open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Волава

**Волава** () **Sn** — хімічны элемент IV групы перыядычнай сістэмы; атамны нумар 50. Серабрыста-белы метал.

## Прыродныя крыніцы 
Па распаўсюджанасці ў зямной кары займае 47-е месца. У самародным стане практычна не сустракаецца, знаходзяць волава пераважна ў выглядзе мінералаў касітэрыта і станіна. Галоўныя пастаўшчыкі волава на сусветны рынак — Балівія, Інданезія, Малайзія, Расія, Казахстан, Нігерыя.

## Прымяненне 
Каля паловы ўсяго здабываемага волава ідзе на выраб белай бляхі (ліставое жалеза, пакрытае волавам), з якой вырабляюць бляшанкі. Чыстае волава прымяняюць у электрычных кандэнсатарах.

Існуюць шматлікія сплавы волава: з меддзю — бронза, з вісмутам, кадміем — шматлікія прыпоі, з меддзю і сурмой — бабіты (сплавы для падшыпнікаў).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Волава на Webelements

Катэгорыя:Хімічныя элементы
Катэгорыя:Металы
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Лёгкія металы
Гадаліній

**Гадаліній** () **Gd** — хімічны элемент III групы перыядычнай сістэмы; атамны нумар 64. Адносіцца да лантаноідаў. Названы ў гонар фінскага фізіка Ю. Гадаліна.

Метал срабрыста-белага колеру. Атамная маса 157,25. Шчыльнасць 7890 кг/м³, тэмпература плаўлення 1312&nbsp;°C.

## Прымяненне 
* У ядзернай тэхніцы выкарыстоўваецца ў якасці паглынальніка цеплавых нейтронаў.
* Выкарыстоўваецца для атрымання люмінафорных і лазерных матэрыялаў.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Хімічныя элементы
Бітва пад Рудавай (1370)

**Бітва пад Рудавай** (18 лютага 1370) — бітва паміж войскамі Тэўтонскага ордэна і Вялікага княства Літоўскага паблізу замка Рудаў (; цэнтр воласці Рудава ў Самбіі, цяпер пасёлак Мельнікаў Калінінградская вобл.) за 18 км на поўнач ад Кёнігсберга.

Вялікалітоўскае войска на чале з Альгердам і Ягайлам выйшла ў паход з Жамойці, перайшло па лёдзе Куршскі заліў і падышло да замка Рудаў. Тым часам, другая частка войска на чале з Кейстутам і Вітаўтам уварвалася ў Прусію з усходу каля Рагніта (цяпер Неман), спустошыла ваколіцы Інстэрбурга (цяпер Чарняхоўск). Мэтай было злучэнне абедзвюх частак каля Рудаў і далейшы паход на Кёнігсберг. Злучыўшыся, вялікалітоўскае войска з русінаў, літоўцаў, жамойтаў і татараў, авалодала Рудаў (17 лютага, нядзеля).

Наступным днём да Рудаў ад Кёнігсберга, праз Лохштэдт, падышла армія Тэўтонскага ордэна, у складзе з гарадскім апалчэннем Кёнігберга і зямельнымі апалчэннямі некаторых частак Прусіі, на чале з вялікім магістрам Вінрыхам фон Кніпродэ і вялікім маршалам Хенінгам фон Шындэкопф, бо немцам ад палонных (2 лютага) быў вядомы план нападу Альгерда і яшчэ да яго падыходу яны сцягвалі свае сілы да Кёнігсберга.

Бітва адбылася на полі паміж вёскамі Трансаў (пасёлак Озерава) і Мюльзен (пасёлак Халмы) паўночней Рудаў. Паводле ордэнскіх хронік, ужо на пачатку бою немцы рассеклі вялікалітоўскае войска на дзве часткі — частка Кейстута неўзабаве адступіла, а частка Альгерда ўмацавалася ў лесе і пэўны час адбівалася, пасля таксама адступіла. Бітва скончылася перамогай Ордэна, трэцяй на працягу 60 гадоў (гл.: бітва пад Ваплаўкен, 1311, бітва на Стрэве, 1348), вялікалітоўскае войска страціла па розных звестках ад 1000 да 5500 чалавек, у асноўным русінаў. Страты былі і пасля бітвы, асобна адзначана, што тады замерз знатны *Wezewilte*. Нямецкі бок таксама панёс цяжкія страты ад 126. Паводле Тэадора Нарбута, абодва бакі панеслі вялікія страты і літвіны, калі і не перамаглі ў бітве, то мелі з яе немалую карысць, бо забілі шмат крыжацкіх военачальнікаў і ўзялі багатую здабычу.

Адно з кёнігсбергскіх гарадскіх паданняў кажа пра вялікую ролю ў перамозе простага кнайпхофскага шаўца Ганса Загана. Калі літвіны амаль ўжо перамаглі, немцы адступалі і ўпала вялікая ордэнская харугва, Ганс падхапіў яе і кінуўся наперад, чым натхніў рыцараў. Асабістую мужнасць у бітве праявілі маладыя Ягайла і Вітаўт. У гонар перамогі вялікі магістр Вінрых фон Кніпродэ заклаў касцёл, на памяць Хенінга фон Шындэкопфа каля Рудаў была пастаўлена стэла, абноўленая ў 1870 года і існавалая да нядаўняга часу.

## Літаратура 
* Theodor Hirsch, Max Toeppen, Ernst Strehlke: Scriptores rerum Prussicarum. Die Geschichtsquellen der preußischen Vorzeit bis zum Untergang der Ordensherrschaft. Band 3.
* *Сагановіч Г.* Беларусь і Нямецкі ордэн (да Крэўскай уніі) // З глыбі вякоў. Наш край. Вып. 2. — Мн., 2002. ISBN 985-08-0515-3. — С. 129.

Катэгорыя:Бітвы Тэўтонскага ордэна XIV стагоддзя
Катэгорыя:Бітвы Вялікага Княства Літоўскага XIV стагоддзя
Катэгорыя:Люты 1370 года
Катэгорыя:1370 год у Еўропе
Катэгорыя:Бітвы ў Расіі
Галій

**Галій** () **Ga** — хімічны элемент III групы перыядычнай сістэмы; атамны нумар 31. Серабрыста-белы метал.

## Прыродныя крыніцы 
Шырока распаўсюджаны ў зямной кары, але вельмі рассеяны. Адзіны мінерал — галіт, невялікія запасы ў Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга (былы Заір).

## Выкарыстанне 
Выкарыстоўваецца ў якасці тэрмаметрычнай вадкасці для вымярэння тэмператур да 1000 °С. Як і вісмут выкарыстоўваецца ў ядзерных рэактарах у якасці цепланасіцеля. Паўправадніковы матэрыял арсенід галію (GaAs) выкарыстоўваецца ў вытворчасці паўправадніковых лазераў, дыёдаў Гана, тунэльных дыёдаў і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Хімічныя элементы
Катэгорыя:Металы
Гафній

**Гафній** () **Hf** — хімічны элемент IV групы перыядычнай сістэмы; атамны нумар 72. Серабрыста-белы метал.

## Прыродныя крыніцы 
Належыць да ліку рассеяных у прыродзе элементаў; уласных мінералаў не мае, заўсёды сустракаецца разам з цырконіем, які распаўсюджаны намнога больш.

## Прымяненне 
Газапаглынальнік у вакуумных прыборах. Уваходзіць у склад рэгуляцыйных стрыжняў атамных рэактараў (паглынае нейтроны).

Катэгорыя:Хімічныя элементы
Катэгорыя:Металы
Бітва на Стрэве (1348)

**Бітва на Стрэве** 2 лютага 1348 года — баявое сутыкненне паміж войскамі Тэўтонскага ордэна і Вялікага Княства Літоўскага на рацэ Стрэве паблізу Коўна.

Ордэнскае войска складалася ў асноўным з сілаў яго прускай часткі, таксама былі крыжаносцы-госці — англійскія і французскія рыцары. Вялікалітоўскае войска пад камандаваннем вялікіх князёў Альгерда і Кейстута складалася, апроч уласна літоўцаў, з атрадаў Уладзіміра-Валынскага, Берасця, Віцебска, Смаленска і Полацка.

Перад бітвай ордэнскае войска на працягу тыдня спусташала землі літоўскага Панямоння. Вялікалітоўскае войска шукала і перастрэла немцаў, ініцыятыва пачатку бітвы належала яго камандуючаму — вялікаму князю Альгерду.

Вялікалітоўскія войскі пацярпелі паразу. Нямецкія храністы, відавочна, перабольшвалі яе маштаб, падаючы лічбы страт з ордэнскага боку — 8 братоў-рыцараў і 42 ваяры, а з боку літвінаў — «тысячы», але пэўна параза была вельмі цяжкай. Сярод загінулых адзначаны полацкі князь Нарымонт, брат Альгерда і Кейстута. У падзяку за перамогу ў Кёнігсбергу пабудаваны касцёл Дзевы Марыі, патронкі Ордэна.

## Літаратура 
* 
* *Сагановіч Г.* Беларусь і Нямецкі ордэн (да Крэўскай уніі) // З глыбі вякоў. Наш край. Вып. 2. — Мн., 2002. -- ISBN 985-08-0515-3. -- С. 127.

Катэгорыя:Бітвы Тэўтонскага ордэна XIV стагоддзя
Катэгорыя:Бітвы Вялікага Княства Літоўскага XIV стагоддзя
Катэгорыя:1348 год у Еўропе
Катэгорыя:Люты 1348 года
Катэгорыя:Падзеі 2 лютага
Вялікія маршалы Тэўтонскага ордэна

* Генрых Вальпат фон Басенгайм (*Heinrich*) (узг. 1208)
* Людвіг фон Хорфлеговэ (*Ludwig von Horflegowe*) (узг. 1215)
* Дытрых фон Бернхайм (1228-1244)
** Гюнтэр (*Guenther*) (1228-1230)
** Гірард фон Маўберге (*Girard von Mauberge*) (узг. 1239)
** Герхард фон Мальберг (*Gerhard von Malberg*) (узг. 1240)
** Гуарнерый фон Мерэберк (*Guarnerius von Mereberc*) 
** Альмерых фон Вірцэбург (*Almerich von Wirceburg*) (1244)
* Генрых Ботэль (1244-1260).
* Генрых фон Плоцке (*Heinrich von Plotzke*) (1312-1320) 
* Дытрых фон Альтэнбург (*Dietrich von Altenburg*) (1331-1335)
* Генрых Дусмер (*Heinrich Dusmer*) (1335-1339)
* Хака (*Hako*) (1339-1342) 
* Вінрых фон Кніпроде (*Winrich von Kniprode*) (1342-1346)
* Зігфрыд фон Дахенфельт (*Siegfried von Dahenfelt*) (1347-1359)
* Хенінг фон Шындэкопф (*Henning Schindekopf*) (1359-1370)
* Рудзігер фон Эльнер (*Ruediger von Elner*) (1370-1374)
* Готфрыд фон Ліндэн (*Gottfried von Linden*) (1374-1379)
* Куна фон Хатэнштэйн (*Kuno von Hattenstein*) (1379-1382)
* Конрад фон Валенрод (*Konrad von Wallenrode*) (1382-1387)
* Энгельхард Рабе (*Engelhard Rabe*) (1387-1392) 
* Вернер фон Тэтынген (*Werner von Tettingen*) (1392-1404)
* Ульрых фон Юнгінген (*Ulrich von Jungingen*)  (1404-1407)
* Фрыдрых фон Валенрод (*Friedrich von Wallenrode*) (1407—1410)

Катэгорыя:Тэўтонскі ордэн
Германій

**Германій ** () **Ge** — хімічны элемент IV групы перыядычнай сістэмы; атамны нумар 32. 

Шчыльнасць 5,327 г/см³. Тэмпература плаўлення 936 °С. Цвёрдасць 6 адзінак па шкале Моаса.

## Прыродныя крыніцы 
Па распаўсюджанасці ў прыродзе займае 53-е месца. Уласных мінералаў у яго няшмат, радовішчы бедныя, прамысловага значэння не маюць.

## Выкарыстанне 
Паўправадніковая электроніка, інфрачырвоныя дэтэктары, высокадакладныя тэрмометры.

## Літаратура 
* 
Катэгорыя:Хімічныя элементы
Катэгорыя:Паўметалы
Дыспрозій

**Дыспро́зій** () **Dy** — хімічны элемент III групы перыядычнай сістэмы; атамны нумар 66, атамная маса 162,5. Адносіцца да лантаноідаў. У прыродзе існуюць 7 стабільных ізатопаў з масавымі лікамі 156, 168, 160—164. Адкрыты ў 1886 годзе французскім хімікам П. Э. Лекокам дэ Буабарданам.

Мяккі серабрыста белы метал. Акісляецца на паветры.

## Прымяненне 
Спецыяльныя сплавы, якія валодаюць магнітнымі ўласцівасцямі пры вельмі нізкіх тэмпературах.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Хімічныя элементы
Еўропій

**Еўропій** () **Eu** — хімічны элемент III групы перыядычнай сістэмы; атамны нумар 63. Адносіцца да лантаноідаў. Адкрыты ў 1901 годзе французскім хімікам Э. Дэмарсэ. Серабрыста-белы метал.

## Выкарыстанне 
Выкарыстоўваюць як паглынальнік нейтронаў у ядзернай тэхніцы, актыватар  люмінафораў у каляровым тэлебачанні.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6)

Катэгорыя:Хімічныя элементы
Катэгорыя:Лантаноіды
Жалеза

**Жалеза** () **Fe** — хімічны элемент VIII групы перыядычнай сістэмы; атамны нумар 26. Бліскучы серабрыста-белы метал.

## Прыродныя крыніцы 
Адзін з найбольш распаўсюджаных у прыродзе элементаў — па ўтрыманню ў зямной кары (4,65% па масе) саступае толькі кіслароду, крэмнію і алюмінію. Мільярды тон жалеза па ўсім свеце сканцэнтраваныя ў выглядзе радовішчаў, прыдатных для прамысловай распрацоўкі. Найбольшыя запасы руд жалеза — у былым СССР: Расіі, Украіне, Казахстане; а таксама ў ЗША, КНР, Індыі, Аўстраліі, Канадзе, Бразіліі, ФРГ, Францыі, Іспаніі і інш.

## Прымяненне 
Выкарыстоўваецца пераважна для атрымання разнастайных сплаваў, важнейшыя з якіх — сталь і чыгун. Гл. таксама: чорныя металы.

Катэгорыя:Хімічныя элементы
Катэгорыя:Металы
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Лейб-гвардыі конна-грэнадзерскі полк

**Лейб-гвардыі Конна-грэнадзерскі полк** (*Лейб-гвардыі Конна-Грэнадзерскі Яго Імператарскай Высокасці Вялікага Князя Наследніка Цэсарэвіча Аляксея Нікалаевіча полк*) — полк у складзе расійскай імператарскай арміі.

У 1803 годзе быў створаны Адэскі ўланскі полк, які праз некалькі месяцаў быў перайменаваны ва ўланскі Яго Імператарскай Вялікасці Цэсарэвіча Канстанціна Паўлавіча полк. У 1809 годзе з яго 2-га батальёна і паловы запаснога эскадрона быў створаны лейб-гвардыі Драгунскі полк (а з іншай часткі — лейб-гвардыі Уланскі полк). У 1831 годзе за выдатную храбрасць і баявыя дасягненні пры падаўленні польскага паўстання был перайменаваны ў лейб-гвардыі Конна-грэнадзерскі полк. У 1910 годзе таксама за гэта шэфам палка прызначаны спадчыннік трона Аляксей Мікалаевіч. Расфарміраваны ў 1918 годзе.

Падчас Першай сусветнай вайны ўдзельнічаў ва Усходне-Прускай, Лодзінскай, Ковельскай аперацыях, у баявых дзеяннях у Літве і Заходняй Беларусі. У 1917 годзе ўдзельнічаў у абарончых баях на рацэ Стаход.

Тры афіцэры палка былі ўзнагароджаны ордэнам Святога Георгія: Чычэрын Пётр Аляксандравіч (3-я ступень), Брылевіч Уладзімір Іванавіч (пасм.) і Генішта Барыс Уладзіміравіч (4-я ступень).

## Спасылкі 
* Марш конна-грэнадзерскага палка 

Катэгорыя:Гвардзейскія палкі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Грэнадзёрскія палкі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Кавалерыйскія палкі Расійскай імперыі
Гольмій

**Гольмій** () **Ho** — хімічны элемент III групы перыядычнай сістэмы; атамны нумар 67. Адносіцца да лантаноідаў.

## Прымяненне 
Атрыманне люмінафорных матэрыялаў.

Катэгорыя:Хімічныя элементы
Барань

**Бара́нь**.

## Насельніцтва 

* **XX стагоддзе**: 1967 — 9,7 тыс. чал.; 1990 — 13,5 тыс. чал.; 1991 — 14,1 тыс. чал.; 1995 — 14,4 тыс. чал.
* **XXI стагоддзе**: 2006 — 12,1 тыс. чал.; 2008 — 12,0 тыс. чал.; 2016 — 11&nbsp;343 чал..

Насельніцтва пражывае кампактна.

## Эканоміка 
Аснову эканомікі горада складаюць прадпрыемствы машынабудавання, лёгкай і харчовай прамысловасці. Горадаўтвараючае прадпрыемства — ААТ «Тэхніка сувязі» (раней — фірма «Лёс»). Шмат незанятых вытворчых плошчаў. Санаторый-прафілакторый «Лес».

## Культура 
У горадзе 3 школы.

## Славутасці 
* Бараньская Спаса-Праабражэнская царква (арыгінал перавезены ў музей у 1989 годзе, новая пабудавана ў 1993 годзе).
* Механічны завод
* Багадзельня (1905)

## Вядомыя асобы 
* Аляксандр Сяргеевіч Арцюшкевіч (нар. 1947) — беларускі вучоны. Доктар медыцынскіх навук (1996), прафесар.
* Артур Іосіфавіч Бязлюдаў (1934—1986) — дзяржаўны дзеяч БССР.
* Міхаіл Пятровіч Канцавой (нар. 1949) — беларускі мастак.
* Уладзімір Іванавіч Корбан (1910—1971) — беларускі пісьменнік.
* Генадзій Іванавіч Міхасёў (нар. 1957) — беларускі спецыяліст у галіне механікі дэфармуемага цвёрдага цела. Доктар фізіка-матэматычных навук (1998), прафесар (2005).
* Мікалай Сцяпанавіч Палянкоў (1921—2005) — беларускі мастак.

## Гл. таксама 
* Гарады Віцебскай вобласці
* Гарады Беларусі
* Спіс вуліц Барані

## Зноскі 
## Літаратура 
* *Бравер, Я. Л*. Барань // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі. — 1979. — № 4.
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Iнфармацыйна-забаўляльны партал «УБарані» 
* Старонка школы № 18 г. Барань
* Надвор’е ў горадзе Барань


Катэгорыя:Мястэчкі Віцебскага ваяводства
Гімн Расійскай імперыі

Дзяржаўным гімнам Расійскай імперыі — **Божа, Цара беражы** (рус. *Боже, Царя храни*) — першы варыянт напісаны ў 1815 годзе Васілём Андрэевічам Жукоўскім на музыку англійскага гімну *God, Save the King*:

У 1833 годзе гімн зменены, музыку новага варыянта напісаў Аляксей Фёдаравіч Львоў, словы — зноў Жукоўскі:

 Боже, Царя храни!
 Славному долги дни
 Дай на земли!
 Гордых смирителю,
 Слабых хранителю,
 Всех утешителю —
 Все ниспошли!
 Боже, Царя храни!
 Сильный, Державный,
 Царствуй на славу, на славу нам!
 Царствуй на страх врагам,
 Царь православный!
 Боже, Царя храни!

Другі варыянт гімну захаваўся да канца існавання Расійскай імперыі. Ён быў першай страфой верша Жукоўскага «Малітва рускага народа», які часам памылкова цалкам прымаюць за гімн.

## Гл. таксама 
* Гром победы, раздавайся!

## Спасылкі 
* Гімн Расійскай імперыі ў выкананні хору «Валаам»
* Божа, цара беражы інструментальная версія 

Расійская імперыя
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Песні на рускай мове
Катэгорыя:Песні Расіі
Драгічын

**Драгі́чын**. Праз Давячоравічы праходзіла дарога з Брэста на Валынь.

З XVI ст. як частка Пінскага староства ва ўладанні каралевы Боны Сфорцы. У 1552 годзе згадваецца Давячораўскае войтаўства. Паводле адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы (1565—1566) у складзе Пінскага павета Берасцейскага ваяводства. У пачатку XVII ст. Давячоравічамі валодаў Леў Сапега, які ў 1619 годзе перадаў сяло Нявельскім. Нявельскія ў 1623 годзе заснавалі царкву Прачыстай Багародзіцы і атрымалі для сяла статус мястэчка. У 1655 годзе паселішча ўпершыню згадваецца як **Драгічын** (пазней сустракаецца і форма **Дарагічын**. 10 лістапада 1967 года Драгічын атрымаў статус горада.

Файл:Darahičyn, Pinskaja. Дарагічын, Пінская (1916) (4).jpg|Галоўная вуліца
Файл:Darahičyn, Kaścielnaja. Дарагічын, Касьцельная (S. Bochnig, 1929).jpg|Касцёл
Файл:Darahičyn, Kaścielnaja. Дарагічын, Касьцельная (1928-39).jpg|Касцёл, галоўны фасад
Файл:Darahičyn, Kaplica. Дарагічын, Капліца (1915).jpg|Капліца

## Экалогія 
Пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС Драгічын апынуўся ў спісе небяспечных раёнаў з павялічаным радыеактыўным фонам. Сёння пляма радыеактыўнага забруджання цягнецца Драгічынскім раёнам трыма кроплямі з поўдня на поўнач. Пачынаецца яна з 5—7 кіламетровай палосы ў Радаставе, звужаецца каля Дняпроўска-Бужанскага канала, зноў пашыраецца каля Палескай чыгункі і потым клінам ідзе ў Белаазёрска-Бярозаўскім кірунку.
* Ганна Мікалаеўна Кісліцына (нар. 1967) — беларускі крытык, літаратуразнавец.
* Леанід Уладзіміравіч Сіліч (нар. 1954) — беларускі архітэктар.
* Сяргей Уладзіміравіч Калішэвіч (1903—1971) — вучоны ў галіне анатоміі і фізіялогіі раслін.

Непадалёк ад Драгічына, у маёнтку Людвінова, некалькі гадоў жыла пісьменніца Эліза Ажэшка.

У Драгічыне пахаваны балгарскі грамадска-палітычны дзеяч Тодар Мінкаў (1830—1906).

## Гл. таксама 
* Гарады Брэсцкай вобласці
* Гарады Беларусі

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* м. Драгічын на Radzima.org
* м. Драгічын на Globustut.by


Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі
Іванава

**Іва́нава**

### Савецкі перыяд 
11 сакавіка 1971 года Іванава атрымала статус горада. 

### Сучаснасць 
У 1997 адбылося ўрачыстае адкрыццё помніка мастаку і кампазітару Напалеону Ордзе, ураджэнцу в. Варацэвічы. 11 сакавіка 2011 адбылося афіцыйнае зацвярджэнне гарадскіх сцяга і герба.

## Медыцына 
Медыцынскія паслугі аказвае гарадская паліклініка.

## Турыстычная інфармацыя 
Праз места праходзіць турыстычны маршрут «Россып талентаў палескіх». Працуе Іванаўскі музей гісторыі ўтварэння раёна. Спыніцца можна ў гасцініцы «Пад ліпамі».

У Іванаве дзейнічае адзіная ў Беларусі школа бондарства.

### Славутасці 
* Касцёл Узвышэння Святога Крыжа (1848)
* Помнік ураджэнцу Іванаўскіх ваколіц беларускаму і польскаму мастаку і кампазітару Напалеону Ордзе (1807—1883)
* Царква Пакрова Прасвятой Багародзіцы (1901)

### Страчаная спадчына 
* Капліца Святога Андрэя Баболі
* Касцёл Узвышэння Святога Крыжа (XVIII ст.)

Выява:Catholic church of Feast of the Cross.JPG|Касцёл Узвышэння Св. Крыжа
Выява:Church of Intercession of the Theotokos.JPG|Царква Пакрова Прасв. Багародзіцы
Выява:Monument of Napoleon Orda in Ivanava.JPG|Помнік Напалеону Орду
Выява:Monument of Lenin in Ivanova.JPG|Помнік Леніну
At the entrance to the town בכניסה לעיירה.jpg

## Вядомыя асобы 
* Аляксандр Еўтуховіч (нар. 2001) — беларускі футбаліст, нападнік.

## Гл. таксама 
* Лабары
* Гарады Брэсцкай вобласці
* Гарады Беларусі

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Іванава вачыма турыста 


Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі
Катэгорыя:Мястэчкі Берасцейскага ваяводства
Бяроза (горад)

**Бяро́за**.

У часы нямецкай акупацыі тут існавала яўрэйскае гета. Нацысты ў створаным імі лагеры смерці загубілі 7 тыс. чалавек. Дзейнічала патрыятычнае падполле. Жыхары Бярозы рознымі спосабамі дапамагалі падпольным і партызанскім рухам раёна. Так, кладаўшчыкі базы «Нарыхтзбожжа», размешчанай у раёне чыгуначнай станцыі Бяроза-Картузская, М. М. Галенка і П. М. Жабрун, недагружаючы вагоны са збожжам, здолелі сэканоміць у 1943 годзе і перадаць партызанскім атрадам імя Дзімітрава і М. Ф. Гастэлы больш за 50 тон збожжа.

У 1995 годзе каля горада беларускія сілы супрацьпаветранай абароны збілі паветраны шар з двума амерыканскімі аэранаўтамі — удзельнікамі міжнароднай авіярэгаты.

## Насельніцтва 

ImageSize = width:auto height:170 barincrement:29
PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:40000
ScaleMajor = unit:year increment:10000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:2000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:15
  bar:1833 from:0 till:1200 
  bar:1878 from:0 till:2507 
  bar:1897 from:0 till:6200
  bar:1931 from:0 till:4500
  bar:1940 from:0 till:4500
  bar:1959 from:0 till:5600
  bar:1968 from:0 till:7500
  bar:1995 from:0 till:31000
  bar:2006 from:0 till:29500
  bar:2009 from:0 till:29357
  bar:2017 from:0 till:29451
TextData=
  fontsize:10px pos:(20,195)
  text:

* **XIX стагоддзе**: 1830 — 584 муж., з іх шляхты 6, духоўнага саслоўя 28, мяшчан-іўдзеяў 161, мяшчан-хрысціян і сялян 389.

## Вядомыя асобы 
* Мікалай Аляксандравіч Дубоўскі (1933—2013) — беларускі пісьменнік, празаік. Нарадзіўся ў в. Самойлавічы, якая ўвайшла ў межы Бярозы.
* Кадзя Маладоўская (1894—1975) — яўрэйская пісьменніца, паэтка, драматург, літаратурны крытык.
* Сцяпан Купрыянавіч Мадалінскі (1927—1979) — Герой Сацыялістычнай Працы. Нарадзіўся ў в. Самойлавічы, якая ўвайшла ў межы Бярозы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Бяроза — здымкі на Radzima.org
* http://berezakartuska.livejournal.com/ — блог Бярозы ў ЖЖ


Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі
Катэгорыя:Мястэчкі Берасцейскага ваяводства
Маларыта

**Малары́та**.

## Гісторыя 
Упершыню згадваецца пад 1566 годам як велікакняжацкая вёска **Малая Рыта** ў складзе Берасцейскага староства. У 1768—1790 гадах у вёсцы дзейнічалі металургічная мануфактура і медны завод.

З 1795 года пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай Маларыта ўвайшла ў склад Расійскай імперыі.

З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі.

З 1939 года ў БССР.

Маларыта была захоплена нямецкімі войскамі 22 чэрвеня 1941 года, акупацыя доўжылася да 20 ліпеня 1944 года. Увосень 1941 года немцы, рэалізуючы гітлераўскую праграму знішчэння яўрэяў, сагналі яўрэяў Маларыты і прылеглых вёсак у гета. У пасёлку былі забітыя каля 3000 чалавек, з якіх яўрэяў — каля 2800, у іх ліку жыхары як мястэчка, так і раёна.

З 1970 года горад.

## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Прадпрыемствы харчовай прамысловасці. ЗАТ «КварцМелПром».

## Культура 
Штогод у горадзе праводзіцца Маларыцкі міжнародны марафон. Дзейнічае Маларыцкі раённы цэнтр народнай творчасці.

## Адукацыя 
Сістэма адукацыі прадстаўлена 2 сярэднімі школамі, 1 гімназіяй, 5 дзіцячымі садамі, адной школай-садам.

## Рэлігія 
У цэнтры горада, каля рэчкі Рыта, стаіць Свята-Мікалаеўская царква, будаўніцтва якой адносіцца да канца XIX стагоддзя. На вуліцы Піянерскай знаходзіцца каталіцкі касцёл.

## СМІ 
* Маларыцкая раённая газета «Голас часу».

## Славутасці 
* Свята-Мікалаеўская царква (XIX стагоддзе), вул. Чырвонаармейская — 
* Брацкая магіла (1944), вул. Савецкая, у скверы — 
* Брацкая магіла (1946—1950), на старых могілках — 
* Брацкая магіла танкістаў (1939), на могілках — 
* Магіла ахвяр фашызму (1941—1944), на могілках — 

## Вядомыя асобы 
* Барыс Валер’евіч Пухоўскі (нар. 1987) — беларускі гандбаліст.
* Леанід Аркадзьевіч Тараненка (нар. 1956) — беларускі цяжкаатлет.
* Вадзім Віктаравіч Скрыпчанка (нар. 1975) — беларускі футбаліст і трэнер.
* Аляксандр Данілавіч Панько (нар. 1976) — беларускі вучоны-краязнавец.
* Віктар Іванавіч Шорыкаў (нар. 1950) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

## Гл. таксама 
* Спіс вуліц Маларыты

## Заўвагі 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Сайт горада 
* Здымкі на Radzima.org
* Здымкі на Globustut.by
Кобрын

**Ко́брын** Обры — відазмененая назва авараў, з якімі з VI стагоддзя н.э. змагалася славянскае племя дулебаў, што былі сярод продкаў сучасных чэхаў. Існуюць таксама кельцкая (Юзаф Сташэўскі) — ад кельцкага імя Кобрынус, і славянская (Алег Трубачоў) — ад складання прэфікса *к (ко)* з *брьние* «бруд» (як у назве чэшскага Брно), версіі паходжання назвы, якія згадвае Вадзім Жучкевіч.

Назва паселішча ўтвораная ад назвы ракі Кобрынкі (

ImageSize = width:auto height:200 barincrement:27
PlotArea = left:50 bottom:20 top:30 right:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:60000
ScaleMajor = unit:year increment:10000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:2000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:15
  bar:1817 from:0 till:1427 
  bar:1848 from:0 till:1673 
  bar:1878 from:0 till:7789 
  bar:1897 from:0 till:10355 
  bar:1907 from:0 till:8754 
  bar:1921 from:0 till:8208 
  bar:1931 from:0 till:10101
  bar:1956 from:0 till:11000
  bar:1972 from:0 till:26300 
  bar:1991 from:0 till:49400 
  bar:1996 from:0 till:51600  
  bar:2004 from:0 till:50751  
  bar:2009 from:0 till:51166
  bar:2017 from:0 till:52964
TextData=
  fontsize:10px pos:(20,195)
  text:Дынаміка змянення колькасці насельніцтва Кобрына

* **XIX стагоддзе**: 1817 год — 1 427 чал., з іх 899 іўдаісты.

## Гарады-пабрацімы 
*  Враца, Балгарыя
*  Гларус, Швейцарыя
*  Ільцэн, Германія
*  Ліўны, Расія
*  Ціхарэцк, Расія
*  Бельск Падляскі, Польшча
*  Мендзыжац Падляскі, Польшча
*  Кахул, Малдова
*  Каніў, Украіна
*  Ківэрці, Украіна
*  Ковэльскі раён, Украіна

## Вядомыя асобы 
* Міраслаў-Віктар Карлавіч Астрамецкі (нар. 1936) — беларускі мастак.
* Анатоль Міхайлавіч Гуль (нар. 1928) — беларускі архітэктар.
* Оскар Зарыскі, амерыканскі матэматык
* Дзмітрый Аляксандравіч Пархачаў, беларускі футбаліст
* Наталля Радзіна, журналістка і галоўны рэдактар апазіцыйнага сайта Хартыя'97
* Аляксандр Дзмітрыевіч Сідарук, беларускі дыпламат
* Ігар Хведаравіч Сідарук, беларускі пісьменнік і драматург
* Алег Анатолевіч Стральчонак, беларускі вучоны ў галіне біяарганічнай хіміі
* Аляксандр Паўлавіч Амельянюк (нар. 1964) — беларускі палітык.

## Ганаровыя грамадзяне Кобрына 
* Фёдар Максімавіч Алісіевіч (1964)
* Праскоўя Сямёнаўна Сідарук (1964)
* Леанід Міхайлавіч Сандалаў (1966)
* Дзмітрый Кузьміч Барысаў (1974)
* Ілья Майсеевіч Падбярэзін (1974)
* Уладзімір Мікалаевіч Кірмановіч (1987)
* Іван Фёдаравіч Мілаянін (1987)
* Пётр Дзянісавіч Сялюк (1987)
* Аляксей Міхайлавіч Мартынаў (1997)

## Гл. таксама 
* Пазнай Кобрын

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Пазнай Кобрын. Энцыклапедыя і даведнік па гораду Кобрыну
* Віртуальнае падарожжа па горадзе на сайце Турыстычны Кобрын
* Мапа славутасцей Кобрына
*
Новалукомль

**Но́валуко́мль**. З 31 ліпеня 1970 года — горад.

## Насельніцтва 

* **XX стагоддзе**: 1970 — 6,7 тыс. чал.; 1995 — 15,5 тыс. чал.
* **XXI стагоддзе**: 2009 — 14,1 тыс. чал.; 2010 — 13,8 тыс. чал.; 2016 — 13&nbsp;039 чал.; 2017 — 13&nbsp;072 чал.

## Эканоміка 
Лукомская ДРЭС. Прадпрыемствы па вытворчасці будаўнічых матэрыялаў, харчовай прамысловасці (ААТ «ЭТОН», ААТ «Новалукомскі завод керамзітнага гравія», ААТ «Лукомльэнергамантаж», ААТ «Эласт»). Гасцініца «Лукомль». Санаторый-прафілакторый «Сасновы бор».

## Транспарт 
Таварная чыгуначная станцыя ў горадзе, бліжэйшая пасажырская станцыя — Чашнікі на лініі Орша-Цэнтральная—Лепель (за 20 км). Мае аўтобусную сувязь з Мінскам і Віцебскам.

## Культура 
* 2 сярэднія школы.
* Футбольны клуб «Энергетык»
* Футзальны клуб «Эласт-ВДУ»
* Праваслаўная царква
* Касцёл Святой Марыі Магдалены.

## Вядомыя асобы 
* Аляксандр Георгіевіч Булынка, сцэнарыст серыяла «Солдаты», каманды КВЗ БДУ
* Дзяніс Міжуй, беларускі мастак

## Гл. таксама 
* Гарады Віцебскай вобласці
* Гарады Беларусі
* Спіс вуліц Новалукомля

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Здымкі на Globustut.by 
* http://novolukoml.com  — Неафіцыйная старонка горада 
* Надвор’е ў горадзе Новалукомль
Пружаны

**Пружа́ны**.

## Славутасці 
]]
* Пружанскі сядзібна-паркавы ансамбль Швыкоўскіх (сярэдзіна XIX ст.) 
* Капліца на каталіцкіх могілках (1852) 
* Пружанская Спаса-Праабражэнская царква на праваслаўных могілках (1875—1878; абкладзена цэглай у 2003)
* Пружанскі сабор Аляксандра Неўскага (1866—1880)
* Пружанскі касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (1883)
* Пружанскія гандлёвыя рады (1896) 
* Памятны знак «Нараджэнне р. Мухавец» — усталяваны каля месца зліцця р. Муха і канала Вец

### Нематэрыяльная спадчына 
20 сакавіка 2023 года традыцыйнаму роспісу на шкле ў горадзе Бярозе, аграгарадку Спораве, аграгарадку Стрыгінь Бярозаўскага раёна і горадзе Пружаны, вёсцы Слабудка, вёсцы Новыя Засімавічы Пружанскага раёна быў нададзены статус нематэрыяльнай гісторыка-культурнай каштоўнасці Беларусі.

## Вядомыя асобы 
* Люцыян Крашэўскі (1820—1892) — беларускі і польскі мастак, фатограф.
* Соф’я Аляксандраўна Яноўская (1896—1966) — расійскі матэматык, логік, філосаф, педагог, заснавальнік рускай школы філасофіі матэматыкі.
* Мікола Ільяшэвіч (1903—1934) — беларускі грамадскі дзеяч, гісторык, настаўнік.
* Раіса Мікалаеўна Жук-Грышкевіч (Жукоўская; 1919—2009) — беларуская грамадская дзеячка.
* Францішак Ляхоцкі (1899—1988) — польскі паэт-эмігрант беларускага паходжання.
* Казімір Пацэвіч (1895—1974) — афіцэр кавалерыі войска Польскага, мастак.
* Уладзімір Міхайлавіч Шышко (нар. 1949) — беларускі палітык.

## Гл. таксама 
* Жылы дом (Пружаны)

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі
Гарадок

**Гарадо́к**.
* Анатоль Іванавіч Ерашоў (нар. 1936) — вучоны ў галіне ветэрынарнай вірусалогіі, мікрабіялогіі і радыяцыйнай біялогіі.
* Ігар Паўлавіч Каўрыга — кандыдат тэхнічных навук, прафесар.
* Яўхім Яўсеевіч Кліёнскі (1892—1961) — савецкі фтызіятр. Доктар медыцынскіх навук, прафесар.
* Іван Андрэевіч Крумін — Герой Савецкага Саюза.
* Фрына Львоўна Лейтман (1921—1995) — беларускі мастацтвазнаўца.
* Людміла Пятроўна Луцэвіч (нар. 1948) — беларускі архітэктар.
* Юзаф Маралёўскі — паэт, педагог.
* Зіновій Міронавіч Масарскі (1928—2014) — савецкі хормайстар. Заслужаны артыст Літоўскай ССР. Прафесар.
* Барыс Аляксандравіч Нікалаеў — беларускі вучоны, кандыдат хімічных навук, дацэнт.
* Аляксандр Пятровіч Сабалеўскі — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза.
* Уладзімір Канстанцінавіч Слабін — беларускі вучоны.
* Аляксандр Сяргеевіч Паварэха — беларускі вучоны, кандыдат тэхнічных навук.
* Міхаіл Валянцінавіч Пузыроў — беларускі вучоны, кандыдат фізіка-матэматычных навук.
* Леанід Сяргеевіч Пузырэўскі — беларускі вучоны, доктар эканамічных навук, прафесар.
* Уладзімір Сцяпанавіч Сідараў — беларускі вучоны, кандыдат філасофскіх навук, дацэнт.
* Уладзімір Якаўлевіч Хазанскі — беларускі журналіст, пісьменнік.
* Аркадзь Сямёнавіч Шофман (1913—1993) — гісторык, доктар гістарычных навук, заслужаны дзеяч навукі Татарстана.
* Данііл Сямёнавіч Шофман (1917—1976) — савецкі мастак.
* Леанід Ісакавіч Шофман — беларускі вучоны.

## Фотагалерэя 

Файл:Gorodok-muzeum-01.JPG|У цэнтры - Краязнаўчы музей. 2009 год.
Файл:Gorodok-pmtnk-tank.jpg|Помнік танкістам, удзельнікам вызвалення горада ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў.
Файл:Gorodok-verenitsyn.JPG|Валун з мемарыяльнай дошкай, прысвечаны паэме «Тарас на Парнасе» каля краязнаўчага музея.
Файл:Lugovoe-gorodok.JPG|Від на возера Лугавое і ўрочышча Вераб’ёвыя горы.
Файл:Garadok Lenin place.JPG|Плошча Леніна (2012)

## Гл. таксама 
* Спіс вуліц Гарадка

## Зноскі 
## Літаратура 
* Гарадок // Гарады і гарадскія пасёлкі Беларусі / рэд. Л. К. Калошына. — Мн., 1981. — С. 61—62.
* Гарадок // Рэспубліка Беларусь : вобласці і раёны : энцыклапедычны даведнік / аўт. — склад. Л. В. Календа. — Мн., 2004. — С.122—124.
* *Шагалеева Т. А.* Гарадок і яго жыхары ў другой палове XIX — пачатку ХХ ст. / Т. А. Шагалеева // Памяць: Гарадоцкі р-н: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад. С. І. Садоўская; рэдкал. Н. А. Бурунова і інш. — Мн., 2004. — С. 130—147.
* Городок // Города Беларуси. Витебщина. — Мн., 2006. — С. 78—79.
* *Цітоў А.* Геральдыка беларускіх местаў. / Маст. А. П. Бажэнаў. — Мн.: Полымя, 1998. — С. 145. — 287 с. — 5000 экз. — ISBN 985-07-0131-5
* 

## Спасылкі 
* Прыдзвінскі край — Горад Гарадок 
* Легенда пра Гарадок 
* 
* Надвор’е ў горадзе Гарадок
* *Анна Наумова* В праздновании 80-летия освобождения Городка и Городокского района принял участие внук маршала Баграмяна // СБ. Беларусь сегодня


Катэгорыя:Мястэчкі Віцебскага ваяводства
Чашнікі

**Ча́шнікі**.

## Насельніцтва 

* 1906 год — 5530 чал.;
* 1938 год — 3505 чал.;
* 1959 год — 3000 чал.;
* 1995 год — 10,8 тыс. чал.;
* 2009 год — 9,5 тыс. чал.;
* 2010 год — 9,4 тыс. чал.;
* 2016 год — 8 839 чал.;
* 2017 год — 8 752 чал.;
* 2021 год — 8 092 чал.
* 2022 год — 7 912 чал.

## Эканоміка 
Папяровая фабрыка «Чырвоная Зорка», філіял ААТ «Светлагорскі ЦКК». Прадпрыемствы лёгкай і харчовай прамысловасці.

Гасцініца.

## Адукацыя 
Чашніцкая гімназія

## Культура 
* Чашніцкі гістарычны музей

## Славутасці 
]]
* Спаса-Праабражэнская царква (1843—1845 г., мураваная).

### Страчаная спадчына 
* Касцёл Святога апостала Лукі і кляштар дамініканаў (1779—1786 г., мураваны).

## Вядомыя асобы 
* Уладзімір Міхайлавіч Дзянісаў (нар. 1984) — беларускі хакеіст.
* Янка Журба (1881—1964) — беларускі паэт (нар. у колішняй в. Купінка — цяпер у межах г. Чашнікі).
* Генадзь Іванавіч Мацур (нар. 1960) — беларускі мастак, кніжны дызайнер, каліграф, выкладчык.
* Савелій Міронавіч Рубашоў (1883—1957) — вучоны ў галіне хірургіі, доктар медыцыны, прафесар.
* Аляксандр Леанідавіч Ткачонак (нар. 1950) — беларускі акцёр. Народны артыст Беларусі (1998).
* Уладзімір Хейфец (1893—1970) — руска-амерыканскі кампазітар.
* Рыгор Львовіч Рэлес (1913—2004) — пісьменнік і паэт, які пісаў на ідыш і па-руску.

## Гл. таксама 
* Гарады Віцебскай вобласці
* Гарады Беларусі
* Спіс вуліц Чашнікаў
* Чырвоны прамень

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Чашніцкага раёна / рэдкал. М. Ц. Дробыш (і інш.). — Мн., 1997.
* 

## Спасылкі 
* Надвор’е ў горадзе Чашнікі


Катэгорыя:Мястэчкі Полацкага ваяводства
Наваполацк

**Навапо́лацк**. Утвораны рабочы пасёлак быў перададзены ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Полацкага гарсавета.

У 1962 годзе быў пабудаваны Калінінскі мост, які звязаў два берагі Дзвіны.

14 снежня 1963 года Прэзідыум Вярхоўнага Савета Беларускай ССР дае гораду сучасную назву і падпарадкаванне непасрэдна вобласці.

30 верасня 1964 года ў мяжу Наваполацка ўключаны вёскі Беланова, Меруголава, Новікава, Новы Двор, Паштары, Праварышча, Рулёўка і хутар Шапілаўка Фарынаўскага сельсавета Полацкага раёна, 17 красавіка 1968 года — вёска Шніткі Фарынаўскага сельсавета.

У 1966 годзе ў горадзе пачаў дзейнічаць філіял БПІ, а з 1974 года адкрыў свае дзверы ўжо новы інстытут у сістэме адукацыі — Наваполацкі політэхнічны інстытут. Першым рэктарам НПІ стаў Эрнст Міхайлавіч Бабенка, які ўжо ў 1993 годзе быў таксама першым рэктарам Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта — адной з лепшых рэгіянальных вышэйшых навучальных устаноў вобласці і краіны.

У 1970-я гады ў Наваполацку пабудавалі заводы «Вымяральнік» (стратэгічны аб’ект, звязаны з абаронным і касмічным прамысловым комплексам) і бялкова-вітамінных канцэнтратаў. Горад дасягнуў піка свайго росту. Пачалося будаўніцтва раёнаў са шматпавярховай забудовай, а таксама сетцы сацыяльных аб’ектаў (кінатэатр «Мінск», комплекс пабудоў Наваполацкай цэнтральнай гарадской бальніцы і г.д).

28 красавіка 1978 года ў склад Наваполацка ўключаны вёскі Васілеўцы і Падкасцельцы Экіманскага сельсавета.

## Геаграфічнае становішча 
Наваполацк пабудаваны на раўніннай багнаватай мясцовасці з невысокімі грудамі, вышыня якіх не перавышае 5-10 м. Мясцовасць слаба зрэзана рачнымі далінамі. Рэльеф мясцовасці прадстаўляе сабой плоскую нізіну з дзярнова-падзолістай і супясчанай глебай. Глебы Наваполацка — дзярнова-падзолістыя, суглінкі, тарфяна-багнаватыя верхавога і нізіннага тыпу

## Гл. таксама 
* Вуліца Маладзёжная
* Гарады Віцебскай вобласці
* Гарады Беларусі
* Спіс вуліц Наваполацка
* Новополоцк сегодня
* Вестник Нафтана

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* *Вялічка, У.* Наваполацкі ўзлёт / У. Вялічка // Беларуская думка. — 2007. — № 4. — С. 28—44.

## Спасылкі 
* ПРЫДЗВІНСКІ КРАЙ — Наваполацк 
* Надвор’е ў горадзе Наваполацк


Катэгорыя:Гарады абласнога падпарадкавання Беларусі
Катэгорыя:Гарады на Дзвіне
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1958 годзе
Талачын

**Талачы́н**.

## Насельніцтва 

* **XIX стагоддзе**: 1897 год — 2&nbsp;614 чал.

## Эканоміка 
Эканоміка прадстаўлена прадпрыемствамі першаснай апрацоўкі льну, харчовай прамысловасці. Гасцініца.

* УП «Талачынскі кансервавы завод».
* Філіял «Талачынскія сыры» ААТ «Аршанскі мясакансервавы камбінат».
* УП «Талачынскае ПМС».

## Культура 
* Талачынскі гісторыка-краязнаўчы музей (у асноўным фондзе больш за 7,5 тыс. экспанатаў).
* Дзяржаўная ўстанова дадатковай адукацыі «Талачынскі раённы цэнтр дзяцей і моладзі»

Паэт П. Панчанка напісаў верш «Ода Талачыну», А. Мазур верш «Талачын».

## Славутасці 
* Талачынская Свята-Пакроўская царква
* Пакроўскі манастыр
* Талачынскі манастыр базыльян
* Талачынскі касцёл святога Антонія
* Талачынскі парк
* Парк «Юзафполле»
* Брацкая магіла
* Помнік вызвалення

## Вядомыя асобы 
* Валерый Данілавіч Анісенка (нар. 1944) — беларускі тэатральны рэжысёр.
* Ізраіль (Ізя) Бейлін (Ірвінг Берлін; 1888—1989) — амерыканскі кампазітар і паэт-песеннік, аўтар адной з самых вядомых у ЗША песень і неафіцыйнага гімна краіны — «God bless America». Біёграфы Берліна нязгодныя ў яго месцы нараджэння, апроч «талачынскай» ёсць версія, што Ізраель Бейлін нарадзіўся ў Цюмені, хоць і ўсе згодны, што сям’я Бейліна жыла ў Талачыне перад ад’ездам ў ЗША.
* Уладзімір Васільевіч Гарбачоў (1926—2019) — беларускі вучоны ў галіне кардыялогіі.
* Васіль Савельевіч Кудзін (1929—1987) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966).
* Юрый Віктаравіч Палякоў (нар. 1954) — беларускі скульптар-мастак.
* Валерый Інакенцьевіч Пахабаў — беларускі вучоны.
* Спрынца Львоўна Рохкінд (1903—2000) — беларускі лінгвіст і педагог.
* Браніслаў Самойлаў (нар. 1985) — беларускі велагоншчык.
* Адольф Уладзіміравіч Шыдлоўскі — мастак.

## Гл. таксама 
* Гарады Віцебскай вобласці
* Гарады Беларусі
* Спіс вуліц Талачына

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* Талачын // Гарады і гарадскія пасёлкі Беларусі / рэд. Л. К. Калошына. — Мн., 1981. — С. 230—231.
* Талачын // Рэспубліка Беларусь: вобласці і раёны: энцыклапедычны даведнік / аўт. — склад. Л. В. Календа. — Мн., 2004. — С. 161—163.
* 
* *Татаринов, Ю.* Толочин / Ю. Татаринов // Города Беларуси. Витебщина. — Мн., 2006. — С. 17—18.
* Толочин // Путеводитель по городам и районным центрам Республики Беларусь / сост. А. В. Варивончик (и др.). — Мн., 2004. — С. 242—243.
* *Шаўрук Н. В., Шнэйдар А. А.* Старонкі мінулага // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Талачынскага раёна / рэдкал. І. П. Шамякін (і інш.). — Мн., 1988. — С. 30—34.
* *Шнейдер А. А.* Толочин: историко-экономический очерк / А. А. Шнейдер. — Мн., 1983. — 62 с.

## Спасылкі 
* Надвор’е ў горадзе Талачын


Катэгорыя:Мястэчкі Віцебскага ваяводства
Васілевічы

**Васіле́вічы**. Працавалі мэблевая фабрыка, завод масла і сухога малака, цагляны завод, філіял Рэчыцкага камбіната бытавога абслугоўвання, цэхі па вытворчасці безалкагольных напояў і каўбас, цэх прапіткі стаўбоў, лясгас, лесаўчастак Хойніцкага леспрамгаса. Дзейнічаюць сярэдняя і мастацкая школы, школа-інтэрнат для слабабачачых дзяцей, гідраметэастанцыя, 2 бібліятэкі, Дом культуры, Дом школьніка, бальніца і паліклініка, 2 дзіцячых садка, аддзяленне сувязі.

## Насельніцтва 

* **XVIII стагоддзе**: 1795 — 57 двароў
* **XIX стагоддзе**: 1847 — 956 чал., 92 двары; 1885 — 1057 чал., 116 двароў; 1897 — 1704 чал., 294 двары; у аднайменным пасёлку 20 чал., 4 двары (згодна з перапісам).
* **XX стагоддзе**: 1909 — 2564 чал., 460 двароў; на чыгуначнай станцыі 31 чал., 7 будынкаў; 1959 — 6400 чал.; 1970 — 6900 чал.; 1995 — 5100 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2009 — 3923 чал., у тым ліку мужчыны — 1854, жанчыны — 2069 (перапіс).
* Таццяна Піліпаўна Заранок — беларуская актрыса, народная артыстка БССР.
* Юрый Мікалаевіч Захаранка — міністр унутраных спраў Рэспублікі Беларусь (1994—1995).
* Еўдакія Арцёмаўна Кухарава — Герой Сацыялістычнай Працы.
* Сцяпан Сцяпанавіч Лаўшук — доктар філалагічных навук, літаратуразнавец і крытык.
* Іван Якаўлевіч Навуменка — Народны пісьменнік Беларусі (1995). Старшыня Вярхоўнага Савета Беларускай ССР (1985—1990).
* Валерый Гур’евіч Ціхіня (нар. 1940) навуковец-юрыст. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1994), доктар юрыдычных навук (1985), прафесар (1987). Заслужаны юрыст БССР (1990)
* Уладзімір Уладзіміравіч Казлоў (нар. 1985) — беларускі лёгкаатлет.

## Гл. таксама 
* Гарады Гомельскай вобласці
* Гарады Беларусі

## Зноскі 
## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.2, кн.2. Гомельская вобласць / С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2005. 520 с.: іл. — Тыраж 4000 экз. — ISBN 985-11-0330-6
* 
* 

## Спасылкі
Ветка

**Ве́тка**.

## Гісторыя 
Ветка заснавана ў 1685 як слабада стараверамі — уцекачамі з цэнтральнай Расіі. У XVII—XVIII стст. Ветка з навакольнымі слабодамі, манастырамі і скітамі з’яўлялася цэнтрам старавераў. У 1730-я ў горадзе пражывала каля 40 тыс. чал. Карныя войскі царскага ўрада ў XVIII ст. двойчы спальвалі Ветку, большасць жыхароў прымусова выселена ва ўсходнія губерніі Расіі. З 1772 у складзе Расійскай імперыі. З 1784 мястэчка, з 1852 у Гомельскім павеце. У 1868 адкрыта жаночае народнае вучылішча, у 1874 — мужчынскае. У 18 ст. у Ветцы сфарміраваліся мясцовыя асаблівасці іканапісу і афармленні рукапіснай кнігі, склалася самабытная школа веткаўскага разьбярства. З 1919 у Гомельскай губерні РСФСР, з 1925 горад. З 1926 у БССР, цэнтр раёна. З 18.8.1941 па 28.9.1943 была акупіравана немцамі, у гэты час загінула 656 чалавек. У 1978 быў заснаваны Веткаўскі музей народнай творчасці, адкрыўся для наведвальнікаў у лістападзе 1987.

20 кастрычніка 1995 года адміністрацыйныя адзінкі Веткаўскі раён і горад Ветка, якія маюць агульны адміністрацыйны цэнтр, аб'яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку — Веткаўскі раён. 

## Насельніцтва 

* **XIX стагоддзе**: 1897 год — 7,2 тыс. чал.
* **XX стагоддзе**: 1969 год — 6,2 тыс. чал.; 1995 год — 6,3 тыс. чал.
* **XXI стагоддзе**: 2006 год — 8,0 тыс. чал.; 2008 год — 8,1 тыс. чал.; 2016 год — 8&nbsp;340 чал.
* Майсей Барысавіч Нэйман (1898—1967) — савецкі фізікахімік.
*  (1910—1992) — савецкі кампазітар.
* Фёдар Рыгоравіч Шкляраў (1925—1988) — беларускі краязнавец, калекцыянер.
* Айзік Фрэйдкін (1892—1941) — яўрэйскі пісьменнік, перакладчык
* Мордхе Эрліх (1873—1931) — яўрэйскі пісьменнік

## Галэрэя 

Vietka District Council of Deputies.jpg|Веткаўскі раённы савет дэпутатаў
Vietka District Executive Committee.jpg|Веткаўскі раённы выканаўчы камітэт
Цэнтр культуры ў Ветцы.jpg|Веткаўскі цэнтр культуры і народнай творчасці
Vietka Sanitary-Epidemiological Station.jpg|Веткаўскі раённы цэнтр гігіены і эпідэміялогіі
Брама дома Грошыкава.jpg|Брама дома Грошыкава (Веткаўскі музей стараверства і беларускіх традыцый імя Ф. Р. Шклярава)
Помнік славутым ураджэнцам Веткаўскага раёна.jpg|Помнік славутым ураджэнцам Веткаўскага раёна
Панарама Чырвонай Плошчы, Ветка.jpg|Панарама Чырвонай Плошчы
Аўтастанцыя.jpg|Аўтастанцыя
Будынак пошты.jpg|Будынак пошты
Будынак веткаўскага МНС.jpg|Будынак МНС
Помнік вызваліцелям.jpg|Помнік вызваліцелям г. Ветка ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў
Помнік зніклым пасля Чарнобыля вёскам, Ветка.jpg|Помнік зніклым пасля Чарнобыля вёскам

## Гл. таксама 
* Гарады Гомельскай вобласці
* Гарады Беларусі

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1685 годзе
Жыткавічы

**Жы́ткавічы**.

## Герб 
У чырвоным полі срэбны хвалісты пас, над пасам герб «Сястрынец» срэбнага колеру. Хвалісты срэбны пас сімвалізуе раку Гніліцу. Герб «Сястрэнец» — памяць пра род Кучукаў-Сестранцэвічаў, якіх называюць першымі вядомымі уладальнікамі паселішча. Аднак, на праўдзе першымі ўладальнікамі былі Кучукі герба «Сякера», якіх з Кучакамі-Сестранцэвічамі сталі блытаць пазней.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Упершыню згадваецца ў Метрыцы пад 1500 годам як маёнтак **Жыдкавічы** ў Вялікім Княстве Літоўскім, вёска Слуцкага княства, першы вядомы ўладальнік — Конрад Кучук герба «Сякера».

### У складзе Расійскай імперыі 
З 1793 года ў складзе Расійскай імперыі (звалася таксама **Убярэжжэ**), цэнтр воласці Мазырскага павета Мінскай губерні. Насельніцтва ў асноўным займалася сельскай гаспадаркай і бортніцтвам. З пракладкай Палескіх чыгунак і адкрыццём у 1886 годзе чыгуначнай станцыі на месцы вёсак Зарэчча і Бярэжжа пачаў фармавацца рабочы пасёлак Жыткавічы. Пачала развівацца прамысловасць, прадстаўленая ў асноўным прадпрыемствамі па перапрацоўцы драўніны і прадукцыі сельскай гаспадаркі.

### Найноўшы час 
У Першую сусветную вайну ў лютым — снежні 1918 года Жыткавічы былі пад акупацыяй войск кайзераўскай Германіі.

25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Жыткавічы абвешчаны часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі Жыткавічы ўвайшлі ў склад БССР.

Падчас польскай акупацыі 1919—1920 гг. часовы адміністрацыйны цэнтр Мазырскага павета ў складзе Грамадзянскага ўпраўлення Усходніх зямель.

У Другую сусветную вайну акупаваны нацысцкай Германіяй.

З 1924 г. цэнтр раёна, з 27 верасня 1938 г. гарадскі пасёлак. З 1954 г. у складзе Гомельскай вобласці. З 19 лістапада 1971 г. — горад.

У 1990 годзе ў склад Жыткавіч уключаны пасёлак Сасновы, у 2014 годзе — вёскі Подаўж, Заброддзе, Кажановічы і пасёлак Западны.

20 кастрычніка 1995 года адміністрацыйныя адзінкі Жыткавіцкі раён і горад Жыткавічы, якія маюць агульны адміністрацыйны цэнтр, аб'яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку — Жыткавіцкі раён.

## Насельніцтва 

* **XIX стагоддзе**: 1897 год — 1200 чал.
* **XX стагоддзе**: 1938 год — 4300 чал.; 1959 год — 5400 чал.; 1970 год — 7900 чал.; 1995 год — 17,6 тыс. чал.
* **XXI стагоддзе**: 2006 год — 16,6 тыс. чал.; 2010 год — 15,9 тыс. чал.; 2016 год — 15&nbsp;933 чал..
* Міхаіл Сяргеевіч Мірановіч — дэпутат ПП НС РБ 2-га склікання.
* Алесь Таболіч (нар. 1979) — музыкант, лідар гурта Znich, дызайнер, мастак.
* Рыгор Барысавіч Фрайман (нар. 1935)
* Наталля Арсенцьеўна Чорнагалова — сучасны беларускі мастак-неаэкспрэсіяніст.

## Гл. таксама 
* Футбольны клуб ЮАС
* Новае Палессе

## Заўвагі 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* «Жыткавічы: жыта»  — сайт горада Жыткавічы
Петрыкаў

**Пе́трыкаў**

Петрыкаў вядомы з 1523 года як мястэчка ў Вялікім Княстве Літоўскім. У гэты час ён уваходзіў у склад Слуцкага княства і належаў Алелькавічам.

У першай палове XVI стагоддзя князь Юрый Алелькавіч пабудаваў Петрыкаўскі замак, які быў разбураны ў 1534—1537 гадах падчас вайны Вялікага княства Літоўскага з Маскоўскай дзяржавай. У 1595—1596 гадах Петрыкаў двойчы быў захоплены атрадамі Севярына Налівайкі.

Падчас Казацкай вайны (1648—1654) быў базай паўстанцаў, з якой адпраўлялі боепрыпасы ў суседнія беларускія гарады. З 1600 да 1917 года буйны маёнтак Петрыкаў (Петрыкаў, Брынёў, Смятанічы, Сялюцічы, Ляскавічы, Найда, Боклань, Курыцічы, Белановічы і інш.) належаў графам Хадкевічам.

З 1793 г. у Расійскай імперыі, цэнтр воласці Мазырскага павета. У 1848 годзе местачкоўцы былі вызвалены з прыгоннай залежнасці і пераведзены ў мяшчанскае званне.

З 1924 года — цэнтр раёна, з 1925 года — горад.

2 ліпеня 1959 года ў склад горада ўключаны вёскі Белка і Чырвоны Агароднік.

20 кастрычніка 1995 года адміністрацыйныя адзінкі Петрыкаўскі раён і горад Петрыкаў, якія маюць агульны адміністрацыйны цэнтр, аб'яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку — Петрыкаўскі раён.

## Насельніцтва 

* **XIX стагоддзе**: 1897 год — 5,5 тыс. чал.
* **XX стагоддзе**: 1939 год — 5,8 тыс. чал, 1959 год — 7,2 тыс., 1970 год — 8,5 тыс. чал., 1995 год — 12,6 тыс. чал., 2000 год — 11,6 тыс. чал.
* **XXI стагоддзе**: 2006 год — 10,5 тыс. чал.; 2014 год — 10&nbsp;408 чал.; 2016 год — 10&nbsp;223 чал.
* Іаан (Пашын) (1881—1938) — беларускі праваслаўны дзеяч, епіскап Тураўскі (1923—1926).
* Мікалай Антонавіч Скеп’ян (нар. 1931) — вучоны ў галіне ўнутраных хвароб, доктар медыцынскіх навук, прафесар.
* Абрам Хаімавіч Турэцкі (1905—1975) — беларускі матэматык.
* Сямён Ісаевіч Турэцкі (1912—1995)
* Барыс Іосіфавіч Шкляр (1912—1998)

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Хадкевічы
Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства