Рукюйцы

**Рукю́йцы** () — агульная назва карэнных жыхароў астравоў Рукю. У Японіі разглядаюцца як субэтнічная група японцаў. Агульная колькасць - каля 1 млн. чалавек.

## Паходжанне 
Першыя людзі з'явіліся на астравах Рукю каля 20 000 - 30 000 гадоў таму. У эпоху дзёмон мясцовая культура знаходзілася пад моцным уплывам больш паўночных Японскіх астравоў, аднак мела значныя асаблівасці, якія пашыраліся на шляху на поўдзень. Археолагамі высоўваецца думка, што ў неаліце насельніцтва поўдня Рукю было аўстранезійскім, што ў далейшым паўплывала на фарміраванне моўных і культурных адрозненняў рукюйцаў. Аднак генетычныя даследаванні паказваюць, што рукюйцы маюць адзінае паходжанне з іншымі нашчадкамі дзёмон — айнамі і японцамі.

## Гісторыя 
Першыя дзяржаўныя ўтварэнні сфарміраваліся на астравах Рукю ў эпоху сярэднявечча. У 1429 г. склалася адзіная манархічная дзяржава з цэнтрам на Акінаве. Яна стала буйным цэнтрам мараходства і гандлю ва Усходняй Азіі, што садзейнічала пашырэнню культурных сувязяў. Манархі Рукю прызнавалі залежнасць ад мінскага Кітая. У канцы XIV ст. імператар Чжу Юаньчжан даслаў на Рукю 36 кітайскіх дзеячоў разам з сем'ямі. Яны садзейнічалі ўкараненню кітайскай навукі, права і звычаяў.

К канцу XVI ст. з-за канкурэнцыі з партугальцамі, пірацтва і кітайскай палітыкі абмежавання знешніх сувязяў дзяржава Рукю апынулася ў стане крызісу. Гэтым скарыстаўся японскі даймё Таётомі Хідэёсі, які запатрабаваў ад астравіцян даніну. У 1609 г. дзяржава Рукю была падначалена японскаму ўладанню Сацума, хаця працягвала захоўваць аўтаномію і фармальнае падпарадкаванне кітайскім імператарам.

У 1872 г. Японія фактычна далучыла Рукю да сваіх тэрыторый. У 1879 г. адбылася поўная інкарпарацыя ў склад японскай дзяржавы, якая мэтанакіравана праводзіла палітыку асіміляцыі мясцовага насельніцтва.

Пасля II Сусветнай вайны на Рукю ўзнік палітычны рух супраць амерыканскіх ваенных баз, з якога вылучыўся рух за незалежнасць. У 1970 г. сфарміравалася партыя незалежнасці Рукю..

## Этналінгвістычныя групы рукюйцаў 
Рукюйцы падзяляюцца на некалькі этналінгвістычных груп, кожная з якіх размаўляе на асобным дыялекце (мове):
* Акінава (979 000 у 2016 г.)
* Ёнагуні (800 у 2016 г.) 
* Ёрон (900 у 2016 г.)
* Кікай (13 000 у 2016 г.)
* Кунігамі (4 900 у 2016 г.)
* Міяка (67 000 чал. у 2016 г.)
* Окі-на-эрабу (3 200 у 2016 г.)
* Току-на-сіма (5 000 у 2016 г.)
* Яеяма (47 000 у 2016 г.)

## Асаблівасці культуры 
### Матэрыяльная культура 
Асноўным гаспадарчым заняткам жыхароў Рукю здаўна з'яўлялася сельская гаспадарка. Пераважала інтэнсіўнае земляробства. Зямля апрацоўвалася ўручную з дапамогай цяжкай матыкі. Былі распаўсюджаны такія метады, як сезоннае чарагаванне сельскагаспадарчых культур, меліярацыя, высокія грады і інш. Вырошчвалі рыс, садавіну і гародніну, каноплі і бавоўнік як тэхнічныя культуры. Востраў Ісігакі нават у нашы дні славіцца рэкорднымі ўраджаямі рысу. Мужчыны займаліся пляценнем. Жыхары вострава Кумедзіма здаўна практыкавалі вытворчасць высокаякаснага шоўка. Жывёлагадоўля, лясная гаспадарка і рыбалоўства мелі дадатковы характар, але з канца XIX ст. роля рыбалоўства павысілася.

Усяго населена 110 астравоў архіпелага. Асноўнай тэрытарыяльнай адзінкай з'яўляецца *сіма* — востраў або вёска. Пасля 1724 г., калі высакародным сем'ям дазволілі сяліцца ў сельскай мясцовасці, з'явіліся дробныя феадальныя паселішчы *яадуі*. Звычайнае жытло *нучыджаа* каркаснае, крытае цяжкай дахоўкай, часцяком з драўлянымі калонамі. У познім сярэднявеччы пачалося будаўніцтва ўмацаваных рэзідэнцый феадалаў *гусуку*. У 2000 г. месцы *гусуку* трапілі ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Дойліды Акінавы распрацавалі некалькі відаў каменных муроў.

Да нашых дзён захавалася традыцыйная вопратка *русоу* з канапляных тканін. Яе апранаюць падчас святаў.

Рукюйская кухня вядома вялікай колькасцю страў з рыбы, гародніны і садавіны. З Кітая прыйшоў звычай прыгатавання свініны. Прычым, астравіцяне выкарыстоўваюць ўсе часткі свінні. Сваё даўгалецце яны тлумачаць ужываннем здаровай і карыснай ежы. Папулярны рысавы алкагольны напой *аваморы*.

### Грамадства 
Рукюйцы маюць складаную традыцыйную грамадскую сістэму. Ужо ў сярэднявечных кітайскіх пісьмовых помніках угадваліся астраўныя правадыры *аджы*, якія пазней сфарміравалі вышэйшы пласт насельніцтва *юкачу*. Сяляне і гандляры ўвайшлі ў ніжэйшы пласт простых людзей *хакусаа*. Абедзве сацыяльныя групы развіваліся паасобку і не ўступалі ў сумесныя шлюбы.

У XVIII ст. урад стымуляваў эндагамію і забараняў шлюбы па-за межамі вёскі або вострава. У выніку склалася дзве сістэмы сваяцтва, характэрныя для *юкачу* і *хакусаа*. Высакародныя колы прытрымліваліся жорсткай патрылінейнай сістэмы *мунчуу*, якая абмяжоўвала выбар шлюбных партнёраў пэўнымі сем'ямі. Лічылася, што парушэнне *мунчуу* прыводзіць да захворванняў нашчадкаў. Сваяцкая сістэма *хакусаа* мела назву *удзі*. Яна прадугледжвала значную розніцу ў сацыяльным статусе чальцоў адной сям'і і ўсяго рода. Шлюбу папярэднічалі заручыны *убукуі* і выкуп за нявесту *інджоаджынг*. З-за недахопу сродкаў вяселлі часцяком адкладваліся на няпэўны тэрмін, хаця муж і жонка ўжо жылі разам. Зямельная маёмасць перадавалася па мужчынскай лініі, прычым большую частку атрымоўваў старэйшы сын.

Хаця рэформы Мэйдзі стымулявалі разбурэнне феадальнай маёмасці і, разам з ёю, — старога падзелу на *юкачу* і *хакусаа*, рукюйцы доўгі час прытрымліваліся старых традыцый. У значнай ступені гэта тлумачыцца дыскрымінацыяй з боку японцаў.

### Мастацкая культура і спорт 
У часы існавання дзяржавы Рукю сфарміравалася тэатральнае мастацтва, якое ўключала спевы, танцы, дыялогі, музычнае суправаджэнне. Сучасныя танцы падзяляюцца на 4 стылі: класічны *котэн-буё*, змяшаны *зо-удуі*, персанальны *сасаку-буё* і народны *мінзоку-буё*. Найбольш вядомы стыль народнай песні — *юнта* з поўдня Рукю. Яго асаблівасць — чарагаванне вершаў з мужчынскім і жаночым хорамі.

На Акінаве і іншых астравах распаўсюджаны розныя віды спаборніцтваў, у тым ліку гонкі на лёгкіх суднах, бычыныя баі, адзінаборствы. Рукю лічыцца радзімай каратэ.

琉球風俗画帖7.jpg|Ткацтва. XIX ст.
Awamori production - jars of moromi.jpg|Вытворчасць *аваморы* ў даваенны час
Dress in Bingata Stencil Dyeing, Okinawa Main Island, Second Sho Dynasty, Ryukyu Kingdom, 19th century, view 1, bamboo, crane, and plum design on white ramie ground, hemp - Tokyo National Museum - DSC05388.JPG|Традыцыйная тканіна
USMC-070526-M-9457T-056.jpg|Дужанне *шыіма*

## Рэлігія 
У XIII ст. вышэйшыя колы Рукю прынялі будызм. У далейшым гэтая рэлігія мела афіцыйны характар і падтрымлівалася мясцовымі манархамі. Разам з ёю працягвалі існаваць традыцыйныя вераванні, заснаваныя на шанаванні духоўных істот *камі*. Вышэйшыя *камі* фактычна выконвалі функцыю багоў, аднак меліся *камі* пэўных месц, прыродных аб'ектаў, прафесійныя духі. Для іх шанавання ствараліся свяшчэнныя гаі. Рытуалы ў гонар родавых духаў *футукі* арганізоўваліся ў кожнай сям'і. Нават у людзей маглі мецца свае *камі*, чым тлумачыліся звышнатуральныя здольнасці некаторых з іх. Функцыю жрацоў выконвалі жанчыны, звычайна жонкі старэйшых сваякоў або абшчыннікаў. Меліся мужчыны-чараўнікі і прадракальнікі лёсу.

## Зноскі
## Спасылкі 
* A Basic Guide to Resources on Okinawan and Ryukyuan History
* Warming to Ryukyu culture
* Genetic origins of the Japanese
* MAUI RYUKYU CULTURE GROUP 
* Thomas Pellard, The linguistic archeology of the Ryukyu islands
* Пустовойт Е. В., История королевства Рюкю

Катэгорыя:Народы Японіі
Катэгорыя:Народы Азіі