open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дзіцячы конкурс песні Еўрабачанне 2003

**Дзіцячы Конкурс песні Еўрабачанне 2003** — першы дзіцячы конкурс песні Еўрабачанне. Яго фінал адбыўся 15 лістапада 2003 года ў сталіцы Данія — Капенгагене. Пераможцам конкурса стаў прадстаўнік Харватыі — Dino с песняй «Ti Si Moja Prva Ljubav». Другое месца заняла Іспанія, якую прадстаўляў Sergio з песняй «Desde El Cielo». Трэцяе месца заняла Вялікабрытанія.

Гэта было першае Еўрабачанне якое транслявалася ў шырокаэкранным фармаце 16:9. Гэта быў таксама першы конкурс песні Еўрабачання, дзе быў выпушчаны DVD конкурсу. Было вырашана, што краіна, якая перамагла ў конкурсе не абавязкова будзе праводзіць наступны конкурс, каб паменшыць ціск на супернікаў.

## Фінал 
### Балы 
### 12 балаў 
Спіс краін, якія атрымалі максімальны бал найбольшую колькасць разоў.

## Карта 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт дзіцячага конкурсу песні Еўрабачанне
* Дзіцячы конкурс песні Еўрабачанне

2003
Катэгорыя:Падзеі 15 лістапада
Катэгорыя:Лістапад 2003 года
Конкурс песні Еўрабачанне 1971

**Конкурс песні Еўрабачанне 1971** стаў 16-м конкурсам Еўрабачанне. Ён прайшоў 3 красавіка 1971 года ў Дубліне (Ірландыя) на сцэне тэатра Гейт. Удзел у конкурсе прыняло 18 краін. Першы раз удзельнічала Мальта і вярнуліся Аўстрыя, Нарвегія, Партугалія, Фінляндыя і Швецыя. Выйграла конкурс Манака ў першы раз, яе прадстаўляла Севярын (французская спявачка) з песняй «Un banc, un arbre, une rue». Другое месца заняла Іспанія ў першы раз. Усе краіны павінны былі прадставіць Відэаанонс песень. Колькасць тэлегледачоў конкурсу ўпершыню перавысіла 250 млн чалавек.

## Змены ў правілах 
Некаторыя з правілаў былі ізноў зменены, уключаючы абмежаванне ліку выканаўцаў на сцэне (было дазволена ўдзельнічаць групах у складзе да шасці чалавек). Была цалкам перагледжана сістэма галасавання, кожны канкурсант цяпер прызначаў толькі двух членаў журы, аднаго малодшай і аднаго старэйшыя за 25 гадоў. Кожную песню яны маглі ацаніць баламі ў дыяпазоне ад 2 да 10 ачкоў.
## Удзельнікі былых конкурсаў 
* . Жак Райманд, Еўрабачанне 1963. 10 месца
* . Каця Эбштейн, Еўрабачанне 1970. 3 месца

## Фінал
### Балы
## Нацыянальныя члены журы
* - Беатрыкс Неундлінгер(пад 25) і ??? (больш 25)
* - Ноелія Альфонса (да 25 ) і Франсіска Мадаріага (больш за 25)
* - Суомен Радін (пад 25) і Віена Кекконена (больш за 25)

## Спасылкі 
*Афіцыйны сайт конкурсу песні Еўрабачанне
*Конкурс песні Еўрабачанне

1971
Катэгорыя:Красавік 1971 года
Катэгорыя:1971 год у Ірландыі
Конкурс песні Еўрабачанне 2008

**Конкурс песні Еўрабачанне 2008**, 53-ці песенны конкурс Еўрапейскага вяшчальнага саюза. Адбыўся 20—24 мая 2008 у Бялградзе, Сербія. Права на правядзенне Сербія атрымала пасля перамогі Марыі Шэрыфавіч на конкурсе 2007 ў Хельсінкі, Фінляндыя.

Пераможцам стаў Дзіма Білан з Расіі з песняй «Believe». Беларускі ўдзельнік Руслан Аляхно з песняй «Hasta la Vista» заняў 17 месца ў паўфінале.

## Гл. таксама 
* Senhora do Mar
* Сірушо

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт конкурсу песні Еўрабачанне


2008
Катэгорыя:Май 2008 года
Дзіцячы конкурс песні Еўрабачанне 2005

**Дзіцячы Конкурс песні Еўрабачанне 2005** — трэці дзіцячы конкурс песні Еўрабачанне. Яго фінал адбыўся 26 лістапада 2005 года ў адным з гарадоў Бельгіі — Хаселце. Пераможцам конкурса стаў прадстаўнік Беларусі — Ксенія Сітнік с песняй «Мы вместе». Другое месца заняла Іспанія, якую прадстаўляў Antonio Jose з песняй «Te Traigo Flores». Трэцяе месца заняла Нарвегія. Удзел у гэтым годзе прыняло 16 краін, так як Францыя, Польшча, Швейцарыя і Кіпр адмовіліся ад удзелу, Кіпр адмовіўся ў апошні момант на сустрэчы кіраўнікоў дэлегацый. Але ў першыню ўдзельнічалі Сербія і Чарнагорыя, а таксама Расія.

## Фінал 
### Балы 
### 12 балаў 
Спіс краін, якія атрымалі максімальны бал найбольшую колькасць разоў.

* Усе краіны атрымалі 12 ачкоў у пачатку галасавання. Гэта тлумачыцца тым, што ні адна краіна не атрымлівае нуль ачкоў.

## Сыход 
*  — абвінавачванне ў плагіяце.
*  — нізкія вынікі ў мінулыя гады
*  — фінансавыя праблемы, рэструктурызацыі ў рамках канала.
*  — няўдалы дэбют у мінулым годзе

## Пераможца 
Першае месца заняла дзяўчынка Ксенія Сітнік (Беларусь) з песняй «Мы вместе» (149 балаў).

## Карта 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт дзіцячага конкурсу песні Еўрабачанне
* Дзіцячы конкурс песні Еўрабачанне

2005
Катэгорыя:2005 год у музыцы
Катэгорыя:2005 год у Бельгіі
Катэгорыя:Хаселт
Катэгорыя:Падзеі 26 лістапада
Катэгорыя:Лістапад 2005 года
Дзіцячы конкурс песні Еўрабачанне 2006

**Дзіцячы Конкурс песні Еўрабачанне 2006** — чацвёрты дзіцячы конкурс песні Еўрабачанне. Яго фінал адбыўся 2 снежня 2006 года ў сталіцы Румыніі — Бухарэсце. Пераможцам конкурса стаў прадстаўнік Расіі — Маша і Насця Талмачовы з песняй «Весенний Джаз». Другое месца заняла Беларусь, якую прадстаўляў Андрэй Кунец з песняй «Новый день». Трэцяе месца заняла Швецыя. У конкурсе прыняло ўдзел 15 краін. Адмовіліся ад удзелу Вялікабрытанія, Данія, Латвія, Нарвегія і Сербія і Чарнагорыя. Упершыню ўдзельнічалі Украіна, Сербія і Партугалія. А таксама на конкурс вярнуўся Кіпр.

## Фінал 
### Балы 
### 12 балаў
Спіс краін, якія атрымалі максімальны бал найбольшую колькасць разоў.

* Усе краіны атрымалі 12 ачкоў у пачатку галасавання. Гэта тлумачыцца тым , што ні адна краіна не атрымлівае нуль ачкоў.

## Карта 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт дзіцячага конкурсу песні Еўрабачанне
* Дзіцячы конкурс песні Еўрабачанне

2006
Катэгорыя:Падзеі 2 снежня
Катэгорыя:Снежань 2006 года
Дзіцячы конкурс песні Еўрабачанне 2004

**Дзіцячы Конкурс песні Еўрабачанне 2004** - другі дзіцячы конкурс песні Еўрабачанне. Яго фінал адбыўся 20 лістапада 2004 года ў адным з гарадоў Нарвегіі - Лілехамере. Пераможцам конкурса стаў прадстаўнік Іспаніі - Maria Isabel с песняй «Antes muerta que sencilla». Другое месца заняла Вялікабрытанія, якую прадстаўляў Cory Spedding з песняй «The best is yet to come». Трэцяе месца заняла Харватыя.

Дарэчы, тыя ж тры краіны занялі першыя тры месцы ў мінулым годзе, толькі ў іншым парадку. Гэтыя тры краіны былі Іспанія, Вялікабрытанія і Харватыя.

## Фінал
### Балы
### 12 балаў
Спіс краін, якія атрымалі максімальны бал найбольшую колькасць разоў.

## Карта
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт дзіцячага конкурсу песні Еўрабачанне 

2004
Катэгорыя:Падзеі 20 лістапада
Катэгорыя:Лістапад 2004 года
Генрых Монтэ

**Генрых Монтэ**, **Геркус Мантас** (*Hernikum Monte*, *Henriche der Monte*; 1220-1230-я — лета 1273) — натангійскі нобіль з роду Монтэмінаў (*Montemini*, *Montheminne*), які валодаў замкам Біслейда (цяпер гарадзішча ў Польшчы за 2 км да паўднёвага захаду ад Безледыва, або за 10 км ад расійскага Баграціёнаўска) на беразе ракі Безледы (цяпер Рэзвая).

Імя па нараджэнні не вядома, з дзяцінства быў закладнікам у немцаў, якія ахрысцілі яго пад імем Гернікум (*Hernikum*). Выхоўваўся ў Магдэбургу, сярод сыноў нямецкай знаці. Немцы, упэўненыя ў адданасці Генрыха, адпусцілі яго ў родную Натангію. Калі 20.8.1260 года пачалося Вялікае Прускае паўстанне, Генрых Монтэ быў абраны адным з яго кіраўнікоў. Навучаны нямецкай ваеннай навукі, 22.1.1261 года Монтэ разбіў войска Ордэна ў бітве пры Пакарбене (Пакарвіс, за 2 км да паўднёвага ўсходу ад пазнейшага замка Брандэнбург, паблізу замка Лянцэнберг, чый фогт калісьці спаліў жыўцом ахрышчаную знаць Варміі і Натангіі). Перамога натхніла паўстанцаў, у 1262 годзе прусы аблажылі Кёнігсберг, падчас штурму Генрых Монтэ быў цяжка паранены. Вясною 1263 года ён кіраваў паходам у Падвісленне, захапіў горад Кульм, вяртаючыся разбіў у Любаўскай зямлі нямецкую пагоню, пры гэтым загінуў вялікі магістр Гельмерых, маршал Дзітрых, 40 братоў-рыцараў і шмат кнехтаў. Пад кіраўніцтвам Генрыха Монтэ большая частка Прусіі вызвалілася з-пад улады Ордэна. У 1272—1273 гадах Генрых Монтэ дзейнічаў з невялікім атрадам у глыбі Надровіі, летам 1273 года яго атрад спыніўся ў пушчы, каб папоўніць запасы харчоў. Калі ўсе(!) воі былі на паляванні, Генрых Монтэ застаўся адзін у намёце(!) ў лагеры, дзе яго захапіў атрад Генрыха фон Шэненберга, комтура Хрыстбурга, і брата Хельвіка фон Гольдбаха. Амаль адразу Монтэ быў павешаны на гары Мангарбіс (цяпер на ўсход ад Междурэчча), побач з дарогай на Заалаў (цяпер Каменскае), і ўжо павешаны працяты мячом.

## Літаратура 
* Петр из Дусбурга. Хроника земли Прусской. — М.: Ладомир. 1997.
* Геркус Монте // Надровия, 2004, № 4 / Альманах «Берега Анграпы» 2/2006. — С. 309.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прусы
Катэгорыя:Старажытная Прусія
Конкурс песні Еўрабачанне 1998

**Конкурс песні Еўрабачанне 1998** — 43-і конкурс песні Еўрабачанне. Прайшоў 9 мая 1998 года ў горадзе Бірмінгем (Вялікабрытанія) на сцэне Нацыянальнага крытага стадыёна. У гэтым годзе была прадстаўлена сістэма тэлегаласавання, уведзеная для таго, каб уключыць аўдыторыю ў шоў.

Кожная з краін адкрывала 24 тэлефонныя лініі з лічбамі на канцы ад 01 да 25. Кожная з гэтых лічбаў сімвалізавала пэўную песню. Аўдыторыі давалася тры хвіліны на галасаванне. Для таго, каб мінімізаваць выпадкі галасавання за песню сваёй краіны з іншых дзяржаў, тэлефонныя нумары павінны былі быць выбраны такім чынам, каб, званок з-за мяжы быў немагчымы. Таксама кожнаму абаненту давалася магчымасць даць толькі тры галасы з аднаго нумара.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт конкурсу песні Еўрабачанне

1998
Катэгорыя:Май 1998 года
Яўген Карлавіч Цікоцкі

**Яўген Карлавіч Цікоцкі** (,  — ) — беларускі кампазітар, адзін з заснавальнікаў беларускай прафесійнай музыкі. Народны артыст БССР (1953), народны артыст СССР (1955).

## Біяграфія 
Вучыўся ў Пецярбургу ў псіханеўралагічным інстытуце (1911—1914), дзяржаўным універсітэце (1914—1915). Адначасова з тым у 1914 годзе скончыў прыватнае музычнае вучылішча З. Бонч-Бруевіча.

Пасля дэмабілізацыі з 1920 года жыў у Бабруйску, дзе ў 1927 годзе быў адным з арганізатараў і выкладчыкам у музычнай школе. З 1934 жыў у Мінску. Пісаў музыку для Беларускага радыё, выкладаў у музычнай школе. Пасля Вялікай Айчыннай вайны Яўген Цікоцкі кіраваў Беларускай філармоніяй, потым узначальваў Саюз кампазітараў БССР (1950—1963). Адзін з заснавальнікаў беларускай оперы і сімфоніі ў БССР. У 1970-х, калі гарадскія ўлады руйнавалі гістарычны цэнтр Мінска, Яўген Цікоцкі быў адным з актыўных абаронцаў архітэктурнай спадчыны. Бацька літаратуразнаўца М. Я. Цікоцкага.

## Творчасць 
У творчасці пераважалі разнажанравыя творы гісторыка-рэвалюцыйнай тэматыкі, вытокі якіх ляжаць у беларускім фальклоры і масавай песні. У музычнай драматургіі оперных, сімфанічных, вакальна-інструментальных твораў развітая лейтматыўная сістэма. Сярод твораў оперы, музычныя камедыі, дзве араторыі (1939, 1946; абедзве не скончаны), гераічная паэма для баса, хору і сімфанічнага аркестра «Песня пра Буравеснік» (1920; 3-я рэдакцыя — 1944), шэсць сімфоній (1927, 1941, 1948, 1955, 1958, 1963), сімфанічная паэма «50 гадоў» (1966), уверцюра «Свята на Палессі» (1953), канцэрты для трамбона (1934) і фартэпіяна (1954) з аркестрам, хары, песні, музыка для спектакляў і фільмаў.

**Оперы:**
* «Міхась Падгорны» (1939; 2-я рэдакцыя — 1957)
* «Алеся» (1944; новая рэдакцыя «Дзяўчына з Палесся», 1957; у канчатковай рэдакцыі, 1967)
* «Ганна Громава» (1970)

**Музычная камедыя:**
* «Кухня святасці» (1931)

## Узнагароды 
* Народны артыст БССР (1953)
* Народны артыст СССР (1955)
* Дзяржаўная прэмія БССР (1968)

## Літаратура 
* Календарыюм // «Czasopis» № 12/2003.
* 
* 

## Спасылкі 
* Евгений Карлович Тикоцкий (1893—1970) 
* СЕМЬЯ С ИСТОРИЕЙ. Минское трио Тикоцких  

Катэгорыя:Оперныя кампазітары
Катэгорыя:Кампазітары аперэт
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты СССР
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Беларусі
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Народныя артысты Беларускай ССР
Катэгорыя:Члены Саюза кампазітараў СССР
Катэгорыя:Сацыялістычны рэалізм
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 4-га склікання
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі БССР
Катэгорыя:Кампазітары Беларусі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 5-га склікання
Конкурс песні Еўрабачанне 2009

**«Конкурс песні Еўрабачанне 2009»** стаў 54-м конкурсам Еўрабачанне. Праходзіў з 12 па 16 мая 2009 года ў СК «Алімпійскі» ў Маскве. Спачатку прыняць удзел у конкурсе збіраліся 43 краіны. Славакія заявіла, што вяртаецца ў конкурс, а Сан-Марына адмовілася ад удзелу з-за фінансавых праблем. Пазней Грузія адмовілася ад удзелу ў конкурсе — удзельнікаў стала 42. 7 мая было афіцыйна аб’яўлена, што вядучымі паўфіналаў будуць Андрэй Малахаў і Наталля Вадзянава, а вядучымі фінала — Іван Ургант і Алсу.
Пераможцам конкурсу стал удзельнік з Нарвегіі Аляксандр Рыбак. У выніку фінальнага галасавання ён набраў 387 балаў, і абыйшоў свайго бліжэйшага канкурэнта — Ёхану з Ісландыі на 169 балаў.

## Жэрэб’ёўка 
30 студзені 2009 года ў Маскве прайшла традыцыйная жараб’ёўка краін-удзельніц конкурсу песні «Еўрабачанне 2009». У шасці празрыстых кошыках ляжалі рускія матрошкі, у якіх знаходзіліся назвы краін-удзельніц. 38 краін, якія павінны былі прыняць удзел у паўфіналах, былі падзеленыя на 6 кошыкаў. У чатырох кошыках знаходзілася па шэсць матрошак а ў двух — сем. Жараб’ёўку праводзіла папулярная тэлевядучая музычных праектаў Першага канала Яна Чурыкава.

## Фармат 
У гэтым годзе ўдзельнікамі конкурса сталі прадстаўнікі 42 краін. У чэрвені 2008 года, у Афінах (Грэцыя), прайшла нарада Вяшчальнага Саюза, на якім вылучалася прапанову пазбавіць «Big 4» (Францыя, Германія, Іспанія і Вялікабрытанія) аўтаматычнага месца ў фінале конкурсу. Тым не менш, было пацверджана, што гэтыя краіны захоўваюць гэту прывілей у 2009 годзе. Астатнія 37 краіны былі падзеленыя на два паўфіналы. Фінал складаўся з прадсаўнікоў «Big 4», краіны-гаспадыні (Расія) і 20 краін — паўфіналістаў.

## Месца правядзення 
Пасля перамогі Дзімы Білана з песняй «Believe» на конкурсу 2008 года ў Бялградзе (Сербія), Расія атрымала права на правядзенне конкурсу. Уладзімір Пуцін, прэм’ер-міністр Расіі, аб’явіў, што конкурс будзе праходзіць у Маскве, а Першы канал (Расія) заявіў аб тым, што конкурс будзе праведзены ў спартыўным компексу «Алімпійскі».

## Удзельнікі былых конкурсаў 
* . К’яра, Еўрабачанне 1998, 3 месца; Еўрабачанне 2005, 2 месца
* . Сакіс Рувас, Еўрабачанне 2004, 3 месца

## Паўфіналы 
### 1-ы паўфінал 
У першым паўфінале галасуюць  і 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт конкурсу песні Еўрабачанне
* Конкурс песні Еўрабачанне
* Eurovision Fun Clup  

2009
Катэгорыя:2009 год у Маскве
Катэгорыя:Май 2009 года
Аляксандр Львовіч Вернікоўскі

**Аляксандр Львовіч Вернікоўскі** (, Вільня — , Орша) — беларускі праваслаўны святар, грамадскі і культурны дзеяч, педагог.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 25 ліпеня 1884 года ў Вільні. Паходзіў з сям’і псаломшчыка Віленскага Прачысценскага сабора.

У 1893—1897 гадах вучыўся ў Замкавым 2-класным прыходскім вучылішчы. У 1901 годзе скончыў Віленскае андрэеўскае духоўнае вучылішча. У 1901—1907 гадах вучыўся ў Мінскай духоўнай семінарыі. З чэрвеня 1907 года — канцылярскі служачы Віленскага філіяла Дзяржаўнага банка. 5 мая 1908 года прызначаны псаломшчыкам у царкву Казанскага пяхотнага юнкерскага вучылішча. 25 жніўня 1909 года паступіў у Казанскую духоўную акадэмію, скончыўшы якую атрымаў ступень кандыдата багаслоўя. Са жніўня 1914 года — канцылярскі служачы Казанскай кантрольнай палаты. У канцы 1914 года прызначаны намеснікам інспектара Тульскай духоўнай семінарыі; адначасова выкладаў у ёй нямецкую і французскую мовы.

Вярнуўся ў Заходнюю Беларусь у лютым 1922 года. Працаваў псаломшчыкам Нараўскай царквы Белавежскага павета. У 1922—1923 гадах — дырэктар беларускай гімназіі ў Радашковічах. З 16 кастрычніка 1923 года - настаўнік гісторыі, царкоўных спеваў і беларускай мовы ў Віленскай праваслаўнай духоўнай семінарыі. Пэўны час жыў у Беластоку.

Пазней пераехаў у Мінск, дзе служыў настаяцелем Свята-Петрапаўлаўскай царквы на Нямізе. У жніўні 1944 года браў удзел у сходзе духавенства, дзе выступіў з асуджэннем камуністычных парадкаў. Арыштаваны савецкімі ўладамі 3 студзеня 1945 года, асуджаны на 5 гадоў лагераў. Пакаранне адбываў на Урале, у Сібіры і Казахстане.

У Беларусь вярнуўся ў 1950 годзе. Служыў настаяцелем у в. Дварэц (Дзятлаўскі раён) і ў в. Леніна (Слуцкі раён), дзе выйшаў на пенсію. Потым пераехаў да сына Святаслава ў Оршу.

Памёр 6 ліпеня 1984 года ў Оршы.

## Гл. таксама 
* Род Вернікоўскіх

## Літаратура 
* 
* Гарбінскі БРД.

Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Праваслаўныя святары Беларусі
Катэгорыя:Кандыдаты багаслоўя
Катэгорыя:Праваслаўныя багасловы Беларусі
Васіль Вір

**Васіль Вір** (псеўданім *С. Пінскі*; ?, Піншчына — пасля 1991, Канада), беларускі педагог, журналіст, палітычны дзеяч.

## Біяграфія 
У 1920-30-х г. актыўна ўдзельнічаў у Беларускай сялянска-работніцкай грамадзе на Піншчыне, спрыяў Таварыству беларускай школы. У Пінску імкнуўся стварыць беларускую газету, чаго не дазволілі ўлады. Быў рэпрэсаваны польскімі ўладамі. У верасні 1939 г. прымаў удзел у антыпольскім паўстанні на заходнебеларускім Палессі. Падчас нямецкай акупацыі арганізоўваў беларускае школьніцтва на Піншчыне і Століншчыне, друкаваўся ў віленскай газеце «Беларускі голас». Прымаў удзел у беларускім нацыянальным падполлі, арганізоўваў нацыянальную партызанку. У канцы 1943 арыштаваны СД у Пінску і высланы на прымусовую працу ў Германію. Пад канец 1940-х г. з Заходняй Германіі выехаў у Канаду. Браў удзел у беларускім жыцці, уваходзіў у рэдкалегію газеты «Беларускі голас» (Таронта, Канада), дзе выступаў як публіцыст, друкаваў успаміны. Сябра Літаратурнай сустані «Баявая Ўскалось», друкаваўся ў аднаіменным часопісе.

## Літаратура 
* 
* Ёрш С. Беларуская партызанка. Мн., 1999.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Члены Беларускай Народнай Грамады (1941)
Катэгорыя:Члены БСРГ
Катэгорыя:Сябры Беларускай Народнай Партызанкі
Іван Платонавіч Крэнь

**Іван Платонавіч Крэнь** (, Ярашова, цяпер в. Кузявічы,  — , Гродна) — беларускі гісторык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’я ў Баранавіцкім раёне.

Скончыў гісторыка-педагагічны факультэт Гродзенскі педагагічны інстытут (1959) па спецыяльнасці «Гісторыя, руская мова і літаратура». У 1959—1967 гадах працаваў настаўнікам. З 1967 года ў Гродзенскім педагагічным інстытуце (з 1978 універсітэце) — старшы выкладчык, дацэнт, з 1990 года загадчык кафедры гісторыі Беларусі, з 1995 года дэкан факультэта гісторыі і культуры.

Скончыў аспірантуру кафедры гісторыі СССР БДУ.

Кандыдат гістарычных навук (1981), абараніў дысертацыю на тэму «Барацьба прафсаюзаў Беларусі за развіццё хімічнай прамысловасці ў рэспубліцы ў 1959—1965 гадах».

Званне прафесара нададзена ў 1991 годзе.

Ганаровы работнік адукацыі Рэспублікі Беларусь (2000).

Ганаровы прафесар Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы (2004).

Кірункі навуковай дзейнасці: дзейнасць грамадскіх арганізацый (прафсаюзаў і інш.), гісторыя населеных пунктаў Гродзеншчыны, гістарычнае краязнаўства. Даследаваў навукова-метадычнае забеспячэнне курсаў гісторыі Беларусі і дапаможных гістарычных дысцыплін.

Аўтар больш за 320 навуковых прац, у тым ліку 5 падручнікаў для студэнтаў па гісторыі Беларусі і Расіі, 2 дапаможнікаў для сярэдніх школ. Аўтар даследчых прац: «Гродна. Гісторыка-эканамічны нарыс» (у суаўтарстве), «Гродна. Энцыклапедычны даведнік» (у суаўтарстве), «Шчучын. Гісторыка-эканамічны нарыс», «Іўе. Гісторыка-эканамічны нарыс», «Нарысы гісторыі Гродзенскай абласной партыйнай арганізацыі», «Гродна ў гады Вялікай Айчыннай вайны. 1941—1945», «Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы. Гістарычны нарыс» і іншых.

Памёр 4 мая 2014 года. Пахаваны 6 мая 2014 года ў Гродне.

## Літаратура 
*  С. 79.

## Спасылкі 
* 
* Іван Крэнь: вядомы і невядомы  — t-styl.info, 12 траўня 2014

Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы
Катэгорыя:Дэканы ГрДУ імя Янкі Купалы
Мікалай Сцяпанавіч Верамей

**Мікалай Сцяпанавіч Верамей** (канспіратыўны псеўданім: *Пабядзінскі;* , в. Кавальцы, Віленская губерня, цяпер Маладзечанскі раён Мінскай вобл. — , Хабараўскі край) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, публіцыст.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Невельскай настаўніцкай семінарыі. Працаваў настаўнікам на Маладзечаншчыне. У 1919 уступіў у Камуністычную рабочую партыю Польшчы (КРПП); з 1922 член Беларускай рэвалюцыйнай арганізацыі; з 1923 член КПЗБ. У 1922 выехаў на вучобу ў Чэхаславакію; у 1929 скончыў Пражскі электратэхнічны інстытут. Вярнуўся ў Зах. Беларусь. Удзельнічаў у падрыхтоўцы выбараў у сейм, друкаваў улёткі і іншую нелегальную літаратуру; арганізоўваў беларускія школы. Фактычна знаходзіўся на нелегальным становішчы. 

У 1930 перапраўлены ў СССР. У 1930 арганізатар і дырэктар Энергетычнага інстытута ў Мінску. З 1931 у Маскве — у польскай секцыі Камінтэрна. Прозвішча «Пабядзінскі» нададзена вясною 1931 з канспіратыўных меркаванняў. 

Арыштаваны ДПУ БССР 16.8.1933 па справе Беларускага нацыянальнага цэнтра; высланы ў Хабараўскі край (Арцёмаўск), дзе і загінуў. Рэабілітаваны 16.8.1956.

## Крыніца 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Справа Беларускага нацыянальнага цэнтра
Тамаш Жаброўскі

**Тамаш Жаброўскі** (, Новагародскі павет — , Вільня) — рымска-каталіцкі дзеяч, матэматык, архітэктар. Магістр філасофіі і вольных навук. Прадстаўнік мастацтва ракако.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1714 годзе ў шляхецкай сям’і пад Наваградкам, у вёсцы Мітраполь. 6 жніўня 1734 г. уступіў у Вільні ў Таварыства Ісуса. Навучаўся ў Навагрудскім езуіцкім калегіуме. Выкладаў паэтыку і рыторыку ў Ілуксцінскім езуіцкім калегіуме (1745—1746), быў прэфектам будаўніцтва ў рэзідэнцыі езуітаў у Бабруйску (1746). Прафесар філасофіі і прэфект бурсы ў Крожскім езуіцкім калегіуме (1746—1748), міністр (намеснік рэктара па адміністрацыйна гаспадарчых пытаннях) і прэфект будаўніцтва ў віленскім навіцыяце (1748—1750). У 1750—1752 гг. вывучаў матэматыку, фізіку, астраномію і архітэктуру ў Вене і Празе.

Пасля вяртання на Радзіму працаваў у Віленскай езуіцкай акадэміі (1752—1758), дзе нанова арганізваў выкладанне матэматыкі, стварыў кабінет эксперыментальнай фізікі і астранамічную абсерваторыю, а таксама сам выкладаў матэматыку і дакладныя навукі. У 1752 г. атрымаў у Акадэміі ступень магістра філасофіі і вольных навук. Будаўніцтва астранамічнай абсерваторыі ў стылі ракако вялося паводле распрацаванага ім плану, атрымаў на будаўніцтва сродкі ад мецэнаткі Альжбеты Пузыні-Агінскай, кіраваў будаўніцтвам. Некаторы час выкладаў у Полацкім езуіцкім калегіуме.

Памёр ў 1758 годзе ў Вільні. Засталіся рукапісы лекцый Т. Жаброўскага па логіцы і матэматыцы.

## Творчасць 
Асноўныя архітэктурныя работы: заканчэнне езуіцкага касцёла ў Бабруйску (1745—1746); перабудова касцёла св. Ігнація (1748—1750), астранамічнай абсерваторыі Акадэміі (1752—1753), перабудова касцёла св. Яна (1756—58; усе ў Вільні), будаўніцтва касцёла ў Ілуксце, выкананне інтэр’еру кальвінскага збору ў Жодзішках Смаргонскага раёна (1757—1766), праект касцёла бенедыкцінак у Крожах (Літва). Кіраваў будаўніцтвам Полацкага езуіцкага калегіума, праектаваў (каля 1750 г.) палац Агінскага ў Гануце (цяпер в. Ручыца) Ашмянскага павета.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* *Госцеў А.* Жаброўскі Тамаш // 
* 
* Календарыюм // «Czasopis» № 11/2004
* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / oprac. L. Grzebień. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Літвы
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Астраномы Літвы
Катэгорыя:Астраномы Беларусі
Катэгорыя:Матэматыкі Літвы
Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Катэгорыя:Езуіты
Катэгорыя:Архітэктары Вільнюса
Катэгорыя:Выкладчыкі Полацкага езуіцкага калегіума
Катэгорыя:Выпускнікі Навагрудскага езуіцкага калегіума
Яўген Мікалаевіч Ціхановіч

**Яўген Ціхановіч** (, станц. Джусалы, цяпер Жасалы (Кызылардзінская вобласць), Казахстан — ) — беларускі мастак і мемуарыст.

## Біяграфія 
» 1939]]
Скончыў Віцебскі мастацкі тэхнікум (1932). Брат мастака-графіка Валянціна Ціхановіча. Быў жанаты з дачкой У. Галубка Людмілай, меў сына Генрыха і ўнука Яна, таксама мастакоў.

Аўтар дзесяткаў палотнаў, у т. л. партрэтаў пісьменніка В. Быкава, драматурга У. Галубка, скульптара А. Глебава, жывапісца М. Крыжаноўскага і інш., жанравых кампазіцый «Расповед байца», «Партызаны ў засадзе» і інш., сотняў графічных твораў, у т.л. краявідаў, ілюстрацый да кніг. Працаваў у галіне эстампу (у асноўным лінагравюры), майстра экслібрысу (адзін з першых увёў у гэты жанр партрэт).

Аўтар публіцыстычных артыкулаў-успамінаў, публікаваных у розных беларускіх перыядычных выданнях. Успаміны Я. Ціхановіча выйшлі асобнай кнігай.

У мастацкіх выстаўках удзельчаў з 1932. Удзельнік Сусветнай выстаўкі «ЭКСПО-70» (Японія).

Узнагароджаны дзвюма Ганаровымі граматамі і Граматай ВС БССР.

## Літаратура 
* *Абакунчык Г.* Пайшоў з жыцця адзін з найстарэйшых беларускіх мастакоў // Радыё Свабода: Культура. 2005 6 ліп., 15:39.

Катэгорыя:Мемуарысты Беларусі
Катэгорыя:Мемуарысты паводле алфавіта
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Вучні Фёдара Фогта
Анатоль Дзямідавіч Дзям’янаў

**Анатоль Дзямідавіч Дзям’янаў** (, в. Усцінаўка, Смаленская вобласць — ) — беларускі скульптар і педагог.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1961 годзе. Выкладаў у 1963—1972 гадах у Мінскім мастацкім вучылішчы.

Члены Беларускага саюза мастакоў з 1965 года.

## Творчасць 
Працаваў у станковай скульптуры. Сярод твораў: «Маладая калгасніца» (1962), «Маці» (1963), «Кубінец» (1964), «Паўночніца» (1965), партрэты Ф. Кастра Рус, Я. Коласа, У. І. Леніна і інш. Работам уласцівы абагульненасць пластыкі, манументальнасць вобразнага ладу.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Скульптары Беларусі
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі Мінскага дзяржаўнага мастацкага каледжа імя А. К. Глебава
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кардымаўскім раёне
Араньестад (Аруба)

**Араньестад** () — сталіца і найбуйнейшы горад Арубы. Насельніцтва складае 33 000 жыхароў (2005).

## Дэмаграфія 
* 2000 —  чалавек
* 2005 —  чалавек

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Арубы
Іван Антонавіч Віткоўскі

**Іван Антонавіч Віткоўскі** (, в. Чэрчыцы, Аршанскі павет, цяпер , Віцебская вобласць — , Менск, НКУС) — беларускі гісторык.

## Біяграфія 
У 1912 годзе скончыў Пецярбургскую каталіцкую духоўную семінарыю, 2 курсы Петраградскай духоўнай акадэміі (1914). З канца 1916 года вікарый у Мазыры:

* «1863 год на Меншчыне» (1927, у сааўтарстве)
* «Паўстанне 1863 года і расійскі рэвалюцыйны рух пачатку 1860 гадоў» (кніга 3, 1931)
* 1863 г. на Меншчыне. Мн., 1927 (разам з О. Яневічам, Л. Лехам)
* Паўстанне 1863 г. і расійскі рэвалюцыйны рух пачатку 1860 гадоў. Кн. 3. Мн., 1931
* Рэвалюцыйныя гурткі 70 гг. на Беларусі // Полымя. 1929, № 4
* «Зямля і воля» 60-х гадоў і сувязь яе з паўстаннем 1863 // Полымя. 1930, № 4.

## Літаратура 
* 
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 2-я. — Мн.: БЕЛТА, 2002. — 714 с.: іл. ISBN 985-6302-46-3
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Аршанскім раёне
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Аляксей Мікалаевіч Якімовіч

**Аляксей Мікалаевіч Якімовіч** (нар. , в. Парэчча, ) — беларускі пісьменнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Скончыў беларускае аддзяленне філалагічнага факультэта БДУ (1972). Працаваў настаўнікам на Слонімшчыне — у Кастровіцкай васьмігадовай школе, Жыровіцкай сярэдняй школе, арганізатарам пазакласнай і пазашкольнай выхаваўчай работы ў Жыровіцкай сярэдняй школе, дырэктарам Дзеравянчыцкай васьмігадовай школы. З 1982 — выхавацель групы падоўжанага дня, з 1983 — настаўнік Касцянёўскай няпоўнай сярэдняй школы. Член Саюза пісьменнікаў СССР (з 1990).

## Творчасць 
Дэбютаваў у друку ў 1967 годзе. Аўтар кніжак апавяданняў для дзяцей «Гордзіеў вузел, альбо Нявыдуманыя гісторыі з жыцця Алеся Пятрашкі» (1987), «Эльдарада просіць дапамогі» (1989), «Сакрэты Тунгускага метэарыта», «Прыгоды шасцікласніка Максіма» (аповесці, 1993), «Пастка для пярэваратня» (аповесці, 1997), зборніка «Аповесці» (2010), «Я, Сямён і барабашка» (аповесць-казка, 2011), «Хітрая ліса», «Каб мама ўсміхалася» (апавяданні, казкі, смяшынкі, 2012), «Як дзядуля ў прыметы верыў» (аповесць, 2012), "Нязваныя госці" (зборнік, 2021).

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 18, кн. 1. — Мінск, 2004.
* 
* 
* 

Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Гумарысты Беларусі
Антон Іванавіч Войцік

**Антон Іванавіч Войцік** (псеўданім: *А. Войніч;* , в. Вярэнькі Параф’янаўскай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні — ) — беларускі , , . Муж Зоські Верас.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1898 годзе ў в. Вярэнькі Вілейскага павета Віленскай губерні.

З 17 гадоў працаваў рабочым ва Украіне, у рыбалоўнай арцелі ў Саратаве. Удзельнік Першай сусветнай вайны. У 1918—1923 гадах — арганізатар спажывецкіх кааператываў у Параф’янаўскай воласці, беларускі агітатар падчас выбарчай кампаніі ў Сойм 1922 года.

З 1924 года — у Вільні як журналіст, затым — рэдактар газеты «Сялянская праўда». Арыштаваны польскай дэфензівай у 1924 годзе пасля выдання 50-га нумару газеты. Віленскім акруговым судом прыгавораны да двух гадоў турмы. Сядзеў у Лукішскай турме ў Вільні. У зняволенні перакладаў на беларускую мову з рускай і ўкраінскай моваў апавяданні і навукова-папулярныя нарысы, потым апублікаваныя ў часопісе «Заранка». У рукапісе захаваўся пераклад аповесці К. Гамсуна «Голад». У 1930 і 1936 гадах падвяргаўся судоваму праследу як выдавец беларускіх адрыўных календароў.

Пасля Другой сусветнай вайны ў Літоўскай ССР быў кіраўніком рэспубліканскага аддзела Саюздруку. У Цэнтральным дзяржаўным архіве Літвы захоўваюцца дзве судовыя справы Войціка.

Памёр 28 сакавіка 1948 года. Пахаваны ў Вільні на Панарскіх могілках.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Докшыцкім раёне
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Рэдактары Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)
Янка Вярсоцкі

**Янка Вярсоцкі** (, м. , Ашмянскі павет, Віленская губерня, цяпер Ашмянскі раён Гродзенскай вобласці — , , НКУС) — беларускі каталіцкі святар, грамадскі дзеяч.

## Біяграфія 
У 1904—1908 гадах вучыўся ў Ашмянскім гарадскім 3-класным вучылішчы. 6 красавіка 1909 паспяхова здаў экзамен на званне аптэкарскага вучня пры экзаменацыйнай камісіі Пецярбургскай навучальнай акругі. У 1910—1915 вучыўся ў Магілёўскай духоўнай каталіцкай семінарыі ў Пецярбургу. Падчас вучобы наведваў культурна-асветны гурток беларускіх студэнтаў-клерыкаў. У 1915 пасвечаны ў святары. Служыў вікарыем парафій Св. Тройцы ў Мінску і Смаленску. Удзельнік 1-га з'езда беларускага каталіцкага духавенства (Мінск, 24-25.5.1917). Член Саюза ксяндзоў-беларусаў. З 1919 адміністратар парафіі Забелы Дрыса-Себежскага дэканата Віцебскай губерні. 

8 жніўня 1927 арыштаваны АДПУ. Прыгавораны да 3 гадоў лагераў. З 1 студзеня 1928 — на Салаўках. Пасля сканчэння тэрміну зняволення зноў арыштаваны і высланы ў Алма-Ату (Казахстан). У высылцы арыштаваны чарговы раз; 11 снежня 1937 прыгавораны да смяротнага пакарання. Расстраляны ў турме НКУС.

## Літаратура 
* 
** Гарбінскі БРД;
** Dzwonkowski R. Losy duchowieństwa katolickiego w ZSSR, 1917—1937: Martyrologium. Lublin, 1998.

Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Постаці беларускага каталіцтва
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Верамей

**Верамей** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Мікалай Сцяпанавіч Верамей — беларускі грамадска-палітычы дзеяч.
* Мікалай Верамей — консул БНР.

## Гл. таксама 
* Верамейчык
Ерыхонка

, 1621]]
**Ерыхонская шапка** ці **ерыхо́нка**, **юргенская шапка** — тып шлема, які вылучаўся ў Сярэднявеччы на землях Русі, потым у Расіі.

У літаратуры назву ерыхонкі часам атрымліваюць таксама заходнееўрапейскія, канструкцыйна падобныя ўзоры шлемаў, а таксама шлемы, тыпалагічна падобныя да капаліна (жалезнай шапкі).

Канструкцыйна тып падобны да мангольскага шышака з адносна невысокім звонам, завершаным шышкай, з далучанымі да звона патыліцай, шчокамі і брылём з наноснікам. Ерыхонкі лічыліся шлемамі военачальнікаў і валадароў, а таму часта ўпрыгожваліся каштоўнымі камянямі і металамі. Танным варыянтам ерыхонкі на Русі і ў Расіі была г.зв. мядзяная шапка.

## Літаратура 
* *П. П. фон Винклер*. Оружие. — М.: Наука, 1992. — [СПб. : Изд-во Ефрона, 1894]. ISBN 5-8444-0010-0

Катэгорыя:Шлемы
Анатоль Валянцінавіч Волкаў

**Анатоль Валянцінавіч Волкаў** () — беларускі мастак-графік і жывапісец.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і мастака Валянціна Волкава. Першыя мастацкія веды атрымаў ад сваёй маці Марты Мікалаеўны, якая вучылася ў Маскоўскім Вучылішчы жывапісу, ваяння і дойлідства. Вучыўся ў Віцебскім мастацкім тэхнікуме ў 1925—1930 гг. у В. В. Волкава, М. Г. Эндэ, Ф. А. Фогта, В. М. Руцая. Выставачная дзейнасць пачалася на першай Усебеларускай выстаўцы 1925 г. Пасля сканчэння тэхнікума выкладаў выяўленчае мастацтва ў Магілёве, Веліжы (1930—1933). У 1933 г. пераехаў у Менск.

Пахаваны на мінскіх Чыжоўскіх могілках.

## Творчасць 
Працаваў у галіне выяўленчай сатыры (карыкатура, плакат), кніжнай і станковай графікі, жывапісу. У яго сатырычных малюнках і карыкатурах дасканалая кампазіцыя, індывідуалізацыя, гіпербалічнае шаржыраванне сатырычнага тыпажу («Партызанскі воз», «Лайдак на сенакосе» і інш.).

Жывапісныя палотны: «Пчальнік» (1943), «Янка Купала на адпачынку» (1949), «Першага верасня» (1950), «Снежкі» (1957) і інш. Аўтар серыі акварэляў, прысвечаных Мінску, некалькіх алейных жывапісных палотнаў.

## Сям’я 
Бацька Сяргея Волкава, таксама мастака.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Ілюстрацыя да беларускай народнай казкі «Бацькаў дар» 

Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Графікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскага Народнага мастацкага вучылішча
Катэгорыя:Вучні Фёдара Фогта
Рагаціна

.]]
**Рага́ціна** — разнавіднасць дзіды. Адрознівалася тоўстай дзяржальняй, даўжынёй каля 2 метраў. Забяспечвалася шырокім лістападобным наканечнікам. Пад ім часта рабілі 1 або 2 перпендыкулярныя дзяржальні папярочкі. Яны служылі абаронай ад працятай жывёліны. Рагаціны выкарыстоўваліся славянамі для палявання на мядзведзяў і дзікоў, а пазней — для вайны з кавалерыяй. Паколькі вага жывёліны часта пераўзыходзіла паўтоны, яна па інэрцыі магла задушыць чалавека, які ўразіў звера простай дзідай. Але папярочкі спынялі тушу, а тоўстая дзяржальня, якую ўпіралі ў зямлю, не ламалася.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паляванне
Катэгорыя:Дзіды
Рэм Іванавіч Салаухін

**Рэм Іванавіч Салау́хін** ( — ) — беларускі савецкі фізік. Член-карэспандэнт АН СССР (1968) і Міжнароднай акадэміі астранаўтыкі (1968), акадэмік АН БССР (1977). Доктар фізіка-матэматычных навук (1964), прафесар (1965). Лаўрэат Ленінскай прэміі (1965).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў рабочым пасёлку Гусь-Хрустальны (сучасны горад ва Уладзімірскай вобласці Расіі). У 1953 годзе скончыў фізіка-матэматычны факультэт Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1953—1958 гг. працаваў у Энергетычным інстытуце акадэміі навук СССР. З 1959 года ў Сібірскім аддзяленні АН СССР — загадчык лабараторыяй у Інстытуце гідрадынамікі, намеснік дырэктара Інстытута ядзернай фізікі. У 1971—1976 гг. на пасадзе дырэктара Інстытута тэарэтычнай і прыкладной механікі. Прафесар Новасібірскага ўніверсітэта (1965—1977). У 1976—1987 гг. Р. І. Салаухін на пасадзе дырэктара Інстытута цепла- і масаабмену імя А. В. Лыкава Акадэміі навук БССР, адначасова (з 1977 года) — прафесар, загадчык кафедрай Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

## Навуковая дзейнасць 
Працаваў у галіне фізікі ўдарных хваляў, фізікі плазмы, квантавай электронікі, высокатэмпературнай газадынамікі. Даследаваў кінэтыку ўдарных хваляў, атрымаў важныя вынікі ў распрацоўцы і вывучэнні газадынамічных лазерных сістэм, вывучаў працэсы пераходу гарэння ў дэтанацыю. Прапанаваў метады вымярэння ціску, шчыльнасці, тэмпературы і іншых параметраў працэсаў ва ўдарных хвалях.

Аўтар больш за 140 навуковых прац, у тым ліку 5 манаграфій.

Сярод апублікаванага:
* Ударные волны и детонация в газах. — М., 1963.
* Методы скоростных измерений в газодинамике и физике плазмы — М., 1967. (у сааўтарстве)
* Макроскопические и молекулярные процессы в газовых лазерах — М., 1981 (у сааўтарстве)
* Газодинамические лазеры на смешении — Мн., 1984. (у сааўтарстве)

## Узнагароды 
* Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі (1980)
* 2 ордэны «Знак Пашаны» (1961, 1975)
* медалі
* Ленінская прэмія (1965 г., за даследаванні дэтанацыі ў газах).

## Літаратура 
* 
* 
* Солоухин Рем Иванович // Часопіс «Изобретатель». № 4 (196) 2016. — С. 45.

## Спасылкі 
* 
* Акадэмік САЛАУХІН Рэм Іванавіч // Нацыянальная акадэмія навук Беларусі
* Каляндар знамянальных і памятных дат па гісторыі Беларусі на 2015 год // Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі 
* Рэм Іванавіч Салаухін у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Генеральная канфедэрацыя Каралеўства Польскага

**Генеральная канфедэрацыя Каралеўства Польскага** — ваенна-палітычнае аб’яднанне магнатаў і шляхты Варшаўскага герцагства і Вялікага Княства Літоўскага.

Абвешчана ініцыятывай імператара Напалеона І надзвычайным сеймам герцагства 28 чэрвеня 1812 года. Маршал канфедэрацыі — Адам Казімір Чартарыйскі, галоўны орган — Генеральны савет (складаўся з 11 членаў).

Акт канфедэрацыі ад 28 чэрвеня абвяшчаў аднаўленне Каралеўства Польскага, заклікаў усіх палякаў далучацца да канфедэрацыі, а тых, хто знаходзіўся на расійскай службе, — пакінуць яе. На працягу ліпеня — кастрычніка 1812 года да канфедэрацыі далучыліся і амаль усе паветы Беластоцкай вобласці, Віленскай, Гродзенскай і Мінскай губерняў. Камісія часовага ўрада ў ВКЛ, пасля адмовы Напалеона ад заснавання асобнай літоўскай канфедэрацыі, 14 ліпеня 1812 года таксама далучылася да Генеральнай канфедэрацыі, але стварыла ўласную сістэму ведамаснага кіравання краем разам з французскай акупацыйнай адміністрацыяй. Пэўную ролю адыграла прамова Напалеона ў Вільні 11 ліпеня 1812 года перад дэлегацыяй генеральнай канфедэрацыі, дзе ён, па сутнасці, ухіліўся ад прызнання адзінай Польска-Літоўскай дзяржавы. Магчыма так сталася праз тое, што Напалеон дагэтуль разглядаў ВКЛ як прадмет палітычнага гандлю з імператарам Аляксандрам.

Наступныя акты тычыліся толькі Польшчы. Матэрыялы Генеральнай канфедэрацыі публікаваліся ў перыядычным выданні «Dziennik Konfederacyi Krolestwa Polskiego».

Французская адміністрацыя і асабіста імператар, граючы на патрыятычных пачуццях мясцовага набілітэту, выкарыстоўвала новаўтварэнне для мабілізацыі матэрыяльнай і рэкруцкай базы зямель былой Рэчы Паспалітай падчас вайны супраць Расіі, а таксама як інструмент кіравання. Польская і літоўская шляхта ж бачыла ў далучэнні да канфедэрацыі шанец на аднаўленне Рэчы Паспалітай. Аднак праз абставіны, што склаліся ў рэгіёне падчас яе стварэння, канфедэрацыя, нягледзячы на дастаткова вялікую падтрымку насельніцтвам, не мела рэальнай палітычнай і ваеннай моцы і мела хутчэй фармальны характар.

У студзені 1813 года Генеральны савет эвакуіраваўся з Варшавы ў Кракаў, а ў красавіку 1813 года самараспусціўся праз заняцце польскіх зямель расійскай арміяй.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Варшаўскае герцагства
Катэгорыя:Гісторыя Польшчы
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1795—1918)
Катэгорыя:Гісторыя Літвы
Катэгорыя:Дзяржавы часоў Рэвалюцыйных і Напалеонаўскіх войн
Генрыкавы артыкулы

**Генрыкавы артыкулы** () — акты пра абмежаванне вярхоўнай улады ў Рэчы Паспалітай соймам, прынятыя ў 1574 годзе пры абранні каралём і вялікім князем Генрыка Валезы. Складаліся з 18 пунктаў, паводле якіх кароль не меў права прызначаць сабе пераемніка, мець зносіны з замежнымі дзяржавамі, прызначаць паспалітае рушанне. Кароль пазбаўляўся заканадаўчага і судовага права, абмяжоўвалася яго права ўстанаўліваць падаткі. Пацвярджалася права ўласнасці феадалаў. Кароль абавязваўся падтрымліваць рэлігійны мір у краіне, сам ён і ў мірны час павінен быў знаходзіцца пад апекай 16 сенатараў, а калі ён не выконваў узятых на сябе абавязкаў, то ўсе жыхары Рэчы Паспалітай рабіліся вольнымі ад падпарадкавання і вернасці каралю.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Тэкст дакумента

Катэгорыя:Права Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:1573
Яўстафій Янушкевіч

**Яўстафій Янушкевіч** ( — ) — кнігавыдавец, публіцыст, адзін з кіраўнікоў паўстання 1830—1831 гадоў.

Брат Адольфа Янушкевіча. Заснаваў і выдаваў у Парыжы газету «Польскі пілігрым», якую з 1832 года рэдагаваў Адам Міцкевіч. Сабраў братавы падарожныя нататкі, якія Ф. Вратноўскі апублікаваў пад назвай «Жыццё Адольфа Янушкевіча і яго лісты з кіргізскіх стэпаў» (Парыж, 1861. Кн. 1—2). Аўтар успамінаў.

## Літаратура 
* *Мальдзіс А. І.* Падарожжа ў ХІХ стагоддзе. — Мн., 1969.

Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1830—1831 гадоў
Пётр Яцак Высоцкі

**Пётр Яцак Высоцкі** (, мяст. Варка, цяпер Мазавецкае ваяводства, Польшча — , ) — адзін з кіраўнікоў паўстання 1830—1831, мемуарыст. Паходзіў са старажытнага шляхецкага роду герба «Адравонж».

## Біяграфія 
Скончыў школу падхарунжых у Варшаве, у 1827 годзе атрымаў чын падпаручніка і стаў інструктарам школы. У снежні 1828 года заснаваў тайнае таварыства «Ваенны саюз», якое ставіла мэтай падрыхтоўку ваеннага перавароту. З пачаткам паўстання ў Варшаве ў лістападзе 1830 года пасля некаторых ваганняў далучыўся да яго (лічыў паўстанне заўчасным). Быў ад’ютантам галоўнакамандуючага войскамі паўстанцаў М. Г. Радзівіла. Удзельнічаў у рэйдзе на Валынь і Галіцыю, адкуль вярнуўся ў чыне палкоўніка. Браў удзел у перамовах Нацыянальнага ўрада ў Варшаве з галоўнакамандуючым расійскімі войскамі І. Паскевічам. У верасні 1831 года пры абароне Варшавы паранены, трапіў у палон. Судом у Бабруйскай крэпасці прыгавораны да чацвертавання, у 1833 годзе судом у Варшаве — да павешання. Смяротнае пакаранне заменена катаргай у Сібір тэрмінам на 20 гадоў. Адбываў пакаранне на Аляксандраўскай вінакурні. У 1835 годзе спрабаваў уцячы, за што падвергнуты экзекуцыі (1 тыс. шпіцрутэнаў). Адпраўлены ў капальні ў Акатуй, дзе працаваў прыкаваны за нагу да тачкі. Пасля вызвалення ад катаргі застаўся на пасяленні ў Сібіры. У 1857 годзе памілаваны, вярнуўся на Радзіму. Напісаў успаміны пра паўстанне, выдадзеныя ў Парыжы.

## Літаратура 
* Łepkowski T. Piotr Wysocki. Warszawa, 1972
* Дьяков В. А., Кацнельсон Д. Б., Шостакович Б. С. Петр Высоцкий на сибирской каторге (1835—1856) // Ссыльные революционеры в Сибири (ХІХ в. — февр. 1917 г.). Вып. 4. Иркутск, 1979
* ЭГБ, т. 2.
* 

Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1830—1831 гадоў
Міхась Скрыпка

**Міхась (Міхаіл Аляксандравіч) Скрыпка** (26 лістапада 1907, в. Месціна, цяпер Бярэзінскі р-н — 8 кастрычніка 1991) — беларускі пісьменнік-сатырык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Скончыў Рагачоўскі педагагічны тэхнікум (1930). Працаваў настаўнікам у Рагачоўскім раёне. Скончыў завочна літаратурны факультэт Мінскага педагагічнага інстытута (1940). У час Вялікай Айчыннай вайны быў у партызанах, у 1944—1945 — у Чырвонай Арміі. Пасля вайны працаваў настаўнікам у школах Магілеўшчыны і Міншчыны, у т.л. у 1952—1954 г. — настаўнікам Талькаўскай СШ. У 1965—1971 працаваў намеснікам дырэктара бюро прапаганды мастацкай літаратуры СП БССР.

## Творчасць 
Дэбютаваў у друку у 1927. Аўтар зборнікаў баек, вершаў, мініяцюр «Сатыра і гумар» (1958), «Сатырычны калаўрот» (1967), «Ад смеху не ўцячэш» (1975), зборнікаў аповесцей, апавяданняў і гумарэсак «Мая хата не з краю» (1959), «Пад корань» (1962), «Усяк бывае…» (1963), «Шануючы вас» (1982), кніжак антырэлігійных нарысаў «Сцеражыся цемрашалаў!» (1964), «Дзіва ў кошыку» (1983), «Злазьце — прыехалі!» (1985), «З сэрцам і перцам» (1987), кніжкі апавяданняў для дзяцей «Дзіва ў рэшаце» (1963) і вершаванага зборніку «Пад смешнай вясёлкай» (1971). Выйшла кніга выбраных твораў «І з перцам і з сэрцам» (1977).

Выступаў як драматург. Аўтар сцэнарыя кароткаметражнай тэлекамедыі «Акадэмік» (пастаўлена ў 1963). Аўтар звыш трыццаці аднаактовых п'ес, камедый для мастацкай самадзейнасці «Дадому» (1958), «Тэлеграма» (1959), «Землякі» (1962), «Чорт дапамог» (1963), «Навагодняя сустрэча» (1963), «Небяспечны госць» (1964), «На сваю галаву» (1966) і інш.

Перакладаў з рускай і ўкраінскай моў. Пераклаў асобныя вершы А. Твардоўскага, С. Маршака, С. Міхалкова, А. Барто, С. Алейніка, А. Вішні, П. Глазавога і інш.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Сатырыкі СССР
Катэгорыя:Сатырыкі Беларусі
Катэгорыя:Драматургі Беларусі
Глебы Беларусі

Асаблівасці геалагічнага мінулага Беларусі, яе рэльефу, клімату, расліннасці абумовілі складаную будову глебавага покрыва тэрыторыі. Асноўныя глебаўтваральныя пароды тыповыя для зоны ледавіковай акумуляцыі: азёрна-ледавіковыя, марэнныя, водна-ледавіковыя адклады, алювіяльныя наносы, торф. Сярод глебаўтваральных працэсаў пераважаюць дзярновы (пад лугавой травяністай расліннасцю), падзолісты (пад лясной расліннасцю), балотны (у паніжаных месцах, дзе назапашваецца вільгаць) і іх спалучэнні.

З улікам ступені праяўлення асноўнага глебаўтваральнага працэсу вылучаны тыпы глебаў Беларусі: дзярнова-падзолістыя глебы, дзярнова-падзолістыя забалочаныя глебы, тарфяна-балотныя глебы, поймавыя глебы, дзярнова-карбанатныя глебы, дзярновыя і дзярнова-карбанатныя забалочаныя глебы. Паводле механічнага складу адрозніваюць гліністыя, сугліністыя, супясчаныя, пясчаныя і тарфяныя глебы.

### Асноўныя тыпы i падтыпы глебаў 
**Аўтаморфныя глебы:**
* дзярновыя i дзярнова-карбанатныя,
* дзярнова-падзолiстыя,
* дзярнова-палева-падзолiстыя,
* падзолiстыя,
* бурыя лясныя.

**Паўгiдраморфныя (забалочаныя) глебы:**
* дзярнова-падзолiстыя забалочаныя,
* дзярновыя i дзярнова-карбанатныя забалочаныя,
* поймавыя дзярнова-глеяватыя i дзярнова-глеявыя.

**Гiдраморфныя глебы:**
* тарфяна-балотныя нiзiннага тыпу,
* тарфяна-балотныя вярховага тыпу,
* тарфяна-балотныя пераходнага тыпу,
* тарфяна-балотныя поймавыя,
* карбанатна-саланчаковыя.

## Літаратура 
* Геаграфія глебаў з асновамі глебазнаўства: падручнік для студ. геагр. спец. ВНУ/ В. С. Аношка, Н. А. Гецэвіч, М. К. Чартко, А. Ф. Чарныш; пад рэд. В. С. Аношкі. Мн., 2000. 329 с.
* Почвы сельскохозяйственных земель Республики Беларусь: практ. пособие / под ред. Г. И. Кузнецова, Н. И. Смеяна. Мн., 2001. 432 с.

## Спасылкі 
* Беларусь — Зямельныя рэсурсы і глебы — belarusenc.by
Эдуард Аляксеевіч Белагураў

**Эдуард Аляксеевіч Белагураў** (, г. Бабруйск — ) — беларускі мастак.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў  года ў Бабруйску. Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1974 годзе. Вучыўся ў Гаўрылы Вашчанкі. Удзельнік мастацкіх выставак з 1975 года.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1977 года.

Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва ў Мінску, фондах Беларускага саюза мастакоў і Міністэрства культуры Расіі.

## Узнагароды 
У 1980 годзе ўзнагароджаны дыпломам Акадэміі мастацтваў СССР.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т.6: 1960-я — сярэдзіна 1980-х гг./ Рэдкал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш.; Рэд. тома В. І. Жук. — Мн.: Навука і тэхніка, 1994. — 375 с.: іл.
* 
* Барейко, И. Художник, искавший истину / Ирина Барейко // Бабруйскае жыццё. — 2008. — 23 янв. — С. 9.
* Бабаева, В. «Радуга надежды»: [Пленэр юных художников бел. ассоциации ЮНЕСКО в Бобруйске, посвящённый памяти Э. Белогурова] // Белорусский шинник (Бобруйск). — 1999. — 11 июня.
* Миронович, Л. Смертью смерть поправ…: Памяти Эдуарда Белогурова // Бобруйский курьер. — 1998. — 1 декабря.
* Зеленой, К. Сувениры недавних годов: венок воспоминаний на могилу бобруйского живописца Э. Белогурова // Бабруйскае жыццё. — 1998. — 18 лістапада.
* Зеляной, К. Каменьчык ад Цыпінай гары // Літаратура і мастацтва. — 1979. — 2 лютага. (№ 5). — С. 10.
* Краўцоў, В. Маё «Я» ў жывапісе // Культура. — 1996. — 2-8 ліпеня. (№ 26). — С. 13.
* Краўцоў, В. Мастак з вялікай літары // Бабруйскае жыццё. — 1996. — 15 чэрвеня. — С. 2.
* Кравцов, В. Иногда он пишет портреты на родине Гойи // Могилёвская правда. — 1996. — 8 июня. — С. 3.
* Мікалаеў, Р. Задумаў мастак партрэт…// Магілёўская праўда. — 1986. — 9 мая.
* Карчажкіна, Т. Крыніцы натхнення // Камуніст. — 1986. — 4 студзеня.
* Замежнае турнэ карціны: ["Дзіця вайны" бабруйскага жывапісца Эдуарда Белагурава] // Камуніст. — 1981. — 20 лістапада.
* Мальцава А. Памяці цудоўнага жывапісца // Культура № 47(865). 2008, 22—28 лістапада.
* Рудкоўскі, М. Цень на белым квадраце, або некалькі штрыхоў да творчага партрэта мастака Эдуарда Белагурава // Магілёўская праўда. — 1981. — 15 жніўня.
* Эдуард Аляксеевіч Белагураў: некралог // Бабруйскае жыццё. — 1998. — 21 мая.

## Спасылкі 
* Эдуард Белагураў «Партрэт бацькоў».

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Беларусі