open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дом Герберта Н. Штрауса

**Дом Герберта Н. Штрауса** () — вялікі гарадскі дом па адрасе Іст-71-я вуліца, 9, на ўсход ад Пятай авеню, у раёне Верхні Іст-Сайд,Манхэтэн, Нью-Ёрк, ЗША. Спраектаваны Горасам Трамбаўэрам. Станам на 2019 год, ацэненіваўся ад 56 да 77 мільёнаў долараў.

Першы ўладальнік, Герберт Штраус, шосты з сямі дзяцей Ісідара і Іды Штраус (суўладальнікаў рознічнага гандлю RH Macy &amp;amp; Co.), ніколі не жыў у гэтым доме, бо сканаў да яго канчатковай пабудовы ў 1933 годзе. Яго спадчыннікі таксама не скончылі працу па з-за высокага падатку на маёмасць. У рэшце рэшт, у 1944 годзе недабудаваны дом перададзены архідыяцэзіі Нью-Ёрка пад шпіталь. У ліпені 2019 года ў рамках федэральнага расследавання па абвінавачваннях Эпштэйна ў гандлі людзьмі ў мэтах сексуальнай эксплуатацыі ў доме правялі обшук паліцыя Нью-Ёрка і агенты ФБР. Сродкі ад продажу былі накіраваны на кампенсацыю ахвярам Эпштэйна. Новы ўладальнік абвясціў аб планах рэканструкцыі дома. 

## Крыніцы 
Катэгорыя:Джэфры Эпштэйн
Катэгорыя:Славутасці Нью-Ёрка
Readeck

**Readeck** — гэта бясплатнае сервернае прыкладанне для захавання спасылак, каб прачытаць іх пазней ("read-it later"). Яно дазваляе кіраваць артыкуламі і чытаць іх па-за арыгінальнымі сайтамі ў стандартызаваным дызайне са спрошчаным зместам. Артыкулы можна ўпарадкоўваць па тэгах, адзначаць як выбраныя, архіваваць, а таксама сачыць за імі праз RSS-канал і OPDS. Таксама магчымы экспарт у фармат электроннай кнігі. Прыкладанне сумяшчальнае з існуючымі сэрвісамі, такімі як Pocket, Readability, Instapaper і Wallabag.

Праект рэалізаваны ў выглядзе зыходнага кода на мове Go, а таксама ў выглядзе бінарных файлаў для асноўных серверных платформаў (Linux, macOS, FreeBSD, Windows, ARM, x86). Асноўным інтэрфейсам прыкладання з'яўляецца браўзер. Таксама даступныя мабільныя праграмы для Android і iOS/iPadOS.

## Крыніцы 
## Вонкавыя спасылкі 
* 

Катэгорыя:Вэб-праграмы
Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне для Android
Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне для iOS
Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне для iPadOS
Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне з ліцэнзіяй GNU GPL
Катэгорыя:Кросплатформавае праграмнае забеспячэнне
Джон Шалікашвілі

**Джон Мэ́лчэйз Дэвід Шалікашвілі** (; ) — амерыканскі генерал, Вярхоўны галоўнакамандуючы Аб’яднаных узброеных сіл НАТА ў Еўропе (1992—1993), старшыня Аб’яднанага камітэта начальнікаў штабоў ЗША (1993—1997).

Пайшоў у адстаўку ў верасні 1997 года, выкладаў у Стэнфардскім універсітэце, у 2004 годзе ўваходзіў у перадвыбарчы штаб Джона Кэры.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Дзень Аль-Кудс

Дзень Аль-Кудс (перс. روز قدس‎) — дзень салідарнасці з барацьбой палесцінцаў за незалежнасць, дзень салідарнасці прыхільнікаў барацьбы супраць Ізраіля.

Дзень Аль-Кудс заснаваны аяталой Хамейні ў 1979 годзе і названы па імені арабскага наймення Іерусаліма — Аль-Кудс.

З 1988 года Дзень Аль-Кудс праводзіцца і ў іншых ісламскіх краінах у адпаведнасці з рашэннем Арганізацыі ісламскага супрацоўніцтва. У Ліване Хезбала выкарыстоўвае гэты дзень для правядзення ваенізаваных парадаў у Бейруце. У маніфэстацыях бяруць удзел і палесцінскія ўцекачы.

Адзначаецца па месяцовым календары ў апошнюю пятніцу Рамадана, у гэты дзень у Іране і іншых краінах праводзяцца антыізраільскія дэманстрацыі і мітынгі.
Гета ў Шапялевічах

**Гета ў Шапялевічах** (лето 1941 — 12 снежня 1941) — яўрэйскае гета, месца прымусовага перасялення яўрэяў вёскі Шапялевічы Цяцерынскага сельсавета Круглянскага раёна Магілёўскай вобласці і наваколля ў час Другой сусветнай вайны.

## Гісторыя 
Пасля акупацыі вёскі немцы, рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, арганізавалі ў мястэчку гета. Гета было створана на месцы кампактнага пражывання яўрэяў да вайны, і іх пакінулі жыць у сваіх дамах — на адной вуліцы на ўскраіне вёскі. Хто менавіта з жыхароў быў яўрэям, немцам выдаў стараста, які асабіста ведаў кожнага, і ўсіх прадстаўнікоў нацыянальнасці перапісалі.

Калабаранты рабавалі і збівалі вязняў. Ім забаранілі купляць прадукты, хадзіць па вуліцах і нават размаўляць з неяўрэямі. Пад страхам смерці вязням гета забаранілі выходзіць з дамоў без прышытай жоўтай пазнакі на верхняй вопратцы. З гэтых меркаванняў прыкладна праз два тыдні пасля акупацыі немцы сабралі ў Шапялевічах маладых яўрэяў-мужчын, каля дванаццаці чалавек, і расстралялі на Мокраўскіх могілках. У гэтым расстрэле асабіста ўдзельнічалі і паліцаі, якія збівалі асуджаных людзей і забралі сабе іх асабістыя рэчы. Косткі забітых выпадкова знайшлі ўжо пасля вайны пры пракладцы дарогі праз месца расстрэлу.

15 лістапада 1941 года ўсіх яшчэ жывых яўрэяў выгналі з дамоў і пад канвоем павялі на ўскраіну, у пяцістах метрах ад мястэчка, да кар’ера. Асуджаных людзей пасартавалі і чалавек шэсцьдзесят (жанчын, старых і хлопчыкаў, акрамя старых жанчын і часткі дзяцей) расстралялі. Пасля пакінутых у жывых засялілі ў некалькі дамоў, але кожны дзень кагосьці адводзілі і расстрэльвалі.

## Выратаванне 
Барысёнак Ганна з Шапялевічаў за выратаванне Сацункевіча Леаніда была ўдастоена ганаровага звання «Праведнік народаў свету» ад Ізраільскага мемарыяльнага інстытута «Яд Вашэм».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Г. П. Пашкоў, Т. М. Аксёнава, М. I. Асiпенка i iнш. (рэдкал.). «Памяць. Круглянскi раён». Гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раѐнаў Беларусі.. — Минск: «Беларуская энцыклапедыя», 1996. — 589 с. — ISBN 985-11-0054-4.
* 

Шапялевічы
Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылка на Вікісховішча непасрэдна ў артыкуле
Катэгорыя:Гісторыя Круглянскага раёна
Будыначак на шчасце

**«Будыначак на шчасце»** ()&nbsp;— украінскі камедыйны тэлесерыял. 

## Сюжэт 
Серыял распавядае пра маладую пару, якая вырашае цалкам змяніць сваё жыццё і пераехаць з Киева ў маленькае сяло Сянькоўка. Галоўны герой, стаміўшыся ад шуму мегаполіса, працы і сталага стрэсу, вяртаецца ў старую вясковую хату, спадзяючыся пачаць спакойнае і шчаслівае жыццё на прыродзе. Аднак ягонае уяўленні аб «простым сельскім шчасці» хутка сутыкаецца з рэальнасцю і супрацівам жонкі, якая, тым не менш, з часам прымае гэтае рашэнне мужа.

Аказваецца, сельскае жыццё зусім не такое ідылічнае, як чакалася. Хата ўвесь час патрабуе рамонту, бытавыя праблемы ўзнікаюць адна за іншай, а мясцовыя жыхары са сваімі звычкамі і спецыфічнымі поглядамі на жыццё апыняюцца вельмі каларытнымі. Героі спрабуюць прыстасавацца да новых умоў — вучацца весці гаспадарку, наладжваюць адносіны з суседзямі і паступова становяцца часткай вясковага грамадства.

Вялікая частка гумару будуецца на кантрасце паміж гарадскім чынам мыслення і вясковай практычнасцю, а таксама на камічных сітуацыях, у якія рэгулярна трапляюць персанажы. З часам героі разумеюць, што сапраўднае шчасце — не ў ідэальнай карцінцы, а ў людзях побач, узаемадапамозе і здольнасці смяяцца над цяжкасцямі.

## Асноўныя персанажы 
* **Макс** (*Канстанцін Вайтэнка*) — галоўны герой, малады мужчына з горада, які і ініцыюе пераезд на вёску. Ён прадпрымальны і аптымістычны, але часта аказваецца зусім не гатовы да сельскіх рэалій. Увесь час прыдумляе новыя ідэі, як наладзіць жыццё ў вёсцы ці зарабіць грошы, але яго планы нярэдка прыводзяць да смешных наступстваў.
* **Маша** (*Галіна Безрук*) — жонка Макса. Яна больш практычная і эмацыйная, чым муж, і часта спрабуе вярнуць сітуацыю пад кантроль, калі яго авантуры заходзяць занадта далёка. Яна цяжка абвыкае да вясковага побыту, марыць вярнуцца ў Кіеў, але паступова пачынае знаходзіць на вёсцы свае плюсы.
* **Вася** (*Назар Задняпроўскі*) — адзін з каларытных мясцовых жыхароў і сусед Макса і Машы. Ён тыповы сельскі хлопец: просты, прамалінейны і хітраваты. Мае алкагольную залежнасць. Часта становіцца крыніцай камічных сітуацый, але пры гэтым нярэдка дапамагае героям асвоіцца ў вёсцы.
* **Люба** (*Віталіна Бібліў*) — жонка Васі, яркая і энергічная сельская гаспадыня, якая добра ведае жыццё ў вёсцы і актыўна ўдзельнічае ў мясцовых падзеях. Яна актыўна змагаецца з залежнасцю мужа ад алкаголя, часта ўзаемадзейнічае з іншымі жыхарамі вёскі, дадаючы дынамікі і гумар у тое, што адбываецца.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт тэлесерыяла

Катэгорыя:Тэлесерыялы 2018 года
Катэгорыя:Камедыйныя тэлесерыялы Украіны
Катэгорыя:Тэлесерыялы на ўкраінскай мове
Мехман Аліеў

**Мехман Ядулла оглы Аліеў** (азерб. *Mehman Yadulla oğlu Əliyev*; 26 кастрычніка 1957 года, Баку, Азербайджанская ССР) — азербайджанскі журналіст; былы палітычны зняволены; дырэктар інфармацыйнага агенцтва «Туран» (з 1990 года).

25 жніўня 2017 года ён быў арыштаваны Следчым упраўленнем Дэпартамента папярэдняга расследавання падатковых злачынстваў Міністэрства падаткаў у рамках крымінальнай справы, узбуджанай супраць інфармацыйнага агенцтва «Туран» па артыкуле 213.1 (ухіленне ад выплаты падаткаў) Крымінальнага кодэкса. Арышт выклікаў рэзкую крытыку з боку Дзяржаўны дэпартамент ЗША, Савет Еўропы і іншых уплывовых міжнародных арганізацый, якія заклікалі ўлады Азербайджана неадкладна вызваліць яго. 11 верасня 2017 года суд адмяніў рашэнне аб арышце, і крымінальная справа супраць інфармацыйнага агенцтва «Туран» і Мехмана Аліева пазней была спынена.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Журналісты Азербайджана
Бужане (этнаграфічная група)

**Бужа́не** — лакальная этнаграфічная група ўсходнеславянскага насельніцтва, зафіксаваная ў сярэдзіне XIX стагоддзя на тэрыторыі Заходняга Палесся (сучасная Брэсцкая вобласць). Згадкі пра бужан сустракаюцца ў статыстычных матэрыялах, сабраных па ініцыятыве Рускага геаграфічнага таварыства, а таксама ў працах даследчыкаў таго часу, напрыклад П. Баброўскага, М. Лябёдкіна. Сучасныя этнолагі разглядаюць гэты тэрмін як вынік фіксацыі лакальнай самасвядомасці, вытворнай ад гідроніма Буг.

## Гісторыя фіксацыі і статыстыка 
Галоўнай крыніцай звестак пра бужан сталі «Парафіяльныя спісы 1857—1858 гадоў», сабраныя акадэмікам П.&nbsp;І.&nbsp;Кёпенам. Мясцовыя святары, запаўняючы анкеты пра этнічны склад сваіх прыходаў, вылучылі гэтую групу асобна ад беларусаў, велікаросаў і ўкраінцаў (маларосаў).

Згодна з апублікаванымі ў 1861 годзе падлікамі М.&nbsp;В.&nbsp;Лябёдкіна, агульная колькасць бужан у Гродзенскай губерні складала 5 463 чалавекі. Яны кампактна пражывалі ў двух паветах:

* У Брэсцкім павеце — 4 368 чалавек.
* У Кобрынскім павеце — 1 095 чалавек.

Геаграфічна арэал іх рассялення быў прывязаны да басейна ракі Заходні Буг, што і паслужыла асновай для назвы.

## Паходжанне і інтэрпрэтацыя 
У адрозненне ад такіх «фантомных» этнонімаў таго ж перапісу, як крывічы ці ятвягі, якія былі хутчэй прадуктам кніжнай адукаванасці святароў, назва «бужане» мела пад сабой рэальную глебу ў выглядзе лакальнай ідэнтычнасці. Пра гэта сведчаць заўвагі саміх рэспандэнтаў. Напрыклад, складальнік анкеты з вёскі Зелава Кобрынскага павета адзначыў: «Паходжаннем сваім бужане, доказам чаго служыць месцазнаходжанне іх жыхарства».

Даследчык Гродзенскай губерні П.&nbsp;В.&nbsp;Баброўскі ў сваіх працах таксама згадваў бужан (часам ужываючы варыянт «рушкі» ці «бужане-рушкі»), адносячы іх да карэннага насельніцтва Палесся нароўні з пінчукамі. Ён падкрэсліваў, што іх гаворка («каралеўская гаворка») адрозніваецца як ад беларускай, так і ад украінскай, маючы рысы абедзвюх моў. Баброўскі лічыў іх нашчадкамі старажытнага племені, якое захавала сваю назву дзякуючы ізаляванасці ў балоцістай мясцовасці.

Сучасны этнолаг П.&nbsp;У.&nbsp;Церашковіч разглядае фіксацыю бужан як прыклад захавання рэгіянальнага тыпу самасвядомасці, характэрнага для традыцыйнага грамадства, дзе лакальная прыналежнасць (да мясцовасці ці ракі) дамінавала над шырокай этнічнай ідэнтыфікацыяй.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Заходняе Палессе
Катэгорыя:Этнаграфія Беларусі
Гоцкі канал

**Го́цкі кана́л** — меліярацыйны канал у Салігорскім раёне Мінскай вобласці і Лунінецкім раёне Брэсцкай вобласці, левы прыток Галоўнага канала (басейн ракі Прыпяці). Назва ад вёскі Гоцк.

Даўжыня канала складае 32&nbsp;км. Пачынаецца каля вёскі Гаўрыльчыцы Салігорскага раёна, вусце знаходзіцца за 11,8&nbsp;км на паўночны захад ад вёскі Чырвоная Воля.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Салігорскага раёна
Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Лунінецкага раёна
Катэгорыя:Басейн Прыпяці
Кол мэвасэр

**Кол мэвасэр** (קול מבשר) — штотыднёвая газета на ідышы, якая выходзіла ў Адэсе з 23 кастрычніка 1862 года па 28 лістапада 1872 года, Яе заснавальнікам, выдаўцом і рэдактарам быў Аляксандр Цэдэрбойм (Цэдэрбаум), другі выдавец Арн Іцхак Голдэнблюм. Газета мела больш 250 падпісчыкаў, плаціла супрацоўнікам ганарары. Першае выданне сучаснага ўзору на ідышы.

У верасні 1860 года з’яўляецца газета Цэдэрбойма «Га-меліц», якая выходзіла на іўрыце і нямецкай мове яўрэйскімі літарамі. Каб пашырыць аўдыторыю, замест нямецкай часткі Цэдэрбойм стаў друкаваць дадатак на ідышы. 20 мая 1869 года ён стаў асобнай газетай. У студзені-ліпені 1871 года рэдактарам быў Ліліенблюм, пасля яго Бейлінсон. 27 лістапада 1873 года Цэдэрбойм аднавіў газету, выйшаў адзін нумар.

Друкавала навіны з розных краін, допісы карэспандэнтаў, навукова-пазнавальныя артыкулы, фельетоны, якія высмейвалі цёмныя бакі яўрэйскага жыцця, мастацкія творы. У пачатку газета старалася не чапаць хасідаў, але іх ананімныя лісты з рэкамендацыяй спыніць выданне падштурхнулі выдаўца друкаваць крытычныя матэрыялы пра іх. Цэдэрбойм лічыў галоўным у сваёй дзейнасці — асвету чытачоў. Праграма газеты: адукацыйная рэформа, пашырэнне рускай мовы. У другой палове 60-х гадоў настрой газеты мяняецца: яна асуджае і хасідаў, і нямецкамоўную гаскалу берлінскага ўзору, крытычна ставіцца да русіфікацыі.

Друкаваліся Мендэле Мойхер-Сфорым, Іцхак Ёіл Лінецкі, Абрам Гольдфадэн, Шая Ліфшыц, Геня Гельфман і інш.

Шая Ліфшыц выказаў думку, што ідыш — гэта натуральная яўрэйская мова, якую трэба развіваць і ўдасканальваць. Газеце належыць вялікая роля ў развіцці і пашырэнні яўрэйскай літаратуры і крытыкі, стандартызацыі ідыша на аснове валынскіх гаворак.

Былыя супрацоўнікі газеты заснавалі гумарыстычны орган «Ісролік» (1875).

## Спасылкі 
* Boris Kotlerman. Kol Mevaser
*
Катэгорыя:ІдышКатэгорыя:Газеты паводле алфавітаКатэгорыя:Друкаваныя выданні, якія ўзніклі ў 1862 годзеКатэгорыя:Друкаваныя выданні, закрытыя ў 1872 годзеКатэгорыя:Газеты УкраіныКатэгорыя:Адэса
Простая мова

**Простая мова** — спосаб перадачы выказвання трэцяй асобы, пры якім прамоўца або аўтар тэксту цалкам захоўвае лексічныя, сінтаксічныя і стылістычныя асаблівасці гэтага выказвання.

Пры ўжыванні простай мовы выказванне, даслоўна ўводзіцца ў аўтарскія тэкст або прамову. У адрозненне ад ускоснай мовы, максімальна дакладна захоўвае індывідуальныя і стылістычныя асаблівасці гаворкі таго, чыё выказванне ўзнаўляецца: дыялектныя рысы, паўторы, паўзы, уступныя словы і гэтак далей. Простая мова ўводзіцца без злучнікаў, асабістых займеннікаў, дзеяслоўныя формы пазначаюць стаўленне да асобы гаворачага, напрыклад: «Ты сказаў: „Вярнуся позна“». Для параўнання ва ўскоснай прамове: «Ты сказаў, *што* вернешся позна».

Прамая размова -- не член сказу.

## Спасылкі 
* С. С. Мароз. Простая мова

Катэгорыя:Сінтаксіс
Простая мова (значэнні)

**Простая мова** — шматзначнае паняцце.

* Простая мова — спосаб перадачы, цытаванне слоў трэцяй асобы прамоўцам або аўтарам тэксту.
* «Простая мова» — адна з назваў старабеларускай і стараўкраінскай моў.
* «Простая мова» — размоўная або ўмоўная назва групы славянскіх дыялектаў балта-славянскага (польска-літоўска-латышска-беларускага) памежжа, роднасных беларускай мове
Наста Манцэвіч

**Наста Манцэвіч**, поўнае імя **Анастасія Аляксандраўна Манцэвіч** () — беларуская паэтэса і пісьменніца.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў 1983 годзе ў Вілейцы. Дачка журналістаў Аляксандра і Ніны Манцэвічаў, супрацоўнікаў «Рэгіянальнай газеты» (Маладзечна). Мае малодшую сястру Аўгіню Манцэвіч.

Бацька нарадзіўся ў Вілейцы, у 11 гадоў з сям’ёй пераехаў у Беразіно, дзе жыў да паступлення ва ўніверсітэт, па яго сканчэнні і жыцці ў Мінску вярнуўся ў Вілейку. Маці Насты з Радкова Акцябрскага раёна, трапіла ў Вілейку размеркаваннем пасля інтэрнатуры. Таму дзяцінства Насты звязана таксама з Беразіном і Радковым, да дзедаў яна ездзіла на вакацыі.

У 2005 годзе скончыла Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт. Працавала ў журналістыцы, была супрацоўніцай «Еўрарадыё», звольнілася адтуль у 2012 годзе. Станам на 2015 год навучэнка Маскоўскага гештальт-інстытута.

Станам на верасень 2024 года жыве ў бацькоўскім доме ў Вілейцы, часта бывае ў Мінску, практычна жыве паміж двума гарадамі.

## Творчасць 
У 2011 годзе выйшаў электронны зборнік вершаў «Гэта ня лічыцца», выдадзены на сайце bybooks.eu. Тэксты зборніка апісваюць гісторыі кахання і чалавечых стасункаў, падзеі якіх разгортваюцца ў Вілейцы і Мілане.

У 2012 годзе ў серыі «Пункт адліку» Бібліятэкі Саюза беларускіх пісьменнікаў «Кнігарня пісьменніка» (выдавецтва «Логвінаў») выйшла дэбютная кніга «Птушкі» , выданне змяшчае вершы і кароткую прозу. Рэдактарам кнігі быў Павел Анціпаў. Прэзентацыя зборніка адбылася 6 верасня 2012 года . Тэксты кнігі характарызуюцца натуралізмам і эмацыйнай вастрынёй.

У 2014 года была сузаснавальніцай вэб-часопіса MAKEOUT. У 2018 годзе ўдзельнічала ў круглым стале «Вось так я пішу: Рэпрэзентацыя негетэранарматыўнай сексуальнасці ў літаратуры», арганізаваным часопісам «ПрайдзіСвет» і Саюзам беларускіх пісьменнікаў.

У 2024 годзе ў выдавецтве «Пфляўмбаўм» (сумесна са «Skaryna Press») выйшла кніга «Цела таксама архіў». Зборнік змяшчае эсэ напісаныя ў 2019—2023 гадах, а таксама пераклады вершаў амерыканскага аўтара  са зборніка «Femme in Public». Тэматыка кнігі ахоплівае даследаванне цялесных і гендарных меж і рэфлексію над праблемамі гвалту.

## Прызнанне 
* Фіналістка конкурсу маладога літаратара Беларускага ПЭН-цэнтра да 100-годдзя «Нашай Нівы» (2006).
* Пераможца на міжнародным паэтычным слэме ў межах фестывалю «» (жнівень 2008, Гуляйполе, Украіна).
* Шорт-ліст прэміі «Дэбют» за 2012 год з кнігай «Птушкі».
* Лаўрэатка прэміі імя Алеся Адамовіча (2024) за частку кнігі «Цела таксама архіў» — за смеласць і суперажыванне ва ўмовах дыскрымінацыі і гвалту.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Пяркунас

**Пярку́нас**, **Пяркун**, (), **Пе́рканс** (), **Пяркунс** (прус. : *Percuns*) — бог-грамабой у балтыйскай міфалогіі, уладар паветра, абаронца справядлівасці, а таксама навальніцы, дажджу, гор (і наогул любых узвышшаў), дубоў і неба. Адзін з галоўных багоў балтыйскага пантэона.

Паўстае як узброены сякерай рашучы мужчына з каштанавай або рудай барадой. Ён з грукатам перасякае неба на двухколавай павозцы, запрэжанай адным ці двума казламі. Існуе меркаванне, што на ранніх малюнках Пяркунас прадстаўлены як рагаты мужчына ці чалавек з рагатым шлемам, што з’яўляецца атрыбутам улады.

Існуе версія, згодна з якой змешчаны на сучасным гербе Літвы вершнік Віціс (як і роднасная яму беларуская «Пагоня») — гэта перайначаная выява Пяркунаса, які скача па небе. Нібыта такую выяву відавочцы бачылі на баявым сцягу літоўцаў у сярэднія вякі.

У сучасных балтыйскіх мовах захаваліся роднасныя словы, звязаныя з Пяркунасам: у літоўскай — perkūnas («гром»), perkūnija («маланка»), у латышскай — pērkons («гром»). 

Пяркунас звязаны з іншымі індаеўрапейскімі грамавержцамі — славянскім Пяруном, хецкім Пярунай, старажытнаіндыйскім Парджаньей, кельцкім Hercynia, а таксама скандынаўскім Торам, германскім Донарам і рымскім Юпітэрам. 

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Вольтер Э. А. Перкун // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Иванов В. В., Топоров В. Н. Перкунас // Мифологический словарь / Гл. ред. Е. М. Мелетинский. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — 736 с. — ISBN 5-85270-068-1.
* The Symbolism of the Luminaries in Ancient Lithuanian Songs // *Lings Martin*. Symbol and Archetype. — Cambridge, 1991. — P. 83-97.

Катэгорыя:Літоўская міфалогія
Катэгорыя:Латышская міфалогія
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Катэгорыя:Багі грому
Абу Акла Кайкал

**Абу Акла Кайкал** (; ) , таксама **Абу Агла Кейкел** — суданскі генерал, заснавальнік Сіл шчыта Судана.

## Біяграфія 
Паходзіць з Бутаны ў Цэнтральным Судане. З’яўляецца адстаўным афіцэрам Узброеных сіл Судана. У 2022 годзе заснаваў групоўку «Сілы шчыта Судана». Стаў ключавым членам выканаўчага офіса «Форуму свабоднага Бутана», які займаецца справамі яго роднага рэгіёна.  

Пасля пачатку грамадзянскай вайны ў Судане Кайкал спачатку перайшоў на бок урадавай арміі, але ў жніўні 2023 года заявіў аб сваёй падтрымцы САП.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Ваенныя Судана
Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў
Катэгорыя:Постаці трэцяй грамадзянскай вайны ў Судане
Партрэт Джынеўры дэ Бенчы

***Джынеўра дэ Бенчы*** — партрэт Леанарда да Вінчы, на якім намалявана фларэнційская арыстакратка XV стагоддзя Джынеўра дэ Бенчы (нар. ). Карціна была набыта Нацыянальнай мастацкай галерэяй у Вашынгтоне, ЗША, у Франца Іосіфа II, князя Ліхтэнштэйна, у лютым 1967 года за рэкордную цану — ад 5 да 6 мільёнаў долараў. Гэта адзіная карціна Леанарда, якая публічна экспануецца ў Амерыцы.

## Тэма 
Лічыцца, што гэта партрэт Джынеўры дэ Бенчы, вядомай маладой фларэнтыйскай жанчыны. Леанарда напісаў партрэт у Фларэнцыі паміж 1474 і 1478 гадамі, магчыма, у гонар шлюбу Джынеўры з *Луіджы ды Бернарда Нікаліні* ва ўзросце 16 гадоў, хутчэй за ўсё, каб ушанаваць іх заручыны. Звычайна ў той час жаночыя партрэты заказваліся для адной з дзвюх падзей: заручын або шлюбу. Вясельныя партрэты традыцыйна ствараліся парамі, жанчына справа, тварам налева; паколькі гэты партрэт звернуты направа, ён, хутчэй за ўсё, адлюстроўвае заручыны.

Куст ядлоўцу, які акружае галаву Джынеўры і запаўняе значную частку фону, служыць не толькі дэкаратыўным мэтам. У Італіі эпохі Адраджэння ядловец лічыўся сімвалам жаночай цноты, а італьянскае слова, якое азначае ядловец, *ginepro*, таксама падобнае да імя Джынеўры.

## Крыніцы 
### Літаратура 
* Hand, J. O. (2004). *National Gallery of Art: Master Paintings from the Collection*. New York: National Gallery of Art, Washington. . p. 28.
* Brown, David Alan (2003). ''Virtue and Beauty: Leonardo's Ginevra de' Benci and Renaissance Portraits of Women*. Princeton University Press. .

## Спасылкі 
* *Джынеўра дэ Бенчы* на сайце Нацыянальнай мастацкай галерэі
* *Леанарда да Вінчы: анатамічныя малюнкі з Каралеўскай бібліятэкі, Віндзарскі замак*. Каталог выставы, які змяшчае матэрыялы пра *Джынеўру дэ Бенчы'', цалкам даступны ў Інтэрнэце ў фармаце PDF на сайце Метраполітэн-музея.

Катэгорыя:Карціны Леанарда да Вінчы
Катэгорыя:Карціны са збораў Нацыянальнай галерэі мастацтва
Катэгорыя:Карціны XV стагоддзя
Катэгорыя:Жаночыя партрэты
Універсітэт гамбургералогіі

**Універсітэт гамбургералогіі** ці **Гамбургерскі ўніверсітэт** () — гэта навучальны цэнтр у глабальнай штаб-кватэры карпарацыі McDonald’s у Чыкага, штат Ілінойс. Ён навучае перспектыўных кіраўнікоў рэстаранаў, кіраўнікоў сярэдняга звяна і ўладальнікаў кіраванню рэстаранамі.

Штогод ва ўніверсітэце навучаецца больш за 5000 студэнтаў, і больш за 275 000 чалавек атрымалі дыплом па спецыяльнасці «гамбургералогія». 40 % сусветнага кіраўніцтва McDonald’s навучаліся ва Ўніверсітэце гамбургералогіі.

## Гісторыя 
Навучанне ва ўніверсітэце пачалося ў 1961 годзе з класа з 14 чалавек у падвале аднаго з рэстаранаў. Адукацыйную праграму праводзіў Фрэд Л. Тэрнер, кухар-грыль. У рэшце рэшт Тэрнер зрабіў значны ўнёсак у рост McDonald’s і стаў генеральным дырэктарам McDonald’s на 20 гадоў.

Гамбургерскі ўніверсітэт першапачаткова размяшчаўся на тэрыторыі кампуса плошчай 80 акраў (32 га) у глабальнай штаб-кватэры кампаніі ў Оўк-Брук, штат Ілінойс, з моманту свайго заснавання да 2018 года, калі штаб-кватэра McDonald’s і Гамбургерскі ўніверсітэт пераехалі ў Уэст-Луп, Чыкага, у новы комплекс, пабудаваны на месцы былой штаб-кватэры Опры Уінфры Harpo Studios і раней камунікацыйнага цэнтра Фрэда А. Найлза.

## Філіялы 
Гамбургерскі ўніверсітэт у цяперашні час мае восем кампусаў па ўсім свеце, акрамя галоўнага кампуса ў Чыкага: у Токіа, Лондане, Сіднэі, Мюнхене, Сан-Паўлу, Шанхаі і Маскве.

## У культуры 
Гамбургерскі ўніверсітэт высмеяны ў камедыі 1986 года ''''.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы, заснаваныя ў 1961 годзе
Гета ў Лужках

**Гета ў Лужках** (восень 1941 — 1 чэрвеня 1942) — яўрэйскае гета, месца прымусовага перасялення яўрэяў вёскі Лужкі Шаркаўшчынскага раёна падчас Другой сусветнай вайны. 

## Гісторыя 
10 ліпеня 1941 года вёска Лужкі была захоплена нямецкімі войскамі.

Яўрэяў адразу ж пасля акупацыі абавязалі нашыць на верхнюю вопратку жоўтыя зоркі, сталі выкарыстоўваць на прымусовых працах, забаранілі выходзіць за межы вёскі і мець кантакты з мясцовым насельніцтвам. Увосень 500 прадстаўнікоў нацыянальнасці сагнаныя ў гета.

Гета не было абгароджана, але ахоўвалася паліцаямі. У 2008 годзе на яго месцы быў усталяваны новы помнік.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Лужкі
Катэгорыя:Гісторыя Шаркаўшчынскага раёна
Іранскія ўдары па Азербайджане (2026)

5 сакавіка 2026 года па тэрыторыі Нахічэванскай Аўтаномнай Рэспублікі Азербайджана было нанесена некалькі ўдараў, як мяркуецца з боку Ірана. Гэта адбылося ў ходзе вайны Ірана з Ізраілем і Злучанымі Штатамі.

## Перадгісторыя 
28 лютага 2026 года ЗША і Ізраіль атакавалі Іран. Удары былі накіраваны не толькі на ваенныя аб’екты — цэлямі ўдараў стала вышэйшае духоўнае, палітычнае і ваеннае кіраўніцтва Ірана, а таксама грамадзянскія аб’екты. У прыватнасці, быў забіты Вярхоўны лідар Ісламскай Рэспублікі Іран Алі Хаменеі, а ў выніку ўдара па школе для дзяўчынак у Мінабе загінула 180 чалавек (многія з ахвяр — дзяўчынкі ва ўзросце ад сямі да дванаццаці гадоў) і 96 чалавек было паранена. У адказ іранцы нанеслі ўдары па ізраільскай тэрыторыі і васьмі арабскіх краінах рэгіёну, цэлячыся як у амерыканскія ваенныя аб’екты, так і ў грамадзянскія аб’екты, уключаючы энергетычныя і транспартныя.

4 сакавіка Прэзідэнт Азербайджана Ільхам Аліеў наведаў пасольства Ірана ў Баку і выказаў спачуванні ў сувязі з гібеллю Вярхоўнага лідара Ісламскай Рэспублікі Іран Алі Хаменеі і многіх мірных грамадзян пры варожых ударах.

## Інцыдэнт 
5 сакавіка беспілотнікамі былі нанесеныя ўдары па горадзе Нахічэвань. У выніку траплення аднаго дрона пацярпеў будынак аэрапорта, другі ўпаў каля будынка школы ў вёсцы Шэкерабад, чатыры чалавекі атрымалі раненні. Начальнік аддзялення неадкладнай медыцынскай дапамогі бальніцы Нахічэванскай Аўтаномнай Рэспублікі Сахіб Абузараў паведаміў журналістам, што па медыцынскую дапамогу звярнуліся чатыры чалавекі. Паводле яго слоў, пацыентам была аказана першая медыцынская дапамога і іх стан стабільны. Па дадзеных мясцовых СМІ, пашкоджанні атрымалі ўзлётна-пасадачная паласа і будынак тэрмінала, у якога разбураны дах. Рэйс з Баку ў Нахічэвань, які знаходзіўся ўжо ў паветры, з меркаванняў бяспекі вярнуўся ў сталіцу. Аліеў назваў атаку на Нахічэвань тэрарыстычным актам і «яркім прыкладам няўдзячнасці», нагадаўшы, што пасля забойства аяталы Хаменеі ні адзін кіраўнік дзяржавы, акрамя яго, не наведаў іранскае пасольства, каб выказаць спачуванні.

Міністэрства абароны Азербайджана заявіла, што тэхнічнымі сродкамі было ўстаноўлена, што Узброеныя сілы Ірана накіравалі чатыры БПЛА ў бок Нахічэванскага рэгіёну Азербайджана для здзяйснення нападаў, адзін з якіх быў збіты. Паводле звестак ваеннага ведамства краіны, дроны былі накіраваныя на грамадзянскую інфраструктуру, у тым ліку на будынак сярэдняй школы падчас заняткаў. Беспілотнік, які ляцеў на школу, не дасягнуў мэты і, зваліўшыся побач з ёй, выбухнуў. Азербайджанская Рэспубліка, паводле заявы міністэрства абароны, «пакідае за сабой права прыняць адпаведныя меры ў адказ».

6 сакавіка рашэннем Прэзідэнта Азербайджана Ільхама Аліева пачаўся поўны вывад дыпламатычнага персаналу з пасольства ў Тэгеране і генконсульства ў Тэбрызе.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)
Катэгорыя:Падзеі 5 сакавіка
Катэгорыя:Сакавік 2026 года
999-я гвардзейская авіяцыйная база

**999-я гвардзейская авіяцыйная база** () — расійская авіябаза, размешчаная на ваенным аэрадроме «Кант» у Чуйскай вобласці Кыргызстана.

Створана на падставе расійска-кыргызстанскага пагаднення аб статусе і ўмовах знаходжання расійскай авіяцыйнай базы, падпісанага 22 верасня 2003 года, для процівагі прысутнасці ЗША, якія выкарыстоўвалі тэрыторыю краіны ў лагістыцы вайны ў Афганістане. Дакумент уступіў у сілу 11 жніўня 2005 года. Кыргызстан перадаў Расіі ў карыстанне на бязвыплатнай аснове для размяшчэння расійскай авіяцыйнай базы нерухомую маёмасць у ваенным гарадку № 1 і на аэрадроме «Кант». Пры гэтым нерухомую маёмасць, перададзеная Расіі, застаецца ўласнасцю Кыргызстана. Афіцыйная цырымонія адкрыцця базы адбылася 23 кастрычніка 2003 года.

Авіябаза ўваходзіць у склад 14-й арміі ВПС і СПА Цэнтральнай ваеннай акругі. На момант стварэнне тут служыла 250 расійскіх афіцэраў і прапаршчыкаў і 150 салдат тэрміновай службы. З ваеннай тэхнікі авіябаза налічвала пяць штурмавікоў Су-25, чатыры вучэбна-трэніровачныя самалёты Л-39 і два верталёты Мі-8МТВ. У 2007 годзе авіябаза «Кант» папоўнілася дванаццаццю расійскімі знішчальнікамі Су-27, штурмавікамі Су-25 і ваенна-транспартнай авіяцыяй, а менавіта Ан-26, што павысіла аператыўнасць рэагавання ў крызісных сітуацыях.

У 2015 годхе на базе быў сфармаваны атрад беспілотнікаў, абсталяваны БПЛА «Арлан» і «Фарпост». 

На авіябазе таксама дыслакуецца авіяцыя ВПС Кыргызстана.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:ВПС Расіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2003 годзе
Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжойКатэгорыя:Воінскія часці і фарміраванні Расіі
Чамара

**Чамара,** чамарка (,  ад  — кажух) — мужчынскае верхняе адзенне венгерскага паходжання, якое ў Рэчы Паспалітай насілі з XVI стагоддзя.

Дасягала сцёгнаў або трохі вышэй за калені. Мела крой падобны на кунтуш, з футравай падкладкай, з доўгімі, прамымі, вузкімі рукавамі, адкладным, вузкім, высокім каўняром, дэкаратыўнымі гузікамі і зашпількамі тыпу Брандэнбургс ().

У Рэчы Паспалітай чамару спачатку насілі канонікі і прэлаты, але з XVIII стагоддзя яна стала асабліва папулярнай сярод гараджанаў. У XIX стагоддзі яна лічылася польскім нацыянальным і патрыятычным адзеннем, у паўстаннях супраць царскай улады часта адыгрывала ролю ўніформы. Адам Міцкевіч у «Кнігах народу польскага і пілігрымства польскага» (1832), напісаных па гарачых слядах паўстання 1830—1831 гадоў, звяртаўся да палякаў і літвінаў, асабліва да эмігрантаў:

*Вы носіце паўстанцкія чамары, і старыя і маладыя; бо ўсе вы — жаўнеры паўстання Айчыны*.

Партрэт або фатаграфія асобы ў чамары яўна сведчылі пра патрыятычныя, апазіцыйныя да царызму настроі. У 1860-х гадах на знак нацыянальнай жалобы сукенкі або жакеты, якія нагадвалі чамары, часта насілі жанчыны.
 у чамары]]

Файл:Чимари_1848.jpg|alt=Мужчыны ў чамарах| Мужчыны ў чамарах
Файл:Чимара_1848.jpg|alt=Мужчына ў чамары| Мужчына ў чамары

## Бібліяграфія 
* Krystyna Kubalska-Sulkiewicz, Monika Bielska-Łach, Anna Manteuffel-Szarota: Słownik terminologiczny sztuk pięknych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1996. ISBN 83-01-11785-0.
* *Encyklopedia Polski*, Kraków, 1996, s. 110.

Катэгорыя:Мужчынскае адзенне
Царква Святых Казьмы і Дзям’яна (Вільня)

**Царква́ Святы́х Казьмы́ і Дзям’я́на** (**Казьмадзям’я́наўская царква**) — страчаны праваслаўны храм у Вільні, які размяшчаўся ў Рускім горадзе (). З’яўлялася адной са старажытных праваслаўных цэркваў, якія існавалі ў гэтым квартале ў XIV—XVII стагоддзях.

## Лакалізацыя 
Царква знаходзілася на рагу сучасных вуліц Бакшта () і Савіч ().

У гістарычных крыніцах і актах вуліца Савіч фігуруе пад назвамі *Смілінская* (або *Смілеўская*), а таксама часта называлася *Кузьма-Дзям’янаўскай* менавіта ў гонар храма. Згодна з дакументамі пачатку XVII стагоддзя, гэта была шчыльна забудаваная вуліца з добрымі дамамі і палацамі. Непасрэдна па суседстве з царквой мясціліся двары вядомых вялікалітоўскіх родаў — князёў Агінскіх (у прыватнасці, Багдана Агінскага), Саламярэцкіх і Галоўчынскіх. Дарога ад царквы вяла ўніз да віленскага гасцінага двара.

## Гісторыя 
Дакладны час пабудовы храма невядомы. Першапачаткова гэта быў драўляны будынак. У актах Віленскай археаграфічнай камісіі згадваецца пад 1594 годам як «руская царква Кузьмы і Дзям’яна». Царква неаднаразова фігуруе ў судовых скаргах 1601 і 1602 гадоў як арыенцір месцазнаходжання маёмасці князя Багдана Агінскага, каля брамы якога адбываліся сутычкі і ўзброеныя нападзенні.

Даследчыкі мяркуюць, што драўляны храм мог згарэць падчас спусташальнага пажару 1610 года, альбо быў канчаткова зруйнаваны ў 1655 годзе пасля ўзяцця Вільні маскоўскімі войскамі.

У 1671 годзе камісія, якая аглядала віленскія цэрквы, адзначыла, што на месцы былой царквы Святых Казьмы і Дзям’яна засталося «пустое месца», а царкоўны пагост (могілкі) знаходзіцца ў поўным запусценні, хоць межавыя знакі царкоўнай тэрыторыі яшчэ захоўваліся. Скарыстаўшыся гэтым, уніяцкі мітрапаліт Кіпрыян Жахоўскі перадаў зямлю каталіцкаму ордэну аўгусцінцаў. На гэтым месцы напрыканцы XVII стагоддзя яны пабудавалі свой манастыр і касцёл — сучасны касцёл Маці Божай Суцяшэння.

## Археалагічныя даследаванні 
Паколькі святыя Казьма і Дзям'ян традыцыйна лічыліся апекунамі кавалёў, літоўскі археолаг Рыціс Янайціс адзначае невыпадковасць размяшчэння храма ў гэтым месцы: паблізу сапраўды былі знойдзены археалагічныя матэрыялы, звязаныя з кавальскім рамяством.

У 2002—2003 гадах археолаг Антанас Каваляўскас правёў раскопкі ўнутры будынка аўгусцінскага кляштара. На плошчы 143 квадратныя метры быў даследаваны культурны пласт магутнасцю да 3,5 метраў. Устаноўлена, што ранні драўляны храм існаваў на гэтым месцы да пачатку будаўніцтва мураванага аўгусцінскага кляштара, пачатага ў 1677 годзе, а найстаражытнейшы культурны пласт датуецца XVI стагоддзем.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Вільні
Катэгорыя:Страчаныя храмы Вільні
Катэгорыя:Храмы Рускага горада (Вільня)
Варацец (рака)

**Вараце́ц**, **Гніла́я Пры́пяць** — рака ў Варашскім раёне Ровенскай вобласці Украіны і Пінскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі. Правы прыток ракі Прыпяць.

Даўжыня ракі — 21 км, у тым ліку 6 км на тэрыторыі Беларусі. Пачынаецца ў выглядзе рукава Прыпяці за 1,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Дубчыцы, упадае ў Прыпяць за 2,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Хойна. У верхнім цячэнні (на тэрыторыі Украіны) мае назву **Гнілая Прыпяць**. Уяўляе сабой старарэчча Прыпяці, некалі з Гнілой Прыпяццю складала адное цэлае. У ніжнім цячэнні цячэ па балоце Прастыр. 

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прытокі Прыпяці
Катэгорыя:Рэкі Ровенскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Пінскага раёна
Варацец (значэнні)

Назву **Вараце́ц** маюць:

* Варацец — былая вёска ў Хойніцкім раёне Гомельскай вобласці Беларусі
* Варацец — рака ў Варашскім раёне Ровенскай вобласці Украіны і Пінскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Прыпяць
Haiku

**Haiku** — адкрытая рэалізацыя апэрацыйнае сыстэмы BeOS. Haiku захавала ўсе моцныя бакі BeOS: падтрымка шматпрацэсарнай працы і шматзадачнасці, зручны графічны інтэрфейс, 64-бітная журналяваная файлавая сістэма з падтрымкай метаатрыбутаў, якія актыўна выкарыстоўваюцца сістэмай.

## Гісторыя
Распрацоўка праекта пачалася ў 2001 годзе пад назвай **OpenBeOS**, калі кампанія Be, якая выпускала BeOS, была набыта карпарацыяй Palm Inc., у сувязі з чым далейшая распрацоўка BeOS спынілася. OpenBeOS быў напісаны цалкам з нуля, захоўваючы бінарную сумяшчальнасць з BeOS версіі 5.0. Такім чынам праграмы, напісаныя для гэтай версіі BeOS, могуць выкарыстоўвацца ў OpenBeOS без папярэдняй перакампіляцыі і эмуляцыі.

На сённяшні дзень праект кантралюецца карпарацыяй Haiku, некамерцыйнай арганізацыяй, размешчанай у Нью-Ёрку.

### Паходжанне назвы
У 2004 годзе праект атрымаў назву Haiku, каб не парушаць правы кампаніі Palm на гандлёвую марку BeOS.

Назву «Haiku» прынялі ў гонар жартаўлівых паведамленняў пра памылкі, якія афармляліся ў выглядзе японскіх трохрадкоўяў (хайку) у стандартным браўзеры BeOS NetPositive. Яна была абрана ў выніку афіцыйнага галасавання ўдзельнікаў праекта. Назва паказвае на элегантнасць і прастату, якая прыцягвае ў платформе BeOS.

## Вонкавыя спасылкі 
* Афіцыйная старонка

## Крыніцы 


Катэгорыя:Аперацыйныя сістэмы
Катэгорыя:Свабодныя аперацыйныя сістэмы
Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне, распрацаванае ў 2002 годзе
Агейха

**Аге́йха**, **Капаткевіцкі канал** — меліярацыйны канал у Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці, правы прыток ракі Пціч (басейн Прыпяці). Даўжыня канала 6,5 км. Пачынаецца за 5 км на захад, вусце за 2 км на поўдзень ад гарадскога пасёлка Капаткевічы. Прыток — Аўрамаўскі канал (справа).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прытокі Пцічы
Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Петрыкаўскага раёна
Аўрамаўскі канал

**Аўра́маўскі канал** — меліярацыйны канал у Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці, правы прыток канала Агейха (басейн Прыпяці). Даўжыня канала 5,7 км. Пачынаецца за 4 км на захад, вусце за 2,5 км на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка Капаткевічы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Петрыкаўскага раёна
Аперацыя «Праўдзівае абяцанне 4»

**Аперацыя «Праўдзівае абяцанне 4»** —  іранская аперацыя, пачатая 28 лютага 2026 года ў адказ на амерыкана-ізраільскія атакі. У рамках кампаніі Узброеныя сілы Ірана нанеслі ўдары з ужываннем балістычных ракет і дронаў па базах амерыканскіх войск на Блізкім Усходзе, а таксама па грамадзянскіх аб’ектах.

## Напярэдадні 
У студзені 2026 года на Блізкім Усходзе пачалася чарговая хваля эскалацыі напружання паміж ЗША і Іранам, выкліканая падаўленнем урадам антыўрадавых пратэстоўцаў у Іране. Сітуацыя дадаткова абвастрылася правалам перамоў у Жэневе аб прыпыненні іранскай ядзернай праграмы. Паводле версіі амерыканскага боку, адмова Ірана ад кампрамісу была звязаная з намерам захаваць магчымасць узбагачэння ўрану для стварэння ядзернай зброі. У СМІ тым часам сталі паведамляць што амерыканскі ўрад рыхтуецца да ўдараў і наступнай ваеннай аперацыі супраць Тэгерана.

## Ход падзей 
Раніцай 28 лютага 2026 года ВПС Ізраіля нанеслі ўдары па іранскай тэрыторыі. Міністэрства замежных спраў Ірана заявіла пра гатоўнасць абараняць тэрытарыяльную цэласнасць. Урад краіны абвясціў аб падрыхтоўцы ўдараў у адказ.

Пазней у той жа дзень ВПС Ірана нанеслі ўдары па розных аб’ектах на Блізкім Усходзе. Сярод цэлей, у асноўным, былі фарміраванні і аб’екты Узброеных Сіл ЗША. Упершыню Іран атакаваў адразу ўсе ваенныя базы амерыканцаў у раёне Персідскага заліва. Для ўдараў прымяняліся ракеты і БПЛА. Толькі па краінам заліва было ўжыта 450 ракет і 1140 дронаў.

Акрамя ваенных баз, выбухі раздаваліся таксама і ў раёне мірных аб’ектаў. Так, пасля выбуху каля штучнага вострава Палм-Джумейра ў Дубаі на месцы пачаўся моцны пажар. Абломкі дронаў таксама ўпалі на гатэль Burj Al Arab на Палм-Джумейра.

1 сакавіка іранскія дроны атакавалі энергетычныя аб’екты ў прамысловым горадзе Рас-Лафан у Катары. У порце Фуджэйра ў ААЭ абломкі збітага дрона ўпалі ў нафтапрамысловай зоне, выклікаўшы пажар.

У ноч на 2 сакавікаіранскія беспілотнікі атакавалі брытанскую авіябазу Акратыры на Кіпры.

2 сакавіка іранскія проксі ў Іраку запусцілі 23 беспілотнікі па базе ЗША ў Эрбілі. Таксама паведамлялася пра атаку на аэрапорт Багдада.

Паводле звестак Цэнтральнага камандавання ЗША, сістэмы СПА Кувейта памылкова збілі тры амерыканскія знішчальнікі F-15E, усе шэсць членаў экіпажа паспяхова катапультаваліся.

## Цэлі 
## Рэакцыя 
Савет супрацоўніцтва арабскіх дзяржаў Персідскага заліва (Бахрэйн, Катар, Кувейт, ААЭ, Саудаўская Аравія, Аман) выступіў з сумеснай заявай, асудзіўшы іранскія ўдары. ААЭ адклікалі свайго пасла з Ірана і зачынілі пасольства. Саветнік прэзідэнта ААЭ Анвар Гаргаш папярэдзіў Іран, што яго агрэсія ізалюе краіну ў крытычны момант. Катар заявіў, што ўдары па Амане, які выступаў пасярэднікам амерыкана-іранскіх перамоў, падрываюць прынцыпы дыпламатыі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)
Катэгорыя:Люты 2026 года
Катэгорыя:Сакавік 2026 года
Катэгорыя:Канфлікты 2026 года
Мачулішчы (аэрадром)

**Аэрадром «Мачулішчы»** — аэрадром каля гарадскога пасёлка Мачулішчы Мінскага раёна.

## Гісторыя 
16 верасня 1939 года з аэрадрома здзейсніў апошні вылет вядомы лётчык Сяргей Грыцавец, камандзір 58-й авіяцыйнай брыгады, праз пару гадзін ён загінуў пры няштатнай пасадцы свайго самалёта І-15 на аэрадроме Балбасава пад Оршай.

У красавіку 1941 года на аэрадроме пачаў фармавацца 184-ы знішчальны авіяцыйны полк 59-й знішчальнай авіядывізіі ВПС Заходняй асобай вайсковай акругі. У канцы траўня полк атрымаў самалёты І-16 ад 124-га знішчальнага авіяцыйнага палка, які раней базаваўся ў Мачулішчах. 22 чэрвеня 1941 года не скончыўшы фармаванне, полк уступіў у баявыя дзеянні на самалётах І-16. Ужо 3 ліпеня полк выведзены ў тылавую паласу фронту, дзе ўвайшоў у 11-ю змешаную авіядывізію ВПС Заходняга фронту, маючы ў баявым складзе 28 І-16, з іх 17 з маторам М-25 і 11 — з маторам М-63.

З 2 кастрычніка 1944 да 14 красавіка 1945 года на аэрадроме базаваўся 907-ы знішчальны авіяцыйны полк СПА на самалётах Ла-5.

Са студзеня да 13 сакавіка 1945 года на аэрадроме базіравалася 16-я гвардзейская бамбардзіровачная авіяцыйная Сталінградская дывізія. У студзені — сакавіку 1945 года дывізія дзейнічала ў інтарэсах 2-га і 3-га Беларускага франтоў, бамбардзіравала Данцыг і Кёнігсберг. 326-ы бамбардзіровачны авіяцыйны полк, быў у стадыі фармавання на самалётах Ер-2 і ў баявых дзеяннях не ўдзельнічаў.

У 1948—1950 гадах 11-ы асобны аэрадромна-будаўнічы полк будаваў стратэгічны аэрадром Мачулішчы. Са штатам 3000 чалавек полк уваходзіў у будаўнічае ўпраўленне Беларускай ваеннай акругі. СССР рыхтаваўся да магчымай Трэцяй сусветнай вайны, у тым ліку ядзернай, і будаўніцтва вялося з вялікім размахам. Было перамешчана 2 мільёны кубаметраў грунту. Для абслугоўвання аэрадрому і пражывання пілотаў з сем’ямі пабудавалі ваенны гарадок, які з часам вырас у гарадскі пасёлак Мачулішчы.

Пазней аэрадром не раз пашыраўся і дабудоўваўся. У познія савецкія гады ён меў лепшыя за грамадзянскі аэрапорт Мінск-1 магчымасці для ўзлёту і пасадкі самалётаў усіх тыпаў, у тым ліку цяжкіх вайскова-транспартных. Памер мясцовай узлётна-пасадачнай паласы — 2.992 метры, шырыня — 56 метраў. 12 студзеня 1973 года а 02:30 здарыўся інцыдэнт з адным з двух самалётаў «Каравела», на якіх прыбыла французская дэлегацыя: салдат-кіроўца цеплавой машыны, якая чысціла ўзлётна-пасадачную паласу ад лёду, пашкодзіў крыло аднаго з самалётаў, а 121-ы Севастопальскі цяжкі бамбардзіровачны авіяцыйны полк выведзены ў Расію.

## Цікавыя факты 
* Пасля расфарміравання вайсковых складоў ядзерных бомбаў на іх месцы ў сакрэтным ваенным бункеры да 2004 года размяшчалася сховішча Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Алесь Белы. Мачулішчы, Мачулішчы… А што значыць па-беларуску «мачулішча»? // Наша Ніва 19.03.2023

Катэгорыя:Аэрадромы Беларусі
Гета ў Рыжкавічах

**Гета ў Рыжкавічах** (ліпень — кастрычнік 1941) — яўрэйскае гета, месца прымусовага перасялення яўрэяў вёскі Рыжкавічы Шклоўскага раёна Магілёўскай вобласці і наваколля падчас Другой сусветнай вайны.

## Гісторыя 
Рыжкавічы былі захоплены нямецкімі войскамі 10 ліпеня 1941 года. Ужо праз некалькі дзён пасля акупацыі немцы, рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, сагналі ўсіх прадстаўнікоў нацыянальнасці вёскі ў гета.

Усяго ў Рыжкавічах нацысты размясцілі больш за 2700 яўрэяў — як мясцовых, так і са Шклова, і з блізкіх вёсак, і яўрэяў-бежанцаў з Магілёва і іншых месцаў. Невялікую частку вязняў засялілі ў некалькі дамоў, а вялікую размясцілі прама на зямлі на лузе каля Дняпра ля праваслаўнай царквы пад аховай паліцаяў.

Немцы вельмі сур’ёзна ставіліся да магчымасці супраціву, і таму ў большасці выпадкаў у першую чаргу забівалі ў гета ці яшчэ да яго стварэння яўрэяў-мужчын ва ўзросце прыкладна ад 15 да 50 гадоў — нягледзячы на эканамічную немэтазгоднасць, бо гэта былі самыя працаздольныя вязні. З гэтых меркаванняў у Рыжкавічах нацысты адабралі яўрэяў-мужчын ад 15 да 65 гадоў, адвялі нібыта на працу і расстралялі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Рыжкавічы
Катэгорыя:Гісторыя Шклоўскага раёна
Катэгорыя:1941 год у Беларусі
Радыё Перамога

**Радыё Перамога** — радыёстанцыя Беларусі, прысвечаная тэме Вялікай Айчыннай вайны. Заснавана 2 мая 2023 г. У красавіку 2025 г. акрамя ан-лайн трансляцыі пачала вяшчаць у FM-дыяпазоне на частаце 96,2. У эфір трансліруе песні пра Вялікую Айчынную вайну і часоў гэтай вайны, хронікі, архіўныя зводкі Савецкага інфармбюро, дэкламуюцца вершы аб вайне; але таксама ў эфір ідуць савецкія песні і сучасныя беларускія песні.

У 2025 г. таксама ў шэрагу гандлёвых цэнтраў і выставачных комлексаў Мінска размяшчалі аўдыябоксы з трансляцыяй гэтай радыястанцыі. У 2026 г. гэтых боксаў ужо не было.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сайт радыёстанцыі

Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі
Жаночае радыё

**Жаночае радыё** — інтэрнэт-радыё, запушчанае ў эфір 3 сакавіка 2026 г. жанчынамі-энтузіясткамі, аб чым паведаміла старшыня Беларускага саюза жанчын В.А. Шпілеўская. Паўнавартасны запуск адбыўся 8:00 8 сакавіка 2026 г. у якасці прывязкі да Міжнароднага жаночага дню і Года беларускай жанчыны, а 3-7 сакавіка ў эфір давалі папулярную музыку. Пасля паўнавартаснага запуску эфір па-ранейшаму большай часткай перадае поп-музыку, пераважна рускамоўныя хіты, выступленні людзей у эфіры даволі рэдкія.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сайт Жаночага радыё

Катэгорыя:Радыёстанцыі БеларусіКатэгорыя: З'явіліся ў 2026 годзе
Гродзенскія вербы

**Гро́дзенскія ве́рбы**, **гродзенскія пальмы**, **лапаткі**&nbsp;— унікальная форма народнага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва і рытуальныя сімвалы Вербнай нядзелі, якія традыцыйна вырабляюцца на тэрыторыі паўночна-заходняй Гродзеншчыны. У адрозненне ад роднасных круглых віленскіх вербаў, гродзенскія пальмы маюць характэрную плоскую форму. Традыцыя роспісу і вырабу велікодных вербаў у 2016 гадах была ўнесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь.

## Гісторыя і носьбіты традыцыі 
Звычай упрыгожваць галінкі вярбы першымі вясновымі кветкамі і травамі здаўна існаваў у каталіцкіх і праваслаўных сем'ях Гродзенскага рэгіёна. Мяркуецца, што мастацкае ўдасканаленне гэтай традыцыі мае агульныя вясковыя карані з віленскімі пальмамі, аднак на Гродзеншчыне яна пайшла ўласным шляхам, сфарміраваўшы адметную лакальную тэхналогію. Звычай быў найбольш пашыраны ў канцы XIX&nbsp;— першай палове XX стагоддзя ў самім Гродна, а таксама ў гарадскім пасёлку Сапоцкін, аграгарадках Адэльск і Індура Гродзенскага раёна.

## Тэхналогія і асаблівасці вырабу 
Галоўнай візуальнай адметнасцю гродзенскай вербы з'яўляецца яе плоская форма (з-за чаго ў народзе яе часта называюць «лапаткай»). Па сваім сілуэце яна нагадвае птушынае пяро або сапраўдны ліст паўднёвай пальмы, якім урачыста сустракалі Ісуса Хрыста пры ўваходзе ў Іерусалім. Кампазіцыя ствараецца абавязкова на аснове трох галінак белай вярбы, што нясе ў сабе выразны сакральны і хрысціянскі падтэкст.

## Значэнне і сучаснае выкарыстанне 
У традыцыйнай культуры гродзенскія вербы выконваюць адначасова функцыі рытуальнага прадмета і твора дэкаратыўнага мастацтва. У Вербную нядзелю вернікі прыносяць іх у касцёлы і цэрквы для ўрачыстага асвячэння. Пасля свята свянцоныя пальмы абавязкова кладуць парамі (па дзве) каля абраза на покуці. Па народных вераваннях, яны прыносяць у хату гаючую энергетыку лесу і поля, даруюць сямейнае шчасце і служаць магутным абярэгам ад навальніцы і маланак.

Раней свянцоная вярба шырока выкарыстоўвалася і ў гаспадарчай магіі: ёю традыцыйна выганялі жывёлу на поле ў дзень Святога Юр’я, а ўвосень, на Дзяды, старыя вербы адносілі на могілкі. У сучасных умовах, акрамя свайго непасрэднага рэлігійнага прызначэння, гродзенская пальма стала папулярным элементам дэкору гарадскіх і вясковых інтэр’ераў, а таксама арыгінальным рэгіянальным сувенірам, які актыўна экспануецца на кірмашах і фестывалях народнай творчасці.

## Гл. таксама 
* Віленскія вербы

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі
Катэгорыя:Нематэрыяльная культурная спадчына Беларусі
Катэгорыя:Культура Гродна
Катэгорыя:Культура Гродзенскага раёна
Катэгорыя:Вялікдзень