open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Цай Цзікунь

**Цай Цзікунь** (; 25 верасня 1912 — 21 сакавіка 2004) — тайваньскі дырыжор, кампазітар і музычны педагог.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і з тайваньскага горада Чжанхуа, якая дала некалькі пакаленняў вучоных і адміністратараў, але ў канцы 1890-х гг., у сувязі з акупацыяй Тайваня Японіяй, перабралася ў кантынентальны Кітай і абгрунтавалася на землях Цюаньчжоускай управы. Скончыў Цзімэйскі ўніверсітэт ў Сямыне (1932), некаторы час кіраваў там жа ваенным аркестрам. Затым вучыўся ў Такійскай школе музыкі, вывучаючы кампазіцыю ў Масаа Акі і дырыжыраванне ў ; прыватным чынам браў урокі таксама ў дырыжора , які працаваў у Японіі. У 1936 годзе з сачыненнем для аркестра «Агні рыбацкіх лодак на рацэ Сюньцзян» выйграў у Токіа кампазітарскі конкурс, апярэдзіўшы многіх больш знакамітых удзельнікаў. У японскі перыяд эпізадычна выступаў як дырыжор з .

Вярнуўшыся ў Кітай у 1937 годзе, прыняў удзел у кітайска-японскай вайне як дырыжор ваеннага аркестра, напісаў шэраг песень патрыятычнага зместу. У 1940 годзе арганізаваў і ўзначаліў музычнае вучылішча правінцыі Фуцзянь. У тым жа годзе ажаніўся са спявачкай Е Бааі (1915—1974).

Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны губернатар правінцыі Фуцзянь Чэнь І заняў важныя адміністрацыйныя пасады на Тайвані, ён запрасіў Цай Цзікуня з сабой, прысвоіўшы яму званне генерал-маёра і даручыўшы стварэнне першага на Тайвані сімфанічнага аркестра; 1 снежня 1945 года пад кіраўніцтвам Цай Цзікуня быў заснаваны сімфанічны аркестр Тайваньскага гарнізоннага камандавання (цяпер Нацыянальны Тайваньскі сімфанічны аркестр). У склад калектыву ўваходзілі, акрамя ўласна аркестра, духавы аркестр і хор, у агульнай складанасці каля 200 музыкаў. Акрамя кіраўніцтва аркестрам Цай Цзікунь выкладаў у новаствораным аддзяленні музыкі настаўніцкага інстытута правінцыі Тайвань (цяпер Нацыянальны тайваньскі нармальны ўніверсітэт), а таксама заснаваў музычны часопіс, які выходзіў шэсць разоў на год.

З 1949 года шмат гадоў жыў і працаваў на Філіпінах як дыпламат. Выступаў як дырыжор з Манільскім канцэртным аркестрам.

## Спасылкі 
* Цай Цзікунь на сайце «Энцыклапедыя Тайваня»

Катэгорыя:Кампазітары Тайваня
Катэгорыя:Ваенныя музыканты
Катэгорыя:Дырыжоры Тайваня
Катэгорыя:Кампазітары Кітая
Катэгорыя:Дырыжоры Кітая
Генры Флетчэр Ханс

**Генры Флетчэр Ханс** (; 4 жніўня 1827, Лондан, Англія, Вялікабрытанія — 22 чэрвеня 1886, Сямынь, Фуцзянь) — брытанскі батанік і дыпламат.

## Біяграфія 
Генры Флетчэр Ханс нарадзіўся 4 жніўня 1827 года ў Лондане. Вучыўся ў Лондане і ў Бельгіі.

З 1878 па 1881 год і ў 1883 годзе Генры Флетчэр Ханс быў прызначаны консулам у Кантоне. У 1886 годзе ён быў прызначаны консулам у горадзе Сямынь.

Генры Флетчэр Ханс памёр 22 чэрвеня 1886 года.

Генры Флетчэр Ханс з’яўляецца аўтарам найменняў мноства батанічных таксонаў.

## Публікацыі 
У 1873 годзе Генры Флетчэр Ханс апублікаваў дадатак да кнігі *Flora Hongkongensis*.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Батанікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Дыпламаты Вялікабрытаніі
Сезон 2020 ЖФК Дняпро Магілёў

У 2020 годзе жаночы футбольны клуб «Дняпро» з Магілёва прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах на рэспубліканскім узроўні:
* Чэмпіянат Беларусі 2020 (7 месца),
* Кубак Беларусі 2020 (чвэрцьфінал).

## Склад каманды 
## Спасылкі 
* FC DNEPR MOGILEV
2020
Дняпро Магілёў
Катэгорыя:2020 год у Магілёве
Лі Лі

**Лі Лі** (李丽), таксама вядомая як **Лі Лі з Бэйпіна**（北平李丽) (1910—2002) — кітайская свецкая ільвіца, актрыса. У гады японска-кітайскай вайны выкарыстала свае знаёмствы ў японскіх колах для перадачы сакрэтных матэрыялаў кітайскай разведкі.

Ні адзін фільм з яе ўдзелам не захаваўся да цяперашняга часу.

## Біяграфія 
Лі Лі нарадзілася ў 1910 годзе ў Ціндаа ў добра забяспечанай сям’і. Ва ўзросце 17 гадоў пачала мець зносіны ў вышэйшых свецкіх колах Шанхая. Прэса прыпісвала ёй адносіны з . У 1935 годзе была названая шанхайскай прэсай «імператрыцай танцпляца».

У 1938 годзе была завербаваная шэфам гаміньданаўскай разведки . Прайшла спецыяльную падрыхтоўку. Будучы добра знаёмай з многімі высокапастаўленымі дзеячамі Кітая і Японіі, забяспечвала гаміньданаўскую разведку сакрэтнымі дадзенымі. У сваіх мемуарах Лі Лі апісвае выпадак, калі яна і вядомы акцёр пекінскай оперы Мэй Ланьфан былі запрошаны японскім генерал-лейтэнантам Мацуі выступіць у Гуанчжоу. Мэй Ланьфан з’явіўся перад публікай толькі на хвіліну, аддаўшы сцэну Лі Лі. Пасля выступу Мацуі пажадаў, каб спявачка суправадзіла яго ў рэзідэнцыю. Скарыстаўшыся тым, што Мацуі быў моцна п’яны, Лі Лі перазняла сакрэтныя дакументы, якія захоўваюцца ў яго стале. Дзякуючы здабытымі ёю дадзеным было патоплена больш за дзесяць транспартных караблёў ворага, на якіх патанула некалькі тысяч японскіх салдат.

Забяспечвала гаміньданаўскую разведку сакрэтнымі дадзенымі аж да завяршэння японска-кітайскай вайны.

Пасля заканчэння Грамадзянскай вайны пераехала ў Ганконг, дзе знялася ў фільмах «Ідэальная жанчына» (The Perfect Woman) і «Прастытутка і генерал» (1941). У 1955 годзе пераехала на Тайвань, дзе знялася ў фільме «Доўгае падарожжа дадому» (1959) і кітайскай оперы «Рэінкарнацыя лэдзі Кветка Слівы» (1968 годзе). Пасля гэтага назаўжды развіталася са сцэнай і з экранам.

Памерла на Тайвані ў 2002 годзе. Пасля яе смерці з дазволу сына Лі Лі былі апублікаваныя яе мемуары.

## Літаратура 
* Лі Лі. (誤我風月三十年). Тайбэй, 2010.

## Спасылкі 
* 抗日女谍"北平李丽"的情报生涯曝光 

Катэгорыя:Актрысы Кітая
Катэгорыя:Разведчыкі Кітая
Цянь Вэйчан

**Цянь Вэйчан** (9.10.1912, Усі, Цзянсу — 30.07.2010, Шанхай) — кітайскі навуковец, «піянер Новага Кітая» ў галіне фізікі, механікі і прыкладной матэматыкі. Акадэмік Кітайскай АН (1954, у канцы жыцця — найстарэйшы), замежны член Польскай АН (1956). Лаўрэат Нацыянальнай навуковай прэміі КНР (1956).

Складаўся ў партыі Дэмакратычная ліга Кітая (ДЛК), намеснік старшыні яе ЦК, ганаровы старшыня. Дэпутат УСНП. Намеснік старшыні УК НПКСК 6 (кааптаваны), 7-9 скліканняў, член Пасткама УК НПКСК 5 склікання.

## Біяграфія 
Па нацыянальнасці хань. Скончыў Універсітэт Цынхуа (1935). У 1941 годзе атрымаў ступень магістра прыкладной матэматыкі ва Універсітэце Таронта і ў наступным 1942 годзе там жа атрымаў ступень доктара філасофіі. Затым працаваў у Лабараторыі рэактыўнага руху Калтэха.

У 1946 годзе вярнуўся ў Кітай, прафесарстваваў ва ўніверсітэце Цынхуа, Пекінскім і Яньцзынскім універсітэтах.

Падчас  падвяргаўся крытыцы.

З 1982 (3?) года рэктар Шанхайскага універсітэта, пад канец жыцця з’яўляўся найстарэйшым рэктарам ВНУ ў свеце. На пасадзе рэктара ён высунуў сваю праграму «зносу чатырох сцен» — паміж: ВНУ і грамадствам, навучаннем і навуковымі даследаваннямі, рознымі спецыяльнасцямі, выкладчыкамі і студэнтамі.

: *«Век жыві, век вучыся, век працуй» — быў любімы выраз сталага Цянь Вэйчана.*

## Спасылкі 
* Вядомы дзеяч навукі Цянь Вэйчан

Катэгорыя:Фізікі Кітая
Катэгорыя:Замежныя члены Польскай акадэміі навук
Катэгорыя:Акадэмікі Кітайскай акадэміі навук
57-я авіяцыйная база

**57-я авіябаза ВПС Румыніі «Капітан Канстанцін Кантакузін»** () — ваенны аб’ект, размешчаны недалёка ад Канстанцы, у міжнародным аэрапорце імя Міхаіла Кагэлнічану. У цяперашні час тут размяшчаецца 572-я верталётная эскадрылля, а таксама 861-я знішчальная эскадрылля 86-й авіябазы.

## Гісторыя 
5 красавіка 1951 года на аэрадроме Піпера ўтвораны 14-ы (затым 172-і) знішчальны полк, якім эксплуатаваліся самалёты По-2, Як-11, Як-23 і Як-17. У 1955 годзе падраздзяленне перабазіравалася на аэрадром Міхаіла Кагэлнічану. 1 лістапада 1959 года ператворана ў 57-ы знішчальны авіяцыйны полк. Назва захоўвалася да 1995 года.

З 1979 года на базу паступілі першыя МіГ-23, а з 1989 года — МіГ-29.

У 1999 годзе базу пачалі эксплуатаваць Узброеныя сілы ЗША. У 2003 годзе яна стала адным з чатырох румынскіх ваенных аб’ектаў, якія амерыканцы выкарыстоўвалі пры перакідцы войск напярэдадні ўварвання ў Ірак. За першыя тры месяцы Іракскай вайны праз аэрапорт перакінуты 6200 вайскоўцаў, але 1 мая 2007 года на яе месцы для каардынацыі авіяцыйнай дзейнасці заснаваны аэрадром імя Міхаіла Кагэлнічану.

## Замежная прысутнасць 
З 2014 года, у адказ на Крымскія падзеі, на авіябазе разгорнуты сілы НАТА, у прыватнасці:
* ВПС Канады: знішчальнікі CF-18 Hornet (з 2017 года)
* ВПС Вялікабрытаніі (з 2017 года)
* ВПС Італіі (з 2019 года)
* ВПС Іспаніі: знішчальнікі Eurofighter Typhoons (з 2021 года)

З 2010 па 2018 года на базе знаходзіўся штаб чарнаморскіх ратацыйных сіл Корпуса марской пяхоты ЗША. У чэрвені 2022 года тут былі разгорнуты падраздзяленні 101-й паветрана-дэсантнай дывізіі.

## Турма ЦРУ 
Мяркуецца, што 57-я авіябаза выкарыстоўвалася ЦРУ для ўтрымання асоб, падазраваных у тэрарыстычнай дзейнасці. Паводле звестак Еўракантролю, вязняў сюды дастаўлялі самалётам N379P (пазней зарэгістраванага і больш вядомага як N44982). Згодна з факсам, перахопленым швейцарскай разведкай і датаваным 10 лістапада 2005 года, які адпраўлены міністрам замежных спраў Егіпта Ахмедам Абул Гейтам егіпецкаму паслу ў Лондане, Злучаныя Штаты ўтрымлівалі на аэрадроме па меншай меры 23 грамадзян Ірака і Афганістана.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Order of Battle of the RoAF

Катэгорыя:Сакрэтныя турмы ЦРУ
Катэгорыя:Ваенныя базы ЗША
Катэгорыя:Аэрадромы
Катэгорыя:Канстанца
Рым (правінцыя)

**Рым** () — колішняя правінцыя ў Італіі, у вобласці Лацыа. Большую частку правінцыі складала Рымская агламерацыя, хоць асобныя яе часткі, асабліва на поўначы, захопліваюць сельскагаспадарчыя землі.

Насельніцтва правінцыі на май 2009 года складала 4 148 913 чалавек. Правінцыя падзялялася на 121 камуну.

Паводле Латэранскіх пагадненняў 1929 года на тэрыторыі правінцыі была створана дзяржава Ватыкан.

У 2015 годзе замест правінцыі была ўтворана новая тэрытарыяльная адзінка метрапольны горад Рым-сталіца.

## Геаграфія 
Правінцыя межавала з поўначы з правінцыямі Вітэрба і Рыеці, на ўсходзе — з вобласцю Абруца (правінцыя Аквіла) і правінцыяй Фразінонэ, на поўдні — з правінцыяй Лаціна, на захадзе з Тырэнскім морам. Правінцыя займала прыблізна траціну тэрыторыі Лацыа.

## Палітыка 
Правінцыя кіравалася правінцыйным саветам Рыма, які складаўся з 45 членаў. Прэзідэнт правінцыі Рыма выбіраўся народам з 1993 года раз на 5 гадоў і дапамагаў органам выканаўчай улады, правінцыйнай выканаўчай улады.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Правінцыі Лацыа
Катэгорыя:З’явіліся ў 1870 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 2014 годзе
Архіў Інтэрнэту

**Архіў Інтэрнэту** (АІ, ) — некамерцыйная арганізацыя, заснаваная ў 1996 годзе ў Сан-Францыска амерыканскім праграмістам Брустэрам Кейлам. Галоўнай заяўленай мэтай Архіва з’яўляецца прадастаўленне ўсеагульнага доступу да накопленай у Інтэрнэце інфармацыі. Калекцыя АІ складаецца са мноства падкалекцый архіваваных вэб-сайтаў, аблічбаваных кніг, аўдыё- і відэафайлаў, гульняў, праграмнага забеспячэння.

Да найбуйнейшых праектаў Архіва адносяць запушчаны ў 2001 годзе сэрвіс Wayback Machine, які архівуе і дае доступ да большай часткі «адкрытага» інтэрнэту. Карыстальнікі Wayback Machine могуць адсачыць змены, якія адбываюцца на выбраных сайтах, і параўноўваць розныя версіі правак. Іншай буйной ініцыятывай АІ з’яўляецца Open Library — адкрытая анлайн-бібліятэка, праз якую карыстальнікі могуць браць на 2 тыдні аблічбаваныя версіі кніг. Таксама па ініцыятыве Архіва быў створаны сэрвіс Archive It — служба вэб-архівавання, якая дапамагае арганізацыям і прыватным асобам збіраць, ствараць і захоўваць калекцыі лічбавага кантэнту. На пачатак мая 2022 года калекцыя Архіва Інтэрнэту складалася з больш як 35 млн кніг, 7,9 млн фільмаў, відэа і тэлеперадач, 842 тыс. праграм, 14 млн аўдыёфайлаў, 4 млн выяў, 2,4 млн тэлекліпаў, 237 тыс. канцэртаў і звыш 682 млрд вэб-старонак у Wayback Machine.

Для доўгатэрміновага захоўвання даных «Архіў» выкарыстоўвае сістэму люстраных сайтаў, размешчаных у геаграфічна аддаленых адно ад аднаго месцах. Копіі Wayback Machine існуюць у Сан-Францыска, Рычмандзе, Александрыі, Амстэрдаме. Для эфектыўнага захоўвання файлаў «Архіў» выкарыстоўвае фармат файла (ARC), які дазваляе захоўваць файлы без страт пры архіваванні.

## Гл. таксама 
* Гісторыя Інтэрнэту
* Архіваванне вэб-сайтаў
* Archive.today
* Open Library
* WebCite

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* EU Web Archive

Катэгорыя:Базы даных у Інтэрнэце
Катэгорыя:Электронныя архівы
Катэгорыя:Электронныя бібліятэкі
Катэгорыя:Сайты ЗША
Мідлсекс (значэнні)

Назву **Мі́длсекс** () маюць:

## Вялікабрытанія 
* Мідлсекс — адно з 39 гістарычных графстваў Англіі

## ЗША 
* Мідлсекс — акруга ў штаце Вірджынія
* Мідлсекс — акруга ў штаце Канектыкут
* Мідлсекс — акруга ў штаце Масачусетс
* Мідлсекс — акруга ў штаце Нью-Джэрсі

## Ямайка 
* Мідлсекс  — графства на Ямайцы
Мідлсекс (акруга, Нью-Джэрсі)

**Акруга Мідлсекс** () — акруга штата Нью-Джэрсі, ЗША. Паводле перапісу насельніцтва 2000 года, у акрузе Мідлсекс пражывалі 750 162 чалавекі. Паводле ацэнкі Бюро перапісу насельніцтва ЗША, да 2009 года насельніцтва павялічылася на 5,4 %, да 790 738 чалавек. Мідлсекс афіцыйна з’яўляецца часткай Нью-Ёркскай агламерацыі. У горадзе Нью-Брансуік размяшчаецца адміністрацыйны цэнтр акругі. Найбуйнейшы горад акругі — Эдысан.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Акругі Нью-Джэрсі
425-ы партызанскі полк

**425-ы партызанскі полк** — савецкае партызанскае падраздзяленне, створанае ў кастрычніку 1943 года на базе 425-га атрада, які быў арганізаваны ў маі 1942 года ў Быхаўскім раёне і ўвайшоў у Клічаўскі аператыўны цэнтр як 425-ы атрад. Дзейнічаў на акупіраванай тэрыторыі Быхаўскага, Кіраўскага, Магілёўскага і Рагачоўскага раёнаў. 24 лютага 1944 года частка палка (425 партызан, 3 батальёны) злучылася з Чырвонай Арміяй, 590 партызан засталіся ў нямецкім тыле, значная частка іх увайшла ў 15-ы партызанскі полк.

## Камандаванне 
### Камандзір 
* Ф. Ф. Сухаў

### Камісар 
* Ц. І. Ляўшынскі

### Начальнікі штаба 
* В. П. Юхнаў
* Ц. Я. Сакалоўскі

## Гісторыя 
Партызаны вялі баі па ачышчэнню раёна дыслакацыі ад нямецкіх войск. Разграмілі гарнізоны ў вёсках Гарадзец, Ямнае, Вугольшчына, Кучын Быхаўскага, Падзевічы Бялыніцкага раёнаў. У лістападзе 1943 года разагналі атрад карнікаў у вёсцы Гарадзец і выратавалі мірных жыхароў ад загубы. У лютым 1944 года вялі баі з карнікамі ў Бялыніцкім раёне. Наносілі ўдары на чыгуначным участку Быхаў — Рагачоў, у верасні 1943 года ўдзельнічалі ў разгроме гарнізона і чыгуначнай станцыі Тошчыца. 22—25 лютага 1944 года полк у складзе Быхаўскай ВАГ удзельнічаў у баях з праціўнікам у паласе Гамарня — Чыгірынка.

## Гл. таксама 
* Гарадзецкі бой
* Новагарадоцкі бой
* Тошчыцкі бой

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Савецкія партызанскія злучэнні, брыгады і атрады на акупіраванай тэрыторыі Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1943 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе
Сафалк (значэнні)

Назву **Са́фалк** () маюць:

* Герцаг Сафалк і граф Сафалк — тытул у сістэме пэрства Англіі, які не раз на працягу гісторыі прысвойваўся розным высакародным фаміліям.

## Вялікабрытанія 
* Суфалк — цырыманіяльнае неметрапольнае графства на ўсходзе Англіі.

## ЗША 
* Сафалк — горад у штаце Вірджынія, ЗША.
* Сафалк — акруга ў штаце Масачусетс.
* Сафалк — акруга ў штаце Нью-Ёрк.
Ма Цзюнь

**Ма Цзюнь** (, нарадзіўся ў 1968 годзе) — кітайскі журналіст, пісьменнік, грамадскі дзеяч, абаронца навакольнага асяроддзя, экалагічны кансультант і . Заснавальнік і кіраўнік Пекінскага  — адной з самых дынамічных экалагічных няўрадавых арганізацый, якая ўкараняе ў Кітаі мадэлі і праграмы ўстойлівага развіцця, — а таксама Пекінскага інстытута фінансаў і ўстойлівага развіцця (з 2020 года).

## Біяграфія 
Нарадзіліся ў 1968 годзе Ціндаа, неўзабаве сям’я пераехала ў Пекін, на радзіму маці. У 1993 годзе Ма пачаў працаваць у Ганконгскай газеце «» і хутка праславіўся як адзін з першых у Кітаі рэпарцёраў, якія пішуць на экалагічныя тэмы. У 1999 годзе Ма, які шмат падарожнічаў па краіне, выдаў кнігу «Водны крызіс Кітая» (China’s Water Crisis, Zhongguo shui weiji), якая стала першай важнай публікацыяй аб экалагічным стане Кітая (яе часта параўноўвалі з «Маўклівай вясной» Рэйчэл Карсан).

У 2004 годзе Ма як Yale World Fellow вывучаў у ЗША экалагічнае заканадаўства і іншыя спадарожныя дысцыпліны, У 2006 годзе ён заснаваў у Пекіне некамерцыйную арганізацыю . У гэтым жа годзе амерыканскі часопіс «Time» назваў Ма адным са ста самых уплывовых людзей свету (артыкул пра яго напісаў акцёр Эдвард Нортан). У 2007 годзе Ма запускае карту забруджвання вады (пазней яго інстытут запусціў аналагічныя анлайн-карты забруджвання паветра і забруджвання глебы цяжкімі металамі). У 2008 годзе амерыканская  становіцца першай буйной карпарацыяй, чые крамы апынуліся ў базе дадзеных Інстытута.

## Узнагароды і прэміі 
У 2009 годзе Ма атрымаў прэстыжную прэмію Рамона Магсайсая (Азіяцкі эквівалент Нобелеўскай прэміі). У 2010 годзе па ініцыятыве Ма ў Кітаі пачалася кампанія супраць буйных тэхналагічных кампаній, якія забруджвалі навакольнае асяроддзе. У 2011 годзе справаздача інстытута асвятліла непрыглядную дзейнасць Apple у Кітаі. У 2012 годзе Ма быў названы пераможцам . У 2015 годзе атрымаў прэмію за  ад . Уладальнік  (2017).

Катэгорыя:Пісьменнікі Кітая
Катэгорыя:Постаці Кітая
Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў
Катэгорыя:Сацыяльныя прадпрымальнікі
Лі Юйцынь

**Лі Юйцынь** (; 15 ліпеня 1928 — 24 красавіка 2001) — чацвёртая жонка апошняга імператара Маньчжурыі Пу І.

## Біяграфія 
Лі Юйцынь нарадзілася ў 1928 годзе ў простай сям’і. Пасля падзення імперыі Цын, рэспубліканцы выслалі многіх прыдворных у сельскія паселішчы. Яе бацька, Лі Дэгуй, працаваў перакладчыкам у місіянерскай арганізацыі, а маці, Ван Сюжу, працавала на ферме. Аднак бацькі таксама служылі імператарскаму двару, паколькі яе прабабуля па бацькоўскай лініі, была карміцелькай дачкі імператара Тунчжы, а продкі маці — прыдворнымі ўрачамі.

Лі вучылася ў  у Чунцыне. У лютым 1943 года Лі, сярод іншых школьніц, трапіла ў фотастудыю для партрэтаў. Праз тры тыдні імператар Маньчжоу-го Пу І загадаў ёй пайсці вучыцца ў палац. Лі прайшла медыцынскі агляд. Неўзабаве яна стала наложніцай Пу І, як высакародная дама Фу. Вяла раскошны лад жыцця і мела шмат слуг. Яна таксама адказвала за імператарскую гаспадарку, паколькі  была опіумнай наркаманкай і знаходзілася пад хатнім арыштам за тое, што мела сувязь са слугамі Пу І.

У 1945 годзе, пасля капітуляцыі Японіі, Маньчжурыя пала, і імператар разам з дваром эвакуіраваліся ў Даліцзыгоу. Аднак пасля Пу І паляцеў на самалёце ў Мукдэн, дзе трапіў у савецкі палон. Неўзабаве Лі таксама была злоўлена і адпраўлена ў турму ў Чанчунь.

Вызвалілася ў 1946 годзе. Лі Юйцынь пачала працаваць на тэкстыльнай фабрыцы і ў бібліятэцы. Яна таксама наведвала Пу І ў турме. У 1958 годзе яна афіцыйна развялася з Пу І і выйшла замуж за тэхніка Хуан Юйгэна, ад якога нарадзіла дваіх сыноў. Падчас «культурнай рэвалюцыі» Лі была аб’ектам нападак хунвейбінаў.

Памерла ў 2001 годзе ад цырозу печані.

## Зноскі 
Катэгорыя:Памерлі ад цырозу печані
Катэгорыя:Наложніцы імператараў Кітая
Чжу Чжаалян

**Чжу Чжаалян** (; 21 жніўня 1932, Ціндаа — 30 студзеня 2022, Нанкін) — кітайскі глебазнавец, навуковы супрацоўнік Інстытута глебазнаўства Кітайскай акадэміі навук (ISSAS), акадэмік Кітайскай акадэміі навук. Віцэ-старшыня камітэта правінцыі Цзянсу , член Пастаяннага камітэта 9-га і 10-га . Грунтуючыся на гэтых даследаваннях ён прапанаваў дабаўкі ў склад азотных угнаенняў, закліканых выключыць страты азоту з-за вытыхання амонія.

## Публікацыі 
* 

## Прэміі і ўзнагароды 
* 1993-акадэмік Кітайскай акадэміі навук (CAS).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Глебазнаўцы
Катэгорыя:Вучоныя Кітая
Катэгорыя:Акадэмікі Кітайскай акадэміі навук
Ма Кэ

**Ма Кэ** (; 1971, Чанчунь) — кітайская мадэльер, першай з кітайскіх куцюр’е паказала свае ўзоры ў Парыжы і Лондане, атрымала сусветнае прызнанне.

## Біяграфія 
Скончыла школу тэкстыльных тэхналогій Сучжоўскага ўніверсітэта (1992), затым вучылася ў Лондане ў .

Ёй належаць дзве гандлёвыя маркі: гатовага адзення *EXCEPTION*, створаная ў 1996, і высокай моды *WUYONG*, якая існуе з 2006. Заснавала кампанію *Mixmind Art & Design Co, Ltd*, якая базуецца ў Гуанчжоу. Выкарыстоўвае традыцыйныя кітайскія тэхнікі ручной працы, ткацтва і вышыўкі, у прыватнасці — традыцыі народа  (Паўднёвы Кітай). Разам з тым, па-наватарску прымяняе нетрадыцыйныя матэрыялы накшталт брызента, «знойдзеныя рэчы», уключаючы старыя, і т. п.

У цяперашні час працуе ва ўласнай студыі ў Чжухае (правінцыя Гуандун).

## Кніга 
* Ma Ke point one. Hong Kong: MAP Book Publishers, 2005

## Вядомасць і прызнанне 
На Шанхайскім міжнародным фестывалі моды 2005 была прызнана лепшым мадэльерам новага пакалення. Паказвала свае працы на Шэньчжэньскай біенале горадабудаўніцтва і архітэктуры (2005), У Нацыянальным мастацкім музеі Кітая (2009). У 2007 — першай сярод кітайскіх мадэльераў — была запрошаная на Парыжскі тыдзень моды. У 2008 была госцяй Французскай федэрацыі куцюр’е. У тым жа годзе ўдастоена ў Нідэрландах .

Яе своеасаблівая філасофія адзення (як прынцыповай анты-моды), праца над мадэлямі от-куцюр і іх арыгінальны (без выкарыстання подыума) паказ пад агульнай назвай *WUYONG* (*Бескарыснае*) ў парыжскім Пале-Раялі (2007, пастаноўка ) сталі цэнтральным эпізодам аднайменнага дакументальнага фільма , які атрымаў прэмію Венецыянскага МКФ у праграме *Гарызонты* (2007, http://www.imdb.com/title/tt1094286/). У 2009 шоў *Бескарыснае* было прадстаўлена ў лонданскім Музеі Вікторыі і Альберта.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт кампаніі *Mixmind Art & Design Co* 

Катэгорыя:Мадэльеры Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Постаці Кітая
Васіль Пятровіч Дзятлаў

**Васіль Пятровіч Дзятлаў** (нар. ) — беларускі футбаліст і трэнер.

## Клубная кар’ера 
Гуляў за віцебскія «Віцязь», КІМ, «Дзвіну», «Лакаматыў-96», лідскі «Абуўшчык», «Бабруйск», мазырскі МПКЦ, гарадзенскі «Нёман», а таксама за «Оршу». Паспеў правесці 2 матчы ў нацыянальнай зборнай Беларусі, абодва ў 1996 годзе, з камандамі Літвы (2:2) і ААЭ (0:1).

Пасля заканчэння прафесійнай кар’еры доўгі час гуляў на аматарскім узроўні ў чэмпіянаце горада Віцебска. У трэнерскай кар’еры дапамагаў Юрыя Канаплёву ў «Віцебску», таксама трэніраваў дубль гэтай каманды, потым перайшоў у жаночы футбол і прыняў стырно віцебскага клуба «Універсітэт».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* У «Оршы» — новы галоўны трэнер

Катэгорыя:Футбалісты СССР
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па футболе
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Орша
Катэгорыя:Ігракі ФК Нёман Гродна
Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Мазыр
Катэгорыя:Ігракі ФК Бабруйск
Катэгорыя:Ігракі ФК Віцебск
Катэгорыя:Трэнеры ЖФК Віцебск
Катэгорыя:Трэнеры ЖФК Універсітэт Віцебск
Адэскі павет

**Адэскі павет** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (павет) у складзе Херсонскай і Адэскай губерняў Расійскай імперыі, якая існавала ў 1825—1923 гадах. Цэнтр — горад Адэса.

## Гісторыя 
Адэскі павет быў утвораны ў 1825 годзе ў складзе Херсонскай губерні. У 1920 годзе аднесены да Адэскай губерні.

Скасаваны ў 1922 годзе.

## Колькасць і склад насельніцтва 
Паводле даных першага Усеагульнай перапісу насельніцтва Расійскай імперыі 1897 года, у Адэскім павеце пражывалі (разам з горадам Адэсай) 610&nbsp;042 чалавекі. У тым ліку: вялікаросы — 37,4 %, яўрэі — 22,0 %, маларосы — 21,9 %, немцы — 10,3 %, палякі — 3,0 %, балгары — 1,4 %, грэкі — 1,2 %, малдаване — 1,2 %. У павятовым горадзе Адэса пражывалі 403 815 чалавек, у пазаштатных гарадах Маякі — 4&nbsp;575 чалавек, Авідзіёпаль — 5&nbsp;187 чалавек, Ачакаў — 10&nbsp;786 чалавек.

## Спасылкі 
* *А. А. Мурашкинцев*. 

Катэгорыя:Паветы Херсонскай губерні
Тыфліскі павет

thumb|300px|Тыфліскі павет

**Тыфліскі павет** () — адміністрацыйная адзінка ў Тыфліскай губерні Расійскай імперыі і Грузінскай ССР. Павятовы горад — Тыфліс.

## Гісторыя 
Тыфліскі павет у складзе Грузінскай губерні быў утвораны ў 1801 годзе ў выніку далучэння Картлі-Кахецкага царства да Расіі. У 1840 годзе павет — у складзе Грузіна-Імерэцінскай губерні, з 1846 года — у Тыфліскай губерні. У 1880 годзе з часткі Тыфліскага павета вылучаны Барчалінскі павет.

У 1918 годзе павет разам з Тыфліскай губерняй увайшоў у склад Грузінскай Дэмакратычнай Рэспублікі. У 1929 годзе скасаваны з перадачай тэрыторыі ў Тыфліскую акругу.

## Насельніцтва 
Па выніках першага ўсеагульнага перапісу 1897 года насельніцтва павета склала 234 632 жыхары (137 849 мужчын, 96 783 жанчыны), пісьменных — 90 333 чал. ці 38,5 %. У павятовым горадзе Тыфліс — 159 590 чал.

### Нацыянальны склад 
Нацыянальны склад паводле перапісу 1897 года.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* [https://www.prlib.ru/item/417315 ]
** [https://www.prlib.ru/item/417315 ]

Катэгорыя:Паветы Тыфліскай губерні
Цунэхару Такэда

— японскі прадпрымальнік і , былы імперскі прынц, прадстаўнік адной з малодшых галін японскай імператарскай фаміліі.

## Біяграфія 
Нарадзіліся ў Чанчуне, сталіцы марыянеткавай дзяржавы Маньчжоу-го. Другі сын  (1909—1992), другога кіраўніка Дома Такэда-но-Мія, і Сандзё Міцука (1915—2013). На момант нараджэння ён атрымаў тытул імперскага прынца, але ва ўзросце трох гадоў у 1947 годзе, калі ўсе члены бакавых ліній імператарскага дома былі пазбаўлены сваіх імперскіх тытулаў і статусаў, ён стаў простым грамадзянінам Японіі.

Выпускнік , Такэда атрымаў поспех у спорце, у тым ліку ў рэгбі і хакеі на лёдзе.

Неўзабаве пасля заканчэння школы ажаніўся з дачкой Сігеру Акада, старшыні ўнівермага . У мужа і жонкі двое дзяцей.

Цунэхару Такэда быў прадпрымальнікам у гандлёвай кампаніі «» з 1967 па 2005 год, займаў пасаду прэзідэнта харчовай прамысловай кампаніі «Chuo Setsubi Engineering» у 2005—2007 гадах.

З 7 жніўня 2007 па 29 лістапада 2010 года Цунэхару Такэда з’яўляўся паслом і паўнамоцным прадстаўніком Японіі ў Балгарыі. У верасні 2010 года  Георгі Пырванаў узнагародзіў Цунэхару Такэду ордэнам «Стара-планіны» 1-й ступені.

Катэгорыя:Дыпламаты Японіі
Катэгорыя:Прадпрымальнікі Японіі
Рым (метрапольны горад)

**Метрапольны горад Рым-сталіца** () — тэрытарыяльная адзінка ў вобласці Лацыа ў Італіі.

З’явіўся 1 студзеня 2015 года на месцы правінцыі Рым, адзін з 14 метрапольных гарадоў Італіі і найбуйнейшы з іх як паводле насельніцтва (4 223 342 чалавекі станам на 2021 год), так і паводле плошчы (звыш 5363 км²).

Цэнтр тэрытарыяльнай адзінкі знаходзіцца ва ўласна горадзе Рым.

## Геаграфія 
Метрапольны горад займае прыкладна траціну рэгіёна Лацыа, з захаду ён абмываецца Тырэнскім морам (даўжыня берагавой лініі — 133 км), на сушы мяжуе з поўначы з правінцыямі Вітэрба і Рыеці, на ўсходзе — з вобласцю Абруца (правінцыя Аквіла) і правінцыяй Фразінонэ, на поўдні — з правінцыяй Лаціна.

## Камуны 
У метрапольны горад уваходзіць 121 камуна.

## Гл. таксама 
* Рым (правінцыя)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Правінцыі Лацыа
Катэгорыя:Метрапольныя гарады Італіі
Дэпартацыя эрытрэйцаў з Судана

**Дэпартацыя эрытрэйцаў з Судана** (; ) — прымусовая рэпатрыяцыя эрытрэйскіх бежанцаў з Судана, якая адбылася вясной 2023 года падчас канфлікту паміж прыхільнікамі суданскіх генералаў Абдэля аль-Бурхана і Махамеда Дагала.

## Ход падзей 
Падчас эфіопа-эрытрэйскай вайны 1998—2000 гадоў на Судан абрынуўся паток бежанцаў з Эрытрэі. Паводле звестках уладаў, на канец канфлікту ў краіну трапіла 100 тысяч чалавек, з якіх 75 тысяч размясціліся ў сталічным Хартуме.

З пачатку сутыкненняў у самім Судане многім жыхарам эрытрэйскага паходжання не атрымалася выехаць з зоны баявых дзеянняў, а тыя, хто здолеў пакінуць дзяржаву, заплацілі за квіток да 410 долараў ЗША. Частка бегла ў Паўднёвы Судан, у прыватнасці, у  і .

## Гл. таксама 
* Дэпартацыя эрытрэйцаў з Эфіопіі (2020—2021)

## Крыніцы 
Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане
Катэгорыя:Рэпатрыяцыя
Катэгорыя:Парушэнні правоў чалавека
Катэгорыя:Май 2023 года
Фан Вэньпэй

**Фан Вэньпэй** (; 1899—1983) — кітайскі батанік, спецыяліст па сістэматыцы сямейства  і роду .

## Біяграфія 
Фан Вэньпэй нарадзіўся 12 снежня 1899 года ў горадзе  на ўсходзе правінцыі Сычуань, пачатковую адукацыю атрымліваў там жа. Затым, з 1921 года, вучыўся ў Нацыянальным Паўднёва-Усходнім універсітэце ў Нанкіне. У 1927 годзе некаторы час працаваў асістэнтам у біялагічнай лабараторыі кітайскага навуковага таварыства, затым адправіўся на экспедыцыю па Сычуані. У 1928 годзе Фан падарожнічаў па гарах Эмэйшань, з 1929 па 1932 здзейсніў яшчэ некалькі экспедыцый па заходнім Кітаі.

У 1935—1937 Фан вывучаў батаніку ў Эдынбургскім універсітэце, пасля чаго абараніў там дысертацыю на суісканне ступені доктара філасофіі. Яна прадстаўляла сабой манаграфію кітайскіх прадстаўнікоў сямейства .

Фан Вэньпэй вярнуўся ў Сычуаньскі ўніверсітэт, з 1939 па 1942 загадваў там кафедрай батанікі.

Памёр 30 лістапада 1983 года ў Чэнду.

## Некаторыя навуковыя публікацыі 
* Fang W.P. A monograph of Chinese Aceraceae. — 1940. — 346 p.
* Fang W.P. Icones plantarum Omeiensium. — 1942—1946. — 2 vols.

## Некаторыя віды раслін, названыя ў гонар Фан Вэньпэя 
* 
* 
*  [≡ ]
* 
* 
* 
* 
* 
*  [≡ ]
*  [≡ ]
*  [≡ ]

## Літаратура 
* Dorr L. J., Nicolson D. H. Taxonomic Literature : [англ.]. — Ed. 2. — Königstein, 2008. — Suppl. VII: F—Frer. — P. 34—35. — 469 p. — ISBN 978-3-906166-65-0. — doi:10.5962/bhl.title.48631.

Катэгорыя:Батанікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Батанікі Кітая
Віктар Альбертавіч Навумаў

**Віктар Альбертавіч Навумаў** (нар. ) — беларускі футбаліст і трэнер.

## Клубная кар’ера 
Выхаванец ДЮСШ «Чырвоны Сцяг» (Віцебск). Пачаў гуляць ў 16-гадовым узросце ў 1981 годзе ў клубе другой лігі СССР «Дзвіна» (Віцебск). У 1983 годзе быў у заяўке магілёўскага «Дняпра», але згуляў толькі адзін матч на старце сезона ў Кубку СССР і вярнуўся ў Віцебск. У 1985—1986 гадах гуляў у першасці Беларускай ССР сярод КФК за «Абутнік» (Ліда), дзе праходзіў вайсковую службу. У 1987 годзе, гуляючы за віцебскі КІМ, прызнаны лепшым беларускім гульцом другой лігі.

## Трэнерская кар’ера 
Трэнерскую кар’еру пачынаў у дублі віцебскага «Лакаматыва». У 2001 годзе быў галоўным трэнерам асноўнай каманды клуба, незадоўга да старту новага сезона 2002 года адпраўлены ў адстаўку. Потым каля дзесяці гадоў працаваў галоўным трэнерам адной з наймоцных жаночых камандаў краіны — віцебскага «Універсітэта».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* «Локомотив-96». Представление. Виктор НАУМОВ: И только ветер в карманах…

Катэгорыя:Футбалісты СССР
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Лакаматыў Віцебск
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Дняпро Магілёў
Катэгорыя:Ігракі ФК Віцебск
Катэгорыя:Ігракі ФК Ліда
Катэгорыя:Ігракі ФК Энергетык Новалукомль
Катэгорыя:Трэнеры ФК Віцебск
Катэгорыя:Трэнеры ЖФК Універсітэт Віцебск
Імператарская прэмія

**Імператарская прэмія** () — узнагарода дзеячам мастацтва «за іх дасягненні, міжнародны ўплыў, які яны аказалі на сваё мастацтва, духоўнае ўзбагачэнне ўсёй сусветнай супольнасці». Заснавана ў 1988 годзе па прапанове імператара Японіі ў гонар 100-годдзя Асацыяцыі мастацтваў Японіі і памерлага прынца Такамацу, які быў ганаровым заступнікам асацыяцыі на працягу 58 гадоў. Кандыдаты на прэмію вылучаюцца экспертамі міжнароднага класа. Прысуджаецца Японскай мастацкай асацыяцыяй у пяці катэгорыях: жывапіс, скульптура, архітэктура, музыка, кіно/тэатр. Лаўрэаты атрымліваюць суму ў 15 мільёнаў ен (каля ).

Уручаецца прынцам Хітаці, ганаровым заступнікам Асацыяцыі мастацтваў Японіі.

## Лаўрэаты 
## Гл. таксама 
* Спіс архітэктурных прэмій
* Прэмія Кіёта

## Спасылкі 
* Сайт прэміі


Катэгорыя:Прэміі, якія прысуджаюцца ў некалькіх галінах мастацтва
Катэгорыя:Прэміі ў галіне сучаснага мастацтва
Катэгорыя:Архітэктурныя прэміі
Катэгорыя:Прэміі ў вобласці акадэмічнай музыкі
Катэгорыя:Тэатральныя прэміі
Катэгорыя:Кінапрэміі Японіі
Катэгорыя:Узнагароды, якія з'явіліся ў 1988 годзе
Катэгорыя:Узнагароды паводле алфавіта
Катэгорыя:Спісы лаўрэатаў прэмій
Цюн Яа (пісьменніца)

**Цюн Яо** (, кіт. 瓊瑤, піньінь Q*ióng Yáo*; ) — псеўданім Чэнь Чжэ, тайваньскай пісьменніцы і прадзюсара, якую прызнаюць самым папулярным аўтарам любоўных раманаў на кітайскай мове. За сваё жыццё яна стварыла больш за 50 раманаў. Па яе творах знята больш за 100 фільмаў і тэлесерыялаў.

## Кароткая біяграфія 
Яна і яе брат-блізнюк нарадзіліся ў 1938 годзе падчас Другой кітайска-японскай вайны ў Чэнду, правінцыя Сычуань, у бацькоў, уцекачоў з Пекіна, занятага японскімі войскамі ў 1937 годзе. Бацькі Чэнь Чжыпін () і маці Юань Сіншу () атрымалі добрую адукацыю. У 1942 годзе сям’я пераехала ў родны горад Чэнь Чжыпіна, Хэн’ян, правінцыя Хунань, каб далучыцца да дзядулі Чэнь Мосі (). У 1944 годзе, пасля , яны перажылі цяжкае падарожжа ў ваенную сталіцу Чунцын, падчас якога ім некалькі разоў цудам удалося пазбегнуць смерці.

У 1949 годзе яе сям’я пераехала на Тайвань, дзе Чэнь скончыла эксперыментальную пачатковую школу Тайбэйскага ўніверсітэта () і тайбэйскую муніцыпальную сярэднюю школу для дзяўчынак Чжуншань. Тройчы праваліўшы ўступныя экзамены ва ўніверсітэт, яна выйшла замуж за пісьменніка Ма Сэньцына.

## Кар’ера 
У 18 гадоў Цюн Яа закахалася ў свайго школьнага настаўніка кітайскай мовы. Гэты вопыт лёг у аснову яе дэбютнага рамана «За акном», які стаў адным з самых папулярных яе твораў і паклаў пачатак яе пісьменніцкай кар’еры.

Раманы Цюн Яа спачатку публікаваліся ў часопісе Crown Magazine, які належаў Пін Сінь-таа, а затым выходзілі ў выдавецтве Crown Publishing, што таксама належыць Піну, які пазней стаў яе другім мужам. Раманы-бэстсэлеры «За акном» і «У глыбіні двара» (1969) неаднаразова перавыдаваліся. Чытачы і гледачы Цюн Яа — пераважна жанчыны, паколькі асноўны акцэнт у яе творах зроблены на пачуццях маладых жанчын.

## Зноскі 
Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў
Катэгорыя:Пісьменнікі Тайваня
Катэгорыя:Кінапрадзюсары Кітая
Катэгорыя:Кінапрадзюсары Тайваня
Чжаа Эрмі

**Чжаа Эрмі** ( (30 студзеня 1930, Чэнду, Сычуань, Кітайская Рэспубліка — 24 снежня 2016, Чэнду, КНР) — кітайскі заолаг.

## Біяграфія 
У 1951 годзе скончыў біялагічны факультэт Універсітэта Заходняга Кітая ў Гуяне.

Апісаў і назваў 38 новых відаў і падвідаў земнаводных і паўзуноў і два новых роды земнаводных.

Быў адным з першых навукоўцаў, якія даследавалі амфібій і рэптылій ў Тыбеце. Ён апісаў 8 новых відаў і першым паведаміў, што кобры мігравалі на поўнач на 4 градусы шыраты. Гэта паслужыла доказам таго, што субтрапічныя жывёлы распаўсюджваюцца на поўнач уздоўж рэчышча Брахмапутры.

Член-карэспандэнт Кітайскай акадэміі навук з 2001 года.

У гонар вучонага названы наступныя таксоны жывёл:

*  Gumprechtt & Tillack, 2004
*  Wu, Rovito, Papenfuss & Hanken, 2009

## Некаторыя апісаныя таксоны 
## Спасылкі 
* Zhao Ermi 

Катэгорыя:Заолагі Кітая
Катэгорыя:Акадэмікі Кітайскай акадэміі навук
Філадэльфія (акруга)

**Філадэльфія** () — акруга ў штаце Пенсільванія, ЗША. Афіцыйна ўтворана ў 1682 годзе. Плошча акругі складае 370,370 км². Станам на 2013 год колькасць насельніцтва складала 1 553 165 чалавек. 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт урада акругі Філадэльфія, штат Пенсільванія

Катэгорыя:Акругі Пенсільваніі
Вячаслаў Іосіфавіч Стома

**Вячаслаў Іосіфавіч Сто́ма** (нар. ) — беларускі пісьменнік-натураліст і публіцыст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Несутычы (Навагрудскі раён Гродзенскай вобласці Беларусі). У 1972 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. Працаваў настаўнікам, у рыбнай гаспадарцы.

## Творчасць 
У друку пачаў выступаць у 1974 годзе. Аўтар зборнікаў прозы, публіцыстыкі, навукова-папулярных твораў. Піша для дзяцей. Член Саюза беларускіх пісьменнікаў з 1993 года.

Сярод апублікаванага:
* Щедрость голубого гектара. — Мн., 1990;
* На воўчых сцежках: Запіскі паляўнічага і даследчыка. — Мн.: Выд-ва ЦК КП Беларусі, 1991. — 1038 экз. (Бібліятэка часопіса «Маладосць»; 5(35));
* У глыбінках адвечнага бору. — Мн.: Ураджай, 1991. — 118, [1] с. ; 16 см. — 11&nbsp;400 экз. — ISBN 5-7860-0509-7;
* Гаспадар таямнічых віроў: апавяданні, замалёўкі: [для сярэдняга школьнага ўзросту] / Вячаслаў Стома; [мастак Г. В. Шапялевіч] — Мн.: Юнацтва, 1992. — 196 с. : іл. ; 20 см. — ISBN 5-7880-0720-8;
* Прыгоды з жыцця прыроды: [для сярэдняга школьнага ўзросту] / Грамыка В. І., Стома В. І. — Мінск: Беларусь, 2003. — 262, [2] с. — [16] л. каляр. іл.
* У нерушы дзікай прыроды: аповесці, апавяданні, замалёўкі: Для сярэд. і ст. шк. узросту / Мастак Званароў А. Г. — Мн.: Юнацтва, 2001. — 380, [2] с. ; 21 см. — ISBN 985-05-0422-6.
* У нерушы дзікай прыроды: аповесці, апавяданні, замалёўкі: [для сярэдняга школьнага ўзросту] — Мінск: Беларусь, 2017. — 333, [2] с. ; 22 см. — 20&nbsp;518 экз. (Школьная бібліятэка) — ISBN 978-985-01-1221-7;
* Тайны жывёльнага свету (1989, разам з Э. Р. Самусенкам).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* З-пад салоўчынага крыла. Адзiн прафесар параiў Вячаславу Стому чытаць Прышвiна, Бiянкi… // «СБ. Беларусь сегодня»

Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты СССР
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Беларусі
Ермакова

**Ермакова** — жаночая форма прозвішча Ермакоў і тапонім.

## Вядомыя носьбіты 
* Алена Мікалаеўна Ермакова (нар. 1968) — мовазнаўца, кандыдат філалагічных навук.
* Вікторыя Генадзеўна Ермакова (нар. 1995) — беларуская лёгкаатлетка.
* Надзея Андрэеўна Ермакова (нар. 1953) — беларускі эканаміст, дзяржаўны і грамадскі дзеяч.
Стомленасць матэрыялаў

**Сто́мленасць матэрыя́лаў** — працэс змены механічных і фізічных уласцівасцей матэрыялаў і вырабаў з іх у выніку паступовага назапашвання пашкоджанняў пад уздзеяннем зменных (цыклічных) або аднаразовых нагрузак, які прыводзіць да змены ўласцівасцей, утварэнню трэшчын і іх развіццю і разбурэнню.

Працэс залежыць ад зыходнай трываласці, пластычнасці, цвёрдасці, вязкасці, мікраструктуры і макраструктуры, віду нагрузкі, астаткавых напружанняў, уздзеяння фактараў знешняга асяроддзя і інш. Колькасна працэс стомленасці матэрыялаў апісваецца залежнасцю паміж назапашаным пашкоджаннем і лікам цыклаў або працягласцю нагрузкі па параметры велічыні цыклічных нагрузак або дэфармацый.

Здольнасць матэрыялаў працаваць ва ўмовах цыклічных нагрузак вызначаецца пры выпрабаваннях узораў па розных схемах уздзеяння нагрузак. Супраціўленне стомленасці вызначаецца мяжой вынослівасці — найбольшым напружаннем, якое можа вытрымаць матэрыял без разбурэння пры зададзенай колькасці цыклічных уздзеянняў.

## Літаратура 
* 
* 
* Усталость материалов // Физический энциклопедический словарь / Главный редактор А. М. Прохоров. — М.: Советская энциклопедия, 1983.
* 
* *Терентьев В. Ф.* Усталость металлических материалов. — М.: Наука. 2003. — 254 с.
* *Бесхмельніцина М. М.* Воропаєв Михайло Олексійович // Усталость материала // Енциклопедія сучасної України: у 30 т. / НАН України, Наукове товариство ім. Шевченка, Институт энциклопедических исследований НАН Украины. — К., 2001—…. — ISBN 944-02-3354-X.

## Спасылкі 
* *Сосновский Л. А. *О развитии представлений об усталости металлов при объёмном и поверхностном и контактном деформировании  // Міжнародны навукова-тэхнічны часопіс «МЕХАНИКА МАШИН, МЕХАНИЗМОВ И МАТЕРИАЛОВ»

Катэгорыя:Уласцівасці матэрыялаў
Катэгорыя:Механіка цвёрдага дэфармуемага цела
Элеанора Арагонская (каралева Навары)

**Элеанора Арагонская** яна ж **Элеанора Наварская** (;  — ) — кіраўніца Навары ў 1462—1479 гадах, каралева Навары з 28 студзеня па 12 лютага 1479 года, дачка караля Арагона Хуана II і каралевы Навары Бланкі I з дынастыі Трастамара.
thumb|190px|Герб каралевы Элеаноры

## Біяграфія 
Элеанора нарадзілася ў горадзе Алітэ (Навара) і была трэцім, малодшым дзіцем Хуана II Арагонскага і Бланкі I Наварскай. Пасля смерці Бланкі наварскі прастол узурпаваў Хуан II, пазбавіўшы спадчыны ўласных дзяцей.

У 1441 годзе Элеанора выйшла замуж за графа Гастона IV дэ Фуа і ў наступным годзе з’ехала з мужам у Беарн. У 1455 годзе бацька абвясціў Элеанору сваёй спадчынніцай і прызначыў яе кіраўніком Навары. У 1462 яны заключылі дагавор, паводле якога Элеанора прызнавала Хуана II каралём Навары і давала згоду на ўзяцце сваёй сястры Бланкі пад варту (іх брат Карл Віянскі ў той час ужо памёр).

У 1464 годзе Бланка памерла (падазраюць, што яна была атручана). У 1468 годзе бацька зняў Элеанору з пасады рэгента Навары, але ў 1471 ізноў прызначыў кіраўніцай каралеўства.

Пасля смерці Хуана II у 1479 годзе Элеанора стала каралевай Навары, але праз тры тыдні памерла. Ёй было 53 гады. Каралеўскі прастол атрымаў у спадчыну яе ўнук Францыск Феб пад рэгенцтвам маці.

## Шлюб і дзеці 
Муж: з 30 ліпеня 1436 года **Гастон IV дэ Фуа** (26 лютага 1423 — 25 ліпеня 1472), граф дэ Фуа і дэ Бігор, віконт дэ Беарн з 1436, віконт дэ Кастэльбон 1425—1462, віконт дэ Нарбон 1447—1468, пэр Францыі з 1458. Дзеці:
* **Гастон дэ Фуа** (1444 — 23 лістапада 1470), віконт дэ Кастэльбон з 1462, прынц Віянскі
* '*П’ер II *Малады* дэ Фуа** (7 лютага 1449 — 10 жніўня 1490), біскуп Вана з 1476, архібіскуп Арля, кардынал з 1476, віцэ-кароль Навары 1479—1484
* **Жан дэ Фуа*' (пасля 1450 — 5 лістапада 1500), граф д'Этамп з 1478, віконт дэ Нарбон з 1468, прэтэндэнт на наварскі трон у 1483—1497 гг.
* **Марыя дэ Фуа** (пасля 1452—1467); муж: з 19 студзеня 1465 **Гульельма VIII** (19 ліпеня 1420 — 27 лютага 1483), маркіз Манферата
* **Жанна дэ Фуа** (пасля 1454 — пасля 10 лютага 1476); муж: з 19 жніўня 1469 '''Жан V д'Арманьяк''' (1420 — 6 сакавіка 1473), граф д'Арманьяк
* **Маргарыта дэ Фуа** (пасля 1458 — 15 мая 1486); муж: з 27 чэрвеня 1471 **Францыск II** (23 чэрвеня 1433 — 9 верасня 1488), герцаг Брэтонскі
* **Кацярына дэ Фуа** (пасля 1460 — да 1494); муж: з 1469 **Гастон II дэ Фуа-Кандаль** (пам. 1485), капталь дэ Бюш, граф дэ Кендал і дэ Бенож
* **Ізабела дэ Фуа** (пасля 1462 — ?)
* **Элеанора дэ Фуа** (пасля 1466 — у мален.)
* **Жак дэ Фуа** (каля 1469—1500), граф дэ Манфор

## Літаратура 
* Anthony, Raoul: *Identification et Etude des Ossements des Rois de Navarre inhumés dans la Cathédrale de Lescar* (Identification and Study of the Bones of the Kings of Navarre buried at the Cathedral of Lescar), Paris, Masson, 1931

## Спасылкі 
* Navarre Kings Genealogy

Катэгорыя:Кіруючыя каралевы Навары
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XV стагоддзя
Катэгорыя:Жонкі кіраўнікоў XV стагоддзя
Катэгорыя:Графіні дэ Фуа
Катэгорыя:Інфанты Арагона (жанчыны)
Катэгорыя:Інфанты Навары (жанчыны)
Сезон 2018 ЖФК Надзея-СДЮШАР-7

У 2018 годзе жаночы футбольны клуб «Надзея-СДЮШАР-7» з Магілёва прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах на рэспубліканскім узроўні:
* Чэмпіянат Беларусі 2018 (6 месца),
* Кубак Беларусі 2018 (чвэрцьфінал).

## Склад каманды 
## Спасылкі 
* ZORKA-BDU VS. NADEZHDA 4 — 0
* NADEZHDA VS. MINSK 0 — 10
* NADEZHDA VS. ISLOCH-RGUOR 0 — 12
* ZORKA-BDU VS. NADEZHDA 5 — 0
* NADEZHDA VS. NEMAN 1 — 3
* BOBRUICHANKA VS. NADEZHDA 4 — 1
* ISLOCH-RGUOR VS. NADEZHDA 10 — 0
2018
Надзея-СДЮШАР-7
Катэгорыя:2018 год у Магілёве
Гуль Рахман

**Гуль Рахман** (; памёр 20 лістапада 2002) — грамадзянін Афганістана, які па падазрэнні ў тэрарыстычнай дзейнасці знаходзіўся ў зняволенні ў Солт-Піт, сакрэтнай турме ЦРУ.

## Біяграфія 
Аб жыцці Гуля Рахмана амаль нічога невядома.

Па словах брата афганца, Хабіба, у 1994 годзе ён удзельнічаў у вызваленні з турмы Хаміда Карзая, прэзідэнта Афганістана з 2001 па 2014 год.

Рахман трапіў у турму Солт-Піт. Афіцыйныя асобы ЗША сцвярджалі, што ён адмаўляўся супрацоўнічаць, у тым ліку пагражаў забіць ахоўніка, які адказаў збіццём вязня. Як вынік, ён замёрз і памёр ад імя Рахмана і двух іншых былых зняволеных супраць двух псіхолагаў, Джэймса Мітчэла і Бруса Джэсена. Яны нібыта былі адказны за распрацоўку пратаколаў, што ўскосна прывялі да смерці афганца.

## Зноскі 
Катэгорыя:Затрыманыя прывіды
Катэгорыя:Памерлі ў месцах пазбаўлення волі
Гекльберы

**Гекльберы** (таксама *Хаклберы*, ) — тэрмін, які ў ЗША традыцыйна выкарыстоўваецца для абазначэння вялікай колькасці ягадных раслін з родаў  і .

## Гісторыя і межы тэрміна 
Амерыканскае слова «Гекльберы» паходзіць ад англійскіх дыялектных слоў *hurtleberry* і *whortleberry*, якімі ў Брытанія называлі чарніцы і буякі. У Амерыцы брытанскія каланісты сутыкнуліся з вялікай разнастайнасцю раслін роду , таму, акрамя ўласна чарніц і буякоў, так сталі называць  з чырвонымі ягадамі, а таксама іншыя расліны роду , гледзячы па звычаях канкрэтнага рэгіёну.

Акрамя таго, у Паўночнай Амерыцы рос род раслін з ядомымі ягадамі, які не сустракаецца ў Еўропе. Ён атрымаў ад навукоўцаў назву , у гонар выбітнага французскага хіміка Жазефа Луі Гей-Люсака. Усе расліны гэтага роду, і ў першую чаргу менавіта яны, сталі ў прастамоўі таксама называцца гекльберы.

Ягады гекльберы традыцыйна збіраліся індзейцамі, а затым і белымі пасяленцамі для выкарыстання ў ежу і ў народнай медыцыне. Канкурэнтамі людзей у зборы ягад былі мядзведзі грызлі, таму іх збор уяўляў пэўную небяспеку.

Тым не менш, даступныя для зборшчыкаў і танныя для пакупнікоў, ягады, якія растуць паўсюль, сталі важнай часткай амерыканскай культуры і ў XIX стагоддзі ляглі ў аснову шэрагу фразеалагізмаў, а мянушка Гекльберы стала пазначаць малаважнага чалавека. Гэта значэнне было замацавана Маркам Твэнам, які даў гэтую мянушку аднаму з асноўных сваіх герояў, . Ідэя Марка Твэна, як ён сказаў інтэрв’юеру ў 1895 годзе, заключалася ў тым, каб паказаць, што Гекльберы быў хлопчыкам «ніжэйшага сацыяльнага ўзроўню», чым .

У сучасных ЗША гекльберы з’яўляецца адным з афіцыйных сімвалаў штата Айдаха.

Катэгорыя:Мянушкі
Катэгорыя:Ягады
Ангорская воўна

**Ангорская воўна** — разнавіднасць трусінай воўны.

## Апісанне 
Поўсць  дае самую тонкую воўну (12-17&nbsp;мкм) з даўжынёй валокнаў 12-75&nbsp;мм, гладкую і вельмі лёгкую. Валакно тлустае на паверхні, таму яно адштурхвае вільгаць, лёгка зараджаецца электрастатычным зарадам і захоўвае цяпло. Верагодна, трус родам з турэцкай правінцыі *Ангора* (недалёка ад Анкары).

## Здабыванне 
Валокны вычэсваюць з трусоў два разы на год і адзін раз стрыгуць. З кожнай жывёлы атрымліваюць 700—1000 грамаў воўны. Даўжыня валакна з’яўляецца вызначальнай для якаснай класіфікацыі. Самымі дарагімі з’яўляюцца валокны даўжынёй больш за 60&nbsp;мм, таму што іх можна туга зматаць у пучок пражы і вырабы з іх не варсістыя і не камечацца, як часта бывае з больш кароткімі валокнамі.

## Эканоміка і вытворчасць 
Вытворчасць валакна і цана моцна вагаюцца. Напрыклад, у канцы XX стагоддзя гадавы продаж у свеце складаў ад 1000 да 10 000 тон, а цэны вагаліся ад 20 да 50 долараў ЗША/кг, кошт вырошчвання трусоў у краінах Заходняй Еўропы быў амаль удвая вышэйшы за сусветныя цэны на ангорскую воўну. З першых гадоў XXI стагоддзя вядома толькі, што сусветнае штогадовае спажыванне ацэньвалася ў 2500-3000 тон, адпускная цана — 27-35 USD/кг і каля 90 % паставак прыйшлося з Кітая.

Мяркуецца, што від трусоў пад назвай *Цэрэра* быў выведзены ў Еўропе ў 1980-х гадах. Гэта жывёла дае да 1100 г у год якаснай воўны з вельмі нізкім утрыманнем грубых валасінак (з паверхні поўсці) і кароткіх валокнаў. У той час Чэхаславакія павінна была мець істотную долю з 300 тон гадавой вытворчасці.

У 2014 годзе, напрыклад, у Германіі для вытворчасці воўны было разведзена каля 2500 трусоў. Ангорскае валакно прадавалася прыкладна па 20 еўра/кг, пража для ручнога вязання па 12 еўра/25 г.

## Пытанні экалогіі і аховы жывёл 
У лістападзе 2013 года Брытанскае *таварыства абароны жывёл* апублікавала таемна запісанае відэа, дзе кітайскі селекцыянер рэзка вырываў валокны са скуры ангорскіх трусоў. Па карціне немагчыма зрабіць выснову, ці гэта выключны выпадак, ці звычайная практыка.

Катэгорыя:Зайцавыя
Катэгорыя:Трусаводства
Катэгорыя:Воўна
Трусіная воўна

**Трусіная воўна** — тэкстыльны матэрыял, выраблены з поўсці трусоў.

## Апісанне 
Трусіны пух ставяць у адзін шэраг з воўнай вікуньі, альпакі і кашміравых горных коз. Ён мае значную мяккасць, што скарачае выдаткі па перапрацоўцы: не трэба выбіраць , мыць і сушыць.

## Здабыванне 
Існуюць тры спосабы збору пуху: вычэсванне, шчыпанне і стрыжка. Звычайна пух збіраюць шляхам шчыпання і стрыжкі. Найбольш распаўсюджаны спосаб — шчыпанне.

Валокны вычэсваюць з трусоў два разы на год і адзін раз стрыгуць. З кожнай жывёлы атрымліваюць 700—1000 грамаў воўны. Даўжыня валакна з’яўляецца вызначальнай для якаснай класіфікацыі. Самымі дарагімі з’яўляюцца валокны даўжынёй больш за 60&nbsp;мм, таму што іх можна туга зматаць у пучок пражы і вырабы з іх не варсістыя і не камечацца, як часта бывае з больш кароткімі валокнамі.

### Белы пуховы трус 
Воўна  можа мець блакітны адліў. Даўжыня валасінак воўны — 6-12 см, пух складае 92 %. Прадуктыўнасць пароды — да 400 г у год.

### Пясцовы пуховы трус 
Прадуктыўнасць «» — 200 г сыравіны ў год, пух складае 95 % покрыва, даўжыня поўсці — да 12 см.

## Выкарыстанне 
З трусінай воўны вырабляюць розныя прадметы адзення, такія як: хусткі, кофты і світары, шкарпэткі, шалікі, шапкі і рукавіцы. Трусіны пух ідзе на выраб асабліва каштоўных сартоў фетру, велюру і трыкатажу.

## Літаратура 
* Фірсова Н. М., Волколупова В. А., Пінчук В. А. Розведення кролів і нутрій у присадибному господарстві. — К.: Урожай, 1989

## Спасылкі 
* Пух как продукт кролиководства 
* Пух кроликов – сбор и переработка
Звероферма 

Катэгорыя:Зайцавыя
Катэгорыя:Воўна
Катэгорыя:Трусаводства