open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Тахар Рахім

**Тахар Рахім** (; нар. , Бельфор, Францыя) — французскі акцёр алжырскага паходжання, лаўрэат прэміі «Сезар» 2010 года за найлепшую мужчынскую ролю ў фільме «Прарок».

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і выхадцаў з Арана, Алжыр. У падлеткавым узросце глядзеў па некалькі фільмаў у дзень. Пачынаў захапляцца спортам, затым праграмаваннем, але ўрэшце рэшт вырашыў прысвяціць сябе кіно.

Падчас вучобы ва Універсітэце Поля Валеры (Манпелье) стаў галоўным героем дакументальнага фільма «Тахар, студэнт», паказанага на тэлеканале France 5.

У 2005 годзе пераехаў у Парыж і некаторы час вывучаў драматычнае мастацтва ў акцёрскай лабараторыі пад кіраўніцтвам Элен Зідзі-Шэруі. Паралельна ён працаваў на фабрыцы і падзарабляў у начным клубе.

У сярэдзіне 2006 года Тахар Рахім заключыў кантракт з агентам і неўзабаве быў запрошаны ў папулярны тэлесерыял «Абшчына», сцэнарыстам якога быў Абдэль Рауф Дафры. У той час Дафры ўжо напісаў першы варыянт сцэнарыя пра турэмнае жыццё, які збіраўся прапанаваць Жаку Адзіяру.

Ролю непісьменнага арабскага падлетка з няшчаснай сям’і, які трапляе ў турму і вучыцца жыць па яе законах, дасталася Рахіму не адразу — пробы доўжыліся тры месяцы. Жак Адзіяр неаднаразова падкрэсліваў, што шукаў на ролю Маліка Эль-Джэбены акцёра-дэбютанта, яшчэ не вядомага гледачам.

Катэгорыя:Акцёры Францыі
Катэгорыя:Лаўрэаты Еўрапейскай кінапрэміі
Адам Тот

**Адам Тот** () — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
У пачатку кар’еры працаваў павятовым землямерам.

У 1803—1805 гадах займаў пасаду гродзенскага губернскага архітэктара.

У  захоўваецца дакумент, паводле якога 21 снежня 1794 года кароль Станіслаў Аўгуст Панятоўскі надаў Адаму Тоту, землямеру Гарадзенскай эканоміі, двухпавярховы дом у Сакулцы.

## Творчасць 
У 1797 годзе склаў план маёнтка , рэзідэнцыі караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага ў ваколіцах Гродна

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Гродна
Катэгорыя:Гродзенскія губернскія архітэктары
Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі
Новыя Валосавічы (курганны могільнік)

**Новыя Валосавічы** — курганны могільнік каля вёскі Новыя Валосавічы Лепельскага раёна Віцебскай вобласці.

## Курганны могільнік-1 
Знаходзіцца за 0,5 км на захад ад вёскі, на ўсходнім беразе штучнага вадасховішча. 10 насыпаў дыяметрам 8-10 м, вышынёй 1-2 м. Вядомы з 1924 года. Абследавалі ў 1972 годзе А. Р. Мітрафанаў, у 1981 годзе Ю. А. Заяц.

## Курганны могільнік-2 
Знаходзіцца ў вёсцы на беразе сажалкі. Каля 30 насыпаў вышынёй 1-2,5 м, дыяметрам 5-15 м. Многія курганы абкладзены камянямі. Вядомы з 1924 года. Абследавалі ў 1972 годзе А. Р. Мітрафанаў, у 1981 годзе Ю. А. Заяц.

## Літаратура 
* Лепельскі раён // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 271—286.
* Лепельскі раён // Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь / склад.: В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мінск : БЕЛТА, 2009. — С. 173—175.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Новыя Валосавічы
Катэгорыя:Курганныя могільнікі Лепельскага раёна
Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Сяргей Генадзевіч Арбузаў

**Сяргей Генадзевіч Арбузаў** (; нар. , ) — украінскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, эканаміст, фінансіст, банкір. Выканаўца абавязкаў прэм’ер-міністра Украіны (28 студзеня — 27 лютага 2014), першы віцэ-прэм’ер-міністр Украіны (27 снежня 2010 — 27 лютага 2014). Кіраўнік Нацыянальнага банка Украіны (23 снежня 2010 — 24 снежня 2012).

Катэгорыя:Старшыні Нацыянальнага банка Украіны
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Украіны
Катэгорыя:Эканамісты Украіны
Катэгорыя:Спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб
Катэгорыя:Чорны спіс ЕС
Катэгорыя:Члены СНБА Украіны
Брадніца

**Брадніца** (, ) — горад у Польшчы, размешчаны за 180 км на паўночны захад ад Варшавы і за 60 км на ўсход ад Торуні. Адміністрацыйны цэнтр Брадніцкага павета Куяўска-Паморскага ваяводства, утварае гарадскую гміну. Чыгуначная станцыя. Займае плошчу 23,15 км². Насельніцтва 28,8 тыс. чалавек. 

## Галерэя 

File:Brodnica, Pałac Anny Wazówny.JPG|
File:Brodnica, Brama Chełmińska.jpg|
File:Brodnica, Poland - panoramio (4).jpg|
File:Brodnica, Wieża Mazurska.JPG|
File:Brodnica, Duży Rynek (cropped).JPG|
File:Brodnica. ... Duży Rynek z widokiem w kierunku ratusza - panoramio.jpg|
File:Kościół Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w Brodnicy.jpg|
File:Galeria Brodnica.JPG|
Вамбжэзьна

**Вамбжэзьна** (, ) — горад у Польшчы, размешчаны за 200 км на паўночны захад ад Варшавы і за 40 км на паўночны ўсход ад Торуні. Адміністрацыйны цэнтр Вамбжэскага павета Куяўска-Паморскага ваяводства, утварае гарадскую гміну. Чыгуначная станцыя. Займае плошчу 8,53 км². Насельніцтва 13,8 тыс. чалавек.
Андрэйс Пумпурс

**А́ндрэйс Пу́мпурс** (; , хутар Кейраны, Ліелюмправа, Рыжскі павет, Ліфляндская губерня, Расійская імперыя — , Рыга, Ліфляндская губерня, Расійская імперыя) — латышскі паэт, найбольш вядомы дзякуючы стварэнню эпічнага твору «Лачплесіс» і бачны дзеяч руху младалатышы. Таксама прымаў удзел добраахвотнікам у вайне на баку Сербіі супраць Асманскай імперыі ў 1876 годзе, а таксама служыў афіцэрам у расійскім войску. Быў заўзятым прапагандыстам латышскай культуры.

## Біяграфія 
Быў адным з трох дзяцей з сям’і малазямельнага селяніна. Не маючы магчымасці працягнуць сваю адукацыю пасля завяршэння трохгадовага курсу з-за беднасці сваёй сям’і, быў вымушаны працаваць каморнікам і рабіць брудную працу са сваім бацькам. Пумпурс захапляўся латышскай вуснай традыцыяй, асабліва моцна яму падабаліся легенды. Свае першыя вершы і раннія накіды эпасу былі напісаны ў Пебалзе, сельскім цэнтры латышскай адукацыі і культурнага жыцця паміж 1867 і 1872 гадамі.

Пасля кароткага перыяду ў Рызе ён з’ехаў у Маскву ў 1876 годзе, дзе пазнаёміўся са славянафіламі Іванам Аксакавым і Міхаілам Катковым. Пумпурс стаў трэцім латышскім добраахвотнікам, які змагаўся за Сербію з іншымі расійскімі саюзнікамі супраць туркаў. Ваенная кар’ера вымусіла яго з’ехаць у Севастопаль, а затым у Адэсу, дзе ён атрымаў адукацыю афіцэра. У 1882 годзе ён вярнуўся на радзіму, дзе браў удзел у таемных сустрэчах руху нарадавольцаў. З 1895 года ён працаваў інтэндантам у Дзвінску. Памёр праз рэўматызм, пахаваны на Вялікіх могілках у Рызе.

## Памяць 
 СССР, 1961]]
* Імем Андрэйса Пумпурса названы вуліцы ў Рызе і шматлікіх іншых гарадах Латвіі.
* У цэнтры Даўгаўпілса ў скверы, які носіць імя паэта, пастаўлены помнік (скульптар  Волкава).
* У Ліелвардэ адкрыты музей паэта.
* У 1961 годзе была выпушчана паштовая марка СССР, прысвечаная Пумпурсу.

## Літаратура 
* Viktors Hausmanis, ed.: Latviešu rakstniecība biogrāfijās. Rīga: LZA, 1992.
* Anita Rožkalne, project manager: Latviešu rakstniecība biogrāfijās. 2., rev. und erw. Aufl.- Rīga: Zinātne, 2003.
* Teodors Zeiferts: Latviešu rakstniecības vēsture. Rīga: 1922.
* Arveds Švābe: Latvijas vēsture 1800—1914. Uppsala: Daugava, 1958.
* Arveds Švābe, ed.: Latvju enciklopēdija. Stockholm: Trīs Zvaigznes, 1952—1953.

## Спасылкі 
* Працы на праекце Gutenberg
* Працы ў Internet Archive
* Старонка на сайце Philatelia.Ru

Катэгорыя:Пісьменнікі Латвіі
Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі паводле алфавіта
Катэгорыя:Постаці Даўгаўпілса
Катэгорыя:Штабс-капітаны
Катэгорыя:Латышскамоўныя паэты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Латвіі
Лачплэсіс

ў Рызе]]

**«Ла́чплэсіс»** (, у перакладзе — *які раздзірае мядзведзя*) — латышскі гераічны эпас, узноўлены Андрэйсам Пумпурсам на аснове народных паданняў і апублікаваны, пасля 15-гадовай працы, у 1888 годзе. Вобраз галоўнага героя эпасу, Лачплэсіса, увасабляе веліч народа, яго гераічнасць. Сімвалізуе адвагу чалавека, які ачышчае зямлю ад захопнікаў.

У Латвіі 11 лістапада адзначаецца дзяржаўнае свята Дзень Лачплэсіса — дзень памяці герояў, які загінулі за вызваленне Латвіі. У 1919 годзе ў гэты дзень Латвія адбіла напад войскаў Берманта-Авалава, які наступаў на Рыгу, і ў той жа дзень была заснавана вышэйшая ваенная ўзнагарода Латвіі — ваенны ордэн Лачплэсіса.

Па матывах першапачатковага тэксту Пумпурса быў створаны шэраг іншых твораў: ад драмы Яна Райніса «Агонь і ноч» (1905) да рок-оперы «Лачплэсіс» (1988, лібрэта Мары Залітэ, музыка Зігмарса Ліепіньша).

У Латвіі шэраг тавараў народнага спажывання носіць імя Лачплэсіса — напрыклад, піва «Лачплэсіс».

У Юрмале, каля чыгуначнай станцыі Маёры, пастаўлены помнік Лачплэсісу з паднятым мячом, які рассякае дракона. Першапачаткова гэта быў фантан: струмень вады з пашчы дракона біў у шчыт Лачплэсіса, а па крузе сядзелі вялікія жабы, з якіх да ног героя таксама ліліся струмені вады.

## У кінематографе 
* «Лачплэсіс» (Латвія, 1930) — нямы фільм рэжысёра Аляксандра Рустайкіса. Кінакарціна была задумана як прысвячэнне дзесяцігадоваму юбілею незалежнасці Латвійскай Рэспублікі. Прэм’ера адбылася 3 сакавіка 1930 года. У фільме праводзіцца паралель паміж героем латвійскага нацыянальнага эпасу Лачплэсісам, якія супрацьстаяць тэўтонскім заваёўнікам у XIII стагоддзі, і сучасным героем Янісам Ванагсам ( — «ястраб»), змагаром супраць расійскага панавання ў XX стагоддзі.

## У філатэліі 

Файл:19951115 16sant Latvia Postage Stamp.jpg|Лачплэсіс на паштовай марцы Латвіі,  1995 год
File:The Soviet Union 1989 CPA 6094 stamp with label (Lāčplēsis, Latvian epic poem. G. Wilks).jpg|Лачплэсіс на паштовай марцы СССР,  1989 год

## Гл. таксама 
* Спідала

## Спасылкі 
* Тэкст эпасу
* Фільм "Лачплэсіс" (латыш., з рускімі субтытрамі)

Катэгорыя:Латышская міфалогія
Катэгорыя:Эпічныя творы
Пясчаная бура

, Іванаўскі раён, Брэсцкая вобласць, Беларусь. Красавік 2020 года.]]
**Пясчаная бура**, **пылавая бура**, **пылавая завіруха** — бура, якая падымае аблокі пяску або пылу перад сабой.

## Прычыны пясчаных бур 
Пясчаныя буры (завірухі) узнікаць у тым ліку праз выкарастанне вялікіх плошчаў зямлі пад інтэнсіўную сельскую гаспадарку, уключна з: 
* асушэннем балот,
* вырубаннем лясоў,
* штогадовай запашкай,
* выпасам скаціны і г.д.
Як вынік глебы становіцца ўразлівымі ад вятроў (ветравая эрозія).

Для гародаў гэта таксама справядліва, там павышаецца колькасць пылу праз нізкі ўзровень азялянення і скашвання травы пад нуль.

Пясчаныя буры правакуюцца засухамі і прыводзяць да апустыньвання. Працэс просты, меней даджоў -- меней раслін, якія звязваюць глебу каранямі. Пры нізкай вільготнасці глеба хутэй драбніцца на часцінкі і яны выдуваюцца.

## Ветраная эрозія 
Ветраная эрозія -- асноўная прычына пясчаных бураў і небяспечна для:
* **сельскай гаспадаркі** -- знішчае ўрадлівую верхнюю частку глебы і арганічныя кампаненты, таксама глебы могуць засольвацца з-за ветраных бур.
* **глеб** -- можа мяняць хімічны склад, удзейнічаюць гэтым жывёл і расліны, таксама выціскаюць іх са звычайнага біяцэноза.
* **забудовы** -- можа быць занесена пяском і такім чынам пашкоджаны або разбураны.
* **эканамічнай актыўнасці** -- пясчаныя буры перашкаджаюць камерцыйнай актыўнасці, вымушаюць ачышчаць і мыць тэрыторыю.

## Уздзеянне на здароўе чалавека 
Найбольшае ўздзеянне пыл аказвае на дзяцей, старых і тых, хто мае хваробы лёгкіх і дыхальных шляхоў (напрыклад, астму). Дактары раяць звяртацца пры праяўленні любых сімптомаў рэсператарных захворванняў: казытанне носа, горла, глоткі, дыхальных шляхоў.
* 29 ліпеня 2024, Брэст.
* 11 чэрвеня, 2020, Мінск, раён старога аэрадрома.
* красавік, 2020, буры здарыліся ў Лоеўскім, Хойніцкім, Брагінскім, Рэчыцкім і іншых раёнах Гомельскага Палесся.
* 16 красавіка 2020 года, Гомель.
* 13 красавіка 2020 года, Мастоўскі раён, Гродзенская вобласць.
* 24 красавіка 2019 года Бяроза.
* 30 мая 2018 года, Лідскі раён, Гродзенская вобласць.
*15 красавіка 2015, Салігорск.

## Галерэя

File:Пясчаная завіруха ля вёскі Застружжа, Іванаўскі Раён 2022.jpg|Пясчаная завіруха ля вёскі Застружжа, Іванаўскі Раён 2022
File:Пясчаная завіруха ля вёскі Застружжа, Іванаўскі Раён, 2022 - 2.jpg|Пясчаная завіруха ля вёскі Застружжа, Іванаўскі Раён, 2022
File:Вынікі пясчаных бур ля вёскі Застружжа, Іванаўскі Раён, 2022.jpg|Вынікі пясчаных бур ля вёскі Застружжа, Іванаўскі Раён, 2022

Катэгорыя:Атмасферныя з’явы
Катэгорыя:Стыхійныя бедствы
Нестар Нічыпаравіч Кайгародаў

**Не́стар Нічыпаравіч Кайгаро́даў** (;  — ) — расійскі ваенны дзеяч, генерал-лейтэнант (1906). Член Рускага тэхнічнага таварыства.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Полацку ў сям’і генерал-маёра Нічыпара Іванавіча Кайгародава (1810—1882), які паходзіў з дваран Санкт-Пецярбургскай губерні. Меў братоў Міхаіла і Дзмітрыя (?). Скончыў Полацкі кадэцкі корпус (1856), Міхайлаўскае артылерыйскае вучылішча (1858) і акадэмію (1865). Капітан гвардыі з 1875 года, палкоўнік з 1878 м, генерал-маёр з 1891 года, генерал-лейтэнант з 1901 года.

У 1876—1878 гадах пад яго кіраўніцтвам былі праведзены рэарганізацыя і пераабсталяванне парахавых заводаў Расіі. З 1875 года член Артылерыйскага камітэта ГАУ, з 1882 года памочнік начальніка Охцінскага парахавога завода, з 1884 года камандзір 4-й марской батарэі ў Кранштаце. З 1900 года камендант Выбаргскай крэпасці, а з 1903 — Свеаборгскай крэпасці. З 1906 года ў адстаўцы пасля таго, як у Пецярбургу стала вядома пра паўстанне салдат у крэпасці Суаменліна.

Друкаваўся ў «Артиллерийском журнале».

## Сям’я 
Жанаты, 2 дзяцей. 

## Спасылкі 
* Кайгородов Нестор Никифорович 

Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты (Расійская імперыя)
Кайгародаў

**Кайгародаў** () — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Пятровіч Кайгародаў (1887—1922) — дзеяч Белага руху на Алтаі.
* Аляксей Іванавіч Кайгарадаў (1881—1951) — кліматолаг і геафізік. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1947; чл.-кар. з 1936), доктар фізіка-матэматычных навук (1934), прафесар (1949).
* Аляксей Паўлавіч Кайгародаў (нар. 1983) — расійскі хакеіст.
* Анатоль Дзмітрыевіч Кайгародаў — рускі жывапісец.
* Васіль Іванавіч Кайгародаў (нар. 1773) — рускі архітэктар, выпускнік Акадэміі мастацтваў 1794 года.
* Дзмітрый Нічыпаравіч Кайгародаў (1846—1924) — расійскі лесавод, папулярызатар прыродазнаўства.
* Канстанцін Веньямінавіч Кайгародаў (нар. 1982) — расійскі футбаліст і трэнер.
* Міхаіл Нічыпаравіч Кайгародаў (1853—1918) — генерал ад інфантэрыі, іркуцкі губернатар, камендант Гродзенскай крэпасці.
* Нестар Нічыпаравіч Кайгародаў (1840—1910) — расійскі ваенны дзеяч, генерал-лейтэнант, камендант Выбаргскай і Свеаборгскай крэпасцей.
* Нікіфар Іванавіч Кайгародаў — Георгіеўскі кавалер; падпалкоўнік; № 9130; 26 лістапада 1853.
Сезон 2019 ФК Ашмяны-БДУФК

У 2019 годзе футбольны клуб «Ашмяны-БДУФК» з Ашмян прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах на рэспубліканскім узроўні:
* Другая ліга чэмпіянату Беларусі 2019 (2 месца і выхад у Першую лігу),
* Кубку Беларусі 2019/2020 (паражэнне ў 1/16 фіналу).

## Склад каманды 
*Станам на лістапад 2019 года*.

|-----
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
|----- bgcolor="#DFEDFD"

|-----
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
|----- bgcolor="#DFEDFD"

|-----
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
|----- bgcolor="#DFEDFD"

## Спасылкі 
* 

2019
Ашмяны-БДУФК
Барташэўскі

**Барташэўскі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Мсціслаў Міхайлавіч Барташэўскі — архітэктар Расійскай імперыі
* Уладзіслаў Барташэўскі — польскі гісторык, публіцыст, дыпламат і дзяржаўны дзеяч
Адукацыя ў Лепельскім раёне

Сетка ўстаноў адукацыі Лепельскага раёна прадстаўлена 37 установамі. З іх адна гімназія, пяць сярэдніх школ, тры базавыя школы, чатыры вучэбна-педагагічныя комплексы «дзіцячы сад-школа», сямнаццаць устаноў дашкольнай адукацыі, адна пазашкольная ўстанова, адна спецыяльнай адукацыі і адзін каледж.

Ва ўстановах агульнай сярэдняй адукацыі навучаецца больш трох тысяч навучэнцаў, ва ўстановах дашкольнай адукацыі выхоўваецца каля тысячы выхаванцаў.
 
ДУА «Лепельская дзіцячая школа мастацтваў» і ДУА «Заслонаўская дзіцячая школа мастацтваў» далучаюць вучняў да выяўленчага мастацтва і дэкаратыўна-прыкладной творчасці.

## Дашкольная адукацыя 
* яслі № 1 г. Лепеля;
* яслі-сад № 1 г. Лепеля;
* яслі-сад № 2 г. Лепеля;
* яслі-сад № 4 г. Лепеля;
* яслі-сад № 5 г. Лепеля;
* яслі-сад № 6 г. Лепеля;
* яслі-сад № 8 г. Лепеля;
* яслі-сад № 9 г. Лепеля;
* Бароўскі яслі-сад;
* Горскі яслі-сад;
* Домжарыцкі яслі-сад;
* Заслонаўскі яслі-сад;
* Матырынскі яслі-сад;
* Поўсвіжскі яслі-сад;
* Стайскі яслі-сад;
* Чарэйшчынскі яслі-сад;
* Юркаўшчынскі яслі-сад.

## Агульная сярэдняя адукацыя 
* гімназія імя І. М. Ерашова г. Лепеля;
* сярэдняя школа № 1 г. Лепеля;
* сярэдняя школа № 3 г. Лепеля;
* Баброўская яслі-сад-пачатковая школа;
* Бароўская сярэдняя школа;
* Домжарыцкая базавая школа;
* Заслонаўская сярэдняя школа;
* Каменская яслі-сад-пачатковая школа;
* Поўсвіжская базавая школа;
* Стайская сярэдняя школа;
* Старалепельская базавая школа;
* Слабодская яслі-сад-сярэдняя школа;
* Старалядненская яслі-сад-базавая школа.

## Сярэдняя спецыяльная адукацыія 
* ДУА «Лепельскі дзяржаўны аграрна-тэхнічны каледж».

## Дадатковая адукацыя 
* ДУДА «Лепельскі раённы цэнтр дзяцей і моладзі».

## Пазашкольная адукацыя 
* ДУА «Міжшкольны цэнтр дапрызыўнай падрыхтоўкі Лепельскага раёна».

## Сацыяльна-педагагічныя ўстановы 
* ДУА «Сацыяльна-педагагічны цэнтр г. Лепеля»;

## Установы спецыяльнай адукацыі 
* ДУА «Цэнтр карэкцыйна-развіваючага навучання і рэабілітацыі г. Лепеля».

## Літаратура 
Система специального образования в районе в цифрах / подгот. Е. Ретнёва // Сцяг Перамогі (Лёзна). — 2018. — 30 лістап. — С. 3.

## Спасылкі 
* Список учреждений образования г. Лепеля и Лепельского районаа 

Катэгорыя:Лепельскі раён
Лепельскі раён
Дніпроўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Алеся Ганчара

**Дніпроўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Алеся Ганчара** () — вышэйшая навучальная ўстанова ў горадзе Дніпро. Універсітэт быў заснаваны ў 1918 годзе ў па ініцыятыве шэрагу ўкраінскіх навукоўцаў, сярод якіх быў Уладзімір Вярнадскі. Першапачаткова ва ўніверсітэт ўваходзіла 4 факультэты: гісторыка-філалагічны, юрыдычны, медыцынскі і фізіка-матэматычны.

З 2008 года ўніверсітэт носіць імя ўкраінскага пісьменніка Алеся Ганчара.

## Вядомыя выпускнікі 
* Леанід Данілавіч Кучма — 2-і прэзідэнт Украіны
* Алесь Ганчар — украінскі пісьменнік
* Юрый Сяргеевіч Аляксееў — былы генеральны дырэктар Дзяржаўнага касмічнага агенцтва Украіны
* Уладзімір Паўлавіч Гарбулін — украінскі палітык, навуковец, дзяржаўны дзеяч. Першы па часе сакратар Савета нацыянальнай бяспекі і абароны Украіны

## Спасылкі 
* Гісторыя ВНУ на сайце ДНУ


Катэгорыя:Нацыянальныя вышэйшыя навучальныя ўстановы Украіны
Тодар Мінкаў

**Тодар (Фёдар Мікалаевіч) Мінкаў** (, ; , Рушчук, цяпер г. Русэ, Асманская імперыя — , Равіны, Берасцейшчына) — балгарскі грамадска-палітычны дзеяч, настаўнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і заможнага гандляра. Скончыў гімназію ў Вене. У час Крымскай вайны добраахвотнікам уступіў у балгарскі легіён рускай арміі, у чыне падпаручніка займаў пасаду другога ад’ютанта пры генерале ад артылерыі князі Міхаіле Дзмітрыевічы Гарчакове, удзельнічаў у абароне Севастопаля (1854—1855), быў паранены. У 1861 г. скончыў політэхнічны інстытут у Дрэздэне і перасяліўся ў Расію. З 4 красавіка 1863 г. служыў наглядчыкам у пансіёне для выхадцаў з Паўднёвай Еўропы пры 1-й Аляксандраўскай рэальнай гімназіі ў горадзе Мікалаеве. У 1866 г. пансіён быў зачынены па ініцыятыве Мікалаеўскага ваеннага губернатара віцэ-адмірала Багдана Аляксандравіча фон Глазенапа, аднак Мінкаў прыклаў шмат высілкаў для таго, каб адрадзіць пансіён у абліччы прыватнай навучальнай установы і сустрэў падтрымку ў асобе славянафільскіх колаў, у прыватнасці, Івана Сяргеевіча Аксакава, Мікалая Паўлавіча Ігнацьева і дырэктары Азіяцкага дэпартамента Міністэрства замежных спраў Пятра Мікалаевіча Страмаухава. У выніку 10 лютага 1867 г. быў дадзены Найвышэйшы дазвол на стварэнне ў Мікалаеве прыватнага Паўднёваславянскага пансіёна, уладальнікам якога стаў Тодар (у Расіі яго клікалі Фёдарам Мікалаевічам) Мінкаў, які атрымаў пасаду чыноўніка па адмысловых даручэннях Міністэрства народнай асветы.

З Паўднёваславянскага пансіёна выйшлі многія дзеячы палітычнай і культурнай эліты Балгарыі 1880—1910-х, такія як класік літаратуры Алека Канстанцінаў, прэм’ер-міністр Аляксандр Малінаў, заснавальнік балгарскай оперы Канстанцін Міхайлаў-Стоян.

Ад 1893 пансіён дзейнічаў у маёнтку Фёдара Мінкава Равіны недалёка ад Дарагічына. Балгарскія юнакі рыхтаваліся там да паступлення ў расійскія кадэцкія корпусы. За сваю дзейнасць быў узнагароджаны сямю расійскімі і двума балгарскімі ордэнамі. Памёр у Равінах. Яго імя ў Балгарыі носяць вуліцы і школы.

У жніўні 2012 года закінутая магіла Тодара Мінкава была выяўлена пісьменнікам, гісторыкам і тэлевядучым Вячаславам Бандарэнкам і яго жонкай, журналістам і пісьменнікам Кацярынай Частновай, на могілкі горада Драгічын. 17 лістапада 2012 г. надмагілле на магіле Мінкава было адноўлена выкладчыкамі і навучэнцамі Слонімскага кадэцкага корпуса.

## Узнагароды 
міні|Герб Тодара Мінкава ўнесены ў Частку 18 Агульнага гербоўніка дваранскіх родаў Усерасійскай імперыі, стар. 109
* ордэн Святога Станіслава 3-й ступені (1866)
* ордэн Святой Ганны 3-й ступені
* ордэн Святога Станіслава 2-й ступені
* ордэн Святой Ганны 2-й ступені (1881)
* ордэн Святога Уладзіміра 3-й ступені (1883)
* ордэн Святога Станіслава 1-й ступені (1890)
* ордэн Святой Ганны 1-й ступені (1906)
* ордэн «Святы Аляксандр» 3-й ступені (Балгарыя) (1883)
* ордэн «За грамадзянскія заслугі» 1-й ступені (Балгарыя) (1896)
* Ордэн Князя Данііла I 2-й ступені (Чарнагорыя) (1871)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Педагогі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Педагогі Балгарыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Асманскай імперыі
Катэгорыя:Удзельнікі Крымскай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Русэ
Рэя Сільвія

**Рэя Сільвія** (), **Ілія** — у рымскай міфалогіі маці Ромула і Рэма. Паводле адной з версій, набліжаючай заснаванне Рыма да прыбыцця ў Італію Энея, Рэя Сільвія была яго дачкой ці ўнучкай; паводле іншай, больш распаўсюджанай, — дачкой цара Альбы-Лонгі Нумітара (адсюль другая частка імя Рэі Сільвіі — ад , «лесавік» — мянушка альбо радавое імя ўсіх цароў Альбы-Лонгі), выгнанага сваім братам Амуліем, які захапіў уладу.

Амулій, для таго, каб у Рэі Сільвіі не было дзяцей, зрабіў яе вясталкай. Аднак Рэя Сільвія нарадзіла двух двайнятаў ад бога Марса (ёсць версія, што ад Амулія ў абліччы Марса). За парушэнне абраду бясшлюбнасці, якая давалася вясталкамі, Рэя Сільвія была падвергнутая пакаранню: пасля нараджэння Ромула і Рэма, Амулій загадаў закапаць Рэю Сільвію ў зямлю. Па іншай версіі яна была заключана ў цямніцу альбо кінута ў раку Тыбр. Рэя Сільвія была выратавана Тыберынам, богам ракі Тыбр, і стала яго жонкай.

## Памяць 
У гонар Рэі Сільвіі названы буйны патройны астэроід (87) Сільвія, адкрыты ў 1865 годзе. У Сільвіі ёсць два спадарожнікі: Ромул S/2001 (87) і Рэм S/2004 (87), названыя ў гонар легендарных братоў — заснавальнікаў Рыма.

У 2011 годзе імем Рэі Сільвіі быў названы найбуйнейшы кратар астэроіда Веста, аднак назва кратара пішацца злучна, гэта было рашэннем Міжнароднага астранамічнага саюза і зроблена адмыслова для таго, каб не выкарыстоўваць падвойныя імёны пры найменні такога роду структур.

## Спасылкі 
* Рея Сильвия . greekroman.ru
* Герои мифов. Рея Сильвия . myfhology.narod.ru

Катэгорыя:Старажытнагрэчаская міфалогія
Катэгорыя:Гераіні рымскіх міфаў
Катэгорыя:Вясталкі
Рыгор Пятровіч Грысевіч

**Рыго́р Пятро́віч Грысе́віч** (, г. Бельск, Гродзенская губерня, Расійская імперыя — ) — дзяржаўны дзеяч БССР.

## Біяграфія 
Скончыў Ленінградскі камуністычны ўніверсітэт (1926).

З 8 гадоў пачаў працаваць на кафляным заводзе ў Бельску. У 1910 годзе за ўдзел у забастоўцы звольнены з завода. Уладкаваўся на чыгунку. У 1915 годзе быў мабілізаваны ў армію і накіраваны на фронт. У 1917 годзе ўступіў у РКП(б). У 1918—1920 гадах у Чырвонай арміі. У 1920—1921 гадах на гаспадарчай і партыйнай рабоце ў Баранавічах. Пасля заключэння Рыжскага міру і перадачы Заходняй Беларусі Польшчы пераехаў у Барысаў. На працягу 1926—1929 гадоў сакратар Магілёўскага, Бабруйскага акруговых камітэтаў КП(б)Б. З 1929 года старшыня Вышэйшага савета народнай гаспадаркі БССР, у 1932—1933 гадах наркам лёгкай прамысловасці БССР. Падчас барацьбы ўнутры партыйнай вярхушкі КП(б)Б па загаду Гікалы Грысевіч, як чалавек Галадзеда быў зняты з пасад і накіраваны начальнікам палітаддзела чыгункі ў Сібір. Арыштаваны і расстраляны ў 1938 годзе. Рэабілітаваны ў 1956 годзе.

Член ЦК КП(б)Б у 1927—1934, член Бюро ЦК КП(б)Б у 1929—1934.
 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Старшыні ВСНГ БССР
Катэгорыя:Члены ЦК КПБ
Катэгорыя:Члены бюро ЦК КПБ
Катэгорыя:Народныя камісары лёгкай прамысловасці БССР
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Намеснікі Старшыні СНК БССР
Беларускі тыдзень

**«Белару́скі ты́дзень»** — штотыднёвы тэлевізійны часопіс канала TVP3 Białystok для беларускай меншасці, які выходзіць з 1997 года па-беларуску.

## Апісанне 
Праграма паўстала ў супрацоўніцтве з нацыянальнымі арганізацыямі на Падляшшы. Першапачаткова выходзіла на канале TVP Białystok у рамках тэлечасопіса пра нацыянальныя меншасці «». З 2004 года выходзіць як штотыднёвая самастойная перадача працягласцю 20 хвілін. 95 % эфірнага часу аддаецца асвятленню жыцця беларускай меншасці на Падляшшы. Праграма выходзіць беларускай мовай з польскімі субтытрамі.

У пачатку красавіка 2020 года тагачасны дырэктар TVP Białystok Яўгеніюш Шпакоўскі вырашыў спыніць выхад перадачы. Пасля хвалі крытыкі і публічных абмеркаванняў, у тым ліку з боку дэпутатаў Сейма.

## Спасылкі 
* Старонка перадачы  на старонцы TVP3 Białystok

Катэгорыя:Тэлеперадачы Польшчы
Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы
Катэгорыя:Інфармацыйныя тэлеперадачы
Катэгорыя:Тэлеперадачы на беларускай мове
Катэгорыя:З’явіліся ў 1997 годзе
Катэгорыя:1997 год у Польшчы
Ільдэфонс Мілевіч

**Ільдэфо́нс Міле́віч** (каля 1835, Віленскі павет, Віленская губерня — ?) — адзін з кіраўнікоў паўстання 1863—1864 гадоў у Польшчы, на Беларусі і Літве.

## Біяграфія 
З дваран Віленскага павета, сын Ежы. З 1860 працуе каморнікам у Гродзенскай губерні. З 1861 член Гародзенскай рэвалюцыйна-дэмакратычнай арганізацыі, адзін з яе кіраўнікоў. У 1863 сакратар паўстанцкага цывільнага начальніка Гродзенскай губерні. З лета 1863 у Вільні, адзін з памагатых Кастуся Каліноўскага па кіраванні паўстаннем. Член Выканаўчага аддзела Літвы. У студзені 1864 арыштаваны. Асуджаны на 6 год катаргі, пазбаўлены дваранства, маёмасць канфіскаваная. Далейшы лёс невядомы.

## Спасылкі 
* Milewicz Ildefons — Wyszukiwarka genograficzna

Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віленскім павеце (Расійская імперыя)
Чорная біжутэрыя

[thumb|240px|Полька ў нацыянальнай жалобе на карціне [Артур Гротгер|Артура Гротгера «Развітанне з паўстанцам»]]

**Чорная біжутэрыя** () — біжутэрыя чорнага колеру, якая на землях былой Рэчы Паспалітай мела сімвалічны характар, які не мае ні ў адным іншым краі. Напярэдадні паўстання 1863—1864 гадоў насілася як патрыятычная біжутэрыя. Пасля паражэння паўстання была выказам нацыянальнай жалобы. Захоўвала такое значэнне і выкарыстоўвалася ў розных формах да сучасных часоў. Выкарыстоўвалася адначасова як упрыгожанне адзення, як выраз патрыятызму і як сродак нацыянальнага паразумення.

Біжутэрыя з 1861—1862 гадоў, якая напрыклад цяпер захоўваецца ў польскім Музеі Цыстэрсаў у Ваньхоцку (крыжыкі, пярсцёнкі, брошкі, спражкі, запанкі), выконвалася з танных матэрыялаў (арыгіналы з каштоўных металаў, часта перадаваліся на патрэбы паўстанцаў), як напрыклад патынізаванага да чорнага колеру (чарненне) жалеза, волаву, пляцёнак з чалавечых ці конскіх валасоў, дрэва. На ёй былі знакі, што сімвалізавалі вернасць Польшчы і ВКЛ: Арол і Пагоня, надпіс «Богу і Айчыне». Звычайна насілі крыжыкі з чугуну рознай велічыні, з датамі адбыўшыхся маніфестацыяў.

## Спасылкі 
* 1863 адценні чорнага, або Што такое «жалобная біжутэрыя»?, Белсат, 2019.11.18

Катэгорыя:Упрыгажэнні
Катэгорыя:Паўстанне 1863—1864 гадоў
Выканаўчы аддзел Русі

**Выканаўчы аддзел для Валыні, Падолля і Украіны** (), па-іншаму **Выканаўчы аддзел Русі** () — рэгіянальны орган улады паўстанцаў у перыяд паўстання 1863—1864 гадоў, быў створаны 21 чэрвеня 1863 згодна з дэкрэтам Часовага Нацыянальнага Урада ад 22 мая 1863 «Аб стварэнні Выканаўчага аддзела Русі». Рэзідэнцыя — г. Жытомір.

Як орган улады паўстанцаў усталяваў сваю ўладу над адпаведнымі губернскімі праўленнямі, быў падзелены на секцыі. Кіраўніцтва аддзелу адпаведна прызначала кіраўнікоў паветаў, гарадоў і мястэчак. Пасля прызначэння 10 ліпеня 1863 галоўнакамандуючым войск Русі генерала Эдмунда Ружыцкага кампэтэнцыя выканаўчага аддзела была абмежавана функцыямі грамадзянскай адміністрацыі.

## Склад аддзела 
* Антоній Хамец (камісар Часовага Нацыянальнага ўрада)
* Эдмунд Ружыцкі (камандуючы Узброенымі сіламі Русі)
* Браніслаў Жукоўскі (ваенны камендант Жытоміра)
* Тэафіл Чапскі
* Косацкі (скарбнік)

## Гл. таксама 
* Выканаўчы аддзел Літвы

## Літаратура 
* Franciszka Ramotowska, Tajemne państwo polskie, t. II, Warszawa 2000
* Andrzej Biernat, Ireneusz Ihnatowicz, Vademecum do badań nad historią XIX i XX wieku, Warszawa 2003

Катэгорыя:Паўстанне 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Гісторыя Украіны (1795—1917)
Нацыянальны ўрад (1863—1864)

у часы паўстання 1863—1864 гадоў]]
**Нацыянальны ўрад** — вярхоўны орган улады, які дзейнічаў падчас паўстання 1863—1864 гадоў на землях былой Рэчы Паспалітай.

Часовы нацыянальны ўрад быў утвораны ў ноч з 22 на 23 студзеня 1863 года ў выніку рэарганізацыі Цэнтральнага нацыянальнага камітэта, з’яўляўся найвышэйшым органам выканаўчай улады ў часы паўстання 1863—1864 гадоў. 22 студзеня Часовы нацыянальны ўрад выдаў Маніфест пра пачатку паўстання, прыняў пастанову аб вызваленні сялян ад прыгону (пры ўмове падтрымкі паўстання). Урад прапанаваў Людвіку Мераслаўскаму заняць пасаду **дыктатара** паўстання. Але пасля дзвюх няўдалых сутычак з расійскімі войскамі ён падаў у адстаўку. Пасля пераходу ініцыятывы ў рукі «белых» Часовы нацыянальны ўрад быў перайменаваны ў Нацыянальны ўрад.

Нацыянальны ўрад быў адначасова і найвышэйшым заканадаўчым і выканаўчым органам улады паўстанцаў, была створана свая спецслужба, якая адказвала, сярод іншага, за збор падаткаў, працу тайнай пошты, цэнзуру прэсы.

Нацыянальны ўрад прыпыніў сваю дзейнасць 10 красавіка 1864 года ў выніку арышту апошняга дыктатара паўстання Рамуальда Траўгута.

## Спіс кіраўнікоў Нацыянальнага ўрада (1863—1864) 
Катэгорыя:Паўстанне 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:З’явіліся ў 1863 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1864 годзе
Гаспар Ульель

**Гаспар Ульель** (;  — ) — французскі акцёр. Міжнародную вядомасць набыў пасля выканання адной з галоўных роляў у дэтэктыўнай драме Жан-П’ера Жэнэ «Доўгія заручыны» (экранізацыя аднайменнага рамана Себасцьяна Жапрызо). Іншай прыкметнай працай акцёра стала роля маладога Ганібала Лектэра ў карціне Пітэра Уэбера «Ганібал: Узыходжанне». Лаўрэат прэміі «Сезар» самаму шматабяцальнаму акцёру (2005).

Катэгорыя:Кавалеры французскага Ордэна мастацтваў і літаратуры
Катэгорыя:Акцёры Францыі
Густаў фон Альвенслебен

{{Ваенны дзеяч
|імя     = Густаў фон Альвенслебен
|арыгінал імя = 
|месца нараджэння =  
|месца смерці = 
|выява = Gustav(Menzel).jpg
|шырыня = 250px
|апісанне выявы = Генерал Густаў фон Альвенслебен. Малюнак Адольфа Менцэля
|мянушка =
|прыналежнасць = 
|гады службы = 1821—1872
|званне = генерал кавалерыі
|род войскаў = кавалерыя
|камандаваў = 4-ы армейскі корпус
|частка =
|бітвы = Аўстра-пруска-італьянская вайна,Франка-пруская вайна 1870—1871
|узнагароды =
{

-

-

-

}
{

}
|сувязі =
|у адстаўцы =
}} 

**Густаў фон Альвенслебен** (;  — ) — прускі генерал. Брат Канстанціна фон Альвенслебена.

## Біяграфія 
Густаў фон Альвенслебен нарадзіўся 30 верасня 1803 года ў Айхенбарлебене, адукацыю атрымаў у Берлінскім кадэцкім корпусе і ў 1821 годзе быў выпушчаны ў армію лейтэнантам.
злева|156px

У 1841 годзе быў узведзены ў капітаны і ў 1847 годзе — у маёры з пераводам у Генеральны штаб. З 1850 года займаў пасаду начальніка штаба 7-га армейскага корпуса, з 1855 года — палкоўнік і з 1858 года — генерал-маёр, у 1861 годзе прызначаны генерал-ад’ютантам прускага караля.

У 1863 годзе, з пачаткам паўстання ў Польшчы, Літве і Беларусі, Альвенслебен быў камандзіраваны ў Санкт-Пецярбург, дзе склаў канвенцыю з князем А. М. Гарчаковым, у якой рускім войскам дазвалялася пераходзіць прускую граніцу для праследавання паўстанцаў; аднак гэта канвенцыя не была ратыфікавана.

У 1865 годзе Густаў фон Альвенслебен быў узведзены ў генерал-лейтэнанты. Ён прымаў дзейны ўдзел у рэарганізацыі прускай арміі перад пачаткам эпохі войнаў за аб’яднанне Германіі і прыняў удзел у войнах з Аўстрыяй у 1866 годзе і Францыяй у 1870—1871 гадах.

У час першай з гэтых кампаній ён знаходзіўся пры галоўнай кватэры, дзе з’яўляўся праціўнікам Мольтке ў яго стратэгічных планах, у час другой — камандаваў 4-м армейскім корпусам, з якім вылучыўся пры Бамоне, пад Седанам і Парыжам. 27 снежня 1870 года расійскі імператар Аляксандр II падараваў Альвенслебену ордэн Святога Георгія 4-й ступені

Густаў фон Альвенслебен памёр 30 чэрвеня 1881 года ў Гернродэ.

Сярод іншых узнагарод Альвенслебен меў ордэн «Pour le Mérite».

## Літаратура 
* 
* Alvensleben, Gustav von // Allgemeine Deutsche Biographie.

Катэгорыя:Генералы кавалерыі (Прусія)
Катэгорыя:Генерал-ад'ютанты (Прусія)
Густаў
Катэгорыя:Удзельнікі Аўстра-пруска-італьянскай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі франка-прускай вайны
Канвенцыя Альвенслебена

**Канвенцыя Альвенслебена** — пагадненне Расійскай імперыі і Каралеўства Прусіі, падпісанае ў Санкт-Пецярбургу  года міністрам замежных спраў Расіі Аляксандрам Гарчаковым і генерал-ад’ютантам прускага караля Густавам фон Альвенслебенам (адсюль і назва дакумента).

## Падпісанне 
У студзені 1863 года на тэрыторыях Рэчы Паспалітай, далучаных да Расійскай імперыі, пачалося паўстанне за аднаўленне дзяржаўнасці. Прусія неадкладна перакрыла мяжу і прывяла ў гатоўнасць войскі, каб перашкодзіць распаўсюджванню паўстання на сваёй тэрыторыі. Прэм’ер-міністр Ота фон Бісмарк накіраваў да расійскага імператара Аляксандра II персанальнага каралеўскага ад’ютанта Густава фон Альвенслебена абмеркаваць меры супольнага рэагавання на паўстанне. Бакі ўмовіліся на права кожнага пераходзіць мяжу пры неабходнасці пераследу польскіх паўстанцаў і наступнай перадачы іх расійскім ваенным трыбуналам.

Расійская імперыя здушыла паўстанне ўласнымі сіламі, і канвенцыя не была ратыфікаваная і ніколі не прымянялася на практыцы.

## Наступствы 
### У Прусіі 
]]
Бісмарк, які толькі нядаўна зрабіўся прэм’ер-міністрам і кіраваў без парламенцкай большасці, быў раскрытыкаваны прускімі лібераламі, якія падтрымлівалі палякаў, хоць і меней, чым у 1848 годзе. Прускі парламент нават накіраваў ноту імператару Вільгельму з асуджэннем дзеянняў Бісмарка. У выніку Вільгельм распусціў ландтаг.

### У свеце 
Заходнія лібералы раскрытыкавалі канвенцыю, што выклікала сур’ёзны дыпламатычны крызіс.

Катэгорыя:Паўстанне 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Пруска-расійскія адносіны
Катэгорыя:1863 год у Еўропе
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы XIX стагоддзя
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Прусіі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Расійскай імперыі
Катэгорыя:1863 год у Германіі
Катэгорыя:1863 год у Расіі
Касінеры

. Касінеры ў 1794 годзе]]
**Касінеры** () — ваяры, узброеныя вертыкальна насажанымі на шасты косамі.

## Гісторыя 
Касінеры біліся ў вызваленчых паўстаннях 1794, 1831, 1848, 1864 гадоў, а таксама ў абарончай вайне 1939 года.

Назва ўпершыню была дадзена мазавецкім сялянам, незадаволеным другім падзелам Рэчы Паспалітай. Яны з'явіліся ў колькасці 300 чалавек у войску Касцюшкі і не мелі іншага ўзбраення, апроч вертыкальна насаджаных на шасты косаў. Каб пабудзіць сялян да паўстання, Касцюшка ўсхваляў храбрасць касінераў, двум з іх надаў чыны афіцэраў і сам надзеў кафтан мазавецкіх сялян.

Падчас паўстання 1863—1864 гадоў Кастуся Каліноўскага касінеры паўсталі ў Польшчы і Літве. Літоўскія касінеры часам замест косаў на дрэўках мелі проста вострыя палосы жалеза.

## Касінеры ў літаратуры 
* Сяржук Сокалаў-Воюш, верш «*Хвацкія малойцы, хлопцы-касінеры*»

## Касінеры ў музыцы 
* Песня Сяргея Башлыкевіча (Leibonik) — Касінерам 1939
* Песня гурта Dzieciuki — Мужыцкая праўда

## Спасылкі 
* Касінеры ў Энц. слоўніку Брокгаўза і Яфрона

Катэгорыя:Паўстанне 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Нерэгулярныя ўзброеныя сілы
Катэгорыя:Пяхота
Накла-над-Нотаццю

**Накла-над-Нотаццю** (, ) — горад у Польшчы. Стаіць на Нотаці. За 300 км на паўночны захад ад Варшавы і за 75 км на захад ад Торуні. Адміністрацыйны цэнтр Накельскага павета Куяўска-Паморскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Накла-над-Нотаццю. Чыгуначная станцыя. Займае плошчу 10,62 км². Насельніцтва 18,5 тыс. чалавек. 

## Зноскі
Сэмпульна Краеньске

**Сэмпульна Краеньске** (, ) — горад у Польшчы, размешчаны за 330 км на захад ад Варшавы і за 100 км на паўночны захад ад Торуні. Адміністрацыйны цэнтр Сэмпаленскага павета Куяўска-Паморскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Сэмпульна Краеньске. Займае плошчу 6,55 км². Насельніцтва 9,2 тыс. чалавек.
X павільён Варшаўскай цытадэлі

**X павільён Варшаўскай цытадэлі** () — філіял Музея незалежнасці ў Варшаве (Польшча), які размяшчаецца ў адным з павільёнаў Варшаўскай цытадэлі. Тэматыка экспазіцыі прысвечаная нацыянальна-вызваленчым змаганням у часы расійскага панавання.

## Гісторыя 
X павільён Варшаўскай цытадэлі паўстаў у 1828 годзе ў рамках разбудовы кашараў з прызначэннем пад магазін абмундзіравання. Ад 5 ліпеня 1833 распачатае прыстасаванне памяшканняў пад вязніцы. Тут дзейнічаў галоўны следчы ізалятар для палітычных вязняў, некалькі сотняў з якіх тут былі забіты, тысячы высланыя на катаргу або ў Сібір. З 1834 тут дзейнічала Сталая ваенна-следчая камісія пры галоўнакамандуючым дзейнай арміі і начальніку Царства Польскага, якая з'яўлялася цэнтральным следчым органам па палітычных злачынствах у Царстве Польскім.
[злева|thumb|Уваход у камеру [Рамуальд Траўгут|Рамуальда Траўгута у X павільёне Варшаўскай цытадэлі]]

Сярод вядомых вязняў X павільёна — Фелікс Дзяржынскі, Раман Дмоўскі, Апалон Кажанёўскі (бацька Джозефа Кажанёўскага), Юзаф Пілсудскі, Аляксандр Прыстар, Рамуальд Траўгут.

Пасля Другой сусветнай вайны X павільён быў адкрыты для наведвання. Афіцыйнае адкрыццё музея адбылося 22 студзеня 1963 года, на стагоддзе паўстання 1863—1864 гадоў.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка Музея незалежнасці

Катэгорыя:Музеі Варшавы
Катэгорыя:Варшаўская цытадэль
Катэгорыя:Турмы Польшчы
Магілы савецкіх воінаў i партызан (Лепель)

**Магілы савецкіх воінаў i партызан** — магілы ў горадзе Лепель, Віцебская вобласць. Знаходзяцца ў гарадскім скверы на плошчы Свабоды.

## Апісанне 
У магілах пахаваны 4 воіны, якія загінулі ў баях пры вызваленні горада Лепеля 28 чэрвеня 1944 года, а таксама Герой Савецкага Саюза Аляксей Фёдаравіч Данукалаў, камандзір Лепельскай партызанскай брыгады Дзмітрый Цімафеевіч Караленка, сакратар Лепельскага падпольнага райкама КП(б)Б Анатоль Адамавіч Марунька.

У 1968 годзе на магілах 4 воінаў пастаўлены абеліскі.

## Літаратура 
* Казлоўская, М. М. Магілы савецкіх воінаў і партызан (Лепель) / М. М. Казлоўская // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 273—274.

Катэгорыя:Брацкія магілы Беларусі
Катэгорыя:Культавыя збудаванні Лепеля
Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Раман Жулінскі

**Раман Жулі́нскі** (; пам. 5 жніўня 1864 года ў Варшаве) — польскі настаўнік (матэматык), член адміністрацыі Нацыянальнага ўрада падчас паўстання 1863—1864 гадоў.

## Біяграфія 
Брат Тадэвуша, Юзафа Ансельма і Казіміра.

Быў сябрам «белых». Падчас паўстання 1863 года быў дырэктарам аддзела пошты ва ўрадах Караля Маеўскага і Рамуальда Траўгута. Арыштаваны 6 сакавіка 1864 года, быў вязнем Х павільёна Варшаўскай цытадэлі. 30 ліпеня прыгавораны смерцю на шыбеніцы, павешаны быў 5 жніўня каля цытадэлі, разам з Траўгутам, Юзафам Тачыскім, Рафалам Краеўскім і Янам Езяранскім.

Напісаў падручнік *Zasady rachunku różniczkowego i całkowego* (1859).

## Літаратура 
* Stefan Król, *Cytadela Warszawska*, Książka i Wiedza, Warszawa 1978, с. 144, 
* *Żuliński Roman* (w:) Internetowa encyklopedia PWN, 
* *Żuliński Roman* (w:) Encyklopedia WIEM , 
* *Żuliński Roman* (w:) Encyklopedia Internautica. 

Катэгорыя:Педагогі Польшчы
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Вязні Варшаўскай цытадэлі
Катэгорыя:Павешаныя
Адам Ян Віктар Быхавец

**Ада́м Ян Ві́ктар Бы́хавец** герба «Магіла» (; 23 снежня 1796 — ?) — шляхціч Ваўкавыскага павета, паўстанец 1863—1864 гадоў.

## Біяграфія 
Сын Юзафа Быхаўца і Разаліі з Біспінгаў. Быў юрыстам, практыку адбываў у Гродне.

У 1840 годзе валодаў маёнткам Адамкава ў Ваўкавыскім павеце Гродзенскай губерні, за 1,5 км ад Лыскава.

Браў удзел у Студзеньскім паўстанні, арыштаваны ў 1863 і асуджаны да ссылкі. Меў прымусова прадаць частку ўладанняў (Зельзін і Юзафполь). Царскі ўрад усталяваў крайні тэрмін для продажу, пасля якога маёнткі маглі быць канфіскаваныя ў даход дзяржавы — 10 снежня 1867. Частку ўладанняў разам з фальваркамі Лаўрыновічы і Юзафполь на 2780 дзесяцін выкупілі Івановы; другой, на 426 дзесяцін (разам з фальваркам Цэрэбух), пад канец XIX стагоддзя валодаў Казімір Брант.

У 1866 жыў пад наглядам паліцыі ў горадзе Нараўчат Пензенскай губерні (цяпер вёска ў Пензенскай вобласці Расіі).

## Сям’я 
Быў жанаты з Кацярынай Жулкоўскай, дачкою ваўкавыскага межавага суддзі Яна Жулкоўскага, і Ізабелай Ельскай, дачкой Людвіка Ельскага. Меў сына Здзіслава і дачку Аляксандру.

Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Сасланыя ў Сібір
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расійскай імперыі
Адам Ян Віктар
Катэгорыя:Памерлі ў XIX стагоддзі
Аляксандр Вашкоўскі

**Алякса́ндр Вашко́ўскі** (; , Тарнагруд — , ) — удзельнік паўстання 1863—1864 гадоў, апошні начальнік Варшавы ў часы паўстання.

## Біяграфія 
У пачатку 1860-х член Варшаўскай гарадскай адміністрацыі. У лютым 1863 года перадаў паўстанцам партыю зброі і штабных карт, а ў чэрвені таго ж года — зарганізаваў перадачу грашовых сродкаў Часоваму нацыянальнаму ўраду () прызначаных для Дзяржаўнага скарбу Расійскай імперыі (3,5 мільёну злотых і 500 тысяч рублёў). Быў апошнім начальнікам гораду Варшава, выконваў свае абавязкі з 10 снежня 1863 па 19 снежня 1864 года. Быў выпадкова арыштаваны 19 снежня 1864 года на вуліцы Выборчай (). Ён разумеў, што заняпад паўстанцкага руху незваротны, але, нягледзячы на тое, выдаваў указы, друкаваў адозвы, ствараючы эфект прысутнасці паўстанцкай гарадскай адміністрацыі ў Варшаве. Ён не меў пэўнага месца жыхарства, ночыў у будынку млына ў раёне Солец (), днём чытаў газеты ў кавярнях. Свядома не збіраўся выяжджаць з горада.

Пазбаўленне волі адбываў у X павільёне Варшаўскай цытадэлі. Ён быў павешаны 17 лютага 1865 года разам з Эмануілам Шафарыкам. Гэта было апошняе публічнае пакаранне паўстанцаў у Варшаве.

## Памяць 
Постаці Вашкоўскага прысвечана апавяданне Уладзіслава Тарлецкага «Dwie głowy ptaka», якое апублікавана ў 1978 годзе ў зборніку апавяданняў, прысвечаных Студзеньскаму паўстанню «Twarze 1863».

У гонар Аляксандра Вашкоўскага названа адна з вуліц Варшавы.

## Літаратура 
* Stefan Król, *Cytadela Warszawska*, Książka i Wiedza, Warszawa 1978, s. 138. 
* Praca zbiorowa pod redakcją Grażyny Kieniewiczowej i Aliny Sokołowskiej *Od Agrykoli do Żywnego. Mały słownik patronów ulic warszawskich* Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza Warszawa 1968 s. 184 
* *Вашкоўскі Аляксандр* у Internetowa encyklopedia PWN 
* *Вашкоўскі Аляксандр* у Encyklopedia WIEM  
* *Вашкоўскі Аляксандр* у Encyklopedia Internautica 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1841 годзе
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Павешаныя
Катэгорыя:Вязні Варшаўскай Аляксандраўскай цытадэлі
Катэгорыя:Памерлі 17 лютага
Катэгорыя:Памерлі ў 1865 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве
Амар Сі

**Амар Сі** (; нар. , Трап, Іль-дэ-Франс) — французскі акцёр, лаўрэат прэміі «Сезар» за найлепшую мужчынскую ролю. Сярод вядомых акцёрскіх работ Сі такія фільмы, як «Недатыкальныя (1+1)», «Шакалад», «Людзі Ікс: Дні мінулай будучыні».

## Біяграфія 
Маці Амара з Маўрытаніі, бацька з Сенегала, абодва паходзяць з народнасці фульбэ. Ён быў чацвёртым з васьмі дзяцей у сям’і.

Падчас свайго навучання ў школе, Амар пачаў працаваць на радыё. Пасля заканчэння школы ён атрымаў прапанову ад прадзюсарскай кампаніі зрабіць ўласнае шоў, якое пасля ператварылася ў камедыйнае тэлешоу «Амар і Фрэд» () з акцёрам Фрэдам Цеста.

Поспех акцёру прынесла роля Дрыса ў фільме «1+1/Недатыкальныя» (2011), за якую ён атрымаў прэмію «Сезар» за найлепшую мужчынскую ролю, а таксама быў намінаваны на прэмію «Спадарожнік».

## Зноскі 
Катэгорыя:Акцёры Францыі
Царква ў гонар абраза Божай Маці «Неўпівальная Чаша» (Бароўка)

**Царква ў гонар абраза Божай Маці «Неўпівальная Чаша»** — мураваны праваслаўны храм у в. Бароўка, Лепельскі раён, Віцебская вобласць.

## Гісторыя 
Праваслаўны прыход царквы іконы Божай Маці «Неўпівальная Чаша» зарэгістраваны 5 кастрычніка 2001 года.

У кастрычніку 2005 года праваслаўная грамада набыла вагончык, які быў адаптаваны пад храм.
25 лютага 2009 года адміністрацыяй Лепельскага раёна быў перададзены адміністрацыйны будынак былой электрастанцыі, у якім пасля рэканструкцыі праводзяцца набажэнствы.

Пры царкве дзейнічае нядзельная школа для дзяцей і дарослых. Заняткі вядуць настаяцель храма іерэй Уладзімір Кажаноўскі і прыхаджанка Валянціна Леанідаўна Ратнікава. У школах вывучаюць Катэхізіс, Закон Божы, гісторыю царквы і інш..

## Літаратура 
* Храм иконы Божией Матери «Неупиваемая Чаша» // Витебская епархия. Монастыри, храмы и приходы : справочник / сост. А. Матвеев. — Минск : Белорусская Православная Церковь, 2009. — С. 90.

Катэгорыя:Храмы Віцебскай і Аршанскай епархіі
Катэгорыя:Бароўка (Лепельскі раён)
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Лепельскага раёна
Тамаш Міхайлавіч Грыневіч

**Тамаш (Фама) Міхайлавіч Грыневіч** (1815, Ніжняя Тошчыца, Рагачоўскі павет — , Рагачоў) — паэт, камандзір атрада ў Рагачоўскім павеце ў часе Паўстання 1863—1864 гадоў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў маёнтку Ніжняя Тошчыца (цяпер — Быхаўскага раёна Магілёўскай вобласці). Каталік. Пляменнік памешчыка Івана Нікадзімавіча Грыневіча, уладальніка сядзібы Чырвоны Бераг.

У 1834—1844 гадах — на вайсковай службе. Выйшаў у адстаўку ў чыне штабс-ротмістра і пасяліўся ў родавым маёнтку Верхняя Тошчыца Рагачоўскага павета Магілёўскай губерні (цяпер — Быхаўскі раён Магілёўскай вобласці).

Падчас Паўстання 1863—1864 гадоў у красавіку 1863 года арганізаваў паўстанцкі атрад ў Рагачоўскім павеце і стаў яго камандзірам. Атрад не паспеў разгарнуць актыўных дзенняў. Паўстанцы, падпаручнік Станіслаў Дзержаноўскі-Станіславовіч разам з 4 памешчыкамі і ксяндзом Бугенам па дарозе ў Тошчыцу былі схоплены сялянамі. Асноўныя сілы паўстанцкага атрада Грыневіча пайшлі на выручку таварышаў, але натыкнуліся на роту Смаленскага запаснога палка.

Завязалася перастрэлка. Калі падышла другая рота салдатаў 4-га рэзервовага батальёна Чарнігаўскага пяхотнага палка на чале са штабс-капітанам Міхайлавым, паўстанцы вымушаны былі адступіць. У палон патрапіла 38 паўстанцаў. На наступную раніцу падышлі свежыя сілы царскіх войскаў і пачалі прачэсваць лес. У адной з сядзіб быў знойдзены паранены Тамаш Грыневіч. Ён быў схоплены і дастаўлены ў турму ў Магілёве.

У турме ён вёў дзённік, рабіў малюнкі (на адным з іх выяўлены надмагільны крыж з якарам). Вядомыя некалькі вершаў з яго дзённіка

 года, па прысудзе ваенна-палявога суда, Тамаш Грыневіч быў публічна расстраляны ў Рагачове.

## Ушанаванне памяці 
На месцы пахавання Грыневіча на старых гарадскіх могілках у другой палове XIX стагоддзя быў усталяваны вялікі дубовы крыж, які прастаяў да 1980-х гадоў. У пачатку 1990-х гадоў мясцовымі краязнаўцамі прадпрымаліся спробы аднавіць памятны знак, але гэта так ні да чаго не прывяло.

Вобраз Грыневіча стаў прататыпам *Усяслава Грынкевіча* ў творах Уладзіміра Караткевіча «Нельга забыць» і «Каласы пад сярпом тваім». Не выключана таксама, што Грыневіч быў продкам пісьменніка па мацярынскай лініі.

У 2015 годзе ў Рагачове грамадскія актывісты аднавілі памятны знак Тамашу Грыневічу.

## Гл. таксама 
* Паўстанне 1863–1864 гадоў на тэрыторыі Рагачоўскага павета

## Літаратура 
* 
*  — С. 163—164
* *Федосов Д. Г.* «Об одной ветви Гриневичей герба Przyjaciel. Родословный очерк». Almanach Historyczny. Kielce, 2019. T. 21, s. 55-99.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Быхаўскім раёне
Катэгорыя:Ваенныя Расійскай імперыі
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Расстраляныя ў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Прататыпы літаратурных персанажаў