Кіеўскі метрапалітэн

**Кі́еўскі метрапалітэ́н** () — адзін з відаў грамадскага транспарту украінскай сталіцы, выдатны архітэктурны твор, пабудаваны як адзіны манументальны комплекс пад зямлёй і на паверхні.

Кіеўскі метрапалітэн з’яўляецца шматпрофільным прадпрыемствам, гэта сучасны складаны інжынерны комплекс. У яго складзе 11 эксплуатацыйных службаў, 3 электрадэпо, вагонарамонтны завод, дырэкцыя будаўніцтва метрапалітэна.

Станцыя Арсенальная Святошынска-Броварскай лініі з’яўляецца самай глыбокай у свеце (ад паверхні зямлі да платформы 105,5 метраў).

У савецкі час метрапалітэн насіў імя У. І. Леніна, але сёння ля метро гэта не пазначана. У 1981 годзе ўзнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга. У першую чаргу будаўніцтва ўвайшлі станцыі Вакзальная, Універсітэт, Хрэшчатык, Арсенальная, Дняпро. Адкрыццё адбылося 6 лістапада 1960 года. Участак першай лініі складаў 5,2 км са станцыямі ад Вакзальная да Дняпро. Лінія абслугоўвалася трохвагоннымі цягнікамі з вагонамі тыпу Д вытворчасці Мыцішчынскага машынабудаўнічага завода. Часовае дэпо было ля станцыі Дняпро.
]]

Другая пускавая чарга была адчынена ў 1963 годзе, у яе склад увайшлі дзве станцыі — Політэхнічны інстытут і Шуляўская.

У 1965 годзе адкрыццё новых трох станцый Гідрапарк, Левабярэжная і Дарныця, з імі Мост Метро, Русанаўскі мост і дэпо Дарныця. Акрамя таго, на станцыі Хрэшчатык адчынілі выхад да вуліцы Інстытуцкай, які пачалі будаваць у 1960 годзе. У тым жа годзе пачаліся пастаўкі новых вагонаў тыпу Е.

У 1968 метро зноў павялічылася — адчынена станцыя Чарнігаўская з абаротным тупіком, у якім быў першы пункт тэхнічнага абслугоўвання цягнікоў.

У 1971 годзе запушчаны ў эксплуатацыю тры станцыі — Берасцейская, Ніўкі, Святошына. Пачатак будаўніцтва Абалонска-Тэрэмкоўскай лініі.

З 1972 года ўсе цягнікі сталі пяцівагоннымі.

У 1973—1974 гадах Кіеўскае метро пачало атрымліваць вагоны тыпу Ема-502\ЕМ-501.

30 снежня 1992 пабудаваны станцыі Славутыч і Асакаркі, разам са станцыямі адкрылі і Паўднёвы мост. Між станцыяй Выдубічы і мастом зрабілі зачын для станцыі Тэлічка.

28 снежня 1994 года ўведзены ў эксплуатацыю станцыі Пазнякі і Харкаўская.

30 снежня 1996 года трэцяя лінія пашырылася станцыямі з іншага боку, гэта былі станцыі Львоўская брама і Лук’янаўская, але станцыя Львоўская брама так і не пачала працаваць праз недахоп грошаў і адсутнасці комплекснага рашэння па рэканструкцыі Львоўскай плошчы, да якой павінен весці выхад са станцыі. Акрамя таго, у тым жа годзе у дэпо Абалонь пачалі пастаўляць вагоны апошняй мадыфікацыі 81-717.5М/714.5М.

27 снежня 1997 года адбылося адкрыццё станцыі-даўгабуда — Пячэрская.

30 сакавіка 2000 года адчыніла дзверы станцыя Дарагажычы, разам з ёй была пабудавана і станцыя Герцэна, але яна і сёння не працуе.

#### Пачатак XXI стагоддзя 
24 мая 2003 года першая лінія падоўжылася на заходнім кірунку на дзве станцыі: Жытомірская і Акадэммістэчка.

У 2004 годзе Сырэцка-Пячэрская лінія пашырылася станцыяй Сырэц, а праз год станцыяй Барыспальская, а ў 2006 годзе між станцыямі Барыспальская і Харкаўская ўведзена ў эксплуатацыю станцыя Вырліца.

23 жніўня 2007 года на Сырэцка-Пячэрскай лініі адчынена дэпо Харкаўская, якое знаходзіцца ў лесе за станцыяй Чырвоны Хутар, якая пачала будавацца ў 2005 годзе, а пачала працу толькі ў маі 2008 года. На сённяшні дзень з’яўляецца канцавой у Барыспальскім накірунку.

У 2010 годзе Кіеўскі метрапалітэн святкаваў сваё 50-годдзе, і ў канцы года адчынілі дзверы тры новыя станцыі другой лініі на паўднёва-заходнім кірунку, гэта станцыі Дэміеўская, Галасіеўская, Васількоўская. Роўна праз год адчынілі юбілейную 50-ю станцыю — Выставачны Цэнтр.

25 кастрычніка 2012 адбылося адкрыццё станцыі Іпадром.

6 лістапада 2013 года адбылося адкрыццё станцыі Тэрэмкы.

### Перайменаванне станцый 
* Плошча Незалежнасці, да 1977 года — Плошча Калініна *()*, да 1991 — Плошча Кастрычніцкай Рэвалюцыі ()
* Святошын, да 1991 — Святошына ()
* Шуляўская, да 1993 — Завод Бальшавік ()
* Чарнігаўская, да 1993 — Камсамольская ()
* Берасцейская, да 1993 — Кастрычніцкая ()
* Кантрактовая плошча, да 1990 — Чырвоная плошча ()
* Лісова, да 1993 — Піянерская ()
* Абалонь, да 1993 — Праспект Карнейчука ()
* Палац Украіна, да 1993 — Чырвонаармейская ()
* Лыбідская, да 1993 — Дзяржынская ()
* Тэатральная, да 1993 — Ленінская ()
* Клоўская, да 1993 — Мечнікава ()
* Алімпійская, да 2011 — Рэспубліканскі Стадыён ()
* Пачайна, да 2018 — Пэтрыўка ()
* Плошча Украінскіх Герояў, да 2022 — Плошча Льва Талстога ()
* Звірынэцька, да 2023 — Дружбы Народаў ()

## Кіеўскі метрапалітэн сёння 
Станам на 2020 год у Кіеўскім метрапалітэне 3 дзеючыя лініі, эксплуатацыйная даўжыня якіх прыблізна 67,4 км. Да паслуг пасажыраў — 52 станцыі з трыма падземнымі перасадачнымі вузламі ў цэнтры горада. Лініі метрапалітэна праходзяць праз усе 10 раёнаў Кіева.
* Першая лінія, Святошынска-Броварская, гісторыя якой пачынаецца ад 6 лістапада 1960 года, працягласць 22,6 км (з якіх 6,7 км — наземны адрэзак) і 18 станцый. Наземны адрэзак мае 2 маставыя пераходы — праз раку Дняпро і Русаніўскі праліў і 2 шляхаправоды.
* Другая лінія, Абалонска-Тэрэмкоўская, першы адрэзак якой быў уведзены ў эксплуатацыю 16 снежня 1976 года, працягласць 20,9 км і 18 станцый.
* Трэцяя лінія, Сырэцка-Пячэрская, першы адрэзак якой быў уведзены ў эксплуатацыю 31 снежня 1989 года, працягласць 23,9 км і 16 станцый.
Агульны парк дэпо — 814 вагонаў.

Будуецца ўчастак ад станцыі Сырэць, з будучымі станцыямі Мастыцкая і Праспект Праўды.

Пасажыраў метрапалітэна абслугоўваюць 122 эскалатары, якія дзейнічаюць на 25 станцыях. Энергетычная сістэма падземкі ўключае разгалінаваную кабельную сетку, 52 тока-паніжальныя падстанцыі, 2 токавыя падстанцыі, 14 трансфарматарных падстанцый. Кіраванне імі ажыццяўляецца з аўтаматызаваных дыспетчарскіх пунктаў.

## Перспектывы 
Па генеральным плане Кіева да 2025 года, распрацаваным у 2011 годзе, плануецца будаўніцтва новай лініі метро з жылога масіва Траешчына да аэрапорта Кіеў, Сырэцка-Пячэрскую лінію плануецца працягнуць да жылога масіва Вінаградар. Акрамя таго, прадугледжана будаўніцтва Абалонска-Тэрэмкоўскай лініі за станцыю Тэрэмкы.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка Кіеўскага мэтрапалітэна
* Старонка пра Кіеўскі мэтрапалітэн