open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Іван Цярэнцьевіч Кляймёнаў

{{Навуковец 
 |Імя                  = Іван Цярэнцьевіч Кляймёнаў
 |Арыгінал імя         = 
 |Фота                 = 
 |Шырыня               = 
 |Подпіс               = 
 |Месца нараджэння     = 
 |Месца смерці         = 
 |Навуковая сфера      = 
 |Месца працы          = 
 |Навуковая ступень    = 
 |Навуковае званне     = 
 |Альма-матэр          = Ваенна-паветраная акадэмія імя М. Я. Жукоўскага
 |Навуковы кіраўнік    = 
 |Знакамітыя вучні     = 
 |Вядомы як            = 
 |Вядомая як           = 
 |Узнагароды і прэміі  = { style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
  
}
 |Роспіс               = 
 |Шырыня роспісу       = 
 |Сайт                 = 
 |Вікікрыніцы             = 
}}
**Іван Цярэнцьевіч Кляймёнаў** ( — ) — адзін з арганізатараў і кіраўнікоў работ па распрацоўцы ракетнай тэхнікі ў СССР. Герой Сацыялістычнай Працы (1991, пасмяротна).

## Біяграфія 
І. Ц. Кляймёнаў нарадзіўся ў сяле Старая Сурава Тамбоўскага павета Тамбоўскай губерні (сучасны Усманскі раён , Расія). У 1918 годзе скончыў земска-гарадскую гімназію ў Маршанску. З 1918 г. у Чырвонай Арміі. У пачатку 1921 года І. Ц. Кляймёнаў паступіў на вучобу ў 1-ы Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт, а ў в 1923 годзе быў пераведзены на інжынерны факультэт Акадэміі Паветранага Флоту імя М. Я. Жукоўскага, якую скончыў у 1928 годзе. З 1932 г. кіраваў газадынамічнай лабараторыяй, у 1933—1937 гг. рэактыўным НДІ. Пад кіраўніцтвам І. Ц. Кляймёнава распрацоўваліся рэактыўныя снарады М-8 і М-13 (РС-82 і РС-132) для пускавых установак БМ-13 «Кацюша» і авіяцыйныя пускавыя ўстаноўкі.

2 лістапада 1937 г. І. Ц. Кляймёнаў быў арыштаваны органамі НКУС Масквы. 10 студзеня 1938 г. быў асуджаны да вышэйшай меры пакарання і расстраляны.

І. Ц. Кляймёнаў цалкам рэабілітаваны на пасяджэнні Вярхоўнага суда СССР 11 ліпеня 1955 г.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 21 чэрвеня 1991 г. Кляймёнаву Івану Цярэнцьевічу пасмяротна прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы.

## Памяць 
Імем І. Ц. Кляймёнава названы кратар на адваротным баку Месяца.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Канструктары СССР
Катэгорыя:Пасмяротна рэабілітаваныя
Катэгорыя:Заснавальнікі касманаўтыкі
Атабаска (возера)

**Атаба́ска** () — буйное прэснаводнае возера ў правінцыях Саскачэван і Альберта (Канада), паміж 58° і 60° паўночнай шыраты.

Возера займае плошчу 7850 км², мае найбольшую глыбіню 243 м, гэта найбуйнейшае і найглыбейшае возера ў Альберце і Саскачэване, восьмае па велічыні ў Канадзе. Паўночныя берагі возера высокія і скалістыя, паўднёвыя нізінныя. Вада з возера, выцякаючы праз раку Нявольніцкую і Макензі, трапляе ў Паўночны Ледавіты акіян. Форт-Чыпеўян, найстарэйшае еўрапейскае паселішча ў Альберце, размешчаны на заходнім беразе возера, там дзе на поўнач пачынае цячы Нявольніцкая рака.

Здабыча урану і золата на паўночным беразе прывяла да ўзнікнення пасёлка Ураніум-Сіці, у якім пасяліліся горнарабочыя з сем’ямі. Здабыча спынілася ў 1980-х, але паўночнае ўзбярэжжа дагэтуль адчувае неспрыяльны ўплыў забруджвання.

Пясчаныя дзюны, якія прылягаюць да паўднёвага берага — найбуйнейшыя рухомыя пясчаныя дзюны ў свеце паўночней 58°. У 1992 годзе дзюны названы «Правінцыйным паркам дзікай прыроды».

Возера Атабаска насяляе 23 віды рыб, у тым ліку паўночны шчупак, судак, арктычны галец, азёрная стронга, у 1961 годзе тут з дапамогай жабернай сеткі з глыбіні была злоўлена стронга з рэкорднай вагай 46,3 кг.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Атабаска // 

## Спасылкі 
* Lake Athabasca NAM-270 // ILEC World Lake Database 
* Athabasca Sand Dunes 
* Lake Athabasca // Encyclopaedia Britannica

Катэгорыя:Азёры Саскачэвана
Катэгорыя:Азёры Альберты
Пейта

**Пейта** () — возера ў Нацыянальным парку Банф у Канадскіх Скалістых горах, Канада. Падсілкоўванне возера ажыцяўляецца ледніком.

У раёне возера маецца шэраг турыстычных баз.

## Галерэя 

Выява:RockFlourPeytoLake.jpg|Узважаныя часціцы (:en:Rock flour) уліваюцца ў возера з ледніка
Выява:Peyto-lake-banff.jpg|Возера Пейта
Выява:Peyto Lake.jpg|Возера Пейта ў Канадскіх скалах

left|thumb|474px|Панарама возера Пейта

Катэгорыя:Азёры Альберты
Шамплейн

**Шамплейн** (*Champlain*) — возера на мяжы ЗША і Канады, на большай частцы сваёй 172-кіламятровай даўжыні ўяўляе сабой мяжу паміж штатамі Вермонт і Нью-Ёрк. Шырыня — каля 20 км, плошча — 1130 км², глыбіня да 122 м. Сцякае ў раку Святога Лаўрэнція. На возеры стаіць горад Бёрлінгтан.
злева|thumb

Названа ў гонар Самюэля дэ Шамплена, які наведаў яго ў 1609 годзе. У 1755 годзе французы пабудавалі на беразе возера форт Тыкандэрога. 11 кастрычніка 1776 года на возеры адбылося першае сутыкненне амерыканскага і брытанскага флатоў. У 1823 г. адкрыты канал Шамплейн, які злучыў возера з Гудзонам.

На астравах і невялікім паўвостраве размешчана цэлая акруга Вермонта — Гранд-Айл.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Азёры ЗША
Катэгорыя:Азёры Квебека
Катэгорыя:Памежныя азёры
Отэр-Крык

**Отэр-Крык** (, літаральна — «*Выдрын ручай*») — рака ў Вермонце, адна з найбуйнейшых у штаце.

Даўжыня ракі — 180 км. Вытокі Отэр-Крыка знаходзяцца на схілах Зялёных гор паўднёвага Вермонта, на поўначы акругі Бенінгтан. Далей рака працякае ў паўночным кірунку па тэрыторыі акруг Ратленд, Адысан і некалькі кіламетраў на паўднёвым захадзе акругі Чытэндэн, пасля чаго ўпадае ў возера Шамплейн.

Катэгорыя:Рэкі Вермонта
Кратар Манікуаган

**Кратар Манікуаган** — ударны кратар у цэнтральнай частцы правінцыі Квебек, Канада, які сфармаваўся ў выніку сутыкнення з астэроідам дыяметрам 5 км. Удар астэроіда стварыў кратар каля 100 км у дыяметры, але падчас эрозіі і адкладу асадкавых парод бачны памер паменшыўся да 71 км. Гэта пяты па велічыні вядомы кратар на Зямлі. Мяркуецца, што гара Вавілон з'яўляецца цэнтральным пікам кратара. У наш час у кратары размяшчаецца возера Манікуаган.

Нядаўнія даследаванні паказалі, што расплаўленыя ў выніку сутыкнення пароды маюць узрост . Паколькі гэта  да канца Трыясавага перыяду, сутыкненне не магло стаць прычынай трыясава-юрскага вымірання.

## Спасылкі 
* Даследаванні структуры Манікуаган з паветра, фота 

Катэгорыя:Метэарытныя кратары на Зямлі
Катэгорыя:Трыясавы перыяд
Катэгорыя:Геалогія Канады
Катэгорыя:Геаграфія Квебека
Кратар Зямлі Уілкса

**Кратар Зямлі Уілкса** — геалагічнае ўтварэнне, размешчанае пад ледзяным шчытом Антарктыды, у раёне Зямлі Уілкса, якое мае дыяметр каля 500 км. Мяркуецца, што гэта гіганцкі метэарытны кратар.

У 2006 групай пад кіраўніцтвам Ральфа фон Фрэзэ (Ralph von Frese) і Лэрэмі Потса (Laramie Potts) па даных вымярэнняў гравітацыйнага поля Зямлі спадарожнікамі GRACE быў выяўлены масавы канцэнтрат дыяметрам каля 300 км, вакол якога, па даных радыёлакацыі, знаходзіцца вялікая кальцавая структура. Такая камбінацыя характэрна для ударных кратараў.

Паколькі структура знаходзіцца пад Антарктычным ледзяным шчытом, прамыя яе назіранні пакуль немагчымыя. Існуюць альтэрнатыўныя тлумачэнні з'яўлення масавага канцэнтрату, такія як мантыйныя плюмы і іншыя віды буйнамаштабнай вулканічнай актыўнасці. Калі гэтае ўтварэнне сапраўды з'яўляецца ўдарным кратарам, то метэарыт, які стварыў яго, быў прыкладна ў 6 раз большы за метэарыт, які стварыў кратар Чыксулуб, які, як лічыцца, выклікаў масавае выміранне на мяжы мела і кайназоя. Існуе гіпотэза, што гэта імпактная падзея магла выклікаць пермска-трыясавае выміранне каля 250 млн гадоў назад.

## Спасылкі 
* Big Bang in Antarctica — Killer Crater Found Under Ice , *Research News*, Pam Frost Gorder, June 1, 2006

Катэгорыя:Геалогія Антарктыды
Катэгорыя:Метэарытныя кратары на Зямлі
Катэгорыя:Пермскі перыяд
Катэгорыя:Зямля Уілкса
Заходнееўрапейскі час

**Заходнееўрапейскі час** (, ) уяўляе сабой адну з назваў нулявога гадзіннага пояса. Да гэтага гадзіннага пояса адносяцца часткі заходняй і паўночна-заходняй Еўропы:

* 
* паўночна-усходняя  
* 
* 
* Канарскія астравы (астатняя тэрыторыя Іспаніі адносіцца да пояса Цэнтральнаеўрапейскага часу (CET або UTC+1))
* 
* 

Паміж 1:00 UTC апошняй нядзелі кастрычніка і 1:00 UTC апошняй нядзелі сакавіка Заходнееўрапейскі час адпавядае часу Грынвіцкага мерыдыяна. Большасць прыведзеных вышэй краін выкарыстоўвае Заходнееўрапейскі летні час (UTC+1) у якасці летняга часу.

Да гэтага гадзіннага пояса адносяцца таксама краіны заходняй Афрыкі:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Часавыя паясы
Муніцыпальны будынак Манхэтэна

'''Манхэтэн М'юнісіпэл Білдынг''' на Цэнтр стрыт у горадзе Нью-Ёрку — саракапавярховы небаскроб вышынёй 177 метраў, пабудаваны, каб папоўніць недахоп урадавых месцаў пасля аб'яднання Пяці Гарадоў у 1898 годзе. Будаўніцтва пачалося ў 1909 годзе і скончылася ў 1912. Небаскроб з'яўляецца першым будынкам са станцыяй метро ў аснаванні. Будынак мае вялікі ўплыў на грамадзянскія пабудовы іншых амерыканскіх гарадоў: яго вытанчаная архітэктура паслужыла прататыпам для Тэрмінал Таўэр у Кліўлендзе, Фішэр Білдынг у Дэтройце і Рыглі Білдынг у Чыкага, а таксама сталінскіх гмахаў у Маскве.

Размешчаны на скрыжаванні Чамбер Стрыт і Цэнтр Стрыт, М'юнісіпэл Білдынг — адзін з самых вялікіх урадавых будынкаў у свеце. У ім размяшчаюцца 13 муніцыпальных агенцтваў Нью-Ёрка, 16000 чалавек штогод уступаюць у шлюб у манхэтэнскім вясельным бюро. Тут 25 паверхаў працоўнай прасторы (працуюць 33 ліфта) з 15 дадатковымі паверхамі ў вежы.

Да пабудовы М'юнісіпэл Білдынг гарадскія службы арандавалі розныя будынкі ў Даўнтаўне і Мідтаўне Манхэтэна, і колькасць такіх арэнд узрастала з кожным годам. Урад, жадаючы скараціць арэндную плату, правёў некалькі конкурсаў на дызайн новага буйнога будынка, у якім размесцяцца ўсе службы. Мэр Абрахам Х'юіт прызначыў камісію, каб вывучыць прыдатныя планы і зямельныя ўчасткі ў 1888 годзе, затым былі праведзеныя 4 конкурсы, паміж 1888 і 1907 гадамі. У фінал выйшлі 12 бруклінскіх фірм, у выніку быў прыняты праект фірмы Маккой, Мід і Уайт, на той момант самай буйной архітэктурнай фірмы ў свеце з персаналам больш за 100 чалавек. Нягледзячы на такое становішча ў архітэктурнай супольнасці, Манхэтэн М'юнісіпэл Білдынг стаў іх першым небаскробам.

Будынак упершыню быў адкрыты ў студзені 1913 гады, але большасць офісаў пачала функцыянаваць у 1916 годзе. Былі выкарыстаны розныя віды скульптур і барэльефаў, але будынак больш нагадвае класічную раманскую архітэктуру, для цэнтральнай аркі паслужыла прататыпам Арка Канстанціна.

У цяперашні момант у М'юнісіпэл Білдынг знаходзяцца 13 грамадскіх служб, працуе 2000 служачых на плошчы каля 90000 кв.м. Сувенірная крама прадае карты Нью-Ёрка, гістарычныя кнігі і сувеніры.

## Фотагалерэя 

File:Municipal Building New York.jpg|У стадыі будаўніцтва, 1912 г.
File:Municipal Building Facade - New York City.jpg|від знізу
File:Manhattan Municipal Building by David Shankbone edited-1 crop.jpg|від зверху з Будынка Вярхоўнага суда ЗША імя Тургуда Маршала 
File:Municipal Building.jpg|від з Чэймберс-стрыт
File:Municipal Building New York.JPG|від ззаду, з Бруклінскага моста
File:Municipal Building Arch.jpg|цэнтральная арка

## Зноскі 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Манхэтэна
Катэгорыя:Нацыянальны рэестр гістарычных месцаў ЗША
Катэгорыя:З’явіліся ў 1912 годзе
Абацтва Сен-Жэні (Шатамеян)

**Абацтва Сен-Жэні** () — бенедыктынскі кляштар размешчаны Шатамеяне, дэпартамент Шэр, Францыя. Царква абацтва, пабудаваная ў XI стагоддзі.

## Галерэя 

File:Chateaumeillant 02 2009.jpg|
File:Chateaumeillant 03 2009.jpg|
Image:Châteaumeillant - Église Saint-Genès - Elévation de la nef et du bas-côté méridional.JPG|
Image:Châteaumeillant - Église Saint-Genès 06.JPG|
Image:Châteaumeillant - Église Saint-Genès 07.JPG|

## Літаратура 
* François Deshoulières, Châteaumeillant, p.&nbsp;225-243, dans Congrès archéologique de France. 94e session. Bourges. 1931, Société Française d’Archéologie, Paris, 1932
* Jean Favière, Berry roman, p.&nbsp;143-166, Éditions Zodiaque (collection la nuit des temps n°32), La Pierre-qui-Vire, 1970
* Sous la direction de Jean-Marie Pérouse de Montclos, Le guide du patrimoine : Centre, Val de Loire, p.&nbsp;299-302, Hachette, Paris, 1992 (ISBN 2-01-018538-2)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Манастыры Францыі
Катэгорыя:Абацтвы
Катэгорыя:Бенедыкцінскія кляштары Францыі
Катэгорыя:XI стагоддзе ў Францыі
Катэгорыя:З’явіліся ў XI стагоддзі
Царква Дацкага Народа

**Царква Дацкага Народа** () — дзяржаўная лютэранская царква Даніі, вернікамі якой з'яўляюцца 78,4 % жыхароў краіны. Сфарміравалася ў 1536, а яе дзяржаўны статус замацаваны ў канстытуцыі 1849 года. Главой Царквы з'яўляецца дацкі манарх.

## Перадгісторыя 
Хрысціянства пракралася ў Данію пры Харальдзе Сінезубым.

## Сучасны стан 
Па даных на 1 студзеня 2014 года Царква дацкага народа налічвала 4,4 мільёнаў членаў, гэта значыць каля 78,4 % насельніцтвы краіны.
## Стаўленне да аднаполых шлюбаў 
З 1997 года Лютэранская царква Даніі пачала багаслаўляць аднаполыя шлюбы, але не праводзіла абраду шлюбу. У сувязі з занясеннем у снежні 2011 года з боку Міністэрства па справах Царкве Даніі на разгляд Парламента законапраекта аб магчымасці царкоўнага шлюбу гомасексуалаў, плануецца, што першы шлюб падобнага роду павінен адбыцца ўлетку 2012 года.

## Гл. таксама 
* Царква Ісландыі
* Царква Нарвегіі
* Евангелічна-лютэранская царква Фінляндыі
* Царква Швецыі

## Спасылкі 
* 
* Царква Дацкага Народа
* Народная Царква Даніі
* Дацкая Нацыянальная Царква на сайце Dansk.Ru — Гісторыя і культура Даніі  

Катэгорыя:Царква Даніі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1536 годзе
Катэгорыя:1536 год у Еўропе
Катэгорыя:Лютэранства ў Еўропе
Віленская архідыяцэзія

**Віленская архідыяцэзія**, або **Вільнюская архідыяцэзія** () — адна з дзвюх каталіцкіх архідыяцэзійлацінскага абраду ў Літве з кафедрай у горадзе Вільня (Віленскі павет). Уваходзіць у склад Віленскай мітраполіі. Суфраганнымі дыяцэзіямі для яе з'яўляюцца: дыяцэзія Паневежыса і дыяцэзія Кайшадорыса. Лацінская назва архідыяцэзіі — *«Archidioecesis Vilnensis»*. Кафедральным саборам Віленскай архідыяцэзіі з'яўляецца сабор Святога Станіслава.

Архідыяцэзія заснавана 28 кастрычніка 1925 года.

## Дэканаты 
Віленская архідыяцэзія падзелена на 9  дэканатаў:
* Варэнскі дэканат ();
* Віленскі дэканат I ();
* Віленскі дэканат II ();
* Ігналінскі дэканат ();
* Кальварыйскі дэканат ();
* Нававіленскі дэканат ();
* Тракайскі дэканат ();
* Шальчынікайскі дэканат ();
* Швянчонскі дэканат ().

## Гл. таксама 
* Віленскае біскупства

## Літаратура 
* Misius K., Šinkūnas R. Lietuvos katalikų bažnyčios: Žinynas. — V.: Pradai, 1993.
* Butautas - Kudirka R. Sūduvos dvasininkai (I-II d.): žinynas. - Vilnius, 2010.
* Butautas - Kudirka R. Sūduvos dvasininkai (III-IV d.): žinynas. - Vilnius. 2012.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Віленскай архідыяцэзіі 
* Інфармацыя пра Віленскую архідыяцэзію на сайце catholic-hierarchy.org 
* Інфармацыя пра Віленскую архідыяцэзію на сайце gcatholic.com 
* Духавенства Віленскай каталіцкай епархіі на 1872 год.


Катэгорыя:1925 год у Вільні
Diablo III

**«Diablo III»** — камп’ютарная гульня ў жанры Action/RPG, распрацаваная кампаніяй «Blizzard Entertainment» для платформ Microsoft Windows і Mac OS X. Гульня ўтрымлівае таксама элементы жанраў hack and slash і dungeon crawl.

Гульня з’яўляецца часткай серыі гульняў «Diablo» і прамым працягам «Diablo II». Дзеянне гульні, як і ў папярэдніх частках серыі, адбываецца ў свеце цёмнага фэнтэзі, так званым Санктуарыі (), а падзеі развіваюцца вакол барацьбы арміі Нябёсаў з арміямі Пекла за свет Санктуарыя. Персанажы ігракоў не з’яўляюцца прамымі паслядоўнікамі гэтых фракцый, аднак імкнуцца да сіл Нябёсаў, бо арміі Пекла імкнуцца заняволіць і разбурыць Санктуарый — іх родны свет.

Гульня была анансавана на выстаўцы «Blizzard Entertainment Worldwide Invitational» у Парыжы 28 чэрвеня 2008 года, бэта-тэсціраванне было завершана 1 мая 2012 года.

15 мая 2012 года выйшла англамоўная версія, а 7 чэрвеня 2012 года — рускамоўная версія гульні. 1,2 млн удзельнікаў акцыі з гадавой падпіскай на «World of Warcraft» атрымалі ключы і змаглі пачаць гуляць з 15 мая. За першыя 24 гадзіны продажаў «Diablo III» разышлася тыражом больш за 3,5 млн экзэмпляраў, устанавіўшы новы рэкорд хуткасці продажаў сярод гульняў для ПК, за першы ж тыдзень было прададзена ўвогуле 6,3 мільёна копій.

Рэкамендаваны кошт амерыканскай версіі складае $59,99 (недаступна для набыцця ў еўрапейскім рэгіёне). Гульня была даступная па прадзаказу на сайце battle.net з 15 сакавіка 2012 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
*
* Афіцыйныя фан-сайты Diablo III
* 

Катэгорыя:Diablo, серыя гульняў
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2011 года
Катэгорыя:Гульні Blizzard Entertainment
Катэгорыя:Гульні для Apple Macintosh
Катэгорыя:Гульні для Mac OS
Катэгорыя:Гульні для Windows
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні жанру экшан
Манікуаган

**Возера Манікуаган** або **Манікуаганскае вадасховішча** () — кольцападобнае возера, размешчанае на Лаўрэнційскім узвышшы ў цэнтральнай частцы правінцыі Квебек, Канада. Знаходзіцца ў метэарытным кратары з аднайменнай назвай, мае плошчу 1942 км². У цэнтры возера знаходзіцца востраў Рэнэ-Левасёр, на якім размешчана гара Вавілон (952 м). Возера разам з востравам добра бачныя з космасу, з-за чаго таксама маюць назву «*вока Квебека*». У 2007 годзе возера Манікуаган было высунута на праводжаны тэлекампаніяй CBC конкурс *Сямі цудаў Канады*.

## Гідраэлектрастанцыя 
thumb|злева|Плаціна Manic-5 — асноўная плаціна на Манікуганскім вадасховішчы.
Плошча возера павялічылася ў 1960-х гадах, калі кампанія Hydro-Québec пабудавала серыю плацін (Манік-1, Манік-2 і г. д.) з гідраэлектрастанцыямі. Комплекс плацін таксама завецца *праект Манік-Утард*, паколькі размешчаны на рэках Манікуаган і Рыўер-оз-Утард.

Возера Манікуаган працуе ў якасці гідраўлічнага акумулятара — у перыяд зімовых халадоў паверхня возера апускаецца, паколькі турбіны электрастанцый працуюць увесь час для абагравання жыхароў правінцыі. Узровень вады ў возеры таксама апускаецца ў летні перыяд моцнай спякоты ў Новай Англіі, паколькі тым часам Hydro-Québec прадае электраэнергію ў ЗША.

## Спасылкі 
* World Lakes Database Manicouagan Reference  

Катэгорыя:Вадасховішчы паводле алфавіта
Катэгорыя:Вадасховішчы Канады
Катэгорыя:Азёры Квебека
Жан дэ Шэль

**Жан дэ Шэль** (; родам з Шэля; памёр меркавана ў 1265 годзе, Парыж), згадваны таксама як *Жан з Шэля*, — французскі дойлід сярэдзіны 13 стагоддзя; кіраваў частковым узвядзеннем парыжскага сабора Нотр-Дам дэ Пары.

## Біяграфія 
Жан дэ Шэль быў адным з архітэктараў Сабора Парыжскай Божай Маці ў Парыжы. Пачынаючы з 1258 года, ён узводзіў бакавыя фасады, якія прылягаюць да нефа сабора, а таксама яго паўночны і паўднёвы парталы. У 1265 годзе яго змяніў дойлід П'ер дэ Мантрой, мяркуецца, што ў сувязі з яго смерцю.

На паўднёвай частцы трансэпта ці, іншымі словамі, паўднёвым бакавым фасадзе, знадворку, ёсць таблічка з годам 1258 і імем архітэктара.

## Гл. таксама 
* Французская архітэктура
* Каркасная сістэма гатычнай архітэктуры

## Літаратура 
André Clément, " Deux Architectes de Notre-Dame de Paris : Jean et Pierre de Chelles ", dans Chelles, Quelques évocation de son passé, 1959, p. 29-31.

Катэгорыя:Архітэктары Францыі
Цэнтральнаеўрапейскі час

**Цэнтральнаеўрапейскі час** (, ) уяўляе сабой адну з назваў часавога пояса UTC+1. Гэтым часам карыстаюцца некаторыя еўрапейскія і паўночнаафрыканскія краіны. Большасць з іх карыстаюцца таксама цэнтральнаеўрапейскім летнім часам () UTC+2 у якасці летняга часу.

У вузейшым сэнсе пад **цэнтральнаеўрапейскім часам** маецца на ўвазе сістэма вылічэння часу ў тых краінах і тэрыторыях Еўропы (Аўстрыя, Албанія, Андора, Бельгія, Боснія і Герцагавіна, Ватыкан, Венгрыя, Германія, Гібралтар, Данія, кантынентальная частка Іспаніі, Італія, Ліхтэнштэйн, Люксембург, Македонія, Мальта, Манака, Нідэрланды, Нарвегія, Польшча, Сан-Марына, Сербія, Славакія, Славенія, Францыя, Харватыя, Чарнагорыя, Чэхія, Швейцарыя, Швецыя), дзе ўзімку выкарыстоўваецца час часавога пояса UTC+1, а ўлетку — часавога пояса UTC+2.

## Геаграфія 
Круглы год па цэнтральнаеўрапейскім часе жывуць  і .

Наступныя краіны і тэрыторыі выкарыстоўваюць цэнтральнаеўрапейскі час узімку паміж 1:00 UTC апошняй нядзелі кастрычніка і 1:00 UTC апошняй нядзелі сакавіка:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (метраполія)
*  (акрамя Канарскіх астравоў)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (метраполія)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (метраполія)
* 
* 
* 
* 
* 

## Сінонімы 
З-за наяўнасці вялікай колькасці дзяржаў у гэтым поясе сустракаюцца і іншыя абазначэнні:
* MET (, сярэднееўрапейскі час) (не блытаць з MET — )
* «Берлінскі час»
* MEZ ()

Катэгорыя:Часавыя паясы
Другая кніга (эсперанта)

**Другая кніга, эсперанта** (Dua Libro de l' Lingvo internacia) - другая кніга, выдадзеная для апісання міжнароднай мовы эсперанта, якая насіла ў той час назву Lingvo internacia, і першая кніга, поўнасцю напісаная на эсперанта. Яна была апублікавана ў Варшаве ў 1888 годзе доктарам Л. М. Заменгофам неўзабаве пасля апублікавання Першай кнігі.
Другую кнігу першапачаткова планавалася выдаць у выглядзе 5-6 сшыткаў на працягу 1888 года, з перыядычнасцю прыкладна кожныя 2 месяцы. Выдаючы кнігу, Заменгоф планаваў даць некаторыя матэрыялы для чытання і адказаць на пытанні аб мове, але ў 1888 годзе ён заняўся разглядам прапаноў па рэфармаванню мовы, і кніга была зафіксавана ў сваёй канчатковай форме толькі да канца года, калі павінны былі выйсці запланаваныя 5-6 выпускаў.
Пасля выдання Другой кнігі Заменгоф вырашыў, што няма патрэбы ў іншых запланаваных сшытках, і замест гэтага выдаў Дабаўленне да Другой кнігі. Адзіная змена, якую ён зрабіў у мове на працягу 1888 года, гэта змена карэлятаў часу (ĉian-ian-kian-tian-nenian: заўсёды-некалі-калі-тады-ніколі) на іх сучасную форму (ĉiam-iam-kiam-tiam-neniam).
Другая кніга складаецца з прадмовы, двух раздзелаў з заўвагамі да праекта эсперанта і 20 раздзелаў з узорамі тэкстаў на эсперанта, сярод якіх зборы ўзораў сказаў на эсперанта, пераклад казкі "Цень" Андэрсэна, асобныя папулярныя прыказкі і некалькі вершаў.
## Літаратура 
*Л.М. Заменгоф. Dua libro de l' Lingvo Internacia http://esperanto.davidgsimpson.com/librejo/dualibro.html/ - Варшава, 1888. - 50 с.

Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:Гісторыя эсперанта
Катэгорыя:Літаратура на эсперанта
Катэгорыя:Творы Лазара Заменгофа
Катэгорыя:Кнігі 1888 года
Mass Effect 3

**«Mass Effect 3»** (МФА: ) — камп’ютарная гульня жанру Action/RPG канадскай кампаніі «BioWare», трэцяя частка аднайменнай серыі гульняў. Выдаўцом выступае кампанія «Electronic Arts». «Mass Effect 3» выйшла 6 сакавіка 2012 года на персанальных камп’ютарах, «Xbox 360» і «PlayStation 3».

Характэрна, што ў «Mass Effect 3», у адрозненне ад папярэдніх частак серыі, прысутнічае шматкарыстальніцкі рэжым гульні.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт «Mass Effect» на сайце BioWare.com
* 

Катэгорыя:Шутары ад трэцяй асобы
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Канадзе
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2012 года
Катэгорыя:Гульні для Windows
Катэгорыя:Гульні для Xbox 360
Катэгорыя:Гульні для PlayStation 3
Катэгорыя:Кааператыўныя камп’ютарныя гульні
Барталамеа Плаціна

thumb|Фрэска «Папа Сікст IV заве Плаціну прэфектам бібліятэкі», Мелоца да Форлі.
**Барталамеа Сакі** (), вядомы пад мянушкай **Плаціна** (, П'ядэна, Ламбардыя — , Рым) — італьянскі гуманіст і бібліятэкар.

Плаціна вучыўся з 1449 года ў Мантуі. У 1457 годзе пераехаў у Фларэнцыю, дзе вучыўся ў філосафа *Johannes Argyropulos*, а ў 1462 годзе ў Рым. Правёў 4 месяца ў 1464-65 гадах у турме замка Святога Анёла за тое, што пагражаў Папе Саборам, затым пры Папе Паўлу II быў арыштаваны за прыналежнасць да акадэміі Пампонія Лэта (*Pomponius Laetus*). Пасля смерці Папы Паўла II Плаціна пры Папе Сіксце IV у 1475 годзе ў буле *«Ad decorem militantis Ecclesiae»* быў прызначаны першым бібліятэкарам сучаснай Ватыканскай апостальскай бібліятэкі. Фрэска Мелоца да Форлі адлюстроўвае гэта падзея. У 1481 годзе Плаціна памёр ад чумы ў Рыме.

## Сачыненні Плаціны 
* Палітычныя сачыненні — трактат «Аб найлепшым грамадзяніне», у якім Плаціна ўсхваляў Фларэнцыю як узор «народнай дзяржавы» і трактат «Аб гасудары», у якім Плаціна разглядаў дзяржаву як прадукт творчасці энергічнай асобы.
* Хроніка Папаў (*«Liber de vita Christi ac omnium pontificum»*), напісана па замове Папы, была надрукавана ў 1475 годзе.

### Філасофскія трактаты 
* *«Dialogus contra amores»* (1505 год)
* Трактат «De falso et vero bono» (1505 год) — «Аб ўяўным і праўдзівым дабры»
* Дыялог «De principe vero» (1608 год) — «Аб сапраўднай высакароднасці»
* Першая надрукаваная павараная кніга — *«De honesta voluptate et valetudine»* (1470 год), якую Плаціна адносіў да сваіх філасофскіх твораў.

## Літаратура 
* Барталамеа Плаціна ў Біяграфічным царкоўным лексіконе (BBKL) 
* КНИГА О ЖИЗНИ ХРИСТА И ВСЕХ ПЕРВОСВЯЩЕННИКОВ
* http://feb-web.ru/feb/ivl/vl3/vl3-0922.htm

Катэгорыя:Постаці Італіі
Катэгорыя:Бібліятэкары Італіі
Катэгорыя:Памерлі ад чумы
Вакх (Мікеланджэла)

**Вакх** (; таксама&nbsp;— '''П'яны Вакх'*)&nbsp;— мармуровая скульптура, якая адлюстроўвае бога віна Вакха. Гэты твор быў створаны Мікеланджэла ў 1497 годзе па замове кардынала Рафаэля Рыярыа.

Уільям Уолес назваў статую «* Першым шэдэўрам''» Мікеланджэла.

## Гісторыя стварэння 
Замову на статую Мікеланджэла атрымаў 4 ліпеня 1496 года, паколькі кардынал хацеў пашырыць сваю калекцыю антычных скульптур. Аднак вядома, што Рыярыа адмовіўся ад завершанага твора, і скульптуру набыў банкір Якопа Галі, сады якога былі размешчаны каля Палацца Канчэлерыя. Кандзіві памылкова адмаўляў факт замовы кардыналам статуі, але ў 1981 годзе гэта было пацверджана даследчыками.

У 1572 годзе статую набылі Медычы і перавезлі ў Фларэнцыю.

Зараз статуя знаходзіцца ў музеі Барджэла ў Фларэнцыі.

## Апісанне 
[міні|злева|300пкс|[Мартэн ван Хемскерк. Сады дому Галі(каля.&nbsp;1532-1535)]]
Гэтая двухметровая скульптурная група прызначана для кругавога агляду. Мікеланджэла адлюстраваў п'янага бога віна, якога суправаджае сатыр. Здаецца, што* Вакх* гатовы ўпасці наперад, ён хістаецца, але захоўвае раўнавагу, адхіляючыся назад. Позірк бога звернуты на чару з віном, і ён здаецца занадта закаханым у свой уласны дар чалавецтву. Мышцы спіны выглядаюць напружанымі, але расслабленыя мышцы жывата і сцёгнаў дэманструюць фізічную, а значыць, і духоўную слабасць. Мікеланджэла дамогся ўражання няўстойлівасці без кампазіцыйнай неўраўнаважанасці, якая магла б парушыць эстэтычны эфект.

На малюнку нідэрландскага мастака Мартэна ван Хемскерка (зробленым каля 1532-1535) у статуі ўжо не хапае рукі з кубкам і пеніса. Толькі рука была адноўлена ў пачатку 1550-ых.

У біяграфічным рамане К. Шульца «* Камень і боль*» гэтая скульптура называецца «* душой віна*»:

На думку Віктара Лазарава, *Вакх* - «*найменш самастойная з прац Мікеланджэла*», так лёгка чытаецца ўплыў антычнай пластыкі.

## Для далейшага чытання 
* *Edgar Wind*. Pagan Mysteries in the Renaissance. London, 1958, p.&nbsp;147&nbsp;—157 (ch. 12: A Bacchic Mystery by Michelangelo)

## Літаратура 
* 
*  
*  
*  
* 
*  
*  

Катэгорыя:Скульптуры паводле алфавіта
Катэгорыя:Культура Фларэнцыі
Катэгорыя:Скульптуры Мікеланджэла
Катэгорыя:Скульптуры Італіі
Вялікае Салёнае возера

**Вялі́кае Салё́нае возера** () — салёнае возера на захадзе ЗША, у паўночна-заходняй часткі штата Юта. Размешчана ў межах так званага Вялікага Басейна — найбуйнейшай бяссцёкавай вобласці ў Паўночнай Амерыцы.

Старажытным папярэднікам возера з’яўляецца буйное прэснае возера Боневіль, ніколі не мела сцёку ў акіян. Аб памерах папярэдніка Вялікага Салёнага возера можна меркаваць па адкладах ў раёне сучаснага возера.

Узровень вады ў Вялікім Салёнае возеры, знаходзячыся ў моцнай залежнасці ад атмасферных ападкаў, год ад года нясталы і, адпаведна, плошча возера таксама перажывае змены (так, каля 1850 года плошча возера складала 4,6 тыс. км², а ўсяго праз некалькі гадоў, у 1873 годзе — ужо 5,7 тыс. км². Да пачатку XX ст. Вялікае Салёнае возера амаль перасохла, але ўжо ў 1925 годзе яго плошча набліжалася да 5 тыс. км²). Салёнасць вады ў возеры змяняецца ў залежнасці ад яго плошчы, у асобныя гады салёнасць дасягала 300 ‰ (найменшая зафіксаваная салёнасць — 137 ‰). Сярэдняя глыбіня возера — 4,5—7,5 м, найбольшая — 15 м (амплітуда ваганняў ўзроўню на працягу стагоддзя склала каля 5 м). Вышыня над узроўнем мора — 1280 м. Сцёку не мае. У возера ўпадаюць невялікія рэкі — Бэр (найбуйнейшая), Вебер, Джордан і інш.

Каля ўзбярэжжа возера гарады Солт-Лэйк-Сіці (сталіца штата Юта) і Огдэн. Па дамбе, перасякаючай возера, пралягае  чыгунка Union Pacific Railroad.

## Літаратура 
* Большое Солёное озеро // 

## Спасылкі 
* Навуковыя даследаванні Вялікага Салёнага возера  (на англійскай мове)
* Great Salt Lake // Encyclopaedia Britannica

Катэгорыя:Азёры Юты
Катэгорыя:Бяссцёкавыя азёры
Катэгорыя:Вялікі Басейн
Катэгорыя:Салёныя азёры
Дзюсі

**Дзю́сі** (англ. *Ducie*) — атол на поўдні Ціхага акіяна. Уваходзіць у склад брытанскай заморскай тэрыторыі астравы Піткэрн. Плошча сушы — 0,7 км².

## Прырода і геаграфія 
Атол знаходзіцца ў 470 км ад вострава Піткэрн, складаецца з 4 каралавых астраўкоў — Акадыя, Пандора, Вествард і Эдвардс. Найбуйнейшы з іх — Акадыя (каля 55 га). Найвышэйшы пункт знаходзіцца на востраве Вествард (4,6 м). Агульная плошча сушы — 0,7 км².

У цэнтры атола месціцца лагуна глыбінёй да 16 м.

Сталых вадацёкаў і крыніц пітной вады на паверхні астравоў няма.

Расліннасць бедная, прадстаўлена хмызнякамі і рэдкімі гаямі дрэва *Heliotropium foertherianum*. Каралы ў лагуне мёртвыя. Як мяркуюць, пад час штармоў адбыўся прыток халоднай вады, якая іх загубіла.

Клімат трапічны пасатны, даволі вільготны. Сезонная розніца тэмператур не перавышае 7&nbsp;°C.

На астравах гняздуюцца птушкі, у тым ліку каля 70 % усіх экзэмпляраў буравеснікападобнай птушкі *Pterodroma ultima*. У хмызняках жывуць яшчаркі — белапузыя сцынкі. Адзіны сысун — палінезійскі пацук, аднак яго пагалоўе было амаль цалкам знішчана ў мэтах аховы птушак.

Лагуну насяляе 138 відаў рыб. Астравы таксама наведваюць марскія чарапахі.

## Гісторыя 
Атол Дзюсі быў адкрыты 26 студзеня 1606 г. іспанскім мараплаўцам П. Ф. дэ Кірасам. 16 сакавіка 1791 г. паўторна адкрыты брытанцам Эдвардам Эдвардсам, які на судне «Пандора» безвынікова шукаў паўстанцаў з «Баўнці» (гл. астравы Піткэрн).

У 1867 г. амерыканскі ўрад рэкамендаваў сваім грамадзянам браць атол у валоданне для здабычы гуана. Але ў 1893 г. ён быў анэксаваны Вялікабрытаніяй.

Дзюсі шмат разоў наведваўся маракамі і вучонымі, аднак застаўся бязлюдным. У 1961 г. было рэкамендавана зрабіць яго «востравам для навукі», а пазней — надаць статус Рамсарскага ўгоддзя (гл. Рамсарская канвенцыя).

## Галерэя 

Image:Ducie01 AKK.jpg|Знешні выгляд
Image: Ducie02 AKK.jpg|Лагуна
Image:Wind prouned Tournefortia .jpg|Хмызнякі
Image:Murphy's petrel, Ducie island3.jpg|*Pterodroma ultima*
Image:White Tern, Ducie Island.jpg|*Gygis alba*
Image:Kermadec Petrel2.jpg|*Pterodroma neglecta*
Image:Red-Tailed Tropicbird.jpg|*Phaethon rubricauda*

## Спасылкі 
* Наведванне Дзюсі 
* Арніталогія 

Катэгорыя:Астравы Піткэрн
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Атолы
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Сальваторэ Дэ Джорджы

Яго Высокапраасвяшчэнства кардынал **Сальваторэ Дэ Джорджы** (), ( 6 верасня 1930, Верноле, Італія) — Італьянскі кардынал. Тытулярны біскуп Туланы і дапаможны біскуп Ор’і з 21 лістапада 1973 па 29 лістапада 1975. Каад'ютар з правам наследавання епархіі Ор’я з 29 лістапада 1975 па 17 сакавіка 1978. Біскуп Ор’і з 17 сакавіка 1978 па 4 красавіка 1981. Архібіскуп Фоджы, Бавіна і Троі з 4 красавіка 1981 па 30 верасня 1986. Архібіскуп Фоджа-Бавіна з 30 верасня 1986 па 10 кастрычніка 1987. Архібіскуп Таранта з 10 кастрычніка 1987 па 11 мая 1990. Архібіскуп Палерма з 4 красавіка 1996 па 19 снежня 2006. Апостальскі адміністратар Палерма з 19 снежня 2006 па 10 лютага 2007. Кардынал-святар з тытулам царквы *Санта-Марыя-ін-Арачэлі* з 21 лютага 1998.

Катэгорыя:Кардыналы Італіі
Катэгорыя:Архібіскупы Палерма
Катэгорыя:Апостальскія адміністратары
Сцяг Федэратыўных Штатаў Мікранезіі

**Дзяржаўны сцяг Федэратыўных Штатаў Мікранезіі** — прыняты 30 лістапада 1978 года. Чатыры зоркі сімвалізуюць чатыры штаты краіны.

Выява:Flag of the United Nations.svg|Сцяг ААН ( — )
Выява:Flag of the Trust Territory of the Pacific Islands.svg|Сцяг Падапечнай тэрыторыі Ціхаакіянскія астравы ( — )

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Федэратыўных Штатаў Мікранезіі
Федэратыўныя Штаты Мікранезіі
Аматытлан

**Аматытлан** () — прэснаводнае возера ў Гватэмале, чацвёртае па велічыні ў гэтай краіне. Возера ляжыць у 26 кіламетрах ад сталіцы краіны - горада Гватэмала на вышыні 1188 метраў над узроўнем мора. Плошча - 15 км ². Найбольшая глыбіня дасягае 33 метраў, сярэдняя ж глыбіня па возеры - 18 метраў. На беразе возера знаходзіцца адзін з самых актыўных вулканаў Цэнтральнай Амерыкі - Пакая.

Катэгорыя:Азёры Гватэмалы
Мелоца да Форлі

**Мелоца да Форлі** (), сапр. імя — Марка дэльі Амброджы (Marco degli Ambrogi) — італьянскі мастак ( — ). Паходзіў з Форлі, вучань жывапісца Ансуіна да Форлі. На станаўленне як жывапісца вялікі ўплыў аказала творчасць Андрэа Мантэньі і П'ера дэла Франчэскі.
[thumb|left|Фрэска *Анёл з віёлай*, каля 1480 года, [Пінакатэка Ватыкана]]

З 1476 да 1481 працаваў у Рыме для папы Сікста IV і яго пляменніка, уладара Форлі — Джыралама Рыярыа. Для апошняга ён выбудаваў на Марсавым полі палац, пасля перабудаваны ў палацца Альтэмпс. Да гэтага часу адносіцца адзін з лепшых твораў Мелоца — роспіс бібліятэкі Ватыкана. Ад роспісу захаваўся фрагмент «Заснаванне Ватыканскай бібліятэкі Папам Сікстам IV» (1477 год, Ватыканская пінакатэка). Кампазіцыя, якая нагадвае працы П'ера дэла Франчэскі, выканана як групавы партрэт на фоне складанага архітэктурнага інтэр'еру бібліятэкі.

У рымскі перыяд былі выкананы роспісы плафона апсіды царквы Св. Апосталаў па замове кардынала. Ад гэтага жывапісу ацалелі два фрагменты: «Хрыстос, які ўзносіцца на неба» (знаходзіцца на лесвіцы Квірынальскага палаца) і «Анёлы, якія іграюць на музычных інструментах» (у рызніцы сабора Св. Пятра).

Іншыя вядомыя творы: роспісы сакрысціі Сан Марка ў Ларецкім свяцілішча (1478 год); фрэскі ў Палацца Дукале ва Урбіна (1473—1475).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Італіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Фарлі
Катэгорыя:Памерлі ў Фарлі
Санта-Марыя-ін-Арачэлі

**Базіліка Санта-Марыя-ін-Арачэлі** () — царква Дзевы Марыі, якая знаходзіцца на вяршыні Капіталійскага ўзгорка ў Рыме. У сілу свайго цэнтральнага месцазнаходжання гуляла выключную ролю ў жыцці сярэднявечнага Рыма.
thumb|left|180px|Інтэр'ер царквы Санта-Марыя-ін-Арачэлі
thumb|left|180px|Алтар Св. Алены

Да IX стагоддзя на месцы базілікі быў кляштар, які трымаўся грэчаскага абраду. Цяперашні храм быў складзены з абломкаў антычных будынкаў бернардзінцамі і францысканцамі. У разгар Чорнай смерці XIV стагоддзя народны трыбун Кола дзі Рыенца ўрачыста адкрыў манументальную лесвіцу з 124 прыступак, якая вядзе да храма.

Сярод скарбаў Капіталійскай базілікі — мошчы Св. Алены, надмагілле Папы Ганорыя IV, пахавальня розных арыстакратычных сямействаў Рыма з надмагіллямі працы, у ліку іншых, Данатэла і Мікеланджэла, а таксама цыкл фрэсак пэндзля Пінтурык'ё.

## Тытулярная царква 
Царква Санта-Марыя-дэль-Попала з'яўляецца тытулярнай царквой, кардыналам-святаром з тытулам царквы *Санта-Марыя-дэль-Попала* са 21 лютага 1998 года, з'яўляецца італьянскі кардынал Сальваторэ Дэ Джорджы.

## Спасылкі 
М
М
Масавыя хваляванні ў Слуцку 12 кастрычніка 1967 года

**Масавыя хваляванні ў Слуцку 12 кастрычніка 1967 года** (таксама сустракаецца назва **«другое слуцкае паўстанне»**) — сутыкненні жыхароў Слуцку з войскамі МУС падчас спробы няўдалага самасуду над крымінальнымі абвінавачанымі.

Хваляванні ў Слуцку, як адзначае гісторык Захар Шыбека, былі стыхійным праяўленнем незадаволенасці камуністычнай уладай.

Калі 10 кастрычніка 1967 года ў Слуцку пачаўся суд на Гапановічам і Сыцько, ля будынка суда сабраўся натоўп, які патрабаваў смяротнага пакарання для камуніста-чыноўніка, які забіў простага рабочага. 11 кастрычніка натоўп пачаў патрабаваць выдаць ім забойцу Нікалаеўскага. 12 кастрычніка, калі Гапановіча выводзілі з будынка суда, натоўп паспрабаваў адбіць яго ў міліцыі і расправіцца з ім. У выніку пачалася бойка з войскамі МУС, якія стаялі ў ачапленні.

Паколькі вайскоўцы не былі належным чынам узброены і спрабавалі разагнаць натоўп газам «Чаромха», то людзі, узброеныя палкамі і каменнем, паранілі, па некаторых звестках, каля 80 салдат. Іншыя крыніцы называюць больш сціплыя лічбы: 42 параненыя. Драўляны будынак суда закідалі бутэлькамі з бензінам і падпалілі.

Загінуў адзін афіцэр міліцыі, які альбо сам няўдала выскачыў праз акно, ратуючыся ад полымя, альбо быў выкінуты ўдзельнікамі хваляванняў. Яшчэ адзін супрацоўнік міліцыі памёр у шпіталі. Пажарныя машыны да пылаючага будынка натоўп не пусціў.

Тым часам Гапановіча міліцыя здолела вывезці ў Мінск.

## Расследаванне 
Расследаваннем трагедыі занялася спецыяльная камісія з прадстаўнікоў кіраўніцтва МУС, КДБ і кампартыі, як рэспубліканскага ўзроўню, так і ўзроўню СССР. Найбольш актыўных удзельнікаў хваляванняў асудзілі на розныя тэрміны турэмнага зняволення (як указвае Захар Шыбека, на тэрмін ад 7 да 15 гадоў пазбаўлення волі; усяго арыштавана было 70 чалавек.

Г. Гапановіч атрымаў некалькі год зняволення і рэшту свайго жыцця пражыў у Баранавічах.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Згарэў у Слуцку суд народны… // Народная воля, 22.11.2007, № 185—186.
* *Сяргей Жукаў.* 35 лет назад в Слуцке сожгли суд // БДГ 
* *Андрэй Махоўскі.* Привет жителям города-героя Слуцка 
* Слуцкий приговор на АНТ
* *Васіль Гедройц.* Судья сгорела заживо  // Беларуская Ніва 
* *Уладзімір Бычэня.* Слуцкая трагедия  // Народная газета 
* *Елена Анкудо, Василий Матох.* Бунт в БССР  // Сайт «Историческая правда» (по материалам сайта belgazeta.by) 

Катэгорыя:Падзеі 12 кастрычніка
Катэгорыя:Кастрычнік 1967 года
Катэгорыя:Гісторыя Слуцка
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1945—1990)
Катэгорыя:Масавыя беспарадкі
Акустыка

**Акустыка** (ад  (аку́о) — слыхавы, які слухаецца) — навука аб гуку. У вузкім сэнсе слова — вучэнне пра гук, г. зн. пра пругкія ваганні і хвалі ў газах, вадкасцях і цвёрдых целах, чутныя чалавечым вухам (частоты такіх ваганняў знаходзяцца ў дыяпазоне ад 16 Гц да 20 кГц); у шырокім сэнсе — вобласць фізікі, якая даследуе пругкія ваганні і хвалі ад самых нізкіх частот (умоўна ад 0 Гц) да звышвысокіх частот (1012—1013 Гц), іх узаемадзеянні з рэчывам і ўжыванні гэтых ваганняў (хваль).

## Асноўныя раздзелы акустыкі 
Сучасную навуку акустыку падпадзяляюць на агульную, прыкладную і псіхафізіялагічную.

*Агульная акустыка* займаецца тэарэтычным і эксперыментальным вывучэннем заканамернасцяў выпраменьвання, распаўсюджвання і прыёму пругкіх ваганняў і хваль у розных асяроддзях і сістэмах; умоўна яе можна падзяліць на *тэорыю гуку*, *фізічную акустыку* і *нелінейную акустыку*.

*Тэорыя гуку* карыстаецца агульнымі метадамі, распрацаванымі ў тэорыі ваганняў і хваль. Для ваганняў і хваль малой амплітуды прымаецца прынцып незалежнасці ваганняў і хваль (прынцып суперпазіцыі), на аснове якога вызначаюць гукавое поле ў розных абласцях прасторы і яго змены ў часе.

Задачай *фізічнай акустыкі* з’яўляецца вывучэнне залежнасці хуткасці і паглынання пругкіх хваль ад тэмпературы і глейкасці асяроддзя і іншых фактараў. Фізічная акустыка разглядае таксама ўзаемадзеянне элементарных гукавых хваль (фанонаў) з электронамі і фатонамі.

*Нелінейная акустыка* вывучае інтэнсіўныя гукавыя працэсы, пры якіх прынцып суперпазіцыі не выконваецца і гукавая хваля пры распаўсюдзе змяняе ўласцівасці асяроддзя. У вобласці такіх частот і тэмператур пачынаюць выяўляцца квантавыя эфекты, таму гэты раздзел фізікі называюць таксама *квантавай акустыкай*.

*Прыкладная акустыка* — шырокая вобласць, да якой адносяцца найперш электраакустыка, а таксама акустычныя вымярэнні — вымярэнні велічынь гукавога ціску, інтэнсіўнасці гуку, спектру частот гукавога сігналу і г. д. Архітэктурная і будаўнічая акустыка займаецца задачамі атрымання добрай чутнасці гаворкі і музыкі ў зачыненых памяшканнях і памяншэннем узроўню шуму, а таксама распрацоўкай гукаізалюючых і гукапаглынальных матэрыялаў. Прыкладная акустыка вывучае таксама шумы і вібрацыі і распрацоўвае спосабы барацьбы з імі. Вывучэннем распаўсюджвання гуку ў акіяне і з’яў, якія ўзнікаюць пры гэтым (рэфракцыя гуку, рэверберацыя пры адлюстраванні гукавога сігналу ад паверхні мора і яго дна, рассейванне гуку на неаднастайнасцях), займаюцца *гідраакустыка* і *гідралакацыя*.

*Псіхафізіялагічная акустыка* займаецца вывучэннем гукавыпраменьваючых і гукапрымаючых органаў чалавека і жывёл, праблемамі гукаўтварэння, перадачы і ўспрымання маўлення. Вынікі выкарыстоўваюцца ў электраакустыцы, архітэктурнай акустыцы, сістэмах перадачы маўлення, тэорыі інфармацыі і сувязі, у музыцы, медыцыне, біяфізіцы і г. д. Яе часткамі з’яўляюцца акустыка маўлення і слыху, псіхалагічная акустыка, біялагічная акустыка і г. д.

## Гл. таксама 
* Бязрэхавая камера
Сідэрыт

**Сідэры́т**, **карбанат жалеза**, **жалезны шпат**, (ад  — железо) FeCO3 — мінерал асадкавага паходжання бурага колеру, раствараецца ў мінеральных кіслотах. Пры акісленні пераходзіць у буры жалязняк. Важная руда для атрымання жалеза, бо ў складзе да 48 % жалеза і няма серы і фосфару. Агрэгаты зярністыя, зямлістыя, шчыльныя, часам у шарападобных канкрэцыях.

Паходжанне: гідратэрмальнае — сустракаецца ў поліметалічных радовішчах як жыльны мінерал. Лёгка выветрываецца да ліманіта. Радовішчы маюцца ў Расіі, Германіі, Вялікабрытаніі, Аўстрыі і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Сідэрыт у базе webmineral.com 

Катэгорыя:Мінералы жалеза
Калькулятар

thumb|Сучасны інжынерны калькулятар
**Калькулятар** ( — «лічыльнік»):
* Электронная вылічальная прылада для выканання аперацый над лікамі або алгебраічных формуламі;
* Камп'ютарная праграма, якая эмулюе функцыі калькулятара.
* Спецыялізаваная праграма, аўтаматычна якая праводзіць некаторы выгляд разлікаў (калькулятар укладаў, калькулятар кантактных пляцовак і да таго падобнае)
* Прафесія (чалавек, які вырабляе калькуляцыю).

Вынаходнік Джэк Кілбі.
У БССР першы кішэнны  калькулятар «Электроніка Б3-04» створаны ў 1973  г.

Існуюць калькулятары, убудаваныя ў персанальныя камп'ютары, сотавыя тэлефоны, КПК і нават наручныя гадзіннікі.

## Спасылкі 
* Programmable calculators
* Calculator Museum
* Праграмуемыя калькулятары
* Шынны калькулятар 
* The Museum of HP Calculators
 


Катэгорыя:Камп’ютары паводле памеру
Катэгорыя:Матэматычныя інструменты
Квадрыга

[thumb|right|250px|Статуя квадрыгі на [Брандэнбургскія вароты|Брандэнбургскіх варотах]]
]]
**Квадрыга** — антычная двухколавая калясніца з чатырма запрэжанымі канямі. Часта выкарыстоўвалася ў Старажытным Рыме ў гонках ці ў трыўмфальных шэсцях. Захавалася нямала выяў, барэльефаў і статуй з квадрыгамі.

## Гісторыя 
Гонкі на лёгкіх квадрыгах праводзіліся ў Старажытнай Грэцыі на Алімпійскіх і Немейскіх гульнях. Апісанні гэтых спаборніцтваў змяшчаюцца ў Гамера, Вергілія і іншых антычных аўтараў.

Масіўнымі квадрыгамі карысталіся імператары і палкаводцы-пераможцы ў старажытнарымскіх цырках падчас трыумфаў, а таксама для рэлігійных і ваенных шэсцяў.

Выявы квадрыг захаваліся на мностве помнікаў старажытнасці, асабліва на барэльефах і манетах. Бронзавыя коні Святога Марка знайшлі сабе нямала перайманняў у новы час, напрыклад, у трыумфальных арках. Дагэтуль квадрыга застаецца папулярным скульптурным матывам.

## Вядомыя квадрыгі 
* Квадрыга на Брандэнбургскіх варотах у Берліне
* Квадрыга Апалона на будынку Вялікага тэатра ў Маскве
* Дэльфійскі вознік
* Квадрыга Святога Марка

## Літаратура 
* Ulrike Krenzlin, Johann Gottfried Schadow: *Die Quadriga: Vom preußischen Symbol zum Denkmal der Nation*, Frankfurt am Main 1991.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тыпы вазоў
Катэгорыя:Скульптура
Катэгорыя:Антычнасць
Эміль Крэпелін

**Эміль Вільгельм Магнус Георг Крэпелін** (; 15 лютага 1856,  — 7 кастрычніка 1926, Мюнхен) — нямецкі псіхіятр. Вядомы як аўтар сучаснай назалагічнай канцэпцыі ў псіхіятрыі і класіфікацыі псіхічных захворванняў. Першым стварыў канцэпцыю «**dementia praecox**» — правобразу шызафрэніі; блізкую да сучаснай канцэпцыю маніякальна-дэпрэсіўнага псіхозу і параноі; унёс вялікі ўклад у разуменне прыроджанай прыдуркаватасці і істэрыі. Прапанаваў вучэнне аб рэгістрах. Быў піянерам культурнай псіхіятрыі і псіхафармакалогіі. Апісаў і назваў мноства псіхіятрычных паняццяў: шызафазія; слоўная акрошка; парафрэнія; кверулянцкае трызненне; алігафрэнія; хвароба Альцгеймера; аніяманія; стаў шырока ўжываць тэрмін «дысмарфафобія». Таксама вядомы шырокай педагагічнай дзейнасцю і грамадзянскай пазіцыяй прафілактыкі алкагалізму. Сярод прац па патапсіхалогіі вядомы метад «рахунак паводле Крэпеліна».

Быў прафесарам псіхіятрыі ў Гайдэльбергу. Скончыў медыцынскі факультэт у Лейпцыгу ў 1878 годзе, у 1886 быў запрошаны на кафедру душэўных і нервовых хвароб у Дэрпцкі ўніверсітэт і ўзначаліў універсітэцкую клініку на 80 месцаў. У 1891 г. вярнуўся ў Германію. З 1891 г. — прафесар Гайдэльбергскага ўніверсітэта, а з 1903 — Мюнхенскага ўніверсітэта. З 1922 г. працаваў у Мюнхенскім інстытуце псіхіятрыі. Ён пісаў вельмі шмат, пераважна па клінічнай псіхіятрыі і эксперыментальнай псіхалогіі, у якой быў вучнем В. Вунта. У 1883 г. выпусціў кароткі падручнік душэўных хвароб, які ўжо ў 1893 годзе выйшаў 4-м выданнем у значна павялічаным памеры. Яго падручнік «Psychiatrie» (1910—1915) вытрымаў мноства выданняў і быў перакладзены на шматлікія мовы.

## Спасылкі 
* Эміль Крэпелін: Ueber Sprachstoerungen im Traume 

Катэгорыя:Псіхіятры Германіі
Катэгорыя:Члены Шведскай каралеўскай акадэміі навук
Парафрэнія

**Парафрэнія**, або **парафрэнны сіндром** — найбольш цяжкая форма сіндрому трызнення, больш цяжкая, чым параноя (паранаяльны сіндром) або параноід (параноідны сіндром).

Гэты тып трызнення характарызуецца спалучэннем трызнення велічы і трызнення ўздзеяння. Хворыя лічаць сябе вялікімі людзьмі, якія валодаюць фантастычнымі здольнасцямі, і пры гэтым адчуваюць сілу ўздзеяння звонку, альбо перакананыя, што самі могуць аказваць такое ўздзеянне. Напрыклад, "зносіны з іншапланецянамі" з дапамогай думак.

Сіндром можа таксама суправаджацца анейроіднымі абмарачэннямі свядомасці.

Дадзенае засмучэнне ўпершыню было апісана Эмілем Крэпелінам.

## Гл. таксама 
* Канфабуляцыя
* Абсесія

## Літаратура 
* Douglas M. Anderson; A. Elliot Michelle, Mosby’s medical, nursing, & Allied Health Dictionary sesta edizione, New York, Piccin, 2004. ISBN 88-299-1716-8

Катэгорыя:Псіхапаталагічныя сіндромы
Катэгорыя:Параноя
Абак

thumb|right|Рымскі абак (рэканструкцыя)
**Аба́к**, **аба́ка**, **аба́кс** (, ,  — дошка) — дошка з жалабкамі, па якіх перасоўваліся каменьчыкі або косткі, выкарыстоўвалася для арыфметычных вылічэнняў у Старажытнай Грэцыі і Старажытным Рыме з 4 стагоддзя да н. э. У Заходняй Еўропе выкарыстоўвалася да 18 стагоддзя.

## Гл.таксама 
* Калькулятар

## Спасылкі 
* Абак // Новый энциклопедический словарь изобразительного искусства 

Катэгорыя:Механічныя злічальныя машыны
Катэгорыя:Гісторыя матэматыкі
Катэгорыя:Матэматычныя інструменты
Крыстаф Вайль

**Крыстаф Вайль** (; нар. , Хайльброн) — нямецкі дыпламат. Пасол ФРГ у Беларусі ў 2010—2012 гадах.

## Біяграфія 
* 1983—1985: Дыпламатычная акадэмія для падрыхтоўкі да дыпламатычнай службы вышэйшага рангу, Бон.
* 1985—1986: Аддзел па справах Берліна і Германіі, Федэральнае міністэрства замежных спраў, Бон.
* 1986—1989: Пасольства ў Маскве.
* 1989—1991: Пасольства ў Бразіліа.
* 1991—1994: Аддзел НАТА, Федэральнае міністэрства замежных спраў, Бон.
* 1994—1997: Пасольства ў Варшаве.
* 1997—1999: Штаб планавання, Федэральнае міністэрства замежных спраў, Бон.
* 1999—2003: Міжнародны сакратарыят НАТА, Брусель.
* 2003—2007: Кіраўнік Аддзела еўрапейскай палітыкі бяспекі і абароны, Федэральнае міністэрства замежных спраў, Берлін.
* 2007—2008: Нarvard Fellows Program, Кембрыдж, Масачусетс, ЗША.
* 2008—2009: Пасольства ў Багдадзе, кіраўнік прадстаўніцтва
* 2009—2010: Федэральнае міністэрства замежных спраў, Берлін
* 18.08.2010: Уручэнне копіі даверчых грамат Міністру замежных спраў Рэспублікі Беларусь Сяргею Мартынаву

Катэгорыя:Паслы Германіі ў Беларусі
Гебхарт Вайс

**Гебхарт Вайс** (; , Бон-Бойле) — нямецкі дыпламат. Пасол ФРГ у Рэспубліцы Беларусь (2007—2010).

## Біяграфія 
Вывучаў гісторыю, славістыку, філасофію і параўнальнае літаратуразнаўства ў Боне, стыпендыят Германскага навукова-даследчага таварыства ў МДУ імя Ламаносава; доктар філасофскіх навук. З 1975 года ў Міністэрстве замежных спраў Германіі. У 1995—2000 гадах — начальнік аддзела па пытаннях раззбраення і кантролю над узбраеннямі ў МЗС і пасол па асаблівых даручэннях, адказны за перамовы па Дагаворы аб звычайных узброеных сілах у Еўропе. У 2000—2004 гадах працаваў паслом ФРГ у Харватыі. У 2004—2007 гадах — пасол у Казахстане.

Катэгорыя:Паслы Германіі ў Беларусі
Катэгорыя:Паслы Германіі ў Харватыі
Катэгорыя:Паслы Германіі ў Казахстане