады, у асаблівасці склад біягенных элементаў і раствораных газаў і іх колькасць, характар донных адкладаў, празрыстасць вады і інш., знаходзяцца пад моцным уплывам водных арганізмаў і часта вызначаюцца іх жыццядзейнасцю. Таму ў той меры, у якой гідрабіялогія вывучае значэнне жыццёвых з'яў у агульнай сукупнасці ўзаемаабумоўленых працэсаў у водным асяроддзі, яна мае агульныя задачы з комплекснымі геаграфічнымі дысцыплінамі — лімналогіяй і акіяналогіяй. На гэтым узроўні даследаванняў вырашаюцца такія праблемы, як біялагічная структура акіяна, біялімналагічная і біяакіяналагічная тыпалогія вадаёмаў і водных мас, заканамернасці кругазвароту рэчыва і патоку энергіі.

Адрозніваюць *санітарную, тэхнічную* і *прамысловую* гідрабіялогію.

## Гісторыя 
У самастойную навуку гідрабіялогія вылучалася ў 2-й палове 19 ст., калі з развіццём батанікі і заалогіі пачалі стварацца марскія і прэснаводныя біялагічныя станцыі, была вызначана роля водных арганізмаў у працэсе ачышчэння вадаёмаў (нямецкія вучоныя А. Мюлер, Ф. Кон, рускі вучоны М. П. Вагнер).

Асновы расійскіх марскіх гідрабіялагічных даследаванняў закладзены ў 1900-я гады навукова-прамысловымі экспедыцыямі М. М. Кніповіча, працамі С. А. Зярнова, К. М. Дзяругіна, Л. А. Зянкевіча і інш. Для развіцця прэснаводнай гідрабіялогіі вялікае значэнне мелі працы У. М. Арнольдзі, А. Л. Бенінга, Г. Ю. Верашчагіна, В. Н. Варанкова, У. І. Жадзіна і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* The Waterrose Aquatic Ecology Page.
* Developments in Hydrobiology-Springer Book Series  Друкаваныя працы міжнародных канферэнцый па гідрабіялогіі.
Сербская рэвалюцыя

**Сербская рэвалюцыя** (*Српска револуција*) — тэрмін, які выкарыстоўваецца для вылучэння перыяду гісторыі Сербіі ў 1804—1835 гадах. Упершыню гэты тэрмін спажыў Леапольд фон Ранцы ў сваёй кнізе*«Die Serbische Revolution»*, апублікаванай у 1829 годзе.
 
Тэрмін уключае перыяд, які складаецца з:
* Першае сербскае паўстанне (1804—1813 года)
* Паўстанне Хаджы Продана (1814 год)
* Другое сербскае паўстанне (1815 год)
* Афіцыйнае прызнанне сербскай дзяржавы (1815—1835 года)

Першая частка Сербскай рэвалюцыі (1804—1815 года) адзначылася разлютаванай барацьбой за незалежнасць Сербіі ад Асманскай імперыі з двума ўзброенымі паўстаннямі. Другая частка (1815—1835 года) стала часам мірнай кансалідацыі палітычнай улады і павелічэння аўтаномных правоў Сербскага княства. Прыняцце першай Канстытуцыі ў 1835 годзе адмяніла феадалізм і прыгон і зрабіла краіну незалежнай.
 
У выніку Сербскай рэвалюцыі адбылося вызваленне Сербіі ад турэцкага ўрада, і адраджэнне сербскага таварыства, а таксама прыняцце першай пісанай Канстытуцыі Сербіі ў 1835 годзе.

File: Serbia1809.png
File: Serbia1813.png
File:Serbia1817.png

## Спасылкі 
* История Югославии, т. 1, гл. 22, М., 1963; Новаковиħ С., Васкрс државе Српски, Београд, 1914.
* # v = onepage & q = & f = false John R. Lampe: Yugoslavia as History — Twice there was a Country, Cambridge University Press, 1996

Катэгорыя:Гісторыя Сербіі
Катэгорыя:Рэвалюцыі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Рэвалюцыі ў Сербіі
Гідракарбанаты

thumb|180px|Мадэль іона гідракарбанату HCO3-
180px|thumb
**Гідракарбанаты** — кіслыя солі вугальнай кіслаты H2CO3. Формула аніёна: HCO. 

Гідракарбанаты шчолачных металаў растваральныя ў вадзе. Таксама добра растваральнымі ў вадзе гідракарбанаты шчолачназямельных металаў, у адрозненне ад карбанатаў.  

## Атрыманне 
* Гідракарбанаты ўтвараюцца пры працяглым прапусканні CO2 праз раствор, які ўтрымоўвае карбанат:
:: \mathsf{CaCO_3 + H_2O + CO_2 \rightarrow Ca(HCO_3)_2}

* А харчовую соду атрымоўваюць па так званым аміячна-хларыдным спосабе:
:: \mathsf{NaCl + NH_3 + CO_2 \rightarrow NaHCO_3 + NH_4Cl}

Гідракарбанат натрыю дрэнна растваральны ў халоднай вадзе, таму яго магчыма адасобіць ад хларыду амонію фільтраваннем.

## Хімічныя ўласцівасці 
* Пры награванні гідракарбанаты раскладаюцца на карбанат, ваду і вуглякіслы газ:
:: \mathsf{2NaHCO_3 \rightarrow Na_2CO_3 + H_2O + CO_2}

* Гідроліз гідракарбанат-іона адбываецца па схеме:
:: \mathsf{HCO_3^- + H_2O \rightleftarrows OH^- + H_2CO_3}

У выніку раствор гідракарбанатаў мае шчолачную рэакцыю.

* Рэагуе з шчолачамі:
:: \mathsf{HCO_3^- + OH^- \rightarrow CO_3^{2-} + H_2O}

* З кіслотамі:

:: \mathsf{HCO_3^- + H^+ \rightarrow H_2O + CO_2\uparrow}

## Гл. таксама 
* Карбанаты
* Бікарбанаты

Катэгорыя:Карбанаты
Закій

**Закі́й** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Мухавецкага сельсавета. Размешчаны за 17 км на паўднёвы ўсход ад Брэста, 11 км ад чыгуначнай станцыі Брэст-Паўднёвы, на захадзе — р. Каменка (прыток р. Мухавец), на ўсходзе меліярацыйны канал. Транспартныя сувязі па прасёлачнай, затым аўтадарозе Малыя Радванічы—Брэст.

У складзе дзяржаўнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Племзавод «Мухавец» (цэнтр — пас. Мухавец).

## Назва 
На польскай карце 1933 г. - Zakije (у множным ліку, "Закіі").

## Гісторыя 
У 19 стагоддзі вёска — цэнтр маёнтка ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. Пад 1839 годам пазначана ў ліку сёл Камянец-Жыровіцкага царкоўнага прыхода. Паводле рэвізскіх матэрыялаў вёска (117 жыхароў) — уласнасць пана Выганоўскага. У 1890 годзе цэнтр Закійскай сельскай грамады, якой належала 115 дзес. зямлі. У 1897 годзе працаваў хлебазапасны магазін, ветраны млын.

У 1905 годзе вёска ў Камянец-Жыровіцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польшчы, у Камянец-Жыровіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну гітлераўцы спалілі 72 двары, загубілі 6 жыхароў; на фронце загінула 7 вяскоўцаў, у партызанах — 5. У жніўні 1949 года арганізаваны калгас імя Варашылава, у які ўваходзіла 48 гаспадарак.

## Насельніцтва 
* 39 двароў, 249 жыхароў (1897)
* 263 жыхары (1905)
* 36 будынкаў, 165 жыхароў (30.9.1921)
* 72 двары, 285 жыхароў (1940)
* 170 жыхароў (1959)
* 124 жыхары (1970)
* 13 гаспадарак, 24 жыхары (1997)
* 21 гаспадарка, 39 жыхароў (2005)

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мухавецкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна