open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
16 ліпеня

__NOTOC__

**16 ліпеня** — сто дзевяноста сёмы (сто дзевяноста восьмы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 622: Традыцыйная дата хіджры — перасялення Мухамада і яго прыхільнікаў з Меккі ў Медзіну. Пачатак ісламскага календара.
* 1050: Першая згадка Нюрнберга.
* 1054: Папскія легаты абвясцілі адлучэнне ад царквы патрыярха Міхаіла Керуларыя. Пачатак Вялікай схізмы.
* 1228: Кананізаваны Францыск Асізскі.
* 1931: Імператар Хайле Селасіе I прымае першую Канстытуцыю Эфіопіі.
* 1941: Германскія войскі занялі Смаленск.
* 1945: ЗША паспяхова праводзяць першыя ў свеце ядзерныя выпрабаванні.
* 1965: Адкрыты Манбланскі тунэль, які злучыў Францыю і Італію.
* 1979: Садам Хусейн заняў пасаду прэзідэнта Ірака.
* 1990: Вярхоўная Рада Украіны прыняла Дэкларацыю аб дзяржаўным суверэнітэце.
* 1990: Заснаваны Музей гісторыі Магілёва.
* 1994: Першы фрагмент каметы Шумейкераў — Леві 9 урэзаўся ў атмасферу Юпітэра.

## Нарадзіліся 
thumb|left|100px|Руаль Амундсен
* 1194: Клара Асізская, італьянская святая
* 1723: Джошуа Рэйналдс, англійскі жывапісец, тэарэтык мастацтва (пам. 23.2.1792)
* 1796: Каміль Каро, французскі жывапісец (пам. 1875)
* 1860: Ота Есперсен, дацкі лінгвіст, стваральнік філасофіі граматыкі
* 1872: Руаль Амундсен, нарвежскі падарожнік
* 1883: Чарлз Шылер, амерыканскі мастак
* 1888: Фрыц Цэрніке, галандскі фізік. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1953)
* 1896: Тругве Лі, нарвежскі палітык, першы генеральны сакратар ААН
* 1902: Аляксандр Лурыя, расійскі псіхолаг, заснавальнік неўрапсіхалогіі
* 1911: Джынджэр Роджэрс, амерыканская актрыса
* 1928: Роберт Шэклі, амерыканскі пісьменнік-фантаст
* 1936: Ясуа Фукуда, прэм’ер-міністр Японіі
* 1946: Рэйнальда Арэнас, кубінскі пісьменнік
* 1959: Юрген Лігі, эстонскі дзяржаўны дзеяч
* 1968: Лары Сэнгер, адзін з заснавальнікаў і галоўны рэдактар Вікіпедыі
* 1983: Адрыян Піц, румынскі футбаліст
* 1994: Шэрыка Джэксан, ямайская лёгкаатлетка

## Памерлі 
* 1216: Інакенцій III, Папа Рымскі
* 1691: Франсуа-Мішэль маркіз дэ Лувуа, французскі дзяржаўны дзеяч
* 1747: Джузэпэ Марыя Крэспі, італьянскі мастак
* 1764: Іван VI, імператар расійскі
* 1976: Ян Станкевіч, беларускі мовазнавец, гісторык, палітычны дзеяч
* 1985: Генрых Бёль, нямецкі пісьменнік
* 1989: Герберт фон Караян, аўстрыйскі дырыжор
* 1990: Мікалай Арэхва, дзеяч рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі, беларускі гісторык
* 1997: Дора Маар, французская мастачка

## Святкуюць 
*  Грузія: Дзень духоўнай любові
*  Ірландыя: Дзень Дзевы Марыі
*  Італія: Дзень Дзевы Марыі
*  Уругвай: Дзень перамогі на чэмпіянаце свету па футболе

716
16 лістапада

__NOTOC__

**16 лістапада** — трыста дваццаты (трыста дваццаць першы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1384: У Кракаве Ядвіга Анжуйская каранавана на каралеву Польшчы.

* 1812: У час вайны 1812 года канчаткова заняты войскамі Расійскай імперыі.
* 1907: Аклахома афіцыйна ўвайшла ў склад ЗША, стаўшы 46-м штатам.
* 1933: Усталяваны дыпламатычныя адносіны паміж ЗША і СССР.
* 1945: Створана Арганізацыя Аб'яднаных Нацый па пытаннях адукацыі, навукі і культуры (ЮНЕСКА).
* 1974: З абсерваторыі ў Пуэрта-Рыка адпраўлена «Пасланне Арэсіба».
* 2007: Дональд Туск стаў прэм’ер-міністрам Польшчы.
* 2016: У Віцебску ўсталявалі Помнік АМАПу

## Нарадзіліся 
.]]
* 42 да н.э.: Тыберый, рымскі імператар (пам. 37 н.э.)
* 1673: Аляксандр Меншыкаў, расійскі дзяржаўны і ваенны дзеяч, генералісімус
* 1766: Радольф Крэйцэр, французскі скрыпач, кампазітар і дырыжор (пам. 6.1.1831)
* 1793: Фрэнсіс Дэнбі, ірландскі пейзажыст
* 1864: Стэфан Жавел, французскі астраном
* 1874: Аляксандр Калчак, расійскі военачальнік і палярны даследчык
* 1898: Вінцэнт Гадлеўскі, беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч
* 1905: Ян Скрыган, беларускі пісьменнік
* 1907: Бёрджэс Мерэдыт, амерыканскі акцёр і рэжысёр
* 1923: Мікалай Крукоўскі, беларускі эстэтык
* 1930: Чынуа Ачэбэ, нігерыйскі пісьменнік (пам. 22.3.2013)
* 1935: Франс-Альбер Рэнэ, прэзідэнт Сейшэльскіх Астравоў
* 1953: Аляксандр Пракапенка, беларускі футбаліст
* 1964: Валерыя Бруні Тэдэскі, італа-французская актрыса і кінарэжысёр
* 1971: Аннелі Пеэба, эстонская оперная спявачка
* 1977: Мэгі Джыленхол, амерыканская актрыса

## Памерлі 
.]]
* 1272: Генрых III, кароль Англіі (нар. 11.10.1207)
* 1934: Карл фон Ліндэ, нямецкі фізік і інжынер
* 1941: Мійна Хярма, эстонскі кампазітар, харавы дырыжор
* 1957: Янка Чарапук, дзеяч БНР, беларускай эміграцыі ў ЗША
* 1960: Кларк Гейбл, амерыканскі акцёр
* 1982: Андрэй Макаёнак, беларускі драматург (нар. 12.11.1920)
* 1982: Павел Сяргеевіч Аляксандраў, савецкі матэматык
* 1999: Даніэл Натанс, амерыканскі вірусолаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1978) (нар.30.10.1928)
* 2021: Мікола Шабовіч, беларускі паэт

## Святкуюць 
*  ЮНЕСКА: Міжнародны дзень талерантнасці

Л16
15 лістапада

__NOTOC__

**15 лістапада** — трыста дзевятнаццаты (трыста дваццаты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1416: Сабор епіскапаў у Новагародку пасвяціў Рыгора Цамблака ў мітрапаліта кіеўскага
* 1573: Заснаваны аргенцінскі горад Санта-Фэ
* 1889: Бразілія абвешчана рэспублікай
* 1918: Закрыта Свіслацкая беларуская настаўніцкая семінарыя
* 1920: Данцыг (сучасны Гданьск) абвешчаны вольным горадам
* 1925: У эфір выйшаў Першы Нацыянальны канал Беларускага радыё
* 1962: Пачаўся ўстаноўчы сход Беларускага саюза кінематаграфістаў
* 2002: Заснаваны Беларускі культурна-асветніцкі цэнтр у Познані
* 2022: Паводле дадзеных ААН колькасць насельніцтва Зямлі дасягнула васьмі мільярдаў чалавек.

## Нарадзіліся 
* 1316: Іаан I, кароль Францыі
* 1397: Мікалай V, Папа Рымскі
* 1607: Мадлен дэ Скюдэры, французская пісьменніца
* 1685: Бальтазар Дэнер, нямецкі мастак
* 1738: Уільям Гершэль, нямецка-брытанскі астраном і музыкант
* 1856: Фрыдрых Кальморген, нямецкі мастак
* 1887: Джорджыя О'Кіф, амерыканская мастачка (пам. 6.3.1986)
* 1912: Харальд Керэс, эстонскі астрафізік
* 1918: Францішак Бартуль, беларускі грамадскі дзеяч
* 1942: Даніель Барэнбойм, ізраільскі дырыжор
* 1945: Анні-Фрыд Люнгстад, шведская спявачка, салістка квартэта ABBA
* 1947: Анатоль Ярмоленка, беларускі спявак, кіраўнік ансамбля «Сябры», Народны артыст Беларусі
* 1955: Сяргей Войчанка, беларускі мастак і дызайнер (пам. 9.12.2004)
* 1967: Франсуа Азон, французскі рэжысёр, сцэнарыст
* 1970: Ушы Дызль, нямецкая біятланістка
* 1974: Аляксей Сяроў, расійскі спявак, саліст групы «Дыскатэка Аварыя»
* 1993: Меліціна Станюта, беларуская гімнастка

## Памерлі 
]]
* 1280: Альберт Вялікі, філосаф, тэолаг
* 1630: Ёган Кеплер, нямецкі матэматык, астраном і оптык (нар. 27.12.1571)
* 1670: Ян Амос Каменскі, чэшскі мысліцель-гуманіст, педагог, грамадскі дзеяч (нар. 28.3.1592)
* 1787: Крыстаф Вілібальд Глюк, аўстрыйскі кампазітар
* 1795: Шарль-Амедэй-Філіп ван Лоа, французскі жывапісец
* 1907: Юзаф Каліноўскі, каталіцкі рэлігійны дзеяч, мемуарыст; удзельнік паўстання 1863—1864
* 1908: Цысі, маньчжурская імператрыца, якая з 1861 г. дэ-факта кіравала Кітаем (нар. 29.11.1835)
* 1916: Генрык Сянкевіч, польскі пісьменнік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі (нар. 5.5.1846)
* 1937: Эра Ярнефельт, фінскі мастак (нар. 8.11.1863)
* 1976: Жан Габэн, французскі акцёр тэатра і кіно (нар. 17.5.1904)

## Святкуюць 
*  Бельгія — Каралеўскі дзень, ці Дзень дынастыі.
*  Бельгія — свята Нямецкамоўнай супольнасці.
*  Бразілія — Дзень Рэспублікі.
*  Казахстан — Дзень нацыянальнай валюты — тэнгэ.
* 25px Палесціна — Дзень незалежнасці.

Л15
16 снежня

__NOTOC__

**16 снежня** — трыста пяцідзясяты (трыста пяцьдзясят першы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 882: Марын I становіцца Папам Рымскім.
* 1388: Першая згадка пра Маладзечна.
* 1773: «Бостанскае чаяпіцце» — напад змагароў за незалежнасць паўночнаамерыканскіх калоній на караблі Брытанскай Ост-Індскай кампаніі.
* 1806: падпісаны ўказ аб заснаванні Віцебскай духоўнай семінарыі.
* 1951: Заснаваны Беларускі інстытут навукі і мастацтва (БІНІМ) у Нью-Ёрку.
* 1966: Арганізацыяй Аб’яднаных Нацый прыняты Міжнародны пакт аб грамадзянскіх і палітычных правах, Міжнародны пакт аб эканамічных, сацыяльных і культурных правах.
* 1976: Уведзена ў эксплуатацыю другая лінія Кіеўскага метрапалітэна.
* 1989: Масавыя выступленні ў горадзе Тымішаара, пачатак рэвалюцыі ў Румыніі.
* 1991: Казахстан абвясціў незалежнасць.
* 2002: Амерыканскай некамерцыйнай арганізацыяй *Creative Commons* выдадзена першая ліцэнзія.
* 2006: На Кальварыйскіх могілках у Мінску адбылося ўрачыстае адкрыццё надмагільнага помніка Вацлаву Іваноўскаму.

## Нарадзіліся 
* 1485: Кацярына Арагонская, каралева-кансорт Англіі (пам. 7.1.1536)
* 1534: Ханс Бол, фламандскі жывапісец
* 1770: Людвіг ван Бетховен, нямецкі кампазітар, дырыжор, піяніст
* 1790: Леапольд I, кароль Бельгіі (пам. 10.12.1865)
* 1857: Эдвард Эмерсан Барнард, амерыканскі астраном (пам. 6.2.1923)
* 1872: Антон Дзянікін, расійскі военачальнік, палітычны дзеяч, мемуарыст  (пам. 1947)
* 1874: Леў Альпяровіч, беларускі мастак габрэйскага пахаджання
* 1882: Тадэвуш Іваноўскі, літоўскі навуковец-біёлаг (пам. 1.4.1970)
* 1903: Іван Ахрэмчык, беларускі мастак-жывапісец (пам. 9.3.1971)
* 1905: Мікалай Сярдобаў, беларускі оперны спявак, народны артыст Беларусі
* 1917: Артур Кларк, англійскі пісьменнік, вучоны, футуролаг і вынаходнік (пам. 19.3.2008)
* 1932: Дэніел Клепнер, амерыканскі фізік
* 1934: Леанід Сяргеевіч Анцімонаў, беларускі мастак
* 1946: Бэні Андэрсан, шведскі кампазітар, музычны прадзюсар, аранжыроўшчык і спявак. Адзін з заснавальнікаў квартэта ABBA
* 1955: Вячаслаў Корань, беларускі музыкант, лідар гурта ULIS
* 1955: Ксандэр Берклі, амерыканскі акцёр
* 1962: Валяр'ян Янушкевіч, беларускі скульптар
* 1968: Флоранс Манада, французскі гарналыжніца
* 1977: Максім Пятруль, беларускі скульптар і дызайнер
* 1978: Русукэ Хамагуці, японскі рэжысёр

## Памерлі 
]]
* 714: Піпін Герыстальскі, маярдом Аўстразіі
* 1263: Хокан IV Хокансан, кароль Нарвегіі (нар. 1204)
* 1672: Ян Казімір Ваза, кароль польскі і вялікі князь літоўскі (нар. 22.3.1609)
* 1809: Антуан дэ Фуркруа, французскі хімік (нар. 15.7.1755)
* 1904: Антоні Вільгельм Радзівіл, прускі ваенны дзеяч (нар. 31.7.1833)
* 1921: Каміль Сен-Санс, французскі кампазітар і дырыжор (нар. 9.10.1835)
* 1922: Эліэзер Бэн-Егуда, яўрэйскі мовазнаўца, адраджальнік іўрыта (нар. 7.1.1858)
* 1939: Ота Стэнрат, фінскі палітык
* 1965: Уільям Сомерсет Моэм, англійскі пісьменнік (нар. 25.1.1874)
* 2009: Ягор Гайдар, расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, эканаміст (нар. 19.3.1956)

## Святкуюць 
*  Бангладэш, Дзень Перамогі.
*  Бахрэйн, Нацыянальны дзень.
*  Казахстан, Дзень незалежнасці.

С16
16 чэрвеня

__NOTOC__

**16 чэрвеня** — сто шэсцьдзесят сёмы (сто шэсцьдзесят восьмы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1633: Суд інквізіцыі вынес рашэнне аб пакаранні Галілеа Галілея за ерась
* 1784: У Нідэрландах забаронена аранжавае адзенне
* 1846: Пій IX абраны Папам Рымскім
* 1903: У ЗША зарэгістравана гандлёвая марка «Pepsi»
* 1903: Пачалася першая арктычная экспедыцыя Руаля Амундсена
* 1944: Ісландыя прыняла канстытуцыю
* 1974: У Самалі абвешчана аб закрыцці ВНУ на год дзеля таго, каб студэнты навучылі качэўнікаў краіны пісьменнасці
* 1983: Папа Рымскі Ян Павел II прыбыў з афіцыйным візітам у Польшчу
* 1994: Швецыя прыняла рашэнне аб будаўніцтве моста і тунэля ў Данію
* 2006: Для карыстальнікаў адкрыўся новы будынак Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі
* 2021: Прайшоў саміт Расія — ЗША ў Жэневе

## Нарадзіліся 
* 1313: Джавані Бакача, італьянскі паэт і празаік (пам. 21.12.1375)
* 1723: Адам Сміт, шатландскі эканаміст, філосаф, адзін з заснавальнікаў сучаснай эканамічнай тэорыі (пам. 17.7.1790)
* 1735: Нікала Бернар Лепісье, французскі жывапісец
* 1752: Салават Юлаеў, башкірскі нацыянальны герой, паэт-імправізатар (пам. 8.10.1752)
* 1792: Джон Лінел, англійскі мастак
* 1834: Аляксандр Ельскі, беларускі пісьменнік, гісторык, этнограф, краязнавец (пам. 10.9.1916)
* 1875: Канстанцін Галкоўскі, літоўскі і беларускі кампазітар, дырыжор і педагог (пам. 20.2.1963)
* 1879: Васіль Рагуля, беларускі грамадскі і палітычны дзеяч, пасол і сенатар у Другой Польскай Рэспублікі (пам. 16.6.1955)
* 1889: Уладзімір Каліноўскі, беларускі нацыянальны дзеяч, пасол Сейму Другой Польскай Рэспублікі (пам. 1940?)
* 1897: Аляксандр Шлюбскі, беларускі літаратуразнавец, этнограф, фалькларыст, бібліёграф (пам. 1941)
* 1902: Барбара Мак-Клінтак, амерыканскі навуковец (пам. 2.9.1992)
* 1911: Дзмітрый Лукас, беларускі кампазітар (пам. 13.10.1979)
* 1911: Георг Майстэрман, нямецкі мастак
* 1934: Уільям Шарп, амерыканскі эканаміст
* 1935: Джым Дайн, амерыканскі мастак
* 1966: Рэндзі Барнс, амерыканскі лёгкаатлет
* 1990: Осцін Крайчэк, амерыканскі тэнісіст, алімпійскі прызёр
* 1995: Джозеф Скулінг, сінгапурскі плывец
* 1997: Каміла Маронэ, амерыканская актрыса, фотамадэль

## Памерлі 
* 1846: Жан Батыст Гаспар Дэбюро, французскі акцёр-мім
* 1928: Эдвард Вайніловіч, грамадска-палітычны дзеяч Беларусі (нар. 13.10.1847)
* 1937: Аляксандр Чарвякоў, дзяржаўны дзеяч БССР, партыйны дзеяч РКП(б) і КП(б)Б (нар. 8.3.1892)
* 1944: Марк Блок, французскі гісторык, заснавальнік школы «Аналаў» (нар. 6.6.1886)
* 1954: Барыс Мікуліч, беларускі пісьменнік (нар. 19.8.1912)
* 1955: Васіль Рагуля, беларускі грамадскі і палітычны дзеяч, пасол і сенатар у Другой Польскай Рэспублікі (нар. 16.6.1879)
* 1959: Іван Жалтоўскі, беларускі і расійскі архітэктар, тэарэтык архітэктуры, педагог (нар. 15(27).11.1867)
* 1970: Хейна Элер, эстонскі кампазітар
* 2003: Энрыка Бай, італьянскі мастак
* 2006: Ігар Смялоўскі, польскі акцёр
* 2017: Гельмут Коль, былы канцлер Германіі (нар. 3.4.1930)

## Святкуюць 
*  Афрыканскі Саюз: Дзень афрыканскага дзіцяці
*  Ірландыя: Свята «Блумсдэй»
*  ПАР: Дзень моладзі

616
16 жніўня

__NOTOC__

**16 жніўня** — дзвесце дваццаць восьмы (дзвесце дваццаць дзевяты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
thumb|right|120px|Герб Мсціслава, 1634
* 965: Візантыя пад кіраўніцтвам Нікіфара II Фокі адваявала Тарсус.
* 1284: Філіп IV Прыгожы ажаніўся з Іаанай I Наварскай.
* 1634: Мсціславу нададзена магдэбургскае права і герб.
* 1920: Польскія сілы пад камандваннем Юзафа Пілсудскага контратакавалі пад Варшавай, прымусіўшы Чырвоную армію да адступлення.
* 1924: Зацверджаны План Даўэса для забеспячэння выплаты рэпарацый Германіяй.
* 1930: Створаны першы гукавы каляровы мультфільм.
* 1935: Першае дакументальна зацверджанае ўзыходжанне на гару Гунб’ёрн.
* 1941: У СССР апублікаваны загад, паводле яго чырвонаармейцы, якія здаліся ў палон, абвяшчаліся здраднікамі, а іх сем’і пазбаўляліся дзяржаўнай падтрымкі.
* 1945: Падпісаны дагавор аб дзяржаўнай граніцы паміж СССР і Польшчай.
* 1960: Абвешчана незалежнасць Рэспублікі Кіпр.
* 2020: Самы масавы пратэст у гісторыі Беларусі, «Марш за свабоду», на якім было каля 300 000 чалавек.

## Нарадзіліся 
thumb|left|120px|Мадонна
* 1557: Агасціна Карачы, італьянскі мастак
* 1645: Жан дэ Лабруер, французскі пісьменнік
* 1759: Карл Фрэдэрык фон Брэда, шведскі мастак
* 1798: Мірабо Ламар, амерыканскі дзяржаўны дзеяч
* 1832: Вільгельм Вунт, нямецкі псіхолаг, фізіёлаг і філосаф (пам. 31.8.1920)
* 1874: Аляксандр Уласаў, беларускі грамадскі дзеяч, рэдактар-выдавец газеты «Наша ніва», сенатар у Другой Рэчы Паспалітай (1922—1928) (пам. 11.3.1941)
* 1876: Іван Білібін, рускі графік і тэатральны мастак (пам. 7.2.1942)
* 1878: Дамінік Сямашка, польскі, беларускі і літоўскі палітычны дзеяч (пам. 27.11.1932)
* 1888: Т. Э. Лоўрэнс, брытанскі афіцэр і пісьменнік, адна з галоўных постацей Арабскага паўстання 1916 (пам. 19.5 1935)
* 1902: Джарджэт Хеер, англійская пісьменніца
* 1903: Мікола Абрамчык, беларускі грамадскі і палітычны дзеяч, прэзідэнт БНР (пам. 25.5.1970)
* 1920: Чарлз Букоўскі, амерыканскі паэт і празаік (пам. 9.3.1994)
* 1934: П’ер Рышар, французскі кінаакцёр
* 1935: Аляксандр Падлужны, беларускі мовазнавец (пам. 21.11.2005)
* 1951: Умару Яр-Адуа, 13-ы прэзідэнт Нігерыі
* 1954: Джэймс Кэмеран, амерыканскі кінарэжысёр
* 1958: Мадонна, амерыканская спявачка і актрыса

## Памерлі 
thumb|right|120px|Элвіс Прэслі
* 1157: Раміра II Манах, кароль Арагонскі
* 1705: Якаб Бернулі, швейцарскі матэматык
* 1801: Ролф Эрл, амерыканскі партрэтыст
* 1869: Альбіна Габрыэля Пузына, пісьменніца і мемуарыстка (нар. 24.9.1815)
* 1886: Рамакрышна, індыйскі філосаф і рэлігійны рэфарматар
* 1893: Жан Мартэн Шарко, французскі псіхіятр
* 1917: Вільгельм Моргнер, нямецкі мастак
* 1920: Аляксей Шахматаў, рускі філолаг і гісторык (нар. 5(17).6.1864)
* 1949: Маргарэт Мітчэл, амерыканская пісьменніца
* 1977: Элвіс Прэслі, амерыканскі спявак, кароль рок-н-ролу (нар. 8.1.1935)
* 1987: Андрэй Міронаў, савецкі акцёр (нар. 8.3.1941)
* 1997: Нусрат Фацех Алі Хан, пакістанскі спявак
* 2011: Андрэй Баюк, славенскі палітычны дзеяч, прэм’ер-міністр
* 2015: Яакаў Бекенштэйн, ізраільскі фізік
* 2023: Віктар Карамазаў, беларускі пісьменнік

## Святкуюць 

816
170

**170** — невысакосны год, пачаўся ў нядзелю. 170 год нашай эры, 170 год 1 тысячагоддзя, 70 год II стагоддзя, 10 год 7-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 1 год 170-х гадоў.

## Падзеі 
* Свевы перайшлі Дунай і ўварваліся ў Італію. Дваццацітысячнае рымскае войска пабіта пад Карнунтам.
* Маркаманы захапілі Адэрца і аблажылі Аквілею.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Марк Клаўдзій Франтон, рымскі дзяржаўны дзеяч.
171

**171** — невысакосны год, пачаўся ў панядзелак. 171 год нашай эры, 171 год 1 тысячагоддзя, 71 год II стагоддзя, 1 год 8-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 2 год 170-х гадоў.

## Падзеі 
*

* Маўрытанцы праніклі ў Іспанію.

## Нарадзіліся 
* Сыма Лан, палітычны дзеяч эпохі позняй дынастыі Хань.

## Памерлі
17

## Падзеі 
* Правінцыя Галія падзелена тры часткі — Бельгіку (сталіца ў горадзе Дуракартарум, сучасны Рэймс), Лудгунскую Галію (сталіца — Лудгун, сучасны Ліён) і Аквітанію.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Авідзій, старажытнарымскі паэт (магчыма, памёр у 18)
1727

## Падзеі
*
## Нарадзіліся 
* 29 красавіка: Жан-Жорж Навер, французскі балетны танцор
* 14 мая: Томас Гейнсбара, англійскі мастак
* 14 снежня: Франсуа-Юбер Друэ, французскі мастак

## Памерлі 
* 31 сакавіка: Ісаак Ньютан — англійскі навуковец (нар. 4.1.1643)
* 11 чэрвеня: Георг I — кароль Вялікабрытаніі (нар. 25.1.1660)
173

**173** — невысакосны год, пачаўся ў чацвер. 173 год нашай эры, 173 год 1 тысячагоддзя, 73 год II стагоддзя, 3 год 8-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 4 год 170-х гадоў.

## Падзеі 
*

## Нарадзіліся 
* 172/173: Максімін Фракіец, рымскі імператар

## Памерлі
1735

## Падзеі 
Скончылася Вайна за польскую спадчыну (1733—1735)

## Нарадзіліся 
* 16 чэрвеня: Нікала Бернар Лепісье, французскі жывапісец
* 5 ліпеня: Аўгуст Людвіг Шлёцэр, нямецкі і расійскі гісторык, філолаг, публіцыст і статыстык (пам. 1809)
* 5 верасня: Іаган Крысціян Бах, нямецкі кампазітар

## Памерлі 
* 24 верасня: Петр Брандль, чэшскі мастак
174

**174** — невысакосны год, пачаўся ў пятніцу. 174 год нашай эры, 174 год 1 тысячагоддзя, 74 год II стагоддзя, 4 год 8-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 5 год 170-х гадоў.

## Падзеі 
*

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 174/175: Сотар, Папа Рымскі
175

**175** — невысакосны год, пачаўся ў суботу. 175 год нашай эры, 175 год 1 тысячагоддзя, 75 год II стагоддзя, 5 год 8-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 6 год 170-х гадоў.

## Падзеі 
*

* Марк Аўрэлій скончыў вайну з языгамі.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Авідый Касій, рымскі палкаводзец
* каля 175: Ветый Валент, астролаг
176

## Падзеі 
*

* 23 снежня: Марк Аўрэлій і Комад святкуюць трыумф над германцамі і сарматамі.

## Нарадзіліся 
* Хунун-ван, 12-ы імператар дынастыі Хань
## Памерлі 
* Фаўсціна Малодшая, жонка Марка Аўрэлія
177

**177** — невысакосны год, пачаўся ў аўторак. 177 год нашай эры, 177 год 1 тысячагоддзя, 77 год II стагоддзя, 7 год 8-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 8 год 170-х гадоў.

## Падзеі 
*

* Каля Дуная зноў пачаліся баявыя дзеянні, пачалася Другая Маркаманская вайна.

## Нарадзіліся 
* Ван Цань, кітайскі паэт, вучоны

## Памерлі 
* каля 177: Глікерыя Іраклійская, хрысціянская пакутніца
* Бландзіна, хрысціянская пакутніца
172

**172** — высакосны год, пачаўся ў аўторак. 172 год нашай эры, 172 год 1 тысячагоддзя, 72 год II стагоддзя, 2 год 8-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 3 год 170-х гадоў.

## Падзеі 
* Авідый Касій задушыў сялянскае паўстанне ў Егіпце і становіцца вярхоўным галоўнакамандуючым рымскай арміі на Усходзе.
*Рымляне пераходзяць у контрнаступленне ў Маркаманскай вайне.

## Нарадзіліся 
## Памерлі
16 сакавіка

__NOTOC__

**16 сакавіка** — 75-ы (76-ы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1707: Праз аб’яднанне каралеўстваў Англіі і Шатландыі была створаная Вялікабрытанія.
* 1813: Прусія аб’явіла вайну Напалеону.
* 1815: Вілем I становіцца каралём Нідэрландаў.
* 1926: Першы пуск вадкапаліўнай ракеты.
* 1942: Першы пуск балістычнай ракеты (Фау-2, пуск няўдалы).
* 1954: Заснавана Англа-беларускае таварыства.
* 1968: Масавае забойства ў Сангмі здзейснена ў час В’етнамскай вайны салдатамі Арміі ЗША.
* 2005: Ізраіль перадае горад Іерыхон пад кантроль палесцінскіх уладаў.
* 2014: Пад расійскім кантролем праведзены рэферэндум ад статусе Крыма.

## Нарадзіліся 
* 1621: Георг Ноймарк, нямецкі паэт і кампазітар
* 1751: Джэймс Мэдзісан, чацвёрты прэзідэнт ЗША (пам. 1836)
* 1771: Антуан-Жан Гро, французскі мастак
* 1774: Мэцью Фліндэрс, англійскі даследчык Аўстраліі
* 1789: Георг Ом, нямецкі фізік (пам. 7.7.1854)
* 1839: Сюлі-Прудом, французскі паэт, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (пам. 7.9.1907)
* 1865: Аспазія (паэтэса)
* 1890: Саламон Міхоэлс, тэатральны акцёр і рэжысёр (пам. 1948)
* 1892: Сэсар Вальеха, перуанскі празаік, паэт (пам. 15.4.1938)
* 1902: Хенры Хансен, дацкі велагоншчык, алімпійскі чэмпіён
* 1915: Куніхіка Кадайра, японскі матэматык
* 1918: Алда ван Эйк, нідэрландскі архітэктар
* 1927: Уладзімір Камароў, лётчык-касманаўт СССР, двойчы Герой Савецкага Саюза (пам. 24.4.1967)
* 1940: Бернарда Берталучы, італьянскі кінарэжысёр
* 1953: Рычард Столман, заснавальнік руху свабоднага праграмнага забеспячэння
* 1956: Эвелін Відмер-Шлумпф, прэзідэнт Швейцарыі
* 1964: Уладзімір Давыдоўскі, беларускі музыка, літаратар і журналіст

## Памерлі 
* 37: Тыберый, імператар рымскі
* 455: Валентыніян III, рымскі імператар
* 1677: Эварыста Баскеніс, італьянскі мастак
* 1736: Джавані Батыста Пергалезі, італьянскі кампазітар
* 1914: Шарль Альбер Гоба, швейцарскі юрыст і палітык, лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру (нар. 21.5.1843)
* 1928: Міхаіл Гурын-Маразоўскі, беларускі палітык (нар. 189])
* 1940: Сельма Лагерлёф, шведская пісьменніца (нар. 20.11.1858)
* 1961: Вацлаў Таліх, чэшскі дырыжор і скрыпач, педагог (нар. 28.5.1883)
* 1970: Тамі Тэрэл, амерыканская спявачка
* 1985: Роджэр Сешнс, амерыканскі кампазітар
* 2000: Павел Пруднікаў. беларускі пісьменнік (нар. 14.7.1911)
* 2007: Жан Лемааль, французскі жывапісец

## Святкуюць 
* : Дзень кніганошы

316
178

**178** — невысакосны год, пачаўся ў сераду. 178 год нашай эры, 178 год 1 тысячагоддзя, 78 год II стагоддзя, 8 год 8-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 9 год 170-х гадоў.
## Падзеі
*

* Рымскі прастолапераемнік Комад ажаніўся з Брутыяй Крыспінай.

## Нарадзіліся
* Люй Мэн, кітайскі военачальнік
## Памерлі
179

**179** — невысакосны год, пачаўся ў чацвер. 179 год нашай эры, 179 год 1 тысячагоддзя, 79 год II стагоддзя, 9 год 8-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 10 год 170-х гадоў.

## Падзеі 
* Рымляне скончылі будаўніцтва *Castra Regina*, лагера легіянераў, з якога пазней утворыцца Рэгенсбург.

## Нарадзіліся 
* Пан Тун, кітайскі дзяржаўны дзеяч, стратэг канца дынастыі Хань
* Сыма І, стратэг і палітык царства Вэй

## Памерлі
1792

## Падзеі 
.]]
.]]
* 9 студзеня: Падпісаннем Яскага дагавора скончылася Руска-турэцкая вайна (1787—1791).
* 14 мая: Магнаты Рэчы Паспалітай абвсцілі Таргавіцкую канфедэрацыю, якая запрасіла расійскую імператрыцу Кацярыну II дапамагчы ў звяржэнні канстытуцыі.
* 17 мая: Заснавана Нью-Ёркская фондавая біржа.
* 18 мая: Сто тысяч салдат арміі Расійскай імперыі перайшлі мяжу Рэчы Паспалітай, накіраваўшыся да Варшавы і распачаўшы вайну.
* 22 мая: Ашмянам нададзены герб.
* 25 мая: Геранёны атрымалі герб.
* 2 чэрвеня: Браславу нададзены герб.
* 11 чэрвеня: Бітва пад Мірам завяршылася перамогай рускіх войскаў.
* 14 чэрвеня: Наданне герба Барысаву.
* 14 чэрвеня: Адбылася бітва пад Барушкаўцамі.
* 18 чэрвеня: Бітва пад Зяленцамі паміж арміяй Рэчы Паспалітай пад камандаваннем Юзафа Панятоўскага і войскамі Расійскай імперыі пад камандаваннем генерала Іраклія Маркова скончылася перамогай Рэчы Паспалітай.
* 30 чэрвеня:
** Завяршыўся Чатырохгадовы сойм, які правёў шэраг радыкальных рэформ у Рэчы Паспалітай.
** У Парыж з «Баявой песняй Рэйнскай арміі» ўвайшоў марсельскі добраахвотніцкі батальён, пасля чаго песня стала звацца «Марсельезай».
* 14 ліпеня: Адбылася бітва пад Войшкамі.
* 18 ліпеня: Перамога арміі на чале з Т. Касцюшкам над расійскімі войскамі Міхаіла Кахоўскага ў бітве пад Дубенкай.
* 23 ліпеня: Пасля бітвы пад Брэстам польскія войскі адышлі да Варшавы.
* 26 ліпеня: Адбылася бітва пад Маркушавам, апошняя бітва вайны Расіі з Рэччу Паспалітай.
* 10 жніўня: Падчас Вялікай французскай рэвалюцыі ўзяты штурмам палац Цюільры, арыштаваны Людовік XVI.
* 21 верасня: У Францыі адкрыты Нацыянальны Канвент і прыняты дэкрэт пра скасаванне каралеўскай улады.

## Нарадзіліся 
* 7 сакавіка: Джон Гершэль, брытанскі астраном.
* 16 чэрвеня: Джон Лінел, англійскі мастак
* 4 жніўня: Персі Біш Шэлі, англійскі паэт.
* 26 верасня: Вільям Гобсан, першы губернатар Новай Зеландыі, сааўтар Пагаднення Вайтангі.
* 27 верасня: Джордж Крукшэнк, англійскі мастак
* Франц II Габсбург — апошні імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі.
* 5 снежня: Андрэс дэ Санта Крус, лацінаамерыканскі ваенны і палітычны дзеяч.

## Памерлі 
* 1 сакавіка: Леапольд II Габсбург, кароль Германіі (рымскі кароль) з 1790 г. (нар. 5.5.1747)
* 12 мая: Шарль-Сімон Фавар, французскі лібрэтыст
* 18 ліпеня: Джон Пол Джонс, адмірал (нар. 6.7.1747)
16 студзеня

__NOTOC__
**16 студзеня** — шаснаццаты дзень года па Грыгарыянскім календары

## Падзеі 
* 1082: Войска нарманаў пад кіраўніцтвам Роберта Гвіскара захапіла візантыйскі горад Дырахію (зараз Дурэс)
* 1547: Вялікі князь маскоўскі Іван IV карануецца на рускага цара.
* 1712: Пётр I заснаваў першую ў Расіі Ваенную інжынерную школу (цяпер Ваенны інжынерна-касмічны універсітэт імя А. Ф. Мажайскага).
* 1865: Заснавана Лонданскае матэматычнае таварыства.
* 1920: У ЗША пачаў дзейнічаць «сухі закон».
* 1921: Падпісаны саюзны дагавор паміж БССР і РСФСР.
* 1963: Мікіта Хрушчоў абвясціў аб тым, што СССР мае вадародную бомбу.
* 2006: Элен Джонсан-Серліф заступіла на пасаду прэзідэнта Ліберыі, яна стала першай жанчынай-прэзідэнтам афрыканскай краіны.

## Нарадзіліся 
.]]
* 1634: Даратэя Энгельбрэтсдатэр, нарвежская паэтэса.
* 1749: Віторыё Альф’еры, італьянскі паэт і драматург.
* 1826: Рамуальд Траўгут, адзін з кіраўнікоў паўстання 1863—1864 гадоў.
* 1829: Уладзімір Данілавіч Спасовіч, грамадcкі дзеяч, публіцыст, крытык (пам. 1906).
* 1901: Фульхенсіа Батыста, кубінскі прэзідэнт.
* 1911: Эдуарда Фрэй Мантальва, 28-ы прэзідэнт Чылі.
* 1919: Уладзімір Алоўнікаў, беларускі кампазітар (пам. 1996).
* 1925: Пітэр Хірш, англійскі фізік.
* 1932: Даян Фосі, этолаг.
* 1932: П'ер Грацыяні, французскі мастак.
* 1935: Інгер Крыстэнсэн, дацкая паэтэса.
* 1940: Іван Піліпавіч Лагвіновіч, беларускі паэт.
* 1947: Леанід Захлеўны, кампазітар, народны артыст Беларусі.
* 1948: Джон Карпентэр, амерыканскі кінарэжысёр, сцэнарыст
* 1950: Вольфрам Маас, пасол ФРГ у Беларусі.
* 1952: Ахмед Фуад II, апошні кароль Егіпта і Судана.
* 1966: Соня Бергамаска, італьянская актрыса.
* 1988: Міхаіл Сяргеевіч Сівакоў, беларускі футбаліст.

## Памерлі 
[150px|thumb|[Эрык Дальберг.]]
* 309: Марцэл I, Папа Рымскі.
* 1703: Эрык Дальберг, шведскі ваенны інжынер.
* 1710: Імператар Хігасіяма, японскі імператар.
* 1794: Эдуард Гібан, англійскі гісторык.
* 1885: Эдмон Абу, французскі белетрыст.
* 1893: Іван Берман, беларускі этнограф і краязнавец.
* 1901: Арнольд Бёклін, швейцарскі жывапісец.
* 1912: Георг Гейм, нямецкі пісьменнік.
* 1997: Эдзён Гроф, венгерскі плывец.
* 2004: Калеві Сорса, фінскі дзяржаўны дзеяч.
* 2012: Уладзімір Жбанаў, беларускі скульптар (нар. 1954).
* 2017: Юджын Сернан, амерыканскі астранаўт.
* 2023: Джына Лалабрыджыда, італьянская кінаактрыса, рэжысёр, фатограф.
* 2024: Серджа Себасцьяні, ватыканскі дыпламат
* 2024: Вайна Вяльяс, эстонскі дыпламат
* 2025: Дэвід Лінч, амерыканскі рэжысёр

## Святкуюць 
*  Дзень свабоды веравызнання
*  Дзень герояў
*  Дзень настаўніка

116
17 верасня

__NOTOC__
**17 верасня** — дзвесце шасцідзесяты (дзвесце шэсцьдзесят першы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
]]
* 284: Рымскім імператарам абвешчаны Дыяклетыян.
* 1156: Фрыдрых I выдаў Privilegium Minus, паводле якога Аўстрыя стала герцагствам пад уладарствам Генрыха II Язаміргота з дынастыі Бабенбергаў.
* 1590: Лідзе нададзена магдэбургскае права.
* 1605: У бітве пры Кірхгольме войскі Рэчы Паспалітай на чале з Я. К. Хадкевічам нанеслі паразу шведам.
* 1784: У Нясвіжы адбылася прэм’ера оперы Я. Д. Голанда «Агатка, або Прыезд пана».
* 1787: Завяршыўся Філадэльфійскі канвент, які прыняў Канстытуцыю ЗША.
* 1794: Расійскія войскі пад камандаваннем А. Суворава пры Крупчыцах разбілі атрады Рэчы Паспалітай.
* 1925: Урачыста абвешчаны акт аўтакефаліі Польскай аўтакефальнай праваслаўнай царквы.
* 1939: Чырвоная Армія пачала паход у Заходнюю Беларусь і Украіну.
* 1988: Пачаліся Гульні XXIV Алімпіяды.
* 2008: Футбольны клуб БАТЭ (Барысаў) першым з беларускіх каманд згуляў матч у групавой стадыі Лігі чэмпіёнаў УЕФА — супраць каманды «Рэал» (Мадрыд).

## Нарадзіліся 
* 879: Карл III Прастак, заходнефранкскі кароль (пам. 7.10.929)
* 1192: Мінамота-но Санэтома, сёгун  (пам. 13.2.1219)
* 1734: Жан-Батыст Лепрэнс, французскі жывапісец (пам. 30.9.1781)
* 1764: Джон Гудрайк, англійскі астраном (пам. 20.4.1786)
* 1774: Тадэвуш Тышкевіч, дзяржаўны і ваенны дзеяч ВКЛ і Расіі (пам. 3(15).4.1852)
* 1826: Георг Фрыдрых Бернхард Рыман, нямецкі матэматык (пам. 20.7.1866)
* 1857: Канстанцін Цыялкоўскі, рускі навуковец, тэарэтык касманаўтыкі (пам. 19.9.1935)
* 1860: Кандрат Лейка, беларускі пісьменнік і педагог (пам. 6.9.1921)
* 1896: Дэніз Грэй, французская актрыса (пам. 13.1.1996)
* 1907: Сяргей Дзяргай, беларускі паэт і перакладчык (пам. 25.12.1980)
* 1912: Максім Танк, беларускі паэт і грамадскі дзеяч (пам. 7.8.1995)
* 1921: Жызель Паскаль, французская актрыса (пам. 2.2.2007)
* 1922: Уладзімір Калеснік, беларускі літаратуразнавец і крытык (пам. 15.12.1994)
* 1923: Хэнк Уільямс, амерыканскі аўтар-выканавец (пам. 1.1.1953)
* 1935: Кен Кізі, амерыканскі пісьменнік (пам. 10.11.2001)
* 1940: Ларэла Дэ Лука, італьянская актрыса (пам. 9.1.2014)
* 1944: Райнхольд Меснер, швейцарскі альпініст
* 1949: Генадзь Карпенка, беларускі навуковец і палітык (пам. 6.4.1999)
* 1959: Сяргей Дубавец, беларускі журналіст
* 1965: Кайл Чэндлер, амерыканскі акцёр

## Памерлі 
]]
* 1179: Хільдэгарда Бінгенская, нямецкая манашка, аўтар рэлігійных гімнаў, прац па медыцыне (нар. 16.9.1098)
* 1575: Генрых Булінгер, швейцарскі рэфарматар
* 1665: Філіп IV, кароль Іспаніі
* 1879: Каміла Рандані, італьянскі дыптэролаг
* 1886: Эшэр Браўн Дзьюранд, амерыканскі мастак
* 1931: Марвін Харт, амерыканскі баксёр
* 1948: Рут Бенедыкт, амерыканскі антраполаг
* 1968: Арман Бланшанэ, французскі велагоншчык, алімпійскі чэмпіён
* 1985: Васіль Гарбацэвіч, беларускі драматург, педагог
* 2004: Эві Раўэр, эстонская актрыса
* 2013: Віктар Пятровіч Маркавец, беларускі жывапісец

## Святкуюць 
*  Ангола, Дзень герояў.
*  ЗША, Дзень грамадзянства.
*  Беларусь, Дзень народнага адзінства
* , Дзень усынаўлення

917
1793

## Падзеі 
* 1 лютага: Францыя аб’явіла вайну Англіі і Нідэрландам.
* 6 ліпеня: Заснаваны горад Ціраспаль.
* 5 верасня: Пачаўся тэрор у час Вялікай французскай рэвалюцыі.
* 15 верасня: Распушчана Таргавіцкая канфедэрацыя.
* 21 верасня: Дэпутаты Канвенту збіраюцца ў першы раз і прымаюць рашэнне аб забароне каралеўскай улады ў Францыі.
* 24 верасня: Сойм зацвердзіў Другі падзел Рэчы Паспалітай. Цэнтральная частка Беларусі была далучаная да Расійскай імперыі.
* 5 кастрычніка: Дэкрэтам Нацыянальнага канвента ўведзены Французскі рэспубліканскі каляндар.
* 8 лістапада: Адкрыццё музея Луўра.
* 23 лістапада: Рашэннем Гарадзенскага сойма скасавана дзеянне Канстытуцыі 3 мая і створаных на яе аснове органаў улады.
* 23 лістапада: Жамойцкае староства ВКЛ пераўтворана ў Жамойцкае ваяводства.

## Нарадзіліся 
* 15 студзеня: Фердынанд Георг Вальдмюлер, аўстрыйскі мастак
* верасень: Іосіф Ярашэвіч, беларускі гісторык, этнограф, прафесар Віленскага ўніверсітэта (пам. 1.2.1860).
* 5 красавіка: Канстанцін Радзівіл, палітычны дзеяч, мецэнат (пам. 6.4.1869)
* 29 ліпеня: Ян Колар, славацкі паэт (пам. 24.1.1852)
* 25 жніўня: Марцін Генрых Ратке, нямецкі анатам і эбрыёлаг (пам. 3.9.1860)
* 15 лістапада: Мішэль Шаль, французскі матэматык і гісторык матэматыкі (пам. 18.12.1880)
* 16 лістапада: Фрэнсіс Дэнбі, ірландскі пейзажыст
* 15 снежня: Генры Чарлз Кэры, амерыканскі эканаміст

## Памерлі
* Карла Гальдоні, драматург.
* 1 студзеня: Франчэска Гвардзі, італьянскі мастак.
* 21 студзеня: Людовік XVI, кароль французскі.
* 13 ліпеня: Жан-Поль Марат, адзін з правадыроў Вялікай Французскай Рэвалюцыі.
* 16 кастрычніка: Марыя Антуанета, каралева Францыі.
17 красавіка

__NOTOC__

**17 красавіка** — сто сёмы (сто восьмы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 642: Прадстаўнікі арыстакратыі ў Каралеўстве Вестготаў паўсталі супраць караля Тульгі, палітыкай якога яны былі незадаволены. Яго прыемнікам становіцца васьмідзесяцігадовы Хіндасвінт, які 30 красавіка фармальна становіцца каралём.
* 1080: Кнуд IV становіцца каралём Даніі пасля смерці свайго брата Харальда III.
* 1942: Французскаму генералу Анры Жыро ўдалося збегчы з нямецкага палону ў крэпасці Кёнігтайн.
* 1946: Сірыя атрымала незалежнасць ад Францыі.
* 1961: Праціўнікі рэжыму Фідэля Кастра пры падтрымцы ЗША высадзіліся на Кубе ў заліве Свінняў у раёне Плая-Хірон.
* 1975: «Чырвоныя кхмеры» захапілі Пнампень.
* 1986: Прынята Пастанова ЦК КПСС «Аб асноўных напрамках паскарэння рашэння жыллёвай праблемы ў краіне», паводле якой кожная сям'я ў СССР мела атрымаць асобную кватэру або дом да 2000 года.
* 1992: Беларусь устанавіла дыпламатычныя адносіны з Індыяй і Ірландыяй.
* 2011: Адбылася прэм'ера тэлесерыяла «Гульня тронаў» у ЗША.
* 2011: Сусветная прэм’ера фільма «Тор» адбылася ў Сіднеі.
* 2011: У сталіцы Емена Сане салдаты расстралялі масавую антыўрадавую дэманстрацыю.

## Нарадзіліся 
* 1271: Іаана I Наварская, каралева Навары
* 1894: Карэн Бліксен, дацкая пісьменніца
* 1897: Торнтан Уайлдэр, амерыканскі празаік і драматург
* 1911: Эрвэ Базэн, французскі пісьменнік, публіцыст (пам. 1996)
* 1918: Уільям Холдэн, амерыканскі акцёр
* 1936: Міхась Рудкоўскі, беларускі паэт і перакладчык (пам. 7.7.1991)
* 1938: Рудольф Нурыеў, артыст балета (пам. 6.1.1993)
* 1946: Георг Кёлер, нямецкі імунолаг
* 1949: Рональд Марк Эванс, амерыканскі біёлаг
* 1951: Алівія Хасі, брытанская актрыса
* 1959: Шон Бін, англійскі акцёр
* 1960: Дзідзье Буркгальтэр, прэзідэнт Швейцарыі
* 1976: Уладзімір Самсонаў, беларускі гулец у настольны тэніс
* 1976: Майвен, французская актрыса і рэжысёр
* 1988: Андрэй Арамнаў, беларускі цяжкаатлет

## Памерлі 
thumb|100px|Хуана Інес дэ ла Крус
* 858: Бенедыкт III, Папа Рымскі
* 1679: Ян ван Кесель Старэйшы, фламандскі жывапісец
* 1695: Хуана Інес дэ ла Крус, мексіканская паэтэса
* 1790: Бенджамін Франклін, аўтар Дэкларацыі незалежнасці ЗША (нар. 17.1.1706)
* 1966: Ганс Пурман, нямецкі мастак
* 1970: Аляксій I, Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі
* 1976: Хенрык Карл Петэр Дам, дацкі біяхімік і фізіёлаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1943)
* 2014: Габрыэль Гарсія Маркес, эквадорскі пісьменнік
* 2016: Вітаўт Міхайлавіч Мартыненка, беларускі музычны крытык

## Святкуюць 
*  Сусветны дзень гемафіліі.
*  Куба, Дзень перамогі над контррэвалюцыяй.
*  Сірыя, Дзень Незалежнасці (з 1946 года).
*  Японія, Дзень абароны дзяцей.

417
17 лютага

__NOTOC__

**17 лютага** — сорак восьмы дзень года па Грыгарыянскім календары

## Падзеі 
* 1164: Каля 20 тысяч чалавек загінула на ўзбярэжжы Паўночнага мора падчас паводкі, выкліканай штормам.
* 1387: Паводле прывілея вялікага князя Ягайлы створана Віленскае біскупства.
* 1387: Першая ўзгадка Малатоў (цяпер Малетай у Літве).
* 1568: У Адрыянапалі падпісана мірнае пагадненне паміж імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі Максіміліянам II Габсбургам і асманскім султанам Селімам II.
* 1904: Прэм’ера оперы Джакама Пучыні «Мадам Батэрфляй» адбылася ў міланскім тэатры «Ла Скала».
* 1923: Клайпедскі край стаў тэрыторыяй Літоўскай Рэспублікі.
* 1987: Заснаваны Дзаржаўны аркестр сімфанічнай і эстраднай музыкі БССР пад кіраўніцтвам М. Фінберга.
* 2008: Косава абвясціла незалежнасць ад Сербіі.
* 2017: У Мінску адбыўся «Марш абураных беларусаў» супраць прэзідэнцкага Дэкрэта № 3 і эканамічнай палітыкі ўлад, затым пратэсты перакінуліся на іншыя гарады Беларусі.

## Нарадзіліся 
* 1653: Арканджэла Карэлі, італьянскі скрыпач і кампазітар (пам. 8.12.1713)
* 1776: Жан-Марк Мусон, першы канцлер Швейцарыі
* 1806: Канстанцін Тышкевіч, беларускі археолаг (пам. 13.7.1868)
* 1819: Філіп Яфе, нямецкі гісторык (пам. 3.4.1870)
* 1837: Канстанцін Ельскі, вучоны-біёлаг, географ, геолаг і падарожнік (пам. 26.11.1896)
* 1888: Ота Штэрн, нямецкі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы
* 1930: Рут Рэндэл, брытанская пісьменніца
* 1935: Стэнлі Норман Коэн, амерыканскі генетык
* 1935: Анта Раўкас, эстонскі вучоны-геолаг
* 1943: Раіса Сцяпанаўна Недашкоўская, украінская актрыса
* 1952: Уладзімір Крываблоцкі, беларускі мастак-манументаліст
* 1955: Уладзімір Вішнеўскі, беларускі мастак-графік, кніжны ілюстратар, жывапісец, скульптар, педагог
* 1961: Андрэй Каратаеў, расійскі навуковец у галіне дэмаграфіі, сацыялогіі, гісторыі, эканомікі, футуралогіі
* 1963: Майкл Джордан, амерыканскі баскетбаліст
* 1991: Боні Райт, брытанская актрыса
* 1999: Крысцьян Чэх, славенскі лёгкаатлет

## Памерлі 
]]
* 440: Месроп Маштоц, армянскі вучоны-асветнік (нар. ~362)
* 1600: Джардана Бруна, італьянскі філосаф, прылюдна спалены ў Рыме (нар. 1548)
* 1612: Гермаген, Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі (нар. ~1530)
* 1673: Мальер, французскі драматург, акцёр, рэфарматар сцэнічнага мастацтва (нар. 13.1.1622)
* 1732: Луі Маршан (музыкант)
* 1788: Марыс Кантэн дэ Латур, французскі мастак (нар. 5.9.1704)
* 1827: Іаган Генрых Песталоці, швейцарскі педагог (нар. 12.1.1746)
* 1847: Уільям Колінз (мастак)
* 1856: Генрых Гейнэ, нямецкі паэт, публіцыст і крытык (нар. 13.12.1797)
* 1938: Міхась Багун, беларускі паэт, перакладчык (нар. 8.11.1908)
* 1980: Грэхем Вівіян Сазерленд, брытанскі мастак (нар. 24.8.1903)
* 1984: Павел Баціцкі, савецкі ваенны дзеяч, Герой Савецкага Саюза (нар. 14(27).6.1910)
* 2005: Амар Сівары, аргенцінскі і італьянскі футбаліст

## Святкуюць 

* 25px Міжнародны Дзень спантанай праявы дабрыні

217
17 лістапада

__NOTOC__

**17 лістапада** — трыста дваццаць першы (трыста дваццаць другі ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
]]
* 1370: Кароль Людовік Венгерскі заняў польскі сталец.
* 1800: Кангрэс ЗША ўпершыню сабраўся ў Вашынгтоне.
* 1855: Давід Лівінгстан адкрыў вадаспад на рацэ Замбезі і назваў яго ў гонар каралевы Вікторыі.
* 1869: Суэцкі канал адкрыўся для суднаходства.
* 1903: Акры адыходзіць да Бразіліі па мірнай дамоўленасці з Балівіяй.
* 1944: Ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў вызвалены горад Тырана.
* 1989: Пачалася «Аксамітная рэвалюцыя» ў Чэхаславакіі.
* 2025: Былая прэм’ер-міністр Бангладэш Шэйх Хасіна завочна прысуджана да смяротнай кары.

## Нарадзіліся 
]]
* 1291: Філіп V, кароль Францыі
* 1612: П’ер Міньяр, жывапісец
* 1755: Людовік XVIII, кароль Францыі
* 1765: Джавані-Батыста Бальбіс, італьянскі батанік, міколаг, урач, дырэктар Батанічнага сада Ліёна і заснавальнік Ліёнаўскага Лінееўскага таварыства (пам. 13.2.1831)
* 1790: Аўгуст Фердынанд Мёбіус, нямецкі матэматык
* 1828: Эмерык Чапскі, беларускі калекцыянер і нумізмат
* 1888: Макс Лінгнер, нямецкі мастак
* 1893: Канстанцін Езавітаў, беларускі палітычны, грамадскі і ваенны дзеяч, публіцыст, перакладчык і педагог (пам. 23.5.1946)
* 1902: Юджын Вігнер, амерыканскі фізік і матэматык, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы 1963 года(пам. 1.1.1995)
* 1906: Янка Багдановіч, пісьменнік
* 1926: Алег Гарнікевіч, аўстрыйскі біяхімік
* 1928: Арман, мастак
* 1966: Сафі Марсо, французская актрыса
* 1978: Рэйчэл Мак-Адамс, канадская актрыса
* 1992: Наташа Морысан, ямайская лёгкаатлетка
* 2006: Дзяніс Лазавік, беларускі шахматыст

## Памерлі 
]]
* 594: Грыгорый Турскі, гісторык і біскуп Тура
* 1525: Леанора Авіская, каралева Партугаліі
* 1558: Марыя I Цюдар, каралева Англіі
* 1796: Кацярына II, імператрыца расійская (нар. 21.4. (2.5) 1729)
* 1862: Леапольд Купельвізер, аўстрыйскі мастак
* 1923: Эдуард Борнхёэ, эстонскі празаік
* 1924: Эжэн Сімон, французскі арахнолаг
* 1925: Юхан Аўгуст Брынель, шведскі інжынер
* 1929: Герман Холерыт, амерыканскі інжынер, вынаходнік
* 1939: Васіль Літко, мастак, ілюстратар кніг (нар. 1900)
* 1982: Эдуард Тубін, эстонскі і шведскі кампазітар
* 2000: Луі Эжэн Фелікс Неель, французскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (нар. 22.11.1904)
* 2002: Аба Эвен, ізраільскі дзяржаўны дзеяч
* 2013: Дорыс Лесінг, англійская пісьменніца
* 2019: Хелга Данцбэрга, латвійская актрыса

## Святкуюць 
* Міжнародны дзень студэнтаў

Л17
17 мая

__NOTOC__

**17 мая** (**17 траўня**) — сто трыццаць сёмы (сто трыццаць восьмы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 884: Адрыян III стаў Папам Рымскім.
* 1788: У Стакгольме адкрыўся Каралеўскі драматычны тэатр.
* 1792: Заснавана Нью-Ёркская фондавая біржа.
* 1846: Бельгійскі музычны майстар Адольф Сакс атрымаў патэнт на вынайдзены ім саксафон.
* 1865: У Парыжы 20 дзяржавамі прыняты Першая міжнародная тэлеграфная канвенцыя і Рэгламент тэлеграфнай сувязі.
* 1970: Экспедыцыя нарвежскага падарожніка-даследчыка Тура Хеердала на папірусным чоўне «Ра-2» адправілася з мараканскага горада Сафі ў плаванне праз Атлантычны акіян да Паўднёвай Амерыкі.
* 1990: Гомасексуальнасць выключана з Міжнароднай класіфікацыі хвароб.
* 1992: Адбыўся першы канцэрт групы «Новы Іерусалім».
* 1995: Створана Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь.
* 2007: Падпісанне Акта аб кананічных зносінах паміж Маскоўскім Патрыярхатам і Рускай праваслаўнай царквой за мяжой, уз’яднанне Рускай праваслаўнай царквы.

## Нарадзіліся 
* 1681: Ян Мікалай Аляксандр Радзівіл, дзяржаўны дзеяч ВКЛ (пам. 20.1.1729)
* 1749: Эдуард Джэнер, англійскі лекар, які стварыў вакцыну супраць воспы (пам. 26.1.1823)
* 1820: Сяргей Салаўёў, расійскі гісторык (пам. 16.10.1879)
* 1866: Эрык Саці, французскі кампазітар
* 1904: Жан Габэн, французскі акцёр тэатра і кіно
* 1952: Анатоль Красоўскі, беларускі педагог, выдавец, прадпрымальнік
* 1952: Яўген Ксяневіч, беларускі калекцыянер, бібліяфіл, мецэнат, прадпрымальнік
* 1973: Мэцью Мак-Гроры, амерыканскі акцёр
* 1987: Эдгар Аляхновіч, беларускі футбаліст
* 2002: Леон Маршан, французскі плывец, алімпійскі чэмпіён

## Памерлі 
* 1050: Гвіда д'Арэца, італьянскі музычны тэарэтык (нар. 990)
* 1510: Сандра Бацічэлі, італьянскі мастак (нар. 1445)
* 1727: Кацярына I, імператрыца расійская (нар. 15.4.1684)
* 1760: Геранім Фларыян Радзівіл, дзяржаўны дзеяч ВКЛ, мецэнат (нар. 4.5.1715)
* 1765: Алексі Клод Клеро, французскі матэматык і астраном
* 1797: Мішэль-Жан Седэн, французскі драматург
* 1838: Шарль Марыс дэ Талейран-Перыгор, французскі палітык і дыпламат
* 1931: Мелхіседэк (Паеўскі), мітрапаліт мінскі і беларускі (нар. 1878)
* 1934: Міхаіл Кахановіч, беларускі палітычны і грамадскі дзеяч, педагог, рэдактар, публіцыст (нар. 27.9.1882)
* 1934: Алесь Салагуб, беларускі паэт (нар. 18.10.1906)
* 1935: Поль Дзюка, французскі кампазітар
* 2001: Валянціна Тэрн, эстонская спявачка і актрыса
* 2017: Ёханес Груцке, нямецкі мастак

## Святкуюць 
*  Канада, Дзень грамадзянства.
*  Нарвегія, Дзень Канстытуцыі (Дзень незалежнасці).
*  Нігерыя, Дзень Канстытуцыі.

517
1778

## Падзеі 
* 8 студзеня: Джэймс Кук адкрыў Сэндвічавы (Гавайскія) астравы.
* Партугалія перадае калонію Экватарыяльная Гвінея ў валоданне Іспаніі.
* Аляксандр Сувораў прадухіляе высадку турэцкага дэсанта ў Ахтыярскай бухце, сарваўшы спробу Турцыі развязаць новую вайну з Расіяй.
* Перайменаванне Полацкай губерні ў Полацкае намесніцтва.
* Заснаваны Каралеўскі драматычны тэатр (Драматэн) у Швецыі.
* Кацярына II даруе горад Шклоў Сямёну Зорычу.
* Чылі атрымлівае статус самастойнага генеральнага капітанату ў складзе Іспаніі.
* Антыфеадальнае паўстанне сялян Брэст-Літоўскай эканоміі.
* Пабудаваны оперны тэатр «Ла Скала» ў Мілане па праекце архітэктара Джузэпэ П'ермарыні на месцы царквы Санта-Марыя дела Скала.
* Запарожскі казак Мацвей Хіжняк заснаваў горад Паўлаград.
* 6 лютага: Францыя прызнае незалежнасць Злучаных Штатаў Амерыкі.
* 1 красавіка: Новаарлеанскі бізнесмен Олівер Полак прыдумаў знак долара — $.
* 14 ліпеня: Расійская эскадра (36 караблёў) перамагла турэцкую (49 караблёў) у бітве ля вострава Фіданіт (Змяіны) падчас руска-турэцкай вайны 1787—1791 гг.

## Нараджэнні 
* Юзаф Уладзіслаў Быхавец, беларускі філосаф, літаратар, перакладчык.
* Міхал Радзівіл, удзельнік паўстання Т. Касцюшкі.
* 4 лютага: Агюстэн Пірам Дэкандоль, швейцарскі і французскі батанік.
* 25 лютага: Хасэ дэ Сан Марцін, рэвалюцыянер, нацыянальны герой Аргенціны.
* 9 верасня: Клеменс Брэнтана, нямецкі паэт.
* 1 лістапада: Густаў IV Адольф, шведскі кароль.
* 14 лістапада: Іаган Непамук Гумель, аўстрыйскі кампазітар.
* 6 снежня: Жазеф Луі Гей-Люсак, французскі хімік і фізік.
* 17 снежня: Гемфры Дэві, англійскі хімік і фізік.

## Памерлі 
* 10 студзеня: Карл Ліней, шведскі натураліст (нао. 23.5.1707)
* 7 сакавіка: Карл дэ Геер, шведскі энтамолаг (нар. 30.1.1720)
* 30 мая: Вальтэр, французскі філосаф (нар. 21.11.1694)
* 2 ліпеня: Жан-Жак Русо, французскі пісьменнік і філосаф (нар. 28.6.1712)
1772

## Падзеі 
* 4 студзеня: У Эрмітаж Санкт-Пецярбурга прыбылі першыя 158 карцін, купленыя паводле загаду Кацярыны II у Парыжы.
* 13 лютага: Французскай экспедыцыяй адкрыты архіпелаг Кергелен у Антарктыцы.
* 26 красавіка: Рускае войска на чале з Аляксандрам Суворавым авалодала Кракаўскім замкам падчас вайны з Барскай канфедэрацыяй.
* 8 чэрвеня: Утворана Магілёўская губерня ў Расійскай імперыі.
* 13 ліпеня: Джэймс Кук выправіўся ў кругасветнае плаванне.
* 5 жніўня: Адбылося падпісанне дагавора з умовамі падзелу Рэчы Паспалітай.
* 18 верасня: Расія, Аўстрыя і Прусія запатрабавалі ад Рэчы Паспалітай склікання сойма для ўхвалення цэсіі.
* 8 лістапада: Патраская бітва паміж флатамі Расійскай і Асманскай імперый.

## Нарадзіліся 
* 7 красавіка: Шарль Фур’е, французскі філосаф.
* 18 красавіка: Давід Рыкарда, англійскі эканаміст

## Памерлі