open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пласіда Дамінга

**Хасэ́ Пласі́да Дамі́нга-Эмбі́ль** (ісп.: *José Plácido Domingo Embil*; нарадзіўся 21 снежня 1941, Мадрыд) — іспанскі оперны спявак (тэнар), дырыжор.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Нацыянальнай кансерваторыі музыкі (Мексіка). Яго дэбют у оперы адбыўся ў 1960 у мексіканскім горадзе Мантэрэі (партыя Альфрэда ў оперы Дж. Вердзі «Травіята»). У першай палове 1960-х г. спяваў у Ізраільскай нацыянальнай оперы. У 1968 дэбютаваў у «Метраполітэн-опера» (Нью-Ёрк). За сваю музычную кар’еру Дамінга выканаў больш сотні вядучых оперных партый — ад Моцарта і Вердзі да Берліёза і Пучыні. Здымаўся ў фільмах-операх. Выступае і як оперны дырыжор. Атрымаў міжнародную вядомасць у лірычных і драматычных партыях у італьянскіх операх. Выканаў шэраг галоўных роляў у нямецкіх операх Р. Вагнера. Лічыцца непераўзыдзеным Атэлам сучаснасці. У 1990-я г. адбылося некалькі папулярных сумесных (з Л. Павароці і Х. Карэрасам) выступленняў пад назвай «Тры тэнары». У 2002 атрымаў высокі тытул Брытанскай імперыі — ганаровае рыцарства (пасвечаны ў рыцары). Выкананне Пласіда Дамінга вызначаецца вышэйшым сінтэзам акцёрскага і вакальнага майстэрства, натуральнай, спантаннай эмацыянальнасцю.

## Літаратура 
* Культуралогія: Энцыкл. даведнік / Уклад. Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Іспаніі
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Іспаніі
Катэгорыя:Тэнары
Катэгорыя:Уладальнікі ганаровага звання «Камерзенгер»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Лацінская Грэмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Карл V Мудры

**Карл V Мудры** (;  — ) — кароль Францыі з 1364 па 1380 года з дынастыі Валуа. Старэйшы сын Іаана II Добрага (26 красавіка 1319 г — 8 красавіка 1364), караля Францыі з 1350 года, і яго першай жонкі Боны люксембургскай (21 мая 1315 — 11 верасня 1349). У 1356—1360 і пачатку 1364 года (у час знаходжання свайго бацькі, Іаана II, у англійскім палоне) — рэгент Францыі. Яго валадаранне азначае сабой канец першага этапу Стагадовай вайны: Карл V змог практычна цалкам вярнуць тэрыторыі, страчаныя яго папярэднікамі, і аднавіць уладу над дзяржавай.

Катэгорыя:Каралі французскія
Катэгорыя:Герцагі Турэньскія
Валуа

**Валуа́** () — дынастыя каралёў Францыі, галіна дому Капетынгаў. Імя атрымала ад тытула заснавальніка галін — Карла, графа дэ Валуа.

Дынастыя Валуа займала французскі сталец у 1328—1589 гадах, потым яе змяніла маладзейшае адгалінаванне Капетынскага дому — дынастыя Бурбонаў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыя Францыі

Катэгорыя:Дынастыі Францыі
Катэгорыя:Уладарскія роды
Катэгорыя:Каралі французскія
Тыцыян

**Тыцыян Вечэ́ліа** (;  — ) — італьянскі жывапісец эпохі Адраджэння. Прадстаўнік Венецыянскай школы жывапісу.

Імя Тыцыяна стаіць у адным шэрагу з такімі мастакамі Адраджэння, як Мікеланджэла, Леанарда да Вінчы і Рафаэль. Тыцыян пісаў карціны на біблейскія і міфалагічныя сюжэты, праславіўся і як партрэтыст. Яму рабілі заказы каралі і рымскія папы, кардыналы, герцагі і князі. Тыцыяну не было і трыццаці гадоў, калі яго прызналі лепшым жывапісцам Венецыі.

## Галерэя 

Выява:Venus and Adonis by Titian.jpg|Венера і Адоніс
Выява:Tizian - Venus von Urbino.jpg|Венера Урбінская, 1538
Выява:Tizian 029.jpg|Каханне зямное і Каханне нябеснае, 1515—1516
Выява:Karl V.-Carlos I. 1548 (Tiziano Vecellio?) 066.jpg|Партрэт Карла V у крэсле, 1549
Выява:Portrait_d'une_Femme_à_sa_Toilette,_by_Titian,_from_C2RMF_retouched.jpg|Жанчына перад люстэркам
Выява:Titian Venus Mirror (furs).jpg|Венера перад люстэркам, 1555
Выява:Anadyomene.jpg|Венера Анадыямена, 1520
Выява:The Tribute Money (1516) - Tizian (Gemäldegalerie Alte Meister, Dresden).jpg|Дынарый кесара, 1516
Выява:The Crowning with Thorns by Titian - Alte Pinakothek - Munich - Germany 2017.jpg|Каранаванне цярновым вянком, 1570-я
Выява:Titian (Tiziano Vecellio) - Carring of the Cross.jpg|Нясенне крыжа, 1565
Выява:Tiziano Vecellio, called Titian - Ecce Homo - Google Art Project.jpg|Вось чалавек, 1543
Выява:Titian (Tiziano Vecellio) (Italian - Portrait of Alfonso d'Avalos, Marquis of Vasto, in Armor with a Page - Google Art Project.jpg|Партрэт Альфонса д'Авалоса, у даспеху і з пажам, 1533

## Літаратура 
* *Ian G. Kennedy* Titian. — Tascen, 2007.

## Спасылкі 
* на artcyclopedia.com
* 

Катэгорыя:Мастакі Італіі
*
Катэгорыя:Мастакі Венецыі
Катэгорыя:Мастакі Адраджэння
Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Рэнесансу
Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названы кратар на Меркурыі
Катэгорыя:Памерлі ад чумы
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Залатой шпоры
Катэгорыя:Пахаваныя ў Венецыі
Праграма развіцця ААН

**Праграма развіцця ААН** (**ПРААН**, ) — арганізацыя пры ААН па аказанні дапамогі краінам-удзельніцам у галіне развіцця. ПРААН аказвае дапамогу ўрадам у правядзенні пошукаў і даследаванняў прыродных рэсурсаў, у стварэнні навучальных устаноў, у развіцці энергетычных рэсурсаў, дае кансультацыйныя і экспертныя паслугі, навучае спецыялістаў, пастаўляе абсталяванне і г. д. Дапамога ПРААН бязвыплатная. 

ПРААН была створана ў 1965 годзе ў выніку зліцця Спецыяльнага фонду ААН, заснаванага ў 1958 годзе, і пашыранай праграмы тэхнічнай дапамогі, заснаванай у 1949 годзе. Фінансавыя сродкі ПРААН ўтворацца з добраахвотных укладаў удзельнікаў арганізацыі, якімі могуць быць краіны-члены або назіральнікі ААН, і іншых буйных міжнародных арганізацый. У цяперашні час такіх краін больш за 200. 

У 1989 годзе ў мэтах прыцягнення ўвагі да пытанняў народанасельніцтва ПРААН прапанавала адзначаць Сусветны дзень народанасельніцтва. 

Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі
Катэгорыя:Арганізацыя Аб’яднаных Нацый
Карл Валуа

**Карл дэ Валуа**, **Карл Беззямельны** (, 12 сакавіка 1270 — 16 снежня 1325) — граф дэ Валуа (1286—1325), граф Алансонскі, граф Шартрскі, граф Анжуйскі (1290—1325), граф дзю Мэн (Карл III, 1290—1325), тытулярны імператар Лацінскай імперыі, тытулярны кароль Арагона, сын Філіпа III Смелага і яго першай жонкі Ізабелы Арагонскай. Брат караля Францыі Філіпа IV Прыгожага. Заснавальнік дома Валуа.

## Спасылкі 
* Brown University History Page on Charles of Valois  
* Britannica entry on Charles of Valois 
* [GJGFrench wikipedia page on Charles de Valois](http://fr.wikipedia.org/wiki/Charles_de_Valois_(1270-1325)) 
* Historia Nostra page on Charles de Valois  
* MedLANDS Charles of Valois and his children 

Катэгорыя:Капетынгі
Катэгорыя:Род Валуа
Катэгорыя:Графы Анжуйскія
Катэгорыя:Графы алансонскія
Катэгорыя:Графы Валуа
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Военачальнікі Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Гісторыя Фларэнцыі
Катэгорыя:Імператары лацінскія
Катэгорыя:Графы дзю Перш
Катэгорыя:Сеньёры Куртэнэ
Пазваночнік

**Пазваночнік**, таксама **хрыбетнік**  або **хрыбет** ()  — апорны элемент, асноўная частка восевага шкілета ў пазваночных жывёл.

Складаецца са злучаных паміж сабой пазванкоў, з'яўляецца органам апоры і руху тулава, шыі і галавы, ахоўвае размешчаны ў пазваночным канале спінны мозг.

Зыходная форма — хорда ў ніжэйшых пазваночных; у вышэйшых пазваночных захоўваецца ў целах пазванкоў (рыбы, земнаводныя) ці ў выглядзе студзяністага ядра міжпазванковых дыскаў. Паводле будовы пазванкоў і характару сучленяемых з імі элементаў пазваночнік падзяляюць на аддзелы. У рыб пазваночнік адносна просты і складаецца з двух аддзелаў (тулаўнага і хваставога), у амфібій падзяляецца на шыйны, грудны і крыжавы аддзелы, млекакормячых — на шыйны (6—9, часцей 7 пазванкоў), грудны (9—24, часцей 13), паяснічны (2—9), крыжавы (I—10, часцей 2—4) і хваставы (3—46).

thumb|200px|left|Чалавечы пазваночнік
У чалавека пазваночнік складаецца з 32-34 пазванкоў. Найбольш масіўныя з іх знаходзяцца ў паяснічным аддзеле. Пазванкі складаюцца з цела, дуг і адросткаў, злучаных паміж сабой храсткамі, суставамі і звязкамі; падзяляецца на 5 аддзелаў: шыйны (7 пазванкоў), грудны (12), паяснічны (5), крыжавы (5, зрастаюцца), хвастцовы (3—5, зрастаюцца). У нованароджанага дзіцяці пазваночнік амаль прамы, на 1-м годзе жыцця набывае шыйны і паяснічны лардозы (выгін наперад), грудны і крыжавы кіфозы (выгін назад), скаліёзы (бакавыя выгіны), якія змякчаюць штуршкі ад хады, бегу, скачкоў.

## Гл. таксама 
Скрыўленне пазваночніка

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Анатомія жывёл
Жуан II

**Жуан II Дасканалы** (; , , Каралеўства Партугалія — , Алвор, Порціман, Каралеўства Алгарві) — двойчы кароль Партугаліі і Алгарві (1477-1477 і 28 жніўня 1481 — 25 кастрычніка 1495). З Авіскай дынастыі, сын Афонса V і Ізабелы Партугальскай, герцагіні дэ Комбра (1432—1455).

Жуан II кіраваў у 1477 годзе, але не прайшло і года, як вярнуў каралеўства свайму бацьку Афонсу V. Затым — з 1481 па 1495 г., а пасля смерці Жуана II, адзіны сын якога, Афонса, памёр раней за яго, сталец атрымаў у спадчыну яго стрыечны брат Мануэл I.

Катэгорыя:Каралі партугальскія
Катэгорыя:Авіская дынастыя
Саслоўе

**Саслоўе** — сацыяльная група са спадчыннымі правамі і абавязкамі, якая склалася на аснове класавых адносін у дакапіталістычным грамадстве.

Паводле Этымалагічнага слоўніка беларускай мовы НАН Беларусі слова «саслоўе» з'яўляецца запазычаннем ад рускага *сословие*.

Падзел на саслоўі быў уласцівы для сярэднявечнай Еўропы, звычайна вылучалі арыстакратаў, святароў, купцоў, гараджан і сялян рознай ступені залежнасці.

На беларускіх землях саслоўны падзел пачаў фармавацца ў X—XI стст. і завяршыўся ў часы Вялікага Княства Літоўскага. Да XVI ст. склаліся 4 асноўныя саслоўя: духавенства, шляхта, мяшчане і сяляне.

## Расійская імперыя 
* Ганаровыя грамадзяне

## Крыніцы і заўвагі 
## Літаратура 
* Саслоўе // Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1998. ISBN 985-11-0108-7.

Катэгорыя:Гісторыя права
Тэсла (адзінка вымярэння)

**Тэ́сла** (абазначэнне: **Тл**, **T**) — вытворная адзінка вымярэння магнітнай індукцыі ў сістэме СІ. Вызначана на Генеральнай канферэнцыі па вагах і вымярэннях ў 1960 г., названая ў гонар сербска-харвацкага вынаходніка Ніколы Тэслы.

## Вызначэнне 
На часціцу з зарадам 1 кулон, якая рухаецца ў магнітным полі з індукцыяй 1 тэсла з хуткасцю 1 метр за секунду, дзейнічае сіла Лорэнца велічынёй 1 ньютан.

Тэсла можа быць выражана праз асноўныя адзінкі СІ:

: \mathrm{T = \frac{kg}{A\cdot s^2} = \frac{Wb}{m^2} = \frac{V\cdot s}{m^2} = \frac{N}{A\cdot m} = \frac{kg}{C\cdot s}}

Дзе:
: A = ампер
: C = кулон
: kg = кілаграм
: m = метр
: N = ньютан
: s = секунда
: T = тэсла
: V = вольт
: Wb = вебер

## Характэрныя велічыні 
* 31 мкТл (3,1×10−5 Tл) — напружанасць магнітнага поля Зямлі пры 0° шыраты (на экватары)
* 5 мТл — сіла звычайнага магніта на халадзільніку
* 1—2,4 Тл — у зазоры магніта тыповага гучнагаварыцеля

## Кратныя і дзельныя адзінкі 
Дзесятковыя кратныя і дзельныя адзінкі магнітнай індукцыі ўтвараюцца з дапамогай стандартных прыставак СІ.

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння
Катэгорыя:СІ
Даўгердзішкі

**Даўгердзішкі**:

## Населеныя пункты 
* Гродзенская вобласць:
** Даўгердзішкі — вёска ў Воранаўскім раёне
** Даўгердзішкі — вёска ў Іўеўскім раёне
Два д’яўлы

'''«Два д'яўлы»''' — сатырычная паэма Канстанціна Вераніцына, напісаная ў 1860 годзе і ўпершыню апублікаваная 6 чэрвеня 1986. Змест паэмы востра асуджае распаўсюджаную сацыяльную праблему п'янства.

## Перадгісторыя 
Паэма «Два д'яўлы» з'яўляецца аўтарскай інтэрпрэтацыяй рэальных падзеяў на беларуска-літоўскіх губернях 50-х гг. XIX ст. У тагачаснай Расійскай імперыі існавала дзяржаўная манаполія на продаж гарэлкі. Спойванне народа прыносіла каласальныя прыбыткі як дзяржаве, так і дробным гандлярам-арандатарам корчмаў і шынкоў. «Рандары» стараліся рознымі спосабамі схіліць людзей да п'янства, памяншаючы цану напояў, абавязваючы купляць толькі ў сваіх крамах, даючы алкаголь у крэдыт і г. д. Такая практыка выклікала моцны пратэст інтэлігенцыі і сялян, што вылілася ў т. зв. «рух цвярозасці», які пагражаў казне вялікімі стратамі і быў варожа сустрэты тагачаснымі ўладамі.

У гэтым кантэксце «Два д'яўлы» з'яўляюцца выдатнай сатырай на віцебскіх адкупшчыкаў, якія акурат у гэты момант панізілі цану на гарэлку, каб любымі спосабамі прывабіць народ у шынкі. Віцебску проціпастаўляецца Гродна, дзе рух цвярозасці быў больш паспяховы.

## Сюжэт 
Дзеянне паэмы адбываецца на захадзе і ўсходзе Беларусі. Каб спакусіць добрых людзей піць алкаголь і тым самым губіць чалавечыя душы, сатана паслаў аднаго чорта ў Віцебск і другога ў Гродна, якія праз некаторы час сустракаюцца. Гродзенскі чорт прыходзіць засмучаны і прыгнечаны цвёрдасцю і непахіснасцю гродзенцаў у сваім рашэнні прыпыніць старое цвярозае жыццё. Ён не выканаў сваёй сатанінскай задачы, да таго ж яго ў Гродне моцна пабілі. Віцебскі чорт, наадварот, святкуе перамогу — яму ўдалося дамагчыся свайго: віцябляне спойваюцца.

Паэма сканчаецца тым, што віцебскі чорт злітаваўся над сваім няўдалым гродзенскім калегам і ўзяў яго сабе ў памочнікі. Абодва нячысцікі пасля абмену інфармацыяй і прынятага рашэння схаваліся ў канцы паэмы пад вядомым у тагачасным Віцебску сваёй кепскай славай Задунаўскім мостам.

## Літаратура 
* Гісторыя беларускай літаратуры: XIX — пач. XX ст.: Падруч. для філ. фак. пед ВНУ / Т. Э. Багдановіч, У. В. Гніламёдаў, Л. С. Голубеваі інш; Пад агул. рэд. М. А. Лазарука, А. А. Семяновіча. — 2-е выд., дапрац. — Мн.: Выш. шк., 1998.
* Вераніцын Канстанцін. Тарас на Парнасе. Паэмы / Уклад. з тэкст. падрыхт. і камент. Юрыя Пацюпы, прадм. Язэпа Янушкевіча. — Мінск: Мастацкая літаратура, 2009.
* Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў у двух тамах. Том 2. Новая літаратура : другая палова XVIII—XIX стагоддзе. — Мінск: «Беларуская навука», 2007.

Катэгорыя:Творы Канстанціна Вераніцына
Катэгорыя:З’явіліся ў 1860 годзе
Дым (адзінка падаткаабкладання)

**Дым** — адна з даўнейшых адзінак падаткаабкладання. Уключаў сялянскую гаспадарку з зямлёй, пабудовамі (домам), цяглай і прадукцыйнай жывёлай і ўсім гаспадарскім рыштункам і начыннем.

Зямельны надзел дымоў звычайна складаўся з ворнай зямлі і сенажатных угоддзяў, за карыстанне якімі члены сям'і абавязаны былі выконваць на карысць феадала розныя павіннасці — г.зн. службу.

Пасля завяршэння аграрнай рэформы (сяр. XVI — 1-я палова XVII ст.) асноўнымі аб'ектамі падаткаабкладання зрабіліся валока і служба, а дым пачаў атаясамлівацца з паняццем дома, двара.

## Літаратура 
* 
* Дым // 

Катэгорыя:Падаткаабкладанне ў Вялікім Княстве Літоўскім
Кароцічы

**Каро́цічы** (, ) — аграгарадок у Столінскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Велікамалешаўскага сельсавета. Размешчаны на левым беразе ракі Маства пры ўпадзенні яе ў Сцвігу, на поўдзень ад Талмачова.

Уваходзяць у так званую Агурковую краіну.

## Гісторыя 
Перад вайной у вёсцы жыло 560 чалавек у 140 дварах.

У ліпені 1944 года гітлераўцамі было спалена 137 дамоў.

## Славутасці 
* Свята-Мікалаеўская царква
* Могілкі з каменнымі крыжамі

## Спасылкі 
Катэгорыя:Велікамалешаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Столінскага раёна
Старажытнаанглійская мова

**Старажытнаанглійская** ці **англа-саксонская мова** () (саманазва *Ænglisc*) — ранняя форма англійскай мовы, што ўжывалася з сярэдзіны V па сярэдзіну XII стагоддзя. Адносіцца да заходнегерманскіх моў.

## Гл. таксама 
* Літара Торн
* Літара Æ

Катэгорыя:Гісторыя англійскай мовы
Катэгорыя:Сярэдневяковыя мовы
Данелаг

годзе (блакітны)]]
**Данелаг** (; ) — вобласць у паўночна-ўсходняй частцы Англіі, якая адрознівалася асаблівай прававой сістэмай і сацыяльнай структурай. Яна была перанята ад дацкіх вікінгаў, якія захапілі гэтыя землі ў IX стагоддзі. Так, у Данелагу штраф за забойства чалавека вызначаўся яго сацыяльным статусам, а не сацыяльным статусам яго сеньёра, як у іншых рэгіёнах краіны. Сфера правапарушэнняў пад юрысдыкцыяй каралеўскіх судоў была значна большай. Галоўным адрозненнем у сацыяльнай структуры быў клас вольных сялян, тым часам як на тэрыторыі астатняй Англіі сялянства пераважна было прыгонным.

Пасля аднаўлення ўлады англасаксонскіх каралёў над Данелагам у пачатку X стагоддзя скандынаўскае права і звычаі захаваны, а многія ўвайшлі ў агульнаанглійскую практыку. Спецыфіка юрыдычнай сістэмы паўночна-ўсходняй Англіі перажыла нармандскае заваяванне і існавала цягам сярэдневякоўя.

Геаграфічна Данелаг дзяліўся на чатыры рэгіёны:
* Нартумбрыя (цэнтр — Ёрк);
* «Вобласць пяці бургаў» (Саюз пяці гарадоў) — Лінкальн, Нотынгем, Лестэр, Дэрбі і Стэмфард;
* Усходняя Англія;
* паўднёва-ўсходняя частка Англіі (Эсэкс, Кембрыджшыр, Бедфардшыр, Бекінгемшыр)

Мяжа паміж Данелагам і англасаксонскай тэрыторыяй прыблізна праходзіла ва паўднёва-заходнім кірунку ад Лондана да Чэстэра.

## Спасылкі 
* Энцыклапедыя Брытаніка 

Катэгорыя:Сярэдневякоўе
Катэгорыя:Гісторыя права
Катэгорыя:Гісторыя Англіі
Катэгорыя:Вікінгі
Спіс кіраўнікоў Нацыянальнай Акадэміі навук Беларусі

## Прэзідэнты Беларускай акадэміі навук (1928—1936) 
1. Усевалад Ігнатоўскі (снежань 1928 — студзень 1931)

2. Павел Горын (Каляда) (люты 1931 — люты 1936)

## Прэзідэнты Акадэміі навук Беларускай ССР (1936—1991) 
3. Іван Сурта (люты 1936 — снежань 1937)

4. Канстанцін Гораў (люты 1938 — красавік 1947)

5. Антон Жэбрак (май 1947 — кастрычнік 1947)

6. Мікалай Грашчанкаў (лістапад 1947 — сакавік 1951)

* в.а. Прэзідэнта АН БССР Іван Лупіновіч (сакавік 1951 — студзень 1952)

7. Васіль Купрэвіч (студзень 1952 — сакавік 1969)

8. Мікалай Барысевіч (май 1969 — сакавік 1987)

9. Уладзімір Платонаў (сакавік 1987 — студзень 1992)

## Прэзідэнты Акадэміі навук Беларусі (1992—1997) 
* в.а. Прэзідэнта АН Беларусі Аляксандр Сцепаненка (студзень — красавік 1992)

10. Леанід Сушчэня (красавік 1992 — май 1997)

## Прэзідэнты Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1997—2004) 
11. Аляксандр Вайтовіч (май 1997 — снежань 2000)

* в.а. Прэзідэнта Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі Віктар Іпацьеў (снежань 2000 — сакавік 2001)

* в.а. Прэзідэнта Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі Ігар Валатоўскі (май 2001 — кастрычнік 2001)

12. Міхаіл Мясніковіч (кастрычнік 2001 — кастрычнік 2004; пасля Старшыня Прэзідыума НАН Беларусі)

## Старшыні Прэзідыума Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (з 2004) 
1. Міхаіл Мясніковіч (кастрычнік 2004 — снежань 2010; раней Прэзідэнт НАН Беларусі)

2. Анатоль Русецкі (снежань 2010 — кастрычнік 2012)

* в.а. Старшыні Прэзідыума Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі Уладзімір Гусакоў (кастрычнік 2012 — кастрычнік 2013)

3. Уладзімір Гусакоў (15 кастрычніка 2013 — 22 мая 2025)

4. Уладзімір Каранік (з 22 мая 2025 года)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Кіраўнікі Акадэміі навук з 1928 года

Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Беларусі

Катэгорыя:Спісы:Беларусь
Катэгорыя:Спісы кіраўнікоў
Сфінкс

у Гізе]]

**Сфінкс** — міфічная істота ў старажытнаегіпецкай і старажытнагрэчаскай міфалогіі.

Сфінкс у старажытнаегіпецкай міфалогіі дух-ахоўнік, увасабленне царскай улады; фантастычная істота з целам ільва і галавою чалавека (звычайна партрэт фараона) або свяшчэннай жывёлы.

У старажытнагрэчаскай міфалогіі Сфінкс пачвара з тварам і грудзьмі жанчыны, целам ільва і крыламі птушкі, якую наслала Гера ў пакаранне на горад Фівы. Яна забівала кожнага, хто не мог адгадаць яе загадку. Загадку разгадаў Эдып, Сфінкс у роспачы кінулася ў бездань і разбілася.

## Гл. таксама 
* Сфінксы на Універсітэцкай набярэжнай

## Літаратура 
* 
*  — Столб. 991—992. — 1024 столб. с илл. и карт., 8 л. карт и илл.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Міфічныя істоты ў старажытнагрэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Егіпецкая міфалогія
Дзмітраў

**Дзмітраў** — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Дзмітраўскага раёна Маскоўскай вобласці, порт на канале імя Масквы. Горад знаходзіцца за 65 км да поўначы ад Масквы. У кастрычніку 2008 года Дзмітраву прысвоена званне «Горад воінскай славы». Насельніцтва 65,7 тысяч жыхароў (2015).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Галерэя 

Выява:Uspensky Sobor (Dmitrov).JPG|Успенскі сабор
Выява:Vvedenskaya church.jpg|Увядзенская царква
Выява:Kazanskaya church.JPG|Казанская царква
Выява:MosOblast 05-2012 Dmitrov Presentation Church.jpg|Стрэчанская царква
Выява:Church of Saint Elizabeth (Dmitrov) 02 (Dmitrov).jpg|Лізавецінская царква
Выява:Dmitrov Nikolskye gates.JPG|Нікольскія вароты Дзмітраўскага крамля
Выява:Dvorec kultury (Dmitrov).JPG|Раённы палац культуры
Выява:Trade center "Rus'" (Dmitrov).JPG|Дом гандлю «Русь»

## Спасылкі 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Маскоўскай вобласці
Юрыдыка

**Юрыдыка** ( — судаводства) — у Вялікім Княстве Літоўскім з XV ст. — адміністрацыйна адасобленая частка горада або прадмесця, уласнасць феадала, царквы або манастыра, на жыхароў якой не пашыралася судовая і адміністрацыйная ўлада гарадскога самакіравання. Юрыдыкі ўзніклі пры перасяленні прыгонных або залежных людзей на ўчасткі або ў дамы, якія належалі феадалам у гарадах, або перасялення саміх гараджан у межах горада на такія ўчасткі або ў дамы. У кожнай юрыдыцы ўласнік прызначаў старосту або войта, ствараў судовы орган на ўзор гарадской рады. Гарадское самакіраванне дамагалася скасаванне юрыдык, забараняла мяшчанам пераход на юрыдыкі пад пагрозай выгнання з горада. Пасля Люблінскай уніі 1569 года пашырэнню юрыдык у Княстве садзейнічала ўмацаванне пазіцый і рост уладанняў каталіцкай царквы. Юрыдыкі паскорылі працэс канцэнтрацыі ў гарадах рамесніцтва і гандлю, што спрыяла пашырэнню іх ролі як цэнтраў дробнатаварнай вытворчасці і абмену. Тым самым часам пашырэнне юрыдык узмацняла ўплыў феадальнай анархіі на гарады, што перашкаджала іх эканамічнаму развіццю і працэсу саслоўнай кансалідацыі. Юрыдыкі скасаваны сеймамі 1764 і 1791 гадоў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыя права
Каханне падчас халеры

**Каханне падчас халеры** () — раман Габрыэля Маркеса. Выйшаў у свет па-іспанску ў 1985 годзе, па-беларуску ў 2005.

## Экранізацыя 
У 2007 брытанскі рэжысёр Май Невель зняў фільм на падставе раману з Хаўерам Бардэмам, Бэнджамінам Брэтам ў галоўных ролях.

## Спасылкі 
* Беларускі пераклад раману 1 ч.  Карласа Шэрмана ў Arche 4-2005
* Беларускі пераклад раману 2 ч.  Карласа Шэрмана ў Arche 5-2005

Катэгорыя:Літаратурныя творы паводле алфавіта
Катэгорыя:Творы 1985 года
Катэгорыя:Раманы XX стагоддзя
Катэгорыя:Раманы Габрыэля Гарсія Маркеса
Ржэў

**Ржэў** () — горад (з 1216) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Ржэўскага раёна Цвярской вобласці (у склад раёна не ўваходзіць). «Горад воінскай славы» (2007), узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны I ступені (1978). Насельніцтва 60141 чалавек (2010), плошча горада — 56,17 км². Горад размешчаны на абодвух берагах Волгі, з'яўляецца першым па цячэнні горадам на Волзе (знаходзіцца за 200 км ад яе вытока), за 130 км ад Цверы.

Ржэў — буйны транспартны вузел: у Ржэве перасякаюцца чыгункі Масква — Рыга і Мурманск — Новарасійск, за 1 км ад паўднёвай мяжы горада праходзіць аўтамагістраль М9 «Балтыя».

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Вячаслаў Мікалаевіч Абрашын (нар. 1943) — беларускі матэматык.
* Юрый Андрэевіч Бялоў — савецкі кінаакцёр.
* Міхаіл Паўлавіч Сакалоўскі (1887—1977) — вучоны, хірург, доктар медыцынскіх навук.
* Віталь Іванавіч Талапін (нар. 1935) — вучоны ў галіне фармакалогіі.
* Людміла Пятроўна Шахоцька — беларускі дэмограф

## Гарады пабрацімы 
*  Гютэрсла (Германія)
*  Катрынехольм (Швецыя)
*  Ковель (Украіна)
*  Легіянова (Польшча)
*  Сала (Фінляндыя)
*  Сілістра (Балгарыя)
*  Смела (Украіна)

## Зноскі 
Катэгорыя:Гарады Цвярской вобласці
Грэнобль

**Грэнобль** () — горад і камуна на паўднёвым-усходзе Францыі. Цэнтр дэпартамента Ізер і гістарычнай вобласці Дафінэ. Буйны прамысловы, навуковы і універсітэцкі цэнтр французскіх Альп. Насельніцтва 155100 чалавек (2005).

## Фізіка-геаграфічная характарыстыка 
Грэнобль размешчаны на скрыжаванні трох далін у атачэнні горных масіваў Альп: Шартрэз, Бельдон і Веркор, на беразе ракі Ізер. Вышыня над узроўнем мора — 214 м.

Клімат горада умерана-кантынентальны, з невялікім уплывам міжземнаморскага. Максімальныя зімовыя тэмпературы дасягаюць −10 °C, а летнія 35 °C.

thumb|left|450px|Панарама Грэнобля

## Гісторыя 
У III стагоддзі алаброгі пабудавалі на месцы цяперашняга горада ўмацаванае паселішча пад назвай *Куляро*. У 380 годзе, пры рымскім імператары Грацыяне, горад атрымаў назву *Грацыянопаль*. Пасля распаду Рымскай імперыі горад знаходзіўся на тэрыторыі бургундскіх каралеўстваў аж да 1032 года, калі ён увайшоў у склад Свяшчэннай Рымскай імперыі.

У 1349 годзе гэтыя землі былі прададзеныя Францыі. Пры старым парадку Грэнобль лічыўся цэнтрам правінцыі Дафінэ. Дзякуючы свайму геаграфічнаму становішчу Грэнобль стаў памежнай крэпасцю і пляцоўкай для войн французаў з Савойскім гарцагствам. Падчас Італьянскіх войн вакол Грэнобля была раскватараваная французская армія, у якой размяшчалася мясцовая арыстакратыя, як, напрыклад, Баярд. У сувязі з баявымі дзеяннямі горад часта наведвалі каралі Карл VIII, Людовік XII і Францыск I. У пачатку XVII стагоддзя Грэноблем кіраваў маршал Франсуа дэ Бон Ледзіг’ер.

У 1968 годзе ў Грэноблі прайшлі X зімовыя Алімпійскія гульні.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Выбітныя ўраджэнцы і жыхары 
* Казімір П’ер Пер’е
* Стэндаль

Катэгорыя:Гарады рэгіёна Авернь — Рона — Альпы
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Ізер
Сухарава

Назву **Су́харава** маюць:

* Сухарава — жылы раён у Мінску
* Сухарава — колішняя вёска, з 1998 года ў складзе Мінска
* Сухарава — курганны могільнік у вёсцы Сухарава
*Сухараўскія могілкі — могілкі колішняй вёскі Сухарава
Шлямы

**Шлямы** — возера на мяжы Польшчы і Беларусі (Сапоцкінскі пасялковы савет Гродзенскага раёна).

Да берагоў возера падыходзіць Аўгустоўская пушча. Маецца востраў, парослы кустамі і дрэвамі. Жывіць возера рака Шляміца. Адбываецца зарыбленне. 

Катэгорыя:Азёры Гродзенскага раёна
Катэгорыя:Азёры Падляскага ваяводства
Каляднае

**Каляднае** — адзін з відаў натуральных павіннасцяў у XVII — XVIII ст.

Верагодна, узнікла як святочнае паднашэнне феадалу, але паступова ператварылася ў звычайную павіннасць. Штогод на Вялікдзень (валачобнае) і Каляды прыгонныя павінны былі адносіць да панскага двара пэўную колькасць курэй і яек.

## Гл. таксама 
* Перша Каляда

## Літаратура 
* Каляднае // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 тамах / Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]; Навуковыя кансультанты: Я. К. Анішчанка [і інш.]. Том 2: К — Я. — 2-е выданне. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2007. — С. 21.

Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае
Катэгорыя:Гісторыя падаткаабкладання
Масюкоўшчына (жылы раён, Мінск)

**Масюкоўшчына** — жылы раён Мінска ў складзе Фрунзенскага раёна.

## Назва 
Назва паходзіць ад вёскі Масюкоўшчына.

У 1589 годзе менскі татарын Абрагім Гіліяшавіч купіў у менскага мешчаніна Васіля Занковіча Астрашаніна ўрочышча Калодзежы з 8 валокамі зямлі, лесам, сенажацямі і іншым. Пазней гэтай зямлёй валодалі яго сыны Сялемша і Муса Абрагімавічы. У 2-й палове 17 ст. гэтай зямлёй цалкам валодаў сын Сялемшы — Аляксандр Абрагімавіч-Сялецкі, які ў 1695 годзе прадаў менскаму мешчаніну Юрыю Фурсу абедзве часткі — бацькаву і дзядзькаву, у прадажным дакуменце ён называе **Масюкоўшчыну** — частку дзядзькі Мусы, *«два абводы зямлі: адзін ад Тарасаўскай дарогі да Масюкоўшчыны, то бок, да зямлі і лесу Мусы Абрамавіча татарына, а другі, перайшоўшы зямлю Мусы татарына, або Масюкоўшчыну, мяжу градскаю з мінскай плябаніяй рэчкаю Ржаўцом да рэчкі Свіслачы і рэчкі Вяснінка у шырыню і даўжыню»*.

## Транспарт 
Аўтобус: 11, 28, 29, 40, 41, 49, 54, 60, 62э, 69, 78, 83э, 101, 107, 121, 121д, 126, 130, 140, 149, 181с, 185с

Тралейбус: 10, 14, 18, 21, 33, 38, 39, 47, 55, 58, 77

Чыгунка: «Масюкоўшчына»

## Галоўныя вуліцы 
* Вул. Ціміразева
* Вул. Міхася Лынькова
* Вул. Матусевіча
* Вул. Альшэўскага
* Вул. Жудро
* Вул. Цімашэнкі
* Вул. Пятра Глебкі
* Вул. Чыгладзэ
* Вул. Данілы Сердзіча
* Вул. Масюкоўшчына
* Праезд Масюкоўшчына

## Спасылкі 
* Масюкоўшчына
* Школы ў Масюкоўшчыне

Катэгорыя:Жылыя раёны Мінска
Катэгорыя:Фрунзенскі раён (Мінск)
Лялечны дом (п’еса)

**«Лялечны дом»** () — п'еса нарвежскага драматурга Генрыка Ібсена, напісаная ў 1879 годзе, якая стала яго першым сенсацыйным творам і цяпер з'яўляецца, напэўна, самай вядомай п'есай гэтага аўтара, якая, таксама, уваходзіць у спіс абавязковага чытання ў шматлікіх сярэдніх школах і ўніверсітэтах. Пасля першай публікацыі п'еса выклікала супярэчнасці праз сваю вострую крытыку шлюбных нормаў XIX стагоддзя. Твор будуецца па формуле п'есы з акуратна выбудаванай фабулай, але ў апошнім акце традыцыйная драматычная канцоўка сканчваецца не распутваннем, а дыскусіяй Норы Хэльмэр і яе мужа, Торвальда Хэльмера. П'еса часта называецца першай сапраўднай фемінісцкай п'есай. Значнасць яе была прызнаная ЮНЕСКА ў 2001 годзе, калі аўтаграфаваны рукапіс «Лялечнага дома» Ібсена быў ўключаны ў спіс «Памяці свету» ў знак агульнага прызнання гістарычнай каштоўнасці літаратурнага шэдэўра.

## Крыніцы 
Катэгорыя:П'есы Генрыка Ібсена
Катэгорыя:З’явіліся ў 1879 годзе
Катэгорыя:П’есы
Катэгорыя:Літаратурныя творы
Міранка (заказнік)

**Гідралагічны заказнік «Міранка»** — дзяржаўны заказнік рэспубліканскага значэння.

Створаны Пастановай Кабінета Міністраў РБ ад 25 верасня 1996 г. № 632 у мэтах стабілізацыі гідралагічнага рэжыму рэк Нёман і Уша.

## Межы заказніка 
Заказнік агульнай плошчай 3107 га размешчаны ў Карэліцкім раёне Гродзенскай вобласці на землях ляснога фонду ў кварталах № 1—16, 19, 20, 77—81 Мірскага лясніцтва (1840 га) і ў кварталах №№ 68—81 Ярэміцкага лясніцтва (1267 га) Навагрудкаўскага лясгаса.

Межы заказніка: на поўначы ад заходняга кута квартала № 68 Ярэміцкага лясніцтва ва ўсходнім кірунку па межах кварталаў №№ 68—71, 74, 76, 81 гэтага лясніцтва; на ўсходзе па межам кварталаў №№ 4, 5, 9, 12, 16, 20 Мірскага лясніцтва; на поўдні па межам кварталаў №№ 20, 19, 14, 13, 7, 8, 1, 78, 79, 81, 80 Мірскага лясніцтва; на захадзе па межам кварталаў №№ 80, 77, 6, 78, 1 Мірскага лясніцтва, кварталаў №№ 77, 78, 75, 73, 72, 69, 68 Ярэміцкага лясніцтва да заходняга кута кварталу N 68 гэтага лясніцтва.

Катэгорыя:Гідралагічныя заказнікі рэспубліканскага значэння Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Карэліцкага раёна
Дыяніс

thumb|right|200px|Дыяніс
**Дыяніс** (, мікен. **di-wo-nu-so-jo**, ), **Вакх** (, ) — у старажытнагрэчаскай міфалогіі малодшы з алімпійцаў, бог вінаробства, прадукцыйных сіл прыроды, натхнення і рэлігійнага экстазу. Упамянуты ў «Адысеі» (XXIV 74).

Да адкрыцця Мікенскай культуры пазнейшыя даследчыкі лічылі, што Дыяніс прыйшоў у Грэцыю з варварскіх зямель, паколькі яго экстатычны культ з апантанымі пляскамі, захапляльнай музыкай і празмерным п'янствам, здаваўся даследчыкам чужым яснаму розуму і цвярозаму тэмпераменту элінаў. Аднак ахейскія надпісы сведчаць, што грэкі ведалі Дыяніса яшчэ да Траянскай вайны. У Піласе адзін з месяцаў называўся **di-wo-nu-so-jo me-no** (месяц Дыяніса).

У рымскай міфалогіі яму адпавядае **Лібер** (), сустракаецца таксама імя **Ба́хус** ().

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія багі
Катэгорыя:Багі, якія паміраюць і ўваскрасаюць
Катэгорыя:Багі ап'янення
Катэгорыя:Аналітычная псіхалогія
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Гефест

thumb|right|258px|Гефест
thumb|right|258px|Храм Гефеста ў Афінах
**Гефе́ст** () — у грэчаскай міфалогіі  бог агню, заступнік кавальскага рамяства і самы майстэрскі каваль. У мікенскіх тэкстах згадваецца толькі меркавана: **a-pa-i-ti-jo** (Гефест?) .

## Міфы 
Паводле Гамера, сын Зеўса і Геры. Брат Апалона, Арэса, Афіны, Гебы і Іліфіі.

Па іншых міфах, Гера зачала і нарадзіла Гефеста сама, без мужчынскага ўдзелу , са свайго сцягна , у адплату Зеўсу за нараджэнне Афіны. Таксама бацькам Гефеста часам лічылі Геліяса або, па крыцкім міфе, Таласа.

Гефест з’явіўся на свет хворым і кволым, да таго ж кульгавым на абедзве нагі. Гера, убачыўшы свайго сына, адмовілася ад яго і скінула з высокага Алімпа. Але мора не паглынула юнага бога, а прыняла яго ў сваё ўлонне . Прыёмнай маці Гефеста стала марская багіня Фетыда. Да паўналецця Гефест жыў на дне мора і займаўся любімай справай: каваў. Выдатныя вырабы выходзілі з кузні Гефеста, не было ім роўных ні прыгажосцю, ні трываласцю. Быццам жывыя ляталі намаляваныя птушкі, рэальна жылі людзі, і нават вецер атрымліваў жыццё у цудоўных тварэннях Гефеста.

Даведаўшыся пра тое, што ён сын Зеўса і Геры, і пра матчына злачынства, Гефест вырашае адпомсціць. Ён стварыў крэсла — залаты трон, роўнага якому не было ў свеце, і паслаў на Алімп у якасці падарунка для Геры. Гера прыйшла ў захапленне, ніколі яна не бачыла такой цудоўнай работы, але толькі яна села ў крэсла, як яе абвілі нябачныя раней аковы, прыкаваўшы яе. Багі не змаглі парваць путы крэсла, таму Зеўс быў змушаны паслаць Гермеса, пасланца багоў, каб прыказаць Гефесту вызваліць Геру. Але Гефест адмовіўся. Тады багі паслалі Дыяніса, бога вінаробства, да Гефеста. Дыяніс здолеў напаіць Гефеста і даставіць яго на Алімп . П’яны Гефест вызваліў сваю маці.

Іншая камбінацыя матываў — у першай песні «Іліяды»: Гефест дапамог звязанай Геры, за гэта быў скінуты Зеўсам з неба і ўпаў на Лемнас, пакалечыў ногі, у выніку чаго стаў кульгавым .

Гера прызнала свайго сына і аддала яму ў жонкі пекную Гебу. Гефест жа быў прыняты ў гурт багоў і працягваў працаваць кавалём. Усе будынкі на Алімпе паставіў Гефест, а таксама ён рабіў Зеўсавы маланкі.

Калі ён вызваліў Геру, Зеўс, пакляўшыся, дазволіў яму прасіць усё, і Гефест папрасіў Афіну сабе ў жонкі (альбо гэта было ўзнагародай за выраб боскай зброі ), ён пераследваў Афіну , Афіна пачала абараняцца, і з семені Гефеста, пралітага на зямлю, нарадзіўся Эрыхтоній .

Гефест стаміўся пад час Флягрэйскай бітвы з гігантамі, і яму даў месца ў калясніцы Геліяс . Ён звязаны з міфам пра Арыёна . Служыў нейкаму смяротнаму мужчыну .

Паказваўся магутным і шыракаплечым, але непрыгожым і кульгавым на абедзве нагі. Паводле Гамера, муж Афрадыты. Паводле Гесіёда — муж харыты Аглаі.

## Гл. таксама 
* Перыфет

Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія багі
Катэгорыя:Багі агню
Катэгорыя:Багі-кавалі
Аід

[thumb|right|Аід і [Цэрбер]]
**Аід** у грэкаў (або **Га́дэс**,  ці ᾍδης, таксама ; у рымлян **Плуто́н**, ,  — «багаты»; таксама **Дзіт**  ці **Орк**) — у старажытнагрэчаскай міфалогіібог падземнага царства мёртвых і назва самога царства мёртвых, уваход у якое, згодна з Гамерам і іншымі крыніцамі, знаходзіцца дзесьці «на крайнім захадзе, за ракой Акіян, якая абмывае зямлю». Старэйшы сын Кронаса і Рэі, брат Зеўса, Пасейдона, Геры, Гестыі і Дземетры. Муж Персефоны.

## Гл. таксама 
* Ладдзя Харона
* Эрэшкігаль

Катэгорыя:Багі смерці і замагільнага свету
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Катэгорыя:Пекла
Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія багі
Лафает Рональд Хабард

**Лафает Рональд Хабард** (; , , Небраска, ЗША — , , ЗША) — амерыканскі пісьменнік і філосаф, стваральнік дыянетыкі і саенталогіі.

Напісаў больш за 500 мастацкіх твораў. Яго працы па дыянетыцы і саенталогіі складаюцца з больш чым 3000 лекцый, 84 фільма, 3 энцыклапедычных серыі.

Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Вуліца Івана Шамякіна (Мінск)

**Вуліца імя Івана Шамякіна** — вуліца ў Мінску, у мікрараёне Сухарава.

Названая ў адпаведнасці з рашэннем мескіх уладаў ад 23 сакавіка 2006 у гонар народнага пісьменніка Беларусі Івана Шамякіна (1921—2004).

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Іван Шамякін
Апалон

**Апало́н** (), **Феб** (, «прамяністы») — у старажытнагрэчаскай і старажытнарымскай міфалогіі срэбралукі бог — ахоўнік статкаў, навук і мастацтваў.

Сын Зеўса і Леты, брат-блізнюк Артэміды, Апалон увасабляў Сонца і сонечнае святло, якое сімвалізавалася яго залатымі стрэламі (яго сястра ўвасабляла Месяц). Уяўляўся таксама як бог-лекар, прадказальнік будучыні, шляхоў, падарожнікаў і мараходаў. Апалон надзяляў дарам прадбачання і ачышчаў людзей, якія здзейснілі забойства.

Зазвычай Апалон выяўляўся зграбным, прыгожым, залатакудрым юнаком. Нярэдка маляваўся з лірай у руках і ў акружэнні дзевяці муз, правадыром і заступнікам якіх ён з’яўляўся, за што яго называлі *Мусагет* (). У гонар Апалона ўзводзіліся шматлікія свяцілішчы і храмы, праводзіліся святкаванні і гульні.

## Гл. таксама 
* Кіпарыс

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Ілюстраваная нататка пра Апалона/Феба

Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія багі
Катэгорыя:Салярныя багі
Катэгорыя:Метафары
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
П’ер Агюстэн Карон дэ Бамаршэ

'''П'ер-Агюстэн Карон дэ Бамаршэ''' (; 24 студзеня 1732, Парыж — 18 мая 1799, Парыж) — знакаміты французскі драматург і публіцыст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Парыжы. Сын гадзінных спраў майстра Андрэ Шарля Карон (1698—1775), ён спачатку пайшоў па шляху бацькі, але адначасова рупліва вывучаў музыку. Музычныя таленты і красамоўны дар адкрылі Бамаршэ доступ у вышэйшае грамадства, дзе ён набыў вялікія сувязі, вельмі патрэбныя яму пазней. Ён нават патрапіў да двара Людовіка XV, дачок якога навучаў гульні на арфе. Дзякуючы двум выгодным шлюбам (абодва разы ён ажаніўся з багатымі ўдовамі — Франк і Левек — і абодва разы хутка аўдавеў), а таксама супрацоўніцтву з банкірам Дзювернэ (Duverney) стаў уладальнікам значнага стану.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Драматургі Францыі
Катэгорыя:Гісторыя XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Мемуарысты Францыі
Андрэй Камар

**Андрэй Камар** (? — пасля 1788) — грамадскі дзеяч. З шляхецкага роду герба «Радван» Пінскага павета. З 1772 г. староста шаламецкі (в. Шаломкі ў Оўруцкім павеце), з 1778 г. ротмістр пінскі. Пакінуў апісанне падарожжа водным шляхам «Надзейная рэляцыя пра Каралеўскі канал, выкапаны ад ракі Мухавец, які ўпадае ў Буг і Віслу, і ад ракі Піны, якая цячэ ў Прыпяць і Днепр» («Relacja niezawodna o kanale KKM ci od rzeki Muchawca do Bugu i Wisły wpadającej, a od rzeki Piny do Prapeci i Dniepru płynącej wykopanym», 1788 г.). Адзначыў гаспадарчае значэнне Каралеўскага канала, прапанаваў зрабіць сплаўнымі іншыя рэкі. Апісанне Камара выдаў у 1791 г. Е. Язерскі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Старосты шаламецкія
Катэгорыя:Ротмістры
Касій Херэя

**Касій Херэя** (,? - 41 год н. э.) — ваенны трыбун прэтарыянскай гвардыі.

Больш за ўсё вядомы як кіраўнік змовы і забойца імператара Калігулы, якога ён забіў падчас палацінскіх гульняў.

Катэгорыя:Постаці Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Царазабойцы
Фрыдрых II Вялікі

**Фрыдрых II**, ці **Фрыдрых Вялікі**, вядомы таксама па мянушцы *Стары Фрыц* (; , Берлін — , Сан-Сусі, Патсдам) — кароль Прусіі ў 1740—1786 гадах.

Яркі прадстаўнік асветніцкага абсалютызму і адзін з заснавальнікаў пруска-германскай дзяржаўнасці.

## Біяграфія 
### Дзяцінства 
Фрыдрых нарадзіўся ў Берліне 24 студзеня 1712 года, пры хрышчэнні атрымаў імя Карл-Фрыдрых. Яго бацька — кароль Прусіі Фрыдрых Вільгельм I з дынастыі Гогенцолернаў, маці — Сафія Даратэя Гановерская, дачка караля Англіі Георга I. Фрыдрых быў трэцім і самым старэйшым (два яго старэйшыя браты памерлі ў маленстве) сынам у гэтай шматдзетнай каралеўскай сям'і, дзе агулам нарадзілася 14 дзяцей. Найбольшае сяброўства маленькі прынц меў са сваёй старэйшай сястрой Вільгельмінай, будучай маркграфіняй Байрэйцкай.

Першай яго выхавацелькай была французская эмігрантка мадэмуазель дэ Ракуль, якая зарадзіла ў ім любоў да французскай літаратуры. На сёмым годзе Фрыдрыха аддалі пад нагляд настаўніка Дзюгана, які яшчэ больш умацаваў яго схільнасць да ўсяго французскага. Бацька імкнуўся выхаваць з Фрыдрыха ваяра, аднак прынц цікавіўся музыкай, філасофіяй і танцамі. У выніку, Фрыдрых Вільгельм палічыў яго нікчэмным спадкаемцам і доўгі час імкнуўся перадаць сталец свайму малодшаму сыну Аўгусту-Вільгельму, больш задавальняламу яго густам.

### Маладосць. Канфлікт з бацькам 
Канфлікт з дэспатычным бацькам выліўся ў спробу ўцёкаў у Англію ў васемнаццацігадовым узросце, на якую ён вырашыўся разам з лейтэнантам Гансам Германам фон Катэ. Спроба не ўдалася, Фрыдрых і Катэ былі заключаны ў крэпасць (Фрыдрых — у Кюстрыне), пасля чаго Фрыдрых Вільгельм выказаў намер судзіць абодвух за дэзерцірства і пакараць смерцю. Зрэшты, Фрыдрыху было абяцана прабачэнне на ўмовах адмовы ад правоў на сталец, чаго ён аднак не прыняў. Катэ быў сапраўды асуджаны і абезгалоўлены, аднак датычна Фрыдрыха яго бацька сутыкнуўся з рэзкай апазіцыяй свайму намеру спачатку з боку суда, які адмовіўся судзіць кронпрынца, а затым і Ваеннай рады; да гэтага дадаўся і дыпламатычны ціск з боку іншых еўрапейскіх двароў. Урэшце Фрыдрых быў вызвалены, але некаторы час прабыў у ссылцы ў Кюстрыне, быў прызначаны членам ваенна-судной рады Неймаркскай акругі (але з правам толькі дарадчага голасу). Заключэнне і ссылка працягнуліся больш за два гады (жнівень 1730 — лістапад 1732), пасля чаго Фрыдрых быў канчаткова дараваны і прызначаны шэфам пяхотнага палка.

У 21 год ён па бацькоўскай волі ажаніўся з Лізаветай Крысцінай Браўншвейгскай і атрымлівае баявое хрышчэнне ў вайне за польскую спадчыну (1733—1735), служачы пад камандаваннем знакамітага палкаводца Яўгена Савойскага, пахвалы якога ён удастоіўся.

У маладосці Фрыдрых піша палітычны трактат *«Антымакіявелі»*, у якім з пазіцыі асвечанага абсалютызму крытыкуе цынізм вядомага твора Н. Макіявелі «Уладар». Трактат быў адрэдагаваны і выдадзены (ананімна) Вальтэрам, з якім Фрыдрых тады ўжо быў у ажыўленай перапісцы.

Катэгорыя:Гогенцолерны
Катэгорыя:Каралі прускія
Катэгорыя:Франкамоўныя паэты
Катэгорыя:Кампазітары Германіі
Катэгорыя:Сямігадовая вайна
Катэгорыя:Удзельнікі Сямігадовай вайны
Катэгорыя:Асобы на манетах
Катэгорыя:Паэты Германіі
Камедулы

**Камедулы**, або **камальдулы** — манахі каталіцкага манаскага ордэна пустэльнікаў. Вылучыліся з бенедыкцінцаў дзякуючы рэформам Рамуальда з Камальдолі (, каля Арэца ў Італіі, 1012 або 1023 год; адсюль назва). У 1072 года Папа Аляксандр II вызваліў камедулаў з-пад юрысдыкцыі біскупаў. Статут камедулаў засноўваўся на бенедыкцінскім, быў больш жорсткі і патрабаваў ад манахаў строгага пустэльнага жыцця, маўчання, шчырага посту, фізічнай працы, агульнай малітвы. Насілі габіты з белай воўны. Трымалі шматлікія шпіталі і аптэкі. З цягам часу падзяліліся на асобныя кангрэгацыі, у тым ліку з цэнтрамі ў Монтэ-Кароне ў Перуджы (Кангрэгацыя камедульскіх пустэльнікаў Монтэ-Кароны, , ECMC, ErCam) і ў Камальдолі (Камедульская кангрэгацыя ордэна св. Бенядзікта, , OSBCam). У Польшчы камедулы з’явіліся ў пачатку XI ст., стала аселі ў пачатку XVII ст. У Вялікім княстве Літоўскім у 1662 годзе кляштар камедулаў заклаў канцлер Крыштаф Жыгімонт Пац у Пажаях каля Коўна, у 1667 — кароль Ян II Казімір на паўвостраве возера Вігры ў Гарадзенскім павеце. У 1685 годзе гэты кляштар атрымаў статут прыярата, да 1699 года закладзены мураваны касцёл паводле праекта, відаць, П. Пуціні, у 1800 годзе скасаваны прускімі ўладамі. Кляштары (пустэльні) камедулаў Рэчы Паспалітай падпарадкоўваліся ўладзе кляштара ў Монтэ-Кароне ў Італіі.

## Літаратура 
* Kłapkowski, W. Duszpasterstwo i oświata w dobrach klasztoru kamedulów wigierskich. — Sejny, 1933.
* Zarewicz, L. Zakon kamedulow, jego fundacje i dziejowe wspomnienia w Polsce i Litwie. — Kraków, 1871.

## Спасылкі 
* Камальдулы
Адам Каменскі-Длужык

**Ада́м Каме́нскі-Длу́жык** (? — пасля 1672) — пісьменнік-мемуарыст.

Паходзіў, магчыма, з аршанскай шляхты. У вайну Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў апынуўся на захопленай тэрыторыі і прысягнуў цару. Пасля далучыўся да войска Рэчы Паспалітай, у бітве на Басі ў 1660 годзе трапіў у палон. Праз Магілёў быў перавезены ў Маскву. У Расіі вядомы пад імем Грышка. У 1661 годзе разам з іншымі «людзьмі літоўскімі, здраднікамі» накіраваны на прымусовую службу ў Сібір. Спачатку служыў «казакам» у Табольску, з 1662 года ў Якуцку, дзе ў 1664—1668 гадах быў наглядчыкам у вязніцы. Пасля заключэння Андросаўскага перамір’я 1667 года выехаў у Маскву, куды прыбыў у 1669 годзе, і ў 1772 годзе разам з пасольствам Рэчы Паспалітай выехаў на радзіму.

Каменскі-Длужык пакінуў кароткі дыярыуш свайго побыту ў Расіі, дзе прыведзены звесткі аб прыродзе і эканоміцы Сібіры, яе народах (комі-зыранах, мансі, хантах, якутах, чукчах, тунгусах (эвенках)), іх побыце і вераваннях. Удзел Каменскі-Длужыка ў экспедыцыі, што быццам выйшла на суднах з Лены, абагнула мыс Дзяжнёва і дасягнула Амура, непраўдападобныя. Відаць, шматлікія звесткі Каменскага-Дужыка узяў з расказаў мясцовых жыхароў. Напісаны па-польску з шматлікімі беларусізмамі дыярыуш Каменскага-Длужыка стаў першай наратыўнай крыніцай, прысвечанай апісанню Сібіры. Захаваўся ў копіі XVIII ст.

## Творы 
* Diariusz więzienia moskiewskiego, miast i miejsc // Dwa polskie pamiętniki z Syberii XVII i XVIII wieku. — Wrocław, 1996.
* Dyaryusz więzienia moskiewskiego, miast i miejsc opisany // Warta. — Poznań, 1874.
* Дыярыуш маскоўскага палону з апісаннем гарадоў і мясцовасцей // Беларуская літаратура і літаратуразнаўства. — Мн., 1974. — Выпуск 2. — С.

## Літаратура 
* *Polewoj, B.R.* W poszukiwaniu nowych danych o Diariusz Adama Kamieńskiego-Dłużyka // Lud. — 1994. — Tom 77. — S.
* *Грицкевич, В. П.* От Немана к берегам Тихого океана. — Мн., 1986. — С. 47 — 52.
* *Коршунаў, А. Ф.* Нататкі з падарожжа па Сібіры ў XVII ст.: («Дыярыуш Адама Камнескага») // А. Ф. Коршунаў // Весці Акадэміі навук БССР. Серыя грамадскіх навук. — 1973. — № 1. — С.

Катэгорыя:Падарожнікі Беларусі
Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Мемуарысты Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Мемуарысты Беларусі
Роберт Бойль

**Роберт Бойль** (, ;  — ) — фізік, хімік, багаслоў i крэацыяніст, сёмы сын Рычарда Бойля, графа Коркскага, вяльможы часоў Елізаветы Англійскай.

## Біяграфія 
Першапачатковае выхаванне і навучанне атрымаў дома і ў калегіі ў Ітане, а на дванаццатым годзе быў пасланы бацькам у Жэневу, дзе вучыўся некалькі гадоў пад кіраўніцтвам аднаго француза, а потым завяршыў сваю адукацыю падарожжам у Італію і Францыю.

Вярнуўшыся ў Ірландыю, Бойль пасля смерці бацькі атрымаў значную спадчыну і пасяліўся ў сваім маёнтку Стальбрыджы, займаючыся спачатку пераважна філасофіяй і рэлігіяй. У 1654 г. перасяліўся ў Оксфардзе, дзе стаў больш аддавацца заняткаў фізікай і хіміяй і ўдзельнічаў у Таварыстве навук, якое потым у 1668 г. перамясцілася ў Лондан, а пасля пад назвай Лонданскае каралеўскае таварыства атрымала вялікую вядомасць. Роберт не быў жанаты; выконваў абавязкі прэзідэнта лонданскага Каралеўскага таварыства і шмат гадоў быў адным з дырэктараў Ост-Індскай кампаніі.

Бойль пахаваны ў Лондане, у Вестмінстэрскім абацтве.

Катэгорыя:Перакладчыкі Бібліі
Катэгорыя:Фізікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Ганаровыя дактары Оксфардскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Натурфілосафы
Катэгорыя:Хімікі Вялікабрытаніі
Nokia E62

**Nokia E62** — трохдыяпазонны смартфон фірмы Nokia.

## Падобныя мадэлі 
## Спасылкі 
* Апісанне на сайце onliner.by  

Катэгорыя:Смартфоны
Катэгорыя:Сотавыя тэлефоны Nokia
Эспа

**Эспа** ( ,  ) — горад у Фінляндыі, другі па велічыні горад краіны. Размешчаны на поўдні краіны, на беразе Фінскага заліва Балтыйскага мора, на захад ад Хельсінкі. З’яўляючыся горадам-спадарожнікам Хельсінкі, уваходзіць у склад так званага сталічнага рэгіёна (Хельсінкі, Эспа, Ванта і Каўніайнен).

## Геаграфія 
Плошча горада складае каля 528 км², з якіх 312 км² прыпадае на сушу, а астатняя частка — на водныя аб'екты. Эспа мяжуе з Хельсінкі на ўсходзе, Ванта на паўночным усходзе, Віхці на паўночным захадзе і Кірканумі на захадзе. Унутры тэрыторыі Эспа знаходзіцца анклаў — горад Каўніайнен.

Асаблівасцю Эспа з'яўляецца адсутнасць адзінага традыцыйнага цэнтра. Замест гэтага горад мае поліцэнтрычную структуру, якая складаецца з пяці асноўных рэгіянальных цэнтраў:

* Эспанлахці ()
* Эспан-кескус ( — адміністрацыйны цэнтр)
* Лепавара ()
* Мацінкюла ()
* Тапіола ()

У горадзе налічваецца 95 азёр, найбуйнейшыя з якіх — Бодам () і Нуксіё-Піткаярві (). Берагавая лінія цягнецца на 58 кіламетраў, а ў архіпелагу Эспа налічваецца 165 астравоў. Паўночная частка горада ўключае значную частку нацыянальнага парку Нуксіё, вядомага сваімі лясамі і скаламі.

## Эканоміка 
Эспа лічыцца «крэмніевай далінай» Фінляндыі. Тут размешчаны галаўныя офісы многіх найбуйнейшых фінскіх і міжнародных карпарацый, у тым ліку:

* Nokia (тэлекамунікацыі)
* Kone (ліфты і эскалатары)
* Fortum (энергетыка)
* Rovio Entertainment (распрацоўшчык гульні Angry Birds)

У раёне Отаніемі (Otaniemi) знаходзіцца галоўны кампус Універсітэта імя Аалта (), які з'яўляецца вядучым цэнтрам інавацый, дызайну і тэхналогій у Паўночнай Еўропе. Там жа працуе Дзяржаўны цэнтр тэхнічных даследаванняў Фінляндыі (VTT).

## Спорт 
У горадзе размяшчаецца футбольны клуб «Хонка», які выступае ў вышэйшай лізе чэмпіянату Фінляндыі па футболе — Вейкаўслізе, а таксама хакейны клуб «Эспа Блюз», якая выступае ў фінскай СМ-Лізе. У Эспа нарадзіўся гоншчык Формулы-1 Кімі Райканен. Адсюль родам Лаўра Лепістэ, фігурыстка, якая атрымала першы ў гісторыі краіны залаты медаль чэмпіянату Еўропы ў адзіночным разрадзе.

## Насельніцтва 
Па стане на 2024 год насельніцтва Эспа перавышае 314 000 чалавек, што робіць яго другім па колькасці жыхароў горадам краіны. Эспа — адзін з найбольш хуткарослых гарадоў Фінляндыі.

Горад афіцыйна з'яўляецца двухмоўным: фінская і шведская мовы маюць афіцыйны статус. Аднак доля шведскамоўнага насельніцтва скарацілася з дамінавання ў пачатку XX стагоддзя да прыкладна 6-7% сёння. Значную частку насельніцтва (больш за 20%) складаюць носьбіты іншых моў, што робіць Эспа адным з самых шматкультурных гарадоў Фінляндыі.

## Гарады-пабрацімы 
## Славутасці 
* Храм мармонаў
* Штаб-кватэра кампаніі Fortum

Катэгорыя:Гарады Фінляндыі

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1458 годзе