open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Speedtalk

**Speedtalk** (спідток, хуткамоў) — назва выдуманай мовы, прыдуманая Робертам Хайнлайнам і ўжытая ім у аповесці "Заліў". "Звычайныя мовы нарадзіліся ў часы невуцтва і забабонаў і генетычна змяшчаюць замацаваныя ў структурах памылковыя ўяўленні аб сусвеце", — піша Роберт Хайнлайн у аповесці "Заліў". Фантастычная ідэальная мова, створаная Хайнлайнам, — спідток (Speedtalk), згодна са сцвярджэннем аўтара, не змяшчае тых памылак, якімі багатая англійская мова, бо яна сканструявана так, як і рэальны свет.
Speedtalk быў вызначаны як мова, створаная на аснове логікі. Спідток ужывае складаны сінтаксіс з мінімальным слоўнікам і шырокім алфавітам. Паколькі ідэя мовы толькі апісана, але не развіта ў працы Хайнлайна, шмат хто спрабаваў стварыць Speedtalk, які б увасобіў ягоныя прынцыпы. Многія з гэтых ідэй былі ўзяты ў мову Ыфкуіль.
Урывак з інтэрв’ю з Джонам Кіхадай — стваральнікам мовы Ыфкуіль:

Цікава, што менавіта ў гэты час я прачытаў навелу Роберта Хайнлайна "Заліў", у якой быў апісаны прыдуманы ім "Speedtalk". Спачатку я быў здзіўлены і нават крыху расчараваны тым, што нехта ўжо прыдумаў тое, над чым я працаваў, але потым я зразумеў, што "Speedtalk" быў не больш чым павярховай спробай, працуючай толькі на морфа-фаналагічным узроўні, у той час як "Ыфкуіль", які я ствараў, прымяняў тыя ж прынцыпы да ўсіх структурных узроўняў мовы.

## Гісторыя 
У пачатку 1950-х гадоў Роберт Хайнлайн у зборніку "Прызначэнне ў вечнасць" (*Assignment in Eternity*, 1953), апублікаваў невялічкую аповесць пад назвай "Заліў" (*Gulf*, 1949). Нейкі спецагент спрабаваў перашкодзіць ворагам атрымаць сакрэт суперзброі, здольнай пераўтварыць Зямлю ў новую зорку. Падзеі адбываюцца ў далёкай будучыні, людзі лётаюць адпачываць на Луну і ў той жа час карыстаюцца мікрафільмамі, пнеўматычнай почтай і дротавымі тэлефонамі.
Але з ходам дзеяння герой апынууся ў нейкай арганізацыі "суперменаў", якія прыдумалі, як павялічыць хуткасць свайго мышлення. Зрабілі яны гэта, стварыўшы спецыяльную мову Speedtalk, на якой доўгі сказ магчыма сказаць адным словам. У спідтоку існавала некалькі соцень гукаў, і кожнае спалучэнне з дзвюх літар адпавядала нейкаму слову. Такім чынам, "слова" на спідтоку адпавядала доўгаму сказу звычайнай мовы. Людзі, якія вывучылі гэтую сакрэтную мову, лічылі сябе наступнай ступенню эвалюцыі чалавека — homo novus. Яны імкнуліся захапіць уладу над Зямлёй і ставіліся да сучасных людзей віда homo sapiens як да свойскіх жывёл. Каб хутчэй думаць, новая мова павінна дазваляць змясціць у некалькі кароткіх сказах думку, для адлюстравання якой у звычайнай мове патрабавалася б некалькі доўгіх сказаў.

## Спасылкі 
* Артыкул "Мовы і лінгвістыка" у энцыклапедыі "Кольцы дракона"
* Інтэрв’ю са стваральнікам мовы Ыфкуіль
* Ithkuil і яго філасофскі дызайн — "Компьютерра"
* "Бездань"

Катэгорыя:Штучныя мовы
Катэгорыя:Выдуманыя мовы
Прыёнавыя хваробы

**Прыёнавыя хваробы** — інфекцыйныя хваробы чалавека і жывёл, якія выклікаюцца асаблівымі бялкамі — прыёнамі.

Крыніца інфекцыі для чалавека — мяса (магчыма, і малако) хворых кароў, для жывёл — харчовыя дабаўкі (касцявая або мясная мука, прыгатаваная з хворых жывёл).

**У чалавека** прыёнавыя хваробы выклікаюць павольнае згасанне рэфлексаў ног, гіпатанію, зніжэнне адчувальнасці, парушэнне голасу і глытання, развіццё слепаты, глухаты, растройствы псіхікі і смерць ад маразму. Інкубацыйны перыяд ад некалькіх месяцаў да дзесяткаў гадоў.

Для чалавека апісаны 6 назалагічных форм прыёнавых хвароб:
* куру,
* хвароба Кройтцфельта-Якаба,
* амітрафічны лейкаспангіёз (апісаны на Беларусі В.І. Вацяковым, І.І. Протасам, 1957),
* сіндром Герстмана-Страўслера,
* фатальная сямейная бяссоніца,
* прыёнасацыіраваная міяпатыя.

**У жывёл** найбольш вылучаюць спангіяформную энцэфалапатыю буйной рагатай жывёлы (т.зв. "шаленства кароў"), ад мяса якіх адбываецца заражэнне людзей (скрыты перыяд у людзей 5-35 гадоў). Захворванне абумоўлена губчастым перараджэннем галаўнога мозга.

Дыгностыка прыёнавых хвароб праводзіцца на аснове клінічных даных, заражэння лабараторных жывёл, электроннай мікраскапіі і інш.

Асноўныя прафілактычныя мерапрыемствы — ветэрынарны нагляд.

## Гл. таксама 
* Прыёны

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Інфекцыйныя захворванні
Дыскрымінацыя

]]
**Дыскрымінацыя** (ад  — адрозненне) — абмежаванне або пазбаўленне правоў пэўных катэгорый грамадзян па прыкметах расавай ці нацыянальнай прыналежнасці, сацыяльнага паходжання, палітычных поглядаў, полу і г.д.

Паняцце дыскрымінацыі выкарыстоўваецца і ў міжнародных адносінах і абазначае ўшчамленне ў правах прадстаўнікоў, арганізацый або грамадзян пэўнай дзяржавы. Адна з крайніх формаў расавай дыскрымінацыі — сегрэгацыя — палітыка прымусовага аддзялення адных людзей ад другіх, абмежавання іх у правах па матывах расавай або нацыянальнай прыналежнасці, гвалтоўнае перасяленне на спецыяльна вылучаныя тэрыторыі — у рэзервацыі, гета. Палітыка дыскрымінацыі якіх-небудзь груп і суполак можа прымаць крайнія формы, аж да генацыду, што з’яўляецца злачынствам і парушэннем нормаў міжнароднага права.

Захаваліся сведчанні дыскрымінацыі і па рэлігійных матывах: праследаванні ерэтыкоў, дысідэнтаў, іншадумцаў, жорсткія адносіны еўрапейцаў да карэнных нехрысціянскіх народаў. Ёсць і такія віды дыскрымінацыі, як больш нізкая аплата працы жанчын, моладзі, карэннага або, наадварот, прышлага насельніцтва, імігрантаў; абмежаванне ў правах па палітычных або рэлігійных перакананнях. Таму абарона правоў і свабод кожнай асобы незалежна ад расавай, нацыянальнай, класавай, рэлігійнай і іншай прыналежнасці з’яўляецца глабальнай праблемай сучаснасці. Міжнародная супольнасць распрацоўвае ўсё больш дзейсныя механізмы кантролю фактаў дыскрымінацыі, а краіны, якія парушаюць правы чалавека, усё часцей апынаюцца ў маральнай ізаляцыі.

Канстытуцыя Беларусі, прынятая ў 1994, абвясціла, што забеспячэнне правоў і свабод грамадзян краіны з’яўляецца найвышэйшай мэтай дзяржавы. Дзяржава гарантуе правы і свабоды грамадзян, замацаваныя ў Канстытуцыі, законах і прадугледжаныя міжнароднымі абавязацельствамі дзяржавы. Усе роўныя перад законам і маюць правы на роўную абарону правоў і законных інтарэсаў. Ніхто не можа карыстацца перавагамі і прывілеямі, якія супярэчаць закону.

## Літаратура 
* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7

Катэгорыя:Сацыялогія
Дзяржаўны бюджэт

**Дзяржаўны бюджэт** — каштарыс (расклад) даходаў і расходаў краіны на наступны год; асноўны фінансавы план дзяржавы. Уяўляе сабой самы буйны грашовы фонд, які выкарыстоўвае ўрад для фінансавання сваёй дзейнасці. За кошт дзяржаўнага бюджэту ўтрымліваюцца армія, паліцыя, значная частка аховы здароўя, пры яго дапамозе дзяржава аказвае ўздзеянне на эканамічныя працэсы.

Дзяржаўны бюджэт складаецца з дзвюх узаемазлучаных і ўзаемадапаўняльных частак: даходнай і расходнай. Даходная частка паказвае, адкуль паступаюць грашовыя сродкі для фінансавання дзейнасці дзяржавы, якія пласты грамадства адлічваюць на ўтрыманне дзяржавы больш за ўсё з сваіх даходаў. Расходная частка паказвае, на якія мэты накіроўваюцца акумулюемые дзяржавай сродкі.

У кожнай краіне структура бюджэту мае свае асаблівасці. Яна вызначаецца эканамічным патэнцыялам краіны, маштабнасцю задач, якія вырашаюцца дзяржавай на дадзеным этапе развіцця, роляй дзяржавы ў эканоміцы, станам міжнародных адносін і шэрагам іншых фактараў. Крыніцамі дзяржаўнага бюджэту з’яўляюцца:
* Прамыя і ўскосныя падаткі;
* Падаходны падатак, падатак на прыбытак, падатак на дабаўленую вартасць;
* Дзяржаўныя пазыкі. Ажыццяўляюцца яны пры дапамозе выпуску і рэалізацыі дзяржаўных каштоўных папер;
* Выпуск папяровых і крэдытных грошай. Да гэтай крыніцы ўрады звяртаюцца ў тым выпадку, калі наяўнымі даходамі нельга забяспечыць фінансаванне вытворчых расходаў.

Кожны ўрад у сваёй дзейнасці імкнецца да таго, каб даходная частка бюджэту была роўная расходнай. Адпаведнасць іх называецца «балансам даходу». У рэальнай рэчаіснасці расходная частка, як правіла, перавышае даходную. Такі стан бюджэту называецца «бюджэтным дэфіцытам». Яго ўзнікненне абумоўліваецца шматлікімі прычынамі, сярод якіх можна вылучыць наступныя: спад грамадскай вытворчасці, завышаныя расходы на рэалізацыю прынятых сацыяльных праграм, узрослыя выдаткі на абарону, рост ценявога сектара эканомікі.

## Гл. таксама 
* Бюджэт
* Дзяржаўны бюджэт паводле краін

## Літаратура 
* Бюджэт дзяржаўны // 

Катэгорыя:Фінансы
Нейтралітэт

**Нейтралітэт** ( ад  — ні той, ні іншы) — 1) у міжнародным праве асобы статус дзяржавы. Выяўляецца ў непрыманні ўдзелу ў вайне; у мірны час — у адмове ад удзелу ў ваенных блоках, ваенных канфліктах, у адмове ад прадстаўлення сваёй тэрыторыі для ваенных баз замежных дзяржаў (т.зв. «пастаянны нейтралітэт», які афіцыйна маюць Швейцарыя, Аўстрыя, Мальта). 2) Ухіленне ад удзелу ў спрэчках пры сутыкненні процілеглых поглядаў, імкненняў, інтарэсаў або ад удзелу ў канфлікце паміж двума бакамі.

## Зацверджанне нейтралітэту 
*  **Аландскія астравы** (1921) абвешчаны нейтральнымі паводле Другой аландскай канвенцыі. Іх статус гарантаваўся Лігай Нацый, дзяржавамі Паўночнага і Балтыйскага мораў, а таксама Італіяй і Францыяй.
*  **Аўстрыя** (1955) прыняла федэральны закон аб пастаянным нейтралітэце 26 кастрычніка згодна з патрабаваннямі Дзяржаўнага дагавора з Аб’яднанымі Нацыямі, які аднавіў суверэнітэт краіны.
*  **Ватыкан** (1929) з’яўляецца нейтральным са дня аднаўлення папскай улады паводле Латэранскіх пагадненняў, якія патрабуюць ад Папы захоўваць нейтралітэт у міжнародных адносінах.
*  **Ірландыя** (1937) абмежавала свае ваенныя дзеянні абаронай пры ўварванні агрэсара Канстытуцыяй дзяржавы.

## Літаратура 
* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. - Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7

Катэгорыя:Міжнароднае права
Катэгорыя:Міжнароднае права ўзброеных канфліктаў
Катэгорыя:Дыпламатыя
Альбіцыя

**Альбіцыя** (*Albizia*) — род трапічных дрэў і кустоў сямейства бабовыя. Для раслін характэрныя шарападобныя суквецці, кветкі якіх маюць вельмі доўгія тычачкі. Каля 125 відаў.

## Назва 
Назва паходзіць ад імя італьянца Філіпа дэль Альбіцы, які пазнаёміў у XVIII стагоддзі Еўропу з гэтай раслінай.

## Апісанне 
Дрэвы ці кусты з двойчыперыстаскладанымі лістамі і кветкамі з непрыкметным венчыкам і шматлікімі доўгімі ярка афарбаванымі тычынкавымі ніткамі. Суквецці галоўчатыя або коласападобныя.

 — адно з самых хуткарослых дрэў у свеце (гадавы прырост больш за 5 м).

## Пашырэнне 
Растуць у тропіках і субтропіках, пераважна ва Усходнім паўшар’і. , ці «шаўковая акацыя», трапляецца ў талышскіх лясах на поўдні Азербайджана. Як дэкаратыўную расліну разводзяць на поўдні Еўропы, у Крыме, на Каўказе і ў Сярэдняй Азіі.

## Выкарыстанне 
Некаторыя віды маюць каштоўную драўніну і кару, багатую дубільнымі рэчывамі або сапанінамі. Выкарыстоўваюцца як тэхнічныя, сідэратныя, кармавыя, лекавыя (лісце і кветкі ў Індыі ўжываюцца для лячэння праказы) і фарбавальныя расліны, а таксама для зацянення і ветрааховы плантацый чаю і кавы, аблясення пустэчаў, стварэння прысад, вытворчасці камедзі; з насення альбіцыі вырабляюць каштоўны алей для фарбаў.

## Зноскі 
## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — 274 с.: іл.

Катэгорыя:Бабовыя
Species plantarum

**Species plantarum** («Віды раслін») — праца ў двух тамах, напісаная Карлам Лінеем (1707—1778). Апублікавана ўпершыню ў маі 1753. Дата апублікавання Species plantarum, 1 мая 1753 года, прынятая за зыходны пункт батанічнай наменклатуры.
 
Стандартнае пазначэнне назвы кнігі пры выкарыстанні ў наменклатурных цытатах — **Sp. Pl.**

## Агульная інфармацыя 
Поўная назва працы — *Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonimis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas* — «Віды раслін, што прадстаўляюць спазнаныя па звычаі расліны, аднесеныя да родаў, са спецыфічнымі (краявіднымі) адрозненнямі, звычайнымі назвамі, абранымі сінонімамі, месцамі нараджэння, размеркаваныя згодна з палавой сістэмай».
 
Менавіта выхад гэтай кнігі стаў асноватворным для навуковай батанічнай наменклатуры ў яе сучасным разуменні.
 
Гістарычнае значэнне кнігі заключаецца ў наступным:
* У ёй змяшчаецца апісанне ўсіх раслін, вядомых у той час.
* З дапамогай кнігі нават непрафесіянал на падставе колькасці тычынак і песцікаў мог вызначыць месца разгляданай расліны ў так званай палавой сістэме раслін, прапанаванай Лінеем.
* Для кожнага віду ў кнізе прыведзена імя, якое складаецца з дзвюх частак. Паслядоўна ўжытая ў кнізе бінамінальная наменклатура дазволіла аддзяліць абмеркаванне пытанняў наменклатуры (г. зн. пытанняў пра тое, як называць таксоны) ад пытанняў таксанаміі (г. зн. пытанняў пра тое, якім чынам таксоны класіфікаваць).

Катэгорыя:Кнігі
Катэгорыя:Батаніка
Катэгорыя:Гісторыя біялогіі
Катэгорыя:Карл Ліней
Катэгорыя:Творы 1753 года
Катэгорыя:1753 год у навуцы
Правапарушэнне

**Правапарушэнне** — у шырокім сэнсе гэтым тэрмінам пазначаюць любое антыграмадскае дзеянне, якое наносіць шкоду грамадству і караецца ў адпаведнасці з законам. Правапарушэнні падзяляюцца на цывільныя (нанясенне шкоды асобе, маёмасці грамадзяніна або арганізацыі, распаўсюджванне звестак, што ганьбяць гонар і годнасць грамадзяніна ці арганізацыі, і да т.п.), адміністрацыйныя (дробнае хуліганства, парушэнні правіл дарожнага руху і інш.), дысцыплінарныя правіннасці (прагул, спазненне на працу і інш.). Найбольш небяспечным відам правапарушэння з'яўляецца злачынства. За правапарушэнні законам прадугледжана адпаведная цывільная, адміністрацыйная, дысцыплінарная, крымінальная адказнасць.

## Гл. таксама 
* Правапарадак
* Дэвіянтныя паводзіны
* Табу
* Харам

## Літаратура 
* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7

Катэгорыя:Тэорыя дзяржавы і права
Катэгорыя:Крыміналогія
Прававая дзяржава

**Прававая дзяржава** — дзяржава, у якой ажыццяўляюцца прынцыпы вяршэнства канстытуцыі і прававога закону; дзяржаўная ўлада падзяляецца на заканадаўчую, выканаўчую (яны ўзаемна стрымліваюцца і кантралююцца) і незалежную судовую, якая падпарадкоўваецца толькі закону; забяспечваецца палітычны плюралізм, узаемная адказнасць дзяржавы і грамадзяніна.

Мэта прававой дзяржавы - стварэнне гарантый сацыяльнай і прававой аховы грамадзян, забеспячэнне іх правоў і свабод. Канцэпцыя сучаснай прававой дзяржавы склалася на аснове асэнсавання і ўспрымання ўніверсальных ідэй мысліцеляў былых эпох - вяршэнства закону (Сакрат, Платон, Арыстоцель і інш.), раздзяленне ўлад (Палібій, Дж.Лок, Ш.Мантэск'ё і інш.), неадчужальнасць прыродных правоў чалавека (Ж.Ж.Русо, Дж.Лілберн і інш.).

Паводле Канстытуцыі Беларусі наша краіна абвешчана ўнітарнай дэмакратычнай сацыяльнай прававой дзяржавай, якая грунтуецца на прынцыпе падзелу ўлад: заканадаўчай, выканаўчай і судовай; дзяржаўныя органы ў межах сваіх паўнамоцтваў самастойныя, але яны закліканы ўзаемадзейнічаць паміж сабой, стрымліваць і ўраўнаважваць адзін аднаго.

## Гл. таксама 
* Законнасць
* Падзел улад
* Паліцэйская дзяржава
* Сацыяльная дзяржава
* Філасофія права

## Літаратура 
* *Пляхимович И.И.* Комментарий к Конституции Республики Беларусь: в 2 т. - Минск: Амалфея, 2015. - Т. 1. - С. 157-184.
* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7

Катэгорыя:Формы дзяржавы
Катэгорыя:Філасофія права
Катэгорыя:Прынцыпы права
Катэгорыя:Палітычная філасофія
Катэгорыя:Сацыяльная філасофія
Правасуддзе

[thumb|250px|Багіня [Юстыцыя, багіня|Юстыцыя — увасабляе правасуддзе як уладальніцу трох сімвалаў: мяча, што сімвалізуе прымусовую ўладу суда; чашы шаляў у кожнай руцэ, што ўзважваюць людскія справы; з завязанымі вачамі — сімвалам непрадузятага вынясення рашэнняў.]]
**Правасуддзе** — форма дзяржаўнай дзейнасці судовай улады, у працэсе якой разглядаюцца і вырашаюцца ў судовым парадку справы, аднесеныя да яе кампетэнцыі — аб крымінальных злачынствах, аб цывільных і гаспадарчых спрэчках і інш. Суддзі незалежныя ў сваёй дзейнасці і падпарадкоўваюцца толькі закону, якое-небудзь умяшанне ў іх дзейнасць недапушчальнае. У Беларусі судаўладкаванне і статус суддзяў вызначаюцца Канстытуцыяй Беларусі, іншымі актамі заканадаўства. Судовая сістэма Беларусі ўключае агульныя суды (Вярхоўны суд, абласныя і прыраўнаваны да іх Мінскі гарадскі суд, раённыя, гарадскія), а таксама ваенныя, гаспадарчыя і іншыя суды. Вышэйшымі звеннямі судовай сістэмы з'яўляюцца Вярхоўны суд і Вышэйшы гаспадарчы суд. Органам дзяржаўнага кантролю за канстытуцыйнасцю нарматыўных актаў дзяржавы з'яўляецца Канстытуцыйны суд Рэспублікі Беларусь, заключэнні якога з'яўляюцца канчатковымі, абскарджанню і апратэставанню не падлягаюць.

## Гл. таксама 
* Судовая ўлада
* Праваахоўныя органы

## Літаратура 
* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. - ISBN 985-11-0108-7.


Катэгорыя:Тэорыя дзяржавы і права
Гансала Хіменес дэ Кесада

**Гансала Хіменес дэ Кесада-і-Рывера** (; , Гранада, Іспанія — , Марыкета, Калумбія) — іспанскі канкістадор, пісьменнік, гісторык, які распаўсюдзіў уладу іспанскай кароны на Новую Гранаду (сучасная Калумбія).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыя Калумбіі
Педра дэ ла Гаска

**Педра дэ ла Гаска** (ісп.: Pedro de la Gasca; Наварэгадылья, ?, Авіла, Іспанія — , Сігуэнса, Гвадалахара) — іспанскі святар, дыпламат, юрыст і эканаміст. Другі віцэ-кароль Перу (фактычна віцэ-каралём прызначаны не быў, а выконваў абавязкі) з 10 красавіка 1547 па 27 студзеня 1550 года.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Віцэ-каралі Перу
Катэгорыя:Палітыкі Перу
Катэгорыя:Юрысты Іспаніі
Катэгорыя:Юрысты Перу
Катэгорыя:Эканамісты Іспаніі
Катэгорыя:Эканамісты Перу
Катэгорыя:Юрысты XVI стагоддзя
Катэгорыя:Юрысты XVII стагоддзя
Катэгорыя:Эканамісты XVI стагоддзя
Катэгорыя:Эканамісты XVII стагоддзя
Катэгорыя:Гісторыкі Іспаніі
Чжурчжэні

**Чжурчжэ́ні**, або **юрчэ́ны** (, саманазва: 30px)  — старажытны народ, насельнікі Далёкага Усходу. Чжурчжэньская дзяржава Цзінь існавала ў 1115—1234 гг.

## Паходжанне і гісторыя 
Чжурчжэні адносіліся да тунгуска-маньчжурскай групы народаў. Упершыню іх назва з'явілася ў X ст., але у больш старажытных кітайскіх крыніцах існавала таксама назва народа *сушэнь*, які мог быць непасрэдным продкам чжурчжэняў. *Сушэнь* насялялі землі на тэрыторыі сучасных Маньчжурыі і Прыморскага края Расіі. Частка савецкіх і сучасных расійскіх даследчыкаў звязвае *сушэнь* непасрэдна з народам махэ. Аднак ніякіх прамых доказаў гэтаму няма. Некаторы час *сушэнь* маглі ўваходзіць ў склад Бахай і не вылучацца з ліку іншых народаў, а пасля ліквідацыі гэтай дзяржавы кіданямі зноў самастойна выйсці на арэну гісторыі. Відавочна, у склад чжурчжэняў трапілі ўцекачы-махэ і прадстаўнікі іншых этнічных груп з Бахай.

У канцы X ст. чжурчжэні былі разгромлены кіданямі, потым значную частку іх зямель захапіла дзяржава Каро. Чжурчжэні былі вымушаны падпарадкавацца кіданям, што ў выніку прывяло да працяглага канфлікта паміж кіданьскай дзяржавай Ляа і Каро. Гэта дало магчымасць чжурчжэням згуртавацца, нанесці паражэнне Каро і у 1125 г. захапіць Ляа. Чжурчжэньская імперыя Цзінь праіснавала да 1234 г, пакуль не была заваявана манголамі. Аднак чжурчжэньскія імёны і пісьмо захаваліся ў больш познюю пару. Адзін з апошніх помнікаў чжурчжэньскай пісьменнасці (XV стагоддзе) быў знойдзены на ніжнім цячэнні ракі Амур. Ён быў пакінуты кітайскім чыноўнікам, які даследаваў гэтыя мясціны.

У традыцыйнай гістарыяграфіі чжурчжэні лічацца непасрэднымі продкамі маньчжураў. Міф аб паходжанні ад чжурчжэняў быў створаны ў часы імперыі Цын і павінен быў з'яўляцца доказам бесперапыннасці маньчжурскага панавання ў Кітаі. Многія сучасныя даследчыкі абвяргаюць прамыя сувязі паміж чжурчжэнямі і маньчжурамі, але не адмаўляюць тое, што пэўная частка чжурчжэняў магла ўвайсці ў склад гэтага народа або быць заваяванай. Слова *юрчэн* азначала ў маньчжураў «залежны чалавек».

## Літаратура 
* Шавкунов Э. В. Государство Бохай и памятники его культуры в Приморье / АН СССР, Сиб. отд-ние, Дальневосточный филиал им. В. Л. Комарова. — Л.: Наука, 1968

## Спасылкі 
* Chinese History — Jin Dynasty 金 (1115—1234)
* THE JURCHENS & THE MANCHUS
* Н. Г. Артемьева, Корейские традиции в фортификации чжурчжэньских крепостей
* Н. Г. Артемьева, С. Д. Прокопец, ЗАЩИТНОЕ ВООРУЖЕНИЕ ЧЖУРЧЖЭНЬСКОГО ВОИНА

Катэгорыя:Зніклыя народы
Катэгорыя:Зніклыя народы Азіі
Катэгорыя:Тунгуса-маньчжурскія народы
Хлусня

**Хлусня** — феномен зносін, які заключаецца ў наўмысным скажэнні сапраўднага стану рэчаў. Найчасцей выклікана імкненнем індывіда шляхам падману дамагчыся асабістых або сацыяльных пераваг у канкрэтных сітуацыях і праяўляецца ў змесце моўных паведамленняў, якія неадкладна праверыць цяжка або немагчыма.

Калі ў сацыяльна-псіхалагічным плане хлусня заўсёды з'яўляецца сродкам, то ў сферы псіхапаталогіі яна выступае як мэта міфамана-псіхапата атрымаць задавальненне ад таго, што ён уводзіць людзей у зман.

## Літаратура 
* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7 

Катэгорыя:Эпістэмалогія
Катэгорыя:Псіхалагічныя паняцці
Катэгорыя:Філасофская логіка
Яўген Паўлавіч Лявонаў

**Яўген Паўлавіч Лявонаў** (, Масква — , Масква) — савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно. Народны артыст СССР (1978). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1976) і Дзяржаўнай прэміі Расійскай Федэрацыі (1992).

Скончыў Маскоўскую драматычную студыю (1948). З 1948 года працаваў у маскоўскіх тэатрах імя К.Станіслаўскага, тэатры У.Маякоўскага, з 1972 года ў тэатры «Ленком». Камедыйны, характарны акцёр, па-майстэрску валодаў сродкамі гумару і сатыры. У камедыйных ролях умеў паказаць драматызм вобраза: Іванаў («Іванаў», А.Чэхава, 1975), Важак («Аптымістычная трагедыя» У.Вішнеўскага, 1983), Тэўе («Памінальная малітва» паводле Шолам-Алейхема, 1989). З 1947 года здымаўся ў кіно. Сярод фільмаў: «Паласаты рэйс» (1960), «Данская аповесць» (1965), «Трыццаць тры» (1966), «Джэнтльмены ўдачы», «Беларускі вакзал» (абодва 1971), «Старэйшы сын», «Афоня» (абодва 1975), «Прэмія» (1975), «Асенні марафон» (1980, Дзяржаўная прэмія Расіі 1981), «Кін-дза-дза!» (1986), «Забіць дракона» (1989), «Пашпарт» (1990), «Насця» (1993).

## Фільмаграфія 
* 1961 — Паласаты рэйс
* 1969 — Зігзаг поспеху
* 1969 — Гары, гары, мая зорка
* 1969 — Чайкоўскі — *Алёша*
* 1970 — Беларускі вакзал
* 1971 — Джэнтльмены ўдачы
* 1972 — Гоншчыкі
* 1972 — Вялікі перапынак
* 1975 — Афоня
* 1978 — Звычайны цуд
* 1979 — Асенні марафон — Васіль Ігнатавіч Харытонаў, слесар, сусед Бузыкіна
* 1980 — Аб бедным гусары замовіце слова
* 1986 — Кін-дза-дза!
* 1989 — Забіць дракона

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0155-9 (т.9)

Катэгорыя:Акцёры СССР
Катэгорыя:Акцёры Расіі
Катэгорыя:Народныя артысты СССР
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі СССР
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі РФ
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Агарэвічы

**Агарэ́вічы** (, ) — аграгарадок у Ганцавіцкім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр Агарэвіцкага сельсавета.

## Назва 
З-пад Воранава былі старыя прозвішчы Агар, Агаровіч. Ёсць латышскія *Agars, Agaris*.

## Геаграфія 
Размешчаны за 7 км на ўсход ад горада Ганцавічы і чыгуначнай станцыі Ганцавічы на лініі Лунінец — Баранавічы, за 250 км ад Брэста. Транспартныя сувязі на аўтамабільнай дарозе Ганцавічы — Сіняўка — Клецк.

## Гісторыя 
У 1982—1992 гадах праект планіроўкі і забудовы Агарэвічаў распрацоўваўся архітэктарам Р. І. Белагорцавым.

## Насельніцтва 
## Славутасці 
* Былая сядзіба Свяржынскіх (2-я палова ХІХ ст., 1911) — 
* Курган перыяду ранняга сярэднявечча (XI—XII стст.), па дарозе ў вёску Шашкі — 
* Свята-Уладзімірская царква

Агарэвічы. Сядзіба Свяржынскіх.jpg|Сядзіба Свяржынскіх
Агарэвічы. Сядзіба Свяржынскіх. Гаспадарчая пабудова (01).jpg|Гаспадарчая пабудова
Агарэвічы. Курган перыяду ранняга сярэднявечча (02).jpg|Курган перыяду ранняга сярэднявечча

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агрогородок Огаревичи // Сайт Ганцавіцкага раённага выканаўчага камітэта
* 

Катэгорыя:Агарэвіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ганцавіцкага раёна
Востраў (Ганцавіцкі раён)

**Во́страў** (, ) — аграгарадок у Ганцавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Нацкага сельсавета. размешчаны за 20 км на паўночны ўсход ад горада і чыгуначнай станцыі Ганцавічы на лініі Лунінец — Баранавічы, на правым беразе ракі Нача.

## Насельніцтва 
* 169 двароў, 455 жыхароў (14.10.2009 г.).

## Вядомыя асобы 
* Міхаіл Міхайлавіч Рудкоўскі (1936—1991) — беларускі паэт і перакладчык.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нацкі сельсавет (Ганцавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Ганцавіцкага раёна
Фітафтароз

міні|250px|Пашкоджаная бульбіна
**Фітафтароз** («фітафтора») — захворванне раслін, перш за ўсё паслёнавых (бульба, тамат, перац, баклажан), шкодзіць таксама клешчавіне, грэчкам, суніцам.
 
Узбуджальнік — ааміцэты віду , з парадку .
 
Фітафтароз асабліва моцна шкодзіць раслінам сямейства .

## Літаратура 
Катэгорыя:Захворванні раслін
Катэгорыя:Захворванні таматаў
Катэгорыя:Захворванні бульбы
Гута (Ганцавіцкі раён)

**Гу́та** (, ) — вёска ў Ганцавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Нацкага сельсавета. Размешчана за 23 км на паўночны ўсход ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Ганцавічы (на лініі Лунінец — Баранавічы).

## Насельніцтва 
* 1999 год — 128 жыхароў
* 14 кастрычніка 2009 года — 59 двароў, 67 жыхароў.

## Славутасці 
* Капліца (ХІХ стагоддзе).

## Вядомыя асобы 
* Іван Аляксандравіч Кірэйчык (1935—1996) — беларускі пісьменнік.
* Уладзімір Антонавіч Марук (1954—2010) — беларускі паэт і перакладчык.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Нацкі сельсавет (Ганцавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Ганцавіцкага раёна
Боркі (Ганцавіцкі раён)

**Бо́ркі** (, ) — вёска ў Ганцавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Любашаўскага сельсавета. Размешчаны за 7 км на паўднёвы захад ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Ганцавічы на лініі Лунінец — Баранавічы.

За 2,4 км на паўднёвы ўсход ад вёскі знаходзіцца возера Жабы.

## Насельніцтва 
* 150 двароў, 237 жыхароў (14.10.2009 г.).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Любашаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ганцавіцкага раёна
Дзяніскавічы

Назву **Дзяніскавічы** маюць:

* Дзяніскавічы — вёска, цэнтр Дзяніскавіцкага сельсавета Ганцавіцкага раёна Брэсцкай вобласці
* Дзяніскавічы — вёска ў Майскім сельсавеце Жлобінскага раёна Гомельскай вобласці
Дубнякі (Ганцавіцкі раён)

**Дубнякі́** (, ) — вёска ў Ганцавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Агарэвіцкага сельсавета. Размешчаны за 10 км на паўночны ўсход ад горада і чыгуначнай станцыі Ганцавічы (на лініі Лунінец — Баранавічы).

## Насельніцтва 
* 2 жыхары (14.10.2009 г.).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Агарэвіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ганцавіцкага раёна
Вялікія Круговічы

**Вялі́кія Круго́вічы** (, ) — вёска ў Ганцавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Агарэвіцкага сельсавета. Размешчаны за 14 км ад горада і чыгуначнай станцыі Ганцавічы на лініі Лунінец — Баранавічы, на аўтадарозе Чудзін — Ганцавічы.

У 1940—1954 гадах цэнтр Круговіцкага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 688 жыхароў (14.10.2009 г.).

## Славутасці 
* Свята-Георгіеўская царква (канец ХІХ стагоддзя) — 
** Абразы: «Марыя Егіпецкая», «Св. Іадосій Ігуменскі», «Прасвятая Багародзіца». Царскія вароты з іконамі «архангел Гаўрыіл», «Прасвятая Багародзіца», «Св.апосталы Мацвей і Марк», «Св.апосталы Лука і Іаан», «Успенне Прасвятой Багародзіцы», «Св. Мікалай Цудатворац» (ХІХ стагоддзе) — 
* Сядзіба Абуховічаў
** Пахавальная капліца роду Абуховічаў (XVIII стагоддзе) — 

Belarus-Vyalikiya Kruhovichy-Church of George-3.jpg|Свята-Георгіеўская царква
Вялікія Круговічы. Дуб-патрыярх (02).jpg|Дуб-патрыярх
Вялікія Круговічы. Дуб-патрыярх (01).jpg|Валун ля дуба
Вялікія Круговічы. Сядзіба. Капліца-пахавальня Абуховічаў (01).jpg|Капліца-пахавальня Абуховічаў

## Вядомыя асобы 
* Анатоль Міхайлавіч Ладыга (нар. 1977) — беларускі дзяржаўны службовец.
* Анатоль Віктаравіч Трафімчык (нар. 1976) — беларускі гісторык, літаратар, публіцыст, літаратурны крытык.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Агарэвіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ганцавіцкага раёна
Дзяніскавічы (Ганцавіцкі раён)

**Дзяні́скавічы** (, ) — вёска ў Ганцавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Дзяніскавіцкага сельсавета. Размешчаны за 25 км ад  Ганцавіч і аднайменнай чыгуначнай станцыі.

## Гісторыя 
Магчыма, упершыню згаданы ў 1440—1447 гадах як «ловища» (паляўнічыя ўгоддзі) «у Денисковичох», якое разам з «чалавекам» у Клецкай воласці вялікі князь Казімір надаў Івашку Судзімонтавічу.

Да 1924 года вёска ўваходзіла ў склад Слуцкага павета.

У 1900—1908 годзе ў вёсцы быў адкрыты лесапільна-бандарны завод.

## Насельніцтва 
* 1999 год — 1723 чалавекі
* 2009 год — 758 двароў, 1223 жыхароў

## Вядомыя асобы 
* Дзяніс Васілевіч Лісейчыкаў (нар. 1979) — беларускі гісторык і архівіст
* Аляксандр Сямёнавіч Кляўчэня (1924—2002) — беларускі філосаф. Доктар філасофскіх навук (1971), прафесар (1972).

## Славутасці 
* Свята-Міхайлаўская царква (2013)
* Курганны могільнік-1 перыяду ранняга сярэднявечча (XI—XII стагоддзі), за 4 км ад вёскі, справа ад дарогі на в. Нач — 
* Курганны могільнік-2 перыяду ранняга сярэднявечча (X—XIII стагоддзі), за 5 км ад вёскі, справа ад дарогі на в. Вялікія Круговічы, ва ўрочышчы Смалярня — 
* Курганны могільнік-3 (X—XIII стагоддзі), ва ўрочышчы Варацец (74-ы квартал Кругавіцкага лясніцтва) — 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзяніскавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ганцавіцкага раёна
Дубнякі

Назву **Дубнякі́** маюць:

* Дубнякі — вёска ў Ганцавіцкім раёне Брэсцкай вобласці
* Дубнякі — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці
* Дубнякі — былая вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці
* Дубнякі — вёска ў Калінкавіцкім раёне Гомельскай вобласці
Крышылавічы

**Крышы́лавічы** (, ) — вёска ў Ганцавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Нацкага сельсавета. Размешчаны за 24 км на паўночнага ўсходу ад горада і чыгуначнай станцыі Ганцавічы (на лініі Лунінец — Баранавічы), на левым беразе р. Нача.

## Насельніцтва 
* 35 жыхароў (14.10.2009 г.).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нацкі сельсавет (Ганцавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Ганцавіцкага раёна
Кукава

Назву **Ку́кава** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць
** Кукава — аграгарадок у Ганцавіцкім раёне
* Віцебская вобласць
** Савецкая (Кукава)
* Мінская вобласць
** Кукава — вёска ў Маладзечанскім раёне
Кукава (Ганцавіцкі раён)

**Ку́кава** (, ) — аграгарадок у Ганцавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Агарэвіцкага сельсавета. Знаходзіцца на аўтадарозе Ганцавічы — Клецк, за 12 км на паўночнага усходу ад горада і чыгуначнай станцыі Ганцавічы (на лініі Лунінец — Баранавічы).

У 1940—1954 гадах цэнтр Кукаўскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 576 жыхароў (14.10.2009 г.).

## Славутасці 
* Млын

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Агарэвіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ганцавіцкага раёна
Ліпск (Ганцавіцкі раён)

**Ліпск** (, ) — вёска ў Ганцавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Малькавіцкага сельсавета. Знаходзіцца за 34 км на паўднёвага ўсходу ад Ганцавіч, за 9 км ад чыгуначнай станцыі Малькавічы (на лініі Лунінец — Баранавічы).

## Насельніцтва 
* 2009 год—134 двары, 244 жыхароў (перапіс)

## Вядомыя асобы 
* Тарас Сайка (1906—1973) — пратэстанцкі пастар, ініцыятар поўнага перакладу Бібліі на сучасную беларускую мову

## Спасылкі 
Катэгорыя:Малькавіцкі сельсавет (Ганцавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Ганцавіцкага раёна
Любашава

**Люба́шава** (, ) — вёска ў Ганцавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Любашаўскага сельсавета. Размешчана за 4 км на паўднёвага ўсходу ад горада Ганцавічы, за 29 км ад чыгуначнай станцыі Малькавічы (на лініі Лунінец — Баранавічы).

## Насельніцтва 
* 134 двары, 244 жыхароў (14.10.2009 г.).

## Вядомыя асобы 
* Барух Дагон (1885—1957) — ізраільскі пісьменнік.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Любашаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ганцавіцкага раёна
Калонія (Ганцавіцкі раён)

**Кало́нія** (, ) — вёска ў Ганцавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Агарэвіцкага сельсавета. Знаходзіцца за 9 км на ўсход ад горада і чыгуначнай станцыі Ганцавічы (на лініі Лунінец — Баранавічы).

## Насельніцтва 
* 69 жыхароў (14.10.2009 г.).

## Гісторыя 
У 1909 г. маёнтак Круговіцкай воласці Слуцкага павета Мінскай губерні, 1 двор, 4 жыхары. У лістападзе 1917 г. ўстаноўлена савецкая ўлада. У лютым 1918 г. акупіравана германскімі войскамі, з сакавкіка 1919 г. — войскамі Польшчы. У пачатку 1919 г. і ў ліпені — жніўні 1920 г. аднаўлялася савецкая ўлада.

З 1921 г. ў складзе Польшчы, вёска Круговіцкай гміны Лунінецкага павета Палескага ваяводства, 24 дамы, 156 жыхароў. З 1939 г. ў складзе БССР.

З 15.01.1940 г. вёска ў Ганцавіцкім раёне Пінскай вобласці.

У Вялікую Айчынную вайну з 30.06.1941 г. да 07.07.1944 г. акупіравана нямецкімі захопнікамі. Карнікі спалілі ў вёсцы 14 двароў. На франтах вайны загінулі 2 вяскоўцы, 2 жыхары вёскі памерлі ад ран.

З 08.01.1954 г. ў Брэсцкай вобласці. Паводле перапісу 1959 г. 331 жыхар. З 25.12.1962 г. да 30.07.1966 г. ў Ляхавіцкім раёне. Паводле перапісу 1970 г. 197 жыхароў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Агарэвіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ганцавіцкага раёна
Кукава-Бор

**Ку́кава-Бор** (, ) — вёска ў Ганцавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Нацкага сельсавета. Размешчана за 17 км на паўночны ўсход ад горада і чугуначнай станцыі Ганцавічы (на лініі Лунінец — Баранавічы).

## Насельніцтва 
* 53 двары, 69 жыхароў (14.10.2010 г.).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нацкі сельсавет (Ганцавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Ганцавіцкага раёна
Люсіна

**Лю́сіна** (, ) — аграгарадок у Беларусі, у Ганцавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Люсінскага сельсавета.

## Геаграфія 
Размешчаны па абодва бакі аўтадарогі і чыгункі Ганцавічы — Лунінец, за 16 км на паўднёвы ўсход ад Ганцавіч, за 262 км ад Брэста, за 11 км ад чыгуначнай станцыі Малькавічы (на лініі Лунінец — Баранавічы).

## Гісторыя 
У 1902—1904 гадах у Люсіна настаўнічаў Якуб Колас, у аповесці «У палескай глушы» (першай з трылогіі «На ростанях») вёска выведзена пад назвай *Цельшына*. На будынку школы мемарыяльная дошка ў яго гонар.

## Транспарт 
На паўднёвым усходзе ад аграгарадка знаходзіцца прыпыначны пункт Люсіна.

## Вядомыя асобы 
* Андрэй Рылка — ксёндз, з 25.7.2015 рэктар Міждыяцэзіяльнай найвышэйшай духоўнай семінарыі ў Пінску

## Насельніцтва 
* 564 двары, 1506 жыхароў (14.10.2009)

## Літаратура 
*  — С. 408.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Люсінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ганцавіцкага раёна
Малыя Круговічы

**Малы́я Круго́вічы** (, ) — вёска ў Ганцавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Агарэвіцкага сельсавета. Знаходзіцца за 15 км на ўсход ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Ганцавічы (на лініі Лунінец — Баранавічы).

## Насельніцтва 
* 236 жыхароў (14.10.2009 г.).

## Вядомыя асобы 
* Віктар Гардзей (1946—2025) — беларускі пісьменнік, яго імем прыжыццёва названа вуліца ў вёсцы

## Спасылкі 
Катэгорыя:Агарэвіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ганцавіцкага раёна
Макава

**Ма́кава** (, ) — вёска ў Ганцавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Люсінскага сельсавета. Размешчана за 20 км на паўднёвы ўсход ад горада і чыгуначнай станцыі Ганцавічы (на лініі Лунінец — Баранавічы).

## Гісторыя 
Перад вайной у вёсцы жыло 400 чалавек у 60 дварах.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў верасні 1943 года гітлераўцамі было спалена 54 дамоў, забіта 3 чалавекі.

## Насельніцтва 
* 97 двароў, 199 жыхароў (14.10.2009 г.).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Люсінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ганцавіцкага раёна
Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі
Воблачнасць

**Воблачнасць** — сукупнасць воблакаў над пэўнай тэрыторыяй або ў атмасферы.

Ступень укрыцця неба воблакамі вызначаюць па 10-бальнай шкале ці ў працэнтах. Нуль балаў (працэнтаў) адпавядае бязвоблачнаму небу, 10 балаў (100%) — поўнаму ўкрыццю неба воблакамі.

У сярэднім воблакі ўкрываюць каля палавіны зямнога шара, найменшая воблачнасць — у трапічных пустынях, найбольшая ў раёнах з экватарыяльным і мусонным кліматам; на тэрыторыі Беларусі воблачнасць у сярэднім за год 6—7 балаў.

Воблачнасць уплывае на надвор'е і клімат: зімой і ноччу перашкаджае зніжэнню тэмпературы, летам і днём памяншае награванне зямной паверхні сонечнымі прамянямі, змякчае клімат унутры мацерыкоў.

## Літаратура 
* Воблачнасць // БЭ ў 18 т. Т. 4. Мн., 1997.

Катэгорыя:Воблакі
Катэгорыя:Метэаралогія
Помнік мове афрыкаанс

**Помнік мове афрыкаанс** () — манумент у Заходне-Капскай правінцыі ПАР, узведзены ў 1975 годзе з нагоды пяцідзесяцігоддзя прызнання афрыкаанс афіцыйнай, асобнай ад нідэрландскай мовай Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі.

На адной з пліт дарожкі, якая вядзе да помніка, высечана фраза «DIT IS ONS ERNS», у перакладзе «мы сур'ёзныя [наконт гэтага]» ці «гэта наша сур'ёзнасць». На таблічцы каля ўваходу таксама выгравіраваны дзве фразы вядомых паўднёваафрыканскіх паэтаў пра мове афрыкаанс.

Катэгорыя:Культура ПАР
Тайгер Вудс

**Элдрык Тонт «Тайгер» Вудс** (; нар. , Сайпрэс, штат Каліфорнія, ЗША) — амерыканскі гальфіст, 14-разовы пераможца турніраў «Мэйджар» (другое месца ў гісторыі ўслед за Джэкам Ніклаўсам з 18 перамогамі). Спартсмен года Laureus World Sports Awards: 2000, 2001.

## Спартыўная кар'ера 
Усяго за кар'еру выйграў 75 турніраў PGA Тура і займае па гэтым паказчыку другое месца ў гісторыі гольфа, пасля Джэка Ніклаўса.

## Перамогі на турнірах «Мэйджар» 
* Мастэрс — 4 разы: 1997, 2001, 2002, 2005
* Адкрыты чэмпіянат ЗША — 3 разы: 2000, 2002, 2008
* Адкрыты чэмпіянат Вялікабрытаніі — 3 разы: 2000, 2005, 2006
* Чэмпіянат PGA — 4 разы: 1999, 2000, 2006, 2007

Катэгорыя:Спартсмены ЗША
Празрыстасць

**Празрыстасць** — уласцівасць рэчываў прапускаць святло.

## У оптыцы 
Накіраванае (не дыфузнае) распаўсюджванне святла характарызуецца прапускання каэфіцыентам. Залежыць ад адбіцця, паглынання і рассейвання святла ў рэчыве. Празрыстасць адрозніваюць ад прапускання святла (асяроддзе можа быць непразрыстым і прапускаць рассеянае святло, напр., тонкі ліст паперы). Кожнае рэчыва празрыстае толькі для прамянёў пэўнай часткі аптычнага спектра, напр., звычайнае шкло — для бачнага святла, кварц — для бачнага і ультрафіялетавага.

## Празрыстасць атмасферы 
Празрыстасць атмасферы — здольнасць атмасферы прапускаць сонечную радыяцыю.

Залежыць ад масы паветра, праз якую праходзяць прамяні, ад утрымання ў паветры вадзяной пары і прадуктаў яе кандэнсацыі (кропель і крышталёў), а таксама аэразольных дамешкаў (пылу, дыму і інш.), якія значна памяншаюць празрыстасць атмасферы.

Найбольш празрыстае паветра ў палярных раёнах, найменш — у гарадах, асабліва летам, у выніку тэхнагеннага забруджвання.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Оптыка
Едакі бульбы

. 1930–я гг.]]
**«Едакі бульбы»** () — карціна нідэрландскага мастака Вінцэнта Ван Гога, якую ён напісаў у красавіку 1885 года ў нідэрландскім паселішчы Нюэнен. Цяпер яна размешчана ў Музеі Ван Гога ў Амстэрдаме. Гэта першая карціна, створаная мастаком у так званы «нюэненскі перыяд», у які пачала выяўляцца мастацкая манера мастака.

У сваім лісце брату Тэа мастак пісаў пра карціну: 

## Літаратура 
* Vincent van Gogh — Briefe, Gemälde, Zeichnungen, Digitale Bibliothek CD-ROM, Directmedia Publishing, Berlin 2005, ISBN 3-89853-542-8

## Спасылкі 
* The Potato Eaters by Vincent van Gogh
* «Едакі бульбы» на сайце музея ван Гога 

Катэгорыя:Карціны 1885 года
Катэгорыя:Карціны са збораў Музея Вінцэнта ван Гога
Катэгорыя:Карціны Вінцэнта Ван Гога
Сланечнікі (Ван Гог)

**«Сланечнікі»** () — назва двух цыклаў карцін нідэрландскага мастака Вінцэнта ван Гога. Першая серыя выканана ў Парыжы ў 1887 годзе. Яна прысвечана кветкам, якія ляжаць. Другая серыя выканана праз год, у Арлі. У ёй букет сланечнікаў намаляваны ў вазе. Дзве парыжскія карціны набыў сябра ван Гога Поль Гаген.

## Парыжская серыя 

Выява:Two sunflowers.jpg|
Выява:Vier uitgebloeide zonnebloemen.jpg|

## Серыя з Арля 

Выява:Van Gogh Vase with Three Sunflowers.jpg|Першы варыянт: бірузовы фон, 73.5 × 60 см, прыватная калекцыя 
Выява:Van Gogh Vase with Six Sunflowers.jpg|Другі варыянт: каралеўскі-сіні фон, 98 × 69 см, знішчаны ў гады Другой Сусветнай вайны
Выява:Vincent Willem van Gogh 128.jpg|Трэці варыянт: зялёна-блакітны фон, 91 × 72 см, Новая пінакатэка, Мюнхен
Выява:Vincent Willem van Gogh 127.jpg|Чацвёрты варыянт: жоўты фон, 92.1 × 73 см, Лонданская Нацыянальная галерэя

Выява:Van Gogh Twelve Sunflowers.jpg|Першы варыянт, 92 × 72.5 см, Філадэльфійскі Музей Мастацтваў, ЗША
Выява:Van Gogh Vase with Fifteen Sunflowers Amsterdam.jpg|Другі варыянт, 95 × 73 см, Музей Ван Гога, Амстэрдам, Нідэрланды
Выява:Van Gogh Vase with Fifteen Sunflowers.jpg|Трэці варыянт, 100 × 76 см, Sompo Japan Museum of Art, 42 паверх, Токіа, Японія

## Літаратура 
* Tellegen, Annet: *Vincent en Gauguin: schilderijenruil in Paris*, Museumjournaal 11, 1966, pp. 42—45.
* Hoffmann, Konrad: *Zu van Goghs Sonnenblumenbildern*, Zeitschrift für Kunstgeschichte 31, 1968, pp. 27—58.
* Dorn, Roland: *«Décoration»: Vincent van Goghs Werkreihe für das Gelbe Haus in Arles*, Georg Olms Verlag, Hildesheim, Zürich & New York, 1990, pp. 58—61, 73—80, 113—117, 335—348, 455—462 ISBN 3-487-09098-8.
* Welsh-Ovcharov, Bogomila: ''The Ownership of Vincent van Gogh’s 'Sunflowers'*, Burlington Magazine, March 1998, pp. 184—192.
* Dorn, Roland: *Van Gogh’s 'Sunflowers' series: the fifth toile de 30*, Van Gogh Museum Journal 1999, pp. 42—61.
* Van Tilborgh, Louis & Hendriks, Ella: *The Tokyo 'Sunflowers': a genuine repetition by Van Gogh or a Schuffenecker forgery?*, Van Gogh Museum Journal 2001, pp. 17—43.
* Stolwijk, Chris, & Veenenbos, Han: *The account book of Theo van Gogh and Jo van Gogh-Bonger'', Van Gogh Museum, Amsterdam & Primavera Press, Leiden 2002 ISBN 90-74310-82-6.
* David Douglas Duncan, Sunflowers for Van Gogh, (Rizzoli, New York, 1986).
* Jan Hulsker, «The Sunflowers», The New Complete Van Gogh: Paintings, Drawings, Sketches, (J.M. Meulenhoff, Amsterdam, 1996), pp. 352—54.

Катэгорыя:Карціны Вінцэнта Ван Гога
Партрэт доктара Гашэ

**«Партрэт доктара Гашэ»** () — карціна галандскага жывапісца Вінцэнта ван Гога, напісаная ў чэрвені 1890, незадоўга да яго смерці. Партрэт Поля Гашэ, які сачыў за здароўем мастака на схіле яго жыцця, з галінкай наперстаўкі (з якой ён зрабіў для мастака гаючы эліксір) быў прададзены на аўкцыёне «Крысціс» 15 мая 1990 года за рэкордную суму ў 82,5 млн долараў. На працягу наступных 15 гадоў карціна ўзначальвала спіс самых дарагіх карцін (якія выстаўляюцца на продаж).

## Гісторыя валодання (першы варыянт) 
Пасля смерці Ван Гога карціна ў спадчыну перайшла яго сястры, якая, у сваю чаргу, у 1897 годзе прадала яе прыватнаму калекцыянеру. Карціна некалькі разоў пераходзіла з рук у рукі, пакуль яе не набыў ў 1911 годзе Штэделеўскі мастацкі інстытут. Карціна знаходзілася ў Франкфурце-на-Майне да 1937 года. У 1933 годзе пасля прыходу да ўлады нацыянал-сацыялістаў, карціну здымаюць з выставы і пераносяць ў сховішча музея. У 1937 годзе на хвалі кампаніі па ліквідацыі так званага «дэгенератыўнага мастацтва», карціна была канфіскаваная Імперскім міністэрствам народнай асветы і прапаганды. У 1938 годзе Герман Герынг прадаў карціну дылеру твораў мастацтва ў Амстэрдам, а той, у сваю чаргу, перапрадаў яе прыватнаму калекцыянеру Зігфрыду Крамарскі, які збег у час вайны разам з ёй у ЗША. У далейшым карціна часта выстаўлялася ў музеі Метраполітэн.

## Гісторыя валодання (другі варыянт) 
Другая версія ў цяперашні час знаходзіцца ў Музеі Арсэ ў Парыжы.

## Цытаты 
«Спадар Гашэ, на маю думку, такі ж хворы і знерваваны, як я ці ты, да таго ж ён нашмат старэйшы за нас і некалькі гадоў таму страціў жонку, але ён урач да мозгу касцей, таму яго прафесія і вера ў яе дапамагаюць яму захоўваць раўнавагу. Мы з ім ужо пасябравалі. Працую цяпер над яго партрэтам: галава ў белай фуражцы, вельмі светлыя і яркія валасы; рукі таксама светлыя, сіняя куртка і кобальтавы фон. Ён сядзіць, абапершыся на чырвоны стол, дзе ляжыць жоўтая кніга і галінка наперстаўкі з ліловымі кветкамі» — Вінцэнт Ван Гог, 1890.

## Літаратура 
* Cynthia Saltzman: Das Bildnis des Dr. Gachet. Biographie eines Meisterwerks. Insel Verlag, Frankfurt 2003, ISBN 3-458-34577-9

## Спасылкі 
* Глыбокі аналіз карціны і яе гісторыя

Катэгорыя:Карціны Вінцэнта Ван Гога
Тэадор ван Гог

**Тэа (Тэадор) ван Гог** (; , Гаага - , Амстэрдам) — нідэрландскі кінарэжысёр, тэлепрадзюсар, публіцыст і акцёр, прапраўнучаты пляменнік жывапісца Вінцэнта ван Гога (праўнук брата мастака Тэа ван Гога). Быў забіты ісламскім радыкалам Махамедам Буеры ў 2004 годзе.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Свабода слова
Катэгорыя:Свабода веравызнання
Катэгорыя:Кінарэжысёры-дакументалісты Нідэрландаў
Катэгорыя:Ахвяры тэрактаў у Нідэрландах
Катэгорыя:Памерлі ад агнястрэльнай зброі
Катэгорыя:Памерлі ад халоднай зброі
Катэгорыя:Вінцэнт ван Гог

Катэгорыя:Кінарэжысёры Нідэрландаў
Віл ван Гог

**Вілеміна Якаба ван Гог** (больш вядомая як **Віл ван Гог**; ) — малодшая сястра мастака-постімпрэсіяніста Вінцэнта ван Гога і гандляра жывапісам Тэадоруса ван Гога. Феміністка.

## Біяграфія 
### Раннія гады 
Нарадзілася ў 1862 годзе. У ранні перыяд жыцця пражывала ў Грот-Зюндэрце з сям'ёй, даглядала за хворымі, была сядзелкай. У 1880-х гадах вяла перапіску са старэйшым братам Вінцэнтам, які жыў у Францыі. Неўзабаве пасля смерці брата, у 1890 годзе, яна атрымала працу ў бальніцы, дзе арганізавала «Нацыянальную выставу работ жанчын» (1898). Выстаўка мела вялікі поспех, прынесла выручку ў 20 000 гульдэнаў. Гэтыя сродкі пайшлі на патрэбы жаночых арганізацый у Нідэрландах.

### Псіхлячэбніца 
4 снежня 1902 г. Віл была шпіталізавана і ў хуткім часе перапраўлена ў псіхіятрычную бальніцу ў Эрмело з дыягназам «дыменцыя» на ранняй стадыі. Жанчына пражыла ў псіхбальніцах амаль 40 гадоў, і памерла ў маі 1941 года, у перыяд нямецкай акупацыі Нідэрландаў.

## Зноскі
## Літаратура 
* Berger, Renate: *Willemina Jacoba van Gogh (1862–1941): "Du bist sehr tapfer, liebe Schwester"*, in: *Schwestern berühmter Männer. Zwölf biographische Porträts*, ed. Luise F. Pusch, Insel, Frankfurt am Main, 1985, pp. 453–485 ISBN 3-458-32496-8

## Спасылкі 
* Біяграфія 

Катэгорыя:Постаці фемінізму