Вацлаў Гавел

{{Дзяржаўны дзеяч
| беларускае імя        = Вацлаў Гавел
| арыгінальнае імя   = Vaclav Havel
| партрэт            = Vaclav Havel cropped.jpg
| шырыня            =  250px
| подпіс            =
| парадак            = 1
| тытул              = прэзідэнт Чэхіі
| сцяг               = Flag of the President of the Czech Republic.svg
| перыядпачатак       = 2 лютага 1993
| перыядканец        = 2 лютага 2003
| папярэднік     = пасада заснавана
| пераемнік           = Вацлаў Клаўс
| парадак_2          = 10
| тытул_2            = прэзідэнт Чэхаславакіі
| сцяг_2             = Flag of the President of Czechoslovakia (1990-1992).svg
| перыядпачатак_2     = 29 снежня 1989
| перыядканец_2      = 20 ліпеня 1992
| папярэднік_2   = Густаў ГусакМарыян Чалфа (в.а.)
| пераемнік_2         = Ян Страскі (в.а.)
| дата нараджэння      = 5.10.1936
| месца нараджэння     = , Чэхаславакія
| дата смерці = 18.12.2011
| месца смерці = Прага
| дынастыя =
| бацька =
| маці =
| муж =
| жонка = Вольга Гаўлава (1964—1996 гг.);  Дагмар Вешкрнава (з 1997 г.)
| дзеці = няма
| аўтограф = Vaclav Havel Signature.svg
| Commons = Vaclav Havel
|узнагароды ={ style="background:transparent"

-

-

-

-

-

-

-

}
}}
**Вацлаў Гавел** (; 5 кастрычніка 1936, Прага — 18 снежня 2011) — чэшскі дзяржаўны, грамадскі і культуры дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў чэшскай буржуазнай сям’і, якая мела цесныя сувязі з фінансавай і культурнай элітай чэшскага грамадства. Бацька В. Гавела інжынер па спецыяльнасці, быў старшынёй элітнага пражскага «Ротары-клуба», саўладальнікам кінастудыі «Барандоў» і буйнейшага канцэртнага палаца «Люцэрна» ў цэнтры Прагі. Гавелы валодалі значнай нерухомай маёмасцю, у т.л. лясамі, землямі. Падчас акупацыі Чэхаславакіі нацысцкай Германіяй Гавелы здолелі захаваць сямейны бізнес, на кінастудыі працягвалі здымаць фільмы, канцэртная зала прымала нямецкіх афіцэраў, прамысловыя прадпрыемствы атрымлівалі заказы ад немцаў.

Пасля камуністычнага перавароту ў 1948 годзе палац і кінастудыя былі нацыяналізаваныя, а сям’я Гаўлаў трапіла ў няласку рэжыму, у выніку чаго маладому Вацлаву было знемагчымлена навучанне на гуманітарных спецыяльнасцях чэхаславацкіх ВНУ. Пасля службы ў арміі (1957-59) В. Гавел працаваў у неакадэмічных тэатрах, якіх у 1950-1960-я ў Празе было шмат. У 1960-я працаваў драматургам у пражскім тэатры «На Забрадлі», набыў вядомасць як драматург не сацрэалістычнага кірунку. Друкаваўся ў чэшскіх літаратурных часопісах. Заняў пасаду рэдактара ў адным з вальнадумных часопісаў Чэхаславакіі, які ў рэшце быў закрыты цэнзурай. Суарганізатар чэшскага самвыдату. Пасля падпісання на міжнароднай канферэнцыі ў Хельсінкі чарговай дэкларацыі аб правах чалавека, В. Гавел выступіў ініцыятарам стварэння групы «Хартыя-77», якая патрабавала ад уладаў паважаць правы чалавека ў Чэхаславакіі, сузаснавальнік Камітэту ў абарону пераследаваных (1979). Арыштоўваўся за апазіцыйную дзейнасць, у 1979 асуджаны да 4,5 гадоў турэмнага зняволення за «*антыграмадскую дзейнасць*», назаўсёды атрымаў статус «вязня сумлення». У ліст. 1989 вядучы прадстаўнік руху «Грамадзянскі форум».

Пасля «Пражскай восені», 29.12.1989 Федэральны сход Чэхаславакіі аднагалосна абраў В. Гавела 9-м прэзідэнтам ЧССР (1989—1992). Пасля распаду ЧССР (1993) стаў першым прэзідэнтам Чэхіі, у 1998 перабраны (на пасадзе да 2003). Здолеў правесці ў краіне дэмакратычныя і эканамічныя пераўтварэнні. Савецкія войскі былі выведзеныя. Зняў з кіруючых пасад былых камуністаў, а таксама крайніх радыкалаў з ліку дысідэнтаў. Жыццёвы ўзровень утрымаўся, нягледзячы на разрыў эканамічных адносін з СССР, куды адрасавалася 40 % чэшскага экспарту. У апошнія гады прэзідэнцтва В. Гавел цяжка хварэў, перанёс дзве анкалагічныя аперацыі, але не пакідаў пасаду кіраўніка краіны да 2003 года.

## Творчасць 
Аўтар амаль 20 п’ес, шматлікіх крытычных нарысаў, эсэ.

Яго драматычныя творы сваёй эстэтыкай блізкія да п’есаў абсурду, але абсурд у іх вельмі спецыфічны, гэта абсурд жыцця ў сацыялістычнай супольнасці і сутыкнення індывіда з машынерыяй таталітарнай дзяржавы.

У 2007 годзе, пасля 19-гадовага перапынку, з’явілася новая п’еса Вацлава Гавела «Сыход» (*Odcházení*), якая ставілася затым на многіх сцэнах свету.

## Прэміі і ўзнагароды 
Палітычная і творчая дзейнасць В. Гавела адзначаная многімі міжнароднымі ўзнагародамі.

## Беларускія пераклады 
* Аўдыенцыя (*Audience*): п’еса / Пераклад І. Шаблоўскай
* Свята ў садзе (*Zahradní slavnost*): п’еса / Пераклад Л. Баршчэўскага
* Жыццё ў праўдзе: Выбр. эсэ/ Пераклад С. Сматрычэнкі і Ю. Сматрычэнка, прадм. Л. Баршчэўскага. — Мн.: Логвінаў, 2014.
* Пратэст/Пераклад С. Сматрычэнкі

## Літаратура 
* Вацлав Гавел: Каждый человек должен взять на себя часть ответственности // Хартия’97: Навіны. 2003; ліп. 10. 12:09

## Спасылкі 
* vaclavhavel.cz 
* Вацлаў Гавал. Пратэст

Катэгорыя:Драматургі Чэхіі
Катэгорыя:Праваабаронцы
Катэгорыя:Дысідэнты Чэхаславакіі
Катэгорыя:Прэзідэнты Чэхаславакіі
Катэгорыя:Прэзідэнты Чэхіі
Катэгорыя:Пісьменнікі Чэхіі
Катэгорыя:Чэшскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Ганаровыя дактары Вільнюскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Члены ПЭН-клуба
Катэгорыя:Лаўрэаты міжнароднай прэміі імя Карла Вялікага
Катэгорыя:Ганаровыя дактары Хайфскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Уроцлава