open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аповесць пра Скандэрбега

**«Аповесць пра Скандэрбега»** (загаловак большасці спіскаў — *«Повесть о Скандербеге, княжати Албанском, выложена с польские кроники на руское, Мартинова писма Бельского»*) — помнік рускай і беларускай перакладной літаратуры пачатку XVII стагоддзя. Прысвечана апісанню нацыянальна-вызваленчай барацьбы албанскага народа супраць турэцкага нашэсця ў XV стагоддзі пад кіраўніцтвам Г. Кастрыёці, празванага Скандэрбегам. З'яўляецца пераробкай адпаведнага раздзела з «Хронікі ўсяго свету» (1564) польскага гісторыка М. Бельскага.

Асноўнай крыніцай для яго паслужыла белетрызаваная «Гісторыя жыцця і спраў Скандэрбега» (1508) албанца  ў перакладзе Ц. Базыліка на польскую мову (Берасце, 1569). У параўнанні з польскай крыніцай аповесць дэмакратызавана. Захавалася ў 10 спісах, з іх 2 (Пагодзінскі і Міністэрства замежных спраў) з выразнымі беларускамоўнымі асаблівасцямі. Служыла пазнанню гераічнага мінулага балканскіх народаў, выхаванню ў чытачоў патрыятычных пачуццяў.

## Літаратура 
* Повесть о Скандербеге / Академия наук СССР, Отделение литературы и языка; [Подгот. , ]. — М.—Л.: Издательство Академии наук СССР, 1957. — 244 с., 5 л. ил. — (Литературные памятники)
* Димитрова А.,  Предания за исторически лица в българските народни умотворения // Известия на семинара по славенска филология на университета в София. — София, 1948. — С. 510—511.
*  Георги Кастриоти-Скандербег в славянската литература от XV—XVII в. // Георги Кастриоти Скандербег. — София, 1970. — С. 79—100.
*  Албанія в російській та украïнській літературах XV—XX ст. — Киïв, 1959. — С. 43—111, 258—295, 314—315.
*  Повесть о народном герое Албании в древнерусской письменности // Известия Академии наук СССР. Отделение литературы и языка. — 1953. — Т. XII. — Вып. 6. — С. 497—509.
* Чамярыцкі, В. А. «Аповесць пра Скандэрбега» / В. А. Чамярыцкі //  — С. 139.

Катэгорыя:Беларуская літаратура XVII стагоддзя
Катэгорыя:Беларуская перакладная літаратура
Катэгорыя:Літаратурныя творы на старабеларускай мове
Аповесць пра Падолле

**«Аповесць пра Падолле»** — помнік беларуска-літоўскага летапісання 1-й паловы XV ст.

Напісаны каля 1432—1435 гадоў імаверна ў Вільні ў асяроддзі пануючых колаў ВКЛ. Змешчаны ў беларуска-літоўскім летапісе 1446 годзе ў канцы «Летапісца вялікіх князёў літоўскіх». У XVI ст. уключана ў склад «Хронікі Вялікага княства Літоўскага і Жамойцкага» і Хронікі Быхаўца.

Асноўны змест — гісторыя Падольскай зямлі 2-й паловы XIV — 1-й трэці XV ст., гісторыя яе далучэння да ВКЛ. Створана як палітычны дакумент каб абгрунтаваць гістарычнае права ВКЛ на Падолле і асудзіць палітыку польскіх феадалаў, якія пасля смерці Вітаўта захапілі яго заходнюю частку. Падзеі і факты, выкладзеныя ў творы, у асноўным, адпавядаюць гістарычнай праўдзе. Напісана на старабеларускай мове дзелавым стылем без дат, вылучаецца публіцыстычнасцю стылю, свецкім характарам зместу.

## Літаратура 
* *Полехов С. В.* Летописная «Повесть о Подолье». Ч. 1. // Древняя Русь. Вопросы медиевистики. 2014. № 1 (55).
* *Полехов С. В.* Летописная «Повесть о Подолье». Ч. 2. // Древняя Русь. Вопросы медиевистики. 2014. № 2 (56).
* *Чамярыцкі В. А.* «Аповесць пра Падолле» //  — С. 139.

Катэгорыя:Беларуская літаратура XV стагоддзя
Катэгорыя:Літаратурныя творы на старабеларускай мове
Катэгорыя:1430-я ў Еўропе
Хахракоў

**Хахракоў** — рускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Віктар Іванавіч Хахракоў (1913—1986) — савецкі акцёр.
* Сямён Васілевіч Хахракоў (1915—1945) — двойчы Герой Савецкага Саюза.
* Фёдар Паўлавіч Хахракоў (1925—1944) — Герой Савецкага Саюза.
Аповесць пра трох каралёў

**«Аповесць пра трох каралёў»** — помнік беларускай перакладной літаратуры апакрыфічнага характару. Арыгінал твора напісаны ў XIV ст. нямецкім манахам Іаганам з Гільдэсгайма на лацінскай мове. На беларускую мову перакладзены ў 2-й палове XV ст. Захаваўся ў 3 спісах. Найбольш ранні, Ленінградскі, XV ст. зберагаецца ў Дзяржаўнай публічнай бібліятэцы імя М. Я. Салтыкова-Шчадрына ў складзе рукапіснага зборніка разам з «Жыціе Аляксея, чалавека божага», «Страсцямі Хрыстовымі». У аснове аповесці евангельскі эпізод пра пакланенне нованароджанаму Ісусу Хрысту трох усходніх цароў-язычнікаў, якія пасля сталі шчырымі хрысціянамі. У творы апісваецца іх падарожжа ў «святую зямлю», прырода зямель Блізкага Усходу, побыт, звычаі, веравызнаўчыя і этнічныя асаблівасці розных народаў, у т.л. грэкаў, сірыйцаў, армян, грузін. Аповесць каштоўная як сведчанне духоўных запатрабаванняў пэўных слаёў беларускіх чытачоў XV—XVI стст., адна з крыніц іх гісторыка-геаграфічных уяўленняў пра краіны Блізкага Усходу.

## Літаратура 
* Чамярыцкі, В. А. «Аповесць пра трох каралёў» / В. А. Чамярыцкі //  — С. 139.

Катэгорыя:Беларуская літаратура XV стагоддзя
Катэгорыя:Апокрыфы
Катэгорыя:Беларуская перакладная літаратура
Катэгорыя:Літаратурныя творы на старабеларускай мове
Катэгорыя:Рукапісы са збору Расійскай нацыянальнай бібліятэкі
Фёдар Паўлавіч Хахракоў

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Фёдар Паўлавіч Хахракоў
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     =  
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 1943—1944
 |званне           = малодшы лейтэнант
 |род войскаў      = артылерыя
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды       = { style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
 
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}
**Фёдар Паўлавіч Хахракоў** ( — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (25.09.1944 г., пасмяротна).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сяле Югаўское Кунгурскага раёна Пермскай вобласці. Скончыў сярэднюю школу. З чэрвеня 1941 па сакавік 1943 г. працаваў памочнікам рахункавода ў калгасе. У Чырвоную Армію прызваны ў сакавіку 1943 г. У 1944 г. скончыў Смаленскае артылерыйскае вучылішча (знаходзілася ва эвакуацыі ў горадзе Ірбіт, Свярдлоўская вобласць).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Герои Советского Союза 4-го гвардейского Кубанского кавалерийского казачьего корпуса  
* Дорогами войны: Каменецкий район 

Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Лейтэнанты СССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пермскім краі
Сан-Амбросіа

**Сан-Амбросіа** () — невялікі незаселены вулканічны востраў у Ціхім акіяне. Разам з суседнім востравам Сан-Фелікс уваходзіць у склад архіпелага астравоў Дэсвентурадас, размешчанага ў 850 км ад узбярэжжа Чылі.

## Геаграфія 
Плошча вострава складае каля 2,2 км², даўжыня — 3,5 км, шырыня — да 1,5 км. Найвышэйшы пункт вострава ўзвышаецца над узроўнем мора на 479 м.

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Чылі
Катэгорыя:Вальпараіса
Тамаругаль

thumb|250px|Тамаругаль

**Тамаругаль** () — пустынная раўніна на поўначы Чылі (ад 19 да 22 ° паўднёвай шыраты), размешчана ў Падоўжнай даліне.

Вышыня 900—1200 м над узроўнем мора, даўжыня да 450 км, шырыня 30-60 км, плошча 12.500 км². Клімат трапічны пустынны. Пустыня размяшчаецца на поўначы пустыні Атакама і лічыцца яе складовай часткай. Назву атрымала з-за хмызняку тамаруга, які адлюстроўвае першапачатковы стан ландшафтаў — стэп з зараснікамі тамаруга.

У 1903 годзе на раўніне Тамаругаль быў знойдзены аднайменны метэарыт вагой каля 320 кг.

Катэгорыя:Геаграфія Чылі
Катэгорыя:Пустыні Паўднёвай Амерыкі
Забойства немаўлят

**Забойства немаўлят** — біблейскае апавяданне аб дзетазабойстве, якое ўчыніў прызначаны рымлянамі Іўдзейскі цар Ірад Вялікі. Паводле Евангелля ад Матфея, Ірад загадаў пакараць смерцю ўсіх дзяцей-хлопчыкаў малодшага ўзросту ў ваколіцах Віфлеема, каб пазбегнуць страты свайго трона ад нованароджанага Цара Іўдзейскага, чыё нараджэнне было абвешчана яму вешчунамі, такім чынам выканалася прароцтва Старога Запавету: 

У пераносным значэнні фраза азначае празмерную жорсткасць у адносінах да безабаронных.

## Біблейскае апісанне 
У апісанні Матфея магі з усходу прыходзяць у Іўдзею ў пошуках нованароджанага цара іўдзейскага, таму што «*бачылі зорку Яго на ўсходзе*». Цар Ірад Вялікі накіроўвае іх у Віфлеем і просіць іх паведаміць яму, хто гэты цар, калі яны знойдуць Яго. Яны знайшлі Ісуса і праславілі Яго, але Анёл сказаў ім, каб яны не ішлі да Ірада, а вярталіся дадому іншым шляхам, што вешчуны і зрабілі.

Забіццё немаўлят знаходзіцца ў Евангеллі ад Матфея 2:16-18, хоць папярэднія вершы ўтвараюць кантэкст:

## Святкаванне ў царкве 
Забітыя немаўляты шануюцца ў хрысціянскіх цэрквах як першыя святыя мучанікі, у праваслаўі іх памяць шануецца 29 снежня (11 студзеня), у каталіцтве 28 снежня.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Новы Запавет
Катэгорыя:Нараджэнне Хрыстова
Катэгорыя:Хрысціянскія святы
Катэгорыя:Зімовыя святы
Катэгорыя:Ісус Хрыстос
Катэгорыя:Евангелле паводле Матфея
Лазар Майсеевіч Мар’ясін

**Лазар Майсеевіч Мар’ясін** (; ,  — ) — савецкі гаспадарчы дзеяч, будаўнік.

## Біяграфія 
Паходзіў з сям’і дробнага яўрэйскага гандляра. У маі 1917 быў мабілізаваны ў армію і знаходзіўся на Каўказскім фронце. У 1918-19 вучыўся ў Кіеўскім політехнічным інстытуце. У 1919-20 служыў у Чырвонай Армии ў палітаддзеле 13-ай армии на Паўднёвым фронце. У 1921-25 працаваў у Кіеве на партыйнай і савецкай працы, а ў 1925-29 — у Маскве. У 1929—1933 — начальнік будаўніцтва коксахімічнага камбіната ў Магнітагорску, у 1933-36 — начальник будаўніцтва Уралвагонзавода. Член бюро Свярдлоўскага абкома ВКП (б).

У красавіку 1937 асуджаны Ваеннай Калегіяй Вярхоўнага Суда СССР да расстрэлу па абвінавачванні ў прыналежнасці да «контррэвалюцыйнай трацкісцкай арганізацыі і актыўнага шкодніцтва». У 1957 Л. М. Мар’ясін рэабілітаваны.

## Спасылкі 
* МАРЬЯСИН Лазарь Моисеевич// Уральская Историческая Энциклопедия. Проект компании УралВЭС 
* Их помнят немногие // Магнитогорский металл, 1 августа 2017 года

Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы СССР
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Медыцынскі кабінет АН БССР

**Медыцынскі навукова-даследчы  кабінет АН БССР** (іншая назва - **Медкабінет АН БССР**) - нароўні з Інстытутам тэарэтычнай медыцыны і Інстытутам псіханеўралогіі профільная арганізацыя акадэмічнай медыцынскай навукі ў Беларусі. Быў утвораны ў 1936 годзе. Загадчыкам кабінета на працягу яго існавання быў акадэмік Фёдар Аскаравіч Гаўсман. 

Вядомы наступныя публікацыі супрацоўнікаў Медкабінета:
* *Гаусман Ф.О. Проблема внелегочного туберкулеза, патогенез и профилактическое лечение его помощью туберкулина / Ф.О. Гаусман. - Мн.: Дзяржвыд Беларусі, 1939. - 90 с.*
* *Ксендзов Е.М. Течение экспериментального туберкулеза и биосдвиги у морских свинок леченных и не леченных туберкулином / Е.М. Ксендзов, И.Х. Фабрикант; под редакцией и с предисловием Ф. О. Гаусмана; Медкабинет Академии наук БССР. - Мн.: Издательство Академии наук БССР, 1940. - 109 с.*

Медкабінет у 1936-1940 гг. уваходзіў у склад *Аддзялення матэматычных і прыродазнаўчых навук АН БССР*, у 1940-41 гг. - у склад *Аддзялення прыродазнаўчых і сельскагаспадарчых навук*. Спыніў сваю дзейнасць у 1941 годзе ў выніку акупацыі нямецка-фашысцкімі войскамі Мінска. Пасля вайны не аднаўляўся, даследаванні былі працягнуты ў Інстытуце тэарэтычнай медыцыны.

## Гл. таксама 
* Аддзяленне медыцынскіх навук НАН Беларусі

Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Беларусі
Катэгорыя:Інстытуты Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Ахова здароўя ў Беларусі
Аралкум

thumb|Былое дно Аральскага мора, а цяпер пустыня Аралкум, 2004 год
**Аралку́м** (Ара́л + цюркс. *кум*) — новая пустыня, якая ўтвараецца на месцы імкліва змяншанага ў памерах Аральскага мора. Пясчана-саланчаковая пустыня ляжыць на тэрыторыі Узбекістана і Казахстана, на паўночна-заходнім краі пустыняў Каракум і Кызылкум.

Водны баланс Аральскага мора быў парушаны з прычыны буйных ірыгацыйных праектаў, распачатых у часы СССР. Пасля будаўніцтва Кокаральскай плаціны ў 2005 годзе Паўночны Арал паступова аднаўляецца, але Паўднёвы Арал высыхае, павялічваючы плошчу Аралкуму.

thumb|Анімаваны малюнак узрастання тэрыторыі Аралкум
У выніку апустыньвання біяразнастайнасць рэгіёна зменшылася на 200 відаў раслін і жывёл. Бягучая флора высахлага дна возера пачала развівацца з 1960 года. Яна складаецца з 34 сямействаў раслін з 134 родамі і 300 відамі. Асноўныя прадстаўнікі: Salicornia europaea, Suaeda crassifolia, Tripolium vulgare на сугліністых глебах, а таксама Suaeda acuminata і Atriplex fominii на пясчаных глебах.

Аралкум займае плошчу больш за 38 тысяч км² і з'яўляецца магутнаю крыніцай ветравага вынасу. Пясчаныя буры выносяць каля 100 млн. тон таксічных соляў і пылу ў год. Дробнадысперсны пыл, які выносіцца з былога дна мора, змяшчае рэшткі мінеральных угнаенняў і пестыцыдаў, якія вымываліся з палёў, што арашаліся. Над пустыняй праходзіць магутны паветраны паток з захаду на ўсход, які забяспечвае хуткае распаўсюджанне аэразолю за межы Цэнтральнай Азіі. Таксічныя рэчавіны з Аралкума былі знойдзены ў крыві пінгвінаў у Антарктыцы, звычайны аральскі пыл — на ледавіках Грэнландыі, у нарвежскіх лясах і палях Беларусі.

Катэгорыя:Аральскае мора
Катэгорыя:Пустыні Казахстана
Катэгорыя:Пустыні Узбекістана
Катэгорыя:Кызылардзінская вобласць
Катэгорыя:Каракалпакстан
Народнае вызваленне

**«Народнае вызваленне»** — газета прагрэсіўнага кірунку, орган партыі «Вызволене». Выдавалася з 29 студзеня да 24 чэрвеня 1923 у Вільні на беларускай мове групай радыкальна настроеных дэпутатаў польскага сейма, якія ў 1924 выйшлі з Польскай сялянскай партыі «Вызволеня» і заснавалі Незалежную сялянскую партыю. Выходзіла раз у тыдзень замест закрытай польскімі ўладамі газеты «Wyzwolenie Ludu». Рэдактар Ф. Жарноўскі.

З пазіцый сялянскай дэмакратыі крытыкавала ўрад, мясцовую адміністрацыю (арт. «Чаго варты ўрад Сікорскага», «Вынікі працы новага ўрада», «Законы, канстытуцыя і некаторыя чыноўнікі»), выкрывала прадстаўнікоў заможнага сялянства ў сейме за ўзгодніцтва перад пануючымі класамі (арт. «Вітас прадаўч Хісна-Пясту»), прапагандавала ідэю палітычнага аб'яднання працоўнага сялянства на ўзор рабочых. У рубрыцы «Нашы песняры» змяшчала нататкі пра Ф. Багушэвіча і Я. Купалу, іх партрэты і вершы, якія мелі актуальнае значэнне ва ўмовах Заходняй Беларусі. Асноўны аўтарскі калектыў складалі дэпутаты сейма С. Ваявудскі, Ф. Галавач, У. Шакун, У. Шапель.

Выйшла 5 нумароў. Забаронена польскімі ўладамі.

## Літаратура 
* Ліс, А. «Народнае вызваленне» / Арсень Ліс //  — С. 283.

Катэгорыя:Газеты Вільні на беларускай мове
Катэгорыя:Газеты Заходняй Беларусі
Катэгорыя:1923 год у Вільні
Тэорыя поля

**Тэорыя поля** — шматзначны тэрмін:

**Фізіка**:
* Класічная тэорыя поля — паняцце, якое аб'ядноўвае класічную электрадынаміку (тэорыю электрамагнітнага поля), тэорыю гравітацыйнага поля, тэорыю класічных калібравальных і спінарных палёў.
* Квантавая тэорыя поля.
* Тэорыя выпадковых палёў у статыстычнай радыёфізіцы.

**Матэматыка**:
* У алгебры: тэорыя алгебраічных палёў і тэорыя палёў класаў.
* У тэорыі імавернасцей: тэорыя выпадковых палёў.
* Тэорыі скалярных, вектарных і тэнзарных палёў у дыферэнцыяльнай геаметрыі і тапалогіі.

**Іншае**:
* Тэорыя поля К. Левіна ў псіхалогіі.

## Гл. таксама 
* Статыстычная тэорыя поля
* **Поле** — мнагазначнае паняцце, звязанае з працягласцю ў прасторы (звычайнай ці абстрактнай).
Павел Акінфіевіч Хахлоў

**Павел Акі́нфіевіч Хахло́ў** (;  — , Масква) — рускі оперны і канцэртны спявак (барытон), прадстаўнік рускай класічнай школы. Заслужаны артыст Імперскіх тэатраў (1900).

У лютым і сакавіку 1879 г. дэбютаваў у Вялікім тэатры(оперы «Фауст» Ш. Гуна і «Трубадур» Д. Вердзі). У Вялікім тэатры П. А Хахлоў выступаў да 1881 і ў 1882—1886, 1889—1900 гг. У 1881 і 1887—1888 гг. саліст Марыінскага тэатра. У 1889 годзе гастраляваў у Празе. Таксама выступаў у Італіі і Францыі. У 1902 годзе даў развітальны бенефіс у Вялікім тэатры (два спектаклі «Яўген Анегін» з удзелам Н. Салінай, Л. Сабінава і Ф. І. Шаляпіна).

У 1900 годзе П. А. Хахлоў вярнуўся на радзіму ў Спаскі павет. Займаўся грамадскай дзейнасцю. У якасці старшыні земскай управы займаўся пытаннямі медыцыны і народнай асветы. У 1915 г. абраны дэпутатам Дзяржаўнай думы. У 1917 г. П. А. Хахлоў пераехаў у Маскву, працаваў у Рабоча-сялянскай інспекцыі.

## Творчасць 
Рэпертуар П. А. Хахлова налічвае 30 партый. Сярод іх:
* Анегін («Яўген Анегін» П. І. Чайкоўскага),
* Дземан («Дземан» А. Р. Рубінштэйна),
* Жэрмон («Травіята» Д. Вердзі),
* Ялецкі («Пікавая дама» П. І. Чайкоўскага),
* Руслан («Руслан и Людміла» М. І. Глінкі),
* Барыс Гадуноў («Барыс Гадуноў» М. П. Мусаргскага),
* Дон Жуан («Дон Жуан» В. А. Моцарта),
* Князь Ігар («Князь Ігар» А. П. Барадзіна)
і інш.

Спявак таксама часта выступаў у сімфанічных канцэртах у Маскве, Пецярбургу, Разані, Яраслаўлі, Туле, Тамбове, Смаленску і іншых гарадах Расіі. Выконваў рамансы Глінкі, Чайкоўскага, Шуберта, арыі з опер, рускія народныя песні. Прымаў удзел у дабрачынных канцэртах.

## Памяць 
* У доме-музеі П. І. Чайкоўскага ў Кліну захоўваецца альбом з матэрыяламі пра творчасць П. А. Хахлова.
* Быў выпушчаны паштовы канверт з партрэтам спевака.
* У 1966 годзе у Політэхнічным музеі ў Маскве былі знойдзены грамафонныя пласцінкі з запісамі рамансаў у выкананні спевака.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Хохлов Павел Акинфиевич  // *Пружанский А. М.* Отечественные певцы. 1750—1917: Словарь. — Изд. 2-е испр. и доп., электронное. — М., 2008. 
* 
* Хохлов Павел Акинфиевич // Российский гуманитарный энциклопедический словарь: В 3 т. — Т. 3. — М.: Гуманит. изд. центр ВЛАДОС: Филол. фак. С.-Петерб. гос. ун-та, 2002. 
*
Формулы Віета

**Формулы Віета** — формулы, якія выражаюць каэфіцыенты мнагачлена праз яго карані.

Гэтымі формуламі зручна карыстацца для праверкі правільнасці знаходжання каранёў мнагачлена, а таксама для састаўлення мнагачлена па зададзеных каранях.

## Фармулёўка 
Калі c_{1}, c_{2}, \ldots, c_{n} — карані мнагачлена

: x^n + a_1x^{n-1} + a_2x^{n-2} + ... + a_n,

(кожны корань узяты адпаведную яго кратнасці колькасць разоў), то каэфіцыенты a_1, \ldots, a_n выражаюцца ў выглядзе сіметрычнага мнагачлена ад каранёў, а менавіта:

: \begin{matrix}
a_1 &=& -(c_1 + c_2 + \ldots + c_n), \\ 
a_2 &=& c_1 c_2 + c_1 c_3 + \ldots + c_1 c_n + c_2 c_3 + \ldots + c_{n-1} c_n, \\ 
a_3 &=& -(c_1 c_2 c_3 + c_1 c_2 c_4 + \ldots + c_{n-2} c_{n-1} c_{n}), \\ 
 & &\ldots \\ 
a_{n-1} &=& (-1)^{n-1} (c_1 c_2 \ldots c_{n-1} + c_1 c_2 \ldots c_{n-2} c_n + \ldots + c_2 c_3...c_n), \\
a_n &=& (-1)^n c_1 c_2 \ldots c_n. \end{matrix}

Інакш кажучы, (-1)^ka_k роўнае суме ўсіх магчымых здабыткаў з k каранёў:
:
a_k = (-1)^k \sum_{1\le i_1\le \dots \le i_k\le n} c_{i_1}\dots c_{i_k}.

Калі старшы каэфіцыент мнагачлена a_0 \ne 1, то для прымянення формулы Віета неабходна спачатку падзяліць усе каэфіцыенты на a_0 (гэта не ўплывае на значэнне каранёў мнагачлена). У гэтым выпадку формулы Віета даюць выраз для адносін усіх каэфіцыентаў да старшага. З апошняй формулы Віета вынікае, што калі карані мнагачлена цэлалікавыя, то яны з'яўляюцца дзельнікамі яго свабоднага члена, які пры гэтым таксама цэлалікавы.

## Доказ 
Доказ вынікае з роўнасці, атрыманай раскладаннем мнагачлена па каранях, улічваючы,  a_0 = 1

: x^n + a_1x^{n-1} + a_2x^{n-2} + ... + a_n = (x - c_1)(x - c_2) \cdots (x - c_n).

Прыраўноўваючы каэфіцыенты пры аднолькавых ступенях x (тэарэма адзінасці), атрымліваем формулы Віета.

## Прыклады 
### Квадратнае ўраўненне 
Калі x_1 і x_2 — карані квадратнага ўраўнення \ ax^2+bx+c=0 ,то

: \begin{cases}
  x_1+x_2=-\dfrac{b}{a}, \\
  x_1 x_2= \dfrac{c}{a}.
\end{cases}

У асобным выпадку, калі a=1 (прыведзеная форма x^2+px+q=0), то

: \begin{cases}
  x_1+x_2=-p, \\
  x_1 x_2=q.
\end{cases}

### Кубічнае ўраўненне 
Калі x_1, x_2, x_3 — карані кубічнага ўраўнення  p(x)=ax^3 + bx^2 + cx + d = 0,  то
: \begin{cases}
x_1 + x_2 + x_3 = -\dfrac{b}{a},\\
x_1 x_2 + x_1 x_3 + x_2 x_3 = \dfrac{c}{a}, \\
x_1 x_2 x_3 = -\dfrac{d}{a}.
\end{cases}

## Гл. таксама 
* Тэарэма Безу
* Асноўная тэарэма алгебры

Катэгорыя:Мнагачлены
Катэгорыя:Матэматычны аналіз
Вераніка Вітэнберг

**Вераніка Вітэнберг** (; нар. , , Беларусь) — ізраільская мастацкая гімнастка.

## Біяграфія 
Вітэнберг увайшла ў гісторыю Ізраіля заваяваўшы шостае месца ў фінале летніх Алімпійскіх гульняў 2008 у Пекіне ў складзе ізраільскай нацыянальнай зборнай па мастацкай гімнастыцы .

## Дасягненні 
* 6-е месца, Летнія Алімпійскія гульні, Пекін, Кітай, 2008
* 5-е месца, Чэмпіянат свету, Ісэ, Японія, 2009
* Спартсмен года, Праект «Чалавек года» 2008 

## Спасылкі 
* Вераніка Вітэнберг Афіцыйны сайт 
* [Вераніка Вітэнберг на сайце Міжнароднай федэрацыі гімнастыкі(https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D1%96%D0%B6%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%84%D0%B5%D0%B4%D1%8D%D1%80%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BA%D1%96)]
* Вераніка Вітэнберг: біяграфія і алімпійскія вынікі на Sports-Reference.com
* Вераніка Вітэнберг на Ізраільскім партале мастацкай гімнастыкі
* Вераніка Вітэнберг на Ізраільскім сайце мастацкай гімнастыкі

Катэгорыя:Гімнасты Ізраіля
Катэгорыя:Гімнасты на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года
Барханы

]]

**Барханы**, *мацерыковыя дзюны* — паўмесяцавыя або серпападобныя ўзгоркі з сыпкага, навеянага ветрам пяску. Характэрныя для пясчаных пустыняў. Наветраны схіл барханаў выпуклы ў плане, доўгі, пакаты (5-14°), падветраны — увагнуты, кароткі, стромкі (30-33°), пераходзіць у выцягнутыя «рогі». Вышыня да 10-20 метраў, зрэдку 40 метраў. Зліваючыся, утвараюць барханныя ланцугі. Пад уздзеяннем ветру перамяшчаюцца да сотняў метраў за год.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзюны
Катэгорыя:Эолавыя формы рэльефу
Катэгорыя:Дадатныя формы рэльефу
Помнік Івану Паскевічу

**Помнік Івану Паскевічу** — разбураны помнік у Варшаве, прысвечаны намесніку Царства Польскага, фельдмаршалу Расійскай імперыі Івану Фёдаравічу Паскевічу. Знаходзіўся ў Кракаўскім прадмесці, перад цяперашнім Прэзідэнцкім палацам (які зваўся «Намеснікаўскім») на месцы сучаснага помніка Юзафу Панятоўскаму.

Помнік, створаны скульптарам М. С. Піменавым, быў урачыста адкрыты 21 чэрвеня 1870 года ў прысутнасці імператара Аляксандра II. Помнік Юзафу Панятоўскаму, які стаяў на яго месцы раней, быў дэмантаваны пасля прыгнечання паўстання 1830—1831 гадоў і перавезены спачатку ў Навагеоргіеўскую крэпасць, а пазней — у рэзідэнцыю Паскевіча ў Гомелі.

У 1917 годзе помнік па ініцыятыве нямецкіх акупацыйных сіл быў дэмантаваны і разабраны на часткі, якія пасля пераплавілі. Адзіным ацалелым фрагментам стаў адзін з чатырох барэльефаў, які ўпрыгожваў пастамент манумента. На ім намалявана сцэна штурму Варшавы 1831 года рускай арміяй. На сённяшні дзень фрагмент захоўваецца ў Музеі Войска Польскага ў Варшаве.

У 1922 Польшчы быў вернуты помнік Панятоўскаму, які быў усталяваны на Саксонскай плошчы аж да яго знішчэння немцамі ў 1944 годзе. На месцы помніка Паскевічу быў пастаўлены помнік легіянерам. У 1965 годзе на гістарычным месцы была ўсталявана копія помніка Панятоўскаму.

## Літаратура 
* Encyklopedia Warszawy. Wydawnictwo Naukowe PWN. ISBN 83-01-08836-2.

## Спасылкі 
Паскевіч
Паскевіч
Паскевіч
Катэгорыя:Гісторыя Варшавы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1870 годзе
Катэгорыя:1870 год у Варшаве
Катэгорыя:Зніклі ў 1917 годзе
Амата Кабуа

**Амата Кабуа** (маршал.: *Amata Kabua*, 17 лістапада 1928—20 снежня 1996 гг.) — першы прэзідэнт Маршалавых Астравоў, правадыр Маджура, палітычны пісьменнік, аўтар гімна Маршалавых Астравоў.

## Біяграфія 
Амата Кабуа нарадзіўся на атоле Джалуіт у высакароднай заможнай сям'і. У пасляваенны час вучыўся ў хрысціянскім каледжы на Гаваях, працаваў школьным настаўнікам. З 1963 г. займаўся палітыкай, быў выбраным прадстаўніком ад Маршалавых Астравоў у Кангрэсе Мікранезіі. У 1972 г. стварыў і ўзначаліў Рух за Аддзяленне Маршалавых Астравоў ад падапечнай тэрыторыі Мікранезіі. У 1979 г. стаў першым прэзідэнтам Маршалавых Астравоў. Выбіраўся на гэту пасаду 5 разоў. З 1982 г. займаў пасаду вярхоўнага правадыра атола Маджура. Памёр 20 снежня 1996 г. ад цяжкай хваробы ў шпіталі Ганалулу.

## Палітычныя погляды 
Як палітычны дзеяч і пісьменнік выступаў з нацыяналістычнымі лозунгамі, сцвярджаў культурную і палітычную незалежнасць маршальцаў. У 1978 г. арганізаваў пратэсты супраць ваенных вучэнняў ЗША на Маршалавых Астравах. Аднак у Мікранезіі разглядаўся як праамерыканскі палітык, які пратэстамі дамагаўся толькі грашовых кампенсацый ад урада ЗША. Шмат зрабіў для распаўсюджвання інфармацыі аб трагедыі атола Бікіні, ініцыяваў незалежнае даследаванне МАГАТЭ.

## Памяць 
У гонар Амата Кабуа названы міжнародны аэрапорт каля Маджура.

## Спасылкі 
* Timeline Marshall Islands (The Republic of the Marshall Islands) 
* Biography of Amata Kabua
* WOLFGANG SAXON, Amata Kabua, 68, President Of Marshall Islands, Is Dead

Катэгорыя:Палітычныя пісьменнікі
Катэгорыя:Прэзідэнты Маршалавых Астравоў
Катэгорыя:Палітыкі XX стагоддзя
Аб’яднаная дэмакратычная партыя (Маршалавы Астравы)

'''Аб'яднаная дэмакратычная партыя''' () — палітычная партыя Маршалавых Астравоў. Створана ў 1984 годзе. Член партыі - былы прэзідэнт Маршалавых Астравоў Кеса Геса Нотэ. На парламенцкіх выбарах 17 лістапада 2007 году партыя атрымала 22 месцы ў Заканадаўчым сходзе Маршалавых Астравоў. 

Катэгорыя:Палітычныя партыі Маршалавых Астравоў
Эўклідава геаметрыя

**Эўклі́дава геаме́трыя** (або **элементарная геаметрыя**) — геаметрычная тэорыя, заснаваная на сістэме аксіём, упершыню выкладзенай у «Пачатках» Эўкліда (III ст. да н. э.).

## Асноўныя звесткі 
**Элементарная геаметрыя** — геаметрыя, якая вызначаецца ў асноўным групаю перамяшчэнняў (ізаметрый) і групаю падобнасці. Але змест элементарнай геаметрыі не вычэрпваецца названымі пераўтварэннямі. Так, да элементарнае геаметрыі таксама адносяць пераўтварэнне інверсіі, пытанні сферычнай геаметрыі, элементы геаметрычных пабудоў, тэорыю вымярэння геаметрычных велічынь і іншыя пытанні.

Элементарную геаметрыю часта называюць **эўклідавай геаметрыяй**, бо першы вядомы сістэматычны выклад, хоць і недастаткова строгі, быў у «Пачатках» Эўкліда. Першую строгую аксіяматыку элементарнае геаметрыі даў Давід Гільберт.

## Аксіяматыка 
Праблема поўнай аксіяматызацыі элементарнай геаметрыі — адна з праблем геаметрыі, якая узнікла яшчэ ў Старажытнай Грэцыі ў сувязі з крытыкаю гэтай першай спробы пабудаваць поўную сістэму аксіём так, каб усе сцвярджэнні эўклідавай геаметрыі вынікалі з гэтых аксіём чыста лагічным вывадам без нагляднасці чарцяжоў.

У «Пачатках» Эўкліда была дадзена наступная аксіяматыка:

# Ад усякага пункта да ўсякага пункта можна правесці прамую.
# Абмежаваную прамую можна непарыўна працягваць па прамой.
# З усякага цэнтра ўсякім растворам можна апісаць круг.
# Усе прамыя вуглы роўныя між сабою.
# Калі прамая, перасякаючы дзве прамыя, утварае ўнутраныя аднабаковыя вуглы, меншыя чым два прамыя, то, працягнутыя неабмежавана, гэтыя дзве прамыя сустрэнуцца з таго боку, дзе вуглы меншыя за два прамыя.
Даследаванне сістэмы аксіём Эўкліда ў другой палавіне XIX ст. паказала яе непаўнату.

У 1899 годзе Давід Гільберт прапанаваў першую дастаткова строгую аксіяматыку эўклідавай геаметрыі.
Спробы палепшыць эўклідаву аксіяматыку прадпрымаліся да Гільберта Морыцам Пашам, Шурам, Джузэпэ Пеана, Джузэпэ Веранезе, але падыход Гільберта, пры ўсёй яго кансерватыўнасці ў выбары паняццяў, аказаўся больш паспяховым.

Існуюць і іншыя сучасныя аксіяматыкі, найбольш вядомыя:
* аксіяматыка Тарскага
* аксіяматыка Біргофа, у якой усяго 4 аксіёмы, але пры гэтым выкарыстоўваюцца рэчаісныя лікі як гатовае паняцце.

## Гл. таксама 
* Аксіяматыка Гільберта
* Геаметрыя Лабачэўскага
* Геаметрыя Рымана
* Неэўклідава геаметрыя
* Аналітычная геаметрыя

## Літаратура 
* *Гильберт Д.* Основания геометрии.  Перевод с немецкого под редакцией А. В. Васильева. — Л.: «Сеятель», 1923. — 152 с.
* *Адамар Ж.* Элементарная геометрия.&nbsp;— Ч. 1.&nbsp;— :&nbsp;Учпедгиз, 1948; Ч.&nbsp;2.&nbsp;— М.:&nbsp;Учпедгиз, 1951.
* 
* 

## Спасылкі 
* *Обухова А. И.* История элементарной геометрии
Планка Пікаціні

**Планка Пікаціні** () — сістэма рэйкавага інтэрфейсу, кранштэйны, выкарыстоўваецца на розных відах стралковага ўзбраення для забеспячэння уніфікацыі мацавання прыцэлаў (аптычных, каліматарны') і іншых дапаможных прылад, у тым ліку тактычных ліхтароў, лазерных мэтапаказальнікаў, сошак і інш. Ваенны стандарт **MIL -STD — 1913** распрацаваны і апублікаваны дзяржаўным арсеналам «Пікатыні Арсенал» . Распаўсюджаны і ўжываецца ў краінах НАТА ў адпаведнасці з *пагадненнем па стандартызацыі* **STANAG 2324** . З нядаўняга часу ўжываецца ў расійскай стралковай зброі (АК−12).

Катэгорыя:Часткі агнястрэльнай зброі
Пікатыні
Катэгорыя:Стандарты МА ЗША
Катэгорыя:Пагадненні па стандартызацыі НАТА
Гімн Маршалавых Астравоў

**Forever Marshall Islands** () — дзяржаўны гімн Маршалавых Астравоў. Зацверджаны ў 1991 г. Аўтар словаў і музыкі — першы прэзідэнт Маршалавых Астравоў, Амата Кабуа.

## Тэкст гімна
**На англійскай мове**:
:My island lies o'er the ocean;
:Like a wreath of flowers upon the sea;
:With a light of Mekar from far above;
:Shining with the brilliance of rays of life;.
:Our Father's wondrous creation;
:Bequeathed to us, our Motherland;
:I'll never leave my dear home sweet home;
:God of our forefathers protect and bless forever Marshall Islands.

**На маршальскай мове**:
:Aelon eo ao ion lometo;
:Einwot wut ko loti ion dren elae; 
:Kin meram in Mekar jen ijoilan; 
:Erreo an romak ioir kin meramin mour; 
:Iltan pein Anij eweleosim woj; 
:Kejolit kij kin ijin jikir emol; 
:Ijjamin Ilok jen in aolemo ran;
:Anij an ro jemem wonakke im kej rammon Aelin kein am.

## Спасылкі
*Словы
*Музыка

Маршалавы
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Маршалавых Астравоў
Сала-і-Гомес

**Сала-і-Гомес** () — невялікі незаселены вулканічны востраў у Ціхім акіяне, належыць Чылі. Лічыцца самай усходняй кропкай Палінезіі. Востраў з'яўляецца вяршыняй двух скал, злучаных вузкім перашыйкам (некалькі дзясяткаў метраў). Плошча вострава — 15 га, вышыня — да 270 метраў над узроўнем мора. Працягласць вострава ў даўжыню — каля 800 метраў. На востраве адсутнічаюць крыніцы прэснай вады. Сала-і-Гомес размешчаны ў 3220 км на захад ад Чылі і ў 391 км на поўнач ад вострава Рапануі.

Катэгорыя:Астравы Чылі
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Лоа (рака)

**Ло́а** () — самая доўгая (440 км) рака Чылі.

Даўжыня ракі 440 км. Вадазборны басейн мае плошчу каля 33 600 км². Расход вады ля вусця — каля 6 м³/с, у сярэднім цячэнні — 2,43 м³/с. Вытокі знаходзяцца ў Андах на вышыні больш за 4 тыс. м над узроўнем мора на схілах вулкана Мін’ё, што належыць хрыбту Кардыльера Дамейка. Далей Лоа цячэ праз пустыню Атакама, па берагах утвараючы аазісы. Упадае ў Ціхі акіян. Падзенне ракі — 4277 м, сярэдні нахіл воднай паверхні — 9,72 м/км.

Лоа служыць мяжой паміж чылійскімі рэгіёнамі Тарапака і Антафагаста.

## Асноўныя прытокі 
* Сан-Пэдра
* Саладо
* Сан-Сальвадор

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Loa River // Encyclopaedia Britannica
* EVALUACION DE LOS RECURSOS HIDRICOS SUPERFICIALES EN LA CUENCA DEL RIO LOA 

Катэгорыя:Рэкі Чылі
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Ціхі акіян
Ліканкабур

**Ліканкабур** () — стратавулкан на мяжы Чылі і Балівіі (пераважна ў Чылі). Суседнічае з вулканам Хурыкес і возерам Лагуна-Вердэ. Вулкан мае форму даволі правільнага конуса вышынёй 5916 м над узроўнем мора. На вяршыні знаходзіцца 400-метровы кратар з невялікім (каля 90×70 м) возерам. Тэмпература вады ў ім — 6 ° C. Гэта адно з самых высокіх азёр Зямлі. Хоць яно знаходзіцца ў самай сухой пустыні планеты, Атакама, яно існуе ўжо не менш за 500 гадоў. У ім выяўленыя экстрэмафільныя арганізмы. Руіны збудаванняў інкаў, размешчаныя на вяршыні, сведчаць пра адсутнасць буйных вывяржэнняў за апошнія 500—1000 гадоў. Папулярны турыстычны аб’ект.

Катэгорыя:Вулканы Балівіі
Катэгорыя:Стратавулканы Чылі
Уільям Элман Уілер

**Уільям Элман Уілер** (, , Мэлаўн, Нью-Ёрк — , Мэлаўн) — палітык ЗША, віцэ-прэзідэнт ЗША ў 1877—1881 гг., член Рэспубліканскай партыі.

Уільям Уілер скончыў Універсітэт Вермонта і ў 1845 годзе быў дапушчаны да юрыдычнай практыкі ў сваім родным горадзе. У 1850 годзе ён быў абраны ў асамблею штата Нью-Ёрк, у 1858—1860 гг. быў членам Сената штата. У 1861—1863 і ў 1869—1877 гадах — дэпутат Палаты прадстаўнікоў.

Катэгорыя:Віцэ-прэзідэнты ЗША
Катэгорыя:Члены Рэспубліканскай партыі ЗША
Катэгорыя:Члены Палаты прадстаўнікоў ад штата Нью-Ёрк
Катэгорыя:Юрысты ЗША
Томас Эндрус Хендрыкс

**Томас Эндрус Хендрыкс** (,  — ) — амерыканскі палітык, член Дэмакратычнай партыі, віцэ-прэзідэнт ЗША ў 1885 годзе.

Хендрыкс нарадзіўся ў 1819 годзе недалёка ад Зейнсвіла, штат Агая. У 1820 годзе разам з бацькамі пераехаў на пастаяннае месца жыхарства ў Індыяну. Скончыўшы ў 1841 годзе Гановерскі каледж, ён вывучаў права ў Чэмберсбургу, штат Пенсільванія, пасля чаго займаўся юрыдычнай практыкай.

Сваю палітычную кар’еру Хендрыкс пачаў у 1848 годзе, калі быў абраны ў Палату прадстаўнікоў штата Індыяна. У 1850 ён выставіў сваю кандыдатуру на выбарах у Кангрэс і быў абраны членам Палаты прадстаўнікоў ад Дэмакратычнай партыі. Гэты пост ён займаў у перыяд з 1851 па 1855. У 1855 годзе падчас прэзідэнцтва Франкліна Пірса Хендрыкс быў прызначаны ўпаўнаважаным па справах зямельнага кіравання. У 1860 годзе ён балатаваўся на пасаду губернатара Індыяны, аднак пацярпеў паражэнне, пасля чаго перабраўся ў Індыянапаліс, дзе займаўся юрыдычнай практыкай. У 1863 годзе ў ходзе Грамадзянскай вайны ў ЗША Хендрыкс быў абраны сенатарам ад штата Індыяны і знаходзіўся на гэтай пасадзе да 1869 года.

## Спасылкі 
* 
* Біяграфія Томаса Хендрыкса 

Катэгорыя:Віцэ-прэзідэнты ЗША
Катэгорыя:Сенатары ад штата Індыяна
Катэгорыя:Члены Палаты прадстаўнікоў ад штата Індыяна
Катэгорыя:Губернатары Індыяны
Катэгорыя:Члены Дэмакратычнай партыі ЗША
Леві Мортан

**Леві Парсанс Мортан** (;  — ) — амерыканскі палітык, 22-і віцэ-прэзідэнт ЗША (1889—1893) і 31-ы губернатар Нью-Ёрка (1895—1896).

## Біяграфія 
Мортан нарадзіўся ў Шорхэме, штат Вермонт, у сям’і Дэніэла Олівера Мортана (1788—1852) і Лукрэцыі Парсанс (1789—1862). Яго старэйшы брат, Дэвід Олівер Мортан (1815—1859), быў з 1849 па 1850 мэрам Таледа, Агая. У дзяцінстве Леві кідае школу і ідзе працаваць клеркам у бакалеі ў Энфілдзе, Масачусетс, пазней выкладчыкам у школе ў Боскаўэне, Нью-Гемпшыр. Мортан прайграе ў 1876 годзе выбары ў Кангрэс, але прызначаецца прэзідэнтам Рэзерфордам Хейсам ганаровым камісарам на Сусветную выстаўку 1878 года. На 42-м і 47-м з’ездах Рэспубліканскай партыі Мортан быў абраны ў Кангрэс. У 1880 г. кандыдат у прэзідэнты Джэймс Гарфілд прапанаваў Леві Мортану стаць кандыдатам у віцэ-прэзідэнты, але той адмовіўся. З 1881 па 1885 Мортан займаў пасаду пасла ЗША ў Францыі.

## Спасылкі 
* Levi P. Morton birthplace 
* Ancestors of Levi Parsons Morton

Катэгорыя:Губернатары Нью-Ёрка
Катэгорыя:Паслы ЗША ў Францыі
Катэгорыя:Віцэ-прэзідэнты ЗША
Сера-Хадсан

**Сера-Хадсан** (, ) — актыўны вулкан у Андах на тэрыторыі Чылі. Адносіцца да стратавулканаў.

## Вывяржэнне 1991 года 
Буйное плініянскае вывяржэнне вулкана Сера-Хадсан адбылося ў жніўні — кастрычніку 1991 года (5 балаў па шкале вывяржэнняў VEI). Падчас вывяржэння ў атмасферу было выкінута 4,3 км³ попелу. Частка ледавіка на вяршыні растала і ў выглядзе гразевых патокаў абрынулася ўніз. Пры вывяржэнні ніхто не пацярпеў, але сотні людзей былі эвакуяваныя з ваколіц вулкана. Вулканічны попел выпаў не толькі на тэрыторыі Чылі і Аргенціны, але і ў паўднёвай частцы Атлантычнага акіяна і на Фалклендскіх астравах. Акрамя попелу ў атмасферу таксама было выкінута вялікая колькасць газападобнага дыяксіду серы і аэразоляў. Вывяржэнне вулкана Сера-Хадсан і і яшчэ больш магутнае вывяржэнне вулкана Пінатуба у тым жа годзе выклікала ўсеагульны астуджальны эфект на працягу наступных двух гадоў. Актыўнасць вулкана таксама назіралася ў 2011 годзе.

Катэгорыя:Актыўныя вулканы
Катэгорыя:Стратавулканы Чылі
Асорна

**Асорна** () — актыўны вулкан у Андах на тэрыторыі Чылі.

## Геаграфія 
Вулкан размешчаны паміж азёрамі Льянкіуэ і Тодас-лос-Сантас на заходнім схіле Галоўнай Кардыльеры на мяжы паміж правінцыямі Асорна і Льянкіуэ ў рэгіёне Лос-Лагас. Стратавулкан. Вышыня 2652 метра. Знаходзіцца на тэрыторыі Нацыянальнага парка Вісентэ-Перэс-Расалес, найстарэйшага нацыянальнага парку Чылі, заснаванага ў 1926 годзе. Асорна з’яўляецца адным з самых актыўных вулканаў на поўдні чылійскіх Анд, зафіксавана 11 вывяржэнняў у перыяд паміж 1575 і 1869 годам. Чарлз Дарвін назіраў вывяржэнне Асорна 19 студзеня 1835 года падчас свайго кругасветнага падарожжа на караблі «Бігль».

Катэгорыя:Вулканы Чылі
Катэгорыя:Стратавулканы Чылі
Чунгара

**Чунгара** () — возера, знаходзіцца ў правінцыі Парынакота, вобласці Арыка-і-Парынакота ў Чылі. Адно з самых высакагорных азёр у свеце з вышынёй люстэрка 4.570 м над узроўнем мора. Возера акружана некалькімі горнымі вяршынямі: падвойным вулканам Паячата, складзеным з вулканаў Парынакота і Памерапэ, гарой Сахама і вулканам Гуальятыры. Побач з возерам знаходзіцца возера Катакатані. Возера знаходзіцца на тэрыторыі Нацыянальнага Парку Лаўка, прыблізна ў 54 кіламетрах у ўсход ад Путру і ў 9 кіламетрах на захад ад мяжы з Балівіяй. Чунгара мае арыгінальную фаўну (больш 130 відаў раслін і жывёл).

Катэгорыя:Азёры Чылі
Кен Доэрці

**Кен Доэрці** (; нар. , , Ірландыя) — ірландскі прафесійны гулец у снукер. Чэмпіён свету 1997 года і пераможца яшчэ пяці рэйтынгавых турніраў (уваходзіць у топ-15 снукерыстаў у гісторыі па колькасці рэйтынгавых перамог). Былы другі нумар сусветнага рэйтынгу (2006/2007), з сезона 1993/1994 да сезона 2007/2008 нязменна ўваходзіў у топ-16. У 2012 годзе выканаў сваю адзіную максімальную серыю.

Стаў прафесіяналам у 1990 годзе ва ўзросце 20 гадоў, да гэтага перамогшы на чэмпіянаце свету сярод аматараў і на чэмпіянаце свету ва ўзросце да 21 года ў 1989 годзе, а ўжо ў 1991 годзе дайшоў да чвэрцьфіналу рэйтынгавага турніру Класік, дэбютаваў у асноўнай стадыі чэмпіянату свету і атрымаў перамогу на Benson & Hedges Championship, дзякуючы якой атрымаў запрашэнне на турнір Мастэрс у 1992 годзе. У 1993 годзе здабыў першы рэйтынгавы тытул на адкрытым чэмпіянаце Уэльса і ўпершыню ўвайшоў у топ-16 рэйтынгу. У 1997 годзе стаў чэмпіёнам свету, перамогшы ў фінале Стывена Хендры (18:12), а праз год зноў патрапіў у фінал найбуйнейшага снукернага турніру, але саступіў Джону Хігінсу (12:18). У 2000 годзе перамог на Гран-пры Мальты, які стаў яго трэцяй рэйтынгавай перамогай, а ў 2001 годзе здабыў яшчэ два рэйтынгавыя тытулы на адкрытым чэмпіянаце Уэльса і Тайланд Мастэрс. У 2003 годзе ў трэці раз дайшоў да фіналу чэмпіянату свету, але саступіў Марку Уільямсу (16:18), а ў 2006 годзе здабыў шосты рэйтынгавы тытул, перамогшы на кубку Мальты, і падняўся на другое месца ў сусветным рэйтынгу, якое стала найвышэйшым у яго кар’еры. Тры разы гуляў у фіналах чэмпіянатаў Вялікабрытаніі (1994, 2001, 2002) і двойчы ў фіналах Мастэрс (1999, 2000), але ніколі не перамагаў на гэтых спаборніцтвах.

У агульнай колькасці займаў другі радок у сусветным рэйтынгу адзін сезон. Апроч шасці рэйтынгавых спаборніцтваў, выйграў яшчэ 15 нярэйтынгавых турніраў, у тым ліку два тытулы прэм'ер-лігі і тры тытулы Pontins Professional. За сваю прафесійную кар’еру зрабіў больш за 300 соценных брэйкаў і ўваходзіць у топ-15 гульцоў з найбольшай колькасцю соценных серый у гісторыі снукера, а таксама зарабіў больш за тры з паловай мільёны фунтаў стэрлінгаў прызавых грошай, уваходзячы ў топ-10 снукерыстаў у гісторыі па іх колькасці.

## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Кена Доэрці на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Ірландыі
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па снукеры
Катэгорыя:Пераможцы адкрытага чэмпіянату Уэльса па снукеры
Салар-дэ-Атакама

**Салар-дэ-Атакама** () — саланчак у Паўднёвай Амерыцы, найбуйнейшы на тэрыторыі Чылі. Размешчаны ў паўднёвай частцы пустыні Атакама, у акружанай гарамі бяссцёкавай вобласці. Бліжэйшы горад размяшчаецца ў 55 км на поўнач — Сан-Педра-дэ-Атакама (вобласць Антафагаста). На ўсходзе саланчак абмежаваны галоўным хрыбтом Анд, а з захаду — другарадным хрыбтом гэтай горнай сістэмы, Кардыльера-дэ-Дамейка. У раёне саланчака размяшчаюцца некалькі вулканаў, уключаючы Ліканкабур, Акамарачы, Агуас-Кальентэс і самы актыўны чылійскі вулкан Ласкар. Усе яны знаходзяцца на ўсходнім баку саланчака, утвараючы горны ланцуг, які падзяляе два бясцёкавыя басейны. Салар-дэ-Атакама мае плошчу 3 тыс. км² і памеры каля 100 на 80 км, што робіць яго другім па велічыні ў свеце пасля саланчака Салар-дэ-Уюні ў Балівіі (10582 км²). Сярэдняя вышыня над узроўнем мора складае каля 2300 м. Рэльеф саланчака даволі няроўны, што абумоўліваецца адсутнасцю на ім вады ў адрозненне ад большасці іншых саланчакоў, напрыклад таго ж Салар-дэ-Уюні, які перыядычна запаўняецца неглыбокім пластом вады. Саланчак мае некалькі запоўненых салёнай вадой лагун.

## Галер'я 

File:Salar d'Atacama hé.jpg|Салар-дэ-Атакама
File:Laguna Cejas.jpg|Лагуна Сехас
|Лагуна Місканці
File:Andean flamingos.jpg|Андскія фламінга

## Спасылкі 
Катэгорыя:Саланчакі Чылі
Першая кніга Царстваў

**Пе́ршая кні́га Ца́рстваў** ( **Сефер Шмуэль Алеф**; ; ) — кніга Старога Запавету, трэцяя ў раздзеле г. зв. *ранніх прарокаў*. У іўдзейскай Бібліі (Танаху) з’яўляецца часткай кнігі Самуіла, аднак у Септуагінце і праваслаўным каноне з практычных прычын кніга Самуіла была падзелена на дзве часткі, якія атрымалі назву I і II (агулам з чатырох) кніг Царстваў. У каталіцкім і пратэстанцкім канонах называецца «Першай кнігай Самуіла».

Назва кнігі ў іўдзейскім каноне не азначае аўтарства Самуіла, а паказвае значнасць яго асобы сярод іншых, пра якіх распавядае кніга. Аўтарства невядомае, аднак лічыцца, што яна была пачата прарокам Самуілам, а пасля яго смерці працягнутая яго паслядоўнікамі. Складаецца з 31 раздзела. Выкладае гісторыю Ізраіля да смерці Саўла.

## Пераклады 
* Перъвая часть книгъ Самуила-пророка, зовемыхъ от Евреи Самуилъ, по-рускии же нарецаются Первые книги Царствъ (Біблія Францыска Скарыны)
* Першая кніга Царстваў у перакладзе Васіля Сёмухі
* 1 Кніга Самуэлява ў перакладзе Яна Станкевіча і Майсея Гітліна
* 1-я Кніга Самуэля ў перакладзе Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь
* 1 Кніга Самуэля ў перакладзе Антонія Бокуна

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кнігі Старога Запавету
Катэгорыя:Кніга Самуіла
Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:Кніга Царстваў
Катэгорыя:Танах:Прарокі
Пячатка Маршалавых Астравоў

У цэнтральнай частцы пячаткі Маршалавых Астравоў размешчана стылізаваная выява анёла з распраўленымі крыламі, які сімвалізуе мір. Дваццацічатырохканцовая зорка над галвой анёла сімвалізуе 21 муніцыпалітэт Рэспублікі. Чатыры больш доўгіх прамяні — сталіцу Маджура, атолы Джалуіт , Вацье і Кваджалейн. Па абодвых баках зоркі размешчаны два прамяні, якія прысутнічаюць на дзяржаўным сцягу краіны. Кожны прамень афарбаваны ў два колеры: аранжавы колер сімвалізуе мужнасць, белы — мір. Гэтыя прамяні таксама сімвалізуюць ддва ланцугі астравоў Рэспублікі Маршалавы Астравы — Ратак (узыход сонца) і Ралік (заход сонца).

У верхняй правай частцы над крылом анёла намаляваная рыбалоўная сетка: рыбалоўства — асноўны занятак маршальцаў. У правай частцы пад крылом анёла — стылізаваная выява каноэ з аўтрыгерам, якое плыве па марской роўнядзі, якая займае траціну пячаткі. У левай частцы пад крылом анёла — стылізаваная выява какосавых пальмаў, якія растуць на атолах. У левай частцы над крылом анёла — выява традыцыйнай прылады, зробленай з ракавіны малюска і выкарыстоўванага мясцовымі жыхарамі для адбівання лісця пандануса, з якога робяць традыцыйныя цыноўкі, ветразі і вопратку.

Пад анёлам змешчана выява традыцыйнай маршальскай навігацыйнай карты ў перспектыве, пад ёй надпіс «Seal» (у перакладзе з англійскай мовы «Пячатка»). У верхняй частцы па акружнасці — надпіс «Republic of the Marshall Islands» (у перакладзе з англійскай мовы «Рэспубліка Маршалавы Астравы»), у ніжняй — «Jepilpilin ke ejukaan» (у перакладзе з маршальскай мовы «Дасягненне праз агульнае намаганне»).
## Спасылкі 
* Апісанне пячаткі на сайце ўрада Маршалавых Астравоў 

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Маршалавых Астравоў
Кніга прарока Ісаі

**Кні́га праро́ка Іса́і** ( **Сеф́ер Ешаягу**; ; ) — 23-я кніга кананічнага Старога Запавету, дванаццатая частка Танаху. Аўтарства традыцыйна прыпісваюць прароку Ісаі.

## Змест 
Кніга складаецца з асобных прамоў Ісаі, згрупаваных не ў строга храналагічным, а ў сістэматычным парадку. Першая частка кнігі (1-39 раздзелы) мае характар выкрывальны, другая (40-66 раздзелы) — суцяшэнні ізраільскаму народу з прычыны вавілонскага палону, які чакае яго.

Сучасная навука агульна прызнала падзел кнігі на тры раздзелы, створаныя прынамсі трыма рознымі аўтарамі, хоць не ўсе біблеісты пагадзіліся з гэтым. Аўтара 40-55 раздзелаў умоўна клічуць **Друга-Ісаям** (таксама Дэўтэраісаям, ці Друга-Ешаяху), а аўтара 56-66 раздзелаў — **Трэце-Ісаям** (таксама Трытаісаям, ці Трэце-Ешаяху). Друга-Ісая жыў у сярэдзіне VI стагоддзя да н.э., Трэце-Ісая — імаверна, у сярэдзіне V стагоддзя да н.э.

## Спасылкі 
* Кніга прарока Ісаі ў перакладзе Васіля Сёмухі
* Відзень прарокі Ісаі  ў перакладзе Яна Станкевіча і Майсея Гітліна
* Кніга Ісаі ў перакладзе Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь
* Кніга Ісаі ў перакладзе Антонія Бокуна

Катэгорыя:Кнігі Старога Запавету
Катэгорыя:Танах:Прарокі
Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:Кніга прарока Ісаі
Катэгорыя:Ісая
Джон Маршал (капітан)

**Джон Маршал** (, Рамсгіт, Кент-) — брытанскі мараплавец, капітан.

У дзесяць гадоў быў аддадзены юнгай на карабель. У 1788 годзе стаў капітанам карабля «Scarborough», які ўваходзіў у Першы флот, які вёз катаржнікаў з Англіі ў заліў Ботані. З Аўстраліі ён пайшоў у Кітай, нанёс на карты невядомыя раней астравы і новы гандлёвы шлях у Кантон (цяпер Гуанчжоу). Астравы, названыя ім спачатку «града лорда Мілграва» у далейшым былі названыя Маршалавы Астравы. Джон Маршал таксама камандаваў Scarborough у другой экспедыцыі па транспарціроўцы катаржнікаў у Аўстралію, падчас якой з-за слабога стану многія зняволеныя памерлі. Гэта падзея ў спалучэнні з спробай захопу карабля ўтрымала яго ад далейшых перавозак катаржнікаў. Таксама прымаў удзел у Вайне за незалежнасць і ў Напалеонаўскіх войнах, падчас якіх быў сур'ёзна паранены на борце карабля «Дыяна». Памёр ва ўзросце 71 года.

## Літаратура 
* «A Journal of the different voyages of Mr John Marshall written by himself»

## Спасылкі 
* [MSN Encarta. John Marshall (explorer)](https://web.archive.org/web/20091030232136/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761588313/Marshall_John_(explorer).html)

Катэгорыя:Даследчыкі Аўстраліі і Акіяніі
Катэгорыя:Мараплаўцы Вялікабрытаніі
Кніга прарока Езекііля

**Кні́га праро́ка Езекіі́ля** (, **Сефер Ехэзкель**; ; )) — 26-я кніга кананічнага Старога Запавету, чатырнаццатая частка Танаху. Напісаная прарокам Езекіілем да 591 да н.э. у Вавілоне. Складаецца з 48 раздзелаў, апісвае падзеі часоў Першага Храма і Вавілонскага палону (613 — каля 591 да н.э.).

Аўтарства кнігі і яе прыналежнасць да біблейскага канону ніколі не аспрэчваліся. Кніга ўвайшла ў канон у часы Ездры і з’яўляецца ў каталогах свяшчэнных пісанняў часоў ранняга хрысціянства; напрыклад, у спісе канону, складзенага Арыгенам.

## Кароткі змест 
* Рзд. 1-3: бачанне славы Гасподняй і пакліканне Езекііля да прароцкага служэння.
* Рзд. 4-24: 13 выкрывальных прамоў супраць іўдзеяў і сімвалічныя дзеі, якія паказваюць падзенне Іерусаліму
* Рзд. 25-32, 35: выкрывальныя прамовы супраць паганцаў: іўдзейскіх суседзяў, жыхароў Тыру. Прароцтвы пра егіпцян. Вершы 13-19 28 раздзела адносяцца да д’ябла, увасабленнем якога стаў тырскі цар.
* Рзд. 33: новыя абавязкі прарока.
* Рзд. 34, 36-37: адноўлены Ізраіль і ўваскрашэнне мёртвых.
* Рзд. 38-39: нашэсце Гога і Магога.
* Рзд. 40-48: бачанне новага Храма

## Спасылкі 
* Кніга прарока Езэкііля ў перакладзе Васіля Сёмухі
* Кніга прарокі Езэкіеля  ў перакладзе Яна Станкевіча і Майсея Гітліна
* Кніга Эзэкіэля ў перакладзе Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь
* Кніга Эзэкіэля ў перакладзе Антонія Бокуна

Катэгорыя:Кнігі Старога Запавету
Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:Кніга прарока Езекііля
Катэгорыя:Танах:Прарокі