open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Глебаў

**Гле́баў** — прозвішча.
## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Міхайлавіч Глебаў — беларускі фотамастак.
* Аляксей Канстанцінавіч Глебаў — скульптар. Народны мастак БССР.
* Апанас Васільевіч Глебаў — Герой Сацыялістычнай Працы.
* Глеб Паўлавіч Глебаў — акцёр. Народны артыст СССР.
* Іван Аляксандравіч Глебаў — беларускі гісторык, педагог.
* Ігар Мікалаевіч Глебаў (1923—1986) — беларускі скульптар.
* Пётр Пятровіч Глебаў — расійскі акцёр.
* Яўген Аляксандравіч Глебаў — кампазітар. Народны артыст БССР. Народны артыст СССР.
Сямён Тобіясавіч Цукерман

**Сямён (Саламон) Тобіясавіч Цукерман** (1902, Віцебск — ) — савецкі канструктар, распрацоўшчык сістэм прыцэльвання, прафесар.
 
## Біяграфія 
Паходзіў з віцебскіх яўрэяў. Вучыўся ў рэальным вучылішчы ў Санкт-Пецярбургу. У 1919—1925 гг. працаваў манцёрам на электрастанцыі ў Петраградзе.
 
У 1926 годзе скончыў Ленінградскі тэхналагічны інстытут, у 1925—1927 гадах працаваў на заводзе «Рускі дызель», у 1927—1928 гг. у Чырвонай Арміі.
З 1930 года начальнік канструктарскага бюро, тэхнічны дырэктар АКБ ва Усесаюзным аб’яднанні оптыка-механічнай прамысловасці. З 1936 года — галоўны канструктар Дзяржаўнага аптычнага інстытута ў Ленінградзе. У 1937—1942 гг. і з 1947 года ў Ленінградскім інстытуце дакладнай механікі і оптыкі (прафесар, у 1947—1972 гг. — загадчык кафедры ваенных аптычных прыбораў). У 1943—1947 гадах загадваў кафедрай Оптыка-механічныя прыборы ў МВТВ імя Баўмана.
 
З 1972 года С. Т. Цукерман прафесар кафедры АЭП ЛІТМО.

## Узнагароды 
* Ордэн «Знак Пашаны» (1942),
* ордэн Чырвонай Зоркі (1944),
* медаль «За абарону Ленінграда» (1944).

## Навуковыя працы 
* *Цуккерман С. Т.* Точные механизмы: Основания теории, расчёт и конструкция. Ч. 1—2. — М.: Оборонгиз, 1941.
* *Цуккерман С. Т., Гридин А. С.* Управление машинами при помощи оптического луча. — М.: Машиностроение, 1969.

Аўтар шэрагу патэнтаў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Цуккерман Семен Тобиасович // Виртуальный музей Университета ИТМО
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Санкт-Пецярбургскага тэхналагічнага інстытута
Катэгорыя:Вучоныя СССР
Веньямін Аронавіч Цукерман

**Веньямін Аронавіч Цукерман** (,  — , ) — савецкі фізік-тэарэтык, доктар тэхнічных навук, прафесар (1956), Герой Сацыялістычнай Працы, лаўрэат Ленінскай прэміі, трох Сталінскіх прэмій, Дзяржаўнай прэміі СССР, Заслужаны вынаходнік РСФСР.

## Біяграфія 
Паходзіў з віцебскіх яўрэяў. Скончыў сямігадовую школу. У 1928 годзе з сям’ёй пераехаў у Маскву.
У 1936 годзе скончыў Маскоўскі машынабудаўнічы інстытут. Працаваў у навукова-даследчых установах Казані і Масквы. З 1947 у ядзерным цэнтры КБ-11 (Арзамас-16).

Памёр і пахаваны на гарадскіх могілках у горадзе  (Ніжагародская вобласць, Расія).

## Навуковая дзейнасць 
В. А. Цукерман — удзельнік распрацоўкі савецкай ядзернай зброі, аўтар навуковых прац па вывучэнні працэсаў выбуху і дэтанацыі, адзін з ініцыятараў стварэння імпульснай крыніцы нейтронаў у канструкцыі ядзерных зарадаў, заснавальнік імпульснай рэнтгенаграфіі ў СССР. Аўтар шматлікіх навуковых прац, чатырох кніг, больш за 60 вынаходніцтваў.
У 1994 годзе апублікаваная кніга «Людзі і выбухі. Арзамас-16», напісаная ў сааўтарстве з З. М. Азархам.

## Узнагароды 
* Сталінская прэмія (1946, 1949, 1953)
* Ленінская прэмія (1957)
* Дзяржаўная прэмія СССР (1978)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Лаўрэаты Ленінскай прэміі
Катэгорыя:Дактары тэхнічных навук
Катэгорыя:Фізікі СССР
Міхаіл Леанідавіч Цыбульскі

**Міхаіл Леанідавіч Цыбульскі** (**Міхась Цыбульскі**; , ) — беларускі мастацтвазнавец, жывапісец. Кандыдат мастацтвазнаўства (1989)

## Біяграфія 
Скончыў мастацка-графічны-факультэт Віцебскага педагагічнага інстытута (1983), выкладае ў ім (з 1988). Даследуе праблемы тэорыі і гісторыі мастацтва, паэтыку і стылістыку беларускага мастацтва. Аўтар раздзелаў у «Гісторыі беларускага мастацтва» (т.5,6).

## Выбраныя творы 
* «Сафія Полацкая» (1985)
* «Сцяжынкамі Драздовіча», «Абарыген беларускай вёскі» (2000)
* «Могілкі ля храма» (2001)
* «Двое ў начы» (2002)

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8 (т. 17)

Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебску
Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава
Катэгорыя:Выкладчыкі Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава
Карл Іванавіч Гібенталь

**Карл Іванавіч Гібенталь** (, , Цвярская губерня — ?) — беларускі ўрач, хірург, доктар медыцыны (1805).

## Біяграфія 
К. І. Гібенталь нарадзіўся ў Кашынскім павеце Цвярской губерні. У 1805 годзе пасля вучобы ў Гётынгенскім і Марбургскім універсітэтах атрымаў ступень доктара медыцыны і прызначаны палкавым урачом у царскую армію. Браў удзел у паходах і баявых дзеяннях у 1805—1808 гг.
 
У 1811 годзе К. І. Гібенталь прыехаў у Мінск. Працаваў аператарам і інспектарам Мінскай (з чэрвеня 1811 па ліпень 1812 года) урачэбнай управы. Падчас Айчыннай вайны 1812 года служыў у Першай арміі Барклая-дэ-Толі, удзельнічаў у Барадзінскай бітве. Пасля заканчэння вайны працаваў аператарам Цвярской урачэбнай управы.
4 верасня 1816 года К. І. Гібенталь пераехаў у Віцебск. У Віцебску працаваў аператарам і інспектарам Віцебскай урачэбнай управы. Жыў у доме, які знаходзіўся паміж цяперашнімі дамамі № 4 і № 8 па вуліцы Талстога (былая Падзвінская).
 
Па яго просьбе 24 сакавіка 1839 г. К. І. Гібенталь быў звольнены з пасады інспектара Віцебскай управы і застаўся жыць у Віцебску, з’яўляўся ганаровым папячыцелем Віцебскай гімназіі (у 1845—1847 і 1853—1856 гг.).

## Навуковая дзейнасць 
Адным з першых у Еўропе ў пачатку 1812 года ў Мінску. Прапанаваў шэраг інструментаў для уралогіі, у тым ліку прыладу для бяспечнага драблення камянёў унутры мачавога пузыра. Аўтар навуковых работ па барацьбе з халерай і іншымі эпідэміялагічнымі хваробамі.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5)
* Большая медицинская энциклопедия. 3-е изд. В 30-ти т. Т.6. Гипотериоз—Дегенерация / Редколл.: Гл. ред. Б. В. Петровский. — М.:Советская энциклопедия, 1977. — С. 102. — 632 с., ил.
* *Грыцкевiч В.* Урач Карл Гибенталь // Вiцебскi сшытак. — Вiцебск. — 1997. — № 3. — С. 3—16.
* *Шишанов В. А.* К библиографии публикаций Карла Гюбенталя и о нём / В. А. Шишанов // Віцебскі край : матэрыялы II Міжнароднай навукова-практычнай канферэнцыі, прысвечанай 385-годдзю выдання «Буквара» Спірыдона Собаля, 24 лістапада 2016 г. — Віцебск. — : Нацыянальная б-ка Беларусі, 2017. — Т. 2. — С. 123—138, 313—325.

## Спасылкі 
* Минский доктор начал использовать гипс при переломах на 40 лет раньше российского хирурга Пирогова
* Здравоохранение Беларуси: Знаменательные и памятные даты. 2010
* Ортопедия  // Вялікая савецкая энцыклапедыя
* Гибенталь Карл Иванович  

Катэгорыя:Уролагі Беларусі
Катэгорыя:Хірургі Беларусі
Марк Саламонавіч Розін

**Марк Саламонавіч Розін** (, Віцебск — ) — савецкі вучоны ў галіне эканамічнай геаграфіі. Доктар геаграфічных навук (1963). Ганаровы член Геаграфічнага таварыства СССР (1975).
 
Паходзіў з віцебскіх яўрэяў. У 1921—1922 гг. у Чырвонай Арміі. У 1923 годзе скончыў факультэт грамадскіх навук Маскоўскага ўніверсітэта. З 1924 г. М. С. Розін ў Наркамаце знешняга гандлю СССР, з 1938 ва Усесаюзным геалагічным фондзе Міністэрства геалогіі СССР.
З 1953 года працаваў у рэдакцыі «Савецкай энцыклапедыі», у 1960—1974 гг. загадчык рэдакцыі геаграфіі.
 
М. С. Розіну належаць навуковыя працы па мінеральных рэсурсах і геаграфіі замежных краін, эканамічнай геаграфіі краін Афрыкі.

## Выбраныя працы 
* География полезных ископаемых капиталистических и развивающихся стран. — М., 1966
* География мирового хозяйства. — Москва, 1971 (в соавторстве)
* Минеральные богатства Африки. — М., 1972

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дактары геаграфічных навук
Катэгорыя:Географы СССР
Катэгорыя:Выпускнікі МДУ
Кампінійская культура

**Кампінійская культура** — археалагічная культура макралітычнага выгляду перыяду ранняга неаліту (VI — IV стст. да н.э.).

Вылучана на тэрыторыі Паўночнай Францыі ў 1886 г. Ф.Сальманам. Назва ад стаянкі Кампіньі ў дэпартаменце Прыморская Сена. Характарызуецца наяўнасцю вялікай колькасці сякер і сякерападобных прылад: сякеры-траншэі, авальныя, нуклеа- і пікападобныя (трохгранныя) прылады, грубыя скрэблы, скоблі і скрабкі, разцы, адбойнікі. Прылады апрацоўваліся спосабам грубага адбіцця каменнымі адбойнікамі, што нагадвае мусцьерскія прыёмы апрацоўкі. Насельніцтва кампінійскай культуры палявала на аленя, дзікага каня, быка, займалася рыбалоўствам. У 1920-я г. кампінійская культура разглядалася як універсальная стадыя развіцця, якая змяніла стадыю Тардэнуаза (мікралітычнай вытворчасці, назва паходзіць ад стаянкі Феран-Тардэнуа ў дэпартаменце Эна), і адносілася да данеалітычнага перыяду (протанеаліту).

Вобласці з падобным да кампінійскай культуры макралітычным інвентаром выяўлены ў 1920-я гг. у верхнім і сярэднім Пасожжы (К. М. Палікарповіч), у 1950-я гг. на Панямонні (Р. К. Рымантэне), у 1960-я г. ў вярхоўях Прыпяці (У. Ф. Ісаенка). Тут вылучаны мікралітычныя нёманская культура, сожская культура.

## Літаратура 
* Ісаенка, У.Ф. Кампінійская культура / У.Ф.Ісаенка  // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская энцыклапедыя; Рэдкал.: В.В.Гетаў [і інш.]. — Мн.: БелЭн імя П.Броўкі, 1993. — С. 304.
* Монгайт, А.Л. Археология Западной Европы: Каменный век. – М., 1973.

,

Катэгорыя:Археалагічныя культуры Еўропы
Катэгорыя:Археалогія ў Беларусі
Катэгорыя:Археалогія ў Францыі
Сяргей Мікалаевіч Вышалескі

**Сяргей Мікалаевіч Вышалескі** (, мястэчка Обаль, цяпер Шумілінскі раён Віцебскай вобласці — ) — навуковец-эпізаатолаг, прафесар (1924), акадэмік АН БССР (1928), ганаровы член УАСГНІЛ (1956), Заслужаны дзеяч навукі СССР (1940). Член ЦВК БССР (1929—1930).

## Біяграфія 
У 1889 годзе скончыў Бранскую гімназію, затым Віцебскую духоўную семінарыю. Пасля заканчэння ў 1899 годзе 
* званне Заслужаны дзеяч навукі РСФСР (1940)

## Памяць 
* Імя С. М. Вышалескага было прысвоена беларускаму НДІ эксперыментальнай ветэрынарыі.
* Імем С. М. Вышалескага названы вуліцы ў Мінску і г. п. Обаль Шумілінскага раёна.
* Імя С. М. таксама носяць Залаты медаль імя С. М. Вышалескага, які прысуджаецца УАСГНІЛ кожныя 3 гады за выдатныя навуковыя працы ў галіне эпізааталогіі і Імянная стыпендыя студэнтам Віцебскай Дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны.
* У 1978 годзе выдадзены мастацкі маркіраваны канверт, прысвечаны акадэміку.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Беларусь: Энцыклапедычны даведнік / Рэдкал.: Б. І. Сачанка і інш. — Мн.: БелЭн, 1995—800 с. — 5000 экз. — ISBN 985-11-0026-9
* Вышалескі Сяргей Мікалаевіч //  — С. 329.
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* http://vesti.belal.by/2__9/2__9_4/pdf/121-122.pdf 
* Сяргей Мікалаевіч Вышалескі ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
* Біябібліаграфічны паказальнік у рэпазіторыі Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
* Биография на сайте «Биография. Ру»
* На сайте Национальной академии наук Беларуси
* 

Катэгорыя:Эпідэміёлагі Беларусі
Катэгорыя:Ветэрынары Беларусі
Катэгорыя:Эпідэміёлагі СССР
Катэгорыя:Ветэрынары СССР
Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскай духоўнай семінарыі
Катэгорыя:Члены ЦВК БССР
Катэгорыя:Ветэрынары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Пахаваныя на Кузьмінскіх могілках
Ульскі раён

**У́льскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1924—1931 і ў 1946—1956 гадах у БССР. Цэнтр — гарадскі пасёлак Ула.

## Гісторыя 
Раён утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе Полацкай акругі БССР. Цэнтр — мястэчка Ула. 20 жніўня 1924 года падзелены на 13 сельсаветаў: Баранькаўскі, Гарбаціцкі, Глыбачанскі, Зарачанскі (Зарэцкі), Клётчынскі (Клятчанскі), Мішкавіцкі, Обальскі, Сокараўскі, Сушанскі, Ульскі, Усайскі, Усвейскі, Хоцінскі. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года раён у прамым падпарадкаванні БССР. 8 ліпеня 1931 года раён скасаваны: Ульскі і Хоцінскі сельсаветы перададзены Бешанковіцкаму раёну; Сушанскі сельсавет — Лепельскаму раёну; Баранькаўскі, Клётчынскі (Клятчанскі), Мішкавіцкі, Обальскі, Усвейскі — Сіроцінскаму раёну; Гарбаціцкі, Глыбачанскі, Зарачанскі (Зарэцкі), Усайскі — Ушацкаму раёну; Сокараўскі сельсавет — Чашніцкаму раёну.

Ульскі раён утвораны зноў 9 верасня 1946 года ў складзе Віцебскай вобласці БССР. Цэнтр — гарадскі пасёлак Ула. У склад раёна ўключана 11 сельсаветаў: Сокараўскі, Ульскі, Усвейскі, Хоцінскі сельсаветы Бешанковіцкага раёна, Сушанскі сельсавет Лепельскага раёна, Баранькаўскі, Клётчынскі, Мішкавіцкі сельсаветы Сіроцінскага раёна, Глыбачанскі, Зарачанскі і Усайскі сельсаветы Ушацкага раёна. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Хоцінскі сельсавет, Ульскі сельсавет перайменаваны ў Фролкавіцкі, Усайскі сельсавет — у Дубраўскі. 17 снежня 1956 года раён скасаваны, Сушанскі сельсавет перададзены Лепельскаму раёну, Глыбачанскі, Дубраўскі, Зарачанскі, Усвейскі сельсаветы — Ушацкаму раёну, Баранькаўскі, Клётчынскі, Мішкавіцкі сельсаветы — Сіроцінскаму раёну, гарадскі пасёлак Ула, Сокараўскі і Фролкавіцкі сельсаветы — Бешанковіцкаму раёну.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* 

Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1931 годзе
Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1946 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1956 годзе
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Калінінская акруга

**Калі́нінская акру́га** (у тагачаснай прэсе і афіцыйных дакументах назва акругі на беларускай мове падавалася як «Калінаўская», «Калінаўшчына» і г.д., замест «Калінінская») — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у ліпені 1924 — чэрвені 1927 гадоў. Цэнтр — горад Клімавічы. Плошча 8371 км², насельніцтва 401,1 тыс. чал. (1924 г.).

## Гісторыя 
Калінінская акруга ўтворана 17 ліпеня 1924 года ў складзе БССР. Уключала 10 раёнаў:
* Бялынкавіцкі
* Касцюковіцкі
* Клімавіцкі
* Краснапольскі
* Крычаўскі
* Мілаславіцкі
* Мсціслаўскі
* Расненскі
* Хоцімскі
* Чэрыкаўскі.
Раёны 20 жніўня 1924 года падзелены на 126 сельсаветаў. У склад акругі ўваходзілі: 1 горад (Мсціслаў) і 6 мястэчак (Касцюковічы, Клімавічы (з 3 ліпеня 1925 года горад), Краснаполле, Крычаў, Хоцімск, Чэрыкаў (з 3 ліпеня 1925 года горад)). 9 чэрвеня 1927 года акруга скасавана, Бялынкавіцкі, Касцюковіцкі, Клімавіцкі, Краснапольскі, Крычаўскі, Мілаславіцкі, Хоцімскі і Чэрыкаўскі раёны далучаны да Магілёўскай акругі, Мсціслаўскі і Расненскі раёны — да Аршанскай акругі.

## Іншае 
Акруга была названа ў гонар «усесаюзнага старасты» Міхаіла Калініна.

Акруговая газета — «Наш працаўнік».

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн., «Беларусь», 1985. — 390 с.
* Калінінская акруга // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 4. Кадэты — Ляшчэня / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1997. — 432 с.: іл. — С. 28. — ISBN 985-11-0041-2.

Катэгорыя:Акругі Беларускай ССР
Катэгорыя:Клімавічы
Катэгорыя:Гісторыя Магілёўскай вобласці
Мадэст Яцкевіч

**Мадэст Яцкевіч** (, , сёння Віцебская вобласць — ) — беларускі рэлігійны дзеяч на эміграцыі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і праваслаўнага святара. У 1913 г. скончыў Віленскую гімназію і падчас Першай сусветнай вайны настаўнічаў на Віленшчыне. У 1921 г. рукапакладзены ў сан святара і да 1939 г. працаваў у розных парафіях Віленскай епархіі. Падчас Другой сусветнай вайны — у кляштары Св. Духа ў Вільні.

У 1944 г. выехаў у Аўстрыю, а пазней — у Аргенціну. У 1956 г. перабраўся ў Мельбурн (Аўстралія), дзе ў 1957 г. прыняў манаскі сан з рук архіепікапа Сергія. Адразу далучыўся да жыцця беларускай грамады. У 1958 г. арганізаваў у Мельбурне парафію Трох Віленскіх мучанікаў Беларускай Аўтакефальнай Праваслаўнай Царквы (БАПЦ).

Займаўся актыўнай выдавецкай дзейнасцю — 1960 г. апрацаваў і выдаў «Каціхізіс, або Навука веры», Стары і Новы Запаветы, нарыс «Даведкі з гісторыі аўтакефаліі Беларускай Праваслаўнай Царквы», запачаткаваў выданне часопісу «Наша Царква» як друкаванага органа БАПЦ у Аўстраліі. У жніўні 1962 г. пасля непаразумення з архіепіскапам Сергіем перайшоў у юрысдыкцыю Сусветнага Патрыярхата і працягваў душпастырскую дзейнасць у новастворанай беларускай парафіі Св. Еўфрасінні Полацкай у Мельбурне. Да самай смерці выдаваў часопіс «Праваслаўным шляхам».

## Літаратура 
* *Гардзіенка, Н.* Беларусы ў Аўстраліі: да гісторыі дыяспары / Натальля Гардзіенка; Прадмова І. Сурвіллы. — Мн.: Беларускі кнігазбор, 2004. — 468 с., [4] арк. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны, Кніга 3). — С. 442—443.

Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі
Катэгорыя:Беларусы ў Аўстраліі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Паставах
Катэгорыя:Постаці БАПЦ
Фёдар Іванавіч Ясноўскі

**Фёдар Іванавіч Ясноўскі** (, Ігумен — , Масква) — рускі мастак-пейзажыст, майстар акварэлі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Ігумене. Вучыўся ў школе Строганава, якая пазней была ператворана ў Другую школу тэхнічнага малявання (2-ю Маскоўскую малявальную школу — будучую «Строганаўку»). У пазнейшыя гады жыцця выкладаў у Строганаўскім вучылішчы.

У 1854 годзе быў прадстаўлены да звання някласнага мастака пейзажнага жывапісу. Наступная плённая праца прынесла мастаку вядомасць. Ён актыўна займаўся акварэллю, дамагаючыся ў ёй уражлівых вынікаў, Дзяржаўным Рускім музеі, музеях Стаўрапаля, Мінска і іншых гарадоў.

Некалькі твораў мастака захоўваюцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь: «Камяні», «Летні пейзаж».

## Галерэя 

File:Fyodor Yasnovsky. Страстной монастырь.jpg|Страсны манастыр
File:Fyodor Yasnovsky. Вид на Новодевичий монастырь.jpg|Выгляд на Новадзявочы манастыр
File:Fyodor Yasnovsky. Летний пейзаж.jpg|Летні пейзаж

Катэгорыя:Мастакі Расіі
Вуліца Соламавай (Гродна)

**Вуліца Соламавай** — адна з галоўных магістралей у паўднёва-усходняй частцы горада Гродна. Названа ў 1957 годзе ў гонар удзельніцы Гродзенскага падполля В. І. Соламавай.

Працягласць каля 2000 м. Першапачаткова размяшчалася паміж вуліцамі Савецкіх пагранічнікаў і Л. Чайкінай. У пачатку XXI стагоддзя пашырана да вуліцы Суворава, пасля да вуліцы Паповіча. У 2012 пасля адкрыцця моста на вуліцы Славінскага, з’явілася скрыжаванне з вуліцай Славінскага, вуліца Соламавай увайшла ў склад транспартнага кальца вакол цэнтральнай часткі горада.

Пачала забудоўвацца ў 1945 годзе сядзібнай забудовай, пасля 1960 года пачалі ўзвадзіцца пяці- і дзевяціпавярховымі жылымі будынкамі. Пасля пашырэння ў 2000-ых забудоўваецца параважна дзевяціпавярховымі будынкамі, на першых паверхах месцяцца грамацкія і камерцыйныя ўстановы.

На вуліцы размешчаны крамы (у тым ліку «Алмі», «Тысяча дробязей»), цырульні, сярэднія школы (гімназія № 3(былая СШ № 19), № 20, № 37), спартыўная школа № 5, дзіцячыя садкі. У двары гімназіі № 3 у 1977 годзе ўсталяваны помнік В. Соламавай, на месцы былога лагера смерці ў раёне Фолюш.

Па вуліцы ходзіць грамадскі транспарт: аўтобусы № 7, 22, 27, 28.

## Літаратура 
* Гродно. Энциклопедический справочник / Белорус. Сов. Энцикл.; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1989. — 438 с., [12] л. ил.: ил.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Гродна
Кароль Вырвіч

**Кароль Вырвіч** ( — , Варшава) — гісторык, географ, педагог.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Браслаўскім павеце ў беднай шляхецкай сям'і. Першапачатковую адукацыю атрымаў у езуіцкіх калегіумах Пінска і Дынабурга. Вучыўся ў Віленскай акадэміі (1737—1740, 1742—1746). У 1734 уступіў у ордэн езуітаў, з 1745 ксёндз. Выкладаў у Пінскім, Крожскім і Новагародскім езуіцкіх калегіумах. У 1751—1757 прыватны настаўнік Гільзенаў у Дынабургу і Полацку, наведаў з імі Францыю, Галандыю і Германію.

З 1757 г. выкладаў этыку і гісторыю ў Калегіум нобіліум у Варшаве (узорная на той час навучальная ўстанова, дзе вучыліся сыны магнатаў і багатай шляхты). Пазней, у 1762—1776, стаў рэктарам гэтага калегіума. У 1760—1761 пракуратар Мазавецкай правінцыі ордэна езуітаў.

Зрабіў значны ўклад у рэфармаванне школьнай сістэмы езуітаў. З уступленнем на трон Станіслава Аўгуста Панятоўскага (1764) увайшоў у бліжэйшае акружэнне караля. Пасля скасавання ордэна езуітаў (1773) у 1775—1791 абат гебдоўскі. Супрацоўнічаў з гісторыкам Ф. Лойкам, у абвяржэнні «гістарычных аргументаў» суседніх дзяржаў, якімі тыя абгрунтоўвалі свае прэтэнзіі на землі Рэчы Паспалітай. Выдатны географ, узняў геаграфічную навуку Рэчы Паспалітай на высокі ўзровень. Аўтар абагульняльных геаграфічных прац «Сучасная геаграфія» («Geografia czasów teraźniejszych», забаронена да продажу паводле патрабавання расійскага пасла М. В. Рапніна; 2 выданне было зроблена ў 1794) і «Усеагульная геаграфія» («Geografia powszechna», Варшава, 1770; 3-е выданне зроблена ў 1794).

Напісаў падручнік па гісторыі «Кароткае сістэматычнае выкладанне ўсеагульнай гісторыі» («Abrégé raisonné de l'histoire universelle. T. 1—2, 1766—1771»). У выдадзенай па ініцыятыве караля кнізе «Палітычня гісторыя старажытных дзяржаў» («Historia polityczna państw starożytnych. T. 1, 1771») змясціў свой пераклад вытрымак з кнігі Ш. Мантэск'ё «Пра дух законаў». Пасмяротна выдадзена яго праца «Галамбская канфедэрацыя» («Konfederacja gołąbska», 1853). Як гісторык Вырвіч зазнаў уплыў французскай асветнай гістарыяграфіі, асабліва Мантэск'ё і Вальтэра. Адмоўна ставіўся да традыцыйнага разумення гісторыі як гісторыі палітычных падзей і войнаў; гісторыю народа тлумачыў як сукупнасць змен у палітычным жыцці, звычаях, рэлігіі, навуцы, мастацтве, эканоміцы; падкрэсліваў, што вывучэнне гісторыі дазваляе атрымаць веды, неабходныя для накіраванай змены ў дзяржаве існуючага ладу.

## Літаратура 
* Мысліцелі і асветнікі Беларусі: энцыклапедычны даведнік / рэд. Б. Сачанка і інш. — Мн., 1995. — С. 199.
* Памяць: Браслаўскі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал. К. Велічковіч і інш. — Мн., 1998. — С. 596.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Браслаўскім раёне
Катэгорыя:Езуіты
Катэгорыя:Выпускнікі Пінскага езуіцкага калегіума
Катэгорыя:Выпускнікі Дынабургскага езуіцкага калегіума
Катэгорыя:Выкладчыкі Пінскага езуіцкага калегіума
Катэгорыя:Выкладчыкі Крожскага езуіцкага калегіума
Катэгорыя:Выкладчыкі Навагрудскага езуіцкага калегіума
Міхаіл Міхайлавіч Бахцін

**Міхаіл Міхайлавіч Бахцін** (5 (17) лістапада 1895,  — , ) — рускі філосаф і мысляр, тэарэтык еўрапейскай культуры і мастацтва. Даследчык мовы, эпічных формаў апавядання і жанру еўрапейскага рамана. Стваральнік новай тэорыі еўрапейскага рамана, у тым ліку канцэпцыі поліфанізма (шматгалосся) ў літаратурным творы. Даследуючы мастацкія прынцыпы рамана Франсуа Рабле, Бахцін развіў тэорыю ўніверсальнай народнай смяхотнай культуры. Яму належаць такія літаратуразнаўчыя паняцці, як поліфанізм, смяхотная культура, хранатоп, карнавалізацыя, меніпея (эўфемізм па адносінах да галоўнай і вядучай лініі ў развіцці еўрапейскага рамана ў «вялікім часе»).

М. М. Бахцін — аўтар некалькіх лінгвістычных прац, прысвечаных агульнатэарэтычным пытанням, стылістыцы і тэорыі маўленчых жанраў. Інтэлектуальны лідар навукова-філасофскага кола, які вядомы як «Кола Бахціна».

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Арле ў сям'і банкаўскага служачага. У сям'і было шасцёра дзяцей. Затым разам з сям'ёй жыў у Вільні (1905—1911) і Адэсе (1911 -?); Па яго словах, вучыўся ў Петраградскім і Наварасійскім універсітэтах (дакументальных пацверджанняў няма); ўніверсітэт не скончыў.

З 1918 года жыве ў горадзе Невелі, выкладае ў адзінай працоўнай школе. Там складаецца цеснае кола аднадумцаў-інтэлектуалаў: М. І. Каган, Л. В. Пумпянскі, В. М. Валошын, М. В. Юдзіна, Б. М. Зубакіна. У 1919 годзе — першая апублікаваны артыкул «Мастацтва і адказнасць».

З 1920 года жыў у Віцебску, выкладау ў педінстытуце і кансерваторыі, выступаў з публічнымі лекцыямі пра філасофію, эстэтыку, літаратуру. У кола яго знаёмых ўваходзяць П. М. Мядзведзеў, В. М. Валошын, і І. І. Салярцінскі. У 1920—1924 гадах праца над няскончаным філасофскім трактатам і ранняй рэдакцыяй кнігі пра Дастаеўскага.

У 1921 годзе жэніцца на Алене Аляксандраўне Акаловіч.

У 1924 годзе па запрашэнні вяртаецца ў Ленінград.

## Спасылкі 
* Артыкул пра Бахціна ў Энцыклапедыі Кругосвет.

Катэгорыя:Літаратуразнаўцы СССР
Катэгорыя:Філолагі СССР
Катэгорыя:Мовазнаўцы СССР
Катэгорыя:Філосафы СССР
Катэгорыя:Філосафы мовы
Катэгорыя:Дастаевісты
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Франсуа Рабле
Катэгорыя:Кандыдаты філалагічных навук
Катэгорыя:Кола Бахціна
Катэгорыя:Філасофія мастацтва
Катэгорыя:Філасофія літаратуры
Катэгорыя:Эстэтыкі
Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт харчовых і хімічных тэхналогій

**Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт харчовых і хімічных тэхналогій** (скар. **БДУТ**) — універсітэт у Магілёве, адзіная ў рэспубліцы ВНУ харчовага профілю. Размешчаны ў комплексе будынкаў па адрасе пр. Шміта, 3.

## Гісторыя 
Адзіны ў рэспубліцы ВНУ харчовага профілю быў адкрыты 1 студзеня 1973 года як **Магілёўскі тэхналагічны інстытут** (**МТІ**) на базе тэхналагічнага факультэта Магілёўскага машынабудаўнічага інстытута. У красавіку 2002 г. па выніках атэстацыі інстытут быў пераўтвораны ў **Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэт харчавання** (**МДУХ**). 26 сакавіка 2021 года міністр адукацыі Ігар Карпенка падпісаў загад аб перайменаванні ўстановы вышэйшай адукацыі ў **Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт харчовых і хімічных тэхналогій** (скарочаная назва **БДУТ**).

Падрыхтоўку кадраў вышэйшай кваліфікацыі праз аспірантуру ўніверсітэт ажыццяўляе па 11 спецыяльнасцях. Ва ўніверсітэце працуе спецыялізаваны Савет па абароне доктарскіх і кандыдацкіх дысертацый. БДУТ з’яўляецца галаўным ВНУ у распрацоўцы адукацыйных стандартаў, вучэбных планаў і праграм, падручнікаў і вучэбных дапаможнікаў для спецыяльнасцяў харчовага профілю.

Ва ўніверсітэце на 20 кафедрах працуюць 287 выкладчыкаў, у тым ліку 14 дактароў і прафесараў, 89 дацэнтаў. З іх 6 абраныя акадэмікамі і членамі-карэспандэнтамі Акадэміі аграрных навук, Акадэміі холаду, Інжынернай акадэміі і інш.

За 30 гадоў дзейнасці выкладчыкі ВНУ падрыхтавалі 13 тысяч спецыялістаў. Больш за 40 яго выпускнікоў абаранілі дысертацыі, у тым ліку дзве доктарскія.

## Факультэты і інстытуты 
* Механічны (дэкан — к. т. н., дацэнт Мікалай Іванавіч Ульянаў)
* Эканамічны (дэкан — к. э. н., дацэнт Алена Аляксееўна Казлова)
* Тэхналагічны (дэкан — к. т. н., дацэнт Ірына Анатольеўна Машкова)
* Хіміка-тэхналагічны (дэкан — к. т. н., дацэнт Алег Уладзіміравіч Шкаброў)
* Інжынерна-тэхналагічны (дэкан — к. т. н., дацэнт Раіса Рыгораўна Кандраценка)
* Інстытут павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў

## Рэктары 
* 1973 — Віктар Якаўлевіч Міхалап
* 1973—1979 — Аляксандр Рыгоравіч Бясчастнаў
* 1979—1986 — Алег Георгіевіч Палячонак
* 1986 — Уладзімір Нілавіч Беланогаў
* 1986—1992 — Анатоль Аляксеевіч Грычэнка
* 1992 — Аляксандр Анісімавіч Барысаў
* 1992—2003 — Яўгеній Іванавіч Чыжык
* 2003—2017 — Вячаслаў Аляксеевіч Шаршуноў
* з 2017 — Максім Аляксандравіч Кіркор

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт БДУТ 

Катэгорыя:Універсітэты Магілёва

Катэгорыя:Праспект Шміта (Магілёў)
Катэгорыя:1973 год у Беларусі
Іван Іванавіч Салярцінскі

**Іван Іванавіч Салярцінскі** (20 лістапада (3 снежня) 1902, Віцебск — 11 лютага 1944, Новасібірск) — расійска-савецкі музыказнаўца, тэатральны і музычны крытык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і старшыні акруговага суда, з 1903 тайнага саветніка, з 1906 сенатара Івана Іванавіча Салярцінскага (* 1850, † 1907) і Кацярыны Іосіфаўны Бабашынскай. У маладосці сябраваў з Міхаілам Бахціным, разам з якім належаў да філасофскага гуртка ў Невелі. У 1921—1924 вучыўся ў Петраградскім ўніверсітэце, дзе вывучаў рамана-германскую філалогію і іспанскую класічную літаратуру. Паралельна Салярцінскага вывучаў гісторыю тэатра ў Інстытуце гісторыі мастацтваў, які скончыў у 1923, у 1926—1929 прайшоў у ім жа аспірантуру. У сярэдзіне 1920-х гадоў браў прыватныя ўрокі дырыжыравання ў Мікалая Малько, аднак далейшую музычную адукацыю асвойваў самастойна. З 1923 ён выкладаў гісторыю музыкі, літаратуры, тэатра, псіхалогію, эстэтыку і шэраг іншых дысцыплін у розных ВНУ Ленінграда, у тым ліку (з 1936) ў Кансерваторыі (з 1939 — прафесар). З канца 1920-х Салярцінскі — лектар Ленінградскай філармоніі і яе дарадца па рэпертуары. У 1934—1941 ён працаваў таксама ў выдавецтве пры філармоніі, пасля стаў яе мастацкім кіраўніком, сумяшчаючы гэтую дзейнасць з працай у Кіраўскім тэатры. За час сваёй працы Салярцінскі прачытаў велізарная колькасць адкрытых лекцый, прымаў актыўны ўдзел у фарміраванні канцэртнага і опернага рэпертуару. Падчас вайны разам з калектывам філармоніі быў эвакуіраваны ў Новасібірск, дзе і памёр у 1944 годзе.

## Творчасць 
Салярцінскі — адзін з найбуйнейшых савецкіх музычных і тэатральных крытыкаў 1920-х — 1930-х гадоў. Валодаючы фенаменальнай памяццю, глыбокімі ведамі і бліскучым аратарскім майстэрствам, Салярцінскі быў адной з найбольш прыкметных фігур у культурным жыцці Ленінграда гэтага часу. Вялікай папулярнасцю карысталіся яго лекцыі і артыкулы, вытрыманыя ў вытанчаным, дакладным па змесце стылі. Адной з асноўных сфер інтарэсаў Салярцінскага быў балет, гэтаму мастацтву прысвечана вялікая колькасць яго работ у 1930-я гады. Салярцінскага адным з першых у СССР дэталёва даследаваў творчасць Малера і Шонберга, напісаў шэраг манаграфій пра савецкіх і замежных кампазітараў, шматлікія артыкулы ў савецкіх газетах і часопісах.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Музыказнаўцы Расіі
Катэгорыя:Музыказнаўцы СССР
Катэгорыя:Музычныя крытыкі Расіі
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі СССР
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Расіі
Катэгорыя:Тэатральныя крытыкі Расіі
Катэгорыя:Паліглоты
Катэгорыя:Балетныя крытыкі
Катэгорыя:Пахаваныя на Заельцаўскіх могілках
Пётр Максавіч Явіч

**Пётр (Іштван) Максавіч Явіч** ( — ) — беларускі жывапісец. Член Саюза мастакоў СССР.

## Біяграфія 
П. М. Явіч (сапраўднае імя — Іштван) нарадзіўся ў Венгрыі ў горадзе , куды патрапіў яго бацька, які жыў у Віцебску, у якасці ваеннапалоннага ў Першую сусветную вайну. З 1929 года жыў і працаваў у Віцебску. Вучыўся майстэрству мастака ў Іегуды Пэна. У 1934 годзе паступіў у Віцебскае мастацкае вучылішча.

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. У паваенны час працаваў у газеце «Віцебскі рабочы», а з 1947 года ў Віцебскіх мастацкіх майстэрнях, якія ўзначальваў каля 10 гадоў. З 1949 года ў Саюзе мастакоў БССР.

Памёр  года. Пахаваны ў Віцебскім раёне.

## Творчасць 
У выстаўках пачаў удзельнічаць з 1940 г. Сярод работ П. М. Явіч партрэты В. З. Харужай, народнага артыста СССР І. У. Ільінскага, М. Ф. Шмырова («Шмыроў М. Ф. — легендарны камбрыг»), заслужанага трэнера БССР В. Дз. Дзмітрыева, «Дзяўчынка ў блакітным» (захоўваецца ў Траццякоўскай галерэі) і інш. Пэндзлю мастака належаць жанравыя кампазіцыі «Мары» (1959), «Закладнікі» (1960), «Дзеці Міная» (1978), пейзажы «Каўказ» (1952), «Лужаснянка» (1983), «Астравы на Лучосе» (1990) і іншыя працы.

## Узнагароды 
Кавалер ордэна Айчыннай вайны II ступені. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь ад 16 студзеня 1995 г. № 3518-XII П. М. Явіч узнагароджаны Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Члены Саюза мастакоў СССР
Катэгорыя:Вучні Фёдара Фогта
Уладзімір Гаўрылавіч Краснянскі

**Уладзімір Гаўрылавіч Краснянскі** ( — ) — беларускі педагог, гісторык, музейны работнік і краязнавец. Член Віцебскай вучонай архіўнай камісіі (1911—1918).

## Біяграфія 
Бацька, Гаўрыіл Данілавіч Краснянскі (пам. 1894), патомны святар, скончыў Наўгародскую духоўную семінарыю (1847), дваццаць гадоў служыў у Руцінскім прыходзе, затым у Сафійскім саборы Ноўгарада, з 1880 г. протаіерэй Усіхсвяцкай царквы ў Рызе.

Скончыў Наўгародскую духоўную вучэльню (1877), Рыжскую духоўную семінарыю (1882). У 1886 годзе скончыў Пецярбургскі гісторыка-філалагічны інстытут, да 1896 выкладаў рускую мову ў Беластоцкім рэальным вучылішчы, з 1896 па 1903 гісторыю і геаграфію ў Мінскай гімназіі. У 1903—1906 гг. памочнік архіварыўса Віленскага цэнтральнага архіва старажытных актаў, кіраўнік канцылярыі Віленскай навучальнай акругі.

У 1911—1918 гг. жыў у Віцебску ў доме № 4 па вуліцы Талстога. Працаваў дырэктарам рэальнага вучылішча (1911—1917), лектарам і выкладчыкам у навучальных установах (1918—1921), загадчыкам музея В. Федаровіча, навуковым супрацоўнікам і намеснікам дырэктара гістарычнага музея (1921—1927). У 1919—1924 гг. з'яўляўся членам камісіі па ахове помнікаў даўніны і мастацтва, акруговага грамадства краязнаўства (1924—1927).
 
Краязнаўчую дзейнасць пачаў з раскопак курганоў у Барысаўскім павеце. Аўтар прац па гісторыі Мсціслава, Мінскай гімназіі, старажытнай архітэктуры Віцебска і Беларусі, арганізацыі музейнай справы ў Віцебску.

## Ушанаванне памяці 
* У Віцебску ў гонар Уладзіміра Краснянскага ўсталявана мемарыяльная дошка

## Літаратура 
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6-і т. Т. 4. Кадэты — Ляшчэня. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — С. 252. — 432 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т., Т. 3. Карчма — Найгрыш / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 751 с. — 10 000 экз.

Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі Мінскай губернскай гімназіі
Катэгорыя:Краязнаўцы СССР
Катэгорыя:Віцебскі абласны краязнаўчы музей
Катэгорыя:Краязнаўцы Расіі
Беларуская дзяржаўная акадэмія сувязі

**Беларуская дзяржаўная акадэмія сувязі** — вышэйшая навучальная ўстанова Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь у Мінску.

## Гісторыя 
Заснавана 11 мая 1993 года шляхам аб’яднання Мінскага філіяла Ленінградскага электратэхнічнага інстытута сувязі імя праф. М. А. Бонч-Бруевіча, Мінскага і Віцебскага электратэхнікумаў сувязі і Рэспубліканскага цэнтра падрыхтоўкі, перападрыхтоўкі і павышэння кваліфікацыі работнікаў галіны сувязі.

Згодна з загадам Міністэрства сувязі Рэспублікі Беларусь 26 чэрвеня 2001 года навучальная ўстанова стала называцца ўстановай адукацыі «Вышэйшы дзяржаўны каледж сувязі».

У адпаведнасці з загадам Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь 7 кастрычніка 2015 года навучальная ўстанова стала называцца ўстановай адукацыі «Беларуская дзяржаўная акадэмія сувязі».

9 чэрвеня 2015 года Віцебскі філіял УА «Вышэйшы дзяржаўны каледж сувязі» быў перайменаваны ў Віцебскі філіял УА «Беларуская дзяржаўная акадэмія сувязі» і стаў адасобленым падраздзяленнем УА «Беларуская дзяржаўная акадэмія сувязі».

## Факультэты 
* Факультэт электрасувязі
Факультэт электрасувязі, створаны ў 1996 годзе, праводзіць падрыхтоўку студэнтаў, выкарыстоўваючы двухузроўневую сістэму адукацыі. На этапе першага ўзроўню навучэнцы атрымліваюць сярэднюю спецыяльную адукацыю, а на этапе другога ўзроўню — вышэйшую. 

* Факультэт інжынірынгу і тэхналогій сувязі (ФІТС)
Да 2014 года насіў назву Факультэт эканомікі і пошты (ФЭП)

* Факультэт павышэння кваліфікацыі і перыпадрыхтоўкі кадраў (ФПКПК)
* Факультэт завочнай і дыстанцыйнай адукацыі (ФЗДА)
* Факультэт даўніверсітэцкай падрыхтоўкі (ФДП)

## Рэктары 
* 1993—2009 — Міхал Аляксеевіч Баркун
* з 2009 — Андрэй Алегавіч Зяневіч

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1993 годзе
Катэгорыя:1993 год у Мінску
Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Мінска
Катэгорыя:Каледжы паводле алфавіта
Магільнянскі замак

**Магільнянскі замак** — абарончае збудаванне пачатку XVI—XVII стст. у мястэчку Магільна Новагародскага павета (цяпер вёска Уздзенскага раёна).

Пабудаваны з дрэва віцебскім ваяводам С. Пацам на самым краі правага берага Нёмана. Чатырохвугольная ў плане пляцоўка замка (100х65 м) была абкружана валам і аддзелена ад прызамча глыбокім (каля 8 м) ровам. Ва ўсходняй частцы пляцоўкі быў бастыёнападобны выступ. Замак меў уязную браму з пад'ёмным мостам і не менш за 4 вуглавыя вежы.

Паводле інвентара 1536 г., складзенага дваранінам гаспадарскім Іванам Іванавічам, у Магільнянскім замку была розная агнястрэльная зброя: гарматы — «серпантины железные, гаковниц в ложах четыры, а на киях пять гаковниц», порах гарматны («фаска неполная»), ручніны («два фунты») і «салетры пяць фунтов». У «зброёвне» знаходзілася нямала амуніцыі, у т.л. баявыя нагалоўі («капалынов 24, шеломов 95»), пласцінчатыя даспехі («збрй бляховых на 10 похолков»), 25 кольчатых панцыраў, 10 наручаў, 4 зярцалы, адзін шчыт — «котрыгал черлеый старый» і 55 яркіх плашчоў-накідак «барвіц», якія апраналіся паверх даспехаў.

Інвентар-«попис» адзначыў, што «замок Могиленский есть будованья пана Пацова». Значыць, драўляныя абарончыя збудаванні тут узніклі паміж 1520 і 1536 гадамі. Кіравалі замкам «служебники» пана Паца Мацей і Павел Мілашэвічы. Будаўнічы лес дастаўляўся з бліжэйшай «Могиленской пущи». На працягу 1599—1602 гадоў усе магільнянскія ўладанні зноў перайшлі да Радзівілаў, якія сканцэнтравалі ў сваіх руках фактычна ўсё Верхняе Панямонне.

Замак страціў абарончае значэнне ў ходзе вайны Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667). Пазней у гістарычных крыніцах ён не згадваецца. Археалагічныя даследаванні замка праводзілі А. Р. Мітрафанаў (1951), Г. В. Штыхаў (1975), Л. У. Калядзінскі (1977—1979), М. М. Чарняўскі (1979).

## Літаратура 
* *Ткачоў М. А.* Замкі і людзі / М. А. Ткачоў; [пад рэд. Г. В. Штыхава]. — Мн.: Навука і тэхніка, 1991. — 182, [2] с. — ISBN 5-343-00880-1. — С. 129.
* *Ткачоў М.* Магільнянскі замак / Міхась Ткачоў // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 т. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч / Рэдкал: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. З. Э. Герасімовіч. — 2-е выданне. — Мн.: БелЭн, 2007. — 792 с.: іл. — С. 254. — ISBN 978-985-11-0394-8.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0155-9 (т.9), С. 473.

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Магільна (Уздзенскі раён)
Катэгорыя:Славутасці Уздзенскага раёна
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Уздзенскага раёна
Суверэнныя ваенныя базы

[thumb|400px|Суверэнныя ваенныя базы
[Акратыры і Дэкелія на востраве Кіпр выдзелены пурпурным колерам.]]
**Суверэнныя ваенныя базы** () — ваенныя базы, размешчаныя на тэрыторыях, якія кіруюцца Злучаным Каралеўствам, але якія аддзелены ад звычайнай брытанскай тэрыторыі.
Дзве Суверэнныя ваенныя базы знаходзяцца побач з Рэспублікай Кіпр, якая раней была пад уладай Вялікабрытаніі.

## Кіпр 
## Ірландыя 
## Гл. таксама 
Брытанскія заморскія тэрыторыі

## Спасылкі 
Сайт адміністрацыі Суверэнных ваенных баз 

Катэгорыя:Заморскія тэрыторыі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Кіпр
Катэгорыя:Ірландыя
Тэафіл Ленартовіч

**Тэафіл Ленартовіч** (Teofil Lenartowicz; , Варшава — ) — польскі паэт, скульптар.

## Біяграфічныя звесткі 
Друкаваўся з 1840-х гадоў. 3 1851 года ў эміграцыі. У 1879—1883 гадах выкладаў славянскія літаратуры ў Балонскім універсітэце. Быў удзельнікам літаратурнай групы «Варшаўская цыганэрыя» (1840-я).

## Творчасць 
Паэтычныя зборнікі «Польская зямля» (1848), «Ліра» (1855), «Новая ліра» (1859) прынеслі Т. Ленартовічу славу «мазавецкага лірніка». У вершах ён выкарыстоўваў матывы і інтанацыі фальклорных песень, перадаваў каларыт сялянскага жыцця, прыгажосць вясковых краявідаў. Рэлігійныя ўяўленні народа адлюстраваў у паэмах «Захапленне» (1851) і «Блаславенная» (1854). Тэма паўстання 1794 раскрываецца ў паэме «Рацлавіцкая бітва» (1859). Пад уражаннем паўстання 1863—64 напісаў паэму «Марцін Баралёўскі-Лялевель» (1864).

Т. Ленартовіч стварыў шэраг скульптурных партрэтаў і кампазіцый на гісторыка-патрыятычныя і рэлігійныя тэмы, некаторыя з якіх зараз упрыгожваюць італьянскія касцёлы.

Верш «Каліна» пераклала на беларускую мову Зоф’я Тшашчкоўская (Манькоўская).

## Бібліяграфія 
* Wybór poezji. Warszawa, 1991.

## Літаратура 
* Малюковіч С. Ленартовіч // 
* Zięba M. Liryka Teofila Lenartowicza wobec pieśni ludowej. Wrocław, 1983. ISBN 83-04-01571-4

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паэты Польшчы
Катэгорыя:Польскамоўныя паэты
Катэгорыя:Скульптары Італіі
Віктар Іванавіч Ялатаў

**Віктар Іванавіч Яла́таў** (,  — ) — беларускі музыказнавец-фалькларыст. Доктар мастацтвазнаўства (1978).
## Біяграфія 
Скончыў Азербайджанскую кансерваторыю (1955). 3 1955 у Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН Беларусі.

## Навуковая дзейнасць
Даследаваў лад, рытм, мелодыку беларускай народнай музыкі. Аўтар кніг «Ад песні да песні» (1961), «Ладавыя асновы беларускай народнай музыкі» (1964), «Рытмічныя асновы беларускай народнай музыкі» (1966), «Меладычныя асновы беларускай народнай музыкі» (1970), «Па слядах аднаго рытму» (1974), «Песні ўсходнеславянскай супольнасці» (1977). Складальнік музычнай часткі 7-томнага акадэмічнага выдання «Беларуская народная творчасць»: «Песні савецкага часу» (1970), «Радзінная паэзія» (1971), «Дзіцячы фальклор» (1972), «Жніўныя песні» (1974), «Веснавыя песні» (1979), «Валачобныя песні» (1980), «Восеньскія і талочныя песні» (1981).

Дзяржаўная прэмія Беларусі 1986.

## Літаратура 
* Мажэйка З. Ялатаў // БЭ ў 18 т. Т. 18. Кн. І. Мн., 2004.

Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі
Катэгорыя:Дактары мастацтвазнаўства
Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Музыказнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Этнографы Беларусі
Катэгорыя:Супрацоўнікі ІМЭФ НАНБ
Ірвінг Ленгмюр

**Ірвінг ЛЕНГМЮР** (Irving Langmuir; , , ЗША — ) — амерыканскі фізік і фізікахімік. Член Нацыянальнай АН ЗША (1918).

Скончыў Калумбійскі ўніверсітэт (1903), Гётынгенскі ўніверсітэт (1906). 3 1909 у лабараторыі кампаніі «Джэнерал электрык» (у 1932 — 50 дырэктар).

Навуковыя працы па вывучэнні тэрмічных эфектаў у газах, тэрмаіоннай эмісіі, хімічных рэакцый пры высокіх тэмпературах і нізкім ціску, паверхневых з’яў (адсорбцыя, монамалекулярныя слаі і інш.). Атрымаў малекулярны вадарод і распрацаваў працэс зваркі металаў у яго полымі (1911). Прапанаваў формулу для шчыльнасці эмісійнага току (1913; формула Ленгмюра), ураўненне ізатэрмы адсорбцыі (ізатэрма Ленгмюра).

Нобелеўская прэмія па хіміі 1932.

## Літаратура 
* Ленгмюр // БЭ ў 18 т. Т. 9. Мн., 1999.

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Х’юза
Катэгорыя:Фізікі ЗША
Катэгорыя:Хімікі ЗША
Уладзімір Андрэевіч Якавенка

**Уладзімір Андрэевіч Якавенка** (, в. Чырына, , Віцебская вобласць) — беларускі фізік, педагог. Кандыдат фізіка-матэматычных навук (1972), прафесар (1993). Заслужаны работнік народнай адукацыі Беларусі (1989).

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі педагагічны інстытут (1962). З 1962 года працуе ў Беларускім педуніверсітэце (у 1974—2003 г. — дэкан факультэта).

Навуковыя працы па люмінесцэнцыі і лазернай спектраскапіі. Аўтар першага на беларускай мове «Курса агульнай фізікі: Механіка» (1995; з Г. А. Забароўскім, А. В. Раўковым), іншых навуковых дапаможнікаў для школ і ВНУ.

## Літаратура 
* Якавенка Уладзімір Андрэевіч // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн., 2004. — Т. 18, Кн. 1. — С. 250.

Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дубровенскім раёне
Катэгорыя:Выкладчыкі БДПУ імя Максіма Танка
Музей гісторыі і культуры горада Наваполацка

**Музей гісторыі і культуры горада** заснаваны ў Наваполацку ў 1968 г.

Дзейнічаў на грамадскіх пачатках як гарадскі музей працоўнай славы. У кастрычніку 1973 музей стаў дзяржаўным і быў перайменаваны ў краязнаўчы. Першая экспазіцыя размясцілася ў адным з баракаў, узведзеных першабудаўнікамі горада. У 1987 музей быў зачынены на рэканструкцыю. У снежні 1996 у новым будынку прыняла першых наведвальнікаў экспазіцыя «Традыцыі і сучаснасць», якая расказвала пра ўзнікненне і развіццё народных рамёстваў і традыцый у Полацкім рэгіёне. У чэрвені 1998 музей атрымаў сучасную назву. Першым кіраўніком музея быў Р.В. Ціханаў. 3 1996 дырэктар Дз.П. Бароўская.

Фонды музея (2008) налічваюць каля 15 тыс. адз. захоўвання. Экспазіцыйная пл. 394 м². У верасні 2008 адкрылася новая стацыянарная экспазіцыя па гісторыі Наваполацка, прысвечаная 50-годдзю горада. 3 1984 працуе выставачная зала музея (у асобным памяшканні, пл. 150 м²), дзе праводзяцца выстаўкі жывапісу, дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, разнастайныя зменныя выстаўкі, працуе салон-крама.

## Літаратура 
* Бароўская, Дз. Музей гісторыі і культуры горада Наваполацка / Дз.П. Бароўская // Музеі Беларусі = Музеи Беларуси. – Мн., 2008. – С. 414.
* Мартыненка, В. Музей яшчэ жывых легенд / В. Мартыненка // Беларусь. - 2001. - № 6. – С. 26.
Музей гісторыі і культуры горада Наваполацка//Энцыклапедыя
гісторыі Беларусі. – Мн., 1999. – Т. 5. – С. 233.
* Наваполацкі гарадскі краязнаўчы музей//Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі – Мн., 1986. – Т. 3. – С. 733.
* Лелека Л. Музей расчыніў дзверы / / Химик (Новополоцк). – 1997. – 17янв.
* Сидорович О. Здесь будет музей-сад / / Народнае слова (Віцебск). – 1995. – 17 чэрв.
* Факеев В. Живая вода музейного дела / / Народнае слова (Віцебск). – 1997. – 25 верас.
* Факеев В. Чтобы возродиться, как птица Феникс, музею истории Новополоцка понадобилось 6 лет / / Народная газета. – 1993. – 29 студз.

Катэгорыя:Славутасці Наваполацка
Катэгорыя:Музеі Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Культура Наваполацка
Уладзімір Трафімавіч Кабуш

**Уладзімір Трафімавіч Кабуш** (нар.  г. Дуброўна Віцебскай вобласці) — беларускі вучоны ў галіне педагогікі. Доктар педагагічных навук (2002), прафесар (1991). Акадэмік Расійскай акадэміі педагагічных і сацыяльных навук (2004).

Скончыў Мінскі педагагічны інстытут у 1970 г. З 1972 працуе ў навукова-даследчым інстытуце педагогікі, з 1978 — у Рэспубліканскім універсітэце ўдасканалення настаўнікаў Міністэрства асветы Беларусі (1979-92 г. — загадчык кафедры). З 1992 — дэкан факультэта, загадчык кафедры Інстытута павышэння кваліфікацыі кіруючых кадраў і спецыялістаў адукацыі. З 1997 працуе ў Акадэміі паслядыпломнай адукацыі Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (у 1997-99 загадчык кафедры, у 1999—2003 — прарэктар). З 1995 г. — галоўны рэдактар часопіса «Праблемы выхавання».

Напісаў навуковыя працы па праблемах гуманізацыі і дэмакратызацыі выхаваўчага працэсу ў адукацыйных установах, тэарэтычных і метадычных асновах педагогікі ненасілля, развіцця дзіцячага руху ў сучаснай сацыякультурнай сітуацыі. Аўтар «Канцэпцыі перабудовы выхаваўчай работы ў сярэдняй агульнаадукацыйнай школе» (1991) і «Канцэпцыі гуманістычнага выхавання» (1998).

## Бібліяграфія 
* Директор школы и ученическое самоуправление / В. Т. Кабуш. — Мн., 1984. — 96 с.
* Выхаванне ў сучаснай школе / У. Т. Кабуш. — Мн., 1995—187 с.
* Ученическое самоуправление : пособие для классных руководителей и педагогов-организаторов / В. Т. Кабуш. — Мн., 1998. — 184 с.
* Система гуманистического воспитания школьников : пособие для педагогов / В. Т. Кабуш. — Мн., 2000. — 208 с.

## Літаратура 
* Кабуш Уладзімір Трафімавіч // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн., 2004. — Т. 18, Кн. 1. — С. 395—396.

Катэгорыя:Дактары педагагічных навук
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Палімір

Вытворчае аб’яднанне **«Палімір»** заснавана ў 1975 г. ў г. Наваполацк на базе Полацкага хімкамбіната (пабудаваны ў 1964 — 68). Адно з буйнейшых хімічных прадпрыемстваў Еўропы.

## Гісторыя 
3 2000 года — сучасная назва. З 2008 года ААТ «Палімір» уваходзіць у склад вытворчага аб’яднання «Нафтан».

Асноўная прадукцыя: поліэтылен, поліакрыланітрыльныя (ПАН) валокны, палімерныя смолы, воск і эмульсіі, мінеральныя ўгнаенні, прадукты арганічнага сінтэзу (акрыланітрыл, метылакрылат, ацэтонцыян-гідрын), тавары народнага ўжытку (плёнка гаспадарчая, пакеты і сумкі, мэблевае іголкапрабіўное палатно, разнастайная пража і трыкатажныя вырабы са змешаных валокнаў).

На аснове поліэтылену асвоены выпуск унікальных для краін СНД прадуктаў, адзіным вытворцам якіх з’яўляецца «Палімір». Асаблівае значэнне надаецца вытворчасці ПАН-валокнаў, што выкарыстоўваюцца для перапрацоўкі ў пражу, тканіну, трыкатаж, сінтэтычнае футра і таму служаць незаменнай сыравінай для тэкстыльнай прамысловасці. У якасці сыравіны «Палімір» выкарыстоўвае прадукты нафтаперапрацоўкі вытворчага аб’яднання «Нафтан».

Працуе больш за 6 тыс. чалавек (2000). Аб’яднанне мае Палац спорту і культуры, бібліятэку, паліклініку, 4 медпункты, санаторый-прафілакторый, 2 базы адпачынку, 6 дашкольных устаноў, аздараўленчы дзіцячы лагер.

## Дырэктары 
* Леў Вітальевіч Наважылаў

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Прадпрыемствы Наваполацка
Катэгорыя:Прадпрыемствы, заснаваныя ў 1975 годзе