open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017

**Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017** (26-ы жаночы чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па футболе) — чэмпіянат Беларусі па футболе сярод беларускіх жаночых каманд 2017 года.

## Турнірная табліца 
## Бамбардзіры 
* Таміла Хіміч (Мінск) — 24
* Дыяна Тропнікава (Зорка-БДУ) — 20
* Юлія Дубень (Мінск) — 16
* Таццяна Краснова (Бабруйчанка) — 15
* Ганна Піліпенка (Мінск) — 14
* Карына Альхавік (Іслач-РДВАР) — 13

 

Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2017 годзе
Катэгорыя:2017 год у жаночым футболе
Катэгорыя:Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе
Юсдаль

**Юсдаль** (шведску. Ljusdal) — горад у Швецыі, у лене Еўлебарг. Размешчаны на беразе ракі Юснан, уздоўж якой праходзіць галоўная чыгунка паўночнай Швецыі. У межах муніцыпалітэта знаходзіцца некалькі месцаў для адпачынку на прыродзе. Уздоўж ракі Юснан праходзіць каля 40 км воднай трасы для рафтынгу, рыбалкі або водных прагулак на лодках і яхтах.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Вільгельм Хольмквіст, шведскі археолаг

Катэгорыя:Гарады Швецыі
Бурленге

**Бурленге**, **Бурленгэ** — горад у цэнтральнай частцы Швецыі, на рацэ Далэльвен, найбуйнейшы ў лене Даларна. Цэнтр аднайменнай камуны.

Аднайменная вёска з такой назвай вядомая з 1390 года. Рабочы пасёлак узнік у 1870-х гадоў. Дзякуючы распачатай індустрыялізацыі ён атрымаў статус горада ў 1944 годзе. Цэнтр чорнай металургіі, цэлюлозна-папяровы камбінат, ГЭС.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Юсі Б’ёрлінг, шведскі оперны спявак

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Швецыі
Арвіка

**Арвіка** — горад у Швецыі, у лене Вермланд. З’яўляецца цэнтрам аднайменнай камуны. Размешчаны ў заходняй частцы краіны.

Статус горада атрымаў у 1821 годзе. Па колькасці насельніцтва гэта — другі па велічыні горад у Вермландзе: у самім горадзе пражываюць каля 14 000 чалавек, а ў камуне — каля 26 000 чалавек. Знаходзіцца на беразе заліва Чурквікен, блізу ледавіковага возера Глафсфіёрдэн (якое калісьці было фіёрдам дагістарычнага Анцылавага возера).

Ваколіцы Арвікі ўзгорыстыя, з паўднёвага ўсходу да горада прымыкае гара Стуркасбергет (240 м).

У горадзе ёсць порт; ракой Бюэльвен Глафсфіёрдэн злучаецца з возерам Венерн, якое, у сваю чаргу, злучана з Паўночным морам з дапамогай ракі Гёта-Эльв і з Балтыйскім морам Гёта-каналам.
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Лінеа Лілегерд, шведская футбалістка

Катэгорыя:Гарады Швецыі
Кунгсбака

**Кунгсбака** (швед. Kungsbacka) — горад у Швецыі, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай камуны лена Халанд.

Насельніцтва — 17 784 чалавек. Размешчаны за 30 км на поўдзень ад Гётэбарга. У горадзе маюцца некалькі дробных і сярэдніх кампаній, якія спецыялізуюцца ў сферы гандлю і паслуг, а таксама прадпрыемствы прамысловасці.

Катэгорыя:Гарады Швецыі
Хапаранда

**Хапаранда**  (швед. Haparanda, фін. Haaparanta) — населены пункт на поўначы Швецыі. Адміністрацыйны цэнтр аднайменнай камуны, размешчанай у лене Нарботэн. Размешчаны на заходнім беразе ракі Турнеэльвен ля упадзення яе ў Батнічны заліў. Па рацэ праходзіць мяжа з Фінляндыяй, на другім беразе размешчаны горад Торніа, фактычна утварае з горадам Хапаранда адзін населены пункт.

Насельніцтва па дадзеных на 2018 год складала 6715 чалавек.

Катэгорыя:Населеныя пункты Швецыі
ЖФК Універсітэт Віцебск

**«Універсітэт»** — былы беларускі жаночы футбольны клуб з горада Віцебск. Выступаў у жаночай лізе чэмпіянату Беларусі.

## Гісторыя 
Клуб заснаваны ў 1995 годзе і па заканчэнню сезона яна аб’ядналася са студэнцкай камандай ВДУ імя П. М. Машэрава, дзе была добрая матэрыяльная база. У 2015 годзе быў ліквідаваны.

## Папярэднія назвы 
* 1995: «Дзвіна»
* 1996—2003: «Універсітэт-95»
* 2004—2005: «Універсітэт-Дзвіна»
* 2006—2015: «Універсітэт»

## Дасягненні 
* Уладальнік Кубка краін СНД і Балтыі: 2007

### Чэмпіянат Беларусі 
*  Чэмпіён (6): 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009
*  Срэбраны прызёр (3): 1998, 1999, 2001
*  Бронзавы прызёр (2): 2002, 2003

### Кубак Беларусі 
*  Уладальнік (3): 2005, 2006, 2007
*  Фіналіст: 2008

### Кубак Беларусі па пляжным футболе 
*  3-е месца: 2013

### Лігі чэмпіёнаў УЕФА 
* Удзельнік Лігі чэмпіёнаў УЕФА (5): 2005/2006, 2006/2007, 2007/2008, 2008/2009, 2009/2010

## Чэмпіянат і Кубак Беларусі 
## Легіянеры 
*  Наталля Іванова (2009)
*  Кацярына Ялова (2009)
*  Марыя Ялова (2009)
*  Святлана Гагарына (2009)
*  Юлія Стэц (2012)

## Галоўныя трэнеры 
* Віктар Навумаў ()
* Сяргей Чарнышоў ()
* Віктар Навумаў (2013 — жнівень 2015)
* Васіль Дзятлаў (жнівень 2015 — снежань 2015)

## Спасылкі 
* Виктор Наумов: «Они полюбили футбол» 

Катэгорыя:1995 год у Віцебску
Вірсерум

**Вірсерум** (швед. Virserum) — горад у Швецыі, размешчаны ў камуне Хультсфред лена Кальмар.

Насельніцтва — 1847 чалавек. Да 1971 года з’яўляўся пасёлкам гарадскога тыпу (köping). Першая згадка ў крыніцах пра Вірсерум адносіцца да 1278 года. У 1543 годзе падчас паўстання Нільса Даке каля Вірсерума адбылася бітва паміж урадавымі войскамі і атрадамі паўстанцаў, у выніку якога паўстаўшыя сяляне пацярпелі паразу.

З XIX стагоддзя з’яўляецца цэнтрам па вытворчасці мэблі. Зараз у горадзе працуе Музей мэблевай прамысловасці.

Катэгорыя:Гарады Швецыі
Марыестад

**Марыестад** (швед. Mariestad) — горад у лене Вестра-Гёталанд Швецыі. Размешчаны на паўднёва-ўсходнім беразе возера Венерн. З’яўляецца цэнтрам аднайменнай камуны. Да 1997 года з’яўляўся сталіцай Скарабарга, а ў перыяд 1583—1646 быў рэзідэнцыяй біскупства Царквы Швецыі.

## Памятныя мясціны 
* Кафедральны сабор Марыестада

Катэгорыя:Гарады Швецыі
Удэвала

**Удэвала** (швед. Uddevalla) — горад у Швецыі, у лене Вестра-Гёталанд, цэнтр аднайменнай камуны. Горад Удэвала размешчаны на заходнім узбярэжжы Швецыі, у месцы ўпадзення ракі Бевеон у заліў Скагерака, за 85 кіламетраў на поўнач ад Гётэбарга. Плошча горада — 16,92 км². Колькасць насельніцтва — 31212 чалавек (2010).

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Сільвія Врэтхамар, шведская спявачка
* Жанна Отэрдаль, шведская пісьменніца

Катэгорыя:Гарады Швецыі
Дзівы і чары

**«Дзівы і чары»** — зборнік вершаў Янкі Купалы, выдадзены ў 2017 годзе выдавецтвам «Мастацкая літаратура» ў серыі «Жывая класіка дзецям». Мастак выдання — Валянціна Макаранка, мастацкае афармленне серыі Надзеі Барай, укладальніцай кнігі выступіла Аксана Спрынчан.

## Спасылкі
*«Дзівы і чары» на сайце «Сундучок детских книг»
*«Дзівы і чары»  на сайце «Галіяфы»
*«Дзівы і чары» на сайце «LiveLib»

Катэгорыя:Кнігі 2017 года
Катэгорыя:Творы Янкі Купалы
Катэгорыя:Выданні Беларусі
Катэгорыя:Зборнікі вершаў
Любоў Гудчанка

**Любоў Гудчанка** (нар. ) — беларуская футбалістка, паўабаронца жаночай футбольнай каманды «Дняпро Магілёў». Майстрам спорту па футболе (2009), удзельніца фінальнай часткі чэмпіянату Еўропы (2009). Выступала за юніёрскую і маладзёжную зборныя Беларусі.

## Біяграфія 
Наведвала ў Маларыце д/с № 6, з 5 па 9 класы вучылася ў СШ № 3 г. Маларыты, затым закончыла СШ № 1.

У футболе з 1999 года, першы трэнер Аляксандр Лядзінскі. Іграла за каманды «Маларытчанка» г. Маларыта, «Жамчужына» (г. Брэст), «Бабруйчанка» (г. Бабруйск), з 2013 года ў складзе ЖФК «Надзея-Дняпро» (г. Магілёў).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Дняпро Магілёў
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Вікторыя-86 Брэст
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Гінтра Універсітэтас
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Зорка-2005 Перм
Занеўскі

**Занеўскі**, **Занеўская** — польскае і беларускае прозвішча. Утворана ад імя Зянон.

## Вядомыя носьбіты 
* Анатоль Нарцысавіч Занеўскі (1938—2018) — беларускі архітэктар, графічны дызайнер.
* Гаральд Вацлававіч Занеўскі (нар. 1937) — беларускі архітэктар.
* Марына Уладзіміраўна Занеўская (нар. 1993) — бельгійская і ўкраінская тэнісістка.
* Юзаф Занеўскі (нар. 1941) — каталіцкі святар, пробашч Архікафедральнага сабора Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Маскве (1991—2017).

## Крыніцы
Марстранд

**Марстранд** (швед. Marstrand) — горад у Швецыі, у камуне Кунгельв, лен Вестра-Гёталанд. Знаходзіцца за 30 км на паўночны захад ад Гётэбарга на астравах Марстрандэн і Куён. Насельніцтва горада — 1432 чалавека.

Курорт. Важную ролю ў яго эканоміцы граюць таксама турызм, суднаходства, рыбалоўства і суднабудаванне.

Катэгорыя:Гарады Швецыі
Іокмак

**Іокмак** (, ) — населены пункт на поўначы Швецыі, у лене Нарботэн, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай камуны.

Іокмак вядомы дзякуючы саамскаму кірмашу, што праводзіцца тут ужо на працягу 400 гадоў у першыя выходныя лютага. Да захаду ад горада Іокмак знаходзіцца возера Скалька.

Катэгорыя:Населеныя пункты Швецыі
Міхалёнак

**Міхалё́нак** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Іван Адамавіч Міхалёнак (1891—1967) — удзельнік устанаўлення савецкай улады ў Беларусі, камбрыг (1935).
* Ірына Ігараўна Міхалёнак (нар. 1998) — беларуская плыўчыха. Майстар спорту Беларусі.

Катэгорыя:Беларускія прозвішчы
Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016

**Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016** (25-ы жаночы чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па футболе) — чэмпіянат Беларусі па футболе сярод беларускіх жаночых каманд 2016 года.

## Турнірная табліца 
## Фінальны этап 
## Бамбардзіры 
* Таццяна Краснова (Бабруйчанка) — 17
* Юлія Дубень (Мінск) — 16
* Любоў Гудчанка (Надзея-СДЮШАР-7) — 14
* Карына Альхавік (РДВАР) — 10
* Юлія Слясарчык (Мінск) — 10
* Святлана Асташова (Зорка-БДУ) — 8

Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2016 годзе
Катэгорыя:2016 год у жаночым футболе
Катэгорыя:Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе
Архікафедральны сабор Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі

**Архікафедральны сабор Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі** — неагатычны сабор у Маскве, найбуйнейшы каталіцкі сабор у Расіі, кафедральны сабор архідыяцэзіі Маці Божай, якую ўзначальвае арцыбіскуп мітрапаліт Паала Пецы. Трэці па ліку маскоўскі каталіцкі храм, пабудаваны да рэвалюцыі 1917 года, адзін з трох дзеючых цяпер каталіцкіх храмаў Масквы разам з касцёлам Святога Людовіка і касцёлам Святой Вольгі.

У саборы служаць імшы на рускай, польскай, нямецкай, англійскай, французскай, іспанскай мовах, латыні, а таксама трыдэнцкія імшы і імшы па армянскаму абраду. Акрамя таго, праводзяцца сустрэчы моладзі, курсы катэхізацыі, дабрачынныя канцэрты арганнай, царкоўнай, класічнай і рок-музыкі. Пры саборы працуюць бібліятэка і царкоўная лаўка, офіс рэгіянальнага аддзялення «Карытас» і дабрачынны фонд «Мастацтва дабра».

## Пробашчы 
* 1911—1919 — касцёл насіў статус філіяльнага і не меў уласнага пробашча
* Міхаіл Цакуль (1919 — 21 жніўня 1937)
* Юзаф Занеўскі (15 ліпеня 1991 — 2017)
* Уладзімір Кабак (з 24 мая 2017)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Храмы Масквы
Катэгорыя:Помнікі архітэктуры Масквы
Катэгорыя:Каталіцкія храмы Расіі
Стрэнгнес

**Стрэнгнес** (швед. Strängnäs) — горад у цэнтральнай Швецыі, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай камуны лена Сёдэрманланд. Размешчаны на беразе возера Меларэн.

Насельніцтва — 12 296 чалавек (2005). Статус горада з 1336 года. Праз Стрэнгнес праходзіць Еўрапейскі аўтамабільны маршрут E20. Галоўнай славутасцю горада з’яўляецца кафедральны сабор, будаўніцтва якога было завершана ў 1340 годзе. У саборы спачываюць парэшткі караля Карла IX, яго першай жонкі прынцэсы Марыі, другой жонкі каралевы Крысціны, а таксама рэгента Стэна Стурэ.

31 ліпеня 2018 года з сабора былі скрадзеныя каралеўскія пахавальныя рэгаліі ХVII стагоддзя — карона і ўлада на Карла IX і карона каралевы Крысціны. 5 лютага 2019 года яны былі знойдзеныя на накрыўцы смеццевага бака ў прыгарадзе Стакгольма Акерсберга.
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Элен Бергман, шведскі музыкант, вакальны педагог
* Сара Тунебру, шведская футбалістка

Катэгорыя:Гарады Швецыі
Пестрыкаў

**Пестрыкаў** — прозвішча

## Вядомыя носьбіты 
* Мікалай Мікалаевіч Пестрыкаў — беларускі віяланчэліст, педагог, музычны і грамадскі дзеяч
* Міхаіл Радыёнавіч Пестрыкаў — расійскі і савецкі мастак і педагог
Іда Аляксандраўна Гянко

**Іда Аляксандраўна Гянко** (1855 — ?) — піяністка і музычны педагог, чыё жыццё было звязана з Беларуссю.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў 1855 годзе. Бацькі будучай піяністкі былі людзі адукаваныя, любілі музыку і літаратуру і гэтую любоў стараліся перадаць дачцэ. Вучылася пад кіраўніцтвам лепшых рыжскіх музыкантаў і дасягнула значных поспехаў і трыа — з Я. Чыжэўскім і віяланчэлістам М. Пестрыкавым.

У 1907 годзе I. А. Гянко стала першай выкладчыцай ігры на фартэпіяна ў толькі што створаным у Мінску музычным вучылішчы.

Катэгорыя:Піяністы Беларусі
Катэгорыя:Піяністы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Музычныя педагогі Беларусі
Катэгорыя:Музычныя педагогі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Кампазітары Беларусі
Катэгорыя:Кампазітары Расійскай імперыі
Ндзана Фег Калет

**Ндзана Фег Калет** (нар. , Яўндэ, Камерун) — камерунская футбалістка, паўабаронца жаночай футбольнай каманды «Дынама-БДУФК (Мінск)».

## Біяграфія 
Гуляла за Нацыянальную зборную Камеруна па міні-футболе і ў 2018 годзе выступала на юнацкіх Алімпійскіх гульнях. У 2019 годзе брала ўдзел у Афрыканскіх гульнях, якія праходзілі ў Марока, дзе гуляла ў складзе каманды Камеруна.

У 2020 годзе была у складзе жаночай зборнай Камеруна па футболе адбіралася на Алімпійскія гульні-2020.

Гуляла за камерунскі клубам «Эклер дэ Саа». У красавіку 2021 года падпісала кантракт з «Дынама-БДУФК (Мінск)».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісткі Камеруна
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Дынама-БДУФК
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Камеруна па футболе
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Гранадзіла Тэнэрыфэ
Паўночная дзіцячая кніжная прэмія

**Паўночная дзіцячая кніжная прэмія** (, якую таксама называюць *Nordisk Børnebogspris*) — дзіцячая літаратурная прэмія, заснаваная ў 1985 годзе Паўночнай асацыяцыяй школьных бібліятэкараў (). Пераможцы атрымоўвалі грашовую ўзнагароду і дыплом.

Паўночную дзіцячую кніжную прэмію замяніла прэмія Паўночнага савета ў галіне дзіцячай і юнацкай літаратуры.

## Лаўрэаты прэміі 
Катэгорыя:Прэміі дзіцячай літаратуры
Трэлебарг

**Трэлебарг** () — горад у Швецыі, на беразе Балтыйскага мора, цэнтр аднайменнай камуны. Самы паўднёвы горад Швецыі.

Упершыню згадваецца ў 1257 годзе. У 1260 годзе кароль Даніі Эрык IV падарыў Трэлебарг і Мальмё каралю Швецыі Вальдэмару I у якасці пасагу дачкі Эрыка Сафіі, якая выйшла замуж за Вальдэмара. Аднак неўзабаве Трэлебарг, як і ўся правінцыя Сконэ, вярнуўся ў склад Даніі. У 1619 годзе, пасля пажару пазбавіўся статусу горада. У 1658 годзе па Роскільскім міры адышоў да Швецыі. У 1840 годзе атрымаў статус гандлёвага горада, у 1867 — статус горада.

У Трэлебарг знаходзіцца галоўны офіс кампаніі «Trelleborg AB», якая вырабляе гумовыя вырабы. Трэлебаргскі порт — адзін з найбуйнейшых у Швецыі. Праз горад праходзяць еўрапейскія аўтамабільныя маршруты E22 і E06. Прафесійны футбольны клуб «Трэлебарг» ФФ выступае ў вышэйшай шведскай лізе.

## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Андрэас Ісаксан (нар. 1981) — шведскі футбаліст.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Швецыі
Лерман

**Лерман** — прозвішча

## Вядомыя носьбіты 
* Берта Майсееўна Лерман — расійскі хімік-арганік
* Логан Лерман — амерыканскі акцёр
* Майсей Маркавіч Лерман — расійскі архітэктар
Натан Рубінштэйн

**Натан Рубінштэйн** (, Мінск — ?) — беларускі музыкант, дырыжор, педагог, музычна-грамадскі дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Мінску.

Вышэйшую музычную адукацыю атрымаў у Санкт-Пецярбурскай кансэрваторыі. Скончыўшы кансерваторыю ў 1906 годзе з вялікім срэбным мэдалём, Рубінштэйн на працягу году стажаваўся ў выдатнага скрыпача і педагога Леапольда Аўэра, а потым вярнуўся ў Мінск. З 1909 года ў Мінску ім рэгулярна праводзіліся сімфанічныя канцэрты. Беларускі музычны тэхнікум, які адчыніўся ў Мінску ў 1924 годзе, уяўляў сабой толькі падноўленую вучэльню Натана Рубінштэйна.

Катэгорыя:Музыканты Беларусі
Катэгорыя:Дырыжоры Беларусі
Катэгорыя:Скрыпачы Беларусі
Катэгорыя:Музыканты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Дырыжоры Расійскай імперыі
Катэгорыя:Скрыпачы Расійскай імперыі
Кадзя Маладоўскі

**Ка́дзя Маладо́ўскі (Маладо́ўская)** (, ; 10 мая 1894, Бяроза-Картузская — 23 сакавіка 1975) — яўрэйская пісьменніца, паэтка, драматург, літаратурны крытык з Беларусі. Пісала на ідыш.

Аўтарка перакладу на ідыш верша Самуіла Маршака «Багаж», у выданні 1945 года верш падпісаны «паводле С. Маршака» (), аднак, таксама ёсць паданне, што Маладоўская была аўтаркай верша на ідыш, а Маршак пераклаў яго на рускую.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям'і Ісаака Маладоўскага і Ітке. Была другой з чатырох дзяцей; старэйшую сястру звалі Лена, малодшых брата і сястру — Дора (Добе) і Лейбл. Бацька Кадзі выкладаў у хедары, маці трымала краму суконных вырабаў, а пазней адкрыла фабрыку па вытворчасці жытняга квасу. 

Змалку вывучыла ідыш, іўрыт і рускую. Вучылася ў Варшаве, дзе ў 1921 годзе ўзяла шлюб з Львом Сімхам. У 1927 годзе выдала першую кніжку паэзіі «Kheshvendike Nekht». 

У 1935 годзе разам з мужам эмігравала ў Нью-Ёрк, ЗША, дзе зарэгістравалася пад прозвішчам *Маладоўскі*. У 1948—1952 гадах сям’я жыла і працавала ў Тэль-Авіве.

У 1971 годзе за дасягненні ў паэзіі атрымала прэмію імя Іцыка Мангера, самую прэстыжную літаратурную ўзнагароду на ідышы.

Памерла ў доме для састарэлых у Філадэльфіі.

## Спасылкі 
* Kadya Molodowsky: Poet of the Paper Bridge
* Біяграфія у Яўрэйскай жаночай энцыклапедыі
* Кадзя Маладоўскі чытае свае творы (аўдыё)
* Артыкул у Jewish Heritage Online Magazine 

Катэгорыя:Пісьменніцы ЗША XX стагоддзя
Катэгорыя:Паэты ЗША
Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце
Катэгорыя:Паэты на іўрыце
Катэгорыя:Паэтэсы
Марковіч

**Марковіч** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Андрэй Міхайлавіч Марковіч (нар. 1995) — украінскі футбаліст.
* Васіль Міхайлавіч Марковіч (нар. 1955) — беларускі дыпламат.
* Ігар Іванавіч Марковіч (нар. 1960) — беларускі дзяржаўны дзеяч.
*  (1867 — пасля 1913) — беларускі інжынер, самадзейны кампазітар, аўтар шэрагу рамансаў.
Цаджыя Далорэс Луіза

**Цаджыя Далорэс Луіза** (нар. , Яўндэ, Камерун) — камерунская футбалістка, паўабаронца жаночай футбольнай каманды «Дынама-БДУФК (Мінск)».

## Біяграфія 
Футбалістка гуляла за Нацыянальную зборную Камеруна U-17 і выступала на Чэмпіянаце свету па футболе сярод жанчын у 2016 годзе. Апошнім клубам Далорэс быў камерунскі «Louves Minproff de Yaounde».

У маі 2021 года падпіала кантракт з мінскім «Дынама».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісткі Камеруна
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Дынама-БДУФК
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Лувес Мінпраф
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Камеруна па футболе
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 года
Масонская ложа

**Масонская ложа** (ад анг. lodge — *дамок, старажоўка, прытулак*, далей ад назвы  — *будаўнічая майстэрня*) — месца, памяшканне, дзе збіраюцца масоны для правядзення сваіх збораў, якія таксама завуцца работамі. Ложа з'яўляецца асноўнай арганізацыйнай адзінкай масонства. Кожная новая ложа павінна мець выдадзены вялікай ложай «патэнт», які дае ёй права збірацца і праводзіць работы.

## Гл. таксама 
* Даследчыцкая ложа
* Застольная ложа
* Ложа смутку
* Масонскі храм
* Вялікая ложа
* Масонскія пасады

## Літаратура 
* 
* *Hodapp, Christopher*: Freemasons for dummies, Hoboken, NJ: Wiley, 2005
* *Charles E. Cohoughlyn-Burroughs* Bristol Masonic Ritual: The Oldest and Most Unique Craft Ritual Used in England. — Kila, Mont.: Kessinger, 2004. — ISBN 9781417915668
* *Steven C. Bullock* Revolutionary brotherhood: Freemasonry and the transformation of the American social order, 1730—1840. — Chapel Hill: University of North Carolina Press, 1996. — ISBN 9780807847503
* *S. Brent Morris* The Complete Idiot’s Guide to Freemasonry. — New York: Alpha Books, 2006. — P. 85 — ISBN 9781592574902

## Спасылкі 
* Freemasonry // Encyclopedia Britannica
* 
* Web of Hiram at the University of Bradford. A database of donated Masonic material. 
* Pietre-Stones Review of Freemasonry
* *William Morgan* The Mysteries of Free Masonry, from Project Gutenberg

Катэгорыя:Масонскія ложы
Катэгорыя:Масонскія тэрміны
Іегуда Жухавіцкі

**Іегуда (Юліус) Жухавіцкі** (1868, Астрашыцкі Гарадок — ?) — беларускі  і .

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Астрашыцкім Гарадку. Скончыў Венскую імператарскую кансерваторыю па класе скрыпкі. Сярод яго студэнтаў быў будучы знакаміты скрыпач Герман Саламонаў, з якім пазней ажаніліся на родных сёстрах.

У больш сталым узросце ён напісаў мемуары, а таксама апавяданні, якія апісваюць жыццё ў яго горадзе, Мінску, — старонкі фальклору і вельмі цікавыя матэрыялы па гісторыі яўрэйскага грамадскага жыцця ў канцы XIX стагоддзя і пачатку XX стагоддзя.

Ён быў зняволены ў Мінскім гета і загінуў разам са сваёй жонкай Ханай (народжанай Слапян), іх дочкамі і ўнукамі.

## Узнагароды 
У 1940 годзе было прысвоена званне Заслужанага педагога БССР.
Прэмія Паўночнага савета ў галіне дзіцячай і юнацкай літаратуры

**Прэмія Паўночнага савета ў галіне дзіцячай і юнацкай літаратуры** ўручаецца за твор дзіцячай і юнацкай літаратуры, напісаны на адной з моў краін Паўночнай Еўропы. Прэмія была заснавана Паўночным саветам у 2012 годзе пасля ініцыятывы міністраў культуры краін Паўночнай Еўропы. Упершыню прэмія была ўручана 30 кастрычніка 2013 года.

Штогод вылучаюцца па дзве работы ад кожнай краіны Паўночнай Еўропы (Даніі, Фінляндыі, Ісландыі, Нарвегіі і Швецыі). Фінляндыя вылучае па адной працы на фінскай і адной на шведскай мовах. Саамскія, грэнландскія, фарэрскія і аландскія асацыяцыі пісьменнікаў могуць таксама прадстаўляць па адной намінацыі ў год.

## Лаўрэаты 
Катэгорыя:Прэміі дзіцячай літаратуры
Мільчын

**Мільчын** — прозвішча.

## Выбітныя асобы 
* Ісаак Іосіфавіч Мільчын — беларускі яўрэйскі жывапісец і графік
* Леў Ісаакавіч Мільчын — савецкі рэжысёр і мастак анімацыйнага кіно, педагог
Акно (значэнні)

Назву **Акно** маюць:
*Акно — адмыслова задуманая ў канструкцыі будынка архітэктурная дэталь будаўніцтва.
*Акно — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці.
*«Акно» — беларускі незалежны кароткаметражны беларускамоўны мастацкі фільм.
Трыгер

**Трыгер** ( у значэнні назоўніка «собачка, зашчапка, спускавы кручок — у агульным сэнсе, элемент, які прыводзіць нешта ў дзеянне»; у значэнні дзеяслова «прыводзіць у дзеянне»):
* у псіхалогіі трыгер — падзея, якая выклікае ў чалавека раптоўнае паўторнае перажыванне псіхалагічнай траўмы.
* у электроніцы трыгер — электронная лагічная схема з двума стабільнымі станамі.
Герман Саламонаў

**Герман (Гершл) Саламонаў** (1875, Мінск — ?) — беларускі  і .

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Мінску ў сям’і бедных музыкантаў. Ужо ў дзяцінстве яго называлі вундэркіндам за чароўную ігру на скрыпцы.

Па вяртанні ў 1913 годзе Г. Саламонаў у першым жа канцэрце выконвае складанейшыя творы для скрыпкі.

У Мінску выкладаў у Народнай кансерваторыі. Падчас польскай улады ў 1920 годзе быў запрошаны ў Віленскую кансерваторыю, дзе быў прафесарам і выкладаў скрыпку. Гастраляваў па вялікіх гарадах Польшчы.

У 1939 годзе вярнуўся ў Мінск і зноў выкладаў у Беларускай кансерваторыі. У Мінску ўдзельнічаў у радыёпраграмах і даваў канцэрты.

У 1943 годзе Г. Саламонаў загінуў у Мінскім гета разам са сваёй жонкай Маняй Слапян. Вызваленыя з гета апавядалі, што ён да самай смерці іграў на скрыпцы для вязняў.

Выжыў прынамсі адзін сын, Давыд Саламонаў.
Саламонаў

**Саламонаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксей Андрэевіч Саламонаў — беларускі геадэзіст
* Герман Саламонаў — беларускі скрыпач і педагог
Станіслаў Пятровіч Ракіцкі

**Станіслаў Пятровіч Ракіцкі** (27 лютага 1910, вёска Тварычаўка, Мазырскі раён — 1985) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Палескай воблаці.

## Біяграфія 
З 1930 года на савецкай, камсамольскай і гаспадарчай рабоце. Скончыў Вышэйшую камуністычную сельскагаспадарчую школу Беларусі імя Леніна. Член КПСС з 1940 года. З кастрычніка 1941 года адзін з кіраўнікоў групы Мазырскага партыйна-камсамольскага падполля. У партызанах з мая 1942 года: быў камандзірам узвода, палітруком роты, з мая 1943 года камісар 99-й Калінкавіцкай партызанскай брыгады, адначасова член Калінкавіцкага  падпольнага  РК КП(Б)б. У 1944—1970 гадах працаваў на савецкай, гаспадарчай і адміністрацыйнай рабоце.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Члены КПСС
Старажытнагрузінская мова

**Старажытнагрузінская мова** (ႤႬႠჂ ႵႠႰႧႭჃႪႨ, *энай картулі*)  — літаратурная мова Грузіі, якая з'явілася ў V стагоддзі. Шырока выкарыстоўвалася ў XI стагоддзі, у XVIII стагоддзі развілася ў сучасную грузінскую мову. Цяпер ужываецца як мова набажэнства ў Грузінскай праваслаўнай царкве.

## Перыядызацыя 
Корпус тэкстаў на раннім старажытнагрузінскім складаецца з 12 надпісаў і 8 рукапісаў з рэлігійнымі тэкстамі. Літаратура на класічным старажытнагрузінскім уключае ў сябе філасофскія і гістарыяграфічныя працы.

Ранняя старажытнагрузінская мова адносіцца да V — VIII стагоддзя і складаецца з дыялектаў Ханмэці (ხანმეტი, V — VII стагоддзі) і Хаэмэці (ჰაემეტი, VII — VIII стагоддзі). 

Класічная мова існавала на працягу IX — XI стагоддзяў.

## Фанетыка 
Налічваецца 29 зычных і 5 галосных. Таксама вылучаецца паўгалосная *й* — алафон галоснай "*і" у* поствакальнай пазіцыі.

## Пісьменнасць 
]]
Грузінскі алфавіт, што ўжываўся ў старажытнагрузінскай — «асамтаўрулі» (загалоўныя літары) альбо «мрглавані» (выкругленыя). Алфавіт фанетычны, паказвае амаль што заўсёды адназначную адпаведнасць між фанемамі й графемамі. Створаны на аснове грэчаскага алфавіту з тым жа алфавітным парадкам літараў — літары, што прадстаўляюць фанемы негрэчаскага паходжання, знаходзяцца ў самым канцы; таксама ёсць тры літары, якім адпавядаюць тры грэчаскія фанемы, не прадстаўленыя ў грузінскай мове (*ē*, *ü* ды *ō*). Нарыс літараў у большасці выпадкаў значна адрозніваецца ад грэчаскага (**Φ Θ Χ** [pʰ tʰ kʰ] паходзяць на асамтаўрулі **Ⴔ Ⴇ Ⴕ**).

## Літаратура 
* *Aronson, Howard J.* Georgian phonology // Phonologies of Asia and Africa / Alan S. Kaye. — Vol. 2, Winona Lake, Indiana: Eisenbrauns (англ.), 1997. — .
* *Fähnrich, Heinz.* Kartwelisches etymologisches Wörterbuch (неопр.). — Leiden: Brill, 2007. — .
* Fähnrich, Heinz. Die georgische Sprache — Leiden: Brill, 2012. — .
* Schanidse, Akaki. Grammatik der algeorgischen Sprache — Transl. Heinz Fähnrich. Tbilissi: Staatsuniversität, 1982. — (Schriften des Lehrstuhls für altgeorgische Sprache, vol. 24).
* Tuite, Kevin. Early Georgian // Ancient Languages of Asia Minor / Roger D. Wood. — Cambridge: CUP (pp. 145–165), 2008. — .
Катэгорыя:Грузінскае пісьмо
Назва Грузіі

Грузіны называюць сваю краіну **Сакартвело** (груз. საქართველო «краіна картвелаў»), але ў большасці моў замацаваліся назвы-экзонімы **Грузія**, **Георгія** (лат. Georgia). Грузінская назва паходзіць ад цэнтральных грузінскіх рэгіёнаў Картлі і Іберыя, дзе сфарміравалася ідэнтычнасць грузін у сярэднявеччы.

## Экзонімы 
Усе экзонімы Грузіі паходзяць ад старажытнаперсідскай назвы  — «зямля ваўкоў». Пазней назва ператварылася ў «гурган» у наваперсідскай мове.

### Іберыя 
Паходзіць ад назвы рэгіёна Іберыя. Георгій Мелікішвілі сцвярджаў, што крыніцай для экзоніма «Іберыя» паслужыла армянскае «Вірк» (Վիրք), якое было звязана са словам «Свер» (სვერი), картвельскім пазначэннем для грузінаў. Літара «с» служыла прэфіксам для каранёвага словы «Вер». Армянскі экзонім для Грузіі «Врастан» (Վրաստան) і «Вірк»(Վիրք), якія літаральна перакладаюцца як «іберы».
Катэгорыя:Гісторыя Грузіі
Іван Кірылавіч Утарушын

**Іван Кірылавіч Утарушын** (, с. Вязжыліна, Чыцінская вобласць, РСФСР — ) — беларускі мастак.

## Біяграфія 
Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Скончыў у 1951 годзе Маскоўскі тэкстыльны інстытут. Вучыўся ў Р. Пашкова, В. Пачымайлава, Б. Заказнова. Дыпломная праца — комплекс дэкаратыўных тканін бытавога прызначэння. Удзельнік мастацкіх выставак з 1952.

Выкладаў у 1962—1978 гадах у Беларускім тэатральна-мастацкім інстытуце. Член БСМ з 1967 года.

## Творчасць 
Працаваў у дэкаратыўна-прыкладным мастацтве (тэкстыльны малюнак), а таксама ў жывапісе.

Асноўныя творы: комплекс дэкаратыўных тканін бытавога прызначэння, узоры тканін для абіўкі мэблі «Лета», «Восеньскія лісты», «Палоскі», «Елачка», «Бяроз-ка», эскізы сукеначных набіўных тканін «Вясеннія ручаі», «Зімовая казка» і дэкаратыўных дываноў «Белая вежа» і «Лясная быль»; пейзажны цыкл «Закарпацце».

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Мастакі па тэкстылі
Катэгорыя:Мастакі дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва Беларусі
Іван Васільевіч Андрасюк

**Іван Васільевіч Андрасюк** (нар. 17 сакавіка 1958, в. Хадынічы, Кобрынскі раён) — беларускі мастак.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 17 сакавіка 1958 г. у в. Хадынічы. Скончыў у 1977 годзе Мінскае мастацкае вучылішча. Вучыўся ў В. Бароўкі. Працаваў у Дзівінскай школе настаўнікам малявання і чарчэння, афармляў новую школу. 

Удзельнік мастацкіх выставак і конкурсаў плаката з 1986 года. 

З 1984 года працаваў мастаком па рэкламе фабрыкі «Гомельшпалеры». Пасля працаваў у рэкламнай сферы мастаком-плакатыстам, у вольны час маляваў партрэты і пейзажы.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1995 года, член Беларускага саюза дызайнераў з 1999 года.

## Творчасць 
Працуе ў галіне плаката і ў прамысловай графіцы. Асноўныя творы: плакаты «Хачу буслам звацца», «Людзі, што ж мы нарабілі?», «Замірнае суіснаванне», рэкламныя плакаты для лялечнага тэатра ў Гомелі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Iмi ганарацца землякi

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі-плакатысты Беларусі
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза дызайнераў
Аблай Мбенг

**Аблай Мбенг** (нар. , Ціес, Сенегал) — сенегальскі футбаліст, нападнік саудаўскага клуба «Аль-Арабі» з Унайзы.

## Клубная кар’ера 
Першы клуб у кар’еры афрыканскага форварда — «Дыяраф» з сенегальскай сталіцы. У 2013 годзе пераехаў у Габон, дзе выступаў у складзе «Сапена». У сезоне 2013/2014 нападнік стаў найлепшым бамбардзірам чэмпіянату, забіўшы 15 галоў.

У лютым 2015 года Мбенг стаў футбалістам расійскага клуба «Церак» (пазней перайменаваны ў «Ахмат»). Добра пачаўшы выступы ў новым клубе (за 5 першых матчаў забіў 4 галы), пасля выступаў нестабільна, чаргуючы паспяховыя адрэзкі з безвыніковымі. У маі 2019 года падоўжыў кантракт з «Ахматам» на тры гады, аднак у жніўні 2020 года самавольна з’ехаў у Афрыку і не выхадзіў на сувязь з клубам.

У сакавіку 2021 года, дасягнуўшы паразумення з чачэнскім клубам, далучыўся на правах арэнды да мінскага «Дынама». Хутка замацаваўся ў стартавым складзе і стаў асноўным нападнікам мінчан, з 10 галамі стаў найлепшым бамбардзірам каманды ў сезоне, у тым ліку адзначыўся двума хет-трыкамі. У жніўні 2021 года пакінуў стан клуба, а ў кастрычніку 2021 года падпісаў пагадненне з ізраільскім клубам «Макабі» з Петах-Тыквы. Хутка «Дынама» выступіла з афіцыйнай заявай, дзе паведаміла аб тым, што футбаліст у аднабаковым парадку разарваў працоўныя адносіны з грозненскім і мінскім клубамі, што супярэчыць дакументам ФІФА. У выніку, праз некалькі дзён «Макабі» спыніў супрацоўніцтва з футбалістам.

У красавіку 2022 года далучыўся да кувейцкага клуба «Аль-Арабі», а ў чэрвені перабраўся ў «Аль-Арабі» з Саудаўскай Аравіі
 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Сенегала
Катэгорыя:Ігракі ФК Дыяраф
Катэгорыя:Ігракі ФК Аканда
Катэгорыя:Ігракі ФК Ахмат Грозны
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Аль-Арабі Кувейт
Катэгорыя:Ігракі ФК Аль-Арабі Унайза
Міхаіл Іванавіч Сазонаў

**Міхаіл Іванавіч Сазо́наў** (; нар. ) — вучоны ў галіне тэхнікі і фізікі плазмы, доктар тэхнічных навук (1992), прафесар (2009).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Канску. У 1961 годзе скончыў Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава па спецыяльнасці «Фізіка». У 1961—1970 гадах працаваў малодшым навуковым супрацоўнікам, супрацоўнікам у Інстытуце тэарэтычнай і прыкладной механікі, у 1970—1976 гадах старшым навуковым супрацоўнікам у Інстытуце цеплафізікі Сібірскага аддзялення АН СССР. З 1976 года М. І. Сазонаў у Брэсцкім дзяржаўным тэхнічным універсітэце — прафесар кафедры прыкладной механікі машынабудаўнічага факультэта.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар навуковых прац па даследаванні нізкатэмпературнай плазмы, доўгіх электрычных і турбулентных дуг, прыэлектродных працэсаў, па распрацоўцы прамысловых плазматронаў з высокім ККДз.

## Узнагароды і званні 
* Ганаровы прафесар Універсітэта Мінесоты (University of Minnesota, USA, 1974).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Вучоныя Беларусі: Сазонаў, Міхаіл Іванавіч (доктар тэхнічных навук; фізіка; механіка; нар. 1938) // Нацыянальная бібліятэка Беларусі
* Беларусь у асобах і падзеях: Сазонаў Міхаіл Іванавіч // Нацыянальная бібліятэка Беларусі

Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Катэгорыя:Супрацоўнікі Расійскай акадэміі навук
Радзіслаў Уладзіміравіч Арлоўскі

**Радзіслаў Уладзіміравіч Арлоўскі** (нар. , Краснадар, СССР) — савецкі і беларускі футбаліст, трэнер.

## Клубная кар’ера 
Пачынаў кар’еру ў чаркескім «Нарце». Сезон 1989 правёў у старадарожскім «Будаўніку», а ў 1990 годзе перайшоў у мінскае «Дынама». За гады ў складзе бела-блакітных адгуляў 73 матчы, у якіх забіў 17 галоў. У перыяд 1995—1996 гадоў выступаў за «Дынама-93».

У 1997 годзе перайшоў у маскоўскае «Тарпеда». Сезон 2001 правёў у варонежскім «Факел», пасля далучыўся да ліепайскага «Металурга». У 2002 годзе вярнуўся ў Беларусь, папоўніўшы склад «Зоркі-ВА-БДУ». У 2003—2004 гадах гуляў у Другой лізе за мінскую «Змену», пасля чаго завяршыў кар’еру.

## Трэнерская кар’ера 
У 2010—2011 гадах быў памочнікам галоўнага трэнера мінскага «Дынама». З 2015 года працаваў з юнацкімі камандамі клуба. У пачатку 2019 года ўвайшоў у трэнерскі штаб Рамана Піліпчука ў галоўнай камандзе, а пасля яго адстаўкі ў канцы мая стаў выканаўцам абавязкаў галоўнага трэнера на матч з «Віцебскам».

Пазней стаў памочнікам Арцёма Чалядзінскага ў дублі «Дынама». З чэрвеня 2021 года, калі Чалядзінскі быў прызначаны выканаўцам абавязкаў галоўнага трэнера асноўнай каманды, стаў яму дапамагаць і ў асноўнай камандзе. Са снежня 2021 года, калі Чалядзінскі быў зацверджаны ў якасці галоўнага трэнера, сканцэнтраваўся на працы ў асноўнай камандзе. Пасля прызначэння ў канцы 2022 года новым галоўным трэнерам дынамаўцаў Вадзіма Скрыпчанкі не трапіў у яго штаб.

У жніўні 2023 года атрымаў трэнерскую ліцэнзію катэгорыі PRO.

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Беларусі (4): 1992, 1992/93, 1993/94, 1994/95
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі: 1995
*  Уладальнік Кубка Беларусі (2): 1992 1994
*  Пераможца Другой лігі чэмпіянату Беларусі: 2004
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Расіі: 2000

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты СССР
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Нарт Чаркеск
Катэгорыя:Ігракі ФК Старыя Дарогі
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама-93 Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда Масква
Катэгорыя:Ігракі ФК Факел Варонеж
Катэгорыя:Ігракі ФК Металург Ліепая
Катэгорыя:Ігракі ФК Энергетык-БДУ
Катэгорыя:Ігракі ФК Мінск
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Дынама Мінск
Громадське радіо

**Грома́дське ра́діо** (з украінскай: *Грамадскае радыё*) — украінская недзяржаўная арганізацыя, мэта якой-стварэнне незалежнага радыёвяшчання ва Украіне.

Цяпер існуе другая арганізацыя з такой жа назвай. Першае Громадське радіо было створана ў 2002 годзе журналістам Аляксандрам Крывенка. Адно з першых незалежных мэдыя ва Украіне праіснавала да 2005 года.

У 2013 годзе Громадське радіо аднавіла група прафэсійных журналістаў. Сёння радыё вядзе кругласутачны жывы эфір на 16 перадатчыках у шасці рэгіёнах Украіны, у прыватнасьці ў Данецкай і Луганскай абласьцях. Слухаць інфармацыйную радыёстанцыю можна таксама ў сетцы — на сайце hromadske.radio, на падкаст-платформах і ў мабільных прыкладаннях

10 кастрычніка 2019 года Громадське радіо перамагло ў конкурсе на FM-хвалю ў Кіеве і Кіеўскай вобласьці, атрымаўшы хвалю 99,4 FM.

## Гісторыя першага Громадського радіо 
Заснавана ў 2002 годзе Львоўскім журналістам, рэдактарам і публіцыстам Аляксандрам Крывенка. Пасля беспаспяховых спробаў атрымаць ліцэнзію на радыёвяшчанне і смерці Крывенка ў 2003 годзе, Громадське радіо спыніла сваё існаванне ў 2005 годзе. Громадське радіо лічылася адной з першых незалежных і аб’ектыўных пляцовак ва Украіне, дзе маглі выказацца прадстаўнікі розных палітычных сіл насуперак цэнзуры.

З пачатку свайго існавання, падчас узмоцненай цэнзуры апошніх гадоў прэзідэнцтва Леаніда Данілавіча Кучмы. Пачатак вяшчання было запланавана на 1 красавіка 2020 года.

## Каманда 
**Андрэй Кулікоў** — кіраўнік праўлення ГА «Громадське радіо».

**Кірыл Лукерэнка** — выканаўчы дырэктар ГА «Громадське радіо».

**Таццяна Курманава** — дырэктар ПАТ ТРК «Громадське радіо» і праграмны дырэктар радыё.

**Таццяна Трашчынская** — кіраўнік рэдакцыйнага савета Громадського радіо.

### Спадарожнікавае вяшчанне 
* Спадарожнік Astra 4A.
* Частата-12073.
* Знакавая хуткасць-27500.
* Палярызацыя-гарызантальная.
* FEC — 3/4.

## Спасылкі 
* Сайт Громадського радіо з 2002 па 2005 год
* Абноўлены сайт Громадського радіо
* Громадське радіо на YouTube
* Громадське радіо на Facebook
* Громадське радіо на SoundCloud

Катэгорыя:Радыёстанцыі Украіны
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі
Бабруйскі крапасны ваенны шпіталь

**Бабруйскі крапасны ваенны шпіталь** — ваенная медыцынская ўстанова, якая размяшчалася ў Бабруйскай крэпасці і працавала з 1810 па 2013 гады.

## Гісторыя 
У 1810 годзе ў Бабруйску быў адкрыты ваенна-часовы шпіталь. Падчас вайны з Напалеонам шпіталь у Бабруйску меў 2243 койкі. Пасля заканчэння вайны Бабруйскі шпіталь стаў адным з пяці пакінутых ваенных шпіталяў на тэрыторыі сучаснай Беларусі. Шпіталь быў пабудаваны на прынцыпах абарончых казармаў. Пабудова праходзіла ў 3 этапы ў перыяд з 1829 па 1835 гады. Гэта адзіны будынак на тэрыторыі Бабруйскай крэпасці, які першапачаткова будаваўся ў 3 паверхі (астатнія 2-х і 1-павярховыя). З-за гэтага архітэктару прыйшлося знізіць вышыню памяшканняў другога паверха з 3,9 м да 3,2 м.

Характэрна, што будынак на працягу ўсяго існавання не мяняў прызначэння: заставаўся ваенным шпіталем да самага канца. Апошняя афіцыйная назва ўстановы — «290-ы ваенны медыцынскі цэнтр Узброеных сіл Рэспублікі Беларусь». Тут лячыліся салдаты тэрміновай службы, афіцэры, вайскоўцы запасу або ў адстаўцы і члены іх сем’яў.

## Кіраўнікі шпіталя 
* 1864—1865 — штабс-лекар, стацкі саветнік Васіль Андрэевіч Мажны
* 1866—1869 — стацкі саветнік Сцяпан Ільіч Мандроўскі
* 1870—1876 — доктар медыцыны, калежскі (у 1876 годзе — стацкі) саветнік Аляксандр Сямёнавіч Шляхцін
* 1877—1880 — калежскі саветнік Мікалай Ерамеевіч Вяпрыцкі
* 1881—1882 — стацкі саветнік Аляксандр Фёдаравіч Сямёнаў
* 1884—1890 — стацкі саветнік Іосіф Антонавіч Мазаноўскі
* 1891 — стацкі саветнік Фёдар Іванавіч Высакосаў
* 1892—1894 — стацкі саветнік Андрэй Віктаравіч Вішнеўскі
* 1895 — стацкі саветнік Адалаізій Аляксандравіч Кестэрн
* 1896—1899 — стацкі саветнік Аляксандр Якаўлевіч Еўдакімаў

Катэгорыя:Бабруйская крэпасць
Катэгорыя:Бальніцы Беларусі
Катэгорыя:Шпіталі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1810 годзе
Катэгорыя:1810 год у Беларусі
Катэгорыя:XIX стагоддзе ў Бабруйску
Катэгорыя:Зніклі ў 2013 годзе
Катэгорыя:Арганізацыі Бабруйска
Юрый Аляксеевіч Курбыка

**Юрый Курбыка** (нар. , Мінск) — беларускі футбаліст, які завяршыў кар’еру. Гуляў на пазіцыі брамніка.

## Клубная кар’ера 
Выхаванец мінскай СДЮШАР № 5 трапіў у мінскае «Дынама» ў 1973 годзе, а яго дэбют за асноўны склад здарыўся ў самым першым матчы сезона 1974 года, калі выйшаў на замену ў матчы першага тура чэмпіянату СССР першай лігі супраць «Спартака» з Арджанікідзэ.

У 1982 годзе разам з камандай становіцца чэмпіёнам Савецкага Саюза, прыняшы ўдзел у сямі гульнях.

У 1986 годзе пакінуў каманду і адправіўся на працу ў міністэрства ўнутраных спраў. Аднак праз год галкіпер вырашыў вярнуцца ў вялікі спорт і з’ехаў у Ташкент, але ўжо ў другой палове чэмпіянату 1988 года галкіпер зноў вярнуўся ў Мінск, дзе выступаў да 1992 года.

## Дасягненні 
Разам з мінскім «Дынама» Курбыка стаў чэмпіёнам БССР у 1975 годзе, сярэбраным прызёрам у 1977 годзе. Чэмпіён Савецкага Саюза і ўладальнік бронзавых медалёў у 1983 годзе. У 1992 годзе стаў уладальнікам чэмпіёнскіх медалёў першынства Беларусі, а таксама ўладальнікам Кубка Беларусі. У год залатога дубля Курбыка быў капітанам мінскага «Дынама». У 1991 годзе Курбыка стаў найлепшым футбалістам Беларусі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбольныя варатары
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Майстры спорту СССР
Юлія Сяргееўна Дубень

**Юлія Дубень** (нар. , Мазыр) — беларуская футбалістка, паўабаронца жаночай футбольнай каманды «Дынама-БДУФК (Мінск)».

## Біяграфія 
З’яўляецца выхаванкай мазырскай СДЮШАР. У 2012 годзе папоўніла склад жаночай каманды «Мінск».

З 2014 года футбалістка пачала выступаць за асноўны склад ЖФК «Мінск». За гэты час стала шасціразовай чэмпіёнкай Беларусі, шэсць разоў заваёўвала Кубак краіны, а таксама чатыры разы выйгравала жаночы Суперкубак Беларусі. З 2014 па 2019 гады ў Жаночай Лізе паўабаронца правяла 102 гульні, у якіх забіла 92 галы. З’яўляецца рэкардсменкай «Мінска» па ліку праведзеных гульняў Лігі чэмпіёнаў УЕФА сярод жанчын: на яе рахунку 21 сустрэча.

У другой палове сезона-2020 была аддадзена ў арэнду «Зорцы-БДУ». За гэтую каманду футбалістка адгуляла сем матчаў, у якіх забіла тры галы.

У лютым 2021 года падпсала кантракт з «Дынама-БДУФК».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Дынама-БДУФК
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Мінск
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Зорка-БДУ
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Смаргонь
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Віцебск
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па футболе
Васіль Андрэевіч Мажны

**Васіль Андрэевіч Мажны** (? — ?) — беларускі медык, штабс-лекар, стацкі саветнік.

## Біяграфія 
Скончыў Пецярбургскую медыка-хірургічную акадэмію.

У 1848—1851 гадах ардынатар, затым галоўны ўрач Брэст-Літоўскага крапаснога шпіталя. У 1864—1865 гадах галоўны ўрач Бабруйскага крапаснога ваеннага шпіталя.

## Сям’я 
Быў жанаты. Жонка Кацярына Кірылаўна памерла ў 1851 годзе, калі В. А. Мажный служыў у Брэсце. Сыны Дзмітрый і Фёдар сталі вайскоўцамі.

Катэгорыя:Медыкі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Ваенныя ўрачы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Ваенныя ўрачы Беларусі
Катэгорыя:Постаці беларускай аховы здароўя
Юсефіна Дэланд

**Юсефіна Дэланд** (, , , Швецыя — , , Францыя) — шведская пісьменніца, праваабаронца, феміністка, выкладчыца французскай мовы. Заснавальніца і старшыня (у 1855—1859 гадах) Фонда пенсіённага забеспячэння для жанчын-настаўніц ().

## Біяграфія 
Юсефіна Дэланд была дачкой артыста балета Луі Дэланда і актрысы Марыі Дэланд. Яе бацька, які меў люксембургскія карані, трохі ведаў французскую мову; сама Юсефіна здзейсніла паездку ў Францыю ў юным узросце. Пасля яна стала настаўніцай французскай мовы ў Стакгольме, а ў 1839 годзе апублікавала кнігу пра французскую мову.

Апроч працы настаўніцы Дэланд актыўна займалася грамадскай дзейнасцю, стаўшы адной з першых шведскіх феміністак у гістарычны перыяд, калі ў краіне не існавала арганізаванага руху за правы жанчын. У 1852 годзе яна пачала публічную дыскусію пра тое, што дзяржава не дае пенсіі жанчынам-настаўніцам і гувернанткам, якія часта аказваюцца за рысай беднасці.

У 1855 годзе, дзякуючы яе намаганням, быў створаны дзяржаўны пенсійны фонд (). Аднак яе першапачатковае патрабаванне, каб фонд быў арганізаваны жанчынамі, было асмяянае і адпрэчанае сродкамі масавай інфармацыі. Сучаснікамі Юсефіна характарызавалася як «сладастрасная спакуслівая дама, мужчынскія паводзіны якой зрабілі б непрыемные ўражанне [на навакольных], калі б яно не было крыху змякчанае залатым бляскам яе валасоў і яркай гульнёй яе вачэй».

У 1859 годзе Дэланд пакінула Швецыю і з’ехала ў Францыю. На пасадзе старшыні пенсійнага фонду яе змяніла шведская грамадская дзяячка Сафія Альбум.
Сцяпан Ільіч Мандроўскі

**Сцяпан Ільіч Мандроўскі** (1820 — не раней за 1880) — расійскі і беларускі ваенны медык і арганізатар аховы здароўя.

## Біяграфія 
Сын праваслаўнага святара.

Скончыў з залатым медалём Маскоўскую медыка-хірургічную акадэмію ў 1842 годзе і паступіў у 1-ы флотскі экіпаж. У 1843 годзе лекар , праз год быў пераведзены ў 5-ы сапёрны батальён. У тым жа годзе яму прызначылі дадатковую плату ў памеры 125 рублёў 47 капеек і ўзнагародзілі ордэнам Святога Станіслава 2-й ступені.

У 1860 годзе стаў старшым урачом 1-га лейб-гвардыі Атаманскага палка. Ужо 15 ліпеня 1870 года ён быў узведзены ў чын сапраўднага стацкага саветніка.

22 чэрвеня 1880 года С. І. Мандроўскі быў звольнены са службы «па прашэнні» у чыне тайнага саветніка і з мундзірам.

## Узнагароды 
* Кавалер ордэна Святога Уладзіміра 4-й ступені
* Кавалер ордэна Святога Станіслава 2-й ступені

## Літаратура 
* История Киевского военного госпиталя. Киевский военный госпиталь в XVIII—XIX веках. Становление и развитие военной медицины в Украине // М. П. Бойчак — К.: «Пресса Украины», 2006. С. 397—398

Катэгорыя:Медыкі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Ваенныя ўрачы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Ваенныя ўрачы Беларусі
Катэгорыя:Медыкі Украіны
Катэгорыя:Ваенныя ўрачы Украіны
Катэгорыя:Постаці беларускай аховы здароўя
Жыгар

**Жыгар** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Апанасавіч Жыгар (1915—1971) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху.
* Віктар Аляксандравіч Жыгар (нар. 1954) — беларускі палітык.
* Марыя Аўрамаўна Жыгар (1919 — ?) — беларускі ўрач
Надзеж Сісэ

**Надзеж Сісэ** (нар. , Абіджан, Кот-д’Івуар) — івуарыйская футбалістка, паўабаронца жаночай футбольнай каманды «Дынама-БДУФК (Мінск)». Выступала за зборную Кот-д’Івуара.

## Біяграфія 
У 2015 годзе ў складзе зборнай Кот-д’Івуара выступала на Чэмпіянаце свету.

У 2018-м годзе пераехала ў Беларусь, дзе падпісала свой першы прафесійны кантракт з футбольным клубам «Мінск». У складзе чырвона-сініх двойчы станавілася чэмпіёнкай краіны, уладальніцай Кубка і Суперкубка Беларусі.

У лютым 2021 года падпісала кантракт з «Дынама-БДУФК»

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісткі Кот-д’Івуара
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Мінск
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Дынама-БДУФК
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Ювентус Ёпуган
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Афрыка Спортс
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Кот-д’Івуара па футболе
Катэгорыя:Футбалісткі на чэмпіянаце свету 2015
Прачытаўшы, спаліць

«**Прачытаўшы, спаліць**» () — чорная камедыя 2008 года рэжысёраў Джоэла і Ітана Коэнаў.

## Сюжэт 
Вашынгтон — горад не толькі палітыкаў і сакрэтных службаў, але і самых звычайных амерыканцаў. Былога агента знешняй разведкі Осбарна Кокса звальняюць з працы за алкагалізм, пасля чаго ягоная жонка Кэці збіраецца падаваць на развод. Адвакат раіць ёй таемна праверыць фінансавае становішча мужа, і Кэці капіруе з камп’ютара мужа шэраг дакументаў, разам з пачаткам ягоных мемуараў. Сакратарка адваката губляе копію дыска з запісам у гардэробе фітнес-цэнтра, дзе працуе 40-гадовая самотная жанчына Лінда Ліцке. Ёй патрэбны грошы на касметычную аперацыю, і калі дыск з дакументамі трапляе да яе, яна спрабуе вярнуць яго Коксу за ўзнагароду, якая пакрыла б кошт аперацыі…

## Акцёрскі склад 
* Джордж Клуні — *Гары Пфарэр*
* Фрэнсіс Мак-Дорманд — *Лінда Ліцке*
* Брэд Піт — *Чэд Фельдхаймер*
* Джон Малкавіч — *Осбарн Кокс*
* Цільда Суінтан — *Кэці Кокс*
* Рычард Джэнкінс — *Тэд Трэфан*
* Элізабэт Марвэл — *Сэндзі Пфарэр*
* Дэвід Раш — *афіцэр ЦРУ Палмер Сміт*
* Джэй Кей Сіманс — *начальнік ЦРУ*
* Олек Крупа — *Іван Крапоткін*
* Джэфры Дэман — *пластычны хірург*
* Дэрмат Малруні — *камэа*

## Узнагароды 
Паводле інфармацыі сайта «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 8 кінаўзнагародамі і яшчэ 32 намінацыяй.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы ЗША 2008 года
Катэгорыя:Фільмы Вялікабрытаніі 2008 года
Катэгорыя:Фільмы Францыі 2008 года
Катэгорыя:Кінакамедыі 2008 года
Катэгорыя:Кінакамедыі ЗША
Катэгорыя:Кінакамедыі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Кінакамедыі Францыі
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы пра Вашынгтон
Катэгорыя:Фільмы братоў Коэн
Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Картэр Бёруэл
Аляксандр Апанасавіч Жыгар

**Аляксандр Апанасавіч Жыгар** (15 мая 1915 вёска Вялікае Сяло, Петрыкаўскі раён — 24 кастрычніка 1971) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Палескай вобласці.

## Біяграфія 
Член КПСС з 1939 года. З 1932 года на гаспадарчай рабоце, з 1940 года дырэктар Капаткевіцкай МТС. У пачатку Вялікай Айчыннай вайны пакінуты ў нямецкім тыле: са жніўня 1941 года камісар партызанскага атрада (у кастрычніку 1941 года атрад раздзяліўся на групы, у студзені 1942 года быў адноўлены), камандзір групы, з лютага 1942 года камандзір атрада, у студзені 1943 — сакавіку 1944 года камандаваў 125-й Капаткевіцкай партызанскай брыгадай, адначасова член Капаткевіцкага падпольнага РК КП(б)Б. З сакавіка 1944 года знаходзіўся ў распараджэнні БШПР. З 1944 года на савецкай і адміністрацыйна-гаспадарчай рабоце.

## Памяць 
Яго імем названа вуліца ў Лепелі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Жигарь Александр Иванович  // Праект «Партызаны Беларусі»
* 

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Камандзіры партызанскіх злучэнняў, брыгад і атрадаў у гады Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Члены КПСС