open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Рыгор Філатавіч Фамічоў

**Рыго́р Філа́тавіч Фамічо́ў** (, в. Рунцава Навасільскага раёна Арлоўскай вобласці, РСФСР — , г. , Беларуская ССР) — савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч, старшыня Гродзенскага аблвыканкама (1972—1978).

## Біяграфія 
Падчас Айчыннай вайны з ліпеня 1942 года быў у партызанах: радавы, камандзір аддзялення партызанскага атрада імя М. Ф. Гастэлы, 121-й брыгады імя А. Ф. Браціна Мінскай вобласці, затым — у брыгадзе імя У. І. Чапаева Баранавіцкай вобласці, намеснік камандзіра партызанскай брыгады па камсамоле, упаўнаважаны ЦК ЛКСМБ. З сакавіка 1943 — інструктар, з красавіка 1943 — член Баранавіцкага падпольнага абкама ЛКСМБ, з сакавіка 1944 года — сакратар Навагрудскага падпольнага райкама ЛКСМБ.

З 1944 года — на камсамольскай рабоце ў Гродзенскай і Баранавіцкай абласцях.

У 1958—1960 гадах — першы сакратар Поразаўскага райкама, у 1961—1968 гадах — Лідскага гаркама КПБ. У 1968—1972 гадах — загадчык аддзела, другі сакратар Гродзенскага абкама КПБ. З 1972 года і да самай сваёй смерці быў на пасадзе старшыня Гродзенскага аблвыканкама.

## Ушанаванне памяці 
У горадзе Гродна адна з вуліц носіць імя Рыгора Фамічова. Таксама ў яго гонар названа адна з вуліц Ліды.

## Спасылкі 
* Председатели Гродненского облисполкома

Катэгорыя:Другія сакратары Гродзенскага абкама КП Беларусі
Катэгорыя:Першыя сакратары райкамаў КПБ
Катэгорыя:Першыя сакратары Лідскага гаркама КПБ
Асвета

**Асве́та** — распаўсюджванне ведаў, адукацыя; сістэма адукацыйна-выхаваўчых і культурна-асветных мерапрыемстваў і спецыяльных устаноў краіны. Мэты, задачы і структура асветы маюць канкрэтна-гістарычны характар і залежаць ад узроўню эканамічнага, палітычнага і культурнага развіцця грамадства.

## Літаратура 
* 
Катэгорыя:Веды
Катэгорыя:Культура
Катэгорыя:Грамадства
Палын мяцёлчаты

**Палы́н мяцёлчаты**, **палы́н лячэбны** (*Artemisia abrotanum*) — шматгадовая кветкавая расліна, паўкуст, від роду  сямейства .

## Назвы 
Палын мяцёлчаты, божа дрэўка, дождзераўё, цім’як, кудравіц, цыпрус.

## Батанічнае апісанне 
Вышыня расліны ад 50 да 120 см. Неразгалінаваныя парасткі стромкія, драўнеюць амаль цалкам да самых верхавінак, тоўстыя (да 1,5 см у папярочніку).

Лісце шараватага колеру, спачатку апушанае, з часам становіцца амаль голым. Ліставыя пласцінкі двойчы ці тройчы перыстарассечаныя на вузкія доўгія амаль ніткападобныя долі (з-за чаго выглядаюць ажурнымі). Ніжняе і сярэдняе сцябловае лісце з хвосцікамі.

Кветкі сабраны ў шарападобныя дробныя (2—3 мм шырынёй) кошыкі, якія ўтвараюць друзлыя мяцёлкавыя паніклыя суквецці. Краявыя жаночыя кветкі вузкатрубкавыя, абодваполыя сярэднія — трубчастыя. У еўрапейскай частцы Расіі цвіце ў ліпені — жніўні.

Плод — сямянка, спее ў еўрапейскай частцы Расіі ў жніўні — кастрычніку.

## Арэал 
Паходзіць з Малой Азіі, Усходняга Міжземнамор’я. У Расіі сустракаецца ў еўрапейскай частцы (вядома паўсюль у сярэдняй паласе, але ў паўночных раёнах рэдка), на Паўночным Каўказе, адзначана на поўдні Заходняй Сібіры і на Алтаі. Аддае перавагу росту ля вады, на пойменных лугах, можа ўтвараць зараснікі, сустракаецца ў лясах, на ўзлесках бярозавых пералескаў, ля жылля чалавека, уздоўж дарог.

## Гаспадарчае значэнне і выкарыстанне 
Расліна валодае своеасаблівым прыемным пахам, здаўна выкарыстоўвалася як асвяжальнік паветра.

Дэкаратыўная расліна, выкарыстоўваецца ў садовай культуры.

### Выкарыстанне ў кулінарыі 
Маладыя парасткі прыдатныя для ўжывання ў свежым выглядзе, але толькі ў нязначных колькасцях. Падчас высушвання лісця горыч страчваецца і набываецца характэрны пякучы смак вострай прыправы.

Высушаную траву, сцёртую ў парашок, дадаюць да смажанага мяса за некалькі хвілін да заканчэння гатавання. Можа дадавацца ў хлябы для надання ім спецыфічнага водару, можа выкарыстоўвацца для араматызацыі воцатаў, як дадатак да соусаў і служыць прыправай для страў з дзічыны.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Палын
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Спецыі
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Валерый Антонавіч Ананіч

**Вале́рый Анто́навіч Ана́ніч** (, в. Благадаць, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі гісторык, доктар гістрычных навук (1991), прафесар (1992). Кандыдат юрыдычных навук. Палкоўнік міліцыі ў адстаўцы.

## Біяграфія 
У 1979 годзе скончыў Мінскую вышэйшую школу міліцыі. З 1983 года — выкладчык, начальнік кафедры Акадэміі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь. Удзельнік ліквідацыі наступстваў аварыі на Чарнобыльскай АЭС.

Даследаваў пытанні гісторыі міліцыі Беларусі, праблемы прафілактыкі парушэнняў і барацьбы са злачыннасцю.

## Узнагароды 
* Ордэн Пашаны (2017)

## Літаратура 
* Республика Беларусь: энциклопедия. [В 7 т.]. Т. 2. — Минск, 2006.
* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 18, кн. 1. — Мінск, 2004.

## Спасылкі 
* Ананіч, Валерый Антонавіч
* Кафедра уголовно-исполнительного права уголовно-исполнительного факультета — Профессорско-преподавательский состав

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пухавіцкім раёне
Вочная стаўка

**Во́чная ста́ўка** — следчае дзеянне, якое заключаецца ў адначасовым допыце дзвюх (або больш) асоб, у паказаннях якіх выяўлены істотныя супярэчнасці. Праводзіцца па ініцыятыве следчага, суда, пракурора для атрымання больш праўдзівых звестак ці з мэтай высветліць, якое з ранейшых паказанняў адпавядае сапраўднасці. 

У Беларусі парадак правядзення вочнай стаўкі рэгламентуецца КПК Рэспублікі Беларусь.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Працэсуальнае права
Катэгорыя:Крыміналістыка
Азаўскіт

**Азаўскіт** (ад назвы Азоўскага мора) — мінерал. 

Агрэгаты шчыльныя, уключэнні, лускавінкі, сеткавыя пражылкі. Колер цёмна-буры. Бляск смалісты. Цвёрдасць — 4. Крохкі. Лёгка раствараецца ў салянай і азотнай кіслотах.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Фасфатныя мінералы
Катэгорыя:Мінералы жалеза
Азатэмія

**Азатэмія** — празмерная колькасць ў крыві азотазамяшчальных прадуктаў бялковага абмену. Абумоўліваецца недастатковасцю выдзяляльнай функцыі нырак і мочавыдзялення, павышаным распадам бялку.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нефралогія
Азабензол

**Азабензол** C6H5N=NC6H5 — найпрасцейшае араматычнае азазлучэнне. Малекулярная маса 182,22, аранжава-чырвоныя крышталі, устойлівы транс-ізамер, тэмпература плаўлення 68 °C. Нерастваральны ў вадзе, раствараецца ў арганічных растваральніках. Атрымліваюць аднаўленнем нітрабензолу. Вытворныя азабензолу — азафарбавальнікі і змягчальнікі для гумы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Араматычныя злучэнні
Катэгорыя:Азазлучэнні
Мікалай Пятровіч Малочка

{{ДД
| імя                = Мікалай Пятровіч Малочка
| жанчына            = 
| выява              = 
| шырыня партрэта    = 
| подпіс             =

| тытул              = Міністр гандлю БССР
| сцяг               = Flag of the Byelorussian Soviet Socialist Republic.svg
| перыядпачатак      = 1972
| перыядканец        = 1979
| папярэднік         = Аляксей Шаўроў
| пераемнік          = Мікалай Сташанкоў
| прэм'ер-міністр    = Ціхан КісялёўАляксандр Аксёнаў
| прэзідэнт          = 

| тытул_2            = Старшыня Гродзенскага аблвыканкама
| сцяг_2             = Coat of Arms of Hrodna Voblasts.svg
| перыядпачатак_2    = снежань 1964
| перыядканец_2      = кастрычнік 1972
| папярэднік_2       = ён сам, як старшыня сельск.Васіль Доркін (прам.)
| пераемнік_2        = Рыгор Фамічоў
| прэм'ер-міністр_2  = Ціхан Кісялёў
| прэзідэнт_2        = 

| тытул_3            = Старшыня Гродзенскага сельскага аблвыканкама
| сцяг_3             = Coat of Arms of Hrodna Voblasts.svg
| перыядпачатак_3    = студзень 1963
| перыядканец_3      = снежань 1964
| папярэднік_3       = *пасада заснаваная*
| пераемнік_3        = *пасада скасаваная*
| прэм'ер-міністр_3  = Ціхан Кісялёў
| прэзідэнт_3        = 

| тытул_4            = Старшыня Гродзенскага аблвыканкама
| сцяг_4             = Coat of Arms of Hrodna Voblasts.svg
| перыядпачатак_4    = жнівень 1961
| перыядканец_4      = студзень 1963
| папярэднік_4       = Іпаліт Канановіч
| пераемнік_4        = ён сам, як старшыня сельск.Васіль Доркін (прам.)
| прэм'ер-міністр_4  = Ціхан Кісялёў
| прэзідэнт_4        = 

| дата нараджэння   = 
| месца нараджэння  = 
| дата смерці       = 
| месца смерці      = 
| нацыянальнасць    = 
| назва_палітычнай_арганізацыі = 
| партыя             = УКП(б) (з 1944)
| муж                = 
| жонка              = 
| сужэнец            = 
| дзеці              = 
| бацька             = 
| маці               = 
| род                = 
| род войскаў        = 
| званне             = 
| адукацыя           = 
| рэлігія            = 
| аўтограф           = 
| узнагароды         = { style="background:transparent"
    
}
}}

**Мікала́й Пятро́віч Мало́чка** (, в. Пляцянічы Гродзенскай губерні (цяпер Зэльвенскі раён Гродзенскай вобласці) — , г. ) — беларускі партыйны і дзяржаўны дзеяч. Кандыдат эканамічных навук (пісьменнік Аляксей Карпюк пісьмова і называючы сведкаў сцвярджаў, што дысертацыю за М. Малочку напісаў іншы чалавек). Член УКП(б):
* Ордэнам Леніна,
* Ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга

## Спасылкі 
* Николай Петрович Молочко
* 

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Міністры гандлю БССР
Катэгорыя:Кандыдаты эканамічных навук
Катэгорыя:Першыя сакратары райкамаў КПБ
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 6-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 7-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 8-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 9-га склікання
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Зэльвенскім раёне
Беснаіцыёз

**Беснаіціёз** — пратазойнае захворванне скуры, падскурнай клятчаткі, крывяносных сасудаў, слізістых абалонак і іншых тканак жывёл. З’яўляецца эндэмічным у трапічных і субтрапічных рэгіёнах з высокім узроўнем інфіцыравання, але нізкім узроўнем смяротнасці, пры гэтым з’яўляецца рэдкім у іншых рэгіёнах.

## Апісанне 
Хваробатворныя мікраарганізмы скурных захворванняў і хворых жывёл уключаюць у сябе:
* *Besnoitia besnoiti* у кароў (пухліны лімфатычных вузлоў, падскурныя ацёкі, панос, выкідкі і бясплоддзе)
* *Besnoitia bennetti* у коней і аслоў (характарызуецца масавым сур’ёзным дэрматытам)
* *Besnoitia jellisoni* і *B. wallacei* у грызуноў
* *Besnoitia tarandi* у аленяў і карыбу
* *Besnoitia darlingi* у яшчарак, апосумаў і змей
* *Besnoitia sauriana* у яшчарак
* Паразы ўнутраных органаў штамаў *B. besnoiti* у афрыканскіх антылоп
* Невыяўленыя віды *Besnoitia* у коз у Іране, Новай Зеландыі і Кеніі.

Катэгорыя:Захворванні паводле алфавіта
Катэгорыя:Захворванні жывёл
Катэгорыя:Інфекцыйныя захворванні
Энрыка дэ Нікола

**Энрыка дэ Нікола** (, 9 лістапада 1877, Неапаль — 1 кастрычніка 1959, Торэ-дэль-Грэка) — італьянскі юрыст, журналіст, палітык, першы прэзідэнт Італьянскай Рэспублікі ў 1948 годзе.

## Біяграфія 
Энрыка дэ Нікола нарадзіўся ў Неапалі і атрымаў вядомасць як паспяховы адвакат.

У 1896 годзе скончыў Неапалітанскі універсітэт з дыпломам юрыста.

Працаваў рэпарцёрам і галоўным рэдактарам «Don Marzio» у Неапалі, абіраўся старшынёй Савета Калегіі адвакатаў Неапаля.

З 1907 году — муніцыпальны саветнік Неапаля.

Упершыню быў абраны дэпутатам Палаты дэпутатаў Італьянскага Каралеўства ў 1909 годзе. У 1913, 1919 і 1921 гадах пераабіраўся дэпутатам.

З 27 лістапада 1913 года па 19 сакавіка 1914 году — дзяржаўны унтерсекретарь Міністэрства калоній.

З 19 студзеня па 23 чэрвеня 1919 год — дзяржаўны унтерсекретарь Міністэрства фінансаў.

З 26 чэрвеня 1920 года па 7 красавіка 1921 года і з 11 чэрвеня 1921 году па 25 студзеня 1932 году — Старшыня Палаты дэпутатаў Італьянскага Каралеўства.

Пасля прыходу да ўлады фашыстаў спыніў палітычную дзейнасць. Кароль Віктар Эмануіл III прызначыў яго сенатарам ў 1929 годзе. Аднак Энрыка дэ Нікола ніколі ня браў удзел у працы Сенату. З 27 снежня 1929 года па 19 студзеня 1934 года — член Камісіі па справах Вярхоўнага Суда, а з 17 красавіка 1939 года па 28 студзеня 1940 гады — член Камісіі па ўнутраных справах і юстыцыі.

У 1943 годзе, пасьля зьвяржэньня фашысцкага рэжыму, становіцца адным з самых уплывовых пасрэднікаў у працэсе перадачы ўлады сыну караля прынцу Умберта.

Пасля абвяшчэння рэспублікі ў 1946 годзе Канстытуцыйная асамблея абрала яго часовым кіраўніком дзяржавы. У першым крузе галасавання 28 чэрвеня 1946 года дэ Нікола набраў 80 % галасоў.

З 28 чэрвеня 1946 года па 31 снежня 1947 — часовы кіраўнік дзяржавы.

25 чэрвеня 1947 года падаў у адстаўку, спасылаючыся на кепскі стан здароўя. Аднак Канстытуцыйная асамблея пераабрала яго часовым кіраўніком дзяржавы на наступны ж дзень.

З 1 студзеня 1948 г, пасля ўступлення ў сілу Канстытуцыі Італіі, займаемая дэ Мікалай пасаду стала афіцыйна называцца «Прэзідэнт Італьянскай Рэспублікі». Пасля ён адхіліў прапанову балатавацца на пасаду прэзідэнта на наступных выбарах, якія праходзілі ў маі 1948 года.

З 11 мая 1948 году — пажыццёвы сенатар (як першы прэзідэнт дзяржавы).

З 28 красавіка 1951 года па 24 чэрвеня 1952 году — старшыня Сената Італьянскай Рэспублікі.

З 15 снежня 1955 года па 26 сакавіка 1957 году — суддзя Канстытуцыйнага суда Італіі, а з 23 студзеня 1956 года па 26 сакавіка 1957 году — старшыня гэтага суду.

Памёр 1 кастрычніка 1959 года ў Торэ-дэль-Грэка.
Алёшкі (археалагічны помнік)

**Алёшкі** — археалагічны помнік: курганны могільнік каля в. Алешкі (Мядзельскі раён, Мінская вобласць).

## Апісанне 
На правым беразе р. Страча, за 0,5 км на паўднёвы захад ад вёскі. 12 курганоў вышынёй 0,7—1,5 м, дыяметрам 6—11 м, з каменнымі абкладкамі на схілах. Выявіў і даследаваў 8 насыпаў у 1895 г. Ф. В. Пакроўскі, абследаваў у 1979 г. Я. Г. Звяруга. Пахавальны абрад — трупаспаленне на гарызонце, у грунтавых ямах, у насыпе, пахаванні адзіночныя і 1 двайное. Суправаджальны інвентар — жалезныя наканечнікі коп’яў, сякеры, нажы, шылы, шпоры, спражкі, кольцы, бронзавы пінцэт, фрагменты гліняных гаршкоў. Датуецца 2-й паловай I-га тыс.

## Літаратура 
* Звяруга, Я. Г. Алешкі / Я. Г. Звяруга // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 33 — 34. — ISBN 5-85700-077-7.
* Звяруга, Я. Г. Алёшкі / Я. Г. Звяруга // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 27. — ISBN 978-985-11-0353-5.
* Покровский, Ф. В. К исследованию бассейна Вилии в археологическом отношениии / Ф. В. Покровского. — М.: Типография Г. Лисснера и А. Гешеля, 1899. — [2], 101 с.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1 тысячагоддзі
Катэгорыя:Курганныя могільнікі Мядзельскага раёна
Катэгорыя:Алешкі (Свірскі сельсавет)
Рабцаў

**Ра́бцаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Антон Сяргеевіч Рабцаў (нар. 1984) — беларускі футбаліст.
* Віктар Мікалаевіч Рабцаў (нар. 1957) — суддзя Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь.
* Ілля Мікалаевіч Рабцаў (1904—1963) — беларускі партыйны і дзяржаўны дзеяч.
* Леанід Міхайлавіч Рабцаў (нар. 1955) — суддзя Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь.
* Міхаіл Яўсеевіч Рабцаў (1923—1989) — Герой Савецкага Саюза.
Міхаіл Міхайлавіч Куюкаў

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Міхаіл Міхайлавіч Куюкаў
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 1942—1942
 |званне           = чырвонаармеец
 |род войскаў      = пяхота
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды       = { style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
 
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}
**Міхаі́л Міха́йлавіч Кую́каў** (—) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Чырвонаармеец, кулямётчык 3-га батальёна 194-га Чырванасцяжнага Ташкенцкага стралковага палка (162-я стралковая дывізія, 19-ы стралковы корпус, 65-я армія, Цэнтральны фронт). Герой Савецкага Саюза (1944).

## Біяграфія 
М. М. Куюкаў нарадзіўся ў сяле Абашава (сучасны пасёлак Старабашава, Новакузнецкі раён,  Расіі). Па нацянальнасці шорац. Скончыў школу ва ўлусе Мыскі (сучасны горад Мыскі ў Кемераўскай вобласці), курсы трактарыстаў і працаваў у калгасе і лясніцтве. У жніўні 1942 г. прызваны ў Чырвоную Армію. Прайшоў падрыхтоўку пры ваенным вучылішчы ў Омску. З лютага 1943 г. удзельнік баёў на Цэнтральным фронце. Кулямётчык чырвонаармеец М. Куюкаў вызначыўся ў час баявых дзеянняў на подступах да ракі Сож у Гомельскім раёне. 30 верасня 1943 г. у баі за вёску Скіток удзельнічаў адбіцці 3 контратак праціўніка, быў паранены, але не пакінуў поля бою. Калі кулямёт Куюкава быў пашкоджаны, ён вёў агонь з бранябойнага ружжа і аўтамата да апошняга патрона. Загінуў у гэтым баі.

М. М. Куюкаў быў пахаваны на месцы бою. У 1957 годзе перапахаваны ў брацкай магіле ў пасёлку Калініна Гомельскага раёна Гомельскай вобласці.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка»
* Ордэн Леніна

## Памяць 
* Бюст Героя на Мемарыяльным комплексе баявой славы ў горадзе Мыскі.
* У гонар М. Куюкава названыя вуліцы ў гарадах Мыскі, Міждурэчанск, Новакузнецк Кемераўскай вобласці і ў вёсцы Цярэшкавічы Гомельскага раёна.
* Мемарыяльныя дошкі на фасадзе школы № 1 горада Мыскі, будынку станцыі Карлык (Кемераўская чыгунка) і будынка ваеннага вучылішча ў Омску.

## Літаратура 
*  — С. 68.
* 

## Спасылкі 
* 
* *Л. Чульжанова, Н. Печенина* Подвиг Михаила Куюкова // Информационный центр «Шория» 
* Куюков Михаил Михайлович // Портал Правительства Омской области 
* В память о подвиге пулемётчика Михаила Куюкова // Гомельская районная газета «Маяк» и фото-блог SozhNews
* Муниципальное автономное общеобразовательное учреждение «Средняя общеобразовательная школа № 1 имени Героя Советского Союза Михаила Михайловича Куюкова» 

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Загінулі ў баі
Катэгорыя:Пахаваныя ў Гомельскім раёне
Алёхаўка (археалагічны помнік)

**Алёхаўка** — археалагічны помнік: гарадзішча культуры штрыхаванай керамікі каля в. Алёхаўка (Уздзенскі раён, Мінская вобласць).

На ўзвышшы ў пойме р. Алёхаўка (верхняе цячэнне р. Жэсць). Пляцоўка амаль круглая у плане, памерамі 50х60 м, меліся вал і роў. Адкрыў у 1868 г. і даследаваў у 1869 Я. Завіша. Знойдзены чарапкі грубаляпнога посуду, гліняныя прасліцы, косткі жывёл, шлакі і молат ад металургічнай вытворчасці. У 1949 і 1971 гг. абследаваў А. Р. Мітрафанаў, у 1976 — 1977 Л. У. Калядзінскі. У 1979 г. гарадзішча было амаль цалкам знішчана пад час дарожна-будаўнічых работ. У агаленнях сценак катлавана на пляцоўцы гарадзішча Л. У. Калядзінскім зафіксаваны культурны пласт чорнага колеру. Сабраны фрагменты глінянай абмазкі жытлаў, абломкі ляпнога посуду са штрыхоўкай, гліняныя біканічныя прасліцы і фрагмент грузіка дзякоўскага тыпу. Матэрыялы датуюцца VII ст. да н.э. — IV ст. н.э., захоўваюцца ва Уздзенскім гісторыка-краязнаўчым музеі.

## Літаратура 
* Алёхаўка // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 34. — ISBN 5-85700-077-7.
* Калядзінскі, Л. У. Алёхаўка / Л. У. Калядзінскі // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 27. — ISBN 978-985-11-0353-5.
* Калядзінскі, Л. Было гарадзішча… // Літаратура і мастацтва. — 1979. — № . — 30 лістапада. — С. 13.
* Митрофанов, А. Г. Дневник археологических раскопок в 1951 г. // Архив Института истории НАН Беларуси
* Поболь, Л. Д. Славянские древности Белоруссии: свод археологических памятников раннего этапа зарубинецкой культуры — с середины ІІІ в. до н.э. по начало ІІ в. н.э. / Л. Д. Поболь; АН Белорусской ССР, Ин-т истории; Ред. Ю. В. Кухаренко. — Мн.: Наука и техника, 1974.

Катэгорыя:Культура штрыхаванай керамікі
Катэгорыя:Гарадзішчы Уздзенскага раёна
Катэгорыя:Алёхаўка (Уздзенскі раён)
Баравік (трэкер)

**Баравік** — міжнародны беларускамоўны файлаабменны рэсурс. BitTorrent-трэкер, цэлю якога з'яўляецца раздача бясплатных перакладзеных фільмаў, серыялаў, кніг, музыкі на беларуская мове. Адкрыты ў 2010 годзе пад назвай *Torrent.by*, а 29 снежня назва змянілася на *Baravik.org*. Трэкер працуе на рухавіку PunBB.
Таццяна Іванаўна Аляксеева

**Таццяна Іванаўна Аляксеева** (; , , Аўтаномная Татарская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка, РСФСР (сёння — Рэспубліка Татарстан, Расія) — ) — савецкі і расійскі антраполаг, доктар гістарычных навук (1969), акадэмік РАН (1992).

У 1951 г. скончыла Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава. Працавала ў НДІ антрапалогіі імя Дз. М. Анучына МДУ імя М. Ламаносава.

## Навуковая дзейнасць 
Даследавала краніялагічныя матэрыялы з усходнеславянскіх курганных могільнікаў XI — XV стст., у т.л. з тэрыторыі рассялення дрыгавічоў, радзімічаў і полацкіх крывічоў, у параўнанні з ранне- і познасярэдневяковымі пахаваннямі заходніх і паўднёвых славян, балцкага і фіна-ўгорскага насельніцтва. Гэта дазволіла зрабіць шэраг вывадаў пра генетычныя вытокі, антрапалагічныя асаблівасці розных славянскіх плямён як следства іх кантактаў з абарыгенным насельніцтвам пры рассяленні па тэрыторыі Усходняй Еўропы. Распрацавала канцэпцыю экалагічнай абумоўленасці фарміравання адаптыўных тыпаў у сувязі з паходжаннем расавых асаблівасцей.

## Творы 
* Адаптация человека в различных экологических нишах земли: Биологические аспекты: Курс лекций / Т. И. Алексеева; Международный независимый эколого-политологический университет. — М.: Изд-во МНЭПУ, 1998. — 278, [1] с.
* Адаптивные процессы в популяциях человека. — М.: Изд-во МГУ, 1986. — 215 с.
* Влахи. Антропо-экологическое исследование: По материалам средневекового некрополя Мистихали / Т. И. Алексеева, Д. В. Богатенков, Г. В. Лебединская; НИИ и Музей антропологии МГУ и др. — М.: Научный мир, 2003. — 131 с.
* Географическая среда и биология человека / Т. И. Алексеева. — М.: Мысль, 1977. — 302 с.
* Этногенез восточных славян по данным антропологии. — М.: Изд-во Московского университета, 1973. — 330 с.

## Літаратура 
* *Салівон, І. І.* Аляксеева Таццяна Іванаўна / І. І. Салівон // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 27. — ISBN 978-985-11-0353-5.

Катэгорыя:Выпускнікі МДУ
Катэгорыя:Антраполагі Расіі
Польская мова ў Беларусі

**Польская мова ў Беларусі** з'яўляецца адной з моў меншасцяў.

## Распаўсюджванне 
Польская мова найбольшае распаўсюджванне атрымала ў Гродзенскай і Брэсцкай абласцях, а таксама на захадзе Мінскай, гэта значыць на тых тэрыторыях, якія з 1921 да 1939 года ўваходзілі ў склад Польшчы і знаходзяцца бліжэй да сучаснай беларуска-польскай дзяржаўнай мяжы. Хоць польская мова і не з'яўляецца афіцыйнай, але выкарыстоўваецца ў СМІ, таксама адкрыты школы на польскай мове. Пасля здабыцця незалежнасці Беларусі роля польскай мовы значна ўзрасла, многія жыхары захаду рэспублікі ў той ці іншай ступені ёю валодаюць.

## Грамадскія арганізацыі 
Польскую мову прапагандуе «Саюз палякаў на Беларусі», які з боку беларускіх уладаў не прызнаецца. «Польска мацеж школьна» займаецца адкуацыйна-культурнай дзейнасцю, выдае часопис «Słowo Ojczyste» (*Роднае слова*).

## Адукацыя 
У ГрДУ ім. Я. Купалы працуе кафедра польскай філалогіі.

У Рэспубліцы Беларусь працуюць дзве польскамоўныя школы — у Гродне і Ваўкавыску. У гэтых школах усе прадметы вядуцца на польскай мове. У некаторых іншых школах ёсць бясплатныя факультатыўныя заняткі па вывучэнні польскай мовы, але з 2015/16 навучальнага года частка іх зачынілася, у сувязі з гэтым Саюз палякаў на Беларусі распачаў інфармацыйную акцыю «*Uczmy się polskiego!*».

«Польска мацеж школьна» арганізавала ў Гродне грамадскі ліцэй імя Э. Ажэшкі, дзе праводзяцца заняткі па польскай мове для моладзі і дарослых. 

## Літаратура 
* Польская мова і літаратура ў сярэдняй і вышэйшай школе ў Беларусі.&#x20;— Навуковае выданне.&#x20;— Гродна: Установа адукацыі «Гродзенскі дзяржаўны універсітэт імя Янкі Купалы»., 2007. 20;— 244— ISBN 978-985-515-105-1.

## Спасылкі 
* В Гродно в польской школе не введут русский язык  — Telegraf.by 

Катэгорыя:Польская мова ў свеце
Катэгорыя:Мовы Беларусі
Суглінак

**Суглі́нак** — рыхлая пясчана-гліністая асадкавая горная парода, якая складаецца з часцінак памерам менш за 0,01 мм (30-50 %) і абломкавых часцінак больш за 0,01 мм (70—50 %). Мае ў сабе каля 10—30 % гліністых часцінак памерам менш 0,005 мм. Лік пластычнасці 7—17.

Адрозніваюць суглінак груба-, дробназярністы і пылаваты. Паводле колькасці гліністага матэрыялу суглінкі падзяляюць на лёгкія, сярэднія і цяжкія. Мінеральны склад пясчаных суглінкаў больш кварцавы, гліністых — з кааліту, іліту, мантмарыланіту і інш. Паходжанне пераважна кантынентальнае. Сыравіна для вытворчасці цэглы, аглапарыту. На тэрыторыі Беларусі суглінак пашыраны сярод антрапагенных адкладаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асадкавыя горныя пароды
Ангоб

**Ангоб** () — вадкая тонкадысперсная (дробна змолатая) белая ці каляровая гліна, прызначаная для пакрыцця ці дэкарыравання гліняных вырабаў (посуду, кафлі, прадметаў дробнай пластыкі). Наносілася на сыры ці падсушаны выраб. У эпоху бронзы ў Беларусі ангабаванне знешняй паверхні вырабаў ужывалася з мэтай яе ўшчыльнення. Да XVIII ст. замест ангобы ў Беларусі ўжывалі белую ці чырвоную гліну, разведзеную вадой да кансістэнцыі густой смятаны. У XVI — XVII стст. яе выкарыстоўвалі для змянення колеру чарапка (карычневага ці чырвонага на белы), як грунтоўку пад празрыстую паліву (на посудзе і кафлі) ці для дэкарыравання вырабаў роспісам (Ліда, Мір, Гародня, Віцебск, Мсціслаў, Магілёў і інш.). У Полацку канца XVI — пачатка XVII стст. з мэтай імітацыі маёлікі чырвонагліняныя дэкаратыўныя талеркі пакрываліся белым ангобам, па якім наносіўся геаметрычны арнамент чырвоным ангобам. У пачатку XVIII ст. полацкія майстры распісвалі белым ангобам свісцёлкі. Для размалёўкі талерак, кубкаў, збаноў ангобы падфарбоўваліся вокісламі металаў (пераважна меддзю), пасля арнаментаваная паверхня пакрывалася празрыстай бясколернай палівай. Мінскія ганчары канца XVI — 1-й паловы XVII стст., паліваючы ўнутраную паверхню гаршкоў, знешнюю пакрывалі ангобам крыху святлейшага колеру. Ангоб наносіўся спосабам аблівання, а роспіс — з дапамогай ражка ці пэндзля. 3 XIX ст. ангобная размалёўка выкарыстоўвалася ў вясковым ганчарстве (гараднянская кераміка). У сучаснай керамічнай традыцыі пашырана тэхніка напылення, або пульверызацыя.

## Літаратура 
* Здановіч, Н. І. Ангоб / Н. І. Здановіч // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 29. — ISBN 978-985-11-0353-5.
* Раханскі, І. Я., Сінчук, І. І. Ангоб / І. Я. Раханскі, І. І. Сінчук // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 36. — ISBN 5-85700-077-7.

Катэгорыя:Кераміка
Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Парахонск)

**Свята-Раства-Багародзіцкая царква** — праваслаўны храм у в. Парахонск Пінскага раёна Брэсцкай вобласці.

## Гісторыя 
 абараза  «Маці Божая Замілаванне», 1803]] 
Пабудавана ў 1888 г. з дрэва. У 1902 г. пабудавана цагляная царкоўнапрыходская школа.

## Архітэктура 
Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Вырашана 3-зрубнай падоўжна-восевай кампазіцыяй: прытвор, малітоўная зала, прамавугольная апсіда. Асноўны кубападобны зруб накрыты пакатым 4-схільным дахам, над якім узведзены светлавы 8-гранны барабан з цыбулепадобным купалам. Над прытворам васьмерыковая званіца, завершаная востраканечным шпілем. Уваход праз ганак у выглядзе утрыраванага 2-слуповага порціка. Гарызантальна ашаляваныя сцены дэкарыраваны разным накладным дэкорам, запазычаным з ордэрнай мураванай архітэктуры: ліштвы з сандрыкамі прамавугольных аконных праёмаў, лапаткі.

## Інтэр'ер 
У інтэр'еры малітоўная зала мае 2-светлавую прастору, у якую адкрываюцца памяшканні апсіды. У габарытах залы вылучаны прытвор з бакавымі прасвірняй і хрысцільняй.

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Парахонск
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Пінскага раёна
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў псеўдарускім стылі
Катэгорыя:Храмы Найсвяцейшай Дзевы Марыі
Катэгорыя:Храмы Пінскай і Лунінецкай епархіі
Катэгорыя:1888 год у Беларусі
Малагасійская Вікіпедыя

**Малагасійская Вікіпедыя** (па-малагасійску: ''Wikipedia amin'ny teny malagasy'') — раздзел Вікіпедыі на малагасійскай мове.

Раздзел заснаваны ў красавіку 2004 году. Па стане на    года змяшчае  .
Вікіпедыя на маратхі

**Вікіпедыя на маратхі** (маратхі: *मराठी विकिपीडिया*) — раздзел Вікіпедыі на мове маратхі.

Раздзел заснаваны 1 мая 2003 году. Па стане на    года змяшчае  .
Вікіпедыя на урду

**Вікіпедыя на урду** (урду: *اردو وکیپیڈیا*) — раздзел Вікіпедыі на мове урду.

Раздзел заснаваны ў студзені 2004 году. Па стане на    года змяшчае  .
Вікіпедыя на кечуа

**Вікіпедыя на кечуа** (кечуа: *Qhichwa Wikipidiya*) — раздзел Вікіпедыі на мове кечуа.

Раздзел заснаваны ў студзені 2003 году. Па стане на    года змяшчае  .

## Гісторыя 
* Май 2006&nbsp;— створаны 100-ты артыкул.
* Снежань 2006&nbsp;— створаны 1 000-ны артыкул.
Свята-Георгіеўская царква (Парэчча)

**Свята-Георгіеўская царква** — праваслаўны храм у в. Парэчча Слонімскага раёна Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца ў боку ад вёскі, абкружана бутавай агароджай.

## Гісторыя 
Пабудавана ў другой палавіне XIX стагоддзя з цэглы. У стане рэстаўрацыі.

## Архітэктура 
Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Кананічную чатырохчасткавую кампазіцыю фарміруюць прытвор-званіца (2 васьмерыкі на чацверыку), нізкая трапезная, кубападобная малітоўная зала, прамавугольная апсіда. У сілуэце храма пануюць цыбулепадобныя галоўкі над пакатым шатровым дахам цэнтральнага аб'ёму і шатром званіцы. Тры ўваходы вырашаны арачнымі перспектыўнымі парталамі. На фоне паліхромнай бутавай муроўкі сцен вылучаны атынкаваныя элементы архітэктурнага дэкору: вуглавыя расшытыя пад руст пілястры, аркатурныя фрызы і прафіляваныя карнізы, ліштвы арачных аконных праёмаў.

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Слонімскага раёна
Катэгорыя:Парэчча (Слонімскі раён)
Катэгорыя:Храмы Навагрудскай епархіі
Катэгорыя:XIX стагоддзе ў Беларусі
Свята-Георгіеўская царква (Пасінічы)

**Свята-Георгіеўская царква** — праваслаўны храм у в. Пасінічы Слонімскага раёна Гродзенскай вобласці.

## Гісторыя 
У цэнтры вёскі. Пабудавана ў 1863 г. з дрэва. Адкрыта ў 1988 — 1990 гг.

## Архітэктура 
Помнік народнага дойлідства. Вырашана прамавугольным зрубам, які пераходзіць у трохгранную апсіду, над якой двухсхільны дах пераходзіць у вальмавы. Яго франтон на фасадзе завершаны цыбулепадобным купалам на гранёным барабане, над апсідай завершаны макаўкай. Вертыкальна ашаляваныя фасады прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі. Перад храмам пастаўлена чатырохгранная пірамідальная званіца пад шатровым дахам.

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэд. савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. — ISBN 978-985-11-0389-4

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Слонімскага раёна
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:Пасінічы
Катэгорыя:Храмы Навагрудскай епархіі
Катэгорыя:1863 год у Беларусі
Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Пацавічы)

**Свята-Раства-Багародзіцкая царква** — праваслаўны храм у в. Пацавічы Мастоўскага раёна Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца на ўсходняй ускраіне вёскі.

## Гісторыя 
Пабудавана ў 1867 годзе з дрэва.

## Архітэктура 
Помнік народнага дойлідства. Вырашана прамавугольным вертыкальна выцягнутым зрубам пад двухсхільным дахам, трохвугольны ўсечаны франтон якога завершаны цыліндрычным каркасным барабанам з цыбулепадобнай галоўкай: над алтарнай часткай макаўка. Вертыкальна ашаляваныя фасады прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў разных ліштвах. Франтальны фасад расчлянёны 3 прамавугольнымі дзвярнымі праёмамі з разнымі сандрыкамі і лапаткамі ў прасценках.

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Мастоўскага раёна
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:Пацавічы (Мастоўскі раён)
Катэгорыя:Храмы Гродзенскай і Ваўкавыскай епархіі
Катэгорыя:1867 год у Беларусі
Астурлеонская Вікіпедыя

**Астурлеонская Вікіпедыя** (па-астурыйску: ''Wikipedia n'asturianu'') — раздзел Вікіпедыі на астурыйскай мове.

Па стане на    года змяшчае  .

## Гісторыя 
Пасля стварэння астурлеонскай Вікіпедыі ў ліпені 2004, уже ў верасні 2004 года колькасць артыкулаў стала больш за 1000.

Wikipedia team visiting to Parliament of Oviedo Spain 2015.JPG|Каманда Вікіпедыі наведвае Парламент Астурыі.
Wikipedia-logo-ast-10000.png|Лагатып у гонар 10000-нага артыкула.
4años2.png|Святочны лагатып у гонар 4-годдзя астурыйскай Вікіпедыі.
Wikibola 10 años I.png|Святочны лагатып у гонар 10-годдзя астурыйскай Вікіпедыі.
Аляксандр Сяргеевіч Парахаўшчыкоў

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Парахаўшчыкоў Аляксандр Сяргеевіч
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     =
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 
 |званне           = 
 |род войскаў      = 
 |камандаваў       = памочнік начальніка штаба 2-й Валынскай дывізіі Арміі УНР.
 |частка           = Першая сусветная вайнаСавецка-ўкраінская вайна
 |бітвы            = 
 |узнагароды       = { style="background:transparent"
     
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}
**Парахаўшчыкоў Аляксандр Сяргеевіч** (10 лютага 1865, Санкт-Пецярбург, Расійская імперыя — пасля 1938) — ваенны дзеяч, генерал-харунжы Арміі УНР.

## Біяграфія 
Аляксандр Парахаўшчыкоў нарадзіўся ў Санкт-Пецярбургу. Беларус па паходжанні. Скончыў фізіка-матэматычны факультэт Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта. Здаў экзамен на званне афіцэра пры 1-м ваенным Паўлаўскім вучылішчы (1889), служыў у лейб-гвардыі Сямёнаўскага палку. Скончыў Мікалаеўскую акадэмію Генеральнага штаба па 1-му разраду (1895).

Удзельнічаў у Першай сусветнай вайне. У чэрвені — кастрычніку 1914 года — штаб-афіцэр для даручэнняў штаба 6-й арміі. З снежня 1914 года — камандзір 335-га пяхотнага Анапскага палка. З 5 чэрвеня 1915 года — генерал-маёр, камандзір брыгады 64-й пяхотнай дывізіі. З канца 1915 года — начальнік штаба 18-й пяхотнай дывізіі. З вясны 1916 — у распараджэнні начальніка Галоўнага ўпраўлення Генеральнага штаба. З лета 1917 года — у распараджэнні камандуючага войскамі Паўднёва-Заходняга фронту.

За Першую сусветную вайну Аляксандр Парахаўшчыкоў быў узнагароджаны ўсімі ордэнамі да Святога Уладзіміра III ступені з мячамі і павязкай, Георгіеўскай зброяй (12.11.1915, за бой 15-19.03.1915).

З 12 сакавіка 1918 года — Бердычаўскі павятовы камендант.

З чэрвеня 1920 года Аляксандр Парахаўшчыкоў начальнік штаба 6-й запасной брыгады Арміі УНР. З 22 ліпеня 1920 года быў памочнікам начальніка штаба 2-й Валынскай дывізіі Арміі УНР. 3 жніўня 1920 года Аляксандр Парахаўшчыкоў начальнік ваенна-гістарычнага аддзела штаба Арміі УНР.

З 1922 года Аляксандр Парахаўшчыкоў жыў у эміграцыі ў Яблонах пад Варшавай.

## Літаратура 
* Тинченко Я. Ю. Офіцерський корпус Армії Української Народної Республіки (1917—1921).Книга I. — К. : Темпора, 2007. — ISBN 966-8201-26-4.
* Довідник з історії України / за ред. І. З. Підкови, Р. М. Шуста. — К. : Генеза, 2001. — ISBN 966-504-439-7.
* Шмаглит Р. Г. Белое движение 900 биографий крупнейших представителей русского военного зарубежья. — М.: Zebra, 2006. — ISBN 5-94663-202-7.

## Спасылкі 
* Казакі, старшыны, генэралы — як беларусы ў Арміі УНР ваявалі

Катэгорыя:Выпускнікі фізіка-матэматычнага факультэта МДУ
Катэгорыя:Выпускнікі Мікалаеўскай ваеннай акадэміі
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны
Арагонская Вікіпедыя

**Арагонская Вікіпедыя** () — раздзел Вікіпедыі на арагонскай мове, свабодна рэдагуемая энцыклапедыя. Была заснавана 21 ліпеня 2004 года.

Па стане на    года змяшчае  .

## Гісторыя 
Пасля свайго заснавання 21 ліпеня 2004 года Арагонскай Вікіпедыя дасягнула 1000 артыкулаў 30 снежня 2005 года пасля стварэння артыкула пра Панаму і яе супольнасць падрыхтавалі спецыяльны лагатып, каб адзначыць падзею.

Wikipedia-1000-an.png|Лагатып у гонар 1000-нага артыкула. (30 снежня 2005)
Wikipedia-5000-an.png|Лагатып у гонар 5000-нага артыкула. (29 снежня 2006)
Wikipedia-10000-an.png|Лагатып у гонар 10000-нага артыкула. (21 жнівень 2008)
Wikipedia-25000-an.png|Лагатып у гонар 25000-нага артыкула. (16 сакавіка 2011)
Wikipedia-logo-10-anyadas-an.svg|Святочны лагатып у гонар 10-годдзя арагонскай Вікіпедыі. (21 ліпеня 2014)
Свята-Мікалаеўская царква (Пачапава)

**Свята-Мікалаеўская царква** — праваслаўны храм у в. Пачапава Баранавіцкага раёна Брэсцкай вобласці.

## Гісторыя 
Знаходзіцца на могілках. Пабудавана ў 1838 г. з дрэва. Прыпісная да Свята-Пакроўскай царквы вёскі Пачапава. З 1943 г. і да пачатку 21 стагоддзя з'яўлялася прыхадской царквой.

## Архітэктура 
Твор народнага дойлідства. Адназрубная прамавугольная ў плане пабудова, якая пераходзіць у трохгранную апсіду, 2-схільны дах над якой пераходзіць у вадьмавы, завершаны над трохвугольным франтонам шатровай вежачкай. Гарызантальна ашаляваныя фасады прарэзаны 4 прамавугольнымі аконнымі праёмамі. Уваход арганізаваны праз нізкі прытвор. У інтэр'еры апсіда вылучана іканастасам.

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Пачапава (Баранавіцкі раён)
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Баранавіцкага раёна
Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:Храмы Святога Мікалая
Катэгорыя:Храмы Пінскай і Лунінецкай епархіі
Катэгорыя:1838 год у Беларусі
Ангон

**Ангон** — доўгі двухшыпны чарашковы дроцік (кідальнае кап’ё). Пры пападанні ў цела ангон было цяжка дастаць, а нанесеныя ім раны прыносілі жорсткія пакуты. Калі ангон трапляў у шчыт, воін больш не мог свабодна ім валодаць і вымушаны быў пакідаць яго на полі бою. Ангон развіўся з кідальных коп’яў рымскіх легіянераў — пілумаў. Лічыцца тыповай зброяй франкаў і англасаксаў у V—VIII ст. Двухшыпныя чарашковыя дроцікі, якія тыпалагічна ўзыходзяць да ангона, шырока выкарыстоўваліся ў 2-й палове I-га тыс. ў Скандынавіі, Фінляндыі, Латвіі, вядомы ў Літве і на паўднёвым захадзе Расіі. На тэрыторыі Беларусі знойдзены экзэмпляр ангона на гарадзішчы Пруднікі VIII ст. З пачатку II-га тыс. ангоны паступова выходзяць з ужытку. Аднак у Латвіі і на эстонскіх астравах іх працягвалі выкарыстоўваць у XI—XIII стст. На землях Старажытнай Русі асобныя знаходкі ангонаў X—XIII стст. выяўлены на паўночным захадзе Расіі, у заходніх рэгіёнах Беларусі (гарадзішчы Маскаўцы, Турыйск, Брэст).

## Літаратура 
* Atgāzis, M. Dzelzs iedzitņa śkēpu gali ar atrakpēm Latvijā // Archeoloġija un etnogrāfija. — 1974. — Vol. 11. — S.
* Артемьев, А. Р. О редких типах наконечников копий в Новгороде и Новгородской земле // Материалы по археологии Новгородской Земли, 1990 / Новгородская археологическая экспедиция, МГУ, ИА АН СССР и Новгородского музея, Новгородский государственный объединенный музей-заповедник; Под ред.: В. Л. Янина и др. — М., 1991. — 223 с. — С.
* Плавінскі, М. А. Ангон / М. А. Плавінскі // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 29. — ISBN 978-985-11-0353-5.

Катэгорыя:Антычная зброя
Катэгорыя:Нямецкая зброя
Катэгорыя:Дзіды
Спаса-Узнясенская царква (Парэчча)

**Спаса-Узнясенская царква** — праваслаўны храм у в. Парэчча Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці. Каля возера Парэцкае, паміж вёскамі Кукры, Пратасы-Кукроўскія і Арцёмы. Мясцуецца царква ў маляўнічым месцы - на высокім узгорку над возерам.

## Гісторыя 
Парэцкая царква была пабудавана на дзяржаўныя сродкі рыжскім купцом Ламаносавым у 1877 годзе. З прычыны таго, што будавалася яна спехам і не якаснае, яшчэ тройчы яе рэстаўравалі (у 1888, і ў 1890, і ў 1895 годзе). Рамонт храма ў 1890 годзе быў вынікам страшнага ўрагану, які значна пашкодзіў дах царквы. Арыгінальныя купалы новага каменнага храма былі афарбаваны ў зялёны колер. Першапачатковы выгляд вядомы па фотаздымку Я. Балзункевіча пачатку 20 ст.

## Архітэктура 
Помнік архітэктуры рэтраспектыўнага стылю. Кананічная чатырохчасткавая аб'ёмна-прасторавая кампазіцыя набыла надзвычай арыгінальнае рашэнне. Малітоўная зала — высокі васьмігранны аб'ём завершаны макаўкай (раней магутным сплюснутым цыбулепадобным купалам з макаўкай). Да якога праз кароткую і нізкую трапезную далучаецца трох'ярусная (2 васьмерыка на чацверыку) званіца, сферычны купал якой таксама завершаны цыбулепадобнай галоўкай. Да пяціграннай апсіды па баках далучаны нізкія рызніцы. Грані фасадаў завершаны паўкруглымі закамарамі, прарэзаны арачнымі аконнымі праёмамі і круглымі люкарнамі, апяразаны аркатурнымі фрызамі, крапаваны вуглавымі лапаткамі.

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

## Спасылкі 
* 
* 
* Спаса-Узнясенская царква (Парэчча)  на сайце Глыбоцкага музея
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Глыбоцкага раёна
Катэгорыя:Парэчча (Глыбоцкі раён)
Катэгорыя:Храмы Полацкай і Глыбоцкай епархіі
Дырэкторыя УНР

**Дырэкторыя УНР** — вышэйшы орган дзяржаўнай улады адроджанай Украінскай Народнай Рэспублікі, які дзейнічаў з 14 лістапада 1918 да 10 лістапада 1920 года.

Дырэкторыя УНР прыйшла на змену Гетманшчыне, якая была зрынута 14 снежня 1918 года.
 года. Злева направа: Андрэй Макаранка, Фёдар Швец, Сымон Пятлюра]]

## Склад Дырэкторыі
* Уладзімір Віннічэнка — старшыня Дырэкторыі (14 снежня 1918 - 13 лютага 1919)
* Сымон Пятлюра — Галоўны Атаман; старшыня Дырэкторыі (13 лютага 1919 - 10 лістапада 1920).
* Фёдар Швец — 15 лістапада 1919 выехаў з дыпламатычнымі даручэннямі за мяжу, перадаўшы ўсю паўнату ўлады Сымону Пятлюры. 25 мая 1920 пастановай урада УНР быў выведзены са складу Дырэкторыі.
* Афанасій Андрыеўскі — 4 мая 1919 выйшаў са складу Дырэкторыі УНР (пастанова Дырэкторыі аб выбыцці ад 13 мая 1919 гады).
* Андрэй Макаранка — 15 лістапада 1919 выехаў з дыпламатычнымі даручэннямі за мяжу, перадаўшы ўсю паўнату ўлады Сымону Пятлюры.
* Яўген Петрушевич — як Прэзідэнт і ўпаўнаважаны Дыктатар ЗО УНР з 22 студзеня 1919 да канца чэрвеня 1919.

;Старшыні Савета міністраў Дырэкторыі
* Уладзімір Чэхаўскі (26 снежня 1918 - 13 лютага 1919)
* Сяргей Астапенка (13 лютага 1919 - 9 красавіка 1919)
* Барыс Мартас (9 красавіка 1919 - 27 жніўня 1919)
* Ісаак Мазепа (27 жніўня 1919 - 26 траўня 1920)
* Вячаслаў Пракаповіч (26 мая 1920 - 10 лістапада 1920)

## Літаратура 
* Склад Дырэкторыі УНР
* *О.&nbsp;Й.&nbsp;Щусь*. Директорія Української Народної Республіки. ISBN 944-02-3354-X.
* *І.&nbsp;Л.&nbsp;Гошуляк*. Декларація Директорії УНР 1918 — ISBN 966-00-0405-2.
* *Сергій Варгатюк*. Проблеми міжнародних відносин України крізь призму поглядів вітчизняних політиків і дипломатів кінця першої чверті ХХ ст. 
* *Валерій Солдатенко*. Директорія та відновлення УНР // Дзеркало тижня.&nbsp;— 2008.&nbsp;— №&nbsp;48.

Катэгорыя:Украінская Народная Рэспубліка
Андрэеўцы (археалагічны помнік)

**Андрэеўцы** — археалагічны помнік: курганны могільнік каля в. Андрэеўцы (Смаргонскі раён, Гродзенская вобласць). На правым беразе р. Вілія было 17 курганоў (захаваўся 1). У 1935 г. Хэлена Цэгак-Галубовіч (экспедцыя Віленскага ўніверсітэта) даследавала 16 насыпаў. Пахавальны абрад — трупаспаленне за межамі могільніка (14), трупапалажэнне (2). Пахавальны інвентар — жалезныя нажы, шыла, бронзавыя бранзалеты з патоўшчанымі канцамі, спіралепадобны пярсцёнак, авальная спражка, фрагменты глінянай керамікі, у тым ліку слоікападобнай формы з шурпатай паверхняй. Датуецца V — VI стст.

## Літаратура 
* Alseikaite Gimbutiene M. Die Bestattung der Litauen in der vorgeschichtlichen Zeit. — Tubingen, 1946.
* Cehak-Hołubowiczowa H. Material i zagadnenia cmentarzyska koło wsi Nawry w pow. Postawskim // Rocznik Arceologiczny. – 1937. – T. 1. – S.
* Holubowicz, W. Pięć lat pracy terenowej Muzeum Archeologicznego Uniwersytetu Stefana Batorego W Wilnie (1933 – 1937) // Rocznik Archeologiczny. — 1937. — T. 1. — S.
* Археологическая карта Белоруссии / Белорусское добровольное общество охраны памятников истории и культуры, Сектор археологии Ин-та истории АН БССР. Вып. 2: Памятники железного века и эпохи феодализма / [Г. В. Штыхов]; Под ред. Ф. В. Борисевича. — Мн.: Изд-во «Полымя», 1971. — 274, [2] c. — С. 155.
* Голубович, Е., Голубович, В. Славянские поселения правобережной Дисны в Вилейском округе БССР // Краткие сообщения о докладах и полевых исследованиях Института истории материальной культуры. — 1945. — Вып. XI. — С. 126 — 137.
* Гуревич, Ф. Д. Древности Белорусского Понеманья / Ф. Д. Гуревич; [Отв. ред. П. Н. Третьяков]; АН СССР, Ин-т археологии. — М.: Изд-во АН СССР. — Л., 1962. — 219, [3] c., [3] л. карт.
* Звяруга, Я. Г. Андрэеўцы / Я. Г. Звяруга // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 29. — ISBN 978-985-11-0353-5.
* Звяруга, Я. Г. Андрэеўцы / Я. Г. Звяруга // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 36. — ISBN 5-85700-077-7.
* Таутавичюс, А. З. Восточнолитовские курганы // Труды Прибалтийской объединенной комплексной экспедиции. Т. 1. — М., 1959.

Катэгорыя:Андрэеўцы (Смаргонскі раён)
Катэгорыя:Курганныя могільнікі Смаргонскага раёна
Свята-Андрэеўская царква (Пашукі)

**Свята-Андрэеўская царква** — праваслаўны храм у в. Пашукі Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці.

## Гісторыя 
На паўднёвай ускраіне вёскі. Пабудавана ў 1877 годзе з дрэва на месцы папярэдняга храма паводле праекта распрацаванага ў 1854 годзе архітэктарам В. Палікарпавым.

## Архітэктура 
Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Да асноўнага кубападобнага зруба, завершанага шатром з макаўкай на гранёным барабане праз трапезную далучаецца прытвор-званіца, з усходняга боку — прамавугольная апсіда з бакавымі рызніцамі. Васьмігранны ярус званіцы завершаны шатром з макаўкай, уваход у яе 1-м ярусе вылучаны ганкам пад двухсхільным казырком. Гарызантальна ашаляваныя сцены прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў разных ліштвах.

## Зноскі 
## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Камянецкага раёна
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:Пашукі
Катэгорыя:Храмы Брэсцкай і Кобрынскай епархіі
Катэгорыя:1877 год у Беларусі