open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Фаналогія эсперанта

Стваральнік **эсперанта**, Людвіг Лазар Заменгоф, ілюстраваў вымаўленне на эсперанта параўнаннем яго літар з іх эквівалентамі на некалькіх асноўных еўрапейскіх мовах і абвясціў прынцып «адна літара, адзін гук». Улічваючы, што параўноўваныя мовы не былі цалкам ідэнтычнымі, ён паведаміў, што вымаўленне на італьянскай магло б лічыцца ўзорам для эсперанта.

За сто гадоў існавання эсперанта былі распрацаваны фаналагічныя нормы, у тым ліку фанетыкі фотастатыкі і інтанацыі,. Зараз можна казаць пра слушнае вымаўленне на эсперанта і слушнае ўтварэнне слоў незалежна ад моў, што спачатку выкарыстоўваліся для апісання эсперанта. Норма мала разыходзіцца з прынцыпам «адна літара, адзін гук»; існуюць толькі невялікія allophonic варыяцыі.

## Мінімальныя пары 
Адрозненні паміж некалькімі зычнымі ў эсперанта нясуць вельмі лёгкія функцыйныя нагрузкі, яны не знаходзяцца ў дадатковай дыстрыбуцыі і не з'яўляюцца алафонамі. Практычным эфектам гэтага з'яўляецца тое, што людзі, якія не кантралююць гэтыя адрозненні, могуць мець зносіны без цяжкасцей. Так нязначныя адрозненні Ĵ / ʒ / супраць ĝ / d͡ʒ / кантрастуюць у aĵo ('канкрэтная рэя') супраць aĝo ('год').

## Алафанічныя варыяцыі 
Алафоны ўяўляюць сабою рэалізацыя фанемы, яе варыянт, абумоўлены пэўным фанетычным асяроддзем. У эсперанта прымальныя наступныя алафоны:

Агульнай крыніцай алафанічнай варыяцыі з'яўляюцца запазычаныя словы, асабліва імёны ўласныя, калі ў слове застаюцца рэшткі выточнай мовы ці калі ствараюцца новыя паслядоўнасці, каб пазбегнуць дублявання існых каранёў.

Катэгорыя:Эсперанта
Дзвінская ваенная акруга

**Дзві́нская  вае́нная акру́га** — ваенная акруга Расійскай Імперыі, створаная  года з пачаткам Першай сусветнай вайны на аснове Упраўлення скасаванай тады ж Віленскай ваеннай акругі. Першапачаткова ў яе склад уваходзілі Рыжскі павет Ліфляндскай губерні, Курляндскую, Ковенскую, Сувалкаўскую, Віцебскую, Пскоўскую, Ломжынскую, Плоцкую, Варшаўскую, Калішскую губерні, Лодзенскі, Брэзінскі і Раўскі паветы Петракоўскай губерні, Бельскі, Беластоцкі, Сакольскі, Ваўкавыскі і Гродзенскі паветы Гродзенскай губерні.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Ваенныя акругі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Ваенная гісторыя Расіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1914 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1917 годзе
Аўтаматызм (фізіялогія)

**Аўтаматызм** — здольнасць клеткі, тканкі або органа да рытмічнай, перыядычнай або аперыядычнай самаадвольнай дзейнасці без знешніх пабуджальных прычын (напр., скарачэнні сэрца).

## Гл. таксама 
* Узбуджэнне
* Тармажэнне

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фізіялогія
Экла (Бельгія)

thumb|left|Экла, Вежа каля мэрыі

**Экла** () — горад і камуна у Фландрыі, Бельгія.

Горад Экла знаходзіцца на крайнім паўночным усходзе Бельгіі, за некалькі кіламетраў ад нідэрландскай правінцыі Зеландыя. Адміністрацыйна уваходзіць у правінцыю Усходняя Фландрыя  рэгіёну Фландрыя, цэнтр акругі Экла. Адлегласць ад Гента — 20 кіламетраў на паўночны ўсход, ад Антверпена — 66 кіламетраў на захад, ад Бруселя — 80 кіламетраў на паўночны захад. Вышыня над узроўнем мора — 8 метраў.

Плошча камуны Экла складае 30,05 км². Колькасць насельніцтва роўная 20 468 чалавек (на 2015 год). Шчыльнасць насельніцтва — 681 чал./км².

## Славутасці 
Ратуша Экла разам з яе бефруа у 1999 годзе занесена ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Гарады-пабрацімы 
*

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Экла — інфармацыя даступная ў галандскай і абмежаваны аб’ём інфармацыі на англійскай, французскай, нямецкай і іспанскай мовах.

Катэгорыя:Гарады Бельгіі
Катэгорыя:Камуны правінцыі Усходняя Фландрыя
Аўтаматызм (мастацтва)

**Аўтаматызм** () — акт стварэння мастацкага твору, вызначаны падсвядома праз свабодную асацыяцыю, сон ці стан трансу.

Аўтаматызм адыгрывае асноўную ролю ў сюррэалізме, прадстаўнікі якога надаюць у жывапісную, літаратурную ці музычную форму выходныя з падсвядомасці творчыя імпульсы.

Дадзены метад прымяняецца таксама і абстракцыяністамі, напрыклад, ен прымяняўся канадскімі аўтаматыстамі 1940-х гадоў, а таксама вядомым абстрактным экспрэсіяністам Джэксанам Полакам.

Сюррэалістычны аўтаматызм мае сваю падставу ў аўтаматызме медыумічным, ад якога, уласна, гэты тэрмін і адбыўся.

## Спасылкі 
* An automatic drawing  by Jean Arp.
* *What is an automatic drawing?*
* Automatic Drawing 

Катэгорыя:Мастацтва
Катэгорыя:Сюррэалізм
Аўтаматызм

**Аўтаматызм** ( — той, што дзейнічае самастойна)
* Аўтаматызм (мастацтва) — акт стварэння
* Аўтаматызм (фізіялогія) — здольнасць да рытмічнай, перыядычнай або аперыядычнай самаадвольнай дзейнасці
* Стэрэатып (Аўтаматызм ў псіхалогіі і сацыялогіі) — дзеянне, якое рэалізуецца без непасрэднага удзелу свядомасці.
Аўтаміксіс

**Аўтаміксіс** — самаапладненне; зліццё палавых клетак, якія належаць адной асобіне; досыць распаўсюджаны сярод аднаклетачных, многіх грыбоў і дыятомавых водарасцей.

Аўтаміксіс — гэта тэрмін, які ўключае некалькі рэпрадуктыўных механізмаў, некаторыя з іх адносяцца да партэнагенезу.

У шырокім разуменні аўтаміксіс можа быць вызначаны як від апладнення, які ўключае зліццё двух прадуктаў (з чатырох магчымых) аднаго і таго ж меётычнага дзялення. Калі зліцце гэтых меётычных прадуктаў адбылося да таго, як яны паспелі да гамет, тады гэты працэс называецца партэнагенезам. У аўтаміктычным партэнагенезе новыя асобіны адрозніваюцца адна ад адной, а таксама адрозніваюцца ад мацярынскай асобіны. Часам меёмычныя прадукты, якія зліваюцца з'яўляюцца дакладнымі копіямі, якія часам называюцца паўклонамі (). Аднак яны ўсе-такі ўнікальныя і не з'яўляюцца клонамі мацярынскай асобіны.

## Зноскі 
Катэгорыя:Размнажэнне
Шрыфт Брайля на эсперанта

**Шрыфт Брайля на эсперанта** — гэта шрыфт Брайля алфавіта эсперанта. Рэльефна-кропкавы тактыльны шрыфт Брайля на мове эсперанта прызначаны для ліста і чытанні невідушчымі і дрэнна відушчымі людзьмі. З 1920 года выдаецца часопіс «Aŭroro» на шрыфце Брайля, з 1904 года выдаецца аналагічны часопіс *Esperanta Ligilo.*

## Алфавіт 
У базавай сістэме алфавіта Брайля выкарыстоўваецца друк літар з дыякрытычнымі знакамі. Дыякрытычны знак Цыркумфлекс адзначаны даданнем кропкі 6 (унізе справа) на падставу ліста: ⠩ ĉ, ⠻ ĝ, ⠳ ĥ, ⠺ ĵ, ⠮ ŝ. Таму літара *j * мае такую ж форму, як нескарыстанае французска/англійскае пісьмо Брайля ⠺ w напісана *a w* з замежным імем, кропка 3 дадала: :⠾ w. Літара эсперанта *ŭ* вырабляецца шляхам адлюстравання *ад U*, так, каб кропка 1 кропка робіцца 4: ⠬ *ŭ*.
Алфавіт на мове Брайля выглядае наступным чынам
 

Шрыфт Брайля знаходзіць абмежаванае ўжыванне.

### Транскрыбаванне замежных літар 
Апроч асновы — лацінскіх замежных літар q, w, x, y, у шрыфце есці вылучаныя літары для галосных, якія сустракаюцца ў друку Германіі,

*ä*, *ö*, *ü*:

Дадатковыя літары з дыякрытычнымі знакамі ў іншых мовах апрацоўваюцца асобнымі клеткамі для дыякрытычных знакаў. Яны не маюць адназначнай адпаведнасці з друкам:

Гэтыя ўмоўныя пазначэнні замежных імёнаў адаптаваны да эсперанта Брайля. Тэкст у іншым шрыфце алфавіта Брайля алфавіта пазначаецца кодам ⠐⠂.

## Знакі прыпынку 
; Адзіныя пунктуацыйныя

Апостраф і кропкавая абрэвіятура транскрыбуюцца ⠄.
; Парныя знакі прыпынку

Двукоссі ў друку ў эсперанта надзвычай зменлівыя. Але гэта неактуальнае для друку шрыфтам Брайля.

## Лічбы 
Апостраф/абрэвіятура кропкі ⠄ выкарыстоўваюцца для групоўкі лічбаў у ліках, як і коска ў англійскай мове. У друкаваным і брайлеўскім эсперанта коска выкарыстоўваецца ў якасці дзесятковага знака, напрыклад:

: Друкаваць на англійскай 100,000.00
: = друк на эсперанта 100&#x20;000,00
: = Брайля ⠼⠁⠚⠚⠄⠚⠚⠚⠂⠚⠚.

## Фарматаванне 
Вялікія літары адзначаюцца толькі для імёнаў уласных. Яны не выкарыстоўваюцца ў пачатку сказа.

Для акцэнтавання (тлусты тэкст ці курсіў), ⠸ выкарыстоўваецца для пазначэння кожнага з аднаго-трох слоў. Для падкрэсленага тэксту, ёсць два фарматы: або двукроп'е папярэднічае простаму падкрэсленаму знаку, ⠒⠸, дадатковы знак ⠸ змяшчаецца перад апошнім падкрэсленым словам, ці знак ⠠⠄ ставіцца перад і пасля вылучанага тэксту.

## Спасылкі 
* Лиго internacia де blindaj esperantistoj 

Катэгорыя:Эсперанта
Аўтаметамарфізм

**Аўтаметамарфізм** (грэч. autos - сам, metamorpho — змяняюся) — сукупнасць працэсаў, якія прыводзяць да змены мінеральнага складу магматычнай горнай пароды пад уздзеяннем раствораў і флюідаў, генетычна звязаных з пародамі, якія толькі фарміруюцца. Працэс аўтаметамарфізму  ўключае некалькі прыступак: уласна магматычны (пры тэмпературы больш за 600°З), і пеўматаліптычны (600-375°З) і гідратэрмальны (менш за 375°С). Да аўтаметамарфізму  адносяць серпентынізацыю перыдацітаў, альбіцізацыю спілітаў, грэйзенізацыю аляскітаў, прапілітызацыю асноўных і сярэдніх парод і іншыя працэсы.

## Літаратура 
* Автометаморфизм &#x20;&#x2F;&#x2F;&#x20;Казахстан. Нацыянальная энцыклапедыя.&#x20;— Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2004.&#x20;— Т.&#x20;I.&#x20;— ISBN 9965-9389-9-7.
* Автометаморфизм // Геалагічны слоўнік: у 2-х тамах. — М.: Нетры. Пад рэдакцыяй К. Н. Паффенгольца і інш. 1978.
*Пры напісанні гэтага артыкула выкарыстоўваўся матэрыял з выдання «Казахстан. Нацыянальная энцыклапедыя» (1998-2007), прадстаўленага рэдакцыяй «Қазақ энциклопедиясы» па ліцэнзіі Creative Commons BY-SA 3.0 Unported.*

Катэгорыя:Метамарфізм
Persea

**Persea** — род вечназялёных дрэў і кустоў сямейства . Налічваецца каля ста відаў, большай часткай з трапічных рэгіёнаў Амерыкі. Найбольш вядомы від — , важная пладовая культура, якая культывуецца па ўсім свеце дзеля ядомых пладоў.

## Назва 
Навуковая назва роду ўтворана ад імя старажытнагрэчаскага міфалагічнага героя Персея. Філіп Мілер, які выкарыстаў гэта імя пры апісанні дадзенага роду, пазычыў яго ў старажытнагрэчаскіх аўтараў, Тэафраста і Гіпакрата, якія называлі так нейкае егіпецкае дрэва — магчыма,  або які-небудзь від з роду .

## Распаўсюджванне 
Род мае разарваны арэал: каля 70 відаў раслін распаўсюджаныя ў тропіках і субтропіках Паўднёвай і Паўночнай Амерыкі; адзін від —  — з’яўляецца эндэмікам Макаранезіі (сустракаецца на Азорскіх і Канарскіх астравах, на Мадэйры, каля 80 відаў растуць ва Усходняй і Паўднёва-Усходняй Азіі.

*Persea americana* культывуюць у многіх рэгіёнах планеты, у тым ліку ў краінах Карыбскага мора, у Фларыдзе, у Ізраілі, у Афрыцы.

## Батанічнае апісанне 
Прадстаўнікі роду — вечназялёныя хуткарослыя дрэвы вышынёй да 30 м, часам кусты.

Лісце ў раслін эліптычнае, скурыстае.

Кветкі кволыя, у адных відаў двухполыя, у іншых аднаполыя. Пялёсткаў шэсць. Тычынак дзевяць. Песцік адзін.

Плод — аднанасенная ягада. Мае грушападобную або круглую форму, у некаторых відаў даволі буйная — да прыкладу, у  даўжыня плоду дасягае 25 см.

## Віды 
Некаторыя віды паводле сайта *GRIN* (калі не пазначана іншае):
*  (subg. *Eriodaphne*)
*  (subg. *Persea*)
*  (subg. *Eriodaphne*)
*  (subg. *Eriodaphne*)
*  (subg. *Eriodaphne*)
* 
*   (subg. *Eriodaphne*)
*  (subg. *Eriodaphne*)
*   (subg. *Persea*)
*  
*  (subg. *Eriodaphne*)
*  (subg. *Persea*)

*  (subg. *Eriodaphne*)
*  (subg. *Eriodaphne*)

Шэраг відаў, якія раней адносілі да роду Persea, пазней былі перанесены ў іншыя роды:
* від  аднесены да роду . Дрэва вышынёй да 40 м з шаравата-зялёнымі кветкамі і чырванавата-карычневымі зваротнаяйкападобнымі пладамі. Сустракаецца ля падножжа Анд у цэнтральным Эквадоры. Рэдкая расліна, занесена ў Міжнародную Чырвоную кнігу як від, што знаходзіцца пад пагрозай знікнення.
*  — .

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Лаўровыя
Катэгорыя:Флора Азіі
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Паўднёвай Амерыкі
Аўтамабільны рухавік

**Аўтамабільны рухавік** — рухавік, які пераўтварае энергію якога-небудзь роду ў механічную працу, неабходную для прывядзення аўтамабіля ў рух.

Найбольш распаўсюджаным тыпам аўтамабільнага рухавіка з'яўляецца поршневы рухавік унутранага згарання. Гэты рухавік можа быць карбюратарным або інжэктарным, харчавацца розным аўтамабільным палівам (бензін, дызельнае паліва, звадкаваны нафтавы або сціснуты прыродны газ). Але акрамя гэтага на аўтамабілях могуць быць устаноўлены рухавік Стырлінга або ротарна-поршневы рухавік Ванкеля, рухавікі, якія выкарыстоўваюць энергію папярэдне раскручанага махавіка, энергію газу, які знаходзіцца пад высокім ціскам, паравыя рухавікі, электрарухавікі.

На гібрыдных аўтамабілях сілавая ўстаноўка камбінаваная.

Катэгорыя:Аўтамабіль
Катэгорыя:Рухавікі
Аўтарадыяграфія

**Аўтарадыяграфія** (радыеаўтаграфія) — метад вывучэння размеркавання радыеактыўных рэчываў у доследным аб’екце.

## Тэхніка даследавання 
Плёнка (фотаматэрыял) з адчувальнай да радыеактыўнага выпраменьвання фотаэмульсіяй накладваецца на паверхню або зрэз аб’екта.

Для атрымання размеркавання тых ці іншых рэчываў у аб’екце выкарыстоўваюць маркіраванне патрэбных малекул ізатопным індыкатарам. Радыеактыўныя рэчывы, якія змяшчаюцца ў аб’екце, як бы самі сябе фатаграфуюць (адсюль назва).

Пасля праявы месцы зацямнення на плёнцы адпавядаюць лакалізацыі радыеактыўных часціц.

## Прымяненне 
Метад выкарыстоўваецца ў медыцыне, тэхніцы, а таксама ў біялогіі, напрыклад, для вывучэння працэсаў фотасінтэзу, дзе прасочваецца след радыеактыўнага дыяксіду вугляроду, які праходзіць праз розныя хімічныя стадыі.

Фатаграфічны малюнак размеркавання радыеактыўных рэчываў, атрыманы метадам аўтарадыяграфіі, называецца аўтарадыяграмай, або радыяаўтографам.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Метады біялагічных даследаванняў
Катэгорыя:Радыебіялогія
Катэгорыя:Радыялогія
Дзіцячая музычная школа

**Дзіцячая музычная школа (ДМШ)** — навучальная ўстанова, у якой дзеці, навучэнцы ў звычайных агульнаадукацыйных школах, дадаткова атрымліваюць музычныя веды і навыкі. Вучні ДМШ навучаюцца ігры на музычным інструменце, а таксама спевам, асноўным музычна-тэарэтычным дысцыплінам (сальфеджыа і элементарнай тэорыі музыкі), вывучаюць гісторыю музыкі. ДМШ з’яўляюцца першай ступенню музычнай адукацыі і выхоўваюць культурных музыкантаў-аматараў, а прафесійна адораных вучняў рыхтуюць для паступлення ў адпаведныя ўстановы сярэдняй спецыяльнай адукацыі (УССА) — музычныя вучылішчы або музычныя каледжы.

Адмысловыя ДМШ-дзесяцігодкі, што існуюць, зазвычай, пры кансерваторыях, аб’ядноўваюць у сваіх навучальных планах агульнаадукацыйныя і музычныя прадметы, і рыхтуюць сваіх вучняў для паступлення ў кансерваторыю (прыкладам, Цэнтральная сярэдняя спецыяльная школа пры Маскоўскай кансерваторыі імя П. І. Чайкоўскага).

У музычных школах вывучаюць таксама музычную літаратуру.

Катэгорыя:Музычная адукацыя
Катэгорыя:Музычныя арганізацыі
Катэгорыя:Школы
Авункулат

**Авункулат** ( «дзядзька па маці») — традыцыя асаблівай блізкасці паміж чалавекам і братам яго маці, якая адносіцца ў асноўным да перыяду, калі адбываўся пераход ад мацярынскага роду да бацькоўскага.

Сутнасць авункулата складаецца ў тым, што пляменнік сяліўся з дзядзькам па мацярынскай лініі (у дзяцінстве ці пасля жаніцьбы), быў яго спадчыннікам (або суспадчыннікам), заўседы карыстаўся яго парадамі, абаронай і т. п. Адзначаецца, што авункулат узнікае ўжо ў перыяд мацярынскага роду, калі галоўнымі мужчынамі нярэдка станавіліся не мужыкі, а браты жанчын, і адыгрывае асаблівую ролю пры пераходзе ад мацярынскага да бацькоўскага роду. У апошнім выпадку дамінуючае становішча ў сям'і і грамадстве адводзіцца не мужам, а братам жанчын. Пазней сляды авункулата часта захоўваюцца як разуменне аб больш цеснай сувязі пляменніка з дзядзькам па маці, а не па бацьку.
Авункулат быў вядомы ў старажытных народаў і сёння мае месца ў шэрагу народаў Акіяніі, Афрыкі і іншых.

## Зноскі 

Катэгорыя:Этналогія
Rhododendron micranthum

**Rhododendron micranthum** (照山白) — гэта від рададэндранаў.

## Батанічнае апісанне 
Куст, які вырастае да 2,5 м вышыней, лісце зваротна-ланцэтнае, даўгавата-эліптычнае, ланцэнтнае, 3-4 на 9-12 см у дыяметры. Кветкі белыя.

## Арэал 
Родам з Кітая і Карэі, дзе расце на вышыні 1000-3000 метраў.

## Літаратура 
* «*Rhododendron micranthum*», Turczaninow, *Bull. Soc. Imp. Naturalistes Moscou*. 10(7): 155. 1837.

## Спасылкі 
* Флора Кітая
* Hirsutum.com 

Катэгорыя:Верасовыя
Дзень Святога Духа

**Дзень Святога Духа** — хрысціянскае і народнае свята Святога Духа, які згодна біблейскіх уяўленняў, праяўляецца ў людзях, асвячаючы іх, а гэта і з'яўляецца галоўнай мэтай стварэння і выратавання
свету.

У праваслаўі святкуецца на 51-ы дзень пасля Вялікадня, гэта значыць на наступны дзень пасля Пяцідзясятніцы (Сёмухі) (заўсёды ў панядзелак). У праваслаўных цэрквах свята таксама носіць назву **Панядзелак Святога Духа** ().

У каталіцтве святкуецца на 50-ы дзень пасля Вялікадня, адначасова з Сёмухай (заўсёды ў нядзелю). У Рымска-каталіцкай царкве свята называецца таксама **Свята Сашэсця Святога Духа**.

У многіх дзяржавах Дзень Святога Духа з'яўляецца выхадным днём. У некаторых з гэтых краін свята вядомы як «другі дзень Пяцідзясятніцы»..

## Гісторыя ўсталявання 
Сашэсце Святога Духа на апосталаў у дзень Пяцідзясятніцы апісана ў Новым Запавеце ў кнізе Дзеянняў святых апосталаў: у пяцідзесяты дзень пасля Уваскрэсення Хрыстава (дзясяты дзень пасля Узнясення) апосталы знаходзіліся ў Іерусаліме, калі

Свята ўсталяваны ў процідзеянне антытрынітарнай ерасі, якая адпрэчвала боскую прыроду Святога Духа і адзінасутнасць Яго з Богам Бацькам і Сынам Божым.

## Богаслужэнне 
### У праваслаўі 
У богаслужэнні свята ў гонар Святога Духу пачынаецца вялікай вячэрняй. Распаўсюджаны звычай на прыходах адразу пасля літургіі ў нядзелю служыць дзявятую гадзіну і вялікую вячэрню. Сама вячэрня пачынаецца з малітвы Святому Духу: «Цару Нябесны», малітва «Цару Нябесны» ужо ў якасці стыхіры спяваецца яшчэ раз на «Госпадзі, клічу Цябе». Здзяйсняецца ўваход з кадзілам, а затым дыякан або святар прамаўляе вялікі пракімен сёмага гласа: «Які бог роўны веліччу Богу нашаму? — Ты — Бог, што чыніш цуды» (Пс. 76). Падчас вячэрні тройчы разам са святаром становяцца на калены, а святар чытае 7 малітваў, складзеных св. Васілём Вялікім, (першы і другі раз укленчанны іерэй чытае па дзве малітвы, а трэці раз — тры малітвы) Гэтыя малітвы пра Царкву, пра выратаванне ўсіх, хто моліцца і пра спачын душ усіх памерлых (у тым ліку і тых, што ў пекле). Гэта першае кленчанне паводле Тыпікона, якое здзяйсняюць вернікі пасля Вялікага посту. Увечар у храмах здзяйсняецца малое павячэр'е, на якім спяваецца канон Святому Духу, напісаны Феафанам. Ютрань на Духаў дзень гэта паўтор ютрані Дня Святой Тройцы, адрозненні ў тым, што ў гэтым выпадку не спяваецца паліелей і адпаведна са Статутам не чытаецца Евангелле; канон спяваецца на 14 (на Тройцу на 16); катавасія гэта ірмасы толькі першага канону (на Тройцу — абодвух канонаў); пахвальныя стыхіры на 4 (на Тройцу на 6) і адпуст іншы.
 

### У каталіцтве 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Духов день  // Российский Этнографический Музей
* День Святого Духа // Информационно-просветительский проект «Завет. Ru»
* Духов день в Калужской области, 1986 (видео)

Катэгорыя:Народны каляндар усходніх славян
Катэгорыя:Веснавыя святы
Катэгорыя:Пераходныя святы
Катэгорыя:Хрысціянскія святы
Дзіцячы сад

, 1930-я гады]]
**Дзіцячы сад** ці **дзіцячы садок** — установа для грамадскага выхавання дзяцей дашкольнага ўзросту. Дзіцячыя сады як тып устаноў існуюць у большасці краін і з'яўляюцца звычайна першым звяном у сістэме народнай адукацыі (не лічачы адукацыі атрыманай ад бацькоў).

Сістэма дзіцячых садоў прызначана для масавага, агульнадаступнага вырашэння праблемы занятасці іх бацькоў (для чаго час працы дзіцячага саду ў большасці выпадкаў супадае з тыповым працоўным графікам большасці прафесій: з 7 да 19 гадзін пяць дзён у тыдзень). У сістэме дзіцячых садоў ажыццяўляецца таксама мінімальная падрыхтоўка дзяцей да навучання ў школе — на ўзроўні першасных навыкаў чытання, пісьма і лічэння.
 (Японія), 2009 год.]]

## Класіфікацыя дзіцячых садоў 
. Дзіцячы сад]]
* Дзіцячы сад агульнаразвівальнага віду з прыярытэтным кірункам, прыкладам: фізічнага, інтэлектуальнага, мастацка-эстэтычнага выхавання.
* Цэнтр развіцця дзіцяці — дзіцячы сад.
* Дзіцячы сад з ясельнымі групамі.
* Дзіцячы сад камбінаванага віду. Такіх — большасць. У іх нароўні са звычайнымі групамі ёсць групы для дзяцей з нейкімі формамі адхіленняў развіцця. Зазвычай, гэта лагапедычныя групы (карэкцыя гаворкі).
* Дзіцячы сад кампенсавальнага віду — спецыялізаваныя і санаторныя. У такіх садках робіцца карэкцыя нейкіх хранічных захворванняў. У спецыялізаваных садках, у адрозненне ад санаторных, дзеці з хранічнымі захворваннямі могуць хадзіць у тыя ж групы, што і здаровыя дзеці. Кампенсавальныя і камбінаваныя садкі прыцягваюць да працы больш рознапланавых спецыялістаў, галоўным чынам медыкаў.
У залежнасці ад віду дзіцячага саду будзе вар'іравацца і праграма навучання, і колькасць дзяцей у групе, і якасць харчавання і цацак, і нават, шмат у чым, псіхалагічная атмасфера.

## Гульні ў дзіцячым садзе 
Для дзяцей дашкольнага ўзросту гульня мае асаблівае значэнне, бо гульня для іх — і навука, і праца, і спосаб спазнання навакольнага свету, і форма выхавання.

Катэгорыя:Дашкольная адукацыя
Катэгорыя:Адукацыя ў Беларусі
Катэгорыя:Грамадскія будынкі
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы
Хендрык Адамсан

**Хендрык Адамсан** (; 6 кастрычніка 1891  — 7 сакавіка 1946) — эстонскі паэт і педагог.

## Біяграфія 
Хендрык Адамсан нарадзіўся 6 кастрычніка 1891 года ў сям'і краўца ў падворак Патсі (Pats) у вёсцы Метсакуру (Metsakuru), воласці Kärstna (у наш час вёска Veisjärve, Tarvastu прыход), Вільяндзіскага павета.

З 1911 года працаваў настаўнікам у школе Torma Võtikvere. З 1919 па 1927 год быў загадчыкам пачатковай школы ў эстонскай вёсцы Kärstna. Пасля Адамсан стаў прафесійным пісьменнікам, членам эстонскага Саюза пісьменнікаў.

Хендрык Адамсан некаторы час працаваў настаўнікам у Valgamaal Lõvel (1940) і Kärstnas (1944).

Мову эсперанта Адамсан вывучыў да канца 1929 года і ўжо ў 1930 годзе пачаў пісаць арыгінальныя вершы на гэтай мове. У поўнай жа меры яго талент раскрыўся на эстонскай мове. Яго першыя вершы на эстонскай друкаваліся ў газетах з 1913 года, сваю першую кнігу пра напісаў у 1919 годзе.

Сканаў 7 сакавіка 1946 года, пахаваны на эстонскіх могілках у невялікім горадзе Helme на поўдні Эстоніі. Творы пісьменніка перакладзены на рускую (пёр. Барыс Штэйн), англійскую і італьянскую мовы.

## Творчасць 
Адамсан пісаў на эстонскай мове, шырока выкарыстоўваючы паўднёва-эстонскія дыялектызмы. Некаторыя яго вершы напісаны на мове эсперанта.

Перу пісьменніка прыналежаць раманы «Kuldblond neitsi» (Бландзінка) і «Roheline sisalik» («Зялёная яшчарка», Тарту, 1925).

Хендрык Адамсан напісаў вершы, улучаючы:
* Mulgimaa (1919)
* Inimen (1925)
* Dekdu Poetoj (1934)
* Auli novelaro (1934)
* Aperis samizdata poemaro Hejmlando (1961, 1962)
* Aperis lia poemaro Vesperkanto cxe la eldonejo de J. Régulo La Laguna, Stafeto : Beletraj kajeroj; (1967)
* У літаратурнай хрэстаматыі *Infera regalo* kaj *Vesperkanto* (1979)
* Auli, eldonejo Iltis, Saarbrücken (1983)

## Літаратура 
* Журнал Звезда. 1975. № 8. С. 211—212. Сергей Довлатов. Статья «Поэты Эстонии. Литературное обозрение».
* Ojalo, Jaan. Hendrik Adamson — 100. En: Norda Prismo 1/1992, с. 6-8
* Ojalo, Jaan. Adamson: Bardo de la hejmloko. En: Esperanto 84-a jaro 1991, n-ro 12 (1032), с. 2
* Maie Torim, Karl Muru, «Pilk Hendrik Adamsoni elule ja luulele» — Keel ja Kirjandus 1966, nr. 4, стр. 210—225
* Hando Runnel, «Jooksu pealt suudeldud». Ilmamaa, Tartu 1998; 4 artiklit Adamsonist стр. 208—216 и 315—340

## Спасылкі 
* Hendrik Adamson

Катэгорыя:Паэты XX стагоддзя
Катэгорыя:Паэты Эстоніі
Катэгорыя:Пісьменнікі Эстоніі
Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта
Арман-Маршал Сіла

**Арман-Маршал Сіла** (нар. , Мінск) — беларускі спартсмен (тэквандо). Майстар спорту міжнароднага класа, 3-разовы чэмпіён Еўропы. Вагавая катэгорыя — звыш 87 кг.

## Біяграфія 
Займацца тэквандо пачаў з шасці гадоў у Мінскай гарадской СДЮШАР прафсаюзаў. Трэнеры: Юлія Сухавіцкая і Алеся Чарняўская. Чэмпіён Еўропы сярод юніёраў 2011 года, сярод моладзі 2012 і 2013 гадоў і сярод дарослых 2014 года. Выйграў чэмпіянат Еўропы па тэквандо 2016 (у фінальнай схватцы перамог расіяніна Рамана Кузняцова). Адзіны прадстаўнік зборнай Беларусі па тэквандо на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 у Рыа-дэ-Жанейра быў адхілены ад спаборніцтваў, бо ў яго допінг-пробе быў выяўлены мельдоній.

## Спасылкі 
* Профіль на сайце taekwondodata.com 
* Профіль  на сайце Беларускай федэрацыі тэквандо

Катэгорыя:Тэквандысты Беларусі
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па тэквандо

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску
Катэгорыя:Тэквандысты на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 года
Ёзэф

**Ё́зэф**, або **Іозеф** () — мужчынскае асабістае імя, нямецкая форма імя старажытнаяўрэйскага паходжання Іосіф.

## Вядомыя носьбіты 
* Ёзэф Гайдн (1732—1809) — аўстрыйскі кампазітар.
* Ёзэф Радэцкі (1766—1858) — аўстрыйскі военачальнік і дзяржаўны дзеяч.
* Ёзэф Фраўнгофер (1787—1826) — нямецкі фізік.
* Ёзэф Блатэр (нар. 1936) — восьмы прэзідэнт ФІФА.

## Гл. таксама 
* Іосіф — асноўны варыянт імя
* Ёсеф — чэшскі варыянт імя
* Юзаф — польскі варыянт імя
* Язэп — беларускі варыянт імя
* Юозас — літоўскі варыянт імя
* Джозеф — англійскі варыянт імя
* Хасэ — іспанскі варыянт імя
* Жазэ — партугальскі варыянт імя
* Жазеф — французскі варыянт імя
* Восіп — варыянт імя

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Катэгорыя:Нямецкія мужчынскія імёны
Гурам Гегешыдзэ

**Гурам Гегешы́дзэ** (; ,  — ) — грузінскі пісьменнік. 

Скончыў у 1957 годзе Тбіліскі ўніверсітэт.

## Творчасць 
Дэбют — зборнік «Апавяданні» (1965). Аўтар раманаў «Грэшнік» (1968), «Госць» (1976), «Крывавыя дажджы» (1991), «Варушыць попел» (1995) і інш., у цэнтры якіх агульнанацыянальныя і агульначалавечыя праблемы, гістарычнае мінулае і сучаснае Грузіі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Тбіліскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Пісьменнікі Грузіі
Катэгорыя:Грузінскамоўныя пісьменнікі
Бабар (астравы)

**Баба́р** () — архіпелаг з 6 астравоў на захадзе Ціхага акіяна. Уваходзіць у склад інданезійскай правінцыі Малуку. Плошча — 813 км². Насельніцтва (2010 г.) — 8640 чал.

Асноўную плошчу архіпелага займае цэнтральны востраў Бабар, які мае вулканічнае паходжанне. Астатнія больш дробныя астравы месцяцца вакол яго. Яны сфарміраваліся ў выніку накаплення арганічных рэчываў на вулканічным плыткаводдзі, пазней выштурхнутым у выніку тэктанічных працэсаў над узроўнем акіяна. Рэльеф найбуйнейшага вострава вызначаны старажытнай кальдэрай, сцены якой утвараюць кальцавы хрыбет. Найвышэйшы пункт — 833 м. У цэнтры вострава Бабар маецца даліна. Меньшыя па плошчы астравы значна больш нізкія. На схілах гор і пагоркаў растуць дажджавыя лясы. 

Клімат трапічны, вельмі вільготны.

Архіпелаг населены некалькімі народамі аўстранезійскага паходжання. Асноўныя заняткі — рыбалоўства і сельская гаспадарка. Каля вострава Масела знойдзены значныя радовішчы прыроднага газу. Плануецца будоўля прадпрыемства па вытворчасці звадкаванага газу на востраве Бабар.

## Спасылкі 
* Pulau Babar
* Pulau Babar Lokasi Ideal Kilang Blok Masela
* BIBLIOGRAPHY OF THE GEOLOGY OF INDONESIA AND SURROUNDING AREAS
* Saumlaki to Babar Island
* The Dowry of Babar Royal Wedding

Бабар
Бабар
Бабар
Заслужаны дзеяч мастацтваў Украіны

**«Заслужаны дзеяч мастацтваў Украіны»** — дзяржаўная ўзнагарода Украіны — ганаровае званне Украіны, прысвойваецца Прэзідэнтам Украіны ў адпаведнасці з Законам Украіны «Аб дзяржаўных узнагародах Украіны».
Згодна з Палажэннем аб ганаровых званнях Украіны ад 29 чэрвеня 2001 года, гэтае званне прысвойваецца:
 

## Спасылкі 
* Закон Украіны № 1549-III ад 16 сакавіка 2000 года «Аб дзяржаўных узнагародах Украіны»
* Указ Прэзідэнта Украіны № 476/2001 ад 29 чэрвеня 2001 года «Аб ганаровых званнях Украіны»

Катэгорыя:Ганаровыя званні Украіны
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў Украіны
Ватыканскі сакрэтны архіў

**Ватыканскі сакрэтны архіў** () — збор архіўных дакументаў у Ватыкане ад сярэднявечча да нашых дзён. «Сакрэтным» архіў завецца таму, што з'яўляецца прыватным архівам Папы і абмежаваны для наведвання. Агульная працягласць стэлажоў з дакументамі 85 км, 40 з якіх, па неправераных дадзеных, з'яўляюцца найбольшым і найдакладнейшым зборам акультнай літаратуры ў свеце.

## Гісторыя 
Гісторыя збораў архіва пачалася значна раней, аднак афіцыйна архіў заснаваны ў 1610 пры папе Паўлу V, які адлучыў архіў ад Ватыканскай бібліятэкі. Напалеон вывез з Ватыкана значную частку папскіх архіўных дакументаў у Францыю. Аднак у 1816 годзе вялікая частка дакументаў была вернутая прадстаўнікам Святога прастола. У Парыжы засталася невялікая частка архіўных дакументаў (падатковыя, папскія булы і да т.п.), якія прадстаўнікі папы не сталі браць. У 1920 годзе Святы прастол прасіў вярнуць пакінутыя дакументы, але Францыя запытала ў замен некалькі дакументаў па яе гісторыі з архіва Ватыкана і пагадненне не адбылося. Знамянальныя манускрыпты, што захоўваюцца ў архіве:
* Лісты Мікеланджэла;
* Ліст Генрыха VIII з просьбай ануляваць яго шлюб;
* Дыктат папы (*Dictatus рарае*);

## Доступ да архіваў 
Без абмежавання доступу для наведнікаў прадстаўлены акты да смерці папы Пія XI (люты 1939 года). У Ватыканскім сакрэтным архіве штогод працуюць каля 1500 навукоўцаў з усіх краін свету.

## Літаратура 
* Rossi, Fabrizio. Der Vatikan. Politik und Organisation. C.H. Beck Verlag, Munchen, 2004.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Сакрэтнага архіва

Катэгорыя:Архівы
Катэгорыя:Ватыканская апостальская бібліятэка
Катэгорыя:Рымская курыя
Сэрвіс (значэнні)

**Сэ́рвіс** (ад  — служэнне; →  — служыць, абслугоўваць; →  — 1) служылы, раб, паднявольны; змешчаны ў поўным падначаленні, залежны, падуладны; рабскі, нявольніцкі; 2) абцяжараны павіннасцямі); 3) -а, м. Тое ж, што абслугоўванне,.

Сучаснае значэнне «**сэрвіс**» ( — служба) — абслугоўванне насельніцтва ў розных сферах штодзённага жыцця (напрыклад, гасцінічны сэрвіс, аўтамабільны сэрвіс).

**Сэрвіс**, як від ажыццяўляемых паслуг, — гэта выкананне дзеянняў, скіраваных на задавальненне патрэб, жаданняў і чаканняў каго-небудзь. Калі патрэба, жаданне ці чаканні ў выніку ўзаемадзеяння не былі задаволены, сэрвісу няма.

**Сэрвіс** (у дачыненні да бізнесу, ці сэрвіснае абслугоўванне) — гэта вырашэнне праблемы кліента перад яе праявай. Злучана па большай частцы з аўтаматызаванымі сістэмамі збору і аналізу звестак.
* Паслуга, сфера паслуг, абслугоўванне (у рэстаране)
* Службы Windows
* Вэб-сэрвіс — паслугі, што падаюцца ў інтэрнэце з дапамогай адмысловых праграм

## Гл. таксама 
* Сервіз
* Роберт Сэрвіс (р. 1947) — брытанскі гісторык, спецыяліст па гісторыі СССР 1917—1953 гадоў.
* Роберт Уільям Сэрвіс (1874—1958) — брытанска-канадскі паэт і празаік.
* Роджарс Элман Сэрвіс (1915—1996) — амерыканскі антраполаг-культурыст.
Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2016

**Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2016 года ў III-цім дывізіёне** — спартыўнае спаборніцтва па хакеі з шайбай пад эгідай ІІХФ, якое прайшло з 31 сакавіка па 6 красавіка 2016 года ў Стамбуле, Турцыя. Каманда, якая заняла першае месца (зборная Турцыі), атрымала права гуляць у групе В другога дывізіёна чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2017 года.

## Удзельнікі 
У чэмпіянаце павінны былі браць удзел 7 нацыянальных каманд — чатыры з Азіі, дзве з Еўропы і адна з Афрыкі. Зборная ПАР прыйшла з другога дывізіёна, астатнія — з мінулага турніру трэцяга дывізіёна. Аднак перад стартам чэмпіянату каманда ААЭ знялася з турніру.

## Суддзі 
ІІХФ зацвердзіла 4 галоўных і 7 лінейных суддзяў для абслугоўвання гульняў трэцяга дывізіёну чэмпіяната свету па хакеі з шайбай 2016 года.

;Галоўныя суддзі
*  Стэфан Хогарт
*  Убінь Лю
*  Крыстафер Холм
*  Валянцін Ласкар

;Лінейныя суддзі
*  Мурат Айгюн
*  Яшын Акюрэк
*  Кнут Эйнар Братэн
*  Ціма Хейнанен
*  Цзяці Лю
*  Ёзэф Шпур
*  Лаўрынас Сцепакявічус

## Турнір 
### Табліца 
### Вынікі 
Час мясцовы (UTC+3).

----

----

----

----

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Чэмпіянаты свету па хакеі з шайбай
Катэгорыя:Міжнародныя спартыўныя спаборніцтвы ў Турцыі
Катэгорыя:Красавік 2016 года
Х
Катэгорыя:2016 год у хакеі
Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2017

**Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2017** — 81-ы чэмпіянат свету ІІХФ, які прайшоў у Германіі (Кёльн) і Францыі (Парыж). Чэмпіёнам свету ў 10 раз стала зборная Швецыі.

## Выбар месца правядзення 
Існавала дзве афіцыйных заяўкі на правядзенне чэмпіянату: Данія (Капенгаген) разам з Латвіяй (Рыга), Францыя (Парыж) разам з Германіяй (Кёльн).

## Арэны 

## Удзельнікі 
;Еўропа
*  Беларусь*
*  Германія°
*  Данія*
*  Італія^
*  Латвія*
*  Нарвегія*
*  Расія*
*  Славакія*

*  Славенія^
*  Фінляндыя*
*  Францыя°
*  Чэхія*
*  Швейцарыя*
*  Швецыя*

;Паўночная Амерыка
*  ЗША*
*  Канада*

:* = Аўтаматычна кваліфікаваліся, заняўшы першыя 14 месцаў на Чэмпіянаце свету 2016*
: * = Кваліфікаваліся пасля выйгрышу Дывізіёна I*
: * = Зборная-гаспадыня*

## Рэгламент 
У чэмпіянаце ўдзельнічаюць 16 краін, якія размеркаваны на 2 групы па рэйтынгу ІІХФ пасля заканчэння чэмпіянату свету 2016. Германія і Францыя як краіны-гаспадыня, яшчэ 12 каманд па выніках ЧС-2016 і 2 каманды па выніках спаборніцтва першага дывізіёна 2016. Спаборніцтвы ў групе А праходзяць у Кёльне, у групе В — у Парыжы. 2 горшыя каманды, якія зоймуць апошнія месцы ў групах, выляцяць у першы дывізіён 2018. Калі адно з гэтых месцаў зойме зборная Даніі, то яна застанецца ў турніры Топ-дывізіёна (паколькі яна з'яўляецца краінай-гаспадыняй ЧС-2018). Замест яе ў такім выпадку выляціць зборная, заняўшая 7 месца ў групе.

## Папярэдні этап 
### Група А (Кёльн) 
### Група В (Парыж) 
## Плей-оф 
## Выніковае становішча каманд 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Афіцыйныя вынікі і статыстыка

Катэгорыя:Чэмпіянаты свету па хакеі з шайбай
Катэгорыя:2017 год у хакеі
Катэгорыя:2017 год у Францыі
Катэгорыя:2017 год у Германіі
Катэгорыя:Міжнародныя спартыўныя спаборніцтвы ў Францыі
Катэгорыя:Міжнародныя спартыўныя спаборніцтвы ў Германіі
Катэгорыя:Май 2017 года
Бурдур

**Бурдур** — салёнае возера ў Турцыі. Размешчана ў паўднёва-заходняй частцы паўвострава Малая Азія, за 30 км на захад ад горада Ыспарта. Возера тэктанічнага паходжання, мае плошчу 250 км². Сярэдняя глыбіня складае 40 м, найбольшая — 110 м. Плошча вадазбору 6150 км². Размешчана на вышыні 845 м над узроўнем мора. Возера Бурдур з'яўляецца адным з найглыбейшых азёраў Турцыі.

## Спасылкі 
* Возера Бурдур  на BirdLife International

Катэгорыя:Азёры Турцыі
Хлопчыкі малююць

**«Хлопчыкі малююць»** () — карціна шведскай мастачкі Софі Рыбінг, створаная ў 1864 годзе.
Карціна была набыта Гётэбаргскім мастацкім музеем у 1886 годзе.

## Апісанне 
Карціна была намаляваная алейнымі фарбамі на палатне і мае памеры 91,5 x 79 см. Гэта адна з лепшых работ не толькі ў творчасці Софі Рыбінг, але і ў выяўленчым мастацтве Швецыі сярэдзіны XIX стагоддзя. «Хлопчыкі малююць» — паўсядзенны рэалізм з жанравымі матывамі, якім шведскія мастакі авалодалі ў Дзюсельдорфе, а затым прымянялі ў Швецыі. Мяккае святло, якое падае на хлопчыкаў, стварыла стрыманую і спакойную атмасферу, якая дазваляе лепш канцэнтравацца на малюнку.

## Зноскі 
Катэгорыя:Карціны паводле алфавіта
Катэгорыя:Выяўленчае мастацтва Швецыі
Катэгорыя:Карціны 1864 года
Катэгорыя:Гётэбаргскі мастацкі музей
Катэгорыя:Сафі Рыбінг
Кітайска-Усходняя чыгунка

]]
**Кіта́йска-Усхо́дняя чыгу́нка** (**КУЧ**) (да 1917 года — **маньчжурская дарога**, са жніўня 1945 года — **Кітайская Чанчуньская чыгунка**, з 1953 — **Харбінская чыгунка**) — чыгуначная магістраль, якая праходзіла па тэрыторыі Маньчжурыі і злучала Чыту з Уладзівастокам і Порт-Артурам. Дарога пабудавана ў 1897—1903 гадах як паўднёвая галіна Транссібірскай магістралі (*de facto*). Належала Расіі і абслугоўвалася яе падданымі. Будаўніцтва дарогі было крокам па павелічэнні ўплыву Расійскай імперыі на Далёкім Усходзе, умацаванні расійскай ваеннай прысутнасці на берагах Жоўтага мора. Аднак паражэнне ў вайне з Японіяй паставіла крыж на ўсіх гэтых намаганнях і спадзяваннях.

22 кастрычніка 1928 года з Кітая былі высланы ўсе савецкія служачыя КУЧ.

12 кастрычніка — 22 снежня 1929 года выбухнулі баявыя дзеянні паміж Кітаем і СССР.

21 жніўня 1937 года быў падпісаны савецка-кітайскі дагавор аб ненападзе.

Дарога была перададзена Кітаю 31 снежня 1952 года.

## Літаратура 
* *Аблова Н. Е.* КВЖД и российская эмиграция в Китае. — М.: Русская панорама, 2004. — 432 с. — ISBN 5-93165-119-5.
* «Китайско-Восточная железная дорога» в Энциклопедии Забайкалья.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыя Кітая
Катэгорыя:Чыгункі Кітая
Катэгорыя:Чыгуначны транспарт Расіі
Катэгорыя:Расійска-кітайскія адносіны
Каталог Гнезненскіх архібіскупаў

**Каталог Гнезненскіх архібіскупаў** () — лацінскі манускрыпт працы Яна Длугаша. Выкананы ў тэхніцы ілюмінавання.

## Апісанне 
Рукапіс быў напісаны па заказе біскупа кракаўскага Пятра Таміцкага. Каталог створаны паміж 1531 і 1535 гадамі.

Каталог налічвае 145 рукапісных аркушаў, памер якіх складае 31 × 24 см (12,2 × 9,4 цалі).  Каталог Гнезненскіх архібіскупаў захоўваецца ў зборах Нацыянальнай бібліятэкі Польшчы. У дадатак да каталога, Длугаш напісаў таксама спіс біскупаў Урацлаўскіх, Улацлаўскіх, Пазнаньскіх, Плоцкіх і Кракаўскіх.

## Галерэя 

File:Catalogus archiepiscoporum a.jpg|
File:Catalogus archiepiscoporum b.jpg|
File:Catalogus archiepiscoporum c.jpg|
File:Catalogus archiepiscoporum d.jpg|
File:Catalogus archiepiscoporum e.jpg|
File:Catalogus archiepiscoporum f.jpg|
File:Catalogus archiepiscoporum g.jpg|
File:Catalogus archiepiscoporum h.jpg|
File:Catalogus archiepiscoporum i.jpg|
File:Catalogus archiepiscoporum j.jpg|
File:Catalogus archiepiscoporum k.jpg|
File:Catalogus archiepiscoporum l.jpg|
File:Catalogus archiepiscoporum n.jpg|
File:Catalogus archiepiscoporum o.jpg|

## Літаратура 
* Catalogus archiepiscoporum Gnesnensium, Długosz, Jan (1415—1480), Polona

Катэгорыя:Ілюмінаваныя рукапісы
Катэгорыя:Архібіскупы гнезненскія
Катэгорыя:Кнігі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Літаратура Польшчы
Катэгорыя:Нацыянальная бібліятэка Польшчы
Катэгорыя:Ян Длугаш
Заамурская акруга

ы Ахоўнай варты КУЧ з групай арыштаваных хунхузаў, Маньчжурыя, пачатак XX стагоддзя.]] . Мост праз раку Сунгары, бачны ваеннаслужачы * Заамурскай акругі * (паштоўка пачатку дваццатага стагоддзя).]]

**Зааму́рская акру́га** — акруга, пазней пагранічная акруга, Асобнага корпуса пагранічнай варты створаны, 9 студзеня 1901 года, на базе Ахоўнай варты Кітайска—Усходняй чыгункі (КУЧ). Яе задача заключалася ў ахове ад бандыцкіх нападаў чыгункі, станцый, перагонаў, раз'ездаў і лесарубаў, пры будаўніцтве і эксплуатацыі дарогі. Працягласць дарогі з усімі пад'язнымі шляхамі складала 2 400 вёрст.

## Літаратура 
* *Вишняков О. В.* Деятельность охранной стражи КВЖД и Заамурского округа отдельного корпуса пограничной стражи по защите государственных интересов России на Дальнем Востоке: 1897 — 1918 гг., 2006

Катэгорыя:Ваенныя акругі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Ваенная гісторыя Расіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1901 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1920 годзе
Катэгорыя:Гісторыя Кітая
Паўль Маар

**Паўль Маар** (; нар. , Швайнфурт) — нямецкі дзіцячы пісьменнік, драматург, перакладчык і ілюстратар.

## Біяграфія 
Пасля смерці маці жыў у вёсцы ў дзеда ў г. Тэрэс на поўначы Баварыі. Вучыўся ў Швайнфурцкай гімназіі, пазней у акадэміі мастацтваў у Штутгарце. Пазней працаваў афарміцелем сцэны і сцэнічным фатографам у тэатры замка Масбах у Франконіі, затым на працягу 10 гадоў выкладаў мастацтвазнаўства. З 1976 г. цалкам прысвяціў сябе пісьменніцтву. Жыве ў Бамбергу з жонкай і трыма дзецьмі.

## Прэміі і ўзнагароды 
* (1985) Аўстрыйская дзяржаўная прэмія па літаратуры для дзяцей і падлеткаў;
* (1988) Нямецкая прэмія ў дзіцячай літаратуры: спецыяльная прэмія;
* (1997) Медаль Ганса Хрысціяна Андэрсена;
* (2009) Прэмія імя Вольфрама фон Эшэнбаха.

Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Германіі
Іва Лапена

**Іва Лапена** (Спліт,  — Капенгаген ) — прафесар права Югаславіі. Прапагандыст мовы эсперанта, працаваў прэзідэнтам Сусветнай асацыяцыі эсперанта з 1964 па 1974 год. Вядомы як прамоўца на эсперанта, аўтар шэрага кніг і сааўтар Рэзалюцыі Мантэвідэа ад 1954 года, у якой ЮНЭСКА прызнала мову эсперанта.

## Біяграфія 
Лапэна нарадзіўся ў горадзе Спліт у Харватыі (пазней у Аўстра-Венгрыі). У 1933 годзе ў Загрэбе, ён атрымаў ступень доктара філасофіі, у 1947 годзе стаў прафесарам універсітэта ў Загрэбе, потым у Лондане. З’ехаўшы у 1949 годзе з Югаславіі, ён жыў у Парыжы, з 1951 года — у Вялікабрытаніі. У 1962 годзе ён стаў грамадзянінам Вялікбрытаніі. Памер Іва Лапена ў 1987 годзе ў Капенгагене, дзе і быў пахаваны.

Тройчы быў жанаты, дзяцей не меў.

У час працы Лапена на пасадзе прэзідэнта асацыяцыі ўзнікалі разнастайныя канфлікты: яго абвінавачвалі ў кульце асобы, дыктаце і г. д. У гэтых канфліктах Лапена браў верх. Але падчас кангрэса ў 1974 годзе ён абвясціў, што адмаўляецца ад пасады прэзідэнта асацыяцыі эсперанта. Камітэт абраў у якасці новага прэзідэнта Хамфры Р. Тонкіна. Лапена адмовіўся ад усіх ганаровых званняў у UEA і TEJO. Падзеі, якія адбылісь на кангрэсе былі інтэрпрэтаваны ім як «камуністычны пераварот».

У 1983 Лапена стаў адным з заснавальнікаў Міжнароднай Акадэміі Навук Сан-Марына. Ён таксама стаў адным з заснавальнікаў спецыялізаванай асацыяцыі юрыстаў-эсперантыстаў.

## Творы 
Іва Лапена быў аўтарам шэрага твораў, уключая:
* Retoriko (Рыторыка), 1950 і наступныя выданні.
* Факты аб міжнароднай мове.
* Principaro de Frostavallen. gvidlinio pri informado, (1956).
* Elektiaj paroladoj kaj prelegoj (Абраныя рэчы і лекцыі: дадатак да рыторыкі) (1966)
* Esperanto en perspektivo (Эсперанта ў перспектыве) (1974) напісана ў сааўтарстве з Ульрыхам Лінсам (гісторык) і Тазія Карлеваро (літаратар).
* Hamburgo en retrospektivo (Гамбург у рэтраспектыве) (1974/1975)
* Яго магчыма самым галоўным прафесійным творам была напісаная на харвацкай мове Гісторыя дыпламатыі (1949)
* Дзяржава і права: Савецкая і Югаслаўская тэорыя. лондан, 1964
* Савецкае крымінальнае права, Лондан, Сіднэй, Таронта. 1968.

## Літаратура 
* John Wells. Personaj rememoroj pri Ivo Lapenna, p.&nbsp;308 en: Carlo Minnaja (red.). Eseoj memore al Ivo Lapena. Danlando. 2001.
* Fonto laǔ Laine: Ulrich Lins, Utila estas Aliĝo. p.&nbsp;97.
* The Esperanto Mivement. Hull. 1977. p.&nbsp;248/
* Perspectivo. Studgrupo pri internacia lingvo (ref.): Universala Esperant-Asocio en la periodo 1970—1980.
* Tekstoj de la konkurso de la Premio Miyoshi 2001, sen loko 2002.
* Marcus sikosek (Ziko van Dijk): Die neutrale Sprache. Eine politische Geschichte des Esperanto-Weltbundes. Bydgoszcz:skonpres, 2006. ISBN 978-83-89962-03-4.
* Ulrich Lins: Ivo Lapenna kaj la komunistoj. En: la sama: Utila estas Aliĝo. Tra la unua jarcento deUEA, UEA: Roterdamo 2008, p.&nbsp;75-112.
* Ulrich Lins: La du flankoj de Ivo Lapenna. Beletra almanako, n° 19, februaro 2014, Novjorko, Mondial. ISBN 9781595692771, ISSN 1937-3325.

## Спасылкі 
* Фонд Іва Лапена
* Personaj rememoroj pri Ivo Lapenna 

Катэгорыя:Эсперантысты
Катэгорыя:Пісьменнікі Харватыі
Патна

**Патна** () — горад у паўночнай частцы Індыі, порт на рацэ Ганг, адміністрацыйны цэнтр штата Біхар. Адно з найстарэйшых бесперапынна заселеных паселішчаў у свеце. Сучасная Патна размешчана на паўднёвым беразе Ганга, які нясе змяшаныя воды рэк Гхагхры, Сон і Гандак. Насельніцтва складае 2 046 652 жыхары (2011). Працягласць горада ў даўжыню 25 км, у шырыню — да 10 км. Развіты тэкстыльная, харчовая прамысловасць, рамёствы. Маюцца ўніверсітэт і музей горада.

Старажытная Патна, якая насіла назва Паталіпутра, сталіца імперый Нандаў, Маур’яў,  і Гупта, была велічным горадам і цудам таго часу. Яна размяшчалася каля месца зліцця Ганга з Сонай. Паталіпутра была таксама знакамітым цэнтрам адукацыі і выяўленчых мастацтваў. Яе насельніцтва пры Маур’ях (каля 300 г. да н.э.) складала каля 400 000 чалавек.

Будысцкія, індуісцкія і джайнісцкія паломнікі імкнуліся ў Вайшалі, Раджгір, Наланду, Бодх-Гаю і Павапуры, якія знаходзіліся паблізу, і ў саму Патну, якая таксама з’яўлялася свяшчэнным горадам для сікхаў (тут нарадзіўся дзясяты і апошні гуру сікхоў Габінд Сінгх). Яна з’яўлялася ідэальным перавалачным пунктам на шляху ў любое месца ў гэтай акрузе. Помнікі старажытнасці ў горадзе і вакол яго з’яўляюцца сведкамі яго славутага мінулага.

Горад таксама з’яўляецца буйным адукацыйным і медыцынскім цэнтрам. Абнесены сцяной стары раён, які мясцовае насельніцтва называе Патна Сіці, з’яўляецца буйным гандлёвым цэнтрам.

## Геаграфія 
### Клімат 

## Спасылкі 
* 
* История Индии (Антонова К. А., Бонгард-Левин Г. М., Котовский Г. Г.)

Катэгорыя:Гарады Біхара
Катэгорыя:Былыя сталіцы
Асманскія архівы

**Асманскія архівы** — сукупнасць гістарычных крыніц, звязаных з Асманскай імперыяй і датычныя 39 краін, тэрыторыя якіх была часткай гэтай імперыі (9 краін Блізкага Усходу, 11 краін ЕС і на Балканах, 3 краін на Каўказе, 2 краін Цэнтральнай Азіі, Кіпра, Ізраіля і Турэцкай Рэспублікі).

Асноўная калекцыя, Başbakanlık Osmanlı Arşivleri (архіў прэм’ер-міністра) належаць цэнтральнаму дзяржаўнаму архіву (Devlet arşivleri).

Пасля знаходжання больш за стагоддзе ў самым цэнтры старога горада, асманскія дзяржаўныя архівы былі перавезены ў 2013 годзе ў раён Kağıthane Стамбула.

Катэгорыя:Гісторыя Асманскай імперыі
Яўген Аляксеевіч Бокараў

**Яўген Алексеевіч Бокараў** (, з. Сярэдне-Ягор'еўскае, Стаўрапольская губерня, цяпер Растоўская вобласць — , ) — савецкі лінгвіст, даследчык дагестанскіх моў, эсперанталог, загаднік сектарам каўказскіх моў Інстытута мовазнаўства АН СССР, складальнік найболей поўных для свайго часу руска-эсперанцкага (выдавецтва «Энцыклапедыя», 1966) і эсперанта-рускага (1974) слоўнікаў.

Старэйшы брат рана загінулага лінгвіста-дагестанаведа Анатоля Бокарава.

## Біяграфія 
Вучыўся ў школе горада Цямір-Хан-Шура (цяпер Буйнакск). Сярэднюю школу скончыў у 1922 годзе ў с. Сярэдне-Ягор'еўскам, куды бацькі вярнуліся пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі. З пачатку 1921 года адначасна з навукай пачаў працаваць настаўнікам у пачатковай школе.

У 1922 годзе паступіў у Політэхнічны Інстытут, а ў 1923 годзе перавёўся ў Растоўскі ўніверсітэт, які скончыў па аддзяленні рускай мовы і літаратуры педагагічнага факультэта. Па сканчэнні ўніверсітэта з 1925 года працаваў школьным настаўнікам (Паўночная Асеція, Дагестан)).

Бокараў шмат зрабіў для афіцыялізацыі эсперанта ў СССР — пры Звязе савецкіх грамадстваў сяброўства і культурных сувязяў з народамі замежных краін (ССОД) у 1962 годзе была ўтворана Камісія па міжнародных сувязях савецкіх эсперантыстаў, доўгі час адзіная афіцыйная арганізацыя эсперантыстаў краіны. Бокараў быў старшынёй гэтай камісіі з моманту яе падставы да сваёй смерці.

З 1963 года быў у Акадэміі эсперанта — рэгулюючы орган мовы эсперанта.

Я. А. Бокараў браў удзел у спорах пра «натуральныя» і «штучныя» мовы, выступаў супраць такога супрацьстаўлення. Па яго думцы, усе мовы ў той ці іншай меры штучныя — узнікаюць у грамадстве і выпрабоўваюць на сабе яго актыўны ўплыў. Такім чынам, трэба казаць пра ступень штучнасці тых ці іншых моў, але не супрацьстаўляць «натуральныя» і «штучныя» як два неперасякальныя мноствы.

## Выбраныя працы 
* Цезские (дидойские) языки Дагестана. М.: Изд-во Акад. наук СССР, 1959.
* Сравнительно-историческая фонетика восточнокавказских языков. М.: Наука , 1981.
* Эсперанто-русский словарь — Esperanta-rusa vortaro: Ок. 26000 слов. С прил. крат. граммат. очерка эсперанто / Е. А. Бокарев; [Предисл. В. Григорьева], 488 с. 17 см, 2-е изд., стер. М.: Русский язык, 1982.

## Спасылкі 
* Е. А. Бокарёв. Некролог — Известия АН СССР. Серия литературы и языка, 1971, вып. 6, ноябрь-декабрь. Ссылка проверена 28 июля 2009 г.
* *Исаев М. И.* Е. А. Бокарёв и интерлингвистика // Проблемы интерлингвистики. Типология и эволюция международных искусственных языков. М: Наука, 1976. Ссылка проверена 28 июля 2009 г.
* Онлайн эсперанто-русский словарь Е. А. Бокарёва

Катэгорыя:Эсперантысты
Катэгорыя:Мовазнаўцы СССР
Катэгорыя:Каўказазнаўцы
Катэгорыя:Эсперантолагі
Катэгорыя:Выпускнікі Растоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Растоўскай вобласці
Джансуг Мікалаевіч Гвінджылія

**Джансуг Мікалаевіч Гвінджы́лія** (; , в. Дымі, Багдадскі раён, Грузія — , Тбілісі, Грузія) — грузінскі пісьменнік, крытык, публіцыст. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Грузіі (1993).

## Біяграфія 
Скончыў у 1964 годзе Кутаіскі педагагічны інстытут.

Памёр ад сардэчнага прыступу  на сцэне Тбіліскага тэатра оперы і балета на юбілейным вечары, прысвечаным 80-годдзю пісьменніка Чабуа Амірэджыбі.

## Творчасць 
Аўтар літаратурна-публіцыстычных зборнікаў «Пачуццё меры ў сучаснай крытычнай думцы» (1979), «Асоба Георгія Саакадзэ» (1980), «Паэтычная энергія» (1983), «Душа-стваральніца» (1985), «Рэальнае жыццё грузіна» (1992, Дзяржаўная прэмія Грузіі 1993), «Краіна — доля Багародзіцы» (1997), у якіх адлюстраваны актуальныя праблемы сучаснай грузінскай літаратуры, праблемы адраджэння і сцвярджэння нацыянальнай самасвядомасці грузінскага народа.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Памерлі на сцэне
Катэгорыя:Выпускнікі Кутаіскага педагагічнага інстытута
Катэгорыя:Пісьменнікі Грузіі
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Грузіі
Катэгорыя:Публіцысты Грузіі
Катэгорыя:Грузінскамоўныя пісьменнікі