Чжугэ Чжань

**Чжугэ Чжань** (,  — ), Дарослае імя **Сыюань** () — ваенны і палітычны дзеяч царства Шу перыяду Трохцарства ў Кітаі.

## Біяграфія 
Чжугэ Чжань быў сынам кіраўніка ўрада і рэгента царства Чжугэ Ляна. Калі яму было 16 гадоў, імператар  выдаў за яго замуж сваю дачку і зрабіў камандуючым кавалерыяй. Пасля Чжугэ Чжань хутка рабіў кар’еру як па грамадзянскай, так і па ваеннай лініі, і ў выніку стаў членам імперскага сакратарыята (урада краіны).

Чжугэ Чжань выступаў за абмежаванне ваенных выдаткаў і за замену наступальнай стратэгіі на абарончую, за пераход ад спробаў знішчыць царства Вэй да ўмацавання краіны. Аднак Лю Шань палічыў за лепшае пагадзіцца на змену стратэгіі на тую, што прапанаваў . У мінулым  распрацаваў механізм адлюстравання непрыяцельскіх уварванняў за кошт стварэння «накрытых лагераў» каля шляхоў, якія вядуць у Ханьчжун. Нават пасля смерці Вэй Яня Шу працягвала прытрымлівацца гэтай стратэгіі, і паспяхова адбівала ўварванні Вэй. Аднак Цзян Вэй заявіў, што канструкцыя Вэй Яня «можа толькі адбіць ворага, але не дае вялікай выгады». Цзян Вэй прапанаваў у выпадку атакі з боку царства Вэй пакінуць створаныя Вэй Янем лагеры і пакінуць свабоднымі праходы ў гарах Цыньлін, каб вэйскія войскі маглі выйсці на ханьчжунскую раўніну, дзе яны апынуцца ўразлівымі для контрудара царства Шу. Аднак стратэгія правалілася з-за таго, што царства Вэй мабілізавала сілы такога памеру, якога Цзян Вэй не мог прадбачыць.

Калі вэйскія войскі ў 263 годзе , то план Цзянь Вэя напалову спрацаваў — войскі Вэй бесперашкодна дайшлі да крэпасцяў Хань і Юэ, куды адступілі шускія войскі, каб потым адрэзаць вэйцам шлях да адступлення. Аднак калі вэйскі камандуючы Чжун Хуэй дасягнуў крэпасцяў Хань (якую абараняў Цзян Бінь) і Юэ (якую абараняў Ван Хань), ён не трапіўся ў расстаўленую яму пастку, а пакінуў 10-тысячны атрад пад камандаваннем Лі Фу для блакады крэпасці Юэ, і 10-тысячны атрад пад камандаваннем Сюнь Кая для блакавання крэпасці Хань, а сам працягнуў наступ. Безыніцыятыўныя шускія камандуючыя выконвалі загад Цзян Вэя аб абароне гарадоў, і дазволілі асноўным сілам непрыяцеля прайсці далей. Даведаўшыся пра правал плана Цзянь Вэя, Чжугэ Чжань сабраў усе войскі, якія мог, і рушыў насустрач непрыяцелю ў .

Цзян Вэй здолеў спыніць Чжун Хуэя пад , дзе горная мясцовасць не давала надыходзячым магчымасці рэалізаваць амаль трохразовую колькасную перавагу. Не бачачы перспектыў, Чжун Хуэй пагадзіўся на першапачаткова адпрэчаны ім план Дэн Ая наступу наўпрост на Чэнду праз . Мясцовасць, па якой збіраўся ісці Дэн Ай, была практычна непраходнай. Нават калі б удалося правесці войскі па горным бездаражы, пазбаўленыя забеспячэння яны сталі б лёгкай здабычай непрыяцеля. Аднак менавіта з гэтай прычыны там не было войскаў Шу. Войскі Дэн Ая, узначаленыя ім асабіста, дасягнулі Цзян’ю пасля 350-кіламетровага пераходу ў кастрычніку 263 года. Шакаваны іх з’яўленнем у глыбокім тыле Ма Мяа, на якім ляжала адказнасць за Цзян’ю, здаўся без бою. Войскі Дэн Ая атрымалі гэтак неабходныя ім адпачынак і прадукты харчавання, пасля чаго працягнулі рух на Чэнду. Чжугэ Чжань выйшаў яму насустрач і сустрэў войска Дэн Ая ў Мяньчжускім праходзе. У бітве, якая сталася, Чжугэ Чжань загінуў у баі.

## Зноскі 
Катэгорыя:Эпоха Трохцарства