open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сталічная тэрыторыя

**Сталічная акруга**, **Сталічная тэрыторыя**, **Федэральная сталічная акруга**, **Федэральная сталічная тэрыторыя**, **Нацыянальная сталічная акруга** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка прамога падпарадкавання цэнтральным уладам дзяржавы, якая выдзелена для сталіцы і не з'яўляецца суб'ектам федэрацыі або часткай правінцыі, у некаторых краінах-федэрацыях або ўнітарных краінах з падраздзяленнем на правінцыі-рэгіёны. Звычайна сталічная тэрыторыя (акруга) мае параўнальна невялікую тэрыторыю, прылеглую да горада-сталіцы.

## Федэральныя сталічныя акругі 
*  — аўстралійская сталічная тэрыторыя
*  — федэральная сталічная акруга Буэнас-Айрэс
*  — федэральная акруга
*  — сталічная акруга Каракас
*  — нацыянальная сталічная тэрыторыя Дэлі
*  — федэральная акруга Мехіка
*  — федэральныя тэрыторыі Путраджая, Куала-Лумпур
*  — федэральная сталічная тэрыторыя Абуджа
*  — сталічная тэрыторыя Ісламабад
*  — федэральная акруга Калумбія (горад Вашынгтон)
*  — горад-рэгіён Адыс-Абеба

Катэгорыя:Сталічныя раёны і тэрыторыі
Лашанскае

**Лаша́нскае** — вадасховішча ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, на рацэ Лоша, каля аграгарадка Лоша.

Вадасховішча створана ў 1967 годзе. Плошча паверхні 3,45 км². Даўжыня 3 км, найбольшая шырыня 1,8 км. Найбольшая глыбіня 4,5 м, сярэдняя 1,6 м. Аб’ём вады 5,4 млн м³. Сярэднегадавы аб’ём сцёку 12,5.

Каля вадасховішча аграгарадок Лоша, вёскі Крывялі, Баравыя, Сенажаткі. Каля паўночнага берага пралягае аўтамабільная дарога .

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Вадасховішчы Уздзенскага раёна
Катэгорыя:Басейн Лошы (прыток Нёмана)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1967 годзе
Арура

**Ару́ра** (, , ) — сталіца дэпартамента Арура ў Балівіі. Горад размешчаны ў Андах, на вышыні 3710 м над узроўнем мора. Насельніцтва складае 210 тысяч чалавек. Заснаваны ў XVII стагоддзі.

## Транспарт 
Важны транспартны вузел. Праз Арура праходзіць шаша № 1, якая злучае яго са сталіцай Балівіі Ла-Пасам на поўначы і горадам Патасі на поўдні. Апроч шашы, у Ла-Пас вядзе чыгунка, ад якой на паўночны захад адыходзіць галіна, якая злучае горад з Качабамбай. У паўднёвым накірунку ад Арура адыходзіць «Чыгунка з Антафагасты ў Балівію», канцавым пунктам якой з'яўляецца чылійская Антафагаста.

## Эканоміка 
Да закрыцця шахт у пачатку 1990-х гадоў Арура быў важным цэнтрам горназдабыўной прамысловасці краіны. Тут здабывалі волава, срэбра, золата, вальфрам, сурму, серу, буру і медзь. Таксама ў горадзе развіты каляровая металургія, харчовая, тэкстыльная, абутковая прамысловасці.

## Культура 
Арура, які атрымаў назву ад мясцовага індзейскага племя, славіцца сваім карнавалам, які ў 2001 годзе быў уключаны ў спіс ЮНЕСКА. У ім захаваны элементы дакалумбаўскай рэлігіі індзейцаў рэгіёна.

Дзейнічае .

## Славутасці 
* Статуя Дзевы Марыі. Адкрыта ў 2013 годзе.

## Гарады-пабрацімы 
*  Солт-Лэйк-Сіці, ЗША
*  Ікіке, Чылі

## Літаратура 
* 
* Crespo Rodas, Alberto: *La Fundación de San Felipe de Austrie y Asiento de Minas de Oruro.* в: Revista Histórica. Organo de la Academia Nacional (Instituto del Peru) Tomo XXIX, Lima, 1966.
* Mesa, José /Gisbert, Teresa: *Oruro. Origen de una Villa Minera.* в: La minería Hispana e Iberoamericaca. Contribución a su investigación histórica. Vol.1, Leon, 1970.
* Salamanca Trujillo, Hugo: *La Proclama Patriotica de Oruro. Valoración histórico-social del manifesto de agravios.* в: Revista Universidad Segunda Epoca, No.1, Oruro 1975.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Балівіі
Сёіці Нісімура

**Сёіці Нісімура** (;  — ) — японскі футбаліст. У 1934 годзе выступаў за нацыянальную зборную Японіі.

## Статыстыка 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Японіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Японіі па футболе
Брунталь (Чэхія)

**Бру́нталь** () — горад у Чэхіі ў Мараўскасілезскім краі, адміністрацыйны цэнтр аднайменнага раёна.

## Гісторыя 
Упершыню горад згадваецца ў хартыі, выдадзенай багемскім каралём Пржэмыслам Отакарам I у 1223 годзе: там сказана, што Брунталь быў першым чэшскім горадам, у якім за дзесяць гадоў да выдання хартыі было ўведзена Магдэбургскае права. Рост горада ў Сярэднявеччы быў звязаны з тым, што ў яго наваколлях вялася здабыча каштоўных металаў.

Першапачаткова Брунталь уваходзіў у Мараўскую марку, аднак у канцы XIII — пачатку XIV стагоддзяў перайшоў пад кантроль Опаўскага княства. Падчас Трыццацігадовай вайны імператар Фердынанд II канфіскаваў горад у яго ранейшых уладальнікаў за падтрымку боку праціўнікаў, і перадаў яго свайму брату Карлу I, які быў вялікім магістрам Тэўтонскага ордэна. З 1625 года ў горадзе было заснавана лейтэнантства Ордэна.

Пасля Першай сусветнай вайны ў выніку распаду Аўстра-Венгрыі горад апынуўся ў складзе Чэхаславакіі.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
*  Бюдынген, Германія
*  Кастэларана, Італія
*  Гашавіцы, Польшча
*  Аполе, Польшча
*  Плунге, Літва
*  Штурава, Славакія

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Мараўскасілезскага края
Артадоксія

**Артадо́ксія** (ад  — правільная думка) — цвёрдая паслядоўнасць, прыхільнасць да традыцый, асноў якога-небудзь вучэння, светапогляду, якая цалкам выключае нават нязначныя адхіленні. Артадоксія ў рэлігіі — прававер'е, няўхільнае прытрымліванне традыцыйнага вучэння царквы.

## У хрысціянстве 
У хрысціянстве пад «артадоксіяй» разумецца няўхільнае прытрымліванне дагматаў веры і асноў веравучэння. Слова ὀρθοδοξία і вытворныя ад яго сустракаюцца ўжо ў сачыненнях апалагетаў II стагоддзя (у прыватнасці, Клімента Александрыйскага). Тэрміналагічнае значэнне за ім замацоўваецца ў Еўсевія Кесарыйскага ў «Царкоўнай гісторыі», дзе ён называе Ірынея Ліёнскага і Клімента Александрыйскага «пасламі царкоўнай артадоксіі». Шырэйшым ужыванне слова становіцца з часу кіравання імператара Юстыніяна, для характарыстыкі багаслоўскіх поглядаў, якія, як лічылася, сапраўды адпавядаюць Евангеллю і вучэнню царквы.

У навуковай літаратуры па гісторыі хрысціянства «артадоксамі» (у перакладзе часам таксама «праваслаўнымі» — у першапачатковым значэнні гэтага слова) называюць прыхільнікаў Нікейскага сімвала веры, «нікейцаў», як проціпастаўленне арыянам. Гэты выраз ужываецца сінанімічна тэрміну «католікі» і не мае дачынення да сучаснага проціпастаўлення праваслаўя і каталіцтва, якое ўзнікла пасля Вялікага расколу, калі словам  сталі пазначаць вучэнне Канстанцінопальскай і іншых цэркваў Усходняй Рымскі імперыі, якая адмовіліся ад кананічных зносін з царквой былой Заходняй Рымскі імперыі.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэлігія
Катэгорыя:Хрысціянская тэрміналогія
Катэгорыя:Філасофская тэрміналогія
Катэгорыя:Рэлігійныя спрэчкі
Андрэй Піліпавіч Луцэвіч

**Андрэй Піліпавіч Луцэ́віч** (, в. Зазерка, цяпер Пухавіцкі раён Мінскай вобл. — ) — старшы сяржант Рабоча-сялянскай Чырвонай арміі. Герой Савецкага Саюза (1944).

## Біяграфія 
Радзіўся ў сям’і працоўнага. Беларус. Скончыў 6 класаў Зезерскай школы. У Чырвонай Арміі з 1939 года, удзельнік 2-й сусветнай вайны пачынаючы з фінскай кампаніі (1939—1940). У баях Вялікай Айчыннай вайны з верасня 1941 г. Загінуў у баі 17 ліпеня 1944 года.

Пахаваны ў вёсцы Смалвас Зарасайскага раёна Літвы.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Леніна, ордэнамі Айчыннай вайны 1-й ступені, Славы 3 ступені, медалямі.

## Памяць 
Навечна залічаны ў спісы часці.
На радзіме Гераю ўсталяваны помнік. Яго імем названа вуліца ў горадзе Прыекуле (Літва).

## Літаратура 
*  — С. 377.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Макс Уітлак

**Макс Энтані Уітлак** (, нар.13 студзеня 1993) — англійскі гімнаст, двухразовы алімпійскі чэмпіён, чэмпіён Еўропы, прызёр чэмпіянатаў свету.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1993 годзе ў Хемел Хэмпстыдзе ў графстве Хартфардшыр. У 2010 годзе стаў уладальнікам двух сярэбраных і аднаго бронзавага медалёў Гульняў Садружнасці ў Дэлі. У 2012 годзе стаў чэмпіёнам Еўропы і двухразовым бронзавым прызёрам Алімпійскіх гульняў у Лондане. У 2013 годзе заваяваў залаты, сярэбраны і бронзавы медалі чэмпіянату Еўропы, і сярэбраны медаль чэмпіянату свету. У 2014 годзе стаў уладальнікам трох залатых, сярэбранага і бронзавага медалёў Гульняў Садружнасці ў Глазга, сярэбранага медалю чэмпіянату свету, а таксама залатога і сярэбранага медалёў чэмпіянату Еўропы.

## Спасылкі 
* 
* Профіль FIG

Катэгорыя:Гімнасты на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2012 года
Катэгорыя:Гімнасты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па спартыўнай гімнастыцы
Катэгорыя:Гімнасты на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2016 года
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2016 года
Старшыня Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта

**Старшыня Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта** — вышэйшая службовая асоба Гродзенскай вобласці. Узначальвае вышэйшы выканаўчы орган дзяржаўнай улады вобласці — выканаўчы камітэт.

Дзеючым старшынёй Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта з’яўляецца Юрый Хаджымуратавіч Караеў.

## Абавязкі 
Кіраўніцтва дзейнасцю Гродзенскага аблвыканкама, грамадзянскай абаронай Гродзенскай вобласці.

Узаемадзеянне з Адміністрацыяй Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь і Саветам Міністраў Рэспублікі Беларусь, Гродзенскім абласным Саветам дэпутатаў.

Каардынацыя дзейнасці гарадскіх, раённых выканаўчых камітэтаў і мясцовых адміністрацый у гарадах вобласці.

## Старшыні Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта 
### БССР 
* верасень 1944—1948&nbsp;— Пётр Іванавіч Ратайка
* 1948—1951&nbsp;— Фёдар Аляксандравіч Ляхаў
* 18 кастрычніка 1951 — 6 кастрычніка 1961&nbsp;— Іпаліт Сільвестравіч Канановіч
* жнівень 1961 — студзень 1963&nbsp;— Мікалай Пятровіч Малочка
* студзень 1963 — снежань 1964&nbsp;— Мікалай Пятровіч Малочка (старшыня сельскага аблвыканкама)
* студзень 1963 — снежань 1964&nbsp;— Васіль Рыгоравіч Доркін (старшыня прамысловага аблвыканкама)
* снежань 1964 — лістапад 1972&nbsp;— Мікалай Пятровіч Малочка
* лістапад 1972 — 24 студзеня 1978&nbsp;— Рыгор Філатавіч Фамічоў
* 16 сакавіка 1978 — 31 кастрычніка 1983&nbsp;— Сяргей Цярэнцьевіч Кабяк
* 31 кастрычніка 1983 — 20 верасня 1993&nbsp;— Дзмітрый Канстанцінавіч Арцыменя

### Рэспубліка Беларусь 
* 31 кастрычніка 1982 — 20 верасня 1993&nbsp;— Дзмітрый Канстанцінавіч Арцыменя
* 1993—1994&nbsp;— Сямён Мікалаевіч Домаш
* 1994 — 4 лютага 2001&nbsp;— Аляксандр Іосіфавіч Дубко
* 29 сакавіка 2001 — 25 студзеня 2010&nbsp;— Уладзімір Ягоравіч Саўчанка
* 20 мая 2010 — 14 лістапада 2013&nbsp;— Сямён Барысавіч Шапіра
* 14 лістапада 2013 — 22 жніўня 2020 — Уладзімір Васільевіч Краўцоў
* 22 жніўня 2020 — 3 сакавіка 2025 — Уладзімір Сцяпанавіч Каранік
* 31 сакавіка 2025 — па наш час — Юрый Хаджымуратавіч Караеў

## Спасылкі 
* Старшыня Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта  


Катэгорыя:Гродзенскі абласны выканаўчы камітэт
Dypsis lanceolata

***Dypsis lanceolata***  — від кветкавых раслін з роду  сямейства . Эндэмік Каморскіх астравоў. Від сустракаецца толькі на астравах Нгазіджа і Мвалі.

Катэгорыя:Пальмавыя
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Катэгорыя:Эндэмікі Каморскіх астравоў
Старшыня Гомельскага абласнога выканаўчага камітэта

**Старшыня Гомельскага абласнога выканаўчага камітэта** — вышэйшая службовая асоба Гомельскай вобласці. Узначальвае вышэйшы выканаўчы орган дзяржаўнай улады вобласці — выканаўчы камітэт.

Дзеючым старшынёй Гомельскага абласнога выканаўчага камітэта з’яўляецца Іван Крупко.

## Абавязкі 
Кіраўніцтва дзейнасцю аблвыканкама, грамадзянскай абаронай вобласці.

Узаемадзеянне з Адміністрацыяй Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь і Саветам Міністраў Рэспублікі Беларусь, абласным Саветам дэпутатаў.

Каардынацыя дзейнасці гарадскіх, раённых выканаўчых камітэтаў і мясцовых адміністрацый у гарадах вобласці.

## Старшыні Гомельскага абласнога выканаўчага камітэта 
### БССР 
* студзень 1940—1941&nbsp;— Сяргей Пятровіч Матусевіч
* лістапад 1943 — студзень 1944&nbsp;— Серафім Міхайлавіч Лебедзеў, в.а.
* студзень 1944 — красавік 1944&nbsp;— Андрэй Фаміч Ждановіч, в.а.
* красавік 1944 — лістапад 1945&nbsp;— Пётр Пракопавіч Кавальчук
* лістапад 1945 — верасень 1952&nbsp;— Мікалай Парфір’евіч Абраменка
* верасень 1952 — студзень 1954&nbsp;— Андрэй Авяр’янавіч Куцак
* студзень 1954 — верасень 1956&nbsp;— Уладзімір Елісеевіч Лабанок
* верасень 1956 — снежань 1957&nbsp;— Іван Яўцеевіч Палякоў
* снежань 1957 — студзень 1963&nbsp;— Міхаіл Андрэевіч Кліменка
* студзень 1963 — снежань 1964&nbsp;— Міхаіл Андрэевіч Кліменка (старшыня сельскага аблвыканкама)
* студзень 1963 — снежань 1964&nbsp;— Аляксей Мікалаевіч Івалгін (старшыня прамысловага аблвыканкама)
* снежань 1964 — чэрвень 1970&nbsp;— Міхаіл Андрэевіч Кліменка
* чэрвень 1970 — люты 1974&nbsp;— Уладзімір Віктаравіч Лашкевіч
* люты 1974 — 20 кастрычніка 1978&nbsp;— Юрый Мініваліч Хусаінаў
* 20 кастрычніка 1978 — 8 ліпеня 1982&nbsp;— Анатоль Аляксандравіч Малафееў
* 8 ліпеня 1982 — 1 красавіка 1985&nbsp;— Аляксей Сцяпанавіч Камай
* 1 красавіка 1985 — лістапад 1989&nbsp;— Аляксандр Адамавіч Грахоўскі
* лістапад 1989 — снежань 1994&nbsp;— Мікалай Рыгоравіч Вайцянкоў

### Рэспубліка Беларусь 
* лістапад 1989 — снежань 1994&nbsp;— Мікалай Рыгоравіч Вайцянкоў
* 1994—1997&nbsp;— Павел Уладзіміравіч Шыпук
* 17 студзеня 1997 — красавік 2001&nbsp;— Мікалай Рыгоравіч Вайцянкоў
* красавік 2001 — 28 снежня 2010&nbsp;— Аляксандр Серафімавіч Якабсон
* 29 снежня 2010 — 4 красавіка 2019&nbsp;— Уладзімір Андрэевіч Дворнік
* 29 ліпеня 2019 — 21 снежня 2021 — Генадзь Салавей
* 21 снежня 2021 — па&nbsp;наш час&nbsp;— Іван Крупко

## Спасылкі 
* Старшыня Гомельскага абласнога выканаўчага камітэта  


Катэгорыя:Гомельская вобласць
Васіль Сцяпанавіч Забела

**Васі́ль Сцяпа́навіч Забе́ла** (, в. Кішчына Слабада  — , ) — беларускі савецкі дзяржаўны і партыйны дзеяч.

## Біяграфія 
У 1922—1924 гадах служыў у Чырвонай Арміі. У 1924—1926 гадах — сакратар Брадоўскага сельсавета Барысаўскага раёна. У 1935 годзе ён скончыў Мінскі політэхнічны інстытут, пасля чаго знаходзіўся на партыйнай рабоце — быў інструктарам прамысловага аддзела ЦК КП(б) Беларусі, з 1936 года працаваў адказным кантралёрам Упаўнаважанага КПК пры ЦК УКП(б) па БССР.

У 1938 годзе быў прызначаны народным камісарам камунальнай гаспадаркі Беларускай ССР і заставаўся на гэтай пасадзе да пачатку Вялікай Айчыннай вайны. 

З 1945 года быў намеснікам старшыні Савета народных камісараў (міністраў) Беларускай ССР, з 1949 года быў прызначаны міністрам камунальнай гаспадаркі Беларускай ССР.

Абіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР (1947—1949).

Памёр 14 снежня 1949 года, пахаваны на Вайсковых могілках Мінска.

## Спасылкі 
* Забелло Василий Степанович  // Праект «Партызаны Беларусі»

Катэгорыя:Міністры жыллёва-камунальнай гаспадаркі БССР
Катэгорыя:Народныя камісары камунальнай гаспадаркі БССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 2-га склікання
Катэгорыя:Намеснікі Старшыні Савета Міністраў БССР
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Такумі Мінаміно

**Такумі Мінаміно** (; нар. ) — японскі футбаліст. З 2015 года выступае за нацыянальную зборную Японіі.

## Статыстыка 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Японіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Японіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Сэрэса Осака
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэд Бул Зальцбург
Катэгорыя:Ігракі ФК Ліверпул
Катэгорыя:Ігракі ФК Саўтгемптан
Катэгорыя:Ігракі ФК Манака
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 года
Аляксей Іванавіч Крайко

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Аляксей Іванавіч Крайко
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  =
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      =
 |месца смерці     = 
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = , 
 |гады службы      = 1941—1943
 |званне           = чырвонаармеец
 |род войскаў      = пяхота
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды       = { style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
 
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}

**Аляксей Іванавіч Крайко** (,  — 2 сакавіка 1943) — чырвонаармеец Рабоча-сялянскай Чырвонай арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (1943).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 18 мая 1911 года ў вёсцы Раўнаполле (цяпер у Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці Беларусі). Працаваў у шахце. У 1941 годзе прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную армію, з таго ж часу на франтах Другой сусветнай вайны. Да сакавіка 1943 года гвардыі чырвонаармеец А. Крайко быў стралком 78-га гвардзейскага стралковага палка 25-й гвардзейскай стралковай дывізіі 6-а войска Паўднёва-Заходняга фронту. Вызначыўся ў час адбіцця атак праціўніка 2—6 сакавіка 1943 года каля чыгуначнай станцыі Тараноўка (ў сучасным Змііўскім раёне Харкаўскай вобласці Украіны) ў складзе ўзвода пад камандаваннем гвардыі лейтэнанта П. М. Шыроніна. Загінуў у баі.

Пахаваны ў брацкай магіле ў сяле Тараніўка.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка»
* Ордэн Леніна

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Герои Советского Союза // Официальный сайт Пуховичского районного исполнительного комитета 
* 

Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Пехацінцы Вялікай Айчыннай вайны
Забела

**Забела** — беларускае і ўкраінскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Антоні Забела (? — 1776) — вялікалітоўскі дзяржаўны і ваенны дзеяч, лоўчы вялікі літоўскі.
* Васіль Сцяпанавіч Забела (1901—1949) — беларускі савецкі дзяржаўны і партыйны дзеяч.
* Леанід Яўгенавіч Забела — беларускі матэматык.
* Раман Аркадзьевіч Забела (нар. 1988) — беларускі архітэктар-рэстаўратар, грамадскі дзеяч.
* Фёдар Іванавіч Забела (1896—1935) — беларускі савецкі гісторык.
* Шыман Забела (1750—1824) — кашталян менскі.
* Шыман Забела (? — 1793) — кашталян менскі.
* Уладзімір Паўлавіч Забела (1939—2021) — беларускі рэжысёр.
* Юзаф Забела (? — 1794) — вялікілітоўскі дзяржаўны і ваенны дзеяч, апошні гетман польны літоўскі.
Валянцін Барысавіч Нямцоў

**Валянцін Барысавіч Нямцо́ў** () — беларускі вучоны ў галіне статыстычнай механікі. Кандыдат тэхнічных навук (1965), доктар фізіка-матэматычных навук (1988), прафесар (1989).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі лесатэхнічны інстытут (1959), аспірантуру Беларускага політэхнічнага інстытута (1964).

Працаваў у Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце з 1966 года, загадчык кафедры тэарэтычнай механікі з 1992 па 2001 год. З 2001 года прафесар кафедры тэарэтычнай механікі. Член Міжнароднага таварыства па вадкіх крышталях, член рэдкалегіі Міжнароднага часопіса «Нелінейныя з’явы ў складаных сістэмах».

## Навуковыя інтарэсы 
Тэарэтычная і прыкладная механіка, статыстычная механіка і тэрмадынаміка раўнаважных і нераўнаважных працэсаў у |вадкіх крышталях, фізіка кандэнсаваных сістэм (вадкіх крышталёў, малекул ДНК, біялагічных мембран).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Нямцоў, Валянцін Барысавіч (кандыдат тэхнічных навук; доктар фізіка-матэматычных навук; нар. 1936) // Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі
* Немцов, Валентин Борисович (кандидат технических наук; доктор физико-математических наук; род. 1936) // Электронны каталог РНТБ

Катэгорыя:Механікі СССР
Катэгорыя:Механікі Беларусі
Павел Гюле

**Павел Марэк Гюле** (; , Гданьск — ) — польскі празаік, паэт, драматург, сцэнарыст.

## Біяграфія 
Вывучаў польскую філалогію ў Гданьскім універсітэце. Выкладаў філасофію ў Медыцынскай акадэміі. У 1980-я гады быў звязаны з канспірацыйнай прэсай — працаваў у прэс-службе «Салідарнасці». У 1994—1999 гадах кіраваў гданьскім аддзелам Польскага тэлебачання.

Калі П. Гюле пытаюць пра музыку і кнігі, якія ўзяў бы з сабою на бязлюдны востраў, ён называе Баха, «Пінк Флойд», «Атлас неба», «Чарадзейную гару» Т. Мана, апавяданні І. Буніна, вершы Р. М. Рыльке і Ю. Чаховіча.

## Творчасць 
Першы раман П. Гюле «Вайзэр Давідэк» (Weiser Dawidek, 1987) адразу стаў папулярным і чытаным не толькі ў Польшчы, але і за мяжой. Падзеі твора, які адбываюцца ў 1957 годзе і ў сучаснасці, звязаныя з таямнічым знікненнем 13-гадовага яўрэйскага хлопчыка Давідка, які ў вачах прыяцеляў быў кімсьці накшталт чараўніка і месіі. У 2000 годзе раман экранізаваны польскім рэжысёрам В. Марчэўскім.

Аўтар кніг «Апавяданні падчас пярэбараў» (Opowiadania na czas Przeprowadzki, 1991), «Вершы» (Wiersze, 1994), «Першае каханне і іншыя апавяданні» (Pierwsza miłość i inne opowiadania, 1994), «Мерсэдэс-Бэнц. З лістоў да Грабала» (Mercedes Benz. Z listów do Hrabala, 2001). У 2004 годзе выходзіць раман «Кастарп» (Castorp), які паўстаў са згадкі персанажа «Чарадзейнай гары» Томаса Мана — Ганса Кастарпа пра *«чатыры семестры навучання ў Гданьскай Політэхніцы»*. Затым выйшаў раман «Таемная вячэра» (Ostatnia Wieczerza, 2007) і зборнік апавяданняў «Аповесці халоднага мора» (Opowieści chłodnego morza, 2008).

Большая частка твораў П. Гюле прысвечана роднаму Гданьску і ваколіцам, згадкам дзяцінства і пошукам духоўных каранёў. Прычым трывалае выкарыстанне біяграфічных элементаў у творчасці не варта блытаць з аўтабіяграфічнай прозай. Таксама ў тэкстах вялікую ролю іграе дыялог з літаратурнымі папярэднікамі (Гюнтэр Грас, Томас Ман, Бруна Шульц, Багуміл Грабал).

Творы П. Гюле перакладзеныя на англійскую, беларускую, іспанскую, італьянскую, рускую, фінскую, французскую, шведскую і іншыя мовы і адзначаны шматлікімі літаратурнымі ўзнагародамі.

## Беларускія пераклады 
* Павел Гюле. Мэрсэдэс-Бэнц: Раман, апавяданні / Пераклад з польскай М. Шоды. — Мінск: І. П. Логвінаў, 2007.
* «Франц Карл Вэбер» / Перакл. М. Шоды (2014)
* «Вайзэр Давідзік». Урывак з рамана

## Спасылкі 
* Павел Гюле на «Прайдзісвет»

Катэгорыя:Пісьменнікі Польшчы
Жазэ Эдуарду Агуалуза

**Жазэ́ Эдуа́рду Агуалу́за** (; нар. , Уамба, Ангола) — ангольскі пісьменнік, журналіст, выдавец.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў партугальска-бразільскай сям'і. Вывучаў аграномію і лесаводства ў Лісабоне. У 2006 годзе заснаваў бразільскае выдавецтва Língua Geral, якое займаецца выданнем твораў выключна партугаламоўных аўтараў. Жыве ў Анголе, Бразіліі і Партугаліі.

## Творчасць 
Аўтар раманаў «Пара дажджоў» (Estação das Chuvas, 1996), «Крэольская нацыя» (Nação Crioula, 1997) пра гісторыю таемнага кахання ўяўнага партугальскага авантурыста (персанажа твора Эсы ды Кейроша) з былой рабыняй, адной з найзаможнейшых асоб Анголы, «Чужы ў Гоа» (Um estranho em Goa, 2000), «Жонкі майго бацькі» (As Mulheres de Meu Pai, 2007), «Трапічнае барока» (Barroco tropical, 2009) і інш.

Творы Ж. Э. Агуалуза перакладзены на больш за 20 моў.

## Беларускія пераклады 
* «Ноч, калі схапілі Дзеда Мароза» / Перакл. Н. Козінцавай (2014)

## Прызнанне 
* Лаўрэат Вялікай літаратурнай прэміі Партугаліі за раман «Крэольская нацыя» (Nação Crioula, 1997).
* Лаўрэат Прэміі замежнай літаратуры газеты «The Independent» (Independent Foreign Fiction Prize) (2007) за раман «Прадавец мінулага» (O Vendedor de Passados, 2004) — першы ўзнагароджаны гэтай прэміяй сярод афрыканскіх аўтараў.

## Спасылкі 
* Жузэ Эдуарду Агуалуза на «Прайдзісвет»

Катэгорыя:Пісьменнікі Анголы
Катэгорыя:Выдаўцы Бразіліі
Катэгорыя:Партугаламоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Журналісты Анголы
Катэгорыя:Пісьменнікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменнікі XXI стагоддзя
Алешандры Радрыгіс

**Алеша́ндры Радры́гіс** (; нар. ) — бразільскі пісьменнік.

## Біяграфія 
Навучаўся ў федэральным універсітэце Рыу-Гранды-ду-Сул (Universidade Federal do Rio Grande do Sul), мае ступень магістра міжнародных адносін. На працягу 10 гадоў працаваў карэспандэнтам крымінальнай хронікі Рыа-дэ-Жанэйра і муніцыпальнай акругі Байшада Флумінэнсі (наваколлі Рыа) — двух найбольш крымінагенных рэгіёнаў Бразіліі. З 1997 года жыве ў Порту-Алегры.

## Творчасць 
У 2002—2005 гадах вёў калонку ў газеце Popular, дзе публікаваў свае апавяданні. Пазней публікаваў свае творы, агляды, артыкулы і эсэ ў розных выданнях. З 2004 года вёў блог пад назвай «Стаматалагічны кабінет» (www.gabinetedentario.org).

Адносіць сваю творчасць да плыні фантастычнага рэалізму.

Пераклады твораў А. Радрыгіса на рускую мову выходзілі толькі ў Беларусі — 11 апавяданняў у перакладзе Т. Шарупіч («Всемирная литература» № 4, 2006).

## Беларускія пераклады 
Паасобныя творы перакладзены К. Мазурэнка («Паміж» № 5, 2006).
* «Падарунак на Каляды» / Перакл. Н. Гвоздзевай (2014)

## Спасылкі 
* Алешандры Радрыгеш на «Прайдзісвет»

Катэгорыя:Пісьменнікі Бразіліі
Катар (тып судна)

праекта 14081М «Сайгак», Амурская пагранічная флатылія.]]

, які паступаў у рознічны гандаль для продажу насельніцтву. У постсавецкі час пачаты выпуск мадэляў, разлічаных на ўстаноўку падвяснога рухавіка. На фота «Амур» з чатырохтактным лодачным рухавіком *Suzuki-115*.]]
**Ка́тар** () — агульная назва невялікіх суднаў або невялікіх ваенных караблёў (пасажырскія, грузавыя, выратавальныя, турыстычныя, ракетныя, вартавыя і інш.).

Галоўнае адрозненне малых катараў ад лодак — наяўнасць Рухавіка ў якасці сілавой устаноўкі, а ад маторных лодак — яго стацыянарная ўстаноўка. Першапачаткова катарамі называліся лёгкія аднамачтавыя судны. Зрэшты, шырока распаўсюджаныя катары з каютамі са спальнымі месцамі, з гальюнам, пры гэтым разлічаныя на ўстаноўку некалькіх менавіта падвесных матораў, нярэдка агульнай магутнасцю ў некалькі сотняў к.с.).

## Разнавіднасці 
* Баявы катар
** Кананерка
** Артылерыйскі катар
** Тарпедны катар
** Ракетны катар

* Глісер

Катэгорыя:Судны і караблі
Аляксандр Сяргеевіч Лабуш

**Аляксандр Сяргеевіч Лабуш** (, в. Пухавічы, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць) —  тэатра і кіно.

## Біяграфія 
У 1974 годзе скончыў сярэднюю школу і працаваў мастацкім кіраўніком Пухавіцкага дома культуры. У 1975 годзе паступіў у Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут (майстэрня Б. І. Луцэнкі).

За выкананне ролі Бацькі ў дыпломным спектаклі «Пункт гледжання» В. Шукшына быў узнагароджаны дыпломам і прэміяй Беларускага саюза тэатральных дзеячаў.

У 1979 годзе за выкананне паэтычнай кампазіцыі па творах У. Маякоўскага стаў лаўрэатам Усесаюзнага конкурсу чытальнікаў імя Яхантова.

У Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Янкі Купалы, дзе служыў да нядаўняга часу, згуляў больш 40 роляў.

Працаваў выкладчыкам Беларускай акадэміі мастацтваў.

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1982 года.

## Узнагароды 
Творчы ўнёсак артыста ў развіццё беларускага тэатральнага мастацтва быў адзначаны адмысловым дыпломам Беларускага саюза тэатральных дзеячаў.

## Фільмаграфія 
«Вясельная ноч» (1980),
«Подых навальніцы» (1982, Хоня),
«Прабач нас, першае каханне» (1984, Кастусь),
«Сівая легенда» (т/ф-опера БТ, 1987, Раман),
«Мы ўсё адтуль вяртаемся.» (т.-спект. БТ, 1989),
«Мая душа, як каршак дзікі.» (т.-спект. БТ, 1990, Юры Багдановіч),
«Плач перапёлкі» (1991, Халадзiлау),
«Крыж на зямлі і месяц у небе» (т/ф БТ, 1992, Чэрноцкi),
«У жніўні 44-га» (старшыня сельсавета),
«Ідылія» (гл. роля),
«Зоркая Венера» (пастух; усё — 2000).

## Тэатральныя ролі 
«Месье Амелькар плаціць»,
«Сон у летнюю ноч»,
«Чорная панна Нясвіжа».
Аляксандр Зінчанка

**Аляксандр Зінчанка**:
* Аляксандр Аляксеевіч Зінчанка, украінскі палітычны дзеяч
* Аляксандр Уладзіміравіч Зінчанка, украінскі футбаліст
* Аляксандр Мікалаевіч Зінчанка (нар. 1947) — беларускі палітык
Чэмпіянат свету па спартыўнай гімнастыцы 2014

**44-ы чэмпіянат свету па спартыўнай гімнастыцы** праходзіў з 3 па 12 кастрычніка 2014 года ў Наньніне (КНР).

## Агульны медальны залік 
## Медалісты 
### Мужчыны 
### Жанчыны 
## Спасылкі 
* Gymn Forum: World Championships Results

2014
Спартыўная гімнастыка
Катэгорыя:Кастрычнік 2014 года
Басміна даўгадзюбая

**Басміна даўгадзюбая** (*Bosmina longirostris*) — від прэснаводных ракападобных атрада .

## Арэал 
Знойдзены ў раёне Вялікіх азёр і Цэнтральнай Еўропы. Жывуць у планктоне паблізу берагавой лініі азёр і сажалак.

## Літаратура 
* *Kotov, A.A.; Ferrari, F.D.* 2010: The taxonomic research of Jules Richard on Cladocera (Crustacea: Branchiopoda) and his collection at the National Museum of Natural History, U.S.A. *Zootaxa*, **2551**: 37–64. Preview PDF

Катэгорыя:Шчэлепаногія
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1776 годзе
Вікенцій Іосіфавіч Скардзіс

**Вікенцій Іосіфавіч Скардзіс**, або **Вінцас Скарджус** (, вядомы псеўданім: *Viskaras, V*; , в. Сафійск, Чавускі павет, Магілёўская губерня — ) — беларускі гісторык, публіцыст, паэт. Кандыдат гістарычных навук.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 28 красавіка 1897 года ў в. Сафійск Чавускага павета Магілёўскай губерні (цяпер — Магілёўскі раён Магілёўскай вобласці) ў літоўскай сям’і.

Працаваў у літоўскім сектары АН БССР, Інстытуце нацыянальных меншасцей, Інстытуце гісторыі БелАН. Вывучаў гісторыю пасяленняў літоўцаў у Беларусі.

Арыштаваны 10 снежня 1937 года. Асобай нарадай 19 жніўня 1938 года прыгавораны да 5 гадоў высылкі ў Казахскую ССР. Вызвалены ў 1943 годзе.

Пасля вызвалення жыў у Кустанайскай вобласці Казахскай ССР. Рэабілітаваны 11 лістапада 1957 года.

Памёр у 1967 годзе.

## Літаратура 
* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794—1991 : энцыклапедычны даведнік. У 3 т. Т. 2 / Леанід Маракоў. — Мінск, 2003.
* Літоўцы ў Савецкай Беларусі : Нарыс аб узнікненні літоўскіх пасяленняў на Беларусі, іх становішчы пры царызме і сацыялістычным будаўніцтве пры савецкай уладзе / В. І. Скардзіс. — Мінск, 1935.
* Nacionalės kultūros statyba Sovietų Baltarusijos lietuvių darbo masių tarpe / V. Skardžius. ― Minskas, 1932.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі : у 6 т. — Мінск, 2001. — Т. 6, кн. 2. — С. 436—437.
* Институт истории НАН Беларуси в лицах, 1929—2008 гг. : биобиблиографический справочник / Г. В. Корзенко и др. — Минск, 2008. — С. 307.

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты XX стагоддзя
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута нацыянальных меншасцей АН БССР
Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута гісторыі НАНБ
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Літоўцы ў Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Магілёўскім раёне
Народны камісарыят замежных спраў БССР

**Наро́дны камісарыя́т заме́жных спраў Белару́скай ССР** быў ўтвораны 24 сакавіка 1944 года згодна з Законам БССР «Аб утварэнні саюзна-рэспубліканскага Народнага камісарыята замежных спраў БССР». З 1946 года пераўтвораны ў Міністэрства замежных спраў БССР. 

## Гісторыя 
Міжнародна-палітычны статус Беларусі пасля Другой сусветнай вайны змяніўся. 1 лютага 1944 года, напярэдадні канферэнцыі ў Думбартум-Оксе, дзе планавалася абмеркаваць праект Статута Арганізацыі Аб'яднаных Нацый, Вярхоўны Савет СССР прыняў закон, паводле якога ўсе саюзныя рэспублікі атрымалі права ўступаць у непасрэдныя адносіны з замежнымі дзяржавамі, заключаць з імі дагаворы і абменьвацца консульскімі і дыпламатычнымі прадстаўніцтвамі. У сакавіку 1944 года быў утвораны Народны камісарыят замежных спраў Беларусі. Першым міністрам стаў Кузьма Кісялёў. З усіх саюзных рэспублік толькі Беларусь і Украіна сталі членамі ААН, улічваючы іх уклад у разгром фашызму і велізарныя людскія і матэрыяльныя страты. 26 чэрвеня 1945 года БССР разам з іншымі 50 дзяржавамі падпісала Статут ААН, ратыфікаваны Вярхоўным Саветам БССР 30 жніўня 1945 года. 

## Наркамы 
* Кузьма Кісялёў (1944 — 1946)

## Літаратура 
*  Высшие органы государственной власти и центрального управления Белорусской ССР (1965—1991 гг.). В 3 ч. Ч. 3. — Минск, 2000. — С. 123.

Катэгорыя:Скасаваныя органы выканаўчай улады Беларусі
Катэгорыя:Народныя камісарыяты БССР
Катэгорыя:З’явіліся ў 1944 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1946 годзе
Ёсіюкі Мацуяма

**Ёсіюкі Мацуяма** (; нар. ) — японскі футбаліст. У 1987—1989 гадах выступаў за нацыянальную зборную Японіі.

## Статыстыка 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Японіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Японіі па футболе
Улуру-Ката Цьюта

**Нацыянальны парк Улуру-Ката Цьюта** (англ. *Uluṟu-Kata Tjuṯa National Park*) — нацыянальны парк у Аўстраліі. З 1987 г. уваходзіць у спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

У 1958 г. за 480 км у паўднёва-заходнім напрамку ад горада Аліс-Спрынгс быў заснаваны Нацыянальны парк «Айерс-Рок». Сёння ён носіць назву Нацыянальны парк Улуру-Ката Цьюта. Яго плошча — каля 132,5 тыс. га.

Галоўная славутасць парка — самы вялікі на планеце маналіт чырвонага пясчаніка. Доўгі час ён меў назву Айерс-Рок, але цягам часу звярнуліся да спрадвечнай назвы — Улуру (на мове абарыгенаў племені анангу — «месца, дзе знаходзіцца цень»). Вышыня маналіта каля 350 м, яго радыус складае амаль 10 км. Геолагі мяркуюць, што ўзрост гэтага геалагічнага помніка складае не менш за 600 млн гадоў. Крыху на захад размясціліся халмы Олгі, іх вышыня каля 550 м. Яны ўяўляюць сабой нагрувашчванне 36 масіўных акруглых скал. Абарыгены называюць іх Катаюта — «гара са мноствам галоў». Племя анангу, якое пражывае ў гэтых мясцінах, з'яўляецца адным з самых старажытных чалавечых суполак на планеце. Сцены пячор знутры гор упрыгожаны наскальнымі малюнкамі іх продкаў.

Улуру-Ката Цьюта быў занесены ў спіс Сусветнай спадчыны двойчы: у 1987 г. за выдатную прыродную каштоўнасць і ў 1994 г. як унікальны помнік культуры.

## Літаратура 
* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.

## Спасылкі 
* Uluru-Kata Tjuta National Park — Department of the Environment, Water, Heritage and the Arts

Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Аўстраліі
Катэгорыя:Улуру
Вільготныя тропікі Квінслэнда

**Вільготныя тропікі Квінслэнда** () — аб’ект Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА на паўночна-усходнім узбярэжжы штата Квінслэнд у Аўстраліі.

Зона вільготных тропікаў пакрывае паўночна-усходняе ўзбярэжжа штата Квінслэнд паміж гарадамі Таўнсвіл і Куктаўн. Іх плошча — каля 894 тыс. га.

У гэтым рэгіёне вылучаюцца дзве зоны: раён мыса Трайбулэйшан і даліна ракі Дэйнтры. Першая знакамітая рэдкім спалучэннем каралавых рыфаў і выходзячых на ўзбярэжжа джунгляў. Другая з’яўляецца самым вялікім участкам Аўстраліі, дзе растуць не кранутыя чалавекам вільготныя трапічныя лясы. Часам гадавая колькасць ападкаў у гэтай мясцовасці перавышае 7000 мм.

Гэты рэгіён асабліва каштоўны тым, што ён з’яўляецца своеасаблівым «жывым летапісам» усіх асноўных этапаў эвалюцыі расліннага жыцця на планеце Зямля. Многія віды раслін, якія тут сустракаюцца, паходзяць яшчэ з тых часоў, калі Аўстралія была часткай старажытнай Гандваны. Вільготныя тропікі Квінслэнда насяляюць каля 400 відаў раслін і жывёл, палова з якіх з’яўляюцца эндэмікамі.

## Літаратура 
* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.

## Спасылкі 
* Wet Tropics

Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Аўстраліі
Народны камісарыят асветы БССР

**Наро́дны камісарыя́т асве́ты Белару́скай ССР** быў утвораны 17 снежня 1920 года на базе Камісарыята асветы Ваенрэўкама БССР. З 1946 года пераўтвораны ў Міністэрства асветы БССР. 

## Наркамы 
* Марыя Фрумкіна (1920)
* Усевалад Ігнатоўскі (1920—1926)
* Антон Баліцкі (1926—1929)
* Антон Платун (1929)
* Аляксандр Чарнушэвіч (1933—1936)
* Ананій Дзякаў (1936—1937)
* Аляксандр Варончанка (1937)
* Уладзімір Півавараў (1937—1938)
* Еўдакія Уралава (1938—1946)

## Крыніцы 
## Літаратура 
*  Высшие органы государственной власти и центрального управления Белорусской ССР (1965—1991 гг.). В 3 ч. Ч. 3. — Минск, 2000. — С. 54, 58.

Катэгорыя:Скасаваныя органы выканаўчай улады Беларусі
Катэгорыя:Народныя камісарыяты БССР
Катэгорыя:З’явіліся ў 1920 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1946 годзе
Чарнушэвіч

**Чарнушэвіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Анікеевіч Чарнушэвіч — дзяржаўны дзеяч БССР.
* Дзмітрый Сілыч Чарнушэвіч — рэвалюцыянер, дзяржаўны дзеяч БССР.
* Мікола Хведаровіч (сапр. Мікалай Фёдаравіч Чарнушэвіч) — паэт, празаік, перакладчык.
* Нічыпар Тодаравіч Чарнушэвіч — беларускі паэт, перакладчык, драматург.

Катэгорыя:Беларускія прозвішчы
Бялугі

**Бялу́гі** (*Huso*) — род рыб сямейства асятровых.

Уключае два віды буйных рыб:
*  — еўрапейскі від
*  — далёкаўсходні від

Гэта адны з найбуйнейшых касцявых рыб у свеце. Бялуга можа дасягаць да 6 метраў у даўжыню і важыць да 1500 кг. Калуга таксама дасягае больш за 5 метраў у даўжыню і вагі да 1 тоны.

Рот вельмі вялікі, бяззубы, паўмесяцавай формы, займае амаль усю ніжнюю паверхню галавы. Жабравыя перапонкі абодвух бакоў зрастаюцца паміж сабой і ўтвараюць свабодную зморшчыну над міжжабравым прамежкам.

У адрозненне ад большасці асятровых-бентафагаў, прадстаўнікі роду Huso — тыповыя драпежнікі. Маляўкі пачынаюць з беспазваночных, а дарослая кормяцца пераважна рыбай.

Абодва віды знаходзяцца пад пагрозай знікнення і занесены ў Міжнародную Чырвоную кнігу.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Асятровыя
Бенгальская раўніна

**Бенгальская раўніна** — раўніна на тэрыторыі Індыі і Бангладэш, усходняя частка Інда-Ганскай раўніны.

Раўніна займае агульную дэльту рэк Ганг і Брахмапутра. Гэтая дэльта лічыцца найбуйнейшай у свеце, і раўніна распасціраецца па мерыдыяне на 370 км, а па шыраце — прыкладна на 500 км. Выходзіць да паўночнага ўзбярэжжа Бенгальскага заліва і мае вышыню, якая не перавышае 200 м, Бенгальская раўніна схільная да частым паводак, выкліканых ліўнямі і нагонамі вады з заліва. Сезон дажджоў тут працягваецца з чэрвеня па кастрычнік. Прыбярэжная паласа (раўніна Сундарбан) занятая джунглямі, балотамі і мангравымі зараснікамі.

Бенгальская раўніна з’яўляецца адным з самых густанаселеных раёнаў свету, галоўны занятак насельніцтва раўніны — земляробства.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геаграфія Бангладэш
Катэгорыя:Геаграфія Індыі
Катэгорыя:Раўніны Азіі
Ніў Нельсен

**Ніў Нельсен** () — грэнландская спявачка, кампазітар, рэжысёр і актор кіно.

Нарадзілася ў Нуку. Пачала кар'еру ў дзяцінстве як кінаакторка і вядучая тэлеперадач. У 2008 г. скончыла каледж Голдсмітс у Лондане са ступенню магістр візуальнай антрапалогіі. Як антраполаг прадставіла свой фільм пра інуіцкія каякі. Як спявачка ўпершыню выступіла перад дацкай каралевай на канцэрце, які трансляваўся па тэлебачанню. У красавіку 2012 г. рэалізавала дэбютны альбом "Nive sings". Вакаліст шматінструментальнай групы "The Deer Children". 

Здымалася ў кінафільмах "Новы Свет" (2005 г.), "Tro, Håb og Grønland" (2009 г.).

## Спасылкі 
* Nive and the Deer Children 
* Nive Nielsen Biography 
* All about music, bands, singers and song writers from Greenland 

Нельсен
Cola le-testui

**Cola letestui** — від раслін з роду  сямейства . Эндэмік Габона. Від знаходзіцца пад пагрозай знікнення.

Від быў названы ў гонар французскага калекцыянера Джорджа Ле Тэсту ().

## Спасылкі 
* World Conservation Monitoring Centre 1998. Cola letestui. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.

Катэгорыя:Мальвавыя
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Катэгорыя:Таксоны раслін, названыя ў гонар людзей
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1921 годзе
Праліў Шакальскага

**Праліў Шакальскага** () — праліў у Паўночным Ледавітым акіяне паміж востравам Бальшавік і востравам Кастрычніцкай Рэвалюцыі (архіпелаг Паўночная Зямля).

Даўжыня праліва каля 106 км, шырыня 19—56 км. Найменшая глыбіня на фарватары 55 м. Берагі праліва абрывістыя, з ледавікамі. Большую частку года праліў пакрыты лёдам.

Праліў нанесены на карту ў 1913 годзе Гідраграфічнай экспедыцыяй на суднах «Таймыр» і «Вайгач» і названы ў гонар географа, акіянографа і картографа Ю. М. Шакальскага.

## Літаратура 
*  — С. 360.

## Спасылкі 
* Словарь современных географических названий. / Под общей редакцией акад. В. М. Котлякова. — Екатеринбург: У-Фактория. 2006.

Катэгорыя:Пралівы Паўночнага Ледавітага акіяна
Катэгорыя:Карскае мора
Катэгорыя:Мора Лапцевых
Катэгорыя:Геаграфія Краснаярскага края
Шарк

**Заліў Шарк** () — заліў у паўночна-заходняй частцы аўстралійскага штата Заходняя Аўстралія. З 1991 г. уваходзіць у спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Акулій заліў (Заліў Шарк Бей) знаходзіцца ў самай заходняй кропцы ўзбярэжжа Аўстраліі. Яго плошча — 2,3 млн га. Гэты рэгіён унесены ў спіс ЮНЕСКА на аснове адпаведнасці адразу 4 крытэрыям прыроднай спадчыны, што з'яўляецца рэдкім выпадкам у сусветнай практыцы.

Геаграфічнае распалажэнне раёна Акульега заліва ўнікальнае. У гэтым месцы сыходзяцца разам тры кліматычныя зоны. Многія з прадстаўленых тут відаў раслін растуць на межах арэалаў іх распаўсюджання. У раёне Акульега заліва пражывае адна з найбуйнейшых папуляцый воднага млекакормячага — дзюгоня (каля 10 тыс. асобін). У водах заліва жывуць некалькі відаў чарапах, мноства рэдкіх рыб, медуз і ракападобных. Славутасцю гэтых мясцін з'яўляецца Вурамельская банка з плошчай акваторыі каля 1030 км²; яе дно пакрыта дываном з марскіх водарасцей.
Унікальны феномен Акульега заліва — страматаліты. Гэтыя падушкападобныя вапнавыя стварэнні з'яўляюцца вынікам дзейнасці калоній старажытных цыянабактэрый. Яны пражывалі ў гэтых мясцінах 3,5 млрд гадоў таму і лічацца аднымі з найстаражытнейшых формаў жыцця на Зямле.

## Літаратура 
* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.

Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Аўстраліі
Дар’я Сяргееўна Навумава

'''Да́р'я Сярге́еўна Наву́мава''' (нар. , п. Патока, , Магілёўская вобласць, Беларусь) — беларуская цяжкаатлетка. Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа. Сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў 2016 года.

## Біяграфія 
Дар’я Навумава нарадзілася 26 жніўня 1995 года ў пасёлку Патока Клічаўскага раёна ў шматдзетнай сям’і Сяргея і Ірыны Мацвееўны Навумавых.

Вучылася ў Слабодскай базавай школе. Да 10 класа школы Дар’я займалася штурханнем ядра і кіданнем дыска, затым перайшла ў цяжкую атлетыку, патлумачыўшы гэта тым, што з-за невысокага росту ёй цяжка было канкураваць на дарослым узроўні. Затым скончыла Бабруйскае вучылішча алімпійскага рэзерву. У наш час вучыцца на факультэце фізічнага выхавання ў Магілёўскім дзяржаўным універсітэце імя А. А. Куляшова.

Дэбютавала на міжнароднай арэне ў 2012 годзе на чэмпіянаце Еўропы сярод юнакоў у катэгорыі да 69 кг. У далейшым выступала ў катэгорыі да 75 кг. На чэмпіянаце Еўропы 2014 года спартсменка заняла 4-е месца, а на Чэмпіянаце свету 2015 года — 5-е месца.

У 2016 годзе дэбютавала на летніх Алімпійскіх гульнях у Рыа-дэ-Жанэйра, дзе ў вагавай катэгорыі да 75 кг, саступіўшы толькі Лім Джон Сім з КНДР, заваявала сярэбраны медаль, які стаў першым медалём Беларусі на гэтых гульнях. Усе шэсць спроб Дар’я Навумава сталі ўдалымі: у рыўку яна па чарзе ўзяла 107, 112 і 116 кілаграмаў, а ў штуршку — 136, 139 і 145, сумарны вынік Дар’і Навумавай склаў 261 кілаграм.

Жыве ў Бабруйску.

## Дасягненні 
## Спасылкі 
* Дар’я Навумава  на сайце IWF

Катэгорыя:Цяжкаатлеты Беларусі
Катэгорыя:Цяжкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2016 года
Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі міжнароднага класа
Джон Керы

**Джон Форбс Керы** (; нар. 11 снежня 1943, Арор, штат Каларада) — амерыканскі палітык, член Дэмакратычнай партыі, 68-ы Дзяржаўны сакратар ЗША з 1 лютага 2013 па 20 студзеня 2017.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзяржаўныя сакратары ЗША
Катэгорыя:Кабінет Барака Абамы
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты ЗША (2004)
Трыхаманада вагінальная

**Трыхаманада вагінальная** (*Trichomonas vaginalis*) — аднаклетачны мікраарганізм роду . Мае ў даўжыню 13-18 мкм (да 30-40 мкм). Дзякуючы рухам жгуцікаў і хвалепадобнай (ундуліруючай) мембраны трыхаманады могуць актыўна перамяшчацца, утвараць псеўдаподыі і пранікаць у міжклеткавыя прасторы.

Урагенітальныя трыхаманады жывуць толькі ў мочапалавых органах. У іншых органах (кішачніку, страўніку і інш.) і па-за чалавечага арганізма яны хутка гінуць, бо не ўтвараюць ахоўных прыстасаванняў і малаўстойлівыя да неспрыяльных фактараў знешняга асяроддзя. Асабліва пагібельна дзейнічаюць на іх высушванне, награванне звыш 45 °C, прамыя сонечныя прамяні, змены асматычнага ціску, хутка высыхаюць на паветры. Таму выявіць урагенітальныя трыхаманады ў знешнім асяроддзі не ўдаецца.

Трыхаманада жыве на слізістых абалонках (у гэтых выпадках яна не называецца «урагенітальнай»). Прысутнасць трыхамонады ў арганізме чалавека з'яўляецца гістарычным фактам «сімбіёзу» мікраарганізмаў з вышэйшымі формамі жыцця.

Выклікае трыхаманоз. Заражэнне адбываецца пераважна полавым шляхам.

Катэгорыя:Паразіты чалавека
Катэгорыя:Метаманады
Катэгорыя:Пратысты, апісаныя ў 1836 годзе
Carpediemonas membranifera

***Carpediemonas membranifera*** — від пратыстаў з клады Metamonada групы экскават. Уяўляе сабой невялікі жгуціканосец, які быў першапачаткова ізаляваны ад анаэробнага прыліўнога асадка. Група аддалена звязаная з дыпламанадамі.

## Гл. таксама 
* Carpe diem

Катэгорыя:Метаманады
Катэгорыя:Пратысты
Катэгорыя:Манатыпныя роды пратыстаў
Grypania spiralis

***Grypania spiralis*** — адзін з самых старажытных арганізмаў, акамянеласці якога датуюцца палеапратэразоем. Магчыма, арганізмы ўяўлялі сабой гіганцкія бактэрыі ці бактэрыяльныя калоніі, аднак велізарныя памеры (больш за 10 мм) і сталасць формы сведчаць аб тым, што акамянеласці маглі належаць эўкарыятычным водарасцям, якія, такім чынам, з’яўляюцца найстаражытнейшымі вядомымі эўкарыятычнымі арганізмамі.

Найбольш старажытныя рэшткі гэтага віду знойдзены ў пародах узростам 2,1 млрд гадоў жалезістай фармацыі Негауні ў  недалёка ад г. Маркет, штат Мічыган, дзе выяўленыя сотні бачных няўзброеным вокам спіралепадобных вугляродзістых акамянеласцяў. Раней падобныя акамянеласці ўзростам 1,1—1,4 млрд гадоў былі знойдзены ў амерыканскім штаце Мантана, Кітаі (фармацыі Чуанліньгоу і Туаншаньцзы) і Індыі. Найбольш верагодна, што *Grypania* з’яўляецца фотасінтэзуючай водарасцю.

## Спасылкі 
* Major Events in the History of Life 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Мезапратэразой
Катэгорыя:Неапратэразой
Катэгорыя:Палеапратэразой
Катэгорыя:Эўкарыёты
Noctiluca scintillans

**Noctiluca scintillans** — від бескаляровых  з парадку , які вылучаюць у асобны манатыпны род ***Noctiluca***.

## Асаблівасці біялогіі 
Цела шарападобнае воблака (дыяметр 2-3 мм), з рухомым скарачальным шчупальцам. Размножваюцца дзяленнем папалам ці ўтварэннем дробных (даўжыня каля 20 мкм) пупышак на паверхні цела. Цытаплазма запоўненая тлушчавымі ўключэннямі, якія пры механічных або хімічных раздражненнях (у доследах — таксама пры дзеянні электрычнага току) валодаюць здольнасцю да біялюмінесцэнцыі. Утвараюць скопішчы ў паверхневых слаях цёплых, радзей барэальных вод, выклікаюць свячэнне мора.

## Галерэя 

Файл:Noctiluca scintillans.gif|
Файл:Noctiluca scintillans varias.jpg|
Файл:Noctiluca scintillans.jpg|

Катэгорыя:Храмісты
Ёсукэ Касівагі

**Ёсукэ Касівагі** (; нар. ) — японскі футбаліст. З 2010 года выступае за нацыянальную зборную Японіі.

## Статыстыка 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Японіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Японіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Урава Рэд Даймандс
Катэгорыя:Ігракі ФК Санфрэчэ Хірасіма
Анахранізм

[thumb|right|[Чэзарэ Джэнары намаляваў у XVII стагоддзі Арфея, персанажа антычнай міфалогіі, са скрыпкай, якая атрымала такую форму толькі ў эпоху Адраджэння]]
**Анахрані́зм** (ад  — назад +  — час) — парушэнне храналагічнай дакладнасці, якое прыводзіць да неапраўданага унясення ў апісанне якой-небудзь эпохі рыс, характэрных для іншага часу. Таксама пад анахранізмам могуць разумецца з'явы, погляды, думкі, устарэлыя для пэўнай эпохі, або перажытак мінулага. 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Літаратурныя прыёмы
Катэгорыя:Храналогія
Амністыя

**Амні́стыя** (ад  — забыццё, дараванне) —  ад крымінальнай адказнасці, замена назначанага судом пакарання больш мяккім або зняцце судзімасці. Ажыццяўляецца на аснове акта вышэйшага прадстаўнічага органа дзяржаўнай улады ці кіраўніка дзяржавы. Можа быць агульнай для ўсіх асоб, засуджаных або прыцягнутых да крымінальнай адказнасці па шэрагу артыкулаў крымінальнага закону, або частковай (адносіцца да асоб, якія ўчынілі злачынствы толькі пэўнай катэгорыі). Ад амністыі адрозніваюць памілаванне.

## Беларусь 
Да 1997 года права амніставаць у Беларусі меў Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь. Паводле Закона Рэспублікі Беларусь ад 1 ліпеня 2010 году «Аб амністыі ў сувязі з 65-годдзем перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гадоў», у Беларусі з турмаў выйшлі каля 2,5 тыс. зняволеных. Яшчэ 8,5 тыс. асуджаным скарацілі тэрмін пазбаўлення волі. Паводле 12-га па ліку закона аб амністыі ў незалежнай Беларусі ад 9 ліпеня 2012 года, вызвалілі каля 10% агульнага ліку зняволеных у краіне.

## Літаратура 
* 
* 
* Амни́стия // Популярный юридический энциклопедический словарь / Редкол.: О. Е. Кутафин и др. — Москва: Большая Рос. энцикл.: РИПОЛ КЛАССИК, 2001. — С. 49. — 796, [3] с.; 17 см. — ISBN 5-85270-165-3 (БРЭ).
* *Келина С. Г.* Амни́стия // Юридическая энциклопедия / Отв. ред. Б. Н. Топорнин. — М.: Юристь, 2001. — С. 40. — 1272 с. — 8000 экз. — ISBN 5-7975-0429-4 (в пер.)

Катэгорыя:Вызваленне ад крымінальнай адказнасці і пакарання
Катэгорыя:Скасаваныя судовыя выракі
Амнезія

**Амнезі́я** (ад  — не +  — успамін) — адсутнасць успамінаў, аслабленне памяці.

 ў першыя 2—З гады жыцця дзіцяці абумоўліваецца недаразвіццём кары галаўнога мозга, паталагічная амнезія бывае пры псіхічных хваробах, траўмах галавы, атручэннях і . Пры частковай амнезіі з памяці выпадаюць некаторыя віды і ўяўленні, пры  — падзеі пэўнага часу (гадзіны, дні, месяцы), якія папярэднічалі хваробе. Пры  забываюцца падзеі, што адбыліся пасля хваробы ці вострага парушэння свядомасці, а пры амнезіі, якая прагрэсіруе, забываецца найперш тое, што было нядаўна.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Парушэнні памяці