open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Індакітайская вайна

**Першая Індакітайская вайна (Індакітайская вайна)** — вайна якую вяла Францыя супраць в’етнамскіх паўстанцаў, каб захаваць свае індакітайскія калоніі. У В’етнаме вядома як «Вайна Супраціўлення».

Асноўныя падзеі вайны адбываліся ў 1945—1954 гг. на в’етнамскай тэрыторыі, дзе рознымі сіламі былі абвешчаны дзве дзяржавы: 2 верасня 1945 года камуністы абвясцілі Дэмакратычную Рэспубліку В’етнам, а ў 1949 годзе французы абвясцілі Дзяржаву В’етнам.

Таксама баявыя дзеянні вяліся на тэрыторыі Камбоджы і Лаоса, аднак тут яны не аказалі значнага ўплыву на ход вайны.

Ва ўсіх выпадках Францыя пры падтрымцы мясцовых саюзнікаў (а з 1950 года і пры падтрымцы ЗША) вяла барацьбу супраць мясцовых камуністычных паўстанцаў, якія змагаліся за незалежнасць сваіх краін пры падтрымцы Кітая і СССР.

Па выніках перамоў, якія прайшлі пасля паражэння французаў, французскія войскі пакінулі Індакітай, а В’етнам часова падзяляўся на дзве часткі па 17-й паралелі (дзе стваралася дэмілітарызаваная зона), з перагрупоўкай В’етнамскай народнай арміі на поўнач і сіл Французскага Саюза на поўдзень. Затым, у ліпені 1956 г., меркавалася правядзенне свабодных выбараў у абедзвюх частках краіны з мэтай вызначэння будучага палітычнага рэжыму і ўз’яднання краіны.

## Спасылкі 
* 
* VIÊTNAM: La première Guerre 1945—1954 (1) 52' Documentary
* VIÊTNAM: La première Guerre 1945—1954 (2) 52' Documentary

*
Правакацыя

**Правака́цыя** — дзеянне ці шэраг дзеянняў з мэтай выклікаць дзеянне/бяздзеянне ў адказ, як правіла, з мэтай штучнага стварэння такім чынам цяжкіх абставін ці наступстваў. Суб'ект, які здзяйсняе правакацыі, завецца **правакатарам**. Правакацыі заснаваныя на асаблівасцях псіхалогіі чалавека і яго паводзінах як сацыяльнай істоты, таму правакацыі вывучаюцца псіхалогіяй і сацыялогіяй.

*
Прэм’ер-міністр Туніса

'''Прэм'ер-міністр Туніса''' — кіраўнік урада Туніса, прызначаны прэзідэнтам краіны. Пачынаючы з моманту здабыцця краінай незалежнасці ў 1956 годзе і да 2011 года ўсё прэм'ер-міністры належалі да кіруючай партыі Дэмакратычны канстытуцыйны рух (раней — *Новы Дустур* і *Сацыялістычная Дустураўская Партыя*); дзеючы прэм'ер-міністр належыць да ўмеранай ісламісцкай Партыі адраджэння.

## Спіс прэм'ер-міністраў Туніса з моманту здабыцця незалежнасці 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт урада Туніса

*
Катэгорыя:Палітыкі Туніса
Туніс
Катэгорыя:Спісы:Туніс
Іван Міхайлавіч Багушэвіч

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя     = Іван Міхайлавіч Багушэвіч
 |арыгінал імя = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці    = 
 |месца смерці   = 
 |партрэт        = 
 |подпіс        = 
 |мянушка       = 
 |псеўданім      = 
 |прыналежнасць = 
 |гады службы    = 1935—1956
 |званне         = 
 |род войскаў      = Артылерыя
 |камандаваў     = 
 |частка          = 
 |бітвы       = Баі на Халхін-Голе,  Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды        = { style="background: transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
 
-
 
}
 |Commons        = 
 |сувязі          = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс        = 
}}
**Іван Міхайлавіч Багушэвіч** (, г. Мінск — , г. Масква) — палкоўнік Савецкай Арміі, удзельнік баёў на Халхін-Голе і Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

## Біяграфія 
Іван Багушэвіч нарадзіўся 25 кастрычніка 1906 года ў Мінску ў рабочай сям'і. Атрымаў няпоўную сярэднюю адукацыю, пасля чаго працаваў зваршчыкам на Магнітабудзе, а затым настаўнікам у сельскай школе. У 1935 годзе быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1936 годзе Багушэвіч скончыў артылерыйскія курсы ўдасканалення камсаставу. Браў удзел у баях на Халхін-Голе ў 1939.

У ноч з 29 на 30 верасня 1943 Багушэвіч пераправіў на заходні бераг Дняпра адзін са сваіх дывізіёнаў у раёне вёскі Барадаеўка Верхнедняпроўскага раёна Днепрапятроўскай вобласці. Умела кіруючы палкавым агнём, Багушэвіч забяспечыў поспех стралковых падраздзяленняў у баях за пашырэнне плацдарма.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 26 кастрычніка 1943 за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» гвардыі падпалкоўнік Іван Багушэвіч быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» за нумарам 1340.

Пасля заканчэння вайны Багушэвіч працягнуў службу ў Савецкай Арміі. У 1947 годзе ён скончыў Вышэйшыя акадэмічныя артылерыйскія курсы, у 1952 годзе — Вышэйшую афіцэрскую артылерыйскую школу. У 1956 годзе ў званні палкоўніка быў звольнены ў запас. Пражываў у Маскве, памёр 14 жніўня 1962 года, пахаваны на Вастракоўскіх могілках.

Быў таксама узнагароджаны трыма ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнамі Кутузава 2-й ступені, Аляксандра Неўскага, Чырвонай Зоркі, а таксама шэрагам медалёў. Ганаровы грамадзянін Браціславы.

## Літаратура 
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382
* Днепр — река героев. Киев, 1983.

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Артылерысты Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі баёў на Халхін-Голе
Нукулаэлаэ

**Нукулаэлаэ** (на мове тувалу *Nukulaelae*) — атол у складзе астравоў Тувалу на поўдні Ціхага акіяна. Належыць да дзяржавы Тувалу. Агульная плошча — 1,82 км². Насельніцтва — 300 чал. (2017 г.).

## Геаграфія 
Нукулаэлаэ знаходзіцца прыкладна ў 110 км на паўднёвы ўсход ад Фунафуці. На мове тувалу яго назва значыць «зямля пяскоў». Сапраўды, атол уяўляе сабою каралі з 19 невялікіх астраўкоў, большасць з якіх — гэта нізкія выспы. Найвышэйшы пункт не перавышае 1,5 м. Пад час моцных штормаў і трапічных цыклонаў амаль уся паверхня аказваецца пад вадой. Шырокая лагуна (41,12 км²) цалкам аддзеленая ад акіяна каралавым рыфам.

Насельніцтва (393 чал.) жыве у 2 вёсках на востраве Фагау́а ва ўсходняй частцы Нукулаэлаэ.

Атолу пагражае глабальнае пацяпленне. Падняцце ўзроўню акіяна пагражае поўным затапленнем сушы.

## Гісторыя 
Паводле паданняў, Нукулаэлаэ быў адкрыты палінезійцам Валоа з атола Ваітупу. Ён пасадзіў тут какосавыя пальмы і пазней пераехаў на новае месца жыхарства з сям’ёй. У сярэдзіне XIX стагоддзя мясцовае насельніцтва складала каля 300 чал.

У 1821 г. атол быў адкрыты амерыканскімі мараплаўцамі. У 1861 г. сюды прыехалі місіянеры-палінезійцы з астравоў Кука. Жыхары Нукулаэлаэ сталі першымі тувалу, якія прынялі хрысціянства. У 1863 г. дзве трэці тубыльцаў былі падманам захоплены ў рабства перуанскімі гандлярамі жывым таварам.

У 1891 г. быў усталяваны брытанскі пратэктарат. У 1978 г. атол увайшоў у склад незалежнай дзяржавы Тувалу.

## Славутыя мясціны 
На адзіным населеным востраве Фагауа (раней меў назву Фангауа) знаходзіцца касцёл — сэрца мясцовага грамадскага жыцця.

На пакінутым востраве ў паўднёвай частцы атола — разбураная вёска Ніука.

На востраве Тумілота — мемарыял *Элекана* у гонар прыняцця хрысціянства, пабудаваны ў форме ступеністай піраміды. Існуе таксама вялікі камень *Тэ Фалеатуа*, каля якога астравіцяне праводзяць хрысціянскія службы.

## Спасылкі 
* Nukulaelae on tuvaluislands.com 
* Nukulaelae janeresture.com 
* Nukulaelae Atoll

Н
Н
Н
Н
Станіслаў Станіслававіч Богуш-Сестранцэвіч

**Станіслаў Станіслававіч Богуш-Сестранцэвіч** (, Вільня — , Варшава) — беларускі і польскі графік і жывапісец.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1869 годзе ў Вільні на Зарэччы ў збяднелай шляхецкай сям’і. Скончыў Віленскае рэальнае вучылішча, пазней — рысавальную школу Трутнева «Шэрага ў яблыках».

Удзельнік выставак Санкт-Пецярбургскага таварыства мастакоў (1890—1900) і мастацкіх у Мінску (1911).

## Галерэя 

Pani płacząca.jpg|«Жанчына плача»
Stanisław-bohusz-siestrzencewicz-trojka-1892.jpg|«Тройка» (1892)

## Літаратура 
* 
* Rysunki Piórem Stanisława Bohusz — Siestrzeńcewicza. Wilno: 1912.
* Rysunki Piórem Stanisława Bohusz — Siestrzeńcewicza. Warszawa: Chemiograficzne Zakłady «Helios», 1928.
* Stanisław Bohusz — Siestrzeńcewicz: Piękno i estetyka. Wilno: 1912.
* Bohusz — Siestrzeńcewicz i jego album. «Tygodnik Ilustrowany». nr 13, 1914.
* Wiadomości z Cesarstwa.. nr 311, 23 listopad 1893.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Польшчы
Катэгорыя:Мастакі Літвы
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Рынка

**Рынка** (ад  - трохногі гліняны гаршчок, тыгель) - гліняная пасудзіна для смажання. Былі круглыя, плоскія, на трох ножках з полым дзяржаннем, у якое ўстаўлялася драўляная ручка, або мелі два вушкі.

У Беларусі першыя непаліваныя рынкі, вылепленыя на ручным ганчарным крузе, датуюцца 15 ст. (Лідскі, Крэўскі замкі, г. Мсціслаў). Ручка - полы ляпны цыліндр дыяметрам да 5 см. У 16-18 ст. рынкі фармавалі на нажным коле, унутраную паверхню амаль заўсёды пакрывалі зялёнай ці карычневай палівай. Дзяржанне выраблялі з адным ці двума валікамі на канцы, ножкі ляпілі асобна. Рынкі мелі круглае (найчасцей) або плоскае донца. Па памерах і форме вылучаюць дзве разнавіднасці рынкі:

1. плыткія (глыбінёю 3-6 см з дыяметрам вянца 16-21 см і полым дзяржаннем),

2. глыбокія (глыбінёю 10-13 см, дыяметрам да 34 см, ножкі вышынёю да 10 см двума петлепадобнымі ручкамі).

Апошнія фармаваліся на аснове макотры. Глыбокія рынкі 2-й пал. 17 ст. вядомы з раскопак Мірскага, Гальшанскага замкаў, г. Мсціслаў. Плыткія рынкі часам упрыгожвалі штампаваным сеткавым арнаментам ці з дапамогай шматраднага грабеньчыка. На рынках з Лідскага замка абавязкова ёсць адбітак пальца майстра. Са з'яўленнем фаерычных печаў вытворчасць рынак паступова заняпала, замест іх з'явіліся патэльні з плоскім донцам без ножак. Аднак на захадзе Беларусі (г.п. Поразава Свіслацкага раёна) рынкі рабілі да пачатку 20 ст.

## Літаратура 
* Здановіч Н.І., Трусаў А.А., Рынка // Археалогія Беларусі. Энцыклапедыя. У 2 т. Том 2. Л-Я. — Мн, 2011. — 464 с. — С. 269.

Катэгорыя:Посуд
Антанас Жмуйдзінавічус

**Анта́нас Жмуйдзіна́вічус** (; , в. Сейрыяй, Лаздзейскі раён, Літва — , Каўнас) — літоўскі мастак, жывапісец; народны мастак СССР, член-карэспандэнт Акадэміі мастацтваў СССР (1958).

## Біяграфія 
Навучаўся ў настаўніцкай семінарыі (1890—1894), скончыўшы якую працаваў настаўнікам у школах Польшчы. Жывапісу навучаўся ў камерцыйных школах у Варшаве (1898—1901) і ў Парыжы (1905—1906). З 1902 года ўдзельнічаў у выставах. З 1906 года жыў у Вільні, у 1907 годзе стаўся, разам з Мікалоюсам Чурлёнісам, Пятрасам Калпокасам, Пятрасам Рымшам і Каетонасам Склерусам, адным з арганізатараў першай выстаўкі літоўскага мастацтва і адным з заснавальнікаў Літоўскай мастацкай суполкі. Быў яе старшынёй.

У 1908—1912 гадах і пазней у краінах Заходняй Еўропы і ЗША маляваў карціны, ладзіў свае выстаўкі, чытаў лекцыі пра літоўскае мастацтва.

У 1919 абжыўся ў Каўнасе. Выкладаў у Мастацкай школе (1926—1940), пасля вайны — у Інстытуце прыкладнога і дэкаратыўнага мастацтва (1944—1951; прафесар ад 1947), Політэхнічным інстытуце (1953—1957). Адначасова ў 1951—1953 гадах выкладаў у Мастацкім інстытуце Літоўскай ССР (цяпер Віленская мастацкая акадэмія) у Вільні. Узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга і медалямі. Напісаў кнігу ўспамінаў «Палітра і жыццё» («Paletė ir gyvenimas», 1961).

## Творчасць 
Маляваў пераважна пейзажы, прасякнутыя лірызмам з доляй алегарычнасці і ідэалізацыяй прыроды «Нёман перад навальніцай» (1912), «Выхаванцы Нёмана» (1927), «Дзве хвоі» (1930), «Лес — дзяржаве» (1948) (усе ў Каўнаскім мастацкім музеі імя М. Чурлёніса); цыкл карцін «Тут будзе Каўнаскае мора» (1953—1965). Маляваў таксама партрэты (напрыклад, Тадаса Даўгірдаса), фігурныя кампазіцыі, аздабляў кнігі, ствараў плакаты.

Уваходзіў разам з Ёнасам Басанавічусам і Тадасам Даўгірдасам у камісію, якая выпрацавала праект літоўскага сцяга, які быў зацверджаны Саветам Літвы 19 красавіка 1918 года. Найбольш істотныя рысы праекта закладзеныя ў аснове цяперашняга Дзяржаўнага сцяга Літвы. Удзельнічаў таксама ў распрацоўцы Дзяржаўнага герба Літвы.

Агульная колькасць яго прац сягае 2000.

## Літаратура 
* Всемирный биографический энциклопедический словарь. — М., 1998.
* Большая Российская энциклопедия. Т. 10. — М., 2008. (Форма имени: Жмуйдзинавичюс, Антанас Йоно.)
* Рисунки [Изоматериал] : [репродукции] / художник В. А. Серов. ― Ленинград, 1970 (АУР5192) (Форма имени: Жмуйдинявичус-Жемайтис, А. И.)
* Беларуская энцыклапедыя. Т. 6. — Мн., 1998.

## Спасылкі 
* Lietuvos dailės muziejus: A. Žmuidzinavičius 

Катэгорыя:Мастакі Літвы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лаздзіяйскім раёне
Дзмітрый Уладзіслававіч Бракоткін

**Дзмітрый Уладзіслававіч Бракоткін** (; нар. 28 сакавіка 1970, Свярдлоўск) — расійскі акцёр, удзельнік былой каманды КВЗ, а цяпер творчага калектыву «Уральскія пельмені».

## Біяграфія 
Дзмітрый Бракоткін нарадзіўся 28 сакавіка 1970 года ў горадзе Свярдлоўску. У школьныя гады займаўся самба, выканаўшы нарматыў кандыдата ў майстра спорту. У перыяд з 1988 па 1990 гады служыў у танкавых войсках. З’яўляецца сяржантам запасу. Навучаўся ў УДТУ — УПІ па спецыяльнасці механік-машынабудаўнік. У той жа час пачаў гуляць у КВЗ за каманду «Уральскія пельмені», у складзе якой стаў чэмпіёнам Вышэйшай лігі КВЗ 2000 года. З першай паловы 2000-х гадоў пачынае набываць вядомасць як акцёр і тэлевядучы.

Жанаты. З жонкаю Кацярынаю пазнаёміўся ў студэнцкім будаўнічым атрадзе. Выхоўвае дзвюх дочак, Насцю (1997) і Лізу (2003).

## ТБ 
* «Жорсткія гульні» — удзельнік
* «Вялікая розніца» — *Мадэст Іваноў, тэлерэпарцёр ССН*
* «Дзень ведаў па-нашаму» — *Фелікс*
* «Паўднёвае Бутава» — *Дзмітрый, малодшы брат Сяргея*
* Шоу «Уральскія пельмені»
* «Шоу Ньюs» — *агент «Шоў Ньюs»*
* «Дзякуй богу, ты прыйшоў!» — удзельнік

## Фільмаграфія 
* 2001 — «Прыгоды сынулькі Звездунова» — *дэкан*
* 2001 — «Пісакі»
* 2001 — «Па-за роднымі квадратнымі метрамі»
* 2008 — «Вельмі рускі дэтэктыў» — *маньяк-забойца*
* 2009 — «Даеш моладзь!» — *прамоўтар*
* 2009 — «Каціная логіка»
* 2011 — «Нерэальная гісторыя»

## Спасылкі 
* Дзмітрый Бракоткін на kvnforall

Катэгорыя:Гумарысты Расіі
Катэгорыя:Акцёры Расіі
Катэгорыя:Тэлевядучыя Расіі
Катэгорыя:Выпускнікі УДТУ
Катэгорыя:Гульцы Вышэйшай лігі КВЗ
Апунцыя

**Апунцыя** (*Opuntia*) — род шматгадовых сукулентных раслін сямейства . Па разнастайнасці відаў, колькасць якіх дасягае 190, гэты род з'яўляецца адным з самых буйных у сямействе.

## Апісанне 
Сцёблы патоўшчаныя, сакаўныя, падзелены на членікі, укрытыя калючкамі і шматлікімі дробнымі тонкімі вышчарбленымі шчацінкамі (глахідыямі). Паводле формы членікаў апунцыі бываюць шарападобныя, цыліндрычныя і плрскія. Найбольш пашыраны формы з плоскімі членікамі. Лісце невялікае сакаўное, шылападобнае, рана ападае. Кветкі адзіночныя, двухполыя. Плады ягадападобныя.

## Пашырэнне 
Апунцыі распаўсюджаныя на шырокіх тэрыторыях Паўночнай і Паўднёвай Амерыкі, уключаючы Вест-Індыю. У Мексіцы, якая з'яўляецца галоўным раёнам росту роду, знаходзіцца амаль палова відаў апунцыі. Паводле легенды ацтэкаў, Тэначтытлан (цяперашні Мехіка) быў заснаваны на месцы, дзе расла апунцыя, на якой сядзеў арол, што пажыраў змяю. Гэтая сцэна з легенды адлюстравана на гербе Мексікі. Два віды апунцыі распаўсюджаны ў Афрыцы.

Асобныя віды вырошчваюць у пакаёвай культуры.

## Выкарыстанне 
Выдзяляюцца дэкаратыўныя віды. Некаторыя даюць ядомыя плады.

## Літаратура 
* Африка: энциклопедический справочник. Т. 2. Л—Я / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1987. — С. 277. — 671 с. с илл.
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кактусавыя
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Нукуфетау

**Нукуфетау** (на мове тувалу *Nukufetau*) — атол у складзе астравоў Тувалу на поўдні Ціхага акіяна. Належыць да дзяржавы Тувалу. Агульная плошча сушы — 3,1 км². Насельніцтва — 597 чал. (2017 г.).

## Геаграфія 
Нукуфетау размешчаны ў 106 км на паўночны захад ад Фунафуці. Ён мае незвычайную прамавугольную форму і складаецца з 32 — 37 каралавых астравоў і рыфу, якія атачаюць шырокую лагуну. У адрозненне ад большасці іншых атолаў і астравоў Тувалу, Нукуфетау мае падыходы да сушы з боку акіяна і праход Тэафуоне ў заходняй частцы, па якому ў лагуну могуць заходзіць вялікія караблі.

Ва ўсходняй частцы атола захаваліся першародная флора і калоніі марскіх птушак.

## Гісторыя 
Нукуфетау быў населены палінезійцамі ў першай палове 2 тысячагоддзя да н. э. У 1819 г. быў адкрыты амерыканскімі мараплаўцамі.

У 1891 г. усталяваны брытанскі пратэктарат.

У гады II сусветнай вайны атол прыцягнуў увагу амерыканскіх ваенных. У 1943 г. яны пабудавалі на ім аэрадром і ўмацавалі праход Тэафуоне. На Нукуфетау хавалі загінулых амерыканскіх лётчыкаў.

У пасляваенны перыяд атол развіваўся як база рыбалоўства і рыбаперапрацоўкі. У 1978 г. Нукуфетау ўвайшоў у склад незалежнай дзяржавы Тувалу.

## Інфраструктура 
Большасць насельніцтва жыве ў вёсцы Сававе на паўднёвым захадзе атола. У 2004 г. мелася 118 сямейных гаспадарак. Галоўныя эканамічныя заняткі — рыбалоўства і гандаль.

На востраве Матулала захаваліся рэшткі амерыканскага ваеннага аэрадрома, які ў нашы дні не выкарыстоўваецца.

У Сававе ёсць пачатковая школа і гасцявы дом з двума нумарамі для турыстаў.

## Спасылкі 
* NUKUFETAU, TUVALU 
* Nukufetau tuvaluislands.com 

Н
Н
Н
Н
Сяргей Сцяпанавіч Шчагрыковіч

**Сяргей Шчагрыковіч** (нар. , ) — беларускі футбаліст, паўабаронца.

## Клубная кар’ера 
Пачаў кар’еру ў мінскім МТЗ-РІПА (пазней «Партызан»). Гуляў за фарм-клуб МТЗ-РІПА-2 і дубль. Не змог заняць месца ў аснове і ўлетку 2010 года перайшоў у брэсцкае «Дынама». Пасля сезона 2011 пакінуў брэсцкі клуб і ў жніўні 2012 года стаў іграком «Мінска», але не змог замацавацца ў сталічным клубе.

У лютым 2013 года перайшоў у «Смалявічы-СТІ». Пачатак сезона прапусціў з-за траўмы, але потым замацаваўся ў аснове смалявіцкага клуба.

У студзені 2014 года па заканчэнні тэрміну кантракта пакінуў смалявіцкі клуб, пасля чаго спрабаваў працаўладкавацца ў «Гомелі». У выніку не падышоў гомельскаму клубу і ў лютым 2014 года апынуўся ў складзе мазырскай «Славіі», якой дапамог вярнуцца ў Вышэйшую лігу па выніках сезона 2014. У сезоне 2015 працягваў быць асноўным іграком мазыран, выступаў на пазіцыі правага абаронцы.

У лютым 2016 года года адправіўся на прагляд у клуб «Крумкачы», з якім у сакавіку падпісаў кантракт. У сезоне 2016 быў асноўным правым абаронцам мінчан. У снежні 2016 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Крумкачы».

У студзені 2017 года далучыўся да «Слуцка», з якім у лютым падпісаў кантракт. Пачынаў сезон 2017 на лаўцы запасных, пазней стаў з’яўляцца ў асноўным складзе. У другой палове сезона зноў стаў часцей заставацца на лаўцы запасных. У снежні 2017 года падоўжыў кантракт са «Слуцкам». У сезоне 2018 з’яўляўся на полі нерэгулярна, часам выхадзіў на замену ці заставаўся на лаўцы запасных. У снежні 2018 года пакінуў слуцкі клуб.

У пачатку 2019 года праходзіў прагляд у мазырскай «Славіі», аднак у выніку ў лютым стаў іграком брэсцкага «Руха». У брэсцкай камандзе часцей выхадзіў на замену. У жніўні 2019 года пакінуў «Рух».

У красавіку 2020 года далучыўся да клуба «Астравец» з Другой лігі, гуляў там да канца 2020 года.

## Міжнародная кар’ера 
У 2011 годзе згуляў адзін матч за моладзевую зборную Беларусі.

## Сям’я 
Стрыечны брат Сяргея, Дзмітрый Шчагрыковіч, таксама з’яўляецца футбалістам.

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Партызан-2 Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Партызан Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Смалявічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Мазыр
Катэгорыя:Ігракі ФК Крумкачы Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Слуцк
Катэгорыя:Ігракі ФК Рух Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Астравец
History (UNIX)

**history** — каманда ў Unix-сістэмах, якая дазваляе праглядзець гісторыю работы (менавіта апошнія 100 дзеянняў) карыстальніка з камандным радком. Даступна толькі ў csh і з’яўляецца ўбудаванай, таму для работы з ёй не патрэбна стварэнне асобнага працэсу. Можна вылучыць нават цэлы раздзел функцыяналу csh, наконт работы з гісторыяй. Часта бывае зручнай у выпадках, калі патрэбна высветліць ход выкананых раней дзеянняў ці прыгадаць забытую назву некалі выкарыстанай каманды.

Вывад уяўляе сабой спіс
* ID дзеяння
* Час
* Каманда

## Механізм работы 
Працуе з файлам .history у каранёвым каталозе дзеючага карыстальніка. Адтуль вымаецца інфармацыя і пры ужыванні самой каманды history, і пры камандзе вяртання да папярэдняй каманды (кнопка «ўверх» на клавіятуры) і да наступнай (кнопка «ўніз» на клавіятуры).

Катэгорыя:Утыліты UNIX
Нанумеа

**Нанумеа** (на мове тувалу *Nanumea*) — атол у складзе астравоў Тувалу на поўдні Ціхага акіяна. Належыць да дзяржавы Тувалу. Агульная плошча сушы — 3,87 км². Насельніцтва — 512 чал. (2017 г.)

## Геаграфія 
Нанумеа — самы паўночны каралавы атол астравоў Тувалу. Ён мае абрысы ў выглядзе лічбы **8**, паколькі рыф выразна падзяляе яго на 2 часткі, якія па назвах галоўных астравоў завуцца Нанумеа і Лакена. Кожная з іх мае сваю лагуну, ізаляваную самім рыфам ад акіяна.

На паўднёва-ўсходняй ускраіне Лакены размешчаны невялікі натуральны вадаём з прэснай вадой — вялікая рэдкасць для каралавых атолаў.

## Гісторыя 
Нанумеа быў населены палінезійцамі ў першай палове другога тысячагоддзя н. э. Згодна з паданнямі, усе мясцовыя жыхары паходзяць ад чальцоў экіпажа лодкі выхадцаў з Самоа або Тонга, якія прыбылі на чале з правадыром Тэфалаха. Ён падманам завалодаў атолам у мясцовых абарыгенак Пай і Вау.

У 1781 г. атол быў адкрыты іспанскімі мараплаўцамі, хаця частыя кантакты яго насельнікаў з вонкавым светам пачаліся толькі ў XIX ст. Яны асабліва ўзмацніліся пасля прыняцця хрысціянства і ўсталявання пратэктарата Вялікабрытаніі ў 1892 г. Многія выхадцы з Нанумеа працавалі здабытчыкамі фасфатаў на востраве Банаба, гандлявалі копрай і рыбай, наймаліся маракамі на еўрапейскія і амерыканскія судны.

У 1943 г. амерыканскія ваенныя пабудавалі на атоле аэрадром і часовую ваенную базу, што стала прычынай абстрэлу Нанумеа японцамі. Рэшткі падзей II Сусветнай вайны (сляды японскіх бомбаў на сцяне мясцовага касцёла, зарослы хмызнякамі аэрадром, іржавыя дэталі самалётаў і вайсковага судна і г. д.) сустракаюцца і ў нашы дні.

У 1978 г. Нанумеа ўвайшоў у склад незалежнай дзяржавы Тувалу.

## Насельніцтва 
Насельнікі атола Нанумеа размаўляюць на асаблівым дыялекце мовы народа тувалу, шчыльна звязаным з мовамі такелау і самоанцаў.

Сярод жыхароў атола шырока распаўсюджаная інфекцыйная трапічная хвароба фрамбезія.

Image:Beach of Nanumea Atoll.jpg|Узбярэжжа
Image: Nanumea street scene.jpg|Паўсядзённае жыццё

## Спасылкі 
* A WEBSITE FOR THE PEOPLE OF NANUMEA
* Nanumea 
* TUVALU: WORLD WAR II IMAGES OF NANUMEA 
* Tales from Nanumea 
* Yaws survey on Nanumea atoll

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Атолы
Катэгорыя:Астравы Тувалу
Аляксей III Ангел

**Аляксей III Ангел** (; каля 1153 — ) — візантыйскі імператар, які кіраваў у 1195—1203 гадах.

## Біяграфія 
Калі яго малодшы брат Ісак стаў басілеўсам, Аляксей змог вярнуцца на радзіму і дасягнуць рангу севастакратара. У падзяку за аказаную дапамогу ён асляпіў кіраўніка і сам заняў рамейскі прастол. Але новы васпан нічым не адрозніваўся ад свайго папярэдніка, і краіна, якая знаходзілася ў заняпадзе, была аддадзена пад уладу арыстакратаў. Праз некалькі гадоў сыну зрынутага імператара Аляксею IV атрымалася з дапамогай удзельнікаў Чацвёртага крыжовага паходу вярнуць адняты прастол. Але пасля гэтага Ангелы кіравалі Канстанцінопалем толькі паўгода, затым горад патрапіў у рукі еўрапейцаў, а краіна распалася на шэраг дзяржаў.

Усё сваё далейшае жыццё Аляксей III правёў у туляннях па былых землях Візантыі, але нідзе не мог знайсці прытулку. Толькі ў 1210 годзе ён знайшоў прытулак пры двары даўняга праціўніка імперыі — Канійскага султаната. Там ён вырашыў заняць прастол Нікейскай імперыі, дзе кіраваў яго ўласны зяць Феадор I Ласкарыс. Заключыўшы саюз з мусульманамі, Ангел прайграў генеральную бітву і скончыў свае дні ў манастыры.

## Продкі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Ангелы (дынастыя)
Катэгорыя:Візантыйскія імператары XII стагоддзя
Катэгорыя:Візантыйскія імператары XIII стагоддзя
Катэгорыя:Манархі, сілком пастрыжаныя ў манахі
IBM PS/2

**PS/2** (*Personal System*) — серыя персанальных камп’ютараў кампаніі IBM на працэсарах серый Intel 80286 і Intel 80386, якія вырабляліся з красавіка 1987 года. Асноўнай рыначнай мэтай серыі PS/2 было выцясненне з рынку персанальных IBM-сумяшчальных камп’ютараў іншых вытворцаў Амерыкі, а таксама ў рэгіёне Паўднёва-Усходняй Азіі. Галоўным спосабам дасягнення гэтай мэты стала ўжыванне закрытых стандартаў, у тым ліку шыны, якая выкарыстоўвала мікраканальную архітэктуру (, MCA), не дапушчаючы іх ужывання іншымі распрацоўшчыкамі без дарагога ліцэнзавання, і выраб складаных для паўтарэння невялікімі кампаніямі мікрасхем высокай ступені інтэграцыі. Аднак чаканні кампаніі не спраўдзіліся — старыя адкрытыя тэхналогіі былі ўдасканаленыя канкурэнтамі IBM і апынуліся больш жывучымі. Тым не менш, пэўны камерцыйны поспех у карпаратыўным сегменце рынку быў дасягнуты.

Нягледзячы на агульную няўдачу архітэктуры (яшчэ да 1994 IBM пачала выпускаць камп’ютары PS/1, сумяшчальныя са звычайнай PC, у 1994 годзе ўжо не вырабляліся настольныя PS/2, толькі серверы, а яшчэ праз 2-3 гады IBM спыніла вытворчасць персанальных камп’ютараў увогуле — працяг лініі PS/1 пад назвай Aptiva быў апошняй мадэллю), шэраг навацый, прынесеных PS/2, прыдаліся:
* новыя раздымы мышы і клавіятуры;
* дыскеты 3,5″ замест старых 5″;
* відэападсістэма і маніторы ў прыватнасці перайшлі на стандарт VGA;
* модулі SIMM з 72 кантактамі;
* аперацыйная сістэма OS/2;
* кодавая старонка 850 (для заходнееўрапейскіх моў) замест 437;
* цвёрды дыск з платай кантролера новага інтэрфейса.

Выява:IBM PS2 MCA Model 55 SX, front.jpg|Знешні выгляд.
Выява:IBM PS2 MCA Model 55 SX, internal components overview.jpg|Са знятай крышкай.
Выява:IBM PS2 MCA Model 55 SX, power supply, memory, riser base.jpg|Блок сілкавання, памяць SIMM, раздым платы пашырэння.
Выява:IBM PS2 MCA Model 55 SX, slot riser card.jpg|Усталявана плата пашырэння.
Выява:IBM PS2 MCA Model 55 SX, hard drive cabling and riser.jpg|Цвёрды дыск з платай кантролера ESDI, які ўсталёўваецца на мацярынскую плату.
Выява:IBM PS2 MCA Model 55 SX, drive mounting sleds.jpg|3,5″ Floppy дыскавод і цвёрды дыск сталі займаць менш месца

## Спасылкі 
* Распайка PS/2 (раздым клавіятуры) 
* [Распайка PS/2 (раздым мышы)](http://www.hardwarebook.info/Mouse_(PS/2))
* Работа з PS/2 на платформе Arduino

Катэгорыя:Камп’ютарныя шыны
IBM PC-сумяшчальны камп’ютар

**IBM PC-сумяшчальны камп’ютар** () — камп’ютар, архітэктурна блізкі да IBM PC, XT і AT і здольны запускаць іх праграмнае забеспячэнне. У сувязі з распаўсюджаннем вялікай колькасці падобных камп’ютараў, да іх часта ўжываецца больш шырокі тэрмін «персанальны камп’ютар» ці скарочана ПК (ад ).

Першы клон IBM PC быў выпушчаны Columbia Data Products, чаму спрыяла адсутнасць прававых абмежаванняў на стварэнне BIOS, сумяшчальнага па функцыях з арыгінальным.

## Архітэктура 
IBM PC-сумяшчальныя камп’ютары пабудаваны на базе мікрапрацэсараў, сумяшчальных з 8086. Як правіла, у клонах адпавядаюць арыгінальныя адрасы шэрагу прылад, такіх як COM (RS-232) і LPT-порт.

Для IBM PC-сумяшчальных дэсктопаў характэрная пашыральнасць — разнастайныя прылады можна далучыць праз шыны пашырэння (ISA, PCI, AGP і інш.). Працэсар і аператыўная запамінальная прылада (АЗП) практычна заўсёды з’яўляюцца зменнымі.

## Эвалюцыя 
Арыгінальны IBM PC меў 20-разрадную адрасацыю памяці. Са з’яўленнем працэсараў 80286 адрасацыя была пашырана, што дазволіла ужываць АЗП большага аб'ёму.

Працяглае супрацоўніцтва Microsoft і Intel, якое прывяло да іх дамінаванню на рынку, выклікала з’яўлення слова «Wintel», якое азначае персанальны камп’ютар, у якім выкарыстоўваецца працэсар ад Intel і аперацыйная сістэма сямейства Windows ад Microsoft. Аднак гэта не адзінае магчымае ужыванне дадзенай архітэктуры. Напрыклад, IBM PC-сумяшчальны камп’ютар можа выкарыстоўвацца з такімі аперацыйнымі сістэмамі, як MS-DOS, FreeDOS, GNU/Linux і іншымі.

## Рэалізацыя 
IBM PC-сумяшчальны камп’ютар можа быць настольным камп’ютарам, ноўтбукам, планшэтам, серверам і інш.

## Гл. таксама 
* ЕС ПЭВМ
* x86

Катэгорыя:Класы камп’ютараў
Хроніка канфлікту

**Хроніка канфлікту** («Хроніка канфлікту Уладзіслава караля Польшчы з крыжакамі ў год Хрыстоў 1410») — была напісана адразу ж пасля Грунвальдскай бітвы (15 ліпеня 1410). У сярэдзіне ХІХ ст. польскі гісторык А. Бялоўскі ў бібліятэцы графаў Дзялыньскіх знайшоў «Хроніку канфлікту», напісаную на лацінскай мове. У 1872 г. нямецкі даследчык Э. Штрэльке апублікаваў гэты твор. Беларускі гісторык Р. Б. Гагуа пераклаў «Хроніку канфлікту…» на беларускую і рускую мовы і аргументавана даказаў, што аўтарам твора быў Мікалай Тромба — сакратар, саветнік і сябра караля Ягайлы, удзельнік Канстанцкага сабора каталіцкай царквы (1414—1418 гг.), на якім абмяркоўваліся і ўзаемаадносіны паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Тэўтонскім ордэнам.

## Бібліяграфія 
* *Sriptores rerum Prussicarum*, Ernst Strehlke, 1866,
* *Cronica conflictus Wladislai Regis Poloniae cum Cruciferis. Anno Christi 1410*, wyd. Z. Celichowski, Poznań 1911,
* *Kronika konfliktu Władysława króla polskiego z Krzyżakami w roku pańskim 1410*, przekład Jolanta Danek, Andrzej Nadolski, wyd. Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie, Olsztyn 1984

## Спасылкі 
* *Хроніка канфлікту* ў Сеціве  

Катэгорыя:Польскія аналы
Брус Мак-Кандлес

**Брус Мак-Ка́ндлес ІІ** (, ) — касманаўт ЗША.

## Біяграфія 
Брус Мак-Кандлес II — сын Бруса Мак-Кандлеса (1911—1968), афіцэра ВМС ЗША, які атрымаў падчас Другой сусветнай вайны Ордэн Пашаны. Брус Мак-Кандлес II вучыўся ў сярэдняй школе ў Лонг-Біч (Каліфорнія), у 1958 годзе атрымаў ступень бакалаўра Ваенна-марской акадэміі ЗША ў Анаполiсе (штат Мэрыленд), дзе ён быў другім у сваім класе з 899 выпускнікоў. Пасля ён праходзіў стажыроўку на авіябазах ВМС ЗША ў Пенсаколе і Кінгсвіле. Пасля заканчэння навучання ў 1960 годзе ён служыў, у прыватнасці, на авіяносцы Форэстал і Энтэрпрайз. У 1964 годзе працаваў часова пілотам-інструктарам на флоце. У 1965 годзе атрымаў ступень магістра электратэхнікі ў Стэнфардскім універсітэце, у 1987 годзе — ступень магістра дзелавога адміністравання ў UHCL.

Жанаты на Берніс Дойл, у іх двое дзяцей. Яго хобі — электроніка, фатаграфія, дайвінг, палёты і катанне на лыжах.

## Кар’ера 
З 1966 года ў групе касманаўтаў НАСА.

3-11 лютага 1984 года з В.Брандам, Р.Гібсанам, Р.Мак-Нэрам і Р.Сцюартам здзейсніў (як спецыяліст па аперацыях на арбіце) палёт на касмічным караблі «Спэйс шатл» («Чэленджэр»), у час якога ўпершыню ў свеце здзейсніў свабодны палёт у космасе пры дапамозе індывідуальнай ранцавай рухальнай устаноўкі (аддаліўся ад касмічнага карабля на адлегласць каля 100 м).

24-29 красавіка 1990 года здзейсніў палёт у складзе экіпажа касмічнага карабля «Спэйс шатл» («Дыскаверы»). У космасе правёў 13 сутак.

Мак-Кандлес пакінуў атрад астранаўтаў і НАСА 31 жніўня 1990 года і з 1995 года працуе ў кампаніі «Марцін-Марыета».

## Узнагароды 
* Медаль Міністэрства абароны «За выдатную службу» (1985)
* Ордэн «Легіён пашаны» (1988)
* Медаль за службу нацыянальнай абароне
* Экспедыцыйны медаль узброеных сіл
* Медаль «За выключныя заслугі» (1974)
* Медаль НАСА за выключныя інжынерныя дасягненні (1985)
* Медаль «За касмічны палёт» (1984 і 1990)
* Узнагарода Амерыканскага аэракасмічнага таварыства імя Віктара Прэтара (1975 і 1985)
* *Collier Trophy* (1985)
* Узнагарода Нацыянальнага музея авіяцыі і касманаўтыкі (1985)
* Зала славы астранаўтаў ЗША (2005)

## Зноскі 
## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — 560 с.: іл.

## Спасылкі 
* Біяграфія Мак-Кандлеса на сайце НАСА
* Spacefacts biography of Bruce McCandless

Катэгорыя:Лётчыкі ЗША
Катэгорыя:Астранаўты ЗША
Моўная карціна свету

**Мо́ўная карці́на све́ту** — гэта сукупнасць ведаў пра навакольнае асяроддзе, якія зафіксаваны ў моўнай форме, інакш кажучы, адлюстраваныя ў мове прадстаўленні дадзенага моўнага калектыву пра будову, элементы і працэсы рэчаіснасці. Карціна свету як цэнтральнае паняцце канцэпцыі чалавека, якое выражае спецыфіку яго быцця, прадстаўляе сабой цэласны глабальны вобраз свету, які з'яўляецца вынікам усяго духоўнага жыцця чалавека. Адлюстраванне ж гэтага свету ў адзінках мовы і тэкстах, якія ствараюцца з дапамогай сродкаў мовы, і ўтварае моўную карціну свету.

З гэтага зразумела, што кожная натуральная мова адлюстроўвае пэўны спосаб успрыняцця і будовы свету. Сукупнасць прадстаўленняў пра свет, якія заключаны ў значэннях розных слоў і выразаў дадзенай мовы, складаюцца ў нейкую адзіную сістэму поглядаў і прадпісанняў, якая навязваецца ў якасці абавязковай усім носьбітам мовы.

Узнікае пытанне: чаму адбываецца так, што гаворачы на дадзенай мове павінны абавязкова раздзяляць гэтыя погляды? Так адбываецца таму, што прадстаўленні, якія фарміруюць карціну свету, уваходзяць у значэнні слоў у *няяўным выглядзе*, так што чалавек іх прымае на веру, не задумваючыся. Інакш кажучы, карыстаючыся словамі, якія змяшчаюць няяўныя сэнсы, чалавек, сам таго не заўважаючы, прымае і заключаны ў іх погляд на свет. Насуперак таму, сэнсавыя кампаненты, каторыя ўваходзяць у значэнні слоў і выразаў у форме непасрэдных сцверджанняў, могуць быць прадметам спрэчак паміж рознымі носьбітамі мовы і тым самым не ўваходзяць у агульны фонд прадстаўленняў, які фарміруе моўную карціну свету.

Валоданне мовай прадугледжвае валоданне канцэптуалізацыяй свету, адлюстраванай у гэтай мове. Паколькі канфігурацыі ідэй, заключаныя ў значэнні слоў роднай мовы, успрымаюцца гаворачым як нешта само сабой зразумелае, у яго ўзнікае ілюзія, што так увогуле пабудавана жыццё. Аднак пры супастаўленні розных моўных карцін свету выяўляюцца значныя разыходжанні між імі, прычым часам вельмі нетрывіяльныя.

Катэгорыя:Мовазнаўства
Маскоўская сінекліза

**Маскоўская сінекліза** — найбуйнейшая адмоўная тэктанічная структура плітнага этапу развіцця Усходне-Еўрапейскай платформы.

Знаходзіцца ў заходняй частцы Рускай пліты. Плошча больш за 1 млн. км². Абмежавана на паўднёвым захадзе Латвійскай седлавінай і Беларускай антэклізай, на поўдні — Варонежскай антэклізай, на паўднёвым усходзе — Волга-Уральскай антэклізай.

Запоўнена адкладамі верхняга пратэразою, палеазою, меза-кайназою. Фарміраванне сінеклізы адбывалася ў познабайкальскую і герцынскую эпохі складкавасці, галоўны этап працякаў з сярэдняга да позняга дэвону. 

Сярод карбонавых адкладаў пашыраны буры вугаль (Падмаскоўны вугальны басейн). 3 юрскімі і мелавымі адкладамі звязаны радовішчы шкловых і фармовачных пяскоў. Да Маскоўскай сінеклізы прымеркаваны гідрагеалагічны басейн з вялікімі запасамі прэснай вады.

## Літаратура 
* *Клімовіч І.* Маскоўская сінекліза // БЭ ў 18 т. Т. 10. Мн., 2000.

Катэгорыя:Тэктоніка Расіі
Катэгорыя:Усходне-Еўрапейская платформа
Беларуская антэкліза

**Беларуская антэкліза**, Беларуска-Літоўская антэкліза, Мазурска-Беларускае падняцце — вялікая дадатная структура на захадзе Рускай пліты з высокім заляганнем крышталічнага фундамента.

Займае цэнтральную і паўночна-заходнюю часткі тэрыторыі Беларусі, сумежныя тэрыторыі Літвы і Латвіі, а таксама паўночна-ўсходняй Польшчы. Вылучаецца па ізагіпсе -500 м у падэшве, у скляпеністай частцы па ізагіпсе -300 м. Выцягнутая з усходу на захад на 350 км, пры шырыні 40—120 км. Абмежавана на поўдні Падляска-Брэсцкай упадзінай, Палескай седлавінай і Прыпяцкім прагінам, на ўсходзе і паўночным усходзе Жлобінскай седлавінай і Аршанскай упадзінай, на поўначы Латвійскай седлавінай, на паўночным захадзе Балтыйскай сінеклізай, на захадзе Варшаўскай упадзінай.

Фарміравалася ад позняга пратэразою да антрапагену ўключна. У скляпенні крышталічны фундамент залягае на абсалютных адзнаках -50 — +87 м, на схілах апускаецца на глыбіню 500—700 м, на захадзе 1500—2000 м. Ён складзены з архейскіх і ніжнепратэразойскіх метамарфізаваных, ультраметамарфізаваных і вывергнутых парод. Платформавы чахол утвораны з верхнепратэразойскіх, палеазойскіх і меза-кайназойскіх парод. Найбольш прыпаднятая частка вылучаецца як Цэнтральнабеларускі масіў, на якім развіты толькі неагенавыя і антрапагенавыя адклады. На Беларускай антэклізе вядомы падпарадкаваныя структуры — пахаваныя выступы фундамента (Бабаўнянскі, Бабруйскі, Вілейскі, Івацэвіцкі, Мазурскі), грабен (Валожынскі) і монакліналі (Прыбалтыйская і Прыаршанская).

У крышталічным фундаменце выяўлены Навасёлкаўскае радовішча ільменіт-магнетытавых руд і Аколаўскае радовішча жалезістых кварцытаў.

## Літаратура 
* Беларуская антэкліза // 
* *Коженов В.* Белорусская антеклиза // Геология Беларуси / Редкол. А.С. Махнач, Р.Г. Гарецкий, А.В. Матвеев и др. — Мн.: Институт геологических наук НАН Беларуси, 2001. — 815 с. ISBN 985-6117-56-9


Катэгорыя:Тэктоніка Беларусі
Катэгорыя:Геалогія Літвы
Катэгорыя:Геалогія Польшчы
Латвійская седлавіна

**Латвійская седлавіна** — прыўзнятая тэктанічная структура на паўночным захадзе Усходне-Еўрапейскай платформы

Аддзяляе Балтыйскую сінеклізу ад Маскоўскай сінеклізы і ў выглядзе сядла з невялікім паніжэннем паверхні фундамента злучае Балтыйскі шчыт праз Эстонскую монакліналь з Беларускай антэклізай. Размешчана на тэрыторыі паўночнай Беларусі, Латвіі, заходняй часткі Пскоўскай вобласці Расіі. Выцягнута ў шыротным напрамку на 250—300 км, шырыня да 200 км.

Фарміраванне яе адбывалася пераважна ў познабайкальскі і каледонскі этапы. Паверхня крышталічнага фундамента залягае на глыбіні ад −500 да −1000 м. На ёй вылучаны выступы, прагіны, монакліналі, абмежаваныя разломамі з амплітудай 50—100 м і ўскладненыя лакальнымі малаамплітуднымі (50—70 м) падняццямі. Платформавы чахол складзены з вендскіх, кембрыйскіх, ардовікскіх, сілурыйскіх, дэвонскіх і антрапагенавых адкладаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геалогія Латвіі
Катэгорыя:Тэктоніка Беларусі
Катэгорыя:Тэктоніка Расіі
Катэгорыя:Усходне-Еўрапейская платформа
Варонежская антэкліза

**Варонежская антэкліза** — дадатная тэктанічная структура на поўдні Рускай пліты з высокім заляганнем дакембрыйскага фундамента.

Ахоплівае тэрыторыю паўднёвага захаду еўрапейскай часткі Расіі, паўночнага ўсходу Украіны (Чарнігаўская вобласць), заходзіць на ўсход Беларусі (Гомельская вобласць). Абмежавана на паўночным захадзе Аршанскай упадзінай і Жлобінскай седлавінай, на паўднёвым захадзе і поўдні Прыпяцка-Данецкім аўлакагенам, на ўсходзе Прыкаспійскай упадзінай і на паўночным усходзе Маскоўскай сінеклізай. Працягнулася з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход на 800 км, шырыня 300—400 км.

У скляпеннай частцы паверхня фундамента залягае звычайна на глыбіні 40—250 м, месцамі выходзіць на паверхню зямлі. Паўночна-ўсходнія і ўсходнія схілы спадзістыя, паўднёвыя больш стромкія. Вылучаюцца падпарадкаваныя структуры (напр. Суражскі і Грамяцкі пахаваныя выступы, якія падзелены Клінцоўскім грабенам). Платформавы чахол на крылах складзены з асадкавых парод рыфею і венду (на ўсходзе), дэвону і пярмі — трыясу (на поўдні), мезазою і кайназою.

Варонежская антэкліза сфарміравалася пераважна ў герцынскую складкавасць.

Да антэклізы прымеркаваны жалезныя руды Курскай магнітнай анамаліі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Тэктоніка Беларусі
Катэгорыя:Тэктоніка Расіі
Катэгорыя:Тэктоніка Украіны
Катэгорыя:Усходне-Еўрапейская платформа
Раўбіцкае вадасховішча

**Раўбіцкае** — вадасховішча ў Беларусі, у Мінскім раёне Мінскай вобласці.

Створана ў 1982 годзе на рацэ Усяжа з мэтай добраўпарадкавання і арашэння зямель каля населеных пунктаў Раўбічы, Аколіца, Губічы.

Плошча паверхні вадасховішча 0,22 км², даўжыня 1,7 км, найбольшая шырыня 0,26 км. Найбольшая глыбіня 5,5 м, сярэдняя каля 1,9 м. Ваганні ўзроўню вады ў вадасховішчы дасягаюць 0,5 м. Аб’ём вады 0,42 млн м³. Вадазбор плошчай 159 км² на паўднёвых схілах Мінскага ўзвышша.
Катлавіна выцягнута ўздоўж даліны ракі Усяжа. У ніжняй частцы Раўбіцкае вадасховішча дамбай аддзелена ад Дубраўскага.

## Літаратура 
*  — С. 369.
* 

Катэгорыя:Вадасховішчы Мінскай вобласці
Катэгорыя:Вадасховішчы Мінскага раёна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1982 годзе
Катэгорыя:Усяжа (рака)
Дубраўскае

**Ду́браўскае** — гідронім:

* Дубраўскае — вадасховішча ў Смалявіцкім раёне Мінскай вобласці на мяжы з Мінскім раёнам на рацэ Усяжа
* Дубраўскае — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці
Рабі (востраў)

**Рабі** (фідж.: *Rabi*) — востраў у Ціхім акіяне. Належыць да дзяржавы Фіджы. Агульная плошча сушы — 66,3 км². Насельніцтва — каля 5 000 чал.

Востраў мае вулканічнае паходжанне. Найвышэйшы пункт — 463 м над узроўнем мора.

У мінулым ён быў населены фіджыйцамі, але ў XIX ст. куплены брытанскімі прадпрымальнікамі для арганізацыі плантацый какосавай пальмы. У 1879 г. Рабі стаў першым у Фіджы месцам, дзе пачала выкарыстоўвацца праца наёмных рабочых з Індыі.

У пачатку II сусветнай вайны востраў быў набыты брытанскімі ўладамі для перасялення карэнных жыхароў мікранезійскага вострава Банаба. Аднак з-за акупацыі Банаба японцамі перасяленне адбылося толькі ў 1947 г.

Фармальна Рабі ўваходзіць у склад адной з правінцый Фіджы. У рэчаіснасці востраў кантралюе аўтаномная рада кіраўнікоў і старэйшын Рабі, якая, у сваю чаргу, прэтэндуе на вяртанне Банаба яго карэнным насельнікам.

## Спасылкі 
* Developments on Rabi Island Aug 2009 
* Banaban Settlement 

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Рабі
Шчодры вечар

**Шчодры вечар** (*Шчодрык, Шчодрая куцця, Багатая куцця, Куцця з каўбасой, Куготы, Каза, Конікі, Сільвестр, Куцця святога козліка*) — народнае свята "каляднага цыклу", вечар напярэдадні (Старога) Новага года 31 снежня (13 студзеня). Ва ўкраінцаў, беларусаў і на поўдні Расіі больш распаўсюджана назва Шчодры вечар, у цэнтральнай Расіі і на поўначы — Васілёў вечар.
Святкаванне яго паходзіць ад старажытнага, імаверна, дахрысціянскага звычаю. Паводле хрысціянскага календара — таксама дзень прападобнай Мелані (Меланкі, Маланкі, Міланкі).

## Народныя звычаі 
Прыкмячалі, якое надвор'е вечарам: калі неба яснае і шмат зорак, то будзе ўраджай на грыбы; калі ідзе снег і мяцеліца, то будуць раі (Магілёўская губерня).

Шчадравалі пад вокнамі і ў хатах, дзе славілі гаспадароў. Вадзілі «казу» («кабылку», «вала», «тура», «мядзведзя», «жорава») і спявалі песні, галоўнай з якіх была «Го-го-го, каза». Шчадроўныя песні адрозніваліся ад калядных у асноўным рэфрэнам. Хадзілі па хатах і са Шчодрай — прыгожа ўбранай дзяўчынай. Адзін з нешматлікіх дзён у народным календары, што амаль не зведаў хрысціянскага ўплыву, захаваў дамінуючы язычніцкі змест. Культ вады, ахвяраванне гусі, пераднавагодняя куцця, варажба, Шчодра, ваджэнне «казы» — складнікі язычніцкага святкавання.

У маскоўскім Стаглаве ўпамінаюцца як «бясоўскія ігрышчы» тры калядныя куцці (глава 92): «Еще же и пьянствомъ подобне же сему творятъ во дньхъ и въ навечерии Рождества Христова, и въ навечерии Василия Великаго, и въ навечерии Богоявления».

У краінах Еўропы таксама папулярныя вобразы свят, звязаных з Раством -- певень, каза, свіння і іншыя. Скандынаўскія народы выкарыстоўваюць ва ўпрыгожаннях ёлкі як падарункамі фігуркамі казла і свінні, а таксама пеўня, голуба і інш. Шырока распаўсюджана ў свеце маска каня.

У Польшчы таксама вадзілі «тураня», «бацяна», «мядзведзя», «ваўка», «арла», «пеўня», «вала», «барана». Ёсць розныя погляды на язычніцкую аснову гэтых персанажаў.

Калядныя святы ў Румыніі заканчваліся абрадам хаджэння дарослых з «казой», «аленем» і фантастычнай птушкай.

Супастаўленне ўкраінскіх і рускіх калядак, як сцвярджаюць даследчыкі У. Чычараў, А. Патабня, У. Проп, уплыў царквы на іх, хрысціянізацыя ў велікаросаў была слабейшай, у маларосаў — мацнейшай. Але па прызнанні таго ж Пропа, у рускіх вобраз казы, які, несумненна, больш архаічны, захаваўся слаба, а «быў больш распаўсюджаны ў беларусаў». X. Яшчуржынскі выказваў думку, што абрад уяўляе «сімвалічнае ганараванне жывёльнага бога Велеса». Я. Карскі выказваў думку, што абрад ідзе ад «сатурскіх вобразаў язычніцкіх Румалляў», запазычаны са Старажытнага Рыма.

## Гл. таксама 
* Ваджэнне казы
* Новы год
* Перша Каляда

## Крыніцы 
Катэгорыя:Славянскія святы
Катэгорыя:Культура Беларусі
Катэгорыя:Беларускія народныя святы
Катэгорыя:Святы 13 студзеня
Катэгорыя:Народны каляндар усходніх славян
Катэгорыя:Нематэрыяльныя гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Падляска-Брэсцкая ўпадзіна

**Падляска-Брэсцкая ўпадзіна** — буйная адмоўная тэктанічная структура Рускай пліты на паўднёвым захадзе Беларусі і сумежнай тэрыторыі Польшчы.

## Геалогія 
Упадзіна выступае паўночна-ўсходняй ускраінай Львоўска-Люблінскага басейна. Умоўна замыкаецца на ўсход, а на захадзе прымыкае да лініі Тэйсейра—Торнквіста, дзе пераходзіць у Мазавецка-Люблінскі грабен. На поўначы і поўдні абмежавана разломамі субшыротнага распасцірання Свіслацкім і Паўночна-Ратнаўскім, за якімі размешчаны адпаведна Беларуская антэкліза і Лукаўска-Ратнаўскі выступ Валына-Падольскай пліты. Усходняя мяжа з Палескай седлавінай праведзена ўмоўна па глыбіні залягання паверхні крышталічнага фундамента 500 м ніжэй узроўню мора. Выцягнута ў субшыротным напрамку на 350 км, шырыня 90—130 км.

Мае выгляд структурнага заліва, які цэнтраклінальна замыкаецца на ўсходзе і адкрываецца на захадзе. Паверхня фундамента паглыбляецца ад 500 м да 9000 м ніжэй узроўню мора, ускладнена разломамі паўночна-ўсходняга напрамку і лакальнымі малаамплітуднымі падняццямі, якія праяўляюцца ў платформавым чахле да ніжняга дэвону ўключна. Запоўнена познапратэразойскімі, палеазойскімі, мезазойскімі і кайназойскімі адкладамі. Асноўны этап фарміравання — каледонскі (ранні кембрый — ранні дэвон).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геалогія Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Геалогія Польшчы
Катэгорыя:Тэктоніка Беларусі
Катэгорыя:Усходне-Еўрапейская платформа
Глыба

**Глы́ба** — возера ў Беларусі, у Расонскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дрыса, за 32 км на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка Расоны, каля вёскі Шарстова. Знаходзіцца на тэрыторыі ландшафтнага заказніка «Сіньша».

Плошча паверхні возера 1,52 км², даўжыня 3,46 км, найбольшая шырыня 0,8 км. Даўжыня берагавой лініі 9 км. Найбольшая глыбіня дасягае 10,7 м, сярэдняя каля 4,9 м. Аб’ём вады 7,44 млн м³. Плошча вадазбору 33,2 км².
Катлавіна возера лагчыннага тыпу дугападобнай формы, моцна выцягнутая з захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны вышынёй 13—14 метраў. Берагавая лінія звілістая. Берагі возера маюць вышыню 0,2—0,5 м, пясчаныя. Вакол возера забалочаная пойма шырынёй 5—10 метраў, вакол заліваў пашыраецца да 250 м. Глыбіні да 2 м займаюць каля 21 % плошчы возера. На ўсходзе возера востраў плошчай 0,7 га. Дно да глыбіні 2—3 м пясчанае, да 4—7 м выслана апясчаненым ілам. На большых глыбінях дно ўкрывае гліністы іл (каля 60 % плошчы возера).
Возера Глыба эўтрофнае, слабапраточнае. Упадаюць ручаі і выцякае пратока, які злучае Глыбу з возерам Дрысы. Надводная расліннасць распаўсюджваецца да глыбіні 1,5—2 м на адлегласці 5—15 метраў ад берага возера. Падводная расліннасць пашыраецца да глыбіні 2,5—3 м.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, плотка, акунь, лінь, краснапёрка, гусцяра, язь, карп, жэрах і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-011. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1986 год. 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Постановление Кабинета Министров Республики Беларусь от 21.03.1996 № 202 "Об образовании республиканского ландшафтного заказника «Синьша»

Катэгорыя:Азёры Расонскага раёна
Катэгорыя:Басейн Дрысы
Расціслаў Пятровіч Платонаў

**Расціслаў Пятровіч Платонаў** (,  — , ) — беларускі гісторык, археограф, публіцыст. Доктар гістарычных навук (1982), прафесар (1984).

## Біяграфія 
У 1955—1958 працаваў у Клецку — адказным сакратаром раённай газеты «Да новых перамог», 1-м сакратаром райкама камсамола. Навуковая дзейнасць пачалася публікацыяй пра Шчэпіцкае падполле. Пасля сканчэння аспірантуры выкладаў у шэрагу ВНУ, быў сакратаром Мінскага абкама КПБ, дырэктарам Інстытута гісторыі партыі. Пасля 1991 года ўзначаліў НДІ дакументазнаўства і архіўнай справы. Займаўся вывучэннем Вялікай Айчыннай вайны, лёсам рэпрэсіраваных у 1930-1950-я гады.

## Літаратура 
*     
*  — С. 511.

Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Архівісты Беларусі
Катэгорыя:Журналісты СССР
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты СССР
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты паводле алфавіта
Катэгорыя:Журналісты паводле алфавіта
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 10-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 11-га склікання
Катэгорыя:Сакратары Мінскага абкама КПБ