open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бурбалка даткомаў

[frame|Індэкс высокатэхналагічных кампаній [Індэксы NASDAQ#NASDAQ Composite|NASDAQ Composite дасягнуў свайго піка ў сакавіку 2000 года, пасля чаго адбылося абвальнае падзенне]]
**Бу́рбалка даткомаў** ( ад назвы дамена верхняга ўзроўню .com ) — эканамічная бурбалка, якая ахапіла кампаніі, камерцыйная дзейнасць і бізнес-мадэлі якіх былі сканцэнтраваны ў Інтэрнэце, і якая існавала ў перыяд прыкладна з 1995 па 2001 гады.
Кульмінацыя адбылася 10 сакавіка 2000 года, калі індэкс NASDAQ дасягнуў 5132,52 пункта на працягу таргоў і ўпаў да 5048,62 пры закрыцці.

Бурбалка ўтварылася ў выніку ўзлёту акцый інтэрнэт-кампаній (пераважна амерыканскіх), а таксама з'яўлення вялікай колькасці новых інтэрнэт-кампаній і пераарыенціроўкі старых кампаній на інтэрнэт-бізнес у канцы 20 стагоддзя. Акцыі кампаній, якія прапаноўвалі выкарыстаць інтэрнэт для атрымання прыбытку, нечувана ўзляцелі ў цане. Насамрэч гэтыя новыя бізнес-мадэлі аказаліся неэфектыўнымі, а выдаткаваныя ў асноўным на рэкламу вялікія крэдыты прывялі да хвалі банкруцтваў, моцнага падзення індэксу NASDAQ.

І калі апошняя частка гэтага перыяду была чаргаваннем рэзкіх уздымаў і абвалаў, то інтэрнэт-бум прынята адносіць да стабільнага камерцыйнага росту інтэрнэт-кампаній, звязанага з наступам эпохі сусветнага павуціння, якая пачалася з першага рэлізу вэб-браўзера Mosaic у 1993 годзе і працягвалася ўсе 90-я гады.

## Спасылкі 
* Артыкул «Пузырь NASDAQ» у газеце «Коммерсантъ»

Катэгорыя:2000 год у эканоміцы
Катэгорыя:Эканамічныя крызісы
Катэгорыя:Гісторыя эканомікі
Катэгорыя:Электронная камерцыя
Катэгорыя:Эканамічная бурбалка
Абаленскія-Белыя

**Абале́нскія-Бе́лыя** () — рускі княжацкі род, галіна князёў Абаленскіх. У XVI—XVII стст. высокага становішча не займалі, служылі ваяводамі. У XVIII ст. 2 прадстаўнікі роду былі губернатарамі Смаленска. Апошнія сведчанні пра прадстаўнікоў роду адносяцца да XIX ст.

## Радавод 
Васіль Канстанцінавіч Белы, князь Абаленскі. Дзякуючы мянушцы за яго нашчадкамі замацавалася прозвішча Абаленскіх-Белых
# Глеб (? — 1572) У 1559 у Лівонскім паходзе быў галавой у вартавым палку, у 1563 — ваявода вартавога палка, у 1570—1572 — ваявода ў Полацкім астрозе за Палатай
## Іван
### Іван
#### Нікіфар(? — 1651) у 1647 — ваявода ў Дзядзілаве, у 1651 — другі ваявода ў Галічы
##### Андрэй
###### Барыс
###### Аляксей (1684—1760) 1740—1741 губернатар у Смаленску; ж- Ганна (1699—1739), д. Васіля Іванавіча Прыклонскага
####### Мікалай (1731—1797) ж- з 1781 Матрона (1757—1823), д. Сямёна Львовіча Мусіна-Пушкіна
######## Аляксей (1788 — ?)
######### Сяргей (1820 — ?)
######### Мікалай (1820 — ?)
######### Якаў (1823—1867)
######### Аляксей (1823—1867)
######## Мікалай (1792 — ?)
######## Ганна (1782—1841), м- Уладзімір Пятровіч Веневіцінаў (1777—1814)
######### Дзмітрый Веневіцінаў (1805—1827), паэт
##### Канстанцін (1641 — )
#### Юрый
#### Сцяпан
##### Рыгор (?— 1702)
##### Іван
##### Елісей
###### Васіль(? — 1762) у 1753 губернатар Смаленска
#### Аляксандр
## Барыс
## Пётр Сіла(Моц)
## Васіль 
## Сямён
# Фёдар (? — 1552)
## Іван Цяліца (? — 1598), сын баярскі, галава, 1581 — ваявода ў Рэжыцы, 1584—1585 — другі ваявода вялікага палка ў Ноўгарадзе
## Сямён Большы
## Сямён Меншы
## Іван
## Уладзімір (? —1578)
## Даніла


Катэгорыя:Расійская арыстакратыя
Катэгорыя:Рурыкавічы
Катэгорыя:Княжацкія роды
Паўстанне Налівайкі

thumb|305px|right|Тэрыторыі, закранутыя паўстаннем
**Паўстанне Налівайкі 1594—1596 гг.** — паўстанне казацтва і сялянства ва Украіне і Беларусі пад правадырствам Севярына Налівайкі супраць улады Рэчы Паспалітай.

## Ход паўстання 
. А. Панамарэнка. Магілёўскі абласны краязнаўчы музей]]

У чэрвені 1594 года пасля вяртання з атрадам казакоў з паходу ў Молдавію супраць турак, Севярын Налівайка заклікаў запарожцаў выступіць супраць польскага валадарства ва Украіне. Да паўстанцаў далучыўся атрад казакоў, пад камандваннем Рыгора Лабады. У кастрычніку паўстанцкі рух ахапіў усю Брацлаўшчыну, Кіеўшчыну і Валынь. Казацкае войска, якое налічвала 12 тысяч чалавек, захапіла Кіеў, Гусяцін, Канеў, Бар, Луцк і іншыя гарады. Увосень 1595 года паўстанцы рушылі на Валынь, потым — у Беларусь. Баркулабаўскі летапіс паведамляе, што ў лістападзе 1595 года атрадамі Налівайкам быў захоплены Магілёў, мноства будынкаў было разбурана, многія жыхары забіты.

У канцы 1595 года і напачатку 1596 года антыпольскі рух успыхнуў таксама ў Падоллі і часткова ў Галіцыі. На Беларусь на дапамогу паўстанцам рушыў казацкі атрад на чале з гетманам Мацвеем Шаўлам.

У снежні 1595 года ўрад Рэчы Паспалітай накіраваў на прыгнечанне паўстання войска пад камандаваннем Станіслава Жалкеўскага. У канцы студзеня 1596 года Налівайка з невялікім атрадам у 1500 чалавек адступіў на Валынь, а адтуль у Белую Царкву. Там атрады Налівайкі, Шаўлы і Лабады злучыліся і ў бітве пад Белай Царквой разбілі перадавыя атрады шляхецкага войска. Ва ўрочышчы Востры Камень каля Трыполля днём пазней адбылася яшчэ адна бітва. Пасля яе паўстанцы адступілі да Лубнаў, аднак шлях да далейшага адступлення быў адрэзаны новымі харугвамі Кароны.

Увесну 1596 года паўстанцы апынуліся акружанымі перавышаючымі сіламі кароннага войска. Завязалася бітва, якая атрымала вядомасць пад імем Саланіцкі бой. Пасля амаль двухтыднёвай абароны казакоў Жалкеўскі паабяцаў рэестроўцам, узначаленым Рыгорам Лабадой, амністыю ў выпадку складання зброі. Даведаўшыся пра перамовы казацкага старшыны з Жалкеўскім, паўстанцы западозрылі Лабаду ў здрадзе і забілі яго. Аднак атрад старшыны 28 мая 1596 схапіла Налівайку, Шаўлу і іншых правадыроў паўстання і выдаў іх палякам. Падчас перамоў польскае войска раптоўна напала на казацкі лагер. Тысячы паўстанцаў разам з жонкамі і дзецьмі былі забіты. Толькі невялікі атрад казакоў на чале з К. Крэмпскім здолеў вырвацца з акружэння і адступіць на Запарожжа. Налівайка і шасцёра іншых правадыроў паўстання былі адпраўлены ў Варшаву, дзе яны 11 красавіка 1597 года пасля жорсткіх катаванняў былі пакараны смерцю.

## Літаратура 
* Справочник по истории Украины. — 2-е издание. — Киев, 2001.

## Спасылкі 
* Падрабязна пра паўстанне Налівайкі на сайце Украіна Інкогніта  
* Да гісторыі руху Налівайкі на сайце Vostlit.info

Катэгорыя:Канфлікты 1594 года
Катэгорыя:Канфлікты 1595 года
Катэгорыя:Канфлікты 1596 года
Катэгорыя:1594 год у Еўропе
Катэгорыя:1595 год у Еўропе
Катэгорыя:1596 год у Еўропе
Налівайка
Налівайка
Налівайка
Налівайка
Налівайка
Катэгорыя:Польска-ўкраінскія адносіны
Прымакі (п’еса)

**«Прымакі»** — п’еса Янкі Купалы («сцэнічны жарт у адной дзеі»), завершаная 31 ліпеня 1913 года. Упершыню надрукаваная ў газеце «Рунь» у 1920 годзе (№ 5—8). Белавы аўтограф і машынапісны тэкст з праўкамі аўтара захоўваюцца ў Літаратурным музеі Янкі Купалы.

## Сюжэт 
Падзеі твору адбываюцца на вёсцы. Максім Кутас прачынаецца ў чужой хаце і не можа зразумець, дзе ён і чаму сюды трапіў. Даведаўшыся, што начаваў у кумы Даміцэлі, ён, як і яна, вельмі перажывае. Але добра паснедаўшы, абое павесялелі і выправіліся шукаць: Даміцэля — мужа Трахіма Сініцу, Максім — жонку Паланею. Тыя (яны таксама начавалі разам) у сваю чаргу шукаюць іх. Урэшце ўсе збіраюцца ў хаце Трахіма і пачынаецца агульная валтузня і сварка. З’яўляюцца ўраднік з соцкім і высвятляюцца ўсе непаразуменні: на першы дзень Сёмухі Трахім і Максім у манапольцы, перапіўшы, заспрачаліся, чыя жонка горшая, ды, каб развязаць спрэчку, вырашылі імі памяняцца. Мацейка Кутас і Кацярына Сініца, якія кахаюць адзін аднаго, пасьмейваюцца са сваіх бацькоў. Калі ж тыя нарэшце мірацца паміж сабою, яны дамагаюцца іх блаславення. Беларускі дзяржаўны тэатр (БДТ—1) паставіў «Вечар беларускіх вадэвіляў», у які побач з «Паўлінкай» увайшлі «Прымакі» (прэм’ера адбылася 25 мая 1944 года ў Томску). У 1972 годзе п’есу ставілі Гродзенскі абласны драматычны тэатр і Беларускі тэатр юнага гледача. П’еса ставілася як дыпломныя спектаклі ў Беларускім тэатральна-мастацкім інстытуце ў 1958 і 1979 гадах. П’есу таксама ставілі шматлікія народныя тэатры і самадзейныя калектывы Беларусі. У 1959 годзе п’еса ставілася на Беларускім радыё. Удзельнікамі радыёпастаноўкі сталі П. Малчанаў, В. Пола, Г. Глебаў, Г. Макарава. У 1967 годзе купалаўскі твор знайшоў сваё ўвасабленне ў тэлевізійным спектаклі Беларускага тэлебачання. У 2007 годзе адбылася новая пастаноўка «Прымакоў» у Гродзенскім абласным драматычным тэатры.

## Гл. таксама 
* Прымакі (спектакль)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Янка Купала: Энцыкл. даведнік / БелСЭ; Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн., БелСЭ, 1986. — 727 с, 26 л. іл.; Артыкул «Прымакі» / Аўтар — А.Сабалеўскі — C. 506—507.
* Гаробчанка, Т. Купалаўскія вобразы на беларускай сцэне. — Мн., 1976. — С.21—22, 57—60, 114—115.
* Есакоў, А. Янка Купала і беларускі тэатр. — Мн., 1972. — С.145—149.
* Пятровіч, С. Тэатральная самадзейнасць Савецкай Беларусі. — Мн., 1972. — С.99, 137, 2334—234.
* Семяновіч, А. Беларуская драматургія.- Мн., 1961. — С.72—76.
* Ярош, М. Драматургія Янкі Купалы. — Мн., 1959. — С.72—76.

## Спасылкі 
* П’еса «Прымакі»  на сайце Архівы Беларусі 
* «Прымакі» ў Тароньце на сайце газеты «Беларус»
* Стылізаваныя беларускія танцы, якія нагадваюць харэаграфію брадвейскіх мюзіклаў  на сайце Партал СМІ Беларусі 
* «Прымакі» прыедуць у Ваўкавыск на сайце Рэгіён-4

Катэгорыя:П’есы Янкі Купалы
Катэгорыя:Творы 1913 года
Альберт Анкер

**Альберт Анкер** (;  — ) — швейцарскі мастак.

## Жыццё 
Альберт Анкер з'явіўся на свет другім з трох дзяцей у сям'і ветэрынара і жыў у Інсе. Паміж 1845 і 1848 гадамі будучы мастак атрымаў першыя прыватныя ўрокі малявання ад Луіса Валінгера. У 1847 памерлі маці Анкера і яго брат, яшчэ праз пяць год у сям'і не стала яго сястры. З 1851 па 1854 год Альберт Анкер вывучаў тэалогію, першыя два гады ён правёў у Берне, а два наступныя — з кароткім перапынкамі ў Хале (*Halle*).

Пад канец 1853 года Анкер паведаміў свайму бацьку аб тым, што збіраецца скончыць вучобу, каб стаць мастаком. У 1854 бацька пайшоў насустрач выбару сына і Анкер пераехаў у Парыж, горад, які пасля наведвання яго Анкерам у 1851, значна ўразіў маладога мастака. Там ён стаў вучням швейцарскага жывапісца Чарльза Глэйра. Паміж 1855 і 1860 гадамі Альберт Анкер наведваў у Парыжы школу *École Impériale et Spéciale des Beaux-Arts*, у якой напрыклад ужо таксама атрымаў адукацыю П'ер-Аўгуст Рэнуар.

Калі ў 1859 цяжка захварэў і ў 1860 памёр яго бацька, пасля чаго Анкер узяў на сябе ўсе клопаты па дому ў Інсе. Там Анкер застаўся спачатку толькі на лета. У 1890 годзе мастак вырашыў змяніць месца свайго жыхарства і канчаткова перабраўся з Парыжу ў Інс. У 1864 ён ажаніўся з Аннай Руфлі, з якой ён выгадаваў шасцёра дзяцей.

## Галерэя 

Файл:Anker Die kleine Kartoffelschälerin 1886.jpg|*Чыстка бульбы*
Файл:Anker Kinderfrühstück 1879.jpg|*Дзеці за сняданкам*
Выява:Anker Der Gemeindeschreiber.jpg|*Сельскі пісарчук*
Выява:Albert Anker - Stilleben, Kaffee und Kartoffeln.jpg|*Нацюрморт з бульбай*
File:Albert Anker Die kleinen Strickerinnen.jpg|*Маленькія вязальшчыцы*
File:School Boy - Albert Anker.png|*Школьнік*
File:Anker Pfahlbauer.jpg|*Дазорца*
File:Le petit chaperon rouge.jpg|*Чырвоны Капялюшык*

## Месцазнаходжанне твораў 
thumb|Альберт Анкер, дзяўчынка з даміно

Творы Альберта Анкера знаходзяцца ў музеях і прыватных калекцыях:

* Музей мастацтваў Берн
* Музей мастацтваў Ноенбург
* Музей мастацтваў Салатурн
* 
* Базельскі музей мастацтва
* Музей мастацтваў Лазана
* Музей Оскар Райнхарт у гарадскім садзе

Самы вялікі прыватны калекцыянер твораў Анкера — Крыстаф Блохер.

## Спасылкі 
 * Anker, Albert

Катэгорыя:Мастакі Швейцарыі
Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Швейцарыі
Катэгорыя:Мастакі-жанрысты Швейцарыі
Катэгорыя:Афіцэры ордэна Ганаровага легіёна
Катэгорыя:Акварэлісты
Катэгорыя:Графікі Швейцарыі
Сенажаны

**Сенажаны, прадмесце Сенажаны** — гістарычная мясцовасць Мінска, размешчаная ў паўднёва-заходняй частцы горада, на захад ад Ігуменскага шляху і рэйкаў Лібава-Роменскай чыгункі.

На паўднёвым захадзе ад Сенажанаў месціцца Лошыца, на паўночным захадзе — Добрыя Мыслі, на поўначы — Уборкі, на паўночным усходзе — Серабранскія Млыны, на паўднёвым усходзе — Козырава.

## Гісторыя 
Назва прадмесця пайшла ад прыватнаўласніцкага фальварка роду Немаршанскіх. У пачатку XX стагоддзя Сенажаны ўваходзілі ў чацвертую паліцэйскую частку горада. Праз прадмесце праходзілі вуліцы Прыгожая і Слонімская, Пскоўскі завулак.

## Літаратура 
* Шыбека З. В., Шыбека С. Ф. Мінск: Старонкі жыцця дарэв. горада/ Пер. з рускай мовы М.Віжа; Прадмова С. М. Станюты. — Мн.: Полымя, 1994. — 341 с. [1] асобн. арк. карт.: іл. ISBN 5-345-00613-X.
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, П15 2001. — 576 с.: іл. ISBN 985-6302-33-1.

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Мінска
Нацыянальная музычная акадэмія Украіны імя Пятра Чайкоўскага

**Нацыянальная музычная акадэмія Украіны імя Пятра Чайкоўскага** () — вядучая вышэйшая музычная адукацыйная ўстанова Украіны. Знаходзіцца на цэнтральнай плошчы Кіева — Майдане Незалежнасці.

## Гісторыя 
27 кастрычніка 1863 года было адкрыта Кіеўскае аддзяленне Імператарскага рускага музычнага таварыства (ІРМТ). У студзені 1868 года на яго базе было адкрыта Кіеўскае музычнае вучылішча, якое ў 1913 годзе было ператворана ў кансерваторыю. Першым рэктарам стаў Уладзімір Пухальскі. Ператварэнню ўстановы ў кансерваторыю паспрыялі вядомыя музыканты, у тым ліку Сяргей Рахманінаў, Аляксандр Глазуноў. У 1925 годзе малодшыя класы кансерваторыі вылучылі ў асобную ўстанову — музычны тэхнікум. У 1934 годзе пры кансерваторыі была адчынена Сярэдняя спецыяльная музычная школа імя Міколы Лысенкі. У 1938 годзе кансерваторыя атрымала Ордэн Леніна, а ў 1940 годзе атрымала імя Пятра Чайкоўскага. Указам Прэзідэнта Украіны Леаніда Кучмы ў 1995 годзе кансерваторыя набыла статус *Нацыянальнай музычнай Акадэміі*. Але ў размоўнай мове часцей ужываецца былая назва — *Кансерваторыя*. Таксама студэнты карыстаюцца і скарачэннем — *Конса*.

### Сучаснасць 
Падчас Аранжавай рэвалюцыі будынак акадэміі выкарыстоўваўся для патрэб маніфестантаў. Студэнты Акадэміі пераважна таксама актыўна падтрымалі рэвалюцыю

## Будынак акадэміі 
Размешчаны каля галоўнай плошчы Кіева — Майдане Незалежнасці. Будынак кансерваторыі пабудаваны ў 90-х гадах 19 стагоддзя. Спачатку гэта быў гатэль «Кантыненталь» (). Падчас Другой сусветнай вайны будынак быў моцна пашкоджаны. Пасля вайны будынак адбудаваны, у 1955—1958 была пабудавана канцэртная зала. Будынак Акадэміі мае чатыры паверхі і дзве залы («Малую» і «Вялікую»). У Вялікай зале праходзяць канцэрты і пастаноўкі опер, а ў малой — пераважна канцэрты студэнтаў Акадэміі. Вялікай зале ў 2017 годзе нададзена імя загінулага ў расійска-ўкраінскай вайне спевака Васіля Сліпака. Малая зала атрымала імя былога рэктара, Алега Цімашэнкі.

## Навучэнцы 
* Арсен Якавенка — піяніст

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка 

Катэгорыя:Кансерваторыі паводле алфавіта
Катэгорыя:Кансерваторыі Украіны
Катэгорыя:Нацыянальныя вышэйшыя навучальныя ўстановы Украіны
Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Кіева
Юр’еў дзень (вясенні)

'''Юр'я'* (*Юрай, Юр'е, Ягор'я*) — традыцыйнае свята, якое адзначаецца 6 мая (23 красавіка па старым стылі).

Гэта адно з найбольш адметных святаў земляробчага календара, абстаўлена шэрагам урачыстых абрадавых дзеянняў. Свята адзначаецца ў гонар Св. Георгія Пераможцы — заступніка свойскай жывёлы і сялянскай нівы. У хрысціянскія часы ён пераняў рысы і функцыі старажытнага язычніцкага апекуна хатняй жывёлы Велеса і апекуна ўрадлівасці і закаханых Ярылы. Варыянты назваў свята, прысвечанага боству Ярыле — *Ярылавіца*, *Ярылкі''. Веснавы Юрай знаменаваў сабою сапраўдны пачатак вясны. Менавіта з гэтага дня, як лічылі амаль усюды, пачынае кукаваць зязюля.

## Абрады 
На Юр'е сяляне выходзілі з песнямі і ахвярнымі стравамі аглядаць свае зарунелыя палеткі. З Юр'ем звязваўся, як правіла, і першы выпас жывёлы. Адначасна з апякунствам свойскай жывёлы Юр'я лічыўся валадаром ваўкоў. У народзе ўяўлялі, што Юр'я едзе на белым кані і замыкае пашчы дзікім звярам, пасля чаго тыя менш нападаюць на скаціну. Свята было напоўнена шматлікімі абрадавымі дзеяннямі, песнямі, павер'ямі, прыкметамі апатрапеічнага і заклінальнага характару.

## Прыказкі 
На гэта свята існуе шмат прыказак, прыкмет.
* Як дождж на Юр'я, то будзе хлеб у дурня.

## Гл. таксама 
* Юр'еў дзень, асенні
* Вясновы абрад "Юраўскі карагод"

## Зноскі 
## Літаратура 
* Юр'я //  С. 220.

## Спасылкі 
* Выган жывёлы на Юр'я
* «Этнаграфія Беларусі: Юр'я веснавы»
* Юр'я: фотарэпартаж Андрэя Лянкевіча з Палесся

Катэгорыя:Беларускія народныя святы
Катэгорыя:Народны каляндар усходніх славян
Міхал Ксаверый Сапега

**Міхал Ксаверый Сапега** (, Высокае, Берасцейскае ваяводства — , Беласток, Падляшскае ваяводства) — вялікалітоўскі дзяржаўны і ваенны дзеяч. Крайчы вялікі літоўскі (1759—1766), генерал-маёр (1756). Кавалер Ордэна Белага Арла (1759).

## Біяграфія 
З чарэйска-ружанскай лініі магнацкага роду Сапегаў герба «Ліс», сын Казіміра Леана і Караліны з Радзівілаў. Меў брата Аляксандра Міхала.

Рана страціў бацьку, спярша выхоўваўся маці і дзядзькам Юзафам Станіславам, потым дзядзькам Міхалам Антоніем, а таксама Міхалам Фрыдэрыкам Чартарыйскім.

Як палкоўнік польнай булавы 12 красавіка 1756 атрымаў званне генерал-маёра. У 1758 абіраўся паслом на сойм. У 1761—1764 далучыўся да партыі супраціўнікаў Фаміліі, у прыватнасці да гетмана вялікага кароннага Яна Клеменса Браніцкага. Па абранні на прастол Станіслава Аўгуста Панятоўскага атрымаў ад Міхала Фрыдэрыка Чартарыйскага абяцанне прабачыць ранейшыя спрэчкі пры ўмове падтрымкі абрання пэўных паслоў (люты 1766).

Дзяцей не меў. Пахавалі Міхала Ксаверыя Сапегу ў кляштары картузаў у Бярозе Картузскай.

## Літаратура 
* 

Міхал Ксаверый
Катэгорыя:Крайчыя вялікія літоўскія
Група армій «Поўдзень»

thumb|275px|right|Аперацыя «Барбароса»

**Гру́па а́рмій «По́ўдзень»** () — група армій вермахта ў Другой сусветнай вайне. Фарміравалася чатыры разы — 26 жніўня 1939 года (скасавана 8 кастрычніка 1939 года); 22 чэрвеня 1941 года (скасавана 9 ліпеня 1942 года); 12 лютага 1943 года (скасавана 4 красавіка 1944 года); 23 верасня 1944 года (скасавана 30 красавіка 1945 года).

## Храналогія 
### 1939 
24 жніўня 1939 года стварэнне Групы армій «Поўдзень» пераўтварэннем камандавання 12 арміі мірнага часу.
З 1 верасня ўдзельнічае ва ўварванні ў Польшчу сумесна з Групай армій «Поўнач» пад камандаваннем генерал-палкоўніка фон Бока, з'яўляючыся галоўнай ударнай сілай вермахта. Па заканчэнні Польскай кампаніі перафарміравана, пераведзена на Заходнееўрапейскі ТВД і пераназвана ў Групу армій «A».

### 1941 
22 чэрвеня 1941 Група армій «A» атрымлівае назву Група армій «Поўдзень».
На пачатковым этапе аперацыі «Барбароса» (уварванне ў СССР) група вяла наступ у паўднёвым кірунку (Львоў, Кіеў, Севастопаль, Адэса, Растоў-на-Доне)

## Склад групы армій 
### 1939 
* 8-я армія (генерал пяхоты Бласкавіц)
* 10-я армія (генерал артылерыі Рэйхенау)
* 14-я армія (генерал-палкоўнік Ліст)

### 1941 
У чэрвені — снежні 1941 (камандуючы — Рундштэт) група мела наступны склад (адзіная група армій у вермахце, якая ўключала больш чым дзве палявыя арміі):
 
* 6-я армія (генерал-палкоўнік Рэйхенау)
* 11-я армія (генерал-палкоўнік Шоберт)
* 17-я армія (генерал пяхоты Шцюльпнагель да 4 кастрычніка 1941 года, затым генерал-палкоўнік Гот)
* 1-я танкавая група (генерал-палкоўнік Клейст)

Акрамя таго, у склад групы ўваходзілі румынскія войскі:
* 3-я армія (Петрэ Думітрэску)
* 4-я армія (Нікалае Чуперка)

## Камандуючыя групай армій 
* Герд фон Рундштэт (24.08.1939-1.12.1941)
* Вальтэр фон Рэйхенау (1.12.1941-15.01.1942)
* Федар фон Бок (18.01.1942-9.07.1942)
* Эрых фон Манштэйн (12.02.1943-31.03.1944)
* Вальтэр Модэль (31.03.1944-4.04.1944)
* Яганес Фрыснер (23.09.1944-22.12.1944)
* Ота Вёлер (28.12.1944-6.04.1945)
* Лотар Рэндуліч (6.04.1945-30.04.1945)

## Гл. таксама 
* Спіс камандуючых германскімі групамі армій падчас Другой сусветнай вайны

Поўдзень
Катэгорыя:З’явіліся ў 1939 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1945 годзе
Какоўчына

**Како́ўчына** (, ) — аграгарадок у Сенненскім раёне Віцебскай вобласці, размешчаны за 56 км на паўднёвы ўсход ад Сянна, за 6 км ад чыгуначнай станцыі Смальяны на лініі Орша — Лепель, за 62 км ад Віцебска. Цэнтр Какоўчынскага сельсавета.

На тэрыторыі сучаснага паселішча ў канцы XIX ст. размяшчаўся фальварак вядомы як **Кахачын**, дзе апошнія гады жыцця з сям’ёй жыў Тамаш Зан.

## Гісторыя 
У канцы XVIII ст. вёска Сенненскага павета Магілёўскай, з 1796 — Беларускай, з 1802 — зноў Магілёўскай губерні. З 1861 года — цэнтр воласці. У пачатку XX ст. налічвала 20 двароў. З 26 красавіка 1919 года ў Гомельскай губерні РСФСР. З 15 лютага 1923 года ў Аршанскім павеце. З сакавіка 1924 года ў БССР.

У Вялікую Айчынную вайну з ліпеня 1941 па канец чэрвеня 1944 года акупавана нямецкімі войскамі. З 20 жніўня 1924 да 26 ліпеня 1930 года ў Багушэўскім раёне Аршанскай акругі, з 8 ліпеня 1931 — у Аршанскім, з 12 сакавіка 1935 — у Багушэўскім раёнах, з 20 лютага 1938 года ў Віцебскай вобласці. З 20 студзеня 1960 года цэнтр сельсавета ў Сенненскім раёне. З 2010 — аграгарадок.

### Сядзіба Занаў 
thumb|Тамаш Зан
У 1997 годзе навуковы супрацоўнік Аршанскага музея гісторыі і культуры В. Лютынскі з дапамогай мясцовых старажылаў вызначыў, што побач вёскі Какоўчына размяшчаўся фальварак Занаў, мясцовыя жыхары называлі іх *Зэнамі*. На месцы фальварка, за 0,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі, у 1930-я гады была сядзіба калгаса імя Варашылава. Да пачатку XXI ст. захаваўся тапонім *Занава гара* — узвышша на паўднёвы захад ад вёскі.

Старажылы сцвярджаюць, што драўляныя, крытыя дахоўкай гаспадарчыя пабудовы — свіран, пуні, хлявы і іншыя, стаялі да 1941 года. Старажылы, са словаў сваіх бацькоў, добра характарызавалі апошняга ўладальніка фальварка (на думку В. Лютынскага, імаверна, аднаго з унукаў Тамаша Зана).

## Інфраструктура 
Лясніцтва, дзіцячы садок, сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, комплексна-прыёмны пункт, ФАП, аддзяленні сувязі і «Беларусбанка», дзве крамы.

## Вядомыя асобы 
* Тамаш Зан (1796—1855) — удзельнік вызваленчага руху, даследчык прыроды, літаратар, філамат, філарэт, сябра Адама Міцкевіча.

## Літаратура 
* Регионы Беларуси: энциклопедия. В 7 т. Т. 2. Витебская область. В 2 кн. Кн. 1 / редкол.: Т. В. Белова (гл. ред) [и др.]. — Минск: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — С. 502—536 с.
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Какоўчынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Сенненскага раёна
Хакей на летніх Алімпійскіх гульнях 1920

**Алімпійскі хакейны турнір на VII Алімпіядзе**, што праходзіла ў Бельгіі, у горадзе Антверпен, з 23 красавіка па 29 красавіка 1920 году, у 1982 годзе быў прызнаны **першым чэмпіянатам свету па хакеі з шайбай**, калі федэрацыі хакея Канады і ЗША былі паўторна прыняты ў Міжнародную федэрацыю хакея з шайбай. Першы раз яны былі прынятыя ІІХФ як раз у перыяд правядзення гэтага турніру - 26 красавіка 1920 года, на восьмым кангрэсе ў Антверпене. Хакей з шайбай упершыню быў уключаны ў склад алімпійскай праграмы (неафіцыйнай) і адзіны раз, менавіта ў 1920 годзе, праводзіўся ў рамках летніх алімпійскіх гульняў. Усе дзесяць гульняў прайшлі ў новым Лядовым Палацы горада Антверпен. Удзел у гэтым турніры прынялі сем нацыянальных зборных. Залатымі медалістамі сталі гульцы «Вініпег Фэлканс» (Вініпег), лепшай аматарскай каманды сезона 1919/20, якія прадстаўлялі Канаду. Сярэбраныя медалі адправіліся ў ЗША. Чэхаславакія заваявала бронзу.

## Рэгламент
Турнір праводзіўся па трохступеньчатай схеме. Спачатку ў гульнях на выбыванне быў вызначаны чэмпіён, потым каманды, якія прайгралі ў ходзе першага этапу чэмпіёну выявілі срэбранага прызёра, а на трэцім этапе, каманды, якія прайгралі срэбранаму прызёру выявілі бронзавага прызёра.

## Удзельнікі
;Еўропа
*  Бельгія
*  Францыя
*  Чэхаславакія
*  Швейцарыя
*  Швецыя

;Паўночная Амерыка
*  ЗША
*  Канада

## Склады каманд 
## Фінальны турнір
Турнір распачаўся з адборачнага турніру, дзеля вызначэння чэмпіёна. У турніры прынялі ўдзел усе сем зборных. Францыя пачала з паўфінальнай стадыі.

### Розыгрыш залатых медалёў
#### Матчы за залатыя медалі
##### Чвэрцьфіналы
##### Паўфіналы
##### Фінал
### Розыгрыш срэбраных медалёў
#### Матчы за срэбраныя медалі
### Розыгрыш бронзавых медалёў
#### Матчы за бронзавыя медалі
## Выніковае становішча каманд
## Статыстыка чэмпіянату
### Бамбардыры
### Брамнікі
## Спасылкі
Катэгорыя:Чэмпіянаты свету па хакеі з шайбай
1920
Шыман Марцін Казлоўскі

**Шыман Марцін Казлоўскі** (; , Аліта, Кальварыйскі павет — , ) — рымска-каталіцкі дзеяч, біскуп луцка-жытомірскі, архібіскуп магілёўскі, бібліст, папулярызатар тэалогіі.

## Біяграфія 
Сын Яна і Магдалены з Лянкевічаў Казлоўскіх. Скончыў шляхецкую школу ў Кейданах, у 1839 паступіў у Віленскую духоўную семінарыю, ад 1841 у Віленскай духоўнай акадэміі, якую скончыў у Пецярбургу. Высвечаны на святара ў 1844. Майстар тэалогіі ад 22 чэрвеня 1845. У 1845—1848 выкладчык у ковенскай гімназіі, прафесар маральнай тэалогіі і гамілетыкі ў Віленскай духоўнай семінарыі. У 1848—1851 выкладаў гісторыю касцёлу і кананічнае права, у 1851—1863 рэктар семінарыі. Ад 1852 канонік, ад 1862 прэлат-кусташ віленскае кафедральнае капітулы. Ад 1866 асэсар Духоўнага калегіуму, а ад 1877 рэктар Духоўнай акадэміі ў Пецярбургу.

У 1883 прызначаны луцка-жытомірскім біскупам, быў вымушаны вырашаць праблемы, што паўсталі ў выніку 13-гадовае ссылкі папярэдняга біскупа. Хоць і быў лаяльны да расійскі ўладаў, у 1884 пазбавіў пасады пробашча, які прыняў у касцёле праваслаўнага мітрапаліта; за што быў пазбаўлены ўладамі (да 1885) паловы пенсіі. Ад 1891 архібіскуп магілёўскі. У 1892 спрычыніўся да канфлікту з расійскімі ўладамі праз сваё нежаданне ўводзіць дадаткровыя набажэнствы на рускай мове.

Быў адным з найпладавіцейшых рэлігійных аўтараў Расійскай імперыі. Аўтар падручнікаў рэлігіі. Папулярызаваў дзеі Каталіцкага Касцёлу. Хоць і не быў вучоным у 1862 стаў доктарам honoris causa Духоўнай акадэміі ў Пецярбургу. Да ХХ ст. уся моладзь навучалася на яго кніжках. Папулярызаваў тэкст «Вульгаты» ў перакладзе Якуба Вуйка, вядомы як «Біблія Казлоўскага». Рабіў вялікі націск на тое, каб ксяндзы чыталі Біблію і цікавіліся літургіяй. Пахаваны на Выбаргскіх могілках у Пецярбургу.

## Літаратура 
* Ks. Witold Józef Kowalów, Arcybiskup Szymon Marcin Kozłowski (1883—1891), [w:] «Wołanie z Wołynia» nr 1 (20) ze stycznia-lutego 1998 r., s. 33-34.
* Krzysztof Rafał Prokop, Sylwetki biskupów łuckich, Biały Dunajec — Ostróg 2001, s. 182—186.
* Інна Шостак. Луцько-Житомирська Римо-Католицька дієцезія наприкінці XVIII — у першій половині XIX століття, Білий Дунаєць — Острог 2005.

Катэгорыя:Біскупы луцкія
Катэгорыя:Архібіскупы магілёўскія
Катэгорыя:Кусташы Віленскага кафедральнага капітула
Ежы Юзаф Шэмбак

**Ежы Юзаф Елізеуш Шэмбак** (;  — ) — рымска-каталіцкі дзеяч, граф.

## Біяграфія 
Сын Юзафа Мацея і Юзэфы з Машынскіх Шэмбакаў. Скончыў філасофскі факультэт Ягелонскага ўніверсітэта. Высвечаны на святара ў 1883 у Саратаве. Ад 1901 плоцкі біскуп, грунтоўна перабудаваў мясцовую кафедру. Ад 1903 магілёўскі архібіскуп. У 1905 падчас наведвання архідыяцэзіі захварэў на тыф. Памёр у родавым гняздзе Шэмбакаў — Парэмбе-Жэгоце пад Кракавам, дзе і быў пахаваны.

Ежы Юзаф Элізэюш
Катэгорыя:Біскупы плоцкія
Катэгорыя:Архібіскупы магілёўскія
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вінніцкай вобласці
Табака

**Таба́ка** альбо **ню́хальны тыту́нь** () — тытунь бяздымнага спосабу ўжывання. Уяўляе сабой раздроблены да стану буйной пудры тытунёвы ліст, высушаны на агні і пастэрызаваны. Бывае розных відаў: для нюхання і для жавання.

## Вытворчасць 
Вырабляецца з лістоў і сцябла тытуню, якія мелюць у буйную пудру. У старажытныя часы існавалі маленькія ручныя млынкі для прыгатавання табакі ў хатніх умовах. Парашок доўгі час сушаць, а потым араматызуюць. Палітра араматаў на сёння проста вялізная — ад персіка і апельсіна, да ванілі, бергамоту і лаванды, язміну, лімону, мёду, сандалавага дрэва. У Мінску можна набыць табаку з вішняю, абрыкосам, эўкаліптам, малінаю і іншымі. Араматызаваная табака пакуецца ў вакуумныя каробачкі для захавання смаку і патрэбнага ўзроўню вільготнасці.

## Гісторыя 
Найбольшую папулярнасць табака набыла ў 18 стагоддзі. Каралеўскія дамы і хаткі Еўропы, а таксама вышэйшая шляхта з задавальненнем аддавалася новай забаве. Кароль Людовік XIII, які ўпадабаў табаку, скасаваў у Францыі на яе ўсе забароны, а жонку іншага караля — Георга III — нават празвалі *Snuffy Charlotte* (Шарлота-табанюшка). Пасля Французскай рэвалюцыі табака стала даступнай і звычайным абывацелям, якія з энтузіязмам перанялі гэту звычку ў шляхты.

У той самы час амерыканскія каўбоі таксама прасоўвалі табаку ў масы — нюхаць было зручней, чым распальваць цыгару ці цыгарэту, седзячы на кані. Па той самай прычыне «не маючы магчымасці паліць тытунь з камфортам у часе хуткай язды» табаку сталі нюхаць многія аўтааматары Вялікабрытаніі. Гэтыя спадары ў 1912 годзе адчынілі нават «Клуб табакі». Як лічылі яны, табака — «гэта яшчэ і цудоўны сродак для ачышчэння носу ад дарожнага пылу».

## Здароўе 
Выгоды і прыемнасці ад табакі, штопраўда, могуць негатыўна адбіцца на здароўі.

Навукоўцы сцвярджаюць, што табака амаль не павышае рызыку інсульту (на 5% больш выпадкаў, чым у тых, хто ніколі яе не ўжываў), у той час, як цыгарэты павышаюць такую рызыку на 121% (у 2,21 разы). Рызыка ад палення цыгарэт увасабляецца ў страту прыблізна 8 гадоў жыцця, а табакі — толькі 0,04 гады (14,6 дзён) (высновы тых самых вучоных). Пры спажыванні табакі няма гарэння, значыць, і няма спажывання смолаў, якія нясуць асноўную шкоду арганізму.

Праціўнікі табакі кажуць пра непрыемны пах з роту, налёт на зубах, рак слізістай абалонкі рота і горла, залежнасць ад нікаціну, парадантоз. Акрамя таго, даследчыкі знайшлі ў табацы шмат натрыю, які павышае крывяны ціск, а адзін шведскі доктар (Боліндэр) устанавіў, што тыя, хто нюхае табаку, у 3 разы часцей пакутуюць ад гіпертаніі.

У цэлым лічыцца, што табака нясе куды менш шкоды арганізму, гэта больш бяспечная альтэрнатыва цыгарэтам. Між іншым, табака, якая таксама ўтрымлівае нікацін, можа быць даволі карысным крокам на шляху да таго, каб спачатку кінуць паліць, а потым і зусім развітацца з нікацінам.

## Гл. таксама 
*  Тытунь

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тытунь
Апалінарый Унукоўскі

**Апалінарый Унукоўскі** (; , , цяпер Украіна — , , цяпер Расія) — магілёўскі архібіскуп (23 лістапада 1908 — 21 мая 1909).

## Біяграфія 
У 1865 годзе паступіў у семінарыю ў Камянцы-Падольскім, якая была зачынена праз год. 4 гады дамагаўся дазволу губернатара працягнуць адукацыю ў іншай семінарыі, увесь гэты час навучаўся самастойна. У 1874 годзе скончыў Санкт-Пецярбургскую каталіцкую духоўную акадэмію са ступенню майстра багаслоўя. Пасвечаны на святара ў 1872 годзе. Выкладаў лацінскую мову ў Жытомірскай семінарыі ад 1875 года да яе закрыцця ў 1876 годзе. На працягу некалькіх гадоў быў абаронцам сужэнскіх вузаў. Знаходзячыся на пасадзе віцэ-дэкана Жытомірскага дэканату і сакратара біскупскай курыі, ні ў чым не ішоў на саступкі ўраду, жорстка трымаўся кананічнага права, таму кіеўскі губернатар не зацвердзіў яго ні на пасаду інспектара Жытомірскай семінарыі, ні на прафесарскую кафедру ў акадэміі ў 1882 годзе. 4 чэрвеня 1888 года стаў канонікам капітулы, у 1891 годзе  — асэсарам кансісторыі. Ад 1898 года — рэктар Жытомірскай семінарыі і прэлат капітулы. 22 красавіка 1904 года стаў біскупам плоцкім. У 1908 годзе ўрад прапанаваў яго Святому Прастолу як магчымага кандыдата на Магілёўскую кафедру. 16 чэрвеня 1908 года прызначаны архібіскупам магілёўскім, а 23 лістапада 1908 года інтранізаваны ў Санкт-Пецярбургу. Пахаваны ў Жытоміры.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чарнавіцкай вобласці
Катэгорыя:Плоцкія біскупы
Катэгорыя:Архібіскупы магілёўскія
Баляслаў Геранім Клапатоўскі

**Баляслаў Геранім Клапатоўскі** (; , , цяпер Вінніцкая вобласць, Украіна-24 лютага 1903, Санкт-Пецярбург, Расія) — рымска-каталіцкі дзеяч, луцка-жытомірскі біскуп, архібіскуп магілёўскі.

## Біяграфія 
Навучаўся ў Духоўнай семінарыі ў Жытоміры (1865—1869) і Духоўнай Акадэміі ў Санкт-Пецярбургу (1869—1873). Высвечаны на святара 15 ліпеня 1872. Працаваў прафесарам у семінарыі ў Жытоміры (1873—1877), прафесарам і ад 1897 рэктарам Акадэміі ў Пецярбургу.

Ад 2 жніўня 1897 тытулярны біскуп Элеўтэропаліса і дапаможны біскуп луцка-жытомірскай дыяцэзіі. Ад 14 снежня 1899 луцка-жытомірскі біскуп і адміністратар камянецкай дыяцэзіі. Ад 15 красавіка 1901 архібіскуп магілёўскі і адміністратар Мінскай дыяцэзіі. Адначасова кіраваў Духоўным калегіумам у Пецярбургу.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вінніцкай вобласці
Катэгорыя:Біскупы луцкія
Катэгорыя:Архібіскупы магілёўскія
Арсен Ваагнавіч Якавенка

**Арсэ́н Ваа́гнавіч Якаве́нка** (; , ) — украінскі піяніст і кампазітар.
 
## Біяграфія 
Нарадзіўся 5 верасня 1991 года ў Кіеве.

Ад 1997 да 2000 года вучыўся ў Дзіцячай музычнай Акадэміі. У 2000—2009 быў вучнем Кіеўскай сярэдняй спецыяльнай музычнай школы імя Міколы Лысенкі пры Нацыянальнай музычнай акадэміі Украіны імя Пятра Ільіча Чайкоўскага (класа настаўніцы Наталлі Грыдневай). Ад 2009 года навучаецца ў Нацыянальнай музычнай акадэміі Украіны імя Пятра Чайкоўскага. Ад 2006 года стыпэндыят фонду былога прэзідэнта Украіны Леаніда Кучмы Ад 1998 года вучыцца кампазіцыі (класа настаўніцы Алы Загайкевіч). Аўтар твораў для фартэпіяна, і таксама іншых інструментаў, у прыватнасці для скрыпкі, віяланчэлі, флейты, кларнета.

## Удзел у конкурсах 
* Лаўрэат конкурсу імя Алямдара Караманава (Сімферопаль, 2003 год, І прэмія)
* Лаўрэат конкурсу імя Алямдара Караманава (Сімферопаль, 2005 год, II прэмія)
* Лаўрэат конкурсу «На бацькаўшчыне Сяргея Пракоф'ева» (Данецк, 2005 год, II прэмія)
* Лаўрэат 3-га Тбіліскага конкурсу юных піяністаў (Грузія, 2007 год, II прэмія)
* Дыпламант VIII міжнароднага конкурсу юных піяністаў імя Уладзіміра Крайнева (Харкаў, 2006 год)
* Лаўрэат IV Маскоўскага міжнароднага конкурсу юных піяністаў імя Шапена (Расія, 2004 год)
* Лаўрэат 9-га Міжнароднага конкурсу піяністаў імя Уладзіміра Крайнева (Харкаў, 2008 год, III прэмія)
* Лаўрэат конкурсу на здабыццё прэміі фірмы Bechstein () у Кіеве (2010 год, І прэмія).

Арсэн Якавенка таксама ўзнагароджаны спецыяльным прызам III міжнароднага конкурсу памяці Еміля Гілельса (Адэса, 2006 год). Таксама атрымаў спецыяльную нагароду на «Bremer Klavier Wettbewerb’07» (Германія, 2007 год).

## Кампазітар 
Як кампазітар Арсэн Якавенка выступаў на Міжнародным фестывалі акадэмічнай і сучаснай музыкі «Фарбатоны» і Усеўкраінскім фестывалі дзіцячай кампазітарскай творчасці «Арфей».

## Спасылкі 
* Старонка на сайце школы імя Лысенкі 
* Артыкул аб канцэрце класы кампазіцыі Алы Загайкевіч 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся 5 верасня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1991 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кіеве
Катэгорыя:кампазітары Украіны
Катэгорыя:музыканты Украіны
Катэгорыя:піяністы Украіны
Юрый Анатольевіч Зісер

**Ю́рый Анатольевіч Зі́сер** (, , Украіна — , Мінск) — беларускі прадпрымальнік, дырэктар і ўласнік унітарнага прадпрыемства «Надзейныя праграмы», заснавальнік, уласнік і (да 2012) генеральны дырэктар найбуйнейшага ў Беларусі парталу TUT.BY, грамадскі дзеяч, мецэнат.

## Біяграфія 
Юрый Зісер нарадзіўся ў жыдоўскай сям'і, 28 чэрвеня 1960 года ў Львове, Украіна. Скончыў Паўночна-Заходні політэхнічны інстытут у Ленінградзе па спецыяльнасці «Электронныя вылічальныя машыны». У 1977—1994 гадах працаваў праграмістам, сістэмным аналітыкам і кіраваў рознымі праектамі.

У 1980-х гадах пазнаёміўся са сваёй будучай жонкай, беларускім культуролагам Юліяй Чарняўскай. Разам з ёй з’ехаў у Мінск. У сталіцы Беларусі жыў з 1987 года. У пачатку 1990-х гадоў «вахтавым метадам» працаваў праграмістам у Лангепасе (Цюменская вобласць, Расія). У 1992 годзе з удзелам Ю. Зісера было заснавана прадпрыемства «Надзейныя праграмы», якое займалася распрацоўкай праграмнага забеспячэння для банкаўскай сферы. Пад эгідай названага прадпрыемства быў створаны інтэрнэт-партал TUT.BY, які з цягам часу стаў найбольш папулярным інтэрнэт-рэсурсам у Байнэце.

У 2013 годзе паступіў у Беларускую дзяржаўную акадэмію музыкі на клас аргана, які паспяхова скончыў у 2015 годзе. Пры яго фінансавай падтрымцы былі адноўлены арганы ў Мінску, Нясвіжы, Пінску. У 2019 годзе з'яўляўся адным з арганізатараў і спонсараў міжнароднага фестываля клезмерскай музыкі ў Мінску (Litvak Klezmer Fest).

У 2019 годзе далучыўся да калектыўнага звароту з прапановай перапахаваць К. Каліноўскага ў Беларусі.

Хварэў на рак. Памёр 17 мая 2020 года пасля працяглай хваробы.

## Крытыка 
Юрый Зісер быў членам Грамадска-кансультатыўнага савета пры Адміністрацыі прэзідэнта А. Лукашэнкі (у 2009—2011) і адным з аўтараў прэзідэнцкага ўказа № 60, які ўзмацняў рэгуляванне інтэрнэту з боку дзяржавы, абмяжоўваў доступ да рэсурсаў з незаконным або непажаданым кантэнтам, кантроль над каментарамі ў інтэрнеце і над карыстальнікамі. На лекцыі ў ЕГУ ў 2011 годзе Зісер выступаў з апраўданнем цэнзуры ў інтэрнеце.

У 2013 годзе галоўны рэдактар сайта Хартыя'97 Наталля Радзіна абвінаваціла Юрыя Зісера ў супрацы з аўтарытарным рэжымам Лукашэнкі і атрыманні выгады ад прыняцця А. Лукашэнкам указа аб рэгуляванні інтэрнэту, паводле якога беларускім бізнесменам забаранілі мець хостынг за мяжой. Ю. Зісер, паводле Н. Радзінай, з’яўляўся ўладальнікам найбуйнейшай хостынгавай кампаніі ў Беларусі. У адказ Зісер прыгразіў прыцягнуць Радзіну да суда.

У красавіку 2015 года з крытыкай Ю. Зісера выступіў А. Лукашэнка, які ў час паслання прэзідэнта да Нацыянальнага сходу звярнуўся да С. Шапіры: «Зісер гэты ваш непрыстойна сябе паводзіць... Я ж вас год таму прасіў усіх яўрэяў узяць пад кантроль. А Зісера мы ніяк не можам нармалізаваць».

## Бібліяграфія 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Блог Юрыя Зісера 

Катэгорыя:Байнэт
Катэгорыя:Прадпрымальнікі Беларусі
Катэгорыя:Праграмісты Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУІР
Катэгорыя:Памерлі ад раку
Арвальскія браты

**Арва́льскія браты́** (, «**браты́ ара́тыя**» ад  - ралля) - рымская калегія з 12 жрацоў. У яе абавязкі ўваходзілі малітвы багам аб дараванні ўраджаю і росквіце абшчыны грамадзян.

Пасада братоў была пажыццёвая; ні ссылка, ні палон не пазбаўлялі іх гэтага звання. На чале іх стаяў штогод змяняемы магістр; ён у выпадку смерці аднаго з членаў калегіі прызначаў яму пераемніка. Знешнімі адзнакамі іх пасады былі вянкі з каласоў і белыя галаўныя павязкі (infulae). Каб заклікаць на палі ўрадлівасць, браты штогод на працягу трох дзён мая здзяйснялі Sacrificium Deae Diae часткова ў горадзе, часткова ў асаблівым Iucus Deae Diae, які знаходзіўся ў 5 мілях ад горада: да гэтага месца дасягалі ў старажытнейшыя часы рымскія палі.

У паданні гаворыцца, што Ака Ларэнцыя, жонка Фаўстула і прыёмная маці Ромула, мела 12 сыноў. Калі адзін з іх памёр, яго замяніў Ромул, які стварыў са сваімі прыёмнымі братамі калегію Fraters Arvales. Ужо сімвал у выглядзе вянка з каласоў сведчыць аб тым, што прызначэнне калегіі было ў служэнні багіні зямлі і земляробства, якая звалася Дэа
Дзія. Шмат хто змешвае яе з Цэрэрай, але, хутчэй за ўсё, яна з'яўлялася Опс, жонкай Сатурна, якую шанавалі ў якасці апякункі рымскай гарадской зямлі. Узгорак багіні знаходзіўся паблізу ад горада Рыма каля Цібра, у тым месцы, што цяпер называецца Афога л'Азіна. Тут штогод адбываліся ўрачыстыя багаслужэнні. Вельмі верагодна, што Актавіян Аўгуст рэстаўрыраваў гэтую калегію. Старшыня калегіі абіраўся на адзін год, і яна дапаўнялася членскімі выбарамі. Верагодна, правам абрання карысталіся толькі патрыцыі.

Сярод розных іншых абрадаў асабліва згадваецца танец, які «браты» выконвалі ў храме ў гаі багіні, падчас пення старажытнай, дайшоўшай да нашага часу песні, складзенай сатурнічным памерам.

Больш дакладныя звесткі аб іх былі атрыманы дзякуючы пратаколам часоў Геліягабала, якія былі выдадзены Марыні у 1795 годзе і значна дапоўнены знаходкамі, якія былі знойдзены падчас раскопак, што адбываліся ў Рыме ў 1866 годзе за кошт прускага ўрада. Падчас раскопак былі знойдзены акты калегіі за 58 і 59 гады.

Акрамя згаданага sacrificum Deae Diae, існавала таксама Ambarvale sacrum, якое падчас арвальскага свята здзяйснялася кожным землеўладальнікам на сваёй зямлі; тут таксама выконваліся пэўныя песня і танец.

## Спасылкі 
* 
* Спіс вядомых членаў калегіі 

Катэгорыя:Рэлігія ў Старажытным Рыме
Павел Выпых

**Павел Выпых** (; , Отвацк —10 красавіка 2010, пад Смаленскам) — польскі дзяржаўны дзеяч.

Скончыў Інстытут сацыяльнай прафілактыкі і рэабілітацыі, а таксама гістарычны факультэт Варшаўскага ўніверсітэта. У 1987—1999 гадах працаваў у скаўцкім руху. У 1990—2003 гадах быў дэпутатам радаў раёнаў Варшавы. Працаваў у гарадской адміністрацыі. У 1996—1999 гадах быў асістэнтам кафедры крыміналогіі Інстытуту прававых даследаванняў Польскай акадэміі навук, затым дырэктарам Цэнтру падтрымкі сям'і. З 2002 года ўзначальваў Управу сацыяльнай палітыкі Варшавы. У 2005—2006 гадах быў сакратаром стану (намеснікам міністра) ў Міністэрстве працы і сацыяльнай палітыкі. У 2007 годзе нядоўга быў падсакратаром стану ў Канцылярыі прэм'ер-міністра і кіраўніком Установы сацыяльнага забеспячэння. У 2007—2009 гадах быў саветнікам прэзідэнта, а з 2009 года — мзяржаўны сакратаром (міністрам) ў Канцылярыі (адміністрацыі) прэзідэнта.

Загінуў 10 красавіка 2010 года ў авіякатастрофе пад Смаленскам.

16 красавіка 2010 года пасьмертна ўзнагароджаны Крыжам камандорскім ордэна Адраджэння Польшчы .

Пахаваны ў Варшаве.

Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Палітыкі мясцовага кіравання Польшчы
Катэгорыя:Міністры Польшчы
Катэгорыя:Загінулі ў авіякатастрофах
Данія на конкурсе песні Еўрабачанне

З моманту свайго дэбюту ў 1957 годзе Данія ўдзельнічала ў Еўрабачанні 43 разы. Данія прымала ўдзел ва ўсіх конкурсах да 1966 года, але потым адсутнічала з 1967 па 1977 год. Пачынаючы з 1978 года, Данія не прымала ўдзел толькі ў чатырох конкурсах. Данія атрымлівала перамогу на конкурсе тры разы.

## Удзельнікі 
: *Пераможца*
: *Другое месца*
: *Трэцяе месца*
: *Апошняе месца*
: *Аўтаматычны праход у фінал*
: *Не прайшла ў фінал*
: *Не ўдзельнічала або была дыскваліфікавана*

## Галерэя 

Выява:Jørgen & Grethe Ingmann.jpg|Грэта Інгман і Юрген Інгман (Еўрабачанне 1963)
Выява:ESC 2007 Denmark - DQ - Drama Queen.jpg|DQ у Хельсінкі Еўрабачанне 2007
Выява:Simon Mathew, Denmark, Eurovision 2008.jpg|Сайман Мэцью ў Белградзе Еўрабачанне 2008
Выява:Denmark at ESC 2011.jpg|A Friend In London у Дзюсельдорфе Еўрабачанне 2011
Выява:ESC2013 - Denmark 02.jpg|Эмілі дэ Форэст у Мальмё Еўрабачанне 2013


Катэгорыя:Краіны на конкурсе песні Еўрабачанне
Парк Бальмаседа

**Бальмаседа** () — гарадскі парк у сталіцы Чылі горадзе Сант’яга. Размешчаны уздоўж паўднёвага берага ракі Мапоча ў раёне Правідэнсія. Першапачаткова быў створаны пад назвай Японскі парк у 1930 годзе, падчас Другой сусветнай вайны быў перайменаваны ў Брытанскі парк. Пазней, у 1945 годзе, назва была зменена на сучасную ў гонар прэзідэнта Чылі ў 1886—1891 гадах Хасэ Мануэля Бальмаседа.

Парк працягваецца ад плошчы Бакведана на захадзе да плошчы Авіяцыі на ўсходзе, на захадзе ён пераходзіць у парк Фарэсталь, на поўдні да яго прылягае парк Бустамантэ. У парку размешчана літаратурнае кафэ. На супрацьлеглым беразе ракі знаходзіцца раён Барыё Белавіста, вядомы сваім начным жыццём і вялікай колькасцю рэстаранаў і крам.

## Спасылкі 
* Гісторыя парка Бальмаседа 

Катэгорыя:Паркі Сант’яга
Сандавэ

**Санда́вэ** (саманазва *Sandawe*) — усходнеафрыканскі народ, карэнныя жыхары Танзаніі. Жывуць пераважна ў цэнтральнай частцы краіны. Агульная колькасць (2014 г.) — 55 900 чал.

Сандавэ значна адрозніваюцца ад іншых народаў Танзаніі, паколькі маюць малы рост, больш светлую скуру, традыцыйна займаюцца збіральніцтвам і паляваннем у саванне. Найбольш блізкімі да іх ладу жыцця з’яўляюцца хадза, якія насяляюць мясцовасць ў 150 км на поўнач. Генетыкі лічаць, што продкі сандавэ і хадза разышліся прыкладна 1300 гадоў таму. Згодна даследаванням групы генетыкаў, якія праводзіліся ў Афрыцы на працягу 1999—2009гадоў, ДНК сандавэ і хадза ўтрымоўвае сведчанні аб змяшэнні іх прамых продкаў з больш архаічнымі відамі чалавека 20 тысяч — 80 тысяч гадоў таму.

Традыцыйная культура і грамадства сандавэ заснаваны на вандроўнай ладзе жыцця, забеспячэнні сябе з дапамогай збіральніцтва і палявання. З XIX стагоддзя пад уплывам знешніх фактараў сандавэ пачалі пераход да сталага жыхарства ў вёсках і гадоўлі свойскай жывёлы. Аднак спроба ўрада Танзаніі ў 1970—1980-х гадах прымусіць сандавэ займацца земляробствам скончылася няўдачай. Сандавэ падзяляюцца на некалькі лакальных груп у залежнасці ад раёна пражывання. У кожнай групе ёсць рытуальныя правадыры, якія займаюцца арганізацыяй цырымоній і палітычна не кантралююць абшчыннікаў.

Сандавэ маюць багатую міфалогію. Распаўсюджаны міфы пра стварэнне свету, гістарычныя паданні, казкі пра багамола.

Сандавэ размаўляюць на тонавай мове, ізаляванай ад суседніх моў. Некаторыя даследчыкі лічаць, што па свайму паходжанню яна блізкая да кайсанскіх моў або нават з’яўляецца кайсанскай.

Старажытная рэлігія сандавэ мае анімістычны характар. У наш час распаўсюджваюцца хрысціянства і іслам.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Народы Афрыкі
Катэгорыя:Народы Танзаніі
Іаган Эдуард Эрдман

**Іаган Эдуард Эрдман** (; 13 чэрвеня 1805, Вольмар — 12 чэрвеня 1892, Гале) — нямецкі філосаф.

## Біяграфія 
Іаган Эдуард Эрдман вывучаў тэалогію у Дэрпцкім універсітэце, а затым у Берліне, там жа ў 1834 годзе абараніў дысертацыю. Знаходзіўся пад уплывам Гегеля.

З 1836 года і да самай смерці выкладаў ва ўніверсітэце Хале, з 1839 года прафесар.

Асноўнай навуковай заслугай Эрдмана з'яўляецца двухтомны «Нарыс гісторыі філасофіі» (; 1866), у якім прадпрынятая спроба прадставіць гісторыю філасофіі як бесперапынны ланцужок адказаў на вечныя пытанні, якія стаяць перад чалавецтвам. Эрдману належаць таксама кнігі «Цела і душа» (; 1837), «Асновы псіхалогіі» (; 1840), «Асновы логікі і метафізікі» (; 1841) і іншыя.

## Літаратура і крыніцы 
* 
* Найбольш поўная калекцыя прац Эрдмана (большасць з GoogleBooks 
* 
* Hans Joachim Schoeps. Erdmann, Eduard // Neue Deutsche Biographie (NDB). Band 4. — Berlin: Duncker & Humblot, 1959 — S. 569 

Катэгорыя:Філосафы Германіі
Катэгорыя:Філосафы XIX стагоддзя
Катэгорыя:Выкладчыкі Гале-Вітэнбергскага ўніверсітэта
Эдуард Эрдман

**Эдуард Эрдман** (; 5 сакавіка 1896, Вендэн, Расійская Імперыя — 21 чэрвеня 1958, Гамбург) — нямецкі  і . Траюрадны пляменнік філосафа Іагана Эдуарда Эрдмана.

## Біяграфія 
Вучыўся музыцы ў Рызе ў піяністаў Брора Мёлерстэна (вучня Лешаціцкага) і Жана дзю Шатэна і арганіста Домскага сабора Харальда Кройцберга, затым, з 1914 г., у Берліне ў піяніста Конрада Анзорге і кампазітара Хайнца Тысена.

У 1920-я гг. Эрдман лічыўся адным з вядучых піяністаў Германіі, сумяшчаючы ў рэпертуары твора Бетховена і сучасных кампазітараў. Быў таксама прызнаны як прыкметная фігура сярод нямецкіх кампазітараў, пачынаючы з паспяховай прэм'еры яго Першай сімфоніі ў 1919 г. (прысвечана Альбану Бергу), уваходзіў у кола асноўных удзельнікаў Дзён новай музыкі ў Донаўэшынгене. З 1925 г. быў прафесарам Кёльнскай Акадэміі музыкі, аднак у 1935 г. з-за канфлікту з нацысцкім рэжымам сыйшоў у адстаўку і практычна перастаў выступаць і публікавацца.

У 1946 г. даў першыя пасля перапынку канцэрты, пачаўшы з цыклу з чатырох вечароў, прысвечанага забароненым у гітлераўскія часы кампазітарам: (Шонбергу, Хіндэміту, Кшэнеку і інш.). У 1950 г. вярнуўся да выкладання на пасадзе прафесара Гамбургскай Вышэйшай школы музыкі. 5 чэрвеня 1958 г. выступіў з апошнім канцэртам (на карысць хворы Клары Хаскіл). Значная частка кампазітарскай спадчыны Эрдмана так і засталася не выдадзенай і практычна не выконваецца.

Позняе выкананне Эрдманам санат Франца Шуберта атрымала высокую ацэнку спецыялістаў. Серджыу Чэлібідаке вылучаў таксама яго працу з творамі Іагана Себасцьяна Баха.

## Спасылкі 
* Eduard Erdmann : Падборка водгукаў 

Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Германіі
Яўген Міхайлавіч Гаўрыленка

**Яўген Міхайлавіч Гаўрыле́нка** (, Гомель) — беларускі лёгкаатлет, бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў. Майстар спорту міжнароднага класа (1971).

## Кар’ера 
На Алімпіядзе ў Мюнхене ў 1972 Яўген удзельнічаў у бегу на 400 метраў з бар’ерамі і ў фінале заняў 6-е месца. У 1973 годзе скончыў Гомельскі ўніверсітэт. Таксама Яўген удзельнічаў у паўфінальным забегу ў эстафеце 4×400 метраў, заняўшы там з партнёрамі 6-е месца.

Чатырохразовы чэмпіён СССР у , ,  і .

У 1976 годзе стаў рэкардсменам СССР у бегу з бар’ерамі на 400 метраў з вынікам 49,02 секунды.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Бегуны з бар'ерамі СССР
Катэгорыя:Бегуны на кароткія дыстанцыі СССР
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 1972 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 1976 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1976 года
Катэгорыя:Майстры спорту СССР міжнароднага класа
Катэгорыя:Чэмпіёны СССР па лёгкай атлетыцы