open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гала Плацыдзія

**Гала Плацыдзія** (; каля 388—27 лістапада 450 гг.) — дачка рымскага імператара Феадосія Вялікага. На працягу двух гадоў — каралева вестготаў, пасля кіравала Заходняй Рымскай імперыяй у маленства свайго сына, імператара Валентыніяна III.

## Біяграфія 
Асабістая гісторыя Галы Плацыдзіі наклалася на гісторыю гібелі Рымскай імперыі, яе незвычайны лёс цесна звязана з важнымі падзеямі 1-й паловы V стагоддзя. Народжаная ў апошнія гады існавання адзінай імперыі, пасля яе канчатковага распаду ў 395 годзе Гала засталася ў Італіі пад апекай старэйшага брата, імператара Ганорыя, і яго палкаводца Стыліхона.

З 409 года яна знаходзіцца ў знатных закладніках у караля вестготаў Аларыха, а пасля яго смерці Гала ў 414 годзе стала жонкай новага вестгоцкага караля Атаульфа і нават нарадзіла яму сына. Заўдавеўшы праз год, Гала Плацыдзія стала прадметам гандлю за хлеб паміж вестготамі і Ганорыем.

Яна змагла вярнуцца ў Рым у 416 годзе і хутка супраць волі была выдадзена братам замуж за яго паспяховага палкаводца Канстанцыя, якому нарадзіла дачку і сына Валентыніяна. Валентыніян у 425 годзе атрымаў у спадчыну трон Заходняй Рымскай імперыі, але прынамсі першыя 12 гадоў за яго кіравала яго маці, Гала Плацыдзія. Гала сканала ў 450 годзе, напярэдадне нашэсця на Заходнюю Еўропу гунаў Атылы.

## Дзеці 
* Феадосій (414—415 гг.) — сын ад караля вестготаў Атаульфа, памёр немаўлём.
* Юста Грата Ганорыя (417—пасля 452 года) — дачка ад палкаводца Канстанцыя. У 449 годзе зацяжарыла ад набліжанага чыноўніка, пасля чаго яе гвалтоўна выдалі замуж за састарэлага сенатара. Каб пазбегнуць замужжа, яна заклікала на дапамогу правадыра гунаў Атылу, які скарыстаўся гэтай падставай для спусташэння Галіі, а затым уварвання ў Італію. Пасля 452 года весткі пра лёс Ганорыі адсутнічаюць, меркавана яна магла быць пакарана смерцю.
* Флавій Плацыд Валентыніян (419—455 гг.) — сын ад палкаводца Канстанцыя. Стаў імператарам у 425 годзе. Спачатку за яго кіравала яго маці Гала Плацыдзія, затым фактычную ўладу ажыццяўляў палкаводзец Аэцый. Забіты целаахоўнікам-готам у 455 годзе.

## Спасылкі 
* : акадэмічнае выданне 1889 года па гісторыі позняй Рымскай імперыі і варварскіх народаў з падрабязнымі спасылкамі на першакрыніцы.
* Edward Gibbon, *History of the Decline and Fall of the Roman Empire,* глава 33 
* Галерэя фатаграфій маўзалею Галы Плацыдзіі ў Равене

Катэгорыя:Жонкі рымскіх імператараў
Катэгорыя:Дынастыя Валентыніяна-Феадосія
Акно

thumb|200px|Акно — від знадворку
**Акно́** (*аконны праём*) ці вітраж — адмыслова задуманая ў канструкцыі будынка архітэктурная дэталь будаўніцтва: праём у сцяне, як служыць для паступлення святла ў памяшканне і вентыляцыі. Размяшчэнне, колькасць і памеры вокнаў адыгрываюць важную ролю ў праектаванні будынка. Вокны з'яўляюцца галоўнай (да 50%) крыніцай цепластрат у будынках.

## Гісторыя 
Паводле археалагічных даследаванняў, на тэрыторыі Беларусі найбольш архаічнае акно мела форму адтуліны ў 2 сумежных вянках зруба, звычайна ў верхняй або сярэдняй яго частцы. Вядома і валаковае акно, якое зачынялася звонку спецыяльнай засаўкай — «волакам» (выяўлена ў пабудовах Бярэсця XII — XIII стст., захавалася ў сялянскіх хатах да пачатку XX ст.). У каменным дойлідстве часоў Кіеўскай Русі ўжываліся ў асноўным 2 тыпы аконных праёмаў. Адзін — проосты арачны праём з паралельнымі шчокамі (вядомы з IX ст.), часам заглыблены з боку фасада ў дэкаратыўную нішу. Такія праёмы часам групаваліся па 2,3 і больш. З сярэдзіны XVI ст. пашырыўся другі праём з раструбам і вонкавымі адкосамі, перакрыты 2 канічнымі арачнымі перамычкамі, злучанымі вузкім бокам. У храмах сустракаюцца маленькія аконныя праёмы ў выглядзе круглых або крыжападобных адтулін, што асвятляюць храм, унутрысценавыя лесвіцы, праходы. У XI — XII стст. акно мела драўляныя (дашчаныя) аканіцы з радамі круглых адтулін дыяметрам 15—20 см, у якія ўстаўляліся шыбкі. Паміж круглымі часам праразалі трохвугольныя, ромбападобныя ці квадратныя адтуліны. У 2-й палове XIII — 1-й палове XVI стст. пашыраны арачнае акно (выкарыстоўвалася як байніца) і са спічастым завяршэннем. У XVI — XVIIст. акно ў замкавых палацах мела вапнавае абрамленне. Прамавугольныя, лучковыя, арачныя, паўцыркулярныя, крыжовыя праёмы закрываліся зашклёнымі рамамі з драўлянымі і алавянымі пераплётамі. У іх устаўлялі шкляныя круглыя, прама-, трох- ці шматвугольныя шыбкі або вітражы. У дамах невялікіх сядзіб замест шкла выкарыстоўвалі слюду, насычаную спецыяльнай смалой паперу, пергамент або палатно.

## Гл. таксама 
* Ліштва
* Скразняк
* Будынак
* Перапланоўка
* Архітэктура

## Літаратура 
* 
*  Подъяпольский, С. С., Бессонов, Г. Б., Беляев, Л. А., Постникова, Т. М. Реставрация памятников архитектуры: Учеб. пособие для архитектурных спец. высших учебных заведений / С. С. Подъяпольский, Г. Б. Бессонов, Л. А. Беляев, Т. М. Постникова; Под общ. ред. С. С. Подъяпольского. — М.: Стройиздат, 1988. — 264 с. - (Специальность «Архитектура»). — ISBN 5-274-00009-6.
* Трусаў, А. А. Акно / А. А. Трусаў // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 31. — ISBN 5-85700-077-7.
## Спасылкі
Будаўніцтва

[thumb|250px|Небаскроб [Бурдж-Халіфа ў перыяд будаўніцтва (2007 год)]]
**Будаўніцтва** — узвядзенне будынкаў і збудаванняў, а таксама іх капітальны і бягучы рамонт, рэканструкцыя, рэстаўрацыя і рэнавацыя.

Працэс будаўніцтва складаецца з усіх арганізацыйных, вышукальніцкіх, праектных, будаўніча-мантажных і пуска-наладкавых прац, звязаных са стварэннем, зменай ці зносам аб’екта, а таксама ўзаемадзеянне з кампетэнтнымі органамі наконт выканання такіх прац.

Вынікам будаўніцтва лічыцца збудаваны будынак (збудаванне) з унутраным аздабленнем, дзеючымі інжынерна-тэхналагічнымі сістэмамі і поўным камплектам дакументацыі, прадугледжанай законам.

## Гл. таксама 
* Будаўнічая інжынерыя
* Сейсматрывалае будаўніцтва
* Рэнавацыя
* Цэласная рэканструкцыя
* Хуткаўзведзеныя будынкі
* Off-plan
* Ударная будоўля
* Вялікія будоўлі камунізму
* Міжнародная федэрацыя інжынераў-кансультантаў

## Спасылкі
Будоўля

Назву **Будо́ўля** маюць:
* Будоўля — будаўніцтва, узвядзенне будынкаў і збудаванняў, а таксама іх капітальны і бягучы рамонт, рэканструкцыя, рэстаўрацыя і рэнавацыя.

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць:
** Будоўля — вёска ў Гродзенскім раёне
** Будоўля — вёска ў Шчучынскім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Будоўля — вёска ў Магілёўскім раёне
Дэкор

**Дэко́р** ( ад  — упрыгожваю) у архітэктуры — сістэма ўпрыгожвання фасадаў і інтэр’ераў будынкаў. Выступае ў адзінстве з аб’ёмна-прасторавай кампазіцыяй, падкрэслівае яе галоўныя элементы, надае пабудовам своеасаблівасць і выразнасць, садзейнічае аб’яднанню асобных будынкаў у архітэктурны ансамбль.

Можа быць **просты**, напрыклад, аднакаляровая афарбоўка сцен, ці **складаны**, які спалучае архітэктурныя элементы, такія як абломы, ордар, балконы і інш., са скульптурай, рэльефам, размалёўкай і г.д. Вызначаецца таксама матэрыялам, яго фактурай, колерам.

## Беларусь 
 ў Гродне]]
У збудаваннях Беларусі XI—XII стст. дэкор ствараўся выразнасцю муроўкі з плінфы (Сафійскі сабор у Полацку) і спалучэннем яе з часанымі ці паліраванымі камянямі і керамічнымі пліткамі рознай формы (Барысаглебская царква ў Гродне).

У гатычнай архітэктуры асноўная тэма дэкору — спалучэнне цаглянай муроўкі з атынкаванымі нішамі (Мірскі замак, Сынковіцкая царква-крэпасць).

У будынках стылю барока і класіцызму выкарыстоўвалі формы антычнай ордарнай сістэмы. Для барока характэрны складаныя пластычныя формы, крывалінейныя і разарваныя карнізы, лепка, скульптура, фрэскі, паліваная кераміка ([Нясвіжскі палац, касцёл бернардзінцаў у Гродне). Дэкор класіцызму мае больш простыя формы фасадаў пры актыўным выкарыстанні ў інтэр’ерах жывапісу і лепкі (палацы ў Гомелі і Жылічах).

Дэкор неаготыкі ўласціва шырокае выкарыстанне зубчатых завяршэнняў сцен, машыкуляў, стральчатых арак у аконных праёмах, нішах і інш. (палац у г.п. Косава, касцёл у в. Сар’я Верхнядзвінскага раёна).

У дэкоры псеўдарускага стылю ўключалі какошнікі, гіркі, фігурныя калонкі і інш. (тэатр у Магілёве, сабор у Барысаве).

Стыль мадэрн адметны выкарыстаннем арнаменту са стылізаваных дэкаратыўных элементаў іншых архітэктурных стыляў (будынкі пазямельна-сялянскіх банкаў у Віцебску, Гродне).

У драўляным народным дойлідстве дэкор складаюць мастацкая апрацоўка канструкцыйных элементаў (калон, падкосаў, кранштэйнаў і інш.) і разныя аздабленні іншых элементаў будынка: абрамленні акон і дзвярэй, шалёўка франтонаў, вуглоў, сцен і інш.

У манументальным драўляным дойлідстве 17—20 стст. выкарыстоўваліся матывы дэкоры каменных будынкаў (касцёл у в. Воўпа, Радзівілімонтаўскі палац).

У дэкоры сучасных будынкаў шырока выкарыстоўваюць абліцоўку сцен прыродным каменем, керамічнай і шклокерамічнай пліткай розных памераў, фактуры, колераў, а таксама рэльефныя зборныя жалезабетонныя элементы; фасады ўпрыгожваюць творамі манументальнага мастацтва (тэатр музычнай камедыі, гасцініца «Турыст», жылыя дамы ў мікрараёне «Усход» у Мінску).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Паламарская абсерваторыя

[thumb|200px|200-цалевы Тэлескоп Хейла ў Паламарскай абсерваторыі, накіраваны ў [Зеніт, астраномія|зеніт. Выглядд з усходу.]]
**Паламaрская абсерватoрыя** — прыватная абсерваторыя ў акрузе Сан-Дыега, Каліфорнія ў 145 кіламетрах на паўднёвы ўсход ад Маўнт-Вілсанаўскай абсерваторыі, на гары Паламар. Код абсерваторыі — «675», а таксама «261» — для лічбавага агляду неба і «644» — у рамках праекта NEAT. Яна належыць і кіруецца Каліфарнійскім тэхналагічным інстытутам (Калтэхам). Сама абсерваторыя на гэты момант складаецца з чатырох асноўных інструментаў: 200-цалевы (5,08 м) Тэлескоп Хейла, 48-цалевы (1,22 м) Тэлескоп Самуэля Ошына, 18-цалевы тэлескоп Шміта і 60-цалевы тэлескоп-рэфлектар. Таксама тут знаходзіцца Паламарскі інтэрферометр.

## Спасылкі 
* Старонка сайта Калтэха, прысвечаная Паламарскай абсерваторыі 
* Справаздача пра завяршэнне даследаванняў зорнага неба ў Паламарскай абсерваторыі 

Катэгорыя:Астранамічныя абсерваторыі ЗША
Катэгорыя:Каліфарнійскі тэхналагічны інстытут
Катэгорыя:Навука і ўтварэнне ў Каліфорніі
Вось

thumb

**Вось** — пасярэдняя лінія.

* у алгебры, геаметрыі: вось - лінія, напрыклад, ардынат
* у геаметрыі:  вось - уяўная лінія;
* у тэхніку: вось - дэталь машыны, прызначаная для злучэння і замацаванні дэталяў паміж сабой. Восі бываюць вярчальныя і нерухомыя. Вось звычайна танчэй вала.

## Гл. таксама 
* Вось каардынат
* Вось сіметрыі
* Вось вярчэння

Катэгорыя:Механізмы
Катэгорыя:Дэталі машын і механізмаў
Маўзалей Канстанцыі

thumb|Мазаічная столь.
**Маўзалей Канстанцыі** — круглы маўзалей дыяметрам 29 метраў, пабудаваны ў IV ст. на ўсходняй ускраіне Рыма як месца спачынку дачкі Канстанціна Вялікага — Канстанціны. Яна была пасля прылічана да ліку святых, а маўзалей у 1254 г. быў ператвораны ў царкву, прысвечаную яе імю ().

Пры рэстаўрацыі храма ў 1620 годзе масіўны парфіравы саркафаг Канстанціны быў перамешчаны ў папскі збор старажытнасцяў у музей Пія-Клімента, у Ватыкане. Галоўным скарбам маўзалея цяпер з’яўляюцца мазаікі IV ст., якія ўяўляюць карціну прыстасавання паганскай эстэтыкі для хрысціянскіх задач.

## Гл. таксама 
* Знакамітыя саркафагі старажытнасці

## Літаратура 
* Heinz-Joachim Fischer: *Rom. Zweieinhalb Jahrtausende Geschichte, Kunst und Kultur der Ewigen Stadt.* DuMont Buchverlag, Köln 2001, ISBN 3-7701-5607-2.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Маўзалеі
Катэгорыя:Мастацтва Старажытнага Рыма
*
Катэгорыя:З’явіліся ў IV стагоддзі
Нацыянальны медаль ЗША ў галіне тэхналогій і інавацый

**Нацыянальны медаль у галіне тэхналогій і інавацый** (; да 2007 года звалася *National Medal of Technology* — **Нацыянальны медаль у галіне тэхналогій**. З 1991 года медаль падтрымліваецца сумесна фондам *The National Science & Technology Medals Foundation* (Нацыянальны фонд па медалях у галіны навукі і тэхналогій) і Міністэрствам гандлю ЗША. 9 жніўня 2007 года прэзідэнт Джордж Буш падпісаў закон *America COMPETES* (*Creating Opportunities to Meaningfully Promote Excellence in Technology, Education, and Science*), які, сярод іншага, пераназваў узнагароду ў «Нацыянальны медаль у вобласці тэхналогій і інавацый».

## Від медалю 
Від медалю быў распрацаваны скульптарам і дызайнерам медалёў Міка Каўфманам () з горада , штат Масачусетс, і быў абраны з некалькіх прапанаваных прац у 1984 годзе. Медаль бронзавая, круглая, дыяметрам у 3 цалі (7,62 см). На асабовым боку намаляваны «тэхнолаг-чараўнік», на далонь якога валіцца прамень святла і адлюстроўваецца ад яе, што сімвалізуе «ўваход» і «выхад» тэхналогіі і інавацыйнага працэсу. Вакол — надпіс «NATIONAL MEDAL OF TECHNOLOGY AND INNOVATION» (да 2007 года — «NATIONAL MEDAL OF TECHNOLOGY»). На зваротным боку медаля адлюстраваны амерыканскі арол, вакол — словы «AWARDED BY THE PRESIDENT OF THE UNITED STATES OF AMERICA TO», за якімі стаіць імя лаўрэата.

## Працэс узнагароджання 
Міністэрства гандлю ЗША штогод прымае намінацыі на медаль. Намінацыя павінна ўтрымліваць рэкамендацыі не менш чым шасці чалавек, асабіста знаёмых з дасягненнямі кандыдата. Для адбору фіналістаў існуе адмысловы камітэт — *National Medal of Technology and Innovation Evaluation Committee*, — члены якога прызначаюцца прэзідэнтам на 3 года. Фіналісты павінны таксама прайсці праверку ФБР на прадмет бяспекі. Нарэшце, Сакратар Міністэрства гандлю рэкамендуе прэзідэнту тых фіналістаў, якія годныя медалі. Цырымонія ўзнагароджання адбываецца ў Белым доме.

## Гл. таксама 
* Нацыянальны навуковы медаль ЗША
* 
* Рэйманд Дамандзьян

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка Нацыянальнага медалю ЗША ў вобласці тэхналогій і інавацый 
* The National Medal of Technology and Innovation Recipients  — спіс лаўрэатаў
* National Science & Technology Medals Foundation  — Нацыянальны фонд ЗША па медалях у галіны навукі і тэхналогій

Катэгорыя:Навуковыя медалі і прэміі
Катэгорыя:Узнагароды ЗША
Лабараторыя рэактыўнага руху

**Лабараторыя Рэактыўнага Руху** (**ЛРР**; ) — навукова-даследчы цэнтр НАСА, размешчаны побач з гарадамі Пасадэна і Каньяда Флінтрыдж () каля г. Лос-Анджэлеса ў ЗША. Кіруецца Каліфарнійскім тэхналагічным інстытутам (Калтэх), займаецца стварэннем і абслугоўваннем беспілотных касмічных караблёў для НАСА.
thumb|right|Комплекс будынкаў ЛРР у Пасадзіне, Каліфорнія.

## Місіі 
thumb|right|Кантрольны пакой у ЛРР.
* Праграма «Эксплорэр»
* Праграма «Рэйнджэр»
* Праграма «Сервеер»
* Марынер
* Праграма «Піянер»
* Праграма «Вікінг»
* Праграма «Вояджэр»
* Магелан
* Галілеа
* Deep Space 1
* Mars Global Surveyor
* Mars Climate Orbiter
* Касіні-Гюйгенс
* Стардаст
* Марс Адысей
* Mars Pathfinder
* Спірыт
* Апарцюніці
* Спітцэр
* Mars Reconnaissance Orbiter
* Gravity Recovery And Climate Experiment
* CloudSat
* Фенікс
* OSTM
* Orbiting Carbon Observatory
* Wide-Field Infrared Survey Explorer
* Curiosity (Mars Science Laboratory)
* Mars 2020 (Perseverance, Ingenuity)

## Гл. таксама 
* Марсаход

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Каліфарнійскі тэхналагічны інстытут
Катэгорыя:Навуковыя арганізацыі ЗША
Катэгорыя:Касманаўтыка ЗША
Катэгорыя:З’явіліся ў 1930 годзе
Катэгорыя:НАСА
Нацыянальны цэнтр касмічных даследаванняў

thumb|Штаб-кватэра CNES
**Нацыянальны цэнтр касмічных даследаванняў** () — французскае касмічнае агенцтва. Заснавана пры Шарле Дэ Голе ў 1961 годзе. Штаб-кватэра знаходзіцца ў Парыжы. У мінулым CNES таксама адказвала за падрыхтоўку французскіх касманаўтаў, аднак у 2001 годзе гэтыя абавязкі перайшлі ЕКА.

CNES таксама выкарыстоўвае Куру ў Французскай Гвіяне як асноўны касмадром, які быў пабудаваны ў 1969 годзе.

## Гл. таксама 
* Спіс касмічных агенцтваў

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт CNES

Катэгорыя:Касмічныя агенцтвы
Катэгорыя:Касманаўтыка Францыі
Касіні-Гюйгенс

**Касіні-Гюйгенс** () — аўтаматычны касмічны апарат, створаны сумесна НАСА, Еўрапейскім касмічным агенцтвам і Італьянскім касмічным агенцтвам, які ў наш час даследуе планету Сатурн, кольцы і спадарожнікі. Апарат складаецца з двух асноўных элементаў: непасрэдна станцыі **Касіні** () і спушчальнага зонда **Гюйгенс** (), прызначанага для пасадкі на Тытан. *Касіні-Гюйгенс* быў запушчаны 15 кастрычніка 1997 і дасягнуў сістэмы Сатурна 1 ліпеня 2004. 25 снежня 2004 зонд *Гюйгенс* адлучыўся ад галоўнага апарата. Зонд дасягнуў Тытана 14 студзеня 2005 і выканаў паспяховы спуск у атмасферы спадарожніка. Станцыя *Касіні* пры гэтым стала першым штучным спадарожнікам Сатурна.

### Траекторыя 
### Завяршэнне работы 
Праграма даследаванняў, першапачаткова запланаваная да 2008 года, была працягнута да 2010, потым да 2017 года. 15 верасня 2017 станцыя завяршыла сваю місію, згарэўшы ў атмасферы Сатурна.

## Гл. таксама 
* КА Касіні
* Гюйгенс, зонд

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Касіні-Гюйгенс на сайце НАСА (англ.) 
* Касіні-Гюйгенс на сайце ЕКА (англ.)
* Падарожжа Касіні 
* Старонка пра апарат на рускім 
* Лепшыя 30 здымкаў АМС «Касіні»


2004
01
Катэгорыя:Штучныя спадарожнікі планет Сонечнай сістэмы
Катэгорыя:НАСА
Каліфарнійскі тэхналагічны інстытут

**Каліфарнійскі тэхналагічны інстытут** (; часта скарачаецца да *Caltech*, па-беларуску «Калтэх» ці радзей «Калтэк») — прыватны ўніверсітэт, размешчаны ў горадзе Пасадэна ў штаце Каліфорнія. Калтэх — адзін з вядучых універсітэтаў у ЗША, і адзін з двух самых важных, нароўні з Масачусецкім тэхналагічным інстытутам, якія спецыялізуюцца ў дакладных навуках і інжынерыі. Калтэху таксама належыць лабараторыя рэактыўнага руху, якая запускае большую частку аўтаматычных касмічных апаратаў НАСА.

Калтэх застаецца адносна маленькім універсітэтам, у якім вучыцца каля 900 студэнтаў і 1200 аспірантаў. З Калтэхам так ці інакш звязаны 31 лаўрэат Нобелеўскай прэміі. З іх 17 выпускнікоў і 18 прафесараў. 65 чалавек з выпускнікоў і выкладчыкаў атрымалі нацыянальны навуковы медаль ЗША ці нацыянальны медаль у вобласці тэхналогій і інавацый, 112 чалавек былі выбраны ў члены нацыянальных акадэмій навук.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Гісторыя Калтэха на сайцеНобелеўскай прэміі 
* Біяграфіі Нобелеўскіх лаўрэатаў Калтэха  
* «Якая калечыць дэпрэсія»   — сатырычны комікс пра жыццё ў Калтэсе
* Розыгрыш на Стадыёне руж 
* Кіраўніцтва па Кодэксе гонару  
* Нядаўнія дні прагулу: 2000 , 2001 , 2002 , 2003 , 2004 , 2005  
* Спіс згадванняў Калтэха ў фільме «Сапраўдны геній»  


Катэгорыя:Асацыяцыя амерыканскіх універсітэтаў
Культурны пласт

[thumb|right|[Стратыграфія|Стратыграфічны зрэз культурнага пласта з разметкай]]
**Культурны пласт** — пласт зямлі на месцы паселішча чалавека, які захоўвае сляды дзейнасці людзей. У залежнасці ад працягласці жыцця людзей у паселішчы і іх дзейнасці, таўшчыня пласта змяняецца ад некалькіх сантыметраў да 30—35 метраў. З мэтай вывучэння слядоў дзейнасці чалавека і аднаўлення па гэтых слядах гісторыі паселішча, археолагі праводзяць раскопкі.

Лічыцца, што магутнасць культурнага пласта прапарцыянальная аб’ёму жыццядзейнасці на плошчах, дзе пласт адклаўся. Культурны пласт распасціраецца ў глыбіню да **мацерыка** — напластаванняў, якія не нясуць у сабе слядоў жыццядзейнасці чалавека.

## Іншыя значэнні 
* У пераносным сэнсе — кантэкст культуры якой-небудзь эпохі, часта выкарыстоўваецца ў варыянце «**культурны пласт**» (напрыклад, «культурны пласт 1960-70-х гадоў»).

## Праблемы вывучэння культурных пластоў 
Існуюць метады датыроўкі часу ўзнікнення культурнага слою па радыявугляродным ізатопам і характэрным прадметам (напрыклад прыладам працы, упрыгожванням з пэўнага матэрыялу, маўляў, з жалеза), але гэтыя метады не заўсёды даюць надзейны вынік. Так яшчэ ў 1960-х гадах вучоныя прыйшлі да высновы што «ў мінулым хуткасць утварэння радыеактыўнага вугляроду ў атмасферы была няпастаяннай і што датыроўка прадметаў, якія адносяцца да прыкладна 2000 года да н. э. ці раней, не заслугоўвае даверу». Таксама магчымае перамяшчэнне артэфактаў у культурным слоі падземнымі жывёламі ці па прычыне натуральных прыродных працэссаў (землятрус і г.д.) стварае праблему датыроўкі і дакладнага вызначэння падзей і фактаў мінулага. Яшчэ адна праблема вывучэння культурных пластоў: «…палеаантрапалогія, археалогія… даюць даныя непасрэдна толькі альбо аб марфалагічным вобліку людзей першабытнага грамадства, альбо аб іх матэрыяльнай культуры і гаспадарцы», ніякіх дакладных звестак аб страражытным грамадстве яны не даюць.

У Беларусі, як і ў іншых краінах свету існуе праблема знішчэння матэрыяльнай культуры старажытнасці «чорнымі капацелямі» — археолагамі-аматарамі, якія шукаюць артэфакты дзеля далейшага продажу апошніх на чорным рынку.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Культурный слой // Росархеолог  

Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты паводле тыпаў
Касмічнае агенцтва Вялікабрытаніі

**Касмічнае агенцтва Вялікабрытаніі** ()— дзяржаўная касмічная служба Вялікабрытаніі, заснаваная 1 красавіка 2010 года ў горадзе Суіндан. Упершыню была прадстаўлена ў канферэнц-цэнтры «Каралева Елізавета II» 23 сакавіка 2010 палітыкамі Пітэрам Мандэльсонам, Полам Дрэйсанам і касманаўтам брытанскага паходжання Цімаці Пікам.

На момант стварэння касмічная прамысловасць Вялікабрытаніі ацэньвалася ў 7 млрд. £ і падавала 60 000 працоўных месцаў. У 20-ці летні план UKSA уваходзіць павелічэнне аб'ёму да 40 млрд. £ і 100 000 працоўных месцаў, а таксама павелічэнне долі ў сусветнай прамысловасці з 6 да 10 %.

UKSA пераняла ўсе абавязкі, персанал і актывы Брытанскага нацыянальнага касмічнага цэнтра.

## Гл. таксама 
* Спіс касмічных агенцтваў
* Брытанскі нацыянальны касмічны цэнтр

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт UKSA
* РІА Навіны:Вялікабрытанія засноўвае ўласнае касмічнае агенцтва.

Катэгорыя:Касмічныя агенцтвы
Катэгорыя:Касманаўтыка Вялікабрытаніі
Італьянскае касмічнае агенцтва

thumb|Лагатып ASI
**Італьянскае касмічнае агенцтва** (**ASI**: ) заснавана ў 1988 годзе з мэтай развіцця, каардынацыі і рэалізацыі касмічных праектаў Італіі. Заснавана пры *Міністэрстве ўніверсітэтаў і навукова-тэхнічных даследаванняў* Італіі і ўяўляе інтарэсы краіны ў складзе Еўрапейскага касмічнага агенцтва (ЕКА).

Штаб-кватэра агенцтва знаходзіцца ў Рыме. Таксама маюцца два аператыўных цэнтра ў Матэра і Трапані. У структуру агенцтва ўваходзіць і касмадром Сан-Марка, размешчаны ў тэрытарыяльных водах Кеніі, які цяпер аднак не эксплуатуецца. Гадавы бюджэт ASI складае парадку €1 млрд.

## Дзейнасць 
*Розныя эксперыменты ў супрацоўніцтве з НАСА: (TSS-1, LAGEOS II, SAR X, UV-STAR, SRTM...).
*BeppoSAX, арбітальная рэнтгенаўская абсерваторыя.
*Касіні — Гюйгенс, першы штучны спадарожнік Сатурна, сумесна з НАСА і ЕКА.
*Mars Express, сумесна з ЕКА.
*Mars Reconnaissance Orbiter, сумесна з НАСА.
*Sicral 1/1B/2, спадарожнікі ваеннай сувязі.
*Swift, рэгістрацыя і назіранне гама-ўсплёскаў.
*AGILE, назіранне рэнтгенаўскага і гама-выпраменьванні.
*COSMO-SkyMed, РСА-спадарожнік.
*Vega, ракета-носьбіт, сумесна з ЕКА.
*Шматмэтавыя модулі забеспячэння Harmony, Columbus, Tranquility і Cupola для патрэб НАСА.
*LARES - геадэзічны спадарожнік, які плануецца да вываду на новай РН Вега.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Касмічныя агенцтвы
Катэгорыя:Касманаўтыка Італіі
Чэшская касмічная канцылярыя

**Чэшская касмічная канцылярыя** (, ) — чэшская ўрадавая арганізацыя, якая займаецца падтрымкай і пасоўваннем чэшскіх касмічных праграм. Была заснавана ў лістападзе 2003 года.
[thumb|Стэнд Чэшскай касмічнай канцылярыі на 61 [Міжнародны астранаўтычны кангрэс|Міжнародным астранаўтычным кангрэсе ў Празе, 2010]]
Да галоўных задач Чэшскай касмічнай канцылярыі адносіцца ўсталяванне кантактаў паміж чэшскімі прадпрыемствамі і праектамі з вобласці касманаўтыкі, супрацоўніцтва з Еўрапейскім касмічным агенцтвам і Міжнароднай астранаўтычнай федэрацыяй. Канцылярыя падтрымлівае інфармацыйны і даведкавы цэнтр.

Штаб-кватэра знаходзіцца ў Празе, кіраўніком з'яўляецца Ян Коларж.

## Гл. таксама 
* Еўрапейскае касмічнае агенцтва
* Інтэркосмас

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Касмічныя агенцтвы
Катэгорыя:Касманаўтыка Чэхіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2003 годзе
Катэгорыя:2003 год у Празе
Аркадзь Арэхва

**Аркадзь Арэхва** (,  — , Спрынгфілд, Масачусетс, ЗША) — беларускі грамадскі дзеяч, юрыст.

## Біяграфія 
Скончыў юрыдычны факультэт Варшаўскага ўніверсітэта. Падчас нямецкай акупацыі працаваў у аддзеле судоў Мінскай гарадской управы, стае сябрам Беларускай незалежніцкай партыі. Прымаў удзел у царкоўным саборы 1942 г. Вясной 1944 г. працаваў у Сакратарыяце Беларускай цэнтральнай рады (БЦР). З 20 мая 1944 г. прызначаны пракурорам Мінскай акругі. У чэрвені 1944 - дэлегат Другога Ўсебеларускага кангрэсу.

З ліпеня 1944 г. на эміграцыі. Працаваў у Статутнай камісіі БЦР у Берліне.  У 1953 г. скончыў медыцынскі ўніверсітэт Мюнхенскага ўніверсітэта. Узначальваў Дэлегатуру БЦР на паўднёвую Германію. У 1953 г. разам з жонкай Вольгай, і двумя сынамі, Юркай і Васілём, пераехаў у ЗША.

Актывіст Беларускай цэнтральнай рады: з 1953 г. — сакратар унутраных спраў і веравызнанняў, потым — віцэ-старшыня выканаўчага органа, кіраўнік замежнага аддзела. Cябра Беларускага кангрэсавага камітэту Амерыкі. Адзін з рэдактараў «Беларускага слова». З 31 кастрычніка 1955 г. узначаліў Выканаўчы орган БЦР. У 1959 г. згарнуў грамадскую дзейнасць. Выехаў у Дыксан (Ілінойс), дзе працаваў доктарам.

## Літаратура 
* Адзінец, А. Паваенная эміграцыя: скрыжаваньні лёсаў: зборнік успамінаў / Аляксандар Адзінец; Камэнт. А. Гардзіенка. — Мн.: Медисонт, 2007. — 703 с., [14] л. іл. — С. 637. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны; Кн. 11). — ISBN 978-985-6530-47-3.
* Гардзіенка, А. Беларуская Цэнтральная Рада (БЦР): стварэнне, дзейнасць, заняпад, 1943—1995 / Алег Гардзіенка; прадм. В. Кіпеля, Я. Запрудніка. — Мн.: Кнігазбор, 2016. — 478 с., [4] л. іл. — С. 411. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны; Кн. 29). — ISBN 978-985-7144-02-0.

Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі
Катэгорыя:Юрысты Беларусі
Катэгорыя:Юрысты паводле алфавіта
Катэгорыя:Удзельнікі Другога Усебеларускага кангрэса
Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі
Катэгорыя:Беларусы ў Германіі
Катэгорыя:Беларусы ў ЗША
Катэгорыя:Члены Беларускай цэнтральнай рады
Катэгорыя:Члены Беларускай незалежніцкай партыі
Катэгорыя:Члены Беларускага кангрэсавага камітэту Амерыкі
Катэгорыя:Памерлі ў Спрынгфілдзе (Масачусетс)
Аўтаматычны грузавы карабель

[300px|thumb|Набліжэнне АГК «Жуль Верн» да [Міжнародная касмічная станцыя|Міжнароднай касмічнай станцыі 31 сакавіка 2008 года.]]
**ATV** (скар. ад  — «аўтаматычны [груза]перанослы транспартны сродак») — аўтаматычны грузавы касмічны карабель (АГК), распрацаваны ЕКА. Карабель прызначаны для дастаўкі паліва, навуковага абсталявання, прадуктаў, паветра і вады на Міжнародную касмічную станцыю (МКС). Акрамя таго, з дапамогай рухавікоў АГК ажыццяўляецца карэкцыя арбіты МКС. АГК прызначаны таксама для ачышчэння МКС ад адпрацаваных матэрыялаў і смецця. Гэта самы складаны касмічны карабель, які калі-небудзь ствараўся еўрапейскімі краінамі.

Першы аўтаматычны грузавы касмічны карабель адправіўся ў палёт да МКС 9 сакавіка 2008 года. У далейшым мяркуецца запускаць адзін карабель кожныя 13—15 месяцаў.

## Гл. таксама 
*Аўтаматычныя непілатуемыя грузавыя касмічныя караблі*:
* Прагрэс — Расійскі
* Спейс шатл — Амерыканскі (праграма закрыта)
* H-II Transfer Vehicle — Японскі

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* ЦКП Федэральнага касмічнага агенцтва: ATV 
* Station-bound freighter poised for critical practices &nbsp;
* Jules Verne practices close approach to space station&nbsp;
* Europe’s new cargo freighter safely docks to space station&nbsp;
* Аўтаматычны транспартны карабель ATV
Канферэнц-цэнтр імя Елізаветы II

thumb
**Канферэнц-цэнтр «Каралева Елізавета II»** () — будынак у Лондане, акрузе Вэстмінстэр. Размешчана ў цэнтры горада, непадалёк ад Вэстмінстэрскага палаца — месца пасяджанняў брытанскага парламента. Па прычыне свайго месцазнаходжання прыцягвае мноства высокапастаўленых сустрэч.

## Гісторыя 
Участак пад Цэнтрам Каралевы Элізабэт II Конферэнс быў раней заняты некалькімі будынкамі. У паўночны канец участку быў заняты грамадскімі і дзяржаўнымі ўстановамі, паўднёвы бок — Вэстмінстэрскім шпіталем.

## Гл. таксама 
* Елізавета II

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Лондана
Германскі цэнтр авіяцыі і касманаўтыкі

**Германскі цэнтр авіяцыі і касманаўтыкі** () — нацыянальны цэнтр аэракасмічных, энергетычных і транспартных даследаванняў Германіі. Аддзяленні і даследчыя цэнтры арганізацыі размяшчаюцца ў некалькіх месцах па ўсёй тэрыторыі Германіі, штаб-кватэра знаходзіцца ў Кёльне. Арганізацыя нясе адказнасць за планаванне і здзяйсненне германскай касмічнай праграмы ад імя федэральнага ўрада Германіі. Цэнтр займаецца шырокім колам даследчых праектаў, як нацыянальных, так і міжнародных.

## Арганізацыя 
[thumb|left|250px|Аддзяленне «Германскага цэнтра авіяцыі і касманаўтыкі» ў [Берліне, 2007]]

У наш час у «Германскім цэнтры авіяцыі і касманаўтыкі» працуюць каля 6200 чалавек. Арганізацыі належаць 29 інстытутаў, аб'екты, размешчаныя больш за ў 14 гарадах Германіі, а таксама офісы ў Бруселі, Парыжы і Вашынгтоне. Бюджэт арганізацыі за 2010 год склаў каля 670 мільёнаў еўра для пакрыцця сваіх уласных даследаванняў і распрацовак, а таксама аператыўных задач. Адна трэць гэтай сумы паступае ў кампанію ад так званых трэціх асоб (). У дадатак да гэтага «Германскі цэнтр авіяцыі і касманаўтыкі» кіруе сродкамі прыблізна каля 500 мільёнаў еўра, якія паступаюць у нямецкія фонды ад «Еўрапейскага касмічнага агенцтва», а таксама атрымлівае больш за 650 мільёнаў еўра, прызначаных для правядзення даследаванняў ад імя нямецкага федэральнага міністэрства. Арганізацыя з'яўляецца паўнапраўным членам «Кансультатыўнага камітэта па касмічных сістэмах даных» і членам аб'яднання германскіх навукова-даследчых цэнтраў імя Гельмгольца.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт DLR 
* Афіцыйныя падкасты DLR 

Катэгорыя:Касмічныя агенцтвы
Катэгорыя:Касманаўтыка Германіі
Брытанскі нацыянальны касмічны цэнтр

**Брытанскі нацыянальны касмічны цэнтр** () — брытанскі урадавы орган, які адказвае за касмічныя даследаванні, заснаваны ў 1985 годзе. 1 красавіка 2010 года замест яго было створана Касмічнае агенцтва Вялікабрытаніі. 

Касмічная праграма краіны канцэнтруецца на даследаваннях пры дапамозе радыётэлескопаў, спадарожнікавых тэлекамунікацыях, удзеле ў сістэмах GPS і Galileo. Адзіны запуск спадарожніка выраблены ў 1971 годзе з касмадрома ў Аўстраліі, якія пілатуюцца палёты ніколі не разглядаліся і афіцыйна не ўхваляліся (усё, хто лятаў ў космас брытанскія падданымі рабілі гэта як удзельнікі ў асабістых касмічных праграм ЗША і Расіі). Персанал цэнтра — 50 супрацоўнікаў, прыкамандзіраваных ад міністэрстваў і ведамстваў (у тым ліку сілавых), бюджэт — 207 млн ф. ст. у год. Кіраўнік — Дэвід Уільямс.

## Гл. таксама 
* Касмічнае агенцтва Вялікабрытаніі

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт BNSC 

Катэгорыя:Касманаўтыка Вялікабрытаніі
Вялікабрытанія
Канадскае касмічнае агенцтва

**Канадскае касмічнае агенцтва** (ККА, , ) — канадскае ўрадавае касмічнае агенцтва адказнае за канадскую касмічную праграму. Заснавана агенцтва было ў сакавіку 1989 года адпаведным актам аб канадскім касмічным агенцтве (Canadian Space Agency Act) і зацверджана ў снежні 1990 года. Кіраўніком прадпрыемства з'яўляецца прэзідэнт, які адчытваецца непасрэдна міністру прамысловасці. Са 2 верасня 2008 года ККА ўзначальвае Стывен Гленвуд МакЛейн.

Галаўны офіс ККА знаходзіцца ў касмічным цэнтры Джона Чэпмэна размешчаным у гарадку Сен-Хуберт (Квебек).
Яшчэ маецца офіс агенцтва ў Атаве ў лабараторыі імя Дэвіда Флорыды, а таксама ёсць некалькі аддзелаў сувязі ў Вашынгтоне, Парыжы, Мысе Канаверал і Х’юстане.

Атрад астранаўтаў касмічнага агенцтва складае 8 чалавек.

## Канадскія спадарожнікі 
## Гл. таксама 
* Канадарм
* Канадарм2
* Дэкстр

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Канада ў Космасе 
* Тэксту акту пра канадскае касмічнае агенцтва 
 

Катэгорыя:Касмічныя агенцтвы
Катэгорыя:Касманаўтыка Канады
Уяўны эксперымент

**Уяўны эксперымент** ў фізіцы, філасофіі і некаторых іншых галінах ведаў — від пазнавальнай дзейнасці, у якой ключавая для той ці іншай тэорыі сітуацыя разыгрываецца не ў рэальным эксперыменце, а ва ўяўленні. Гэта адмысловая тэарэтычная працэдура, чыёй мэтай з'яўляецца атрыманне новых або праверка наяўных ведаў шляхам канструявання ідэалізаваных аб'ектаў і маніпулявання імі ў штучна і ўмоўна створаных сітуацыях. Уяўны эксперымент можа выступаць як самадастатковы (які ў прынцыпе не можа быць рэалізаваны натурна, а часта і мадэльна) або разглядацца як «прайграванне» будучага рэальнага эксперыменту. Ўзорамі самадастатковага уяўнага эксперыменту лічацца фармулёўка Г. Галілеем прынцыпу інэртнасці і ўяўны эксперымент з пасажырам у ліфце, што падае, А. Эйнштэйна, які дазволіў абгрунтаваць прынцып эквівалентнасці эфектаў паскарэння і прыцяжэння.

Часам выдзяляюць тры тыпа ўяўных эксперыментаў: 1) у.э.для канструявання, яны звязаны з «прастараваннем» паняційных фундаментальных схем тэорыі; 2) аналітычныя у.э., арыентаваныя на пабудаванне або прыкладу, які пацвярджае сапраўднасць тэорыі, або контрпрыкладу (як правіла,у форме парадокса); 3) сінтэтычныя у.э., што выступаюць сродкам канструявання навуковай гіпотэзы.

## Літаратура 
* Ахутин А.В. *История принципов физического эксперимента от античности до XVII в.* М: Наука, 1976.
* Библер В.С. *Мышление как творчество: Введение в логику мысленного диалога*. М.: Политиздат, 1975.
* Дюгем П. *Физическая теория. Её цель и строение*. Спб.: Образование, 1910.
* Макаревичюс К. *Место мысленного эксперимента в познании*. М., 1971.
* Мах Э. *Принцип сохранения работы. История и корень его*. СПб, 1909.
* Мах Э. *Механика. Историко-критический очерк её развития*. Ижевск: РХД, 2000.
* *Начала гидростатики. Архимед, Стевин, Галилей, Паскаль.* М.–Л.: ГТТИ, 1932.
* Роджерс Э. *Физика для любознательных*. В 3 т. М.: Мир, 1970.
* Шепф Х.-Г. *От Кирхгофа до Планка*. М.: Мир, 1981.
* Щетников А.И. *Мысленный эксперимент и рациональная наука*. М.: Аспект-пресс, 1994.
* Brown J.R. *The laboratory of the mind: thought experiments in the natural sciences*. London: Routledge, 1993.
* Cohen M. ''Wittgenstein's beetle and other classic thought experiments*. Oxford: Blackwell, 2005.
* Cohnitz D. *Gedankenexperimente in der Philosophie*. Paderborn: Mentis, 2006.
* Gendler T.S. *Thought experiment: on the powers and limits of imaginary cases*. New York: Garland, 2000.
* Kuhne U. *Die Methode des Gedankenexperiments*. Frankfurt/M: Suhrkamp, 2005.
* Shick T., Vaugn L. *Doing philosophy: an introduction through thought experiments*. New York: McGraw Hill, 2003. 
* Sorensen R.A. *Thought experiments''. Oxford UP, 1992. 

*
Сетунь

**Се́тунь** () — рака на захадзе Масквы і ў Маскоўскай вобласці, найбуйнейшы правы прыток ракі Масквы. Агульная даўжыня 38 км (у межах Масквы - каля 20 км). Плошча басейна - 190 км². Выдатак вады 1,33 м³/с. Адметнай асаблівасцю з'яўляецца тое, што рака, у адрозненне ад многіх іншых маскоўскіх рэк, працякае пераважна ў адкрытым рэчышчы і па захаванай даліне.

Вытокам ракі з'яўляецца сажалка каля вёскі Салар'ева Ленінскага раёна Маскоўскай вобласці (хоць існуе таксама версія, што выток размешчаны каля вёскі Румянцава Маскоўскай вобласці). Вусце - рака Масква ніжэй Беражкоўскага моста (раней ла вусця размяшчаўся Красналужскі мост), насупраць Новадзявочага манастыра.

Тэрыторыя, прылеглая да абодвух берагоў ракі ў межах Масквы (ад МКАДа да вусця) ўключана ў створаны ў 2003 годзе прыродны заказнік «Даліна ракі Сетунь» - самы вялікі прыродны заказнік, які знаходзіцца ў межах Масквы. Яго плошча складае 693,2 гектара.

Катэгорыя:Рэкі і каналы Масквы
Катэгорыя:Прытокі Масквы
Катэгорыя:Рэкі Маскоўскай вобласці
Яўза

**Я́ўза** () — малая рака ў Маскоўскай вобласці і ў Маскве, левы прыток ракі Масквы (самы буйны ў межах сталіцы). Даўжыня — 48 км. Працягласць ракі ў межах сталіцы складае 27,6 км. Вусце Яўзы знаходзіцца ў цэнтры г. Масквы, ля Вялікага Усцьінскага моста.

## Спасылкі 
* Рака Яўза у Дзяржаўным водным рэестры
* Пра Яўзу на сайце «Малыя рэкі Масквы»
 (файл метак KMZ для Google Earth)

Катэгорыя:Рэкі і каналы Масквы
Катэгорыя:Прытокі Масквы
Катэгорыя:Рэкі Маскоўскай вобласці
Андронікаў манастыр

**Андронікаў манастыр** (Спаса-Андронікаў, Свята-Андронікаў, Андронікаў Нерукатворнага Спаса) — былы мужчынскі манастыр на левым беразе р. Яўзы, каля адной з Паклонных гор. Заснаваны ў 1357 мітрапалітам Алексіем як мітрапаліцкі манастыр, названы ад імя першага Ігумена — Андроніка, вучня Сергія Раданежскага. У цяперашні час манастыр знаходзіцца ў межах Масквы на Андроньеўскай плошчы.

Спаскі сабор манастыра — самы старажытны з захаваных маскоўскіх храмаў ( ў Маскоўскім Крамлі захавалася толькі да ўзроўню хораў).

## Фатаграфіі 

Выява:Church of Saint Michael at Andronikov Monastery 02.jpg|Храм Архангела Міхаіла
Выява:Chapel of Dimitry Donskoy (Andronikov Monastery) 03.jpg|Капліца Дзмітрыя Данскога
Andronikov.jpg|Від манастыра ў 1883 г.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Спаса-Андронікаў манастыр на сайце Православие.Ru
* Цэнтральны музей старажытнарускай культуры і мастацтвы імя Андрэя Рублёва

Катэгорыя:Манастыры Масквы
Катэгорыя:Манастыры Рускай праваслаўнай царквы
Катэгорыя:Раннемаскоўскае дойлідства
Катэгорыя:З’явіліся ў 1357 годзе
Катэгорыя:Крэпасці Расіі
Катэгорыя:Андрэй Рублёў
Катэгорыя:Таганскі раён
Новы Арбат

**Вуліца Новы Арбат** (назва 25 кастрычніка 1994 г., у 1963—1994 гг. частка праспекта Калініна) — вуліца ў Цэнтральнай адміністрацыйнай акрузе горада Масквы на тэрыторыі раёна «Арбат». Праходзіць ад плошчы Арбацкія Вароты да плошчы Свабоднай Расіі, размешчаная паміж Арбатам і Паварской вуліцай. Нумарацыя дамоў вядзецца ад плошчы Арбацкія Вароты.

## Размяшчэнне 
Вуліца Новы Арбат пачынаецца ад плошчы Арбацкія Вароты і з’яўляецца працягам вуліцы Ваздзвіжанкі. Справа прымыкаюць: Паварская вуліца, Барысаглебскі і Новінскі завулкі і ля плошчы Свабоднай Расіі Канюшкаўская вуліца; справа — Арбацкі і Прамы завулкі.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* Новы Арбат. Сайт пра вуліцу. 
* Шпацыры па Маскве. Дэталі: Новы Арбат. (Падборка фатаграфій)

Катэгорыя:Арбат
GPS

thumb|Спадарожнік сістэмы GPS на арбіце
thumb|240px|Параўнанне арбіт розных навігацыйных сістэм
**GPS** ( — глабальная сістэма пазіцыянавання, чытаецца Джы Пі Эс) — спадарожнікавая сістэма навігацыі, якая забяспечвае вымярэнне адлегласці, часу і вызначае месцазнаходжанне. Дазваляе ў любым месцы Зямлі (не ўключаючы прыпалярныя вобласці), амаль пры любым надвор’і, а таксама ў касмічнай прасторы блізка ад планеты вызначыць месцазнаходжанне і хуткасць аб’ектаў. Сістэма распрацавана, рэалізавана і эксплуатуецца Міністэрствам абароны ЗША.

Асноўны прынцып выкарыстання сістэмы — вызначэнне месцазнаходжання шляхам вымярэння адлегласцяў да аб’екта ад пунктаў з вядомымі каардынатамі — спадарожнікаў. Адлегласць вылічаецца па часе затрымкі распаўсюджвання сігналу ад пасылкі яго спадарожнікам да прыёму антэнай GPS-прымальніка. Гэта значыць, для вызначэння трохмерных каардынат GPS-прымальніку трэба ведаць адлегласць да трох спадарожнікаў і час GPS сістэмы. Такім чынам, для вызначэння каардынат і вышыні прымача выкарыстоўваюцца сігналы як мінімум з чатырох спадарожнікаў.

## Прымяненне GPS 
Нягледзячы на тое, што першапачаткова GPS было створана для ваенных мэтаў, такая сістэма спадарожнікавай навігацыі шырока выкарыстоўваецца па ўсім свеце і ў грамадзянскіх мэтах:

* геадэзія: з дапамогай GPS вызначаюцца дакладныя каардынаты кропак і межы зямельных участкаў;
* картаграфія: GPS выкарыстоўваецца ў грамадзянскай і ваеннай картаграфіі;
* рух: з прымяненнем GPS ажыццяўляецца як марскі, так і дарожны рух;
* спадарожнікавы маніторынг транспарту: з дапамогай GPS вядзецца маніторынг за становішчам, хуткасцю аўтамабіляў, кантроль за іх рухам, узроўнем паліва, бяспекай;
* сотавая сувязь;
* тэктоніка, тэктоніка пліт: з дапамогай GPS вядуцца назіранні рухаў і ваганняў пліт;
* актыўны адпачынак: ёсць розныя гульні, дзе ўжываецца GPS, напрыклад, геакэшынг і іншыя;
* геатэгінг: інфармацыя, напрыклад фатаграфіі, «прывязваюцца» да каардынат дзякуючы ўбудаваным або знешнім GPS-прыёмнікам;
* бяспека: выкарыстоўваецца сістэма «свой-чужы», ажыццяўляецца ідэнтыфікацыя асобы.

## Гл. таксама 
* oDrive GPS-арыентаваная cістэма маніторынгу базавага метабалізму 
* Transit (першая спадарожнікавая навігацыйная сістэма, 1960-я-1996)
* Galileo (еўрапейская навігацыйная сістэма)
* ГЛОНАСС (расійская навігацыйная сістэма)
* Касмічная геадэзія
* Location-based service
* GPS-прымальнік
* GPS-навігатар

## Спасылкі 
; Афіцыйныя дакументы і спецыфікацыі
* Афіцыйны сайт урада ЗША і сістэмы GPS са статусам спадарожнікавай групоўкі 

; Тлумачэнні працы
* Глабальныя Навігацыйныя Спадарожнікавыя Сістэмы (GNSS). Як гэта працуе? , gps-club.ru
; Сумяшчальнасць з Gallileo і ГЛОНАСС

* [Сумесная заява па забеспячэнні ўзаемадапаўняльнасці і сумяшчальнасці Галілеа(https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%B0_%28%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B6%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%96%D1%81%D1%82%D1%8D%D0%BC%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%B3%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96%29) і GPS] 
; Рознае
* GPS знутры: апісанне NMEA пратаколу 
*  (выява метак KMZ для Google Earth)
* Першы беларускі вытворца сістэм GPS маніторынгу УП «Белтрансспутник»
Данскі манастыр

**Данскі манастыр** — стаўрапігіяльны (з 1 ліпеня 1745 года) мужчынскі манастыр Рускай Праваслаўнай Царквы, цяпер знаходзіцца ў межах горада Масквы; заснаваны ў 1591 годзе на месцы размяшчэння рускага гуляй-горада пасля адбіцця нападу крымскага хана Газы II Гірэя, які адступіў з вялікімі стратамі, што было расцэнена як цуд.

У гуляй-горадзе ў дні баёў дзейнічала паходная царква ў гонар прападобнага Сергія Раданежскага, у якой знаходзілася Данская ікона Божай Маці — па падання, тая самая абраз, якой прападобны Сергій благаславіў вялікага князя Дзімітрыя Іаанавіча на бітву, якая адбылася на свята Божага Нараджэння Найсвяцейшай Багародзіцы 8 верасня 1380 года на Куліковым полі, што паблізу Дона на Непрадве.

## Спасылкі 
* Віртуальны тур па Данскім манастыры
* Данскі мужчынскі манастыр, афіцыйны сайт

Катэгорыя:Манастыры Масквы
Катэгорыя:Могілкі Масквы
Катэгорыя:Праваслаўныя манастыры
Катэгорыя:Руская архітэктура XVI стагоддзя
Катэгорыя:Руская архітэктура XVII стагоддзя
Катэгорыя:Маскоўскае барока
Катэгорыя:Крэпасці Расіі
Новадзявочы манастыр

**Новадзявочы манастыр** (Новадзявочы Багародзіца-Смаленскі манастыр) () — праваслаўны жаночы манастыр Рускай Праваслаўнай Царквы ў Маскве, недалёка ад аднайменнай плошчы. Новадзявочы манастыр быў заснаваны вялікім князем Васілём III у 1524 годзе — у гонар Смаленскай іконы Божай Маці «Адзігітрыя» — галоўнай святыні Смаленска, у падзяку за авалоданне Смаленскам у 1514 годзе.

Манастыр размешчаны на Дзявочым полі ў лукавіне Масквы-ракі, каля Лужнікоў, у самым канцы гістарычнай Прэчысценкі (у цяперашні час Вялікай Пірагоўскай вуліцы). З’яўляецца адначасова дзеючым манастыром і філіялам Дзяржаўнага гістарычнага музея. З 2010 года — царкоўны музей Маскоўскай епархіі РПЦ.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Новадзявочы манастыр На сайце www.hramy.ru

Катэгорыя:Манастыры Масквы
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Расіі
Катэгорыя:Манастыры Рускай праваслаўнай царквы
Катэгорыя:Руская архітэктура XVI стагоддзя
Катэгорыя:Руская архітэктура XVII стагоддзя
Катэгорыя:Маскоўскае барока
Катэгорыя:Крэпасці Расіі
Канал імя Масквы

**Канал імя Масквы** (КіМ, да 1947 года — Канал Масква — Волга імя І. В. Сталіна) — канал, які злучае раку Маскву з Волгай.

## Геаграфія 
Размешчаны ў Маскоўскай і Цвярской абласцях Расіі, часткова працякае па горадзе Маскве. Даўжыня — 128 км. Шырыня канала па паверхні — 85 м, па дне — 45 м, глыбіня — 5,5 м. Забяспечвае Маскву прыкладна паловай усёй пітной вады.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Каналы Расіі
Катэгорыя:Будоўлі ГУЛАГа
Катэгорыя:Транспарт Маскоўскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі і каналы Масквы
Катэгорыя:Хімкі

Катэгорыя:З’явіліся ў 1937 годзе
Катэгорыя:1937 год у Маскве
Жалезнадарожны (Балашыха)

**Жалезнадарожны** () — мікрараён горада Балашыхі Маскоўскай вобласці Расіі. Да 2015 года самастойны горад і муніцыпальнае ўтварэнне са статусам гарадской акругі.

Статус горада меў з 1952 года, з 1960 года — горад абласнога падпарадкавання.

Чыгуначная станцыя на лініі Масква — Ніжні Ноўгарад, за 10 км на ўсход ад Масквы (адлегласць ад МКАД да чыгуначнай станцыі Жалезнадарожная, якая лічыцца цэнтрам мікрараёна).

Плошча складае 2 555,1 гектараў. Вядзецца актыўнае жыллёвае будаўніцтва. Паселішча працягнуўся з захаду на ўсход на 7 км, калі ўлічваць аддалены жылы раён Купаўна — на 13 км.

У 2004 годзе горад Жалезнадарожны ўключаны ў склад Балашыхі. У 2015 годзе статус горада скасаваны.

У 2015 годзе ў складзе мікрараёна Жалезнадарожны зацверджана 8 жылых раёнаў — Жалезнадарожны (цэнтральная частка скасаванага горад), Керамік, Купаўна, Кучына, Ольгіна, Паўліна, Новае Паўліна і Савіна.

## Насельніцтва 
## Галерэя 

File:Zheldor-station02.jpg|Чыгуначны вакзал
File:Железнодорожный Июль 2014.JPG|Жылы раён Савіна

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Маскоўскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1861 годзе
Панамскі заліў

thumb|300px|Панамскі заліў з бухтамі.
**Панамскі заліў** () — заліў Ціхага акіяна ля берагоў Панамы (Цэнтральная Амерыка). Уваходзіць у бераг Панамскага перашыйку на 140 км. Шырыня каля ўваходу 185 км, найбольшая шырыня каля 250 км. Глыбіня да 100 м, плошча 2400 кв. км. Буйныя бухты Парыта (на захадзе), Сан-Мігель (на ўсходзе) і Панамская бухта (на поўначы). Прылівы паўсуткавыя, вышыня да 6,4 м. У паўночна-ўсходняй частцы заліва размешчаны Жамчужныя астравы, архіпелаг якіх складаецца з больш чым 200 астравоў.

На паўночным беразе Панамскага заліва пачынаецца Панамскі канал, пры ўваходзе ў які размешчаны горад Панама і порт Бальбоа. Канал злучае Панамскі заліў з Карыбскім морам і Атлантычным акіянам.

Катэгорыя:Залівы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Залівы Панамы
Арбат

**Вуліца Арбат** — вуліца ў Цэнтральнай адміністрацыйнай акрузе горада Масквы (раён «Арбат»). Праходзіць ад плошчы Арбацкія вароты да Смаленскай плошчы, ляжыць паміж вуліцай Прачысценка і вуліцай Новы Арбат. Нумарацыя дамоў вядзецца ад плошчы Арбацкія вароты.

## Паходжанне назвы 
Сваю назву вуліца атрымала па назве мясцовасці — Арбат, якая ляжала на захад ад Крамля.

Назва Арбат упершыню згадваецца ў 1475 годзе: «пагарэў зусім на Арбаце Нікіфар Басянкоў».

Адназначнага вываду аб паходжанні гэтага тапоніма да гэтага часу не існуе. Найбольшае распаўсюджванне атрымала гіпотэза, згодна з якой назва Арбат паходзіць ад арабскага слова «arbad», якое з’яўляецца множным лікам ад «rabad» — «прыгарад», «прадмесце», якое замацавалася за гэтым блізкім прадмесцем Масквы яшчэ ў перыяд яе залежнасці ад улады ардынскіх ханаў.

## Памятныя мясціны 
* Мемарыяльная кватэра Пушкіна на Арбаце
* Дзяржаўны акадэмічны тэатр імя Яўгена Вахтангава

## Спасылкі 
* Тэкст экскурсіі «Арбат» 
* Карты Яндэкс — Арбат
* Арбат на www.mom.ru
* Арбат і наваколлі фатаграфіі, водгук
* Знікненне Арбата Пра знішчэнне арбацкіх завулкаў у 1962 г.

Катэгорыя:Пешаходныя вуліцы
Панамскі перашыек

thumb|right|250px|Спадарожнікавы здымак
**Панамскі перашыек** () — перашыек, які злучае Цэнтральную і Паўднёвую Амерыку. З поўначы ён абмываецца Карыбскім морам, з поўдня — Ціхім акіянам. Панамскі перашыек утварыўся ў пліяцэне, каля трох мільёнаў гадоў таму. Пасля яго ўтварэння адбылося ўзаемапранікненне фаўны і флоры абодвух мацерыкоў, істотна змяніла ранейшае становішча.

Панамскі перашыек адносіцца да дзяржавы Панама. З-за падыходных геаграфічных умоў там быў пабудаваны Панамскі канал, які выкарыстоўваецца для суднаходнага злучэння паміж Атлантычным і Ціхім акіянам. Канал даўжынёй 81,6 км, які скарачае марское падарожжа ад усходняга да заходняга ўзбярэжжа ЗША больш чым удвая, быў пабудаваны паміж 1906 і 1914 гадамі.

Катэгорыя:Перашыйкі
Катэгорыя:Геаграфія Панамы