open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Барыс Ізраілевіч Волчак

**Барыс Ізраілевіч Волчак** (,  — , ) — савецкі кінарэжысёр, сцэнарыст і аператар. Прафесар. Заслужаны дзеяч мастацтваў РСФСР (1958). Лаўрэат трох Сталінскіх (1946, 1948, 1951) і Дзяржаўнай прэміі СССР (1971).

## Біяграфія 
Б. І. Волчак нарадзіўся 23 лістапада (6 снежня) 1905 года ў Віцебску. Скончыў Усесаюзны дзяржаўны інстытут кінематаграфіі () у Маскве (1931). Пасля чатырох курсаў быў запрошаны выкладаць. Член ВКП (б) з 1925 года. З 1943 года — прафесар Інстытута кінематаграфіі. Памёр 15 мая 1974 года. Пахаваны на Кунцаўскіх могілках у Маскве.

## Творчасць 
Працаваў у якасці аператара-пастаноўшчыка ў фільмах М. І. Рома («», «», «», «», «», «»). У 1960-я гады займаўся рэжысурай. Паставіў фільмы («», «», "), у якіх выступіў таксама ў якасці аператара і сцэнарыста. Кіраваў майстэрняй аператарскага факультэта УДІКа.

## Сям'я 
* жонка — сцэнарыст Вера Ісакаўна Майміна (1908, Даўгаўпілс — 1989, Масква).
** дачка — Галіна Барысаўна Волчак, рэжысёр, актрыса
*** унук - рэжысёр і прадзюсар 

## Спасылкі 
* Биография на сайте КИНО-ТЕАТР 
* Данные на сайте Биография.ру 
* К 100-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ БОРИСА ВОЛЧЕКА 

Катэгорыя:Выпускнікі УДІКа
Катэгорыя:Выкладчыкі УДІКа
Сяргей Аляксандравіч Глябко

**Сяргей Глябко** (нар. , ) — беларускі футбаліст, паўабаронца магілёўскага «Дняпра».

## Клубная кар’ера 
Выхаванец мінскай футбольнай школы «Фартуна», з 2009 года выступаў за дубль барысаўскага БАТЭ. У сезоне 2010 далучыўся да асноўнага складу БАТЭ, дэбютаваў у чэмпіянаце Беларусі 21 лістапада 2010 года: выйшаў на замену ў другім тайме матча БАТЭ — «Шахцёр» (Салігорск). Акрамя гэтага, апынуўся ў заяўцы на гульні Лігі Еўропы з малдаўскім «Шэрыфам» і ўкраінскім «Дынама», аднак на поле так і не выйшаў. З таго часу да матчаў асноўнай каманды барысаўчан не прыцягваўся.

У лютым 2013 года быў аддадзены ў арэнду клубу «Слуцк». Разам са «Слуцкам» стаў пераможцам Першай лігі 2013. Па заканчэнні сезона 2014 вярнуўся ў БАТЭ, але ў лютым 2014 паўторна апынуўся ў арэндзе ў «Слуцку». Дэбютны для «Слуцка» сезон у Вышэйшай лізе пачынаў, выходзячы на замену, але пазней здолеў замацавацца ў аснове случан.

Па заканчэнні сезона 2014 вярнуўся ў БАТЭ, аднак «Слуцк», які намагаўся падоўжыць супрацоўніцтва, у студзені 2015 года аформіў канчатковы пераход паўабаронцы. На працягу двух гадоў заставаўся асноўным іграком случан. У снежні 2016 года пакінуў слуцкі клуб.

У студзені 2017 года падпісаў кантракт з «Гарадзеяй». Пачынаў сезон 2017 у якасці асноўнага левага паўабаронцы, аднак у чэрвені стаў толькі выхадзіць на замену. У ліпені 2017 года па пагадненні бакоў разарваў кантракт з «Гарадзеяй» і неўзабаве стаў іграком сталічнага «Тарпеда», дзе замацаваўся ў аснове.

У студзені 2018 года далучыўся да клуба з другога дывізіёна Славакіі «Партызан» з Бардзеёва. У жніўні 2018 года вярнуўся ў Беларусь і зноў стаў іграком мінскага «Тарпеда».

У ліпені 2019 года перайшоў у «Гомель», дзе стаў чаргаваць выхады ў стартавым складзе і на замену. У студзені 2020 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Гомель». У лютым 2020 года стаў іграком бабруйскай «Белшыны». Замацаваўся ў якасці аднаго з асноўных ігракоў бабруйчан, але не выратаваў каманду ад вылету ў Першую лігу. У снежні 2020 года пакінуў «Белшыну».

У студзені 2021 года падпісаў кантракт са «Слуцкам». Пачынаў сезон 2021 у стартавым складзе, з ліпеня па верасень адсутнічаў з-за траўмы, пазней вярнуўся ў асноўны склад. У студзені 2022 года падоўжыў пагадненне са слуцкім клубам. Пакінуў «Слуцк» у студзені 2024 года.

У лютым 2024 года стаў іграком магілёўскага «Дняпра».

## Міжнародная кар’ера 
Гуляў за юнацкія зборныя Беларусі. 21 студзеня 2012 года дэбютаваў за моладзевую зборную Беларусі ў матчы супраць Таджыкістана на Кубку Садружнасці 2012; у гэтым турніры таксама згуляў у матчы супраць Літвы. Пазней прыцягваўся ў зборную на працягу 2012 года, але з пераходам у «Слуцк» перастаў выклікацца.

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Беларусі: 2010
*  Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2013

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК БАТЭ
Катэгорыя:Ігракі ФК Слуцк
Катэгорыя:Ігракі ФК Гарадзея
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Партызан Бардзеёў
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына
Катэгорыя:Ігракі ФК Дняпро Магілёў
Будынак Мінгарвыканкама

**Будынак Мінгарвыканкама** (Выканаўчага камітэта Мінскага гарадскога Савета народных дэпутатаў) —
адміністрацыйны будынак, размешчаны на плошчы Незалежнасці (праспект Незалежнасці, 8).

У наш час праведзены капітальны рамонт з мадэрнізацыяй будынка (архітэктар І. А. Скарабагатая, галоўны канструктар Л. Дзенісеня).

## Архітэктура 
Пяціпавярховы прамавугольны ў плане будынак быў пабудаваны ў 1963—1964 гг. па праекце архітэктараў С. С. Мусінскага і Г. В. Сысоева. Фарміруе паўднёва-ўсходні бок забудовы плошчы. Лапаткі на ўсю вышыню будынка, тры цэнтральныя і па адной па баках, ствараюць мерны рытм на фасадзе. Плоскасці паміж лапаткамі акцэнтаваны рэбрамі, якімі адначасова вылучаны галоўны і бакавыя ўваходы. Вертыкальныя чляненні гарманізуюць з кампазіцыйным ладам Дома ўрада, інжынернага корпуса Мінскага метрапалітэна і галоўнага навучальнага корпуса БДУ.

## Інтэр’ер 
Памяшканні размешчаны ўздоўж калідора, які адыходзіць у два бакі ад лесвічна-ліфтавога хола ў цэнтры. На чацвёртым паверсе двухсветлавая зала паседжанняў (450 кв. м) з фае-выстаўкай.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Будынак Выканаўчага камітэта Мінскага гарадскога Савета народных дэпутатаў (Мінгарвыканкам) 
* 

Катэгорыя:Плошча Незалежнасці (Мінск)
Катэгорыя:Праспект Незалежнасці (Мінск)
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мінска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1964 годзе
Катэгорыя:1964 год у Мінску
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Сяргея Мусінскага
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Георгія Сысоева
Катэгорыя:Мінскі гарадскі выканаўчы камітэт
Юлія Вісарыёнаўна Чарняўская

**Юлія Вісарыёнаўна Чарняўская** (нар. , Мінск, БССР, СССР) — беларускі культуролаг, пісьменніца, журналістка і палітычная зняволеная. Кандыдат культуралогіі (2002).

## Біяграфія 
Нарадзілася 5 жніўня 1962 года ў Мінску ў сям’і дактараў Вісарыёна Цімафеевіча і Аляксандры Рыгораўны Чарняўскіх. Бацькі пазнаёміліся ў Мінскім медінстытуце, дзе вучыліся. Дзед па бацьку — пісьменнік Васіль Вітка (Цімох Крысько). Бацькоў пасля інстытута размеркавалі ў Завіцінск Амурскай вобласці. Юліі тым часам было толькі 2 гады, праз трывалыя ангіны і ўрэшце рэўматызм у 3 гады бацькі адвезлі яе назад у Беларусь, дзе яна жыла ў дзядоў па бацьку.

У сем гадоў пайшла ў школу № 2 г. Мінска, але пасля другога класа яе расфармавалі. Пераехала з цэнтра горада ў Серабранку, дзе маці атрымала кватэру. 13 студзеня 2022 года стала вядома, што Юліі Чарняўскай змянілі меру стрымання і вызвалілі з-пад хатняга арышту.

## Навуковая дзейнасць, літаратурная творчасць 
Кірункі навуковай дзейнасці: этнічная культуралогія, семіётыка культуры. Аўтар канцэпцыі этнічнага самавобраза беларуса.

Аўтар кніг «Народная культура и национальные традиции» (Мн., 2000), «Этнічныя асновы культуры» (сумесна з П. Р. Ігнатовічам; Мн., 2001), «Асоба і культура» (Мн., 2003), «Введение в культурно-философскую антропологию» (Мн., 2003), «Белорус: Штрихи к автопортрету» (Мн., 2006), «Белорусы от „тутэйшых“ — к нации» (Мн., 2010). Апублікавала звыш 200 навуковых артыкулаў.

Спектакль Чарняўскай «Аднакласнікі», пастаўлены на сцэне Магілёўскага абласнога драматычнага тэатра (рэжысёр Кацярына Аверкава), перамог у намінацыі «Лепшая пастаноўка па творы сучаснага беларускага аўтара» на Нацыянальнай тэатральнай прэміі за 2012 год.

У 2010-х гадах уваходзіла ў Раду, якая размяркоўвала стыпендыі імя Магдалены Радзівіл для пісьменніц і перакладчыц, кіравала літаратурным клубам «GRAPHO», супрацоўнічала з парталам «TUT.BY», грамадскі дзеяч, мецэнат.
* Дачка — Яўгенія.

## Літаратура 
* Культуралогія: тэорыя культуры: вучэб. дапам. / А. І. Смолік, Л. К. Кухто. — Мн.: Бел. дзярж. ун-т культуры і мастацтваў, 2007. — 270 с. — ISBN 985-6798-21-3. — С. 13.

## Спасылкі 
* Асабісты блог Юліі Чарняўскай
* Выбоістыя шляхі Юліі Чарняўскай
* Старонка Юліі Чарняўскай на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»

Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Культуролагі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі
Катэгорыя:Кандыдаты культуралогіі
Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»
Катэгорыя:Драматургі Беларусі
Адміністрацыйны падзел Тога

**Адміністрацыйны падзел Тога** — падзел тэрыторыі Тога на пэўныя часткі ў мэтах эфектыўнай арганізацыі дзяржаўнага і мясцовага самакіравання. Згодна з падзелам Тога складаецца з 5 абласцей, а яны ў сваю чаргу з 30 прэфектур і 1 камуны.


Катэгорыя:Спісы:Тога
Старавойтаў

**Старавойтаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* 
* Валерый Васілевіч Старавойтаў (нар. 1955) — вучоны ў галіне інфарматыкі і тэхнічнай кібернетыкі.
* 
* Іван Мацвеевіч Старавойтаў (1903—2002) — вучоны ў галіне акушэрства і гінекалогіі, доктар медыцынскіх навук, прафесар.
* 
* Эдуард Іванавіч Старавойтаў (нар. 1950) — беларускі вучоны ў галіне будаўнічай механікі.
* Юрый Старавойтаў (нар. 1986) — беларускі валейбаліст.
Дзяніс Аляксандравіч Галайда

**Дзяніс Галайда** (нар. , ) — украінскі футбаліст, паўабаронца. У 2008 годзе правёў чатыры матчы за нацыянальную зборную Украіны.

## Клубная кар’ера 
Выхаванец крымскага футбола (вучылішча Алімпійскага рэзерву, сяло Красналессе). У складзе «Таўрыі» ў Вышэйшай лізе Украіны дэбютаваў у 17-гадовым узросце, пры трэнеры Анатоле Заяеве.

У лістападзе 2008 года ў чвэрцьфінальным паядынку Кубка Украіны супраць «Металіста» атрымаў пералом ключыцы і выбыў да канца сезона. Пасля таго як галоўным трэнерам у лістападзе 2010 года стаў Валерый Пятроў, Галайда разам з Аляксандрам Каўпаком і Ільём Галюзам былі пераведзены ў дубль, нягледзячы на тое што яны доўгі час былі лідарамі каманды. Перад апошнім восеньскім матчам «Таўрыі» ў чэмпіянаце Украіны супраць «Ворсклы», Галайда быў вернуты ў першую каманду.

У пачатку снежня 2010 года падпісаў трохгадовы кантракт з данецкім «Металургам». Па заканчэнні кантракта ў снежні 2013 года па ўзаемнай згодзе з клубам атрымаў статус свабоднага агента.

У канцы сакавіка 2014 года падпісаў кантракт з дэбютантам беларускай Вышэйшай лігі «Слуцкам». У складзе слуцкага клуба трывала выступаў у аснове на пазіцыі правага (часам таксама левага) паўабаронцы. У маі 2014 года атрымаў траўму, у канцы таго ж месяца вярнуўся ў асноўны склад, але стаў атрымоўваць менш часу. 23 чэрвеня 2014 года кантракт са «Слуцкам» быў скасаваны.

У ліпені 2014 года вярнуўся ў «Металург». З-за траўмы, аднак, доўгі час не з’яўляўся на полі, і толькі ў лістападзе 2014 года стаў гуляць за моладзевую каманду данчан. У выніку, згуляў у асноўнай камандзе толькі адзін матч, а ўлетку 2015 года «Металург» спыніў існаванне.

Пасля распаду «Металурга» Дзяніс вярнуўся ў Крым, стаўшы іграком клуба ТСК. У дэбютным матчы чэмпіянату Крыма забіў гол у браму севастопальскага СКЧФ. У ліпені 2017 года абвясціў аб завяршэнні кар’еры.

## Мижнародная кар’ера 
У 2006 годзе пагадзіўся дапамагчы зборнай крымскіх татараў на турніры непрызнаных краін ELP Cup.

У нацыянальнай зборнай Украіны дэбютаваў 26 сакавіка 2008 года ў таварыскім матчы са зборнай Сербіі (2:0), у якім адзначыўся галявой перадачай на Андрэя Шаўчэнку.

## Дасягненні 
*  Уладальнік Кубка Украіны: 2009/10

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Украіны
Катэгорыя:Ігракі зборнай Украіны па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Таўрыя Сімферопаль
Катэгорыя:Ігракі ФК Гаверла Ужгарад
Катэгорыя:Ігракі ФК Металург Данецк
Катэгорыя:Ігракі ФК Слуцк
Катэгорыя:Ігракі ФК ТСК Сімферопаль
Сяргей Валер’евіч Міхайлаў

**Сяргей Міхайлаў** (нар. ) — беларускі футбаліст (брамнік) і трэнер.

## Клубная кар’ера 
Пачынаў кар’еру ў клубе АФВіС-РШВСМ, пазней быў іграком «Свіслач-Даха» з Асіповічаў, у складзе якога гуляў у Вышэйшай лізе. У 2000 перайшоў у «Белшыну», з якой на наступны год стаў чэмпіёнам (хоць быў усяго трэцім брамнікам). Пасля выступаў пераважна за клубы Першай лігі, з 2006 па 2009 гады быў асноўным брамнікам нясвіжскага «Вераса».

У 2010 стаў іграком клуба «Слуцкцукар», які на той час гуляў у Другой лізе. У якасці асноўнага дапамог клубу выйсці ў Першую лігу. У сезоне 2013 страціў месца ў аснове, стаўшы другім брамнікам пасля Артура Лясько і Андрэя Шчарбакова. У сезоне 2014, калі «Слуцк» атрымаў месца ў Вышэйшай лізе, перайшоў на месца трэнера брамнікаў, але сам некаторы час з’яўляўся другім брамнікам, аднойчы выйшаў на поле ў аснове.

## Трэнерская кар’ера 
Па заканчэнні сезона 2014 завяршыў кар’еру іграка і канчаткова перайшоў на трэнерскую працу. Займаў пасаду трэнера «Слуцка» па навукова-метадычнай працы. У снежні 2016 года пакінуў трэнерскі штаб слуцкага клуба.

У 2017 годзе пераехаў жыць у Польшчу, дзе пазней стаў трэнерам юнацкіх каманд у структуры кракаўскай «Віслы», пасля зрабіўся трэнерам брамнікаў у другой камандзе кракаўчан. У снежні 2023 года стаў трэнерам брамнікаў асноўнай каманды «Віслы».

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Беларусі: 2001
*  Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2013

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбольныя варатары
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК РШВСМ-Алімпія
Катэгорыя:Ігракі ФК Асіповічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Свіслач-Дах-2
Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ
Катэгорыя:Ігракі ФК Маладзечна
Катэгорыя:Ігракі ФК Партызан Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Смаргонь
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэчыца-2014
Катэгорыя:Ігракі ФК Верас Нясвіж
Катэгорыя:Ігракі ФК Слуцк
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Яфімаў

**Яфімаў** — прозвішча. Жаночая форма — Яфімава.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Мікалаевіч Яфімаў — двойчы Герой Савецкага Саюза.
* Аляксандр Уладзіміравіч Яфімаў (нар. 1983) — беларускі дзяржаўны дзеяч.
* Барыс Яфімавіч Яфімаў — расійскі графік-карыкатурыст.
* Васіль Аляксандравіч Яфімаў (1881—1955) — беларускі кампазітар, харавы дырыжор, педагог.
* Фёдар Архіпавіч Яфімаў — беларускі паэт.
* Юрый Міхайлавіч Яфімаў — беларускі дырыжор.

## Гл. таксама 
* Яфрэмаў
Андрэй Валянцінавіч Якаўлеў

**Андрэй Якаўлеў** (нар. , ) — украінскі футбаліст, паўабаронца італьянскага клуба «Рыеці».

## Кар’ера 
Выхаванец данецкага «Шахцёра», выступаў на Украіне за клубы ніжэйшых ліг, таксама гуляў у Латвіі і Узбекістане. У 2012 годзе быў арандаваны славацкім «Татранам», пасля добрай гульні за клуб перайшоў туды на сталай аснове. Пасля выступаў у Славакіі яшчэ паўтары гады.

У сакавіку 2014 года перайшоў у «Слуцк». У складе слуцкага клуба хутка стаў іграком асновы, звычайна гуляў на пазіцыі правага паўабаронцы, але часам быў атакуючым паўабаронцам ці нават нападнікам.

У жніўні 2014 года стаў іграком барысаўскага БАТЭ. Спачатку нярэдка з’яўляўся ў аснове барысаўчан (звычайна як правы паўабаронца), але потым апынуўся на лаўцы запасных. У студзені 2015 года па заканчэнні кантракта пакінуў БАТЭ і перайшоў у клуб расійскай ФНЛ «Сокал» з Саратава.

У другой палове 2015 года выступаў у малдаўскім клубе «Зара». У студзені 2016 года знаходзіўся на праглядзе ў мінскім «Дынама», але не падышоў беларускаму клубу і вярнуўся ў «Зару». У чэрвені 2016 года перайшоў у казахстанскі клуб «Тараз». У першай палове 2017 года заставаўся без каманды, а ў ліпені далучыўся да грэчаскага клуба «Нікі Волас». У студзені 2018 года вярнуўся ва Украіну, стаўшы іграком «Валыні».

У студзені 2019 года папоўніў склад ерэванскага «Арарата», пакінуў яго ў чэрвені таго ж года. У ліпені 2019 года праходзіў прагляд у «Віцебску», аднак у выніку ў жніўні 2019 года папоўніў склад літоўскай «Палангі», якой не здолеў дапамагчы застацца ў A Лізе.

У сакавіку 2020 года далучыўся да малдаўскай «Сперанцы». У жніўні 2021 перабраўся ў клуб «Крафт» з трэцяга дывізіёна Фінляндыі, дзе гуляў да канца сезона 2021. Летам 2022 года перайшоў у італьянскі аматарскі клуб «Тэрачына», а ў пачатку 2023 года перабраўся ў «Сан-Луку». У верасні 2023 года далучыўся да «Рыеці».

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Беларусі: 2014
*  Уладальнік Кубка Малдовы: 2016

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Украіны
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр-3 Данецк
Катэгорыя:Ігракі ФК Сталь Кам’янскэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Алімп Рыга
Катэгорыя:Ігракі ФК Металург Данецк
Катэгорыя:Ігракі ФК Насаф
Катэгорыя:Ігракі ФК Палтава
Катэгорыя:Ігракі ФК Татран Прэшаў
Катэгорыя:Ігракі ФК Слуцк
Катэгорыя:Ігракі ФК БАТЭ
Катэгорыя:Ігракі ФК Сокал Саратаў
Катэгорыя:Ігракі ФК Зара Бэлць
Катэгорыя:Ігракі ФК Тараз
Катэгорыя:Ігракі ФК Нікі Волас
Катэгорыя:Ігракі ФК Валынь Луцк
Катэгорыя:Ігракі ФК Арарат Ерэван
Катэгорыя:Ігракі ФК Паланга
Катэгорыя:Ігракі ФК Сперанца Ніспарэнь
Катэгорыя:Ігракі ФК Крафт Нерпес
Катэгорыя:Ігракі ФК Тэрачына
Катэгорыя:Ігракі ФК Рыеці
Фёдар Архіпавіч Яфімаў

**Фёдар Архіпавіч Яфімаў** (Псеўд.: *Ф. Архіпаў, Ф. Архипов, Федор Архипов*) (нар. г., сяло Наватроіцкае, Цярноўскі раён, Варонежская вобласць, РСФСР) — рускамоўны пісьменнік Беларусі, перакладчык, літаратурны крытык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся у сялянскай сям'і. Скончыў Варонежскае сувораўскае (1951) і Чарапавецкае пяхотнае (1953) вучылішча. Камандаваў узводам. У 1957—1958 гг. вучыўся на Цэнтральных курсах палітсаставу ў Смаленску. Служыў у Савецкай Арміі да 1963 г. Дэмабілізаваўся ў званні капітана. З 1959 г. жыве ў Мінску. У 1966—1967 гг. загадваў аддзелам нарыса і публіцыстыкі часопіса «Нёман». У 1967 г. скончыў завочна Літаратурны інстытут у Маскве.

У красавіку 1968 г. на аб'яднаным партсходзе творчых саюзаў БССР публічна выступіў супраць умяшальніцтва СССР ва ўнутраныя справы Чэхаславакіі, супраць савецкай цэнзуры. За гэта быў выключаны з КПСС, пераследаваўся — не мог уладкавацца на працу і жыў у безграшоўі.

У часы цкавання А. Салжаніцына выступаў у падтрымку расійскага пісьменніка – звярнуўся ў сакратарыят Саюза пісменнікаў СССР з пісьмовым пратэстам супраць гэтых пераследаў. Ф. Яфімаў падтрымаў пісьменніцу Л. Вакулоўскую, якую абвінавачвалі ў антысаветызме.

У друку з вершамі выступае з 1951 г., у Беларусі — з 1959 г. Піша на рускай мове. Аўтар кніг вершаў «Армия» (1962), «Утренний автобус» (1964), «Дням настоящим» (паэма, вершы, 1972), «Светлые зимние ночи» (1982).

Перакладае творы беларускіх паэтаў на рускую мову. Асобнымі выданнямі выйшлі кнігі А.Русака «Пролетели ветры» (Масква, 1969), А.Лойкі «Расколдованное Полесье» (Масква, 1976), а таксама кніга курдскага паэта Г.Чарказяна «Цвет доброты» (1986).

Як крытык піша па-беларуску.

## Літаратура 
* 
* Беларускія пісьменнікі: біябібліяграфічны слоўнік: у 6 т. / Інстытут літаратуры імя Я. Купалы Акадэміі навук Рэспублікі Беларусь, Беларуская Энцыклапедыя; [пад рэдакцыяй А. В. Мальдзіса]. Т. 6: Талалай ― Яфімаў. Дадатак. — Мн.: БелЭн, 1995. — 682 с. — С. 531—535. — ISBN 5-85700-190-0.

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі
Яфрэмаў

**Яфрэмаў** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Алег Мікалаевіч Яфрэмаў (1927—2000) — расійскі акцёр і рэжысёр.
* 
* Васіль Сяргеевіч Яфрэмаў (1915—2000) — Герой Савецкага Саюза.
* Іван Антонавіч Яфрэмаў (1908—1972) — расійскі пісьменнік, палеантолаг.
* Канстанцін Андрэевіч Яфрэмаў (нар. 1986) — беларускі баскетбаліст.
* Міхаіл Рыгоравіч Яфрэмаў (1897—1942) — савецкі военачальнік.
* Пётр Мікалаевіч Яфрэмаў (1925—1976) — Герой Савецкага Саюза.
* Уладзімір Дзмітрыевіч Яфрэмаў — беларускі вучоны ў галіне тэхналогіі машынабудавання.

## Тапонім 
* Яфрэмаў — горад у Тульскай вобласці Расіі.

## Гл. таксама 
* Яфрэмава
Яцкевіч

**Яцкевіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Аляксандр Пятровіч Яцкевіч (нар. 1985) — беларускі футбаліст.
* Анатоль Фёдаравіч Яцкевіч — беларускі філосаф, сацыёлаг.
* Вячаслаў Уладзіміравіч Яцкевіч — беларускі вучоны ў галіне электратэхнікі.
* Данат Яцкевіч (1922 ці 1924—1969) — беларускі грамадскі дзеяч.
* Дзмітрый Лявонцьевіч Яцкевіч (нар. 1966) — беларускі гісторык, археограф.
* Мадэст Яцкевіч (1894—1971) — беларускі рэлігійны дзеяч эміграцыі.
* Сцяпан Вікенцевіч Яцкевіч (1890—1938) — беларускі дзяржаўны дзеяч.
* Сяргей Анатолевіч Яцкевіч — беларускі філосаф, культуролаг.
* Уладзімір Аўксенцьевіч Яцкевіч (1839—1919) — расійскі дзяржаўны і ваенны дзеяч, генерал-лейтэнант.
* Уладзімір Уладзіміравіч Яцкевіч — беларускі вучоны ў галіне машынабудавання.
* Уладзіслаў Аляксандравіч Яцкевіч (нар. 1998) — беларускі футбаліст.
Сарокін

**Сарокін** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксей Анатолевіч Сарокін (нар. 1964) — беларускі архітэктар.
* Аляксей Іванавіч Сарокін (нар. 1938) — беларускі архітэктар.
* Аляксей Міхайлавіч Сарокін (нар. 1974) — беларускі скульптар.
* Анатоль Мікалаевіч Сарокін (нар.1940) — гісторык.
* Андрэй Аляксеевіч Сарокін (нар. 1996) — расійскі футбаліст.
* Валянцін Васільевіч Сарокін (нар. 1936) — расійскі паэт і публіцыст.
* Глеб Паўлавіч Сарокін (1899—1967) — беларускі акцёр, псеўданім *Глеб Глебаў*.
* Ігар Дзмітрыевіч Сарокін (нар. 1931) — беларускі оперны спявак.
* Ігар Сарокін — бас-гітарыст гурта Новы Іерусалім.
* Міхаіл Якаўлевіч Сарокін (1910—1943) — Герой Савецкага Саюза.
* Піцірым Аляксандравіч Сарокін (1889—1968) — расійска-амерыканскі сацыёлаг, філосаф.
* Раман Андрэевіч Сарокін (нар. 1985) — расійскі футбаліст.
* Уладзімір Георгіевіч Сарокін (нар 1955) — рускі пісьменнік, сцэнарыст, драматург.
* Уладзімір Канстанцінавіч Сарокін (1914—1997) — беларускі кампазітар, педагог.
* Уладзімір Мікалаевіч Сарокін (нар. 1938) — вучоны-фізік.

## Гл. таксама 
* Сарокіна
Сяргей Віктаравіч Дрозд

**Сяргей Дрозд** (нар. , ) — беларускі футбаліст, абаронца.

## Клубная кар’ера 
Выхаванец маладзечанскага футбола, ужо ў 18 гадоў дэбютаваў у Вышэйшай лізе ў складзе мясцовага клуба. Пасля сезона 2004, калі «Маладзечна» апусцілася да Другой лігі, перайшоў у светлагорскі «Хімік», дзе гуляў на працягу чатырох гадоў (з невялікім перапынкам). У 2009 годзе вярнуўся ў «Маладзечна».

У сезоне 2011 перайшоў у «Слуцк», які атрымаў месца ў Першай лізе. Спачатку трывала гуляў у аснове слуцкага клуба, але пазней стаў радзей з’яўляцца на полі. Тым не менш, застаўся ў «Слуцку» і пасля яго выхаду ў Вышэйшую лігу ў 2014 годзе. Першую палову сезона 2014 правёў на лаўцы запасных, але пазней з-з траўм асноўных ігракоў стаў выхадзіць у стартавым складзе на пазіцыі левага абаронцы. У снежні 2014 года разарваў кантракт са «Слуцкам».

У сакавіку 2015 года далучыўся да светлагорскага «Хіміка». У сезоне 2016 вярнуўся ў «Маладзечна-ДЮСШ-4». Пакінуў маладзечанскую каманду ў ліпені 2019 года і перайшоў у чысцінскі «Андэрдог». У красавіку 2020 года, пасля таго як чысцінскі клуб не быў дапушчаны да ўдзелу ў Першай лізе, зноў далучыўся да «Маладзечна». Стаў капітанам каманды, у сезоне 2022 гуляў за клуб у Першай лізе. У сакавіку 2023 года падоўжыў кантракт з «Маладзечнам». У снежні 2023 года пакінуў клуб і завяршыў прафесійную кар’еру.

## Дасягненні 
*  Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2013

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Чысць
Катэгорыя:Ігракі ФК Маладзечна
Катэгорыя:Ігракі ФК Хімік Светлагорск
Катэгорыя:Ігракі ФК ПМЦ Паставы
Катэгорыя:Ігракі ФК Слуцк
Уладзіслаў Сцяпанавіч Мікуляк

**Уладзіслаў Мікуляк** (нар. , ) — украінскі футбаліст (паўабаронца) і трэнер. У цяперашні час працуе трэнерам у клубе «Мынай».

## Клубная кар’ера 
### «Закарпацце» 
У дзіцяча-юнацкай футбольнай лізе Украіны выступаў за ДЮСШ Цярнопаль і СДЮШАР Ужгарад. 30 ліпеня 2005 дэбютаваў за ўжгарадскае «Закарпацце» ў чэмпіянаце Украіны, у матчы супраць кіеўскага «Дынама», які завяршыўся з лікам 1:2. Па выніках сезона 2005/06 «Закарпацце» вылецела ў Першую лігу, а Мікуляк мог апынуцца ў складзе данецкага «Металурга», аднак застаўся ва ўжгарадскім клубе. Узімку 2007 года быў на праглядзе ў сімферопальскай «Таўрыі» і ў кіеўскім «Дынама», але ўсё роўна вярнуўся ў «Закарпацце».

У снежні 2008 года з’явілася інфармацыя што Мікуляк можа стаць гульцом льежскага «Стандарта». Таму калі 31 снежня ў Мікуляка скончыўся кантракт з «Закарпаццем», Уладзіслаў не стаў яго падаўжаць дзеля пераходу ў стан клуба з Бельгіі. Аднак у лютым 2009 года падпісаў-такі кантракт з «Закарпаццем», так і не здолеўшы працаўладкавацца ў іншым клубе.

У сезоне 2011/12 выступаў за «Крымцяпліцу» ў Першай лізе Украіны, але ўжо летам 2012 года вярнуўся ва ўжгарадскі клуб, які выйшаў у Прэм’ер-лігу і стаў называцца «Гаверлай». У камандзе узяў 23 нумар, аднак замацавацца ў камандзе не здолеў, згуляўшы да канца года толькі ў 6 матчах, з-за чаго ў пачатку 2013 года быў аддадзены ў арэнду ў «Палтаву» з першай лігі. Улетку 2013 года вярнуўся ва Ужгарад, аднак у асноўны склад не прабіўся. У другой палове 2013 гуляў за моладзевы склад закарпацкага клуба.

### «Слуцк» 
У сакавіку 2014 года, перад самым пачаткам чэмпіянату Беларусі, папоўніў склад дэбютанта беларускай Вышэйшай лігі «Слуцка». У складзе слуцкага клуба ў асноўным выхадзіў на замену. У маі стаў радзей з’яўляцца на полі, і ў выніку 13 чэрвеня 2014 года кантракт са «Слуцкам» па ўзаемнай згодзе быў скасаваны.

### Апошнія гады 
З кастрычніка 2014 года стаў выступаць у трэцім дывізіёне Венгрыі за клуб «Варда». Пазней гуляў у ніжэйшых лігах за венгерскі «Цісаканьяр» і славацкі «Длге Клчова». З 2016 года пачаў выступіць на радзіме за клуб «Мынай» у чэмпіянаце Закарпацкай вобласці, гэты клуб у 2018 годзе заявіўся ў Другую лігу Украіны. У жніўні 2020 года, пасля выхаду «Мыная» ў Прэм’ер-лігу, паўабаронца вырашыў завяршыць прафесійную кар’еру і перайсці на трэнерскую працу ў клубе, пры гэтым у якасці аматара працягваў гуляць у чэмпіянаце Закарпацкай вобласці.

## Міжнародная кар’ера 
У складзе студэнцкай зборнай Украіны па футболе стаў пераможцам летняй Універсіяды-2009.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Украіны
Катэгорыя:Ігракі ФК Мынай
Катэгорыя:Ігракі ФК Длге Клчова
Катэгорыя:Ігракі ФК Цісаканьяр
Катэгорыя:Ігракі ФК Кішварда
Катэгорыя:Ігракі ФК Слуцк
Катэгорыя:Ігракі ФК Гаверла Ужгарад
Катэгорыя:Ігракі ФК Палтава
Катэгорыя:Ігракі ФК Крымцяпліца
Катэгорыя:Ігракі ФК Закарпацце-2 Ужгарад
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Украіны
Рупунуні

**Рупунуні** () — геаграфічны рэгіён на поўдні Гаяны. Назва паходзіць ад аднайменнай ракі, якая ўпадае ў раку Эсекіба. Агульная плошча — болей за 11 200 км².

Рэгіён Рупунуні знаходзіцца ў межах Гвіяны, вызначаецца надзвычай багатай экалагічнай разнастайнасцю і ўключае саванны, хмызнякі, трапічны лес, балоты, поймавыя прырачныя і прыазёрныя землі. Саванны займаюць прыкладна 80% тэрыторыі. 

Ландшафт пачаў фарміравацца каля 200 - 150 млн гадоў таму. Рупунуні мае складаную геалагічную пабудову, складзены пераважна старажытнымі вулканічнымі і асадкавымі пародамі. Знойдзены радовішчы пясчаніку, граніту, золата.   

Рэгіён рэдка населены. Значную частку жыхароў складаюць індзейцы-аравакі з плямёнаў *макусі, ваі-ваі, патамона, вапісіяна*, якія займаюцца матычным земляробствам і жывёлагадоўляй. Дзякуючы адсутнасці актыўнай эксплуатацыі прыродных рэсурсаў у Рупунуні захавалася 80% сысуноў і 60% птушак ад сукупнай колькасці тых, што сустракаюцца ў Гаяне. 

## Спасылкі 
*rupununi.org 
*The North Rupununi Community
*THE RUPUNUNI SAVANNAHS 

Катэгорыя:Геаграфія Гаяны
Барыс Яфімавіч Яфімаў

**Барыс Яфімавіч Яфімаў** (імя пры нараджэнні *Барыс Хаімавіч Фрыдлянд*, у шэрагу друкаваных крыніц *Барыс Яфімавіч Фрыдлянд*; ,  — , ) — савецкі мастак-графік, майстар палітычнай карыкатуры. Народны мастак СССР (1967). Герой Сацыялістычнай Працы (1990). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1972) і двух Сталінскіх прэмій другой ступені (1950, 1951). Член-карэспандэнт АМ СССР (1954). Апошні год жыцця (ва ўзросце 107—108 гадоў) быў галоўным мастаком газеты «Известия».
Фонд 1164 Опись 1 Дело 454. Метрическая книга синагоги рождении за 1900г 434.jpg|thumb|Запіс № 721 ў метрычнай кнізе Кіеўскага рабіната аб нараджэнні Барыса Хаімавіча Фрыдлянда (Барыса Яфімаўа)

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Народныя мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі СССР
Аляксандр Мікалаевіч Яфімаў

**Аляксандр Мікалаевіч Яфімаў** (, Канцяміраўка — , Масква) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, двойчы Герой Савецкага Саюза, Заслужаны ваенны лётчык СССР (1970), маршал авіяцыі (1975), доктар ваенных навук, член Грамадскай палаты РФ. Дэпутат Савета Нацыянальнасцей Вярхоўнага Савета СССР 9—11 скліканняў (1974—1989) ад Кіргізскай ССР.

У Рабоча-Сялянскай Чырвонай Арміі (Савецкай Арміі) з мая 1941 года. У час Вялікай Айчыннай вайны ў 1942 годзе скончыў Луганскую ваенную авіяцыйную школу лётчыкаў і са жніўня гэтага ж года на пасадзе лётчыка 594-га штурмавога авіяцыйнага палка на фронце.

Да ліпеня 1944 года камандзір эскадрыллі 198-га штурмавога авіяцыйнага палка 233-й штурмавой авіяцыйнай дывізіі 4-й паветранай арміі 2-га Беларускага фронту старшы лейтэнант А. М. Яфімаў здзейсніў 100 баявых вылетаў на разведку і штурмоўку варожых войскаў, аэрадромаў, перапраў і чыгуначных эшалонаў.

26 кастрычніка 1944 года Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР за мужнасць і гераізм, праяўленыя ў баях, старшаму лейтэнанту Яфімаву Аляксандру Мікалаевічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» (№ 4845).

Усяго за гады вайны Яфімаў здзейсніў 288 баявых вылетаў на штурмавіку Іл-2, у ходзе якіх ім асабіста і ў складзе групы знішчана 85 варожых самалётаў на аэрадромах (што з’яўляецца вышэйшым дасягненнем сярод савецкіх лётчыкаў ўсіх радоў авіяцыі) і 8 самалётаў збіта ў паветраных баях, знішчана вялікая колькасць жывой сілы і тэхнікі праціўніка.

18 жніўня 1945 года Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР за мужнасць і гераізм, праяўленыя ў баях капітан Аляксандр Мікалаевіч Яфімаў узнагароджаны другім медалём «Залатая Зорка» (№ 73/2), 21 мая 1951 года яму быў усталяваны помнік у Мілерава.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варонежскай вобласці
Катэгорыя:Дактары ваенных навук
Катэгорыя:Маршалы авіяцыі
Катэгорыя:Выпускнікі Ваенна-паветранай акадэміі імя Ю. А. Гагарына
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета РСФСР 8-га склікання
Катэгорыя:Члены ЦК КПСС
Катэгорыя:Дэпутаты Савета Нацыянальнасцей Вярхоўнага Савета СССР 10-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Савета Нацыянальнасцей Вярхоўнага Савета СССР 9-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Савета Нацыянальнасцей Вярхоўнага Савета СССР ад Кіргізскай ССР
Катэгорыя:Дэпутаты Савета Нацыянальнасцей Вярхоўнага Савета СССР 11-га склікання
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Расіі
Катэгорыя:Мемуарысты СССР
Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР ад Усесаюзнай арганізацыі ветэранаў вайны і працы
Катэгорыя:Двойчы Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Удзельнікі вызвалення Магілёва
Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро
Катэгорыя:Удзельнікі Курскай бітвы
Катэгорыя:Удзельнікі Ржэўскай бітвы
Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Якаў Валянцінавіч Радына

**Якаў Валянцінавіч Радына** (, в. Брылькі, , Мінская вобласць — ) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар (1987), член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, загадчык кафедры функцыянальнага аналізу Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

## Біяграфія 
У 1969 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1969). З 1969 года працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце. У 1972 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю «Да тэорыі лінейных ураўненняў у тапалагічных вектарных прасторах». У 1987 годзе — доктарскую дысертацыю «Экспаненцыяльныя вектары і дыферэнцыяльныя ўраўненні». З 1975 года — загадчык кафедры функцыянальнага аналізу Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па функцыянальнаму аналізу і яго дадатках: тэорыі аператараў, дыферэнцыяльна-аператарных ураўреннях, спектральнай тэорыі, тэорыі абагульненых функцый, неархімедаву аналізу, матэматычнай фізіцы. Распрацаваў якасную тэорыю лінейных дыферэнцыяльных ураўненняў з рэгулятарнымі аператарамі ў лакальна-выпуклых прасторах. Увёў паняцце вектара экспаненцыяльнага тыпу і на яго аснове пабудаваў функцыянальны падлік, які ўжываецца пры даследаванні дыферэнцыяльных і дыферэнцыяльна-аператарных ураўненнях. Пабудаваў (сум. з А. Б. Антаневічам) тэорыю нелінейных абагульненых функцый (мнемафункцый). Распрацаваў тэорыю абагульненых функцый і мнемафункцый на групе адэляў з ужываннем у матэматычнай і квантавай фізіцы. Даследаваў розныя межавыя задачы для ўраўненняў з частковымі вытворнымі. Быў навуковым рэдактарам першага ў Беларусі «Руска-беларускага матэматычнага слоўніка» (1993), сааўтарам і навуковым кансультантам першай у Беларусі «Матэматычнай энцыклапедыі» (2001).

Аўтар каля 150 навуковых прац, у тым ліку 10 манаграфій, падручнікаў і вучэбных дапаможнікаў. Навуковыя інтарэсы — функцыянальны аналіз; дыферэнцыяльна-аператарныя ўраўненні; ураўненні з частковымі вытворнымі; матэматычная фізіка; абагульненыя функцыі; неархімедаў, р-адычны і адэльны аналіз; алгебры абагульненых функцый; спектральная тэорыя; квантавая механіка.

## Прэміі і ўзнагароды 
* Прэмія Ленінскага камсамола Беларусі (1978).
* Нагрудны знак «Выдатнік народнай адукацыі БССР» (1986).
* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (1996, у аўтарскім калектыве) — *за цыкл прац «Аператарныя метады ў дыферэнцыяльных ураўненнях»*.
* Ганаровы прафесар Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. С. Пушкіна (2012)
* Ганаровы прафесар Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта (2013).

## Навуковыя працы 
* Линейные уравнения и борнология. Мн., 1982; 
* Функциональный анализ и интегральные уравнения. Мн., 1984 (разам з А.Антаневічам); 
* Векторы экспоненциального типа // ДУ. 1985. Т. 21, № 9.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Якаў Валянцінавіч Радына ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты НАНБ
Хрусталёў

**Хрусталёў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Барыс Міхайлавіч Хрусталёў (нар. 1947) — беларускі вучоны ў галіне машынабудавання, акадэмік НАНБ.
* Уладзімір Якаўлевіч Хрусталёў (1896—1954) — беларускі мастак і педагог.
Рудольф II Швабскі

**Рудольф II** (; 1271—10 мая 1290) — герцаг Аўстрыі з 27 снежня 1282 сумесна з Альбрэхтам I па 1 чэрвеня 1283. Прадстаўнік дынастыі Габсбургаў.

Рудольф II быў малодшым сынам германскага караля Рудольфа I. У 1282 г. ён разам са сваім старэйшым братам Альбрэхтам I стаў герцагам Аўстрыі і Штырыі, паклаўшы такім чынам пачатак кіраванню Габсбургаў у гэтых дзяржавах. Рудольф II таксама атрымаў тытул герцага Швабіі, што выражала прэтэнзіі Габсбургаў на вярхоўную ўладу ў паўднёва-заходняй Германіі. Аднак праз усяго толькі год, у 1283 г. Рудольф II быў вымушаны адмовіцца ад аўстрыйскага прастола на карысць Альбрэхта I, за што яму была абяцана тэрытарыяльная кампенсацыя ў будучыні. Аднак Альбрэхт I так ніколі і не перадаў свайму брату якіх-небудзь істотных зямельных уладанняў. Сам Рудольф II у 1290 г. нечакана сканаў. Яго адзіны сын Іаган Швабскі ў 1308 г. у якасці помсты за пазбаўленне бацькі спадчыны забіў Альбрэхта I, які стаў да таго часу каралём Германіі.

## Шлюб і дзеці 
* (1289) Агнэса Чэшская (1269—1296), дачка Пржэмысла Отакара II, караля Чэхіі
: Іаган Швабскі (1290—1313)

## Літаратура 
* Митрофанов, П. История Австрии с древнейших времён до 1792 г. — М., 2003
* Пристер, Е. Краткая история Австрии. — М., 1952
* Шимов, Я. Австро-Венгерская империя. — М., 2003

Катэгорыя:Кіраўнікі Аўстрыі
Катэгорыя:Кіраўнікі Штырыі
Катэгорыя:Габсбургі
Катэгорыя:Герцагі швабскія
Катэгорыя:Манархі, зрынутыя ў дзяцінстве
Адміністрацыйны падзел Інданезіі

Інданезія з'яўляецца, згодна з дзеючай канстытуцыяй, унітарнай рэспублікай і дзеліцца на правінцыі (, часам да гэтага часу практыкуецца стары варыянт напісання *propinsi*), якіх у цяперашні час налічваецца 34, уключаючы Асаблівую сталічную акругу Джакарта і Асаблівую акругу Джак'якарта, прыраўнаваныя па статусе да правінцый.

## Правінцыі Інданезіі 
|}

## Гісторыя 
У аснову дзялення краіны на правінцыі, замацаванага ў дзеючай канстытуцыі 1945 года, закладзена сістэма, прынятая яшчэ галандскай каланіяльнай адміністрацыяй у пачатку XX стагоддзя. Большая частка цяперашніх правінцый была заснавана ў канцы 1940-х — пачатку 1950-х гадоў. У гэты перыяд аформіўся і цалкам прыраўнаваных да правінцыйнаму статус асаблівых акругаў — Джакарты і Джак'якарты (апошняя па форме кіравання з'яўляецца султанатам, які ўваходзяць у склад Рэспублікі Інданезіі).

Правінцыяй Інданезіі ў 1969 годзе была абвешчаная заходняя частка вострава Новая Гвінея, занятая па выніках канфлікту з Нідэрландамі 1961-1962 гадоў (назвы — «Заходні Ірыян» у 1969-1973 гадах, «Ірыян Джая» у 1973-2002 гадах). Статус правінцыі меў таксама акупаваны Інданезіяй ў 1975 годзе Усходні Тымор — да суверэнізацыі гэтай тэрыторыі ў 1999 годзе.

Рэзкае абвастрэнне этнаканфесійных супярэчнасцяў і рост сепаратысцкіх настрояў у шэрагу рэгіёнаў ў кантэксце палітычнага і сацыяльна-эканамічнага крызісу канца 1990-х гадоў падштурхнулі ўрад Інданезіі да комплексу мер па дэцэнтралізацыі дзяржаўнай улады і разузбуйнення адміністрацыйна-тэрытарыяльнага дзялення краіны. Яго найважнейшым элементам стала стварэнне ў перыяд з 1999 па 2007 год новых правінцый — Папуа, Заходняе Папуа, Бантэн, Архіпелаг Рыау, Гарантала. Статус правінцыі быў прадстаўлены Ачэху, які з'яўляўся да гэтага асаблівай акругай. 25 кастрычнік 2012 была створана 34 правінцыя — Паўночны Калімантан, на аснове частцы тэрыторыі правінцыі Усходні Калімантан. Фарміраванне яе адміністрацыйных структур мяркуецца завяршыць да лістапада 2014 года.

## Адміністрацыйны лад 
Правінцыі узначальваюцца губернатарамі (), якія, у адпаведнасці з дзеючым законам аб мясцовым самакіраванні, абіраюцца наўпрост мясцовым насельніцтвам (да 2005 года абіраліся мясцовымі органамі заканадаўчай улады) тэрмінам на пяць гадоў. Пасаду губернатара афіцыйна маюць кіраўнікі Джакарты і асаблівай акругі Джак'якарта, часта названыя ў замежных крыніцах «мэрамі».

Заканадаўчая ўлада ў правінцыях і асаблівых акругах ажыццяўляецца мясцовымі Саветамі народных прадстаўнікоў, таксама абіранымі насельніцтвам на пяцігадовы тэрмін.

Асаблівы статус Джакарты, Джак'якарты і трох правінцый — Ачэха, Папуа і Заходняга Папуа — мае на ўвазе надзяленне уладаў гэтых рэгіёнаў некаторымі дадатковымі паўнамоцтвамі ў сацыяльнай, культурнай, духоўнай і іншых сферах. У Ачэху, у прыватнасці, разам з нацыянальным заканадаўствам Інданезіі дзейнічаюць (з абмежаваннямі) законы шарыяту.

## Крыніцы
Замак Кібург

thumb|300px|Кібург

**Кібург** () — сярэднявечны замак у Швейцарыі, на поўдзень ад горада Вінтэртур, кантон Цюрых.

Замак размешчаны на беразе ракі Тос. Упершыню Кібург згадваецца ў 1027 годзе пад імем *Квігебург* ( — замак кароў). Графы Кібург у раннім Сярэднявеччы былі аднымі з найбольш уплывовых феадалаў сучаснай Швейцарыі, саступаючы толькі Габсбургам і Савойскаму дому.

Пасля смерці ў 1264 годзе апошняга графа Кібурга, замак і ўладанні графаў перайшлі да Рудольфа I Габсбурга і былі ўключаны ў склад Аўстрыйскай манархіі.

У XV стагоддзі графства Кібург было набыта ў Габсбургаў вольным горадам Цюрых. Да 1831 года ў замку знаходзілася рэзідэнцыя вярхоўнага бальі Цюрыха, пасля чаго замак быў прададзены з аўкцыёну. Новыя ўладальнікі Кібурга арганізавалі ў замку музей і выставачны цэнтр.

У 1917 годзе кантон Цюрых ізноў выкупіў Кібург і з 1999 года замак перададзены ў распараджэнне Грамадскога музея «Замак Кібург»

## Спасылкі 
* Сайт музея «Замак Кібург» (ням.)

Катэгорыя:Замкі Швейцарыі
Катэгорыя:Цюрых (кантон)
Паўночнаафрыканскі слон

**Паўночнаафрыканскі**, ці **карфагенскі слон** (*Loxodonta africana pharaohensis* ці *berbericus*, *hannibali*) — магчымы падвід саваннавага слана, які існаваў у Паўночнай Афрыцы да поўнага знікнення ў часы Старажытнага Рыма. Хоць падвід быў фармальна апісаны, шырокага таксанамічнага прызнання не атрымаў. Арэал распасціраўся на поўнач ад Сахары ў гарах Атласа, уздоўж берага Чырвонага мора і ў Нубіі.

## Апісанне 
Карфагенскія фрэскі і манеты з Паўночнай Афрыкі сведчаць пра невысокі рост гэтых сланоў (магчыма, каля 2,5 м у вышыню). Вялікія вушы і выгнутая спіна робяць іх падобнымі на афрыканскіх сланоў, памерамі паўночнаафрыканскія сланы былі бліжэй да сучасных лясных сланоў (*L. cyclotis*). Магчыма, што паўночнаафрыканскія сланы былі больш здольныя да навучання, чым іх саванныя суродзічы, што дазволіла карфагенянам прыручыць іх.

Выяўленне рэштак асобіны паўночнаафрыканскага паходжання магло б растлумачыць таксанамічны статус гэтай папуляцыі сланоў з дапамогай аналізу ДНК.

## Гісторыя 
Наскальны жывапіс сведчыць, што 10—12 тыс. гадоў назад сланы былі распаўсюджаны на большай частцы Сахары і паўночнай Афрыкі, але кліматычныя змены прымусілі іх пакінуць раёны з малой колькасцю вады.

Карфаген таксама выкарыстоўваў паўночнаафрыканскіх сланоў у якасці баявых сланоў у Пунічных войнах супраць Рымскай рэспублікі. Для паходу праз Альпы падчас другой Пунічнай вайны (218—201 гг. да н.э.) Ганібал сабраў 37 карфагенскіх сланоў, праўда яго асабісты слон *Сур* меў сірыйскае паходжанне.

Мяркуецца, што паўночнаафрыканскія сланы вымерлі праз некалькі дзесяцігоддзяў пасля заваявання Паўночнай Афрыкі Старажытным Рымам (меркавана, да IV ст. да н.э.) з-за празмернага палявання на іх з мэтай выкарыстання ў гульнях venatio.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Вымерлыя хобатныя
Катэгорыя:Сланы
Катэгорыя:Сахара
Катэгорыя:Фаўна Афрыкі
Ачэх (правінцыя)

**Ачэх** (, *نڠغرو اتچيه دارالشلام*) — правінцыя Інданезіі, займае паўночны ўскраек вострава Суматра. Адміністрацыйны цэнтр — горад Банда-Ачэх.

Галоўная рэлігія — іслам (суніцкі) (97,6%).

## Гісторыя 
Да пачатку 1904 года існаваў незалежны Султанат Ачэх.

Падчас і пасля перыяду галандскай акупацыі Інданезіі насельніцтва Ачэху змагалася за незалежнасць. 4 снежня 1976 года было абвешчана стварэнне Дзяржавы Ачэх, якая было адразу ж спынена сілай цэнтральнымі інданезійскімі ўладамі.

У снежні 2004 года правінцыя сур'ёзна пацярпела ад цунамі. Эпіцэнтр землятрусу, які выклікаў цунамі, знаходзіўся ў акіяне ў непасрэднай блізкасці ад правінцыі. Паводка затапіла вялікую тэрыторыю, загінула мноства людзей, панесла значныя страты хаты, дарогі, палі, камунікацыі.

## Палітыка 
У жніўні 2005 года ў Хельсінкі было падпісана мірнае пагадненне (Мемарандум аб узаемаразуменні) паміж уладамі краіны і групоўкай «Свабодны Ачэх», якое павінна пакласці канец 30-гадовай грамадзянскай вайне ў правінцыі, падчас якой загінулі каля 15 тыс. чалавек (большасць з іх — мірныя жыхары).

Згодна з дакументам, паўстанцы цалкам адмовіліся ад патрабаванні незалежнасці правінцыі і спынілі ўзброеную барацьбу. Узамен Ачэху дадзены статус «асаблівай аўтаноміі», і ўрад паабяцала вывесці войскі з рэгіёну. Акрамя таго, урад абавязаўся вызваліць усіх паўстанцаў, якія знаходзяцца ў інданезійскіх турмах, і прадаставіў мясцовым уладам большы кантроль над прыроднымі рэсурсамі (прыродны газ, лес і кава).

У сярэдзіне верасня 2005 года ў адпаведнасці з пагадненнем пачалося раззбраенне ачэхскіх сепаратыстаў пад кантролем міжнародных назіральнікаў. Напярэдадні інданезійскі ўрад вывеў з Ачэху каля паўтары тысячы паліцэйскіх. Паводле пагаднення, да канца гэтага года Ачэх павінны пакінуць усё інданезійскія паліцэйскія і ваенныя.

## Адміністрацыйны падзел 
Правінцыя Ачэх дзеліцца на 18 акруг (*kabupaten*) і 5 гарадскіх муніцыпалітэтаў (*kota*):

## Гл. таксама 
* Ачэхская вайна
* Ачэхскі канфлікт
* Ачэх, султанат
* Суматра

## Спасылкі 
* афіцыйная старонка
Усеагульная гісторыя (Палібій)

» — адзін з сюжэтаў Палібія, які атрымаў сотні мастацкіх увасабленняў]]
**«Усеагульная гісторыя»** (*Ἰστορίαι*) — сачыненне Палібія на кайнэ ў сарака кнігах (уключаючы адну кнігу паказальнікаў), асноўная крыніца па гісторыі Міжземнамор'я ў эпоху пунічных войнаў, з 220 па 146 гады да н.э. Цалкам захаваліся толькі кнігі з першай па пятую, апублікаваныя не пазней за 150 год да н.э. Астатнія кнігі вядомыя ў больш-менш падрабязных пераказваннях візантыйскіх энцыклапедыстаў X стагоддзя.

Пры аднаўленні падзей апошняга паўстагоддзя Палібій, які за сваё жыццё наведаў шматлікія гарады і краіны, галоўным чынам давяраў гутаркам з іх сведкамі:

«За пачатак неабходна прыняць час, нікім не аспрэчаны і ўсім вядомы, такі, падзеі якога могуць быць зразумелымі самі па сабе, хоць можна крануць і больш далёкі час і згадаць у нешматлікіх словах пра падзеі прамежкавыя. Калі пачатак невядомы або, прынамсі, сумніўны, тады і наступны выклад не можа быць успрыняты з даверам.»

Вырашыўшы абмежавацца часамі, пра якія яшчэ захоўвалася адносна свежая памяць, Палібій пачаў сваё апавяданне з 220 года (заваяванне Іспаніі Ганібалам), плануючы давесці яго да першай бітвы пры Підне (168 год) Па меры працы над «Гісторыяй» ён вырашыў прадоўжыць апісанне на 20 гадоў, давядучы сваё апавяданне да разбурэння Карфагена ў 146 годзе. Аўтар ставіў перад сабой задачу даць зразумець чытачам, «якім чынам і пры якіх грамадскіх установах амаль увесь вядомы свет падпаў пад адзіную ўладу рымлян на працягу няпоўных 53 гадоў».

Палібій назваў сваю «Гісторыю» ўсеагульнай зыходзячы з таго, што ў перыяд яго жыцця ўсё Міжземнамор'е аб'ядналася пад рымскай гегемоніяй:

«Раней падзеі на зямлі здзяйсняліся як бы разрознена, бо кожная з іх мела сваё асобнае месца, асобныя мэты і канец. Пачынаючы ж з гэтага часу гісторыя становіцца як бы суцэльнай, падзеі Італіі і Лівіі пераплятаюцца з азіяцкімі і элінскімі, і ўсе зводзяцца да аднаго канца.»

Палібій сурова крытыкуе сваіх папярэднікаў (асабліва Філарха) за захапленне анекдотамі і перабольшанні. Яго багаты канцылярызмамі і самапаўторамі стыль нават у антычнасці ўспрымаўся як цяжкі. Ён нярэдка ўпадае ў маралізатарства і шануе гісторыю з дыдактычных меркаванняў. Дзіянісій Галікарнаскі адносіць Палібія да тых пісьменнікаў, чые сачыненні ніхто не змог дачытаць да канца. Менавіта па гэтай прычыне, верагодна, асноўная іх частка не захавалася, ад якога адпаведнае вучэнне ўспрынялі айцы-заснавальнікі ЗША.

## Выданні 
* У серыі «Loeb classical library» «Гісторыя» выдадзена ў 6 тамах (№ 128, 137, 138, 159, 160, 161); англійскі пераклад анлайн.
* У серыі «Collection Budé» пакуль выдадзены 8 тамоў: пераклад кніг I—IV і VII—XVI.

## Спасылкі 
* Інкунабула з лацінскім тэкстам Палібія (1498)

Катэгорыя:Літаратура Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Кнігі II стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Гістарычныя сачыненні
Катэгорыя:Гістарыяграфія Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Элінізм
Матэматычная энцыклапедыя

**Матэматычная энцыклапедыя** — энцыклапедыя на беларускай мове, выдадзена ў 2001 годзе. Змяшчае блізу  артыкулаў па розных галінах матэматыкі і яе дастасаваннях. Да асноўнага матэрыялу дадаюцца біяграфічныя даведкі пра знакамітых замежных матэматыкаў і вядомых беларускіх навукоўцаў — дактароў фізіка-матэматычных і педагагічных навук па спецыяльнасці методыка матэматыкі. Дадатак складаюць беларуска-англійскі і руска-беларускі слоўнікі матэматычных тэрмінаў і тэрміналагічных словазлучэнняў. Галоўны рэдактар — Васіль Іванавіч Бернік.

Прысвечаная 80-м угодкам утварэння Тэрміналагічнай камісіі Інбелкульта, энцыклапедыя стала сур’ёзным унёскам і ў развіццё беларускай лінгвістыкі. Тэрміналагічны апарат выдання асаблівы, аўтары энцыклапедыі сваёй галоўнай задачай лічаць «*гарманічнае ўвасабленне сістэмы матэматычных паняццяў і дачыненняў паміж імі менавіта ў беларускім слове*». У аснову выдання пакладзены прынцып арыентацыі на прыярытэтнае выкарыстанне сродкаў беларускай мовы, на захаванне яе лексічна-семантычных, фанетычна-арфаграфічных і марфемна-словаўтваральных асаблівасцей у матэматычнай тэрміналогіі.

## Публікацыя 
* 

Катэгорыя:Беларускія энцыклапедыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2001 годзе
Катэгорыя:Кнігі 2001 года
Альгірдас Гайжуціс

**Альгірдас Гайжуціс** (нар.  г, Субачус, Паневежыскі павет, Літва) — літоўскі філолаг. Рэктар Вільнюскага педагагічнага ўніверсітэта, акадэмік, хабілітаваны доктар гуманітарных навук.

## Біяграфія 
У 1956 г. паступіў на гісторыка-філалагічны факультэт Вільнюскага дзяржаўнага ўніверсітэта на спецыяльнасць «Літоўская мова і літаратура», але скончыўшы два курсы гісторыка-філалагічнага факультэта, паступіў на філасофскі факультэт Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя М. В. Ламаносава.

Пасля заканчэння Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта атрымаў мэтавае накіраванне ў аспірантуру пры кафедры эстэтыкі таго ж універсітэта. У 1972 годзе Альгірдас Гайжуціс паспяхова абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Пра прыроду мастацкіх каштоўнасцяў», а ў 1984 г. — дысертацыю на суісканне вучонай ступені доктара гуманітарных навук. Тэма доктарскай дысертацыі — «Духоўна-творчы патэнцыял мастака». У 1990 годзе Альгірдас Гайжуціс быў абраны членам-карэспандэнтам Акадэміі навук Літоўскай Рэспублікі. У 1995 годзе на тую ж пасаду абіраецца яшчэ на адзін тэрмін. З 2003 года Альгірдас Гайжуціс — рэктар Віленскага педагагічнага ўніверсітэта.

Асноўныя навуковыя інтарэсы і навуковая дзейнасць акадэміка Альгірдаса Гайжуціса звязаныя з праблемамі каштоўнаснай інтэрпрэтацыі мастацтва і духоўнага жыцця, развіццём ідэй еўрапейскай філасофіі і ўплывам на літоўскую культуру. У 2009 годзе Альгірдас Гайжуціс абраны акадэмікам Нацыянальнай алімпійскай акадэміі Літоўскай Рэспублікі і ўзнагароджаны Алімпійскай зоркай — вышэйшай узнагародай Нацыянальнага алімпійскага камітэта. Ганаровы прафесар БДПУ.

Званне Ганаровага прафесара Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы прысвоена ў 2010 годзе.

Катэгорыя:Мовазнаўцы Літвы
Катэгорыя:Ганаровыя прафесары БДПУ імя Максіма Танка
Катэгорыя:Ганаровыя прафесары Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы