Народнае дойлідства Беларусі

**Народнае дойлідства Беларусі** — паняцце, якое ўмоўна аб’ядноўвае ў сабе дзве формы архітэктурнай творчасці на Беларусі: традыцыйную і «самаробную» (непрафесійную) архітэктуру. Традыцыйнай архітэктурай для Беларусі з’яўляецца т. зв. *драўляная архітэктура*. Драўляная архітэктура мае дзве прынцыповыя канструктыўныя сістэмы: зрубную і каркасную. У яе аснове ляжыць адпаведна зруб ці клець з двух- ці чатырохсхільным дахам.

## Даследаванне 
Першыя этнаграфічныя работы, прысвечаныя беларускаму народнаму дойлідству, з’явіліся ў канцы XVIII—XIX ст. дзякуючы працы А. Меера, І. Эрэміча, М. Нікіфароўскага і іншых. У пачатку XX ст. выдаюцца больш значныя працы — А. Харузіна, І. Сербава, К. Машынскага, Ч. Пяткевіча, З. Глогера, З. Дмахоўскага, Н. І. Лебедзевай.

## Планіроўка і забудова сельскіх паселішчаў 
### Фарміраванне сельскіх паселішчаў 
### Развіццё планіровачнай структуры паселішчаў 
### Сялянская сядзіба як ячэйка паселішчаў 
### *Паазер’е* 
Для Паазер’я ўласцівыя хаатычная забудова паселішчаў, але з падпарадкаваннем пэўным заканамернасцям, а таксама выкарыстанне замкнёных і асіметрычных прыёмаў у аб’ёмна-планіровачных рашэннях сядзіб і асобных пабудоў, што гарманічна злучае архітэктуру з прыродным асяроддзем. Адчуваецца імкненне аб’яднаць пад адным дахам розныя функцыі. Характэрны сціплыя дэкаратыўныя прыёмы.

## Архітэктура 
### Аб’ёмна-планіровачныя рашэнні 
### Архітэктурная кампазіцыя 
### Канструктыўныя рашэнні 
На тэрыторыі сучаснай Беларусі зруб вядомы з II—III стст., калі ён прыйшоў на змену больш архаічнай слупавой канструкцыі збудаванняў. А ў Х-ХІII стст. зрубная тэхніка стала пануючай на Беларусі. У далейшым на аснове зруба як планава-прасторавай адзінкі збудаванняў у выніку вар’іравання параметраў саміх збудаванняў і іх завяршэння былі вынайдзены разнастайныя віды кампазіцый: падоўжана-восевая, цэнтрычная і ярусная. Асабліва гэта характэрна для культавай архітэктуры.

На Беларусі па традыцыі зруб рабіўся адкрытым, не абмазваўся глінай і не тынкаваўся. Для ўцяплення пазы між бярвенняў маглі закладвацца мохам або замазвацца глінай. Ужо ў XX ст. шырокае распаўсюджанне атрымала практыка ашалёўвання зруба хаты звонку.

Звычайна першы вянок зруба рабіўся з моцнага дрэва (дуба), якое магло класціся проста на зямлю ці на спецыяльныя калодкі (штандары) ці камяні па вуглах.

### Дэталі і арнаментыка 
У XVIII стагоддзі дамавая разьба становіцца неад’емным элементам не толькі дамоў шляхты, але і заможных мяшчан..

Прагрэс рухаўся ў напрамку ад горада да сельскай мясцовасці. Менавіта ў гарадах раней з’явіліся спачатку слюдзяныя, а потым і шкляныя вокны, а таксама пячныя трубы Такія вільчыкі распаўсюджаны і ў наш час.

Самі закрыліны таксама ўпрыгожваліся фігурнымі выпіламі, адтулінамі і інш.

#### Вокны 
Вокны з’явіліся ў шырокім выкарыстанні ў XIX стагоддзі, і за параўнальна кароткі час іх упрыгожванне істотна змянілася. Іх памеры са зменай курных хат на «чыстыя» павялічыліся. Гэта выклікала неабходнасць выкарыстання рам, якія з цягам часу пачалі збіраць асобна і ўстаўляць у зруб у гатовым выглядзе. Шырокая верхняя дошка — ліштва — атрымлівала самае багатае аздабленне: адтуліны, прасвідраваныя на розную глыбіню, хвалісты контур, накладныя рэйкі і г. д.

Асаблівага росквіту ўпрыгожванне ліштваў дасягнула на ўсходзе Гомельшчыны.

#### Шчыт 
Шчытамі называюць шматвугольнікі, якія з тарцоў закрываюць схілы даху. Самыя простыя ўзоры аздаблення ўтвараюцца ад спалучэння вертыкальнай і гарызантальнай укладак шалёўкі, але іх складанасць можа ўзмацняцца ад квадратаў, ромбаў і ёлачак да выяў сонца і іншых фігур.

#### Уваходная група 
Спачатку ўваход у хату дапаўняўся толькі ганкам, потым у некаторых мясцовасцях ганкі змянілі веранды са значнай плошчай ашклення.

#### Брамы і веснічкі 
## Літаратура 
* *Лакотка, А. І.* Народнае дойлідства / А. І. Лакотка. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — 200 с.
* Локотко А. И. Белорусское народное зодчество. Середина XIX—XX в. Мн., 1991.
* Якімовіч, Ю. А. Драўлянае дойлідства беларускага Палесся. Мн., 1978.
* 
* Якимович Ю. А. Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. Мн., 1991.

Катэгорыя:Архітэктура Беларусі
Катэгорыя:Беларускае народнае дойлідства