open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Біл Хейлі

**Біл Хейлі** (, поўнае імя — **Уільям Джон Кліфтан Хейлі**, ;  — ) — амерыканскі музыкант, спявак і аўтар песень, адзін з першых выканаўцаў рок-н-ролу. Хіт «Rock Around the Clock» (1954), выкананы ім разам з яго групай The Comets, аказаў вырашальны ўплыў на папулярызацыю жанру рок-н-ролу.

Катэгорыя:Рок-музыканты ЗША
Катэгорыя:Выканаўцы рок-н-рола
Айк Тэрнер

**Айк Уістэр Тэрнер** (; ) — амерыканскі рытм-н-блюзавы музыкант і прадзюсар, адзін з заснавальнікаў рок-н-ролу.

## Дыскаграфія 
* 1951 — Rocket 88
* 1969 — A Black Man's Soul
* 1972 — Strange Fruit
* 1994 — I'm Blue
* 1996 — My Blues Country
* 2004 — 
* 2007 — Rising with the Blues

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 
* Ike Turner’s Homepage  on the internet
* Obituary (14 December 2007)  at timesonline.co.uk
* Ike Turner Tribute at BET.com
* Turner’s Entry  on the St. Louis Walk of Fame
* Ike Turner Article — by Dr. Frank Hoffmann 
* Біяграфія на сайце peoples.ru

Катэгорыя:Гітарысты ЗША
Катэгорыя:Блюзавыя музыканты
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі ЗША
Катэгорыя:Выканаўцы, уключаныя ў Залу славы рок-н-рола
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Аўтары-выканаўцы ЗША
Ілінойс (рака)

**Ілінойс** () — рака ў ЗША, левы прыток Місісіпі. Утвараецца пры зліцці рэк Дэс-Плейнс і Канкакі. Частка Ілінойскага воднага шляху, які злучае Вялікія азёры з ракой Місісіпі.

Даўжыня 437 км, ад вытоку р. Канкакі 653 км, плошча басейна каля 75 тыс. км². Цячэ па Цэнтральных раўнінах. Характэрныя веснавыя паводкі і летне-асенняя межань. Сярэдні гадавы расход вады каля 800 м³/с. У верхнім цячэнні злучана суднаходнымі каналамі з возерам Мічыган (каля г. Чыкага) і ракой Місісіпі (каля г. Рок-Айленд).

Суднаходная, шлюзаваная, вышэй г. Ла-Сал каналізаваная. На Iлінойсе — г. Пеорыя.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэкі Ілінойса
Катэгорыя:Прытокі Місісіпі
Элмар Джэймс

**Элмар Джэймс** (;  — ) — амерыканскі блюзавы гітарыст, спявак, аўтар песень. Першаадкрывальнік тэхнікі гульні слайдаў на электрагітары; адзін з найбольш выбітных музыкантаў эпохі росквіту чыкагскага блюзу, яго навацыі аказалі вялікі ўплыў і на далейшае развіццё блюзу, і на фарміраванне рок-музыкі.

У 1980 яго імя было (у ліку першых намінантаў) ўключана ў Залу славы блюзу, а ў 1992 ў Залу славы рок-н-ролу.

## Дыскаграфія 
* *Blues After Hours* (Crown 5168, 1961)
* *The Best Of* (Sue 918 [UK], 1965)
* *The Sky Is Crying* (Sphere Sound 7002, 1965)
* *Memorial Album* (Sue 927 [UK], 1965)
* *The Blues In My Heart, The Rhythm In My Soul* (re-release of *Blues After Hours*) (United 716, 1966)
* *The Blues In My Heart, The Rhythm In My Soul* (re-release of *Blues After Hours*) (Custom 2054, 1966)
* *Original Folk Blues* (Kent 522, 1967)
* *I Need You* (Sphere Sound 7008, 1967)
* *The Late Fantastically Great* (re-release of *Blues After Hours*) (Ember 3397 [UK], 1968)
* *Tough* (Chess recordings plus tracks by John Brim) (Blue Horizon 7-63204 [UK], 1968)
* *Something Inside of Me* (Bell 104, 1968)
* *The Legend Of Elmore James* (Kent 9001, 1969)
* *Elmore James* (Bell 6037, 1969)
* *Whose Muddy Shoes* (plus tracks by John Brim) (Chess 1537, 1969)
* *The Resurrection Of Elmore James* (Kent 9010, 1969)
* *To Know A Man* [2LP] (Blue Horizon 7-66230 [UK], 1969)
* *King of the Slide Guitar* (1992)
* *Charly Blues Masterworks Volume 28: Standing at the Crossroad* (1993)
* *The Sky Is Crying: The History Of Elmore James* (1993)
* ''Rollin' And Tumblin'* (1999)
* *Legends Of Blues, Pickin' The Blues ; The Greatest Hits* (2002)
* *King of the Slide Guitar: The Complete Trumpet, Chief and Fire Sessions* (2005)
* *A Proper Records Introduction to Elmore James: Slide Guitar Master* (2006)

## Спасылкі 
* Elmore James on Find-A-Grave
* Дыскаграфія на MusicBrainz
* Illustrated Elmore James discography
* 1980 Blues Foundation Hall of Fame Inductee 
* http://www.cr.nps.gov/delta/blues/people/elmore_james.htm 
* A review of Steve Franz’s *The Amazing Secret History of Elmore James'', from his master’s thesis

Катэгорыя:Гітарысты ЗША
Катэгорыя:Гітарысты паводле алфавіта
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі ЗША
Катэгорыя:Блюзавыя гітарысты
Катэгорыя:Слайд-гітарысты
Катэгорыя:Выканаўцы, уключаныя ў Залу славы рок-н-рола
Лісы

**Лісы** (*Vulpes*) — род драпежных млекакормячых сямейства сабачых.

Выдзяляецца 11 відаў. Пашыраны ўсюды акрамя Антарктыды, завезены ў Аўстралію. Трапляюцца ад тундры да пустынь і высакагор'яў. На Беларусі жыве ліс звычайны.

Даўжыня цела да 90 см, хваста да 60 см, маса да 10 кг. Поўсць пушыстая, колер зменлівы, ад рыжага да амаль чорнага, зрэдку трапляюцца белыя (альбіносы) або чорныя (меланісты) асобіны.

Жывуць у норах. Усёедныя.

Манагамы.

Аб'ект промыслу. Серабрыста-чорныя лісы, выведзеныя з канадскага падвіда — аб'ект зверагадоўлі.

## Літаратура 
* Самусенка Э. Лісы // БЭ ў 18 т. Т. 9. Мн., 1999.

Катэгорыя:Сабачыя
Уільям Крыстафер Хэндзі

**Уільям Крыстафер Хэндзі** (анг. William Christopher Handy; 16 лістапада 1873, Фларэнцыя, штат Алабама, ЗША - 28 сакавіка 1958, Нью-Ёрк, ЗША) — амерыканскі кампазітар, аўтар песень у стылі блюз, трубач, карнетыст і аранжыроўшчык. Яго роля ў гісторыі музыкі шматлікімі крытыкамі адзначана мянушкай «бацька блюзу» (англ.: Father of the Blues).

## Біяграфія 
Уільям Хэндзі нарадзіўся 16 лістапада 1873 года ў горадзе Фларэнцыя, штат Алабама, ЗША ў сям'і прапаведніка. У дзяцінстве і юнацтве ён атрымаў досыць добрую адукацыю, скончыўшы агульнаадукацыйную школу і Кентукійскі музычны каледж. Пасля каледжа Уільям нядоўгі час працаваў настаўнікам, змяніў мноства прафесій, пакуль не заняўся музычнай кар'ерай. У 1893 годзе Хэндзі арганізаваў скрыпічны аркестр «The Lauzetta Quartet», з якім выступаў на Сусветнай кірмашы ў Чыкага. У 1895 годзе ён пачаў граць у аркестры «Bessemer Brass Band», а праз год стаў кіраўніком танцавальнага аркестра «Mahara's Minstrels», які гастраляваў па паўднёвых штатах ЗША і Кубе.

## Спасылкі 
* Handy’s Memphis Blues Band 1922 performance of «St. Louis Blues»: audio on redhotjazz.com 
* Bessie Smith sings the «Saint Louis Blues», accompanied by Louis Armstrong and Fred Longshaw, 1925: audio on redhotjazz.com
* W.C. Handy website at the University of North Alabama 
* Official Site of the Annual W.C. Handy Music Festival in Florence, Alabama 
* W.C. Handy’s 1993 Lifework Award for Performing Achievement; Induction into the Alabama Music Hall of Fame 
* The Blues Foundation’s W.C. Handy Blues Awards 
* Book excerpt on Handy by Tom Morgan
* Year of the Blues Official website
* Rare American Sheet Music Collection at Duke University
* [United States Library of Congress African-American Sheet Music Collection, 1850—1920](http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?ammem/aasm:@OR(@field(AUTHOR+@3(Handy,+W++C++1873+1958++))+@field(OTHER+@3(Handy,+W++C++1873+1958++))))
* Photographs of W.C. Handy’s gravesite
* Interview with W.C. Handy by folklorist

Катэгорыя:Блюзавыя музыканты
Іаган Хрысціян Фабрыцый

**Іаган Хрысціян Фабрыцый** (7 студзеня 1745 - 3 сакавіка 1808) — дацкі энтамолаг.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 7 студзеня 1745 г. у камуне Цёндэр (дацк. Tønder) у герцагстве Шлезвіг (Schleswig, цяпер тэрыторыя Даніі).

Вучыўся ў Капенгагене, Лейдэне, Эдынбургу і Фрэйбергу і, нарэшце, ва Упсале пад кіраўніцтвам Лінея. У 1775 годзе прызначаны прафесарам натуральных навук пры Кільскім універсітэце. Фабрыцыя лічаць адным з заснавальнікаў сучаснай энтамалогіі. Кіруючыся будовай ротавых органаў, ён заснаваў новую, больш адпаведную прыродзе, класіфікацыю насякомых.

## Працы 
* «Systema entomologiae sistens Insectorum classes, ordines genera, species, adjectis synonymis, locis, descriptionibus, observationibus» (Фленсбург і Лейпцыг, 1775);
* «Genera Insectorum etc.» (Кіль, 1777);
* «Philosophia entomologica, sistens scientiae fundamenta adjectis definitionibus, exemplis, observafioni b us, adumbrationibus» (Гамбург і Кіль, 1778);
* «Species Insectorum etc.» (1781);
* «Mantissa Insectorum etc.» (Капенгаген, 1787);
* «Entomologia systematica, emendata et aucta etc.» (4 тома, Капенгаген, 1792—1794);
* «Systema Eleutheratorum secundum ordin e s, genera, species etc.» (Кіль, 1801);
* «Systema Rhynchotorum etc.» (Браўншвайг, 1803);
* «Systema Piezatorum etc.» (Браўншвайг, 1804).

## Спасылкі 
* Факсімільная копія *Entomologia systematica emendata et aucta Supplement* 

Катэгорыя:Энтамолагі Даніі
Катэгорыя:Арахнолагі
Trigonurinae

**Trigonurinae** *Erichson*, 1839 — адно з падсемействаў жукоў-стафілінід.

## Апісанне 
Вусікі ніткападобныя, галава маленькая, значна вужэйшыя за пярэднеспінкі. Афарбоўка бураватая.

## Сістэматыка 
* 
** , Reiche
** 
* †
* †

## Літаратура 
* Herman, L.H. 2001: *Catalog of the Staphylinidae (Insecta, Coleoptera): 1758 to the end of the second millennium. III. Oxyteline group.* Bulletin of the American Museum of Natural History, (265): 1067—1806.

Катэгорыя:Стафілініды
Кільскі ўніверсітэт імя Хрысціяна Альбрэхта

**Кільскі ўніверсітэт імя Хрысціяна Альбрэхта** — вядучы класічны ўніверсітэт (і навуковы цэнтр), адзін з найбуйнейшых у Германіі, у ім прадстаўлены амаль усе навуковыя напрамкі, але вядучымі з'яўляюцца прыкладныя навукі аб жыцці, геалогія і акіянаграфія. Размешчаны ў горадзе Кіль, спрыяльна размешчаным у заліве Балтыйскага мора. Мае вялікае міжнароднае значэнне. Падтрымлівае партнёрскія адносіны з многімі універсітэтамі краін ЕС, ЗША, Кітая і былога СССР.

Тут працуе ~ 450 прафесараў і  выкладчыкаў, больш чым 1700 іншых вучоных і ўрачоў і амаль 6000 супрацоўнікаў. Толькі ў клініках універсітэта працуе больш за 5000 чалавек. З ~ 23000 студэнтаў, ~ 1300 замежнікі, якія прадстаўляюць 85 нацый ўсіх кантынентаў, навучаюцца на тэалагічным, юрыдычным, сацыяльна-эканамічным, медыцынскім, філасофскім, матэматычным, прыродазнаўчым і іншых факультэтах. У склад універсітэта ўваходзяць 165 навукова-даследчых інстытутаў, семінараў, клінік і іншых устаноў, якія размяшчаюцца ў 250 будынках. 3 даследчыя станцыі ўніверсітэта займаюць звыш 500 гектараў карыснай сельскагаспадарчай плошчы, функцыянуюць 66 спецыялізаваных курсаў: ад археалагічных да зубалячэбных. Штогод 2000 выпускнікоў-спецыялістаў, больш за 300 кандыдатаў і дактароў навук.

## Факультэты 
* Факультэт тэалогіі
* Факультэт права
* Факультэт бізнесу, эканомікі і сацыяльных навук
* Факультэт медыцыны
* Факультэт мастацтва і гуманітарных навук
* Факультэт матэматыкі і прыродазнаўчых навук
* Факультэт агракультуры і дыеталогіі
* Інжынерны

## Вядомыя выпускнікі 
* Дэлара Бурхарт
*Енс Бёрнзен

Катэгорыя:Універсітэты Германіі
*
Катэгорыя:Кіль (горад)
Павел Сапега (кашталян кіеўскі)

**Павел Іванавіч Сапега** (да 1546—1580) — вялікалітоўскі дзяржаўны і вайсковы дзеяч. Кашталян кіеўскі (з 1566).

## Біяграфія 
З чарэйска-ружанскай лініі магнацкага роду Сапегаў герба «Ліс», сын Івана і Ганны з Сангушкаў. Меў брата Івана.

З 1560 года валодаў памежнай крэпасцю Любеч, якая мусіла стрымліваць набегі татараў. Пасля адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 1565—1566 гадоў атрымаў урад кашталяна кіеўскага.

Па інкарпарацыі Кіеўскага ваяводства Каралеўствам Польскім стаў сенатарам, аднак працягваў бараніць інтарэсы Вялікага Княства Літоўскага. У 1569 годзе яшчэ да смерці вялікага князя Жыгімонта Аўгуста вёў перамовы з французскімі пасламі пра вяртанне Княству Брацлаўскага, Валынскага і Кіеўскага ваяводстваў у выпадку абрання на сталец Генрыка Валезага.

Удзельнічаў у планаванні вайны з маскоўскім царом Іванам IV у красавіку 1580 годзе. Памёр у пачатку снежня 1580 года.

Меў звязкі з кальвінізмам, аднак наказаў пахаваць сябе ў царкве ў Ляйпунах.

Да 1562 года ажаніўся з Ганнай Хадкевіч (дачка Рыгора Хадкевіча), з якой меў сыноў Яна Пятра і Паўла, а таксама дачок Соф’ю, Альжбету і Ганну.

## Спасылкі 
* Генеалогія Сапегаў 

Павел, кашталян кіеўскі
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны кіеўскія
Ціна Цёрнер

**Тына Тэрнер** (, пры нараджэнні **Ганна Мэй Балак** (); ) — амерыканская , аўтар песень,  і . Уладальніца васьмі прэмій «Грэмі». За свой артыстызм, тэмперамент і сцэнічную экспрэсіўнасць яна носіць тытул «Каралева рок-н-ролу». Ціна ўваходзіць у дзясятку самых лепшых танцораў свету. Часопіс «Ролінг Стоўн» назваў яе найвялікшай спявачкай сучаснасці.

## Дзяцінства 
Ганна Мэй Балак нарадзілася 26 лістапада 1939 года малодшай другой дачкой у невялікім мястэчку Натбуш, штат Тэнесі, у сям’і Зельмы (народжанай Кюры), рабочай завода, і Флойда Рычарда Балака, баптысцкага дыякана, фермера і рабочага заводу. Балак наведвала школу Флэг Груў у акрузе Хэйвуд. Ганна і яе старэйшая сястра, Ален, выхоўваліся сваёй бабуляй пасля таго, як іх бацькі развяліся, калі Ганне было 10. Ганна заставалася ў Натбушы да смерці сваёй бабулі. У 16-гадовым узросце яна з маці і сястрой пераехала ў горад Сент-Луіс.

## Дыскаграфія 
### Студыйныя альбомы 
* Tina Turns the Country On!, 1974
* Acid Queen, 1975
* Rough, 1978
* Love Explosion, 1979
* Private Dancer, 1984
* Break Every Rule, 1986
* Foreign Affair, 1989
* Wildest Dreams, 1996
* Twenty Four Seven, 1999

### Канцэртныя альбомы 
* Tina Live in Europe, 1988
* VH1 Divas 1999 (з Брэндзі, Уітні Х’юстан, Шэр і інш.), 2000

### Саўндтрэкі 
* Mad Max Beyond Thunderdome, 1985
* What’s Love Got to Do with It, 1993

### Зборнікі лепшых песень 
* Simply the Best, 1991
* All the Best, 2004

### Сінглы 
Сінглы, якія патрапілі ў Top 10 у амерыканскіх і брытанскіх чартах:
* «River Deep — Mountain High»
* «Proud Mary»
* «Nutbush City Limits»
* «Let’s Stay Together»
* «What’s Love Got to Do With It»
* «Better Be Good to Me»
* «Private Dancer»
* «We Don’t Need Another Hero»
* «Typical Male»
* «The Best»
* «I Don’t Wanna Lose You»
* «It Takes Two»
* «I Don’t Wanna Fight»
* «GoldenEye»
* «When the Heartache Is Over»

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* The Tina Turner Blog
* Афіцыйны сайт
* 
* Tina Turner на сайце AllMusic
* Tina Turner  на сайце Rolling Stone
* Tina Turner на сайце Myspace

Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Музыканты паводле алфавіта
Катэгорыя:Поп-музыканты ЗША
Катэгорыя:Рэкардсмены Кнігі рэкордаў Гінеса
Катэгорыя:Выканаўцы рытм-н-блюза
Катэгорыя:Рок-н-рол
Восы

**Восы** — назва некаторых насякомых з падатраду сцеблабрухія (Apocrita) атрада перапончатакрылых, якія не маюць строга навуковага вызначэння. У прынцыпе — гэта усе джалавыя сцеблабрухія, якія не адносяцца да пчол і мурашак.

## Экалагічная класіфікацыя 
У цяперашні час налічваецца мноства розных разнавіднасцяў вос (напр. дарожныя восы), аднак усе яны, так ці інакш, належаць да адной з двух асноўных катэгорый: адзінкавых ці грамадскіх вос. Так, напрыклад, прадстаўнікі адзіночных вос звычайна вядуць адасоблены лад жыцця і часцяком не будуюць гнёздаў. Акрамя таго, усе дарослыя асобіны адзіночных вос здольныя размнажацца. У адрозненне ад адзінкавых вос, грамадскія восы, наадварот, жывуць калоніямі, налічваюць да некалькіх тысяч асобін; яны будуюць даволі моцныя гнёзды, аднак далёка не ўсе з іх здольныя размнажацца. У калоніях найбольш развітых разнавіднасцяў грамадскіх вос да размнажэння здольныя толькі матка і асобіны мужчынскага полу, у той час як астатняя частка калоніі складаецца з бясплодных жаночых працоўных асобін.

## Гл. таксама 
* Сапраўдныя восы
Вольга Сысоеўна Аўраменка

**Вольга Сысоеўна Аўраменка** (, г. п. Уваравічы) — Народны настаўнік СССР (1979). Заслужаны настаўнік БССР (1973).

## Біяграфія 
Скончыла Гомельскі педагагічны інстытут імя Чкалава ў 1956 годзе. З 1956 года — настаўніца рускай мовы і літаратуры Уваравіцкай сярэдняй школы Буда-Кашалёўскага раёна. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР з 1980 года.

В. С. Аўраменка стала адной з першых, хто атрымаў ганаровае званне «Народны настаўнік СССР».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* *Святлана Кірсанава* Легенда № 1 // Настаўніцкая газета
* *Уладзімр Гаўрыловіч* Першая народная  // Беларускі прафсаюз работнікаў адукацыі і навукі
* Знаменитые люди Гомельщины: Авраменко Ольга Сысоевна 

Катэгорыя:Народныя настаўнікі СССР
Катэгорыя:Заслужаныя настаўнікі БССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 10-га склікання
Аляксандр Павел Сапега

**Аляксандр Павел Сапега** ( — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Вучыўся ў езуіцкім калегіуме ў Брунсбергу (Браневе), у 1685—1689 у Парыжы. Чашнік ВКЛ у 1692, маршалак дворны ў 1692—1698, маршалак вялікі ў 1698—1703, 1705—1708 і з 1713. Удзельнічаў у Алькеніцкай бітве 1700, у час Паўночнай вайны 1700—1721 стаў на бок шведаў, караля Станіслава Ляшчынскага, які таксама даў яму пасаду вялікага маршалка (1705—1708). Пасля аднаўлення ўлады Аўгуста II у 1709 у апазіцыі да яго. Валодаў Друяй, Іказню, Сапежынам, Дуброўнам і іншымі маёнткамі.

## Сям’я 
Быў малодшым сынам Казіміра Яна Сапегі і яго першай жонкі Крысціны Барбары Глябовіч. Меў братоў Ежы Станіслава і Міхала Францішка. Ажаніўся ў 1691 з Марыяй Крысцінай дэ Бецюн (Marie Christine Catherine de Béthune-Chabris, 1677—1721), меў з ёй дзяцей:

* Людвіку Марыю (1695—1768), якая выйшла першы раз за графа Аляксандра Дамініка Веляпольскага, а пасля яго смерці за літоўскага падстолія Антонія Міхала Патоцкага;
* Казіміра Леана (1697—1738), генерала літоўскай артылерыі;
* Юзафа Станіслава (1708—1754), біскупа-каад’ютара віленскага;
* Міхала Антонія (1711—1760), літоўскага падканцлера;
* Марыю.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Генеалогія магнацкіх радоў Рэчы Паспалітай 

Катэгорыя:Асобы
Аляксандр Павел
Катэгорыя:Маршалкі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Маршалкі надворныя літоўскія
Катэгорыя:Чашнікі вялікія літоўскія
Стрэпет

**Стрэпет** (*Tetrax tetrax*) — від птушак з сямейства драфіных.

## Апісанне 
Велічынёй стрэпет з курыцу, даўжыня да 50 см, маса да 950 г. Апярэнне спіны шаравата-вохрыстае, з цёмным струменістым малюнкам, брушка белае, шыя чорная з дзвюма белымі палосамі, крылы белыя, з чорнымі канцамі. У самца шыя бураватая з стракацінамі. Зімой самец афарбаваны як самка. Шлюбны голас самца — сухое «тррэк-кррэк».

## Распаўсюджанне 
Жыве ў стэпах і паўпустынях Еўразіі і Паўночнай Афрыкі, толькі там, дзе засталіся ўчасткі цаліны. З-за суцэльнага ўзворвання стэпаў у многіх месцах стрэпеты сталі рэдкасцю. Нешматлікі, месцамі знікаючы від, знаходзіцца пад аховай. На Беларусі да канца XVIII ст. гнездаваўся на паўднёвым усходзе, у апошнія часы не адзначаны.

## Асаблівасці біялогіі 
Стрэпеты кормяцца насякомымі, насеннем, парасткамі.

Асцярожныя птушкі, трымаюцца паасобку ці парамі, толькі перад адлётам на зімоўку яны збіраюцца ў чароды. Палёт стрэпета своеасаблівы. Сарваўшыся з зямлі, ён ляціць вельмі хутка. Здаецца, што птушка дрыжыць і трымціць на месцы, але ў той жа час хутка рухаецца наперад. У палёце крылы выдаюць здалёку чутны своеасаблівы свіст.

## Літаратура 
Катэгорыя:Драфіныя
Катэгорыя:Птушкі Еўразіі
Катэгорыя:Фаўна Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Дзэрэны

**Дзэрэны** (*Procapra*) — род газэляў сямейства пустарогіх.

## Віды 
* 
* 
* 

Жыццёвая прастора ўсіх 3-х відаў — гэта сухія стэпы і паўпустыні. Пры гэтым яны паднімаюцца ў гарах на вышыню да 5500 м. Узімку жывёлы з’яўляюцца актыўнымі пераважна днём, а ў гарачыя летнія дні ўвечары. Яны перасоўваюцца статкамі ад 20 да 30 асобін, аднак, у перыяд сезонных міграцый могуць аб’ядноўвацца ў статкі, якія налічваюць некалькі тысяч жывёл.

Калісьці мангольскі дзэрэн быў адным з самых распаўсюджаных жывёл Манголіі. Калісьці пагалоўе складала прыкладна 1,5 млн асобін. Папуляцыі былі знішчаны з-за празмерным паляваннем ў заходняй Манголіі. На ўсходзе засталося прыкладна 300.000 газэляў.

Папуляцыя тыбецкага дзэрэна таксама скарацілася з некалькіх мільёнаў да 10 000 асобін. Дзэрэн Пржэвальскага класіфікуецца МСАП як від, які знаходзіцца пад пагрозай. У 2003 годзе падлік даў у выніку ўсяго толькі 250 жывёл, якія трымаліся паблізу возера Кукунор ў цэнтральным Кітаі.

## Літаратура 
* Ronald M. Nowak: *Walker’s Mammals of the World*. Johns Hopkins University Press, 1999 ISBN 0-8018-5789-9

Катэгорыя:Пустарогія
Дзьмухавец

**Дзьмухавец**, **Дмухавец**, **Адуванчык** (*Taráxacum*) — род шматгадовых травяністых раслін сямейства .

## Назва 
Назва *Taraxácum* паходзіць ад лацінізацыі арабскай (tharakhchakon) або персідскай (talkh chakok) назвы іншай складанакветнай расліны.

## Апісанне 
Дзьмухавец — расліна з галінастым, стрыжневым коранем таўшчынёй каля 2 см і даўжынёй каля 60 см, у верхняй частцы пераходзіць у кароткае шматгаловае карэнішча.

Лісце голае, перыста-надрэзанае або суцэльнае, сабранае ў прыкаранёвую разетку.

Кветаносная стрэлка сакавітая, цыліндрычная, полая ўсярэдзіне, заканчваецца адзіночным кошыкам язычковых ярка-жоўтых кветак.

Усе часткі расліны ўтрымліваюць густы белы малочнападобны сок.

Цвіце дзьмухавец ў маі, плоданасіць пачынае сямянкамі з белым чубком з чэрвеня.

## Пашырэнне 
Пашыраны ў халодных і ўмераных паясах зямнога шара, за выключэннем высакагорных раёнаў і арктычных шырот. На Беларусі расце .

## Віды 
Дзьмухаўцы, якіх існуе звыш двух тысяч апаміктычных мікравідаў і каля сямідзесяці так званых «буйных» ці зборных відаў.

;Некаторыя віды

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* *Кудрашова М. Г.* Адуванчык //
Фрыдрых Генрых Вігерс

**Фрыдрых Генрых Вігерс** ( або , або , або , 15 сакавіка 1746 — 3 сакавіка 1811) — нямецкі батанік, міколаг і ўрач.

## Біяграфія 
Фрыдрых Генрых Вігерс нарадзіўся ў горадзе Крэмпе (Штайнбург) 15 сакавіка 1746 года.

У 1780 годзе ён напісаў дысертацыю на тэму Primitiae florae holsaticae.

Фрыдрых Генрых Вігерс памёр у горадзе Хузум 3 сакавіка 1811 года.

## Навуковая дзейнасць 
Фрыдрых Генрых Вігерс спецыялізаваўся на водарасцях, насенных раслінах і на мікалогіі.

## Літаратура 
* Robert Zander; Fritz Encke, Günther Buchheim, Siegmund Seybold (Hrsg.): *Handwörterbuch der Pflanzennamen*. 13. Auflage. Ulmer Verlag, Stuttgart 1984, ISBN 3-8001-5042-5.

Катэгорыя:Батанікі Германіі
Катэгорыя:Міколагі Германіі
Катэгорыя:Медыкі Германіі
Джгіры

**Джгіры**, таксама **Яршы** (*Gymnocephalus*, *Acerina*) — род рыб сямейства акунёвыя.

## Апісанне 
Цела даўжынёй да 20 см (маса да 200 г), сціснутае з бакоў, луска дробная. Рот не­вялікі з шчацінкападобнымі зу­ба­мі. Спиіныя плаўнікі злітыя, пер­шы – калючы; маюцца калючкі ў аналь­ным і бруш­ных плаўніках, а так­сама шып на шчэлепнай накрыўцы. 

## Віды 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Акунёвыя
Драфіныя

**Драфіныя**  (*Otididae*) — сямейства буйных наземных птушак.

## Апісанне 
Вялікія і сярэдніх памераў птушкі, маса 1—23 кг. Самцы большыя за самак. Апярэнне шчыльнае, разнастайнай афарбоўкі. Шыя сярэдняй даўжыні, тоўстая. Ногі моцныя, доўгія, трохпальцыя, з цвёрдымі мазолістымі падушачкамі. Хвост кароткі. 

## Пашырэнне 
Сямейства ўключае ў сябе 26 відаў, разбітых на 11 родаў. Пашыраны ў стэпах і паўпустынях Еўразіі, Афрыкі і Аўстраліі. Ахоўваюцца, радводзяцца штучна.

## Асаблівасці біялогіі 
Корм разнастайны, пераважна раслінны. 

У шлюбны перыяд самцы такуюць. Гняздо на зямлі, нясуць 2—5 яец. 

## Літаратура 
* Драфіныя // 
* Sibley, Charles G.; Jon E. Ahlquist (1990). Phylogeny and Classification of the Birds : A Study in Molecular Evolution. New Haven: Yale University Press. ISBN 0-300-04085-7.
* Knox, Alan G.; Martin Collinson, Andreas J. Helbig, David T. Parkin & George Sangster (October 2002). «Taxonomic recommendations for British birds». Ibis 144 (4): 707—710. DOI:10.1046/j.1474-919X.2002.00110.x.
* Ecology and conservation of Steppe-Land birds by Gerard Bota et al. International Symposium on Ecology and Conservation of Steppe-land birds. Lynx Edicions 2005. 343 pages. ISBN 84-87334-99-7

## Спасылкі 
* Bionet skola 
* Драфіныя на сайце montereybay.com 
* Поўнае апісанне драфіных


Катэгорыя:Сямействы птушак
Карлсбад

**Карлсбад**:
* *Карлсбад* — старая назва г. Карлавы Вары
* Карлсбад (Каліфорнія)
* Карлсбад (Нью-Мексіка)
Джгір звычайны

**Звычайны джгір**, таксама **Звычайны ёрш** (*Gymnocephalus cernuus*) — від рыб з сямейства акунёвых (*Percidae*), тыповы від роду яршы. Народныя назвы: *ажгур, яжгур*.

## Апісанне 
Даўжыня дарослай рыбы складае 10-15 см, маса 20-50, зрэдку да 200 г. Спіна шэра-зялёная, бакі з жаўтаватым адценнем, брушка белаватае; па ўсім целе раскіданы шматлікія цёмныя кропінкі; на спінным і хваставым плаўніках бурыя плямы. У вадаёмах з пясчаным грунтам афарбоўка больш светлая. Першы спінны плаўнік і першыя прамяні анальнага і брушнога плаўнікоў у выглядзе калючак. На жаберных накрыўках да 12 вострых шыпоў. Рыла тупое, кароткае.

## Пашырэнне 
Гэта прэснаводная рыба, жыве ў вадаёмах Паўночнай, Сярэдняй і Усходняй Еўропы і Паўночнай Азіі. На Беларусі шматлікі ў Палескіх, Нарачанскіх, Браслаўскіх азёрах, Заслаўскім, Асіповіцкім і іншых вадасховішчах. Аселая прыдонная рыба, аддае перавагу пясчанаму дну або жвіру.

## Асаблівасці біялогіі 
Жыве чародкамі на значных глыбінях, у мясцінах з пясчаным і заіленым дном.

Корміцца галоўным чынам бесхрыбтовымі паблізу дна, таксама корміцца маляўкамі рыб, дробнай рыбай і некаторымі раслінамі. За яршом у сваю чаргу палююць больш буйныя рыбы.

Полавая спеласць наступае звычайна ў 2-3 гады. Нераст парцыённы ў красавіку-чэрвені ў поймах рэк, старыцах, залівах, у азёрах часта на глыбіні. Плоднасць ад 4 да 200 тыс. ікрынак.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Акунёвыя
Катэгорыя:Прэснаводныя рыбы
Катэгорыя:Рыбы Азіі
Катэгорыя:Рыбы Еўропы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Маркус Эліэзер Блох

**Маркус Эліэзер Блох** (1723-6 жніўня 1799) — нямецкі медык і натураліст, іхтыёлаг.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1723 годзе ў Ансбаху ў беднай сям'і. Вырас амаль без адукацыі. Знаёмства з яўрэйскай літаратурай дазволіла яму заняць месца настаўніка яўрэйскага мовы ў аднаго яўрэя-хірурга ў Гамбургу. Блох навучыўся нямецкай і лацінскай мовам, набыў звесткі па анатоміі і фізіялогіі. Ён адправіўся ў Берлін для далейшага вывучэння прыродазнаўства і атрымаў дыплом урача ў Франкфурце-на-Одэры. Практычнай дзейнасцю Блох займаўся мала, прысвяціўшы сябе іхтыялогіі. Памёр вучоны ў 1799 годзе ў Карлсбадзе.

## Навуковая дзейнасць 
Толькі першая праца Блоха "Medicin. Bemerkungen nebst einer Abhandlung vom Pyrmonter Sauerbrunnen" не прысвечана іхтыялогіі. Вялікую вядомасць набыла яго праца "Allgemeine Naturgeschichte der Fische", у 12 тамах, з 432 размаляванымі малюнкамі, друкавалася ад 1782 да 1795 Доўгі час гэта выданне было адзіным творам па іхтыялогіі і да гэтага часу не страціла свайго значэння дзякуючы цудоўным малюнкам . Акрамя дробных запісаў, Блоху таксама належыць няскончаная праца "Systema ichthyologiae iconibus CX illustratum". Калекцыя рыб Блоха пасля яго смерці была набыта прускім урадам і ўвайшла ў склад берлінскага заалагічнага музея, адна з зала якога ўпрыгожана партрэтам Блоха.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Заолагі Германіі
Катэгорыя:Іхтыёлагі
Яана Пелканен

**Яана Пелканен** (фін. Jaana Maarit Pelkonen, нар. 27 студзеня 1977, Лахці) — фінская вядучая і мадэль.

Кар'ера Пелканен пачалася з «Радыё 99» ў Лахці, вядучай якога яна была з 1995 па 1997 год. З 1997 да 2005 г. Пелканен вяла праграму аб відэагульнях «Tilt». Яна таксама была вядучай двух нацыянальных адбораў Фінляндыі. З'яўлялася адной з вядучых Конкурса песні Еўрабачанне 2007

## Спасылкі 
Катэгорыя:нарадзіліся 27 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1977 годзе
Міка Лепілампі

**Міка Лепілампі** (нар. ) — фінскі акцёр, музыкант і тэлевядучы. З’яўляўся адным з вядучых Конкурса песні Еўрабачанне 2007.

## Біяграфія 
Паспяхова дэбютаваў у фільме «Жэмчуг і свінні», быў узнагароджаны прэміяй «Юсі» за лепшую мужчынскую ролю ў ім. У 2005 здымаецца ў фільме Ціма Кайвусала «У цені двухгаловага арла» ў ролі паэта. Дзеянне разгортваецца ў пачатку XX стагоддзя, калі Фінляндыя была часткай Расіі, ён працуе з такімі акцёрамі як, напрыклад, Васі-Маці Лоіры.

10 мая 2006 г. выходзіць яго першы сольны альбом, ён запазычыў у якасці назвы сваё імя. Выканаў некалькі саўндтрэкаў да фільмаў, у якіх прымаў удзел.

Летам 2006 года ажаніўся з Эміліяй Вуарысалмі (змяніла прозвішча на Лепілампі). У іх расце дачка Лілія (нарадзілася 31 кастрычніка 2005).

10 і 12 траўня разам з Яанай Пелканен стаў вядучым конкурсу песні Еўрабачанне 2007, які прайшоў у Хельсінкі. У 2008 ад тэлекампаніі YLE ён аб’яўляў галасы фінскіх тэлегледачоў на Еўрабачанні.

## Фільмаграфія 
* *Helmiä ja sikoja* (2003)
* *Keisarikunta* (2004)
* *Paha maa* (2005)
* *Kaksipäisen kotkan varjossa* (2005)
* *Tyttö sinä olet tähti* (2005)
* *Narnian Tarinat : Velho ja Leijona* (агучванне) (2005)
* *Madagascar* (агучванне) (2005)
* *Hairspray-musikaali* (2005)
* *Saippuaprinssi* (2006)
* *Калядная гісторыя () (2007)
* *8 päivää ensi-iltaan* (2008)

## Дыскаграфія 
* *Mikko Leppilampi'' (2006)

## Спасылкі 
* 
* Сайт Міка Лепілампі 
* Фай-сайт Міка 
* 

Катэгорыя:Акцёры Фінляндыі
Катэгорыя:Музыканты Фінляндыі
Юзаф Францішак Сапега

{{ДД
 | беларускае імя = Юзаф Францішак Сапега
 | поўнае імя =
 | арыгінальнае імя =Józef Franciszek Sapieha
 | партрэт =Juzef Francišak Sapieha. Юзэф Францішак Сапега.jpg
 | шырыня партрэта =250px
 | подпіс =Юзаф Францішак Сапега
 | герб= Herb Sapiehów.PNG
 | шырыня герба =100px
 | подпіс герба= Герб «Ліс»

 | тытул =Падскарбі надворны літоўскі
 | парадак = 
 | перыядпачатак =1713
 | перыядканец       =1744
 | перыяд праўлення =
 | папярэднік =Павел Кароль Сангушка
 | пераемнік = Ігнацы Сапега

 | дата нараджэння =1679
 | месца нараджэння =
 | дата смерці = 11.4.1744
 | месца смерці =
 | пахаваны = 
 | пахаваная =
 | род =Сапегі
 | бацька =Францішак Стэфан Сапега
 | маці =Ганна Крысціна Любамірская
 | муж =
 | жонка = Крысціна Браніцкая
 | дзеці =Тадэвуш, Тэрэза
 | рэлігія =
 | узнагароды ={ style="background: transparent"
 
}
 | аўтограф =
 | Commons            =
 | Rodovid=
}}

**Юзаф Францішак Сапега** ( — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Падскарбі надворны літоўскі (з 1713).

## Біяграфія 
Быў паслом з берасцейскага сойміка на элекцыйны сойм 1697. Пасля вучыўся ва ўніверсітэце горада Грац (Аўстрыя), наведаў Баварыю, Францыю, Галандыю, Іспанію, Турцыю.

У першыя гады Паўночнай вайны 1700—1721 прытрымліваўся нейтралітэта, але ў 1706 канчаткова падтрымаў Станіслава Ляшчынскага, потым Аўгуста II, які ў 1713 надаў яму ўрад надворнага падскарбія ВКЛ. На працягу свайго жыцця беспаспяхова імкнуўся вярнуць пад уладу надворнага падскарбія эканоміі. Адзін з актыўных дзеячаў Віленскай канфедэрацыі 1716, быў адным з 3 паслоў ад канфедэратаў з-пад Ленчнай да Аўгуста II, выбраны кансіліярыюшам ад шляхты Берасцейскага ваяводства.

У 1720 — пачатку 1730-х гадоў у шэрагах антыкаралеўскай апазіцыі Вялікага Княства Літоўскага. Падчас бескаралеўя ўцягнуты ў канфлікт са стражнікам літоўскім Антоніем Пацеем наконт пасады палкоўніка Берасцейскага ваяводства. Гэта прывяло да раздваення сойміка, на адным з іх Юзаф Францішак і быў абраны павятовым палкоўнікам. Выказаўся за кандыдатуру на трон Станіслава Ляшчынскага і беспаспяхова прэтэндаваў на пасаду рэгіментара. Вызначаны Ляшчынскім адным з пленіпатэнтаў для стварэння Генеральнай канфедэрацыі ў Дзікаве. У 1735  удзельнічаў у акцыях атрадаў канфедэратаў на Падоллі, быў пасрэднікам у перапісцы Ляшчынскага з крымскім ханам Каплан-Гірэем.

Пасля прызнаў каралём Аўгуста III, імкнуўся атрымаць сенатарскую пасаду. У апошнія гады жыцця зблізіўся з Радзівіламі, выступаў за прымірэнне з імі іншых Сапегаў.

## Сям'я 
Быў сынам Францішка Стэфана і Ганны Крысціны Любамірскай. Меў братоў Яна Казіміра і Ежы Феліцыяна. Ажаніўся ў 1709 з Крысцінай Браніцкай (памерла ў 1761), сястрой вялікага кароннага гетмана Яна Клеменса Браніцкага, меў з ёй сына Тадэвуша і дачку Тэрэзу (памерла да 1784), якая выйшла першы раз за літоўскага харунжага Гераніма Фларыяна Радзівіла, але потым развялася і выйшла другі раз за літоўскага падчашага Яўхіма Караля Патоцкага.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Генеалогія магнацкіх радоў Рэчы Паспалітай 

Юзаф Францішак
Катэгорыя:Падскарбіі надворныя літоўскія
Катэгорыя:Памерлі ў Бяльскім павеце
Дзівасіл

**Дзівасіл** (*Ínula*) — род шматгадовых раслін сямейства астравыя (Asteraceae), расце ў Еўропе, Азіі і Афрыцы.

## Біялагічнае апісанне 
Шматгадовыя, радзей аднагадовыя расліны з суцэльнымі лісцінкамі і жоўтымі буйнымі суквеццямі.

Кветкі жоўтыя ці аранжавыя, адзіночныя або сабраны ў гронкападобныя або шчыткападобныя агульныя суквецці.

Красаванне летам ў другой палове.

Размнажэнне вясновае.

## Раслінная сыравіна 
### Хімічны склад 
Корні і карэнішчы ўтрымоўваюць інулін, сапаніны, смолы, камедзь, слізь, пігмент, воцатную і бензойную кіслоты, алкалоіды, вітамін Е і эфірны алей, асноўнай складовай часткай якога з'яўляецца геленін — сумесь розных відаў лакцінаў (аланталактан і іншыя).

## Фармакалагічныя ўласцівасці 
Дзівасіл валодае супрацьзапаленчым, жэлчэгонным, адхарквальным і слабым урынагонным дзеяннем, запавольвае перыстальтыку кішэчніка і яго сакраторную актыўнасць і ў той жа час павялічвае вывядзенне жоўці ў дванаццаціперсную кішку, што ў спалучэнні з антысептычным эфектам станоўча адбіваецца пры лячэнні органаў стрававання.

Клінічна даказана, што прэпарат алантон, атрыманы з дзівасіла, узмацняе кровазварот у слізістай абалонцы страўніка, паскарае працэс гаення язваў, павялічвае колькасць звязанай салянай кіслаты і памяншае ўтрыманне пепсіну, што станоўча адбіваецца на цячэнні хваробы.

Катэгорыя:Астравыя (падсямейства)
Дзікая пятрушка

**Дзікая пятрушка** (*Peucedanum*) — род шматгадовых травяністых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя травяністыя расліны са складаным, трайчастым або перыстым рассечаным лісцем.
Пялёсткі кветак белыя, зелянявыя ці жаўтлявыя, шырока яйцападобныя.

Плады моцна сціснутыя са спінкі, вузка або шырока эліптычныя.

### Сінонімы 
### Віды 
Шматлікія паўночнаамерыканскія віды, якія адносілі раней да роду *Дзікая пятрушка*, цяпер уключаюцца ў род .

Паводле базы даных *The Plant List*, род уключае 114 відаў. некаторыя з іх:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
*  — С. 179.
* 


Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Дзікуша

**Дзікуша** (*Falcipennis falcipennis*) — адна з рэдкіх і малавывучаных птушак сямейства цецеруковыя. Знаходзіцца на мяжы знішчэння. Занесеная ў Чырвоную кнігу МСАП, Чырвоную кнігу РФ.

Асаблівасць дзікушы ў тым, што яна зусім не баіцца чалавека, і гэта паставіла від на мяжу поўнага знішчэння.

## Арэал 
Жыве ў Амурскай вобласці, горна-таёжных участках Сіхотэ-Аліня і на востраве Сахалін.

## Апісанне 
Сілкуецца ігліцай, насеннем моху, лісцем брусніцы і ягадамі, часам — насякомымі. Крыху буйнейшая за рабчыка, важыць 380—780 г. Афарбоўка бурая, чорная і белая. У самцоў канцавіны вонкавых махавых пёраў звужаныя.

Жыве як на схілах гор і сопках, так і на вышыні 1600 метраў над узроўнем мора. Лётае рэдка. Дзікушы палігамны, і самец-такун спарваецца на сваім участку з любой самка . Самка будуе гняздо ў зацішным месцы, сярод густога моху ці ў зарасніках багуна. У кладцы 7-15 яек. Насіжванне 23-25 дзён.

Катэгорыя:Цецеруковыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1855 годзе
Катэгорыя:Птушкі Азіі
Архіпаэта

**Архіпаэта** (), часам таксама **Архіпаэта Кёльнскі** (каля 1130 — каля 1165) — лацінамоўны нямецкі паэт. Разам з Гуга Прымасам — адзін з найвыдатнейшых прадстаўнікоў гальярдскай, альбо ваганцкай, паэзіі. Прыдворны Райнальда фон Даселя, біскупа-электа Кёльнскага і набліжанага Фрыдрыха Барбаросы.

Найвядомейшы верш Архіпаэты — «Споведзь», якая ўвайшла ў *Carmina Burana*. Гэта жартаўлівы зварот да патрона, у якім аўтар прызнаецца ў захапленні дзяўчатамі, любові да віна і цвёрдым намеры памерці ў карчме.

Катэгорыя:Ваганты
Катэгорыя:Постаці XII стагоддзя
Катэгорыя:Паэты Германіі
Катэгорыя:Паэты XII стагоддзя
Катэгорыя:Лацінамоўныя паэты
Лідзія Васільеўна Аўсеенка

**Лідзія Васільеўна Аўсеенка** (, Забор’е, Магілёўскі раён) — Герой Сацыялістычнай Працы (1949). У 1945-71 звеннявая льнаводчага звяна калгаса імя Валадарскага Магілёўскага раёна. Званне Героя прысвоена за поспехі па павелічэнні вытворчасці і нарыхтовак ільну.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Магілёўскім раёне
Ізмак

**І́змак, Немак** — возера ў Беларусі ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Палата (прыток Заходняй Дзвіны).

Плошча люстра возера 1,13 км², даўжыня 1,8 км, найбольшая шырыня 1 км. Найбольшая глыбіня 2 м.

Катлавіна возера рэшткавага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй 10—20 м. Берагі забалочаныя. Зона мелкаводдзя ў паўднёвай і паўднёва-ўсходняй частцы катлавіны пясчанае, ў астатняй частцы  пакрыта сапрапелем.

Возера эўтрофнае, моцна зарастае.

Праз возера працякае рака Палата.

## Гл. таксама 
* Азёры Беларусі

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Басейн Палаты
Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Азёры (Маскоўская вобласць)

**Азёры** — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Азёрскага раёна Маскоўскай вобласці. Горад размешчаны за 125 км на паўднёвы ўсход ад Масквы (па аўтадарозе М5 — 126 км ад МКАД і 132 па М4), у невялікай катлавіне на левым беразе Акі ў раёне Окска-Маскоўскай раўніны, выцягнуты ўздоўж Акі на 6 км і акружаны натуральнымі іглічнымі і змяшанымі лясамі. У наваколлі шмат дробных азёр, рэчак і сажалак.
## Насельніцтва 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Маскоўскай вобласці
Бронніцы

**Бронніцы** () — горад абласнога падпарадкавання ў Маскоўскай вобласці Расіі. Размешчаны за 52 км на паўднёвы ўсход ад Масквы і за 13 км ад чыгуначнай станцыі Бронніцы, на скрыжаванні федэральнай аўтамабільнай дарогі  «Урал» і Маскоўскага малога кольца. Прыстань на рацэ Масква. Тэрыторыя горада 2100 га.
## Насельніцтва 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Маскоўскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1453 годзе
Віднае (горад)

**Віднае** — горад у Расіі (да 1965 года — рабочы пасёлак **Растаргуева**), адміністрацыйны цэнтр Ленінскага раёна Маскоўскай вобласці і гарадскога паселішча Віднае. Адзін з гарадоў-спадарожнікаў Масквы.

Размешчаны на Цепластанскім ўзвышшы на рацэ Біцы (левы прыток ракі Пахры) за 4 км на поўдзень ад Масквы.

Горад мае радыяльную планіроўку, жылыя масівы аддзеленыя ад заводаў санітарна-ахоўнай зонай, падзелены чыгункай Павялецкага кірунку Маскоўскага-Курскага аддзялення МЧ і трасай М4 «Дон» на дзве часткі: усходнюю, забудаваную па гарадскім тыпе, і заходнюю, у мінулым дачны пасёлак Растаргуева, забудаваную па дачным тыпе.

У 2006 годзе заняў першае месца ў конкурсе «Самы добраўпарадкаваны горад Расіі» сярод паселішчаў з насельніцтвам менш за  чалавек.
## Насельніцтва 
## Спасылкі 
* Сайт гарадской акругі Віднае

Катэгорыя:Гарады Маскоўскай вобласці

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1949 годзе
Юбілейны (Маскоўская вобласць)

**Юбілейны** — горад абласнога падпарадкавання ў Маскоўскай вобласці Расіі.

## Геаграфія 
Горад Юбілейны размешчаны за 10 км ад МКАД па Яраслаўскай шашы. Ён займае плошчу ў 300 га, мае аўтобуснае і чыгуначную (станцыя Балшова) сувязь з Масквой і гарадамі Маскоўскай вобласці. Недалёка ад горада працякае рака Клязьма.

Гарадская акруга Юбілейны практычна з усіх бакоў акружана тэрыторыяй гарадской акругі Каралёў.
## Насельніцтва 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Маскоўскай вобласці
Лікіна-Дулёва

**Лікіна-Дулёва** — горад у Арэхава-Зуеўскім раёне Маскоўскай вобласці, самы вялікі горад раёна.

Размешчаны за 90 км на ўсход ад Масквы і за 7 км на поўдзень ад горада Арэхава-Зуева. У межах горада — чыгуначная станцыя Дулёва. Бліжэйшыя населеныя пункты: в. Кабанава, в. Кудыкіна, в Караткова, в. Іонава.

## Насельніцтва 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Маскоўскай вобласці
Аляска (паўвостраў)

**Аляска** — паўвостраў на паўночным захадзе Паўночнай Амерыкі (ЗША, штат Аляска), паміж Брыстольскім залівам Берынгава мора і Ціхім акіянам.

Даўжыня каля 700 км, шырыня да 170 км. Найбольшая вышыня  (вулкан Веніямінава). Гарысты Алеуцкі хрыбет з дзеючым (Катмай, ) і патухлымі вулканамі. Горныя тундры, невялікія ледавікі. Уздоўж паўночна-заходняга ўзбярэжжа нізіны са шматлікімі азёрамі, субарктычныя лугі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паўвостравы ЗША
Катэгорыя:Геаграфія Аляскі
Катэгорыя:Паўвостравы паводле алфавіта
Катэгорыя:Паўвостравы Паўночнай Амерыкі
Алеуцкі хрыбет

**Алеу́цкі хрыбет** — горны хрыбет на паўвостраве Аляска, у Ціхаакіянскім поясе Кардыльераў Паўночнай Амерыкі; тэрыторыя ЗША.

Даўжыня каля 850 км. Ланцуг вулканічных конусаў вышынёй 2500—3000 м. Найбольшая вяршыня — гара Рэдаут (3108 м). 10 дзеючых вулканаў (Іліямна, Катмай, Паўлава і інш.). На схілах субарктычныя лугі, горная тундра. На вяршынях шматгадовыя снягі і ледавікі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Горы Аляскі
Лыткарына

**Лыткарына** — горад (з 1957) ў Маскоўскай вобласці Расіі, на левым беразе ракі Масквы (грузавы порт), за 8 км на паўднёвы ўсход ад Масквы (ад МКАД) і за 10 км на поўдзень ад горада Люберцы; адзіны населены пункт муніцыяльнага ўтварэння «Гарадская акруга Лыткарына».

## Насельніцтва 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Маскоўскай вобласці
Дзіванна

**Дзіва́нна** (*Verbáscum*) — род кветкавых раслін сямейства , які ўключае ў сябе каля 250 (каля 350.

## Сінонімы 
* 
* 
* 

## Некаторыя віды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* , ці Дзіванна густакветная
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
*  — С. 176—177.
* 

## Спасылкі 
* 
* Flora Europaea: *Verbascum*
* Flora of China: *Verbascum*
*  Праверана 13 сакавіка 2009 г.
*  Праверана 13 сакавіка 2009 г.
*  Праверана 28 верасня 2009 г.
*  Праверана 13 сакавіка 2009 г.

Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Алеуцкія астравы

**Алеуцкія астравы** — архіпелаг на поўначы Ціхага акіяна (ЗША, штат Аляска).

Дугападобны ланцуг са 110 астравоў і мноства скал (даўжыня ) паміж паўастравамі Аляска і Камчатка. Плошча 37,8 тыс. км². Утвараюць 4 групы астравоў: Лісіныя, Андрэянаўскія, Пацучыныя, Блізкія.

## Прырода 
Большасць астравоў вулканічнага паходжання, вяршыні ўкрыты снягамі. Дзеючых вулканаў 25; самы высокі вулкан Шышалдзіна () на востраве Унімак. Клімат марскі субарктычны, вільготны. Зіма цёплая, са снегападамі і частымі адлігамі. Лета халаднаватае, з туманамі. Сярэдняя тэмпература самага халоднага месяца (лютага) −1,4 °C, самага цёплага (жніўня) 11,9 °C. Ападкаў  за год. Частыя штормы. Глебы субпалярныя, дзярнова-тарфяністыя і гарнатундравыя. Расліннасць: субарктычныя лугі, горныя тундры. Жывёльны свет: лісы, марская выдра і сівуч (амаль знішчаны); на скалах птушыныя кірмашы, у прыбярэжных водах морж, цюлень і інш.

## Гісторыя 
Адкрыты ў XVIII стагоддзі рускай экспедыцыяй В. Берынга і А. Чырыкава. Да 1867 года належалі Расіі, прададзены разам з Аляскай ЗША.

## Насельніцтва і гаспадарка 
Насельніцтва — амерыканцы, алеуты, крэолы. Галоўны населены пункт — Адак (на аднайменным востраве).

Вядзецца рыбалоўства, пушны промысел, зверагадоўля (блакітны пясец).

Ваенна-марская база ЗША Датч-Харбар (на востраве Уналашка).

## Астравы 
* Амчытка
* Ату
* Кыска
* Умнак
* Чугінадак

## Літаратура 
* *Жмойдзяк Р.* Алеуцкія астравы // 

## Спасылкі 
* 
* Алеутские острова  // Военная энциклопедия: [В 18 т.] / Под ред. В. Ф. Новицкого и др. — СПб.: Т-во И. Д. Сытина, 1911—1915.
*
Талдам

**Талдам** () — горад у Маскоўскай вобласці, адміністрацыйны цэнтр Талдамскога раёна. З 1918 па 1929 год — **Ленінск**. Насельніцтва — 12,3 тыс. чал. (2010).

Горад размешчаны за 110 км на поўнач ад Масквы (за 90 км ад МКАД), чыгуначная станцыя Талдам-Савёлаўскі на лініі Масква — Савёлава.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Маскоўскай вобласці
Перасвет (горад)

**Перасвет** — горад і найбуйнейшы населены пункт аднайменнага гарадскога паселішча Перасвет у Сергіева-Пасадскім муніцыпальным раёне Маскоўскай вобласці. Недалёка ад горада цячэ рака Кунья, яго атачаюць пераважна лясы і балоты. Побач з Перасветам размешчаны вёскі і дачныя пасёлкі: Ігнацьева, Самойлава, Каўровае, Сваткова і іншыя. Горад знаходзіцца ў 3 км ад трасы М8.
## Насельніцтва 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Маскоўскай вобласці
Джыролама Кардана

**Джэралама** (Джыралама, Іеранім) **Кардана** (, італ. Girolamo Cardano, Gerolamo Cardano; 24 верасня 1501, Павія — 21 верасня 1576, Рым) — італьянскі матэматык, інжынер, філосаф, медык і астролаг. У яго гонар названыя адкрытыя Сцыпіёнам дэль Фера формулы рашэння кубічнага раўнання (Кардан быў іх першым выдаўцом) і карданны вал.

## Спасылкі 
* Girolamo Cardano  у архіве Mac Tutor. 

Катэгорыя:Астролагі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Медыкі Італіі
Катэгорыя:Медыкі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Філосафы Італіі
Катэгорыя:Філосафы XVI стагоддзя
Катэгорыя:Выкладчыкі Балонскага ўніверсітэта
Павія

**Павія** (італ. Pavia, лац. Papia, Ticinum) — горад у італьянскім рэгіёне Ламбардыя, на поўначы Італіі, за 35 км на поўдзень ад Мілана, размяшчаецца ў ніжнім цячэнні ракі Тычына, недалёка ад яе ўпадзення ў По. Горад меў велізарнае палітычнае значэнне ў цёмныя стагоддзі, з 572 па 774 г., калі служыў сталіцай Лангабардскага каралеўства.

Павія з'яўляецца адміністрацыйным цэнтрам аднайменнай правінцыі, вядомай урадлівасцю сваёй глебы. У акрузе вырабляюць сельскагаспадарчую прадукцыю, у тым ліку віно, рыс, крупы і малочныя прадукты. Акрамя таго, гэта цэнтр рымска-каталіцкага дыяцэзіі. Свята горада 9 снежня.

## Адукацыя і культура 
* Павійскі ўніверсітэт

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Джэралама Кардана
* Луіджы Крэмона, італьянскі матэматык

Катэгорыя:Гарады Ламбардыі
Юлій Цэзар Скалігер

**Жуль Сезар (Юлій Цэзар) Скалігеp** (фр. Jules César Scaliger, , 23 красавіка 1484, Падуя, Італія — 21 кастрычніка 1558, Ажэн, Францыя) — ваяр, астролаг, урач, філолаг-гуманіст і крытык, паэт адраджэння, бацька Іосіфа Скалігера. Сапраўднае імя Джуліа Бардонэ, але ў навуковым свеце зваўся дэла Скала па мянушцы, дадзенай яго бацьку Бенэдэцы Бардонэ (Bordone), італьянскага медальера і географа. Ён лічыў сябе нашчадкам знакамітай дынастыі Скалігераў, якая кіравала Вероне.

## Бібліяграфія 
* Joseph Scaliger. *De vetustate et splendore gentis Scaligerae et Julii Caesaris Scaligerae vita*. 1591.
* Briquet. *Eloge de Jules Cesar Scaliger*. Agen, 1812.

Катэгорыя:Вучоныя Францыі
Катэгорыя:Філолагі Францыі
Катэгорыя:Астролагі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Лаціністы
Катэгорыя:Рэнесансныя гуманісты
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Залатой шпоры
Катэгорыя:Паэты Адраджэння
Балхаш (горад)

**Балхаш** () — горад абласнога падпарадкавання ў Карагандзінскай вобласці Казахстана.

## Геаграфія 
Горад размешчаны на поўдні раўніны Сарыарка за 380 км ад Караганды, на беразе возера Балхаш каля бухты Бертыс. Ёсць чыгуначная станцыя, прыстань і аэрапорт.

## Адміністрацыйны падзел 
У падначаленні ў Балхашскай гарадской адміністрацыі знаходзяцца наступныя населеныя пункты: Балхаш, Саяк, Канырат.

Пасёлкамі гарадскога падпарадкавання з’яўляюцца: Гульшат — 0,6 тыс. чалавек, Канырат — 3 тыс. чалавек, Саяк — 3 тыс. чалавек.

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Валерый Фёдаравіч Байнёў (нар. 1966) — эканаміст і спецыяліст у галіне электратэхнічных комплексаў і сістэм. Доктар эканамічных навук (2001), кандыдат тэхнічных навук (1995), прафесар (2004).
* Юлія Уладзіславаўна Васілевіч (нар. 2001) — беларуская баскетбалістка.

Катэгорыя:Гарады Карагандзінскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1932 годзе
Albatrossia pectoralis

**Albatrossia pectoralis** — глыбакаводная прамысловая рыба, шырока распаўсюджаная ў паўночнай частцы Ціхага акіяна. Належыць да атрада траскападобныя і з’яўляецца адзіным прадстаўніком роду *Albatrossia*.

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1892 годзе
Катэгорыя:Траскападобныя
Катэгорыя:Прамысловая рыба
Катэгорыя:Глыбакаводныя рыбы
Катэгорыя:Манатыпныя роды рыб
Луга (Сенегал)

**Луга** (, ) — горад на паўночным-захадзе Сенегала. Сталіца вобласці Луга. За 203 км ад Дакара.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Абду Дыуф (нар. 1935) — сенегальскі палітык, прэзідэнт Сенегала ў 1981—2000 гадах

Катэгорыя:Гарады Сенегала
Электравуглі

**Электравуглі** — горад раённага падпарадкавання ў Нагінскім раёне Маскоўскай вобласці Расіі. Горад размешчаны з паўднёвага боку чыгуначнай лініі Масква — Ніжні Ноўгарад, за 38 км на ўсход ад Масквы (23 км ад МКАД) і 18 км на паўднёвы захад ад Нагінску.

З 1 студзеня 2006 года ўваходзіць у склад муніцыпальнага ўтварэння «Гарадское паселішча Электравуглі».
## Насельніцтва 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Маскоўскай вобласці
Луга (рака)

**Лу́га** (, ) — рака ў Ленінградскай і Наўгародскай абласцях Расіі.

Па даных дзяржаўнага воднага рэестра Расіі адносіцца да Балтыйскай басейнавай акругі, водагаспадарчы ўчастак ракі — Луга, рачны падбасейн ракі адсутнічае. Адносіцца да рачнога басейна ракі Нарва (расійская частка басейна). Даўжыня ракі 353 км. Плошча вадазбору 13 200 км². Сярэдні расход вады за 60 км ад вусця складае 93 м³/с. Сярэдні аб’ём сцёку 3,535 км. На рацэ Сабскія і Кінгісепскія парогі.

Прытокі Лугі: Чорная, Трэсна, Удрайка, Перавалока (Перавалок), Орадзеж, Каменка, Кемка, Губенка, Саба, Лубенка, Верца, Хрэвіца, Азіка, Славянка (Пята), Мяртвіца і інш.

На Лузе знаходзяцца гарады Луга, Кінгісеп, а таксама пасёлак Усць-Луга, Кінгісепская ГЭС (закансервавана).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Река ЛУГА // Государственный водный реестр РФ
* *Агафонова С. А., Жук В. А.* Луга // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»

Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Балтыйскае мора
Катэгорыя:Рэкі Наўгародскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Ленінградскай вобласці