Галоўнае ўпраўленне Обер Ост

**Гало́ўнае ўпраўле́нне О́бер Ост** ()&nbsp;— цэнтральны орган ваенна-адміністрацыйнага кіравання германскімі акупацыйнымі ўладамі на тэрыторыі ведамства Обер Ост падчас Першай сусветнай вайны. Упраўленне існавала з 4 лістапада 1915 года да 1 жніўня 1918 года. У афіцыйных дакументах структура таксама фігуравала пад назвамі «штаб», «генштаб» і «адміністрацыйныя аддзелы пры штабе Галоўнакамандуючага на Усходзе».

## Гісторыя стварэння і лакалізацыя 
Галоўнае ўпраўленне было створана 4 лістапада 1915 года пры Галоўнакамандуючым на Усходзе для арганізацыі сістэмнага кіравання акупіраванымі тэрыторыямі. Дзейнасць упраўлення распаўсюджвалася на ўсе землі, якія ўваходзілі ў ваенна-адміністрацыйнае ведамства Обер Ост, уключаючы тэрыторыі сучаснай Літвы, часткі Латвіі, заходняй Беларусі і ўсходняй Польшчы. Адміністрацыя цалкам падпарадкоўвалася камандаванню Усходняга фронту і з'яўлялася інструментам ваенна-эканамічнай эксплуатацыі рэгіёна.

Штаб-кватэра Галоўнага ўпраўлення першапачаткова размяшчалася пры штабе Галоўнакамандуючага ў горадзе Коўна (з 20 кастрычніка 1915 года). Пазней, 25 студзеня 1917 года, цэнтр адміністрацыі быў перанесены ў Беласток. Сам жа Генеральны штаб на Усходзе на працягу вайны неаднаразова мяняў сваю дыслакацыю, знаходзячыся ў Чэнстахове, Пазнані, Інстэрбургу, Лётцэне, Брэсце і Кёнігсбергу{sfn|Рудовіч|2020|с=106}}.

## Кіраўніцтва 
Кіраўніцтва Галоўным ўпраўленнем ажыццяўлялася ў цеснай звязцы з вышэйшым камандаваннем арміі. Шэфам штаба () з'яўляўся генерал-лейтэнант Эрых Людэндорф, якога 29 жніўня 1916 года змяніў палкоўнік Макс Гофман. Менавіта пры штабе функцыянаваў разгалінаваны адміністрацыйны апарат.

Непасрэднае кіраўніцтва адміністрацыйнымі аддзеламі першапачаткова ажыццяўляў галоўны кватэрмайстар (). Гэтую пасаду з 4 лістапада 1915 года займаў палкоўнік фон Эйзенхарт-Ротэ (), а з 2 мая па 20 лістапада 1917 года&nbsp;— палкоўнік фон Брандэнштэйн (). З 20 лістапада 1917 года пасада атрымала назву «генерал пры штабе Галоўнакамандуючага на Усходзе», яе заняў генерал-лейтэнант фон Вальдэрзее (). Яму непасрэдна падпарадкоўваўся шэф адміністрацыі Обер Ост (), якім з'яўляўся барон фон Фалькенгаўзен ().

## Адміністрацыйная структура 
Структура Галоўнага ўпраўлення прайшла некалькі этапаў рэарганізацыі, паступова пашыраючыся ад пяці першапачатковых аддзелаў у лістападзе 1915 года да трынаццаці аддзелаў з дзясяткамі вузкаспецыялізаваных секцый. Ніжэй прыведзена структура асноўных аддзелаў () і іх секцый () паводле стану на 1916—1917 гады.

Афіцыйным друкаваным органам Галоўнага ўпраўлення з'яўлялася выданне «Дзённік распараджэнняў і загадаў Обер Ост» (). Газета выдавалася на нямецкай мове з 1 снежня 1915 года па 26 лістапада 1918 года. Усяго пабачыла свет 120 нумароў, у якіх публікаваліся загады і нарматыўныя акты для грамадзянскага насельніцтва і ваенных устаноў.

## Жандармерыя 
Інспекцыя па справах жандармерыі Обер Ост уваходзіла ў склад Галоўнага ўпраўлення і знаходзілася ў непасрэдным падпарадкаванні галоўнага кватэрмайстра. На чале інспекцыі стаяў палкоўнік Шміт (), а яго ад'ютантам быў лейтэнант фон Прыцман. Штаб жандармерыі размяшчаўся ў Брэст-Літоўску. На 1 студзеня 1917 года структура інспекцыі складалася з пяці буйных аддзелаў палявой жандармерыі, якія кантралявалі розныя рэгіёны. Аддзел Курляндыі з цэнтрам у Мітаве ўзначальваў ротмістр Фурман. Аддзеламі Літва-Захад і Літва-Усход (абодва з цэнтрам у Коўне) кіравалі маёр граф фон Рантцэн і маёр фон Пербандт адпаведна. Аддзел Вільня-Сувалкі знаходзіўся пад камандаваннем фон Чэрніцкі, а аддзел Беласток-Гродна ўзначальваў маёр фон Ольсніц. Пазней, летам 1917 года, колькасць аддзелаў павялічылася да шасці за кошт выдзялення Шаўляў і Панявежа ў асобныя структуры пад кіраўніцтвам ротмістра фон Лентцке і маёра фон Пербанта.

## Ліквідацыя і лёс архіваў 
Значныя тэрытарыяльныя змены і рэарганізацыя адбыліся 1 жніўня 1918 года, калі было ўтворана Ваеннае губернатарства Літва і асобнае ўпраўленне Балтыйскіх краін. У сувязі з гэтым Галоўнае ўпраўленне Обер Ост было фактычна ліквідавана, а большасць яго адміністрацыйных аддзелаў (з VI па IX) расфарміравана. Паўнамоцтвы па кіраванні тэрыторыямі перайшлі да ваеннага губернатара Літвы (генерал-лейтэнант фон Харбоў) і яго шэфа адміністрацыі (капітан Ціслер, затым д-р Цымерле).

У жніўні 1918 года пад кантролем шэфа адміністрацыі пры ваенным губернатары пачалося складанне пераліку дакументаў Галоўнага ўпраўлення для далейшага захавання. Архівы нарматыўных актаў, а таксама дакументы палітычнага, фінансавага, сельскагаспадарчага і судовага аддзелаў былі перададзены новай адміністрацыі ў Вільні. Аднак значная частка архіваў Галоўнага ўпраўлення Обер Ост і Генеральнага штаба Германіі была знішчана 14 красавіка 1945 года падчас бамбардзіровак Патсдама брытанскай авіяцыяй. Невялікая частка дакументаў, што ўцалела, сёння захоўваецца ў нямецкіх ваенных архівах Кобленца і Фрайбурга, а таксама ў бібліятэцы Фонду прускай культурнай спадчыны ў Берліне.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі
Катэгорыя:Першая сусветная вайна
Катэгорыя:Германская акупацыя Беларусі (1915—1918)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1915 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1918 годзе