open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вулкан (бог)

**Вулкан** () — бог агню і маланак у старажытнарымскай міфалогіі. Постаць гэтага бога перайшла ў рымскую міфалогію ад этрускаў. Культ Вулкана суправаджаўся чалавечымі ахвярапрынашэннямі. Быў сынам Юпітэра і Юноны. Яго жонкамі былі Мая (Маеста) і Венера. Рабіў зброю і даспехі для багоў і герояў. Яго кузня знаходзілася ў вулкане Этна (Сіцылія). Сабе ў дапамогу стварыў залатых жанчын.

Ён стварыў Юпітэру маланкі. Паводле міфа, аднойчы раз’юшаны Юпітэр выкінуў яго з нябёсаў. Вулкан зламаў пры гэтым абедзве ногі і стаў кульгавым.

У старажытнагрэчаскай міфалогіі яму адпавядае бог Гефест.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рымская міфалогія
Катэгорыя:Багі агню
Катэгорыя:Багі-кавалі
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Хойрыгер

[thumb|Хойрыгер у [Дзёблінгу]]
**Хойрыгер** ( — «сёлетні») — аўстрыйскае маладое віно, а таксама назва традыцыйных ва ўсходняй частцы Аўстрыі (Вене, Ніжняй Аўстрыі і Бургенландзе) піцейных устаноў, якія прапануюць маладое віно на разліў. Права продажу віна ўласнай вытворчасці на разліў без адмысловай ліцэнзіі рэгулюецца ў Аўстрыі цыркулярам, падпісаным ў 1784 годзе імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі Іосіфам II. У Вене шмат хойрыгераў размешчана ў Грынцынге (Дзёблінг).

## Спасылкі 
* http://www.heurigenkalender.at/english/default.htm 
* Austria Baedeker Guide 
* Венскі хойрыгер на сайце wien.info 

Катэгорыя:Культура Вены
Катэгорыя:Культура Аўстрыі
Катэгорыя:Вінаробства Аўстрыі
Катэгорыя:Прадпрыемствы грамадскага харчавання
Кола (танец)

**Кола**, таксама **Кружкі, Кругавая, Круцёлка, Крутак, Круганы, Кружок, Кулечка** — арнаментальны беларускі народны танец карагоднага тыпу, які часта выконваўся на Купалле і меў распаўсюджанне па ўсёй Беларусі.

## Харэаграфія 
Музычны памер 2/4.

Р. Друцкі-Падбярэскі апісаў «Кругавую» наступным чынам:

## У культуры 
Пра «кружкі», як пра галоўны танец на беларускіх святочных вечарынках, паведамляў М. Дзмітрыеў.

Першую сцэнічную пастаноўку танца ў Беларусі рэалізаваў К. А. Алексютовіч ў 1921 годзе ў спектаклі «На Купалле» па п’есе М. Чарота.

Мелодыя танца выкарыстоўваецца ў фінале балета «Падстаўная нявеста» на музыку Г. Вагнера ў пастаноўцы К. А. Мулера.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Беларускія народныя танцы
Катэгорыя:Славянскія народныя танцы
Дунайскі канал

thumb|right|Дунайскі канал зімой
**Дунайскі канал** () у Вене — рукаў Дуная (не штучны канал, нягледзячы на назву). Ён адгаліноўваецца ад асноўнага рэчышча ў Дзёблінгу і зліваецца зноў у Зімерынгу, утвараючы такім чынам востраў з двух раёнаў Вены: Брыгітэнаў і Леапольдштадта. Даўжыня Дунайскага канала складае 17,3 км.

У адрозненне ад самога Дуная, дунайскі канал мяжуе з унутраным горадам, цэнтрам Вены. У гэтым раёне ў яго ўпадае рака Вена.

У нямецкай мове назва  (якая выкарыстоўваецца прыкладна з 1700 года) выклікае асацыяцыі з адкрытай каналізацыяй. Таму, Дунайскі канал некалькі разоў спрабавалі перайменаваць — напрыклад у  (Маленькі Дунай), — але беспаспяхова.

Катэгорыя:Дунай
Катэгорыя:Геаграфія Вены
Катэгорыя:Рэкі Аўстрыі
Леннік

**Леннік** (ад ,  "займаць") — асоба, якая знаходзіцца ў леннай залежнасці ад сюзерэна, спадчынны трымальнік лена у ВКЛ і Рэчы Паспалітай; ўладальнік феода ў Заходняй Еўропе. Васал, які залежыць ад сеньёра.

## Літаратура 
* Ушаков Д. Н., «Толковый словарь»,  1935—1940 г.;  
* Тришин В. Н., «Словарь синонимов», «ASIS», 2010 г.;  
* Ефремова Т. Ф., «Современный толковый словарь русского», 2000 г.;  
* «Акты издаваемые Виленскою Археографическою Комиссиею для разбора Древних Актов», г. Вильна, 1865—1915, том I—XXXIX;  
* "Словник іншомовних слів", за ред. академіка АН УРСР О. С. Мельничука, м. Київ, 1985 р., с. 487;
* «Современный толковый словарь русского языка», Ридерз Дайджест, Москва, 2004 г. ISBN 5-89355-108-7, c. 316.  

Катэгорыя:Феадалізм
Галубец

**Галубе́ц**, або **голуб** — хуткі беларускі народны танец, роднасны рускім і ўкраінскім узорам.

## Харэаграфія 
Памер — 3/4. Характэрны рух — падбіўка адной нагой другой нагі з ударам абцаса аб абцас («галубец»).

## Апісанне 
Падрабязнага апісання танца не захавалася. Мелодыя была запісаная ў 1921 годзе М. М. Чуркіным ў вёсцы Радзівонаўка Горацкага раёна Магілёўскай вобласці.

Назва, магчыма, паходзіць ад слова «голуб», бо танцор, адлюстроўваючы закаханага, пераймаў паводзіны буркуючага голуба, абыходзячы дзяўчыну з розных бакоў кругамі. Галубец танцавалі валачобнікі.

Танец патрабаваў высокага выканальніцкага майстэрства, што пацвярджаецца радкамі з песні, запісанай у сяле Якімовічы Рэчыцкага павета Мінскай губерні.

## Сцэнічныя пастаноўкі 
«Галубец» танцавалі валачобнікі, ён выконваўся таксама Першай беларускай трупай І. Буйніцкага.

Сучасная пастаноўка танца была зроблена балетмайстрам К. А. Алексютовічам.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія народныя танцы
Катэгорыя:Рускія народныя танцы
Катэгорыя:Вялікдзень у славянскай традыцыі
Капіталійская ваўчыца

**Капіталійская ваўчыца** () — этруская бронзавая скульптура, па стылістычным прыкметах датаваная V стагоддзем да н.э. і, якая захоўвалася ў Рыме яшчэ з антычнасці . Адлюстроўвае (прыкладна ў натуральную велічыню) ваўчыцу, якая выкормлівае малаком дваіх немаўлят — Ромула і Рэма, легендарных заснавальнікаў горада. Лічыцца, што воўк быў татэм сабінаў і этрускаў, а статуя перанесена ў Рым у знак зліцця рымлян з гэтымі народамі.

## Гл. таксама 
* Хімера з Арэцца — іншы знакаміты ўзор этрускай скульптуры.
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Скульптура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Помнікі Рыма
Катэгорыя:Мастацтва этрускаў
Катэгорыя:Помнікі жывёлам
Катэгорыя:Экспанаты Капіталійскіх музеяў
Катэгорыя:Бронзавыя скульптуры
Катэгорыя:Скульптура
Катэгорыя:Рым
Чыншавік

**Чыншавік** (ад  «раблю вопіс, ацэнкі»; ;  — «працэнт, падатак»;  «аброчны, чыншавы, атрымлівае або плацілі чынш, цэнз»; ; ;  «падатак») — у Рэчы Паспалітай асоба, хто плаціць чынш (адбываецца ад «цэнз») з катэгорыі вольнага насельніцтва (мяшчан, сялян);

* падатак (), цэнзітарій, ўладальнік ўчастка зямлі на падставе «чыншевага права», у сілу якога ён можа распараджацца сваім валоданнем, як уласнік; у рэчаіснасці жа ён не мае права ўласнасці, і абавязаны, у карысць асобы, якую закон лічыць сапраўдным ўласнікам ўчастка, выконваць вызначаныя павіннасці, адмяніць якія не можа ні той, ні іншай бок.
* Бестэрміновы спадчынны арандатар зямлі або фруктовага сада, які выплачвае чынш ўласніку.
* Выгляд залежнай уласнасці (), пры якой ўладальніку (чыншавіку) належыць права валодання у згодзе з вярхоўным ўладальнікам, карыстання і распараджэння маёнткам (адчужэння, закалотамі, завяшчанням і клопату сервітуту ад  «паднявольны стан»).
* Які мае выбраць «цэнз» (чынш).

Памешчыкі былі зацікаўлены ў «ачыншаванні» арандатараў, таму што іх прыбытак вырастаў. Гадавы арэнднай платы 6 «мераў» і 3 «кошыкі збожжа» (дзве меры пшаніцы, жыта і аўса). Арэнда за грошы была ніжэй, чым арэндная плата ў натуральнай форме.

«Чыншавае права» дзейнічала ў Расійскай імперыі, у Беларускіх губернях. І у Беларускіх губернях цэлыя паселішчы (мястэчкі) былі пабудаваныя на «чыншаваму праве». Многія з якіх існуюць дагэтуль.

## Гл. таксама 
* Бенефіцыі
* Чынш
* Лен
* Феод
* Ландграф
* Маркграф
* Асада

## Літаратура 
* «Акты издаваемые Виленскою Археографическою Комиссиею для разбора Древних Актов», г. Вильна, 1865—1915, том I—XXXIX;
* «Полный церковно-словянский словарь», составил священник магистр протоиерей Григорий Дьяченко, 1900 г., c. 251;
* за ред. академіка АН УРСР О. С. Мельничука, «Словник іншомовних слів», м. Київ, 1985 р., с. 914—915;
* Попов М., «Полный словарь иностранных слов, вошедших в употребление в русском языке», 1907 г.;
* Ушаков Д. Н., «Толковый словарь», 1935—1940 гг.;
* Тришин В. Н., «Словарь синонимов ASIS», 2010 г.;
* Брокгауз Ф. А. и Ефрон И. А., «Энциклопедический словарь»;
* «Большой французско-русский и русско-французский словарь»;
* «Большой итальяно-русский и русско-итальянский словарь»;
* Гайдай Л., «Історія України в особах, термінах, назвах і поняттях», м. Луцьк, від. «Вежа», 2000 р.;
* за ред. І. Підкови та Р.Шуста, «Довідник з історії України», м. Київ, вид. «Генеза», 1993 р.;
* відпов. ред. Валерій Смолій, «Малий словник історії України», м. Київ, вид. «Либідь», 1997 р.;
* Juliusz Bardach, Gerard Labuda, opr. Tadeusz Manteuffel, «Rozwój gospodarki towarowej na wsi i w mieście, w: Historia Polski», «PWN», Warszawa, 1960 r., s.372.

Катэгорыя:Феадалізм
Сусветны гандлёвы цэнтр 6

**Сусветны Гандлёвы Цэнтр 6** з'яўляўся часткай комплексу Сусветнага Гандлёвага Цэнтра. 8-павярховы будынак размяшчаўся ў Ніжнім Манхэтэне. Будаўніцтва было завершанае ў 1975 годзе. Будынак атрымаў моцныя пашкоджанні ў выніку абрушвання Паўночнай і Паўднёвай вежаў. З-за гэтага СГЦ-6 аднаўленню не падлягаў.

## Кампаніі-арандатары
***Мытная служба ЗША**
*Міністэрства гандлю ЗША
***Бюро па абароту алкаголю, тытуню і агнястрэльнай зброі **
*Міністэрства сельскай гаспадаркі ЗША 
*Міністэрства працы ЗША
* Корпус свету (нью-ёркскае рэгіянальнае аддзяленне)
*Экспартна-імпартны банк ЗША
## Глядзі таксама
* Сусветны гандлёвы цэнтр 7
* 5 World Trade Center
* 4 World Trade Center
* Marriott World Trade Center
* Сусветны Гандлёвы Цэнтр

## Спасылкі
*Emporis entry on this building
*Tenants of 6 World Trade Center via CNN

Катэгорыя:Сусветны гандлёвы цэнтр
Катэгорыя:Нью-Ёрк
Харог

**Харог** (, ) — горад (з 1932 года) у Таджыкістане, адміністрацыйны цэнтр Горна-Бадахшанской аўтаномнай вобласці.

Размешчаны на вышыні 2200 м, паблізу ўпадзення ракі Гунт у Пяндж, за 525 км ад Душанбэ. Звязаны аўтамабільнымі дарогамі з гарадамі Душанбэ і Ош. Насельніцтва каля 30 тыс. Аэрапорт.

У Харогу знаходзіцца самы высакагорны батанічны сад на тэрыторыі былога СССР. Ён жа займае другое месца ў свеце па вышыні над узроўнем мора, саступаючы батанічнаму садзе ў Непале.

### Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Таджыкістана
Каралеўскі палац (Варшава)

**Каралеўскі замак у Варшаве** () быў пабудаваны ў 1598—1618 гадах каралём польскім і вялікім князем літоўскім Жыгімонтам Вазам на месцы сярэднявечнага замка мазавецкіх князёў. Палац быў узведзены на штучным ўзвышшы, меў форму пяцікутніка і вылучаўся на фоне гарадской забудовы 60-метровай Сігізмундавай вежай, правобразам якой, на думку некаторых аўтараў, паслужылі фартыфікацыйныя збудаванні Смаленска.

Палац-замак падвяргаўся рабаванню падчас шведскага нашэсця сярэдзіны XVII стагоддзя і Паўночнай вайны. Хоць і Ян Сабескі, і Аўгуст III фінансавалі рамонтныя работы, поўнамаштабнае абнаўленне струхлелага будынка звязана з імем апошняга караля, Станіслава Аўгуста Панятоўскага. Па яго ініцыятыве ўздоўж Віслы было пабудавана новае крыло з сучаснымі інтэр'ерамі ў стылі класіцызма, а стары замак быў забудаваны шэрагам новых залаў і будынкаў, уключаючы працяглы корпус каралеўскай бібліятэкі, якая злучала замак з барочным палацам «Пад бляхай». [thumb|250px|[Каралеўская бібліятэка (Варшава)|Корпус бібліятэкі і палац «Пад бляхай».]]

У прамежку паміж сусветнымі войнамі палац, які ўяўляў сабой мудрагелістую сумесь пабудоў і перабудоў розных эпох, быў старанна адрэстаўраваны, і тут пасяліўся прэзідэнт Ігнацы Масціцкі. З пачаткам Другой сусветнай вайны нацысты замініравалі палац і падвергнулі яго планамернаму і бязлітаснаму разбурэнню.

Пасля вайны месца, дзе некалі стаяў замак, пуставала да 1971 г., калі сойм канчаткова адмовіўся ад планаў будаўніцтва сучасных урадавых будынкаў на яго месцы і прыняў рашэнне аднавіць палац па  фрагментах і фатаграфіях, якія захаваліся, па магчымасці надаўшы яму тую форму, якую, як мяркуецца, ён меў у пачатку XVII стагоддзя. Аднаўленчыя работы працягваліся да 1988 года. Аркады Кубіцкага былі перададзеныя для карыстання ў 2009 годзе.

Цяпер у палацы музей, дзе можна ўбачыць палотны Рэмбранта і Матэйкі («Стэфан Баторый пад Псковам»), старыя выгляды Варшавы пэндзля Белота, а таксама ўрну з прахам Тадэвуша Касцюшкі.
## Спасылкі
* Andrzej Rottermund, *Zamek Królewski w Warszawie*, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 2002, ISBN 83-221-0746-3
## Замкавая плошча 
## Інтэр'еры

Image:Chamber of Deputies of Polish Sejm in Warsaw Royal Castle.PNG|*Палата дэпутатаў*
Image:2_Zamek_Krolewski_19.jpg|*Палацавая капэла*
Image:2 Zamek Krolewski 20.jpg|*Зала карцін Каналета*
Image:2 Zamek Krolewski 29.jpg|*Тронная зала*
Image:Zamek Królewski w Warszawie - 09.jpg|*Нацыянальная зала*
Image:2 Zamek Krolewski 36.jpg|*Зала асамблей*
Image:2 Zamek Krolewski 43.jpg|*Пакой для нарад*
Image:Marble Room at the Royal Castle in Warsaw, Poland.jpg|*Мармуровы пакой*

Катэгорыя:Замкі Польшчы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1974 годзе
Катэгорыя:Рэзідэнцыі кіраўнікоў
Катэгорыя:Адноўленыя будынкі і збудаванні
Катэгорыя:Палацы Варшавы
Катэгорыя:Музеі Варшавы

Катэгорыя:Збудаванні Варшавы ў стылі барока
Худжанд

**Худжанд** (, , , ) — горад на поўначы Таджыкістана, адміністрацыйны цэнтр Сагдыйскай вобласці. Насельніцтва - 169,7 тыс. жыхароў (2014). Адзін з самых старажытных гарадоў Цэнтральнай Азіі. Другі па велічыні горад Таджыкістана, важны транспартны вузел, палітычны, эканамічны, культурны і навуковы цэнтр краіны.

Аэрапорт, чыгуначная станцыя Худжанд (11 км ад цэнтра Худжанд, у пасёлку Гафуры).

### Насельніцтва 
## Адукацыя 
* Худжандскі дзяржаўны ўніверсітэт

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Таджыкістана
Клушына (Смаленская вобласць)

**Клу́шына** () — вёска ў Смаленскай вобласці Расіі, у Гагарынскім раёне. Размешчана ў паўночна-ўсходняй частцы вобласці за 13 км на поўнач ад раённага цэнтра, на беразе ракі Дубна. Насельніцтва — 400 жыхароў (2007 год). Цэнтр Гагарынскага сельскага паселішча.

## Гісторыя 
24 червеня (4 ліпеня) 1610 тут адбыўся разгром руска-шведскіх войскаў пад камандаваннем Дзмітрыя Шуйскага і Якаба Дэлагардзі кароннай кавалерыяй гетмана польнага кароннага Станіслава Жалкеўскага (бітва пад Клушынам).

## Вядомыя асобы 
* Юрый Гагарын — першы касманаўт.

Катэгорыя:Населеныя пункты Гагарынскага раёна (Смаленская вобласць)
Калона Жыгімонта III Вазы

**Калона караля Жыгімонта** () — помнік каралю Жыгімонту III на плошчы перад Каралеўскім палацам у Варшаве.

## Гісторыя 
Калона была ўстаноўлена ў 1643—1644 гадах у якасці дара караля Уладзіслава IV у гонар яго бацькі, па праекце Аўгустына Лочы і Канстанціна Тэнкала. Статуя была створана Клементэ Молі і адлітая з бронзы каралеўскім ліцейнікам Даніілам Тымам.

Статуя адлюстроўвае караля ў рыцарскіх даспехах. У правай руцэ трымае крывую шаблю, левай рукой абапіраецца на крыж.

Ствол калоны, першапачаткова выраблены з мяккага кангламерату, быў у 1885—1887 гадах заменены ствалом з граніту.

Падчас Варшаўскага Паўстання калона была павалена. Яна была адноўленая ў 1949 годзе (адсутнічыя элементы ўзнавіў скульптар Юзаф Газы). Быў выраблены новы ствол з граніту, пастаўленага стшэгомскім кар’ерам у Сілезіі.

Надпіс на калоне:

## Літаратура 
* Górski J., *Warszawa w latach 1944–1949. Odbudowa*, Warszawa 1988. ISBN 9788301033224.
* Sygietyńska H., *Kamień w architekturze i rzeźbie Warszawy*, Warszawa 1978.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Помнікі Варшавы
Катэгорыя:Калоны Польшчы
Катэгорыя:Збудаванні Варшавы ў стылі барока
Катэгорыя:З’явіліся ў 1644 годзе
Катэгорыя:XVII стагоддзе ў Варшаве
Катэгорыя:1644 год у Еўропе
Сяргей Паўлавіч Каралёў

{{Вучоны
| Імя              = Сяргей Паўлавіч Каралеў
| Выява             =
| Апісанне выявы  = дывінжынер С. П. Каралеў у 1937-1938 годзе
| Шырыня  = 250px
| Нацыянальнасць = 
| Навуковая сфера = ракетабудаванне
| Навуковая ступень =
| Навуковае званне = &nbsp;(1958)
| Месца працы = ОКБ-1
| Альма-матэр = МВТУ
| Вядомы як = Заснавальнік савецкай касманаўтыкі
| Узнагароды і прэміі =
{ style="background: transparent"
   
}
{ style="background: transparent"
      
-
  
-
 
}
}}
**Сяргей Паўлавіч Каралёў** (30 снежня 1906 (12 студзеня 1907), Жытомір — , ) — савецкі навуковец, канструктар і арганізатар вытворчасці ракетна-касмічнай тэхнікі і ракетнай зброі СССР, заснавальнік практычнай касманаўтыкі, палітвязень. Нараўне з нямецкім канструктарам Вернерам фон Браўнам — найбуйнейшая постаць XX стагоддзя ў галіне касмічнага ракетабудавання і караблебудавання.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Двойчы Героі Сацыялістычнай Працы
Катэгорыя:Выкладчыкі МФТІ
Катэгорыя:Заснавальнікі савецкай касманаўтыкі
Катэгорыя:Заснавальнікі касманаўтыкі
Катэгорыя:Канструктары СССР
Катэгорыя:Вучоныя СССР
Катэгорыя:Інжынеры СССР
Катэгорыя:Касманаўтыка СССР
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Пахаваныя ў некропалі каля Крамлёўскай сцяны
Катэгорыя:Выпускнікі МДТУ
Катэгорыя:Канструктары ракетна-касмічных сістэм
Катэгорыя:Машынабудаўнікі
Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названы кратар на Месяцы
Храм Канкордзіі

**Храм Канкордзіі** — храм на рымскім форуме.

Храм, магчыма, пабудаваны Маркам Фурыем Камілам і быў прысвечаны Канкордзіі, старажытнарымскай багіні згоды, як сімвал заканчэння рознагалоссяў паміж патрыцыямі і плебеямі ў 367 годзе да н. э.

Ад храма захавалася толькі ўзвышаная платформа, якая таксама часткова пахавана пад лесвіцай, што вядзе да Капітолія.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Рымскі форум
Катэгорыя:Дахрысціянскія храмы Рыма
Храм Веспасіяна

**Храм Веспасіяна і Ціта** — руіны антычнага храма на Рымскім форуме.

Будаўніцтва храма пачалося па рашэнні Сената пасля смерці імператара Веспасіяна ў 79 годзе і завершана пры Даміцыяне. Храм прысвяцілі Флавіям Веспасіяну і яго сыну Ціту.

Храм Веспасіяна і Ціта — будынак, даўжынёй у 33 і шырынёй ў 22 м. У памяшканні знаходзіўся подыўм, на якім стаялі статуі двух абагаўлёных імператараў. Ад каланады засталіся ўсяго толькі тры калоны карынфскага ордэра вышынёй каля 15 м.

## Литература 
* 

Катэгорыя:Архітэктура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Рымскі форум
Катэгорыя:Дахрысціянскія храмы Рыма
Наманган

**Наманга́н** () — другі горад Узбекістана па велічыні пасля Ташкента, адміністрацыйны цэнтр Наманганскай вобласці.

Насельніцтва —  жыхароў (2011). Другі па колькасці насельніцтва горад ва Узбекістане. Вядомы з канца XV стагоддзя.

## Геаграфія 
Наманган размешчаны ў паўночнай частцы Ферганскай даліны, за 200 км на паўднёвы ўсход ад Ташкента (па дарозе каля 300 км). Вышыня 476 м над узроўнем мора.

Тэрыторыя горада Наманган і былога Даўлатабадскага раёна, цяпер складаюць адзінае адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне.

## Насельніцтва 
* 1991 год — 319,2 тыс. чал.
* 2011 год — 450 тыс. чал.

## Вядомыя асобы 
* Уладзімір Васілевіч Амелькін (нар. 1943) — беларускі матэматык.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Узбекістана

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1610 годзе
Герат (горад)

**Гера́т** () — горад у заходнім Афганістане, у правінцыі Герат. Вышыня над узроўнем мора метраў. Размешчаны ў даліне ракі Герыруд, якая цячэ з гор цэнтральнага Афганістана ў пустыню Каракум у Туркменістане. З'яўляецца трэцім па вялічыні горадам Афганістана, важным гандлёвым цэнтрам (развіта вытворчасць він). Колькасць жыхароў складае каля 249 000 чалавек (2002 год). Асноўная колькасць жыхароў — таджыкі, другая па велічыні этнічная група гэта пуштуны.

Герат — старажытны горад, з вялікай колькасцю гістарычных будынкаў, але многія з іх значна пашкоджаны пад час апошніх збройных канфліктаў. У горадзе засталася нават крэпасць збудаваная Аляксандрам Македонскім. Герат размяшчаецца на старажытным ядвабным шляху ў Індыю, Кітай, Блізкі Усход і Еўропу.

мэр - Зана Вахідэ.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Алішэр Наваі, паэт і філосаф

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Афганістана
Тэрэза Авільская

**Тэрэ́за Са́нчэс-дэ-Сепе́да і Аўма́да** (ісп.: *Teresa Sánchez de Cepeda y Ahumada*) больш вядомая як святая **Тэрэза ад Ісуса** (ісп.: *Teresa de Jesús*), святая **Тэрэза з А́вілы** (ісп.: *Teresa de Ávila*), святая **Тэрэза Вялікая** або святая **Тэрэза Іспанская** (28 сакавіка 1515 — 4 кастрычніка 1582) — іспанская законніца, містычная паэтэса, доктар касцёла, рэфарматар ордэна кармелітак, заснавальніца ордэна «босых» кармелітак, каталіцкая святая.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Катэгорыя:Асобы
Джулія Стайлз

'''Джулія О'Хара Стайлз''' (; нар. 28 сакавіка 1981, Нью-Ёрк) — амерыканская актрыса. У 2006 годзе дэбютавала як рэжысёр, зняўшы фільм «У трызненні». 

## Біяграфія 
Джулія Стайлз нарадзілася 28 сакавіка 1981 г. у Нью-Ёрку старэйшай з траіх дзяцей у сям'і настаўніка пачатковых класаў Джона О'Хара і свабоднай нью-ёркскай мастачкі Джудзіт Стайлз. Ад бацькоў Стайлз ўспадкавала ірландскія, італьянскія і англійскія карані. Сястру і брата Джуліі клічуць Джэйн і Джоні. Дзяўчынка з самых ранніх гадоў займалася сучаснымі танцамі, што ў пэўнай меры спрыяла яе цікавасці да Шэкспіра і сучаснаму тэатру. Ужо ў 11 гадоў Джулія дэбютавала на тэатральнай сцэне ў складзе эксперыментальнай не-брадвейскай трупы пад назвай La MaMa Theatre.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Актрысы ЗША
Катэгорыя:Рэжысёры ЗША
Хуайнань

**Хуайнань** () — горад ва Усходнім Кітаі, на р. Хуайхэ, у правінцыі Аньхой. З прылеглай тэрыторыяй утварае гарадскую акругу з насельніцтвам 2,4 млн. ж. (2008). Цэнтр каменнавугальнага басейна. Прамысловасць: чорная металургія, машынабудаванне, хімічная, фармацэўтычная, папяровая; буйная ЦЭС.

Катэгорыя:Гарады правінцыі Аньхой
Вольга (княгіня кіеўская)

**Вольга**, у хрышчэнні **Алена** (; пачатак X ст. — ) — княгіня кіеўская. Уладарыла Руссю пасля гібелі мужа — князя кіеўскага Ігара Рурыкавіча, як рэгентка сына з 945 да прыкладна 960 года.

У 946 годзе жорстка адпомсціла драўлянам за забойства мужа, аднак вызначыла нормы даніны, час і месцы (пагосты) яе збору.

Першай з уладароў Русі прыняла хрысціянства (у 957 годзе ў Канстанцінопалі), да агульнага хрышчэння Русі. Сын Ігара і Вольгі — Святаслаў Ігаравіч (князь кіеўскі ў 960—972). Першая на Русі святая.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мінск: БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0.
Хуайхэ

**Хуайхэ́** () — рака на ўсходзе Кітая.

Даўжыня ракі 813 км, плошча вадазбору 187 тыс. км². Вытокі ў гарах Тунбайшань, цячэ па Вялікай Кітайскай раўніне. Асноўны прыток — Інхэ. Сярэдні расход вады каля 1 тыс. м³/с, максімальны — 10—13 тыс. м³/с. Нясе шмат наносаў, у выніку адкладвання якіх рэчышча ўзнімаецца (месцамі вышэй прылеглай раўніны). У мінулым Xуайхэ часта мяняла напрамак, упадала або ў Янцзы, або ў Хуанхэ, або ў Жоўтае мора. Вядома буйнымі навадненнямі. Цяпер большая частка сцёку (праз сістэму азёр і каналаў) паступае ў Янцзы. Выкарыстоўваецца для арашэння. Суднаходная ў ніжнім цячэнні. Злучана Вялікім каналам з рэкамі Янцзы і Хуанхэ.

На рацэ гарады Хуайнань, Бэнбу.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэкі Кітая
Катэгорыя:Прытокі Янцзы
Ферганская даліна

**Ферганская даліна**, *Ферганская катлавіна* (, тадж. *водии Фарғона*, ) — міжгорная катлавіна ў гарах Сярэдняй Азіі, ва Узбекістане, Кыргызстане, Таджыкістане. Абмежавана на поўначы гарамі Цянь-Шаня, на поўдні — Гісара-Алая; на захадзе злучаецца з Галодным стэпам. У плане нагадвае эліпс даўжынёй каля 300 і шырынёй да 170 км. Плошча каля 22 тыс. км², а разам з навакольнымі гарамі да 80 тыс. км². Вышыня днішча ад 330 метраў на захадзе да 1000 метраў на ўсходзе. Складзена з алювіяльных і пралювіяльных адкладаў. Карысныя выкапні: нафта, гаручыя газы, вугаль, сурма, ртуць, жалезныя, медныя, поліметалічныя руды, сера.

На паўднёвым усходзе паласа адыраў, на паўночным захадзе — нізкагорныя грады (вышыня да 1009 метраў). Клімат кантынентальны, сухі. Сярэдняя тэмпература студзеня −3&nbsp;°C, ліпеня 24-27&nbsp;°C. Ападкаў ад 100 мм у цэнтральнай частцы да 500 мм на ўсходзе.

Галоўная рака: Сырдар’я. Вялікі Ферганскі канал, Паўднёвы Ферганскі канал, Кайраккумскае вадасховішча. Участкі пасчанай пустыні, саланчакі.

Большая частка тэрыторыі пад бавоўнікам, садамі і вінаграднікамі. Шаўкаводства. Галоўныя гарады: Худжанд (Таджыкістан), Андыжан, Каканд, Наманган, Фергана (Узбекістан), Ош (Кыргызстан).

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геаграфія Узбекістана
Катэгорыя:Даліны
Катэгорыя:Сярэдняя Азія
Катэгорыя:Рэльеф Узбекістана
Катэгорыя:Ферганскі вілает
Шан Ян

**Шан Ян** (390 да н.э. — 338 да н.э.) — старажытнакітайскі дзяржаўны дзеяч, адзін з заснавальнікаў легісцкай школы (фацзя).

3 361 да н.э. служыў саветнікам цыньскага правіцеля Сяа Гуна. У 359 — 348 да н.э. правёў рэформы, паводле якіх умацавана цэнтраьная ўлада, узаконена права прыватнай уласнасці на зямлю, уведзена сістэма кругавой парукі ў вёсках, арыстакратыя пазбаўлена права атрымліваць у спадчыну адміністрацыйныя пасады і ўладанні. Рэформы выклікалі незадаволенасць арыстакратыі і Шан Ян пакараны смерцю. Пасля аб'яднання Кітая царствам Цынь (221 да н.э.) пераўтварэнні Шан Яна былі пашыраны на ўсю дзяржаву.

## Гл. таксама 
* Шан Цзюнь Шу

## Літаратура 
* Шан Ян //  С. 371.

Катэгорыя:Постаці царства Цынь
Катэгорыя:Філосафы эпохі Чжоу
Катэгорыя:Філосафы IV стагоддзя да н.э.
Царства Цынь

**Цынь** () — старажытнакітайскае царства.

Узнікла каля Х ст. да н.э. Першапачаткова залежала ад дынастыі Чжоў.
Яго тэрыторыя ўключала заходнія і паўночна-заходнія часткі сучаснай правінцыі Шэньсі, усходнюю частку Ганьсу і поўнач Сычуані.

У перыяд Чжань-го (V—III ст. да н.э.) была адной з 7 магутных дзяржаў Кітая. Узмацненне Цынь звязана з рэформамі Шан Яна. У сярэдзіне IV ст. да н.э. пачало барацьбу супраць іншых царстваў і да 221 да н.э. падпарадкавала іх, стварыўшы цэнтралізаваную імперыю Цынь. Заснавальнік імперыі — Цынь Шыхуандзі (259—210 да н.э.), правіцель царства Цынь (246—221 да н.э.) і імператар (221 да н.э. — 210 да н.э.). Пры ім дзяржава падзелена на 36 адміністрацыйных акруг, уніфікавана пісьменнасць, створана адзіная сістэма мер і вагаў, пачалося будаўніцтва (у 215 да н.э.) Вялікай кітайскай сцяны. У 212 да н.э. жорстка расправіўся з канфуцыянцамі.

Узмацненне падатковага ціску і няспынныя войны выклікалі паўстанні пад кіраўніцтвам Чэнь Шэна, У Гуана, Лю Бана і інш. У 207 да н.э. войска Лю Бана захапіла сталіцу Сяньян, дынастыя Цынь спыніла існаванне.

## Літаратура 
* Цынь //  С. 148.
* Переломов Л. С. Империя Цинь — первое централизованное государство в Китае (221—202 гг. до н.э.). М., 1962.

Катэгорыя:Былыя краіны
Катэгорыя:Гісторыя Кітая
Іаан Дунс Скот

**Іаан Дунс Скот** (), каля 1266, Дунс, каля г. Берык-апон-Туід, Шатландыя — , Кёльн) — сярэдневяковы тэолаг, філосаф. Заснавальнік новай францысканскай школы.

Вучыўся і выкладаў у Оксфардзе, Парыжы, Кёльне. Яго вучэнне (скатызм) процістаяла дамініканскай схаластыцы — тамізму. Імкнуўся аддзяліць філасофію ад тэалогіі, розум ад веры, даказваў немагчымасць рацыяналістычнага абгрунтавання тэалагічных ідэй стварэння з нічога. Адно з цэнтральных палажэнняў яго вучэння — свабода волі. Сцвярджаў першынство волі над інтэлектам. У пазнанні лічыў галоўнай пачуццёвую інтуіцыю, на аснове якой інтэлект стварае індывідуальныя вобраз рэчы, у працэсе абстракцыі ўтвараецца агульнае паняцце.

Катэгорыя:Лацінскія філосафы
Катэгорыя:Філосафы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Філосафы XIV стагоддзя
Катэгорыя:Багасловы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Схаласты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1260-я гады
Вялікая Клаака

thumb|180px|Клаака Максіма на карце Рыма
**Вялікая Клаака** (*Клаака Максіма*,  (ад лац. *cluere* — чысціць) — частка антычнай сістэмы каналізацыі ў Старажытным Рыме. Па легендзе шырокая сістэма каналізацыі для асушэння нізіны паміж грудамі Палацін і Капітолій, дзе пазней узнік Рымскі Форум, была створана пры пятым цары Старажытнага Рыма Луцыі Тарквініі Прыску. Самым галоўным з каналаў ў гэтай сістэме была Клаака Максіма, якая лічыцца прататыпам антычнай каналізацыі. Канал мае да 3 м ў шырыню і больш за 4 м ў вышыню.

## У літаратуры 
* Р. Манальдзі, Ф. Сорці. *Imprimatur: У друк.* Гістарычны дэтэктыў. М: АСТ, 2006. ISBN 5-17-0333234-3

## Глядзіце таксама 
* Катакомбы Рыма

## Бібліяграфія
* Filippo Coarelli: *Rom. Ein archäologischer Führer*. Philipp von Zabern, Mainz 2000, ISBN 3-8053-2685-8.

## Спасылкі 
__NOTOC__
Катэгорыя:Архітэктура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Каналізацыя
Вернер фон Браўн

{{Вучоны
| Імя                  = Вернер фон Браўн
| Арыгінал імя       = 
| Фота                 = Wernher von Braun.jpg
| Шырыня               = 
| Подпіс              = 
| Месца нараджэння       = 
| Месца смерці         =  
| Грамадзянства          = 
| Навуковая сфера        = ракетабудаванне
| Месца працы         =   
| Альма-матэр          = 
| Навуковы кіраўнік = 
| Знакамітыя вучні   = 
| Вядомы як         = «бацька» амерыканскай касмічнай праграмы
| Узнагароды і прэміі     = { style="background:transparent;"
 Ордэн «За заслугі перад Федэратыўнай Рэспублікай Германія»Медаль за выбітную службу, НАСА
}
Узнагароды Трэцяга Рэйха:
{ style="background: transparent"
border|55px|link=Крыж Ваенных заслуг, Германія|Крыж ваенных заслуг 1-й ступені з мячамі (1943)border|55px|link=Крыж Ваенных заслуг, Германія|Рыцарскі крыж Крыжа ваенных заслуг (1944)
}
Навуковыя ўзнагароды:
{ style="background: transparent"
 Нацыянальны навуковы медаль ЗША (1975)Залаты медаль Лэнглі (1967)Медаль Вільгельма Экснера (1969)Залаты медаль таварыства Гумбальта (1975)
}
| Сайт                 = 
}}
**Вернер Магнус Максіміліян фрайхер фон Браўн** (; , Вірзіц (цяпер Выжыск), правінцыя Позен, Прусія — , , штат Вірджынія, ЗША) — нямецкі канструктар ракетна-касмічнай тэхнікі, заснавальнік сучаснага ракетабудавання, стваральнік першых у гісторыі балістычных ракет. У ЗША ён лічыцца «бацькам» амерыканскай касмічнай праграмы.

## Біяграфія 
thumb|left|Вернер фон Браўн трымае ў руках мадэль «Фау-2»

Вучыўся ў Цюрыхскім і Берлінскім тэхнічных інстытутах, Берлінскім універсітэце.

Галоўны канструктар балістычнай ракеты «Фау-2», якая была выкарыстана для абстрэлу Вялікабрытаніі і Нідэрландаў у час Другой сусветнай вайны.

Адзін з кіраўнікоў ваеннага даследчага ракетнага цэнтра Германіі ў Пенемюндзе (1937—1945). З 1945 года ў ЗША, дзе ўзначальваў Службу праектавання і распрацоўкі ўзбраення арміі ЗША.

Пад яго кіраўніцтвам распрацаваны ракеты «Рэдстоўн», ракеты-носьбіты «Юпітэр», «Сатурн», ШСЗ «Эксплорэр», касмічныя караблі «Апалон».

Пасля сыходу з НАСА ў 1972 годзе пражыў усяго пяць гадоў і памёр ад раку.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мінск: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4

## Спасылкі 
* ВЕРНЕР фон БРАЎН (1912-1977). Гістарычны даведнік.
* Цёмны бок Вернера фон Браўна.  Новыя факты біяграфіі.

Катэгорыя:Постаці Германіі
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага Крыжа ордэна За заслугі перад ФРГ
Катэгорыя:Узнагароджаныя Медалём НАСА за выдатную службу
Катэгорыя:Вынаходнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Вынаходнікі Германіі
Катэгорыя:Касманаўтыка ЗША
Катэгорыя:Вучоныя ЗША
Катэгорыя:Фізікі Германіі
Катэгорыя:Члены НСДАП
Катэгорыя:Афіцэры СС
Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Катэгорыя:НАСА
Катэгорыя:Узнагароджаныя Нацыянальным медалём навукі ЗША
Протаіерэй

**Протаіерэй** — (ад  «першы» і  «жрэц») — сан, які даецца асобе белага духавенства як узнагарода ў Рускай праваслаўнай царкве і іншых праваслаўных цэрквах. Існуе таксама ў Каталіцтве (Каталіцкая Царква Візантыйскага абраду, Усходняя Каталіцкая Царква).

Протаіерэй звычайна яўляецца настаяцелем храма, але можа быць і звычайным клірыкам. Пасвячэнне ў протаіерэя здзяйсняе архірэй праз чын хіратэсіі.

У Маскоўскім Патрыярхаце протаіерэйства даецца не раней чым праз 5 гадоў пасля ўзнагароджання нагрудным крыжам ці праз 10 гадоў пасля хіратоніі (пасвячэння ў Сакрамент Святарства) пры ўмове прызначэння на кіруючую пасаду. Ва ўрачыстай або афіцыйнай прамовы да протаіерэю прынята звяртацца «Ваша Высокапрападобнасць». У той жа час выкарыстанне эпітэта «вялебны» («высокапрападобный») у звароце да прадстаўніка духавенства яўляецца каталіцкай традыцыяй. Раней зварот да протаіерэю насіл форму «Ваше Высокоблагаславенне» і цяпер практычна не ўжываецца.

Пры набажэнствах (за выключэннем святой Літургіі) святары (іярэі, протаіерэі, іераманахі) — над падраснікам і расы апранаюць фелонь (шату) і епітрахіль.

## Літаратура 
* Даль В. И. Толковый словарь живого великорусского языка. — М.: Рус. яз., 2000. — Т. 3. — С. 394. — ISBN 5-200-02794-2.
* Словник іншомовних слів, Київ, 1985. — с. 334, с. 690.

Катэгорыя:Духавенства
Катэгорыя:Рэлігійныя тытулы
Катэгорыя:Царкоўныя ўзнагароды
Нарын (Кыргызстан)

**Нарын** () — горад у Кыргызстане, адміністрацыйны цэнтр Нарынскай вобласці і раёна.

## Геаграфія 
Горад Нарын размешчаны на вышыні 2000 м над узроўнем мора, на беразе аднайменнай ракі, на скрыжаванні аўтамабільнай трасы Бішкек-Таругарт

## Насельніцтва 
## Транспарт 
У 1994 годзе ў Нарыне адкрыты тралейбусны рух. Нарын — адзін з самых маленькіх гарадоў свету, якія маюць тралейбус.

Катэгорыя:Гарады Кыргызстана
Брыгадны генерал

**Брыгадны генерал**, або **брыгадзір** — першае, ніжэйшае генеральскае званне, паміж палкоўнікам і генерал-маёрам у арміях многіх краін. Другі варыянт назвы не заўсёды поўны сінонім першага, бо ў некаторых сучасных арміях (у Харвацкай або Аўстралійскай) «брыгадзір» вышэйшы афіцэрскі чын, а не ніжэйшы генеральскі.

## Гісторыя 
* У арміі Расійскай імперыі існавала на працягу XVIII—XIX ст.. Згодна з Табелі аб рангах, у Расіі да 1796 г. існавала аналагічнае званне «брыгадзір». Уведзена было Пятром Першым.
* У нацысцкай Германіі ў 1933—1945 г. ў СС звання брыгаднага генерала прыблізна адпавядаў чын «Обэрфюрэр».

Званне брыгаднага генерала ў ваенна-марскім флоце эквівалентнае — званню капітан-камандор.
У Вялікабрытаніі і некаторых іншых краінах гэтаму званню адпавядае званне брыгадзір ().

* Ва Узброеных сілах Украіны на працягу 2006—2008 г. ажыццяўлялася некалькі спробаў ўвядзення воінскага звання брыгадны генерал. У Латвіі званне брыгадны генерал яўляецца вышэйшае генеральскае званне.
* У арміі Польшчы існуе воінскае званне «генерал брыгады» (), якое яўляецца эквівалентам звання брыгаднага генерала.

Воінскае званне «брыгадны генерал» таксама ёсць у арміях іншых краін свету: Аўстралія, Канада, Іспанія, Бельгія, Германія, Эстонія, Партугалія, Францыя, Швецыя, Турцыя, Карэя, Пакістан, М’янма, Мексіка, Аргенціна, Бразілія, Марока, Кітай, Іарданія, Ізраіль, Іран, Інданезія, Бангладэш.

## Спасылкі 
* Раде предлагают ввести новые военные звания «бригадный генерал» и «капитан-командор»;
* Депутаты хотят ввести новые звания: бригадный генерал и капитан-командор;
* Рада ввела воинские звания «бригадный генерал» и «бригадный адмирал» ;
* Титулы, мундиры и ордена Российской империи;
* The International Encyclopedia of Uniform and Rank Insignia around the World ;
* International Encyclopedia of Uniform Insignia around the World.

Катэгорыя:Воінскія званні
Катэгорыя:Табель аб рангах
Катэгорыя:Генералы
Эўклідыс да Кунья

**Эўклідыс да Ку́нья** (; , г. Кантагалу, Бразілія — ) — бразільскі пісьменнік. Член Бразільскай акадэміі літаратуры (з 1903).

Па адукацыі ваенны інжынер. Удзельнічаў у выступленнях рэспубліканцаў супраць манархіі.

Кніга «Сертаны» (1902) — спалучэнне навуковага даследавання, публіцыстыкі з дакументальным апавяданнем пра задушэнне сялянскага паўстання 1896-97 у Канудусе. Аўтар кнігі аб збіральніках каўчуку «Страчаны рай» (1904, не завершана), зборнікаў артыкулаў і нарысаў «Кантрасты і супастаўленні» (1907), «На палях гісторыі» (1909). Паўплываў на развіццё рэгіяналізму і крытычнага рэалізму ў бразільскай і лацінаамерыканскай літаратуры.

## Спасылкі 
* Біяграфія 

Катэгорыя:Пісьменнікі Бразіліі
Катэгорыя:Паэты Бразіліі

Катэгорыя:Партугаламоўныя пісьменнікі
Вынаходнік

а ў выкананні Леанарда да Вінчы, аднаго з найвялікшых вынаходнікаў]]
**Вынаходнік** (, ) — асоба, яка вынайшла ці вынаходзіць што-небудзь.

Вынаходнік стварае новыя вынаходніцтвы, галоўным чынам, тэхнічныя прылады або метады (тэхналогіі). Хоць некаторыя вынаходнікі могуць быць таксама навукоўцамі, большасць з іх — інжынеры, якія ствараюць тэхнічнае новаўвядзенне на базе адкрыццяў іншых вучоных. Часта вынаходнікі паляпшаюць існуючыя прылады або камбінуюць іх для стварэння новых карысных прыладаў.

Для заахвочвання вынаходніцкай дзейнасці была створана сістэма патэнтаў, што выдаюць кампетэнтныя дзяржаўныя органы і сведчаць прыярытэт вынаходкі, аўтарства і выключнае права на вынаходства.

Здольнасць да вынаходніцтва можна развіваць. Распрацавана тэорыя рашэння вынаходніцкіх задач, якая прапануе велізарную базу навучальных задач, тыпавыя прыёмы рашэнні і мноства іншых інструментаў, неабходных для вырашэння канкрэтнай задачы.

Вынаходства вынаходніка павінны ўяўляць сабой тэхнічнае рашэнне, якое валодае навізной, невідавочнасць і вытворчай дастасавальнасці.
Вынаходства — аб’ект прамысловай уласнасці, якому прадастаўляецца прававая ахова на аснове патэнта (абароны аўтарскага права).


Катэгорыя:Віды інжынерных спецыяльнасцяў
Катэгорыя:Інжынерныя спецыяльнасці
Алена Рыгораўна Рудкоўская

**Алена Рыгораўна Рудкоўская** (, , БССР, СССР) — савецкая і беларуская плыўчыха. Заслужаны майстар спорту СССР (1991).

## Біяграфія 
Плаваннем пачала займацца з 10 гадоў, але ўжо ў 14 гадоў у 1987 годзе на юнацкім першынстве СССР перамагла на дыстанцыі 200 м брасам. У 1988 годзе стала сярэбраным прызёрам моладзевага чэмпіянату Еўропы на той жа дыстанцыі. У 1991 годзе на чэмпіянаце Еўропы ў Афінах выйграла тры залатыя медалі - 100 м і 200 м брасам і ў камбінаванай эстафеце. На Алімпіядзе ў Барселоне Рудкоўская перамагла на дыстанцыі 100 м брасам, а ў камбінаванай эстафеце з Аб'яднанай камандай заваявала бронзу. На чэмпіянаце Еўропы ў Шэфілдзе ў 1993 годзе Алена ўяўляла ўжо незалежную Беларусь, але змагла заваяваць толькі бронзу на дыстанцыі 100 м брасам.

Алена Рудкоўская прызнавалася лепшай спартсменкай Беларусі 1991 і 1992 гг.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Алена Рудкоўская на Алімпійскіх гульнях  

Катэгорыя:Плыўцы СССР
Катэгорыя:Плыўцы Беларусі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Аб’яднанай каманды
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па плаванні
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1992 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1992 года
Катэгорыя:Плыўцы на летніх Алімпійскіх гульнях 1992 года
Катэгорыя:Плыўцы на летніх Алімпійскіх гульнях 1996 года
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па плаванні
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту СССР
Pawet.net

**Pawet.net** — адзін з найстарэйшых беларускіх гістарычных сайтаў. Існуе з 1999 г., змяшчае матэрыялы па гісторыі і культуры Беларусі. 

На пачатак 2019 г. Pawet.net мае:

* Больш за 9 000 праіндэксаваных старонак;
* Каля 2000 унікальных наведванняў у дзень;
* Каля 4000 прачытаных старонак у дзень.

## Літаратура 
* «Павет» Леаніда Лаўрэша: (рэдакцыйны артыкул) // Лідскі летапісец № 3(15). 2001. — С. 1;
* Павет на Вэб-архіве  красавік, 2000;

## Спасылкі 
* http://pawet.net/ — Галоўная старонка Pawet.net

Катэгорыя:Беларуская мова ў інтэрнэце
Катэгорыя:Сайты
Катэгорыя:З’явіліся ў 1999 годзе
Аляксандр Мікалаевіч Курловіч

**Аляксандр Мікалаевіч Курловіч** (28 ліпеня 1961 г, Гродна — ) — савецкі і беларускі цяжкаатлет, заслужаны майстар спорту СССР (1987). Узначальваў Прадстаўніцтва Нацыянальнага алімпійскага камітэта Беларусі ў Гродзенскай вобласці.

## Дасягненні 
Двухразовы алімпійскі чэмпіён (1988 і 1992) у суперцяжкай вагавой катэгорыі, чатырохразовы чэмпіён свету (1987, 1989, 1991, 1994), двухразовы чэмпіён Еўропы (1989, 1990), пераможца Кубка свету (1994), пераможца Гульняў добрай волі (1990).

Устанавіў 12 сусветных рэкордаў.

## Узнагароды, ганаровыя званні 
Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны». Ганаровы грамадзянін горада Гродна.

У 1984 годзе пасля выяўлення на канадскай мытні анабалічных стэроідаў, Аляксандр Курловіч быў пазбаўлены звання «Заслужаны майстар спорту», але пазней атрымаў яго ізноў.

## Ушанаванне памяці 
У яго гонар заснаваны міжнародны турнір па цяжкай атлетыцы Alexander Cup

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Нацыянальны алімпійскі камітэт Рэспублікі Беларусь
* Аляксандр Курловіч на сайце Lift Up

Катэгорыя:Цяжкаатлеты СССР
Катэгорыя:Цяжкаатлеты Беларусі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад СССР
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па цяжкай атлетыцы
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1988 года
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1992 года
Катэгорыя:Цяжкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 1988 года
Катэгорыя:Цяжкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 1992 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па цяжкай атлетыцы
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па цяжкай атлетыцы
Катэгорыя:Чэмпіёны СССР па цяжкай атлетыцы
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту СССР
Катэгорыя:Кавалеры ордэна «Знак Пашаны»
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Гродна
Катэгорыя:Выпускнікі Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы
Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання
Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання
Жыжкаў

thumb|right|Выгляд Жыжкава з поўначы
**Жыжкаў** () — гістарычная мясцовасць Прагі, у 1881—1922 асобны горад. Большая частка знаходзіцца ў акрузе Прага 3.

Носіць імя гусіцкага правадыра Яна Жыжкі, які атрымаў перамогу на Віткавым пагорку ў 1420 г.

## Славутасці
* Пражская тэлевізійная вежа.
* Могілкі, на якіх пахаваны Франц Кафка
* Віткава гара з былым маўзалеем Клемента Готвальда і з помнікам Жыжке — самай вялікай коннай статуяй у Еўропе.

Катэгорыя:Раёны Прагі
Катэгорыя:Гарады, якія ўвайшлі ў склад іншага горада
Наталля Вячаславаўна Сазановіч

**Наталля Вячаславаўна Сазановіч** (, ) — беларуская лёгкаатлетка (сямібор’е).

## Дасягненні 
Акрамя алімпійскіх медалёў, мае ўзнагароды чэмпіянатаў свету і Еўропы па лёгкай атлетыцы, у 2001 яна стала чэмпіёнкай свету ў пяцібор’і ў зачыненых памяшканнях

У 1996 годзе ўвайшла ў тройку найлепшых спартсменаў краіны. У студзені 2008 года яна сышла з вялікага спорта, з той нагоды на манежы Рэспубліканскага цэнтра алімпійскай падрыхтоўкі па лёгкай атлетыцы было праведзена ганаровае мерапрыемства.

Катэгорыя:Лёгкаатлеты Беларусі
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1996 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2000 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 1996 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 года
Віталь Венядзіктавіч Шчэрба

**Віт́аль Венядзі́ктавіч Шчэ́рба** (нар. 13 студзеня 1972, Мінск) — беларускі гімнаст, шасціразовы алімпійскі чэмпіён, адзін з найлепшых гімнастаў усіх часоў. Заслужаны майстар спорту СССР (1991), заслужаны майстар спорту Беларусі (1994).

Віталь Шчэрба — чэмпіён XXV Алімпійскіх гульняў (1992, Іспанія), бронзавы прызёр XXVI Алімпійскіх гульняў (1996, ЗША), 14-разовы чэмпіён свету, 10-разовы чэмпіён Еўропы. Пераможца Гульняў добрай волі (1990, ЗША), чэмпіён Унівэрсіяд (1993, 1995).

У 1992 МАК узнагародзіў Віталя Шчэрбу прызам «Джэсі Оўэнса» як найлепшага спартсмен года. З 1993 інструктар па спорце Міністэрства спорта і турызму Беларусі, член нацыянальнай зборнай каманды па спартыўнай гімнастыцы.

З 1996 жыве ў ЗША (г. Лас-Вегас), мае ўласную гімнастычную школу; з 1998 — трэнер зборнай ЗША па спартыўнай гімнастыцы.

Віталь Шчэрба скончыў сваю спартыўную кар’еру ў 1997 пасля пералому рукі, атрыманага з прычыны падзення з матацыкла.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* В. Шчэрба на сайце Беларускай асацыяцыі гімнастыкі
* Віталь Шчэрба на Алімпійскіх гульнях  
* Віталь Шчэрба на сайце МАК 

Катэгорыя:Гімнасты СССР
Катэгорыя:Гімнасты Беларусі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Аб’яднанай каманды
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па спартыўнай гімнастыцы
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1992 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1996 года
Катэгорыя:Гімнасты на летніх Алімпійскіх гульнях 1992 года
Катэгорыя:Гімнасты на летніх Алімпійскіх гульнях 1996 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па спартыўнай гімнастыцы
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па спартыўнай гімнастыцы
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту СССР
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з Беларусі
Шмуэль Іосеф Агнон

**Шмуэль Іосеф (Шай) Агнон** (нар. Шміл-Іосэф Чачкес, іўр. שמואל יוסף עגנון, англ. Shmuel Yosef (SY) Agnon; , Бучач, Галіцыя, Аўстра-Венгрыя — , Іерусалім, Ізраіль) — ізраільскі пісьменнік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1966) «За глыбока арыгінальнае мастацтва апавядання, навеянные габрэйскімі народнымі матывамі». Пісаў на іўрыце і на ідышы.

У 1953—1962 выйшаў Поўны збор твораў Агнона у васьмі тамах. У 1966 годзе сумесна з Нэлі Закс Агнон за раманы «Вясельны балдахін» і «Начны госць» атрымаў Нобелеўскую прэмію па літаратуры.

## Спасылкі 
* Agnon's Nobel Prize Speech

Катэгорыя:Пісьменнікі Ізраіля
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Катэгорыя:Пісьменнікі падмандатнай Палесціны
Катэгорыя:Пісьменнікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце
Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш
Катэгорыя:Асобы, вядомыя пад літаратурнымі псеўданімамі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Украіны
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Ізраіля
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі Ізраіля
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Іерусаліма
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі імя Бяліка
Віктар Уладзіміравіч Ерафееў

**Віктар Уладзіміравіч Ерафееў** (, ) — сучасны расійскі пісьменнік.

## Біяграфія 
Сын савецкага дыпламата Уладзіміра Іванавіча Ерафеева. Частка дзяцінства правёў з бацькамі ў Парыжы.

У 1970 годзе скончыў філалагічны факультэт МДУ, у 1973 годзе — аспірантуру Інстытута сусветнай літаратуры.

Вядомасць атрымаў пасля публікацыі эсэ пра творчасць маркіза дэ Сада ў часопісе «Пытанні літаратуры».

У 1975 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю «Дастаеўскі і французскі экзістэнцыялізм», якая выйшла ў 1991 годзе ў ЗША ў выглядзе асобнай кнігі.

У 1979 годзе за арганізацыю ў самвыдаце непадцэнзурнага альманаха «Метропаль» быў выключаны з Саюзу пісьменнікаў, а яго бацьку, які раней прыкрываў сына, знялі з пасады пастаяннага прадстаўніка СССР пры міжнародных арганізацыях у Вене. Да 1988 года Віктара Ерафеева не друкавалі ў СССР.

Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі
Венядзікт Васілевіч Ерафееў

**Венядзікт Васілевіч Ерафееў** (24 кастрычніка 1938, Ніва-2, Мурманская вобласць, РСФСР, СССР — 11 мая 1990, Масква) — рускі пісьменнік. Вядомы як аўтар паэмы ў прозе «Масква — Петушкі», перастворанай па-беларуску Сяргеем Балахонавым.

## Біяграфія 
Школу скончыў з залатым медалём, паступіў на філалагічны факультэт Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Праз паўтары гады яго выключылі. З сакавіка 1957 Ерафееў амаль дваццаць гадоў жыў без прапіскі. Тройчы спрабаваў атрымаць дыплом у розных педагагічных інстытутах — Арэхава-Зуеўскім (1959—1960), Уладзімірскім (1961—1962) і Каломенскім (1962—1963), але паўсюль яго выганялі. Падчас навучання ва Уладзімірскім інстытуце пазнаёміўся са сваёй першай жонкай Валянцінай Сімаковай, якая у 1966 годзе нарадзіла яму сына.

Зімой 1970 года напісаў паэму ў прозе «Масква — Петушкі». Тэкст хутка распаўсюдзіўся самвыдатам па ўсім Савецкім Саюзе і быў вывезены за мяжу. Упершыню паэма была надрукаваная ў ізраільскім альманаху «Амі» ў 1973 г. На радзіме на рускай мове першая публікацыя ў скарочаным выглядзе выйшла ў рамках антыалкагольнай кампаніі ў часопісе «Цвярозасць і культура» (1988—1989), а поўнасцю без цэнзуры была надрукаваная толькі ў 1995 г.

## Спасылкі 
* Масква — Петушкі 

Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі-постмадэрністы
Катэгорыя:Памерлі ад раку гартані
Анры Бергсон

**Анры Бергсон** (,  — , нарадзіўся і памёр у Парыжы) — адзін з найбуйнейшых філосафаў XX стагоддзя, прадстаўнік інтуітывізма і філасофіі жыцця.

## Біяграфія 
Бергсон вёў ціхмянае і спакойнае прафесарскае жыццё, засяродзіўшыся на сваёй працы. Прафесар Калеж дэ Франс (1900—1914); прэзідэнт Акадэміі маральных і палітычных навук (1914).

Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1927). З 1914 член Французскай акадэміі. З 1922 года займаў пасаду прэзідэнта Міжнароднага камітэта па інтэлектуальнаму супрацоўніцтву Лігі Нацый.

## Беларускія пераклады 
* Смех. Эсэ пра значэнне камічнага / Анры Бэргсон; пераклад з французскай Змітра Коласа. — Мінск : Раман Цымбераў, 2025. — 144 с. — (Галерэя чалавечай думкі).

Катэгорыя:Філосафы Францыі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Францыі