open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ракетны абстрэл Украіны 8 ліпеня 2024 года

Раніцай 8 ліпеня 2024 года падчас уварвання ва Украіну Узброеныя Сілы Расійскай Федэрацыі здзейснілі чарговую масіраваную ракетную атаку Украіны. Было запушчана каля 40 ракет розных тыпаў. Расія атакавала Кіеў, Крывы Рог, Дніпро, Пакроўск, Славянск, Краматорск.

У ноч на 8 ліпеня 2024 года праціўнік абстраляў Украіну ракетамі паветранага і наземнага базіравання. Праціўнік выкарыстаў 4 ракеты Х-101 са стратэгічнага самалёта Ту-95МС і дзве балістычныя ракеты «Іскандэр-М».

Па выніках баявых дзеянняў СПА знішчыла 3 крылатыя ракеты Х-101 у Жытомірскай і Чаркаскай абласцях.

Каля 10-й раніцы Узброеныя Сілы Расійскай Федэрацыі нанеслі масіраваны ракетны ўдар па Украіне.

У Кіеве крылатая ракета трапіла па дзіцячай бальніцы «Ахматдыт» (адзін з карпусоў разбураны, двое чалавек загінула). Акрамя таго, пацярпелі медыцынскі цэнтр у Дняпроўскім раёне, бізнес-цэнтр у Саломенскім раёне, два жылыя дамы (у адным з якіх абрынуўся пад’езд) і тры электрападстанцыі кампаніі ДТЭК.

Катэгорыя:2024 год ва Украіне
Катэгорыя:Ліпень 2024 года
Катэгорыя:Падзеі 8 ліпеня
Постадыпластаматоз

**Постадыпластаматоз**, **Чарнаплямістая хвароба** — глісная хвароба рыб, якая выклікаецца лічынкамі  сямейства  (асушэнне і прамарожванне) вадаёмаў, падсадка  — малюскафага, устойлівага да постадыпластаматозу.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Трэматадозы
Катэгорыя:Дыпластаматыды
Халоп (фільм)

**«Халоп»** — расійскі сямейны камедыйны фільм. Прэм'ера фільма прайшла 26 снежня 2019 года. Стаў адным з самых касавых расійскіх фільмаў. Тэлевізійная прэм'ера фільма адбылася 4 лістапада 2020 года на тэлеканале «Расія-1».

## Сюжэт 
Грыша — сын алігарха Паўла, распешчаны і нахабны мажор. Аднойчы Грыша збівае на машыне паліцэйскага, які паспрабаваў яго затрымаць. Пасля гэтага Павел ўсведамляе, што яго сын жыве ў поўнай упэўненасці, што бацька отмажет яго ад любога злачынства. Алігарх у роспачы шукае спосаб паўплываць на сына. Павел звяртаецца да псіхолага Лёве, чые неардынарныя метады практычна заўсёды даюць гарантаваны вынік.

Неўзабаве Грыша трапляе ў падстроенае бацькам ДТЗ і губляе прытомнасць. У сябе ён прыходзіць у маёнтак Расійскай імперыі ўзору лета 1860 года, за паўгода да адмены прыгоннага права. Спачатку Грыша думае, што гэта розыгрыш. Але неўзабаве ён пераконваецца, што з гэтага часу ён — бяспраўны прыгонны селянін.

У рэчаіснасці ўся вёска XIX стагоддзя аказваецца пастаноўкай псіхолага, якая ажыццёўлена на грошы бацькі Грышы. Мэта праекта — цалкам змяніць погляды Грышы на жыццё.

## У ролях 
* Мілаш Бікавіч — *Грыша
* Аляксандра Борціч — *Ліза, вясковая дзяўчына / Ліза, ветэрынар
* Аляксандр Самойленка — *Павел, Бацька Грышы
* Марыя Міронава — *Анастасія, тэлепрадзюсар
* Вольга Дзібцава — *Аглая Дзмітрыеўна, паненка / Паліна, актрыса
* Іван Ахлабысцін — *Леў Арнольдавіч, псіхолаг, былы муж Анастасіі
* Сяргей Сацердоцкі — *конюх Прошка / Арцём, акцёр
* Алег Камароў — *пан Дзмітрый Аляксеевіч Цімафееў
* Кірыл Нагіеў — ''Аляксей Дзмітрыевіч, пан / Антон, акцёр

## Вытворчасць 
Здымкі фільма пачаліся ў жніўні 2018 года ў Маскве і пасёлку гарадскога тыпу Пушкінскія Горы Пскоўскай вобласці.

## Крытыка 
Фільм сабраў у цэлым станоўчыя водгукі крытыкаў.

Мікіта Міхалкоў хваліў фільм: «у чым выйграў "Халоп"? Абсалютна дакладны разлік. Проста чалавек трываць не можа Мажораў і багатых. Ён з асалодай глядзіць, як беднага героя Биковича лупцуюць на стайні».

Дзяніс Ступнікаў, кінааглядальнік InterMedia, адзначае здольнасць рэжысёра «балансаваць на лязе брытвы, але не пераходзіць грань», а таксама тое, што «Клім Шыпенка імкнецца не злоўжываць пустым зубаскальствам, таму нават няхітрыя жарты маюць вельмі глыбокі падтэкст».

Аглядальнік Юлія Траецкая ацаніла фільм нейтральна, пазначыўшы тое, што падобныя сюжэты ўжо сустракаліся («Рубеж», «Мы з будучыні»).

## Сіквел і рэмейкі 
У жніўні 2022 года стартавалі здымкі фільма «Халоп 2». Выхад карціны ў кінапракат адбыўся 1 студзеня 2024 года.

У 2023 годзе выйшаў першы рэмейк-фільм «Халоп. Аднойчы ў Манголіі».

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* Раздзел фільма «Халоп» на сайце Yellow, Black & White
* На сайце IMDb
* Золотой «Холоп»: как создатели главной комедии года заработали в прокате под 3 млрд рублей

Катэгорыя:Фільмы Расіі 2019 года
Катэгорыя:Кінакамедыі Расіі
Катэгорыя:Фільмы на рускай мове
Дыкранела

**Дыкранела** (*Dicranella*) — род лістасцябловых імхоў сямейства дыкранавых.

## Апісанне 
Двухдомныя лістасцябловыя расліны. Дзярнінкі дробныя, зялёныя, жоўта-зялёныя або чырванаватыя. Сцябло 0,5—5 см вышынёй, прамастойнае, знізу з рызоідамі. Лісце ад шырокай асновы рэзка шылападобнае і адтапыранае або паступова-звужанае, з шырокай жылкай. Каробачка са спорамі на чырвонай або жоўтай ножцы, няправільная, кароткая, часта з валляком, напр. у . Вечка канічнае з касой дзюбкай.

## Пашырэнне 
Вядома каля 100 відаў, пашыраны па ўсім зямным шары. Піянеры вільготных мінеральных і тарфяністых глеб. На Беларусі найчасцей па ўсёй тэрыторыі на глебавых агаленнях трапляюцца , якая спораносіць вясной і позняй восеню, і , што спораносіць летам.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дыкранавыя
Дыкранум

**Дыкранум** (*Dicranum*) — род лістасцябловых імхоў сямейства дыкранавых.

## Апісанне 
Лістасцябловыя расліны. Дзярнінкі шчыльныя, бліскучыя, ад зялёных да бураватых. Сцябло  простае або вілаватае, часта з рызоідным лямцам. Лісце звычайна павернутае ў адзін бок, серпападобнае, радзей усебакова адтапыранае, ланцэтнае або лінейна-ланцэтнае, уверсе жалабатае да трубчастага, суцэльнакрайняе ці зубчастае з жылкай. Каробачка ад яйцападобнай да цыліндрычнай, са спорамі. Вечка з касой дзюбкай. Каўпачок буйны, клабукападобны.

## Пашырэнне 
Вядома больш за 50 відаў, пашыраных пераважна ва ўмеранай і халоднай зонах Галарктыкі. Удзельнічаюць у фарміраванні наглебавага покрыва тундраў, балот і хвойных лясоў. На Беларусі найчасцей сустракаюцца  і .

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дыкранавыя
Хвітсерк

**Хвітсерк** ( ад *hvítr* — белы і *serkr* — кашуля, сарочка; () — кіраўнік (намеснік Рагнара Лодбрака) «Гелеспонта» або «Усходняга Каралеўства» (Austrriki), згадваецца ў сагах і творах сярэднявечных скандынаўскіх гісторыкаў. Сын Рагнара ад трэцяй жонкі Аслаўг.

Паводле Саксонскай Граматыкі пасля перамогі над конунгам Дзіем і яго сынамі, Рагнар прызначыў Хвітсерка правіць Гелеспонтам, а сам вярнуўся ў Данію і цягам пяці гадоў ваяваў у розных землях. У гэты час Дакса, сын Дзія, беспаспяхова ваяваў з Хвітсеркам, хітрасцю захапіў яго ў палон. Згодна з Саксонам палонны Хвітсерк сам пажадаў памерці, нягледзячы на прапановы Дакса пакінуць яму жыццё, ажаніцца з дачкой Дакса і атрымаць полцарства ў пасаг. Хвітсерк адхіліў прапановы Дакса і пажадаў, каб яго звязалі і спалілі з яго баявымі сябрамі, што і было выканана. Гібель Хвітсерка скандынаўскія крыніцы датуюць прыкладна 840 годам.

Па іншай версіі Хвітсерк падчас вайны з «гунамі» быў узяты ў палон, і цар гунаў спаліў яго на вогнішчы, складзеным з галоў забітых ім воінаў. Гэтая версія ўзыходзіць да *Сагі пра Рагнара Лодбрака і яго сыноў* (гл. 18).

Таксама ў сазе пра Стурлаўга згадваецца нейкі Хвітсерк Гардарыкі, які ваяваў супраць войскаў Стурлаўга. Няясна які статус гэтага Хвітсерка ў Гардарыке і ці мае ён якое-небудзь дачыненне да легендарнага сына Рагнара. У гэтым варыянце Хвітсерк выступае на баку конунга Інгвара (кіраўнік Альдэйг’юбарга), а пасля гібелі конунга «са шматлікімі сваімі людзьмі выратаваўся ўцёкамі» і больш не згадваецца.

## У кіно 
* Вікінгі / Vikings (2013—2018; Ірландыя, Канада) у ролі Хвітсерка Марка Ільсэ.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Далин Олоф. История Шведского государства. Часть 1. Кн. 2. — Спб., 1805. — С. 603, 632, 634, 653—658
* Прядь о сыновьях Рагнара.
* Саксон Грамматик. Деяния данов. Книга IX, 9.4.17, 9.4.21, 9.4.29, 9.4.30.

Катэгорыя:Конунгі Гардарыкі
Катэгорыя:Сагі
Дыкранум мётлападобны

**Дыкра́нум мётлападобны** (*Dicranum scoparium*) — від лістасцябловых імхоў сямейства дыкранавых.

## Апісанне 
Двухдомная расліна, марфалагічна зменлівы від. Дзярнінкі рыхлыя, аліўкава- або буравата-зялёныя. Сцябло прамастойнае, 3-15 см вышынёй, белавата- потым бураваталямцавае. Лісце ад ланцэтнай асновы пераходзіць у доўгую жалабатую, вострапілаватую верхавінку, уверсе жылка з 2-5 пілаватымі пласцінамі. Спарагоны адзінкавыя. Каробачка цыліндрычная, карычневая, на карычнева-чырвонай ножцы. Дзюбка доўгая.

## Пашырэнне 
Трапляецца ў лясах Галарктыкі на мінеральнай глебе, спарахнелай драўніне, каля асновы ствалоў дрэў, на камянях, саламяных і дранкавых стэхах.

Спараносіць вясной і летам. Абагачае глебу гумусам.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дыкранавыя
Ніна Мікалаеўна Гурло

**Ніна Мікалаеўна Гурло** (нар. , Мінск) — беларускі мастак. Дачка М. В. Гурло.  

## Біяграфія 
Нарадзілася 12 красавіка 1946 года ў Мінску.

Скончыла Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1969 годзе. 

Член Беларускага саюза мастакоў ‎з 1996 года, член Беларускага саюза кінематаграфістаў ‎з 1989 года. 

## Творчасць 
Працуе ў галіне сцэнаграфіі і станковай графікі. Створаныя Гурло касцюмы вылучаюцца разнастайнасцю, трапнасцю вобразных характарыстык, пранікненнем у стылёвыя асаблівасці эпохі, графічныя творы — тонкай пластычнасцю, гармоніяй ліній і лірызмам. Сярод асноўных работ: касцюмы да кінафільмаў «Прададзены смех» (198!), «Белыя Росы» (1983), «Восеньскія сны» (1987), «Шляхціц Завальня» (1994), «Сын за бацьку» (1995), «Масакра» (2010); да спектакляў: «У змроку» А. Дударава (1996), «Раскіданае гняздо» Я. Купалы (1997), «Шчаўкунок» А. Палешчанковай (1998), «» Б. Шоу (2002), «Опера жабракоў» Б. Брэхта (2004), «Васа» М. Горкага (2006), «Мачаха» А. Бальзака (2008). Аўтар серыі графічных лістоў «Настальгія» (1996), «Знакі задыяка» (2008—10) і інш.  

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Сцэнографы Беларусі
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Дыкранум шматножкавы

**Дыкра́нум шматножкавы** (*Dicranum polysetum*) — від лістасцябловых імхоў сямейства дыкранавых.

## Апісанне 
Дзярнінкі буйныя, рыхлыя, мяккія, жаўтавата- ці буравата-зялёныя. Сцябло да 15 см вышынёй, белавата-бураваталямцавае. Лісце прадаўгавата-ланцэтнае, папярочна-хвалістае, жылка з 2-4 пілаватымі пласцінамі. Спарагонаў 1-5, на жоўтых або чырванаватых, да 4 см даўжынёй ножках. Каробачка амаль цыліндрычная, сагнутая, светла-карычневая.

## Пашырэнне 
Важны кампанент наглебавага покрыва хваёвых і мяшаных лясоў Галарктыкі. Расце на ствалах, якія гніюць, і на незабалочанай глебе, пясчаную глебу абагачае гумусам. Спараносіць летам і восенню.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дыкранавыя
Адольф Якаўлевіч Данаці

**Адольф Якаўлевіч Данаці** (? — ) — беларускі рэжысёр.

У 1935—1939 гадах мастацкі кіраўнік Дзяржаўнага рускага тэатра Беларусі, у 1947—1948 гадах — абласнога драматычнага тэатра ў Магілёве.

## Творчасць 
Для творчасці Данаці характэрна вернасць традыцыям рэалістычнага тэатра, імкненне да асэнсавання чалавечай сутнасці, карпатлівая работа з акцёрам над роляй. Сярод пастановак: «»  і «Браняпоезд 14-69» У. Іванава (1936), «Як гартавалася сталь» М. Астроўскага (1937), «Паненка-сялянка» і «Каменны госць» А. Пушкіна (абедзве 1938), «Даўным-даўно» А. Гладкова, «Канстанцін Заслонаў» А. Маўзона (абедзве 1947), «Каварства і каханне» Ф. Шылера (1949) і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Беларусі
Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры XX стагоддзя
Алесандра Данезі

**Алесандра Дане́зі** (*Donesi*) — італьянскі спявак («сапраніст») і капельмайстар XVIII ст. У 1776 і 1784—1785 гадах разам з суайчыннікам А. Калаўзэкам працаваў у прыдворным тэатры К. С. Радзівіла Пане Каханку ў Нясвіжы. У 1776—1778 гадах капельмайстар прыдворнага тэатра гетмана М. К. Агінскага ў Слоніме.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Беларусі
Катэгорыя:Капельмайстры Беларусі
Катэгорыя:Сапрана
Дыктыясферум

**Дыктыясферум** (*Dictyosphaerium*) — род каланіяльных зялёных водарасцей сямейства хларэлавых.

## Апісанне 
Пераважна планктонныя арганізмы, пашыраныя ў вадаёмах рознага тыпу. Калоніі 4-клетачныя, слізістыя. Калоніі могуць мець па 2-4 генерацыі клетак, размяшчэнне якіх становіцца хаатычным.

Хларапласт пласціністы, чаша- або карытападобны, з пірэноідам ці без яго.

Бясполае размнажэнне аўтаспорамі і голымі двухжгуцікавымі зааспорамі. У некаторых відаў полавы працэс — заагамія.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Хларэлавыя
Ахмат — сіла!

ў Грозным]]
**«Ахмат — сіла!»** (таксама «**Ахмат — сіла! Алаху Акбар!**») — рэлігійна-палітычны лозунг у гонар памерлага прэзідэнта Чачні Ахмата Кадырава, афіцыйны баявы заклік. З 2017 года распаўсюджваецца яго сынам, кіраўніком Чачні Рамзанам Кадыравым, і яго асяроддзем. Лозунг забаронены ва Украіне.

## Прыклады выкарыстання 
* Аб’ёмны надпіс устаноўлены ў цэнтры Грознага па праспекце Пуціна перад будынкам гандлёвага цэнтра «Грозны Мол».
* Рэпер Цімаці выкарыстаў лозунг у песні «Грозны», якая выйшла ў канцы 2018 года: у канцы песні гучаць словы «цяпер па жыцці джыгіт рабі прыгожа, ты чуеш, гэта Каўказ, Ахмат сіла!».
* «Ахмат — сіла!» з’яўляецца дэвізам расійскага байцоўскага клуба «Ахмат», які пасля стаў дэвізам не толькі байцоўскага клуба, але і ўсіх спартоўцаў з розных рэгіёнаў Расіі і СНД, якія прадстаўляюць гэты клуб.
* Фраза «Ахмат — сіла!» нанесена на даху Міжнароднага аэрапорта Грозны (Паўночны) імя Ахмата-Хаджы Кадырава.

## Літаратура 
* Laznovsky, Nicholas Scott. The mutated Chechen identity : «Akhmat Sila!» the significance of a slogan and its proliferation in the digital and physical space // The University of Texas at Austin. — 2021.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Лозунгі
Гутарка (фільм)

**«Гутарка»** () — мастацкі фільм харвацка-амерыканскага кінарэжысёра Дамініка Седлара ў аснове якога ляжыць рэальная і адзіная сустрэча Іосіпа Броз Ціта і арцыбіскупа Заграба Алаізія Стэпінаца.

## Сюжэт 
Сюжэт фільма заснаваны на сустрэчы, якая адбылася ў Заграбе 4 чэрвеня 1945 года паміж Іосіпам Броз Ціта, які прымаў непасрэдны ўдзел у вызваленні Югаславіі ад нямецка-італьянскіх акупантаў і ў выніку стаў адным з лідэраў будучай сацыялістычнай Югаславіі і маладым лідэрам каталікоў Югаславіі, які прымаў актыўны удзел у рэлігійным жыцці Незалежнай Дзяржавы Харватыя і асабіста благаслаўляў паглаўніка ўсташаў Антэ Павеліча і іншых дзеячаў НДХ. Працягласць фільма разгортваецца як бы ў рэальным часе, крыху менш за дзве гадзіны доўжыцца размова паміж імі.

## Узнагароды 
* Александрыйскі Міжнародны кінафестываль для краін Міжземнамор’я (2022): Прэмія Амара Шарыфа за лепшую мужчынскую ролю (Дылан Цёрнер—Алаізій Стэпінац)
* Міжнародны фестываль гукавой і кінамузыкі (2022): Прэмія «Хрустальная сасна» за лепшую музыку ў мастацкім фільме (Далібор Грубачэвіч)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Іосіп Броз Ціта
Катэгорыя:Фільмы Харватыі 2022 года
Ліепайскі тэатр

**Ліепайскі тэатр** () — найстарэйшы прафесійны латвійскі драматычны тэатр, заснаваны ў 1907 годзе ў Ліепаі. Да 1998 года насіў назвы: Ліепайскі латышскі тэатр (1907—1919), Ліепайскі новы тэатр (1919—1934), Ліепайская гарадская драма і опера (1934—1940), Ліепайскі гарадскі тэатр (1941—1942) 1942—1944), Дзяржаўны ліепайскі музычна-драматычны тэатр (1945—1950 і 1957—1962), Дзяржаўны ліепайскі драматычны тэатр (1950—1957), Дзяржаўны ліепайскі тэатр (1962—1998). Знаходзіцца на вул. Тэатра, 4.
Антоній Самуэль Дамброўскі

**Антоній Самуэль Дамброўскі** (, г. Тураў, цяпер Жыткавіцкі раён — ) — беларускі жывапісец і тэатральны мастак. Вучыўся ў Ф. Смуглевіча. Творчую дзейнасць пачаў у 1780 годзе Слоніме ў прыдворным тэатры гетмана М. К. Агінскага, потым працаваў у Варшаве. Аўтар фрэсак у ; працаваў таксама ў станковым жывапісе (партрэты, пейзажы і інш.).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Тэатральныя мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі класіцызму
Катэгорыя:Мастакі Польшчы
Рыжскі рускі тэатр імя Міхаіла Чэхава

**Рыжскі рускі тэатр імя Міхаіла Чэхава** (РРТ) — латвійскі драматычны тэатр у горадзе Рызе, заснаваны 2 кастрычніка 1883 года.

З 2006 года носіць імя акцёра, тэатральнага педагога і рэжысёра Міхаіла Аляксандравіча Чэхава — пляменніка пісьменніка Антона Паўлавіча Чэхава.

Сучасны адрас тэатра — Латвія, LV-1050, Рыга, вуліца Калькю, д. 16.

У гісторыю тэатра ўпісалі свае імёны такія майстры, як Канстанцін Нязлобін, Канстанцін Марджанаў, Аляксандр Таіраў, Міхаіл Муратаў, Сяргей Радлаў, Вера Балюнас, Аркадзь Кац, Петэр Штайн, Яўген Ар’е, Раман Козак, Паола Эміліа Ландзі, Ала Сігалава, Сяргей Голама і іншыя вядомыя рэжысёры.
Дзідра Рытэнберга

**Дзідра Рытэнберга** (; ) — латвійская актрыса тэатра і кіно, кінарэжысёр. Заслужаны артыст Латвійскай ССР (1960).

## Біяграфія 
Нарадзілася 29 жніўня 1928 года ў Межылдзерэ Дундагскай воласці Вентспілскага павета ў сям’і Артура Рытэнберга. Скончыла Ліепайскую вячэрнюю сярэднюю школу, студыю Дзяржаўнага драматычнага тэатра імя А. Упіта (педагог Вера Балюна, 1948) і рэжысёрскае аддзяленне тэатральнага факультэта Латвійскай дзяржаўнай кансерваторыі імя Я. Вітола (1974).

Была актрысай Ліепайскага драматычнага тэатра (1948—1957), Рыжскага тэатра рускай драмы (1957—1962), Маскоўскага драматычнага тэатра імя К. С. Станіслаўскага (1962—1975). Рэжысёр Рыжскай кінастудыі (1975—1990).

Член Саюза кінематаграфістаў Латвіі з 1958 года.

Памерла 9 сакавіка 2003 года пасля працяглай хваробы. Пахавана ў Рызе на Лясных могілках.

## Фільмаграфія 
* «Шчасце трэба берагчы» — Кацярына

## Узнагароды 
* Прыз Венецыянскага кінафестывалю (1957) — *за выкананне галоўнай ролі ў фільме «Мальва» рэжысёра Уладзіміра Браўна*;
* Заслужаная артыстка Латвійскай ССР (1960).
Марк Соасар

**Марк-Тоамас Ёханес Соасаар** (; нар. , Вільяндзі, Эстонія) — эстонскі кінарэжысёр, сцэнарыст, аператар і дакументаліст.

## Біяграфія 
У 1972 годзе скончыў УДІК. Студэнтам ён ужо працаваў на эстонскім тэлебачанні (з 1970). У 1978—1991 гадах у штаце кінастудыі «Талінфільм». Актыўна займаецца палітыкай. Вядзе грамадскую працу. Кіруе Пярнускім музеем сучаснага мастацтва.
Вільяндзі (возера)

**Вільяндзі** () — возера на паўднёвай ускраіне горада Вільяндзі (Эстонія).

Эўтрофнае возера, якое размяшчаецца на ўзвышшы Сакала. Даўжыня возера каля 4,5 км, найбольшая шырыня 450 м, плошча воднай паверхні 160,6 га. Найбольшая глыбіня 11 м, сярэдняя глыбіня 5,6 м. Плошча вадазборнага басейна — 66,8 км². Вада ў возеры характарызуецца шчолачнай рэакцыяй (pH — 8,8). Утрыманне гідракарбанат-іёнаў — 200 мг/л. У возера ўпадаюць ручаі Війратсі, Ууэвескі і Валуоя, выцякае адна рака Раўдна.

Катэгорыя:Азёры Эстоніі
Канстанцін Мярска

**Канстанцін Мярска** (; ,  — , ) — эстонскі кінааператар і рэжысёр; піянер эстонскага кінамастацтва.

Разам са старэйшым братам Тэадорам Мярска (1889—1961) у 1919 годзе заснаваў кінакампанію Estonia-Film. Капітал кантралявалі браты Ёханэс і Пеэтэр Парыкас. Кампанія збанкрутавала ў 1932 годзе.

У 1921 годзе Мярска выпусціў, магчыма, другі мастацкі фільм у гісторыі эстонскага кінематографа, камедыю «Armastuse pisielukas». У 1924 годзе як аператар ён зняў першы ў Эстоніі поўнаметражны нямы фільм Mineviku varjud, які сёння лічыцца зніклым. З 1925 года Мярска працаваў аператарам кінахронікі ў UFA і ў Paramount у Германіі. Улетку 1928 года вярнуўся з Берліна ў Эстонію.

У канцы 1920-х гадоў Мярска зняў яшчэ тры нямыя фільмы ў Эстоніі ў сваёй уласнай кампаніі Konstantin Märska Filmiproduktsioon. У 1930 годзе пад кіраўніцтвам Барыса Яанікоска Мярска працаваў над мастацкім фільмам «Залаты павук». Карціна з вакальнымі ўстаўкамі была першай спробай стварэння гукавога фільма ў Эстоніі. Гук прайграваўся на грамафонных кружэлках у кінатэатры. Аднак фільм праваліўся ў пракаце з-за тэхнічных недахопаў.
Лейсі

**Лейсі** () — пасёлак у воласці Саарэмаа павета Саарэмаа, Эстонія. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіў у склад воласці Лейсі і быў яе адміністрацыйным цэнтрам. Размешчаны ў паўночнай частцы вострава Саарэмаа, на беразе заліва Парасметса, за 36 кіламетраў на поўнач ад павятовага і валаснога цэнтра — горада Курэссаарэ. Вышыня над узроўнем мора — 16 метраў.

У межах пасёлка знаходзіцца частка прыродаахоўнай зоны Вяйнамерэ. Клімат умераны. Паштовы індэкс — 94202.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Хендрык Крум, эстонскі спявак

Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Залаты павук

**«Залаты павук»** () — першы кароткаметражны гукавы эстонскі фільм, зняты ў 1930 годзе.

## Фільм 
Рэжысёр — Барыс Янікоск (1897—1976). Аператар і гуказапіс — піянер эстонскага кіно Канстанцін Мярска (1896—1951). Сцэнарыст — эстонскі пісьменнік Хендрык Саар (псеўданім Ківіломбі Інтс, 1893—1944?).

Дыялогі і песні для эксперыментальнага «песенна-гукавога фільма» былі запісаны на пласцінкі. Прэм’ера фільма адбылася 16 сакавіка 1930 года. Аднак ён не апраўдаў ускладзеных на яго тэхнічных і фінансавых чаканняў. Фільм лічыцца страчаным.
Каяверэ (возера)

**Каяверэ** () — праточнае возера на ўсходзе мацерыковай часткі Эстоніі, размяшчаецца на тэрыторыі вёскі Адслава воласці Тарту ў павеце Тартумаа. Адносіцца да вадазборнага басейна ракі Амэ, левага прытоку Эмайыгі.

Плошча воднай паверхні возера — 246,5 га. Каяверэ — эўтрофнае возера, якое знаходзіцца на вышыні 51 м над узроўнем мора. Акваторыя возера выцягнута ў напрамку паўночны захад — паўднёвы ўсход на 3,62 км, шырынёй — 0,88 км і з найбольшай глыбінёй у 5 м. Працягласць берагавой лініі — 8,536 км.

Катэгорыя:Азёры Эстоніі
Сакала (узвышша)

**Са́кала** () — узвышша на поўдні Эстоніі, на паўднёвы захад ад возера Выртс’ярв. Размешчана ў межах паветаў Вільяндзімаа і Валгамаа, а таксама крайняй паўднёва-ўсходняй частцы павета Пярнумаа. Паўднёвыя межы крыху заходзяць у Латвію, дзе гэтае ўзвышша таксама называецца Сакала ().

Назва ўзвышша захоўвае памяць пра гістарычную вобласць Сакала, дзе ў сярэднявеччы жыло адно з васьмі найбуйнейшых плямёнаў эстаў, якія насілі тое ж імя. Максімальная вышыня над узроўнем мора — 146 м.

Катэгорыя:Рэльеф Латвіі
Катэгорыя:Рэльеф Эстоніі
Дзяўчына ў чорным (фільм, 1967)

**«Дзяўчына ў чорным»** (эст. Tütarlaps mustas) — экранізацыя аднайменнай аповесці эстонскай пісьменніцы Лілі Промет, чорна-белы кінафільм. Здымкі фільма праходзілі ў 1966 годзе, дата першага выхаду на экран — 3 лютага 1967 года (у Эстонскай ССР).

«Дзяўчына ў чорным» быў адным з нямногіх фільмаў эстонскага кіно савецкага перыяду, у якім знайшла адлюстраванне тэма рэлігіі.

## Сюжэт 
Лірычная і візуальна прывабная гісторыя кахання, паказаная ў фільме, дакранаецца тэм чалавечай адзіноты і адносін з рэлігіяй. Адну з галоўных роляў сыграў будучая зорка літоўскага кіно — малады Юозас Будрайціс.

Дзеянне фільма адбываецца ў першай палове 1960-х гадоў у прыморскай эстонскай вёсцы, дзе жылі рыбакі і рабочыя рыбнага цэха. Глыбока веруючая дзяўчына Саале, з ног да галавы ў чорным адзенні і з маленькай валізкай у руках, прыехала туды з горада да сваёй цёткі Кадзі, якая жыла ў драўлянай хаце на самай ускраіне вёскі. З дому потым дзяўчына заўсёды выходзіла толькі ў чорным адзенні і пазбягала зносін з жыхарамі вёскі. Адзіным скарбам Саале быў шкляны шар з дзіўнымі крышталямі ўнутры — памяць пра маці, пасля смерці якой дзяўчына стала зусім самотнай. Толькі ў гэтым шары былі заключаны для яе самыя яркія фарбы свету. На долю Саале выпалі і ганенні, і подласць, таму яна ўжо не чакала ад людзей нічога добрага. Але, на дзіва, малады рыбак Танель, шчыры юнак з чыстай і добрай душой, з задавальненнем пачаў шпацыраваць з ёй па пляжы, спачатку нават амаль у поўным маўчанні, і зусім без грубага асуджэння і насмешак над верай Саале ў бога. Далікатнае стаўленне Танеля да Саале, яго жыццялюбства, адкрытасць і спробы вывесці дзяўчыну з тупіку адзіноты прынеслі поспех. Дзень ад дня душа Саале адтайвала, адкрываючы ёй радасць і фарбы навакольнага жыцця.

## У ролях 
* Герлінда Капельман — Саале
* Юозас Будрайціс — Танель.
* Элен Лійгер — Хельменціна
* Лізл Лійса Ліндау — Кадзі
* Эвальд Хермакюла — Марці
* Вію Хярм — Паўла
* Юры Ярвет — Ёнас

## Узнагароды 
Прэмія «Лепшая аператарская праца» на Фестывалі фільмаў Балтыйскіх рэспублік, Беларусі і Малдовы ў 1967 годзе.
Новы нячысты з пекла

**«Новы нячысты з пекла»** — эстонскі мастацкі фільм 1964 года, зняты на кінастудыі «Талінфільм» рэжысёрам Рыгорам Краманавым. Паводле матываў рамана класіка эстонскай літаратуры Антона Тамсаарэ «Новы нячысты з пекла».

## Сюжэт 
Аднойчы Нячысты зноў з’яўляўся да святога Пятра за чарговай порцыяй душ, але душы яму не далі. Высветлілася, на нябёсах з’явіўся сумнеў: няўжо чалавек створаны такім, каб ён здольны знайсці асалоду? Калі не, то па якім праве ён пасля смерці адпраўляецца ў пекла? Каб вырашыць гэтае пытанне, Нячыстаму трэба пажыць на зямлі як чалавек — і калі ён зможа знайсці асалоду, то ўсё застанецца па-старому, а калі не — калі як чалавек ён пасля смерці трапіць у пекла, тады род чалавечы будзе знішчаны, і душы будуць сабраныя разам — з раю і пекла — і адпраўленыя туды, адкуль яны прыйшлі.

Нячысты і святы Пётр доўга вырашалі, да каго Нячыстаму сысці на зямлю: да гандляра, прамыслоўца, рабочага, чыноўніка, вучонага, мастака ці духоўнай асобы, — але вырашаюць, што гэта у гэтых абліччах неверагодна цяжка выратаваць душу. Варыянт стаць рыбаком Пётр не раіць — са свайго досведу. У рэшце рэшт, яны вырашаюць, што лягчэй за ўсё дамагчыся асалоды селяніну. Ну а калі яму надакучыць і будзе цяжка, то Нячысты пойдзе з селяніна ў народ, Пётр думае, што гэта проста на зямлі…

Так сярод лесу, у самотнай сядзібе Самае Пекла, удалечыні ад людзей і дарог, з’яўляецца эстонскі селянін Юрка — чалавек вялікай сілы і незвычайнай працавітасці. Ён бярэ ў куркуля Антса каня і воз, свінню і карову, працуе на сваім полі, каб аддаць доўг. Неўзабаве Юрка сустракае дзяўчыну Юулю, у іх нараджаюцца дзеці. Жыццё ішло павольна. Юрка выкарчоўваў пні, выцягваў уваткнутыя ў зямлю валуны, асушваў балоты пад новыя палеткі і пакосы. Але, як ні стараўся, Юрка не мог аддаць даўгі — пакуль аддаў старыя, прыйшлі новыя. Шматгадовая праца не прынесла шчасця. І на долю селяніна наваліліся розныя няшчасці: старэйшаму сыну малатарня адарвала руку, Юркава дачка памерла зганьбленая Антсам. А яшчэ Юрка адзначае, што ў жыцці многае ідзе не так, і старасць набліжаецца. І калі Антс за даўгі гоніць яго з зямлі, якую Юрка апрацоўваў усё жыццё, Юрка спальвае свой маёнтак…

## Акцёры і ролі 
* Хейна Мандры — *пастар*
* Олеў Эскала — *канстэбаль*

## Зноскі 
Катэгорыя:Фільмы на эстонскай мове
Вайвіна

**Вайвіна** () — вёска ў воласці Тойла, у паўночнай частцы павета Іда-Вірумаа, Эстонія. Размешчана на беразе Фінскага заліва. Вышыня над узроўнем мора — 56 метраў. Насельніцтва — 23 чалавекі, з іх 14 (60,9 %) — эстонцы (перапіс 2011).

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Кальё Кійск, эстонскі акцёр і рэжысёр

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Іда-Вірумаа
Сінімяэ

**Сінімяэ** () — пасёлак у муніцыпалітэце Нарва-Йыэсуу павета Іда-Вірумаа, Эстонія. Да рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года пасёлак быў адміністрацыйным цэнтрам воласці Вайвара. Размешчаны за 14 кіламетраў на паўднёвы захад ад павятовага цэнтра — горада Нарва-Йыэсуу. Вышыня над узроўнем мора — 70 метраў.

Катэгорыя:Іда-Вірумаа
Наталля Віктараўна Паўлючэнка

**Наталля Віктараўна Паўлючэнка** (нар. , Жодзіна, Мінская вобласць, БССР) — міністр працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь (2024—2026), член Савета Рэспублікі Нацыянальнага Сходу Рэспублікі Беларусь.

## Біяграфія 
У 1998 годзе скончыла Беларускі камерцыйны ўніверсітэт кіравання па спецыяльнасці «Фінансы і крэдыт». Працоўны шлях пачынала з пасады дзяржаўнага падатковага інспектара ў Жодзіне.

З 2002 па 2004 год працавала эканамістам першай катэгорыі інспекцыі па бюджэце фінансавага аддзела Мінскага райвыканкама Мінскай вобласці.

З 2004 па 2006 год працавала эканамістам першай катэгорыі інспекцыі даходаў бюджэту, эканамістам першай катэгорыі, вядучым эканамістам аддзела даходаў бюджэту фінансавага аддзела адміністрацыі Цэнтральнага раёна горада Мінска.

З 2006 па 2013 год працавала вядучым эканамістам, галоўным эканамістам аддзела фінансавання невытворчай сферы і сацыяльнай абароны насельніцтва фінансавага ўпраўлення Мінскага аблвыканкама.

З 2013 па 2014 год працавала начальнікам упраўлення фінансавання невытворчай сферы галоўнага фінансавага ўпраўлення Мінскага аблвыканкама.

З 2014 па 2017 год працавала намеснікам начальніка галоўнага ўпраўлення, начальнікам упраўлення бюджэтнага планавання галоўнага фінансавага ўпраўлення Мінскага аблвыканкама.

З 2017 па 2021 год займала пасаду кіраўніка фондам сацыяльнай абароны насельніцтва Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь.

З 2021-га па чэрвень 2024 года — першы намеснік міністра працы і сацыяльнай абароны.

13 чэрвеня 2024 года прызначана міністрам працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь.

15 студзеня 2026 года прызначана членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь восьмага склікання.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Наталия Павлюченко — новый министр труда и соцзащиты Беларуси

Катэгорыя:Міністры працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 8-га склікання
Pinzgauer

**Steyr-Puch Pinzgauer** — аўстрыйская ваенная машына. З’яўляецца далейшым развіццём Steyr-Puch Haflinger. Выкарыстоўваецца ў версіях з колавай формулай 4х4 або 6х6.

Pinzgauer выпускаўся ў розных версіях, перш за ўсё для вайскоўцаў. Першая серыя (710/712) выраблялася з 1971 па 1985 год і аснашчалася выключна чатырохцыліндравым радным рухавіком з паветраным астуджэннем (уласная распрацоўка Puch: 2,5&nbsp;л магутнасцю 62—66 кВт, у цывільнай версіі 2,7&nbsp;л, 76 кВт).

Памеры першай серыі (4×4/6×6):
* Даўжыня: 4170&nbsp;мм/4950&nbsp;мм
* Шырыня: 1790&nbsp;мм/1790&nbsp;мм
* Вышыня: 2045&nbsp;мм/2045&nbsp;мм
* Дапушчальна агульная вага: 3000&nbsp;кг/3500—3900&nbsp;кг

У 1985 годзе аўтамабіль быў цалкам перароблены (серыя 716/718) і пераведзены на дызельныя рухавікі. Стаў выкарыстоўвацца турбадызель з вадкасным астуджэннем (2,4-літровы шасціцыліндравы турбадызель VW LT 85 кВт). З 2003 года ён быў заменены на 2,5-літровы 5-цыліндравы (турбадызель VW). Бензінавыя мадэлі абсталёўваліся 5-ступеньчатай механічнай каробкай перадач. Мадэлі з шасціцыліндравым турбадызелем (1985—2003) былі даступныя альбо з 5-ступеньчатай механічнай каробкай перадач, альбо з 4-ступеньчатай аўтаматычнай каробкай перадач.

Памеры другой серыі (4×4/6×6):
* Даўжыня: 4528&nbsp;мм/5308&nbsp;мм
* Шырыня: 1800&nbsp;мм/1800&nbsp;мм
* Вышыня: 2160&nbsp;мм/2160&nbsp;мм
* Дапушчальна агульная вага: 3850&nbsp;кг/5000&nbsp;кг

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Фан-сайт выявамі і арыгінальнымі буклетамі 

Катэгорыя:Пазадарожнікі
Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта
Эла Війдынг

**Эла Війдынг** (, нар. ) — эстонская паэтэса.

Дачка Юхана Війдынга, эстонскага паэта 1970-х гадоў, і ўнучка (па бацькоўскай лініі) эстонскага паэта міжваенных гадоў Паўля Війдынга. Дзядуля па маці, Кальё Кійск, быў акцёрам і кінарэжысёрам; бабуля Лінда была перакладчыцай. Маці Рыіна была выкладчыцай у музычнай школе. Эла Війдынг замужам за Яанусам Адамсанам, літаратуразнаўцам і крытыкам.

1999 скончыла акцёрскія курсы Эстонскага гуманітарнага інстытута. Дэбютавала на літаратурнай сцэне ў 1991 годзе пад псеўданімам Эла Вее. Апублікавала чатыры зборнікі пад сваім псеўданімам, пасля смерці свайго бацькі пачала публікавацца пад рэальным імем. Яе вершы перакладаюцца на англійскую, нямецкую, рускую, шведскую, фінскую і іншыя мовы.
Дысмарфафабія

**Дысмарфафабі́я** (ад  прыстаўка з адмоўным значэннем,  — выгляд, знешнасць,  — страх) — назойлівы неўратычны страх, звязаны з рэальнай або ўяўнай фізічнай заганай. У адрозненне ад дысмарфаманіі, працякае звычайна без цяжкіх псіхічных расстройстваў. Праяўляецца пераважна ў падлеткаў як часовая ўзроставая з’ява; большасць выпадкаў дысмарфафабіі прыпадае на перыяд палавога выспявання, хоць можа развівацца і ў дарослых людзей, зрэдку і ў дзяцей.

Дысмарфафабія не вылучаецца як асобны дыягназ у Міжнароднай класіфікацыі хвароб дзясятага перагляду (МКХ-10), а вызначаецца як разнавіднасць іпахандрычнага расстройства. У DSM-5 цялеснае дысмарфічнае расстройства вызначана як асобнае псіхічнае расстройства ў катэгорыі «абсесіўна-кампульсіўныя і звязаныя з імі расстройствы». Звышцэнная або трызненная дысмарфафабія традыцыйна называецца *«дысмарфаманіяй»*.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*
Дысмарфаманія

**Дысмарфама́нія** (ад  — парушэнне, расстройства,  — знешнасць, форма, і  — запал) — псіхічнае расстройства, якое выяўляецца хваравітай упэўненасцю ў наяўнасці выдуманай фізічнай заганы. Улсціва пераважна падлеткаваму ўзросту (як і дысмарфафабія) і тычыцца бачных участкаў цела, фігуры і палавых органаў. Часцей праяўляецца ў выглядзе звышцэнных ідэй або трызнення, звычайна суправаджаецца стараннай маскіроўкай сваіх перажыванняў, імкненнемда выпраўлення выдуманнага дэфекту любым шляхам. Пры гэтым магчымы імкненні да самагубства, самапашкоджанне, розныя віды самалячэння.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*
Андрэс Сёэт

**Андрэс Сёэт** (; нар. , ) — эстонскі кінарэжысёр і аператар.

У 1963 годзе скончыў Інстытут кінематаграфіі імя Герасімава.

У 1997 годзе ўзнагароджаны ордэнам Дзяржаўнага герба V ступені. Зняў фільмы «511 лепшых фотаздымкаў з Марса» (1968), «Іванаў дзень» (1978), «Майтар азёраў» (2002).
Сёэт

**Сёэт** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Андрэс Сёэт — эстонскі кінарэжысёр
* Карл Эдуард Сёэт — эстонскі паэт
Карл Эдуард Сёэт

**Карл Эдуард Сёэт** (; , Лохква — , ) — эстонскі паэт, журналіст, рэдактар ​​і выдавец.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 26 снежня 1862 года ў вёсцы Лохква, у сям’і заможнага селяніна, які арандаваў млын. У шасцігадовым узросце разам з сям’ёй пераехаў у Ілматсалу. Пачатковую адукацыю атрымаў у нямецкамоўнай пачатковай школе ў Тарту. З 1878 па 1881 год вучыўся ў павятовай нямецкамоўнай гімназіі ў гэтым жа горадзе, затым у Тартускім імператарскім універсітэце, дзе вывучаў бухгалтарскую справу. Вучыўся таксама ў Тартускім горным вучылішчы.

Пасля заканчэння навучання некаторы час быў пісцом у вясковай парафіі. З 1886 па 1896 год працаваў у рэдакцыі часопіса «Olevik» (дзе быў не толькі памочнікам рэдактара, але і бухгалтарам), пры гэтым з 1880-х гадоў яго вершы публікаваліся ў розных эстонскіх газетах.

З 1893 (ці 1895) па 1914 год валодаў уласнай друкарняй і кнігарняй пры ёй, аднак з пачаткам Першай сусветнай вайны прадаў сваё прадпрыемства і некаторы час жыў як вольны пісьменнік. Пасля абвяшчэння незалежнасці Эстоніі ў 1919—1920 гадах некаторы час быў членам гарадской рады Тарту, затым выйшаў у адстаўку, але працягваў удзел у палітычным жыцці. З 1920 па 1923 год быў галоўным рэдактарам штодзённага выдання «Postimees». Потым зарабляў на жыццё як вольны аўтар.

31 студзеня 1936 г. урад Эстонскай Рэспублікі за 1000 крон выкупіў арыштаваную за даўгі маёмасць К. Э. Сёэта (мэблю і бібліятэку) і здаў паэту ў арэнду на пяць гадоў за дзесяць крон у год.

Быў членам цэлага шэрагу культурных таварыстваў, у тым ліку членам савета тартускай асацыяцыі «Ванемуйнэ», сузаснавальнікам Эстонскага літаратурнага таварыства, членам праўлення Эстонскага нацыянальнага музея і замежным членам венгерскага Гуртка Пецёфі. У 1938 годзе быў узнагароджаны ордэнам Эстонскага Чырвонага Крыжа III ступені.

Памёр 1 верасьня 1950 года ў Тарту.
Хейна Мандры

**Хейна Мандры** (;  — , ) — эстонскі акцёр тэатра і кіно, Народны артыст Эстонскай ССР (1986).

## Біяграфія 
Хейна Мандры нарадзіўся 11 верасня 1922 года ў горадзе Кохтла-Ярвэ, Эстонія.

У 1946 годзе скончыў Тэатральную студыю пры Талінскім тэатры драмы. Быў абвінавачаны ў антысавецкай дзейнасці, прыгавораны да пазбаўлення волі, з 1948 па 1954 гады адбываў пакаранне ў Вятлагу.

У 1958—1966 гадах і з 1972 года — акцёр Талінскага акадэмічнага тэатра. У 1966—1972 гадах — акцёр Эстонскага маладзёжнага тэатра. У 1975—1990 гадах — акцёр Талінскага драмтэатра.

Памёр 3 снежня 1990 года ў Таліне. Незадоўга да смерці быў рэабілітаваны.
## Фільмаграфія 
* «Новы нячысты з пекла» — пастар
* «Крыніца ў лесе» — ляснік
* «Арабела — дачка пірата» — капітан ваеннага карабля

## Літаратура 
* Кино: Энциклопедический словарь. М., 1987. — С.252.
Марына Віктараўна Кандрацьева

**Марына Віктараўна Кандра́цьева** (,  — , , Расія) — руская артыстка балета, прыма-балерына Вялікага тэатра, педагог. Народная артыстка СССР (1976).

## Біяграфія 
Нарадзілася 1 лютага 1934 года ў Ленінградзе. Бацька — Віктар Мікалаевіч Кандрацьеў (1902—1979), лаўрэат Сталінскай прэміі I ступені (1946), правадзейны член АН СССР, доктар фізіка-матэматычных навук і маці — Алена Іванаўна Кандрацьева (1905—1991). Яе бацькі працавалі ў Ленінградскім політэхнічным інстытуце ім. М. І. Калініна (ЛПІ; цяпер Санкт-Пецярбургскі політэхнічны ўніверсітэт Пятра Вялікага).

У Маскоўскае харэаграфічнае вучылішча была рэкамендавана А. Я. Ваганавай. У 1952 годзе скончыла вучылішча па класе педагога Г. П. Пятровай, пасля выпуску была прынята ў балетную трупу Вялікага тэатра.

У 1952—1980 гадах была салісткай, з 1980 года — педагогам-рэпетытарам Вялікага тэатра.

У тэатры займалася ў Марыны Цімафееўны Сямёнавай. Складала дуэт з танцоўшчыкам М. Ліепай, таксама ў розныя гады партнёрамі выступалі М. Фадзеечаў, М. Лаўроўскі, Ю. Уладзіміраў, Б. Хахлоў, У. Ціханаў, Я. Сех і іншыя.

У 1980 годзе скончыла Дзяржаўны інстытут тэатральнага мастацтва імя А. В. Луначарскага.

З 1980 года аданачасова выкладала ў , з 1987 года — педагог Маскоўскай дзяржаўнай акадэміі харэаграфіі.

## Партыі 
Яе танец вылучаўся лёгкасцю і паэтычнасцю.

Сярод партый — Папялушка, Джульета («Папялушка», «Рамэо і Джульета» С. Пракоф’ева), Жызэль («Жызэль» А. Адана), Сільфіда («Шапэніяна» на муз. Ф. Шапена), Адэта-Адылія, Маша («Лебядзінае возера», «Шчаўкунок» П. Чайкоўскага), Марыя («Бахчысарайскі фантан» Б. Асаф’ева), Шырын («Легенда аб каханні» А. Мелікава), Фрыгія («Спартак» А. Хачатурана), Ганна («Ганна Карэніна» Р. Шчадрына), Дзяўчына-птушка («Шурале» ), Муза («Паганіні» на муз. С. Рахманінава).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Артысты балета паводле алфавіта
Катэгорыя:Артысты балета XX стагоддзя
Катэгорыя:Артысты балета СССР
Кандрацьева

**Кандра́цьева** — жаночая форма прозвішча Кандрацьеў.

## Вядомыя носьбіты 
* Марына Віктараўна Кандрацьева (1934—2024), руская артыстка балета
* Святлана Віталеўна Кандрацьева (1930—2004), псіхолаг
Дымарка (прыток Хітрай)

**Ды́марка**, **Дыма́рка** — рака ў Дзятлаўскім і Слонімскім раёнах Гродзенскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Хітрая (басейн Шчары).

## Гідраграфія 
Даўжыня ракі 13 км. Пачынаецца каля вёскі Колкі Дзятлаўскага раёна. Упадае ў Хітрую каля вёскі Прырэчча Слонімскага раёна. Сярэдні нахіл воднай паверхні 3,9 м/км. Вадазбор (47 км²) на паўднёва-заходніх схілах Навагрудскага ўзвышша, пад лесам 9 %.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Гродненской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Басейн Шчары
Катэгорыя:Рэкі Дзятлаўскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Слонімскага раёна
Элен Лійгер

**Элен Лійгер** (; ,  — , ) — эстонская актрыса. Народная артыстка Эстонскай ССР (1957).

## Біяграфія 
Пасля заканчэння ў 1937 годзе Талінскай 1-й сярэдняй школе для дзяўчынак вывучала акцёрскае майстэрства ў Талінскай школе драматычнага мастацтва пры кансерваторыі Талінскай кансерваторыі, якую скончыла ў 1941 годзе.

Больш за 40 гадоў — з 1941 года і да сваёй смерці ў 1987 годзе — служыла ў Эстонскім дзяржаўным акадэмічным тэатры драмы, з невялікім пяцігадовым перапынкам у пачатку 1960-х, калі працавала ў тэатры «Ванемуйнэ» ў Тарту.

Таксама выступала ў якасці актрысы радыё і тэлебачання. Некалькі п’ес з яе ўдзелам трансляваліся па эстонскім тэлебачанні. Знялася ў трох фільмах кінастудыі «Талінфільм».

Выкладала драматычнае мастацтва ў Тартускім універсітэце і Талінскім педагагічным інстытуце.

У 1955 годзе прысвоена званне Заслужанай артысткі Эстонскай ССР, усяго праз два гады — у 1957 годзе прысвоена званне Народны артыст Эстонскай ССР. У 1956 годзе ўзнагароджана ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга.

Была замужам за акцёрам Ільмарам Тамурам, іх дачка Марэ Лайгер стала ўрачом.

## Фільмаграфія 
* «Дзяўчына ў чорным» — Хельменціна
Маргус Тсахкна

**Маргус Тсахкна** (; нар. , , Эстонская ССР) — эстонскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, лідэр новай ліберальнай партыі Эстонія 200 з 19 лістапада 2023, Міністр замежных спраў Эстоніі з 17 красавіка 2023 года.

У мінулым — лідар кансерватыўнай партыі Саюз Айчыны і Res Publica (2015—2017), міністр абароны (2016—2017) і міністр сацыяльнай абароны (2015—2016), дэпутат Рыйгікогу (2007—2015).

## Біяграфія 
У 2000 годзе ўступіў у партыю «Саюз айчыны» (Pro Patria). З 2001 па 2004 ён быў старшынёй «Noor-Isamaa», моладзевай арганізацыі пры партыі «Саюз айчыны».

З 2001 па 2003 ён быў дарадцам горада Тарту. З 2003 па 2006 ён быў сакратаром партыі «Саюз Айчыны» па палітычных пытаннях. Пасля зліцця партый «Саюз айчыны» і «Саюз Рэспублікі» ў новую партыю «Pro Patria ja Res Publica Liit», з 2007 па 2010 ён быў яе генеральным сакратаром, а з 2010 па 2013 таксама палітычным сакратаром. З 2013 г. ён з’яўляўся намеснікам старшыні партыі.

З 2007 года ён з’яўляўся членам парламента Эстоніі. З 2011 года з`яўляўся старшынёй сацыяльнай камісіі. У 2000 годзе ён заснаваў хрысціянскі моладзевы цэнтр у Тарту. Ён з’яўляецца членам таварыства Генерала Ёхана Лайданера і студэнцкага брацтва «Корпус Сакала». У 2009 годзе ён стаў папулярным у сваёй краіне за другое месца ў эстонскім конкурсе вакалістаў «Laulud tähtedega». Ён спяваў разам з пераможцай конкурсу «Эстонія шукае суперзорку» Біргіт Айгімеель.

9 красавіка 2015 года прызначаны міністрам сацыяльнай абароны ў другім урадзе Тааві Рыйваса. 6 чэрвеня 2015 года абраны лідарам партыі Саюз Айчыны і Res Publica, змяніў Урмаса Рэйнсалу. 23 лістапада 2016 года прызначаны міністрам абароны ў першым кабінеце Юры Ратаса. У 2017 годзе далучыўся да руху «Эстонія 200».

17 красавіка 2023 года прызначаны міністрам замежных спраў у трэцім урадзе Каі Калас.

Валодае эстонскай, англійскай і рускай мовамі.

## Крыніцы
Крыніца ў лесе

**«Крыніца ў лесе»** () — эстонскі драматычны фільм 1973 года. Зняты на Талінскай кінастудыі рэжысёрам Лейдай Лаюс паводле рамана Веры Саар «Укуару».

## Сюжэт 
1930-я гады, Эстонія, беднае мястэчка лесарубаў, сярод лясоў і балот. У галечы жыве сям’я Мінны. Каб дапамагчы бацькам, дзяўчына дае згоду на шлюб з багатым удаўцом Карлам Олі. Але напярэдадні вяселля яна выпадкова сустракаецца ў лесе з гарманістам Акселем. Гэта сустрэча пераварочвае яе лёс. Але сямейнае жыццё ідзе няпроста, Аксель — летуценнік, чалавек легкадумны і слабы, і ўвесь груз клопатаў кладзецца ў асноўным на плечы Мінны… І не забыўся Олі яе адмовы, праходзяць гады і ён помсціць за ўшчэмленае самалюбства і Акселя забіваюць «лясныя браты» — банда былога гаспадара вёскі Олі. Мінна знаходзіць у сабе сілы жыць далей і гадаваць чацвярых маленькіх дзяцей.

## У ролях 
* Эле Куль — Мінна
* Лембіт Ульфсак — Аксель Лаамэ
* Вельда Отсус — маці Мінны
* Юры Ярвет — бацька Мінны
* Антанас Барчас — Карл Олі
* Мале Коаст — Ларэйда
* Хелена Війр — маці Акселя
* Оскар Лійганд — бацька Акселя
* Хейна Мандры — ляснік
* Астрыд Лепа — мадам Пап
* Тыну Саар — Артур
* Арнольд Сікел — касір
* Эн Клаарэн — лясны брат
* Рамуальдас Тумпа — лясны брат

## Зноскі 
Катэгорыя:Фільмы на эстонскай мове
Інстытут дэмаграфіі і праблем якасці жыцця НАН Украіны

**Інстытут дэмаграфіі і праблем якасці жыцця НАН Украіны** — навукова-даследчая ўстанова ў складзе Аддзялення эканомікі Нацыянальнай акадэміі навук Украіны, займаецца навуковымі даследаваннямі ў галіне дэмаграфіі і сацыяэканомікі.

Інстытут дэмаграфіі і сацыяльных даследаванняў імя М. В. Птухі НАН Украіны быў створаны ў 2002 годзе акадэмікамі Сяргеем Піражковым, які ўзначальваў інстытут у 2003—2007 гадах, і Элай Лібанавай, якая ўзначальвае інстытут з 2007 года.

Установа з’яўляецца пераемнікам *Дэмаграфічнага інстытута Усеўкраінскай акадэміі навук*, які працаваў у 1918—1938 гг.

З 2009 г. інстытут носіць імя выдатнага ўкраінскага статыстыка і дэмографа, заснавальніка Дэмаграфічнага інстытута Усеўкраінскай акадэміі навук Міхаіла Васільевіча Птухі.

У 2023 аб’яднаны з Інстытутам эканомікі прыродакарыстання і сталага развіцця НАН Украіны ў **Інстытут дэмаграфіі і праблем якасці жыцця НАН Украіны**.

## Кірункі навуковых даследаванняў 
* Развіццё чалавека ва Украіне: праявы, рызыкі, кірункі ўплыву
* Сацыяльныя трансфармацыі ўкраінскага грамадства
* Сацыяльна-дэмаграфічныя працэсы: цыклічнасць і дыферэнцыяцыя
* Сацыяльна-дэмаграфічнае мадэляванне і прагназаванне

## Структура 
* Аддзел даследаванняў чалавечага развіцця
* Аддзел дэмаграфічнага мадэлявання і прагназавання
* Аддзел даследаванняў рызыкі ў сферы занятасці насельніцтва
* Аддзел мадэлявання сацыяльна-эканамічных працэсаў і структур
* Аддзел даследаванняў узроўню жыцця насельніцтва
* Аддзел праблем фарміравання сацыяльнага капіталу
* Аддзел дэмаграфічных працэсаў і даследаванняў дэмаграфічнай палітыкі
** Сектар міграцыйных даследаванняў аддзела вывучэння дэмаграфічных працэсаў і дэмаграфічнай палітыкі

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сайт інстытута
* Часопіс інстытута

Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Украіны
Катэгорыя:Дэмаграфія
Кальё Кійск

**Кальё Кійск** (; , Вайвіна, воласць Вока, павет Вірумаа, Эстонія — , , Эстонія) — эстонскі акцёр, кінарэжысёр, сцэнарыст і палітык. Народны артыст Эстонскай ССР (1980).

## Біяграфія 
У 1944 годзе служыў у 20-й эстонскай добраахвотніцкай дывізіі Вафен-СС і ў якасці байца падраздзялення зенітнай артылерыі ўдзельнічаў у баях з часткамі Чырвонай Арміі пад Сінімяэ (Нарвская аперацыя). У 1946 годзе скончыў сярэднюю школу № 1 у Ракверэ (Эстонская ССР).

У 1946—1947 гг Вучыўся ў Талінскім політэхнічным інстытуце на кафедры падземнай распрацоўкі радовішчаў карысных выкапняў. Затым да 1949 года вучыўся ў Эстонскім дзяржаўным тэатральным інстытуце, пасля чаго перайшоў на рэжысёрскі факультэт ГІТІСа (курс Марыі Кнебель), які скончыў у 1953 годзе.

У 1953—1955 гг дырэктар Талінскага драматычнага тэатра. Ён паставіў спектакль паводле рамана эстонскага класіка Оскара Лутса «Вясна», які з нязменным поспехам ішоў некалькі сезонаў. Сам Кійск сыграў у ім адну з галоўных роляў. Ён стаў рэжысёрам яшчэ аднаго спектакля «Дом на ўскраіне». Адначасова К. Кійск выкладаў у акцёрскай студыі пры тэатры.

Затым да 1990 года быў рэжысёрам-пастаноўшчыкам кінастудыі «Талінфільм». Адначасова ў 1962—1987 гг быў першым сакратаром праўлення Саюза кінематаграфістаў Эстоніі.

У 1965 годзе па патрабаванні партыйнага кіраўніцтва Эстоніі ўступіў у КПСС і замоўчваў сваё ваеннае мінулае. Па яго пазнейшых успамінах, ён паведаміў пра гэта члену партыйнага бюро «Талінфільм» Пеэтру Кюнапу, які загадаў Кійску забыцца пра гэтую размову і на наступны дзень падаць заяву аб прыёме ў партыю.

Памёр у Таліне 20 верасня 2007 года.
## Фільмаграфія 
* (1956) «Яхты ў моры» — Хейна
## Сям’я 
* Жонка (з 1947 г.) — Зінаіда Аляксандраўна Іванова, яго аднакурсніца, ураджэнка Ракверы.
* Дачка — Рыйна (г.н.1948). Яе муж — Юхан Війдынг, эстонскі паэт.
* Унучка — Эла Війдынг, паэтэса.

## Крыніцы
Спіс рэзалюцый Савета Бяспекі ААН з 2701 па 2800

Гэта спіс **рэзалюцый Савета Бяспекі ААН з 2701 па 2800**, прынятых з 19 кастрычніка 2023 года па сённяшні дзень.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэзалюцыі Савета Бяспекі ААН
Катэгорыя:Спісы:ААН
Аслаўг

**Аслаўг (**) — каралева ў скандынаўскай міфалогіі, якая з’яўляецца ў «Эдзе» Сноры Стурлсана, «Сазе аб Вельсунгах» і ў сазе пра Рагнара Лодбрака як яго трэцяя жонка.

## Аслаўг ў легендзе 
. 1856 год.]]
Паводле «Сагі пра Рагнара Лодбрака» XIII стагоддзя, Аслаўг была дачкой Сігурда і ваяўніцы Брунхільды, але была выхавана прыёмным бацькам Брунхільды Геймірам. Пасля гібелі Сігурда і Брунхільды Геймір быў занепакоены бяспекай Аслаўг, таму пайшоў на хітрасць, каб схаваць дзяўчынку. Ён падарожнічаў пад выглядам беднага арфіста і вазіў з сабой арфу, у якой і хавалася дзяўчынка.

Аднойчы яны прыбылі ў Спангерейд ў Лінеснесе ў Нарвегіі, дзе заставаліся на ноч у доме селяніна Аке і яго жонкі Грымы. Аке вырашыў, што ў арфе схаваныя каштоўныя прадметы і распавёў пра свае здагадках Грыме. Жонка пераканала яго забіць, пакуль той спіць. Аднак, калі яны разабралі арфу, то выявілі маленькую дзяўчынку, якую прынялі як уласную дачку, назваўшы Кракай («Варона»). Каб схаваць яе прыгажосць — прыкмета высакароднага паходжання. Паэт-рамантык Морыс змяніў тон і зрушыў акцэнты сагі, адбіўшы ў паэме самыя змрочныя і складаныя матывы падання і адлюстраваўшы Рагнара як класічнага героя, які дамагаецца сэрца панны .

Яна з’яўляецца ў рамане «Аслаўга» Фрыдрыха Генрыха Карла дэ ла Мот Фуке, апублікаваным у 1810 годзе, а таксама двух іншых раманах трылогіі пад агульнай назвай «Герой поўначы».

Аслаўг ў выкананні Алісы Сазерленд з’яўляецца адной з галоўных дзеючых персанажаў у тэлесерыяле «Вікінгі». Гісторыя персанажа ў значнай меры адрозніваецца ад апісанай у сазе, аднак сустрэча з Рагнаром прадстаўлена ў легендарнай манеры.

Аслаўг з’яўляецца ў якасці дачкі Локі ў серыі фэнтэзі-раманаў «Вайна Чырвонай Каралевы» Марка Лоўрэнса.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Легендарныя асобы