Ваза Кіджы

**Ваза Кіджы** — протакарынфская ольпа, імянная ваза вазапісца Кіджы. Ваза была знойдзена ў Этрускай грабніцы ў Монтэ-Агуза, побач з Веі, у маёнтку князя  ў 1881 годзе. Ваза ў розны час прыпісвалася да сярэдняга і позняга протакарынфскіх перыядаў і лічыцца зробленай каля 650—640 да н. э.; Зараз яна знаходзіцца ў Нацыянальным музеі Віла Джулія, Рым (інв. нумар 22679). Ваза мае 26 см у вышыню, што з’яўляецца сціплым паказчыкам у параўнанні з іншым грэчаскім вазамі.

Каля трох чвэрцяў вазы захавалася. Яе знайшлі сярод вялікай колькасці чарапкоў змешанага паходжання, у тым ліку адной пасудзіны , з нанесенымі на ёй пяці радкамі на двух ранніх , што абвяшчаюць аб уласнасці Аціянаі, які магчыма, і з’яўляецца першапачатковым уладальнікам вазы Кіджы.

## Міфалагічныя сцэны 
Ваза Кіджы сама па сабе з’яўляецца паліхромнай працай, аформленай чатырма фрызамі з міфалагічнымі і жанравымі сцэнамі і чатырма палосамі арнаменту; сярод гэтых карцін самая ранняя выява фалангі гаплітаў — адзіны ў мастацтве наглядны доказ яе выкарыстання ў перыяд з сярэдзіны да канца 7-га стагоддзя, і апошні момант «рэформы гаплітаў», якая змяніла ваенную тактыку.

Самы ніжні фрыз паказвае сцэну палявання, у якой трое аголеных караткавалосых паляўнічых і зграя сабак імкнуцца злавіць зайцоў і адну лісіцу; паляўнічы стаіць на каленях і трымае *lagobolon* (кідальная дубіна, якая выкарыстоўваецца ў паляванні на зайцоў), ён дае сігнал сваім таварышам, якія застацца за кустом. З кавалкаў, якія захаваліся, незразумела, ці выкарыстоўваецца пастка, што было звычайным на выявах, якія адлюстроўваюць падобныя сцэны.

Наступны фрыз спалучае выявы чатырох-пяці не звязаных паміж сабой падзей. Гэта парад доўгавалосых коннікаў, кожны з якіх вядзе каня без вершніка. Магчыма, гэта збраяносцы (hippostrophoi), якія вядуць коней для адсутных воінаў (hippobateis); апошнім часам выказваецца думка, што гэта могуць быць гапліты, якія паказаны на вазе з іншага боку. Коннікі сутыкнуліся са сфінксам з кветкавай каронай і архаічнай усмешкай. Не зразумела, калі істота прымае удзел у любым дзеянні ў гэтым фрызе. За сфінксам паказана сцэна палявання на льва, у якой прымаюць удзел чацвёра юнакоў у кірасах (за выключэннем таго, што аголены, але з поясам), што направілі дзіду на льва, які трымае пятага ўдзельніка сцэны ў пашчы.

Пытанне існавання мясцовых ільвоў на Пелапанесе да гэтага часу з’яўляецца прадметам для спекуляцый. Акрамя таго, ярка-рыжая грыва Льва выдае неаасірыйскі ўплыў, магчыма, упершыню ў Карынфскім мастацтве, і замену дамінавальных раней хецкіх формаў. Нарэшце, у гэтай жа секцыі крыху ніжэй ручкі знаходзіцца сцэна . Вышэй знаходзіцца яшчэ адна сцэна палявання, складзеная толькі з жывёл: сабакі гоняць аленяў, коз і зайцоў.

У самым высокім і самым вялікім фрызе знаходзіцца сцэна, якая прыцягвае да сябе найбольшую ўвагу навукоўцаў — бой з удзелам гаплітаў. Аднак гэтая характарыстыка не без праблем. З аднаго боку, гапліты паказаны тут у момант «othismos» («штурхання») і не трымаюць кароткія мячы, але замест гэтага маюць дзве дзіды; адну для уколаў і адну для кідання. Акрамя таго,  (11.11-14 ) не згадвае падтрымліваючую другую шарэнгу, як гэта можа быць прадстаўлена; далёка не відавочна, намалявана там другая шарэнга або тая, якая падтрымлівае першую. Каб адназначна прадэманстраваць тактыку фалангі, мастак павінен быў паказаць прадмет дзеяння з вышыні птушынага палёту, а такая перспектыва не была вядомая ў старажытнагрэчаскім вазапісе. Такім чынам, не зразумела, ці з’яўляецца фармацыя гаплітаў, паказаная тут, развітай формай, якая шырока практыкавалася на шэсць стагоддзяў пазней. Нарэшце, флейтысты і  не засведчаныя ў літаратуры з архаічнага перыяду, такім чынам флейтыст, які намаляваны тут, не мог быць у войску для таго, каб трымаць ваяроў у строі, а сапраўдная мэта яго прысутнасці на выяве застаецца дыскусійнай. Тым не менш, Фукідыд заяўляе, што спартанская фаланга ў  суправаджалася флейтыстамі для таго, каб ісці ў нагу, калі яны наблізіліся да процілеглай арміі, так што можна выказаць здагадку, што яны выкарыстоўваліся такім жа чынам і ў той час, калі была зроблена ваза.

## Суд Парыса 
 на вазе Кіджы з’яўляецца самай ранняй захаванай выявай міфа, што можа сведчыць пра вядомасць страчанага эпасу «Кіпрыі» з . Фігура Парыса пазначана подпісам «Alexandros» у гамераўскай манеры, хоць пісарам мог быць і іншы чалавек, паколькі надпісы не тыпова карынфскія. Гэтая сцэна, зацененая пад ручкай і «распісаная неяк як спозненая думка» ў адпаведнасці з меркаваннем Джона Бордмана, пакідаючы адкрытым пытанне аб тым, ці з’яўляюцца падзеі на гэтай вазе (і ваза ў цэлым) выпадковым супастаўленнем малюнкаў або прадстаўляе аповяд ці усеабдымную тэму. У адпаведнасці з нядаўнім даследаваннем Парыжскай структуралісцкай школы Джэфры Хервіт () мяркуе, што, чытаючы ўверх па вертыкальнай восі, мы можам разглядзець развіццё ідэальнага карынфскага чалавека з дзяцінства праз агон і  да паўнавартаснага воіна-грамадзяніна, са сфінксам, які пазначае парогавыя этапы яго паспявання.

## Літаратура 
* , *Corinthian Vase Painting of the Archaic Period*, 1988.
* Jeffrey M. Hurwit, «Reading the Chigi Vase», *Hesperia*, Vol. 71, No. 1 (Jan. — Mar., 2002), pp.&nbsp;1-22.
* John Salmon, «Political Hoplites?», *The Journal of Hellenic Studies*, Vol. 97, (1977), pp.&nbsp;84-101.

Катэгорыя:Вазы Старажытнай Грэцыі