open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ісіхазм

з выявай Праабражэння і «фаворскага святла»]]
**Ісіха́зм** () — хрысціянская сузіральная практыка, характэрная для праваслаўя.

## Гісторыя 
Ісіхазм сфарміраваўся ў сярэднявеччы ў Візантыі на аснове манаскіх практык, вядомых з часоў раннехрысціянскіх пустэльнікаў накшталт Антонія Вялікага. У XIV ст. яго асноўным цэнтрам стаў Афон, а галоўным багасловам — Грыгорый Палама. Канчаткова ісіхазм быў прыняты Праваслаўнай Царквою ў другой палове 1350-х гг. у выніку перамогі Грыгорыя ў дыспуце з яго крытыкам Варлаамам з Калабрыі і асуджэннем Варлаама з боку Царквы.

Ісіхазм адыгрываў значную ролю ў рэлігійным жыцці праваслаўных манастыроў Сербіі, Валахіі, ВКЛ і Расіі ў XV — XVII стст. Ісіхазм практыкаваў Іасафат Кунцэвіч, член грэка-каталіцкага Ордэну Базыльян. Адыход ад ісіхазму быў абумоўлены разрывам шчыльных сувязей праваслаўных і грэка-каталіцкіх манахаў з Афонам. Тым не меней, спробы яго адраджэння прадпрымаліся ў Расійскай імперыі ў канцы XIX — пачатку XX ст.

Нягледзячы на крытыку ісіхазму з боку каталіцкіх і пратэстанцкіх тэолагаў, ён актыўна вывучаецца імі з XIX ст.

## Практыка 
Ісіхазм уяўляе сабою форму пустэльніцкага малення, падчас якога чалавек адчувае ісіхію — блаславенны спакой. Гэтаму садзейнічаюць аскетызм, спакой цела і волі, у некаторых выпадках — дыхальныя практыкаванні, пэўныя паставы цела, нямое паўтарэнне малітваў. Некаторыя манахі бачаць містычнае святло. Раннія прыхільнікі ісіхазму называлі яго «фаворскім святлом», убачаным апосталамі падчас праабражэння Ісуса і тлумачылі яго сузіранне як найвышэйшую мэту.

Галоўны ранні крытык ісіхазму, праваслаўны манах Варлаам з Калабрыі (каля 1290—1348 гг.) сцвярджаў, што афонскія манахі ў сваёй прастаце прызнаваліся, быццам бы бачылі ў святле аблічча Бога. Гэта супярэчыла хрысціянскім уяўленням пра немагчымасць назіраць Бога чалавечымі вачыма, бо Бог спазнаваем толькі дзякуючы яго стварэнням. Грыгорый Палама адказваў яму, што «фаворскае святло» мае нетварны характар і бачыцца не фізічнымі, а «змененымі» вачыма сілай Духа Святога. Далейшы дыспут паміж двума багасловамі закранаў існасць Бога. У апошнім выпадку аргументацыя Грыгорыя Паламы была бліжэй да існуючай праваслаўнай традыцыі, а таму была прынята Праваслаўнай Царквою.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Уладзімір Ігнатаў ІСІХАЗМ І БЕЛАРУСКАЕ АСВЕТНІЦТВА ПЕРШАЙ ПАЛОВЫ ХVII СТАГОДДЗЯ
* Гаранін С. Л. Літаратурная дзейнасць Францыска Скарыны ў сістэме развіцця перакладнога пісьменства Беларусі ХV — пачатку ХVІ стагоддзя
* Дзвінская Э. Духоўнае святло базыльянаў
* CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Hesychasm — New Advent
* Mitchell B. Liester Hesychasm: A Christian Path of Transcendence 

Катэгорыя:Хрысціянская тэрміналогія
Катэгорыя:Хрысціянскі містыцызм
Катэгорыя:Аскетызм
Катэгорыя:Праваслаўе
Стэфан VI (VII)

**Стэфан VI (VII)** (; ? — жнівень 897) — Папа Рымскі з 22 мая 896 года па жнівень 897 года. Задушаны ў турме.

## Біяграфія 
Рымлянін. Сын святара па імі Ян. Стэфан VI належаў да спалецкага феадальнага роду Гвіданідаў. Глава роду Гвіда і яго сын Ламберт прымусілі пантыфікаў Стэфана V (VI) і Фармозу каранаваць іх імператарамі Свяшчэннай Рымскай імперыі. Фармоз, аднак, павёў уласную гульню і паспрабаваў супрацьпаставіць Гвіданідам фігуру Арнульфа Карынтыйскага, у якім ён бачыў законнага спадчынніка прастола Карла Вялікага.

Пасля смерці Фармозы прыхільнікі Гвіданідаў ліквідавалі яго пераемніка Баніфацыя VI і авалодалі Рымам. Папам быў абраны Стэфан, які займаў тады епіскапскую кафедру ў Ананьі. Яго пантыфікат быў адзначаны беспрэцэдэнтным Трупным сінодам, ініцыятарам якога лічыцца Ламберт Спалецкі, каб дагадзіць спалетанцам, Стэфан VI інсцэніраваў жудасны суд над Фармозам, труп якога загадаў вырыць з магілы, апрануць у папскае адзенне і пасадзіць на лаву падсудных. Пасля судовага разбору Фармозу абвінавацілі ў парушэнні царкоўнага права. З яго знялі папскія адзення і адсеклі яму тры пальцы правай рукі, якой ён бласлаўляў народ. Затым пасечаны труп Фармоза быў кінуты ў Тыбр. Учынак Стэфана абурыў насельніцтва Рыма. Па сканчэнні некалькіх месяцаў тату заключылі ў турму, дзе ён быў задушаны.

Смерць Стэфана не прынесла царкве міру. На працягу наступных дванаццаці гадоў у Латэране панавалі міжусобіцы, кровапраліцце і тэрор.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Задушаныя
Катэгорыя:Царкоўныя дзеячы IX стагоддзя
Катэгорыя:Папы Рымскія
Метэазонд

**Метэазонд** — беспілотны аэрастат, прызначаны для вывучэння атмасферы. Складаецца з гумавай ці пластыкавай абалонкі, напоўненай вадародам ці геліем, і падвешанага да яе кантэйнера з апаратурай.

Прыборы дазваляюць вымяраць ціск паветра, вільготнасць, тэмпературу і іншыя параметры. Замеры перасоўвання шара дазваляюць вызначаць хуткасць ветра на розных вышынях. Інфармацыя, як правіла, перадаецца па радыё («радыёзонд»). Да ўкаранення радыё на метэазондах устанаўлівалі метэарографы, якія трэба было вяртаць на зямлю. Калі шар запускаюць толькі для вымярэння хуткасці ветру, то яго называюць «шар-пілот».

Вышынныя метэазонды могуць дасягаць вышыні 30-40 км. Рэкорд вышыні для ўльтратонкага поліэтыленавага метэазонда з дыяметрам 60 м складае 53,7 км (20 верасня 2013 года, Японія, Ціхі акіян).

## Закрыццё мяжы Беларусі з Літвой у 2025 годзе 
У кастрычніку 2025 года ўлады Літвы абвясцілі бяссрочнае закрыццё дзяржаўнай мяжы з Беларуссю. Гэтае рашэнне было прынятае з меркаванняў бяспекі, у прыватнасці ў сувязі з інцыдэнтамі, звязанымі з выкарыстаннем метэазондаў, якія массава выкарыстоўваліся для перасячэння мяжы.

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Метэаралогія
Лепельская партызанская брыгада імя І. В. Сталіна

**Лепельская партызанская брыгада імя І. В. Сталіна** — партызанская брыгада, сфарміраваная 1 ліпеня 1943 года ў выніку разбуйнення Чашніцкай партызанскай брыгады «Дубава». Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Лепельскага і Ушацкага раёнаў. 29 чэрвеня 1944 года брыгада (1003 партызаны) злучылася з Чырвонай Арміяй. Камандзіру брыгады Лабанку прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

## Склад 
* 1-ы атрад;
* 2-і атрад імя Дз. Ц. Караленкі;
* 3-і атрад;
* 4-ы атрад;
* 5-ы атрад;
* 8-ы атрад;
* 9-ы атрад імя С. А. Пацея;
* 13-ы атрад;
* дыверсійны атрад;
* артылерыйскі дывізіён;
* кавлерыйскі эскадрон.

## Камандаванне 
### Камандзіры 
* У. Е. Лабанок;
* Дз. Ц. Караленка;
* А. В. Ярмаш.

### Камісары 
* А. В. Ярмаш;
* У. Л. Качан.

### Начальнікі штаба 
* Дз. Ц. Караленка;
* М. Е. Атрашкевіч.

## Гісторыя 
Партызаны праводзілі дыверсіі на чыгуначных участках Лепель — Орша, Полацк — Маладзечна. У верасні 1943 года падарвалі больш за 2 тысячы рэек. У ліпені — катрычніку 1943 года разбілі нямецкія гарнізоны ў вёсках Катоўшчына, Парэчча, Студзёнка, Забаенне, вялі баі за вёску Іван-Бор, у раёне вёсак Свядзіца — Слабодка Лепельскага раёна. У ноч на 20 кастрычніка і 22 кастрычніка 1943 года разам з Чашніцкай партызанскай брыгадай «Дубава» ўдзельнічалі ў штурме нямецкага гарнізона ў Лепелі, у снежні вялі абарончыя баі каля вёсак Ліпнякі, Пуцілкавічы, Храмёнкі Лепельскага і Ушацкага раёнаў, у сакавіку 1944 года за вёскі Падлобныя, Заазер’е, Забалацце Лепельскага раёна. У красавіку — маі вялі баі супраць карнай аперацыі ў Полацка-Лепельскай партызанскай зоне. У чэрвені 1944 года разам з часцямі Чырвонай Арміі ўдзельнічалі ў баі за вёскі Шасцярні Ушацкага, Вокана і Свядзіца Лепельскага раёнаў.
 
## Памяць 
* брыгада ўвекавечана ў мемарыяльным комплексе «Прарыў» у ліку 16 партызанскіх брыгад;
* у 1965 годзе ў вёсцы Бароўка Лепельскага раёна, вёсцы Старынка Ушацкага раёна пастаўлены стэлы.

## Гл. таксама 
* Лепельская аперацыя
* Лепельскі бой
* Полацка-Лепельская бітва

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Савецкія партызанскія злучэнні, брыгады і атрады на акупіраванай тэрыторыі Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1943 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе
Партызанская брыгада імя Чырванасцяжнага Ленінскага камсамола

**Партызанская брыгада імя Чырванасцяжнага Ленінскага камсамола**  — партызанская брыгада, створаная ў лістападзе 1942 года. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Гарадоцкага, Суражскага і Мехаўскага раёна. 1 лістапада (атрады 1-ы і 3-і, штаб брыгады) і 3 снежня 1943 года брыгада (363 партызаны) злучылася з Чырвонай Арміяй. Партызану М. Ф. Сільніцкаму было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

## Склад 
Брыгада была створана на базе атрада Д. Ф. Райцава, вылучанага з 1-й Беларускай партызанскай брыгады, і прысланых з савецкага тылу атрадаў імя Лазо і «Сібірак». Пры стварэнні брыгады былі арганізаваныя атрады: 1-ы, 2-і, 3-і і 4-ы, у ліпені 1943 года был створаны 7-ы атрад. У лютым 1943 года атрады імя Лазо і «Сібірак», а ў верасні 1943 2-і і 4-ы былі вылучаны з брыгады і перадыслацыраваны  ва Ушацкі і Чашніцкі раёны, пазней яны ўвайшлі ў партызанскую брыгаду імя ВЛКСМ.

## Камандаванне 
### Камандзір 
* Д. Ф. Райцаў

### Камісары 
* В. К. Перуноў;
* І. І. Карнавухаў (выконваў абавязкі);
* А. Я. Федарэнка (выконваў абавязкі);
* В. С. Цыганкоў.

### Начальнікі штаба 
* І. І. Карнавухаў;
* Р. Н. Мельянцоў (выконваў абавязкі);
* М. Я. Паддубны;
* А. Я. Федарэнка.

## Гісторыя 
Атрад Д. Ф. Райцава ўдзельнічаў у стварэнні Суражскай партызанскай зоны. Партызаны рабілі дыверсіі на чыгунцы і шашы Віцебск — Гарадок. У жніўні 1943 года падарвалі 120 рэек. У лютым — сакавіку, чэрвені 1943 года вялі баі супраць карнікаў.  

## Памяць 
У 1972 годзе каля вёскі Хамякова Віцебскага раёна ў гонар брыгады была пастаўлена стэла, у 1975 годзе ў вёскі Кабішча Гарадоцкага раёна — стэла.

## Гл. таксама 
* Курынскі бой

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Бригада им. Краснознамённого Ленинского комсомола 

Катэгорыя:Савецкія партызанскія злучэнні, брыгады і атрады на акупіраванай тэрыторыі Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1942 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1943 годзе
Лёзненская партызанская брыгада

**Лёзненская партызанская брыгада** — партызанская брыгада, створаная ў маі 1943 года. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Лёзненскага, Сенненскага, Чашніцкага, Бешанковіцкага, Багушэўскага, Лепельскага, Ільянскага, Крупскага і Халопеніцкага раёнаў. 28 чэрвеня 1944 года брыгада (604 партызаны, 3 батальёны, 13 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.

## Склад 
Брыгада была створана на базе атрадаў «Граза» (потым 1-ы), імя Чапаева (потым 2-і імя І. П. Спірыдонава) і «Буравеснік» (потым 3-і), вылучаных з партызанскай брыгады «Аляксея» (пазней партызанская брыгада імя А. Ф. Данукалава). 14-ы атрад у чэрвені 1944 года быў расфарміраваны. На дату злучэння з Чырвонай Арміяй у склад брыгады ўваходзілі:
* 4 батальёны;
* 1-ы атрад;
* 2-і атрад імя Спірыдонава;
* 3-і атрад;
* 4-ы атрад;
* 5-ы атрад;
* 6-ы атрад;
* 7-ы атрад;
* 8-ы атрад;
* 9-ы атрад;
* 10-ы атрад;
* 11-ы атрад;
* 12-ы атрад;
* 13-ы атрад.

## Камандаванне 
### Камандзір 
* П. І. Кірылаў

### Камісары 
* А. Ц. Шчарбакоў;
* Ц. П. Шакінка;
* М. В. Комлеў (выконваў абавязкі);
* К. М. Кірылаў (загінуў).

### Начальнік штаба 
* І. Дз. Крупін

## Гісторыя 
Партызаны праводзілі дыверсіі на чыгунцы Віцебск — Смаленск, шашэйных і грунтавых дарогах. У «рэйкавай вайне» на чыгунцы Віцебск — Орша падарвалі каля 400 рэек. У кастрычніку 1943 года ўдзельнічалі ў штурме нямецкага гарнізона ў гарадскім пасёлку Чашнікі, удзельнічалі ў Лепельскай аперацыі. Разбілі нямецкія гарнізоны ў вёсках Смаляны (кастрычнік 1943) Чашніцкага, Багданава (люты 1944), Сенненскага, Чэрцы і Шубнікі (сакавік 1944) Лепельскага раёнаў. У маі 1944 года брыгада зрабіла баявы марш у Вілейскую вобласць, у маі — чэрвені ў Ільянскім раёне вяла баі з карнікамі.

## Гл. таксама 
* Чашніцкія баі

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Савецкія партызанскія злучэнні, брыгады і атрады на акупіраванай тэрыторыі Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1943 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе
Фішман

**Фішман** — яўрэйскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Барыс Фішман (нар. 1979) — амерыканскі пісьменнік.
* Генадзь Уладзіміравіч Фішман (нар. 1959) — беларускі савецкі лёгкаатлет.
* Джэральд Фішман (нар. 1943) — амерыканскі астрафізік.
* Ізраіль Самуілавіч Фішман (1914—2004) — доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар Казанскага ўніверсітэта.
* Менахем Фішман — фатограф канца XIX века, уладальнік уласнага фотаатэлье ў Магілёве.
* Міхаіл Уладзіміравіч Фішман — расійскі журналіст і тэлевядучы
Міхаіл Іосіфавіч Кулак

**Міхаіл Іосіфавіч Кулак** (, Столін, Брэсцкая вобласць — ) — беларускі спецыяліст у галіне механікі дэфармуемага цвёрдага цела, кампазіцыйных матэрыялаў. Доктар фізіка-матэматычных навук (1994), прафесар (1997).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі тэхналагічны інстытут (спецыяльнасць «Лесаінжынерная справа», 1973; аспірантура, спецыяльнасць «Тэарэтычная фізіка», 1982; дактарантура, спецыяльнасць «Тэхналогія і абсталяванне дрэваапрацоўчых вытворчасцей, драўніназнаўства», 1993).
    
Працаваў у Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (1973—2017; кафедра тэарэтычнай механікі (з 1973), загадчык праблемнай навукова-даследчай лабараторыі комплекснай перапрацоўкі драўнянай сыравіны (1985—1990); кафедра вылічальнай тэхнікі, дацэнт (з 1993); з 1995 — кафедра паліграфічных вытворчасцей, прафеса, загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: статыстычная механіка дысперсных сістэм і кампазіцыйных матэрыялаў; лікавыя метады; тэорыя кіравання; фрактальная тэорыя структурна-механічных уласцівасцей дысперсных і кампазіцыйных матэрыялаў. Заснавальнік навуковай школы па тэхналогіі, абсталяванні і арганізацыі вытворчасці ў выдавецка-паліграфічным комплексе.

## Узнагароды 
Ганаровыя граматы Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь (2005, 2010), Беларускага дзяржаўнага тэхналагічнага ўніверсітэта (2000, 2010), нагрудны знак «Выдатнік друку Беларусі» (2007).

## Бібліяграфія 
* Исследование динамических свойств молекулярных конденсированных систем на основе кинетических функций условных распределений : автореферат диссертации … кандидата физико-математических наук : 01.04.02 / Кулак Михаил Иосифович. — Минск, 1982.
* Фрактальная механика материалов / М. И. Кулак. — Минск, 2002.
* Управление издательско-полиграфическим комплексом: организационно-экономические аспекты / С. А. Ничипорович, М. И. Кулак, Н. В. Неверов. — Москва, 2003.
* Методы теории фракталов в технологической механике и процессах управления / М. И. Кулак, С. А. Ничипорович, Д. М. Медяк. — Минск, 2007.
* Организационное управление в полиграфической промышленности / С. А. Ничипорович, М. И. Кулак, Н. Э. Трусевич. — Смоленск, 2004.
* Допечатная подготовка газетных изданий с помощью настольных издательских систем / М. И. Кулак, Т. А. Долгова. — Минск, 2001.

## Літаратура 
* Кулак Міхаіл Іосіфавіч / Я. Г. Міляшкевіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1999. — Т. 8. — С. 571.
* Кулак Михаил Иосифович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 4. — С. 343.
* Кулак Міхаіл Іосіфавіч // Хто ёсць хто ў Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце. — Мінск, 2010. — С. 161.
Навум Мееравіч Гурвіч

**Навум Мееравіч Гу́рвіч** (, — ) — беларускі артыст балета.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 18 чэрвеня 1901 года ў Мінску.

У 1928—1930 гадах вучыўся ў балетным класе Беларускага музычнага тэхнікума, у 1930—1933 гадах — у Беларускай студыі оперы і балета.

У 1933—1958 гадах — артыст Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі, у 1942—1943 — у .

Памёр 11 сакавіка 1991 года.

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1947 года.

## Творчасць 
Характарны танцоўшчык. Выконваў ігравыя партыі, характарныя і народныя танцы ў балетах «Лебядзінае возера» П. Чайкоўскага (Ротбарт; танцы іспанкі, мазурка), «Бахчысарайскі фантан» Б. Асаф’ева (бацька Марыі; кракавяк, мазурка), «Князь-возера» В. Залатарова (Ігнат), «Салавей» М. Крошнера (Настаўнік танцаў), «Канёк-Гарбунок» Ц. Пуні (цыганскі танец), «Чырвоны мак» Р. Гліэра (танцы матросаў, Феніксаў, факстрот, 1933; танец чорных воінаў, 1947), «Дон Кіхот» Л. Мінкуса (арагонес, эспада, 1934; лаліта, фанданга, 1947), «Марная засцярога» П. Л. Гертэля (цыганскі танец), «Арлекінада» Р. Дрыга (Сябры Каламбіны, танец Дам і Валетаў, іспанскі), у операх «Кармэн» Ж. Бізэ, «Пікавая дама» П. Чайкоўскага (пастараль), «Фаўст» Ш. Гуно, «Страшны двор» С. Манюшкі, «Травіята» Дж. Вердзі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Артысты балета паводле алфавіта
Катэгорыя:Артысты балета XX стагоддзя
Катэгорыя:Артысты балета Беларусі
Якаў Ісакавіч Вяпрынскі

**Я́каў Іса́кавіч Вяпры́нскі** (,  — ) — артыст балета.

## Біяграфія 
У 1932—1933 гадах вучыўся ў Беларускай студыі оперы і балета.

У 1933—1041 і 1943—1961 — артыст Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі.

У 1941—1943 гадах — саліст балета .

## Творчасць 
Адзін з вядучых характарных танцоўшчыкаў беларускай балетнай сцэны 1940 — 1950-х гадоў. Пластычная выразнасць, акцёрскае майстэрства дазвалялі Вяпрынскаму выконваць цэнтральныя ігравыя і мімічныя партыі ў балетах класічнага і савецкага рэпертуару. Сярод іх: Клод («Эсмеральда» Ц. Пуні), Брамін, Эспада («Баядэрка» і «Дон Кіхот» Л. Мінкуса), Бірбанта («Карсар» А. Адана), Нуралі, Гірэй («Бахчысарайскі фантан» Б. Асаф’ева), Лі-Шан-фу («Чырвоны мак» Р. Гліэра), Вільджон («Сцежкаю грома» К. Караева), Бармалей («Доктар Айбаліт» І. Марозава).

У нацыянальных балетах выконваў ролі Князя («Князь-возера» В. Залатарова), Макара («Салавей» М. Крошнера).

Сярод іншых работ танцавальныя нумары ў операх: палавецкія танцы («Князь Ігар» А. Барадзіна), іспанскі танец («Кармэн» Ж. Бізэ), мазурка, іспанскі танец («Лебядзінае возера» П. Чайкоўскага).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Артысты балета паводле алфавіта
Катэгорыя:Артысты балета XX стагоддзя
Катэгорыя:Артысты балета Беларусі
Партызанская брыгада М. М. Нікіціна

**Партызанская брыгада М. М. Нікіціна ** — партызанская брыгада, створаная ў ліпені 1942 года на базе атрадаў М. М. Нікіціна, А. В. Балікевіча, Я. А. Прыданнікава і іншых. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Бягомльскага, Валожынскага, Дзяржынскага, Івянецкага, Рудзенскага, Уздзенскага, Ушацкага, Чэрвеньскага раёнаў. У кастрычніку 1942 года ў брыгадзе быў 391 партызан і 6 атрадаў. У лістападзе брыгада выйшла ў савецкі тыл, дзе была расфарміравана.

## Склад 
* 1-ы атрад;
* 2-і атрад;
* 3-і атрад;
* 4-ы атрад;
* 5-ы атрад;
* 6-ы атрад.

## Камандаванне 
### Камандзір 
* М. М. Нікіцін

### Камісар 
* А. М. Гваздзёў

### Начальнікі штаба 
* Васільеў
* Н. С. Панкратаў

## Гісторыя 
Баявыя аперацыі партызаны праводзілі на чыгунцы Койданава — Мінск і на шашэйных дарогах. Падарвалі 3 эшалоны, 32 аўтамашыны, 12 мастоў, разграмілі 8 нямецкіх апорных пунктаў. Падчас карнай аперацыі «Рыга» (15—16 мая 1942 года) партызанскія атрады М. М. Нікіціна сустрэлі карнікаў ва ўрочышчы Воўчы Востраў (за 6 км на поўнач ад Шацка) і вымусілі адступіць. 14 чэрвеня 1942 года атрад Нікіціна правёў бой у Александроўскім лесе. У жніўні 1942 года партызаны зрабілі рэйд у Налібоцкую пушчу, потым за лінію фронту. У верасні ўдзельнічалі ў нападзе на нямецкі гарнізон у Ушачах.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Савецкія партызанскія злучэнні, брыгады і атрады на акупіраванай тэрыторыі Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1942 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1942 годзе
Партызанская брыгада «Полымя»

**Партызанская брыгада «Полымя»** — партызанская брыгада, створаная ў чэрвені 1943 года на базе атрадаў «Полымя», арганізаванага ў ліпені 1942 года, і імя Чапаева, вылучаных з партызанскай брыгады «За Радзіму» імя А. К. Флегантава. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Пухавіцкага раёна. 2 ліпеня 1944 года брыгада (634 партызаны, 4 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй. Камандзіру брыгады Філіпскіх было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

## Склад 
* атрад «Полымя»;
* атрад «Перамога»;
* атрад «Слава»;
* атрад імя Чапаева.

## Камандаванне 
### Камандзір 
* Я. Ф. Філіпскіх

### Камісар 
* І. П. Шаршнёў

## Начальнік штаба 
* М. П. Тарыкаў

## Гісторыя 
Партызаны разам з брыгадамі Мінскай зоны вялі баі па ачышчэнню тэрыторыі Пухавіцкага і сумежных з ім раёнаў ад нямецкіх войск, за ўтрыманне партызанскай зоны, прарываліся з блакады (сакавік, снежань 1943, май 1944 гадоў), Правялі больш за 140 дыверсій па падрыву эшалонаў, на ўчастках  Пухавічы — Талька, Рудзенск — Дрычын. У «рэйкавай вайне» на чыгуначным участку Пухавічы — Талька (3.8.1943) і Седча — Міханавічы (13.8.1943) падарвалі больш за 1,5 тысячы рэек. Двойчы ўзрывалі мост цераз рэку Блужа (ліпень 1943), у кастрычніку 1943 падарвалі нафтабазу ў Мар’інай Горцы. Разам з Чырвонай Арміяй вызвалілі гарадскі пасёлак Мар’іна Горка.

## Памяць 
У 1965 і ў 1969 гадах у вёсках Падкоссе і Балачанка Пухавіцкага раёна ў гонар брыгады былі пастаўлены помнікі.

## Гл. таксама 
* Талькаўская аперацыя

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Савецкія партызанскія злучэнні, брыгады і атрады на акупіраванай тэрыторыі Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1943 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе
Партызанская брыгада «Няўлоўныя»

**Партызанская брыгада «Няўлоўныя»** (**Спецбрыгада НКДБ СССР**) — партызанская брыгада, створаная 1 сакавіка 1942 года, калі атрад у 28 чалавек быў перапраўлены ў нямецкі тыл, дзе папоўніўся мясцовым насельніцтвам. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Дрысенскага, Лепельскага, Полацкага, Расонскага, Браслаўскага, Куранецкага, Глыбоцкага, Докшыцкага, Маладзечанскага, Мёрскага, Пастаўскага, Валожынскага, Іўеўскага, Лідскага, Навагрудскага, Навамышскага, Мінскага раёнаў. Дыверсійныя і разведвальныя групы брыгады дзейнічалі таксама на тэрыторыі Пскоўскай вобласці, Літоўскай ССР і Латвійскай ССР. 12 ліпеня 1944 брыгада (1132 чалавекі) злучылася з Чырвонай Арміяй. Камандзіру брыгады Пруднікаву было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

## Склад 
У асобныя перыяды склад брыгады дасягаў 1700 чалавек. За ўвесь час дзеянняў брыгада налічвала 16 атрадаў. У кастрычніку 1943 года яна была рэарганізавана: частка яе асабовага складу перададзена на фарміраванне брыгады А. М. Крыўскага, некалькі атрадаў і груп пакінуты ў былых месцаў дзеянняў. З атрадамі, якія засталіся (633 байцы), у кастрычніку — снежні 1943 года перадыслакавана з Полацкага раёна ў Юрацішкаўскі.

## Камандаванне 
### Камандзіры 
* М. С. Пруднікаў;
* А. Р. Марозаў

## Гісторыя 
Партызаны правялі больш за 140 баявых аперацый, пусцілі пад адхон шмат эшалонаў, збілі 10 самалётаў, узарвалі і спалілі 104 чыгуначныя і шашэйныя масты, больш за 80 аўтамашын і трактароў, 12 дрызін і матавозаў, 6 складоў, сапсавалі 50 км тэлефонна-тэлеграфных ліній, 1170 чыгуначных рэек і іншага. Перадавалі камандаванню Чырвонай Арміі звесткі разведкі, у чэрвені 1942 года разведчыкі брыгады здабылі і пераправілі ў Маскву 23 сакрэтныя карты нямецкага камандавання з пазначаным на іх аператыўным становішчам.

## Памяць 
* у 1965 годзе ў гонар брыгады ў Лідзе ў гонар брыгады пастаўлена стэла.
* у 1965 годзе ў вёсцы Шчаперня Полацкага раёна ў гонар брыгады пастаўлены абеліск.
* у 1969 годзе ў вёсцы Бакшты Іўеўскага раёна ў гонар брыгады пастаўлены абеліск.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Савецкія партызанскія злучэнні, брыгады і атрады на акупіраванай тэрыторыі Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1942 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе
Троіцкая гара (Гомель)

**Троіцкая гара** — колішняе невялікае ўзвышша ў Гомелі. Знаходзілася на рагу сучасных вуліц Сялянскай і Савецкай. Выразна прасочваецца на плане 1838 г. 

Назву атрымала ад збудаванай тут у першай палове ХІХ ст. Троіцкай царквы. Падчас Стракапытаўскага паўстання сакавіка 1919 г. выкарыстоўвалася паўстанцамі для артылерыйскага абстрэлу штаба бальшавікоў у гатэлі «Савой» на вуліцы Мясніцкай (Камунараў). 

У наш час перапад рэльефу (уздым) тут заўважаецца толькі на адрэзку вуліцы Савецкай ад скрыжавання з Ірынінскай да скрыжавання з Сялянскай. Перапад між скрыжаваннямі з вуліцай Сялянскай і з вуліцай Камунараў адсутнічае.
Катэгорыя:Геаграфія Гомеля
Катэгорыя:Гісторыя Гомеля
Партызанская брыгада «Разгром»

**Парызанская брыгада «Разгром»** — партызанская брыгада, створаная ў кастрычніку 1942 года на базе атрадаў «Разгром», арганізаванага ў лютым 1942, «Камуніст», «Сцяг», «Іскра», арганізаванага ў маі 1942 года. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Барысаўскага, Смалявіцкага, Чэрвеньскага раёнаў. 2 ліпеня 1944 года брыгада (1721 партызан, 6 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.

## Склад 
* атрад «Разгром»;
* атрад «Іскра»;
* атрад «Сцяг»;
* атрад «Радзіма»;
* атрад «Мсцівец»;
* атрад імя Суворава.

## Камандаванне 
### Камандзіры 
* П. Ц. Клявакін;
* М. Х. Балан

### Камісары 
* С. І. Лашук;
* С. А. Собалеў;
* А. В. Зямскоў;
* І. В. Лакціёнаў

### Начальнікі штаба 
* К. С. Сасункевіч;
* А. Ц. Кароткі;
* В. В. Дручкоў

## Гісторыя 
15 лютага 1943 года партызаны разграмілі торфапрадпрыемства ў Смалявіцкім раёне. На чыгуначных участках Жодзіна — Пліса 19 верасня 1943 года і Смалявічы — Калодзішчы 20 чэрвеня 1944 года падарвалі больш за 2 тысячы рэек. 14 мая 1944 разграмілі нямецкія гарнізоны ў вёсках Зарэчча і Пятровічы Смалявіцкага раёна, 28 мая 1944 — у вёсцы Цешкаўка Барысаўскага раёна, 14 чэрвеня 1944 года — чыгуначную станцыю Пліса. 21 чэрвеня 1944 года вялі бой з карнікамі ў Смалявіцкім раёне.

## Друк 
Партыйнай і камсамольскай арганізацыямі партызанскай брыгады выдавалася падпольная газета «Разгом».

## Памяць 
У 1982—1984 гадах у вёсцы Раваніцкая Слабада Чэрвеньскага раёна ў гонар брыгады створаны мемарыяльны комплекс «Разгром».

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Савецкія партызанскія злучэнні, брыгады і атрады на акупіраванай тэрыторыі Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1942 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе
Гаўптвахта

**Гаўптвахта** (ад , літаральна - «галоўная варта») — спецыяльнае памяшканне, абсталяванае пры ваенных камендатурах для ўтрымання ваеннаслужачых пад арыштам. Гістарычна, гаўптвахтай называлі каравульны пост.

Адзіная гаўптвахта ва Узброеных Сілах Беларусі знаходзіцца пры Мінскай ваеннай камендатуры.

Уладкаванне і функцыянаванне гаўптвахты рэгулюецца воінскімі статутамі Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь.

Згодна з дысцыплінарным статутам, рашэнне аб арышце ваеннаслужачага выносіць камандзір (начальнік) ваеннаслужачага. Тэрмін арышту са зместам на гаўптвахце вызначае таксама камандзір (начальнік) арыштаванага.. Тым самым, у рашэнні аб асуджэнні вайскоўца не прымаюць удзел судовыя органы.

## Відэа 
* Гауптвахта. Эксклюзив // Проверено на себе. Женский взгляд — ВаенТВ

Катэгорыя:Ваенная служба
Катэгорыя:Ваеннае права
Катэгорыя:Пакаранні
Лінкальн (акруга, Мэн)

**Акруга Лінкальн** () — акруга на поўдні штата Мэн, ЗША. Насельніцтва на 2020 год складала  чалавек. Адміністрацыйны цэнтр — горад Уіскасет.

Акруга была заснавана ў 1760 годзе Генеральным судом Масачусэтса з часткі акругі Ёрк, і названа ў гонар англійскага горада Лінкальн.

## Геаграфія 
Плошча акругі складае  км², з іх  км² (65 %) — суша, а 631 км² (35 %) — вада. Размешчаны ў прыбярэжным рэгіёне, абмежаваным на поўдні залівамі Шыпскот і Масконгус, і ўключае некалькі астравоў у Атлантычным акіяне. На паўночным беразе возера Дамарыскота размешчаны Дзяржаўны парк возера Дамарыскот..

### Суседнія акругі 
* Нокс — усход
* Сагадахок — захад
* Уалдо — паўночны ўсход
* Кенэбек — поўнач

## Дэмаграфія 
Паводле перапісу 2020 года ў акрузе Лінкальн жылі  чалавек. Сярэдні ўзрост насельніцтва — 51,2 год. Насельніцтва акругі па ўзроставым дыяпазоне размеркавалася наступным чынам: 16,9 % — жыхары маладзейшыя за 18 гадоў, 55,3 % — ад 18 да 65 гадоў і 27,8 % — ва ўзросце 65 гадоў і старэй. Расавы склад: белыя — 94,3 %, афраамерыканцы — 0,5 %, карэнныя амерыканцы — 0,3 % і азіяты — 0,7 %. 1,1 % насельніцтва — лацінаамерыканцы.

У 2020 годзе медыяны даход на сям’ю ацэньваўся ў  $, на хатнюю гаспадарку — у  $. 10,6 % насельніцтва пражываюць за рысай беднасці. 37,6 % маюць вышэйшую адукацыю. 51,3 % былі супрацоўнікамі прыватных кампаній, 7,1 % — самазанятыя работнікі, 13,2 % — супрацоўнікі прыватных некамерцыйных арганізацый, 14,8 % — дзяржаўныя служачыя, 13,6 % — самазанятыя ў уласным незарэгістраваным бізнесе або хатняй гаспадарцы.

## Галерэя 

Image:WaldoboroME OrffCornerCommunityChurch.jpg|Царква ва Уалдабора, Мэн
Image:NobleboroME DamariscottaLake.jpg|Возера Дамарыскота
Image:1870 Customs House Wiscasset Maine.jpg|Дом мытні 1870 года ва Уіскасеце

Катэгорыя:Акругі Мэна
Анатоль Фёдаравіч Кашкер

**Анатоль Фёдаравіч Кашкер** (, Прачыстае, Яраслаўская губерня, РСФСР — ) — беларускі акцёр тэатра і кіно. Заслужаны артыст Беларусі (1980).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1928 годзе ў с. Прачыстае Яраслаўскай губерні РСФСР. Бацька працаваў чыноўнікам на чыгунцы, меў грэцкія карані.

У 1942—1944 гадах працаваў токарам на Краснаглінскай чыгуначнай галіне ў Куйбышаве. У 1944—1947 гадах вучыўся ў сярэдняй школе № 64 г. Куйбышава. У 1947—1948 гадах — акцёр Тэатра юнага гледача (г. Куйбышаў). У 1948 годзе паступіў у Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут, які скончыў у 1952 годзе па спецыяльнасці «Артыст драмы».

У 1950—1955 гадах і з 1957 года да апошніх дзён жыцця — акцёр Дзяржаўнага рускага драматычнага тэатра імя М. Горкага. У 1955—1957 гадах працаваў акцёрам у Тэатры юнага гледача ў Мінску, дзе вялікім поспехам стала роля Сяргея Бружака ў спектаклі «Як гартавалася сталь» М. Астроўскага. З 1971 года выкладаў тэхніку маўлення ў Беларускім дзяржаўным тэатральна-мастацкім інстытуце.

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1961 года.

Памёр у 1994 годзе. Пахаваны ў Мінску на Паўночных могілках.

## Творчасць 
Характарны акцёр, майстар эпізоду. Творчасць вызначалася лаканізмам, дакладнасцю ў адборы мастацкіх сродкаў. Сярод роляў: Важаватаў («Беспасажніца» А. Астроўскага), Адам («Маскарад» М. Лермантава), Сімяонаў-Пішчык («Вішнёвы сад» А. Чэхава), Драбязгін, Башкін («Варвары», «Ягор Булычоў і іншыя» М. Горкага), Санька («Два капітаны» В. Каверына), Іван Іванавіч («Лазня» У. Маякоўскага), Солнышкін і Даніла («Далёкая дарога» і «Домік на ўскраіне» А. Арбузава), Чарнявы («Энергічныя людзі» В. Шукшына), Фрэдзі («Пігмаліён» Б. Шоу), Хойтпляйн («Арно, прынц, фон Волькенштайн» Р. Штраля) і інш.

## Выбраная фільмаграфія 
* «Ля сіняй бухты» (1976).
* «Атланты і карыятыды» (1980).
* «Плач перапёлкі» (1990) — *Хоня Сыркін*.
* «Кешка і барада» (1993).

## Сям’я 
* Сын — Аляксей Анатольевіч Кашкер.
* Сын — Андрэй Анатольевіч Кашкер (нар. 1958) — беларускі і ізраільскі акцёр тэатра.

## Узнагароды 
* Медаль «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»,
* юбілейны медаль «Трыццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»,
* медаль «Ветэран працы»,
* грамата Вярхоўнага Савета БССР,
* грамата Міністэрства культуры БССР,
* ганаровая грамата Міністэрства культуры БССР і Беларускага рэспубліканскага камітэта работнікаў культуры,
* Заслужаны артыст БССР (1980).

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Акцёры тэатра Расіі
Катэгорыя:Акцёры тэатра Беларусі
Мар’ю Лаўрысцін

**Мар’ю Лаўрысцін** (; нар. , ) — эстонскі сацыёлаг, інтэлектуал і палітык. Прафесар Тартускага ўніверсітэта. Ганаровы грамадзянін Тарту. Сустаршыня Народнага фронту Эстоніі, у 1992—1994 гадах — міністр сацыяльных спраў Эстонскай Рэспублікі.

## Біяграфія 
Дачка дзеячаў эстонскага камуністычнага руху Ёханеса Лаўрысціна і Вольгі Лаўрысцін. Сястра палітыка і тэатральнага дзеяча Яака Аліка (сына Вольгі Лаўрысцін і Хендрыка Аліка).

У 1966 годзе скончыла факультэты журналістыкі і сацыялогіі Тартускага ўніверсітэта. У 1976 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю ў Маскоўскім дзяржаўным універсітэце.

У 1980 годзе падпісала «Ліст сарака» — заклік сарака эстонскіх інтэлектуалаў супраць палітыкі русіфікацыі ў Эстонскай ССР.

У 1988 годзе разам з Эдгарам Савісаарам стварыла і ўзначальвала Народны фронт Эстоніі, палітычны рух, які адыграў вядучую ролю ў дасягненні незалежнасці Эстоніі ад СССР. У 1989 годзе была абрана дэпутатам З’езда народных дэпутатаў СССР ад Тартускай тэрытарыяльнай выбарчай акругі № 750 Эстонскай ССР. Намеснік старшыні (спікера) Вярхоўнага Савета Эстонскай ССР. Член Камісіі Савета Саюза па пытаннях працы, цэн і сацыяльнай палітыкі.

З 1990 годзе прымала ўдзел у працы Кангрэса Эстоніі.

З чэрвеня 1990 года да 8 верасня 1990 года была старшынёй Эстонскай сацыял-дэмакратычнай партыі незалежнасці (). Пасля аб’яднання партыі (8 верасня 1990 года) з Дэмакратычнай партыяй працы Эстоніі, Рускай сацыял-дэмакратычнай партыяй Эстоніі і з Замежным аб’яднаннем Сацыялістычнай партыі Эстоніі ў адзіную Сацыял-дэмакратычную партыю Эстоніі () Мар’ю Лаўрысцін была абрана старшынёй і займала гэтую пасаду да 1995 года.

З 21 кастрычніка 1992 года па 20 верасня 1994 года займала пасаду міністра сацыяльных спраў у першым урадзе Марта Лаара.

Катэгорыя:Міністры Эстоніі
Катэгорыя:Сацыёлагі Эстоніі
Катэгорыя:Сацыёлагі СССР
Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР ад акруг Эстоніі
Катэгорыя:Члены Рыйгікогу
Катэгорыя:Жанчыны-палітыкі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Эстонскай ССР
Катэгорыя:Дэпутаты Савета Саюза Вярхоўнага Савета СССР ад акруг Эстоніі
Яан Каплінскі

**Яан Каплінскі** (; , , Эстонская ССР — ) — эстонскі , , , . Ганаровы грамадзянін Тарту.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 22 студзеня 1941 гады. Сын паляка і эстонкі. Бацька, філолаг Ежы Каплінскі (1903—1943), быў арыштаваны ў першы год пасля далучэння Эстоніі да СССР у 1940 годзе і загінуў у зняволенні. Маці, Нора Каплінскі, была перакладчыцай французскай літаратуры. Яан вырас у Тарту і праводзіў летні час у сваякоў у ваколіцах Выру. Вучыўся ў Тартускім універсітэце, дыплом па раманскай філалогіі (1966). Фармаваўся ў коле тартускіх семіётыкаў (Ю. М. Лотман і інш.), разам з тым выпрабаваў глыбокі ўплыў усходняй філасофіі, перш за ўсё — будызму, адным з настаўнікаў у якім быў для яго выбітны тэолаг, філосаф, філолаг і паэт Уку Мазінг (1909—1985).

Ініцыятар і адзін з аўтараў «Ліста сарака» (1980) — адозвы сарака эстонскіх інтэлектуалаў супраць палітыкі русіфікацыі ў Эстонскай ССР. Памёр 8 жніўня 2021 года.

Катэгорыя:Эстонскамоўныя паэты
Катэгорыя:Эстонскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Члены Рыйгікогу
Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на эстонскую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з кітайскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з французскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з іспанскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі са шведскай мовы
Пеэтэр Тульвістэ

**Пеэтэр Тульвістэ** (; ,  — ) — эстонскі псіхолаг і дзяржаўны дзеяч, член Эстонскай акадэміі навук. Ганаровы грамадзянін Тарту.

Вучань А. Лурыя. У 1969 годзе скончыў факультэт псіхалогіі МДУ імя Ламаносава, у 1975 годзе там жа абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Аб сацыяльна-гістарычным развіцці пазнавальных працэсаў: на матэрыяле замежных эксперыментальна-псіхалагічных даследаванняў». У 1987 годзе абараніў у МДУ імя Ламаносава доктарскую дысертацыю на тэму «Культурна-гістарычнае развіццё вербальнага мыслення».

У 1969—1971 гадах — інжынер у Тартускім універсітэце, у 1974—1975 гадах — выкладчык на кафедры логікі і псіхалогіі Тартускага ўніверсітэта. У 1975—1978 гадах — старшы выкладчык кафедры псіхалогіі Тартускага ўніверсітэта. У 1978—1988 гадах — дацэнт кафедры псіхалогіі Тартускага ўніверсітэта. У 1988—1992 гадах — прафесар кафедры псіхалогіі Тартускага ўніверсітэта, у 1990—1991 гадах выкладаў ва Універсітэце Кларка ў Вустэры (штат Масачусетс, ЗША). У 1991—1993 гадах — кіраўнічы дэкан факультэта філасофіі Тартускага ўніверсітэта, у 1992 годзе выкладаў у Інстытуце германістыкі Гамбургскага ўніверсітэта, у 1992—1993 гадах — навуковы прарэктар Тартускага ўніверсітэта, у 1993—1998 гадах — рэктар Тартускага ўніверсітэта, у 1994—2004 гадах — віцэ-прэзідэнт Эстонскай акадэміі навук, у 2002—2003 гадах — галоўны дарадца па навуцы і адукацыі Вышэйшай ваеннай школы Узброеных сіл Эстоніі.

Катэгорыя:Выпускнікі МДУ
Катэгорыя:Дактары медыцынскіх навук
Катэгорыя:Псіхолагі СССР
Катэгорыя:Псіхолагі Эстоніі
Катэгорыя:Члены партыі «Саюз Айчыны і Res Publica»
Катэгорыя:Члены Рыйгікогу
Катэгорыя:Рэктары
Катэгорыя:Дэканы
Могілкі Лійва

**Могілкі Лі́йва** ( — Пясочныя могілкі) — могілкі ў горадзе Таліне, Эстонія. Размешчана ў мікрараёне Лійва (вуліца Кальмісту 34). Агульная плошча — 64 га. Да 1978 года з’яўляліся самымі вялікімі могілкамі Таліна. Унесены ў Дзяржаўны рэгістр помнікаў культуры Эстоніі як помнік гісторыі.

## Гісторыя 
Могілкі выкарыстоўваюцца з 1935 года. Яго планіроўкай займаўся кіраўнік праектнага бюро будаўнічага аддзела талінскай гаруправы Херберт Ёхансан (1884—1964); ён жа спраектаваў могілкавыя будынкі.

Афіцыйнае адкрыццё могілак адбылося 22 верасня 1935 года.

На тэрыторыі могілак знаходзіцца збудаваная ў 1934—1935 гадах капліца (архітэктар Херберт Ёхансан, унесеная ў Дзяржаўны рэгістр помнікаў культуры Эстоніі як помнік архітэктуры), брацкая магіла 164 савецкіх ваеннапалонных і помнік ахвярам Чырвонага тэрору (два апошнія унесены ў Дзяржаўны рэгістр помнікаў культуры Эстоніі як помнікі гісторыі).

Уваход на могілкі, капліца і помнік утвараюць сабой галоўную вось дадзенай тэрыторыі.

Большая частка тэрыторыі могілак і, у прыватнасці, участак вакол капліцы, першапачаткова была лесам. Пры планаванні могілак меркавалася захаваць лясныя масівы ў прамежках паміж адведзенымі для пахавання кварталамі, аднак пазней, з ростам колькасці пахаванняў, ад гэтага плана потым адмовіліся. Праходы паміж магіламі першапачаткова былі вельмі шырокімі. Частка могілкавай тэрыторыі на ўсходзе, размешчаная за вуліцай Валдэку, захавала некранутыя лясныя масівы. У могілкавых кварталах дамінуюць прамыя рады магіл і пахаванні, падзеленыя строгімі бетоннымі агароджамі.

Катэгорыя:З’явіліся ў 1935 годзе
Катэгорыя:Могілкі Таліна
Рэйн Аўн

**Рэйн Аўн** (; ,  — , ) — эстонскі лёгкаатлет, сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў у дзесяціборстве.

## Біяграфія 
Рэйн Аўн нарадзіўся ў 1940 годзе ў Таліне і рана застаўся сіратой — яго бацька памёр, калі хлопчыку было 13 гадоў. Рэйн вучыўся ў спецыяльнай спартыўнай школе, ён добра бегаў на доўгія дыстанцыі, але абраў дзесяцібор’е. Аўн выступаў за Добраахвотнае спартыўнае таварыства (ДСТ) горада Тарту.

На Алімпійскіх гульнях 1964 года дзесяціборац стаў сярэбраным прызёрам, набраўшы 7842 ачкі і адстаўшы пры гэтым ад лідара, Вілі Гольдарфа, усяго на 45 ачкоў. У 1968 годзе на адным са спаборніцтваў ён палепшыў свой асабісты рэкорд да 7898 ачкоў, але на наступнай Алімпіядзе не змог завяршыць спаборніцтвы.

У 1995 годзе Рэйн Аўн памёр ад ліхаманкі. Пахаваны ў Таліне на могілках Лійва.

Катэгорыя:Мнагаборцы СССР
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1964 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 1964 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 1968 года
Саўга (рака)

**Саўга** — рака ў паўднёва-заходняй частцы Эстоніі. Даўжыня — 78,4 км. Плошча вадазборнага басейна — 576,5 км².

Рака пачынаецца недалёка ад пасёлка Ярвакандзі ў павеце Рапламаа, у балотах Нылвасоа, і ўпадае ў раку Пярну, з’яўляючыся адным з яе буйных прытокаў. Вусце Саўгі знаходзіцца каля вусця Пярну ў межах аднайменнага горада. Мае прытокі — рэкі Раэгу, Элбу, Калда, Арэ і Таомінга.

Берагі Саўгі тарфяністыя, у верхнім цячэнні ў многіх месцах моцна забалочаныя.

Катэгорыя:Рэкі Эстоніі
Катэгорыя:Басейн Пярну
Рэйна Арэн

**Рэйна Арэн** (;  — ) — эстонскі акцёр. Народны артыст Эстонскай ССР (1982).

## Біяграфія 
У маладосці гуляў у хакей з шайбай, выступаў за «Дынама» (Тарту) у першынстве Эстонскай ССР і за «Дынама» (Талін) у першым чэмпіянаце СССР (1946/47).

У першыя пасляваенныя гады быў акцёрам тэатра «Ванемуйнэ» (Тарту). У 1951 годзе скончыў ГІТІС імя А. В. Луначарскага. У 1951—1972 і 1979—1990 гадах — акцёр Эстонскага акадэмічнага тэатра драмы імя У. Э. Кінгісепа, у 1973—1979 гадах — акцёр Рускага тэатра Эстоніі.

Пайшоў з жыцця 16 мая 1990 года. Пахаваны ў Таліне на Лясных могілках.
## Фільмаграфія 
* (1956) «Яхты ў моры» — *Юхан*
* (1964) «Гамлет» — *другі акцёр*
* (1974) «Небяспечныя гульні» — *бацька «Старога»*

Катэгорыя:Акцёры СССР
Катэгорыя:Акцёры Эстоніі
Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя
Катэгорыя:Хакеісты СССР
Суомі

**Суомі** (Suomi) можа значыць:

* *Suomi* () — назва Фінляндыі на фінскай мове.
* *Suomi* () — саманазва фінскай мовы.
* Суомі — камуна ў штаце Мінесота, ЗША.
* *Каледж Суомі* — навучальная ўстанова ў Хэнкоку, штат Мічыган, ЗША; цяпер называецца Фінляндскім універсітэтам.
* Суомі — востраў у Заходняй Аўстраліі.
* Suomi KP/-31 — фінскі пісталет-кулямёт.
* Suomi NPP — метэаралагічны спадарожнік.
* (1656) Suomi — астэроід.
Эндла (тэатр)

**Эндла** () — тэатр у Пярну, Эстонія.

## Гісторыя 
Папярэднікам будынка тэатра было вялікае складское памяшканне без вокнаў, пабудаванае ў Пярну для гастралюючых тэатральных труп у пачатку XIX стагоддзя і вядомае сярод жыхароў пад назвай «Planwagen». Яго памеры былі прыкладна 33 метраў у даўжыню і 10 метраў у шырыню. Першы цалкам эстонамоўны спектакль быў прадстаўлены ў ім у 1824 годзе. Гэта была буфанада ў двух актах «Permi Jago unne-näggo» у пастаўноцы талінскай нямецкай акцёрскай трупы, якая з’яўлялася адаптацыяй камедыі Аўгуста фон Кацэбу «Der Trunkenbold» (Азёрная чаша), ажыццёўленай Петэрам Андрэасам Іаганам Штэйнсбергам.

23 мая 1910 года адбылося ўскладанне краевугольнага каменя ў будаўніцтва новага тэатральнага будынка. Урачыстае адкрыццё адбылося 22 кастрычніка 1911 года. У якасці першага прадстаўлення ў ім была пастаўлена п’еса «Libahunt» (Пярэварацень), напісаная эстонскім драматургам Аўгустам Кіцбергам.

23 лютага 1918 года з балкона тэатра была абвешчана Дэкларацыя незалежнасці Эстоніі за дзень да яе абвяшчэння ў Таліне.

Тэатр згарэў ад пажару ў 1944 годзе, а яго руіны, якія выкарыстоўваліся ў якасці складскіх памяшканняў, былі ўзарваныя ў 1961 годзе. Новы будынак быў узведзены ў 1967 годзе ў адзначэнне 50-годдзя Кастрычніцкай рэвалюцыі. 3 лістапада 1967 года была паказана п’еса Аўгуста Якабсона «Барацьба без лініі фронту». Галоўная зала новага тэатра ўмяшчала 600 месцаў, мела паваротную сцэну, у будынку меліся прасторныя рэпетыцыйныя залы.

З 1953 года па 1987 год тэатр насіў назву «Пярнускі драматычны тэатр імя Л. Койдула». У 1988 годзе тэатру вярнулі ранейшае імя — «Эндла».

Катэгорыя:Оперныя тэатры Эстоніі
Катэгорыя:Тэатры Эстоніі
Катэгорыя:Славутасці Пярну
Фрэд Юсі

**Фрэд Юсі** (; ) — эстонскі біёлаг, натураліст і фатограф.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 29 студзеня 1935 года ў Арубе на Нідэрландскіх Антыльскіх астравах, дзе яго бацька працаваў на венесуэльскую нафтавую кампанію. У Эстонію яго сям’я вярнулася, калі Юсі было тры гады.

Вырас у Таліне, дзе ў 1953 годзе скончыў сярэднюю школу № 20 г. Таліна, а ў 1958 годзе — Тартускі ўніверсітэт, дзе вывучаў біялогію і заалогію. З 1958 па 1960 гады працаваў школьным настаўнікам у Эмасце на востраве Хіюмаа, у 1962—1975 гадах — прыродаахоўным інспектарам, пасля — на эстонскім радыё. На радыё Юсі з 1976 па 1986 гады вёў праграму «Азбука прыроды» (да 1980 года — «Птушыная азбука»). У першай палове 1990-х гадоў займаў пасаду прэзідэнта Эстонскага прыроднага фонду.

У 1980 годзе быў сярод тых, хто падпісаў так званы «Ліст сарака».

Юсі з’яўляўся адным з найбольш вядомых папулярызатараў жывой прыроды ў Эстоніі. Яго аўтарству належыць шэраг кніг, артыкулы і перадачы. У 1989 годзе вучоны стаў першым з узнагароджаных прэміяй Эрыка Кумары. Увайшоў у складзены ў 1999 годзе па выніках пісьмовага і анлайн-галасавання спіс 100 вялікіх дзеячаў Эстоніі XX стагоддзя.

Памёр 1 снежня 2024 года.

## Сям’я 
Быў жанаты з журналісткай і перакладчыцай Хелью Юсі, якая пайшла з жыцця 28 мая 2006 года. У пары было трое дзяцей: Мары Юсі (эколаг), Івар Юсі (заолаг) і Март Юсі (эколаг і палітык).

Катэгорыя:Біёлагі Эстоніі
Катэгорыя:Фатографы
Лехтэ Хайнсалу

**Лехтэ Хайнсалу** (; нар. , Хааслава, Тартумаа) — эстонская пісьменніца і палітык. З’яўляецца адным з прадстаўнікоў эстонскай грамадскасці, якія падпісалі «Ліст 40». Яна належыць да «Клуба 20 жніўня», які аб’яднаў дэпутатаў Вярхоўнага Савета Эстонскай Рэспублікі 20 жніўня 1991 года ў прыняцці рашэння аб аднаўленні незалежнасці Эстонскай Рэспублікі. Ганаровы грамадзянін Тарту.

## Біяграфія 
Нарадзілася 31 кастрычніка 1938 года ў муніцыпалітэце Хааслава, Тартускі павет.

У 1956 годзе скончыла Тартускую сярэднюю школу № 2, а ў 1961 годзе — факультэт гісторыі і вывучэння мовы ў Тартускім дзяржаўным універсітэце па эстонскай філалогіі. З 1958 года з’яўляецца членам Саюза пісьменнікаў Эстоніі. У эпоху Эстонскай ССР Лехтэ Хайнсалу працавала ў газеце «Эдасі», пазней яна працавала на Тартускім машынабудаўнічым заводзе і выкладала сваю родную мову ў некалькіх школах Тарту. Таксама на працягу васьмі гадоў яна працавала ў ETV Tartu і з’яўлялася аўтарам сцэнара некалькіх серыялаў (напрыклад, «Lapsesuu»).

У 1980 годзе апынулася сярод падпісантаў «Ліста сарака». З 1981 па 1990 гады ўзначальвала Тартускае аддзяленне Саюза пісьменнікаў Эстоніі. У 1993—2003 гадах выкладала стылістыку ў Духоўнай акадэміі ў Тарту.

Апублікавала мноства зборнікаў вершаў, раманаў і дзіцячых кніг і атрымала шматлікія літаратурныя прызы.

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Эстонскай ССР
Катэгорыя:Пісьменніцы
Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Эстоніі
Катэгорыя:Драматургі Эстоніі
Катэгорыя:Сцэнарысты Эстоніі
Катэгорыя:Эстонскамоўныя пісьменнікі
Аарнэ Юкскюла

**Аарнэ Юкскюла** (; , , Эстонія — , , Эстонія) — эстонскі акцёр тэатра і кіно, тэатральны педагог. Народны артыст Эстонскай ССР (1986).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 21 верасня 1937 года ў Таліне. У 1956—1957 гадах вучыўся ў Талінскім педагагічным інстытуце. У 1961 годзе скончыў акцёрскі факультэт Талінскай дзяржаўнай кансерваторыі (курс Вальдэмара Пансо).

На працягу 1961—1968 гадоў працаваў у Ракверэ-тэатры, у 1968—1978 гадах — у драматычным тэатры «Эндла» ў Пярну, у 1985—1988 гадах — у Эстонскім драматычным тэатры, у 1988—1993 гадах — у тэатры-студыі Старога горада () і ў 1993—2002 гадах — зноў у Эстонскім драматычным тэатры. Таксама іграў у тэатральнай студыі «Тэатрум».

Займаўся педагагічнай дзейнасцю. З 1978 года выкладаў у Талінскай дзяржаўнай кансерваторыі (цяпер Эстонская акадэмія музыкі і тэатра) на кафедры драматычнага мастацтва (дэкан, з 1998 года — прафесар).

У 1997 годзе выкладаў на тэатральным факультэце ў Эстонскім гуманітарным інстытуце.

Пахаваны ў Таліне на могілках Лійва.
## Фільмаграфія 
* (1974) «Небяспечныя гульні» — *гаўптман СД*

Катэгорыя:Акцёры СССР
Катэгорыя:Акцёры Эстоніі
Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя
Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя
Катэгорыя:Тэатральныя педагогі Эстоніі
Катэгорыя:Дэканы
Рускі тэатр Эстоніі

**Рускі тэатр Эстоніі** () — тэатр драмы ў сталіцы Эстоніі, Таліне, які вядзе сваю гісторыю з 15 снежня 1948 года. Ранейшая назва — Дзяржаўны рускі драматычны тэатр Эстонскай ССР. Адзіны ў краіне прафесійны тэатр, які працуе на рускай мове.

Вялікая зала тэатра разлічана на 620 чалавек, Малая зала — на 100.

Выразны ў архітэктурным стаўленні будынак тэатра заціснуты з левага боку будынкам гасцініцы «Hotel Palace», а справа — будынкам гарадской адміністрацыі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Руская мова ў свеце
Катэгорыя:З’явіліся ў 1948 годзе
Чыб’ю

**Чыб’ю** — рака ў Расіі, цячэ па тэрыторыі Рэспублікі Комі праз горад Ухта.

Мае два правыя прытокі — рэкі Турунваж і Чыб’юваж.

Катэгорыя:Басейн Пячоры
Катэгорыя:Рэкі Рэспублікі Комі
Мікалай Аляксандравіч Сакалоў (кампазітар)

**Мікалай Аляксандравіч Сакало́ў** (,  — , , па іншых дадзеных нарадзіўся 14 сакавіка 1858 года — рускі кампазітар і музыказнавец.

## Біяграфія 
Скончыў Санкт-Пецярбургскую кансерваторыю, вучань М. А. Рымскага-Корсакава, удзельнік . Выкладчык  і Пецярбургскай кансерваторыі — сярод яго вучняў, у прыватнасці, , Юрый Шапорын, ,  і Дзмітрый Шастаковіч.

Пахаваны на Новадзявочых могілках. У 1936 годзе перапахаваны ў .

### Сям’я 
М. А. Сакалоў абвянчаўся з дачкой святара Гатчынскага Сіроцкага інстытута Аляксандра Фёдаравіча Кудраўцава — Яўгеніяй (15 лістапада 1857—1924). Ад гэтага шлюбу былі дзеці:
* Іван (4 студзеня 1889—1924), жанаты з Соф’яй Эмануілаўнай (3 красавіка 1942 года яна была эвакуіравана з Ленінграда ў Сярэднюю Азію)
* Міхаіл (2 лістапада 1894—1924)
* Марыя (27 сакавіка 1897—1929)

## Асноўныя творы 
* Балет «Дзікія лебедзі» (паводле Х. К. Андэрсена)
* Музыка да драмеы Уільяма Шэкспіра «Зімняя казка»
* Элегія
* Дзве серэнады для аркестра
* Полька «Пятніцы» для струннага квартэта (разам з А. К. Лядавым і А. К. Глазуновым)
* П’есы для фартэпіяна. Сярод іх  для фартэпіяна ў 4 рукі «Жарт» (разам з М. А. Рымскім-Корсакавым, Я. Виталсам, А. К. Лядавым, А. К. Глазуновым, ).
* Хары
* Рамансы

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кампазітары паводле алфавіта
Катэгорыя:Кампазітары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Кампазітары XIX стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары XX стагоддзя
Катэгорыя:Музычныя педагогі Расійскай імперыі
Касачоў

**Касачоў** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Іван Данілавіч Касачоў — расійскі хірург
* Іван Міхайлавіч Касачоў — беларускі спецыяліст у галіне аўтаматычнага кіравання, узбраення і ваеннай тэхнікі