open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Хартыя'97

**Хартыя’97** – беларуская грамадзянская ініцыятыва, якая была накіравана на праваабарончую дзейнасць і аб'яднанне палітычных сіл, апазіцыйных да палітыкі Аляксандра Лукашэнкі.

Хартыя’97 была складзена па аналогіі з Хартыяй 77 – дэкларацыяй, якая абвясціла прынцыпы пераадолення таталітарызму і аднаўлення дэмакратыі ў Чэхаславакіі. Хартыя’97 была абвешчаная 10 лістапада 1997 года. Хартыя канстатавала парушэнні правоў чалавека ў Беларусі, разбурэнне нацыянальнай культуры. Яе аўтарамі і ініцыятарамі выступілі журналісты незалежных сродкаў масавай інфармацыі, а яе тэкст быў апублікаваны ў вядучых няўрадавых газетах таго часу: «Имя», «Белорусская деловая газета», «Народная воля», «Свабода», «Свободные новости» і іншых.

У арганізацыйны камітэт грамадскай ініцыятывы ў розны час уваходзілі Андрэй Саннікаў, Аляксандр Мілінкевіч, Уладзімір Мацкевіч, Віктар Івашкевіч, Людміла Гразнова, Пётр Марцаў, Юрый Хашчавацкі і іншыя вядомыя дзеячы. Першымі пад тэкстам Хартыі’97 паставілі подпісы 100 вядомых у краіне палітыкаў, грамадскіх і культурных дзеячаў, журналістаў. Пазней дакумент падпісалі больш за 100 тысяч грамадзян Беларусі.

24 студзеня 2018 года доступ да вэб-сайта *chapter97.org* быў заблакаваны па ўсёй краіне ў адпаведнасці з рашэннем Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь.

У жніўні 2022 года беларускія ўлады прызналі «Хартыю» экстрэмісцкім фарміраваннем. Раней у 2021–2022 гадах яе тэлеграм-канал, лагатып, сайт і старонкі ў сацыяльных сетках былі ўнесены ў спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў.

## Спасылкі 
* Сайт Хартыі’97
* Твітэр Хартыі’97
* Старонка ў сацыяльнай сетцы УКантакце
* Старонка ў сацыяльнай сетцы Facebook
* Telegram канал

Катэгорыя:Беларускія інтэрнэт-СМІ
Катэгорыя:З’явіліся ў 1997 годзе
Катэгорыя:Палітычныя арганізацыі Беларусі
Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі
Каталіцкая ліга (1609)

**Каталіцкая ліга** — аб’яднанне каталіцкіх княстваў Германіі напярэдадні Трыццацігадовай вайны. Саюз быў арганізаваны ў 1609 г. па ініцыятыве герцага Максіміліяна Баварскага. Ён стаў адказам нямецкіх католікаў на стварэнне Евангелічнай уніі ў 1608 г. Разам з Баварыяй у лігу ўваходзілі духоўныя княства — епіскапствы Кёльна, Трыра, Майнца і Вюрцбурга. Разам з тым архіепіскапства Зальцбургскае і шэраг іншых каталіцкіх княстваў у лігу не ўвайшлі. Ліга адыграла значную ролю ў пачатковы перыяд Трыццацігадовай вайны.

Была распушчаная па ўмовах Пражскага міру 1635 года.

## Спасылкі 
* Каталіцкая ліга

Катэгорыя:Трыццацігадовая вайна
Катэгорыя:Каталіцтва
Катэгорыя:Контррэфармацыя
Катэгорыя:З’явіліся ў 1609 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1635 годзе
Катэгорыя:1609 год у Еўропе
Чачоты

**Чачоты** (, ) — беларускі шляхецкі род гербу «Астоя». Паходзіць са Смаленскага ваяводства. Унесены ў 1 і 6 часткі Радаводных кніг Кіеўскай, Мінскай і Гродзенскай губерній (зацверджаны Літоўскім шляхецкім дэпутацкім сходам у 1798 годзе, Мінскім губернскім — у 1802, 1853 і 1892 гадах, Гродзенскім — у 1817 годзе). Зацвярджаўся таксама Сенатам у 1832, 1855 і 1892 гадах.

## Радавод 
Васіль Данілевіч Чачот, згадваецца ў 1545
# Дзмітрый
# Канстанцін, згадваецца ў 1591
## Павел
### Якуб, згадваецца ў 1616, ж. — Ганна Яновіч
#### Міхал, згадваецца ў 1680, ж. — Лявонава Ваўчэцкая
##### Піпін, згадваецца ў 1736, ж. — Алена Аколава
###### Міхал
####### Вінцэнт, згадваееца ў 1777
######## Юліян (1799—?)
######## Карл Ануфры (1815—?)
######## Мацей (1817—?)
###### Людвіг
###### Ваўжынец
###### Ян, згадваецца ў 1760
####### Юзаф
####### Тадэвуш, згадваецца ў 1773, ж. — Клара Гаціская
######## Ян Антоні (1796—1847)
######## Павел Пётр (1808—?)
###### Мацей
##### Юзаф
##### Казімір
##### Юрый
## Стэфан, ж. — Тэкля
# Іван
# Хведар

## Найбольш вядомыя 
* Ян Антоні Чачот (1796—1847), беларускі і польскі паэт

## Літаратура 
* Ян Чачот, Ігнат Дамейка, сябры і паплечнікі Адама Міцкевіча // Беларусіка-Albaruthenica; Кніга 10. — Мн.: Нацыянальны навукова-асветны цэнтр імя Ф. Скарыны, 1998. ISBN 985-6419-11-5
Exsurge Domine

**Exsurge Domine** (літар. «Паўстань, Госпадзе!»; выдадзена 15 чэрвеня 1520 г.) — папская була, якая асуджае дзеянні Марціна Лютэра і пагражае яму адлучэннем ад царквы. Адзін з зыходных пунктаў Контррэфармацыі. 10 снежня 1520 г. сам Лютэр і група нямецкіх студэнтаў у Вітэнбергу публічна спалілі перад Эльстэрнскімі варотамі папскую булу і іншыя кананічныя законы 

У п. 33 дадзенай булы Папа Леў X аб’яўляе меркаванне аб тым, што «спаленне ерэтыкоў не супярэчыць волі Духа» так як яны нясуць ў сабе «згубны яд», «чыняць ганьбу хрысціянскай рэлігіі і шкоду артадаксальнай веры», і таму «ні пры якіх абставінах іх нельга больш цярпець або абыходзіць увагай». У гэтым жа дакуменце Папа падтрымлівае дзеянні верных яму германскіх правіцеляў, якія праводзяць палітыку «знішчэння нямецкіх ерэтыкоў», а таксама станоўча ацэньвае спаленне на Канстанцкім саборы (1414—1418 гг.) Ераніма Пражскага. 

## Спасылкі 
* Тэкст булы на рускай

Катэгорыя:Контррэфармацыя
Катэгорыя:Гісторыя папства
Катэгорыя:1520
Астоя (герб)

thumb|200px|Герб «Астоя»
«**Астоя**» («**Мосціц**», «**Астойчык**») — прыватнаўласніцкі герб, вядомы з сярэдзіны XIV стагоддзя. Гербам карысталіся больш за 250 шляхецкіх родаў Беларусі, Літвы, Польшчы і Украіны, у т.л. Кавячынскія, Слушкі, Уніхоўскія, Чаховічы, Чачоты.

## Апісанне 
На чырвоным полі 2 залатыя маладзікі, рогамі накіраваныя ў розныя бакі, паміж імі аголены срэбны меч, накіраваны залатой дзяржальняй дагары. У клейнодзе над прылбіцай 5 страусавых пёраў. Напачатку замест мяча на гербе быў намаляваны залаты цвікавы крыж на доўгай ножцы. Меч з’явіўся толькі ў XVI стагоддзі, зрабіўшы герб неадрозным ад «Пшагіні».

## Гісторыя 
У судовых запісах герб вядомы ад 1388 года. Герб прысутнічаў таксама на пячатках: Чцібара, дэкана пазнаньскага (1358), Якуба з Блацішава, ваяводы львоўскага (1370), Дабяслава з Кошыц, падсудка земскага кракаўскага (1381), Яна Рокаша з Кошыц, суддзі земскага кракаўскага (1456), пры заключэнні Торунскае дамовы (1466).

На тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага распаўсюджаны пасля прыняцця Гарадзельскай уніі ў 1413 годзе.

## Галерэя 

Выява:Ostoia.JPG|Герб «Астоя» на будынку па пл. Незалежнасці, Мінск
Выява:Herb Ostoja, Baranow Sandomierski.PNG|Герб «Астоя» ў замку ў Баранаве Сандамерскім

## Літаратура 
* 
* «Herbarz Polski» by Kasper Niesiecki, S.J., Lipsk (Leipzig) edition, 1839—1846.
* Дваранскія гербы

## Спасылкі 
* 
* Гербы беларускае шляхты

Катэгорыя:Прыватнаўласніцкія гербы
Катэгорыя:Гербы паводле алфавіта
Deus vult

**Deus vult** (; ) — покліч людзей падчас абвяшчэння першага крыжовага паходу Папам Урбанам II на Клермонскім саборы ў 1095 годзе.

Вытворная фраза *Deus lo vult* () — дэвіз Рыцарскага Ордэна Святога Гробу ў Іерусаліме, каталіцкага ваеннага ордэна.

## Прыклады выкарыстання 
* На пачатку мюнхенскага Піўнога путчу ў лістападзе 1923 года нямецкі пісьменнік Х’юстан Стывен Чэмберлен напісаў эсэ «Гэтага хоча Бог», у якім заклікаў немцаў далучыцца да путчу.
* У XXI стагоддзі покліч актыўна выкарыстоўваецца групамі хрысціянскіх правых, хрысціянскіх нацыяналістаў і белых супрэматыстаў, пераважна ў інтэрнэце.
* Камп’ютарная гульня Crusader Kings ад кампаніі Paradox Interactive мае дапаўненне Crusader Kings: Deus Vult.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Лацінскія выслоўі
Катэгорыя:Каталіцтва
Катэгорыя:Гісторыя папства
Acta Apostolicae Sedis

**Acta Apostolicae Sedis, AAS** () — афіцыйны бюлетэнь Святога Прастола. Выходзіць нерэгулярна, прыкладна дванаццаць раз у год. Заснаваны дэкрэтам Папы Рымскага Пія X *Promulgandi Pontificias Constitutiones* (29 верасня 1908), выданне пачалося ў студзені 1909. Датай прыняцця законаў лічыцца дата іх публікацыі ў AAS, а ўступаюць яны ў сілу праз тры месяцы пасля публікацыі, калі ў самім законе не пазначана іншае.

AAS замяніў аналагічны бюлетэнь, які выпускаўся з 1865 года пад назвай «*Acta Sanctae Sedis*». Хоць бюлетэнь «*Acta Sanctae Sedis*» не меў статуса афіцыйнага месца публікацыі законаў Святога Прастола, фактычна ён валодаў такім статусам з 23 мая 1904, калі было абвешчана, што тэксты дакументаў, надрукаваныя тут, з’яўляюцца «аўтэнтычнымі і афіцыйнымі». Як ужо сказана, выданне «*Acta Sanctae Sedis*» было спынена ў 1908 годзе.

З 1929 года AAS мае дадатак «*Supplemento per le leggi e disposizioni dello Stato della Città del Vaticano*» на італьянскай мове, у якім друкуюцца законы і пастановы Ватыкана — горада-дзяржавы, заснаванай ў тым жа годзе. У адпаведнасці з параграфам 2 «Закона аб крыніцах права» () ад 7 чэрвеня 1929 года, законы дзяржавы публікуюцца пасродкам публікацыі ў гэтым дадатку.

Катэгорыя:Ватыкан
Катэгорыя:Рымская курыя
Катэгорыя:Гісторыя папства
Катэгорыя:Папскія дакументы
Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі Ватыкана
Катэгорыя:Каталіцкія СМІ
H&M

.]]
**H&M** (**Hennes & Mauritz**) — шведская кампанія, найбуйнейшая гандлёвая сетка ў Еўропе па продажы адзення. 

У наш час «H&M Group» прадае вопратку і касметыку прыблізна ў  у 37 краінах свету.

У кампаніі працуюць прыблізна .

## Гісторыя 
У 1947 годзе Эрлінгам Персанам быў адкрыты магазін жаночай вопраткі «Hennes» () у горадзе Вестэрас, Швецыя. Пазней, у 1968 годзе Эрлінг Персан набывае краму для паляўнічых і рыбаловаў «Mauritz Widforss». У асартымент дадаюцца лініі вопраткі для мужчын і дзяцей, назва кампаніі змяняецца на «Hennes & Mauritz».

У кастрычніку 2020 года H&M абвясціла, што плануе закрыць 5% сваіх крам па ўсім свеце ў 2021 годзе ў выніку пандэміі COVID-19.

Разам з сотнямі іншых сусветных кампаній, H&M абвясціла 2 сакавіка 2022 года аб спыненні рознічнага гандлю больш чым 150 крам у Расійскай Федэрацыі ў выніку расійскага ўварвання ва Украіну. H&M заявіў, што выступае «за ўсіх людзей, якія пакутуюць» ва Украіне, а таксама за «бяспеку кліентаў і калег» у Расіі. Нядаўна пашырыўшыся, у тым ліку за кошт фарматаў Weekday і & Other Stories, Расія ў той час была шостым па велічыні рынкам H&M, на долю якога прыходзілася 4% продажаў групы ў чацвёртым квартале 2021 года. H&M вырашыла зноў адкрыць крамы ў Беларусі і працягваць працаваць у Казахстане.

Катэгорыя:Кампаніі Швецыі
Катэгорыя:Вытворцы адзення і абутку
Fiat Coupé

**Fiat Coupé** — спартыўны дзвюхдзверны аўтамабіль італьянскага аўтаканцэрна «Фіат».

Інтэр’ер аўтамабіля распрацаваны кампаніяй Pininfarina, кузаў — STILO FIAT Center.

Пачаў выпускацца ў 1993 г., першапачаткова былі даступныя 4-х цыліндравыя версіі 2.0 літровага 16 клапанавага матора. У варыянце з турбінай (16vt) якія развіваюць 190 л.с. і ў атмасферным варыянце (16v) — 139 л.с.

## У Сеціве 
*Афіцыйны сайт. 
*Клуб «Fiat Coupé 20vt».

Coupé
Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта
Дыякан

**Дыякан** () — ніжэйшы духоўны чын у праваслаўнай і каталіцкай цэрквах. Дапамагае епіскапам і святарам у час богаслужэнняў і здзяйснення царкоўных таінстваў, але сам іх не здзяйсняе.

Дыяканы ўпершыню згадваюцца ў Бібліі ў пасланнях апостала Паўла. У тэалагічнай навуцы (дагматыка) першая ступень святога Таінства Свяшчэнства пасвячэння з трох магчымых (дыякан, прэсвітэр, епіскап) у іерархіі Царквы (Касцёла). У яго абавязкі ўваходзіць быць у саслужэнні біскупам і прэсвітэрам пры наданні імі святых Таінстваў, набажэнствах. Самастойна дыякан служыць не можа, падпарадкоўваецца непасрэдна настаяцелю храма, выконвае ўсе яго кананічныя распараджэнні. У перыяд фарміравання царкоўнай іерархіі ў II—III ст. н. э. у іх функцыі ўваходзіць нагляд за парадкам у рэлігійнай суполцы. Дыяканы прыслужваюць іншым з духавенства ў алтары, чытаюць Евангелле на богаслужэнні або прамаўляюць пропаведзь з дазволу прэсвітэра або епіскапа. Таксама, калі ў хрысціянскай суполцы больш за 700 вернікаў з блаславення старэйшага клірыка (прэсвітэра або епіскапа) у крайняй неабходнасці (з апраўданых прычын у кананічным парадку) — могуць адслужыць Паніхіду, Пахаванне, Акафіст, Малебен, Вячэрню, Утрэню. А таксама — выкладаць у Нядзельнай школе.

* Навучанне дыяканаў адбываецца гэтак жа, як і іншых клірыкаў (прэсвітэраў з біскупамі) — у духоўнай семінарыі або ў духоўнай акадэміі (цалкам завершаная адукацыя).
* Той, хто да прыняцця сану дыякана прыняў пострыг у манаства — называецца «**іерадыякан**». Той, хто прыняў святое Таінства Шлюбу (царкоўны шлюб) да прыняцця сану дыякана — белы святар у сане дыякана (жанаты клірык).
* «**Протадыякан**» — старэйшы сярод жанатых дыяканаў па чыне, а сярод манахаў дыяканаў — «**архідыякан**». Манах, які прыняў схіму і з'яўляецца дыяканам, называецца «**схііерадыякан**».
* Цэлібат ў клірыкаў — не адносіцца да клірыкаў у манастве або ў шлюбе клірыкаў.
* Дыякан і дзяк — гэта розныя паняцці.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6)
* за ред. академіка АН УРСР О. С. Мельничука, «Словник іншомовних слів», м. Київ, 1985 р., c. 266 (280).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Духавенства
*
Катэгорыя:Рэлігійныя тытулы
Катэгорыя:Лютэранская іерархія
Вілем Кес

**Ві́лем Кес** (, Дордрэхт, Нідэрланды,  — Мюнхен, Германія, ) — нідэрландcкі дырыжор, скрыпач і кампазітар.

Вілем Кес быў першым галоўным дырыжорам Каралеўскага аркестра Кансертгебау, займаў гэты пост ад заснавання аркестру ў 1888 годзе да 1895 года, калі яго пераемнікам стаў Вілем Менгельберг.

У рэпертуары Кес аддаваў перавагу творам нямецкіх і французскіх кампазітараў. Патрабаваў жорсткай дысцыпліны ад музыкантаў аркестру.

Пасля дырыжыравання ў Амстэрдаме ўзначальваў Каралеўскі шатландскі нацыянальны аркестр у Глазга. У 1898 годзе пераехаў на працу ў Маскву. З 1905 да 1926 года быў дырэктарам кансерваторыі і дырыжорам у Кобленцы, Германія.

## Спасылкі 
* Старонка на сайце Нідэрландскага інстытута музыкі 

Катэгорыя:Дырыжоры Нідэрландаў
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Нідэрландаў
Трыдэнцкі сабор

thumb|300px|Трыдэнцкі сабор
**Трыдэ́нцкі сабо́р** — XIX Усяленскі сабор, які адкрыўся 13 снежня 1545 года ў Трэнта () па ініцыятыве Папы Паўла III, галоўным чынам ў адказ на Рэфармацыю, і закрыўся там жа 4 снежня 1563 года, ў пантыфікат Пія IV. Быў адным з найважнейшых сабораў ў гісторыі Каталіцкага Касцёла, так як ён збіраўся для таго, каб даць адказ рэфармацыйнаму руху.

На саборы, акрамя іншага, адбылося пацвярджэнне Нікейскага сімвала веры, лацінскага перакладу Бібліі («Вульгаты»), прыняцце другакананічных кніг ў Біблію і Трыдэнцкага катэхізіса. Вялікае месца было нададзена сакрамэнту еўхарыстыі. Усяго было прынята 16 дагматычных пастаноў, якія пакрылі большую частку каталіцкай дактрыны. Колькасць Айцоў сабора (біскупаў і прэлатаў з правам голасу), якія ўдзельнічалі ў яго працы, вагалася: на першай сесіі прысутнічалі 34, а на дваццаць пятай і апошняй — 215. Ім дапамагалі тэолагі-кансультанты, сярод якіх былі знакамітыя дамініканцы Катарына і Сота, езуіты Лайнес і Сальмерон. Былі таксама запрошаныя пратэстанцкія багасловы, але яны адмовіліся прыняць удзел ў дэбатах.

Пастановы сабора былі пацверджаны 26 студзеня 1564 года ў буле «Benedictus Deus».

## Спасылкі 
* Матэрыялы сабора: Вучэнне аб свяшчэнным ахвяраванні месы (Сесія XXII 17 верасеня 1562 г.)

Катэгорыя:Каталіцтва
Катэгорыя:Сусветныя саборы
Катэгорыя:Контррэфармацыя
Чарацянка вяртлявая

**Вяртлявая чарацянка, вяртлявая чаротаўка** (*Acrocephalus paludicola*) — від птушак сямейства валасянкавых.

## Апісанне 
Дробная птушка. Даўжыня цела да 13 см, маса 11-12 г. Апярэнне спіны аліўкава-шэрае з цёмнымі плямамі і рыжым налётам, які ўзмацняецца да хваста. Надхвосце жаўтаватае з бурымі плямамі. Брушны бок рыжаваты, больш светлы на грудзях і горле. Добра прыкметныя жаўтавата-белыя палосы на галаве, ад іншых чарацянак адрозніваецца жаўтаватым адценнем апярэння і светлымі з падоўжнымі стракацінамі грудзямі.

## Пашырэнне 
Пералётны від. Сучасны арэал у значнай ступені фрагментаваны і распрасціраецца ў сярэдніх шыротах заходняй Палеарктыкі паміж 47° і 59° пн. ш. Гняздуецца ў Беларусі, Венгрыі, Германіі, Літве, Польшчы, Расіі і Украіне. Цэнтрам сучаснага арэала з’яўляецца Палеская нізіна.

Уласціва высокая выбіральнасць гнездавых біятопаў. У Беларусі сустракаецца на Палессі. Месцы пражывання: вялікія балоты, парослыя густой асакой, травяністыя тарфянікі, падобныя да лугавых застаялых балот, з асобнымі кустамі або курцінамі хмызняку, радзей зарастаючыя кар'еры торфараспрацовак, зарослыя сажалкі. Зараснікаў чароту і рагозу пазбягае.

Паводле дадзеных 15-гадовага маніторынга АПБ, у Беларусі засяроджана 40 % сусветнай папуляцыі віду, ад 3100 да 5600 пяючых самцоў. 15 % нацыянальнай папуляцыі сканцэнтрыравана на балотах Званец, Спораўскае і Дзікое ў Брэсцкай вобласці, Сэвач у Віцебскай вобласці.

Мігруе ў заходнім кірунку ўздоўж Балтыйскага ўзбярэжжа, па ўзбярэжжы Паўночнага мора і паварочвае ў паўднёвым кірунку ўздоўж Атлантычнага ўзбярэжжа Францыі. Асноўныя месцы зімовак знаходзяцца ў Заходняй Афрыцы на поўдзень ад пустыні Сахара.

Птушцы пагражае глабальнае знікненне. З 2018 года птушанят вяртлявай чаротаўкі перасяляюць з беларускага заказніка «Званец» у літоўскі запаведнік «Жувінтас».

## Асаблівасці біялогіі 
Корміцца насякомымі.

Прылятае ў канцы красавіка — пачатку траўня. Гнездавы перыяд пачынаецца з сярэдзіны траўня. Умела замаскіраванае гняздо размяшчае сярод асакі або каля асновы куста, густа парослага травяністай расліннасцю; звычайна над багнай або над вадой. Кладка з 5-6 яек памерамі 17,6 x 13,1 мм. Выхаваннем патомства займаецца толькі самка, пачынаючы ад будаўніцтва гнязда і заканчаючы кармленнем птушанят і подлеткаў. Самкі спарваюцца часта з некалькімі самцамі. Характэрна наяўнасць 2-х кладак на працягу сезону размнажэння. Гнёзды звычайна размешчаны на зямлі і зверху замаскіраваны старым лісцем асакі. На ўчастках з павышанай прадуктыўнасцю ўтвараюцца лакальныя групоўкі гнёзд. Наседжванне адбываецца 12-14 дзён. Птушанятны перыяд працяглы, складае 15-16 дзён.

Адлёт пачынаецца ў канцы ліпеня, цягнецца ўвесь жнівень і да першых дзён верасня.

## Ахова 
Від уключаны ў Чырвоны спіс МСАП, Чырвоную кнігу Беларусі.

## Спасылкі 
* Артыкул у Чырвонай кнізе Беларусі  
* Вертлявая камышовка  // Сайт заказніка «Званец»

Катэгорыя:Валасянкавыя
Катэгорыя:Птушкі на марках
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1817 годзе
Жагоры

**Жаго́ры**, таксама **Жага́рэ** () — горад у паўночнай Літве, на рацэ Свеце. Уваходзіць у склад Янішкаўскага раёна Шавельскага павета. Горад адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Аўкштота. Месціцца за 26 км ад Янішкаў, ля граніцы з Латвіяй.

## Гісторыя 
Да 1919 года існавалі Новыя і Старыя Жагоры, падзеленыя ракой.

За часамі Вялікага Княства Літоўскага наваколле належала да велікакняжацкіх уладанняў Шавельскай эканоміі. Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай 1793 года паселішча трапіла ў склад Расійскай імперыі. Імператрыца Кацярына II падарыла Жагоры свайму фаварыту Платону Зубаву. У 1857 годзе паселішча набыў граф Нарышкін. Да гэтай сям’і Жагоры належалі да Першай сусветнай вайны, пасля якой горад трапіў у склад Літвы. Хутка пасля гэтага, у 1924 годзе, Жагары атрымалі статус горада.

## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Вацлавас Даўнарас (1937—2020) — літоўскі оперны спявак.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Зубавы
Серафім Уладзіміравіч Сабко

**Серафім Уладзіміравіч Сабко** (нар. , Кіеў — ) — украінскі каскадзёр, трэнер гістарычнага фехтавання.

Заснавальнік гістарычнай рэканструкцыі і ролевага руху ў Украіне. Займаўся некалькімі кірункамі гістарычнай рэканструкцыі, у т.л. сярэднявеччам, казацтвам, наполеонікам. Быў трэнерам гістарычнага фехтавання ў спорт-клубе «Арэна». Памёр на 52-м годзе жыцця, ад інсульту. Пахаваны на Лясных могілках у Кіеве, недалёка ад цэнтральнага ўваходу, у каралеўскім касцюме, даспехах, з мячом і пад гукі валынкі.

Прымаў удзел у здымках многіх гістарычных фільмаў, у тым ліку: «Рычард Ільвінае Сэрца», «Чорная страла», «Цяжка быць богам», «Легенда аб княгіні Вользе», «Яраслаў Мудры», «Мамай», «Квенцін Дорвард — каралеўскі стралок».

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка памяці
* Фотаздымкі з пахавання 
* Відэа памяці Серафіма
Салямонас Банайціс

**Салямонас Банайціс** ( г., пам. 4 мая 1933 г. у Каўнасе) — літоўскі выдавец, банкір, грамадскі і культурны дзеяч, адзін з падпісантаў Акта незалежнасці Літвы (1918) г.

У 1905 годзе заснаваў першую друкарню на літоўскіх землях, якія ўваходзілі ў склад Расіі, кіраваў ёй да 1918 года. Выдавецкі дом адгукнуўся на патрэбу ў тэкстах, выкліканую забаронай літоўскага слова, выдаўшы амаль 1.5 мільёны копій кніжак і каля 2 мільёнаў асобнікаў перыёдыкаў. З 1915 да 1917 года яго выдавецтва публікавала трохмоўную газету *«Ковенскія навіны»* (на польскай, літоўскай i нямецкай мове).

Падчас германскай акупацыі Літвы заснаваў літоўскамоўную сярэднюю школу ў Коўне і 12 пачатковых школак. У 1917 годзе ён быў абраны членам Тарыбы. У незалежнай Літве заснаваў Літоўскі хаўрус земляробаў, таксама банкі — гандлёвы і прамысловы.

Пахаваны на Петрашунскіх могілках у Коўне.

Катэгорыя:Палітыкі Літвы
Гербалайф

**Гербалайф** — міжнародная кампанія прамых продажаў. Кампанія прадае разнастайныя тавары для збалансаванага харчавання, кантролю вагі і догляду знешнасці. Лічыцца камерцыйным культам, хоць і без выяўленай рэлігійнай накіраванасці, але з усімі астатнімі характэрнымі рысамі дэструктыўнага культу.

Кампанія Гербалайф заснавана ў 1980 годзе ў ЗША прадпрымальнікам Маркам Х'юзам і ў цяперашні час мае прадстаўніцтва ў 75 краінах свету 

Распаўсюджваемы прадукт — «Гербалайф». Зараз існуе ўжо больш за 100 найменняў харчовых дабавак «Гербалайф», адно з іх — «Тэрмаджэтыкс». Прадукт, па словах распаўсюднікаў, неабходна прымаць на працягу 30 дзён, толькі тады будзе стопрацэнтны поспех.

Катэгорыя:Секты
Катэгорыя:Камерцыйныя культы
Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1980 годзе
Катэгорыя:Кампаніі, якія маюць лістынг акцый на Нью-Ёркскай біржы
Катэгорыя:Кампаніі ЗША
Катэгорыя:Вытворцы касметыкі і парфумерыі
Пётр Пятровіч Ялфімаў

**Пётр Ялфімаў** (нар. , , БССР, СССР) — беларускі спявак. 

## Біяграфія 
Пётр Ялфімаў нарадзіўся 15 лютага 1980 года ў Магілёве, у сям’і музыкантаў. З 6 гадоў Пётр пайшоў у школу з музычным ухілам. У 1994 годзе паступіў у Магілёўскую гімназію-каледж музыкі і харэаграфіі на спецыяльнасць *«харавік-дырыжор»*. 4 гады быў салістам студыі «Дубль „У“», у складзе якой стаў лаўрэатам тэлевізійнага конкурсу маладых артыстаў эстрады «Зорная ростань-96». У 1998 годзе паступіў у Беларускую дзяржаўную акадэмію музыкі на вакальна-харавы факультэт па спецыяльнасці *«акадэмічны спеў»*.

Працаваў у «Песнярах», потым у складзе групы «Эгаіст», цяпер працуе сола. Выступаў на «Славянскім базары» з песняй Чэслава Немана «Dziwny jest ten świat». 

### КВЗ 
З 1999 года Ялфімаў удзельнічаў у КВЗ. Выступаў за каманду КВЗ РУДН.

### Конкурс песні Еўрабачанне 2009 
19 студзеня 2009 года Пётр выйграў адборачны тур Беларусі (Еўрафест) на Еўрабачанні-2009. У фінале Ялфімаў набраў , а другое месца заняла спявачка Гюнэш з песняй «Fantastic Girl» набраўшы .

Пётр Ялфімаў выступіў у першым паўфінале конкурсу 12 мая 2009 года. У паўфінале спаборнічалі артысты з 19 краін. Прадстаўнік Беларусі ў фінал не патрапіў. У няўдачы свайго выступу Ялфімаў абвінаваціў арганізатараў, і выявіў жаданне сустрэцца з прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь Аляксандрам Лукашэнкам.

## Дыскаграфія 
* «Я хочу» /  (2006)
* «Колокола» /  (2007)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Артыкул на «Тузіне гітоў»

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песні Еўрабачанне
Вішнёва

**Вішнёва** (, ) — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Фарынаўскага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Фарынаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Полацкага раёна
МАЗ-171

**МАЗ-171** — нізкападлогавы перонны аўтобус Мінскага аўтамабільнага завода. Прызначаны для перавозкі пасажыраў паміж самалётам і будынкам аэравакзала.

Завод ужо выпускаў у 1999 годзе мадыфікаваную версію гарадскога аўтобуса МАЗ-103 для выкарыстання ў аэрапортах, але аўтобус МАЗ-171 з'яўляецца спецыяльна распрацаванай для такога прымянення мадэллю.

Машына шырынёй больш за тры метры мае нізкую падлогу па ўсёй даўжыні салона і абсталявана шасцю дзвярыма (па тры з кожнага боку). Паколькі працягласць паездкі ў такіх аўтобусах невялікая, МАЗ-171 абсталяваны шасцю сядзеннямі (па адным каля кожных дзвярэй), а намінальная ўмяшчальнасць складае 122 чалавека (пры сярэдняй загрузцы 5 чалавек на квадратны метр). Аўтобус абсталяваны відэакамерай задняга віду, кандыцыянерам на працоўным месцы вадзіцеля, дахавымі вентылятарамі ў пасажырскім салоне (кандыцыянер пад заказ), пробліскавым маячком.

У аўтобусе выкарыстоўваецца рухавік Deutz магутнасцю 170 к.с. размешчаны справа ад месца вадзіцеля, пры гэтым прывад ажыццяўляецца на пярэднія колы.

8 лютага 2006 аэрадромны аўтобус МАЗ-171 прыняў першых пасажыраў, якія прыляцелі з Масквы ў Нацыянальны аэрапорт «Мінск». Пасля праходжання тут трохтыднёвых выпрабаванняў, ён быў накіраваны на выпрабаванні ў аэрапорт «Унукава», а затым прайшоў сертыфікацыю ў адным з цэнтраў сертыфікацыі наземнага транспарту грамадзянскай авіяцыі ў Расіі.

Эксплуатуецца ў аэрапортах Мінска, Ніжнявартаўска, Салехарда, Самары, Валгаграда, Краснадара, Баку і ў Румыніі.

У красавіку 2007 года на конкурсе «Лепшы аўтобус года ў Расіі» МАЗ-171 заняў першае месца ў намінацыі «Лепшы айчынны аўтобус года ў Расіі» 
 
## Тэхнічныя характарыстыкі 

|}

## Спасылкі 
* Агляд газеты "Аўтабізнес-Weekly» 
* Артыкул у газеце «Вячэрні Мінск»
* Параўнанне з аэрадромным аўтобусам Неаплан 
* Аўтобус МАЗ-171 - для перавозкі пасажыраў у аэрапортах 

171
Упраўленне ААН па наркотыках і злачыннасці

[thumb|[Венскі міжнародны цэнтр, дзе размяшчаецца Упраўленне]]
**Упраўленне ААН па наркотыках і злачыннасці** (УНЗ ААН, **UNODC** — United Nations Office on Drugs and Crime) — спецыялізаваная ўстанова ААН, якая займаецца барацьбой з распаўсюджваннем наркотыкаў і звязанай з ім злачыннасцю.

Штаб кватэра УНЗ ААН знаходзіцца ў Вене ў Венскім Міжнародным Цэнтры, разам з іншымі Арганізацыямі, такімі, як МАГАТЭ, Арганізацыі ААН па прамысловым развіцці (UNIDO) і іншымі.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Барацьба са злачыннасцю
Катэгорыя:Спецыялізаваныя ўстановы ААН
Катэгорыя:Вена
Азярышча

Назву **Азяры́шча** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць:
** Азярышча — вёска ў Рагачоўскім раёне
** Азярышча — былы пасёлак у Чачэрскім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Азярышча — вёска ў Асіповіцкім раёне
* Мінская вобласць:
** Азярышча — колішняя вёска, з 1973 года ў складзе Мінска
** Азярышча — колішняя вёска пры Старабарысаўскім тракце, з 1989 года ў складзе Мінска. У гонар вёскі названы мікрараён

## Іншыя значэнні 
* Азярышча — гістарычная назва сучаснага г.п. Езярышча
* Азярышча — курганны могільнік і селішча
Торсхаўнскі сабор

**Торсхаўнскі сабор** () — кафедральны сабор у Торсхаўне (Фарэрскія астравы).

## Гісторыя 
Будынак сабора быў пабудаваны ў 1788 годзе на паўвостраве Тынганес у старой частцы горада, замяніўшы старую драўляную царкву 1609 года, і сёння з’яўляецца адной з славутасцяў фарэрскай сталіцы. У 1935 і 1968 гадах хор царквы падоўжаны, а ў 1968 годзе да будынка былі прыбудаваны некалькі памяшканняў.

Храм, як і большасць на архіпелагу, адносіцца да Евангелічна-лютэранскай царквы. Саборам ён стаў з 1990 года, калі быў абвешчаны рэзідэнцыяй епіскапа Фарэр.

## Апісанне 
У будынку, радыкальна перабудаваным у 1798 годзе захаваліся царкоўная кафедра 1788 года, купель для хрышчэння 1601 года і срэбнае распяцце 1713 года. Першапачаткова вакол будынка былі могілкі, якія не выкарыстоўваюцца больш за 100 гадоў.

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Фарэрскіх астравоў
Катэгорыя:Торсхаўн
Катэгорыя:Саборы Даніі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1788 годзе
Катэгорыя:1788 год у Еўропе
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Даніі
Данатас Малінаўскас

**Данатас Малінаўскас** (, Краслава — , Бійск на Алтаі) — літоўскі палітык і дыпламат, адзін з дваццаці падпісаўшых Акт незалежнасці Літвы ад 16 лютага 1918 года.

Нарадзіўся ў польскай шляхецкай сям'і. Адукацыю атрымоўваў у Вільні, пазней вучыўся ў Сельскагаспадарчай акадэміі ў Табары, дзе пазнаёміўся з дзеячамі чэшскага нацыянальнага адраджэння.

Пасля сканчэння вучобы вярнуўся Літву, ангажуючыся ў абарону літоўскай мовы ў грамадскім і касцёльным жыцці. У 1918 годзе ён быў выбраны ў Тарыбу. Галасаваў за Акт незалежнасці Літвы ад 16 лютага 1918 года.

У міжваеннае дваццацігоддзе — дыпламат у Чэхаславакіі i Эстоніі. Пасля энексіі Літвы СССР у 1940 годзе арыштаваны НКУС — верагодна быў забіты ці памёр у адным з лагераў.

## Літаратура 
* «Malinauskas, Donatas». Encyclopedia Lituanica III: 459—460. (1970—1978). Ed. Simas Sužiedėlis. Boston, Massachusetts: Juozas Kapočius. LCC 74-114275.

Катэгорыя:Палітыкі Літвы
Тэатральная заслона

right|230px
right|230px
**Тэатральная заслона** — від драпіроўкі, якая адзяляе сцэну ад глядзельнай залы.

Заслона існавала ўжо ў тэатры Старажытнага Рыма. Пры адкрыцці сцэнічнай пляцоўкі яна апускалася ў спецыяльную шчыліну ў падлозе сцэнічнай пляцоўкі, у канцы прадстаўлення — зноў паднімалася з падлогі. Так як тэатр у Рым прыйшоў з Грэцыі, то такая заслона завецца «грэчаскай», хоць у самой Грэцыі заслона ў тэатры не прымянялася.

Традыцыйна тэксты шматлікіх п’ес завяршаюцца словам «заслона».

Шэраг сучасных тэатраў (напрыклад, «Сатырыкон») працуюць без заслоны.

Катэгорыя:Тэатр
Катэгорыя:Сцэнічнае абсталяванне
Альмдудлер

**Альмдудлер** ( — ад старавенскага «ёдль, які спявае ў Альпах») — папулярны аўстрыйскі газіраваны ліманад на травах. Вырабляецца з 1957 года ў Вене, а з 1994 года па ліцэнзіі і за межамі Аўстрыі ў Германіі, Швейцарыі, Бельгіі і Польшчы. Вядомая гандлёвая марка.

Альмдудлер вырабляецца на сіропе эсэнцыі, якія спеюць ў дубовых бочках. У склад уваходзяць мінеральная вада, цукар, натуральныя араматызатары (травяныя экстракты), фарбавальнік. Таксама выпускаецца альмдудлер-лайт. Альмдудлер ўжываюць як у чыстым выглядзе, так і з іншымі напоямі: півам, чырвоным і белым віном і газіраванай вадой.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт вытворцы

Катэгорыя:Вена
Катэгорыя:Безалкагольныя напоі
Дрысы

**Дры́сы** — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дрыса (выцякае з возера), за 35 км на ўсход ад гарадскога пасёлка Расоны, на паўночны захад ад вёскі Перавоз.

Плошча паверхні возера 2,26 км². Найбольшая глыбіня 3,7 м. Даўжыня 3,7 км. Найбольшая шырыня 0,96 км. Даўжыня берагавой лініі 11,4 км. Аб’ём вады 5,83 млн. м³. Плошча вадазбору 1578&nbsp;км².Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход.
Схілы катлавіны вышынёй 5—10&nbsp;м (на захадзе 15—20&nbsp;м), параслі мяшаным лесам. Берагавая лінія звілістая. Берагі нізкія, вышынёй да 0,3 м. Пойма шырынёй 10—30 м, на поўдні пашыраецца да 200 м і пераходзіць у даліны рэк Ушча і Дрыса. Дно плоскае. У цэнтры 5 астравоў агульнай плошчай 1 га. Мелкаводдзе ўздоўж берагоў і вакол астравоў да глыбіні 2&nbsp;м (на поўначы да 2,5&nbsp;м) пясчанае і ілістае. Каля 75 % плошчы дна выслана крэменязёмістым сапрапелем. Расліннасць пашырана да глыбіні 2,2—3&nbsp;м, шырыня палосы прыбярэжнай расліннасці 15—300 м.
Возера эўтрофнае, праточнае. На поўдні ўпадае рака Ушча. Выцякае рака Дрыса і злучае Дрысы з возерам Астраўцы. На паўночным захадзе злучаецца пратокай з возерам Глыба.

У возеры водзяцца шчупак, акунь, лешч, плотка, гусцяра, краснапёрка, лінь і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
*
* *Курловіч М. М.* Дрысы //
* 

## Спасылкі 
* Возера Дрысы 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Расонскага раёна
Царква (газета)

**«Царква»** — беларуская рэлігійная культурна-асветніцкая газета, квартальнік. Фармат — А4, 20 палос.

*Газета асвятляе жыццё грэка-каталіцкіх супольнасцяў у Беларусі і ў іншых краінах свету, змяшчае афіцыйныя дакументы Царквы, удзяляе ўвагу праблемам экуменізму і хрысціянскай еднасці, друкуе матэрыялы па гісторыі Уніяцкай Царквы і іншую рэлігійна-асветніцкую інфармацыю.*

**Выдавец:** Грэка-каталіцкая парафія святых братоў-апосталаў Пятра і Андрэя ў г. Брэсце.

**Галоўны рэдактар** — а. Ігар Кандрацьеў, выпускны рэдактар — Ігар Бараноўскі, адказны рэдактар — а. Андрэй Крот.

**Адрас рэдакцыі**: 224014 Брэст, вул. Дворнікава, 63.

Беларуская грэка-каталіцкая газета «Царква» заснавана мінскімі грэка-каталіцкімі парафіямі ў 1995 годзе. Першы нумар газеты выйшаў на Вялікі пост, 20 сакавіка 1995 года. Рэдакцыя тады месцілася ў Полацку, а першым галоўным рэдактарам газеты быў іераманах Валерый Алексійчук (з верасня 2010 г. — дапаможны біскуп Львоўскай архіепархіі). Над выпускам першых нумароў газеты (да № 7-8 за 1996 г.) працавала мінская моладзь і супрацоўнікі выдавецтва «Унія».

Пачынаючы ад № 7-8, 1996 г., прысвечанага 400-гадоваму юбілею Берасцейскай Уніі, газета «Царква» ствараецца ў Брэсце намаганнямі вернікаў мясцовай парафіі святых братоў-апосталаў Пятра і Андрэя, а з 27 лістапада 1997 года, пасля перарэгістрацыі выдання, берасцейская грэка-каталіцкая парафія з’яўляецца таксама заснавальнікам і выдаўцом газеты «Царква».

Газета «Царква» выходзіла раз на квартал, распаўсюджвалася па грэка-каталіцкіх парафіях і асяродках Беларусі, а таксама ў многіх рымска-каталіцкіх касцёлах. Ад моманту заснавання газеты і да 2010 года на яе можна было таксама падпісацца праз каталог «Белпошты». Шмат асобнікаў газеты «Царква» рэгулярна дасылалі ў розныя гарады і краіны свету чытачам, вернікам і сябрам Беларускай Грэка-Каталіцкай Царквы, якія жывуць у Польшчы, Украіне, Расіі, Бельгіі, Вялікабрытаніі, ЗША, Канадзе, Італіі, Чэхіі, Германіі.

Наклад газеты за часы яе існавання ў сярэднім складаў 1500—2500 асобнікаў, аднак адзін з першых нумароў газеты і нумары, што выйшлі ў канцы 2006 года, мелі наклад да 7500 асобнікаў. У 2007—2009 гг. газета «Царква» выдавалася накладам 2500-4000 асобнікаў.

## Спасылкі 
* Сайт газеты «Царква» 

Катэгорыя:Каталіцкія СМІ Беларусі
Катэгорыя:Газеты Беларусі
Катэгорыя:Газеты на беларускай мове
Палац Блюхера

**Палац Блюхера** () — будынак, які не захаваўся, на Парыжскай плошчы ў Берліне, размяшчаўся побач з Брандэнбургскімі варотамі.

## Гісторыя 
 і палац Блюхера справа ад іх. 1885]]

У 1815 годзе кароль Прусіі Фрыдрых Вільгельм III падараваў свой палац генерал-фельдмаршалу Гебхарду Леберэхту фон Блюхеру за яго заслугі ў бітве пры Ватэрлоа.

Познекласічны палац з’явіўся на месцы існаваўшага старога палаца ў выніку перабудовы па праекце архітэктара Карла Рыхтэра пры ўдзеле майстра стука Г. Бэерхаўса ў 1869—1870 гадах.

Пасля смерці Блюхера палац неаднаразова мяняў гаспадароў, пакуль у 1931 годзе не быў выкуплены ў нейкага банкіра Злучанымі Штатамі Амерыкі за 1,8 млн долараў ЗША пад будынак пасольства ў Германскай імперыі. Аднак ужо 15 красавіка 1931 года палац згарэў. Аднаўленне зацягнулася на некалькі гадоў. Пасольства ЗША ўехала ў адноўлены палац 1 красавіка 1939 года, а 11 снежня 1941 года пасля абвяшчэння вайны Злучаным Штатам пасольства зачынілася.

Падчас вайны будынак атрымаў значныя пашкоджанні. У падзеленым Берліне рэшткі палаца апынуліся ў савецкім сектары акупацыі, а з 1949 года — ў памежнай зоне. У 1957 годзе ўрад ГДР прыняў рашэнне аб зносе палаца Блюхера.

Пасля аб’яднання Германіі ЗША быў вернуты зямельны ўчастак, на якім знаходзіўся палац Блюхера, дзе быў пабудаваны новы будынак пасольства ЗША. Урачыстая цырымонія адкрыцця адбылася 4 ліпеня 2008 года.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыя Берліна
Катэгорыя:Знішчаныя будынкі і збудаванні
Катэгорыя:Мітэ (раён)
Катэгорыя:Палацы Берліна
Ільм (прыток Зале)

**Ільм** () — рака ў Германіі, працякае па зямлі Цюрынгія. Плошча басейна ракі складае 1,050 км². Агульная даўжыня ракі 128,7 км. Вышыня вытоку 600 м. Вышыня вусця 120 м.

Рачная сістэма рэкі — Заале → Эльба.

Катэгорыя:Рэкі Цюрынгіі
Катэгорыя:Басейн Эльбы
Байкала-Амурская магістраль

**Байкала-Амурская магістраль (БАМ)** — чыгунка ва Усходняй Сібіры і на Далёкім Усходзе Расіі. Адна з найбуйнейшых чыгуначных магістраляў у свеце.

## Гісторыя 
Асноўны маршрут Тайшэт — Савецкая Гавань будаваўся з вялікімі перапынкамі з 1938 года па 1984 год. Будаўніцтва цэнтральнай часткі чыгункі, якое праходзіла ў складаных геалагічных і кліматычных умовах, заняло больш за 12 гадоў, а адзін з самых складаных участкаў — Паўночна-Муйскі тунэль — быў уведзены ў пастаянную эксплуатацыю толькі ў 2003 годзе.

## Спасылкі 
* Даешь БАМ! История последнего сверхпроекта Советского Союза

Катэгорыя:Чыгуначны транспарт
Катэгорыя:Чыгуначны транспарт Расіі
Катэгорыя:Будоўлі ГУЛАГа
Казімерас Сцяпонас Шаўліс

**Казімерас Сцяпонас Шаўліс** (;  — , Лугана, Швейцарыя) — літоўскі рымска-каталіцкі святар, тэолаг, падпісант Акта аб незалежнасці Літвы 1918 года.

У 1895 годзе скончыў Каталіцкую духоўную семінарыю ў Коўне, пазней (1895—1899) вучыўся ў Духоўнай акадэміі ў Пецярбургу. Пасля вяртання ў Літву служыў у Паневяжысе, вікарным ксяндзом парафіі ў імя св. Пятра і Паўла.

Прымаў удзел у дзейнасці шматлікіх палітычных, адукацыйных, дабрачынных арганізацый. У 1917 годзе удзельнічаў у працы віленскай канферэнцыі, а праз год стаў адным з дваццаці падпісантаў Акту незалежнасці Літвы. Пасля анексіі Літвы СССР эміграваў у Швейцарыю, дзе пражыў рэшту жыцця.

Шаўліс спецыялізаваўся на кананічным праве і маральнай тэалогіі, выкладаючы гэтыя дысцыпліны ў Каўнаскай тэалагічнай семінарыі з 1922 па 1941 г. Ён апублікаваў шэраг артыкулаў па пытаннях рэлігійнай юрыспрудэнцыі.

## Літаратура 
* «Šaulys, Kazimieras». Encyclopedia Lituanica V: 79-80. (1970—1978). Ed. Simas Sužiedėlis. Boston, Massachusetts: Juozas Kapočius. LCC 74-114275.

Катэгорыя:Палітыкі Літвы
Дэсерт

thumb|250px|Дэсерты
**Дэсерт** (ад  з  — ачышчаць стол) — страва, якая падаецца пасля асноўнай і сама не з'яўляецца асноўнай, у канцы трапезы.

Дэсерт звычайна салодкі (напр., пірожнае або марожанае), але бывае і несалодкім з садавіны і/або арэхаў без цукру/мёду. У Кітаі сустракаюцца цукеркі з перцам і імбірам замест цукру, карэнныя амерыканцы да прыходу еўрапейцаў рабілі шакалад з перцам і спецыямі замест цукру. Дэсертам могуць быць піражкі, ікра, класічным французскім дэсертам лічыцца сыр. Не ўсе салодкія стравы з'яўляюцца дэсертамі, так у кітайскай кухні ёсць салодкія мясныя стравы (напр. свініна з ананасамі).

Такім чынам, дэсертам з'яўляецца выпечка: торты, печыва, вафлі, кексы, пірагі; розныя гатункі цукерак, пасціла, стравы з узбітых вяршкоў; салодкія фруктова-ягадныя сумесі (так званыя фруктовыя салаты); сокі, содавыя воды, узвары, кісялі; салодкія малочныя, шакаладныя і фруктова-ягадныя мусы, крэмы (напр. панакота), жэле; марозіва і вырабы з яго; чай, какава, кава, кава з марозівам (cafe' glace'); адмысловыя дэсертныя віны — т.б. усё тое, што можа падавацца на «трэцяе».

Паводле тэмпературы падачы дэсерты падзяляюцца на гарачыя і халодныя. Дэсерты падаюцца звычайна ў адмысловых дэсертных талерках. Дэсерты звычайна ядуць дэсертнай лыжкай — прамежкавай па памеры паміж супавай лыжкай і чайнай. Дэсертны стол таксама сервіруецца дэсертным нажом і дэсертным відэльцам.

## Спасылкі 
*
Юсцінас Стаўгайціс

**Юсцінас Стаўгайціс** ( г. каля Шаўляя, пам. 8 ліпеня 1943 г. у гор. Цельшаі) — літоўскі рымска-каталіцкі святар, біскуп, палітычны дзеяч, адзін з падпісантаў Акту незалежнасці Літвы 1918 г..

Скончыў духоўную семінарыю ў Сейнах. У 1890 годзе быў высвечаны на святара. Прымаў удзел у руху *кніганошаў* (*knygnešiai*) -асоб, якія кантрабандным шляхам дастаўлялі рэлігійныя выданні на літоўскай мове праз прускую граніцу. Заснаваў у Марыямпалі таварыства асветы *«Žiburys»* (*«Святло»*), працаваў там на грамадскіх пачатках, м.ін. заснаваўшы дом сірот і старых. З 1909 і да 1912 года ўзначаліў stał na czele lokalnego pisma *«Vadovas»* (*«Правадыр»*).

У 1917 годзе быў абраны членам Тарыбы, у лютым 1918 г. падпісаў Акт незалежнасці Літвы 1918 г. У 1920 годзе ён, як прадстаўнік хадэкаў быў абраны на Устаноўчы Сойм, дзе выконваў абавязкі спікера і віцэ-спікера. У 1926 годзе Папа прызначыў яго біскупам Цельшай. Стаўгайціс меў уплыў на стварэнне ў гэтым горадзе семінарыі, дзе навучаліся духоўныя асобы.

## Bibliografia 
* *Staugaitis, Justinas*. Encyclopedia Lituanica V: 299. (1970—1978). Ed. Simas Sužiedėlis. Boston, Massachusetts: Juozas Kapočius. LCC 74-114275.

Катэгорыя:Памерлі ў Цяльшэі
Кронас

**Крон**, **Кро́нас** () — у старажытнагрэчаскай міфалогіі —  тытан, малодшы сын бога Урана (неба) і багіні Геі (зямлі). Першапачаткова — бог земляробства, пазней, у эліністычны перыяд атаясамляўся з богам, які персаніфікаваў час, Хронасам ( —  час).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тытаны
Кампен (Нідэрланды)

**Кампен** () — горад і абшчына ў Нідэрландах у правінцыі Аверэйсел.

## Гісторыя 
Кампен атрымаў гарадскія правы ў 1236 годзе і ўступіў у Ганзу ў 1440 годзе. 11 жніўня 1572 года быў вызвалены ад іспанцаў, але 15 лістапада, пасля разні ў Зютфене, добраахвотна здаўся іспанцам. Горад зноў змяніў гаспадара ў 1578 годзе, пасля аблогі, праведзенай Георгам ван Лалаінгам. Галандская вайна прывяла да заняпаду горада.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Знакамітыя жыхары і ўраджэнцы 
* Хендрык Аверкамп — нідэрландскі мастак XVII стагоддзя
* Петра ван Ставерэн — галандская плыўчыха, алімпійская чэмпіёнка

Катэгорыя:Гарады Нідэрландаў
Катэгорыя:Абшчыны правінцыі Аверэйсел
Катэгорыя:Ганза
Хаселт (Нідэрланды)

**Ха́селт** (, Asselt) — горад за 7 км на поўнач ад Зволе ў Нідэрландскай правінцыі Аверэйсел. Уваходзіць у абшчыну Звартэватэрланд. Атрымаў гарадскія правы ў 1252 годзе, ў 1350 годзе стаў членам Ганзы. З 1550 года ў заняпадзе, так як суседнія гарады аказаліся лепш прыстасаваны да камерцыі і гандлю.

Катэгорыя:Гарады Нідэрландаў
Катэгорыя:Аверэйсел
Уранія (муза)

**Ура́нія** (, ), *Нябесная* — муза астраноміі. Атрыбуты — зорная мапа, нябесны глобус і цыркуль. Персанаж старажытнагрэчаскіх міфаў , папулярны вобраз і сімвал у мастацтве. Згодна Дыядору, атрымала імя ад накіраванасці да неба (*«уранас»*) тых, хто спасціг яе мастацтва .

Дачка Зеўса і Мнемасіны , народжаная ў Піерыі. Ад Апалона нарадзіла Гіменэя .

У больш позніх выявах:
* Часам малюецца ў блакітным адзенні, у зорнай кароне.
* Часам у якасці атрыбутаў — глядзельная трубка і ліст з нябеснымі знакамі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Музы
Зост

**Зост** () — горад у Германіі, раённы цэнтр, размешчаны ў зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія.

Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Арнсберг. Уваходзіць у склад раёна Зост. Насельніцтва складае 48&nbsp;529 чалавек (2009 год). Займае плошчу 85,81 км². Афіцыйны код — *05 9 74 040*.

Горад падраздзяляецца на 18 гарадскіх раёнаў.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Галерэя 

Выява:Soest.jpg| 
Выява:soest_fachwerkhaus_zur_rose.jpg| 
Выява:Soest St Patrokli Dom.jpg| 
Выява:Soest_Teichsmuehle.jpg| 
Выява:Heinrich Aldegrever.jpeg| 
Выява:Entry of Jesus into Jerusalem by Wilhelm Morgner.jpg| 
Выява:Soest_Markt_2005.jpg| 
Выява:Soest_Markt_Apotheke_2005.jpg| 
Выява:soest_von_friesenhausscher_hof_um_1700.jpg| 
Выява:Soest_St_Patrokli_Dom.jpg| 
Выява:Soest_PatrokliTurm_2005.jpg| 
Выява:Soest_pfarrkirche_maria_zur_hoehe.jpg| 
Выява:Soest_st_petri.jpg| 
Выява:soest_muenster.jpg| 
Выява:Soest Markt2Petri 2005.jpg| 
Выява:Soest_Wiesenkirche.jpg| 
Выява:soest_st_maria_zur_wiese_mittelschiff.jpg| 
Выява:Soest_osthofentor.jpg| 

Катэгорыя:Гарады Паўночнага Рэйна-Вестфаліі
Катэгорыя:Ганза
Палігімнія (муза)

thumb
**Палігімнія** ці **Палімнія** (), *Шматспяваючая* — у старажытнагрэчаскай міфалогіі муза ўрачыстых гімнаў, красамоўства і пантамімы. Згодна з Дыядорам, атрымала імя ад стварэння многімі ўсхваленнямі вядомасці тым, чыё імя абессмяроцела славай паэзія.

thumb|left
Дачка Зеўса і Мнемасіны . Яна апякае паэтаў — стваральнікаў гімнаў. Лічыцца, што яна захоўвае ў памяці ўсе гімны, песні і рытуальныя танцы, якія славяць алімпійскіх багоў, таксама лічыцца, што яна вынайшла ліру.

Палігімнія часта малюецца ў выглядзе дзяўчыны, захутанай у покрыва. Нярэдка ў задуменнай позе, з летуценным тварам і са скруткам у руцэ.

Палігімнія спрыяе вывучэнню людзьмі рыторыкі і аратарскага мастацтва.

## Зноскі 
Катэгорыя:Музы
Вялікая Палонка

**Вялі́кая Пало́нка** (, ) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дварэцкага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дварэцкі сельсавет (Дзятлаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна
Зютфен

**Зютфен** (, МФА: ), горад у нідэрландскай правінцыі Гелдэрланд, пры ўпадзенні Беркеля ў Эйсел, 46 804 жыхароў (2008). Горад атрымаў права паміж 1190 і 1196 гадам, затым уступіў ў Ганзу.

## Вядомыя асобы 
* Роберт ван Гулік

## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Нідэрландаў
Катэгорыя:Абшчыны правінцыі Гелдэрланд
Катэгорыя:Ганза
Дварэцкі сельсавет (Дзятлаўскі раён)

**Дварэ́цкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дзятлаўскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) Дварэц.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Дзятлаўскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў Гродзенскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў складзе Навагрудскага раёна. З 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Дзятлаўскага раёна. 1 ліпеня 1960 года да сельсавета далучана частка скасаванага Азяранскага сельсавета (3 населеныя пункты: Азяраны, Бярнатаўшчына і Кажухоўцы), таксама ў склад сельсавета з Дзятлаўскага сельсавета перададзены 6 населеных пунктаў (Буцвілавічы, Кулікоўшчына, Літаварцы, Рыбалава, Слайкоўшчына і Ціцейкі). У 1986 годзе скасавана вёска Кулікоўшчына і хутар Завонь. 28 жніўня 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Раготнаўскага сельсавета (12 населеных пунктаў: аграгарадок Раготна, вёскі Боркі, Дудзічы, Жыкавічы, Івязь, Навасёлкі, Петрукі, Пузавічы, Саваздзякі, Саннікі, Сямёнавічы, Яхноўшчына). 30 сакавіка 2021 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Мяляхавіцкага сельсавета (13 населеных пунктаў: аграгарадок Белагурна, вёскі Агароднікі, Белалозы, Дукрава, Жыхі, Івязянка, Каменка, Мяляхавічы, Харашкі, Цецеравец, Чураі, Ягадная і хутар Выгада).

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (18 населеных пунктаў) — 1395 чалавек, з іх 80,3 % — беларусы, 14,1 % — палякі, 3,8 % — рускія, 0,5 % — украінцы, 0,5 % — армяне; паводле перапісу 2019 года (30 населеных пунктаў) — 1592 чалавекі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Навагрудскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Юзафіны

Назву **Юзафіны** маюць:

* Юзафіны — вёска ў Драгічынскім раёне Брэсцкай вобласці
* Юзафіны — вёска ў Пінскім раёне Брэсцкай вобласці
* Юзафіны — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці
Данілавіцкі сельсавет (Дзятлаўскі раён)

**Дані́лавіцкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дзятлаўскага раёна Гродзенскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) Круцілавічы.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Дзятлаўскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Данілавічы. З 8 студзеня 1954 года ў Гродзенскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў складзе Навагрудскага раёна. З 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Дзятлаўскага раёна. 11 лютага 1972 года ў склад сельсавета з Дзятлаўскага сельсавета перададзена вёска Ведравічы. 21 красавіка 1977 года частка сельсавета (5 населеных пунктаў: вёскі Еленка, Карыца 2, Касцюкі, Навасады і Стараельня) увайшла ў склад новаўтворанага Лезнявіцкага сельсавета. 20 мая 1991 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Лезнявіцкага сельсавета (12 населеных пунктаў: вёскі Барышына,Еленка, Зарой, Карыца 2, Касцюкі, Кузьмічы, Лапушна, Лезнявічы, Навасады, Стараельня, Уланаўшчына і Чудоўшчына). 16 ліпеня 1991 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Круцілавічы. 13 ліпеня 2007 года сельсавета да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Таркачоўскага сельсавета (19 населеных пунктаў: Ахонава, Боцкавічы, Брычыцы, Бубны, Бярозаўка, Дзяракі, Дубатоўка, Клішавічы, Ліжэйкі, Марозавічы, Навасёлкі, Панікарты, Паўсаты, Рыбакі, Сінявічы, Таркачы, Хрольчыцы, Юзафіны, Яцукі).

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2262 чалавекі, з іх 84,7 % — беларусы, 11,6 % — палякі, 3,3 % — рускія; паводле перапісу 2019 года — 1757 чалавек.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Навагрудскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Старадубскі павет

Назву **Старадубскі павет** мелі наступныя адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі:

* Старадубскі павет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Вялікага Княства Літоўскага.
* Старадубскі павет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Расійскай імперыі.