open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бары Хокінс

**Бары Хокінс** (, нар. , в. , графства Кент, Англія) — англійскі прафесійны гулец у снукер. Фіналіст чэмпіянату свету 2013 года і Мастэрс 2016 года і былы чацвёрты нумар сусветнага рэйтынгу. Пераможца трох рэйтынгавых турніраў (уваходзіць у топ-25 снукерыстаў у гісторыі па колькасці перамог рэйтынгавага ўзроўню). З 2005 года нязменна ўваходзіць у топ-32, а з 2013 — у топ-16 сусветнага рэйтынгу.

Стаў прафесіяналам ў 1996 годзе ва ўзросце 17 гадоў, але атрымаў вядомасць толькі ў сезоне 2004/2005, калі ён выйшаў у 1/8 фіналу чэмпіянату Вялікабрытаніі, чвэрцьфінал адкрытага чэмпіянату Брытаніі і паўфінал адкрытага чэмпіянату Уэльса. У сезоне 2005/2006 увайшоў у топ-32 сусветнага рэйтынгу, а таксама дэбютаваў на чэмпіянаце свету. У сезоне 2006/2007 ужо дэбютаваў у топ-16 афіцыйнага рэйтынгу, але пратрымаўся там толькі адзін снукерны год. У 2012 годзе выйграў першы рэйтынгавы тытул, адкрыты чэмпіянат Аўстраліі, а ў другой палове сезона вярнуўся ў топ-16 і сенсацыйна дайшоў да фіналу чэмпіянату свету, перамогшы лідара сусветнага рэйтынгу Марка Сэлбі (13:10) і лепшага кітайскага снукерыста Дзіна Цзюньхуэя (13:7) і саступіўшы ў фінале Роні О’Салівану (12:18). У наступным сезоне дайшоў да чвэрцьфіналу першага турніру Трайной кароны, чэмпіянату Вялікабрытаніі, што з’яўляецца яго найлепшым вынікам на гэтым спаборніцтве, і амаль увесь сезон пратрымаўся у топ-8 рэйтынгу, а вясною 2014 года падняўся на найвышэйшы радок у табелі аб рангах у кар’еры — чацвёрты — і здабыў другі рэйтынгавы тытул — гранд-фінал серыі PTC. Да 2016 года не выйграў ніводнага матча ў рамках найбуйнейшага запрашальнага турніру — Мастэрс — а ў 2016 дайшоў да фіналу, дзе саступіў Роні О’Салівану з лікам 1:10. У сезоне 2016/2017 дайшоў да фіналу адкрытага чэмпіянату Паўночнай Ірландыі, а таксама выйграў свой трэці рэйтынгавы турнір — Сусветнае Гран-пры, а ў наступным сезоне яшчэ двойчы даходзіў да рэйтынгавых фіналаў на адкрытым чэмпіянаце Уэльса і адкрытым чэмпіянаце Кітая.

У агульнай колькасці займаў чацвёртае месца ў сусветным рэйтынгу больш за два месяцы. Апроч трох рэйтынгавых спаборніцтваў выйграў нізкарэйтынгавы адкрыты чэмпіянат Рыгі і тры іншыя прафесійныя турніры, уключаючы Shoot-Out 2012 года. У 2017 годзе разам з Джадам Трампам прадстаўляў зборную Англіі на кубку свету. За прафесійную кар’еру аформіў больш за 250 сэнчуры-брэйкаў і ўваходзіць у топ-25 гульцоў з найбольшай колькасцю соценных серый у гісторыі снукера, а таксама зарабіў больш за два мільёны фунтаў прызавых грошай, уваходзячы ў топ-25 снукерыстаў у гісторыі па гэтым паказчыку. За сваю кар’еру выканаў два максімальныя брэйкі.

## Фіналы турніраў 
### Рэйтынгавыя турніры: 7 (3 перамогі, 4 паразы) 

### Нізкарэйтынгавыя турніры: 1 (1 перамога) 
### Мастэрс: 1 (1 параза) 
### Прафесійныя снукерныя турніры: 13 (7 перамог, 6 паразаў) 

### Турніры па снукеры з шасцю чырвонымі шарамі: 1 (1 параза) 
### Кваліфікацыйныя туры: 3 (1 перамога; 2 паразы) 
## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Бары Хокінса на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Англіі
Катэгорыя:Пераможцы адкрытага чэмпіянату Аўстраліі па снукеры
Катэгорыя:Пераможцы Гранд-фінала PTC (снукер)
Віктар Андрэевіч Тумар

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Віктар Андрэевіч Тумар
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 02.03.1919
 |месца нараджэння = вёска Пеліка (зараз )
 |дата смерці      = 30.05.1944
 |месца смерці     = сяло Кірчыц (Яскі павет, )
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 1941—1944
 |званне           = радавы
 |род войскаў      = пяхота
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды       = { style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
 
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}
**Ві́ктар Андрэ́евіч Ту́мар** ( — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (13.09.1944, пасмяротна).

В. А. Тумар нарадзіўся ў вёсцы Пеліка (зараз у Смалявіцкім раёне Мінскай вобласці). Скончыў сямігодку і працаваў на торфазаводзе «Чырвоны Сцяг». У Чырвонай Арміі з 1941 г. Удзельнік баёў на Украіне, у Румыніі.
Стралок роты аўтаматчыкаў 929-га стралковага палка 254-й стралковай дывізіі (52-я армія, 2-і Украінскі фронт) чырвонаармеец В. А. Тумар вызначыўся 30 мая 1944 г. каля сяла Кірчыц (Кырпіцы) ў раёне горада Ясы (Румынія). З групай знішчальнікаў танкаў ўступіў ў бой, знішчыў 2 танкі і бронетранспарцёр. У крытычны момант бою В. Тумар са звязкай гранат кінуўся пад варожы танк і падбіў яго.

Пахаваны у брацкай магіле ў сяле Кырпіцы. Пазней яго прах перапахаваны ў горадзе Ясы.
* У Музеі Баявой славы Верхменьскай сярэдняй школы створана экспазіцыя «Герой Савецкага Саюза — В. А. Тумар».

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Тумар Виктор Андреевич  // Афіцыйны сайт Смалявіцкага райвыканкама 

Катэгорыя:Пехацінцы Вялікай Айчыннай вайны
Тунджа

**Ту́нджа** (, ) — рака ў Балгарыі і Турцыі, левы прытока ракі Марыца.

Даўжыня ракі 390 км, з іх на тэрыторыі Балгарыі 350 км. Плошча вадазбору 8429 км² (7884 км² з іх у Балгарыі). Рака бярэ пачатак на паўднёвых схілах Балканскіх гор, працякае па Казанлыкскай катлавіне і Фракійскай нізіне, упадае ў Марыцу каля горада Эдырнэ (Турцыя).

Сярэдні нахіл воднай паверхні 5,4 м/км. Сярэднегадавы расход вады на мяжы з Турцыяй 39,7 м³/с. Прымае сцёк з больш за 50 прытокаў. На рацэ вадасховішчы імя Г. Дзмітрава і Жрэбчава, гарады Елхава, Слівен, Ямбал (Балгарыя) і Эдырнэ (Турцыя) і інш.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общи хидроложки данни  

Катэгорыя:Басейн Марыцы
Катэгорыя:Рэкі Балгарыі
Катэгорыя:Рэкі Турцыі
Катэгорыя:Памежныя рэкі
Ёрмунганд

спрабуе злавіць Сусветнага Змея. Выява ўзята з ісландскага манускрыпта XVII стагоддзя]]
**Ёрмунганд** ( — *волатаў кій*), таксама названы Мідгардсарм — марскі змей з скандынаўскай міфалогіі, сярэдні сын Локі і волаткі Ангрбоды.

## Агульныя звесткі 
 змагаецца з Сусветным Змеем, Генры Фуслі, 1788.]]

Паводле «Малодшай Эды», Одзін забраў у Локі траіх дзяцей — Фэнрыра, Хэль і Ёрмунганда, якога кінуў у акіян, што абмываў Мідгард. Змей вырас такім велізарным, што аперазаў усю Зямлю і ўчапіўся ў свой уласны хвост. За гэта Ёрмунганд атрымаў мянушку «Змея Мідгарда» ці «Сусветнага Змея». У Рагнарок (фінальнай бітве багоў) Ёрмунганд і Тор, будучы вечнымі праціўнікамі, забіваюць адзін аднаго.

## Ёрмунганд у папулярнай культуры 
* У гульні StarCraft адна са зграй зэргаў завецца Ёрмунганд (Jormungand Brood).
* У гульні Tomb Raider: Underworld амаль уся сюжэтная лінія прысвечана германа-скандынаўскай міфалогіі, дзе згадваецца Ёрмунганд і іншыя багі. У канцы гульні галоўная гераіня спрабуе супрацьстаяць уваскрашэнню Ёрмунганда з дапамогай молата Тора.
* З’яўляецца ў 2 сезоне серыяла «Рагнарок». У Лорыца разбалеўся жывот, яго павялі ў бальніцу і ў ходзе УГД вызначылі наяўнасць істужачнага чарвяка. Пасля вымання ім аказаўся Ёрмунганд, якога ён адпусціў у ваду, каб ён выканаў свой лёс.

## Гл. таксама 
* Цмок
* Левіяфан
* Ураборас

## Літаратура 
* Эда. Песні пра багоў  / уклад., пер. са старажытнаісл., камент. Яўгена Папакуля. — Мінск : Галіяфы, 2021.
* Эда. Песні пра герояў / уклад., пер. са старажытнаісл., камент. Яўгена Папакуля. — Мінск : Тэхналогія, 2022.
* Эда Сноры Стурлусана  / уклад., пер. са старажытнаісл., камент. Яўгена Папакуля. — Мінск : Галіяфы, 2021.
* Эда. Забытыя песні  / уклад., пер. са старажытнаісл., камент. Яўгена Папакуля. — Мінск : Тэхналогія, 2023.

Ёрмунганд
Катэгорыя:Міфічныя змеі
Вярба плакучая

**Вярба плакучая**, таксама ўжываецца ***вярба вавілонская*** () — дравяністая расліна, від роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Вярба плакучая — дрэва вышынёй 10-12 м, ствол 50-60 см у дыяметры. Крона складаецца з доўгіх, тонкіх, павіслых да зямлі галін — голых, бліскучых, чырвонага або жаўтлява-зялёнага колеру.

Лісце даўгаватай або вузка-ланцэтнай формы, лязам выцягнутыя да верхавіны, паступова звужаецца да падставы; даўжыня 9-16 см, шырыня 1—2,5 см. Па краях залозіста-пільчатыя, зверху цёмназялёнага, знізу шыза- зялёнага колеру. Маладое лісце слаба опушанае, дарослае голае. Жылкі другога парадку тонкія, 15—30 штук, адыходзяць да вуглом 45-70°. Прылісткі коса-ланцетовіднай формы, зубчастай або шылападобнай формы; часам ператвараюцца ў калючкі. Хвосцік дасягае ў даўжыню 1 см, валасісты, даволі часта залозісты.

Тычынак дзве, яны свабодныя. Нектарнікаў два ў мужчынскіх кветках, і адзін у жаночых.

Сярожкі тонкія, з’яўляюцца альбо раней, альбо пазней лісця, размешчаны на скарочаных галінках, тонкацыліндрычныя. Кубачкі яйкападобна-ланцэтнай формы, колер жаўтлява-зялёны або бледна-палёвы, заўсёды аднастайны. Песцік патоўшчаны, жаўтлявага колеру, з 2—4 шырокімі лопасцямі.

## Прыроднае распаўсюджванне і ўжыванне 
 (1918).]]

Прыродная вобласць распаўсюду вярбы плакучай — Кітай. Завезена ў Афрыку, Паўночную Амерыку, Еўропу, Аўстралію.

Вярба плакучая — шырока распаўсюджаная дэкаратыўная расліна. Вылучаецца хуткім расам. Добра сябе адчувае на розных тыпах глебы. Эфектыўная ў адзіночных пасадках і ў невялікіх групах. Часцей за ўсё вярбу плакучую высаджваюць каля вадаёмаў і на газонах.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Вярба
Катэгорыя:Дэкаратыўныя дрэвы
Катэгорыя:Флора Азіі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Белая вежа (фестываль)

**«Белая вежа»** — беларускі міжнародны тэатральны фестываль, які штогод праходзіць у Брэсце.

У верасні 2009 года на 14-м фестывалі выступіла 25 тэатраў з 4 краін Азіі (Азербайджана, Арменіі, Ірана і Таджыкістана) і 5 краін Еўропы, у тым ліку 4 з 5 суседніх: Літвы, Польшчы, Расіі, Украіны і Малдовы. У верасні 2010 году 15-ы фестываль «Белая вежа» сабраў 37 тэатраў з 21 краіны. Яго арганізатарам ад заснавання выступала Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь.

У верасні 2012 года на 17-м фестывалі «Белая вежа» выступілі тэатры з 5 краін Азіі (Азербайджана, Арменіі, Ізраіля, Ірана і Японіі) і 5 краін Еўропы, у тым ліку трох з 5 суседніх: Польшчы, Украіны, Расіі, Малдовы і Эстоніі. Пагатоў з Расіі прыехала 9 тэатральных калектываў.

7—14 верасня 2013 года прайшоў 18-ы фестываль «Белая вежа». У ім удзельнічалі 23 тэатры, якія паказалі 24 спектаклі на 8 мовах. Тэатральныя калектывы прыехалі з 13 краін: 4 краін Азіі — Азербайджана, Арменіі, Ізраіля і Японіі; 1 краіны Афрыкі — Егіпта; 8 краін Еўропы, у тым ліку 4 з 5 суседніх — Літвы, Польшчы, Расіі, Украіны, Грэцыі, Славакіі, Чэхіі і Швецыі. Паказы адбыліся на 5 сцэнах: у 2 залах Брэсцкага акадэмічнага тэатра драмы, абласным грамадска-культурным цэнтры, парку і на плошчы Леніна. Усе білеты распрадалі за 2 тыдні, цэны на якія даходзілі да 200 000 рублёў ($22). Пагатоў арганізацыйны камітэт ажыццявіў адбор да ўдзелу сярод 210 заявак. Найбольшую колькасць спектакляў паставілі тэатры Беларусі і Польшчы.

У верасні 2014 года адбыўся 19-ы фестываль, на якіх тэатры з 13 краін паказалі 25 спектакляў. Білеты каштавалі ад 40 000 ($4,42) да 250 000 рублёў ($27,6). На юбілейную 20-ю «Белую вежу» ў 2015 годзе запрасілі 12 пераможцаў мінулых гадоў. Сярод звыш 100 заявак на ўдзел выбралі новыя тэатры. За 9 дзён на 6 пляцоўках паказалі 22 спектаклі з 13 краін, якія наведалі 7,5 тысяч гледачоў. Упершыню ў фестывалі ўдзельнічалі прадстаўнікі Туніса, адкуль прыехаў тэатр «Новы погляд» з пастаноўкай «Д-Сізіф». Сярод 22 паказаных спектакляў 7 былі беларускімі.

9—16 верасня 2016 года на 20-м фестывалі «Белая вежа» выступілі 26 тэатраў з 17 краін. Сярод іх упершыню выступіла тэатральная трупа з Туркменістана (Дзяржаўны рускі драматычны тэатр). Білеты каштавалі ў сярэднім 10 дэнамінаваных рублёў ($5) і пакрылі звыш 70 % выдаткаў на фестываль. Рэшту забяспечылі спонсары і бюджэт Брэсцкай вобласці. У верасні 2017 года на 22-м фестывалі паказалі 28 спектакляў з 14 краін. З іх 11 атрымалі дыпломы.

За 23 гады існавання фестывалю «Белая вежа» ў Брэсце яго ўдзельнікамі сталі тэатры з 58 краін, у тым ліку з Афрыкі (Алжыр і Туніс) і Паўднёвай Амерыкі (Венесуэла).

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Тэатральныя фестывалі
Катэгорыя:Фестывалі Беларусі
Катэгорыя:Культура Брэста
Катэгорыя:З’явіліся ў 1996 годзе
Катэгорыя:1996 год у Беларусі
Герцберг-ам-Гарц

**Герцберг-ам-Гарц** () — горад у Германіі, у зямлі Ніжняя Саксонія.
Уваходзіць у склад раёна Остэродэ. Насельніцтва складае 14 016 чалавек (на 31 снежня 2009 года). Займае плошчу 71,88 км². Афіцыйны код — *03 1 56 009*.

Горад падзяляецца на 6 гарадскіх раёнаў.

## Эсперанта ў Герцбергу 
11-га ліпеня 2006 года, згодна з рашэннем гарадскіх дэпутатаў горад атрымаў наступрае поўнае імя: "Герцберг — эсперанта-горад" ("Herzberg — die Esperanto-Stadt"), стаўшы такім чынам першым у сусветнай гісторыі паселішчам, якое атрымала такі статус. Горад выкарыстоўвае для міжнародных сувязяў мову эсперанта, у прыватнасці дзяля зносінаў з жыхарамі горада-пабраціма Гура, Польшча. У Герцберге дзейнічае культурны цэнтр нямецкіх эсперантыстаў і Сусветнай арганізацыі эсперанта. Усе прывітальныя шыльды, усталяваныя на ўезде ў горад, і таксама многія з надпісаў, шыльд у самім горадзе таксама напісаны на двух мовах — нямецкай і эсперанта.

У мясцовай школе арганізавана выкладанне эсперанта, а ў бібліятэке маецца вялікі збор кніг на гэтай мове. Згодна з планамі аўтараў праекта, Герцберг павінен стаць узорам двухмоўнага горада, ў якім моўная камунікацыя адбываецца на двух узроўнях - нацыянальным (нямецкая мова) і інтэрнацыянальным (эсперанта).

У рэстаране *Großer Knollen*, які знаходзіцца на аднаіменнай гары (вышынёй 687 метраў), пачынаючы са студзеня 2007 года наведвальнікам прапаноўваецца двухмоўнае меню. Неўзабаве гэтаму прыкладу паследвалі два іншых рэстарана. Пачынаючы са снежня 2008 года дзейнічае "Жэньшэнь-буцік" (эсперанта *Ginsengo-butiko*) з двухмоўным меню. У 2011 годзе у дворыку буціка адчынілася Эсперанта-кавярня (*Esperant-kavejo*). Уладарнік кавярні і буціка Харальд Шыке з’яўляецца спецыялістам ў галіне прыроднай медыцыны, прэзідэнтам Міжнароднай асацыяцыі прыроднай медыцыны (эсперанта *Internacia Naturkuraca Asocio*) і таксама вядзе прыём пацыентаў на дзвюх мовах — нямецкай і эсперанта. Увогуле у 2012 годзе мяню на эсперанта прапаноўвалі 8 рэстаранаў і кавярань горада.

Летам 2011 года, сям’я эсперантыстаў з Польшчы набыла з вёсцы Зібер, якая ўваходзіць у склад Герцберга, трохзорачны атэль *Zum Pass*. У той жа час аўстрыскі эсперантыст Амір Явадзі пераехаў у Герцберг, дзе набыў стары атэль *Golden Hirsch*  і пачаў яго рэканструкцыю

## Насельніцтва 
## Гарады-пабратымы 
*  Гура, Польшча

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка  
* Эсперанта-горад *на 18 мовах*
* Міжкультурны цэнтр Герцберга 

Катэгорыя:Эсперанта
Катэгорыя:Гарады Ніжняй Саксоніі
Пантанал

**Пантана́л** () — забалочаная нізіна ў вярхоўях ракі Парагвай каля заходняга падножжа Бразільскага нагор’я (пераважна ў Бразіліі), аб’ект са спіса Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Займае тэктанічную ўпадзіну, запоўненую азёрна-рачнымі адкладамі. Вышыня — 50-70 м. У перыяд дажджоў запаўняецца. У засуху ўяўляе сабой спалучэнне балот, азёр, саланчакоў, лясных і травяністых участкаў.

Гэты шырокі рэгіён на захадзе Бразіліі займае большую частку штата Мату-Гросу. Аднайменны прыродаахоўны комплекс з’яўляецца адным з буйнейшых ва ўсім свеце. Ён складаецца з чатырох рэзерватаў агульнай плошчай каля 187 тыс. га.

Пантанал — багацейшая прэснаводная экасістэма Зямлі. Краявіды гэтага рэгіёна разнастайныя і маляўнічыя. Яны ўключаюць трапічныя берагавыя лясы, сухія лістападныя трапічныя лясы, атлантычныя дажджавыя лясы, водна-балотныя ўгоддзі і саванну. Такі неаднародны ландшафт абумовіў шырокую відавую разнастайнасць. У межах гэтай унікальнай ахоўнай вобласці растуць прыблізна 3500 відаў раслін, яе насяляюць каля 50 відаў рэптылій, болей за 400 відаў рыб, 650 відаў птушак і 80 відаў сысуноў.

## Літаратура 
* 
* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.

Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Бразіліі
Катэгорыя:Балоты Бразіліі
Катэгорыя:Геаграфія Балівіі
Катэгорыя:Геаграфія Парагвая
Катэгорыя:Геаграфія Мату-Гросу-ду-Сул
Катэгорыя:Геаграфія Мату-Гросу
Паром

**Паро́м** — плывучае збудаванне (судна, плыт і інш.) для рэгулярнай перавозкі сухапутных транспартных сродкаў (аўтамабіляў, чыгуначных вагонаў), грузаў і пасажыраў цераз водную перашкоду паміж пэўнымі берагавымі пунктамі. Буваюць *самаходныя* і *несамаходныя*.

Па вялікіх суднаходных рэках паром перамяшчаецца па кабелі, пракладзеным па дне, або буксірным суднам; не невялікіх рэках перацягваецца з дапамогай троса, замацаванага на процілеглых берагах. Для паромнай пераправы праз пралівы, азёры звычайна выкарыстоўваюць спецыяльна абсталяваныя судны. Водазмяшчэннне іх да 20000 тон і больш, умяшчальнасць каля 100 чыгуначных вагонаў, пасажыраўмяшчальнасць да 2000 чалавек. Паромныя зносіны найбольш развіты ў Японіі, Заходняй Еўропе.

. Паром на Дняпры, 1914]]

У ваенных мэтах выкарыстоўваюцца пры фарсіраванні водных перашкод; робяцца з штатных пантонных паркаў і мясцовых плывучых сродкаў (баржы, лодкі), на якіх замацоўваецца грузавая платформа.

У Беларусі паромы дзейнічаюць на Дзвіне (Бешанковічы, Сураж).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
*
Ірына Мікалаеўна Паньшына

**Ірына Мікалаеўна Паньшына** (, Усцюжна, Валагодская вобласць — ) — беларускі мастацтвазнавец. Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі (1995).

## Біяграфія 
Пасля заканчэння Ленінградскага ўніверсітэта ў 1952 сем гадоў працавала ў Дзяржаўным Рускім музеі, а з 1959-га, па запрашэнні дырэктара Дзяржаўнага мастацкага музея БССР Алены Аладавай, пераехала ў Мінск і была супрацоўнікам Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь. З 1960 года стала намеснікам дырэктара па навуковай рабоце, і ў гэтай якасці працавала да 2000 года.

Пры непасрэдным удзеле Паньшынай былі створаны філіялы НММ РБ — Музей народнага беларускага мастацтва ў Раўбічах (1979), мемарыяльны Музей В. К. Бялыніцкага-Бірулі ў Магілёве (1982), Музей «Дом Ваньковічаў. Культура і мастацтва Беларусі першай паловы ХІХ стагоддзя» ў Мінску (2000) і Мемарыяльны музей-майстэрня народнага мастака З. І. Азгура (1998).

5 лістапада 2009 года ў рамках святкавання 70-годдзя з дня заснавання Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі адбылася прэзентацыя кнігі Ірыны Паньшынай «Что в имени тебе моем?» 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы СССР
Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Беларусі
Георг Роберт Вайсіг

**Георг Роберт Вайсіг** (; ? — , ) — нямецкі ваенны злачынец.

Падпалкоўнік, камандзір 26-га паліцэйскага палка. Удзельнік карных акцый на тэрыторыі Беларусі. На Мінскім працэсе 1946 папрасіў памілаваць замест сябе свайго малодшага падначаленага, быў асуджаны 29 студзеня 1946 да вышэйшай меры пакарання. Павешаны 30 студзеня 1946 на Мінскім іпадроме.

## Спасылкі 
* Виктор ЧИКИН. ВИСЕЛИЦЫ НА ИППОДРОМЕ

Катэгорыя:Нацысцкія злачынцы
Катэгорыя:Мінскі працэс 1946 года
Катэгорыя:Памерлі ў Мінску
Катэгорыя:Павешаныя
Таццяна Віктараўна Паплаўская

**Таццяна Віктараўна Паплаўская** (нар. , Адэса, Украіна) — беларускі мовазнавец. Доктар філалагічных навук (1996).

## Біяграфія 
Скончыла Мінскі інстытут замежных моў (1971), з 1976 года працуе ў ім (з 1996 года загадчык кафедры). Навуковыя працы па фанетыцы, камунікатыўнай і функцыянальнай лінгвістыцы: «Параўнальная тыпалогія англійскай і беларускай моў» (1983, з В. А. Няхай), «Сегментная фанетыка і прасодыя вуснага маўлення» (1993), «Маўленчы рытм у сінхраніі і дыяхраніі» (1995)

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Выкладчыкі Мінскага дзяржаўнага лінгвістычнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Паплаўская

**Паплаўская** — беларускае прозвішча, жаночая форма прозвішча Паплаўскі.

## Вядомыя носьбіты 
* Кацярына Паплаўская, беларуская лёгкаатлетка
* Марына Францаўна Паплаўская, украінская актрыса
* Наталля Мікалаеўна Паплаўская, беларуская мастачка
* Таццяна Віктараўна Паплаўская, беларускі мовазнавец
* Ядвіга Канстанцінаўна Паплаўская, беларускі кампазітар, эстрадная спявачка
The Elder Scrolls V: Dragonborn

**«The Elder Scrolls V: Dragonborn»** () — трэці глабальны дадатак да гульні «The Elder Scrolls V: Skyrim».

## Распрацоўка 
Паводле даных сайта gameinformer.com, гандлёвую марку «Dragonborn» Bethesda Softworks зарэгістравала яшчэ ў маі 2012 года. Інфармацыя пра новы DLC была таксама знойдзена ў апошнім патчы для Skyrim на PC, які прадугледжваў, што Dragonborn будзе ўключаць новую браню, магчымасць асядлаць драконаў (што было ўжо прадстаўлена Bethesda на GameJam з прэзентацыі DICE 2012) і новую вялікую лакацыю, дзе будуць адбывацца падзеі DLC — Солстхейм, востраў, які ўжо аднойчы выступаў у якасці месца дзеяння адона Bloodmoon для TES III: Morrowind.

2 лістапада Bethesda Softworks апублікаваў запіс у сваім твітэры пра тое, што афіцыйны трэйлер Dragonborn з'явіцца ў панядзелак 5 лістапада. Таксама студыя апублікавала першы прома-арт, тым самым канчаткова развеяўшы ўсе сумневы наконт распрацоўкі DLC.

Як і папярэднія дадаткі, паводле дагавора з Microsoft, Dragonborn стаў даступны ігракам з Xbox 360 4 снежня, версія для PC стала даступная 5 лютага 2013, версія для PS3 — 12 лютага 2013 года. Уся інфармацыя пра выхад была апублікавана ў афіцыйным блогу Bethesda Softworks.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Дадаткі да камп’ютарных гульняў
Dragonborn
Катэгорыя:Гульні для Windows
Катэгорыя:Гульні для Xbox 360
Катэгорыя:Гульні для PlayStation 3
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2012 года
Катэгорыя:Steam-гульні
Катэгорыя:Action/RPG
Прывакзальная плошча

**Прывакзальная плошча** — плошча, дамінантай якой з’яўляецца будынак вакзала, як правіла чыгуначнага, або некалькіх вакзалаў.

## Беларусь 
* Прывакзальная плошча — плошча ў Брэсце.
* Прывакзальная плошча — плошча ў Віцебску.
* Прывакзальная плошча — плошча ў Гомелі.
* Прывакзальная плошча — плошча ў Жлобіне.
* Прывакзальная плошча — плошча ў Лунінцы.
* Прывакзальная плошча — плошча ў Магілёве.
* Прывакзальная плошча — плошча ў Мінску.
* Прывакзальная плошча — плошча ў Рэчыцы.
## Расія 
* Прывакзальная плошча — плошча ў Екацярынбургу.
## Гл. таксама 
* Прывакзальная вуліца
Мікуліч

**Мікуліч** — беларускае прозвішча; утворана ад імя Мікалай.

## Вядомыя носьбіты 
* Алена Уладзіміраўна Мікуліч (нар. 1977) — беларуская вяслярка, бронзавая прызёрка летніх Алімпійскіх гульняў у Атланце (1996).
* Аляксей Ігнатавіч Мікуліч (нар. 1934) — беларускі антраполаг.
* Барыс Міхайлавіч Мікуліч (1912—1954) — беларускі пісьменнік.
* Васіль Дзмітрыевіч Мікуліч — народны камісар фінансаў БССР (1927—1931).
* Ларыса Емяльянаўна Мікуліч (нар. 1956) — беларуская артыстка тэатра лялек.
* Мікалай Уладзіміравіч Мікуліч (нар. 1960) — беларускі літаратуразнаўца.
* Надзея Анатолеўна Мікуліч (нар. 1953) — беларуская спявачка і кампазітарка.
* Нікан Мікуліч (1922—2013) — беларускі ваенны дзеяч, жаўнер паветрана-дэсантнага адмысловага батальёна «Дальвіц».
* Уладзімір Андрэевіч Мікуліч (1920—2000) — партыйны і дзяржаўны дзеяч БССР.
Іваноўскі

**Іваноўскі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Вацлаў Леанардавіч Іваноўскі — беларускі культурны і палітычны дзеяч.
* Дзмітрый Іосіфавіч Іваноўскі — расійскі фізіёлаг раслін.
* Збігнеў Уладзіслававіч Іваноўскі (нар. 1948) — вучоны. Доктар палітычных навук, прафесар.
* Зміцер Іваноўскі — гарадзенскі мастак.
* Ежы Іваноўскі — польскі палітык, грамадскі дзеяч.
* Ігнацы Іваноўскі — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.
* Канстанцін Іваноўскі (нар. 1930) — удзельнік беларускага антыкамуністычнага падполля.
* Леанард Іваноўскі — расійскі грамадскі і гаспадарчы дзеяч.
* Тадэвуш Іваноўскі — літоўскі навуковец-біёлаг.
* Яўген Піліпавіч Іваноўскі — Герой Савецкага Саюза.
Ядвіга Канстанцінаўна Паплаўская

**Ядвіга Канстанцінаўна Паплаўская** (нар. , дэ-юрэ 1 мая, в. Далідавічы, Валожынскі раён, Мінская вобласць) — беларускі кампазітар, эстрадная спявачка. Заслужаны артыст Беларусі (1991). Народны артыст Беларусі (2006).

## Біяграфія 
Нарадзілася 25 красавіка 1949 года ў в. Далідавічы Валожынскага раёна Мінскай вобласці. Бацька — Канстанцін Паплаўскі. Скончыла Беларускую кансерваторыю па класах фартэпіяна (1972) і кампазіцыі (1988). З 1971 года — артыстка ВІА «Верасы», з 1987 года — салістка-вакалістка Дзяржаўнага канцэртнага аркестра Беларусі. Стваральнік і кіраўнік (разам з мужам Аляксандрам Ціхановічам) першага ў Беларусі Тэатра песні (1988) і творчай студыі пры ім. Выступае (з Ціхановічам) у складзе эстрадна-вакальнага дуэта. Аўтар кантаты «Сын зямлі», сімфанічнай паэмы, цыкла прэлюдый, санаты, дзіцячых п'ес для фартэпіяна, хароў, рамансаў, эстрадных песень, шматлікіх апрацовак і аранжыровак беларускага песеннага фальклору.

Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 30 сакавіка 2006 года № 185 за значны асабісты ўклад у развіццё нацыянальнай культуры, захаванне і прапаганду лепшых музычных традыцый Ядвізе Паплаўскай і яе мужу Аляксандру Ціхановічу прысвоены званні «Народны артыст Беларусі».

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Валожынскім раёне
Катэгорыя:Верасы
Краязнаўства

**Краязнаўства** — гэта комплекснае навукова-даследчае і папулярызатарскае вывучэнне пэўнай тэрыторыі і накапленне ведаў пра яе. Пры гэтым на геаграфічнай базе аб’ядноўваюцца веды геаграфіі, экалогіі, гісторыі, археалогіі, тапанімікі, тапаграфіі, геральдыкі, этнаграфіі, філалогіі, мастацтвазнаўства.
Практычнае ўжыванне вышэйпаказаных дысцыплін (і часцяком менавіта ў комплекснай форме) патрабуецца, напрыклад, ад краязнаўцаў пры вывучэнні і апісанні значных гістарычных некропаляў.
Да краязнаўчай дзейнасці не адносяць археалагічныя раскопкі, таму што яны патрабуюць адкрытага ліста (дзяржаўнай ліцэнзіі).

## Гл. таксама 
* Краязнаўства Беларусі
* Краязнаўчы музей


Катэгорыя:Сацыяльная гісторыя
Елка блакітная

**Елка блакітная**, **Елка калючая** (*Picea pungens*) — від роду елка, сямейства хваёвыя.

## Прыроднае распаўсюджанне 
Прыроднае распаўсюджанне віду — захад Паўночнай Амерыкі ад паўднёва-усходу штата Айдаха на поўдзень праз штаты Юта і Каларада да Арызоны і Нью-Мексіка.

Звычайна расце на вышынях 1750-3000 метраў. Часцей за ўсё расце ў горных далінах уздоўж рэк і ручаёў, дзе глеба больш вільготная. Від вельмі распаўсюджаны, ахоўны статус ацэньваецца як з найбольш нізкай пагрозай (LC).

## Біялагічнае апісанне 
thumb|left|160px|Маладыя шышкі елкі блакітнай
Елка блакітная ўяўляе сабой вечназялёнае хваёвае дрэва, вышынёй 25-30 м, рэдка да 46 метраў. Дыяметр ствала — да 1,5 метраў. Кара тонкая, лускаватая. Крона узкаканічная ў маладых дрэў, у старых дрэў становіцца цыліндрычнай. Ігліца даўжынёй 15-30 мм, ромбічнай формы ў сячэнні. Колер іголак ад шаравата-зялёнага да ярка блакітнага. Шышкі слаба цыліндрычныя, даўжынёй 6-11 см і шырынёй у закрытым стане 2 см, у расчыненым стане да 4 см. Колер шышак ад чырвонага да фіялетавага, спелая шышка светла-карычневая. Насенне чорнае, даўжынёй 3-4 мм са светла-карычневым крылом даўжынёй 10-13 мм. Часта высажваецца як дэкаратыўная расліна. Елка блакітная з’яўляецца сімвалам штатаў Юта і Каларада.

## Дэкаратыўныя формы 
**f . glauca**. Гэтай назвай звычайна называюць усё дзікарослыя або культурныя сеянцы, якія не падвергнуліся селекцыі, з больш-менш блакітнаватым адценнем ігліцы. Селектаваныя і названыя клоны, ўтвараюць групу гатункаў «Glauca».

**«Glauca globosa»**. Сорт атрыманы ў 1937 годзе ў Ант Клуіса з насення, у цяперашні час шырока распаўсюджаны. Карлікавая форма, спачатку злёгку друзлая і нераўнамерная, пазней полузакругленная і вельмі шчыльная, да 1 м вышынёй і 1,5 м шырынёй. Гадавыя пабегі 5-8 см даўжынёй. Іголкі злёгку серпападобныя, бела-блакітныя, 10-12 мм даўжынёй, 1 мм таўшчынёй, з кожнага боку па 3-4 усцічных лініі.

**«Glauca pendula»**. Форма скрыўленая або строга прамая; ніжнія сукі коса звісаюць, вышэйстаячыя сукі спачатку гарызантальныя, пазней часцей вісячыя. Ігліца серабрыста-шэрая, часам блакітна-шэрая, серпападобныя. Ўвезеная ў 1895 годзе Касцерам, вельмі распаўсюджаная форма.

**«Glauca procumbens»** — карлікавая форма, кусцістыя, шырокораскідістая, нераўнамерная. Галлё часта перагнутае.

**«Glauca prostrata»**. Карлікавая форма, якая плоска ляжыць на зямлі. Дарослыя расліны каля 2 м у дыяметры пры вышыні каля 40 см.

«Filip’s Blue Compact». Гатунак выведзены ў 2003 годзе сярод сеянцоў, рэалізуецца з 2005 года. Крона кампактная, ігліца бліскучая, зялёна-блакітная.

'*«Frieda» *F. Etzelstorfer, 2000''''' (Аўстрыя). Карлікавы гатунак, у шырыню большы, чым у вышыню. Ігліца шэра-блакітная . Гатунак атрыманы з сеянцоў і названы імем жонкі вынаходніка.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Елка
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Эндэмікі ЗША
Катэгорыя:Расліны гор
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Аляксандр Рыгоравіч Ціхановіч

**Аляксандр Рыгоравіч Ціхановіч** (, Мінск — , Мінск) — беларускі эстрадны спявак. Заслужаны артыст Беларусі (1991), Народны артыст Беларусі (2006).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 13 ліпеня 1952 года ў Мінску. Падчас вучобы ў Сувораўскім ваенным вучылішчы іграў на трубе ў ваенным духавым аркестры. У гэтыя ж гады ўваходзіў у склад маладзёжнага гурта «Факіры», які выконваў папулярныя эстрадныя кампазіцыі.

Скончыў Маладзечанскае музычнае вучылішча, у 1982 годзе Беларускую кансерваторыю. З 1971 года ў Беларускай філармоніі, саліст ВІА «Верасы». З 1987 года саліст-вакаліст Дзяржаўнага аркестра сімфанічнай і эстраднай музыкі Беларусі. З 1988 года — стваральнік і кіраўнік (з жонкай Ядвігай Паплаўскай) першага ў Беларусі Тэатра песні і студыі пры ім (у 2003 годзе пераўтвораны ў прадзюсерскі цэнтр «Прафіартвідыён»). Адначасова з 2001 года — музычны кіраўнік беларускага канала «Сталічнае тэлебачанне». Выступаў з Паплаўскай у складзе эстрадна-вакальнага дуэта. Аўтар папулярных эстрадных песень.

Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 30 сакавіка 2006 года № 185 за значны асабісты ўклад у развіццё нацыянальнай культуры, захаванне і прапаганду лепшых музычных традыцый Аляксандру Ціхановічу і яго жонцы Ядвізе Паплаўскай прысвоены званні «Народны артыст Беларусі».

Памёр 28 студзеня 2017 года пасля шэрагу цяжкіх хвароб.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — 512 с.: іл.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Выпускнікі Мінскага сувораўскага ваеннага вучылішча
Катэгорыя:Выпускнікі Маладзечанскага дзяржаўнага музычнага каледжа імя М. К. Агінскага
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі
Катэгорыя:Постаці Беларускай дзяржаўнай філармоніі
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларусі
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Беларусі
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Народныя артысты Беларусі
Катэгорыя:Верасы
Цітоў

**Цітоў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* 
* Аляксей Цімафеевіч Цітоў (1912—1943) — Герой Савецкага Саюза.
* Анатоль Кірылавіч Цітоў (1947—2021) — беларускі геральдыст, сфрагіст.
* Андрэй Аляксеевіч Цітоў (1905—1981) — Герой Савецкага Саюза.
* Валянцін Георгіевіч Цітоў (1919—1951) — Герой Савецкага Саюза.
* Віктар Сцяфанавіч Цітоў (1938—2020) — беларускі этнограф, гісторык, педагог.
* Герман Сцяпанавіч Цітоў (1935—2000) — савецкі касманаўт.
* Іван Трафімавіч Цітоў (1875—1949) — беларускі вучоны-патолагаанатам, акадэмік.
* Канстанцін Герасімавіч Цітоў (1898—1970) — узбекскі вучоны ў галіне педыятрыі.
* Леанід Пятровіч Цітоў (1946—2025) — беларускі вучоны ў галіне імуналогіі.
* Міхаіл Севасцьянавіч Цітоў (1925—2008) — Герой Сацыялістычнай Працы.
* Пётр Акіндзінавіч Цітоў (1843—1894) — расійскі караблебудаўнік-самавук.
* Уладзімір Георгіевіч Цітоў (нар. 1947) — савецкі касманаўт.
Фаіна Барысаўна Хейнман

**Фаіна Барысаўна Хейнман** (, ) — беларускі вучоны ў галіне марфалогіі нервовай сістэмы, доктар медыцынскіх навук (1973).

## Біяграфія 
Скончыла Віцебскі медыцынскі інстытут у 1941 годзе. З 1953 г. у Інстытуце фізіялогіі Акадэміі навук БССР.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па вызначэнні заканамернасцей інервацыі мочавывадных органаў, распрацоўцы новых спосабаў дыягностыкі i лячэння нейрагенных растройстваў мочаспускання ў чалавека.

Сярод апублікаванга:
* Иннервация мочевыводящих органов / Академия наук Белорусской ССР, Институт физиологии. — Минск: Наука и техника, 1973.;
* Восстановление иннервации мочевого пузыря: экспериментально- морфологическое исследование / Д. М. Голуб, Ф. Б. Хейнман; АН Белорусской ССР. — Минск: Наука и техника, 1974.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Хейнман, Фаина Борисовна (доктор медицинских наук; род. 1919)  // Нацыянальная бібліятэка Беларусі
* 
* Хейнман Фаина Борисовна // Музейный комплекс «Дорога памяти»  

Катэгорыя:Медыкі СССР
Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Супрацоўнікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Медыкі Вялікай Айчыннай вайны
Курціна

**Курці́на** ( — завеса) — сярэдняя частка крапаснога бастыённага фронту, якая злучае фланкі сумежных бастыёнаў. Курціна звычайна з'яўлялася аб'ектам нападу пры аблозе, у ёй імкнуліся зрабіць прабоіну для штурму. У канцы XVI ст. перад курцінай сталі ўзводзіць адмысловую пабудову — равелін, які прыкрываў курціну ад агню і ўскладняў напад. З гэтага часу напад стаў накіроўвацца на бастыён.

У больш раннія часы курціны ўзводзіліся значна вышэйшыя; з вонкавага боку ўмацавання выкопвалі роў і часцяком запаўнялі яго вадой.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Фартыфікацыя
Барыс Навумавіч Цыпкін

**Барыс Навумавіч Цыпкін** (,  — , ) — беларускі артапед-траўматолаг. Доктар медыцынскіх навук, прафесар.

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі ўніверсітэт у 1922 годзе. З 1930 г. у Беларускім інстытуце фізіятрыі, артапедыі i нейралогіі. З 1941 г. у эвакшпіталях горадзе Уфа. З 1945 г. у Беларускім НДI траўматалогіі i артапедыі (намеснік дырэктара), адначасова (у 1950—1954 гг.) у Беларускім інстытуце ўдасканалення ўрачоў (загадчык кафедры).

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па лячэнні хвароб і пашкоджанняў касцей, касцявых пухлін.

## Літаратура 
*  — С. 148.

Катэгорыя:Выпускнікі МДУ
Катэгорыя:Дактары медыцынскіх навук
Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускай медыцынскай акадэміі паслядыпломнай адукацыі
Чэмпіянат свету па снукеры 2007

**Чэмпіянат свету 2007** (, таксама вядомы як *888.com World Snooker Championship 2007* — ад назвы спонсара) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 21 красавіка па 7 мая 2007 года на арэне тэатра Крусібл, у Шэфілдзе, Англія. Турнір стаў 73-м розыгрышам чэмпіянату свету, які быў заснаваны ў 1927 годзе. Кампанія 888 Holdings у другі раз спансавала чэмпіянат свету. Прызавы фонд турніру склаў £941,000, з якіх £220,000 атрымаў пераможца.

У асноўнай частцы турніру гулялі 32 снукерысты, з якіх 16 займалі вышэйшыя месцы ў афіцыйным рэйтынгу.

Дзеючы чэмпіён свету Грэм Дот прайграў у першым раўндзе Яну Мак-Калаху — 7:10. Такім чынам, ён стаў чарговым чэмпіёнам свету, які стаў ахвярай «праклёну Крусібла» і не змог абараніць свой тытул. Джон Хігінс здабыў свой другі тытул чэмпіёна свету, выйграўшы ў фінальным матчы Марка Сэлбі, які патрапіў на чэмпіянат з кваліфікацыі, з лікам 18:13.

## Асноўная сетка 
## Спасылкі 
* Чэмпіянат свету 2007 на Snooker.org 
* Статыстыка чэмпіянату свету 2007 на CueTracker.net 

Катэгорыя:Чэмпіянат свету па снукеры
Катэгорыя:2007 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт у Англіі ў 2007 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 2006/2007
Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Англіі
Катэгорыя:2007 год у Шэфілдзе
Катэгорыя:Красавік 2007 года
Катэгорыя:Май 2007 года
Бартызана

thumb|right|150px|Бартызана
]]
**Бартызана** (**Бартызан**) (ад фр. — упартасць, атрад) — вартаўнічая вежа ў сярэднявечнай фартыфікацыі, якая размяшчалася паміж двума вежамі на брустверы або парапеце абарончай сцяны. У бастыённых крэпасцях бартызана — вартаўнічая вежка на рагу бастыёна і іншых умацаванняў. У земляных фартэцыях бартызане адпавядае **кавальер**.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Фартыфікацыйныя збудаванні
Катэгорыя:Будаўнічыя элементы і канструкцыі
Рададэндран

**Рададэ́ндран** (*Rhododendron*), **Ружанéчнiк** — род кветкавых раслін сямейства верасовых.

## Батанічнае апісанне 
Вечназялёныя і лістападныя кусты, радзей невялікія дрэвы. Лісце чаргаванае, суцэльнае. Кветкі буйныя, часта яркія, у шчыткападобных або парасонападобных суквеццях. Плод — каробачка.

## Арэал 
Вылучаецца больш за 600 (па іншых звестках да 1300) відаў. Пашыраны пераважна ва ўмераным поясе Паўночнага паўшар’я. На Беларусі  трапляецца ў падлеску хваёвых лясоў, утварае зараснікі; з інтрадукаваных відаў найбольш пашыраны ,  і .

## Значэнне і выкарыстанне 
Шмат сартоў і садовых форм вырошчваецца ў парках, альпінарыях, аранжарэях і пакоях (азаліі).

Некаторыя віды — меданосы, але паколькі ўсе часткі раслін атрутныя, то і іх мёд часта мае таксічнае ўздзеянне. Дэкаратыўныя расліны.

## Гл. таксама 
* Rhododendron molle
* Rhododendron ponticum

## Літаратура 
* 
* Rhododendron L. — Рододендрон, Азалия // Определитель высших растений Беларуси / Под ред. Парфёнова В. И. — Минск: Дизайн Про, 1999. — С. 125. — 472 с: ил. — 1000 экз. — ISBN 985-6182-78-6.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Верасовыя
Хельсінгёр

**Хе́льсінгёр** (  ,  — **Эльсінар**) — горад у Даніі, на паўночным усходзе вострава Зеландыя. Порт у праліве Эрэсун. Чыгуначным і аўтамабільным паромам з горадам Хельсінгбарг у Швецыі.

## Прамысловасць 
Суднабудаўнічая, хімічная, тэкстыльная, харчовая.

## Памятныя мясціны 
Каралеўскі замак Кронбарг, месца, дзе адбыліся падзеі, адлюстраваныя ў трагедыі Шэкспіра «Гамлет».

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Мікель Хансен (нар. 1987) — дацкі гандбаліст.

## Гарады-пабрацімы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Даніі
Міхаіл Мацвеевіч Хераскаў

**Міхаіл Мацвеевіч Хераскаў** (, Пераяслаў — ) — рускі пісьменнік.

## Біяграфія 
Скончыў Сухапутны шляхецкі корпус у Пецярбургу (1751). У 1763—1802 (з перапынкамі) дырэктар, потым куратар Маскоўскага ўніверсітэта. У творчасці Хераскава — буйнейшага прадстаўніка расійскага класіцызму — абазначыўся рух да сентыменталізму. Эпічная паэма «Расіяда» (1779) — пра заваяванне Іванам IV Казанскага ханства. Лірыка Хераскава разнастайная па жанрах, медытатыўная, прапаведае ўмеранасць, ціхае жыццё на прыродзе. Аўтар філасофска-павучальных раманаў «Нума Памплій, або Працвітаючы Рым» (1768), «Кадм і Гармонія» (1786), трагедыі «Венецыянская манахіня» (1758), камедыі «Ненавіснік» (1779), паэм «Храм Славы» (1761), «Сусвет» (1790) і «Пілігрымы» (1795).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі XVIII стагоддзя
Хмяльнік

Назву **Хмяльні́к** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць
** Хмяльнік — вёска ў Бешанковіцкім раёне
** Хмяльнік — вёска ў Гарадоцкім раёне

### Украіна 
* Хмільнык ці Хмяльнік — горад у Вінніцкай вобласці

### Польшча 
* Хмельнік ці Хмяльнік - горад у Свентакшыскім ваяводстве
Słowo (газета, Вільня)

**«Słowo»** — штотыднёвая польская газета, выходзіла ў Вільні ў 1922—1939 гадах. Была галоўнай газетай «віленскіх кансерватараў».

Галоўны рэдактар і выдавец — Станіслаў Цат-Мацкевіч. Агулам выйшла больш за 5,5 тысяч нумароў.

Сярод аўтараў «Słowo» былі Юзаф Мацкевіч, Чэслаў Янкоўскі, Тадэвуш Дамбоўскі, Станіслаў Ваньковіч, Марыян Здзяхоўскі, Аляксандр Хамінскі, Міхал Крыспін Паўлікоўскі, Мельхіёр Ваньковіч, Валерыян Харкевіч, Адольф Банчэўскі, Аляксандр Бахенскі, Альфонс Парчэўскі і іншыя.

## Літаратура 
* *Wojtacki Maciej*. «Słowo» Stanisława Cata-Mackiewicza dziennik konserwatystów wileńskich w latach 1922—1939. — Toruń: Wyższa Szkoła Kultury Społecznej i Medialnej, 2009. — 462 s. : il. — ISBN 978-83-89124-29-6

## Спасылкі 
Катэгорыя:Газеты Польшчы
Катэгорыя:Газеты Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Віленскія кансерватары
Катэгорыя:1922 год у Заходняй Беларусі
Гомельскі аб’яднаны аўтавакзал

thumb|250px|Будынак аўтавакзала
'''Гомельскі аб'яднаны аўтавакзал''' — аўтавакзал ў Гомелі (філіял ААТ «Гомельаблаўтатранс»), размешчаны ў цэнтральнай частцы горада, на вуліцы Курчатава, д. 1, у некалькіх сотнях метраў ад чыгуначнага вакзала. Будынак аўтавакзала ўступіла ў эксплуатацыю ў 1966 годзе. У складзе ГААВ знаходзяцца збудаванні АС «Уваравічы» і АС «Буда-Кашалёва».

Адпраўляюцца прыгарадныя і міжгародныя рэйсы па Беларусі, а таксама міжнародныя ў краіны СНД і далёкага замежжа (Чарнігаў, Кіеў, Дняпро, Харкаў, Ціраспаль, Палтава, Рыга, Масква, Франкфурт-на-Майне, Брэмен, Мікалаеў, Бранск, Арол, Курск, Навазыбкаў і інш.)

## Спасылкі 
* Сайт Гомельскага аўтавакзала 

Аўтавакзал
Катэгорыя:Аўтастанцыі і аўтавакзалы Беларусі
Рокаш Зебжыдоўскага

|thumb]]
**Рокаш Зебжыдоўскага** (), таксама вядомы як **Сандамірскі рокаш** — рокаш (легальнае паўстанне шляхты, канфедэрацыя супраць караля), які адбыўся ў 1606—1609 гадах у выніку канфлікту паміж каралём Жыгімонтам III Вазам і шляхтай у сувязі са знешняй палітыкай Рэчы Паспалітай (войны са Швецыяй) і пытаннямі ўнутранай палітыкі. Палітыка Жыгімонта III была накіравана на ўмацаванне каралеўскай улады, якая абапіралася на вузкае кола магнатаў і біскупаў. Нагодай да мяцяжу паслужыла прыватная спрэчка паміж каралём і Мікалаем Зебжыдоўскім, у выніку якой Зебжыдоўскі быў прысуджаны да смяротнага пакарання, якое было заменена выгнаннем.

Кароль быў абвінавачаны ў самаізаляцыі ў коле замежнікаў і езуітаў і ў імкненні да абсалютнай улады. Вядома, што ён спрабаваў усталяваць перадачу трона па спадчыне, пазбавіць шляхту большай часткі прывілеяў і пакінуць за Сеймам права толькі дарадчага голасу, але не вырашальнага.

Рокаш Зебжыдоўскага доўжыўся з 1606 па 1609 год. Каталікі і пратэстанты, магнаты, сярэдняя і дробная шляхта падзяліліся на дзве групоўкі ў адносінах да закона, які забараняе манарху ў далейшым драбніць і дарыць зямельныя ўдзелы і аб прымушэнні яго да выдалення з каралеўскага двара езуітаў і замежнікаў.

Кіраўніком рокашавай канфедэрацыі — маршалкам быў падчашы вялікі літоўскі Януш Радзівіл, яго сукіраўніком — дыктатарам быў фармальна больш высокі ўраднік — ваявода кракаўскі Мікалай Зебжыдоўскі, таксама ў кіраўніцтве рокаша былі староста дабромільскі Ян Шчасны Гербурт, староста сігулдскі Станіслаў Стадніцкі. Акрамя таго, удзельнікі рокаша хацелі прымусіць дэпутатаў Сейма строга выконваць інструкцыі, атрыманыя імі на сейміках, ад якіх дэпутаты абіраліся.

Працяглы час супрацьстаянне выглядала як прапагандысцкая вайна, у рамках якой пры дапамозе друкаваных і рукапісных матэрыялаў абодва бакі збіралі прыхільнікаў. «Вайна чарніліц» завяршылася ўзброеным сутыкненнем ракашан з прыхільнікамі караля пад Гузавым у 1607 годзе. Перамогу атрымалі ўзброеныя сілы манарха. Аднак асэнсаванне абодвума бакамі кошту пралітай крыві ў братазабойчым канфлікце прывяло да таго, што спробы абсалютызацыі і цэнтралізацыі ўлады Жыгімонтам III усё ж былі спынены, адбылося прымірэнне і прабачэнне ўсіх удзельнікаў, а таксама ўмацаванне прывілеяванага становішча шляхты.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Канфедэрацыі Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Канфлікты 1606 года
Катэгорыя:Канфлікты 1607 года
Катэгорыя:Канфлікты 1608 года
Катэгорыя:Канфлікты 1609 года
Катэгорыя:1606 год у Еўропе
Катэгорыя:1607 год у Еўропе
Катэгорыя:1608 год у Еўропе
Катэгорыя:1609 год у Еўропе
Катэгорыя:XVII стагоддзе ў Рэчы Паспалітай
Кэралайн Гарысан

**Кэралайн Лавінія Скот Гарысан** (Харысан; ; Оксфард, Агая — , Белы дом) — жонка 23-га прэзідэнта ЗША Бенджаміна Гарысана.

## Біяграфія 
У 1889 году Гарысан быў абраны прэзідэнтам Злучаных Штатаў Амерыкі, і яго сям’я пераехала ў Белы дом. Пад кіраўніцтвам першай лэдзі Кэралайн Гарысан у Белым доме былі павялічаныя ванныя пакоі, устаноўлена новая сантэхніка, павешаны новыя карціны. У 1891 годзе ў Белы дом была праведзена электрычнасць. Таксама Кэралайн была вельмі актыўная ў зборы сродкаў на дабрачыннасць.
Мэры Гарысан

**Мэры Гарысан Мак-Кі** (;  — ) — дачка прэзідэнта Бенджаміна Гарысана і яго жонкі Кэралайн Гарысан. Выконвала абавязкі Першай лэдзі пасля цяжкай хваробы і смерці маці.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Індыянапалісе, штат Індыяна. У лістападзе 1884 выйшла замуж за Джэймса Роберта Мак-Кі, аднаго з заснавальнікаў кампаніі General Electric. У мужа і жонкі нарадзілася двое дзяцей: Бенджамін Гарысан Мак-Кі і Мэры Лодж Мак-Кі. Пасля смерці маці ў кастрычніку 1892 і паражэнні бацькі на перавыбраннi, выконвала абавязкі гаспадыні Белага дома. Пасля ўступлення Бенджаміна Гарысана ў шлюб з пляменніцай памерлай Першай лэдзі, Мэры Лорд Дымік, прэзідэнт з дачкой не размаўлялі.
Ланьцуцкі замак

**Замак Любамірскіх** у Ланьцуце — адзін з найбольш значных палацава-паркавых ансамбляў на тэрыторыі Польшчы, скарбніца нацыянальнай гісторыі і культуры.

Замак быў закладзены ў першай палове XVII стагоддзя князем Станіславам Любамірскім. Яго залаты век прыпаў на другую палову XVIII стагоддзя, калі ланьцуцкім маёнткам валодалі яго тэзаімянны нашчадак з жонкай Ізабелай. У той час палац быў перабудаваны архітэктарам К. П. Айгнерам і ўпрыгожаны рэдкімі прадметамі мастацтва (статую Любамірскага ў выглядзе Купідона вылепіў Антоніа Канова). Тады ж з'явіўся пейзажны парк з павільёнамі.

Пасля смерці княгіні Ізабелы ў 1816 годзе Ланьцут перайшоў да яе ўнукаў з роду Патоцкіх. Па заканчэнні Другой сусветнай вайны палац-замак быў нацыяналізаваны і пераўтвораны ў агульнадаступны музей. З 1961 года кожны май у замку праходзяць дні камернай музыкі, а ў 1996 годзе ў палацы адбылася сустрэча кіраўнікоў дзевяці дзяржаў Цэнтральнай Еўропы.

## Спасылкі 
* Сайт Ланьцуцкага замка
* 

Катэгорыя:Замкі Польшчы
Катэгорыя:Палацы Польшчы
Катэгорыя:Музеі Падкарпацкага ваяводства
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Падкарпацкага ваяводства
Катэгорыя:Збудаванні Польшчы ў стылі барока
Катэгорыя:Любамірскія
Катэгорыя:Патоцкія
Катэгорыя:Ланьцут
Іда Мак-Кінлі

**Іда Сакстан Мак-Кінлі** (;  -) — жонка прэзідэнта Уільяма Мак-Кінлі і Першая лэдзі ЗША з 1897 па 1901 год.

## Біяграфія 
Уільям Мак-Кінлі, ва ўзросце 27 гадоў, ажаніўся з Ідай Сакстан, ва ўзросце 23 гадоў, 25 студзеня 1871 года. Пасля вяселля пара правяла прыём у доме бацькоў нявесты. У разрэз традыцыі, на афіцыйных абедах яна сядзела побач з мужам, а не на другім канцы стала. Пры атрыманні тэлеграм яна сядзела побач з ім. З-за эпілепсіі ўсе абавязкі Іды ўзяла на сябе Джэні Татл Хобарт, жонка віцэ-прэзідэнта Гарэта Хобарта.
Эдзіт Рузвельт

**Эдзіт Кермін Кароў Рузвельт** (;  — ) — другая жонка Тэадора Рузвельта і Першая лэдзі ЗША падчас яго прэзідэнцтва з 1901 па 1909.

## Біяграфія 
Пасля забойства Мак-Кінлі місіс Рузвельт прыступіла да выканання абавязкаў у якасці Першай лэдзі. Яна ахоўвала асабістае жыццё ад падвышанай цікавасці і старалася трымаць рэпарцёраў далей ад сваёй сям’і.

Як Першая лэдзі яна пераўтварыла традыцыйныя штотыднёвыя дамбы ў музычныя вечары, перабудавала Белы дом за 475000 долараў. У адміністрацыі Тэадора Рузвельта Белы дом быў сацыяльным цэнтрам.
Вялікі арсенал (Гданьск)

**Вялікі арсенал** (, ) — адна са славутасцей Гданьска, помнік архітэктуры пачатку XVII стагоддзя. Вялікі арсенал адным фасадам выходзіць на Вугальны рынак (), іншым — на Піўную вуліцу (). Да Вялікага арсенала прылягае больш старая абарончая Саламяная вежа XIV стагоддзя.

thumb|злева|Фасад з боку Піўной вуліцы

## Гісторыя 
Вялікі арсенал быў пабудаваны ў 1600—1609 гадах па праекце фламандскага архітэктара Антоні ван Абергена (Antoni van Obberghen) у стылі нідэрландскага маньерызму (рэнесансу), дэкарацыі фасада былі спраектаваны Вільгельмам ван дэр Мерам (Wilhelm van der Meer) і Абрахамам ван дэр Блокам (Abracham van der Blocke). Сярод дэкаратыўных элементаў фасада будынка — герб Гданьска і статуя старажытнарымскай багіні Мінервы.

Вялікі арсенал выкарыстоўваўся па прамым прызначэнні, гэта значыць як склад зброі, да XIX стагоддзя. У наш час на першым паверсе Вялікага арсенала размешчана прадуктовая крама, а верхнія паверхі займае Акадэмія вытанчаных мастацтваў.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Гданьска
Катэгорыя:Славутасці Гданьска