Грунвальдская бітва (карціна)

**«Грунвальдская бітва»** — карціна польскага мастака Яна Матэйкі, напісаная ў 1878 годзе.

Сюжэт карціны — Грунвальдская бітва (1410), у якой войскі Каралеўства Польскага і Вялікага Княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага разграмілі нямецкі Тэўтонскі ордэн.

Мастак у час працы ў асноўным выкарыстоўваў хронікі Яна Длугаша — польскага храніста, які паводле расказаў свайго бацькі апісаў бітву пад Грунвальдам. Ян Матэйка маляваў карціну прыкладна 6 гадоў (1872—1878).

Рускі жывапісец Ілья Рэпін так пісаў пра гэту карціну:
Маса ашаламляльнага матэрыялу ў «Грунвальдскай бітве». Ва ўсіх вуглах карціны так шмат цікавага, жывога, крыклівага, што проста знемагаеш вачамі і галавой, успрымаючы ўсю масу гэтай каласальнай працы. Няма пустога месцейка: і ў фоне, і ўдалечыні — усюды адкрываюцца новыя сітуацыі, кампазіцыі, рухі, тыпы, выразы. Гэта паражае, як бясконцая карціна Сусвету.

## Апісанне 
Сярод прадстаўленага на карціне ваюючага тлуму вылучаецца значная колькасць гістарычных постацей з абодвух бакоў бітвы. Карціна сімвалічна паказвае бітву ў той момант, калі адбываецца зацятая барацьба, але шалі перамогі схіляюцца да польска-літоўскага боку.

У цэнтры палатна знаходзіцца князь Вітаўт; без брані і шлема, апрануты ў чырвоны жупан, з мітрай на галаве. У раскінутых і ўзнесеных руках трымае меч і шчыт у трыумфальным жэсце.

З левага боку карціны знаходзіцца крыжацкі магістр Ульрых фон Юнгінген. Ён прыбраны ў белы плашч з чорным крыжам на грудзі. З выразам сполаху на твары абараняецца перад атакай двух ваяроў. Далей па левым баку спяшаецца яму на дапамогу князь Шчэцінскі. Імчыцца ён на чорным кані, у шлеме з паўлінавымі пёрамі. Абаронцу, аднак, атакуе польскі рыцар з дзідай — Якуб Скарбік з Гары. Гермік жа ў сваю чаргу схапіў за лейцы каня, на якім сядзеў князь шчэцінскі Казімір V.

Збоку ля загінуўшага крыжацкага магістра можна ўбачыць барадатага старца. Гэта камандор эльблонгскі Вернер Тэтынген. У сярэдзіне, унізе карціны ляжыць вялікі камандор Конрад Ліхтэнштэйн, які памірае.

З левага боку ўверсе, за князем Вітаўтам ідзе барацьба за нямецкую харугву, якую паляк выдзірае ў немца. Затое па правым баку можна ўбачыць рыцара з польскім штандарам. Гэты сцяг горда лунае на ветры, у той час, калі нямецкі ваяр хіліцца да зямлі. Гэта з'яўляецца сімвалам канчатковай перамогі палякаў.

З правага боку палатна цэнтральным пунктам з'яўляецца рудабароды асілак у зброі: камандор брандэбургскі Марквард фон Зальцбах. Яго конь падае якраз у той час, калі сам камандор ахоплены канатам татараў.

Наперадзе відаць вусатая постаць чэшскага рыцара Яна Жыжкі ў зброі, які адной нагой стаіць на зямлі, а другой — на паваленым праціўніку. Жыжка падняў меч угору, каб нанесці апошні ўдар ворагу — Генрыху фон Швельборну, тухольскаму камандору. У гэты час перашкаджае яму постаць у цёмным убранні, якая намагаецца нанесці ўдар паляўнічым нажом.

Завіша Чорны прадстаўлены ў фіялетавым убранні, без шлема; атакуе, узброены турнеевай дзідай.

## Гісторыя карціны 
У лютым 1878 года Матэйка прадаў карціну за 45 000 злотых пану Расенблюму з Варшавы. Першая выстаўка была адчынена 28 верасня 1878 года ў залах кракаўскага Гарадскога Урада. У тым самым годзе палатно было перавезена з Кракава на выстаўку ў Вену, а ў 1880 было прэзентавана ў Варшаве. Пасля карціна была паказана па чарзе на мастацкіх выстаўках у Пецярбургу, Берліне, Львове і Бухарэсце. У красавіку 1880 палатно знайшлося ў Парыжы, а потым вярнулася ў Варшаву, дзе назаўжды стала экспанатам у Нацыянальнай Галерэі Падтрымкі Мастацтва.

У 1902 годзе карціна была выкуплена ў нашчадкаў Разенблюма і перададзена ў якасці ахвяравання да збораў Музея Таварыства Падтрымкі Выяўленчых Мастацтваў у Варшаве. У перыяд Першай сусветнай вайны карціна, у мэтах бяспекі, была вывезена ў Маскву. У Польшчу вярнулася ў 1922 годзе і была размешчана ў Варшаве. Дарота Ігнатовіч-Вазнякоўская, галоўны рэстаўратар Нацыянальнага музея ў Варшаве, ацаніла, што рэстаўрацыйныя працы каштавалі прыкладна 1 млн злотых. Прафесар Іосіф Шаняўскі, які браў удзел у аглядзе карціны, звярнуў увагу на патрапаныя куты і краі, разыходзячыя ніткі, а месцамі адна парахня. Да таго ж месцамі палатно пакрыта трыма ці чатырма слаямі лаку, пакладзенага часта няроўна, і пад якім бачны бруд, які псуе каларыстыку. З 90 км нітак 32-асабовая група гафтароў аднавіла карціну, пабіўшы сусветны рэкорд, а адна асоба аднавіла палатно ў выглядзе барэльефа з драўніны, вагай 15 тон, што стала чарговым сусветным рэкордам.

## Персанажы 

Image:Vytautas dydysis.jpg|Вітаўт(фрагмент)
Image:Jan Zizka - Grunwald.jpg|Ян Жыжка(фрагмент)
Image:Zawisza Czarny z Garbowa.JPG|Завіша Чорны(фрагмент)

## Цікавыя факты 
Чалавек у львінай шкуры, які б'е магістра Ульрыха фон Юнгінгена, трымае ў руках Дзіду Лонгіна, ці Дзіду Лёсу.

## Літаратура 
* Jan Kopczewski, Mateusz Siuchniński, Grunwald. 550 lat chwały, PZWS, Warszawa, 1960 

## Спасылкі 
* Z Matejką przez polskie dzieje: «Bitwa pod Grunwaldem» — historia obrazu i galeria postaci 
* «Bitwa pod Grunwaldem» w ruinie , Dziennik.pl. wtorek 2 lutego 

Катэгорыя:Карціны Яна Матэйкі
Катэгорыя:Карціны 1878 года
Катэгорыя:Грунвальдская бітва
Катэгорыя:Карціны са збораў Нацыянальнага музея ў Варшаве