Франц Кафка

**Франц Ка́фка** (, 3 ліпеня 1883, Прага, Аўстра-Венгрыя — , Клостэрнойбург, Аўстрыя) — нямецкамоўны пісьменнік, навеліст, лічыцца адным з самых уплывовых літаратараў XX стагоддзя. 

## Жыццё 
Франц Кафка нарадзіўся ў яўрэйскай нямецкамоўнай сям’і, якая жыла ў пражскім раёне Юзэфаў (былое гета горада Прагі – тады ў складзе Аўстра-Венгерскай Імперыі). Франц быў першым дзіцём у сям’і Германа і Юліі Кафкаў (у дзявоцтве Леві). Сям’я Кафкі належала да сярэдняга класа: бацька, сам будучы чацвёртым дзіцём у беднай правінцыйнай сям’і, пасля прыезду ў Прагу адкрыў галантарэйную краму, маці была родам з забяспечанай сям’і півавараў з Подзебрадаў. Сына, народжанага меней чым год пасля шлюбу, назвалі Францам у гонар Імператара Франца Іосіфа. Франц Кафка меў двух братоў, Георга і Гайнрыха – яны памерлі ў год пасля нараджэння, а таксама тры сястры: Элі, Валі і Отлу (загінулі ў часе Другой сусветнай вайны). Прозвішча «Кафка» па-чэшску (kavka) азначае літаральна птушку каўку. Выява гэтай птушкі была эмблемай фірмы Германа Кафкі.

З 1889 да 1893 года Франц наведваў нямецкую (*Deutsche Knabenschule*), а не чэшскую, пачатковую школу, што адлюстроўвала жаданне яго бацькі пасунуцца вышэй па сацыяльнай лесвіцы. Хаця большасць насельніцтва Прагі ў тыя часы размаўляла па-чэшску, мовай эліты была нямецкая. Франц свабодна валодаў чэшскай, а таксама няблага ведаў французскую (адным з яго ўлюбёных пісьменнікаў быў Гюстаў Флабер). Будучы яўрэем, ён аднак амаль не ведаў ідыш і стаў цікавіцца традыцыйнай культурай свайго народу толькі ў дваццаць гадоў, а іўрыт пачаў вывучаць толькі ў канцы жыцця.

У 1901 годзе Кафка скончыў гуманітарную гімназію (*Altstädter Gymnasium*). У жніўні таго ж года распачаў навучанне ў Карлавым універсітэце Прагі. Прысвяціўшы два тыдні хіміі, ён аднак перавёўся на факультэт права. У 1906 годзе атрымаў ступень доктара права і распачаў стажыроўку ў судзе. Менавіта ў часе навучання ва ўніверсітэце Кафка пазнаёміўся са сваім лепшым сябрам, вядомым тады пражскім пісьменнікам жыдоўскага паходжання, Максам Бродам. Дзякуючы Броду большасць твораў Кафкі і пабачыла свет.[thumb|left|250px|[Музей Франца Кафкі ў Празе]]

З 1908 да 1922 года Кафка працаваў у страхавой фірме ў Празе і меў шмат службовых падарожжаў па Чэхіі. У час, калі ён сышоў з працы, ён займаў пасаду старэйшага інспектара з добрай аплатай.

Да 35 гадоў Кафка жыў разам з бацькамі. Ён меў складаныя адносіны са сваім дэспатычным айцом і да канца жыцця застаўся кавалерам. У перыяд паміж 1912 і 1917 годам ён заляцаўся да берлінскай сакратаркі Феліцыі Баўэр, двойчы быў з ёй заручаны і двойчы зрываў шлюб. Істотнай жанчынай у жыцці Кафкі была Мілена Есэнская – чэшская журналістка, пісьменніца і перакладчыца яго твораў. Апошняй жанчынай Кафкі была Дора Дымант, жыдоўка з артадаксальнай сям'і з Паб’яніцаў, якая зацікавіла яго вывучэннем Талмуда.

[thumb|Магіла Франца Кафкі ў [Прага|Празе]]
У 1922 годзе праз прагрэсуючыя сухоты Кафка быў вымушаны сысці з працы. У 1923 годзе ён перабраўся ў Берлін, каб жыць разам з Дорай Дымант. У той час ён імкнуўся займацца толькі творчасцю. Праз год Франц Кафка памёр у санаторыі Кірлінг каля Вены, верагодна праз знясіленне — болі ў горле не дазвалялі яму прымаць ежу, а ўнутраная тэрапія была ў той час дрэнна развітая. Яму было 40 гадоў.

## Творчасць 
Першы зборнік апавяданняў і фрагментаў прозы Кафкі быў выдадзены ў 1913 годзе пад назвай *Сузіранне* (*Betrachtung*). У той жа час паўстала першая глава няскончанага рамана *Амерыка*. Агулам, у часе жыцця Кафка апублікаваў толькі чатыры зборнікі: вышэйзгаданае *Сузіранне*, *Вясковы доктар*, *Кары* і *Мастак голаду*. Галоўныя яго творы – *Зніклы*, *Працэс* і *Замак* – выйшлі з друку ўжо пасля яго смерці і насуперак апошняму жаданню (Кафка прасіў Макса Брода знішчыць рукапісы). Таксама пасля смерці былі выдадзеныя дзённікі і ліставанні Кафкі з Бродам, Феліцыяй Баўэр і некаторымі іншымі асобамі. Броду ўдалося папулярызаваць творчасць Кафкі на хвалі захаплення экзістэнцыялізмам у 1940-ых —1950-ых гадах.

У сваіх аповесцях Кафка стварыў мадэль сітуацыі, якую называюць кафкаўскай (у нямецкай мове існуе нават адмысловы прыметнік *kafkaesk*). Сутнасцю кафкаўскай сітуацыі ёсць канфлікт паняволенай самотнай адзінкі з вышэйшай інстанцыяй, ананімнай і недасяжнай.
thumb|Помнік Францу Кафку ў Празе
### Выбраныя творы 
#### Апавяданні і фрагменты 
* 1913 – *Прысуд* (*Das Urteil*)
* 1914 – *У калоніі для зняволеных* (*In der Strafkolonie*)
* 1914 – *Перад законам* (*Vor dem Gesetz*)
* 1915 – *Ператварэнне* (*Die Verwandlung*)
* 1917 – *Даклад у Акадэміі* (*Ein Bericht für eine Akademie*)
* 1922 – *Доследы сабакі* (*Forschungen eines Hundes*)

#### Раманы 
* 1925 – *Працэс* (*Der Prozess*); няскончаны раман, паўставаў 1914-1915, выдадзены пасля смерці
* 1926 – *Замак* (*Das Schloß*); няскончаны раман, пачаў паўставаць у 1922, выдадзены пасля смерці
* 1927 – *Зніклы* (*Der Verschollene*); няскончаны раман, пачаў паўставаць у 1912, выдадзены пасля смерці

## Беларускія пераклады 
* Прысуд: Апавяданні і мініяцюры / Франц Кафка. Пераклад з нямецк. Л.Баршчэўскага, прадмова П.Васючэнкі. — Мн.: Маст. літ., 1996. — 246 с. — (Бібліятэка замежнай прозы).
* Апавяданні. Пераклад з нямецк. Л.Баршчэўскага // Крыніца, 1995, № 6 (11).
* Не спадзявайся! (Апавяданні). Пераклад з нямецк. Л.Баршчэўскага // Arche, 2011, № 9.
* Выбраныя творы. У 2 тамах. Т. 1: раман «Працэс»; т. 2: апавяданні. Пераклад з нямецк. Л.Баршчэўскага. — Мн.: Выд. Зміцер Колас, 2020.  — 284+308 с.
* Замак: раман. Пераклад з нямецк. Л.Баршчэўскага. — Мн.: Выд. Зміцер Колас, 2022.  — 420 с.
* Зніклы: раман; Восем сшыткаў in octavo. Пераклад з нямецк. Л.Баршчэўскага. — Мн.: Выд. Зміцер Колас, 2022.  — 368 с.

## Спасылкі 
* Англамоўны сайт пра Кафку 
* Прысуд
* Тэстаменты


Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу
Катэгорыя:Пісьменнікі Чэхіі
Катэгорыя:Пісьменнікі Аўстрыі
Катэгорыя:Выпускнікі Карлава ўніверсітэта
Катэгорыя:Аўтары знакамітых дзённікаў
Катэгорыя:Пісьменнікі-мадэрністы
Катэгорыя:Пахаваныя на Ольшанскіх могілках
Катэгорыя:Анархісты Аўстрыі
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Нямецкамоўныя пісьменнікі