open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Лона

**Ло́на** — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці, за 22 км на паўночны захад ад гарадскога пасёлка Расоны, за 1,7 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Ізубрыца (Верхнядзвінскі раён), у басейне ракі Свольна.

Плошча паверхні 0,09 км². Даўжыня 0,4 км, найбольшая шырыня 0,32 км. Даўжыня берагавой лініі 1,1 км.

Размешчана сярод забалочанага лесу. На ўсходзе выцякае ручай у раку Лонніца.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Расонскага раёна
Сантас

**Са́нтас** ( — «святыя»; таксама варыянты  — «ад святых») — іспанскае прозвішча.

## А 
* Антонія Сантас (поўнае імя *Марыя Антонія Сантас Плата*; 1782—1819) — гераіня вайны за незалежнасць Калумбіі.
* Ахмед Сантас (нар. 1974) — мексіканскі баксёр-прафесіянал.

## В 
* Вінісіус Сантас (нар. 1986) — бразільскі валейбаліст.

## Д 
* Даніэль Сантас (нар. 1975) — пуэрта-рыканскі баксёр-прафесіянал.
* Джавані дос Сантас (нар. 1989) — мексіканскі футбаліст, паўабаронца.
* Джонатан дос Сантас (нар. 1990) — мексіканскі футбаліст.

## Г 
* Гансала дэ лос Сантас (нар. 1976) — уругвайскі футбаліст.

## К 
* Карэ Сантас (нар. 1970) — іспанская (каталонская) пісьменніца.
* Крысцін дос Сантас (нар. 1975) — амерыканская тэлевядучая, журналістка і актрыса.

## Л 
* Лугелін Сантас (нар. 1993) — дамініканскі лёгкаатлет-спрынтар.

## М 
* Майкл Сантас (нар. 1993) — уругвайскі футбаліст, нападаючы.
* Максіма Беніта Сантас (1847—1889) — уругвайскі палітычны і ваенны дзеяч, прэзідэнт Уругвая (1882—1886).
* Маціяс Сантас (нар. 1994) — уругвайскі футбаліст, паўабаронца.

## П 
* Педра Хорхэ Сантас (нар. 1976) — былы венесуэльскі футбаліст, паўабаронца.

## Р 
* Руфіна Хіяа Сантас (1908—1973) — першы філіпінскі кардынал.

## Х 
* Хуан Мануэль Сантас (нар. 1951) — калумбійскі палітык, прэзідэнт Калумбіі (з 2010 па 2018 год).
* Хуліа дос Сантас (нар. 1983) — парагвайскі футбаліст, паўабаронца.

## Гл. таксама 
* Сантуш — партугальская форма прозвішча
* Сантус — бразільская форма прозвішча
Гарэлае Балота

**Гаралае Балота** — гістарычны раён Гомеля, на месцы якога цяпер знаходзіцца вуліца Перамогі. Тут было сапраўднае балота з густымі зараснікамі балотных раслін і хмызняку. Па балоце людзі ездзілі на лодках, выкарыстоўваючы яго як сродак зносін паміж маленькімі крывымі вулачкамі. Галоўнай сярод іх была Паштовая.

Дакладныя межы раёна акрэсліць праблематычна, бо ў краязнаўчых апісаннях пачатку ХХ ст. яны не ўказваліся. Аднак з улікам іншай назвы раёна — Палескі пераезд) можна меркаваць, што ён знаходзіўся ў акрэсе вул. Палескай, адрэзках вул. Магілёўскай, Паштовай, Генеральскай, Вакзальнай і ўчастка Лібава-Роменскай чыгункі ад вакзала да Палескага пераезда. Апроч іх да раёна адносіліся вул. Паваротная (Гусеўская), Веткаўская, Балотная, Безыменная, адрэзкі вул. Рагачоўскай, Артылерыйскай, Гімназічнай, Мінскай, Лібаўскай і завул. Слясарны Але ў дагістарычныя для горада часы на яго месцы было вялікае возера — верагодны пасляледніковы вадаём. Пясчаныя асадкавыя пароды, прынесеныя ў апошнюю ледавіковую эпоху, лёгка вымываліся некалькімі ручаямі або невялікімі рэчкамі, якія выцякалі з возера. 3 цягам часу рэчышчы гэтых вадатокаў ператварыліся ў значныя яры, асабліва глыбокія і крутыя на схілах высокага правага берага ракі Сож.

У 1911 г. мясцовасць вызначалася як «прыстойна распланаваная» і забудаваная добрымі дамамі, у некаторых з якіх мелася тэлефонная сувязь, але на вуліцах панавала жудасная гразь, вялікія лужыны гнілой вады не знікалі з некаторых вуліц нават улетку

Адным бокам горад прылягае да смярдзючага балота, якое мае ці не вярсту ў перыметры, дзе, што ў сухмень, што ў дождж, заўсёдна пануюць шкодныя выпарэнні; але цэлыя статкі свіней знаходзяць там сабе цудоўную купальню.Апісанне 1911 г..

Станам на 1913 год у меркаваным абшары раёна знаходзіліся таварная станцыя, фанеры завод Генахава і Хазанава, маслабойня Яшпана і Гурвіча, мукамольня З. Б. Пеўзнера ( з «узорнай паравой хлебапякарняй» і хлебнай крамай пры ёй), будынкі 2-га рускага грамадскага сходу (*«общественного собрания»*) і яўрэйскага малітоўнага дома «Рош-Піно».

У перыяд Вялікай Айчынай вайны з’яўлялася месцам звоза падбітай тэхнікі. Пасля вайны было высушана і на яго месцы пабудаваны вуліца Перамогі (сёння — праспект Перамогі; часткова супадае з колішняй вул. Паштовай) і вакзал.

## Галерэя 

Файл:Гарэлае Балота 1838 год.jpg|alt=Гарэлае балота ў ваколіцах Гомеля, 1838 г.|Гарэлае балота ў ваколіцах Гомеля, 1838 г.
Файл:Homiel, Pryvakzalny. Гомель, Прывакзальны (1920).jpg|Прывакзальны пляц, 1920 г. За будынкам справа ішоў завулак, які вёў да балота.
Файл:Веткаўская вуліца.jpg|alt=Вул. Веткаўская, 2020 г.|Вул. Веткаўская, 2020 г.
Файл:Артылерыйская вуліца.jpg|Вул. Артылерыйская, 2020 г.

## Спасылкі 
* В Гомеле под улицей Победы осталось озеро Ледникового периода  

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Гомеля
Паскрынне 1-е

**Паскры́нне, Паскрынне 1-е** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Галбіца, за 29 км у напрамку на ўсход ад горада Паставы, каля вёсак Жуперкі і Рудка.

Плошча паверхні возера 0,1 км². Даўжыня 0,51 км, найбольшая шырыня 0,26 км, даўжыня берагавой лініі 1,3 км. Плошча вадазбору 2 км².
Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з захаду на ўсход. Схілы катлавіны спадзістыя, вышынёй да 6 м. Берагі пераважана высокія і пясчаныя. На возеры востраў плошчай 0,12 га. Зарастае ўмерана. На ўсходзе злучана ручаём з возерам Паскрынне 2-е.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 4.

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Слотца

**Сло́тца** — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, за 28 км у напрамку на паўночны захад ад гарадскога пасёлка Расоны, за 1,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Валясы, у басейне ракі Свольна.

Плошча паверхні 0,1 км². Даўжыня 0,5 км, найбольшая шырыня 0,25 км. Даўжыня берагавой лініі 1,25 км.

Размешчана сярод лесу, на ўсход ад возера Лісна.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб'екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб'екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Расонскага раёна
Малы Тучок

**Малы́ Тучо́к** — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, за 28 км на паўночны захад ад гарадскога пасёлка Расоны, за 2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Валясы Верхнядзвінскага раёна, за 0,5 км на ўсход ад возера Лісна, у басейне ракі Свольна.

Плошча паверхні 0,1 км². Даўжыня 0,46 км, найбольшая шырыня 0,35 км. Даўжыня берагавой лініі 1,25 км.

Размешчана сярод ляснога масіву. Схілы катлавіны вышынёй 3—4 м (на поўначы і поўдні вышынёй 13—18 м), пад лесам.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты O-35-141. Выданне 1978 года.

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Расонскага раёна
Катэгорыя:Басейн Свольны
Агароднікі (Стаўбцоўскі раён)

**Агаро́днікі** (, ) — вёска ў Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзераўнянскага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзераўнянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўбцоўскага раёна
Type 54-1

**Самаходная гаўбіца Тып 54-1**  — кітайская самаходная артылерыйская ўстаноўка. Створана на шасі бронетранспарцёра Type 531.

## Канструкцыя і характарыстыкі 
Першы ўзор 122-мм самаходнай гаўбіцы Type 54, распрацаваны кітайскай фірмай NORINCO, уяўляў сабою стандартны бронетранспарцёр YW 531 (ці Type 531), узброены 122-мм гаўбіцай Type 54. Гармата з дэмантаванымі хобатамі лафета ўсталёўвалася ў задняй частцы дэсантнага аддзялення. Пазнейшая мадыфікацыя Type 54-1 адрозніваецца падоўжаным шасі, у якім замест чатырох ужываюцца пяць апорных каткоў. Гэтая машына больш устойлівая пры стральбе. Корпус самаходкі выкананы метадам зваркі з лістоў сталёвай качанай броні таўшчынёй да 12 мм і абараняе экіпаж ад агню стралковай зброі і аскепкаў снарадаў і мін малога калібру.

У кармавой частцы корпуса змантавана гаўбіца Type 54-1, што ўяўляе сабой копію расійскай гаўбіцы М-30. Яна мае кароткі ствол без дульнага тормазу, які не выступае за пярэдні габарыт машыны. Type 54-1 захавала ахоўны шчыток, але з бакоў, ззаду і зверху зусім адкрыта і не забяспечвае разліку ніякай абароны. Пры патрэбе гаўбіца і баявое аддзяленне цалкам зачыняюцца брызентавым чахлом. У гарызантальнай плоскасці прылада наводзіцца на цэль ў сектары ±22.5° адносна падоўжнай восі машыны. У вертыкальнай плоскасці вуглы навядзення ляжаць у межах ад −2,5® да +63'. Для стральбы з гарматы ўжываюцца стрэлы паасобнага зараджання з фугаснай, дымавой і асвятляльнай баявымі часткамі. Максімальная далёкасць стральбы складае 11800 м. У боекамплект машыны ўваходзяць 40 стрэлаў.

У якасці дапаможнага ўзбраення ўсярэдзіне САУ перавозіцца 7,62-мм кулямёт Type-67 (копія савецкага РП-46) з 1000 патронаў, які можа выкарыстоўвацца для стральбы па жывой сіле і паветраных цэлях.

У маторна-трансмісійным аддзяленні самаходнай гаўбіцы ўсталяваны шасціцыліндравы радовы дызель вадкаснага астуджэння 6150L, які развівае магутнасць 191 квт пры 2000 аб/мім. Пры руху па дарогах з цвёрдым пакрыццём самаходка развівае хуткасць 56 км/г і без дазапраўкі палівам можа прайсці да 450 км.

У склад хадавой часткі ў дачыненні да аднаго борта ўваходзяць пяць пакрытых гумай апорных каткоў, тры падтрымліваючых роліка, вядучыя колы пярэдняга і накіроўчыя колы задняга месцавання. Верхнія галіны гусеніц і часткова падтрымныя ролікі закрыты сталёвымі экранамі.

Самаходная гаўбіца Type 54-1 абсталявана інфрачырвоным прыборам начнога бачання, які ўсталяваны на працоўным месцы механіка-кіроўцы для кіравання САУ ва ўмовах абмежаванай бачнасці. Сістэмы абароны ад зброі масавай паразы не прадугледжана.

Серыйная вытворчасць 122-мм самаходнай гаўбіцы Type 54-1 спынена. САУ знаходзіцца на ўзбраенні толькі кітайскага войска.

## Гл. таксама 
* Type 1 Ho-Ni I

Катэгорыя:Самаходныя артылерыйскія ўстаноўкі
Катэгорыя:Зброя паводле алфавіта
Катэгорыя:Зброя Кітая
Катэгорыя:Кітайскія САУ
Алешкавец

**Але́шкавец** (, ) — хутар у Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Літвенскага сельсавета.

Да 14 лютага 1983 года хутар уваходзіў у склад Хатаўскога сельсавета, да 28 мая 2013 года — у склад Цясноўскага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Літвенскі сельсавет (Стаўбцоўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўбцоўскага раёна
Цеснавая 1

**Цеснава́я 1** (, ) — вёска ў Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Літвенскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 55 км у напрамку на паўночны захад ад горада Стоўбцы, за 75 км ад Мінска.

## Гісторыя 
Да 14 лютага 1983 года вёска ўваходзіла ў склад Хатаўскога сельсавета. У 1983—2013 гадах цэнтр Цясноўскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 2003 год — 302 жыхары у 110 дварах.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Літвенскі сельсавет (Стаўбцоўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўбцоўскага раёна
Арэхаўка (Уздзенскі раён)

**Арэ́хаўка** (, ) — вёска ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Азерскага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Азерскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Уздзенскага раёна
Вялікі Манчэстэр

**Вялі́кі Ма́нчэстэр** () — цырыманіяльнае і метрапольнае графства на захадзе Англіі. Уваходзіць у склад рэгіёна Паўночна-Заходняя Англія. Насельніцтва 2,562 млн чалавек (на 2007 год). Складаецца з 10 муніцыпальных раёнаў (Болтан, Беры, Олдэм, Рочдэйл, Стокпарт, Тэймсайд, Трафард, Уіган) і 2 гарадоў (Манчэстэр і Солфард). Вялікі Манчэстэр быў утвораны 1 красавіка 1974 года законам аб мясцовым самакіраванні, прынятым у 1972 годзе.
left|thumb|Агламерацыя Вялікага Манчэстэра (вылучана чырвоным колерам) на фоне меж метрапальнага графства

Плошча Вялікага Манчэстэра складае 496 квадратных міль (1285 км²). Вялікі Манчэстэр мяжуе з Чэшырам (на паўднёвым захадзе і поўдні), Дэрбішырам (на паўднёвым усходзе), Заходнім Ёркшырам (на паўночным усходзе), Ланкашырам (на поўначы) і Мерсісайдам (на захадзе). На тэрыторыі графства размешчаны гарадскія тэрыторыі з высокай шчыльнасцю насельніцтва, прыгарады і сельскія тэрыторыі. Большая частка тэрыторыі Вялікага Манчэстэра ўрбанізавана. У графстве ёсць выразна выяўлены дзелавы цэнтр, які ўтвараецца гарадскім цэнтрам Манчэстэра, а таксама прылеглымі часткамі Солфарда і Трафарда. Разам з тым, Вялікі Манчэстэр з'яўляецца поліцэнтрычным графствам, таму што складаецца з дзесяці муніцыпальных раёнаў, у кожным з якіх ёсць прынамсі адзін цэнтральны горад і яго ўскраіны. Гарадская агламерацыя Вялікага Манчэстэра займае трэцяе месца ў спісе самых населеных агламерацый Вялікабрытаніі, ахопліваючы большую частку тэрыторыі графства.

## Геаграфія 
thumb|left|Від на Вялікі Манчэстэр з паветра
[thumb|left|Від на [Тэймсайд у кірунку да Гарадскога цэнтра Манчэстэра]]
Плошча графства Вялікі Манчэстэр складае 492,7&nbsp;квадратных міль (1,276&nbsp;км²). Ва ўсходняй частцы графства знаходзяцца Пенінскія горы: яны праходзяць праз Олдэм, Рочдэйл і Тэймсайд. На захадзе графства знаходзяцца Пенінскія балоты, каменнавугальныя басейны (галоўным чынам, пясчанікі і гліністыя сланцы). Праз межы графства працякаюць рэкі Мерсі і Тэйм. Таксама па тэрыторыі графства працякаюць рэкі Біл, Дуглас Ірк.

На тэрыторыі графства размешчаны гарадскія тэрыторыі з высокай шчыльнасцю насельніцтва, прыгарады і сельскія тэрыторыі. Большая частка Вялікага Манчэстэра ўрбанізавана. У графстве ёсць выразна выяўлены дзелавы цэнтр, які ўтвараецца гарадскім цэнтрам Манчэстэра, а таксама прылеглымі часткамі Солфарда і Трафарда. Разам з тым, Вялікі Манчэстэр з'яўляецца поліцэнтрычным графствам, таму што складаецца з дзесяці муніцыпальных раёнаў,
[thumb|900px|center|Панарама Вялікага Манчэстэра. Графства высока [Урбанізацыя|ўрбанізавана і складаецца з вялікай колькасці паселішчаў гарадскога тыпу.]] На тэрыторыі Вялікага Манчэстэра быў вылучаны 21 участак асаблівага навуковага значэння: 14 з іх уяўляюць асаблівага біялагічную цікавасць, 5 — геалагічную цікавасць, а 2 - абедзве адначасова.

## Гл. таксама 
* Спіс участкаў асаблівага навуковага значэння Вялікага Манчэстэра

## Спасылкі 
* Спіс месцаў, гарадоў і вёсак Вялікага Манчэстэра 
* Асацыяцыя адміністрацый Вялікага Манчэстэра  


Катэгорыя:Графствы Англіі
Малая Дзешчанка

**Мала́я Дзе́шчанка** (, ) — былая вёска ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіла ў склад Дзешчанскага сельсавета.

Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Азерскага сельсавета.

5 сакавіка 2025 года вёска скасавана, злілася з аграгарадком Дзешчанка.

## Спасылкі
Войкава

**Во́йкава** (, ) — аграгарадок ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Слабадскога сельсавета.

Да 2013 года Войкава ўваходзіла ў склад Камянкоўскага сельсавета.

Аграгарадок знаходзіцца за 17 км у напрамку на поўдзень ад горада Узда, за 94 км ад Мінска.

## Насельніцтва 
* 1996 — 58 жыхароў, 26 двароў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Слабадскі сельсавет (Уздзенскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Уздзенскага раёна
Глінкі (Уздзенскі раён)

**Глі́нкі** (, ) — вёска ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Слабадскога сельсавета.

Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Камянкоўскага сельсавета.

## Вядомыя асобы 
* Лявон Іванавіч Грышук (1951—2020) — беларускі мастак.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Слабадскі сельсавет (Уздзенскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Уздзенскага раёна
Дзешчанка

**Дзе́шчанка** (, ) — аграгарадок ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзешчанскага сельсавета.

Паселішча заснавана ў 1818 годзе.

Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Азерскага сельсавета.

15 верасня 2010 года на базе Дзешчанскага дзіцячага сада-сярэдняй школы створаны музей бульбы. Раней на месцы школы размяшчалася эксперыментальная база імя Суворава, дзе вырошчвалі новыя сарты бульбы беларускай селекцыі. Таксама тут праводзяць фестываль-кірмаш «Бульбяны фэст». 11 верасня 2021 года ў Дзешчанцы ўсталяваны сімвалічны знак бульбе.

5 сакавіка 2025 года да Дзешчанкі далучана вёска Малая Дзешчанка.

## Вядомыя асобы 
* Уладзімір Пятровіч Тарасік — беларускі вучоны ў галіне праектавання аўтамабільнага транспарту.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзешчанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Уздзенскага раёна
Школьны (Стаўбцоўскі раён)

**Шко́льны** (, ) — пасёлак у Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзераўнянскага сельсавета.

## Гл. таксама 
* Хатава — вёска паблізу

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзераўнянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўбцоўскага раёна
Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі
Камароўка (Уздзенскі раён)

**Камаро́ўка** (, ) — пасёлак ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Уздзенскага сельсавета.

Да 2013 года пасёлак уваходзіў у склад Ліцвянскага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Уздзенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Уздзенскага раёна
Ліцвяны

**Ліцвя́ны** (, ) — аграгарадок ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Уздзенскага сельсавета.

У 1924—1974 гадах вёска ў складзе Каменскага сельсавета. З 15 жніўня 1974 года па 28 мая 2013 года Ліцвяны былі цэнтрам Ліцвянскага сельсавета.

Знаходзіцца за 6 км у напрамку на паўночны захад ад горада Узда, за 70 км ад Мінска, каля ракі Уса, на аўтадарозе .

## Гісторыя 
Згадваецца ў 1703 годзе як фальварак ў Мінскім ваяводстве ВКЛ.

## Насельніцтва 
* 1999 год — 122 двары, 363 жыхары.

## Вядомыя асобы 
* Уладзімір Зянонавіч Завітневіч (1853—1927) — беларускі археолаг і гісторык.
* Павел Міхайлавіч Гундзіловіч (1902—1942) — савецкі военачальнік.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Уздзенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Уздзенскага раёна
Калюга (Уздзенскі раён)

**Калю́га** (, ) — вёска ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Нёманскага сельсавета.

## Цікавыя факты 
* Ад назвы вёскі, верагодна, узяты псеўданім беларускага празаіка і літаратара Лукаша Калюгі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нёманскі сельсавет (Уздзенскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Уздзенскага раёна
Наднёман

**Наднёман** (, ) — пасёлак ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Нёманскага сельсавета.

## Славутасці 
* Палацава-паркавы ансамбль Наркевічаў-Ёдкаў (XVIII—XIX ст.)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нёманскі сельсавет (Уздзенскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Уздзенскага раёна
Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі
Пухаўшчына

**Пу́хаўшчына** (, ) — вёска ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Нёманскага сельсавета.

4 лютага 1939 года Пухаўшчына перададзена са Стальбоўшчынскага сельсавета Уздзенскага раёна ў склад Негарэльскага сельсавета Дзяржынскага раёна.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нёманскі сельсавет (Уздзенскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Уздзенскага раёна
Стальбоўшчына

**Стальбо́ўшчына** (, ) — вёска ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Нёманскага сельсавета.

У 1924—1954 гадах цэнтр Стальбоўшчынскага сельсавета.

Тут нарадзіўся яўрэйскі пісьменнік Шая Нісан Гольдберг га-Коган (1858—1927).

## Назва 
Літоўскае прозвішча *Stálba* звязваюць з літ. *stalbti, stilbti* «выдыхацца, слабець».

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нёманскі сельсавет (Уздзенскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Уздзенскага раёна
Яршы (Уздзенскі раён)

**Яршы́** (, ) — вёска ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Нёманскага сельсавета.

## Гісторыя 
Згодна з інвентаром маёнтка Магільна Менскага павета, складзеным з нагоды смерці ўладальніка гэтага маёнтка, віцебскага ваяводы Паца 29 лістапада 1592 года, у вёсцы Яршэвічы пражывалі карыстальнікі зямель: Андрэй Суднік, Іван Андрэйчык, Трышка Місковіч, Іван Пукач, Мацвей Новік, Лук’ян Валасовіч, Сцяпан Даніловіч, Цішка Лычык, Марцін Губа, Грышка Гарошка і іншыя.

У 1599 годзе новым уладальнікам вёскі Яршы (Яршэвічы) стаў князь Мікалай Крыштаф Радзівіл Сіротка, які набыў вёску і навакольныя землі ў Самуіла Паца 22 лістапада гэтага года.

У 1744 годзе вёска Галоўні з маёнткам Святы Двор і Яршамі, а таксама і Магільна ўваходзяць у склад Мікалаеўскай парафіі Новагародскага дэканата.

У 1797 годзе вёска Яршы з маёнткам Святы Двор, а таксама і маёнтак Магільна з навакольнымі вёскамі з’яўляюцца ўладаннем князёў Вітгенштэйнаў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нёманскі сельсавет (Уздзенскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Уздзенскага раёна
Кухцічы

**Ку́хцічы** (, ) — вёска ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Нёманскага сельсавета.

Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Сямёнавіцкага сельсавета.

## Славутасці 
* Царква, канец XIX стагоддзя. Страчана (не існавала ўжо ў лютым 2012 года).

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Канстанцін Васілевіч Шавель (1931—2005) — работнік сельскай гаспадаркі, Герой Сацыялістычнай Працы.
* Кастусь (Канстанцін Міхайлавіч) Шавель (1912—1987) — беларускі паэт.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Нёманскі сельсавет (Уздзенскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Уздзенскага раёна
Боркі (Уздзенскі раён)

**Бо́ркі** (, ) — вёска ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Уздзенскага сельсавета.

## Славутасці 
* Драўляная могілкавая капліца пачатку XIX ст. (страчана ў 2014 г.)
* Капліца прападобнага Серафіма Сароўскага

## Спасылкі 
Катэгорыя:Уздзенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Уздзенскага раёна
Сямёнавічы (Уздзенскі раён)

**Сямёнавічы** (, ) — аграгарадок ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Уздзенскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 6 км у напрамку на паўднёвы захад ад горада Узда, за 80 км ад Мінска, за 28 км ад чыгуначнай станцыі Негарэлае. Каля аграгарадка пралягае аўтамабільная дарога Узда — Магільна і працякае рака Уса.

## Гісторыя 
У 1974 годзе да вёскі далучаны пасёлкі Сямёнавічы I і Сямёнавічы II. Да 2013 года Сямёнавічы былі цэнтрам Сямёнавіцкага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 2001 год — 314 жыхароў, 142 двары.

## Памятныя і гістарычныя мясціны 
* Селішча XVI—XVII стагоддзяў (ва ўсходняй частцы аграгарадка)
* Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну

## Вядомыя асобы 
* Васіль Васілевіч Пашкевіч (1856—1939) — расійскі і савецкі вучоны ў галіне пладаводства.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-91. Выданне 1979 г.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Уздзенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Уздзенскага раёна
Жырмоны 1

**Жырмо́ны 1** (, ) — вёска ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Уздзенскага сельсавета.

## Назва 
З Віленскага краю было старое прозвішча Жырман, з-пад Ліды - Жырмоніс і Жырманец. З асновай *Mant-* літоўскае прозвішча *Žirmantas*.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Уздзенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Уздзенскага раёна
Глінішчы

**Глі́нішчы** (, ) — пасёлак ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Уздзенскага сельсавета.

## Вядомыя асобы 
* Міхаіл Вікенцьевіч Рагалевіч (1932—2010) — беларускі мастак.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Уздзенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Уздзенскага раёна
Забалацце (Уздзенскі сельсавет)

**За́балацце** (, ) — вёска ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Уздзенскага сельсавета.

## Вядомыя асобы 
* Алесь Махнач (1922—2001) — беларускі драматург, празаік, публіцыст.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Уздзенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Уздзенскага раёна
Зенькавічы

**Зе́нькавічы** (, ) — аграгарадок ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Уздзенскага сельсавета.

У 1924—1954 гадах цэнтр Зенькавіцкага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Уздзенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Уздзенскага раёна
Світалаўка

**Світа́лаўка** (, ) — вёска ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Уздзенскага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1720 годзе згадваецца як фальварак і вёска Світайлаўка ў Мінскім ваяводстве ВКЛ.

## Назва 
Дакладны адпаведнік — літоўскі тапонім *Svitailiškė* https://lt.wikipedia.org/wiki/Svitaili%C5%A1k%C4%97(„Світайлíшкі”), які антрапанімічнага паходжання.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Уздзенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Уздзенскага раёна
Астравок (Хатлянскі сельсавет)

**Астраво́к** (, ) — пасёлак ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Хатлянскага сельсавета.

Да 1 красавіка 1960 года пасёлак уваходзіў у склад Шацкага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Хатлянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Уздзенскага раёна
Бор (Уздзенскі раён)

**Бор** () — пасёлак ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Хатлянскага сельсавета.

## Вядомыя асобы 
* Уладзімір Канстанцінавіч Федасеенка (1926—2018) — беларускі празаік.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Хатлянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Уздзенскага раёна
Ніва (Уздзенскі раён)

**Ні́ва** (, ) — вёска ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Нёманскага сельсавета.

4 лютага 1939 года Ніва перададзена са Стальбоўшчынскага сельсавета Уздзенскага раёна ў склад Негарэльскага сельсавета Дзяржынскага раёна.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нёманскі сельсавет (Уздзенскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Уздзенскага раёна
Валок

**Вало́к** (, ) — вёска ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці, на безыменным прытоку Шаці. Уваходзіць у склад Хатлянскага сельсавета.

## Гісторыя 
Вядомы прынамсі з канца XVIII стагоддзя, у складзе Ігуменскага павета Мінскай губерні Расійскай імперыі. У 1800 годзе вёска ў складзе дамена Таўкачэвічы, уласнасць Завішаў, былі млын і карчма. Праз вена ад Завішы перайшлі да графаў Грабоўскіх.

Пасля 1861 года ў Шацкай воласці Ігуменскага павета, фальварак.

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй Польшчы (Мінская акруга ГУУЗ).

З 31 ліпеня 1920 года ў Беларускай ССР. Маёмасць фальварка нацыяналізаваная, створаны пасёлак. З 20 жніўня 1924 года ў Шацкім раёне, з 4 жніўня 1927 года ва Уздзенскім раёне Менскай акругі (да 26 ліпеня 1930), з 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці. У 1930-я гады праведзена прымусовая калектывізацыя, створаны калгас «Усход», была кузня. Прынамсі адзін жыхар быў рэпрэсаваны ў 1930-я гады.

У Другую сусветную вайну з канца чэрвеня 1941 года да 2 ліпеня 1944 года пад акупацыяй Германіі. На паўночнай ускраіне вёскі месціцца магіла трох сем’яў савецкіх партызан, расстраляных акупацыйнай адміністрацыяй у 1942 годзе. 10 чэрвеня 1943 года савецкія партызаны атрада «Буравеснік» арганізавалі засаду паміж вёскамі Валок і Любяча і знішчылі 36 нямецкіх вайскоўцаў, у тым ліку 10 вышэйшых чыноў акупацыйнай улады, спалілі 5 аўтамашын, захапілі трафеі.

## Насельніцтва 
* 1800 год — 5 двароў, 37 жыхароў
* 1897 год — 43 жыхары
* 1908 год — 1 двор, 29 жыхароў
* 1917 год — 1 двор, 12 жыхароў, усе беларусы
* 1959 год — 202 жыхары
* 1970 год — 147 жыхароў
* 2000 год — 27 двароў, 48 жыхароў
* 2009 год — 20 жыхароў
* 2019 год — 16 жыхароў

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Хатлянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Уздзенскага раёна
Верхнёман

**Верхнёман** (, ) — вёска ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Слабадскога сельсавета.

Каля вёскі пачынаецца Нёманец, выток ракі Нёман. 

Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Лашанскага сельсавета.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Слабадскі сельсавет (Уздзенскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Уздзенскага раёна
Валяр’яны

**Валяр’я́ны** (, ), таксама **Хвалья́ны** або **Фалья́ны** — вёска ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Хатлянскага сельсавета.

## Гісторыя 
Вядомы прынамсі з першай паловы XIX стагоддзя, у Ігуменскім павеце Мінскай губерні Расійскай імперыі, уваходзілі ў склад дамена Таўкачэвічы графаў Грабоўскіх.

З 1861 года вёска аддзелена ад уладанняў праз скасаванне прыгону, у валоданні Грабоўскіх застаўся фальварак. У Шацкай воласці Ігуменскага павета. У 1870 годзе дзейнічалі смалярны і шкіпінарны заводы графа Аляксандра Карлавіча Грабоўскага.

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй Польшчы (Мінская акруга ГУУЗ).

З 31 ліпеня 1920 года ў Беларускай ССР. У 1922 годзе адкрыта працоўная школа 1-й ступені, для якой вяскоўцы ў 1924 годзе пабудавалі памяшканне. З 20 жніўня 1924 года ў Шацкім раёне, з 4 жніўня 1927 года ва Уздзенскім раёне Менскай акругі (да 26 ліпеня 1930), з 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці.

У Другую сусветную вайну з канца чэрвеня 1941 года да 2 ліпеня 1944 года пад акупацыяй Германіі. 14 снежня 1943 года партызаны савецкіх брыгад 300-й імя К. Я. Варашылава, 27-й імя В. І. Чапаева і 200-й імя К. К. Ракасоўскага паблізу вёсак Баравыя і Валяр’яны на шашы Менск — Слуцк разбілі аўтамабільную калону нямецкіх войскаў. На могілках у барцкай магіле пахаваны 22 савецкія вайскоўцы, якія загінулі ў баях за вязваленне вёскі і пры ліквідацыі акружанай нямецкай групоўкі ў чэрвені — ліпені 1944 года.

## Насельніцтва 
* 1897 год — вёска, 37 двароў, 202 жыхары; урочышча, 1 двор, 7 жыхароў
* 1917 год — вёска, 37 двароў, 286 жыхароў; хутар, 2 двары, 9 жыхароў, усе беларусы
* 1926 год — 54 двары, 297 жыхароў
* 1959 год — 274 жыхары
* 1970 год — 281 жыхар
* 1999 год — 81 жыхар
* 2000 год — 43 гаспадаркі, 80 жыхароў
* 2009 год — 49 жыхароў
* 2019 год — 25 жыхароў

## Славутасці 
* Курганны могільнік. Месціцца за 4 км на поўдзень ад вёскі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Хатлянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Уздзенскага раёна
Дуброўка (Уздзенскі раён)

**Дубро́ўка** (, ) — пасёлак ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Хатлянскага сельсавета.

## Гісторыя 
Заснавана ў 1920-я — 1930-я гады.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Хатлянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Уздзенскага раёна
Гута (Уздзенскі раён)

**Гу́та** (), раней таксама **Старая Гута** — вёска ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Хатлянскага сельсавета.

## Гісторыя 
Засценак Гута вядомы прынамсі з пачатку XVIII стагоддзя, уласнасць Завішаў, адносіўся да маёнтка Таўкачэвічы. Праз вена перайшоў да Грабоўскіх. Уваходзіў у склад Ігуменскага павета Мінскай губерні.

Пасля 1861 года ў Шацкай воласці Ігуменскага павета. У 1860-я гады было 8 двароў.

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй Польшчы (Мінская акруга ГУУЗ).

З 31 ліпеня 1920 года ў Беларускай ССР. З 20 жніўня 1924 года ў Шацкім раёне, з 4 жніўня 1927 года ва Уздзенскім раёне Менскай акругі (да 26 ліпеня 1930), з 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці. У 1930-я гады праведзена прымусовая калектывізацыя, створаны калгас «Іскра», былі жывёлагадоўчая ферма і кузня.

У Другую сусветную вайну з канца чэрвеня 1941 года да 2 ліпеня 1944 года пад акупацыяй Германіі.

З 16 ліпеня 1954 года па 1 красавіка 1960 года вёска ў складзе Шацкага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 1897 год — засценак, 14 двароў, 85 жыхароў; урочышча (смалярны завод), 2 двары, 11 жыхароў
* 1908 год — 14 двароў, 140 жыхароў, урочышча, 2 двары, 14 жыхароў
* 1917 год — 17 двароў, 92 жыхары (усе беларусы), смалярны завод, 1 двор, 15 жыхароў (8 беларусаў і 7 яўрэяў)
* 1960 год — 101 жыхар
* 1970 год — 98 жыхароў
* 1999 год — 34 жыхары
* 2009 год — 26 жыхароў
* 2019 год — 9 жыхароў

## Вядомыя асобы 
* Генадзь Іосіфавіч Гануш (нар. 1938) — беларускі вучоны-аграном. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2003), член-карэспандэнт Акадэміі аграрных навук Рэспублікі Беларусь (1999—2002), доктар эканамічных навук (1998), прафесар (2000).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Хатлянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Уздзенскага раёна
Любяча

**Любя́ча** (, ), часам **Любячы** — вёска ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці, на рацэ Шаць. Уваходзіць у склад Хатлянскага сельсавета.

## Гісторыя 
Вядома прынамсі з пачатку XVII стагоддзя, належала да дамена Таўкачэвічы, уласнасць Быхаўцаў. Уваходзіла ў склад Менскага павета Менскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. Пазней па чарзе ўласнасць Заранкаў, Завішаў, Грабоўскіх.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Ігуменскім павеце Мінскай губерні. У 1795 годзе былі карчма, млын, сукнавальня.

Пасля 1861 года ў Шацкай воласці Ігуменскага павета. У 1897 годзе былі вадзяны млын, хлебазапасны магазін, піцейны дом, старожка Любяча (яны ж Жыбуртоўшчына), маёнтак. Паводле перапісу 1908 года былі вёска і маёнтак Любячы-Ванячы. Паводле перапісу 1917 года былі вёска, і 2 хутары, адзін з хутароў меў назву Любяч-Горад.

У 1912 годзе адкрыта земская школа.

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй Польшчы (Мінская акруга ГУУЗ).

З 31 ліпеня 1920 года ў Беларускай ССР. З 20 жніўня 1924 года ў Шацкім раёне, з 4 жніўня 1927 года ва Уздзенскім раёне Менскай акругі (да 26 ліпеня 1930), з 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці. У 1930-я гады было рэпрэсавана прынамсі 5 ураджэнцаў вёскі.

У Другую сусветную вайну з канца чэрвеня 1941 года да 5 ліпеня 1944 года пад акупацыяй Германіі. 19 траўня 1943 года савецкія партызаны атрада «Буравеснік» напалі на варту моста, які будаваўся каля вёскі Любяча, забілі 2-х паліцэйскіх і захапілі трафеі. 10 чэрвеня 1943 года савецкія партызаны брыгады «Беларусь» правялі каля вёскі бой з нямецкімі войскамі, забілі 12 чыноўнікаў, у тым ліку менскага акруговага камісара Людвіга Эрэнлейтнера, начальнікам менскай акруговай жандармерыі Карла Кала, урадавага інспектара Генрыха Клозе.

У 1960—1996 гадах цэнтр Любяцкага сельсавета.

На 2013 год працавалі фельчарска-акушэрскі пункт, дом сацыяльных паслуг.

## Насельніцтва 
* 1795 год — 24 двары, 172 жыхары
* 1897 год — вёска, 63 двары, 407 жыхароў; старожка, 1 двор, 7 жыхароў; маёнтак, 13 жыхароў
* 1908 год — вёска, 76 двароў, 493 жыхары; маёнтак, 1 двор, 7 жыхароў
* 1917 год — вёска, 91 двор, 542 жыхары (усе беларусы), хутар, 1 двор, 7 жыхароў (усе палякі), хутар Любяч-Горад, 1 двор, 7 жыхароў (усе палякі)
* 1926 год — 89 двароў, 457 жыхароў
* 1959 год — 418 жыхароў
* 1970 год — 397 жыхароў
* 1999 год — 128 жыхароў
* 2009 год — 82 жыхары
* 2019 год — 69 жыхароў

## Памятныя мясціны 
* Брацкая магіла 2 чырвонаармейцаў, якія загінулі ў 1919 годзе (Савецка-польская вайна)
* Помнік памяці землякоў, якія загінулі ў Другую сусветную вайну

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Хатлянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Уздзенскага раёна
Хатляны (пасёлак)

**Хатля́ны** (, ) — былы пасёлак ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіў у склад Хатлянскага сельсавета.

## Спасылкі
Світалаўка 1

**Світа́лаўка 1** (, ) — пасёлак ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Уздзенскага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Уздзенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Уздзенскага раёна
Таўкачэвічы 2

**Таўкачэ́вічы 2** (, ) — вёска ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Хатлянскага сельсавета.

## Гісторыя 
Да 1920-х гадоў была была часткай вёскі Таўкачэвічы. Пасля аб’яднання вёскі і маёнтка Таўкачэвічы савецкія ўлады падзялілі іх на два населеныя пункты, у Шацкай воласці Ігуменскага (з 1923 г. Чэрвеньскага павета) Менскай губерні Беларускай ССР. У 1921 годзе арганізаваны саўгас (644 дзесяціны зямлі).

З 20 жніўня 1924 года ў Шацкім раёне, з 4 жніўня 1927 года ва Уздзенскім раёне Менскай акругі (да 26 ліпеня 1930), з 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці.

У 1926 годзе дзейнічала лясніцтва і сельскагаспадарчая арцель імя Аляксандра Чарвякова.

У Другую сусветную вайну з чэрвеня 1941 года да 5 ліпеня 1944 года пад акупацыяй Германіі.

Да 1 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Шацкага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 1959 год — 133 жыхары
* 1970 год — 106 жыхароў
* 2000 год — 19 двароў, 40 жыхароў
* 2009 год — 24 жыхары
* 2019 год — 17 жыхароў

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Хатлянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Уздзенскага раёна
Зелень

**Зе́лень** (, ) — вёска ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзешчанскага сельсавета.

Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Цепленскага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзешчанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Уздзенскага раёна
Жураўкавічы

**Жура́ўкавічы** (, ) — былая вёска ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіла ў склад Смілавіцкага сельсавета.

Да 4 студзеня 1964 года вёска ўваходзіла ў склад Смілавіцкага сельсавета, да 19 жніўня 2014 года — у склад Смілавіцкага пассавета.

У 2018 годзе скасавана, далучана да Смілавічаў.

## Спасылкі
Астравы (Чэрвеньскі раён)

**Астравы́** (, ) — вёска ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Чэрвеньскага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Чэрвеньскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрвеньскага раёна
Вішанька (Валевачскі сельсавет)

**Ві́шанька** (, ) — вёска ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Валевачскага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Валевачскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрвеньскага раёна
Чарнаградзь

**Чарнагра́дзь** (, ) — аграгарадок у Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Валевачскага сельсавета.

## Вядомыя асобы 
* Дзмітрый Есяневіч (нар. 1981) — беларускі акцёр.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Валевачскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрвеньскага раёна
Дамавіцк

**Дамаві́цк** (, ) — вёска ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Калодзежскага сельсавета.

## Гісторыя 
Пасяленне вядома з XVI ст., калі ўваходзіла ў склад Мінскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. На пачатку XVII ст. Дамавіцк належаў Масальскаму, біскупу віленскаму. З 1793 г. у складзе Расіі. У 1813 г. сяло. На пачатку 1880-х гадоў сяло Грабёнскай воласці Ігуменскага павета Мінскай губерні, дзейнічалі праваслаўная царква, царкоўнапрыходская школа. Паводле перапісу 1897 г., сяло, 86 двароў, 570 жыхароў, праваслаўная царква, карчма, крама, хлебазапасная крама. Паблізу сяла знаходзіліся 2 аднайменныя фальваркі, у адным – 28 жыхароў, у другім – 31 жыхар. У царкоўнапрыходскай школе ў 1906 г. вучылася 60 хлопчыкаў і 7 дзяўчынак, а настаўніцай працавала Вольга Гаховіч. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі была створана працоўная школа 1-й ступені, у якой у 1922 г. вучылася 122 хлопчыкі і дзяўчынкі, пры школе была невялікая бібліятэка; у 1926 г. было 95 вучняў (з іх 23 дзяўчынкі), 2 настаўнікі. З 1924 г. цэнтр Дамавіцкага сельсавета. З 1938 г. вёска. У час Вялікай Айчыннай выйны ў наваколлі вёскі дзейнічалі партызаны брыгады «Разгром». З 25.07.1959 г. у складзе Раваніцкага сельсавета, з 27.11.1989 г. у складзе Калодзежскага сельсавета. На 1.1.1997 г. 173 двары, 499 жыхароў; дзейнічалі: калгасная сядзіба, піларама, ферма буйной рагатай жывёлы, майстэрня па рамонце сельскагаспадарчай тэхнікі, магазін, комплексны прыёмны пункт бытавога абслугоўвання насельніцтва, сталовая, ашчадная каса, аддзяленне сувязі, сярэдняя школа, дзіцячы яслі-сад, Дом культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт. У цэнтры вёскі ўзведзены помнік – скульптура воіна ў жалобе (1967) на ўшанаванне памяці землякоў, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

## Насельніцтва 
* 1880—358 чал.
* 1897—570 чал.
* 1906—762 чал.
* 1997—499 чал.

## Вядомыя асобы 
* Сцяфан Кульчыцкі (1879—1937) — беларускі рэлігійны і грамадскі дзеячі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Калодзежскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрвеньскага раёна
Любішына

**Любі́шына** (, ) — аграгарадок у Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Калодзежскага сельсавета.

Знаходзіцца за 8 км на паўночны ўсход ад Чэрвеня, за 68 км ад Мінска.

## Насельніцтва 
* 1999 год — 435 жыхароў у 162 дварах.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Калодзежскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрвеньскага раёна
Натальеўск

**Ната́льеўск** (, ) — вёска ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Калодзежскага сельсавета.

У 1971—1973 гадах праект планіроўкі і забудовы Натальеўска распрацоўваўся архітэктарам Р. І. Белагорцавым.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Калодзежскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрвеньскага раёна
Іванічы

**Іва́нічы** (, ) — вёска ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Кліноцкага сельсавета.

## Вядомыя асобы 
* Яна Старцава, беларуская спявачка, нарадзілася ў вёсцы

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кліноцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрвеньскага раёна
Азёрны (Чэрвеньскі раён)

**Азёрны** (, ) — пасёлак у Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Кліноцкага сельсавета.

## Геаграфія 
За 25 км на захад ад Чэрвеня, за 50 км ад Мінска, каля ракі Волмы. Каля пасёлка на рацэ вадасховішча Волма.

## Насельніцтва 
* 1995 год — 395 жыхароў, 157 двароў.

## Эканоміка 
Пасёлак Азёрны з’яўляецца цэнтрам ААТ «Рыбгас „Волма“»

## Культура 
У пасёлку дзейнічаў музей кампазітара Станіслава Манюшкі. У 2019 годзе пераехаў у «Музычную гасцёўню» Смілавічы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*  — С, 163.
* 
* Ліст карты N-35-81. Выданне 1981 г.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кліноцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрвеньскага раёна
Аляксандраўка (Чэрвеньскі раён)

**Алякса́ндраўка** (, ) — вёска ў Беларусі, у Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Лядскага сельсавета.

## Вядомыя асобы 
* Яўген Фёдаравіч Лунец (1932—1986) — вучоны ў галіне нейрафізіялогіі, доктар медыцынскіх навук.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Лядскі сельсавет (Чэрвеньскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрвеньскага раёна
Чырвоны Бераг (Чэрвеньскі раён)

**Чырво́ны Бе́раг** (, ) — вёска ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Кліноцкага сельсавета.

## Гісторыя 
У красавіку 1944 года былі спалены ўсе дамы вёскі.

## Насельніцтва 
* 1999 год — 35 чалавек
* 2009 год — 29 чалавек (перапіс)
* 2010 год — 29 чалавек
* 2016 год — 12 чалавек
* 2019 год — 16 чалавек

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Барыс Міхайлавіч Джагараў — беларускі фізік

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кліноцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрвеньскага раёна
Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі
Бярозаўка 2

**Бяро́заўка 2** (, ) — вёска ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Лядскага сельсавета.

Да 27 лістапада 1989 года вёска ўваходзіла ў склад Калодзежскага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Лядскі сельсавет (Чэрвеньскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрвеньскага раёна
Горкі (Чэрвеньскі раён)

**Го́ркі** (, ) — вёска ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Лядскага сельсавета.

У 1924—1954 гадах цэнтр Горацкага сельсавета.

## Вядомыя асобы 
* Баляслаў Іосіфавіч Шаціла (1919—2009) — савецкі беларускі дзеяч, міністр фінансаў БССР

## Спасылкі 
Катэгорыя:Лядскі сельсавет (Чэрвеньскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрвеньскага раёна
Рудня Астравітая

**Ру́дня Астраві́тая** (, ) — вёска ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Кліноцкага сельсавета.

Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Чэрвеньскага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кліноцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрвеньскага раёна
Гарадок (Чэрвеньскі раён)

**Гарадо́к** (, ) — вёска ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Лядскага сельсавета.

## Гісторыя 
За 1 км на паўднёвы усход ад вёскі знаходзіцца гарадзішча жалезнага веку, што сведчыць аб засяленні тутэйшых мясцін у старажытнасці.

Вядома ў 18 стагоддзі як мястэчка Мінскага ваяводства ВКЛ. У 1730 г. царква, карчма, млын, у маёмасці І. Язерскага. Пасля другога падзела Рэчы Паспалітай (1793) у складзе Расійскай імперыі. У 1799 г. мястэчка Мінскага павета Мінскай губерні, уніяцкая царква, у маёмасці А. Хмары. У 1917 г. вёска ў Якшыцкай воласці Ігуменскага павета Мінскай губерні, 12 двароў. З 20.08.1924 г. ў Стара-Лядзенскім (Лядзенскім) с/с Чэрвеньскага раёна Мінскай акругі (да 26.07.1930 г.), з 20.02.1938 г. ў Мінскай вобласці. У 1929 г. створаны калгас «Чырвоны Гарадок», які ў 1932 г. аб’ядноўваў 13 двароў. У Вялікую Айчынную вайну з пачатку ліпеня 1941 г. да пачатку ліпеня 1944 г. вёска была акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі, у наваколлі вёскі дзейнічалі партызаны брыгады «Чырвоны Сцяг»; на франтах загінулі 8 вяскоўцаў. У 1980-я гг. уваходзіла ў склад саўгаса «Ляды».

## Насельніцтва 
* 1730 г — 11 двароў, 29 мужчынскіх душ
* 1799 г. — 12 двароў, 141 жыхар
* 1917 г. — 12 двароў, 90 жыхароў (перапіс)
* 1926 г. — 17 двароў, 115 жыхароў
* 1960 г. — 112 жыхароў
* 1997 г. — 9 гаспадарак, 12 жыхароў
* 2013 г. — 2 гаспадаркі, 2 жыхары

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.8. Кн.5. Мінская вобласць / рэдкал.: У. Ю. Аляксандраў (дырэктар) і інш. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2014. −360 с.: іл. ISBN 978-985-11-0757-1.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Лядскі сельсавет (Чэрвеньскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрвеньскага раёна
Ляды (Чэрвеньскі раён)

**Ляды́** (, ) — аграгарадок у Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Лядскага сельсавета.

## Геаграфія 
Аграгарадок знаходзіцца за 24 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад горада Чэрвень, за 86 км ад Мінска, за 10 км ад чыгуначнай станцыі Градзянка. У напрамку на ўсход ад аграгарадка знаходзіцца выток ракі Узнічы.

## Гісторыя 
З XVIII стагоддзя ў Ігуменскім павеце Мінскай губерні. З 1924 года вёска Старыя Ляды — цэнтр сельсавета. У 1966 годзе вёскі Старыя Ляды і Новыя Ляды аб’яднаны ў вёску Ляды.

## Насельніцтва 
* 1897 год — 377 жыхароў, 65 двароў.
* 1999 год — 444 жыхары, 166 двароў.

## Памятныя мясціны 
* Магіла ахвяр фашызму.

## Літаратура 
*  — С. 420.
* 
* Ліст карты N-35-94. Выданне 1982 г.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Лядскі сельсавет (Чэрвеньскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрвеньскага раёна
Марыямпаль (Чэрвеньскі раён)

**Марыя́мпаль** (, ) — вёска ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Лядскага сельсавета.

За 1 км на паўночны захад ад вёскі пачынаецца рака Дабрыца (прыток Усы).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Лядскі сельсавет (Чэрвеньскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрвеньскага раёна
Валадута

**Валаду́та** (, ) — вёска ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Раваніцкага сельсавета.

## Гісторыя 
### Пад уладай Расійскай імперыі 
23 ліпеня 1863 г., у часы паўстанне Кастуся Каліноўскага, каля в. Валадута людзі Ляскоўскага захапілі ў палон царскага генерала Грунта — начальніка 3-яй рэзервовай дывізіі.

### Найноўшы час 
У Першую сусветную вайну ў лютым — снежні 1918 года была пад акупацыяй войскаў кайзераўскай Германіі.

25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР.

У жніўні 1919 — ліпені 1920 вёска знаходзілася пад польскай уладай.
## Славутасці 
* Бровар

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Раваніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрвеньскага раёна
Гайдукова Слабодка

**Гайдуко́ва Слабо́дка** (, ) — вёска ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Раваніцкага сельсавета.

## Вядомыя асобы 
* Валерый Станіслававіч Аношка — беларускі географ, глебазнавец, доктар геаграфічных навук (1990).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Раваніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрвеньскага раёна