open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Хенатэка зеленаватая

**Хенатэка зеленаватая** ці **Хенатэка картузіянская** (*Chaenotheca chlorella*) — від лішайнікаў рода Хенатэка сямейства Coniocybaceae.

## Апісанне 
Слаявіна  лепрозная (парашкападобная), зярністая або бародаўчатая, зеленавата- або шызавата-шэрая. Апатэцыі на чорных ці карычнявата-чорных ножках (даўжынёй 0,8-1,0 мм і таўшчынёй 0,09 мм), пакрытых густым бледна-залацістым або зелянява-жоўтым налётам. Галоўкі чорныя, круглыя, з залаціста-зялёным налётам, дыяметрам 0,2 мм.

## Пашырэнне 
Сярэдняя і Атлантычная Еўропа, Амерыка, Новая Зямля і Аўстралія. У Беларусі сустракаецца ў Брэсцкай (Камянецкі, Пінскі і Пружанскі раёны), Віцебскай (Расонскі і Лепельскі раёны), Гомельскай (Жыткавіцкі і Нараўлянскі р-ны), Гродзенскай (Свіслацкі раён) і Мінскай (Мядзельскі раён) Абласцях.

Ахоўваецца ў Беларусі, Літве і Польшчы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. ISBN 5-85700-095-5

## Спасылкі 
* Хенатэка зеленаватая ў Чырвонай кнізе Беларусі 

Катэгорыя:Аскаміцэты
Катэгорыя:Лішайнікі
Мікалай Аляксеевіч Някрасаў

**Мікалай Аляксеевіч Някрасаў** (; ) — расійскі паэт, пісьменнік і публіцыст.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Яраслаўскай гімназіі (1832—37). У 1839—40 вольнаслухач Пецярбургскага ўніверсітэта. Першы зборнік вершаў — «Мары і гукі» (1840). У 1845 годзе выдаў зборнік «Фізіялогія Пецярбурга» (ч. 1—2), у 1846 — «Пецярбургскі зборнік», у якіх змешчаны творы пісьменнікаў натуральнай школы. Выдаваў і фактычна рэдагаваў часопіс «Современник» (1847—66), з 1868 рэдактар часопіса «Отечественные записки». Збліжэнне з В. Бялінскім, пазней супрацоўніцтва з М. Чарнышэўскім і М. Дабралюбавым зрабілі ўплыў на фарміраванне яго рэв.-дэмакратычнага светапогляду і глыбока народную рэалістычную творчасць.

## Творчасць 
Вершы 1840-х гадоў востра сацыяльныя, у іх спалучаецца пранікнёны лірызм з бязлітаснай сатырай. Праз усю творчасць М. Някрасава праходзіць тэма народа, увасобленая ў разнастайнасці тыпаў і характараў: цыкл вершаў «Пра надвор’е», вершы «Роздум каля параднага пад’езда», «На Волзе», «Плач дзяцей», «Чыгунка», «Песня пра свабоднае слова», паэмы «Мароз, Чырвоны нос» (1863—64), «Каму на Русі жыць добра» (1866—81, не завершана) і інш. Аўтар паэм «Няшчасныя» (1858, не завершана), «Дзядуля» (1870), «Рускія жанчыны» (1872—73; прысвечана жонкам дзекабрыстаў), сатырычнай «Сучаснікі» (ч. 1—2, 1875—76), раманаў «Тры краіны свету» (1848—49), «Мёртвае возера» (1851, абодва ў сааўтарстве з А. Панаевай) і інш. Пісаў апавяданні, нарысы, фельетоны, драматычныя творы, публіцыстычныя і крытычныя артыкулы, творы для дзяцей і інш.

Грамадзянская, дэмакратычная, цесна звязаная з фальклорам, паэзія М. Някрасава зрабіла вялікі ўплыў на развіццё рускай літаратуры і літаратуры іншых народаў, у т.л. беларускай.

## Адрасы ў Санкт-Пецярбургу 
* ліпень — снежань 1840 — дом Шчанкіна — Свячны завулак, 18;
* снежні 1840 — пачатак 1841 — дом Барбазана — Неўскі праспект, 49;
* канец 1841 — пачатак 1842 — даходны дом Галоўкіна — Грэбецкая вуліца, 28;
* кастрычнік 1845—1848 — Кухарскі завулак, 13, кв. 7;
* 1848 — чэрвень 1857 — дом княгіні Урусавай — набярэжная ракі Фантанкі, 19;
* чэрвеня 1857 — даходны дом Імзена — Малая Канюшанная вуліца, 10;
* канец жніўня 1857 г. — 27 снежня 1877 — дом А. А. Краеўскага — Ліцейны праспект, 36, кв. 4.

## Беларускія пераклады 
* Генерал Таптыгін. З выд. — Мн., 1952.
* Сялянскія дзеці. 2 выд. — Мн., 1955.
* Дзядуля Мазай і зайцы. З выд. — Мн., 1957.
* Дзецям. — Мн., 1971.
* Лірыка. — Мн., 1971.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Публіцысты Расійскай імперыі
Васіль Макаравіч Шукшын

**Васіль Макаравіч Шукшын** () — расійскі савецкі пісьменнік, кінарэжысёр, акцёр, сцэнарыст.

## Прэміі і ўзнагароды 
* 1964 — Жыве такі хлопец (фільм) удастоены першай прэміі на Усесаюзным кінафестывалі ў Ленінградзе і галоўнай ўзнагароды XVI Міжнароднага кінафестывалю ў Венецыі — «Залаты леў Святога Марка».
* 1969 — Дзяржаўная прэмія РСФСР імя братоў Васільевых — За мастацкі фільм «Ваш сын і брат»
* 1969 — Заслужаны дзеяч мастацтваў РСФСР
* 1967 — Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР Васіль Шукшын узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга.
* 1971 — Дзяржаўная прэмія СССР — за выкананне ролі ў фільме С. А. Герасімава «У азёры»
* 1974 — Каліна чырвоная (фільм) — першая прэмія на Усесаюзным кінафестывалі
* 1976 — Ленінская прэмія — за сукупнасць творчасці (пасмяротна)

## Беларускія выданні 
* Я прыйшоў даць вам волю: раман / Васіль Шукшын. — Мінск : Выдавец Зміцер Колас, 2016. — 390, [2] с.

Катэгорыя:Кінарэжысёры СССР
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Міхаіл Іларыёнавіч Кутузаў

**Міхаіл Іларыёнавіч Галянішчаў-Кутузаў** (святлейшы князь Галянішчаў-Кутузаў-Смаленскі, ) —расійскі палкаводзец, генерал-фельдмаршал (з 1812), святлейшы князь (з 1812). Герой вайны 1812 года, поўны кавалер ордэна Святога Георгія.

Катэгорыя:Найяснейшыя князі
Катэгорыя:Военачальнікі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Выпускнікі Другога кадэцкага корпуса
Катэгорыя:Расійскія камандзіры напалеонаўскіх і рэвалюцыйных войнаў
Катэгорыя:Удзельнікі руска-турэцкай вайны 1768—1774
Катэгорыя:Удзельнікі руска-турэцкай вайны 1787—1791
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1792 года
Катэгорыя:Удзельнікі руска-турэцкай вайны 1806—1812
Катэгорыя:Удзельнікі вайны 1812 года
Катэгорыя:Узнагароджаныя Залатой зброяй «За адвагу»
Катэгорыя:Члены Дзяржаўнага савета Расійскай імперыі
Катэгорыя:Ваенная галерэя
Катэгорыя:Літоўскія генерал-губернатары
Катэгорыя:Санкт-Пецярбургскія генерал-губернатары
Катэгорыя:Губернатары Выбаргскай губерні
Катэгорыя:Удзельнікі бітвы пад Малаяраслаўцам
Катэгорыя:Удзельнікі Барадзінскай бітвы
Спіс палітычных партый Босніі і Герцагавіны

Боснія і Герцагавіна з'яўляецца шматпартыйнай канфедэрацыяй. Кожная этнічная супольнасць краіны мае сваю дамінуючую палітычную партыю.

## Партыя, якія дзейнічаюць (2010 г.) 
### Партыі, агульнага этнічнага прадстаўніцтва 
### Баснійскія партыі 
### Сербскія партыі 
### Харвацкія партыі 
## Партыі, якія спынілі сваё існаванне 

Боснія і Герцагавіна
Курфюрст

[thumb|300px|Codex Balduineus змяшчае першы малюнак сходу курфюрстаў:Сем курфюрстаў выбіраюць [Генрых VII Люксембургскі|Генрыха VII імператарам. Курфюрстаў можна вызначыць па гербам (злева направа): архіепіскапы Кёльна, Майнца і Трыра, пфальцграф Рэйнскі, герцаг Саксоніі, маркграф Брандэнбургскі і кароль Чэхіі]]
thumb|right|150px|Старажытны ўзор кароны курфюрста
thumb|right|150px|Позні варыянт кароны курфюрста

**Курфюрст** (, літар. — «князь-выбаршчык», ад Kur — выбар, абранне і Fürst — князь; калька ) — ў Свяшчэннай Рымскай імперыі — імперскі князь, за якім з XIII стагоддзі было замацавана права абрання імператара.

Правы і асаблівыя прывілеі курфюрстаў былі прызнаныя і аформленыя Залатая була Карла IV (1356); статус курфюрста быў замацаваны за сям’ю князямі імперыі:
* архіепіскапам Майнца,
* архіепіскапам Трыра,
* архіепіскапам Кёльна,
* каралём Чэхіі,
* Рэйнскім пфальцграфам,
* курфюрстам Саксоніі і
* маркграфам Брандэнбурга.

«Узнікненне інстытута курфюрстаў было звязана, перш за ўсё, з асаблівасцямі палітычнага развіцця феадальнай Германіі, з утварэннем там тэрытарыяльных княстваў, доўгім замацаваннем палітычнай раздробленасці і паслабленнем цэнтральнай улады.»

У XVII стагоддзі правы курфюрстаў атрымалі таксама герцагі Баварыі (1623) і Гановера (1692). У 1803 годзе было адменена курфюрства Рэйнскіх пфальцграфаў, архіепіскапаў Кёльна і Трыра, курфюрскія правы архіепіскапа Майнца былі перададзеныя зноў створанаму графству Рэгенсбург. Акрамя гэтага тытул курфюрста атрымалі:

* герцаг Зальцбурга,
* герцаг Вюртэмберга,
* Бадэнскі маркграф і
* ландграф фон Гесэн-Касель.

Тэрыторыя, якая кіравалася курфюрстам, акрамя сваёй звычайнай назвы, магла таксама называецца курфюрством. У XVIII стагоддзі адбываецца ўзмацненне курфюрстаў: курфюрст Брандэнбургскі, які адначасова валодаў Прусіяй, прымае каралеўскі тытул, аб’яднаўшы спадчынныя ўладанні пад назвай каралеўства Прусія . Курфюрст Саксоніі становіцца каралём Польшчы, а курфюрст Гановера становіцца каралём Вялікабрытаніі).

Тытул спыніў сваё існаванне пасля ліквідацыі Свяшчэннай Рымскай імперыі ў 1806 годзе, за выключэннем Гесэн-Каселя, кіраўнік якога захаваў пасля Венскага кангрэса (1815) тытул курфюрста з даданнем «каралеўская высокасць». У 1866 годзе Гесэн-Касель быў захоплены Прусіяй, і тытул курфюрста быў цалкам скасаваны.

*
Катэгорыя:Тытулы
Катэгорыя:Гісторыя Германіі
Катэгорыя:Свяшчэнная Рымская імперыя
Базель-Ланд

**Базель-Ланд**, **Базель сельскі** (, *Baselland* ці *Baselbiet*; , , ) — нямецкамоўны кантон на паўночным захадзе Швейцарыі. Сталіца — Лісталь. Насельніцтва 262 тыс. чалавек (10-е месца сярод кантонаў у 2003 годзе).

## Гісторыя 
Кантон утварыўся ў 1833 годзе падзелам гістарычнага кантона Базель (увайшоў у канфедэрацыю ў 1501) на гарадскую і сельскую часткі.

Катэгорыя:Кантоны Швейцарыі
Інсульт

**Інсу́льт**, **апаплексія** **мазгавы́ ўда́р** (ад  — ускакваю) — вострае парушэнне мазгавога кровазвароту, якое характарызуецца раптоўным (на працягу некалькіх хвілін, гадзін) з’яўленнем ачаговай і/або агульнамазгавой неўралагічнай сімптаматыкі, якая захоўваецца больш за 24 гадзіны або прыводзіць да смерці хворага ў больш кароткі прамежак часу з прычыны цэрэбраваскулярнай паталогіі.

Да інсультаў адносяць інфаркт мозгу, кровазліццё ў мозг і субарахнаідальнае кровазліццё, якія маюць этыёпатагенетычныя і клінічныя адрозненні.

З улікам часу рэгрэсіі неўралагічнага дэфіцыту, асабліва вылучаюць часовыя парушэнні мазгавога кровазвароту (неўралагічны дэфіцыт рэгрэсуе на працягу 24 гадзін, у адрозненне ад уласна інсульту) і малы інсульт (неўралагічны дэфіцыт рэгрэсуе на працягу трох тыдняў пасля пачатку захворвання).

## Прычыны 
Узнікненню інсульту спрыяе павышаны крывяны ціск, сардэчная недастатковасць, парок клапанаў сэрца, фібрыляцыя перадсэрдзяў, тытунепаленне, дыябет, ішэмія і сядзячы лад жыцця.

## Праявы 
Немач выяўляецца праз слабасць, страту адчувальнасці (параліч) з аднаго боку цела на твары, руцэ і назе, парушэнне зроку, цяжкасць маўлення і разумення простых сказаў, галавакружэнне, страту раўнавагі ў спалучэнні з дваеннем у вачах і аняменнем, галаўны боль, цяжкасці з глытаннем.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Heurteaux C., et al Neuroprotective and neuroproliferative activities of NeuroAid (MLC601, MLC901), a Chinese medicine, in vitro and in vivo; Neuropharmacology.2010;58;987-1001
* Інсульт немагчыма прадбачыць? // Звязда, 20.01.2015

Катэгорыя:Захворванні сасудаў
Катэгорыя:Захворванні нервовай сістэмы
Катэгорыя:Захворванні
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Усама бін Ладэн

**Усама бін Ладэн** (у іншай транскрыпцыі **Асама бен Ладэн**; поўнае імя **Усама бін Мухамад бін Авад бін Ладзін**; араб. أسامة بن محمد بن عوض بن لادن; Usāmah bin Muhammad bin `Awad bin Lādin) (нар. мяркуема 10 сакавіка 1957, Джыда альбо Эр-Рыяд, Саудаўская Аравія — 2 мая 2011, Абатабад, Пакістан) — лідар ісламскай тэрарыстычнай арганізацыі «Аль-Каіда». Прызнаны тэрарыстам № 1 у ЗША і іншых краінах. Аднак у верасні 2010 года саступіў званне «тэрарыста № 1» Анвар аль-Аўлакі ў ЗША. За прадастаўленне інфармацыі, якая прывяла б да злова бен Ладэна, урад ЗША прапаноўваў узнагароду ў $ 50 млн. (з іх 48 млн. — ФБР, і 2 млн. — ALPA і Air Transport Association).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Удзельнікі Афганскай вайны (1979—1989)
Катэгорыя:Забітыя ў выніку аперацый спецслужбаў
Саламонавы Астравы

**Саламонавы Астравы** — дзяржава ў паўднёва-заходняй частцы Ціхага акіяна, у Меланезіі. Займае вялікую частку аднайменнага архіпелага, а таксама некаторыя іншыя астраўныя групы. Складаецца з 992 астравоў, агульная плошча якіх — 28 тыс. км². Сталіца — Ханіяра.

## Гісторыя 
Саламонавы астравоў заселены ў II-м тысячагоддзі да н.э. продкамі меланезійцаў. Адкрыты ў 1568 г. іспанскім мараплаўцам А.Менданьям дэ Нейра, зноў у 1767 г. англійскім капітанам Ф.Картэрэтам. У XIX ст. насельніцтва Саламонвых астравоў моцна пацярпела ад еўрапейскіх гандляроў рабамі, якія вывезлі многіх іх жыхароў для працы на плантацыях Аўстраліі і астравах Ціхага акіяна. З 1893—1900 гг. большая частка Саламонавых астравоў — пратэктарат Вялікабрытаніі. У Другую сусветную вайну акупіраваны Японіяй, у 1942—1943 гг. на востраве Гуадалканал і на моры вакол яго адбылася адна з найбольшых бітваў паміж японскімі і амерыканскімі войскамі і флатамі. У 1960 г. прынята Канстытуцыя, паводле якой створаны заканадаўчы і выканаўчы саветы. Новая Канстытуцыя 1976 г. дала астравам унутранае самакіраванне. 7 ліпеня 1978 г. абвешчанав незалежнасць Саламонавых астравоў. Вострай праблемай краіны застаюцца этнічныя супярэчнасці. У маі 2000 г. у сталіцы Саламонавых астравоў адбыліся буйныя сутыкненні на этнічнай глебе.

## Насельніцтва 
Колькасць насельніцтва — 610.000 (ацэнка на ліпень 2010). Гадавы прырост насельніцтва — 2,3 %. Нараджальнасць — 26,9 на 1000 (фертыльнасць — 3,4 нараджэнняў на жанчыну). Смяротнасць — 3,7 на 1000. Сярэдняя працягласць жыцця — 71 год у мужчын, 76 гадоў у жанчын. Этнічны склад: меланезійцы — 94,5 %, палінезійцы — 3 %, мікранезійцы — 1,2 %, іншыя — 1,3 % (па перапісу 1999 года).

Мовы: англійская (афіцыйная) — ёй валодаюць 1-2 % насельніцтва, у якасці мовы ўсеагульных зносін выкарыстоўваецца адна з разнавіднасцей меланезійскага піджына — піджын Саламонавых астравоў (неа-саламонік, саламонскі піджын), на самай справе з’яўляецца крэольскай мовай. Усяго ў краіне 120 мясцовых моў.

Рэлігіі: царква Меланезіі — 32,8 %, каталікі — 19 %, евангелісты паўднёвых мораў — 17 %, адвентысты сёмага дня — 11,2 %, адзіная царква — 10,3 %, царква хрысціянскага таварыства — 2,4 %, іншыя хрысціяне — 4,4 %, іншыя — 2,4 % (па перапісу 1999 года).

Дадзеных аб узроўні пісьменнасці насельніцтва Саламонавых Астравоў — няма. Гарадское насельніцтва — 18 %.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Астраўныя дзяржавы
Катэгорыя:Англамоўныя краіны і тэрыторыі
Жан Батыст Жазеф Фур’е

'''Жан Батыст Жазеф Фур'е''' (; , Осер, Францыя — , Парыж) — французскі матэматык і фізік.

## Навуковыя дасягненні 
* Даказаў тэарэму аб ліку сапраўдных каранёў алгебраічнага ўраўнення, якія ляжаць паміж дадзенымі межамі (Тэарэма Фур'е 1796).
* Даследаваў, незалежна ад Ж. Мурайле, пытанне аб умовах прымянімасці распрацаванага Ісаакам Ньютанам метаду лікавага рашэння ўраўненняў (1818).
* Манаграфіі «Аналітычная тэорыя цяпла», у якой быў дадзены вывад ураўнення цеплаправоднасці ў цвёрдым целе, і распрацоўка метадаў яго інтэгравання пры розных межавых умовах. Метад Фур'е заключаўся ў прадстаўленні функцый у выглядзе трыганаметрычных радоў Фур'е.
* Знайшоў формулу прадстаўлення функцыі з дапамогай інтэграла, які адыгрывае важную ролю ў сучаснай матэматыцы.
* Даказаў, што ўсякую адвольна праведзеную лінію, складзеную з адрэзкаў дуг розных крывых, можна прадставіць адзіным аналітычным выразам.
* У 1823 незалежна ад Эрстэда адкрыў тэрмаэлектрычны эфект, паказаў, што ён валодае ўласцівасцю суперпазіцыі, стварыў тэрмаэлектрычны элемент.
* Яго імя ўнесена ў спіс найвялікшых вучоных Францыі, змешчаны на першым паверсе Эйфелевай вежы.

## Зноскі 
Катэгорыя:Матэматыкі Францыі
Катэгорыя:Фізікі Францыі
Старое Пашкава

**Старо́е Па́шкава** (, ) — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Пашкаўскага сельсавета.

## Геаграфія 
Старое Пашкава знаходзіцца на адлегласці 4 км ад цэнтра горада Магілёва. На адлегласці 2 км ад Старога Пашкава знаходзяцца вёскі Новае Пашкава, Гаі і Каганы. Таксама, у напрамку горада ўзвышаецца помнік, узведзены ў гонар батальёна міліцыянераў-добраахвотнікаў, які ўзначальваў капітан К. Р. Уладзіміравіч. Міліцыянеры загінулі ў гады Вялікай Айчыннай вайны падчас абароны Магілёва ў 1941 годзе.

## Гісторыя 
Згадваецца ў абмежаванні 1678 года разам з вёскамі Пячэрск і Дубравенка.

## Склад 
Старое Пашкова складаецца з 3-ох пасёлкаў (вуліц). Паміж другім і трэцім пасёлкамі знаходзіцца піларама. За першым пасёлкам знаходзяцца могілкі і аўтобусны прыпынак, на які 4 разы ў дзень прыходзіць гарадскі аўтобус № 34. У канцы першага пасёлка знаходзіцца школа. Яна працавала да канца 1990-х гадоў, туды хадзілі дзеці з суседніх вёсак, такіх як Жукава, Засценкі, Прысна, Новае Пашкава, Гаі і інш. У цяперашні час яна закінутая і напалову разбурана. На адлегласці 0,5 км ад вёскі знаходзяцца воінская частка і ваенны гарадок.

У гарадку змяшчаюцца крама, кіёск і некалькі пяціпавярховых дамоў для ваенных і іх сем'яў. Туды ходзіць гарадскі аўтобус № 9 і маршрутны аўтобус № 34. Непадалёк працякае рака Дубровенка.

## Галерэя 

Файл:Staroe Pashkovo - 1 poselok.jpg|1-ы пасёлак
Файл:Staroe Pashkovo - 2 poselok.jpg|2-і пасёлак
Файл:Staroe Pashkovo - 3 poselok.jpg|3-і пасёлак
Файл:Staroe Pashkovo - Pilorama.jpg|Піларама
Файл:Staroe Pashkovo - kladbische.jpg|Могілкі
Файл:Staroe Pashkovo - shkola.jpg|Закінуты будынак пачатковай школы

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пашкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Магілёўскага раёна
Касцёл Карла Барамея (Пінск)

thumb|Касцёл Св. Карла Барамея
**Касцёл Святога Карла Барамея** — каталіцкі храм у Пінску, першапачаткова з'яўляўся касцёлам кляштара ордэна камуністаў.

## Гісторыя 
 1860 года]]
У адпаведнасці са статутам, члены ордэна жылі абшчынай (камунай) і мелі агульную касу даходаў. На тэрыторыі Беларусі кляштар ордэна камуністаў існаваў толькі ў Пінску. У Пінску члены ордэна асталяваліся дзякуючы дапамозе маршалка Вялікага княства Літоўскага Яна Караля Дольскага і яго жонкі Ганны, якія ў 1695 г. ахвяравалі на будаўніцтва кляштара пляц і 50 000 польскіх злотых. На гэтыя сродкі на ўсходняй ускраіне горада, якая атрымала назву Каралін, быў пабудаваны драўляны кляштар з касцёлам.

У 1770 г. на месцы драўлянага на сабраныя і ахвяраваныя сродкі члены ордэна пачалі будаўніцтва новага мураванага храма. Узвядзенне касцельнага будынка было завершана ў асноўным да 1782 г., аднак асвячэнне яго пад тытулам Святога Карла Барамея, як сведчаць дакументальныя крыніцы, адбылося
толькі ў 1784 г.

У канцы XVIII ст. ордэн камуністаў прыйшоў у заняпад. Многія яго кляштары былі закрыты, а манахі размеркаваны па розных парафіях.

Пасля закрыцця кляштара касцёл стаў прыпісным, але да 1860 г. знаходзіўся ў запушчаным стане — не было сродкаў на яго рамонт. Толькі пасля збору добраахвотных ахвяраванняў гэта пытанне было паспяхова вырашана: сцены касцёла пабялілі ўнутры і звонку, а адрамантаваны дах накрылі новай чарапіцай. Нанава адрамантаваны касцёл быў асвячоны пад назвай Святой Тройцы. Ён амаль не быў пашкоджаны ў час Вялікай Айчыннай вайны і дзейнічаў да 1960 г.

Пасля закрыцця касцёла ў 1960-я гг. ён выкарыстоўваўся рознымі арганізацыямі. У 1980 г. у будынку былі праведзены рэстаўрацыйныя работы. Цяпер будынак былога касцёла выкарыстоўваецца для размяшчэння мастацкіх выставак і правядзення музычных вечароў. У 2013 годзе будынак быў адрэстаўраваны

## Архітэктура 
Будынак уяўляе сабой прамавугольны ў плане аднанефавы храм, без вылучанай апсіды. З боку галоўнага фасада да касцёла далучаецца двух'ярусная званіца з шатровым дахам і купалам. Таўшчыня сцен у асобных месцах перавышае 2 м. Бакавыя з іх прарэзаны невялікімі арачнымі вокнамі і расчлянёны лапаткамі. Інтэр'еру залы надае ўрачыстасць і манументальнасць высокае крыжовае скляпенне. У нартэксе касцёла зроблены галерэя (хоры) і лесвіца, якая ўмуравана ў моцную сцяну званіцы.

## Літаратура 
* «Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік», Мінск 1993.
* Габрусь Т. В. Мураваныя харалы: Сакральная архітэктура беларускага барока / Т. В. Габрусь. Мн.: Ураджай, 2001.— 287 с.: іл. ISBN 985-04-0499-X, с. 261-262.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Касцёлы Пінска
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі барока
Катэгорыя:З’явіліся ў 1782 годзе
Катэгорыя:1782 год у Беларусі
Катэгорыя:Касцёлы Пінскай дыяцэзіі
Катэгорыя:Каралін (прадмесце)
Язва

**Язва** (лац. ulcus,-eris, n.) — глыбокі запаленчы дэфект эпітэлія скуры або слізістай абалонкі і (у адрозненне ад эрозіі) падлягаючых тканак, як правіла, хранічнага характару, які ўзнікае з прычыны інфекцыі, механічнага, хімічнага або прамянёвага пашкоджання, а таксама ў выніку парушэння кровазабеспячэння і/або інервацыі. Для язвы, у адрозненне ад раны, характэрная страта тканкі («мінус-тканка»). Язва гоіцца з утварэннем рубцоў.

## Гл. таксама 
* Рана

Катэгорыя:Паталогія
Катэгорыя:Медыцынская тэрміналогія
Аляксей Мікалаевіч Талстой

**Аляксей Мікалаевіч Талстой** (; 29 снежня 1882 (10 студзеня 1883), Нікалаеўск, Самарская губерня, Расійская імперыя — 23 лютага 1945, Масква) — рускі савецкі  і грамадскі дзеяч, граф. Аўтар сацыяльна-псіхалагічных, гістарычных і навукова-фантастычных раманаў, аповесцяў і апавяданняў, публіцыстычных твораў. Член камісіі па расследаванні злачынстваў нямецкіх захопнікаў (1942). Лаўрэат трох Сталінскіх прэмій першай ступені (1941; 1943; 1946 — пасмяротна).

## Біяграфічныя звесткі 
Вучыўся ў Пецярбургскім тэхналагічным інстытуце (1901—07). У 1914—16 ваенны карэспандэнт газеты «Русские ведомости». У 1918—23 быў у эміграцыі.

## Творчасць 
Друкаваўся з 1905. Першая кніга — «Лірыка» (1907). Цыкл апавяданняў «Заволжа» (1909—11), раманы «Дзівакі» (1911), «Кульгавы пан» (1912), п’еса «Галубка» (паст. 1916) пра жыцце маёнткавага дваранства. Вяршыні творчасці: трылогія «Блуканне па пакутах» (1920—41) — мастацкі летапіс шляхоў інтэлігенцыі ў гады рэвалюцыі і грамадзянскай вайны; раман «Пётр I» (кн. 1—3, не завершаны, 1929—45), у ім раскрыў заканамернасці гіст. працэсу пятроўскай эпохі. Аўтар аўтабіяграфічнай аповесці «Дзяцінства Мікіты» (1920), фантастычных раманаў «Аэліта» (1922—23), «Гіпербалоід інжынера Гарына» (1925—27), сатырычнага рамана «Ібікус» (1924), рамана-памфлета «Чорнае золата» («Эмігранты», 1931), п’ес «Змова імператрыцы» (1925, з П. Шчогалевым), «Азеф» (1926), драматычнай дылогіі «Іван Грозны» (1941—43), аповесці-казкі «Залаты ключык, або Прыгоды Бураціна» (1935), публіцыстычных і літаратурна-крытычных артыкулаў і інш.

Многія яго творы экранізаваны. На беларускую мову творы А. Талстога перакладалі А. Бачыла, У. Ляўданскі, Я. Пушча і інш.

## Бібліяграфія 
* Полн. собр. соч. Т. 1—15. М. 1946—53.

## Беларускія пераклады 
* Жаўтухін. Мн., 1930.
* Пётр Першы. Кн. 1. Мн., 1937.
* Апавяданні Івана Сударава. Мн., 1946.
* Дзяцінства Мікіты. Мн., 1960.
* Залаты ключык. або Прыгоды Бураціна. Мн., 1971.

## Літаратура 
* 
* *Мессер Р.* Толстой Алексей Николаевич // Литературная энциклопедия: В 11 т. — [М.], 1929—1939. — Т. 11. / Ред. коллегия: Лебедев-Полянский П. И., Нусинов И. М.; Гл. ред. Луначарский А. В.; ученый секретарь Михайлова Е. Н. — М.: Худож. лит., 1939. — Стб. 293—301. — 824 стб.: ил.
* 
* *Поляк Л. М.* Алексей Толстой — художник. — М., 1964.
* *Петелин В. В.* Судьба художника: Жизнь, личность, творчество А. Н. Толстого. — М. 1982.
* Воспоммнання об А. Н. Толстом 2 изд. — М., 1982.
* *Петелин В. В.* Жизнь Алексея Толстого: «Красный Граф». — М., 2001.

Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі-фантасты СССР
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Сцэнарысты СССР
Катэгорыя:Журналісты СССР
Катэгорыя:Драматургі XX стагоддзя
Катэгорыя:Аўтары прыгодніцкай літаратуры
Катэгорыя:Рускія эмігранты першай хвалі ў Францыі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 1-га склікання
Катэгорыя:Памерлі ад раку лёгкага
Дакудаўскае балота

**Дакудаўскае балота** — балота на ўсходзе Лідскага раёна Гродзенскай вобласці.

## Апісанне 
Балота нізіннага (84 %) і верхавога (16 %, галоўным чынам на паўднёвым усходзе) тыпаў у вадазборы рэк Лідзея (прыток Дзітвы) і Нарвы (прыток Нёмана). Плошча 7,8 тыс. га. Глыбіня торфу да 7 м, сярэдняя 2,9 м, ступень раскладання 33,7 %, попельнасць 9 %.

З 1957 для здабычы торфу праводзіцца асушванне адкрытай сеткай паўночнай часткі балота. Пажары 1992—2002 гадоў пакінулі вялікія ўчасткі другасных пасляпажарных згуртаванняў.

Да 2010 года завершаны комплекс мер па гідрарэгуляцыі. На затопленых участках пачала фарміравацца тыповая балотная і водная расліннасць. У перыяд міграцыі тут на працяглы час спыняюцца водна-балотныя птушкі.

## Расліннасць 
На асушаных землях вырошчваюць галоўным чынам сеяныя травы. На неасушанай частцы балота расце карлікавая бяроза і хвоя, вярба, асака, журавіны.

## Зноскі 
## Літаратура 
* Подопличко А. П. Торфяные месторождения Белоруссии: генезис, стратиграфия и районирование. — Мн., 1961
* Геохимия озерно-болотного литогенеза. — Мн,. 1971
* Природа Белоруссии: Популярная энциклопедия. — Мн.: БелСЭ, 1989. ISBN 5-85700-001-7.

Катэгорыя:Балоты Лідскага раёна
Герлахаўскі Шціт

**Ге́рлахаўскі Шціт** () — самая высокая горная вяршыня Карпат. Вышыня 2655 м.

Знаходзіцца на тэрыторыі Славакіі. Складзена з гранітаў.

Уваходзіць у Татранскі нацыянальны парк.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Татры
Катэгорыя:Горныя вяршыні Славакіі
Фрэнсіс Дрэйк

Сэр **Фрэнсіс Дрэйк** (; каля 1540 — ) — англійскі мараплавец, карсар, віцэ-адмірал (1588), баранэт часоў Елізаветы I. Першы англічанін, які здзейсніў кругасветнае падарожжа (у 1577—1580 гг.). Актыўны ўдзельнік разгрому іспанскага флоту (Непераможнай Армады) у Гравелінскай бітве 1588. Валодаў сядзібай Баклэнд-Эбі ў Йелвертоне.

У іспанскіх калоніях быў вядомы, як *Эль Драке* («Цмок») (*El Draque*, «Drac», «Drak»). Яго імя на латыні было *Franciscus Draco* (*Францыска Цмок*).. У англійскай мове Drake («качар») — састарэлая форма словы «цмок».

## Ушанаванне памяці 
Імя Фрэнсіса Дрэйка ўвекавечана ў геаграфіі: праліў паміж Вогненнай Зямлёй і Антарктыдай носіць назву праліў Дрэйка.

## Зноскі 
## Выбраная бібліяграфія 
* 1626 — Drake (Sir Francis) Baronet. Sir Francis Drake revived … by this relation of … a third voyage … set forth by Sir F. D., Baronet (his nephew), etc. London. 1626. 4°.
* 1628 — The World encompassed by Sir F. D., being his next voyage to that to Nombre de Dios. London. 1628. 4°.
* 1854 — (Чарговае выданне) The World encompassed. By Francis Fletcher. Edited by Wm. Sandys Wright Vaux. Map. (Hakluyt Soc. Pub., No. 17.) London. 1854. 8°.

## Спасылкі 
* Фрэнсіс Дрэйк на сайце Вясёлага Роджэра 
* Гісторыя флагманскага судна Дрэйка «Залотая Лань» на сайце Вясёлага Роджэра 

Катэгорыя:Піраты Англіі
Катэгорыя:Мараплаўцы Англіі
Катэгорыя:Падарожнікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Падарожнікі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Асобы на манетах
Катэгорыя:Даследчыкі Ціхага акіяна
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Адміралы Англіі
Катэгорыя:Удзельнікі кругасветных падарожжаў
Монатэізм

**Мо́натэі́зм** (літар. «адзінабожжа» — ад  — мона, «адзін» і , «бог») — рэлігійнае ўяўленне і вучэнне пра Адзінага Бога (у супрацьлегласць язычніцкаму многабожжу, політэізму). Звычайна монатэізм таксама супрацьпастаўляецца пантэізму. У монатэізме Бог звычайна персаніфікуецца, г.зн. з'яўляецца вызначанай «асобай». Да монатэістычных рэлігій адносяцца, у ліку іншых, іўдаізм, іслам і хрысціянства (пры ўмове, што Троіца не ставіць пад пытанне Яго адзінства). Монатэізм можна класіфіцыраваць на тэізм, пантэізм, панентэізм і дэізм.

## Аўрамістычныя рэлігіі 
### Іўдаізм 
У іўдаізме важнае значэнне адыгрываюць тэксты Свяшчэннага Пісання — Тора і Танах. Пра дакладны час з'яўлення веры ў адзінага Бога там нічога не сказана, але з пункту гледжання тэксту ў часы праайцоў Аўрама і Майсея яна ўжо была вядомая чалавецтву, гэта значыць, што Аўрам і Майсей не могуць лічыцца яе заснавальнікамі, вынаходнікі або першыя прапаведнікі, а хутчэй як вялікія праведнікі, як праайцы яўрэйскага народа, як людзі, якія шмат зрабілі для распаўсюджвання і зацвярджэння адзінабожжа і запаведзяў Свяшчэннага Пісання ў свеце і як людзі запавету. Старадаўняя рэлігія ізраільцян у часы Майсея, была верагодна генатэістычнай. Яхвэ быў адзіным богам яўрэяў, але іншыя народы мелі сваіх багоў, напрыклад Ваал лічыўся богам Ханаана. Таму першая запаведзь дэкалогу Майсея гучыць як «хай не будзе ў цябе іншых багоў перад абліччам».

Рэлігія Майсея лічыцца яе прыхільнікамі значным крокам наперад у духоўным і маральным развіцці чалавецтва. У адрозненне ад рэлігій вялікіх дзяржаў той эпохі, як Старажытны Егіпет, Вавілон або Старажытная Грэцыя, Майсеева вера была вольна ад амаральных міфаў і жорсткіх рытуалаў. Яхвэ ставіў сваім прыхільнікам высокія этычныя патрабаванні. У больш позні перыяд канцэпцыя іўдаізму эвалюцыянавала. Яхвэ стаў уладальнікам Сусвету, які выбраў яўрэяў сярод іншых народаў каб падрыхтаваць глебу для прыходу месіі.

Іўдаізм забараняе пачытаць выявы Бога, каб падкрэсліць яго бясконцую магутнасць і адрозніць яго ад паганскіх багоў. Прыхільнікі іўдаізму лічаць абавязкам любіць Бога, хоць найважнейшым з'яўляецца страх перад яго гневам. Імя Бога лічыцца настолькі святым, што чалавеку не дазваляецца яго прамаўляць.


Катэгорыя:Рэлігія
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Філасофія рэлігіі
Суфізм

**Суфізм** () — рэлігійна-містычны кірунак у ісламе. Пад гэтым тэрмінам аб’ядноўваюцца ўсе мусульманскія вучэнні, галоўнай мэтай якіх з’яўляецца распрацоўка тэарэтычных падставаў і практычных спосабаў, якія забяспечваюць магчымасць непасрэдных зносінаў чалавека з Богам. Лічыцца, што першыя суфіі з’явіліся на рубяжы VIII і IX стагоддзяў у Іраку і Сірыі. Прызнаючы рэальным толькі існаванне Алаха, а навакольныя рэчы і з’явы — яго эманацыяй, паслядоўнікі суфізму аб’яўляюць вышэйшай мэтай жыцця містычнае злучэнне душы чалавека з Богам, тым самым суфізм мае падабенства са светапоглядам дгармічных рэлігій. Суфіі спрабуюць зразумець патаемны сэнс караністычных адкрыццяў, для чаго строга прытрымліваюцца прадпісанняў Карана і Суны, якія ўдзельнічаюць у чуваннях, прымаюць абяцанні, прытрымліваюцца дадатковых пастоў. Разам яны прапаведуюць містычную некарыслівую любоў да Алаха, жадаючы зліцца з ім. Канчатковай мэтай суфізма лічыцца знішчэнне сваіх якасцей як асобы, што павінна пацягнуць поўнае спалучэнне, зліццё з чароўнай ісцінай.

«Злучэнне з бажаством», па вучэнню суфізма адбываецца ў экстазе, да якога павінны даводзіць сябе вернікі. У араба-ісламскай тэрміналогіі суфіем з’яўляецца той, хто закаханы ў ісціну і рухаецца да дасканаласці. Рух да нейкай абстрактнай праўды з дапамогай любові і адданасці Богу суфіі называюць «*тарыкатам*» (шляхам).

Для ранняга суфізму характэрны пантэізм з асобнымі матэрыялістычнымі элементамі. Пасля пад уплывам неаплатонаўскай, індыйскай філасофіі і некаторых ідэй хрысціянства цэнтральнае месца ў суфізме займаюць аскетызм і крайні містыцызм. У тэасофскай традыцыі суфізм атаясамліваецца з эзатэрычным ісламам.

Суфізм з’яўляецца неаднастайным рухам, гэта значыць да яго далучаліся прадстаўнікі розных багаслоўскіх школаў і напрамкаў ісламу. Ён неаднаразова гуляў значную ролю ў палітычным жыцці мусульманскіх краін як ідэалогія паўстанцкіх рухаў, а таксама антыкаланіяльнай барацьбы.

## Постаці суфізма 
* Абу Хамід Аль-Газалі

## Рытуалы 
* Сама, іслам

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Суфізм  
* Аб суфізме 
* Суфізм 
* Філасофія, гісторыя і тэрміналогія суфізма 

Катэгорыя:Іслам
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Пчолы

**Пчолы**, *адз.л.* **Пчала** (*Apiformes*) — агульны таксон, які апісвае шэраг сем'яў у надсямействе пчолаў. Гэты падзел у 1935 годзе прапанаваў энтамолаг Т. Rayment. Як шэраг сем'яў, аналягічны *Apiformes*, D. J. Brothers вылучыў у 1975 годзе таксон Spheciformes (шэраг сем'яў восаў). На практыцы такі падзел звычайна не выкарыстўваецца, бо падзел надсямейства *Apoidea* непасрэдна на сямействы лічыцца дастатковым.

## Сямействы 
### Сямействы паводле Brothers (1975) 
* Apiformes (сямейства пчолаў)
* Spheciformes (сямейства восаў)

### Сямействы паводле Rayment (1935) 
* Apiformes (сямейства пчолаў)
* Colletiformes
* Andreniformes
* Megachiliformes
* Xylocopiformes

## Гл. таксама 
* Пчала меданосная
* Пчолы-зязюлі

## Бібліяграфія 
* Rayment, T. 1935. A cluster of bees. Sixty essays on the life-histories of Australian bees, with specific descriptions of over 100 new species, and an introduction by Professor E. F. Phillips. Sydney: Endeavour Press.
* Brothers, D. J. 1975. Phylogeny and classification of the aculeate Hymenoptera, with special reference to the Mutillidae. University of Kansas Science Bulletin: Lawrence, 50.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Фундаменталізм

**Фундаменталізм** — агульнае найменне крайне кансерватыўных філасофскіх, маральных і сацыяльных плыняў. Фундаменталізм часта з'яўляецца рэакцыяй на працэсы глабалізацыі і секулярызацыі, якія працякаюць у сучасным грамадстве. Адным з варыянтаў дадзенай плыні з'яўляецца фундаменталізм рэлігійны.

## Рэлігійны фундаменталізм 
У якасці адной з асноўных сваіх задачаў рэлігійны фундаменталізм разглядае вяртанне рэлігійным структурам дамінуючых пазіцый у грамадстве. Асноўнымі яго ідэалагічнымі палажэннямі з'яўляюцца неабходнасць строгага прытрымлівання прадпісанням, устаноўленым у рэлігійных свяшчэнных кнігах, недапушчальнасць крытыкі, альбо ліберальныя трактаванні пазначаных тэкстаў.

## Гл. таксама 
* Аль-Каіда ў краінах ісламскага Магрыба

Катэгорыя:Рэлігія
Катэгорыя:Кансерватызм
Катэгорыя:Сацыялогія
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Шыіты

]]
**Шыі́ты** (ад ;  — «прыхільнікі, партыя, фракцыя») — кірунак ісламу, які аб’ядноўвае розныя абшчыны, якія прызналі Алі ібн Абу Таліба і яго нашчадкаў адзінымі законнымі спадчыннікамі і духоўнымі пераемнікамі прарока Мухамада. Мусульмане-шыіты складаюць 10-20 % ад сусветнага мусульманскага насельніцтва і 38 % ад усяго насельніцтва Блізкага Усходу. Паводле ацэнак, агульная колькасць прадстаўнікоў кірунку складае каля 120 млн чалавек. Найбольшая колькасць шыітаў пражывае ў Іране і Азербайджане, яны таксама складаюць значныя долі насельніцтва Ірака, Пакістана і Індыі.

## Апісанне кірунку 
Як і ўсе мусульмане, шыіты вераць у пасланніцкую місію прарока Мухамада. Адрознай рысай шыітаў з’яўляецца перакананне ў тым, што кіраўніцтва мусульманскай суполкай мусіць належыць Імамам — назначаным Богам, абраным асобам з ліку нашчадкаў прарока, да якіх адносяць Алі ібн Абу Таліба і яго нашчадкаў ад дачкі Мухамада Фацімы, а не выбарным асобам — халіфам. Шыіты крытычна ставяцца да халіфата першых трох халіфаў Абу Бакра, Умара і Усмана. Паколькі Абу Бакр быў выбраны невялікай колькасцю паплечнікаў, Умар быў назначаны Абу Бакрам, а Усман быў выбраны з шуры (савета) з сямі прэтэндэнтаў, якіх назначыў Умар з такімі ўмовамі, што выбранне кагосьці, акрамя Усмана, было немагчымым. Па меркаванні шыітаў, выбранне Кіраўніка — Імама мусульманскай суполкі, падобна выбранню прарокаў, з’яўляецца прэрагатывай Бога.

У цяперашні час паслядоўнікі розных шыіцкіх суполак існуюць практычна ва ўсіх мусульманскіх, еўрапейскіх і амерыканскіх краінах. Шыіцкага веравучэння прытрымліваецца пераважная большасць насельніцтва Ірана і Азербайджана, каля траціны насельніцтва Ірака, значная частка насельніцтва Лівана, Емена, Бахрэйна, у Афганістане — фарсіваны на захадзе краіны і хазарэйцы. Да ісмаіліцкай галіны шыізму належыць большасць жыхароў Горна-Бадахшанскай вобласці Таджыкістана — памірскія народы.

Колькасць шыітаў у Расіі нязначная. Да гэтага кірунку ісламу належыць большая частка азербайджанцаў (у самім Азербайджане шыіты складаюць, па розных падліках, да 70 % насельніцтва).

## Галіны 
Пераважным кірункам у шыізме з’яўляецца імамізм, сярод прыхільнікаў якога адбыўся раскол на шыітаў-двунадзясятнікаў (існаашарытаў) і ісмаілітаў. Цяпер узаемаадносіны паміж двунадзясятнікамі (а таксама зейдзітамі) і іншымі шыіцкімі плынямі часам прымаюць напружаныя формы. Нягледзячы на падобныя моманты ў веравучэнні, фактычна гэта розныя суполкі. Шыіты традыцыйна падзяляюцца на дзве вялікія групы: умераныя (шыіты-двунадзясятнікі, зейдзіты) і крайнія (ісмаіліты, алавіты). Разам з тым, з 1970-х гадоў пачаўся зваротны паступовы працэс збліжэння ўмераных шыітаў, алавітаў і ісмаілітаў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Плыні ісламу

Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Карпацкая складкавая вобласць

**Карпацкая складкавая вобласць** — паўночна-ўсходняе адгалінаванне Альпійскай геасінклінальнай вобласці Еўропы ў выглядзе дугападобнай сістэмы складкавых гор (Карпаты).

Вобласць падзяляецца на шэраг вялікіх структур, размежаваных насовамі: Перадкарпацкі перадавы прагін, Вонкавыя (Флішавыя) Карпаты, Унутраныя Карпаты, Закарпацкі тылавы прагін і Панонская ўпадзіна (Вялікая Венгерская нізіна), якая не адносіцца да ўласна Карпат. Перадкарпацкі прагін прылягае да паўднёва-заходняй ускраіны Усходне-Еўрапейскай платформы, запоўнены неагенавымі маласамі, падзяляецца на вонкавую, цэнтральную і ўнутраную зоны. Унутраная і цэнтральная зоны маюць складаную структуру з лускападобных дыслакацый; уяўляюць сабой буйныя покрывы, насунутыя на 15-20 км на вонкавую зону, якая стварылася ў канцы неагену і мае ступеньчаты фундамент. Вонкавыя Карпаты складзены з мелавых і палеагенавых флішаў (магутнасць 4-5 км), уяўляюць сабой сістэму лінейных, разарваных насовамі лускападобных складак (скіб), павернутых і насунутых на Перадкарпацкі прагін у перадміяцэнавы перыяд. Вонкавыя і Унутраныя Карпаты аддзелены зонай вялікага глыбіннага насову. Ва Унутраных Карпатах на тэрыторыі Украіны вылучаецца Мармарошскі крышталічны масіў, складзены з покрываў, якія сфарміраваліся ў сярэднемелавы час з рознаўзроставых метамарфічных парод. Назіраюцца перамяшчэнні покрываў на 15-20 км у напрамку Вонкавых Карпат. Унутраныя Карпаты складаюцца таксама з маладых магматычных інтрузій, вапнякоў і даламітаў, насунутых у познамелавы час у форме вярховых покрываў. Уздоўж унутранага краю Карпацкай дугі праходзіць найбольшы ў Еўропе ўнутрыкарпацкі вулканічны пояс, які развіваўся ў міяцэн-плейстацэнавы перыяд. Складзены з андэзітаў, трахітаў, базальтаў, туфаў. Унутраныя Карпаты ўтварылі фундамент Закарпацкага прагіну, запоўненага маласамі неагену, сярод якіх месцамі развіты салянакупальныя структуры. Закарпацкі прагін аддзелены ад Панонскай упадзіны Прыпанонскім глыбінным разломам.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Альпійская складкавасць
Катэгорыя:Геалогія Еўропы
Катэгорыя:Карпаты
Дзэн

— сімвал дзэн-будызма]]
**Дзэн**, недакладна **дзен** (ад ,  *дх’яна*,  *чань*,  *сŏн*) — кірунак у будызме традыцыі Махаяны, якая зарадзілася ў Кітаі і атрымала распаўсюджанне на Далёкім Усходзе (В’етнам, Кітай, Карэя, Японія). У больш вузкім сэнсе **дзэн** разумеецца як кірунак менавіта японскага будызму, прыўнесены ў Японію з Кітая ў XII ст. У далейшай традыцыі японскага дзэна і кітайскага чань развіваліся ў многім самастойна — цяпер, захоўваючы адзіную існасць, набылі свае характэрныя рысы. Японскі дзэн прадстаўлены некалькімі школамі — Рындзай (кіт. Ліньцзі), Сато (кіт. Цаадун) і Обаку (кіт. Хуанбо).

## Літаратура 
* Дзэн //  С. 127.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзэн
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Будызм
Віленскае беларускае выдавецтва Б. Клецкіна

**Віленскае выдаве́цтва Бары́са Кле́цкіна** — прыватнае заходнебеларускае выдавецтва ў міжваеннай Польшчы.

Выдавецтва заснаваў ў Вільні ў 1913 (па іншых звестках у 1911) годзе яўрэй Барыс Клецкін. Знаходзілася на вул. Малой Стэфанскай, 23 (цяпер Raugyklos g.).

Друкавала кнігі яўрэйскіх пісьменнікаў.

Беларускія кнігі пачало друкаваць з 1921 года. За час існавання выдадзена 32 кніжкі на беларускай мове (з іх 13 падручнікаў). Гэта другі паказчык пасля Беларускага выдавецкага таварыства (51 кніга). Абодва выдавецтвы каардынавалі дзейнасць дзякуючы Антону Луцкевічу. І пасля заняпаду БВТ, з 1932 года выдавецтва Клецкіна не выдала ніводнай беларускай кнігі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *А. С. Ліс*. Клецкіна Б. А. выдавецтва //  — С. 334.
* *А. С. Ліс*. Выдавецтва Б. А. Клецкіна //  — С. 368.
* *Сяргей Чыгрын*. Выдавецтва Барыса Клецкіна // Ніва. — № 34 (2623). — 20 жніўня 2006. — C. 8.

Катэгорыя:Арганізацыі Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Беларускія выдавецтвы
Катэгорыя:1913 год у Вільні
За нашу і вашу свабоду

**«За на́шу і ва́шу свабо́ду»** — дэвіз грамадзянскіх актывістаў, якія лічаць, што не можа быць свабодным народ, які заваёўвае іншы народ. З’яўляецца неафіцыйным дэвізам Польшчы і часта асацыіруецца з часамі, калі салдаты родам з падзеленай Рэчы Паспалітай змагаліся ў рухах за незалежнасць па ўсім свеце.

Дэвіз існуе ў розных варыянтах, паслядоўнасць словаў у выразе можа змяняцца. У прыватнасці, можа выкарыстоўвацца выраз «за вашу і нашу свабоду».

## Узнікненне 
Упершыню дэвіз з’явіўся і выкарыстоўваўся Тадэвушам Касцюшкам (у форме ) у канцы XVIII стагоддзя падчас паўстання 1794 года.

25 студзеня 1831 года на патрыятычнай дэманстрацыі ў Варшаве ў падтрымку паўстання дзекабрыстаў дэвіз быў выкарыстаны на маніфестацыйных штандарах у выглядзе «У імя Бога за нашу і вашу свабоду». Як мяркуецца, аўтарства дэвізу належыць Яўхіму Лялевелю. Менавіта гэты варыянт у скарочаным выглядзе і здабыў папулярнасць.

Дэвіз выкарыстоўваўся таксама з 1989—1991 гадоў у Чарнігаве падпольнай партыяй у складзе Дэмакратычнага саюза народнай свабоды (раней Цэнтр дэмакратычных ініцыятыў).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Палітычныя лозунгі
Катэгорыя:Праваабарончы рух
Катэгорыя:Паўстанне 1794 года
Катэгорыя:Паўстанне 1830—1831 гадоў
Політэізм

**Політэі́зм** (ад , «шматлікі, шмат» + , «бог, бажство» — «многабожства») — рэлігія, сукупнасць вераванняў, заснаваная на веры ў некалькіх багоў, якія маюць уласныя прыхільнасці, характар, уступаюць у адносіны з іншымі багамі і маюць спецыфічную сферу ўплыву.

Політэізм быў тыповай формай рэлігіі ў эпоху бронзавага і жалезнага веку, аж да Восевага часу, пасля чаго паступова пачалося развіццё монатэізму, пантэізму і атэізму. Політэізм быў характэрны для рэлігій антычнасці, што праявілася ў існаванні старажытнагрэчаскага і старажытнарымскага шматбожжа, а таксама існавання політэізму ў германскіх і славянскіх плямёнаў. Паступова многабожства прыйшло ў заняпад, але яно і зараз захоўваецца ў сучасных традыцыях і рэлігіях, як індуізм, будызм, сінтаізм, кітайскія народныя рэлігіі і іншыя. Акрамя таго, назіраецца рост колькасці прыхільнікаў неаязычніцтва ў Еўропе.

Політэізм з’яўляецца адным з відаў тэізмаў. У рамках тэізму, ён рэзка кантрастуе з монатэізмам, верай у адзінага Бога. Політэісты не заўсёды пакланяюцца ўсем багам аднолькава, яны могуць быць генатэістамі, якая пакланяюцца толькі аднаму абранаму богу. Іншых шматбожнікаў можна аднесці да катэнатэістаў, якія пакланяюццаа розным багам у розныя часы. Акрамя таго, у рамках політэізму пакланенне племянным багам не выключае прызнання багоў іншых народаў.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Філасофія рэлігіі
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Сусветны банк

**Сусветны банк** — афіцыйная назва: **Міжнародны банк рэканструкцыі і развіцця** ().

Пачаў сваю дзейнасць 25 чэрвеня 1946 года ў выніку рашэння на  у ліпені 1944 года (тады і быў заснаваны). Галоўнай мэтай яго стварэння была адбудова знішчанай у Другой сусветнай вайне Еўропы і Японіі. Таксама мэтай была дапамога ў развіцці краін Азіі, Лацінскай Амерыкі і Афрыкі. Цяпер ён працуе з 124 краінамі.

Хоць тэрмін «Сусветны банк» адносіцца да двух з пяці спецыялізаваных агенцтваў, якія працуюць разам у Групе Сусветнага банка: Міжнароднага банка рэканструкцыі і развіцця і Міжнароднай асацыяцыі развіцця (), але паўсюль ужываецца гэты тэрмін толькі для вызначэння банка. Астатнія тры агенцтвы дзейнічаюць у рамках Групы Сусветнага банка: Міжнародная фінансавая карпарацыя, Міжнародны цэнтр вырашэння інвестыцыйных спрэчак і Агенцтва многабаковых інвестыцыйных гарантый.

Сусветны банк не з’яўляецца банкам у звыклым значэнні. Ён ажыццяўляе доўгатэрміновыя пазыкі са зніжанымі працэнтамі для найбольш бедных краін-удзельніц і прадпрыемстваў (пасля атрымання ўрадавых гарантый), датацыі, тэхнічную дапамогу для праграм, прызначаных для барацьбы з узбраеннем, і фінансуе развіццё такіх галін жыцця, як ахова здароўя, адукацыя, ахова асяроддзя і развіццё інфраструктуры. Але за гэта ён патрабуе пэўных палітычных зрухаў, такіх як барацьба з карупцыяй, развіццё дэмакратыі, і найважнейшае — развіццё прыватнага сектара эканомікі.

Грошы на выдзяленне крэдытаў слабаразвітым краінам паходзяць ад унёскаў краін-удзельніц, аплаты краінамі ранейшых крэдытаў і дзякуючы эмісіі аблігацый на сусветных грашовых біржах.
е]]

## Супрацоўніцтва з Беларуссю 
У 1992 г. Рэспубліка Беларусь стала членам Групы Сусветнага банка За перыяд супрацоўніцтва Сусветны банк інвеставаў у значныя для Беларусі праекты больш за $ 1,7 млрд.

30 верасня 2008 г. з мэтай павышэння эфектыўнасці, якасці і ўстойлівасці паслуг па водазабеспячэнні і водаадвядзенні для 1,7 мільёнаў спажыўцоў, якія пражываюць у 20 раёнах краіны, рэалізуецца праект «Развіццё сістэм водазабеспячэння і водаадвядзення», які дапаўняе Дзяржаўную праграму па водазабеспячэнні і водаадвядзенні «Чыстая вада»

У перыяд з 15 па 17 верасня 2014 г. адбыўся візіт у Беларусь віцэ-прэзідэнта рэгіёна Еўропы і Цэнтральнай Азіі Сусветнага банка Лоры Так.

Беларусь і Сусветны банк працуюць над праектам «Павышэнне эфектыўнасці і якасці камунальных паслуг», які прадугледжвае падтрымку развіцця і мадэрнізацыі сектараў водазабеспячэння і водаадвядзення, а таксама абыходжання з цвёрдымі камунальнымі адходамі.

## Гл. таксама 
* Група Сусветнага банка
* Міжнародная фінансавая арганізацыя
* Міжнародны валютны фонд
* Глабалізацыя

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Сусветнага банка  
* Карта дзейнасці Сусветнага банка  
* World Bank Data and Analysis on Poverty and Economic Growth in South Asia .

Катэгорыя:Міжнародныя фінансавыя арганізацыі
Катэгорыя:Група Сусветнага Банка
Катэгорыя:З’явіліся ў 1945 годзе
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
АПЕК

**Арганізацыя краін, экспартуючых нафту**, **АПЕК**, **OPEC** (анг.: *Organization of the Petroleum Exporting Countries*) — міжнародная арганізацыя з штаб-кватэрай у Вене. Мэта арганізацыі — кантроль за сусветнай здабычай нафты і ўзроўнем цэн на нафту. У 2016 годзе 14 дзяржаў-членаў АПЕК кантралявалі 73 % сусветных запасаў нафты і давалі 44 % аб’ёму яе сустветнай здабычы.

АПЕК была ўтворана ў 1960 годзе ў Багдадзе. Роля арганізацыі значна ўзрасла пад час нафтавага крызісу 1973—1974 гадоў калі арганізацыя шматразова падвышала сусветныя цэны на нафту.

* Штаб-кватэра: Вена;
* Кіраўнічы орган: Канферэнцыя АПЕК;
* Выканаўчы орган: Сойм кіраўнікоў, Эканамічная камісія і Сакратарыят;
* Кіраўнік: Пурнома Юзгантора

Краіны-удзельнікі АПЕК (з годам уваходжання):

* ААЭ (1967)
* Алжыр (1969)
* Венесуэла (1960)
* Ірак (1960)
* Іран (1960)
* Рэспубліка Конга (2018)
* Кувейт (1960)
* Лівія (1962)
* Нігерыя (1971)
* Саудаўская Аравія (1960)
* Экватарыяльная Гвінея (2017)
* Эквадор (1973—1992, зноў з 2007)
 
Былыя краіны-ўдзельнікі:

* Габон (1975—1994)
* Інданезія (1962 — 2008, студзень-лістапад 2016)
* Катар (1961 — 2019)

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Нафтавая прамысловасць
Катэгорыя:Энергетычная палітыка
Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі
Катэгорыя:Міжнародныя эканамічныя арганізацыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1960 годзе
Катэгорыя:1960 год у Багдадзе
Катэгорыя:1960 год у Вене
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Тычына (рака)

**Тычына** (, , ) — рака ў Швейцарыі і Італіі, левы прыток По.

Даўжыня 248 км, плошча басейна каля 7,2 тыс. км². Сярэдні расход вады каля 350 м³/с ля Понтэ-дэла-Бека і 69 м/с ля Магадзіна.

Бярэ пачатак на масіве Сен-Гатард у Швейцарыі. Упадае і выцякае з Лага-Маджорэ. Упадае ў По ў некалькіх кіламетрах ад Павіі. У Швейцарыі на рацэ маецца гідраэлектрастанцыя. У Італіі выкарыстоўваецца пераважна для ірыгацыі.

Катэгорыя:Басейн По
Катэгорыя:Рэкі Італіі
Катэгорыя:Рэкі Швейцарыі
Бяскіды

**Бяскіды** — раз’яднаныя хрыбты ў паўночнай частцы Карпат, у Польшчы, Чэхіі, Славакіі і Украіне.

Падзяляюцца на Заходнія Бяскіды і Усходнія Бяскіды. Даўжыня каля 300 м. Вышыня да 1725 (г. Бабіна).

Складзены пераважна з флішаў. Ад восевай зоны Карпат аддзелены падоўжнымі далінамі і ўтвараюць асобныя плоскавяршынныя масівы з невысокімі пераваламі паміж імі.

Характэрны букавыя і хвойныя лясы, на вяршынях — лугі (паланіны).

Створаны нацыянальныя паркі Бабінагорскі і Гарчанскі (Польшча), рэзерват Катліна пад Бабінай Гарой (Славакія).

## Літаратура 
* Геаграфічная энцыклапедыя Украіны

## Спасылкі 
* Бяскіды

Катэгорыя:Горы Польшчы
Катэгорыя:Горы Славакіі
Катэгорыя:Горы Украіны
Катэгорыя:Горы Чэхіі
Катэгорыя:Усходнія Карпаты
Крысціян Гофман фон Гофмансвальдау

**Крысціян Гофман фон Гофмансвальдау** (, , цяпер , Польшча — ) — нямецкі паэт, адзін з буйных прадстаўнікоў барока, стваральнік т. зв. другой сілезскай школы паэтаў, блізкай да марынізму.

Скончыў Лейдэнскі ўніверсітэт (Нідэрланды).

Дэбютаваў перакладамі з італьянскай паэзіі. Дыяпазон лірыкі Крысціяна Гофмана фон Гофмансвальдау (надрукавана пасмяротна) вельмі шырокі: ад галантнай любоўнай паэзіі (эратычныя оды, мадрыгалы, рандо) да трагічнай філасофскай лірыкі, эпітафій і эпіграм, дзе геданістычныя матывы спалучаюцца з адчуваннем марнасці, тленнасці быцця. Вядомасць яму прынеслі «Гераічныя лісты» (1679), узорам для якіх паслужылі «Гераіды» Авідзія.

Некаторыя вершы Гофмана фон Гофмансвальдау пераклаў на беларускую мову Лявон Баршчэўскі.

Катэгорыя:Паэты Германіі
Катэгорыя:Нямецкамоўныя паэты
Катэгорыя:Пісьменнікі Германіі
Катэгорыя:Нямецкамоўныя пісьменнікі