open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бхотыя

**Бхотыя** (саманазва *भोटिया*) — група малых этнічных супольнасцяў у Бутане, Непале, Індыі, якая жыве ўздоўж паўднёвых хрыбтоў Гімалаяў. Гавораць на мове *бхот* цэнтральна-тыбецкай падгрупы цэнтральнай групы сіна-тыбецкай сям'і, якая мае мноства дыялектаў. Большасць - будысты, частка (у Індыі) — індуісты і сікхі. У Бутане бхотыя складаюць аснову насельніцтва і фарміруюць большасць бутанскай нацыі. Агульная колькасць (2011 г.) - каля 323 тыс. чал.

Традыцыйныя заняткі — тэрасавае ручное і ворнае земляробства (пшаніца, ячмень, проса, бульба, рэдзька) і адгоннае высакагорная жывёлагадоўля (які-*дзо*, авечкі, козы і інш.). Асноўную земляробчую працу рабілі жанчыны. Развіты караванны гандаль соллю, воўнай, збожжам. Захоўваецца родаплемянны падзел. Шлюб пераважна патрылакальны. У мінулым распаўсюджана паліандрыя (у Бутане забаронена законам). Сям’я малая нуклеарная.

У далінах жывуць у каменных шматсямейных жытлах з плоскім дахам і ўнутраным дваром. На паўночным усходзе Непала дамы двухпавярховыя, з унутраным дваром і плоскім дахам з тоўстых прутоў, зверху ўтрамбаваных глінай. На першым паверсе знаходзіцца хлеў. Сцены атынкаваны і пафарбаваны ў белы і чырвоны колер. Вокны на другім паверсе. У пастухоў распаўсюджаны чорны тыбецкі намёт з воўны. Адзенне  падобнае да адзення шэрпа.

Асноўнае харчаванне — *цзамба* (мука з прасмажанага зерня ячменю, завараная вадзяным кіпенем або гарачым малаком), малочныя прадукты, мяса, гародніна. Ужываюць чай з малаком і соллю, яйкамі, маслам; *чан* або *цам* (піва з ячменю). Распаўсюджаны культ гор. У Кумаоне (Індыя) бхотыя адрозніваюцца ад астатніх індуістаў тым, што ядуць ялавічыну.

## Літаратура 
* Народы мира, «Советская энциклопедия», М., 1988 // С.118 — 119
* West B. A. Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania. - New York, 2009 P. 108 - 114

Катэгорыя:Народы Азіі
Катэгорыя:Народы Індыі
Катэгорыя:Народы Непала
Катэгорыя:Народы Бутана
Валадзько

**Валадзько** — беларускае прозвішча, утворанае ад імя Уладзімір.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Паўлавіч Валадзько — беларускі футбаліст.
* Ганна Аляксандраўна Валадзько (нар. 1986) — футбалістка.
* Дар’я Валадзько (нар. 1989) — беларуская валейбалістка.
* Іван Іосіфавіч Валадзько (1895—1984) — беларускі архітэктар.
* Леанід Вікенцьевіч Валадзько — беларускі фізік-эксперыментатар.
* Максім Анатолевіч Валадзько — беларускі футбаліст.
* Міхаіл Мікітавіч Валадзько — Герой Сацыялістычнай Працы.
* Франц Іосіфавіч Валадзько (нар. 1922) — беларускі мастацтвазнаўца, мастацкі крытык.
* Яўген Іванавіч Валадзько — начальнік Беларускай чыгункі (1993—1998).

## Гл. таксама 
* Валодзька
Іван Міхайлавіч Жарскі

**Іван Міхайлавіч Жарскі** (, в. Вербіцы, цяпер частка в. Дуб’ё, Навагрудскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі хімік-неарганік. Кандыдат хімічных навук (1975), прафесар (1990). Заслужаны работнік народнай адукацыі Беларусі (1994). Член-карэспандэнт Беларускай акадэміі адукацыі.

## Біяграфічныя звесткі 
Скончыў Беларускі тэхналагічны інстытут (1971).

З 1971 у Беларускім тэхналагічным універсітэце. З 1978 па 1981 — дэкан факультэта хімічнай тэхналогіі і тэхнікі; з 1981 па 1987 — прарэктар па вучэбнай рабоце. З 1981 па 2010 — загадчык кафедры хіміі, тэхналогіі электрахімічных вытворчасцей і матэрыялаў электроннай тэхнікі. Рэктар універсітэта з 1987 па 2016 гады.

## Навуковая і педагагічная дзейнасць 
Навуковыя працы па электрахіміі, газавай электронаграфіі, мікрахвалевай спектраскапіі. Распрацаваў і ўкараніў тэхналогію ачышчэння прамысловых сцёкавых вод гальванічных вытворчасцей.

Аўтар першага на беларускай мове падручніка для вышэйшай школы «Асновы агульнай хіміі» (1995, з Г. І. Новікавым). Старшыня каардынацыйнага навукова-метадычнага савета вучэбна-метадычных аб'яднанняў ВНУ Беларусі.

## Прэміі і ўзнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Пашаны, ордэнам Айчыны III ступені, медалём «Дваццаць гадоў перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»,
Граматай Вярхоўнага Савета БССР, Ганаровымі граматамі Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь. Неаднаразова прадстаўляўся да ўзнагарод замежных вучэбных, навуковых і дзелавых цэнтраў.

## Выбраная бібліяграфія 
* Асновы агульнай хіміі: падруч. для вышэйшых навучальных устаноў / Г.і. Новікаў, і.М. Жарскі. — Мінск: Выш. школа, 1995.

## Спасылкі 
ХТО ЁСЦЬ ХТО ў БДТУ

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Навагрудскім раёне
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Хімікі Беларусі
Катэгорыя:Рэктары БДТУ
Катэгорыя:Дэканы факультэта хімічнай тэхналогіі і тэхнікі БДТУ
Джойс Банда

**Джойс Хільда Банда** (нар. ) — прэзідэнт Малаві з 5 красавіка 2012 года па 31 мая 2014 года.

## Біяграфія 
У 2006—2009 гадах — міністр замежных спраў Малаві.

У 2009 годзе выбрана першым віцэ-прэзідэнтам Малаві ў звязку з прэзідэнтам Бінгу ва Мутарыка; першая жанчына-віцэ-прэзідэнт у гісторыі краіны.

У 2010 годзе выключана з прэзідэнцкай Дэмакратычнай прагрэсіўнай партыі.

Пасля смерці прэзідэнта Бінгу ва Мутарыка, 7 красавіка 2012 года прыняла прысягу ў якасці кіраўніка дзяржавы, стаўшы першай жанчынай-прэзідэнтам у гісторыі краіны. У 2014 годзе прымала ўдзел у чарговых прэзідэнцкіх выбарах, дзе прайграла Пітэру Мутарыка.

Катэгорыя:Прэзідэнты Малаві
Катэгорыя:Жанчыны-прэзідэнты
Мікалай Яфімавіч Сяменчык

**Мікалай Яфімавіч Сяменчык** (, г.п. Плешчаніцы, Лагойскі раён Мінскай вобл.) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (2002).

## Біяграфічныя звесткі 
Скончыў Мінскі педагагічны інстытут (1979). Настаўнічаў. 3 1984 у Інстытуце гісторыі АН Беларусі, з 1988 выкладчык, p 1993 дацэнт Беларускага педагагічнага ўніверсітэта, з 2000 загадчык кафедры гісторыі Беларусі і паліталогіі Беларускага тэхналагічнага ўніверсітэта.

## Навукова-даследчыцкая дзейнасць 
Даследуе гісторыю партый, прафесійных, нацыянальных арганізацый і рухаў у час Лютаўскай і Кастрычніцкай рэвалюцый 1917, перыяду акупацыі Беларусі ў 1918—20.

## Выбраная бібліяграфія 
* Грамадска-палітычнае жыццё ў Мінску (сакавік — кастрычнік 1917 г.). Мн.. 1994.
* Грамадска-палітычнае жыццё на Беларусі ў перыяд Лютаўскай і Кастрычніцкай рэвалюцый (сакавіх 1917 — сакавік 1918 гг.). Ч. 1—2. Мн.. 2001.

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Глюкагон

thumb|right|150px|Мадэль малекулы глюкагону
**Глюкагон** — гармон, выпрацоўваецца падстраўнікавай залозай (у a-клетках лангергансавых астраўкоў); стымулюе распад глікагену печані актывацыяй фермента фасфарылазы і тым самым павялічвае канцэнтрацыю цукру ў крыві. Глюкагон — поліпептыд, які змяшчае 29 амінакіслотных астаткаў. Амерыканскі біяхімік В. Бромер атрымаў яго ў крышталічным выглядзе (1956). Глюкагон хутка расшчапляецца ў крыві. У прэпаратах інсуліну можа быць да 5-10% глюкагону.

Катэгорыя:Гармоны падстраўнікавай залозы
Катэгорыя:Пептыдныя гармоны
Віктар Вікенцьевіч Мазуроўскі

**Віктар Вікенцьевіч Мазуроўскі** (, , Польшча —  Варшава, Польшча (па іншых звестках каля 1924)) — рускі і польскі мастак, майстар батальных сцэн.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Варшаве, дзе атрымаў у 1876—1878 першапачатковую мастацкую падрыхтоўку ў Варшаўскім малявальную класе. Працягнуў навучанне ў Санкт-Пецярбургу ў Імператарскай Акадэміі мастацтваў (да 1888). За час вучобы Мазураўскі атрымаў чатыры медалі: 2 сярэбраных (1881) і два залатыя (1888) за палатны: «*Атака кавалерыйскім раз’ездам чаркесаў каля вёскі Бела ў 1877 годзе*», «*Справа лейб-гвардыі гусарскага палка пры Телішы 3 кастрычніка 1877 г.*» (якая, як і некалькі іншых, знаходзіцца ў Дзяржаўным Рускім музеі). Скончыўшы акадэмію ў званні класнага мастака, Мазуроўскі накіроўваецца ў паездку за мяжу (1890—1894).

Пасля вяртанні з паездкі, займае пасаду мастака пры рускай арміі і выконвае цыкл работ прысвечаных арміі. Падчас руска-японскай вайны Мазураўскі накіроўваецца на фронт, вынікам чаго з’яўляецца цыкл работ «*З японскай вайны*» (1905). Пасля вяртання з фронту працягвае маляваць батальныя сцэны.

З пачаткам першай сусветнай вайны зноў адпраўляецца на фронт, дзе малюе цыкл карцін прысвечаных сусветнай вайне. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі ў бальшавіцкай Расіі працягвае пісаць карціны, працуючы ў ваенным музеі Пецярбурга. Ва ўзросце 65 гадоў у 1924 выязджае з СССР у Еўропу, пасля чаго звесткі пра яго губляюцца.

Мяркуецца, што ён пражываў у Рыме ў Італіі, адкуль пазней перехал у Польшчу, дзе загінуў ва ўзросце 85 гадоў падчас Варшаўскага паўстання.

## Вядомыя працы 
[thumb|[Справа казакоў Платава пад Мірам 9 ліпеня 1812, 1912 г.,холст, алей]]
* «*Атака кавалерыйскім раз’ездам чаркесаў каля вёскі Бела ў 1877 годзе*»
* «*Справа лейб — гвардыі гусарскага палка пры Телішы 3 кастрычніка 1877 г.*»
* «*Бой за сцяг*»
* «*Справа казакоў Платава пад Мірам 9 ліпеня 1812*»
* «*Атака лейб-гвардыі коннага палка на французскіх кірасір пад Фрыдландам 2 чэрвеня 1807 г.*»
* «*Кавалерыйскі бой*»
* «*Хто каго?*»
* «*Расійская пяхота ў 1914 годзе*»
* «*Атака текінскага палка аўстрыйскай пяхоты ў 1915 годзе*»

Катэгорыя:Мастакі Расіі
Глюказамін

**Глюказамін** — адзін з амінацукраў. Шырока распаўсюджаны ў прыродзе. Свабодны шлюказамін добра крышталізуецца, раствараецца ў вадзе, аднаўляе, падобна монацукрыдам, іёны металаў (Cu2 +, Ag + і інш), уваходзіць у склад глікапратэідаў, мукаполіцукрыдаў (гіялуронавай кіслаты і гепарыну), хітыну.

Пры выкарыстанні ў медыцыне яго адносяць да групы нестэроідных супрацьзапаленчых прэпаратаў (па анатама-тэрапеўтычнай класіфікацыі) у адпаведнасці з заключэннем СААЗ.

Катэгорыя:Монацукрыды
Катэгорыя:Карэктары метабалізму касцяной і храстковай тканіны
Катэгорыя:Лекавыя сродкі з недаказанай эфектыўнасцю
Катэгорыя:Ненаркатычныя анальгетыкі, уключаючы нестэроідныя і іншыя супрацьзапаленчыя сродкі
Глухая Вільва

**Глухая Вільва** — рака ў Пермскім краі Расіі, левы прыток Язьвы (басейн Камы). Даўжыня 234 км, плошча басейна 1740 км². Бярэ пачатак на заходніх схілах Урала, цячэ на паўночным захадзе па забалочанай раўніне. Жыўленне змяшанае, з перавагай снегавога. Разводдзе ў красавіку — пачатку траўня, паводкі летам і восенню. Замярзае ў лістападзе, пачатак крыгалома ў другой палове красавіка — пачатку траўня.

Катэгорыя:Рэкі Пермскага края
Глухаў

**Глухаў** — горад абласнога значэння ў Сумскай вобласці Украіны. З’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам Глухіўскага раёна (у склад якога горад не ўваходзіць) і Глухіўскага гарадскога савета. Горад размешчаны на рацэ Эсмань. Плошча — 83,74 км², насельніцтва на 2024 складала 20000 чалавек. Значны гістарычны цэнтр ўсходняга Палесся і сучасны культурны цэнтр Украіны.

## Адукацыя і навука 
* Глухаўскі нацыянальны педагагічны ўніверсітэт імя Аляксандра Даўжэнка

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Дзмітрый Сцяпанавіч Бартнянскі
* Антон Паўлавіч Ласенка
* Борух Залманавіч Янпольскі (1898—1975) — беларускі акцёр.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Сумскай вобласці
Катэгорыя:Гарады Русі
Эвікцыя

**Эвікцыя** — у цывільным праве адсуджэнне ў пакупніка набытай ім маёмасці на падставах, якія ўзніклі да продажу (напрыклад, пры доказе трэцяй асобай таго, што не прадаўцу, а ёй належыць права ўласнасці).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Грамадзянскае права
Катэгорыя:Рэчавае права
Шаруха

**Шаруха, дуплянка шэрая, млечнік звілісты**  (*Lactarius flexuosus*) — шапкавы базідыяльны грыб сямейства .

Шапка дыяметрам 5—10 (15) см, пукатая, потым лейкападобная, з хвалістым краем, слізістая, гладкая, з ледзь прыкметнымі канцэнтрычнымі зонамі, іржава-лілова-шэрая. Мякаць белая, шчыльная, з едкім млечным сокам, які на паветры не мяняе колеру. Пласцінкі прырослыя, зыходныя, патоўшчаныя, светла-жоўта-вохрыстыя. Ножка цыліндрычная, шчыльная, потым полая, аднаго колеру з шапкай. Споры шарападобныя, бародаўчатыя.

Пашыраны ў Еўразіі і Паўночнай Амерыцы. На тэрыторыі Беларусі трапляецца з ліпеня па верасень у лісцевых і мяшаных лясах.

Ядомы грыб.

## Літаратура 
* Шаруха // Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ. 1979.
* 
* 
* 

Катэгорыя:Млечнік
Катэгорыя:Ядомыя грыбы
Катэгорыя:Грыбы Еўразіі
Катэгорыя:Грыбы Паўночнай Амерыкі
Бяляк

**Бяля́к**, губа авечая, хрушч (*Albatrellus ovinus*) — шапкавы базідыяльны грыб сямейства скутыгеравых.

Шапка дыяметрам 5—10 см, пукатая, потым пляскатая, з хвалістым краем; белая, часта са светла-жоўтымі плямамі. Трубачкі кароткія, з дробнымі порамі белага або лімонна-жоўтага колеру, прырослыя да мякаці. Мякаць белая, шчыльная, сырападобная, пры высыханні жаўцее. Ножка цыліндрычная, да асновы звужаная, белая, гладкая, даўжынёй 3—4 см і 1—2 см у дыяметры. Споры гладкія, бясколерныя, амаль круглыя.

Распаўсюджаны пераважна ва ўмераным поясе Паўночнага паўшар’я і ў Аўстраліі. Пашыраны на тэрыторыі Беларусі ў старых хвойных лясах, расце часта вялікімі групамі ў жніўні — верасні.

У маладым узросце ядомы грыб, спажываецца свежы, сушаны.

## Літаратура 
* Бяляк // Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ. 1979.
* 
* 

Катэгорыя:Агарыкальныя
Катэгорыя:Ядомыя грыбы
Валаконніца

**Валаконніца**, **Валакнянка** (*Inocybe*) — род шапкавых базідыяльных грыбоў сямейства .

Шапка канічная, званочкавая з бугарком або шыроказваночкавая ці амаль распасцёртая, у маладых грыбоў серабрыста-белая, жоўта-бураватая або шэра-карычневая з лусачкамі, у старых () ружаватая ці крыху фіялетавая. Мякаць белая або бураватая. Пласцінкі амаль свабодныя. Ножка цыліндрычная, белая ці аднаго колеру з шапкай.

На Беларусі пашыраны , , . Растуць у лясах, хмызняках, каля дарог у маі — верасні.

Усе віды неядомыя.

## Літаратура 
* Валаконніца // Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ. 1979.

Катэгорыя:Павуціннікавыя
Эдыкула

[thumb|250px|Руіны [Бібліятэка Цэльсія|бібліятэкі Цэльсія з эдыкуламі]]

**Эдыкула** — у антычнай архітэктуры ніша, абкружаная калонамі ці пілястрамі, што абапіраюцца на падножжа, і ўвянчаная франтонам. У эдыкулы ставілі статуі багоў; размяшчалі ў храмах, грамадскіх будынках, жылых дамах. Эдыкулай называюць таксама невялікія эліністычныя і старажытнарымскія культавыя будынкі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Эгірын

{{Мінерал
 |Назва    =Эгірын
 |Выява = Aegirine - Mt Malosa, Zomba, Malawi.jpg
 |Подпіс     = 
 |Формула     = NaFe3+(Si2O6)
 |Колер        = Зялёны, зеленавата-чорны, чырванавата-карычневы, чорны
 |Колер рысы  = Жаўтлява-шэрая
 |Бляск       = Шкляны
 |Празрыстасць= прасвечваючы, непразрысты
 |Спайнасць   = Сярэдняя па {110}
 |Сінгонія    = Манаклінная
 |Цвёрдасць   = 6—6,5
 |Залом       = ракавісты
 |Прымешка     = 
 |Шчыльнасць   = 3,5—3,54
 |Паказчык пераламлення = 
}}
**Эгіры́н, акміт**. Пароды з утрыманнем эгірыну выкарыстоўваюцца ў дэкаратыўных мэтах. 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Эгірын у базе webmineral.com 
* 
* Эгирин // КаталогМинералов. RU 

Катэгорыя:Сілікаты (мінералы)
Катэгорыя:Піраксены
Катэгорыя:Мінералы жалеза
Катэгорыя:Мінералы натрыю
Эдэльвейс

**Эдэльвейс** (*Leontopodium*) — род кветкавых раслін сямейства складанакветных (астравых). Каля 40 відаў. Пашыраны ў горных раёнах Еўразіі. Трапляюцца пераважна ў горна-стэпавых і высакагорных паясах, некаторыя на вышыні да 5000 метраў. На Беларусі культывуецца эдэльвейс альпійскі (*Leontopodium alpinum*).

## Апісанне 
Шматгадовыя травы вышынёй 3-15 см. Лісце апушанае, чаргаванае, суцэльнае, лінейна-ланцэнтнае. Суквецці — кошыкі, сабраныя ў клубочкі або складаныя паўпарасоннікі, звычайна акружаныя лямцава-апушаным прыкветным лісцем, якое ўтварае характэрную для эдэльвейса фігуру — «зорку». Плод — сямянка. Дэкаратыўныя расліны.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Астравыя (падсямейства)
Барыс Анатолевіч Эйзнер

**Барыс Анатолевіч Эйзнер** (нар. , Гомель) — беларускі вучоны ў галіне тэхналогіі апрацоўкі матэрыялаў. Доктар тэхнічных навук (1993). Член Нью-Ёркскай АН (1999).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту (1972). З 1976 года ў Фізічна-тэхнічным інстытуце НАН РБ (з 1996 года загадчык лабараторыі). З 1999 года працуе ў Ізраілі. Навуковыя працы па даследаванні працэсаў фарміравання іонных шматкампанентных кандэсаваных сістэм, тэхналогіях нанясення гарача-, эразійнаўстойлівых і іншых спецыяльных пакрыццяў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Члены Нью-Ёркскай акадэміі навук
Томас Дэйл Эйкерс

**Томас Дэйл Эйкерс** (; нар. ) — астранаўт НАСА. Здзейсніў чатыры касмічных палёту на шатла: STS-41 (1990, «Дыскаверы»), STS-49 (1992, «Індэвар»), STS-61 (1993, «Індэвар») і STS-79 (1996, «Атлантыс»), палкоўнік ВПС ЗША.

Скончыў універсітэт Місуры-Рола (1973), школу лётчыкаў-выпрабавальнікаў ВПС ЗША (1983). У 1988-97 у атрадзе касманаўтаў НАСА. З 1997 года ва ўніверсітэце Місуры-Рола. Здзейсніў (як спецыяліст) 4 палёты ў складзе экіпажаў касмічных караблёў: 6-10.10.1990 на КК «Дыскаверы», 7-16.5.1992 і 2-13.12.1993 на КК «Індэвар», 16-26.9.1996 на КК «Атлантыс» і арбітальнай станцыі «Мір». У космасе правёў 33,95 сут., у т.л. у адкрытым конкурсе 29,7 гадз. (4 выхады). Залатыя медалі НАСА «За выдатныя заслугі» (2), «За касмічны палёт» (4).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Spacefacts biography of Thomas D. Akers

Катэгорыя:Астранаўты ЗША
Аўтапартрэт (Рафаэль)

thumb|100px|left|Фрагмент фрэскі «Афінская школа»
**«Аўтапартрэт»** — карціна вядомага мастака эпохі Адраджэння Рафаэля. Захоўваецца ў галерэі Уфіцы.

Нядаўнія даследаванні палатна выявілі малюнак унізе, які пацвярджае, што гэта сапраўды сапраўдны аўтапартрэт, напісаны каля 1506 года. «Аўтапартрэт» знаходзіўся ў калекцыі кардынала Леапольда Медычы, з 1682 года — у зборы галерэі Уфіцы.

Аўтапартрэт, падобны на гэты, але развернуты люстрана, намаляваны на фрэсцы Рафаэля «Афінская школа» у ватыканскай «Станца дэла Сеньятура» як выява старажытнагрэчаскага мастака Апелеса.

## Спасылкі 
* "Аўтапартрэт " у каталогу Галерэі Уфіцы 
* Падрабязны артыкул на сайце OpenRaphael 

Катэгорыя:Карціны Рафаэля
Катэгорыя:Карціны 1506 года
Катэгорыя:Карціны са збораў Галерэі Уфіцы
Сяргей Анатолевіч Мельнік

**Сяргей Мельнік** (нар. , ) — украінскі футбаліст, абаронца канадскага клуба «Варкута».

## Клубная кар’ера 
Выхаванец адэскага футбола, гуляў за дубль адэскага «Чарнаморца», але асновы не дасягнуў і ў далейшым гуляў за клубы другога дывізіёна.

У ліпені 2013 года падпісаў кантракт з «Тарпеда-БелАЗ». У жодзінскім клубе стаў з’яўляцца ў асноўным складзе, але ў верасні 2013 года атрымаў траўму, з-за якой выбыў да канца сезону.

Пачатак сезону 2014 таксама прапускаў з-за траўмы, а ў маі вярнуўся на поле і замацаваўся ў якасці асноўнага цэнтральнага абаронцы жодзінцаў. 31 ліпеня 2015 года ў сувязі з заканчэннем кантракта пакінуў жодзінскі клуб і неўзабаве стаў іграком «Віцебска».

У сакавіку 2016 года падпісаў кантракт з малдаўскім «Мілсамі». Пакінуў каманду ўлетку 2017 года.

У 2018 годзе далучыўся да канадскага клуба «Варкута».

## Дасягненні 
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Малдовы: 2017

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Украіны
Катэгорыя:Ігракі ФК Варкута Таронта
Катэгорыя:Ігракі ФК Мілсамі
Катэгорыя:Ігракі ФК Віцебск
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ
Катэгорыя:Ігракі ФК Сумы
Катэгорыя:Ігракі ФК Ніва Вінніца
Катэгорыя:Ігракі ФК Адэса
Катэгорыя:Ігракі ФК Чарнаморац Адэса
Аўтапартрэт Леанарда

**Аўтапартрэт Леанарда** — аўтапартрэт, які прыпісваецца Леанарда да Вінчы. Знаходзіцца ў Каралеўскай бібліятэцы ў Турыне. Лічыцца, што мастак намаляваў яго ў 60-гадовым узросце.

## Апісанне 
Партрэт напісаны сангінай на паперы і адлюстроўвае галаву пажылога мужчыны ў трохчацвяртным павароце ў правы бок. Выкананы тонкімі лініямі, штрыхоўка ідзе злева направа, па звычцы Леанарда. Папера мае трохі карычняватае адценне ад соляў жалеза, назапашаных з часам з-за вільготнасці. Цяпер не экспануецца па прычыне далікатнасці.

## Атрыбуцыя 
Нягледзячы на вядомасць, вакол працы ўсё яшчэ ходзяць спрэчкі. Ідэнтыфікацыя партрэта была зроблена ў XIX стагоддзі на аснове падабенства малюнка з выявай Леанарда ў выяве Платона на фрэсцы Рафаэля «Афінская школа» і высокай стылявой якасці працы. Аднак мастацтвазнавец Франк Цёльнер лічыць аўтапартрэт падробкай ці ў лепшым выпадку копіяй, паколькі, па некаторых даных, пры рэнтгенаўскай здымцы пад выявай старца знайшлі жывапіс XVIII стагоддзя.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Леанарда да Вінчы
Катэгорыя:Аўтапартрэты
Катэгорыя:Карціны XVI стагоддзя
Сацыялістычная партыя (Нідэрланды)

**Сацыялістычная партыя** (, SP) — нідэрландская левая палітычная партыя. Партыя была створана ў 1971 годзе. З 1994 года партыя прадстаўлена ў якасці апазіцыі ў парламенце. Партыя мае 15 месцаў з 75 у першай палаце і 8 месцаў з 150 у другой палаце Генеральных штатаў і 2 месцы з 26 вылучаных для Нідэрландаў у Еўрапарламенце (уваходзіць у фракцыю Еўрапейскія аб’яднаныя левыя/Лева-зялёныя паўночных краін).

Партыя мае свае карані ў мааісцкам руху 1970-х гадоў. Сёння яна выступае за ўмераны сацыялізм і прынцыпы «чалавечай годнасці, роўнасці і салідарнасці». СП падвяргае фундаментальнай крытыцы капіталізм і заклікае да агульнай дэмакратызацыі грамадства, уключаючы эканоміку.

Існуе моладзевая арганізацыя, звязаная з Сацпартыі, але фармальна ў яе не ўваходзіць, — «Чырвоныя, моладзь у Сацыялістычнай партыі» ().

## Гісторыя 
Сацыялістычная партыя была заснавана ў кастрычніку 1971 як мааісцкая партыя пад назвай Камуністычная партыя Нідэрландаў/марксісцка-ленінская (КПН/мл). У 1972 КПН/мл змяніла сваю назву на Сацыялістычная партыя (). Нават у першыя гады свайго існавання, выконваючы пры гэтым прынцыпы мааізму такія, як арганізацыя мас, кіраўніцтва партыі крытычна адносілася да Камуністычнай партыі Кітая ў асуджэнні падтрымкі УНІТА ў Анголе. З 1975 года пачынаецца працэс «демааізацыі» партыі. СП крытыкуе Кітай за тое, што падчас кітайска-савецкага расколу ён публічна выступае супраць Савецкага Саюза, замест таго, каб крытыкаваць капіталістычныя краіны.

СП пачынае будаваць сетку мясцовых ячэек, з моцнымі мясцовымі каранямі. Асабліва уплывовымі яны былі ў правінцыі Паўночны Брабант, дзе партыя атрымала прадстаўнікоў у мясцовых заканадаўчых органах.

З 1977 году партыя паспрабавала ўвайсці ў другую палату парламента. Партыя няўдала ўдзельнічае ў выбарах у 1977, 1981, 1982, 1986 і 1989 гадоў. У 1991 годзе партыя афіцыйна адмовілася ад тэрміна марксізму-ленінізму.

На выбарах 1994 года СП ўпершыню выбрала двух дэпутатаў у другую палату, Яна Марійніссена і Рэмі Поппа. Найбольшага поспеху партыя дасягнула на парламенцкіх выбарах 2006 года.

## Удзел у выбарах 
Удзел у выбарах у другую палату парламента Нідэрландаў:
*1977: 0,2% — 0 месцаў
*1981: 0,3% — 0 месцаў
*1982: 0,5% — 0 месцаў
*1986: 0,3% — 0 месцаў
*1989: 0,4% — 0 месцаў
*1994: 1,3% — 2 месцы
*1998: 3,5% — 5 месцаў
*2002: 5,9% — 9 месцаў
*2003: 6,3% — 9 месцаў
*2006: 16,6% — 25 месцаў
*2010: 9,8% — 15 месцаў

## Спасылкі 
* Афіцыйны вэбсайт 
* Інфармацыя аб Нідэрландскіх палітычных партыях 
* Socialistische Partij (SP) 

Катэгорыя:Палітычныя партыі Нідэрландаў
Катэгорыя:Сацыялістычныя партыі
Вадзім Уладзіміравіч Панас

**Вадзім Панас** (нар. ) — украінскі футбаліст, паўабаронца.

## Клубная кар’ера 
Пачынаў кар’еру ў луцкай «Валыні», пасля гуляў за розныя клубы. У 2008 годзе дапамог «Львову» выйсці ў Прэм’ер-лігу і забіў першы гол гэтага клуба ў Прэм’ер-лізе. Пасля гуляў за «Абалонь», а другую палову 2012 года правёў за дубль «Валыні».

У канцы 2012 года разарваў кантракт з луцкім клубам, і толькі ў жніўні 2013 года далучыўся да наваполацкага «Нафтана». Хутка замацаваўся ў аснове наваполацкага клуба на пазіцыі флангавага паўабаронцы. 1 верасня 2013 года атрымаў траўму ў матчы супраць брэсцкага «Дынама», праз месяц вярнуўся ў асноўны склад. Па заканчэнні сезону 2013 пакінуў наваполацкі клуб.

У пачатку 2014 спрабаваў перайсці ў «Слуцк», але ў выніку ў сакавіку 2014 года стаў іграком цярнопальскай «Нівы». Па заканчэнні сезону 2013/14 пакінуў Цярнопаль. З лета 2014 года выступаў у аматарскіх клубах.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Украіны
Катэгорыя:Ігракі ФК Ніва Цярнопаль
Катэгорыя:Ігракі ФК Нафтан
Катэгорыя:Ігракі ФК Валынь Луцк
Катэгорыя:Ігракі ФК Абалонь Кіеў
Катэгорыя:Ігракі ФК Львоў
Катэгорыя:Ігракі ФК Карпаты Львоў
Катэгорыя:Ігракі ФК Карпаты-2 Львоў
Катэгорыя:Ігракі ФК Зара Луганск
Катэгорыя:Ігракі ФК Іква Млыніў
Катэгорыя:Ігракі ФК Ковель-Валынь
Катэгорыя:Ігракі ФК Палессе Жытомір
Віталь Васілевіч Казанцаў

**Віталь Казанцаў** (нар. 4 ліпеня 1981, Валгадонск, Растоўская вобласць) — расійскі футбаліст (абаронца) і трэнер. У цяперашні час працуе трэнерам у штабе беларускага клуба «Тарпеда-БелАЗ» з Жодзіна.

## Клубная кар’ера 
Доўгі час выступаў за валгаградскую «Алімпію», дзе быў сталым іграком асновы. З 2006 па 2008 гады выступаў за БАТЭ, разам з барысаўскім клубам гуляў у Лізе чэмпіёнаў. З 2009 выступаў у Расіі за «Прамень-Энергію» і «Ніжні Ноўгарад».

У ліпені 2013 года зноў апынуўся ў Беларусі, падпісаўшы кантракт з «Тарпеда-БелАЗ». У хуткім часе стаў асноўным цэнтральным абаронцам каманды. Сезон 2014 таксама распачынаў у аснове, але скончыў яго ўжо на лаўцы запасных.

У лютым 2015 года падоўжыў кантракт з аўтазаводцамі. У першай палове сезона 2015 трывала з’яўляўся на полі, а ў ліпені атрымаў траўму і выбыў да канца сезона. У студзені 2016 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Тарпеда-БелАЗ».

Неўзабаве пасля зыходу Віталя з жодзінскага клуба стала вядома, што ён завяршыў кар’еру іграка і ўвайшоў у трэнерскі штаб клуба «Смалявічы-СТІ». Разам са смалявіцкай камандай двойчы выхадзіў у Вышэйшую лігу.

У чэрвені 2020 года пакінуў «Смалявічы» і неўзабаве ўвайшоў у трэнерскі штаб латвійскай «Ліепаі», дзе стаў дапамагаць Дзмітрыю Молашу, разам з якім працаваў у «Смалявічах-СТІ». У чэрвені 2021 года разам з Молашам пакінуў латвійскі клуб.

У студзені 2022 года стаў памочнікам Молаша ў жодзінскім «Тарпеда-БелАЗ».

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Беларусі (3): 2006, 2007, 2008
*  Уладальнік Кубка Беларусі: 2006
*  Пераможца Другога дывізіёна чэмпіянату Расіі (зона Усход): 2012/13

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Расіі
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Расіі
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ
Катэгорыя:Ігракі ФК Прамень-Энергія Уладзівасток
Катэгорыя:Ігракі ФК Ніжні Ноўгарад (2007)
Катэгорыя:Ігракі ФК БАТЭ
Катэгорыя:Ігракі ФК Алімпія Валгаград
Саюзныя тэрыторыі Індыі

**Саюзныя тэрыторыі** ў Індыі — адзін з відаў адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак. У адрозненне ад штатаў гэтыя адзінкі не маюць губернатараў і кіруюцца непасрэдна федэральным урадам.

З 2019 года у краіне афіцыйна існуе восем саюзных тэрыторый:
* Андаманскія і Нікабарскія астравы
* Чандыгарх
* Дадра і Нагархавелі і Даман і Дыу
* Джаму і Кашмір
* Ладакх
* Лакшадвіп
* Нацыянальнай сталічнай акруга Дэлі
* Пудучэры

Пры гэтым Дэлі атрымаў статус Нацыянальнай сталічнай акругі ў 1991 г., а ў наш час дамагаецца статусу штата.

Катэгорыя:Штаты і тэрыторыі Індыі
Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Індыі
Нядружна

**Нядружна** — тапонім:

* Нядружна — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Палата, каля вёскі Нядружна
* Нядружна — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Палата
* Нядружна — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці, каля возера Нядружна
Нядружна (возера, Полацкі раён, каля вёскі Нядружна)

**Нядру́жна** — бяссцёкавае возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Палата, за 38 км у напрамку на паўночны ўсход ад Полацка, каля вёскі Нядружна.

Плошча паверхні 0,53 км². Даўжыня 1,5 км, найбольшая шырыня 0,45 км. Даўжыня берагавой лініі 3,48 км. Плошча вадазбору 3,25 км².
Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з захаду на ўсход. Схілы катлавіны вышынёй 5—7 м. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі забалочаныя, на поўначы возера зліваюцца са схіламі катлавіны.

У возеры водзяцца шчупак, акунь, лешч, гусцяра і іншыя рыбы.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Нядружна 

Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Катэгорыя:Бяссцёкавыя азёры
Катэгорыя:Басейн Палаты
Нядружна (возера, Полацкі раён, на поўнач ад вёскі Дрэтунь)

**Нядру́жна** — бяссцёкавае возера ў Беларусі, у Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Палата, за 6 км на поўнач ад вёскі Дрэтунь.

Плошча паверхні возера 0,6 км². Даўжыня 1,45 км, найбольшая шырыня 0,55 км. Даўжыня берагавой лініі 3,35 км.
Катлавіна Нядружна рэшткавага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад, размешчана сярод забалочанага лесу. Схілы катлавіны невыразныя. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі ўкрыты лесам і хмызняком. Ручаямі злучана з азёрамі Мелкае і Глыбокае.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Катэгорыя:Бяссцёкавыя азёры
Катэгорыя:Басейн Палаты
Пясты

[right|thumb|200px|[Герб Пястаў]]
**Пя́сты** () — першая польская княжацкая і каралеўская дынастыя. Легендарным заснавальнікам дынастыі быў селянін Пяст.

Першы гістарычна пэўны князь дынастыі Пястаў — Мешка I (каля 960—992). Яго сын Баляслаў I Храбры незадоўга да смерці прыняў каралеўскі тытул (1025), аднак большасць яго пераемнікаў таксама насіла тытул князя. У канцы XI ст. старажытнапольская дзяржава распалася на некалькі ўдзелаў, якімі валодалі розныя галіны Пястаў. Старэйшая, якая валодала Кракавам, лінія Пястаў спынілася ў 1370 годзе са смерцю караля Казіміра III Вялікага, пасля чаго прастол перайшоў да прадстаўніка Анжуйскай дынастыі Людовіка I Вялікага. У Мазовіі Пясты кіравалі да 1526 года, у сілезскіх княствах — да 1675 года. Адзін з каралёў Русі, Юрый II Баляслаў, таксама належаў да дынастыі Пястаў.

У XVII—XVIII стагоддзях пры абранні каралёў у Польшчы «пястам» называўся кандыдат на прастол — паляк (хоць фактычна і не заўсёды быў ім, напрыклад, Міхал-Карыбут Вішнявецкі — Гедзімінавіч родам з літоўскай Валыні).

## Пералік кіраўнікоў 
* Земавіт (кіраваў у IX—X стст.) — гістарычнасць пастаўлена пад сумнеў
* Лешак (IX—X стагоддзя) — гістарычнасць пастаўлена пад сумнеў
* Земамысл (IX—X стагоддзя) — гістарычнасць пастаўлена пад сумнеў
* Мешка I (кіраваў у 960—992)
* Баляслаў I Храбры (992—1025)
* Мешка II Ламберт (1025-1031)
* Безпрым (1031)
* Казімір I Аднаўляльнік (1034—1058)
* Баляслаў II Смелы (1058—1079)
* Уладзіслаў I Герман (1079—1102)
* Збігнеў і Баляслаў III Крывавусты (1102—1107)
* Баляслаў III Крывавусты (1107—1138)
* Уладзіслаў II Выгнаннік (1138—1146)
* Баляслаў IV Кучаравы (1146—1173)
* Мешка III Стары (1173—1177)
* Казімір II Справядлівы (1177—1194)
* Лешак Белы і Уладзіслаў III Танканогі (1194—1202)
* Уладзіслаў III Танканогі (1202)
* Лешак Белы (1202—1210)
* Мешка I Крываногі (1210—1211)
* Лешак Белы (1211—1227)
* Уладзіслаў III Танканогі (1228)
* Конрад Мазавецкі (1229—1232)
* Генрых Барадаты (1232—1238)
* Генрых II Набожны (1238—1241)
* Конрад Мазавецкі (1241—1243)
* Баляслаў V Сарамлівы (1243—1279)
* Лешак Чорны (1279—1288)
* Генрых IV Пробус (1288—1290)
* Пшэмысл II (1290—1291)
* Уладзіслаў Лакеток (1306—1333)
* Казімір III Вялікі (1333—1370)

## Гл. таксама 
* Спіс каралёў Польшчы
* Сілезскія Пясты


Катэгорыя:Каралі польскія
Плюсы

**Плюсы** — шматзначны тэрмін.

## Тапонімы 
* Плю́сы, Плюскае — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Заходняя Дзвіна
* Плюсы — аграгарадок у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці, каля возера Плюсы

## Іншае 
* народная назва віду
Плюсы (возера)

**Плю́сы, Плюскае** — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Заходняя Дзвіна, за 20 км на поўнач ад горада Браслаў, каля аграгарадка Плюсы, паблізу ад мяжы з Латвіяй.

Плошча паверхні возера 1,54 км². Даўжыня 2,04 км, найбольшая шырыня 1,61 км, даўжыня берагавой лініі 8,7 км. Найбольшая глыбіня возера 5,8 м, сярэдняя 3 м. Аб'ём вады 4,62 млн. м³. Плошча вадазбору 6,56 км².
Катлавіна возера падпруднага тыпу, размешчана ў паніжэнні паміж камавых узгоркаў. Схілы катлавіны ў заходняй і паўночнай частках спадзістыя, вышынёй 4—5 м, у паўднёвай — стромкія, вышынёй да 8—10 м. Берагавая лінія звілістая. Берагі нізкія і пясчаныя. Вакол возера пойма шырынёй ад 10—80 да 300 метраў. У паўднёвай частцы возера 9 астравоў агульнай плошчай 10 га (буйнейшыя з іх — *Вялікі* і *Малы*). Дно возера да глыбіні 1,5 м пясчанае. На большых глыбінях дно выслана сапрапелем і гліністым ілам.
Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Надводная расліннасць пашыраецца на адлегласці 10—30 м ад берага і да глыбіні 1,5 м. Да глыбіні 2,5 м распаўсюджваюцца рдзесты, харавыя водарасці, эладэя. Усходнія і паўночныя залівы, мелі і прастора паміж астравамі зарастаюць цалкам.
У Плюсы ўпадаюць некалькі ручаёў і выцякае ручай у возера Прысвяты.

У возеры водзяцца шчупак, акунь, лешч, плотка, гусцяра, краснапёрка, лінь і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Плюсы 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёна
Віктар Мароз

**Віктар Мароз** (; нар. , Вангажы, Латвійская ССР) — латвійскі футбаліст ( паўабаронца) і трэнер. Ігрок нацыянальнай зборнай Латвіі (2002—2007). У цяперашні час з’яўляецца галоўным трэнерам клуба РФШ.

## Клубная кар’ера 
Доўгі час выступаў у Латвіі за рыжскі «Сконта», з якім некалькі разоў станавіўся чэмпіёнам краіны. У 2008 годзе перайшоў у сафійскі ЦСКА, пасля гуляў у клубах другога дыізіёна Кіпра. У 2012 годзе вярнуўся ў Латвію, трапіўшы ў склад юрмальскага «Спартака».

У жніўні 2013 года перайшоў у наваполацкі «Нафтан». Хутка замацаваўся ў асноўным складзе на пазіцыі атакуючага паўабаронцы. У студзені 2014 пакінуў наваполацкі клуб.

У сакавіку 2014 года вярнуўся ў «Сконта». У сезоне 2015 не з’яўляўся на полі. У пачатку 2016 года, калі «Сконта» быў пераведзены ў Першую лігу, зноў стаў гуляць за клуб, а таксама дапамагаць галоўнаму трэнеру Тамазу Пертыі. Пасля яго зыходу з каманды ў канцы 2016 года ўзначаліў каманду, якая страціла прафесійны статус. У ліпені 2017 года быў прызначаны галоўным трэнерам «Даўгаўпілса».

З 2020 года з’яўляецца галоўным трэнерам клуба РФШ.

## Міжнародная кар’ера 
Выступаў за нацыянальную зборную Латвіі.

## Дасягненні 
*    Чэмпіён Латвіі (5): 2000, 2001, 2002, 2003, 2004
*    Срэбраны прызёр чэмпіянату Латвіі (1): 2014

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Латвіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Латвіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Сконта
Катэгорыя:Ігракі ФК Нафтан
Катэгорыя:Ігракі ФК Спартак Юрмала
Катэгорыя:Ігракі ФК ПАЕЕК
Катэгорыя:Ігракі ФК Атрамітас Гераскіпу
Катэгорыя:Ігракі ФК ЦСКА Сафія
Катэгорыя:Ігракі ФК Валміера
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Латвіі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Рыжская футбольная школа
Катэгорыя:Трэнеры ФК Даўгаўпілс
Катэгорыя:Трэнеры ФК Сконта
Галгофа

[thumb|right|220px|Традыцыйнае месцазнаходжанне Галгофы, дзе зараз стаіць [царква Труны Гасподняй]]
**Галго́фа, Галго́та** (; , «лобнае месца» ад арам. *gûlgaltâ*, літ. «чэрап»; ) (таксама ўжываецца ***Кальварыя***) — паводле Евангелляў месца адразу за сценамі Іерусаліма, дзе быў укрыжаваны Ісус Хрыстос.

## Месцазнаходжанне 
Галгофа згадваецца ў ранніх работах, як пагорак, які размешчаны вельмі блізка да брамы ў Іерусалім.
З 6 стагоддзя месца згадваецца як гара, а з 333 года як невялікі ўзгорак. Новы Запавет апісвае яго як месца досыць блізка да горада, і тыя, якія ўваходзілі ў горад маглі чытаць надпіс над крыжам «Ісус з Назарэта — Цар Іўдзейскі». Само размяшчэнне Галгофы згадваецца ва ўсіх чатырох Евангеллях.

Традыцыйнае месцазнаходжанне Галгофы вядзе пачатак ад ідэнтыфікацыі Алены, маці Канстанціна I, у 325 годзе. У некалькіх метрах побач, Алена таксама вызначыла месцазнаходжанне Труны Ісуса і сцвярджала, што выявіла Жыватворны Крыж, а яе сын, Канстанцін потым пабудаваў на гэтым месцы царкву Труны Гасподняй. У 333 годзе, паломнік з Бардо, уваходзячы з усходу, апісаў «*невялікі пагорак Галгофы, дзе быў укрыжаваны Гасподзь*».

Гэта месца знаходзіліся на паўночны захад ад горада. У цяперашні час яно з'яўляецца часткай Храма Труны Гасподняй у хрысціянскім квартале старога горада Іерусаліма. Пачынаючы з канца XIX стагоддзя некаторыя даследчыкі вылучалі іншыя версіі аб яе месцазнаходжанні, напрыклад Садовая магіла на поўначы Іерусаліма ля Дамаскай брамы.

Катэгорыя:Мукі Хрыстовы
Катэгорыя:Геаграфія Евангелляў
Катэгорыя:Месцы паломніцтва
Катэгорыя:Хрысціянскія рэліквіі
Катэгорыя:Славутасці Іерусаліма
Катэгорыя:Месцы пакаранняў смерцю
Катэгорыя:Храм Гроба Гасподняга
Катэгорыя:Свяшчэнныя горы
Сен-Жэрменскі мірны дагавор (1919)

**Сен-Жэрменскі мірны дагавор** — мірны дагавор, падпісаны ў Сен-Жэрменскім палацы па выніках Першай сусветнай вайны паміж краінамі Антанты і новаўтворанай рэспублікай Аўстрыя.

## Умовы дагавора 
, у якім адбылося падпісанне дагавора]]

З прычыны распаду Аўстра-Венгрыі мірнае ўрэгуляванне з яе дзвюма часткамі ажыццяўлялася пасродкам падпісання з імі асобных дагавораў. Пагадненне з Аўстрыяй было падпісана 10 верасня 1919 года ў парыжскім прадмесці Сен-Жэрмен-ан-Ле. Аўстрыя прызнала аддзяленне ад яе Венгрыі, Чэхаславакіі, часткі польскіх тэрыторый, таксама пагадзілася на тэрытарыяльныя саступкі на карысць Каралеўства Сербаў, Харватаў і Славенцаў і Румыніі. Да Польшчы была далучана Заходняя Галіцыя, да Чэхаславакіі — Закарпацкая Украіна. Трансільванія і частка Баната, якія ўваходзілі раней у склад Аўстра-Венгрыі, былі перададзены Румыніі. Румыніі была перададзена і Букавіна. Аўстрыя таксама страціла Паўднёвы Ціроль і Істрыю, якія адыходзілі да Італіі. Да таго ж Каралеўства Сербаў, Харватаў і Славенцаў атрымала ад Аўстрыі Далмацыю, часткі Заходняй Крайны, Карынтыі і Штырыі.

Акрамя ўсяго іншага Аўстрыя пазбавілася ваеннага і гандлёвага флоту ў Адрыятыцы і на Дунаі, абавязалася выплаціць рэпарацыі пераможцам і згаджалася на бесперашкодны транзіт любых грузаў саюзнікаў праз сваю тэрыторыю. Ваенныя артыкулы дагавора забаранялі Аўстрыі мець пастаянную армію.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Тэкст дагавора

Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Аўстрыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Бельгіі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Грэцыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Італіі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Кітайскай Рэспублікі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Кубы
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Нікарагуа
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Польшчы
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Партугаліі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Румыніі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы ЗША
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Тайланда
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Францыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Югаславіі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Японіі
Катэгорыя:Мірныя дагаворы
Катэгорыя:Першая сусветная вайна
Катэгорыя:Сен-Жэрмен-ан-Ле
Мірны дагавор

).]]
**Мірны дагавор** — канчатковае прыняцце дзвюма ці больш бакамі, якія знаходзіліся адзін з адным у стане вайны, абавязацельстваў аб спыненні ваенных дзеянняў на падставе пісьмова замацаванага пагаднення. У адрозненне ад перамір'я заключэнне мірнага дагавора ў наш час магчыма толькі паміж двума прызнанымі міжнародным правам урадамі, бо ў адваротным выпадку ўрэгуляваннем канфлікту прызвана займацца ААН.

Найбольш важнымі складнікамі мірнага дагавора з'яўляюцца прававое ўрэгуляванне пытанняў тэрытарыяльнага суверэнітэту і палітычных умоў, заявы пра від будучых двух- ці ўсебаковых адносін, форма і аб'ём рэпарацый, наступствы ў ваеннай вобласці.

## Гісторыя 
Першым гістарычна дакументаваным мірным дагаворам стала пагадненне паміж Егіптам і хетамі ў 1259 годзе да н.э. Гэты дагавор утрымліваў не толькі пакт аб ненападзе, але і абавязацельства аб ўзаемадапамозе ў выпадку нападу з трэцяга боку. Дагавор існаваў у дзвюх версіях, на старажытнаегіпецкай і хецкай мовах.

*
Рэпарацыі

**Рэпарацыі** (ад  — аднаўленне) — форма матэрыяльнай адказнасці суб’екта міжнароднага права за шкоду, нанесеную ў выніку здзейсненага ім міжнароднага правапарушэння іншаму суб’екту міжнароднага права, у прыватнасці, пакрыццё дзяржавай паводле мірнага дагавора ці іншых міжнародных актаў шкоды, нанесенай ёй дзяржавам, якія падвергліся нападу. Аб’ём і характар рэпарацый павінны вызначацца ў адпаведнасці з нанесенай матэрыяльнай шкодай (прынцып суразмернасці). Выплата рэпарацый можа ажыццяўляцца ў выглядзе грашовай ці іншай матэрыяльнай кампенсацыі ці ў выглядзе адначасовай рэстытуцыі і кампенсацыі страт.

Катэгорыя:Наступствы Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Міжнароднае права
Катэгорыя:Права міжнароднай адказнасці
Рэгіна Эзера

{{Пісьменнік
 |Імя                  = Рэгіна Эзера
 |Арыгінал імя       = Regīna Ezera
 |Выява          = 
 |Апісанне выявы = 
 |Імя пры нараджэнні     = Рэгіна Кіндзуле
 |Месца нараджэння       = 
 |Месца смерці         = 
 |Грамадзянства          = → 
 |Род дзейнасці     = 
 |Гады актыўнасці      = 
 |Кірунак          = 
 |Жанр                 = раман, апавяданне
 |Мова твораў    = латышская
 |Узнагароды              =
 { style="background: transparent"

}
 |Вікісховішча            = 
 |Вікікрыніца             = 
}}

**Рэгіна Эзера** (,  — ) — латышская пісьменніца. Народная пісьменніца Латвійскай ССР (1981). Кавалер Ордэна Трох Зорак IV ступені.

У аповесці «Балада дзятлавага бору» (1968), рамане «Калодзеж» (1972), тэтралогіі «Сама са сваім ветрам» (1982-84) вострыя сацыяльныя і псіхалагічныя праблемы. Аўтар аповесцей «Водбліск сонца» (1969), «Ноч без месяца» (1971), апавяданняў і інш. На беларускую мову яе асобныя творы пераклаў Міхась Ткачоў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Пісьменнікі Латвіі
Катэгорыя:Афіцэры ордэна Трох Зорак
Катэгорыя:Народныя пісьменнікі Латвійскай ССР
Эдвард Джэймс Корбет

**Э́двард Джэ́ймс Ко́рбет** () або папросту **Джым Ко́рбет** (; 25 ліпеня 1875 — 19 красавіка 1955 гг.) — брытанскі паляўнічы, пісьменнік і натураліст, арганізатар аховы драпежных жывёлін.

## Біяграфія 
Эдвард Джэймс Корбет нарадзіўся ў горадзе Наініталь на поўначы Індыі ў сям'і паштовага службоўца. Яго бацька Вільям Крыстафер Корбет памёр, калі Джыму было толькі 4 гады. Маці Мэры Джэйн Корбет была вымушана самастойна гадаваць 13 дзяцей. Ужо ў дзяцінстве Джым рыхтаваўся да таго, каб стаць знакамітым паляўнічым, вывучаў лес, знаёміўся з раслінамі і жывёламі. У 19 гадоў Джым скончыў школу і перайшоў на працу на чыгунку. Пазней працаваў як журналіст і грамадскі дзеяч. Удзельнічаў у Першай і Другой Сусветных войнах.

Большую частку жыцця правёў у Наініталі. У 1947 г. перасяліўся ў Кенію, дзе займаўся пісьменніцкай і дабрачыннай дзейнасцю. Памёр 19 красавіка 1955 г. у Ньеры.

## Паляўнічы 
Праславіўся як паляўнічы на леапардаў і тыграў-людаедаў. У 1907 г. забіў тыгра, якога ў Кумаоне абвінавачвалі ў 436 задакументаваных чалавечых смерцях. Да 1938 г. знішчыў 33 тыгры і некалькі леапардаў.

## Літаратурная дзейнасць 
Джым Корбет апублікаваў некалькі дакументальных і мастацкіх літаратурных прац:
* Jungle Stories. Privately Published 1935
* Man-Eaters of Kumaon. Oxford University Press, Bombay 1944
* The Man-eating Leopard of Rudraprayag. Oxford University Press, 1947
* My India. Oxford University Press, 1952
* Jungle Lore. Oxford University Press, 1953
* The Temple Tiger and more man-eaters of Kumaon. Oxford University Press, 1954
* Tree Tops. Oxford University Press, 1955

Найбольшым поспехам карысталася яго кніга «Людаеды Кумаона» (*Man-Eaters of Kumaon*). Яна стала асновай для аднайменнага галівудскага фільма, знятага ў 1948 г.

## Грамадская дзейнасць 
Пасля I Сусветнай вайны Джым Корбет купіў фотакамеру і заняўся здымкамі дзікай прыроды. Асаблівую сенсацыю выклікалі яго рэпартажы аб жыцці драпежнікаў, якія звычайна вялі схаваны ад чалавека лад жыцця. У 1930-ых гг. Корбет пачаў чытанне лекцый аб прыродзе Індыі, захаванні яе асаблівай фаўны. Па яго ініцыятыве былі створаны два грамадскіх аб'яднання, якія займаліся пошукам сродкаў для арганізацыі аховы прыроды. У Кеніі распрацаваў сістэму мер абароны карэнных жыхароў і хатняй жывёлы ад драпежнікаў.

## Памяць 
У гонар Джыма Корбета быў названы адзін з найстарэйшых азіяцкіх нацыянальных паркаў, створаных на тэрыторыі сучаснага Утаракханда. У Каладхунгі (прыгарад Наініталя) дзейнічае музей Джыма Корбета.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Jim Corbett — Biography 
* Jim Corbett of the Corbett National Park 
* JASON BELLOWS, A LARGE-HEARTED GENTLEMAN
* Prasanta Das, Jim Corbett's ‘Green’ Imperialism
* On Jim Corbett and his Kenyan connection 

Корбет
Корбет
Корбет
Замак Кумамота

— старажытны замак раўніннага тыпу ў горадзе Кумамота, прэфектура Кумамота (раней — правінцыя Хіго), Японія.
Таксама вядомы пад назвай  ці .

Замак Кумамота ўваходзіць у спіс нацыянальных скарбаў Японіі.

## Гісторыя 
[200px|злева|thumb|Галоўная вежа *[тэнсю*]]

Першапачаткова на тэрыторыі будучага замка знаходзіўся невялікі форт, пабудаваны ў перыяд паміж 1469 і 1487 гадамі.

На працягу больш за сямі гадоў (з 1601 па 1607 год) форт быў перабудаваны і пашыраны па загадзе даймё Като Кіёмаса. Пры пабудове Като выкарыстоўваў ведаў, атрыманыя падчас вайны з Карэяй — замак атачылі крапасной сцяной, агульнай даўжынёй 13 км, у межах замка для патрэб гарнізона былі выкапаны 120 студняў з пітнай вадой, пасаджаны арэхавыя дрэвы.
Праз 50 гадоў замак перайшоў у валоданне кіраўнікам правінцыі Хіго — клану Хасакава.

Пасля рэстаўрацыі Мэйдзі ў 1874 годзе замак перастаў выкарыстоўвацца. У 1877 годзе падчас сацумскага паўстання пасля пяцідзесяцідзённай аблогі замак быў захоплены, частка замка згарэла, захаваўся толькі каменны падмурак і вежа Уто.

У 1960 годзе замак быў адрэстаўраваны, галоўная вежа замка была адноўлена з выкарыстаннем жалезабетону. Плошча адрэстаўраванага замка нашмат меншая за першапачатковую, але нават цяпер складае 760 тыс. м².

У наш час замак выкарыстоўваецца як музей.
Экспанатамі з'яўляюцца адзенне, зброя і самурайскія даспехі.

## Гл. таксама 
* Спіс замкаў Японіі

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт замка 

Катэгорыя:Замкі Японіі
Катэгорыя:Кумамота (прэфектура)
Катэгорыя:Нацыянальныя скарбы Японіі
Таётомі Хідэёры

**Таёто́мі Хідэё́ры** (яп. 豊臣秀頼, 29 жніўня 1593 — 4 чэрвеня 1615) — самурайскі палкаводзец сярэднявечнай Японіі перыяду Сэнгоку. Сын Таётомі Хідэёсі ад наложніцы Ёда, пляменніцы Оды Набунагі.

## Біяграфія 
Традыцыйна гістарыяграфія называе Хідэёры сынам Таётомі Хідэёсі. Аднак многія сучасныя гісторыкі ставіць бацькоўства апошняга пад сумненне. Хідэёсі меў некалькі дзясяткаў наложніц, аднак ніводная з іх не зацяжарыла на працягу 30 гадоў яго кар'еры. Толькі адна з іх, спадарыня Ёда, нарадзіла двух сыноў, калі яму ўжо за 50 гадоў.

У 1598 годзе Таётомі Хідэёсі памёр. Яго пераемнікам стаў 5-гадовы Хідэёры. Замест малалетняга ўладальніка краінай кіраваў савет пяці старэйшын, які ўзначальваў Такугава Іэясу, і савет пяці кіраўнікоў, у якой старшынстваваў Ісіда Міцунары. Пасля бітвы пры Секігахары ў 1600 годзе, уся рэальная ўлада ў Японіі была сканцэнтравана ў руках Такугавы, які 3 праз гады атрымаў тытул сёгуна. Нягледзячы на шлюб сваёй праўнучка Сен-хімэ з Хідэёры, Іэясу працягваў разглядаць род Таётомі як небяспеку для свайго рэжыму.

У 1614 сёгун пачаў супраць Хідэёры вайну. Цягам Осакскіх кампаній 1614 і 1615 гадоў род Таётомі быў знішчаны. Галоўная цытадэль Хідэёры — Осакскі замак — згарэў разам з целам свайго гаспадара. Наступіла эпоха роду Такугава, які кіраваў Японіяй больш за 250 гадоў.

## Гл. таксама 
* Таётомі Хідэёсі
* Такугава Іэясу

Катэгорыя:Военачальнікі Японіі
Катэгорыя:Род Таётомі
Гілі (архіпелаг)

**Гі́лі** (, літаральна "тры Гілі") — архіпелаг з 3 астравоў на паўночны захад ад вострава Ламбок у Інданезіі. Агульная плошча - 15 км². Найбуйнейшы востраў — Гілі-Траванган. Прыкладная колькасць насельніцтва (2010 г.) - 1000 чал.

Тры астравы Гілі размешчаны ў моры Балі. Яны маюць вулканічнае паходжанне, аднак даволі нізкія ў параўнанні з суседнім востравам Ламбок. Берагі атачаюць каралавыя рыфы. Клімат субэкватарыяльны пасатны.

Усе тры астравы звязаны паромнымі пераправамі з востравам Ламбок. Аснова мясцовай эканомікі - турызм

## Спасылкі 
Гілі
Гілі
Гілі
Гілі-Траванган

**Гілі-Траванган** () — востраў у архіпелагу Гілі. Уваходзіць у склад інданезійскай правінцыі Ламбок. 

Востраў мае вулканічнае паходжанне, даволі нізкі. Выцягнуты з поўначы на поўдзень на 2,54 км у даўжыню. Найбольшая шырыня - 1,7 км. Берагі пясчаныя. Пляжы Гілі-Траванган лічацца аднымі з найпрыгажэйшых у свеце. Востраў атачаюць каралавыя рыфы. Клімат субэкватарыяльны пасатны.

У 2010 г. на Гілі-Траванган жыло каля 700 чал., пераважна сасакі, балійцы, яванцы, арабы. Злучаны паромнымі пераправамі з астравамі Ламбок і Балі. Аснова мясцовай эканомікі — турызм.

## Спасылкі 
*Агульная інфармацыя для турыстаў 
*Даведнік для вандроўнікаў аб астравах Гілі
*Карта Гілі-Траванган 

Гілі
Катэгорыя:Астравы Інданезіі
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Товада

— самае буйное кратарнае возера на востраве Хонсю, Японія. Размешчана на вышыні 400 м над узроўнем мора ў нацыянальным парку на мяжы прэфектур Аомары і Акіта. Сценкі кальдэры дасягаюць у некаторых месцах вышыні 1&nbsp;000 м і дасягаюць вяршыні на вулкане Товада на вышыні 1&nbsp;159 м. Ярка сіні колер возера з’яўляецца вынікам чыстай вады і вялікай глыбіні возера (326,8 м — трэцяе па глыбіні возера Японіі). Бачнасць складае 15 м. Плошча возера — 61,0 км², яго аб’ём складае 4,19 км³, а перыметр — 46 км. З возера выцякае рака Аірасэ.

Возера штогод наведвае каля 3 мільёнаў турыстаў. Яно прыдатна для купання і з’яўляецца ўпадабаным месцам адпачынку падарожнікаў. Тут маюцца шматлікія гатэлі і пансіянаты. Познім летам тут праходзіць агульнае свята трох прэфектур *Кунідзанкай-мацуры*. Па возеры курсуюць некалькі разоў у дзень паромы і прагулачныя катары.

## Галерэя 

Выява:Lake towada landsat.jpg|Здымак возера з космасу
Выява:Towadako.jpg|Возера Товада
Выява:lac_towada.jpg|Возера ў канцы лета

## Спасылкі 
* 
* Геалагічная гісторыя вулкана 

Катэгорыя:Азёры Японіі
Катэгорыя:Аомары (прэфектура)
Катэгорыя:Акіта (прэфектура)
Катэгорыя:Кратарныя азёры