open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Востраў мёртвых (карціна)

**«Востраў мёртвых»** () — самая вядомая карціна швейцарскага мастака-сімваліста Арнольда Бёкліна (1827—1901). У перыяд 1880—1886 гадоў Беклін стварыў пяць варыянтаў карціны. Шосты варыянт напісаў у 1901 годзе.
## Зноскі 
## Спасылкі 
* Toteninsel.net: an encyclopedia in progress dedicated to A.Bocklin’s Isle of the Dead: copies, parodies, inspirations…
* The version of the painting at the Metropolitan Museum of Art in New York City
* The version of the painting at the Kunstmuseum Basel
* The version of the painting at the Old National Gallery in Berlin
* Island of the Dead and Florence’s Swiss-owned so-called ‘English’ Cemetery, where Maria Anna Boecklin is buried

Катэгорыя:Карціны 1883 года
Катэгорыя:Карціны 1884 года
Катэгорыя:Алегарычныя карціны
Любоў Паўлаўна Собалева

**Любоў Паўлаўна Собалева** (нар. , пас. Леніна, Бабруйскі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі гісторык. Спецыяліст па гендэрнай гісторыі Беларусі XIV—XVIII стагоддзяў. Папулярызатар гістарычных ведаў на беларускім радыё і тэлебачанні.

## Біяграфія 
Нарадзілася 17 кастрычніка 1960 года ў пасёлку Леніна Бабруйскага раёна.

Скончыла ў 1983 годзе гістарычны факультэт МДПІ імя А. А. Куляшова.

З 1991 года працуе ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі: малодшы навуковы супрацоўнік аддзела гісторыі Беларусі XIII—XVIII стагоддзяў; навуковы супрацоўнік аддзела гісторыі Беларусі Сярэдніх вякоў і пачатку Новага часу, аддзела гісторыі Беларусі IX—XVIII стагоддзяў.

Адначасова выкладчык кафедры гісторыі Беларусі Старажытнага часу і Сярэдніх вякоў гістфака БДУ. З 2010 года намеснік старшыні прафсаюзнай арганізацыі работнікаў НАН Беларусі.

У 2004 годзе аўтар і вядучая цыклаў праграм па гісторыі Беларусі («Наша Мінуўшчына», «Эўрыка») на Беларускім радыё. З 1997  года аўтар і вядучая штодзённай праграмы «Хвіліна з гісторыкам» (150 выпускаў штогод) Міждзяржаўнай тэлерадыёкампаніі «Мір».

## Навуковая дзейнасць 
Напрамкі даследаванняў: культура Беларусі XVI—XVIII стагоддзяў, гендарная гісторыя, інстытут сям’і Вялікага Княства Літоўскага у XIV—XVII стагоддзях.

## Узнагароды 
Узнагароджаны Ганаровай граматай Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь за папулярызацыю гістарычных ведаў у сродках масавай інфармацыі.

## Бібліяграфія 
;Удзел у калектыўных працах:
* Каралева Соф’я і гарады, якія прадвызначылі яе лёс. Мінск, 2015; 2018.
* Гісторыя Беларусі: у 6 т. Т. 2: Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. Мінск, 2008; Т. 3: Беларусь у часы Рэчы Паспалітай (XVII—XVIII стст.). Мінск, 2004.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Радыёвядучыя Беларусі
Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага
Дынаміка (значэнні)

**Дынаміка** — шматзначны тэрмін:

* Дынаміка — раздзел механікі, які вывучае прычыны руху целаў.
* Дынаміка — сукупнасць паняццяў і нотных пазначэнняў, звязаных з адценнямі гучнасці ў музыцы.

## Гл. таксама 
* Дынаміка ландшафтаў
* Гідрадынаміка
* Нелінейная дынаміка
* Тэрмадынаміка
Theloderma corticale

**Theloderma corticale**&nbsp;— від земнаводных з роду  сямейства .

## Апісанне 
Агульная даўжыня дасягае 7-9&nbsp;см. Назіраецца палавы дымарфізм: самкі буйней самцоў. Знешні выгляд гэтай амфібіі даволі дзіўны і незвычайны. Усё цела пакрыта пупырышкамі і шыпікамі, дзякуючы чаму паверхня жабы нагадвае кусцікі моху. Афарбоўка складаецца з зялёных і цёмных, амаль чорных шырокіх папярочных палос, размешчаных па чарзе. Морда некалькі пляскатая, выцягнутая і закругленая на канцы. На канцах пальцаў усіх лап прыкметныя развітыя круглыя прысоскі. Плавальная перапонка ёсць толькі на задніх лапах, яна невялікая, дасягае толькі сярэдзіны пальцаў.

## Спосаб жыцця 
Любіць дажджавыя лясы, невялікія стаячыя вадаёмы, пячоры або паўразбураныя будынкі. Большую частку жыцця праводзіць у вадзе. Сустракаецца на вышыні 700—1500&nbsp;метраў над узроўнем мора. Актыўная ноччу. Харчуецца насякомымі, перш за ўсё цвыркунамі, конікамі, прусакамі, чарвякамі, матылькамі, мухамі.

Самка адкладае яйцы ў ваду, пад камяні або паваленыя дрэвы.

## Распаўсюджанне 
Эндэмік В’етнама.

## Літаратура 
* Zweifel, Robert G. (1998). Cogger, H.G. & Zweifel, R.G.. ed. Encyclopedia of Reptiles and Amphibians. San Diego: Academic Press. hlm. 95-97.

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1903 годзе
Катэгорыя:Весланогі
Катэгорыя:Бясхвостыя земнаводныя
Наталля Валер’еўна Ануфрыенка

**Наталля Валер’еўна Ануфрыенка** (нар. , Бабруйск, Магілёўская вобласць, БССР, СССР) — прафесійная беларуская баскетбалістка і трэнер. Атакуючы абаронца. Майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа. Выступала за зборную Беларусі. Бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы-2007.

## Біяграфія 
Вучылася ў сярэдняй школе № 26 г. Бабруйска. Баскетболам пачала займацца на ўроках фізкультуры. З 1998 года па 2001 год праходзіла навучанне ў філіяле СДзЮШАР № 7 баскетбольнага клуба «Прынёманне» (Гродна). Першым трэнерам быў Аляксандр Станіслававіч Шымкавяк. Выступала за гродненскую «Алімпію», мінскі «Гарызонт».

У 2007—2016 гадах выступала за жаночую зборную Беларусі.

З 2022 года — другі трэнер моладзевай каманды БК «Мінск». З 2024 года — галоўны трэнер моладзевай каманды БК «Мінск».

З 2023 года — галоўны трэнер жаночых зборных Беларусі па баскетболе 3х3. Пад яе кіраўніцтвам зборная U-18 стала бронзавым прызёрам III Гульняў краін СНД-2025 у Гянджы.

## Кар’ера 
* 2000—2001 — ВАР (Гродна)
* 2001—2002 — Алімпія (Гродна)
* 2002—2004 — Вікторыя-ВАР-ГДАУ (Гродна)
* 2004—2009 — Алімпія (Гродна)
* 2009—2010 — Дунав (Русэ, Балгарыя)
* 2010—2018 — Гарызонт (Мінск)
* 2018—2019 — *пропуск сезону* (*дэкрэтны адпачынак*)
* 2019—2022 — Гарызонт (Мінск)

## Дасягненні 
*  Бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы (1): 2007.
*  Чэмпіёнка Беларусі (9): 2004/2005, 2005/2006, 2006/2007, 2008/2009, 2010/2011, 2011/2012, 2015/2016, 2020/2021, 2021/2022.
*  Сярэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (6): 2007/2008, 2013/2014, 2014/2015, 2016/2017, 2017/2018, 2019/2020.
*  Сярэбраны прызёр чэмпіянату Балгарыі (1): 2009/2010.
*  Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі (4): 2001/2002, 2002/2003, 2003/2004, 2012/2013.
*  Уладальнік Кубка Беларусі (10): 2002, 2004, 2005, 2006, 2007, 2011, 2012, 2013, 2015, 2020.
*  Уладальнік Кубка Балгарыі (1): 2010.
*  Чэмпіёнка Еўрапейскай лігі (1): 2020/2021.
*  Сярэбраны прызёр Балтыйскай лігі (3): 2011/2012, 2012/2013, 2013/2014.
*  Бронзавы прызёр Балтыйскай лігі (1): 2010/2011.

## Спасылкі 
* National Team Senior

Катэгорыя:Баскетбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Баскетбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па баскетболе
Катэгорыя:Баскетбольныя трэнеры Беларусі
Марыя Васільеўна Філончык

**Марыя Васільеўна Філончык** (нар. , Бабруйск, Магілёўская вобласць, Беларусь) — прафесійная беларуская баскетбалістка. Цяжкі форвард / цэнтравая. Майстар спорту Рэспублікі Беларусь па баскетболе. Выступала за зборную Беларусі.

## Біяграфія 
Выхаванка Дзіцяча-юнацкага клуба фізічнай падрыхтоўкі г. Бабруйска. Першы трэнер — Сяргей Рыгоравіч Сіліч. У 2004—2011 гадах навучалася ў Гродзенскім дзяржаўным вучылішчы алімпійскага рэзерву. У пачатку 2008 года дэбютавала за мясцовую «Алімпію».

Выступала за зборныя U-16 (2006—2008), U-18 (2007—2010) і U-20 (2009—2012). У 2016 годзе дэбютавала за зборную Беларусі.

## Кар’ера 
* 2005—2006 — Вікторыя-ВАР-ГДАУ (Гродна)
* 2006—2007 — Юніёры U-16 (Гродна)
* 2007—2008 — Вікторыя (Гродна)
* 2008—2016 — Алімпія (Гродна)
* 2016—2017 — Волагда-Чэваката (Волагда, Расія)
* 2017—2018 — Будучнаст (Падгорыца, Чарнагорыя)
* 2018 — Гарызонт (Мінск)

## Дасягненні 
*  Чэмпіёнка Беларусі (2): 2008/2009, 2012/2013.
*  Сярэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (3): 2007/2008, 2011/2012, 2017/2018.
*  Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі (5): 2009/2010, 2010/2011, 2013/2014, 2014/2015, 2015/2016.
*  Уладальнік Кубка Беларусі (2): 2009, 2014.
*  Чэмпіёнка Балтыйскай лігі (1): 2012/2013.
*  Бронзавы прызёр Балтыйскай лігі (3): 2011/2012, 2013/2014, 2014/2015.

## Спасылкі 
* Профіль на сайце eurobasket.com
 

Катэгорыя:Баскетбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па баскетболе
Катэгорыя:Баскетбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 года
Катэгорыя:Ігракі ЖБК «Будучнаст» Падгорыца
Алёна Голубева

**Алёна Анатолеўна Карасевіч**, па нараджэнні **Голубева** (нар. , Гродна, Беларусь) — прафесійная беларуская баскетбалістка. Атакуючы абаронца. Майстар спорту Рэспублікі Беларусь. Выступала за зборную Беларусі. Жонка беларускага баскетбаліста Паўла Карасевіча.

## Біяграфія 
Выхаванка СДзЮШАР №7 г. Гродна. Першы трэнер — Наталля Уладзіміраўна Васілеўка.

Выступала ў жаночых зборных Беларусі U-16 (2010), U-18 (2011—2012) і U-20 (2011—2014). У 2017 годзе дэбютавала за жаночую зборную Беларусі.

## Кар’ера 
* 2010—2013 — Вікторыя (Гродна)
* 2013—2017 — Алімпія (Гродна)
* 2017—2019 — Гарызонт (Мінск)
* 2019—2020 — *пропуск сезону* (*дэкрэтны адпачынак*)
* 2020—2021 — Алімпія (Гродна)
* 2021—2022 — Трыумф (Баташані, Румынія)
* з 2022 — Гарызонт (Мінск)

## Дасягненні 
*  Чэмпіёнка Беларусі (2): 2022/2023, 2024/2025.
*  Сярэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (2): 2017/2018, 2023/2024.
*  Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі (6): 2013/2014, 2014/2015, 2015/2016, 2016/2017, 2018/2019, 2020/2021.
*  Уладальнік Кубка Беларусі (4): 2014, 2022, 2023, 2024.
*  Бронзавы прызёр Балтыйскай лігі (2): 2013/2014, 2014/2015.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Профіль на сайце БФБ
* Профіль на сайце БК «Гарызонт»
* Профіль на сайце bbw-g2n.jimdofree.com 
* FIBA EuroBasket Women 2017

Катэгорыя:Баскетбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па баскетболе
Symphytocarpus

**Symphytocarpus**&nbsp;— род міксаміцэтавых амёбазоеў сямейства . Змяшчае 9 відаў.

## Віды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Стэманітальныя
Antheraea

**Antheraea** — род лускакрылых з падсямейства  у складзе сямейства .

## Назва 
Дадзены род матылькоў часам носіць у рускай мове назву «дубовых шаўкапрадаў» якая замацавалася за ім з-за таго, што коканы некалькіх відаў роду выкарыстоўвалі ў шаўкаводстве. Аднак матылі дадзенага роду не адносяцца да сямейства  і з’яўляюцца прадстаўнікамі сямейства паўлінавочак.

## Апісанне 
Цела валькаватае, густа апушанае. Вусікі двухбакова-пёрыстыя. Кастальны край пярэдніх крылаў злёгку ўціснуты ля аснавання, крута выгнуты перад серпападобна завостранай вяршыні, ружавата- або карычнявата-шэры. На пярэднім крыле жылка R тонкая, адыходзіць самастойнай галіной. Жылка M2 на агульным сцябле з R5 + M1. Кожнае крыло з буйной вочкавай плямай круглявай формы і празрыстым ядром. Вусені развіваюцца на шыракалістых драўняных і хмызняковых раслінах.

## Сістэматыка 
У склад роду ўваходзяць:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* ?*Antheraea korintjiana*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  — C
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Паўлінавочкі
Экстэрнат

**Экстэрнат, экстэрнатура** (ад  — старонні) — навучанне ў экстэрнатуры, форма атэстацыі, якая прадугледжвае самастойнае вывучэнне агульнаадукацыйных праграм асноўнай агульнай, сярэдняй (поўнай) агульнай, вышэйшай адукацыі з прамежкавай і дзяржаўнай (выніковай) атэстацыямі ў адукацыйнай установе, якая мае дзяржаўную акрэдытацыю.

Свабодна наведвальны вучань, знешні слухач-экстэрн.

## Гісторыя 
Сутнасць экстэрнату складаецца ў магчымасці атрымаць сярэднюю або вышэйшую адукацыю без штодзённага наведвання школы, універсітэта. Двухгадовая (ці больш) праграма можа быць пройдзеная за адзін год са здачай выніковай (травень — чэрвень) атэстацыі.

Перавага экстэрнату складаецца ў тым, што ён дае магчымасць рэалізацыі індывідуальнай адукацыйнай траекторыі, вызваляе час для падрыхтоўкі да паступлення ў ВНУ, дазваляе ў больш свабодным рэжыме наведваць навучальную ўстанову, сумяшчаць вучобу ў школе або універсітэце і працу або навучанне ў іншай навучальнай установе і пр.навучанне ў экстэрнаце можа быць цалкам самастойным, навучэнец здае толькі экзамены.

Галоўны прынцып экстэрната-вызваліць вучняў і студэнтаў ад штодзённых шматгадзінных заняткаў у навучальнай установе, зэканоміўшы такім чынам час, але пры гэтым даць паўнавартаснае адукацыю. Сістэма адукацыі экстэрнам ўладкованая так, што за найменшы перыяд часу навучэнец атрымлівае найбольшую колькасць інфармацыі. Меркаванне, што атрыманыя веды павярхоўныя, памылкова. Вучаньасвойвае праграму самастойна, а ступень засваення кантралюе выкладчык. Для гэтага навучэнец праходзіць прамежкавую і выніковую атэстацыі, здае залікі і экзамены, і на падставе станоўчых вынікаў атрымлівае атэстат дзяржаўнага ўзору.

**Найбольш часта экстэрны выбіраюць такія формы навучання:**

* Сямейная форма

* Самаадукацыя

* Завочнае навучанне

Катэгорыя:Адукацыя
Прадметна-кабінетная сістэма навучання

**Прадметна-кабінетная сістэма навучання** — арганізацыя навучання ў агульнаадукацыйных школах, пры якой навучальныя заняткі па прадметах праводзяцца ў спецыяльна абсталяваных кабінетах.

Адказвае ўзроўню сучасных патрабаванняў да тэхнічнай і метадычнай аснашчанасці школьнага ўрока. У абсталяванні кабінета ўлічваецца спецыфіка навучальных дысцыплін. У кожным кабінеце сканцэнтравана неабходная наменклатура карцінных, графічных, аб’ёмных (муляжы, мадэлі) наглядных дапаможнікаў, кніг (падручнікі, задачнікі, хрэстаматыі, слоўнікі і інш.), найпростых тэхнічных сродкаў (фільмаскопы, кодоскопы, эпідыяскопы, кінаапараты) і іншае абсталяванне.

Прадметна-кабінетная сістэма навучання дазваляе засяродзіць у адным месцы сродкі, прыборы і апараты, неабходныя для эфектыўнага засваення навучэнцамі зместу навучальных дысцыплін. На працягу навучальнага дня канкрэтны клас у поўным складзе перамяшчаецца з аднаго кабінета ў іншы.

Альтэрнатывай з’яўляецца класна-кабінетная сістэма, пры якой Класны пакой замацоўваецца за класам, а настаўнікі-прадметнікі прыходзяць да навучэнцаў і прыносяць з сабой навучальныя дапаможнікі, тэхнічныя сродкі і іншае дэманстрацыйнае абсталяванне. Тэхнічная аснашчанасць заняткаў пры такой арганізацыі навучальнага працэсу ніжэй, чым пры прадметна-кабінетнай сістэме.

Прадметна-кабінетная сістэма-Асноўная ў школах Расіі. Яна змяніла класна-кабінетную яшчэ ў савецкі перыяд (у 1960-я гады) і ўкаранёна ў многіх краінах, напрыклад у Германіі.

Катэгорыя:Педагогіка
Катэгорыя:Адукацыя
Trabala vishnou

**Trabala vishnou** — від молей сямейства . Сустракаецца ў Паўднёвай Азіі, уключаючы Пакістан, Індыю, Бангладэш, Тайланд, Шры-Ланку, М’янму, Яву, Кітай, Японію, Тайвань, Ганконг, В’етнам і Інданезію. Прызнаныя чатыры падвіды.

## Апісанне 
### Імага 
Размах крылаў каля 67&nbsp;мм для самак і 47 для самцоў. Афарбоўка цела самца яблычна-зялёная. Вусікі вохрыста-карычневыя. Дыск пярэдняга крыла і ўнутраны край задняга крыла белаватыя. Пярэднія крылы са слабай бледнай пярэдняй лініяй, загнутай ніжэй косты. На абодвух крылах маюцца серыя невялікія падкраёвыя цёмныя плямы. Самка жаўтлява-зялёная, колер пераходзіць у вохрысты. Лініі і плямы абодвух крылаў павялічаныя і чарнаватыя. Чырвона-карычневая пляма з густымі чорнымі плямамі займае ўсю медыяльную ўнутраную вобласць ад сярэдняга нерва да ўнутранага краю. Вейчыкі крылаў чарнаватыя.

### Лічынкі 
У лічынкі жоўтая галава з чырвонымі плямамі, а колер яе цела карычнева-шэры з доўгімі бакавымі пучкамі на кожным соміце. Першы соміт чорна-шэры, іншыя соміты — шэрыя. На кожным соміце маюцца парныя дарсальная і бакавыя чорныя плямы, з якіх выходзяць доўгія чорныя валасінкі. Плямы на грудных сомітах зрастаюцца. Замест звычайных каляровых вусеняў можна сустрэць дзве морфы. Некаторыя лічынкі чарнаватыя з шырокай белай спінной паласой, пярэднія пучкі чырванавата-карычневыя. Іншая морфа чырванаватая з блакітнымі плямамі па баках. Аднак ва ўсіх морфаў кокан вохрыстага колеру, з яго выступаюць кароткія чорныя валасінкі, якія выклікаюць моцнае раздражненне.

## Экалогія 
Лічынкі растуць на відах , а таксама харчуюцца раслінамі , , ,  і відах роду . Браканідная аса  — вядомы паразітоід молі.

## Падвіды 
* *Trabala vishnou gigantina* Yang, 1978
* *Trabala vishnou guttata* (Matsumura, 1909)
* *Trabala vishnou singhala* Roepke, 1951
* *Trabala vishnou vishnou*

## Спасылкі 
* Species info 

Катэгорыя:Коканапрады
Стэнатопныя арганізмы

**Стэнато́пныя аргані́змы**, **стэнатопы** (ад  — жыццё і  — месца) — жывыя арганізмы, прыстасаваныя да існавання ў спецыфічных, строга вызначаных умовах навакольнага асяроддзя.

Стэнатопныя арганізмы найбольш моцна пакутуюць ад знішчэння іх месцаў пражывання і часцей выміраюць. Да стэнатопных раслін адносяцца многія насельнікі пустынь (, , ,  і інш.), сфагнавых балот (расіцы , , ); мелавых агаленняў (смалёўка , смалёўка , ) і інш. З жывёл  стэнатопамі з’яўляюцца — , якія насяляюць толькі ў пясчанай пустыні; соні — у шыракалістых лясах, , які сустракаецца ў тайзе; ,  — насельнікі хвойных лясоў;  і , якія жывуць на стромкіх берагах і інш.

Стэнатопныя арганізмы проціпастаўляюцца эўрытопным арганізмам.

## Гл. таксама 
* Стэнабіёнты

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Cтенотопные оргпнизмы // Биологический энциклопедический словарь / Гл. ред. М. С. Гиляров; Редкол.: А. А. Бабаев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др. — 2-е изд., исправл. — М.: Сов. Энциклопедия, 1986. — С. 608. — 864 с. — 150 600 экз. — ISBN 5-85270-002-9. 
* Словарь ботанических терминов. / Под общей редакцией д.б.н. И. А. Дудки. — Киев: Наукова Думка, 1984.

## Спасылкі 
* Стенотопные организмы // Natural Museum 
* Стеното́пные органи́змы // «Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия» megabook.ru}
* *А. Н. Шмараева, Ж. Н. Шишлова, В. В. Федяева, А. В. Фирсова, Л. В. Анищенко* Коллекция редких и исчезающих растений Ростовской области в Ботаническом саду ЮФУ // Вестник воронежского государственного университета. Серия: Химия. Биология. Фармация. № 1, 2012.

Катэгорыя:Групы арганізмаў
Катэгорыя:Адаптацыя
Катэгорыя:Экалагічныя тэрміны
Украінская авіяцыя ў македонскім канфлікце

У перыяд ваеннага канфлікту 2001 года паміж уладамі Македоніі і албанскімі паўстанцамі Украіна пастаўляла баявыя верталёты (Мі-8 і Мі-24) і самалёты (Су-25) для ўрадавай арміі. Акрамя таго, паступалі паведамленні аб непасрэдным удзеле ўкраінскіх пілотаў. Ваенная падтрымка Кіева выклікала незадаволенасць краін Захаду.

## Гісторыя 
З пачаткам баявых дзеянняў саюзнікі македонскага ўрада ў асобе краін НАТА абмежаваліся толькі ваеннымі саветнікамі. Аднак урадавым сілам патрабавалася зброя. Ваенную тэхніку далі Грэцыя, Балгарыя і Украіна.

Самі албанскія баевікі паставіліся да ўзмацнення авіяцыі праціўніка сур’ёзна і назапасіліся ПЗРК амерыканскай і савецкай вытворчасці.

Улетку 2022 года стала вядома аб вяртанні ўкраінскаму боку чатырох штурмавікоў Су-25, якія не ляталі з 2004 года. У сакавіку 2023 года кіраўнік Мінабароны Македоніі Славянка Пятроўска заявіла, што дзяржава перадасць Украіне 12 верталётаў, пастаўленых у 2001 годзе, так як машыны «амаль выпрацавалі рэсурс».

## Пілоты 
Першыя паведамленні аб удзеле ўкраінцаў у канфлікце з’явіліся ўвечары 23 сакавіка. Амерыканскі канал CNN заявіў, што «ўдар па албанскіх паўстанцах нанеслі расійскія верталёты з украінскімі экіпажамі на борце». 

Афіцыйны Кіеў рашуча адхіліў такія сцвярджэнні, хоць самі верталётчыкі ў прыватных гутарках пацвярджалі, што зрабілі «пару-тройку баявых вылетаў» за «разумную плату» (сярод такіх — Ігар Шандрыгін. 23 чэрвеня над полем бою ўпершыню з’явіліся Су-25. Раніцай 10 жніўня чатыры Су-25, восем Мі-24 і чатыры Мі-8МТ падтрымалі сухапутныя часці пры адбіцці варожага наступленне на сяло Радуша і армейскі пост на захад ад Скоп’е. Інтэнсіўныя атакі з паветра працягваліся да 14:00 наступнага дня, прычым упершыню было адзначана прымяненне бомбаў ФАБ-250. Паводле афіцыйных звестак Міністэрства абароны Македоніі страты баевікоў ад дзеянняў авіяцыі склалі не менш за 400 чалавек забітымі і параненымі.

Па ўспамінах украінскіх лётчыкаў, практычна ў кожным вылеце па штурмавікам і верталётам вёўся моцны агонь з зямлі, прычым гэта было не толькі стралковая зброя калібра 7.62-мм, але і буйнакаліберныя кулямёты (12.7-мм) і зеніткі калібраў 20, 23 і 30-мм. Практычна кожны верталёт меў баявыя пашкоджанні. На некаторых, украінскія ж механікі, налічвалі па некалькі дзясяткаў прабоін. Па штурмавіках было здзейснена некалькі пускаў ПЗРК, але самалётам удалося ўхіліцца.

## Гл. таксама 
* Удзел украінцаў у эфіопа-эрытрэйскай вайне

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* Украинские пилоты вертолетов громят позиции Армии Национального Освобождения в Македонии. (Фотоснимки)

Катэгорыя:Югаслаўскія войны
Катэгорыя:Авіяцыя паводле войн
Амран

**Амран** () — горад у Емене, ў мухафазе Амран.

## Геаграфія 
Размешчаны ў паўночна-заходняй частцы краіны, за 48 км наўпрост і 52,9 км па дарозе на паўночны захад ад сталіцы Саны, на дарозе, якая вядзе са сталіцы краіны ў горад Саада, на вышыні 2256 м над узроўнем мора. Адміністрацыйны цэнтр аднайменнай мухафазы.

## Апісанне горада 
Стары горад Амрана знаходзіцца на невялікім пагорку, ён акружаны сценамі. Стары горад цікавы сваімі дамамі, якія пабудаваны з сырой гліны з саломай, што, зрэшты, традыцыйна для засушлівых рэгіёнаў краіны.

Сучасны горад знаходзіцца за межамі гарадскіх сцен.

## Гісторыя 
Па эпіграфіцы вядомы з пачатку 1 тыс. да н. э. Быў адным з цэнтраў ранняй сабейскай каланізацыі ў еменскім нагор’і.

Амран акружаны гарадской сцяной, якая датуюцца 1720 годам.

У 2004 годзе Амран быў месцам сутыкнення паміж урадавымі войскамі і паўстанцамі з мясцовага племя Хуці.

## Насельніцтва 
Па дадзеных на 2013 год колькасць насельніцтва горада складала 92 763 чалавекі.

Катэгорыя:Гарады Емена
1933 год у гісторыі чыгункі

**1933 год у гісторыі чыгункі**

## Падзеі 
* 31 студзеня — 7 красавіка — забастоўка парушае працу чыгуначнага транспарту ў Паўночнай Ірландыі.
* Заснаваны знак «Ганаваму чыгуначніку» для работнікаў савецкай чыгункі, які прысуджаецца за паспяховую і шматгадовую працу.
* Пастановай ЦК ВКП(б) ад 20 сакавіка арганізаваны палітаддзелы на наступных дарогах: Паўднёвай, Екацярынінскай, Паўднёва-Заходняй, Паўднёва-Усходняй, Паўн. Каўказскай, Казанскай, Беларуска-Балтыйскай і Заходняй.
* Пастановай ЦВК СССР, Савета Народных Камісараў ад 4 чэрвеня 1933 г. за № 69/795 зацверджаны «Статут аб дысцыпліне працоўных і службоўцаў чыгуначнага транспарту СССР».
* Харкаўскі эксплуатацыйна-цягавы інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту перайменаваны ў Харкаўскі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту
* 2 верасня адкрыты чыгуначны тунэль пад Варшавай

## Новы рухомы склад 
* На заводах у Турыне для патрэб прамысловых прадпрыемстваў СССР выпушчаны прамысловыя электравозы серыі В.
* У СССР пачалі паступаць электравозы СІ, папярэднікі электравозаў Cс.
* Калужскі машынабудаўнічы завод пачынае пабудову цеплавозаў. Пабудаваны манеўровы цеплавоз серыі АА-1.

## Персоны 
## Крыніцы 
## Спасылкі 

Катэгорыя:Чыгуначны транспарт
Полымя (фільм)

**«Полымя»** — савецкі мастацкі фільм 1974 года, зняты на кінастудыі «Беларусьфільм».

## Сюжэт 
У аснове сюжэта рэальныя падзеі, нямецкая карная аперацыя «Веснавое свята» мая 1944 года на тэрыторыі Беларусі.

Фільм распавядае пра дзеянні партызан падчас наступу 1-га Беларускага і Прыбалтыйскага франтоў у 1944 годзе ў Беларусі. Студзень 1944 года, пад кантролем партызан знаходзіцца 60% тэрыторыі Беларусі. Па загадзе Гітлера супраць партызанскіх атрадаў плануецца арганізаваць маштабнае наступленне. 

Для стрымлівання карных сіл савецкае камандаванне вырашае накіраваць у пэўную зону ў тыле нямецкіх войскаў, дванаццаць партызанскіх брыгад пад камандаваннем Віктара Лагуна. Партызаны будуюць умацаванні, рыюць траншэі і супрацьтанкавыя равы. Нямецкі генерал-палкоўнік Рэйнгарт, плануе знішчыць партызан за 10 дзён, выкарыстаўшы пры гэтым 6 дывізій, без уліку ахоўных батальёнаў і палкоў СС. Савецкія партызаны ўступілі ў няроўны бой з праціўнікам, які шматразова пераважаў і колькасцю, а таксама ваеннай тэхнікай.

## У ролях 
## Здымачная група 
## Узнагароды 
* 1975 — 8-ы Усесаюзны кінафестываль у Кішынёве: галоўны прыз.

Катэгорыя:Фільмы СССР 1974 года
Катэгорыя:Фільмы студыі «Беларусьфільм»
Катэгорыя:Гістарычныя фільмы СССР
Катэгорыя:Гістарычныя фільмы Беларусі
Катэгорыя:Фільмы Віталя Чацверыкова
Олбаніўскі ўніверсітэт

**Олбаніўскі ўніверсітэт** () — дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Ольбані, штат Нью-Ёрк, ЗША. Уваходзіць у сістэму Нью-Ёркскага дзяржаўнага ўніверсітэта.

## Структура 
* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж інжынерыі і прыкладных навук
* Каледж грамадскіх спраў і палітыкі
* Школа бізнесу
* Школа крымінальнай юстыцыі
* Школа адукацыі
* Каледж падрыхтоўкі да надзвычайных сітуацый, нацыянальнай бяспекі і кібербяспекі
* Школа грамадскага здароўя
* Школа сацыяльнага забеспячэння
* Ганаровы каледж

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Нью-Ёрк

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты штата Нью-Ёрк
Вікторыя Сцяпанаўна Гаспер

**Вікторыя Сцяпанаўна Гаспер** (нар. , Мінск, БССР, СССР) — прафесійная беларуская баскетбалістка. Цэнтравая. Майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа. Выступала за зборную Беларусі. Бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы-2007.

## Біяграфія 
Выхаванка СДзЮШАР «Гарызонт». Першы трэнер — Марыя Іванаўна Сялюніна.

У 2003 годзе ў складзе зборнай Беларусі стала сярэбраным прызёрам кадэцкага чэмпіянату Еўропы U-16. У 2007 годзе ў складзе моладзевай зборнай Беларусі выступала на чэмпіянаце Еўропы ў Сафіі (Балгарыя), дзе ў сярэднім за матч набірала 18,5 ачка і рабіла 9,0 падбораў.

У 2010 годзе стала чэмпіёнкай краіны ў складзе клуба «Бярэзіна-РЦАР», пасля гэтага двойчы паўтарыла гэта дасягненне з «Гарызонтам».

З 2012 года гуляла за «Цмокі-Мінск». За гэты час разам з камандай 6 разоў была чэмпіёнкай краіны і 4 разы заваёўвала Кубак, выходзіла ў фінал Еўрапейскай жаночай баскетбольнай лігі.

З 2020 года выступала за каманду «Гарызонт», у складзе якой двойчы прымерыла золата чэмпіянату Беларусі, а ў сезоне-2020/21 заняла першае месца ў ЕЖБЛ.

Выступала ў жаночых зборных Беларусі U-16 (2004), U-18 (2004—2006) і U-20 (2006—2007). У 2005 годзе дэбютавала за зборную Беларусі.

## Кар’ера 
* 2002—2004 — РШВСМ-Гарызонт (Мінск)
* 2003—2004 — РВАР (Мінск) (*у Балтыйскай лізе*)
* 2004—2006 — РЦАР-Гарызонт (Мінск)
* 2006 — Чэваката-СДзЮШАР (Волагда, Расія)
* 2006—2008 — Волагда-Чэваката (Волагда, Расія)
* 2006—2009 — Чэваката-2 (Волагда, Расія)
* 2009—2010 — Бярэзіна-РЦАР (Барысаў)
* 2010—2012 — Гарызонт (Мінск)
* 2012—2020 — Цмокі-Мінск
* 2020—2022 — Гарызонт (Мінск)
* 2022—2023 — Енісей (Краснаярск, Расія)
* 2023—2025 — Гарызонт (Мінск)
* з 2025 — Мінск

## Дасягненні 
*  Бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы (1): 2007.
*  Сярэбраны прызёр чэмпіянату Еўропы сярод кадэтак (U-16) (1): 2003.
*  Чэмпіёнка Беларусі (12): 2009/2010, 2010/2011, 2011/2012, 2013/2014, 2014/2015, 2016/2017, 2017/2018, 2018/2019, 2019/2020, 2020/2021, 2021/2022, 2024/2025.
*  Сярэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (3): 2012/2013, 2015/2016, 2023/2024.
*  Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі (1): 2004/2005.
*  Уладальнік Кубка Беларусі (10): 2011, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021, 2023, 2024, 2025.
*  Чэмпіёнка Еўрапейскай лігі (1): 2020/2021.
*  Сярэбраны прызёр Еўрапейскай лігі (1): 2018/2019.
*  Чэмпіёнка Балтыйскай лігі (1): 2014/2015.
*  Сярэбраны прызёр Балтыйскай лігі (3): 2011/2012, 2015/2016, 2017/2018.
*  Бронзавы прызёр Балтыйскай лігі (1): 2010/2011.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Профіль на сайце РФБ
* Профіль на сайце БК «Гарызонт»

  
  
 
 

Катэгорыя:Баскетбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па баскетболе
Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі міжнароднага класа
Бор (возера, Полацкі раён)

**Бор** — возера ў Беларусі, у Полацкім раёне Віцебскай вобласці, за 32 км на ўсход ад Полацка, за 3,5 км на ўсход ад вёскі Лысае, у басейне ракі Ценіца (правы прыток Обалі), сярод лесу.

Плошча паверхні 0,05 км², даўжыня 0,42 км, найбольшая шырыня 0,16 км. Даўжыня берагавой лініі 1 км.
Схілы катлавіны вышынёй да 2 м, пад лесам, забалочаным на захадзе і ўсходзе.

## Літаратура 
* 
* Ліст карты N-35-23. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1986 г.

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Обалі
Ерусалімскія алеі

**Ерусалімскія алеі** () — адна з галоўных вуліц Варшавы, якая перасякае горад з усходу (Мост Панятоўскага) на захад (кірунак Прушкава).

## Характарыстыка 
Вуліца пачынаецца ад маста князя Юзэфа Панятоўскага, перасякае Новы Свят (ронда генерала Шарля дэ Голя), потым Маршалкоўскую (ронда Дмоўскага), праспект Яна Паўла ІІ і вул. Жаляза мінуўшы плошчу Завішы, паварочвае на паўднёвы захад і даходзіць да мяжы з Варшавай. Ад ронды Сібірскіх сасланых да вуліцы Лапушанскай.

Вуліца з’яўляецца часткай Варшаўскай кальцавой дарогі і нацыянальнай дарогі  і еўрапейскай трасы .

Па Еразалімскіх алеях пралягаюць дарогі:

Вуліца цягнецца да Прушкава, дзе на скрыжаванні з вуліцамі Баляслава Пруса і Багатэраў Варшавы (ваяводская дарога ) пераходзіць у праспект Войска Польскага.

## Гісторыя 
Назва вуліцы паходзіць ад існавалага ў XVIII стагоддзі габрэйскага паселішча Нова Ерусаліму, на захад ад сённяшняй плошча Завішы, заснаванае ў 1774 г. у юрыдыкі Божыдар-Каленчын Аўгустам Сулкоўскім. У той час яна называлася Ерусалімскай дарогай, а затым Еразалімскай вуліцай. Пазней з’явілася назва Ерусалімская алея (у адзіночным ліку), якая пазней была заменена сучаснай назвай у множным ліку — Ерусалімскія алеі.

Канчаткова пракладка вуліцы адбылася ў 1823—1824 гадах. Алеі праразалі увесь горад ад Іерусалімскай брамы да берага Віслы. Артэрыя шырынёй 40 метраў была засаджана чатырма радамі таполяў.

У 1845 годзе на скрыжаванні з вуліцай Маршалкоўскай быў пабудаваны Венскі вакзал па праекце Генрыка Марконі. Уздоўж вуліцы пачалі ўзводзіць камяніцы ў стылі эклектыкі, мадэрну і мадэрнізму. У 1902 г. каля скрыжавання з вул. Жалязна, быў пабудаваны Каліскі вакзал па праекце Юзэфа Гуса.

У 1908 г. па вуліцы ўпершыню ездзілі электрычныя трамваі. У 1904—1913 гадах быў пабудаваны Мікалаеўскі мост (цяпер мост Панятоўскага). У 1921—1932 гадах пад вуліцай пабудаваны міжгарадскі чыгуначны тунэль.

Падчас нямецкай акупацыі праспекты атрымалі назву Банхофштрасэ (1941—1943), затым зменены на Райхштрассе (1943 г. — 1945) і Остландштрасэ (1943−1945).

Падчас Варшаўскага паўстання вуліца была месцам жорсткіх баёў. Каля вул. Брацкай была пабудавана барыкада, якая забяспечвала адзіную пешаходную сувязь паміж паўночнай і паўднёвай часткамі горада. Пасля паўстання быў узарваны Галоўны вакзал і спалена большасць камяніц паміж вуліцамі Новы Свят і Маршалкоўскай.

19 студзеня 1945 г. у Ерусалімскіх Алеях адбыўся парад Войска Польскага, які прымалі Баляслаў Берут і Эдвард Асобка-Мараўскі.

З 27 лістапада 1946 г. па 22 чэрвеня 1949 г. участак Ерусалімскіх алей ад вул. Маршалкоўскай да Новага Свята разам з фрагментам, які ахоплівае вуліцу 3 Мая названы у гонар Генерал Уладзіслава Сікорскага. У студзені 1948 г. на скрыжаванні з вул. Новы Свят, усталяваны першы пасляваенны святлафор.

У 1958 годзе была пашырана праезная частка паміж вуліцамі Новы Свят і Маршалкоўска.

У 1955 годзе на поўночным боку вуліцы адкрыты палац культуры і навукі, а праз 20 год цэнтральны чыгуначны вакзал.

З 1990-х гадоў з абодвух бакоў вуліцы выбудоўваюцца хмарачосы.

## Забудова 
* Музей Войска Польскага
* Нацыянальны музей у Варшаве
* Цэнтральны вакзал
* Заходни вакзал

Катэгорыя:Вуліцы і плошчы Варшавы
Љ

**Љ**, **љ** ( ) — літара пашыранай кірыліцы, 14-я літара сербскага і 15-я літара македонскага алфавітаў. Азначае гук [ʎ]  , блізкі да мяккага [л']. З'яўляецца лігатурай літар Л і Ь.

## Табліца кодаў 
У HTML загалоўную літару можна запісаць як `&#x26; #1033;` ці `&#x26; #x409;`, а маленькую - як `&#x26; #1113` ; ці `&#x26; #x459;` 

*

## Літаратура 
* *Іван Кочаў, Іван Аляксандраў* . Дакументы за съчиняването на «македонскі кніжак язік» // Македонскі праглед (Macedonian review). Спісанне за навука, літаратура і грамадскі жывот. Гадзіна XIV, кніга 4 (Сафія, 1991). Стар. 17.  .

## Спасылкі 
* Audio samples
Катэгорыя:Македонскі алфавіт
Катэгорыя:Вукавіца
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі
Рэестр помнікаў Апольскага ваяводства

Выява:Opole Voivodeship administrative map.svg|400пкс|right

* Аполе
* Алескі павет
* Апольскі павет
* Бжэгскі павет
* Глубчыцкі павет
* Ключборкскі павет
* Крапкавіцкі павет
* Кэндзяжынска-Казельскі павет
* Намыслоўскі павет
* Ныскі павет
* Прудніцкі павет
* Стшэлецкі павет


Катэгорыя:Апольскае ваяводства
Рэестр помнікаў Вармінска-Мазурскага ваяводства

Выява:Warmian-Masurian Voivodeship administrative map.svg|450пкс|right

* Ольштын
* Эльблёнг
* Алецкі павет
* Альштынскі павет
* Аструдскі павет
* Барташыцкі павет
* Бранеўскі павет
* Вэнгажэўскі павет
* Галдапскі павет
* Гіжыцкі павет
* Дзялдоўскі павет
* Ілаўскі павет
* Кэнтшынскі павет
* Лідзбаркскі павет
* Мрангоўскі павет
* Навамейскі павет
* Нідзіцкі павет
* Пішскі павет
* Шчыценскі павет
* Элцкі павет
* Эльблёнгскі павет


Катэгорыя:Вармінска-Мазурскае ваяводства
Рэестр помнікаў Мазавецкага ваяводства

Выява:Mazowieckie-administracja.png|500пкс|right

* Астралэнка
* Варшава
* Плоцк
* Радам
* Седльцы
* Астралэнцкі павет
* Астроўскі павет
* Атвоцкі павет
* Бялабжэгскі павет
* Валамінскі павет
* Варшаўскі Заходні павет
* Вышкоўскі павет
* Вэнгроўскі павет
* Гарвалінскі павет
* Гастынінскі павет
* Градзіскі павет
* Груецкі павет
* Журамінскі павет
* Жырардоўскі павет
* Зваленьскі павет
* Казяніцкі павет
* Ласіцкі павет
* Легіяноўскі павет
* Ліпскі павет
* Макоўскі павет
* Міньскі павет
* Млаўскі павет
* Навадворскі павет
* Плоньскі павет
* Плоцкі павет
* Прушкоўскі павет
* Пултускі павет
* Пшаснышскі павет
* Пшысухскі павет
* Пясэчынскі павет
* Радомскі павет
* Сакалоўскі павет
* Сахачэўскі павет
* Сядлецкі павет
* Сярпэцкі павет
* Цеханоўскі павет
* Шыдлавецкі павет


Катэгорыя:Мазавецкае ваяводства
Olethreutes arcuella

**Olethreutes arcuella** — від молей з сямейства .

## Сінонімы 
Сінонімамі гэтага віду з’яўляюцца:

* *Olethreutes arcuellus* (*lapsus*)
* *Phalaena arcuana* Linnaeus, 1761
* *Phalaena arcuella* Clerck, 1759
* *Phalaena lambergiana* Scopoli, 1763
* *Tortrix arcuana* (Linnaeus, 1761)

## Арэал і асяроддзе пражывання 
Гэты від можна сустрэць на большай частцы Еўропы, ва ўсходняй частцы  Палеарктыкі і на Блізкім Усходзе.

Гэтыя молі насяляюць у лясах, палях, пашах на ўзгорках і пустках.

## Апісанне 
*Olethreutes arcuella* мае размах крылаў 14—18&nbsp;мм.

Гэты від вельмі падобны на , але мае вузейшыя крылы.

## Біялогія 
Гэты від звычайна мае адно пакаленне ў год. Таксама акукленне адбываецца ў раслінных рэштках.

## Літаратура 
*  (2009): Online World Catalogue of the Tortricidae &#x2013; *Olethreutes arcuella*. Version 1.3.1. Retrieved 2010-APR-19.
*  (2005): Markku Savela’s Lepidoptera and some other life forms &#x2013; *Olethreutes arcuellus* [*sic*]. Version of 2005-SEP-16. Retrieved 2010-APR-19.
*  (1942): Eigenartige Geschmacksrichtungen bei Kleinschmetterlingsraupen ["Strange tastes among micromoth caterpillars"]. *Zeitschrift des Wiener Entomologen-Vereins* **27**: 105—109 [in German]. PDF fulltext

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ліставёрткі
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1759 годзе
Рэестр помнікаў Варшавы

Выява:Warszawa podzial administracyjny 2002.svg|450пкс|right

* Ахота
* Беляны
* Бэмова
* Бялалэнка
* Вавэр
* Віляноў
* Воля
* Вэсола
* Жалібаж
* Макатоў
* Прага Паўднёвая
* Прага Паўночная
* Рэмбэртаў
* Сьрудмесце
* Тарговак
* Улохы
* Урсус
* Урсынаў


Катэгорыя:Варшава
Нью-Ёркскі гарадскі ўніверсітэт

**Нью-Ёркскі гарадскі ўніверсітэт** () — канфедэратыўны ўніверсітэт, які аб’ядноўвае ў адзіную сістэму муніцыпальныя вышэйшыя і сярэднія спецыяльныя навучальныя ўстановы горада Нью-Ёрка, ЗША.

Гэта буйнейшая сістэма гарадскіх універсітэтаў у Злучаных Штатах, якая ўключае 25 кампусаў: 11 вышэйшых каледжаў, 7 грамадскіх каледжаў і 7 прафесійных навучальных устаноў.

У той час як некаторыя яго каледжы існуюць яшчэ з 1847 года, сам універсітэт быў створаны ў 1961 годзе.

Ва ўніверсітэце налічвае 30 лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі.

## Структура 
* 1847 — Гарадскі каледж
* 1870 — Хантэраўскі каледж
* 1919 — Барухаўскі каледж
* 1930 — Бруклінскі каледж
* 1937 — Куінскі каледж
* 1946 — Нью-Ёркскі гарадскі тэхналагічны каледж
* 1964 — Каледж крымінальнага правасуддзя імя Джона Джэя
* 1966 — Ёркскі каледж
* 1968 — Леманаўскі каледж
* 1970 — Каледж імя Медгара Эверса
* 1976 — Стэйтэн-Айлендскі каледж
* 2001 — Ганаровы каледж імя Уільяма Э. Маколі
* 1957 — Бронкскі грамадскі каледж
* 1958 — Квінсбарскі грамадскі каледж
* 1963 — Манхэтэнскі грамадскі каледж
* 1963 — Кінгсбарскі грамадскі каледж
* 1968 — Ла-Гуардыяўскі грамадскі каледж
* 1970 — Хостанскі грамадскі каледж
* 2011 — Гутманаўскі грамадскі каледж
* 1961 — Цэнтр вышэйшай адукацыі
* 1973 — Школа медыцыны
* 1983 — Школа права
* 2006 — Вышэйшая школа журналістыкі
* 2006 — Школа прафесійных студый
* 2008 — Школа грамадскага здароўя
* 2018 — Школа працы і урбаністычных студый

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Нью-Ёрк

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання

Катэгорыя:Універсітэты Нью-Ёрка
Ӹ

**Ӹ**, **ӹ** (*Ы з умлаутам*) — літара пашыранай кірыліцы. Выкарыстоўваецца ў пісьменнасці горнамарыйскай мовы, дзе прысутнічае з 1929 года і з’яўляецца 33-й літарай алфавіта, і паўночна-заходняй марыйскай мовы, дзе прысутнічае з 1995 года і называецца «Ы кароткае». У абодвух алфавітах абазначае гук [ɯ] — неагублены галосны задняга рада верхняга ўздыму.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Ӹ на сайце Scriptsource.org
* ӹ на сайце Scriptsource.org
* http://grammar.marlamuter.org/fonetika.php
* *Simon Ager*. Mari language, alphabet and pronunciation. Omniglot

Катэгорыя:Літары кірыліцы
Катэгорыя:Літары з умлаўтам
Nembrotha lineolata

**Nembrotha lineolata** — від голожаберных малюскаў сямейства .

## Апісанне 
Даўжыня — 70 сантыметраў. Цела вузкае, пярэдні край галавы закруглены, задні край цела завостраны. Дарсальная паверхня плаўна пераходзіць у латэральныя паверхні, а вентральная паверхня, званая ступнёй, заўсёды плоская, такім чынам Nembrotha lineolata падобная ў перасеку на паўкола. Маюцца тоўстыя ротавыя шчупальцы, а абодва рынафоры маюць трыццаць ламелей і могуць ўцягвацца. У цэнтры дарсальнай плоскасці анальная адтуліна, акружаная трыма вырастамі, падобнымі пёрам. Цела крэмава-белага колеру, а ўздоўж яго прамыя або звілістыя чырвона-карычневыя палоскі, і па краі ступні сіняя палоска. Ротавыя шчупальцы сінія або фіялетавыя з жоўтай палоскай. Рынафоры чырвоныя, але бываюць жоўтымі ў каморскіх Nembrotha lineolata.

## Арэал 
Nembrotha lineolata жыве ў Інда-Ціхаакіянскай вобласці. Распаўсюджванне гэтага віду абмежавана на захадзе Афрыкай, а на ўсходзе ўключае ў сябе Малайзію, Філіпіны, Інданезію, Аўстралію і Фіджы.

Катэгорыя:Сапраўдныя смаўжы
Agathia hemithearia

**Agathia hemithearia** — від молей з сямейства . Упершыню ён быў апісаны Ашылем Гене ў 1857 годзе. Сустракаецца ў Індыі, Шры-Ланцы, Кітаі (Хайнань), Тайвані і Тайландзе.

## Апісанне 
Размах яго крылаў каля 36&nbsp;мм. Адмеціны рыжыя. Грудная клетка і жывот адмечаныя мацней. Пярэднія крылы з медыяльнай перавязкай звычайнай шырыні, нахіленыя да сярэдняга нерва. Абодва крылы з рудаватай знешняй вобласцю, пасыпанай шэрасцю, з хвалістай постмедыяльнай шэрай лініяй, якая ахоплівае некаторыя злучаныя субмаргінальныя зялёныя плямы ніжэй верхавіны кожнага крыла і каля ўнутранага краю задніх крылаў. Ёсць зялёная зона, якая пасылае выпуклы зуб у рудаватую вобласць у жылкі 5 і ніжэй жылкі 2 кожнага крыла. Вочка рэдукавана да бледнай лініі папярок хваста. Брушны бок з фіялетавымі плямамі.

Катэгорыя:Пядзенікі
Cassyma

**Cassyma** — род молей з сямейства , упершыню апісаны Ашылем Генэ ў 1857 годзе. Віды роду сустракаюцца пераважна ў Паўднёвай і Паўднёва-Усходняй Азіі.

## Віды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Kandasamy, Gunathilagaraj (2016). «Checklist of Indian Geometridae with FBI number». Tamil Nadu Agricultural University.
*  
* 

Катэгорыя:Пядзенікі
Speiredonia spectans

**Speiredonia spectans** — від молей сямейства . Упершыню ён быў апісаны Ашылем Гене ў 1852 годзе.

## Апісанне 
Размах крылаў каля 70&nbsp;мм.

Лічынкі харчуюцца відамі раслін роду .

## Арэал 
Сустракаецца ў паўночна-ўсходняй Аўстраліі і на Тасманіі. Залёты былі зафіксаваныя на востраве Норфалк і ў Новай Зеландыі.

## Галерэя 

Файл:Speiredonia spectans female dorsal.jpg|alt=|Самка, дарсальны выгляд
Файл:Speiredonia spectans female ventral.jpg|alt=|Самка, вентральны выгляд
Файл:Speiredonia spectans male dorsal.jpg|alt=|Самец, дарсальны выгляд
Файл:Speiredonia spectans male ventral.jpg|alt=|Самец, вентральны выгляд

## Спасылкі 
* *Speiredonia spectans* (Guenée, 1852) // Coffs Harbour Butterfly House
* Granny’s Cloak Moth (Speiredonia spectans) (IMAGE) // American Association for the Advancement of Science (AAAS)

Катэгорыя:Соўкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1852 годзе
Іван Уладзіміравіч Спірын

**Іван Уладзіміравіч Спірын** (нар. , г. Магілёў) — беларускі археолаг, гісторык. Спецыяліст па гісторыі фартыфікацыі ХІІ-ХVIII ст. на тэрыторыі Аршанскага і Магілёўскага Падняпроўя. Кандыдат гістарычных навук (2017).

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў Магілёве.

Скончыў у 2012 годзе гістарычны факультэт МДУ імя А. А. Куляшова, у 2013 годзе — магістратуру, у 2016 годзе — аспірантуру Інстытута гісторыі НАН Беларусі.

З 2016 года працуе ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі: навуковы супрацоўнік аддзела захавання і выкарыстання археалагічнай спадчыны, старшы навуковы супрацоўнік аддзела археалогіі Сярэдніх вякоў і Новага часу.

У 2017 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Фарміраванне і развіццё сістэмы абарончых збудаванняў Аршанска-Магілёўскага Падняпроўя ў XII—XVIII стст. (па археалагічных звестках)».

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя інтарэсы: абарончая архітэктура ВКЛ і звязаныя з ёй падзеі ваеннай гісторыі Беларусі.

## Бібліяграфія 
;Удзел у калектыўных працах:
* Беларускае Падзвінне: вопыт, методыка і вынікі палявых і міждысцыплінарных даследаванняў : зборнік артыкулаў. Наваполацк, 2014.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Археолагі Беларусі
Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага
Яніна Уладзіміраўна Інкіна

**Яніна Уладзіміраўна Інкіна** (нар. , Жлобін, Гомельская вобласць, Беларусь) — прафесійная беларуская баскетбалістка. Цяжкі форвард. Майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа. Выступала за зборную Беларусі.

## Біяграфія 
Выхаванка СДзЮШАР «Гарызонт». Першыя трэнеры — Наталля Сяргееўна Асадчая і Марыя Іванаўна Сялюніна. Навучалася ў Рэспубліканскім дзяржаўным вучылішчы алімпійскага рэзерву пад кіраўніцтвам Віктара Іванавіча Бялевіча і Алены Баляславаўны Іваноўскай.

Двойчы выйгравала чэмпіянат Беларусі ў складзе мінскага «Гарызонта» (2020/21, 2021/22). У сезоне 2020/21 стала самым выніковым гульцом каманды, набраўшы 13 ачкоў у сярэднім за матч.

У 2021 годзе дапамагла «Гарызонту» ўзяць тытул Еўрапейскай жаночай лігі.

У жніўні 2022 года стала першым легіянерам у гісторыі жаночай «Руны» з Масквы. У кастрычніку 2024 года вярнулася ў «Гарызонт». У ліпені 2025 года перайшла ў расійскі клуб «Енісей» (Краснаярск).

Выступала ў жаночых зборных Беларусі U-16 (2012—2013), U-18 (2013—2015) і U-20 (2016—2017). У 2017 годзе дэбютавала за нацыянальную зборную Беларусі. Была ў складзе зборнай на чэмпіянатах Еўропы-2017, 2019 (на пляцоўку не выходзіла) і 2021.

## Кар’ера 
* 2013—2015 — РДВАР (Мінск)
* 2015—2017 — South Plains Lady Texans (Левеленд, ЗША)
* 2017—2019 — Little Rock Trojans (Літл-Рок, ЗША)
* 2019—2022 — Гарызонт (Мінск)
* 2022—2024 — Руна (Масква, Расія)
* 2024—2025 — Гарызонт (Мінск)
* з 2025 — Енісей (Краснаярск, Расія)

## Дасягненні 
*  Чэмпіёнка Беларусі (3): 2020/2021, 2021/2022, 2024/2025.
*  Чэмпіёнка Расійскай Суперлігі (1): 2023/2024.
*  Сярэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (1): 2019/2020.
*  Уладальнік Кубка Беларусі (3): 2020, 2021, 2024.
*  Чэмпіёнка Еўрапейскай лігі (1): 2020/2021.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Профіль на сайце РФБ
* «Руна» теперь и в женской в Суперлиге. Что нужно знать о новом проекте клуба?
* FIBA EuroBasket Women 2017

Катэгорыя:Баскетбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па баскетболе U-20
Катэгорыя:Ігракі ЖБК Руна Масква
Катэгорыя:Ігракі ЖБК «Енісей»
Віктар Уладзіміравіч Старасценка

**Віктар Уладзіміравіч Старасценка** (нар. , г. Магілёў) — беларускі гісторык філасофіі, рэлігіязнавец. Спецыяліст па гісторыі філасофскай, грамадскай думкі Беларусі і нацыянальнай самасвядомасці беларусаў ХVI-ХVII ст. Кандыдат філасофскіх навук (2000), дацэнт (2002).

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў Магілёве.

Скончыў у 1991 годзе гістарычны факультэт МДПІ імя А. А. Куляшова. З 1991 года працуе ў МДУ імя А. А. Куляшова: асістэнт, старшы выкладчык, дацэнт, загадчык кафедры філасофіі, дэкан факультэта замежных моў, прарэктар па навуковай рабоце, прафесар кафедры філасофіі, загадчык кафедры гісторыі і філасофіі.

У 1998 годзе аспірантуру Інстытута філасофіі і права НАН Беларусі. У 2000 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Беларуская думка XVI—XVII стст. і станаўленне нацыянальнай самасвядомасці».

Кіраўнік «Магілёўскага рэлігіязнаўчага цэнтра» МДУ імя А. А. Куляшова. З 2006 года каардынатар Міжнародных навукова-практычных канферэнцый «Рэлігія і грамадства» (Магілёў).

## Навуковая дзейнасць 
Напрамкі даследаванняў: гісторыя айчыннай філасофіі і станаўленне нацыянальнай самасвядомасці беларусаў; тэорыя і гісторыя рэлігіі, вальнадумства і свабоды сумлення ў Беларусі; навукова-метадычнае і вучэбнае забеспячэнне выкладання рэлігіязнаўства і гісторыі філасофскай думкі.

## Узнагароды 
Узнагароджаны памятным знакам «2000 год хрысціянству» (2000), Ганаровымі граматамі Міністэрства адукацыі (2004, 2015), Упаўнаважанага па справах рэлігій і нацыянальнасцей пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь (2013, 2017), медалём Францыска Скарыны (2018). «Выдатнік адукацыі» (2008).

## Бібліяграфія 
* История религии и свободы совести в Беларуси в документах и материалах: пособие: в 4 ч. Ч. 1: От Древней Руси до конца XVI в. Могилев, 2014; Ч. 2: От Брестской церковной унии до второй половины XVIII в. Могилев, 2015; Ч. 3: Со второй половины XVIII в. до октября 1917 г. Могилев, 2015.
* Религия и свобода совести в Беларуси: очерки истории. Могилев, 2011.
* История общественной и философской мысли в Беларуси: раннее и развитое Возрождение: хрестоматия. Могилев, 2010.
* История общественной и философской мысли в Беларуси: эпоха Средневековья: хрестоматия. Могилев, 2009.
* Общественная и философская мысль в Беларуси X—XVII вв.: учебное пособие. Могилев, 2005.
* Свободомыслие и свобода совести в Беларуси: очерки истории. Могилев, 2004.
* Становление национального самосознания белорусов: этапы и основополагающие идеи (X—XVII вв.). Могилев, 2001.
* «Лабиринт» Фомы Иевлевича: Из истории национально-культурной и религиозной жизни Могилёва и Беларуси конца XVI — первой половины XVII вв. Могилев, 1998.
;Удзел у калектыўных працах:
* Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі: у 6 т. Т. 1: Эпоха Сярэднявечча. Мінск, 2008; Т. 2: Протарэнесанс і Адраджэнне. Мінск, 2010; Т. 3; Рэфармацыя, Контррэфармацыя. Барока. Мінск, 2013.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі філасофіі Беларусі
Катэгорыя:Рэлігіязнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага