open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бертальд V Цэрынген

**Бе́ртальд V** (), вядомы таксама як **Бертальд Багаты** (каля 1160 — , Фрайбург) — герцаг цэрынгенскі з 1186 года, сын герцага Бертальда IV і Клеменцыі Намюрскай. Апошні герцаг фон Цэрынген.

## Біяграфія 
Стаў спадчыннікам свайго бацькі ў 1186 годзе, прычым уладанні Цэрынгенаў былі падзелены паміж Бертальдам і яго дзядзькам Адальбертам, герцагам Тэкскім. У пачатку свайго кіравання Бертальд V атрымаў перамогу ў няпростай барацьбе за ўладу з бургундскай знаццю, навёў парадак у раёне Фірвальдштэцкага возера (будучай калыскі Швейцарыі) і возера Тунерзэе, пашырыўшы тэрыторыю Туна і заснаваўшы ў 1191 годзе горад Берн, які стаў цэнтрам яго ўладанняў.

Пасля смерці германскага імператара Генрыха VI шэраг імперскіх князёў прапанавалі Бертальду V стаць пераемнікам Генрыха. Спачатку Бертальд пагадзіўся, але неўзабаве даведаўся, што большасць германскай знаці схіляецца на карысць кандыдата Гогенштаўфенаў Філіпа Швабскага, малодшага сына Фрыдрыха Барбаросы і брата памерлага імператара. У гэтых умовах Бертальд V заняў бок Філіпа і наўзамен атрымаў шэраг тэрыторый на поўдні Германіі (Ортэнау, Брайсгау, Брайзах і абацтва Усіх Святых) і поўначы сучаснай Швейцарыі (Шафгаўзен). Акрамя таго Філіп Швабскі заплаціў Бертальду V 3000 сярэбраных марак за адмову ад прэтэнзій на германскую карону.

thumb|Бернскі фантан Цэрынгенаў са статуяй Бертальда V

У 1200 годзе Бертальд V пачаў перабудову знакамітага Фрайбургскага сабора, заснаванага яго дзедам Конрадам, каб стварыць радавую пахавальню Цэрынгенаў.

У 1211 годзе Бертальд V уступіў у канфлікт з Тамаза I Савойскім, спрабуючы захапіць тэрыторыю Вале, аднак яго войскі пацярпелі паражэнне ў бітве пры Ульрыхіне, якое паклала канец экспансіі Бертальда V на поўдзень.

У 1218 годзе Бертальд V Багаты памёр, не пакінуўшы нашчадства. З яго смерцю лінія герцагаў Цэрынгенскіх згасла. Бургундскія імперскія лены перайшлі да імператара (пры гэтым Цюрых і Берн сталі свабоднымі імперскімі гарадамі), а ўладанні ў Брайсгау, Швабіі, Шварцвальдзе і Швейцарыі — па жаночай лініі да граф Урах (граф Эган IV фон Урах быў у шлюбе з сястрой Бертальда V Агнесай) і Кібург (граф Ульрых III фон Кібург быў у шлюбе з іншай сястрой Бертальда Ганнай).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Berthold V., Herzog von Zähringen (1186—1218) on *Genealogie Mittelalter*

Катэгорыя:Цэрынгены
Катэгорыя:Герцагі цэрынгенскія
Катэгорыя:Гісторыя Швейцарыі
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XII стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XIII стагоддзя
Катэгорыя:Заснавальнікі гарадоў
Бертальд IV Цэрынген

**Бе́ртальд IV Цэ́рынгенскі** (; каля 1125 — ) — герцаг Цэрынгенскі з 1152 года, сын Конрада Цэрынгенскага і Клеменцыі Намюрскай. Ён заснаваў многія гарады, у тым ліку Фрыбур (цяпер у Швейцарыі).

## Біяграфія 
Пасля смерці ў 1152 годзе бацькі, які ваяваў на баку Вельфаў і караля Лотара II, Бертальд атрымаў у спадчыну не толькі радавыя землі Цэрынгенаў у Брэйсгау, але і Бургундыю, якую яго бацька атрымаў ад Лотара II у 1127 годзе. Але сам Бертальд IV прымірыўся са Штаўфенамі і атрымаў у 1152 годзе імперскі бургундскі лен ужо ад Фрыдрыха Барбаросы. Аднак у 1156 годзе імператар Фрыдрых пабраўся шлюбам з графіняй Бургундыі Беатрыс I і Бертальд IV страчвае Бургундыю. Наўзамен у 1156 годзе ён атрымаў фагтствы ў Жэневе, Лазане і Сьёне і тытул «рэктара» Бургундыі, які нічога не значыў.

Да 1164 года Бертальд IV выступае на баку імператара. Ён актыўна падтрымлівае Фрыдрыха Барбаросу ў яго барацьбе з Вельфамі і бярэ ўдзел у італьянскіх паходах Фрыдрыха Барбаросы ў 1154 і 1158 гадах. Аднак канкурэнцыя з суседнім герцагам Швабіі Фрыдрыхам фон Ротэнбургам падахвоціла Бертальда IV у 1164 годзе выступіць на баку Вельфаў у Цюбінгенскай спрэчцы. Але і гэты канфлікт ужо ў 1166 годзе скончыўся прымірэннем з імператарам, пасля чаго Бертальд IV кансалідаваў уладанні Цэрынгенаў і ў 1173 годзе набыў фогтства ў Цюрыху.

У 1183 годзе Бертальд IV ажаніўся з Ідай Латарынгскай і пасродкам гэтага шлюбу далучыў да сваіх уладанняў графства Булонь, якое, зрэшты, пасля яго смерці ў 1186 годзе было страчана домам Цэрынгенаў.

## Шлюб і сям’я 
У першым шлюбе з графіняй Гедвігай фон Фробург (пам. да 1183) года. У гэтым шлюбе былі народжаны:
* Бертальд Багаты (каля 1160—18 лютага 1218), герцаг Цэрынгенскі.
* Агнеса (каля 1160—1239), у шлюбе з графам Эганам IV фон Урахам (пам. у 1230).
* Ганна, у шлюбе з графам Ульрыхам III фон Кібургам (пам. у 1227).

Другі раз Бертальд IV ажаніўся ў 1183 годзе з Ідай Латарынгскай, дачкой Мацье Эльзаскага, графа Булоні, і Марыі дэ Блуа. Ад гэтага шлюбу ў Бертальда IV дзяцей не было.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Цэрынгены
Катэгорыя:Герцагі Германіі
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XII стагоддзя
Катэгорыя:Гісторыя Германіі
Катэгорыя:Гісторыя Бургундыі
Катэгорыя:Герцагі цэрынгенскія
Нармандыя (рэгіён)

**Нармандыя** () — рэгіён Францыі, утвораны ў адпаведнасці з тэрытарыяльнай рэформай французскіх рэгіёнаў 2014 года шляхам аб'яднання былых рэгіёнаў Верхняя Нармандыя і Ніжняя Нармандыя, які цяпер амаль цалкам адпавядае межам гістарычнай Нармандыі (за выключэннем з аднаго боку некалькіх гістарычных нармандскіх камун, якія адміністрацыйна знаходзяцца ў складзе некалькіх суседніх рэгіёнаў, і з другога боку — некалькіх камун гістарычнага рэгіёна Перш, якія знаходзяцца на паўднёвым усходзе рэгіёна Нармандыя). Датай утварэння новага рэгіёна лічыцца 1 студзеня 2016 г.. Адміністрацыйны цэнтр (часова) — Руан, найбуйнейшы горад — Гаўр. Насельніцтва 3 334 657 чалавек (2015). Плошча 29 906 км². Рэгіён уключае 5 дэпартаментаў, 17 акруг, 131 кантон і 2 885 камун.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Рэгіёны Францыі
Галубцова

* Алена Сяргееўна Галубцова — савецкі і расійскі гісторык, доктар гістарычных навук
* Валерыя Аляксееўна Галубцова — рэктар Маскоўскага энергетычнага інстытута з 1943 па 1952, жонка 
* Вольга Сямёнаўна Галубцова — Герой Сацыялістычнай Працы
* Кацяржына Галубцова — чэшская біятланістка, чэмпіёнка свету
Новая Аквітанія

**Аквітанія — Лімузен — Пуату — Шаранта** () — рэгіён Францыі, утвораны ў адпаведнасці з тэрытарыяльнай рэформай французскіх рэгіёнаў 2014 года шляхам аб'яднання былых рэгіёнаў Аквітанія, Лімузен і Пуату — Шаранта. Датай утварэння новага рэгіёна лічыцца 1 студзеня 2016 г.. Адміністрацыйны цэнтр і найбуйнейшы горад — Бардо. Насельніцтва 5 844 177 чалавек (2013). Плошча 84 061 км² — першае месца сярод рэгіёнаў Францыі, гэта больш за плошчу, напрыклад, Аўстрыі. Рэгіён уключае 12 дэпартаментаў, 258 кантонаў і 4 505 камун.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Рэгіёны Францыі
Вольга Сямёнаўна Галубцова

**Вольга Сямёнаўна Галубцова** (, в. Свіслачаны,  (цяпер , Падляскае ваяводства, Польшча) — ) — Герой Сацыялістычнай Працы (1958).

У 1926-61 даярка племзавода «Рэканструктар» Талачынскага раёна.

Званне Героя прысвоена за поспехі ў вытворчасці сельскагаспадарчых прадуктаў.
Круітні

**Круітні**, ад. л. , мн. л. , , , , ,  (у залежнасці ад дыялекта) — адзін з народаў старажытнай Ірландыі, які пражываў на тэрыторыі сучасных графстваў Даун, Антрым і Ландандэры ў перыяд ранняга Сярэднявечча.

Крыніцы ранняга Сярэднявечча адрознівалі круітнаў ад ірландскага племені уладаў, якія пражывалі ў Ольстэры, хоць адна з дынастый кіраўнікоў круітнаў, *Dál nAraide*, лічыла сваё паходжанне ад *na fir Ulaid*, «сапраўдных уладаў». У раннеірландскіх генеалогіях з круітнамі таксама звязваюць племя , ад якіх паходзіць назва графства Лііш у Ленстэры, і племя , якое пражывала ў Конахце.

## Гл. таксама 
* Дакельцкае насельніцтва Заходняй Еўропы

Катэгорыя:Кельцкія плямёны
Катэгорыя:Ірландцы
Катэгорыя:Гісторыя Ірландыі
Гупі

**Гу́пі** (*Lebistes reticulatus*) — рыба атраду карпазубых.

## Апісанне 
Даўжыня самцоў да 4 см, самак да 6 см. У афарбоўцы самцоў розных парод спалучаюцца чорныя, чырвоныя, жоўтыя, серабрыстыя, залацістыя плямы розных форм і памераў. У такой жа ступені рознымі бываюць форма і афарбоўка плаўнікоў. Самкі адрозніваюцца значна менш.

## Арэал 
Водзіцца ў вадаёмах Венесуэлы, Паўночнай Бразіліі, Гвіяны, астравоў Барбадос і Трынідад. Адна з пашыраных жывародных акварыумных рыб. Выведзена некалькі дзясяткаў парод.

## Значэнне і выкарыстанне 
Лёгка разводзіцца. Гадуюць у невялікіх акварыумах.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Малашэвіч Я. В.* Акварыумныя рыбы // . — С. 57

Катэгорыя:Акварыумныя рыбы
Катэгорыя:Пецыліды
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1859 годзе
Хмель звычайны

**Хмель звычайны**, **Хмель** (*Húmulus lúpulus*) — від травяністых шматгадовых раслін роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая ліяна.

Сцябло ўецца па гадзіннікавай стрэлцы, чатырохграннае, полае ўнутры, пакрыта вострымі шыпамі, да 7 м у даўжыню. Карэнішча доўгае, паўзучае.

Лісце ля аснавання далонепадобнае трох-пяцілопасцевае, глыбока сэрцападобнае, з яйкападобнымі завостранымі лопасцямі, па краі буйнапілаватае, супраціўнае, з доўгімі хвосцікамі; верхняе лісце суцэльнае.

Мужчынскія суквецці на галінах другога парадку ў выглядзе мяцёлкавых суквеццяў, якія складаюцца з дыхазіяў, пераходзячых у завіткі. Мужчынскія кветкі дробныя, зялёныя, з пяцілістковым калякветнікам і пяццю тычынкамі з прамымі ніткамі. Жаночыя кветкі ў шышкападобных складаных суквеццях. Лускі шышак, размешчаныя парамі, уяўляюць сабой прылісткі неразвітага лісця, у пазусе якіх знаходзяцца падвойныя завіткі з двух-чатырох або шасці кветак, без кветак першага парадку. Прыкветкі пры плодзе разрастаюцца і нясуць жоўтыя залозкі, якія змяшчаюць лупулін. Жаночыя кветкі складаюцца з песціка, ля аснавання аточанага плёнчатым цэльнакрайнім кубкападобным калякветнікам. Цвіце ў ліпені — жніўні.

Плод — арэх са спіральна згорнутым зародкам, спее ў жніўні — верасні.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Расліна шырока распаўсюджана ва ўмераным клімаце Еўразіі і Паўночнай Амерыкі; сустракаецца таксама на поўначы Афрыкі (у Марока). Радзіма расліны невядомая.

У Расіі распаўсюджаны амаль паўсюдна ў еўрапейскай частцы і Заходняй Сібіры, за выключэннем Крайняй Поўначы, на Каўказе і Алтаі.

Расце па далінах рэк, ярах, у прырэчных і  сырых , па хмызняковых зарасніках, у вербалозе.

Здаўна разводзіцца на спецыяльных плантацыях.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Каноплевыя
Катэгорыя:Ліяны
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Дэкаратыўныя садовыя расліны
Катэгорыя:Харчовыя расліны
Катэгорыя:Піва
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Вольны горад Данцыг

**Вольны горад Данцыг** (, ) — паў-аўтаномная горад-дзяржава, якая існавала з 1920 да 1939 года і складалася з балтыйскага порту Данцыг (сённяшні Гданьск, Польшча) і амаль 200 населеных пунктаў. Яна была створана 15 лістапада 1920 года ў адпаведнасці з палажэннямі артыкула 100 Версальскага дагавора 1919 года пасля заканчэння Першай сусветнай вайны.

## Спасылкі 
* [Мацкевіч Юзаф. Стан абароны, але не стан згоды (ліпень 1939 г. у Гданьску)  // Наша слова.pdf № 22 (126), 29 траўня 2024.](https://pawet.net/library/history/bel_history/_rwar/1939mac/%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%8B,_%D0%B0%D0%BB%D0%B5_%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D1%8B_(%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D1%8C_1939_%D0%B3._%D1%83_%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8C%D1%81%D0%BA%D1%83).html)

Катэгорыя:Былыя рэспублікі
Катэгорыя:Былыя дзяржавы міжваеннага перыяду
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Еўропы
Катэгорыя:Вольны горад Данцыг
Катэгорыя:Мандаты Лігі Нацый
Авернь — Рона — Альпы

**Авернь — Рона-Альпы** () — рэгіён Францыі, утвораны ў адпаведнасці з тэрытарыяльнай рэформай французскіх рэгіёнаў 2014 года шляхам аб'яднання былых рэгіёнаў Рона-Альпы і Авернь. Датай утварэння новага рэгіёна лічыцца 1 студзеня 2016 г.. Адміністрацыйны цэнтр і найбуйнейшы горад — Ліён. Насельніцтва 7 757 595 чалавек (2013). Плошча 69 711 км². Рэгіён уключае 13 дэпартаментаў, 39 акруг, 242 кантоны і 4 189 камун.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Рэгіёны Францыі
Відзьмо-невідзьмо

**«Відзьмо-невідзьмо»** — беларуская культурная тэлевізійная праграма, створаная ў 1992 годзе. Упершыню выйшла ўвосень таго ж года на беларускім тэлебачанні. Аўтар і вядучы — Сяргей Філімонаў, скончыў гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта ў 1981 годзе са спецыяльнасцю «крытыка буржуазнай культуры і прапагандыста навуковага камунізму». Вядучы праграмы распавядае на беларускай мове пра жыццё сусветнага шоу-бізнесу, навінкі кінаіндустрыі, музыкі і пра дзейнасць артыстаў, а таксама культуры розных народаў.

У 2002 годзе кіраўніцтва тэлеканала БТ не працягнула «дагаворныя адносіны» з аўтарамі і спыніла паказ праграмы. Але праграма не зачынілася і знайшла новае супрацоўніцтва са сталічным тэлебачаннем. Апошні выпуск «Відзьмо-невідьмо» выйшаў 24 чэрвеня 2011 года на тэлеканале СТБ.

Ад восені 2012 года «Відзьмо-невідзьмо» выходзіць на тэлеканале Белсат.

## Спасылкі 
* Відзьмо-нявідзьмо 
* Архіў выпускаў на СТБ 
* Архіў выпускаў на Белсаце

Катэгорыя:З’явіліся ў 1992 годзе
Катэгорыя:Тэлеперадачы на беларускай мове
Катэгорыя:Беларусь 1
Катэгорыя:СТБ
Катэгорыя:Белсат
Катэгорыя:1992 год у Беларусі
Антанюк

**Антанюк** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Андрэй Антанюк (нар. 1995) — беларускі футбаліст.
* Валянціна Геніеўна Антанюк (нар. 1954) — украінская оперная спявачка.
* Віталь Сцяпанавіч Антанюк (1939—2002) — беларускі вучоны ў галіне жывёлагадоўлі, прэзідэнт Акадэміі аграрных навук Рэспублікі Беларусь.
* Георгій Аляксандравіч Антанюк (нар. 1942) — беларускі філосаф, доктар філасофскіх навук (1991), прафесар (1993)
* Любоў Антанюк (1949—2006) — беларускі мовазнавец.
* Максім Антонавіч Антанюк (1895—1961) — савецкі военачальнік, генерал-лейтэнант.
* Таццяна Антанюк (нар. 1995) — украінская баскетбалістка.
Ліёнская метраполія

**Ліёнская метраполія** () — асобая адміністрацыйная адзінка на паўднёвым усходзе Францыі (адначасова дэпартамент і метраполія), у складзе рэгіёна Авернь — Рона-Альпы (да 1 студзеня 2016 у складзе рэгіёна Рона-Альпы). Парадкавы нумар 69M. Адміністрацыйны цэнтр — Ліён. Насельніцтва 1 324 637 чалавек (2012).

Дэпартамент-метраполія ўключае 1 акругу і 59 камун, найбуйнейшыя з якіх Ліён і Віёрбан.

1 студзеня 2015 года 59 камун г.зв. Вялікага Ліёна былі вылучаны са складу дэпартамента Рона і ўтварылі новую асобую адміністрацыйную адзінку — Ліёнская метраполія.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дэпартаменты Францыі
Сезар Сампаю

**Ка́рлус Се́зар Сампа́ю Ка́мпус** (; нар. , ) — бразільскі футболіст, паўабаронца.

## Кар’ера 
Сезар Сампаю — адзін з нешматлікіх ігракоў, якія гуляў за 4 галоўныя клубы са штата Сан-Паўлу («Сантус», «Палмейрас», «Карынтыянс» і «Сан-Паўлу») і адзін з найлепшых ігракоў у гісторыі «Палмейраса».

Ён выйграў Залаты мяч двойчы, у 1990 і 1993 гадах, і паехаў на Кубак Амерыкі, але не патрапіў на чэмпіянат свету ні ў 1990, ні ў 1994.

Пазней, ён у 1997 годзе выйграў Кубак Амерыкі і Кубак канфедэрацый, і гуляў за зборную на Чэмпіянаце свету, дзе ён забіў 3 мячы. Ён забіў першы гол чэмпіянату, на 4-й хвіліне матчу-адкрыцця зборных Бразіліі і Шатландыі. Ён таксама зрабіў дубль у матчы супраць чылійцаў у 1/8 турніра.

## Дасягненні 
### Камандныя 
* Чэмпіён штата Сан-Паўлу: 1993, 1994
* Чэмпіён Бразіліі: 1993, 1994
* Пераможца Турніру Рыа-Сан-Паўлу: 1993, 2000
* Уладальнік Суперкубка Азіі: 1995
* Уладальнік Кубка Амерыкі: 1997
* Уладальнік Кубка канфедэрацый: 1997
* Уладальнік Кубка Імператара: 1998
* Уладальнік Кубка Лібертадорэс: 1999
* Уладальнік Суперкубка Іспаніі: 2000

### Асабістыя 
* Уладальнік Сярэбранага мяча Бразіліі: 1990, 1993
* Уладальнік Залатога мяча Бразіліі: 1990, 1993

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Бразіліі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Бразіліі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Сан-Паўлу
Катэгорыя:Ігракі ФК Санфрэчэ Хірасіма
Катэгорыя:Ігракі ФК Касіва Рэйсал
Катэгорыя:Ігракі ФК Карынтыянс
Катэгорыя:Ігракі ФК Дэпартыва Ла-Карунья
Катэгорыя:Ігракі ФК Палмейрас
Катэгорыя:Ігракі ФК Якагама Флюгелс
Катэгорыя:Ігракі ФК Сантус
Катэгорыя:Чэмпіёны Паўднёвай Амерыкі па футболе
Міхаіл Іванавіч Смірноў (контр-адмірал)

**Міхаіл Іванавіч Смірноў** (18 чэрвеня 1880—1937, Лондан) — рускі марскі афіцэр, капітан 1-га рангу Расійскага Імператарскага флота (1916) і контр-адмірал Сібірскай Флатыліі (1918).

## Сачыненні 
* Цусима : (Сражение в Корейском проливе 14 и 15 мая 1905 г.) Санкт-Петербург, 1913.
* Смирнов М. И. Адмирал Александр Васильевич Колчак (краткий биографический очерк). Париж, 1930.
* Admiral Kolchak. M. I. Smirnov. The Slavonic and East European Review, Vol. 11, No. 32 (Jan., 1933), pp.&nbsp;373-387.

Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Постаці Белага руху
Катэгорыя:Рускія эмігранты першай хвалі ў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Марскія міністры
Катэгорыя:Маракі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Уладзіміра 4 ступені
Паўстанне Бар-Кохбы

**Паўстанне Бар-Кохбы** — выступленне іўдзеяў (132—135) супраць рымскага панавання пры імператары Адрыяне. Паўстанне ўзначаліў Шымон, які назваў сябе Бар-Кохбам (сынам зоркі). Паўстанне было спробай аднаўлення яўрэйскай дзяржаўнасці. Часам называецца таксама **Трэцяй іўдзейска-рымскай вайной**.

## Падзеі 
Непасрэднай прычынай для пачатку паўстання магло стаць рашэнне імператара Адрыяна ў 129 годзе аб узвядзенні на месцы разбуранага Іерусалімскага храма святыні Юпітэра Капіталійскага ці забарона пад страхам смерці яўрэям праводзіць абразанне, якое рымляне разглядалі формай самакалецтва накшталт кастрацыі.

Паўстанне ўзначаліў Шымон Бар-Кохба, якога яўрэі лічылі Месіяй, што адновіць незалежнасць Ізраіля. У выніку бітваў паўстанцы вызвалілі ўсю тэрыторыю правінцыі з Іерусалімам і руінамі Святыні, на якіх былі адноўлены ахвярапрынашэнні. Цэнтрам паўстання стала крэпасць Бетар, агулам было вызвалена каля 50 крэпасцей і 1000 гарадоў і вёсак. За адмову выракчыся веры і прызнаць месіяй Шымона Бар-Кохбу паўстанцы пераследавалі і забівалі хрысціян.

Паўстанне Бар-Кохбы было задушана рымскім палкаводцам Юліем Северам, адкліканым з Брытаніі. У 135 годзе яго войска ўвайшло ў Іўдзею. Летам паў Іерусалім, апошняй кропкай супраціўлення заставалася крэпасць Бетар на паўднёвы захад ад Іерусаліма, дзе размяшчаўся Сінедрыён і сам Бар-Кохба. Амаль усе абаронцы разам з правадыром былі забіты, рэшта прададзена ў рабства.

## Вынікі 
Агулам у Іўдзеі загінулі 580 000 яўрэяў, разбураны 50 крэпасцей і 985 гарадоў і вёсак, на Храмавай гары пастаўлена святыня Юпітэра і статуя Адрыяна. Іерусалім быў перайменаваны ў *Калонію Элію Капіталіну*, а Іўдзея — у *Сірыю Палесцінскую*. Іўдаізм быў забаронены.

Катэгорыя:Яўрэі ў Рымскай імперыі
Катэгорыя:Гісторыя яўрэйскага народа
Катэгорыя:Іўдзейскія войны
Катэгорыя:132
Катэгорыя:133
Катэгорыя:134
Катэгорыя:135
Катэгорыя:136
Генрых Зіноўевіч Ёфэ

**Генрых Зіноўевіч Ёфэ** (нар. 27 сакавіка 1928 года, Масква) — савецкі і расійскі . Доктар гістарычных навук, прафесар.

## Спасылкі 
* Публикации на сайте журнала «Скепсис»
* Распутиниада: большая политическая игра 

Катэгорыя:Гісторыкі Расіі
Гай Юлій Север

**Гай Ю́лій Севе́р** () — рымскі палітычны дзеяч сярэдзіны II стагоддзя.

Север вёў сваё паходжанне ад галацкага роду, які валадарыў у Анкіры і атрымаў рымскае грамадзянства і радавое імя Юлій ў часы кіравання імператара Актавіяна Аўгуста. Яго бацькам быў консул-суфект каля 138 года Гай Юлій Север.

Кар’еру Север пачаў ваенным трыбунам IV Скіфскага легіёна, затым быў кандыдатам імператара на пасаду квестара, пазней прызначаны народным трыбунам. У 145 годзе ён стаў гарадскім прэтарам. З каля 147 года да каля 150 года Север знаходзілася на пасадзе легата XXX Пераможнага Ульпіева легіёна. Відаць, у 151—154 гадах ён быў куратарам Апіевай дарогі. У 155 годзе Север займаў пасаду ардынарнага консула. Яго калегам быў Марк Юній Руфін Сабініян. Паміж 155 і 162 годам Север быў легатам прапрэтарам правінцыі Сірыя Палесцінская.

Вядома, што Север уваходзіў у склад калегіі квіндэцэмвіраў свяшчэннадзействаў.

## Літаратура 
* *Prosopographia Imperii Romani*. I 574.

Катэгорыя:Ваенныя трыбуны
Катэгорыя:Прэтары
Катэгорыя:Легаты
Катэгорыя:Народныя трыбуны
Катэгорыя:Легаты прапрэтары
Вялікі Сібірскі Ледзяны паход

**Вялікі Сібірскі Ледзяны паход** — прынятая ў Белым руху назва адступлення Усходняга фронту войскі адмірала Калчака на ўсход узімку 1920 года. Падчас аперацыі ў цяжкіх умовах сібірскай зімы быў здзейснены бяспрыкладны па працягласці, амаль 2000-кіламятровы конна-пешы пераход ад Барнаула і Нованікалаеўска да Чыты.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* *Н. Ю. Бринюк.* Крах армии А. В. Колчака и её «Ледяной поход» под руководством генерала В. О. Каппеля // Военно-исторический журнал. — 2013. — № 1. — С. 48—54.

## Спасылкі 
* Варженский В. Великий Сибирский Ледяной поход
* Клерже Г. И. Ледяной поход
* Филатьев Д. В. Катастрофа белого движения в Сибири
* Памяти предводителя Великого Сибирского Ледяного похода 

Катэгорыя:Гісторыя Сібіры
Антоненка

**Антоненка** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алег Уладзіміравіч Антоненка (нар. 1971) — беларускі хакеіст.
* Аляксандр Ільіч Антаненка (нар. 1953) — беларускі эканаміст і палітык.
* Аляксей Касьянавіч Антоненка (1911—1941) — савецкі лётчык-знішчальнік, Герой Савецкага Саюза.
* Васіль Антоненка (нар. 1996) — беларускі футбаліст.
* Уладзімір Пятровіч Антоненка (нар. 1974) — беларускі дзяржаўны дзеяч.
Дзяўчынка з запалкамі

«**Дзяўчынка з запалкамі**» () — кароткае каляднае апавяданне Ханса Крысціяна Андэрсена, напісанае ў замку Аўгустэнбарг як тэкставае суправаджэнне да гравюры  з выявай юнай прадаўшчыцы запалак. Апублікавана ў 1845 годзе.

Апавяданне распавядае пра маленькую прадаўшчыцу запалак, якая замярзае напярэдадне Новага года, бо не можа вярнуцца дадому з-за страху перад жорсткім бацькам. Кожны раз, калі яна запальвае запалку, каб сагрэцца, перад яе вачамі паўстаюць светлыя вобразы — тлустая гусь, якая падымаецца з талеркі і ідзе ёй насустрач, калядная елка з цацкамі, памерлая бабуля… Ранкам дзяўчынку знаходзяць замёрзлай з пачкай спаленых запалак.

Па матывах знакамітага апавядання Жан Рэнуар у 1928 годзе зняў нямую кароткаметражку, а студыя Дыснею ў 2006 годзе стварыла кароткаметражны анімацыйны фільм (дзеянне якога перанесена ў дарэвалюцыйную Расію). Вядомыя і зусім раннія экранізацыі — 1903 года (Дж. Уільямсан) і 1919 года (Ю. А. Жалябужскі). У 1897 г. дацкім кампазітарам Аўгустам Энам паводле апавядання была напісана аднайменная опера.

## Спасылкі 
* Дзяўчынка з запалкамі ў перакладзе Раісы Баравіковай

Катэгорыя:З’явіліся ў 1845 годзе
Катэгорыя:Нараджэнне Хрыстова
Катэгорыя:Казкі Ханса Крысціяна Андэрсена
Расстрэл адмірала Калчака

**Расстрэл Вярхоўнага кіраўніка Расіі адмірала А. В. Калчака** быў здзейснены 7 лютага 1920 года ў 5-ай гадзіне раніцы ва ўтоку ракі Ушакоўкі блізу яе ўпадзення ў раку Ангару паводле дырэктывы Іркуцкага бальшавіцкага ваенна-рэвалюцыйнага камітэта. Агульнае кіраўніцтва расстрэлам выконваў старшыня Іркуцкай губернскай надзвычайнай камісіі Самуіл Чудноўскі, расстрэльнай камандай кіраваў начальнік гарнізона і адначасна камендант Іркуцка Іван Мікалаевіч Бурсак (Барыс Якаўлевіч Блатліндэр).

Разам з Калчаком быў таксама расстраляны старшыня Савета міністраў Расійскага ўрада В. М. Пепяляеў. Целы Калчака і Пепяляева пасля расстрэлу былі апушчаны ў палонку на рацэ Ушакоўка і панесены плынню. 

## Зноскі 
## Літаратура 
* *В. Г. Хандорин.* Адмирал Колчак: правда и мифы 
* *Плотников И. Ф.* Александр Васильевич Колчак. Жизнь и деятельность.  Ростов н/Д.: изд-во «Феникс», 1998. — 320 с. ISBN 5-222-00228-4
* *Ю. З. Кантор* «Я ВАС БОЛЬШЕ ЧЕМ ЛЮБЛЮ…» Адмирал Колчак: роман перед расстрелом
* *Волков Е. В., Егоров Н. Д., Купцов И. В.* Белые генералы Восточного фронта Гражданской войны: Биографический справочник. — М.: Русский путь, 2003. — 240 с. ISBN 5-85887-169-0, стр. 116
* *А. Г. Латышев* Рассекреченный Ленин. — 1-е. — Москва: Март, 1996. — С. 118—119. — 336 с. — 15 000 экз. — ISBN 5-88505-011-2
* *Мельгунов С. П.* Трагедия адмирала Колчака: В 2 книгах. — Книга вторая: Часть III. —М.: Айрис-пресс, Лагуна-Арт, 2005. — 496 с. + вклейка 8 с. — (Белая Россия). ISBN 5-8112-0547-3
* *Кручинин А. С.* Адмирал Колчак: жизнь, подвиг, память / Андрей Кручинин. — М.: АСТ: Астрель: Полиграфиздат, 2010. — 538, [6]с.: ил. ISBN 978-5-17-063753-9 (АСТ), ISBN 978-5-271-26057-5 (Астрель), ISBN 978-5-421-50191-6 (Полиграфиздат)
* *В. И. Шишкин* Расстрел адмирала Колчака
* Белое движение. Поход от Тихого Дона до Тихого океана. — М.: Вече, 2007. — 378 с. — (За веру и верность). — ISBN 978-5-9533-1988-1

Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Расіі
Ада (мова праграмавання)

**Ада** — структурная, статычна тыпізаваная, імператыўная камп'ютарная мова праграмавання высокага ўзроўню. Мае ўбудаваную падтрымку кантрактнага праектавання, надзвычай строгую тыпізацыю, сродкі яўнага паралелізму, такія як задачы, сінхронны абмен паведамленнямі, абароненыя аб'екты і недэтэрмінізм. Ада мае на мэце павышэнне бяспекі коду і суправаджальнасці праз пошук памылак пры дапамозе кампілятара. Ада — міжнародны стандарт, бягучая версія (вядомая як Ada 2012) вызначана як ISO/IEC 8652:2012.

Ада першапачаткова распрацавана ў CII Honeywell Bull па кантракце з міністэрствам абароны (Department of Defense) ЗША цягам 1977—1983 гг., каб замяніць сотні моў праграмавання, якія тады выкарыстоўваліся ў МА. Мова названа ў гонар Ады Лаўлейс, якая лічыцца першым у гісторыі праграмістам.

## Літаратура 
* *Савіцкі М.* Тлумачальны слоўнік па інфарматыцы: / Мікола Савіцкі. — Мн.: Энцыклапедыкс. 2009. — ISBN 978-985-6742-83-8

Катэгорыя:мовы праграмавання платформы .NET
Катэгорыя:Мовы праграмавання высокага ўзроўню
Канапляны алей

**Канапля́ны алей** — высыхальны алей, атрымліваемы з насення каноплі метадам прасавання або экстрагавання арганічнымі растваральнікамі.

Вадкасць жоўта-зялёнага колеру. Застывае пры тэмпературы -27 °С. Шчыльнасць 939 кг/м³ пры тэмпературы 15 °С.

Выкарыстоўваецца пераважна ў прамысловасці ў вытворчасці пакосту, фарбаў і лакаў. Таксама ў некаторых краінах харчовы прадукт.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Алеі
Мікалай Аляксандравіч Сцяпанаў

{{Дзяржаўны дзеяч
|імя = Мікалай Аляксандравіч Сцяпанаў
|арыгінал імя = 
|парадак = 1
|пасада = Ваенны Міністр Расійскага ўрада
|сцяг = Coat of arms Kolchak 1919.jpg
|перыядпачатак = 18 лістапада 1918
|перыядканец = 23 мая 1919
|папярэднік = Пасада заснавана
|пераемнік = Дзмітрый Антонавіч Лебедзеў
|дата нараджэння = 14.05.1869
|месца нараджэння =
|дата смерці = 1949
|месца смерці = Шэл
|Грамадзянства = Расійская імперыя, ЗША
| гады службы               = 1886—1919
| прыналежнасць             = 
| род войскаў               = кавалерыя
| званне                    = 
| камандаваў                = 
| бітвы                     = Руска-японская вайна, Першая сусветная вайна, Грамадзянская вайна
| узнагароды                = { style="background:transparent"
       
-
       
}
}}

**Мікала́й Алякса́ндравіч Сцяпа́наў** (2 мая (14 мая) 1869 — 19 студзеня 1949, Шэл, прадмесце Парыжа, Францыя) — генерал-лейтэнант (1919). Ваенны міністр ва ўрадзе А. В. Калчака (1919).

## Бібліяграфія 
* *Волков Е. В., Егоров Н. Д., Купцов И. В.* Белые генералы Восточного фронта Гражданской войны. — , 2003. — С. 197—198.

## Спасылкі 
* Биографии (с разночтениями)
* 

Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі руска-японскай вайны
Катэгорыя:Рускія эмігранты першай хвалі ў Францыі
Катэгорыя:Постаці Белага руху
Васіль Іванавіч Калчак

**Васіль Іванавіч Калчак** (1837, Адэса — 4 красавіка 1913, Санкт-Пецярбург) — рускі генерал, удзельнік Крымскай вайны. Буйны спецыяліст у вобласці артылерыі.

## Літаратура 
* *Плотников И. Ф.* Александр Васильевич Колчак. Жизнь и деятельность.  Ростов н/Д.: изд-во «Феникс», 1998. — 320 с. ISBN 5-222-00228-4

Катэгорыя:Удзельнікі Крымскай вайны
Катэгорыя:Кавалеры знака ордэна Святога Георгія
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Уладзіміра 3 ступені
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Станіслава 1 ступені
Сілвінью

**Сі́лвіу Ме́ндыс Ка́мпус Жу́ніяр** (; нар. 12 красавіка 1974, Сан-Паўлу), больш вядомы як **Сілві́нью** (*Sylvinho*) — бразільскі прафесійны футбаліст (левы абаронца) і трэнер. У цяперашні час працуе галоўным трэнерам нацыянальнай зборнай Албаніі.

## Гульнявая кар’ера 
Пачаў сваю прафесійную кар’еру ў 1994 годзе ў бразільскім клубе «Карынтыянс», у складзе якога стаў двойчы чэмпіёнам краіны. У 1999 годзе ён перайшоў у англійскі «Арсенал», за які выступаў 2 гады; першы сезон адыграў у асноўным складзе, у другім жа саступіў месца ў асноўным складзе Эшлі Коўлу, пасля чаго ў 2001 годзе перайшоў у «Сельту» з Віга. Адыграўшы ў «Сельце» 3 гады, у 2004 годзе ён перайшоў у «Барселону». Выступаючы за «Барсу», ён выйграў два чэмпіянаты Іспаніі, Суперкубак Іспаніі і дзве Лігі чэмпіёнаў. 24 жніўня 2009 года на правах свабоднага агента перайшоў у «Манчэстэр Сіці», падпісаўшы з «гараджанамі» аднагадовы кантракт.

У зборнай Бразіліі Сілвінью дэбютаваў у 1997 годзе ў гульні з расійскай зборнай. За нацыянальную каманду Сілвінью правёў 6 матчаў.

Сілвінью мае іспанскі пашпарт, атрыманы ў 2004 годзе пасля трох гадоў пражывання ў гэтай краіне.

9 ліпеня 2011 года Сілвінью завяршыў футбольную кар’еру. За ўсю кар’еру правёў 380 матчаў, забіў 25 мячоў.

## Трэнерская кар’ера 
З 2011 года працаваў асістэнтам галоўнага трэнера ў бразільскіх клубах, італьянскім «Інтэрнацыянале», нацыянальнай зборнай Бразіліі. У маі 2019 года быў прызначаны галоўным трэнерам французскага «Ліёна», быў звольнены з каманды ў кастрычніку таго ж года з-за незадавальняючых вынікаў.

У маі 2021 года ўзначаліў «Карынтыянс», быў звольнены ў лютым 2022 года. У студзені 2023 года стаў галоўным трэнерам нацыянальнай зборнай Албаніі.

## Дасягненні 
;  «Карынтыянс»
* Чэмпіён Бразіліі: 1998, 1999
* 2-е месца ў чэмпіянаце Бразіліі: 1994
* Чэмпіён штата Сан-Паўлу: 1995, 1997, 1999
* Уладальнік Кубка Бразіліі: 1995

;  «Арсенал»
* 2-е месца ў чэмпіянаце Англіі: 1999/2000, 2000/01

;  «Барселона»
* Чэмпіён Іспаніі: 2004/05, 2005/06, 2008/09
* 2-е месца ў чэмпіянаце Іспаніі: 2003/04, 2006/07
* 3-е месца ў чэмпіянаце Іспаніі: 2007/08
* Уладальнік Кубка Іспаніі: 2008/09
* Уладальнік Суперкубка Іспаніі: 2005, 2006
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў: 2005/06, 2008/09

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Футбалісты Бразіліі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Бразіліі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Карынтыянс
Катэгорыя:Ігракі ФК Арсенал Лондан
Катэгорыя:Ігракі ФК Сельта
Катэгорыя:Ігракі ФК Барселона
Катэгорыя:Ігракі ФК Манчэстэр Сіці
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Бразіліі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Алімпік Ліён
Катэгорыя:Трэнеры ФК Карынтыянс
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Албаніі па футболе
Расійскі ўрад (1919)

**Расійскі ўрад** (**Урад Дзяржавы Расійскай**, **Омскі ўрад**, таксама вядомае як **Урад Калчака**, **Калчакаўскі ўрад**) — орган дзяржаўнай улады, утвораны ў выніку падзей 18 лістапада 1918 года у Омску. Кіраўніком ўрада быў Вярхоўны кіраўнік адмірал Аляксандр Васільевіч Калчак.

## Спасылкі 
* http://www.hronos.km.ru/organ/ru19170031.html 
* http://www.zaimka.ru/power/zhuravlev6.shtml 
* Положение о временном устройстве государственной власти в России, утвержденное советом министров 18 ноября 1918 г.
* Декларация правительства Колчака от 21 ноября 1918 г.

Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Расіі
Кёльнскае курфюрства

**Кёльнскае курфюрства** (, ) — духоўнае княства ў складзе Свяшчэннай Рымскай імперыі, якое існавала з X па пачатак XIX стст. Яно займала тэрыторыю, якую цяпер займае Кёльнская архідыяцэзія (), і кіравалася архібіскупам, якія валодалі правамі курфюрста Свяшчэннай Рымскай імперыі. Да 1289 года сталіцай курфюрства быў Кёльн, пасля гэтага года — Бон. Духоўнае княства было секулярызавана ў 1803 годзе, напярэдадні роспуску імперыі.

## Гісторыя 
На месцы Кёльна існавала старажытнарымская *Калонія Агрыпіна*, і яшчэ з рымскіх часоў там размяшчалася рэзідэнцыя біскупа. У 953 годзе архібіскупы кёльнскія ўпершыню атрымалі значную свецкую ўладу, калі біскуп Бруна быў зроблены сваім братам — імператарам Атонам I — герцагам Латарынгскім. Каб прыслабіць феадалаў, якія пагражалі яго ўладзе, Атон I падаў Бруна і яго пераемнікам на пасадзе архібіскупаў прэрагатывы свецкіх князёў. Гэта паклала пачатак статусу Кёльна як курфюрства. Тэрыторыю курфюрства склалі часовыя ўладанні архібіскупа, уключаючы паласу па левым беразе Рэйна на ўсход ад Юліха і вестфальскіх зямель на правым беразе Рэйна.

У канцы XII стагоддзя права выбіраць імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі было замацавана за калегіяй з сямі выбаршчыкаў — чатырох свецкіх і трох духоўных — і Кёльнскае архібіскупства ўвайшло ў іх лік. Апроч звання курфюрста Імперыі, архібіскуп кёльнскі таксама быў эрцканцлерам Італіі (тэхнічна — з 1238 года, увесь час — з 1263 па 1803). У выніку бітвы пры Ворынгене 1288 года Кёльн атрымаў незалежнасць ад архібіскупа, таму рэзідэнцыя апошняга была перанесена ў Бон.

У XVI стагоддзі два кёльнскія архібіскупы перайшлі ў пратэстанцтва. Герман фон Від, прыняўшы лютэранства, пад ціскам Гропера быў вымушаны ў 1540-я гг. пакінуць пасаду архібіскупа. Адзін з яго пераемнікаў, Гебхард фон Вальдбург, які перайшоў у 1582 годзе ў кальвінізм, паспрабаваў секулярызаваць архібіскупства, што прывяло да Кёльнскай вайны, у час якой баварская армія ўзвяла на кафедру баварскага ж прынца Эрнста — першы буйны поспех контррэфармацыі ў Германіі. Пачынаючы з гэтага часу і да сярэдзіны XVIII стагоддзя архібіскупы кёльнскія належалі да малодшай лініі роду Вітэльсбахаў.

З 1795 года тэрыторыі архібіскупства на левым беразе Рэйна былі акупаваны Францыяй, і фармальна анексаваны ёю ў 1801 годзе. У 1803 годзе Заключная пастанова імперскай дэпутацыі секулярызавала рэшткі архібіскупства, перадаўшы герцагства Вестфалія ландграфству Гесэн-Дармштат.

Герб курфюрства паўплываў на гербы нямецкіх гарадоў, якія знаходзіліся ў яго складзе: у іх прысутнічае чорны крыж на белым фоне. У 1824 годзе Кёльн ізноў стаў рэзідэнцыяй архібіскупа Кёльнскай рымска-каталіцкай архідыяцэзіі, і выконвае гэту функцыю дагэтуль.

## Гл. таксама 
* Архібіскуп кёльнскі
* Кёльнская архідыяцэзія

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Духоўныя княствы Свяшчэннай Рымскай імперыі
Катэгорыя:Архібіскупствы
Катэгорыя:Курфюрствы
Катэгорыя:Гісторыя Кёльна
Жуніяр Баяну

**Райму́нду Ферэ́йра Ра́мус Жу́ніяр** (; , Фейра-ды-Сантана), больш вядомы як **Жу́ніяр Бая́ну** () — бразільскі футбаліст, цэнтральны абаронца.

## Кар’ера 
Жуніяр Баяну пачаў сваю кар’еру ў клубе «Фламенгу». 11 снежня 1988 года ён дэбютаваў у аснове клуба ў матчы з «Бангу». У наступным сезоне ён правёў за клуб 11 матчаў, з якіх 1 у афіцыйнай гульні. У тым жа годзе абаронца выйграў у складзе каманды Кубак Бразіліі. Праз год Жуніяр змог заваяваць месца ў стартавым складзе «Менгу». З ім клуб выйграў трафей Рыа, чэмпіянат штата Рыа-дэ-Жанэйра і чэмпіянат Бразіліі. У 1994 годзе Баяну перайшоў у «Сан-Паўлу», з якім выйграў Кубак КАНМЕБОЛ і Рэкопу Паўднёвай Амерыкі.

У 1995 годзе Жуніяр Баяну перайшоў у нямецкі клуб «Вердэр», за які правёў 32 матчы і забіў 2 галы. На наступны год ён вярнуўся ў «Фламенгу». Там ён знаходзіўся два сезоны, згуляўшы ў 99 матчах і забіўшы 11 галоў. Затым абаронца выступаў у «Палмейрасе», які купіў канцэрн Parmalat, з якім выйграў Кубак Меркасур, а затым Кубак Лібертадорэс. У 2000 годзе ён перайшоў у «Васка да Гама», з якім выйграў чэмпіянат краіны, Кубак Меркасур і Кубак Гуанабара.

У 2001 годзе Жуніяр Баяну стаў іграком кітайскага «Шанхай Шэньхуа», але правёў там мала часу. Бразілец на наступны год вярнуўся на радзіму, стаўшы іграком «Інтэрнасьянала». З гэтым клубам ён выйграў чэмпіянат штата Рыу-Гранды-ду-Сул. У 2004 годзе Баяну ў трэці раз стаў іграком «Фламенгу», ізноў перамагаючы з клубам: абаронца адсвяткаваў перамогу ў Кубку Гуанабара і чэмпіянаце штата. У той жа час ён выклікаўся ў суд для дачы сведчанняў у справе аб незаконным абароце наркотыкаў.

Затым ён гуляў за «Амерыку», «Бразільенсі», «Волта-Рэдонду» і амерыканскі клуб «Маямі», дзе завяршыў кар’еру ў 2009 годзе.

## Міжнародная кар’ера 
У складзе зборнай Бразіліі Жуніяр дэбютаваў 10 жніўня 1997 года ў таварыскім матчы з камандай Паўднёвай Карэі (2:1). У тым жа годзе ён выйграў з нацыянальнай камандай Кубак канфедэрацый. У наступным годзе Баяну з Бразіліяй паехаў на чэмпіянат свету, дзе бразільцы дайшлі да фіналу, прайграўшы ў вырашальным матчы Францыі. Гэта гульня стала апошняй для Жуніяра ў футболцы зборнай Бразіліі.

## Дасягненні 
### Камандныя 
* Уладальнік Кубка Бразіліі: 1990
* Уладальнік трафея Рыа: 1991
* Чэмпіён штата Рыа-дэ-Жанэйра: 1991, 2004
* Чэмпіён Бразіліі: 1992, 2000
* Уладальнік Кубка КАНМЕБОЛ: 1994
* Уладальнік Рэкопы Паўднёвай Амерыкі: 1994
* Уладальнік Кубка канфедэрацый: 1997
* Уладальнік Кубка Меркасур: 1998, 2000
* Уладальнік Кубка Лібертадорэс: 1999
* Уладальнік Кубка Гуанабара: 2000, 2004
* Чэмпіён штата Рыу-Гранды-ду-Сул: 2002
* Чэмпіён Федэральнай акругі: 2008

### Асабістыя 
* Уладальнік Сярэбранага мяча Бразіліі: 1997

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Бразіліі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Бразіліі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Форт Лодэрдэйл Страйкерс
Катэгорыя:Ігракі ФК Волта-Рэдонда
Катэгорыя:Ігракі ФК Бразільенсі
Катэгорыя:Ігракі ФК Амерыка Рыа-дэ-Жанэйра
Катэгорыя:Ігракі ФК Фламенгу
Катэгорыя:Ігракі ФК Інтэрнасьянал
Катэгорыя:Ігракі ФК Шанхай Шэньхуа
Катэгорыя:Ігракі ФК Васка да Гама
Катэгорыя:Ігракі ФК Палмейрас
Катэгорыя:Ігракі ФК Вердэр
Катэгорыя:Ігракі ФК Сан-Паўлу
Вячаслаў Рудольфавіч Мянжынскі

**Вячаслаў Рудольфавіч Мянжынскі** (; , Санкт-Пецярбург — 10 мая 1934, «Горкі-6», Архангельскае Маскоўскай вобласці) — расійскі рэвалюцыянер, савецкі партыйны дзеяч, чэкіст, наступнік Ф. Э. Дзяржынскага на чале АДПУ (1926—1934), адзін з арганізатараў сталінскіх рэпрэсій.

## Фатаграфіі 

Файл:Menzhinsky V 1926.jpg|В. Р. Мянжынскі — старшыня АДПУ — у рабочым кабінеце. 1926 г.
Файл:Menzhinsky V 1928.jpg|В. Р. Мянжынскі на манеўрах войскаў Маскоўскай вайсковай акругі. 1928 г.
Файл:Menzhinsky V 1933 last photo.jpg|Апошні здымак В. Р. Мянжынскага. 1933 г.
File:Menzhinsky V 1932 Sochi.jpg|В. Р. Мянжынскі

## Літаратура 
* Рассказы о Менжинском. (Воспоминания современников), сост. М. Смирнов, М., 1969.
* О Вячеславе Менжинском. Воспоминания, очерки, статьи / *Составитель М. А. Смирнов.* — М.: Политиздат, 1985. — 272 с., ил.
* *Гладков Т. К., Смирнов М. А. * Менжинский. — М.: Мол. гвардия, 1969. — 351 с.: ил., портр.
* *Барышев М. И.* Особые полномочия: Повесть о Вячеславе Менжинском. — М.: Политиздат, 1976. — (Пламенные революционеры). — 446 с., ил.
* *Мозохин О. Б., Гладков Т. К.* Менжинский. Интеллигент с Лубянки (Вожди в законе). — М.: Яуза; ЭКСМО, 2005. — 448 с. — ISBN 5-699-09942-5.
* *Рейфилд Д. *Сталин и его подручные / авторск. пер. с англ., расширенн. и доп. — М.: Новое литературное обозрение, 2008. — 576 с. — ISBN 978-5-86793-651-8. — Гл. 3. Изысканный инквизитор; гл. 4. Партия соло. — С. 122−220.

## Спасылкі 
* Верная тень Сталина
* «Мы — вооружённая часть партии»

Катэгорыя:Бальшавікі
Катэгорыя:Члены ЦК КПСС
Свіслачаны

**Свіслача́ны** () — вёска ў Беластоцкім павеце Падляскага ваяводства Польшчы, на левым беразе ракі Свіслач, на мяжы з Беларуссю. Уваходзіць у склад гміны Грудак.

## Вядомыя асобы 
* Вольга Сямёнаўна Галубцова (1903—1974) — Герой Сацыялістычнай Працы

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Цытранка

**Цытра́нка** — рака ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці. Даўжыня 7,8 км. Пачынаецца каля вёскі Забор'е, упадае ў Лукомскае возера з паўночнага захаду, за 0,7 км на паўночны ўсход ад вёскі Гурэц. Рэчышча на працягу 1,5 км уверх ад вусця каналізаванае. Паміж вёскамі Новая Зара і Млын на рацэ плаціна і сажалка (плошча каля 20 га).

## Літаратура 
* 
* Ліст карты N-35-47. Выданне 1991 г. Стан мясцовасці на 1987 г.

Катэгорыя:Басейн Лукомкі
Катэгорыя:Рэкі Чашніцкага раёна
Трасцян

**Трасцян** () — горная вяршыня ў Сколіўскіх Бяскідах Украінскіх Карпатаў. Размяшчаецца ў Сколіўскім раёне Львоўскай вобласці на захад ад пст Слаўскэ.

Вышыня гары 1232 м. Узвышаецца на адасобленым масівам хрыбта, абмежаваным далінамі рэк Опір і Галаўчанка. Складзеная пераважна пясчанікамі. Паўночна-ўсходнія схілы стромкія (30-40°), пакрытыя яловым лесам, паўднёвыя — палогія, малалесыя. Вяршыня плоская, прывяршынная частка спадзістая, пакрытая травяністай расліннасцю.

На гары ёсць схілы для катання на горных лыжах ва ўсходнім, паўночным і заходнім кірунках, даўжынёю ад 1500 да 2000 метраў, рознай складанасці, у залежнасці ад майстэрства і фізічнай падрыхтоўкі.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Горныя вяршыні Украінскіх Карпат
Катэгорыя:Украінскія Карпаты
Сколіўскія Бяскіды

**Сколіўскія Бяскіды** () — частка горнага масіву Усходніх Бяскідаў на тэрыторыі Львоўскай, часткова Івана-Франкоўскай абласцей. Назву масіў атрымаў ад размешчанага побач горада Сколэ. Найвышэйшы пункт масіву — гара Парашка (1268,5 м).

## Будова 
Масіў Сколіўскіх Бяскідаў складзены ў асноўным з флішу. У рэльефе пераважаюць паралельныя асіметрычныя хрыбты з вяршынямі Парашка, Высокі Верх, Магура, Трасцян і г. д.

## Прырода 
У лясным покрыве дамінуюць ялова-піхтавыя лясы, пашыраюцца плошчы другасных лугоў, на верхнім ярусе гор захаваліся фрагменты карэнных субальпійскіх лугоў. Рачныя даліны тэрасаваныя, даліны большай часткай разараныя.

На тэрыторыі Сколіўскіх Бяскідаў у 1999 годзе створаны Нацыянальны прыродны парк «Сколіўскія Бяскіды».

Сколіўскія Бяскіды з’яўляюцца раёнам пешаходнага, воднага і лыжнага турызму.

## Галерэя 

Файл:Skole Beskids. Mountain road..JPG|Сколіўскія Бяскіды. Горная дарога.
Файл:The landscape of Skole Beskids..JPG|Ландшафты Сколіўскіх Бяскідаў.
Файл:Сколівські Бескиди. Вид на Тухольку..JPG|Сколіўскія Бяскіды. Выгляд на Тухольку.
Файл:Сколівські Бескиди 17.jpg|

## Літаратура 
* Географічна енциклопедія України: в 3-х томах / Ред. О. М. Маринич. — К. : «Українська Радянська Енциклопедія» імя М. П. Бажана, 1989 — ISBN 5-88500-015-8

## Спасылкі 
Катэгорыя:Геаграфія Львоўскай вобласці
Катэгорыя:Горныя хрыбты Усходніх Карпат
Катэгорыя:Горныя хрыбты Украіны
Катэгорыя:Горныя хрыбты паводле алфавіта
Крымская федэральная акруга

thumb|250px|right|Крымская федэральная акруга на карце Расіі.

**Крымская федэральная акруга** () — былая федэральная акруга Расійскай Федэрацыі, якая існавала з 21 сакавіка 2014 года па 28 ліпеня 2016 года.

У склад акругі ўваходзілі два суб’екты федэрацыі: Рэспубліка Крым і горад федэральнага значэння Севастопаль. Размешчана на Крымскім паўвостраве. Па колькасці суб’ектаў, колькасці насельніцтва, памерах тэрыторыі, акруга з’яўлялася найменшай сярод федэральных акруг, саступаючы ўсім астатнім у некалькі разоў. З’яўлялася адзінай акругай-паўэксклавам, якая не мае сухапутнай мяжы з іншымі акругамі і асноўнай тэрыторыяй Расіі (але мае яе з іншай дзяржавай — Украінай).

Адміністрацыйным цэнтрам акругі з’яўлялася сталіца Рэспублікі Крым горад Сімферопаль, нягледзячы на тое, што найбуйнейшым горадам Крыма і Крымскай федэральнай акругі з’яўляўся горад Севастопаль, што сярод федэральных акруг характэрна толькі для Паўночна-Каўказскай федэральнай акругі.

Паўнамоцным прадстаўніком прэзідэнта Расійскай Федэрацыі ў Крымскай федэральнай акрузе ўвесь час яго існавання быў Алег Белавенцаў. 28 ліпеня 2016 года акруга была аб’яднана з Паўднёвай федэральная акругай.

Большасць дзяржаў-членаў ААН, у тым ліку і Украіна, не прызнае далучэнне Крыма да Расіі.

## Склад акругі 
## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сайт 
* Новости КФО

Катэгорыя:Федэральныя акругі Расіі
Харлампіеўская царква (Іркуцк)

**Міхайла-Архангельская Харлампіеўская царква, Марскі храм** () — праваслаўны храм у Іркуцку, размешчаны ў гістарычным цэнтры горада на вуліцы 5-й Арміі. Адзін з найстарэйшых праваслаўных храмаў Іркуцка.

## Гісторыя 
Першая драўляная двухпрастольная царква была пабудавана ў 1738 годзе. Ніжні прыдзел у імя свяшчэннамучаніка  быў асвечаны біскупам Іркуцкім і Нерчынскім  24 студзеня 1739. У 1777 замест драўлянай закладваецца мураваная царква.

У Харлампіеўскай царкве святары дабраслаўлялі маракоў перад плаваннем. У 1884 годзе на дзядзінцы царквы быў пахаваны Іркуцкі купец, буйны мецэнат і дабрачынец . У 1904 Аляксандр Калчак браў шлюб у царкве з Соф'яй Аміравай, і тут яго дабраслаўлялі у паходы на поўнач па рацэ Лене да Паўночна-Ледавітага акіяну.

Файл:Иркутск. Харлампиевская церковь 1.jpg|На фота 1910-х гг.
Файл:Иркутск. Харлампиевская церковь 4.JPG|У 2011 годзе

## Літаратура 
* *Калинина И. В.* Культовое православное зодчество // Памятники истории и культуры Иркутска. — Иркутск: Вост.-Сиб. кн. изд-во, 1993. — С. 393—394. — 448 с. — Тираж 5 000 экз. — ISBN 5-7424-0581-2
* *Калинина И. В.* Православные храмы Иркутской епархии XVII — начало XX века: Научно-справочное издание. — М.: Галарт, 2000. — С. 127—128. — 496 с. — Тираж 5 000 экз. — 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Михаило-Архангельская (Харлампиевская) церковь: история 
* Михаило-Архангельская Харлампиевская церковь на сайте Иркипедия 

Катэгорыя:Іркуцк
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Расіі
Катэгорыя:Храмы Рускай Праваслаўнай Царквы
Катэгорыя:Храмы паводле алфавіта
Катэгорыя:З’явіліся ў 1777 годзе
Рамас

* Адрыян Рамас — калумбійскі футбаліст.
* Маўру Рамус — бразільскі футбаліст.
* Руй Рамас — японскі футбаліст.
* Серхіа Рамас — іспанскі футбаліст.
* Фідэль Рамас — філіпінскі палітык, прэзідэнт Філіпін у 1992—1998 гадах.
Лясы Азербайджана

Лясы займаюць 11,8 % тэрыторыі Азербайджана. Агульны лясны фонд рэспублікі — 1213,7 тысячы гектараў, у тым ліку лясное покрыва — 1.021.000 гектараў. 261.000 гектараў ляснога фонду рэспублікі знаходзіцца пад кантролем непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.

У 1997 годзе быў прыняты Лясны кодэкс Азербайджанскай Рэспублікі.

Да 2011 года лясы ў Азербайджане займалі 11,8 % усёй плошчы рэспублікі.

У лясах Азербайджана растуць такія віды дрэў, як фісташка, звычайны і каштаналіцевы дуб, граб, бук, таполя, акацыя, каштан, грэцкі арэх і фундук і іншыя віды дрэў і хмызнякоў.

У фарміраванні лясоў у Азербайджане вялікую ролю адыгрывае ўсходні бук, што складае 32 %, бук — 24 %. Гэта лесаўтваральных пароды. У азербайджанскіх лясах таксама растуць ядловец, хурма каўказская, алешына, таполя, ясень, каштан, арэх і інш.

Сярэдні ўзрост дрэў у горнай частцы складае 80-86 гадоў, а ў нізіннай частцы — 40-60 гадоў.

## Лясная фауна 
[thumb|270px|[Скапа ў Азербайджане]]
У Азербайджане менавіта лясы найбольш багатыя біялагічнай разнастайнасцю. Тут водзяцца Высакародны алень, казуля, буры мядзведзь, воўк, янот, ліса, заяц, куніца, вавёрка, а таксама малаазіяцкімі леапард; з птушак — каўказскі цецярук, зязюлевыя, некалькі відаў арлоў і многія іншыя рэдкія прадстаўнікі фауны.

## Праблемы 
### Лясныя пажары 
З мэтай захаванасці лясоў у Азербайджане ў 2011 годзе ў краіне былі праведзены і супрацьпажарныя мерапрыемствы на тэрыторыі працягласцю 650 км. А ў сувязі з анамальнымі кліматычнымі зменамі ў краіне ў гэты перыяд былі хутка лакалізаваныя ўзнікшыя лясныя пажары. З прычыны гэтага, у выніку пажараў шкода лясному фонду не былі нанесены.

### Незаконная высечка лясоў 
Нягледзячы на тое, што ўдалося дабіцца пэўных станоўчых вынікаў адносна незаконнай вырубкі лясоў у Азербайджане, у гэтай галіне ўсё яшчэ застаюцца праблемы. Высечка лясоў у сельскай мясцовасці павялічваецца ў сувязі з недахопам газу. Тым не менш выказваецца надзея, што ў сувязі з прынятай Дзяржаўнай праграмай сацыяльна-эканамічнага становішча рэгіёнаў краіны незаконная высечка дрэў спыніцца.

## Спасылкі 
* Лясны кодэкс Азербайджанскай Рэспублікі  


Катэгорыя:Геаграфія Азербайджана
Радала Гайда

**Радала Гайда** (, сапраўднае імя *Рудольф Гейдль*, ; 14 лютага 1892, Котар, цяпер Чарнагорыя — 15 красавіка 1948, Прага) — чэхаславацкі военачальнік і палітычны дзеяч.

## Біяграфія 
Бацька — аўстрыйскі унтэр-афіцэр Ёган Гайдль, маці — збяднелая чарнагорская дваранка. У юнацтве сям’я перабралася ў чэшскі Кіёў, дзе Гайда вучыўся ў гімназіі. Вывучаў касметыку, пасля чаго працаваў фармацэўтам у аптэчнай краме.

1 кастрычніка 1910 года Гайда быў закліканы на сапраўдную вайсковую службу ў аўстра-венгерскае войска, служыў у Мостары ў горнастралковым палку. У 1913 годзе жаніўся з албанкай і пасяліўся ў горадзе Шкодэр. З пачаткам Першай сусветнай вайны быў мабілізаваны. У верасні 1915 года здаўся ў палон і самахоць перайшоў на службу ў чарнагорскую армію.

## Літаратура 
* *Шабанов В. М.* Военный орден Святого Великомученика и Победоносца Георгия. Именные списки 1769—1920. Биобиблиографический справочник. — (): Русский мир, 2004. — ISBN 5-89577-059-2
* *Ideologie československého fašismu*. Praha, 1931;
* Radola Gajda: *Moje paměti: Generál ruských legií R. Gajda. Československá anabase zpět na Urál proti bolševikům Admirál Kolčak.* 4. vydání, Jota, Brno 1996, ISBN 978-80-7217-584-0.

## Спасылкі 
* Гайда Радола
* Радола (Рудольф) Гайда (Гейдль)
* Радола Гайда (БСЭ)
* Статья о Радоле Гайде 

Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Гісторыя Далёкага Усходу
Катэгорыя:Генералы Чэхаславакіі
Катэгорыя:Чэхаславацкі корпус
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Ваеннапалонныя Першай сусветнай вайны (Аўстра-Венгрыя)
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Чарнагорыя)
Катэгорыя:Рускае войска Калчака
Катэгорыя:Члены Палаты дэпутатаў Чэхаславакіі
Катэгорыя:Ваеннаслужачыя Чэхаславацкіх легіёнаў
Катэгорыя:Ваеннаслужачыя Сербскага добраахвотніцкага корпуса
Катэгорыя:Медыкі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)