open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Спрат

**«Спрат»** — беларускі рок-гурт з Брэста.

## Гісторыя 
Гурт заснаваны ў Брэсце ў 2006 годзе ў БрДТУ. Мае ў сваёй дыскаграфіі альбом «Не чакай» (2006), міні-альбом «На плынях вясны», сінглы «180» (прысвечаны Ларысе Геніюш і Уладзімеру Караткевічу) (2010), «Тут заставацца» (2016), «Кропка» (2017), «Тыдзень» (2018), «Беларускі Рок-н-Рол (feat. Iлля Курачкін, Алесь Лютыч, Павел Прохараў, Алег Сцепанюк, Сяргей Стэцюк, Улад Філіпаў)» (2019), «Стары Знаёмы» (2019). На песні «Кропка» і «Тыдзень» зняты відэакліпы. За час свайго існаваньня гурт браў удзел у фэстывалях: «Адборышча», «Рок-кола», «Тузін. Unplugged», «Рок-Булава» ды іншых.

## Дыскаграфія 
**Альбомы**

* Не чакай (2006)
* На плынях вясны EP (2009)
* Спрат'UP EP (2013)

**Сінглы**

* 180 (2010)
* Пакаленне (2011)
* Poczuj! (2012)
* DIY feat. Алесь Лютыч (2013)
* Тут заставацца (2016)
* Кропка (2017)
* Тыдзень (2018)
* Беларускі рок-н-рол (2019)
* Стары знаёмы (2019)

## Спасылкі 
* 
* Группа «Спрат»: Раньше было так: выпустил альбом — и ты уже музыкант

Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2006 годзе
Катэгорыя:Гурты Брэста
Катэгорыя:Рок-гурты Беларусі
Помнік вызвалення (Талачын)

**Помнік вызвалення** ці **Курган Славы** — помнік у горадзе Талачыне. Знаходзіцца на шашы Мінск-Масква, каля перасячэння яе з вул. Леніна.

## Гісторыя 
У канцы чэрвеня 1944 года 19-я гвардзейская танкавая брыгада (камандзір гвардыі палкоўнік Г. А. Пахадзееў) 3-га гвардзейскага корпуса 5-й гвардзейскай танкавай арміі 3-га Беларускага фронту разгарнула наступленне ў напрамку Талачына. Прарваўшы моцную абарону ворага, раніцай 26 чэрвеня танкісты ўварваліся ў горад. На яго вуліцах пачаліся цяжкія баі. 19-я гвардзейская танкавая брыгада знішчыла агнявыя кропкі праціўніка, захапіла важнейшыя аб’екты і да 19 гадзін авалодала Талачыном.

У 1969 годзе ў памяць аб вызваленні Талачына ад нямецкіх войскаў быў пастаўлены помнік — скульптурная група: воін і партызан.

## Літаратура 
* Помнік Вызвалення // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал. С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мн., 1985. — С. 412.
* Курган Славы / падрыхт.: В. Бірукоў, І. Пікулік // Наша Талачыншчына. — 2009. — 19 верас. — С. 3.

Катэгорыя:Славутасці Талачына
Катэгорыя:З’явіліся ў 1969 годзе
Катэгорыя:1969 год у Беларусі
Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
Катэгорыя:Помнікі Віцебскай вобласці
Стручок

**Стручо́к** — шматнасенны сухі паракарпны плод.

Складаецца з двух пладалісцікаў і плевачнай перагародкі паміж плацэнтамі. Пры выспяванні стручок раскрываецца на 2 палавінкі, а насенне застаецца на плацэнце, што абкружае перагародку. Такі плод уласцівы звычайна раслінам сямейства .

## Гл. таксама 
* Стручочак

## Літаратура 
* 
* 
## Спасылкі 
* 
* Стучок: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў).

Катэгорыя:Плод
Мемарыяльны комплекс (Расоны)

**Мемарыяльны комплекс** у Расонах знаходзіцца ў цэнтральным парку.

## Гісторыя 
У брацкай магіле пахаваны 1285 савецкіх воінаў і партызан, якія загінулі ў гады Вялікай Айчыннай вайны, і 8 падпольшчыкаў, расстраляных нямецкімі войскамі 16 верасня 1942 года. Сярод пахаваных — Герой Савецкага Саюза Уладзімір Антонавіч Хамчаноўскі, маці Героя Савецкага Саюза і Героя Сацыялістычнай Працы, дзяржаўнага дзеяча Пятра Міронавіча Машэрава — Дар’я Пятроўна.

У 1965 годзе па ініцыятыве П. М. Машэрава на месцы пахавання савецкіх воінаў, партызан і падпольшчыкаў узведзены мемарыяльны комплекс (архітэктары: В. Занковіч, Л. Левін).

## Апісанне 
Кампазіцыйны цэнтр комплексу — светлая гарызантальная пліта памерамі 5x5 м і чорны квадратны ў плане пілон з бетона і граніта, вышынёй 5 м. Комплекс устаноўлены ў глыбіні парку па восі галоўнай алеі. Перспектыву замыкае сцяна з 21 па чарзе выступаючай і заглыбленай пліты (1,5х1,5 м) з імёнамі пахаваных. Злева ад сцяны — 3, справа — 2 кубы з мемарыяльнымі дошкамі. Уваход у алею з боку вуліцы пазначаны кубам з надпісам-прысвячэннем.

У канцы 2017 года на месцы мемарыяла пачалася рэканструкцыя.

## Літаратура 
* Кірэйшын, М. В. Мемарыяльны комплекс / М. В. Кірэйшын, Т. Р. Чуракова // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 381.
* Помнікі гісторыі і культуры Расоншчыны // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Расонскага раёна / рэдкал.: Б. І. Сачанка [і інш.]; мастак А. М. Хількевіч. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 1994. — С. 547—554.
* Расонскі раён // Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь / склад.: В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мінск : БЕЛТА, 2009. — С. 201—203.

 
Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
Катэгорыя:Расоны
Катэгорыя:Мемарыяльныя комплексы Беларусі
Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:1965 год у Беларусі
Катэгорыя:Творы Валянціна Занковіча
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Леаніда Левіна
Катэгорыя:Славутасці Расонскага раёна
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Расонскага раёна
Ацыртасіфаны

**Ацыртасіфаны** (*Acyrthosiphon*) — род тлей з падсямейства . Каля 80 відаў: Неарктыка (9), Палеарктыка (70).

## Апісанне 
Сярэдняга памеру і дробныя насякомыя зялёнага, карычневага, ружовага або жоўтага колеру, даўжыня 2-5 мм. Асацыяваныя з рознымі раслінамі з сямействаў , , . Дыплоидны набор храмасом, 2n=6 (), 2n=8 (, , ), 2n=10 (, , ), 2n=12 (), 2n=16 (, ).

## Віды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Сапраўдныя тлі
Бубнаўскі сельсавет

**Бу́бнаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Крывіцкага раёна Маладзечанскай вобласці. Цэнтр — вёска Бубны.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Крывіцкага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Ваўкалацкага сельсавета.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Крывіцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе
Афісы

**Афісы** (*Aphis*) — найбуйнейшы род тлей з падсямейства . Больш за 500 відаў. Сустракаюцца паўсюдна, але галоўным чынам, у Паўночным паўшар’і. Сярод іх такія шкоднікі сельскагаспадарчых культур, як , , , .

## Апісанне 
Дробныя насякомыя, даўжыня 0,8—3,1 мм. Асацыяваныя з травяністымі раслінамі і кустамі. Дыплоідны набор храмасом 2n=8.

* Падрод 
** Каля 500 відаў, у тым ліку:
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** Іншыя віды
* Падрод 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
* Падрод 
** 
* Падрод 
** 
** 
** 
** 
* Падрод 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 

## Літаратура 
* Remaudière, Georges & Remaudière, Marc. Catalogue des Aphididae du Monde. — Paris: INRA, 1997. — 473 p. — ISBN 2-7380-0714-7.

## Спасылкі 
* 
* 
* Key to *Aphis* of the midwestern US

Катэгорыя:Сапраўдныя тлі
Янка Купала …Я адплаціў народу…

**«Янка Купала …Я адплаціў народу…»** — беларускі кароткаметражны дакументальны фільм, зняты «Беларускім відэацэнтрам» пры падтрымцы Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь. Фільм зняты ў гонар юбілея з дня нараджэння Янкі Купалы. Аўтарскі тэкст чытаюць Аляксандр Марчанка і Вераніка Буслаева. У фільме выкарыстаны эпізоды спектакляў «Янка Купала. Кругі раю» ( Святлана Навуменка), «Паўлінка» ( Леў Літвінаў), «Тутэйшыя» ( Мікалай Пінігін) і мастацкага фільма «Раскіданае гняздо» ( Барыс Луцэнка).

## Здымачная група 
* аўтар сцэнарыя і рэжысёр — Сяргей Лук’янчыкаў
* аператар — Сяргей Мілешкін
* гукааператар — Вячаслаў Крук
* мантаж і графіка — Васілій Брацішоў
* асістэнт рэжысёра — Ларыса Лук’янчыкава
* механікі — Аляксандр Васюк, Міхаіл Партноў
* рэдактар — Аляксандр Купрыянаў
* дырэктар фільма — Сяргей Міцовіч

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Дакументальныя фільмы Беларусі
Катэгорыя:Янка Купала
Вірус мазаікі люцэрны

**Вірус мазаікі люцэрны** () — распаўсюджаны ва ўсім свеце фітапатаген, які можа прывесці да  і жоўтай мазаікі на вялікай разнастайнасці відаў раслін, у тым ліку камерцыйна важных культур. Адзіны прадстаўнік роду *Alfamovirus* сямейства  . Быў апісаны ўпершыню на  ў 1931 годзе. Перадача віруса адбываецца ў асноўным тлямі, насеннем ці пылком да насення  .

## Эканамічнае значэнне 
Спектр гаспадароў віруса шырокі і ўключае харчовыя і пашавыя культуры (гарох, сачавіцу, бульбу, канюшыну і іншыя). Заражэнне AMV выклікае важныя страты ўраджаю, памяншае выжывальнасць узімку і палягчае заражэнне паражанай расліны іншымі хваробатворнымі мікраарганізмамі.

## Захворванні, якія вызывае вірус 
* Мазаіка люцэрны

## Літаратура 
* *Дорожкин Н. А.*, *Чекалинская Н. И.*, *Нитневская В. И.* Болезни бобовых культур в БССР. — Мн., 1978

Катэгорыя:Вірусы
Катэгорыя:Вірусныя раслінныя патагены і захворванні
Узрэцкі сельсавет

**Узрэ́цкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Пятроўшчына.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Глыбоцкага раёна Вілейскай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Узрэчча. З 20 верасня 1944 года ў складзе Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года ў складзе Маладзечанскай вобласці, з 20 студзеня 1960 года ў складзе Віцебскай вобласці. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Узрэцкага сельсавета 24 населеныя пункты. У 1990 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Пятроўшчына.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1017 чалавек, з іх 94,3 % — беларусы, 2,9 % — рускія, 1,3 % — палякі; паводле перапісу 2019 года — 766 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Альстэр (прыток Эльбы)

**Альстэр** () — рака ў Германіі (Шлезвіг-Гальштэйн і Гамбург), прыток Эльбы. Даўжыня ракі — 56 км, плошча вадазборнага басейна — 580,7 км².

Самая вядомая частка ракі — Альстэрзэ, знаходзіцца ў межах горада Гамбурга. Альстэрзэ актыўна выкарыстоўваецца для адпачынку жыхароў. На рацэ пабудавана 9 шлюзаў.

Катэгорыя:Прытокі Эльбы
Катэгорыя:Рэкі Германіі
Янкавічы (курганны могільнік)

**Янкавічы** — курганныя могільнікі V—VIII стст. каля в. Янкавічы Расонскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца на левым беразе ракі Дрыса.

## Апісанне 
Таксама вядомы пад назвай былой вёскі Павалішына. Складаецца з 11 насыпаў вышынёй 1-3 м, дыяметрам 8-12 м. За 200 м ад іх яшчэ 4 круглыя курганы. У 1967 годзе быў адкрыты Г. В. Штыхавым. Г. В.Штыхаў у 1968 годзе і 1970 годзе даследаваў 7 насыпаў. Знойдзены трупаспаленні ў ляпных урнах. Курганны магільнік адносіцца да культуры тыпу верхняга пласта Банцараўшчыны.

## Літаратура 
* Расонскі раён // Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь / склад.: В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мінск : БЕЛТА, 2009. — С. 201—203.
* Штыхаў, Г. В. Зямля нашых продкаў / Г. В. Штыхаў // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Расонскага раёна / рэдкал.: Б. І. Сачанка [і інш.]; мастак А. М. Хількевіч. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 1994. — С. 22-27.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Янкавічы (Расонскі раён)
Катэгорыя:Курганныя могільнікі Расонскага раёна
Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Ярамерж

**Ярамерж** — горад на ўсходзе Чэхіі, знаходзіцца за 20 км на поўдзень ад раённага цэнтра г. Нахад і ад мяжы з Польшчай, за 17 км на паўночны ўсход ад абласнога цэнтра Градзец-Кралавэ і за 135 км на паўночны ўсход ад Прагі; у месцы зліцця трох рэк — Лабы, Упы і Метуе на вышыні 254 м над узроўнем мора. Плошча — 23,95 км². Насельніцтва — 12 678 жыхароў (2 студзеня 2007 года).

Катэгорыя:Гарады Кралавеградзецкага края
Катэгорыя:Гарады на Эльбе
Рыбаводства ў Беларусі

**Рыбаводства ў Беларусі** — галіна жывёлагадоўлі, якая займаецца развядзеннем рыбы.

## Гісторыя 
З 18 стагоддзя ў шляхецкіх гаспадарках развівалася гадоўля карпа і кумжы. Найбольшай была «Альба» князёў Радзівілаў пад Нясвіжам. На 1917 год у Беларусі налічвалася 856 гектараў рыбаводных сажалак, сярэдняя прадукцыйнасць якіх дасягала 0,6 цэнтнер/га.

Прамысловае рыбаводства пашырылася ў 1920—1930-я гады з пабудовай сажалкавых гаспадарак: «Белае» (1924 г., плошча сажалак 1268 га; Жыткавіцкі раён, цяпер Гомельская вобласць), «Волма» (1932 г., 1553 га; Чэрвеньскі раён, цяпер Мінская вобласць) і «Трэмля» (400 га; Петрыкаўскі раён, цяп. Гомельская вобласць).

Найбольш імкліва рыбныя гаспадаркі будаваліся ў 1960—1980-я гг. ў сувязі з асваеннем Палескай нізіны. Найбольш прадукцыі атрымалі ў 1989 г. (20,6 тыс. т., з іх 95 % — карп), выхад таварнай прадукцыі — 14,3 ц/га. У 2000 годзе працавала 18 сажалкавых гаспадарак з агульнай плошчай 21,86 тыс. га, садкоў 20 тыс. квадратных метраў. Адна халаднаводная гаспадарка вырошчвала кумжу. Таксама рыбаводствам займаліся калгасы і саўгасы і дапаможныя гаспадаркі прамысловых прадпрыемстваў. У асноўным разводзіўся карп, у дадатак — карась, раслінаедныя рыбы, шчупак і кумжа. Вытворчасць складала каля 9,3 тыс. тон.

## Навуковая падтрымка 
Навукова-дастасоўнай распрацоўкай займаліся Беларускі навукова-даследчы інстытут рыбнай гаспадаркі (БНДІРГ) і Інстытут заалогіі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

## Валавы збор 
У 2010 годзе рыбныя гаспадаркі вырасцілі 16,2 тысяч тон таварнай рыбы, з іх 79 % карпа. Рэшту склалі белы амур, таўсталобік, сом, лінь, шчупак і карась. Тым часам 196 арандатараў прыродных вадаёмаў вылавілі ў азёрах і рэках 926 тон рыбы. На 2011 год вытворчасцю прэснаводнай рыбы займаліся 19 рыбаводчых гаспадарак магутнасцю ад 100 тон да 2,7 тысячы тон («Сялец»; Бярозаўскі раён, Брэсцкая вобласць).

Звыш паловы ўсёй рыбы збывалася ў жывым выглядзе праз 212 жыварыбных аўтакрамаў.

## Рыбныя гаспадаркі 
* Белае
* Чырвоная Зорка

## Спасылкі 
Катэгорыя:Жывёлагадоўля ў Беларусі
Беларусь
Альтона

**Альтона**:
* Альтона (раён)
* Аперацыя «Альтона»
* (850) Альтона — астэроід
Ваенная адукацыя ў Беларусі

**Ваенная адукацыя ў Беларусі** ўяўляе сабой сістэму атрымання ваенна-ўліковай спецыяльнасці, сярэдняй і вышэйшай адукацыі ў сферы ваеннай справы.

]]

## Сярэдняя адукацыя 
Вучні навучаюцца па стандартах сярэдняй агульнай адукацыі ў кадэцкіх вучылішчах і сувораўскім ваенным вучылішчы.

У Беларусі дзейнічае адно сувораўскае вучылішча (Мінскае сувораўскае ваеннае вучылішча) і 9 кадэцкіх вучылішчаў: Мінскае гарадское кадэцкае вучылішча, Полацкае кадэцкае вучылішча, Віцебскае кадэцкае вучылішча, Мінскае абласное кадэцкае вучылішча, Гродзенскае абласное кадэцкае вучылішча, Брэсцкае абласное кадэцкае вучылішча, Гомельскае кадэцкае вучылішча, Магілёўскае абласное кадэцкае вучылішча імя Героя Савецкага Саюза Яўгена Нікалаенкі, Барысаўскае кадэцкае вучылішча Мінскай вобласці.

## Вышэйшая адукацыя 
Падрыхтоўка ваенных кадраў па праграмах вышэйшай адукацыі ў Рэспубліцы Беларусь ажыццяўляецца вышэйшымі ваеннымі навучальнымі ўстановамі і ваеннымі факультэтамі і кафедрамі грамадзянскіх вышэйшых навучальных устаноў.

У Беларусі існуе дзве ваенныя вышэйшыя навучальныя ўстановы — Ваенная акадэмія і Інстытут пагранічнай службы.

Сярод ваенных факультэтаў ва ўстановах адукацыі можна вылучыць:
* Ваенны факультэт БДУ
* Ваенны факультэт БДУІР
* Ваенна-тэхнічны факультэт БНТУ
* Ваенна-медыцынскі інстытут БДМУ
* Ваенны факультэт ГрДУ
* Ваенна-транспартны факультэт БелДУТ
* Ваенны факультэт БДАА

Ваенныя кафедры ў грамадзянскіх ВНУ:
* Ваенная кафедра БДАС
* Ваенная кафедра БДТУ
* Ваенная кафедра БрДТУ
* Ваенная кафедра ГомДМУ
* Ваенная кафедра ВДМУ
* Ваенная кафедра ВДУ
* Ваенная кафедра ПДУ
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Ваенная адукацыя ў Беларусі  на афіцыйным сайце Міністэрства абароны РБ

Катэгорыя:Адукацыя ў Беларусі
Катэгорыя:Узброеныя сілы Беларусі
Злочаў

**Злочаў** () — горад у Польшчы, размешчаны за 95 км на паўднёвы захад ад Лодзі і за 220 км на паўднёвы захад ад Варшавы. Уваходзіць у склад Сярадзкага павета Лодзьскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Злочаў. Плошча 13,79 км². Насельніцтва 3,6 тыс. чалавек.
Царква Святога Пятра (Гамбург)

**Царква Святога Пятра ў Гамбургу** (Петрыкірхэ,  — «галоўная царква Святога Пятра») — пратэстанцкая царква ў раёне Альтштат (Мітэ) горада Гамбург, размешчаная на вуліцы Бергштрасэ; найстарэйшая прыхадская царква горада, уваходзіць у спіс пяці «галоўных» гарадскіх храмаў; вежа-званіца мае вышыню 132 метра — на вышыні 123 метра размешчана назіральная пляцоўка, на якую вядзе лесвіца ў 544 прыступкі. Сучасны будынак стаіць на месцы драўлянага храма пачатку XI стагоддзя: у 1195 годзе царква ўпершыню згадваецца ў дакументах як «ecclesia forensis» (рынкавая царква). Помнік архітэктуры.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Храмы Гамбурга
Катэгорыя:Цагляная готыка
Катэгорыя:Збудаванні Германіі ў гатычным стылі
Альтона (раён)

**Альтона** () — адзін з 7 раёнаў горада Гамбурга ў Германіі. Размешчаны на правым беразе ракі Эльба. Насельніцтва — каля 248 тыс. жыхароў. У 1640 годзе Альтона была занята датчанамі, іх валадарства працягвалася больш за дзвесце гадоў. Кароль Фрэдэрык III дараваў ёй статус горада, мытныя прывілеі, свабоду паселення і веравызнання. У 1938 годзе Альтона, як і яшчэ некалькі бліжэйшых гарадоў, стала часткай Гамбурга.

Катэгорыя:Гарады, якія ўвайшлі ў склад іншага горада
Катэгорыя:Гамбург
Катэгорыя:Раёны і акругі гарадоў
Канстантынаў Лудзкі

**Канстантынаў Лудзкі** () — горад у Польшчы, размешчаны за 10 км на захад ад цэнтра Лодзі і за 140 км на паўднёвы захад ад Варшавы. Уваходзіць у склад Паб’яніцкага павета Лодзьскага ваяводства. Утварае гарадскую гміну. Плошча 27,25 км². Насельніцтва 17,9 тыс. чалавек. 

На паўднёвы ўсход ад горада размешчаны Лодзьскі аэрапорт імя Уладзіслава Рэймонта.
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Кшыштаф Мацяшэўскі, хімік
Царква Святой Кацярыны (Гамбург)

**Царква Святой Кацярыны ў Гамбургу** (Санкт-Катарына,  — «галоўная царква Святой Кацярыны») — пратэстанцкая царква ў раёне Альтштат (Мітэ) горада Гамбург; уваходзіць у спіс пяці «галоўных» гарадскіх храмаў; упершыню згадваецца ў дакументах ад 1256 года як цэнтр мясцовай парафіі. Будаўніцтва сучаснага будынка было завершана каля 1450 года, а ў перыяд паміж 1566 і 1568 гадамі фасад вежы-званіцы быў дапоўнены фрэскамі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Храмы Гамбурга
Гамбург
Катэгорыя:Збудаванні Германіі ў гатычным стылі
Катэгорыя:Цагляная готыка
Гамбургская ратуша

**Гамбургская ратуша** — месца пасяджэнняў парламента Гамбурга і сената. Помнік архітэктуры, пабудаваны ў 1886—1897 гадах ў стылі неарэнесанс. Вежа вышынёй 112 метраў.

## Гісторыя 
Пабудавана на месцы старой ратушы, знішчанай падчас вялікага пажару 1842 года. Цяперашні будынак спраектавала група з сямі архітэктараў на чале з Марцінам Халерам. Будаўніцтва пачалося ў 1886 годзе, а новая ратуша адкрылася ў 1897 годзе. Будаўніцтва каштавала 11 мільёнаў нямецкіх марак золатам (каля 80 мільёнаў еўра). 26 кастрычніка 1897 года, на афіцыйнай цырымоніі адкрыцця, першы мэр доктар Іаганес Ферсман атрымаў ключ ад гарадскога савета.

Катэгорыя:Славутасці Гамбурга
Катэгорыя:Ратушы Германіі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Гамбурга
Катэгорыя:З’явіліся ў 1897 годзе
Катэгорыя:1897 год у Германіі
Катэгорыя:Збудаванні Германіі ў стылі неарэнесанс
Medina collaris

**Medina collaris** — від двухкрылых сямейства .

## Размеркаванне 
Палеарктыка.

Файл:Medina collaris1.jpg|
Файл:Medina collaris.jpg|

Катэгорыя:Тахіны
Вайсковыя могілкі (Грышына)

**Вайсковыя могілкі** — вайсковае пахаванне ў вёсцы Грышыне Расонскага раёна Віцебскай вобласці. У воінскім захараненні знаходзяцца астанкі 600 салдат і афіцэраў, партызан.

## Апісанне 
У студзені 1944 года за 0,5 км на паўночны ўсход ад в. Грышына ў васьмі магілах былі пахаваны 161 воін і 6 партызан, якія загінулі ў баях супраць нямецкіх войскаў або памерлі ад ран у шпіталі, што размяшчаўся ў вёсцы.

Пазней тут былі перапахаваны воіны, якія раней былі пахаваны ў вёсках Ільіно, Лісіцы, Мурагі, Галубова, Ніўё, Нізінкі, Антонава, Залешчанкі, Навасельцы, Мамолі, Клюшкова і іншых.
 
У 1978 годзе на могілках быў пастаўлены мемарыял, які ўяўляў бетонную стэлу вышынёй 2,5 м і 8 надмагільных пліт.

## Літаратура 
* Вайсковыя могілкі // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 385.
* Помнікі гісторыі і культуры Расоншчыны // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Расонскага раёна / рэдкал.: Б. І. Сачанка [і інш.]; мастак А. М. Хількевіч. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 1994. — С. 547—554.
* Расонскі раён // Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь / склад.: В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мінск : БЕЛТА, 2009. — С. 201—203.

Катэгорыя:Брацкія магілы Беларусі
Катэгорыя:Грышына (Расонскі раён)
Катэгорыя:Культавыя збудаванні Расонскага раёна
Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:З’явіліся ў 1944 годзе
Катэгорыя:1944 год у Беларусі
Даўгабор’е (гарадзішча)

**Даўгабор’е** — археалагічны помнік каля вёскі Даўгабор’е Расонскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца на левым беразе ракі Нешчарда каля былой в. Харанякі.

## Апісанне 
Пляцоўка амаль круглая, дыяметрам 45 м, усходняя частка спадзістая. Заходні схіл стромкі, вышынёй 20 м. Уваход з паўночнага боку.

У 1968 годзе выявіў Г. В. Штыхаў, у 1971 годзе даследаваў Г. В. Штыхаў, у 1981 годзе — Т. С. Скрыпчанка. Культурны пласт да 1 м. Раскопкі не праводзіліся. Гарадзішча адносіцца да ранняга жалезнага веку.

## Літаратура 
* Расонскі раён // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 378—395.
* Расонскі раён // Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь / склад.: В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мінск : БЕЛТА, 2009. — С. 201—203.
* Штыхаў, Г. В. Зямля нашых продкаў / Г. В. Штыхаў // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Расонскага раёна / рэдкал.: Б. І. Сачанка [і інш.]; мастак А. М. Хількевіч. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 1994. — С. 22-27.

Катэгорыя:Гарадзішчы Расонскага раёна‎
Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Даўгабор’е
Мазаіка люцэрны

**Мазаіка люцэрны** — захворванне раслін, якое вызываецца вірусам мазаікі люцэрны.

## Эпідэміялогія 
Крыніцай інфекцыі з’яўляецца насенне, хворыя расліны люцэрны, канюшыны, лубіну. Пераносчыкі віруса — , , ,  тлі.

## Сімптомы 
На лісці ўтвараюцца светла-зялёныя і светла-жоўтыя мазаічныя плямы, лісцевыя пласцінкі становяцца вузкімі і дробнымі. Насенне не развіваецца.

## Літаратура 
* *Дорожкин Н. А.*, *Чекалинская Н. И.*, *Нитневская В. И.* Болезни бобовых культур в БССР. — Мн., 1978

Катэгорыя:Вірусныя раслінныя патагены і захворванні
Катэгорыя:Захворванні бабовых
Распаўсюджванне COVID-19 у Ватыкане

Першы выпадак заражэння каранавірусам COVID-19 у горадзе-дзяржаве Ватыкан быў зафіксаваны 6 сакавіка 2020 года.

Станам на 2023 год у краіне зафіксавана 29 выпадкаў заражэння. Смерці адсутнічалі.

## Меры прадухілення распаўсюджвання COVID-19 
У канцы лютага 2020 года прадстаўнік Апостальскай Сталіцы паведаміў, што некаторыя мерапрыемствы ў закрытых памяшканнях будуць перанесены як выкананне рэкамендацыі ўладаў Італіі. Быў прызначаны дзяжурны лекар і медыцынскі персанал для аказання дапамогі пацыентам у Ватыкане. 

10 сакавіка была закрыта плошча Святога Пятра. Усе музеі і археалагічныя зоны пры папскіх базыліцы Рыма таксама закрыліся, адкрытыя толькі аптэка і супермаркет, прыпыненая дзейнасць судовай сістэмы Ватыкана.

## Прастуда Папы Рымскага 
Пазней Папа Рымскі прастудзіўся, аднак некаторыя рэсурсы адразу стварылі слых аб тым, што ён заражаны каранавірусам. 1 сакавіка Папа Рымскі звярнуўся з традыцыйнай пропаведдзю да вернікаў, на якой ён абвясціў, што не зможа паехаць у Арычу для здзяйснення духоўных мерапрыемстваў. 3 сакавіка адна з рымскіх газет паведаміла пра тое, што аналіз на каранавірус паказаў у Папы Рымскага адмоўны вынік.

## Заражаныя 
6 сакавіка 2020 года ў Ватыкане быў выяўлены першы выпадак заражэння COVID-19.

24 сакавіка заразіліся яшчэ 3 чалавекі, двое работнікаў ватыканскага музея і адзін супрацоўнік службы забеспячэння.

28 сакавіка з’явілася інфармацыя аб яшчэ 2 выпадках заражэння.

2 красавіка заразіўся сёмы чалавек.

8 красавіка ў Ватыкане абвясцілі, што яшчэ адзін чалавек захварэў пасля таго, як пакінуў Рым, з’ехаўшы да хварэючага сваяка, ён быў шпіталізаваны на месцы. Двое заражаных ачунялі, адзін быў выпісаны з лякарні, двое праходзілі лячэнне там і трое бессімптомных хворых.

## Малітва Папы Рымскага 
27 сакавіка Папа Рымскі на пустой плошчы Святога Пятра ўзнёс малітву за завяршэнне эпідэміі і выратаванне свету, падзея транслявалася ў Facebook, YouTube, па радыё і тэлебачанні.

## Заўвагі 
Катэгорыя:Пандэмія COVID-19
Катэгорыя:2020 год у Ватыкане
Станіслаў Міхал Ліпніцкі

**Станіслаў Міхал Ліпніцкі** (нарадзіўся прыкладна ў 1650-60-я гады —  1719) — прадстаўнік роду Ліпніцкіх з  герба «». Мазырскі стольнік. Сын мазырскага маршалка, старасты сейвейскага і віжанскага, палкоўніка Станіслава Яна Ліпніцкага (каля 1615—1681).

## Біяграфія 
У 1685 годзе пазначаны першым уласнікам маёнтка Жэляжкоўшчызна, які ў XVII ст. меў назву Старая Ганча. У 1690 годзе пазначаны ўладальнікам маёнтка Заволек (20 дымоў) паводле застаўнага права. У 1694 атрымаў па ўступцы ў пажыццёвае валоданне маёнткі Палянцы, Пржыставанцэ і Святкаўшчызну ў Гарадзенскім павеце ад пані Цэцыліі з Ліпніка Ліпніцкай, жонкі харунжага Тарнаўскага Марціна Ліпніцкага. У 1697 годзе ўдзельнічаў у выбранні караля Аўгуста II Моцнага ад Мінскага ваяводства.

У 1698 годзе пасол на Гарадзенскі сейм. У 1709 годзе на грошы з пасагу сваёй жонкі Ганны купіў у Казіміра Паца маёнтак Даўспруды за 4000 злотых, частку якога пазней у сваім тастаменце адпісаў дамініканскаму касцёлу ў Сейнах (Hancza, Lanowicze, Wersele, Wojdzilki, Bocznele, Lanowszczyzna), праз што ў 1720-х яго сын Мікалай Францішак судзіўся з дамініканцамі (паводле некаторых крыніц, «бойкі і гвалты» з той нагоды адбываліся яшчэ і ў 1750-х гадах).

У 1713—1714 гадах у Галоўным Трыбунале ВКЛ разглядалася справа аб тым, што Станіслаў збіў арандатара ўласнага маёнтка Санград за тое, што той аддаваў не ўсе грошы за арэнду, бо, паводле яго, сам быў вымушаны рамантаваць некаторыя будынкі. Згодна са звесткамі М. Нагельскага, Станіслаў валодаў маёнткамі Жэляжкоўшчызна, Палянцы і Санград, забяспечанымі 30000 злотых, атрыманых яго бацькам ад Сейма. Вядома, што ў сваім тастаменце Станіслаў Міхал адпісаў маёнтак Палянцы сыну Антонію.

Памер не раней за 1719 год. Быў пахаваны ў дамініканскім касцёле ў Сейнах.

## Нашчадкі 
Ад мазырскага стольніка Станіслава Ліпніцкага ў XIX ст. выводзілі свой род Ліпніцкія з Мінскай губерні. Гэтыя радаводы сумнеўныя.

## Літаратура 
* G. Rąkowski. *Polska egzotyczna*: Przewodnik. Tom I. Pruszków, 1994.
* *Metryka litewska: rejestry podymnego Wielkiego Księstwa Litewskiego. Województwo nowogródzkie 1690 r.* / pod red. A. Rachuby. Warszawa, 2002.
* НГАБ. Ф. 319. Воп. 1. Справа 1838.
* *Prawa, Konstytucye y Przywileie Królestwa Polskiego y Wielkiego Xięstwa Litewskiego…* Vol. 5. Warszawa, 1738.
* Ф. В. Чарняўскі. *Posłowie Ziemi Grodzieńskiej*.
* J. Złotkowski. *Figura łaskami słynąca Matki Boskiej i kościół sejneński*. Sejny, 1938.

Катэгорыя:Стольнікі мазырскія
Факультэт энергетычнага будаўніцтва БНТУ

**Факультэт энергетычнага будаўніцтва (ФЭБ БНТУ)** — адзін з факультэтаў Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўніверсітэта.

## Гісторыя 
Гісторыя факультэта бярэ пачатак ў 1920 годзе з моманту стварэння Беларускага політэхнічнага інстытута. У 1920 годзе на культурна-тэхнічным факультэце на кафедрах «Гідратэхнічныя і гідрамеліярацыйны работы» і «Гідраўліка» была распачата падрыхтоўка інжынерных кадраў па гідратэхнічнаму будаўніцтву.

Непасрэдна факультэт энергетычнага будаўніцтва БНТУ быў створаны 1 кастрычніка 1986 года. Факультэт аб’яднаў спецыяльнасці і спецыялізацыі, звязаныя з будаўніцтвам і эксплуатацыяй аб’ектаў энергетыкі, воднай гаспадаркі, з выкарыстаннем прыродных, у першую чаргу энергетычных, рэсурсаў.

## Склад факультэта 
Факультэт мае ў сваім складзе наступныя кафедры:
* Англійская мова № 2
* Водазабеспячэнне і водаадвядзенне
* Гідратэхнічнае і энергетычнае будаўніцтва, водны транспарт і гідраўліка
* Фізіка
* Экалогія

## Дэканы 
* Уладзімір Васільевіч Івашачкін

## Спасылкі 
* Факультэт энергетычнага будаўніцтва БНТУ на сайце БНТУ

Энергетычнага будаўніцтва
Катэгорыя:1986 год у Мінску
Катэгорыя:З’явіліся ў 1986 годзе
Энергетычны факультэт БНТУ

**Энергетычны факультэт (ЭФ БНТУ)** — адзін з факультэтаў Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўніверсітэта.

## Гісторыя 
Гісторыя энергетычнага факультэта пачынаецца ў 1920 годзе са стварэннем Беларускага політэхнічнага інстытута. Адным з факультэтаў створанага інстытута быў *электратэхнічны факультэт*, які з’яўляецца папярэднікам энергетычнага факультэта. Факультэт быў створаны для падрыхтоўкі кадраў для рэалізацыі плана ГОЭЛРО.

У 1973 годзе з энергетычнага факультэта быў выдзелены *факультэт прамысловай энергетыкі*. У 1978 годзе энергетычны факультэт быў зноў падзелены на два факультэты — *электратэхнічны* і *цеплаэнергетычны*. У 1986 годзе тры факультэты аб’ядноўваюцца ў адзін пад назвай *энергетычны*.

## Склад факультэта 
Факультэт мае ў сваім складзе наступныя кафедры:
* Прамысловая цеплаэнергетыка і цеплатэхніка
* Цеплавыя электрычныя станцыі
* Эканоміка і арганізацыя энергетыкі
* Электразабеспячэнне
* Электратэхніка і электроніка
* Электрычныя сістэмы
* Электрычныя станцыі

## Дэканы 
* Віктар Макаравіч Ільін (1971)
* Юрый Адамавіч Малевіч (да 1976)
* Анатоль Аркадзьевіч Мазурэнка (1976—1986)
* Мар’ян Іванавіч Стралюк (1986—1987)
* Сцяпан Макаравіч Сілюк (1987—2013)
* Кірыл Віктаравіч Дабрэга (2013—2018)
* Яўген Генадзевіч Панамарэнка (з 2018)

## Спасылкі 
* Энергетычны факультэт БНТУ на сайце БНТУ

Катэгорыя:1920 год у Мінску
Катэгорыя:З’явіліся ў 1920 годзе
Ваенна-тэхнічны факультэт БНТУ

**Ваенна-тэхнічны факультэт БНТУ (ВТФ БНТУ)** — адзін з факультэтаў Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўніверсітэта.

## Гісторыя 
Гісторыя стварэння ваенна-тэхнічнага факультэта ў Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце сваімі каранямі сыходзіць у гісторыю стварэння ваеннай кафедры Беларускага політэхнічнага інстытута.

У 1920 годзе на базе галіновых Мінскіх хіміка-тэхналагічнага, будаўнічага, энергетычнага, тарфянога, харчовага і Гарэцкага водна-меліярацыйнага інстытута быў створаны Беларускі політэхнічны інстытут. Кафедра ваеннай і фізічнай падрыхтоўкі была сфарміравана на базе ваеннай кафедры Мінскага будаўнічага інстытута, які ў 1933 годзе ўліўся ў склад БПІ. Кафедра ваеннай і фізічнай падрыхтоўкі БПІ рыхтавала са студэнтаў старэйшых курсаў афіцэраў запасу інжынерна-тэхнічных служб — для падраздзяленняў і частак танкавых, інжынерных і хімічных войскаў РСЧА.

У гады Вялікай Айчыннай вайны БПІ не функцыянаваў. Афіцэры кафедры, прафесарска-выкладчыцкі склад, аспіранты і студэнты БПІ былі мабілізаваны і ўступілі ў шэрагі дзеючай арміі, сышлі ў партызанскія атрады і мінскае падполле. З заканчэннем Вялікай Айчыннай вайны выкладчыкі і студэнты, якія знаходзяцца ў Савецкай Арміі, вярталіся ў інстытут на працу і вучобу. Навучальныя заняткі ў інстытуце пачаліся 1 сакавіка 1945 года.

У 2003 годзе ваенная кафедра была ператворана ў ваенна-тэхнічны факультэт.

## Склад факультэта 
Факультэт мае ў сваім складзе наступныя кафедры:
* Арганізацыя фінансавай дзейнасці войскаў
* Бранятанкавае ўзбраенне і тэхніка
* Ваенная аўтамабільная тэхніка
* Ваенна-інжынерная падрыхтоўка
* Тактыка і агульнавайсковая падрыхтоўка

## Начальнікі 
* Андрэй Аляксандравіч Пачабыт

## Спасылкі 
* Ваенна-тэхнічны факультэт БНТУ на сайце БНТУ

Катэгорыя:Факультэты БНТУ
Катэгорыя:2003 год у Мінску
Катэгорыя:З’явіліся ў 2003 годзе
Катэгорыя:Ваенныя навучальныя ўстановы Беларусі
Старыца (гарадзішча)

**Старыца** — археалагічныя помнікі каля вёскі Старыца Расонскага раёна Віцебскай вобласці.

## Гарадзішча-1 
Знаходзіцца за 0,7 км на ўсход ад вёскі Старыца на ўзгорку вышынёй да 25 м над возерам Нешчарда. Пляцоўка авальная, памерам 30×20 м. Вядома з 1873 года. У 1974 годзе даследаваў Георгій Штыхаў. Культурны пласт 0,3 м. Знойдзена ляпная кераміка.

## Гарадзішча-2 
Мясцовая назва *Гарадок*. Знаходзіцца за 4 км на паўночны захад ад вёскі Старыца на мысе над возерам Нешчарда. Пляцоўка авальная, памерам 65×20 м. Вышыня над поймай 25 м. На стрэлцы мыса прасочваюцца рэшткі разаранага культурнага пласта на плошчы 2 га. З паўночнага боку мыса прасочаны рэшткі рова. Вядома з 1873 года. У 1974 годзе даследаваў Георгій Штыхаў. Раскопкі не праводзілі. Пасля захопу Полацка ў 1563 годзе на гэтым месцы загадам вялікага князя маскоўскага Івана IV пабудавалі крэпасць Нешчарду, якую пасля вызвалення Полацка ў 1579 годзе ўзялі і зруйнавалі вялікалітоўскія войскі.

## Літаратура 
* Расонскі раён // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 378—395.
* Расонскі раён // Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь / склад.: В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мінск : БЕЛТА, 2009. — С. 201—203.
* *Штыхаў, Г. В.* Зямля нашых продкаў / Г. В. Штыхаў // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Расонскага раёна / рэдкал.: Б. І. Сачанка [і інш.]; мастак А. М. Хількевіч. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 1994. — С. 22-27.

Катэгорыя:Гарадзішчы Расонскага раёна
Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Старыца (Расонскі раён)
Вольбуж

**Вольбуж** () — горад у Польшчы, размешчаны за 45 км на паўднёвы ўсход ад Лодзі і за 120 км на паўднёвы захад ад Варшавы. Уваходзіць у склад Пятркоўскага павета Лодзьскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Вольбуж. Плошча 15,18 км². Насельніцтва 2,3 тыс. чалавек.
Фізарум белы

**Фізарум белы** (*Licea alba*, ці *Physarum album*) — від міксаміцэтавых амебазоеў сямейства . Касмапалітычны від. Расце на мёртвай хваёвай драўніне.

## Апісанне 
Спарангіі прамыя або нахіленыя, вышынёй 1—1,5 мм. Галоўкі спарангіяў лінзападобныя, дыяметрам 0,4—0,7 мм, белага або шаравата-белага колеру, пры паспяванні чарнеюць.

Катэгорыя:Ліцэяльныя
Ірэна Каляда-Смірнова

**Ірэна Каляда-Смірнова** ( — ) — беларускі грамадскі дзеяч у ЗША, мецэнатка.

## Біяграфічныя звесткі 
Нарадзілася ў вёсцы Падкасоўе Навагрудскага раёна. Бацька памёр ад сухотаў у 1937 годзе. У вайну, у 1944 годзе, трапіла разам з маці ў Германію, у працоўныя лагеры. Там маці, скарыстаўшыся з таго, што на момант вызвалення апынулася ў амерыканскім сектары, прыняла рашэнне выехаць у Кліўленд (ЗША). У эміграцыі яна стала актывісткай беларускай дыяспары. Сама ж Ірэна, ахвяраваўшы марай пра артыстычную кар’еру, працавала эканамістам.

Прыехаўшы ў Беларусь у 1992 годзе, Ірэна Каляда вырашыла заняцца дабрачыннасцю. Супраца яе са Згуртаваннем беларусаў свету «Бацькаўшчына» доўжылася больш за дваццаць гадоў. Пры падтрымцы фонду «Ethnic voice of America», якім яна кіравала, ЗБС «Бацькаўшчына» арганізавала аздараўленчы адпачынак для больш як тысячы дзяцей, выдала шмат выпускаў «Бібліятэкі Бацькаўшчыны» (у тым ліку дакументальную біяграфію Васіля Быкава і дзённікі Рыгора Барадуліна), змагло арганізаваць падтрымку маладых талентаў. У найбольш складаныя для Згуртавання «Бацькаўшчына» часы Ірэна Каляда-Смірнова была фактычна адзіным мецэнатам.

## Літаратура 
* Коляда-Смирнова И. Родословная Коляд (Коленд), проживавших в Новогрудском уезде, проживающих нынче на Родине и в эмиграции // Беларуская дыяспара як пасрэдніца ў дыялогу цывілізацый: Матэрыялы ІІІ Міжнароднага кангрэса беларусістаў «Беларуская культура ў дыялогу цывілізацый» (г. Мінск, 2000 г.). — Мн., 2001, С. 259—269.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Навагрудскім раёне
Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі
Катэгорыя:Мецэнаты ЗША
Арлея (гарадзішча)

**Арлея** — археалагічны помнік каля вёскі Арлея Полацкага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Знаходзіцца за 1 км на паўночны ўсход ад вёскі, у лесе.

## Апісанне 
Мясцовая назва Царкавішча. Займае ўзгорак авальнай формы, вышынёй 20 м. Мае пляцоўку 50x30 м. Гарадзішча ўмацавана двумя валамі вышынёй 2,5 м, ніжэй прасочваюцца яшчэ два кальцавыя валы вышынёй 3,5 м і паміж імі 2 равы шырынёй 2,5 м і глыбінёй 1 м. Адкрыў і абследаваў ў 1981 годзе Ш. І. Бекцінееў. Раскопкі ў гарадзішчы не праводзіліся.

## Літаратура 
* Археалагічнае вывучэнне Полацка //  — С. 27-48
* Полацкі раён // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 1985. — С. 332—377.

Катэгорыя:Гарадзішчы Полацкага раёна
Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Арлея
Бельчыца (курганны могільнік)

**Бельчыца** — курганны могільнік у вёсцы Бельчыца Полацкага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 1 км на поўдзень ад вёскі, ва ўрочышчы Валатоўкі, на правым беразе ракі Бяльчанка.

## Апісанне 
Раней было вядома аб 33 курганых, насыпаныя на месцы селішча 1-га тысячагоддзя н. э. Захаваліся 3 насыпы вышынёй 1-2 м, дыяметрам 8-10 м. Адкрылі і даследавалі ў 1928 годзе А. М. Ляўданскі і С. А. Дубінскі, якія раскапалі 9 насыпаў. Адзін курган у 1965 годзе раскапаў Г. В. Штыхаў. Належаў крывічам, датуецца X-XI стагоддзямі.

## Літаратура 
* Археалагічнае вывучэнне Полацка // Памяць: Полацк : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал : Г. П. Пашкоў [і інш.]; склад. С. С. Чарняўская; навук. рэд.: Г. В. Штыхаў, С. В. Тарасаў; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2002. — С. 27-48
* Полацкі раён // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 1985. — С. 332—377.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Бельчыца (вёска)
Катэгорыя:Курганныя могільнікі Полацкага раёна
Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Паўлінка (значэнні)

Назву **Паўлінка** маюць:
*«Паўлінка» — п’еса Янкі Купалы
*«Паўлінка» — фільм-спектакль
*Паўлінка — вёска ў Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласці
*«Паўлінка» — спектакль Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы
Паўлінка (спектакль)

**«Паўлі́нка»** — спектакль Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы, камедыя ў 2-х дзеях.

## Сюжэт 
Паводле п’есы Янкі Купалы «Паўлінка», якая адлюстроўвае сцэны са шляхоцкага жыцця.

## У ролях 
## Спасылкі 
* «Паўлінка»  на афіцыйным сайце Купалаўскага тэатра
* 
* 
* *Таня Арцімовіч* Спектакль Паўлінка (1944—2021) Льва Літвінава як прастора барацьбы за памяць // Studia Białorutenistyczne № 1 (2022)

Катэгорыя:Спектаклі Беларусі
Катэгорыя:Спектаклі на беларускай мове
Катэгорыя:Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы
Труды (гарадзішча)

**Труды** — археалагічны помнік каля вёскі Труды Полацкага раёна Віцебскай вобласці.

## Гарадзішча-1 
Мясцовая назва Царкавішча. Знаходзіцца за 1,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі, на ўзгорку вышынёй каля 20 м. Пляцоўка авальнай формы, памерам 45х30 м, з паўднёва-заходняга боку ўмацавана валам вышынёй 3 м. Абследавалі ў 1955 годзе Л. В. Аляксееў, у 1972 годзе — Г. В. Штыхаў, у 1981 годзе — Ш. І. Бекцінееў. Культурны пласт каля 1 м. Раскопкі ў гарадзішчы не праводзіліся.

## Гарадзішча-2 
Знаходзіцца за 1,2 км на поўдзень ад вёскі, за 0,3 км на паўночны ўсход ад першага гарадзішча, на паўднёвым беразе возера Жыльцы. Займае ўзгорак круглай формы, вышынёй 15-18 м. Пляцоўка дыяметрам 60 м. Выявіў у 1981 годзе Ш. І. Бекцінееў. Раскопкі ў гарадзішчы не праводзіліся.
 

## Літаратура 
* Археалагічнае вывучэнне Полацка // Памяць: Полацк : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал : Г. П. Пашкоў [і інш.]; склад. С. С. Чарняўская; навук. рэд.: Г. В. Штыхаў, С. В. Тарасаў; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2002. — С. 27-48
* Полацкі раён // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 1985. — С. 332—377.

Катэгорыя:Гарадзішчы Полацкага раёна
Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Труды (Полацкі раён)
Замошша (гарадзішча)

**Замошша** — археалагічны помнік каля вёскі Замошша 2 Полацкага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 0,3 км на паўднёвы захад ад вёскі, на ўзгорку вышынёй каля 13 м, сярод забалочанай мясцовасці.

## Апісанне 
Пляцоўка авальнай формы памерам 53×37 м, на ўзгорку вышынёй да 14 м, сярод забалочанай мясцовасці, валы і равы не прасочваюцца. Вядома з канца XIX ст.

Даследавалі ў 1949 годзе А. Р. Мітрафанаў (выявіў ляпную гладкасценную кераміку), у 1974 годзе — Г. В. Штыхаў (залажыў раскоп 16 кв. м), у 1977 годзе — В. І. Шадыра (ускрыў больш за 500 кв. м). Культурны пласт ад 2,5 м у цэнтры пляцоўкі да 0,5 м па краях. Выяўлена шмат вырабаў з каменю, косці, гліны, жалеза. Сярод каменных прылад — плоскія клінападобныя і свідраваныя сякеры, зерняцёркі, цёрачнікі, таўкачы, прасліцы. Знаходкі найбольш прадстаўлены касцянымі вырабамі (больш за 200) — прылады працы (долаты, прасліцы, шылы, праколкі, іголкі і інш.), зброя (наканечнікі дзід, дроцікаў, стрэл, ручкі кінжалаў, баявых нажоў), упрыгожанні (шпількі, падвескі, амулеты), розныя дробныя вырабы.

З найбольш цікавых знаходак — касцяныя шпількі з вытанчанай формай галоўкі, якія з’яўляюцца спецыфічнымі прадметамі ўбранства старажытных балтаў, маюць шматлікія аналагі ў Прыбалтыцы, датуюцца VIII—VII стст. да н.э. Гэтыя знаходкі вызначаюць ніжнюю дату гарадзішча, якое ў цэлым адносіцца да днепра-дзвінскай культуры. У верхніх пластах знойдзены жалезныя сякеры, шылы, фрагменты вузкалязовых сякер, сярпы з прамавугольнай спінкай, характэрныя толькі для гарадзішчаў Беларускага Падзвіння, а таксама сярпы латгальскага тыпу.

На мацерыку выяўлены рэшткі агнішчаў, круглыя ямы (дыяметрам 2,5—3 м, глыбінёй 0,6—1 м), запоўненыя вугалем, касцямі жывёл, рэшткамі посуду, разнастайнымі вырабамі з каменю і косці, абпаленымі камянямі. Яны адносяцца да найбольш ранняга перыяду існавання гарадзішча. Магчыма, яны звязаны з рэшткамі жытлаў-зямлянак, якія звычайна рэканструююцца ў выглядзе будана з канічным дахам. На гарадзішчы сабраны абломкі гладкасценнага глінянага посуду слоікападобных і слабапрафіляваных форм. Для слоікападобных гаршкоў характэрны адтуліны на венчыку. Слабапрафіляваныя пасудзіны арнаментаваны пракрэсленымі лініямі ці скразнымі адтулінамі. Зрэдку сустракаецца штрыхаваная кераміка.

У больш позні час гарадзішча выкарыстоўвалася як сховішча. Гарадзішча адносіцца да днепра-дзвінскай культуры і датуецца VIII ст. да н.э. — VI ст. н. э.

## Літаратура 
* Археалагічнае вывучэнне Полацка // Памяць: Полацк : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал : Г. П. Пашкоў [і інш.]; склад. С. С. Чарняўская; навук. рэд.: Г. В. Штыхаў, С. В. Тарасаў; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2002. — С. 27-48
* Полацкі раён // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 1985. — С. 332—377.

Катэгорыя:Гарадзішчы Полацкага раёна
Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Замошша 2 (Полацкі раён)
Манітор (прылада)

**Манітор** — прылада, якая пераўтварае лічбавую ці аналагавую інфармацыю ў відэавыяву.

## Класіфікацыя манітораў 
### Па будове 
* ЭПТ — на аснове электронна-прамянёвай трубкі ()
* ВК — вадкакрышталічныя маніторы ()
* Плазменыя — на аснове плазменай панэлі
* Праекцыйныя — відэапраектар і экран размешчаныя асобна ці аб’яднаныя ў адным корпусе

### Паводле тыпу інтэрфейснага кабеля 
* кампазітны
* асобны
* D-SUB
* DVI

### Па каляровасці 
* Каляровыя
* Манахромныя

## Асноўныя вытворцы 
* Apple
* BenQ
* Dell
* Iiyama
* LG
* NEC
* Philips
* Samsung
* ViewSonic

## Гл. таксама 
* Камп’ютарная мыш
* Камп’ютарная клавіятура

## Спасылкі 

Катэгорыя:Офісная тэхніка
Крыбрарыя

**Крыбрарыя** (*Cribraria*) — род грыбападобных арганізмаў сямейства . Назва ўпершыню была апублікаваная ў 1794 годзе.

## Апісанне 
Спарафоры ў крыбрарыі — гэта шарападобныя або грушападобныя спарангіі на ножках, зрэдку сядзячыя (жоўтыя, светла-карычневыя, карычневыя, пурпурныя, цёмна-фіялетавыя або амаль чорныя). Вышыня спарафораў 0,5–5 мм, дыяметр 0,1–1 мм. Перыдый можа захоўвацца ў выглядзе чашачкі пры аснове спарангія, у верхняй частцы часткова разбураецца і застаецца сетачка з валаконцаў і патаўшчэнняў-вузельчыкаў. Дыктыдынавыя гранулы звычайна знаходзяцца на структурах капіліцыю і на паверхні спор. Ножка звычайна ёсць, цёмнага колеру, маршчыністая. Капіліцый і калонка адсутнічаюць. Споры ў згуртаванні жоўтыя, светла-карычневыя, карычневыя, фіялетавыя.

Характэрная прыкмета роду ў тым, што адсутнічае капіліцый і часткова разбураецца паверхневы слой перыдыю.

## Пашырэнне 
Субстрат: кара, гнілая драўніна хвойных і ліставых парод дрэў, раслінныя рэшткі, імхі. На Беларусі адзначаны 18 відаў

## Класіфікацыя 
У род *Cribraria* ўваходзіць 81 від:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Persoon, C.H. 1794. Neuer Versuch einer systematischen Eintheilung der Schwämme. Neues Magazine für die Botanic. 1: 63-80 — С.91

## Спасылкі 
*
Валожынскі сельсавет (Шаркаўшчынскі раён)

**Вало́жынскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Шаркаўшчынскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Валожынкі.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як **Навасёлкаўскі сельсавет** у складзе Шаркаўшчынскага раёна Вілейскай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Навасёлкі. З 20 верасня 1944 года ў складзе Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Буйкі, сельсавет перайменаваны ў **Буйкаўскі сельсавет**. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Віцебскай вобласці. З 17 красавіка 1962 года ў складзе Мёрскага раёна, з 30 ліпеня 1966 года ў складзе адноўленага Шаркаўшчынскага раёна. У 1968 годзе ў склад сельсавета з Пяліцкага сельсавета перададзены 5 населеных пунктаў (Амбросенкі, Валожынкі, Крапіўнікі, Лазоўка і Паяначы). На 1 студзеня 1974 года ў складзе Буйкаўскага сельсавета 31 населены пункт. 16 кастрычніка 1989 года ў склад сельсавета з Станіславоўскага сельсавета перададзены 6 населеных пунктаў (Альхоўцы, Галава, Дубавое, Лонск, Пялікі і Пятровічы), цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Валожынкі, сельсавета перайменаваны ў Валожынскі. 21 сакавіка 2008 года скасаваны хутары Жытаполле і Пукі. 10 кастрычніка 2013 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Ёдскага (14 населеных пунктаў: вёскі Амбросенкі, Астраўляне, Бабоўе, Буйкі, Бяседнае, Валожынкі, Глісценкі, Касцюкі, Лазоўка, Паяначы, Сасноўцы, Шурпакі і хутары Кулагі, Курычанкі), Станіславоўскага (6 населеных пунктаў: аграгарадок Пялікі, вёскі Альхоўцы, Галава, Дубавое, Лонск, Пятровічы), Більдзюгскага (5 населеных пунктаў: аграгарадок Наваселле, вёскі Галінова, Зарэчча, Казакі і хутар Непрынікі) і Радзюкоўскага (2 населеныя пункты: вёскі Загорнае і Юзафова) сельсаветаў.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1564 чалавекі, з іх 91,2 % — беларусы, 5,4 % — рускія, 1,2 % — палякі.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 27 населеных пунктаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Шаркаўшчынскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мёрскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе
Калюш

**Калюш** (, сапраўднае імя — Мішэль Жэрар Жазеф Калючы, ; ,  — , Грас) — французскі комік, рэжысёр, акцёр і сцэнарыст. Уладальнік прэміі «Сезар» за найлепшую мужчынскую ролю. Вяршыняй яго акцёрскага майстэрства пераважнай большасцю прадстаўнікоў кінапрэсы лічыцца роля ў драме «Чао, блазан».

Катэгорыя:Акцёры Францыі
Катэгорыя:Сцэнарысты Францыі
Катэгорыя:Комікі Францыі
Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Загінулі ў аўтамабільных катастрофах