open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пушкары (Варонаўскі сельсавет)

**Пушкары́** (, ) — вёска ў Варонаўскім сельсавеце Віцебскага раёна. Знаходзіцца за 12 км на ўсход ад Віцебска.

## Гісторыя 
У пачатку XX стагоддзя вёска Пушкары знаходзілася ў Бабініцкай воласці Віцебскага павета. У вёсцы было 11 двароў, 71 жыхар. Пушкары належалі Аўдзеевіцкаму сельскаму таварыству былых дзяржаўных сялян.

Да 22 снежня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Бабініцкага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 64 жыхары (2009)

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Алесь Асіпенка, беларускі пісьменнік
Дабрэйка (Віцебскі раён)

**Дабрэйка** — вёска ў Ноўкінскім сельсавеце Віцебскага раёна, у 7 км на паўднёвы захад ад цэнтра Віцебска на аўтадарозе М8. Вёска знаходзіцца на левым беразе Заходняй Дзвіны. Па ўсходняй ўскраіне вёскі працякае рака Дабрэйка.

## Насельніцтва 
* 135 жыхароў (2009)

## Гісторыя 
У пачатку XX стагоддзя існавалі два маёнткі Дабрэйка Шчарбінскай воласці Віцебскага павета. Адзін належаў дваранцы Склатоўскай (2 двары, 15 жыхароў), другі — мяшчанам Мацкевічам (2 двары, 7 жыхароў). Паблізу знаходзілася карчма Дабрэйка, а пры ёй вадзяны млын на рацэ Дабрэйка.

Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёна
Дубавец

**Дубавец** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Адэля Дубавец (нар. 1985) — беларускі празаік, спявачка, дачка Сяргея Дубаўца.
* Надзея Іванаўна Дубавец (нар. 1954) — беларускі вучоны ў галіне генетыкі, цытагенетыкі і біятэхналогіі раслін. Член-карэспандэнт (2017), доктар біялагічных навук (2012), дацэнт (2010).
* Пётр Азаравіч Дубавец (1931—2013) — беларускі вучоны ў галіне юрыспрудэнцыі.
* Сяргей Іванавіч Дубавец (нар. 1959) — беларускі журналіст і літаратар.

## Тапонім 
### Беларусь 
* Дубавец — пасёлак у Гомельскім раёне Гомельскай вобласці.
* Дубавец —  возера ў Клічаўскім раёне Магілёўскай вобласці.
* Дубавец — возера ў Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласці.
Сасноўка (Віцебскі раён)

**Сасно́ўка** (, ) — вёска ў Ноўкінскім сельсавеце Віцебскага раёна, за 14 км на поўдзень ад Віцебска. Прыпыначны пункт на чыгуначнай лініі Віцебск-Орша. Размешчана на беразе возера Гародна.

## Гісторыя 
У пачатку XX стагоддзя на месцы вёскі знаходзіўся фальварак Горадня, які належаў двараніну Б. С. Магучаму. Фальварак уваходзіў у склад Шчарбінскай воласці Віцебскага павета, у ім было 5 двароў, 18 жыхароў. У Вялікую Айчынную вайну ў Сасноўцы размяшчаліся штабы нямецкіх войск. У студзені — красавіку 1942 года і ў 1943 годзе тут знаходзіўся штаб 3-й танкавай арміі немцаў. Летам — восенню 1942 года размяшчаліся штабы 59-га армейскага корпуса і аператыўнай групы «Шэвалеі». Таксама ў 1943 годзе ў Сасноўцы знаходзілася ГФП-703 (тайная палявая паліцыя) і Абвергрупа-210 (ваенная разведка і контрразведка).

У 1990 годзе, да Сасноўкі далучана суседняя вёска Русакі, станам на 2023 год, гэта частка вуліцы Кастрычніцкай, самай доўгай вуліцы ў Сасноўцы (1873 метры).

## Насельніцтва 
* 628 жыхароў

## Інфраструктура 
У вёсцы знаходзяцца 2 крамы, бібліятэка, клуб, фельчарска-акушэрскі пункт, сярэдняя школа. Каля вёскі размешчана Рэспубліканская туберкулёзная бальніца «Сасноўка».

## Вядомыя асобы 
* Леанід Яўсеевіч Дзягілеў (нар. 1940) — беларускі мастак-графік.
* Генадзь Паўлавіч Комлеў (1930—1988) — ваенны дзеяч, генерал-маёр.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ноўкінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёна
Сялюты (Віцебскі раён)

**Сялю́ты** — вёска ў Акцябрскім сельсавеце Віцебскага раёна. Размешчана за 11 км на поўдзень ад Віцебска, за 1 км ад аўтадарогі Р87 (Віцебск — Орша), за 3 км ад чыгуначнай станцыі Забалоцінка, на правым беразе ракі Лучоса.

## Гісторыя 
Сялюты згадваюцца ў 1661 годзе як вёска ў Віцебскім ваяводстве Вялікага Княства Літоўскага. З 1772 года ў Віцебскім павеце Расійскай імперыі. З 1864 года маёнтак ва ўласнасці Храпавіцкага. У 1852 годзе ў Сялютах пабудавана царква, у 1863 годзе адкрыта народнае вучылішча. У 1886 годзе сяло Сялюты — цэнтр воласці (валасное праўленне, сядзіба, вадзяны млын, цагельня).

У пачатку XX стагоддзя маёнтак Сялюты Сялюцкай воласці Віцебскага павета належаў А. Я. Гес-дэ-Кальвэ. 18 двароў, 75 жыхароў. З 20 жніўня 1924 года вёска Сялюты — цэнтр Сялюцкага сельсавета Віцебскага раёна. З 16 ліпеня 1954 года вёска ў складзе Акцябрскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 167 жыхароў (2009)

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Акцябрскі сельсавет (Віцебскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёна
Галоўны бяскідскі маршрут

**Галоўны бяскідскі маршрут імя Казімежа Сасноўскага** () — пешаходны горны маршрут, маркіраваны чырвоным колерам, праходзіць aд Устрані ў Сілезскіх Бяскідах да  ў Бяшчадах.

Самы доўгі маршрут у польскіх гарах, мае даўжыню прыкладна 496 км і праходзіць цераз Сілезскія Бяскіды, Жывецкія Бяскіды, Горце, Бяскід Сондэцкі, Нізкія Бяскіды і Бяшчады. Праход цераз найвышэйшыя часткі польскіх Бяскідаў вядзе да гор Велькі Стожак (), Бараня Гура, Баб’я Гура, Паліца, Турбач, Любань, Пшэгыба, Радзяёва, Яважына-Крыніцка, Ратунда, Цэргова, Хрэшчата, Смэрэк і Галіч і да такіх паселішчаў, як Устрань, Вэнгерска-Гурка, Ёрданув, Рабка-Здруй, Красценка-над-Дунайцам, Рытра, Крыніца-Здруй, Івоніч-Здруй, Рыманув-Здруй, Каманьча, Цісна, Устшыкі-Гурнэ і г. д.

Галоўны бяскідскі маршрут быў створаны ў міжваенны перыяд. Траса заходняй часткі (Устрань — Крыніца) была спраектавана Казімежам Сасноўскім і закончана ў 1929 годзе. Усходняя частка, згодна з праектам Мечыслава Арловіча, была закончана ў 1935 г. і вяла да Чарнагоры, што ў гэты час знаходзілася ў межах Польшчы. Між 1935 і 1939 маршрут насіў імя Юзафа Пілсудскага..

## Рэкорды 
Цяпер самы кароткі час пераадолення ўсяго маршруту належыць Мацею Венцэку (inov-8 team PL) — 114 гадзін 50 хвілін (20—24 чэрвеня 2013 г.). Раней 7 гадоў гэты рэкорд належаў Пётру Класовічу, які ў верасні 2006 года пераадолеў маршрут за 168 гадзін. Абодва бегуны перайшлі GSB з усходу на захад. Пётр Класовіч зрабіў гэта без каманды падтрымкі, тады як Мацей Венцэк з падтрымкай.

## Галерэя 

Szczyt Babiej Góry.jpg|Вяршыня Баб’яй Гуры (1725 м, найвышэйшая вяршыня маршруту)
Turbacz a6.jpg|Турбач і Халя Длуга ("*доўгая лука*")
Turbacz a9.jpg|Будынак ПТТК (Польскага турыстычнага таварыства) на Турбачу (Горце)
Kiczora a1.jpg|Від на Кічору з хрыбта Любані
Pasmo Lubania a2.jpg|Хрыбет Любані (Горце), выгляд з П’енін
Peak of Radziejowa Mountain.jpg|Вяршыня Радзяёвай

## Гл. таксама 
* Галоўны судэцкі маршрут імя Мечыслава Арловіча

## Спасылкі 
* Дакладная траса маршруту
* Даклад з GSB (жнівень 2011) 
* Старонка пра GSB 
* Дакладны вопіс трасы маршруту
* Усе пра Галоўны бяскідскі маршрут 
* Дакладная фотагалерэя з маршруту

Катэгорыя:Карпаты
Катэгорыя:Турызм у Польшчы
Лявіцкая

**Лявіцкая** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Ванда Лявіцкая (1895—1968)— беларуская пісьменніца, педагог.
* Галіна Львоўна Лявіцкая (1901—1949) — украінская піяністка і музычны педагог.
* Ганна Віктараўна Лявіцкая (нар. 1961) — беларускі палітык.

## Гл. таксама 
* Лявіцкі
Біблія Севярына

**Біблія Севярына** () — агульная назва для двух выданняў Бібліі на чэшскай мове, якія выйшлі з друкарні майстра .

## 1-я Біблія Севярына 
Першае выданне было надрукавана Паўлам Севярынам у 1529 годзе. Гэта была першая біблія, надрукаваная не , а швабахерам што спрыяла яе стварэнню, паколькі больш не трэба было адліваць уласныя чэшскія шрыфты, а можна было купляць ужо гатовыя ў Германіі. Гэта першая з многіх біблій, якія выдаваліся *cum gratia et privilegio Regiae Maiestatis*, што азначае *з дазволу караля*.

За аснову зместу быў узяты тэкст Венецыянскай бібліі, надрукаванай у 1506 годзе. Ад яе ўзяты і змест, напрыклад, у пачатку Евангелля мае параўнанне апосталаў у форме рэестра, а таксама працягвае падаваць варыянты перакладу на берагах старонак. Адрозненне паміж тэкстам Венецыянскай бібліі і бібліі Севярына заключаецца пераважна ў перакладзе традыцыйных выразаў і некаторых слоў. Гэтыя выпраўленні не былі далёкасяжнымі, але ўсё-ткі значнымі ў параўнанні з астатнімі перадкраліцкімі выданнямі. З Венецыянскай бібліі быў узяты і тэкст Новага запавету, бо тэкст Пражскага Новага запавету 1513 года змяшчаў змяненні, якія не задавальнялі Севярына.

Выключэннем з’яўляецца тэкст псалтыра, які адрозніваецца ад усіх трох папярэдніх выданняў бібліі.

## 2-я Біблія Севярына 
У 1537 годзе Севярын выдаў новую біблію, зноў з моўнымі праўкамі. У гэтым выданні выпраўленні былі больш радыкальнымі, чым у першым выданні. Гэта выданне было аздоблена новымі малюнкамі з Германіі, якія былі створаны для нямецкай Бібліі Лютэра, надрукаванай у 1535 годзе ў Вітэнбургу. У адрозненне ад першага выдання Севярына, гэтае ўжо не падавала на берагах старонак варыянтаў перакладу. Таксама тэкст быў ачышчаны ад моўных архаізмаў і імперфекту ў пачатку Евангелля ад Іаана. Прыблізна траціна моўных правак паўтарае працу Оптата.

Катэгорыя:Чэшскія пераклады Бібліі
Катэгорыя:Культура Чэхіі
Елісеевічы

**Елісеевічы** — шматзначны тэрмін.

* Елісеевічы — населены пункт у Бранскай вобласці
* Елісеевічы — археалагічны помнік на тэрыторыі Бранскай вобласці
Кукавячына

**Кукавячына** — вёска ў Ноўкінскім сельсавеце Віцебскага раёна, за 15 км на паўднёвы захад ад Віцебска на аўтадарозе М8.

## Гісторыя 
На пачатку XX ст. вёска Кукавячына Шчарбінскай воласці Віцебскага павета. За 2 км на захад, на беразе Заходняй Дзвіны, быў аднайменны фальварак Кукавячына, які належаў К. Муцянка, жонцы купца.

За 1,5 км на захад ад вёскі знаходзіцца аэрадром «Кукавячына» і Віцебскі аэраклуб імя А. К. Гараўца.

## Насельніцтва 
* пачатак XX ст. -- 12 двароў, 77 жыхароў
* 2009 год -- 22 жыхары

## Вядомыя асобы 
* Пётр Лук’янавіч Грышчанка, Герой Савецкага Саюза
* Аляксандр Феліксавіч Рыпінскі, беларускі паэт, фалькларыст, графік і кнігавыдавец

Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёна
Курына

**Ку́рына** () — вёска ў Курынскім сельсавеце Віцебскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Цэнтр Курынскага сельсавета.

## Геаграфія 
Вёска за 29 км на паўночны ўсход ад Віцебска на правым беразе Дзвіны, на аўтамабільнай дарозе  () Віцебск — Сураж. Праз вёску цячэ прыток Дзвіны рака Кастаўлянка, якая выцякае з возера Кастаўе.

## Гісторыя 
У 1872 годзе Міхаіл Кусцінскі раскапаў каля вёскі 2 курганы.

У пачатку XX стагоддзя Курына — цэнтр Курынскай воласці Віцебскага павета, тым часам у вёсцы была каменная царква святога Мікалая, пабудаваная ў 1824 годзе (захаваліся руіны).

У час Вялікай Айчыннай вайны вёска спалена нямецкімі захопнікамі.

## Насельніцтва 

* пачатак XX ст. — 327 чалавек, 40 двароў.

* 1998 год — 317 чалавек
* 2009 год — 245 чалавек

## Інфраструктура 
У Курына філіял ААТ «Віцебскі райаграпрамсервіс», сельская бібліятэка Віцебскай РЦБС, бальніца сястрынскага догляду.

## Памятныя мясціны 
* Магіла Героя Савецкага Саюза М. Ф. Сільніцкага. На магіле ў 1957 годзе ўстаноўлены абеліск.
* Магіла партызана І. С. Лапікава. На магіле ў 1966 годзе ўсталяваны абеліск.

## Вядомыя асобы 
* Любоў Канстанцінаўна Дукальская (1924—2004) — беларуская мастачка.
 

## Літаратура 
*  — С. 56.
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёна
Мяккі стыль

**Мяккі стыль** () — плыня ў заходнееўрапейскім, пераважна нямецкім і чэшскім, мастацтве позняй готыкі 1380-1430-я гг.. Для твораў «мяккага стылю», прасякнутых уплывамі містычных вучэнняў, характэрны лірычнасць і эмацыйная насычанасць вобразаў, што сведчыць пра паступовае разлажэнне канонаў сярэдневяковага мастацтва. У жывапісе тыповымі ўзорамі «мяккага стылю» з'яўляюцца творы так званага Майстра , Конрада з Зёста, так званага Верхнярэйнскага майстра, у скульптуры — так званыя , невялікія алтарныя статуі з каменя ці дрэва, радзей з алебастру.

## Гл. таксама 
* Марыя з дзіцем, Рось

## Літаратура 
* Большая советская энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия. 1969—1978.
* Pinder W., Zum Problem der «Schönen Madonnen» um 1400, «Jahrbuch der preussischen Kunstsammlungen», 1923, Bd 44, S. 147—170; Ausstellung. Schöne Madonnen. 1350—1450. [Katalog], Salzburg, 1965.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Готыка
Катэгорыя:Гатычная скульптура
Дымаўшчына

**Дымаўшчына** — вёска ў Лятчанскім сельсавеце Віцебскага раёна Беларусі, за 10 км на захад ад Віцебска, за 400 метрах ад аўтадарогі  (Віцебск—Полацк). 

На поўнач ад вёскі размешчаны арніталагічны заказнік мясцовага значэння «Дымаўшчына», створаны ў 1979 годзе для аховы унікальных згуртаванняў птушак на зарослых тарфяных кар'ерах на месцы верхавога балота.

## Гісторыя 
У пачатку XX ст. сядзіба Дымаўчына Мішкаўскай воласці Віцебскага павета належала дваранцы І. А. Карташовай. У сядзібе было 4 двары, 17 жыхароў.

## Насельніцтва 
* 76 жыхароў (2009)

## Вядомыя ўраджэнцы 
* Валерый Канстанцінавіч Канапелька — вучоны, доктар тэхнічных навук, прафесар.

Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёна
Сялюты

Назву **Сялю́ты** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Сялюты — вёска ў Віцебскім раёне
** Сялюты — вёска ў Глыбоцкім раёне
* Мінская вобласць:
** Сялюты — вёска ў Мінскім раёне
### Расія 
* Сялюты (Шумяцкі раён)
Аблаўт

**Аблаўт** () — чаргаванне галосных у складзе адной марфемы, як правіла выконвае функцыі унутранай флексіі. Прыклады: *зб**і**раць* — *зб**я**ру* — *зб*'о*р*', *wr**i**te* — *wr**o**te* — *wr**i**tten*. Тэрмін быў уведзены нямецкім філолагам Якабам Грымам пры апісанні граматычных сістэм індаеўрапейскіх і, у прыватнасці, германскіх моў.

## Індаеўрапейскі аблаўт 
Чаргаванне галосных у корані можа быць выклікана рознымі прычынамі, нярэдка аблаўтам называюць толькі чаргаванне ў індаеўрапейскіх мовах, якое паходзіць з праіндаеўрапейскай.
У праіндаеўрапейскае мове аблаўт быў рэгулярнай з'явай, аднак у мовах, якія атрымалі пазнейшую пісьмовую фіксацыю, ён захаваўся толькі часткова.
Чаргаванне галосных мела наступны выгляд: *e/ē/o/ō/Ø*, так што ў розных словах ці формах слова базавая галосная, кароткае /e/, магла быць заменена на доўгае /ē/, кароткае /o/, доўгае /ō/ альбо нуль гука /Ø/.
::

## Другасны аблаўт 
Другасны аблаўт узнікае ў выніку дзеяння сінгарманізму, умлаўта альбо рэдукцыі галосных у выпадку, калі знікаюць прычыны, якія яго выклікалі.

Катэгорыя:Марфемы
Катэгорыя:Фанетычныя законы
Катэгорыя:Фанетычныя змены
Паморшчына

Назву **Паморшчына** маюць:

* Паморшчына — вёска ў Валожынскім сельсавеце Валожынскага раёна Мінскай вобласці
* Паморшчына — вёска ў Ракаўскім сельсавеце Валожынскага раёна Мінскай вобласці
Запур’е

Назву '''Запур'е''' маюць:

* Запур'е — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці
* Запур'е — вёска ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці
Адэлаіда Савойская

'''Адэлаіда Савойская (Адэлаіда Мар'енская)''' (, каля 1092 — , , , Францыя) — каралева Францыі ў 1115—1137 гадах, жонка караля Францыі Людовіка VI і Мацье I дэ Манмарансі. Адэлаіда была дачкой графа Гумберта II Савойскага і Гізелы Бургундскай.

## Біяграфія 
Адэлаіда пабралася першым шлюбам у Парыжы, у нядзелю 28 сакавіка 1115 года, з каралём Францыі Людовікам VI Талсцім, які ва ўзросце 33-х гадоў імкнуўся да спакойнага жыцця, хоць у маладосці быў вельмі жвавым.

Адэлаіда была непрыгожай, але вельмі ўважлівай і занадта набожнай. У іх было сем сыноў і дзве дочкі. Роберт I дэ Дро і П'ер дэ Куртэнэ былі заснавальнікамі двух важных фамілій.

Людовік VI Тоўсты памёр 1 жніўня 1137 года. У 1141 годзе Адэлаіда заключыла другі шлюб з канетаблем Мацье I дэ Манмарансі, ад якога ў яе нарадзілася адна дачка.

У 1153 годзе Адэлаіда атрымала свабоду ад мужа і сышла ў абацтва Манмартр, якое яна заснавала разам са сваім сынам каралём Людовікам VII, і там памерла 18 лістапада 1154 года. Яе магіла знаходзіцца ў царкве Святога Пятра на Манмартры.

## Шлюбы і дзеці 
* 1-ы муж: (з 28 сакавіка 1115 года, Парыж) **Людовік VI** (1 снежня 1081 — 1 жніўня 1137), сын караля Францыі Філіпа I і Берты Галандскай. Мелі 9 дзяцей:
** **Філіп Малады** (29 жніўня 1116 — 13 кастрычніка 1131), суправіцель бацькі, каранаваны 14 красавіка 1129 года.
** **Людовік VII** (1120 — 18 верасня 1180), кароль Францыі з 1137 года.
** **Генрых** (1121 — 13 лістапада 1175) — біскуп Бавэ (1149—1161), затым архібіскуп Рэймса (1161—1175).
** **Гуга** (каля 1122, памёр у маленстве).
** '*Рабер I *Вялікі''''' (каля 1123 — 11 кастрычніка 1188), граф дэ Дро, заснавальнік Дому Дро. Ад аднаго з яго ўнукаў П'ера (1191 — 22 чэрвеня 1250), які ажаніўся са спадчынніцай герцагства Брэтані, вядзе пачатак лінія герцагаў Брэтані, што кіравала з 1213 па 1491. Яго апошні прамы нашчадак і спадчынніца герцагіня Ганна Брэтонская (25 студзеня 1477 — 9 студзеня 1514) выйшла ў 1491 годзе замуж за Карла VIII, караля Францыі, пасля чаго Брэтань была далучана (канчаткова ў 1531 годзе) да каралеўскага дамена.
** '''П'ер дэ Куртэнэ''' (каля 1126 — 10 красавіка 1183), сеньёр дэ Куртэнэ, заснавальнік Дому Куртэнэ, прадстаўнікі якога праславіліся падчас Крыжовых паходаў. Яго сын П'ер (Пётр) і два ўнука Роберт і Балдуін II займалі (адпаведна ў 1217—1219, 1221—1228, 1237—1261 гадах) прастол Лацінскай (Канстанцінопальскай) імперыі, створанай крыжакамі на развалінах Візантыйскай імперыі пасля IV Крыжовага паходу.
** **Канстанцыя Французская** (каля 1128—1177); м1 — (з 1140 года) Эсташ IV (1127—1153), таксама *Эсташ дэ Блуа*, граф Булонскі — без нашчадства; м2 — (з 1154 года) Раймунд V (1134—1194), граф Тулузскі.
** **Філіп** (каля 1132/1133 — 1161), біскуп Парыжа.
** **дачка** (памерла ў маленстве).
* 2-й муж: (з 1141 года) **Мацье I дэ Манмарансі** (каля 1100—1160), сын Бушара IV дэ Манмарансі і Агнесы дэ Бамон. Мелі 1 дачку:
** Адэль дэ Манмарансі (Алікс ці Аэлис).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Жонкі кіраўнікоў XII стагоддзя
Катэгорыя:Каралевы і імператрыцы Францыі
Катэгорыя:Жанчыны Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Савойская дынастыя
Філіп (кароль Францыі)

**Філіп (II) Малады** (;  — , Парыж, Францыя) — кароль Францыі, кіраваў у 1129 — 1131 гадах. Прадстаўнік дынастыі Капетынгаў. Старэйшы сын караля Людовіка VI Талстога і Адэлаіды Савойскай, дачкі графа Гумберта II Савойскага і Гізелы Бургундскай.

## Біяграфія 
Філіп быў любімым сынам свайго бацькі, таму  Людовік VI Тоўсты каранаваў яго 14 красавіка 1129 года,  тым самым  зрабіўшы сваім суправіцелем. Аднак малады кароль нядоўга цешыў Людовіка, адмовіўшыся надаваць яму ўвагу і прытрымлівацца высокіх стандартаў, якіх прытрымліваўся сам Людовік. Ён стаў непаслухмяным, адпрэчваў парады і перасцярогі свайго бацькі. Сярэдневяковы пісьменнік Вальтэр Мап пісаў, што Філіп «адхіліўся ад шляхоў паводзін свайго бацькі, у сваім напышлівым гонары і ўладнай ганарыстасці зрабіў сябе цяжарам для ўсіх.»

Кароткі перыяд кіравання Філіпа скончыўся 13 кастрычніка 1131 года, праз два гады пасля яго ўкаранавання. Праязджаючы з групай таварышаў уздоўж Сены, у частцы парыжскага рынку пад назвай Грэвэ, конь маладога караля спатыкнуўся аб чорную свінню, якая выскачыла з экскрыментаў, зваленых на прычале ў кучу. Конь паваліўся наперад, выкінуўшы маладога караля з сядла праз галаву. Гэта падзенне «так жудасна раздрабніла яго канечнасці, што ён памёр праз суткі пасля таго», не прыходзячы ў прытомнасць. Філіп прабыў у ролі спадчынніка ўсяго два з паловай гады і быў пахаваны ў базіліцы Сен-Дэні. Жанаты ён не быў і дзяцей не пакінуў.

Спадчыннікам Філіпа стаў яго малодшы брат з больш рахманымі манерамі, Луі Малодшы (пазней вядомы як Людовік VII Малады), каранаваны сваім бацькам 25 кастрычніка 1131 года, усяго праз дванаццаць дзён пасля смерці старэйшага брата. 1 жніўня 1137 года пасля смерці бацькі Луі Малодшы стаў адзінаўладным каралём Францыі.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Капетынгі
Катэгорыя:Каралі французскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XII стагоддзя
Катэгорыя:Загінулі ў выніку падзення з каня
Нясвіжскі павет (БССР)

**Нясвіжскі павет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1920—1921 гадах. Цэнтр — горад Нясвіж.

## Гісторыя 
Утвораны 29 ліпеня 1920 года ў Мінскай губерні БССР. 6 жніўня 1920 года да павета далучаны Жухавіцкая і Мірская воласці Навагрудскага павета. З 18 сакавіка 1921 года згодна з Рыжскім мірным дагаворам тэрыторыя павета была перададзена міжваеннай Польскай Рэспубліцы (за выключэннем Магільнянскай воласці, частак Пацейкаўскай, Цімкавіцкай і Цялядавіцкай воласці), дзе апынулася ў складзе Нясвіжскага павета Навагрудскага ваяводства.

## Воласці 
* Гавязнянская
* Гарадзейская
* Грыцэвіцкая
* Жухавіцкая
* Клецкая
* Ланская
* Магільнянская
* Мірская
* Пацейкаўская
* Свержанская
* Сіняўская
* Сноўская
* Цімкавіцкая
* Цялядавіцкую.

## Літаратура 
* 
* Нясвіжскі павет // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 347. — ISBN 985-11-0214-8.

Катэгорыя:Паветы Мінскай губерні
Катэгорыя:Гісторыя Нясвіжа
Катэгорыя:1920 год у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1920 годзе
Пётр Пятровіч Мурзёнак

**Пётр Пятровіч Мурзёнак** (нар. , вёска Дунілавічы, Пастаўскі раён, Віцебская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне фізіялогіі, паэт, грамадскі дзеяч беларускай дыяспары ў Канадзе. Доктар медыцынскіх навук (1991).

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі медыцынскі інстытут у 1974 годзе. Працаваў загадчыкам аддзела у Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, прафесарам і загадчыкам кафедры у Экалагічным універсітэце імя Сахарава. Мае 157 навуковых публікацый. З 1998 года жыве і працуе ў Канадзе. У 2001—2005 гадах быў старшынёй Згуртавання беларусаў Канады (ЗБК).

## Узнагароды 
Узнагароджаны медалём 100 гадоў БНР Рады Беларускай Народнай Рэспублікі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Фізіёлагі Беларусі
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі
Катэгорыя:Дактары медыцынскіх навук
Катэгорыя:Імігравалі ў Канаду з Беларусі
Берта Галандская

**Берта Галандская** (, каля 1058 — , Мантрой-сюр-Мер, Па-дэ-Кале, Францыя) — каралева Францыі ў **1072 — 1092** гадах. Берта была дачкой Флорыса I, графа Галандыі і Гертруды Саксонскай, дачкі герцага Саксоніі Бернхарда II. У 1072 годзе Берта пабралася шлюбам з Філіпам I Французскім, каралём Францыі з дынастыі Капетынгаў.

## Біяграфія 
Бацька Берты Флорыс I памёр 18 чэрвеня 1061 года, калі ёй было ўсяго 3 гады. Яе маці Гертруда ў 1063 годзе зноў выйшла замуж за Роберта I Фрызскага, малодшага сына Бадуэна V Набожнага, графа Фландрыі, які забяспечыў апеку над яе дзецьмі і стаў рэгентам заходняй Фрысландыі, за што і быў празваны Робертам Фрызскім. У 1071 годзе Дзірк V, старэйшы брат Берты, стаў паўналетнім і сам стаў кіраваць Фрысландыяй, атрымаўшы тытул графа Галандыі.

17 ліпеня 1070 года нечакана памёр Бадуэн VI, старэйшы брат Роберта Фрызскага. Яго ўдава Рыхільда дэ Эно выклікала незадаволенасць фламандцаў. Роберт Фрызскі ўзначаліў мяцеж, уступіў у бой з войскамі Рышыльды і яе сына, графа Арнульфа III, і захапіў Ліль. Рышыльда папрасіла дапамогі ў караля Францыі Філіпа I, які прыйшоў на чале арміі. 22 лютага 1071 года ля падножжа гары Касель адбылася бітва, у выніку якой Арнульф III загінуў. Роберт Фрызскі стаў графам Фландрыі на шкоду свайму пляменніку Бадуэну II дэ Эно, малодшаму сыну Бадуэна VI і Рышыльды, якія беглі і ўмацаваліся ў Эно, заклікаўшы на дапамогу імператара.

У першай жа сваёй ваеннай акцыі кароль Філіп I быў пераможаны васалам. Каралеўскія войскі не паказалі сваіх ваенных якасцей, пасля чаго толькі і заставалася што ратаваць гонар і прэстыж умелымі перамовамі. Прызнаўшы Роберта Фрызскага графам Фландрыі, саветнікі маладога Філіпа I навязалі яму мір, змацаваўшы яго шлюбам з Бертай, ятроўкай Роберта Фрызскага (1072).

Сям'я Берты, здаецца, мела ўплыў на палітычную дзейнасць каралеўства. Аднак у 1090 годзе, стомлены сваёй жонкай і прыкрытай апекай, народжанай з яго паражэння і з яго шлюбу, Філіп I прымусіў пасадзіць Берту ў замак Мантрой-сюр-Мер. А калі ён вырашыў ізноў жаніцца ў 1092 годзе на Бертрадзе дэ Манфор, шлюб быў ануляваны з прычыны крэўнага сваяцтва.

Берта памерла ў вялікім смутку ў замку Мантрой-сюр-Мер 30 ліпеня 1093 года. Злыя языкі казалі, што яна была атручана.

## Шлюбы і дзеці 
* Муж: (з 1072 года) **Філіп I Французскі**, сын караля Генрыха I Французскага і Ганны Кіеўскай, малодшай дачкі кіеўскага князя Яраслава Мудрага і Інгегерды Шведскай. Дзеці:
** **Канстанцыя** (1078 — 14 верасня 1126) — 1-ы муж: (з 1094 года) Гуга (Юго) I Шампанскі, граф Шампані, Труа і Мо; 2-і муж: (з 1106 года) Баэмунд I (1054 — 17 сакавіка 1111),  князь Антыёхіі, адзін з правадыроў Першага Крыжовага паходу.
** **Людовік VI Тоўсты** (1 снежня 1081 — 1 жніўня 1137) — кароль Францыі з 1108 года.
** **Генрых** (1083 — ?); памёр маладым.
** **Карл** (1085 — ?); памёр маладым.
** **Эд** (1087—1096).

## Літаратура 
*

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Каралевы і імператрыцы Францыі
Катэгорыя:Жонкі кіраўнікоў XI стагоддзя
Катэгорыя:Жанчыны Сярэдневякоўя
Меншыкава вежа

**Меншыкава вежа**, **Царква Архангела Гаўрыіла на Чыстых прудах** у Маскве — праваслаўны храм у гонар Архангела Гаўрыіла; помнік барока ў Басманным раёне (Архангельскі завулак, 15а).

Царква была першапачаткова пабудавана ў 1707 годзе па замове Аляксандра Меншыкава. Аўтарамі праекта ў сучасных выданнях называюць Івана Заруднага, мяркуюць удзел Даменіка Трэзіні, групы італьянскіх і швейцарскіх майстроў з кантонаў Тычына і Фрыбур і расійскіх каменячосаў з Кастрамы і Яраслаўля.
thumb|злева|Меншыкава вежа ў 1882 годзе. Пазней царкву акружылі будынкамі з усіх бакоў
Самы ранні з захаваных будынкаў пятроўскага барока ў Маскве, Меншыкава вежа была істотна зменена ў 1770-х. Царква функцыянавала толькі ўлетку, узімку службы праводзіліся непадалёк, у царкве Феадора Стратылата, пабудаванай у 1782—1806 гг. Царква Святога Феадора Стратылата таксама мела званы, а Меншыкава вежа, нягледзячы на сваю вышыню, званоў не мела.

Абодва храмы з 17 ліпеня 1948 года належаць Антыяхійскаму падворку.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Памятники архитектуры Москвы. Белый город. — Москва: Искусство, 1989. — С. 245—251.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вежы Масквы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1707 годзе
Катэгорыя:Рускае барока
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Масквы
Катэгорыя:Руская архітэктура XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Храмы Архангела Гаўрыіла
Катэгорыя:1707 год у Еўропе
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Маскве
Жылы дом на Кацельніцкай набярэжнай

**Жылы дом на Кацельніцкай набярэжнай** у Маскве — адзін з «вышынных будынкаў», пабудаваны ў вусці Яўзы ў 1938—1952 гадах. Аўтары праекта — Дз. М. Чачулін, А. К. Расткоўскі, інжынер Л. М. Гохман. Курыраваў будаўніцтва, у тым ліку, настаяў на выбары пляцоўкі для будаўніцтва дома Лаўрэнцій Берыя.

Дом, які замыкае перспектыву ад Крамля да вусця Яўзы, будаваўся ў 1938—1940 і 1948—1952 гадах. Цэнтральны аб'ём налічвае 26 паверхаў (32 разам з тэхнічнымі паверхамі) і мае вышыню 176 м. У гмаху размешчаны 540 кватэр, з іх 336 двухпакаёвых, 173 трохпакаёвых, 18 чатырохпакаёвых і 13 аднапакаёвых кватэр. Да яго прылягае «стары», 9-павярховы жылы корпус, які выходзіць на Маскву-раку, спраектаваны тымі ж аўтарамі ў 1938 годзе і завершаны ў 1940-м. Усяго ў будынку знаходзяцца 700 кватэр, крамы, паштовае аддзяленне, кінатэатр «Ілюзіён» (базавы кінатэатр Дзяржфільмафонда; выходзіць на Вялікі Вацін завулак), музей-кватэра Г. С. Уланавай.

## Спасылкі 
* Жылы дом на Кацельніцкай набярэжнай  на сайце *СовАрх.ру*
* Сталінскія гмахі - Будынак на Кацельніцкай набярэжнай  

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Масквы
Катэгорыя:Небаскробы Расіі
Катэгорыя:Жылыя будынкі Расіі
Катэгорыя:Сталінская архітэктура
Катэгорыя:Сталінскія гмахі
Катэгорыя:Таганскі раён
Катэгорыя:Небаскробы вышынёй ад 150 да 199 метраў
Катэгорыя:Дзмітрый Чачулін
Жазеф Дэкен

**Жазеф Дэкен** (, 7 сакавіка 1807 — 8 лютага 1882) — французскі батанік бельгійскага паходжання.

## Біяграфія 
Жазеф Дэкен, які нарадзіўся ў Бруселі, у той час, калі Бельгія была пад французскім панаваннем, займаўся сваёй дзейнасцю выключна ў Парыжы.

У 1847 годзе ён быў выбраны членам Французскай акадэміі навук. У 1865 годзе Жазеф Дэкен стаў прэзідэнтам Французскай акадэміі навук. У 1854 годзе ён браў удзел у стварэнні Батанічнага таварыства Францыі. 13 снежня 1877 года Жазеф Дэкен стаў замежным членам Лонданскага каралеўскага таварыства.

Жазеф Дэкен памёр 8 лютага 1882 года ў Парыжы.

## Навуковая дзейнасць 
Жазеф Дэкен спецыялізаваўся на папарацепадобных, водарасцях і насенных раслінах.

## Ушанаванне 
У гонар Ж. Дэкена названы:

* Сорт бэзу селекцыі Віктора Лемуана.
* Род *Decaisnea* з сямейства *Lardizabalaceae*.

## Асноўныя публікацыі 
* ''Maison rustique du XIX siècle. Encyclopédie d'horticulture pratique, cours de jardinage, rédigé sous la direction de M. Decaisne* (1836).
* *Recherches anatomiques et physiologiques sur la garance, sur le développement de la matière colorante dans cette plante, sur sa culture et sa préparation, suivies de l'examen botanique du genre Rubia et de ses espèces* (1837).
* *Histoire de la maladie des pommes de terre en 1845* (1846).
* *Flore élémentaire des jardins et des champs, accompagnée de clefs analytiques et d'un vocabulaire des termes techniques, par Emmanuel Le Maout et J. Decaisne* (2 volumes, 1855).
* *Le Jardin fruitier du Muséum, ou Iconographie de toutes les espèces et variétés d'arbres fruitiers cultivés dans cet établissement avec leur description, leur histoire, leur synonymie* (9 volumes, 1858—1875).
* *Manuel de l'amateur des jardins, traité général d'horticulture, par MM. Jh Decaisne, Ch. Naudin* (4 volumes, 1862—1871).
* *Voyage autour du monde sur la frégate La Vénus commandée par Abel Du Petit-Thouars* (1864).
* *Traité général de botanique descriptive et analytique, par MM. Emm. Le Maout, Jh Decaisne, ouvrage contenant 5500 figures dessinées par MM. L. Steinheil et A. Riocreux'' (1868).

Катэгорыя:Батанікі Францыі
Альбінкі

**Альбі́нкі** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Жамчужненскага сельсавета. Размешчаны за 22 км на захад ад Баранавічаў, за 1 км ад чыгуначнай станцыі Палонка на лініі Баранавічы — Ваўкавыск.

## Назва 
Фіксавалася слонімскае прозвішча Альбін, жалудоцкае Альбіновіч. Ёсць латышскія *Albins,* *Albīnis*.

## Гісторыя 
У 1897 годзе вёска ў Навамышскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні.

У пачатку XX стагоддзя 7 двароў, 90 жыхароў.

З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Навамышскай гміне Баранавіцкага павета.

З 1939 года ў складзе БССР. З 15 студзеня 1940 года ў Навамышскім раёне Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 8 красавіка 1957 года ў Баранавіцкім раёне.

У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі.

Да 1985 года ўваходзіла ў склад Палонкаўскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 9 двароў, 88 жыхароў (1897)
* 71 жыхар (1939)
* 96 жыхароў (1959)
* 82 жыхары (1970)
* 20 двароў, 35 жыхароў (1998)
* 7 гаспадарак, 17 жыхароў (2005)

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Жамчужненскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Адміністрацыйны падзел Бахрэйна

thumb|right|250px|Адміністрацыйны падзел Бахрэйна
**Бахрэйн** падзелены на 5 мухафаз (; мн.ч. محافظات «мухафазат»). Да 3 ліпеня 2002 года Бахрэйн быў падзлены на 12 муніцыпалітэтаў.

## Спасылкі
Горад на правах павета

**Горад на правах павета** — адміністрацыйная адзінка мясцовага самакіравання ў Польшчы. Горадам на правах павета з’яўляецца гміна ў статусе горада, якая выконвае функцыі павета. У горадзе на правах павета выканаўчую ўладу ўзначальвае прэзідэнт горада.

Гарады на правах павета не з’яўляюцца паветамі, а ўсяго толькі гмінамі, якім заканадаўчая ўлада, улічваючы іх спецыфіку, даручыла пашыраную сферу задач.

Наступствы прадастаўлення гарадам правоў павета наступныя:
* органы ў горадзе на правах павета (гэта значыць савет горада і прэзідэнт горада) выконваюць адпаведныя кампетэнцыі для савета гміны і савета павета (функцыі войта (бургамістра) і старосты)
* выканаўчы орган горада на правах павета з’яўляецца органам монакратычным;
* савет не выбірае выканаўчы орган і не можа яго адклікаць;
* дэпутаты прымаюць прысягу паводле тэксту гміннага закона.

Акрамя таго, у арганізацыйнай структуры горада, які валодае правамі павета, з’яўляецца орган, які не функцыянуе ў «звычайнай» гміне (камісія бяспекі і парадку). Па сутнасці горад на правах павета з’яўляецца гмінай, яго органы падлягаюць перш за ўсё рэгуляванню законам аб гмінным самакіраванні.

Статус горада на правах павета, пасля ўвядзення ў дзеянне адміністрацыйнай рэформы Польшчы 1 студзеня 1999, атрымалі:
* гарады з колькасцю жыхароў звыш 100 000;
* гістарычныя сталіцы ваяводстваў (акрамя гарадоў Цеханаў, Серадз і Піла)
* некаторыя гарады ў межах гарадскіх агламерацый.

Варшава атрымала статус горада на правах павета 27 лістапада 2002; у гадах 1999—2002 паралельна існавалі Варшаўскі павет і горад сталічны Варшава. Валбжых з 1 студзеня 2003 года страціў статус горада на правах павета і быў уключаны ў склад Валбжыхскага павета.

Усяго з 1 студзеня 2003 года ў Польшчы маецца 65 гарадоў, якія носяць статус горада на правах павета.

## Спасылкі 
* Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 11 maja 2001 r. w sprawie oceny funkcjonowania zasadniczego podziału terytorialnego państwa («Monitor Polski»,2001 № 16)
* ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa — Dz.U. 1998.96.603, z dnia 28 lipca 1998 r.  (Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji)
* pozostałe ustawy dotyczące administracji publicznej na witrynie MSWiA 

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Польшчы
Катэгорыя:Адміністрацыйныя адзінкі
Важгінты

**Важгі́нты** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Жамчужненскага сельсавета. Размешчаны за 18 км на захад ад Баранавічаў.

Да 22 сакавіка 1962 года вёска ўваходзіла ў склад Палонкаўскага сельсавета, да 18 сакавіка 1985 года — у склад Перхавіцкага сельсавета.

## Назва 
Назва мяркуецца ад старажытнабалцкага двухасноўнага імені тыпу *Važ-gintas*, тут жа фіксавалася старое прозвішча Важгінт.

## Насельніцтва 
* 10 двароў, 18 жыхароў (1998)
* 5 гаспадарак, 9 жыхароў (2005)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Жамчужненскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Мухафаза

** Муха́фаза ** ( muḥāfaẓä, мн.л.  muḥāfaẓāt) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка шэрагу арабскіх дзяржаў — Бахрэйна, Егіпта, Іарданіі, Ірака, Емена, Кувейта, Лівана і Сірыі, а таксама (нароўні з рэгіёнамі) Амана. Ва ўсіх названых краінах мухафаза адносіцца да першага ўзроўню адміністрацыйнага падзелу; у Саудаўскай Аравіі яна адносіцца да другога ўзроўню адміністрацыйнага падзелу (пасля правінцыі). На беларускую мову звычайна перакладаецца як вобласць, радзей — як губерня.

## Гл. таксама 
* Адміністрацыйны падзел Бахрэйна
* Адміністрацыйны падзел Егіпта
* Адміністрацыйны падзел Іарданіі
* Адміністрацыйны падзел Ірака
* Адміністрацыйны падзел Емена
* Адміністрацыйны падзел Кувейта
* Адміністрацыйны падзел Лівана
* Адміністрацыйны падзел Сірыі
* Адміністрацыйны падзел Амана
* Адміністрацыйны падзел Саудаўскай Аравіі


Катэгорыя:Адміністрацыйныя адзінкі
Дубішча

Назву **Дубішча** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Ду́бішча — вёска ў Баранавіцкім раёне.
* Віцебская вобласць:
** Дубі́шча — вёска ў Бешанковіцкім раёне.
* Мінская вобласць:
** Дубі́шча — вёска ў Вілейскім раёне.
** Дубі́шча — вёска ва Уздзенскім раёне.

## Гл. таксама 
* Дубышчэ
Рэліктавыя віды

**Рэлікты** ( — пакінуты) у біялогіі — жывыя арганізмы, захаваныя ў сучаснай біёце ці ў пэўным рэгіёне як рэштка продкавай групы, якая была шырэй распаўсюджана або адыгрывала вялікую ролю ў экасістэмах у мінулыя геалагічныя эпохі.
**Рэлікт** — праява перажыткаў мінулага ў наш час.

## Класіфікацыя 
**Філагенетычныя рэлікты** — сучасныя віды раслін і жывёл, якія адносяцца да буйных таксонаў, якія амаль цалкам вымерлі дзясяткі ці сотні мільёнаў гадоў назад. Як правіла, з'яўляюцца палеаэндэмікамі. Гл. артыкул Жывыя выкапні.

**Геаграфічныя рэлікты** — арганізмы, якія захаваліся ў гэтым рэгіёне як рэштка флор і фаўнаў мінулых геалагічных эпох, калі ўмовы існавання ў гэтым рэгіёне значна адрозніваліся ад сучасных. Так, трацічнымі (неагенавымі) рэліктамі ў Калхідзе лічацца дзельква, каштан і іншыя лесаўтваральныя пароды, многія вечназялёныя кусты (самшыт, ігліца калючая, падуб вастралісты, рададэндран пантыйскі, гаранка калхідская і інш.) і травяністыя расліны. Да ледавіковых рэліктаў адносяцца, напрыклад, на Каўказе — шабельнік балотны, у цэнтральных раёнах Еўропы — карлікавая бяроза, у прэснаводных азёрах поўначы Еўразіі — мізіды (*Mysis oculata var/relicta*) і бакаплавы (*Pontoporea affinis*), якія маюць марское паходжанне.

## Псеўдарэлікты 
Псеўдарэлікты ўяўляюць сабой сучасныя віды раслін і жывёл, некалі шырокі арэал якіх пад уздзеяннем разбуральнай дзейнасці чалавека апошнія два тысячагоддзі распаўся на некалькі ізаляваных адзін ад аднаго ўчасткаў, як правіла цяжкадаступных рэгіёнаў-рэфугіумаў. Да такіх псеўдарэліктавых відаў цяпер адносяцца насарогі, гепарды, барсы, тыгры і інш.

Часам тэрмін «рэлікт» ужываюць у адносінах да ландшафтаў (напрыклад, тундрастэп ва Усходняй Сібіры — рэліктавы ландшафт) і мінералаў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Эвалюцыйная біялогія
Катэгорыя:Біягеаграфія
Жывыя выкапні

[thumb|[Латымерыя]]
[thumb|[Мечахвост]]

**Жывыя выкапні**, філагенетычныя **рэлікты** (ад  — «пакінуты») — зборная назва сучасных відаў раслін і жывёл, якія адносяцца да буйных таксонаў, што амаль цалкам вымерлі дзясяткі ці сотні мільёнаў гадоў назад. Жывыя выкапні, як правіла, з'яўляюцца палеаэндэмікамі, бо захаванне старажытных відаў станавіцца лягчэйшым пры ізаляцыі ад больш дасканалых канкурэнтаў ці драпежнікаў. Інтрадукцыя новых відаў на раней ізаляваныя тэрыторыі ў многіх выпадках прыводзіць да далейшага скарачэння арэала відаў жывых выкапняў.

У прыватнасці, адзначаецца рэзкае скарачэнне арэала дзюбагаловых (атрад Rhynchocephalia) гатэрый (*Sphenodon punctatum*), якія да з'яўлення еўрапейцаў засялялі ўсю Новую Зеландыю. Інтрадукаваныя ў Новай Зеландыі сабакі, кошкі і пацукі нанеслі сур'ёзную шкоду папуляцыі гатэрыі. Гэты від захаваўся толькі на невялікіх астраўках Новазеландскага архіпелага. Да іншых яркіх прадстаўнікоў жывых выкапняў можна аднесці кісцяпёрую рыбу (*Crossopterygii*) латымерыю і расліну гінкга (*Ginkgo biloba*).

Жывымі выкапнямі называюць таксама віды, якія застаюцца нязменнымі на працягу працяглага часу (персіставальныя віды). Прыкладамі такіх арганізмаў з'яўляюцца рачкі-шчытні *Triops*, арганізацыя якіх не падвяргалася прыкметным зменам з трыясавага перыяду (больш за 200 млн гадоў); двухстворкавыя малюскі *Leda*, *Nucula*, *Modiolus*, якія існуюць з каменнавугальнага перыяду (каля 300 млн гадоў); плечаногія (брахіяподы) *Lingula*, якія не зведалі змен з дэвонскага перыяду (каля 380 млн гадоў). Пры гэтым сярэдні час «жыцця» асобнага віду складае не больш за некалькі мільёнаў гадоў.

## Прыклады 
;Расліны
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
;Жывёлы
* 
* 

* 
* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 
; Грыбы
* 

## Гл. таксама 
* Эфект Лазара

## Спасылкі 
* Жывыя выкапні 
* прыклады жывыя скапаем

Катэгорыя:Палеанталогія

Катэгорыя:Макраэвалюцыя
Катэгорыя:Канцэпцыі эвалюцыйнай біялогіі
Фінансавы дырэктар

**Фінансавы дырэктар** (**CFO** ) — адзін з вышэйшых кіраванцаў кампаніі, адказны за кіраванне фінансавымі патокамі бізнесу, за фінансавае планаванне і справаздачнасць. Вызначае фінансавую палітыку арганізацыі, распрацоўвае і ажыццяўляе меры па забеспячэнні яе фінансавай устойлівасці. Кіруе працай па кіраванні фінансамі зыходзячы са стратэгічных мэт і перспектыў развіцця арганізацыі, па вызначэнню крыніц фінансавання з улікам рыначнай кан’юнктуры. У тыповай схеме кіравання кампаніяй займае пасаду віцэ-прэзідэнта па фінансах і падсправаздачны прэзідэнту кампаніі ці генеральнаму дырэктару. Часта з’яўляецца членам савета дырэктараў.

Катэгорыя:Пасады кіраванцаў
Цырыманіяльнае графства

thumb|right|300px|Цырыманіяльныя графствы на карце
**Цырыманіяльным графствам** () у Англіі называецца графства, якім кіруе прызначаны лорд-намеснік. У наш час паводле Акту аб Лейтэнантстве ад 1997 года у Англіі налічваецца 48 цырыманіяльных графстваў.

## Гісторыя 
Адрозненне паміж цырыманіяльнымі і адміністрацыйнымі графствамі склалася гістарычна. У некаторых выпадках важны горад станавіўся асобным цырыманіяльным , незалежным ад графства, на тэрыторыі якога ён размяшчаўся. Таксама на тэрыторыі аднаго адміністрацыйнага раёна магло ўтварыцца некалькі цырыманіяльных графстваў: напрыклад, тэрыторыя гістарычнага графства Ёркшыр была падзелена на траціны, кожная з якіх з’яўляецца цырыманіяльным графствам.

Тэрмін «цырыманіяльнае графства» з’яўляецца анахранізмам, бо на картах і ў Законе аб мясцовым самакіраванні 1888 года цырыманіяльныя графствы значыліся як «графствы».


Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Англіі
Обер-лейтэнант

**Обер-лейтэнант** (ад  — старэйшы, , у сваю чаргу ад *lieu* — месца і *tenant* — які займае) — званне малодшага афіцэра ў арміях Германіі, Аўстрыі і Швейцарыі.

Ва ўзброеных сілах Германіі ўпершыню званне *обер-лейтэнант* з'явілася ў пачатку XIX стагоддзя. У перакладзе званне азначала старшы лейтэнант і звычайна прысвойвалася пасля 5-6 гадоў ваеннай службы. Обер-лейтэнант у ваенна-марскіх сілах называўся  (Oberleutnant zur See).

У часы Другой сусветнай вайны ў войсках СС эквівалентным званнем было оберштурмфюрар.

## Гл. таксама 
* Старшы лейтэнант
* Паручнік

## Літаратура 
* The International Encyclopedia of Uniform and Rank Insignia around the World 
* Вайсковыя званні
* Вайсковыя званні
* Званні вайсковыя

Катэгорыя:Воінскія званні Узброеных сіл Германіі
Оберштурмфюрар

**Оберштурмфюрар** () — званне ў СА і СС, адпавядала званню обер-лейтэнанта ў вермахце.

Званне ўзнікла з назвы пасады намесніка кіраўніка штурма СС (SS-Sturm). Штурм — структурная адзінка арганізацыі Агульных СС, якую можна па колькасці прыраўнаваць да армейскай роты — складалася з трох ці чатырох трупэ (SS-Truppe), па колькасці прыкладна розных ўзводу. Штурм тэрытарыяльна ахопліваў невялікі горад, сельскі раён. У штурме налічвалася ад 54 да 180 чалавек.

У войсках СС оберштурмфюрар, як правіла, займаў пасаду камандзіра ўзвода. Таксама ваеннаслужачыя з гэтым званнем займалі шырокі спектр штабных пасад у войсках СС — афіцэры для даручэнняў, ад'ютанты, начальнікі тэхнічных службаў і да т.п.

;Знакі адрознення оберштурмфюрара Вафен-СС:

Выява:  Shoulder-wss-ill-obersturmf.jpg  |Пагон
Выява:  SS-Obersturmführer.svg |Пятліцы
Выява:  OLt Ostuf OF1a cam slv 1942-1945.png |Нарукаўная нашыўка на маскіровачны касцюм

## Гл. таксама 
* Корпусныя колеры (Войскі СС)
* Званні і знакі адрознення войскаў СС

Катэгорыя:Воінскія званні СА
Катэгорыя:Воінскія званні СС
Агульныя СС

[thumb|right|250px|Рэйхсфюрар СС [Генрых Гімлер на цырымоніі гадавіны смерці караля Генрыха I Птушкалова, ліпень 1938 года]]
**Агульныя СС** () — адна з дзвюх асноўных частак СС (нароўні з войскамі СС). У задачы «агульных СС» уваходзіла галоўным чынам ажыццяўленне адміністрацыйна-гаспадарчых функцый на тэрыторыі трэцяга Рэйха. Члены «агульных СС» не знаходзіліся на ваеннай службе ў нацысцкай партыі і не атрымлівалі забеспячэння і абмундзіравання, а выконвалі свае партыйныя абавязкі паралельна з асноўнай працай. У той жа час многія дзяржаўныя ўстановы нацысцкай Германіі камплектаваліся пераважна кадрамі з «агульных СС», што забяспечвала цвёрды партыйны кантроль над дзяржаўным апаратам.

## Гл. таксама 
* Спіс вядомых супрацоўнікаў СС

Катэгорыя:Войскі СС
Порта-франка

**Порта-франка** ( — свабодны порт) — порт (або яго пэўная частка, *порта-франкаўская зона*), які карыстаецца правам бязмытнага ўвозу і вывазу тавараў. Порта-франка не ўваходзіць у склад мытнай тэрыторыі дзяржавы. Часта ствараецца пры стварэнні новага порта з мэтай прыцягнення грузаў і павелічэння тавараабароту. Большасць міжнародных аэрапортаў маюць аналагічныя зоны, хоць яны, як правіла, называюцца інтэрнацыянальнай ці мытнай зонамі (гл. таксама duty free).

## Гл. таксама 
* Асобая эканамічная зона
* Адкрыты порт
* Вольны горад

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Марское права
Катэгорыя:Міжнародны гандаль
Катэгорыя:Мытнае права
Муніцыпалітэт

**Муніцыпалітэт** (, , ад ) — самакіравальная адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка з выразна вызначанай тэрыторыяй і насельніцтвам, якое пражывае на гэтай тэрыторыі (звычайна група населеных пунктаў, горад, пасёлак ці вёска) .

Фактычна, у розных краінах свету муніцыпалітэтамі называюць два тыпы адміністрацыйных адзінак:
**Гарадскія муніцыпалітэты** — адміністрацыйныя адзінкі, якія ўключаюць галоўным чынам тэрыторыю (звычайна буйнога) горада і суіснуюць з адміністрацыйнымі адзінкамі таго ж узроўню, якія ўключаюць пераважна сельскія раёны. У такіх выпадках органамі кіравання звычайна з'яўляюцца мэр і гарадскі савет (ці муніцыпальны савет).

У некаторых краінах муніцыпалітэт з'яўляецца **адзінай** адміністрацыйнай адзінкай пэўнага ўзроўню (звычайна 2-га ці 3-га), незалежна ад наяўнасці і колькасці ў іх гарадоў. У многіх з такіх краін *муніцыпалітэт* — найменшая адміністрацыйная адзінка, якая кіруецца выбарнымі органамі. У такіх выпадках паняцце *муніцыпалітэт* з'яўляецца сінонімам паняццяў **абшчына**, **камуна** і **воласць** і выкарыстоўваецца ў беларускай мове, толькі калі ў арыгінальнай мове выкарыстоўваецца аналагічнае слова. Пры гэтым варта мець на ўвазе, што ў некаторых мовах адпаведнае слова (напрыклад, ) з'яўляецца асноўным словам для перадачы адміністрацыйных адзінак мясцовага ўзроўню і, у прыватнасці, для перакладу слоў «камуна» і «абшчына».

У Расіі ўжываецца тэрмін муніцыпальнае ўтварэнне, якое выкарыстоўваецца як агульнае слова для тых адміністрацыйных адзінак, якія адрозніваюцца ад суб'ектаў федэрацыі (гэта значыць 2-га ці 3-га ўзроўняў) і ў якіх існуе самакіраванне. У некаторых выпадках (напрыклад, у Яраслаўлі), муніцыпалітэтам называецца гарадскі парламент.

## У іншых краінах 
Муніцыпалітэт з'яўляецца адміністрацыйнай адзінкай наступных краін свету:

### 2-гі ўзровень 
* Муніцыпалітэты Азербайджана ()
* Муніцыпалітэты Анголы ()
* Муніцыпалітэты Бразіліі ()
* Муніцыпалітэты Бермудаў () — 2 гарады
* Муніцыпалітэты Венесуэлы ()
* Муніцыпалітэты Гватэмалы ()
* Муніцыпалітэты Гандураса ()
* Муніцыпалітэты Грузіі ()
* Муніцыпалітэты Дамініканскай Рэспублікі ()
* Гарадскія муніцыпалітэты Інданезіі ()
* Муніцыпалітэты Камбоджы (, *кронг*) — гарады

### 3-ці ўзровень 
* Муніцыпалітэты Аргенціны ()
* Муніцыпалітэты Балівіі ()
* Муніцыпалітэты Зімбабвэ ()

### 4-ы ўзровень 
*  ()

## Гл. таксама 
* Муніцыпій
* Немуніцыпальная тэрыторыя
* Мясцовае самакіраванне

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Адміністрацыйныя адзінкі
Катэгорыя:Мясцовае самакіраванне
Німруд

**Німруд** (асір. *Калху*, бібл. *Калах*) — старажытны горад у Месапатаміі, на тэрыторыі сучаснага Ірака. Яго руіны знаходзяцца на паўднёвы ўсход ад горада Масул каля ракі Тыгр у Іраку.

Німруд быў заснаваны ў XIII стагоддзі да н.э. Салманасарам I і праз чатырыста гадоў падчас валадарання Ашур-націр-апала II стаў сталіцай Асірыі. У 612 да н.э. быў разбураны мідыйцамі і халдзеямі.

## Назва 
thumb|left|200px|Статуя вартавога варотаў Німруда
Назва горада звязвае яго з біблейскім царом Німродам, унукам Хама. Але гэту назву горад атрымаў ад еўрапейскіх археолагаў у XIX стагоддзі. Да гэтага яго называлі *Калах*, або *Калху*. Паводле легенды, адзін рабочы знайшоў статую паўбыка-паўчалавека і прыняў яе за Німрода, заснавальніка горада.

## Археалогія 
Першыя раскопкі праводзіліся ў 1846 англічанінам Осцінам Генры Лэярдам. Былі выяўлены рэшткі вялікага палаца і крапасных збудаванняў. Былі знойдзены шматлікія рэльефы з алебастру і разныя фігуркі са слановай косці, а таксама Чорны абеліск і статуі. У 1955 падчас раскопак, якія праводзіліся Максам Малаўэнам у храме Набу, былі выяўлены гліняныя пліты з клінапісам, што змяшчаюць клятвы васалаў і асірыйскіх саноўнікаў, датаваныя 672 да н.э. Гэтыя запісы паслужылі важным дапаможнікам для вывучэння асірыйскага права і рэлігіі.

Уварванне амерыканскіх войскаў падчас Іракскай вайны ў 2003 прывяло да вялікіх разбурэнняў на месцы старажытнага горада.

На 5 сакавіка 2015 года стала вядома, што баявікі тэрарыстычнай арганізацыі ІДІЛ, пад кантролем якой знаходзіцца значная тэрыторыя Ірака, знішчылі руіны старажытнага горада з дапамогай цяжкай тэхнікі.

Па звестках Бі-бі-сі, знішчана 95 працэнтаў старажытных артэфактаў, уключаючы вырабы са слановай косткі, статуі крылатых божастваў ламасу, рукапісы старажытных дагавораў. Німруд, згаданая ў Бібліі сталіца Асірыйскай імперыі, быў заснаваны ў ХІІІ стагоддзі да нашай эры. Горад з тысячагадовай гісторыяй, які апошнія 150 гадоў прыцягваў увагу археолагаў з усяго свету, быў знішчаны за адну ноч. Эксперты ЮНЕСКА назвалі разбурэнне Німруда ваенным злачынствам, і ўрад Ірака быў вымушаны звярнуцца па дапамогу да міжнароднай супольнасці.

## Літаратура 
* Німруд //  С. 348.
* Joan Oates: *Nimrud. An Assyrian period city revealed.* British School of Archeology in Iraq, London 2001. ISBN 0-903472-25-2

## Спасылкі 
*  Фатаграфіі знаходак з раскопак магіл асірыйскіх царыц Ябы, Баніту і Аталіі
*  Ancient Nimrud (Calah)

Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты
Катэгорыя:Гарады Месапатаміі