open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сацыял-дэмакратычная партыя (Літва)

**Сацыял-дэмакратычная партыя Літвы**, **СДПЛ** () — палітычная партыя сацыял-дэмакратычнай арыентацыі ў Літве.

## Гісторыя 
Партыя была ўтворана ў 2001 годзе шляхам зліцця Літоўскай сацыял-дэмакратычнай партыі і Дэмакратычнай партыі працы Літвы і лічыць сябе пераемнікам Літоўскай сацыял-дэмакратычнай партыі, якая існавала ў 1896—1940 гадах. Па выніках парламенцкіх выбараў 2004 года СДПЛ, якая выступіла ў кааліцыі з партыяй «Новы саюз (Сацыял-лібералы)» Артураса Паўлаўскаса, атрымала 20 месцаў (11 у НС(СЛ); кааліцыя сабрала 246 852 (20,65 %) галасоў). Пасля перамоў і ўтварэння чатырохпартыйнай кааліцыі (СДПЛ, НС(СЛ), Партыя працы, Саюз сялян і новай дэмакратыі) прадстаўнік СДПЛ Альгірдас Бразаўскас ізноў стаў прэм’ер-міністрам краіны; акрамя таго, члены партыі атрымалі партфелі міністраў абароны, фінансаў, камунікацый, аховы навакольнага асяроддзя і адукацыі. Пасля ўрадавага крызісу 2006 года Бразаўскас сышоў у адстаўку, і новым прэм’ер-міністрам ва ўрадзе меншасці стаў член СДПЛ Гедымін Кіркілас. На парламенцкіх выбарах 2008 года партыя атрымала 144 675 (11,73 %) галасоў і 25 месцаў і, не здолеўшы сфарміраваць урад, перайшла ў апазіцыю.

Партыя таксама прадстаўлена ў Еўрапарламенце — яна атрымала 2 з 13 адведзеных для Літвы месцаў на выбарах 2004 года (173 888 (14,4 %) галасоў) і 3 з 12 — на выбарах 2009 года (102 347 (18,12 %) галасоў). СДПЛ уваходзіць у Сацінтэрн і Партыю еўрапейскіх сацыялістаў.

Прадстаўнікі партыі тройчы ўдзельнічалі ў выбарах прэзідэнта Літвы, але кожны раз няўдала. У 2002—2003 гадах Вітэніс Павілас Андрукайціс атрымаў 105 584 (7,3 %) галасоў і заняў пятае месца, у 2004 годзе Чэславас Юршэнас заняў у першым туры пятае месца з вынікам у 147 610 (11,9 %) галасоў, а ў 2009 годзе Альгірдас Буткевічус заняў другое месца, набраўшы 162 549 (11,83 %) галасоў.

12—13 кастрычніка 2009 года ў штаб-кватэры СДПЛ у Вільні спачатку адбыўся выбух, а затым у будынак была кінута бутэлька з запальнай сумессю.

На муніцыпальных выбарах 2011 года партыя атрымала найбольшую колькасць месцаў — 328 з 1526 (181 453 галасоў з 1,1 млн). У Вільні партыя атрымала 5 месцаў з 51, у Каўнасе — 6 з 41.

26 жніўня 2025 года прадстаўніца СДПЛ Інга Ругінене была зацверджана на пасадзе Прэм’ер-міністра Літвы.

## Падтрымка партыі на парламенцкіх выбарах і колькасць месцаў у Сейме 

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Палітычныя партыі Літвы
Катэгорыя:Сацыял-дэмакратычныя партыі
Катэгорыя:Сацыялістычны інтэрнацыянал
Vitex

**Vitex** — род лістападных або вечназялёных дрэў і кустоў сямейства ясноткавыя (раней адносілі да сямейства вербенавыя).

Духмяныя дробныя кветкі сабраны ў мяцёлкава-коласпадобныя суквецці. Меданос. З маладых галінак вырабляюць плеценыя вырабы. Плады ўтрымліваюць эфірны алей, ужываюцца як вострыя прыправы. Некаторыя іншыя віды разводзяць як дэкаратыўныя, многія даюць каштоўную драўніну.

Катэгорыя:Ясноткавыя
Прамыя выбары

**Прамыя выбары** — выбарчая сістэма, пры якой выбаршчыкі прама і непасрэдна абіраюць дэпутатаў у прадстаўнічыя органы ўлады. У адрозненне ад ускосных многаступенных выбараў, **прамыя выбары** — найбольш дэмакратычны спосаб фарміравання прадстаўніцкіх устаноў, які эфектыўна выказвае волю выбаршчыкаў і дае магчымасць ажыццяўляць права адклікання дэпутатаў, што не апраўдалі іх давер.

## Спасылкі 
* Даведнік па выбарчых сістэмах
* 
* Прямое избирательное право // *Иванец Г. И., Калинский И. В., Червонюк В. И.* Конституционное право России: энциклопедический словарь / Под общей ред. В. И. Червонюка. — М.: Юрид. лит., 2002. — 432 с. 

Катэгорыя:Выбары
Вітэрыт

**Вітэры́т** — мінерал групы карбанатаў, карбанат барыю, BaCO. Названы ў гонар доктара Вільяма Вітэрынга (William Withering), які адкрыў у ім у 1784 годзе барый.

## Уласцівасці 
Крышталізуецца ў рамбічнай сістэме і з’яўляецца цалкам ізаморфным з араганітам. Сустракаецца звычайна ў шарападобных і гронкападобных суцэльных агрэгатах з няроўнай паверхняй і радыяльна-прамяністым складам цела. Звычайна афарбаваны ў шараваты ці жаўтлявы колер; прасвечваецца, мае шкляны, у зломе тлусты бляск. Цвёрдасць 3—3,5 па шкале Моаса, шчыльнасць 4,2—4,3 г/см³. Крохкі

## Паходжанне і радовішчы 
Мае нізкатэмпературнае гідратэрмальнае паходжанне. Сустракаецца ў жылах з барытам і галенітам. Радовішчы ў Англіі, ЗША, Туркменіі.

## Літаратура 
*  — С. 206.

## Спасылкі 
* Витерит // Кристаллов.net
* Witherite Mineral Data // The Mineralogy Database 

Катэгорыя:Карбанаты (мінералы)
Катэгорыя:Мінералы барыю
Катэгорыя:Мінералы паводле алфавіта
Энтані Кармона

**Энтані Кармона** ()— трынідада-табагіянскі суддзя і палітык. Быў адзіным кандыдатам на непрамых прэзідэнцкіх выбарах 2013 года. Калегія выбаршчыкаў аднагалосна прагаласавала за яго. Кармона заняў пост прэзідэнта Трынідада і Табага 18 сакавіка 2013 года пасля публічнай цырымоніі прыняцця прысягі на стадыёне Хейзлі Кроўфарда. Кармона стаў 5-м прэзідэнтам краіны, змяніўшы на гэтым пасту Джорджа Максвела Рычардса.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Прэзідэнты Трынідада і Табага
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Віці-Леву

**Віці-Леву** (фідж.: *Viti Levu*, літаральна «Вялікая зямля») — востраў у Ціхім акіяне, самы буйны з астравоў Фіджы. Плошча 10 531 км².

Востраў мае мацерыковае паходжанне. Складчатыя крышталічныя пароды вострава перакрывае лава; захаваліся вулканічныя конусы (вышынёй да 1324 м), якія ўтвараюць гарысты рэльеф, частыя землетрасенні. Акружаны каралавымі рыфамі. Клімат трапічны вільготны. На наветраных паўднёва-ўсходніх схілах — вільготныя трапічныя лясы з каштоўнымі пародамі дрэў, на зацішаным — савана. Плантацыі цукровага трыснягу, бананаў, бавоўніка, какосавай пальмы. Здабыча золата, марганцавай руды. Галоўны горад і порт — Сува.

Катэгорыя:Астравы Аўстраліі і Акіяніі
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Віці-Леву
Вітыліга

**Вітыліга** (ад ) — парушэнне пігментацыі, якое выяўляецца ў знікненні нармальнага пігмента на асобных участках скуры. Прычына вітылігі невядомая, пачынаецца звычайна ў маладым узросце (часцей у жанчын) са з'яўлення на нязменнай скуры белых плям рознай велічыні і формы. Плямы паступова павялічваюцца ў памерах, зліваюцца, утвараючы шырокія ўчасткі бела-малочнага колеру. Валасы на пашкоджаных участках сівеюць. Плямы могуць узнікаць на любым участку скурнага покрыва. Суб'ектыўных адчуванняў ў хворых на вітылігу няма. На вітылігу хварэў Майкл Джэксан.

Катэгорыя:Захворванні паводле алфавіта
Катэгорыя:Захворванні скуры і яе прыдаткаў
Вітэн

**Вітэн** () — горад у Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія, на рацэ Рур. 101 тыс. жыхароў (2008). Адзін з прамысловых цэнтраў Рура. Металургічная (галоўным чынам сталёвае ліццё і пракат), машынабудаўнічая, электратэхнічная, металаапрацоўчая, хімічная прамысловасць.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Паўночнага Рэйна-Вестфаліі
Лёсік

**Лёсік** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Антон Юр’евіч Лёсік, настаўнік, мовазнаўца, беларускі нацыянальны дзеяч
* Язэп Юр’евіч Лёсік, беларускі нацыянальны і палітычны дзеяч, пісьменнік, публіцыст, мовазнавец
Грыцкевіч

**Грыцкевіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Анатоль Пятровіч Грыцкевіч — беларускі гісторык.
* Валянцін Пятровіч Грыцкевіч — беларускі ўрач, грамадскі дзеяч.
* Генадзь Паўлавіч Грыцкевіч — беларускі палітык.

## Гл. таксама 
* Грыневіч
* Грышкевіч
Эдвард Вітыг

**Эдвард Вітыг** (,  — , ) — польскі .

## Біяграфія 
Прадстаўнік неакласіцызму. Вучыўся ў АМ у Вене (1898—1900) і ў Парыжы (з 1900). Прафесар Школы прыгожых мастацтваў у Варшаве (1915-20) і АМ у Кракаве (1937-39). Адчуў уплыў А. Радэна і А. Маёля. Познім творам Вітыга ўласцівыя пластычная абагульненасць і мужная прастата формаў («Ева», мармур, 1912-20, «Барацьба», бронза, 1916, — абодва ў Нацыянальным музеі ў Варшаве; помнік Лётчыку ў Варшаве, бронза, 1923-32, разбураны ў 1939-44, адноўлены ў 1967).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Педагогі Польшчы
Катэгорыя:Неакласіцызм
Катэгорыя:Выкладчыкі Акадэміі прыгожых мастацтваў у Варшаве
Вітарына да Фельтрэ

**Вітарына да Фельтрэ** (Vittorino da Feltre) (1373 ці 1378 — ) — італьянскі педагог-гуманіст эпохі Адраджэння.

У 1423 годзе арганізаваў пры двары герцага Мантуанскага школу, у якой вучыліся дзеці герцага і яго набліжаных, а таксама дзеці бедных бацькоў, якія ўтрымліваліся за кошт Вітарына да Фельтрэ. Самой назвай «Дом радасці» Вітарына да Фельтрэ падкрэсліваў адрозненне сваёй школы ад сярэднявечнай. Тут вывучаліся старажытныя мовы, рымская і грэчаская літаратура, матэматыка, у выкладанні якой ўжываліся дапаможнікі і практычныя работы. Добра было наладжана фізічнае выхаванне: дзеці займаліся верхавой яздой, плаваннем, гімнастыкай, фехтаваннем. Цялесныя пакаранні дапускаліся толькі за правіны супраць маральнасці. Школа Вітарына да Фельтрэ карысталася шырокай вядомасцю, а яго самога называлі «першым школьным настаўнікам новага тыпу».

## Літаратура 
* *Saitta G.* L’educazione dell 'Umanesimo in Italia. Venezia, 1928.

Катэгорыя:Педагогі Італіі
Катэгорыя:Італьянскія гуманісты
Катэгорыя:Рэнесансныя гуманісты
Жук (значэнні)

**Жук** — шматзначнае паняцце:

## Жывёлы 
* **Жукі**, ці **цвердакрылыя** — атрад насекомых.

## Прозвішча 
* Алесь (Аляксандр Аляксандравіч) Жук (1947—2022) — беларускі пісьменнік, перакладчык.
* Аляксандр Іванавіч Жук (нар. 1956) — беларускі вучоны, рэктар Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта.
* Аляксей Раманавіч Жук (нар. 1980) — беларускі гандбаліст.
* Андрэй Мікалаевіч Жук (1976—2019) — французскі ваеннаслужачы беларускага паходжання, кавалер Ордэна Ганаровага легіёна пасмяротна.
* Анастасія Андрэеўна Жук (1931—2018) — беларуская паэтэса, педагог.
* 
* Андрэй Уладзіміравіч Жук (нар. 1969) — беларускі ваенны дзеяч, намеснік Міністра абароны Рэспублікі Беларусь (з 2021), генерал-маёр.
* Валерый Іванавіч Жук (нар. 1949) — беларускі мастацтвазнавец.
* Вінцэнт Антонавіч Жук-Грышкевіч (1903—1989) — грамадска-палітычны дзеяч.
* Вольга Мікалаеўна Жук (нар. 1978) — беларуская дэпутатка.
* Дзмітрый Аляксандравіч Жук (нар. 1970) — беларускі журналіст.
* 
* Канстанцін Якаўлевіч Жук (нар. 1954) — беларускі паэт.
* Мікалай Аляксандравіч Жук (1900—1950) — Лаўрэат Сталінскай прэміі.
* Мікола (Мікалай Андрэевіч) Жук (1914—1995) — беларускі настаўнік, паэт.
* 
* Уладзімір Іосіфавіч Жук (нар. 1941) — беларускі мастак-плакатыст.
* Уладзіслаў Сяргеевіч Жук (нар. 1994) — беларускі футбаліст.
* Янка Жук (1897—1974) — беларускі каталіцкі дзеяч.
* Яўген Яўгенавіч Жук (нар. 1968) — матэматык, спецыяліст у галіне тэорыі імавернасцей і матэматычнай статыстыкі. Доктар фізіка-матэматычных навук (2000), прафесар (2008).

## Тэхніка 
* Фольксваген Жук

## Гл. таксама 
* Жукі (значэнні)
Ян дэ Віт

**Ян дэ Віт** (, Дордрэхт — , Гаага) — галандскі дзяржаўны дзеяч, фактычны кіраўнік Рэспублікі Злучаных правінцый (Нідэрландаў) у 1650—1672 (з 1653 — вялікі пенсіянарый правінцыі Галандыя).

У войнах з Англіяй, Партугаліяй, а затым з англа-франка-шведскай кааліцыяй (1672) імкнуўся адстаяць гандлёвыя і каланіяльныя пазіцыі Галандыі. Ваенныя няўдачы, уварванне ў краіну французскага войска ў 1672 годзе (Галандская вайна 1672—1678 гадоў) былі прычынай народнага паўстання ў Гаазе (шмат у чым справакаванага і выкарыстанага палітычнымі сапернікамі Віта—аранжыстамі), падчас якога Віт быў забіты.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кіраўнікі Нідэрландаў
Катэгорыя:Палітыкі Нідэрландаў
Катэгорыя:Забітыя палітыкі
Катэгорыя:Ахвяры канібалізму
Альгірдас Буткявічус

**А́льгірдас Буткя́вічус** (; ) — літоўскі палітык, Прэм’ер-міністр Літвы (2012—2016), лідар Сацыял-дэмакратычнай партыі Літвы.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 19 лістапада 1958 года ў Паежэрай.

У 1977 годзе скончыў сярэднюю школу ў Шэдуве, у 1984 годзе — Віленскі інжынерна-будаўнічы інстытут, у 1998 годзе — Літоўскую акадэмію кіравання. Таксама павышаў кваліфікацыю ў Коўна, універсітэтах Даніі і ЗША. Працаваў у Вількавішках ў сферы будаўніцтва і архітэктуры, у 1991 годзе стаў намеснікам начальніка Вількавішкаўскай управы па пытаннях эканомікі і фінансаў, у 1995—1996 — дырэктар па маркетынгу кампаніі «AB Vilkasta».

Член КПСС у 1985—1988 гадах, у 1991 годзе ўступіў у СДПЛ, у 1995 годзе ўзначаліў Вількавішкаўскае аддзяленне партыі. З 1990 года — дэпутат мясцовага самакіравання, у 1996 годзе абраны ў Сейм Літвы. У 2001—2004 гадах працаваў у бюджэтна-фінансавым камітэце.

У 2004—2005 гадах быў Міністрам фінансаў Літвы, у 2006—2008 гадах — Міністрам транспарту і сувязі Літвы. У 2008—2009 гадах выконваў абавязкі кіраўніка СДПЛ, у 2009 годзе абраны старшынёй на пастаяннай аснове. У 2009 годзе ўдзельнічаў у прэзідэнцкіх выбарах і заняў другое месца, сабраўшы 162 665 (11,8 %) галасоў.

З 22 лістапада 2012 года па 22 лістапада 2016 года — Прэм’ер-міністр Літвы.

### Сям’я 
* жонка — Яніна;
* дачка — Індрэ.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Палітыкі Літвы
Катэгорыя:Міністры Літвы
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Літвы
Катэгорыя:Члены Сацыял-дэмакратычнай партыі Літвы
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Крыжа зямлі Марыі 1 класа
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Літвы
Пэктусан

**Пэктусан** або **Байтаўшань** — патэнцыйна актыўны вулкан на мяжы КНДР (правінцыя Янгандо) і Кітая (правінцыя Цзілінь). Гара мае вышыню 2744 м і з’яўляецца найвышэйшым пунктам Маньчжура-Карэйскіх гор, таксама ўсёй Маньчжурыі і Карэйскага паўвострава.

Карэйская назва *Пэктусан* азначае «белагаловая гара». Кітайская назва *Чанбайшань* і маньчжурская *Голмін Шанг’ян Алінь* азначаюць «вечна белая гара».

У 1959 годзе на карэйскай частцы вулкана быў створаны самы вялікі запаведнік Карэі, а на год пазней з кітайскага боку быў заснаваны прыродны рэзерват. У 1979 годзе яны былі аб’яднаны ў міжнародны біясферны запаведнік.

## Геаграфія 
На вяршыні гары ў кратары вулкана размяшчаецца Нябеснае возера, з якога бярэ свой пачатак рака Сунгары. На схілах вулкана таксама знаходзяцца вытокі рэк Тумыньцзян і Ялуцзян.

Гара расце прыкладна на 3 мм у год з-за ўздыму магмы пад яе цэнтральнай часткай. Самая высокая частка пакрыта снегам каля 8 месяцаў у годзе. Да 1800 м схіл спадзісты. З пікаў, што навакол кальдэры, 16 паднімаюцца вышэй за 2500 м. Мяркуюць, што кратар паўстаў у выніку моцнага вывяржэння ў 7 балаў у 969 годзе (± 20 гадоў), пры якім было выкінута 96 км³ пароды.

## Клімат 
Сярэднегадавая тэмпература на вяршыні складае каля −8,3 °C. Улетку тэмпература можа падымацца да 18 °C, а ўзімку — апускацца да −48 °C. Сярэдняя хуткасць ветру 11,7 м/с, сярэдняя вільготнасць — 74 %. За апошнія дзесяцігоддзі добра прыкметныя эфекты пацяплення клімату ў выглядзе моцнага памяншэння снежнай шапкі ў летні час.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Вулканы паводле алфавіта
Катэгорыя:Стратавулканы
Катэгорыя:Горы КНДР
Катэгорыя:Вяршыні вышынёй ад 2000 да 3000 метраў
Катэгорыя:Горы Кітая
Катэгорыя:Вулканы Азіі
Чхонджы

**Чхонджы** або **Цяньчы** (кар. 천지, кіт. 天池, вядома таксама як *Нябеснае возера*) — кратарнае возера, размешчанае на мяжы КНДР і Кітая. Знаходзіцца ў кальдэры вулканічнай гары Пэктусан, якая з'яўляецца часткай хрыбта Чанбайшань.

З 1979 возера ўваходзіць у склад міжнароднага біясфернага запаведніка.

## Апісанне 
Нябеснае возера занесена ў Кнігу рэкордаў Гінеса як самае высокае кратарнае возера ў свеце — вышыня паверхні вады складае 2189 м. Возера мае плошчу 9,82 км², з сярэдзіны кастрычніка па сярэдзіну чэрвеня водная паверхня пакрыта лёдам. Вада вельмі празрыстая. У возеры водзіцца некалькі відаў рыб.

Кратар утварыўся ў выніку моцнага вывяржэння ў 969 годзе (± 20 гадоў). Берагі возера вельмі стромкія. Сілкаванне дажджавое, сцёк вады адбываецца праз раку Эрдаабайхэ, якая з’яўляецца адным з прытокаў Сунгары.

Катэгорыя:Азёры Кітая
Катэгорыя:Кратарныя азёры
Катэгорыя:Памежныя азёры
Катэгорыя:Геаграфія Карэйскай Народна-Дэмакратычнай Рэспублікі
Эрнст Віхерт

**Эрнст Віхерт** (, Форстхауз, — , Ірыкон, Швейцарыя) — нямецкі пісьменнік.
thumb|злева|Эрнст Віхерт
Напісаў раманы «Уцёкі» (1916), «Воўк мёртвых» (1924), вершы, апавяданні, эсэ. Стан Германіі пасля Першай сусветнай вайны абмаляваў у раманах «Маёрша» (1934), «Пастуховая навела» (1935), «Лясы і людзі» (1936), «Тобіяс» (1938). За выступы супраць гітлерызму Віхерт быў у 1938 заключаны ў канцлагер Бухенвальд, дзе знаходзіўся 2 месяцы, пасля чаго яму было забаронена друкавацца. З 1948 года жыў у Швейцарыі. Апублікаваў кнігу пра Бухенвальд «Лес мерцвякоў» (1946) і раман «Дзеці Гераніма» (1945-47). Апошнія творы — мемуары «Гады і часы» (1948) і навела «Суддзя» (1948).

Катэгорыя:Пісьменнікі Германіі
Катэгорыя:Нямецкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Асобы на марках
Алімпійскі Мішка

Мядзведзік **Мі́шка** (або **Мі́ша**) — талісман XXII Алімпійскіх гульняў, якія праходзілі ў 1980 годзе ў Маскве. Уяўляе сабой чалавекападобнага мядзедзя, які стаіць на задніх лапах і ўсміхаецца. Аўтарам персанажа з’яўляецца кніжны ілюстратар Віктар Чыжыкаў.

Ва ўсходнеславянскіх мовах імя Міхаі́л і яго вытворныя (Міха́йла Пата́павіч, Мі́ша, Мішу́тка і інш.) — традыцыйныя мянушкі для мядзведзя. Арганізацыйны камітэт Маскоўскай алімпіяды выбраў у якасці сімвала іменна гэту жывёлу, бо ёй уласцівыя такія характэрныя для спартсмена якасці, як сіла, упартасць і смеласць.

## Гісторыя стварэння 
У 1977 годзе арганізацыйны камітэт Алімпіяды абвясціў конкурс на лепшую выяву мядзведзя. У выніку журы выбрала эскіз Віктара Чыжыкава, на яком быў нарысованы ўсмешлівы мядзведзік, падпяразаны сіне-чорна-жоўта-зялёна-чырвоным (колеры алімпійскіх колцаў) рэменем з пражкаю ў выглядзе гэтых колцаў залацістага колеру. Мішка быў зацверджан у якасці афіцыйнага талісмана 19 снежня 1977 года.

Вялізнае медзведзяня зрабілі на футравай фабрыцы (цяпер — ТАА «Фабрика искусственного меха») у Жоўтых Водах (Украіна).
Па іншых звестках, яго зрабілі ў НДІ Гумавай прамысловасці ў Сергіевым Пасадзе.

Як успамінае аўтар Алімпійскага Мішкі мастак дзіцячай кнігі Віктар Чыжыкаў, яму пазванілі і сказалі: «Віншуем! Ваш мядзведзь прайшоў ЦК!». У час цырымоніі закрыцця Алімпіяды-80 велізарная гумавая лялька Мішкі на паветраных шарах павольна паплыла ў маскоўскім небе пад песню Аляксандры Пахмутавай і Мікалая Дабранравава ў выкананні Льва Лешчанкі. Відовішча было настолькі кранальнае, што і гледачы, і ўдзельнікі Алімпіяды не маглі ўтрымацца ад слёз.

Ужо восенню 1980 года да савецкага ўрада звярнулася адна заходнегерманская фірма з прапановай купіць гумавага Мішку за 100 тысяч дойчмарак. Фірме адмовілі.

## Цікавыя факты 
* Мультфільм «Кто получит приз» (1979) быў выпушчаны студыяй «Саюзмультфільм» і прымеркаваны да адкрыцця Алімпіяды-80.
* У мультфільме Трое з Прастаквашына (1978) Дзядзя Фёдар чытае часопіс «Мурзілка», дзе на вокладцы нарысован Алімпійскі Мішка.
* У 13-м выпуску мультфільма «Ну, погоди!» (1980) Алімпійскі Мішка ўручае воўку і зайцу прыз — пірог, упрыгожаны воўкам і зайцам з шакаладу.
* Алімпійскі Мішка стаў персанажам серыі з трох мультфільмаў «Баба-Яга против!», выпушчаных у 1980 годзе студыяй «Саюзмультфільм».

## Гл. таксама 
* Летнія Алімпійскія гульні 1980
* Алімпійская сімволіка

## Спасылкі 
* «Олимпиада-80» — аўтарскі праект Аляксея Чарыкава.
* 5 тысяч экспанатаў  — калекцыя Алімпійскага Мішкі

Мішка
Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 1980
Катэгорыя:Выдуманыя мядзведзі
Малыя Сухарэвічы

**Малы́я Сухарэ́вічы** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Лышчыцкага сельсавета. Размешчаны за 18 кіламетраў на поўнач ад Брэста, 11 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Лышчыцы.

## Гісторыя 
У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. Уваходзіла ў склад маёнтка Вістычы, які належаў пану П. Ягміну. У 1858 годзе налічвалася 79 рэвізскіх душ. У 1897 годзе працавала карчма. У 1905 годзе ў Матыкальскай воласці.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора ў складзе Польшчы, у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну загінулі на фронце 10 жыхароў. У 1949 годзе арганізаваны калгас.

## Насельніцтва 
* 13 гаспадарак, 23 жыхары (2005)
* 25 двароў, 166 жыхароў (1905)
* 21 двор, 88 жыхароў (1921)
* 35 двароў, 175 жыхароў (1941)
* 92 жыхары (1970)
* 17 гаспадарак, 28 жыхароў (1997)

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Лышчыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Кергеленскае плато

]]

**Кергеленскае плато** — падводнае плато вулканічнага паходжання, размешчанае ў паўднёвай частцы Індыйскага акіяна і часткова ў Паўднёвым акіяне, адно з найбуйнейшых падводных плато планеты. Знаходзіцца прыкладна ў 3 тыс. км да паўднёвага захаду ад Аўстраліі, выцягнута больш чым на 2,2 тыс. км з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Глыбіні складаюць ад 1 да 4 тыс. метраў. Вынікі геалагічных даследаванняў паказалі, што на працягу перыяду да 40 млн гадоў плато знаходзілася на паверхні ці на вельмі невялікай глыбіні. Фрагменты драўніны і вугалю, знойдзеныя ў асадках верхняга мелу, сведчаць пра тое, што плато магло быць пакрыта лесам. Асадкавыя пароды плато падобныя з аўстралійскімі і індыйскімі ўзорамі, што гаворыць пра тое, што яны некалі былі адзіныя.

У наш час вяршыні вулканаў, якія ўзвышаюцца над паверхняй акіяна, утвараюць астравы Кергелен, востраў Херд і астравы Мак-Доналд. Апошнія два знаходзяцца на хрыбце Біг-Бен, дзе вулканічная актыўнасць час ад часу аднаўляецца.

## Спасылкі 
* UT Austin scientist plays major role in study of underwater «micro-continent» 
* Leg 183 Summary: Kerguelen Plateau-Broken Ridge—A Large Igneous Province
* Kerguelen plateau—broken ridge: a major lip related to the Kerguelen plume
* 

Катэгорыя:Індыйскі акіян
Катэгорыя:Старажытныя кантыненты
Катэгорыя:Востраў Кергелен
Малыя Шчытнікі

**Малы́я Шчы́тнікі** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Лышчыцкага сельсавета. Размешчаны за 23 кіламетры на поўнач ад Брэста, 2,5 кіламетры ад чыгуначнай станцыі Лышчыцы.

## Гісторыя 
Паводле пісьмовых крыніц вядомы з XVI стагоддзя як шляхецкая ўласнасць у Берасцейскім павеце Вялікага Княства Літоўскага. У 1566 годзе ў Берасцейскім старостве, належала зямянам Гарнастаевым. У 1742 годзе ў прысядзібным парку пабудаваны з цэглы невялікі касцёл.

У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. У 1821 годзе пан Ф. Паніхвіцкі сумесна з мясцовым святаром А. Будзіловічам пабудаваў мураваную праваслаўную царкву з драўлянай званіцай. У 1886 годзе сяло, цэнтр маёнтка Шчытнікі; 96 мужчын, 102 жанчыны. У 1890 годзе маёнтак належаў пані В. Дхумоўскай, якая мела, якая мела 437 дзесяцін зямлі.

У 1905 годзе вёска (78 жыхароў) у Лышчыцкай воласці. Паводле Рыжскага мірнага дагавора ў складзе Польшчы, у Лышчыцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну загінулі на фронце 10 жыхароў.

## Насельніцтва 
* 63 гаспадаркі, 134 жыхары (2005)
* 31 двор, 137 жыхароў (1921)
* 47 двароў, 235 жыхароў (1941)
* 234 жыхары (1959)
* 163 жыхары (1970)
* 63 гаспадаркі, 116 жыхароў (1997)
 
## Славутасці 
]]
* За 1 кіламетр на паўночны захад ад вёскі, ва ўрочышчы Кірганы, знаходзіцца археалагічны помнік — курганны могільнік (мясцовая назва: Шведскія магілы).
* Свята-Пакроўская царква.
* Сядзіба Тукалаў (XIX ст.)
* мемарыяльны камень Казіміру Лышчынскаму.

## Вядомыя асобы 
* Барыс Альхіўскі (1906— 1944) — украінскі пісьменнік, журналіст, этнограф.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Лышчыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Малыя Зводы

**Малы́я Зво́ды** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Лышчыцкага сельсавета. Размешчаны за 31 кіламетр на паўночны захад ад Брэста, за 6 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Лышчыцы.

## Гісторыя 
У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. У 1861 годзе цэнтр маёнтка, які належаў пану Гутоўскаму. У гэтым жа годзе прыхаджанамі пабудавана праваслаўная драўляная царква, якую наведвалі 1478 чалавек з 6 вёсак. У 1886 годзе сяло ў Лышчыцкай воласці ва ўрочышчы Гашчэй, працавалі царкоўна-прыходская школа і карчма. У 1889 годзе працавала народнае вучылішча. У 1890 годзе ўладальнікам маёнтка быў Б. Гутоўскі.

У 1905 годзе сяло ў 243 жыхары і фальварак (18 жыхароў) у Лышчыцкай воласці.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора ў складзе Польшчы, у Лышчыцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР.

Małyja Zvody, Hutoŭski. Малыя Зводы, Гутоўскі (11.02.1917).jpg|Сядзіба Гутоўскіх. 1917
Małyja Zvody, Hutoŭski. Малыя Зводы, Гутоўскі (29.04.1917) (2).jpg|Сядзіба Гутоўскіх. 1917
Małyja Zvody, Hutoŭski. Малыя Зводы, Гутоўскі (29.04.1917) (3).jpg|Сядзіба Гутоўскіх. 1917
Małyja Zvody, Hutoŭski. Малыя Зводы, Гутоўскі (29.04.1917).jpg|Сядзіба Гутоўскіх. 1917

У Вялікую Айчынную вайну загінулі на фронце 10 жыхароў, 3 — у партызанах.

З 1959 года цэнтр Баршчэўскага сельсавета, у 1972—1982 гадах цэнтр Малазводскага сельсавета. 4 верасня 1972 года ў склад вёскі ўвайшла вёска Вялікія Зводы. 18 кастрычніка 1982 года сельсавет скасаваны, вёска перададзена ў склад Лышчыцкага сельсавета Брэсцкага раёна.

## Інфраструктура 
* Базавая школа
* Бібліятэка
* Фельчарска-акушэрскі пункт
* Аддзяленне сувязі.

## Насельніцтва 
* 49 мужчын, 59 жанчын (1861)
* 15 двароў, 160 жыхароў (1886)
* 12 двароў, 59 жыхароў (1921)
* 35 двароў, 175 жыхароў (1940)
* 200 гаспадарак, 523 жыхары (1997)
* 215 гаспадарак, 532 жыхары (2005)

## Памятныя мясціны 
* Сядзіба Гутоўскіх (XVIII—XIX стст.), на паўднёва-заходняй ускраіне
* Курганны могільнік усходніх славян перыяду ранняга сярэднявечча (XI—XII стагоддзі), за 2,5 км на паўночны ўсход — 

## Літаратура 
* 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Лышчыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Сапрана (значэнні)

**Сапрана**:
* Сапрана — высокі жаночы пеўчы голас.
* Сапрана — амерыканскі крымінальны драматычны тэлесерыял

**Камуны Італіі:**
* Сапрана
* Фрабоза-Сапрана
* Петралія-Сапрана
Тыга

**Тыга́** (), або **Такано́д** () — невялікі востраў архіпелага Луаятэ. Уваходзіць у склад Новай Каледоніі. Плошча — 10 км². Насельніцтва (2004 г.) — 150 чал.

## Прырода 
Тыга — тыповы падняты атол, які ўзвысіўся над акіянам некалькі мільёнаў гадоў таму дзякуючы дзейнасці падводнага вулкана. Паверхня складзена порыстымі вапнякамі. У выніку эрозіі на востраве сфарміраваліся карставыя пячоры. Значную частку сушы займае плато вышынёй да 76 м. Паверхневых вадацёкаў няма. На Тыга знойдзена радовішча фасфатаў, якое, аднак, ніколі не распрацоўвалася.

## Гісторыя 
Тыга быў населены каля 3 тысяч гадоў таму меланезійцамі. Археолагамі былі знойдзены старажытныя пячорныя пахаванні, якія сведчаць, што перасяленцы здолелі добра адаптавацца да неспрыяльных умоў малога вострава, дзе адчувалася нястача пітной вады. Іх нашчадкамі з’яўляюцца сучасныя насельнікі — прадстаўнікі невялікага канакскага племені, якія размаўляюць на мове, блізкай да *дрэху* жыхароў суседняга вострава Ліфу. У 1840 г. брытанскія місіянеры распаўсюдзілі сярод іх пратэстантызм.

## Інфраструктура 
У нашы дні на паўночным усходзе вострава існуе адзінае паселішча, жыхары якога займаюцца земляробствам, рыбалоўствам і зборам малюскаў. На плато, дзе дажджавой вільгаці значна болей, чым на прыбярэжнай нізіне, яны вырошчваюць гародніну. Раней Тыга славіўся ўраджаямі цыбулі, што вывозілася на Новую Каледонію. У наш час земляробства забяспечвае ўнутраныя патрэбы астравіцян. На знешні рынак паступае толькі мясцовая копра. Пітную ваду па традыцыі захоўваюць у карставых ямінах. Электрычнасць атрымоўваюць з дапамогай сонечных батарэй.

У паселішчы ёсць амбулаторыя, школа, пратэстанцкі касцёл, крама, прычал і аэрадром. Нягледзячы на адсутнасць гасцініц, востраў наведваюць турысты. Падтрымліваецца марская і паветраная транспартная сувязь з Ліфу.

## Спасылкі 
* Tiga, the most discreet of the Loyalty Islands 
* THE LOYALTY ISLANDS 

Тыга
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Марэ (востраў)

**Марэ́** () — востраў архіпелага Луаятэ. Уваходзіць у склад Новай Каледоніі. Плошча — 641,7 км². Насельніцтва (2009 г.) — 5417 чал.

## Геаграфія і прырода 
Востраў Марэ размешчаны ў 48,3 км на паўднёвы ўсход ад Ліфу, галоўнага вострава архіпелага Луаятэ, 108 км на паўночны ўсход ад Новай Каледоніі, 1527 км ад бліжэйшага мацерыка Аўстралія, 16723 км ад Парыжа, 15112 км ад Мінска. Даўжыня 42,3 км. Найбольшая шырыня 33,6 км.

У глыбокай старажытнасці Марэ быў каралавым атолам, які быў узняты у выніку падводнай вулканічнай актыўнасці. Аснову сушы складае вапняковы карст. Ён узвышаецца ў выглядзе плоскага плато на 138 м над акіянам. Ускраіны плато абрываюцца стромкімі скаламі. Бераг нізінны, пакрыты белымі пясчанымі пляжамі. Кіпрая зямля добра ўсмоктвае дажджавыя ападкі, таму рэк і азёр на Марэ няма. Але вільгаць запасіцца ў карставых пячорах, дзе фарміруюцца часовыя і сталыя малыя вадаёмы.

Клімат трапічны пасатны. Найбольш спякотны месяц — студзень.

Значную частку Марэ займае лес. Фаўна прадстаўлена шматлікімі птушкамі, яшчаркамі, марскімі чарапахамі, пацукамі.

## Гісторыя 
На востраве Марэ захаваліся найбольш старажытныя сляды прысутнасці чалавека на архіпелагу Луаятэ. Яны адносяцца прыкладна да 1100 г. да н. э. Першымі насельнікамі былі меланезійцы. Археолагі знайшлі рэшткі вялізарнай старажытнай пабудовы, якую абарыгены называюць *Hnakudotit*. Яна ўяўляе сабою П-падобную канструкцыю даўжынёй 180 м, складзеную з каралавых блокаў.

Прамымі нашчадкамі першапасяленцаў з’яўляюцца мясцовыя канакі. Яны называюць сябе і сваю мову *ненгоне*. Да прыходу еўрапейцаў яны займаліся земляробствам і рыбалоўствам, падзяляліся на 29 ваенізаваных аб’яднанняў на чале спадчынных правадыроў. Лічыцца, што на востраве ў пачатку XIX ст. жыло каля 7 тысяч чалавек.

Упершыню ўзбярэжжа Марэ было дэталёва апісана толькі ў 1803 г. брытанскімі мараплаўцамі. У сярэдзіне XIX ст. на востраве з’явіліся брытанскія пратэстанцкія і французскія каталіцкія місіянеры. Іх узаемная варожасць прывяла да ваенных сутычак паміж тубыльцамі, якія працягваліся да канца XIX ст. Большасць *ненгоне* прынялі пратэстантызм.

У 1868 г. Марэ быў фактычна далучаны да французскіх уладанняў. У 1946 г. яго жыхары афіцыйна атрымалі французскае грамадзянства.

*Ненгоне* і ў нашы дні складаюць аснову насельніцтва вострава. Колькасць французаў і іншаземцаў не перавышае 2 %. Абарыгены вядомы сваёй прыхільнасцю да роднай мовы і традыцый. Многія з іх у другой палове XX ст. прымалі ўдзел у барацьбе канакаў Новай Каледоніі за незалежнасць.

## Эканоміка 
Турызм пакуль не адыгрывае вызначальную ролю ў развіцці вострава Марэ, як гэта адбываецца на Ліфу і Увеа. Галоўны занятак насельніцтва — сельская гаспадарка. Тут вырошчваюць кветкі і гародніну, якія потым рэалізуюць у Новай Каледоніі.

## Спасылкі 
* Maré, l'île qui parle à votre coeur 
* THE LOYALTY ISLANDS 

Катэгорыя:Астравы Новай Каледоніі
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Прыбытковае месца

**Прыбытковае месца** — п’еса ў пяці дзеяннях Аляксандра Мікалаевіча Астроўскага.

Надрукаваная ў часопісе «Русская беседа», № 1, 1857; у гэтым жа годзе выйшла асобным выданнем. Аднак да пастаноўкі ў тэатрах не была дапушчаная. Толькі праз шэсць гадоў — 27 верасня 1863 — упершыню пастаўлена ў Пецярбургу, на сцэне Александрынскага тэатра, у бенефіс артысткі Ляўкеевай; у маскоўскім Малым тэатры — 14 кастрычніка таго ж года, у бенефіс артысткі Васільевай.

## Спасылкі 
* Спектакль Доходное место на сайте Максима Аверина 

Катэгорыя:П’есы Аляксандра Астроўскага
Катэгорыя:П’есы XIX стагоддзя
Катэгорыя:Творы 1857 года
Катэгорыя:Цэнзура ў Расійскай імперыі
Рагачы

**Рагачы**, грабеньчатавусыя (*Lucanidae*) — сямейства жукоў падатрада разнаедных.

## Апісанне 
Даўжыня да 11 см. Вусікі 10-членікавыя, каленчатыя, з грабеньчатай булавой. Верхнія сківіцы развітая, з зубцамі, у самцоў многіх відаў нагадваюць рогі (адсюль назва). Лапкі 5-членікавыя. 

## Пашырэнне 
Налічваецца каля 1000 відаў. Найбольш шматлікія і разнастайныя ў трапічных лясах, жывуць на ствалах дрэў. На Беларусі сустракаюцца , , , ,  — самы буйны з жукоў беларускай энтамафаўны (даўжынёй да 8,5 см).

## Асаблівасці біялогіі 
Дарослыя кормяцца сокамі дрэў. Лічынкі з мясістым выгнутым целам, вялікай галавой; развіваюцца і кормяцца ў гнілых ствалах і каранях.

## Літаратура 
*
Тэнрэкавыя

**Тэнрэкавыя**, тэнрэкі (*Tenrecidae*) — сямейства дробных млекакормячых.

Даўжыня цела 4—20 см (часам да 60), хваста 1—22 см. Нагадваюць вожыкаў. Пыска выцягнута, часам з рухомым хабатком. Цела ўкрыта шчаціннем або іголкамі (падсямейства *Tenrecinae*). Пярэднія канечнасці карацейшыя чым заднія. На пярэдніх лапах 4 або 5 пальцаў, на задніх — 5. У паўводных відаў на задніх лапах ёсць плавальная перапонка.

Адрозніваецца 10 родаў, 34 віды. Большасць — эндэмікі Мадагаскара. Некаторыя віды (падсямейства *Potamogalinae*) водзяцца ва Усходняй і Цэнтральнай Афрыцы. 

Актыўныя пераважна ўначы і на змярканні. Кормяцца ў асноўным беспазваночнымі. Размнажаюцца раз у год, нараджаюць ад 1—4 да 25 дзіцянят.


Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Эрвін фон Віцлебен

**Іоб-Вільгельм Георг «Эрвін» фон Віцлебен** (; , Брэслау, Сілезія — , ) — нямецкі военачальнік (з 1940 — фельдмаршал). Дзеяч антынацысцкай апазіцыі, удзельнік змовы 20 ліпеня, за ўдзел у якой прысуджаны да смяротнага пакарання. 

## Удзел у Другой сусветнай вайне 
У Другую сусветную вайну ўступіў на пасадзе камандуючага 1-й арміяй. Падчас польскай кампаніі яго армія займала «Заходні вал» на Заходнім фронце і паспяхова адбіла Саарскі наступ французаў. У лістападзе 1939 атрымаў чын генерал-оберста (генерал-палкоўніка).

На першым этапе французскай кампаніі армія пад камандаваннем Вицлебена здзейсніла манеўр з выхадам на «лінію Мажыно». На наступным этапе яна ўдзельнічала ў акружэнні 2-й французскай групы армій. 24 чэрвеня 1940 года Віцлебен быў узнагароджаны Рыцарскім крыжам Жалезнага крыжа, 19 ліпеня 1940 года яму быў прысвоены чын фельдмаршала.

З 15 сакавіка 1941 — камандуючы групай армій «Д» і камандуючы на Захадзе. Імкнуўся стварыць пастаянныя берагавыя абарончыя збудаванні з мэтай, каб прадухіліць магчымую высадку саюзнікаў на ўзбярэжжы Францыі, але з-за недахопу працоўнай сілы гэта яму не ўдалося зрабіць. 21 сакавіка 1942 года звольнены ў адстаўку па стане здароўя. Жыў у сваім маёнтку каля Патсдама.

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце www.ritterkreuztraeger-1939-45.de 
* Біяграфія на сайце нямецкага гістарычнага музея  

Катэгорыя:Арыстакратыя Германіі
Катэгорыя:Кавалеры Рыцарскага крыжа
Катэгорыя:Кавалеры Жалезнага крыжа 1 класа
Катэгорыя:Кавалеры Жалезнага крыжа 2 класа
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Дома Гогенцолернаў
Катэгорыя:Германскія генерал-фельдмаршалы
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Германія)
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Пакараныя смерцю палітыкі
Катэгорыя:Змова 20 ліпеня
Катэгорыя:Павешаныя
Катэгорыя:Военачальнікі Германіі
Катэгорыя:Манархісты
Вічуга

**Вічуга** — горад у Іванаўскай вобласці Расіі. Чыгуначная станцыя за 65 км на паўночны ўсход ад г. Іванава. Буйны цэнтр тэкстыльнай прамысловасці. Баваўняная фабрыка і — адно з найстарэйшых прадпрыемстваў (з 1812). Машынабудаўнічы, дрэваапрацоўчы заводы. Вячэрні тэкстыльны тэхнікум. Горад утвораны ў 1920 шляхам аб’яднання некалькіх населеных пунктаў. Насельніцтва — 37583 (2010).

## Геаграфія 
Горад размешчаны на адлегласці каля 400 км на паўночны ўсход ад Масквы, на поўдзень ад ракі Волгі, за 30 км ад горада Кінешма. Праз Вічугу праходзіць чыгунка «Масква-Кінешма», аўтамабільная траса «Кінешма-Каўроў».
## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Леанід Міхайлавіч Сандалаў (1900—1987) — савецкі военачальнік, генерал-палкоўнік.

Катэгорыя:Гарады Іванаўскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1925 годзе
Золатакратовыя

**Залатакратовыя**, **златакраты** (*Chrysochloridae*) — сямейства дробных млекакормячых.

## Апісанне 
Цела круглаватае, даўжыня 8—24 см. Канцавіны кароткія, пярэднія лапы чатырохпальцавыя (кіпцюры двух сярэд­ніх пальцаў моцна павялічаны), заднія — пяціпальцавыя, з перапонкамі. Хвост рудыментарны, звонку не бачны. На н­осе маецца скурыстая, арагавелая паду­шач­ка, якая засцерагае пысу пры капанні; ноз­дры прыкрытыя скурыстай складкай. Поўсць густая, мяккая, чырвонага, жоўтага, аліўкавага ці карычневага колеру з металічным адлівам. Рудыментарныя вочы схаваныя пад скурай.

## Пашырэнне 
Вядомы з ніжняга міяцэна.

Адрозніваецца 9-10 родаў, каля 30 відаў. Эндэмікі Афрыкі. Насяля­юць розныя ланд­шаф­ты (га­ле­рэй­ныя лясы, са­ваны, пус­ты­ні, акіянічныя ўзбярэжжы) ў Паўднёвай, Цэнтральнай і Усходняй Аф­рыцы.

## Асаблівасці біялогіі 
Вядуць падземны, рыючы спосаб жыцця, могуць выходзіць на дзённую паверхню. Кормяцца ў асноўным беспазваночнымі. У сухія ці халодныя перыяды на поўдні кан­тынен­та ўпадаюць у не­глыбо­кую спяч­ку. 

Нараджаюць звычайна двух дзіцянят.

## Гл. таксама 
* Amblysomus hottentotus


Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Вішакхапатнам

**Вішакхапатнам** — горад у Індыі, на беразе Бенгальскага заліва, у штаце Андхра-Прадэш. 2845938 жыхароў (2006). Адзін з галоўных марскіх партоў (грузазварот звыш 6 млн. т у год). Асноўныя грузы: нафта і нафтапрадукты, жалезная руда, абсталяванне, збожжа, вугаль, ўгнаенні. У Вішакхапатнаме знаходзяцца: першая індыйская дзяржаўная суднабудаўнічая верф, нафтаперапрацоўчы камбінат; развіваюцца нафтахімія, машынабудаванне і металаапрацоўка.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Андхра-Прадэш
Сапрана

**Сапрана** (іт. *soprano* ад *sopra* — над, звыш) — высокі жаночы пеўчы голас. Працоўны дыяпазон: до першай актавы — фа — ля трэцяй актавы.

Таксама тэрмін *сапрана* часам ўжываецца ў дачыненні да мужчынскага вакалу — контртэнара, у найбольш высокай яго тэсітуры.

## Класіфікацыя 
* Сапрана *(фа малой актавы — агульны дыяпазон)*
* Драматычнае сапрана *(сі малой актавы — да III актавы)*
* Лірыка-драматычнае сапрана *(сі малой актавы — да III актавы)* — здольнасць выконваць драматычныя і лірычныя партыі.
* Лірычнае сапрана *(до I актавы — до III актавы)* — мяккасць тэмбру, выразнасць ў кантылене.
* Лірыка-каларутарнае сапрана *(до I актавы — мі-фа III актавы)* — празрыстасць тэмбру, здольнасць выконваць лірычныя і лірыка-каларутарнае партыі; ноты галаўнога гучання.
* Каларутарнае сапрана *(до I актавы — фа-соль III актавы і вышэй)* — металічная афарбоўка тэмбру, ноты галаўнога гучання; каларутарнае сапрана больш рухомае, чым лірыка-каларутарнае.

У заходняй традыцыі існуе больш «дробавая» класіфікацыя. У прыватнасці, каларутарнае сапрана падпадзяляюць на 2 падтыпы — драматычнае і лірычнае. Так, партыю Царыцы Ночы ў оперы В. А. Моцарта «Чароўная флейта» часцей аддаюць выканаўцы з драматычнай насычанасцю ў голасе, тады як Цэрбінету ў «Арыядне на Наксосе» Рыхарда Штрауса традыцыйна выконваюць лёгкія, лірычныя «каларатуры».

Катэгорыя:Галасы спевакоў
Слонік вішнёвы

**Слонік вішнёвы** (*Epirhynchites (Rhynchites) auratus*) — жук залаціста-малінавага колеру, даўжынёй ад 5 да 9 мм. Належыць да сямейства .

## Жыццёвы цыкл 
Самкі Rhynchites auratus адкладаюць яйкі ў плады вішні і чарэшні, прагрызаючы ў мякаці плоду паглыбленне, змяшчаюць у абалонку яшчэ мяккай костачкі адно яйка. Кожная самка можа адкласці прыкладна паўтары сотні яек. Прыкладна праз тыдзень з яйка з’яўляецца бязногая белая лічынка, якая пранікае ў костачку, і сілкуецца яе ядром, выядаючы ўсё змесціва. Недзе праз месяц дарослыя лічынкі выбіраюцца з пладоў, падаюць на зямлю і акукляюцца ў глебе на глыбіні 12—14 см, дзе і зімуюць. Маладыя жукі з’яўляюцца вясной, падчас цвіцення вішні. Спачатку сілкуючыся пупышкамі, маладым лісцем і кветкамі, а пасля цвіцення — завязямі вішні і чарэшні, ядучы маладыя плады поўнасцю або праядаючы ў іх наздраватыя адтуліны. Прыкладна праз два тыдні пасля цвіцення вішні, жукі пачынаюць адкладванне яек.

Катэгорыя:Трубкакруты
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1763 годзе
Густ

**Густ** — здольнасць чалавека да распазнавання, разумення і ацэнкі прыгожага і пачварнага ў з'явах рэчаіснасці і творах мастацтва. Густ уяўляе сабой вынік працяглага гістарычнага развіцця.

У эстэтыцы да 19 стагоддзя ішлі спрэчкі, якую прыроду мае густ: рацыянальную або ірацыянальную, грунтуецца ён на розуме або на пачуцці, з'яўляецца прыроджанай або здольнасцю ад выхавання, мае  ўсеагульнае або індывідуальнае значэнне. У Францыі катэгорыя густу атрымала рацыяналістычнае рашэнне ў творах Н. Буало, Ш. Бата, Ш. Мантэск'ё, Вальтэра і інш. Пачынаючы з Буало, які знаходзіўся пад уплывам рацыяналістычнае філасофіі Дэкарта, асновай густу лічыцца вывучэнне твораў старажытнасці, а яго галоўнымі прыкметамі - праўдападабенства, разумнасць, яснасць. У англійскай эстэтыцы 17-18 стст. паняцце густу набыло не толькі эстэтычны, але і маральны сэнс: згодна з А. Шэфтсберы і Г. Хамам, сапраўдны густ абумоўлены не розумам і ведамі, а характарам, гарманічнай ўраўнаважанасцю ў чалавеку розных афектаў. Густ праяўляецца не ў прытрымліванні абмежавальных правілаў, а ў пачуцці праўды, у адпаведнасці праўдзе, прыродзе. Англійскія філосафы Ф. Хатчасан, а затым Э. Бёрк сцвярджалі усеагульнасць эстэтычнага густ, якое мае месца ў супольнасці псіхафізіялагічнае арганізацыі ўсіх людзей. Д. Юм акцэнтаваў суб'ектыўнасць густу.

## Гл. таксама 
* Кіч

Катэгорыя:Эстэтыка
Катэгорыя:Філасофская тэрміналогія
Муха вішнёвая

**Муха вішнёвая** (*Rhagoletis cerasi*) — двукрылае насякомае сямейства . Шкоднік пладоў чарэшні і вішні, абрыкосу, бружмелю, барбарысу, чаромхі.

## Апісанне 
Маленькая чорная муха даўжынёй каля 3-5 мм. Цела бліскучае, цёмна-бурая, амаль чорнае. На празрыстых крылах чатыры папярочныя цёмныя паласы. Фасеткавыя вочы зялёнага колеру. Галава, шчыток і ногі жоўтыя.

## Распаўсюджанне 
Распаўсюджаная ў Еўразіі.

## Размнажэнне 
Яйкі адкладае па адным у мякаць плладоў. З яек выходзяць белыя бязногія лічынкі даўжынёй 3-6 мм, якія сілкуюцца мякаццю спелых пладоў. Падчас паспявання сярэдніх і позніх гатункаў чарэшні лічынкі пакідаюць плады і акукляюцца ў глебе.

Катэгорыя:Стракатакрылкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Вільготнасць

**Вільготнасць** — утрыманне ў фізічных целах вады. Вільготнасць залежыць ад адноснай вільготнасці навакольнага асяроддзя, ад прыроды рэчыва, а ў цвёрдых целах, акрамя таго, ад ступені здробненасці, ад агульнага памеру ўнутраных і знешніх паверхняў цела.

## Гл. таксама 
* Вільготнасць паветра
* Вільготнасць пары

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Фізічныя велічыні
Валасаеды

**Валасаеды** (*Trichodectidae*) — сямейства паразітычных насякомых атраду .

## Апісанне 
Цела пляскатае, даўжыня 0,8—10 мм, крылы адсутнічаюць, пакровы шчыльныя. Жывуць у поўсці млекакормячых, сілкуючыся агрубелымі часткамі скуры. Некаторыя прагрызаюць скуру да крыві. Развіццё адбываецца на жывёле-гаспадары. Распаўсюджаны шырока. Некаторыя віды паразітуюць на свойскіх жывёлах — сабаках, котках, конях, буйной рагатай жывёле.

## Меры барацьбы 
У цёплы час года ўжываюць 1 % водны раствор хларафосу.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пухаеды і вошы
Катэгорыя:Сямействы насякомых
Іль-дэ-Па

**Іль-дэ-Па** (, канак.: Kunyié) — востраў у Ціхім акіяне. Уваходзіць у склад Новай Каледоніі. Плошча — 130 км². Насельніцтва (2009 г.) — 1969 чал.

## Геаграфія 
Іль-дэ-Па — гэта нават не востраў, а маленькі архіпелаг, які складаецца непасрэдна з вострава Іль-дэ-Па і суседніх невялікіх астравоў, аддзеленых ад асноўнага вузкімі пралівамі. Усе яны маюць адзіны падводны фундамент, які з’яўляецца працягам Новай Каледоніі. Геалагічная будова Іль-дэ-Па таксама блізкая да новакаледонскай. Найвышэйшы пункт — пік Н’га (262 м). Частку ўзбярэжжа атачае каралавы рыф. Глебы насычаны жалезам, але бедныя на крэмній, кальцый, калій і фосфар, неабходныя для нармальнага росту большасці раслін.

Іль-дэ-Па знаходзіцца ў 49,4 км на паўночны ўсход ад Новай Каледоніі, у 1608 км на усход ад Аўстраліі, у 16839 км ад Парыжа, у 15203 км ад Мінска.

Клімат трапічны пасатны, але значна меней спякотны, чым на суседняй Новай Каледоніі. Год падзяляецца на 2 сезоны — цёплы (з лістапада да сакавіка), калі тэмпература паветра вагаецца ад 22° C да 31° C, і прахалодны з тэмпературным рэжымам ад 15° C да 26° C. Са снежня да красавіка працягваюцца дажджы, якія суправаджаюцца частымі навальніцамі і марскімі штармамі.

## Прырода 
Іль-дэ-Па знакаміты сваімі лясамі з хвойнага дрэва араукарыя, ад якога ў 1774 г. і атрымаў сучасную назву (літаральна «востраў хвояў»). У нашы дні лясы захаваліся ў цэнтральнай і паўночнай частках асноўнага кавалка сушы. Астатні раслінны покрыў бедны, прадстаўлены пераважна хмызнякамі і травамі. Буйных дзікіх жывёл на Іль-дэ-Па няма, але ёсць птушкі, яшчаркі, грызуны.

## Гісторыя 
Да прыходу еўрапейцаў Іль-дэ-Па быў населены меланезійцамі *кунье*. Яны падзяляліся на 8 племянных аб’яднанняў, на чале якіх стаялі правадыры. Асноўнымі заняткамі тубыльцаў былі вырошчванне клубневых культур і рыбалоўства.

У 1774 г. востраў быў адкрыты Джэймсам Кукам. У 1840 г. сюды прыбылі гандляры сандалавым дрэвам з Аўстраліі. У 1853 г. Іль-дэ-Па стаў часткай валоданняў Францыі. У 1872 г. французы заснавалі на ім турэмную калонію, дзе першымі зняволеннымі сталі ўдзельнікі паўстання Парыжскай камуны.

У наш час 95 % насельніцтва працягваюць складаць *кунье*. На востраве паспяхова развіваецца турызм. Мясцовае насельніцтва ў значнай ступені захоўвае традыцыйную культуру і сацыяльную арганізацыю.

## Спасылкі 
* ile-des-pins.com
* ISLE OF PINES 
* Île des Pins

Катэгорыя:Астравы Новай Каледоніі
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Белеп

**Бе́леп** () — невялікі архіпелаг у Ціхім акіяне ў 45 км на поўнач ад Новай Каледоніі. Уваходзіць у склад гэтай краіны. Агульная плошча — 69,5 км². Насельніцтва (2009 г.) — 895 чал.

Астравы выцягнуліся на 40 км уздоўж лагуны Бар’ернага рыфа Новай Каледоніі. Маюць аднолькавую геалагічную будову з Новай Каледоніяй. Берагі скалістыя. Маецца радовішча кобальту, якое не распрацоўваецца.

Клімат трапічны пасатны. Найбольш цёплыя месяцы — снежань і студзень.

У старажытнасці астравы былі населены канакамі з племені *наласу* на чале з правадыром Белепа. У 1856 г. французскія місіянеры распаўсюдзілі сярод іх каталіцызм. У 1878 г. французскія каланіяльныя ўлады выкарыстоўвалі Белеп для высылкі канакаў-паўстанцаў з Новай Каледоніі. У 1892—1898 гг. тут знаходзілася калонія хворых на лепру. У 1961 г. была створана асобная астраўная адміністрацыя з цэнтрам у вёсцы Ваала на самым вялікім востраве Арт.

У наш час большасць насельніцтва складаюць канакі, якія падзяляюцца на 8 племянных груп. Аснова эканомікі — рыбалоўства.

## Спасылкі 
* Bélep Islands
* Wind & weather statistics Île d’Art/Belep
* Paroisse St Pierre de Belep 

Катэгорыя:Астравы Новай Каледоніі
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Архіпелагі паводле алфавіта
Уладзімір Цвірка

**Уладзімір Цвірка**, сапр.: **Вадзім Сурко** (, в. Беражна, цяпер Карэліцкі раён, Гродзенская вобласць — ) — дзеяч беларускай эміграцыі.

## Біяграфія 
У час Другой сусветнай вайны на акупаванай тэрыторыі Беларусі, вучыўся ў Баранавіцкай прагімназіі. З лета 1944 года ў Германіі. Пасля вайны скончыў Беларускую гімназію імя Янкі Купалы ў Рэгенсбургу (1947), удзельнічаў у скаўцкім руху. Рэдактар скаўцкага часопіса «Наперад!». Выехаў у Вялікабрытанію, працаваў на вугальных шахтах. Скончыў факультэт сацыяльных навук Лювенскага ўніверсітэта (1954). З 1954 года супрацоўнік радыё «Вызваленне» ў Мюнхене, у 1956—1968 гадах — галоўны рэдактар беларускай секцыі. У сярэдзіне 1980-х захварэў на рак горла. Пахаваны на мюнхенскіх могілках Вестфрыдгоф.

## Літаратура 
* *Юрэвіч Л.* Летапісны звод сусьвету Чалавека Сьведамага: Гісторыя газэтаў «Бацькаўшчына» й «Беларус» (1947—2000) / Лявон Юрэвіч. — Мн.: Беларускі кнігазбор, 2006. — 256 с. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны; Кн. 8). — ISBN 985-504-037-6.

Катэгорыя:Беларусы ў Германіі