open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Помнік беларусам, якія загінулі за Украіну

**Помнік беларусам, якія загінулі за Украіну** — памятны знак у Кіеве, прысвечаны беларусам, якія загінулі падчас падзей на Еўрамайдане і на Расійска-украінскай вайне. Адкрыты 28 сакавіка 2016 года. Размешчаны на будынку № 22 па Беларускай вуліцы.

## Апісанне 
Помнік выкананы ў колерах бел-чырвона-белага сцяга і ўключае выяву беларускага герба «Пагоня».

На памятным знаку размешчаныя прозвішчы і фотаздымкі трох постацей:

* Міхаіла Жызнеўскага, які загінуў падчас Еўрамайдана ад кулі;
* Алеся Чаркашына, які ваяваў у складзе тактычнай групы «Беларусь» і загінуў на Данбасе ў жніўні 2015 года;
* Віталя Ціліжэнкі, які ваяваў у складзе тактычнай групы «Беларусь» і загінуў на Данбасе ў жніўні 2015 года.

Аўтар помніка — Глеб Гржабоўскі. Сын скульптара загінуў падчас баёў у Данецкім аэрапорце. Глеб Гржабоўскі пагадзіўся ўдзельнічаць у праекце на валанцёрскіх пачатках.

У 2021 годзе, у гадавіну Аршанскай бітвы, да помніка была дададзена яшчэ адна дошка з імем загінулага фельчара-добраахвотніка Мікалая Ільіна.

Восенню 2023 года з мемарыяла прыбралі герб «Пагоня» і лозунгі «Слава Украіне» і «Жыве Беларусь».

## Гл. таксама 
* Помнік байцам антытэрарыстычнай аперацыі (Кіеў)
* Беларусь і канфлікт на ўсходзе Украіны
* Спіс беларусаў, якія загінулі за Украіну

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* У КИЄВІ ВІДКРИЛИ ПАМ’ЯТНИК БІЛОРУСАМ, ЯКІ ЗАГИНУЛИ НА МАЙДАНІ ТА В АТО
* Мэмарыяльны знак беларусам, якія загінулі за Ўкраіну, адкрыты ў Кіеве 
* В Киеве появился знак памяти белорусам-героям  
* 

Катэгорыя:Помнікі Кіева
Катэгорыя:Беларусы
Катэгорыя:Беларуска-ўкраінскія адносіны
Катэгорыя:Беларусы ва Украіне
Катэгорыя:З’явіліся ў 2016 годзе
Катэгорыя:2016 год у Кіеве
Катэгорыя:Беларусь падчас расійска-ўкраінскай вайны
Мікалай Пятровіч Давідовіч

{{Ваенны дзеяч
|імя              = Мікалай Пятровіч Давідовіч
|дата нараджэння  = 
|месца нараджэння = 
|дата смерці      = 
|месца смерці     = 
|выява            = 
|подпіс           = 
|прыналежнасць    = 
|гады службы      = 1941—1946
|званне           = 
|род войскаў      = пяхота
|пасада           = 
|частка           = 
|бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды       = {
 
}
{
 
}
|сувязі           = 
|у адстаўцы       = 
}}
**Мікалай Пятровіч Давідовіч** (15 жніўня 1919 — 6 мая 1993) — лейтэнант Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

## Біяграфія 
Мікалай Давідовіч нарадзіўся 15 жніўня 1919 года ў вёсцы Карбачоўка (цяпер — Лагойскі раён Мінскай вобласці Беларусі) у сялянскай сям’і. Скончыў пяць класаў школы, пасля чаго працаваў у калгасе. Пераехаўшы ў Комі АССР, працаваў у леспрамгасе. У 1941 годзе Давідовіч быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. З 1942 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Прымаў удзел у баях на Варонежскім і 1-м Украінскім франтах. Удзельнічаў у бітве на Курскай дузе, вызваленні Украінскай ССР. Да верасня 1943 года сяржант Мікалай Давідовіч камандаваў кулямётным разлікам 21-га стралковага палка 180-й стралковай дывізіі 38-й арміі Варонежскага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро.

У канцы верасня 1943 года Давідовіч у складзе перадавога атрада пераправіўся праз Дняпро у раёне вёскі Новыя Пятроўцы Вышгарадскага раёна Кіеўскай вобласці Украінскай ССР. На заходнім беразе атрад захапіў плацдарм і ўтрымліваў яго, адлюстроўваючы варожыя контратакі. У баях Давідовіч адзіны застаўся ў жывых з усяго атрада і ў адзіночку на працягу некалькіх гадзін трымаў абарону.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 29 кастрычніка 1943 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» сяржант Мікалай Давідовіч быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» за нумарам 1194.

У 1945 годзе Давідовіч скончыў Туркестанское кулямётнае вучылішча. У 1946 годзе ў званні лейтэнанта ён быў звольнены ў запас. Пражываў у Мінску, працаваў у сферах гандлю і будаўніцтва.

23 лістапада 1953 года Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР Давідовіч быў пазбаўлены звання Героя Савецкага Саюза, але 2 снежня 1977 года быў у ім адноўлены. Прычыны гэтага не ўстаноўлены. Памёр 6 мая 1993 года.

Быў таксама ўзнагароджаны ордэнамі Чырвонага Сцяга і Айчыннай вайны 1-й ступені, а таксама шэрагам медалёў.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро
Катэгорыя:Пазбаўленыя, але потым адноўленыя ў званні Героя Савецкага Саюза
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лагойскім раёне
Rokiczanka

«**Rokiczanka**» (гучыць як «*Ракічанка*») — польскі музычны калектыў, які выконвае народную музыку. Заснаваны ў 2001 годзе ў весцы Ракітна (Люблінскае ваяводства, Любартоўскі павет, гміна Любартаў).

## Рэпертуар 
Гурт выконвае традыцыйныя народныя песні, не толькі з люблінскага рэгіёна, але і ўсёй Польшчы. Сярод іншых падобных гурт адрозніваецца сваімі аранжыроўкамі песень, больш сучаным гучаннем, што спрыяе папулярызацыі народных традыцый сярод больш шырокай аўдыторыі.

Рэпертуар гурта — традыцыйная музыка, якая перадаецца з пакалення ў пакаленне. Удзельнікі гурта — спевакі–аматары. Аранжыроўкай займаюцца прафесійныя музыкі. Кіруе гуртом ураджэнец Любліна Ірэк Бахонка – музыкант, акардэаніст, музычны кіраўнік гурта.

## Гісторыя 
Гурт утварыўся ў 2001 годзе. Толькі пасля 10 гадоў дзейнасці, у асноўным — канцэртнай, гурт вырашыщ выпусціць у 2011 годзе дэбютны альбом: «*W moim ogródecku*», які змяшчае 9 трэкаў. Альбом быў ацэнены па вартасці — яго намінавалі на званне «фолк-дыск года» ў конкурсе «Віртуальныя Гуслі», пасля чаго з малавядомага, гурт стаў вядомым у асяроддзі аматараў і выканаўцаў польскай народнай музыкі.

Паспрыялі папулярнасці гурта і прафесійныя кліпы, зробленыя Пятром Смаленьскім. Яшчэ адзін кліп гэтага аўтара, зняты на песню «*Lipka*», стаў хітом інтэрнета.

## Склад калектыва 
### Вакалісты 
* Эльжбета Гжывач
* Агата Кавалак
* Ганна Мазурэк
* Эльжбета Мазурэк
* Катажына Мазурэк
* Ева Музык
* Агнешка Шчэпанік
* Малгажата Васак
* Паўліна Васак
* Тэрэса Уроніш
* Каміл Кушплак
* Мікалай Васак
* Даніэл Мазурэк
* Мацей Гамонь
* Міхал Котэр
* Войтэк Лежак
* Павел Ендрэек

### Інструменталісты 
* Ірэнеўш  Бахонка (акардэон, мастацкі кіраўнік)
* Лукаш Богуш (акардэон)
* Павел Гаўроньскі (акардэон)
* Максіміліян Воск (скрыпка)
* Славамір Мазурэк (барабаны, перкусія)
* Кшыштаф Пахла (кларнет)
* Себасцьян Фіт (кантрабас)

## Дыскаграфія 
* «*W moim ogródecku*» — «Rokiczanka», LP, 2011
* «*Muzyczne przygody*» — «Mała Rokiczanka», LP, 2014
* «*Oj, zagraj mi muzyko!*» — «Rokiczanka», LP, 2016
* *Hej kolęda!*  *— 2018*

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт гурта

Катэгорыя:Музычныя калектывы Польшчы
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2001 годзе
Данэ-заа

**Данэ-заа** (саманазва: *ᑕᓀᖚ*, літаральна "сапраўдныя людзі"), у мінулым вядомы як **бабры** () — паўночны атабаскі народ, карэнныя жыхары Канады. Агульная колькасць (2014 г.) - 2441 чал.

Да канца XVIII ст. данэ-заа насялялі паўночную частку Альберты і Брытанскай Калумбіі, займаліся паляваннем і збіральніцтвам. Асноўную сацыяльную адзінку складалі паляўнічыя групы па 25 - 35 чалавек. Пераважалі часовыя паселішчы з жытламі, падобнымі на тыпі і буданы.  

У XVIII ст. данэ-заа ваявалі з кры, што захоплівалі іх традыцыйныя тэрыторыі. На мяжы XVIII - XIX стст. паміж імі было заключана перамір'е і ўсталявана мяжа. З 1793 г. мелі кантакты з еўрапейскімі гандлярамі, паляўнічымі і перасяленцамі. Актыўна ўдзельнічалі ў футравым гандлі. У 1900 г. быў падпісаны дагавор з урадам Канады. 

У нашы дні большасць данэ-заа займаюцца сельскай гаспадаркай або працуюць у нафтавай прамысловасці. Толькі на поўначы некаторыя групы часткова захоўваюць лад жыцця сезонных паляўнічых. Вядуцца перагаворы з уладамі Альберты і Канады аб заключэнні новага дагавора. 

## Спасылкі 
* Dane-zaa (Beaver) - The Canadian Encyclopedia
* Dane Wajich - Dane-zaa Stories & Songs: Dreamers and the Land 
* Beaver Indian Language (Dane-zaa, Dunne-za)
* Sarcee Culture and History
* Beaver Countries and Their Cultures

Катэгорыя:Атабаскі
Катэгорыя:Народы Канады
Выгураўшчына-Траешчына

**Выгураўшчына-Траешчына** *(у паўсядзённых зносінах кіяўлян проста **Траешчына**)* () — жылы масіў у г. Кіеве, размешчаны на левым беразе р. Дняпра. Тэрытарыяльна знаходзіцца ў Дзяснянскім раёне. Колькасць насельніцтва — 267,3 тысячы чалавек (2012), другі па велічыні жылы масіў ва Украіне.

## Геаграфія 
На захадзе Выгураўшчына-Траешчына мяжуе з вёскай Траешчына. Паўднёвай мяжой масіва з’яўляецца праспект Рамана Шухевіча. Усходняй мяжой з’яўляецца прамзона. З поўначы мяжой Выгураўшчына-Траешчыны з’яўляецца поле, за якім знаходзіцца вёска Пагрэбы.

## Гісторыя 
Назва масіва ўзыходзіць да назвы аднайменнага сяла Траешчына. Што ж тычыцца назвы мясцовасці «Выгураўшчына», то ў пісьмовых крыніцах XVI—XVII стагоддзяў Выгураўшчына згадваецца як мясцовасць, падораная уладальнікам Янам Вігураю, Міхайлаўскага Залатаверхняга манастыра, што было юрыдычна замацавана універсалам Багдана Хмяльніцкага ў 1654 годзе.

## Траешчына ў гарадскім фальклоры 
Падчас зносу вёскі Выгураўшчына яго жыхарам выдаваліся кватэры ў камунальных дамах у іншых раёнах горада. Таксама ў гэтым спальным раёне атрымлівалі кватэры прадстаўнікі ваенных і дзяржаўных структур. У 1980-х гадах многія людзі пры выбары кватэры аддавалі перавагу вялікай кватэры на Траешчыне ў новым доме, чым на Падоле ў маленькай старой кватэры, пабудаванай, у лепшым выпадку, у 1937 годзе. Таксама можна ўлічыць, што кошт кватэр і арэнда досыць нізкая, так як гэта спальны раён на левым беразе Кіева, што з’яўляецца выгадным для набыцця або арэнды жылля студэнтам і маладым сем’ям. Таксама распаўсюджана прымаўка: «Жизнь дала трещину — уедем на Троещину».

## Гл. таксама 
* Падольска-Вігураўская лінія, Кіеў

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Спадарожнікавы здымак на карце Google

Катэгорыя:Геаграфія Кіева
Добрынскі манетна-рэчавы скарб

**До́брынскі манетна-рэчавы скарб** — скарб, знойдзены ў 1962 г. каля вёскі Добрына ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі.

Скарб ухаваны ў 1-й палове 840-х гг. і складаўся з сярэбранай шыйнай грыўні і 537 куфіцкіх дырхемаў Арабскага халіфата. 

## Грыўня 
Грыўня (маса 200,8 г), мела выгляд 8-граннага дроту (даўжыня 68 см), арнаментаванага па 4 верхніх гранях 4-пялёсткавымі разеткамі з рэльефнымі кропкамі ў цэнтры. На канцах дроту кубікападобныя галоўкі з усечанымі верхнімі вугламі, арнаментаваныя востравугольнымі разеткамі (на квадратных гранях) і фігурамі. Грыўня, магчыма, паўночна-заходняга паходжання (відавочна, з вострава Готланд), тыпалагічна блізкая грыўням Парэцкага манетнага скарбу.

## Дырхемы 
## Літаратура 
* Добрынскі манетна-рэчавы скарб // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. — С. 264. — ISBN 985-11-0041-2.
* *Рабцэвіч, В. Н.* Добрынскі манетна-рэчавы скарб / В. Н. Рабцэвіч // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 228—229. — ISBN 5-85700-077-7.
* *Рябцевич, В. Н.* Два монетных клада XIX в. из Витебской области / В. Н. Рябцевич // Нумизматика и эпиграфика. — 1965. — Т. 5. — С. 121—160.

Катэгорыя:Скарбы Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Лёзненскага раёна
Сотнікаў

**Сотнікаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Віктар Юр’евіч Сотнікаў (нар. 2001) — беларускі футбаліст.
* Міхаіл Юр’евіч Сотнікаў (нар. 1969) — беларускі пісьменнік, паэт і публіцыст.
* Сяргей Мікалаевіч Сотнікаў (нар. 1969) — беларускі скульптар.
* Сяргей Трыфанавіч Сотнікаў (1920—2000) — поўны кавалер ордэна Славы.

## Іншае 
* «Сотнікаў» — аповесць Васіля Быкава.
Сонечны ўдар

**Сонечны ўдар** — пераграванне арганізма ў выніку прамога дзеяння сонечных прамянёў на галаву. Адрозніваецца ад агульнага перагравання арганізма — цеплавога ўдару. Вылучаюць 3 ступені сонечнага ўдару: лёгкая, сярэдняя, цяжкая. Сімптомы: галаўны боль, моташнасць, ірвота, тэмпература цела да 42° і вышэй, часты пульс і дыханне, вялікая страта вады, солей, парушэнне функцый нырак, страта прытомнасці, сутаргі. Лячэнне: ахалоджванне цела, цень, удыханне кіслароду, медыкаментознае.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Захворванні паводле алфавіта
Катэгорыя:Сіндромы паводле алфавіта
Катэгорыя:Траўмы
Татальная мабілізацыя

**Тата́льная мабіліза́цыя** — сістэма надзвычайных мерапрыемстваў дзяржавы па пераключэнні ўсіх яе матэрыяльных і людскіх рэсурсаў на патрэбы «татальнай вайны».

Напрыклад, татальная мабілізацыя 1943—1945 гадоў у Германіі, якая была абвешчана Гітлерам пасля паражэння нямецка-фашысцкіх войскаў пад Сталінградам, павялічыла колькасць узброеных сіл (1943) да 10 млн чал., усяго ж за 1943—1945 гады ў вермахт мабілізавана каля 18 млн чал. У іншых дзяржавах фашысцкага блока, напрыклад у Японіі, узброеныя сілы якой у 1945 годзе дасягнулі 7,2 млн чал., замест татальнай мабілізацыі на сваёй тэрыторыі праводзілася мабілізацыя, у т.л. ва ўзброеныя сілы, грамадзян інш. акупіраваных краін — Кітая і Карэі. У саюзных дзяржавах антыгітлераўскага блока татальная мабілізацыя не праводзілася, за выключэннем некаторых тэрыторый СССР. Сучаснымі ваеннымі дактрынамі большасці краін татальная мабілізацыя не прадугледжваецца.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Ваенная палітыка
Катэгорыя:Воінскі абавязак
Дзянісенкі (курганны могільнік)

**Дзяні́сенкі** — археалагічны помнік: курганны могільнік крывічоў у Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. За 500 м на паўднёвы ўсход ад вёскі, на беразе возера Лісна.

Складаецца з 2 частак: у паўднёвай — 29 курганоў, у паўночнай — 13. Курганы круглыя вышынёй 0,4 — 1 м, дыяметрам 5 — 12 м. У 1974 г. 9 насыпаў даследавала Зоя Сяргеева. Ва ўсіх даследаваных курганах зафіксавана перадмацерыковая попельная праслойка. Пахавальны абрад — трупапалажэнне на мацерыку (у чатырох курганах) і ў падкурганных ямах (у пяці).

Былі знойдзены жалезны утулкавы наканечнік дзіды з пяром рамбічнага сячэння, 3 нажы, падковападобная фібула са спіральнымі канцамі, галаўны вянок са спіралей і пласцін, бронзавыя крыжападобныя падвескі, паясныя кольцы, лірападобная спражка, пярсцёнкі з бронзавага дроту, шкляныя пацеркі.

Посуд ляпны і кругавы. Ляпныя пасудзіны (2) выцягнутыя, у адной венчык прамы, у другой злёгку адагнуты, адзін гаршчок арнаментаваны уздоўж шыйкі. Ганчарная пасудзіна прысадзістая, тулава з круглаватымі бакамі, венчык рэзка адагнуты вонкі. У курганах з трупапалажэннем на мацерыку выяўлены знаходкі X — XI стст., у курганах з трупапалажэннем у падкурганных ямах — XI — XII стст.

## Літаратура 
* 
* *Дучыц, Л. У.* Дзянісенкі / Л. У. Дучыц // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 222. — ISBN 5-85700-077-7.
* *Сергеева, З. М.* Денисенские курганы на Витебщине / З. М. Сергеева // Краткие сообщения о докладах и полевых исследованиях института археологии АН СССР. — 1986. — Вып. 187. — С. 75 — 80: ил.
* *Сергеева З. М.* Работы в Витебской области / З. М. Сергеева // Археологические открытия 1981 года / АН СССР, Ин-т археологии; [Отв. ред. Б. А. Рыбаков]. — М.: Наука, 193. — 579 с. — С. 359 — 360.

Катэгорыя:Курганныя могільнікі Верхнядзвінскага раёна
Катэгорыя:Крывічы
Катэгорыя:Дзянісенкі
Татальнасць

**Татальнасць** (ад  — увесь, цэлы) — абагульненая характарыстыка аб'ектаў, якія вылучаюцца складанай унутранай структурай, інтэграванасцю, самадастатковасцю, аўтаномнасцю і проціпастаўленасцю асяроддзю; тое, што цэласнасць.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:філасофія
Джон Уотсан Фостэр

**Джон Уотсан Фостэр** (;  — ) — амерыканскі палітык-рэспубліканец, 32-і Дзяржаўны сакратар ЗША, дыпламат.

## Біяграфія 
Нарадзіўся Фостэр у Пітэрсбургу, але неўзабаве пераехаў разам з бацькамі ў Эвансвіл, штат Індыяна. У 1855 годзе скончыў Індыянскі ўніверсітэт у Блумінгтане. Затым атрымаў адукацыю ў Юрыдычнай школе Гарвардскага ўніверсітэта. Да 1861 года займаўся адвакацкай практыкай у Эвансвіле. Падчас Грамадзянскай вайны ваяваў на баку ЗША ў званні маёра, але пасля ўзяцця форта Донелсан атрымаў палкоўніка. У яго падначаленні знаходзіўся 136-ы пяхотны полк Індыяны.
Пасля вайны уладкаваўся рэдактарам у *Evansville Daily*. Пад яго кіраўніцтвам гэтае выданне стала асноўным рэспубліканскім выданнем у рэгіёне. З 1873 па 1885 год знаходзіўся на дыпламатычнай службе ў Мексіцы, Расіі і Іспаніі.

У 1885—1892 вёў адвакацкую практыку ў Эвансвіле. 29 чэрвеня 1892 года прэзідэнт Бенджамін Гарысан прызначыў Фостэра Дзяржаўным сакратаром ЗША. На гэтай пасадзе займаўся праблемай Рэспублікі Гаваі. Сышоў у адстаўку 23 лютага 1893 года. Пасля сыходу з федэральнага ўрада Фостэр аднавіў дыпламатычную дзейнасць. У 1895 годзе ён прадстаўляў інтарэсы Кітая на мірных перамовах, якія скончылі Японска-кітайскую вайну. У 1907 годзе таксама прадстаўляў Кітай на Гаагскай канферэнцыі.

Фостэр быў сузаснавальнікам Амерыканскага таварыства міжнароднага права (1906) і Фонду Энрдю Карнегі за мір ва ўсім свеце (1910). Вялікую частку жыцця быў пацыфістам, ў 1917 годзе ўсё ж выступаў за ўступленне ЗША ў Першую сусветную вайну.

15 лістапада 1917 года Джон Уотсан Фостэр памёр.

## Спасылкі 
* John W. Foster // Internet Accuracy Project 

Катэгорыя:Дзяржаўныя сакратары ЗША
Катэгорыя:Пацыфісты
Катэгорыя:Паслы ЗША ў Расіі
Катэгорыя:Юрысты ЗША
Рауль Альберта Ласціры

**Рауль Альберта Ласціры** (;  — ) — аргенцінскі палітык, які часова займаў пасаду прэзідэнта Аргенціны ў 1973 годзе.

## Спасылкі
Тачэнне

вымярае дэталь з дапамогай мікраметра ]]
**Тачэ́нне**, або **така́рная апрацоўка** — адна з асноўных аперацый апрацоўкі матэрыялаў рэзаннем. Выконваецца звычайна на такарных станках пры вярчальным руху загатоўкі (вырабу) і паступальным руху разца. Тачэннем апрацоўваюцца вонкавыя і ўнутраныя паверхні цел вярчэння (цыліндрычныя, канічныя або фасонныя), а таксама спіральныя і вінтавыя паверхні дэталей складанай формы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тэхналогіі машынабудавання
Катэгорыя:Такарная справа
Мануэль Кінтана

**Мануэль Кінта** (;  — ) — аргенцінскі адвакат і палітык, які займаў пасаду прэзідэнта Аргенціны з 1904 года і да смерці. 11 жніўня 1905 года на яго быў здзейснены замах, але ён і яго жонка, якая знаходзілася ў аўтамабілі побач з ім, не пацярпелі. Пахаваны на могілках Рэкалета.

## Спасылкі
Федэралізм

**Федэралізм** (federalisme, ад feodus — дагавор, саюз) — асноўны прынцып федэрацыі, прызнанне палітычным ідэалам федэратыўнай арганізацыі дзяржавы, імкненне або аб'яднаць некалькі асобных дзяржаў у адну федэрацыю, або звярнуць унітарную дзяржаву ў федэратыўную. 

Федэралісты — прыхільнікі федэратыўнай арганізацыі або іх дзяржавы, або ўсіх дзяржаў наогул. У першай палове XIX стагоддзя сярод дэмакратаў і радыкалаў было даволі шырока распаўсюджана вераванне ў надыход такога часу, «калі народы, забыўшыся пра спрэчкі, у адзіную сям'ю злучацца»; такое, па словах Пушкіна, было перакананне Міцкевіча, так думалі і многія іншыя; перакананым прыхільнікам гэтай ідэі быў Мадзіні. Аднак у такім агульным выглядзе гэта вераванне не паслужыла да стварэння на яго глебе арганізаванай групы; толькі ў дачыненні да некаторых дзяржаў федэралізм не раз з'яўляўся аб'яднаўчым пачаткам моцных партый.

У Еўропе «федэралістамі» («федэраламі») часам называюць тых, хто выступае за агульны федэральны ўрад, з размеркаванымі ўладамі на рэгіянальным, нацыянальным і наднацыянальным узроўнях. Еўрапейскі федэралізм паўстаў у пасляваеннай Еўропе, і адной з найбольш важных ініцыятыў у гэтым кірунку была прамова Уінстана Чэрчыля ў Цюрыху ў 1946 годзе.

## Літаратура 
* *Корф С. А.* Федэралізм. — Пг., 1917. — 109 с.

Катэгорыя:Ідэалогіі
Катэгорыя:Палітычныя сістэмы
Катэгорыя:Палітычныя тэорыі
Паўночна-Браварскі масіў

**Паўночна-Браварскі масіў** ці **Піўнічна-Браварскі масыў** () — жылы масіў у Дняпроўскім раёне горада Кіева. Асноўная забудова масіва — у 1965—1975 гадах. Бліжэйшыя станцыі метро — «Дарніца» і «Чарнігаўская».

Масіў размешчаны на міжмагістральных тэрыторыі і не перасякаецца па вуліцах, па якіх праходзіць транзітны транспарт. Тры мікрараёны забудаваны 9-ці, 12-ці і 16-ці павярховымі жылымі дамамі. У кожным мікрараёне — школа, дзіцячыя дашкольныя ўстановы. У забудове масіва — першы ў Кіеве 12-павярховы буйнапанэльны жылы дом крывалінейнай канфігурацыі. Галоўная магістраль масіва — вуліца Андрэя Малышка. На плошчы каля парку «Перамога» размешчаны гатэль «Браціслава» і дзіцячы універмаг «Дзіцячы свет».

## Архітэктура 
Камсамольскі масіў аддзелены ад Васкрасенскага масіва Мірапольскай вуліцы і зялёным масівам парку «Перамога» з заходу вуліцы мясцовага значэння (Аляксандра Бойчанка, Генерала Жмаченко, Дарніцкі бульвар) ён падзелены на тры буйныя мікрараёна, добра прадуманае функцыянальнае занаванне. Узбуйненыя школы на 1604 і 2352 вучняў сканцэнтраваныя на адным участку і маюць спалучана спартовае ядро. Дзіцячыя сады-яслі вынесеныя за межы жылых двароў.

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Кіева
Катэгорыя:Дняпроўскі раён (Кіеў)
Кельцкія тапонімы

**Кельцкія тапонімы** — геаграфічныя назвы кельцкага паходжання. У старажытнасці кельты былі шырока распаўсюджаны ў Еўропе, таму многія еўрапейскія тапонімы маюць кельцкае паходжанне: Дунай (*Danuvius*) і Рэйн (агульны корань з Рона), Альпы (хоць ёсць версія пра дакельцкае паходжанне гэтага ароніма), Апеніны (ад *penn — пагорак), Ардэны (ад **ardu* — высока)

Акрамя аронімаў і гідронімаў кельцкімі лічацца шэраг айконімаў, якія маюць аснову *dunum* (замак, крэпасць): Верден і Лейдэн. Кельцкімі лічацца таксама шэраг тапонімаў у паўночнай Італіі: Верона (альховае поле), Генуя (вусце) і Брэшыя (гара). Кельцкія тапонімы назіраюцца і ў Брытаніі: Тэмза (**tames* — цёмная)

## Гл. таксама 
* Тапанімія Ірландыі

## Спасылкі 
* КЕЛЬЦКІЯ ТАПОНІМЫ Ў ЕЎРОПЕ
* Кельцкія элементы ў тапаніміцы артуровских раманаў М. Сцюарт

Катэгорыя:Кельцкія мовы
Шлюпка

**Шлюпка** (ад  — шлюп) — агульная назва невялікіх бяспалубных парусна-вяслярных ці маторных суднаў. Адрозніваюць шлюпкі транспартныя (ял) і з вострымі ўтварэннямі кармы (вельботы). Паводле прызначэння бываюць выратавальныя, рабочыя, карабельныя.

*Рабочая шлюпка* — штатны плавальны сродак карабля, прызначаны для транспартыроўкі і іншых патрэб. Мае два рымы для фаліняў, пад'ёмныя рымы для закладкі за іх таляў (гака) карабельнай пад'ёмнай прылады, якая забяспечвае пад'ём шлюпкі на борт і спуск яе на ваду.

*Выратавальная шлюпка* — калектыўны выратавальны сродак (звычайна вельботнага тыпу). Запас плавучасці забяспечваецца герметычнымі паветранымі скрынямі альбо пенапластам. Банкі, планшыр, а таксама вонкавыя паверхні корпуса выратавальнай шлюпкі афарбоўваюць у аранжавы колер. У насавой частцы з абодвух бортаў пішуць габарыты шлюпкі, дапушчальную колькасць людзей, порт прыпіскі і назву судна, якому належыць шлюпка. На суднах бываюць выратавальныя шлюпкі закрытага тыпу з жосткай надбудовай, з полымятрывалай ізаляцыяй альбо сістэмай вадзяной абароны, з радыястанцыяй.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Лодкі
Спектакль

. Спектакль «Несцерка»]]
**Спектакль** (, ад  — відовішча) — твор сцэнічнага мастацтва, які ствараецца тэатральным калектывам, у сучасным тэатры ўзначальваецца рэжысёрам-пастаноўшчыкам. У спектаклі аб’ядноўваюцца мастацтва драматурга, рэжысёра, акцёраў, мастака, кампазітара і інш. Ідэйная і творчая задума спектакля вызначаюцца зместам п’есы, асаблівасцямі трупы, духоўнымі і эстэтычнымі запатрабаваннямі гледача.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
*
Катэгорыя:Тэатральная тэрміналогія
Карбанаты (мінералы)

thumb|Карбанаты ў прыродзе
**Карбанаты** — прыродныя мінералы, якія складаюцца з солей вугальнай кіслаты H2CO3.

## Склад 
Вылучаюцца бікарбанаты — кіслыя солі, бязводныя і водныя звычайныя карбанаты, а таксама карбанаты, якія маюць дадатковыя аніёны [OH]−, F− ці Сl−, а таксама складаныя карбанаты, якія маюць аніёны [SO4]2− ці [PO4]3−. Найбольш распаўсюджаны карбанаты з двухвалентнымі катыёнамі: Ca, Mg, Fe, Mn, Ba, Sr, Pb, Zn, Cu і інш. Na+ і K+, а таксама катыён (NH4)+ могуць утвараць толькі бікарбанаты ці ўваходзіць у склад двайных солей. Зрэдку ў лік катыёнаў уваходзяць Ni3+, Аl3+, Bi3+. Вядомы шэраг карбанатаў з U4+ , Ce3+, La3+ і іншымі элементамі. Для карбанатаў характэрны шматлікія ізаморфныя рады з поўнай ці абмежаванай змяшальнасцю. Шырока распаўсюджаны двайныя солі.

## Будова і ўласцівасці 
Асноўнай структурнай адзінкай карбанатаў з’яўляецца радыкал [CO3]2−. У ім атам вугляроду знаходзіцца ў цэнтры роўнабаковага трохвугольніка з атамамі кіслароду ў вяршынях. Сувязі паміж C і O галоўным чынам кавалентныя, а паміж радыкаламі і катыёнамі — іонныя.

Большая частка карбанатаў крышталізуецца ў трыганальнай і рамбічнай, радзей — у гексаганальнай, манакліннай і іншых сінгоніях. Шырока распаўсюджана з’ява палімарфізму. Большая частка карбанатаў бясколерная; змяшчаюць таксама моцныя храмафорныя іоны Fe, Mn, Cu, афарбаваны ў бурыя, ружовыя, жоўтыя, зялёныя і іншыя колеры. Цвёрдасць 3—5. Удзельная вага ад 1,5 да 8,1 (карбанаты з Bi). Для іх вельмі характэрна высокае двухпераламленне, абумоўленае плоскай формай трохвугольных радыкалаў [CO3]2− і паралельным размяшчэннем апошніх.

## Генезіс 
Многія карбанаты, напрыклад, кальцыт, даламіт і іншыя, утвараюцца пры экзагенных працэсах. Яны складаюць тоўшчы асадкавых і метамарфічных горных парод. Шэраг карбанатаў утвараецца біяхімічным шляхам. Шырока распаўсюджаны ў гідратэрмальных радовішчах, фарміруючыся ў іх пры сярэдніх і нізкіх тэмпературах. У зонах акіслення рудных радовішчаў накопліваюцца карбанаты Pb, Zn, Cu і іншых цяжкіх металаў.

## Выкарыстанне 
Яны выкарыстоўваюцца ў многіх галінах прамысловасці: у будаўнічай пры вытворчасці цэменту і іншых будматэрыялаў, металургічнай — пры вырабе вогнеўпораў, аптычнай, хімічнай, папяровай, шкляной і іншых. Многія карбанаты з’яўляюцца рудамі металаў: Pb, Zn, Cu, Fe, Mn і іншыя.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Класіфікацыя мінералаў
Галіён

**Галіён** () — ветразевае судна XV—XVII стагоддзяў, папярэднік ветразевага лінейнага карабля. Мела фок і грот-мачты з прамымі ветразямі і бізань з косымі. Водазмяшчэнне каля 1550 тон. Галіёны выкарыстоўваліся ў якасці ваенных караблёў і гандлёвых суднаў. Ваенныя галіёны мелі да 100 гармат і да 500 салдат на борце.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Тыпы парусных суднаў
Галеас

**Галеас** (ад  — вялікая галера), *гальес* — парусна-вяслярны карабель 16-17 стагоддзя, у еўрапейскім флоце. Прамежкавы тып судна паміж галерай і ветразевым суднам. Даўжыня да 80 метраў, шырыня 9-16 метраў, па 1 раду вёслаў з кожнага борта (па 9-10 весляроў), 3 мачты з косымі ветразямі, 2 палубы (ніжняя для весляроў, верхняя для салдат і гармат). Узбраенне да 70 гармат рознага калібру, надводны таран. Каманда 800—1200 чалавек. Упершыню выкарастаны венецыянцамі ў баі з туркамі пры Лепанта (1571).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Тыпы парусных суднаў
Кашч

. «Кашчэй Бессмяротны»]]
**Кашч**, або **Кашчэй Бессмяротны** — вобраз чарадзейных усходне-славянскіх казак; злы і хітры чараўнік, які выкрадае нявесту героя. Здабыўшы яйцо, у якім схавана смерць Кашча, герой перамагае яго і вяртаецца дамоў са сваёй нарачонай (надрукавана 15 беларускіх варыянтаў). Вядомы таксама казкі пра смерць Кашча ад чароўнага каня. Абедзве версіі кантамінуюцца з сюжэтамі пра ўдзячных жывёл, пошукі зніклай ці украдзенай жонкі і інш. Вобраз Кашча трапляецца таксама ў замовах і былінах. Паводле меркаванняў акадэміка Б. А. Рыбакова, Кашч у старажытна-ўсходніх славян увасабляў качэўнікаў, якія рабілі набегі на іх землі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Славянская міфалогія
Катэгорыя:Злачынцы
Катэгорыя:Міфічныя доўгажыхары
Катэгорыя:Літаратурныя злачынцы
Суфлёр

**Суфлёр** (ад  — дуць, падказка) — работнік тэатра, які сочыць за ходам рэпетыцыі і спектакля па тэксце п’есы (суфлёрскі экзэмпляр) і пры неабходнасці падказвае акцёрам тэкст ролі (у музычным тэатры суфлёр сочыць па клавіры). Знаходзіцца ў суфлёрскай будцы, размешчанай каля лініі заслоны (ці ў адной з бакавых куліс) і схаванай ад гледачоў.

## Літаратура 
* 
* 
* Суфлёр // Театральная энциклопедия. В 5 томах. / Под редакцией С. С. Мокульского (том 1), П. А. Маркова (тома 2—5). — М., Советская энциклопедия, 1961—1967. — Т. 4: Нежин — Сярев. — М., 1965. — Стлб. 1136. — 1152 стлб. с илл., 6 л. илл. — 40 500 экз.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Тэатральная тэрміналогія
Кірыла Кажамяка

**Кіры́ла Кажамя́ка** (*Курыла Кажамяка*, *Мікіта Кажамяка*) — вобраз чарадзейных усходне-славянскіх казак і паданняў; асілак, пераможца змея.

У казках пра Кірылу Кажамяку зліліся матывы міжнароднага казачнага сюжэта і мясцовага падання Кіеўскай Русі, якое сустракаецца ў «Аповесці мінулых гадоў», «Ніканаўскім летапісе» і інш. Паводле гэтага падання, юны Кажамяка, які можа разарваць сырамятную шкуру, вырваць у быка на бягу кавалак шкуры, перамагае волата-печанега і вырашае перамогу на карысць Русі. У заключным эпізодзе некаторых казак пра Кірылу Кажамяку асілак запрог змея ў вялікі плуг і ўзараў глыбокую баразну (аж да самага мора).

Сюжэт пра Кірылу Кажамяку мае шмат агульнага з польскім паданнем пра змеяборца Крака і з сербскай эпічнай песняй пра змеяборца Дойчына.

## У кінематографе 
* У фільме «Кашчэй Бессмяротны» гэту роля выканаў акцёр С. Д. Сталяроў.
*  —  — савецкі мультфільм, рэжысёр Ніна Васіленка
*  — «Мікіта Кажамяка» — мультфільм, рэжысёры Юрый Чаранкоў і Зоя Трафімава
*  —  — украінскі мультфільм, рэжысёр Манук Дэпаян

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Асілкі
Катэгорыя:Беларускі фальклор
Катэгорыя:Украінскі фальклор
Катэгорыя:Рускі фальклор
Міхаіл Міхайлавіч Громаў

**Міхаіл Міхайлавіч Громаў** (, ,  — ) — савецкі военачальнік, генерал-палкоўнік авіяцыі (1944), Герой Савецкага Саюза (1934), заслужаны лётчык СССР (1925), прафесар (1937).

У Чырвонай Арміі з 1918 года. Скончыў школу лётчыкаў у 1918 годзе. Удзельнік Грамадзянскай вайны. У 1934 годзе ўсталяваў рэкорд далёкасці палёту. У 1937 годзе разам з А. Б. Юмашавым і С. А. Даніліным здзейсніў бесперасадачны пералёт Масква-Паўночны полюс-Сан-Джасінта (ЗША). У часы Вялікай Айчыннай вайны на фронце са снежня 1941 года — камандзір авіядывізіі, камандуючы ВПС Калінінскага фронту. Пасля вайны на камандных пасадах у ВПС. Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР у 1937-50 гадах.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Генерал-палкоўнікі СССР
Катэгорыя:Пахаваныя на Новадзявочых могілках
Герб Жлобіна

**Герб Жлобіна** — афіцыйны геральдычны сімвал горада Жлобіна (Гомельская вобласць, Беларусь).

Апісанне: у блакітным полі іспанскага шчыта сярэбрана-чорная ладдзя.

Герб і сцяг Жлобіна зарэгістраваныя ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь 28 студзеня 2002 г. пад № 80.

## Сімволіка герба 
У сімволіцы карабель, ладдзя тлумачацца як сімвал падарожжа, у тым ліку ў пераносным сэнсе, руху па жыцці. Жлобін стаіць на высокім беразе Дняпра, на зямлі, здаўна заселенай людзьмі, на гістарычным гандлёвым шляху з «вараг у грэкі». І ладдзя на гарадскім гербе накіравана з мінулага ў будучыню.

## Гісторыя 
thumb|Герб роду Хадкевічаў

Жлобін — адзін з нямногіх гарадоў Беларусі, у распрацоўцы герба якога прыняла ўдзел такая вялікая колькасць людзей. Работа над гербам вялася два гады, у ёй удзельнічалі не толькі прадстаўнікі органаў улады і дзяржслужачыя, але і шырокае кола гарадской грамадскасці — настаўнікі, школьнікі, ветэраны, мастакі, прадстаўнікі самых розных прафесій. У горадзе быў аб'яўлены конкурс на самы лепшы герб, які адбываўся ў некалькі этапаў. Была створана адмысловая камісія па распрацоўцы герба. У раённым друку разгарнулася абмеркаванне таго, якім павінен быць жлобінскі герб. Праекты герба абмяркоўваліся і нават абараняліся ў «Дзень дэпутата» ў гарадскім выканаўчым камітэце. Геральдычнай службе былі прадстаўлены дзясяткі праектаў герба Жлобіна, якія ў той ці іншай меры адпавядалі густам яго жыхароў, адлюстроўвалі гісторыю горада, яго сучасны стан, прыродныя асаблівасці краю.

Супрацоўнікі Камітэта па архівах і справаводству пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь, якія займаліся гарадской геральдыкай прапанавалі герб з выявай легендарнай фігуры — грыфона з мячом. Асноўным аргументам пры гэтым быў гістарычны факт, што ў часы Вялікага Княства Літоўскага горадам Жлобінам валодалі прадстаўнікі магнацкага роду Хадкевічаў.

Аднак камісія па распрацоўцы герба адхіліла гэты праект, бо такі геральдычны сімвал быў бы малазразумелы для жыхароў горада. Камісія, на чале са старшынёй гарвыканкама У. К. Ерафеевым, правяла экспертызу вялікай колькасці прапанаваных праектаў.
 
На заключным этапе конкурса ўзнікла ідэя размясціць на гербе Жлобіна ладдзю. У апошнім праекце, за кошт развароту корпуса судна на 3/4, выява на гербавым полі атрымалася аб'ёмнаю, што з'яўляецца рэдкім выключэннем у геральдыцы.

## Іншыя падобныя гербы 
Рачныя судны даволі часта сустракаюцца ў гербах гарадоў, якія стаяць на берагах рэк. Так, напрыклад, у 2005 годзе быў створаны герб літоўскага горада Русне, размешчанага ў вусці Нёмана: цэнтральнай фігурай герба з'яўляецца сярэбраная лодка — курэнас.

З беларускіх гербоў ладдзя размешчана таксама на гербе Дзісны. На гербе Полацка — трохмачтавы карабель.

File:Coat of Arms of Dzisna, Belarus.svg|Герб Дзісны
File:Coat of Arms of Połack, Belarus.svg|Герб Полацка
File:Rusnesherbas.png|Герб Русне

## Літаратура 
* Адамушко В. И., Елинская М. М. Гербы и флаги Беларуси. — Минск: Беларусь, 2006. — 254 с.

## Спасылкі 
* Герб города Жлобина // «Геральдика Беларуси» 

Жлобін
Сасюр

**Сасю́р** (*дэ Сасюр, )* — сям'я швейцарскіх навукоўцаў, некалькі пакаленняў якой зрабілі ўнёсак у розныя навукі.

* Нікаля дэ Сасюр (1709—1791) — аграном, заснавальнік навуковай дынастыі.
* Арас Бенедыкт дэ Сасюр (1740—1799) — фізік, геолаг, батанік і альпініст. Сын Нікаля.
* Альберціна Адрыена Некер дэ Сасюр (1766—1841) — пісьменніца, перакладчыца і педагог. Дачка Араса Бенедыкта.
* Нікаля Тэадор дэ Сасюр (1767—1845) — біёлаг, хімік і біяхімік. Сын Араса Бенедыкта.
* Анры дэ Сасюр (1857—1905) — мінералог і энтамолаг. Сын Нікаля Тэадора.
* Фердынанд дэ Сасюр (1857—1913) — лінгвіст. Сын Анры.
* Рэнэ дэ Сасюр (1868—1946) — лігвіст. Сын Анры, брат Фердынанада.
* Раймон дэ Сасюр (1894—1971) — псіхааналітык. Сын Фердынанда.
Буравая вышка

**Буравая вышка** — збудаванне над свідравінай для пад'ёму і апускання абсадных і буравых труб і буравога інструменту. Забяспечваецца сродкамі механізацыі падымальна-спускальных аперацый і касетай для размяшчэння труб. Бываюць вежавыя (пірамідападобнай формы з 3 або 4 апорамі) і мачтавыя (А-падобныя). Вышыня буравой вышкі залежыць ад праектнай глыбіні свідравіны. Манціруюць з асобных вузлоў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Бурэнне
Катэгорыя:Абсталяванне
Арнольфа дзі Камбіа

**Арнольфа дзі Ка́мбіа** (, каля 1245 — да 1310, Фларэнцыя) — італьянскі скульптар і архітэктар, прадстаўнік Протарэнесансу.

## Біяграфія 
[thumb|злева|Фантан Маджорэ ў [Перуджа|Перуджы]]
Нарадзіўся ў Коле-дзі-Валь-д’Эльса. Быў галоўным памочнікам Нікало Пізана ў працы над мармуровай кафедрай сабора ў Сіене (1265—1268). Неўзабаве пачаў працаваць самастойна ў жанры надмагільнай скульптуры. У 1266—1267 гадах дзі Камбіа знаходзіўся ў Рыме, на Капітоліі захавалася статуя караля Карла I Анжуйскага яго працы. Каля 1282 года ён скончыў помнік кардынала дэ Брэй у царкве Сан Даменіка ў Арвіета. Статую Мадонны на грабніцы кардынала дзі Камбіа стварыў з пераробленай статуі рымскай багіні Дастатку. Магчыма, што і праект сабора належыць дзі Камбіа. У Рыме дзі Камбіа пазнаёміўся з касматэска — дэкаратыўным стылем, тыповым для гэтага горада. Уплыў касматэска можна бачыць у працах скульптара для базілік  Сан-Паала-фуоры-ле-Мура (1285) і Санта-Чэчылія-ін-Трастэверэ (1293). Тады ж стварыў батлейкі для Санта-Марыя-Маджорэ і Санта-Марыя-ін-Арачэлі, помнік папу Баніфацыю VIII (1300) і бронзавую статую Святога Пятра ў базіліцы Святога Пятра. У 1294—1295 гадах ён працаваў у Фларэнцыі, галоўным чынам у якасці архітэктара. Паводле Джорджа Вазары, дзі Камбіа адказваў за будаўніцтва кафедральнага сабора горада, для якога ён выканаў статуі, якія ўпрыгожвалі ніжнюю частку фасада (страчана ў 1589 годзе). Ацалелыя скульптуры ў наш час знаходзяцца ў музеі сабора. Акрамя таго, дзі Камбіа спраектаваў царкву Санта-Крочэ. Вазары таксама прыпісваў яму стварэнне плана новага горада Сан-Джавані-Вальдарна. Адна з лепшых прац майстра, — створаны сумесна з Нікало і Джавані Пізана фантан Маджорэ на плошчы ў Перуджы (1278). Фантан упрыгожвалі шматлікія статуі і рэльефы. З гэтага фантана забаранялася паіць жывёл і набіраць ваду ў брудны посуд. Фігуры, выкананыя для фантана, захаваліся ў фрагментах.

## Літаратура 
* Tomasi, Michele (February 2007). «Lo stil novo del Gotico italiano». Medioevo (121): pp. 32-46.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Італіі
Катэгорыя:Скульптары Італіі
Катэгорыя:Архітэктары Адраджэння
Катэгорыя:Скульптары Адраджэння
Катэгорыя:Архітэктары Фларэнцыі
Катэгорыя:Скульптары XIII стагоддзя
Першы дывізіён Азербайджана па футболе

**Першы дывізіён Азербайджана па футболе** () — другі па значнасці футбольны дывізіён чэмпіянату Азербайджана па футболе. У сезоне 2015/16 у спаборніцтве прымалі ўдзел 14 клубаў. У канцы кожнага сезону клуб, які заняў першае месца, атрымлівае права выступаць у Прэм'ер-Лізе.

## Табліца прызёраў чэмпіянату 
## Гл. таксама 
* Кубак Азербайджана па футболе
* Азербайджанская Прэм’ер-ліга
* Асацыяцыя футбольных федэрацый Азербайджана

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт АФФА — Асацыяцыі Футбольных Федэрацый Азербайджана   
* Афіцыйны сайт ПФЛ — Прафесійнай Футбольнай Лігі Азербайджана   

Першы дывізіён
Бурэінскі хрыбет

**Бурэі́нскі хрыбе́т** () — горны хрыбет у Хабараўскім краі Расійскай Федэрацыі.

Даўжыня хрыбта каля 400 км. Вышыня да 2167 (2071, 2295) метраў. Складзены з кражаў і сярэднегорных хрыбтоў (Дусэ-Алінь, Ам-Алінь, Эзоп), утвораных гранітамі, гнейсамі, асадкавымі і эфузіўнымі пародамі. На схілах хваёвыя і шыракалістыя лясы. Вяршыні маюць згладжаныя гальцовыя формы.

Хрыбет перасякае траса БАМа.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Горныя хрыбты Расіі
Катэгорыя:Хабараўскі край
Бурэнне

**Бурэнне** — стварэнне горнай вырабаткі цыліндрычнай формы (свідравіны, шпура, шахтавага ствала). Адрозніваюць бяскернавае (суцэльнае, разбурэнне горных парод адбываецца па ўсёй плошчы забою) і калонкавае (толькі па кальцавой пляцоўцы каля сцен свідравіны; слупок неразбуранай пароды — керн — дастаюць на паверхню). Кавалкі пароды выдаляюцца са свідравіны шнэкам, жалонкай або прамывачнай вадкасцю.

## Літаратура 
*
Бутырометр

**Бутырометр** (ад  — *масла* і  — *мера*) — прылада для вымярэння тлустасці малака. У цяперашні час створаны разнавіднасці бутырометраў для сыру, масла і вяршкоў. Прынцып дзеяння заснаваны на раскладанні бялковых рэчываў кіслотамі і ізаамілавым спіртам з наступным падзелам рэчываў з дапамогай цэнтрыфугі.

Выкарыстоўваюцца ў арганізацыях, на прадпрыемствах жывёлагадоўлі, вытворчасці і перапрацоўкі малака і малочных прадуктаў і кантролю якасці гэтых прадуктаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прыборы
Сцяг Мар’інай Горкі

**Сцяг Мар’інай Горкі** — сцяг горада Мар’інай Горкі і Пухавіцкага раёна. Сцяг Пухавіцкага раёна і Мар’інай Горкі зарэгістраваны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь 22 ліпеня 2000 года № 42.

## Апісанне 
Сцяг Пухавіцкага раёна ўзяты з герба г. Мар’іна Горка. Сцяг: прастакутнае палатно блакітнага колеру з суадносінамі бакоў 1:2, у цэнтры якога выява Багародзіцы ў чырвона-блакітных адзеннях з белым покрывам.

## Гісторыя 
 г. Мар’іна Горка. Кабінка для каментатараў са сцягам горада]]
Паходжанне назвы горада Мар’іна Горка сыходзіць у дахрысціянскія часы. Па легендзе, на ўзвышшы, калісьці размешчанае на месцы сучаснага горада, стаяла паганская бажніца. Тут ушаноўвалі нарачонай Сонца, багіні-мацюкай, заступніцы дзіцянараджэння Мары. Праз шмат гадоў, у 1874 годзе, у Мар’інай Горцы — вёсцы Ігуменскага павета Мінскай губерні — была пабудавана царква Раства Найсвяцейшай Багародзіцы. Храм быў вядомы даўнейшым абразом «Матка Боская», асабліва ўшанаванай мясцовымі жыхарамі. Свята праваслаўнай царквы Покрыва Найсвяцейшай Багародзіцы адзначаецца 1 кастрычніка. Ён быў усталяваны ў памяць аб падзеі, якая адбылася ў Канстанцінопалі ў сярэдзіне X стагоддзя. Імперыя вяла тым часам вайну з сарацынамі, і гораду пагражала смяротная небяспека. У азначаны дзень Святы Андрэй Юродзівы і яго вучань Епiфанiй, знаходзячыся ва Улахернскім храме падчас усяночнага пільнавання, убачылі на паветры Боскую Матку з процьмай святых, якая моліцца пра свет і якая распасцерла свой покрыва (амафор) над хрысціянамі. Грэкі падбадзёрыліся, і сарацыны былі адбіты. Царкоўнаму набажэнству ў гэты дзень нададзена асаблівая веліч. У гонар Покрыва Боскай Маці існуе акафіст.

## Спасылкі 
* Герб города Марьина Горка // «Геральдика Беларуси» 
* Гербы  // ПУХАВIЦКIРАЁН.INFO

Катэгорыя:Мар’іна Горка
Мар’іна Горка
Катэгорыя:Пухавіцкі раён
Пухавіцкі раён
Катэгорыя:2000 год у Беларусі
Анры Рабер

**Анры Рабер** (-) — французскі  парфумер.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Грасе. Сын Жазефа Рабера, вядомага французскага парфумера, які распрацаваў працэс экстракцыі лятучымі растваральнікамі і працаваў у парфумерным бізнесе братоў Масіньён, Анры Рабер нарадзіўся ў Грасе (Альпы Прыморскія) ў 1889 годзе. З самага ранняга ўзросту ён вучыўся парфумерыі, а яго сваякі тлумачылі Анры асновы прафесіі.

У 1918 годзе, у той час як ён рыхтаваўся да паступлення ў Цэнтральную Школу мастацтваў і мануфактур, ён атрымаў павестку ў армію. Вярнуўшыся ў Грас праз тры гады, ён вырашыў працаваць у парфумернай прамысловасці і стаў вучнем парфумера-хіміка ў Établissements Chiris. Ён даведваўся пра ўсё, што тычыцца стварэння, вытворчасці і выпуску парфумерыі і пазнаёміўся з Анры Алмерасам, «носам» Жана Пату. У 1921 годзе ён пазнаёміўся з Эрнестам Бо, перайшоўшы ў лабараторыю Rallet.

Прыцягнуты чыстай творчасцю, ён адправіўся ў Парыж у 1924 годзе, каб развіваць свае творчыя таленты ў буйных парфумерных дамах, такіх як Arys і Fould-Springer. З 1926 па 1933 год ён зрабіў кар'еру парфумера-хіміка ў D'Orsay. Затым ён займаўся вытворчасцю мыла і касметыкі, каб развіваць свае навыкі.

Калі пачалася Другая сусветная Вайна, Рабера зноў мабілізавалі і ён павінен быў перапыніць сваю кар'еру да 1941 года, калі ён з'ехаў з Францыі ў Злучаныя Штаты, дзе працаваў у Coty як стваральнік духоў. У наступным годзе ён атрымаў свой першы вялікі поспех з *Muguet des bois*. У 1945 годзе, ён пакінуў дом Coty, каб стаць парфумерам-кансультантам. Яго пляменнік, Гай Рабер, стаў яго вучнем.

Вярнуўшыся ў Францыю ў 1952 годзе, ён быў наняты Les Parfums Chanel, каб стать паслядоўнікам Эрнеста Бо. Анры Рабер працаваў з Канстанцінам Вярыгіным, былым асістэнтам Эрнеста Бо. Ён стварыў *Pour Monsieur* у 1955 годзе і потым *№ 19}}* у 1970 годзе. Ён стаў Рыцарам Ганаровага легіёна францыі ў 1964 годзе, а затым атрымаў прэмію Giuliana-Brambilla кампаніі Laserson & Sabetay у 1973 годзе. У 1977 годзе ён наняў маладога Франсуа Дэмашы.

## Вядомыя араматы аўтарства Рабера 
* 1925 — *Le Dandy*, Parfums D'Orsay
* 1936 — *Le Muguet des Bois*, Coty
* 1953 — *Glamour*, Bourjois
* 1951 — *Ramage*, Bourjois
* 1955 — *Pour Monsieur*, Chanel
* 1970 — *No. 19*, Chanel
* 1974 — ''Cristalle, Chanel

## Спасылкі 
* 
* Henri Robert, Souvenirs d'un parfumeur, Paris, 1977, 18 p.

Катэгорыя:Парфумеры
Жак Польж

**Жак Польж** (Jacques Polge, , ) — французскі парфумер, стваральнік водараў для Chanel.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Ваклюзе (Францыя) 14 чэрвеня 1943 года.

З дзяцінства выяўляў цікавасць да англійскай мовы, любіў літаратуру. Атрымаў вышэйшую адукацыю на факультэце англійскай філалогіі ва ўніверсітэце Экс-ан-Праванса.

Але, скончыўшы навучанне, зразумеў, што больш за ўсё хоча быць парфумерам і паступіў у знакамітую парфумерную школу Roure. Скончыўшы навучанне ў Roure, два гады правеў у Нью-Ёрку, па вяртанні ў Парыж, нейкі час працаваў у парфумернай кампаніі Roure-Bertrand-Dupont, паспяхова супрацоўнічаў з вядомымі брэндамі Yves Saint Laurent, Tiffany, Ungaro.

З 1978 года па люты 2015 года працаваў парфумерам дому Chanel.

Першы водар  стварыў для Chanel ў 1981 годзе.

Мае сына Аліўе Польжа (1974 г.н.).

## Водары, створаныя Жакам Польжам 
* 1981 — Chanel 
* 1982 — Emanuel Ungaro Diva
* 1984 — Chanel 
* 1986 — Chanel No. 5 EDP
* 1987 — Emanuel Ungaro Senso
* 1987 — Chanel Bois Noir
* 1989 — Tiffany Tiffany for Men
* 1990 — Chanel 
* 1993 — Chanel Egoiste Platinum
* 1996 — Chanel 
* 1999 — Chanel Allure Homme
* 1999 — Tiffany Sheer Tiffany
* 2001 — Chanel Coco Mademoiselle
* 2003 — Chanel Chance
* 2003 — Tiffany Pure Tiffany
* 2006 — Allure Sensuelle
* 2007 — Chanel Chance Eau Fraiche
* 2007 — Chanel 
* 2008 — Chanel № 5 Eau Premiere
* 2008 — Chanel Allure Homme Edition Blanche
* 2009 — Cristalle eau verte
* 2010 — Chanel Chance Eau Tendre
* 2010 — 
* 2011 — No. 19 POUDRE
* 2012 — Chanel Coco Noir
* 2012 — Allure Home Sport eau Extreme

Катэгорыя:Парфумеры
Буор-Хая (губа)

**Губа Буо́р-Ха́я** () — заліў мора Лапцевых на паўднёвым усход ад дэльты ракі Лена. Тэрыторыя Рэспублікі Саха (Якуція).

Даўжыня 120 км, шырыня на ўваходзе 110 км, глыбіня да 18 метраў. Прылівы паўсутачныя, вышынёй 0,3 м. Большую частку года ўкрытая лёдам. У губу ўпадае рака Амалой, утвараючы эстуарый.

На заходнім беразе губы бухта Тыксі, пасёлак і порт Тыксі.

## Літаратура 
*  — С. 340.

## Спасылкі 
* Буор-Хая // «Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия» megabook.ru

Катэгорыя:Мора Лапцевых
Катэгорыя:Залівы Якуціі
Катэгорыя:Залівы Паўночнага Ледавітага акіяна
Мерчысан (мыс)

**Мерчысан** () — мыс на паўвостраве Бутыя, самы паўночны пункт мацерыковай сушы Канады і Паўночнай Амерыкі. Мыс размешчаны за 2013 км ад Паўночнага полюса. З’яўляецца паўднёвым берагам праліва Бела паміж паўвостравам Бутыя і востравам Сомерсет.

Катэгорыя:Мысы Канады
Катэгорыя:Мысы Паўночнага Ледавітага акіяна
Рабер

**Рабе́р** () — французскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Ален Рабер — французскі скалалаз
* Анры Рабер — французскі парфумер, сын Жазефа Рабера
* Жазеф Рабер — французскі парфумер, бацька Анры Рабера
* Іў Рабер — французскі кінарэжысёр і акцёр
* Ларан Рабер — французскі футбаліст
* Юбер Рабер — французскі мастак
Абсалют (парфумерыя)

**Абсалют**, *таксама* **абсалю** — сумесь рэчываў, вынятая з памады або канкрэту. Часцей за ўсё абсалют здабываюць пры дапамозе растваральніка — спірту. У адрозненне ад эфірных алеяў (іх атрымліваюць шляхам дыстыляцыі) валодаюць выключна моцным водарам.

Абсалюты звычайна ўяўляюць сабой афарбаваныя высокаканцэнтраваныя вадкасці, больш глейкія, чым эфірныя алеі.

## Спасылкі 
* 
Катэгорыя:Парфумерыя
Жазеф Рабер

**Жазеф Рабер** () — французскі парфумер, заснавальнік дынастыі парфумераў, да якой належаць Анры і Гі Раберы.

## Біяграфія 
Жыў у Грасе.

Працаваў у парфумерным бізнесе братоў Масіньён, потым быў тэхнічным дырэктарам дому . Удасканаліў працэс атрымання абсалютаў з выкарыстаннем лятучых растваральнікаў.

Жазеф Рабер даў першыя ўрокі парфумерыі 
** унук Гі (Гай) (1926—2002, пляменнік Анры) — французскі парфумер, былы прэзідэнт Французскага таварыства парфумераў
*** праўнук Франсуа Рабер — французскі парфумер

Катэгорыя:Парфумеры