open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Алёна Іванаўна Чабярук

**Алёна Іванаўна Чабярук** ( станцыя Прыяміна) — беларуская мовазнаўца. Лаўрэат Дзяржаўных прэмій Беларусі (2000 г.) і СССР (1971 г.).

У 1951 годзе скончыла БДУ. Кандыдат філалагічных навук (1969 г.). У 1952—1991 гадах працавала ў Інстытуце мовазнаўства АН Беларусі. Даследуе беларускую дыялекталогію, балта-славянскія моўныя кантакты.

Аўтар працы «*Лічэбнік у беларускіх гаворках*», суаўтар «*Дыялектычнага атласа беларускай мовы*» (1963 г.)., «*Лінгвістычнай геаграфіі і групоўкі беларускіх гаворак*» (1968—1969 гады).

Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі СССР
Катэгорыя:Кандыдаты філалагічных навук
Антон Уладзіміравіч Астаповіч

**Антон Уладзіміравіч Астаповіч** (, ) — беларускі гісторык-этнолаг і культуролаг. Старшыня Беларускага таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры (2007).

## Біяграфія 
Скончыў Мінскае медыцынскае вучылішча (1984, з чырвоным дыпломам), гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

Сябра Партыі БНФ, у 1989 годзе прысутнічаў ад Асіповічаў на ўстаноўчым з’ездзе ў Вільні.

Працаваў да 2006 года ў Беларускім дзяржаўным музеі народнай архітэктуры і побыту: малодшым навуковым супрацоўнікам у аддзеле фондаў, загадчыкам сектару Цэнтральнай Беларусі ў экспазіцыйным аддзеле, намеснікам дырэктара. Выкладаў ва Універсітэце культуры. У наш час навуковы сакратар Дзяржаўнага літаратурна-мемарыяльнага музея Якуба Коласа.

## Спасылкі 
* Блог Антона Астаповіча 

Катэгорыя:Культуролагі Беларусі
Катэгорыя:Этнолагі Беларусі
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Антон Альгердавіч Рынейскі

**Анто́н Альге́рдавіч Рыне́йскі** (каля 1903 — , Менск, НКУС) — беларускі археолаг, гісторык, краязнавец.

## Біяграфія 
З 1927 года вывучаў археалагічныя помнікі Беларусі. У 1929—1937 гадах працаваў у Інстытуце гісторыі АН БССР. Даследаваў археалагічныя помнікі Палесся і Меншчыны эпохі бронзы і жалезнага веку, дрыгавіцкія курганы, гарадзішчы. На Койданаўшчыне даследаваў археалагічныя помнікі каля вёсак Грычына, Курганне і іншых.

Арыштаваны 19 мая 1937 года асобай нарадай пры НКУС БССР. Абвінавачваўся ў «*шпіянажы на карысць Польшчы*» і «*ўдзеле ў шпіёнска-дыверсійнай дзейнасці Польскай арганізацыі ваеннай*». 25 жніўня 1937 года асуджаны да найвышэйшай меры пакарання. Расстраляны ў Менску. Пасмяротна рэабілітаваны ў 1958 годзе.

## Творы 
* Разведачная археалагічная экспедыцыя // Наш край. Менск. 1929. № 8/9.
* Да археалагічнага вывучэння Беларусі // Наш край. Менск. 1929. № 11.
* Археалагічныя разведкі на р. Пціч // Працы секцыі археалогіі Інстытута гісторыі БелАН. Менск. 1932. Т. 3.

## Літаратура 
* *Валахановіч А.* Рынейскі Антон Альгердавіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі ў 6 тамах. Т. 6. Кн. І. Мінск. 2001. С. 159.
* Рынейскі Антон Альгердавіч // Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Дзяржынскага раёна. Мінск. 2004. С. 42.

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Археолагі Беларусі
Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Антон Аляксандравіч Семяновіч

**Антон Аляксандравіч Семяновіч** (псеўд. *Дзядзька з барадой*; , в. Шабунеўшчына,  , Мінскі павет, Мінская губерня — ) — беларускі літаратуразнавец, член Саюза пісьменнікаў Беларусі з 1954 г. Доктар філалагічных навук (1971), прафесар (1971).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і, якая як серадняцкая была раскулачана і высланая ў Котлас Архангельскай вобласці РСФСР, затым у Вялікі Усцюг. Антону, як непаўналетняму дазволілі вярнуцца ў Беларусь. Пасяліўся ў сваякоў у в. Крупіца Мінскага раёна. Пасля заканчэння сямігодкі і ФЗН працаваў слюсарам на заводзе імя Варашылава ў Мінску (1934—1938). У 1938 г. паступіў у Мінскі педінстытут на літаратурны факультэт, дзе правучыўся да 1941 г. Напачатку вайны працаваў на гаспадарцы ў в. Шабунеўшчына, з кастрычніка 1943 г. сувязны партызанскага атрада імя Фурманава брыгады Ракасоўскага на Дзяржыншчыне. Пасля вайны працаваў на чыгунцы (1944). Закончыў Мінскі педагагічны інстытут (1945). Працаваў настаўнікам сярэдняй школы ў Івацэвічах Брэсцкай вобласці (1945—1946), вучыўся ў аспірантуры Інстытута мовы, літаратуры і мастацтва АН Беларусі (1946—1949), працаваў малодшым, затым старшым навуковым супрацоўнікам Інстытута літаратуры імя Янкі Купалы АН Беларусі (1949—1963). З 1963 г. у Мінскім педагагічным інстытуце: дацэнт кафедры расійскай і замежнай літаратуры,з 1971 г. загадчык кафедры беларускай літаратуры, з 1992 г. прафесар-кансультант гэтай кафедры. Узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны 2-й ступені, медалямі, Ганаровымі граматамі Вярхоўнага Савета БССР. Друкаваўся з 1949 г. Даследаваў беларускую прозу і драматургію.

## Працы 
* Проза Якуба Коласа. (Дооктябрьский период). Автореферат диссертации кандидата филологических наук. Минск. 1950.
* Проза Якуба Коласа. (Дакастрычніцкі перыяд). Мінск 1953.
* Кандрат Крапіва. Мінск. 1956.
* Змітрок Бядуля. Мінск. 1960.
* Беларуская драматургія. (Дакастрычніцкі перыяд). Мінск. 1961.
* Кандрат Крапіва. Мінск. 1966.
* Беларуская савецкая драматургія. 1917-1932. Мінск. 1968.
* Ад вытокаў да сталасці. Беларуская драматургія 1917-1945 гг. Мінск. 1978.
* Гісторыя беларускай савецкай драматургіі 1917-1955. Мінск. 1990.

## Літаратура 
* *Савік Л. С.* Семяновіч Антон. // Беларускія пісьменнікі. Біябібліяграфічны слоўнік у 6 тамах. Т. 5. Мінск. 1995. С. 295.
* *Смольская В. У.* Семяновіч Антон. Бібліяграфія. // Беларускія пісьменнікі. Біябібліяграфічны слоўнік у 6 тамах. Т. 5. Мінск. 1995. С. 295—297.
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўцы СССР
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі БДПУ імя Максіма Танка
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў Беларусі
Катэгорыя:Дактары філалагічных навук
Катэгорыя:Выкладчыкі БДПУ імя Максіма Танка
Катэгорыя:Крытыкі СССР
Катэгорыя:Крытыкі Беларусі
Аляксей Міхайлавіч Ненадавец

**Аляксей Міхайлавіч Ненадавец** (, в. Чухава, , Брэсцкая вобласць — ) — беларускі літаратуразнавец. Доктар філалагічных навук (1995).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 12 лютага 1958 года ў в. Чухава Пінскага раёна Брэсцкай вобласці.

У 1980 годзе скончыў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт. 3 1992 года працаваў у Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору НАН Беларусі. Даследаваў беларускую міфалогію, краязнаўства, фальклор, узаемасувязі літаратуры з міфалогіяй, а таксама Міншчыну ў легендах і паданнях. Пазней працаваў загадчыкам кафедры грамадскіх дысцыплін і права Бабруйскага філіяла БДЭУ, пасля закрыцця якога ў 2017 годзе, наступныя шэсць гадоў працаваў на кафедры беларускай і рускай моў БДЭУ.

Памёр 28 кастрычніка 2023 года.

## Навуковыя працы 
* «Пакланіцеся дубу» (1993)
* «Крэпасць на Бярэзіне»(1993)
* «Святло таямнічага вогнішча» (1993)
* «Каму пакланяліся продкі» (1996)
* Тэадор Нарбут. — Мінск, 1996.
* «За смугою міфа». — Мн.: Беларуская навука, 1999. — 254 с.
* «Сілаю слова: Чорная і белая магія» (2002).
* Міфалогія. Духоўныя вершы — Мн.: Беларуская навука, 2003 (кніга з серыі «Беларускі фальклор: Жанры, віды, паэтыка»).
* Зборнікі легенд аб паходжанні назваў населеных пунктаў: «Брэстчына» (1995), «Міншчына» (1998), «Гродзеншчына» (1999), «Віцебшчына» (2000), «Гомельшчына» (2001), «Магілёўшчына» (2002).
* Адзін з аўтараў гістарычна-дакументальных хронік «Памяць» Бабруйска і Бабруйскага раёна, выдадзеных адпаведна ў 1995 і 1998, напісаў артыкулы пра фальклор Калінкавіцкага і Брагінскага раёнаў (2002, 2003).

## Літаратура 
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, 2001. — 576 с.: іл. ISBN 985-6302-33-1.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка аўтара на «bestiary.us» https://www.bestiary.us/person/nenadavec-aljaksej-mihajlavich 
* «Летапіс горада на Бярэзіне» сабраў Аляксей Ненадавец// «Вечерний Бобруйск» ад 14.01.2012 г. http://bobruisk.ru/node/28619 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Дактары філалагічных навук
Катэгорыя:Нарадзіліся 12 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1958 годзе
Катэгорыя:Выпускнікі Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі БДЭУ
Юзаф Міхал Іваноўскі

**Юзаф Міхал Іваноўскі** — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Ротмістр, гараднічы і староста менскі ў 1746—1758 гадах, пасол на сойм у 1735 годзе. Паводле гербарыя Урускага Юзаф Міхал валодаў маёнткамі Чаркасы (Czerkasy), Прылукі (Przytułek) і Куркі (Kurki).

З роду Іваноўскіх герба «Рагаля» зменены. Юзаф Міхал Іваноўскі ажаніўся з княжной Марыянай Жыжэмскай у 1729 годзе і меў сыноў: Ігнацыя, Станіслава, суддзю земскага новагародскага ў 1778 годзе, а паводле довадаў, складзеных у герольдыі Царства Польскага, і Сцяпана (Szczepan), у якога ад Антаніны Раманавічны быў сын Міхал, войт гміны Кукава ў Аўгустоўскім павеце, зацверджаны ў Царстве ў 1849 годзе разам з сынамі: Віктарам, Стэфанам і Янам, народжанымі ад Дароты Астроўскай.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Iwanowski h. Rogala odm. // Seweryn Uruski (hr.) Herbarz Szlachty Polskiej. Warszawa 1904—1931

Катэгорыя:Старосты менскія
Катэгорыя:Гараднічыя менскія
Катэгорыя:Дэпутаты Сойма Рэчы Паспалітай
Юзаф Міхал
Арон Майсеевіч Штаркман

**Арон Майсеевіч Штаркман** (1903, м. Паpчаў, Люблінская губерня, цяпер Польшча — , ) — педагог, рэктар БДІНГ. З сям'і рабочага. У 1919 стаў камсамольцам, ад 1925 сябар ВКП(б). У 1928 скончыў педагагічны тэхнікум і працаваў выкладчыкам, затым дырэктарам сярэдняй школы ў Койданаве Мінскай вобласці. З 1932 да 1935 вучыўся ў аспірантуры АН БССР і адначасова выкладаў у Інстытуце народнай гаспадаркі. З 1936 — дырэктар БДІНГ.

Арыштаваны 3 сакавіка 1938 у Мінску па адрасе: вул. Рэвалюцыйная, д. 21, кв. 22. Асуджаны «тройкай» НКВД 26 мая 1938 як «агент польскіх pазведоpганаў» да ВМП. Расстраляны. Рэабілітаваны трыбуналам БВА 8 красавіка 1958. Асабовая справа Ш. № 11655-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

## Спасылкі 
*Інфармацыя на сайце БДЭУ 
*Інфармацыя на сайце Леаніда Маракова 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1903 годзе
Катэгорыя:Рэктары БДЭУ
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Расстраляныя
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Памерлі 5 ліпеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1938 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Мінску
Аляксандр фон Клюк

{{Дзяржаўны дзеяч
 | беларускае імя            = Аляксандр фон Клюк
 | арыгінальнае імя          = Alexander Heinrich Rudolph von Kluck
 | партрэт                   = Alexander von Kluck (ca. 1914).jpg
 | шырыня партрэта           =  
 | подпіс                    = 
 | герб                      = 
 | подпіс герба              =

 | дата нараджэння           = 
 | месца нараджэння          =
 | дата смерці               = 
 | месца смерці              = 
 | пахаваны                  = 
 | дынастыя                  = 
 | бацька                    = 
 | маці                      = 
 | муж                       = 
 | жонка                     = 
 | у шлюбе                   = 
 | дзеці                     =

 | гады службы               = 1866 — 1916
 | прыналежнасць             =  Прусія  Германская імперыя
 | род войскаў               = 
 | званне                    =  
 | камандаваў                = 1-я армія
 | бітвы                     = Аўстра-пруска-італьянская вайнаФранка-пруская вайнаПершая сусветная вайна

 | навуковая сфера           = 
 | месца працы               = 
 | вядомы як                 =

 | партыя                    = 
 | дзейнасць                 = 
 | прафесія                  = 
 | адукацыя                  = 
 | вучоная ступень           = 
 | манаграма                 = 
 | рэлігія                   = 
 | узнагароды                = { style="background: transparent"
     
-
}
 | аўтограф                  = 
 | Commons                   = Alexander von Kluck
}}

**Алякса́ндр фон Клюк** (;  — ) — германскі ваенны дзеяч, генерал-палкоўнік.

## Біяграфія 
Ён пачаў службу ў прускай арміі ў часы сямітыднёвай аўстра-прускай вайны 1866 года, падчас франка-прускай вайны быў паранены двойчы і быў узнагароджаны Жалезным крыжам (другога класа) за адвагу. Яму было нададзена званне генерала ад інфантэрыі ў 1906 годзе, у 1913 годзе быў прызначаны генеральным інспектарам VIII-й армейскай інспекцыі.

З пачаткам Першай сусветнай вайны ён быў прызначаны камандуючым 1-й арміі, утворанай на базе падначаленай яму інспекцыі, у чыю задачу, згодна з Планам Шліфена, уваходзіў наступ на правым крыле Заходняга фронту па тэрыторыі Бельгіі з мэтай акружэння Парыжу з захада.

У канцы сакавіка 1915 года падчас агляду перадавых частак сваіх войскаў ён быў паранены асколкамі шрапнэлі, што сур’ёзна пашкодзіла нагу. Неўзабаве пасля гэтага ён атрымаў ордэн Pour le Mérite. У кастрычніку 1916 года фон Клюк перайшоў на атрыманне паловы акладу ў адпаведнасці з яго просьбай сысці ў адстаўку.

Яго сын, лейтэнант Эган фон Клюк, быў забіты ў пачатку 1915 года.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Камандуючыя арміямі ў Першай сусветнай вайне (Германія)
Клуб вясёлых і знаходлівых

**КВЗ** (**«Клуб вясёлых і знаходлівых»**) — папулярныя тэлевізійныя гумарыстычныя гульні, у якіх каманды розных калектываў (навучальных устаноў, ВНУ, прадпрыемств і г. д.) спаборнічаюць у гумарыстычных адказах на зададзеныя пытанні, імправізацыях на зададзеныя тэмы, разыгрыванні загадзя нарыхтаваных сцэн і г. д.

## Чампіёны КВЗ (з 1986) 
## Лігі КВЗ 
Лігі КВЗ падзяляюцца на афіцыйныя, якія дзейнічаюць пад эгідай АМіК, і неафіцыйныя, незалежныя ад яе. У кожнай лігі свае схема, правілы, рэдактары, вядучыя, дырэктары і члены журы. Каманды, якія гуляюць у афіцыйных лігах, маюць больш магчымасцяў абараніць свой матэрыял, і толькі праз гэтыя лігі, за рэдкім выключэннем, можна патрапіць у Прэм’ер-лігу і ў Вышэйшую лігу. Рэдактары афіцыйных ліг прызначаюцца кіраўніцтвам АМіК, якое таксама прымае рашэнне наконт статусаў ліг. Набор у афіцыйныя лігі ажыццяўляецца па выніках фестываля «КіВіН», які праходзіць штогод у студзені ў Сочы.

### Цэнтральныя лігі 
* Дарога ў Вышэйшую лігу (Масква)
* Міжнародная ліга (Мінск)
* Ліга Масквы і Падмаскоўя (Масква)
* Краснадарская ліга (Краснадар — Анапа)
* Ліга «Паволжа» (Казань, Уфа, Тальяці, Чэбаксары)
* Ліга «Азія» (Краснаярск)
* Паўднёва-Заходняя ліга (Курск)
* Слабажанская ліга (Харкаў)
* Ліга «Старт» (Варонеж)
* Разанская ліга (Разань)
* Уральская ліга (Чалябінск)

### Міжрэгіянальныя лігі 
* Ліга «Астана» (Астана)
* Днепрапетроўская ліга (Днепрапятроўск)
* Ліга «Плюс» (Ніжні Ноўгарад)
* Ліга «Рыга» (Рыга)
* Сярэднеазіяцкая (Вышэйшая казахская) ліга (Астана)
* Паўночная ліга (Ніжнявартаўск)
* Ліга «Сібір» (Новасібірск)
* Ціхаакіянская ліга (Хабараўск)
* Першая ўкраінская ліга (Адэса)
* Ліга «Каспій» (Астрахань)
* Ліга «Палессе» (Гомель)
* Дальнеўсходняя ліга (Уладзівасток)

*
Катэгорыя:З’явіліся ў 1961 годзе
Катэгорыя:Тэлеперадачы СССР
Катэгорыя:Тэлеперадачы Расіі
Луганская Народная Рэспубліка

**Луга́нская Наро́дная Рэспу́бліка** (), або скарочана **ЛНР** — тэрытарыяльнае ўтварэнне, якое існуе на тэрыторыі акупаванай Расіяй Луганскай вобласці Украіны, суб’ект Расійскай Федэрацыі.

Размешчана на Данецкім кражы і у басейне ракі Северскі Данец.

## Гісторыя 
* Стварэнне ЛНР абвясцілі прыхільнікі федэралізацыі Украіны ў красавіку 2014 года. Прычынай такога кроку яны назвалі адсутнасць канструктыўнага дыялогу з цэнтральнымі ўладамі Украіны, якія быццам ігнаруюць патрэбы і чаканні рэгіёну.
* 12 мая 2014 года пасля рэферэндуму аб самавызначэнні Луганскай Народнай Рэспублікі ўлады ЛНР абвясцілі суверэнітэт і выказалі жаданне ўступіць у склад Расіі, а таксама аб’яднацца з Данецкай Народнай Рэспублікай у Наваросію.
* 11 чэрвеня 2014 года Кіраўніцтва ЛНР звярнулася да Расійскай Федэрацыі, а таксама да 14 іншых дзяржаў з просьбай, каб яны прызналі яе незалежнасць.
* Пачалася вайна на ўсходзе Украіны.
* 24 лютага 2022 гола пачалося ўварванне Расіі ва Украіну.
* 3 ліпеня 2022 года абвешчана пра поўны кантроль ЛНР над тэрыторыяй Луганскай вобласці. Фактычна гэта адбылося, магчыма, толькі на пачатку жніўня 2022 года, але ў хуткім часе некаторыя тэрыторыі ізноў былі страчаны.
* 30 верасня 2022 года Расіяй была абвешчана анексія акупаваных тэрыторый Украіны.

## Насельніцтва 
Доля ўкраінскага і рускага насельніцтва тэрыторыі (у межах вобласці па дадзеных перапісу 2001) складае каля 58 % і 39 % адпаведна, доля рускай мовы як роднай — каля 69 %, украінскай — 30 %.

## Гл. таксама 
* Данецкая Народная Рэспубліка

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Луганская народная республика. Официальный сайт.  
* Легионеры «русского мира»&nbsp;// «Новая газета», 13 червня 2015  
* Збірка останніх новин Антитерористичної операції(АТО)"&nbsp;// «UA.Today», 2016
Кіпрскі ўніверсітэт

**Кіпрскі ўніверсітэт** (, , ) — самы прэстыжны з шасці ўніверсітэтаў Рэспублікі Кіпр. Універсітэт размешчаны ў сталіцы Рэспублікі Кіпр Нікасіі.

Універсітэт быў заснаваны ў 1989 годзе. Першыя студэнты ў колькасці 486 чалавек былі прыняты ў 1992 годзе. Цяпер Кіпрскі ўніверсітэт налічвае больш 4000 студэнтаў і больш за 1200 аспірантаў (2008 год). Навучанне вядзецца на грэчаскай і турэцкай мовах на шасці факультэтах:
* гуманітарных навук,
* прыкладных навук,
* грамадскіх навук і адукацыі,
* эканомікі і менеджменту,
* інжынерных навук,
* філалогіі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Універсітэты Кіпра
Катэгорыя:Нікасія
Катэгорыя:З’явіліся ў 1989 годзе
Вежа прынца Руперта

**Вежа прынца Руперта** () — вежа ў раёне  горада Ліверпул. У першую чаргу вядомая як сімвал футбольнага клуба «Эвертан».

## Гісторыя 
Вежа была пабудавана ў 1787 годзе. Першапачаткова выкарыстоўвалася як месца ўтрымання п'яніц і дробных злачынцаў пасля іх затрымання канстэблямі. На наступны дзень яны паўставалі перад судом і, як правіла, атрымлівалі пакаранне ў відзе выпраўленчых прац.

Катэгорыя:ФК Эвертан
Катэгорыя:Ліверпул
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Англіі
Катэгорыя:Вежы
Катэгорыя:1787 год у Еўропе
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Англіі
Іранскія мовы

**Іра́нскія мовы** — група моў у складзе індаіранскай галіны, якая ў сваю чаргу ўваходзіць у склад індаеўрапейскай моўнай сям’і. Падзяляецца на дзве падгрупы, заходнюю і ўсходнюю, якія дзеляцца на меншыя. Агулам аб’ядноўвае ў сваім складзе каля некалькіх дзясяткаў моў, якімі карыстаюцца каля 150 000 000 чалавек.

Большасць носьбітаў жыве ў Іране, Афганістане, Таджыкістане.

Заўважныя меншасці карыстаюцца імі ў Турцыі, Ірака, Сірыі, Індыі, частка насельніцтва — ва Узбекістане (носьбіты таджыкскай мовы ў такіх гарадах як Самарканд і Бухара) і Пакістане (белудская мова, мова пушту). Носьбіты таксама пражываюць у Расіі (Паўночная Асеція — асецінская мова, поўдзень Дагестана — тацкая мова і іранскія дыялекты горскіх яўрэяў), Грузіі (асецінская мова Паўднёвай Асеціі), Арменіі (курдская), Азербайджане (талыская) і Кітаі (сарыкольская, ваханская).

## Спасылкі 
* Encyclopaedia Iranica 
* 

Катэгорыя:Індаеўрапейскія мовы
Дэніс Тэйлар

**Дэніс Тэйлар** (; , , графства Тырон, Паўночная Ірландыя) — былы прафесійны гулец у снукер з Паўночнай Ірландыі.

## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Дэніса Тэйлара на CueTracker.net  

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Снукерысты Паўночнай Ірландыі
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па снукеры
Ніл Фулдс

**Ніл Фулдс** (; , Англія) — былы англійскі прафесійны гулец у снукер.

## Спасылкі 
* Статыстыка Ніла Фулдса на CueTracker.net  

Катэгорыя:Снукерысты Англіі
Джо Джонсан

**Джо Джонсан** (; ) — англійскі прафесійны гулец у снукер. Чэмпіён свету (1986).

## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Джо Джонсана на CueTracker.net  

Катэгорыя:Снукерысты Англіі
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па снукеры
Сусветны снукерны рэйтынг

**Сусветны рэйтынг снукерыстаў** — афіцыйная сістэма рэйтынгу прафесійных гульцоў у снукер. Выкарыстоўваецца для вызначэння аўтаматычнай кваліфікацыі і пасеву гульцоў на турнірах сусветнага снукернага туру. Сістэма падтрымліваецца кіруючым органам снукера — сусветнай асацыяцыяй прафесійнага більярда і снукера. Рэйтынг кожнага гульца заснаваны на яго выступах на рэйтынгавых турнірах за апошнія два гады і абнаўляецца пасля кожнага турніру. Сусветны рэйтынг з'явіўся з сезона 1976/1977 і падлічваўся па ачковай сістэме, замацаванай кіруючым органам, але з сезона 2014/2015 стала выкарыстоўвацца грашовая рэйтынгавая сістэма, заснаваная на прызавых грошах, якія атрымліваюць снукерысты на рэйтынгавых турнірах.

Катэгорыя:Сусветныя рэйтынгі снукерыстаў
Ігар Уладзіміравіч Шусцікаў

**Ігар Шусцікаў** (25 жніўня 1971 — 14 ліпеня 2014, Бабруйск) — беларускі футбаліст, гуляў на пазіцыі абаронцы.

## Клубная кар’ера 
З 1992 выступаў за бабруйскі «Фандак» (пазней «Бабруйск»), з якім дайшоў да фіналу Кубку Беларусі. У 1995 перайшоў у другі бабруйскі клуб — «Белшыну». Разам з «Белшынай» двойчы выйграваў Кубак Беларусі, станавіўся сярэбраным і бронзавым прызёрам чэмпіянату. Некалькі разоў трапляў у спіс 22 лепшых ігракоў чэмпіянату.

Свой адзіны гол на вышэйшым узроўні забіў 21 мая 1999 года ў матчы супраць віцебскага «Лакаматыва-96» (4:0) ударам з 35 метраў.

У 2000 годзе гуляў за светлагорскі «Хімік», пасля чаго завяршыў прафесійную кар’еру. Па заканчэнні кар’еры працаваў дзіцячым трэнерам.

Памёр 14 ліпеня 2014 года ў Бабруйску.

## Дасягненні 
*   Бронзавы прызёр Чэмпіянату Беларусі (2): 1996, 1998
*  Уладальнік Кубка Беларусі (2): 1997, 1999
*   Срэбны прызёр Чэмпіянату Беларусі: 1997

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Профіль на сайце soccerdatabase.eu
* 

Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Хімік Светлагорск
Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына
Катэгорыя:Ігракі ФК Бабруйск
Паморнік караткахвосты

**Паморнік караткахвосты** (*Stercorarius parasiticus*) — марская птушка сямейства паморнікавых.

## Апісанне 
Птушка сярэдніх памераў, цёмнай афарбоўкі. Даўжыня цела 41-46 см, размах крылаў 90-125 см. Два цэнтральныя рулявыя пёры выступаюць за астатнія (як у сярэдняга паморніка), але заканчваюцца востра, не закручаны. Дзве морфы: святлейшая з белым нізам і белавата-жоўтымі шыяй, шчокамі і горлам; цямнейшая — цалкам карычневая. Часцей за ўсё сустракаюцца асобіны прамежкавай афарбоўкі са светлымі шчокамі або з часткова белай шыяй. У маладых цэнтральныя рулявыя выступаюць нязначна, уся птушка паласатая і плямістая.

## Пашырэнне 
Арэал разарваны — паўночная частка Галарктыкі. Насяляе вільготную тундру з высокай наземнай расліннасцю і тарфянікі ў раёне марскіх узбярэжжаў або вялікіх кантынентальных вадаёмаў; пасля гнездавання жыве на морах (часцей — ў прыбрэжных раёнах), радзей — на вялікіх кантынентальных вадаёмах.

Пералётны і качуючы від. Трапляе на Паўночнае, Балтыйскае, Міжземнае, Чорнае, Чырвонае моры. Залятае ў глыбіню еўрапейскага кантынента (у Аўстрыю, Швейцарыю, Румынію, Польшчу, Беларусь, на Мальту, Мадэйру, Балеарскія і Азорскія а-вы). Месцы зімовак: паўднёваамерыканскія ўзбярэжжы Атлантыкі і Ціхага акіяна на поўдзень ад экватара, паўднёвае ўзбярэжжы Афрыкі і Аўстраліі, узбярэжжы Новай Зеландыі, качуе ў Атлантычным акіяне паміж Амерыкай і Афрыкай, у Індыйскім акіяне.

## Асаблівасці біялогіі 
Гняздо ладзіць у ямцы ў грунце на адкрытым месцы, часам у купіне раслін або на сухім пагорку (асабліва на забалочаных тэрыторыях), на дне ўтаптаныя рэшткі наземных раслін, бывае скупая высцілка з траў, моху і лішайнікаў. Часам стварае калоніі.

Яйкі 2 (часам 1-3), уздутыя ў аснове, аліўкавыя, аліўкава-карычневыя, карычневыя, аліўкава-зялёныя, зялёныя, зрэдку светла-блакітныя; з папяліста-бурымі глыбокімі і ад светла- да чорна-карычневага паверхневымі плямамі.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X

Катэгорыя:Паморнікавыя
Паморнік сярэдні

**Паморнік сярэдні** (*Stercorarius pomarinus*) — марская птушка сямейства паморнікавых.

## Апісанне 
Даўжыня цела 46-65 см, размах крылаў 110-138 см. Адрозніваюцца дзве морфы: цёмная (больш рэдкая) — уся птушка цёмна-карычневая; светлая — белы ніз, шчокі, бакі і перад шыі жоўта-белыя, на грудзях часта карычневы аброжак. Крылы заканчваюцца востра, белаватыя плямы менш выразныя, чым у вялікага паморніка. Два цэнтральныя рулявыя пёры тупа заканчваюцца, закручаныя спіраллю і значна выступаюць за астатнія (калі не абламаныя). Маладыя без выступаючых рулявых, карычневыя з белаватымі плямкі, паласатыя ад споду. Ад маладых птушак роднасных відаў адрозніваюцца велічынёй і формай дзюбы.

## Пашырэнне 
Арэал разарваны — паўночны край Галарктыкі. Насяляе тундру ў прыморскіх раёнах, жыве на рачных і азёрных а-вах у глыбі кантынентаў; пасля гнездавання адлятае на моры, радзей на вялікія кантынентальныя вадаёмы.

Пералётны і качуючы від. Залятае на Балтыйскае і Паўночнае мора, спарадычна — на еўрапейскі кантынент (на в-аў Ян-Маен, у Люксембург, Польшчу, Эстонію, Літву, Латвію, Чэхію, Венгрыю, Аўстрыю, Швейцарыю, на Мальту, у Грэцыю, б. Югаславію, Балгарыю, Румынію, Беларусь, на Украіну, Турцыю, Швецыю, Фінляндыю, на Мадэйру і Азорскія а-вы). Месца зімовак: Атлантыка і Ціхі акіян на поўнач ад экватара, а таксама паўднёвыя ўзбярэжжы Паўднёвай Амерыкі (на поўдзень ад тропіка Казярога) і ад Індакітая і Інданезіі, Філіпін, Новай Гвінеі на паўднёвы ўсход вакол Аўстраліі і Тасманіі.

## Асаблівасці біялогіі 
Гняздо ладзіць неглыбока на зямлі на адкрытым месцы, часам у купіне сухой травяністай расліннасці, высцілае сухой травой, лішайнікамі і лісцем карлікавых вербаў.

Яйкі 1-3, звычайна 2, уздутыя з вострым вузейшым канцом, аліўкавыя, аліўкава-карычневыя або карычнева-зеленаватыя з чорна-карычневымі паверхневымі плямамі.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X

Катэгорыя:Паморнікавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1815 годзе
Баршчэўнік Сасноўскага

**Баршчэўнік Сасноўскага** (*Heracléum sosnówskyi*) — расліна роду Баршчэўнік, якая валодае здольнасцю выклікаць моцныя апёкі, якія доўга не загойваюцца.
## Распаўсюджванне
Краіны Усходняй Еўропы і Скандынавіі, Расія. Таксама сустракаецца ў Германіі і на поўначы Балкан.

## Барацьба з пашырэннем 
У лістападзе 2008 года пастановай Мінпрыроды Беларусі баршчэўнік Сасноўскага разам з некаторымі іншымі раслінамі забаронены да інтрадукцыі і (або) акліматызацыі ў Беларусі. У снежні 2016 года на тэрыторыі Беларусі расліна — як асабліва небяспечная — занесена ў «чорны спіс» пастановай Савета міністраў.

У лістападзе 2022 года палітолаг Вольф Рубінчык звярнуў увагу на абмежаваныя поспехі барацьбы з баршчэўнікам у Беларусі — плошча, занятая раслінай, паводле афіцыйных звестак павялічылася з **2295** га ў жніўні 2014 года да **4550,5** га ў студзені 2022 года.

## Спасылкі 
* Борщевик Сосновского (Heracleum sosnowskyi)
* Борщевик
* Про Борщевик
* Практическое пособие по борьбе с гигантскими борщевиками (на основе европейского опыта борьбы с инвазивными сорняками) 
* Методические рекомендации по борьбе с нежелательными зарослями борщевика Сосновского
* Экология: Не божий «одуванчик» борщевик… 

Катэгорыя:Баршчэўнік
Катэгорыя:Расліны лугоў
Катэгорыя:Флора Каўказа
Катэгорыя:Флора Малой Азіі
Катэгорыя:Флора Далёкага Усходу
Катэгорыя:Флора Сахаліна
Катэгорыя:Ядавітыя расліны
Катэгорыя:Таксоны раслін, названыя ў гонар людзей
Прытча аб семені, якое расце непрыкметным чынам

thumb|300px|right|Ілюстрацыя прытчы аб семені, якое расце непрыкметным чынам, разам з прытчай аб свечцы пад посудам
**Прытча аб семені, якое расце непрыкметным чынам** - адна з прытчаў Ісуса Хрыста, запісаная ў Евангеллі ад Марка 4:26-29. Гэтая прытча распавядае пра рост у Божым Валадарстве. Прытча ідзе пасля прытчы пра сейбіце і прытчы пра лямпу пад посудам, і папярэднічае прытчы пра гарчычным зерні.

## Біблейскае апавяданне
Прытча мае наступны змест:

*І сказаў: Царства Божае падобнае на тое, як калі чалавек кіне насенне ў зямлю, і спіць, і ўстае ноччу і днём, і як насенне ўзыходзіць і расце, не ведае ён; бо зямля сама сабою родзіць спачатку зеляніну, потым колас, потым поўнае зерне ў коласе; калі ж выспее плод, адразу пасылае серп, таму што настала жніво.*

Гэтая прытча можа разглядацца як звязаная з прытчай пра сейбіта, хоць у прытчах сэнс розны. Адно з тлумачэнняў прытчы, што яна служыць у якасці выпраўлення думак старажытных або сучасных вучняў, якія маглі б адчуваць роспач з таго, што адразу не бачаць плёну з сваёй працы. Нават калі селянін, які наеяў зерне, спіць Божае Царства па-ранейшаму расце. Яго рост абумоўлены дзеяннямі Бога, а не чалавека, і таму насенне ўзрасце ў свой час.

У адрозненне ад прытчы пра сейбіта, насенне ў прытчы ўяўляе Царства самога Бога. Адрозненні ў інтэрпрэтацыі прытчы абумоўлены тым, якія падкрэсліваюцца аспекты прытчы: насенне, сейбіт або зямля.

Катэгорыя:Прытчы Ісуса Хрыста
Катэгорыя:Евангелле паводле Марка
Сумнік канадскі

**Сумнік канадскі** (*Solidago canadensis*) — шматгадовая травяністая расліна; від роду сумнік сямейства .

## Апісанне 
Карэнішчавы, травяністы мнагалетнік з прамастойным, круглым, густааблісцелым і кароткаваласістым сцяблом вышынёй да 2 м. Лісце чаргаванае, ланцэтнае або падоўжана-ланцэтнае з трыма падоўжанымі жылкамі, сядзячае ці кароткачаранковае. Кветкавыя кошыкі дробныя, шматлікія, сабраныя ў аднабокую мяцёлку; кветкі залаціста-жоўтыя, краявыя — песцікавыя, язычковыя; сярэдзінныя — двухполыя, трубчаста-лейкападобныя; тычынак пяць. Плод — цыліндрычная валасістая сямянка з чубком.
 
## Пашырэнне 
Радзіма — Паўночная Амерыка, інтрадуцыраваны ў Еўропе. Ёсць шэраг садовых форм, нярэдка дзічэе.

Сумнік канадскі ўтварае зараснікі, добра развіваецца на адкрытых мясцінах з угноенай і дастаткова ўвільготненай глебай. Размнажаецца дзяленнем карэнішча (восенню) і насеннем. Карані сумніка выпрацоўваюць інгібітары – рэчывы, якія перашкаджаюць росту іншых раслін.

У лістападзе 2008 года пастановай Мінпрыроды Беларусі сумнік канадскі разам з сумнікам гіганцкім, баршчэўнікам Сасноўскага і некаторымі іншымі раслінамі забаронены да інтрадукцыі і (або) акліматызацыі ў Беларусі. У снежні 2016 года на тэрыторыі Беларусі расліна — як асабліва небяспечная — занесена ў «чорны спіс» пастановай Савета міністраў.

## Галерэя пылку 

Solidago canadensis zoom4 23-09-25 1.png|Пылок сумніка канадскага. Фота пад мікраскопам. Павелічэнне 4х
Solidago canadensis zoom10 23-09-25 1.png|Павелічэнне 10х
Solidago canadensis zoom40 23-09-25 1.png|Павелічэнне 40х
Solidago canadensis zoom60 23-09-25 1.png|Павелічэнне 60х

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* В Беларуси объявили войну врагу № 2 — золотарнику канадскому 
* Растение, по степени опасности сравнимое с борщевиком и колорадским жуком, стремительно завоевывает Беларусь 
* Не умиляйся всему зеленому // Советская Белоруссия. № 139 (24276). 30 июля 2013.
* WildLife.by — Фильм «Внимание! Золотарник!» расскажет о новой экологической угрозе (+видео) 

Катэгорыя:Астравыя (падсямейства)
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Дэкаратыўныя садовыя расліны
Катэгорыя:Інвазіўныя віды раслін
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Паморнік даўгахвосты

**Паморнік даўгахвосты** (*Stercorarius longicaudus*) — птушка сямейства паморнікавых.

## Апісанне 
Даўжыня цела 35-61 см, размах крылаў 90-117 см. Ніз цела і шыя белыя, верх галавы чорны. Вельмі доўгія і эластычныя два цэнтральныя рулявыя пёры (часам абламаныя). Палёт манеўраны. Маладыя вельмі падобныя да караткахвостых паморнікаў, але больш шэрыя і страйнейшыя, без белых плям на крылах. Голас — прарэзлівы крык.

## Пашырэнне 
Арэал разарваны, у паўночнай частцы Галарктыкі. Насяляе сухую тундру як паблізу мора, так і ў глыбіні кантынента, астравы; далінамі рэк пранікае ў пакрытую дрэвамі тундру, а таксама ў горных раёнах (у Скандынавіі — да 1300 м). Пасля гнездавання адлятае на адкрытыя моры і іх узбярэжжы (у глыбіню кантынентаў залятаюць найбольш рэдка з усіх відаў паморнікаў).

Пералётны і качуючы від. Часам здараюцца інвазіі, звязаныя з рэзкім павелічэннем колькасці лемінгаў. Пералятае і качуе над акіянамі. Залятае у глыбі еўрапейскага кантынента (на Фарэры, у Люксембург, Эстонію, Латвію, Літву, Польшчу, Славакію, Венгрыю, Аўстрыю, Швейцарыю, Іспанію, Партугалію, Італію, на Мальту, у б. Югаславію, Балгарыю, Румынію, Беларусь, Турцыю, на Азорскія, Канарскія і астравы Зялёнага Мыса). На Беларусі вельмі рэдкі, выпадкова залётны від. Месцы зімовак вядомыя вакол Антарктыды на поўдзень ад Паўднёвай Амерыкі, Афрыкі і Аўстраліі.

## Асаблівасці біялогіі 
Гняздо ладзіць у сухой ямцы на адкрытым месцы, часцей на сухім пагорку або сухой купіне, сухая высцілка з лішайнікаў з’яўляецца з пачаткам выседжвання.

Яйкі звычайна 2 (часам 1, у выключных выпадках 3), набліжаныя да эліптычных, аліўкава-бежавыя, зеленавата-карычневыя, аліўкава-зялёныя, жоўта-карычневыя, светла-зялёныя або карычневыя з цёмна-карычневымі або цёмна-зялёнымі паверхневымі плямамі, якіх больш на шырокім канцы, і светла-шэрымі глыбокімі.

## Падвіды 
* *S. l. longicaudus* — Арктыка і Субарктыка ад Скандынавіі і Расіі на ўсход да дэльты р. Лены;
* *S. l. pallascens* — арктычная Грэнландыя, паўночная частка Паўночнай Амерыкі, Сібір на ўсход ад р. Лены.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X

Катэгорыя:Паморнікавыя
Санча VI Мудры

**Санча VI Мудры** (; пам. , Памплона) — кароль Навары з 1150 года, сын караля Гарсіі IV і Маргарыты д’Аілье.

## Біяграфія 
У першыя гады свайго кіравання Санча падпісаў з Кастыліяй і Арагонам Тудэльскае і Карыёнскае пагадненні, саступіўшы ім частку сваіх тэрыторый. Аднак пазней ён прыклаў усе высілкі, каб аднавіць Наварскае каралеўства ў ранейшых межах, і дамогся свайго.

Санча варагаваў з графам Барселоны Рамонам Берэнгерам IV, але з яго сынам Альфонсам II падпісаў мірны дагавор, і ў 1190 годзе ў Борсе нават заключыў саюз супраць Кастыліі.

Санча заснаваў шэраг манастыроў і вывеў Навару на палітычную сцэну Еўропы. Ён быў першым, хто называў сябе «каралём Навары», выключыўшы з тытула Памплону.

Санча VI памёр 27 чэрвеня 1194 года ў Памплоне, дзе і пахаваны.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Каралі наварскія
Катэгорыя:Хіменесы
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XII стагоддзя
Замак Арундэл

Замак **Арундэл**, або **Эрандэл** () узвышаецца над аднайменным гарадком у графстве Заходні Сасекс. Яго першым уладальнікам быў Роджэр Мантгомеры — адзін з набліжаных Вільгельма Заваёўніка. Уладальнік замка традыцыйна носіць тытул графа Арундэла (найстарэйшы графскі тытул у Брытаніі). З XV стагоддзя замак служыць асноўнай рэзідэнцыяй герцагаў Норфалкаў з роду Говардаў.

Першапачатковы замак (закладзены яшчэ Эдуардам Спаведнікам) некалькі разоў пашыраўся ў XII стагоддзі — спачатку для размяшчэння каралевы Мацільды і яе світы, потым па загадзе Генрыха II. Збудаванне належала да распаўсюджанага ў той час тыпу ўмацаванняў — плесі. У 1380 годзе ў замку прашло вяселле Генрыха Болінгбрака з Марыяй дэ Боўн.

З часоў Рычарда Львінае Сэрца замкам валодалі нашчадкі Уільяма д'Абіньі і Адэлізы Лувенскай. Пасля згасання роду Абіньі замак (разам з тытулам графа Арундэла) перайшоў па жаночай лініі да Фіц-Аланаў. У 1580 годзе ўладанні Фіц-Аланаў перайшлі па спадчыне да цяперашніх уладальнікаў, Говардаў. Уладальнікі замка не раз з'яўляюцца на старонках гістарычных харонік Шэкспіра.

Арундэльскі замак панёс вялікія страты падчас грамадзянскіх войнаў XVII стагоддзя. З вяртаннем моды на сярэднявечнае дойлідства 11-ы герцаг Норфалк на мяжы XVIII і XIX стст. абнавіў свае пакоі ў духу неаготыкі. Збудаванне працягвала перабудоўвацца і ў віктарыянскі перыяд, асабліва ў сувязі з візітам каралевы Вікторыі з мужам, які адбыўся ў 1846 годзе.

## Гл. таксама 
* Спіс замкаў Англіі

## Спасылкі 
Катэгорыя:Замкі Англіі
Катэгорыя:Заходні Сусекс
Загорнікі

Назву **Заго́рнікі** маюць:

* Загорнікі — рака ў Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці, басейн Нёману
* Загорнікі — вёска ў Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці
* Загорнікі — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці

## Назва 
Фіксавалася горадзенскае прозвішча Загароўскі (*Zagorowski*), было віленскае Загарэвіч (*Zagarewicz*). Ёсць літоўскае *Zagaras*, латышскае *Zāgars*.
Сітаўкавыя

**Сі́таўкавыя**, **плі́скавыя** (*Motacillidae*) — сямейства пеўчых птушак атрада вераб’інападобных.

## Апісанне 
Невялікіх памераў птушкі са стройным сілуэтам. Даўжыня 12-23 см, маса 20-30 г. Галава невялікая, дзюба тонкая, прамая. Ногі падоўжаныя з тонкімі цэўкай і пальцамі, кіпцюр задняга пальца доўгі, амаль прамы. Крылы завостраныя, хвост падоўжаны; характэрная рыса птушак — частае калыханне хвастом уверх-уніз. Афарбоўка разнастайная, тыповыя белыя палі па краях хваста, палавы дымарфізм ад слабога да прыкметнага. Песня складаецца з шчэбету і свісту.

## Пашырэнне 
Распаўсюджаны ўсясветна, акрамя палярных абласцей і некаторых астравоў. У Еўропе прадстаўленыя конікамі і ўласна пліскамі. Большасць сітаўкавых — жыхары адкрытых біятопаў, сустракаюцца ад мораў, узбярэжжаў да альпійскага пояса і каменных асыпкаў гор на вышыні звыш 5000 м. Найбольш разнастайныя і шматлікія ў стэпах, лугах, саванах, антрапагенных ландшафтах, па берагах вадаёмаў; нямногія жыхары лясоў аддаюць перавагу ўзлеску і палянам.

Віды ўмераных шырот пералётныя.

## Асаблівасці біялогіі 
Сілкуюцца бесхрыбтовымі, у асноўным казуркамі. Корм збіраюць на зямлі, камянях, раслінах (звычайна ў прыземным ярусе), ловяць у паветры.

Гняздуюцца асобнымі парамі або некампактнымі пасяленнямі, як правіла на зямлі, радзей — у хованках. У кладцы 4-6 яец, наседжвае звычайна самка, птушанят выкормліваюць абое бацькоў.

## Таксанамія 
Каля 64 відаў, падзяляюцца на 5 родаў:
* 
* 
* 
* 
* 

## Зноскі 
## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X


Катэгорыя:Сямействы птушак
Горная сітаўка

**Го́рная сі́таўка**, горная пліска (*Motacilla cinerea*) — птушка сямейства сітаўкавых (пліскавых).

## Апісанне 
Даўжыня цела 18-20 см, размах крылаў 25-27 см. Ніз цела жоўты, верх цёмна-папялісты. Доўгі, чорны хвост з белымі краямі, жоўтае надхвосце. У гнездавы час у самца і самкі жоўты колер больш яркі, у самца чорнае горла (узімку белаватае), у самкі горла белае. Маладыя знізу святлейшыя і больш шэрыя. Спеў — шчэбет з уплеценымі позывамі.

## Пашырэнне 
Арэал: Заходняя, Цэнтральная і Паўднёвая Еўропа, Фенаскандыя, Малая Азія, Блізкі Усход, Азія акрамя поўначы і поўдня. Жыве на рэках і ручаях з моцным цячэннем і камяністым або галечным дном, радзей насяляе берагі азёр і раўнінных рэк, сажалкі, каналы, звычайна парослыя дрэвамі і кустамі з густой травяністай расліннасцю. Можа жыць як у нізінах, так і ў гарах. У Татрах даходзіць да 1800—1950 м, на Алтаі — да 1500 м, у Грузіі — да 3000 м, Таджыкістане — 3500 м. На Беларусі вельмі рэдкі, выпадкова залётны від.

Папуляцыі ў паўднёвай і заходняй частках арэала аселыя, у паўночнай — пералётныя. Месцы зімовак часткова ў межах гнездавога арэала, а таксама Паўднёвая і Усходняя Азія, Філіпіны, Малайскі і Зондскі архіпелагі, Новая Гвінея, Афрыка (ва Усходняй Афрыцы даходзіць да Малаві).

## Асаблівасці біялогіі 
Гняздо робіць у скальных шчылінах або кучах камянёў, пад мастамі, у пабудовах пры вадзе, паміж каранямі або пад паваленымі дрэвамі — заўсёды прыкрытае зверху. Знешняя частка з няшчыльна ўкладзенага моху (акрамя таго з карэньчыкаў і лістоў траў, спарадычна — са сцёблаў), наступны слой шчыльны, шарападобны, з карэньчыкаў і лістоў траў, укладзеных па крузе, высцілка з валосся і шэрсці, часам пер’я.

Яйкі 4-6 (часам 3-8), асіметрычныя, белыя з жоўтым, зялёна-жоўтым, карычневым або шэра-ржава-карычневым адценнем; дробныя шматлікія плямы рудога, светла-карычневага, шэрага або шэра-жоўтага колеру, часта такія густыя, што цалкам перакрываюць фон.

## Падвіды 
* *M. c. cinerea* — Еўропа, паўночны захад Афрыкі, Малая Азія, Каўказ;
* *M. c. megalope* — ад заходняга Урала і Афганістана на ўсход да р. Амур;
* *M. c. robusta* — Далёкі Усход, Японія;
* *M. c. patriciae* — Азорскія астравы;
* *M. c. canariensis* — Канарскія астравы;
* *M. c. schmitzi* — Мадэйра.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. — ISBN 83-01-13187-X

Катэгорыя:Сітаўкавыя
Катэгорыя:Птушкі Афрыкі
Катэгорыя:Птушкі Еўразіі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1771 годзе
Rosa 'Schneewittchen'

'''*Rosa* 'Schneewittchen'** — сорт руж, клас фларыбунда.

Рэгістрацыйная назва **KORbin'''.

## Біялагічнае апісанне 
Трыплоід.

Куст вышынёй 75-150 см, шырынёй 60 см.

Лісце вясной светла-зялёнае, летам цёмна-зялёнае, бліскучае.

Кветкі белыя, паўмахровыя, каля 7 см у дыяметры, сабраны ў суквецці па 3-5 штук. пялёсткаў 25-35. 5-20 кветак у суквецці.

Водар ад умеранага да моцнага.

## У культуры 
Зоны марозаўстойлівасці: ад 4b (−28.9&nbsp;°C… −31.7&nbsp;°C) да больш цёплых.

Цвіценне працяглае, у сярэдняй паласе Расіі двухразовае, сапраўднай і ілжывай сопкай расой.

## Узнагароды 
* Залатая медаль  конкурсу руж Бадэн-Бадэн (Германія).
* Зала Славы Сусветнай Федэрацыі Таварыстваў Руж.
* Званне «Ружа Свету» WFRS, 1983.
* Залатая медаль Каралеўскага нацыянальнага таварыства ружаводаў Вялікабрытаніі

## Паходжанне 
Паводле сайта HelpMeFind.com.

Створаны ў Германіі Раймером Кардэсам у 1958.

## Спасылкі 
* 'Schneewittchen' на сайце HelpMeFind.com
* 'Schneewittchen' на сайце websad.ru
* 'Schneewittchen'  на сайце W. Kordes’ Söhne Rosenschulen GmbH & Co KG
* 'Schneewittchen' (Шнеевиттхен) на сайце Rusroza.ru (Подмосковный Питомник Почвопокровных Роз)

## Літаратура 
* 

Schneewittchen
Раміра II Манах

**Раміра II Манах** (;  — ) — кароль Арагона (1134—1137), сын караля Санча I і Феліцыі.

## Біяграфія 
### Раннія гады 
У маладым узросце Раміра вырашыў стаць святаром. Ён сышоў у кляштар і спачатку быў манахам у , затым абатам у кляштары Сан-Педра ў Старой Уэсцы і, пазней, стаў біскупам Рода-Барбастра.

Яго брат Альфонса I перад смерцю завяшчаў свае ўладанні рыцарскім ордэнам іаанітаў і тампліераў, але ні наварская, ні арагонская эліты не спяшаліся выконваць гэта распараджэнне. У Навары каралём абралі Гарсію Рамірэса, а ў Арагоне на з'ездзе ў Хацы абралі каралём Раміра. Папярэдне атрымаўшы дазвол Папы Рымскага, Раміра ўзыйшоў на прастол.

### Кіраванне 
[thumb|left|250px|Хасэ Касада дэль Алісал. Звон Уэскі. [Прада]]
Раміра кіраваў каралеўствам Арагон, графствамі Сабрарбэ і Рыбагорса. Напачатку свайго кіравання Раміра прыйшлося змагацца з апазіцыяй з боку арагонскага дваранства.

Даведаўшыся пра падрыхтоўку дваранскага паўстання, Раміра адправіў пасланца да абата кляштара Сент-Понс дэ Там'ерс, свайго былога начальніка. Пасланец прыбыў у той час, калі абат быў заняты абразаннем руж, якія вышынёй перавышалі сярэднюю лінію. Абат параіў каралю рабіць тое ж самае.

Неўзабаве пасля гэтага Раміра II выклікаў самых знатных дваран ва Уэску пад падставай паказаць ім звон, які будзе пачуты ва ўсім каралеўстве, і загадаў абезгаловіць 12 меркаваных правадыроў змовы. Астатнія, спужаўшыся, адмовіліся ад сваіх планаў паўстаць супраць караля.

Пасля няўдалай спробы ўсынавіць Гарсію Рамірэса, Раміра з дазволу Папы ажаніўся з удавой Агнесай Аквітанскай (Агнесай дэ Пуацье). Пасля таго як у іх нарадзілася дачка, у 1137 годзе Раміра адрокся ад прастола, дамовіўся пра яе шлюб з барселонскім графам Рамонам Берэнгерам IV, які стаў рэгентам каралеўства, а сам развёўся з жонкай і вярнуўся ў кляштар Сан-Педра. Там ён і памёр 16 жніўня 1157 года.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Каралі арагонскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XII стагоддзя
Катэгорыя:Хіменесы
Трафім Дзянісавіч Лысенка

{{Навуковец
| Выява         =Trofim_Lysenko_portrait.jpg
| Месца нараджэння      = 
| Месца смерці        = 
| Навуковае званне        = акадэмік АН СССР (1939), акадэмік АН Украіны (1934), акадэмік УАСГНІЛ (1935)
| Вядомы як        = стваральнік псеўданавуковага кірунку мічурынскай аграбіялогіі
| Узнагароды і прэміі    =
{ style="background:transparent"

}
{ style="background:transparent"
-
 
-
 
-

}
{ style="background:transparent"

}
}}
**Трафім Дзянісавіч Лысенка** (, Карліўка, Палтаўская вобласць — ) — савецкі вучоны-аграном. Стваральнік псеўданавуковай канцэпцыі спадчыннасці, зменлівасці і відаўтварэння. Адмаўляў класічную генетыку, сцвярджаў магчымасць наследавання набытых прыкмет. Лаўрэат Сталінскай прэміі першай ступені (1941, 1943, 1949). Акадэмік АН УССР (1934), УАСГНІЛ (1935), АН СССР (1939). Герой Сацыялістычнай Працы (1945).

Скончыў Кіеўскі сельскагаспадарчы інстытут (1925). У 1934—1938 гадах дырэктар Усесаюзнага селекцыйна-генетычнага інстытута, у 1940—1965 гадах — Інстытута генетыкі АН СССР. Прэзідэнт УАСГНІЛ у 1938—1956 гадах і 1961—1962 гадах. У 1930—1964 гады дзейнасць Лысенкі падтрымлівалі Іосіф Сталін і Мікіта Хрушчоў. Практычныя рэкамендацыі і вучэнне былі неабгрунтаванымі і ўкараняліся адміністрацыйна, што нанесла вялікую эканамічную шкоду. Былі разгромлены навуковыя генетычныя школы, рэпрэсіраваны многія вучоныя, што прывяло да дэградацыі сельскагаспадарчай і біялагічнай адукацыі, прыпынення развіцця біялогіі і сельскай гаспадаркі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Замежныя члены Балгарскай АН
Катэгорыя:Правадзейныя члены АН СССР
Катэгорыя:Акадэмікі УАСГНІЛ
Катэгорыя:Аграномы СССР
Катэгорыя:Прататыпы літаратурных персанажаў
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 1-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 3-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 4-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 5-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 6-га склікання
Катэгорыя:Біёлагі СССР
Катэгорыя:Біёлагі Расіі
Катэгорыя:Біёлагі Украіны
Катэгорыя:Біёлагі XX стагоддзя
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Палтаўскай вобласці
Лысенка

**Лысенка** () — украінскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Акімавіч Лысенка (1920—1944) — Герой Савецкага Саюза.
* Аляксандр Васілевіч Лысенка (нар. 1922) — беларускі архітэктар.
* Аляксандр Паўлавіч Лысенка (нар. 1952) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі.
* Антаніна Фёдараўна Лысенка (нар. 1930) — беларускі літаратуразнавец.
* Ірына Міхайлаўна Лысенка (нар. 1954) — беларускі вучоны ў галіне педыятрыі.
* Мікалай Віталевіч Лысенка (1842—1912) — украінскі кампазітар.
* Міхаіл Рыгоравіч Лысенка (1906—1972) — украінскі скульптар.
* Пётр Фёдаравіч Лысенка (нар. 1931) — беларускі археолаг.
* Соф'я Аляксееўна Лысенка, беларускі крытык.
* Трафім Дзянісавіч Лысенка (1898—1976) — савецкі-вучоны аграном.

Катэгорыя:Украінскія прозвішчы
Свята-Троіцкая царква (Дабраслаўка)

**Дабраслаўская Троіцкая царква** — помнік драўлянага дойлідства 18 стагоддзя. Пабудавана ў 1758 годзе ў в. Дабраслаўка (Пінскі раён). Царква дзейнічае.

## Архітэктура 
. 17 ст. МСБК НАН]]
Асноўнае памяшканне і вузкі бабінец аб'яднаны ў адным прамавугольным зрубе пад двухсхільным (раней трохсхільным) дахам, пяцігранная алтарная апсіда мае самастойны шматсхільны дах. У сярэдзіне 19 стагоддзя з захаду да царквы прыбудавана трох'ярусная чацверыковая званіца. У цэнтры даху пастаўлены васьмерыковы барабан з шатром. Сцены вертыкальна ашаляваны дошкамі з нашчыльнікамі. Вокны прамавугольныя. Інтэр'ер зальны з плоскай столлю. Над бабінцам — хоры.

## Літаратура 
* «Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік», Мінск 1993, стар. 189—190;
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Пінскага раёна
Катэгорыя:Дабраслаўка
Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства
Катэгорыя:З’явіліся ў 1758 годзе
Катэгорыя:1758 год у Беларусі
Катэгорыя:Храмы Пінскай і Лунінецкай епархіі
Люмбага

**Люмба́га** (ад  — паясніца), **прастрэл** — болевы сіндром (моцны боль, скарачэнне мышцаў, скрыўленне пазваночніка) у паяснічнай вобласці спіны ад раздражненняў нервовых канцоў у звязках пазваночніка. Узнікненню люмбага садзейнічаюць траўмы, фізічнае перанапружанне, інфекцыі. Найчасцей бывае ў мужчын старэй за 30 гадоў. Лячэнне тэрапеўтычнае, фізіятэрапеўтычнае, пры рэцыдывах — курортнае.

## Літаратура 
*