Філагеаграфія

**Філагеаграфія** — гэта вывучэнне гістарычных працэсаў, якія могуць быць адказнымі за сучаснае геаграфічнае размеркаванне генеалагічных ліній. Гэта дасягаецца шляхам уліку геаграфічнага размеркавання асобін у святле генетыкі, асабліва папуляцыйнай генетыкі.

Гэты тэрмін быў уведзены для апісання геаграфічна структураваных генетычных сігналаў у межах аднаго і некалькіх відаў. Відавочны акцэнт на біягеаграфіі/біягеаграфічным мінулым віду адрознівае філагеаграфію ад класічнай папуляцыйнай генетыкі і філагенетыкі.

Да мінулых падзей, па якіх можна меркаваць аб мінулым відаў, адносяцца павелічэнне папуляцыі, бутэлечныя рыльцы, алапатрыя, распаўсюджванне і міграцыя. Нядаўна распрацаваныя падыходы, якія аб’ядноўваюць каалесцэнтную тэорыю або генеалагічную гісторыю алеляў і інфармацыю аб размеркаванні, могуць больш дакладна разглядаць адносную ролю гэтых розных гістарычных сіл у фарміраванні сучасных генетычных патэрнаў.

## Развіццё 
Тэрмін філагеаграфія ўпершыню быў выкарыстаны Джонам Эвайсам у яго працы 1987 года *«Унутрывідавая філагеаграфія: мост мітахандрыяльнай ДНК паміж папуляцыйнай генетыкай і сістэматыкай»*. Гістарычная біягеаграфія — гэта сінтэтычная дысцыпліна, якая вывучае, як гістарычныя, геалагічныя, кліматычныя і экалагічныя ўмовы паўплывалі на мінулае і цяперашняе распаўсюджванне відаў. У рамках гістарычнай біягеаграфіі даследчыкі ацэньвалі геаграфічныя і эвалюцыйныя адносіны арганізмаў шмат гадоў таму. Дзве падзеі 1960-х і 1970-х гадоў былі асабліва важныя для закладкі асновы для сучаснай філагеаграфіі; першым было распаўсюджванне падыходу кладыстыкі, а другім было развіццё тэорыі тэктонікі пліт.

У выніку ўзнікла школа алапатрычнай біягеаграфіі, якая тлумачыла паходжанне новых генетычных ліній геалагічнымі падзеямі, такімі як разыходжанне кантынэнтаў або ўтварэнне рэк. Калі папуляцыя (або від) з бесперапынным арэалам падзелена новай ракой або новым горным хрыбтом (г.зн. адбылася падзея алапатрыі), узнікаюць дзве папуляцыі (або віды). Палеагеаграфія, геалогія і палеаэкалогія — важныя вобласці навукі, якія генерыруюць інфармацыю, якая інтэгрыруецца ў філагеаграфічны аналіз.

Філагеаграфія выкарыстоўвае папуляцыйную генетыку і філагенетычную погляд на біягеаграфію. У сярэдзіне 1970-х гадоў папуляцыйна-генетычны аналіз звярнуўся да мітахандрыяльных маркераў. З’яўленне палімеразнай ланцуговай рэакцыі (ПЦР), працэсу, пры якім можна сінтэзаваць мільёны копій участка ДНК, мела вырашальнае значэнне ў развіцці філагеаграфіі.

Дзякуючы гэтаму прарыву інфармацыя, якая змяшчаецца ў паслядоўнасцях мітахандрыяльнай ДНК, стала значна больш даступнай. Дасягненні як у лабараторных метадах (напрыклад, тэхналогія капілярнага секвенавання ДНК), якія дазволілі лягчэй секвенаваць ДНК, так і ў вылічальных метадах, якія лепш выкарыстоўваюць даныя (напрыклад, з выкарыстаннемкаалесцэнтнай тэорыі), дапамаглі палепшыць філагеаграфічныя высновы.

**Прыклад**

Змены клімату, такія як цыклы зледзянення за апошнія 2,4 мільёна гадоў, перыядычна абмяжоўвалі некаторыя віды ў асобных прытулках (рэфугіюмах). Гэтыя абмежаваныя дыяпазоны могуць прывесці да бутэлечных рыльцаў папуляцыі, якія памяншаюць генетычную зменлівасць. Як толькі змяненне клімату прыводзіла да з’яўлення магчымасці хуткай міграцыі з тэрыторый прытулкаў, гэтыя віды хутка распаўсюджваліся ў новых месцах пражывання. Шэраг эмпірычных даследаванняў выявілі генетычныя прыкметы як відаў жывёл, так і раслін, якія пацвярджаюць гэты сцэнар рэфугіюма і пасляледавіковай экспансіі., так і ў рэгіёнах з умераным кліматам, на якія непасрэдна ўплывалі ледавікі.

## Філагеаграфія і захаванне 
Філагеаграфія можа дапамагчы ў вызначэнні прыярытэтаў тэрыторый высокай каштоўнасці для захавання. Філагеаграфічны аналіз таксама адыграў важную ролю ў вызначэнні эвалюцыйна значных адзінак (англ. evolutionary significant units, ESU), адзінак захавання ніжэй відавога ўзроўню, якія часта вызначаюцца на аснове унікальнага геаграфічнага размеркавання і мітахандрыяльных генетычных патэрнаў.

Нядаўняе даследаванне пячорных ракаў, якія знаходзяцца ў небяспецы, у гарах Апалачы ва ўсходняй частцы Паўночнай Амерыкі дэманструе, як філагенетычны аналіз разам з геаграфічным размеркаваннем можа дапамагчы ў вызначэнні прыярытэтаў захавання. Выкарыстоўваючы філагеаграфічныя падыходы, аўтары выявілі, што ў межах таго, што лічылася адзіным, шырока распаўсюджаным відам, таксама прысутнічаў старажытны і раней не выяўлены від. Цяпер могуць быць прыняты рашэнні аб захаванні, каб забяспечыць абарону абедзвюх ліній. Падобныя вынікі не з’яўляюцца незвычайнымі для філагеаграфічных даследаванняў.

Аналіз саламандр з роду *Eurycea*, таксама з Апалач, выявіў, што цяперашняя сістэматыка групы моцна недаацэньвае разнастайнасць відавога ўзроўню. Аўтары гэтага даследавання таксама выявілі, што заканамернасці філагеаграфічнай разнастайнасці больш звязаны з гістарычнымі (а не сучаснымі) дрэнажнымі сувязямі, што паказвае на тое, што сур’ёзныя змены ў дрэнажных схемах рэгіёну адыгралі важную ролю ў стварэнні разнастайнасці гэтых саламандр. Такім чынам, поўнае разуменне філагеаграфічнай структуры дазволіць зрабіць абгрунтаваны выбар у прыярытэтызацыі тэрыторый для захавання.

## Параўнальная філагеаграфія 
 у Паўднёвай Амерыцы.]]
Вобласць параўнальнай філагеаграфіі імкнецца растлумачыць механізмы, адказныя за філагенетычныя адносіны і размеркаванне *розных* відаў. Напрыклад, параўнанне розных таксонаў можа праясніць гісторыю біягеаграфічных рэгіёнаў. Напрыклад, філагеаграфічны аналіз наземных пазваночных жывёл на паўвостраве Ніжняя Каліфорнія і марскіх рыб як на Ціхаакіянскім баку, так і з боку заліва

Выкарыстоўваючы гэту кантэкстную палеагеаграфічную інфармацыю (палеагеаграфічныя часовыя шэрагі паказаны на панэлях A-D), аўтары гэтага даследавання

Нягледзячы на тое, што гэта даследаванне мела свае недахопы, яно атрымала значную ўвагу як у навуковых колах, так і ў больш шырокай аўдыторыі. Больш дбайны філагеаграфічны аналіз, у якім выкарыстоўваліся дзесяць розных генаў замест аднаго мітахандрыяльнага маркера, паказвае, што прынамсі дзве буйныя экспансіі з Афрыкі пасля першапачатковага пашырэння арэала *Homo erectus* адыгралі важную ролю ў фарміраванні генафонду сучаснага чалавека і што перыядычны генетычны абмен шырока распаўсюджаны. Гэтыя знаходкі пераканаўча прадэманстравалі цэнтральную ролю Афрыкі ў эвалюцыі сучаснага чалавека, але таксама паказалі, што мультырэгіянальны сценар меў пэўную сілу. Гэтыя даследаванні ў значнай ступені былі выцеснены папуляцыйнымі геномнымі даследаваннямі, якія выкарыстоўваюць на парадак больш даных.

У святле гэтых нядаўніх даных з праекта 1000 геномаў, геномных баз даных SNP з тысячамі ўзораў асобін з ўсяго свету і ўзораў, узятых у двух гамінінаў, не належачых да Homo sapiens (неандэртальцаў і дзянісаўцаў), карціна эвалюцыі чалавека стала больш разгаданай і складанай. Пачалі ўключаць магчымую сумесь неандэртальцаў і дзянісаўцаў, сумесь з архаічнымі афрыканскімі гамінінамі і еўраазіяцкую экспансію у аўстралазійскі рэгіён, якая папярэднічала стандартнай экспансіі з Афрыкі.

## Філагеаграфія вірусаў 
Вірусы інфарматыўныя для разумення дынамікі эвалюцыйных змен з-за іх высокай хуткасці мутацый і хуткага часу генерацыі. Філагеаграфія — карысны інструмент для разумення паходжання і распаўсюджвання розных штамаў вірусаў. Філагеаграфічны падыход быў выкарыстаны для многіх хвароб, якія пагражаюць здароўю чалавека, у тым ліку ліхаманкі дэнге, шаленства, грыпу і ВІЧ. Эвалюцыя мовы была змадэлявана з пункту гледжання атрымання і страты роднасных слоў у кожнай мове з цягам часу, каб атрымаць кладаграму роднасных моў. Аб’яднанне гэтых даных з вядомымі геаграфічнымі арэаламі кожнай мовы дало моцную падтрымку анаталійскага паходжання прыблізна 8000-9500 гадоў таму.

## Гл. таксама 
* Ландшафтная генетыка і геноміка
* Перыпатрычнае відаўтварэнне
* Папуляцыйная генетыка і геноміка

## Крыніцы 
Катэгорыя:Эвалюцыйная біялогія
Катэгорыя:Біягеаграфія
Катэгорыя:Антрапагенез
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі