open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Уладзімір Анатольевіч Шабан

**Уладзімір Анатольевіч Шабан** (нар. , Любань, Вілейскі раён, Мінская вобласць) — беларускі ваеннакамандуючы, палкоўнік, дырэктар Беларускага дзяржаўнага цырка (з 2013).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 4 красавіка 1958 года ў в. Любань Вілейскага раёна Мінскай вобласці. Скончыў музычную школу па класе баяна.

Служыў ва Узброеных сілах СССР у горадзе Гатчына Ленінградскай вобласці ў воінскай часці, якая адносілася да Камітэта дзяржбяспекі СССР.

Пасля службы ў войску ў 1982 годзе скончыў Мінскі інстытут культуры. Спецыяльнасць па адукацыі: культасветработнік, арганізатар-метадыст клубнай работы.

Пасля заканчэння ВНУ быў накіраваны на працу ў органы дзяржаўнай бяспекі, дзе праслужыў 30 гадоў. Пачынаў працаваць у Самаркандзе Узбекскай ССР, дзе працаваў на працягу 12 гадоў.

У 1981 годзе ажаніўся, у 1983 годзе ў сям’і нарадзілася дачка, а ў 1992 годзе — сын. Скончыў службу ў КДБ на пасадзе намесніка начальніка ўпраўлення КДБ па Мінску і Мінскай вобласці.

З 2010 па 2013 гады працаваў намеснікам генеральнага дырэктара па ідэалагічнай рабоце, сацыяльных, прававых і кадравых пытаннях Беларускай дзяржаўнай філармоніі.

5 снежня 2013 года прызначаны дырэктарам Беларускага дзяржаўнага цырка.

## Узнагароды 
* медаль «За бездакорную службу» III ступені (1990)
* медаль «За бездакорную службу» II ступені (2000)
* медаль «За бездакорную службу» I ступені (2005)

Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта культуры і мастацтваў
Катэгорыя:Супрацоўнікі Камітэта дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Беларускі дзяржаўны цырк
Універсітэт Караля Данілы

**Універсітэт Караля Данілы** — украінская прыватная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам ўніверсітэта, якая знаходзіцца ў Івана-Франкоўску. 

## Агульная характарыстыка 
У 1997 годзе заснавана прыватная вышэйшая навучальная ўстанова "Івана-Франкоўскі інстытут права, эканомікі і будаўніцтва". Пачынаў сваю дзейнасць інстытут з арандаванага памяшкання на 500 м2 з 300 студэнтамі і 4 спецыяльнасцямі. У 2007 годзе універсітэт быў перайменаваны ў Івана-Франкоўскі ўніверсітэт права імя Караля Данілы Галіцкага. З мая 2017 года вучэльня называецца Універсітэтам караля Данілы. За дваццаць гадоў дзейнасці ўніверсітэт скончылі больш за 20 тысяч студэнтаў.

На сённяшні дзень Універсітэт караля Данілы рыхтуе спецыялістаў у галіне правазнаўства, эканомікі, архітэктуры, будаўніцтва, дызайну, IT-тэхналогій, журналістыкі, музычнага мастацтва і багаслоўя.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт установы

Катэгорыя:1997 год ва Украіне
Катэгорыя:Універсітэты Украіны
Івана-Франкоўскі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт нафты і газу

**Івана-Франкоўскі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт нафты і газу** — украінская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам нацыянальнага ўніверсітэта, якая знаходзіцца ў Івана-Франкоўску.

## Агульная характарыстыка 
Адзіная ва Украіне вышэйшая навучальная ўстанова IV узроўню акрэдытацыі нафтагазавага профілю, шматфункцыянальны і разгалінаваны вучэбна-навукова-вытворчы комплекс. Мае 8 інстытутаў, 3 каледжаў і фізіка-тэхнічны ліцэй, якія ўваходзяць у структуру універсітэта. Ва ўніверсітэце навучаецца больш за 10 тысяч студэнтаў, у тым ліку да 590 замежных студэнтаў з 36 краін Еўропы, Азіі і Афрыкі.

ВНУ заснавана ў 1967 годзе як Івана-Франкоўскі інстытут нафты і газу. З 1994 года — дзяржаўны тэхнічны універсітэт нафты і газу IV ўзроўню акрэдытацыі, з 2001 года — нацыянальны ўніверсітэт.

## Структура 
* Інстытут архітэктуры, будаўніцтва і энергетыкі
* Інстытут прыродазнаўчых навук і турызму
* Інстытут нафтагазавай інжынерыі
* Інстытут інжынернай механікі
* Інстытут інфармацыйных тэхналогій
* Інстытут эканомікі і менеджменту
* Інстытут паслядыпломнай адукацыі
* Інстытут гуманітарнай падрыхтоўкі і дзяржаўнага кіравання

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт установы

Катэгорыя:1967 год ва Украіне

Катэгорыя:Нацыянальныя вышэйшыя навучальныя ўстановы Украіны
Катэгорыя:Вышэйшыя тэхнічныя навучальныя ўстановы Украіны
Антон Аляксандравіч Старыкевіч

**Антон Аляксандравіч Старыкевіч** (нар. , ) — беларускі шахматыст. Віцэ-чэмпіён свету па японскіх шахматах  2019 года. Чэмпіён свету па японскіх шахматах  2023 года.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Мінску. Скончыў Ліцэй № 1 г. Мінска, пасля чаго паступіў на факультэт камп’ютарных сістэм і сетак у Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт інфарматыкі і радыёэлектронікі.

Кар’еру шахматыста пачынаў пад кіраўніцтвам .

## Разрады 
* 2014: 8  ФЕСА
* 2015: 5 кю ФЕСА
* 2016 1  ФЕСА
* 2017: 2 дан ФЕСА
* 2018: 4 дан ФЕСА

## Турніры 
З’яўляецца шматразовым прызёрам беларускіх, еўрапейскіх і сусветных турніраў і чэмпіянатаў па сёгі
* 2020 — пераможца Belarusian Under-18 Shogi Championship
* 2021 — бронзавы прызёр European Shogi Championship (ESC)
* 2021 — сярэбраны прызёр Адкрытага першынства свету па сёгі 2020 (WOSC)
* 2021 — пераможца Чэмпіянату па хуткіх сёгі
* 2023 — чэмпіён Еўропы
* 2023 — чэмпіён Свету

## Спасылкі 
* У цэнтры фота — Антон Старыкевіч
* Злева на фота — Антон Старыкевіч 

Катэгорыя:Сёгісты Беларусі
Аксана Сяргееўна Куніцкая

**Аксана Сяргееўна Куніцкая** — беларускі педагог, кандыдат педагагічных навук (2020), дацэнт.

## Біяграфія 
У 1996 годзе скончыла з «адзнакай» БДПУ імя М. Танка па спецыяльнасці педагогіка і псіхалогія дашкольная і замежная мова, прысвоена кваліфікацыя выкладчыка нямецкай мовы, метадыста дашкольнай педагогікі і псіхалогіі.

У 1996—1997 гадах — сакратар-перакладчык у прадстаўніцтве Прамыслова-гандлёвай палаты г. Бона ў г. Мінску.

У 2008 годзе скончыла з «адзнакай» факультэт перападрыхтоўкі спецыялістаў адукацыі Інстытута павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў БДПУ, вячэрняе аддзяленне, прысвоена кваліфікацыя выкладчыка англійскай мовы.

З 1997 па 2009 гады з’яўлялася старшым выкладчыкам кафедры сучасных еўрапейскіх моў БДПУ. З 2009 па 2014 гады з’яўлялася намеснікам дэкана па вучэбнай працы факультэта сацыяльна-педагагічных тэхналогій БДПУ.

У 2017 годзе завяршыла навучанне ў аспірантуры ў форме суіскальніцтва па кафедры сацыяльнай педагогікі БДПУ. 24 верасня 2019 года абараніла кандыдацкую дысертацыю на суісканне навуковай ступені кандыдата педагагічных навук па спецыяльнасці 13.00.01 — агульная педагогіка, гісторыя педагогікі і адукацыі па тэме «Сацыяльна-педагагічная падтрымка студэнтаў першага курса ў працэсе адаптацыі да адукацыйнай асяроддзі ўстановы вышэйшай адукацыі»

З чэрвеня 2020 года кіруе кафедрай сацыяльнай педагогікі факультэта сацыяльна-педагагічных тэхналогій БДПУ.

## Сям’я 
У шлюбе з Уладзімірам Куніцкім, кандыдатам гістарычных навук, дацэнтам кафедры ўсеагульнай гісторыі і методыкі выкладання гісторыі БДПУ.

Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Арганізацыя вызвалення Палесціны

**Арганізацыя вызвалення Палесціны** (АВП) — галоўная арганізацыя палесцінскага нацыянальна-вызваленчага руху, лідар Махмуд Абас (з 2004).

Створана ў 1964 годзе. Уключае большасць арганізацый Палесцінскага руху супраціўлення і грамадска-палітычных аб’яднанняў, якія актыўна змагаюцца за правы арабскага народа Палесціны. Мае ўзброеныя сілы, прадстаўніцтвы больш як у 100 краінах, член Лігі арабскіх краін, Арганізацыі «Ісламская канферэнцыя», з 1974 — адзіны законны прадстаўнік арабскага народа Палесціны ў ААН. Вышэйшы орган — Нацыянальны савет Палесціны (НСП, склікаецца раз у год, лічыцца палесцінскім парламентам у выгнанні), які ў 1988 прыняў рашэнне пра стварэнне Дзяржавы Палесціна на тэрыторыі заходняга берага р. Іардан і сектара Газа. Палітычнае і арганізацыйнае кіраўніцтва АВП ажыццяўляе яе Выканком (надзелены НСП паўнамоцтвамі часовага палесцінскага ўрада); з 1969 старшыня Выканкома АВП Ясір Арафат. Галoўнае інфармацыйнае агенцтва АВП выдае штотыднёвік «Філастын ас-Саура» («Рэвалюцыйная Палесціна»).

Палітыка АВП доўгі час будавалася на ўзброенай барацьбе супраць Ізраіля за вызваленне акупіраваных ім тэрыторый і непрыняцці рэзалюцыі Генеральнай Асамблеі ААН ад 29.11.1947 пра стварэнне на тэрыторыі Палесціны яўрэйскай і арабскай дзяржаў. З канца 1980 — пачатку 1990-х гадоў стала на шлях перагавораў і пошуку мірнага ўрэгулявання палесцінскай праблемы: прызнала рэзалюцыі Генеральнай Асамблеі ААН ад 29.11.1947 і Савета Бяспекі ад 22.11.1967 і 22.10.1973; паводле Вашынгтонскай дэкларацыі 1993 прадугледжана часовае палесцінскае самакіраванне на тэрыторыі заходняга берага р. Іардан сектара Газа. АВП і Ізраіль заявілі пра ўзаемнае прызнанне.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Палесцінскія арганізацыі
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1964 годзе
Фёдар Ігнатавіч Шырын

**Фёдар Ігнатавіч Шырын** (, в. Сухая Міля, Салігорскі раён — ) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Пінскай вобласці.

Член КПСС з 1932 года. З 1933 года на гаспадарчай, савецкай і партыйнай рабоце ў Старобінскім раёне. Удзельнік польскага пахода Чырвонай Арміі, савецка-фінскай вайны. У партызанах з 1941 года: камандзір групы, намеснік камандзіра, з сакавіка 1943 года камандзір атрада, у лістападзе 1943 — ліпені 1944 — партызанскай брыгады імя С. М. Будзённага, адначасова — член Ленінскага падпольнага РК КП(б)Б. У 1944—1960 гадах — на партыйнай, савецкай і адміністрацыйна-гаспадарчай рабоце.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Ширин Фёдор Игнатьевич  // Салігорскі краязнаўчы музей
* *Литвин А. М.* Участники советско-финляндской войны в командном составе партизанских формирований (соединений, бригад, отрядов), действовавших на территоии Беларуси (1941—1944 гг.)

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Салігорскім раёне
Катэгорыя:Удзельнікі польскага паходу РСЧА
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Камандзіры партызанскіх злучэнняў, брыгад і атрадаў у гады Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Лейтэнанты СССР
Катэгорыя:Члены КПСС
Ванавара

**Ванавара** () — сяло ў Эвенкійскім раёне Краснаярскага края Расіі. Утварае сельскае паселішча сяло Ванавара як адзіны населены пункт у яго складзе. Да 2004 года з’яўлялася адміністрацыйным цэнтрам Тунгуска-Чунскага раёна. Размешчана на рацэ Падкаменная Тунгуска (прытоку Енісея), у вусці ракі Ванаваркі, за 685 км на поўнач ад Краснаярска. За 60 км ад Ванавары знаходзіцца месца падзення Тунгускага метэарыта.

Насельніцтва — 2887 чал. (2020). Цэнтральная сядзіба Тунгускага запаведніка. За 2 км на паўночны ўсход — аэрапорт.

Катэгорыя:Населеныя пункты Краснаярскага края
Помнік Вызвалення (Столін)

**Помнік Вызвалення** — помнік у Століне, размешчаны на Савецкай вуліцы, каля ўваходу ў парк «Манькавічы». Гармата на пастаменце ўстаноўлена ў 1977 годзе ў гонар воінаў   1-га Беларускага фронту, якія 7 ліпеня 1944 г. вызвалілі горад ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:1977 год у Беларусі
Катэгорыя:Помнікі Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Славутасці Століна
Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну (Столін)

**Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну** — помнік у Століне, размешчаны ў цэнтры горада, на плошчы Леніна. Пастаўлены ў 1980 годзе. Прысвечаны заснавальніку савецкай дзяржавы У. І. Леніну. Аўтары помніка — скульптары С. Селіханаў, В. Паляйчук, архітэктар Ю. Казакоў.

## Апісанне 
Аагульная вышыня помніка складае 10,3 м, фігуры — 6,2 м. На гарызантальна развітым ступеньчатым стылабаце — трыбуна і ссунуты ўлева пастамент з ружовага граніту з бронзавай скульптурай У. І. Леніна. Размашысты, энергічны крок, расхінутае ветрам паліто перадаюць імклівасць, парыў. Дынаміку руху падкрэсліваюць глыбокія складкі паліто, асіметрычна зрэзаная грань пастамента. У агульную кампазіцыю помпіка ўключана невялікая, выкладзеная шэрымі бетоннымі плітамі плошча, з трох бакоў абмежаваная гарадскім паркам і скверам, чацвёртым з’арыентавана да вул. Савецкай. Помнік — кампазіцыйна-мастацкі цэнтр плошчы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:1980 год у Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Століна
Катэгорыя:Помнікі Леніну
Катэгорыя:Творы Сяргея Селіханава
Катэгорыя:Творы Васіля Палійчука
Катэгорыя:Помнікі Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Юрыя Казакова
Валерый Фёдаравіч Вінакураў

**Валерый Фёдаравіч Вінаку́раў** (1941, Ташкент, Узбекістан — 6 снежня 2020, Мінск) — беларускі геолаг.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1941 годзе ў Ташкенце (Узбекістан). Верагодна сын беларускага гідратэхніка Фёдара Вінакурава. 

Скончыў у 1963 годзе факультэт гідратэхнічнага і дарожнага будаўніцтва Беларускага політэхнічнага інстытута. У 1963—1966 гадах працаваў у Інстытуце «Туркмендарпраект» Міністэрства аўтамабільных і шашэйных дарог Туркменскай ССР. У 1979—2004 гадах  — навуковы супрацоўнік Інстытута геахіміі і геафізікі Нацыянальнай Акадэміі навук Беларусі.

Адзін з заснавальнікаў.

## Спасылкі 
* Винокуров, Валерий Федорович (геолог; род. 1941)

Катэгорыя:Геолагі XX стагоддзя
Катэгорыя:Геолагі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Геолагі Беларусі
Катэгорыя:Памерлі ад каранавіруснай інфекцыі COVID-19
Стайкі (спартыўны комплекс)

**Рэспубліканскі цэнтр алімпійскай падрыхтоўкі «Стайкі»** — спартыўны комплекс у в. Ельніца Мінскага раёна Мінскай вобласці Беларусі, за 15 км на паўднёвы ўсход ад Мінска, паблізу аўтамагістралі Мінск — Магілёў. З’яўляецца буйнейшай спартыўнай базай краіны па падрыхтоўцы нацыянальных каманд Рэспублікі Беларусь да чэмпіянатаў Еўропы, свету і Алімпійскіх гульняў па больш чым 20 відах спорту, а таксама месцам для адпачынку.

## Гісторыя 
Гісторыя спорткомплекса пачынаецца з 1947 года, калі ва ўрочышчы «Стайкі» быў разбіты палатачны гарадок для падрыхтоўкі беларускіх спартсменаў да ўсесаюзнага фізкультурнага параду ў Маскве. Спартыўны комплекс пабудаваны ў канцы 1960-х гадоў. З 1970 года база падрыхтоўкі футбалістаў і лёгкаатлетаў. У 1973 г. рэспубліканская база «Стайкі» перайменавана ў Алімпійскі спартыўны лагер.

## Апісанне 
Займае плошчу 136 га, з іх 76 га пад лесам. Комплекс уключае універсальную залу-манеж для заняткаў па асобных відах лёгкай атлетыкі, гульнявых і прыкладных відах спорту (72х49 м, архітэктары П. Пугач, У. Машукоў), залу для трэніровак футбалістаў (54х36 м), гімнастычную (30х20 м), две залы для фехтавання (24х12 м), дапаможныя і тэхнічныя памяшканні, гатэль для спартсменаў (архітэктар М. Драздоў), рэабілітацыйны цэнтр, сталоўку, бібліятэку, кінаканцэртную і кіналекцыйную залы і інш.

## Архітэктура 
Кампазіцыйны акцэнт комплексу — універсальная зала-манеж, выразнае архітэктурнае аблічча якой дасягаецца выкарыстаннем  трохшарнірных арак пралётам 49 м.

Будынкі гатэля, залы для трэніровак футбалістаў і іншых кампазіцыйна падпарадкаваныя архитэктуры асноўнага збудавання, маюць простыя лаканічныя формы, добра ўпісваюцца ў маляўнічы ландшафт. У комплекс таксама ўваходзяць: шэсць футбольных палёў, восем валейбольных, дзевяць баскетбольных і сем гандбольных пляцовак, шэсць тэнісных кортаў, штучны праточны вадаём (36 га).

## Дырэктары 
* Аляксандр Іванавіч Баравуля (да 7 жніўня 2017)
* Сяргей Васільевіч Хмялькоў (з 16 лютага 2021)

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Ельніца (Мінскі раён)
Катэгорыя:1960-я ў Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1960-я гады
Катэгорыя:Спартыўныя збудаванні Беларусі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мінскага раёна
Катэгорыя:Спорт у Мінскай вобласці
Гарошак пацеркападобны

**Гаро́шак пацеркападобны**, **французская чачавіца** пялёсткамі, бледна-ружовыя або блакітнаватыя, у гронках. Плод — паніклы, падоўжаны, 3—4 насенны струк, пацеркападобна перацягнуты паміж насеннем.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Расліна паходзіць з Каўказа. Распаўсюдзілася ў іншых рэгіёнах свету.

Ахоўваецца ў Рэспубліцы Крым, Севастопалі.

## Гаспадарчае значэнне 
Расліна перспектыўная ў якасці ўраджайнай зернефуражнай бабовай культуры, асабліва для свінагадоўчых і птушкагадоўчых гаспадарак. У сене маецца да 16,6 % пратэіну.

## Літаратура 
*  — С. 567—568.
* 

## Спасылкі 
* 
* Дикие родичи культурных растений. Vicia ervilia (L.) Willd. — Вика эрвилия. // Агроэкологический атлас России и сопредельных стран: экономически значимые растения, их болезни, вредители и сорные растения
* *Vicia ervilia* (L.) Willd. // ИАС «ООПТ России»

Катэгорыя:Гарошак
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Пустазелле
Катэгорыя:Кармавыя расліны
Палёты смерці

**Палёты смерці** (; ) — форма пазасудовай расправы над праціўнікамі ваеннага рэжыму ў Аргенціне ў перыяд «бруднай вайны» ў 1970-х гадах.

Перад «палётам смерці» чалавека пры дапамозе барбітуратаў прыводзілі ў стан непрытомнасці. Затым яго апускалі на борт самалёта ці верталёта і скідалі з вышыні ў ваду — у раку Ла-Плата ці ў Атлантычны акіян. Некаторыя падрабязнасці гэтых распраў сталі вядомы ад былога афіцэра ВМС Аргенціны Адольфа Сілінга, у 2005 годзе прысуджанага ў Іспаніі да 64 гадоў турэмнага зняволення. Сілінга ўдзельнічаў у двух «палётах смерці», ахвярамі якіх сталі 30 чалавек. Паводле яго сведчання, у 1977—1978 гадах было праведзена 180—200 «палётаў смерці». Гэта атрымала адлюстраванне ў мастацкім фільме «Гараж „Алімпа“». Аналагічным чынам у Чылі былі забіты па меншай меры 120 (колькасць, агучаная прэзідэнтам Рыкарда Лагасам у 2001 годзе) апанентаў дыктатуры Аўгуста Піначэта, у чым прызнаваўся і пілот асабістага верталёта дыктатара.

Падобная форма расправы яшчэ да гэтага практыкавалася французскімі войскамі ў перыяд Алжырскай вайны (падчас «Бітвы за Алжыр» у 1957 годзе). Пасля практыка актыўна ўжывалася талібамі падчас грамадзянскай вайны ў Афганістане, толькі ў гэтым выпадку ахвяра кідалі проста на зямлю і пры ўдалым збегу абставін чалавек мог застацца ў жывых.

Існуюць таксама сцвярджэнні аб тым, што выпадкі скідання палонных салдат праціўніка з верталёта мелі месца ў войсках ЗША і іх саюзнікаў падчас В’етнамскай вайны. Гэта атрымала адлюстраванне ў мастацкім фільме «Блакітны гром» і аўстралійскім тэлесерыяле «В’етнам, да запатрабавання».

## Літаратура 
* Austin J. L. «We have never been civilized: Torture and the Materiality of World Political Binaries.» // European Journal of International Relations, 2015. doi:10.1177/1354066115616466
* Fremigacci J. La vérité sur la grande révolte de Madagascar // L'Histoire, n° 318, March 2007
* Verbitsky H. El vuelo. — Buenos Aires: Planeta / Espejo de la Argentina, 1995. ISBN 950-742-608-6

## Спасылкі 
* Argentina holds 'death flights' trial . — video report by *Al Jazeera America.* November 29, 2012.

Катэгорыя:Ваенныя злачынствы
Катэгорыя:Ваенныя злачынствы падчас вайны ў В’етнаме
Катэгорыя:Гісторыя Аргенціны
Катэгорыя:Алжырская вайна
Катэгорыя:Брудная вайна
Цэнтральнаўкраінскі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт

**Цэнтральнаўкраінскі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт** — украінская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам нацыянальнага ўніверсітэта, якая знаходзіцца ў Крапіўніцкім. 

## Гісторыя 
* 1929 - Рабочы інстытут сельскагаспадарчага машынабудавання
* 1933 - Кіраваградскі тэхнікум сельскагаспадарчага машынабудавання
* 1956 - вячэрняе аддзяленне Харкаўскага політэхнічнага інстытута
* 1967 - Кіраваградскі інстытут сельскагаспадарчага машынабудавання
* 1998 - Кіраваградскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт
* 2004 - Кіраваградскі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт
* 2016 - Цэнтральнаўкраінскі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт

## Структура 
* Агратэхнічны факультэт	
* Факультэт аўтаматыкі і энергетыкі	
* Факультэт эканомікі і менеджменту	
* Факультэт уліку і фінансаў	
* Факультэт будаўніцтва і транспарту	
* Механіка-тэхналагічны факультэт	
* Цэнтр завочнай і дыстанцыйнай адукацыі	
* Цэнтр падрыхтоўкі спецыялістаў для замежных краін	
* Цэнтр выхаваўчай работы	
* Машынабудаўнічы каледж	
* Політэхнічны каледж	
* Бібліятэка	
* Інфармацыйна-вылічальны цэнтр

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт установы

Катэгорыя:1929 год ва Украіне
Катэгорыя:Універсітэты Украіны
Лай Дайхан

**Лай Дайхан** (в’етнам. Lai Đại Hàn; кар. 라이 따이한, даслоўна 
*«карэйскі гібрыд»*) — в’етнамскі тэрмін для асоб, народжаных ад паўднёвакарэйскага бацькі і в’етнамскай маці ў выніку сексуальнага гвалту з боку карэйскіх салдат падчас вайны ў В’етнаме. Лай Дайхан часта жывуць на абочыне в’етнамскага грамадства.

## Гісторыя 
Паўночная і Паўднёвая Карэя накіравалі сваіх вайскоўцаў на дапамогу сваім ідэалагічным саюзнікам падчас вайны ў В’етнам, хоць колькасць салдат узброеных сіл Рэспублікі Карэі была больш. Яшчэ ў пачатку 1954 года прэзідэнт Паўднёвай Карэі Лі Сын Ман прапанаваў накіраваць войскі ў В’етнам, але яго прапанова была адхілена Дзярждэпартаментам ЗША. Праз 10 гадоў першыя паўднёвакарэйскія грамадзяне прыбылі ў В’етнам, але яны з’яўляліся некамбатантамі: дзесяць інструктараў тхэквандо, трыццаць чатыры афіцэры і дзевяноста шэсць вайсковых медыкаў. У агульнай складанасці, у перыяд з 1965 па 1973 год, 312853 паўднёвакарэйскіх салдат прайшлі праз вайну ў В’етнаме. Міністэрства культуры і камунікацый В'етнама лічыць, што паўднёвакарэйскія салдаты забілі парадку 41 400 ваеннаслужачых В’етнамскай народнай арміі і 5000 грамадзянскіх асоб. Паўднёвакарэйскія войскі неаднаразова абвінавачваліся ў ваенных злачынствах і пакінулі ў краіне тысячы дзяцей ад в’етнамскіх жанчын пасля вываду кантынгенту.

## Колькасць Лай Дайхан 
Дакладная колькасць Лай Дайхан невядома. Па даных Пусан Ільба (кар. 부산 일보), іх налічваецца не менш за 5000 і не больш за 30 000. Па даных Maeil Business, іх не больш за 1000.

## Прабачэнні Паўднёвай Карэі 
Амерыканскі палітык Норм Коўлман 13 кастрычніка 2015 года папрасіў прэзідэнта Паўднёвай Карэі Пак Кын Хе публічна прынесці прабачэнні в’етнамскім жанчынам, якіх згвалцілі паўднёвакарэйскія ваенныя. Коўлман сказаў: *«Тое, што здарылася з гэтымі жанчынамі, многія з якіх страцілі сваю нявіннасць ад рук паўднёвакарэйскіх салдат, з’яўляецца адной з найвялікшых неапісальных трагедый вайны ў В’етнаме»*.

У відэа, апублікаваным на YouTube 30 лістапада 2015 года, амерыкана-в’етнамскі палітык Джозеф Цаа заявіў, што ўрад Паўднёвай Карэі яшчэ не адказаў на пытанне пра Лай Дайхан.

9 чэрвеня 2017 года ўрад В’етнама падаў афіцыйны пратэст у пасольства Паўднёвай Карэі ў дачыненні да афіцыйнай прамовы, прысвечанай Дню памяці Паўднёвай Карэі 8 чэрвеня 2017 года, у якой гаварылася пра ветэранаў, якія ўдзельнічалі ў вайне ў В’етнаме. *«Мы просім Урад Паўднёвай Карэі не прадпрымаць ніякіх дзеянняў і не рабіць заяў, якія могуць нанесці шкоду в’етнамскаму народу або негатыўна паўплываць на сяброўскія адносіны паміж дзвюма краінамі»* — заявіў у сваёй заяве прадстаўнік міністэрства замежных спраў В’етнама Ле Тхі Тую Ганс.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Насельніцтва В’етнама
Катэгорыя:Ваенныя злачынствы падчас вайны ў В’етнаме
Катэгорыя:Сексуальны гвалт
Васіль Ануфрыевіч Праташчык

**Васіль Ануфрыевіч Прата́шчык** ( — ) — вучоны-хімік, доктар хімічных навук (1972).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Старыя Дарогі (сучасны аграгарадок у Старадарожскім раёне Мінскай вобласці Беларусі). У 1947 годзе скончыў Беларускі інстытут народнай гаспадаркі. З 1948 года працаваў у Інстытуце хіміі Акадэміі навук БССР, у 1959—1971 гадах у Інстытуце фізіка-арганічнай хіміі, у 1973—1981 — у Інстытуце торфу.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар навуковых прац па тапахіміі, вызначэнню ўдзельнай паверхневай энергіі цвёрдых цел.

Сярод апублікаванага:
* О роли поверхности и контакта между частицами в некоторых реакциях твердых веществ и разработка метода определения поверхности по адсорбции C¹⁴O₂ / В. А. Протащик ; Ин-т химии Акад. наук Белорус. ССР — Мн., 1958.
* Новые закономерности в топохимии. — М.: «Знание», 1974.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі БДЭУ
Катэгорыя:Хімікі СССР
Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута хіміі АН БССР
Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута прыродакарыстання НАНБ
Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута фізіка-арганічнай хіміі НАНБ
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Старадарожскім раёне
Шведская база даных фільмаў

**Шведская база даных фільмаў** (, , **SFDb**) — шведская анлайнавая база даных, прысвечаная шведскаму кінематографу, якая змяшчае інфармацыю пра ўсе шведскія фільмы з 1897 года, а таксама пра замежныя фільмы, прэм’ера якіх адбылася ў Швецыі. Таксама змяшчае шматлікія біяграфіі акцёраў, рэжысёраў, прадзюсараў і іншых спецыялістаў кінематографа.

## Гісторыя 
Шведская база даных фільмаў была створана пры падтрымцы Фонду 300-годдзя Банка Швецыі і кіруецца .

## Апісанне 
База даных уключае больш за 90 000 фільмаў (у тым ліку каля 20 000 шведскіх) і 365 000 файлаў пра асоб свету кіно.

## Гл. таксама 
* Internet Broadway Database (*IBDb*)
* Internet Movie Database (*IMDb*)
* Korean Movie Database (*KMDb*)
* Danish Film Database (*DFDb*)
* Elonet
* Lortel Archives
* Box Office Mojo
* Rotten Tomatoes

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка  

Катэгорыя:Базы даных фільмаў у Інтэрнэце
Катэгорыя:Кінематограф Швецыі
Мікалай Уладзіміравіч Праўдзін

**Мікалай Уладзіміравіч Пра́ўдзін** (;  — ) — вучоны ў галіне эксплуатацыі чыгуначнага транспарту, доктар тэхнічных навук (1969), прафесар (1970). Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР (1978).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Галіч (Кастрамская вобласць, Расія). Скончыў школу, у 1949 годзе — Маскоўскі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту. Працаваў у будаўнічым упраўленні ў Кастраме, ва Усесаюзным навукова-даследчым інстытуце чыгуначнага транспарту, Усесаюзным навукова-даследчым інстытуце будаўніцтва і планавання чыгунак, Якуцкай экспедыцыі Акадэміі навук СССР. Скончыў аспірантуру і ў 1954 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю. У 1999 годзе вярнуўся ў Маскву і працаваў у Расійскім універсітэце транспарту.

## Навуковая і грамадская дзейнасць 
Навуковая дзейнасць М. У. Праўдзіна звязаная з праблемамі развіцця транспартных вузлоў, прагназавання транспартных патокаў, узаемадзеяння розных відаў транспарту. Аўтар больш за 200 навуковых прац, у тым ліку манаграфій і падручнікаў. Сярод апублікаванага:
* Пассажирские станции. 2 изд. — М.,1973.
* Прогнозирование пассажирских потоков. — М., 1980 (разам з В. Я. Нягрэем),
* Взаимодействие разных видов транспорта. — Мн., 1989 (разам з В. Я. Нягрэем) і В. А. Падкапаевым).

Аўтар дзіцячых кніжак «„Стрела“ набирает скорость» и «Приключение Уголька и дядюшки Антрацита». Член Саюза журналістаў СССР і пазаштатны карэспандэнт газеты «Известия».

## Узнагароды і званні 
* Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР
* Ганаровы чыгуначнік
* Іншыя ўзнагароды і прэміі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт транспарту. Факультэт кіравання працэсамі перавозак. Гісторыя факультэта.  
* Учёные Беларуси. Правдин, Николай Владимирович (доктор технических наук; транспорт; художественная литература; 1926—2014) 
* *Сотников Н.* // Замечательные люди земли Галичской  

Катэгорыя:Ганаровыя чыгуначнікі
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі і тэхнікі БССР
Катэгорыя:Дэканы факультэта кіравання працэсамі перавозак БелДУТ
Катэгорыя:Аўтары падручнікаў
Катэгорыя:Вучоныя СССР
Катэгорыя:Вучоныя Беларусі
Катэгорыя:Вучоныя Расіі
Цэнтральнае ўпраўленне Паўднёвага В’етнама

**Цэнтральнае ўпраўленне Паўднёвага В’етнама** (, ; **COSVN**) — палітычны і ваенны штаб В’етнамскай народнай арміі, які кіраваў усімі дзеяннямі камуністычных сіл у Паўднёвым В’етнаме падчас В’етнамскай вайны.

Упраўленне было створана ў 1961 годзе для кіраўніцтва партызанскай вайной, якую вёў Нацыянальны фронт вызвалення Паўднёвага В’етнама (*В’етконг*). Орган падпарадкоўвалася генеральнаму штабу В’етнамскай народнай арміі, у 1964—1967 гадах прадстаўніком генштаба пры ўпраўленні быў Нгуен Ці Тхань, пасля яго смерці — Фам Хунг.

На працягу ўсёй В’етнамскай вайны сілы ЗША і Рэспублікі В’етнам беспаспяхова спрабавалі знішчыць Цэнтральнае ўпраўленне. Яго дакладнае месцазнаходжанне было невядома; па сцвярджэнні генерала Уільяма Уэстморленда, у пачатку 1960-х гадоў ўпраўленне размяшчалася ў правінцыі Тэйнінь, а пазней — на тэрыторыі Камбоджы. Знішчэнне гэтага штаба было абвешчана прэзідэнтам ЗША Рычардам Ніксанам адной з мэтаў ваеннай аперацыі ў Камбоджы ў 1970 годзе, але выявіць яго так і не ўдалося.

## Спасылкі 
* Westmoreland, William C. A Soldier Reports. — Garden City, New York: Doubleday & Company, Inc, 1976.

Катэгорыя:Вайна ў В’етнаме
Катэгорыя:Паўднёвы В’етнам
Катэгорыя:В’етнамская народная армія
Уладзімір Барысавіч Гераўкер

**Уладзімір Барысавіч Гераўкер** ( — 6 лістапада 2009) — беларускі дызайнер, мастак-канструктар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Мінску. Брат беларускага архітэктара Георгія Гераўкера.

У 1963 годзе скончыў 8 класаў 42 сярэдняй школы Мінска і паступіў ан архітэктурнае аддзяленне Мінскага архітэктурна-будаўнічага тэхнікума. Скончыў яго ў 1967 годзе і быў накіраваны на працу ў інстытут «Белдзяржпраект».
* З 1967—1969 служыў у Савецкай арміі.
* У 1969 годзе быў прыняты на працу ў інстытут «Белкамунпраект» на пасаду архітэктара архітэктурна-будаўнічага аддзела.
* У 1970 годзе паступіў у Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут на аддзяленне «Інтэр’ер і абсталяванне»
* З 1975 года працаваў у НВА «Мінскпраектмэбля» мастаком-канструктарам  мэблі.

Праектаваў ці прымаў удзел у стварэнні мэблі і абсталявання для шматлікіх значных аб’ектаў краіны, такіх як гасцініцы «Планета», «Сталіца», «Еўропа», Палац моладзі, Палац Рэспублікі, Нацыянальная бібліятэка, Мірскі замак.

Праекты жылой мэблі Гераўкера атрымлівалі залатыя і срэбныя ўзнагароды на ўсесаюзных і рэспубліканскіх конкурсах і выставах.

## Спасылкі 
* http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&DomainName=mast&id=825&mode=print 
* http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=2740 
* https://e-catalog.nlb.by/Search/Results?

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Дызайнеры Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза дызайнераў
Фокін

**Фокін** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Валерый Уладзіміравіч Фокін — расійскі рэжысёр.
* Вітольд Паўлавіч Фокін (1932—2025) — украінскі і савецкі дзяржаўны дзеяч. Першы прэм’ер-міністр незалежнай Украіны (1990—1992).
* Міхаіл Міхайлавіч Фокін — рускі артыст балета.

## Гл. таксама 
* Фокіна
Эканоміка-тэхналагічны інстытут імя Роберта Эльворці

**Эканоміка-тэхналагічны інстытут імя Роберта Эльворці** — украінская прыватная вышэйшая навучальная ўстанова, якая знаходзіцца ў Крапіўніцкім. 

## Агульная характарыстыка 
Гісторыя інстытута вядзе пачатак з 1993 года, калі быў створаны Кіраваградскі інстытут камерцыі. У 2009 годзе адкрыты эканоміка-прававы каледж. У жніўні 2017 года адбылася змена ўладальнікаў інстытута. Новым уладальнікам стаў Дабрачынны фонд "Эльворці". У снежні 2017 года была зменена назва інстытута на сучасную.  З 1996 года вучэльня плённа супрацоўнічае з Корпусам міру (ЗША) і запрашае высокакваліфікаваных спецыялістаў з краін Заходняй Еўропы і Паўночнай Амерыкі для доўгатэрміновага выкладання на факультэтах інстытута. 

Адукацыйная дзейнасць у эканоміка-тэхналагічным інстытуце сёння ажыццяўляецца на адукацыйна-кваліфікацыйным ўзроўні «Бакалаўр» па наступных напрамках падрыхтоўкі: «Улік і падаткаабкладанне», «Фінансы, банкаўская справа і страхаванне», «Менеджмент», «Маркетынг», «Эканоміка», «Прыкладная механіка», «Камп'ютарныя навукі». У эканоміка-прававым каледжы ажыццяўляецца падрыхтоўка па адукацыйна-кваліфікацыйнага ўзроўню «Малодшы бакалаўр» па напрамках падрыхтоўкі «Фінансы, банкаўская справа і страхаванне». Таксама студэнты маюць магчымасць прадоўжыць навучанне ў магістратуры па напрамку падрыхтоўкі «Менеджмент».

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт установы 

Катэгорыя:1993 год ва Украіне
Катэгорыя:Універсітэты Украіны
Прахарэнка

**Прахарэнка** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Аляксандравіч Прахарэнка (1990—2016) — вайсковец Сіл спецыяльных аперацый Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі, Герой Расійскай Федэрацыі.
* Жанна Трафімаўна Прахарэнка — савецкая актрыса.
* Іван Прахарэнка (нар. 1998) — беларускі футбаліст.
* Іван Дзянісавіч Прахарэнка (1918—2010) — вучоны-эканаміст.
* Пётр Пятровіч Прахарэнка (1939—2008) — вучоны ў галіне фізікі працэсаў неразбуральнага кантролю і тэхнічнай дыягностыкі.
* Уладзімір Аляксандравіч Прахарэнка (1938—1992) — вучоны ў галіне радыёэлектронікі.
* Яўхім Мікалаевіч Прахарэнка (1902—1964) — адзін з кіраўнікоў партыйнага падполля і партызанскага руху ў Віцебскай вобласці.
Вялікадуброўскі сельсавет

**Вялікадубро́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лоеўскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Вялікая Дуброва.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Лоеўскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Баршчоўскага сельсавета.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн., «Беларусь», 1985. — 390 с.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Лоеўскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1927 годзе
Знайсці і знішчыць

**Знайсці і знішчыць** ( або ) — наступальная стратэгія, распрацаваная ў сярэдзіне 1960-х гадоў у пачатку В’етнамскай вайны галоўнакамандуючым амерыканскімі сіламі Уільямам Уэстморлендам.

Сутнасць стратэгіі заключалася ў тым, што атрад амерыканскай арміі павінен быў, накіраваўшыся ў кантраляваны праціўнікам раён, выявіць месцазнаходжанне буйных варожых сіл. Пасля першага агнявога кантакту перакідваліся дадатковыя падраздзяленні, блакавалі магчымыя шляхі адступлення праціўніка, у той час як выяўленыя сілы знішчаліся з ужываннем авіяцыі і артылерыі. У многіх выпадках падраздзяленне, якое ажыццяўляла першапачатковы пошук (звычайна ўзвод або рота), выяўляла праціўніка толькі патрапіўшы ў яго засаду і нясучы страты. Яшчэ часцей агнявога кантакту не адбывалася, паколькі варожых сіл проста не аказваўся ў раёне пошуку.

Стратэгія была прынята амерыканскім камандаваннем летам 1965 года. Яе прымяненне было абумоўлена спецыфікай прыродных умоў В’етнама (джунглі і горы), якія абцяжарвалі выяўленне буйных падраздзяленняў НФВПВ і паўночнав’етнамскай арміі, а таксама недахопам людскіх рэсурсаў: як адзначаў міністр абароны ЗША Роберт Макнамара, з прыкладна 500 тыс. амерыканскіх вайскоўцаў у Паўднёвым В’етнаме (на канец 1967 года) толькі 70 тыс. маглі быць адначасова задзейнічаны ў наступальных аперацыях; астатнія знаходзіліся ў дапаможных падраздзяленнях або былі задзейнічаны на ахове аб’ектаў.

Тыповымі прыкладамі выкарыстання стратэгіі «знайсці і знішчыць» з’яўляюцца бітвы ў даліне Я-Дранг (1965) і за вышыню «Гамбургер» (1969).

## Спасылкі 
* Starry, Donn A. GEN. *Mounted Combat In Vietnam*; Vietnam Studies. Department of the Army, 1978.
*  (), e.g., pages 3–17.

Катэгорыя:Вайна ў В’етнаме
Катэгорыя:Ваенная стратэгія
Катэгорыя:Ваенная тэрміналогія
Агент пурпур

**Агент пурпур, «эйджэнт пёрпл»** (, *фіялетавы рэагент*) — кодавая назва для магутнага гербіцыда і дэфаліянта, які амерыканскія ваенныя выкарыстоўвалі ў ходзе экалагічнай вайны супраць В’етнама. Назва паходзіць ад фіялетавай паласы, намаляванай на бочках, у якія расфасоўвалі гербіцыд. Прэпарат, стварэнне якога было шмат у чым натхнёна выкарыстаннем гербіцыдаў і дэфаліантаў падчас брытанскай вайны ў Малаі, быў адным з так званых «вясёлкавых гербіцыдаў», да якіх таксама ставіцца больш вядомы «Агент оранж». Агент пурпур і оранж таксама выкарыстоўваюцца для масавага знішчэння раслін у Канадзе. Найбуйнейшымі вытворцамі названай сумесі па замове Міністэрства абароны ЗША былі кампаніі «Мансанта», «Доў Кемікэл», «Юніён Карбайд» і «Даямонд Шэмрок».

## Распрацоўка 
Агент пурпур быў распрацаваны ў ЗША падчас Карэйскай вайны. Розніца паміж імі складаецца ў форме 2,4,5-Т. У складзе агента оранж 2,4,5-Т быў у форме н-бутылавагу эфіру, а ў агенце пурпур у выглядзе сумесі н-бутылавага і ізабутылавага эфіраў у суадносінах 60 % і 40 %, што 2,4,5-Т, а як следства агент пурпур, пінк, грын і оранж былі забруджаны тэтрахлордыбензыдыяксінам (ТХДД), надзвычай таксічным і стойкім пабочным прадуктам, які ўтвараецца ў ходзе сінтэзу 2,4,5-Т. Утрыманне дыяксіна значна адрозніваецца ад партыі да партыі і нават унутры адной партыі; як правіла, тыя рэчывы, якія выраблялі раней, напрыклад пурпур і пінк, мелі больш высокія ўзроўні забруджвання. У артыкуле 2003 года ў Nature падлічылі сярэдняе ўтрыманне ТХДД у агенце оранж, падвысіўшы гэты лік з 3 частак на мільён (даныя ВПС ЗША) да 13 частак на мільён, таксама было падлічана, што ў агенце пурпур у сярэднім можа ўтрымлівацца 32,8 частак на мільён ТХДД. Узор агента пурпур, які захоўваецца на авіябазе Эглін, мае яшчэ больш высокае ўтрыманне дыяксіну — 45 частак на мільён.

## Выкарыстанне 
Агент пурпур выкарыстоўваўся толькі на ранніх стадыях праграмы распылення гербіцыдаў, паміж 1962 і 1965 гадамі, а таксама больш ранняй стадыі выпрабаванняў, праведзеных амерыканскімі вайскоўцамі за межамі В’етнама. Усяго ў В’етнаме распылілі каля 500 000 галонаў (~1,9 млн літраў). У 1966 і 1967 гадах, калі паўстала патрэба ачысціць базу Гейджтаўн у Канадзе ад расліннасці, то ў рамках выпрабаванняў над базай распылілі агент аранж і пурпур.

## Зноскі 
Катэгорыя:Аўксінападобныя гербіцыды
Катэгорыя:Ваенныя злачынствы падчас вайны ў В’етнаме
Агент Блю

**Агент Блю, «эйджэнт блю»** (, *блакітны рэагент*) — кодавая назва ваеннага гербіцыда і дэфаліянта, які ўяўляе сабой водную сумесь какадзілавай кіслаты (5%) і яе натрыевай солі (26 %). Вырабляўся па замове Міністэрства абароны ЗША кампаніяй «Энсал» (вытворцам пенных і парашковых вогнетушыцеляў). Прымяняўся падчас В’етнамскай вайны для знішчэння травяністых раслін, у прыватнасці пасеваў рысу, каб пазбавіць мясцовых партызан і паўстанцаў харчовай базы.

Назва сумесі паходзіць ад сіняй маркіровачных паласы, якая наносілася вакол стандартнай ёмістасці (208-літровай каністры) і ў такім выглядзе пастаўлялася ў армію.

Агент Блю ўпершыню быў ужыты ў лістападзе 1962 года і на працягу ўсёй вайны заставаўся найлепшым сродкам для знішчэння ўраджаю. Прымяненне такіх праектаў «знішчальнікаў ураджаю» да 1963 павінна было зацвярджацца непасрэдна Белым домам. Затым гэтая задача была ўскладзена на амерыканскага пасла ў Рэспубліцы В’етнам, бо фармальна рашэнне зацвярджалася Урадам Рэспублікі В’етнам (прызначаным у Вашынгтоне), а ЗША толькі выступалі гарантамі суверэнітэту названай рэспублікі. На справе ж, і рашэнне аб вытворчасці названага сродку вядзення вайны, і рашэнне аб яго прымяненні прымаліся ў Вашынгтоне (Рэспубліка В’етнам не валодала магчымасцямі па самастойнаму вырабу і прымяненню дэфаліянтаў, як у плане адсутнасці развітой ваенна-хімічнай прамысловасці, так і авіяцыйных сродкаў-распыляльнікаў і лётнага складу для кіравання імі). Да ліпеня 1969 года ў якасці Агента Блю выкарыстоўваўся выключна Phytar 560, выраблены Ansul Chemical Company. Паміж 1962 і 1964 гадамі было выдаткавана 25650 літраў агента Блю ў выглядзе парашка, а з 1964 па 1971 гады выдатак складаў ужо 4 715 731 літраў воднага раствора какодзілавай кіслаты з утрыманнем актыўнага рэчыва 360,3 г/л.

## Спасылкі 
* Werner Gallo — Die unmittelbaren Wirkungen des Giftkrieges in Vietnam auf Menschen (und Umwelt) und ihre Fortwirkung als Altlast

Катэгорыя:Ваенныя злачынствы падчас вайны ў В’етнаме
Катэгорыя:Хімічныя сумесі
Катэгорыя:Гербіцыды
Катэгорыя:Злучэнні мыш’яку
Лінія Макнамары

**Лінія Макнамары** () — распаўсюджаная назва інжынернага бар’ера, пабудаванага ўзброенымі сіламі ЗША ў 1967—1968 гадах падчас вайны ў В’етнаме.

## Праект 
Падчас В’етнамскай вайны большасць падраздзяленняў арміі Паўночнага В’етнама пранікалі ў Паўднёвы В’етнам па «сцежцы Ха Шы Міна», якая пралягала праз Лаос, што дазваляла абыходзіць дэмілітарызаваную зону (ДМЗ) паміж дзвюма часткамі краіны. У 1966 годзе амерыканскі прафесар Роджэр Фішэр прапанаваў пабудаваць паўднёвей ДМЗ і на тэрыторыі Лаоса бар’ер для прадухілення інфільтрацыі, які б спалучаў у сабе мінныя палі і ўмацаваныя збудаванні з высокатэхналагічнымі датчыкамі, якія папярэджвалі пра набліжэнне праціўніка. Ідэю падхапіў міністр абароны ЗША Роберт Макнамара.

Праект бар’ера на тэрыторыі Паўднёвага В'етнама меў кодавае пазначэнне «Dye Marker». Меркавалася ачысціць ад расліннасці паласу ўздоўж дэмілітарызаванай зоны шырынёй да 1 км. На ёй ўсталёўваліся драцяныя загароды і закладваліся шматлікія мінныя палі. Сейсмічныя і акустычныя датчыкі павінны былі папярэджваць аб з’яўленні праціўніка амерыканскія падраздзяленні, размешчаныя на ваенных базах уздоўж лініі. Будаўніцтва вялося сіламі марской пяхоты ЗША, якая несла адказнасць за паўночныя правінцыі Паўднёвага В’етнама.

## Будаўніцтва 
Адразу пасля пачатку будавання бар’ера паўсталі цяжкасці. У верасні ўся ўвага марской пяхоты аказалася прыкавана да ваеннай базы Кантхіен, абложанай паўночнав’етнамскімі сіламі. У пачатку 1968 года будаўніцтва было прыпынена ў сувязі з аблогай базы Кхесань і распачатым наступленнем, падчас якога марская пяхота апынулася ўцягнута ў жорсткія баі за горад Хюэ, захоплены праціўнікам. Улетку таго ж года марская пяхота атрымала загад аб змене сваёй стратэгіі дзеянняў — адмове ад абароны баз уздоўж дэмілітарызаванай зоны і пачатку высокамабільных аперацый, што само па сабе супярэчыла ідэі, якая закладвалася ў бар’еры. «Лінія Макнамары» так ніколі і не была дабудавана і ўведзена ў эксплуатацыю. Гэта не перашкодзіла в’етнамскім крыніцам паведамляць аб паспяховым прарыве лініі падчас Велікоднага наступлення 1972 года.

## У Лаосе 
На тэрыторыі Лаоса канцэпцыя Макнамары прадугледжвала шырокае выкарыстанне электронных датчыкаў, якія раскідваліся з самалётаў або ўсталёўваліся амерыканскімі групамі спецыяльнага прызначэння. Гэтыя датчыкі актыўна ўжываліся для навядзення амерыканскай авіяцыі на паўночнав’етнамскія грузавікі на «сцежцы Ха Шы Міна».

## Літаратура 
* Дэвидсон Ф. Война во Вьетнаме (1946—1975) = Vietnam at War: The History 1946-1975. — М.: Изографус, Эксмо, 2002. — С. 816.
* Ардашев Алексей. Электронная фортификация // Техника и вооружение вчера, сегодня, завтра : журнал. — 2003. — Апрель (№ 04). — С. 10-14.
* Ардашев Алексей. «Забор Макнамары» и электронные заграждения // Оружие : журнал. — 2005. — Сентябрь (№ 09). — С. 58-61.

## Спасылкі 
* The McNamara Line 1967 ( на сайте U-S-History.com) 
* Статья «За линией Макнамары» на сайте *navoine.info* 

Катэгорыя:Вайна ў В’етнаме
Катэгорыя:Абарончыя лініі
Знішчыць горад, каб выратаваць яго

**Знішчыць горад, каб выратаваць яго** (іншы варыянт: «знішчыць вёску, каб выратаваць яе») — адна з самых знакамітых фраз перыяду вайны ў В’етнаме (1965—1973). Падчас вайны шырока выкарыстоўвалася амерыканскімі журналістамі ў самых розных кантэкстах. З-за частага цытавання арыгінальны варыянт гэтай фразы і яе крыніца досыць складана вызначыць.

## Паходжанне 
30—31 студзеня 1968 Нацыянальны фронт вызвалення Паўднёвага В’етнама пачаў сваё першае стратэгічнае наступленне, атакаваўшы гарады і стратэгічныя аб’екты на ўсёй тэрыторыі краіны. У гісторыю В’етнамскай вайны гэта падзея ўвайшла як Тэцкае наступленне.

Адным з аб’ектаў атакі стаў невялікі горад Бенчэ (цяпер сталіца аднайменнай правінцыі Бенчэ), размешчаны ў дэльце Меконга на поўдзень ад Сайгона. У выніку нападу горад у той ці іншай ступені перайшоў пад кантроль НФВПВ. Сілы 9-й пяхотнай дывізіі ЗША пры падтрымцы авіяцыі і артылерыі ўступілі з праціўнікам у вулічныя баі, у канчатковым рахунку выбіўшы яго адсюль. У ходзе баявых дзеянняў многія дамы ў Бенчэ былі пашкоджаны або разбураны.

7 лютага 1968 года карэспандэнт «Асашыэйтэд Прэс» Пітэр Арнэт (які пасля атрымаў шырокую вядомасць сваім асвятленне баявых дзеянняў у Іраку ў 1991 і 2003 гадах) адправіў у сайгонскі офіс агенцтва нататку аб бітве за Бенчэ. У нататцы, у прыватнасці, згадвалася аб тым, што нейкі амерыканскі маёр, імя якога Арнэт катэгарычна адмовіўся выдаваць, заявіў: **«Было неабходна знішчыць горад, каб выратаваць яго»** (). Фраза зрабіла сапраўдную сенсацыю ў ЗША, была падхоплена іншымі сродкамі масавай інфармацыі і шматкроць цытавалася, у тым ліку ў кантэксце абсурднасці амерыканскай палітыкі ў В’етнаме.

## Праўдападобнасць 
Некаторыя крыніцы ставілі пад сумнеў праўдападобнасць фразы, у прыватнасці, з-за таго, што Арнэт не выдаваў імя аўтара. Газета «Нью Рыпаблік» прыпісала аўтарства маёру Чэстэру Браўну, які адказваў падчас бітвы за артылерыйскую і авіяцыйную падтрымку. Аднак, як сведчыць былы капітан Майкл Мілер, які служыў у інжынерным корпусе арміі ЗША і падчас Тэцкага наступлення знаходзіўся ў іншым горадзе, фраза з’яўляецца дакладнай, але была сказана зусім іншым чалавекам. Паводле Мілера, пасля бітвы за Бенчэ ў 3-м батальёне 39-га пяхотнага палка 9-й пяхотнай дывізіі быў дадзены брыфінг для журналістаў. Гэты брыфінг праводзіў начальнік аддзела батальёна па сувязях з грамадскасцю маёр Бурыс (Booris). Мілер успамінаў, што прысутныя журналісты пастаянна ўздымалі тэму разбурэнняў у горадзе ў кантэксце суразмернасці прымянення сіламі ЗША агнявой моцы. Спрабуючы стрымаць напор журналістаў, Бурыс у рэшце рэшт неасцярожна заявіў: *«Нам давялося знішчыць Бенчэ, каб выратаваць яго»*. У ход брыфінгу тут жа ўмяшаўся камандзір батальёна падпалкоўнік Дэлюка (Deluca) і паспяхова давёў яго да канца.

Цікава адзначыць, што карэспандэнт «Лос-Анджэлес Таймс» Уільям Тоўхі праз некалькі тыдняў пасля бітвы пісаў, што ў выніку баёў горад быў разбураны на 25%, а не на 80%, як паведамлялася раней.

## Гл. таксама 
* Гуманітарная бамбардзіроўка

## Спасылкі 
* М. Миллер. Спасая Бенче 

Катэгорыя:Англійскія фразы
Катэгорыя:Крылатыя выразы
Катэгорыя:Вайна ў В’етнаме
Сёгі ў Беларусі

'''''' — папулярны від інтэлектуальных гульняў і від спорту ў свеце і ў Беларусі.

## Гісторыя 
Гісторыя сёгі ў Беларусі непараўна звязана з асобай аднаго з вядучых выкладчыкаў сёгі ў Еўропе . З 2005 па 2010 год пры БДПУ імя М. Танка дзейнічаў клуб сёгі пад яго кіраўніцтвам, а ў 2010 годзе ён стаў кіраўніком секцыі сёгі пры мінскім Палацы дзяцей і моладзі.

З 2016 года С. Лысенка з’яўляецца старшынёй грамадскага аб’яднання «Федэрацыя японскіх шахмат сёгі», а ў 2017 годзе стаў сузаснавальнікам мінскага сёгі-клуба «Гінкамуры».

Першым міжнародным спаборніцтвам па сёгі, якое было праведзена на тэрыторыі Беларусі, стала Адкрытае першынство БДПУ імя М. Танка ў 2007 годзе. Таксама ў Мінску праводзіліся Чэмпіянат свету і Чэмпіянат Еўропы 2013 года, апошні сабраў рэкордную на той момант колькасць удзельнікаў з Еўропы, Азіі і Паўднёвай Амерыкі. Чэмпіянат Еўропы 2020 года таксама планаваўся ў Мінску, але быў адменены з прычыны пандэміі каранавіруса.

## Вядомыя гульцы 
На жнівень 2020 года ў топ-10 еўрапейскага спісу  для сёгістаў уваходзяць пяць гульцоў, якія выступаюць за Беларусь:

* Сяргей Карчыцкі (3 месца)
* Вінсент Танян (4 месца)
* Максім Шапараў (6 месца)
* Уладзіслаў Закржэўскі (7 месца)
* Антон Старыкевіч (8 месца)

Таксама высокія месцы ў рэйтынгу займаюць Пётр Шчаслёнак, Іван Марцаў,  і Андрэй Лысенкі і Аляксей Лаўрыновіч.

Беларусь займае другое месца ў свеце па сярэднім рэйтынгу пяці найлепшых гульцоў краіны пасля Японіі і мае самую высокую колькасць актыўных гульцоў з усіх краін топ-20 гэтага рэйтынгу — 304 чалавекі.

*