Гервяцкі край

**Гервя́цкі край** () — абшар кампактнага пражывання аўтахтоннага літоўскамоўнага насельніцтва на левабярэжжы ракі Віліі ў цяперашнім Астравецкім раёне Беларусі, дзе захоўваецца жывая і спецыфічная літоўская мова.

## Абазначэнне і лакалізацыя 
Край знаходзіцца ў ваколіцах аграгарадка Гервяты. Раней абшар ахопліваў да 40 вёсак, аднак цяпер іх налічваюць каля 14—15: Гайголі, Гальчуны, Гелюны, Гіры, Гудзянікі, Керплашына, Кністушкі, Міцюны, Мільцеі, Мацкі, Пелегрында, Петрыкі, Рымдзюны, Зарэчча.

У Літве афіцыйна прынятая назва «Гервяцкі край» — там дзейнічае «Фонд падтрымкі Гервяцкага краю», а таксама неафіцыйны «Клуб выхадцаў з Гервяцкага краю». У асяроддзі саміх літоўскамоўных жыхароў Гервяцкага краю для абазначэння сваёй мясціны бытуе слова *krūgelis* (беларусізм ад «круг», літаральна «кружок»).

У 2013 годзе ў Вільні была выдадзена кніга «Гервяцкая Літва» (аўтары — этнограф С.&nbsp;Матулявічэне, гісторык В.&nbsp;Вайткявічус і фатограф А.&nbsp;Бальценас). У выданні абагульнены вядомыя раней звесткі пра Гервяцкі край, а таксама асветлены вынікі комплекснай экспедыцыі 2010—2011 гадоў.

## Гісторыя фарміравання межаў (1939—1940) 
У канцы XIX&nbsp;— пачатку XX стагоддзя Гервяцкі край уяўляў сабой буйны літоўскамоўны анклаў, з усіх бакоў акружаны беларускамоўнымі тэрыторыямі. Гэта было зафіксавана на шматлікіх лінгвістычных картах, у прыватнасці, паводле даследаванняў вядомага літоўскага мовазнаўца Алойзаса Відугірыса.

Пасля паходу Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь восенню 1939 года гэтая тэрыторыя апынулася ў складзе БССР. Калі ўлетку 1940 года, пасля інкарпарацыі Літвы ў склад СССР, вырашалася пытанне аб размежаванні паміж БССР і новаўтворанай Літоўскай ССР, літоўская дэлегацыя прэтэндавала на ўсе тэрыторыі з пераважным балцкім насельніцтвам. 1—2 кастрычніка 1940 года ў Гродна прайшлі савецка-літоўскія перагаворы, на якіх прадстаўнікі Літвы патрабавалі перадаць ім не толькі Свянцянскі раён, Друскінінкай і Дзевянішкі, але і Гервяцкі анклаў.

Аднак беларуская дэлегацыя на чале з Першым сакратаром ЦК КП(б)Б П.&nbsp;К.&nbsp;Панамарэнкам катэгарычна адмовілася перадаваць Гервяты Літве. Галоўным аргументам стала тое, што гэты моўны востраў быў шчыльна акружаны славянскімі тэрыторыямі і знаходзіўся занадта далёка ад асноўнай лініі мяжы (у адрозненне ад тых жа Дзевянішак, якія прылягалі да мяжы ўшчыльную). У 1997 годзе ў Вільні была выдадзеная кніга «Гервяцкія казкі», а агулам падчас этнаграфічных экспедыцый тут было запісана больш за 660 літоўскіх казак.

## Асвета 
У міжваенны час, калі край уваходзіў у склад Польшчы, у 11 вёсках дзейнічалі пачатковыя школы літоўскага асветніцкага таварыства Віленскага краю «Рытас».

У 1994 годзе за сродкі Літоўскай Рэспублікі ў Рымдзюнах быў пабудаваны Літоўскі культурны, асветны і інфармацыйны цэнтр. У ім была заснаваная Рымдзюнская літоўская сярэдняя школа, дзейнічаў дзіцячы садок, інтэрнат для навучэнцаў і настаўнікаў. Некаторыя настаўнікі ездзілі працаваць з Літвы.

Перад 2022/2023&nbsp;вучэбным годам літоўская школа ў суседняй Пелясе была закрыта беларускімі ўладамі (афіцыйна — за парушэнне правіл пажарнай бяспекі), а Рымдзюнская школа была пераведзена на рускую або беларускую мову выкладання.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Геаграфія Астравецкага раёна
Катэгорыя:Літоўцы ў Беларусі
Катэгорыя:Віленшчына
Катэгорыя:Гістарычныя рэгіёны Беларусі