open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Свята-Пакроўская царква (Петрыкаў)

**Свята-Пакроўская царква** ў Петрыкаве — помнік драўлянага дойлідства XVIIІ стагоддзя.

## Гісторыя 
Паводле распаўсюджанай у навуковай літаратуры версіі царква была пабудавана ў канцы XVII стагоддзя ў вёсцы Сотнічы як стараверская ў т. зв. Аголіцкай пустыні. У 1746 годзе ўладальніца гэтых земляў, Разалія Хадкевіч, загадала забраць царкву ў праваслаўных і перадаць яе ўніятам. У 1836 годзе царква была перанесена ў Петрыкаў  на тэрыторыю могілак. Паводле меркавання С. Адамовіч  Свята-Пакроўскай царкве доўгі час прыпісвалася гісторыя Мікалаеўскай царквы Петрыкава. Менавіта яна ў свой час была аддадзена ўніятам, а ў 1836 годзе адбыўся не перанос будынка, а толькі богаслужэння ў Свята-Пакроўскую царкву.

Будынак, што захаваўся да нашага часу, быў узведзены ў вёсцы Бабунічы пасля 1808 года, а ў 1831 годзе быў перанесены ў Петрыкаў. 23 лістапада 1837 адбылося ўрачыстае асвячэнне царквы. Праз 29 год царква была зачынена на рамонт, які доўжыўся два гады (1866—1868). У далейшым царква дзейнічала ажно да 70 гадоў ХХ ст. Існавала ідэя аб тым, каб зрабіць Свята-Пакроўскую царкву галоўнай у горадзе, а Мікалаеўскую ўзарваць. На шчасце, апошнюю ўдалося зберагчы, а царква Святога Пакрова была зачынена. З гэтага часу помнік драўлянага дойлідства знаходзіцца ў занядбаным стане. У  2006 годзе адбыўся абвал часткі драўляных канструкцый, у выніку чаго абрынуўся купал і каваны крыж на ім.

## Архітэктура 
Будынак Свята-Пакроўскай царквы ўяўляе сабой кампазіцыю з трох квадратных пастаўленых па лініі зрубаў. Цэнтральны шырокі зруб мае двух'яруснае завяршэнне ў выглядзе чацвярыка і васьмярыка з купалам, над якім узвышаецца каваны крыж. Знадворку сцены храма ашаляваныя і аздобленыя простымі вертыкальнымі пілястрамі і гарызантальнымі карнізамі, прамавугольныя вокны ўпрыгожаны простымі ліштвамі. Унікальнай рысай Свята-Пакроўскага храма была тэхналогія ўзвядзення будынка без цвікоў. Яны, аднак, былі выкарыстаныя пазней пры пераносе і рамонце царквы ў ХІХ ст. з мэтай умацавання канструкцыі.

## Літаратура 
* 
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Петрыкаўскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Петрыкава
Катэгорыя:Храмы Тураўскай і Мазырскай епархіі
Касцёл Святога Аўгусціна (Капаткевічы)

**Касцёл Святога Аўгусціна ў Капаткевічах** — рымска-каталіцкі касцёл у г.п. Капаткевічы на вуліцы Школьная, 26, цэнтр парафіі.

## Стары касцёл 
Касцёл быў пабудаваны ў ХVIIІ ст. і быў драўляным. Знішчаны ў 1935 годзе савецкімі ўладамі.

## Сучасны касцёл 
Рэлігійнае жыццё адрадзілася ў 1995 годзе, калі мясцовых каталікоў згуртаваў айцец цыстэрцыянец Эфрэм Бісага, які стаў пробашчам адноўленае парафіі святога Аўгусціна. У ліпені 1998 года пачалося будаўніцтва касцёла, у т.л. з дапамогай вернікаў з Германіі і Аўстрыі. Касцёл кансекраваны 23 чэрвеня 2003 года.

## Спасылкі 
* Капаткевічы — парафія святога Аўгусціна
* 

Катэгорыя:Капаткевічы
Катэгорыя:Касцёлы Петрыкаўскага раёна
Катэгорыя:Касцёлы Пінскай дыяцэзіі
Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Гайна)

thumb|Касцёл Найсв. Дзевы Марыі ў Гайне
**Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі** — рымска-каталіцкі храм у вёсцы Гайна Лагойскага раёна. Знаходзіўся на ўзвышаным беразе ракі Гайна. Разбураны ў сярэдзіне XX стагоддзя.

## Гісторыя 
Каля 1386 года Уладзіслаў Ягайла заснаваў у Айне драўляны касцёл. Лічыцца, што гайненская святыня належыць да першых фундацый Ягайлы і з'яўляецца адной з сямі, якія пабудаваў на Літве вялікі князь на месцы былых паганскіх капішчаў. А каралева Ядзвіга адарыла касцёл дарагім убраннем і срэбрам. Вітаўт надаў касцёлу маёнтак Кацялі з 6 вёскамі, а Ягайла — фальварак побач з Гайнай у 6 валок. Пасля бітвы пад Оршай у 1514 годзе Жыгімонт Стары стаяў тут з войскам і адбываў набажэнства ў гонар перамогі. Пры гэтым ён адарыў храм каралеўскімі дарамі, новымі ўкладамі і прывілеем з абавязкам 2 разы на год праводзіць тут імшу ў гонар князя Вітаўта.

## Цікавыя факты 
* Вікарны біскуп жамойцкі Тадэвуш (Фадзей) Букаты, які асвячаў касцёл, надаваў гайненскай святыні вялікую ўвагу, і ў старых, складзеных ім кніжках знойдзены песні аб Гайне і аб любаванні гэтымі мясцінамі.
* Мяркуецца, што менавіта са святкавання Жыгімонтам Аршанскай бітвы пайшла старадаўняя песня з Лагойшчыны: «Едзе-едзе Важымон!», і нават яшчэ ў мінулым стагоддзі існавала такая дзіцячая гульня.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Колішнія касцёлы Мінскай вобласці
Катэгорыя:Касцёлы Лагойскага раёна
Лагойскі раён
Катэгорыя:Гайна (аграгарадок)
Свята-Успенская царква (Браслаў)

**Свята-Успенская царква** — праваслаўная царква ў Браславе. Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Узведзена ў 1897 годзе.

## Гісторыя 
Свята-Успенскую царкву збудавалі побач з Замкавай гарой у 1897 г.

2 жніўня 2016 года Пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь царкве нададзены статус гісторыка-культурнай каштоўнасці Беларусі рэгіянальнага значэння.

## Архітэктура 
Царква складаецца з кубічнага асноўнага аб’ёму, пяціграннай апсіды з бакавой рызніцай, трапезнай і двух’яруснай (васьмярык на чацверыку) званіцы-прытвора. Чатырохсхільны дах асноўнага аб’ёму завершаны пяцікупаллем на васьмігранных барабанах, званіца — гранёным шатром з макаўкай. Галоўны арачны ўваходны праём аформлены масіўным парталам з кілепадобнан прафіляванай аркай на калонах-бочках. Такімі ж аркамі аформлены бакавыя ўваходы, арачныя прасветы яруса-звона званіцы. Фасады расчлянёны арачнымі аконнымі праёмамі з калонкамі-бочкамі, насычаны архітэктурнай крапоўкай: вуглавыя руставаныя лапаткі, прафіляваныя цягі і карнізы з сухарыкамі, прамавугольныя панэлі, арачныя нішы.

Унутры плоская столь па цэнтры адкрыта васьмігранным барабанам з шатровым купалам, які трымаецца на чатырох слупах. Апсіда адкрыта вялікай аркай і вылучана трох’ярусным драўляным іканастасам. Сцены афарбаваны ў зялёныя таны з белай і блакітнай арнаментальна-трафарэтнай размалёўкай.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў псеўдарускім стылі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1897 годзе
Катэгорыя:Храмы Браслава
Катэгорыя:Храмы Полацкай і Глыбоцкай епархіі
Катэгорыя:1897 год у Беларусі
Бушкоў

* Аляксандр Аляксандравіч Бушкоў — расійскі пісьменнік.
* Андрэй Васільевіч Бушкоў - савецкі і расійскі фігурыст, чэмпіён свету, Еўропы і трохразовы чэмпіён Расіі.
Таварыства ўзаемнага крэдыту (Мінск)

**Таварыства ўзаемнага крэдыту** (т.зв. **«Польскі банк»**) — неафіцыйнага назва дома мешчаніна Фота; адзін з найбольш адметных будынкаў дасавецкага Мінска ў стылі мадэрн, які знаходзіўся на вуліцы Захар'еўскай у доме №59 (цяпер — праспект Незалежнасці, дом №17). Стаяў прыкладна на тым месцы, дзе цяпер знаходзіцца левае крыло будынка Камітэта Дзяржаўнай Бяспекі Рэспублікі Беларусь.

## Гісторыя 
Узведзены ў 1910-я гг. паводле праекта беларускага архітэктара Станіслава Гайдукевіча і належаў мешчаніну Фоту. У доме ў 1910—1921 гг. знаходзілася Таварыства ўзаемнага крэдыту.

У 1933—1934 гг. будынак быў рэканструяваны пад Мінскі ГУМ, а 28 мая 1934 г. адбылося ўрачыстае адкрыццё крамы.

Падчас Другой Сусветнай вайны быў нязначна пашкоджаны, зруйнаваны пры будаўніцтве ансамбля цэнтральнага праспекта ў 1944 г.

## Таварыства ўзаемнага крэдыту 
У доме мешчаніна Фота з моманту пабудовы ў 1910 г. пачало арэндаваць памяшканні Таварыства ўзаемнага крэдыту (т.зв. «Польскі банк»). Таварыства ўзаемнага крэдыту было заснавана яшчэ ў 1893 г. членамі Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі і стала па сутнасці афіліраванай з Мінскім таварыствам сельскай гаспадаркі крэдытнай установай, бо ў склад Таварыства ўзаемнага крэдыту ўваходзілі ў асноўным буйныя і сярэднія мясцовыя землеўласнікі (галоўным чынам, каталікі). Напрыклад, у 1901 г. землеўласнікі ўсіх веравызнанняў складалі 80% членаў таварыства, а ў 1914 г. налічвала 1131 юрыдычную асобу.  

Максімальны памер крэдыту для асобы ці юрыдычнай установы дасягаў 25 тысяч рублёў. Па маштабам сваёй фінансавай дзейнасці таварыства складала канкурэнцыю для аддзяленняў агульнарасійскіх камерцыйных банкаў.
## Кіраўніцтва таварыства 
### Старшыні 
* 1893—07(20).03.1909 — Севярын Каралевіч Грагаровіч (1840—1909?)
* 1909—1915 — Урбан Баніфацевіч Крупскі (1863—1915)
* 1915—1917 — Эмануэль Людвікавіч Абрампальскі (1859—1929)

## Літаратура 
* 
* Минск. Старый и новый / авт.-сост. В.Г. Воложинский; под ред. З.В. Шибеко. — Минск : Харвест, 2010. — 272 с.
* 
* Памятные книжки Минской губернии на 1893—1917 гг.
* *Раюк, А.Р.* Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара / А.Р. Раюк // Научные труды Респ. ин-та высш. школы. Истор. и псих.-пед. науки : сб. науч. ст.: в 3 ч. / РИВШ ; редкол. : В.А. Гайсёнок [и др.]. — Минск : РИВШ, 2023. — Вып. 23. — Ч. 1. — С. 339—346.
* *Шыбека, З.В.* Минскъ сто гадоў таму / З.В. Шыбека. — Мінск : Беларусь, 2007. — 304 с.
* *Jurkowski, R.* Ziemiaństwo polskie Kresów Północno-Wschodnich 1864—1904. Działalność społeczno-gospodarcza / R. Jurkowski. — Warszawa : Przegląd Wschodni, 2001. — 606 s.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Мінска
Катэгорыя:Збудаванні Мінска ў стылі мадэрн
Катэгорыя:З’явіліся ў 1910-я гады
Катэгорыя:1910-я ў Мінску
Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе
Катэгорыя:Мінскае таварыства сельскай гаспадаркі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Станіслава Гайдукевіча
Катэгорыя:Праспект Незалежнасці (Мінск)
Парапат

**Парапа́т** () — горад, транзітны і турыстычны цэнтр на інданезійскім востраве Суматра. Насельніцтва (2000 г.) - 21 174 чал.

Парапат месціцца на правым беразе возера Тоба каля шашы, якая вядзе у буйныя гарады Медан і Паданг. Дзейнічае паромная пераправа на востраў Самасір.

Горад вядомы сваімі цудоўнымі краявідамі. Асноўныя галіны эканомікі - гандаль, абслугоўванне турыстаў, перапрацоўка сельскагаспадарчай прадукцыі, вытворчасць сувеніраў, керамікі і мэблі.

## Спасылкі
Катэгорыя:Гарады Інданезіі
Самурай

года]]

**Самурай** (, **бу́сі** ) — у Японіі ў шырокім сэнсе — прадстаўнікі прывілеяванай ваеннай касты, якая аб'ядноўвала ўладарных князёў і свецкіх феадалаў; у больш вузкім і ўжывальным — ваеннае саслоўе.

## Гісторыя 
Самураі пачалі фарміравацца як саслоўе ў перыяд сёгунаў дому Мінамота (1192-1333), асобае значэнне набылі ў час міжусобных войнаў 14-16 стагоддзяў. Тады ж склалася асобная самурайская культура, у нечым падобная да рыцарскай культуры Заходняй Еўропы, у аснове якой кодэкс гонару самураяў — бусідо з культам вернасці свайму гаспадару.

У час сёгуната Такугава (1603-1867) статус самураяў (10% насельніцтва Японіі) аформлены юрыдычна. Заканчэнне міжусобных войнаў прывяло да расслаення саслоўя самаураяў, многія з якіх ператварыліся ў ронінаў (самураі без гаспадара), некаторыя з іх папоўнілі шэрагі дэкласаваных элементаў, але большая частка самураяў заставалася ў гарадах, дзе займаліся рамяством і гандлем. Самураі паўднёва-заходніх княстваў (Сацума, Цёсю, Тоса і Хідзэн) адыгралі ключавую ролю ў буржуазнай рэвалюцыі 1867-1868 гадах. У 1872 годзе саслоўе самураяў было скасавана, але яго традыцыі працяглы час (да паражэння Японіі ў Другой сусветнай вайне) культываваліся ў японскай арміі.

## Гл. таксама 
* Дайсё

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Электронная бібліятэка. Бусідо 
* Мастацтва, гісторыя і традыцыі японскіх воінаў 
* Самурайскі меч 
* Кодэкс сучаснага самурая

Катэгорыя:Самураі
Катэгорыя:Кавалерыя
Дадэкаэдр

**Дадэкаэдр** (ад  — дванаццаць і εδρον — грань) — адзін з пяці тыпаў правільных шматграннікаў. Мае 12 граней (пяцівугольных), 30 рэбраў, 20 вяршынь (у кожнай вяршыні сыходзяцца 3 рабры). 

Калі a  — даўжыня рабра дадэкаэдра, тады яго аб'ём  V=\frac{a^3}{4}(15+7\sqrt{5})\approx 7.66a^3.

Упершыню дадэкаэдр пабудаваў Тэатэт (4 ст. да н.э.).

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0106-0 

Катэгорыя:Шматграннікі
Катэгорыя:Правільныя шматграннікі
Спаса-Увазнясенская царква (Вельямовічы)

**Спаса-Увазнясенская царква** — праваслаўны храм у вёсцы Вельямовічах Брэсцкага раёна. Знаходзіцца на заходнім ускрайку вёскі.

## Гісторыя 
Першая драўляная царква ў Вельямовічах была ўзведзена ў 1631 годзе як уніяцкая пад тытулам Святога Сімяона. Па хадайніцтве брэсцкага епіскапа Ігнація ў сярэдзіне XIX стагоддзя замест трухлявага храма было вырашана ўзвесці мураваную царкву.

Праект распрацаваў у 1864 годзе гродзенскі архітэктар Іван Калянкевіч. Падрад на будаўніцтва ўзялі мяшчане Чарнігаўскай губерні І. Завенка, Г. Назараў, І. Цітоў і В. Хмельнікаў паводле кантракту ад 1 жніўня 1865 года. 14 верасня 1868 года царква была асвечана.

Агароджу царквы спраектаваў у 1868 годзе Мсціслаў Барташэўскі. Аднак, яна была няскончана, і ў 1870 годзе Гродзенская губернская канцылярыя даручыла яму скласці каштарыс на «прывядзенне агароджы ў належны стан».

У канцы ХІХ стагоддзя прыход налічваў 1183 вернікаў, дзейнічала царкоўна-прыходская школа. У часе Другой сусветнай вайны будынак быў пашкоджаны. У 1946 годзе ў ім меліся 22 абразы на палатне і дрэве і залачоны напрастольны крыж, драўляны трох’ярусны іканастас знаходзіўся ў дрэнным стане.

У 1961 годзе будынак быў зачынены і разрабаваны, доўгі час знаходзіўся ў разбураным стане. Пры гэтым царква лічылася помнікам архітэктуры.

У 2004 годзе прыход быў адноўлены, і ўвесну 2005 года іерэй Анатоль Пашкевіч распачаў рэстаўрацыю храма. Працы вяліся па арыгінальных чарцяжах.

18 чэрвеня 2011 года епіскап Іаан асвяціў адбудаваную царкву. Прыход пад кіраўніцтвам настаяцеля Алексія Лагашава аб’ядноўвае 4 вёскі, дзейнічаюць нядзельная школа і бібліятэка. Будынак царквы з’яўляецца гісторыка-культурнай каштоўнасцю рэгіянальнага значэння.

## Архітэктура 
Помнік архітэктуры псеўдарускага стылю. Прасторавая кампазіцыя складаецца з чатырох кананічных частак — да асноўнага кубападобнага аб’ёму праз трапезную далучаны званіца, паўкруглая апсіда. Асноўны аб’ём завершаны 5-купаллем. У сілуэце будынка дамінуе 3-ярусная шатровая званіца з макаўкай.

Атынкаваныя фасады насычаны архітэктурнай пластыкай, запазычанай са старажытнарускага дойлідства, — аркатурныя паясы, візантыйскія спараныя арачныя аконныя праёмы, аб’яднаныя агульнай кілепадобнай аркай, філёнгавы цокаль, вуглавыя лапаткі, какошнікі, зубчастыя фрызы. Ніжні чацверыковы ярус званіцы завершаны какошнікамі, сярэдні дэкарыраваны прамавугольнымі нішамі і аконнымі праёмамі. Званіца завершана 8-гранным шатром з макаўкай. Зала храма была перакрыта шатровым скляпеннем на ветразях, трапезная — крыжовым.

## Літаратура 
*  — С. 131
* 
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Брэсцкага раёна
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў псеўдарускім стылі
Катэгорыя:Вельямовічы
Катэгорыя:Храмы Брэсцкай і Кобрынскай епархіі
Катэгорыя:1869 год у Беларусі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Івана Калянкевіча
Ікасаэдр

**Ікасаэдр** (ад  «дванаццаць» і  «грань») — адзін з пяці тыпаў правільных шматграннікаў. Мае 20 граней (трохвугольных), 30 рэбраў і 12 вяршынь (у кожнай вяршыні сыходзяцца 5 рэбраў).  

Калі a — даўжыня рабра ікасаэдра, тады яго аб'ём  V=\begin{matrix}{5\over12}\end{matrix}(3+\sqrt5)a^3\approx 2.1817a^3.

Ікасаэдр звязаны з дадэкаэдрам: цэнтры граней дадэкаэдра з'яўляюцца вяршынямі ікасаэдра.

Упершыню ікасаэдр пабудаваў Тэатэт (4 ст. да н.э.).

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Шматграннікі
Катэгорыя:Правільныя шматграннікі
Катэгорыя:Паўправільныя шматграннікі
Уладзімір Пятровіч Бутрамееў

**Уладзімір Пятровіч Бутрамееў** (нар. , в. Расна, , Магілёўская вобласць) — беларускі пісьменнік, драматург.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 20 сакавіка 1953 года ў в. Расна Дрыбінскага раёна Магілёўскай вобласці ў сям'і настаўнікаў. У 1974 годзе скончыў геаграфічны факультэт Магілёўскага педагагічнага інстытута. Працаваў у школах Горацкага і Чэрыкаўскага раёнаў настаўнікам і загадчыкам навучальнай часткі. У 1980 годзе пераехаў у пасёлак Альбярцін пад Слонімам. Працаваў на Слонімскай папяровай фабрыцы, настаўнікам у вячэрняй школе, у Слонімскім прафесійна-аматарскім тэатры. У 1986 годзе скончыў Вышэйшыя двухгадовыя курсы сцэнарыстаў і рэжысёраў у Маскве, атрымаў спецыяльнасць кінадраматурга. У 1989 годзе залічаны на Вышэйшыя літаратурныя курсы ў Маскве. Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1987 года.

## Творчасць 
Уладзімір Бутрамееў пачынаў шлях у літаратуру як празаік. Яго кнігі выходзілі ў Маскве на рускай мове. Аўтар кніг аповесцей і апавяданняў «Любить и верить» (1986), «Сдвиженье» (1990), аповесці «Где праздник, там и я, или Сказка-басня о том, как жил, по свету бродил, умер и живым остался ловкий мужик Нестерка» (зборнік «Дни этого года», 1986). У 1993 пабачыў свет зборнік прозы на беларускай мове «Задарожжа».

Вядомасць У. Бутрамееву як драматургу прынёс спектакль на сцэне Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы «Страсці па Аўдзею» (другая назва — «Крык на хутары», 1989). Пастаноўку п'есы здзейсніў рэжысёр Валерый Раеўскі. Канфлікт у драме Бутрамеева — паміж філасофіяй селяніна-працаўніка і сілай руйнавання, якую ўвасабляе сталінская калектывізацыя. Аўдзей, аднаасобнік на хутары, трымаецца спрадвечнага, традыцыйнага ўкладу жыцця. Галоўная крыніца яго дабрабыту — праца: цяжкая, катаржная, але самаахвярная і сумленная. І неадольнае жаданне селяніна мець кавалак уласнай зямлі, гаспадарыць на ёй, мець плён ад працы, быць гаспадаром лёсу. Уладзімір Бутрамееў паказвае прывязанасць Аўдзея да зямлі як абсалютна натуральнае чалавечае пачуццё. Гісторыя раскулачвання Аўдзея падаецца як ачышчальная пакута, як ахвярніцкі акт — адсюль і евангельская назва спектакля.

П'еса «Ізноў Несцерка» (1986) У. Бутрамеева — рымейк. Яна створана паводле фальклорных крыніц. Перад чытачом паўстае кемлівы і спрытны, дасціпны і знаходлівы, практычны і крыху хітраваты селянін. Да таго ж ён — сапраўдны жыццялюб, па-народнаму мудры беларус.

## Літаратура 
* Беларуская літаратура: дапам. для вучняў 11-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. і рус. мовамі навучання / пад рэд. А. Бельскага, М. Тычыны. — Мн.: Адукацыя і выхаванне, 2009. ISBN 978-985-471-320-5

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Драматургі Беларусі
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі
Маліна

**Маліна** (*Rubus*) — род (падрод) кветкавых раслін сямейства ружавых.

## Назва 
Навуковая назва роду *rubus* значыць «ажына», звязана этымалагічна з назвай чырвонага колеру (пар. дыялектнае па паходжанні  «ярка-чырвоны»).

## Батанічнае апісанне 
Род прадстаўлены шматгадовымі травамі, але часцей за ўсё гэта дравяністыя калючыя расліны (лістападныя кусты) з прамастойнымі, паўзучымі або распасцёртымі галінамі і чарговым простым або складаным лісцем з прылісткамі. Кусты дасягаюць вышынёю да 3 метраў і маюць шматгадовае карэнішча. Сцёблы аднагадовыя — зялёныя, двухгадовыя — адраўнелыя, з шыпамі. Лісце непарнаперыстае, трайчастае.

Кветкі абодваполыя, рэдка — аднаполыя. Размяшчаюцца яны па адным або сабраны зверху ў пазухавыя гронкавыя або шчытковыя суквецці. Гіпантый плоскі або варонкападобны, утвораны звычайна пяцічленным калякветнікам і заключае шматлікія тычынкі і песцікі.

Плод — складаная касцянка (шматкасцянка), чырвоная ці жоўтая, рознага смаку і водару.

## Арэал 
Адрозніваецца каля 120 відаў. Пашыраны пераважна ва ўмераным і субтрапічным паясах Еўразіі. На тэрыторыі Беларусі сустракаюцца 6 відаў, найбольш вядомая маліна звычайная, трапляецца ў сырых лясах, хмызняках.

## Значэнне і ўжыванне 
Са старажытных часоў насельніцтва зямнога шара ўжывае ў ежу плады многіх відаў роду:  (віды падроду *Idaeobatus*),  (цёмнаплодныя віды, якія адносяцца да падроду *Rubus*, асабліва багата прадстаўленыя ў Еўропе),  і .

У культуры з IV ст. Культурныя сарты атрыманы на аснове ,  і інш. Плады маюць у сабе 5—7 % цукру, 1,5—2 % арганічных кіслот, вітаміны B, C, карацін, флаваноіды, фітастэрыны. Выкарыстоўваюцца свежыя і сушаныя, на кандытарскія вырабы, у медыцыне.

## Віды 
У родзе каля 330 (Паводле іншых звестак 600) відаў, якія распаўсюджаны пераважна ў Паўночным паўшар’і.

Шырокі род дзеляць прыкладна на пятнаццаць падродаў:

*Rubus* subg.

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Некаторыя вядомыя віды:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Асноўныя шкоднікі і хваробы расліны 
Сярод шкоднікаў Маліны вылучаюць:

* 
* 
* 

Сярод асноўных хваробаў вылучаюць:

* антракноз
* шэрая гніль
* хлароз
* мазаіка
* пурпуровая плямістасць
* вірусныя хваробы і інш.

## Літаратура 
* *Пярэднеў У.* Маліна // 

## Спасылкі 
* Малина // Энцыклапедыя Кругасвет
Металург (лядовы палац, Жлобін)

**Лядо́вы пала́ц «Металу́рг»** — спарткомплекс у горадзе Жлобін Гомельскай вобласці Беларусі. Уведзены ў эксплуатацыю 29 снежня 2006 года. Асноўнае прызначэнне — правядзенне матчаў па хакею з шайбай, спаборніцтваў па фігурнаму катанню, шорт-трэку і іншых лядовых відах спорту. Прадугледжана магчымасць трансфармавання хакейнай каробкі ў пляцоўку для гульнявых відаў спорту, спартыўных адзінаборстваў, тэніса, цяжкай атлетыкі, гімнастыкі, бокса, а таксама ў сцэну для правядзення канцэртаў і іншых відовішчных мерапрыемстваў. Трыбуны размешчаны С-падобна, умяшчальнасць палаца складае 2018 гледачоў.

Лядовы палац уваходзіць у склад фізкультурна-аздараўленчага спартыўнага комплексу «Цэнтр алімпійскага рэзерву па хакеі з шайбай і плаванню горада Жлобіна». Арэна з'яўляецца хатняй пляцоўкай хакейнага клуба «Металург», які выступае ў беларускай экстралізе, а таксама базай для дзіцячых хакейных секцый. У палацы працуюць залы сілавой падрыхтоўкі, кардыя-трэнажораў, аэробікі і настольнага тэніса. У свабодны ад спартыўных мерапрыемстваў час лядовая пляцоўка задзейнічана для правядзення масавых катанняў на каньках.

## Спасылкі 
* Лядовы палац «Металург» на сайце «НаКатке — все катки Беларуси» 

## Гл. таксама 
* ХК Металург Жлобін

Катэгорыя:Лядовыя арэны Беларусі
Катэгорыя:Спорт у Жлобіне
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Жлобіна
Брэсцкі абласны тэатр лялек

**Брэсцкі абласны тэатр лялек** — лялечны тэатр, створаны ў 1968 годзе на базе групы лялечнікаў, якая існавала пры Брэсцкім абласным драматычным тэатры імя ЛКСМБ з 1963 года. У 1964 годзе калектыў узначаліў рэжысёр А.Сярогін, пры якім і адкрыўся тэатр у чэрвені 1968 года спектаклем «Салдат Даніла» («Птушынае малако») Е.Тудароўскай і В.Мятальнікава.

Тэатр з’яўляецца адным з заснавальнікаў Міжнароднага фестывалю тэатраў драмы і лялек «Белая вежа».
## Узнагароды 
* уладальнік двух Гран-пры Сусветнага фестывалю тэатраў лялек у Празе (Чэхія; 2006, 2010).
## Літаратура 
* Брэсцкі абласны тэатр лялек // Тэатральная Беларусь. Энцыклапедыя. Т. 1. Мінск. 2002. С. 166-167.

Катэгорыя:Тэатры Брэста
Катэгорыя:Лялечныя тэатры Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1968 годзе
Катэгорыя:Вуліца Леніна (Брэст)

Катэгорыя:1968 год у Брэсце
Сядзібна-паркавы комплекс Дабрынецкіх (Вельямовічы)

**Сядзібна-паркавы комплекс Дабрынецкіх** — колішняя сядзіба ў вёсцы Вельямовічах Брэсцкага раёна. Захаваўся пейзажны парк.

## Гісторыя 
Сядзіба вядома з XVI стагоддзя. Паводле «Кнігі запісаў» сяло Вельямовічы ў 1558 годзе размяшчалася каля возера і мела мяжу з выганамі маёнтка Бярніцкага і сёламі Таратунавічы, Памаранцы, Семянічкі. У 1772 годзе вёска мела назву Вілановічы.

3 1862 года маёнтак Вельямовічы належаў роду Юльяна Канапінскага, пасля задушэння паўстання Кастуся Каліноўскага канфіскаваны і распрададзены. Напярэдадні Першай сусветнай вайны тут былі два фальваркі. Адна сядзіба належала роду Саковічаў, другая — Дабрынецкім. Пасля вайны Саковіч адну частку фальварка прадаў Ялавіцкаму, другую — Дабрынецкім.

Пасля Другой сусветнай вайны невялікі Вельямовіцкі палац быў поўнасцю знішчаны.

## Парк 
Рэшткі пейзажнага парку займаюць плошчу каля 3 га. Парк у плане мае форму прамавугольніка. Пейзажная частка парку размешчаная перад парадным партэрам, абмежавана па заходнім краі дзвюма сажалкамі. У асноўным растуць ліпа, ясень, граб, клён, конскі каштан і інш. За паркавым партэрам размяшчаўся невялікі сад з прагулачнымі маршрутамі па грабавай алеі, уздоўж ліпавай пасадкі і глыбокага яра з ручаём.

Парк захаваўся амаль у ранейшых межах, але здзічэў, зарос хмызняком, сажалкі забруджаны.

## Літаратура 
* Несцярчук Леанід Міхайлавіч. "Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны X-XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы)". Мінск, БЕЛТА, 2002 год. 334 страницы. ISBN 985-6302-37-4.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Палацава-паркавыя і сядзібна-паркавыя ансамблі Беларусі
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Брэсцкага раёна
Катэгорыя:Дабрынецкія
Катэгорыя:Саковічы герба «Корвін»
Катэгорыя:Вельямовічы
Віцебская вуліца (Масква)

**Віцебская вуліца** (назва зацверджана 29 красавіка 1965) — вуліца ў Маскве, на тэрыторыі раёна «Мажайскі» Заходняй адміністрацыйнай акругі. Нумарацыя дамоў ад Мажайскай шашы.
 
У будучыні Віцебская вуліца ўвойдзе ў склад новай аўтамагістралі — Паўночна-Заходняй хорды.

## Паходжанне назвы 
У пачатку XX стагоддзя на рацэ Сетунь ўзніклі клеяварная і гарбарная фабрыкі, якая пазней атрымала назву фабрыка імя Нагіна. Ад гэтай фабрыкі ў горадзе Кунцава называлася вуліца Нагіна, што вяла ад Мажайскай шашы.
 
Пасля ўключэння горада Кунцава ў склад Масквы ў 1960 годзе назва была перайменавана ў гонар горада Віцебска — вуліца знаходзіцца на захадзе сталіцы.

## Размяшчэнне 
Вуліца пачынаецца ад Мажайскай шашы ля яе скрыжавання з вуліцай Кубінка і праходзіць на поўдзень да скрыжавання з Дарагабужскага вуліцай — на гэтым участку вуліца двухпалосная. Пасля Дарагабужскай вуліцы Віцебская праходзіць уздоўж тэрыторыі былой фабрыкі ім. Нагіна і гаражоў — на гэтым участку вуліца не ўсюды мае асфальтавае пакрыццё, моцна пятляе.

Катэгорыя:Вуліцы Масквы
Віцебск (манітор)

**«Віцебск»** — манітор, адносіцца да тыпу «Жытомір»; адзін з пяці манітораў гэтага тыпу.

## Гісторыя карабля 
Як і большасць манітораў дадзенага тыпу, «Віцебск» быў пабудаваны ў горадзе Данцыг на суднаверфі Danziger Werft і 13 жніўня 1920 года пад назвай «Warszawa» увайшоў у склад рачной флатыліі Польшчы. Манітор быў затоплены экіпажам на рацэ Прыпяць 18 верасня 1939 года пры набліжэнні Чырвонай Арміі. 11 кастрычніка 1939 года спецыяльнай групай ЭПРОН манітор быў узняты і адбуксіраваны ў Кіеў для рамонту.
 
Адрамантаваны карабель ўступіў у строй 24 кастрычніка 1939 года і ўвайшоў у склад Дняпроўскай ваеннай флатыліі, а 17 ліпеня наступнага года быў уключаны ў склад Пінскай ваеннай флатыліі, сфармаванай з судоў Дняпроўскай.
 
Пачатак Вялікай Айчыннай вайны «Віцебск» сустрэў у складзе дывізіёна манітораў у Пінску і пайшоў у кірунку да Брэста, але ўжо 24 чэрвеня вярнуўся ў Пінск. 28 чэрвеня з пакіданнем Пінска карабель адступіў да Лунінца, а 12 ліпеня перайшоў у раён Рэчыцы для падтрымкі контрудару 21-й арміі. 15 ліпеня карабель высадзіў дэсант партызан каля вёскі Новая Беліца і ажыццявіў агнявую падтрымку, аднак, патрапіўшы пад зваротны артабстрэл, адышоў.
 
З ліпеня па верасень 1941 карабель прымаў удзел у баях на Бярэзіне пад Бабруйскам, у раёне Остра на Дзясне, у Дамантова, Сухалучча і пад Кіевам на Дняпры. Летам 1941 г. прадстаўлены Ваенным Саветам Паўднёва-Заходняга фронту да ўзнагароджання ордэнам Чырвонага Сцяга.
 
З 16 па 18 верасня 1941 г. «Віцебск» прыкрываў раён перапраў каля Кіева. 18 жніўня на Бярэзіне ў раёне Берагавой слабады «Віцебск» патрапіў пад удар авіяцыі, але атрымаў нязначныя пашкоджанні.
 
31 жніўня ў сувязі з выхадам гітлераўскіх войскаў да Дняпра «Віцебск» удзельнічаў у прарыве да Кіева. У раёне вёскі Сваром'е карабель атрымаў прамы ўдар. Калі савецкія войскі адступілі ад Кіева, у раёне вёскі Хацінкі 18 верасня 1941 года, манітор «Віцебск» быў падарваны экіпажам. 6 кастрычніка 1941 г манітор быў выключаны са спісаў судоў ВМФ.
 
У жніўні 1944 года карабель быў узняты, адбуксіраваны ў Кіеў, але з-за немэтазгоднасці рамонту здадзены «Главвторчермету» для раздзелкі на метал.

Катэгорыя:Судны і караблі
П’етра Антоніа Катальдзі

'''П'етра Антоніа Катальдзі''' (;  — ) — італьянскі матэматык. Быў прафесарам у Фларэнцыі і Балонні. Ён першы даў спосаб вымання каранёў пры дапамозе прыёму, падобнага на вылічэнне бесперапынных дробаў. Таксама прадказаў, што P_{17} і P_{19} з'яўляюцца дасканалымі лікамі за сто гадоў да аналагічнага адкрыцця Мерсенам.

## Літаратура 
* Gino Loria, *Storia delle matematiche*, Milano, Hoepli, 1950

Катэгорыя:Матэматыкі Італіі
Катэгорыя:Матэматыкі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XVII стагоддзя
Паркет

[thumb|right||Стандартны паркет першай траціны [20 стагоддзе|20 стагоддзя, набор «ялінкай»]]

**Паркет** — натуральнае драўлянае падлогавае пакрыццё. Сучасны паркет шматаблічны — ад звыклага адзінкавага паркету, выкладзенага строгай палубай, да штучнага заменніка — ламініраванага паркету (ламінату).

## Гл. таксама 
* Адзінкавы паркет
* Паркетная дошка
* Ламініраваны паркет
* Масіўны паркет
* Мазаіка Пенроўза

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Драўняныя матэрыялы
Катэгорыя:Падлогавыя пакрыцці
Марэн Мерсен

**Марэн Мерсен** (таксама: *Марын Мерсен*; ; 8 верасня 1588 — 1 верасня 1648) — французскі матэматык, фізік, філосаф і тэолаг, тэарэтык музыкі.
 
На працягу першай паловы XVII стагоддзя быў па сутнасці каардынатарам навуковага жыцця Еўропы, вёў актыўную перапіску практычна з усімі значнымі навукоўцамі таго часу. Гэтая перапіска мае велізарную навуковую і гістарычную каштоўнасць. Мерсен мае таксама значныя асабістыя навуковыя заслугі ў галіне матэматыкі, акустыкі і тэорыі музыкі.

## Літаратура 
* Ingo Negwer: Laute und Theorbe in Marin Mersennes Harmonie universelle. Zur Aufführungspraxis frühbarocker Musik in Frankreich. Deutsche Lautengesellschaft, Frankfurt am Main 2000, ISBN 3-934069-01-0 (Zugleich: Bochum, Univ., Diss, 1997).

Катэгорыя:Філосафы Францыі
Катэгорыя:Тэарэтыкі музыкі
Катэгорыя:Мінімы
Катэгорыя:Матэматыкі ў тэорыі лікаў
Дзяржаўная калегія БНР

**Дзяржаўная калегія** — орган выканаўчай улады Беларускай Народнай Рэспублікі. Утворана пасля працяглага ўрадавага крызісу з сяброў Прэзідыума Рады БНР і ўрада. Дзейнічала з 11 кастрычніка 1922 да 20 красавіка 1923 у Коўне. У склад калегіі ўваходзілі С. Жытлоўскі, Л. Заяц, П. Крачэўскі (старшыня), В. Ластоўскі, А. Цвікевіч. Крызіс быў выкліканы тым, што 3 мая 1922 Старшыня ўрада БНР Ластоўскі і міністр замежных спраў уручылі старшыні  1922 ноту, у якой прызналі права Літоўскай Рэспублікі на г. Вільня. Гэта нота супярэчыла афіцыйнай пазіцыі Рады БНР і большасці сяброў урада. 30 мая 1922 на пасяджэнні Рады міністраў БНР была прынята рэзалюцыя, паводле якой урад павінен быў імкнуцца да дасягнення незалежнасці Беларусі ў яе этнаграфічных межах. В. Ластоўскі і А. Цвікевіч, апынуўшыся ў меншасці, падалі ў адстаўку. Яны планавалі склікаць у Дзвінску нацыянальную нараду з мэтай дамагчыся на ёй падтрымкі сваёй пазіцыі. Такая нарада магла раскалоць беларускую палітычную эміграцыю, прыняць пастановы, супярэчныя рэзалюцыі аб дзяржаўным будаўніцтве, якую ў 1921 зацвердзіла Беларуская палітычная канферэнцыя ў Празе. У прыватнасці, Ластоўскі мог пайсці на стварэнне альтэрнатыўных органаў улады БНР. Старшыня Рады БНР Крачэўскі зрабіў усё ад яго залежнае, каб нарада ў Дзвінску не адбылася. 11 кастрычніка 1922 была ўтворана Дзяржаўная калегія. Аднак супярэчнасці паміж дзеячамі БНР заставаліся. 20 красавіка 1923 Ластоўскі выйшаў з Дзяржаўнай калегіі. Пачаўся чарговы ўрадавы крызіс.

## Літаратура 
Сідарэвіч, А. Дзяржаўная калегія / Анатоль Сідарэвіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. – С. 243. — ISBN 985-11-0041-2.

Катэгорыя:Беларуская Народная Рэспубліка
Станіслаў Бжуска

**Станіслаў Бжуска** (; , Дакудаў — , Саколаў-Падляскі) — польскі каталіцкі святар, генерал і капелан часоў паўстання 1863—1864 гадоў.

## Біяграфія 
Станіслаў быў сынам шляхціца Марселя Бжускі, які паходзіў са старажытнай мазавецка-падляскай шляхецкай сям’і. Пасля заканчэння школы ў сямнаццаць гадоў ён паступіў у Кіеўскі ўніверсітэт, які пакінуў пасля трох гадоў навучання, каб заняць месца выкладчыка ў семінарыі ў Янаве Падляскім. 10 сакавіка 1861 года быў арыштаваны за патрыятычную пропаведзь, год правёў за кратамі. З пачаткам студзеньскага паўстання быў правадыром паўстанцаў у Лукаўскім павеце. Быў узведзены ў генералы.

Быў арыштаваны 29 красавіка 1865 года і прысуджаны да смяротнага пакарання праз павешанне. Пакаранне смерцю адбылося на Сакалоўскім рынку 23 мая 1865 года.

## Літаратура 
* Ks. Stanisław Brzoska (biogram) w: Goniec Wielkopolski Nr 123 z 20.05.1895

## Спасылкі 
* Станіслаў Бжуска. Энцыклапедыя Onet.WIEM 

Катэгорыя:Генералы Польшчы
Катэгорыя:Постаці польскага каталіцтва
Катэгорыя:Павешаныя
Катэгорыя:Генералы паўстання 1863—1864 гадоў
Ігнацій Вікенцьевіч Мацкевіч

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя     = Ігнацій Вікенцьевіч Мацкевіч
 |арыгінал імя = 
 |дата нараджэння  = 28.05.1912 (15)
 |месца нараджэння = вёска Завольша, зараз у Лёзненскім раёне
 |дата смерці    = 26.09.1943
 |месца смерці   = Абалоння, Корапскі раён, Чарнігаўскай вобласці
 |партрэт        = 
 |подпіс        = 
 |мянушка       = 
 |псеўданім      = 
 |прыналежнасць = 
 |гады службы    = 1934—1936, 1942—1943
 |званне         = лейтэнант
 |род войскаў      = пяхота
 |камандаваў     = 
 |частка          = 
 |бітвы       = Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды        = { style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
   
}
 |Commons        = 
 |сувязі          = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс        = 
}}
**Ігнацій Вікенцьевіч Мацке́віч** (, вёска Завольша, цяпер  — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (6.10.1943).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Завольша (цяпер у Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці). Жыў і працаваў у Ленінградзе. У Чырвоную Армію прызваны ў 1934 годзе. Службу праходзіў да 1936 года. Зноў прызваны ў 1942 годзе. У баявых дзеяннях на франтах Вялікай Айчыннай вайны прымаў удзел з красавіка 1942 г. У 1943 годзе скончыў Уладзівастоцкае ваеннае пяхотнае вучылішча.

Рота 109-га стралковага полка 74-й стралковай дывізіі (13-я армія, Цэнтральны фронт) пад камандаваннем лейтэнанта І. Мацкевіча вызначылася пры вызваленні Брагінскага раёна Гомельскай вобласці. 22 верасня 1943 г. рота першай фарсіравала раку Дняпро каля вёскі Калыбань, захапіла плацдарм і адбіла пяць контратак праціўніка. І. Мацкевіч асабіста падбіў 2 танкі, быў паранены, але не пакідаў поля бою.

26 верасня 1943 года лейтэнант Мацкевіч загінуў у баі. Пахаваны ў вёсцы Абалоння Корапскага раёна Чарнігаўскай вобласці (Украіна).

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка»
* Ордэн Леніна
* Ордэн Айчыннай вайны 1-й ступені

## Літаратура 
*  — С. 230.
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лёзненскім раёне
Катэгорыя:Загінулі ў баі
Мост на Дрыне

«**Мост на Дрыне**» () — раман югаслаўскага пісьменніка Іва Андрыча. Быў напісаны, калі аўтар жыў у Бялградзе, у час Другой сусветнай вайны, і ўпершыню апублікаваны ў 1945 годзе. У 1961 за стварэнне рамана аўтар быў уганараваны Нобелеўскай прэміяй у галіне літаратуры.

## Змест рамана 
Цэнтральны вобраз рамана, які стаў тытульным для ўсяго твора — мост праз раку Дрына ў горадзе Вішаград (цяпер з'яўляецца часткай Рэспублікі Сербскай, Боснія і Герцагавіна). У 1571 годзе мост быў узведзены на сродкі Мехмед-пашы Сокалавіча.

Раман апісвае гістарычны перыяд, які ахоплівае амаль чатыры стагоддзі — пачынаючы з часу росквіту Асманскай імперыі, калі тэрыторыя горада ўваходзіла ў яе склад, і да пачатку XX стагоддзя, калі ў 1914 годзе адбылося Сараеўскае забойства, якое стала нагодай для пачатку Першай сусветнай вайны.

У рамане аўтар не толькі апісвае рэальныя падзеі гісторыі рэгіёну, не толькі даставерна адлюстроўвае побыт і традыцыі апрычонай многанацыянальнай супольнасці, якая склалася на тэрыторыі Вішаграда і ўсяго Балканскага паўвострава, але і дадае ў апавяданне легенды і паданні, казкі і міфы гэтага ўнікальнага асяроддзя.

## Літаратура 
* Андрыч І. Мост на Дрыне. Пракляты двор: Раман, апавяданні. З сербскахарв./ прадм. І. Чароты. - Мн.: Маст. літ., 1993. — 591 с.

Катэгорыя:Сербская літаратура
Катэгорыя:Харвацкая літаратура
Катэгорыя:Першая сусветная вайна ў культуры і мастацтве
Вішаградскі мост

**Вішаградскі мост**, ці **мост Мехмеда-пашы**, — 11-пралётны каменны мост даўжынёй 180 метраў, перакінуты праз раку Дрыну ў баснійскім горадзе Вішаградзе. Уяўляе сабой значны помнік сярэднявечнага турэцкага інжынернага мастацтва. Прынята лічыць, што мост быў выбудаваны ў 1577 г. па праекце самога Сінана, а замоўцам выступіў выхадзец гэтых краёў, Мехмед-паша Сокалавіч.

## Гісторыя 
Апроч эстэтычных і інжынерных добрых якасцей, Вішаградскі мост вядомы сваёй бурнай гісторыяй. Падчас Першай сусветнай вайны тры пралёты моста былі разбураны, падчас Другой сусветнай вайны пацярпелі яшчэ пяць пралётаў.

## Прызнанне 
* Сербскі пісьменнік Іва Андрыч вынес мост у назву свайго самага вядомага рамана «Мост на Дрыне», за які ён быў ганараваны Нобелеўскай прэміяй.
* У 2007 годзе ЮНЕСКА вырашыла ўключыць Вішаградскі мост у спіс помнікаў Сусветнай спадчыны.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Масты Босніі і Герцагавіны
Катэгорыя:Асманская архітэктура
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Босніі і Герцагавіне
Катэгорыя:Рака Дрына
Адольф Самойлавіч Гугель

**Адо́льф Само́йлавіч Гу́гель** (,  — ) — беларускі савецкі мастак. Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і рабочага. Да 1924 года выхоўваўся ў дзіцячым доме, дзе навучыўся маляваць. У 1936—1940 гадах навучаўся ў Віцебскім мастацкім вучылішчы ў выкладчыкаў Івана Ахрэмчыка, Льва Лейтмана.

Пасля сканчэння вучылішча працаваў ва Управе па справах мастацтваў БССР. З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны на фронце, пасля перанесенай хваробы адпраўлены ў Кемерава. Працаваў начальнікам будаўнічай калоны, памочнікам начальніка будаўніча-мантажнай часткі Галоўбоепрыпасбуда СССР. Стаў адным з арганізатараў Кемераўскага аддзялення Саюза мастакоў РСФСР.

Пасля вайны пераехаў у Мінск. Член БСМ з 1946 года.

Жонка — мастак Раіса Кудрэвіч.

## Творчасць 
Удзельнік мастацкіх выставак з 1943 года.

Працаваў у станковым жывапісе ў жанрах пейзажа, партрэта, нацюрморта. Творы захоўваюцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, фондах Беларускага саюза мастакоў, музеі сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск), Магілёўскім абласным мастацкім музеі імя П. Масленікава.

Сярод прац: «Ідуць на фронт», «Партызанская балада», «З мінулага», «Кастусь Каліноўскі» (разам з Р. У. Кудрэвіч і інш.

## Памяць 
З 25 красавіка па 15 чэрвеня 2025 года ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь адбылася выстаўка, прысвечаная 110–годдзю мастака. 

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

* Могилёвская областная библиотека 

Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Асобы на марках
Джордж Майнат

**Джордж Ры́чардс Ма́йнат** () (2 снежня 1885, Бостан, Масачусетс (ЗША) — 25 лютага 1950) — амерыканскі патафізіёлаг і гематолаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне у 1934 годзе (сумесна з Джорджам Уіплам і Уільямам Мёрфі) «за адкрыцці, звязаныя з ужываннем печані ў лячэнні перніцыёзнай анеміі».

## Спасылкі 
* Біяграфія Джорджа Майната на сайце Нобелеўскага камітэта.

Катэгорыя:Медыкі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Патафізіёлагі
Сараеўскае забойства

**Сараеўскае забойства** — забойства 28 чэрвеня 1914 эрцгерцага Франца Фердынанда, спадчынніка аўстра-венгерскага прастола, і яго жонкі герцагіні Сафіі Гогенберг у Сараева сербскім гімназістам Гаўрылам Прынцыпам, членам сербскай тэрарыстычнай арганізацыі «Млада Босна». Прынцып уваходзіў у групу з 5 тэрарыстаў, якія каардынаваліся Данілам Ілічам.

]]
]]
У Сербіі меўся шэраг нацыяналістычных арганізацый, якія ставілі сваёй задачай аб’яднанне паўднёвых славян і стварэнне «Вялікай Сербіі». Сярод афіцэраў сербскай арміі існавала тайная арганізацыя пад назвай «Чорная рука». Мэтай яе было вызваленне сербаў, якія знаходзіліся пад уладай Аўстра-Венгрыі. Правадыром «Чорнай рукі» быў палкоўнік Драгуцін Дзмітрыевіч, па мянушцы «Апіс», начальнік сербскай контрразведкі. Урад Пашыча яго пабойваўся. Сербскі ўрад здагадваўся пра змову і не ўхваляў яе, але і не перашкаджаў «Чорнай руцэ».

Забойства стала нагодай для пачатку Першай сусветнай вайны.

## Літаратура 
* Albertini, Luigi. 1953. *Origins of the War of 1914* (Vol II). Oxford University Press: London. OCLC 168712
* Albertini, Luigi. 2005. *Origins of the War of 1914 — Vol. 1*, Enigma Books, New York. ISBN 1-929631-31-6
* Belfield, Richard. *The Assassination Business: A History of State-Sponsored Murder*, Carroll & Graf Publishers: New York. ISBN 0-7867-1343-7
* Dedijer, Vladimir. *The Road to Sarajevo*, Simon and Schuster. New York, 1966 OCLC 400010
* MacKenzie, David. *Black Hand On Trial: Salonika 1917*, Eastern European Monographs, 1995. ISBN 978-0-88033-320-7
* Magrini, Luciano. *Il Dramma Di Seraievo. Origini e responsabilita della guerra europea*, Milan, 1929 OCLC 8018932
* Owings, W.A. Dolph. *The Sarajevo Trial*, Documentary Publications, Chapel Hill, NC, 1984. ISBN 0-89712-122-8
* de Schelking, Eugene. *Recollections of a Russian Diplomat, The Suicide of Monarchies*, McMillan Co, New York, 1918 OCLC 1890657
* Strachan, Hew. 2001 *The First World War Volume 1: To Arms*. Oxford University Press: Oxford. ISBN 978-0-19-926191-8
* Taylor, A.J.P. 1963. *The First World War: An Illustrated History*. Penguin Books: London. ISBN 0-14-002481-6
* Trydar-Burzinski, Louis. *Le Crépuscule d’une Autocratie*, Florence, 1926 OCLC 473403651

## Спасылкі 
Катэгорыя:Падзеі 28 чэрвеня
Катэгорыя:Першая сусветная вайна
Катэгорыя:Гісторыя Босніі і Герцагавіны
Катэгорыя:Гісторыя Сербіі
Катэгорыя:Аўстра-Венгрыя
Катэгорыя:Гісторыя Сараева
Катэгорыя:Палітычныя забойствы
Катэгорыя:Канфлікты 1914 года
Катэгорыя:Чэрвень 1914 года
Лопух вялікі

**Лопух вялікі** (*Arctium lappa*) — кветкавая расліна з роду  сямейства .

## Назва 
Народныя назвы: брылі, брылёўнік, дзядоўнік, задзёрка, дзядкі, сабачнік. Навуковая назва роду ад  — мядзведзь, з-за вялікіх лісцяў. Відавое азначэнне ад кельцкага *lappa* — рука, таму што плады чапляюцца за адзенне, поўсць жывёл.

## Апісанне 
Двухгадовая травяністая расліна са стрыжнёвым галінастым коранем. Расліна першага году жыцця мае толькі прыкаранёвую разетку буйных чаранковых лістоў, а на другі — прамастойнае, рабрыстае, чырванаватае, уверсе галінастае сцябло вышынёю 60—180 см. Сцябловыя лісты чаргаваныя, сэрцападобна-яйцападобныя, знізу шаравата-лямцавыя. Кветкі сабраныя ў шарападобныя кошыкі. Абгортка кошыка голая, зялёная, складаецца з кручкаватазагнутых лісточкаў, якія чапляюцца за адзенне чалавека і поўсць жывёл, што спрыяе распаўсюджанню расліны. Кветкі трубчастыя, лілова-пурпуровыя. Плод — прадаўгаватая сямянка з чубком.

## Пашырэнне 
Пашыраны ва ўмераным поясе Еўразіі. Расце ля жытла, дарог, вадаёмаў, па пустках, сметніках, ускраінах палёў. Цвіце ў ліпені—жніўні, плады выспяваюць у верасні.

## Выкарыстанне 
Лекавая расліна. Адвар кораня — лекавы (мачагонны) сродак. Алейны экстракт — сродак умацавання і росту валасоў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Попов В. и др.* Лекарственные растения — 2-е изд. — Мн.: Полымя, 1990.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Астравыя
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Віцебска

|}

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Віцебск
Катэгорыя:Гісторыя Віцебска

Катэгорыя:Культура Віцебска
Эразм Цёлак

**Эразм Цёлак**, у лацінізаванай форме **Вітэлій** (*Vitellius*; , Кракаў — ) — дзяржаўны дзеяч Польшчы і Вялікага Княства Літоўскага, дыпламат.

Нарадзіўся ў беднай мяшчанскай сям’і. Атрымаўшы годнасць магістра пасля Ягелонскага ўніверсітэта ў Кракаве, Цёлак з 1494 знаходзіўся ў Вялікім Княстве Літоўскім і займаў пасаду сакратара велікакняскай канцылярыі, а з 1499 — пробашча і каноніка Віленскай капітулы. Здабыў любоў і падтрымку вялікага князя Аляксандра. У 1502 атрымаў шляхецтва, а ў 1503 быў прызначаны плоцкім біскупам.

Мецэнат і апякун Міколы Гусоўскага. 1490-я гады шмат падарожнічаў па Беларусі, відавочна мог наведаць і тыя мясціны, адкуль паходзіў будучы паэт. Ва ўсякім разе, Эразм Цёлак адыграў важную ролю ў жыцці паэта, пра што ён, не называючы імені свайго мецэната, кажа на пачатку «Песні пра зубра».

Эразм Вітэлій неаднаразова выконваў складаныя дыпламатычныя даручэнні ад імя Вялікага Княства і Кароны. Ён узначальваў пасольскія місіі ў Ватыкан у 1501, 1505 і 1518—22 г.

Асноўнай мэтай пасольскай місіі, узначаленай Эразмам Цёлкам, было стварэнне шырокай кааліцыі еўрапейскіх дзяржаў супраць Турцыі і Крымскага ханства, якія пагражалі бяспецы ўсёй Еўропы. Актыўна працуючы ў Рыме дзеля рэалізацыі гэтага плана, Вітэлій сутыкнуўся з інтрыгамі сваіх супернікаў у Польшчы — прымаса Я. Ласкага, біскупа А. Крыцкага ды інш. Польскія можнаўладцы не маглі дараваць хуткага ўзвышэння чалавеку нязнатнага роду, асабліва калі кіраўнік пасольства пачаў дамагацца ў Ватыкане кардынальскай шаты без згоды сената і караля. Магчыма, адносіны з польскай духоўнай элітай ускладняліся яшчэ і тым, што ў прамовах, сказаных у Аўгсбургу і Ватыкане і выдадзеных у 1519 у Рыме, Вітэлій не хаваў сваіх сімпатыяў да Вялікага Княства Літоўскага.

Паддаўшыся ціску з боку арыстакратычных колаў Польшчы, у 1521 Жыгімонт I, вялікі князь ВКЛ і польскі кароль, адхіліў Эразма Цёлка ад выканання абавязкаў пасла, адмаўляючыся ад ідэі стварэння ваенна-палітычнага аб’яднання еўрапейскіх краін супроць Турцыі. Усведамляючы, што такое рашэнне караля касуе вынікі шматгадовых намаганняў па стварэнні блока і ставіць пад удар аўтарытэт і інтарэсы ВКЛ і Кароны, пасольская місія, заручыўшыся падтрымкаю Льва X, на свой одум вырашыла застацца ў Рыме і працягваць дыпламатычную дзейнасць. У гэты складаны для Эразма Вітэлія час Гусоўскі звяртаецца да яго са словамі падтрымкі і суцяшэння ў вершы, які так і называецца — «Суцяшэнне». Слушнасць рашэння кіраўніка місіі, хоць і пасля яго смерці, усё ж была прызнаная каралём, які адзначыў, што паслы выконвалі свае абавязкі «сумленна і слаўна».

Катэгорыя:Пісары вялікія літоўскія
Катэгорыя:Канонікі Віленскага кафедральнага капітула
Катэгорыя:Прэпазіты Віленскага кафедральнага капітула
Катэгорыя:Дэканы Віленскага кафедральнага капітула
Гарадзечна

Назву **Гарадзе́чна** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Гарадзечна — вёска ў Пружанскім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Гарадзечна — аграгарадок у Навагрудскім раёне
* Мінская вобласць:
** Гарадзечна — вёска ў Валожынскім раёне

## Гл. таксама 
* Гарадзец
* Гарадзецк
* Гарадзецкая
* Гарадзея
* Гарадзілава
* Гарадзілавічы
* Гарадзінец
* Гарадзішча
* Гарадзянка
* Гарадкі
* Гарадняны
* Гарадок
* Гарадоўка
* Гарадчэвічы

## Спасылкі 
*
Марына Генадзьеўна Марозава

**Марына Генадзьеўна Марозава** (, Дзяржынск, Мінская вобласць, БССР) — кампазітар, педагог, дацэнт (1993), прафесар (2002).

## Біяграфія 
Скончыла Беларускую кансерваторыю (1983, класа Я. Глебава). З 1985 года выкладала ў Мінскім педагагічным універсітэце. Пазней у Інстытуце сучасных ведаў. З’яўлялася музычным кіраўніком аркестра Дзяржаўнага харэаграфічнага ансамбля «Харошкі».

## Творчасць 
Працуе пераважна ў галіне вакальнай лірыкі. У творчасці апіраецца на традыцыі беларускага і расійскага музычна-паэтычнага фальклору. Аўтар 3 сімфоній, у тым ліку «Чорная быль» (1988), «На кірмашы» (1989), кантат, у тым ліку «Муха-цакатуха» на словы К. Чукоўскага (1982), 2 сюіты з балета «Стойкі алавяны салдацік» і «Adagio», струннага квартэта «Лічбы на сэрцы» па матывах аднайменнага цыкла карцін М. Савіцкага (1985), канцэртаў для фартэпіяна з аркестрам і для кларнета з аркестрам, музыкі да тэлеспектакляў, вакальных цыклаў і рамансаў на вершы А. Пушкіна, А. Кальцова, А. К. Талстога, Ф. Цютчава, А. Міцкевіча, А. Блока, а таксама песень на вершы беларускіх паэтаў М. Башлакова, Н. Гілевіча, Н. Мацяш, Т. Мушынскай, Я. Янішчыц і іншых, і на народныя тэксты. Выпушчаны 3 кампакт-дыскі з яе музыкай — «Маленне свечак», «Споведзь жанчыны», «Дотык».

На аснове лібрэта Таццяны Мушынскай Марына Марозава напісала оперу «Доктар Айбаліт», прэм’ера якой адбылася 4 кастрычніка 2015 года ў Нацыянальным тэатры оперы і балета.
 

## Літаратура 
* В’югінава І. Жывапіс у гуках. // Мастацтва. 1998. №. 1.
* Марозава Марыяна Генадзьеўна. // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах. Т. 10. Мінск. 2000. С. 123—124.
* 

## Спасылкі 
* Інтэрв’ю з Марынай Марозавай ў газеце «Мінскі кур’ер» 

Катэгорыя:кампазітары Беларусі