open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бебельплац

[thumb|upright=2|Панарама плошчы Бебельплац: злева будынак [Опера на Унтэр-дэн-Ліндэн|Оперы на Унтэр-дэн-Ліндэн, справа — будынак Старой бібліятэкі, у цэнтры — сабор Святой Ядвігі]]
**Бебельплац** ( — плошча Бебеля) — адна з цэнтральных плошчаў сталіцы Германіі горада Берліна. З поўдня на плошчу выходзіць вуліца Унтэр-дэн-Ліндэн. Плошча з'явілася ў 1741—1743 гады як *«плошча ля Оперы»* (у 1741—1742 гадах тут была пабудаваны будынак Берлінскага опернага тэатра). У 1911—1947 гадах яна насіла імя імператара Франца-Іосіфа ().

Даваенная забудова плошчы — Форум Фрыдэрыцыянум — была разбурана і ў паваенныя гады заменена новымі будынкамі з гістарычнымі фасадамі. Архітэктурны ансамбль плошчы, якая носіць з 31 жніўня 1947 года імя Аўгуста Бебеля, знаходзіцца пад аховай дзяржавы.

10 мая 1933 года плошча стала месцам правядзення вядомага спалення кніг. Каля 40 тысяч студэнтаў, прафесараў, членаў СА і СС знішчалі на кастры кнігі названых «антынямецкімі» аўтараў: Зігмунда Фрэйда, Эрыха Кестнера, Генрыха Мана, Карла Маркса і Курта Тухольскага. Пра гэтыя сумныя падзеі нагадвае мемарыял спаленым кнігам працы ізраільскага мастака Міхі Ульмана ў цэнтры плошчы: пад шкляной плітой глыбока ўніз ідуць пад зямлю пустыя белыя кніжныя стэлажы.

З 2004 года пад плошчай функцыянуе падземная паркоўка ў два паверхі на 462 лягковыя аўтамабілі з выхадам непасрэдна да будынка Дзяржаўнай оперы на Унтэр-дэн-Ліндэн.

## Спасылкі 
* Кругавая панарама Бебельплац
* Бебельплац на афіцыйным сайце Берліна 

Катэгорыя:Плошчы Берліна
Катэгорыя:Мітэ (раён)
Ёсеф Вацлаў Мысльбек

**Ёсеф Вацлаў Мы́сльбек** (;  г. , Аўстра-Венгрыя — , , Аўстра-Венгрыя) — адзін з найбуйнейшых чэшскіх скульптараў XIX стагоддзі, заснавальнік чэшскай скульптурнай школы пачатку XX  ст.

Скульптурныя кампазіцыі працы І. В. Мысльбека можна ўбачыць у самым цэнтры чэшскай сталіцы, у такіх яе выдатных месцах, як Нацыянальны тэатр, у Сабора Святога Віта, на Вацлаўскай плошчы і на пражскіх мастах. Гарачыя творы скульптара спрыялі культурнаму і палітычнаму адраджэнню чэшскага народа на мяжы XIX—XX стагоддзяў.

## Біяграфія 
І. В. Мысльбек нарадзіўся ў беднай сям'і і з фінансавых меркаванняў рана кінуў школу. Вучыўся на друкара, затым у 1864—1866 гадах на скульптара ў майстэрнях Т. Сейдана. Працаваў у Празе і ў Вене. У 1866 годзе ён пазнаёміўся з Вацлавам Левым, найбуйнейшым чэшскім скульптарам XIX стагоддзя, і да смерці апошняга ў 1870 годзе заставаўся яго вучнем. У 1868—1872 гадах навучаўся ў пражскай Акадэміі мастацтваў.

У 1885—1896 гадах Мысльбек — прафесар у Вышэйшай мастацкай школе Прагі, у 1896—1919 гадах — прафесар пражскай Мастацкай акадэміі.

У 1873 годзе Мысльбек адкрывае ў Празе сваю мастацкую майстэрню, дзе спецыялізуецца на вырабе бюстаў палітычных і рэлігійных дзеячаў свайго часу.

## Творчасць 
Зазнаў уплыў А. Радэна. У творчасці эвалюцыяніраваў ад рамантызму да рэалізму і неакласіцызму. Стварыў узнёслыя, манументальныя вобразы гістарычных дзеячаў Чэхіі і герояў народнага эпасу, якія спалучаюць сімвалічную абагульненасць трактоўкі з жыццёвай канкрэтнасцю. Сярод твораў: дэкаратыўныя скульптуры партала Нацыянальнага тэатра (1871—1872), скульптурныя групы на мосце Ф. Палацкага (1881—1897), помнік Св. Вацлаву (1888—1912), партрэтная статуя  ў саборы Св. Віта (1891—95), помнік Ф. Л. Рыгеру (1903—1914; усе ў Празе), статуі для будынка парламента ў Вене (пачатак 1880-х гг.), серыя алегарычных статуй «Музыка» (1892—1912), партрэтныя бюсты, надмагіллі і інш.

## Вядомыя вучні 
* Бржэціслаў Бенда
* Богуміл Кафка
* Карал Покарны

## Галерэя 

выява:Myslbek.jpg|Скульптурны аўтапартрэт, Прага
файл:Praha, Vyšehrad, Přemysl a Libuše (2012).JPG|Пржэмысл і Лібуша, Прага, Вышаград
файл:Wenceslaus I Duke of Bohemia equestrian statue in Prague 2.jpg|Св. Вацлаў, Прага, Вацлаўская плошча
файл:Ardo.jpg|Арда, Кошыцы
St. Vitus Cathedral 22.JPG|партрэтная статуя кардынала Шварцэнберга ў саборы Св. Віта (1891—95), Прага
файл:Statue of Jan Valerian Jirsík in České Budějovice.JPG|Біскуп Ян Валяр'ян Іршык, Чэске-Будзеёвіцы
выява:Zaboj and Slavoj Vysehrad Prague CZ 817.jpg|Адвазе і Славе (1881-1882), Прага

## Літаратура 
* Мысльбек Іозеф Вацлаў. 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Скульптары паводле алфавіта
Катэгорыя:Скульптары XIX стагоддзя
Катэгорыя:Скульптары XX стагоддзя
Катэгорыя:Скульптары Чэхіі
Георг Хрысціян Унгер

**Георг Хрысціян Унгер** (, 25 мая 1743, Байрайт — 20 лютага 1799, Берлін) — нямецкі архітэктар, які служыў Фрыдрыху II. Большасць яго пабудоў знаходзіцца ў Патсдаме і Берліне.

## Творчасць 
Унгер вучыўся ў Карла фон Гонтарда. Усяго стварыў каля 260 архітэктурных праектаў, многія з якіх былі ўвасоблены самім архітэктарам. Па замове Фрыдрыха II ён стварыў новы тып збудавання — *гарадскі палац*, жылы дом, падобны на палац. Пад кіраўніцтвам Унгера ў Берліне была пабудавана вялікая колькасць будынкаў: каля 40 — на Унтэр-дэн-Ліндэн, 13 палацаў на Жандарменмаркт і больш за 40 на Лейпцыгскай вуліцы.

## Асноўныя працы 
[thumb|[Брандэнбургская брама, Патсдам|Брандэнбургская брама ў Патсдаме]]
* Старая бібліятэка на плошчы Бебельплац у Берліне (1775—1780), адноўлена ў 1963—1969 гг.;
* Рэканструкцыя Новых палат у Патсдаме;
* Бельведэр на гары Клаўсберг у Патсдаме;
* вясковая царква ў патсдамскім раёне Айхэ
* асноўны будынак Доўгіх стайняў () у Патсдаме;
* разам з Гонтардам вежы Нямецкага і Французскага сабора на берлінскай плошчы Жандарменмаркт;
* *малыя* Брандэнбургскія вароты ў Патсдаме (пабудаваны ў 1770 г. разам з Гонтардам);
* Дамы Гілера і Бранта ў Патсдаме.

## Бібліяграфія 
* Christian Wendland: *Georg Christian Unger. Baumeister Friedrichs des Großen in Potsdam und Berlin.* J. Strauss Verlag, Potsdam 2002, ISBN 3-929748-28-2

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктары Германіі
Катэгорыя:Архітэктары Берліна
Святліцкі

**Свяліцкі** — прозвішча.

* Марцін Святліцкі, польскі паэт, празаік, журналіст
* Рыгор Пятровіч Святліцкі (1972—1948), жывапісец. Народны мастак Украіны.
Цімафей Іванавіч Святлічны

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Цімафей Іванавіч Святлічны
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 1940—1944
 |званне           = гвардыі сяржант
 |род войскаў      = 
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды       = { style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
     
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}

**Цімафей Іванавіч Святлі́чны** ( — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

## Біяграфія 
Ц. І. Святлічны нарадзіўся ў сяле Святлічнае Золачыўскага раёна Харкаўскай вобласці Украіны. Атрымаў пачатковую адукацыю. У Чырвонай Арміі з 1940 г. Падчас Вялікай Айчыннай вайны на фронце з 1942 года. Удзельнік Курскай бітвы, вызвалення Смаленскай вобласці, Беларусі.

Разлік «кацюшы» 3-га гвардзейскага мінамётнага палка (3-і гвардзейскі кавалерыйскі корпус, 3-і Беларускі фронт) пад камандаваннем гвардыі сяржанта Ц. Святлічнага асабліва вызначыўся 26 чэрвеня 1944 г. каля вёскі Кажамякі Сенненскага раёна Віцебскай вобласці. На пераправе праз раку Абалянка батарэя рэактыўных мінамётаў на працягу 6 гадзін вяла бой з праціўнікам, які спрабаваў вырвацца з «віцебскага катла», знішчыла 13 аўтамашын, 4 гарматы, звыш 500 салдат. Баявы экіпаж рэактыўнай устаноўкі ў складзе Ц. І. Святлічнага, П. І. Назаранкі, С. Д. Барадуліна загінуў у гэтым баі.

Гераічны разлік быў пахаваны на месцы бою каля вёскі Кажамякі. У 1959 годзе астанкі воінаў перазахаваны ў брацкай магіле ў горадзе Сянно.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка» (пасмяротна, 24.03.1945)
* Ордэн Леніна
* Ордэн Айчыннай вайны 2-й ступені
* Ордэн Чырвонай Зоркі

## Памяць 
* Помнікі на месцы бою і ў горадзе Сянно
* Імем Героя названа адна з вуліц Сянно
* Бюсты Героя ў пасёлку гарадскога тыпу Золачыў і на радзіме ў сяле Святлічнае
* Імя Героя навечна занесена ў спіс воінскай часткі

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Харкаўскай вобласці
Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Курскай бітвы
Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Сяржанты і старшыны СССР
Помнік Рагнедзе і Ізяславу

**Помнік Рагнедзе і Ізяславу** — помнік у Заслаўі каля Дома культуры «Свiтанак». Адкрыты ў 1993 годзе па праекце скульптара Анатоля Арцімовіча і архітэктара Ігара Марозава. Удастоены Дзяржаўнай прэміі Беларусі ў 1998 годзе.

Помнік усталяваны ў гонар непакорлівай жонкі кіеўскага князя Уладзіміра, полацкай князёўны Рагнеды і яе малалетняга сына Ізяслава, разам з якім была саслана князем у полацкую вотчыну (цяпер Заслаўе), дзе правяла астатак жыцця, пастрыгшыся ў манашкі.

## Гл. таксама 
* Помнік Ізяславу

## Спасылкі 
* ОПИСАНИЕ ТУРИСТИЧЕСКИХ ОБЪЕКТОВ ГОРОДА ЗАСЛАВЛЬ 

Катэгорыя:Помнікі Заслаўя
Катэгорыя:Рагнеда
Катэгорыя:Ізяслаў Уладзіміравіч
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Ігара Марозава
Катэгорыя:Творы Анатоля Арцімовіча
Катэгорыя:1993 год у Беларусі
Крыстыянстад

**Крыстыянстад** () — горад на поўдні Швецыі ў лене Сконэ. Насельніцтва — 35 711 жыхароў (2010), што складае амаль што палову насельніцтва Крыстыянстадскай камуны (80 332).

## Гісторыя 
Горад заснаваны каралём Даніі Крысціянам IV у 1614 годзе. Каб стымуляваць яго развіццё, былі пазбаўлены гарадскіх прывілеяў суседнія гарады Вэ (1614) і Охус (1617). Самаму Крыстыянстаду такія прывілеі былі пададзены толькі ў 1622 годзе. Асноўнай мэтай будаўніцтва горада было забеспячэнне абароны дацкай правінцыі Сконэ ад шведаў. З 1719 да 1997 горад з'яўляўся цэнтрам лена Крыстыянстад. Цяпер ён з'яўляецца адміністрацыйным цэнтрам Крыстыянстадскай камуны.

## Геаграфія 
У Крыстыянстадзе знаходзіцца самы нізкі пункт у Швецыі — 2,41 м ніжэй узроўню мора. З-за гэтага часткі горада павінны быць абаронены ад паводак насыпнымі дамбамі і сістэмай помпаў.

Горад атачае вялікая раўніна. Толькі на ўсходзе і паўночным усходзе размешчаны невялікія ўзгоркі Балсбергет і К'югекёль, адпаведна. На поўдні размешчаны невялікі ўчастак тэрыторыі, якую часам называюць адзіным дажджавым лесам у Швецыі.

## Культура 
У Крыстыянстадзе і суседнім Охусе штогод ладзіцца міжнародны джазавы фестываль.

Image:Kristianstad 070628-3.JPG|«Stora kronohuset»
Image:Kristianstad 070628-6.JPG|Гарадскі гатэль
Image:Kristianstad 070628-4.JPG|Чыгуначная станцыя
Image:Kristianstad 070628-5.JPG|Гарадская брама
Image:Kristianstad 070628-7.JPG|Тэатр
Image:Kristianstad 070628-2.JPG|«Heliga Trefaldighetskyrkan»
Image:Kvarnen2_kristianstad.jpg|«Kvarnen»
Image:Kristianstad citycenter.jpg|Цэнтр горада

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Швецыі
Джордж Эліят

**Мэры Эн Эванс** (; , маёнтак Арберы, графства Уорыкшыр — , ), больш вядомая пад псеўданімам **Джордж Эліят** () — англійская пісьменніца-раманістка, журналістка, перакладчыца і адна з галоўных літаратурных аўтарак Віктарыянскай эпохі.

## Псеўданім 
Мэры Эн выкарыстоўвала мужчынскі псеўданім, каб пазбегнуць распаўсюджанага ў грамадстве віктарыянскай эпохі стэрэатыпа аб няздольнасці жанчыны пісаць што-кольвек акрамя любоўных раманаў. Дадатковай прычынай выкарыстання псеўданіма стала жаданне пісьменніцы ахаваць сваё прыватнае жыццё ад публічнага нагляду і прадухіліць магчымыя скандалы датычна яе ўзаемаадносін з ужо жанатым Джорджам Генры Льюісам, з якім яна жыла больш за 20 гадоў.

## Творы 
* «Сцэны з жыцця духавенства» (, 1858)
* «Адам Бід» (, 1859)
* «Млын на Флосе» (, 1860)
* «Сайлас Марнер» (, 1861)
* «Ромала» (, 1866)
* «Фелікс Голт, радыкал» (, 1866)
* «Мідлмарч» (, 1871—1872)
* «Даніэль Дэронда» (, 1876)

## Спасылкі 
* Творы Джордж Эліят  

Эліят
Эліят
Катэгорыя:Жанчыны віктарыянскай эпохі
Катэгорыя:Памерлі ў Лондане
Катэгорыя:Пісьменнікі Англіі
Катэгорыя:Эсэісты Англіі
Кіран Дэсаі

**Кіран Дэсаі** (; ) — індыйская пісьменніца. Лаўрэат Букераўскай прэміі 2006 года за раман «Спадчына спустошаных».

## Біяграфія 
Кіран Дэсаі нарадзілася ў Нью-Дэлі, Індыя, і жила там да 14 гадоў. Потым яна з маткаю адзін год жыла ў Англіі, а пасля пераехала ў Злучаныя штаты, дзе вывучала творчасць пісьменнікаў у Бенінгтанскім каледжы, ва Універсітэце Холінса і ў Калумбійскім універсітэце.

У студзені 2010 года Нобелеўскі лаўрэат Архан Памук паведаміў, што знаходзіцца ў рамантычных стасунках з Дэсаі..

## Творчасць 
Па ўласных словах аўтара значны ўплыў на яе як пісьменніцу аказала яе маці Аніта Дэсаі.

## Творы 
* 1998 «Хулабала ў фруктовым садзе гуаявы» (*Hullabaloo in the Guava Orchard*)
* 2006 «Спадчына спустошаных» (*The Inheritance of Loss*)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Выпускнікі Бенінгтанскага каледжа
Катэгорыя:Пісьменнікі Індыі
Катэгорыя:Лаўрэаты Букераўскай прэміі
Эдмунд Спенсер

**Э́дмунд Спе́нсер** (англ. *Edmund Spenser*; к. 1552 — , ) — англійскі паэт, сучаснік Шэкспіра.

Дакладная дата нараджэння невядомая. Сын суконшчыка. Атрымаў адукацыю ў Кембрыджы. Некаторы час працаваў сакратаром у розных вяльможаў. У 1579—1580 Спенсер служыў у англійскім войску і ва ўзнагароду ў 1587 г. атрымаў ірландскі маёнтак, які дазволіў яму заняцца літаратурнай дзейнасцю. Вядомыя творы: «Каралева фей» (1596, незавершаная алегорыя хрысціянскіх дабрадзейнасцей), элегія «Дафнаіда» (1590), збор вершаў «Скаргі» (1591), паэмы «Праталаміён» (1596) і «Чатыры гімны» (1596). Стваральнік так званай спэнсеравае страфы, дзевяцірадкоўя, якім пазней пісалі Байран, Шэлі і Кітс. Ірландскае паўстанне 1598 года вымусіла яго пакінуць маёнтак і перабрацца ў Лондан, дзе ён і памёр.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паэты Вялікабрытаніі
Катэгорыя: англамоўныя паэты
Катэгорыя:Пахаваныя ў Вэстмінстэрскім абацтве
Аравінд Адзіга

**Аравінд Адыга** (; нарадзіўся ) — індыйскі пісьменнік і журналіст. Тэматыка яго прац шырокая: ад асабістых успамінаў да гістарычных падзей. Яго творы былі змешчаны ў шэрагу шорт-лістоў літаратурных прэміяў. Лаўрэат Букераўскай прэміі 2009 года за дэбютны раман «Белы тыгр».

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Чэнаі ў сям'і доктара Медхевэ Адзіга і яго жонкі Ашэ Адзіга. Рос у мястэчку Мангалуру і вучыўся ў сярэдняй школе Канара (*Canara*), затым у сярэдняй школе Св. Алаізіюса, якую скончыў у 1990 годзе. Пасля эміграцыі з сям'ёй у Сідней, Аўстралія, скончыў Сельскагаспадарчую Сярэднюю школу. Потым вывучаў англійскую літаратуру ў Калумбійскім універсітэце ў Нью-Ёрку, дзе і атрымаў вышэйшую адукацыю ў 1997 годзе. Арнавід таксама вучыўся ў каледжы Магдаліны, Оксфард, дзе адным з яго настаўнікаў была Герміёна Лі.

## Творы 
* 2008 «Белы тыгр» (*The White Tiger*)
* 2008 «Паміж забойствамі» (*Between the Assassinations*)

Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Індыі
Катэгорыя:Журналісты Індыі
Катэгорыя:Выпускнікі Калумбійскага ўніверсітэта
Хілары Мэнтэл

{{Пісьменнік
| Імя                 = Хілары Мэнтэл
| Арыгінал імя        = Hilary Mantel
| Жанчына             = 1
| Фота             = 
| Памер               =
| Подпіс           =
| Імя пры нараджэнні = Hilary Mary Thompson
| Псеўданімы          =
| Месца нараджэння   =
| Грамадзянства =  Вялікабрытанія
| Род дзейнасці =
| Гады актыўнасці =
| Кірунак =
| Жанр = навела, кароткае апавяданне
| Дэбют =
| Значныя творы = «Уулф Хол» (2009)
| Прэміі = Букераўская прэмія (2009, 2012)
|Узнагароды              = { style="background:transparent"

}
| Палічка =
| Сайт =
}}

**Хілары Мэнтэл** (; ) — брытанская пісьменніца і літаратурны крытык. Яе працы месцяцца ад асабістых успамінаў да гістарычных падзей і былі змешчаны ў шэрагу шорт-лістоў літаратурных прэмій. Лаўрэат Букераўскай прэміі 2009 і 2012 гадоў.

## Біяграфія 
Хілары нарадзілася ў мястэчку Гласап (*Glossop*) графства Дэрбішыр і была старэйшай з трох дзяцей сям’і. Выхоўвалася ў Дэрбішырскай вёсцы заводу Гадфілд (*Hadfield*), вучылася ў мясцовай рымска-каталіцкай пачатковай школе. Яе бацькі, Маргарэт і Генры Томпсан, абодва нарадзіліся ў Англіі, ірландцы па паходжанні. Калі Хілары было адзінаццаць, бацькі развяліся. Па хуткім часе з’явіўся айчым Джэк Мэнтэл і яна ўзяла яго прозвішча.

## Творы 
* 1985 «Дзень матулі кожны дзень» (*Every Day is Mother’s Day*)
* 1986 «Свабодная тэрыторыя» (*Vacant Possession*)
* 1988 «Восем месяцаў на вуліцы Газах» (*Eight Months on Ghazzah Street*)
* 1989 «Флуд» (*Fludd*)
* 1992 «Месца поўнай бяспекі» (*A Place of Greater Safety*)
* 1994 «Змена клімату» (*A Change of Climate*)
* 1995 «Любоўны эксперымент» (*An Experiment in Love*)
* 1998 «Гігант, О’Брайн» (*The Giant, O’Brien*)
* 2003 «Саступаючы прывіду» (*Giving Up the Ghost*) — успаміны
* 2003 «Абучэнне гутарцы» (*Learning to Talk*) — зборнік кароткіх аповедаў
* 2005 «Па той бок цемры» (*Beyond Black*)
* 2009 «Уолф Хол» (*Wolf Hall*)
* 2012 «Заносце целы» (*Bring Up the Bodies*)

## Спасылкі 
* Хілары Мэнтэл  на сайте www.contemporarywriters.com

Катэгорыя:Пісьменніцы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дэрбішыры
Катэгорыя:Аўтары гістарычных раманаў
Катэгорыя:Лаўрэаты Букераўскай прэміі
Сабор Святой Ядвігі

**Сабор Святой Ядвігі** () — каталіцкі сабор на Бебельплац у Берліне. У саборы размяшчаецца кафедра архібіскупа берлінскага, кардынала Райнера Вёлькі.

Сабор стаў першай каталіцкай царквой, пабудаванай у XVIII стагоддзі ў Прусіі пасля пратэстанцкай Рэфармацыі па дазволу караля Фрыдрыха II.
thumb|left|Інтэр'ер сабора

Намерам Фрыдрыха было прапанаваць шматлікім каталіцкім імігрантам, якія прыбылі ў Берлін, асабліва з Верхняй Сілезіі, месца для пакланення. Таму царква была прысвечана заступніку Сілезіі і Брандэнбурга, Святой Ядвізе Сілезскай. Будынак быў спраектаваны Георгам Венцэслаусам фон Кнобельсдорфам на ўзор Пантэона ў Рыме, і будаўніцтва пачалося ў 1747 годзе, але неўзабаве было некалькі разоў перапынялася і затрымлівалася з-за прычын эканоміі. Ён не быў адкрыты да 1 лістапада 1773, калі сябар караля, Ігнацы Красіцкі, біскуп вармінскі (пазней гнезненскі архібіскуп), старшынстваваў на адкрыцці сабора.

Пасля пагромаў Крыштальнай ночы, якія адбыліся ў ноч з 9 на 10 лістапада 1938 года Бернхард Ліхтэнберг, канонік сабора Святой Ядвігі з 1931 года, публічна маліўся за яўрэяў у вячэрняй малітве. Пазней Ліхтэнберг быў арыштаваны нацыстамі і сканаў па дарозе ў канцлагер Дахау. У 1965 годзе рэшткі Ліхтэнберга былі перанесены ў крыпту сабора.

Сабор цалкам згарэў у 1943 годзе падчас паветраных налётаў на Берлін і знаходзіўся на рэканструкцыі з 1952 па 1963 гады.

## Пахаванні 
* Конрад фон Прэйзінг
* Альфрэд Бенгш, у крыпце
* Лорэнц Адлан, на старых могілках сабора
* Бернхард Ліхтэнберг, у крыпце

## Спасылкі 
* Прыход сабора Святой Ядвігі, Берлін (з раскладам набажэнстваў)

Катэгорыя:Храмы Берліна
Катэгорыя:Славутасці Берліна
Катэгорыя:Саборы Германіі
Катэгорыя:Мітэ (раён)
Катэгорыя:Пахавальні
Катэгорыя:1773 год у Еўропе
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Берліне
Говард Джэйкабсан

**Говард Джэйкабсан** (; ) — брытанскі пісьменнік і журналіст. Больш вядомы як аўтар камічных навел, сюжэт якіх круціцца каля вобразаў брытанскіх яўрэяў. Лаўрэат Букераўскай прэміі 2010 года.

## Біяграфія 
Джэйкабсан нарадзіўся ў 1942 годзе ў Манчэстэры. Ён скончыў Кембрыджскі ўніверсітэт, нейкі час чытаў лекцыі ва Універсітэце Сіднею, аднак пазней вярнуўся выкладчыкам у Кембрыдж.

## Творчасць 
Як пісьменнік Джэйкабсан найбольш вядомы гумарыстычнымі гісторыямі пра брытанскіх яўрэяў. Адна з такіх гісторый распавядаецца і ў «Праблеме Фінклера». Раман стаў першай адкрыта гумарыстычнай гісторыяй, якая атрымала Букераўскую прэмію за ўсю яе гісторыю.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Журналісты Вялікабрытаніі
Парыжская камуна

**Парыжская камуна**, () — рэвалюцыйны ўрад Парыжа падчас падзей 1871 года, калі неўзабаве пасля заключэння перамір'я з Прусіяй падчас Франка-прускай вайны ў Парыжы пачаліся хваляванні, якія выліліся ў рэвалюцыю і ўсталяванне самакіравання, якое доўжыўся 72 дні (з 18 сакавіка па 28 мая). На чале Парыжскай камуны стаялі аб'яднаныя ў кааліцыю сацыялісты і анархісты. Ужо 26 сакавіка прайшлі выбары ў Парыжскую камуну.

Уласна слова камуна азначае тэрытарыяльную адзінку і орган мясцовага самакіравання; у гэтай якасці камуна Парыжа існавала і арганізоўвалася і раней, але пасля падзей 1871 года гэта назва без удакладненняў замацавалася менавіта за імі.

Была абвешчана марксістамі першым у гісторыі прыкладам дыктатуры пралетарыята. Стала важным сімвалам дзяржаўнай прапаганды ў СССР і іншых сацыялістычных краінах.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Гісторыя Парыжа
Катэгорыя:Рэвалюцыі ў Францыі
Катэгорыя:Сацыялізм
Катэгорыя:Гісторыя анархізму
Катэгорыя:Часовыя ўрады Францыі
Катэгорыя:Канфлікты 1871 года
Катэгорыя:Сацыяльныя эксперыменты
Парыжскі дагавор (1951)

**Парыжскі дагавор**, падпісаны 18 красавіка 1951 года паміж Францыяй, Заходняй Германіяй, Італіяй і трыма краінамі Бенілюкса (Бельгія, Нідэрланды і Люксембург) стварыў Еўрапейскае аб’яднанне вугалю і сталі (ЕАВС), якое пазней стала часткай Еўрапейскага саюза. Дагавор набыў моц 23 ліпеня 1952 года. Праз пяцьдзясят гадоў, 23 ліпеня 2002 года, тэрмін дзеяння дагавора закончыўся.

Дагавор лічыцца асноватворным у справе аб’яднання Еўропы пасля Другой сусветнай вайны. Ён аб’яднаў некаторых з былых ворагаў падчас вайны, стварыўшы сумесную вытворчасць вугалю і сталі, ключавых рэсурсаў, якія раней займалі цэнтральнае месца ў ваенных дзеяннях.

## Гл. таксама 
* Дагаворы Еўрапейскага саюза
* Рымскі дагавор
* Дагавор зліцця
* Маастрыхцкі дагавор
* Амстэрдамскі дагавор
* Лісабонскі дагавор

## Спасылкі 
* Дагавор Еўрапейскага аб’яднання вугалю і сталі
* Гісторыя Еўрапейскага саюза 1945—1957

Катэгорыя:Еўраінтэграцыя
Катэгорыя:Дагаворы Еўрапейскага саюза
Катэгорыя:Гісторыя Еўрапейскага саюза
Каралеўства Арагон

thumb|300px|Іспанія ў 1210 г.
**Каралеўства Арагон** (, , ) — дзяржава, якая існавала ў 1035—1707 гадах на тэрыторыі сучаснай Іспаніі і Францыі. У розны час складалася з гістарычныя вобласці Арагон, Каталонія, Валенсія і Русільён. З 1707 года Арагон стаў часткай Іспаніі. Сталіцай каралеўства была Сарагоса.

## Гісторыя 
Ядро будучага каралеўства складала графства Арагон (Хака), якое існавала з 802 года і знаходзілася ў феадальнай залежнасці ад каралеўства Памплоны (Навары). Пасля спынення мясцовай дынастыі ў 943 годзе Арагон апынуўся ўключаны ў склад Навары, кароль якой Гарсія I Санчэс ажаніўся са спадчынніцай графства. Каралі Навары насілі тытул графаў Арагона да 1035 года, калі ўладанні караля Санча III Вялікага былі падзелены. Арагон быў вылучаны ў асобнае каралеўства, якое дасталася незаконнаму сыну Санча, Раміра I.

Ужо пры Раміра пачалося пашырэнне Арагона. Пасля смерці ў 1045 годзе яго брата Гансала Санчэса яго ўладанні, графствы Сабрарбэ і Рыбагорсу атрымаў у спадчыну Раміра. У 1076 годзе яго сын Санча Рамірэс быў выбраны таксама каралём Навары, якая заставалася ў складзе Арагона на правах асабістай уніі да 1134 года.

У 1150 годзе кароль Раміра II Манах выдаў замуж сваю дачку і спадчынніцу Петранілу за графа Барселоны Раймана Берэнгера IV. Іх сын, Альфонса II у 1164 годзе атрымаў у спадчыну арагонскую карону, у склад якой цяпер увайшла таксама большая частка Каталоніі.

У 1172 годзе да Арагона было далучана графства Русільён.

У 1229—1235 гадах падчас Рэканкісты былі адваяваны ў маўраў Балеарскія астравы, дзе ў 1276 годзе ўтварылася васальнае каралям Арагона каралеўства Мальёрка, ізноў заваяванае Арагонам у 1344—1349 гадах.

У 1238 годзе была заваявана Валенсія, пасля чаго да тытулатуры каралёў Арагона дадаўся яшчэ і тытул «кароль Валенсіі».

Пасля Сіцылійскай вячэрні ў 1282—1302 гадах каралі Арагона замацаваліся ў Сіцыліі, дзе было ўтворана васальнае Каралеўства Сіцылія, якое пазней ізноў увайшло ў склад Арагона, у 1326 годзе — на Сардзініі, а ў 1442 годзе — у Неапалітанскім каралеўстве.

Пасля шлюбу караля Фердынанда II Каталіка і Ізабелы I Кастыльскай Кастылія і Арагон былі да 1516 года аб’яднаны ў каралеўства Іспанія.

Тытул караля Арагона ўваходзіў у тытулатуру каралёў Іспаніі да 1707 года, калі ён канчаткова знік.

## Гл. таксама 
* Арагонская карона
* Спіс кіраўнікоў Арагона

## Літаратура 
* Корсунский А. Р. История Испании IX—XIII веков (Социально-экономические отношения и политический строй Астуро-Леонского и Леоно-Кастильского королевства). Учебное пособие. — М.: Высшая школа, 1976. — 139 с.
* Альтамира-и-Кревеа Рафаэль. История Средневековой Испании / Перевод с испанского Е. А. Вадковской и О. М. Гармсен. — СПб.: «Евразия», 2003. — 608 с. — 1 500 экз. — ISBN 5-8071-0128-6

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыя Іспаніі
Катэгорыя:Гісторыя Арагона
Катэгорыя:Гісторыя Каталоніі
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Пірэнейскага паўвострава
Катэгорыя:Каралеўствы
Даніла I Петравіч

**Даніла I Петравіч** (6 чэрвеня 1826 — 13 жніўня 1860) — першы князь Чарнагорыя з 1852 па 1860 з дынастыі Петравічаў-Негашаў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і Станкі Петравіча 6 чэрвеня 1826. Пасля смерці свайго дзядзькі атрымаў у спадчыну тытул уладара Чарнагорыі. 1 сакавіка 1852 была абвешчана поўная незалежнасць, і Даніла прыняў тытул князя Чарнагорыі. Забіты ў Котары 13 жніўня 1860. Яго спадчыннікам стаў пляменнік Нікола I Петравіч.

## Рэформы 
Даніла праводзіў шэраг рэформаў, накіраваных на мадэрнізацыю племянных адносін і на павышэнне баяздольнасці чарнагорскага войска перад асманскай пагрозай. Зямельная рэформа была замацавана законнікам, зацверджаным у 1855 годзе. Рэформы сутыкнуліся з супраціўленнем на месцах, Даніла здушыў бунт клана Белапаўлавічаў.

## Гл. таксама 
* Законнік Данілы І Петравіча

Катэгорыя:Кіраўнікі Чарнагорыі
Княства Чарнагорыя

**Княства Чарнагорыя** (чарн. *Књажевина Црна Гора*, *Knjaževina Crna Gora*) — колішняя дзяржава ў паўднёва-ўсходняй Еўропе. Княства існавала з 13 сакавіка 1852 года па 28 жніўня 1910 года, калі было абвешчана каралеўствам князем Ніколай, які затым і стаў каралём.

Сталіцай княства з'яўляўся горад Цэтынэ. Дзяржаўнай валютай быў перпер, які быў уведзены ў абарот у 1906 годзе. Тэрыторыя былога княства ў гэты момант размяшчаецца ў цэнтральнай частцы сучаснай рэспублікі Чарнагорыя.

## Гісторыя 
Княства было ўтворана 13 сакавіка 1852 года, калі князь Даніла (вядомы таксама як Уладыка Даніла II), вырашыў скласці з сябе сан уладыкі (епіскапа) і жаніцца. Такім чынам Чарнагорыя з тэакратычнай дзяржавы ператварылася ў свецкую.

Пасля забойства князя Данілы 13 жніўня 1860 года, Нікола I, які з'яўляўся яго пляменнікам, стаў наступным кіраўніком Чарнагорыі.

28 жніўня 1910 года, княства Чарнагорыя было абвешчана каралеўствам, і яго першым каралём стаў Нікола I.

## Канстытуцыя 
Князь Даніла выкарыстоўваў законы Пятра I Петравіча-Негаша ў якасці ўзору для свайго Асноўнага закона, ствараць які ён пачаў з 1855 года (*Законнік Данілы Першага*). У аснове праекта Данілы, які быў першай канстытуцыяй у чарнагорскай гісторыі, ляжалі традыцыі чарнагорскага народа. Былі выдадзены законы, якія абаранялі прыватную ўласнасць. Былі адменены ўсе прэтэнзіі на Котарскі заліў (тады — тэрыторыя Аўстрыі). Тэкст закона пачынаўся з фразы: 

## Спасылкі 
* Княства Черногрия ў 1859
* Карта 
* Карта
* Карта 

Катэгорыя:Гісторыя Чарнагорыі
Чарнагорыя, княства
Сефевіды

з 1501 па 1736 — максімальная тэрыторыя пры Абасе I]]
**Сефеві́ды** ( — *Safaviyân*; ; , , , , , ) — іранская шахская дынастыя, якая кіравала з пачатку XIV стагоддзя раёнам Ардэбіля Іранскай правінцыі Азербайджан, а з 1502 па 1722 гг. усім Іранам.

Заснавальнікам дынастыі быў Ісмаіл I (1501—1524 гг.), нашчадак заснавальніка ордэна Сефевіе, родам з Ардэбіля ў Іранскім Азербайджане. Пасля перамогі над Алванд-ханам, кіраўніком цюркскай дзяржавы Ак-Каюнлу, пад Шарурам (у Нахічэвані), Ісмаіл з трыўмфам ўвайшоў у Тэбрыз, дзе ў ліпені 1501 года абвясціў сябе шахам Азербайджана. Пазней Ісмаіл падпарадкаваў сабе ўвесь Іран і ў маі 1502 года каранаваў сябе шахам Ірана. Створаная дзяржава часцей за ўсё называлася *даўлет-э кызылбаш* (Кызылбашская дзяржава) . Сталіцай Сефевідскай дзяржавы стаў горад Тэбрыз; пазней сталіца была перанесена ў Казвін, а адтуль — у Ісфахан.

Сефевіды называлі сябе сасанідскім тытулам «шахіншах» (цар цароў). На першы план яны высунулі, аднак, не нацыянальны прынцып, а шыізм, абвясціўшы яго дзяржаўнай рэлігіяй. Менавіта ў эпоху Сефевідаў шыізм зацвярджаецца ў якасці пануючай плыні ў Іране.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыя Ірана
Катэгорыя:Гісторыя Афганістана
Катэгорыя:Ранні Новы час Азербайджана
Катэгорыя:Гісторыя ісламу

Катэгорыя:Цары персідскія
Катэгорыя:Дынастыі ісламскіх кіраўнікоў
Выстаўка

**Вы́стаўка** (**выста́ва** — паланізм) — публічная дэманстрацыя дасягненняў у вобласці эканомікі, навукі, тэхнікі, культуры, мастацтва і іншых абласцях грамадскага жыцця. Паняцце можа пазначаць як само мерапрыемства, так і месца правядзення гэтага мерапрыемства.

Адрозніваюць выстаўкі: мясцовыя, нацыянальныя, міжнародныя і сусветныя, а таксама ўсеагульныя, якія ахопліваюць усе галіны чалавечай дзейнасці (напрыклад, Выстаўка дасягненняў народнай гаспадаркі СССР ВДНГ, Беларускі павільён (ВДНГ)) і спецыялізаваныя, прысвечаныя толькі адной вобласці дзейнасці чалавека. Да апошніх адносяцца мастацкія, прамысловыя і сельскагаспадарчыя. Таксама адрозніваюць выстаўкі перыядычныя (часовыя) і пастаянныя.

## Спасылкі
Фракцыя Чырвонай Арміі

«**Фракцыя Чырвонай Арміі**» (РАФ, RAF — ) — нямецкая леварадыкальная тэрарыстычная арганізацыя, якая дзейнічала ў ФРГ і Заходнім Берліне ў 1968—1998 гадах.

Заснавана ў 1968 годзе Андрэасам Баадэрам, Гудрун Энслін, Хорстам Малерам, Ульрыкай Майнхаф, Ірмгард Мелер і інш. Была названа ў гонар рэвалюцыйных армій СССР, Кітая і Кубы. Арганізавана на ўзор паўднёваамерыканскіх партызанскіх груп, такіх як Тупамарас (Уругвай). Яе ўдзельнікі разглядалі сваю дзейнасць як гарадскую партызанскую вайну, накіраваную супраць дзяржаўнага апарата і класа буржуазіі.

Адказная за здзяйсненне 34 забойстваў, серыі банкаўскіх налётаў, выбухаў ваенных і грамадзянскіх устаноў і замахаў на высокапастаўленых асоб.

Гісторыя арганізацыі, якую таксама называюць аб'яднаннем (), налічвае 4 пакаленні. 20 красавіка 1998 года групоўка афіцыйна абвясціла пра самароспуск.

## Спасылкі 
* RAFinfo

Катэгорыя:Гісторыя Германіі
Катэгорыя:Гісторыя ГДР
Катэгорыя:Леварадыкальныя арганізацыі
Катэгорыя:Антыфашысцкія рухі і арганізацыі
Катэгорыя:Партызанскія рухі
Катэгорыя:Тэрарыстычныя арганізацыі Еўропы
Рыбнік

**Рыбнік** () — горад на правах павета ў Польшчы, у Сілезскім ваяводстве. Прамысловасць прадстаўленая чорнай металургіяй, машынабудаваннем, хімічнай, шкляной, харчовай і інш.

Адлегласць па прамой паміж гарадамі Рыбнік — Мінск 726 км, да Варшавы — 290 км.

Насельніцтва — 140 030 жыхароў (2014 год).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Rybnik
* Rybnik Centrum
Тыхы

**Тыхы** () — горад на правах павета ў Сілезскім ваяводстве Польшчы.

Адлегласць па прамой паміж гарадамі Тыхы — Мінск 700 км, да Варшавы — 271 км.

Насельніцтва — 128 720 жыхароў (2014 год).

Прамысловасць прадстаўленая чорнай металургіяй, машынабудаваннем, хімічнай, шкляной, харчовай і інш.

## Культура 
### Мастацкія галерэі і музеі 
* Музей прафесійнага мастацтва мініяцюры Генрык Ян Даміняк у Тыхы

## Крыніцы
Гандлёвыя рады (Мінск)

**Гандлё́выя рады́** — гістарычны гандлёва-складскі комплекс у Мінску па адрасе вул. Герцэна, 1, помнік архітэктуры класіцызму. Гісторыка-культурная каштоўнасць рэспубліканскага значэння.

## Гісторыя 
]]
У пачатку XIX ст. (да 1817 г.) пабудаваныя 12 мураваных гандлёвых крам, якія былі вядомыя як *Бернардзінскія крамы*. У выніку архітэктурна-археалагічных даследаванняў устаноўлена, што рады ўзведзены на месцы былых могілах, пад якімі захаваўся культурны пласт 12-17 стст.

У 1838 г. да іх прыбудаваныя яшчэ чатыры, а ў пачатку 1860-х гадоў — тры крамы з усходняга боку і мураваны аднапавярховы будынак з заходняга, які быў таксама прыстасаваны пад гандлёвае памяшканне.

У сярэдзіне 1870-х гадоў гандлёвыя рады называліся мясныя. У другой палове XIX — пач. XX ст. вядомыя як *Віленчукі*. У пачатку XX ст. тут знаходзіліся малочныя, мясныя, каўбасныя і бакалейныя крамы, крама гатовага адзення, майстэрні кравецкая і абівання мэблі, пасудная лаўка і гарадская дэзінфекцыйная камера.

У гады Другой сусветнай вайны гандлёвыя рады часткова разбураныя. У 1950-я рады прыстасаваныя пад жылыя памяшканні.

У 2002—2004 гг. у часе рэстаўрацыі і аднаўлення першапачатковага выгляду частка гандлёвых радоў была цалкам разабраная і пабудаваная наноў.

Цяпер тут месцяцца рэстарацыі.

## Архітэктура 
Гандлёвыя рады ўяўляюць сабой аднапавярховы выцягнуты ў плане будынак, пакрыты двухсхільным дахам, пад якім праходзіць прафіляваны карніз. Доўгая мураваная пабудова паўколам агінае касцёл бернардзінцаў і арыентавана на былую плошчу Высокага рынку (сучасная пл. Свабоды).

Галоўны фасад вырашаны плоскасна і падзелены на два ярусы карнізам. Рытм фасада ставараюць неглыбокія прарэзаныя па перыметры будынка нішы, у якіх размешчаны аконныя і дзвярныя праёмы, якія вядуць у асобныя гандлёвыя памяшканні. Захавалася сем больш позніх і амаль цалкам перабудаваных крам, дванаццаць ранніх не захавалася.

Пад лаўкамі былі сутарэнні. Адно з іх амаль квадратнае плошчай 14,4 м², у ім захаваліся рэшткі цыліндрычных скляпенняў. Другое мае форму правільнага чатырохвугольніка плошчай 13,8 м².

У 1860-я гады з заходняга боку да гандлёвага раду прыбудаваны мураваны аднапавярховы будынак (паводле праекту 1859 г. планаваўся двухпавярховы), які быў таксама прыстасаваны пад гандлёвае памяшканне. Трапецападобны ў плане, ён быў падзелены ўнутры мураванай перагародкай на две часткі, з двухсхільным дахам, двума вокнамі і дзвярамі ў нішах сцен (не захаваўся).

Файл:Miensk, Vysoki Rynak-Vialikaja Bernardynskaja. Менск, Высокі Рынак-Вялікая Бэрнардынская (1900).jpg|1900 г.
Файл:Miensk, Vysoki Rynak-Vialikaja Bernardynskaja. Менск, Высокі Рынак-Вялікая Бэрнардынская (1902).jpg|каля 1909 г.
Файл:Miensk, Vysoki Rynak-Vialikaja Bernardynskaja. Менск, Высокі Рынак-Вялікая Бэрнардынская (1918).jpg|1918 г.
Файл:Miensk, Vysoki Rynak-Vialikaja Bernardynskaja. Менск, Высокі Рынак-Вялікая Бэрнардынская (1927).jpg|1927 г.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гандлёвыя рады Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Мінска
Катэгорыя:Збудаванні Мінска ў стылі класіцызм
Катэгорыя:Плошча Свабоды (Мінск)
Катэгорыя:Вуліца Герцэна (Мінск)
Катэгорыя:1817 год у Мінску
Будынак гарадскога тэатра

* Будынак гарадскога тэатра, Магілёў
* Будынак гарадскога тэатра, Мінск
Будынак гарадскога тэатра (Магілёў)

**Будынак гарадскога тэатра** ў Магілёве, змешчаны па вуліцы Першамайскай, 7 — помнік дойлідства псеўдарускага стылю, уключаны ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як гісторыка-культурная каштоўнасць рэгіянальнага значэння.

## Гісторыя 
Тэатр узведзены ў 1886—88 гг. у цэнтры горада паводле праекта епархіяльнага архітэктара П. Камбурава і губернскага інжынера У. С. Мільяноўскага.

У 1992—2001 гадах будынак знаходзіўся на рэканструкцыі. Спектаклі праходзілі ў будынку былога Дома палітасветы, не прыстасаванага для работы прафесійнага тэатра.

## Архітэктура 
міні|злева|Задні фасад

Будынак мае складаную кампазіцыю аб’ёмаў. Цэнтральнае месца займае прамавугольная ў плане глядзельная зала (на 500 месцаў) з закругленай задняй сцяной. На галоўным фасадзе выступаюць два вежападобныя чацверыковыя аб’ёмы і тамбур з тэрасай над ім пры ўваходзе, да якога вядзе двухбаковая крывалінейная ў плане лесвіца. Вакол глядзельнай залы згрупаваныя вестыбюль, фае, кулуары, калідоры, службовыя памяшканні. У архітэктурным рашэнні фасадаў спалучаецца адкрытая чырвоная муроўка з белымі атынкаванымі дэталямі псеўдарускага стылю.

## Мемарыяльная дошка 
Мемарыяльная дошка Міхаілу Іванавічу Калініну, ўстаноўленая ў 1975 г. Уяўляе сабой дошку з белага мармуру памерам 100X60 см. У гады Грамадзянскай вайны ў 1918—20 гг. па ініцыятыве У. І. Леніна былі арганізаваны агітацыйныя цягнікі, якія вялі палітычную работу, мабілізоўвалі працоўных на абарону сацыялістычнай Айчыны. Агітноезд «Кастрычніцкая рэвалюцыя» па чале са старшынёй УЦВК М. I. Калініным 14 чэрвеня 1919 г. прыбыў у Магілёў. На Тэатральнай плошчы адбыўся мнагалюдны мітынг працоўных горада, на якім выступіў М. I. Калінін. Яго прамова адыграла вялікую ролю ў арганізацыі сіл працоўных горада на адпор інтэрвентам і ўнутранай контррэвалюцыі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Славутасці Магілёва
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Магілёва
Катэгорыя:1888 год у Беларусі
Катэгорыя:Збудаванні Магілёва ў  псеўдарускім стылі
Катэгорыя:Першамайская вуліца (Магілёў)
Катэгорыя:Камсамольская вуліца (Магілёў)
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Пятра Камбурава
Катэгорыя:Магілёўскі абласны драматычны тэатр
Дамброва Гурніча

**Дамброва Гурніча** () — горад на правах павета ў Сілезскім ваяводстве Польшчы.

За 246 км ад Варшавы, за 678 км ад Мінска.

Насельніцтва —  жыхароў (2014).

Прамысловасць чорнай металургіі, машынабудавання, хімічнай, шкляной, харчовай і іншая.

## Помнікі і славутасці 
* Базіліка Найсвяцейшай Панны Марыі Анёльскай (1875, 1898–1912)
* Палац культуры Заглембя, пабудаваны пасля 1950 года
* Базіліка Найсвяцейшага Сэрца Езуса ў Дамброве (раён Стшэмешыцы Вельке)
* Драўляная капліца XVIII ст., рэканструяваная ў 1802 годзе
* Млын XVIII ст. у Ратаніцах

## Крыніцы
Дом праектных арганізацый

**Дом праектных арганізацый** — шматпавярховы будынак у Мінску на праспекце Пераможцаў.

Пабудаваны ў 1978 г. па праекце архітэктара В. Малышава для інстытута «Белдзяржпраект» і іншых праектных арганізацый.

## Архітэктура 
Буйшамаштабны будынак размешчаны з водступам ад чырвонай лініі праспекта Пераможцаў, на маляўнічым схіле ўзгорку. Будынак арганічна ўпісваецца ў ансамбль забудовы праспекта, з’яўляецца важным горадабудаўнічым акцэнтам у яго кампазіцыі. Аб’ёмна-прасторавая кампазіцыя заснаваная па перакрыжаванні пад прамым вуглом У-падобнага ў плане падоўжанага асноўнага сяміпавярховага аб’ёма (часткова пастаўлены на 8 У-падобных жалезабетонных рам) і асіметрычна размешчанага двухпавярховага прамавугольнага ў плане аб’ёма, завершанага купалам. Злом формы плану асноўнага аб’ёма ў сярэдняй частцы падкрэслівае ламаную лінію трасы былой Паркавай магістралі.

Строгі рытм фасадаў, утвораны панелямі ў выглядзе кесонаў, узмацняе буйнамаштабную кампазіцыю збудавання. Фрызавы і цокальны паясы выкладзены панелямі ў форме «ізумруднага» руста. Фасады двухпавярховага аб’ёма зашклёны і рытмічна расчлянёны зубчастымі рэбрамі-прасценкамі.

Планіроўка тыпавога паверха галоўнага корпуса калідорная з двухбаковым размяшчэннем майстэрняў, кабінетаў, службовых памяшканняў. Вакол 2 ліфтавых груп з міжпаверхавымі лесвіцамі размешчаны прасторныя холы. Першы паверх двухпавярховага аб’ёма займае парадны вестыбюль з ружоўнікам; у яго дэкаратыўнай апрацоўцы выкарыстаны белы і шэры мармур, кесонная столь, наборная мармуровая падлога. Паміж вестыбюлем і галоўным корпусам створаны ўнутраны зялёны дворык, па перыметры якога размешчаны басейн і спартыўная зала. Другі паверх займае вырашаная амфітэатрам канферэнц-зала па 600 месцаў з эліпсападобнай сцэнай. Прастора залы перакрыта паўсферычным купалам, па баках абмежавана ўступамі балкона і сцен, апрацаваных армянскім туфам.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мінска
Катэгорыя:Праспект Пераможцаў (Мінск)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1978 годзе
Катэгорыя:1978 год у Мінску
Катэгорыя:Праектныя арганізацыі Мінска
Санджак

**Санджак** (, , літаральна «сцяг»; «санджак») — адміністрацыйная адзінка ў Асманскай імперыі, сярэдняя паміж вілаетам і кадылыкам. На чале санджака стаяў санджак-бей (губернатар). Санджак падзяляўся на некалькі паветаў, або кадылыкаў, у сваю чаргу некалькі санждакаў утваралі правінцыю, або вілает.

Катэгорыя:Гісторыя Турцыі
Катэгорыя:Адміністрацыйныя адзінкі
Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Асманскай імперыі
Кадылык

**Кадылы́к** (; , ) — судовая акруга, самая дробная адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Асманскай дзяржавы. Судовую ўладу ў кадылыку ажыццяўляў шарыяцкі суддзя — кадзі.

## Кадылыкі ў Крыму 
Пасля заваявання генуэзскіх калоній і княства Феадора ў 1475 годзе іх былая тэрыторыя была падзелена на 5 кадылыкаў: Кефінскі, Судакскі, Керчанскі, Мангупскі і Балаклаўскі, якія нароўні з двума кадылыкамі па-за межамі Крымскага паўвострава (Азакскі і Таманскі) складалі Кефінскі эялет.

## Гл. таксама 
* Адміністрацыйны падзел Асманскай імперыі
* Уладанні Асманскай імперыі

## Літаратура 
* Іналджик Г. Османська імперія. Класична доба 1300—1600. К., 1998; 
* Бушаков В. Кадилики і каймаканства в Кримському ханстві (XVIII ст.). «Східний світ», 1998, № 1—2;
* Крисаченко В.С. Історія Криму: Кримське ханство. К., 2000.

Катэгорыя:Адміністрацыйныя адзінкі
Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Асманскай імперыі
Катэгорыя:Асманскія ўладанні ў Крыме
Санджак-бей

**Санджак-бей**, або **санджак-бек** () — кіраўнік санджака, ваенна-адміністрацыйнай адзінкі ў Асманскай імперыі. Санджак адпавядае акрузе, а кіраўнік санджака адначасова з’яўляўся начальнікам яго ўзброеных сіл.

Слова «санджак» літаральна азначала «сцяг». Гэтым словам вызначалася вайсковае фарміраванне, якое выстаўляла акруга. Адпаведна кіраўнік санджака лічыўся і камандзірам гэтага ваеннага атрада.

Санджак-бей меў тыя ж правы, што і бейлер-бей, але быў падпарадкаваны бейлер-бею. Яго правы распаўсюджваліся толькі ў межах сваёй акругі.
У абавязкі санджак-бея таксама ўваходзілі пагоня за бандытамі, праследаванне ератыкоў, забеспячэнне зброі і харчу для арміі і флоту.


Катэгорыя:Турэцкія тытулы
Родапачынальнік

**Родапачынальнік** — агульны продак, ад якога вядуць сваё паходжанне ўсе члены аднаго роду. У выпадку этналагічнага тлумачэння роду родапачынальнікам мог быць неабавязкова чалавек, але і міфічны герой, бажаство і нават жывёла. У апошнім выпадку родапачынальнік з'яўляўся татэмам роду.

## Гл. таксама 
* Народы свету
* Першы чалавек
* Эпанім

Катэгорыя:Этналогія
Катэгорыя:Генеалагічная тэрміналогія
Fedora

**Fedora** (па-англ.. «Мяккі фетравы капялюш», раней **Fedora Core**) — дыстрыбутыў Linux, які спансуецца фірмай Red Hat і падтрымліваецца супольнасцю. Праект служыць для тэсціравання новых тэхналогій, якія ў далейшым уключаюцца ў прадукты Red Hat і іншых вытворцаў. Кампанія Red Hat не забяспечвае падтрымку карыстальнікам Fedora, падтрымка ажыццяўляецца адкрытай супольнасцю.

Мэта праекта Fedora — пабудова цэласнай аперацыйнай сістэмы з адкрытага праграмнага забеспячэння. Новыя версіі выходзяць кожныя 6-8 месяцаў па даступным графіку.

Лінус Торвальдс, аўтар ядра Linux, выкарыстоўвае Fedora на ўсіх яго камп’ютарах.

## Асаблівыя рысы 
Fedora сканцэнтравана на інавацыях і таксама інтэграцыі новых тэхналогій у цесным супрацоўніцтве з супольнасцямі Linux.

Fedora мае адносна кароткі жыццёвы цыкл: версія X падтрымліваецца толькі 1 месяц пасля выхаду версіі X + 2 і прыблізна 6-8 месяцаў паміж версіямі. Гэта азначае, што версія Fedora падтрымліваецца прыкладна 13-17 месяцаў. Таму Fedora з’яўляецца дрэнным выбарам для сервернай платформы, якая звычайна патрабуе доўгатэрміновай падтрымкі. Карыстальнікі Fedora могуць абнаўляць дыстрыбутыў з дапамогай праграмы FedUp

Стандартным графічным асяроддзем у Fedora з’яўляецца Gnome Shell. Іншыя даступныя асяроддзі: KDE, Xfce, LXDE, MATE і Cinnamon

Бяспека таксама з’яўляецца важным момантам у Fedora. Адной з асаблівасцей бяспекі з’яўляецца SELinux (Security-Enhanced Linux), які рэалізуе розныя палітыкі бяспекі, у тым ліку абавязковага кантролю доступу.

### Праграмнае забеспячэнне 
Fedora пастаўляецца з шырокім спектрам устаноўленага праграмнага забеспячэння, такім як LibreOffice і Firefox. Дадатковае праграмнае забеспячэнне даступна ў сховішчах праграмнага забеспячэння і могуць быць устаноўлены з дапамогай Yum або менеджарам пакетаў з графічным інтэрфейсам, такім як GNOME Software.

Акрамя таго, можна дадаваць іншыя сховішча праграмнага забеспячэння, таму праграмы, недаступныя ў сховішчах Fedora, могуць быць усталяваны з іншага месца. Адным з самых папулярных старонніх сховішчаў з’яўляецца RPM Fusion. Fedora таксама дае карыстальнікам сістэмы простую ў выкарыстанні праграму для стварэння сваіх уласных сховішчаў праграмнага забеспячэння.

### Тыпы рэдакцый 
Fedora распаўсюджваецца ў некалькіх варыянтах:

* Поўны дыстрыбутыў на DVD — DVD вобраз з усімі асноўнымі праграмнымі пакетамі Fedora на момант выпуску;
* Жывы вобраз — DVD вобраз, які можа быць выкарыстаны для стварэння Live DVD або Live USB з дапамогай якога таксама можна ўсталяваць Fedora;
* Мінімальны загрузачны вобраз — выкарыстоўваецца для ўстаноўкі непасрэдна па сетцы.

## Рэлізы 
Актуальная версія Fedora — 40, якая была выпушчана 23 красавіка 2024.

## Гл. таксама 
* Linux
* Ubuntu
* Mint

Катэгорыя:Дыстрыбутывы Linux
Катэгорыя:Linux
Катэгорыя:Свабодныя аперацыйныя сістэмы
Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне, распрацаванае ў 2003 годзе
Заходняя Русь

**Заходняя Русь** — тэрмін, які ўзнік у гісторыяграфічнай і палітычнай думцы Расійскай імперыі, пад якім разумелі тэрыторыі тагачасных Віцебскай, Віленскай, Мінскай, Гродзенскай і Магілёўскай губерняў, часам сюды ўключалі і Смаленскую губерню. Часта выкарыстоўваецца і ў шырэйшым сэнсе, адносна ўсёй тэрыторыі Русі, якая знаходзілася некалі пад уладай Вялікага Княства Літоўскага і супрацьпастаўленай Маскоўскай Русі. У гэтым значэнні ён, як правіла, уключае Паўднёва-Заходнюю Русь, аднак ніколі не ўключае Паўночна-Заходнюю Русь (Наўгародскую і Пскоўскую землі), якая мае зусім іншыя гістарычныя традыцыі.

## Гл. таксама 
* Заходнерусізм
* Белая Русь

Катэгорыя:Гісторыя Русі
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Еўропы
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі
Калабжэг

**Калобжаг** () — горад у Польшчы, адміністрацыйны цэнтр Калобжагскага павета Заходнепаморскага ваяводства. Утварае гарадскую гміну, таксама з’яўляецца сядзібай вясковай гміны Калобжаг.

Марскі порт і курорт, размешчаны на беразе Балтыйскага мора. Калобжаг стаіць на рацэ Парсента.

Адлегласць да Варшавы — 428 км.

## Насельніцтва 
Насельніцтва — 46 870 жыхароў (2014 год).

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Заходнепаморскага ваяводства
Святое (возера, Рэчыцкі раён)

**Свято́е** — возера ў Беларусі, у Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці ў пойме ракі Дняпро, за 5 км у напрамку на поўнач ад горада Рэчыца каля аграгарадка Азершчына.

Возера пойменнага тыпу. Плошча паверхні 0,145 км². Даўжыня 0,56 км, шырыня 0,31 км. Глыбіні да 3 м. Даўжыня берагавой лініі 1,56 км. Дно ілістае і сапрапелістае. Берагі пясчаныя, пераважна нізкія, параслі хмызняком. На поўдні кароткай пратокай злучана з возерам Вялікае.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, плотка, карась, акунь і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* Ліст карты N-36-121. Выданне 1985 г. Стан мясцовасці на 1985 г.

## Спасылкі 
* Інфармацыя на сайце ДУА «Азершчынская сярэдняя школа № 1»  
* *Валерий Иванов-Смоленский* Все озёра Беларуси. Т. 6. 
* Агульная характарыстыка азёр Гомельскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Гомельскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Рэчыцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Дняпра