Шантыльі (карункі)

(дэталь)]]

 з карункамі шантыльі — калекцыя , Антверпен (дэталь)]]
**Карункі Шантыльі** — адзін з самых вядомых у свеце відаў карункаў, звычайна сустракаецца пераважна ў чорным, рэдка — у белым колеры, складаецца з тонкай сеткаватай тканіны і кветкавых арнаментаў. Шаўковыя  ручной працы, назва адпавядае гораду , Францыя. Вырабляюцца ў рэгіёне з XVIII стагоддзя. З XIX стагоддзя вырабляюцца ў французскіх гарадах  і , з 1919 года — у Кале, а таксама ў , Бельгія.

Дызайн карункаў шантыльі — далікатныя кветкавыя ўзоры, вышытыя тонкай шаўковай ніткай на фоне тонкай сетачкі. Рапорт узору раўнамерна паўтараецца па ўсёй шырыні палатна. У пачатку XX стагоддзя каруначніц выцесніла механічная вытворчасць карункаў, што спрыяла ператварэнню карункапляцення ў індустрыю.

Карункі шантыльі ў цяперашні час часта выкарыстоўваюць для ўпрыгожвання вясельных убораў.

Малюнкі для французскіх карункаў выконвалі вядомыя мастакі, у тым ліку Жан Берэн, , Луі Булонь і пазней Франсуа Бушэ.

Вытворчасці па вырабе нітак і карункаў, так званыя «кропкі Францыі» () або каралеўскія карункавыя фабрыкі былі адкрыты ў шэрагу гарадоў каралеўства — , Арасе, Рэймсе, Седане, , , Алансоне,  і іншых. Імпарт карункаў абклалі высокімі падаткамі, каб падтрымаць нацыянальную вытворчасць. Каб пазбегнуць сумненняў у тым, дзе былі выраблены тыя ці іншыя карункі, Кальбер заахвочваў стварэнне новых стыляў. Напрыклад, каруначніца з Алансона, мадам дэ ла Пер’ер, стварыла арыгінальныя ільняныя іголкавыя «карункі ў паветры» (*punto in aere*). Кальбер выкарыстаў гэтую тэхніку для стварэння фабрыкі ў Алансоне. У Шантыі была вынайдзена тонкая празрыстая ромбападобная сетка (поле), якая падкрэслівала асноўны малюнак (яго называюць *парыжскім фонам*), што складаецца звычайна з двух гарызантальных узораў, выкананых іголкай або на каклюшках. Там жа ўжылі тэхніку стварэння карункаў з натуральнага шоўку тутавага шаўкапрада. На дэкор карункаў Францыі паўплывалі мастакі двара Людовіка XIV, такія як Шарль Лебрэн і Жан Берэн; дызайн вырабляўся таксама ў майстэрнях габеленаў пад кіраўніцтвам Ле Бруна.

У шэрагу гарадоў па дамове або найму гаспадыні, часта купчыхі або каруначніцы, адкрывалі школы і майстэрні, дзе навучалі маленькіх дзяўчынак, часам ужо з сямі-васьмі гадоў, «іголкаваму шыўку». Навучанню прысвячаліся гады, паколькі патрабавалася каля дзесяці гадоў, каб падрыхтаваць добра навучаную каруначніцу, чыя кар’ера часта сканчалася ва ўзросце 40 або 45 гадоў — іх зрок катастрафічна падаў з-за дрэннага асвятлення і карпатлівай, доўгай працы. З цягам часу вытворчасць нітак і выраб карункаў у адных гарадах прыходзіў у заняпад, напрыклад, у Арыяку, у іншых — адчуваў уздым.

Карункі шантыі першапачаткова былі вядомыя як «блонд» — гэту назву яны атрымалі дзякуючы серабрыстаму і зіготкаму бледна-жоўтаму колеру шоўку, выраблянага з коканаў шаўкапрадаў тутавага дрэва. У Шантыі абгрунтаваліся гандляры карункамі, якія арганізавалі разгалінаваную сетку з каруначніц, дызайнераў і іншых вышывальшчыц, што склалі ланцужок вытворчасці дарагога ўпрыгажэння, вырабленага ўручную з дапамогай . Рамяство, якім займаліся жанчыны горада, падтрымлівала шматлікія сем’і. У 1825 годзе ў карункавай прамысловасці Шантыі і яго ваколіцах працавала 1000 жанчын.

Карункі зноў увайшло ў моду падчас праўлення Людовіка XV і Людовіка XVI. Карункі насіла фаварытка Людовіка XV і Марыі-Антуанеты мадам дзю Бары. Калі ў 1789 годзе пачалася Французская рэвалюцыя, попыт на карункі спыніўся, паколькі каруначніцам, на думку рэвалюцыянераў, аказвала заступніцтва каралеўская сям’я, і пасля таго, як мадам дзю Бары і Марыя-Антуанета ў 1793 годзе былі адпраўленыя на гільяціну, вытворчасць карункаў спынілася на 12 гадоў.

Напалеон I спансаваў адраджэнне карункаў Шантыльі паміж 1804 і 1815 гадамі. На той момант вытворчасць была засяроджана ў Нармандыі, у асноўным у раёне . Хоць яго больш не выраблялі ў Шантыі, выкарыстоўваліся старыя метады і дызайн. Карункі шантыльі дасягнулі піка сваёй папулярнасці каля 1830 года.

У XIX стагоддзі ручное пляценне было занадта дарагім у Шантыі, таму карункі вырабляліся па-ранейшаму ў Нармандыі, пераважна, у Баё і Грамондзе (у Кальвадосе ў вытворчасці шантыльі ў сярэдзіне стагоддзя было задзейнічана 50 000 каруначніц), а пазней — за межамі Францыі.

Прыкладна з сярэдзіны XIX стагоддзя шантыльі робяць на карункаплецельнай машыне, а з XX-га і на вязальныя машынах.

Карункі часта плялося ўручную, заўсёды каштавала дорага, таму ўпрыгожыць ім вопратку маглі толькі заможныя дамы арыстакратычнага паходжання.

У горадзе  карункапляценне вядома з сярэдзіны XIX стагоддзя; у 1898 годзе тут адкрылася першая фабрыка машыннай вытворчасці карункаў. Карункавыя вырабы шантыльі ў Кадры працягваюць выпускаць і ў цяперашні час.

У горадзе Кале з 1919 года працуе фабрыка, заснаваная Люсьенам Наёнам, якая разам з іншымі вырабамі вырабляе карункі шантыльі.

У эпоху мадэрну на піку моды апынуліся чорныя карункі «шантыльі», з якіх не толькі шылі сукенкі, такія як на партрэце  (1911) працы , але і рабілі пальчаткі, вееры і парасоны.

Карункі захоўваюцца і экспануюцца ў .

Галіна Уладзіміраўна Новікава — мастак па карунках, калекцыянер старых узораў карункавых вырабаў — мае ў сваёй калекцыі карункі шантыльі і дае іх для экспанавання, напрыклад, у Ліпецкі гісторыка-культурны музей

## Асаблівасці 
Карункі шантыльі вядомыя сваёй тонкай асновай, акрэсленым узорам і багаццем дэталяў.

Характэрнай асаблівасцю карункаў шантыльі было выкарыстанне суцэльнага шыўка ў якасці запаўнення малюнка для дасягнення эфекту святла і цені ва ўзоры, які звычайна быў кветкавым. Фон, або *рэзо*, быў у форме шасціканцовай зоркі і выконваўся з той жа ніткі, што і ўзор, у адрозненне ад светлага фону. Карункі выраблялася палосамі шырынёй каля 10 см (4 цалі), а затым злучаліся незаўважным шыўком — такім чынам стваралася ўражанне суцэльнага палатна. Карункі шантыльі былі папулярныя ў Еўропе ў XIX стагоддзі, калі многія модніцы насілі чорныя (рэдка — белыя) карункавыя шалі, зробленыя ў Бруселі або Генце.

Узор выконваўся ніткай *кардане* — няскручанай ніткай. Лепшыя карункі шантыльі былі зробленыя з шаўковых нітак і былі, як правіла, чорнага колеру, хоць перавагу каруначніцы аддавалі шоўку. Таксама былі карункі пастэльных тонаў.

Самымі папулярнымі чорнымі карункамі былі іспанскія карункі і карункі шантыльі. Чорныя шаўковыя карункі сталі асабліва папулярнымі ў краінах з вялікімі рынкамі збыту — Іспаніі і Амерыцы.

## Метады вырабу 
### Выраб на каклюшках 
На рэйкавай цюлевай аснове (вядомай з XVII стагоддзя) арнаменты выконваліся *ўручную* і падкрэсліваліся контурамі з таўсцейшай нітка. Чорны (аксід жалеза) афарбаваны арганзін, матавая шаўковая пража скручаная да 2000/м і тонкасцю 2-12 тэкс выкарыстоўваліся выключна для карункаў шантильі. Карункі шантыльі плялі з дапамогай «глазурных шыўкоў» натуральнай чорнай (вельмі рэдка белай) шаўковай ніткай, званай «грэнадзін д’Але».

### Карункаплецельныя машыны 
Шантыльі ў цяперашні час робяць на машынах па спецыяльнай двухслаёвай (*Grundbaum*) тэхніцы. Для гэтых карункаў характэрная багатая ўзорыстасць з прыцемненымі малюнкамі лісця і кветак. У параўнанні з гістарычнымі чаканнымі ўпрыгажэннямі і гладкай паверхняй, на каклюшках прыкметныя выступы, утвораныя папярочнай ніткай, звычайна больш грубай
 шантыльі (Аўстралія, 1940 г.)]]

### Вязальныя машыны 
На вязальных машынах імітуюць карункавае пляценне ў стылі шантыльі, вывязваючы малюнак з дапамогай узорнай уточнай ніткі.

## Сучаснасць 
, 1920-я гг.)]]
У пачатку XIX стагоддзя з карункамі шантыльі шыюць люксавую вопратку,  і т. д. Карункі выкарыстоўваюцца для стварэння вячэрніх нарадаў, вясельных сукенак і аксесуараў.

Одры Хепбёрн у фільме «» з’яўляецца ў чорным карункавым вэлюму, створаным па замове модным домам Givenchy. У 2009 годзе выраб прадалі з аўкцыёну за 100 тысяч даляраў. У 2017 годзе вэлюм падораны мсье Юберам дэ Жываншы Музею карункаў у Шантыі. Модныя дамы — Dior, Givenchy, Balenciaga, Lacroix і іншыя выкарыстоўваюць карункі шантыльі для белых вясельных сукенак і сваіх калекцый.

У 2022 годзе парыжскі Тыдзень высокай моды адкрыў дом Schiaparelli. Брэнд правёў паказ у Музеі дэкаратыўнага мастацтва ў Луўры, дзе прадставіў празрыстыя бра з карункаў «Шантыльі».

У сукенцы з карункамі з’яўлялася Меланія Трамп.

## Музеі 
**Найбольш поўныя калекцыі ў гарадах**

* **Герардсберген** — Музей карункаў Chantillykant
* **Кале** — 
* **Кодры** — 
* **Шантыі** — Музей карункаў, дзе захоўваюцца каля 1000 узораў, вырабленых у XIX стагоддзі.

## У літаратуры 
 у вершы «Прызнанне» выкарыстоўвае параўнанне, звязанае з гэтымі карункамі: «Я ў шантылевам лірызме Вас, лашчачы, утаплю».

## Літаратура 
* Андреева Р. П. Кружево шантильи // Энциклопедия моды. — СПб.: Издательство «Литера», 1997. — С. 224. — ISBN 5-86617-030-2.
* *Бертяева Н. Н.* Европейское машинное кружево: от первых экспериментов конца XVIII века к современному промышленному производству // [Журнал] Декоративное искусство и предметно-пространственная среда. Вестник Московской государственной художественно-промышленной академии имени С. Г. Строганова. — 2019. — № 2—2. — С. 124—134.
* *Бирюкова Н. Ю.* Западноевропейское кружево XVI—XIX веков. — Л.: Издательство Государственного Эрмитажа, 1959. — 68 c., ил. — 5000 экз.
* 
* 
* Cole Alan. Of lace in Arts and Craft Essays. — Longmans Green, 1903.
* Conran: *Lace*, Penguin Books Ltd 1983, ISBN 9780140063875
* Palliser: *History of lace*, Alpha editions 2020, ISBN 9354009182

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Карункі