open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Баранавіцкая ЦЭЦ

**Бара́навіцкая ЦЭЦ**&nbsp;— цеплаэлектрацэнтраль у горадзе Баранавічы Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад філіяла «Баранавіцкія цеплавыя сеткі» РУП «Брэстэнерга». З'яўляецца адной з найстарэйшых станцый у вобласці, забяспечвае цэнтралізаванае цеплазабеспячэнне прамысловасці і жыллёвага сектара горада.

## Гісторыя 
Днём нараджэння Баранавіцкіх цеплавых сетак лічыцца 10 жніўня 1945 года, калі на базе энергацягніка і існуючай электрастанцыі была створана «Баранавіцкая гарадская электрастанцыя» (ГЭС).

У 2022 годзе на станцыі быў уведзены ў эксплуатацыю кандэнсатны ўтылізатар цеплыні магутнасцю 1 МВт. Гэта кантактны газавадзяны цеплаабменнік, які дазваляе выкарыстоўваць цяпло адыходзячых дымавых газаў для падагрэву вады. Праект коштам больш за 1,9 млн рублёў дазволіў знізіць тэмпературу дымавых газаў з 130–140°C да 50°C, эканомячы каля 399 тон умоўнага паліва ў год.

На 2027 год запланавана маштабная рэканструкцыя ЦЭЦ у адпаведнасці з пастановай Савета Міністраў ад 23.10.2023 № 716. Плануецца ўстаноўка двух водагрэйных катлоў магутнасцю па 10 МВт, якія працуюць на драўняных паліўных гранулах (пелетах). Гэта дазволіць павялічыць выкарыстанне мясцовых відаў паліва.

## Дзейнасць і характарыстыкі 
Баранавіцкая ЦЭЦ забяспечвае цяплом 74 % жылога сектара горада (цэнтр, мікрараёны Паўднёвы, Паўночны, Паўночны-2, Бараўкі, Тэкстыльны), а таксама сацыяльныя аб'екты. Прамысловымі спажыўцамі пары і гарачай вады з'яўляюцца Баранавіцкае вытворчае баваўнянае аб’яднанне, камбінат жалезабетонных канструкцый, завод жалезабетонных вырабаў, завод «Энергадэталь».

Устаноўленая электрычная магутнасць станцыі складае 18 МВт, цеплавая — 407 Гкал/г. Сярэднегадавы водпуск цяпла складае каля 530 тыс. Гкал, выпрацоўка электраэнергіі — 95 млн кВт·г.

Асноўнае абсталяванне ўключае:
* 4 паравыя катлы БКЗ 75-39-ФБ (па 75 т/г кожны);
* 2 водагрэйныя катлы КВГМ-100 (па 100 Гкал/г кожны);
* Паравая турбіна ПР-6-35/10/1,2 (6 МВт);
* Паравая турбіна ПР-12-3,4/1,0/0,1 (12 МВт).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Цеплавыя электрастанцыі Беларусі
Катэгорыя:Энергетыка Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Прадпрыемствы Баранавічаў
Катэгорыя:1951 год у Беларусі
Катэгорыя:Брэстэнерга
Каўка (дэпартамент)

**Каўка** () — адзін з дэпартаментаў Калумбіі. Размяшчаецца на захадзе краіны, выходзіць да Ціхага акіяна. Да дэпартамента адносіцца таксама востраў Гаргона, размешчаны ў Ціхім акіяне за 26 км ад кантынента. Адміністрацыйны цэнтр — горад Папаян. Дэпартамент Каўка складаецца з 5 правінцый, якія дзеляцца на 42 муніцыпалітэты.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Дэпартаменты Калумбіі
Гаргона

**Гаргона**:
* Гаргона — мн.л.гаргоны
* Гаргона (востраў, Італія)
* Гаргона (востраў, Калумбія)
* (681) Гаргона
* Гаргона (фільм, 1964)
Гаргона (востраў, Калумбія)

**Гаргона** () — востраў вулканічнага паходжання ў Ціхім акіяне. Належыць Калумбіі, адміністрацыйна адносіцца да дэпартамента Каўка. З 1985 года востраў цалкам з навакольнай акваторыяй з’яўляецца нацыянальным прыродным паркам з аднайменнай назвай.

Востраў размешчаны за 28 км ад мацерыка. Даўжыня — 8,5 км, шырыня — 2,3 км (у самай шырокай частцы), плошча — 26 км². Вышэйшы пункт Гаргоны — гара Сера-Ла-Трынідад (338 метраў). Усходняя частка вострава спадзістая, на ёй размешчаны некалькі пляжаў з белым пяском, заходняя — абрывістая і скалістая. На паўднёвы захад ад Гаргоны размешчаны яе «спадарожнік» — востраў Гарганілы (памер — 1,4 на 0,4 км, плошча — 0,5 км², вышэйшая кропка — 90 метраў).
Катэгорыя:Астравы Калумбіі
Амасонас

**Амасонас**:
* Амасонас (дэпартамент)
* Амасонас (рэгіён)
* Амасонас (штат)
Летысія (Амасонас)

**Летысія** () — горад на поўдні (самы паўднёвы пункт краіны) Калумбіі, заснаваны ў 1867 годзе. Сталіца дэпартамента Амасонас. У эканоміцы горада вялікую ролю грае камерцыйная сувязь з Бразіліяй з-за яго становішча ў якасці памежнага горада на рацэ Амазонка.

Размешчаны ўшчыльную да памежнага стыка Трэс-Франтэрас.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Калумбіі
Летысія

**Летысія**, **Летыцыя** — імя, тапонім.

## Імя 
* Летысія (каралева Іспаніі)

## Тапонім 
* Летысія (Амасонас)

## Астраномія 
* (39) Летыцыя
Міхельсдорф (Кам)

**Міхельсдорф** () — раён горада Кам у акрузе Верхні Пфальц, зямля Баварыя, Германія. Знаходзіцца ў прыродным парку «Верхні Баварскі Лес» (*Oberer Bayerischer Wald*). У 1946—1949 гадах тут размяшчаўся буйны лагер для перамешчаных асоб, які стаў значным асяродкам беларускай эміграцыі.

## Гісторыя 
Міхельсдорф першапачаткова ўваходзіў у склад абшчыны Альтэнмаркт, створанай у 1818 годзе. 1 студзеня 1972 года ў ходзе адміністрацыйнай рэформы разам з Альтэнмарктам быў уключаны ў склад горада Кам.

### Лагер перамешчаных асоб 
У пасляваенныя гады ў Міхельсдорфе размяшчаўся лагер для перамешчаных асоб (ДП). Ён быў афіцыйна адкрыты 20 жніўня 1946 года на месцы былога вайсковага аэрадрома каля вёскі, дзе знаходзіліся драўляныя баракі. Па стане на 31 кастрычніка 1947 года ў лагеры пражывала 550 чалавек розных нацыянальнасцей, у тым ліку рускія, палякі, украінцы і беларусы.

Беларуская група (каля 500 чалавек) была перавезена сюды 27 ліпеня 1946 года з Рэгенсбурга. Умовы пражывання ў старых бараках былі горшыя за рэгенсбургскія кватэры: людзі жылі ў адным пакоі па некалькі сем’яў, аднак беларуская супольнасць хутка наладзіла грамадскае і культурнае жыццё.

У лагеры дзейнічалі беларуская адміністрацыя і паліцыя. Адзін з баракаў быў пераабсталяваны пад праваслаўную царкву. Актыўна працавалі навучальныя ўстановы, якія пераехалі разам з жыхарамі з Рэгенсбурга: дзіцячы садок, пачатковая школа і Беларуская гімназія імя Янкі Купалы (да 1947 года — Першая беларуская гімназія). Дырэктарам гімназіі быў доктар Аляксандр Орса. Пры гімназіі дзейнічалі літаратурны, драматычны і спартыўны гурткі, выдаваўся часопіс «У вырай».Міхельсдорф стаў цэнтрам беларускага скаўцкага руху. Тут базаваўся 1-ы Сцяг беларускіх скаўтаў імя Кастуся Каліноўскага. Скаўты арганізавалі выдавецкую суполку «Крыніца», якая друкавала падручнікі і скаўцкія часопісы («Напагатове», «Скаўцкі спадарожнік»). Адным з кіраўнікоў скаўцкай адзінкі «Баварыя» быў Вітаўт Кіпель.

4 кастрычніка 1948 года ў сувязі з рэарганізацыяй лагераў частка беларусаў разам з гімназіяй была перавезена ў Віндзішбергердорф, астатнія заставаліся ў Міхельсдорфе да чэрвеня 1949 года, пасля чаго былі перавезены ў Бакнанг (Вюртэмберг). Лагер быў канчаткова закрыты 19 мая 1949 года.

## Славутасці 
* Капліца Дзевы Марыі ().
* Жылы дом па адрасе *Laichstätter Weg 8* — помнік архітэктуры.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Баварыі
Катэгорыя:Кам (Верхні Пфальц)
Катэгорыя:Беларускія лагеры для перамешчаных асоб
Віндзішбергердорф

**Віндзішбергердорф** () — раён горада Кам у акрузе Верхні Пфальц, зямля Баварыя, Германія. Знаходзіцца прыблізна за 4 км ад цэнтра Кама. У 1947—1949 гадах тут дзейнічаў лагер для перамешчаных асоб, які стаў важным асяродкам беларускай эміграцыі.

## Гісторыя 
Гісторыя паселішча пачынаецца ў Сярэднявеччы, калі на гары Гальгенберг стаяў імперскі замак, які ахоўваў гандлёвы шлях у Багемію. Уладальнікі замка называлі сябе Пухбергерамі (адсюль першапачатковая назва вёскі — Пухбергердорф). У 1204 годзе ў дакументах згадваецца Ота фон Пухберг.

Назва *Віндзішбергердорф* упершыню сустракаецца ў 1574 годзе. Прыстаўка «Віндзіш» (ням.: windisch — *вендскі*, *славянскі*) служыла для адрознення вёскі ад Грос-Бергердорфа (каля Пемфлінга) і паказвала на яе блізкасць да тэрыторыі рассялення славян (Багеміі).

Мясцовы маёнтак  неаднаразова мяняў уладальнікаў. У 1740 годзе будынкі былі часткова разбураны пандурамі, а ўладальнік Фелікс Бахль забіты. Пазней маёнтак быў адноўлены, але з цягам часу страціў сваё значэнне.

1 мая 1978 года ў ходзе адміністрацыйнай рэформы абшчына Віндзішбергердорф (разам з вёскамі Камердорф, Котмайслінг і Шламерынг) была ўключана ў склад горада Кам.

## Беларускі лагер для перамешчаных асоб пасля Другой сусветнай вайны 
У маі 1947 года ў Віндзішбергердорф была перавезена група беларускіх эмігрантаў (каля 500 чалавек), вылучаная з іншанацыянальных лагераў. Іх рассялілі па драўляных бараках на схіле пагорка каля шашы Кам—Фурт, дзе ў гады вайны жылі палонныя ці рабочыя.

Беларусы наладзілі ў лагеры для перашчаных асоб актыўнае грамадскае жыццё. Адзін з баракаў быў перабудаваны пад праваслаўную царкву. Дзейнічалі дзіцячы садок і пачатковая школа. Быў арганізаваны скаўцкі звяз (45 сяброў) і аддзяленне Згуртавання беларускіх ветэранаў.

4 кастрычніка 1948 года ў Віндзішбергердорф прыбыла група беларусаў з лагера Міхельсдорф, у тым ліку Беларуская гімназія імя Янкі Купалы на чале з дырэктарам Аляксандрам Орсам. Гімназія працягвала працу ў лагеры да канца навучальнага года. У снежні 1948 года тут урачыста адзначалася 3-годдзе гімназіі.

15 чэрвеня 1949 года беларускі лагер быў ліквідаваны, а яго жыхары перавезены ў Розенгайм (Верхняя Баварыя).

## Славутасці 
* Касцёл Святога Міхаіла — каталіцкі храм, пабудаваны ў 1946—1951 гадах.
* Фантан аўтарства Ёзэфа Міхаэля Нойштыфтэра на вясковай плошчы.
* Статуя святога Яна Непамуцкага.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Баварыі
Катэгорыя:Кам (Верхні Пфальц)
Катэгорыя:Беларускія лагеры для перамешчаных асоб
Араўка (горад)

**Араўка** () — сталіца аднайменнага дэпартамента ў Калумбіі, размешчаная непасрэдна на мяжы з Венесуэлай. Поўная назва — *Вілья-дэ-Санта-Барбара-дэ-Араўка*.

Горад ляжыць у нізіне, частыя паводкі.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Калумбіі
Араўка (дэпартамент)

**Араўка** () — адзін з дэпартаментаў Калумбіі. Размяшчаецца на паўночным усходзе краіны, у басейне ракі Арынока. На поўначы і ўсходзе мяжуе з Венесуэлай. Адміністрацыйны цэнтр — горад Араўка.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Дэпартаменты Калумбіі
Атлантыка (дэпартамент)

**Атлантыка** () — адзін з дэпартаментаў Калумбіі. Размяшчаецца на поўначы краіны, абмываецца Карыбскім морам. Адміністрацыйны цэнтр — горад Баранкілья. Найбуйнейшыя гарады — Баранкілья, Саледад і Маламба.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Дэпартаменты Калумбіі
Атлантыка

**Атлантыка**:
* Атлантыка (дэпартамент)
* Атлантыка (кантынент)
* Атлантыка (фільм)
* Atlantica
Беларуская сялянская партыя

Назву **«Белару́ская сяля́нская па́ртыя»** мелі:

## Арганізацыі 
* Беларуская сялянская партыя «Зялёны дуб» — палітычная арганізацыя, якая кіравала антысавецкім партызанскім рухам у 1920-я гады.
* Беларуская сялянская партыя — палітычная партыя ў Беларусі, якая існавала ў 1990-я гады.
Беларуская студыя пры Цэнтральным тэатральным вучылішчы ў Ленінградзе

**Белару́ская сту́дыя пры Цэнтра́льным тэатра́льным вучы́лішчы ў Ленінгра́дзе** — група па падрыхтоўцы беларускіх акцёрскіх кадраў, якая існавала ў 1933—1937 гадах пры Цэнтральным тэатральным вучылішчы ў Ленінградзе.

## Гісторыя і дзейнасць 
Студыя была створана з мэтай падрыхтоўкі акцёрскіх кадраў для тэатраў Беларусі. Мастацкім кіраўніком студыі з’яўляўся акцёр і педагог Б. Жукоўскі. Вядучымі педагогамі былі рэжысёры і акцёры Ленінградскага акадэмічнага тэатра драмы.

У 1937 годзе навучанне ў студыі скончылі 19 чалавек. Выпускнікі папоўнілі калектыў рэарганізаванага Тэатра юнага гледача БССР.

У вучобы навучэнцамі былі падрыхтаваны такія спектаклі, як «Не было ні гроша, ды раптам шастак» А. Астроўскага (у жніўні 1936 года паказаны ў Мінску і Віцебску), «Глыбокая правінцыя» М. Святлова, «Рэвізор» (III акт) і «На дне»  (II акт) і «Варвары» М. Горкага, «Банкір» А. Карнейчука.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Тэатральныя навучальныя ўстановы Расіі
Катэгорыя:Гісторыя тэатра Беларусі
Катэгорыя:Беларусы ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы, заснаваныя ў 1933 годзе
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы, расфарміраваныя ў 1937 годзе
Саледад (Каліфорнія)

**Саледад** () — горад на захадзе штата Каліфорнія, ЗША. Размешчаны ў даліне Салінас, прыкладна за 34 км на паўднёвы ўсход ад горада Салінас, адміністрацыйнага цэнтра акругі Мантэрэй.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Каліфорніі
Саледад

**Саледад**:
* Саледад (Венесуэла)
* Саледад (Каліфорнія)
* Саледад (Калумбія)
Таццяна Мiкалаеўна Мiкушына

**Таццяна Мікалаеўна Мікушына** (; нар. , Омск) — расійская пісьменніца тэасофскага кірунку. У 2014 г. заснавала міжнародны грамадскі рух «За маральнасць!» ().

## Біяграфія 
### Адукацыя і праца 
Т. М. Мікушына нарадзілася 5 студзеня 1958 г. у горадзе Омску. У 1980 г. яна скончыла . Пасля працавала ў канструктарскім бюро інжынерам-канструктарам па распрацоўцы касмічнай тэхнікі, а пасля распаду СССР — галоўным бухгалтарам у малым бізнесе. У 1990-я гады таксама займалася грамадскай работай у якасці кіраўніка арганізацыі па ахове навакольнага асяроддзя (грамадская арганізацыя «Зялёны горад») у г. Омску. У гэты перыяд балатавалася ў гарадскі і абласны Саветы народных дэпутатаў, але не прайшла на выбарах.

### Пісьменніцкая і духоўная дзейнасць 
У 2001 г. Т. Мікушына заснавала духоўна-асветніцкі цэнтр «Сірыюс», накіраванасць якога блізкая да тэасофіі. У 2005 г. выдала сваю першую кнігу «Дабро і Зло. Прыватнае прачытанне „Таемнай Дактрыны“ А. П. Блавацкай» і пачала публікацыю серыі кніг «Слова мудрасці». У 2008 г. Т. Мікушына пабудавала навучальны цэнтр ускрай г. Омска. Увогуле Т. Мікушына з’яўляецца аўтарам блізу 70 кніг (па стане на 2025 год). Яе кнігі былі перакладзеныя і апублікаваныя на 11 мовах.

### Грамадская дзейнасць 
У 2014 годзе Т. Мікушына стала ініцыятарам стварэння Міжнароднага грамадскага руху «За маральнасць!» (). Потым дала пачатак яшчэ шэрагу грамадскіх ініцыятыў.

Катэгорыя:Пісьменніцы_Расіі
Катэгорыя:Грамадскія_дзеячы_Расіі
Катэгорыя:Нарадзіліся_ў_Омску
Тоймі Алатала

**Тоймі Алатала** (; , Савітайпале — , там жа) — фінскі лыжнік, чэмпіён зімовых Алімпійскіх гульняў 1960 года.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 4 красавіка 1929 года ў Савітайпале (Фінляндыя).

На Алімпійскіх гульнях 1960 года ў Скво-Вэлі заваяваў залаты медаль эстафеце, у якой ён бег першы этап і завяршыў яго на другім месцы, прайграўшы 7 секунд шведу Ларсу Олсану. На наступных этапах партнёры Алатала па камандзе вывелі Фінляндыю на першае месца. У астатніх гонках алімпійскага турніру быў 23-м у гонцы на 15 км і 7-м у гонцы на 30 км.

На чэмпіянатах свету ў сваёй кар’еры ўдзелу не браў.

На чэмпіянатах Фінляндыі перамагаў тры разы, у тым ліку: два разы ў гонках на 15 км і адзін раз у эстафеце. У час і пасля завяршэння спартыўнай кар’еры служыў у паліцыі.

Памёр 4 мая 2014 года ў Савітайпале пасля працяглай хваробы.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Лыжнікі Фінляндыі
Араўка

**Араўка**:
* Араўка (горад)
* Араўка (дэпартамент)
* Араўка (рака)
Амасонас (дэпартамент)

**Амасонас** () — адзін з дэпартаментаў Калумбіі. Названы ад ракі Амазонка. Размяшчаецца на поўдні краіны, мяжуе на ўсходзе з Бразіліяй, на паўднёвым захадзе — з Перу. Адміністрацыйны цэнтр — горад Летысія.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Дэпартаменты Калумбіі
Беларуская каталіцкая місія

**Белару́ская каталі́цкая мі́сія** — назва беларускіх рэлігійных арганізацый у эміграцыі.

## Арганізацыі 
* Беларуская каталіцкая місія — рэлігійная і грамадская арганізацыя, заснаваная ў 1946 годзе ў Парыжы архімандрытам Львом Гарошкам.
* Беларуская каталіцкая місія — рэлігійная і грамадская арганізацыя з цэнтрам у Лондане, якой кіравалі біскуп Часлаў Сіповіч і архімандрыт Леў Гарошка.
The Warning (рок-гурт)

**The Warning** — мексіканскі рок-гурт з Мантэрэя, створаны ў 2013 годзе сёстрамі Вільярэаль Велес: Даніэлай (гітара, вакал, фартэпіяна), Паўлінай (барабаны, вакал, фартэпіяна) і Алехандрай (бас-гітара, бэк-вакал, фартэпіяна). Яны выпусцілі чатыры студыйныя альбомы, адзін канцэртны альбом, два міні-альбомы і 18 музычных відэакліпаў. Іх апошні студыйны альбом *Keep Me Fed* выйшаў 28 чэрвеня 2024 года.

## Удзельнікі гурта 
* Даніэла «Дані» Вільярэаль Велес  — гітары, вядучы і бэк-вакал, фартэпіяна
* Паўліна «Пау» Вільярэал Велес  — барабаны, бэк-вакал і вядучы вакал, фартэпіяна
* Алехандра «Але» Вільярэаль Велес  — бас-гітара, фартэпіяна, бэк-вакал і часам вядучы вакал

## Дыскаграфія 
### Музычныя відэа 
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2013 годзе
Катэгорыя:Рок-гурты
Водазаборная вуліца (Мінск)

**Водозаборная** — вуліца ў Заводскім раёне Мінска. Ідзе як працяг 1-га завулка Арцёма да скрыжавання з Ілімскай вуліцай. На вуліцы знаходзяцца 2 дамы: 23 і 25, якія адносіцца да сектара індывідуальнай жылой забудовы.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Водазаборная вуліца на АТО.ВУ
* Водазаборная вуліца ў базе даных Геадзэн
* Фотаграфіі Водазаборнай, дом 25 на Картах Яндэкс

Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)
Аператыўная група расійскіх войск у Прыднястроўі

**Аператыўная група расійскіх войск у Прыднястроўскім рэгіёне Рэспублікі Малдова**, **АГРВ ПРРМ** () — аб’яднанне Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі, дыслакаванае на тэрыторыі непрызнанай Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі (дэ-юрэ — частка тэрыторыі Рэспублікі Малдова).

Штаб-кватэра АГРВ ПРРМ знаходзіцца ў горадзе Ціраспалі. Група з’яўляецца спадчынніцай 14-й гвардзейскай агульнавайсковай арміі УС СССР, якая была расфарміравана ў красавіку 1995 года.

Да задач групы адносіцца: падрыхтоўка вайскоўцаў да ўдзелу і выканання міратворчай аперацыі; забеспячэнне захаванасці ўзбраення, боепрыпасаў і матэрыяльных сродкаў; дзеянні па рашэнні Генеральнага штаба Узброеных сіл РФ пры змене сітуацыі ў рэгіёне. Кантынгент складаюць два асобныя мотастралковыя батальёны, батальён аховы і абслугоўвання. 82-і і 113-ы мотастралковыя батальёны па чарзе выконваюць місію, праз год змяняючы адзін аднаго.

Расіўская групоўка ў Прыднястроўі не мае ўдарнай накіраванасці, не мае сродкаў забеспячэння СРА або СПА, сродкаў ядзернага стрымлівання, няма выпрабавальных палігонаў, радараў, вузлоў сувязі, артылерыі, авіяцыі, танкаў, якія былі б спалучаныя з расійскім войскам. АГРВ ПРРМ выконвае, па сутнасці, сімвалічную функцыю, пазначаючы расійскую ваенную прысутнасць. Камплектаванне адбываецца ў асноўным за кошт мясцовых жыхароў.

У адпаведнасці з рашэннем Стамбульскай нарады АБСЕ (1999), Расія абавязалася вывесці зброю і ўвесь асабісты склад з тэрыторыі ПМР яшчэ да 2001 года. Улады Малдовы неаднаразова патрабавалі вываду групы войск з тэрыторыі ПМР, а парламент Малдовы лічыць яе знаходжанне адной з асноўных пагроз нацыянальнай бяспекі краіны. У чэрвені 2018 года Генеральная Асамблея ААН прыняла рэзалюцыю, якая заклікае Расію вывесці свае войскі з Прыднястроўя. МЗС Расіі назваў рэзалюцыю «прапагандысцкім ходам» і заявіў, што не збіраецца яе выконваць. Катэгарычна супраць вываду расійскіх войск выступаў былы прэзідэнт Малдовы Ігар Дадон.

## Крыніцы
Катэгорыя:Прыднястроўе
Катэгорыя:Воінскія часці і фарміраванні Расіі
Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжой
Бола Цінубу

**Бола Ахмед Адэкунле Цінубу** (; ) — нігерыйскі дзяржаўны і ўрадавы дзеяч. Прэзідэнт Нігерыі з 29 траўня 2023 года.

## Біяграфія 
Правёў маладосць на паўднёвым захадзе Нігерыі, а затым пераехаў у Злучаныя Штаты Амерыкі, дзе вывучаў бухгалтарскі ўлік у Чыкагскім дзяржаўным універсітэце. Вярнуўся ў Нігерыю ў пачатку 1980-х гадоў і працаваў бухгалтарам у кампаніі Mobil Nigeria, перш чым заняцца палітыкай у якасці кандыдата ў сенатары ад Заходняга Лагоса ў 1992 годзе, вылучанага ад Сацыял-дэмакратычнай партыі. Пасля таго, як прэзідэнт Нігерыі Сані Абача распусціў Сенат у 1993 годзе, стаў актывістам, які выступае за вяртанне дэмакратыі ў рамках руху «Нацыянальнай дэмакратычнай кааліцыі». Затым быў вымушаны пакінуць краіну ў 1994 годзе, але вярнуўся пасля таго, як смерць Сані Абачы ў 1998 годзе паклала пачатак пераходу да Чацвёртай Нігерыйскай рэспублікі.

У 1999 годзе на выбарах губернатара штата Лагас атрымаў перамогу з вялікім адрывам як сябра «Альянсу за дэмакратыю» над Дапа Сарумі з «Народна-дэмакратычнай партыі» і Насірудзінам Кекеры-Экунам з «Усенароднай партыі». Чатыры гады праз быў пераабраны на другі тэрмін, атрымаўшы перамогу над Фунш Уільямсам з «Народна-дэмакратычнай партыі». Два тэрміны паўнамоцтваў губернатара Болы Тинубу былі адзначаны спробамі мадэрнізацыі горада Лагос і яго варожасцю з федэральным урадам, які кантралюецца «Народна-дэмакратычнай партыяй». Пакінуўшы пасаду ў 2007 годзе, адыграў ключавую ролю ў фармаванні «Усепрагрэсіўнага кангрэса» ў 2013 годзе. Доўгая і супярэчлівая палітычная кар’ера Болы Тинубу была адзначана абвінавачваннямі ў карупцыі і пытаннямі аб дакладнасці яго асабістай біяграфіі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэзідэнты Нігерыі
Святлана Абдулаева

**Святлана Абдулаева** (дзяв. *Юшкевіч*, , в. Ашмянцы, Шчучынскі раён) — беларуская паэтка, сябра СБП.

## Жыццяпіс 
Скончыла Гродзенскую музычную вучэнню. Працуе ў Навагрудскай дзіцячай школе мастацтваў. Друкавацца пачала ў 1985 годзе. Вершы з’яўляліся ў часопісах «Маладосць», «Полымя», «Алеся», «Гаспадыня», «Книжный калейдоскоп», у газетах «ЛіМ», «Настаўніцкая газета», «Гродзенская праўда». Піша на беларускай і рускай мовах. Уваходзіць ў склад СБП. У 2018 годзе абраная кіраўніком Наваградзкай арганізацыі ТБМ.

Многія вершы паэткі пакладзены самадзейнымі кампазітарамі на музыку. Займалася укладаннем навагрудскага літаратурнага альманаху «Стольны град»

## Творчасць 
Аўтарка зборнікаў паэзіі

2011 — «Музыка дажджу» (Мінск),
2012 «Тайна времени» (Мінск),
2017 «В преддверии любви» (Мінск).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Абдулаева Святлана, bellit.info праект Міжнароднага саюзу беларускіх пісьменнікаў
* Падборка вершаў у ЛіМ 16 снежня 2011

Катэгорыя:нарадзіліся ў Шчучынскім раёне
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Паэтэсы Беларусі
Завярхлессе

**Завярхле́ссе** (; да 29 лістапада 1962 — *Мачу́лы*, 79 жыхароў, 1 двор. 

Вёска Заверхлессе была разбурана ў перыяд Вялікай Айчыннай вайны, пацярпелі жыхары вёскі. 

Вёска ў складзе Слаўкавіцкага сельсавета Глускага раёна Магілёўскай вобласці, пасля да 1998 года ў складзе Ляскавіцкага сельсавета Акцябрскага раёна Палескай вобласці (пасля Гомельскай вобласці). 

Уваходзіла ў склад саўгаса «Арэса».

## Насельніцтва 
* 1908 год — 79 жыхароў, 1 двор.
* 1940 год — 61 жыхар, 16 дамоў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Заверхлесье на Старой карте.
* Справочник. Заверхлесье.

Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Акцябрскага раёна
Люксембург (значэнні)

* Люксембург — дзяржава
* Люксембург (акруга)
* Люксембург (горад)
* Люксембург (правінцыя)
## Прозвішча 
* Аркадзь Люксембург — амерыканскі кампазітар, педагог
* Роза Люксембург — нямецкая рэвалюцыянерка
Маламба (Калумбія)

**Маламба** () — горад і муніцыпалітэт у Калумбіі ў складзе дэпартамента Атлантыка. Горад размешчаны ў дэпартаменце Атлантыка на правым беразе ракі Магдалена, за 13 км ад сталіцы дэпартамента Баранкільі. Абсалютная вышыня — 10 метраў над узроўнем мора.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Калумбіі
Тунха

**Ту́нха** (() — горад у цэнтральнай частцы Калумбіі, заснаваны ў 1539 годзе. Цэнтр дэпартамента Баяка.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Калумбіі
Кордава (дэпартамент)

**Кордава** () — адзін з дэпартаментаў Калумбіі. Размяшчаецца на поўначы краіны, на Прыкарыбскай нізіне. На поўначы абмываецца Карыбскім морам, мяжуе на паўночным усходзе з Сукрэ, на ўсходзе — з Баліварам і на поўдні — з Антыёкіяй. Адміністрацыйны цэнтр — горад Мантэрыя. Названы ў гонар змагара за незалежнасць Калумбіі генерала Хасэ Марыя Кордава.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Дэпартаменты Калумбіі
Аляксей Уладзіміравіч Лазараў

**Аляксей Уладзіміравіч Лазараў** () — беларускі грамадскі актывіст, добраахвотнік палка імя Кастуся Каліноўскага і Узброеных сіл Украіны, удзельнік расійска-ўкраінскай вайны.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 26 сакавіка 1998 года. Скончыў факультэт радыёфізікі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

Да і пасля службы займаўся грамадскім актывізмам, быў адным з арганізатараў кампаніі «Вучоба важнейшая», скіраванай супраць «закона аб адтэрміноўцы». Збіраўся паступаць у магістратуру ў Чэхіі. На парламенцкіх выбарах 2019 года вылучаўся кандыдатам ад Беларускай сацыял-дэмакратычнай партыі (Грамада) па 108-й Каліноўскай выбарчай акрузе. 22 лістапада 2019 года прысутнічаў на перапахаванні ўдзельнікаў паўстання 1863—1864 гадоў у Вільні.

З пачаткам поўнамаштабнага расійскага ўварвання ва Украіну ў 2022 годзе ўступіў у Батальён (пазней Полк) імя Кастуся Каліноўскага, сфарміраваны з беларускіх добраахвотнікаў. Меў пазыўны «Вуж». 27 мая 2022 года стала вядома пра ўзбуджэнне рэжымам Лукашэнкі ў Беларусі крымінальнай справы супраць яго і іншых байцоў палка паводле артыкула аб удзеле ва ўзброеным канфлікце на тэрыторыі замежнай дзяржавы.

У сакавіку 2022 года ажаніўся з паплечніцай Веранікай Яновіч. Пэўны час не служыў.

У пачатку 2025 года вярнуўся ў шэрагі Узброеных сіл Украіны. Загінуў 19 студзеня 2026 года пры выкананні баявога задання.

Пахаваны ў Львове.

## Гл. таксама 
* Спіс беларусаў, якія загінулі падчас расійска-ўкраінскай вайны

## Крыніцы 
Катэгорыя:Нарадзіліся 26 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1998 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 2026 годзе
Катэгорыя:Беларускія добраахвотнікі, якія ваююць на баку Украіны
Катэгорыя:Пахаваныя ў Львове
Катэгорыя:Лібертарыянцы Беларусі
Катэгорыя:Полк Каліноўскага
Малка Хаймсон

**Малка Хвймсон** — яўрэйская перакладчыца, педагог, аўтар падручнікаў, родам з Беларусі.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Начы. У 2 гады засталася без бацькі, разам з маці перасялілася ў Еўе, вучылася ў хедары, чытала Тору і зборнік Эін Якаў. У 1897 годзе з сям’ёй стала жыць у Вільні, у 18 год скончыла марыінскую жаночую гімназію. Два гады вывучала гуманітарныя навукі ў Швейцарыі, у Берне, прыпыніла навучанне праз брак грошай. Працавала стэнаграфісткай у Вільні. У 1915 годзе працуе ў яўрэйскім дзіцячым прытулку, затым настаўніцай прыродазнаўства і геаграфіі ў школе імя Фруга, з 1922 у яўрэйскай гімназіі Соф’і Гурэвіч.

Літаратурную дзейнасць пачала ў 1910 допісамі і артыкуламі на сацыяльныя, культурных пытаннях у часопісе «Лэбм ун вісншафт». Цікава, што тут друкаваўся яе муж Шлойма Бастомскі. З 1920 года працуе ў рэдакцыі дзіцячага часопіса «Грынінкэ бэймалах» і маладзёжнага «Хавэр» (выходзіў да 1922), змяшчае ў іх пазнавальныя артыкулы, пераклады і пераказы, якія пазней выходзілі асобнымі брашурамі (1922—1931). Аўтар яўрэйскага падручніка «Фізічная геаграфія» для 3-га і 4-га гадоў навучання (Вільня, 1920). Разам з мужам склала ілюстраваны алфавіт «Жывыя гукі», аднайменную чытанку для малодшых класаў і чытанку для старэйшых класаў «Новае слова», якая складалася з трох частак (эпас, лірыка і драма), сюды ўвайшлі іх уласныя пераклады са старажытнагрэчаскіх драм: Праметэй прыкаваны, Эдып-цар, Антыгона, Іфігенія ў Аўлідзе. Амаль усе кнігі выдавала «Нае ідышэ фолксшул». Пісала артыкулы па методыцы ў выданні Цэнтральнай школьнай арганізацыі (ЦІШО).

З прыходам нямецкіх акупантаў у 1941 годзе адпраўлена ў гета, захварэла і не магла працаваць. Адмовілася ад дапамогі знаёмых і неўзабаве памерла ад голаду.

## Спасылкі 
* Kheymson Malke

Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі на ідыш
Катэгорыя:Перакладчыкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Аўтары падручнікаў
Катэгорыя:Ахвяры Халакоста
Фаціма Маўламлы

**Фатыма Гачай кызы Маўламлы́** (; , Баку, Азербайджан) — азербайджанская журналістка і палітычная зняволеная. Журналістыкай займаецца з 2020 года. У 2020—2021 гадах працавала рэпарцёркай у газеце *Azadlıq*, у 2022—2023 гадах — рэпарцёркай на Toplum TV, у 2024 годзе — на медыяплатформе JAMNews. З снежня 2024 года супрацоўнічае з Meydan TV як пазаштатная супрацоўніца.

Фатыма Маўламлы затрыманая паліцыяй 28 лютага 2025 года і ўзята пад следства як падазраваная па крымінальнай справе № 240200039, папярэдняе расследаванне па якой праводзіла Галоўнае ўпраўленне паліцыі Баку. Арыштавана 1 сакавіка 2025 года рашэннем Хатаінскага раённага суда. Фатыма Маўламлы і яшчэ дзевяць журналістаў, арыштаваных да яе, былі абвінавачаны паводле артыкула 206.3.2 Крымінальнага кодэкса Азербайджана (кантрабанда, здзейсненая групай асоб па папярэдняй змове).

Шэраг мясцовых і міжнародных праваабарончых арганізацый асудзілі арышт Фатымы Маўламлы, назвалі яго палітычна матываваным, і заклікалі ўлады Азербайджана неадкладна вызваліць яе.

Станам на май 2025 года яе трымаюць у Бакінскім следчым ізалятары Пенітэнцыярнай службы Міністэрства юстыцыі Азербайджана.

## Гл. таксама 
* Серыйныя арышты журналістаў у Азербайджане

## Крыніцы 
Катэгорыя:Журналісты Азербайджана
Сан-Хорхэ (рака)

**Сан-Хорхэ** () — рака ў Калумбіі, якая бярэ пачатак у Нацыянальным парку Парамільё (дэпартаменты Антыёкія і Кордава) і працякае паміж гарамі Сан-Хероніма і Аяпель, перш чым упасці ў раку Каўка ў дэпартаменце Сукрэ.

Вадазборны басейн — 96 500 км² на паўднёвым усходзе дэпартамента Кордава, уключаючы воды балота Аяпель і рэгіёна Момпакс цераз карыбскія дэпартаменты Кордава, Сукрэ і Балівар. Прытокі: Сан-Педра, Дзірці і Урэ.

Катэгорыя:Рэкі Калумбіі
Сяргей Гудзілін

**Сяргей Гудзілін** (рус. *Сергей Гудилин*, англ. *Siarhei Hudzilin*) – беларускі фотажурналіст, дакументальны фатограф, медыямастак і медыяактывіст. Нарадзіўся ў 1987 годзе ў Жодзіне. З 2011 да 2019 год працаваў у газеце «Нашай Ніва». Пасля пратэстаў 2020 года і пагрому незалежных медыя жыве ў вымушанай палітычнай эміграцыі разам з сям'ёй. 

## Узнагароды і міжнароднае прызнанне 
Працы Гудзіліна апублікаваныя ў выданнях The New York Times (ЗША), Gazeta Wyborcza (Польша), Lenta.Ru (РФ), Наша Ніва (Belarus), Russian Reporter Magazine Online (Russia), Svenska Dagbladet (Швецыя), Stern Online (Германія), National Geographic (ЗША), РБК (Расія), ELLE (Расія), Meduza (Расія), Forbes (Расія), Forbes (Латвія), The Village (Беларусь).

Уладальнік Гран-пры прэміі Прэс-фота Беларусі (2011). У 2012 Гудзілін атрымаў прызы ў чатырох намінацыях прэміі, у 2013 – у шасці. Лаўрэат беларускай фотапрэміі «Прафота» (2020, у дуэце з Наталляй Лубнеўскай).

У 2014 годзе трапіў у спіс 30 перспектыўных фатографаў свету па версіі амерыканскага часопіса фатаграфічнай індустрыі *Photo District News*.

У 2016 годзе правёў первую персанальную выставу ў Мінску.

## Камерцыйны поспех 
У 2016 годзе прадаў адзін са сваіх фотаздымкаў у калекцыю прыватнай мастацкай галерэі «Ў», што стала першай зделкай падобнага рода ў гісторыі фатаграфіі ў незалежнай Беларусі. Прададзены фотаздымак быў зроблены падчас выставы «Zabor» у Нацыянальным мастацкім музеі ў Мінску. На выставе «Zabor» выстаўлялася серыя фотаработ Сяргея Гудзіліна, «Супрэматычны горад» прысвечаная барацьбе рэжыма Лукашэнкі з палітычным графіці ў Беларусі. На прададзеным у прыватную калекцыю здымку сфатаграфаваная супрацоўніца музея, якая падыйшла да адной з фатаграфій серыі «Супрэматычны горад» і замазвае на ёй бел-чырвона-белы сцяжок, які з сярэдзіны 1990х застаецца ў Беларусі пад негалоснай (а пасля 2020 – пад поўнай) забаронай. Кошт фатаграфіі застаўся неанансаваны.

## Абарона аўтарскіх правоў 
У красавіку 2021 года Сяргей Гудзілін спагнаў з «Нашай Нівы» 4200 беларускіх рублёў за здымкі, апублікаваныя на сайце выдання без дазволу аўтара. Канфлікт паміж Гудзіліным і галоўным рэдактарам выдання Ягорам Марціновічам цягнуўся з траўня 2020 года і скончыўся спыненнем шматагадовага супрацоўніцтва Гудзіліна с гэтым выданнем. 

## Прыватнае жыццё 
Жанаты на адвакатцы Марыі Калесавай-Гудзілінай, выхоўвае дзвюх дачок.

## Крыніцы
Максімільян Юр’евіч Якубовіч

**Максімільян Юр’евіч Якубовіч** () — расійскі філолаг, філосаф, педагог.

## Біяграфія 
Паходзіў з Валыні. Вучыўся ў Віленскім універсітэце, пасля заканчэння якога i атрымання ступені магістра філасофіі (1811) працаваў настаўнікам у Луцку, а ў 1812 — у Паставах, дзе выкладаў у мясцоёым вучылішчы. 3 1813 года выкладаў польскую, грэчаскую i лацінскую мовы ў Свіслацкай гімназіі. У 1818 выкладчык лацінскай мовы i старажытнай літаратуры ў Варшаўскім ліцэі. 3 1819 настаўнік лацінскай славеснасці Гродзенскай гімназіі. У 1824 пераведзены на тую ж пасаду ў Валынскі ліцэй. Падрыхтаваў падручнікі па польскай i лацінскай мовах. У 1834 годзе зацверджаны ардынарным прафесарам рымскай славеснасці ў Кіеўскім універсітэце. 3 1835 дэкан 1-га аддзялення філасофскага факультэта, адначасова выкладчык грэчаскай мовы i славеснасці. У 1839 годзе пераведзены на пасаду ардынарнага прафесара ў Маскоўскі ўніверсітэт, выкладаў лацінскую мову i гісторыю рымскай літаратуры, нумізматыку. Пасля выхаду ў адстаўку вярнуўся ў Вільню.

Паводле сваіх поглядаў Максімільян Якубовіч быў прадстаўніком філасофіі каталіцызму, выступаў супраць атэізму i язычніцтва. Аўтар працы «Хрысціянская філасофія жыцця ў параўнанні з пантэістычнай філасофіяй нашага веку» (ч. 1—3. Вільня, 1853).

Апошнія гады правёў у Жытоміры, дзе займаўся даследаваннем праблем маральнай філасофіі, аднак апрацаваць i выдаць гэтыя творы не паспеў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Філолагі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Філосафы Расійскай імперыі
Арнольд Барысавіч Думашэўскі

**Арнольд Барысавіч Думашэўскі** () — расійскі юрыст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Магілёве ў сям’і краўца. Дапамагаў бацьку ў яго працы, a з 13 гадоў стаў прыказчыкам у кнігарні. Пісьменнасці навучыўся тайна ад бацькоў у прыходскага дзячка. У 14-гадовым узросце паступіў у Горы-Горацкі земляробчы інстытут, які скончыў у 1855 годзе. Служыў пісцом у канцылярыі папячыцельнага камітэта ў Адэсе, звярнуў на сябе ўвагу рускага хірурга М. Пірагова, дзякуючы якому А. Думашэўскі пас­тупіў у Рышэльёўскі ліцэй (1859), праз год перайшоў на юрыдычны факультэт Пецярбургскага ўніверсітэта. У 1862 годзе атрымаў ступень кандыдата права i накіраваны за мяжу для падрыхтоўкі да прафесарскага звання. Пасля вяртання ў Расію служыў у Міністэрстве юстыцыі i ў Сенаце. У 1871 годзе стаў рэдактарам-выдаўцом газеты «Судебный вестник», дзе змясціў шэраг артыкулаў па практычнай юрыспрудэнцыі. Прыхільнік практычнага кірунку ў вывучэнні пра­ва. Лічыў, што рускае цывільнае права пры ўмелым тлумачэнні i гістарычным асвятленні крыніц без звароту да традыцыйных інстытутаў рымскага права можа самастойна ператварыцца ў стройную сістэму норм. 3 сабранага ім капіталу завяшчаў палову Пецярбургскаму ўніверсітэту на стыпендыі лепшым студэнтам юрыдычнага факультэта i Пецярбургскай кансерваторыі на прэмію за лепшыя рускія застольныя песні.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Юрысты Расіі
Алег Дашкевіч

**Алег Дашкевіч** () — беларускі кінарэжысёр-дакументаліст, журналіст і пісьменнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 28 студзеня 1963 года ў Мінску. У 1989 годзе скончыў Беларускі інстытут фізкультуры. Сярод захапленняў вылучае бокс, літаратуру і само жыццё.
* «Выбар» (2021).

Больш за дваццаць гадоў піша прозу, публікуецца ў перыядычных выданнях, у тым ліку часопісе «Дзеяслоў». Творы Дашкевіча характэрна спалучэнне рэалізму, гумару і містыкі.

## Узнагароды 
* Пераможца конкурсу Фонду Сораса ў Беларусі ў намінацыі «Найлепшы тэлерэпартаж».
* Лаўрэат прыза імя Віктара Турава (2003) за фільм «Простыя гісторыі».
* З кнігай апавяданняў «З вышыні птушынага палёту» трапіў у кароткі спіс прэміі імя Ежы Гедройця (2023).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Рэжысёры Беларусі
Эксплуатацыя (эканоміка)

**Эксплуата́цыя** (ад лац.: *exploitare* — «выкарыстоўваць») у эканамічным сэнсе — прысваенне вынікаў чужой працы без адпаведнай кампенсацыі або з непрапарцыйна нізкай кампенсацыяй. Гэта адносіны, пры якіх адна класавая, сацыяльная або эканамічная група (эксплуататары) прыдбае прыбытак, вылучаючы дадатковы прадукт, створаны працаўнікоў (эксплуатуемых), якія не валодаюць сродкамі вытворчасці або знаходзяцца ў залежным становішчы.

Да ключавых рысаў эксплуатацыі адносяцца неэквівалентны абмен, калі кошт, выплачаны працаўніку (напрыклад, зарплата), ніжэй за цану створанага ім прадукта ці паслугі. Галоўнай умовай такіх адносін з'яўляецца манаполія на валоданне сродкамі вытворчасці (земля, капітал, тэхналогіі) з боку эксплуататараў. Гэта стварае структурную няроўнасць улады, вымушаючы тых, хто не мае ўласнасці, прадаваць сваю працоўную сілу на нявыгодных умовах.

Паняцце эксплуатацыі займае цэнтральнае месца ў розных эканамічных тэорыях. У марксізме яна разглядаецца як аснова капіталістычнага ладу: працаўнік стварае прыбавачны кошт, які прысвойваецца ўладальнікам капіталу. Карл Маркс лічыў, што эксплуатуюцца пралетарыі, пазбаўленыя сродкаў вытворчасці.

Неакласічная эканоміка часта адмаўляе эксплуатацыю ў класічным разуменні, сцвярджаючы, што на конкурэнтным рынку зарплата ўсталёўваецца справядліва. Аднак яна прызнае яе магчымасць у выпадках нясконалай канкурэнцыі, напрыклад, пры манапсоніі, калі адзін працадаўца кантралюе рынка працы.

Сучасныя падыходы значна пашыраюць паняцце. Фемінісцкая эканоміка паказвае на эксплуатацыю неаплачанай працы ў хатняй гаспадарцы і сферы догляду. Тэорыі глабалізацыі аналізуюць эканамічную эксплуатацыю развітых краін за кошт краін «перыферыі» праз няроўныя гандлёвыя ўмовы.

У гісторыі і сучаснасці існуюць розныя формы эксплуатацыі. Да найбольш жорсткіх гістарычных формаў адносяцца рабства і феадальнае прыгоннае права, заснаваныя на прамым юрыдычным прымусе. У сучасным свеце эксплуатацыя часта прымае форму найманай працы пры няроўных умоўных дагавораў. Да яе крайніх праяваў адносяцца дэтская праца, прымусовая праца і трафікінг людзей.

Катэгорыя:Марксізм
Гэвін Ньюсам

**Гэвін Крыстафер Ньюсам** (; нар. 10 кастрычніка 1967, Сан-Францыска, Каліфорнія, ЗША) — амерыканскі палітык і бізнесмен, 40-ы губернатар Каліфорніі з 7 студзеня 2019, былы 49-ы віцэ-губернатар Каліфорніі (2011—2019) і 42-і мэр Сан-Францыска (2004—2011). Сябра Дэмакратычнай партыі і магчымы кандыдат на прэзідэнцкіх выбарах 2028 года.

## Біяграфія 
Гэвін Ньюсам нарадзіўся 10 кастрычніка 1967 у Сан-Францыска. Ягоныя бацькі развяліся, калі Гэвіну было тры гады. Маці адна выхоўвала яго і ягоную сястру, працуючы на трох працах.

Гэвін Ньюсам скончыў Універсітэт Санта-Клары ў 1989 са ступенню бакалаўра паліталогіі. 

У 1991 пачаў займацца бізнесам, адкрыў вінаробню. Бізнес паступова пашырыўся і ўключаў крамы і кавярні. 

## Палітычныя погляды 
Гэвін Ньюсам выступае супраць смяротнага пакарання, за большы кантроль над зброяй, якой валодаюць грамадзяне ЗША, падтрымлівае права на аборт, людзей ЛГБТК+ і меры супраць зменаў клімату, а таксама з'яўляецца паслядоўным крытыкам Дональда Трампа. 

## Асабістае жыццё 
Гэвін Ньюсам паводле веравызнання каталік. Быў двойчы жанаты, мае чатырох дзяцей.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Члены Дэмакратычнай партыі ЗША
Сяргей Анатолевіч Хільман

**Сярге́й Анато́левіч Хі́льман** (нар. , в. Грэбень, Жыткавіцкі раён, Гомельская вобласць) — беларускі дзяржаўны службовец. Начальнік Белгідрамета (з 2025).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1964 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Жыткавіцкім раёне
Катэгорыя:Кіраўнікі адміністрацыі Савецкага раёна Мінска
Катэгорыя:Начальнікі Белгідрамета
Савет міру

**Савет міру** () — міжурадавая арганізацыя, стварэнне якой ініцыявана Прэзідэнтам ЗША Дональдам Трампам у студзені 2026 года.

## Гісторыя 
Структура стваралася для кіравання сектарам Газа, аднак пазней адміністрацыя Дональда Трампа выступіла з афіцыйным паведамленнем, што мандат Савета будзе пашыраны і на іншыя рэгіёны канфліктаў. Прэзідэнт Трамп таксама падкрэсліў, што арганізацыя мае намер супрацоўнічаць з ААН, а не поўнасцю замяняць яе.

Адной з ключавых асаблівасцяў Савета міру з’яўляецца камерцыйны цэнз: для атрымання статуту сталага члена патрабуецца ўнёсак у памеры 1 мільярда долараў ЗША.

Было разаслана 60 запрашэнняў сусветным лідарам, з іх каля 35 заявілі аб намеры ўвайсці ў склад Савета міру.

20 студзеня 2026 года Аляксандр Лукашэнка падпісаў дакумент пра далучэнне Беларусі да Савета міру і выкананні палажэнняў яго статута.

22 студзеня ў Давосе Статут Савета міру падпісалі 18 краін: ЗША, Арменія, Аргенціна, Азербайджан, Балгарыя, Венгрыя, Інданезія, Іарданія, Казахстан, Косава, Пакістан, Парагвай, Катар, Саудаўская Аравія, Турцыя, ААЭ, Узбекістан і Манголія.

Першае пасяджэнне Савета міру адбылося 19 лютага ў Вашынгтоне.

## Ацэнкі 
Крытыкі характарызуюць арганізацыю як персанальны праект Д. Трампа, накіраваны на падрыў аўтарытэту ААН. 

## Крыніцы 
Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі
Катэгорыя:Знешняя палітыка ЗША
Катэгорыя:Сектар Газа
Катэгорыя:Студзень 2026 года
Катэгорыя:2026 год у ЗША
Белгідрамет

**Рэспубліканскі цэнтр па гідраметэаралогіі, кантролі радыеактыўнага забруджвання і маніторынгу навакольнага асяроддзя** (**Белгідрамет**) — дзяржаўная ўстанова, якая займаецца вывучэннем і прагназаваннем надвор’я, клімату, гідралагічнага рэжыму рэк і азёр, а таксама маніторынгам радыеактыўнага забруджвання і стана навакольнага асяроддзя ў Беларусі. Падпарадкоўваецца Міністэрству прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Рэспублікі Беларусь. Размяшчаецца ў Мінску па адрасе праспект Незалежнасці, 110. Начальнік — Сяргей Хільман (з красавіка 2025 года).

## Гісторыя 
### Станаўленне службы 
Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі пачалося фарміраванне новай гідраметэаралагічнай службы. У 1919 годзе на тэрыторыі Беларусі працавала ўсяго 7 станцый, якія належалі розным ведамствам. У 1921 годзе была адноўлена праца 8 вадамерных і 2 дажджамерных пастоў. Яшчэ 1 ліпеня 1922 года пры садзейнічанні Галоўнай геафізічнай абсерваторыі была адкрыта метэастанцыя пры Мінскай балотнай станцыі..

У 1937 годзе ў выніку цэнтралізацыі і палітычных рэпрэсій кіраванне службай было перададзена Смаленскаму ўпраўленню гідраметслужбы. Гэта прывяло да звальнення А. І. Кайгародава і ад'езду з Беларусі многіх вядучых метэаролагаў, у тым ліку М. І. Макарэўскага, Н. І. Касцякевіча і іншых.

Напярэдадні Вялікай Айчыннай вайны ў 1941 годзе сетка назіранняў БССР налічвала 464 станцыі і пасты, што дазваляла забяспечваць народную гаспадарку неабходнай інфармацыяй.
* Складанне прагнозаў надвор’я і папярэджанне аб небяспечных з’явах.
* Авіяцыйна-метэаралагічнае забеспячэнне грамадзянскай авіяцыі праз сетку з 7 авіяцыйных метэастанцый.
* Міжнароднае супрацоўніцтва ў рамках СМА і Саюзнай дзяржавы.

Дзяржаўная сетка назіранняў уключае 193 аб’екты, у тым ліку 69 метэастанцый, 3 гідралагічныя станцыі, 2 аэралагічныя станцыі (Мінск і Брэст) і разгалінаваную сетку пунктаў радыяцыйнага маніторынгу.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Дзяржаўныя арганізацыі Беларусі
Катэгорыя:Метэаралогія ў Беларусі
Катэгорыя:Экалогія Беларусі
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Арганізацыі Мінска
Катэгорыя:Праспект Незалежнасці (Мінск)
Катэгорыя:1924 год у Мінску
Тамаш Мацвеевіч Аўгусціновіч

**Тамаш Мацвеевіч Аўгусціновіч** () — расійскі падарожнік, геабатанік, урач.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Месцам нараджэння Т. Аўгусціновіча звычайна называюць Віленскую губерню. Аднак Г. Каханоўскі прытрымліваўся думкі, што карані трэба шукаць на тэрыторыі цяперашняга Мядзельскага раёна. Прынамсі, у ваколіцах мястэчка Крывічы часта сустракаецца прозвішча Аўгусціновіч.

Вучыўся ў Свіслацкай гімназіі, на медыцынскім факультэце Віленскага ўніверсітэта i ў Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі, якую скончыў у 1835 годзе.

Даследаваў лекавыя расліны на Украіне. У 1871—76 падарожнічаў па Сахаліне, у Забайкаллі, Прымор’і, басейнах Лены, Вілюя, Віціма i Калымы. Сабраў i перадаў у Галоўны батанічны сад у Пецярбургу каля 40 тысяч узораў флоры Сібіры. У 1874 i 1880 гадах надрукаваў артыкулы пра Сахалін, у якіх апісаў жыццё мясцовыў жыхароў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* *Марціновіч A. A.* Анюй — частка нязведанага. Тамаш Аўгусціновіч // Элегіі забытых дарог: Гіст. нарысы, эсэ.— Мн.: Полымя, 2001.— 544 с. 

Катэгорыя:Падарожнікі Расійскай імперыі
Якуб Альшэўскі

**Якуб Альшэўскі** (каля 1585, Мазовія — ) — каталіцкі рэлігійны дзеяч, пісьменнік, педагог. Доктар тэалогіі (1623).

## Біяграфія 
З 1603 года езуіт. Вучыўся ў Пултуску, Вільні, Нясвіжы. Выкладаў у езуіцкіх навучальных установах у Браневе (1614—1615), у Вільні (1615—1619 і 1620—1631), у Пултуску (1619—1620). Дэкан філасофскага і тэалагічнага факультэтаў Віленскай акадэміі (1631—1633), віцэ-канцлер акадэміі (1633—1634).

Выдатны тэолаг і прапаведнік. У філасофіі прытрымліваўся поглядаў Ф. Суарэса i Фамы Аквінскага. Захаваліся яго лекцыі з каментарыямі да галоўных твораў Фамы Аквінскага «Сума тэалогіі» i «Сума супраць язычнікаў». Аўтар шматлікіх акалічнасных казанняў, перавыдадзеных у кнізе «Казанні або тытулы … розных гадоў розным асобам прысвечаныя» («Kazania albo tytuły … różnych lat różnym osobom wystawione», Вільня, 1645). Уздымаў пытанні небяспекі граніц Рэчы Паспалітай, цяжкага становішча сялян, заганнасці дзяржаўнага ладу, свавольства шляхты. Прапаноўваў соймавым паслам далучацца да думкі большасці, а не кіравацца інструкцыямі соймікаў і прынцыпам «liberum veto».

Памёр i пахаваны ў Вільні.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Езуіты
Мікалас Альшэўскіс

**Мікалас Альшэўскіс**, **Міколас Альшаўскас** (; каля 1712, Жамойць — каля 1779) — літоўскі каталіцкі рэлігійны дзеяч, пісьменнік.

Манах ордэна канонікаў рэгулярных. Выкладаў у манаскіх школах. Напісаў пра хрысціянскі аскетызм і пакорнасць белетрызаваную кнігу «Брама, адчыненая ў вечнасць» («Broma atvera ing viečnastį», 1753; 20 выд. 1851). Кніга ўтрымлівае тлумачэнне каталіцкіх догматаў, якія ілюструюцца фантастычнымі апавяданнямі, шмат схаластычных разважанняў. Твор М. Альшаўскаса — узор пісьмовай літоўскай мовы XVIII ст. са значнымі запазычаннямі з беларускай і польскай моў (каля паловы ўсёй лексікі кнігі).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Літоўскамоўныя пісьменнікі
Дзмітрый Анатолевіч Рабаў

**Дзмі́трый Анато́левіч Ра́баў** (; нар. , Уладзівасток, Прыморскі край, РСФСР, СССР) — беларускі метэаролаг і сіноптык. У 2002—2017 гадах узначальваў Белгідрамет.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 4 снежня 1973 года на Далёкім Усходзе. Паводле інтэрв’ю, дзяцінства правёў паміж Уладзівастокам, дзе бацька служыў афіцэрам на базе ваенна-марскога флоту, і Мінскам, дзе навучалася маці.

У школьныя гады разглядаў магчымасць атрымаць медыцынскую адукацыю: пасля заканчэння васьмі класаў падаваў дакументы ў медыцынскую ўстанову, аднак змяніў рашэнне і працягнуў навучанне ў школе.

### Ваенна-марская адукацыя і служба 
Дасягнуўшы прызыўнога ўзросту, паступіў у Санкт-Пецярбургскае вышэйшае ваенна-марское вучылішча імя Фрунзэ. Як адзначалася ў інтэрв’ю, першапачаткова разглядаў штурманскі або інжынерны напрамак, аднак у выніку трапіў у клас метэаролагаў гідралагічнага факультэта; у гэты час ужо меў звычку весці дзённік надвор’я.

Як медыйны эксперт па надвор’і ўдзельнічаў у тэлевізійных фарматах пра метэаабстаноўку і публікаваў каментары на інфармацыйных пляцоўках. У інтэрв’ю Onliner ён называўся адным з найбольш пазнавальных прадстаўнікоў беларускай метэаралогіі і ўспрымаўся аўдыторыяй як «народны сіноптык».

#### Звальненне 
У верасні 2017 года публічна абмяркоўвалася крытыка працы службы прагнозаў надвор’я, пасля чаго Рабаў пакінуў Белгідрамет. Інфармагенцтва БелТА паведамляла пра яго сыход і звязвала гэта з завяршэннем перыяду працы ў установе, адзначаючы, што перад сыходам ён падрыхтаваў прагноз надвор’я для аўдыторыі. Пазней у СМІ фіксавалася, што звальненне было аформлена па пагадненні бакоў; публічныя тлумачэнні прычын сыходу ў інтэрв’ю не акцэнтаваліся.

## Погляды на метэаралагічныя прагнозы 
У публічных інтэрв’ю Рабаў падкрэсліваў, што паняцце «прагноз» не азначае стопрацэнтнага супадзення, а дакладнасць залежыць ад тэрміну прагназавання. У матэрыяле «СБ. Беларусь сегодня» прыводзіліся ацэнкі апраўдвальнасці прагнозаў на месяц каля 70&nbsp;%, а на сезон — каля 55—60&nbsp;% (у залежнасці ад умоў і перыяду), а таксама тлумачэнні, чаму ў летні час лакальныя з’явы кшталту навальніц цяжка прагназаваць з высокай прасторавай дакладнасцю. У каментарыях для Onliner ён таксама тлумачыў ужыванне сінаптычных тэрмінаў і тое, як іх варта разумець у бытавым кантэксце.

## Захапленні 
У інтэрв’ю адзначалася, што Рабаў захапляецца кветкаводствам і садоўніцтвам, а таксама ўтрымліваў хатніх жывёл; гэтыя тэмы неаднаразова ўздымаліся ў размовах пра яго штодзённыя звычкі і лад жыцця.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Нарадзіліся 4 снежня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1973 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ва Уладзівастоку
Катэгорыя:Метэаролагі Беларусі
Катэгорыя:Сіноптыкі
Катэгорыя:Тэлевядучыя Беларусі
Катэгорыя:Капітан-лейтэнанты
Татарыновіч

**Татарыновіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Пётр Станіслававіч Татарыновіч (1896—1978) — беларускі каталіцкі святар, грамадскі і культурны дзеяч, публіцыст, паэт, выдавец.
* Уладзіслаў Вікенцьевіч Татарыновіч (нар. 1971) — беларускі дзяржаўны дзеяч, Міністр фінансаў Рэспублікі Беларусь (з 2026).
Дапаможная сілавая ўстаноўка

з адчыненай створкай забора паветра ДСУ ТА-8. Таксама на канцы хваставога абцякальніка бачна "выхлапная труба" ДСУ]]
**Дапаможная сілавая ўстаноўка** (, , **ДСУ**) — дапаможная крыніца механічнай і/або электрычнай энергіі на транспартным сродку, не прызначаны для прывядзення яго ў рух. У многіх выпадках прызначэннем ДСУ з'яўляецца запуск асноўнага рухавіка, а таксама забеспячэнне транспартнага сродку энергіяй на стаянках. Розныя віды ДСУ ўсталёўваюцца на самалёты, а таксама на некаторыя вялікія наземныя і водныя транспартныя сродкі.

Катэгорыя:Авіяцыйная тэхніка