Першая французская рэспубліка

**Першая французская рэспубліка** () — рэспубліканскі рэжым у Францыі, які дзейнічаў з 21 верасня 1792 года да 18 мая 1804 года. Першая рэспубліка, якую ў гістарыяграфіі часам называюць Вялікай французскай рэвалюцыяй, афіцыйна называлася Французскай Рэспублікай (). Першая рэспубліка праіснавала да абвяшчэння Першай імперыі пад кіраўніцтвам Напалеона Банапарта, хаця форма праўлення падчас яе змянялася некалькі разоў.

Пад кіраўніцтвам Устаноўчага сходу, які знаходзіўся ва ўладзе да абвяшчэння рэспублікі, Францыя вяла вайну з Прусіяй і Аўстрыяй. У ліпені 1792 года Карл Вільгельм Фердынанд, герцаг Брауншвейгскі, камандуючы аўстра-прускай арміі, выдаў маніфест, пагражаючы знішчэннем Парыжа, калі Людовіку XVI нанясуць шкоду. Гэтая замежная пагроза ўзмацніла палітычныя ўзрушэнні ў Францыі на фоне рэвалюцыі і паглыбіла запал і пачуццё тэрміновасці сярод розных груповак. Падчас паўстання 10 жніўня 1792 года грамадзяне ўварваліся ў палац Цюільры, забіўшы 600 каралеўскіх швейцарскіх гвардзейцаў і настойваючы на ​​адхіленні караля. Адноўлены страх перад контррэвалюцыйнымі дзеяннямі выклікаў далейшы гвалт, і ў першы тыдзень верасня 1792 года натоўпы парыжан уварваліся ў турмы горада. Яны забілі больш за палову зняволеных, у тым ліку дваран, духавенства і палітычных зняволеных, а таксама звычайных злачынцаў, такіх як прастытуткі і дробныя злодзеі. Гэта стала вядома ў французскай гістарыяграфіі як Вераснёўскія масавыя забойствы.

У выніку ўсплёску гвалту і палітычнай нестабільнасці канстытуцыйнай манархіі групе з шасці сябраў Устаноўчага сходу было даручана назіраць за выбарамі. У выніку гэтага быў заснаваны Канвент з падвойнай мэтай адмены манархіі і распрацоўкі канстытуцыі. Першым актам Канвента было абвяшчэнне рэспублікі і афіцыйнае пазбаўленне караля ўсіх палітычных паўнамоцтваў. Людовік XVI, на той час прыватны грамадзянін з прозвішчам Капет, быў аддадзены пад суд за дзяржаўную здраду. 16 студзеня 1793 года ён быў асуджаны, а 21 студзеня пакараны смерцю. На працягу зімы 1792 і вясны 1793 года Парыж быў ахоплены харчовымі бунтамі і масавым голадам. Новы Канвент практычна не вырашыў гэтую праблему да позняй вясны 1793 года, замест гэтага ён быў заняты пытаннямі вайны. Нарэшце, 6 красавіка 1793 года Канвент стварыў Камітэт грамадскага паратунку. Камітэт увёў палітыку тэрору, і меркаваных ворагаў рэспублікі пачалі караць смерцю на гільяціне з усё большай хуткасцю. Нягледзячы на ​​рост незадаволенасці Канвентам як кіруючым органам, у чэрвені ён распрацаваў канстытуцыю 1793 года, якая была ратыфікавана ўсенародным галасаваннем у пачатку жніўня. Аднак Камітэт грамадскага паратунку разглядаўся як «надзвычайны» ўрад, і правы, гарантаваныя Дэкларацыяй правоў чалавека і грамадзяніна 1789 года і новай канстытуцыяй, былі прыпыненыя пад яго кантролем.

Пасля арышту і пакарання смерцю Рабесп'ера 28 ліпеня 1794 года якабінскі клуб быў зачынены, а ацалелыя жырандысты былі адноўлены ў правах. Праз год Канвент прыняў новую канстытуцыю. Яна аднавіла свабоду веравызнання, пачала вызваляць вялікую колькасць зняволеных і, самае галоўнае, ініцыявала выбары ў новы заканадаўчы орган. 3 лістапада 1795 года была створана Дырэкторыя. Згодна з гэтай сістэмай, краінай кіраваў двухпалатны парламент, які складаўся з верхняй палаты, якая называлася Радай старэйшын (з 250 сябрамі), і ніжняй палаты, якая называлася Радай пяцісот (з, адпаведна, 500 сябрамі), і калектыўнай выканаўчай улады з пяці асоб, якая называлася Дырэкторыяй. З-за ўнутранай нестабільнасці, выкліканай гіперінфляцыяй і французскімі ваеннымі катастрофамі ў 1798 і 1799 гадах, Дырэкторыя праіснавала ўсяго чатыры гады, пакуль не была зрынутая ў 1799 годзе.

Эпоха французскага консульства пачалася з перавароту 9 лістапада 1799 года. Напалеон Банапарт быў адным з удзельнікаў перавароту і стаў кіраўніком урада ў якасці першага консула. 18 мая 1804 года Сенат абвясціў Напалеона імператарам, паклаўшы канец Першай французскай рэспубліцы і заснаваўшы Першую французскую імперыю.

## Спасылкі 

Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Францыі