Міхаіл Восіпавіч Біч

**Міхаіл Восіпавіч Біч** (, в. Мілявічы, цяпер , Гродзенская вобласць — ) — беларускі гісторык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і Восіпа Пятровіча і Ганны Антонаўны Бічоў. Скончыў Дзярэчынскую сярэднюю школу, у 1953 г. праз конкурс 8-м чалавек на месца паступіў на гістарычны факультэт БДУ, які скончыў з адзнакай у 1958 г. Працаваў настаўнікам у сельскіх школах Пастаўскага і Мастоўскага раёнаў. Планаваў паступаць у аспірантуру пры гістарычным факультэце Мінскага педінстытута, потым паступаў у аспірантуру пры Інстытуце гісторыі, дзе на іспытах не хапіла аднаго бала. Рэферат і адказы на іспытах спадабаліся загадчыку сектарам гісторыі Беларусі эпохі капіталізму прафесару К. І. Шабуні, які прыняў М. Біча на працу на пасаду малодшага навуковага супрацоўніка. М. Біч распрацоўваў тэму «Грамадска-палітычны рух у Беларусі ў 1900—1917 г.» — акрэсліў кірунак сваіх даследаванняў гісторыяй рабочага і сацыял-дэмакратычнага руху ў 2-й пал. 19 — пач. 20 ст.

## Дзейнасць 
У 1970 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму: «Развитие социал-демократического движения в Белоруссии в 1883—1903 г.», якая ў 1973 г. выйшла манаграфіяй. У 1971 г. М. В. Біч быў абраны на пасаду старшага навуковага супрацоўніка. Пасля публікацыі манаграфіі амаль дзесяцігоддзе вывучаў рабочы рух у Беларусі ў 1861—1907 г. У 1984 г. у вынікам даследаванняў выйшла манаграфія «Рабочее движение в Белоруссии в 1861—1904 г.», якая была абароненая як доктарская дысертацыя (1984). З ліпеня 1983 г. М. В. Біч загадчыкам сектара гісторыі Беларусі перыяду капіталізму. Потым сектар змяніў сваю назву і быў пераўтвораны ў аддзел гісторыі Беларусі кан. 18 — пач. 20 ст. З 1989 г. кіраваў аддзелам на грамадскіх пачатках, бо быў абраны намеснікам дырэктара Інстытута гісторыі АН БССР па навуковай рабоце. Разам з вывучэннем рабочага класа і буржуазіі ён даследаваў дзейнасць буржуазных і дробнабуржуазных партый і груповак, а таксама народніцкі рух, перыядычны друк Беларусі і праблемы нацыянальнага Адраджэння пач. 20 ст.

Адначасова быў намеснікам старшыні вучонага Савета па абароне кандыдацкіх і доктарскіх дысертацыяў, створаным пры Інстытуце гісторыі НАН Беларусі, сябрам Савета па абароне дысертацый пры Дзяржпедуніверсітэце, уваходзіў у склад навуковага Савета інстытута. Апроч гэтага, М. В. Біч на працягу 4 гадоў узначальваў экспертны савет Вышэйшага атэстацыйнага камітэта Рэспублікі Беларусь па гістарычных навуках і мастацтвазнаўству. Шэсць аспірантаў пад яго кіраўніцтвам абаранілі кандыдацкія дысертацыі.

## Працы 
Апроч 2-х манаграфій, аўтар раздзелаў у 7 калектыўных кнігах: Гісторыя Беларускай ССР. Т. 2. (Мінск, 1972), Исторические корни дружбы и единения украинского и белорусского народов (Киев, 1978), Достижения исторической науки в БССР за 60 лет (Минск, 1979), История рабочего класса Белорусской ССР. В 4-х томах. Т.1 (Минск, 1984), Асвета і педагагічная думка ў Беларусі са старажытных часоў да 1917 г. (Мінск, 1985), Полоцк: исторический очерк. 2-е изд. (Минск, 1987), Нарысы гісторыі Беларусі. У 2-х частках. Ч. I. (Мінск, 1987). Таксама аўтар 54 артыкулаў у навуковых выданнях і 230 артыкулаў у энцыклапедычных выданнях, 4-х вучэбных дапаможнікаў і 5 праграм для сярэдняй школы па гісторыі Беларусі.

## Бібліяграфія 
; 1966
* О роли и значении национальных движений в России в начале XX в. // Вопросы истории и археологии. Материалы X конференции по общественным наукам. — Минск, 1966.
* У змаганні за лепшую долю (да 60-годдзя газеты «Наша доля») // Полымя. — 1966. — № 8.

; 1967
* Стагоддзі жыцця і барацьбы (да 900-годдзя Мінска) // Полымя. 1967. — № 6.
* Левые народники в Минске на рубеже XIX — XX вв. Отношение РСДРП к неонародничеству // Доклады к XI конференции молодых учёных Белорусской ССР. — Минск, 1967.

; 1969
* Крах апартуністычнай тактыкі эканамізму (Да пытання аб ідэйных сувязях сацыял-дэмакратычнага эканамізму і паліцэйскага сацыялізму) // Весці АН БССР. — 1969. — № 2.
* Возникновение СДКПиЛ. Отношение её к РСДРП и к социал-демократическому движению в Белоруссии (1893—1903 гг.) // Вопросы истории. Тезисы докладов XII конференции молодых учёных Белорусской ССР. — Минск, 1969.

; 1970
* На шляху да марксізму // Полымя. 1970. — № 3.
* Агент з групы «Вызваленне працы» // Полымя. — 1970. — № 3.
* «Настаўнік жыцця…» // Полымя. — 1970. — № 3.
* Ленінская «Искра» і Беларусь // Полымя. — 1970. — № 12.

; 1972
* Нацыянальны склад прамысловага пралетарыяту Беларусі ў канцы XIX — пачатку XX ст. // Весці АН БССР. — 1972. — № 4.
* Гісторыя Беларускай ССР. — Т. 2. — Мінск, 1972. *Раздзелы*:
** Пашырэнне марксізму і ўзнікненне марксісцкіх арганізацый (у сааўтарстве з З.Абезгаузам).
** Уздым рабочага руху (1901—1904 гг.).
** Сацыял-дэмакратычны рух. Узнікненне бальшавіцкіх арганізацый на Беларусі.
** Дробнабуржуазныя партыі і групоўкі (1901—1904 гг.).
** Друк (1900—1914 гг.).
** *Гіст.карта*: Насельніцтва і адміністрацыйны падзел Беларусі ў канцы XIX ст. // Гісторыя Беларускай ССР. — Т. 2. — Мінск, 1972.

; 1973
* Канстанцін Іванавіч Шабуня (Людзі савецкай навукі) // Весці АН БССР. — 1973. — № 1.
* Развитие социал-демократического движения в Белоруссии в 1883—1903 гг. — Минск, 1973.
* У адзіным страі. II з’езд РСДРП і фарміраванне бальшавізму ў Беларусі // Звязда. — 1973. — 29 ліпеня.
* Беларуская савецкая энцыклапедыя. — Т. 1 — 12. — Мінск, 1969—1975. *61 артыкул, у т.л.*:
** Беларуская сацыялістычная грамада. — Т. 2 (у сааўтарстве з У.Палуянам)
** «Зямля і воля» (падпольная арганізацыя пачатку 60-х г. XIX ст.). — Т. 4.
** «Зямля і воля» (падпольная арганізацыя 70-х г. XIX ст. — Т. 4.
** Мінск. Гістарычны нарыс (1861—1917). — Т. 7.
** «Народная воля». — Т. 7.
** Народніцтва. — Т. 7.
** «Наша Ніва». — Т. 7.
** Рабочая партыя палітычнага вызвалення Расіі. — Т. 9.
** Рабочы саюз Літвы. — Т. 9.
** «Чорны перадзел». — Т. 11.
** Дробнабуржуазныя і буржуазныя партыі і групоўкі (1901—1904). — Т. 12.
* Беларуская ССР. Кароткая Энцыклапедыя. — Т. 1. — Мінск, 1978.
** 4 артыкулы па гісторыі рабочых арганізацый.

; 1978
* Борьба за единство революционных действий на Украине и в Белоруссии в период создания пролетарской партии в России // Исторические корни дружбы и единения украинского и белорусского народов. — Киев, 1978.
* Боевое взаимодействие братских народов в 1905—1907 гг. // Исторические корни дружбы и единения украинского и белорусского народов. — Киев, 1978.

; 1979
* Историография истории Белоруссии в эпоху капитализма // Достижения исторической науки в БССР за 60 лет. — Минск, 1979.
* Сімпозіум гісторыкаў рабочага класа // Весці АН БССР. — 1979. — № 3.

; 1980
* Кніга пра выдатнага беларускага гісторыка // Весці АН БССР. — № 2.
* 
** 20 артыкулаў па гісторыі рэвалюцыйнага руху.

; 1981
* О методике статистического исследования рабочего движения (на материале Белоруссии) // Рабочий класс центра страны и Сибири (конец XIX — начало XX в.). — Новосибирск, 1981.
* Прамысловасць Беларусі ў другой палавіне XIX ст. // Весці АН БССР. — 1981. — № 2.

; 1983
* Рабочее движение в Белоруссии в 1861—1904 гг. — Минск, 1983.

; 1984
* История рабочего класса Белорусской ССР. — Т. 1. — Минск, 1984. *Раздзелы*:
** Введение (у сааўтарстве з К.Шабуней).
** Борьба рабочих на разночинском этапе освободительного движения.
** Социал-демократическая агитация и борьба рабочих в начале пролетарского этапа освободительного движения (1895—1900 гг.).
** Борьба за создание пролетарской партии нового типа. Образование организаций РСДРП в Белоруссии.
** Переход к массовой политической борьбе.
** Начало революции. Рабочее движение в январе-сентябре 1905 г.
** Пролетариат Белоруссии в период Всероссийской октябрьской стачки и Декабрьского вооружённого восстания.
** Рабочее движение в период отступления революции.
** Заключение.
* Гісторыя расійскага пралетарыяту // Весці АН БССР. — 1984. — № 4 (у сааўтарстве з З.Абезгаузам)
* Рабочий клас России от зарождения до начала XX в. // История СССР. — 1984. — № 2.
* *Гіст.карта*: Социал-демократические организации в Белоруссии. 1905—1907 гг. // История рабочего класа БССР. — Т. 1. — Минск, 1984 (у сааўтарстве з У.Філяковым)
* *Гіст.карта*: Рабочее движение в городах и местечках Белоруссии. 1905 — май 1907 гг. // История рабочего класа БССР. — Т. 1. — Минск, 1984 (у сааўтарстве з У.Філяковым).

; 1985
* Асвета і педагагічная думка ў Беларусі са старажытных часоў да 1917 г. — Мінск, 1985. *Раздзелы*:
** Грамадска-педагагічны рух, рэвалюцыйна-асветніцкая дзейнасць народнікаў.
** Барацьба партыі бальшавікоў за народную асвету.
* Працоўныя Беларусі ў першай расійскай рэвалюцыі // Весці АН БССР. — 1985. — № 6.
* Вяршыня рэвалюцыйнай хвалі (Да 80-годдзя Снежаньскага ўзброенага паўстання) // Мінская праўда. 1985. — 21 снежня.

; 1986
* «Стары змаганец» (Да 100-годдзя А. Л. Бурбіса) // Мастацтва Беларусі. — 1986. — № 3.
* Революционные события 1905—1907 гг. в Белоруссии // Пролог Великого Октября. — Минск, 1986.
* В борьбе за осуществление ленинских идей // Коммунист Белоруссии. — 1986. — № 9.

; 1987
* Начало рабочего движения. Революція 1905—1907 гг. // Полоцк. Исторический очерк. Минск, 1987 (у сааўтарстве з Н.Манісам).
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва. — Т. 4. — Мінск, 1987.
** 2 артыкулы.
* Брест. Энциклопедический справочник. — Минск, 1987.
** 7 артыкулаў па гісторыі рэвалюцыйнага руху.

; 1988
* К.Каліноўскі як рэвалюцыйны дэмакрат // Весці АН БССР. — 1988. — № 1.
* За мужыцкую праўду // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі. — 1988. — № 1.
* Ад родных ніў. Грамадска-палітычныя погляды К.Каганца // Полымя. — 1988. — № 3.
* Расійскі пралетарыят у прыяд новага рэвалюцыйнага ўздыму // Весці АН БССР. — 1988. — № 6.
* За волю, за правду (К 150-летию со дня рождения К.Калиновского) // Сельская газета. — 1988. — 2 февраля.
* Жизнь, отданная борьбе (К.Калиновскитй в советской историографии) // Знамя юности. — 1988. — 7 февраля.
* Рэформа 1861 г. на Беларусі. Паўстанне 1863 г. К.Каліноўскі — Тэлеурок 1986—1989 г. (8 перадачаў).
* I з’езд партыі // Кола дзён. — Мінск, 1988.
* Витебск. Энциклопедический справочник. — Минск, 1988.
** 13 артыкулаў па гісторыі рэвалюцыйнага руху.

; 1989
* Из плена старых догм // Коммунист Белоруссии. — 1989. — № 1.
* Кастусь Каліноўскі ў беларускай савецкай гістарыяграфіі // Кастусь Каліноўскі. — Гродна, 1989.
* К.Каліноўскі і паўстанне 1863 г. у працах беларускіх савецкіх гісторыкаў // Весці АН БССР. — 1989. — № 3.
* Концепция слияния наций принесла вред // Вопросы истории. — 1989. — № 5.
* Канцэпцыя праўды // Літаратура і мастацтва. — 1989. — 9 верасня.
* Старое віно ў новыя мяхі // Настаўніцкая газета. — 1989. — 25 студзеня.
* Родная мова: грамадскі статус // Настаўніцкая газета. — 1989. — 25 сакавіка.
* Борец за счастье народное // Вечерний Минск. — 1989. — 22 марта.
* Беларусь у пачатку XX ст. // Настаўніцкая газета. — 1989. — 14 кастрычніка.
* На шляху да партыі новага тыпу. — Мінск, 1989 (у сааўтарстве).
* Гродно. Энциклопедический справочник. — Минск, 1989.
** 25 артыкулаў па гісторыі сацыял-дэмакратычнага і рабочага руху.

; 1990
* О разработке новой концепции дооктябрьской истории КПСС // Вопросы истории. — 1990. — № 11.
* Станаўленне беларускага пісьменства ў XIX — пачатку XX ст. // Тэзісы дакладаў і паведамленняў міжнароднай канферэнцыі "Славяне: XI. Адзінства і многастайнасць. Секцыя 4. Гістарычнае адзінства і многастайнасць культурнага развіцця славянскіх народаў. — Мінск, 1990.
* Развитие капитализма в промышленности. Положение промышленных рабочих и рабочее движение в Белоруссии. 1861—1900 / Зборнік дакументаў і матэрыялаў. — Мінск, 1990. (Прадмова).
* Дзе карані нігілізму // Звязда. — 1990. — 23 студзеня.

; 1991
* Канцэпцыя гістарычнай адукацыі ў сярэдняй школе Беларусі // Настаўніцкая газета. — 1991. — 30 верасня. (у сааўтарстве).
* Хай народзіцца ісціна // Літаратура і мастацтва. — 1991. — 22 лютага.
* Нягледзечы на ідэалагічны прэсінг (Гісторыя вызваленчага руху на Беларусі ў асвятленні У. М. Ігнатоўскага) // Навіны БелАН. — 1991. — 21 чэрвеня.
* У крывым люстэрку. К.Каліноўскі: праўда і вымыслы // Настаўніцкая газета. — 1991. — 17 ліпеня; 24 ліпеня; 27 ліпеня.
* Нацыянальны нігілізм і беларуская гістарыяграфія // З гісторыяй на «Вы». — Мінск, 1991.
* Гомель. Энциклопедический справочник. — Минск, 1991.
** 29 артыкулаў па гісторыі сацыял-дэмакратычнага і рабочага руху.
* Праграма па гісторыі Беларусі для сярэдняй школы. — Мінск, 1991.

; 1992
* Гісторыя Беларусі: XX стагоддзе (для X-XI класаў). — Мінск, 1992 (у сааўтарстве з У.Сідарцовым, В.Фаміным). *Раздзелы*:
** Прадмова.
** Рэвалюцыя 1905—1907 гг. на Беларусі.
** Сацыяльна-эканамічнае развіццё. Сталыпінскія рэформы. Грамадскі рух.
** Беларусь у перыяд першай сусветнай вайны. Лютаўская рэвалюцыя.
** Культура Беларусі ў пачатку XX ст.
* Неабходныя тлумачэнні. Да выхаду ў свет навучальнага дапаможніка «Гісторыя Беларусі. XX стагоддзе» // Настаўніцкая газета. — 1992. — 26 жніўня. (у сааўтарстве).
* Праблема дзяржаўнасці Беларусі ў беларускай савецкай гістарыяграфіі // Беларусь у Вялікім княстве Літоўскім. Матэрыялы міжнароднага круглага стала. — Мінск, 1992.
* Праекты базавых праграм для сярэдніх навучальных устаноў. Гісторыя. — Мінск, 1992.
* Праграма па гісторыі Беларусі ад старажытных часоў да 1917 г. Прадмова // Программы дисциплин социально-гуманитарного профиля для средних специальных учебных заведений Минсельхозпрома Республики Беларусь. — Минск, 1992.

; 1993
* Гісторыя Беларусі: XX стагоддзе (для X-XI класаў). Выданне 2-е, перапрацаванае. — Мінск, 1993 (у сааўтарстве з У.Сідарцовым, В.Фаміным). *Раздзелы*:
** Прадмова.
** Рэвалюцыя 1905—1907 гг. на Беларусі.
** Сацыяльна-эканамічнае развіццё. Сталыпінскія рэформы. Грамадскі рух.
** Беларусь у перыяд першай сусветнай вайны. Лютаўская рэвалюцыя.
** Культура Беларусі ў пачатку XX ст.
* Гісторыя Беларусі. Канец XVIII — 1917 г. (для 8 класа). — Мінск, 1993.
* Гісторыя Беларусі. Кароткі нарыс (у 5 частках). Для вайскоўцаў. — Ч. 3. Канец XVIII ст. — 1917 г. — Мінск, 1993.
* Беларускае Адраджэнне ў XIX — пачатку XX ст. Гістарычныя асаблівасці, узаемаадносіны з іншымі народамі (XI Міжнародны з’езд славістаў. Даклады). — Мінск, 1993.
* Аб нацыянальнай канцэпцыі гісторыі і гістарычнай адукацыі ў Рэспубліцы Беларусь // Беларускі гістарычны часопіс. — 1993. — № 1.
* Аграрнае і нацыянальнае пытанне ў паўстанні 1863 г. на Беларусі // Беларускі гістарычны часопіс. — 1993. — № 3.
* Дзяржаўнасць Беларусі: станаўленне, страта, барацьба за аднаўленне. IX — 1918 г. // Беларуская мінуўшчыны. — 1993. — № 5-6.
* Гісторыя вызваленчага руху на Беларусі ў XIX — пачатку XX ст. у асвятленні У. М. Ігнатоўскага // Акадэмік У. М. Ігнатоўскі: матэрыялы навуковых чытанняў, прысвечаных 110-годдзю з дня нараджэння. — Мінск, 1993.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. — Т. 1. — Мінск, 1993. Артыкулы*:
** Абрамовіч Эміль Абрамавіч (у сааўтарстве з Ф.Ігнатовічам).
** Агурскі Самуіл Хаімавіч.
** Антысемітызм (у сааўтарстве з У.Семянюком).
** Аршанская рабочая арганізацыя 1898—1900 г.
** Аршанскі сацыял-дэмакратычны камітэт БУНДА (у сааўтарстве з Э.Ліпецкім).
** Аршанскія выступленні працоўных 1905 г.
** Ашмянская рабочая арганізацыя.
** Ашмянскія выступленні працоўных 1905 г.
** Ашмянскія забастоўкі гарбароў 1898 г.
** Ашмянскія маёўкі рабочых 1896 г.
** Бабкоў Уладзімір Яўхімавіч.
** Бабруйскі сацыял-дэмакратычны камітэт БУНДА (у сааўтарстве з Э.Савіцкім, П.Башко).
** Бабруйскія выступленні працоўных 1905 г.
** Балоціна Анісся Давыдаўна.
** Бараньскія выступленні працоўных 1905 г.
** Барысаўскія выступленні працоўных 1904—1907 г.
** Беларуская сацыялістычная грамада (у сааўтарстве з С.Рудовічам).
** *Гіст.карта*: Насельніцтва Беларусі і сумежных тэрыторый у канцы XIX ст. // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. — Т. 1. — Мінск, 1993.

; 1994
* Нарысы гісторыі Беларусі. Частка I. — Мінск, 1994. *Раздзелы*:
** Буржуазныя рэформы. Пераход да капіталістычнай гаспадаркі.
** Паўстанне 1863 г. на Беларусі.
** Фарміраванне беларускай нацыі.
** Класавая барацьба. Узнікненне палітычных арганізацый і партый.
** Рэвалюцыя 1905—1907 гг. на Беларусі.
** Развіццё эканомікі. Сталыпінскія рэформы на Беларусі.
** Барацьба за нацыянальнае Адраджэнне.
** Беларусь у час першай сусветнай вайны.
** Лютаўская рэвалюцыя на Беларусі.
* Эвалюцыя рабочага руху на Гродзеншчыне ў канцы XIX — пачатку XX ст. // Беларускі гістарычны часопіс. — 1995. — № 4.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. — Т. 2. — Мінск, 1994. *Артыкулы*:
** Бешанковіцкая рабочая арганізацыя 1899—1900 г.
** Брэсцкае тайнае таварыства рабочых і рамеснікаў.
** Брэсцкая арганізацыя Польскай сацыялістычнай партыі ў Літве (ППС у Літве).
** Брэсцкая арганізацыя РСДРП (у сааўтарстве з А.Марозавай).
** Брэсцкі сацыял-дэмакратычны камітэт БУНДА (у сааўтарстве з Э.Савіцкім).
** Брэсцкія выступленні працоўных 1905 г.
** Брэсцкія выступленні салдат 1905 г. (у сааўтарстве з У.Філяковым).
** БУНД (1897—1907, гістарыяграфія БУНДА).
** Бурбіс Алесь.
** Быхаўская сацыял-дэмакратычная арганізацыя 1900 г.
** Бычковы.
** Бярэзінскія выступленні працоўных 1905 г.
** Вігдорчык Мікалай Абрамавіч.
** Віцебскі рэвалюцыйны гурток.
** Віцебскі сацыял-дэмакратычны камітэт БУНДА (у сааўтарстве з П.Башко, Э.Савіцкім).
** Віцебскія выступленні рабочых 1905 г.
** Віцебскія палітычныя выступленні рабочых 1899 г.

; 1995
* Якім быць падручніку па гісторыі (завочны «круглы стол») // Беларускі гістарычны часопіс. — 1995. — № 4.
* Роздум з нагоды дня незалежнасці // Культура. — 1995. — 26 ліпеня — 1 жніўня.
* Беларусь. Энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1995.
** Гістарыяграфія гісторыі Беларусі.
** Паўстанне 1863—1864 г. у Польшчы, на Беларусі і ў Літве.
* Праграмы па гісторыі для базавых агульнаадукацыйных школ. Праграма па гісторыі для 8 класа. — Мінск, 1995.
* Праграмы для сярэдніх навучальных устаноў. Гісторыя. Гісторыя Беларусі (канец XVIII — пачатак XX ст.). — Мінск, 1995.

; 1996
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. — Т. 3. — Мінск, 1996. *Артыкулы*:
** Гістарыяграфія гісторыі Беларусі (Станаўленне нацыянальнай гістарыяграфічнай канцэпцыі, Гістарыяграфія гісторыі Беларусі 19 — пачатку 20 ст. у працах 1920 −1990-х г.).
** «Гоман» (рэвалюцыйная народніцкая група ў Пецярбургу ў 1880-я г.).
** Гомельская арганізацыя РСДРП.
** Гомельская сацыял-дэмакратычная група.
** Гомельскі гурток самаадукацыі.
** Гомельскі камітэт РСДРП 1898—1900 г.
** Гомельскі камітэт сацыял-дэмакратаў-інтэрнацыяналістаў.
** Гомельскі сацыял-дэмакратычны камітэт БУНДА (у сааўтарстве з П.Башко).
** «Гомон» (нелегальны часопіс, орган бел.фракцыі партыі «Народная воля»).
** Гродзенская арганізацыя Польскай сацыялістычнай партыі ў Літве (ППС у Літве).
** Гродзенская дэманстрацыя рабочых 1903 г.
** Гродзенская забастоўка рабочых тытунёвай фабрыкі 1903—1904 г.
** Гродзенская палітычная забастоўка 1905 г.
** Гродзенская рабочая арганізацыя.
** Гродзенская стачка работніц тытунёвай фабрыкі 1899 г.
** Гродзенскі перасылачны пункт нелегальнай палітычнай літаратуры.
** Гродзенскі рабочы камітэт Польскай сацыялістычнай партыі.
** Гродзенскі рэвалюцыйны гурток.
** Гродзенскі сацыял-дэмакратычны камітэт БУНДА (у сааўтарстве з У.Палуянам).
** Гродзенскія выступленні салідарнасці рабочых з палітвязнямі 1905 г.
** Гродзенскія забастоўкі 1905 г.
** Гродзенскія кастрычніцкія палітычныя выступленні 1905 г.
** Грынявіцкі Ігнат Яўхімавіч.
** Каганец Карусь.
* Туман дылетанцтва і тэндэнцыйнасці // Голас Радзімы. — 1996. — 12 верасня. (рэцэнзія).
* Эвалюцыя ідэі дзяржаўнасці ў вызваленчым руху Беларусі ў канцы XIX — пачатку XX ст. // Голас Радзімы. — 1996. — 28 сакавіка; 4 красавіка; 11 красавіка.

; 1997
* «Всеподданейший отчёт Виленского, Гродненского и Ковенского генерал-губернатора…». 1904 г. Прадмова и каментарыі // Беларускі гістарычны часопіс. — 1997. — № 2 (публікацыя дакумента ў сааўтарстве з В.Пічуковым).
* З прапанаванай канцэпцыяй пагадзіцца не магу // Беларуская мінуўшчына. — 1997. — № 3.
* «Заходнерусізм» і беларускі нацыянальны рух: гістарыяграфічны аспект // Беларусь паміж Усходам і Захадам. Частка 1. Беларусіка. — Мінск, 1997.
* «…І думаў аб самастойнасці Літвы» // Беларуская мінуўшчына. — 1997. — № 5.
* Пошук ісціны ці шальмаванне? // Голас Радзімы. — 1997. — 11 снежня; 18 снежня.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. — Т. 4. — Мінск, 1997. *Артыкулы*:
** Канстытуцыйна-каталіцкая партыя Літвы і Беларусі.
** Карповіч Пётр Уладзіміравіч.
** Лідская арганізацыя РСДРП.

; 1998
* Гісторыя Беларусі. Канец XVIII — 1917 г. Вучэбны дапаможнік для 8 класа агульнаадукацыйнай школы. — Мінск, 1998.
* Гістарыяграфічныя «навацыі» ў навучальнай літаратуры // Беларускі гістарычны агляд. — Т. 5. — Сшытак 2 (9). — Снежань 1998 (рэцэнзія).

; 1999
* Ад ідэі аднаўлення Рэчы Паспалітай да барацьбы за стварэнне незалежнай беларускай дзяржавы // Unia Lubelska i tradycji integracyjne w Europie Środkowowschodniej. — Lublin, 1999.
* Няспраўджаныя амбіцыі і абяцанні // Штогоднік Інстытута гісторыі НАН Беларусі. 1999. — Мінск, 1999. (рэцэнзія) (у сааўтарстве з Г.Галенчанкам, І.Ігнаценкам, У.Снапкоўскім).
* «Паданьне» Максіма Гарэцкага Начальніку Сярэдняй Літвы генералу Люцыяну Жэлігоўскаму ад 1 ліпеня 1921 г. Публікацыя, заўвагі і каментарыі // Штогоднік Інстытута гісторыі НАН Беларусі. 1999. — Мінск, 1999.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. — Т. 5. — Мінск, 1999. *Артыкулы*:
** Магілёўскі сацыял-дэмакратычны камітэт БУНДА (у сааўтарстве з П.Башко).
** Мазырская арганізацыя РСДРП.
** Мазырскі сацыял-дэмакратычны камітэт БУНДА (у сааўтарстве з Э.Ліпецкім).
** Мінская аб’яднаная арганізацыя РСДРП.
** Мінская акруговая сялянская арганізацыя пры РСДРП.
** Мінская рабочая арганізацыя 1894—1897 г.
** Мінская яўрэйская сацыял-дэмакратычная група.
** Мінскі сацыял-дэмакратычны камітэт БУНДА (у сааўтарстве з Э.Ліпецкім).
** Мінскія сацыял-дэмакратычныя гурткі.
** Народніцтва (у сааўтарстве з М.Сакаловай).
** Паўночна-заходняя абласная арганізацыя Партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў.
** Паўстанне 1863—1864 г.
** Польская сацыялістычная партыя ў Літве.
** Прыбылёва-Корба Ганна Паўлаўна.

; 2001
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. — Т. 6. — Мінск, 2001. *Артыкулы*:
** Рабочы клас (да 1917 г.).
** Рабочы рух (да 1917 г.).
** Расійская імперыя (у сааўтарстве з В.Грыгор’евай, А.Філатавай, М.Сакаловай, У.Філяковым).
** Сацыялістычная партыя Белай Русі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Каробушкіна Т.* Таленавіты гісторык Беларусі // Гістарычны Альманах, Т.6, 2002;
* *Смалянчук А. Ф.* Міхась Восіпавіч Біч // БГА. Т.6, сш. 1-2(10-11). Снеж. 1999.
* *Смалянчук А.'' Спіс навуковых публікацый Міхася Восіпавіча Біча // Гістарычны Альманах, Т.6. 2002.
* 

Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук