Аўстралійская антарктычная экспедыцыя

**Аўстралі́йская антаркты́чная экспеды́цыя 1911—1914 гадоў** () — комплекснае даследаванне палярнага кантынента пад кіраўніцтвам геолага Дугласа Моўсана, які за свае заслугі быў узведзены ў рыцары. Планам Моўсана было складанне карты 2000-мільнага ўчастка берагавой лініі Антарктыды на поўдзень ад Аўстраліі. Значную фінансавую падтрымку экспедыцыі аказала Аўстралійская асацыяцыя садзейнічання развіццю навукі (AAAS), астатнія сродкі паступілі ад прыватных ахвярадаўцаў і шырокай публікі. Берагавая каманда з 31 чалавека была падзелена на два атрады, якія размясціліся на мысе Дэнісан і шэльфавым ледавіку Шэклтана, і здабылі шырокія навуковыя вынікі, асабліва ў галіне біялогіі, геалогіі, гляцыялогіі і метэаралогіі, у супрацьлегласць экспедыцыі Шэклтана, якая пераследавала ў асноўным мэты першаадкрывальніцкіх рэкордаў.

Экспедыцыйнае судна — цюленебойная шхуна «*Аўрора*», яе камандзірам быў Джон Кінг Дэвіс — удзельнік першай экспедыцыі Шэклтана. Каманда выявіла на ўзбярэжжы Мора Дэйвіса буйныя калоніі імператарскіх пінгвінаў, на Зямлі Адэлі былі зафіксаваныя зімовыя вятры з сярэдняй хуткасцю 44 м/с (максімальныя — да 90 м/с), прычым з бурай было каля 340 дзён у годзе; аказалася, што база размяшчалася ў рэгіёне з самым суровым кліматам на Зямлі. Экспедыцыя нанесла на карту антарктычныя ўзбярэжжы сумарнай працягласцю 4000 км, звязаўшы разам усе адкрыцці, зробленыя з XIX стагоддзя. Былі выяўлены сотні геаграфічных аб’ектаў, пайменаваныя два моры. Выдадзеныя працы экспедыцыі склалі 22 тамы.

## Планаванне і рыштунак 
### Задума і планаванне 
Дуглас Моўсан удзельнічаў у першай экспедыцыі Шэклтана і ўваходзіў у склад атрада, які дасягнуў  палярным летам 1908—1909 гадоў. У ходзе гэтага паходу была выяўлена велізарная недаследаваная тэрыторыя на ўсход ад мыса Адэр; ідэя аб яе даследаванні была агучана Моўсанам падчас яго паездкі ў Еўропу ў лютым 1910 года. З гэтай ідэяй ён звярнуўся да Р. Скота, прапанаваўшы ўключыць даследаванні ўзбярэжжа ад мыса Адэр да Зямлі Вільгельма II у план будучай антарктычнай экспедыцыі. Скот адказаў, што і без таго моцна заняты, але наўзамен прапанаваў Моўсану ўдзельнічаць у паходзе на Паўднёвы полюс. Яны было прыйшлі да папярэдняй дамовы, але неўзабаве Моўсан адмовіўся ад супрацоўніцтва са Скотам і звярнуўся са сваім планам да Э. Шэклтана. Шэклтан у лісце Скоту заявіў, што мае намер ажыццявіць у 1911 годзе экспедыцыю для картаграфавання ўзбярэжжа Заходняй Антарктыды, у якой Моўсан будзе загадваць навуковай часткай. Аб рэакцыі Шэклтана Моўсан пісаў так:

Папярэдні план экспедыцыі быў абвешчаны ў студзені 1911 года на пасяджэнні Аўстралійскай асацыяцыі садзейнічання развіццю навукі. План быў аднагалосна ўхвалены, выдзелены 1000 фунтаў, а таксама былі створаны камітэты распрацоўкі праграмы экспедыцыі і прадстаўлення яе ўраду. Узначалілі камісію прафесар Масон і прэзідэнт Асацыяцыі — прафесар Э. Дэвід (былы ўдзельнік экспедыцыі Шэклтана, кіраўнік паходу да магнітнага полюса). Універсітэт Адэлаіды, у якім працаваў Моўсан, даў яму адпачынак з захаваннем жалавання на ўвесь час экспедыцыі.

У лютым 1911 года Моўсан выехаў у Лондан для куплі экспедыцыйнага судна, замовы неабходнага навуковага абсталявання і дастаўкі ездавых сабак з Грэнландыі і футравага адзення з Нарвегіі. Моўсана падтрымаў Шэклтан, які звярнуўся з заклікам да брытанцаў са старонак газеты «*Daily Mail*», яго праект быў ухвалены Каралеўскім геаграфічным таварыствам. У красавіку 1911 года супрацоўнікам экспедыцыі стаў капітан Дж. Дэвіс, які адразу ж актыўна ўключыўся ў падрыхтоўку паходу. Пры падрыхтоўцы навуковай праграмы істотную дапамогу аказалі вядомыя даследчыкі Антарктыкі — Жан Шарко, барон  і Уільям Спірс Брус. У ліпені 1911 года Моўсан вярнуўся ў Аўстралію, разлічваючы адплыць ужо ў канцы года.

Пасля вяртання Моўсана з Еўропы першапачатковы план экспедыцыі быў некалькі скарэктаваны: акрамя даследавання Антарктыды, было вырашана заснаваць метэаралагічную базу на востраве Макуоры, якая павінна была таксама змяшчаць бяздротавы тэлеграф, забяспечваючы таксама перадачу навуковых вынікаў антарктычнай каманды. Акрамя асноўнай антарктычнай базы, трэба было высадзіць, наколькі можна на захад, другі і трэці атрады.

### Падрыхтоўка. Рыштунак. фінансы 
Улетку 1911 года ўрад штата Паўднёвая Аўстралія прадаставіў будучай экспедыцыі субсідыю ў 5000 фунтаў, неўзабаве аналагічныя субсідыі падалі штаты Новы Паўднёвы Уэльс (7000 фунтаў) і Вікторыя (6000 фунтаў). Да кастрычніка 1911 года сродкі далі таксама ўрады Вялікабрытаніі (2000 фунтаў) і Аўстралійскага Саюза (5000 фунтаў), што практычна цалкам зняло фінансавыя праблемы на першы сезон экспедыцыі. У 1912 годзе капітан Дэвіс здзейсніў спецыяльную паездку ў Лондан, Асацыяцыя садзейнічання развіццю навукі зноў звярнулася да аўстралійскага ўрада; для паспяховай рэалізацыі навуковай праграмы ўдалося прыцягнуць дадаткова 8000 фунтаў.

Экспедыцыйнае судна было куплена ў Ньюфаўндлендскай цюленебойнай кампаніі: драўляная яхта «*Аўрора*» была пабудавана ў 1876 годзе і ўдзельнічала як дапаможны карабель у няўдалай экспедыцыі Грылі. Яхта мела даўжыню 165 футаў (50,2 м), шырыню 30 футаў (9,1 м); была абсталявана паравой машынай у 98 к. с., якая забяспечвала на чыстай вадзе хуткасць да 10 вузлоў. Рэгістравы танаж — 368 брута-тон, але фактычная грузападымальнасць была роўная 600 тонам. Ветразнае ўзбраенне — як у . Для дастаўкі грузаў на востраў Макуоры быў зафрахтаваны параход «*Тароа*» водазмяшчэннем 120 тон.

Для патрэб антарктычных даследаванняў Моўсан замовіў у Грэнландыі 49 сабак, адборам і дастаўкай якіх займалася Дацкае геаграфічнае таварыства. Паводле розных прычын, да Тасманіі жывымі дабраліся 38 жывёл. Асноўны рыштунак быў складзіраваны ў Хобарце, уключаючы 5200 мяшкоў, змесціва якіх трэба было размеркаваць па скрынях умяшчальнасцю ад 50 да 70 фунтаў (ад 22,6 да ). Акрамя традыцыйных нарт, было вырашана скарыстацца тэхнічнай навінкай — . Гэта быў монаплан фірмы «*Вікерс*», які быў пазбаўлены крылаў і хваставога апярэння і ўсталяваны на лыжнае шасі. Першапачаткова планавалася выкарыстоўваць яго як самалёт, спачатку — у Аўстраліі — для рэкламных мэтаў. Пасля аварыі, у якой ледзь не загінуў намеснік начальніка экспедыцыі, было вырашана перарабіць самалёт у аэрацягач. Акрамя самалёта, былі ўзятыя дзве станцыі бяздротавага тэлеграфа з бензінавымі рухавікамі для генератараў. Для патрэб маторнай гаспадаркі былі ўзяты 4000 галонаў бензіну  і 1300 галонаў газы , залітых у 4-галонныя банкі .

Палярнае адзенне была зроблена з ветранепранікальнага габардзіна фірмы . Штаны шылі падвойнымі, каб пазбегнуць зносу, яны трымаліся на падцяжках, а верхняя іх частка дасягала сярэдзіны грудной клеткі. Знізу штаны забяспечваліся шнуром, якім сцягваліся вакол халяў чаравік ці унтаў. Капюшон і куртка з той жа тканіны сшываліся, хоць можна было асобна насіць ваўняны шлем, падшыты ватай. Пад верхнім габардзінавым адзеннем палярнікі насілі ваўняныя егерскія касцюмы з начосам (камізэлька, кальсоны і вязаны швэдар). З абутку вялікай папулярнасцю карысталіся ўнты з футра паўночнага аленя, якія ўнутры высцілаліся нарвежскай асакой або манільскай пянькой. Чаравікі з шыпамі даводзілася апранаць па-над унтаў. Рукі абараняліся фетравымі рукавіцамі, для маразоў былі ўзятыя рукавіцы з воўчага футра, але яны хутка прамакалі снегам і замярзалі.

Для санных паходаў выкарыстоўваліся палаткі сістэмы Уілсдэна, якія больш за ўсё нагадвалі парасон (полаг прышывалі да 5 бамбукавых шастоў). Брызент падлогі палаткі мог выкарыстоўвацца ў якасці ветразя для нарт. Нарты выкарыстоўваліся нарвежскія, даўжынёй 11-12 футаў (3,3-3,6 м) з горнага ясеня і арэхавай драўніны, аднак іх палазы хутка зношваліся аб голы лёд. Ежу гатавалі на кухонных апаратах сістэмы Нансена, які меў высокі ККД: на прымус акрамя катла для варэння ежы ўсталёўваўся кальцавы кацёл для распалкі лёду. Моўсан паказваў, што аднаго галона газы хапала на 12-дзённы рацыён гарачай ежы для трох чалавек.

З 37 чалавек, якія працавалі ў Антарктыдзе, былі 29 аўстралійцаў, 4 новазеландцы, 3 англічаніны (уключаючы лейтэнанта Нініса і лётчыка Бікертана) і 1 швейцарац (К. Мерц). Толькі двое з іх — сам Моўсан і камандзір Заходняй партыі  — мелі палярны досвед. Пры падборы ўдзельнікаў экспедыцыі Моўсан аддаваў перавагу маладым адукаваным людзям — пераважна аспірантам аўстралійскіх універсітэтаў: з 37 чалавек 20 мелі навуковую ступень. Начальніку экспедыцыі споўнілася 30 гадоў, Уайлду — 28, капітану Дэвісу — 27. Толькі двое ўдзельнікаў каманды былі старэйшыя за 40 гадоў, і толькі двое былі жанатыя.

Кожны ўдзельнік экспедыцыі заключаў з Моўсанам індывідуальны кантракт, паводле ўмоў якога ўсе атрыманыя навуковыя дадзеныя належалі экспедыцыі ў цэлым, а ўсе фотаматэрыялы афіцыйнага і прыватнага характару — начальніку. Паводле кантракта ўсім удзельнікам экспедыцыі належала ўзнагароджанне ў 300 фунтаў стэрлінгаў пасля яе заканчэння, пры гэтым гарантавалася поўнае забеспячэнне правіянтам, адзеннем і ўсім неабходным рыштункам. Моўсан пісаў у прыватным лісце, што адзінае, што прыйдзецца набываць за ўласны кошт, — гэта зубная шчотка.

## Пераход да Антарктыды. Будаўніцтва базы 
Пасля ад’езду Моўсана з Лондана рыштунак «*Аўроры*» цалкам перайшоў у рукі капітана Дэвіса. Дастаўленымі з Капенгагена ездавымі сабакамі загадваў лейтэнант Нініс і доктар Мерц. 27 ліпеня 1911 года яхта пакінула Лондан, накіроўваючыся ў Кардыф, дзе трэба было прыняць 500 тон вугалю ў брыкетах. Судна па шляху трапіла ў моцны шторм, былі заліты трумы і жылыя памяшканні, у выніку частка каманды звольнілася. З-за забастоўкі вугальшчыкаў Брытанію экспедыцыя пакінула толькі 4 жніўня. Адзіным портам заходу па шляху ў Хобарт быў Кейптаўн, куды «*Аўрора*» прыбыла 24 верасня і прастаяла ўсяго два дні. Пераход з Кейптаўна ў Тасманію доўжыўся 88 дзён, пераважна ў штармавых умовах.

Перад адпраўленнем каманду вітаў  Гары Баран, былі атрыманы тэлеграмы караля Георга V і каралевы-маці Аляксандры, малебны былі праведзеныя ў кафедральных саборах Сіднея і Хобарта. У 16:00 па мясцовым часе 4 снежня 1911 года «*Аўрора*» адплыла ў Антарктыку. Увечары пачаўся моцны шторм, небяспечны для перагружанага судна, хвалямі разбіла камандзірскі масток і маторны катэр, надвор’е палепшылася толькі 8 снежня. Увечары 11 снежня прыбылі на в. Макуоры, высадка ў бухце Караліны адбылася на наступны дзень; тут правялі серыю магнітных назіранняў. Далей «*Аўрора*» перайшла ў Паўночна-Усходнюю бухту, дзе выявілі разбітае прамысловае судна «*Клайд*». Яго каманду і груз тлушчу цюленяў было вырашана адправіць на дапаможным судне «*Тароа*». Моўсан з Эйнсвартам і Ханамам шукаў месца для берагавой базы і радыёстанцыі. Да поўдня 13 снежня на бераг былі закінутыя неабходныя грузы, вечарам таго ж дня прыбыла і «*Тароа*». Работы па ўладкаванні цягнуліся да 23 снежня, каманда працавала па 16 гадзін у суткі.

24 снежня «*Аўрора*» адправілася ў Антарктыду і да 27 снежня была ў недаследаваных водах. Мора ўвесь гэты час было чыстым ад лёду, але 28 і 29 снежня былі заўважаныя велізарныя масы багавіння. Надвор’е спрыяла акіянаграфічным работам, першы айсберг заўважылі толькі 29 снежня.

6 студзеня 1912 года «*Аўрора*» падышла да берагоў Антарктыды, адкрытая бухта атрымала імя Саюза (Комануэлт). Моўсан, пераканаўшыся, што лядовая абстаноўка вельмі няўстойлівая, а клімат моцна адрозніваецца ад басейна мора Роса, прыняў рашэнне замест трох берагавых атрадаў высадзіць два. 8 студзеня быў адкрыты мыс Дэнісан; паколькі побач размяшчаліся велізарныя калоніі пінгвінаў, галоўную базу вырашана было будаваць менавіта ў гэтым месцы. Адразу ж выявілася, што клімат дадзенай мясцовасці вельмі суровы — ужо вечарам 8 студзеня вецер узмацніўся да 70 міль/гадз. Толькі 10 студзеня атрымалася закінуць на бераг першыя 5 тон грузу. З-за чарговага шторму разгрузка працягвалася з поўдня студзеня 16 да вечара 19-га. На бераг звезлі 23 тоны вугалю, два разабраныя дамы, магнітную абсерваторыю, радыёстанцыю, запас правіянту на два гады, аэрасані і запас паліва для іх. Трэба было як мага хутчэй адправіць партыю Уайлда — Заходнюю, прычым яе база павінна была адстаяць ад мыса Дэнісана не менш чым на 400 міль.

У выніку плавання ўздоўж Зямлі Адэлі былі адкрытыя Зямля Уілкса і мора Дзюрвіля. Лядовая абстаноўка была вельмі цяжкай, як і надвор’е, у асноўным туманнае і штармавое. Галоўнай праблемай да сярэдзіны лютага стала вычарпанне запасу вугалю. Пасля адкрыцця шэльфавага ледавіка Шэклтана было вырашана заснаваць зімовачную базу на плывучым лёдзе. З 14 па 21 лютага былі закінутыя на бераг 36 тон грузу, рана раніцай «*Аўрора*» сышла на Тасманію. Ей трэба было пераадолець , пасля прыбыцця ў Хобарт на борце заставалася ўсяго 9 тон вугалю.

### Уладкаванне базы на мысе Дэнісана 
Першы час члены зімовачнай каманды размяшчаліся ў чатырох палатках, але ўжо 20 студзеня былі пачаты работы па пабудове базы. Паколькі ў распараджэнні зімоўшчыкаў было два разабраныя дамы, было вырашана з аднаго зрабіць тамбур і майстэрню, там жа размяшчаўся матор-генератар для радыёстанцыі. У параўнанні з востравам Роса, уладкаванне базы было складаней: ледавік падыходзіў амаль да самага марскога ўзбярэжжа, а таксама адсутнічала зямля ці жвір, у які можна было б укапаць апорныя слупы канструкцыі, пабудовы даводзілася ставіць на суцэльным гнейсе. Домікі, пабудаваныя для экспедыцыі ў Аўстраліі, мелі форму піраміды; ацяплянае цэнтральнае памяшканне было акружана з чатырох бакоў крытымі верандамі вышынёй  , у якіх абсталёўваліся склады і прытулак для сабак, асвятляліся памяшканні чатырма столевымі люкамі і ацэтыленавымі гарэлкамі. Пад дах база была падведзена ўжо 22 студзеня, 24 студзеня скончылі кладку падлогі, дах з наветранага боку насцялілі 25 студзеня. 30 студзеня каманда ўпершыню спала ў капітальным памяшканні. З 1 лютага пачаліся рэгулярныя метэаралагічныя назіранні, прыборы размясцілі ў дзвюх будках у 20 ярдах на ўсход ад дома. Для магнітных назіранняў былі выбудаваныя асобныя павільёны, размешчаныя далей — каб пазбегнуць перашкод. Сабак на цэнтральнай базе было 19, але іх стан быў лепшым, чым у момант высадкі з «*Аўроры*».

Паколькі Моўсан ужо ў лютым прыйшоў да высновы, што на мысе Дэнісана надвор’е нашмат больш ветранае, чым у любым іншым рэгіёне Антарктыды, трэба было зрабіць базу больш герметычнай. У выніку, каб патрапіць у жылую хаціну, патрабавалася пераадолець тры дзверы — люк на веранду, падвойныя дзверы вестыбюля і трэція — ва ўласна жылую зону. Усе дзверы і люкі былі падвешаныя на спружынах і трымаліся ў закрытым стане. Ва ўваходным тамбуры зладзілі ледавік для мяса, дзе змяшчалася 15 баранавых туш, прывезеных з Аўстраліі, а таксама свежая цюленіна і мяса пінгвінаў.

З сярэдзіны лютага вятры сталі часова сціхаць да вечара, таму начальнік экспедыцыі распарадзіўся навучыць усіх удзельнікаў каманды хадзіць на лыжах, галоўным экспертам быў К. Мерц. Лыжы, узятыя з сабой, былі прызначаныя для рыхлага, глыбокага снегу. Аб выніках Моўсан пісаў:

## Восень і першая зімоўка на мысе Дэнісана 
28 лютага група ў складзе Моўсана, Бейджа і Мадыгана пачала разведку падыходаў да базы з боку Антарктычнага ледавіка, было неабходна выявіць бяспечны спуск і пазначыць яго арыенцірамі. З-за моцнага ветру, які толькі ўзмацняўся на вышыні, разведку завяршылі да 2 сакавіка. Хуткасць ветру дасягала 80 міль/гадз, сярэдняя тэмпература трымалася на ўзроўні  . Завея сціхла толькі да 8 сакавіка, у гэты дзень было вырашана заваліць камянямі сцены магнітаграфічнай будкі, каб яе не знесла віхурамі. За дзень да ўзроўню даху было навалена каля 30 тон камянёў. Знешняе абліцоўванне таксама прывяло да таго, што ўнутры круглы год падтрымлівалася аднолькавая тэмпература, неабходная для дакладнай каліброўкі прыбораў. 12 сакавіка бура аднавілася, у той жа дзень была страчана шлюпка, якую знесла ў акіян разам з лядовым полем, і назіралася першае палярнае ззянне. Моцны вецер забіваў у драбнейшыя шчыліны жылога дома снег, які даводзілася выграбаць з веранды штодня, у жылым пакоі падтрымлівалася тэмпература усяго  . Замярзалі любыя вадкасці, уключаючы чарніла і фатаграфічныя растворы. Галоўным ацяпляльным сродкам была кухонная пліта, якую тапілі вугальнымі брыкетамі, іх расход дасягаў у сярэднім 100 фунтаў у дзень . Падчас завей комін хутка забіваўся снежным пылам і лёдам.

22 сакавіка на працягу гадзіны фіксавалася хуткасць ветру 86 міль/гадз. Шыпаваны абутак, прывезены з Англіі, быў цалкам непрыдатным для перамяшчэння, надзейную апору давалі толькі швейцарскія чаравікі, падбітыя цвікамі даўжынёй 1½ цалі. Аднак яны патрабавалі моцнай шнуроўкі, з-за чаго ногі значна мацней схіляліся да абмаражэння. З часам удзельнікі экспедыцыі выпрацавалі асаблівы спосаб перамяшчэння ва ўмовах бесперапыннага ўрагану.

Размяшчэнне навуковых прыбораў патрабавала іх пастаяннага наведвання нават ва ўмовах урагану. Мадыган кожную раніцу правяраў метэаралагічнае абсталяванне і мяняў рэгістрацыйныя шпулькі самапісцаў. На Уэтэры ляжаў абавязак здабычы і распалкі лёду, які ішоў на бытавыя патрэбы і падрыхтоўку ежы для 18 чалавек; Клоўз прыносіў вугаль, складаваны пад адкрытым небам; кватэрмайстар Мёрфі выграбаў снег з харчовых складоў і пастаўляў на кухню патрабаваныя харчы. Паколькі вонкавыя працы прадстаўлялі вялікую небяспеку (аднойчы асістэнта метэаролага — Ходжмана — знесла ветрам, і ён 2 гадзіны не мог вярнуцца дадому), па асноўных маршрутах на базе былі пракладзены вехі. У моцную мяцеліцу твар чалавека пад капюшонам заносіла снегам, які ад цяпла, якое выдаткоўваецца скурай і дыханнем, змярзаўся ў маску, як можна бачыць на фатаграфіі.

Па меры наступу зімы хуткасць ветру ўзрастала: у красавіку было некалькі дзён з хуткасцю буры ў 90 міль/гадз. Па гэтай прычыне дом быў дадаткова абкладзены сцяной з скрынь, а кроквы з паўднёвага боку былі ўмацаваныя. Да 15 мая вецер дзьмуў з хуткасцю 90 міль/гадз суткі запар. 24 мая на базу абрынуўся нечаканы шквал з хуткасцю 200 міль/гадз. Тэмпература апусцілася да  .

На зімоўцы Моўсан стараўся падтрымліваць мерны лад жыцця: усе члены каманды па чарзе неслі кухонныя вахты акрамя прамых службовых абавязкаў. Элементам псіхалагічнай разрадкі былі шматлікія святы — у першую чаргу дні нараджэння, хоць аднойчы каманда прымудрылася адсвяткаваць юбілей першага запуску газавага асвятлення ў Лондане. Моўсан пісаў:

У дні нараджэння і пры ўсякіх іншых падыходных падставах з’яўляліся стравы, якія прыводзілі ў захапленне гурманаў. Слоеныя булачкі, паравыя пудынгі, жэле і бланманжэ, сапраўдныя густыя супы і , цюлень з рэзкімі затаўкамі і спецыямі, пяшчотна засмажаны пінгвін, вычышчаная і мастацка аформленая гародніна з прыправай — усё гэта па меры павышэння кулінарных ведаў заўсёды гатавалі на належнай вышыні.

Хоць спробу наладзіць радыёсувязь экспедыцыянеры распачалі яшчэ ў красавіку, толькі да 1 верасня 1912 года была скончаная ўстаноўка радыёмачт, антэну нацягнулі на вышыні 65 футаў (19,8 м) ад падножжа. Перадаваныя паведамленні прымаліся на в. Макуоры, але на Зямлі Адэлі паведамленні з мацерыка чутныя не былі. Выхадам са становішча стала ўстаноўка на радыёмачты сценьгаў. 13 кастрычніка парывам шквалу была павалена і расшчэпленая адна з мачтаў, на гэтым завяршыліся эксперыменты з радыёсувяззю ў першы год экспедыцыі.

## Летні сезон 1912—1913 гадоў 
Толькі 8 жніўня з’явіліся прыкметы паляпшэння надвор’я: сонечна, вецер верш да 40 міль/гадз. 9 жніўня Моўсан, Нініс і Мадыган вырашылі выпрабаваць сабачую запрэжку і здзейснілі далёкі паход да ўзбярэжжа. Аказалася, што цяглавых магчымасці сабак вельмі добрыя, яны лёгка цягнулі нарты па стромкіх схілах, але ж трэба было абараняць лапы, паколькі адточаны ветрам галалёд наносіў сабакам моцныя парэзы. 10 жніўня атрымалася прайсці 5,5 міль у моцны шторм, пры гэтым былі знойдзены сані, знесеныя ветрам мінулай восенню. Акрамя таго, быў знойдзены пакінуты на ўзбярэжжы тэрмограф, які зафіксаваў самую нізкую за сезон тэмпературу  . Паколькі палатка і ўвесь рыштунак падвяргаліся моцнаму ветравому зносу, 11 жніўня Мадыган і Нініс выкапалі глыбокую снегавую пячору, дастатковую для размяшчэння трох мужчын. Меркавалася, што гэты прытулак, названы «*пячорай Аладзіна*», будзе зручнай прамежкавай базай для будучых санных паходаў. 13 жніўня каманда рушыла далей на поўдзень:

Паколькі каманда дасягнула зоны расколін, а ў наяўнасці былі прыкметы моцнага шторму, было вырашана паварочваць на мыс Дэнісана. Ужо ў цемры дабраліся да Пячоры Аладзіна, дзе адседжваліся ад буры ўвесь дзень 14 жніўня. Аднак да галоўнай базы было ўсяго 5,5 міль, таму было вырашана рызыкнуць. Ва ўрагане, які дзьмуў з хуткасцю 82 мілі/гадз, зніклі некалькі сабак; іх удалося знайсці толькі 25 жніўня. У верасні было пяцідзённае зацішша, падчас якога былі дастаўлены харчы ў Пячору Аладзіна, а ў марскім заліве было праведзена драгіраванне на глыбіні 50  і было знойдзена мноства узораў прыдоннай фаўны.

З 7 верасня пачаліся рэгулярныя санкавыя паходы. На першым часе іх абмежавалі радыусам 50 міль і двума тыднямі па працягласці. Першай пайшла партыя Уэба, Мак-Ліна і Стылуэла — курсам прама на поўдзень супраць ветру; у гэты дзень ураган меў сілу 56 міль/гадз. Далей вецер узмацніўся, перасоўвацца можна было толькі на шыпах (якіх меўся 1 камплект), а самая малая прарэха ў палатцы прыводзіла да таго, што наносілася маса снегу. Пасля чатырох дзён паходу даследчыкі вярнуліся на базу. 11 верасня на паўднёвы ўсход выйшлі Нініс, Мерц і Мёрфі. Ім таксама давялося ісці супраць ветру па схіле ледавіка, па вельмі паламаным лёдзе; вярнуліся яны 16 верасня. 12 верасня Мадыган, Клоўз і Уэтэр адправіліся ў заходнім кірунку і адразу трапілі ў зону дрэннага надвор’я. Іх партыя вярнулася 26 верасня ў вельмі дрэнным фізічным стане, прайшоўшы не больш за 50 міль.

У кастрычніку пачаліся моцныя снегапады, перыядычна бывалі і сонечныя дні, у якія вялікія статкі цюленяў выбіраліся з мора на берагавы прыпай. 12 верасня быў заўважаны першы ў новым годзе пінгвін. З-за пастаяннай непагадзі хутка сыходзіў час, прыдатны для даследчых паходаў, — у студзені чакалася прыбыццё «*Аўроры*». Было вырашана прымяніць аэрасані, нягледзячы на сумневы ў магчымасці іх эксплуатацыі. У выніку Моўсан сфармаваў шэсць даследчых атрадаў:

# Паўднёвая партыя — Бейдж, Уэб і Хёрлі. Галоўная задача — магнітныя назіранні ў непасрэднай блізкасці ад Паўднёвага магнітнага полюса;
# Паўднёвая дапаможная партыя — Мёрфі, Хантэр, Лейзерон. Забеспячэнне папярэдняга атрада з вяртаннем да канца лістапада;
# Заходняя партыя (на аэрасані) — Бікертан, Ходжман, Уэтэр. Яе галоўная задача — перасячэнне заходняга нагор’я. З-за тэхнічных складанасцей яе адпраўленне было прызначана на снежань;
# Бліжняя ўсходняя партыя — Стылуэл, Клоўс, Ходжман (на першых парах). Яе асноўная задача — падтрымка астатніх партый і картаграфаванне мясцовасці. У снежні на месца Ходжмана павінен быў устаць Лейзерон;
# Усходняя берагавая партыя — Мадыган, Мак-Лін, Корэл. Яе задачай было даследаванне берагавой лініі;
# Дальняя ўсходняя партыя — Моўсан, Нініс і Мерц. Складалася з самых дасведчаных лыжнікаў і каюраў экспедыцыі, павінна была прайсці да далёкага ўзбярэжжа праз мацерыковыя льды.

6 лістапада адправілася ў шлях Паўднёвая дапаможная партыя, а 7-га, нягледзячы на моцную завею, — Бліжняя ўсходняя і Усходняя берагавая партыі. Атрад Моўсана выходзіў 9 лістапада, зыходзячы з таго, што пачатковы маршрут усіх партый супадаў.

### Няўдалы паход Дальняй усходняй партыі 
Пакінуўшы Пячору Аладзіна 10 лістапада, Дальняя ўсходняя партыя трапіла ў буран, з-за якога рухацца можна было толькі ў другую палову дня 13-га. Дасягнуўшы Кафедральнага грота (у 11,75 мілі ад Пячоры Аладзіна), атрад Моўсана зладзіў прывал да 16 чысла, прычым на гэты час быў скарочаны харчовы паёк. Каманда мела трое саней, на якія былі пакладзены 1723 фунты грузу ; у іх былі запрэжаны 16 сабак. Правіянт быў разлічаны на 9-тыднёвы паход трох чалавек.

Да 18 лістапада сціхлі буран, дзённая тэмпература вагалася ад 0° да  (ад  да ). Снежная паверхня ледавіка (названага імем швейцарца) дазволіла Мерцу надзець лыжы. Стромкія схілы ледавікоў прыводзілі да пастаянных перакульванняў санак і заблытвання сабак у пастромках. У Нініса адбыўся прыступ снежнай слепаты, але яго купіравалі кроплямі какаіну. Трэшчынаватая паверхня прыводзіла да таго, што сабакі правальваліся. 24 лістапада Моўсан ад стомы забыўся завесці гадзіннікі, прыйшлося дадаткова праводзіць вылічэнні, каб усталяваць правільны час.

Да 28 лістапада каманда апынулася ў зоне ўзламанага лёду. Па начах вецер дасягаў хуткасці 70 міль/гадз., і сабакі адмаўляліся ісці насустрач завеі. 1 снежня некалькі распагодзілася і пацяплела, быў адкрыты ледавік Нініса. 6, 7 і 8 снежня лютавала бура з хуткасцю 70 міль/гадз. Моўсан успамінаў:

Правесці адзін дзень у спальным мяшку пасля доўгага паходу няблага, але тры дні запар — моцна надакучыць любому. Нініс з томікам Тэкерэя не так сумаваў, а Мерц скончыў чытанне кішэннага выдання Шэрлака Холмса, яшчэ калі перачакаў завею ў Пячоры Аладзіна, і цяпер яго адзінай забаўкай, да нашага ўзаемнага задавальнення, было паўтарэнне на памяць цэлых урыўкаў з гэтай кнігі. Мне ў гэты час моцны неспакой дастаўляў запаленне асобы, а Нініс пакутаваў ад болю, які прычыняўся «*ногцеедам*» на адным з яго пальцаў.

Болі ў далейшым настолькі змучылі Нініса, што 13 снежня Моўсан разрэзаў яму палец, што прынесла яму значнае палягчэнне. 14 снежня было сонечнае надвор’е, тэмпература  . Паколькі атрад знаходзіўся ў зоне расколін, Мерц пайшоў наперад на лыжах. Моўсан не зразумеў знакаў, якіх ён падаваў, і спакойна перасёк вялікую расколіну шырынёй каля 11 футаў (3,3 м) па заснежаным мосце. Нініс, які рухаўся за ім і кіраваў нартамі з запасамі харчавання, зусім бясшумна праваліўся ў расколіну разам з запрэжкай. Прамеры лёскай паказалі, што яе глыбіня перавышала 150 футаў (45 м). Нініс і сабакі не праяўлялі ніякіх прыкмет жыцця, а разгледзець падрабязнасці было немагчыма нават у палявы бінокль. У 21 гадзіну Моўсан і Мерц прачыталі над краем расколіны памінальную малітву.

У Мерца і Моўсана засталіся адны сані з запасам правіянту на паўтара тыдня толькі для людзей, для шасцярых сабак, ужо моцна аслабленых паходам, ежы не было. На шляху Дальняя ўсходняя партыя не пакідала прамежкавых складоў з прадуктамі, паколькі не збіралася вяртацца цяжкай лядовай дарогай. Мерц і Моўсан вырашылі ісці найкарацейшым шляхам да базы — па плато. Загінула і палатка, прыйшлося зрабіць нейкі часовы прытулак з запаснога тэнта. Ні паходная кухня, ні газа не былі страчаны, заставалася забіваць найслабейшых сабак.

Акрамя цяжкага маральнага стану, палярнікаў прыгняталі бытавыя складанасці (быў страчаны посуд, яго зрабілі з кансервавых слоікаў) і шмат часу, які сыходзіў на зборы. Рацыён харчавання спрасціўся дашчэнту: паводле ўспамінаў Моўсана, сабачае мяса было «*жорсткім, жылістым і не мела ніякіх слядоў тлушчу*». Паколькі было адносна цёпла, пераходы працягваліся і ўначы і доўжыліся да 12 гадзін запар. Сабакі былі занадта змучаныя, каб цягнуць груз, таму цягло ўзялі на сябе людзі. 18 снежня была забітая яшчэ адна сабака, іх засталося трое. Да 23 снежня снег стаў друзлым і з’явіліся раскрытыя расколіны. Нягледзячы на гэта, на галодным пайку Мерц і Моўсан рабілі нядрэнныя дзённыя пераходы. Каляды адсвяткавалі унцыяй (28 г) сметанковага масла і тушаным сабачым мясам. Дзённы рацыён складаўся звычайна з кавалачка мяса, дапоўненага 1-2 унцыямі шакаладу або разынак, і 3-4 унцыямі сумесі пемікана і галет. Увесь гэты час дзьмуў вецер з хуткасцю 30 міль/гадз.

Напярэдадні Новага года захварэў Мерц, ён заявіў, што сабачае мяса дрэнна на яго дзейнічае і што варта харчавацца звычайнай ежай. З роспытаў высветлілася, што ён адчувае болі ў вобласці жывата, такія ж сімптомы адчуваў і Моўсан. 3 студзеня Мерц адмарозіў пальцы на руках. Вымушаны адпачынак не прыносіў палягчэння, тым больш што трэба было ляжаць у мокрых спальных мяшках. 6 студзеня вырашылі рухацца далей, начальнік вылічыў, што ад базы іх аддзяляе ўсяго .

7 студзеня Мерц без дапамогі Моўсана нават не мог выбрацца з спальнага мяшка. У яго пачаліся нейкія мазгавыя прыпадкі, якія суправаджаліся трызненнем. Трызненне працягвалася да поўначы, затым ён заснуў. Назаўтра Моўсан выявіў, што швейцарац мёртвы. Фізічны стан Моўсана, які застаўся ў адзіноце, быў сумным: з 6 студзеня з яго стала схадзіць скура, чарнелі і гнаіліся пальцы на нагах, схадзілі ногці, яго мучылі моцныя болі ў страўніку. Ён сумняваўся, што зможа самастойна ўсталёўваць палатку ў штармавое надвор’е. Тым не менш, 8 студзеня ён пахаваў Мерца ў гурбе і стаў рыхтавацца ў адзіночку дабірацца да базы. З курткі Мерца і яго рэчавога мяшка ён сшыў ветразь для нарт, а самі нарты распілаваў напалам. 11 студзеня, нягледзячы на абадраную скуру на нагах, Моўсан адправіўся ў шлях і прайшоў .

15 студзеня 1913 года было крайнім днём вяртання на базу ўсіх санных партый. Моўсан тады знаходзіўся на ледавіку Мерца, які быў галоўнай перашкодай на яго шляху. Увечары 17 студзеня ў моцны снегапад Моўсан адчуў, што падае, і павіснуў на вяроўцы ад саней ў расколіне на 14 футаў ніжэй паверхні. Пасля некалькіх няўдалых спробаў яму ўдалося вылезці на паверхню; пасля гэтага ён выходзіў у шлях толькі з вераўчанай лесвіцай на плячы.

Знясілены Моўсан да 29 студзеня меў усяго 2 фунты прадуктаў , але ў той жа дзень ён знайшоў снежны гурый, узведзены Мак-Лінам, чый атрад выходзіў на пошукі Дальняй усходняй партыі. У гурыі меўся мех з правіянтам, а запіска паказвала кірунак да Пячоры Аладзіна, да якой было 23 мілі. У той жа запісцы паведамлялася, што «*Аўрора*» ўжо прыбыла, Амундсен пакарыў Паўднёвы полюс, а каманда Скота застаецца ў Антарктыдзе яшчэ на год. Самым характэрным у гэтай гісторыі было тое, што запіска была датавана 08:00 29 студзеня, а Моўсан выйшаў да гурыя ў дзве гадзіны дня.

З-за моцнага ветру, які зносіў яго на ўсход, Пячоры Аладзіна Моўсан дасягнуў толькі вечарам 1 лютага. Завея ўтрымлівала яго на месцы яшчэ на працягу тыдня. Падыходзячы да базы, Моўсан убачыў «*Аўрору*», якая аддалялася з бухты. Аднак на беразе заставаліся людзі, першым яго сустрэў Бікертан. На базе засталіся таксама Мадыган, Мак-Лін, Бейдж, Ходжман і радыст Джэфрыс, які прыбыў з Аўстраліі. Яны павінны былі сустрэць групу Моўсана і зазімаваць разам з імі. Аказалася, што Джэфрысу ўдалося наладзіць радыёстанцыю, прыёмнік меўся і на «*Аўроры*». Капітан Дэвіс спрабаваў манеўраваць, аднак з-за моцнага ветру, які падняўся 10 лютага, вырашыў не рызыкаваць.

### Санкавы паход групы Бейджа 
10 лістапада 1912 года Бейдж, Уэб і Хёрлі развіталіся з атрадам Моўсана і адправіліся на сустрэчу з дапаможным атрадам Мёрфі, Хантэра і Лейзерона. Вецер у той дзень меў хуткасць 45 міль/гадз і моцна ўскладняў перасячэнне зоны расколін. Далей дзве партыі пачалі ўздым на ледавік, што ва ўмовах завеі сілай ад 70 да 80 міль/гадз прывяло да рэзкага запавольвання тэрмінаў перамяшчэння. Надвор’е было параўнальна цёплым для Антарктыды  . Хмарнасць прыводзіла да дэзарыентацыі. Бейдж пісаў:

16 лістапада члены партыі прыйшлі да высновы, што груз занадта цяжкі, і пакінулі тыднёвы запас правіянту ў снежнай пірамідзе побач з тэрмографам. Да 18 чысла, прасоўваючыся праз вецер, атрад выйшаў да даліны, якая сілкавала ледавік Мерца. Бязветранасць і наяўнасць снежнай лёгкапраходнай паверхні прыводзілі, аднак, да прыступаў снежнай слепаты ў людзей. 21 лістапада Уэб пачаў серыю магнітных назіранняў, яму асіставаў Лейзерон. Усе працы даводзілася рабіць у шторм з хуткасцю 35 міль/гадз. Мёрфі мучыўся з гатаваннем ежы, паколькі, каб растапіць снег, патрабавалася не менш за гадзіну. Тым не менш, збудаваўшы склад для зваротнага шляху (названы Складам Паўднёвага Крыжа), 22 лістапада дапаможная група была адпраўлена на базу.

Члены атрада вырашылі пакінуць на прамежкавай базе частку рыштунку, уключаючы чаравікі з шыпамі, кнігі, лішнюю вопратку. Агульная вага грузу цяпер складала  . Знаходзячыся на 67-й мілі ад галоўнай базы, члены навуковай групы зафіксавалі значнае магнітнае скланенне. У інструкцыі, дадзенай Моўсанам, паказвалася, што Бейдж мог сам выбіраць — ісці ў кірунку геаграфічнага Паўднёвага полюса або магнітнага, гэта залежала ад ступені змяненняў магнітных абурэнняў. Было вырашана ісці на Магнітны полюс, запасы дазвалялі вярнуцца на базу да 15 студзеня наступнага года.

24 лістапада пачаўся паход пры шторме 50 міль/гадз. Далейшае прасоўванне ажыццяўлялася з вялікімі намаганнямі з-за дрэннага асвятлення і пастаянна дрэннага надвор’я. У пачатку снежня мясцовасць стала перасечанай, хуткасць прасоўвання скарацілася з-за вялікіх заструг з вострымі хрыбтамі. Да 12 снежня Бейдж разлічваў дабрацца да пункту ў 200 мілях ад базы. Пасля яго дасягнення быў закладзены склад, а далей даследчыкі пайшлі з запасамі на 17 дзён. Маральнае самаадчуванне членаў каманды было прыгнечаным — яны разлічвалі прайсці 400 міль да магнітнага полюса, але нават 300-мільная адлегласць здавалася непераадольнай. Непрамеранымі заставаліся 49′. У дадатак, усе трое пакутавалі ад снежнай слепаты, і таблеткі какаіну карысталіся вялікім попытам.

21 снежня каманда пераадолела адзнаку 300 міль ад базы. Назіранні вяліся ў вельмі цяжкіх умовах: усе маніпуляцыі з тонкай наладай даводзілася рабіць голымі рукамі пры тэмпературы  , у дадатак інструменты трэба было чысціць ад вільгаці, якая выдаткоўваецца пры дыханні. Крайні пункт, дасягнуты партыяй, складаў  і . Нягледзячы на тое, што назіраць магнітнага скланення на 90° не атрымалася, групу падціскаў час. Да прызначанага Моўсанам тэрміну заставалася 25 дзён, правіянту мелася на 23, у тым ліку непасрэдна на санках — усяго на 8 дзён. У дзень зімовага сонцастаяння тэрмометр паказаў  , унты з футра аленяў былі моцна сцёртыя, швы на іх пачыналі распаўзацца.

Спадарожны вецер дзякуючы ветразямі, пастаўленым на нарты, моцна палегчыў перамяшчэнне. Дзённыя пераходы сталі складаць ад 18 да 20 міль, арыентаванне палягчалі вехі, пакінутыя па шляху. Каляды адсвяткаваць не ўдалося з-за адсутнасці харчоў, 200-мільны склад быў знойдзены толькі ў тры гадзіны дня 27 снежня. Адкладзенае свята выразілася ва ўжыванні самаробнага пудынгу з галет, тлушчу і малака, а таксама разынкавага кампоту, змешанага са спіртам для распальвання прымуса. Уэб запас таксама цыгары. Пад новы год каманда знаходзілася на 109-й мілі, пасля чаго рэзка сапсавалася надвор’е, а ўдзельнікі паходу пакутавалі ад снежнай слепаты. Нягледзячы на бесперапынныя штормы (лабавы вецер у 60 міль/гадз пры снегападзе), Бейдж вырашыў прабівацца да ўзбярэжжа. 600-мільны паход завяршыўся 11 студзеня.

### Паход групы Мадыгана на ўзбярэжжа 
Задачай групы Мадыгана было комплекснае даследаванне ўзбярэжжа на ўсход ад ледніка Мерца, уключаючы магнітныя, геалагічныя і біялагічныя назіранні. Трэба было таксама скласці падрабязную тапаграфічную карту, так як ад яе дакладнасці залежала інтэрпрэтацыя метэаралагічных дадзеных. Тэрмінам вяртання на базу было пастаўлена 15 студзеня.

10 лістапада каманда пакінула Кафедральны грот і рушыла ў замець, якая дзьмула з хуткасцю 30 міль/гадз. Агульная вага рыштунку складаў 800 фунтаў ; з гэтым грузам было неабходна прайсці 18 міль на паўднёвы ўсход і чакаць прыбыцця групы Моўсана. У зоне расколін адбылося першае здарэнне: Корэл праваліўся на снежным мосце ў расколіну на ўсю даўжыню збруі — 6 футаў, а стромая расколіна мела глыбіню не менш за  . На прывале Мак-Лін быў уражаны моцным прыступам снежнай слепаты. З гэтага дня ўсе ўдзельнікі паходу сталі насіць супрацьсонечныя акуляры нават пры воблачным надвор’і.

Наступныя чатыры дні вецер дзьмуў з хуткасцю 60 міль/гадз, робячы немагчымым перамяшчэнне. Рушылі ў шлях толькі 16 лістапада, пры бакавым ветры ў 35 міль/гадз і толькі тады сустрэліся з групай Моўсана. 18 лістапада, развітаўшыся з Дальняй усходняй партыяй, група Мадыгана выступіла ў бок мора, якога і дасягнула, прайшоўшы . Перамяшчэнне ажыццяўлялася разам з групай Стылуэла, з якой рассталіся 19-га чысла. На марскім узбярэжжы Мадыган праводзіў трыянгуляцыі усіх прыкметных пунктаў і астраўкоў ля ўзбярэжжа. Сонечнае надвор’е ўносіла ў даследаванні свае карэктывы: Мадыган атрымаў моцныя апёкі твару, а Мак-Лін ніяк не мог выгаіцца ад снежнай слепаты. Таму 21 лістапада каманда правяла ў лагеры, дзе ўладкоўвала склад, а 22-га пайшлі даследаваць толькі што адкрыты пік Аўроры. 23 лістапада Мадыган праваліўся ў расколіну на ўсю даўжыню вяроўкі — 24 футы (7,3 м), у той дзень атрад знаходзіўся на 60-й мілі ад галоўнай базы.

У пачатку снежня працягваліся даследаванні марскога ўзбярэжжа, якія перарываліся доўгімі перыядамі бур. Было выяўлена, што ўзбярэжжа не супадае з картамі Уілкса, знятымі ў 1840 годзе. Былі адкрытыя скала Хорн і мыс Пінгвін. Самым усходнім пунктам, дасягнутым камандай да 18 снежня, была  і . Выпрабаваўшы непагадзь, каманда шчасна вярнулася ў Пячору Аладзіна 16 студзеня, калі «*Аўрора*» ўжо дасягнула берагавой базы.

### Партыя Бікертана 
Атрад Бікертана павінен быў апрабаваць аэрасані ў антарктычных умовах. Начальнік партыі ўсведамляў, што выпрабаванне пераробленага аэраплана на Зямлі Адэлі «*раўнасільнае выпрабаванню маленькага маторнага катэра ў быстрыні Ніагары*». На марскім лёдзе праца аэрасаняў была немагчымая, адзіным месцам было ўзвышша на поўдзень ад базы, але да яе вёў ўздым у 1400 футаў крутасцю 1:3,5. Выхадам стаў імправізаваны тормаз-запавольнік на лыжным шасі — да кожнай з лыжаў мацавалі свідар. Рухавік мог працаваць толькі ў ціхае і сонечнае надвор’е, блок цыліндраў і паліўны бак афарбавалі ў чорны колер. Алей гусне ўжо пры тэмпературы  , аднак пры адсутнасці ветру, пры ўмове, што рухавік прабыў на сонцы не менш за дзве гадзіны, ён запускаўся адносна лёгка. Першыя паспяховыя запускі прайшлі 15 лістапада, тады на базе заставаліся толькі Ханам, Уэтэр і Бікертан.

20 лістапада Бікертан і Уэтэр адправіліся на аэрасанях у Пячору Аладзіна, каб даставіць туды 20 галонаў бензіну і 6 галонаў алею. Нават на гэтай дыстанцыі адзін з цыліндраў даваў перабоі, тым не менш, атрымалася паспяхова выканаць задачу пры сустрэчным ветры ў 15 міль/гадз. 2 снежня ўдалося зрабіць ўдалы рэйс у Пячору Аладзіна з 700 фунтамі карыснай нагрузкі і з экіпажам у 3 чалавекі. Стартаваць вырашылі на наступны дзень, калі на базе заставалася 6 чалавек. Выехалі ўтрох у 16:00 3 снежня і пры адсутнасці ветру з грузам 400 фунтаў і ўсяго за гадзіну дасягнулі Пячоры Аладзіна. Тут на аэрасані пагрузілі дадаткова 100 фунтаў правіянту , 700 фунтаў бензіну і 130 фунтаў змазачнага алею, пагружаных у чацвёра нарт на буксіры. Правіянту павінна было хапіць на 6 тыдняў, паліва — на 26 гадзін бесперапыннай працы рухавіка. Перамяшчэнне ажыццяўлялася з хуткасцю 3 мілі/гадз, яна ўзрасла ўдвая пасля таго, як адчапілі адны сані з 72 галонамі бензіну і 12 — алею. 4 снежня было вырашана ісці ў Кафедральны грот і перабраць рухавік, але пры спробе запуску яго заклінавала. Бікертан пісаў:

Вельмі шкада было пакідаць машыну. Хоць у такіх непрыдатных умовах, якія існуюць на Зямлі Адэлі, мы не чакалі ад аэрасаняў многага, усё ж сітуацыя, якая склалася, выклікала ў нас пачуццё расчаравання.

5 снежня каманда выступіла на паўднёвы захад, і неўзабаве даследчыкі знайшлі на снежнай паверхні хандрыт — першы метэарыт, знойдзены ў Антарктыдзе. Яго памеры былі , ён ляжаў у невялікай западзіне, прыкладна ў 5 см ніжэй паверхні. На прыёме не было радыста Джэфрыса — ён ніяк не мог акрыяць ад псіхічнага засмучэння.

31 сакавіка ў Мельбурне адбылося вяселле Моўсана і Пакіты Дэльпрат — яго нявесты, якая чакала тры гады; шаферам быў капітан Дэвіс. У вясельнае падарожжа яны адправіліся ў Лондан, іх суправаджалі капітан Дэвіс і доктар Мак-Лін, у Лондане 3 мая аўстралійцаў сустракалі лэдзі Шэклтан і Ф. Уайлд.

Галоўнай задачай Моўсана было расплаціцца з пазыкамі — надзвычай паспяховая навуковая экспедыцыя апынулася катастрафічнай у фінансавым плане. Найбольш тэрміновыя даўгі былі пакрытыя продажам «*Аўроры*» (за 5000 ці — паводле іншых дадзеных — за 3200 фунтаў) Шэклтану для патрэб яго Трансантарктычнай экспедыцыі.

Астатнюю частку доўгу Моўсан разлічваў вярнуць ад ганарару за апісанне падарожжа — двухтомную кнігу «*The Home of the Blizzard*». Прызнаючы, што з’яўляецца няважным пісьменнікам, Моўсан запрасіў у сааўтары кіраўнікоў экспедыцыйных партый, ад імя якіх вялося выкладанне ў адпаведных раздзелах. Вусныя апавяданні і дзённікавыя правіліся доктарам Мак-Лінам, якому Моўсан заплаціў за гэта 300 фунтаў стэрлінгаў — суму, роўную яго ганарару за ўдзел у экспедыцыі. Кніга была ілюстравана фотаздымкамі Хёрлі, які неадкладна адправіўся ў Антарктыду з Шэклтанам, нягледзячы на незадавальненне Моўсана.

Толькі ў 1916 годзе ўсе ўдзельнікі экспедыцыі былі ўдастоены Палярнага медаля, а самога Моўсана ўзнагародзілі Залатым медалём Каралеўскага геаграфічнага таварыства.

Апрацоўка навуковых вынікаў экспедыцыі ішла вельмі доўга, нягледзячы на тое, што Моўсан перадаў усе матэрыялы і права на іх ураду штата Новы Паўднёвы Уэльс, і яны выдаваліся дзяржаўным выдавецтвам. Апошні том («*Птушкі*») быў апублікаваны ў 1937 годзе, а выданне навуковай справаздачы Аўстралійскай экспедыцыі 1911—1914 гадоў было аб’яднана з вынікамі брытана-аўстрала-новазеландскай экспедыцыі 1929—1931 гадоў.

Былая база Моўсана на мысе Дэнісана захоўваецца намаганнямі Фонду хаціны Моўсана, заснаванага ў 1997 годзе. У 2004 годзе яна была ўключана ў лік ахоўных аб’ектаў Сакратарыята Дагавора аб Антарктыцы.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Полное издание «Научных результатов» экспедиции на сайте правительства Австралии (в формате PDF)
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Антарктычныя экспедыцыі