open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Адамовіч

**Адамо́віч** — беларускае і польскае прозвішча. Утворана ад імя Адам.

## Вядомыя носьбіты 
* Адам Фердынанд Адамовіч (1802—1881) — вучоны-медык.
* Аляксандр Фаміч Адамовіч (1900—1937) — беларускі дзяржаўны і партыйны дзеяч.
* Андрэй Адамовіч — беларускі паэт, празаік.
* Антон Адамовіч (Антон Яўстаф’евіч Адамовіч) (1909—1998) — беларускі літаратуразнавец, гісторык, публіцыст і празаік.
* Алесь Адамовіч (Аляксандр Міхайлавіч Адамовіч) (1926—1994) — беларускі пісьменнік і грамадскі дзеяч.
* Баляслаў Адамовіч (1898—1979) — амерыканскі прадпрымальнік і лётчык-аматар, ураджэнец Беларусі, вядомы сваім пералётам праз Атлантычны акіян ў 1934 годзе разам з братам Восіпам.
* Восіп Адамовіч (1893—1970) — амерыканскі прадпрымальнік і лётчык-аматар, ураджэнец Беларусі, вядомы сваім пералётам праз Атлантычны акіян ў 1934 годзе разам з братам Баляславам.
* 
* Галіна Яўгенаўна Адамовіч — беларускі літаратуразнавец.
* Ігар Мікалаевіч Адамовіч — беларускі жывапісец і графік.
* Людвіг Фларыянавіч Адамовіч (1823—1887) — вучоны-медык.
* Павел Адамовіч (1965—2019) — мэр горада Гданьск (Польшча).
* Святлана Піліпаўна Адамовіч (нар. 1948) — беларускі гісторык, мастацтвазнаўца, архівіст.
* Святлана Станіславаўна Адамовіч — беларускі жывапісец і графік.
* Славамір Адамовіч (Славамір Генрыхавіч Адамовіч) (нар. 1962) — беларускі паэт, грамадскі дзеяч.
* Язэп Аляксандравіч Адамовіч (1897—1937) — беларускі і савецкі дзяржаўны дзеяч.
* Ян Уладзіміравіч Адамовіч (1924—2013) — польскі паэт.
Быкаў

**Быкаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Генадзевіч Быкаў (1954—2024) — беларускі паэт, празаік, журналіст.
* Андрэй Быкаў (1969—2020) — беларускі баскетбаліст. Выступаў за нацыянальную зборную Беларусі.
* Арцём Аркадзевіч Быкаў (нар. 1993) — расійскі футбаліст.
* Арцём Генадзевіч Быкаў (нар. 1992) — беларускі футбаліст.
* Валерый Васільевіч Быкаў (нар. 1939) — беларускі і расійскі архітэктар.
* Васіль Быкаў (1924—2003) — беларускі пісьменнік.
* Віктар Быкаў (нар. 1945) — беларускі велагоншчык.
* Віталь Быкаў (1941—2021) — акцёр Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Горкага
* Вячаслаў Быкаў (нар. 1960) — савецкі і расійскі хакеіст, трэнер.
* Дзмітрый Львовіч Быкаў — расійскі пісьменнік.
* Канстанцін Міхайлавіч Быкаў (1886—1959) — фізіёлаг, акадэмік АН СССР, АМН СССР.
* Леанід Міхайлавіч Быкаў (1927—2004) — мастак тэатра лялек .
* Леанід Фёдаравіч Быкаў (1928—1979) — украінскі акцёр, рэжысёр.
* 
* Ралан Быкаў (1929—1998) — савецкі і расійскі акцёр.
* Уладзімір Арсенцьевіч Быкаў (нар. 1935) — Заслужаны работнік сельскай гаспадаркі.
* Юрый Быкаў (нар. 1964) — беларускі каталіцкі святар.
Порт (значэнні)

**Порт**:
* **Порт** — месца і збудаванні для стаянкі і абслугоўвання суднаў і караблёў.
* **Апаратны порт** — раздым на якім-небудзь элеменце апаратнага забеспячэння камп’ютара, да якога падключаецца кабель ці відэлец; у прыватнасці:
** LPT-порт
** Паслядоўны порт (COM)
** USB-порт
** Firewire-порт
** eSATA-порт
* **Порт уводу-вываду** — адмысловы інтэрфейс узаемадзеяння цэнтральнага працэсара і перыферыйнага абсталявання.
* **Порт (TCP/IP)** — паказальнік на праграму-атрымальніцу ў пратаколах TCP, UDP.
* **Порт** — жаргонная назва партаванай праграмы (адаптаванай з адной аперацыйнай сістэмы да іншай).
* **Порты** (FreeBSD Ports) — сістэма ўсталявання і кампіляцыі праграм з зыходных кодаў у FreeBSD.

## Прозвішча 
* Март Порт — эстонскі архітэктар
Порт

**Порт** ( — гавань, прыстань) — месца на беразе мора ці ракі, уладкаванае для стаянкі караблёў і суднаў, што мае комплекс адмысловых збудаванняў для іх абслугоўвання: прычалы, вакзалы, краны, склады, тэрміналы, дапаможны транспарт і г. д. У порце можа быць некалькі прычалаў, абсталяваных для прычальвання суднаў, пасадкі і высадкі пасажыраў, пагрузкі і выгрузкі грузаў, запраўкі палівам і іншых прац.
]]
Порты бываюць марскія, рачныя, пасажырскія, гандлёвыя, рыбныя і да т. п. Для абслугоўвання пасажыраў выкарыстоўваюцца марскія і рачныя вакзалы. Для тэхнічнага абслугоўвання і рамонту суднаў выкарыстоўваюцца сухія і плывучыя докі. У міжнародных портах ёсць адасобленыя месцы — карантыны для ізаляцыі прыбылых суднаў у мэтах прадухілення распаўсюду інфекцый.

Порты звычайна ўладкоўваюць у бухтах ці гаванях, акваторыя якіх абаронена ад хваляў натуральнымі выступамі берагоў ці штучным загараджальным збудаваннем — молам. Порты ўладкоўваюць таксама ў вусцях рэк. Уваход у порт звычайна пазначаюць маякамі.

Порты для ваенных караблёў завуць ваенна-марскімі базамі.

Найбуйнейшыя порты свету (па грузазвароту) — Шанхай, Ротэрдам, Сінгапур .

## Порты Беларусі 
Беларусь не мае выйсця да мора, аднак на буйных рэках, што працякаюць па беларускай тэрыторыі, працуюць рачныя порты ў наступных гарадах:
* Бабруйск
* Брэст
* Гомель
* Мікашэвічы
* Магілёў
* Мазыр
* Пінск
* Рэчыца
* Віцебск
* Гродна

## Спасылкі 
* Сайт міністэрства транспарту і камунікацый Беларусі , раздзел «Водны транспарт»


Катэгорыя:Транспарт
Аўстрыйская імперыя

**Аўстры́йская імпе́рыя** () — дзяржава ў Цэнтральнай Еўропе са сталіцай у Вене, аб’ядноўваўшая ўсе ўладанні Габсбургаў, якія дагэтуль не мелі агульнай назвы. Была створана ў 1804 г. Францам II у адказ на абвяшчэнне Напалеона I імператарам. У 1806 пасля націску з боку Напалеона, была скасавана Свяшчэнная Рымская імперыя.

У 1867 годзе пасля няўдалай спробы правядзення рэформаў і з’яўлення так званага кампрамісу, Аўстрыйская імперыя была пераўтворана ў дуалістычную манархію — Аўстра-Венгрыю, якая дзялілася на землі аўстрыйскай і венгерскай кароны, але пад уладай аднаго манарха.

## Землі 
* Каралеўства Багемія (*Königreich Böhmen*)
* Каралеўства Венгерскае (*Königreich Ungarn*)
* Каралеўства Далмацыя (*Königreich Dalmatien*; гл. Далмацыя)
* Каралеўства Галіцыя (*Königreich Galizien und Lodomerien*; гл. Галіцыя)
* Каралеўства Харвацкае і Славенскае (*Königreich Kroatien und Slawonien*)
* Каралеўства Ламбардыя-Венецыя (*Lombardo-Venezianisches Königreich*)
* Эрцгерцагства Аўстрыйскае (*Erzherzogtum Österreich*)
* Герцагства Карынція (*Herzogtum Kärnten*)
* Герцагства Крайна (*Herzogtum Krain*)
* Герцагства Зальцбург (*Herzogtum Salzburg*)
* Герцагства Сілезія (*Herzogtum Schlesien*)
* Герцагства Шырыя (*Herzogtum Steiermark*)
* Герцагства Букавіна (*Herzogtum Bukowina*)
* ваяводства Сербія і Банат (*Woiwodschaft Serbien und Tamisch Banat*)
* Вялікае княства Трансільванія (*Großfürstentum Siebenbürgen*; гл. Трансільванія)
* Маркграфства Маравія (*Markgrafschaft Mähren*; гл. Маравія)
* Графства Ціроль (*Gefürstete Grafschaft Tirol*)
* Графства Гарыцыя і Градышка (*Grafschaft Görz und Gradisca*)
* Істрыя (*Istrien*)

## Гл. таксама 
* Аўстра-Венгрыя
* Гісторыя Еўропы
* Аўстрыйская вайсковая мяжа


Катэгорыя:Гісторыя Еўропы
Катэгорыя:Гісторыя Аўстрыі
Катэгорыя:Гісторыя Венгрыі
Катэгорыя:Гісторыя Чэхіі
Катэгорыя:Гісторыя Польшчы
Катэгорыя:Гісторыя Украіны
Катэгорыя:Гісторыя Харватыі
Катэгорыя:1804 год у Аўстрыі
Вялікія Лукі (значэнні)

Назву **Вялікія Лукі** маюць:

* Вялікія Лукі — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Вялікалуцкага раёна Пскоўскай вобласці.
* Вялікія Лукі — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці.
* Вялікія Лукі — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці.

## Гл.таксама 
* Лукі
Сцяг Гібралтара

**Сцяг Гібралтара** заснаваны на выяве герба Гібралтара і ўяўляе сабой палотнішча белага і чырвонага колераў. Чырвоная паласа, памерам удвая вузейшая за белую, размяшчаецца ўнізе; у цэнтры белай паласы размяшчаецца малюнак чырвонага трохвежавага замка. Кожная з вежаў мае акно і дзверы, з цэнтральных дзвярэй на чырвонае поле звісае жоўты ключ. Суадносіны бакоў — 1 да 2.

## Гісторыя 
Сцяг у цяперашнім выглядзе прыняты 8 лістапада 1982. Малюнак на сцягу ідэнтычны малюнку на гербе Гібралтара і, у адрозненне ад іншых калоній Вялікабрытаніі, у цяперашні час не ўтрымлівае выявы брытанскага сцяга. Герб жа Гібралтара быў падараваны гораду іспанскай каралевай Ізабелай Кастыльскай 10 ліпеня 1502 і з тых часоў у аснове сваёй не змяняўся. Замак на сцягу не адлюстроўвае які-небудзь рэальны будынак, а хутчэй сімвалізуе Гібралтарскую скалу ў цэлым, адлюстроўваючы яе ў алегарычнай форме як ключ да Міжземнамор’я.

З 1875 па 1982 год у якасці афіцыйнага сцяга калоніі выкарыстоўваўся так званы «сіні сцяг» — сіняе палотнішча з «Union Jack» у крыжы і гербам Гібралтара ў белым крузе. У цяперашні час падобны сцяг (у якім герб нанесены непасрэдна на сіняе поле) выкарыстоўваецца на суднах, якія належаць ураду Гібралтара. Грамадзянскія судны, зарэгістраваныя ў Гібралтары, нясуць сцяг, заснаваны на так званым «чырвоным сцягу», які ўяўляе сабой чырвонае палотнішча са сцягам Вялікабрытаніі ў крыжы і гербам Гібралтара. Гэты сцяг быў прыняты 19 сакавіка 1996. Сцягам губернатара Гібралтара з’яўляецца сцяг Вялікабрытаніі з гібралтарскім гербам у цэнтры.

## Выкарыстанне 
Сцяг выкарыстоўваецца на тэрыторыі Гібралтара, часта сумесна са сцягам Вялікабрытаніі. Так, у прыватнасці, сцяг раздзімаецца на мяжы з Іспаніяй, на вяршыні Гібралтарскай скалы і на ўрадавых будынках калоніі. Акрамя гэтага, сцяг выкарыстоўваецца ў якасці сімвала гібралтарскага нацыяналізму, а таксама наогул у якасці сімвала гібралтарцаў.

Цікава, што падобны сцяг выкарыстоўваецца ў якасці сцягу іспанскага муніцыпалітэта Сан-Роке, заснаванага выхадцамі з Гібралтара, які эмігрыравалі пасля ўзяцця горада брытанцамі ў 1706 годзе.

## Гл. таксама 
* Герб Гібралтара
* Гімн Гібралтара

## Спасылкі 
* Інфармацыя аб сцягу на афіцыйным сайце ўрада Гібралтара  
* Інфармацыя аб сцягах Гібралтара 

Катэгорыя:Сцягі дзяржаў
Катэгорыя:Гібралтар
Нетры

**Нетры** — частка зямной кары, размешчаная ніжэй за глебавы слой, а пры яго адсутнасці — ніжэй зямной паверхні і дна вадаёмаў ,і вадацёкаў, якая распасціраецца да глыбінь, даступных для геалагічнага вывучэння і засваення.

## Спасылкі 
* Недра // Элементарные начала общей теории права: учеб. пособие для вузов / под общей ред. д-ра юрид. наук, проф. В. И. Червонюка. — Право и закон, М.: КолосС, 2003. — 544 с. 

Катэгорыя:Геалогія
Роберт Уітэкер

**Роберт Хардынг Уітэкер** (;  — ) — амерыканскі навуковец-эколаг і фітацэнолаг, адзін з найбольш вядомых эколагаў у свеце.

## Біяграфія 
Займаўся пытаннямі класіфікацыі і ардынацыі раслінных супольнасцяў. Адстойваў пазіцыі прыхільнікаў кантынуальнасці расліннага покрыва, стаўшы адным з лідараў гэтага кірунку ў ЗША. Першым абгрунтаваў падзел арганізмаў на пяць царстваў — пракарыёты, працісты, грыбы, расліны, жывёліны. Аспрэчваў тэорыю монаклімакса, лічыў, што клімакс з'яўляецца мазаічным (яго канцэпцыя найбольш блізкая да тэорыі поліклімакса).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Эколагі
Катэгорыя:Біёлагі ЗША
Катэгорыя:Біёлагі XX стагоддзя
Польска-беларускі, беларуска-польскі слоўнік

**Польска-беларускі, беларуска-польскі слоўнік** — даведнік змяшчае ў абедзвюх частках каля 20 тысяч слоў, у тым ліку ўстойлівыя выразы і фразеалагізмы. Асобна даюцца геаграфічныя назвы і скарачэнні.

Слоўнік мае рэцэптыўна-прадуктыўны характар і дае магчымасць разумець і ствараць простыя тэксты і выказванні. Карыстацца слоўнікам могуць усе, хто ведае польскую і беларускую мовы, прынамсі на пачатковым узроўні.

Лексіка-сінтаксічны слоўнікавы матэрыял узяты, галоўным чынам, з сучасных польскай і беларускай моў з улікам спецыяльнай тэрміналогіі, размоўнай лексікі і кніжнага стылю. У канцы маецца кароткая характарыстыка беларускай мовы для польскага карыстальніка.

Аўтарамі-ўкладальнікамі слоўніка з’яўляюцца Тэрэса Ясіньска і Альберт Барташэвіч. Вытрымаў два перавыданні — 1996 год і 2007 год. Выдаўніцтва — Wiedza Powszechna, Варшава.

Да выхаду ў Рэспубліцы Беларусь у 2004 годзе польска-беларускага слоўніка сярэдніх памераў быў, напэўна, адзіным даведнікам гэтага тыпу. Але і зараз беларуска-польская частка з’яўляецца ўнікальнай.

## Літаратура 
* Jasińska T., Bartoszewicz A. Słownik białorusko-polski, polsko-białoruski. Warszawa, 1996.

Катэгорыя:Слоўнікі беларускай мовы
Катэгорыя:Слоўнікі польскай мовы
Катэгорыя:Перакладныя слоўнікі
Комі (народ)

**Комі** — народ, які пражывае ў Расіі, на паўночным усходзе яе еўрапейскай часткі, карэннае насельніцтва Рэспублікі Комі.

Вылучаюцца наступныя этнаграфічныя групы: верхневычагодцы, ніжневычагодцы, вішэрцы, вымічы, іжэмцы, пячорцы, прылузцы, сысольцы, удорцы. Лакальныя этнаграфічныя групы комі захоўваліся да пачатку XX стагоддзя. Найбольшая своеасаблівасць у культуры мелі ўдорцы — насельніцтва вярхоўяў Вашкі і Мязені, іжэмцы — нізоўяў Пячоры, прыузцы — вярхоўяў Лузы і Годкі.

[thumb|250px|left|*Карта рассялення комі на тэрыторыі [Расія|Расіі*]]
Большасць расійскіх комі (256 тыс.) пражывае ў Рэспубліцы Комі, асобным нацыянальна-адміністрацыйным суб'екце РФ.

Хоць большасць прадстаўнікоў народа комі ў РФ жыве ў Рэспубліцы Комі, там яны складаюць толькі 30 % (256 тыс.) ад усяго насельніцтва. Носьбітаў мовы комі ў межах народа ў Расіі даволі мала — роднай мову комі назвалі толькі 169 тыс. чалавек комі нацыянальнасці.

Катэгорыя:Народы Еўропы
Катэгорыя:Народы Расіі
Карысныя выкапні

**Кары́сныя вы́капні** — мінеральныя і арганічныя ўтварэнні зямной кары, якія выкарыстоўваюцца або прыдатныя для выкарыстання ва ўсіх сферах чалавечай дзейнасці. Вылучаюць цвёрдыя, вадкія і газападобныя карысныя выкапні.

## Віды карысных выкапняў 
Па прызначэнні вылучаюць наступныя віды карысных выкапняў:
* **Гаручыя карысныя выкапні** (нафта, прыродны газ, вугаль, торф, гаручыя сланцы)
* **Руды** (руды чорных, каляровых і высакародных металаў)
* **Гідрамінеральныя** (падземныя мінеральныя і прэсныя воды)
* **Нярудныя карысныя выкапні** — будаўнічыя матэрыялы (вапняк, пясок, гліна і інш.), будаўнічыя камяні (граніт) і інш.
* **Камнесамацветная сыравіна** (яшма, раданіт, агат, онікс, халцэдон, чараіт, нефрыт і інш.) і каштоўныя камяні (алмаз, ізумруд, рубін, сапфір).
* Горнахімічная сыравіна (апатыт, фасфаты, мінеральныя солі, барыт, бараты і інш.)

Апошнія тры групы сумесна могуць разглядацца як нярудныя (неметалічныя) карысныя выкапні.

## Гл. таксама 
* Карысныя выкапні Беларусі

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Полезные ископаемые  // Вялікая савецкая энцыклапедыя


Катэгорыя:Горная справа
Ула

**Ула**:
## Беларусь 
* Пасёлак Ула ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці
* Рака Ула (прыток Заходняй Дзвіны) у Віцебскай вобласці
* Рака Ула (прыток Мяркіса) у Беларусі і Літве
## Эстонія 
* Ула (Саарэмаа)
## Астраномія 
* (909) Ула
Марыйцы

}
|}
**Марыйцы**, народ, які пражывае ў Расіі, у міжрэччы Волгі і Вятлугі, у асноўным у Рэспубліцы Марый Эл, у якой жыве каля паловы ўсіх марыйцаў Расіі.

Вылучаюць тры групы марыйцаў: лугавыя (яны складаюць большасць марыйскага народа, займаюць Волга-Вяцкае міжрэчча), горныя (яны жывуць на правым і левым беразе Волгі), усходнія (яны склаліся з перасяленцаў з лугавога боку Волгі ў Башкірыю і Прыўралле) марыйцы. Гавораць на марыйскай і горнамарыйскай мовах фіна-ўгорскай групы ўральскай сям’і.

Катэгорыя:Народы Еўропы
Катэгорыя:Народы Расіі
Катэгорыя:Фіна-ўгорскія народы
Т-28

**Т-28** — сярэдні шматвежавы танк савецкай канструкцыі.
Выпускаўся да 1940 г. Стаяў на ўзбраенні Чырвонай Арміі ў 1930-я і пач. 1940-х гг., выкарыстоўваўся падчас савецка-фінскай вайны, на пачатковым этапе Вялікай Айчыннай вайны.

## Тактыка-тэхнічныя дадзеныя 
* Баявая вага — 28 т
* Экіпаж — 6 чал.
* Узбраенне:
** 76,2-мм гармата
** 4 7,62-мм кулямёты
* Браніраванне:
** лабавое — 30 мм
** барты і вежа — 20 мм
* Магутнасць рухавіка — 500 конскіх сіл
* Максімальная хуткасць — 37 км/г
* Запас ходу — 220 км

## Літаратура 
Фісуноў В. А. Савецка-фінляндская вайна 1939—1940 гг. // Беларускі гістарычны часопіс. 2000. № 1, С. 11-17.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Танкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Сярэднія танкі
Катэгорыя:Танкі прарыву
Катэгорыя:Шматвежавыя танкі
Катэгорыя:Танкі Савецка-фінскай вайны, 1939—1940
Катэгорыя:Танкі СССР перыяду Другой сусветнай вайны
Купалаўская (станцыя метро, Мінск)

**Купалаўская** () — станцыя Мінскага метрапалітэна. Размешчана на Аўтазаводской лініі паміж станцыямі «Першамайская» і «Няміга». Адкрыта 31 снежня 1990 года ў складзе першага ўчастку Аўтазаводской лініі «Фрунзенская» — «Трактарны завод» (без «Першамайскай»). Звязана перасадкай са станцыяй «Кастрычніцкай» Маскоўскай лініі. З’яўляецца самай малалюднай станіцай Мінскага метрапалітэна: пасажырапаток тут у суткі складае каля 6 тысяч чалавек (даныя за 2016 год). Названа ў гонар народнага беларускага паэта і пісьменніка Янкі Купалы, а таксама тэатра імя Янкі Купалы, які знаходзіцца побач.

## Канструкцыя 
Станцыя метро «Купалаўская» — аднаскляпеністая, мелкага залажэння, мае два ўваходныя вестыбюлі. Станцыя злучаецца з «Кастрычніцкай» Маскоўскай лініі праз агульны вестыбюль і пераход, які злучае цэнтры платформаў.

«Купалаўская» і тунэлі Аўтазаводской лініі пабудаваны на меншай глыбіні, чым «Кастрычніцкая», і скляпенні станцыі аддзелены ад паверхні вуліцы Энгельса адлегласцю менш за метр.

### Афармленне 
Тэма матываў паэзіі Янкі Купалы натхніла архітэктара Я. Леановіча і мастака В. Даўгалу, таму інтэр’ер так і перапоўнены гэтым сугуччам. Вядучая тэма задала тон усёй мастацкай кампазіцыі. Чыстыя белыя скляпенні асветлены схаванымі крыніцамі асвятлення. Рэльеф стылізаванага арнаменту складае яркі кантраст з керамікай, якой абліцаваны пуцявыя сцены. Каляровая палітра тут — цёплыя зеленавата-залацістыя адценні і цёмна-шэры, амаль зямлісты колер, якім выкладзены цокаль сцен і падлога пасадачнага перона. Дапаўняюць агульную кампазіцыю тарцавыя сцены, выкананыя з празрыстага падсветленага знутры каляровага мастацкага шкла. Усё разам стварае цэласны вобраз утульнасці і мяккіх беларускіх напеваў.

## Выхады 
Агульны з «Кастрычніцкай» выхад размешчаны на праспекце Незалежнасці і вядзе да Кастрычніцкай плошчы, Палацаў Рэспублікі і культуры прафсаюзаў, універмага ГУМ і ўніверсама «Цэнтральны».

Другі выхад, паўднёвы, размешчаны ў падземным пераходзе пад скрыжаваннем вуліц Карла Маркса і Энгельса і вядзе да тэатра імя Янкі Купалы, Аляксандраўскага сквера і будынка Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

Выхад са станцыі з бок тэатра імя Янкі Купалы працуе з 7:00-21:00. У іншы час уваход ажыццяўляецца праз вестыбюль станцыі метро «Кастрычніцкая».

## Фотагалерэя 

Выява:kupalau_03.jpg|
Выява:kupalau_04.jpg|
Выява:kupalau_08.jpg|Пуцявая сцяна
Выява:kupalau_01.jpg|Назва на пуцявой сцяне
Выява:kupalau_09.jpg|Паказальнік маршруту старога ўзору
Выява:kupalau_06.jpg|Дэталі афармлення
Выява:kupalau_10.jpg|
Выява:kupalau_07.jpg|Інфармацыйная калона
Выява:kupalau_02.jpg|Выхад у горад

## Спасылкі 
Катэгорыя:Станцыі Мінскага метрапалітэна
Катэгорыя:Аўтазаводская лінія метро (Мінск)
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Янкі Купалы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1990 годзе
Катэгорыя:1990 год у Мінску
Лукомскае

**Луко́мскае возера** — возера ў Беларусі, у Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Ула.

Плошча паверхні 36,7 км², даўжыня 35 км, найбольшая глыбіня — 11,5 м, сярэдняя — 6,6 м.

Назва ад старажытнага слова «лука», што значыць выгін, круты паварот ракі, нізкі ці лясісты мыс.

Возера ледавіковага паходжання, запруднага тыпу. Катлавіна выцягнута мерыдыяльна. Даўжыня берагавой лініі 36 км. Берагі малапарэзаныя, пераважна спадзістыя, зараслі травой, хмызняком, лесам.

Дно зніжаецца да сярэдзіны, на поўначы і на паўднёва-ўсходнім напрамку знаходзяцца водмелі і астравы, якіх 5 (агульнай плошчай 0,7 км.). Літараль складзена з пясчана-ілістых, радзей з тарфяністых адкладаў. Прафундаль азёрнай чашы выслана аліўкавымі крэменязёмістымі сапрапелямі. Ваганні ўзроўню вады за год складаюць 0,44 м, найбольшыя ў 1956 годзе даходзілі да 0,79 м.

Ледастаў пачынаецца ў снежні, заканчваецца ў сярэдзіне красавіка. Сярэднямесячная тэмпература вады на паверхні ў ліпені—жніўні складае ад 17,6 да 22,7&nbsp;°C. Вада насычана кіслародам. У паўночнай частцы возера 5 астравоў агульнай плошчай каля 0,7 га (Прачыста, Рыбны, Бяздзедава, Высокі).

Возера праточнае: у яго ўпадае рака Цытранка і ручаі (у тым ліку, з возера Святое), сцёк вады праз раку Лукомку. Вадазбор узгорысты, на поўдні — плоская забалочаная нізіна.

Возера багатае рыбай. Водзяцца лешч, плотка, акунь, гусцяра, шчупак, верхаводка, сіг, сом, язь, лінь, мянтуз, карась.

## Літаратура 
* 
* Геаграфія Беларусі: энцыклапедычны даведнік / рэдкал. Л. В. Казлоўская [і інш.]. — Мн., 1992.
* 
* 
* *Іваноў, М.* Ля Лукамор’я / М. Іваноў // Беларусь. — 1984. — № 12. — С. 30—31.
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Басейн Улы
Катэгорыя:Азёры Чашніцкага раёна
Сяргей Мікалаевіч Мезянцоў

**Сяргей Мікалаевіч Мезянцоў** (;  — ) — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, рускі нацыяналіст. Дэпутат Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі IІІ склікання ад Мінскай губерні, уваходзіў у фракцыю правых.

Генерал-лейтэнант. Скончыў Мікалаеўскую акадэмію. Служыў начальнікам жандарскага аддзялення ў некалькіх губернях. Восенню 1907 года быў абраны дэпутатам Дзяржаўнай думы III склікання ад Мінскай губерні.

Катэгорыя:Члены Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі III склікання
Катэгорыя:Выпускнікі Мікалаеўскай ваеннай акадэміі
Аляксандр Аляксандравіч Радкевіч

**Аляксандр Аляксандравіч Радкевіч** (23 красавіка (5 мая) 1876 — канец 1917 ці пачатак 1918) — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, рускі нацыяналіст, дэпутат Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі IV склікання ад Магілёўскай губерні. Уваходзіў у фракцыю правых.

Патомны дваранін, меў тытул стацкага саветніка, валодаў 890 дзесяцінамі зямлі. Скончыў Імператарскае вучылішча правазнаўства (1897), працаваў старэйшым справаводам Дзяржаўнай канцылярыі, карэспандэнтам Галоўнага конезаводства па Магілёўскай губерніі. На працягу трох тэрмінаў абіраўся ганаровым міравым суддзёй па Быхаўскім ўездзе. Таксама быў галосным земскіх збораў Магілёўскай губерні і Быхаўскага ўезда.

У 1912 годзе абраны дэпутатам Дзяржаўнай думы IV склікання. У Думе ўступіў у фракцыю правых, стаў прымаць удзел у працы патрыятычных арганізацый — Рускага сабрання, Усерасійскага Філарэтаўскага таварыства народнай адукацыі. Пасля расколу фракцыі правых у 1916 годзе стаў таварышам старшыні групы незалежных правых.

Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскага Вучылішча правазнаўства
Катэгорыя:Члены Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі IV склікання
Катэгорыя:Члены Рускага сходу
Катэгорыя:Загінулі ў Грамадзянскую вайну ў Расіі
Пак Ы Чун

**Пак Ы Чун** () — паўночнакарэйскі дзяржаўны дзеяч, дыпламат, пасол КНДР у Расіі (1998—2006), міністр замежных спраў КНДР (з 2007 да 2014). З 1972 працаваў на дыпламатычных пасадах у Алжыры, Сірыі і Ліване. 

Катэгорыя:Постаці Паўночнай Карэі
Піліп Цімафеевіч Шаўцоў

**Піліп Цімафеевіч Шаўцоў** ( — пасля 1909) — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, дэпутат Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі IІІ склікання ад Магілёўскай губерні. Уваходзіў у фракцыю нацыяналістаў.

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў народнае вучылішча, займаўся хлебаробствам. Восенню 1907 года абраны дэпутатам Дзяржаўнай думы III склікання ад Магілёўскай губерні.

Катэгорыя:Члены Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі ад Магілёўскай губерні
Катэгорыя:Постаці Магілёўскай губерні
Катэгорыя:Члены Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі III склікання
Чо Мён Рок

**Чо Мён Рок** (, -) — паўночнакарэйскі дзяржаўны дзеяч, першы намеснік старшыні Камітэта абароны КНДР (пасада Кім Чэн Іра), начальнік галоўнага палітычнага ўпраўлення арміі КНДР, віцэ-маршал.

## Біяграфія 
З 1950 г. скончыў школу ВПС і паступіў на службу ў Карэйскую народную армію, удзельнік Карэйскай вайны, камандаваў батальёнам, палком, дывізіяй.
* 1975—1977 гг. — Камандуючы СПА Паўночнай Карэі,
* 1977—1979 гг. — Начальнік палітычнага кіравання ВПС, начальнік штаба ВПС,
* 1979—1995 гг. — Галоўнакамандуючы ВПС КНДР.
* 1995—1998 гг. — Начальнік Галоўнага палітычнага ўпраўлення Карэйскай народнай арміі, прысвоена воінскае званне віцэ-маршала.
* З 1998 г. — першы намеснік старшыні Дзяржаўнага камітэта абароны КНДР.
 
Абіраўся членам ЦК, Палітбюро і Прэзідыума Палітбюро ЦК ТПК. З лютага 1982 г. — дэпутат Вярхоўнага народнага Сходу КНДР.
 
У кастрычніку 2000 г. наведаў ЗША і сустрэўся з прэзідэнтам Білам Клінтанам, быў самым высокапастаўленым прадстаўніком сваёй краіны, якія пабывалі з дзяржаўным візітам у Злучаных Штатах Амерыкі.

Катэгорыя:Постаці Паўночнай Карэі
Алена Пятроўна Філіпава

**Але́на Пятро́ўна Філі́пава** (нар. , в. Сёмкава, Мінскі раён) — беларуская спартсменка, майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класу па вольнай барацьбе, член нацыянальнай каманды рэспублікі, пераможца і прызёр міжнародных і рэспубліканскіх спаборніцтваў (у вагавай катэгорыі да 55 кг).

* 2007 — срэбраны прызёр Чэмпіянату Еўропы.
* 2009 — бронзавы прызёр Гран-пры Туркуан (Туркуан, Францыя).
* 2009 — пераможца турніра па вольнай барацьбе на прызы трохразовага алімпійскага чэмпіёна Аляксандра Мядзведзя (Мінск, Беларусь)
* 2009 — срэбраны прызёр Чэмпіянату Еўропы (Вільнюс, Літва).

## Спасылкі 
* Анкета на Чэмпіянаце Еўропы-2009

Катэгорыя:Барцы Беларусі
Сету

**Сету** (саманазвы *setu*, *seto*) — малалікі фіна-ўгорскі народ, які насяляе Пячорскі раён Пскоўскай вобласці Расіі і прылеглыя раёны Эстоніі, якія да 1920 года ўваходзілі ў склад Пскоўскай губерні. Гістарычная вобласць пражывання народа сету завецца Сетумаа.

Дакладную колькасць сету вызначыць цяжка, бо гэтая этнічная група не занесена ў спісы народаў, якія пражываюць на тэрыторыі Расіі і Эстоніі, падвергнулася моцнай асіміляцыі, але часцей называецца лічба 10 тыс. чал. Пры перапісах насельніцтва сету звычайна запісвалі сябе эстонцамі і рускімі. У Расіі паводле перапісу 2002 года 197 чалавек ідэнтыфікавалі сябе як сету.

У Эстоніі сету афіцыйна маюць статус нацыянальнай меншасці, іх мова лічыцца вырускі дыялектам эстонскай мовы. У сувязі з выкладаннем у школах блізкай літаратурнай эстонскай сету Эстоніі перайшлі на яе. Самі сету лічаць сваю мову самастойнай.

Сету ў адрозненне ад лютэран-эстонцаў праваслаўныя.
## Спасылкі 
Катэгорыя:Насельніцтва Пскоўскай вобласці
Катэгорыя:Народы Расіі
Катэгорыя:Фіна-ўгорскія народы
Катэгорыя:Эстонцы
Хакасы

**Хакасы** (саманазва: *тадарлар*) — цюркскі народ у Расіі, які пражывае на поўдні Сібіры (Мінусінская катлавіна). Тытульны этнас Рэспублікі Хакасія. Колькасць — 72 959 (2010 г.). Рэлігія — праваслаўе, таксама захаваўся шаманізм.

Да хакасаў па культуры і мове блізкія целенгіты, целеуты, чулымцы, шорцы. Хакаская мова адносіцца да ўйгурскай групы ўсходне-хунскай галіны цюркскіх моў, мае чатыры дыялекты: качынскі, сагайскі, кызыльскі і шорскі. Сучасная пісьменнасць створаная на аснове кірыліцы.

## Культ мядзведзя ў хакасаў 
Культ мядзведзя ў хакасаў — абрады, звязаныя з глыбокай пашанай мядзведзя ў хакасаў.

Сярод хакасаў мядзведзь (аба) лічыўся адным з самых ушанаваных звяроў, якога ўяўлялі далёкім братам чалавека. Мядзведзь быў таксама татэмнай жывёлай. Напрыклад, хакаскае племя сяок «аба» вяло сваё паходжанне ад яго.

У кожнай юрце знаходзіўся мядзведжы фетыш — «аба цёс», які ставіўся ля парога і служыў абярэгам. Да яго паважна звярталіся «аzа» — дзядуля. Аба цёс складаўся з жалезнага ці меднага колца, усталяванага на ракітавым скрыжаванні. Да колца прывязвалі шкуру правай пярэдняй лапы мядзведзя і камусовую шкуру чорна-гнядога каня. Праз кожныя дзевяць гадоў аба цёсу прыносілі ў ахвяру чорнага баранчыка.

## Кайбалы 
Кайбалы (*хойбал*) — субэтнічная група хакасаў, што паходзяць ад саянскіх самадыйцаў і па некаторых дадзеных — ад енісейцаў. Жывуць па праваму берагу ракі Абакан, на Енісее і іншых рэках Хакасіі. Назва паходзіць ад главы буйного рода Кайбала. Астатнія хакасы лічаць кайбалаў найбольш старажытнымі насельнікамі Мінусінскай катлавіны. 

У XVII ст. кайбалы-самаеды з'яўляліся кыштымамі кіргізаў-тубінцаў. Займаліся качавой жывёлагадоўляй, паляваннем і земляробствам. Пасля разгрому Тубінскага княства ў 1707 г. правадыры кайбалаў прысягнулі на вернасць Расіі. Тубінскі ўлус пачаў звацца Кайбальскім, і назва кайбалаў пашырылася на іншыя групы мясцовага насельніцтва, у тым ліку цюркаў і енісейцаў. Ужо ў 1769 г. узгадвалася пра тое, што кайбалы размаўляюць на цюркскай мове. У XX ст. значная колькасць кайбалаў была асімілявана рускімі.

## Спасылкі 
* Хакасы — Народы и народности, населяющие Красноярский край 
* Хакасы — Поддержка прав коренных народов Cибири 

Катэгорыя:Народы Азіі
Катэгорыя:Народы Расіі
Катэгорыя:Народы Сібіры
Катэгорыя:Цюркскія народы
Вялікі панядзелак

**Вялікі панядзелак**, першы дзень Пакутнага тыдня, які наступае адразу пасля свята Увахода Гасподня ў Іерусалім.

У гэты дзень успамінаецца старазапаветны патрыярх Іосіф, прададзены братамі ў Егіпет, як правобраз пакутуючага Ісуса Хрыста, а таксама евангельскае апавяданне аб праклёне Ісусам бясплоднай смакоўніцы, якая сімвалізуе душу, не што прыносіць духоўнага плёну — праўдзівага пакаяння, веры, малітвы і добрых спраў.

Утраня Вялікага панядзелку служыцца звычайна ўвечар у нядзелю. У праваслаўнай царкве ў панядзелак служыцца літургія папярэднеасвячоных дароў, на якой чытаецца Евангелле аб другім прышэсці, апавяданне аб бесплоднай смакоўніцы, прытчы аб двух братах і злых вінаградарах, і не чытаецца Апостал. Пачынаецца чытанне псалтыры, якая павінна быць прачытана поўнасцю, акрамя 17-й кафізмы, за першыя тры дні Пакутнага тыдню. У канцы літургіі чытаецца асаблівы отпуст «Грядый Господь на вольную страсть нашего ради спасения, Христос, истинный Бог наш, молитвами Пречистыя Своея Матере, святых славных и всехвальных апостол, святых праведных Богоотец Иоакима и Анны и всех святых…».

## Спасылкі 
Катэгорыя:Хрысціянскія святы
Катэгорыя:Пераходныя святы
Катэгорыя:Страстны тыдзень
Уласцімір

**Уласцімір** (, каля 805 — каля 851) — сербскі князь (жупан). З’яўляецца заснавальнікам найстарэйшай сербскай кіруючай дынастыі Уласціміравічаў.

Валадарыў у перыяд з 830-х па 851, як дэ-факта суверэнны манарх, хоць і намінальна прызнаваў вярхоўную ўладу візантыйскага імператара. Яму непасрэдна былі падначалены кіраўнікі сербскіх абласцей.

У сярэдзіне IX стагоддзя, уступіў у канфлікт з балгарамі, на чале якіх стаяў Прэсіян (836—852), які спрабаваў падпарадкаваць Сербію, але Уласцімір за тры гады вайны здолеў адбіць усе напады і захаваць незалежнасць краіны.

Пасля яго смерці ўлада перайшла яго сынам: Муціміру, Страеміру, Гойніку.

### Унутраная палітыка 
Мяркуецца, што Уласцімір у сваіх руках трымаў вярхоўную ўладу над усімі сербскімі кіраўнікамі. Вядома, што адзіная яго дачка выйшла замуж за жупана Травуніі — Краіну. Як вынік, апошні прызнаў уладу Уласціміра.

У дадатак да гэтага павялічваецца пірацтва ў Адрыятычным моры, асабліва ад сербаў з Паганіі. у сярэдзіне IX стагоддзя Сербія пачынае актыўна ўмешвацца ў падзеі на Балканскім паўвостраве.

## Гл. таксама 
* Уласціміравічы

Катэгорыя:Уласціміравічы
Катэгорыя:Князі сербскія
Сербскія землі ў раннім сярэдневякоўі

Паводле пісання візантыйскага імператара Канстанціна VII («Аб кіраванні імперыяй») сербы жылі на Балканскім паўвостраве, паміж узбярэжжам Адрыятычнага мора і ракі Савы. Межавалі з харватамі, балгарамі і інш.

## Узбярэжжа 
### Паганія 
Прасціралася ад вусця ракі Цэціна да вусця ракі Нерэтвы, у тым ліку ўключаючы астравы: Брач, Хвар, Карчула і Млет.

Складалася з жупаў:
* *Растока* (серб: Растока)
* *Мокра* (серб: Мокро)
* *Дален*(серб: Дален)

Паселішчы:
* *Мокра*
* *Верула*
* *Астрок*
* *Славінец*

Катэгорыя:Гісторыя Сербіі
Уладзімір Якаўлевіч Крукоўскі

**Уладзімір Крукоўскі** (,  — , ) — беларускі мастак-плакатыст.

## Біяграфія 
Скончыў сярэднюю школу ў Ружанах (1954). Вучыўся ў Беларускім політэхнічным інстытуце, служыў у войску. Скончыў мастацка-графічны факультэт Віцебскага педагагічнага інстытута (1972). 

З 1979 года мастацкі рэдактар часопісаў «Маладосць», «Мастацтва Беларусі», бюлетэня Помнікі гісторыі і культуры Беларусі, з 1989 года часопіса «Спадчына».

З 1975 года сябра Беларускага саюза мастакоў. Член Беларускай асацыяцыі журналістаў. Член БНФ з дня заснавання.

Жанаты, бацька дваіх дзяцей. Жыў у Мінску. Памёр на 86-м годзе жыцця.

## Творчасць 
Асноўная тэматыка плакатаў — гісторыя, культура, экалогія, антываенныя і юбілейныя тэмы, афішы. Аўтар (разам з Я. Куліком) эталона дзяржаўнага герба «Пагоня» (1991), а таксама сцяга і малой эмблемы БНФ.

З 1972 года ўдзельнік усесаюзных, рэспубліканскіх і замежных, персанальных і тэматычных выставак плакату. Творы захоўваюцца ў музеях Беларусі, Польшчы, Літвы і Расіі.

Аўтар публікацый па гісторыі беларускай прыватнай геральдыкі (часопіс «Спадчына», 1993—1995).
Артыкулы У. Крукоўскага друкаваліся таксама ў часопісу «Наша вера», штотыднёвіках «ЛіМ», «Наша Ніва», газетах «Голас Радзімы», «Рунь», «Народная воля».

## Узнагароды 
Узнагароджаны медалём «За заслугі ў выяўленчым мастацтве», медалём 100 гадоў БНР Рады Беларускай Народнай Рэспублікі (2019).

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Персанальная старонка
* Ул. Крукоўскі на сайце *«Беларускі плакат»* 
* ТРЫПЦІХ «ПАМЯЦІ КАЛІНОЎСКАГА»
* 120 ГАДОЎ «МУЖЫЦКАЙ ПРАЎДЗЕ»

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі-плакатысты Беларусі
Moleskine

**Moleskine** (Малескін) — гандлёвая марка італьянскай кампаніі Modo & Modo, выкарыстоўваецца больш за 200 гадоў.

150-200 гадоў назад Малескіны яшчэ вырабляліся некалькімі невялікімі мануфактурамі ў Францыі. Малескін знік з віду ў 1986 годзе разам з крамай у французскім горадзе Туры. Але ўжо ў канцы 1990-х група мастакоў з Італіі ўспомніла аб Moleskine. «Мода энд Мода» зарэгістравалі гандлёвую марку «Moleskine».

У наш час кампанія выпускае запісныя кніжкі і нататнікі з шчыльнай вільгацеўстойлівай паперай і ў цвёрдай вокладцы, эластычнай гумкай і матузам для закладкі старонак; сярод прадукцыі — запісныя і тэлефонныя кнігі з рознай разліноўкай, запісныя кніжкі для малявання, чарчэння, запісу нот, рэпарцёрскія нататнікі і г.д. Усяго больш за два дзясяткі.

Гандлёвая марка «Moleskine» пазіцыяніруецца як элітарная.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Moleskine ў Мінску 
* Малескарня — легендарная кнігарня! 

Катэгорыя:Гандлёвыя маркі
Ізабары

**Ізаба́ры** ( (isos) — «аднолькавы» +  (baros) — «вага») — ядры хімічных элементаў з аднолькавай колькасцю нуклонаў, але з рознай колькасцю пратонаў. Напрыклад, 4Ве10; 5В10; 6С10.

## Гл. таксама 
* Ізатопы
* Ізатоны
* Ізабара — падобны тэрмін, які адносіцца да тэрмадынамікі і метэаралогіі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Ядзерная фізіка
Сістэмны аналіз

**Сістэмны аналіз** — метадалогія даследавання аб'ектаў пасродкам падання іх у якасці сістэм і аналізу гэтых сістэм. Сістэмы пры гэтым вылучаюцца зыходзячы з мэт даследавання. З аднаго боку сістэма разглядаецца як адзінае цэлае, з іншага — як сукупнасць элементаў. Прычым цэлае мае новыя, спецыяльныя ўласцівасці, якія адсутнічаюць у яго складнікаў элементаў (гэтая ўласцівасць называецца эмерджэнтнасць). Структура, уласцівасці і дынаміка сістэм пры сістэмным аналізе ўяўляюцца ў выглядзе мадэляў.

Катэгорыя:Тэорыя сістэм
Катэгорыя:Кібернетыка
Катэгорыя:Менеджмент
Айсберг

right|thumb|250px|Айсберг
**Айсберг** ( — «ледзяная гара») — вялікі масіў мацерыковага або шэльфавага лёду, які плавае ў акіяне, моры або ляжыць на мелі. Утвараецца ад абломвання ледавіка, што спускаецца ў ваду. Над вадой узвышаюцца да 70-100 метраў, большая частка аб'ёму (да 90 %) пад вадой. Асноўныя раёны ўтварэння айсбергаў — шэльфавыя ледавікі Антарктыды, астравы Канадскага Арктычнага архіпелага, Грэнландыя. Могуць служыць крыніцай прэснай вады пры буксіроўцы да засушлівых прыбярэжных раёнаў Аўстраліі, Паўднёвай Амерыкі, Афрыкі, Аравійскага паўвострава. Сутыкненне з айсбергам — прычына гібелі суднаў («Тытанік» у 1912, «Ханс Хедтафт» у 1959).

## Літаратура 
* 
## Спасылкі
Катэгорыя:Лёд
Катэгорыя:Арктыка
Катэгорыя:Антарктыка
Катэгорыя:Акіяналогія
Травунія

**Травунія** (серб. *Травунија* або *Травуња*, лат. Terbounia) — сярэдневяковая сербская вобласць. Знаходзілася ў сённяшняй усходняй Герцагавіне і паўднёвай Далмацыі (цяпер частка Харватыі).

Травунія межавала з Захум’ем на захадзе, з горадам Рагуза або Дуброўнік на паўднёвым усходзе, з Дукляй на поўдні і Сербіяй на поўначы. Яе берагавая лінія праходзіла ад Дуброўніка да Котарскай бухты.

## Гл. таксама 
* Валадары Травуніі
* Сербскія землі ў раннім сярэдневякоўі

Катэгорыя:Гісторыя Сербіі
Катэгорыя:Гісторыя Харватыі
Лік (значэнні)

* **Лік** – у матэматыцы: найменне колькасці ці велічыні, пры дапамозе якой робіцца падлік.
* **Лік** – у граматыцы: катэгорыя адзінасці, парнасці, множнасці.
Захумле

thumb|300пкс|Карта Захум'е (ружовы колер)
**Захумле** (харв. *Zahumlje*, серб. *Захумље*) — сярэднявечнае сербскае княства, размяшчалася ў сённяшняй Герцагавіне і Паўднёвай Далмацыі (сучасная Рэспубліка Харватыя).

Захумле атрымала сваю назву ад гары Хум (За + Хумам).

У Захумле ўладарнай дынастыяй былі Вушэвічы, выхадцы з заходняй часткі Белай Сербіі. Яны звалі сябе чырвонымі харватамі, хоць у часы візантыйскага імператара Канстанціна VII яны былі сербамі. Захумле рашуча супрацьстаяла любым спробам кантролю з боку Вялікіх сербскіх князёў на поўначы, і ў выніку яе валадары атрымалі тытул Вялікага князя для сябе.

Зямля Захумле межавала з Травуніяй, Паганіяй, Сербіяй і Харватыяй.

Пад сербскай уладай для палягчэння кантролю Захумле было падзелена на два княствы: Верхняе Захумле і Ніжняе Захумле. Верхняе неўзабаве было ўключана непасрэдна ў Сербію, Ніжняе працягвала існаваць.

Захумле стала васалам Харватыі ў часы Таміслава, у далейшым залежала ад Сербіі, якую ўзначаліла Дукля. Пасля доўгага дынастычнага змагання Захумле анексуе Паганію і з часам становіцца часткай Вялікага Княства Рашка.

## Гл. таксама 
* Хум

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыя Сербіі
Катэгорыя:Гісторыя Харватыі
Катэгорыя:Гісторыя Босніі і Герцагавіны
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Балкан
Дом-музей Элізы Ажэшка

**Дом-музей Элізы Ажэшка** — дом у Гродне, дзе некаторы час жыла і памерла пісьменніца Эліза Ажэшка. 

Сучасны адрас: вуліца Ажэшка, 17.

Дом належаў адвакату Станіславу Нагорскаму — другому мужу Э. Ажэшка. У гэтым доме пісьменніца пражыла шаснаццаць гадоў і памерла ў 1910 г.

Доўгі час у доме было абласное аддзяленне Саюзу пісьменнікаў Беларусі. У былой гасцёўні Элізы Ажэшка быў кабінет, дзе працавалі вядомыя празаікі — Васіль Быкаў і Аляксей Карпюк. Музей адкрыўся ў 2001 г.

Пачынаецца знаёмства наведвальнікаў з домам-музеем з працоўнага кабінета знакамітай пісьменніцы. Сапраўдных рэчаў, звязаных з жыццём пісьменніцы, захавалася няшмат. Музей мае арыгінальны фотапартрэт з яе аўтографам, некалькі гербарыяў, зробленых яе рукамі. Таксама захаваўся ў гасцёўні сапраўдны камін, пад якім пісьменніца любіла пасядзець ды паразмаўляць. Рэшта экспанатаў толькі нагадвае тагачасную эпоху — стол, канапка, кніжная шафка. 

У астатніх памяшканнях дому размясціўся юнацкі філіял абласной навуковай бібліятэкі імя Я. Карскага і аддзел літаратуры на замежных мовах.

## Спасылкі 
* У Горадні адкрыўся музэй Элізы Ажэжкі 

Катэгорыя:Музеі Гродна
Катэгорыя:Дамы-музеі Беларусі
Катэгорыя:Вуліца Ажэшка (Гродна)
Катэгорыя:Эліза Ажэшка
Баранавіцкая вобласць

**Бара́навіцкая вобласць** — адміністрацыйная адзінка на тэрыторыі Беларускай ССР, існавала з 4 снежня 1939 па 8 студзеня 1954, калі была скасавана падчас працэсу ўзбуйнення абласцей. Адміністрацыйны цэнтр — горад Баранавічы.

## Гісторыя 
Першапачаткова на месцы Навагрудскага ваяводства пасля далучэння Заходняй Беларусі да БССР плаваналася ўтварыць Навагрудскую вобласць з цэнтрам у Навагрудку. Такая прапанова маецца ў пастанове ЦК КП(б)Б «Пра вобласці і абласныя цэнтры Заходняй Беларусі» ад 19 лістапада 1939 года, пры гэтым яшчэ 2 лістапада было створана ўпраўленне НКУС па Навагрудскай вобласці. Аднак пазней было вырашана цэнтр вобласці размясціць у Баранавічах, і 4 снежня 1939 года сярод іншых абласцей на тэрыторыі Заходняй Беларусі была ўтворана і Баранавіцкая вобласць.

Пасля ліквідацыі вобласці адміністрацыйныя раёны ўвайшлі ў склад Брэсцкай, Гродзенскай, Мінскай і Маладзечанскай абласцей. Горад Баранавічы ўвайшоў у склад Брэсцкай вобласці.

## Адміністрацыйны падзел 
Першапачаткова вобласць дзялілася на 8 паветаў: Баранавіцкі, Валожынскі, Лідскі, Нясвіжскі, Навагрудскі, Слонімскі, Стаўбцоўскі і Шчучынскі. У 1940 паветы былі скасаваныя, а вобласць падзялілі на раёны: Быценскі, Валеўскі, Васілішкаўскі, Валожынскі, Воранаўскі, Гарадзішчанскі, Дзятлаўскі, Жалудоцкі, Зэльвенскі, Івянецкі, Іўеўскі, Клецкі, Казлоўшчынскі, Лідскі, Любчанскі, Ляхавіцкі, Мірскі, Мастоўскі, Нясвіжскі, Навагрудскі, Навамышскі, Радунскі, Слонімскі, Стаўбцоўскі, Шчучынскі і Юрацішкаўскі. У канцы года Валеўскі раён быў перайменаваны ў Карэліцкі.

У 1954 у Гродзенскую вобласць былі перададзеныя Васілішкаўскі, Воранаўскі, Жалудоцкі, Зэльвенскі, Іўеўскі, Лідскі, Любчанскі, Мірскі, Мастоўскі, Радунскі і Шчучынскі раёны, а Валожынскі, Івянецкі і Юрацішкаўскі раёны адышлі да Маладзечанскай вобласці, Нясвіжскі, Стаўбцоўскі, Клецкі ўвайшлі ў склад Мінскай вобласці.

Катэгорыя:Былыя вобласці Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Гісторыя Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Гісторыя Мінскай вобласці
Катэгорыя:Гісторыя Баранавічаў
Катэгорыя:З’явіліся ў 1939 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1954 годзе
Джардана Бруна

**Джардана Бру́на**, сапр. імя **Філіпа**, мянушка **Бруна Наланец** (;  г., Нола каля Неапаля — , ) — італьянскі філосаф і паэт, прадстаўнік пантэізму. З’яўляючыся каталіцкім манахам, Джардана Бруна развіваў неаплатанізм у духу рэнесанснага натуралізму, спрабаваў даць у гэтым ключы філасофскую інтэрпрэтацыю вучэння Каперніка.

Бруна выказваў шэраг здагадак, якія апярэджвалі яго эпоху і былі абгрунтаваны толькі наступнымі астранамічнымі адкрыццямі: аб тым, што зоркі ёсць далёкія сонцы, пра існаванне невядомых у яго час планет у межах нашай Сонечнай сістэмы, пра тое, што ў Сусвеце існуе незлічоная колькасць целаў, якія падобны да нашага Сонца. Бруна не першы задумваўся пра множнасці светаў і бясконцасці Сусвету: да яго такія ідэі належалі антычным атамістам, эпікурэйцам і Мікалаю Кузанскаму.

Бруна быў асуджаны каталіцкай царквой як ератык і прысуджаны свецкімі судовымі ўладамі Рыма да смяротнага пакарання праз спаленне. У 1889 годзе, амаль праз тры стагоддзі, на месцы пакарання смерцю Джардана Бруна быў узведзены помнік у яго гонар.

## Сведчанні сучаснікаў 
Паводле сведчання Каспара Шопэ, які прысутнічаў на судзе, Дж. Бруна быў абвінавачаны ў тым, што «*У сваіх кнігах ён вучыў, што светы незлічоныя, што душа перасяляецца з аднаго целы ў іншае і нават у іншы свет, што адна душа можа нахадзіцца ў двух целах, што магія — гэта рэч добрая і дазволеная, што Святы Дух — гэта нішто іншае, як душа свету, ён гаварыў, што Майсей здзяйсняў свае цуды праз магію; ён гаварыў, што Майсей выдумаў свае законы, а Святое Пісанне ёсць толькі прывід, ён гаварыў, што д’ябла будзе выратаваны; ад Адама і Евы ён выводзіць радавод толькі яўрэяў — астатнія людзі паходзяць ад тых дваіх, якіх Бог стварыў днём раней; Хрыстос, паводле яго меркавання, гэта не Бог. Ён (Хрыстос) быў вядомым чараўніком, і за гэта па заслугах быў павешаны, а не распяты. Прарокі і апосталы былі непрыдатнымі людзьмі — чараўнікамі і шмат хто з іх быў павешаны*».

## Спасылкі 
* Фрэнсис А. Йeйтc. Джордано Бруно и гeрмeтичeская традиция // на pawet.net 

Катэгорыя:Філосафы Італіі
Катэгорыя:Паэты Італіі
Катэгорыя:Астраномы Італіі
Фонг-Ня-Ке-Банг

**Фонг-Ня-Ке-Банг** () - нацыянальны парк, размешчаны ў Куангбіне, В’етнам, за 500 км на поўдзень ад Ханоя. У 2003 годзе парк занесены ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Нацыянальныя паркі В’етнама
Катэгорыя:Правінцыя Куангбінь
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў В’етнаме
Прыпяцкія балоты (значэнні)

* Прыпяцкія балоты ў Беларусі
* Карная аперацыя гітлераўскіх войскаў у 1941
Путны баярын

**Путны баярын** (ад усходнесл. *путь* — карысць, прыбытак, маёмасць) — адміністрацыйная пасада на землях Русі ў сярэднявеччы; кіраўнік *пуці́*. У раннім сярэднявеччы путныя баяры належалі да вярхоў феадальнага грамадства.

Пасада ўваходзіла ў дварцовую сістэму кіравання, пры якой у склад двара (дварца) уваходзілі дварцовыя *пуці́* пад кіраўніцтвам путных баяраў. Існавалі такія пуці, як сакольнічы, канюшы, стольнічы, чашнічы. Да пуцёў прыпісваліся, і імі кіраваліся, пэўныя землі і вёскі.

## Гл. таксама 
* Панцырныя баяры
* Баяры
* Аднадворцы
* Ваколічная шляхта
* Шляхта
* Выбранцы

## Літаратура 
* История Государства и права России: Учебник для вузов / Под ред. С. А. Чибиряева. — М., 1998. — 528 с.

Катэгорыя:Гісторыя Русі
Катэгорыя:Саслоўі
Пірацтва

right|thumb|270px|Напад флібусцьераў на іспанскі карабель. Карціна Говарда Пайла, 1905 г.
thumb|270px|Пірацкі сцяг
**Пірацтва** - від разбойства, які прадугледжва ўзброены разбой на моры, а часам на сушы. **Пірацтва** пачало зараджацца ў антычныя часы, але найболей распаўсюджаным стала ў 17-м стагоддзі. Сёння сустракаецца ў водах Ціхага і Індыйскага акіянаў.

## Гісторыя 
Старажытныя часы былі багатыя на піратаў, грэчаскіх і рымскіх. Пасля падзення Заходняй Рымскай імперыі, найбольш шматлікімі піратамі сталі вікінгі, якія займаліся рабаўніцтвам у паўночнай частцы Еўропы.

Пасля адкрыцця Амерыкі Калумбам у 1492, вялікія ваенна-марскія дзяржавы таго часу Іспанія і Партугалія пачалі ствараць калоніі ў Паўднёвай і Цэнтральнай Амерыцы. Большасць калоній заснаваных Іспаніяй і Партугаліяй былі арыентаваны на гандаль з Індыяй і Далёкім Усходам. Падпарадкаваўшы мясцовыя народы інкаў, мая, ацтэкаў, іспанцы атрымалі кантроль над іхнімі руднямі каштоўных металаў, як вынік значнае павелічэння багацця Іспаніі.

Іншыя еўрапейскія краіны таксама прыступілі да стварэння сваіх калоній у Карыбскім басейне, дзеля засваення прыродных рэсурсаў Новага Свету. У канцы 16 і ў пачатку 17 ст. утвараюць калоніі такія дзяржавы, як Англія, Францыя і Нідэрланды. У канцы 17-га ст. Данія. Тым не менш, у параўнанні з іспанскімі калоніямі, астатнія былі слаба развітыя.

Суперніцтва паміж калоніямі і імкненне да перавагі гандлю прывялі да частых войн і павелічэння пірацтва. Вялікая класічная эпоха пірацтва прыпала на 1560-я і працягнулася да 1720-х. Найболей паспяховымі для піратаў сталі 1640-я — 1680-я.

Вылучаецца два найболей вядомых месца абітання піратаў: карыбскі востраў Тартуга (пасля 1640) і горад Порт-Роял, што на востраве Ямайка (пасля 1655).

## Сучаснасць 
Нападам піратаў падвяргаюцца ў асноўным буйныя караблі. У 1990-я лічба нападаў складала ў сярэднім каля 200 на год. У 1998 у нападах былі забітыя шэсцьдзесят сем чалавек, усе, акрамя аднаго ў водах Ціхага і Індыйскага акіянаў, на якія прыходзіцца амаль тры чвэрці ўсіх нападаў піратаў.

Піраты звычайна здзейсняюць разбойства ноччу з дапамогай хуткаходных катэраў, якія, як правіла маюць невялікія памеры і застаюцца незаўважнымі для карабельных радараў.

## Гл. таксама 
* Буканьеры
* Карсары
* Капёры
* Флібусцьеры
* Порт-Роял
* Востраў Тартуга

Катэгорыя:Злачыннасць