open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Першасны туберкулёзны комплекс

**Першасны туберкулёзны комплекс** (**ПТК**, **комплекс Гона**) узнікае пры першасным заражэнні на туберкулёз. Звычайна сустракаецца ў дзіцячым узросце, значна радзей у дарослых. Пасля інфікавання ўзбуджальнікам  у альвеолах утвараюцца адзінкавыя або множныя ачагі размнажэння ўзбуджальніка з развіццём гранулематознага запалення (так званы першасны ачаг, ).

Неўзабаве ў працэс залучаюцца лімфатычныя сасуды і рэгіянальныя лімфатычныя вузлы . З іх дапамогай фарміруецца першасны туберкулёзны комплекс, у якім працякаюць казеозныя змены.

## Сімптомы і цячэнне 
Цячэнне вострае і падвострае. Характэрных клінічных сімптомаў не маецца, што можа справакаваць няправільную пастаноўку дыягназу грыпу, пнеўманіі і г д. Над паражанай легачнай тканкай — звычайныя для пнеўманіі змены. Павялічаная . Тэмпература можа быць  і малой . У макроце або прамыўных водах мікабактэрыі туберкулёзу вызначаюцца рэдка.

У далейшым комплекс Гона ў большасці выпадкаў атачаецца злучальнатканкавай капсулай, абвапноўваецца і фібразуецца з фарміраваннем так званага «рэшткавага першаснага комплексу».

## Дыягностыка 
Падставай для  з’яўляюцца гіперрэгічныя рэакцыі на туберкулін і вынікі рэнтгеналагічнага даследавання.

### Рэнтгеналагічная карціна 
У пачатковым перыядзе павялічаных лімфатычных вузлоў можа не вызначацца, а ў лёгачнай тканцы выяўляецца круглявае зацямненне малой інтэнсіўнасці. У далейшым інтэнсіўнасць зацямнення нарастае, яго форма становіцца грушападобнай або трохкутнай з выразнай «дарожкай» (лімфангіт), якая вядзе да . Другая цень размяшчаецца ў корані, у зоне . Корань лёгкага павялічаны, неструктурны, а мяжа яго мае круглявыя абрысы. Пасля рэгрэсіі актыўнага паталагічнага працэсу ў праекцыі існавалых раней ачагоў туберкулёзнага паражэння легачнай тканкі і лімфатычных вузлоў выяўляюцца інтэнсіўныя ачаговыя цені кальцытанаў (рэшткавы туберкулёзны комплекс).

## Літаратура 
* Справочник по клинической хирургии / Под ред. проф. В. И. Стручкова. — М.: «Медицина», 1967. — 520 с.

Катэгорыя:Туберкулёз
Сушчава (Кардымаўскі раён)

**Сушчава** () — вёска ў Кардымаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Каменскага сельскага паселішча.

## Гісторыя 
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй са жніўня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Кардымаўскага раёна
Мая малітва (1912)

**«Мая малітва»** — верш Янкі Купалы, напісаны ў 1912 годзе і ўпершыню апублікаваны ў газеце «Наша Ніва».

## Значэнне 
Крытыкі адзначалі праграмнасць купалаўскага верша не толькі для самога аўтара, але і для ўсёй беларускай літаратуры перыяду нацыянальнага Адраджэння:

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* [Гуказапіс песні «Малітва» гурту «Песняры(https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B5%D1%81%D0%BD%D1%8F%D1%80%D1%8B)»] на сайце YouTube

Катэгорыя:Вершы Янкі Купалы
Катэгорыя:Творы 1912 года
Не загаснуць зоркі ў небе

**Не загаснуць зоркі ў небе** — верш Янкі Купалы. Мае прысвячэнне «*Нашай Ніве*». Дасланы Янкам Купалам з Пецярбургу ў 1911 годзе да пяцігоддзя газеты (№ 47—48).

## Мастацкія ўвасабленні 
Верш пакладзены на музыку Міколам Янчуком, гарм. Міколы Равенскага. Песня выконвалася як гімн у асяродку беларускіх патрыётаў.
У 2020 годзе песня ўвайшла ў патрыятычны музычны альбом «Годныя песні» Вольнага хора.

## Спасылкі 
* «Не загаснуць зоркі ў небе» у межах праекту «Я нарадзіўся тут» на YouTube

Катэгорыя:Вершы Янкі Купалы
Катэгорыя:Творы 1911 года
Песня будаўніцтву (верш)

«**Песня будаўніцтву**» — верш Янкі Купалы, напісаны 22 лістапада 1931 года. Упершыню надрукаваны ў газеце «Звязда» 25 лістапада 1931 года. Верш даў назву зборніку вершаў Я. Купалы, які быў выдадзены ў 1936 годзе.

## Апісанне 
Янка Купала ў 1930-я гады падвяргаўся моцнаму ціску з боку партыйных і дзяржаўных органаў з прычыны неадпаведнасці вершаў духу новай эпохі. У адказ на ціск ён вымушаны пісаць творы ў духу сацыялістычнага рэалізму. Верш «Песня будаўніцтву» з іх ліку. Разам з тым, калі абстрагавацца ад рэвалюцыйнай лексікі, якая выкарыстана ў творы («варожыя класы», «бальшавіцкая праўда», «цвёрдая рука пралетараў»), верш набывае больш глыбокае гучанне. У вершы аўтар выказвае спадзяванне на праўдзівае, аб’ектыўнае асэнсаванне мінуўшчыны і сучасных для Янкі Купалы падзей.

Ладу высокага прамаўлення верша адпавядае строга вытрыманы вершаваны памер (анапест), строфіка (пяцірадкоўі з аднатыпнай рыфмоўкай «абааб») і ўся кампазіцыя твору, акаймаванага страфічным кальцом. Публіцыстычная прыўзнятасць вершу ствараецца слоўнай экспрэсіяй і ўстойлівай шматразовай градацыяй. Уласцівыя твору сінтаксічныя паўторы, гукавыя збліжэнні, унутраная кантраснасць, пераносы ствараюць эмацыянальна-паэтычную атмасферу для выказавання думкі аб шчаслівым лёсе разняволенага народа і вялізарным уздыме Радзімы на новым гістарычным этапе. Твор успрымаецца як своеасаблівы лірычны эпас пройдзенага, перажытага і дасягнутага народам.

## Пераклады і мастацкія ўвасабленні 
На англійскую мову верш пераклаў Уолтэр Мэй, на армянскую — Г. Камуні, на карэйскую, на літоўскую — А. Венцлава, на малдаўскую — П. Дарые, на рускую — С. Абрадовіч, С. Батвіннік, А. Карчагін, А. Чывіліхін, на румынскую — С. Дэлчу, на таджыкскую — М. Фархат, на туркменскую — А. Ніязаў, на ўкраінскую — М. Бажан, на чувашскую — А. Алга.

На музыку верш паклаў Сяргей Картэс (араторыя-паэма «Памяці паэта»).

## Літаратура 
* Янка Купала: Энцыкл. даведнік / БелСЭ; Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн., БелСЭ, 1986. — 727 с, 26 л. іл.; Артыкул «Песня будаўніцтву (верш)» / Аўтар — В. Бечык. — C. 479.

## Спасылкі 
* [Верш у выкананні аўтара(https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%AF%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9A%D1%83%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B0)] на сайце AdVerbum.org

Катэгорыя:Вершы Янкі Купалы
Катэгорыя:Творы 1931 года
Канстанцін Мікалаевіч Караткоў

**Канстанцін Мікалаевіч Каратко́ў** (;   — , ) — савецкі вучоны-хімік, доктар хімічных навук (1943), прафесар (1939), акадэмік Акадэміі навук БССР (1950, член-карэспандэнт з 1947 года), Заслужаны дзеяч навукі БССР (1949).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Варонежы. У 1911 годзе скончыў Саратаўскае хіміка-тэхналагічнае вучылішча і паступіў на хімічнае аддзяленне Харкаўскага тэхналагічнага інстытута. З пачаткам Першай сусветнай вайны ў 1914 годзе быў прызваны ў дзеючую армію годзе. Вучобу ў інстытуце спалучаў з працай у якасці асістэнта на кафедры прафесара У. В. Шкацелава. З 1925 года — дацэнт кафедры, у 1929—1930 гадах — дэкан ляснога факультэта. З 1930 года К. М. Караткоў у Беларускім лесатэхнічным інстытуце на пасадзе загадчыка кафедры хіміі, у 1930—1932 гадах — намеснік дырэктара інстытута. У 1941—1944 гадах працаваў ва Уральскім лесатэхнічным інстытуце, займаў пасаду загадчыка кафедры хіміі. У 1942 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю. З 1945 года зноў працаваў у Беларускім лесатэхнічным інстытуце. У 1942—1952 гадах займаў пасаду дырэктара Інстытута хіміі Акадэміі навук БССР, з 1952 года — загадчыка лабараторыі лесахіміі.

Памёр 19 сакавіка 1954 года. Пахаваны на Вайсковых могілках у Мінску.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па тэорыі сухой перагонкі драўніны, вывучэнні тэрпенавых вуглевадародаў, распрацоўцы тэхнікі падсочкі. Вывучаў кінетыку акіслення шкіпінараў і каніфолі. У выніку экспедыцыйных даследаванняў была выяўленая сыравінная база для вытворчасці каніфолі ў Беларусі. Аўтар больш за 40 навуковых прац, у тым ліку 2 манаграфій.

Сярод апублікаванага:
* Химическая переработка древесины. — Мн.: Гос. изд. БССР, 1947.
* Канифоль и скипидар. — Мн.: Гос. изд. БССР, 1950.

## Узнагароды 
* Ордэн Леніна (1951).
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга (1949)

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Канстанцін Мікалаевіч Караткоў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
* Памяці вучонага: Караткоў Канстанцін Мікалаевіч // НАН Беларусі
* Кафедра органической химии  // Сайт БДТУ

Катэгорыя:Выкладчыкі ўніверсітэтаў Расіі
Катэгорыя:Хімікі СССР
Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута фізіка-арганічнай хіміі НАНБ
Катэгорыя:Дэканы
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)
Магілёў (канцэртная зала)

**«Магілёў»** — канцэртная зала ў Магілёве, размешчаны па вуліцы Першамайскай, 10. Пабудаваны ў 1965 годзе (арх. А. Кучарэнка, В. М. Шаўчэнка) як *Дом палітычнай асветы*.

## Гісторыя 
### Дом палітычнай асветы 
Адкрыты ў 1961 на базе Дома палітычнай асветы Магілёўскага гаркама КПБ. Працаваў пад кіраўніцтвам аддзела прапаганды і агітацыі Магілёўскага абкама КПБ. З’яўляецца цэнтрам арганізатарскай і метадычнай працы па палітычнай асвеце і эканоміі, адукацыі рабочых. На семінарах і курсах праходзілі падрыхтоўку і перападрыхтоўку арганізатары і прапагандысты сістэмы марксісцка-ленінскай адукацыі. Для кіраўнікоў заняткаў па палітычнай і эканамічнай вучобе праводзяцца індывідуальныя і групавыя кансультацыі, метадычныя і навукова-практычныя канферэнцыі, арганізоўвалася праца палітычных дыскусійных клубаў, абмеркаванні палітычнай кнігі і фільма, цыклы лекцый, паказ навучальных і дакумент фільмаў, распрацоўваліся метадычныя рэкамендацыі паводле тэм курсаў, якія вывучаюцца. Меў кабінеты методыкі і перадавога прапагандысцкага досведу, эканомікі і перадавога вытворчасцей, вопыту, методыкі контрпрапаганды, тэхнічных сродкаў навучання, камсамольскай асветы. Размяшчаў заламі: актавай на 695 месцаў, лекцыйнай на 150 месцаў, чытальнай на 60 месцаў. Бібліятэка (кніжны фонд 46 тыс. асобнікаў) абслугоўвала прапагандыстаў і слухачоў сістэмы марксісцка-ленінскай адукацыі, актывістаў масава-палітычнай працы, працаўнікоў партыйных камітэтаў, аказваў ім інфармацыйную і бібліяграфічную дапамогу, праводзіў метадычную працу з бібліятэкарамі партыйных кабінетаў, арганізоўваў іх вучобу.

## Архітэктура 
У агульнай кампазіцыі Тэатральнай плошчы фарміруе яе заходні бок. Уяўляе сабой 4-павярховы будынак, да якога прыбудаваны 1-павярховы аб’ём актавай залы. Архітэктура будынка простая і лаканічная. Галоўны фасад расчлянёны вертыкальнымі лапаткамі на вышыню 4 паверхаў і завершаны атыкам.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:1965 год у Магілёве
Катэгорыя:Першамайская вуліца (Магілёў)
Катэгорыя:Канцэртныя залы Беларусі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Магілёва
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Аляксандра Кучарэнкі
Худжандскі дзяржаўны ўніверсітэт

**Худжандскі дзяржаўны ўніверсітэт імя акадэміка Бабаджана Гафурава** () — адзін з найбуйнейшых універсітэтаў Таджыкістана і Сярэдняй Азіі, другі па буйнасці ўніверсітэт Таджыкістана (пасля Таджыкскага нацыянальнага ўніверсітэта ў Душанбэ), заснаваны ў 1932 годзе. Размешчаны ў горадзе Худжанд.

Універсітэт быў заснаваны на базе курсаў па падрыхтоўцы настаўнікаў для сярэдніх школ. У савецкі час універсітэт называўся Вышэйшым педагагічным інстытутам, затым перайменаваны ў Ленінабадскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя С. Кірава. Інстытут на час стварэння меў толькі два аддзяленні: хіміка-біялагічнае і фізіка-матэматычнае, на якіх навучалася 26 студэнтаў. Штат выкладчыкаў складаў усяго 9 чалавек. Пасля атрымання Таджыкістанам незалежнасці інстытут быў перайменаваны ў Худжандскі дзяржаўны ўніверсітэт. Сёння ўніверсітэт носіць імя акадэміка Бабаджана Гафурава.

## Выкладчыкі і выпускнікі 
* Мухіддзін Фархат — таджыкскі пісьменнік і перакладчык.

Катэгорыя:Худжанд
Катэгорыя:Універсітэты Таджыкістана
Катэгорыя:1932 год у Азіі
Адвечная песня (лялечны спектакль)

«**Адве́чная пе́сня**» — лялечны спектакль, пастаўлены ў 2004 годзе рэжысёрам Аляксеем Ляляўскім у Беларускім дзяржаўным тэатры лялек па матывах аднайменнай паэмы Янкі Купалы.

## Апісанне 
Пастаўлены спачатку як дыпломная праца студэнтаў Беларускай акадэміі мастацтваў, спектакль быў неўзабаве перанесены на сцэну Беларускага дзяржаўнага тэатра лялек, але граўся часцей не на роднай пляцоўцы, а на замежных фестывалях. Неаднаразова паказваўся ў Германіі, Нідэрландах, Польшчы, Швейцарыі, Расіі, Харватыі, Бельгіі і іншых краінах. На вялікай сцэне тэатру з’явіўся ў студзені 2011 года.

Наватарскі, насычаны як сучаснымі алюзіямі, так і гістарычнымі экскурсамі спектакль. У адрозненне ад драматычнай пастаноўкі паэмы, у якой услед за аўтарам паказваецца жыццё Селяніна ў дарэвалюцыйнай вясковай рэчаіснасці, прасякнутай міфалагічнымі ўяўленнямі і каляндарна-абрадавымі рытуаламі, А. Ляляўскі смела пераносіць дзеянне твора ў савецкую эпоху, цалкам адмаўляецца ад міфалагічнай вобразнасці і фальклорнага арнаменту на сцэне, пакідаючы яе толькі ў гукавым суправаджэнні (этнатрыё «Троіца»).

## Водгукі 
## Узнагароды 
* Гран-пры XII Міжнароднага тэатральнага фестывалю «Белая вежа» (2007, Брэст)
* Прыз за найлепшую рэжысуру, міжнародны форум PIF (Заграб)

## Спасылкі 
* «Адвечная песня» на вялікай сцэне Тэатра лялек (фотарэпартаж) на сайце «Будзьма беларусамі!»

Катэгорыя:Спектаклі Беларусі
Катэгорыя:Творы 2004 года
Катэгорыя:Спектаклі на беларускай мове
Катэгорыя:2004 год у Мінску
Катэгорыя:Лялечныя спектаклі
На Куццю (тэлеспектакль)

**«На Куццю»** — тэлеспектакль, пастаўлены ў 1982 годзе на Беларускім тэлебачанні па матывах паэмы Янкі Купалы «На Куццю». Пастаноўка спектаклю была прымеркавана да 100-годдзя з дня нараджэння класіка беларускай літаратуры.

## Літаратура 
* Янка Купала: Энцыкл. даведнік / БелСЭ; Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн., БелСЭ, 1986. — 727 с, 26 л. іл.; Артыкул «На куццю» / Аўтар — М.Грынчык. — C. 416—417.

Катэгорыя:Спектаклі Беларусі
Катэгорыя:Творы 1982 года
Катэгорыя:Спектаклі на беларускай мове
Катэгорыя:Тэлеспектаклі
Паўлінка (спектакль, Гродзенскі абласны драматычны тэатр)

**«Паўлінка»** — спектакль Гродзенскага абласнога драматычнага тэатра паводле п'есы Янкі Купалы «Паўлінка». Пастаўлены ў 1979 годзе. У 1992 годзе пастаноўка была адноўлена. — *Адольф Быкоўскі*
* Уладзімір Капранаў (1992) — *Марыся*

## Літаратура 
* Янка Купала: Энцыкл. даведнік / БелСЭ; Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн., БелСЭ, 1986. — 727 с, 26 л. іл.; Артыкул «Паўлінка (драматычны твор)» / Аўтар — А.Сабалеўскі — C. 463—465.

Катэгорыя:Спектаклі Беларусі
Катэгорыя:Творы 1979 года
Катэгорыя:Спектаклі на беларускай мове
Катэгорыя:Гродзенскі абласны драматычны тэатр
Катэгорыя:1979 год у Гродне
Тутэйшыя (лялечны спектакль)

«**Тутэйшыя**» — лялечны спектакль, пастаўлены рэжысёрам Мікалаем Андрэевым у 1990 годзе ў Гродзенскім тэатры лялек. Спектакль — удзельнік міжнародных фестываляў у Польшчы, Літве, Германіі.

## Апісанне 
У спектаклі іграе чацвёра акцёраў. У свет беларушчыны, праблем з беларускай тоеснасцю ў шматкультурным Мінску ўводзіць ужо заслона. Куртына — плахта лёгкага матэрыялу з намаляванай картай Беларусі, грудай камення з паазначанымі на ёй Мінскам, Гроднай, Віцебскам і Магілёвам. Хоць, калі заслона ўздымаецца, здаецца, што тэатральны свет «Тутэйшых» — плоскі, з часам (разам з развіццём дзеяння) набірае глыбіні. Акцёры і іх лялькі запаўняюць амаль усю прастору сцэны. Іграе кожны элемент дэкарацыі, разам з вісячымі іконамі, якія з другога боку скрываюць падзаступнікаў чырвонай рэвалюцыі, што паказваюцца публіцы ў хвіліны сцэнічных, «гістарычных» пераменаў. Ход дыскусіі герояў спектаклю і іх спрэчкі пераносяцца з лялькаў — герояў літаратурна-тэатральнага свету — на саміх акцёраў — герояў беларускай рэчаіснасці з даўніх гадоў і сённяшняга часу — кахаючых, як і Янка Купала, свой народ і Айчыну. Не без прычыны, пэўна, твары галоўных лялькаў вельмі падобныя да твараў іх аніматараў.

## Акцёры 
* Віктар Шалкевіч
* Аляксандр Ігнаценка
* Тамара Корнева
* Юрый Мянько

## Узнагароды 
Узнагароджаны дыпломам за лепшую рэжысёрскую работу на XII фестывалі тэатраў лялек (Торунь), дыпломамі «За высокае выканаўчае майстэрства і артыстычны ансамбль», «За яскравае ўвасабленне беларускае нацыянальнае драматургіі» на XI Міжнародным тэатральным фестывалі «Белая Вежа» (Брэст), дыпломам «За ансамблёвасць спектаклю» на X міжнародным фестывалі «Славянскія тэатральныя сустрэчы» (Гомель).

## Літаратура 
* Жук І. Сустрэчны рух: літаратуразнаўчыя эцюды / І. Жук. — Гродна, Гродз. абл. аддзяленне Бел. фонду культуры. — 1998. — 112 с.
* Вярбіцкі А. Гродзенскія лялечнікі ў Беластоку // Газета «Ніва». — 2000 г. — 10 снежня, № 50.
* Халадоўскі, М. «Тутэйшыя» ў Беластоку // Ніва. — 2003 г. — 6 ліпеня, № 27.

## Спасылкі 
* Старонка спектаклю  на сайце Гродзенскага тэатра лялек 
* У Вільні глядзелі «Тутэйшых» па-беларуску на сайце Еўрарадыё.fm
* «Тутэйшыя» паказаліся ў Вільні на сайце газеты «Наша Ніва»
* Гродзенскія лялечнікі ў Беластоку  / Газета «Ніва». — 2000 г. — 10 снежня, № 50.

Катэгорыя:Спектаклі Беларусі
Катэгорыя:Спектаклі на беларускай мове
Катэгорыя:Творы 1990 года
Катэгорыя:Лялечныя спектаклі
Катэгорыя:Гродзенскі абласны тэатр лялек
Катэгорыя:1990 год у Гродне
Прымакі (спектакль)

**«Прымакі»** — спектакль, пастаўлены ў 2007 годзе рэжысёрам Аляксандрам Гарцуевым у Гродзенскім абласным драматычным тэатры і прымеркаваны да 125-годдзя з дня нараджэння Янкі Купалы.

## Гісторыя 
Першая пастаноўка «Прымакоў» у Гродзенскім абласным тэатры адбылася напярэдадні 90-годдзя Янкі Купалы ў 1972 годзе.

## Сюжэт 
Даміцэля, прачуўшыся раніцай, знаходзіць у сваім ложку не мужа, а свайго кума Максіма. А ў гэты час яе муж Трахім салодка спіць у чужое хаце са сваёй кумой Паланеяй. Гісторыя ўскладняецца тым, што дзеці згубіўшыхся ў начных прыгодах сваякоў кахаюць адзін аднаго і хочуць ажаніцца. Ці не стане бурны сямейны канфлікт перашкодай іх шчасцю? Рэжысёр вырашае спектакль у жанры вадэвілю з яскравымі народнымі песнямі і танцамі. Яркая, амаль што лубочная сцэнаграфія ў спалучэнні з народнай вопраткай надаюць спектаклю яркасць і відовішчнасць.

## Творчая задума 
## Акцёры 
* Сяргей Курыленка
* Аляксандр Шоўкаплясаў
* Святлана Завадская
* Ала Лук’янава
* Аляксандр Калагрыў
* Аксана Машынкова
* Уладзімір Капранаў
* Аляксандр Глотаў і інш.

## Спасылкі 
* Старонка спектаклю з фотагалерэяй  на сайце Гродзенскага абласнога драматычнага тэатра 
* Купала-рэп на сайце «Наша Ніва»

Катэгорыя:Спектаклі Беларусі
Катэгорыя:Спектаклі на беларускай мове
Катэгорыя:Творы 2007 года
Катэгорыя:Гродзенскі абласны драматычны тэатр
Катэгорыя:2007 год у Гродне
Пацір Доньі Уракі

**Пацір Доньі Уракі** () — оніксавы пацір, інкруставаны каштоўнымі камянямі, які, як мяркуецца, з’яўляецца , чарай, з якой Ісус піў і служыў Святое Прычашчэнне. Ён належаў , дачцэ .

## Размяшчэнне 
Чара захоўваецца ў  ў Леоне, Іспанія, дзе, па меркаванні гісторыкаў, знаходзіцца ўжо з XI стагоддзя.

Публікацыя «Los Reyes del Grial» () у сакавіку 2014 года, у якой сцвярджаецца, што чаша — гэта Святы Грааль, прывяла да таго, што супрацоўнікі музея ў базіліцы выключылі чару з экспазіцыі, заявіўшы, што натоўпы, якія жадаюць наведаць музей, былі занадта вялікімі, каб з імі справіцца. Музей цяпер выстаўляе чару ў асобным пакоі ў вежы побач са старой бібліятэкай.

## Гісторыя і падабенства на Святы Грааль 
Аўтары і даследчыкі  і , якія апублікавалі сваю кнігу «The Kings of the Grail» у сакавіку 2014 года, сцвярджаюць, што яны прасачылі паходжанне чары да  абшчыны ў Іерусаліме.

Даследчыкі мяркуюць, што чара была зроблена паміж 200 годам да н.э. і 100 годам н.э. Па словах Торэс, «адзіная чара, якая можа лічыцца чарай Хрыста, — гэта той келіх, які зрабіў падарожжа ў Каір, а затым з Каіра ў Леон — і гэта тая самая чара». Аўтары выказалі няўпэўненасць у тым, ці выкарыстоўваў Ісус на самай справе чару.

## Літаратура 
* *Ortega Del Río, José Miguel; Torres Sevilla-Quiñones De León, Margarita Cecilia*. «Los Reyes del Grial» (2014). Cordelia. ISBN 9788415973294

## Спасылкі 
* *Музей Сан-Ісідора-дэ-Леон*

Катэгорыя:Леон (Іспанія)
Катэгорыя:Святы Грааль
Катэгорыя:Раманскае мастацтва
Катэгорыя:Мастацтва Іспаніі
Катэгорыя:Посуд
Катэгорыя:Царкоўнае начынне
Просвіра

**Про́свіра** (ад  — «прынашэнне») — у праваслаўных цэрквах — невялічкая круглая булачка, выпечаная з пшанічнага цеста. На яе верхняй скарынцы выціснута выява чатырохканцовага крыжа і літары ΙС, ХС, НИ, КА ( — «Ісус Хрыстос перамагае»). Выкарыстоўваецца для прычашчэння. Назва паходзіць ад звычаю, прынятага ў першыя стагоддзі існавання хрысціянства, прыносіць у храм хлеб і віно для еўхарыстыі і на «вячэры любові», якія адбываліся пасля набажэнства.

У каталіцкіх і лютэранскіх цэрквах для гэтых мэт выкарыстоўваюцца госціі — маленькія з пшанічнай мукі з выявай крыжа або ягняці.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ежа ў рэлігіі
Катэгорыя:Праваслаўнае набажэнства
Мая малітва (1906)

**«Мая́ малі́тва»** — верш Янкі Купалы, напісаны 5 ліпеня 1906 года. Упершыню надрукаваны ў 1929 годзе ў часопісе «Полымя» (№ 2). Тэматычна прымыкае да купалаўскіх твораў аб ролі паэта і паэзіі ў жыцці народу, іх сувязі з людзьмі працы і роднай зямлёй.

## Апісанне 
Паэт жыве верай і надзеяй на лепшую будучыню свайго народа і роднага края. Купала абяцае маліцца «*да яснага сонейка*» за ўсіх сіротаў і бедакоў, каб яно часцей заглядала ў іх цёмныя хаты, маліцца «*да хмараў з грымотамі*», каб яны не пасылалі перуноў і градаў на скупыя ўраджаямі палі гаротных сялян. Аўтар блізка да сэрца бярэ ўсе жыццёвыя клопаты мужыка-гаротніка, шчыра жадае памагчы яму перамагаць бяду, нястачы і беднасць. Купала прыгадвае павер’е, якое бытавала ў народзе: нібыта, калі памірае чалавек, адразу згасае яго зорка. Паэт жа хоча, каб зоркі згасалі не так часта, каб працаўнік, улюбёны ў жыццё і ў сваю ніву, жыў шчасліва і доўга. Малітва яго зямная і жыццёвая, насычаная сацыяльным зместам, самымі гуманнымі намерамі

## Літаратура 
* Янка Купала: Энцыкл. даведнік / БелСЭ; Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн., БелСЭ, 1986. — 727 с, 26 л. іл.; Артыкул «Мая малітва» / Аўтар — М. Барсток. — С. 387—388.

## Спасылкі 
* [Гуказапіс песні «Малітва» гурту «Песняры(https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B5%D1%81%D0%BD%D1%8F%D1%80%D1%8B)»] на сайце YouTube

Катэгорыя:Вершы Янкі Купалы
Катэгорыя:Творы 1906 года
Паслушнік

**Паслу́шнік**, у жаночых манастырах **паслу́шніца** — асоба, якая рыхтуецца да пастрыжэння ў манахі. Прымае зарок жыцця ў манастыры, у адпаведнасці з манастырскім статутам выконвае розныя послухі (звычайна т.зв. чорная, фізічная праца ў манастыры).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя манастыры
Катэгорыя:Хрысціянскае манаства
Патрыярх

**Патрыя́рх** (; ад  — бацька;  — панаванне, пачатак, улада) — старэйшына роду, глава і заснавальнік чаго-небудзь.

;У сацыялогіі
* **Патрыярх** у патрыярхальным грамадстве — мужчына, глава сям’і, які выконвае ролю аўтарытэтнай улады, а таксама член кіруючага класа ці ўрада ў грамадстве, якое кантралюецца мужчынамі паважнага ўзросту. «Узрост патрыярха» — выраз, які азначае 72 гады.

;У рэлігіі
* Біблейскі **патрыярх** — персанаж Бібліі: Адам (пражыў 930 гадоў); Енох (365 гадоў); Ной (950 гадоў) і інш.;
* **Патрыярх** у іўдаізме:
: 1) адзін з прабацькоў яўрэйскага народа: Аўраам (пражыў 175 гадоў), Ісак (180 гадоў), Якаў (147 гадоў), Іосіф (110 гадоў) і інш.
: 2) патрыярх (191 год да н.э. — 425 год н.э.) — глава сінедрыёна.
* **Патрыярх** у хрысціянстве — старазапаветны святы, які шануецца царквой як выканаўца волі Божай да новазапаветнай эпохі.
* **Патрыярх (царкоўны сан)** — вышэйшы іерарх некаторых хрысціянскіх цэркваў:
** Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі;
** канстанцінопальскія патрыярхі;
** александрыйскія патрыярхі;
** антыяхійскія патрыярхі;
** іерусалімскія патрыярхі.

## Гл. таксама 
* Патрыярхат
* Біблейская храналогія
Беларускім партызанам (верш)

**«Беларускім партызанам»** — грамадзянска-патрыятычны верш-пасланне Янкі Купалы, завершаны 19 верасня 1941 года ў Падмаскоўі, недалёка ад Каломны, у Чарнарэцкім лясніцтве. Упершыню надрукаваны ў рускім перакладзе М. Галоднага

## Апісанне 
Верш працягвае і развівае матывы купалаўскае публіцыстыкі савецкага часу. Патрыятычнае «я» паэта пашыраецца ў духу купалаўскай паэтычнай маштабнасці да абсягаў калектыўнага «я» народу, прамаўляецца ад імя народу і Радзімы. Стыль паэтычнай мітынговай прамовы, адозвы вызначаецца пераходамі ад закліку і праклёну да просьбы і заклінання, ад абурэння, гневу да пяшчоты і ласкавасці. Выразная страфічная будова з уласцівай ёй вылучанасцю заключнага радка, метрычныя і інтанацыйныя зрухі перадаюць перажыванне ад балючага відовішча фашысцкіх здзекаў да прадбачання светлых дзён адваяванае свабоды. Прамая экспрэсыя ацэначных і ўзмацняльных словаў дапаўняецца таўталогіяй, лексічнай кантраснасцю. Нярэдка гуказапісаная выразнасць набывае акрэсленую стылёвую функцыю праз гукаваю збліжанасць словаў і алітэрацыйную агучанасць радкоў. Літаратуразнаўцы, у прыватнасці Галіна Тычка, адзначаюць, што ў вершы ёсць «нейкая невытлумачальная патаемная чароўнасць, той унутраны агонь, што захапляе чытача».

## Пераклады і мастацкія ўвасабленні 
На англійскую мову верш пераклалі У. Мэй і В. Рыч, на асецінскую — А. Пухаеў, на балгарскую — Н. Антанаў, Н. Вылчаў, на венгерскую — А. Гідаш, на іспанскую — К. Шэрман, на грузінскую — А. Бегашвілі, Т. Джангулашвілі, на казахскую — Ж. Абдзірашаў, на кыргызскую — Ц. Уметаліеў, на латышскую — Ю. Ванаг, на літоўскую — П. Кейдошус, С. Нагінскас, на рускую — М. Берэнгдорф, М. Галодны, Н. Кіслік, В. Уладзіміраў, на таджыкскую — М. Фархат, на узбекскую — Міртэмір, М. Шэйхзадэ, на ўкраінскую — С. Крыжаноўскі, М. Цярэшчанка, на французскую — Ж. Гаш, на чэшскую — К. Беднарж.

Матывы і вобразы верша сустракаюцца ў вершах А. Вялюгіна «Стала песня славаю народа», К. Кірыенкі «Песня народа», У. Нядзведскага «Песня Купалы», у лірычным цыкла М. Лужаніна «Па дарогах Купалы» і інш.

На музыку верш паклалі А. Багатыроў, Ул. Мулявін, П. Падкавыраў, Р. Пукст, М. Чуркін.

## Літаратура 
* Янка Купала: Энцыкл. даведнік / БелСЭ; Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн., БелСЭ, 1986. — 727 с, 26 л. іл.; Артыкул «Беларускім партызанам (верш)» / Аўтар — В. Бечык. — C. 82.

## Спасылкі 
* 
* Верш у выкананні М. Захарэвіч на сайце Беларуская Палічка
* Песня «Беларускім партызанам» Ул. Мулавіна ў выкананні ансамбля «Песняры» (1985) на сайце YouTube

Катэгорыя:Вершы Янкі Купалы
Катэгорыя:Творы 1941 года
Санкт-Пецярбургскае Евангелле

**Санкт-Пецярбургскае Евангелле** або **Ленінградскае Евангелле** (размяшчаецца ў Санкт-Пецярбургу, у Расійскай нацыянальнай бібліятэцы, інв. нумар Cod. F. v. I. 8) — ілюмінаваны рукапіс Евангелля ў , датаваны прыкладна 800 годам нашай эры.

Гэты вельмі своеасаблівы манускрыпт, магчыма мог быць створаны ў Англіі на поўдзень ад Хамбера. Не блытаць з ленінградскім рукапісам яўрэйскай Бібліі.

Катэгорыя:Ілюмінаваныя Евангеллі
Катэгорыя:Славутасці Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Гіберна-саксонскія рукапісы
Вінцэнты Данак

]]
**Вінцэ́нты Да́нак** (; , Кшэшавіцы каля Кракава — , ) — прафесар, паланіст, педагог, гісторык літаратуры. Даследчык жыцця і творчасці Юзафа Крашэўскага.

## Біяграфія 
Бацька Уладзіслаў працаваў ураднікам у капальні ў Сершы (цяпер Тшэбіня); маці Паўліна з Багацкіх была хатняй гаспадыняй. Данак атрымаў пачатковую адукацыю ў кракаўскай гімназіі імя Генрыка Сянкевіча. У 1926 годзе паступіў на філасофскі факультэт Ягелонскага ўніверсітэта, які скончыў у 1930.

У 1931—1939 працаваў у прыватных гімназіях у Кальбушове, Кракаве і Торуні, бо не атрымаў месца ў дзяржаўных установах з прычыны сваіх левых поглядаў, блізкіх да ПСП. Падчас Другой сусветнай вайны працаваў ураднікам у каменаломнях Мянкіні. У 1942 завязаў кантакт з канспіратыўнай ячэйкай Польскай працоўнай партыі. У снежні 1944 года быў арыштаваны падчас правядзення падпольных заняткаў.

Пасля вайны арганізаваў у родных Кшэшавіцах гімназію. У 1947 прызначаны дырэктарам 4-й гімназіі ў Кракаве, у 1948 — загадчыкам аддзела сярэдніх школ і куратарам школьнае акругі. У 1951 пасля звальнення з дзяржаўнае службы ўладкаваўся на працу ў Вышэйшую дзяржаўную педагагічную школу ў Кракаве. Заснаваў тут факультэт завочнага навучання для рабочых, у наступным годзе стаў дэканам завочнага факультэта. У 1954 атрымаў званне дацэнта за працу «Педагагічныя погляды Адольфа Дыгасінскага».

У 1956 годзе абраны рэктарам Вышэйшае педагагічнае школы. У 1972, пасля сыходу з пасады, быў дырэктарам Інстытута польскай філалогіі, кіраўніком кафедры методыкі выкладання, старшынёй Навуковай рады Інстытута літаратурных даследаванняў Польскай акадэміі навук у Варшаве, галоўным рэдактарам «Ruchu Literackiego». Уваходзіў у склад «Выдавецкіх камітэтаў прац Крашэўскага» у «Ludowej Spółdzielni Wydawniczej» і «Wydawnictwie Literackim».

Памёр у 1976 годзе, 22 жніўня пахаваны на кшэшавіцкіх могілках. У Кшэшавіцах вуліца Аптэчная была перайменавана ў яго гонар, а на будынку агульнаадукацыйнага ліцэя, заснаванага ім, у 1987 годзе ўсталяваная мемарыяльная таблічка.

## Творчасць 
Займаўся даследаваннямі жыцця і творчасці Юзафа Крашэўскага (выдаў, сярод іншага, манаграфію «Юзаф Ігнацы Крашэўскі. Біяграфічны нарыс», «Гістарычныя аповесці Крашэўскага», «Матэйка і Крашэўскі», «Дзве канцэпцыі гісторыі Польшчы») і Адольфа Дыгасінскага (выдаў яго «Педагагічныя лісты»).

### Найважнейшыя працы 
* «Publicystyka Józefa Ignacego Kraszewskiego w latach 1859—1872» (1957)
* «Powieści historyczne Józefa Ignacego Kraszewskiego» (1966)
* «Józef Ignacy Kraszewski. Żywot i dzieła» (1967)
* «Matejko i Kraszewski. Dwie koncepcje dziejów Polski» (1969)
* «Pisarz wciąż żywy» (1969)
* «Józef Ignacy Kraszewski» (1973)
* «Józef Ignacy Kraszewski. Zarys biograficzny» (1976)

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Малапольскім ваяводстве
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Польшчы
Алфімкава

**Алфімкава** () — вёска ў Краснінскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Малееўскага сельскага паселішча.

## Гісторыя 
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Краснінскага раёна (Смаленская вобласць)
Баляслаў Смелы (фільм)

**«Баляслаў Смелы»** () — польская гістарычная драма рэжысёра Вітальда Лясевіча, знятая ў 1971 годзе па матывах раману «Boleszczyce» Юзафа Ігнацыя Крашэўскага (1877).

## Сюжэт 
Вавель, 1079 год. Кароль Баляслаў асуджае на смерць дэзерціраў з войска, пасланага ў дапамогу рускаму князю Усеваладу. Частка каралеўскай рады, сярод якіх ваявода Сецех і біскуп Станіслаў, працівяцца такой жорсткай кары. Кароль намагаецца заключыць саюз з Кіевам супраць нямецкага імператара, аднак адзін з паслоў, што прыехалі з гэтай мэтай у Кракаў, забіты. Баляслаў намагаецца знайсці вінаватага і выкрыць змову супраць сябе…

У сцэнарыі фільму выкарыстаныя ўрыўкі раману Крашэўскага «Boleszczyce» і фрагменты драмы «Станіслаў і Багуміл» Марыі Дамброўскай.

## Спасылкі 
* 
* «Баляслаў Смелы» ў базе filmpolski.pl 

Катэгорыя:Гістарычныя фільмы Польшчы
Катэгорыя:Фільмы-драмы Польшчы
Катэгорыя:Фільмы 1971 года
Катэгорыя:Экранізацыі раманаў
Прадвызначэнне

**Прадвызначэ́нне**, **наканава́нне**, **промысел Божы** (ад  — прадбачу, прадугледжваю) — паводле рэлігійных вучэнняў, наперад устаноўленыя этапы здзяйснення сусветных падзей і развіцця лёсаў індывідаў, суполак, народаў, чалавецтва. Ідэя прадвызначэння лічыцца універсальным выяўленнем і прызнаннем усемагутнасці Бога і бяссілля чалавека. Іудзеяхрысціянская дактрына прадвызначэння, якая мела на ўвазе звышнатуральнасць стваральніка і прадвесніка, была накіравана супраць антычных ідэй безаблічнага лёсу і касмічнай неабходнасці.

Першай сістэматызаванай канцэпцыяй прадвызначэння быў правідэнцыялізм Аўгусціна. Ён уключаў вучэнне пра дар божы, або прадвызначэнне да выратавання выбраных, і тэлеалагічную канцэпцыю гісторыі, якая ўяўлялася ажыццяўленнем недасягальнага чалавечаму разуменню боскага плана і павінна завяршыцца канцом свету і ўсталяваннем божага царства. Альтэрнатывай жорсткаму прадвызначэнню было дапушчэнне свабоды волі, якая часткова азначала пэўную самадзейнасць чалавека ў пытаннях выратавання і сацыяльнай творчасці (пелагіянства) і ў большай меры — здольнасць да граху і магчымасць збавення пры пасрэдніцтве царквы (каталіцызм, праваслаўе).

Пратэстантызм  ідэі аўгусціянства. Лютэранства прыняло больш мяккія прынцыпы прадвызначэння, што тлумачыцца некаторымі ўступкамі каталіцызму і адбілася ў Аўгсбургскай споведзі, яшчэ ў большай ступені гэта адносіцца да англіканства. Кальвінізм у трактоўцы дару божага прапаведваў ідэю жорстка ўстаноўленага прадвызначэння яшчэ да нараджэння індывіда, а ў разуменні свецкай гісторыі — прынцыпы эсхаталогіі і фаталізму. У трактоўцы гісторыі для большасці сучасных пратэстанцкіх плыняў характэрна разуменне яе як барацьба дабра і зла, канчатковы вынік якой прадвызначаны на карысць сіл дабра.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Багаслоўе
Адвечная песня (спектакль)

**«Адвечная песня»** — спектакль, пастаўлены рэжысёрам Сяргеем Кавальчыкам у Рэспубліканскім тэатры беларускай драматургіі і прымеркаваны да 120-годдзя з дня нараджэння Янкі Купалы. Прэм’ера адбылася 25 верасня 2002 года.

## Апісанне 
Спектакль акрэслены пастаноўнікамі як «першая беларуская фольк-рок-опера».

## Акцёры 
* Ігар Сігаў — *Мужык*
* Таццяна Мархель — *Маці*, *Зіма*
* Віктар Багушэвіч — *Бацька*
* Алена Баярава, Ганна Палупанава — *Жонка*
* Наталля Халадовіч — *Бяда*
* Галіна Чарнабаева, Марыя Пятровіч — *Доля*
* Сяргей Шымко — *Голад*, *Холад*
* Ганна Маслоўская — *Вясна*
* Ігар Вяпшкоўскі — *Бязногі салдат*
* Анастасія Баброва — *Лета*
* Людміла Сідаркевіч — *Вядзьмарка*
* Бела Шпінер — *Восень*
* Максім Паніматчанка — *Старэйшы сын*
* Вераніка Буслаева — *Нявестка*
* Аляксандр Марчанка, Дзяніс Паршын, Кірыл Навіцкі — *Салдаты*
* Андрэй Дабравольскі — *Святар*
* Глаша Арыніч, Маша Халадовіч — *Дзеці Мужыка*
* Алена Баярава, Ганна Палупанава, Марыя Пятровіч, Надзея Цвяткова — *Сялянкі*

## Водгукі 
## Узнагароды 
* 2003 — дыплом «Найлепшы спектакль фестывалю», фестываль «Славянскія тэатральныя сустрэчы» (Гомель)
* 2006 — дыплом дырэктара фестывалю акцёру І. Сігаву «За сцэнічнае ўвасабленне глыбіні славянскай душы», дыплом калектыву тэатру «За акцёрскі ансамбль», VIII Міжнародны тэатральны фестываль «Мельпамена Таўрыі» (Херсон, Украіна)
* 2006 — дыплом акцёру І. Сігаву ад «Народнай газеты», тэатральны конкурс XIII Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад» («Мінск»)
* 2007 — гран-пры IX Міжнароднага тэатральнага фестывалю «Галасы гісторыі» (Волагда, Расія)

## Спасылкі 
* Старонка спектаклю з відэаролікам і фотагалерэяй  на сайце Рэспубліканскага тэатра беларускай драматургіі 
* 
* Інфармацыя аб спектаклі  на сайце afisha.tut.by 
* І. Кіеня. «Адвечная песня»: спектакль о судьбе каждого из нас  на сайце interfax.by  

Катэгорыя:Спектаклі Рэспубліканскага тэатра беларускай драматургіі
Катэгорыя:Творы 2002 года
Катэгорыя:Спектаклі на беларускай мове
Катэгорыя:2002 год у Мінску
Rajok

**«Rajok»** ()— трэці студыйны альбом беларускага фольк-гурта «Vuraj», які быў выдадзены ў 2014 годзе.

## Змест 
## Удзельнікі 
* Сяржук Доўгушаў — спевы, акарына, сапілка
* Андрэй Еўдакімаў — гітара, гармонік
* Вольга Палякова — флейта, голас
* Эрык Арлоў-Шымкус — кантрабас
* Наста Папова — скрыпка
* Андрэй Гарохаў — барабаны

## Спасылкі 
* 
* «Rajok» на SoundCloud
* 

Катэгорыя:Альбомы 2014 года
Катэгорыя:Альбомы Vuraj
Ленінградскі кодэкс

**Ленінградскі кодэкс** (*Codex Leningradensis*) — найстарэйшы поўны рукапіс Іўдзейскай Бібліі на іўрыце, у якім выкарыстоўваецца масарэцкі тэкст і тыберыйская вакалізацыя. Паводле калафона датаваны 1008 або 1009 годам. Ёсць некалькі старэйшых кодэксаў за Ленінградскі, прыкладам, Кодэкс Алепа, аднак ён часткова страчаны з 1947. Такім чынам, Ленінградскі кодэкс найбольш поўны найстарэйшы рукапіс, што захаваўся да нашых дзён.

## Змест 
Біблейскі тэкст кодэкса змяшчае тэкст на іўрыце з тыберыйскімі галоснымі і знакамі кантыляцыі. На краях аркушаў змешчаны масарэцкія нататкі. Кніга напісаная на пергаменце і абшыта скурай.

У Ленінградскім кодэксе выдатна захаваліся ілюстрацыі. На шаснаццаці старонках змешчаны дэкаратыўныя геаметрычныя ўзоры, якія ілюструюць тэкст.

Парадак кніг у кодэксе адпавядае тыберыйскай тэкстуальнай традыцыі, якая адрозніваецца ад большасці друкаваных іўдзейскіх Біблій у Кетувіме. У Ленінградскім кодэксе кнігі Кетувіма размешчаны ў наступным парадку: Летапісы, Псалмы, Ёў, Прытчы, Руф, Найвышэйшая песня, Эклезіяст, Ламант, Эстэр, Данііл, Ездра—Неямія.

## Гісторыя 
Паводле звестак з калафона, кодэкс быў спісаны ў Каіры з рукапісаў Аарона бен Мозеса бен Ашэра. Унікальна, што стваральнік рукапісу напісаў і зычныя, і галосныя, і масарэцкія нататкі, што незвычайна для масарэцкіх кніг.

Кодэкс захоўваецца ў Нацыянальнай бібліятэцы Расіі пад каталожным нумарам «Фірковіч B 19 A». Яго былы ўладальнік, караімскі калекцыянер Абрагам Фірковіч, не пакінуў тлумачэнняў пра тое, як ён здабыў кодэкс.

## Назва 
Ленінградскі кодэкс атрымаў назву паводле месца захоўвання ў Расійскай нацыянальнай бібліятэцы (Санкт-Пецярбург), куды ён трапіў у 1863. Аднак паколькі кодэкс стаў даследавацца толькі за савецкім часам, калі горад ужо быў перайменаваны ў Ленінград, таму з тых часоў і паходзіць яго назва. Часам, што праўда, сустракаюцца варыянты назвы Codex Petersburgensis, Petropolitanus або Санкт-Пецярбургскі кодэкс. Тым не менш, гэтых назваў варта пазбягаць дзеля адрознення ад кодэкса 916 года (MS. Heb B 3), які атрымаў такую назву ў 1876 годзе.

## Гл. таксама 
* Кодэкс Алепа
* Скруткі Мёртвага мора

## Спасылкі 
* The Unicode/XML Westminster Leningrad Codex, алічбаваная версія
* The Leningrad Codex: A Facsimile Edition на Google books

Катэгорыя:Кнігі 1008 года
Катэгорыя:Рукапісы са збору Расійскай нацыянальнай бібліятэкі
Катэгорыя:Ілюмінаваныя рукапісы
Катэгорыя:Біблейскія рукапісы
Катэгорыя:Танах
Янка Купала. Кругі раю (спектакль)

**«Янка Купала. Кругі раю»** — спектакль, пастаўлены рэжысёрам Святланай Навуменка ў Рэспубліканскім тэатры беларускай драматургіі і прымеркаваны да 130-годдзя з дня нараджэння Янкі Купалы. Прэм’ера адбылася 2 лютага 2012 года.

## Творчая задума і гісторыя стварэння 
У вырашэнні пастаноўкі выкарыстоўваецца актыўны музычны і пластычны шэраг, жывое вакальнае выкананне, гратэск і алегорыя. Спектакль уяўляе сабой поўнамаштабную гістарычную драму, у якой занята каля чатырнаццаці дзеючых асоб.

Мастацкі кіраўнік тэатру Валерый Анісенка, выступаючы перад грамадскім праглядам спектаклю, адзначыў, што загадзя папрасіў рэжысёра С. Навуменка падумаць над магчымасцю пастаноўкі спектаклю пра Я. Купалу і прысвяціць новы твор не юбілею, а тэатру. Аўтарам тэксту ў «Кругах раю» выступіла сама рэжысёр..

## Акцёры 
* Дзяніс Паршын — *Паэт*
* Аляксандр Марчанка, Максім Паніматчанка — *Прадстаўнік улады*
* Вераніка Буслаева — *Жонка паэта*, *Бандароўна*
* Дзяніс Варанцоў — *Князь*
* Ганна Маслоўская — *Маці паэта*
* Віктар Багушэвіч — *Бацька паэта*, *Ксёндз*
* Кірыл Навіцкі, Сяргей Шымко — *Чырвоны камандзір*, *Ахоўнік*
* Анастасія Баброва — *Жняя*
* Алена Баярава, Марыя Пятровіч, Людміла Сідаркевіч, Наталля Халадовіч, Бела Шпінер — *Жаночыя істоты*
* Ігар Вяпшкоўскі, Цімафей Ткачоў, Кірыл Навіцкі, Сяргей Юрэвіч, Сяргей Шымко — *Вяскоўцы*, *Чырвонаармейцы*

## Водгукі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Старонка спектаклю  на сайце Рэспубліканскага тэатра беларускай драматургіі 
* Інфармацыя аб спектаклі  на сайце afisha.tut.by 
* Дз. Марціновіч. У крузе першым: Янка Купала на сцэне РТБД  на сайце [ARCHE(https://be.wikipedia.org/wiki/ARCHE_%D0%9F%D0%B0%D1%87%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BA)] 

Катэгорыя:Спектаклі Рэспубліканскага тэатра беларускай драматургіі
Катэгорыя:Творы 2012 года
Катэгорыя:Спектаклі на беларускай мове
Катэгорыя:2012 год у Мінску
Беда Тыберыя

**Беда Тыберыя (Брытанская бібліятэка, MS Cotton Tiberius C. II**) — ілюмінаваны рукапіс VIII стагоддзя з творам Беды Вялебнага «Царкоўная гісторыя народа англаў». Гэта адзін з чатырох захаваных рукапісаў Беды VIII стагоддзя.

## Апісанне 
Манускрыпт з’яўляецца адным з тэкстаў, бліжэйшых да арыгіналу, напісанага ўласнаручна Бедам Вялебным. Рукапіс складаецца са 155 вяленевых фоліа. Гэты рукапіс, магчыма, быў лацінскім узорам, на якім заснаваны стараанглійскі пераклад «Царкоўнай гісторыі» Альфрэда Вялікага. Рукапіс ўпрыгожаны зааморфнымі ініцыяламі ў часткова  і часткова кантынентальным стылях.

Рукапісу дала назву «Тыберыйская група рукапісаў», звязаных па стылістычных прыкметах, часам таксама званая «Кентэрберыйскай групай», хоць месца іх стварэння застаецца невядомым — Мерсія толькі адзін з прапанаваных варыянтаў. Акрамя Беды Тыберыя, у гэтую групу ўваходзяць: Веспасіянаўскі Псалтыр, Стакгольм Кодэкса стафілакок, Евангелле Барберыні, , , кодэкс Бігатыянус (Нацыянальная бібліятэка Францыі MS lat. 281, 298), Каралеўская Біблія (Брытанская бібліятэка MS Royal 1.E.vi), Каралеўскі малітоўнік, Наннамінстэрская кніга, Малітоўнік Харлі, Санкт-Пецярбургскае Евангелле, манускрыпт V з  (Брытанская бібліятэка MS Cotton Vespasian B.vi, folios 104—109),  (Нацыянальная бібліятэка Францыі MS lat. 10861),  (Бадліянская бібліятэка MS Hatton 93), рукапіс з бібліятэкі Салсберыйскага сабора (Salisbury MS 117) і шэраг іншых рукапісаў.

## Спасылкі 
* 
** relevant plates (I—IV) are available online at the end of another article in the same volume of the journal, 
*  google books preview
* 
* 

Катэгорыя:Рукапісы VIII стагоддзя
Катэгорыя:Ілюмінаваныя рукапісы
Катэгорыя:Рукапісы Беды
Катэгорыя:Котанаўская бібліятэка
Дрыжыкі

**Дрыжыкі** — выкліканае спазмам паверхневых (скурных) крывяносных сасудаў адчуванне , якое суправаджаецца мышачнай дрыготкай (галоўным чынам жавальных цягліц, затым цягліц плечавага пояса, спіны і канечнасцяў) і спазмам скурных цягліц («»).

## Прычына ўзнікнення 
Дрыжыкі часта ўзнікаюць пры пераахаладжэнні, а таксама ў пачатку ліхаманкі пры інфекцыях,  і іншых захворваннях.

## Механізм дрыжыкаў 
Пры дрыжыках аддача цяпла арганізмам у навакольнае асяроддзе памяншаецца, а выпрацоўка яго ўзрастае (з прычыны цягліцавых скарачэнняў), што вядзе да павышэння тэмпературы цела, пасля чаго дрыжыкі звычайна канчаюцца. Дрыжыкі бываюць і ў разгары ліхаманкі, калі тэмпература цела рэзка вагаецца. У адрозненне ад дрыжыкаў, падрыгванне, якое можа назірацца, напрыклад, пры неўрозах, — толькі суб’ектыўнае адчуванне. У здаровага чалавека дрыжыкі ўзнікаюць пры дзеянні холаду як нармальная ахоўная рэакцыя арганізма. У лёгка ўзрушваных людзей дрыжыкі могуць з’явіцца і пры моцным хваляванні або спалоху.

Катэгорыя:Сімптомы захворванняў чалавека
Бежалі

**Бежалі** () — вёска ў Краснінскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Малееўскага сельскага паселішча.

## Гісторыя 
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з ліпеня 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Краснінскага раёна (Смаленская вобласць)
Тэхніка-эканамічнае абгрунтаванне

**Тэхніка-эканамічнае абгрунтаванне** (ТЭА) — дакумент, у якім прадстаўлена інфармацыя, з якой выводзіцца мэтазгоднасць (ці немэтазгоднасць) стварэнні прадукта ці паслугі. ТЭА змяшчае аналіз выдаткаў і вынікаў якога-небудзь праекта. ТЭА дазваляе інвестарам вызначыць, ці варта ўкладаць грошы ў прапанаваны праект.

## Прычыны напісання 
ТЭА ствараецца ў выніку аднаго з наступных уздзеянняў:
* патрабаванні рынку;
* патрэбнасці арганізацыі;
* патрабаванні заказчыка;
* тэхналагічны прагрэс;
* прававыя патрабаванні;
* экалагічныя ўздзеянні;
* сацыяльныя патрэбнасці.

## Адрозненні ад бізнес-плана 
Нягледзячы на тое, што ТЭА падобнае да бізнес-плана, адрозненне складаецца ў тым, што ТЭА ўяўляе сабой абгрунтаванне праекта, у той час як бізнес-план змяшчае апісанне місіі і мэт арганізацыі, гэта значыць абгрунтаванне існавання прадпрыемства.

У ТЭА прагуледжвае адлюстраванне наступных пунктаў:
# Тэхналагічны працэс,
# Патрабаванні да вытворчай інфраструктуры,
# Асноўнае абсталяванне, прыстасаванні і аснастка,
# Персанал і працавыдаткі,
# Зводны сабекошт прадукцыі,
# Тэрміны ажыццяўлення праекта,
# Эканамічная эфектыўнасць,
# Экалагічныя ўздзеянні.

## Гл. таксама 
* Бізнес-план

## Спасылкі 
Катэгорыя:Праекты
Катэгорыя:Інжынерыя
Ітуры (лес)

thumb|Выгляд зверху

**Іту́ры** () — масіў трапічных дажджавых лясоў на паўночным усходзе Дэмакратычнай Рэспублікі Конга. Большая частка знаходзіцца на тэрыторыі аднайменнай правінцыі. Агульная плошча — каля 63 000 км². 

Лес Ітуры месціцца на аднайменных схілах вышынёй ад 700 м да 1000 м паабапал ракі Ітуры. Мясцовы ландшафт пачаў фарміравацца ў дакембрыйскі перыяд. Для Ітуры характэрны экватарыяльны клімат з сярэдняй тэмпературай на працягу года каля +31°C. Вылучаюцца сухі і вільготны сезоны, прычым сухі сезон цягнецца ўсяго 2 месяца. Пераважаюць гліністыя глебы з чырвоным або белым колерам. Пласт гумусу даволі тонкі, паколькі частыя дажджы вымываюць значную частку біялагічных рэчываў, робяць глебу кіслай. 

Важную ролю ва ўзбагачэнні ўрадлівасці адыгрываюць зараснікі дрэваў Caesalpinioideae і Gilbertiodendron з шырокімі кронамі і моцнымі каранямі. Яны спыняюць вылугоўванне глебы, захоўваюць яе ўстойлівасць. Шырока распаўсюджаны альбіцыя, фікусы, крапіўныя, папараці, розныя ліяны. Прадстаўнікамі фаўны з'яўляюцца лясны афрыканскі слон, акапі, буйвал, гіена, шымпанзэ, павіян і іншыя рэдкія жывёлы.

Ітуры здаўна быў населены людзьмі. Мясцовыя пігмеі бамбуці захавалі лад жыцця паляўнічых і збіральнікаў да нашых дзён. Большасць іншых насельнікаў складаюць банту. Яны традыцыйна займаюцца падсечным земляробствам, здабычай каштоўнай драўніны і рыбалоўствам.   

Для захавання ўнікальнай прыроды Ітуры былі створаны нацыянальны парк Маіко і запаведнік Акапі. Апошні з'яўляецца часткай сусветнай спадчыны. 

## Спасылкі 
* Ituri - ForestGEO
* THE GREATEST MARVELS OF AFRICA
* CULTURAL AND ECOLOGICAL SURVIVAL IN THE ITURI FOREST

Катэгорыя:Геаграфія Дэмакратычнай Рэспублікі Конга
Катэгорыя:Лясныя экарэгіёны
Клумба

**Клу́мба** (ад  — група дрэў, кустоў) — від кветніка, які прыўзняты на 10—15 см над узроўнем глебы (дарожак, газонаў). Часцей сіметрычны ў плане (круг, квадрат, авал). Для стварэння клумбаў выкарыстоўваюць адна-, двух- і шматгадовыя кветкава-дэкаратыўныя расліны, газонныя травы. Расліны падбіраюць для забеспячэння бесперапыннага цвіцення на працягу вегетацыйнага перыяду. Клумбы ўпрыгожваюць скульптурамі, дэкаратыўнымі вазамі, фантанамі, вечназялёнымі кадушачнымі раслінамі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ландшафтны дызайн
Катэгорыя:Садаводства
Катэгорыя:Кветкаводства
Жывая агароджа

[міні|Фармаваная жывая агароджа ў [Лейпцыгу]]
**Жыва́я агаро́джа** — радавая пасадка з кустоў або дрэў са шчыльнымі густымі кронамі аднолькавай вышыні. У зялёным будаўніцтве жывыя агароджы выкарыстоўваюць для аховы дарог, зямельных участкаў, агароджвання жылой забудовы, афармлення прысад, бульвараў, сквераў, у паркавых і лесапаркавых кампазіцыях і інш. Яна павінна быць густой, аблісцелай па ўсёй вышыні, мець геаметрычна правільную форму. У дэкаратыўных мэтах жывую агароджу рэгулярна падстрыгаюць.

Высокімі (вышэй за 2,5 м) жывымі агароджамі ці зялёнымі сценамі, выдзяляюць кампазіцыйныя цэнтры лесапаркаў, адмяжоўваюць паркі ад вуліцы або плошчы, Сярэднія (выш. 1—2,5 м) робяць у скверах і на бульварах. Нізкімі (ніжэй за 1 м), або бардзюрамі, афармляюць партэры, кветнікі, газоны, паркавыя дарожкі.

На Беларусі для стварэння жывой агароджы прыдатныя туя, елка звычайная, ліпа, граб, спірэі, барбарыс, біручына, глогі, самшыт і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Раслінаводства
Катэгорыя:Садова-паркавыя збудаванні
Катэгорыя:Дэкаратыўныя кусты
Катэгорыя:Зялёныя насаджэнні
Катэгорыя:Агароджы
Кветкава-дэкаратыўныя расліны

**Кветкава-дэкаратыўныя расліны** — зборная група культурных і дзікарослых, пераважна травяністых раслін, якія выкарыстоўваюцца ў кветкаводстве для азелянення, упрыгожвання інтэр’ера памяшканняў і будынкаў, ідуць на зрэзку. Вырошчваюцца ў адкрытым і закрытым грунтах.

Кветкава-дэкаратыўныя расліны адкрытага грунту падзяляюць на адна-, двух- і шматгадовыя. Іх выкарыстоўваюць для букетаў і афармлення клумбаў, рабатак, міксбордараў, партэраў (напрыклад, аднагадовыя агератум, аксамітка, астра, ільвіны зеў, цынія; двухгадовыя званочак, наперстаўка, незабудка, фіялка; шматгадовыя гіяцынт, касач, ландыш, півоня, прымула, нарцыс, цюльпан, вяргіня, канна, шпажнік), павойныя і лазячыя расліны на ўпрыгожванне сцен будынкаў, агароджаў, балконаў, тэрас (напрыклад, аднагадовыя пахучы гарошак, іпамея, настурка; шматгадовыя клематыс, плюшч, капрыфоль).

Кветкава-дэкаратыўныя расліны закрытага грунту пераважна субтрапічныя і трапічныя. Сярод іх вылучаюць сезоннаквітучыя (вазонныя пеларгонія, цыкламен; грунтавыя гваздзік рэмантантны, ружа), выганачныя (гіяцынт, нарцыс, цюльпан), вечназялёныя (травяністыя — аспідыстра, спаржа, папараць; павойныя і ампельныя — плюшч, традэсканцыя; сукуленты — агава, алоэ, кактусы, эйфорбія; дрэвы і кусты — азалія, пальма, цытрусавыя).

Astilbe 02.JPG|Астыльба
Antirrhinum majus F1 'Rocket Orchid' - Begonia ×semperflorens-cultorum.jpg|Ільвіны зеў і бягонія
Paeonia 5 (Poltava Botanical garden).jpg|Півоня
Münster, Park Sentmaring -- 2016 -- 1872.jpg|Нарцыс
Siberian Iris Iris sibirica Flowers 3008px.jpg|Касач

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны