open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аляксандр Сямёнавіч Расказаў

**Аляксандр Сямёнавіч Расказаў** (нар. , Уладзімірская вобласць — , Валатоўкі, Шумілінскі раён) — Герой Савецкага Саюза (1945).

## Біяграфія 
Скончыў пяць класаў. З пачатку 1930-х гадоў працаваў у калгасе «Чырвоная вёска», спачатку калгаснікам, потым — загадчыкам фермай.

У сярэдзіне 1930-х гадоў паехаў у горад Вязнікі Іванаўскай вобласці (зараз ва Уладзімірскай вобласці), працаваў там сталяром і тынкоўшчыкам. Пазней пераехаў у Маскву, працаваў прарабам на будаўніцтве і бляхаром у домакіраўніцтве.

25 чэрвеня 1941 года прызваны ў Чырвоную Армію. З 27 жніўня 1941 года ў дзеючай арміі на франтах Вялікай Айчыннай вайны.

У ноч на 22 чэрвеня 1944 года атрымаў загад падрыхтаваць праход па мінных палях і драцяных загародах перад варожымі пазіцыямі ў раёне вёскі Валатоўкі (Шумілінскі раён). Пры размініраванні група была знойдзена і абстраляная ворагам, двое сапёраў загінулі, а сам атрымаў цяжкае раненне. Цаной жыцця забяспечыў выкананне баявой задачы.

Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена пасмяротна 24 сакавіка 1945 года.
 
Пахаваны на воінскіх могілках у Валатоўках.

## Літаратура 
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.

Катэгорыя:Нарадзіліся ва Уладзімірскай вобласці
Катэгорыя:Сапёры Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Дудараў

**Дудараў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксей Ануфрыевіч Дудараў — беларускі драматург.
* Глеб Аляксандравіч Дудараў — беларускі лёгкаатлет.
* Уладзімір Аляксеевіч Дудараў (нар. 1977) — беларускі палітык.
Хмельнікі

**Хмельнікі** — тапонім.

## Беларусь 
* Хмельнікі (Мёрскі раён)

## Расія 
* Хмельнікі (Смаленская вобласць)
Беларускі саюз тэатральных дзеячаў

**Беларускі саюз тэатральных дзеячаў**, *Саюз тэатральных дзеячаў Беларусі* — добраахвотная грамадская творчая арганізацыя работнікаў тэатра Беларусі: артыстаў, рэжысёраў, балетмайстраў, дырыжораў, мастакоў, тэатразнаўцаў і інш. Размяшчаецца ў Мінску па адрасе вул. Кісялёва, дом 13, корп. 6.  

Уваходзіць у Беларускую канфедэрацыю творчых саюзаў. 

Створаны ў 1987 годзе на базе *Беларускага тэатральнага таварыства* (заснавана 7 чэрвеня 1946 года), з 1994 года — Беларускі саюз тэатральных дзеячаў. Вышэйшы кіруючы орган — з’езд, выканаўчы — рада. З’езды адбыліся ў 1987, 1992, 1997, 1999 гадах. Старшыні — Л. Александроўская (з 1946), М. Яроменка (з 1976), А. Дудараў (з 1992 да сваёй смерці ў 2023).

Мае на мэце садзейнічанне развіццю беларускага сцэнічнага мастацтва, стварэнню спрыяльных умоў для творчасці дзеячаў тэатральнага мастацтва, правядзенне творчых вечароў, бенефісаў, тэатральных свят, ушанаванне памяці выдатных прадстаўнікоў тэатральнага мастацтва Беларусі.

Арганізоўвае канферэнцыі, лабараторыі і семінары па пытаннях тэорыі і практыкі тэатральнага мастацтва. Арганізоўвае і праводзіць фестывалі, выстаўкі, аўкцыёны, канцэрты і інш. Ажыццяўляе выдавецкую і рэкламную дзейнасць. У 1995 годзе Саюз тэатральных дзеячаў аб’ядноўваў больш за 1310 членаў. На 1 лютага 2001 года — 1055 членаў.

## Гл. таксама 
* Спіс членаў Беларускага саюза тэатральных дзеячаў

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

* 

Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі
Катэгорыя:Тэатр Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1987 годзе

Катэгорыя:1987 год у Беларусі
Мацюшына

**Мацюшына** — тапонім.

## Беларусь 
* Мацюшына (Лепельскі раён)

## Расія 
* Мацюшына (Вяземскі раён)
* Мацюшына (Дзямідаўскі раён)
Рабцава

**Рабцава** — тапонім.

## Беларусь 
* Рабцава (Сенненскі раён)

## Расія 
* Рабцава (Вяземскі раён)
* Рабцава (Гагарынскі раён)
* Рабцава (Пачынкаўскі раён)
Успенскае

**Успенскае** — тапонім.

## Казахстан 
* Успенскае (Карагандзінская вобласць)

## Расія 
* Успенскае (Смаленская вобласць)
Іванкава (Вяземскі раён)

**Іванкава** () — вёска ў Вяземскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Сямлёўскага сельскага паселішча.

## Гісторыя 
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Вяземскага раёна (Смаленская вобласць)
Іосіф Пятровіч Стрыжонак

**Іосіф Пятровіч Стрыжонак** (, в. Чарапоўшчына, Ушацкі раён — ) — Герой Сацыялістычнай Працы (1961). Выдатнік энергетыкі і электрыфікацыі СССР.

## Біяграфія 
Служыў у Чырвонай Арміі. З 1945 года працаваў трактарыстам у калгасе на Ушаччыне, слесарам трэста «Гідраэлектрамантаж», брыгадзірам манцёраў Сталінградскай гідраэлектрастанцыі імя XXII з’езда КПСС, мантажнікам на Брацкай ГЭС.

Пражываў у горадзе Валгаград.

## Узнагароды 
* Герой Сацыялістычнай Працы (1961)
* Ордэн Леніна (1961)
* Медаль «За працоўную доблесць» (1957)
* Знак «Выдатнік энергетыкі і электрыфікацыі СССР»

## Літаратура 
* Стрыжонак Іосіф Пятровіч // Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Ушацкага раёна / рэдкал. Г. К. Кісялёў [і інш.]. — Мн., 2003. — С. 518.
Савіна

**Савіна** — тапонім, прозвішча.

## Тапонім 
### Беларусь 
* Савіна — вёска ў Вілейскім раёне Мінскай вобласці
* Савіна — былая вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці

### Расія 
* Савіна — вёска ў Вяземскім раёне Смаленскай вобласці
* Савіна (Гагарынскі раён)
* Савіна (Дзямідаўскі раён)
* Савіна (рабочы пасёлак, Савінскі раён)

## Прозвішча 
* Ія Сяргееўна Савіна (1936—2011) — савецкая і расійская актрыса тэатра і кіно.
* Ніна Сяргееўна Савіна (нар. 1993) — беларуская лёгкаатлетка.
Сямён Мацвеевіч Місуноў

**Сямён Мацвеевіч Місуноў** (, в. Малы Весніцк, Ушацкі раён — , Мінск) — герой Сацыялістычнай Працы (1958).

## Біяграфія 
Закончыў Вялікадолецкую школу. У Вялікую Айчынную вайну партызан брыгады імя ЦК КП(б)Б. Працаваў на будоўлях Мінска. У 1948—1966 гадах машыніст бульдозера трэста «Спецбуд».

## Узнагароды 
* Герой Сацыялістычнай Працы (1958)
* Ордэн Леніна (1973)
* Ордэн Айчыннай вайны 1-й ступені (1985)
* Медаль «Партызану Айчыннай вайны» 1-й ступені (1944)
* Ганаровая грамата Вярхоўнага Савета БССР (1983)

## Літаратура 
* Місуноў Сямён Мацвеевіч // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя : у 12 т. / рэдкал. П. У. Броўка [і інш.]. — Мн., 1973. — Т. 7. — С. 263.
* Місуноў Сямён Мацвеевіч // Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Ушацкага раёна / рэдкал. Г. К. Кісялёў [і інш.]. — Мн., 2003. — С. 518.

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Фёдар Антонавіч Палачанін

**Фёдар Антонавіч Палачанін** (нар.  года, в. Чаркасы, Докшыцкі раён, Віцебская вобласць) — беларускі .

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі педінстытут (1974). Працаваў загадчыкам Лісавіцкага сельскага клуба, настаўнікам Чаркаскай пачатковай, Лісавіцкай васьмігадовай, Докшыцкай сярэдняй (№ 2) школ, метадыстам і інспектарам Докшыцкага раёна, інструктарам Докшыцкага РК КПБ, загадчыкам раённай фільматэкі. 3 2000 г. галоўны спецыяліст аддзела адукацыі Докшыцкага райвыканкама. Акцёр Докшыцкага народнага тэатра (з 1980).

Друкуецца з 1992 года. Аўтар кніг «Расплата за нелюбоў» (1998), «Недаспяваная песня» (2001), «Белы абрус» (2002), «Не свая віна», «Урок на ўсё жыццё» (абедзве 2003), «Вяртанне да першачысціні» (2004), «Нявыпраўленая памылка», «Пазычанае шчасце» (абедзве 2005), «Школьнікам аб праваслаўнай веры» (2006), «Голас сумлення» (2008), «Докшыцкі край», «Жыву я подыхам нябёс» (абедзве 2009), «Зраненае сэрца» (2011), «Шлях да Бога» (2012), «Даравальная нядзеля» (2012), «Дарога ў неба» (2014), «Маўклівая любоў» (2015), «Галалёд», «Ці так жывём?» (абедзве 2017), «Святло сярод ночы» (2018).

Творы Ф. Палачаніна вызначаюцца жанравай разнастайнасцю, свежасцю і актуальнасцю праблем, жыццёвай праўдзівасцю, глыбокім псіхалагічным аналізам. Паводле яго твораў Докшыцкі народны тэатр паставіў спектаклі «Расплата за нелюбоў» (1997), «Не свая віна» (2000). Беларускае радыё паставіла радыёспектаклі: «Спытай сэрца сваё», «Расплата за нелюбоў» (абодва 1998), радыёкампазіцыю «Красуйся, бярозка, расці» (2001). Лаўрэат літаратурнай прэміі імя У. Караткевіча (2008). У 2013 годзе Фёдар Антонавіч Палачанін стаў лаўрэатам літаратурнай прэміі імя П. Броўкі.

## Літаратура 
* Палачанін Фёдар Антонавіч // Памяць: Докшыцкі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; уклад. А. В. Скараход; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2004. — С. 634—635.

Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты Купідон»
Атрашкевіч

**Атрашке́віч** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алена Атрашкевіч–Златковіч — беларускі мастак шкла.
* Алена Віктараўна Атрашкевіч (нар. 1966) — беларускі кампазітар.
* Валерый Іосіфавіч Атрашкевіч (1939—1990) — беларускі літаратуразнавец. Кандыдат філалагічных навук (1979), дацэнт (1985).
* Станіслаў Сяргеевіч Атрашкевіч (нар. 2002) — беларускі футбаліст.
Валерый Іосіфавіч Атрашкевіч

**Валерый Іосіфавіч Атрашкевіч** (, в. Красная Горка, Ушацкі раён — ) — беларускі літаратуразнавец. Кандыдат філалагічных навук (1979), дацэнт (1985).

## Біяграфія 
Бацька, Іосіф Іванавіч, у 1939 быў прызваны ў рады Чырвонай Арміі. У час Вялікай Айчыннай вайны трапіў у акружэнне, пайшоў у партызаны. Загінуў у час прарыву блакады Полацка-Лепельскай партызанскай зоны ў маі 1944 года. Маці, Шастакова Ганна Сямёнаўна, была загадчыцай Лагаўской пачатковай школы. У гады вайны В. Атрашкевіч разам з бацькамі знаходзіўся ў партызанскім атрадзе. Вучыўся ў Лагаўской пачатковай, Ленінскай сямігадовай школах. Пасля заканчэння Ушацкай СШ (1956) працаваў ва Ушацкім РДК, бібліятэкарам Ушацкай дзіцячай бібліятэкі, загадчыкам Наваміраўскай хаты-чытальні. У 1957 годзе паступіў на філалагічны факультэт Полацкага педінстытута, а ў 1959 годзе ў сувязі з яго расфарміраваннем быў пераведзены ў Магілёўскі педінстытут, які скончыў у 1962 годзе. Працаваў асістэнтам, выкладчыкам кафедры беларускай мовы гэтага інстытута (1962—1968).

У 1968 перайшоў на кафедру беларускай літаратуры, з 1979 — загадчык кафедры літаратуры, дацэнт (1985). Член КПСС з 1964.

Памёр у Магілёве.

## Творчая дзейнасць 
Літаратурную дзейнасць пачаў з вершаў. Першы яго верш апублікаваны ў газеце «Знамя юности» (1958). Аўтар навуковых работ па гісторыі беларускай літаратуры і тэксталогіі, крытычных артыкулаў і рэцэнзій па пытаннях літаратуры і тэатра, манаграфіі «Ад прататыпа да вобраза» (1984), у якой на аснове разгляду творчасці Ц. Гартнага, М. Гарэцкага, Я. Коласа даследуе праблемы аўтабіяграфізму ў беларускай савецкай мастацкай прозе.

## Літаратура 
* 
* Атрашкевіч Валерый Іосіфавіч // Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Ушацкага раёна / рэдкал. Г. К. Кісялёў [і інш.]. — Мн., 2003. — С. 535—536.

## Спасылкі 
* Атрашкевіч Валерый Іосіфавіч // Прыдзвінскі край: гісторыя і сучаснасць

Катэгорыя:Літаратуразнаўцы СССР
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Барбара Бел Гедэс

**Барбара Бел Гедэс** (;  — ) — амерыканская актрыса і дзіцячы пісьменнік, яе кар’ера ахапіла больш за шэсць дзесяцігоддзяў. Намінавалася на прэмію «Оскар» у 1948 годзе за ролю ў фільме «Я памятаю маму» і ў пяцідзясятых знялася ў некалькіх паспяховых галівудскіх стужках. Яна найбольш вядомая дзякуючы сваёй ролі Міс Элі Юінг у працяглым тэлесерыяле «Далас», якая прынесла ёй прэміі «Эмі» і «Залаты глобус».

Катэгорыя:Актрысы ЗША
Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Памерлі ад раку лёгкага
Стрыжонак

**Стрыжонак** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Іосіф Пятровіч Стрыжонак (1928—2003) — Герой Сацыялістычнай Працы (1961). Выдатнік энергетыкі і электрыфікацыі СССР.
* Уладзімір Аляксандравіч Стрыжонак — дзяржаўны дзеяч, дэпутат Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў 28-га склікання.
* Міхаіл Стрыжонак — кіраўнік Цэнтральнай навуковай бібліятэкі НАН Беларусі.
* М. П. Стрыжонак — заслужаны работнік культуры Беларусі (1980).
Мішына (Сямлёўскае сельскае паселішча)

**Мішына** () — вёска ў Вяземскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Сямлёўскага сельскага паселішча.

## Гісторыя 
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Вяземскага раёна (Смаленская вобласць)
Урс Відмер

**Урс Відмер** (; ,  — , ) — швейцарскі пісьменнік, перакладчык, які пісаў на нямецкай мове.

Сын перакладчыка, літаратурнага крытыка і выкладчыка літаратуры Вальтэра Відмера. Вучыўся ва ўніверсітэтах Базеля, Манпелье, Парыжа. Працаваў у выдавецтвах, у тым ліку — у Suhrkamp Verlag. У 1967—1984 гадах жыў у Франкфурце-на-Майне, актыўна друкаваўся ў Frankfurter Allgemeine Zeitung, чытаў сучасную нямецкую літаратуру ў Франкфурцкім універсітэце. Як пісьменнік дэбютаваў аповесцю «Алоіс» у 1968 годзе. У 1984 годзе вярнуўся ў Швейцарыю, жыў у Цюрыху.

Перакладаў з англійскай і французскай, у яго перакладах апублікаваныя кнігі Дзюма, Лабіша, Джозефа Конрада, Рэйманда Чандлера і інш.

Катэгорыя:Пісьменнікі Швейцарыі
Катэгорыя:Драматургі Швейцарыі
Катэгорыя:Перакладчыкі Швейцарыі
Катэгорыя:Журналісты Швейцарыі
Катэгорыя:Нямецкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Эсэісты
Мішына

**Мішына** — жаночая форма прозвішча Мішын, тапонім.

## Прозвішча 
* Алена Навойкава (Мішына) — беларуская баскетбалістка.

## Тапонім 
* Мішына (Гагарынскі раён)
* Мішына (Сямлёўскае сельскае паселішча)
* Мішына (Успенскае сельскае паселішча)
Рыгор Ізраілевіч Горын

**Рыгор Ізраілевіч Горын** (; пры нараджэнні насіў прозвішча **Афштэйн**; ,  — , там жа) — расійскі пісьменнік-сатырык і драматург, сцэнарыст, тэлевядучы. Аўтар шэрагу літаратурна-публіцыстычных артыкулаў. Заслужаны дзеяч мастацтваў Расійскай Федэрацыі (1996), лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Расійскай Федэрацыі (2002, пасмяротна).

Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі
Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Сатырыкі Расіі
Катэгорыя:Сатырыкі СССР
Катэгорыя:Драматургі Расіі
Катэгорыя:Драматургі СССР
Катэгорыя:Сцэнарысты Расіі
Катэгорыя:Сцэнарысты СССР
Катэгорыя:Тэлевядучыя Расіі
Катэгорыя:Гумарысты СССР
Катэгорыя:Гумарысты Расіі
Катэгорыя:Памерлі ад інфаркту міякарда
Лук’янава

**Лук’янава** — шматзначны тэрмін.

## Вядомыя асобы 
* Алена Міхайлаўна Лук’янава — савецкая і ўкраінская вучоная-педыятр
* Марыя Фёдараўна Лук’янава — савецкая вучоная-палеантолаг

## Тапонімы 
### Беларусь 
* Лук’янава (Сенненскі раён)

### Расія 
* Лук’янава (Смаленская вобласць)

## Гл. таксама 
* Лук’янаў
Пясочня

**Пясочня** — тапонім.

## Беларусь 
* Пясочня (Горацкі раён)

## Расія 
* Пясочня (Смаленская вобласць)
Каськова

**Каськова** — тапонім.

## Беларусь 
* Каськова (Мсціслаўскі раён)

## Расія 
* Каськова (Вяземскі раён)
* Каськова (Глінкаўскі раён)
Сямлёва

**Сямлёва** — тапонім.
* Сямлёва (пасёлак пры станцыі)
* Сямлёва (сяло)
Алесь Замкоўскі

**Алесь (Аляксандр Міхайлавіч) Замкоўскі** (нар. , ) — беларускі паэт, перакладчык. Кіраўнік літаратурна-драматургічнай часткі Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа.

## Біяграфія 
З 2002 па 2007 год навучаўся ў Віцебскім дзяржаўным універсітэце імя П. М. Машэрава. З 2007 па 2013 год працаваў у аб’яднанай газеце «Полацкі веснік» (карэспандэнтам, загадчыкам аддзела па сацыяльных пытаннях). З 2013 года працуе ў Нацыянальным акадэмічным драматычным тэатры імя Якуба Коласа.

З 2014 года працуе кіраўніком літаратурна-драматургічнай часткі Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа.

Пераклаў п’есы да спектакляў: «Я вольны!» паводле аднайменнага рамана А. Натомб «Касметыка ворага», «Гаральд і Мод» К. Хігінса, «Дзіўная місіс Сэвідж» Дж. Патрыка, чэхаўскіх «Пра шкоду тытуню», «Юбілей», «Прапанова» да спектакля «Смешныя людзі», «Матылёк… Матылёк…» А. Нікалаі, «Глыток чужога віскі» Л. Агулянскага, «Агнявы Леў» А. Кружнова.

Напісаў тэксты песень да спектакляў «Снежная каралева» Я.Шварца, «Прыгоды Дзюймовачкі» П. Ісайкіна, «Дурнічка» Лопэ дэ Вэгі, «Агнявы Леў» А. Кружнова.

Аўтар паэтычнага зборніка «Наступны прыпынак» (Мінск, «Кнігазбор», 2018).

## Дасягненні і ўзнагароды 
* 2012 год — лаўрэат Прэміі «Экслібрыс», прысвечанай Паўлюку Багрыму, Якубу Коласу, Янку Купалу, Алесю Гаруну, Цішку Гартнаму, Максіму Танку, Янку Брылю і Міхасю Стральцову.

Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Драматургі Беларусі
Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа
Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава
Катэгорыя:Члены Саюза беларускіх пісьменнікаў
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Экслібрыс»
Тамара Дзмітрыеўна Барадзёнак

**Тамара Дзмітрыеўна Барадзёнак** (, в. Матырына, Ушацкі раён) — беларуская паэтэса. З 2005 года член Саюза беларускіх пісьменнікаў.

## Біяграфія 
У 1978 годзе скончыла фельчарскае аддзяленне Полацкага медыцынскага вучылішча. Працуе старэйшай медыцынскай сястрой у дзіцячым садку-яслях № 1 г. п. Ушачы.

## Творчасць 
Выступае ў розных жанрах: паэзія, сатыра і гумар, проза, піша казкі для дзяцей. Песні на яе словы выконваюцца на ўрачыстых вечарах у райцэнтры і вёсках раёна. Шмат сваіх вершаў яна прысвяціла роднай Ушаччыне.

Творы паэтэсы друкаваліся ў розных выданнях Віцебшчыны і рэспублікі: у альманаху «Дзвіна», у газеце «Літаратура і мастацтва», у календары «Родны край» і інш. У 1996 годзе выдала зборнік вершаў і навел «А я люблю…», у 1997 годзе — кнігу «Мелодыі душы маёй», у 1998 годзе — байкі і гумарэскі «І жартам, і ўсур’ёз».

Тамара Барадзёнак выдала больш за 13 паэтычных зборнікаў. «Кропкай творчага адліку» паэтэса лічыць сваю дэбютную публікацыю на старонках ушацкай газеты «Патрыёт».
 

## Літаратура 
* Беляжэнка, Б. «Мой верасень» / Б. Беляжэнка // Витьбичи. — 2004. — 22 июля.
* Сауліч, У. Сур’езныя жарты / У. Сауліч // Віцебскі рабочы. — 1998. — 19 верас.
* Урбан, І. З песні слова не выкінеш / І. Урбан // Віцебскі рабочы. — 1997. — 21 кастр.

Катэгорыя:Паэтэсы
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Ягор’е (Вяземскі раён)

**Ягор’е** () — вёска ў Вяземскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Туманаўскага сельскага паселішча.

## Гісторыя 
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Вяземскага раёна (Смаленская вобласць)
Амелі Натомб

Баранэса **Амелі Натомб** (), народжаная **Фабіен-Клер Натомб** (; нар. , Этэрбек) — бельгійская франкамоўная пісьменніца.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў 1966 годзе ў Этэрбеку, Бельгія, у сям’і барона Патрыка Натомба (1936—2020). Яе бацька быў дыпламатам, Амелі ў дзяцінстве жыла ў розных краінах — Кітаі, ЗША, Лаосе, Бірме, Японіі і Бангладэш. Гэты адрэзак яе жыцця пакінуў значны адбітак на творчасці пісьменніцы. Старэйшая сястра Амелі Джульета таксама пісьменніца.

Пасля вяртання ў Бельгію васямнаццацігадовая Натомб паступіла на аддзяленне раманскіх моў Брусельскага франкамоўнага вольнага ўніверсітэта. Праз пяць гадоў едзе ў Токіа. Гэты досвед захаваны ў яе рамане «Страх і трымценне», уганараваны Вялікай прэміі Французскай акадэміі.

17 ліпеня 2015 года кароль Філіп надаў пісьменніцы баронскі тытул, які належыць яе бацьку. Па словах Амелі Натомб: «Хоць і дачка арыстакрата, я не мела тытула. Я магла б яго атрымаць, толькі выйшаўшы замуж, але гэта нават не абмяркоўваецца. Уявіце, аднак, што я анабліраваная ўжо тры тыдні. Мой бацька быў гэтым падмануты: вось з гэтага часу я баранэса Натомб… па-ранейшаму самотная».

У яе гонар названы астэроід (227641) Натомб.

Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Бельгіі
Катэгорыя:Паэты-песеннікі
Столін (гміна)

**Гміна Столін** () — вясковая гміна ў міжваеннай Польшчы, якая ўваходзіла ў склад Столінскага павета Палескага ваяводства. Сядзіба была размешчана ў Століне.

## Гісторыя 
Першапачаткова гміна ўтворана ў складзе Пінскага павета. 7 лістапада 1920 года гміна была далучана да ўтворанага Лунінецкага павета, які быў пад уладай Упраўлення прыфрантавых і этапных тэрыторый. 19 лютага 1921 года разам з усім Лунінецкім паветам увайшла ў Палескае ваяводства. З 1 студзеня 1923 года гміна ўвайшла ў склад новаўтворанага Столінскага павета. 18 красавіка 1928 года да гміны далучаны частка тэрыторый скасаваных гмін Радчыцк і Церабяжоў, а таксама не скасаванай гміны Плотніца.

У выніку польскага паходу Чырвонай Арміі ў верасні 1939 года і ўз’яднання Заходняй Беларусі з Беларускай ССР гміна скасавана.

## Населенныя пункты 
Згодна з першым перапісам насельніцтва Польшчы, які прайшоў 30 верасня 1921 года, у гміне налічвалася 42 населеныя пункты.

Катэгорыя:Гміны Столінскага павета
Катэгорыя:З’явіліся ў 1919 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1939 годзе
Міціна

**Міціна**:
* Міціна (Вяземскі раён)
* Міціна (Дзямідаўскі раён)
* Міціна (Сафонаўскі раён)
## Масква 
* Міціна (раён Масквы)
* Міціна (станцыя метро)
Джыліян Андэрсан

**Джыліян Лі Андэрсан** (; нар. , , Ілінойс, ЗША) — амерыкана-брытанская актрыса тэатра, кіно і тэлебачання, актывістка і пісьменніца. Найбольш вядомая як выканаўца ролі агента ФБР Даны Скалі ў прызнаным крытыкамі тэлевізійным серыяле «Сакрэтныя матэрыялы», дзе грала ўсе 11 сезонаў, і ў двух поўнаметражных фільмах: «Сакрэтныя матэрыялы: Барацьба за будучыню» (1998) і «Сакрэтныя матэрыялы: хачу верыць» (2008), а таксама роляў Лілі Барт у фільме Тэрэнса Дэвіса «Дом Радасці» (2000) і лэдзі Дэдлак у тэлесерыяле вытворчасці BBC па творы Чарльза Дзікенса — «Халодны дом» (2005). Таксама Андэрсан вядомая дзякуючы ролям у драмах «Магутны кельт» (2005), «Апошні кароль Шатландыі» (2006), «Таемны гулец» (2012) і «Сястра» (2012).

## Зноскі 
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сатурн»
Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША
Катэгорыя:Актрысы ЗША
Катэгорыя:Пісьменніцы ЗША
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы ЗША
Фядосава

**Фядосава** — тапонім.

## Беларусь 
* Фядосава (Мёрскі раён)

## Расія 
* Фядосава (Вяземскі раён)
* Фядосава (Цёмкінскі раён)
* Фядосава (Ярцаўскі раён)
Палкіна

**Палкіна** — тапонім.

## Расія 
### Пскоўская вобласць 
* Палкіна (Палкінскі раён)

### Смаленская вобласць 
* Палкіна (Вяземскі раён)
* Палкіна (Краснінскі раён)
Асташкава

**Асташкава** — тапонім.

## Беларусь 
* Асташкава (Вілейскі раён)

## Расія 
* Асташкава (Вяземскі раён)
* Асташкава (Пачынкаўскі раён)
* Асташкава (Сафонаўскі раён)
Вера Паўлаўна Рэдліх

**Вера Паўлаўна Рэдліх** (31 сакавіка (8 красавіка) 1894, сяло Мікалаеўка, Харкаўская губерня — , ) — савецкая тэатральная актрыса, рэжысёр і тэатральны дзеяч, народная артыстка РСФСР.

## Біяграфія 
Вера Паўлаўна Рэдліх нарадзілася 31 сакавіка (12) красавіка 1894 года ў вёсцы Мікалаеўка Сумскага павета Харкаўскай губерні (цяпер Сумская вобласць Украіны). Вучылася ў гімназіі ў Сумах, рана захапілася тэатрам.

У 1914—1918 гадах вучылася ў прыватнай школе драматычнага мастацтва ў Маскве, неўзабаве ператворанай у Другую студыю Маскоўскага Мастацкага тэатра, дзе яе настаўнікамі былі «старыя» мхатаўцы Лужскі, Леанідаў, Муратава, Масаліцінаў. Разам з ёй вучыліся Ала Тарасава, Мікалай Хмялёў, Мікалай Баталаў, Марк Прудкін, якія пасля з’яўляліся другім пакаленнем Маскоўскага Мастацкага тэатра.

Была актрысай Яраслаўскага, Уладзівастоцкага тэатраў, грала ў тэатрах Кастрамы, Іванава-Вазнясенска, Томска, Чыты і Харбіна.

З 1932 года працавала ў Новасібірскім тэатры «Чырвоны факел», спачатку рэжысёрам, з 1943 па 1946 год была галоўным рэжысёрам, а ў 1946—1960 гадах — мастацкім кіраўніком тэатра. З 1936 года выкладала, узначальвала Новасібірскае тэатральнае вучылішча (цяпер Новасібірскі дзяржаўны тэатральны інстытут), а таксама вяла курс акцёрскага майстэрства ў студыі пры тэатры. Удзельнічала ў фарміраванні абласнога драматычнага тэатра Новасібірска (цяпер тэатр «Стары дом»), ставіла спектаклі ў Тэатры юнага гледача (цяпер «Глобус»).

У 1960 годзе пераехала з сям’ёй у Мінск. У 1961—1963 гадах працавала рэжысёрам мастацкім кіраўніком Мінскага рускага тэатра імя М. Горкага.

З 1960 года працавала ў Беларускім тэатральным інстытуце, з 1966 года — прафесар кафедры акцёрскага майстэрства.

Памерла 21 лютага 1992 года ў Мінску, пахавана на Усходніх могілках разам з мужам Сяргеем Біруковым.

## Творчасць 
Сцвярджаючы рэалізм у тэатральным мастацтве, дасягала глыбокай і тонкай характарыстыкі вобразаў, праўдзівага раскрыцця псіхалогіі і пачуццяў сцэнічных герояў. Асаблівую ўвагу аддавала акцёрскай творчасці, цэласнасці ансамбля. Сярод лепшых пастаўленых спектакляў: «Зыкавы» (1944), «Апошнія» (1948) М. Горкага, «Звычайны чалавек» Л. Лявонава (1947), «Гамлет» У. Шэкспіра, «» А. Чэхава (абодва 1952), «Сяло Сцяпанчыкава» паводле Ф. Дастаеўскага (1956), «Барабаншчыца» А. Салынскага (1959) і інш.; у Дзяржаўным рускім драматычным тэатры Беларусі — «Дванаццатая гадзіна» А. Арбузава, «Выгнанне блудніцы» І. Шамякіна (абодва 1961), «Беспасажніца» А. Астроўскага, «Вернасць» («Чорныя птушкі») М. Пагодзіна (абодва 1962), «Паварот ключа» («Уладальнік ключоў») М. Кундзеры (1963), «» У. Шэкспіра (1964), «Дзеці сонца» М. Горкага (1965).

## Літаратура 
* 
* Баландин Л. А. В театр влюбленные. Новосибирск, 1981;
* Бурьян Б. М. Судьба чужая — как своя. Мн., 1982.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сумскай вобласці
Катэгорыя:Актрысы СССР
Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры СССР
Патрыёт (газета)

**«Патрыёт»** — раённая газета Ушацкага раёна Віцебскай вобласці. Выдаецца 1930 года. Заснавальнікі: Ушацкі раённы выканаўчы камітэт і Ушацкі раённы Савет дэпутатаў.

## Гісторыя 
Першы нумар выйшаў 7 лістапада 1930 года, і па 1944 год, калі ў ліпені ў вызваленым раёне аднавіўся пастаянны выпуск раёнкі, яна насіла назву «Прымежны калгаснік», бо Ушаччына межавала ў той час з Польшчай.

Са студзеня 1945 года па 1962 год (да расфарміравання раёна) газета насіла назву «Сацыялістычны шлях», а з 1967 года — «Патрыёт».

У газеце працавалі народны мастак Беларусі Віктар Грамыка, пісьменнікі Сяргей Законнікаў і Алег Салтук, рэдактар «Віцебскага рабочага» Уладзімір Раманоўскі.

## Рэдактары 
* Фёдар Пятровіч Волах
* Дзмітры Леанідавіч Раманоўскі

## Літаратура 
* Караленка, В. В. Раённая газета / В. В. Караленка // Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Ушацкага раёна / рэдкал. Г. К. Кісялёў [і інш.]. — Мн., 2003. — С. 505—506.
* Картэль, І. Калектыўны прапагандыст і агітатар / І. Картэль // Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Ушацкага раёна / рэдкал. Г. К. Кісялёў [і інш.]. — Мн., 2003. — С. 92 — 93.

Катэгорыя:Газеты Беларусі
Катэгорыя:Культура Ушацкага раёна
Катэгорыя:Газеты на беларускай мове
Катэгорыя:Газеты на рускай мове
Катэгорыя:1930 год у Беларусі
Распаўсюджванне COVID-19 у Харватыі

Першы выпадак каранавіруснай інфекцыі COVID-19 у Харватыі быў зарэгістраваны 25 лютага 2020 года ў Заграбе. Захварэлым апынуўся пацыент, які напярэдадні прыехаў з Італіі. У той жа дзень быў зарэгістраваны другі выпадак, звязаны з першым. Станам на 29 лютага, былі пацверджаны сем выпадкаў. У сакавіку 2020 года выпадкі заражэння каранавірусам былі зафіксаваныя ў шэрагу харвацкіх гарадоў. 12 сакавіка адзін чалавек акрыяў ад каранавіруса.

Да пачатку пандэміі Харватыя з’яўлялася дзяржавай — старшынёй Савета Еўропы.

19 сакавіка колькасць зарэгістраваных выпадкаў перасягнула 100, ужо праз два дні — 200, яшчэ праз чатыры дні — 300.

22 сакавіка моцнае землетрасенне (5,4 бала па шкале Рыхтэра) адбылося ў сталіцы Харватыі Заграбе, што выклікала праблемы з прымяненнем мер па сацыяльным дыстанцыяванні, усталяванымі ўрадам. Гэта быў наймацнейшы землятрус у Заграбе пасля землетрасення 1880 года.

Для грамадзян урад стварыў вэб-сайт , дзе выкладвалася ўся неабходная інфармацыя аб пандэміі COVID-19, а таксама новую тэлефонную лінію 113, на якой спецыялісты адказвалі на іх пытанні.

Станам на 2023 год у краіне зафіксавана 1,2 млн выпадкаў заражэння, у тым ліку 18 тысяч смерцяў.

## Заўвагі 
Катэгорыя:Пандэмія COVID-19
Катэгорыя:2020 год у Харватыі
Івашын

**Івашын** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Васіль Уладзіміравіч Івашын (1913—2009) — беларускі літаратуразнавец.
* Дзяніс Яўгенавіч Івашын (нар. 1979) — беларускі журналіст, палітычны зняволены.
* Уладзімір Рыгоравіч Івашын (1918—2001) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (1973), прафесар (1973).
* Янка Журба (Іван Якаўлевіч Івашын) (1881—1964) — беларускі паэт.

## Гл. таксама 
* Сюзанна Івашына (нар. 1972) — беларуская кёрлінгістка.
Распаўсюджванне COVID-19 у Іспаніі

Першы выпадак заражэння каранавіруснай інфекцыяй COVID-19 у Іспаніі быў зафіксаваны 31 студзеня 2020 года на востраве Ла-Гамера (Канарскія астравы). Захварэлым стаў турыст з Германіі.

На 2023 год зафіксавана больш за 13 млн выпадкаў захворвання, у тым ліку 120 тысяч смерцяў.

## Храналогія 
24 лютага 2020 года, на фоне пандэміі COVID-19 у Італіі, Іспанія пацвердзіла выпадкі захворвання каранавірусам, звязаныя з доктарам з італьянскай Ламбардыі, які адпачываў на Тэнэрыфэ. Некаторыя людзі на Тэнэрыфэ захварэлі непасрэдна пасля кантакту з доктарам. На тэрыторыі мацерыковай Іспаніі былі выяўлены заражаныя, што прыехалі з Італіі.

28 лютага быў пацверджаны першы выпадак захворвання COVID-19 у Валенсіі. Захварэлым стаў іспанскі спартыўны журналіст, які вярнуўся ў Іспанію з Мілана пасля матчу 1/8 фіналу Лігі чэмпіёнаў УЕФА паміж «Аталантай» і «Валенсіяй».

Да 1 красавіка колькасць пацверджаных выпадкаў захворвання ў Іспаніі перавысіла адзнаку ў 100 000.

Станам на 1 красавіка 2020 года Іспаніі было выяўлена 102 136 хворых, з якіх па афіцыйных даных паправіліся 22 647 чалавек і памерла 9053. Больш за 5 тысяч чалавек знаходзіліся ў аддзяленнях інтэнсіўнай тэрапіі. Праведзена больш за 350 тысяч тэстаў на COVID-19. З 13 сакавіка 2020 года выпадкі захворвання былі зарэгістраваныя ў 50 правінцыях Іспаніі.

## Рэакцыя 
12 лютага 2020 года была скасаваная выстава Mobile World Congress, якая павінна была адбыцца ў Барселоне з 24 па 27 лютага.

24 лютага, пасля выяўлення хворых, на Тэнэрыфэ быў закрыты на каранцін гатэль H10 Costa Adeje Palace.

6 сакавіка Іспананская біскупская канферэнцыя пастанавіла прыняць шэраг мер па прадухіленні распаўсюджвання інфекцыі ў цэрквах, уключаючы адмову ад захоўвання святой вады, пазбяганне поціскаў рукі і пацалункаў абразоў.

11 сакавіка было абвешчана, што фінал Кубка Іспаніі па футболе паміж камандамі «Рэал Сасьедад» і «Атлетык Більбаа», які павінен быць прайсці ў Севільі 18 красавіка, адкладаецца на нявызначаны тэрмін.

12 сакавіка футбалісты мадрыдскага «Рэала» былі змешчаныя пад каранцін.

23 сакавіка было паведамлена, што лядовы палац у Мадрыдзе вырашана ператварыць у часовы морг, а гасцініцы рэквізуюць і пераабсталююць пад бальніцы.

## Заўвагі 
Катэгорыя:Пандэмія COVID-19
Катэгорыя:2020 год у Іспаніі
Журба

**Журба**:
* Павел Паўлавіч Журба — Герой Савецкага Саюза
* Сяргей Мікалаевіч Журба — украінскі міні-футбаліст
* Янка Журба — беларускі паэт
* Журба (Оўруцкі раён)
Марыя Кандрацьеўна Арэшкава

**Марыя Кандрацьеўна Арэшкава** (нар. , Санкт-Пецярбург, Расійская імперыя — ) — беларускі медык. Заслужаны ўрач БССР (1958).

## Біяграфія 
Удзельніца Вялікай Айчыннай вайны. З 1944 годзе — загадчыца аддзела аховы здароўя Пухавіцкага раёна, урач Мар’інагорскай бальніцы. Выбіралася дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР. Узнагароджана ордэнам Леніна, медалямі.

## Літаратура 
* Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9

Катэгорыя:Заслужаныя ўрачы Беларускай ССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР
Катэгорыя:Постаці Пухавіцкага раёна
Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Постаці беларускай аховы здароўя
Чэрнікава (Вяземскі раён)

**Чэрнікава** () — вёска ў Вяземскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Туманаўскага сельскага паселішча.

## Гісторыя 
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Вяземскага раёна (Смаленская вобласць)
Габрыэль Ярэд

**Габрыэ́ль Ярэ́д** (, ; нар. , Бейрут, Ліван) — музыкант, кампазітар і аркестратар ліванскага паходжання. Аўтар музыкі для кіно французскай і амерыканскай вытворчасці. Сярод фільмаў з музыкай Ярэда — «Англійскі пацыент», «Таленавіты містэр Рыплі», «Халодная гара», «Жыццё іншых», «Восень у Нью-Ёрку», «1408» і інш. Тройчы намініраваўся на прэмію «Оскар», адзін раз стаў лаўрэатам гэтай прэміі. Апрача таго, Ярэд з’яўляецца аўтарам музыкі для балетаў, а таксама для радыё, тэлебачання і рэкламы.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кампазітары XX стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары XXI стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары Лівана
Катэгорыя:Музыканты Лівана
Катэгорыя:Кампазітары Францыі
Катэгорыя:Кінакампазітары Францыі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар» за «Найлепшую музыку да фільма»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты Еўрапейскай кінапрэміі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сезар» за найлепшую музыку
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Спадарожнік»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Камандоры французскага Ордэна мастацтваў і літаратуры
Дэвід Духоўны

**Дэвід Уільям Духоўны** (; нар. , , ЗША) — амерыканскі акцёр, сцэнарыст, прадзюсар, рэжысёр, пісьменнік і музыкант. Двухразовы ўладальнік прэміі «Залаты глобус» (1997, 2008) за ролі агента Фокса Малдэра ў тэлесерыяле «Сакрэтныя матэрыялы» і пісьменніка-лавеласа Хэнка Мудзі ў тэлесерыяле «Блудлівая Каліфорнія».

25 студзеня 2016 года Дэвід Духоўны быў ганараваны імянной зоркай на Галівудскай «Алеі славы».

## Зноскі 
Катэгорыя:Акцёры ЗША
Катэгорыя:Сцэнарысты ЗША
Катэгорыя:Прадзюсары ЗША
Катэгорыя:Рэжысёры ЗША
Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Катэгорыя:Музыканты ЗША
Катэгорыя:Галівудская алея славы
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Спадарожнік»
Лінда Грэй

**Лінда Грэй** (; нар. ) — амерыканская актрыса, рэжысёр, прадзюсар і мадэль, найбольш вядомая дзякуючы ролі Сью Элен Юінг у папулярным тэлесерыяле «Далас», якая прынесла ёй дзве намінацыі на прэміі «Залаты глобус» і «Эмі».

Катэгорыя:Актрысы ЗША
Катэгорыя:Рэжысёры тэлебачання ЗША
Катэгорыя:Рэжысёры ЗША
Катэгорыя:Прадзюсары ЗША
Катэгорыя:Фотамадэлі ЗША
Халіп

**Халіп** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Ірына Уладзіміраўна Халіп (нар. 1967) — беларуская журналістка.
* Уладзімір Трафімавіч Халіп (нар. 1939) — беларускі і савецкі сцэнарыст, літаратар, кандыдат мастацтвазнаўства (1975).
Уладзімір Трафімавіч Халіп

**Уладзімір Трафімавіч Халіп** (, в. Двор Пліна, Ушацкі раён) — беларускі драматург, тэатразнавец, кандыдат мастацтвазнаўства (1975).

## Біяграфія 
Закончыў Беларускі дзяржаўны універсітэт (1963). З 1970 года інструктар ЦК КПБ, галоўны рэдактар Дзяржкіно БССР. З 1981 г. працаваў на кінастудыі «Беларусьфільм».

Аўтар манаграфіі «Радок, прачытаны тэатрам», прысвечанай праблемам інсцэнізацыі твораў у тэатрах Беларусі, кінасцэнарыяў, мастацкіх фільмаў «Полымя» (з Г. Бураўкіным, Ф. Коневым), «Мама, я жывы!», тэлефільма «Нас выбраў час» (з А. Петрашкевічам), дакументальных фільмаў «Брэсцкая крэпасць», «Тры колеры радасці», «Я саладат Брэсцкай крэпасці», «Чырвоны сшытак», «Саюз рэспублік і сэрцаў», лібрэт опер «Джардана Бруна» (пастаўлена Дзяржаўным тэатрам оперы і балета БССР), «Матухна Кураж» (Малдаўскі тэатр оперы і балета і Каўнаскі музычны тэатр), п’есы «Цень гары» (пастаўлена ў 1987 г. Нацыянальным акадэмічным драматычным тэатрам імя Я. Коласа).

Выступае ў перыядычным друку па праблемах тэатра і кіно.

## Сям’я 
У шлюбе з Люцынай Бяльзацкай, дачкой беларускага кампазітара Юрыя Бяльзацкага, мае дачку Ірыну Халіп (нар. 1967), беларускую журналістку.

## Літаратура 
* Варатынская, Г. Кінематаграфіст з Ушаччыны / Г. Варатынская // Патрыёт (Ушачы). — 2004. — 22 снеж.
* Халіп Уладзімір Трафімавіч // Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Ушацкага раёна / рэдкал. Г. К. Кісялёў [і інш.]. — Мн., 2003. — С. 553.

Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Драматургі Беларусі
Катэгорыя:Сцэнарысты Беларусі
Катэгорыя:Тэатразнаўцы Беларусі
COVID-19

**Каранавірусная інфекцыя COVID-19** (абрэвіятура ад ), раней каранавірусная інфекцыя **2019-nCoV**. Уяўляе сабой небяспечнае захворванне, якое можа працякаць як у форме вострай рэспіраторнай віруснай інфекцыі лёгкай плыні, так і ў цяжкай форме, спецыфічныя ўскладненні якой могуць уключаць вірусную пнеўманію, што цягне за сабой востры рэспіраторны дыстрэс-сіндром або дыхальную недастатковасць з рызыкай смерці.

Вакцынацыя з’яўляецца бяспечным і эфектыўным спосабам зніжэння рызык смерці ад захворвання, сімптаматычных выпадкаў і ўзнікнення самой інфекцыі. Першы час у большасці выпадкаў (прыкладна ў 80 %) якое-небудзь спецыфічнае лячэнне не патрабавалася, а выздараўленне адбывалася само па сабе. Цяжкія формы хваробы з большай верагоднасцю могуць развіцца ў пажылых людзей і ў людзей з пэўнымі захворваннямі, сярод якіх — астма, дыябет і сардэчныя захворванні. У цяжкіх выпадках прымяняюцца сродкі для падтрымання функцый жыццёва важных органаў.

Захворванне выклікаецца на новы вірус, у людзей да яго няма набытага імунітэту, таму да інфекцыі ўспрымальныя людзі ўсіх узроставых катэгорый. Распаўсюджваецца вірус паветрана-кропельным шляхам праз удыханне распылённых у паветры ў працэсе кашлю ці чхання кропель з вірусам, а таксама праз трапленне віруса на паверхні з наступным унясеннем у вочы, нос або рот. Сярод эфектыўных мер прафілактыкі — частае мыццё рук і выкананне правілаў рэспіраторнай гігіены. Глабальна па стане на 1 красавіка 2020 года лятальнасць захворвання ацэньваецца прыкладна ў 5%. Сітуацыя хутка развіваецца, штодня павялічваецца колькасць тых, хто захварэў і загінуўшых. Вядуцца розныя навуковыя і клінічныя даследаванні.

11 сакавіка распаўсюджванне віруса было прызнана пандэміяй. Гэтая эпідэмія з’яўляецца першай у гісторыі чалавецтва пандэміяй, якая паддаецца кантролю. СААЗ заклікала краіны да падрыхтоўкі бальніц, забеспячэння абароны медыцынскіх работнікаў і да рашэння аб неабходнасці прыняцця тых ці іншых мер сацыяльнага дыстанцыявання.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Пандэмія COVID-19
Катэгорыя:Захворванні органаў дыхання
Катэгорыя:Вірусныя інфекцыі
Церабяжоў (гміна)

**Гміна Церабяжоў** () — вясковая гміна ў міжваеннай Польшчы, якая ўваходзіла ў склад Столінскага павета Палескага ваяводства. Сядзіба была размешчана ў Церабяжове.

## Гісторыя 
Першапачаткова гміна ўтворана ў складзе Пінскага павета. 7 лістапада 1920 года гміна была далучана да ўтворанага Лунінецкага павета, які быў пад уладай Упраўлення прыфрантавых і этапных тэрыторый. 19 лютага 1921 года разам з усім Лунінецкім паветам увайшла ў Палескае ваяводства. З 1 студзеня 1923 года гміна ўвайшла ў склад новаўтворанага Столінскага павета. 18 красавіка 1928 года гміна скасавана, тэрыторыя гміны далучана да гмін Столін і Высоцк.

## Населенныя пункты 
Згодна з першым перапісам насельніцтва Польшчы, які прайшоў 30 верасня 1921 года, у гміне налічваліся 32 населеныя пункты.

Катэгорыя:Гміны Столінскага павета
Катэгорыя:З’явіліся ў 1919 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1928 годзе
Аляксей Васілевіч Пятрэнка

**Аляксе́й Васі́левіч Пятрэ́нка** (, ; , с. Чэмэр, Казэлэцкага раёна , УССР, СССР — , ) — савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно. Народны артыст РСФСР (1988), Народны артыст Украіны (1999). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Расійскай Федэрацыі (2000).

З 1961 года ў Запарожскім музычна-драматычным тэатры імя Шчорса, у 1963—1964 гг. у Данецкім абласным рускім драматычным тэатры (Марыупаль), З 1964 года ў Ленінградскім тэатры імя Ленсавета, з 1977 года — акцёр Маскоўскага драматычнага тэатра на Малай Броннай, з 1978 ММАТа, З 1991 года — акцёр Кінастудыі імя М. Горкага.

Сярод лепшых роляў у кіно: Освальд («Кароль Лір») (1970), Рыгор Распуцін («Агонія») (1974), Юрый Строганаў («Дваццаць дзён без вайны») (1976), Кірыл Аляксеевіч («Ключ без права перадачы»), Пётр I («Сказ пра тое, як цар Пётр арапа жаніў») (абодва 1977), Іван Кузьміч Падкалёсін («Жаніцьба») (1978), Ігар Анатолевіч Стаўрасаў («Гракі») (1983), Мокій Пармёныч Кнураў («Жорсткі раманс»), Пол Дык («ТАСС упаўнаважаны заявіць») (абодва 1984), Васіль Васілевіч Пухаў («Наш браняпоезд»), абат Фарыа («Вязень замка Іф») (абодва 1988), Барыс Сяргеевіч ("Кааператыў «Палітбюро»), кароль Карл I Сцюарт («Мушкецёры дваццаць гадоў пасля») (1992), ля Буш («Імперыя піратаў») (1994), Пікасін («Агапэ») (1996), Мікалай Карлавіч Радлаў («Сібірскі цырульнік») (1999), Ягораў («У жніўні 44-га») (2000) і інш.

## Літаратура 
* . С. 174
## Спасылкі 
Катэгорыя:Акцёры і актрысы Маскоўскага Мастацкага тэатра
Катэгорыя:Акцёры СССР
Катэгорыя:Акцёры Расіі
Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя
Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты арол»
Атыповая пнеўманія

**Атыповая пнеўманія** — група пнеўманій, выкліканых «нетыповымі» ўзбуджальнікамі і якія маюць незвычайнае клінічным цячэнне. Калі развіццё атыповай пнеўманіі не звязана з іншым захворваннем, такая пнеўманія носіць назву першаснай (ПАП).

Тэрмін быў прапанаваны ў 1930-я гады ў супрацьлегласць добра вядомай у той час і найбольш часта сустракаемай бактэрыяльнай пнеўманіі, выкліканай пнеўмакокам.

## Прычыны 
Найбольш часта выклікаюць атыповую пнеўманію наступныя бактэрыі (найчасцей унутрыклеткавыя):
* Chlamydia pneumoniae,
* Chlamydia psittaci,
* Coxiella burnetii,
* Francisella tularensis,
* Legionella pneumophila,
* Mycoplasma pneumoniae.

Акрамя гэтага, атыповая пнеўманія можа быць грыбковай, пратазойнай або віруснай прыроды.

У мінулым большасць паразітаў высейвалася з цяжкасцю. Сучасныя методыкі спрыяюць адназначнай ідэнтыфікацыі патагенаў, што дазваляе падабраць больш індывідуальную тэрапію.

## Вірусная атыповая пнеўманія 
Сярод вядомых прычын віруснай атыповай пнеўманіі — рэспіраторна-сінцыціяльны вірус чалавека (РСВ), вірусы грыпу A і B, вірус парагрыпу, адэнавірусы, цытамегалавірус, вірус цяжкага вострага рэспіраторнага сіндрому (SARS), вірус адру і г.д.

Катэгорыя:Захворванні лёгкіх
Нур Хасан Хусейн

**Нур Хасан Хусейн**, таксама вядомы як **Нур Адэ** (16 лютага 1937 — 1 красавіка 2020) — самалійскі дзяржаўны дзеяч, прэм’ер-міністр Самалі з 24 лістапада 2007 года па 14 лютага 2009 года.

## Біяграфія 
Пачаў сваю кар’еру як мытнік у 1958 годзе, за два гады да абвяшчэння незалежнасці Самалі.

Атрымаўшы юрыдычную адукацыю ў Нацыянальным універсітэце Магадыша і на фінансава-юрыдычным факультэце ў Рыме, ён стаў генеральным пракурорам, гэтую пасаду ён займаў да 1991 года. Пасля гэтага на працягу некалькіх гадоў узначальваў Самалійскае таварыства Чырвонага крыжа.

22 лістапада 2007 года прэзідэнт  унёс яго кандыдатуру на пасаду прэм’ер-міністра пасля адстаўкі .

1 верасня 2008 года парламент Самалі прагаласаваў за адстаўку Нур Хасана Хусейна.

Памёр 1 кастрычніка 2020 года падчас пандэміі COVID-19 у Лондане ад ускладненняў каранавіруснай інфекцыі на 83-м годзе жыцця.

Катэгорыя:Палітыкі Самалі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Самалі
Катэгорыя:Постаці Самалі
Катэгорыя:Памерлі ад каранавіруснай інфекцыі COVID-19
Дабчыцы

**Дабчыцы** () — горад на поўдні Польшчы. Размешчаны за 30 км на поўдзень ад цэнтра Кракава і за 320 км на поўдзень ад Варшавы. Уваходзіць у склад Мысляніцкага павета Малапольскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Дабчыцы. Плошча 12,97 км². Насельніцтва 6,5 тыс. чалавек.

## Спасылкі
Грыбаў (горад)

**Грыбаў** () — горад на поўдні Польшчы. Размешчаны за 120 км на ўсход ад цэнтра Кракава і за 350 км на поўдзень ад Варшавы. Уваходзіць у склад Новасандэцкага павета Малапольскага ваяводства. Утварае гарадскую гміну, таксама з’яўляецца сядзібай вясковай гміны Грыбаў. Чыгуначная станцыя. Плошча 16,95 км². Насельніцтва 6 тыс. чалавек.

## Спасылкі
Столінскі павет

**Сто́лінскі паве́т** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Палескага ваяводства міжваеннай Польскай Рэспублікі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Столін.

## Гісторыя 
Павет утвораны 1 студзеня 1923 года з гмін Лунінецкага (Бярозавае, Плотніца, Столін, Хорск, Церабяжоў), Пінскага (Радчыцк) і Сарненскага паветаў (Высоцк).

1 красавіка 1927 года гміна Гарадная ўвайшла ў склад гміны Радчыцк.

18 красавіка 1928 года гміны Радчыцк і Церабяжоў былі скасаваны.

У выніку польскага паходу Чырвонай Арміі ў верасні 1939 года і ўз’яднання Заходняй Беларусі з Беларускай ССР Столінскі павет увайшоў у склад Беларускай ССР. 27 лістапада 1939 года ў выніку выраўноўвання мяжы, да Сарненскага павета Украінскай ССР былі далучаны Высоцкая і Бярозаўская воласці павета.

4 снежня 1939 года павет уключаны ў Пінскую вобласць. 15 студзеня 1940 года павет скасаваны, на яго тэрыторыі ўтвораны Столінскі раён.

## Адміністрацыйны падзел 
### Гміны 
#### Гарадскія 
* Высоцк;
* Гарадная;
* Давыд-Гарадок;
* Столін.

#### Вясковыя 
* Бярозавае;
* Высоцк;
* Давыд-Гарадок;
* Плотніца;
* Радчыцк;
* Столін;
* Хорск;
* Церабяжоў.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паветы Палескага ваяводства
Катэгорыя:З’явіліся ў 1923 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1940 годзе
Піўнічна-Здруй

**Піўнічна-Здруй** () — горад на поўдні Польшчы. Размешчаны за 100 км на паўднёвы ўсход ад Кракава, за 370 км на поўдзень ад Варшавы і за 2 км ад мяжы са Славакіяй. Уваходзіць у склад Новасандэцкага павета Малапольскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Піўнічна-Здруй. Чыгуначная станцыя. Бальнеалагічны курорт. Плошча 38,3 км². Насельніцтва 5,9 тыс. чалавек.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Курорты Польшчы
Біялагічная небяспека

**Біялагічная небяспека** — гэта біялагічнае рэчыва, якое ўяўляе пагрозу здароўю жывых арганізмаў, у першую чаргу чалавека. Гэта можа ўключаць у сябе штам мікраарганізма, віруса або таксіна, якія могуць негатыўна адбіцца на здароўі чалавека. Біялагічная небяспека таксама можа быць рэчывам, шкодным для іншых жывёл.

Тэрмін і звязаны з ім сімвал звычайна выкарыстоўваюцца ў якасці папярэджання, каб тыя, хто падвяргаецца ўздзеянню рэчываў, ведалі пра меры засцярогі. Сімвал біялагічнай небяспекі быў распрацаваны ў 1966 годзе Чарльзам Балдуінам, інжынерам па ахове навакольнага асяроддзя, які працаваў у кампаніі Dow Chemical Company.

Сімвал «Біялагічная небяспека» выкарыстоўваецца пры маркіроўцы біялагічных матэрыялаў, якія нясуць значную небяспеку для здароўя, у тым ліку вірусныя штамы і выкарыстаныя медычныя іголкі.

Катэгорыя:Бяспека
Катэгорыя:Небяспекі
Катэгорыя:Біялогія
Адзелаідзена

**Адзелаідзена** () — вёска ў Вяземскім раёне Смаленскай вобласці Расіі.

## Гісторыя 
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Вяземскага раёна (Смаленская вобласць)
Столінскі гебіт

**Столінскі гебіт**, **Столінская акруга** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка генеральнай акругі «Валынь—Падолле» рэйхскамісарыята «Украіна» Трэцяга Рэйха на акупаванай тэрыторыі Беларускай ССР і Украінскай ССР. Адміністрацыйны цэнтр — горад Столін.

## Гісторыя 
Столінская акруга створана 1 верасня 1941 года на акупаванай нямецкімі войскамі тэрыторыі Бярозаўскага і Высоцкага раёнаў Украінскай ССР, і Давыд-Гарадоцкага і Столінскага раёнаў Беларускай ССР. 

У ліпені 1944 года акруга была вызвалена часткамі Чырвонай Арміі і спыніла існаванне.

## Адміністрацыйна падзел 
Станам на 1 верасня 1943 года, акруга падзялялася на 4 раёны:
* Бярозаўскі;
* Высоцкі;
* Давыд-Гарадоцкі;
* Столінскі.

## Гебітскамісары 
* Джымбоўскі;
* Герхард Опіц.

## Літаратура 
* Олійник Ю. В., Завальнюк О. М. Нацистський окупаційний режим в генеральній окрузі «Волинь-Поділля» (1941–1944 рр.) / Міжнародна громадська організація "Міжнародний фонд "Взаєморозуміння і толерантність"; Державний архів Хмельницької області; Кам янець-Подільський національний університет імені Івана Огієнка. — Хмельницький: Поліграфіст-2, 2012. — 320 с. — ISBN 978-966-1502-55-9.

Катэгорыя:Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1941 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе
Катэгорыя:Гісторыя Століна