open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Жан-Клод Кілі

[center|200px|Жан-Клод Кілі ў лютым 2011 года ў [Ружа Хутар|Сочы]]

**Жан-Клод Кілі** (фр. Jean-Claude Killy, нар. 30 жніўня 1943, Сен-Клу, О-дэ-Сен, Францыя) — знакаміты французскі гарналыжнік, пераможца зімовай Алімпіяды 1968 года ў Грэноблі ва ўсіх трох відах гарналыжных спаборніцтваў, 6-разовы чэмпіён свету, уладальнік першых двух Кубкаў свету па гарналыжным спорце.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.257

## Спасылкі 
* 
* 
* Ski-db.com - results - Jean-Claude Killy  
* SKI magazine - Killy: the best of the best - Jan-2009 - p.&nbsp;84  

Катэгорыя:Гарналыжнікі Францыі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Францыі
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 1968 года
Катэгорыя:Гарналыжнікі на зімовых Алімпійскіх гульнях 1964 года
Катэгорыя:Гарналыжнікі на зімовых Алімпійскіх гульнях 1968 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па гарналыжным спорце
Катэгорыя:Члены МАК
Катэгорыя:Вялікія афіцэры ордэна Ганаровага легіёна
Катэгорыя:Пілоты 24 гадзін Ле-Мана
Кілійскае гірла

[thumb|right|300px|[Дэльта Дуная. Добра бачныя тры асноўных рукавы. Кілійская гарлавіна — самы паўночны з іх.]]
**Кілійскае гірла** — паўночны, найбольш шматводны рукаў дэльты Дуная.

Праз Кілійскае гірла праходзіць каля 70 % агульнага сцёку ракі. Даўжыня 116 км, шырыня ад 0,6 да 1,2 км. У ніжняй частцы Кілійскае гірла разбіваецца на 25 галоўных і некалькі дзясяткаў другарадных рукавоў і праток. Вяснова-летняя паводка, восеньская межань. Ветравы нагон вады да Ізмаіла.

На Кілійскім гірле размешчаны парты Ізмаіл, Кілія, Вілкава (Украіна). Рэчышча абвалаванае для абароны сельскагаспадарчых угоддзяў ад затаплення падчас паводкі. З 2007 года з’яўляецца часткай глыбакаводнага суднаходнага ходу украінскага канала Дунай — Чорнае мора.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дунай
Катэгорыя:Рэкі Румыніі
Катэгорыя:Рэкі Адэскай вобласці
Катэгорыя:Буджак
Катэгорыя:Памежныя рэкі
Кімберлі (ПАР)

**Кімберлі** — горад у Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы, з'яўляецца цэнтрам Паўночнай Капскай правінцыі. Ён знаходзіцца на плато, размешчаным на мяжы Паўночнай Капскай правінцыі і правінцыі Свабодная дзяржава. Горад размясціўся ў даліне ракі Ваал, якая з'яўляецца прытокам ракі Аранжавая. За горадам замацаваўся статус алмазнай сталіцы краіны. Кімберлі разам з мястэчкам Рычы (Ritchie) і шырокай сельскай мясцовасцю ўваходзіць у склад мясцовага муніцыпальнага ўтварэння Сол Плаацье (Sol Plaatje), агульная колькасць насельніцтва якога перавышае 230 тыс. чал. (2002 год).

## Гарады-пабрацімы 
## Гл. таксама 
* De Beers
* Сесіл Джон Родс

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Кімберлі
* Неафіцыйны сайт
* Сайт горада Кімберлі
* Турызм у Паўночнай Капскай правінцыі 
* The McGregor Museum 
* турызм у Паўднёвай Афрыцы
* Griquas Rugby 
* The Kimberley Mine Museum 
* Карта Кімберлі ў сістэме Google
* Сайт урада ПАР
* Кімберлі  на сайце «Пра ПАР»

Катэгорыя:Гарады ПАР
Кімберлі (Канада)

**Кімберлі** (анг. Kimberley) — маленькі гарадок на паўднёвым усходзе Брытанскай Калумбіі ў даліне паміж гарамі Персел і скалістымі гарамі. Быў названы ў гонар горада Кімберлі ў Паўднёвай Афрыцы ў 1896 годзе. З 1917 па 2001 год тут знаходзілася найбуйнейшае ў свеце цынкавае радовішча Салівана. У цяперашні час гэты гарадок прыцягвае ў асноўным гарналыжнікаў, дзякуючы свайму гарналыжныму цэнтру. Нацыянальны парк Кімберлі з'яўляецца найбуйнейшым аб'яднаным паркам у Канадзе і, дзякуючы нядаўна створаным унікальным пешаходным і веласіпедным маршрутам, Кімберлі можна назваць круглагодным курортам. 

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Брытанскай Калумбіі
Сенегамбія і Нігер

**Сенегамбія і Нігер** () — адміністрацыйнае аб'яднанне французскіх уладанняў у Заходняй Афрыцы, створанае ў 1902 годзе з тэрыторый Французскага Судана, якія знаходзіліся пад грамадзянскім кіраваннем. У 1904 годзе было ператворана ў калонію Верхні Сенегал і Нігер.

Нягледзячы на кароткі тэрмін існавання, французскі ўрад паспеў выпусціць для гэтага адміністрацыйнага ўтварэння адмысловыя паштовыя маркі.

Катэгорыя:Гісторыя Сенегала
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Нігера
Катэгорыя:Гісторыя Малі
Катэгорыя:Гісторыя Францыі
Катэгорыя:Каланіяльная Афрыка
Катэгорыя:Былыя калоніі Францыі
Кімберлі (плато)

]]
**Кімберлі** () — плато на паўночным захадзе Аўстраліі. Найвышэйшы пункт — гара Орд (936 м).

Плато складзена пераважна старажытнымі крышталічнымі пародамі і пясчанікамі, на ўсходзе — базальтам. Рассечана эрозіяй на асобныя плато і хрыбты. Пераважае субэкватарыяльны клімат. Расліннасць на поўначы плато прадстаўлена вечназялёным эўкаліптавым рэдкалессем, у далінах рэк пераважаюць лясы, на поўдні — арыднае рэдкалессе, на пясчанікавых плато — збожжавыя і хмызнякі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геаграфія Аўстраліі
Катэгорыя:Плато
NGC 7484

**NGC 7484** (іншыя абазначэнні — **PGC 70505**, **ESO 407-6**, **MCG -6-50-26**) — эліптычная галактыка (E) у сузор’і Скульптар.

Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1834 годзе
7484
Катэгорыя:Скульптар (сузор’е)
Арсіні

thumb|right|Замак Арсіні ў Нероле, Лацый
**Арсі́ні** — рымскі феадальны род. З яго выйшлі пяць Рымскіх Папаў, 34 кардыналы, кандацьеры.

## Паходжанне 
150px|злева|thumb|Герб роду Арсіні

Па легендзе Арсіні вядуць свой радавод ад сям'і Юліяў-Клаўдзіяў.

Арсіні былі звязаны з сям'ёй Бабонэ, якая існавала ў Рыме ў XI стагоддзі. Спачатку сям'я насіла прозвішча Бабонэ-Арсіні (Папа Цэлесцін III (Джачынта Бабонэ-Арсіні). Асобага становішча, багацця і ўлады Арсіні дамагліся ў XIII ст.

Арсіні былі прыхільнікамі партыі гвельфаў.

Прадстаўнікі роду былі адзін час дэспатамі Эпіра (Мікалай Арсіні, 1318—1323; Іаан Арсіні, 1323—1335).

Знаходзіліся ў варожых адносінах з рымскім родам Калона, пакуль барацьба не была спынена папскай булай у 1511.

## Вядомыя прадстаўнікі 
* Бенедыкт XIII, Папа Рымскі
* Мікалай III, Папа Рымскі
* Цэлесцін III, Папа Рымскі
* Кардынал П'етра Арсіні
* Кардынал Лаціна Арсіні
* Кардынал Джардана Арсіні

## Гл. таксама 
* Натолі

## Спасылкі 
*Арсіні ў каталіцкай энцыклапедыі
*Арсіні

Катэгорыя:Дынастыі Італіі
NGC 527-2

**NGC 527-2** (іншыя абазначэнні — **MCG ?6-4-22**, **PGC 5142**) — галактыка ў сузор’і Скульптар.

Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога і быў дададзены пазней.

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог

 

0527
Катэгорыя:Скульптар (сузор’е)
NGC 134

**NGC 134** — яркая галактыка паўднёвага паўшар’я неба, якая размяшчаецца ў сузор’і Скульптара недалёка ад зоркі η Скульптара, бачная амаль з рабра. Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі Новага агульнага каталога.

NGC 134 з’яўляецца спіральнай галактыкай з перамычкай (тып SBbc) і размяшчаецца на адлегласці 60 мільёнаў светлавых гадоў.
Дыск галактыкі несіметрычны і дэфармаваны: адзін канец дыска загнуты ўгару, а іншы — уніз. Дэфармацыі дыскаў галактык не рэдкія і звычайна з’яўляюцца вынікам гравітацыйнага ўзаемадзеяння паміж галактыкамі.

Уваходзіць у групу NGC 134 — невялікую групу з 7 галактык, якая належыць да скопішча Дзевы.

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог

## Крыніцы 
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1826 годзе
0134
Катэгорыя:Скульптар (сузор’е)
Кімберліт

thumb
**Кімберліт** (ад г. Кімберлі, ПАР) — тып вулканічнай пароды, вядомай тым, што часам утрымоўвае алмазы. Названая так у гонар горада Кімберлі ў Паўднёвай Афрыцы, дзе ў 1871 годзе быў знойдзены дыямент вагой 85 карат (16,7 г), што выклікала алмазную ліхаманку (гіпабісальная ультраасноўная парода парфіравай структуры, якая з’яўляецца эруптыўнай брэкчыяй, у якой сярод разнастайных уключэнняў абавязкова прысутнічаюць піропутрымальныя ультраасноўныя пароды (піропавыя перыдатыты, радзей піропавыя алівініты і піраксеніты) глыбіннага паходжання).

## Гл. такасама 
* Трубка выбуху

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.261

Катэгорыя:Горныя пароды
Катэгорыя:Ультраасноўныя горныя пароды
Кінабалу

**Кінабалу** () — чацвёртая па вышыні гара ў Паўднёва-Усходняй Азіі, вышыня — 4095 метраў. Размешчана на тэрыторыі нацыянальнага парку Кінабалу (уваходзіць у спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА) на ўсходзе Малайзіі ў штаце Сабах, размешчанага на востраве Калімантан, сярод трапічных джунгляў.

## Галерэя 

Image:MtKinabalu.jpg|Краявід з гары
Image:East Coast Flight.jpg|Від з самалёта на ўсходні бераг Сабаха
Image:Mount Kinabalu Clouds 1.jpg|Гарызонт
Image:Mount_Kinabalu.jpg|Від гары з 
Image:Mount Kinabalu.en.wikipedia.jpg|Тэлекамунікацыйная вышка на гора
Image:Mount_kinabalu_lookingdown.jpg|Від з плато гары Кінабалу
Image:Gunung_Kinabalu.jpg|Від з плато пасля ўзыходу
Image:Mount Kota Kinabalu.JPG|Від з маршруту паміж Кота-Кінабалу і Сандаканам

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Сайт парку

Катэгорыя:Горы Малайзіі
Катэгорыя:Калімантан
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Малайзіі
Фёдар Паўлавіч Алексяевіч

**Фёдар Паўлавіч Алексяевіч** (нар. , Азёрны, Жыткавіцкі раён) — Герой Сацыялістычнай Працы (1960).

Скончыў Беларускі інстытут народнай гаспадаркі імя Куйбышава ў 1970 годзе. З 1956 года на 11-м Дзяржаўным падшыпнікавым заводзе ў г. Мінску: станочнік, шліфоўшчык-аператар, з 1962 года намеснік старшыні завкома прафсаюза. Званне Героя прысвоена за пераход на самаабслугоўванне станкоў, за званне брыгад і ўдарнікаў камуністычнай працы.

## Літаратура 
* Д. Крымов, Успеть за днём, бегущим в завтра // Труд, талант, доблесть.: В 2-х ч. Ч. 1/[Сост. Е. Э. Павлюць, Б. И. Сушкевич, В. В. Шарпило].— Мн.: Беларусь, 1981.— 414 с., ил., стр. 22 — 24
Нацыянальны парк Кінгс-Каньён

**Нацыянальны парк Кінгс Каньён** (, літаральна *Яр Каралёў*) — нацыянальны парк ЗША, размешчаны ў Каліфорніі ў паўднёвай частцы гор Сьера-Невада, на ўсход ад Фрэзна. Парк заснаваны ў 1940 годзе і займае 1869,25 км².

Парк мяжуе з нацыянальным паркам Секвоя. Абодва паркі кіруюцца службай нацыянальных паркаў ЗША як адзінае падраздзяленне — нацыянальныя паркі Секвоя і Кінгс Каньён.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 т. -- Т.8. -- Мн., 1999. -- С. 268.

## Спасылкі 
* Official site: and Kings Canyon National Park
* Panoramic photos of North Kings Canyon NP
* Panoramic photos of South Kings Canyon NP
* Panoramic photo of Kearsarge Pass, Kings Canyon NP

Кінгс
Кінгс
Кінгс
Кім Хандо

**Кім Хандо** (кор. 김홍도), больш вядомы пад псеўданімамі *Тан Вон, Тан Гу, Са Нын, Камін, Каса Сахо, Кадза* (1760—1820) — карэйскі мастак і майстар каліграфіі.

## Жыццё і творчасць 
Кім Хандо вырас у горадзе Ансан на поўдні Карэі, вучыўся каліграфічнаму мастацтву ў вядомага майстра свайго часу Кан Се Хвана. Паступіў на афіцыйную каралеўскую службу, стаў членам акадэміі мастацтваў Дохвасе і затым — прыдворным каралеўскім мастаком. У 1771 годзе ён стварае партрэт караля Карэі Чонджу. У 1788 ён з'язджае ў цэнтр карэйскай культуры, горад Андон. Пазней жыве ў гарах Кымгансан, дзе шмат малюе. Тан Вон быў першым карэйскім мастаком, які пісаў на сваіх карцінах ў мностве бытавыя сцэнкі з паўсядзённага жыцця сучаснага яму карэйскага грамадства, па манеры выканання, блізкай да шэдэўраў графікі галандскіх майстроў XVII—XVIII стагоддзяў.

Нараўне з Хёвонам і Авонам, Тан Вунь складае групу карэйскіх мастакоў «Тры Вона». Разам з Авонам і майстрам XV стагоддзя Ан Гю Анонам, Тан Вон ўваходзіць у тройку найбольш значных жывапісцаў і графікаў Карэі. У горадзе Ансан яго імем названы адзін з раёнаў, у Анвоне таксама штогод праводзіцца фестываль мастацтваў «Danwon Art Festival».

## Галерэя 

выява:Hwangmyo.jpg
выява:Danwon-Seodang.jpg
выява:Danwon-Byeo.tajak.jpg
выява:Danwon-Giwa.igi.jpg
выява:Korea-National.Treasure-139-Gunseondobyeong-Joseon-Leeum.jpg
김홍도 금강사군첩 - 총석정.jpg
File:Danwon-Hwal.ssogi.jpg
File:Danwon-Mudong.jpg

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.262

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Карэі
Катэгорыя:Прыдворныя мастакі
Білі Джын Кінг

**Білі Джын Кінг** (анг. Billie Jean King, у дзявоцтве Мофіт (анг. Moffitt), нар. 22 лістапада 1943 года, Лонг-Біч, штат Каліфорнія, ЗША) — знакамітая амерыканская тэнісістка. Выступала ў 60-80 гадах XX стагоддзя. Рэкардсменка па колькасці перамог на Уімблданскім турніры. Актыўны змагар за раўнапраўе жанчын і мужчын у спорце.

## Біяграфія 
1960 — пачатак выступаў. У 1968 годзе афіцыйна становіцца прафесіяналам.

Спартсменцы не было і семнаццаці, калі яна першынствавала ў чэмпіянаце ЗША-60 на цвёрдых кортах ў парным разрадзе разам з Дарлін Хард.

У 1961 годзе яна, будучы ў складзе каманды краіны ў Кубку Уайтмана, перамагла ў двух з трох матчаў.

У 1966 годзе выйграла свой першы турнір Вялікага Шлема ў адзіночным разрадзе — Уімблдан.

У 1965 годзе спартсменка спалучалася шлюбам з Ларэнса Кінгам і вядомая свеце пад гэтым прозвішчам. У далейшым шлюб распаўся, але Білі-Джын пакінула прозвішча былога мужа.

Кінг — адна з нешматлікіх гульцоў, што выйгралі ўсе турніры Вялікага Шлема. Праўда, у розны час. На Уімблдане і Адкрытым чэмпіянаце ЗША яна перамагала ва ўсіх трох намінацыях (у «адзіночцы», у пары і ў міксце).

У 1966, 1967, 1968, 1972 гадах была наймацнейшай тэнісісткай свету і абвяшчалася гульцом года.

На працягу ўсёй кар’еры супернічала з выбітнай тэнісісткай Маргарэт Сміт-Корт.

З’яўляецца самым узроставым прафесійным гульцом, які выйграў адзіночны турнір WTA. Выйграла турнір у Бірмінгеме ў 1983 годзе ва ўзросце 39 гадоў, 7 месяцаў, 23 дзён.

У 1983 годзе завяршыла выступленні.

У 1987 годзе прынятая ў Міжнародную залу тэніснай славы.

У 1990 годзе ўвайшла ў лік 100 самых уплывовых амерыканцаў 20-га стагоддзя. У 2009 годзе ўзнагароджана Прэзідэнцкім медалём Свабоды, вышэйшым грамадзянскім знакам адрознення ў ЗША.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.268

## Спасылкі 
* Профіль на сайце WTA 

Катэгорыя:Тэнісісткі ЗША
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Аўстраліі па тэнісе ў жаночым адзіночным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Аўстраліі па тэнісе ў змяшаным парным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Францыі па тэнісе ў жаночым адзіночным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Францыі па тэнісе ў жаночым парным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Францыі па тэнісе ў змяшаным парным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Уімблданскага турніру ў жаночым адзіночным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Уімблданскага турніру ў жаночым парным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Уімблданскага турніру ў змяшаным парным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату ЗША па тэнісе ў жаночым адзіночным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату ЗША па тэнісе ў жаночым парным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату ЗША па тэнісе ў змяшаным парным разрадзе
Катэгорыя:Першыя ракеткі свету (жанчыны)
Катэгорыя:Члены Міжнароднай залы тэніснай славы
Катэгорыя:Уладальнікі Кубка Федэрацыі (тэніс)
Катэгорыя:Узнагароджаныя Прэзідэнцкім медалём Свабоды
Арэст Адамавіч Кіпрэнскі

**Арэст Адамавіч Кіпрэнскі** () — рускі мастак, графік і жывапісец, майстар партрэта.

## Біяграфія 
Арэст Кіпрэнскі, пазашлюбны сын памешчыка А. С. Дзьяканава, нарадзіўся 13 (24) сакавіка 1782 на мызе Няжынскай (в. Нежнава, дзе ўстаноўлена мемарыяльная дошка, а ў 2012 годзе плануецца ўстаноўка помніка) (паблізу Капор’я, на тэрыторыі цяперашняй Ленінградскай вобласці). Па дакументах быў запісаны ў сям’ю прыгоннага Адама Швальбэ.

Атрымаўшы вольную, ў 1788 годзе быў залічаны ў выхаваўчае вучылішча пры пецярбургскай Акадэміі мастацтваў пад прозвішчам Кіпрэнскі. Вучыўся ў акадэміі да 1803 года. Жыў у Маскве (1809 год), Цверы (1811 год), Пецярбургу (1812 год), а ў 1816—1822 і ад 1828 года — у Рыме і Неапалі.

У ліпені 1836 Кіпрэнскі ажаніўся з Аннай-Марыяй Фалькучы, для чаго яму папярэдне давялося прыняць каталіцтва.

Мастак памёр у Рыме 17 кастрычніка 1836 года ад запалення лёгкіх і быў пахаваны там жа ў царкве Сант-Андрэа-дэле-Фратэ.

## Творчасць 
Працаваў пераважна ў жанры партрэта, у якім імкнуўся ўвасобіць рамантычны ідэал яркай, унутрана незалежнай асобы. Творчасці ўласцівы прыўзнятасць вобразаў, эмацыйная насычанасць у раскрыцці псіхалагічнага стану мадэлі, вылучэнне твара святлом на цёмным фоне, кантрасты плям насычанага колеру, вытанчаны каларыт, дакладнасць і выразнасць малюнка. Аўтар жывапісных партрэтаў А. К. Швальбе (1804), Я. В. Давыдава (1809), хлопчыка Чалішчава (каля 1809), Д. М. Хвастовай (1814), А. С. Пушкіна (1827), М. А. Патоцкай і С. А. Шувалавай з эфіопкай (каля 1835), аўтапартрэта з пэндзлямі за вухам (1808—09), серыі графічных партрэтаў удзельнікаў Айчыннай вайны 1812 года і інш.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Кіпрэнскі Арэст Адамавіч. Біяграфія і творчасць мастака на Artonline.ru  
* 
* Партрэт садоўніка 
* Партрэт Давыдава  
* Настаўнік Кіпрэнскага — Элізар Шэнау  
* Галерэя карцін Арэста Кіпрэнскага, біяграфія і аналіз аўтапартрэтаў 

Катэгорыя:Мастакі Расіі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Расіі
Катэгорыя:Мастакі рамантызму
Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскай Акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кінгісепскім раёне
Кіпарысавік

**Кіпарысавік**, **Ілжэкіпарыс** (*Chamaecýparis*) — род голанасенных хвойных раслін сямейства .

## Апісанне 
Вечназялёныя аднадомныя кусты або дрэвы вышынёй да 70 м і дыяметрам ствала да 3,5 м. Працягласць жыцця да 600 і больш гадоў. Каранёвая сістэма добра развітая. Крона конусападобная або пірамідальная, звычайна з паніклай верхавінай. Парасткі падоўжаныя, часцей пляскатыя. Лісце накрыж супраціўнае, простае, суцэльнае, суцэльнакраёвае, да 4 мм даўжынёй, дарослае лісце лускападобнае, ювенільнае — часта іголкападобнае. Пыленне ўвесну. Мужчынскія шышкі дробныя, прадаўгаватыя, даўжынёй 2–4 мм, чырванаватыя або жаўтаватыя. Спелыя жаночыя шышкі акруглыя, да 12 мм у дыяметры, з 4–5 (6) парамі шчытападобных супраціўных лускавінак. Шышкі спачатку зялёныя, пры выспяванні бурыя або фіялетавыя, спеюць восенню ў год апылення. Пасля выспявання ападаюць цалкам. Насенне пляскатае, з двума крыламі.

Вонкава расліна нагадвае кіпарыс, адрозніваецца ад яго больш сплошчанымі галінкамі і больш дробнымі шышкамі, якія спеюць за год.

## Пашырэнне 
Радзіма — Усходняя Азія і Паўночная Амерыка. Налічвае 5–6 відаў, распаўсюджаных пераважна ва ўмераных і субтрапічных шыротах прыбярэжных рэгіёнаў ЗША, Японіі, Кітая. 

Шырока культывуюцца ў розных рэгіёнах зямнога шара. Большасць відаў марозаўстойлівыя. У Беларусі дзікарослых прадстаўнікоў роду няма, інтрадукаваны 4 віды. Найбольш распаўсюджаны ў культуры кіпарысавік Лаўсана і кіпарысавік гарохаплодны, якія маюць вялікую колькасць сартоў (больш за 700), што адрозніваюцца памерамі раслін, формай кроны, афарбоўкай лісця. 

## Віды 
Паводле базы даных *The Plant List* (на ліпень 2016) род уключае 5 відаў:

* 
* 
* 
* 
* 

Да кіпарысавікаў таксама адносілі
* , які традыцыйна вылучаецца ў асобны род род .

## Выкарыстанне 
У культуры з XVIII стагоддзя. Ценевынослівы, вільгацелюбівы, патрабавальны да ўрадлівасці глебы, дрэнна пераносіць засуху, умерана зімаўстойлівы, сярэднеўстойлівы да гарадскіх умоў, устойлівы да шкоднікаў і хвароб, добра пераносіць стрыжку, лёгка размнажаецца чаранкаваннем.

Драўніна лёгкая, жоўтая або светла-карычневая, духмяная, устойлівая да гніення, шырока прымяняецца ў будаўніцтве, лесаразвядзенні, парфумерыі, аздабленні будынкаў, суднабудаванні, для вырабу мэблі і розных прадметаў быту. Каштоўная дэкаратыўная расліна. Выкарыстоўваецца ў народнай медыцыне. 

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кіпарысавыя
NGC 115

**NGC 115** (іншыя абазначэнні — **ESO 350-17**, **MCG ?6-2-6**, **PGC 1651**) — спіральная галактыка з перамычкай (SBbc) у сузор’і Скульптар.

Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1834 годзе
0115
Катэгорыя:Скульптар (сузор’е)
Катэгорыя:Спіральныя галактыкі з перамычкай
Уаітангі

**Уаітангі** () — паселішча (*settlement*) на захадзе вострава Чатэм, адміністрацыйны цэнтр астравоў Чатэм.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Новай Зеландыі
Бакінская фондавая біржа

**Бакінская фондавая біржа** (, ) — галоўная фондавая біржа краіны ў Баку, Азербайджан.

Была заснаваная 15 лютага 2000 года. Біржа з’яўляецца закрытым акцыянерным таварыствам, налічвае 19 акцыянераў — юрыдычных асоб. БФБ мае гандлёвую залу з 30 працоўнымі месцамі, тэхнічна дазваляюць праводзіць гандаль па каштоўных паперах любога віду. БФБ мае таксама дэпазітарый, разлічаны на ўтрыманне каштоўных папер, выпушчаных у дакументарнай і бездакументарнай форме. Заснавальнікамі Бакінскай біржы сталі 16 найбуйнейшых банкаў Азербайджана, дзве фінансавыя кампаніі і Стамбульскай фондавая біржа. Узнос кожнага з іх — 60 тысяч азербайджанскіх манатаў. Статутны фонд біржы склаў 1/2 млн манатаў.

**Заснавальнікі БФБ:** Міжнародны банк Азербайджана, «Interservis», «Континентбанк», «Азеригазбанк», кампанія «Марс Інвестмент», «Мбанк», «Global Securities», «Капітал Инвестментбанк», «Азердемирйолбанк», «Кочбанк», «Мост-банк Азербайджан!», «Ege International Bank — Baku», «BayBank», «Ротабанк», «United Credit Bank», «Рабитабанк» і «Проминвестбанк».

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт біржы   

Катэгорыя:Арганізацыі паводле алфавіта
Катэгорыя:Фондавыя біржы
Катэгорыя:Еўрапейскія фондавыя біржы
Катэгорыя:Кампаніі Азербайджана
Катэгорыя:З’явіліся ў 2000 годзе ў Азербайджане
Катэгорыя:Баку
Рамба Амадэус

**Ра́мба Амадэус** (*Rambo Amadeus*) — папулярны балканскі музыкант і аўтар джаз-музыкі, сапраўднае імя **Антонія Пушыч** (серб. Антонијe Пушић).

Выканаўца вядомы на ўсёй тэрыторыі былой Югаславіі. Музыка выконвае сатырычныя песні на палітычныя і бытавыя тэмы. Рамба не баіцца эксперыментаваць са сваёй музыкай, часта змешваючы розныя жанры, такія як рок, джаз, поп і іншыя. Яго часта называюць Чарнагорскім Фрэнкам Запай.

Сцэнічнае імя выканаўцы сфарміравана з прозвішча Джона Рэмба і другога імя Вольфганга Амадэя Моцарта.

Рамба Амадэус прадставіць сваю краіну на штогадовым конкурсе песні Еўрабачанне 2012, які адбудзецца ў Баку, з конкурснай хіп-хоп кампазіцыяй **«Euro Neuro»**, якая будзе выканана на англійскай мове.

## Дыскаграфія 
### Студыйныя альбомы 
* *O tugo jesenja* (1988)
* *Hoćemo gusle* (1989)
* *Psihološko propagandni komplet M-91* (1991)
* *Muzika za decu* (1995)
* *Mikroorganizmi* (1996)
* *Titanik* (1997)
* *Metropolis B (tour-de-force)* (1998)
* ''Don't Happy, Be Worry* (2000) – пад назвай *Čobane vrati se* у Славеніі and Харваціі
* *Oprem Dobro* (2005)
* *Hipishizik Metafizik* (2008)
* *Vrh Dna* (2015)
* *Brod budala* (2020)

### Міні-альбомы 
* *Yes No* (2008)

### Канцэртныя альбомы 
* *Kurac, Pička, Govno, Sisa* (1993)
* *Koncert u KUD France Prešeren* (1997)
* *Bolje jedno vruće pivo nego četri ladna* (2004)
* *Rambo Amadeus & Mutant Dance Sextet u Domu Sindikata* (2011)

### Кампіляцыі 
* *Izabrana dela* (1994)
* *Zbrana dela 1* (1998)
* *Zbrana dela 2'' (1998)

Катэгорыя:Чарнагорыя на конкурсе песні Еўрабачанне
Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песні Еўрабачанне
Піт (востраў)

**Піт** (, на мове марыоры *Rangiaotea*) — другі па памерах востраў архіпелага Чатэм. Плошча — 62 км². Найвышэйшы пункт — горка Хакепа (231 м). Адмежаваны ад галоўнага вострава шырокім пралівам Піт.

Адкрыты ў 1791 г. экспедыцыяй Джорджа Ванкувера і названа ў гонар брытанскага палітыка Вільяма Піта.

Насельніцтва — 45 чал. (2006 г.). Асноўныя гаспадарчыя заняткі — авечкагадоўля і лоў рыбы. Працуе адна пачатковая школа.

## Спасылкі 
* Астравы Чатэм 

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Аўстраліі і Акіяніі
Катэгорыя:Астравы Новай Зеландыі
Лёсавае плато

**Лёсавае плато** (Лёсавая раўніна) размешчана ў сярэдняй частцы басейна р. Хуанхэ, у Кітаі.
, 1987]]
Абмежавана хр. Тайханшань, Цыньлін і ўсходнімі адгор’ямі Наньшаня. Плошча каля 430 тыс. км². Пераважаюць вышыні 1200—1500 м. У межах плато ёсць асобныя хрыбты (Люпаньшань, Люйляншань, Утайшань і інш.), грэбні якіх месцамі дасягаюць 2500 м.

У геалагічных адносінах — упадзіна, запоўненая тоўшчай мезазойскіх адкладаў, перакрытых лёсамі. Магутнасць лёсаў 100—200 м, на поўначы да 250 м. Лёсавае плато амаль поўнасцю разбурана эрозіяй (сетка яроў дасягае 5—6 км на квадратны кіламетр пры глыбіні 100—150 м). Радовішчы каменнага вугалю, жалезнай руды, нафты, гаручых сланцаў, гіпсу, солі.

Клімат умераны з сухой халоднай зімой і гарачым летам. Сярэдняя тэмпература студзеня ад −4 °C да −8 °C, ліпеня 22—24 °C. Ападкаў ад 500 мм за год на ўсходзе да 250 мм на паўночным захадзе; большасць іх выпадае ў час летняга мусону (ліпень—верасень), звычайна ў выглядзе ліўняў, якія стымулююць эрозію. Рэкі цякуць у глыбокіх цяснінах і выносяць вялікую колькасць наносаў.

Лёсавыя глебы высокаўрадлівыя, але ў большасці змытыя. Значныя тэрыторыя ўзараны, схілы вышынёй да 1000 м тэрасаваныя. Вырошчваюць бавоўнік, проса, гаалян, пшаніцу. На непрыдатных землях захавалася прыродная расліннасць (стэпы і лесастэпы).

Лёсавае плато густа населена (асабліва даліна р. Вэйхэ). Пры парушэнні складзенай лёсам паверхні стромкія сценкі не асыпаюцца, што дазваляе будаваць у яго тоўшчы пячорападобнае жыллё, размяшчаючы яго прыступкамі адно над адным. Маюцца на плато і буйныя гарады — Сіянь, Таюань, Ланьчжоў.

Катэгорыя:Геаграфія Кітая
Катэгорыя:Плато
Катэгорыя:Раўніны Азіі
Чатэм

**Чатэм** (, на мове марыоры *Rekohu*) — найбуйнейшы востраў у групе астравоў Чатэм. Плошча — 899 км². Насельніцтва — 600 чал. (2013 г.).

Мае вулканічнае паходжанне. Сфармірованы каля 40 млн гадоў таму. Паверхня пагорыстая. Найвышэйшы пункт — горка Маўнгатэрэ (294 м). Маюцца таксама раўнінныя і забалочаныя нізінныя землі. Большая частка вострава пакрыта лугамі. Вылучаецца вялікая лагуна Тэ-Ванга.

Быў населены продкамі марыоры паміж 1000 і 1500 гг. н. э. Адкрыты 29 лістапада 1791 г. экспедыцыяй Джорджа Ванкувера, названы ў гонар аднаго з караблёў экспедыцыі — «Чатэм».

Асноўныя заняткі насельніцтва — авечкагадоўля і лоў рыбы.

На Чатэме размешчаны адміністрацыйны цэтр астравоў — Уаітангі.

## Спасылкі 
* Астравы Чатэм 

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Аўстраліі і Акіяніі
Катэгорыя:Астравы Новай Зеландыі
Міхась Рагуля

**Міхась (Міхаіл Васілевіч) Рагуля** (, в. Ачукевічы Навагрудскага павета, цяпер Навагрудскі раён Гродзенскай вобл. — ) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч.

## Біяграфія 
Сын беларускага палітычнага дзеяча Васіля Рагулі. У 1933 г. скончыў Навагрудскую беларускую гімназію. Вучыўся ў Варшаўскай палітэхніцы, інжынер па адукацыі. Вясною 1939 г. жыў у Варшаве ды ўваходзіў у кіраўніцтва Асветнага таварыства беларусаў. У 1940-41 г. вучыўся ў Львоўскай палітэхніцы.

Летам 1941 г. вяртаецца ў Беларусь, разам з Усеваладам родзькам едзе ў Віцебск, дзе працуе загадчыкам аддзела культуры і асветы гарадской управы. Член ЦК Беларускай незалежніцкай партыі (мянушка «Чорны»), рэдактар падпольнага «Бюлетэня БНП», удзельнічаў у падрыхтоўцы партыйных праграмы і статута. У 1942-43 г. рэдагаваў дадатак да газеты «Новый путь» — «Беларуская старонка». У жніўні-кастрычніку 1944 — выкладчык у ваеннай школе «Дальвіц».

У канцы 1940-х скончыў палітэхніку ў Мюнхене. У канцы 1948 выключаны са складу Цэнтральнага Камітэту БНП. Стварыў «уласную» партыйную арганізацыю (прыхільную да Рады БНР), старшынёй якой некалькі гадоў з’яўляўся.

З 1950 — у ЗША. Зрабіў кар’еру ў галіне будаўніцтва фабрычных печаў. У 1950-х браў удзел у беларускім грамадскім жыцці, быў сябрам рэдкалегіі газеты «Беларус», пазней адыйшоў ад грамадскай дзейнасці. Пахаваны на беларускім могільніку ў Іст-Брансўіку (штат Нью-Джэрсі).

## Літаратура 
* Ёрш С. Вяртаньне БНП. Асобы і дакумэнты Беларускай Незалежніцкай Партыі.— Менск-Слонім: БГАКЦ, 1998. С. 99;
* Запруднік Я. Сьв. памяці Міхась Рагуля // Беларус, 2002,№ 475, жнівень.

Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Навагрудскім раёне
Катэгорыя:Члены Беларускай незалежніцкай партыі
Катэгорыя:Члены Паветрана-дэсантнага спецыяльнага батальёна «Дальвіц»
Ордэн Белай ружы Фінляндыі

**Ордэн Белай ружы Фінляндыі** (фін. Suomen Valkoisen Ruusun ritarikunta) — вышэйшая дзяржаўная ўзнагарода Фінляндыі.

## Гісторыя 
Ордэн Белай ружы быў заснаваны генералам Карлам Густавам Манергеймам 28 студзеня 1919 года. Ён павінен быў замяніць Ордэн Крыжа Свабоды, скасаваны ў гэты ж дзень. Крытэрый узнагароджання - «служба на карысць дзяржавы і народа». Назва ордэна паходзіць ад 9 белых руж, размешчаных на гербе Фінляндыі. Узнагароду маглі атрымаць як фінскія грамадзяне, так і замежнікі.

Вялікім Крыжом з дыяментамі і мячамі (на ордэнскім ланцугу) быў узнагароджаны толькі маршал Маннергейма.

Вялікі Крыж з дыяментамі атрымалі ўсяго тры чалавекі: сенатар Ота Стэнрат, палітык і дыпламат Карл Энкель і прафесар Ян Сібеліус (усе - члены ўрада Фінляндыі).

Вялікі крыж з мячамі быў уручаны за дзеянні ў гады Другой сусветнай вайны тром фінам (Ялмару Сііласвуа, Эдварду Ханелу і Акселю Айра) і некалькім замежнікам (сярод іх нямецкаму генералу Э. Дзітлю, камандзіру егерскага корпуса, які дзейнічаў на поўначы Фінляндыі).

Вядомыя толькі два выпадкі ўзнагароджання Камандорскім Крыжам I класа з дыяментамі і адзін - Камандорскі крыж з мячамі.

Пасля Другой сусветнай вайны ордэн захаваў сваё становішча ва ўзнагароднай сістэме Фінляндыі.

У 1963 годзе статут ордэна быў зменены. Быў дададзены Крыж Заслугі, а таксама варыянты для ўзнагароджання жанчын.

## Спасылкі 
* The Order of the White Rose of Finland  
* Suomen Valkoisen Ruusun ritarikunta  

Катэгорыя:Вышэйшыя дзяржаўныя ўзнагароды
Катэгорыя:Ордэны Фінляндыі
Лёсападобныя пароды

**Лёсападобныя пароды** — асадкавыя горныя пароды палевага або жоўтага колеру, якія па марфалогіі і саставу нагадваюць лёс і адносяцца да пылаватых суглінкаў і супескаў.

Ад лёсу адрозніваюцца неаднароднасцю будовы, наяўнасцю слаістасці і праслояў грубага пясчанага і галечнага матэрыялу, больш гліністым саставам, меншай порыстасцю і прасадачнасцю, уключэннем ракавін прэснаводных малюскаў і інш. Лёсападобныя пароды і лёсы аб'ядноўваюць пад назвай «лёсавыя пароды».

Могуць быць рачнога, азёрнага, пралювіяльнага, дэлювіяльнага, элювіяльнага паходжання. Пераважаюць пылаватыя (0,05—0,005 мм) фракцыі (60—80%). Асноўныя пародаўтваральныя мінералы — кварц (70—85%), палявыя шпаты, карбанаты, слюды і інш.

На Беларусі лёсападобныя пароды займаюць 14% тэрыторыі. Магутнасць 0,5—12 м. Пакатахвалістая паверхня часта ўкрыта суфазійнымі лейкападобнымі западзінамі. На лёсападобных пародах сфарміраваліся ўрадлівыя дзярнова-палева-падзолістыя глебы, на якіх парушэнне правіл агратэхнікі вядзе да ўтварэння яроў. Некаторыя лёсападобныя пароды прыдатныя для вырабу цэглы, аглаперыту і інш.

## Літаратура 
* Аношка Я. Лёсападобныя пароды // БЭ ў 18 т. Т. 9. Мн., 1999.

Катэгорыя:Асадкавыя горныя пароды
Смаленскі тралейбус

**Смаленскі тралейбус** () — сістэма тралейбусных маршрутаў горада Смаленска, першая лінія запушчана 8 красавіка 1991 года. Перадапошняя тралейбусная сістэма, адкрытая пры савецкай уладзе.

У Смаленску — 6 маршрутаў, на якіх працуюць 47 тралейбусаў.

Эксплуатацыяй займаецца Смаленскае муніцыпальнае ўнітарнае трамвайна-тралейбуснае прадпрыемства (СМУТТП).

## Гісторыя развіцця сістэмы 
Тралейбусная сістэма ў Смаленску пачала будавацца ў 1976 годзе па трасе пл. Смірнова — вул. Індустрыяльная-ЦЭЦ-2, аднак, неўзабаве будаўніцтва было закансервавана. У сярэдзіне 1980-х праект быў зменены, і пабудаваная траса пры адкрыцці тралейбуса (1991) задзейнічана не была. Цяпер лінія не запатрабаваная і знаходзіцца ў закінутым стане. Маршрут № 1 адкрыты ў красавіку 1991 года. Спачатку на ім эксплуатавалася 10 машын ЗІУ-682. Неўзабаве дабудаваны частка маршруту № 2 — да завода «Пратон» (цяпер НВА «Аркада»). Маршрут № 2 у цяперашнім варыянце (у мікрараён «Кісялёўка» — вул. П. Аляксеева) адкрыты ў 1993 годзе да 50-годдзя вызвалення Смаленшчыны.

З 29 кастрычніка 2013 года некаторы час дзейнічаў маршрут № 3: ТАА «Шарм» — НВА «Аркада», адменены з 26 красавіка 2014 года праз нізкі пасажырапаток, з 10 снежня 2016 года адноўлены пад № 5. З 1 лістапада 2015 года запушчаны новы маршрут № 3 8-ы мікрараён — НВА «Аркада» (раней планаваўся як маршрут № 2Б). З 1 лютага 2016 года запушчаны новы маршрут № 4 8-ы мікрараён — ТАА «Шарм».

## Маршруты 
* **Маршрут № 1**. Паліграфкамбінат — ТАА «Шарм»
* **Маршрут № 2**. вул. П. Аляксеева (мікрараён «Кісялёўка») — НВА «Аркада»
* **Маршрут № 2Б**. пл. Перамогі — Кісялёўка (Эксперыментальны маршрут, дзейнічае ў тэставым рэжыме — тралейбус на АХ. Адкрыты ў сярэдзіне снежня 2015 года)
* **Маршрут № 3**. 8-ы мікрараён (мікрараён «Кісялёўка») — НВА «Аркада»
* **Маршрут № 4**. 8-ы мікрараён (мікрараён «Кісялёўка») — ТАА «Шарм»
* **Маршрут № 5**. НВА «Аркада» — ТАА «Шарм»

## Гл. таксама 
* Смаленскі трамвай

## Спасылкі 
* Смаленскі тралейбус на сайце «Гарадскі электратранспарт»
* Муніцыпальнае ўнітарнае трамвайна-тралейбуснае прадпрыемства г. Смаленск

Катэгорыя:Тралейбусныя сістэмы Расіі
Тралейбус
Катэгорыя:З’явіліся ў 1991 годзе
Тралейбус
Ягор Арцёмавіч Юрчанка

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя = Ягор Арцёмавіч Юрчанка  
 |арыгінал імя = 
 |дата нараджэння  = 
 |дата смерці    = 
 |месца нараджэння = 
 |месца смерці = 
 |партрэт = 
 |подпіс =     
 |мянушка =  
 |прыналежнасць =  
 |гады службы = 1939—1948
 |званне =  (1948)
 |род войскаў = Мотастралковыя войскі
 |камандаваў = 
 |частка = 
 |бітвы = Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды = { style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
     
}
Медалі
 |сувязі = 
 |у адстаўцы = інжынер дарожна-будаўнічага кіравання ў Кіеве
}}

**Ягор Арцёмавіч Ю́рчанка** ( — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, палкавы інжынер 842-га стралковага палка   Варонежскага фронту, Герой Савецкага Саюза (1943).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 3 лютага 1919 года ў вёсцы Палыкавічы Магілёўскага раёна Магілёўскай вобласці, у сялянскай сям'і. Беларус. Член КПСС з 1942 года. Адукацыя сярэдняя. Працаваў на цагляным заводзе.

У 1939 годзе прызваны ў рады Чырвонай Арміі. У 1941 годзе скончыў Барысаўскае ваеннае інжынернае вучылішча. У баях Вялікай Айчыннай вайны са студзеня 1942 года. Ваяваў на Варонежскім фронце. Удзельнік баёў пад Масквой, Сталінградам, Курскай бітвы, вызвалення Украіны, Польшчы, вайны з Японіяй у 1945 годзе.

Палкавы інжынер 842-га стралковага палка капітан Я. А. Юрчанка вызначыўся пры фарсіраванні Дняпра ў раёне сяла  на поўнач ад Кіева. У ноч на 27 верасня 1943 года ён умела арганізаваў пераправу на правы бераг ракі дэсантнай групы, а ў наступныя дні — усяго асабістага складу палка, артылерыі, боепрыпасаў. Быў паранены, але працягваў кіраваць пераправай.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 29 кастрычніка 1943 за мужнасць і гераізм, праяўленыя пры фарсіраванні Дняпра і ўтрыманні плацдарму капітану Ягору Арцёмавічу Юрчанка прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» (№ 1841).

У 1945 годзе скончыў Маскоўскую вышэйшую інжынерна-мінную школу. З 1948 года палкоўнік Я. А. Юрчанка — у запасе. Працаваў інжынерам дарожна-будаўнічага кіравання. Жыў у Кіеве. Памёр 12 студзеня 1981 года. Пахаваны на 

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка» Героя Савецкага Саюза
* Ордэн Леніна
* Ордэн Айчыннай вайны I ступені
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* Медалі

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Пахаваныя на Лук’янаўскіх ваенных могілках
Кісуму

**Кісуму** (Kisumu)  — галоўны горад на захадзе Кеніі, трэці па велічыні ў краіне. Насельніцтва 345312 чалавек (на 1999 год), з'яўляецца адміністрацыйным цэнтрам правінцыі Ньянза. Порт на возеры Вікторыя (заліў Вінам), звязаны чыгуначнай лініяй з портам Мамбаса (на Індыйскім акіяне), ёсць аэрапорт. Побач з горадам размешчаны буйны цукровы завод.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.294

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Кеніі
Межава (возера)

**Ме́жава** — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Нішча каля вёскі Межава.

Плошча паверхні возера 2,06 км², даўжыня 2,82 км, найбольшая шырыня 1,36 км. Найбольшая глыбіня дасягае 3,3 м. Даўжыня берагавой лініі 10,2 км.

Схілы катлавіны Межава ад 1—3 да 10—15 метраў. Берагавая лінія звілістая і ўтварае 4 залівы. Берагі пясчаныя, на поўначы зліваюцца са схіламі катлавіны. У залівах берагі сплавінныя. Мелкаводдзе пясчанае і пясчана-глеістае. Глыбей дно возера выслана сапрапелем.
На возеры 4 астравы агульнай плошчай каля 5 га. Прыбярэжная расліннасць займае паласу шырынёй ад 4 да 60 метраў і распаўсюджана да глыбіні 1,5 м.

Возера праточнае. Упадаюць ручаі і рака (ручай) Яршоўская з возера Шэвіна. Выцякае рака Чарапяціца (Межава).

У возеры водзяцца шчупак, акунь, лешч, плотка, карась, лінь і іншыя віды рыб.

На ўсходнім беразе возера археалагічны помнік — курганны магільнік. Каля возера праходзіць аўтамабільная дарога .

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Возера Межава 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Расонскага раёна
Кітайская ружа

**Кітайская ружа** (*Hibiscus rosa-sinensis*) — адзін з відаў роду Гібіскус. Расліна ўяўляе сабой вечназялёны хмызняк вышынёй да 3 м з бліскучымі гладкімі цёмна-зялёным лісцінамі і кветкамі ў дыяметры да 16 см.

Радзіма кітайскай ружы — поўдзень Кітая і поўнач Індакітая, аднак, яна была паспяхова інтрадуцыравана ў іншыя вобласці з трапічным і субтрапічным кліматам. Акрамя таго, кітайская ружа шырока ўжываецца ў садоўніцтве як дэкаратыўная расліна, выведзены новыя сарты, з кветкамі розных адценняў і памераў. У натуральных умовах квітнее з сакавіка па кастрычнік. Кітайская ружа патрабавальная да тэмператур (узімку не ніжэй за +12 °C, улетку — вышэй 25 °C).

## Выявы 

File:Hibiscus-rosa-sinensis-20080401.JPG
File:Hibiscus rosa-sinensis red cultivar, Indonesia - 20070326.jpg
File:Barranquilla cayenas.jpg
File:Hibiscus rosa-sinensis Réunion.JPG
File:Hibiscus rosa-sinensis2 43.jpg

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мальвавыя
Катэгорыя:Флора Азіі
Катэгорыя:Пакаёвыя расліны
Катэгорыя:Дэкаратыўныя кусты
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Кітовы вус

thumb|250px|Кітовы вус
[250px|thumb|[Куфар Фрэнкса, зроблены з кітовага вуса]]
**Кітовы вус** — рагавыя пласціны ў кітоў, якія звісаюць з паднябення, служаць для прасявання планктону, асноўнай ежы.

На месцы адсутных зубоў у верхняй сківіцы бяззубых кітоў развіваюцца ад 360 да 800 доўгіх (ад 20 да 450 см.), гнуткіх і пругкіх рагавых пласцінак, называных «кітовым вусам» (адсюль назва «вусатыя»), якія размешчаны папярок дзяснаў з інтэрваламі 0,3-1,2 см адна за другой, абмяжоўваючы з бакоў ротавую поласць. Унутраны край і вяршыня кожнай пласціны расшчэпленыя на тонкія і доўгія шчацінкі, якія ўтвараюць падабенства густой таркі, або фільтра, які адсейвае з вады планктонных малюскаў, ракападобных і дробных рыб.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.312

Катэгорыя:Вусатыя кіты
Катэгорыя:Анатомія жывёл
Катэгорыя:Прадукты жывёльнага паходжання
Кітчэнер

**Кітчэнер** (англ. Kitchener) — горад у Канадзе, у правінцыі Антарыа. Назва горада часта ўжываецца разам з назвай суседняга ўніверсітэцкага горада Уотэрлу, яго горада-спадарожніка.

Насельніцтва Кітчэнера складае 219853 жыхара (па стане на 1 ліпеня 2008).

Заснаваны нямецкімі перасяленцамі-менанітамі ў канцы XVIII стагоддзя.

У горадзе знаходзіцца муніцыпалітэт раёна Ватэрлоа.

Да 1916 горад называўся *Берлін*, у ім жыло шмат перасяленцаў з Германіі. Уплыў нямецкай культуры адчуваецца ў жыцці горада да гэтага часу. У 1916 годзе Берлін быў перайменаваны ў гонар фельдмаршала Герберта Кітчэнера.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада Кітчэнер

Катэгорыя:Гарады Антарыа
Мон-Дор

**Мон-Дор** () — група патухлых вулканаў ва Францыі, размешчаная ў Цэнтральным масіве.

Масіў складаецца з шэраг моцна разбураных эрозіяй лававых конусаў, з якіх найбольш высокім з’яўляецца Пюі-дэ-Сансі (1886 м). Апошнія вывяржэнні Мон-Дора адбыліся ў неагене. Маюцца сляды старажытнага абледзянення. Горныя лугі і хмызнякі, сустракаюцца невялікія масівы хваёвых лясоў. Насельніцтва займаецца авечкагадоўляй.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Вулканы Францыі
Цэнтральны масіў

**Цэнтральны масіў** () — горны масіў у цэнтры і на поўдні Францыі. На ўсходзе аддзелены ад Альпаў глыбокай далінай Роны, выцягнутай з поўначы на поўдзень. Вышыня да 1886 м (гара Пюі-дэ-Сансі).

У паўночным і цэнтральным раёнах Цэнтральнага масіву базальтавыя плато з конусамі патухлых вулканаў чаргуюцца з пласкагор’ямі і мерыдыянальна выцягнутымі далінамі рэк басейна Луары, на поўдні — карставыя плато Кос, на паўднёвым усходзе і ўсходзе знаходзіцца шэраг гор і пласкагор’яў (Севены і інш.), са стромкімі прыступкападобнымі схіламі, звернутымі да Ронскай нізіны і ўзбярэжжа Міжземнага мора; на поўначы і паўночным захадзе — пласкагор’і Марван, Лімузен, Мільзаш і інш.

Клімат умераны, акіянічны, з халаднаватым летам і мяккай зімой. Расліннасць прадстаўлена галоўным чынам шыракалістымі лясамі, вышэй за 1200 м — піхтавыя лясы, вышэй за 1400 м — субальпійскія лугі.

Значная частка тэрыторыі асвоена чалавекам (раллі, пашы, вінаграднікі і інш.). Маюцца радовішчы ўрану, каменнага вугалю, мінеральных вод (Вішы і інш.).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Горныя сістэмы Еўропы
Катэгорыя:Горныя сістэмы паводле алфавіта
Катэгорыя:Горы Францыі
Санта-Трыніта

**Санта-Трыніта** () — каталіцкая царква Святой Тройцы ў цэнтры горада Фларэнцыя, Італія. У цяперашні час з'яўляецца галоўным кляштарам манаскага ордэна валамбразіянаў. Царква размяшчаецца недалёка ад моста Санта-Трыніта.

## Гісторыя 
Царква Санта-Трыніта была пабудавана ў 1258 - 1280 гг. У 1593 - 1594 гг. архітэктар Бернарда Буанталенці адрамантаваў фасад храма ў стылі маньерызма. Рэльеф галоўных дзвярэй паказвае святых манаскага ордэна валамбразыянаў, яго ў XVII стагоддзі распрацавалі скульптары П’етра Берніні і Джавані Батыста Качыні. Царква вядомая капліцай, у якой знаходзяцца фрэскі італьянскага мастака Даменіка Гірландаё.

## Літаратура 
* Borsook, Eve, Vincent Cronin (general editor). ed. The Companion Guide to Florence. Harper Collins. 1991, стар. 187—191. ISBN 000215139-1.
* Mariella Zoppi e Cristina Donati, Guida ai chiostri e cortili di Firenze, bilingue, Alinea Editrice, Firenze 1997.
* Guida d’Italia, Firenze e provincia «Guida Rossa», Touring Club Italiano, Milano 2007

## Спасылкі 
* I Luoghi della Fede a cura della Regione Toscana 

Катэгорыя:Славутасці Фларэнцыі
Катэгорыя:Храмы Фларэнцыі
Катэгорыя:1280 год у Еўропе
Катэгорыя:XIII стагоддзе ў Італіі
Пюі-дэ-Сансі

**Пюі-дэ-Сансі** (, ) — горная вяршыня ў Францыі, найвышэйшы пункт Цэнтральнага масіва.

Вяршыня ўваходзіць у склад групы вулканаў Мон-Дор. Вышыня яе дасягае 1886 м. Складзена эфузівамі (пераважна трахітамі).

## Спасылкі 
* .

Катэгорыя:Горы Францыі
Кватрачэнта

**Кватрачэ́нта** (, «чатырыста», скарочана ад *mille quattrocento* — «тысяча чатырыста») — агульнапрынятае абазначэнне эпохі італьянскага мастацтва XV стагоддзя, суадноснай з перыядам ранняга італьянскага Адраджэння. Гэты час творчасці П'еро дэла Франчэска, Бацічэлі, Данатэла, Брунелескі, Мазача, Беліні, Пінтурык'ё, Фра Анжаліка, Перуджына і мн. інш. Светапоглядныя прынцыпы і тэндэнцыі *кватрачэнта* аказалі несумнеўны ўплыў на мастацтва наступных стагоддзяў — ад класіцызму і рамантызму да пэўнай скіраванасці ў развіцці культуры наогул. У выяўленчым мастацтве гэты перыяд азначыўся канчатковым пераходам ад гарманічнай умоўнасці і вобразнага ладу Сярэднявечча, у значнай ступені падпарадкаваных ідэалам духоўнасці і кананічным нормам раннехрысціянскай культуры (пераход гэты азначыўся яшчэ ў эпоху протарэнесансу — дучэнта і трэчэнта),— да сістэмы поглядаў, уяўленняў і правілаў, якія паслужылі асновай для фарміравання канцэпцыі фігуратыўнага мастацтва, т. з. рэалізму, і, у сваю чаргу, сталі пажыўным асяроддзем для такога кірунку, як акадэмізм.

Кватрачэнта характарызуецца росквітам архітэктуры, жывапісу і скульптуры. У гэты перыяд у Італіі працавала цэлая плеяда выбітных майстроў, і сярод іх — архітэктар Брунелескі, скульптар Данатэла. У XV ст. пачалі працаваць Рафаэль, Мікеланджэла, Леанарда да Вінчы.

## Гл. таксама 
* дучэнта
* трэчэнта
* чынквечэнта

Катэгорыя:Мастацтва Італіі
Катэгорыя:Культура Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Эпоха Адраджэння
Катэгорыя:XV стагоддзе
Катэгорыя:Гісторыя Італіі
Galeries Lafayette

**Galeries Lafayette** () — французская сетка ўнівермагаў, заснаваная ў 1893 годзе. У 2009 г. абарот сеткі перавысіў 1 млрд еўра. Уладальнікі — група кампаній *Galeries Lafayette*.

Флагманам сеткі служыць парыжскі аналаг маскоўскага ГУМа — пасаж са шкляным купалам Жака Грубера і дэкорам у стылі мадэрн, які быў адкрыты ў 1912 годзе ў Парыжы, у будынку на бульвары Асман насупраць Гранд-Опера. Кожнае Ражство пасярод магазіна ставяць велізарную елку.

Берлінскі магазін на Фрыдрыхштрасэ спраектаваў у 1990-я гг. архітэктар з сусветным імем, Жан Нувель. Яшчэ два «якарных» універмага працуюць на плошчах Dubai Mall (найбуйнейшы гандлёвы цэнтр у свеце) і Marocco Mall у Касабланцы (найбуйнейшы гандлёвы цэнтр у Афрыцы).

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* 

Катэгорыя:Гандлёвыя сеткі Францыі
Катэгорыя:Магазіны
Катэгорыя:Гандлёвыя цэнтры
Катэгорыя:Славутасці Парыжа
Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1893 годзе
Катэгорыя:IX акруга Парыжа
Яўген Гаўрылавіч Навіцкі

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя     = Яўген Гаўрылавіч Навіцкі
 |дата нараджэння  = 
 |дата смерці    = 
 |месца нараджэння = 
 |месца смерці   = 
 |партрэт        = 
 |подпіс        =  
 |мянушка       = 
 |прыналежнасць = 
 |гады службы= 1941—1946
 |званне= гвардыі капітан
 |род войскаў= авіяцыя ВМФ СССР
 |камандаваў= 
 |частка= 7-ы гвардзейскі штурмавы авіяполк
 |бітвы= Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды= { style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
    
-
    
}
}}
**Яўген Гаўрылавіч Навіцкі** ( — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (1945).

## Біяграфія 
Я. Г. Навіцкі нарадзіўся ў вёсцы Копцевічы (сучасны Чашніцкі раён Віцебскай вобласці). Скончыў 7 класаў, затым Маскоўскую лётна-тэхнічную школу. У 1933 годзе Мікалаеўскую школу марскіх лётчыкаў Асавіяхіма, атрымаўшы званнеі інструктара-парашутыста і інструктара-лётчыка. Працаваў пілотам авіяцыі Наркамлесу ў Ленінградзе.

З 1941 г. у Ваенна-Марскім Флоце. Прайшоў навучанне ў 3-м ваенна-марскім вучылішчы ва Уладзівастоку. Быў прызначаны лётчыкам 57-га пікіровачна-штурмавога авіяцыйнага палка(з 1943 года 7-ы пікіровачна-штурмавы авіяполк) 8-й бамбардзіровачнай авіяцыйнай брыгады Ваенна-Паветраных сіл Балтыйскага флоту. Удзельнічаў у баях пад Ленінградам, ў Прыбалтыцы, Усходняй Прусіі, Германіі. За час вайны выканаў 72 баявых вылеты на самалёце Іл-2 і 500 на самалёце У-2. Знішчыў і пашкодзіў карабель, 4 транспарты, 6 катараў, кананерскую лодку, 32 танкі і шмат іншай ваеннай тэхнікі і жывой сілы ворага.

Указам Прэзідыума ВС СССР ад 6 сакавіка 1945 г. гвардыі капітану Навіцкаму Яўгену Гаўрылавічу прысвоена званне Героя Савецкага Союза.

Дэмабілізаваны па стану здароўя ў 1946 г. Да 1973 года Я. Г. Навіцкі працаваў у грамадзянскай авіяцыі і на партыйнай рабоце.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка» № 5076
* Ордэн Леніна
* Тры ордэны Чырвонага Сцяга
* Ордэн Айчыннай вайны I ступені
* Медалі

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Твои герои, Ленинград 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чашніцкім раёне
Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Капітаны СССР
Кісліца

**Кісліца** (*Óxalis*) — род кветкавых траў, часам паўкустоў сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя, зрэдку аднагадовыя расліны з трайчастым або пальчатаскладаным лісцем. Кветкі рознага колеру, адзіночныя або ў парасонападобных і гронкападобных суквеццях. Плод — каробачка.

## Віды 
Больш за 800 відаў. На тэрыторыі Беларусі распаўсюджана  (народныя назвы: заечая капуста, квасок, баршчоўка).

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Значэнне і выкарыстанне 
Лісце кісліцы прыдатнае ў ежу, але ядавітае для жывёл. у лісці маецца шчаўевая кіслата. Некаторыя віды з Амерыкі і Афрыкі культывуюцца дзеля ядомых клубняў, у якасці лекавых і дэкаратыўных раслін.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кіслічныя
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Паўднёвай Амерыкі