open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дэбора Кер

**Дэбора Кер,** больш правільнае вымаўленне **Кар** (CBE) (, 30 верасня 1921 — 16 кастрычніка 2007) — брытанская тэатральная, тэлевізійная і кіна, уладальніца прэміі «Залаты глобус» за фільм «Кароль і я», а таксама ганаровых прэмій «Оскар», BAFTA і ўзнагароды Канскага кінафестывалю.

Дэбора шэсць разоў намінавалася на «Оскар» як «Лепшая актрыса», але ні разу не выйгравала ў гэтай намінацыі. Тым не менш, у 1994 годзе Амерыканская кінаакадэмія ўручыла ёй ганаровую статуэтку «Оскара» за «Дасягненні ўсяго жыцця».

Шатландскае вымаўленне яе прозвішча гучыць падобна да англ. care, але калі яна пачала сваю кар’еру ў Галівудзе кінапрадзюсарми было вырашана, што яе прозвішча павінна прамаўляцца як англ. car. Для таго, каб пазбегнуць блытаніны, Луіс Маер нават прыдумаў прымаўку «Kerr rhymes with Star!».

## Фільмаграфія 
* 1953 — З гэтага часу і назаўжды

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* Некралог у *The Times*, 19 кастрычніка 2007 
* Некралог у *The Independent*, 19 кастрычніка 2007 

Катэгорыя:Памерлі ад хваробы Паркінсона
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Камандоры ордэна Брытанскай імперыі
Катэгорыя:Галівудская алея славы
Катэгорыя:Лаўрэаты ганаровай прэміі «Оскар»
Süddeutsche Zeitung

**«Süddeutsche Zeitung», «Зю́ддойчэ ца́йтунг»** (**SZ**, **ЗЦ**; літаральна — *«Паўднёвагерманская газета»*) — найбуйнейшая штодзённая газета Германіі. Заснавана 16 кастрычніка 1945 года. Выдаецца ў Мюнхене выдавецтвам «Süddeutscher Verlag».

Газета пазіцыянуе сябе як «ліберальна-эканамічнае» выданне. Вялікая ўвага надаецца падзеям культурнага жыцця. Рубрыка, прысвечаная культуры, ідзе адразу пасля рубрыкі «Палітыка». Па панядзелках выходзіць дадатак з артыкуламі з «Нью-Ёрк Таймс» на англійскай мове, па пятніцах выходзіць часопіс «ЗЦ-Магацын» (), а па суботах — дадатак за тыдзень. У Мюнхене выходзіць дадатак-афіша «ЗЦ-Экстра».

Улетку 2005 года ЗЦ была прызнана нямецкімі журналістамі «вядучай газетай № 1» Германіі.

## Гісторыя 
Газета ўпершыню выйшла ў суботу, 16 кастрычніка 1945 года. У той час газета каштавала 20 пфенігаў.

З прычыны крызісу друкарскіх выданняў у 2000 годзе фінансавае становішча ЗЦ пагоршылася. Газета была вымушана прадаць частку сваіх акцый. Шматлікія супрацоўнікі патрапілі пад скарачэнне.

## Спасылкі 
* Бясплатная выпрабавальная падпіска 

Катэгорыя:Газеты Германіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1945 годзе
Жуан V

**Жуан V** (; , палац Ribeira, Лісабон, Партугалія — , палац Ribeira, Лісабон, Партугалія) — 24-ы кароль Партугаліі з 1706 года, 11-ы герцаг Браганскі, унук Жуана IV, сын Педру II.

## Кіраванне 
У якасці саюзніка імператара і Англіі ваяваў з Францыяй у вайне за іспанскую спадчыну. У 1717 годзе па просьбе Папы Клімента XI накіраваў магутную эскадру на барацьбу з туркамі, якая разам з караблямі іншых хрысціянскіх краін прыняла ўдзел у бітве ля мыса Матапан.

Быў заступнікам навук і мастацтва. У 1720 годзе заснаваў Акадэмію гісторыі Партугаліі.

Выдаткоўваў значныя сумы на пабудову манастыроў (найбольш значны — манастыр у горадзе Мафра) і за права мець свайго патрыярха ў Лісабоне. У 1748 годзе атрымаў тытул *Rex fidelissimus* ад Папы Бенедыкта XIV. Апошнія гады на яго меў вялікі ўплыў францысканец Гаспар.

## Сям’я 
Быў жанаты з Марыяй Ганнай, дачкой імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Леапольда I.

* Марыя Барбара (1711—1758) — жонка караля Іспаніі Фердынанда VI
* Педру (1712—1714)
* Жазэ I (1714—1777) — жанаты з Марыянай Вікторыяй Іспанскай
* Карлас (1716—1730)
* Педру III (1717—1786) — жанаты з роднай пляменніцай, каралевы Партугаліі Марыі I
* Аляксандр (1723—1728)

Незадоўга да смерці караля сталі знясільваць хвароба і меланхолія. Нягледзячы на шчодрыя дары манастырам, шматлікія малітвы і працэсіі, здароўе яго не паправілася, і ён памёр ад вадзянкі. Спадчыну атрымаў яго старэйшы сын Жазэ (Іосіф) I.

Катэгорыя:Каралі партугальскія
Катэгорыя:Браганса (дынастыя)
Анджэй Мунк

**Анджэй Мунк** (; 16 кастрычніка 1921,  — 20 верасня 1961, пад Ловічам) — польскі кінарэжысёр. Адзін з найбольш яскравых прадстаўнікоў так званай польскай школы кінематаграфіі 1955—1963 гадоў.

## Біяграфія 
Удзельнік Варшаўскага паўстання. Вучыўся на аддзяленні архітэктуры Варшаўскага політэхнічнага інстытута і юрыдычным факультэце Варшаўскага ўніверсітэта. У 1951 г. скончыў аператарскае і рэжысёрскае аддзяленне Дзяржаўнай вышэйшай кінашколы ў Лодзі. Член ПАРП з 1948 г., выключаны ў 1952 г.

## Творчая дзейнасць 
Пачынаў як дакументаліст (фільмы «Накірунак — Новая Гута», «Слова чыгуначнікаў», «Зоркі павінны гарэць»). Зняў чатыры мастацкія фільмы, галоўным чынам па сцэнарыях Ежы Стэфана Ставінскага («Блакітны крыж», «Чалавек на рэйках», «Эроіка», «Касавокае шчасце»). У 1957—1961 гадах выкладаў у кінашколе ў Лодзі. Загінуў у аўтакатастрофе па дарозе на здымкі фільма «Пасажырка» ў 1961 годзе. Фільм быў завершаны Вітольдам Лясевічам.

## Фільмаграфія 
* «Блакітны крыж» (1955)
* «Чалавек на рэйках» (1957)
* «Eroica» (1958)
* «Касавокае шчасце» (у савецкім пракаце «Шэсць ператварэнняў Яна Пішчыка», 1959)
* «Пасажырка» (1964; скончаны В. Лесевічам)

## Прэміі і ўзнагароды 
Прэміі міжнародных кінафестываляў у Венецыі (1955, 1958, 1964), Карлавых Варах (1957), Канах (1964). Дзяржаўная прэмія Польшчы 1954.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Перадача польскага радыё, прысвечаная творчасці Мунка
*  Падрабязная біяграфія і фільмаграфія

Катэгорыя:Кінарэжысёры Польшчы
Катэгорыя:Загінулі ў аўтамабільных катастрофах
Катэгорыя:Удзельнікі Варшаўскага паўстання
Ганна Маньяні

**Ганна Маньяні** (;  — ) — італьянская актрыса, якая дасягнула сусветнай славы, дзякуючы арганічнаму выкананню трагікамічных роляў жанчын з ніжэйшых слаёў грамадства ў фільмах рэжысёраў-неарэалістаў. Першая італьянская актрыса, ганараваная на «Оскар» за лепшую жаночую ролю.

## Фільмаграфія 
* (1945) «Рым — адкрыты горад»
* (1972) «Рым» — камеа

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Памерлі ад рака падстраўнікавай залозы
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сярэбраны мядзведзь»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Кубак Вальпі»
Паранімія

**Паранімія** (ад  — прыстаўка са значэннем сумежна, ὄνομα — «імя») — частковае гукавое падабенства слоў пры іх семантычным адрозненні (поўным або частковым).

Таксама тэрмінам «паранімія» прынята называць такую з'яву ў мове, калі два словы, у нейкай меры падобныя па гучанні, але маюць рознае значэнне, памылкова ўжываюцца адно замест іншага. Напрыклад, ужыванне слова «адрасат» замест «адрасанта», «боцман» замест «лоцман», «крэмень» замест «крэмній» з'яўляецца параніміяй, а словы, якія складаюць такія пары, завуцца **паронімамі**.

## Прыклады 
* крэмень (мінерал) — крэмній (хімічны элемент)
* лакаўт (масавае звальненне людзей з прадпрыемства) — накаўт (прыём у боксе)
* апатыт (мінерал) — апетыт (жаданне паесці)
* ферт (стар. назва літары ф) — фетр(тканіна для вырабу капялюшаў)
* прэтэндэнт (кандыдат) — прэцэдэнт (выпадак, здарэнне)
* кампост(угнаенне)- кампосцер(прыстасаванне для прабівання білетаў)

## Літаратура 
*  *Грабчыкаў С. М.* Слоўнік паронімаў беларускай мовы. — Мн.: «Народная асвета», 1994. — 478 с.

Катэгорыя:Лексікалогія
Катэгорыя:Літаратурныя прыёмы
Семантыка

**Сема́́нтыка** ці **Семасіялогія** (састар.) — галіна мовазнаўства, што вывучае сэнсавы змест слоў. Слова «семантыка» вынайшаў у канцы XIX стагоддзя французскі лінгвіст Мішэль Брэаль, аўтар першага трактата аб семантыцы.

У прыватнасці, семантыка мае наступныя аб’екты вывучэння:
* значэнне складаных слоў;
* унутраная форма слоў, у якіх сустракаецца адсылка да пэўнага канцэпту, або канцэптуальнай структуры;
* сэнсавыя адносіны паміж словамі (адносіны аманіміі, сінаніміі, антаніміі, полісеміі, гіпераніміі, гіпаніміі, і г. д.);
* размеркаванне актантаў усярэдзіне выказванняў;
* умовы сапраўднасці выказвання;
* крытычны аналіз гаворкі;
* прагматыка, у той ступені, у якой яна лічыцца галіной семантыкі.

Нарэшце, семантыка знайшла новую вобласць ужывання ў вывучэнні моў праграмавання ў інфарматыцы, для якой яна была развітая фармальна.

## Спасылкі 
*
Актант

**Акта́нт** (ад фр. *actant — «які дзейнічае»*) у лінгвістыцы — актыўны, значны ўдзельнік сітуацыі, моўная канструкцыя, якая запаўняе семантычную або сінтаксічную валентнасць прэдыката.

Тэрмін уведзены ва ўжытак французскім лінгвістам Л. Тэньерам у 1950-х гадах.

Катэгорыя:Сінтаксіс
Катэгорыя:Семантыка
Эпітэт

**Эпі́тэт** (ад  — прыкладзенае) — вызначэнне пры слове, якое ўплывае на яго выразнасць. Выяўляецца пераважна прыметнікам, але таксама прыслоўем (*горача любіць*), назоўнікам (*весялосці шум*), лічэбнікам (*другое жыццё*), дзеясловам (*жаданне забыцц*а).

Эпітэт — слова або цэлы выраз, які, праз сваю структуру і асаблівую функцыю ў тэксце, набывае некаторае новае значэнне або сэнсавае адценне, дапамагае слову (выразу) здабыць маляўнічасць, насычанасць. Нярэдка ўжываецца ў прозе, найперш у прадстаўнікоў лірычнай стылёвай плыні (у Янкі Брыля: *шчодрае неба, пераспелы жаніх, босая вёска, малады смех, бязлобая галава, казённыя вочы*), асабліва часта — у паэзіі. Эпітэт адрозніваецца ад звычайнага граматычнага азначэння сваёй пераноснай, вобразнай сутнасцю. У мастацкіх творах азначэнне і эпітэт ужываюцца, звычайна, побач, ствараючы агульны яскравы малюнак. Эпітэт — адзін з самых дзейсных і шырока распаўсюджаных паэтычных тропаў.

## Тыпы эпітэтаў 
* **Метафарычныя** (*сінія песні мора*, *зялёнае полымя дрэваў*).
* **Гіпербалічныя** (*чалавек-гара*).
* **Складаныя** (*светлавокая радасць*).
* **Іранічныя** (*дыпламаваны баран*, *шматступенчатыя дурні*).
* **Устойлівыя** (*конь вараненькі*, *гады маладыя*, *доля горкая*), часцей за ўсё сустракаюцца ў фальклоры.

## Літаратура 
* *Иван Г. Илиев*. Епитетът в славянобългарската агиография от 14-15 век — Пловдив: Пигмалион, 2005. — 390 с. — ISBN 954-9402-10-X
* 
* 
* *Гаўрош Н. В.* Слоўнік эпітэтаў беларускай мовы. — Мн.: Вышэйшая школа, 1998. — 603 с.

Катэгорыя:Тропы
Джаан Кроўфард

**Джаан Кроўфард** (, 23 сакавіка 1904 — 10 мая 1977) — амерыканская актрыса нямога і гукавога кіно, у 1930-я гады па папулярнасці супернічала з Марлен Дзітрых і Грэтай Гарба. Яна рэдка з’яўлялася ў фільмах высокіх мастацкіх вартасцяў і яе акцёрскія працы нельга назваць выбітнымі, аднак мала хто з актрыс можа параўнацца з ёй у паспяховасці і працягласці кар’еры ў Галівудзе. У 1945 г. Кроўфард ганаравалася прэміі «Оскар» за найлепшую жаночую ролю.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Некралог у «New York Times» (11 мая 1977)
* Сайт, прысвечаны Джаан Кроўфард

Катэгорыя:Акцёры вестэрнаў
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Памерлі ад інфаркту міякарда
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Сесіля Б. Дэ Міля
Катэгорыя:Актрысы ЗША
Вальдэк-Франкенберг (раён)

**Вальдэк-Франкенберг** (ням. Landkreis Waldeck-Frankenberg) — раён у Германіі. Цэнтр раёна - горад Корбах. Раён уваходзіць у зямлю Гесен. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Касель. Займае плошчу 1849 кв. км. Насельніцтва 162,5 тыс. чал. (2010). Шчыльнасць насельніцтва 88 чалавек/кв.км. Афіцыйны код раёна 06 6 35.

Раён падзяляецца на 22 абшчыны.

## Спасылкі 
* www.landkreis-waldeck-frankenberg.de Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Раёны Гесэна
Катэгорыя:Геаграфія Германіі
Корбах

**Корбах** () — горад у Германіі, раённы цэнтр, Ганзейскі горад, размешчаны ў зямлі Гесэн. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Касель. Уваходзіць у склад раёна Вальдэк-Франкенберг. Насельніцтва складае 24 331 чалавек (на 30 чэрвеня 2007 года). Займае плошчу 123,98 км². Афіцыйны код 06 6 35 015.

## Геаграфія 
### Клімат 

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Гесэна
Катэгорыя:Ганза
Вера-Майснер (раён)

**Вера-Майснер** (ням. Werra-Meißner-Kreis) — раён у Германіі. Цэнтр раёна - горад Эшвегэ. Раён уваходзіць у зямлю Гесен. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Касель. Займае плошчу 1025 кв. км. Насельніцтва 104,3 тыс. чал. (2010). Шчыльнасць насельніцтва 102 чалавек / кв.км. Афіцыйны код раёна  06 6 36.

Раён падзяляецца на 16 абшчын.

Катэгорыя:Раёны Гесэна
Катэгорыя:Геаграфія Германіі
Норма Шырэр

**Норма Шырэр** (,  — ) — амерыканская актрыса, уладальніца прэміі «Оскар».

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта
Катэгорыя:Актрысы ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Кубак Вальпі»
Катэгорыя:Галівудская алея славы
Катэгорыя:Празеліты ў іўдаізме
Афенбах

**Афенба́х** () — горад у Германіі, у зямлі Гесэн. Насельніцтва каля 118 тыс. чалавек. Доля іншаземцаў сярод насельніцтва — 30,6 % (2006). Першапачаткова быў індустрыяльным горадам, спецыялізаваўся перш за ўсё на скураной прамысловасці. Сёння Афенбах вядомы як важны сэрвісны цэнтр рэгіёну Рэйн-Майн, а таксама ў ім знаходзіцца інстытут дызайну. Афенбах мяжуе з Франкфуртам-на-Майне, які з'яўляецца адным з дзевяці цэнтраў па плошчы і насельніцтву федэральнай зямлі Гесэн. Раён падзяляецца на 23 абшчыны. Паміж двума гарадамі ўжо шмат гадоў існуе саперніцтва. Вынікам саперніцтва з'яўляюцца анекдоты, якія жыхары абодвух гарадоў ахвотна апавядаюць пра сваіх суседзяў.

## Літаратура 
* Helmut Hill (Hrsg.): Rumpenheim und Waldheim, Lebendige Stadtteile von Offenbach am Main. CoCon-Verlag, Hanau 2006, ISBN 3-937774-25-4.
* Hans Georg Ruppel: Geschichte der Stadt Offenbach. Neuauflage, Wartberg Verlag, ISBN 3-8313-1334-2.
* Hans Georg Ruppel, Lothar Braun: Es begann in Offenbach… Wartberg Verlag, ISBN 3-9801846-3-3.
* Ulrich Jung: Das war das 20. Jahrhundert in OF und Region. Wartberg Verlag, ISBN 3-86134-923-X.
* Alfred Kurt: Stadt + Kreis Offenbach in der Geschichte. Hg. Offenbach-Post, Bintz-Verlag, 1998, ISBN 3-87079-009-1.
* Wilfried B. Sahm, Christina Uslular-Thiele: Offenbach — was für eine Stadt. Hg.: Volkshochschule Offenbach, Cocon-Verlag, 2004, ISBN 3-937774-05-X.
* Hessisches Städtebuch; Band IV 1. Teilband aus «Deutsches Städtebuch. Handbuch städtischer Geschichte» — Im Auftrage der Arbeitsgemeinschaft der historischen Kommissionen und mit Unterstützung des Deutschen Städtetages, des Deutschen Städtebundes und des Deutschen Gemeindetages, hrsg. von Erich Keyser, Stuttgart 1957.
* Günter Burkhard: Die Attraktoren der Armut — Eine sozialökologische Untersuchung der wohnräumlichen Verteilung von Armut in der Stadt Offenbach. Shaker-Verlag, 1998, ISBN 3-8265-2696-1.

## Спасылкі 
* http://www.offenbach.de/ — Афіцыйная старонка Афенбаха

Катэгорыя:Гарады Гесэна
Педру II (кароль Партугаліі)

**Педру II** (;  — ) — рэгент у 1668—1683 гадах, затым 23-ці кароль Партугаліі з 1683 года. Другі сын караля Партугаліі Жуана IV і Луізы Гусман.

## Кіраванне 
У 1668 годзе Педру быў прызначаны рэгентам пры сваім слабым старэйшым браце Афонсу VI. Пасля яго смерці ў 1683 годзе стаў каралём.

У лютым 1668 года ён скончыў выгадным мірам дваццацісямігадовую вайну з Іспаніяй. Апошняя прызнала незалежнасць Партугаліі.

У 1669 годзе Галандыя прызнала Бразілію партугальскай калоніяй. Неўзабаве там былі адкрыты Гераэзскія залатыя капальні, якія прынеслі Педра велізарныя багацці. У наступныя гады Педра паступова ўмацоўваў сваю ўладу і ўсё радзей склікаў картэсы.

## Сям'я 
У 1668 годзе ён ажаніўся з Марыяй Францыскай Савойскай-Немурскай (1646—1683), жонкай брата, з якой той развёўся ў 1666 годзе. У іх нарадзілася адна дачка:
* Ізабела (1669—1690).

Другі раз Педру жаніўся ў 1687 годзе на Марыі Сафіі Нойбургской (1666—1699), дачцэ курфюрста Філіпа Вільгельма Пфальц-Нейбургскага.

Дзеці:
* Жуан (1689—1750), будучы кароль Партугаліі Жуан V,
* Францыск (1691—1742), герцаг Бежскі,
* Антоніа (1696—1757),
* Мануэль (1697—1766),
* Франчэска (1699—1736).

У яго было таксама трое пазашлюбных дзяцей: Луіза, Мігель і Жазэ, ад трох розных жанчын.

Педру II памёр 9 снежня 1706 года, спадчыннікам стаў сын Жуан V.

Катэгорыя:Каралі партугальскія
Катэгорыя:Браганса (дынастыя)
Катэгорыя:Рэгенты
Джэсіка Лінч

**Джэсіка Дон Лінч** (; нар. 26 красавіка 1983) — амерыканская ваеннаслужачая.

Была радавой першага класа Квартырмайстэрскага корпуса. Удзельніца ўваходу кааліцыйных сілаў у Ірак у 2003 г. 23 сакавіка 2003 года была параненая і запалонены іракскімі войскамі, знаходзілася ў палоне да 1 красавіка 2003 года, калі была вызвалена ў ходзе аперацыі амерыканскага спецназа. Гісторыя палону і вызвалення Джэсікі Лінч была шырока агучана ў сродках масавай інфармацыі.

## Зноскі 
Катэгорыя:Удзельнікі Іракскай вайны
Катэгорыя:Ваеннапалонныя ЗША
Катэгорыя:Жанчыны ЗША
Алсу

**Алсу Раліфаўна Абрамава** (дзявочае прозвішча — **Сафіна**; ); ) — расійская эстрадная спявачка, Заслужаная артыстка Рэспублікі Татарстан (2000), Народная артыстка Рэспублікі Татарстан (2010). Артыст ЮНЕСКА ў імя міру (2011).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Расіі
Марые Элеанор Сернехольт

**Марые Элеанор Сернехольт** (; нар. 11 ліпеня 1983 г., Стакгольм) — шведская спявачка і мадэль.

## Дыскаграфія 
### Альбомы 
* Enjoy the Ride (29 сакавіка 2006)

### Сінглы 
* That’s The Way My Heart Goes (22 лютага 2006)
* I Need A House (6 чэрвеня 2006)
* Oxygen (9 кастрычніка 2006)
* Disconnect Me (люты / сакавіка 2009 года)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Анкета Марые Сернехольт на афіцыйным сайце A*Teens  
* 

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Швецыі
Карлас Сантана

**Карлас Аўгуста Алвес Сантана** ; , Аўтлан-дэ-Навара) — амерыканскі гітарыст мексіканскага паходжання, лаўрэат шматлікіх прэмій «Грэмі», набыў вядомасць на мяжы 1960-х і 1970-х з такімі класічнымі нумарамі, як «Black Magic Woman». У 1999 годзе парадкам прызабыты музыка нечакана вярнуўся на вяршыню поп-чартаў з альбомам «Supernatural» («Грэмі» за лепшы альбом года), які ўтрымліваў суперхіты «Smooth» і «Maria Maria».

## Дыскаграфія 
### Альбомы з гуртам Santana 
* *Santana* (1969) US: 2x Multi-Platinum
* *Abraxas* (1970) US: 5x Multi-Platinum
* *Love Devotion Surrender* (1973; with John McLaughlin) US: Gold

### Фільмы 
* *Carlos Santana--Influences* (video)
* *Sacred Fire. Live in Mexico.* (video & DVD)
* *Supernatural* (video & DVD)
* *Viva Santana* (DVD)
* *Santana Live By Request* (DVD)

## Гл. таксама 
* Габар Саба

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Гітарысты ЗША
Катэгорыя:Кампазітары Мексікі
Катэгорыя:Музыканты Мексікі
Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard Hot 100
Катэгорыя:Лацінаамерыканская музыка
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Лацінская Грэмі»
Брыджыт Рыган

**Брыджыт Кэтрын Рыган** (англ.: Bridget Catherine Regan; нар. 3 лютага 1982) — амерыканская актрыса кіно і тэатра. У 2008 годзе Брыджыт Рыган сыграла адну з галоўных роляў у фэнтэзійным серыяле "Легенда пра Шукальніка" (па матывах твораў Тэры Гудкайнда з цыкла «Меч Праўды»), што прынесла ёй немалую папулярнасць.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* Фан-сайт Брыджыт Рыган «Her blue eyes»
* Фан Сайт Брыджыт на твітэры

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Каліфорніі

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Актрысы ЗША
Рыгор Аляксандравіч Пацёмкін

{{Ваенны дзеяч
|поўнае імя     = Рыгор Аляксандравіч Пацёмкін
|арыгінал імя =
|дата нараджэння  = 
|дата смерці    = 
|месца нараджэння =  
|месца смерці = на шляху з Яс у Мікалаеў
|партрэт = Princepotemkin.jpg
|подпіс = *Генерал-Фельдмаршал, князь Р. А. Пацёмкін*
|мянушка =
|прыналежнасць = 
|гады службы = 1761—1791
|званне = Генерал-фельдмаршал
|род войскаў =Кавалерыя
|камандаваў =Расійскія арміі на Поўдні (1789-1791)  Екацерынаслаўская армія (1787-1789)
|частка =
|бітвы = 
Руска-турэцкая вайна, 1768—1774:
* 
* 
* 
Каўказская вайна, 1785-1791 

* Аблога і 
* Узяцце Бендэрскай крэпасці
|узнагароды = { style="background:transparent"

-

}
{ style="background:transparent

-

}
|сувязі =
|у адстаўцы =
}}
 (з 1776) **Рыгор Аляксандравіч Пацёмкін** (; , сяло Чыжова, непадалёк ад Смаленска — , ля сяла  (цяпер Малдова) па шляху з Ясаў у Мікалаеў) — рускі дзяржаўны дзеяч, які кіраваў далучэннем да Расійскай імперыі і першапачатковым уладкаваннем Наваросіі, дзе валодаў каласальнымі зямельнымі надзеламі і заснаваў шэраг гарадоў, уключаючы сучасныя абласныя цэнтры Дніпро (1776), Херсон (1778) і Мікалаеў (1789). Узвысіўся як фаварыт, а з 8 чэрвеня 1774 года, па непацверджаных дадзеных,  муж Кацярыны II. Першы гаспадар Таўрыйскага палаца ў Пецярбургу.

У 1781—1787 гадах ён быў уладальнікам сядзібы ў Дубровіцах каля Падольска, дзе знаходзіцца Знаменская царква, вядомая сваёй унікальнай архітэктурай у стылі барока.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Духаўшчынскім раёне
Катэгорыя:Фаварыты манархаў
Катэгорыя:Кавалергарды
Катэгорыя:Коннагвардзейцы
Катэгорыя:Члены Акадэміі Расійскай
Катэгорыя:Найяснейшыя князі
Катэгорыя:Удзельнікі руска-турэцкай вайны 1787—1791
Катэгорыя:Удзельнікі руска-турэцкай вайны 1768—1774
Сімона Сіньёрэ

**Сімона Сіньёрэ** ( , сапраўднае імя — **Сімона-Анрыэта-Шарлота Камінкер**, ;  — ) — французская актрыса кіно і тэатра.
## Фільмаграфія 
* (1961) «Славутыя любоўныя гісторыі»
* (1963) «Дражэ з перцам» — прастытутка Жэнеўева

## Мемуары 
Signoret, Simone. Nostalgia Isn't What It Used To Be. Weidenfeld and Nicolson, 1978. ISBN 0-297-77417-4

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Симона Сіньёрэ — Біяграфія, фільмаграфія на Oldcinema 

Катэгорыя:Актрысы Францыі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Памерлі ад раку падстраўнікавай залозы
Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сярэбраны мядзведзь»
Каятан Марашэўскі

**Каятан Марашэўскі** (; пам. 1811, Шумск) — беларускі і польскі драматург канца XVIII ст., манах-дамініканін.

Прафесар рыторыкі і паэтыкі Забельскага дамініканскага калегіума (в. Валынцы, Верхнядзвінскі раён Віцебскай вобл.), дзе разам з Міхалам Цяцерскім і Ігнацыям Юрэвічам пісаў п'есы для пастаноўкі навучэнцамі.

## Біяграфія 
Звесткі аб жыцці Каятана Марашэўскага нешматлікія. У 1787, паводле надпісу на рукапісе з п’есамі, ён выкладаў рыторыку і паэтыку ў Забелах. У 1788 быў пераведзены выкладаць у школу пры кляштары ў Аглане. На момант сваёй смерці ў 1811 быў прыёрам шумскага дамініканскага кляштара. На наступны год пасля яго смерці бібліятэка гэтага кляштара пацярпела ад пажару, што дадаткова ўскладняе пошук звестак.

## Творчасць 
Да нашага часу дайшлі дзве п'есы Марашэўскага: беларуска-польская «Камедыя» і польская трагедыя «Свабода ў няволі». Абодва творы захаваліся ў адным рукапісным зборніку 1787 г., які зберагаецца ў бібліятэцы АН Літвы. У «Камедыі» паказана цяжкае жыццё прыгоннага селяніна Дзёмкі, выказваецца асветніцкая думка, што шчасце залежыць не ад лёсу, а ад чалавечых учынкаў. Твор напісаны ў адпаведнасці з эстэтыкай класіцызму, аднак адчуваецца ўплыў барочных інтэрмедый, якія ўпершыню ў беларускай літаратуры сінтэзуюцца ў камедыю. Ідэі асветніцтва выявіліся ў трагедыі «Свабода ў няволі», дзе галоўны герой — рымскі палкаводзец Велізарый — вышэй асабістых інтарэсаў ставіць інтарэсы радзімы.

«Камедыя» была ўпершыню апублікаваная Уладзімірам Ператцам у 1911.

## Бібліяграфія 
* Камедыя // Хрэстаматыя па гісторыі беларускага тэатра і драматургіі. 2-е выд. Мн., 1997. Т. 1.

## Літаратура 
* Усікаў Я. Беларуская камедыя. Мн., 1979. С. 72—110.
* Мальдзіс А. На скрыжаванні славянскіх традыцый. Мн., 1980. С. 320—335.
* Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. Т. 2. Новая літаратура : другая палова XVIII—XIX стагоддзе / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т літ. імя Я. Купалы; навук. рэд. тома У. І. Мархель, В. А. Чамярыцкі. — Мінск : Беларус. навука, 2007.

Катэгорыя:Драматургі Беларусі
Катэгорыя:Польскамоўныя паэты
Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Дамініканцы
Катэгорыя:Памерлі ў Вільнюскім раёне
Луіза Райнер

**Луіза Райнер** (; , Вена — , Лондан) — нямецкая , двойчы лаўрэатка прэміі «Оскар». Сярод лаўрэатаў яна з’яўляецца ўладальніцай самых ранніх гэтых узнагарод.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* Луіза Райнер на сайце NNDB

Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з Германіі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Галівудская алея славы
Катэгорыя:Стагадовыя доўгажыхары
Сенат ЗША

**Сенат ЗША** () — адна з двух палат Кангрэса ЗША, так званая верхняя палата.

## Парадак фарміравання 
]]
Сенат складаецца са 100 членаў, па два ад кожнага штата, якія выбіраюцца тэрмінам на 6 гадоў. Першапачаткова сенатараў абіралі члены заканадаўчых сходаў штатаў, але з 1913 года, пасля ўступлення ў сілу 17-й папраўкі да Канстытуцыі, выбары сенатараў сталі прамымі. Яны праводзяцца адначасова з выбарамі ў палату прадстаўнікоў, пры гэтым кожныя два гады ў парадку ратацыі пераабіраецца 1/3 складу сената. Выбарчая акруга па выбарах у сенат — увесь штат. Сенатарам ЗША можа быць абрана асоба, якая дасягнула 30 гадовага ўзросту, якая з’яўляецца грамадзянінам ЗША як мінімум 9 гадоў перад выбарамі і якая з’яўляецца жыхаром штата, які жадае прадстаўляць.

## Цікавыя факты 
* У XX стагоддзі партыйнасць змянілі 13 сенатараў.

## Гл. таксама 
* Спіс сенатараў ЗША
* United States Capitol Subway System

## Спасылкі 
* 


ЗША
Клермонскі сабор

**Клермонскі сабор** — царкоўны сінод, скліканы Папай Рымскім Урбанам II у французскім горадзе Клермон (сучасны Клермон-Феран) і распачаты 18 лістапада 1095 года для рашэння царкоўна-адміністрацыйных і царкоўна-палітычных пытанняў. На Клермонскім саборы прысутнічалі прадстаўнікі каталіцкага духавенствы і свецкія асобы (пераважна французскіх дваран і рыцараў). Клермонскі сабор пацвердзіў абавязковасць для ўсіх хрысціян «Свету Божага», адлучыў ад царквы караля Францыі Філіпа I, які паўторна ажаніўся ў 1092 годзе.

26 лістапада 1095 года, пасля заканчэння паседжанняў Клермонскага сабора перад тварам знаці і духавенства Папа Урбан II прамовіў гарачую прамову, заклікаўшы тых, хто сабраўся адправіцца на Усход і вызваліць Іерусалім ад валадарства мусульман, абяцаўшы ўдзельнікам крыжовага паходу адпушчэнне грахоў, вызваленне ад даўгоў і г. д. Гэты заклік лёг на благодатную глебу, бо ідэі крыжовага паходу ўжо былі папулярныя сярод народа заходнееўрапейскіх дзяржаў, і паход мог арганізавацца ў любы момант. Прамовы Папы толькі пазначыла памкненні вялікай групы каталікоў у заходнееўрапейскіх дзяржавах.

Катэгорыя:Сусветныя саборы
Катэгорыя:Каталіцтва
Катэгорыя:Гісторыя хрысціянства
Катэгорыя:Гісторыя Францыі
Парламент Італіі

[thumb|275px|Будынак ніжняй палаты — [палацца Монтэчыторыё.]]
**Парламент Італіі** (італ. Parlamento Italiano) — нацыянальны парламент Італіі, двухпалатны заканадаўчы орган, у які ўваходзяць 945 абраныя парламентарыі (parlamentari).

## Склад 
* Палата Дэпутатаў Італіі — уключае 630 дэпутатаў (deputati).
* Сенат Італіі — уключае 315 сенатараў (senatori). Фармальна палаты роўныя па свайму статуту.

## Выбары 
З 2005 года для абедзвюх палат выкарыстоўваецца прапарцыйная сістэма галасавання. Большасць атрымлівае кааліцыя, якая дамаглася перамогі на нацыянальным (у Палаце дэпутатаў) і рэгіянальным (у Сенаце) узроўнях. Парламент выбіраецца тэрмінам на пяць гадоў.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Вынікі парламенцкіх выбараў

Катэгорыя:Палітыка Італіі
Італія
Сенат Італіі

[thumb|275px|Будынак італьянскага Сената — [палацца Мадама, Рым|палацца Мадама ў Рыме.]]
**Сенат** (італ. Senato della Repubblica) — верхняя палата італьянскага парламента, уключае 315 дэпутатаў, 232 з якіх абіраюцца прамым галасаваннем, а 83 - на прапарцыйнай аснове. Асаблівасцю з'яўляюцца тое, што былыя прэзідэнты краіны з'яўляюцца пажыццёвымі сябрамі Сената. Узроставы цэнз складае 40 гадоў. Акрамя таго, Прэзідэнт можа прызначыць у Сенат пажыццёва 5 чалавек з ліку ганаровых грамадзян, якія праславілі радзіму дасягненнямі ў галіне навукі, літаратуры, мастацтва. У кампетэнцыю Сената ўваходзіць аб'яву становішча вайны і надзяленне Урада неабходнымі паўнамоцтвамі, ратыфікацыя міжнародных дамоў.

## Гл. таксама 
* Палата дэпутатаў Італіі
* Сенат, Старажытны Рым
* Палацца Мадама, Рым

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Італьянскага сената 

Італія
Катэгорыя:Палітыка Італіі
Лі Грант

**Лі Грант** (; ) — амерыканская актрыса, уладальніца прэмій «Оскар» і «Эмі», а таксама кінарэжысёр, якая патрапіла ў 1950-я гады ў «Чорны спіс» Галівуда.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты Канскага кінафестывалю
Клэр Дэйнс

**Клэр Кэтрын Дэйнс** (; ) — амерыканская актрыса тэатра, кіно і тэлебачання.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Дзеці-акцёры ЗША
Катэгорыя:Актрысы ЗША
Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя
Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Спадарожнік»
Ксенія Паўлаўна Зікункова

**Ксенія Паўлаўна Зікункова** (, Кузнечнае, Ленінградская вобласць) — беларуская біятланістка. Займаецца біятлонам з 1998. Член алімпійскай зборнай каманды Беларусі па біятлоне на Алімпіядзе ў Турыне.

## Кубак свету 
* 2003—2004 — 48-е месца (40 ачкоў)
* 2005—2006 — 72-е месца (8 ачкоў)

## Спасылкі 
* Профіль IBU 

Катэгорыя:Біятланісты паводле алфавіта
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ленінградскай вобласці
Катэгорыя:Біятланісткі Беларусі
Катэгорыя:Біятланісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2002 года
Катэгорыя:Біятланісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2006 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па летнім біятлоне
Джэймс Мэйс

thumb|250px|JM
**Джэймс Мэйс**, вядомы звычайна як **Джэм Мэйс** або **«Джыпсі» Мэйс** (анг. Jem 'Gypsy' Mace, , Бістан, Норфалк, Вялікабрытанія - , Дарэм, графства Дарэм, Вялікабрытанія) — брытанскі баксёр. Мэйс быў вядомы сваёй асаблівай манерай весці бой, які суправаджаўся вокамгненнымі выпадамі і лёгкімі пераходамі ў абарону. Мэйс - апошні баксёр, які выйграў англійская чэмпіянат па боксе ў цяжкай вазе па Лонданскіх правілах.

## Спасылкі 
* Jem Mace, Champion of the World 
* Паслужны спіс
* «Gypsy» Jem Mace на The Cyber Boxing Zone, з табліцай баёў 
* Jem Mace the Gypsy на Boxing Hall of Fame  
* Swansong for Jem of a boxer 
* Famous prize ring fights of Jem Mace 
* Jem Mace у Britannica Concise Encyclopedia 

Катэгорыя:Баксёры паводле алфавіта
Катэгорыя:Баксёры Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па боксе
Адам Левін

**Адам Наа Левін** (; 18 сакавіка 1979, Лос-Анджэлес) — амерыканскі спявак. Саліст і гітарыст поп-рок гурта Maroon 5.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі ЗША
Катэгорыя:Гітарысты ЗША
Катэгорыя:Maroon 5
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Давід Бісбаль

**Давід Бісбаль** (; нар. 5 чэрвеня 1979) — іспанскі поп-спявак, пераможца прэміі «Грэмі ў галіне лацінаамерыканскай музыкі». Пачынаў сваю кар'еру ў іспанскім музычным рэаліці-шоў «Operación Triunfo».

## Дыскаграфія 
**Студыйныя альбомы**

* 2002: *Corazón latino*
* 2004: *Bulería*
* 2006: *Premonición*
* 2009: *Sin mirar atrás*
* 2014: *Tú y yo*
* 2016: *Hijos del mar*
* 2020: *En tus planes*
* 2023: *Me siento vivo*
* 2024: *Todo es posible en Navidad*

## Зноскі 
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Іспаніі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Альмерыі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Лацінская Грэмі»
Жан Дзюжардэн

**Жан Дзюжардэн** (; , Руэй-Мальмезон, дэп. О-дэ-Сен) — французскі комік і акцёр.

## Прэміі і намінацыі 
### Перамога 
* Пальмавая галіна Міжнароднага канскага кінафестывалю 2011 — найлепшая мужчынская роля (Артыст)
* Залаты глобус 2012 — найлепшая мужчынская роля ў камедыі ці мюзікле (Артыст)
* BAFTA 2012 — найлепшая мужчынская роля (Артыст)
* Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША 2012 — найлепшая мужчынская роля (Артыст)
* Hезалежны дух 2012 — найлепшая мужчынская роля (Артыст)
* Оскар 2012 — найлепшая мужчынская роля (Артыст)

### Намінацыі 
* Сезар 2007 — найлепшая мужчынская роля (Агент 117: Каір — шпіёнскае гняздо)
* Сезар 2012 — найлепшая мужчынская роля (Артыст)

## Фільмаграфія 
* 2011 — Артыст
* 2013 — Воўк з Уол-стрыт — Жан-Жак Саўрэль

## Зноскі 
Катэгорыя:Акцёры Францыі
Ваіна Джакантэ

**Ваіна Джакантэ** (; нар. 30 чэрвеня 1981) — французская актрыса.

## Біяграфія 
Ваіна Джакантэ нарадзілася 30 чэрвеня 1981 года ў франзцузскім горадзе Арлеане. Бацька — з Корсікі, маці — з Андалусіі. Ваіна скончыла ліцэй Поля Сезана ў горадзе Экс-ан-Праванс. Яшчэ ў школьныя гады Ваіна танчыла ў Марсельскай оперы.

У дваццаць гадоў у яе нарадзіўся сын Ніно. Бацькам хлопчыка быў музыка Марцін Гамет.

## Выбраная фільмаграфія 
* 2007 — «99 франкаў» / 99 francs — Сафі
* 2008 — «Сакрэты дзяржавы» / Secret défense — Дзіяна / Ліза
* 2009 — «Замкнёны круг» / Le premier cercle — Элод
* 2009 — / Bellamy — Nadia Sancho
* 2009 — / La blonde aux seins nus — Разалі
* 2010 — / Trader Games — Sibylle

## Спасылкі 
* 
* Неафіцыйны сайт Ваіны Джакантэ

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Акцёры Францыі
Палата Прадстаўнікоў ЗША

**Палата Прадстаўнікоў ЗША** () — ніжняя палата Кангрэсу ЗША. У ёй прадстаўлены кожны штат прапарцыйна колькасці насельніцтва. Колькасць месцаў у палаце пастаянная і складае 435, хоць Кангрэс мае права змяняць колькасць месцаў. Кожны прадстаўнік штата займае сваё месца на працягу двухгадовай кадэнцыі і можа быць перавыбраны неабмежаваную колькасць разоў. Кіраўніком палаты з'яўляецца спікер, які выбіраецца членамі палаты.

Складанне і паўнамоцтвы кангрэса ўстаноўлены ў першым артыкуле Канстытуцыі ЗША. Пры гэтым не выкарыстоўваюцца паняцці верхняя і ніжняя палаты. Асноўнай функцыяй Палаты з'яўляецца прыняцце федэральных законаў, гэта значыць такіх законаў, якія дзейнічаюць на тэрыторыі ўсіх штатаў. Білі, прынятыя ў Палаце, таксама праходзяць абмеркаванне ў Сенаце і візаванне Прэзідэнтам, перш чым стануць законам.

## Гл. таксама 
* Сенат ЗША

Катэгорыя:Дзяржаўны лад ЗША
Катэгорыя:Ніжнія палаты парламентаў паводле краін
Катэгорыя:Кангрэс ЗША
Базіліка Святога Рэмігія

**Базіліка Святога Рэмігія** () — каталіцкая царква ў Рэймсе, былая манастырская царква абацтва святога Рэмігія, заснаванага ў VI стагоддзі. Сучасны будынак базілікі пабудаваны ў першай палове XI стагоддзя. У базіліцы знаходзіцца магіла Святога Рэмігія, аб'ект паломніцтва. Царква ўключана ў спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Архітэктура і інтэр'ер 
thumb|left|Неф базілікі
thumb|left|Партал паўднёвага трансепта
Царква мае ў плане лацінскі крыж. Неф і рукавы трансепта - раманскія, гэта найбольш старажытныя часткі храма. Хор і галерэя з капліцамі выкананы ў гатычным стылі. Самая новая частка - фасад паўднёвага трансепта.

У апсіды захаваліся сапраўдныя вітражы XII стагоддзя, асаблівую каштоўнасць маюць старажытныя габелены, на якіх прадстаўлены эпізоды жыцця Святога Рэмігія.

У базіліцы пахаваны шэраг рэймскіх архіепіскапаў і членаў каралеўскіх сем'яў, у прыватнасці кароль франкаў Карламан, брат Карла Вялікага і кароль Францыі Людовік IV.

## Спасылкі 
* Базіліка на сайце «Рэлігійная архітэктура Захаду»  
* http://stremi-reims.cef.fr/basilique.html 
* http://catholique-reims.cef.fr/basilique-stremi.htm 

Катэгорыя:Рэймс
Катэгорыя:Каталіцкія храмы Францыі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Францыі
Катэгорыя:Бенедыкцінскія кляштары Францыі
Цятна

**Ця́тна** — возера ў Беларусі, у Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Ужыца (выцякае з возера), за 32 км на паўночны ўсход ад горада Верхнядзвінск, за 2 км на ўсход ад вёскі Дубровы.

Плошча паверхні Цятна 1,28 км². Найбольшая глыбіня 7,1 м. Даўжыня 1,9 км, найбольшая шырыня 1,2 км. Даўжыня берагавой лініі 4,68 км. Аб'ём вады 1,36 млн. м³. Плошча вадазбору 20,5 км².
Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй 5–7 м, спадзістыя, пад лесам і хмызняком. Берагі нізкія, забалочаныя і парослыя хмызняком.
У возера ўпадаюць некалькі ручаёў, на поўдні выцякае рака Ужыца.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, плотка, гусцяра, краснапёрка, мянтуз, лінь, акунь і іншыя рыбы.

## Літаратура 
*  — С. 305.
* 
* 
* Блакітны скарб Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал. Г. П. Пашкоў і інш. — Мн., 2007.
* 

Катэгорыя:Азёры Верхнядзвінскага раёна
Катэгорыя:Басейн Вужыцы
Роджэр Мур

**Роджэр Джордж Мур** (;  — ) — англійскі  кіно,  і . Найбольш вядомы дзякуючы выкананню ролі Джэймса Бонда.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рыцары-Камандоры ордэна Брытанскай імперыі
Катэгорыя:Паслы добрай волі ЮНІСЕФ
Катэгорыя:Памерлі ад раку
Лан (горад)

**Лан** (састарэлая перадача **Лаон**, ) — галоўны горад французскага дэпартамента Эна ў Пікардыі.

Старая частка горада размешчана на ўзгорку вышынёй 188 м, ля падножжа якога распасціраюцца новыя гарадскія кварталы з прамысловымі прадпрыемствамі і вакзалам.

## Гісторыя 
Размяшчэнне гальскага паселішча на вяршыні натуральнага ўзвышэння заахвоціла рымлян умацаваць гэта месца, даўшы яму назву *Laudunum*.
[thumb|left|150px|[Ланскі сабор]]
У V стагоддзі святы Рэмігій, з’яўляючыся мясцовым выхадцам, прызначыў Лан рэзідэнцыяй аднаго з падначаленых яму біскупаў. Тут нарадзілася Бертрада, маці Карла Вялікага. Іхныя нашчадкі яшчэ больш узвялічылі горад, зрабіўшы яго адным з галоўных цэнтраў палітычнага жыцця ў франскай дзяржаве. Тут нарадзіліся каралі Францыі Людовік IV і яго сын Лотар III. Толькі з прыходам да ўлады Гуга Капета ў 987 годзе французскія каралі канчаткова зацвердзілі сваю сталіцу ў Парыжы.

Ключавой падзеяй сярэднявечнай гісторыі Лана было паўстанне мяшчан супраць біскупа Годры, падушанае Людовікам VI. Падчас Стагадовай вайны горад неаднаразова пераходзіў з рук у рукі, аднак у ваеннай гісторыі застаўся дзякуючы бітвы пры Лане 1814 года паміж саюзнікамі расійска-прускімі войскамі пад камандаваннем прускага фельдмаршала Гебхарда Блюхера, і французамі пад правадырствам Напалеона. Французы беспаспяхова штурмавалі крэпасць Лана на высокім пагорку, а потым адкаціліся пад ударамі Блюхера.

Падчас Франка-прускай вайны ў 1870 годзе нейкі інжынер падарваў парахавы склад, загубіўшы 500 мяшчан і пашкодзіўшы сцяну сабора; ніжні горад моцна пацярпеў ад бамбардзіровак на зыходзе Другой сусветнай вайны.

## Славутасці 
Галоўнай гарадской славутасцю ва ўсе часы быў сабор Нотр-Дам — адзін з найбольш дасканалых узораў паўночнафранцузскага гатычнага стылю. Ён быў пабудаваны ў XII стагоддзі, дабудоўваўся ў 1205—1215 гадах. Да таго ж часу належаць будынак суседняга манастыра і царква Святога Марціна. Вялікая падземная зала ў гатычным стылі цяпер прыстасавана пад шпіталь. У гарадскім музеі выстаўлены рэдкія сярэднявечныя рэчы і карціны братоў Ленен — ураджэнцаў Лана. У двары музея размяшчаецца капліца, выбудаваная ў XII стагоддзі тампліерамі. На адной з плошчаў стаіць помнік яшчэ аднаму ланцу — Жаку Маркету, які першым з еўрапейцаў наведаў вярхоўі ракі Місісіпі.

## Вядомыя асобы 
* Ангеран Картон (каля 1415 — каля 1466) — французскі мастак авіньёнскай школы.

## Гарады-пабрацімы 
*  Зольтау, Германія
*  Уінчэстэр, Вялікабрытанія

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада

Катэгорыя:Гарады О-дэ-Франс
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Эна
Альбуміны

**Альбуміны** (ад , белы) — простыя растваральныя ў вадзе бялкі, умерана растваральныя ў канцэнтраваных растворах солі і згортваемыя пры награванні (дэнатурацыя бялку). Іх адносная малекулярная маса складае прыкладна 65000, не ўтрымоўваюць вугляводаў. Рэчывы, якія ўтрымоўваюць альбумін, такія як яечны бялок, завуцца альбуміноіды. Альбуміноідамі з’яўляюцца таксама сыроватка крыві, насенне раслін.

## Апісанне 
Простыя глабулярныя бялкі. Раствараюцца ў вадзе, салявых растворах, разбаўленых кіслотах і шчолачах. У растворы сульфату амонію (больш за 50 %) высольваюцца. Ёсць у сываратцы крыві (сываратачны альбумін), у малацэ (лактальбумін), яечным бялку (авальбумін), у насенні раслін і інш. Асноўныя рэзервовыя бялкі арганізма, здольныя забяспечваць звязванне і перанос крывёй вітамінаў, гармонаў (напр., з альбумінам звязана 75—82 % кортыкастэроідаў крыві). Выкарыстоўваюцца ў медыцынскай, кандытарскай, тэкстыльнай і іншых галінах прамысловасці.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Бялкі
Бертрада Лаонская

**Бертрада** або **Берта дэ Лаон** па мянушцы Берта Вялікая нага (фр. Berthe de Laon, Berthe au Grand Pied) (каля 720 — 12 ліпеня 783, Шуазі-о-Бак) — каралева Франкскай дзяржавы, дачка Харыберта дэ Лаон і маці Карла Вялікага.

Яе мянушка паходзіць, верагодна, з-за яе прыроджанай клышаногасці, калі адна нага была больш за другую.

## Спасылкі 
* Эйнхард. Жыццё Карла Вялікага
* Петавіянскія аналы
* Settipani Christian. Les ancêtres de Charlemagne. — Société atlantique d'impression, 1989. — 172 p. — ISBN 2-906483-28-1

Катэгорыя:Жанчыны Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Род Гугаберцідаў
Катэгорыя:Каралевы і імператрыцы Францыі
Ліліян Гіш

**Ліліян Даяна Гіш** (;  — ) — амерыканская актрыса з 75-гадовай кінакар’ерай, найбольш вядомая па ролях у нямых фільмах Дэвіда У. Грыфіта. Сястра актрысы Дораці Гіш.

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты ганаровай прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Акцёры ЗША
Стэфан Жаромскі

**Стэфан Жаромскі**, таксама сустракаецца **Жэромскі** (; , Страўчын, Радамская губерня, Царства Польскае, Расійская імперыя — , Варшава, Польская Рэспубліка) — польскі пісьменнік і публіцыст, «сумленне польскай літаратуры».

## Біяграфія 
Працаваў хатнім настаўнікам, у 1892—1904 гадах — бібліятэкарам у Польскім музеі ў Раперсвілі і ў бібліятэцы Замойскіх у Варшаве. У 1909—1912 гадах — у эміграцыі ў Парыжы. Выказваўся супраць дыскрымінацыі і ўціску беларусаў у Заходняй Беларусі ў міжваенныя гады.

## Творчасць 
Ужо для першых яго твораў характэрна сацыяльная скіраванасць, зварот да тэмы нацыянальна-вызваленчага руху (зборнікі «Апавяданні», «Раздзяўбуць нас крумкачы», абодва 1895). У цэнтры аўтабіяграфічнага рамана «Сізіфава праца» (1897) пратэст супраць прымусовай русіфікацыі польскай школы. Раман «Бяздомныя» (т. 1—2, 1900) прысвечаны тэме духоўных пошукаў польскай інтэлігенцыі. Ідэя барацьбы за незалежнасць і трагічны лёс адданых ёй барацьбітоў аб’ядноўвае раманы «Попел» (т. 1—4, 1904), «Прыгажосць жыцця» (1912), «Верная рака» (1912, пра паўстанне 1863) і трылогію «Барацьба з сатаной» (1916—19). Аўтар драм «Ружа» (1909) і «Сулкоўскі» (1910), раманаў «Гісторыя граху» (т. 1—2, 1908), «Прадвесне» (1925).

## Творы 
* Doktor Piotr
* Duma o hetmanie
* Dzieje grzechu
* Echa leśne
* Firlykowe Wzgórze
* Ludzie bezdomni
* Na probostwie w Wyszkowie
* O żołnierzu tułaczu
* Popioły
* Przedwiośnie
* Puszcza Jodłowa
* Rozdzióbią nas kruki, wrony
* Róża
* Sen o szpadzie
* Siłaczka
* Sułkowski
* Syzyfowe prace
* Уцякла мая перапёлачка
* Uroda życia
* Walka z szatanem
* Wiatr od morza
* Wierna rzeka
* Zapomnienie
* Zmierzch

## Беларускія пераклады 
На беларускую мову творы С. Жаромскага перакладалі М. Дубянецкі (зборнік «Верная рака», 1985), А. Сёмуха, Л. Баршчэўскі і інш.
* Верная рака / пер. М. Дубянецкі // Прайдзісвет № 4;
* Табу  / пер. А. Сёмуха // ARCHE № 11 (62), 2007.
* https://novychas.online/litbel/2022/02/litaraturnaja-belarus-2-186 Раздзяўбуць нас крумкачы, вароны… / пер. Л. Баршчэўскі // Літаратурная Беларусь. № 2 (186). 2022.

## Фільмы па творах 
* 1999 — тэлесерыял Пракляты ўтульны дом (Беларусь) паводле аповесці «Верная рака».

## Літаратура 
* *Хмяльніцкі М.* Жаромскі // БелЭн у 18 т. Т. 6. Мн., 1998.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пісьменнікі Польшчы
Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі
Фрэнсіс Фішэр

**Фрэнсіс Фішэр** (, нар. 11 мая 1952) — амерыканская  брытанскага паходжання, вядомая па ролях Эліс ў вестэрне Клінта Іствуда «Непрабачаны» (1992) і маці Роўз Дзьюіт Б’юкейтэр ў фільме-катастрофе Джэймса Кэмерана «Тытанік» (1997).

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з Вялікабрытаніі
Верхні Таўнус (раён)

**Верхні Таўнус** (ням. Hochtaunuskreis) — раён у Германіі. Цэнтр раёна - горад Бад-Хомбург. Раён уваходзіць у зямлю Гесен. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Дармштат. Займае плошчу 482 кв. км. Насельніцтва 226,7 тыс. чал. (2010). Шчыльнасць насельніцтва 470 чалавек / кв.км. Афіцыйны код раёна 06 4 34.

Раён падзяляецца на 13 абшчын.

## Спасылкі 
* www.hochtaunuskreis.de Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Раёны Гесэна
Катэгорыя:Геаграфія Германіі
Бад-Гомбург

**Бад-Гомбург** () — горад у Германіі, раённы цэнтр, курорт, размешчаны ў зямлі Гесен. Валодае асаблівым статусам. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Дармштат. Уваходзіць у склад раёна Верхні Таўнус. Насельніцтва складае 51.940 чалавек (на 30 чэрвеня 2007 года). Займае плошчу 51,14 км². Афіцыйны код 06 4 34 001.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Гесэна
Томас Грын

**Томас Хіл Грын** (, 7 красавіка 1836 — 26 сакавіка 1882) — англійскі філосаф, палітычны радыкальны рэфарматар і сябра брытанскага руху ідэалізму. Прыхільнік ідэй сацыяльнага лібералізму, з’яўляўся паслядоўнікам Гегеля.

Катэгорыя:Філосафы XIX стагоддзя
Катэгорыя:Філосафы Англіі
Катэгорыя:Гегельянцы
Катэгорыя:Палітычныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Англіі
Катэгорыя:Палітыкі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Філосафы Вялікабрытаніі
Ветэрау (раён)

**Ветэрау** () — раён у Германіі. Цэнтр раёна — горад Фрыдберг. Раён уваходзіць у зямлю Гесен. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Дармштат. Займае плошчу 1102 кв. км. Насельніцтва 298,2 тыс. чал. (2010). Шчыльнасць насельніцтва 271 чалавек/кв.км. Афіцыйны код раёна 06 4 40.

Раён падзяляецца на 25 абшчын.

Катэгорыя:Раёны Гесэна
Кардыльера Дамейка

**Кардыльера Дамейка** — вулканічны горны хрыбет у Андах на поўначы Чылі, у рэгіёне , на захад ад Салар-дэ-Атакама. Даўжыня хрыбта з поўначы на поўдзень каля 600 км. Самы высокі пункт — гара Cerro Quimal з вышынёю 4278 метраў. Горны ланцуг азначае ўсходнюю мяжу плоскай часткі пустыні Атакама. У хрыбце ёсць некалькі вулканаў рознага ўзросту, у тым ліку і чацвярцічныя. Хрыбет узнік у выніку субдукцыі.

## Утварэнне 
Вулканічны хрыбет узнік у зоне субдукцыі, дзе акеанічная пліта Наска паднырвае пад кантынентальную Паўднёва-Амерыканскую пліту.

Аснова хрыбта ўтворана палеазойскімі гранітамі, вулканічнымі і марскімі асадкавымі пародамі, і часткова з трыясавых вулканагенных парод кіслага саставу.

Горы ўтрымліваюць каштоўныя мінеральныя рэсурсы, у прыватнасці медзь і нітраты, якія выкарыстоўваюцца з сярэдзіны XIX ст. Таксама ў гэтым раёне ёсць радовішчы золата і срэбра. Моцнае значэнне ва ўтварэнні карысных выкапняў прымалі магматычныя інтрузіі.

## Прыродныя ўмовы 
### Клімат 
Кардыльера Дамейка знаходзіцца ў заходняй (прыбярэжнай) частцы Андаў, гэта абумовіла засушлівы клімат мясцовасці. З захаду Паўднёвую Амерыку абмывае халоднае Перуанскае цячэнне (цячэнне Гумбальдта), выпарэнне з яго паверхні надзвычай малое, гэта абумовіла засушлівасць прыбярэжных і горных раёнаў. Падымаючыся ўверх і пераадольваючы араграфічныя перашкоды (горы Анды) цёплае і вільготнае паветра з Атлантычнага акіяну астывае, вадзяная пара ў ім дасягае кропкі расы і выпадае на ўсходнія схілы ў выглядзе атмасферных ападкаў, халоднае і сухое паветра, пераваліўшы праз андскія хрыбты ўтварае Фён (моцны, парывісты, цёплы і сухі мясцовы вецер, што дуе з гор у даліны). Менавіта таму Кардыльера Дамейка з’яўляецца горным хрыбтом з самай нізкай вільготнасцю ў свеце.

thumb|250px|left|Cerro Quimal здалёк
### Рэкі 
У гэтым рэгіёне пачынаецца Лоа (самая доўгая рака Чылі (440 км)) і шэраг невялічкіх рэк.

### Раслінны і жывёльны свет 
У ніжняй частцы некаторых далін кожны год, пачынаючы з 29 ліпеня бачны прыкметы жыцця.

З жывёл прысутнічаюць андскі кондар і шыншыла.

## Паходжанне назвы 
Кардыльера Дамейка названа ў гонар Ігната Дамейкі ў год яго смерці (1889 г.).

## Турызм 
З-за аддаленасці і суровых прыродных умоў хрыбет Дамейка рэдка наведваюць турысты і альпіністы.

Катэгорыя:Горы Чылі
Катэгорыя:Горныя хрыбты
Палацца Нуова

**Палацца Нуова** — палац на Капіталійскай плошчы ў Рыме.

У палацца размешчаны з 1734 года выставачныя залы Капіталійскіх музеяў. Сярод экспанатаў, якія знаходзяцца ў палацца, знаходзіцца з 1990 года арыгінал коннай статуі Марка Аўрэлія. Палац быў закладзены ў 1571 годзе пры Папе Сіксце IV, аднак будаўніцтва ішло да 1654 года. Па прапанове Мікеланджэла, гэты палац быў пабудаваны сіметрычна размешчанаму насупраць палацца Дэі-Кансерваторы.

Катэгорыя:Музеі Рыма
Катэгорыя:Палацы Рыма
Палацца Мадама (Рым)

**Палацца Мадама** — рэзідэнцыя італьянскага Сената, размешчаная на Корса дэль Рынашымента ў Рыме.

Палацца атрымала назву ў гонар «мадам» Маргарыты Аўстрыйскай, жонкі Алесандра Медычы, якая жыла ў гэтым палацы. Палацца быў пабудаваны ў канцы XV стагоддзя, пазней яго набыў Джавані дзі Медычы (пазней Папа Леў X). У 1642—1649 гадах быў перабудаваны архітэктарам Паола Маручэлі, фасад набыў сённяшні барочны выгляд.

У 1750 годзе палацца купіў Папа Бенедыкт XIV, пазней у ім знаходзіліся розныя папскія ведамствы. З 1871 года будынак стаў месцам для паседжанняў Сената.

## Гл. таксама 
* Палацца Мадама ў Турыне
* Палацца Монтэчыторыё — месца паседжанняў ніжняй палаты італьянскага парламента

## Спасылкі 
Катэгорыя:Палацы Рыма
Катэгорыя:Будынкі і калекцыі роду Медычы
Мадама