open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Далянь

**Далянь** — горад у паўночна-ўсходняй частцы Кітая, порт у заліве Даляньвань Жоўтага мора на паўднёвым ускрайку Ляадунскага паўвострава. Другі па велічыні горад правінцыі Ляанін. На захадзе прымыкае да Бахайскага заліва і з’яўляецца часткай эканамічнай зоны Бахайскага кольца. Акрамя таго, з’яўляецца «варотамі» для Паўночна-ўсходніх правінцый КНР. Даўжыня берагавой лініі — 1906 км (за выключэннем астравоў). Насельніцтва — 6,2 млн чалавек.
## Універсітэты 
* Даляньскі ўніверсітэт
* Даляньскі медыцынскі ўніверсітэт
* Даляньскі політэхнічны ўніверсітэт
* Даляньскі тэхналагічны ўніверсітэт
* Ляанінскі педагагічны ўніверсітэт
## Транспарт 
Даляньскі метрапалітэн, Даляньскі трамвай.

## Гарады-пабрацімы 
Далянь з’яўляецца горадам-пабрацімам наступных гарадоў:

*  Шчэцін, Польшча
*  Глазга, Вялікабрытанія
*  Кітакюсю, Японія
*  Гаўр, Францыя
*  Ванкувер, Канада
*  Охрыд, Паўночная Македонія
*  Брэмен, Германія
*  Інчхон, Паўднёвая Карэя
*  Окленд, ЗША
*  Х’юстан, ЗША
*  Ростак, Германія
*  Майдзуру, Японія
*  Уладзівасток, Расія
*  Пуэнт-Нуар, Рэспубліка Конга
*  Адэлаіда, Аўстралія
*  Бая-Бланка, Аргенціна
*  Сурабая, Інданезія
*  Энсхедэ, Нідэрланды

## Вядомыя асобы 
* Мікалай Іванавіч Сеўрукоў (нар. 1947) — беларускі баяніст, педагог.

## Спасылкі 
* Карта рэгіёна Люйда  
* Афіцыйны сайт Урады горада Далянь  (кіт.)

Катэгорыя:Гарады правінцыі Ляанін

Катэгорыя:Гарады субправінцыйнага значэння КНР
Вегетарыянства

**Вегетарыянства** (,  — «раслінны») — сістэма харчавання, якая выключае мясныя прадукты альбо рыбу. Вегетарыянская дыета уключае ў сябе хлебныя злакі, гародніну, садавіну, арэхі. Аднак некаторыя вегетарыянцы ужываюць малочныя прадукты, яйкі; або і тое, і іншае.

## Апісанне 
Вегетарыянства прадугледжвае здаровы лад жыцця; адмову ад курэння, алкаголю; зніжае захваральнасць на атэрасклероз і злаякасныя пухліны; дапамагае захаваць і ўмацаваць здароўе, нармалізаваць масу цела, дасягнуць актыўнага даўгалецця.

Матывацыя вегетарыянства — розная, і уключае ў сябе *этычныя аспекты* (нежаданне забіваць жывёл і агіду да сучасных метадаў вырошчвання жывёл на мяса), *самаадрачэнне* або *рэлігійная забарона*, *экалагічныя аспекты* (уключаючы асцярогі за марнатраўства і экалагічныя наступствы вырошчвання кароў на фермах), а таксама *клопат пра здароўе*.. «У 90-97 % выпадкаў — пераход на вегетарыянскую дыету прадухіляе развіццё сардэчна-сасудзістых захворванняў».Доктар **Яўген Збігнеў Сівік** (гінеколаг і акушэр; стваральнік першай у Польшчы «Клінікі і школы натуральных родаў») — кажа: «Медыцына сёння удзельнічае ў адным з найбольшых *ашуканстваў* апошняга стагоддзя: абслугоўвае канцэрны, якія не клапоцяцца пра здароўе дзяцей, але дбаюць пра грошы… Лекары — набралі вады ў рот (бо так бяспечней)… Малако (насуперак распаўсюджанаму меркаванню) не ўзмацняе косці, але іх аслабляе: з-за малочнага бялка, кальцый вымываецца з арганізму. Кароўе малако — найлепшы рэцэпт на інвалідны вазок!» Доктар біялагічных навук, кандыдат геаграфічных навук, прафесар Маскоўскага Дзяржаўнага Універсітэта — **Мікалай Драздоў** (вегетарыянец): «Я зразумеў, што ўжываць мяса — не варта, з-за трох прычын: 1. (Фізічная) Яно дрэнна пераварваецца; 2. (Маральная) Жывёл нельга крыўдзіць; 3. (Духоўная) Раслінная дыета робіць чалавека болей спакойным, добразычлівым, мірным». На яго думку, многія алімпійскія спартсмены дасягнулі сваіх рэкордаў дзякуючы пераходу на вегетарыянства.

## У будызме 
Паводле Дхаммапады — Гаўтама Буда сцвердзіў:
* Тыя з вучняў Гаутамы, што ўдзень і ўначы бесперастанку раскашуюцца непрычыненнем крыўды ніводнай істоце — заўсёды абуджаюцца шчасліва. (300)
* Хто вызваліўся ад гвалту адносна да кожнай жывой істоты (і слабай, і моцнай), хто ані забівае, ані прычыняецца да забойства іншымі — таго называю святым чалавекам. (405)
* У даўнія часы было толькі тры хваробы: жаданне, голад і сурокі; але (з прычыны забойстваў жывёл) іх колькасць павялічыліся да дзевяноста васьмі. (Словы Буды з Сута Ніпата)

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — 480 с.: іл.

## Спасылкі
Ноздры

**Наздра** — адзін з двух каналаў носа, ад пункта, дзе яны раздвойваюцца да вонкавай адтуліны. У птушак і млекакормячых яны ўтрымліваюць разгалінаваныя косткі або храсткі пад назвай насавыя ракавіны, чыя функцыя — награваць паветра пры ўдыху і ўцягваць вільгаць пры выдыху. Рыбы не дыхаюць сваімі насамі, але яны маюць два каналы, якія выкарыстоўваюцца для нюху, якія могуць называцца ноздрамі.

Буравеснікападобныя адрозніваюцца ад іншых птушак наяўнасцю трубчастых працягаў ноздраў.

Для каля 80 % людзей  з'яўляецца звычайным  раздзімання і сціскання крывяносных сасудаў кожнай наздры. На працягу дня яны мяняюцца прыкладна кожныя 2,4 гадзіны. Гэта азначае, што ў любы час адна наздра выкарыстоўваецца значна больш другой.

Катэгорыя:Дыхальная сістэма
Катэгорыя:Галава
Арлы

**Арлы** (*Aquila*) — род птушак сямейства ястрабіныя.

## Апісанне 
Даўжыня цела 75-88 см, хвост даволі кароткі. Крылы шырокія, да 2,4 м у размаху. Ногі маюць пёры да пальцаў.

## Распаўсюджанне 
Распаўсюджаныя ў Еўразіі, Афрыцы і Паўночнай Амерыцы ад лесатундры да пустыняў.

## Асаблівасці біялогіі 
Гняздуюць на зямлі, скалах або дрэвах. Сілкуюцца дробнымі і сярэдняй велічыні хрыбтовымі (высочваюць здабычу, лунаючы ў паветры, ці падпільноўваючы, седзячы на ўзвышаным месцы), часам падалкай.

Колькасць скарачаецца. 1 падвід e Чырвонай кнізе МСАП.

## Віды 
* Арол-карлік
* Арол-магільнік

Катэгорыя:Ястрабіныя
Міжнародны саюз аховы прыроды

**Міжнародны саюз аховы прыроды** (МСАП, , IUCN) — міжнародная некамерцыйная арганізацыя, якая займаецца асвятленнем праблем захавання біяразнастайнасці планеты, прадстаўляе навіны, кангрэсы, якія праходзяць у розных краінах, спісы відаў, якія маюць патрэбу ў асаблівай ахове ў розных рэгіёнах планеты. Арганізацыя мае статус назіральніка пры Генеральнай Асамблеі ААН.
 
Арганізацыя заснаваная ў 1948 годзе, яе штаб-кватэра размешчаная ў горадзе Гландэ (Швейцарыя). Саюз аб’ядноўвае 82 дзяржавы, 111 ўрадавых устаноў, больш за 800 няўрадавых арганізацый і каля 10 000 навукоўцаў і экспертаў з 181 краіны свету.

У 1978 годзе ў Ашгабадзе на XIV Генеральнай асамблеі МСАП адобрана і 5 сакавіка 1980 года прынята Сусветная стратэгія аховы прыроды — праграма мер, якая абагульняе вопыт краін у шматгадовай дзейнасці па ахове прыроды.

## Гл. таксама 
* Асабліва ахоўныя прыродныя тэрыторыі і аб’екты

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт арганізацыі
* Чырвоны спіс МСАП
* Міжнародныя канвенцыі па атмасферы і клімату і інтарэсы Расіі
* Катэгорыі і крытэрыі Чырвонага спісу МСАП 

Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі
Катэгорыя:Экалагічныя арганізацыі
Катэгорыя:Устойлівае развіццё
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1948 годзе
Альмерыя

**Альмеры́я** () — горад на паўднёвым усходзе Іспаніі. Насельніцтва 190013 чалавек (на 2010 год).

## Геаграфія 
Горад размешчаны на паўднёвым усходзе іспанскага ўзбярэжжа Міжземнага мора. Плошча 295 км².

### Клімат 
## Гісторыя 
У наваколлях Альмерыі выяўлена вялікая колькасць археалагічных помнікаў, у тым ліку паселішча Лос-Мільярэс, што дало назву аднайменнай археалагічнай культуры. Раней, у эпоху неаліту тут існавала альмерыйская культура.

Горад быў заснаваны халіфам Абд-ар-Рахманам III у 955 годзе. Горад павінен быў стаць асноўнай гаванню для ўмацавання міжземнаморскай абароны халіфата.

У гэты перыяд горад дасягнуў свайго гістарычнага піку. Пасля драбнення Кордаўскага халіфата Альмерыя кантралявалася выключана мясцовымі мусульманскімі эмірамі. Шаўковая прамысловасць, заснаваная на насаджэнні тутавых дрэваў і сухім ландшафце правінцыі, зрабіла Альмерыю яшчэ больш заможным месцам.

Горад быў некалькі разоў абложаны падчас спрэчкі эміраў Гранады і Валенсіі, а таксама падчас асабліва жорсткай аблогі хрысціянамі, закліканымі ў Другі крыжовы паход Папам Яўгенам III. З гэтай нагоды Альфонса VII, на чале змяшаных сіл каталонцаў, генуэзцаў, пізанцаў і франкаў, здолеў акупаваць Альмерыю ў кастрычніку 1147 года.

На працягу дзесяцігоддзя, аднак, Альмерыя зноў перайшла да кантроль мусульманскіх эміраў з роду Альмаравідаў, і толькі ў канцы XV стагоддзя горад канчаткова ўвайшоў у склад хрысціянскай краіны. Альмерыя здалася каталіцкім манархам, Фернанда і Ізабеле, 26 снежня 1489 года.

13 мая 1937 года паблізу Альмерыі падарваўся на міне брытанскі эсмінец HMS Hunter.

## Спорт 
У горадзе ёсць футбольны клуб «Альмерыя», які гуляе ў Ла Лізе.

## Гарады-пабрацімы 
*  Качабамба, Балівія
*  Эль-Аюн, Марока
*  Мелілья, Іспанія
*  Таджура, Джыбуці

## Фатаграфіі 

Выява:Almeria Altstadt und Hafen (fcm).jpg| 
Выява:Escultura indalo.jpg| 
Выява:Almeria Muralla de Jayran (fcm).jpg|Гарадская сцяна
Выява:Almeria Plaza de la Constitucion fcm.jpg|Помнік
Выява:Almeria Puerta de Purchena (fcm).jpg| 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Турыстычны сайт

Катэгорыя:Гарады Андалусіі

Катэгорыя:Муніцыпалітэты правінцыі Альмерыя
Алжырскі Статут 1947

**Алжырскі Статут 1947** — закон (20 верасня 1947 г.) пра «Арганічны статут Алжыра», выдадзены парламентам Францыі. Фармальна абвясціў Алжыр «групай французскіх дэпартаментаў» і гарантаваў насельніцтву ўсе правы французскіх грамадзян. Фактычна Алжырскі статут захоўваў каланіяльны рэжым Францыі ў Алжыры. Па Алжырскім статуце ўся ўлада ў Алжыры засяроджвалася ў руках генерал-губернатара, які прзначаўся французскім урадам. Пры генерал-губернатары стваралася урадавы савет з 6 чалавек. Алжырскі сход (120 чалавек) меў права толькі абмяркоўваць бюджэт, у выпадку адхілення якога яно падлягала роспуску. Выбары ў сход па Алжырскім статуце праводзіліся (у 1948, 1951, 1954 гг.) на антыдэмакратычнай аснове: еўрапейцы, якія складалі 1/9 частку насельніцтва краіны абіралі 60 дэлегатаў з 120.

## Літаратура 
* Pellegrin, H.P. Le statut de l'Algerie. — Alger, 1948.
* Жансон, К., Жансон Ф. Алжир вне закона: Пер. с фр. — М., 1957.
* Ланда, Р. Г. Алжирский статут 1947 г. // Арабский сборник Ученых записок Института востоковедения. — 1959. — Т. 19. — С.

Катэгорыя:Гісторыя Алжыра
Юхан-Улаф Кос

250px

**Юхан-Улаф Кос** (; нар. ) — нарвежскі канькабежац.

Чатырохразовы алімпійскі чэмпіён (1992 год — 1500 м, 1994 год — 1500, 5000 і 10 000 м), сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў 1992 года на дыстанцыі 10 000 м, трохразовы чэмпіён свету (1990, 1991, 1994) і чэмпіён Еўропы (1991) у класічным мнагабор’і.

Найлепшы спартсмен года ў Нарвегіі ў 1994 годзе. Пасол добрай волі ЮНІСЕФ.

## Спасылкі 
* Юхан Улаф Кос на сайце МАК 

Катэгорыя:Канькабежцы Нарвегіі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па канькабежным спорце
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Нарвегіі
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 1992 года
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 1994 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 1992 года
Катэгорыя:Канькабежцы на зімовых Алімпійскіх гульнях 1992 года
Катэгорыя:Канькабежцы на зімовых Алімпійскіх гульнях 1994 года
Катэгорыя:Абсалютныя чэмпіёны свету па канькабежным спорце
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па канькабежным спорце
Катэгорыя:Канькабежцы паводле алфавіта
Катэгорыя:Члены МАК
Катэгорыя:Паслы добрай волі ЮНІСЕФ
Асамблея Рэспублікі

**Асамблея Рэспублікі Партугаліі** () — аднапалатны прадстаўнічы орган (парламент) Партугаліі.
[200px|thumb|right|[Палац Сан-Бенту, рэзідэнцыя Асамблеі]]
200px|thumb|right|Сцяг Асамблеі
Паводле Канстытуцыі Партугаліі, Асамблея «з’яўляецца прадстаўнічым сходам ўсіх партугальскіх грамадзян» і адным з вярхоўных органаў улады.

## Склад 
Асамблея раней складалася з 250 дэпутатаў, але ў ходзе канстытуцыйнай рэформы 1989 года лік дэпутатаў знізіўся і вагался паміж 180 і 230 дэпутатамі.

Дэпутаты абіраюцца ўсеагульным галасаваннем на чатырохгадовы тэрмін па 22 выбарчых акругах. 18 акругаў знаходзяцца ў кантынентальнай Партугаліі, па 1 акрузе складаюць Азорскія астравы, Мадэйра, партугальская дыяспара у Еўропе і дыяспара ў астатніх краінах.

Паводле Канстытуцыі, дэпутаты прадстаўляюць ўсю краіну, а не толькі свае выбарчыя акругі.

## Вынікі выбараў 2009 года 
Катэгорыя:Палітыка Партугаліі
Партугалія
Роджэр Федэрэр

**Роджэр Федэрэр** (ням. Roger Federer; нар. 8 жніўня 1981, Базель, Швейцарыя) — швейцарскі прафесійны тэнісіст. Пераможца 20 турніраў Вялікага шалома (лідар усіх часоў сярод мужчын). Займаў першую пазіцыю ў сусветным рэйтынгу на працягу 310 тыдняў (у тым ліку 237 тыдняў запар). З кастрычніка 2002 да лістапада 2016 года нязменна ўваходзіў у топ-10 сусветнага рэйтынгу, пасля чаго зноў вярнуў сабе месца ў эліце ў студзені 2017 года.

Выйграў рэкордныя 8 тытулаў Уімблданскага турніру, рэкордныя 6 тытулаў адкрытага чэмпіянату Аўстраліі, рэкордныя 5 паслядоўных тытулаў адкрытага чэмпіянату ЗША і 1 тытул адкрытага чэмпіянату Францыі. Адзін з васьмі ўладальнікаў кар'ернага Вялікага шалома, якія перамагалі на ўсіх чатырох турнірах у розныя гады. За сваю кар'еру даходзіў да рэкордных 30 фіналаў турніраў Вялікага шалома, у тым ліку 10 фіналаў запар з Уімблдана 2005 года да адкрытага чэмпіянату ЗША 2007 года (і 18 з 19 фіналаў з Уімблдана 2005 года да адкрытага чэмпіянату Аўстраліі 2010 года). Акрамя таго, даходзіў да 23 паўфіналаў турніраў Вялікага шалома запар з Уімблдана 2004 года да адкрытага чэмпіянату Аўстраліі 2010 года. Усяго здабыў 100 адзіночных тытулаў (другое месца ў гісторыі пасля Джымі Конарса), у тым ліку 6 Фіналаў Сусветнага Тура ATP, 27 турніраў серыі Мастэрс 1000 і 19 турніраў серыі Сусветнага Тура ATP 500. Такім чынам, многія гульцы і аналітыкі лічаць Федэрэра найвялікшым тэнісістам усіх часоў, а таксама найвялікшым спартоўцам свайго пакалення.

## Фіналы турніраў 
### Турніры Вялікага Шлема: 30 (20 перамог, 10 паразаў) 

### Выніковыя чэмпіянаты: 10 (6 перамог, 4 паразы) 
### Турніры серыі Мастэрс 1000 
#### Адзіночны разрад: 48 (27 перамог, 21 параза) 
#### Парны разрад: 3 (1 перамога, 2 паразы) 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* Старонка Роджэра Федэрэра на сайце ATP 
* Сайт Роджэра Федэрэра 

Катэгорыя:Тэнісісты Швейцарыі
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Аўстраліі па тэнісе ў мужчынскім адзіночным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Францыі па тэнісе ў мужчынскім адзіночным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Уімблданскага турніру ў адзіночным разрадзе сярод юнакоў
Катэгорыя:Пераможцы Уімблданскага турніру ў парным разрадзе сярод юнакоў
Катэгорыя:Пераможцы Уімблданскага турніру ў мужчынскім адзіночным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату ЗША па тэнісе ў мужчынскім адзіночным разрадзе
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па тэнісе
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Швейцарыі
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2008 года
Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 года
Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 года
Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года
Катэгорыя:Сцяганосцы на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Паслы добрай волі ЮНІСЕФ
Мікалай Сяргеевіч Акулаў

{{Вучоны
| Імя = Мікалай Сяргеевіч Акулаў
| Арыгінал імя = 
| Фота = Мікалай Сяргеевіч Акулаў.png
| Шырыня = 150px
| Дата нараджэння = 
| Месца нараджэння =  
| Дата смерці = 
| Месца смерці =
| Грамадзянства =  
| Навуковая сфера =  
| Навуковая ступень = &nbsp;(1936)
| Навуковае званне = ,
| Месца працы =
| Альма-матэр =  
| Навуковы кіраўнік= У. К. Аркадзьеў
| Вядомы як =
| Узнагароды і прэміі =
{ style="background:transparent"
       
}
{ style="background:transparent"
 
}
  Прэмія імя М. В. Ламаносава
}}

**Мікалай Сяргеевіч Акулаў** (,  — ) — беларускі фізік, спецыяліст у галіне ферамагнетызму. Доктар фізіка-матэматычных навук (1936), прафесар (1931), акадэмік АН БССР (1940). Лаўрэат Сталінскай прэміі (1941).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Арле. Скончыў фізіка-матэматычны факультэт МДУ імя М. В. Ламаносава (1926). Кандыдат фізіка-матэматычных навук (1929). Доктар фізіка-матэматычных навук (1936). Прафесар МДУ (1931). У 1931-54 загадчык кафедрай магнетызму МДУ.

## Літаратура 
* Академик Николай Сергеевич Акулов (К 100-летию со дня рождения). Мн., 2000.
* Николай Сергеевич Акулов (к 60-летию со дня рождения). — Инженерно-физический журнал, 1960, Т.3, № 12, с. 119.
* 
* Перов Н. С. Николай Сергеевич Акулов. (Серия: Выдающиеся ученые физического факультета МГУ). М: Физический факультет МГУ, 2003.
* т. 5. Биографический справочник. Мн: Издательство «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. 29 с.

## Спасылкі 
* Академик АКУЛОВ Николай Сергеевич 
* Мікалай Сяргеевіч Акулаў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Катэгорыя:Дактары фізіка-матэматычных навук
Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі Расіі
Катэгорыя:Выпускнікі фізіка-матэматычнага факультэта МДУ (пасля 1917)
Катэгорыя:Лаўрэаты Ламаносаўскай прэміі
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі БССР
Галапагас

**Галапагас**, таксама **Чарапашыя астравы**, **архіпелаг Калон** (, ад  — від вадзяных чарапах) — архіпелаг у Ціхім акіяне, за 972 км на захад ад Эквадора, які складаецца з 13 асноўных вулканічных астравоў, 6 невялікіх астравоў і 107 скал і намыўных тэрыторый. Лічыцца, што першы востраў сфарміраваны 5-10 млн гадоў таму ў выніку тэктанічнай актыўнасці. Самыя маладыя астравы — Ізабэла і Фернандына — да цяперашняга часу на стадыі фарміравання, апошняе вулканічнае вывяржэнне было ў 2005 годзе.

Галапагоскія астравы належаць Эквадору. Насельніцтва архіпелага складае каля 30 тыс. чалавек. Плошча — 7880 км².

Астравы вядомыя найперш вялікай колькасцю мясцовых відаў фаўны і праведзеным тут даследаваннем Чарлза Дарвіна, якое паслужыла яму штуршком да стварэння эвалюцыйнай тэорыі паходжання відаў.

## Паходжанне назвы 
Астравы атрымалі сваю назву ад гіганцкіх марскіх чарапах, па-іспанску называных у множным ліку як «galápagos» — «вадзяныя чарапахі».

## Гісторыя 
Галапагас афіцыйна адкрыты ў сакавіку 1535 года святаром іспанскага паходжання Томасам дэ Берланга.

12 лютага 1832 года Эквадор анексаваў архіпелаг.

У 1835 годзе экспедыцыя, у складзе якой быў і малады натураліст Чарлз Дарвін, даследавала астравы.

У 1936 годзе яны былі абвешчаныя Нацыянальным паркам (да гэтага астравы былі месцам спасылкі катаржнікаў), у 1978 годзе — Сусветнай спадчынай ЮНЕСКА, а ў 1985 годзе — запаведнікам сусветнай біясферы. У 1953 годзе на астравах пабываў Тур Хеердал у пошуках спадчыны інкаў.

## Геаграфія 
Астравы размешчаны паблізу экватара. Ад 1 ° 40 'паўночнай шыраты да 1 ° 36' паўднёвай шыраты, і ад 89 ° 16 'да 92 ° 01' заходняй даўгаты.

На астравах практычна адсутнічаюць крыніцы прэснай вады.

Архіпелаг знакаміты сваімі флорай і фаунай. Вялікая колькасць насельнікаў архіпелага — эндэмікі. Гэта прываблівае мноства турыстаў. Шырока папулярны дайвінг.

Вулкан Вольф — найвышэйшы пункт Галапагоскіх астравоў (1707 м над узроўнем мора).

## Гл. таксама 
* Вялікі бар’ерны рыф
* Нацыянальны парк Камода
* Паўвостраў Вальдэс

## Літаратура 
* Bodo Müller und Matthias Stolt: *Galápagos Die verwunschenen Inseln* (2003) (BLV) ISBN 3-86108-909-2
* Thor Heyerdahl and Arne Skjolsvold, *Archaeological Evidence of Pre-Spanish Visits to the Galápagos Islands*, Memoirs 12, Society for American Archaeology, 1956
* Quammen, David, (1996). *The Song of the Dodo*. Touchstone, New York.
* Constant, Pierre: *The Galápagos Islands: A Natural History Guide* (2004) W. W. Norton & Company, Inc. ISBN 962-217-742-5
* Энцыклапедыя Брытаніка, 1911.
* A Brief Introduction to the Geology of the Galapagos


Катэгорыя:Біясферныя рэзерваты Эквадора
Катэгорыя:Вулканы паводле алфавіта
Катэгорыя:Актыўныя вулканы
Катэгорыя:Шчытавыя вулканы
Катэгорыя:Вулканы Эквадора
Катэгорыя:Архіпелагі
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Біяфізіка

**Біяфізіка** (ад  — жыццё,  — прырода):

* профіль біялогіі, які вывучае фізічныя аспекты існавання жывой прыроды на ўсіх яе ўзроўнях, пачынаючы ад малекул і клетак і заканчваючы біясферай ў цэлым;
* гэта навука аб фізічных працэсах, якія праходзяць у біялагічных сістэмах рознага ўзроўню арганізацыі і аб ўплыве на біялагічныя аб'екты розных фізічных фактараў. Біяфізіка заклікана выяўляць сувязі паміж фізічнымі механізмамі, якія ляжаць у аснове арганізацыі жывых аб'ектаў і біялагічнымі асаблівасцямі іх жыццядзейнасці.
Абагульнена можна сказаць, што біяфізіка вывучае асаблівасці функцыянавання фізічных законаў на біялагічным узроўні арганізацыі рэчыва.

«Найважнейшы змест біяфізікі складаюць: знаходжанне агульных прынцыпаў біялагічна значных узаемадзеянняў на малекулярным узроўні, раскрыццё іх прыроды ў адпаведнасці з законамі сучаснай фізікі, хіміі з выкарыстаннем найноўшых дасягненняў матэматыкі і распрацоўка на аснове гэтага зыходных абагульненых паняццяў, адэкватна апісваць біялагічным з'явам».

Па наменклатуры ЮНЕСКА біяфізіка з’яўляецца раздзелам біялогіі і мае код 2406.

## Гісторыя 
Біяфізіка як навука сфарміравалася ў сярэдзіне 20 стагоддзя. Першыя даследаванні біяфізічнага характару вядомы з 17 стагоддзя (працы французскага вучонага Дэкарта па вывучэнні органаў пачуццяў).

У 1791 годзе адкрыта жывёльная электрычнасць (італьянскі вучоны Л. Гальвані).

У 2-палове 19 стагоддзя нямецкія вучоныя Г. Гельмгольц і В. Вунт паклалі пачатак фізіялагічнай акустыцы і оптыцы.

У Расіі развіццю біяфізічных даследаванняў спрыялі працы І. М. Сечанава (біямеханіка рухаў, канец 19 ст.), П. П. Лазарава (іонная тэорыя ўзбуджэння, 1916), Г. М. Франка і С. Ф. Радыёнава (фізічны метад выяўлення звышслабага свячэння біяаб'екта, 1950-я гады).

У 1953 годзе англійскія вучоныя Дж. Кендру і М. Перуц адкрылі структуру міяглабіну і гемаглабіну.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Раздзелы біялогіі
Томас дэ Берланга

**Томас дэ Берланга** (;  — ) — іспанскі святар і падарожнік. Чацвёрты біскуп Панамы. Вядомы тым, што адкрыў Галапагас.

Нарадзіўся ў горадзе Берланга-дэ-Дуэра, правінцыя Сорыя, Іспанія. У 1508 годзе ўступіў у манаскі ордэн дамініканаў. Займаў пасаду прыёра вострава Эспаньёла (сучасны востраў Гаіці), які дзякуючы Берланзе ў 1528 годзе стаў асобнай правінцыяй Іспаніі. У 1530 годзе быў прызначаны біскупам Панамы.

## Спасылкі 
* Біяграфія ў каталіцкай энцыклапедыі.

Берланга
Берланга
Арол-магільнік

**Арол-магільнік** (*Aquila heliaca*) — арол, буйная драпежная птушка сямейства ястрабіныя.

## Апісанне 
Даўжыня цела 72-83 см, размах крылаў 190—210 см. Самка большая за самца. Буры з белымі плямамі рознай велічыні на плячах. Гэтыя плямы звычайна адсутнічаюць ў аднагадовых птушак. Палавую сталасць і дарослае апярэнне набываюць прыкладна ў 5 гадоў, з цягам часу апярэнне цямнее і белыя плямы павялічваюцца. Хвост з папярочнай паласой, але гэта не заўседы ўдаецца разгледзець.

Мае падабенства з беркутам, адрозніваючыся ад яго меншымі памерамі, больш цёмнай агульнай афарбоўкай апярэння і светлай, жаўтлявага колеру галавой. Папуляцыя з Пірэнейскага паўвострава, якую раней традыцыйна разглядалі ў якасці аднаго з падвідаў магільніка, у цяперашні час звычайна вылучаецца ў самастойны від іспанскі магільнік (Aquila adalberti).

## Пашырэнне 
Пералётны від. Гняздуецца ў стэпавай і лесастэпавай паласе Еўразіі на ўсход да Байкала і цэнтральных раёнаў Кітая. Засяляе адкрытыя прасторы з астраўкамі лесу або асобнымі высокімі дрэвамі. Асноўныя біятопы: разрэджаныя ўчасткі старых, вялікіх па плошчы ліставых і змяшаных лясоў на раўнінах і ў невысокіх гарах (200—1000 м), лесастэпы і стэпы з групамі высокіх дрэў, прырэчныя лясы (на Каўказе), паўпустыні з зараснікамі саксаулу, а таксама ў сельскагаспадарчым ландшафце. Узімку жыве ў саванне з групамі дрэў, насяляе адкрытыя, сухія ландшафты, часта водна-балотныя тэрыторыі. Месца зімовак: Балканы, Малая Азія, паўночна-ўсходняя Афрыка (дэльта р. Ніл), поўнач Індыі, Пакістан, Індакітай і ўсход Кітая.

## Асаблівасці біялогіі 
Палюе на сярэдняга памеру дзічыну — суслікаў, пясчанак, суркоў, невялікіх зайцоў, некаторых дробных птушак. На Беларусі вельмі рэдкі выпадкова залётны від.

Гняздо ў кроне высокага дрэва альбо ў зарасніках саксаулу. У выглядзе кола, аснова з сухіх галін; высцілка з сухіх травяністых раслін і галінак. Пад час адсутнасці прыкрывае яйкі і птушанят зялёнымі галінкамі. Памеры новага гнязда: дыяметр 1-2,4 м, вышыня 0,6-1,8 м.

Яйкі 2-3 (1-4), амаль эліптычныя або ўздутыя, белыя з чырвона-карычневымі або шэра-фіялетавымі мазкамі або плямкамі. Памеры 73,5 х 56,5 мм

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X

Катэгорыя:Ястрабіныя
Уіландра

**Азёрны раён Уіландра** — аб’ект Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА № 167. Раён займае плошчу 2400 квадратных кіламетраў, у паўднёва-заходняй частцы Новага Паўднёвага Уэльса ў Аўстраліі. Частка вобласці (каля 10 %) займае Нацыянальны парк Мунга.

## Геаграфія 
Усе азёры (5 вялікіх і 14 малых) перасохлыя, якія сфармаваліся больш за 2 млн гадоў таму, пакрытыя саланчаковай расліннасцю. Таксама ў вобласці прадстаўлены ўнікальныя месяцавыя паўпустынныя ландшафты. Сустракаюцца эўкаліптавыя рэдкалессі.

## Археалогія і палеанталогія 
Вобласць унікальная палеанталагічнымі знаходкамі часу плейстацэну, а таксама знаходкамі сведчанняў чалавечай цывілізацыі ўзростам 45000-60000 да н. э. У 1968 годзе ў выдмах возера Мунга былі знойдзеныя парэшткі крэміраванай жанчыны. У 1974 годзе недалёка ад знаходкі было знойдзена мужчынскае пахаванне. Лічацца найстаражытнымі рэшткамі чалавечай дзейнасці на планеце.

Катэгорыя:Геаграфія Новага Паўднёвага Уэльса
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Аўстраліі
Эндэмізм

**Эндэмікі** (ад грэч. ἔνδημος - мясцовы) — біялагічныя таксоны, прадстаўнікі якіх жывуць на адносна абмежаваным арэале. Такая характарыстыка таксонаў называецца *эндэмізмам*, якому проціпастаўляецца *касмапалітызм*.

Арэалы эндэмікаў абмежаваныя біятычнымі, кліматычнымі або геалагічнымі бар'ерамі. Найбольш багатыя на эндэмічныя формы акіянічныя астравы, ізаляваныя горныя даліны і вадаёмы, ізаляваныя ад іншых аналагічных па біятычных характарыстыках вадаёмаў. У прыватнасці, на востраве Святой Алены каля 85% відаў эндэмічныя, а на Галапагасе - да 97%. Адрозніваюць палеаэндэмікі і неаэндэмікі.

## Гл. таксама 
* Эндэмізм у сысуноў
* Эндэмізм у птушак

*
Гаіці (востраў)

**Гаіці** або **Эспаньёла** (, , старажытная назва **Кіскея**, Haiti [Гаіці]: з мовы карыбскіх індзейцаў — «гарысты») — другі па велічыні востраў (каля 76,4 тыс. км²) групы Вялікіх Антыльскіх астравоў у Вест-Індыі, у Карыбскім моры. На востраве размешчаны дзве дзяржавы: Рэспубліка Гаіці і Дамініканская Рэспубліка.

Востраў Гаіці быў адкрыты ў 1492 годзе Хрыстафорам Калумбам і названы ім Эспаньёла; падчас другога плавання Калумба тут была заснавана першая іспанская калонія ў Новым Свеце.

## Прырода 
Востраў размешчаны ў зоне сутыкнення Паўночна-Амерыканскай і Карыбскай літасферных пліт, што абумовіла горны рэльеф і высокую сейсмічнасць тэрыторыі (самы моцны землятрус адбыўся ў 2010).

Рэльеф Гаіці ўяўляе сабой чаргаванне сярэдневысокіх моцна расчлененых гор і нізін. Усе горныя хрыбты маюць больш высокі працяг у дамініканскай частцы вострава Гаіці. Хрыбты поўначы (Паўночных хрыбет) і поўдня (хрыбет Ла-Сёль) фармуюць паўастравы. Да гор Ла-Сёль належыць вышэйшы пункт Гаіці Ла-Сёль (2680 м). Да заліва Ганаў прымыкае пласкагор’е Плато-Сантраль. З карой выветрывання звязаны паклады баксітаў.

Клімат — трапічны пасатны. Сярэднегадавая тэмпература складае каля +25 ° С. Для Гаіці характэрны летні максімум ападкаў з пікамі ў красавіку-чэрвені і верасні-кастрычніку; на падветраных схілах выпадае 500—800 мм ападкаў у год, у той час як на наветреных схілах — да 2500 мм. У Гаіці часта завітваюць разбуральныя трапічныя ўраганы («Іван» і «Жанна» ў 2004 годзе).

З Дамініканскіх гор у заліў Ганаў сцякае рака Артыбаніт, на ёй пабудавана вадасховішча Пялігр.

Расліннасць падветраных схілаў — кактусы, багаткі, пальма сабаль; унутраныя даліны пакрываюць саваны з хвоямі. У гарах поўдня — вільготныя трапічныя лясы (махагоні, дальбергія). З млекакормячых — агуці і завезеныя для барацьбы з пацукамі мангусты. Сустракаюцца тры віды кракадзілаў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Дамініканская Рэспубліка ў лічбах, гісторыя, геаграфія, святы ў Дамінікане
* Google maps

Катэгорыя:Астравы Гаіці
Катэгорыя:Астравы Дамініканскай Рэспублікі
Катэгорыя:Астравы, падзеленыя паміж краінамі
Катэгорыя:Вялікія Антыльскія астравы
Катэгорыя:Астравы Атлантычнага акіяна
Катэгорыя:Астравы Карыбскага мора
Моніка Белучы

**Моніка Ганна Марыя Белучы** (італ. Monica Anna Maria Bellucci; , Чыта-дзі-Кастэла) — італьянская кінаактрыса і фотамадэль.

## Спасылкі 
*
Біясфера

**Біясфера** (ад  — жыццё і σφαῖρα — сфера, шар) — абалонка Зямлі, заселеная жывымі арганізмамі, якая знаходзіцца пад іх уздзеяннем і занятая прадуктамі іх жыццядзейнасці; «плёнка жыцця»; глабальная экасістэма Зямлі.

Першыя ўяўленні пра біясферу сфармуляваў французскі вучоны Жан-Батыст Ламарк (1802). Тэрмін «біясфера» ўвёў аўстрыйскі геолаг Эдуард Зюс у 1875. Стварэнне цэласнага вучэння пра біясферу належыць рускаму вучонаму Уладзіміру Вярнадскаму (1926).

Біясфера ўключае арганізмы, іх рэшткі, прыземную частку атмасферы да вышыні азонавага экрана (20—30 км), усю гідрасферу і верхнюю частку літасферы; усе яны ўзаемазвязаны працэсамі міграцыі рэчыва і энергіі. Ніжняя мяжа біясферы на сушы на глыбіні да 3—4 км ад паверхні зямной кары, у Сусветным акіяне на 1—2 км ніжэй за дно.

У біясферы (паводле У. Вярнадскага) адрозніваюць 7 розных, але ўзаемазвязаных тыпаў рэчываў: жывое рэчыва (расліннае, жывёльнае і мікраарганізмы), біягеннае рэчыва (прадукты жыццядзейнасці жывых арганізмаў — гаручыя выкапнёвыя, вапнякі і інш.), косныя рэчывы (горныя пароды магматычнага, неарганічнага паходжакня, вада і інш.), біякосныя рэчывы (прадукты распаду і перапрацоўкі горных і асадкавых парод жывымі арганізмамі), радыеактыўнае рэчыва, рассеяныя атамы і рэчыва касмічнага паходжання (метэарыты, касмічны пыл).

Асноўная функцыя біясферы — выкарыстанне сонечнай энергіі (фотасінтэз) і біялагічны кругаварот рэчываў і энергіі, які забяспечвае развіццё ўсіх жыццёвых працэсаў.

Жывыя арганізмы (жывое рэчыва) і іх жыццёвае асяроддзе арганічна звязаны паміж сабой і ўтвараюць сістэмы глабальнага, рэгіянальнага і лакальнага ўзроўняў. У рэгіянальных і лакальных сістэмах вылучаюць структурныя адзінкі біясферы: біёмы, біягеацэнозы (экасістэмы), прыродныя зоны на раўнінах і вышынныя (вертыкальныя) прыродныя паясы ў гарах.

Біясфера мазаічная паводле структуры і саставу адлюстроўвае геахімічную і геафізічную неаднароднасць аблічча Зямлі (мацерыкі і акіяны, прыродныя зоны і паясы, раўніны і горы і інш.) і нераўнамернасць у размеркаванні жывога рэчыва. Больш за 90% усяго жывога рэчыва біясферы прыпадае на наземную расліннасць. Агульная маса жывога рэчыва ў біясферы ацэньваецца ў 1,8—2,5×1012 т (у пераліку на сухое рэчыва) і складае нязначную частку масы біясферы (3×1018 т).

На стан біясферы моцна ўплывае гаспадарчая дзейнасць чалавека. Антрапагетае ўздзеянне стымулюе пераход біясферы ў якасна новы стан — наасферу. Ахова біясферы прадугледжвае сістэму мерапрыемстваў: вядзенне біясфернага маніторынгу, арганізацыю біясферных запаведнікаў і інш., какіраваных на захаванне арганізмаў і біягеацэнозаў. Праводзіцца комплексная міжнародная праграма «Чалавек і біясфера»

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Суперарганізм
Катэгорыя:Экасістэмы
Ганна Сяргееўна Курнікава

**Ганна Сяргееўна Курнікава** (нар. 7 чэрвеня 1981, Масква, СССР) — былая расійская тэнісістка і фотамадэль, былая першая ракетка свету ў парным разрадзе (адзіная расіянка, якая дамагалася гэтага дасягнення), цяпер грамадзянка ЗША. Двухразовая пераможца Адкрытага чэмпіянату Аўстраліі ў парным разрадзе (абодва разы — з Марцінай Хінгіс).

Самая юная ўдзельніца Алімпійскіх гульняў у гісторыі Расіі (ва ўсіх відах спорту) — на момант яе дэбюту на Алімпіядзе-1996 у Атланце Ганне было 15 гадоў і 47 дзён.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Профіль на сайце ITF 
* Профіль на сайце WTA 
* Профіль на сайце FedCup 
* Anna Kournikova Journal — блог Ганны Курнікавай
* 

Катэгорыя:Тэнісісткі Расіі
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Аўстраліі па тэнісе ў жаночым парным разрадзе
Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 1996 года
Катэгорыя:Фотамадэлі Расіі
Катэгорыя:Фотамадэлі паводле алфавіта
Катэгорыя:Блогеры
П’ер Перыньён

**П’ер Перыньё́н** (; нар. 1638, Сент-Мену — ) — якога звычайна клічуць *дом Перыньён* (ад  — «спадар», зварот да духоўнай асобы ў Францыі) — французскі манах-бенедыкцін, які зрабіў значны ўнёсак у развіццё вытворчасці шампанскага. Вядомая марка шампанскага «Дом Перыньён» названа ў яго гонар.

У 19-гадовым веку ўступіў у ордэн бенедыкцінаў, з 1668 г. працаваў у старым абацтве Авіле каля Эпернэ, што меў шырокія ўладанні, значную частку якіх займалі вінаграднікі. Выконваючы абавязкі келара, Перыньён надаваў вытворчасці віна асаблівую ўвагу, у выніку за час сваёй працы падвоіўшы яго аб’ём. У знак прызнання яго заслуг Перыньён быў пахаваны ў той частцы абацтва, якая традыцыйна прызначалася для вечнага спачыну пробашчаў.

Перыньён быў адным з першых прапагандыстаў пеністага віна, якое зусім не пераважала ў яго эпоху, і надаў шэраг удасканаленняў тэхналогіі яго вытворчасці. Ён, аднак, не быў вынаходнікам шампанскага, перабольшанне ролі Перыньёна ўзыходзіць да выдадзенай у 1821 годзе кнігі дома Грусара пра гісторыю абацтва Авіле, якая мае мноства перабольшанняў. Перыньён адкрыў сакрэты купажавання, злучэння соку розных гатункаў вінаграда, і пачаў разліваць віны ў бутэлькі, што дазваляла ўтрымліваць вуглякіслы газ, які раней рваў бочкі. Апроч таго, менавіта Перыньён здагадаўся рабіць затычкі з кары коркавага дуба.

Катэгорыя:Бенедыкцінцы
Катэгорыя:Вінаробы Францыі
Вышэйшы суд Галісіі

**Вышэйшы суд Галісіі** () з'яўляецца , што ажыццяўляе правасуддзе ў Галісіі, быў створаны 23 марта 1989. Штаб-кватэра суда знаходзіцца ў горадзе Ла-Карунья.

Сукупна з  (заканадаўчы орган) і  (выканаўчы орган) уяўляе тры галіны ўлады самакіравання Галісіі, якая ўсталявана і рэгулюецца Статутам аўтаноміі Галісіі.

Вышэйшы суд Галісіі з'яўляецца канчатковым апеляцыйным судом на тэрыторыі Галісіі, нягледзячы на права грамадзяніна на зварот у  і/або ў Еўрапейскі суд.

Катэгорыя:Судовая сістэма Іспаніі
Катэгорыя:Ла-Карунья
Катэгорыя:Галісія
Каралеўская акадэмія Галісіі

**Каралеўская акадэмія Галісіі** (, ) — навуковая ўстанова, якая займаецца вывучэннем галісійскай культуры і, у прыватнасці, галісійскай мовы. Яна станаўлівае для мовы ўласныя правілы граматыкі, арфаграфіі і лексікі, адначасова абароняючы яе, а таксама стымулюе заахвочванне мовы. Акрамя таго яна вырашае, каму будзе прысвечаны чарговы . Яе членамі з'яўляюцца людзі, якія маюць моцны ўплыў у свеце галісійкай культуры, уключаючы мову. Яе прэзідэнтам з 23 студзеня 2010 з'яўляецца .thumb|250px|Каралеўская акадэмія Галісіі
Катэгорыя:Галісійская мова
Катэгорыя:Арганізацыі Іспаніі
Катэгорыя:Акадэміі
Катэгорыя:Навуковыя арганізацыі
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1906 годзе
VIII ваенная акруга

[350px|thumb|Ваенныя акругі, падзел [Узброеныя сілы Іспаніі|Арміі Іспаніі]]
**VIII ваенная акруга** () — гістарычная адміністрацыйная адзінка ў Іспаніі з ваеннага пункту гледжання ў дачыненні да размеркавання чалавечых і матэрыяльных рэсурсаў на абарону.

## Тэрыторыя 
Ваенная акруга ўключала чатыры галісійскія правінцыі: Ла-Карунья, Луга, Арэнсэ і Пантэведра.

## Спасылкі 
* Ministerio de Defensa de España

Катэгорыя:Гісторыя Іспаніі
Катэгорыя:Узброеныя сілы Іспаніі
Геркулесавы слупы

thumb|250px|Геркулесавы слупы — Гібралтарская скала (на пярэднім плане) і горы Паўночнай Афрыкі (на заднім)

**Геркулесавы слупы** () — назва, якой карысталіся ў Антычнасці для азначэння вышынь, якія атачаюць уваход у Гібралтарскі праліў. Паўночная скала (з боку Еўропы) — гэта Гібралтарская скала (размешчаная ў валоданні Вялікабрытаніі Гібралтар), а ў якасці паўднёвага слупа (з боку Паўночнай Афрыкі) выступае альбо гара Джэбель-Муса ў Марока, альбо гара Ача, размешчаная побач з Сеутай.

thumb|180px|Меркаваны выгляд страчанай заходняй часткі , на якой паказаны Геркулесавы слупы (*Columne Ercole*)

Грэчаскія міфы, пазней запазычаныя рымлянамі, апавядаюць пра 12 подзвігаў Геракла, адным з якіх было выкраданне кароў волата Герыёна. Са слоў Страбона, які цытаваў Піндара, вынікае, што падчас свайго падарожжа на захад Геракл адзначыў самую далёкую кропку свайго маршруту. Гэтая кропка і служыла мяжой для мараплаўцаў у антычную эпоху, таму ў пераносным сэнсе «Геркулесавы слупы» — гэта край, мяжа свету і выраз «дайсці да Геркулесавых слупоў» азначае «дайсці да мяжы».

Некаторыя рымскія крыніцы сцвярджаюць, што калі на шляху ў Геракла паўсталі Атласкія горы, ён не стаў узбірацца на іх, а прабіў сабе шлях наскрозь, такім чынам праклаўшы Гібралтарскі праліў і злучыўшы Міжземнае мора з Атлантычным акіянам. Дзве гары, якія ўтварыліся па берагах праліва, сталі называцца імем героя. Дыядор Сіцылійскі жа, наадварот, сцвярджаў , што Геракл не прабіў пярэсмык, а наадварот, звузіў ужо існуючы канал, каб пачвары з акіяна не маглі патрапіць у Міжземнае мора.

Калі верыць Платону, міфічная Атлантыда размяшчалася за Геркулесавымі слупамі.

Катэгорыя:Геаграфія Іспаніі
Катэгорыя:Геаграфія Марока
Катэгорыя:Геаграфія Гібралтара
Катэгорыя:Сеута
Катэгорыя:Атлантыда
Катэгорыя:Геаграфія грэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Геракл
Эпанім

**Эпані́м** ( — той, хто даў імя; ) — бажаство, рэальны ці легендарны чалавек ці герой, у гонар якога атрымаў сваё імя які-небудзь геаграфічны аб’ект (горад, рака, гара, месяцавы кратар , напрыклад, Пелей, сын Эака — эпанім гары Пелія, ці Архамен — эпанім аднайменнага горада), народ, племя ці часавы прамежак (напрыклад, год).

Эпанім (у навуцы) — назва з’явы (напрыклад, хваробы), паняцця, структуры ці метаду паводле імя чалавека, які выявіў ці апісаў іх (ацёк Квінке, закон Вакернагеля, сімвал Кронекера ).

Эпанімамі таксама называюць любыя імёны ўласныя, якія сталі імёнамі намінальнымі.

## Літаратура 
* Рязанцев В. Д. Имена и названия: Словарь эпонимов: имена собственные, перешедшие в названия; образование терминов и понятий; происхождение имен нарицательных; слова, употребляемые в переносном смысле — М.: Современник, 1998.
* Губин В. Н. Эпонимы в кардиологии, ангиологии и ревматологии: Справочник.

Катэгорыя:Міфалогія
Катэгорыя:Анамастыка
Катэгорыя:Тапаніміка
*
Катэгорыя:Віды імёнаў
Джэніфер Эністан

**Джэніфер Джаана Эністан** (;  11 лютага 1969, , штат Каліфорнія) — амерыканская актрыса, уладальніца прэмій «Эмі» (2002), «Залаты глобус» (2003) і «Гільдыя кінаакцёраў» (1996, 2020), найбольш вядомая як выканаўца ролі Рэйчэл Грын у тэлевізійным серыяле «Сябры», за якую яна была ўдастоена прэмій «Эмі» і «Залаты глобус».

## Выбарачная фільмаграфія 
## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Джэніфер Эністан  на TV.com

Катэгорыя:Сябры (тэлесерыял)
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Ганна Ніколь Сміт

**Ганна Ніколь Сміт** (), сапраўднае імя **Вікі Лін Хоган** (; , Х’юстан, Тэхас, ЗША — , Галівуд, Фларыда, ЗША) — амерыканская фотамадэль, , , ,  і . Дзяўчына часопіса «Playboy» 1993 года і секс-сімвал 1990-х гадоў.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Ганны Николь Сміт
* 
* Ганна Николь Сміт на сайце Кинопоиск
* Ганна Николь Сміт на сайце Кінатэатр

Катэгорыя:Фотамадэлі ЗША
Катэгорыя:Playboy
Катэгорыя:Сям'я Маршал
Катэгорыя:Імігрыравалі на Багамскія астравы з ЗША
Катэгорыя:Памерлі ад перадазіроўкі лекаў
Катэгорыя:Памерлі ад пнеўманіі
Катэгорыя:Актрысы ЗША
Ракель Уэлч

**Ракель Уэлч** (;  — ) — амерыканская актрыса і секс-сімвал 1970-х гадоў.

## Біяграфія 
Джо Ракель Тэхада нарадзілася ў Чыкага ў сям’і англічанкі і балівійца. З юных гадоў вызначалася артыстычнасцю і з дзевятнаццаці гадоў пачала выступаць у аматарскім тэатры.

У 1959 годзе яна выйшла замуж за Джэймса Уэлча, прозвішча якога пачала выкарыстоўваць у сваёй далейшай кар’еры. Разам з мужам яна размясцілася ў Сан-Дыега, дзе пачала працаваць вядучай прагнозу надвор’я на мясцовай тэлестанцыі. Абцяжараная выхаваннем двух дзяцей і працай, Уэлч была вымушана пакінуць Універсітэт штата Каліфорнія ў Сан-Дыега, так і не атрымаўшы адукацыі. Пасля разводу яна забрала з сабой дзяцей і перабралася ў Далас, дзе пачала зарабляць на жыццё, удзельнічаючы ў модных паказах фірмы «Neiman Marcus».

Адправілася ў Галівуд, дзе з 1964 года пачала атрымліваць першыя ролі ў кіно. Папулярнасць да яе прыйшла ў 1966 годзе пасля роляў у фільмах «Фантастычнае падарожжа» і «Мільён гадоў да нашай эры» (1966). Наступныя яе ролі на вялікім экране не прынеслі ёй вялікага поспеху, бо сексуальную актрысу не ўспрымалі на сур’ёзных ролях. Выключэннем для яе стала роля Канстанцыі Банасье ў фільме «Тры мушкецёры: Падвескі каралевы» (1974), за якую яна была ўдастоена прэміі «Залаты глобус».

У 1970-х гадах прывабны выгляд і слава актрысы прывялі яе на вокладкі часопіса «Playboy», у які Уэлч апісвалася як «самая жаданая жанчына 1970-х». Апроч гэтага актрыса неаднаразова з’яўлялася на тэлебачанні, быўшы некаторы час вядучай уласнага тэлешоў, а таксама ўдзельнічала ў музычных шоў у Лас-Вегасе.

Памерла 15 лютага 2023 года ў сваім доме ў Лос-Анджэлесе пасля непрацяглай хваробы.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Snow Patrol

thumb|200px|thumb|Snow Patrol
**«Snow Patrol»** — альтэрнатыўная рок-гурт з удзельнікамі з Паўночнай Ірландыі і Шатландыі. Сфарміравана ў Данды, у наш час яны жывуць у Глазга, і сталі папулярныя сярод крытыкаў і аматараў, лаўрэаты музычнай прэміі Ivor Novello Awards.

## Гісторыя 
Тры першыя альбома гурта, EP Starfighter, эксперыментальны студыйны альбом Songs for Polarbears, і When It’s All Over We Still Have to Clear Up, былі камерцыйна беспаспяховымі і былі выпушчаны пад незалежным лэйблам Electric Honey (для свайго першага альбома) і Jeepster (для другога і трэцяга). Калі група перайшла ў буйны лэйбл Polydor Records, яны выпусцілі ў 2003 годзе альбом Final Straw, які стаў чатыры разы плацінавым у Вялікабрытаніі. Гэта быў першы поспех групы. Песні «Run», «Chasing Cars» і «Signal Fire» сталі хітамі.

Сусветную вядомасць група атрымала з выпускам у 2006 годзе альбома Eyes Open, які быў растыражаваны ў колькасці 4,7&nbsp;мільёна экзэмпляраў па ўсім свеце.

Snow Patrol былі вылучаны ў трох намінацыях BRIT Awards і выйгралі пяць Meteor Ireland Music Awards. Па ўсім свеце група прадала больш 7&nbsp;мільёнаў альбомаў.

## Дыскаграфія 
### Студыйныя альбомы 
* *Songs for Polarbears* (1998)
* ''When It's All Over We Still Have to Clear Up* (2001)
* *Final Straw* (2003)
* *Eyes Open* (2006)
* *A Hundred Million Suns* (2008)
* *Fallen Empires * (2011)
* *Wildness* (2018)
* *The Forest Is the Path'' (2024)

## Удзельнікі (бягучы склад) 
* Гэры Лайтбодзі (Gary Lightbody) - асноўны вакал, рытм-гітара
* Натан Коналі (Nathan Connolly) - сола-гітара, бэк-вакал
* Пол Уілсан (Paul Wilson) - бас-гітара, бэк-вакал
* Джоні Куін (Jonny Quinn) - ударныя, пяркусія
* Том Сімпсан (Tom Simpson) - клавішныя

## Спасылкі 
* 
* Michael Morrison’s Official page — Shrug
* 

Катэгорыя:Рок-гурты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Гурты альтэрнатыўнага рока
Катэгорыя:Інды-рок-гурты
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1994 годзе
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Ivor Novello Awards
Андрэй Аляксандравіч Богуш

**Андрэ́й Алякса́ндравіч Бо́гуш** ( — ) — беларускі фізік-тэарэтык. Член-карэспандэнт НАН Беларусі (1994). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР (1988), доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар.

## Біяграфія 
Андрэй Аляксандравіч нарадзіўся ў мястэчку Карэлічы Гродзенскай вобласці. Сярэднюю адукацыю атрымаў у школе рабочай моладзі, атрымаў залаты медаль. У 1947 годзе паступіў на аддзяленне фізікі фізіка-матэматычнага факультэта БДУ. У 1952 годзе скончыў БДУ з чырвоным дыпломам. Пасля гэтага працаваў настаўнікам фізікі СШ № 8 у Магілёве, а з 1953 года — выкладчыкам і пазней старэйшым выкладчыкам фізікі Магілёўскага педагагічнага інстытута. У 1957 годзе Андрэй Аляксандравіч Богуш вырашыў паступіць у аспірантуру Інстытута фізікі АН БССР, кандыдацкую дысертацыю на тэму «Прымяненне каварыянтных метадаў у тэорыі элементарных часціц» абараніў у 1963 годзе. У 1974 годзе Андрэй Аляксандравіч абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Канечныя ператварэнні груп сіметрыі і іх прадстаўленняў у тэорыі элементарных часціц» — першую ў Беларусі ў галіне фізікі элементарных часціц. Аўтар больш як 300 навуковых прац. У 1980 годзе ўзнагароджаны Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР. З 1978 да 2004 узначальваў створаную ім лабараторыю фізікі высокіх энергій. Потым — галоўны навуковы супрацоўнік інстытута. Адначасова з даследчыцкай дзейнасцю з 1961 да 1997 года (з 1976 на пасадзе прафесара) працаваў на кафедры тэарэтычнай фізікі БДУ. Чытаў агульны курс квантавай механікі, спецыяльныя курсы па класічнай тэорыі поля, квантавай электрадынаміцы, тэорыі груп у фізіцы, калібровачнай палявой тэорыі электраслабых узаемадзеянняў. Падрыхтаваў 11 кандыдатаў і 4 дактароў фізіка-матэматычных навук.

## Навуковыя працы 
* *А. А. Богуш*, *Л. Г. Мороз*. Введение в теорию классических полей. — Мн.: Наука и техника, 1968; — М.: УРСС, 2004.
* *А. А. Богуш*. Введение в полевую теорию элементарных частиц. — Мн.: Наука и техника, 1981.
* *А. А. Богуш*. Введение в калибровочную полевую теорию электрослабых взаимодействий. — Мн.: Наука и техника, 1987; — М.: УРСС, 2003.
* *А. А. Богуш*. Очерки по истории физики микромира. — Мн.: Наука и техника, 1990; — М.: УРСС, 2004.

## Літаратура 
* 
* Андрэй Аляксандравіч Богуш : да 80-годдзя са дня нараджэння / НАН Беларусі, ІФ імя Б. І. Сцяпанава, ЦНБ імя Я.Коласа. — Мн.: Принтлайн, 2005. — 114 с.
* Бібліяграфія прац А. А. Богуша. — Мн.: ИФ НАНБ. 2000. — 46 с.
* Богуш Андрей Александрович // Изобретатель, № 7 (187) 2015. — С. 34—35.

## Спасылкі 
* Андрэй Аляксандравіч Богуш: Даведка на сайце НАН Беларусі
* Андрэй Аляксандравіч Богуш у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
* Андрэй Аляксандравіч Богуш на сайце кафедры тэарэтычнай фізікі БДУ 

Катэгорыя:Дактары фізіка-матэматычных навук
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі БССР
Катэгорыя:Выкладчыкі Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Аркадзя Куляшова‏
Аарон Норыс

**Аарон Норыс** (англ.: Aaron Norris, нар. 23 лістапада 1951 года) — амерыканскі кінаакцёр, прадзюсар, рэжысёр. Родны брат Чака Норыса.

## Біяграфія 
Аарон Норыс нарадзіўся ў сям'і аўтамеханіка. Яго дзед быў ірландцам, а маці паходзіла з індзейцаў чэрокі. Падчас Вайны ў В'етнаме завербавалі ў войска, службу праходзіў у Паўднёвай Карэі. Кар'еру ў кіно Аарон пачаў каскадзёрам, затым былі невялікія ролі ў фільмах. У сярэдзіне 1980-х пачаў пісаць сцэнарыі да фільмаў, у 1988 годзе зрэжысаваў свой першы фільм «Braddock: Missing in Action III».

## Спасылкі 
*
Стывен Сігал

**Стывен Сігал**  (; нар. 10 красавіка 1952, Лансінг, штат Мічыган, ЗША) — амерыканскі кінаакцёр, айкідзін (7 дан айкідо айкікай), музыкант, шэрыф. З 4 жніўня 2018 г. спецпрадстаўнік МЗС Расійскай Федэрацыі па гуманітарных сувязях з ЗША

Сігал вядомы прарасійскімі ўчынкамі і падтрымкай палітыкі У. Пуціна датычна Грузіі і Украіны (у прыватнасці, анексіі Крыма і так званай ДНР), называе амерыканскія СМІ прадузятымі да Расіі. Сігал таксама вядомы паездкай у Чачню на асабістае запрашэнне Рамзана Кадырава і наведваннем байкерскага шоў у Севастопалі, дзе ён выканаў гімн «Данецкай Народнай Рэспублікі» і атрымаў футболку з партрэтам Пуціна ў падарунак.

24 жніўня 2016 г. адбылася нефармальная сустрэча з прэзідэнтам Беларусі А. Лукашэнка.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* 

Катэгорыя:Айкідока
Брус Лі

**Брус Лі** (; кітайскія імёны (дзіцячае) — **Лі Сяолун** (сяолун — «маленькі цмок» англ. Li Xiao Long кіт. 李小龙, (дарослае) — **Лі Чжэньфань** англ. Lee Jun Fan кіт. 李振藩,; , Сан-Францыска — , ) — майстар усходніх адзінаборстваў, амерыканскі і ганконгскі кінаакцёр, а таксама кінарэжысёр, пастаноўшчык баявых сцэн, прадзюсар і сцэнарыст.

Брус Лі здолеў развіць у сабе неверагодную хуткасць, каардынацыю і сілу. Здымацца ў кіно пачаў з дзяцінства, усяго зняўся ў 36 фільмах. Папулярызаваў усходнія баявыя мастацтвы ў заходніх краінах у другой палове XX стагоддзя. Стаў легендай у галіне баявых мастацтваў і выклікаў мноства пераймальнікаў у кіно і на тэлебачанні.

Вядомы перш за ўсё дзякуючы кунг-фу-баевікам — «Кулак лютасці», «Вялікаму босу», «Выхаду дракона» і апошняй сваёй ролі ў «Гульні смерці», у якой Лі выступіў адным з пастаноўшчыкаў і сааўтарам сцэнарыя.

Пра жыццё і творчасць Бруса Лі ў свеце было знята каля 30 фільмаў.

## Літаратура 
* .
* .
* .
* *Yılmaz, Yüksel (2008). Jeet Kune Do’nun Felsefesi, İstanbul, Turkey: Yalın Yayıncılık, ISBN 978-9944-313-67-4.*

## Спасылкі 
* 
* Фонд Бруса Лі
* Эсэ Бруса Лі пра кунг-фу
* Bruce Lee Інтэрв’ю Бруса Лі 
* Метады трэніровак Бруса Лі
* Інтэрв’ю дачкі Бруса Лі — Шэнан Лі відэа-вэб-парталу — game.trailers.com
* Брус Лі: чалавек-легенда (кліп)

Катэгорыя:Майстры баявых мастацтваў
Катэгорыя:Акцёры ЗША
Катэгорыя:Акцёры Ганконга
Катэгорыя:Акцёры баявікоў
Катэгорыя:Кінарэжысёры Ганконга
Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя