open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аперацыя «Таненберг»

**Апера́цыя «Та́ненберг»** () — кодавая назва нямецкай аперацыі па масавым знішчэнні палякаў у перыяд Другой сусветнай вайны (частка Плана «Ост»).

Спісы палякаў (), падрыхтаваныя немцамі яшчэ да пачатку вайны, налічвалі больш за 61 000 прадстаўнікоў польскай эліты: актывістаў, інтэлігенцыі, навукоўцаў, акцёраў, дзяржаўных дзеячаў і інш., якія павінны былі быць знішчаны. Члены нацыянальнай нямецкай меншасці, якія пражывалі ў Польшчы, дапамагалі ў падрыхтоўцы спісаў.

План быў створаны ў маі 1939 года. Пасля загаду Адольфа Гітлера для выканання аперацыі «Таненберг» было створана адмысловае падраздзяленне ў Галоўным упраўленні імперскай бяспекі (). Яно камандавала мноствам  (), сфарміраваных з гестапа, крымінальнай паліцыі () і чыноўнікаў SD, якія тэарэтычна былі падпарадкаваны камандаванню Вермахта. Іх задача заключалася ў тым, каб арыштаваць усіх людзей, пералічаных у спісах.

Спачатку, у жніўні 1939 года, у Германіі былі арыштаваны і забіты прыкладна 2000 актывістаў арганізацый польскай меншасці. Другая частка аперацыі пачалася 1 верасня 1939 і скончылася ў кастрычніку, стаўшы прычынай прынамсі 20 000 ахвяр, забітых у 760 масавых расстрэлах, здзейсненых адмысловымі адзінкамі або айнзацгрупамі пры дапамозе рэгулярных часцей Вермахта.

Акрамя таго, адмысловае фарміраванне было створана на базе нямецкай меншасці ў Польшчы (), члены якога навучаліся перад вайной у Германіі дыверсійнай і партызанскай барацьбе. Фарміраванне набыло благую рэпутацыю за масавы гвалт і па гэтай прычыне было распушчана нацысцкімі ўладамі пасля поўнай акупацыі Польшчы.

## Літаратура 
* 
* 
* Alfred Spiess, Heiner Lichtenstein: *Unternehmen Tannenberg. Der Anlass zum Zweiten Weltkrieg.* Korrigierte und erweiterte Ausgabe. (Ullstein-Buch ; Nr. 33118 : Zeitgeschichte) Ullstein, Frankfurt/M ; Berlin 1989, ISBN 3-548-33118-1.

## Спасылкі 
* Verbatim transcript of Part I of the book «The German New Order in Poland» published for the Polish Ministry of Information by Hutchinson & Co., London, in late 1941. The period covered by the book is September, 1939 to June, 1941 
* Hitlers Vorbereitungen zum Angriff und zur Vernichtung der Polen in Pommern und der Freien Stadt Danzig
* La Station de Radiodiffusion de Gleiwitz (Gliwice) — L'Opération TANNENBERG
* Unternehmen Tannenberg — August 1939: Wie der SD den Überfall auf Polen vorbereitete (III) bei wissen.spiegel.de PDF
* ZEIT ONLINE 45/1971 S. 56: Unternehmen Tannenberg — Polnische Dokumentation über die Einsatzgruppen, von Joseph Wulf  PDF

Катэгорыя:Халакост у Польшчы
Катэгорыя:Польская кампанія (1939)
Катэгорыя:Падзеі Халакоста
Себасцьян Кель

**Себасцьян Кель** (; нар. , Фульда, Гесэн, ФРГ) — нямецкі футбаліст. У 2001—2006 гадах выступаў за нацыянальную зборную Германіі.

## Біяграфія 
Кель перайшоў у «Барусію» па ходу сезону 2001/02 з клуба «Фрайбург», адхіліўшы прапанову мюнхенскай «Баварыі». Пасля аперацыі на калене летам 2006 года Себасцьян прапусціў першую палову сезону 2006/07, выйшаўшы на поле толькі 4 лютага, пасля чаго яму давялося яшчэ некалькі тыдняў залечваць неакрэплы сустаў.

У складзе нацыянальнай зборнай Германіі футбаліст дэбютаваў 29 мая 2001 года ў матчы супраць Славакіі, які прайшоў у Брэмене. У тым матчы ён пасля перапынку замяніў Марка Рэмера і дапамог камандзе атрымаць перамогу з лікам 2:0. Са сваёй нацыянальнай камандай Себасцьян паўдзельнічаў у двух чэмпіянатах свету: у 2002 годзе заваяваў срэбра, а ў 2006 годзе — бронзу. На чэмпіянаце Еўропы ў Партугаліі, які прайшоў у 2004 годзе, Кель разам з таварышамі па зборнай не здолеў пераадолець групавы этап.

## Дасягненні 
**Барусія Дортмунд**:
* Чэмпіён Германіі (2): 2002, 2011

## Асабістае жыццё 
Кель жыве разам са сваёй сяброўкай Тынай, якая 26 верасня 2006 года нарадзіла яму сына Луіса, а 19 кастрычніка 2009 года яшчэ аднаго хлопчыка Лені.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Статыстыка на сайце «Fussballdaten.de» 

Катэгорыя:Футбалісты Германіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Германіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Барусія Дортмунд
Катэгорыя:Ігракі ФК Фрайбург
Катэгорыя:Ігракі ФК Гановер 96
Кампіноская пушча

**Кампіно́ская пушча** () — лясны масіў у Польшчы, у Мазавецкім ваяводстве на паўночна-заходнім напрамку ад Варшавы. З поўначы і ўсходу пушча абмежаваная рэчышчам Віслы, на захадзе - рэчышчам ракі Бзуры і з поўдня - схіламі Ловіцка-Блонскай раўніны. Гэтая тэрыторыя займае плошчу ў 670 квадратных кіламетраў, аднак толькі каля 270 квадратных кіламетраў займае лес. У цяперашні час большую частку Кампіноскай пушчы займае .

Катэгорыя:Лясныя масівы Польшчы
Катэгорыя:Мазавецкае ваяводства
Betfred

**Betfred** — брытанская букмекерская кампанія, названая ў гонар сузаснавальнікаў Фрэда і Пітэра Данаў. У 1967 годзе была створаная першая букмекерская кантора Betfred у Сэлфардскім Сіці. У 2004 годзе абарот кампаніі склаў £3,5 млрд, павялічыўшыся на £550 млн за 2003 год. Па стане на люты 2016 года кампанія валодае 1370 букмекерскімі канторамі.

Галоўны офіс кампаніі знаходзіцца ва Уорынгтане. Кіраўніком з’яўляецца Джон Хэдак, які пачынаў працаваць у кампаніі ў якасці рэгіянальнага менеджэра.

Фрэд Дан стаў першым букмекерам, які вярнуў грошы гульцам, нягледзячы на іх паразу, калі ў 1998 годзе кампанія вярнула грошы гульцам, якія паставілі на перамогу «Манчэстэр Юнайтэд» у Прэм'ер-лізе, але «Арсенал» абышоў манчэстэрскую каманду на 1 ачко. Апроч таго, Betfred вярнулі грошы гульцам, якія паставілі на перамогу «Манчэстэр Юнайтэд» у Прэм'ер-лізе 2011/2012, калі «Манчэстэр Сіці» абышоў «Юнайтэд» па розніцы мячоў.

Катэгорыя:Букмекеры
Катэгорыя:Сайты азартных гульняў
Катэгорыя:Гульнявыя кампаніі Вялікабрытаніі
Томас Гіцльспергер

**Томас Гіцльспергер** (; нар. , , Германія) — нямецкі футбаліст, які гуляў на пазіцыі паўабаронцы. Добра вядомы па выступам за англійскі клуб «Астан Віла» і нямецкі «Штутгарт». Менавіта з нямецкім клубам атрымаў перамогу ў нацыянальным першынстве. На працягу некалькіх гадоў прыцягваўся да выступаў за нацыянальную зборную Германіі, разам з якой браў удзел у міжнародных спаборніцтвах.

## Дасягненні 
### Клубныя 
**Штутгарт**
* Чэмпіён Германіі: 2007

### Міжнародныя 
**Зборная Германіі**
* Срэбраны прызёр чэмпіянату Еўропы: 2008
* Бронзавы прызёр чэмпіянату свету: 2006
* Бронзавы прызёр Кубка канфедэрацый: 2005

## Асабістае жыццё 
У чэрвені 2007 года растаўся са сваёй сяброўкай Інгай за месяц да вяселля. Пасля завяршэння кар’еры, у студзені 2014 года першым з вядомых нямецкіх футбалістаў афіцыйна заявіў, што з’яўляецца геем. Паводле слоў былога спартсмена, працэс усведамлення ўласнай гомасексуальнасці быў доўгім і складаным і толькі ў апошнія некалькі гадоў ён канчаткова зразумеў, кім з’яўляецца насамрэч.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 
* Профіль на сайце *soccerbase.com*
* 

Катэгорыя:Футбалісты Германіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Германіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Эвертан
Катэгорыя:Ігракі ФК Вольфсбург
Катэгорыя:Ігракі ФК Вест Хэм Юнайтэд
Катэгорыя:Ігракі ФК Лацыа
Катэгорыя:Ігракі ФК Штутгарт
Катэгорыя:Ігракі ФК Астан Віла
Катэгорыя:Ігракі ФК Чэстэрфілд
Зіман Рольфес

**Зі́ман Ро́льфес** (; нар.  года, Ібенбюрэн, Германія) — нямецкі футбаліст, паўабаронца. У 2007—2011 гадах выступаў за нацыянальную зборную Германіі. Завяршыў кар’еру пасля сезону 2014/15.

## Кар’ера 
### Клубная 
Зіман пачаў сваю кар’еру ў структуры клуба «Вердэр», за рэзервовую каманду якога правёў 100 матчаў. У сувязі з тым, што галоўны трэнер брэменцаў Томас Шааф не разглядаў Рольфеса як іграка асноўнага складу, Зіман у 2004 годзе перайшоў у склад ахенскага клуба «Алеманія».

2005 год стаў вырашальным для іграка, які стаў футбалістам клуба «Баер 04» і з тых часоў стаў улюбёнцам заўзятараў, хутка стаўшы іграком асноўнага складу і капітанам каманды. Ён стаў свайго роду культавым героем для Леверкузена, дзякуючы сваім моцным псіхічным атрыбутам, як высокай хуткасці працы, працай у камандзе, спартыўнае майстэрства і ўплыў на полі.

### Міжнародная 
Рольфес дэбютаваў у складзе зборнай Германіі ў таварыскім матчы супраць зборнай Даніі 28 сакавіка 2007 года ў Дуйсбургу. Разам з камандай браў удзел у чэмпіянаце Еўропы 2008, дзе Германія заняла выніковае другое месца. Зіман прапусціў чэмпіянат свету 2010 з-за траўмы.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Профіль на афіцыйным сайце «Баера»
* Статыстыка на сайце fussballdaten.de

Катэгорыя:Футбалісты Германіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Германіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Баер 04
Катэгорыя:Ігракі ФК Баер 04 II
Катэгорыя:Ігракі ФК Алеманія Ахен
Катэгорыя:Ігракі ФК Вердэр
Катэгорыя:Ігракі ФК Вердэр II
Катэгорыя:Ігракі ФК Ройтлінген
Embassy

**«Embassy»** — гандлёвая марка цыгарэт кампаніі «Imperial Tobacco». Упершыню прадаваліся ў 1914 годзе, пасля чаго іх выпуск быў адноўлены ў 1962 годзе. У 1976 годзе марка «Embassy» стала спансіраваць чэмпіянат свету па снукеры і заставалася спонсарам найбуйнейшага снукернага турніру да 2005 года, калі ўрад Вялікабрытаніі забараніў тытунёвым кампаніям спансіраваць спартыўныя падзеі на тэрыторыі краіны.

«Embassy Filter» быў выпушчаны ў продаж у 1962 годзе і ў канцы 1960-х гадоў стаў самай папулярнай маркай цыгарэт у Вялікабрытаніі з 24% брытанскага рынку.

Былы чэмпіён свету па снукеры Алекс Хігінс падаў у суд на стваральнікаў «Embassy» у 1999 годзе, сцвярджаючы, што заахвочванне спонсараў сусветнага першынства паліць цыгарэты «Embassy», а таксама бясплатныя цыгарэты, якія давалі гульцам падчас чэмпіянатаў спрыялі яго заражэнню на рак горла.

На сённяшні дзень «Embassy» з’яўляюцца аднымі з самых дарагіх цыгарэт у Вялікабрытаніі з коштам у дыяпазоне ад £9.50 да £10.10 за пачку. Апроч таго, існуе сястрынская гандлёвая марка «Embassy Regal».

Катэгорыя:Гандлёвыя маркі Imperial Brands
Гайка Вестэрман

**Гайка Вестэрман** (; нар. , Альцэнау, Германія) — нямецкі футбаліст, абаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Германіі (2004—2014).

## Клубная кар’ера 
### «Гройтэр Фюрт» 
Вестэрман пачаў сваю прафесійную кар’еру ў клубе Другой Бундэслігі «Гройтэр Фюрт». Да галоўнай каманды далучыўся ў ліпені 2002 года, аднак дэбютаваў у яе складзе 26 студзеня 2003 года ў матчы супраць «Дуйсбурга», які скончыўся перамогай «Фюрта» з лікам 1:0.

### «Армінія» 
Пасля сезону 2004/05 Гайка падпісаў дагавор з клубам «Армінія», які выйшаў у тым сезоне ў Бундэслігу.

### «Шальке 04» 
Гайка перайшоў у склад «Шальке 04» у 2007 годзе, за іграка гельзенкірхенскі клуб заплаціў 2,8 млн еўра.

### «Гамбург» 
У ліпені 2010 года Вестэрман пагадзіўся на пераход у стан клуба «Гамбург», як паведамляецца, за кошт каля 7,5 мільёнаў еўра. Нягледзячы на тое, што Гайка быў новым іграком для клуба, галоўны трэнер «Гамбурга» Армін Фэ прызначыў яго новым капітанам каманды. Гэты статус Вестэрман захоўваў да зыходу з каманды ў 2015 годзе.

### «Рэал Бетыс» 
6 жніўня 2015 года падпісаў кантракт з іспанскім клубам «Рэал Бетыс», які па выніках сезону 2014/15 вярнуў месца ў Ла Лізе.

### «Аякс» 
14 ліпеня 2016 года Вестэрман, разарваўшы кантракт з «Бетысам», стаў іграком амстэрдамскага «Аякса». У «Аяксе» звычайна заставаўся на лаўцы запасных, згуляўшы за асноўную каманду агулам у васьмі матчах у сезоне 2016/17.

### «Аўстрыя» 
У ліпені 2017 года датэрмінова разарваў кантракт з «Аяксам» і адразу падпісаў пагадненне з венскай «Аўстрыяй». У красавіку 2018 года пакінуў аўстрыйскі клуб і завяршыў прафесійную кар’еру.

## Міжнародная кар’ера 
Вестэрман згуляў свой першы матч за зборную Германіі ў лютым 2008 года супраць зборнай Аўстрыі, якую нямецкія ігракі адзначылі перамогай з лікам 3:0. Гайка ўваходзіў у склад нямецкай каманды, якая заняла другое месца на чэмпіянаце Еўропы 2008.

## Дасягненні 
 Германія:
* Срэбраны прызёр чэмпіянату Еўропы: 2008

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Германіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Германіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Аўстрыя Вена
Катэгорыя:Ігракі ФК Аякс Амстэрдам
Катэгорыя:Ігракі ФК Ёнг Аякс
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэал Бетыс
Катэгорыя:Ігракі ФК Гамбург
Катэгорыя:Ігракі ФК Шальке 04
Катэгорыя:Ігракі ФК Армінія Білефельд
Катэгорыя:Ігракі ФК Гройтэр Фюрт
Катэгорыя:Ігракі ФК Гройтэр Фюрт II
Штэфан Райнарц

**Штэ́фан Ра́йнарц** (; нар. , Энгельскірхен, Германія) — нямецкі футбаліст, які завяршыў кар’еру. Гуляў на пазіцыі абаронцы.

## Біяграфія 
Штэфан Райнарц нарадзіўся ў невялікім 10-тысячным мястэчку Энгельскірхен, якое знаходзіцца ў Паўночным Рэйне — Вестфаліі. Там упершыню ён і пазнаёміўся з футболам, там і праяўляў, з 1993 года, свае футбольныя здольнасці ў мясцовай аматарскай камандзе «Гайлігенгаўзер». Але дзеля павышэння свайго футбольнага майстэрства ён у 1998 годзе перабраўся ў найбліжэйшы буйны горад — Бергіш-Гладбах, які знаходзіцца на беразе Рэйна каля Кёльна. Менавіта ў мясцовай камандзе «Бергіш-Гладбах 09» яго заўважылі скаўты футбольнай школы «Баера».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Германіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Германіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Айнтрахт Франкфурт
Катэгорыя:Ігракі ФК Баер 04
Катэгорыя:Ігракі ФК Нюрнберг
Катэгорыя:Ігракі ФК Баер 04 II
Уладзімеж Смалярак

**Уладзі́меж Во́йцех Смаля́рак** (; , , Польшча — , ) — польскі футбаліст, які выступаў на пазіцыі нападніка. Адзін з найлепшых ігракоў у гісторыі зборнай Польшчы па футболе. Бронзавы прызёр чэмпіянату свету 1982 і ўдзельнік чэмпіянату свету 1986 года. Найлепшы футбаліст Польшчы ў 1984 і 1986 гадах. Бацька іграка зборнай Польшчы па футболе, Эўзебіюша Смалярака.

Пасмяротна ўзнагароджаны Крыжам кавалерскім ордэна Адраджэння Польшчы (2012). Пахаванне адбылося 10 сакавіка 2012 года на могілках у Александраве Лудзкім.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Польшчы
Катэгорыя:Ігракі зборнай Польшчы па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Утрэхт
Катэгорыя:Ігракі ФК Феенорд
Катэгорыя:Ігракі ФК Айнтрахт Франкфурт
Катэгорыя:Ігракі ФК Відзаў Лодзь
Катэгорыя:Ігракі ФК Легія Варшава
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Польшчы
ФК Крэсовія Гродна

**«Крэсовія»** () — былы польскі футбольны клуб з горада Гродна.

## Гісторыя 
Футбольная каманда Крэсовія была створана ў Гродне ў 1920-х гадах. Пачынаючы з 1929 года, калі была створана Беластоцкая рэгіянальная асацыяцыя футбола, каманда гуляла ў рэгіянальных спаборніцтвах польскай лігі Беласток — клас А. У 1926 годзе гульцы з Гродна занялі пятае месца ў Віленскай рэгіянальнай асацыяцыі футбола, а праз год яны перайшлі пад патранат Варшаўскай рэгіянальнай асацыяцыі футбола. У 1929 годзе клуб стаў чэмпіёнам Беластоцкай рэгіянальнай асацыяцыі футбола, але ў наступным годзе заняў апошняе месца ў групе.

У 1934 годзе клуб аб'яднаўся з клубам ВКС 76 п.п. Гродна і іншымі ваеннымі клубамі з Гродна, стварыўшы клуб ВКС Гродна.

## Спасылкі 
* Ведай сваiх! Частка II: Гарадзенскi спартовы клуб «Крэсовiя» 
* Пра футбол у міжваенным Гродне 

Крэсовія Гродна
Катэгорыя:Спорт у Гродне
Анатоль Леанідавіч Верабей

**Анатоль Леанідавіч Верабей** (нар. , вёсцы Вайнілавічы, Мастоўскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі крытык, літаратуразнавец.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і настаўнікаў. Скончыў у 1972 годзе філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Працаваў у 1972—1974 гадах навуковым супрацоўнікам Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа АН БССР. Пасля заканчэння аспірантуры пры Інстытуце літаратуры імя Янкі Купалы АН БССР (1974) — навуковы супрацоўнік гэтага інстытута (1977—1990). З 1990 г. — дацэнт кафедры беларускай літаратуры Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Кандыдат філалагічных навук. Сябра СП СССР з 1988 г.

## Навуковая дзейнасць 
У друку выступае з 1976 года як крытык і літаратуразнавец. Выдаў кнігі «Максім Танк і польская літаратура» (1984), «Жывая повязь часоў; Нарыс творчасці Уладзіміра Караткевіча» (1985), «Беларуска-рускі паэтычны ўзаемапераклад 20-30-х гадоў» (1990), брашуру «Паэзія Максіма Танка» (1983). Удзельнічаў у выданні творчай спадчыны П.Пестрака (Збор твораў у 5 тамах, т. 3, 1985), У.Хадыкі («На ўзвеях дзён», 1986), У.Караткевіча (Збор твораў у 8 тамах, 1987—1991).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Члены Саюза беларускіх пісьменнікаў
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Беларусі
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Пазнаньскія пратэсты (1956)

**Пазна́ньскія пратэсты 1956**, таксама вядомыя як **Пазнаньскае паўстанне 1956** альбо **Пазнаньскі чэрвень** () — першыя з некалькіх масавых пратэстаў супраць урада Польскай Народнай Рэспублікі. Дэманстрацыя рабочых, якія патрабавалі паляпшэння ўмоў працы, пачалася 26 чэрвеня 1956 года ў Познані на заводзе Цэгельскага і была сустрэнута жорсткім супрацівам.

Натоўп колькасцю каля 100 тысяч чалавек сабраўся ў цэнтры горада, недалёка ад будынка Міністэрства грамадскай бяспекі. Каля 400 танкаў і 10 тысяч салдат Народнай арміі Польшчы і Корпуса ўнутранай бяспекі пад камандаваннем польска-савецкага генерала Станіслава Паплаўскага былі накіраваныя на задушэнне пратэстаў, у выніку чаго быў адкрыты агонь супраць пратэстоўцаў.

Колькасць загінулых, паводле розных дадзеных, склала ад 57 да больш, чым 100 чалавек, у тым ліку 13-гадовы хлопчык Ромэк Стшалкоўскі. Сотні людзей былі паранены. Пазнаньскія пратэсты былі важнай вяхой на шляху да ўстаноўкі менш залежнага ад СССР урада ў Польшчы ў кастрычніку.

Катэгорыя:1956 год у Познані
Катэгорыя:Халодная вайна
Катэгорыя:Канфлікты 1956 года
Катэгорыя:Польская Народная Рэспубліка
Катэгорыя:Гісторыя Познані
Катэгорыя:Масавыя забойствы ў Польшчы
Катэгорыя:Савецка-польскія адносіны
Катэгорыя:Паўстанні ў Польшчы
Міхал Мілеўскі

**Мі́хал Пё́тр Міле́ўскі** (; ,  — , ) — генерал брыгады Войска Польскага, велікапольскі паўстанец, удзельнік вайны з Савецкай Расіяй 1919—1920 гадоў.

Падчас I сусветнай вайны служыў афіцэрам у расійскім войску. Падчас велікапольскага паўстання кіраваў заходнім фронтам. Пасля сканчэння бітваў у Вялікай Польшчы ўзяў удзел у вайне з бальшавікамі на літоўска-беларускім фронце. 25 верасня 1921 прызначаны кіраўніком Ваеннае акругі Познань, пазней выконваў функцыі каменданта Ваеннае акругі Брэст. 17 сакавіка 1927 звольнены ў запас, канец жыцця правёў у Кельцах.

## Узнагароды 
* Virtuti Militari V класа
* Крыж Мужных
* Крыж Незалежнасці
* Медаль «Польшча — свайму абаронцу»

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сувалках
Катэгорыя:Ваенныя Расійскай імперыі
Катэгорыя:Генералы Польскай Рэспублікі (1918—1939)
Катэгорыя:Удзельнікі Велікапольскага паўстання, 1918—1919
Катэгорыя:Удзельнікі польска-савецкай вайны
Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве
Людвіка Мацвееўна Ямант

**Людві́ка Я́мант** (,  — 1914, ) — удзельніца паўстання 1863—1864 гадоў, мемуарыстка. Сястра Марыі Ямант і Юзафа Яманта.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Вільні ў сям'і надворнага саветніка Тадэвуша Яманта і Схаластыкі з Макрыцкіх. Мела чатырох братоў і трох сясцёр. Атрымала добрае хатняе выхаванне, закончыла прыватны пансіён. Уваходзіла ў нелегальны Жаночы камітэт у Вільні, які актыўна супрацоўнічаў з рэвалюцыйнай падпольнай арганізацыяй. Яны захоўвалі і распаўсюджвалі нелегальную літаратуру, нарыхтоўвалі правіянт і зброю для будучых паўстанцаў, хавалі паўстанцкія друкарні, разносілі пошту і клапаціліся аб паўстанцах, якія трапілі ў палон.

Захаваліся звесткі, што Людвіка Ямант за спяванне забароненых патрыятычных песняў заплаціла 30 рублёў штрафу.

У сярэдзіне 1850-х выйшла замуж за Людвіка Радзевіча, пазней жылі асобна ад бацькоў у віленскім доме. У 1865 годзе за ўдзел у паўстанні сям'я Радзевіча была саслана ў Разанскую губерню. Пасля ссылкі, калі Радзевічы жылі ўжо ў Варшаве, памёр яе муж і Людвіка выхоўвала дзяцей адна ў Вільні знаходзілася адна з галоўных канспіратыўных явак Канстанціна Каліноўскага, дзе абавязкі сакратара выконваў яе брат — Юзаф Ямант.

У глыбокай старасці напісала ўласныя мемуары «Горсць успамінаў пра 63 год» (). Пасля смерці Людвікі некалькі тоўстых сшыткаў яе рукапісных успамінаў, абкладзеныя жоўтай паперай і аздобленыя здымкамі блізкіх і знаёмых людзей, доўгі час зберагаліся ў прыватных бібліятэках сваякоў і напачатку 1950-х гадоў былі набыты бібліятэкай імя Асалінскіх ва Уроцлаве ў сваякоў Людвікі. Менавіта ва ўспамінах Людвікі Ямант сцвярджаецца пра той факт, што яе сястра Марыя Ямант была нарачонай Канстанціна Каліноўскага.

Пахаваная на віленскіх могілках Роса.

## Бібліяграфія 
* Ludwika z Jamontów Radziewiczowa. Garść wspomnień z 63 roku. Rękopis w Bibliotece Zakladu Narodowego imienia Ossolińskich we Wroclawiu, sygnatura 12 273/I

## Спасылкі 
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Мемуарысты
Людвіка Мацвееўна
Міхедава-Грабаўскі канал

**Міхе́дава-Гра́баўскі кана́л** — меліярацыйны канал у Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Бобрык 2-гі.

Даўжыня 25 км. Пачынаецца за 2 км на поўнач ад аграгарадка Грабаў, вусце каля вёскі Аголіцкая Рудня. Прытокі — Капцэвіцкі канал, Міхедавіцкі канал (злева), Манастырскі канал (справа). Пабудаваны ў 1956 годзе.

## Літаратура 
* 
* Ліст карты N-35-129. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1984 год.
* Ліст карты N-35-141. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1984 год.

Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Петрыкаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Прыпяці
Транспарт у Казахстане

**Транспарт у Казахстане** мае важнае значэнне. Велізарныя тэрыторыі краіны (2,7 млн км²), нізкая шчыльнасць насельніцтва, раз'яднанасць цэнтраў прамысловасці і сельскай гаспадаркі, а таксама аддаленасць ад сусветных рынкаў робяць уладанне развітай транспартнай сістэмы жыццёва патрэбным для Казахстана.

## Чыгуначны транспарт 
Значэнне чыгуначнага транспарта у Казахстане вельмі вялікае. Казахстанскія чыгункі забяспечваюць 68 % усяго грузаабароту і звыш 57 % пасажырапатоку краіны.

Працягласць чыгунак у Казахстане перавышае 15 тыс. км. 16 стыкавых пунктаў (11 з Расіяй, 2 з Узбекістанам, 1 з Кіргізіяй, 2 з Кітаем) злучаюць чыгуначную сістэму Казахстана з суседнімі дзяржавамі. Чыгуначныя сістэмы Расіі і Казахстана надзвычай узаемазалежныя.

У рамках стратэгіі развіцця транспарта ў Казахстане да 2017 года будуць пабудаваныя амаль 1 400 км новых і электрыфікавана 2 700 км існых чыгуначных пляцовак.

Па дадзеных на май 2011 года на тэрыторыі Казахстана зарэгістраваныя 3 264 400 легкавых аўтамабіляў.

Казахстан мясцуе на 2013 год сеткай аўтамабільных дарог працягласцю больш 96 тысяч км, многія з якіх маюць патрэбу ў рэканструкцыі і рамонце.

Адзінай хуткаснай аўтамагістраллю Казахстана з'яўляецца аўтадарога A-1 на пляцоўцы даўжынёй 217 км паміж Астаной і Шчучынскам.

У 2009 годзе на тэрыторыі краіны пачалося будаванне хуткаснай аўтамагістралі «Заходняя Еўропа — Заходні Кітай». Агульная працягласць дарогі складзе 8445 км, з іх 2787 км па тэрыторыі Казахстана (па Акцюбінскай, Кызылардынскай, Паўднёва-Казахстанскай, Жамбылскай і Алмацінскай абласцям). Таўшчыня асфальтабетоннага пакрыцця складзе 80 см, тэрмін службы аўтамагістралі — 25 гадоў без капрамонту, максімальная хуткасць руху — 120 км у гадзіну. Праектам агаданы аўтадарожныя масты праз шэраг рэк, развязкі ў двух роўнях, дарожна-эксплуатацыйныя комплексы, прыпынкавыя пляцоўкі, жывёлапрагоны, электронныя табло. Адначасна з будаваннем будуць рамантаваць і будаваць дарогі ў раёнах абласцей, якія знаходзяцца ўздоўж трасы.

## Паветраны транспарт 
З-за вялікай геаграфічнай працягласці Казахстана паветраны транспарт гуляе вялікую ролю і часцяком не мае альтэрнатывы. У Казахстане ёсць 22 буйныя аэрапорты, з якіх 14 абслугоўваюць міжнародныя перавозкі. Большасць аэрапортаў недазагружаны, прапускная здольнасць аэранавігацыйнай сістэмы рэспублікі ў наш час мае больш за пяціразовы запас. Вялікае значэнне для галіны мае транзіт грузавых і пасажырскіх авіяперавозак паміж Еўропай і Азіяй. Найбуйнейшай авіякампаніяй Казахстана з'яўляецца «Air Astana».

Апошнія буйныя інвестыцыйныя праекты:
* будаванне новага аэрапортавага комплексу ў горадзе Астана
* будаванне новай узлётна-пасадкавай палосы у аэрапорце горадзе Атырау
* будаванне сучаснага пасажырскага тэрмінала ў Алмацінскім аэрапорце
* рэканструкцыя ўзлётна-пасадкавай палосы ў аэрапорце Актабэ
* рэканструкцыя ўзлётна-пасадкавай палосы ў аэрапорце Актау
* будаванне сучаснага пасажырскага тэрмінала ў Міжнародным аэрапорце Актау

Аэрапортавыя зборы і цэны на авіяквіткі ў Казахстане пакуль даволі высокія, што стрымлівае развіццё авіятранспарту ў краіне.

Катэгорыя:Транспарт у Азіі
Свяшчэнны саюз

**Свяшчэ́нны саюз** (, ) — кансерватыўны саюз Расіі, Прусіі і Аўстрыі, створаны з мэтай падтрымання ўсталяванага на Венскім кангрэсе (1815) міжнароднага парадку. Да заявы аб узаемадапамозе ўсіх хрысціянскіх цароў, падпісанай 14 (26) верасня 1815 года, пасля паступова далучыліся ўсе манархі кантынентальнай Еўропы, акрамя Англіі, Папы Рымскага і турэцкага султана. Не будучы ў поўным сэнсе гэтага слова аформленым пагадненнем дзяржаў, якое накладала б на іх вызначаныя абавязацельствы, *Свяшчэнны саюз*, тым не менш, увайшоў у гісторыю еўрапейскай дыпламатыі як «згуртаваная арганізацыя з рэзка акрэсленай клерыкальнай-манархічнай ідэалогіяй, створаная на аснове падаўлення рэвалюцыйных настрояў, дзе б яны нt выяўляліся».

## Літаратура 
* , с. 284

Катэгорыя:Расійска-германскія адносіны
Катэгорыя:Расійска-аўстрыйскія адносіны
Катэгорыя:Германа-аўстрыйскія адносіны
Катэгорыя:Гісторыя Еўропы
Катэгорыя:Ваенна-палітычныя блокі
Казахстанскія чыгункі

**«Казахстанскія чыгункі»** ( — Казахстанскія чыгункі) — найбуйнейшы аператар магістральнай чыгуначнай сеткі Казахстана. Поўная назва — Акцыянернае таварыства «Нацыянальная кампанія „Қазақстан темір жолы“».

Галоўны офіс ҚТЖ — у Астане.

## Уласнікі і кіраўніцтва 
Адзіным акцыянерам кампаніі з'яўляецца нацыянальны фонд «Самрук-Казына», 100 % акцый якога прыналежаць Рэспубліцы Казахстан.

Пост старшыні рады дырэктараў ҚТЖ займае Кіроўны дырэктар АТ «Самрук-Казына» Н. Т. Байдаўлетаў.

### Склад кіравання 
* Старшыня ўправы, прэзідэнт АТ «НК „ҚТЖ“» — Аскар Мамін
* Віцэ-прэзідэнт — Баўыржан Урынбасараў
* Віцэ-прэзідэнт па забеспячэнні — Адэльша Ермуханаў
* Віцэ-прэзідэнт па эканоміцы і фінансах — Алмаз Лепесбаеў
* Віцэ-прэзідэнт па кіраванні персаналам і сацыяльных пытаннях — Ярмак Кізатаў
* Віцэ-прэзідэнт па лагістыцы — Ліна Алпысбаеў
* Амбудсмен — Бейбіт Жусупаў
* Кіроўны дырэктар Кіраўнік апарата — Нурдаулет Кілыбай
* Кіроўны дырэктар па праўных пытаннях — Рустэм Хасанаў
* Кіроўны дырэктар па эксплуатацыйнай працы — Аралхан Кулакоў

## Структура актываў 
У наш час КЧ мае холдынгавую структуру. Партфель актываў кампаніі складаецца з 26 даччыных, залежных і супольна кантраляваных арганізацый, што маюць геаграфічную наяўнасць па ўсёй тэрыторыі Казахстана.

## Спасылкі 
* Казахстан: итоги работы железнодорожного транспорта в 2006 году
* Развитие железных дорог 
* Шар — Усть-Каменогорск: новая жизнь региона 
* Пущена Алтынсарино — Хромтау 

Катэгорыя:Транспарт у Азіі
Іржы Марван

**І́ржы Ма́рван** (; 28 студзеня 1936 — 13 красавіка 2016) — чэшскі мовазнаўца, прафесар славянскай і балцкай філалогіі ўніверсітэтаў Аўстраліі, ЗША, Швецыі.

## Біяграфія 
Навучаўся ў рускамоўнай гімназіі, пасля яе паступіў на філасофскі факультэт Карлавага ўніверсітэта ў Празе, дзе вывучаў чэшскую і ўкраінскую мовы, а таксама спецыялізаваўся ў балтыстыцы. Адначасна пад уплывам Богуслава Гаўранка заняўся вывучэннем багемістыкі. Пасля ўніверсітэта тры гады працаваў у Старачэшскім аддзяленні Інстытута чэшскай мовы (1960—1963). У 1965 годзе атрымаў званне доктара філасофіі. У 1967—1968 пад кіраўніцтвам прафесара Паўла Троста быў інтэрнам-аспірантам філасофскага факультэта Карлавага ўніверсітэта па балтыстыцы.

Яшчэ да перыяду нармалізацыі распачаў міжнародную дзейнасць. У 1963—1965 гадах працаваў замежным лектарам па багемістыцы Упсальскага ўніверсітэта, у 1965—1967 шведскім лектарам (багемістыка, славістыка і балтыстыка) ва Упсальскім і Стакгольмскім універсітэтах.

У 1968 з'ехаў з Чэхаславакіі. У 1968—1969 гг. быў запрошаным прафесарам славістыкі і балтыстыкі Дзяржаўнага ўніверсітэта Портленда. У 1969—1972 гадах — памочнік прафесара русістыкі Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Дэвісе. У 1973—1992 працаваў прафесарам русістыкі і славістыкі Монаскага ўніверсітэта ў Мельбурне (Аўстралія). У 1975—1976 быў запрошаным прафесарам славістыкі Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Санта-Барбары. У Монаскім універсітэце кіраваў кафедрай маскальскай мовы, а ў 1982 заснаваў кафедру славістыкі і стаў першым прафесарам славістыкі ў паўднёвым паўшар'і і правадзейным членам *Аўстралійскай акадэміі гуманітарных навук*.

Вярнуўся з эміграцыі ў 90-я гады XX стагоддзя. У 1993—1998 працаваў саветнікам у Міністэрстве замежных спраў Чэшскай рэспублікі, у 1994—1997 служыў паслом Чэхіі ў Грэцыі.

## Літаратура 
* *Algirdas Sabaliauskas Lietuvių kalbos tyrinėjimo istorija: 1980—2010 m.*, Vilnius: LKI, 2012, p.&nbsp;564—565
* *Lietuvių kalbos enciklopedija, Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas*, 1999. Bonifacas Stundžia, Kalba turi sužmoginti pasaulį In: Gimtoji kalba. 1991, 1-2, p.&nbsp;27-29.

Катэгорыя:Багемісты
Катэгорыя:Беларусісты Чэхіі
Катэгорыя:Выпускнікі Карлава ўніверсітэта
Катэгорыя:Філолагі Чэхіі
Даніэль Рыкарда

**Даніэль Рыкарда** (, нар.  года) — аўстралійскі аўтагоншчык. У 2009 годзе ён выйграў брытанскі чэмпіянат Формулы-3. А пасля таго, як Марк Уэбер абвясціў аб сваім сыходзе з Формулы-1, Рыкарда быў зацверджаны ў якасці яго замены ў Infiniti Red Bull Racing пачынаючы з  года. У сваім першым сезоне з Red Bull Рыкарда заняў трэцяе месца ў чэмпіянаце дзякуючы сваім першым тром перамогам у Формуле-1: у Канадзе, Венгрыі і Бельгіі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Аўтагоншчыкі Аўстраліі
Катэгорыя:Пераможцы Гран-пры Формулы-1
Катэгорыя:Пілоты Формулы-1, якія выступалі на Hispania
Катэгорыя:Пілоты Формулы-1 з Аўстраліі
Катэгорыя:Пілоты Формулы-1, якія выступалі на Toro Rosso
Катэгорыя:Пілоты Формулы-1, якія выступалі на Red Bull
Міністэрства транспарту і камунікацый Казахстана

**Міністэрства транспарту і камунікацый Рэспублікі Казахстан** — Міністэрства ў складзе ўрада Рэспублікі Казахстан, цэнтральны выканаўчы орган Рэспублікі Казахстан ажыццяўляльны кіраўніцтва і міжгаліновую каардынацыю па пытаннях распрацоўкі і рэалізацыі дзяржаўнай палітыкі ў сферы транспарту і камунікацый.
Палажэнне пра Міністэрства Зацверджана пастановай Урада Рэспублікі Казахстан ад 24 лістапада 2004 года № 1232.

6 жніўня 2014 падчас рэарганізацыі Урада РК скасавана, функцыі міністэрства перададзены новаму Міністэрству па інвестыцыях і развіццю Рэспублікі Казахстан

## Камітэты 
Пры Міністэрстве працуюць 4 камітэты
* Камітэт транспартнага кантролю — ажыццяўляе функцыі ў вобласці транспарта, з выняткам паветранага.
* Камітэт транспарта і шляхоў зносін — ажыццяўляе функцыі ў сферы чыгуначнага, воднага і аўтамабільнага транспарта.
* Камітэт грамадзянскай авіяцыі — ажыццяўляе каардынацыю і рэгуляванне дзейнасці грамадзянскай і эксперыментальнай авіяцыі і выкарыстання паветранай прасторы Рэспублікі Казахстан.
* Камітэт аўтамабільных дарог — ужыццяўляе каардынацыю ў галіне развіцця аўтадарожнага сектара.

## Кіраўніцтва 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Міністэрства 

Транспарту і камунікацый
Казахстан
Катэгорыя:Транспарт у Казахстане
Дзяржаўны яўрэйскі тэатр БССР

**Дзяржаўны яўрэйскі тэатр БССР** — яўрэйскі тэатр, які існаваў у Мінску з 1926 па 1949 год. Адкрыўся 21 кастрычніка 1926 года спектаклем «На ланцугу пакуты» І. Перэца

Мастацкімі кіраўнікамі былі Міхаіл Фадзеевіч Рафальскі (1926—1937), Віктар Якаўлевіч Галаўчынер (1938-46). У розныя гады ў тэатры працавалі рэжысёры Леў Маркавіч Літвінаў, А. Айзенберг, народны артыст УССР Б. Норд, мастак Аляксандр Рыгоравіч Тышлер. У час Вялікай Айчыннай вайны тэатр працаваў у Новасібірску. У сезоне 1946—1947 гадоў тэатр не меў уласнага памяшкання, трупа грала спектаклі на сцэне тэатра імя Янкі Купала па панядзелках і аўторках, у выхадныя дні. Тэатру быў прысвоены статус перасоўнага. Сярод лепшых пастановак — «» Б. Шоу (1946, рэжысёр В. Галаўчынер). Аднак неўзабаве тэатр трапіў пад крытыку, яго абвінавачвалі ў адсутнасці ў рэпертуары актуальных сучасных твораў, у фармалізме і касмапалітызме. У красавіку 1949 года тэатр расфарміраваны.

## Акцёры тэатра 
* Юдзіф Самойлаўна Арончык
* Марк Міхайлавіч Моін
* Абрам Яфімавіч Трэпель
* Б. З. Ямпольскі

## Літаратура 
* 
* Дзяржаўны яўрэйскі тэатр БССР // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2002. — Т. 1.

Катэгорыя:З’явіліся ў 1926 годзе
Катэгорыя:1926 год у Мінску
Катэгорыя:Тэатры Мінска
Катэгорыя:Зніклі ў 1949 годзе
Катэгорыя:Дзяржаўны яўрэйскі тэатр БССР
Аляксандр Георгіевіч Длатоўскі

**Аляксандр Георгіевіч Длатоўскі** (нар. , Мінск) — беларускі дызайнер, выкладчык.

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі архітэктурна-будаўнічы тэхнікум па спецыяльнасці архітэктура (1958). Скончыў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут (цяпер Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў) па спецыяльнасці «Прамысловае мастацтва» (1971).

з 1961 г. працаваў у дзяржаўным праектным інстытуце «Мінскпраект». Мастак-канструктар на станкабудаўнічым заводзе імя Кастрычніцкай рэвалюцыі (1964—1966). Вядучы мастак-канструктар, загадчык лабараторыяй тэхнічнай эстэтыкі ў канструктарскім бюро дакладнага электроннага машынабудавання (1966—1971). З 1971 года працаваў у Беларускім філіяле НДІТЭ — вядучы мастак-канструктар, галоўны мастак-канструктар праектаў аддзела машынабудавання, загадчык аддзелам тавараў народнага спажывання, кіраўнік аддзела тавараў народнага спажывання пры Мінгарвыканкаме (Гарадскі каардынацыйны цэнтр па таварах народнага спажывання). Старшыня Беларускага саюза дызайнераў (1987—1995). Дырэктар Беларускага нацыянальнага дызайн-цэнтра (1992—1996). З 1991 года кіраўнік творчай дызайн студыі «Д». Дэкан факультэта дызайну Беларускай акадэміі мастацтваў (1998). Дацэнт кафедры прамысловага дызайну Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў (2000—2009). Дацэнт кафедры дызайну БДУ (2009). Член міжнароднай асацыяцыі Саюза Дызайнераў (1994). Дарадца па пытаннях дызайну Беларускай акадэміі архітэктуры (2000).

Памёр у 2024 годзе.

Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Дызайнеры Беларусі
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза дызайнераў
Сурскі

**Сурскі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алег Аркадзевіч Сурскі (1928—2012) — беларускі мастак, дызайнер.
* Дзмітрый Алегавіч Сурскі (нар. 1959) — беларускі мастак, дызайнер.
Спіс дыпламатычных місій Казахстана

**Спіс дыпламатычных місій Казахстана** — дыпламатычныя прадстаўніцтвы Казахстана знаходзяцца перадусім у іншых дзяржавах СНД, у іншых краінах Еўропы і Азіі.

## Еўропа 
*  Азербайджан, Баку (пасольства)
*  Арменія, Ерэван(пасольства)
*  Аўстрыя, Вена (пасольства)
*  Беларусь, Мінск (пасольства)
*  Бельгія, Брусель (пасольства)
*  Балгарыя, Сафія (пасольства)
*  Харватыя, Заграб (консульства)
*  Чэхія, Прага (пасольства)
*  Францыя, Парыж (пасольства)
*  Германія, Берлін (пасольства)
** Франкфурт-на-Майне (генеральнае консульства)
** Гановер (консульства)
** Мюнхен (консульства)
*  Грэцыя, Афіны (пасольства)
*  Венгрыя, Будапешт (пасольства)
*  Італія, Рым (пасольства)
*  Латвія, Рыга (консульства)
*  Літва, Вільнюс (пасольства)
*  Малдова, Кішынёў (пасольства)
*  Нідэрланды, Гаага (пасольства)
*  Нарвегія, Осла (пасольства)
*  Польшча, Варшава (пасольства)
*  Румынія, Бухарэст (пасольства)
*  Расія, Масква (пасольства)
** Санкт-Пецярбург (генеральнае консульства)
** Астрахань (консульства)
** Омск (консульства)
*  Славакія, Браціслава (консульства)
*  Іспанія, Мадрыд (пасольства)
*  Швейцарыя, Берн (пасольства)
*  Украіна, Кіеў (пасольства)
*  Вялікабрытанія, Лондан (пасольства)
** Абердын (консульства)

## Амерыка 
*  Бразілія, Бразіліа (пасольства)
*  Канада, Атава (пасольства)
** Таронта (консульства)
*  Куба, Гавана (консульства)
* , Мексіка, Мехіка (пасольства)
*  ЗША, Вашынгтон (пасольства)

## Афрыка 
*  Егіпет, Каір (пасольства)
*  Лівія, Трыпалі (пасольства)
*  Эфіопія, Адыс-Абеба (пасольства)
*  ПАР, Прэторыя (пасольства)

## Блізкі і Сярэдні Усход 
*  Грузія, Тбілісі (пасольства)
*  Іран, Тэгеран (пасольства)
** Мешхед (консульства)
*  Ізраіль, Тэль-Авіў (пасольства)
*  Іарданія, Аман (пасольства)
*  Ліван, Бейрут (пасольства)
*  Катар, Доха (пасольства)
*  Саудаўская Аравія, Эр-Рыяд (пасольства)
*  Турцыя, Анкара (пасольства)
** Стамбул (консульства)
*  Аман, Маскат (пасольства)
*  ААЭ, Абу-Дабі (пасольства)
** Дубай (консульства)

## Азія 
*  Афганістан, Кабул (пасольства)
*  Кітай, Пекін (пасольства)
** Ганконг (генеральнае консульства)
** Шанхай (генеральнае консульства)
*  Індыя, Нью-Дэлі (пасольства)
*  Японія, Токіа (пасольства)
*  Паўднёвая Карэя, Сеул (пасольства)
*  Кіргізія, Бішкек (пасольства)
*  Малайзія, Куала-Лумпур (пасольства)
*  Манголія, Улан-Батар (пасольства)
*  Аман, Маскат(пасольства)
*  Пакістан, Ісламабад(пасольства)
*  Сінгапур (пасольства)
*  Тайланд, Бангкок (пасольства)
*  Таджыкістан, Душанбэ (пасольства)
*  Туркменістан, Ашгабат (пасольства)
*  Узбекістан, Ташкент (пасольства)

## Міжнародныя арганізацыі 
** Жэнева (сталае прадстаўніцтва пры ўстановах ААН)
** Нью-Ёрк (сталае прадстаўніцтва пры ААН)
** Парыж (сталае прадстаўніцтва пры ЮНЕСКА)

Катэгорыя:Знешняя палітыка Казахстана
Катэгорыя:Дыпламатычныя місіі
Крывое (возера, Пастаўскі раён, каля вёскі Навікі)

**Крывое** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці, за 32 км паўночны ўсход ад горада Паставы, на паўночны захад ад вёскі Навікі, у басейне ракі Ласіца.

Плошча паверхні 0,19 км². Даўжыня 0,75 км, найбольшая шырыня 0,22 км. Даўжыня берагавой лініі 1,9 км. Плошча вадазбору 5,25 км².

Схілы катлавіны вышынёй 6—9 м, пад хмызняком, на захадзе, поўдні і ўсходзе часткова разараныя. Злучана ручаямі з азёрамі Навікі і Баравое.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Галбіцы
Нацыянальная акадэмія навук Казахстана

**Нацыянальная акадэмія навук Рэспублікі Казахстан** () — казахстанскі цэнтр фундаментальнай навукі, найвысокая навуковая арганізацыя Казахстана.

Заснавана 1 чэрвеня 1946 года на базе Казахскага філіяла Акадэміі навук СССР. Цэнтральны офіс знаходзіцца ў Алма-Аце.

З кастрычніка 2003 года прэзідэнтам акадэміі з'яўляецца Мурат Журынавіч Журынаў.

## Гісторыя Акадэміі 
Навуковыя ўстановы з'явіліся на тэрыторыі Казахстана ў пачатку XX стагоддзя. Спачатку гэта былі сельскагаспадарчыя і насенняводчыя навуковыя станцыі.

У 1925 годзе ў Алма-Аце адкрыўся санітарна-бактэрыялагічны інстытут.

### Казахскі філіял Акадэміі навук СССР 
У 1932 годзе была створана казахстанская база Акадэміі навук СССР, якая ў 1938 годзе была ператворана ў Казахскі філіял Акадэміі навук СССР (КАЗАН СССР), у якім перад пачаткам Вялікай Айчыннай вайны працавалі 100 навуковых супрацоўнікаў, у тым ліку 3 доктара і 14 кандыдатаў навук.

Да пачатку 40-х гадоў XX стагоддзя ў рэспубліцы працавалі 12 ВНУ, 11 навукова-даследніцкіх і праектна-тэхналагічных арганізацый, 2 праектныя інстытуты, 2 сельскагаспадарчыя доследныя станцыі, 6 завадскіх навукова-даследніцкіх і канструктарскіх падраздзяленняў, батанічны сад і заалагічны парк у горадзе Алма-Ата.

### Акадэмія навук Казахскай ССР 
31 мая 1946 года была прынята пастанова «Пра ўстанову Акадэмію навук Казахскай ССР».

За гады існаванні калектывам навукоўцаў і спецыялістам прадпрыемстваў Казахскай ССР за распрацоўку і ўкараненне дасягненняў навукі і тэхнікі былі прысуджаны Ленінскія і Дзяржаўныя прэміі.

У пачатку 90-х крызіс у эканоміцы і скарачэнне аб'ёмаў фінансавання навукі, а таксама рэзкае змяншэнне заказаў вытворчай сферы на навукова-тэхнічную прадукцыю прывялі да змяншэння навуковага патэнцыялу рэспублікі. Колькасць працаўнікоў у навуцы скарацілася больш за ў 3 разу.

### Нацыянальная акадэмія навук Казахстана 
У 1996 годзе ўказам прэзідэнта Казахстана Нацыянальная акадэмія навук, Казахская акадэмія сельскагаспадарчых навук і Міністэрства навукі і новых тэхналогій Рэспублікі Казахстан яднаюцца ў цэнтральны выканаўчы орган у складзе Урада Рэспублікі Казахстан — «Міністэрства навукі — Акадэмія навук РК».

У 1999 годзе Акадэмія навук была адлучана ад міністэрства, пры гэтым усе акадэмічныя інстытуты засталіся ў складзе міністэрства.

У 2003 годзе ў Рэспубліцы Казахстан навуковыя даследаванні і распрацоўкі выконвалі 267 арганізацый. Сярод спецыялістаў-даследчыкаў 942 працаўнікі маюць навуковую ступень дактары, 2688 — кандыдата навук.

## Гл. таксама 
* Каныш Імантаевіч Сатпаеў

## Спасылкі 
* Национальная академия наук Республики Казахстан 
* Национальной академии наук Республики Казахстан — 60 лет 
* постановление Совета министров Казахской ССР «Об утверждении действительных членов Академии Наук Казахской ССР»
* Национальный научный портал Республики Казахстан
* История Национальной Академии наук Республики Казахстан 
* Статья о торжественное собрании в честь 60-летия основания Академии наук 
* Научные статьи Казахстана
Крывое (возера, Пастаўскі раён, каля вёскі Крывое 2)

**Крывое** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці, за 32 км на ўсход ад горада Паставы, каля вёскі Крывое 2, у басейне ракі Ласіца (цячэ праз возера).

Плошча паверхні 0,26 км². Даўжыня 1,25 км, найбольшая шырыня 0,3 км. Даўжыня берагавой лініі 3,35 км. Плошча вадазбору 31,5 км².

Схілы катлавіны вышынёй да 10 м (на ўсходзе да 15 м), у ніжняй частцы пад хмызняком, у верхняй — пераважна разараныя.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Галбіцы
Аагоній (клетка)

**Аагоній** — няспелая палавая клетка, здольная да мітозу.

У большасці жывел папярэднікі аагоніяў — першасныя палавыя клеткі — размнажаюцца за кошт мітатычных дзяленняў падчас міграцыі ў ганады. Так, у млекакормячых ў пачатку міграцыі маецца каля 50 ганацытаў, да канца міграцыі — каля 5000. Патрапіўшы ў ганады, у асобін жаночага полу першасныя палавыя клеткі ператвараюцца ў аагоніі. Аагоніі працягваюць дзяліцца мітатычным шляхам. За кошт дзялення аагоніяў падчас аагенеза звычайна адбываецца шматразовае павелічэнне колькасці папярэднікаў палавых клетак. Колькасць дзяленняў відаспецыфічна. У некаторых жывел, напрыклад у рыб і амфібій, перыядычнасць мітатычных дзяленняў аагоніяў звязана з сезонным размнажэннем і адбываецца ў пэўны сезон года на працягу ўсяго жыцця.

У млекакормячых размнажэнне аагоніяў прыпадае на унутрычэраўны перыяд развіцця плоду. Так, у чалавека максімальная колькасць аагоніяў (6-7 мільенаў) назіраецца ў пяцімесячнага плоду. Далей адбываецца масавая дэгенерацыя палавых клетак: іх колькасць у нованароджанай дзяўчынкі складае каля аднаго мільена, а да сямі гадоў скарачаецца да трохсот тысяч.

## Літаратура 
* *Голиченков В. А.*, *Іваноў Я. А.*, *Никерясова Е. Н.* Эмбриология. — Масква, 2004.

Катэгорыя:Эмбрыялогія
Аагоній (жаночы гаметангій)

**Аагоній** — жаночы гаметангій водарасцей і некаторых грыбоў.

Звычайна аагоніі водарасцяў аднаклетачныя (гэтым яны адрозніваюцца ад архегоніяў вышэйшых раслін), але ў харавых водарасцей аагоніямі называюць шматклеткавыя жаночыя гаметангіі.

Часам тэрмін «аагоній» прапануецца выкарыстоўваць толькі ў дачыненні да тых водарасцей, якім уласцівая аагамія. Звычайна ў такіх водарасцей у аагоніі развіваецца адна яйцаклетка.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Генератыўныя органы раслін
Аснежыцкі канал

**Асне́жыцкі кана́л** — меліярацыйны канал у Пінскім раёне Брэсцкай вобласці, правы прыток ракі Ясельда. Даўжыня 8,5 км. Пачынаецца каля вёскі Галева, вусце за 3 км на поўнач ад аграгарадка Аснежыцы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Пінскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Ясельды
Цюркалогія

**Цюркалогія** — сукупнасць (комплекс) навуковых гуманітарных дысцыплін, што вывучаюць мовы, літаратуру, гісторыю, фальклор, рэлігію, этнаграфію, духоўную і матэрыяльную культуру і інш. цюркскіх і цюркамоўных народаў у мінулым і цяпер.

Спачатку, вузка разглядалася, як асабліва філалагічная навука, займаецца цюркскімі мовамі і літаратурай.

## Прадмет вывучэння 
Геаграфічна сфера інтарэсаў цюрколагаў распасціраецца ад Якуціі на крайняй поўначы да Кіпра на паўднёвым захадзе, ад Кітая на ўсходзе да краін Блізкага Усходу на поўдні.

Агульная колькасць цюркскіх народаў, этнічных груп і меншасцей у свеце сёння дасягае па розных ацэнках каля 165 мільёнаў чалавек. Каля 20 мільёнаў чалавек валодае якім-небудзь з цюркскіх моў у якасці другой ці трэцяй. Аднак, не трэба змешваць такія веды з этнічнай прыналежнасцю. Найранейшыя цюркскія тэксты датуюцца 600—800 гг. н.э.

Рэлігіяй старажытных цюркаў было тэнгрыянства. У наш час, розныя цюркскія народы вызнаюць розныя рэлігіі. Асноўнымі рэлігіямі з'яўляюцца іслам, хрысціянства, будызм і карэнныя рэлігіі. Большасць сучасных цюркаў мусульмане-суніты. Паслядоўнікі будызму засталіся сёння толькі сярод жоўтых уйгураў і тувінцаў. Чувашы, якуты і гагаузы галоўным чынам праваслаўныя хрысціяне.

Колькасць цюркскіх моў вызначаецца па-рознаму. Так, у калектыўнай манаграфіі, выдадзенай АН СССР у 1966 г., паказана 23 жывыя мовы; у навучальным дапаможніку А. А. Рэфармацкага — 25 жывых і 7 мёртвых моў; у манаграфіі М. А. Баскакава — 27 жывых і 12 мёртвых моў. У новай калектыўнай манаграфіі «Цюркскія мовы», выдадзенай Інстытутам мовазнаўства РАН у серыі «Мовы свету» ў 1997 г., адзначана 39 жывых і 15 мёртвых цюркскіх моў.

Пасля распада СССР эканамічнае і геапалітычнае значэнне такіх этнічна цюркскіх дзяржаў як Турцыя, Узбекістан, Казахстан, Азербайджан і інш. павялічваецца.

У апошні час, у сілу адчувальнай працоўнай міграцыі некаторых цюркскіх народаў у краіны заходняй і паўночнай Еўропы, значэнне цюркалогіі ўзрастае і нярэдка прымае больш ужытковы характар.

Веды экспертаў-цюрколагаў запатрабаваны як у лінгвістыцы і культуры, так і ў паліталогіі, журналістыцы, сацыялогіі, статыстыцы, антрапалогіі і інш.

## Спасылкі 
* Библиография и ссылки по тюркологии
* Ссылки на сайты о тюркологии 
* Тюркология на сайте татарской электронной библиотеки 
* *Кононов А. Н.* Тюркология // Лингвистический энциклопедический словарь, М., 1990

Катэгорыя:Цюркскія мовы
Леў Маркавіч Літвінаў

**Леў Маркавіч Літвінаў** (сапраўднае імя: *Леў Маркавіч Гурэвіч*; , Мінск — , Казань) — беларускі рэжысёр, заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1946) і Татарстана (1953).

## Біяграфія 
У 1926 годзе скончыў яўрэйскую секцыю Беларускай драматычнай студыі ў Маскве. У 1927—1932 гадах (і ў 1942—1943) Літвінаў з’яўляўся рэжысёрам Дзяржаўнага яўрэйскага тэатра БССР. Мастацкі кіраўнік (1932—1937), мастацкі кіраўнік і галоўны рэжысёр (1943—1948), рэжысёр (1948—1950) Купалаўскага тэатра. У 1950 годзе пад націскам абвінавачанняў у фармалізме і касмапалітызме пакінуў тэатр. У 1950—1963 гадах — галоўны рэжысёр Казанскага дзяржаўнага акадэмічнага рускага Вялікага драматычнага тэатра імя В. І. Качалава.

## Пастаноўкі 
* «Бацькаўшына» К. Чорнага (1933)
* «Салавей» З. Бядулі (1937, разам з Л. Рахленкам)
* «Паўлінка» Я. Купалы (1944)
* «Дзень цудоўных падманаў» Р. Шэрыдана (1948)
* «Гэта было ў Мінску» А. Кучара (1949)

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Литвинов, Игорь.* Жизнь — это театр. Драматический. К 120-летию Льва Марковича Литвинова
* Литвинов Лев Маркович (Российская еврейская энциклопедия)
* Lives in the Yiddish Theatre
* Таня Арцімовіч **«**Cпектакль Паўлінка (1944–2021) Льва Літвінава як прастора барацьбы за памяць**»** Studia Białorutenistyczne 1 (2022)

Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры паводле алфавіта
Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры СССР
Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Беларусі
Катэгорыя:Постаці Дзяржаўнага яўрэйскага тэатра БССР
Паўтаранавіцкі канал

**Паўтара́навіцкі кана́л** — меліярацыйны канал у Пінскім раёне Брэсцкай вобласці, левы прыток ракі Мерачанка. Даўжыня 7,7 км. Пачынаецца за 0,5 км на паўночны ўсход ад вёскі Вялікі Халажын, вусце за 1 км на паўднёвы захад ад вёскі Ганькавічы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Пінскага раёна
Катэгорыя:Басейн Ясельды