open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Чырвоная Слабада (Салігорскі раён)

**Чырво́ная Слабада́** (, , да 1923 года — **Вы́зна**) — гарадскі пасёлак у Салігорскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Чырвонаслабодскага сельсавета.

Знаходзіцца на рацэ Вызенка непадалёк ад Чырвонаслабодскага вадасховішча, за 30 км у напрамку на паўночны захад ад горада Салігорска і чыгуначнай станцыі Салігорск, за 163 км ад Мінска. Аўтамабільнымі дарогамі злучаная з Лунінцам, Слуцкам, Салігорскам.

## Гісторыя 
Вядома як вёска Вызна Слуцкага княства Вялікага Княства Літоўскага, затым мястэчка, належала Алелькавічам, з 1612 года — Радзівілам, з 1793 года — Вітгенштэйнам, пазней Гогенлоэ.

З 1793 года ў складзе Расійскай імперыі, мястэчка, цэнтр Вызненскай воласці Слуцкага павета. У 1897 годзе дзейнічалі народнае вучылішча, пачатковая школа, бальніца, царква, капліца.

3 студзеня 1923 года пераназваная ў Чырвоную (Красную) Слабаду. У 1924—1959 гадах — цэнтр Чырвонаслабодскага раёна. З 1938 года — гарадскі пасёлак. З 27 чэрвеня 1941 па 30 чэрвеня 1944 года Чырвоная Слабада знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. Акупанты знішчылі тут 420 жыхароў. З 1959 года пасёлак у Старобінскім, з 1962 года — у Любанскім, з 1965 года — у Салігорскім раёне.

## Насельніцтва 

ImageSize = width:auto height:180 barincrement:27
PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:6000
ScaleMajor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:200 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:15
  bar:1897 from:0 till:1593
  bar:1995 from:0 till:5100
  bar:2002 from:0 till:4985
  bar:2006 from:0 till:4700
  bar:2008 from:0 till:4700
  bar:2016 from:0 till:3909
  bar:2017 from:0 till:3898
TextData=
  fontsize:10px pos:(10,195)
  text:

* 1897 год — 1593 чал.
* 1995 год — 5,1 тыс. чал.
* 2002 год — 4985 чал.
* 2006 год — 4,7 тыс. чал.
* 2008 год — 4,7 тыс. чал.
* 2016 год — 3909 чал.
* 2017 год — 3898 чал.

## Эканоміка 
Прадпрыемствы харчовай, лясной і дрэваапрацоўчай прамысловасці.

## Славутасці 
* Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан
* Магіла ахвяр фашызму.
* Свята-Мікалаеўская царква (1997)

**Страчаная спадчына:**
* Свята-Мікалаеўская царква — згарэла ў 1877 годзе, адбудавана ў 1897 годзе, зруйнавана ў 1937 годзе.

## Вядомыя асобы 
* Фёдар Герасімавіч Будзько (1914—2002) — беларускі паэт, журналіст, партызан.
* Браніслаў Залескі (1820—1880) — мастак, літаратар.
* Аляксандр Міхайлавіч Кароль (нар. 1960) — беларускі дыпламат.
* Мікалай Трафімавіч Чадовіч (1948—2011) — беларускі пісьменнік-фантаст.

## Гл. таксама 
* Пасёлкі гарадскога тыпу Мінскай вобласці
* Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі
Усурыйск

**Усуры́йск** () — горад у Прыморскім краі. Насельніцтва — 155 тыс. жыхароў (2006), трэці найбуйнейшы горад у Прыморскім краі пасля Уладзівастока і Находкі, але ён знаходзіцца не на ўзбярэжжы мора, а ў Раздольна-Ханкайскай (Прыханкайскай) нізіне, каля 100 км на поўнач ад Уладзівастока. Праз горад цячэ рака Ракоўка.

Клімат рэзка кантынентальны.

Першае пасяленне на месцы сучаснага Усурыйска заснавалі ў 1866 годзе (сяло Нікольскае). З 1898 года — горад Нікольск. У 1926 годзе горад перайменавалі ў Нікольск-Усурыйскі. У 1935—1957 гадах — горад Варашылаў.

## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Алена Іванаўна Астапюк (нар. 1970) — беларускі палітык.
* Аляксандр Дворнікаў (нар. 1961) — рускі генерал.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Усурыйску 
* Артыкул аб Усурыйску 

Катэгорыя:Гарады Прыморскага края
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1866 годзе
Кастрамская вобласць

**Кастрамская вобласць** () — суб’ект Расійскай Федэрацыі, размешчаны ў цэнтры еўрапейскай часткі краіны. Цэнтр і найбуйнейшы горад Кастрама. Працягласць Кастрамскай вобласці з поўначы на поўдзень — 260 км, з захаду на ўсход — 420 км. Тэрыторыя — 60,2 тыс. км². На поўначы Кастрамская вобласць мяжуе з Валагодскай вобласцю, на поўдні — з Іванаўскай і Ніжагародскай абласцямі, на захадзе — з Яраслаўскай, на ўсходзе — з Кіраўскай вобласцю.

Нацыянальны склад: рускія (96,3 %), украінцы (1,1 %) і інш. Вобласць падзяляецца на 24 раёны.

## Геаграфія 
Тэрыторыя вобласці ўяўляе сабой пагорыстыя раўніну, у межах якой вылучаюцца: на захадзе — Кастрамская нізіна (вышыня 80-100 м), у цэнтры — Галіцкае ўзвышша (вышыня да 293 м) і Волга-Унжанская нізіна (вышыня да 150 м), на паўночным усходзе — Паўночныя Увалы (вышыня да 227 м).

Клімат умерана кантынентальны. Сярэдняя тэмпература студзеня ад −11,7 °C на паўднёвым захадзе да −14,2 ° поўначы і паўночным усходзе; ліпеня — адпаведна 17,9 °C і 17,6 °C. Ападкаў 550—600 мм у год. Вегетацыйны перыяд 156—166 сутак. Па тэрыторыі вобласці працякаюць: на паўднёвым захадзе Волга, а з поўначы на поўдзень яе левыя прытокі: Кастрама, Унжа і Вятлуга. Найбольш буйныя азёры — Галіцкае і Чухламскае. Пераважаюць дзярнова-падзолістыя глебы: гліністыя і суглінкавыя на захадзе і паўночным усходзе, пясчаныя і супясчаныя — у цэнтры і на паўднёвым усходзе. У паніжэннях рэльефу распаўсюджаныя тарфяна-балотныя, уздоўж рэк і азёр — алювіяльныя глебы. Кастрамская вобласць размешчана ў лясной зоне. Лясы займаюць 4,1 млн га.

## Вядомыя ўраджэнцы 
* Сяргей Аляксандравіч Багамолаў — Герой Савецкага Саюза (1944).
* Аляксей Канстанцінавіч Галубкоў — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза.
* Міхаіл Іванавіч Пугаўкін
* Юрый Васілевіч Смірноў — Герой Савецкага Саюза (1944).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Абласная Дума
Савецкая гістарыяграфія

**Савецкая гістарыяграфія** — школа ў гістарыяграфіі, якая склалася ў СССР у перыяд аднапартыйнай палітычнай сістэмы. Галоўнай яе адметнасцю была поўная і непрыхаваная залежнасць ад палітычнага заказу.

Патрэба стварэння свайго ўласнага бачання гістарычнага мінулага ўзнікла ў савецкага палітычнага кіраўніцтва адразу пасля грамадзянскай вайны. Дзеля ажыццяўлення гэтага ўвага кіраўніцтва была звернута на сацыяльна-палітычныя і ідэалагічныя фактары, якія дазвалялі вырашальна ўплываць на характар гістарыяграфічнай сітуацыі, якімі былі: палітыка ў вобласці гуманітарнай адукацыі; стварэнне і кантроль за дзейнасцю цэнтраў гістарычнай навукі, перыядычнага друку і цэнзуры; мэтанакіраваная кадравая і фінансавая палітыка ў дачыненні да ўстаноў гістарычнага профілю і да гісторыкаў, якія непасрэдна выконвалі палітычны заказ кіраўніцтва.

Перыядызацыя гісторыі гістарычнай навукі ў СССР пачала стварацца ў 1960-я гады, калі ствараліся «Очерки истории исторической науки в СССР» (: М. В. Нечкіна), і ў выніку была аснаваная на пяці крытэрыях: 1) выкарыстанне марксісцка-ленінскай метадалогіі; 2) змена праблематыкі даследаванняў; 3) праведзеныя прыёмы даследавання; 4) увядзенне ў навуковы зварот новых крыніцаў; 5) змены ў арганізацыі гістарычнай навукі. Паводле прапанаваных крытэрыяў, савецкія гістарыёграфы падзялілі гісторыю гістарычнай навукі ў СССР на тры перыяды:
# 1917 — сярэдзіна 1930-х гадоў: станаўленне савецкай гістарычнай навукі, кансалідацыя гісторыкаў на падставе марксісцка-ленінскай метадалогіі;
# Сярэдзіна 1930-х — сярэдзіна 1950-х гадоў: накапленне даследчыкамі факталагічных ведаў, стварэнне першых абагульняльных працаў;
# Сярэдзіна 1950-х — 1980-я гады: уздым савецкай гістарычнай навукі.

У позні савецкі і пост-савецкі перыяды пачалі вылучаць 4 асноўныя этапы развіцця савецкай гістарыяграфіі:
# 1920-я гады.
# 1930-я — сярэдзіна 1950-х гадоў. Асабліва жорсткі і дырэктыўны кантроль за развіццём гістарыяграфіі. Найвышэйшымі вызначальнікамі навуковага курсу з’яўляюцца, у розныя моманты, І. В. Сталін, М. І. Бухарын, А. А. Жданаў, М. А. Суслаў і інш., у Беларусі таксама В. Г. Кнорын, А. С. Шчэрбакоў, П. К. Панамарэнка і інш.
# Другая палова 1950-х — 1980-я гады. Час пэўнай лібералізацыі. Дазваляецца выкарыстанне пэўных раней забароненых крыніц.
# Другая палова 1980-х гадоў.

## Літаратура 
* Карев Д.… 1990.
* Гістарыяграфія гісторыі Беларусі : дапаможнік па аднайменным курсе для студ. спец. 1 — 21.03.01 — 01 — Гісторыя, 1 — 02.01.02 — 04 — Гісторыя. Замежная мова / В. А. Белазаровіч ; Установа адукацыі «Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы». — Гродна : ГрДУ, 2006. — 345 с. — ISBN 985-417-858-7.

Катэгорыя:Гістарыяграфія
Катэгорыя:СССР
Суксэ

**Суксэ-Мікалай** () — адзін з нальшанскіх князёў (*nobilis de Lettowia de provincia Nalsen*).

За часам вялікага князя літоўскага Шварна, недзе ў 1266—1268 гадах, уцёк разам з братам з ВКЛ у Рыгу, дзе ахрысціўся пад імем Мікалай. Затым, 5 красавіка 1268 года, браты сталі васаламі рыжскага архібіскупа Альберта, аддаўшы яму свае страчаныя ўладанні ў Нальшанах і атрымаўшы іх назад у якасці феодаў — такім чынам, на архібіскупа ўскладаўся клопат пра вызваленне ўладанняў сваіх васалаў з-пад улады паганцаў. У 1272—1274 гадах Суксэ прымаў удзел ў паходах лівонскіх немцаў на Аўкштайцію, у т. л. і Нальшаны, загінуў падчас аднаго з паходаў.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Князі нальшанскія
Катэгорыя:Асобы
Разанская вобласць

**Разанская вобласць** () — суб’ект Расійскай Федэрацыі, размешчаны ў цэнтры еўрапейскай часткі краіны. Мяжуе на поўначы з Уладзімірскай вобласцю, на паўночным усходзе — з Ніжагародскай, на ўсходзе — з Рэспублікай Мардовія, на паўднёвым усходзе — з Пензенскай вобласцю, на поўдні — з Тамбоўскай і Ліпецкай, на захадзе — з Тульскай і на паўночным захадзе — з Маскоўскай вобласцю.

У склад вобласці ўваходзіць 25 раёнаў, 12 гарадоў і 27 пасёлкаў. Найбольш буйныя гарады: Разань, Касімаў, Сасава, Скапін, Ражск.

Нацыянальны склад: рускія (94,6 %), украінцы (1,06 %), мардва (0,61 %), татары (0,46 %).

## Вядомыя асобы 
* Валерый Сцяпанавіч Уткін
* Васіль Адрэеевіч Звераў, Герой Савецкага Саюза.
* Дзмітрый Георгіевіч Фролікаў, Герой Савецкага Саюза.
* Васіль Фёдаравіч Цюрын (1924—1943) — Герой Савецкага Саюза.
* Дзмітрый Іўсцінавіч Горын (1907—1991) — спецыяліст у галіне сельскагаспадарчага машынабудавання. Кандыдат тэхнічных навук (1954), дацэнт (1954). Рэктар БДАТУ.
* Вера Васілеўна Баканская (1926—2012) — беларускі ўрач-патафізіёлаг. Доктар медыцынскіх навук (1981), прафесар (1984).

## Кіраванне 
### Губернатары 
* 12.04.2004 − 12.04.2008 — Георгій Іванавіч Шпак

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
Літва (значэнні)

Назву **Літва** маюць:
* Літва — балцкі племянны саюз (да сярэдзіны XIII ст.)
* Літва — харонім, назва зямлі (тэрыторыі) ва Усходняй Еўропе ў XI—XVIII стст.
* Літва — кароткая назва Вялікага Княства Літоўскага, дзяржавы ва Усходняй Еўропе ў XIII—XVIII стст. (гл. Каралеўства Літва)
* Літва дваровая — служылая праслойка ў Маскоўскай дзяржаве ў XVI ст., якая склалася з выхадцаў з Вялікага Княства Літоўскага
* Літва (літоўскія губерні) — скарочаная афіцыйная і неафіцыйная назва Літоўскага генерал-губернатарства (Віленскага генерал-губернатарства) у Расійскай імперыі
* Літоўская губерня — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Расійскай імперыі ў 1796—1801 гг.
* Літва — скарочаная назва Паўночна-Заходняга края Расійскай імперыі, якая ўжывалася галоўным чынам мясцовым каталіцкім і польскамоўным дваранствам
* Літва — скарочаная назва Літоўскай Рэспублікі, дзяржавы ва Усходняй Еўропе (з 16 лютага 1918 г.  па 21 ліпеня 1940 г.). Гл. Каралеўства Літва (1918)
* Ковенская Літва — неафіцыйная, публіцыстычная назва Літоўскай Рэспублікі, дзяржавы ва Усходняй Еўропе (з 16 лютага 1918 г.  па 21 ліпеня 1940 г.), што ўжывалася галоўным чынам у Польшчы ў міжваенны перыяд
* Сярэдняя Літва — дзяржаўнае ўтварэнне на тэрыторыі Віленшчыны і Гродзеншчыны з цэнтрам у Вільні (кастрычнік 1920 г. — сакавік 1922 г.)
* Літва — скарочаная назва Літоўскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі, рэспублікі ў складзе СССР (з 21 ліпеня 1940 г. па 11 сакавіка 1990 г.)
* Літва — скарочаная назва Літоўскай Рэспублікі, дзяржавы ва Усходняй Еўропе (з 11 сакавіка 1990 г.)

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Лі́тва — вёска ў Ляхавіцкім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Літва́ — вёска ў Слонімскім раёне
* Мінская вобласць:
** Літва́ — вёска ў Маладзечанскім раёне
** Літва́ — вёска ў Стаўбцоўскім раёне
** Літва́ — вёска ва Уздзенскім раёне

## Гл. таксама 
* (2577) Літва — астэроід
Старобін

**Старо́бін**.
* Леанід Сцяпанавіч Вялічка (нар. у 1925) — вучоны ў галіне артапедычнай стаматалогіі, доктар медыцынскіх навук.
* Міхась Ключановіч (1901—1938) — слуцкі паўстанец, паэт.
* Таццяна Аляксандраўна Корж (нар. 1993) — беларуская лёгкаатлетка.
* Сяргей Паўлавіч Крывашэеў (нар. 1944) — беларускі архітэктар.
* Галіна Кліменцьеўна Макарава (1919—1993) — актрыса тэатра і кіно, Народная артыстка БССР, Народная артыстка СССР.
* Мікалай Іванавіч Янчык (нар. 1947) — беларускі архітэктар.

## Гл. таксама 
* Пасёлкі гарадскога тыпу Мінскай вобласці
* Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства
Затундраныя сяляне

**Затундраныя сяляне** — этнаграфічная група рускіх старажылаў, якая пражывала ўздоўж рэк Дудзінка і Хатанга на Таймырскім паўвостраве (Усходняя Сібір).

У XVI—XVII стагоддзях у Пясіду (як у той перыяд называўся Таймыр) дашлі з еўрапейскай часткі Расіі, першыя рускія пасяленцы. Выхадцы з Цэнтральнага і Усходняга Памор’я сталі асновай сталага насельніцтва Таймыра-Туруханскага раёна і ніжняга цячэння Ангары. З цягам часу лад жыцця нешматлікіх рускіх жыхароў унутраных раёнаў Таймыра на Хатанге і Пясине набыў рысы рацыянальнага для гэтых месцаў побыту эвенкаў і якутаў. Затундраныя сяляне знаходзіліся пад моцным уплывам суседзяў, часта ўступалі з імі ў шлюбы, успрынялі таксама мова якутаў.

У выніку ўзаемадзеяння эвенкаў, якутаў і рускіх затундраных сялян у канцы XVIII — першай палове XIX стагоддзяў склаўся далганскі этнас. Таму некаторыя даследчыкі лічаць затундренных сялян складовай часткай, ці нават асновай далганскага этнасу.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Рускія
Катэгорыя:Усходняя Сібір
Катэгорыя:Народы Сібіры
Калужская вобласць

**Калужская вобласць** () — суб’ект Расійскай Федэрацыі. Створана ў 1944 годзе. Адміністрацыйны цэнтр — горад Калуга. Тэрыторыя — 29,9 тыс. км², насельніцтва — 1,068 тыс. чалавек (2024), шчыльнасць насельніцтва 34,2 чал./км² (2005), удзельная вага гарадскога насельніцтва: 75,4 % (2005).

Мяжуе з Маскоўскай, Тульскай, Бранскай, Смаленскай, Арлоўскай абласцямі. Нацыяналіны склад: рускія 93,8 %, украінцы — 2,8 %, беларусы — 0,8 %, татары, цыганы — па 0,3 %, азербайджанцы, мардва, яўрэі — па 0,2 %, армяне, малдаване — па 0,1 %, іншыя — 1,2 %.

Колькасць муніцыпальных утварэнняў — 319, у тым ліку:
* гарадскія акругі — 2
* муніцыпальныя раёны — 24
* гарадскія паселішчы — 31
* сельскія паселішчы — 262

Буйнейшыя гарады: Калуга, Обнінск, Людзінава.

## Геаграфія 
Паўночна-заходняя і паўночная часткі вобласці — марэнныя раўніны, паўднёва-заходняя — зандравыя, а цэнтральная і ўсходняя часткі — эразійныя раўніны. Максімальныя вышыні тэрыторыі 270—280 м.

Клімат — умерана цёплы, з вільготным летам, умерана халоднай зімой з устойлівым снежным покрывам. Сярэдняя тэмпература ліпеня ад 17,5 да 18,5 °C, студзеня ад −9 да −10,3 °C. Сярэдняя гадавая колькасць ападкаў 550—650 мм. Колькасць іх памяншаецца на паўднёвы ўсход. Каля 70 % ападкаў выпадае з красавіка па кастрычнік. Вегетацыйны перыяд ад 177 да 184 сутак.

Рэкі вобласці адносяцца да басейна р. Волгі і толькі на захадзе працякаюць рэкі басейна Дняпра — Балва і Снопаць. Самыя буйныя рэкі: Ака з прытокамі Жыздра, Угра, Пратва і прыток Дзясны — Балва. Усе рэкі характарызуюцца звілістым рэчышчам, павольным цячэннем, высокімі вясновымі паводкамі і нізкай гадавой межанню. Азёры знаходзяцца пераважна ў поймах рэк Акі і Жыздры.

Глебы пераважна дзярнова-сярэднепадзолістыя, на поўначы — сярэднесугліністыя, на паўднёвым захадзе — супясчаныя і пясчаныя. У цэнтральных і ўсходніх раёнах вобласці — светла-шэрыя лясныя сярэднесугліністыя глебы. Акрамя таго, сустракаюцца дзярновыя і дзярнова-карбанатныя і тыповыя падзолістыя глебы.

Большая частка вобласці знаходзіцца ў падзоне іглічна-шыракалістых лясоў, цэнтральная і ўсходняя частка — у падзоне шырокалісцевых лясоў; пераважаюць бяроза, асіна, хвоя і елка. Пад лясамі звыш 40 % тэрыторыі вобласці.

## Вядомыя асобы 
* Аляксандр Рыгоравіч Булыгін
* Іван Сяргеевіч Сакалоў-Мікітоў
* Мікалай Нічыпаравіч Хаменкаў (1923—1944) — Герой Савецкага Саюза (1945).
* Іван Аляксандравіч Буканаў (1918—1943) — Герой Савецкага Саюза (1944).
* Сяргей Міхайлавіч Бялоў (1925—2003) — беларускі спецыяліст у галіне трактарабудавання. Кандыдат тэхнічных навук (1963), прафесар (1986).

## Зноскі 
* 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
Ліпаване

**Ліпаване** (філіпаўцы, філіпоны, дунакі, ) — стараверы папоўскага кірунку і этнаграфічная група рускіх.

У канцы XVII — пачатку XVIII стагоддзяў пасля царкоўных рэформ Нікана яны перасяліліся ў Малдавію і Букавіну. Па адной з версій назва «ліпаване» паходзіць ад скажонага слова «Філіпаўцы», па іншай — ад ліпавых гаяў, дзе ліпаване хаваліся. Слова ўпершыню сустракаецца ў аўстрыйскім дакуменце ад 1733 года.

У цяперашні час большасць ліпаван пражывае ў Румыніі (паўночна-заходняя Дабруджа, жудзецы Баташані, Сучава, Ясы, Васлуй, Нямц, Бакэў, Галац, Брэіла і, галоўным чынам, у Тулчы), на Украіне (Вылкавэ і ваколіцы), у Малдове і часткова ў Балгарыі.

У цяперашні час ліпаван налічваецца 37 тыс. чалавек па афіцыйных дадзеных і 100 тыс. па неафіцыйных. У 1990 у Бухарэсце была заснавана «Абшчына рускіх-ліпаван», якая выдае газету «Зори-Zorile» і часопіс «Китеж-град».

## Спасылкі 
* Артыкул аб гісторыі ліпаван 
* Газета «Зори»
* Аляксандра Маскеці-Сакалова «Гісторыка-культурные сувязи казакаў-некрасаўцаў і ліпаван» 
* Спецыфіка фальклорнай традыцыі рускіх-ліпаван Румыніі 
* У гасцях у ліпаван

Катэгорыя:Рускія
Катэгорыя:Стараверства
Катэгорыя:Насельніцтва Румыніі
Катэгорыя:Насельніцтва Украіны
Тудаўляне

**Тудаўляне** — этнаграфічная група беларусаў у заходняй частцы былога Ржэўскага павета Цвярской губерні.

У вузкім сэнсе — жыхары старажытных воласцей: Стары Туд, Малады Туд і Туд-Скаваратынь абапал ракі Туд, правага прытока Волгі. У шырокім сэнсе назва «тудаўляне» ўжывалася этнографамі ХІХ ст. для абазначэння ўсяго беларускамоўнага насельніцтва правабярэжжа Верхняй Волгі.

## Гісторыя 
У VII—IX ст. гэты рэгіён, вядомы па «Аповесці мінулых гадоў» як Акоўскі лес, быў заселены смаленскімі крывічамі. У XII—XIV ст. уваходзіў у склад Таропецкага і Ржэўскага княстваў. З першай трэці XIV ст. тут праходзіла мяжа Вялікага Княства Літоўскага (ВКЛ) з Маскоўскім і Цвярскім вялікімі княствамі, былі пабудаваны «гради литовстии: Селук, Осечен, Горышин, Рясна, Сижка, Туд», якія часта пераходзілі з рук у рукі. Тудаўляне канчаткова засталіся па-за межамі ВКЛ пасля ўдакладнення меж паводле Палянаўскага міру (1634), але з прычыны адноснай ізаляванасці краю (лясістасць складала каля 3/4 тэрыторыі) доўгі час захоўвалі адметна беларускія рысы: мову, абрады («бабіна каша» і інш.), гульні («каралі», «проса»). Адрозніваліся ад суседняга рускага насельніцтва і насовамі — верхнім расхінным адзеннем з белага даматканага палатна, адкуль паходзіла іх мянушка «белакафтаншчына». Ужываліся і іншыя мянушкі — «польшча», «шаплякі» (паколькі беларускія гукі «дз», «ц», мяккі «с» падаваліся рускаму насельніцтву шапялявымі). У тудаўлян не існавала якой-небудзь саманазвы, хаця яны і ўсведамлялі сваё адрозненне ад уласна рускіх.

Яшчэ ў пачатку XX ст. тудаўляне захоўвалі шэраг бытавых і лінгвістычных асаблівасцей, якія збліжалі іх з беларусамі. У 1903 годзе тудаўлян даследаваў Я. Карскі, які вызначыў іх колькасць у 45 тыс., у 1925—1926 гадах яны падрабязна вывучаліся Н. Грынковай. У ХХ ст. адрозненні тудаўлян ад суседняга рускага насельніцтва практычна сцерліся, хаця асобныя моўныя і іншыя рысы, уласцівыя беларусам адзначаны ржэўскім краязнаўцам І. Вішняковым яшчэ ў сярэдзіне 1960-х г. петыцыю за прызнанне тудаўлянскай этнаграфічнай групы беларусамі па нацыянальнасці.

## Літаратура 
* Белы А. «Краіна вытокаў» // Спадчына. — 1993. — № 3. — С.
* Белы А. Тудаўляне / Алесь Белы //  — С. 538.
* Квашнин-Самарин Н. Д. Исследование об истории княжеств Ржевского и Фоминского. — Тверь, 1887;
* Попов В. М. Замечания о северно-смоленских и ржевских говорах // Изв. Отд-ния рус. яз. и словесности. Т. 18, кн. 3. — СПб., 1913.
* Успенский В. Литовские пограничные городки… — Тверь, 1892;

Катэгорыя:Беларусы
Катэгорыя:Рускія
Гаруны

**Гаруны** (саманазва) — усходнеславянская этнічная група на крайнім паўночным усходзе Украіны.

Жывуць у 9 вёсках у міжрэччы Сейма і Клевені на ўсходзе Путыўльскага і паўночным захадзе Білапільскага раёнаў Сумскай вобласці. Колькасць звыш 4 тыс. чалавек (2006, ацэнка).

Захоўваецца гаворка, відаць, блізкая да рускай мовы, шэраг даследчыкаў адзначае яе падабенства да дыялектаў беларускай мовы.

Па адной з гіпотэз, Гаруны ўзыходзяць да летапісных севяранаў (пазней — сеўрукі). Беларускі ўплыў тлумачыцца, магчыма, кантактамі ў перыяд уваходжання Пуціўля ў склад ВКЛ (XIV—XV ст.ст.).

## Культура 
Культура архаічная, па асобных рысах збліжаецца з беларускай і ўкраінскай культурай.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Усходнія славяне
Катэгорыя:Насельніцтва Украіны
Катэгорыя:Севершчына
Палякі (этнаграфічная група рускіх)

**Палякі** — этнаграфічная група рускіх, расселеная пасля 1763 на Алтаі па рацэ Уба і часткова ў Забайкаллі.

Палякі былі нашчадкамі рускіх старавераў з Калужскай, Тульскай, Разанскай, Арлоўскай губерняў, якія перасялілася спачатку ў Рэч Паспалітую (у раёнах Старадуба, Веткі, Дабранкі, Гомеля, Дарогабужа), а адтуль у канцы XVII стагоддзя пераселеных у адміністрацыйным парадку ў Сібір. Палякі на працягу двух стагоддзяў гадоў падтрымлівалі толькі ўнутрысямейныя шлюбныя сувязі, пазбягаючы ўступаць у шлюб з прадстаўнікамі іншых сібірскіх этнасаў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Рускія
Катэгорыя:Усходняя Сібір
Катэгорыя:Народы Сібіры
Камчадалы

**Камчадалы** — этнаграфічная група рускіх, даўняе насельніцтва сучаснай тэрыторыі Камчацкага края, якое ўтварылася ў выніку этнічных кантактаў нешматлікіх рускіх перасяленцаў з прадстаўнікамі абарыгенных паўночных этнасаў. У найбольшай ступені на паходжанне і культуру рускіх камчадалаў паўплывалі таксама іцельмены, у меншай ступені таксама каракі, чуванцы. Мова камчадалаў — руская.

Сталае рускае насельніцтва з'явілася да 1730-х гадоў і з прычыны сваёй нешматлікасці ў значнай ступені змяшалася з мясцовым насельніцтвам края, а частка іцельменаў і эвенаў успрыняла рускую мову і культуру і ўвайшла ў склад камчадалаў. Да пачатку XX стагоддзя на Качатцы налічвалася каля 3600 чалавек мясцовага руска-іцельменскага насельніцтва, якое ўяўляла адну этнаграфічную групу з агульнымі рысамі культуры і побыту і рускай мовай зносін.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* https://web.archive.org/web/20070901073038/http://www.cultinfo.ru/fulltext/1/001/008/058/371.htm

Катэгорыя:Рускія
Катэгорыя:Народы Расіі
Вяльмоў

**Вяльмо́ў** (, ) — былы пасёлак у Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіў у склад Камарынскага пасялковага савета.

Пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і радыяцыйнага забруджвання жыхары (14 сем'яў) пераселены ў 1986 годзе ў чыстыя месцы. Ліквідаваны 20 жніўня 2008 года.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 41 км на поўдзень ад Брагіна, 7 км ад чыгуначнай станцыі Пасудава (на лініі Оўруч — Палтава), 160 км ад Гомеля.

### Водная сістэма 
На ўсходзе меліярацыйны канал.

## Транспартная сістэма 
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтадарозе Камарын — Брагін.

Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы мерыдыянальнай арыентацыі. Забудавана рэдка драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Вядомая з пачатку XX стагоддзя. У 1908 годзе сяліба ў Савіцкай воласці Рэчыцкага павета Мінскай губерні.

У 1930 годзе арганізаваны калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны у чэрвені 1943 года нямецкія акупанты цалкам спалілі вёску і забілі 20 жыхароў (пахаваны ў магіле ахвяр фашызму на паўднёвай ускраіне).

Паводле перапісу 1959 года ў складзе калгаса «Ленінскі шлях» (цэнтр — вёска Калыбань).

Да 8 студзеня 1987 года пасёлак уваходзіў у склад Калыбанскага сельсавета, да 13 снежня 1991 года — у склад Гдзенскага сельсавета, пасля — у адміністрацыйным падпарадкаванні Камарынскага пассавета.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — жыхароў няма.

### Дынаміка 
* 1908 год — 18 двароў, 90 жыхароў.
* 1940 год — 46 двароў, 180 жыхароў.
* 1959 год — 100 жыхароў (паводле перапісу).
* 1986 год — жыхары (14 сем'яў) выселены.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

Катэгорыя:Населеныя пункты Беларусі, адселеныя пасля Чарнобыльскай катастрофы
Кірава (Брагінскі раён)

**Кі́рава** (, ; да 20 красавіка 1939 года **Лукае́ды**) — вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Камарынскага сельсавета.

## Геаграфія 
У 59 км на паўднёвы ўсход ад Брагіна, 15 км ад чыгуначнай станцыі Ёлча (на лініі Оўруч — Палтава), 182 км ад Гомеля.

На ўсходзе знаходзіцца возера Трасцянец, за 1,5 км на поўнач, на правабярэжнай пойме ракі Дняпро — возера Іртынь.

Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтадарозе Камарын — Брагін.

Планіроўка складаецца з крывалінейнай вуліцы мерыдыянальнай арыентацыі, якая на поўдні далучаецца да крывалінейнай шыротнай вуліцы. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Вядомая з XIX стагоддзя як вёска ў Ёлчанскай воласці Рэчыцкага павета Мінскай губерні. У 1834 годзе валоданне Горватаў. Паводле перапісу 1897 года ў Старых Лукаедах размяшчалася карчма, у Новых Лукаедах — школа граматы, хлебазапасны магазін. Побач знаходзілася сядзіба Лясная.

З 8 снежня 1926 года цэнтр Лукаедаўскага, з 20 красавіка 1939 года Кіраўскага сельсавета Камарынскага раёна Рэчыцкай, з 9 чэрвеня 1927 года Гомельскай (да 26 ліпеня 1930 года) акруг, з 20 лютага 1938 года Палескай, з 8 студзеня 1954 года Гомельскай абласцей. У канцы 1920-х гадоў вёскі Старыя і Новыя Лукаеды аб’ядналіся ў адну вёску Лукаеды. У 1929 годзе размяшчалася школа. У 1930 годзе арганізаваны калгас імя А. Г. Чарвякова, працавалі гамарня, 4 ветракі, конная крупарушка. Падчас Вялікай Айчыннай вайны фашысты 14 студзеня 1943 года часткова спалілі вёску і забілі 21 жыхара (пахаваны ў магіле ахвяр фашызму ў цэнтры вёскі). На франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 79 мясцовых жыхароў. У памяць пра загінулых у скверы ў 1967 годзе ўсталяваны абеліск. Паводле перапісу 1959 года ў складзе саўгаса «Камарынскі» (цэнтр — гарадскі пасёлак Камарын). Размяшчаліся дзевяцігадовая школа, клуб, бібліятэка, аддзяленне сувязі, крама.

## Насельніцтва 
* 1834 год — 58 двароў.
* 1850 год — 65 двароў.
* 1897 год — Старыя Лукаеды (52 двары, 458 жыхароў), Новыя Лукаеды (39 двароў, 293 жыхары, паводле перапісу).
* 1929 год — 1061 жыхар.
* 1959 год — 917 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — 148 гаспадарак, 280 жыхароў.
* 2006 год (01.01.2006) — 140 гаспадарак, 260 чалавек, з якіх 37 ва ўзросце да 16 гадоў, 107 — у працаздольным і 116 — старэйшым за працаздольны.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Камарынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна
Катэгорыя:Арловы
Катэгорыя:Горваты
Бухтармінцы

250px|thumb
**Бухтармінцы**, або **каменшчыкі** — этнаграфічная група рускіх, па паходжанні — стараверы паволжскіх і цэнтральных рускіх губерній, якія бяжалі ад ніканаўскіх рэформ у Сібір. Пасяліліся ў гарах («у камнях») па рэкам Бухтарма і Уймон на Алтаі (на тэрыторыі сучаснага ўсходняга Казахстана). У сувязі з цяжкадаступнасцю мясцовасці бухтармінцы доўгі час заставаліся невядомымі ўладам і толькі ў 1791 годзе былі афіцыйна ўключаны ў рускае падданства.

Шматлікія элементы матэрыяльнай і духоўнай культуры бухтармінцаў адрозніваліся захаваннем шэрагу архаічных рыс, што з’яўляецца вынікам пражывання іх у цяжкадаступных горных далінах у адрыве ад асноўнага масіва рассялення рускага народа і замкнутага ладу жыцця.

У выніку кантактаў (у тым ліку шлюбных) з мясцовымі этнасамі (казахамі і алтайцамі) часткова змяніліся некаторыя элементы культуры і быта (напрыклад, з’явіліся шаравары ў жанчын, арнамент).

Катэгорыя:Рускія
Катэгорыя:Народы Сібіры
Катэгорыя:Стараверства
Сямейскія

**Сямейскія** - этнаграфічная група рускага народа, нашчадкі пераселеных у Забайкалле (Бурацію) старавераў, якія бяжалі ад ніканаўскіх рэформ у Рэч Паспалітую (Старадуб’е і Ветку). Пасля далучэння гэтых тэрыторыя да Расіі гэтыя стараверы былі сасланы ў Сібір для забеспячэння хлебам Нерчанскіх рудакопаў.

Сямейскія, хоць і трымаліся адасоблена, аднак часта дапускалі шлюбныя сувязі з навакольным насельніцтвам пры ўмове прыняцця апошнімі стараверскай веры. Такім чынам праходзіла ўзаемапранікненне і ўзаемаўзбагачэнне рускай і бурацкай культур.

У гаворках сямейскіх адчувальны беларуска-украінскі ўплыў. У цяперашні час колькасць сямейскі ацэньваецца прыкладна ў 100 тысяч чалавек. Жывуць у асноўным у Бураціі (у Бічурскім, Мухаршыбірскім, Тарбагатайскім аймаках), а таксама ў Чыцінскай вобласці і на Далёкім Усходзе.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Сямейскія — стараверы Забайкалля

Катэгорыя:Рускія
Катэгорыя:Народы Сібіры
Катэгорыя:Стараверства
Аднадворцы

**Аднадворцы** — катэгорыя дзяржаўных сялян у Расійскай імперыі.

Утварылася з нашчадкаў служылых людзей, якія ў XVI—XVII стст. сяліліся на паўднёвых мяжах Маскоўскай дзяржавы для яе абароны ад набегаў крымскіх і астраханскіх татараў. У сувязі з перамяшчэннем мяжы на поўдзень апынуліся ўнутры краіны. Да сярэдзіны XIX ст. налічвалася каля 1,3 млн аднадворцаў, на пачатак XX ст. пражывалі ў асноўным у Курскай, Тамбоўскай, Тульскай, Разанскай, а таксама інш. губерніях.

На тэрыторыі Беларусі ў XIX ст. у стан аднадворцаў, паводле ўказа ад 19 кастрычніка 1831 года, залічвалі шляхту, якая не прайшла зацвярджэння дваранскіх правоў.

У 1868 годзе аднадворцы пераведзены ў сельскія і гарадскія абшчыны і як асобная катэгорыя перасталі існаваць.

## Гл. таксама 
* Баяры
* Панцырныя баяры
* Путны баярын
* Ваколічная шляхта
* Шляхта
* Выбранцы

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Расіі
Катэгорыя:Сялянства
Карлаўка (Брагінскі раён)

**Ка́рлаўка** (, ) — вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Камарынскага сельсавета.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 58 км на паўднёвы ўсход ад Брагіна, 12 км ад чыгуначнай станцыі Ёлча (на лініі Оўруч — Палтава), 188 км ад Гомеля.

## Транспартная сістэма 
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтадарозе Камарын — Брагін.

Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, да якой далучаюцца 3 завулка. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Вядомая з XIX стагоддзя як вёска ў Ёлчанскай воласці Рэчыцкага павета Мінскай губерні. Паводле перапісу 1897 года вёска Карлаўка Кацічаў.

З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр Карлаўскага сельсавета Камарынскага раёна Рэчыцкай акругі. У 1929 годзе арганізаваны калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў баях за вызваленне вёскі і яе наваколлі загінулі 18 салдат (пахаваны ў брацкіх магілах на могілках). У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Камарынскі» (цэнтр — гарадскі пасёлак Камарын). Ёсць бібліятэка, крама.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — 72 гаспадаркі, 140 жыхароў.

### Дынаміка 
* 1897 год — 32 двары, 224 жыхара (паводле перапісу).
* 1908 год — 34 двары.
* 1959 год — 408 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — 72 гаспадаркі, 140 жыхароў.
* 2006 год (01.01.2006) — 70 гаспадарак, 130 чалавек, з якіх 13 ва ўзросце да 16 гадоў, 36 — у працаздольным і 81 — старэйшым за працаздольны.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

## Спасылкі 
Катэгорыя:Камарынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна
Іванкі (Брагінскі раён)

**Іва́нкі** (, ) — вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Камарынскага сельсавета.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 53 км на паўднёвы ўсход ад Брагіна, 9 км ад чыгуначнай станцыі Ёлча (на лініі Оўруч — Палтава), 171 км ад Гомеля.

## Транспартная сістэма 
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтадарозе Камарын — Брагін.

Планіроўка складаецца з крывалінейнай вуліцы мерыдыянальнай арыентацыі, да якой на поўначы далучаецца завулак. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Заснавана ў XIX стагоддзі перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1930 годзе арганізаваны калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны на франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 17 жыхароў вёскі, у памяць пра якіх у 1967 годзе ў цэнтры вёскі збудаваны абеліск. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Камарынскі» (цэнтр — гарадскі пасёлак Камарын). Да 26 верасня 1972 года вёска ўваходзіла ў склад Новаялчанскага сельсавета, да 12 лістапада 2013 года — у склад Камарынскага пассавета.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — 44 двары, 78 жыхароў.

### Дынаміка 
* 1959 год — 307 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — 44 двары, 78 жыхароў.
* 2006 год — 41 гаспадарка, 79 чалавек, з якіх 8 ва ўзросце да 16 гадоў, 29 — у працаздольным і 42 — старэйшым за працаздольны.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

## Спасылкі 
Катэгорыя:Камарынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна
Кацічаў

**Каці́чаў** (, ) — вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Камарынскага сельсавета.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 54 км на паўднёвы ўсход ад Брагіна, 10 км ад чыгуначнай станцыі Ёлча (на лініі Оўруч — Палтава), 172 км ад Гомеля.

## Транспартная сістэма 
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтадарозе Камарын — Брагін.

Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі, да якой на поўдні далучаецца завулак. Забудова няшчыльная, драўляная, сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Па пісьмовых крыніцах вядомая з XVIII стагоддзя. У 1811 годзе згадана як вёска ў Рэчыцкім павеце Мінскай губерні, валоданне Ракіцкіх. У 1850 годзе валоданне абшарніка Празора. Паводле перапісу 1897 года вёска Карлаў-Кацічаў. У 1908 годзе ў Ёлчанскай воласці.

З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр Кацічаўскага сельсавета Камарынскага раёна Рэчыцкай акругі. У 1929 годзе арганізаваны калгас «Чырвоная кветка», працавалі конны млын і гамарня. Падчас Вялікай Айчыннай вайны на франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 23 жыхара вёскі. У памяць пра загінулых у 1979 годзе ў цэнтры вёскі ўсталяваны абеліск. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Краснае» (цэнтр — вёска Краснае).

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — 12 гаспадарак, 17 жыхароў.

### Дынаміка 
* 1834 год — 12 двароў.
* 1850 год — 105 жыхароў.
* 1897 год — 32 двары, 224 жыхара (паводле перапісу).
* 1908 год — 243 жыхара.
* 1959 год — 234 жыхара (паводле перапісу).
* 2004 год — 12 гаспадарак, 17 жыхароў.
* 2006 год (01.01.2006) — 11 гаспадарак, 15 чалавек, з якіх 1 ва ўзросце да 16 гадоў, 1 — у працаздольным і 13 — старэйшым за працаздольны.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

## Спасылкі 
Катэгорыя:Камарынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна
Жалібор

**Жалібо́р** (, ) — былы пасёлак у Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіла ў склад Камарынскага пассавета.

За 44 км на поўдзень ад Брагіна, 163 км ад Гомеля. Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтадарозе Камарын — Брагін.

## Гісторыя 
Вядомы з 2-й паловы XIX стагоддзя. Паводле перапісу 1897 года — фальварак. У 1908 годзе ў Савіцкай воласці Рэчыцкага павета Мінскай губерні.

У 1930 годзе арганізаваны калгас «XII кастрычнік», працавалі вятрак і воўначасальня. Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў маі 1942 года фашысты цалкам спалілі мястэчка і забілі 9 жыхароў. У 1959 годзе ўваходзіў у склад калгаса імя В. І. Леніна (цэнтр — вёска Крукі).

Пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і радыяцыйнага забруджвання жыхары (7 сем’яў) пераселены ў 1986 годзе ў чыстыя месцы.

Да 8 студзеня 1987 года Жалібор уваходзіў у склад Крукоўскага сельсавета, да 13 снежня 1991 года — у склад Гдзенскага сельсавета, пасля — у адміністрацыйным падпарадкаванні Камарынскага пассавета.

Ліквідаваны 20 жніўня 2008 года.

Быў забудаваны драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу ўздоўж прасёлкавай дарогі.

## Насельніцтва 
* 1897 год — 1 двор, 3 жыхары (перапіс).
* 1908 год — 20 двароў, 147 жыхароў.
* 1940 год — 42 двары, 248 жыхароў.
* 1959 год — 102 жыхары (перапіс).
* 1986 год — жыхары (7 сем’яў) пераселены.
* 2004 год — жыхароў няма.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць / С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

## Спасылкі
Залессе (Брагінскі раён)

**Зале́ссе** (, ) — былая вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці, уваходзіла ў склад Камарынскага пассавета. На тэрыторыі Палескага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка.

За 50 км на поўдзень ад Брагіна, 4 км ад чыгуначнай станцыі Пасудава (на лініі Оўруч — Палтава), 163 км ад Гомеля. Транспартная сувязь па прасёлкавай, затым аўтадарозе Камарын — Брагін.

На ўсход ад вёскі меліярацыйны канал.

## Гісторыя 
Заснавана ў XIX стагоддзі. Найболей інтэнсіўна вёска будавалася ў 1920-я гады. У 1930 годзе арганізаваны калгас.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны у верасні 1943 года фашысты спалілі 110 двароў і забілі 2 жыхароў. На франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 112 мясцовых жыхароў. У памяць загінулых у цэнтры вёскі пастаўлены абеліск.

Была цэнтрам саўгаса «Пасудава», дзейнічала васьмігадовая школа, клуб, бібліятэка, аддзяленне сувязі, сталовая, 2 крамы.

Пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і радыяцыйнага забруджвання жыхары (204 сям’і) пераселены ў 1986 годзе ў чыстыя месцы.

Да 8 студзеня 1987 года вёска ўваходзіла ў склад Калыбанскага сельсавета, да 13 снежня 1991 года — у склад Гдзенскага сельсавета, пасля — у адміністрацыйным падпарадкаванні Камарынскага пассавета. Ліквідавана 20 жніўня 2008 года.

Планіроўка складалася з 4 кароткіх просталінейных вуліц блізкіх да мерыдыянальнай арыентацыі, забудова з драўляных дамоў сядзібнага тыпу.

## Насельніцтва 
* 1940 год — 130 двароў, 580 жыхароў.
* 1986 год — жыхары (204 сям’і) пераселены.
* 2010 год — жыхароў няма.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць / С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
Руская праваслаўная царква за мяжой

thumb|250px|right
**Руская праваслаўная царква за мяжой** (), частка Маскоўскага Патрыярхату, якае мае самакіраванне і ахоплівае ў асноўным прыходы РПЦ у далёкім замежжы.

Узнікла ў 1920-я гады як руская праваслаўная эмігранцкая царкоўная арганізацыя, якая выйшла з адміністрацыйнага падначалення Маскоўскаму Патрыярхату з прычыны рэвалюцыі 1917 у Расіі і грамадзянскай вайны; аб'ядноўвала шэраг епіскапаў Рускай праваслаўнай царквы, што апынуліся ў выгнанні і эміграцыі, якія не пажадалі падпарадкавацца Часоваму Патрыяршаму Сіноду на чале з мітрапалітам Сергіем (Страгародскім), лічачы яго нявольным у сваіх рашэннях ва ўмовах атэістычных і палітычных ганенняў на царкву і знаходзячымся ў заняволенні ў бальшавіцкага рэжыму.

17 мая 2007 у маскоўскім Храме Хрыста Збавіцеля Патрыярх Маскоўскі Аляксій II і Першаіерарх РПЦЗ мітрапаліт Лаўр падпісалі Акт аб кананічных зносінах РПЦЗ і РПЦ. Згодна з Актам, «Руская Праваслаўная Царква За Мяжой  знаходзіцца неад'емнай самакіравальнай часткай Памеснай Рускай Праваслаўнай Царквы» (п. 1 *Акту*).

## Багаслоўскія дасягненні і адрозненні 
Ніякіх дагматычных адрозненняў у веравучэнні і практыцы РПЦЗ ніколі не было, што звязана з той акалічнасцю, што яе кіраўніцтва заўсёды бачыла сваёй найпярвейшай задачай захаванне праваслаўнага веравучэння і практыкі ў нязменнасці і чысціні. Гэтая думка праходзіць чырвонай ніткай ва ўсіх словах, прамовах і артыкулах ідэолага і заснавальніка РПЦЗ — мітрапаліта Антонія Храпавіцкага. 

З прычыны такой кансерватыўнай лініі, РПЦЗ заўсёды цвёрда асуджала ўсё, што яна разглядала як адступы ад чысціні праваслаўя, як сафіянства, сергіянства, экуменізм. Заўсёды з крайняй варожасцю ставілася да лацінства.

РПЦЗ праславіла ў ліку святых Мікалая II і яго сям'ю яшчэ ў 1981 годзе — за 19 гадоў да іх праслаўлення Маскоўскім Патрыярхатам.

## Першаіерархі РПЦЗ 
* Антоній (Храпавіцкі) (19 лістапада 1920 — 10 жніўня 1936 г.)
* Анастасій (Грыбаноўскі) (10 жніўня 1936 — 27 мая 1964)
* Філарэт (Вазнясенскі) (27 мая 1964 — 21 лістапада 1985)
* Віталій (Усцінаў) (22 студзеня 1986 — 10 жніўня 2001)
* Лаўр (Шкурла) (28 кастрычніка 2001 — 16 сакавіка 2008)
* Іларыён (Капрал) (18 мая 2008 — 16 мая 2022)
* Мікалай (Альхоўскі) (з 18 верасня 2022 года)

## Гл. таксама 
* Кірыл (Дзмітрыеў)
## Літаратура 
* История России. XX век: в 2-х т. / отв.ред. А.Б. Зубов. — Москва : АСТ, 2009. — Т. I. 1894—1939 гг. — 1024 с.

Катэгорыя:Руская эміграцыя першай хвалі
Катэгорыя:Гісторыя Рускай царквы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1920 годзе
Крукі (Брагінскі раён)

**Крукі́** (, ) — былая вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіла ў склад Камарынскага пасялковага савета.

Знаходзіцца на тэрыторыі Палескага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка.

Пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і радыяцыйнага забруджвання жыхары (170 сем'яў) пераселены ў 1986 годзе ў чыстыя месцы. Ліквідавана 20 жніўня 2008 года.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 42 км на поўдзень ад Брагіна, 18 км ад чыгуначнай станцыі Ёлча (на лініі Оўруч — Палтава), 172 км ад Гомеля.

### Водная сістэма 
Рака Несвіч (прыток ракі Брагінка).

## Транспартная сістэма 
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтадарозе Камарын — Брагін.

Планіроўка складаецца з амаль просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад, да якой з усходу і захаду далучаюцца крывалінейныя вуліцы. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Вядомая з XIX стагоддзя як сяло ў Рэчыцкім павеце Мінскай губерні У 1850 годзе валоданне пані Ванчэўскай. У 1885 годзе цэнтр Крукаўскай воласці, у якую ўваходзілі 19 населеных пунктаў з 477 дварамі. У 1897 годзе знаходзіліся школа граматы, хлебазапасны магазін, 2 вятракі, карчма, царква, яўрэйская малітоўная хата; побач знаходзіўся смаляны завод. У 1908 годзе ў Савіцкай воласці.

З 8 снежня 1926 года па 8 студзеня 1987 года цэнтр Крукоўскага сельсавета Камарынскага, з 25 снежня 1962 года Брагінскага раёнаў Рэчыцкай, з 9 чэрвеня 1927 года Гомельскай (з 27 чэрвеня 1930 года) акруг, з 20 лютага 1938 года Палескай, з 8 студзеня 1954 года Гомельскай абласцей. У 1929 годзе 2 школы, аддзяленне спажывецкай кааперацыі. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Парыжская камуна», працавалі вятрак і воўначасальня.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў красавіку 1943 года партызаны разграмілі ў вёсцы нямецкі гарнізон. У маі 1943 года фашысцкія карнікі цалкам спалілі вёску і забілі 25 жыхароў. У баях за вёску і яе наваколле ў лістападзе 1943 года загінулі 5 салдат і 2 партызаны (пахаваны ў брацкай магіле ў цэнтры вёскі). На франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 101 мясцовы жыхар, у памяць пра якіх у 1967 годзе ў цэнтры вёскі збудаваны абеліск. У 1962 годзе да вёскі далучана вёска Нарагі.

Была цэнтрам калгаса імя В. І. Леніна. Дзейнічалі камбінат побытавага абслугоўвання, ляснікоўства, сярэдняя школа, клуб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, крама.

З 8 студзеня 1987 года па 13 снежня 1991 года вёска ўваходзіла ў склад Гдзенскага сельсавета, пасля — у адміністрацыйным падпарадкаванні Камарынскага пассавета.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2010 год — жыхароў няма.

### Дынаміка 
* 1850 год — 22 двары, 165 жыхароў.
* 1885 год — 42 двары, 214 жыхароў.
* 1897 год — 98 двароў, 525 жыхароў (паводле перапісу).
* 1908 год — 129 двароў, 711 жыхароў.
* 1929 год — 1254 жыхара.
* 1940 год — 280 двароў.
* 1959 год — 650 жыхароў (паводле перапісу).
* 1986 год — жыхары (170 сем'яў) пераселены.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
Пасека (Брагінскі раён)

**Па́сека** () — былая вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіла ў склад Камарынскага пассавета.

У 66 км на паўднёвы ўсход ад Брагіна, 21 км ад чыгуначнай станцыі Ёлча (на лініі Оўруч — Палтава), 182 км ад Гомеля. Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Камарын — Брагін.

## Гісторыя 
Вядома з XIX стагоддзя як фальварак у Ёлчанскай воласці Рэчыцкага павета Мінскай губерні.

У 1931 годзе арганізаваны калгас. У 1959 годзе ўваходзіла ў склад саўгаса «Камарынскі» (цэнтр — гарадскі пасёлак Камарын).

Пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і радыяцыйнага забруджвання жыхары (15 сем’яў) пераселены ў 1986 годзе ў чыстыя месцы.

Ліквідавана 20 жніўня 2008 года.

Планіроўка складалася з просталінейнай вуліцы мерыдыянальнай арыентацыі, якая на поўначы далучаецца да цэнтра просталінейнай шыротнай вуліцы. Забудова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

## Насельніцтва 
* 1897 год — 4 двары, 38 жыхароў (перапіс).
* 1959 год — 93 жыхары (перапіс).
* 1986 год — жыхары (15 сем’яў) пераселены.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Горваты
Міхалёўка (Брагінскі раён)

**Міхалёўка** (, ) — былая вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіла ў склад Камарынскага пасялковага савета.

Пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і радыяцыйнага забруджвання жыхары (87 сем'яў) пераселены ў 1986 годзе ў чыстыя месцы. Ліквідавана 20 жніўня 2008 года.

Побач ёсць радовішчы гліны.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 43 км на поўдзень ад Брагіна, 71 км ад чыгуначнай станцыі Хойнікі (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі Калінкавічы — Гомель), 162 км ад Гомеля.

Размешчана на тэрыторыі Палескага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка.

### Гідраграфія 
На рацэ Несвіч (прыток ракі Брагінка).

## Транспартная сетка 
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Камарын — Брагін.

Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы мерыдыянальнай арыентацыі, да якой на поўдні і поўначы далучаюцца 2 кароткія просталінейныя шыротныя вуліцы. Забудавана двухбакова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Вядомая з XIX стагоддзя як вёска ў Савіцкай воласці Рэчыцкага павета Мінскай губерні.

З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр Міхалёўскага сельсавета Камарынскага раёна Рэчыцкай, з 9 чэрвеня 1927 года Гомельскай акруг.

У 1929 годзе арганізаваны калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны фашысты ў 1943 годзе спалілі 52 двары, забілі 4 жыхароў. У 1959 годзе ўваходзіла ў склад калгасу імя У. І. Леніна (цэнтр — вёска Крукі).

З 30 снежня 1927 года па 8 студзеня 1987 года вёска ўваходзіла ў склад Крукоўскага сельсавета, да 13 снежня 1991 года — у склад Гдзенскага сельсавета, пасля — у адміністрацыйным падпарадкаванні Камарынскага пассавета.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2010 год — жыхароў няма.

### Дынаміка 
* 1897 год — 41 двор, 228 жыхароў (паводле перапісу).
* 1908 год — 55 двароў, 332 жыхара.
* 1940 год — 82 двары.
* 1959 год — 384 жыхара (паводле перапісу).
* 1986 год — жыхары (87 сем'яў) пераселены.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. - Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0