open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Роберт Раўшэнберг

**Роберт Раўшэнберг** (; 22 кастрычніка 1925, Порт Артур, Тэхас — 12 траўня 2008, Востраў Капціва, Фларыда) — амерыканскі мастак, прадстаўнік абстрактнага экспрэсіянізму, а пасля канцэптуальнага мастацтва і поп-арту, быў ля вытокаў стварэння модульнага мастацтва, стваральнік кірунку камбінаванага жывапісу. У ягоных творах пераважаюць тэхнікі калажу і рэдзі-мэйду.

Раўшэнберг добра вядомы сваімі «» (1954–1964), групай твораў, якія ўключалі прадметы штодзённага карыстання ў якасці мастацкіх матэрыялаў і якія сціралі адрозненні паміж жывапісам і скульптурай. Апрача жывапісу і скульптуры, ён працаваў з фатаграфіяй, гравюрай і перформансам.

## Гл. таксама 
* Сцёрты рысунак дэ Кунінга

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі ЗША
Віктар Іванавіч Башмакоў

**Віктар Іванавіч Башмакоў** (нар. , Сталінград, Расія) — фізік. Доктар фізіка-матэматычных навук (1987), прафесар (1990).

## Біяграфія 
Скончыў Харкаўскі політэхнічны інстытут (інжынерна-фізічны факультэт, 1959).
    
Працаваў у Фізіка-тэхнічным інстытуце АН УССР (1959—1961), Фізіка-тэхнічным інстытуце нізкіх тэмператур АН УССР (1961—1965), Харкаўскім дзяржаўным педагагічным інстытуце (1965—1967), Харкаўскім інстытуце грамадскага харчавання (1967—1973), Мазырскім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя І. П. Шамякіна (з 1973, прафесар кафедры тэарэтычнай фізікі, у 1988—2004 — загадчык кафедры, у 1977—1982 — дэкан факультэта), Гродзенскім дзяржаўным універсітэце імя Я. Купалы (з 2005, прафесар кафедры матэрыялазнаўства і рэсурсазберагальных тэхналогій, у 2006—2013 — кафедры тэхнічнай механікі).

Навуковыя інтарэсы: фізічная прырода і заканамернасці развіцця пластычнай дэфармацыі ў металічных крышталях; працэсы пластыфікацыі і ўмацавання металаў і сплаваў ва ўмовах пераважнай дэфармацыі двайнікаваннем.

## Бібліяграфія 
* Физические закономерности механического двойникования гексагональных и ромбоэдрических металлических кристаллов под действием статических, переменных и импульсных нагрузок : автореферат диссертации … доктора физизико-математических наук : 01.04.07 / Башмаков Виктор Иванович. ― Киев, 1987.
   

## Літаратура 
* 
* Башмаков Виктор Иванович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 2. — С. 222.
* Башмаков Виктор Иванович // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2014. — Т. 4 : Гродненская область : в 2 кн., кн. 1. — С. 33—34.
* Башмакоў Віктар Іванавіч // Прафесары Гродзенскага дзяржаўнага універсітэта імя Янкі Купалы, 1940—2012 : біябібліяграфічны слоўнік / Габрусевіч С. А., Роўба Я. А. — Мінск, 2013. — С. 56—58.
* В. И. Башмаков // Веснiк Мазырскага дзяржаўнага педагагiчнага інстытута імя Н. К. Крупскай. — 1999. — № 2. — С. 104—105.
 

Катэгорыя:Дэканы МДПУ імя І. П. Шамякіна
Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Кітайскі ўніверсітэт Ганконга

**Кітайскі ўніверсітэт Ганконга** (, , **CUHK**) — дзяржаўны ўніверсітэт у Ганконгу. Адзін з найстарэйшых універсітэтаў Ганконга, другі па часе заснавання пасля Ганконгскага ўніверсітэта. Заснаваны ў 1963 годзе. Выкладанне ва ўніверсітэце ажыццяўляецца на кітайскай і англійскай мовах. Згодна з QS рэйтынгам найлепшых універсітэтаў свету, у 2016 годзе ўніверсітэт займае 44-ю пазіцыю ў свеце і 3-ю — у Ганконгу.

## Вядомыя выкладчыкі і выпускнікі 
* Чарлз Каа
* Янг Чжэньнін
* Яу Шынтун

Катэгорыя:Універсітэты Ганконга
Бабрыха (возера)

**Бабрыха** (або **Бабруха**) — возера старычнага тыпу ў Чыгуначным раёне Гомеля. Знаходзіцца пад схілам карэннага берага р. Сож (гарадзішча Прудок) недалёка ад аднаго з адрэзкаў вуліцы Падгорнай і аўтамабільна-пешаходнага спуску са Старога Аэрадрома на Мельнікаў Луг. 

Плошча — 0,006 км². Ляжыць у даўгаватай катлавіне, выцягнутай з поўначы на поўдзень. Берагі нізкія, увесну вада затапляе прыбярэжную паласу паўднёвага і паўночна-заходняга берагоў. Падыходы зручныя з усіх бакоў. З поўначы праз ручай мае сувязь з балотам. Усходні бераг, пераважна пясчаны, выкарыстоўваецца гараджанамі як пляж. З заходняга берага падсілкоўваецца грунтовымі водамі.

Назва — народная. Матывам намінацыі служыць абыходкавае меркаванне, быццам некалі тут вадзіліся бабры.

Катэгорыя:Азёры Гомеля
Катэгорыя:Басейн Сажа
Капліца над пахаваннямі Друцкіх-Любецкіх (Ракаў)

**Капліца над пахаваннямі Друцкіх-Любецкіх** — капліца ў Ракаве Валожынскага раёна, размешчаная на ўсходняй ускраіне вёскі, на каталіцкіх могілках.

## Гісторыя 
Узведзена ў 1921 годзе з цэглы над пахаваннямі князёўны  (1861—1946), жонкі палітычнага дзеяча Гераніма Друцкага-Любецкага (1861—1919), і іх дачкі Крысціяны (1900—1921).

## Архітэктура 
Помнік архітэктуры неакласіцызму. Вырашана 4-слуповай альтанкай пад шатровым пакрыццём. Грані раскрыты арачнымі прасветамі з замковым каменем.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Капліцы Беларусі
Катэгорыя:Культавыя збудаванні Ракава
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі неакласіцызм
Катэгорыя:Друцкія-Любецкія
Катэгорыя:1921 год у Заходняй Беларусі
Гама (зацьменні)

**Гама** (**γ**) для сонечнага або месяцавага зацьмення — параметр, які апісвае, наколькі цэнтральным з’яўляецца зацьменне. Для сонечных і месяцавых зацьменняў гэты паказчык разлічваецца па-рознаму.

## Гама сонечнага зацьмення 
Для сонечнага зацьмення гама роўная мінімальнай адлегласці ад восі конуса месяцавага ценю да цэнтра Зямлі, падзеленаму на экватарыяльны радыус Зямлі. У выпадку, калі вось ценю конуса праходзіць паўночней цэнтра Зямлі, гама дадатная, а калі паўднёвей — адмоўная. Калі вось ценю конуса праходзіць праз цэнтр Зямлі, то гама роўная нулю:

* Калі |\gamma| , то зацьменне з’яўляецца цэнтральным: вось конуса ценю Месяца перасякае паверхню Зямлі, такім чынам, у некаторай кропцы Зямлі зацьменне можа назірацца як поўнае або колцападобнае. Калі б Зямля была сферычнай, то патрабавалася б |\gamma| , аднак, палярны радыус меншы за экватарыяльны, таму абмежаванне больш строгае.
* Калі 0{,}9972 , то зацьменне не з’яўляецца цэнтральным, аднак, у некаторых выпадках зацьменне можа быць поўным або колцападобным — скрыжаванне конуса месяцавага ценю і паверхні Зямлі ўсё яшчэ магчымае. Калі ж такога не здараецца, то зацьменне з’яўляецца частковым.
* Калі 1{,}0260 , то з Зямлі відаць толькі частковае зацьменне. Велічыня u залежыць ад становішча Месяца на арбіце і вар’іруецца ў дыяпазоне ±0,02.
* Калі |\gamma| > 1{,}5433 + u, то зацьмення, нават частковага, не адбываецца.

## Гама месяцавага зацьмення 
Для месяцавага зацьмення гама вызначаецца аналагічным чынам. Яна роўная мінімальнай адлегласці ад цэнтра Месяца да восі конуса зямнога ценю, падзеленай на экватарыяльны радыус Зямлі. Гама дадатная, калі Месяц праходзіць паўночней цэнтра зямнога ценю, і адмоўная, калі паўднёвей.

Катэгорыя:Зацьменні
Фізіка-тэхнічны факультэт ГрДУ

**Фізіка-тэхнічны факультэт ГрДУ імя Янкі Купалы (ФТФ ГрДУ імя Янкі Купалы)** — адзін з факультэтаў Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы.

## Гісторыя 
У 1944 годзе заснаваны *фізіка-матэматычны факультэт*. У 1978 годзе створаны *фізічны факультэт*, на базе якога ў 1989 годзе створаны *інжынерны факультэт*, які, ў сваю чаргу, ў 1994 годзе пераўтвораны ў *фізіка-тэхнічны факультэт*. У 2004 годзе перайменаваны ў *інжынерна-фізічны факультэт*, які ў 2008 годзе падзяліўся на два факультэты: будаўніцтва і транспарту і *фізіка-тэхнічны*.

## Кафедры 
* Агульнай фізікі
* Тэарэтычнай фізікі і цеплатэхнікі
* Інфармацыйных сістэм і тэхналогій
* Электратэхнікі і электронікі

## Навукова-даследчыя лабараторыі 
* Малекулярнай спектраскапіі і оптыкі нанаструктур
* Фізіка-хімічных метадаў даследавання аб’ектаў навакольнага асяроддзя
* Радыяцыйнага матэрыялазнаўства
* Навучальна-навукова-вытворчы цэнтр «Тэхналаб»

## Аспірантура 
* 01.04.03 Радыёфізіка
* 01.04.05 Оптыка
* 01.04.07 Фізіка кандэнсаванага стану
* 01.04.21 Лазерная фізіка
* 13.00.02 Тэорыя і методыка навучання і выхавання (фізіка)

## Дактарантура 
* 01.04.05 Оптыка

## Дэканы 
* Генадзь Аляксеевіч Гачко
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт фізіка-тэхнічнага факультэта ГрДУ

Катэгорыя:1978 год у Гродне
Фізіка-тэхнічны
Катэгорыя:З’явіліся ў 1978 годзе
ГрДУ
Баўгауз

**Ба́ўгауз** (;  — Дзяржаўная вышэйшая школа будаўніцтва і формаўтварэння) — мастацкая школа ў Германіі, якая дзейнічала з 1919 па 1933 год і спалучала рамёствы з выяўленчым мастацтвам. Школа праславілася сваім падыходам да дызайну, які спрабаваў аб’яднаць прынцыпы масавай вытворчасці з індывідуальным мастацкім бачаннем і імкнуўся злучыць эстэтыку з штодзённай функцыяй.

Баўгауз быў закладзены архітэктарам Вальтэрам Гропіусам у Веймары. Ён грунтаваўся на ідэі стварэння Gesamtkunstwerk (суцэльны мастацкі твор), у якім вынікам былі б аб’яднаныя ўсе віды мастацтва. Пазней стыль Баўгауз стаў адной з самых уплывовых плыняў сучаснага дызайну, мадэрнісцкай архітэктуры і мастацтва, дызайну і архітэктурнай адукацыі. Рух Баўгауз аказаў вялікі ўплыў на будучыню мастацтва, архітэктуры, графічнага дызайну, дызайну інтэр’ераў, прамысловага дызайну і тыпаграфікі. Супрацоўнікамі Баўгауза ў розны час былі такія вядомыя мастакі як Паўль Клее, Васіль Кандзінскі і Ласла Мохай-Надзь.

Школа існавала ў трох гарадах Германіі — Веймары (1919—1925), Дэсау (1925—1932), Берлін (1932—1933) пад кіраўніцтвам трох розных архітэктараў-дырэктараў: Вальтэра Гропіуса (1919—1928), Ханеса Мэера (1928—1930), Людвіга Міса ван дэр Роэ (1930—1933), далей школа была закрытая яе ўласным кіраўніцтвам праз ціск нацысцкага рэжыму ў Германіі, бо яна была выстаўленая нацыстамі як цэнтр камуністычнага інтэлектуалізму. Нягледзячы на закрыццё школы, супрацоўнікі, якія з’ехалі ў эміграцыю, працягвалі распаўсюджваць ідэалістычныя задумы за мяжой.

Праз змены гарадоў і кіраўніцтва Баўгауз зазнаваў пастаянныя змены ў складзе, тэхніцы і палітыцы. Напрыклад, керамічны цэх быў закрыты па пераездзе з Веймара ў Дэсау, хоць гэта была важная крыніца прыбытку. Калі Людвіг Міс ван дэр Роэ ўзначаліў школу ў 1930 годзе, ён ператварыў яе ў прыватную школу і не дазволіў наведваць яе прыхільнікам Ханеса Мэера.

Баўгауз абапіраўся на эстэтыку функцыяналізму, адыграў важную ролю ў сцвярджэнні прынцыпаў рацыяналізму ў архітэктуры XX ст. і станаўленні сучаснага мастацкага канструявання.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастацтва Германіі
Пінхас Шаевіч Фрыдберг

**Пінхас Шаевіч Фрыдберг** () — радыёфізік. Доктар фізіка-матэматычных навук (1974), прафесар (1980).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 24 мая1938 года ў Вільні.

В 1961 годзе скончыў Віленскі дзяржаўны ўніверсітэт.
    
Працаваў у Віленскім навукова-даследчым інстытуце радыёвымяральных прыбораў (1961—1978, інжынер, кіраўнік лабараторыі тэарэтычных даследаванняў), Гродзенскім дзяржаўным універсітэце імя Я. Купалы (1978—1989, прафесар кафедры тэарэтычнай фізікі, у 1978—1982 — загадчык кафедры), НВФ «Zondas» (загадчык аддзела тэарэтычнай радыёфізікі) і ЗАТ «Geozondas» (Вільня, 1989—2000).

Навуковыя інтарэсы: тэарэтычная і матэматычная фізіка; прыкладная ЗВЧ-электрадынаміка. Пазапрафесійныя інтарэсы: даследаванне гісторыі Халакосту ў Літве.

## Бібліяграфія 
* Дифракция электромагнитных волн на узких щелях и малых отверстиях : автореферат диссертации … доктора физико-математических наук : 01.04.03 / Фридберг Пинхос Шаевич. — Вильнюс, 1974.
* Электромагнитная связь двух объемов через узкую щель : автореферат диссертации … кандидата физико-математических наук / Фридберг Пинхос Шаевич. ― Вильнюс, 1965.
  
## Крыніцы 
## Літаратура 
* Фрыдберг Пінхас Шаевіч // Выкладчыкі Гродзенскага дзяржаўнага універсітэта імя Янкі Купалы : біябібліяграфічны даведнік. — Гродна, 1999. — С. 531. — Инфармацыя: гады заведванняя кафедрай 1982—1987 — памылковыя.
Беглыя

**Бе́глыя**, **збе́гі** — групы, сялянскія сем’і або асобныя сяляне ў Вялікім Княстве Літоўскім, якія без дазволу землеўладальніка (часта феадала) пакідалі гаспадарку і перасяляліся ў іншыя месцы (звычайна іншыя вёскі, маёнткі або гарады). Уцёкі сталі часцейшымі па меры ўзмацнення прыгону, асабліва ў часы закладання фальваркаў. Уцёкі былі адным з пасіўных відаў класавай барацьбы. Сяляне памежных зямель Вялікага Княства Літоўскага часта ўцякалі за мяжу — у Прусію, ва Украіну. За 2-ю палову XVI—XVII ст. сейм Рэчы Паспалітай прыняў каля 20 пастаноў пра ўцёкі сялян са шляхецкіх маёнткаў у Вялікім Княстве Літоўскім. Каб прадухіліць уцёкі, былі пашыраны паліцэйскія функцыі сельскага войта, уведзена кругавая парука і адпрацоўка паншчыны абшчынай за збеглага, уведзены штрафы за прыём беглага і іншае.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Сялянства Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Прыгоннае права
Пол Коркум

**Пол Брус Коркум** (, нар. , Канада) — канадскі фізік у галіне  і лазернай фізікі. Узначальвае сумесную кафедру Атаўскага ўніверсітэта і  у галіне атасекунднай фатонікі., замежны член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (2009), Расійскай акадэміі навук (2016).

## Біяграфія 
Коркум нарадзіўся ў Сент-Джоне, Нью-Брансуік.

У 1965 годзе атрымаў ступень бакалаўра навук ва Універсітэце Акадыя, Новая Шатландыя, а таксама ступень магістра ў 1967 годзе і доктарскую ступень у 1972 годзе па тэарэтычнай фізіцы ў Ліхайскім універсітэце, штат Пенсільванія. Атрымаў некалькі ўзнагарод за працу ў галіне лазернай фізіцы.

Коркум адначасова тэарэтык і эксперыментатар. У 1980-я гады распрацаваў мадэль іанізацыі атамаў (утварэння плазмы) і на гэтай аснове прапанаваў новы падыход да стварэння  (Іанізацыя аптычнага поля, OFI). Лазеры OFI сёння з’яўляюцца адной з найболей важных распрацовак у вобласці даследаванняў рэнтгенаўскіх лазераў.

З 1997 па 2009 год займаў пасаду ад’юнкт-прафесара фізікі ў Мак-Мастэрскім універсітэце.

## Узнагароды 
* (2003) — 
* (2005) — 
* (2005) — 
* (2006) — 
* (2008) — Канадскі залаты медаль Герхарда Герцберга
* (2013) — Міжнародная прэмія караля Фейсала
* (2013) — Прэмія Харві
* (2013) — Медаль прагрэса ад 
* (2014) — 
* (2015) — Вялікі залаты медаль імя М. В. Ламаносава
* (2017) — 
* (2018) — 
* (2018) — 
* (2019) — 
* (2022) — Прэмія Вольфа па фізіцы

## Выбраныя працы 
* 
* with N. H. Burnett, M. Y. Ivanov: 
* with H. Niikura, F. Legaré, R. Hasbani, M. Ivanov, D. Villeneuve: 
* разам з Ф. Краусам: 
* with Chandrasekhar Joshi:  
* разам з Д. Стрыкленд:
Маконь

Назву **Маконь** маюць:

* Маконь — рака ў Смалявіцкім і Чэрвеньскім раёнах Мінскай вобласці
* Маконь — колішняя вёска ў Чэрвеньскім раёне
Канстанцін Іванавіч Лосеў

**Канстанцін Іванавіч Ло́сеў** (нар. , г. Ніжні Ноўгарад, Расія) — беларускі артыст оперы і аперэты (барытон). Заслужаны артыст Беларускай ССР (1982).

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскую кансерваторыю ў 1957 годзе. Творчую дзейнасць пачаў салістам Горкаўскага тэатра оперы і балета, дзе працаваў у 1957—1965 гадах. 3 1965 года ў Арзамаскім музычна-драматычным тэатры і Адэскім тэатры аперэты. У 1970—1993 гадах саліст Дзяржаўнага тэатра музычнай камедыі Беларусі.

## Творчасць 
Валодае моцным голасам, багатай драматычнай палітрай, майстэрствам вострай сцэнічнай характарыстыкі. На беларускай сцэне стварыў больш за 40 разнапланавых вобразаў у аперэтах класічнага і сучаснага рэпертуару: Якім і Сцяпан Крыніцкі, Дзмітрый, Матыль («Паўлінка», «Пяе «Жаваранак», «Тыдзень вечнага кахання» Ю. Семянякі), Несцерка («Несцерка» Р. Суруса), Дзяніс Давыдаў («Дзяніс Давыдаў» А. Мдывані), Эдвін і Фэры, Тасіла («», «Марыца» І. Кальмана), Франк («» І. Штрауса), Крамон і Негаш («» Ф. Легара), Пікерынг («» Ф. Лоу), Мікіта («» ), Янга і Філіп, Цэзар Галь («» І. Дунаеўскага), Назар Дума («» Б. Аляксандрава), Чэзарэ («Пацалунак Чаніты» ), Сяргей («Чацвёра з вуліцы Жанны» А. Сандлера), Эрнест Барысавіч («Старыя дамы» ), Люсінда («Хітрамудрая закаханая» А. Рабава), Сцешка і Ігнат Рыгоравіч («» ), Нарбер дэ Варэн («О, мілы друг» ), Карбон і Рагно («Сірано» ), Горас Вандэргельдэр («» ).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Беларусі
Уладзіслаў Аляксеевіч Баркоў

**Уладзіслаў Аляксеевіч Баркоў** (нар. , Харкаў, Украіна) — педагог, спецыяліст у галіне тэорыі і методыкі фізічнага выхавання, спартыўнай трэніроўкі, аздараўленчай і адаптыўнай фізічнай культуры. Доктар педагагічных навук (Расія, 1998; Беларусь, 2003), прафесар (2000). Член-карэспандэнт Беларускай акадэміі адукацыі.

## Біяграфія 
Скончыў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Фізічная культура», 1973; аспірантура, 1977), Цэнтральны інстытут павышэння кваліфікацыі кіруючых работнікаў і спецыялістаў народнай гаспадаркі ў галіне патэнтнай работы (1990).
    
Працаваў у Гомельскім дзяржаўным універсітэце імя Ф. Скарыны (1983—1989, загадчык кафедры), Гродзенскім абласным інстытуце павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кіруючых работнікаў і спецыялістаў адукацыі (1999—2008, рэктар), Гродзенскім дзяржаўным універсітэце імя Я. Купалы (1990—1999 і з 2008, факультэт фізічнай культуры, кафедра тэорыі і методыкі фізічнай культуры, прафесар, у 1990—1999 і 2010—2014 — загадчык кафедры, у 2008—2010 — дэкан факультэта псіхалогіі).

Навуковыя інтарэсы: інавацыйныя падыходы да вучэбнага працэсу па фізічнаму выхаванню дзяцей і навучэнскай моладзі.

## Бібліяграфія 
* Научно-методическое обеспечение физического воспитания детей и подростков в условиях радиационного загрязнения среды : диссертация … доктора педагогических наук : 13.00.04 : защищена 00.00.0000 : утверждена 00.00.1998 / Барков Владислав Алексеевич. — Москва, 1997.

## Літаратура 
* Баркоў Уладзіслаў Аляксеевіч // Выкладчыкі Гродзенскага дзяржаўнага універсітэта імя Янкі Купалы : біябібліяграфічны даведнік. — Гродна, 1999. — С. 56—57.

Катэгорыя:Дэканы ГрДУ імя Янкі Купалы
Катэгорыя:Педагогі СССР
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Постаці спорту
Каўпыніца

Назву **Каўпыніца** маюць:

* Каўпыніца — рака ў Крупскім раёне Мінскай вобласці
* Каўпыніца — назва вёскі Колас Хацюхоўскага сельсавета Крупскага раёна да 1962 года
Аўтуховіч

**Аўтуховіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Мікалай Аўтуховіч (нар. 1963) — ветэран афганскай кампаніі, беларускі прадпрымальнік і грамадскі актывіст.
* Таццяна Яўгенаўна Аўтуховіч (нар. 1951) — беларуская літаратуразнаўца, доктар філалагічных навук.
Анатоль Васілевіч Луцэвіч

**Анатоль Васілевіч Луцэ́віч** (, в. Тоўсты Лес, Мінская вобласць — ) — беларускі акцёр. Заслужаны артыст Беларусі (2000).

## Біяграфія 
Пасля сканчэння ў 1964 годзе Беларускага тэатральна-мастацкага інстытута артыст Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Я. Купалы.

## Творчасць 
Талент Луцэвіча найбольш раскрыўся ў спектаклях па творах нацыянальнай драматургіі: Алёша Губаты («Людзі на балоце» паводле І. Мележа), Міліцыянер («Амністыя» М. Матукоўскага), Паляніца («Таблетку пад язык» А. Макаёнка), Сідаровіч («Брама неўміручасці» К. Крапівы), Парфён («Плач перапёлкі» І. Чыгрынава). Душэўнай цеплынёй, лірызмам, мяккім гумарам вызначаюцца ролі Мульціка («Вечар» А. Дударава), Мужыка з малатарняй («Страсці па Аўдзею» У. Бутрамеева), Крыніцкага, Лявона Гарошкі («Паўлінка», «Тутэйшыя» Я. Купалы), Шчырэцкага («Ідылія» В. Дуніна-Марцінкевіча). Сярод інш. роляў: Прохар («Жаніцьба Бялугіна» А. Астроўскага і ), Іван («» М. Астроўскага), Сцяпан Ухавёртаў, Свістуноў («Рэвізор» М. Гогаля), Вася («Стары Новы год» ), Сент-Эстаў («Лесвіца славы» ), Томас («» Лопэ дэ Вэгі), Садоўнік («Гаральд і Мод» , а) і інш. Луцэвіч — майстар эпізода, у невялікіх ролях ён таленавіта выяўляў Найбольш значныя характарныя рысы сваіх герояў (Карп — «» Астроўскага). Здымаўся ў кіна- і тэлефільмах.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Акцёры тэатра Беларусі
Мусіенка

**Мусіенка** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Валерый Пятровіч Мусіенка (нар. 1950) — беларускі архітэктар.
* Святлана Піліпаўна Мусіенка (нар. 1939) — літаратуразнавец. Доктар філалагічных навук (1994), прафесар (1994).
Анатоль Іванавіч Яроцкі

**Анатоль Іванавіч Яроцкі** (, в. Вакарына Табольскай губерні, цяпер у Казанскім раёне Цюменскай вобласці Расіі — , паводле іншых не пацверджаных звестак 31 жніўня 2007) — беларускі ўрач-фізіёлаг. Доктар медыцынскіх навук (1952), кандыдат біялагічных навук (1949), прафесар (1956). Удзельнік савецка-фінскай і Вялікай Айчыннай войн.

## Біяграфія 
У 1929 годзе скончыў сярэднюю школу ў Ішыме. Скончыў Дзяржаўны інстытут фізічнай культуры імя П. Ф. Лесгафта (1937), з 1937 года вучыўся ў Першым Ленінградскім медыцынскім інстытуце імя І. П. Паўлава, скончыў яго ў 1942 годзе. Падчас вучобы, у 1937—1938 гадах вёў профільную навуковую працу ў пагранічных войсках, а ў 1939 годзе мабілізаваны ў Чырвоную Армію, удзельнічаў у савецка-фінскай вайне як камандзір кулямётнага ўзвода, быў паранены пры прарыве лініі Манергейма.

З 1942 года — ваенурач Ленінградскага фронту. Са студзеня 1943 да мая 1945 года ваяваў на Паўднёва-заходнім, 3-м Украінскім франтах. Потым да 1948 года служыў у Паўднёвай групе войск.
    
Працаваў у Гродзенскім дзяржаўным універсітэце імя Я. Купалы (1981—2005, факультэт фізічнай культуры, кафедра фізічнага выхавання і спорту, прафесар, у 1983—1994 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: праблема вестыбула-прапрыацэптыўнай аферэнтацыі; жыццезахаванне.

## Бібліяграфія 
* О регуляции вестибулярной реакции : диссертация … доктора медицинских наук / Анатолий Иванович Яроцкий. — Ленинград, 1951.
* О физиологических принципах тренировки вестибулярного аппарата : автореферат диссертации … кандидата биологических наук / Яроцкий А. И. — Ленинград, 1949.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Яроцкий Анатолий Иванович // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2015. — Т. 4 : Гродненская область : в 2 кн., кн. 2. — С. 491.
* Яроцкі Анатоль Іванавіч // Выкладчыкі Гродзенскага дзяржаўнага універсітэта імя Янкі Купалы : біябібліяграфічны даведнік. — Гродна, 1999. — С. 582.
* Феноменальные победы профессора Анатолия Яроцкого / Владимир Саласюк // Постаці ў гісторыі Гродзенскага дзяржаўнага універсітэта імя Янкі Купалы : гістарычны нарыс. — Гродна, 2005. — С. 29—31.
 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Цюменскай вобласці
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Фізіёлагі СССР
Катэгорыя:Фізіёлагі Беларусі
Універсітэт «Акадыя»

**Універсітэт «Акадыя»** () — вышэйшая навучальная ўстанова ў горадзе Вулфвіл правінцыі Новая Шатландыя, Канада, за 100 км ад сталіцы правінцыі, горада Галіфакс. Свецкі ўніверсітэт заснаваны баптысцкім адукацыйным таварыствам у 1838 годзе.

Навучанне ажыццяўляецца на чатырох факультэтах. Універсітэт спецыялізуецца ў асноўным на бакалаўрскіх праграмах, але мае некалькі праграм больш высокага ўзроўню.

На тэрыторыі ўніверсітэцкага кампуса размешчаны таксама Дзівініці-каледж Акадыя — духоўная семінарыя, заснаваная ў 1968 годзе.

Катэгорыя:Універсітэты Канады
Катэгорыя:Новая Шатландыя
Ліхайскі ўніверсітэт

**Ліхайскі ўніверсітэт** () — прыватны даследчы ўніверсітэт, размешчаны ў Бетлехеме, штат Пенсільванія. Заснаваны бізнесменам Аса Пакерам у 1865 годзе. Яго студэнцкія праграмы прадугледжвалі сумеснае навучанне мужчын і жанчын з 1971/1972 навучальнага года. На 2014 год ва ўніверсітэце налічвалася 4 904 студэнты і 2165 аспірантаў.

Ва ўніверсітэце больш за 680 выкладчыкаў; выпускнікі і выкладчыкі адзначаны рознымі ўзнагародамі і прэміямі, у тым ліку Нобелеўскай прэміяй, Пулітцэраўскай прэміяй, Праграмай Фулбрайта і сяброўствам у Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук і Нацыянальнай акадэміі навук.

Мае 4 каледжы: гуманітарных і прыродазнаўчых навук (), педагагічны каледж (), бізнесу і эканомікі (), інжынерных і прыкладных навук імя П. К. Расіна ().

## Крыніцы 
Катэгорыя:Універсітэты Пенсільваніі
Бетлехем (Пенсільванія)

**Бетлехем** () — горад у акругах Ліхай і Нортгемптан у раёне даліны Ліхай ва ўсходняй Пенсільваніі, ЗША. Насельніцтва — 75 815 чалавек (перапіс 2019). Ліхайскі ўніверсітэт.
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Джо Ковач, амерыканскі лёгкаатлет
## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Пенсільваніі
Каралеўскае таварыства Канады

**Каралеўскае таварыства Канады** () — вядучая нацыянальная арганізацыя Канады па падтрымцы і папулярызацыі адукацыі і навуковых даследаванняў. Заснаванае ў 1882 годзе, першапачаткова ўключала 80 членаў. У цяперашні час складаецца з трох акадэмій: Акадэміі мастацтваў і гуманітарных навук (), Акадэміі грамадскіх навук () і Акадэміі навук (; пад эгідай апошняй знаходзяцца дакладныя, натуральныя і прыкладныя навукі і тэхналогіі). Да канца XX стагоддзя ў Каралеўскім таварыстве Канады было каля 1600 членаў, а ў другім дзесяцігоддзі XXI стагоддзя іх колькасць перавышала 2000 (уключаючы замежных членаў і ганаровых акадэмікаў).

Канада
Катэгорыя:Навука ў Канадзе
Катэгорыя:Арганізацыі Канады
Міжнародная прэмія караля Фейсала

**Міжнародная прэмія караля Фейсала** — міжнародная ўзнагарода, якая прысуджаецца штогод арганізацыяй «Фонд караля Фейсала», якой кіруюць сыны караля Саудаўскай Аравіі Фейсал ібн Абдул-Азіз Аль Сауда. Першае ўзнагароджанне адбылося ў 1979 годзе. Неафіцыйна называецца «Арабскай Нобелеўскай прэміяй».

Праграма міжнародных узнагарод уключае пяць прэмій:

* Служэнне ісламу (з 1979 года)
* Навуковыя працы па ісламе (з 1979 года)
* Арабская мова і літаратура (з 1979 года)
* Медыцына (з 1982 года)
* Навука (з 1983 года)
Лаўрэатам штогадовых прэмій уручаецца сертыфікат, залаты медаль і грашовая ўзнагарода ў памеры $ 200 000.

У рэйтынгу міжнародных навуковых узнагарод ад IREG (International Ranking Expert Group) сярод узнагарод у міждысцыплінарных галінах ведаў Міжнародная прэмія караля Фейсала саступае толькі прэміям Кіёта, Японіі і Альберта Эйнштэйна.

Катэгорыя:Прэміі
Прэмія Альберта Эйнштэйна

**Прэмія Альберта Эйнштэйна** () прысуджаецца Сусветным культурным саветам у знак прызнання навуковых і тэхналагічных прац. Прэмію прысуджае спецыяльнае журы. Прэмія ўключае медаль, дыплом і 10 тысяч долараў ЗША. Узнагароду атрымалі 5 лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі.

Згодна з рэйтынгам міжнародных навуковых узнагарод ад IREG (International Ranking Expert Group), прэмія Альберта Эйнштэйна ўваходзіць у топ-3 узнагарод у міждысцыплінарных галінах ведаў (саступаючы толькі прэміям Кіёта і Японіі).

Катэгорыя:Навуковыя медалі і прэміі
Атаўскі ўніверсітэт

**Атаўскі ўніверсітэт** (, ) — канадская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Атава ў правінцыі Антарыа, Канада.

## Агульная характарыстыка 
Вучэльня ўпершыню заснавана як Байтаўнаўскі каледж у 1848 годзе першым біскупам каталіцкай Атаўскай архідыяцэзіі і была перайменавана ў Атаўскі каледж у 1861 годзе, які праз пяць гадоў каралеўскай граматай атрымаў статус універсітэта. Універсітэт быў рэарганізаваны 1 ліпеня 1965 года ў карпарацыю, незалежную ад старонніх органаў або рэлігійных арганізацый.

Універсітэт з'яўляецца буйнейшым двухмоўным універсітэтам у свеце: навучанне адначасова вядзецца як на англійскай, так і на французскай мове. Універсітэт прапануе шырокі выбар акадэмічных праграм, якія кіруюцца дзесяццю факультэтамі. У вучэльне навучаецца каля 10 тысяч замежных студэнтаў са 150 краін свету, што складае 26% штату студэнтаў універсітэта.

## Структура 
* Факультэт мастацтваў
* Факультэт адукацыі
* Факультэт інжынерыі
* Факультэт навук пра здароўе
* Факультэт права
* Факультэт медыцыны
* Факультэт прыродазнаўчых навук
* Факультэт сацыяльных навук
* Школа менеджменту

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з французскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Канады
Таццяна Яўгенаўна Аўтуховіч

**Таццяна Яўгенаўна Аўтуховіч** (нар. , Гродна) — беларуская літаратуразнаўца, доктар філалагічных навук, прафесар.

## Біяграфія 
Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт імя У. І. Леніна (спецыяльнасць «Руская мова і літаратура», 1974; аспірантура, 1979).

Працавала ў газеце «Гродзенская праўда» (1968—1970, карэктар), Скірмантаўскай СШ Дзяржынскага раёна Мінскай вобласці (1974—1975), Гродзенскім дзяржаўным універсітэце імя Я. Купалы (з 1979, філалагічны факультэт, кафедра рускай і замежнай літаратуры).

Навуковыя інтарэсы: тэарэтычная і гістарычная паэтыка; літаратура і рыторыка; тэорыя літаратуры; гісторыя літаратуры XVIII—XX стагоддзяў.

## Узнагароды 
Ганаровая грамата Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2010) і інш.

## Бібліяграфія 
* Русский роман ХVIII века и риторика: взаимодействие в период формирования жанра (1760—1770-е гг.) : автореферат диссертации … доктора филологических наук : 10.01.01 / Автухович Татьяна Евгеньевна. — Москва, 1998.
* Риторика и русский роман XVIII в. : взаимодействие в начальный период формирования жанра : учебное пособие / Т. Е. Автухович. — Гродно, 1995.
* Об авторстве «Metaphrasis ps. 36» и «Metaphrasis ps. 72» / Т. Е. Автухович // XVIII век : сборник / Российская академия наук, Институт русской литературы (Пушкинский дом). — Ленинград, 1986. — Сб. 15 : Русская литература 18 в. в ее связях с искусством и наукой. — C. 154—160.
 

## Літаратура 
* 
* Аўтуховіч Таццяна Яўгенаўна // Выкладчыкі Гродзенскага дзяржаўнага універсітэта імя Янкі Купалы : біябібліяграфічны даведнік. ― Гродна, 1999. — С. 42—43 : фота.
 

Катэгорыя:Літаратуразнаўцы СССР
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Ліпавічы

Назву **Лі́павічы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Вялікія Ліпавічы — вёска ў Чашніцкім раёне
** Малыя Ліпавічы — вёска ў Чашніцкім раёне
Ігар Альлеравіч Крывалапчук

**Ігар Альлеравіч Крывалапчук** (нар. , Данецк, Растоўская вобласць, Расія) — беларускі фізіёлаг. Доктар біялагічных навук (2008), кандыдат педагагічных навук (1989), дацэнт (1993), прафесар.

## Біяграфія 
Скончыў Брэсцкі дзяржаўны педагагічны інстытут (спецыяльнасць «Фізічнае выхаванне», 1982), Навукова-даследчы інстытут фізіялогіі дзяцей і падлеткаў АПН СССР (аспірантура, 1989).
    
Працаваў у Брэсцкім дзяржаўным педагагічным інстытуце (1982—1990, асістэнт кафедры фізічнага выхавання), Гродзенскім дзяржаўным універсітэце (1982—2008, дацэнт кафедры спартыўнай медыцыны і лячэбнай фізічнай культуры, у 1995—2008 — загадчык кафедры спартыўных дысцыплін), Інстытуце ўзроставай фізіялогіі Расійскай акадэміі адукацыі (з 2008, загадчык лабараторыі фізіялогіі мышачнай дзейнасці), адначасова ў Нацыянальным даследчым тэхналагічным універсітэце «МІСіС» (з 2009, прафесар кафедры фізічнай культуры і здароўя).

Навуковыя інтарэсы: праблемы фізічнага выхавання; фізіялогія мышачнай дзейнасці; псіхафізіялогія развіцця; прафілактычная медыцына.

## Бібліяграфія 
* Возрастная динамика и адаптационные изменения функционального состояния детей 5—14 лет под влиянием занятий физическими упражнениями : автореферат диссертации … доктора биологических наук : 03.00.13 / Криволапчук Игорь Альлерович. ― Москва, 2008.
* Влияние занятий физическими упражнениями преимущественно аэробной направленности на функциональное состояние центральной нервной системы детей 7—8 лет : автореферат диссертации … кандидата педагогических наук : 13.00.04 / Криволапчук Игорь Альлерович. ― Москва, 1989.
 

## Літаратура 
* Крывалапчук Ігар Альлеравіч // Выкладчыкі Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта: 1945—2014 : біябібліяграфічны даведнік. — Брэст, 2015. — С. 135.
* Крывалапчук Ігар Альлеравіч // Выкладчыкі Гродзенскага дзяржаўнага універсітэта імя Янкі Купалы : біябібліяграфічны даведнік. — Гродна, 1999. — С. 255—256.
 

Катэгорыя:Фізіёлагі СССР
Катэгорыя:Фізіёлагі Беларусі
Катэгорыя:Фізіёлагі Расіі
Мэрылендскі ўніверсітэт у Каледж-Парку

**Мэрылендскі ўніверсітэт у Каледж-Парку** () — грамадскі даследчы ўніверсітэт у Каледж-Парку, які мяжуе на ўсходзе са сталіцай ЗША; найбуйнейшы ўніверсітэт у штаце Мэрыленд і ядро універсітэцкай сістэмы Мэрыленда. Заснаваны ў 1856 годзе.

Катэгорыя:Універсітэты Мэрыленда
Катэгорыя:Асацыяцыя амерыканскіх універсітэтаў
Каледж-Парк (Мэрыленд)

**Каледж-Парк** () — горад у акрузе Прынс-Джорджэс, штат Мэрыленд, ЗША. Размешчаны за 6,4 км ад паўночна-ўсходняй мяжы Вашынгтона, акруга Калумбія. Насельніцтва — 30413 чалавек (перапіс насельніцтва ЗША 2010 года). (32 163 чалавекі па ацэнцы 2019 года — 9-ы па колькасці жыхароў у штаце).

Горад найбольш вядомы сваім універсітэтам, а з 1994 года ў горадзе таксама знаходзіцца Нацыянальны архіў, які з’яўляецца падраздзяленнем Нацыянальнага ўпраўлення архіваў ЗША і Цэнтра па прагназаванні надвор’я і клімату (NCWCP) Нацыянальнага ўпраўлення акіянічных і атмасферных даследаванняў (NOAA).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Мэрыленда
Універсітэт імя У. Мак-Мастэра

**Універсітэт імя У. Мак-Мастэра** () — канадская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Гамільтан у правінцыі Антарыа, Канада.

## Агульная характарыстыка 
Універсітэт носіць імя Уільяма Мак-Мастэра, вядомага канадскага сенатара і банкіра, які завяшчаў 900 000 канадскіх долараў на яго заснаванне. Ён быў адкрыты ў Таронта ў 1890 годзе. Недастатковыя фінансавыя магчымасці і ахвяраванне зямлі ў Гамільтане выклікалі яго пераезд у 1930 годзе. Галоўны кампус вучэльні знаходзіцца на 121 гектары зямлі побач з Каралеўскім батанічным садам. Канвент баптыстаў Антарыа і Квебека кантраляваў універсітэт, пакуль у 1957 годзе ён не стаў пазаканфесійнай установай, якая фінансуецца дзяржавай. Выпускнікі вучэльні пражываюць па ўсёй Канадзе і ў 139 краінах свету. Вядомыя выпускнікі ўключаюць дзяржаўных чыноўнікаў, навукоўцаў, кіраўнікоў прадпрыемстваў, лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі.

## Структура 
* Факультэт бізнесу
* Факультэт інжынерыі
* Факультэт навук пра здароўе
* Факультэт гуманітарных навук
* Факультэт прыродазнаўчых навук
* Факультэт сацыяльных навук
* Факультэт магістратуры і аспірантуры

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Канады
Гудава

Назву **Гу́дава** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Гудава Зямянскае — вёска ў Дубровенскім раёне
** Новае Гудава — вёска ў Дубровенскім раёне
Чарлз Феферман

**Чарлз Луіс Феферман** (; нар. , ) — амерыканскі матэматык у Прынстанскім універсітэце. Яго асноўнай тэмай даследаванняў з’яўляецца матэматычны аналіз. У 1979 годзе абраны ў Нацыянальную акадэмію навук ЗША.

## Біяграфія 
Чарлз Феферман нарадзіўся ў яўрэйскай сям’і. Паступіў у каледж у дванаццаць гадоў і напісаў сваю першую навуковую працу на нямецкай мове ў 15-гадовым узросце. Пасля атрымання ў Мэрылендскім універсітэце ў Каледж-Парку ступені бакалаўра ў галіне фізікі і матэматыкі ва ўзросце 17 гадоў і доктарскай ступені ў галіне матэматыкі ў Прынстанскім універсітэце пад кіраўніцтвам Эліяса Штайна ў 20-гадовым узросце, Феферман атрымаў поўную прафесуру ў Чыкагскім універсітэце ў 22 гады. Самы малады прафесар у гісторыі Злучаных Штатаў.

У 24 гады Феферман вярнуўся ў Прынстан у якасці поўнага прафесара — пасада, якую ён займае да гэтага часу. У 1976 годзе ён першым з матэматыкаў атрымаў прэмію Алана Уотэрмана, якой адзначае Нацыянальны навуковы фонд маладых навукоўцаў за ўражальныя дасягненні. За сваю працу ў галіне матэматычнага аналізу на Міжнародным кангрэсе матэматыкаў у Хельсінкі ў 1978 годзе Феферман атрымаў Філдсаўскую прэмію.

Катэгорыя:Выпускнікі Мэрылендскага ўніверсітэта ў Каледж-Парку
Катэгорыя:Матэматыкі ЗША
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XXI стагоддзя
Сяргей Пятровіч Новікаў (матэматык)

**Сяргей Пятровіч Новікаў** (; нар. , Горкі, РСФСР) — савецкі, расійскі матэматык, акадэмік РАН (з 1981 па 1991 — акадэмік АН СССР), доктар фізіка-матэматычных навук.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 20 сакавіка 1938 года ў Горкім у сям’і вядомых матэматыкаў: Пятра Сяргеевіча Новікава (1901—1975), акадэміка АН СССР з 1960 года, найбуйнейшага спецыяліста па матэматычнай логіцы, алгебры, тэорыі мностваў, тэорыі груп і тэорыі функцый, і Людмілы Усеваладаўны Келдыш (1904—1976), спецыяліста па геаметрычнай тапалогіі і тэорыі мностваў, сястры прэзідэнта АН СССР М. У. Келдыша.

У 1955 годзе скончыў сярэднюю школу № 330 і паступіў на механіка-матэматычны факультэт МДУ. Пасля заканчэння першага курса ён вырашыў спецыялізавацца ў галіне алгебраічнай тапалогіі; яго навуковым кіраўніком стаў прафесар М. М. Постнікаў. У 1960 годзе С. П. Новікаў скончыў мехмат МДУ, з таго ж года — аспірант Матэматычнага інстытута імя В. А. Сцяклова АН СССР (МІАН), з 1963 года — супрацоўнік гэтага інстытута. У 1964 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю (тэма — «Гладкія расслаенні на сферы»), у 1965 годзе — доктарскую дысертацыю (тэма — «Гоматапічна эквівалентныя гладкія разнастайнасці»).

З 1964 г. па сумяшчальніцтве працаваў таксама на кафедры дыферэнцыяльнай геаметрыі мехмата МДУ[3]. У 1967 годзе стаў прафесарам МДУ.

1 ліпеня 1966 г. абраны член-карэспандэнтам, а 29 снежня 1981 г. — правадзейным членам АН СССР (з 1991 года — РАН).

З 1971 г. загадваў аддзелам матэматыкі ў Інстытуце тэарэтычнай фізікі імя Л. Д. Ландау АН СССР (у 1975 годзе пераходзіць туды на асноўную працу, застаючыся пазаштатным супрацоўнікам МІАН і працягваючы па сумяшчальніцтве выкладаць у МДУ). З 1982 года, пасля смерці П. С. Аляксандрава, з’яўляўся загадчыкам кафедры вышэйшай геаметрыі і тапалогіі механіка-матэматычнага факультэта МДУ. Чытаў на мехмаце МДУ курсы «Дыферэнцыяльная геаметрыя і тапалогія», «Лінейная алгебра і геаметрыя», «Геаметрыя, тапалогія і матэматычная фізіка». З 1984 г. загадваў аддзелам геаметрыі і тапалогіі МІАН СССР.

З 1997 года — заслужаны ўніверсітэцкі прафесар (Distinguished University Professor) Мэрылендскага ўніверсітэта ў Каледж-Парку (ЗША).
Павел Сяргеевіч Аляксандраў

**Павел Сяргеевіч Аляксандраў** (; 25 красавіка [7 мая] 1896, Багародск — , ) — савецкі матэматык, акадэмік АН СССР (1953, член-карэспандэнт з 1929). Прафесар МДУ (з 1929 года). Лаўрэат Сталінскай прэміі першай ступені (1942), Герой Сацыялістычнай Працы (1969).

Прэзідэнт Маскоўскага матэматычнага таварыства (ММТ) у 1932—1964 гадах, віцэ-прэзідэнт Міжнароднага матэматычнага саюза (1958—1962).

Катэгорыя:Выкладчыкі Дніпроўскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Даніель Квілен

**Даніель Грэй «Дэн» Квілен** (;  — ) — амерыканскі матэматык. Вядомы тым, што з’яўляецца «галоўным архітэктарам» вышэйшай алгебраічнай К-тэорыі, за што быў узнагароджаны прэміяй Коўла ў 1975 годзе і Філдсаўскай прэміяй у 1978 годзе.

## Адукацыя і кар’ера 
Квілен нарадзіўся ў Орынджы, штат Нью-Джэрсі. Ён паступіў у Гарвардскі ўніверсітэт, дзе атрымаў ступень бакалаўра (1961) і абараніў кандыдацкую дысертацыю (1964) пад кіраўніцтвам Раўля Бота ў галіне дыферэнцыяльных ураўненняў у прыватных вытворных.

Пасля атрымання доктарскай ступені Квілен атрымаў месца ў Масачусецкім тэхналагічным інстытуце. Аднак ён таксама правёў некалькі гадоў у шэрагу іншых універсітэтаў. Гэты досвед аказаўся важным для вызначэння напрамку яго даследаванняў. Ён наведаў Францыю двойчы: спачатку, дзякуючы фонду Альфрэда Слоўна, падчас навучальнага года 1968/1969, дзе на яго аказаў моцны ўплыў Гратэндык, а затым — на працягу 1973—1974 гадоў дзякуючы фонду Гугенхайма. У 1969—1970 гадах ён быў запрошаным членам Інстытута перспектыўных даследаванняў у Прынстане, дзе патрапіў пад уплыў Майкла Ацьі.

У 1978 годзе Квілен атрымаў медаль Філдса на Міжнародным кангрэсе матэматыкаў, які адбыўся ў Хельсінкі.

Квілен выйшаў на пенсію ў канцы 2006 года. 30 красавіка 2011 года памёр у Фларыдзе з-за ўскладненняў хваробы Альцгеймера.

Катэгорыя:Дактары філасофіі
Катэгорыя:Матэматыкі ЗША
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Таполагі
Відман

**Відман** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Анетэ Відман-Маўц, нямецкі палітык
* Іаган Відман, нямецкі матэматык
* Іозеф Віктар Відман, швейцарскі журналіст, пісьменнік і паэт
Прэмія Харві

**Прэмія Харві** (, ) — міжнародная прэмія ў галіне тэхнічных навук, якая штогод прысуджаецца Тэхніёнам (Хайфа) навукоўцам за выдатныя дасягненні ў галіне медыцыны, прыродазнаўчых і гуманітарных навук.

## Агульныя палажэнні 
Прэмія прысуджаецца штогод, з 1972 года, навукоўцам — незалежна ад іх расавай, нацыянальнай, рэлігійнай прыналежнасці, грамадзянства і полу. Грашовая частка прэміі складае 75 тысяч долараў ЗША. Яна выплачваецца з Фонду імя Ліны П. Харві.

Як правіла, прэмія Харві не прысуджаецца Нобелеўскім лаўрэатам, а таксама ўладальнікам прэміі Вольфа. Выключэннем з’яўляюцца кандыдаты, якія намінуюцца за новыя (ці адрозныя ад ужо адзначаных узнагародамі) працы. Некаторыя лаўрэаты прэміі Харві пасля атрымалі Нобелеўскую прэмію.

Згодна са статутам Фонду, адной з умоў атрымання прэміі Харві з’яўляецца прыезд лаўрэата ў якасці госця Тэхніёна ў Ізраіль і месячнае турнэ па навукова-даследчых інстытутах і ўніверсітэтах краіны з чытаннем лекцый аб сваіх навуковых дасягненнях. Тэксты гэтых лекцый публікуюцца ў «Навуковых дакладах лаўрэатаў прэміі Харві», якія рэгулярна выдаюцца.

Катэгорыя:Навуковыя медалі і прэміі
Майкл Фрыдман

**Майкл Хартлі Фрыдман** (; нар. , , Каліфорнія) — матэматык з даследчай групы ў Каліфарнійскім універсітэце ў Санта-Барбары. У 1986 годзе быў удастоены Філдсаўскай прэміі за яго працу над абагульненай гіпотэзай Пуанкарэ. Фрыдман і Рабіён Кірбі паказалі, што гіпотэза справядлівая для *n* = 4.

## Біяграфія 
Фрыдман нарадзіўся ў яўрэйскай сям’і ў Лос-Анджэлесе, унук пісьменніка Давіда Фрыдмана. У 1968 годзе ён паступіў у Каліфарнійскі ўніверсітэт у Берклі, а затым працягнуў вучобу ў Прынстанскім універсітэце, дзе ў 1973 годзе атрымаў ступень доктара філасофіі за сваю дысертацыю Codimension-Two Surgery, напісаную пад кіраўніцтвам Уільяма Браўдэра. Пасля заканчэння ўніверсітэта Фрыдман быў прызначаны выкладчыкам кафедры матэматыкі ў Каліфарнійскім універсітэце ў Берклі. Ён займаў гэтую пасаду да 1975 года, калі стаў членам Інстытута перспектыўных даследаванняў (IAS) у Прынстане. У 1976 годзе ён быў прызначаны асістэнт-прафесарам на кафедры матэматыкі Каліфарнійскім універсітэце ў Сан-Дыега (UCSD).

Фрыдман атрымаў мноства іншых узнагарод і ганаровых званняў, уключаючы Стыпендыю Слоана, Стыпендыю Гугенхайма, Стыпендыю Мак-Артура і Нацыянальны навуковы медаль ЗША. Абраны членам Нацыянальнай акадэміі навук ЗША, Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук і Амерыканскага матэматычнага таварыства.

У цяперашні час ён працуе ў Каліфарнійскім універсітэце ў Санта-Барбары, дзе яго каманда прымае ўдзел у распрацоўцы тапалагічнага квантавага камп’ютара.

Катэгорыя:Дактары філасофіі
Катэгорыя:Матэматыкі ЗША
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Лаўрэаты стыпендыі Мак-Артура
Георгій Уладзіміравіч Ярмоленка

**Георгій Уладзіміравіч Ярмоленка** (, Кіеў, Украіна — ) — мовазнавец, спецыяліст у галіне тэарэтычнага мовазнаўства, прыкладной і матэматычнай лінгвістыкі. Доктар філалагічных навук (1990), прафесар (1992).

## Біяграфія 
Скончыў Сафійскі ўніверсітэт імя святога Клімента Охрыдскага (фізіка-матэматычны факультэт, 1936; філалагічны факультэт, 1955).

Працаваў у гімназіі г. Свіштоў (Балгарыя; з 1938), г. Плоўдзіў (з 1944), Народным ваенным вучылішчы «Васил Левски» (г. Сафія; з 1946), Сафійскім універсітэце імя святога Клімента Охрыдскага (1952—1955), СШ № 66 г. Алма-Ата (1956—1962), Казахскім дзяржаўным універсітэце (з 1963), Алма-Ацінскім педагагічным інстытуце замежных моў (1974—1980), Гродзенскім дзяржаўным універсітэце імя Я. Купалы (з 1981, філалагічны факультэт, кафедра агульнага і славянскага мовазнаўства, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: лінгвістычная статыстыка; аўтарства ананімных твораў.

## Бібліяграфія 
* Статистико-семантическая атрибуция русских текстов второй половины XIX — начала XX в. : диссертация … доктора филологических наук : 10.02.21 : защищена 00.00.1989 : утверждена 03.08.1990 / Ермоленко Георгий Владимирович. — Ленинград, 1989.
* Очерки по статистическому изучению письменной речи : автореферат диссертации … кандидата филологических наук : 677 / Ермоленко Г. В. — Алма-Ата, 1969.
* Ръководство по руски език : фонетика, морфология (глагол, съществително име, прилагателно име, местоимение, числително име, наречие, предлог) и речник / П. Трендафилов, Георги Ермоленко. — 3-о прераб. изд. — [София], 1949.
 

## Літаратура 
* Ярмоленка Георгій Уладзіміравіч І. Я. Лепешаў // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2004. — Т. 18, кн. 1. — С. 301.
* Ярмоленка Георгій Уладзіміравіч // Выкладчыкі Гродзенскага дзяржаунага універсітэта імя Янкі Купалы : біябібліяграфічны даведнік. — Гродна, 1999. — С. 579—580.
Вялікі залаты медаль імя М. В. Ламаносава

**Вялікі залаты медаль імя М. В. Ламаносава** () — вышэйшая ўзнагарода Расійскай акадэміі навук. Штогод прысуджаюцца два Вялікія залатыя медалі імя М. В. Ламаносава — адзін расійскаму і адзін замежнаму навукоўцу за выдатныя дасягненні ў галіне прыродазнаўчых і гуманітарных навук. Экспертная камісія знаходзіцца пры Прэзідыуме РАН.

## Гісторыя медаля 
Залаты медаль імя М. В. Ламаносава заснаваны пастановай Савета Міністраў СССР ад 23 чэрвеня 1956 года № 851 з указаннем, што медаль прысуджаецца адзін раз у тры гады за выдатныя работы ў галіне прыродазнаўчых і тэхнічных навук.

Аўтар дызайну медаля — савецкі мастак і скульптар Сяргей Цімафеевіч Канёнкаў.

У пастанове Прэзідыума АН СССР ад 3 жніўня 1956 г. № 400 пазначана, што медаль прысуджаецца савецкім навукоўцам. Пастановай Прэзідыума АН СССР ад 24 жніўня 1956 № 462 першым годам прысуджэння медаля ўсталяваны 1959 год. Апісанне медаля зацверджана пастановай Прэзідыума АН СССР ад 3 кастрычніка 1958 г. № 640. Палажэнне аб медалі зацверджана пастановай Прэзідыума АН СССР ад 24 лістапада 1967 г. № 909.

Пастановай Савета Міністраў СССР ад 7 ліпеня 1967 № 612 дазволена Акадэміі штогод прысуджаць два залатыя медалі — адзін савецкаму і адзін замежнаму вучонаму за выдатныя работы ў галіне прыродазнаўчых і грамадскіх навук.

Пастановай Прэзідыума АН СССР ад 6 студзеня 1967 г. № 8 устаноўлена, што навукоўцы, удастоеныя залатога медаля імя М. В. Ламаносава, выступаюць з навуковымі дакладамі на гадавым Агульным сходзе Акадэміі навук СССР.

Пастановай Прэзідыума Расійскай акадэміі навук ад 26 мая 1992 г. № 177 устаноўлена: лічыць залатыя медалі імя М. В. Ламаносава вышэйшай узнагародай Расійскай акадэміі навук, якія прысуджаюцца адзін расійскаму і адзін замежнаму вучонаму з мэтай адзначыць выдатныя работы ў галіне прыродазнаўчых і гуманітарных навук.

Катэгорыя:Акадэмія навук СССР
Катэгорыя:Расійская акадэмія навук
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Міхаіла Ламаносава
Катэгорыя:Навуковыя медалі і прэміі
Васіль Міхайлавіч Нікіцевіч

**Васіль Міхайлавіч Нікіцевіч** (, в. Туроўшчына, Бягомльскі раён, Мінская вобласць — ) — беларускі мовазнавец, спецыяліст у галіне рускага мовазнаўства. Доктар філалагічных навук (1974), прафесар (1977).

## Біяграфія 
У 1949 годзе скончыў Казахскі дзяржаўны ўніверсітэт па спецыяльнасці «Руская мова».
    
Працаваў у Куйганскай і Дзмітрыеўскай сярэдніх школах Алма-Ацінскай вобласці (Казахстан, 1946—1949), Казахскім дзяржаўным універсітэце (1949—1976, дацэнт кафедры рускай філалогіі), Гродзенскім дзяржаўным універсітэце імя Я. Купалы (з 1979, філалагічны факультэт, у 1979—1980 — загадчык кафедры рускай мовы, 1980—1994 — загадчык кафедры агульнага і славянскага мовазнаўства).
 
Навуковыя інтарэсы: словаўтварэнне і намінатыўная дэрывацыя; рускае мовазнаўства; тэарэтычнае мовазнаўства.

## Бібліяграфія 
* Субстантив в составе номинативных рядов (к проблеме деривационной грамматики) : автореферат диссертации … доктора филологических наук : 10.02.01 / Никитевич Василий Михайлович. — Москва, 1973.
* Модальные функции глаголов изъявительного наклонения в современном русском языке : автореферат диссертации … кандидата филологических наук / Никитевич В. М. — Москва, 1953.
 

## Літаратура 
* Никитевич Василий Михайлович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 5. — С. 444.
* Нікіцевіч Васіль Міхайлавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2000. — Т. 11. — С. 342.
* Нікіцевіч Васіль Міхайлавіч // Выкладчыкі Гродзенскага дзяржаўнага універсітэта імя Янкі Купалы : біябібліяграфічны даведнік. — Гродна, 1999. — С. 382—383.
* Нікіцевіч Васіль Міхайлавіч // Прафесары Гродзенскага дзяржаўнага універсітэта імя Янкі Купалы, 1940—2010 : біябібліяграфічны слоўнік. — Баранавічы, 2010. — С. 82—83.
* Нікіцевіч Васіль Міхайлавіч // Прафесары Гродзенскага дзяржаўнага універсітэта імя Янкі Купалы, 1940—2012 : біябібліяграфічны слоўнік / Габрусевіч С. А., Роўба Я. А. — 2-е выд. — Мінск, 2013. — С. 146—148.