open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Антыф (сын Фесала)

**Антыф** () — персанаж старажытнагрэчаскай міфалогіі. Сын Фесала, унук Геракла, згадваецца ў Гамера. З Коса. Прывёў пад Трою з Нісіра 20 караблёў. Ваяваў пад Трояй. Пры вяртанні з-пад Троі патрапіў у буру ў гары Каферэя, даплыў да Міманта. Прыбыў да пеласгаў і, авалодаўшы краінай, назваў яе Фесаліяй па імі бацькі. Па версіі смутнага паходжання, забіты Сарпедонам на вайне.

Катэгорыя:Героі старажытнагрэчаскіх міфаў
Катэгорыя:Удзельнікі Траянскай вайны
Катэгорыя:Міфы астравоў Эгейскага мора
Катэгорыя:Міфы Фесаліі
Нальчык

**На́льчык** (, , ) — горад-курорт на поўдні Расіі. Сталіца Кабардзіна-Балкарскай Рэспублікі, яе адміністрацыйны, культурны і адукацыйны цэнтр. Адміністрацыйны цэнтр муніцыпальнага ўтварэння «Гарадская акруга горад Нальчык». Носіць ганаровае званне «Горада воінскай славы». Бальнеялагічны і кліматычны курорт федэральнага значэння. Насельніцтва 245 756 чал. (2024). Заснаваны ў 1724 годзе.

Горад размешчаны на рацэ Нальчык (басейн Церака), у маляўнічай мясцовасці каля падножжа Галоўнага Каўказскага хрыбта на вышыні 512 метраў над узроўнем мора.

## Гісторыя 
У на месцы горада ў 1743 годзе быў заснаваны аул. З 1808 года — адміністрацыйны цэнтр Кабарды, рэзідэнцыя кабардзінскіх князёў. У 1817 годзе тут была пабудавана руская крэпасць на Каўказскай памежнай умацаванай лініі. У 1838 годзе каля крэпасці заснавана ваеннае пасяленне, якое ў 1871 годзе было пераўтворана ў слабаду, стаўшую цэнтрам Нальчыкскай акругі Церскай вобласці. У 1921 годзе Нальчык атрымаў статус горада — адміністрацыйнага цэнтра Кабардзінскай, з 1922 года — Кабарзіна-Балкарскай аўтаномнай вобласці; у 1936—1991 гадах — сталіца Кабардзіна-Балкарскай АССР (у 1944—1957 гадах — Кабардзінскай АССР).

У час Вялікай Айчыннай вайны кастрычніка 1942 года па студзень 1943 года горад быў акупіраваны нацысцкімі войскамі.
## Адукацыя і культура 
* Кабардзіна-Балкарскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Х. М. Бербекава
* Кабардзіна-Балкарскі дзяржаўны аграрны ўніверсітэт імя В. М. Кокава

## Эканоміка 
У горадзе размешчаныя заводы: машынабудаўнічы (абсталяванне грузавых аўтамабіляў), электронікі, металаапрацоўчы. Аэрапорт, чыгуначная станцыя.

## Насельніцтва 
## Памятныя мясціны 
* Цэнтральная мячэць Нальчыка
## Гарады пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Алена Генадзеўна Калечыц (нар. 1940) — беларускі археолаг.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Кабардзіна-Балкарыі

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1724 годзе
Лікург (сын Алея)

**Лікург** — персанаж старажытнагрэчаскай міфалогіі. З Аркадыі. Сын Алея і Неэры. Жонка Клеафіла (альбо Еўрынома). Дзеці Анкей, Эпах, Амфідамант, Іас, па адной з версій таксама Кефей (?) Па Паўсанію, толькі два сына — Анкей і Эпах.

Яго магіла ў Лепрэе (Эліда). Гамер згадвае, што ён здрадліва забіў свайго ворага Арэіфая.

Катэгорыя:Героі старажытнагрэчаскіх міфаў
Катэгорыя:Міфы Аркадыі
Алей (міфалогія)

**Алей** () — персанаж старажытнагрэчаскай міфалогіі. Цар Тэгеі. Сын Афіданта. Жонка Неэра (альбо Клеабула). Дзеці Аўга, Кефей і Лікург (альбо дзеці Лікург, Амфідамант, Кефей і Аўга). Успадкоўваў бацьку. Пасля смерці Эпіта прыняў царскую ўладу. Пабудаваў храм Афіны Алеі у Тэгеі і ўзвёў для сябе палац, заснаваў горад Тэгею.

Заснаваў таксама горад Алея. Хату Алея паказвалі ў Тэгеі.

Дзейсная асоба трагедыі Еўрыпіда «Аўга».

Катэгорыя:Міфалогія
Катэгорыя:Героі старажытнагрэчаскіх міфаў
Катэгорыя:Міфы Аркадыі
Фесал (сын Геракла)

**Фесал** (дыялектная форма Фетал ). Сын Геракла і Халкіопы . Бацька Фідыпа і Антыфа. Авалодаў астравамі Каліднай і Нісірам, якія раней засялялі карыйцы. Не жыў у краіне, названай яго імем. Нашчадкі Антыфа і Фідыпа напалі на краіну з феспротскай Эфіры і назвалі яе па імі Фесала. Ёсць і версіі, што Фесалія атрымала імя ад цёзак дадзенага героя.

Катэгорыя:Героі старажытнагрэчаскіх міфаў
Катэгорыя:Міфы астравоў Эгейскага мора
Элада

**Элада** () — саманазва грэкамі сваёй краіны. Слова Грэцыя мае лацінскае паходжанне і на грэчаскай мове не выкарыстоўваецца. Першапачаткова назва горада і вобласці ў паўднёвай Фесаліі - Фтыатыдзе, паступова распаўсюдзілася на ўсю Грэцыю. З прыняццем тэрміна *элін* агульным для пазначэння ўсіх грэкаў, **Элада** стала зборным імем для ўсёй мацерыковай Грэцыі, а затым і ўсёй Грэцыі, уключаючы архіпелагі, астравы і вобласці ў Малой Азіі (у супрацьлегласць гістарычнай Вялікай Грэцыі, размешчанай у Паўднёвай Італіі)

У цяперашні час у Грэцыі слова *Элада* () з'яўляецца афіцыйнай саманазвай, а словы Грэк або Грэцыя (лат.-Greco, Greek, Greece) не прызнаюцца насельніцтвам і ўжываюцца толькі ў зносінах з замежнікамі.

Катэгорыя:Старажытная Грэцыя
Яніна (возера)

**Яніна** — возера на паўночным захадзе Грэцыі.

Іншыя назвы: Іаніна, Янінскае возера, Памватыда.

## Геаграфія 
Возера размешчана ў цэнтральнай частцы нома Яніна, вобласць Эпір. Плошча 22,8 км². Сярэдняя глыбіня меней 7 м, максімальная — 11 м. Даўжыня да 7,5 км, шырыня — да 5 км. Вышыня люстэрка 470 м над узроўнем мора.

На ўсходнім беразе возера знаходзіцца горад Яніна, на паўночным — населены пункт Перама. Ля паўночнага берага — невялікі востраў. Паўночней возера — гара Міцыкелі.

## Спасылкі 
* Фотагалерэя 
* An integrated water quality assessment of the lake Pamvotis. Restoration and management scenarios. 

Катэгорыя:Азёры Грэцыі
Эліны

і яго спадарожнікі. Антычная мазаіка]]
**Эліны** () — саманазва грэкаў.

У беларускай мове ужываецца ў стаўленні да старажытных грэкаў, у паэтычнай прамове, у перакладах антычных аўтараў. Акрамя таго, можа выкарыстоўвацца і як і вузейшы унутраэтнічны этнонім для пазначэння грэкамоўнага насельніцтва еўрапейскай тэрыторыі.

## Паходжанне 
Першапачаткова — племя ў Фесаліі. Згодна старажытнагрэчаскай міфалогіі, адзіным продкам элінаў быў Элін, унук Праметэя. Падзяляліся на плямёны ахейцаў, іанійцаў, дарыйцаў, эалійцаў. Усе астатнія народы старажытныя грэкі называлі варварамі.

## Гл. таксама 
* Мінойцы
* Пеласгі
* Лелегі
* Карыйцы
* Ахейцы
* Іанійцы
* Эалійцы
* Дарыйцы
* Старажытныя македонцы

Катэгорыя:Старажытныя народы
Катэгорыя:Насельніцтва Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Грэкі
Далёкаўсходняя федэральная акруга

thumb|250px|right|Далёкаўсходняя федэральная акруга на карце Расіі
**Далёкаўсходняя федэральная акруга** — адна з федэральных акруг Расійскай Федэрацыі. Створана згодна з указам Прэзідэнта РФ № 849 ад 13 мая 2000 года «Аб паўнамоцным прадстаўніку Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі ў федэральнай акрузе».

Далёкаўсходняя федэральная акруга ўключае, 3 вобласці, 3 края, 1 аўтаномную вобласць, 1 аўтаномную акругу і 1 рэспубліку. Яе плошча — 6 215 900 км² (36,4 % тэрыторыі Расіі).

# Рэспубліка Саха (Якуція)
# Яўрэйская аўтаномная вобласць
# Камчацкі край
# Чукоцкая аўтаномная акруга
# Прыморскі край
# Хабараўскі край
# Амурская вобласць
# Магаданская вобласць
# Сахалінская вобласць

Тэрыторыя Далёкаўсходняй федэральнай акругі цалкам адпавядае тэрыторыі Далёкаўсходняга эканамічнага раёна.

## Транспарт 
15 ліпеня 2022 года адкрылася першая хуткасная траса ў Далёкаўсходняй федэральнай акрузе. Яна аб’яднала тры федэральныя трасы — «Усуры» (Хабараўск — Уладзівасток), «Амур» (Чыта — Хабараўск) і «Усход» (Хабараўск — Находка), дарогу, якая злучае краявую сталіцу з Камсамольскам-на-Амуры, а таксама пляцоўкі тэрыторыі апераджальнага сацыяльна-эканамічнага развіцця (ТОР).

Катэгорыя:Федэральныя акругі Расіі
Мазурына

Назву **Мазу́рына** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Мазурына — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці
* Мазурына — вёска ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці
* Мазурына — вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці
* Мазурына — вёска ў Лаўжанскім сельсавеце Шумілінскага раёна Віцебскай вобласці
* Мазурына — вёска ў Сіроцінскім сельсавеце Шумілінскага раёна Віцебскай вобласці
Сцяг Польшчы

thumb|250px|Нацыянальны сцяг Польшчы
**Нацыянальны сцяг Польшчы** складаецца з двух роўнавялікіх гарызантальных палос, верхняя паласа — белая і ніжняя чырвоная. Суадносіны бакоў сцягу 5:8 (шырыня:даўжыня). На дзяржаўным сцягу Польшчы размешчаны таксама герб ў цэнтры верхняй паласы.

У сярэднявеччы, выкарыстоўваўся чырвоны сцяг з выявай на ім белага арла, пад такім сцягам польскія войскі выступалі ў бітве пры Грунвальдзе (1410). Сцяг Жыгімонта Вазы складаўся с трох палос (верхняя і ніжняя — чырвоныя і белая пасярэдзіне). Сцягі Уладзіслава і Яна Казіміра Вазаў складаліся з чатырох палос (першая і трэцяя зверху — чырвоныя, другая і чацвёртая зверху — белыя). На сцягах размяшчаўся дзяржаўны герб. У перыяд валадарства Аўгуста Моцнага белыя стужкі сталі прышпіляць да шлемаў польскіх уланаў. Пад час Чатырохгадовага сейму (1788—1792) з’явіліся чырвона-белыя стужкі. Нацыянальны сцяг быў фармальна зацверджаны Сеймам 7 лютага 1831. Чырвона-белыя сцягі і стужкі выкарыстоўваліся як сімвалы нацыянальных паўстанняў 19 ст. Пасля аднаўлення незалежнасці Польшчы ў 1918 чырвона-белы сцяг быў афіцыйна зацверджаны Сеймам 1 жніўня 1919 у якасці нацыянальнага і з таго часу не змяняўся.

## Гл. таксама 
* Герб Польшчы
* Гімн Польшчы
* Сцяг Варшавы

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сцягі Польшчы
Польшча
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Польшчы
Яніна (горад)

**Яніна** — горад на паўночным захадзе Грэцыі. Сталіца Эпіра. Насельніцтва 70 203 (2001). 

Размешчаны на беразе возера Яніна, за 160 км у напрамку на захад ад горада Ларыса.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Каралас Папульяс (1929—2021) — грэчаскі палітык, прэзідэнт Грэцыі (2005—2015).

## Галерэя 

Файл:20140415 ioannina188.JPG|Від на замак
Файл:Pamvotida-See.jpg|Возера Памвоціс
Файл:GR-ioannina-boot-insel.jpg|Лодка на возеры
Файл:Mariage à Ioannina (Grèce) (7173196214).jpg|Адкрыты шлюб у Яніне

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Грэцыі
Круг беларускай народнай прасветы і культуры

**Круг беларускай народнай прасветы і культуры** (ці **Круг беларускі**) — беларуская культурна-асветная арганізацыя, якая існавала ў 1903—1904 у Санкт-Пецярбургу (Расійская імперыя).

У «Круг беларускай народнай прасветы і культуры» уваходзілі Вацлаў Іваноўскі, Цётка (Алаіза Пашкевіч), Антон Неканда-Трэпка, Францішак Умястоўскі, беларускія студэнты, якія вучыліся ў інстытутах і ўніверсітэтах Санкт-Пецярбурга. Арганізацыя займалася друкаваннем і распаўсюджаннем беларускамоўных выданняў, у тым ліку тых, што выпускалія за мяжой, пошукам сродкаў для выдання беларускай літаратуры ў Расіі.

Фінансавую і іншую дапамогу арганізацыі аказвалі Амброзій Кастравіцкі і Казімір Кастравіцкі. «Круг…» таксама меў сувязі з прыхільнікамі беларускамоўнай кнігі ў Варшаве і Кракаве.

Нягледзячы на памяркоўныя культурныя і асветніцкія мэты, «Круг…» не мог дзейнічаць легальна і фармальна з’яўляўся хаўрусам прыватных асоб. З гэтай прычыны пад эгідай «Круга…» выйшлі толькі дзве нелегальныя брашуры: на гектографе накладам па некалькі дзесяткаў экзэмпляраў былі надрукаваны зборнікі «Калядная пісанка на 1904 год» (1903) і «Велікодная пісанка» (1904). «Калядная пісанка…» налічвала 6 старонак пісанага ад рукі лацінкаю і пасля памножанага тэксту, у «Велікоднай пісанцы» было 7 старонак машынапіснага тэксту кірыліцай. У «Пісанках» былі змешчаныя вершы Алаізы Пашкевіч, Казіміра Кастравіцкага, Франца Умястоўскага, Янкі Лучыны і іншых, апавяданне Стэфана Жаромскага «Да свайго Бога» аб пераследзе уніятаў на Падляшшы ў перакладзе Антося Дурнога. Цікавае месца ў «Велікоднай пісанцы» займае бібліяграфія выдадзенай дагэтуль беларускай мастацкай і навуковай літаратуры. У абедзвюх «Пісанках» быў прадстаўлены арыгінальны творчы здабытак членаў «Круга», меркавалася, што кніжкі будуць распаўсюджваць беларускія студэнты падчас вакацый на радзіме.

Большае значэнне для папулярызацыі беларускай літаратуры мела выданне ў Пецярбургу зборніка вершаў Янкі Лучыны «Вязанка» (1903, 21 с., у цэнзуру прадстаўлены як напісаны на балгарскай мове) і народных «Казак» (1904, 31 с.). Абедзве кніжкі друкаваліся легальна, са згоды цэнзуры. Выйшлі яны ў мясцовай польскай друкарні К. Пянткоўскага накладам 5000 асобнікаў кожная. Яны не маглі выдавацца ад імя нелегальнага «Круга…» і выйшлі ў свет стараннямі ананімных прыватных асоб: на тытульным аркушы «Вязанкі» не было прозвішча выдаўца, а ў зборніку «Казкі» значыліся толькі яго ініцыялы — «А. К.».

Да канца 1904 «Круг…» спыніў сваё існаванне. Вацлаў Іваноўскі, Цётка (Алаіза Пашкевіч) і іншыя ўключыліся ў дзейнасць Беларускай сацыялістычнай грамады.

## Літаратура 
* Александровіч С. Пуцявіны роднага слова. — Мн., 1971.
* Рагойша В. Кантакты. — Мн., 1982.
* Туронак Ю. Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі. — Мн., 2006. ISBN 985-6530-40-7.

Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Расіі
Катэгорыя:Арганізацыі Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Беларуская літаратура XX стагоддзя
Катэгорыя:З’явіліся ў 1903 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1904 годзе
Катэгорыя:Беларусы ў Санкт-Пецярбургу
Свабода (газета, 1902)

**«Свабода»** — выданне, адзіны нумар якога быў падрыхтаваны ў Санкт-Пецярбургу і надрукаваны ў фальварку Лябёдка (цяпер у межах в. Галавічполе, Шчучынскі раён) у 1902 годзе.

Газета «Свабода» была задумана як орган Беларускай рэвалюцыйнай партыі. У рэдакцыйнай працы восенню 1902 ўдзельнічалі Вацлаў Іваноўскі, Алаіза Пашкевіч, Іван Луцкевіч, Лявон Малецкі. Рукапісныя матрыцы (кірыліцай) падрыхтавалі Вінцэнт Валейка і Рамуальд Мілер. Падрыхтаваныя матэрыялы былі перавезены ў Лябёдку, якая належала Іваноўскім. Пад канец 1902 года васьмістаронкавы нумар нелегальна аддрукавалі на гектографе накладам 200 асобнікаў Вацлаў Іваноўскі, Тадэвуш Іваноўскі, а таксама Вінцэнт Валейка з братамі. На тытульным аркушы значылася: «Свабода, № 1, 1903 г.».

Аднак затым «Свабода» была знішчаная (верагодна самімі выдаўцамі) і не дайшла да чытача. Пасля гэтага адзіны ці адзін з нямногіх пазасталых асобнікаў сканфіскавала ў студзені 1903 года ў старэйшага з братоў Іваноўскіх, Юры Іваноўскага, варшаўская паліцыя, а сам ён быў арыштаваны і на 4 гады сасланы ў Наўгародскую губерню. З актаў справы Ю. Іваноўскага газета «Свабода» пасля знікла, і больш да нашага часу не было знойдзена ніводнага экзэмпляра выдання.

Як пісаў Адам Станкевіч, спасылаючыся на паведамленне Вацлава Іваноўскага, у «Свабодзе» былі змешчаны два артыкулы, адзін з якіх — на палітычную тэму, а другі — аб нацыянальнай свядомасці беларусаў. Змест гэтых артыкулаў невядомы. Затое вядомы паэтычны дэбют Алаізы Пашкевіч — верш «Мужыцкая доля». Верш Уладзіслава Сыракомлі «Добрыя весці», змешчаны ў «Свабодзе», быў перароблены выдаўцамі: антырасійскія акцэнты арыгінальнага тэксту замянілі на антыцарскія, ідэя класавай згоды паміж сялянствам і шляхтай, якую прапагандаваў Сыракомля, саступіла месца работніцка-сялянскай салідарнасці. Верш гэты захаваўся ў Архіве новых актаў у Варшаве, як адзіны сапраўдны фрагмент «Свабоды».

У 1990 годзе ў Мінску пад такой самай назвай пачала выходзіць грамадска-палітычная газета, рэдакцыя якой лічыла яе пераемніцай выдання «Свабоды», надрукаванага ў 1902.  Свабода (1990)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Туронак Ю. Па слядах «Свабоды» // Ніва. 25.10.1981, 1.11.1981.
* Туронак Ю. Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі. — Мн., 2006. ISBN 985-6530-40-7 (бел.)
* Лаўрэш Л. Іваноўскія і Валейкі // НАША СЛОВА № 39 (1398), 26 верасня 2018.

Катэгорыя:Газеты на беларускай мове
Катэгорыя:З’явіліся ў 1902 годзе
Катэгорыя:1902 год у Беларусі
Катэгорыя:Галавічполе
Свабода (газета, 1990)

**«Свабода»** — грамадска-палітычная газета, якая выдавалася з 1990 па 1997 ў Мінску на беларускай мове. Выходзіла штотыднёва.

Пачаткам газеты стаў падрыхтаваны ў сакавіку 1990 С. Дубаўцом, П. Жуком і А. Гурковым выпуск «Дзень Волі-90». У красавіку 1990 выйшаў першы нумар «Свабоды». Рэдакцыя лічыла сваю газету пераемніцай выдання «Свабода», адзіны нумар якога быў падрыхтаваны ў 1902.

Заснавальнік П. Жук, галоўны рэдактар І. Гермянчук (з 1991). З 1993 па 1997 гады рэдакцыя знаходзілася на вул. Іванаўскай, 56 у Мінску.

Газета асвятляла пытанні грамадска-палітычнага, эканамічнага, культурнага і духоўнага жыцця Беларусі, знаёміла чытачоў з міжнароднымі падзеямі, друкавала матэрыялы па гісторыі Беларусі. Рэдакцыя выдання стаяла на нацыянальна-дэмакратычных пазіцыях, крытычна адносілася да дзеючых на Беларусі органаў улады.

«Свабода» забароненая 24.11.1997. З 16.01.1998 газета пачала выходзіць пад назваю «Навіны», з 25 лютага 2000 — «Наша Свабода».

## Літаратура 
* Дэмакратычная апазыцыя Беларусі: 1956—1991. Пэрсанажы і кантэкст. Мн., 1999. ISBN 985-6374-08-1

Катэгорыя:Газеты на беларускай мове
Катэгорыя:Газеты Беларусі
Катэгорыя:1990 год у Мінску
Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі
Македонія (Грэцыя)

**Македо́нія** або ***Грэ́чаская Македо́нія*** ( альбо ) — рэгіён на поўначы Грэцыі.

## Гісторыя 
* Македонія (зямля)
* Гісторыя Грэцыі
* Старажытная Македонія
* Правінцыя Македонія
* Філіп II Македонскі
* Аляксандр Македонскі

## Геаграфія 
Насельніцтва каля 2,5 мільёнаў, каля 98 % грэкі.

## Рэлігія 
Больш за 98 % грэкаў належаць да грэчаскай праваслаўнай царквы.

## Гімн 

## Спасылкі 
* Македонія 
* Гісторыя Македоніі 
* Грэцыі Македонія  
* Музей Македонія 
* Гісторыя Македоніі * www.macedonia.info  (па-англійску)
* www.hri.org Часовае пагадненне паміж Грэцыяй і Былой Югаслаўскай Рэспублікай Македонія  (па-англійску)

Катэгорыя:Македонія (гістарычная вобласць)
Катэгорыя:Геаграфія Грэцыі
Абарона Гродна (1939)

**Абарона Гродна 1939** — ваенныя дзеянні паміж польскімі ўзброенымі фарміраваннямі і савецкімі войскамі на тэрыторыі горада Гродна 20-21 верасня 1939 падчас паходу Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь.

17 верасня, калі прыйшла вестка аб наступленні Чырвонай Арміі, у горадзе была зроблена спроба паўстання пад кіраўніцтвам камуністаў на чале з П. Пестраком. Паўстанцы ўварваліся ў турму і выпусцілі вязняў, але паліцыя разагнала паўстанцаў і вярнула вязняў назад у камеры. 26 чалавек загінула, сярод камуністаў прайшлі рэпрэсіі.

Тым часам польскае камандаванне пачало падрыхтоўку горада да абароны — навучанне добраахвотнікаў, капанне ірвоў. У распараджэнні камандавання былі 2 батальёны пяхоты, лётчыкі з Ліды, паліцыя, ваенная жандармерыя, вайскоўцы з разрозненых падраздзяленняў, скаўты, добраахвотнікі — разам 2-2,5 тыс. чалавек. 21 верасня да абаронцаў горада далучыліся ўланы.

Абаронай горада афіцыйна кіраваў генерал В. Пшэздзецкі, фактычна — намеснік каменданта Р. Савіцкі і маёр Б. Серафін. Савецкія войскі падышлі да Гродна раніцай 20 верасня. У баях за горад прымалі ўдзел падраздзяленні конна-механізаванай групы пад камандаваннем І. Болдзіна, у склад якой уваходзілі стралковыя часці, 5-ы танкавы корпус і 6-ы кавалерыйскі корпус.

20 верасня да горада падышло звыш 60 савецкіх танкаў. Да вечара падцягнулася пяхота, а артылерыя пачала весці агонь, карыстаючыся разведданымі, якія здабылі члены мясцовага падполля. Адной з першых уварвалася ў горад стралковая рота пад камандаваннем Г. Гарнавых (загінуў у баі), яна захапіла мост праз раку Нёман і ўтрымлівала яго, адбіваючы контратакі, да падыходу асноўных сіл. Танкавы батальён пад камандаваннем Ф. Квітко (загінуў) прарваўся ў занёманскую частку горада з правабярэжнага боку і завязаў бой у раёне тытунёвай фабрыкі і шклозаводу, агнём з пушак забяспечваў падыход пяхоты. Дапамогу Чырвонай Арміі аказвалі баявыя падпольныя групы, якія складаліся пераважна з членаў КПЗБ.

Абаронцам удалося справіцца з першым націскам, нягледзячы на перавагу савецкіх войск ва ўзбраенні. Было падбіта некалькі савецкіх танкаў. Аднак да вечара 21 верасня горад быў узяты пад кантроль савецкімі войскамі. У горад з паўднёвага напрамку ўвайшлі савецкія часці, абарона была прарвана. 22 верасня апошнія абаронцы пакінулі горад, кантроль над якім перайшоў да савецкіх войск.

Пераможцы на месцы расстралялі каля 300 палонных абаронцаў Гродна. У занятым горадзе адбыўся супольны савецка-германскі парад, які з савецкага боку прымаў генерал В. Чуйкоў.

Савецкія войскі страцілі ў выніку баёў за горад 53 чалавекі забітымі, 191 раненымі, 19 танкаў, 3 аўтамашыны.

## Гл. таксама 
* Заходняя Беларусь
* Польская абарончая вайна 1939
* Беларускі фронт 1939
* Абарона Гродна, 1941

Cz. Grzelak, Wilno-Grodno-Kodziowce 1939, Warszawa 2002.
Люцік Зм. «Беларускі фронт». Вайсковая аперацыя Чырвонай Арміі ў Заходняй Беларусі // Arche. 2009. № 9 http://harodnia.com/be/uczora/hrodna-1920-1944/431-bielaruski-front-4 

Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Катэгорыя:Бітвы Польшчы
Катэгорыя:Бітвы СССР
Катэгорыя:Бітвы ў Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Гродна
Катэгорыя:1939 год у Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Польскі паход Чырвонай арміі (1939)
Каралеўства Фесалонікі

**Каралеўства Фесалонікі**, **Фесалонікскае каралеўства** або **дзяржава**, **Фесалія** (1204—1224) — дзяржава крыжакоў, утвораная па выніках 4-га крыжовага паходу ў паўночнай Грэцыі. 

Назву атрымала па сталіцы Фесалонікі.

Заснавальнікам і першым каралём быў Баніфацый I Манферацкі.
### Гісторыя
Дзяржава паўстала ў 1204 годзе як уладанне крыжакоў, васальна залежала ад Лацінскай імперыі. Пасля 1224 года каралеўства заваявана Эпірскім дэспататам.

З 1271 года Фесалія стала часткай Візантыйскай імперыі. Пасля смерці Балдуіна II у 1273 годзе, Фесалія заваявана арагонскім намеснікам Афін Фадрыкам і знікла нават як тытулярнае ўладанне.

Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Грэцыі
Катэгорыя:Былыя краіны
Катэгорыя:Дзяржавы крыжакоў
Катэгорыя:1204 год у Еўропе
Катэгорыя:XIII стагоддзе ў Грэцыі
Герцагства Афінскае

**Герцагства Афінскае** — дзяржава крыжакоў, створаная на тэрыторыі сучаснай Грэцыі, у выніку Чацвёртага крыжовага паходу. Праіснавала з 1204 г. па 1458 год.

## Гісторыя 
Заснавальнікам графства быў бургундскі рыцар Атон да Ла Рош.

Афіны былі спачатку васалам каралеўства Фесалонікі, з 1224 г. — Ахейскага княства. Толькі ў 1260 годзе, кіраўнікі Афін атрымалі герцагскі тытул.

У 1311 годзе герцагства было заваяванае войскам наймітаў, вядомай у гісторыі пад назвай Каталонская Кампанія. Правадыры каталонцаў прызнавалі намінальнымі герцагамі Афінскімі членаў сіцылійскай галіны Арагонскага каралеўскага дому.

У 1387 годзе Афіны захапіў кіраўнік Карынфа Нерыа Ачаюолі.

У 1456 годзе герцагства было заваяванае Асманскай імперыяй і ў 1458 годзе перастала існаваць. Апошні герцаг Франка загінуў.

## Літаратура 
* Сычев Н. В. Книга династий, М., АСТ, 2006

Катэгорыя:Былыя краіны
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Грэцыі
Катэгорыя:Дзяржавы крыжакоў
Катэгорыя:1205 год у Еўропе
Катэгорыя:XIII стагоддзе ў Грэцыі
Грэчаскія імёны

Грэкі традыцыйна даюць сваім першынцам імёны на сёмы або дзявяты дзень пасля нараджэння, выкарыстаючы ў якасці такіх імёны дзеда па бацьку — для хлопчыка або бабулі па бацьку — для дзяўчынкі. Іншыя імёны сваякоў часта выкарыстоўваюцца для наступных дзяцей.

Грэчаская праваслаўная царква аказала моцны ўплыў на фармаванне грэчаскіх асабістых імён. Імёны папулярных святых традыцыйны сярод грэкаў. Грэчаскія імёны таксама часта азначаюць якія-небудзь маральныя або інтэлектуальныя характарыстыкі, як напрыклад Сафія (*мудрасць*).

Шматлікія грэчаскія імёны ўваходзяць у іншыя мовы, але яны больш папулярныя сярод саміх грэкаў.

## Спіс грэчаскіх імён 
* Agape
* Agapios
* Agathe
* Aglaia
* Aikaterine
* Akakios
* Alexandra
* Alexandros
* Anargyros
* Anastasia
* Anastasios
* Andreas
* Angelos
* Aniketos
* Anna
* Apostolis
* Apostolos
* Argyris
* Athanasia
* Athanasios
* Chara
* Charalampos
* Chrysanthe
* Chrysanthos
* Dareia
* Demetrios
* Demi
* Despina
* Despoina
* Dimitrios
* Dimitris
* Dimosthenis
* Dionysios
* Dorotheos
* Efimia
* Efrosyni
* Efstathios
* Efthalia
* Eleftheria
* Eleftherios
* Elene
* Eleni
* Elias
* Elisavet
* Elpida
* Emmanouil
* Evangelos
* Evdokia
* Evgenia
* Fotios
* Fotis
* Georgia
* Georgios
* Gerasimos
* Glykeria
* Gregorios
* Gus
* Iason
* Ioanna
* Ioannes
* Ioannis
* Katerina
* Konstantinos
* Kyriake
* Kyriaki
* Kyriakos
* Lavrentios
* Lefteris
* Leonidas
* Maria
* Marina
* Martha
* Matthias
* Nana
* Natasa
* Nicolaos
* Nikodemos
* Nikolaos
* Nikolas
* Nikoleta
* Nomiki
* Panagiota
* Panagiotakis
* Panagiotis
* Panayiotis
* Panos
* Pantheras
* Paraskevas
* Paraskeve
* Pavlos
* Pelagia
* Petra
* Petros
* Philippa
* Photios
* Sara
* Selene
* Serafeim
* Sibylla
* Silas
* Sofia
* Sophia
* Sotiria
* Sotirios
* Sotiris
* Spiridon
* Spiro
* Spiros
* Spyridon
* Spyridoula
* Spyro
* Spyros
* Stamatia
* Stamatios
* Stamatis
* Stathis
* Stavros
* Stefanos
* Stelios
* Stephanos
* Stylianos
* Takis
* Tasia
* Tasoula
* Thanasis
* Thanos
* Thekla
* Theodora
* Theodoros
* Theodosia
* Theophania
* Theophylaktos
* Thomas
* Timothea
* Tryphon
* Vangelis
* Varvara
* Vasiliki
* Vasilios
* Vasilis
* Vlasis
* Vlassis
* Xene
* Xenia
* Yanni
* Yannis
* Yianni
* Yiannis
* Yiorgos
* Yorgos
* Zenovia
* Zinovia
* Zoe


Катэгорыя:Культура Грэцыі
Катэгорыя:Грэчаская мова
Г
Патры

**Патры** або **Патрас** () — трэці па колькасці насельніцтва горад Грэцыі, адміністрацыйны цэнтр нома Ахея і вобласці Заходняя Грэцыя. Знаходзіцца на паўвостраве Пелапанес. Насельніцтва — 161,1 тысяч жыхароў (2001). 

Развітыя машынабудаванне, шынная, дрэваапрацоўчая, харчовая, тэкстыльная прамысловасць.

## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Грэцыі
Заходняя Грэцыя

**Заходняя Грэцыя** () - адміністрацыйная акруга ў Грэцыі, у склад якой ўваходзяць тры нома: Ахея, Этолія і Акарнанія і Эліда. Сталіца акругі - горад Патрас.
Цэнтральная Грэцыя

**Цэнтральная Грэцыя** () — адміністрацыйная вобласць (перыферыя) у цэнтральнай частцы рэспублікі Грэцыя.

Адміністрацыйна ўключае ў сябе номы Эўбея, Эўрытанія, Фтыатыда, Факіда і Беотыя. Цэнтр вобласці - горад Ламія. Гэта самая гарыстая перыферыя Грэцыі.

Катэгорыя:Балканы
Фтыятыда

**Фтыятыда** () — гістарычны раён на паўднёвым усходзе Фесаліі. Легендарны герой Іліяды — Ахілес, паводле Гамеру, быў царом Фтыятыды.

Катэгорыя:Цэнтральная Грэцыя
Катэгорыя:Геаграфія грэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Міфы Фесаліі
Растафары

thumb|right|200px|Хайле Селасія, Джа, Пераможны Леў племені Іудзеі
**Растафа́ры** — афраамерыканская рэлігія, якая ставіць апошняга імператара Эфіопіі Хайле Селасію Першага за інкарнацыю Бога, якога называюць "Джа". Узнікла сярод чорных беднякоў Ямайкі ў 1930-я гг. Спалучае іўдаізм з элементамі хрысціянства. У рускамоўнай культуры сустракаецца назва "чорны іўдаізм".

## Характэрныя асаблівасці 
# Адмаўленне канцэпцыі "веры", яе замена на канцэпцыю "ведання"— Растафары не "вераць", а "ведаюць" (напрыклад, аб існаванні Джа і Заяну).
# Адмаўленне сучаснага сусветнага ладу; сучасны свет называецца Бабілонам.
# "Веданне" аб Заяне — раі на зямлі, які складаецца з Афрыкі ці толькі з Эфіопіі.
# Сакральнае курэнне канаплі, якое, паводле Растафары, узгадваецца яшчэ ў Торы - напр. Генезіс 1:11.
# Дрэдлокі, якія наказаў, паводле Растафары, Джа Мошэ — з кнігі Левіт 21:5.
# Адмаўленне пісанай дактрыны (але некаторыя лічаць святымі кнігамі Біблію, "Холі Пібі", "Фета Негест" і "Кебра Нагаст").

## Мова 
У Растафары вялікае значэнне надаецца мове. Арыгінальная мова вернікаў Растафары - англійская, але англійская мова, па іх меркаваннях, — частка Бабілону.

Растафары абражаюцца на ўжыванне суфіксу "-ізм", і асабліва, назвы "Растафарыянізм", бо такім чынам Растафары могуць атаясамляцца з грамадскімі фармацыямі, філасофскімі плынямі і г.д.

## Дэмаграфія 
Колькасць вернікаў - больш за 1 млн.

## Гл. таксама 
* Іўдаізм
Пелапанес

**Пелапанес** () — паўднёвы паўвостраў Балканскага паўвострава, злучаны з ім Карынфскім перашыйкам. Пелапанесам завуць таксама адміністрацыйны раён (перыферыя) Грэцыі (які, аднак, займае толькі частку, хоць і большую, паўвострава).

Плошча паўвострава — 22 200 км², берагавая лінія 1100 км; цяпер уваходзіць у склад Грэцыі і падзяляецца на 5 акруг (номаў) з 902 тыс. жыхароў.

## Гісторыя 
У старажытнасці паўвостраў уключаў вобласці: Аркадыю, Ахею, Эліду, Месенію, Лаконію, Аргаліду, Карынф, Фліунт і Скіён (Сіцыён). Найстаражытнейшае насельніцтва Пелапанеса — ахейцы ў 1104 да н. э. былі выцеснены дарыйскімі перасяленцамі з Элады, якія заснавалі некалькі дзяржаў. Самай магутнай сярод іх была Спарта, якая пасля кантралявала яго большую частку аж да паразы ад фіванскага войска ў IV стагоддзі да н. э. У 146 годзе да н. э. Пелапанес, падпарадкаваны рымлянамі, утварыў з сярэдняй Грэцыяй правінцыю Ахайю, пасля належаў Візантыі і Венецыі.

У Сярэдневякоўі паўвостраў вядомы як Марэя. У XV ст. заваяваны туркамі, пад валадарствам якіх заставаўся да 1827 г.

## Гарады 
Асноўныя сучасныя гарады Пелапанеса (паводле перапісу 2001 г.):
* Патры (169 242 чал.)
* Каламата (54 065 чал.)
* Карынф (30 434 чал.)
* Трыпалі (28 976 чал.)
* Аргас (25 068 чал.)
* Піргас (24 765 чал.)
* Спарта (16 473 чал.)
* Нафпліён (13 124 чал.)
* Захара (6 739 чал.)

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паўвостравы Грэцыі
Мабілаграфія

**Мабілаграфія** ( — «жвавы, рухавы» і  — «пішу») — разнавіднасць фотамастацтва, у якой у якасці інструмента выкарыстоўваюцца электронныя прыборы з убудаванай лічбавай фотакамерай, першапачаткова не прызначаныя для прафесійнага фатаграфавання, такія як мабільныя тэлефоны, кішэнныя персанальныя камп'ютары і інш.

## Асноўныя звесткі 
Адметная асаблівасць жанру — фатаграфаванне сітуацый, якія цяжка паўтарыць, і «лічбавы стыль» з-за нізкай разрознівальнай здольнасці камеры.

Жанр мабілаграфіі ўзнік на пачатку 21 ст., калі шырокае распаўсюджанне атрымала бытавая тэхніка з убудаванымі фотакамерамі. Мабілаграфія прадстаўляе сабой вывядзенне на першы план функцый фотакамеры ў тых прыборах, у якіх першапачаткова камера была заяўлена як дадатковая функцыя. Як правіла, такая фотакамера была забяспечана мінімальным абсталяваннем, дастатковым для лічбавага здымання, якое забяспечвае нізкую тэхнічную якасць выніковых здымкаў. Аднак гэта не з’яўляецца, як паказвае мабілаграфія, прынцыповай перашкодай для стварэння паўнавартасных высокамастацкіх твораў — Мабілаграфій.

Унікальныя камунікацыйныя ўласцівасці мабілаграфіі даюць магчымасць невербальнай сувязі, прыбіраючы моўны бар’ер. Свае думкі і пачуцці людзі могуць данесці адзін аднаму пры дапамозе вобразаў, якія перадаюць эмацыянальныя нюансы лепей, чым словы.

Многія лічаць, што мабілаграфія з’яўляецца не разнавіднасцю мастацтва, а толькі модай на аматарскія фатаграфіі. Аднак існуе меркаванне аб тым, што з удасканаленнем тэхнічных сродкаў жанр канчаткова аформіцца, і мабілаграмы будуць стварацца пры дапамозе камп’ютарнай апрацоўкі відэа. Але варта мець на ўвазе, што пры цяперашнім развіцці мабілаграфіі, дадзены від мастацтва застанецца абасобленым, таму што ў мабілаграфіі цэніцца ў асноўным аб’ект здымання і незвычайнасць ракурсу, а не якасць атрыманых фатаграфій. Гэта значыць важным з’яўляецца не выразнасць кадра, а тое, што на ім.

Аўтарам тэрміна «мабілаграфія» з’яўляецца расійскі мастак Дзмітрый Рэзван. У 2004 годзе была ўтворана Сусветная супольнасць мабілографаў, якая паставіла сваёй задачай стварэнне «Мабілаграмы свету» і папулярызацыю мабілаграфіі ў свеце.

## Спасылкі 
*  Сайт супольнасці мабілографаў 
*  Мобилография. Искусство или баловство? 
*  Асабісты сайт прафесійнага фатографа/мабілографа Tom Ericsson 

Катэгорыя:Лічбавая фатаграфія
Катэгорыя:Віды фатаграфіі
Эўбея

**Эўбея** або Неграпонт () — найбольшы з аставоў Грэцыі ў Эгейскім моры, адлучаецца на поўначы ад берагоў Паўднёвай Фесаліі Трыкерыйскім пралівам, на захадзе ад Атыкі, Беотыі і Лакрыды — пралівамі Талактыйскім і Еўрыпам. Мае доўгую і складаную гісторыю.

## Геаграфія 
Плошча паверхні вострава — 3.681 кв. км, даўжыня 158 км, шырыня не больш 40 км. Цягнецца на 170 км уздоўж усходняга ўзбярэжжа Балканскага паўвострава, з якім злучаны мостам.

Берагі абрывістыя, рэльеф горны (выш. да 1743 м, г. Дырфіс), развіты карст. Міжземнаморскія хмызнякі, лясы.

Вырошчваюць пшаніцу, вінаград, аліўкавыя гаі.

Галоўны горад — Халкіс.

## Літаратура 
* Эўбея // БЭ ў 18 т. Т. 18. Кн. І. Мн., 2004.

Катэгорыя:Астравы Эгейскага мора
Катэгорыя:Астравы Грэцыі
Катэгорыя:Паўночныя Спарады
Ахея

**Ахая** (**Ахея**; , , ) — вобласць на поўначы Пелапанеса, паўднёвага паўвострава Балканскага паўвострава.  — вобласць, населеная ахейцамі на поўначы Пелапанеса. Ахея была названая ў гонар першых пасяленцаў — ахейцаў з Аргаліды, якія пасяліліся тут у часы заваёў мікенскіх гарадоў. Сталіца вобласці — Патры, атрымалая сваё імя ад важака ахейцаў — Патрэаса. Гэтая частка вострава адыгрывала важную ролю з 280 г. да н. э., калі была ўтворанна Ахейская Канфедэрацыя. Пасля перамогі над Македоніяй рымляне разумелі пад Ахеяй усю Грэцыю (як частка македонскай правінцыі; з 27 г да н. э. — сенацкая правінцыя з цэнтрам у Карынфе). У 67 г н. э., у перыяд кіравання Нерона, грэкі атрымалі вызваленне ад падаткаў. З 395 г. Ахея з'яўлялася часткай Усходняй Рымскай імперыі.

## Гл. таксама 
* Ахея, рымская правінцыя
* Ахейскае княства
* Храм Артэміды Гемеры

Катэгорыя:Гісторыя Грэцыі
Катэгорыя:Геаграфія Грэцыі
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Ном Ахея
Касторыя

**Касторыя** () — горад на паўночным захадзе Грэцыі у захадняй Македоніі. Насельніцтва — 17&nbsp;038 чалавек (2001), вышыня над узроўнем мора — ад 640 да 695 м. Горад знаходзіцца на паўвостраве.

Згодна асноўнай версіі, назва места паходзіць ад слова κάστορας (касторас) - *бабёр*. 
Па яшчэ адной версіі - ад імя легендарнага героя Кастара.

Асноўная галіна эканомікі горада — турызм. Турыстаў, акрамя старажытных будынкаў і маляўнічых пейзажаў, прыцягвае шопінг, асабліва ў куплі футраў з натуральнага меха.

Таксама Касторыя — адзін з цэнтраў ГПЦ. Адна з галоўных славутасцяў Касторыі — Царква Маўрыатысы, змешчаная на тэрыторыі кляштара, заснаванага ў XI ст. Іншае цікавае месца — галаграфічны музей.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Грэцыі
Ларыса

**Ларыса** () — горад у Грэцыі, адміністрацыйны цэнтр вобласці Фесалія. Пяты па колькасці насельніцтва горад Грэцыі пасля Афінаў, Салонікаў, Патраў і Іракліяна.

На 2006 год насельніцтва горада складала 131 095 жыхароў.

У рысе горада працякае рака Пініа.

## Прамысловасць 
Развітыя харчовая, папяровая, тэкстыльная прамысловасць, вытворчасць будаўнічых матэрыялаў. Штогод праводзяцца сельскагаспадарчыя кірмашы.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 


Катэгорыя:Гарады Грэцыі
Дадэканес

**Дадэканес** () (*Паўднёвыя Спарады*) — астравы ў Эгейскім моры, самыя паўднёвыя з астравоў, прыналежных Грэцыі. Размешчаны ў паўднёва-заходняга ўзбярэжжа паўвострава Малая Азія. Плошча 3,5 тыс. км². Вышыня да 1434 м (на в. Самас).

У адміністрацыйным стаўленні ўяўляе сабой ном у рэгіёне Паўднёвыя Эгейскія астравы. Насельніцтва 200 452 (2005).

Расліннасць прадстаўленая хмызнякамі, участкамі лясоў з дуба, хвоі, цыпрыса.

З галін гаспадаркі развіта рыбалоўства, здабыча губак, турызм. Маюцца шматлікія помнікі старажытнагрэчаскай культуры.

## Асноўныя астравы 
* Родас
* Самас
* Кос
* Астэпалеа
* Сімі
* Карпатас
* Лерос
* Калімнас
* Касос

## Гл. таксама 
* Спіс астравоў Грэцыі

## Літаратура 
*
Сербарэз

**Сербасек** (, даслоўна — *Сербарэз*) — ятаган, часцяком прышыты да грубай скураной рукавіцы.
Выкарыстоўваўся харвацкімі ўсташамі. Меў дзяржальню, якая апраналася на руку. «Сербарэзы» не мелі ўстойлівай формы - ад пераробленай касы да якасных фабрычных клінкоў даўжэйшых за 30 сантыметраў.

Новы варыянт «сербасека» быў распрацаваны пасля правядзення харвацкім урадам Антэ Павеліча адмысловага конкурсу па пытанню: які нож варта вырабіць, каб каты маглі забіваць людзей як мага хутчэй і пры гэтым як мага менш стамляліся.

Партыя «сербарэзаў» была вырабленая падчас Другой сусветнай вайны фабрыкай у германскім горадзе Золінген па адмысловай замове харвацкага ўрада. Нажы з гэтай партыі выкарыстоўваліся для масавага забойства сербаў і яўрэяў у канцэнтрацыйным лагеры Ясеновац і іншых месцах. Такі нож меў надпіс «Grawiso» на скураной частцы нажа, і таму часам яго завуць «нож гравіза».

У канцэнтрацыйным лагеры Ясеновац адбываліся спаборніцтвы па хуткасці забойства «сербасекам». Па дадзеных амерыканскага даследніка Говарда Блюму пераможца аднаго з спаборніцтваў Петар Брзіца зарэзаў 1360 сербаў (па іншых дадзеных ён зарэзаў за ноч 1300 сербаў).

## Спасылкі 
* Archives of the Republic of Srpska 
* '''The Vatican's Holocaust — Avro Manhattan''' 
* Blood and Ashes of Jasenovac by Lordan Zafranovic

## Гл. таксама 
* Нацысцкі канцлагер Ясеновац

Катэгорыя:Нажы
Катэгорыя:Генацыд
Обручаў

**Обручаў** — рускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Сяргей Уладзіміравіч Обручаў (1891—1965), расійскі геолаг
* Уладзімір Апанасавіч Обручаў (1795—1866), генерал ад інфантэрыі, арэнбургскі генерал-губернатар
* Уладзімір Апанасавіч Обручаў (1863—1956), рускі геолаг, географ і пісьменнік, акадэмік АН СССР

Катэгорыя:Рускія прозвішчы
Epilobietea angustifolii

**Epilobietea angustifolii R.Tx. et Prsg 1950** — клас расліннасці, які ўключае ў сабе супольнасці парушаных экатопаў — лясных высечак і гор. Расліннасць класа з’яўляецца першай стадыяй другаснай сукцэсіі лясных фітацэнозаў.

Дыягнастычныя віды: , Carex echinata, Centaurium erythraea, Epilobium angustifolium, , , , .

Уключае парадак Atropetalia (Epilobietalia angustifolii).

Катэгорыя:Сінтаксоны
Катэгорыя:Геабатаніка
Паўночна-Заходняя федэральная акруга

thumb|250px|right|Паўночна-Заходняя федэральная акруга на карце Расіі
**Паўночна-Заходняя федэральная акруга** — адна з федэральных акруг Расійскай Федэрацыі. Створана згодна з указам Прэзідэнта РФ № 849 ад 13 мая 2000 «Аб паўнамоцным прадстаўніку Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі ў федэральнай акрузе».

Паўночна-Заходняя федэральная акруга ўключае 2 рэспублікі, 7 абласцей, 1 горад федэральнага значэння. Насельніцтва 13 974 тыс. чал. (9,63 % ад РФ, 2002). Яе плошча — 1 677 900 км² (9,8 % тэрыторыі Расіі).

Рэспублікі: Карэлія, Комі; вобласці: Архангельская, Валагодская, Калінінградская, Ленінградская, Мурманская, Наўгародская, Пскоўская; горад федэральнага значэння: Санкт-Пецярбург.

Катэгорыя:Федэральныя акругі Расіі
Самас

**Са́мас** () — востраў у Эгейскім моры Іанічнага ўзбярэжжа Малой Азіі ў складзе архіпелага Усходнія Спарады. З’яўляўся цэнтрам іанійскай культуры ў часы антычнасці. Радзіма шэрагу вялікіх дзеячаў антычнай культуры: філосафаў Піфагора, Меліса і Эпікура, астраномаў Арыстархa і Арыстыла, паэта Херыла.

## Спасылкі 
* 
* афіцыйны сайт вострава 
* Пляжы Самаса

Катэгорыя:Астравы Грэцыі
Катэгорыя:Астравы Эгейскага мора
Катэгорыя:Усходнія Спарады
Сібірская федэральная акруга

**Сібірская федэральная акруга** — адна з федэральных акруг Расійскай Федэрацыі. Створана згодна з ўказам Прэзідэнта РФ № 849 ад 13 мая 2000 «Аб паўнамоцным прадстаўніку Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі ў федэральнай акрузе».

Сібірская федэральная акруга ўключае 3 рэспублікі, 3 края, 5 абласцей. Насельніцтва 20 062,9 тыс. чал. (13,82 % ад РФ, 2002). Яго плошча — 5 114,8 тыс. км² (30,0 % тэрыторыі Расіі):

Выява:RussiaSiberiaNumbered.png

# Рэспубліка Алтай
# Алтайскі край
# Бурація
# Забайкальскі край
# Іркуцкая вобласць
# Хакасія
# Кемераўская вобласць
# Краснаярскі край
# Новасібірская вобласць
# Омская вобласць
# Томская вобласць
# Тыва

Катэгорыя:Федэральныя акругі Расіі
Уладзімір Апанасавіч Обручаў (1795)

**Уладзімір Апанасавіч Обручаў** () — рускі ваенны і дзяржаўны дзеяч, генерал ад інфантэрыі (1795—1866).

Падчас кампаній турэцкай (1828-1829) і польскай быў дзяжурным генералам; у 1842 г. прызначаны камандзірам асобнага арэнбургскага корпуса і арэнбургскім генерал-губернатарам. Тут ім прадпрымаемыя былі экспедыцыі: у 1846 г. — на ўсходні бераг Каспійскага мора, у 1847 г. — углыб стэпаў, да ракі Сыр-Дар'і, дзе ён узвёў умацаванне Раімскае. У 1851 г. прызначаны быў сенатарам, у 1859 г. — старшынёй генерал-аўдытарыята.

Катэгорыя:Удзельнікі Сярэднеазіяцкіх паходаў
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Георгія III класа
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Ваенныя Расійскай імперыі
Уральская федэральная акруга

**Уральская федэральная акруга** — адна з федэральных акруг Расійскай Федэрацыі. Створана згодна з указам Прэзідэнта РФ № 849 ад 13 мая 2000 «Аб паўнамоцным прадстаўніку Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі ў федэральнай акрузе».

Уральская федэральная акруга ўключае 4 вобласці і 2 аўтаномныя акругі. Насельніцтва 12 373,9 тыс. чал. (8,52 % ад РФ, 2002). Яе плошча — 1 788,9 тыс. км² (10,5 % тэрыторыі Расіі):

* Вобласці: Курганская, Свярдлоўская, Цюменская, Чалябінская
* аўтаномныя акругі: Ханты-Мансійская, Ямала-Ненецкая

Цэнтр акругі — горад Екацярынбург.

Катэгорыя:Федэральныя акругі Расіі
Нікадзім (таемны вучань Хрыста)

thumb|250px|||*«Начная размова Ісуса і Нікадзіма»,* карціна Крыйна Хендрыкша
[thumb|250px||*«Хрыстос і Нікадзім»* ([Аляксандр Андрэевіч Іваноў|Іваноў А. А., 1850-я гг.)]]
**Нікадзім** ( — «*які перамагае народ*») — паводле біблейскага падання, вядомы фарысей, член сінедрыёна, або вярхоўнага іудзейскага савета. Меў таемную начную гутарку з Ісусам Хрыстом, пасля якой стаў яго шчырым вучнем. Ён адкрыта выступіў супраць першасвяшчэннікаў і фарысеяў, якія пасылалі сваіх служак захапіць Ісуса Хрыста. Пасля пакут і ўкрыжавання Ісуса Хрыста прыняў хрышчэнне ад апосталаў, за што быў выгнаны іудзеямі з сінедрыёна і з Іерусаліма. Яму прыпісваецца апакрыфічнае евангелле (: Евангелле ад Нікадзіма).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Персанажы Новага Запавету
Катэгорыя:Каталіцкія і праваслаўныя святыя
Катэгорыя:Евангелле ад Іаана
Ніневія

**Ніне́вія**, **Нініва** (; , *Nīnewē*; ; ; , *Naīnuwa*) — найстаражытнейшы горад Асірыі на левым беразе ракі Тыгр.

Вядзе сваю гісторыю з 5 тыс. да н.э., у 2-ой пал. 3 тыс. да н.э. стала адным з галоўных палітычных і рэлігійных цэнтраў Асірыі. У часы панавання Ашурбаніпала (7 ст. да н.э.) — сталічны горад Асірыйскай дзяржавы і важнейшы гандлёвы пункт на перакрыжаванні дарог з поўначы на поўдзень і ад Міжземнага мора да Персідскага заліва. Менавіта тады ў горадзе быў пабудаваны багаты царскі палац і заснавана вялікая бібліятэка, якая налічвала 30 тыс. гліняных таблічак, пакрытых клінапісам. Гарадскія ўмацаванні Ніневіі былі адной з найстарэйшых (існавала з ~2000 да н.э.) і найбуйнейшых крэпасцей старажытнага свету — перыметр абарончага абводу перасягаў 80 км, сцяна дасягала 36 м вышыні і 9 м таўшчыні, існавалі 1500 вежаў.

У 612 да н.э. Ніневія была захоплена, а ў 607 разбурана персідскім царом Кіяксарам і вавілонскім царом Набапаласарам і ў далейшым ужо не аднаўлялася.

## Гл. таксама 
* Бібліятэка Ашурбаніпала

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Тэлі
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Іраку
Катэгорыя:Гарады Месапатаміі
Катэгорыя:Біблейскія месцы
Катэгорыя:Асірыя
Катэгорыя:Былыя сталіцы
Сарданапал

[thumb|right|[Эжэн Дэлакруа. «Смерць Сарданапала»]]
**Сарданапал** — міфічны, апошні цар асірыйскі, на якім закончылася панаваўшая на працягу амаль чатырнаццаці стагоддзяў асірыйская дынастыя цароў. Паводле легенды, ён у сваім жыцці вылучаўся схільнасцю да раскошы, любіў закрывацца ў сваім палацы і праводзіў час ва ўцехах. Гэты вобраз яго жыцця выкарысталі халдзейскі жрэц Беліс і мідзянін Арбак. Падняўшы паўстанне, яны закрылі Сарданапала ў Ніневіі і трымалі яго ў блакадзе на працягу двух гадоў. Тады Сарданапал, бачачы безвыходнасць свайго становішча, спаліў сябе ў палацы разам са сваімі жонкамі і багаццем. Гэта легендарнае апавяданне пра Сарданапала яшчэ ў старажытныя часы выклікала падазрэнне. У выніку гістарычных пошукаў аказалася, што апошнім асірыйскім царом быў Сінашкун (Сарак). Рысы характару гэтага цара і лёс яго былі перанесены на міфічнага Сарданапала, імя якога стала хадзячай назвай. Вобраз, пададзены ў легендзе, паслужыў асновай сюжэта аднайменнай трагедыі Д. Г. Байрана.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кіраўнікі Асірыі
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Героі старажытнагрэчаскіх міфаў
Катэгорыя:Блізкі Усход у старажытнагрэчаскай міфалогіі
Геаграфія Сербіі

**Сербія** размешчаная на Балканах (Паўднёва-ўсходняя Еўропа) Сярэднедунайскай нізіны (Сярэдняя Еўропа). Сербія мяжуе з Румыніяй, Балгарыяй, Македоніяй, Албаніяй, Чарнагорыяй, Босніяй і Герцагавінай, Харватыяй, Венгрыяй.

## Агульнае 
Сербія па плошчы (88 361 км²) займае 113-е месца ў свеце. Працягласць яе меж складае 2,027 км (з Румыніяй 476 км, з Балгарыяй 318 км, з Македоніяй 221 км, з Чарнагорыяй 203 км, з Албаніяй 115 км, з Босніяй і Герцагавінай 302 км, з Харватыяй 241 км, з Венгрыяй 151 км). У Сербіі 6,167 зарэгістраваных селішчаў, з іх 207 гарадскога тыпу.

Ворыўныя землі займаюць 19,194 км², лясы — 19,499 км² (без Косава).

### Крайнія кропкі 
* Паўночная: 46°11' паўн.ш. (поруч з Хайдукавам)
* Паўднёвая: 41°52' паўн.ш. (поруч з Драгашам у Косаве)
* Усходняя: 23°01’ у.д. (Сенажаць, поруч з Дымітраўградам)
* Заходняя: 18°51’ у.д. (поруч з Безданам у Ваяводзіне)

## Рэльеф 
Рэльеф Сербіі разнастайны. У Ваяводзіне — урадлівыя раўніны. На паўднёвым усходзе — старажытныя горы. У цэнтральнай Сербіі пераважаюць груды і нізкія горы.

### Горы 
Горы займаюць вялікую частку Сярэдняй Сербіі і Косава. У Сербіі вылучаюць 4 горныя сістэмы. Дынарскія горы займаюць вялікую тэрыторыю на захадзе, ідуць з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Карпаты і Балканскія горы знаходзяцца на ўсходзе, аддзеленыя ад Дынарскіх ракой Моравай. На поўдні знаходзяцца старажытныя горы — частка Рыла-Радопскай сістэмы. Найвышэйшы пункт Сербіі — гара Джэравіца (2656 м).

## Воды 
### Рэкі 
92 % тэрыторыі Сербіі адносіцца да басейна Дуная і адпаведна Чорнага мора, 5 % — да басейна Адрыятычнага мора, 3 % — да басейна Эгейскага мора. Даўжыня Дуная на тэрыторыі Сербіі складае 588 км, па ім праходзіць мяжа з Румыніяй і Харватыяй. Асноўныя прытокі Дуная ў Сербіі — Ціса (цячэ з поўначы), Сава (з захаду), Дрына (з поўдня, натуральная мяжа з Босніяй і Герцагавінай), Морава (з поўдня, цалкам у Сербіі).

## Азёры і вадасховішчы 
Натуральныя азёры ў Сербіі невялікія, сустракаюцца рэдка. Большасць з іх размешчана ў Ваяводзіне. Затое ў Сербіі шмат вадасховішчаў. Найбуйнейшыя з іх — Джэрдап на Дунаі, Перучац на Дрыне.

Сербія валодае вялікім геатэрмальным патэнцыялам.

## Клімат 
Клімат Сербіі ўмерана-кантынентальны.

## Гл. таксама 
* Рака Рашка

Катэгорыя:Сербія
Валтасар

**Валтасар** — апошні цар вавілонскі (сяр. 6 ст. да н.э.). Падчас нападу персаў, закрыўся ў вавілонскай крэпасці, дзе аднойчы наладзіў багаты пір. Персам удалося авалодаць крэпасцю і забіць Валтасара. У біблейскай кнізе прарока Данііла змяшчаецца маляўнічае апісанне піру Валтасара.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Персанажы Старога Запавету
Катэгорыя:Кніга прарока Данііла
Катэгорыя:Іўдаістычная міфалогія
Катэгорыя:Цары вавілонскія
Катэгорыя:Асобы
Дарый I

**Дарый I** — валадар Персіі (522 — 486 да н.э.).

На царскі сталец уступіў праз падаўлення падуладных Персіі народаў. Каля 518 да н.э. заваяваў паўночна-заходнюю частку Індыі, а ў 512 годзе да н.э., паводле сцверджання Герадота, зрабіў няўдалы паход супраць скіфаў у Прычарнамор'е. У часы свайго панавання правёў рад ваенна-адміністрацыйных рэформ: падзяліў краіну на сатрапіі, рэарганізаваў армію, упарадкаваў падатковую сістэму, устанавіў адзіную залатую грашовую манету *дарык*, вёў будаўніцтва дарог, храмаў і палацаў у розных гарадах, царскай рэзідэнцыі ў Персепалі. Часы яго панавання былі перыядам найвышэйшай магутнасці дзяржавы Ахеменідаў і старажытнаперсідскай культуры.

## Літаратура 
* 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Ахеменіды
Катэгорыя:Фараоны паводле алфавіта
Катэгорыя:Удзельнікі грэка-персідскіх войнаў
Катэгорыя:Фараоны дваццаць сёмай дынастыі
Катэгорыя:Цары персідскія
Анкей (сын Лікурга)

**Анкей** — персанаж старажытнагрэчаскай міфалогіі. Сын Лікурга і Клеафілы (альбо ўнук), з Аркадыі. Арганаўт, стаў рулявым пасля смерці Тыфія. Удзельнік Калідонскага палявання. Бягун, дзідакідальнік. Быў паранены, але вытрымаў напад кабана, а Аталанта пусціла ў яго стралу. Анкей загінуў ад іклоў звера. Бацька Агапенора.

Катэгорыя:Героі старажытнагрэчаскіх міфаў
Катэгорыя:Міфы Аркадыі
Катэгорыя:Арганаўты