open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Паводка

у, выкліканая анамальна працяглымі дажджамі, 2006 год]]
 (рака Савец)]]
**Паво́дка** — фаза воднага рэжыму ракі, адносна кароткачасовае (ад дзясяткаў хвілін да некалькіх сутак) і неперыядычнае падняцце ўзроўню вады ў выніку хуткага раставання снегу, ледавікоў або ў выніку моцных дажджоў. У адрозненне ад разводдзя паводка не звязана з сезонам, можа быць у кожную пару года. Паводкі могуць быць абумоўлены прарывамі плацін і загараджальных дамб.

Вялікія паводкі выклікаюць навадненні, менш значныя таксама могуць прычыняць шкоду. Улік гідралагічных прагнозаў у большасці выпадкаў дазваляе зменшыць шкоду паводкі. Рэжым паводкі на вялікіх рэках мае свае асаблівасці.

## Геаграфія 
Паводкі здараюцца на многіх рэках Заходняй Еўропы, як то Дунай, Сена, Рона, По і іншых, а таксама на рэках Янцзы і Хуанхэ ў Кітаі, Місісіпі і Агая ў ЗША. Вялікія паводкі назіраліся на Дняпры ў 1931 годзе і Волзе ў 1908 і 1926 гадах. У Беларусі найбольшыя па вышыні і працягласці паводкі ў канцы лета і восенню, калі ідуць зацяжныя дажджы; самыя катастрафічныя здарыліся увосень 1974 г. у басейнах рэк Буг і Прыпяць.

На марскіх узбярэжжах і астравах паводкі могуць здарацца ў выніку затаплення прыбярэжнай паласы хваляй, якая ўтвараецца пры землетрасеннях або вывяржэнні вулканаў у акіяне. Падобныя паводкі нярэдкія на берагах Японіі і на іншых астравах Ціхага акіяна, менавіта такі тып паводкі, выкліканы моцным землетрасеннем ля берагоў краіны, назіраўся ў Японіі ў 2011 годзе.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* База даных па найбуйнейшых паводках (на англійскай мове) 
* American Water Resources Association 
* DeltaWorks . Праекты загараджальных дамбаў і бар’ераў у Нідэрландах


Катэгорыя:Надзвычайныя сітуацыі
Катэгорыя:Стыхійныя бедствы
Катэгорыя:Гідралогія
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Ёга

**Ёга** (дэванагары: *योग*) — паняцце індыйскай культуры, у шырокім сэнсе азначае сукупнасць розных духоўных і фізічных практык, якія былі распрацаваны ў розных напрамках індуізма і будызма, галоўнай мэтай якой з’яўляецца кіраванне псіхікай і псіхафізіялогіяй індывідуума дзеля дасягнення найвышэйшага псіхічнага і духоўнага стану. У больш вузкім сэнсе, ёга — гэта адна з шасці артадаксальных школ філасофіі індуізму. Зыходная мэта ёгі — змяненне анталагічнага статуса чалавека ў свеце.

Асноўныя напрамкі ёгі гэта — раджа-ёга, карма-ёга, джнана-ёга, бхакты-ёга і хатха-ёга. У кантэксце філасофіі індуізма, пад ёгай разумеюць сістэму раджа-ёгі, якая была выкладзена ў «Ёга-сутрах» Патанджалі і цесным чынам звязана з прынцыпамі санкх’і. Ёга абмяркоўваецца ў розных пісаннях індуізма, як то «Веды», «Упанішады», «Бхагавад-гіта», «Хатха-ёга-прадыпіка», «Шыва-самхіта» і «Тантры». Канчатковай мэтай ёгі можа быць рознае: ад паляпшэння фізічнага здароўя і да дасягнення мокшы.

Слова «ёга» паходзіць ад санскрыцкага кораня *ёдж* ці *юдж*, якое мае шмат сэнсаў: «саюз», «гармонія» і інш. Упершыню сустракаецца ў «Рыг-ведзе» — найстаражытнейшым з усіх захаўшыхся помнікаў індыйскай літаратуры. За межамі Індыі тэрмін, як правіла, асацыюецца з хатха-ёгай і ейнымі асанамі ці з фізічнымі практыкаваннямі. Таго, хто займаецца ёгай, называюць ёгам ці ёгінам.

## Літаратура 
* 
* Vaman Shivram Apte The Practical Sanskrit Dictionary. — Delhi: Motilal Banarsidass Publishers, 1965. — ISBN 81-208-0567-4 (fourth revised & enlarged edition).
* Patañjali Yoga Sutras of Patañjali . — Studio 34 Yoga Healing Arts, 2001.
* Satischandra Chatterjee An Introduction to Indian Philosophy. — Eighth Reprint Edition. — Calcutta: University of Calcutta, 1984.
* Gavin Flood An Introduction to Hinduism. — Cambridge: Cambridge University Press, 1996. — ISBN 0-521-43878-0
* Swami Gambhirananda Madhusudana Sarasvati Bhagavad_Gita: With the annotation Gūḍhārtha Dīpikā. — Calcutta: Advaita Ashrama Publication Department, 1998. — ISBN 81-7505-194-9
* Swami Harinanda Yoga and The Portal. — Jai Dee Marketing. — ISBN 0-9781429-5-0

## Спасылкі 
* Ёга на «Open Directory Project»


Катэгорыя:Медытацыя
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Поліяміэліт

**По́ліяміэлі́т** (ад  — «шэры» і  — «спінны мозг») — дзіцячы спіннамозгавы паралюш, вострае інфекцыйнае захворванне, абумоўленае паражэннем шэрага рэчыва спіннога мозга поліявірусам і характарызуецца ў асноўным паталогіяй нервовай сістэмы. Інфекцыя перадаецца ад чалавека да чалавека.

У 1950-х гадах вакцыну супраць поліяміэліту распрацавалі Джонас Солк і ўраджэнец Беластоку Альберт Сабін. У 1957 годзе яго проціполіяміэлітная пераральная (прымаецца ўнутр) вакцына паспяхова прайшла выпрабаванні ў Чылі, Нідэрландах, Японіі, Мексіцы, СССР і Швецыі. Праз тры гады сродак атрымаў дазвол на распаўсюд у ЗША.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Інфекцыйныя захворванні
Катэгорыя:Інфекцыйныя захворванні ЦНС
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Аповесць пра Гэндзі

**«Аповесць пра Гэндзі»** (, Гэндзі манагатары) — раман, адзін з найбуйнейшых твораў японскай класічнай літаратуры, напісаны ў эпоху Хэян (пачатак 11 стагоддзя). Аўтарам твора лічыцца Мурасакі Сікібу, дама пры двары імператрыцы Сёсі. «Аповесць пра Гэндзі» лічыцца першым у свеце раманам (варыянты: сучасным раманам, псіхалагічным раманам, альбо першым раманам, прызнаным класічным). Аснову рамана складае біяграфія прынца Гэндзі, пабочнага сына імператара. Сюжэт закальцаваны, што адпавядае канцэпцыі кармы, характэрнай для літаратуры эпохі Хэян, якая знаходзілася пад моцным уплывам будызму.

## Структура твора 
[thumb|right|250px|Ілюстрацыя да Гэндзі-манагатары, прыпісваецца [Тоса Міцуокі (1617—1691)]]
У рамане апісваецца жыццё Хікару Гэндзі, сына японскага імператара, у рамане названага імператар Кірыцуба, і яго малодшай фрэйліны, дамы з Паўлоўніевага павільёна. Па палітычных прычынах імператар пазбаўляе Гэндзі магчымасці атрымаць у спадчыну ўладу, паніжае яго да простага чалавека і дае прозвішча Мінамота, і прынцу даводзіцца дабівацца тытула пры двары. Раман апісвае рамантычныя прыгоды Гэндзі пры двары і адлюстроўвае арыстакратычную супольнасць таго часу.

Усяго твор складаецца з 54 главы, з іх адна не дайшла на нашага часу. Раман падзяляецца на тры часткі:

* Першыя 33 главы апавядаюць аб жыцці Гэндзі з дзяцінства да сталасці. Гэндзі пазнае каханне, але адпраўляецца ў выгнанне.
* Главы 34-41: прынц вяртаецца, дасягае магутнасці пры двары, але памірае яго каханая жонка
* Главы 42-44 вельмі кароткія і апісваюць падзеі пасля смерці Гэндзі.
* Главы 45-54 апавядаць пра спадчыннікаў прынца: Ніёй, Каору і Укіфунэ.

### Спіс главаў 
Глава «Хаванне ў аблоках» пустая і не ўваходзіць у нумарацыю. Існуе два варыянты, чаму так:

* Скрутак не дайшоў да нашага часу.
* Мурасакі Сікібу спецыяльна пакінула толькі назву, бо ёй было занадта сумна апавядаць пра смерць героя.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:Перыяд Хэян
Катэгорыя:Сачыненні японскіх аўтараў
Катэгорыя:Выдуманыя распуснікі
Катэгорыя:Манагатары
Катэгорыя:Будызм у масавай культуры
Катэгорыя:Раманы
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Літаратура Японіі
Аляксандр Мак-Куін

**Лі Аляксандэр Мак-Куін** (; , Лондан, Вялікабрытанія — , Лондан) — англійскі дызайнер адзення. Вядомы эпатажнымі паказамі. Камандор ордэна Брытанскай імперыі, чатыры разы прызнаваўся найлепшым брытанскім мадэльерам года.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і таксіста. Аляксандр пачаў кар’еру ў фэшн-індустрыі ў 16 гадоў, працуючы ў майстэрнях Сэвіл Роў. Спецыялізаваўся на мужчынскіх касцюмах для эліты. Пасля заканчэння калежда мастацтваў Св. Марціна працаваў з японскім дызайнерамі Кодзі Тацуна, потым з італьянскім мадэльерам Рамэа Джыльі ў Мілане. У 2001 годзе запусціў сваю лінію моднага адзення.

11 лютага 2010 года быў знойдзены ў сваёй кватэры павешаны, пакінуўшы перадсмяротную запіску, змест якой не раскрываецца. Самагубства здарылася ў выніку дэпрэсіі пасля смерці маці Аляксандра, якая памерла 2 лютага.

### Кар’ера 
Сваю першую калекцыю моднага адзення Аляксандр прадставіў у 23 гады. Пасля яго наступных 8 калекцый, у 27 гадоў, яго запрасілі ў Модны дом «Givenchy» на пасаду намесніка галоўнага дызайнера. Пасля ён пакінуў «Givenchy» і далучыўся да «Gucci Group», каб распрацоўваць сваю асабістую марку — «Alexander McQueen».

Брэнд «Alexander McQueen», які належыць «Gucci Group» с 2004 года 30% сваіх продажаў здзяйсняе ў сферы аксэсуараў і, у прыватнасці, дамскіх сумак.

### Музы 
* Журналістка Ізабела Блоў
* Актрыса Сара Джэсіка Паркер
* Спявачка Ледзі Гага

## Цытаты 
* Я буду шчаслівы толькі тады, калі перастану займацца модай, а перастану я гэтым займацца толькі тады, калі буду шчаслівы.
* Калі я пачаў ладзіць свае шоў, я імкнуўся паказаць журналістам тое, што яны як раз зусім не хацелі бачыць: голад, кроў, галечу. Глядзіш на ўсю гэтую *«фэшн-тусоўку»* у іх дарагіх прыкідах і цёмных акулярах і разумееш, што яны ніякага паняцця не маюць аб тым, што адбываецца ў свеце. Іх інтарэсы абмяжоўваюцца рамкамі моды. Я трачу грошы на свае шоу для таго, каб паказаць гэтым людзям іншую бок жыцця. Няхай яны адчуваюць нянавісць і агіду — мяне гэта цалкам задавальняе. Буду ведаць, што хоць нейкія пачуцці ў іх абудзіў.

Катэгорыя:Постаці Вялікабрытаніі
Голуб

* птушка атраду Голубападобныя
* Голуб міру
* Сузор'е Голуб

## Прозвішча 
* Алена Яўгенаўна Голуб (нар. 1951) — украінская мастачка.
* Давыд Майсеевіч Голуб — беларускі вучоны ў галіне анатоміі.
* Іван Антонавіч Голуб (нар. 1950) — беларускі вучоны ў галіне раслінаводства
* Леў Уладзіміравіч Голуб — беларускі кінарэжысëр, сцэнарыст.
* Міхаіл Уладзіміравіч Голуб (1936—2016) — беларускі спецыяліст у галіне трэння і зносу ў машынах, матэрыялазнаўства.
* Наталля Рыгораўна Голуб (нар. 1987) — беларускі палітык.
* Палікарп Фаміч Голуб — удзельнік партызанскага руху ў гады Вялікай Айчыннай вайны.
* Уладзіслаў Іосіфавіч Голуб — беларускі драматург, празаік, рэжысёр, акцёр, мастак.
* Файбыш Майсеевіч Голуб (1903—1974) — доктар медыцынскіх навук, прафесар.
* Юрка Голуб (1947—2020) — беларускі празаік, паэт, журналіст.
* Юрый Аляксандравіч Голуб (нар. 1996) — беларускі паралімпіец, біятланіст.

## Грыбы 
* народная назва віду грыбоў
Шыва

**Шыва** ( — прыхільны, міласцівы, дабрадзейны) — у індуізме ўвасабленне разбуральнай сілы сусвету і трансфармацыі (стваральнае разбурэнне); адным з божстваў вярхоўнай трыяды (трымурці), у шэрагу з творцам Брахмам і падтрымалікам Вішну. Згодна з Шыва-пуране, ён стваральнік і Вішну, і Брахмы. Увасабляе адначасова разбуральны і стваральны пачаткі. Адна са найстаражытнейшых існасцяў чалавецтва; захаваліся згадкі пра яго ў даарыйскай (дравідыйскай) міфалогіі. Традыцыя пакланення Шыве называецца шайвізм. Вядомы пад імёнамі Рудра, Шанкара, Шамбху, Махадзеў. Таксама з’яўляецца заснавальнікам Ёгі.

## Гісторыя 
### Даарыйскі перыяд (1500 да н.э. і раней) 
, Мірча Эліядэ і шмат іншых навукоўцаў лічаць што старажытныя артэфакты з Мохенджо-Даро, Харапа і іншых археалагічных пляцовак паўночна-заходняй Індыі і Пакістана сведчаннямі ранняй формы культу Шывы і Шакці. Гэтыя артэфакты ўключаюць лінгамы і «Пячаць Пашупаці», апісаную ў мностве даследаванняў. Дандэкар мяркуе, што шываізм з’яўляецца найстаражытнейшай з цяпер існуючых рэлігій цывілізаванага свету

Гіпотэза пра «протаіндыйскі» паходжанне шываізму не была агульнага прызнана навукоўцамі.

Аднак вызначана, што Шыва мае яшчэ больш старажытныя даведычныя карані.

### Пуранскі перыяд 
Падчас уладарства Гуптаў развілася пуранічная рэлігія і шываізм хутка распаўсюдзіўся па ўсім індыйскім субкантыненце.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Вярхоўныя багі
Катэгорыя:Індуізм
Катэгорыя:Аскетызм
Катэгорыя:Багі індуізму
Мікалай Крыштаф Халецкі

**Мікалай Халецкі** (каля 1589 — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Вялікі мечнік літоўскі (1615—1650), ваявода новагародскі (1650—1653); староста алькеніцкі, ляйпунскі і аліцкі.

## Біяграфія 
.]]

З шляхецкага роду Халецкіх, сын Дзмітрыя, падскарбія вялікага літоўскага, і Рэгіны з Дыбоўскіх.

Пачаўшы сваё навучанне ў Віленскай акадэміі, працягнуў яго дванаццацігадовым падарожжам па-за мяжой. Вучыўся ў Лёвене (Галандыя) і парыжскай Сарбоне, дзе атрымаў «вянок мудрасці» («Laurea Corona Sapientiae») і званне «Vertex Liberalium Artium» за дасягненне дасканаласці ў вольных навуках. Там жа, у сталіцы Францыі, апублікаваў у 1606 годзе свой першы твор — панегірык у гонар Яна Замойскага.

Каралеўскі дваранін. 18 разоў абіраўся паслом на соймы.

Падчас польска-шведскай вайны 1617—1618 гг. выставіў уласную харугву. Пры штурме Парнава прабіўся да яго муроў і першым узарваў петарду. Браў удзел у вайна з Маскоўскай дзяржавай 1609—1618 гадоў. У Алькеніках трымаў кузню і пушкарню, якія забяспечвалі зброяй войска Вялікага Княства Літоўскага.

## Асноўныя творы 
Аўтар шэрагу твораў, у тым ліку:
* Alegorie (1618);
* Binarius Chalecianus sive duo manipuli liliorum (1642).

## Літаратура 
* Oskar Halecki, Mikołaj Krzysztof Chalecki, w: Polski Słownik Biograficzny, Kraków 1937, t. III, s. 251—252.
* 

## Спасылкі 
Мікалай Крыштаф
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы новагародскія
Катэгорыя:Мечнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты алькеніцкія
Катэгорыя:Старосты ляйпунскія
Катэгорыя:Старосты аліцкія
Дзмітрый Халецкі

**Дзмітрый Есіфавіч Халецкі** (*Дзмітрый Іосіфавіч*; каля 1550 — да 20 студзеня 1598)  — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Халецкіх герба «Халецкі». Сын Есіфа Міхайлавіча. Мечнік вялікі літоўскі ў 1579—1588 гадах, падскарбі дворны ў 1588—1590 гадах, падскарбі земскі і пісар літоўскі з 1590 года. Вызначыўся добрым кіраваннем скарбам Вялікага Княства Літоўскага. Маршалак сойма 1589 года. Быў каралеўскім камісарам пры падпісанні Берасцейскай уніі 1596 года.

## Сям’я 
У шлюбе з Рэгінай з Дыбоўскіх. Дзеці:
* Мікалай Крыштаф (каля 1589—1653), ваявода новагародскі;
* Аляксандр (? — 1651);
* сын;
* сын;
* дачка (1592).

## Літаратура 
* 

Дзмітрый
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Падскарбіі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Мечнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Падскарбіі надворныя літоўскія
Катэгорыя:Пісары вялікія літоўскія
Катэгорыя:Маршалкі Сойма Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Старосты берасцейскія
Катэгорыя:Старосты магілёўскія
Шызы голуб

**Шызы голуб** (*Columba livia*) — шырока распаўсюджаная птушка сямейства галубіных, радзімай якой лічацца Еўропа, Паўднёва-Заходняя Азія і Паўночная Афрыка.

## Апісанне 
Даўжыня цела 33—37 см, маса 240—360 г. Апярэнне шызае, на шыі з металічна-зялёным і фіялетавым адценнем, на паясніцы белая паласа. На крылах 2 папярочныя чорныя палосы, на канцы хваста адна шырокая.

## Пашырэнне 
Аселы. У прыродзе насяляе абрывістыя, патрэсканыя скалы, часта прыморскія (ахвотней з паўд. экспазіцыяй), гліністыя яры ў стэпах або каля рэк, а таксама руіны высокіх пабудоў сярод адкрытых тэрыторый. Пранікае ў населеныя пункты, ахвотна засяляе цэнтры гарадоў, дзе звычайна пасяляецца гарадскі галуб, якія таксама могуць быць здзічэлымі свойскімі галубамі (*C. l. forma domestica*).

Арэал: Фарэрскія астравы, Шатландыя і навакольныя астравы, Ірландыя, Паўднёвая Еўропа, лакальна ў Пірэнеях і Альпах, Малая Азія, Аравійскі п-аў і Блізкі Усход, Заходняя, Цэнтральная і Паўднёвая, месцамi Усходняя Азія, Індыя, Шры Ланка, Паўночная Афрыка, на поўдзень да Джыбуці праз возера Чад да Манровіі. На Беларусі шырока распаўсюджаны ў населеных пунктах шматлікі аселы від.

## Асаблівасці біялогіі 
Гняздуецца ў трэшчынах скал, норах па абрывах, пад стрэхамі, у нішах пабудоў, на балконах, карнізах. Нясе 2 яйкі. Расліннаедны, корміцца насеннем дзікіх і культурных раслін, рэшткамі ежы чалавека.

## Прыручэнне 
Яшчэ ў глыбокай старажытнасці гэтыя птушкі былі прыручаныя чалавекам, у выніку былі выведзеныя так званыя хатнія галубы (*Columba livia var. Domestica*). У часы Вялікіх адкрыццяў чалавек перавозіў з сабой усю сваю маёмасць, у тым ліку і галубоў. Пасля здзічэлыя галубы (*Columba livia var. Urbana*) шырока распаўсюдзіліся ў свеце і сталі сінантропамі, звыклымі насельнікамі вялікіх гарадоў і сельскагаспадарчых ферм. Ад іх паходзяць шматлікія пароды дэкаратыўных і паштовых галубоў.

## Зноскі 
## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

Катэгорыя:Галубы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1789 годзе
Катэгорыя:Сінантропныя віды
Зэльвенскае вадасховішча

**Зэльвенскае вадасховішча** — найбуйнейшы вадаём Гродзенскай вобласці. Размешчаны ў цэнтральнай частцы Зэльвенскага раёна, паміж вёскамі Бярэжкі, Каралін. Створаны на рацэ Зэльвянка ў 1983 г. у мэтах арашэння зямель, воднага добраўпарадкавання прылеглых вёсак, рыбагадоўлі.

Плошча вадасховішча складае каля 12 км² (18-е месца па плошчы ў Беларусі). Найбольшая глыбіня — 7,5 м, сярэдняя — 2,6 м. Даўжыня — 9 км. Найбольшая шырыня — 2 км. Аб’ём вады ацэньваецца ў 28 млн м³. Сярэднегадавы сцёк вады — 207 млн м³.

Правы бераг больш высокі, амаль цалкам пад лесам; левы нізкі, заняты сенажацямі і пашай, у час веснавога разводдзя заліваецца вадой.

З поўначы да вадасховішча падыходзіць гарадскі пасёлак Зэльва. Каля пасёлка ўздоўж берага цягнецца лесапарк плошчай 47 га.

У паўднёвай частцы праз вадасховішча пабудаваны мост, які злучае вёскі Каралін і Расцевічы. У правы бок ад вадасховішча знаходзіцца рэспубліканскі біялагічны заказнік "Мядухова". На захадзе ў вадасховішча ўпадае рака Вольшына.

Дно пясчана-сугліністае, ілістае.

Вада з вадасховішча адносіцца да гідракарбанатнага тыпу кальцыевай групы з сярэдняй ступенню мінералізацыі (да 250 мг/л). Да глыбіні 1,5 м вадаём зарастае мулкай воднай расліннасцю.

У вадаёме водзіцца шчупак, акунь, верхаводка, лешч, сярэбраны карась, джгір, краснапёрка.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Пра Зэльвенскае вадасховішча на сайце Зэльвенскае райвыканкама  
* Фотаздымкі Зэльвенскага вадасховішча летам

Катэгорыя:Вадасховішчы Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Вадасховішчы Зэльвенскага раёна
Катэгорыя:Зэльва
Атлантычныя Пірэнеі

**Пірэнеі Атлантычныя** (, былыя *Basses-Pyrenees* — Ніжнія Пірэнеі, , ) — дэпартамент на паўднёвым захадзе Францыі, адзін з дэпартаментаў рэгіёна Аквітанія. Парадкавы нумар — 64. Адміністрацыйны цэнтр — По, найбуйнейшыя гарады — Баёна, Біярыц, Англет. Насельніцтва — 600 тыс. чалавек (37-е месца сярод дэпартаментаў, даныя 1999 года).

Плошча тэрыторыі 7645 км². Дэпартамент, размешчаны ў межах горнай сістэмы Пірэнеяў, мае на захадзе выйсце да Атлантычнага акіяна.

Дэпартамент уключае 3 акругі, 52 кантоны і 547 камун. На мяжы з Іспаніяй размешчаны самы паўднёвы горад Францыі — Андай.

Ніжнія Пірэнеі — адзін з першых 83 дэпартаментаў, створаных у сакавіку 1790 года. Знаходзіцца на тэрыторыі былых правінцый Гіень, Гасконь і Беарн, уключае Лапурдзі і іншыя паўночныя вобласці гістарычнай Краіны Баскаў. У кастрычніку 1969 года Ніжнія Пірэнеі былі пераназваны ў Пірэнеі Атлантычныя.

## Вядомыя асобы 
* П’ер Бурдзьё

## Спасылкі 
* Сайт прэфектуры 
* Сайт дэпартамента
Ініо Асано

**Ініо Асано** () — мангака.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Намэгата прэфектуры Ібаракі. Скончыў універсітэт Тамагава. У 2001 годзе атрымаў першы прыз у конкурсе GX для пачатковых мангак. У той жа год ён выпусціў сваю дэбютную працу *Uchu kara konniti wa*.
У 2010 годзе па яго манзе *Solanin* быў зняты мастацкі фільм.

## Спіс работ 
* What a Wonderful World! (2002—2004)
* Nijigahara Holograph (2003—2005)
* Hikari no Machi (2004—2005)
* Solanin (2005—2006)
* Sekai no Owari to Yoake Mae (2006—2008)
* Oyasumi Punpun (2007-?)
* Umibe no Onna no Ko (2009-?)

## Крыху аб стылі аўтара 
Стыль работ Асано ўнікальны. Лёгка пазнавальны прапрацаваны візуальны стыль і складаныя сюжэтныя лініі. За сваю кароткую кар'еру мангакі Ініо Асано пераспрабаваў шмат жанраў ад кароткіх сцэнак, драм для дарослых да трансцэндэнтальнага хорара.

## Спасылкі 
* ASANO Inio (англ.) в каталозе персаналяў сайта Baka-Updates.
* Асано, Ініо (рус.) на сайце World Art. 

Катэгорыя:Мангакі
Катэгорыя:Постаці Японіі
Вест-Індыя

**Вест-Індыя** ( - *Заходняя Індыя*) — традыцыйная назва астравоў Карыбскага мора, у адрозненне ад Ост-Індыі ("Усходняй Індыі") - краін Паўднёвай і Паўднёва-Усходняй Азіі. 

Вест-Індыя размешчана паміж Паўднёвай і Паўночнай Амерыкай, паміж 10 ° і 26 ° паўночнай шыраты і 59 ° -85 ° заходняй даўгаты, ад вусця Арынока да паўвостраваў Фларыда і Юкатан. 

Складаецца з некалькіх груп вялікіх і малых астравоў, менавіта: з Вялікіх і Малых Антыльскіх астравоў і Багамскіх. Паверхню ўсіх астравоў роўная 244.890 км ² (Вялікія Антыльскія - 216 260, Малыя Антыльскія - 14095 і Багамскія - 14535).

Катэгорыя:Рэгіёны свету
Заходнія Карпаты

thumb|У Высокіх Татрах
**Заходнія Карпаты** — найбольш высокая і шырокая частка горнай сістэмы Карпат на тэрыторыі Чэхіі, Славакіі, Польшчы і Венгрыі.

Даўжыня каля 400 км, шырыня больш за 200 км. Хрыбты і ізаляваныя масівы накіраваны з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. На поўначы вылучаюць сярэдневышынныя хрыбты Заходніх Бяскідаў, у цэнтральнай частцы — высока- і сярэднягорныя масівы Татры (найбольшая вышыня 2655 м, гара Герлахаўскі-Шціт), Нізкія Татры, Вялікая Фатра, на поўдні — сярэдневышынныя масівы з плоскімі вяршынямі Славацкіх Рудных гор, Шцяўніцкіх гор, Бюк, Матра і інш. Складзены пераважна з крышталічных парод і вапнякоў, на поўдні таксама і вулканічных парод. Мяшаныя і хваёвыя лясы, горныя лугі.

Тут размяшчаецца Татранскі нацыянальны парк, запаведнікі, курорты, развіваецца турызм, зімовыя віды спорту.

## Гл. таксама 
* Ніжнемараўская нізіна

Катэгорыя:Карпаты
Рана

**Ра́на** (лац. vulnus, eris n.) — механічнае пашкоджанне тканак і органаў цела з парушэннем цэласці іх покрыва. Невялікія паверхневыя раны з частковым пашкоджаннем скуры ці слізістай абалонкі называюцца **ранкамі**. Зажывае рана з утварэннем рубца. Прыкметы раны: боль, мясцовае запаленне, крывацёк, кровазліццё і інш. Лячэнне: хірургічная апрацоўка, антыбіётыкі і інш.. 

## Класіфікацыя ран 
Паводле ўмоў узнікнення адрозніваюць раны , выпадковыя, баявыя; паводле механізма ранення і характару пашкоджання — рэзаныя, колатыя, рубленыя, ад укусаў, ірваныя, ударныя, размажджэраныя, скальпаваныя (пры адслойцы або адрыве значных участкаў скуры), агнястрэльныя і інш..

Адрозніваюць таксама датычныя, сляпыя (прадмет засеў у тканках) і навылётныя (прадмет, які выклікаў траўму, прайшоў навылёт), пранікальныя (пры раненнях жывата, чэрапа, суставаў) і , з пашкоджаннем унутраных органаў або без; адзінкавыя, множныя, спалучаныя, камбінаваныя.

Паводле асаблівасцей мікробнай флоры раны бываюць стэрыльныя і інфіцыраваныя. Пасля ранення адбываецца першаснае ачышчэнне раны ў выніку траўматычнага ацёку, сціскання раны і выціскання наверх амярцвелых і прамочаных крывёй тканак; другаснае ачышчэнне — у выніку развіцця запалення і дзейнасці мікраарганізмаў.

## Гл. таксама 
* Язва

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
*
Катэгорыя:Траўматалогія
Катэгорыя:Ваенная медыцына
Катэгорыя:Медыцынская тэрміналогія
Па-дэ-Кале (дэпартамент)

**Па-дэ-Кале** () — дэпартамент на паўночным усходзе Францыі, адзін з дэпартаментаў рэгіёна Нор-Па-дэ-Кале. Парадкавы нумар — 8. Адміністрацыйны цэнтр — Арас. Насельніцтва — 1,442 млн чалавек (5-е месца сярод дэпартаментаў, даныя 1999 г.).

Плошча тэрыторыі 6671 км². На захадзе дэпартамент абмываецца водамі праліва Па-дэ-Кале. Праз дэпартамент працякаюць рэкі: Рака Ацье, Рака Канш, Рака Тэмуаз, Рака Ліян, Рака Сансе і іншыя, а таксама праходзіць Паўночны канал.

Дэпартамент уключае 7 акруг, 77 кантонаў і 894 камуны.

Па-дэ-Кале — адзін з першых 83 дэпартаментаў, створаных у сакавіку 1790 г. Знаходзіцца на тэрыторыі былой правінцыі Булане, Панцье і Артуа.

## Спасылкі 
* Prefecture website (in French)
* Conseil General website  (in French)
Стыхійнае бедства

Сент-Хеленс]]
**Стыхійнае бедства** — прыродная з'ява, якая носіць надзвычайны характар і прыводзіць да парушэння нармальнай дзейнасці насельніцтва, гібелі людзей, разбурэння і знішчэння матэрыяльных каштоўнасцей. Стыхійныя бедствы могуць узнікаць як незалежна адзін ад аднаго, гэтак і звязана: адно з іх можа пацягнуць за сабой іншае. Некаторыя з іх часцяком узнікаюць у выніку дзейнасці чалавека, як лясныя і тарфяныя пажары, вытворчыя выбухі ў горнай мясцовасці, пры будаўніцтве плацін, распрацоўцы кар'ераў, што часцяком прыводзіць да апоўзняў, снежных лавін, абвалаў ледавікоў і гэтак далей.

Незалежна ад крыніцы ўзнікнення, стыхійныя бедствы характарызуюцца значнымі маштабамі і рознай працягласцю — ад некалькіх секунд і хвілін, як землетрасенні, снежныя лавіны, лімналагічыя катастрофы, да некалькіх гадзін (селі), дзён (апоўзні) і месяцаў (паводкі).

## Ліквідацыя наступстваў 
Пытаннямі, звязанымі з памяншэннем страт і ліквідацыяй наступстваў стыхійнага бедства, займаецца комплекс дзяржаўных службаў, аб'яднаных пад назвай грамадзянская абарона. У цэлым задача грамадзянскай абароны з'яўляецца больш шырокай, уключаючы абарону насельніцтва ад катастроф тэхнагеннага паходжання, эпідэмій і іншых здарэнняў. Сярод мерапрыемстваў, накіраваных на змяншэнне шкоды ад стыхійнага бедства, важную ролю займаюць падрыхтоўка і навучанне насельніцтва, арганізацыя працы выратавальных службаў, стварэнне адпаведнай інфраструктуры, эвакуацыя насельніцтва з раёнаў стыхійнага бедства. У выпадку стыхійнага бедства значных маштабаў дзяржава можа абвясціць у пэўных рэгіёнах надзвычайнае становішча.

## Спасылкі 
* World Bank's Hazard Risk Management. World Bank. 
* Disaster News Network  

Катэгорыя:Стыхійныя бедствы
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Грамадзянская абарона
Катэгорыя:Надзвычайныя сітуацыі
Смочка

* Сасок — вонкавая частка малочнай залозы
* народная назва віду
Сон у чырвоным цераме

thumb|350px|Багаты дом Жунга сям’і Цзя напачатку дзеяння рамана
thumb|350px|Рукапіс рамана
**Сон у чырвоным цераме** () — найбольш папулярны з чатырох класічных раманаў на кітайскай мове. Першыя 80 главаў былі напісанныя Цаа Сюэцынем і выйшлі ў свет пад назвай «Запіскі на каменнях» неўзабаве да яго смерці ў 1763 годзе. Аднак, амаль праз трыццаць гадоў, у 1791 годзе, Гао Э апублікаваў яшчэ сорак главаў, скончыўшы тым самым сюжэтную лінію рамана. Даследчыкі рамана спрачаюцца, наколькі заключная частка адпавядае аўтарскай задумцы Цао.

«Сон у чырвоным цераме» — гэта многапланавае апавяданне аб заняпадзе дзвюх галін сям’і Цзя, на фоне якой — акрамя трох пакаленняў — з’яўляецца незлічонае мноства іх сваякоў. Паводле класічных кітайскіх раманаў, кампазіцыя кнігі адметная рыхласцю. У рамане вольна змяшаныя элементы аўтабіяграфічнага апісання і выдумкі, падзеі штодзённага жыцця чаргуюцца са звышнатуральнымі здарэннямі.

## Пераклады 
У адрозненне ад большасці кітайскіх твораў таго часу, «Сон у чырвоным цераме» напісаны не на класічнай кітайскай мове (вэньянь), а на байхуа, на пекінскім дыялекце, які пазней быў пакладзены ў аснову сучаснай кітайскай літаратурнай мовы (путунхуа), аднак з значным уплывам вэньяню.

На Усходзе першы пераклад быў зроблены ў 20 стагоддзі, калі класічная кітайская адукацыя была зменена на сучасную еўрапейскую і ўжо не кожны мог чытаць па-кітайску. У 1920 годзе выйшаў японскі пераклад «Сна ў чырвоным цераме», які быў зроблены Юкідай Роханам і Хіраокай Рудзё, пераклад суправаджаўся тэкстам на арыгінальнай мове.

Упершыню на еўрапейскую мову быў зроблены пераклад у 19 стагоддзі. У Англіі ў 1868 годзе першыя восем главаў выйшлі ў перакладзе Боўра, а ў 1885 годзе Герберта Джайлза, у 1919 годзе выбітнейшага перакладчыка кітайскай літаратуры — Артура Уэйлі. Нямецкі пераклад Франца Куна выйшаў ў 1932 годзе, французскі ў выбранных фрагментах — у 1933.

## Спасылкі 
* Раман у перакладзе Панасюка  
* Прадмова Меньшыкава 

Катэгорыя:Раманы на кітайскай мове
Катэгорыя:Раманы 1763 года
Катэгорыя:Раманы 1791 года
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Злаякасная пухліна

**Злаякасная пухліна** — гэта пухліна, уласцівасці якой часцей за ўсё (у адрозненне ад уласцівасцяў дабраякаснай пухліны) робяць яе вельмі небяспечнай для жыцця арганізма, што і дало падставу называць яе «злаякаснай». Злаякасная пухліна складаецца са злаякасных клетак. Часам любую злаякасную пухліну няправільна называюць ракам (які з’яўляецца толькі прыватным выпадкам злаякаснай пухліны).

**Злаякаснае новаўтварэнне** — захворванне, якое характарызуецца з’яўленнем клетак, што бескантрольна падзяляюцца, здольныя да інвазіі ў прылеглыя тканкі і метастазіравання ў аддаленыя органы. Хвароба звязана з парушэннем праліферацыі і дыферэнцыяванні клетак з прычыны генетычных парушэнняў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Анкалогія
Катэгорыя:Захворванні
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Трапічны цыклон

**Трапі́чны цыкло́н**, **трапічны ўраган** — цыклон, які ўтварыўся ў трапічных шыротах — магутны атмасферны віхор з паніжаным атмасферным ціскам у цэнтры. У адрозненне ад пазатрапічных цыклонаў, часта спалучаны з штармавымі хуткасцямі ветру. У свеце штогод назіраецца каля 80 трапічных цыклонаў. Для фармавання трапічнага цыклону трэба высокая тэмпература вады, сіла трапічных цыклонаў нашмат большая за сілу пазатрапічных.

На Далёкім Усходзе і ў Паўднёва-Усходняй Азіі трапічныя цыклоны называюцца тайфунамі, а ў Паўночнай і Паўднёвай Амерыцы — ураганамі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Трапічныя цыклоны
Пюі-дэ-Дом

**Пюі-дэ-Дом** (, ) — дэпартамент на поўдні цэнтральнай часткі Францыі, адзін з дэпартаментаў рэгіёна Авернь. Парадкавы нумар — 63. Адміністрацыйны цэнтр — Клермон-Феран. Насельніцтва — 604,3 тыс. чалавек (36-е месца сярод дэпартаментаў, даныя 1999 г.).

Плошча тэрыторыі 7970 км², галоўным чынам гэта гарыстая мясцовасць. Праз дэпартамент працякаюць рака Алье і Дардонь.

Дэпартамент уключае 5 акруг, 51 кантон і 470 камун. Назва дэпартамента паходзіць ад вулкана Пюі-дэ-Дом.

Пюі-дэ-Дом — адзін з першых 83 дэпартаментаў, створаных у сакавіку 1790 г. Знаходзіцца на тэрыторыі былой правінцыі Авернь. Першапачаткова дэпартамент зваўся Мон-д’Ор (літаральна — Залатая гара).

## Вядомыя асобы 
* Одры Тоту

## Спасылкі 
* Prefecture website  (in French)
* Conseil General website  (in French)
Ленінец

**Ле́нінец** (, ; да 1937 года **Ясені**) — пасёлак у Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Малажынскага сельсавета.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 3 км на поўдзень ад Брагіна, 32 км ад чыгуначнай станцыі Хойнікі (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі Калінкавічы — Гомель), 122 км ад Гомеля.

### Гідраграфія 
На ўсходзе сетка меліярацыйных каналаў.

## Транспартная сетка 
Побач аўтадарога Камарын — Хойнікі.

Планіроўка складаецца з кароткай мерыдыянальнай вуліцы, забудаванай драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1932 годзе арганізаваны калгас. Паводле перапісу 1959 года ў складзе калгаса «Запаветы Леніна» (цэнтр — вёска Ясені).

Ленінец уваходзіў у склад Спярыжскага сельсавета, які ў 2005 годзе быў перайменаваны ў Дублінскі. 26 верасня 2006 года Дублінскі сельсавет быў скасаваны, і Ленінец увайшоў у склад Чамярыскага сельсавета, а ў 2009 годзе быў перададзены ў склад Малажынскага сельсавета.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — 13 гаспадарак, 29 жыхароў.

### Дынаміка 
* 1959 год — 91 жыхар (паводле перапісу).
* 2004 год — 13 гаспадарак, 29 жыхароў.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

## Спасылкі 
Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі
Размнажэнне

[thumb|250px|[Спароўванне вінаградных слімакоў]]
**Размнажэнне** — біялагічны працэс, з дапамогай якога ўтвараюцца новыя індывідуальныя арганізмы. Размнажэнне — фундаментальная асаблівасць усіх жывых форм. Кожны індывідуальны арганізм існуе ў выніку размнажэння.

Розныя спосабы размнажэння падраздзяляюцца на тры асноўныя тыпы:
* бясполае размнажэнне
* вегетатыўнае размнажэнне
* палавое размнажэнне

Пры бясполым размнажэнні арганізм утвараецца з дапамогай аднаго арганізму, без удзелу арганізмаў таго самага віду. Падзел бактэрыяльнай клеткі — прыклад бясполага размнажэння.

Палавое размнажэнне патрабуе ўдзелу двух індывідумаў. Прыклад — размнажэнне чалавека.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Інфаркт міякарда

**Інфаркт міякарда** (*Infarctus cordis*) — адна з клінічных формаў ішэмічнай хваробы сэрца, якая працякае з развіццём ішэмічнага некроза ўчастка міякарда, абумоўленага абсалютнай ці адноснай няздатнасцю яго кровазабеспячэння.

Класічнае апісанне стану пры гэтай сардэчна-сасудзістай катастрофе ўключае ціск за грудзінай, які перарастае ў моцны боль, і пачуццё страху. Інфаркт міякарда здараецца, калі кроваток да сардэчнай мышцы рэзка скарачаецца ў выніку закупоркі каранарнай артэрыі тромбам. Але ў некаторых выпадках людзі не адчуваюць болю, нягледзячы на тое, што адбываецца ў іх арганізме, таму не звяртаюцца па дапамогу.

Катэгорыя:Інфаркт
Катэгорыя:Кардыялогія
Катэгорыя:Захворванні сэрца
Катэгорыя:Ургентныя станы
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Марытон

**Марыто́н** (, ) — вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Буркоўскага сельсавета.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 13 км на захад ад Брагіна, 22 км ад чыгуначнай станцыі Хойнікі (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі Калінкавічы — Гомель), 122 км ад Гомеля.

## Транспартная сетка 
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Брагін — Хойнікі.

Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі, да цэнтра якой з усходу пад прамым кутом далучаецца кароткая просталінейная вуліца. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Выяўлены археолагамі курганны магільнік (2 насыпы ў 100 м ад прасёлкавай дарогі) сведчыць пра засяленне тутэйшых месцаў з даўніх часоў. Па пісьмовых крыніцах вядомая з пачатку XIX стагоддзя Па інвентары 1844 года цэнтр фальварка, які ўваходзіў у маёнтак Хвойнікі (прыналежаў В. К. Прозару). Паводле перапісу 1897 года ў Мікуліцкай воласці.

У 1932 годзе арганізаваны калгас. У 1959 годзе ў складзе калгасу «Чырвоная ніва» (цэнтр — вёска Буркі). Да 14 студзеня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Мікуліцкага сельсавета.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — 16 гаспадарак, 27 жыхароў.

### Дынаміка 
* 1897 год — 29 двароў, 167 жыхароў (паводле перапісу).
* 1908 год — 34 двары, 298 жыхароў.
* 1959 год — 162 жыхара (паводле перапісу).
* 2004 год — 16 гаспадарак, 27 жыхароў.

## Вядомыя выхадцы 
* І. Ф. Зелянкоўскі — Герой Сацыялістычнай Працы, дэпутат Вярхоўнай Рады СССР 9-га склікання.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

## Спасылкі 
Катэгорыя:Буркоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна
Лю Фанпін

**Лю Фанпін** (; нарадзіўся не пазней за 758 год): кітайскі паэт часоў Танскай дынастыі з горада Лоян правінцыі Хэнань, Сюнну па паходжанні. Вядомыя яго вершы «Месячная ноч» (), «Веснавы сум» (), «Новая вясна» (), «У лодцы асенняй ноччу» ().

## Біяграфія 
У эпоху Цяньбао () не вытрымаў экзамен цзіньшы () і не здолеў папасці ў войска, таму пасяліўся пустэльнікам ля рэк Жухэ () і Ін (), ніколі не стаўшы чыноўнікам. Быў калегам Хуан Фужэня (), Юань Дэсю (), Лі Ці (), Ян У (). Большай часткай пісаў пейзажную лірыку. Часта пісаў у форме чатырохрадкоўяў. Ён не выказваў новых ідэй, але мастацкае майстэрства, з якім ён апісвае прыроду, вельмі высокае.

## Спасылкі 
* Вершы Лі Фанпіна ў «Вікікрыніцы»
* Старонка на Hudong (у т.л. вершы)
* Старонка ў «Байду Байкэ» (у т.л. вершы)

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Паэты Кітая
Катэгорыя:Кітайскамоўныя паэты
Ляды (Брагінскі раён)

**Ля́ды** (, ) — былая вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіла ў склад Хракавіцкага сельсавета.

Пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і радыяцыйнага забруджвання жыхары (67 сем'яў) пераселены ў 1986 годзе ў чыстыя месцы. Ліквідавана 20 жніўня 2008 года.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 26 км на поўдзень ад Брагіна, 15 км ад чыгуначнай станцыі Ёлча (на лініі Оўруч — Палтава), 145 км ад Гомеля.

### Гідраграфія 
На ўсходзе канал Марозаўка.

## Транспартная сетка 
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Камарын — Брагін.

Планіроўка складаецца з просталінейнай шыротнай вуліцы, забудаванай драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Вядомая з XIX стагоддзя як вёска і фальварак у Савіцкай воласці Рэчыцкага павета Мінскай губерні

У 1930 годзе арганізаваны калгас "Герой працы", дзейнічалі цагельню, вятрак, гамарня. Паводле перапісу 1959 года ўваходзіла ў склад саўгаса "Брагінскі" (цэнтр — вёска Піркі).

Да 8 студзеня 1987 года вёска ўваходзіла ў склад Піркаўскага сельсавета, пасля — у склад Савіцкага сельсавета, які 26 сакавіка 1987 года быў перайменаваны ў Хракавіцкі сельсавет.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2010 год — жыхароў няма.

### Дынаміка 
* 1908 год — 32 двары, 172 жыхара.
* 1959 год — 380 жыхароў (паводле перапісу).
* 1986 год — жыхары (67 сем'яў) пераселены.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. - Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
Покрыўная сістэма

**Покрыўная сістэма** — комплекс разнавіднасцяў эпіталіяльнай тканкі, элементаў мышачнай, злучальнай і нервовай тканкаў, якія знаходзяцца на паверхні арганізму. Яна ахоўвае арганізм ад высыхання, тэмпературных хістанняў, пашкоджванняў, пранікненняў у арганізм атрутных рэчываў і хваробатворных мікраарганізмаў.

## Покрыва чалавека 
* Валасы (ці лысіна, ці поўсць, ці пер’е, ці слізь)
** Колер валасоў
*** Бландын
*** Русы
*** Руды
*** Шатэн
*** Брунет
*** Сівы
* Скура
** Колер скуры
*** Белы
*** Жоўты
*** Чырвоны
*** Чорны
* Хітынавая абалонка

## Гл. таксама 
* Покрыўная тканка — у раслін

## Спасылкі
Бычковыя

**Бычкі́**&nbsp;(*Gobiidae*) — сямейства рыб атрада акунепадобных.

## Апісанне 
Даўжыня 7,5 мм — 90 см. Брушныя плаўнікі зрослыя, утвараюць круглы прысосак, што дазваляе рыбам утрымлівацца пры моцных рухах вады.

## Віды 
Выдзяляецца больш за 200 родаў, каля 600 відаў; пераважна ў трапічных і субтрапічных водах усіх акіянаў. Донныя, прыбярэжнамарскія, саленаватаводныя і прэснаводныя рыбы. Найбольш вядомыя бычкі: , , , , ,  і інш.; на Беларусі  — .

## Экалогія 
Большасць бычкоў кормяцца доннымі беспазваночнымі, ёсць драпежныя і планктонаедныя віды.

Нерастуюць вясной. Ікру адкладваюць у гнёзды, якія падрыхтоўваюць самцы.

## Значэнне і выкарыстанне 
Некаторыя віды (, ,  і інш.) маюць прамысловае значэнне.

## Літаратура 
*
Касцявыя рыбы

**Касцявыя рыбы** (*Osteichthyes*) — надклас водных пазваночных.

Падзяляецца на 2 класы: прамянёвапёрыя (*Actinopterygii*) і лопасцевапёрыя (*Sarcopterygii*), 11 надатрадаў, 38 атрадаў, каля 30 тыс. відаў. З’явіліся ў канцы сілуру (каля 410 млн гадоў таму). У сучаснай іхтыяфаўне прэсных і марскіх вадаёмаў складаюць больш за 96 % відаў, на Беларусі 58 відаў.

Даўжыня ад 7 мм (некаторыя бычкі) да 7 м (бялуга), маса да 1,5 т. Унутраны шкілет у большасці рыб касцявы, толькі ў нямногіх храстковы, але ўмацаваны накладнымі покрыўнымі касцямі. Жаберныя шчыліны прыкрыты з бакоў жабернымі накрыўкамі. Луска пласціністая, касцявая.

Дыханне шчэлепнае, зрэдку лёгачнае (у дваякадыхальных). Развіты плавальны  пузыр. Апладненне вонкавае, зрэдку ўнугранае.

## Гл. таксама 
* Латымерыя
Яблык

**Я́блык** — садавіна, плод яблыні. Адзін з самых пашыраных відаў садавіны. Радзімай яблыка лічыцца Цэнтральная Азія. У цяперашні час найбольш распаўсюджанай з’яўляецца яблыня хатняя і яе шматлікія сарты. Гэта адзін з пладоў дрэва, што найбольш шырока культывуецца. Найбольш шырока вядомы з многіх прадстаўнікоў роду яблыня Сіверса, якія выкарыстоўваюцца людзьмі. Яблыкі растуць на невялікіх ліставых дрэвах. Радзімай яблыні лічыцца Цэнтральная Азія, дзе і да нашага часу прарастае яе дзікі продак, яблыня Сіверса. Яблыкі вырошчваюцца ў Азіі і Еўропы на працягу тысяч гадоў, у Паўночную Амерыку яны патрапілі разам з еўрапейскімі каланістамі. Яблыкі прысутнічаюць у міфалогіі і рэлігіях шматлікіх народаў, у тым ліку ў нарвежскай, грэчаскай і хрысціянскай традыцыях. У 2010 годзе быў расшыфраваны ген яблыка, што прывяло да прагрэсу ў барацьбе з хваробамі і селекцыі яблыкаў.

Вядома больш за 7500 сартоў яблыкаў. Розныя гатункі вырошчваюцца для розных густаў і мэт, у тым ліку для ўжывання ў ежу і вытворчасці сідру. Хатнія яблыкі, як правіла, размножваюцца прышчэпкамі, у той час як дзікія яблыкі добра растуць з насення. Дрэвы схільныя да шэрагу грыбковых, бактэрыяльных хвароб і ўздзеяння шкоднікаў.

У 2005 годзе ва ўсім свеце было вырашчана звыш 55 млн тон яблыкаў на агульную суму каля 10 мільярдаў долараў. Кітай вырабіў каля 35 % ад гэтай сумы, у той як ЗША з’яўляецца другім паводле колькасці яблыкаў вытворцам, з больш чым 7,5 % ад сусветнай вытворчасці. Іран займае трэцяе месца, за ім ідуць Турцыя, Расія, Італія і Індыя.

Яблыкі часцяком ядуць сырымі, але іх таксама выкарыстоўваюць у многіх харчовых прадуктах, як то дэсерты і напоі. Яблыкі станоўча ўздзейнічаюць на арганізм чалавека, аднак часам могуць назірацца алергічныя рэакцыі на розныя бялкі ў яблыках.

## Гл. таксама 
* Яблычны сок

## Спасылкі 
* Факты пра яблыкі 
* Сорты яблыкаў. Бабуліны парады
* Карысныя ўласцівасці яблыкаў 

Катэгорыя:Садавіна
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Бяссківічныя

**Бяссківічныя**, **агнаты** (*Agnatha*) — надклас ніжэйшых пазваночных жывёл.

## Апісанне 
Вядома шэраг вымерлых класаў. Сучасныя кругларотыя ўключаюць міног і міксінаў. Пашыраны ў абодвух паўшар'ях, у марскіх і прэсных водах, на Беларусі вядомы 3 віды міног.

Старажытныя прымітыўныя рыбападобныя жывёлы без сківіц і парных канечнасцей, з хордай. Даўжыня ад некалькіх сантыметраў (верацёнападобныя жывёлы) да 1 м (пляскатыя донныя формы). Унутраны шкілет храстковы (у вымерлых быў вонкавы касцявы шкілет). Шчэлепы ў выглядзе мяшкоў з пялёсткамі энтадэрмальнага паходжання. Ноздравая адтуліна ў большасці няпарная. Паўкружных каналаў адзін ці два. Рот круглы, сысучага тыпу.

Корм лічынак — раслінныя рэшткі, водарасці; дарослыя паядаюць мяса і кроў рыб ці зусім не кормяцца. Выкапнёвыя бяссківічныя ўсмоктвалі разам з глеем і пяском дробныя арганізмы.

Рэшткі бяссківічных вядомы з кембрыю. Росквіт наступіў у познім сілуры і раннім дэвоне. Іх рэшткі з'яўляюцца вызначальнымі выкапнямі пры вывучэнні адкладаў.

## Класіфікацыя 
Выдзяляюцца наступныя класы:
* 
* 
*  
*  
*  
*  
*  

## Зноскі
Страваванне

**Страваванне** — сукупнасць працэсаў, што забяспечваюць механічнае драбненне і хімічнае (пераважна ферментатыўнае) расшчапленне харчовых рэчываў на кампаненты, прыдатныя да ўсмоктвання і ўдзелу ў абмене рэчываў.

Гэта складаны фізіялагічны працэс, які забяспечвае страваванне ежы і яе засваенне клеткамі. У працэсе стрававання адбываецца пераўтварэнне макрамалекулаў ежы ў больш мелкія малекулы, у прыватнасці, расшчапленне біяпалімераў ежы на монамеры. Гэты працэс ажыццяўляецца з дапамогай стрававальных ферментаў.

Адрозніваюць 3 асноўныя тыпы. Пры ўнутрыклетачным стававанні харчовы субстрат паступае ўнутр клеткі, дзе гідралізуецца ферментамі цытаплазмы або пры ўдзеле лізасом, а таксама ва ўнутрыклетачных поласцях — страва-вальных вакуолях (пінацытоз і фагацытоз). Пашырана ў аднаклетачных, некаторых ніжэйшых мнагаклетачных і ў вышэйшых жывёл. Пазаклетачнае, або дыстантнае, стававанне характарызуецца тым, што ферменты, якія сінтэзуюцца ў клетках, выдзяляюцца ў знешняе асяроддзе і гідралізуюць харчовае рэчывы. Пашырана ў кішачнаполасцевых, ракападобных, насякомых і інш. У вышэйшых мнагаклетачных адбываецца ў поласцях стрававальна-кішачнага тракту (поласцевае стававанне). Мембраннае, або прысценачнае, стававанне ажыццяўляецца ферментамі, лакалізаванымі на структурах клетачнай мембраны, звычайна на паверхні кішэчных клетак. Уласціва многім беспазваночным і ўсім пазваночным жывёлам.

У норме ў працэсах стававання важную ролю адыгрываюць мікраарганізмы, а ў некаторых жывёл прасцейшыя, што насяляюць розныя аддзелы стрававальнай сістэмы. У роце адбываецца пераважна механічнае драбненне ежы і змочванне яе слінай; у страўніку — кіслотная дэнатурацыя бялковых кампанентаў ежы і пачатковыя стадыі гідролізу бялкоў. Найбольш інтэнсіўныя працэсы расшчаплення (з удзелам ферментаў падстраўнікавай залозы, солей жоўцевых кіслот) і ўсмоктвання канчатковых прадуктаў — у тонкай кішцы. Асноўнымі канечнымі прадуктамі расшчаплення бялкоў з’яўляюцца амінакіслоты, тлушчаў — гліцэрын і тлустыя кіслоты, вугляводаў — монацукрыды. Пасля ўсмоктвання з іх у органах і тканках зноў сінтэзуюцца складаныя, спецыфічныя для арганізма злучэнні. У тоўстай кішцы страваванне звычайна адсутнічае, а адбываецца інтэнсіўнае ўсмоктванне вады, электралітаў, глюкозы, некаторых вітамінаў і амінакіслот, якія выпрацоўвае кішэчная мікрафлора. Па меры прасоўвання і ўшчыльнення змесціва кішэчніка фарміруецца кал, назапашванне якога выклікае акт дэфекацыі.

Дзейнасць органаў стававання кантралюецца вегетатыўнай нервовай сістэмай і гумаральнымі фактарамі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Фізіялогія

Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Бук

**Бук** (*Fagus*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Двухдольныя, аднадомныя лістападныя дрэвы вышынёй да 50 м, дыяметрам ствала да 2—2,5 м, з густой амаль цыліндрычнай кронай і шэрай гладкай карой. Жывуць да 500 гадоў. Лісце эліптычнае, бліскучае. Кветкі дробныя, аднаполыя. Плады — трохгранныя арэхі.

## Арэал 
Адрозніваецца 10 відаў. Пашыраны ў нетрапічных абласцях Паўночнага паўшар’я. На тэрыторыі Беларусі ў дзікарослым стане ў час кліматычнага оптымуму галацэну трапляўся .

## Выкарыстанне 
Лесаўтваральныя (пераважна ў гарах), меліярацыйныя, дэкаратыўныя (некаторыя віды маюць садовыя формы), тэхнічныя (з драўніны вырабляюць мэблю, музычныя інструменты, фанеру і інш., атрымліваюць метылавы спірт, воцат), лекавыя, алейныя (плады даюць харчовы і тэхнічны алей), кармавыя і ядавітыя (плады маюць алкалоід фаіін) расліны.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Букавыя
Інфрачырвонае выпраменьванне

**Інфрачырвонае выпраменьванне** — электрамагнітнае выпраменьванне са спектральным дыяпазонам паміж чырвоным канцом бачнага святла (з даўжынёй хвалі λ = 0,74 мкм) і мікрахвалевым выпраменьваннем (λ ~ 1—2 мм).

Інфрачырвонае выпраменьванне выявіў у 1800 г. англійскі навуковец Уільям Гершэль.

У наш час увесь дыяпазон інфрачырвонага выпраменьвання падзяляюць на тры вобласці:
* кароткахвалевая вобласць: λ&nbsp;=&nbsp;0,74—2,5 мкм;
* сярэднехвалевая вобласць: λ&nbsp;=&nbsp;2,5—50 мкм;
* даўгахвалевая вобласць: λ&nbsp;=&nbsp;50—2000 мкм;

Апошнім часам даўгахвалевую ўскраіну гэтага дыяпазону выдзяляюць у асобны, незалежны дыяпазон электрамагнітных хваль — тэрагерцавае выпраменьванне (субліміліметровае выпраменьванне).

Інфрачырвонае выпраменьванне таксама называюць «цеплавым» выпраменьваннем, бо інфрачырвонае выпраменьванне ад нагрэтых прадметаў успрымаецца скурай чалавека як цяпло. Пры гэтым даўжыні хваль, якія выпраменьваюцца целам, залежаць ад тэмпературы нагрэву: чым вышэйшая тэмпература, тым карацейшая даўжыня хвалі і вышэйшая інтэнсіўнасць выпраменьвання. Спектр выпраменьвання абсалютна чорнага цела пры адносна невысокіх (да некалькі тысяч Кельвінаў) тэмпературах ляжыць у асноўным менавіта ў гэтым дыяпазоне. Інфрачырвонае выпраменьванне выпускаюць узбуджаныя атамы ці іоны.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Электрамагнітныя з’явы
Катэгорыя:Электрамагнітнае выпраменьванне
Заходнія Румынскія горы

**Захо́днія Румы́нскія го́ры**, **Апусені** () — частка горнай сістэмы Карпат на захадзе Румыніі.

Абмежаваны на захадзе Сярэднедунайскай раўнінай, на поўначы — далінай ракі Самеш, на ўсходзе — Трансільванскім плато, на поўдні — далінай ракі Мурэш. Працягнуліся з поўначы на поўдзень, як і з захаду на ўсход, амаль на 180 км.

Вылучаюць цэнтральны платопадобны горны масіў Біхар (вышыні да 1848 м), вапняковыя горы Траскэў (да 1370 м) і Металіч (да 1438 м), на захадзе хрыбты Кодру (1112 м), Зэранд і Пэдура-Краюлуй (ніжэй за 1000 м), на поўначы — хрыбты Месеш, Плапіш і Фэджэт.

Складзены з гранітаў, крышталічных сланцаў, вапнякоў і вулканічных парод. Вядомы радовішчы каляровых металаў (золата, серабро, поліметалы, ртуць), вядзецца здабыча мармуру, андэзіту, вапняку.

Характэрны букавыя, дубовыя і хваёвыя лясы, лугі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Трансільванія
Катэгорыя:Горы Румыніі
Катэгорыя:Карпаты