open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Далёкі Усход

thumb|right|250px|Адзін з варыянтаў Далёкага Усходу
**Далёкі Усход** (, , , , , , ) — прыродна-гістарычны рэгіён, да якога адносяць Усходні Кітай, Карэю, Японію, частку Расіі, а ў Расіі — Прыморскі, Камчацкі і Хабараўскі краі, Амурскую, Сахалінскую і Магаданскую вобласці, Чукоцкую аўтаномную акругу, Яўрэйскую аўтаномную вобласць, а таксама ўсход Якуціі і Чыцінскай вобласці.

## Краіны Далёкага Усходу 
* 
* 
* 
* 
*  (часткова прызнаная дзяржава)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  Расія (часткова)
# Амурская вобласць
# Якуція
# Хабараўскі край
# Яўрэйская аўтаномная вобласць
# Прыморскі край
# Магаданская вобласць
# Камчацкі край
# Чукоцкая аўтаномная акруга
# Сахалінская вобласць
* 
* 
* 
* 

## Галерэя 

Image:Vladivostok harbor.jpg|Уладзівасток, Расія
Image:Taipei Skyline 2022.06.29.jpg|Тайбэй, Тайвань
Image:Seoul sykline.jpg|Сеул, Паўднёвая Карэя

## Гл. таксама 
* Усход, значэнні
* Сярэдні Усход
* Блізкі Усход
* Усходняя Азія
* Азіяцкія тыгры
* Далёкі Усход Расіі

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6)
Пыталава

**Пыталава** (, ) — горад (з 1933 года) у Пскоўскай вобласці (Расія), адміністрацыйны цэнтр Пыталаўскага раёна. Да 1925 года меў назву Пыталава. З 1925 па 1933 гады называўся **Яўнлатгале**, з 1933 па 1945 год — **Абрэнэ**.

Размешчаны на рацэ Утроя, за 102 км у напрамку на паўднёвы захад ад Пскова.

## Гісторыя 
У спісе населеных месцаў апошняй чвэрці XIX стагоддзя згадваецца як сяльцо Пыталава (Нова-Дзмітрыеўскае).
У час Вялікай Айчыннай вайны горад быў акупіраваны нямецка-фашысцкім войскамі 5 ліпеня 1941 года{{sfn|Города России|1998}. Вызвалены 22 ліпеня 1944 года.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Пскоўскай вобласці
Дно (горад)

**Дно** () — горад (з 1925) у Пскоўскай вобласці (Расіі) на Шалонскай нізіне за 113 км ад Пскова.

Чыгуначная станцыя. Прадпрыемствы чыгункі, ільноперапрацоўчы завод, завод металаканструкцый.

## Гісторыя 
Упершыню вёскі **Дно Вялікае** і **Донца Меншае** Шалонскай пяціны Наўгародскай рэспублікі згадваюцца ў пісцовых кнігах у пачатку XV стагоддзя.

З сярэдзіны XVI стагоддзя вёска **Донца Меншае** ўжо нідзе не згадваецца, існуюць дзве версіі — ці яна запусцела пасля эпідэміі чумы, якая лютавала ў 1550 годзе, ці злучылася з **Дном Вялікім**. У 1576 годзе ў вёсцы налічвалася 33 двары, з якіх 14 сялянскіх і 11 — рамесных. Згодна з дакументамі, вёскай валодаў буйны памешчык Апанас Бельскі, сваяк Малюты Скуратава. У XVIII стагоддзі ў шматлікіх дакументах згадваецца і пад назовам **Доншчына**.

Да канца XIX стагоддзі Дно (або Доншчына) стала вялікім сялом (каля шасцісот жыхароў).

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Амельянюк У. С. — адзін з кіраўнікоў антыфашысцкага падполля ў Мінску.

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Пскоўскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1897 годзе
Курганская вобласць

**Курганская вобласць** () — суб’ект Расійскай Федэрацыі, які размешчаны на Паўднёвым Урале. Адміністрацыйны цэнтр — Курган. Створана 6 лютага 1943 года. Насельніцтва 896 264 чалавек (2012), з іх большасць — рускія (91,5 %). Мяжуе на захадзе з Чалябінскай вобласцю, на паўночным захадзе — са Свярдлоўскай, на паўночным усходзе — з Цюменскай вобласцю, на паўднёвым усходзе — з Паўночна-Казахстанскай вобласцю (Рэспубліка Казахстан), на поўдні — з Кастанайскай вобласцю (Рэспубліка Казахстан). Падзяляецца на 24 раёны. Буйнейшыя гарады: Курган, Шадрынск.

## Геаграфія 
Курганская вобласць займае паўднёва-заходнюю частку Заходне-Сібірскай раўніны (вышыня да 193 м). Паверхня плоская, на водападзелах пясчана-гліністыя грывы і шматлікія западзіны, занятыя азёрамі ці забалочаныя. Карысныя выкапні: будаўнічыя матэрыялы, торф, рапа і лекавыя гразі салёных азёр. Клімат рэзка кантынентальны. Сярэдняя тэмпература студзеня −18 °C, ліпеня 19 °C.

## Вядомыя асобы 
* Цімафей Мікалаевіч Арлоў (1915—1943) — Герой Савецкага Саюза (1944).
* Георгій Піліпавіч Барыкін (1916—1944) — Герой Савецкага Саюза (1944).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
Царква Рызапалажэння (Маскоўскі Крэмль)

**Царква Рызапалажэння** ў маскоўскім Крамлі — помнік архітэктуры, пабудаваны у 1484—1486 на месцы аднаіменнай царквы 1451.

Царква была пабудавана пскоўскімі архітэктарамі і да сярэдзіны XVII стагоддзя служыла як дамавая царква маскоўскіх мітрапалітаў, а затым патрыярхаў. У 1655 годзе пры патрыярху Нікане царква была перададзена велікакняжацкаму палацу, дзе была злучана пераходамі з палацам царыц і царэвен, а ў другой палове XVII стагоддзі над паўночнай і заходняй паперцямі былі збудаваны крытыя галерэі.

Назва царквы паходзіць ад візантыйскага свята, устаноўленага ў гонар прыбыцця адзення Багамацеры ў Канстанцінопаль, якое некалькі раз выратавала горад ад нашэсцяў.

Царква Рызапалажэння — аднакупальная, з паўднёвага боку ганак, з паўночнай і заходняй — паперці (да XVII стагоддзя адкрыты гульбішчы).

thumb|злева|200px|Цудоўнае выратаванне Канстанцінопаля пры дапамозе рызы Багамацеры. Фрэска з царквы Рызапалажэння ў Маскоўскім крамлі, 1644
У стварэнні фрэсак на сценах і вузкіх слупоў усярэдзіне цэркваў прымалі ўдзелы Іван Барысаў, Сідар Паспееў і Сямён Абрамаў (1644). Фрэскі паказваюць Хрыста, прарокаў і цароў, а таксама сцэны з жыцця Багамацеры. Вялікі іканастас створаны Назарыем Істоміным у 1625 годзе.

## Спасылкі 
* Царква Рызапалажэння 
* Царква Рызапалажэння ў энцыклапедыі Масква

Катэгорыя:Храмы Маскоўскага Крамля
Магас

**Магас** — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Інгушэціі (з 2000). Заснаваны ў 1995 годзе, статус горада з 2000 года. Насельніцтва: 16.931 чалавек (2023). Самы малады населены пункт, які з’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам суб’екта Расійскай Федэрацыі.

Горад рэспубліканскага значэння, утварае аднайменную гарадскую акругу.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 4 км на паўднёвы ўсход ад Назрані. Размяшчаецца на спадзіста-нахільнай тэрасе і прыпадняты над рэчышчам ракі Сунжа на 6-8 метраў, абсалютная вышыня — ад 520 да 650 м над узроўнем мора.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Інгушэціі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1995 годзе
Карабулак (горад)

**Карабулак** (, ) — горад у Расіі, у Малгабекскім раёне Інгушэціі. Насельніцтва 34,0 тыс. чалавек (2006). Чыгуначная станцыя на лініі Грозны—Беслан.

## Насельніцтва 
## Зноскі 
Катэгорыя:Гарады Інгушэціі
Малгабек

**Малгабек** (, ) — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Малгабецкага раёна Інгушэціі. Насельніцтва 43,4 тыс. чалавек (2006). Заснаваны ў 1935 годзе. Чыгуначная станцыя на лініі Грозны-Беслан.

Катэгорыя:Гарады Інгушэціі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1934 годзе
Назрань

**Назрань** () — горад у Расіі (да 2000 года — сталіца Інгушэціі), адміністрацыйны цэнтр Назранаўскага раёна. Насельніцтва 130,2 тыс. чалавек (2006).

## Гісторыя 
Заснавана ў 1781 годзе. У афіцыйных дакументах упершыню згадваецца ў 1810 годзе як Назранаўскі рэдут. У 1817 і 1832 гадах крэпасць Назрань перабудоўвалася і ўмацоўвалася. У 1841 годзе адбіла аблогу імама Шаміля. У 1858 годзе адбылося Назранаўскае паўстанне.

У 1868 годзе ў Назрані адкрыта Назранаўская Горская школа — першая ў Інгушэціі свецкая навучальная ўстанова. У 1893 годзе пабудаваны чыгуначны вакзал. У 1944 годзе, у сувязі з дэпартацыяй чачэнцаў і інгушоў, сяло Назрань увайшло ў склад Паўночна-Асяцінскай АССР і было пераназвана ў Коста-Хетагурава (у гонар асяцінскага паэта Коста Хетагурава). Пасля аднаўлення Чачэна-Інгушскай АССР ў 1957 годзе сялу было вернута гістарычная назва. Статус горада прысвоены 16 кастрычніка 1967 года.

Катэгорыя:Гарады Інгушэціі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1781 годзе
Грозны

**Грозны** — сталіца Чачэнскай Рэспублікі, цэнтр Грозненскага раёна. Горад рэспубліканскага значэння, у склад раёна не ўваходзіць, утварае гарадскую акругу *горад Грозны*. Горад размешчаны на абодвух берагах ракі Сунжа. Насельніцтва — 301 253 чалавекі (2019).

## Гісторыя 
Узнік у 1818 годзе пры будаўніцтве Сунжанскай абарончай лініі як расійская крэпасць Грозная. У снежні 1869 годзе крэпасць, якая страціла сваё ваеннае значэнне, была перайменавана ў г. Грозны. У 1893 годзе праз Грозны прайшла чыгуначная лінія Беслан — Пятроўск-Порт (цяпер Махачкала). У 1893 годзе паблізу горада пачалася здабычы нафты. У пачатку 20 ст. Грозны ператварыўся ў буйны прамысловы цэнтр Паўночнага Каўказа, працавалі нафтаперагонныя заводы, чыгуналіцейны завод і механічныя майстэрні. 7 сакавіка 1944 года, у сувязі з дэпартацыяй чачэнцаў і інгушоў, горад быў цэнтрам Грозненскай акругі ў складзе Стаўрапольскага края, але 22 сакавіка 1944 ён зноў атрымаў статус цэнтра асобнага рэгіёну — Грозненскай вобласці, а з 9 студзеня 1957 года, пасля рэабілітацыі чачэнцаў і інгушоў, — сталіцы адноўленай ЧІАССР.

1 кастрычніка 1991 года Агульнанацыянальная кангрэс чачэнскага народу пад кіраўніцтвам Джахара Дудаева абвясціў аб падзеле Чачэна-Інгушэціі на суверэнную Чачэнскую рэспубліку (сталіца — Грозны) і Інгушскую рэспубліку ў складзе РСФСР.

Падчас Першай і Другой чачэнскай вайны моцна разбураны.

## Адукацыя і культура 
* Чачэнскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Чачэнскі драматычны тэатр імя Ханпаша Нурадзілава

## Транспарт 
* Міжнародны аэрапорт Грозны

## Вядомыя асобы 
* Дзмітрый Анатолевіч Жукаў
* Абдул Муслім Магаметавіч Магамаеў — азербайджанскі кампазітар і дырыжор
* Нэлі Андрэеўна Абухава (нар. 1947) — беларускі архітэктар.
* Уладзімір Мікалаевіч Баршчоў (нар. 1956) — беларускі палітык.
* Уладзімір Янокавіч Агабекаў (нар. 1940) — беларускі хімік.
* Анатоль Сямёнавіч Фядзенка (1929—2011) — вучоны-матэматык, педагог, аўтар прац па дыферэнцыяльнай геаметрыі.

Катэгорыя:Гарады Чачні

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1818 годзе
Сяргей Мікалаевіч Бабурын

**Сяргей Мікалаевіч Бабурын** () — расійскі палітытычны і дзяржаўны дзеяч, дэпутат Дзярждумы (1993—1999, 2003—2007), доктар юрыдычных навук, спецыяліст у галіне гісторыі дзяржавы і права, лідар Расійскага агульнанароднага саюза, затым партыі «Народны саюз».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Палітыкі Расіі
Катэгорыя:Дактары юрыдычных навук
Віктар Імантавіч Алксніс

**Віктар Імантавіч Алксніс** (; ) — савецкі, латвійскі і расійскі палітык, народны дэпутат СССР, дэпутат Вярхоўнага Савета Латвійскай ССР, дэпутат Дзярждумы Расіі (2000—2007).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 21 чэрвеня 1950 года ў пасёлку рудніка Таштагол Кемераўскай вобласці РСФСР. У 1973 скончыў Рыжскае вышэйшае ваеннае інжынерна-авіяцыйнае вучылішча імя Я. Алксніса (дзеда Віктара Алксніса). Па спецыяльнасці — ваенны інжынер па радыёэлектроніцы. Праходзіў службу на інжынерных пасадах у ВПС. Воінскае званне — палкоўнік.

У 1989 годзе абраны народным дэпутатам СССР. У 1990 абраны дэпутатам Вярхоўнага Савета Латвійскай ССР. Ініцыятар стварэння і адзін з кіраўнікоў дэпутацкай групы «Саюз». Актыўна выступаў за захаванне Саюза ССР, абараняў правы рускамоўнага насельніцтва краін Прыбалтыкі. Адзін з ініцыятараў адстаўкі міністра замежных спраў СССР Эдуарда Шэварнадзэ і міністра ўнутраных спраў СССР Вадзіма Бакаціна. У 1992—1993 гадах уваходзіў у Палітсавет Фронта нацыянальнага выратавання (ФНВ), быў адным з намеснікаў старшыні выканкама ФНВ.

У 2000—2007 гадах быў дэпутатам Дзяржаўнай Думы Расійскай Федэрацыі. З 2013 па 2015 гады ўзначальваў гарадское паселішча Тучкова ў Маскоўскай вобласці.

Памёр 1 студзеня 2025 года ў Мыцішчах (Маскоўская вобласць Расіі).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Латвійскай Рэспублікі
Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР ад акруг Латвіі
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі ад аднамандатных акруг
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі III склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі IV склікання
Катэгорыя:Удзельнікі абароны «Белага дому» ў 1993 годзе
Катэгорыя:Палітыкі Расіі
Джаната парты

**Джа́ната па́рты** (Народная партыя) — палітычная партыя Індыі ў 1977—1980. Створана ў выніку аб’яднання партый Бхаратыя джана сангх, Бхаратыя лок дал, Сацыялістычнай партыі, Кангрэса за дэмакратыю і Індыйскага нацыянальнага кангрэса (арганізацыі), з мэтай адхіліць ад ўлады прэм’ер-міністра, кіраўніка партыі Індыйскага нацыянальнага кангрэса Індзіру Гандзі, якую яны абвінавачвалі ў аўтарытарызме, непатызме і карупцыі.

Апаненты І.Гандзі згуртаваліся вакол аднаго з ветэранаў барацьбы за незалежнасць Джая Пракаш Нараяна. Выкарыстанне ўрадам надзвычайнага становішча ў барацьбе з шырокай апазіцыяй надало апошняй больш папулярнасці, паколькі па форме палітычнае супрацьстаянне нагадвала адносна нядаўнюю барацьбу індыйцаў за незалежнасць.

Джаната парты перамагла на парламенцкіх выбарах 1977, стаўшы першай партыяй, якая нанесла паражэнне Індыйскаму нацыянальнаму кангрэсу. Сфарміраваны ёй урад аднавіў дыпламатычныя адносіны з КНР (хаця прагрэс у двухбаковых адносінах пачаўся яшчэ пры папярэднім урадзе І.Гандзі), палепшыў стасункі з Пакістанам і адстойваў на сусветнай арэне індыйскую ядзерную палітыку. Быў створаны трыбунал для расследавання злоўжыванняў падчас надзвычайнага становішча, якому, аднак, не ўдалося прыцягнуць да адказнасці І.Гандзі.

Аб’ядноўваючы ідэалагічна розныя палітычныя сілы Джаната парты аказалася недастаткова трывалай арганізацыяй, не здолела папярэдзіць павелічэнне дэзарганізацыі і неэфектыўнасці ў кіраванні, а таксама праяўленняў карупцыі сярод яе членаў. У 1980 яна прайграла парламенцкія выбары новай партыі Індыйскі нацыянальны кангрэс (Індзіра) і перанесла некалькі расколаў у 1980-я.

Члены Джаната парты, якія прыйшлі ў яе з Бхаратыя джана сангх, пазней стварылі Бхаратыя джаната парты і Джаната дал. Сёння рэшткі былой Джаната парты, якія афіцыйна захавалі гэтую назву, іграюць нязначную ролю ў індыйскай палітыцы і не прадстаўлены ў федэральным парламенце. У рэгіянальнай палітыцы партыя звычайна выступае ў альянсе з Бхаратыя джаната парты.

Палітычная спадчына Джаната парты заключаецца ў прыкладзе ўзначалення народнага руху супраць аўтарытарнага ўрада, у абарону дэмакратыі і фундаментальных свабод. Партыя стала сімвалам для тых палітыкаў і палітычных партый, якія выступаюць супраць Індыйскага нацыянальнага кангрэса, якім па сёняшні дзень кіруе сям’я Нэру-Гандзі. Вопыт Джаната парты выкарыстоўваўся кааліцыйнымі структурамі індыйскай палітычнай сістэмы ў перыяд з другой паловы 1990-х да сярэдзіны 2000-х. 

## Спасылкі 
Сайт партыі

Катэгорыя:Палітычныя партыі Індыі
Бхаратыя джаната парты

**Бхара́тыя джа́ната па́рты** (БДжП) (Індыйская народная партыя), палітычная партыя Індыі, адна з двух буйнейшых партый краіны (другая — Індыйскі нацыянальны кангрэс, ІНК). БДжП адносіцца да партый правага спектру; мае характарыстыку партыі «індуісцкага нацыяналізму» і палітычнага крыла сямейства індуісцкіх нацыяналістычных арганізацый Сангх парывар. 

З моманту свайго заснавання ў 1980 БДжП пазіцыяніруе сябе як апанента левацэнтрысцкага свецкага ІНК. Ідэалагічная платформа БДжП — Хіндутва (*Hindutva*, літаральна, «індускасць», індуісцкі культурны нацыяналізм). Папярэдніца БДжП — партыя Бхаратыя джана сангх (Індыйскі народны саюз, БДжС), якая разам з часовымі саюзнікамі стварыла Джаната парты, першую партыю, што ў 1977 здолела перарваць трыццацігадовае дамінаванне ІНК у індыйскай палітыцы. Пасля распаду Джаната парты ядро БДжС рэарганізавалася ў новую партыю БДжП. 

З 1991 партыя становіцца буйнейшай апазіцыйнай сілай краіны, перамагае на выбарах 1996, але аказваецца няздольнай стварыць парламенцкую кааліцыю (сфарміраваны БДжП урад праіснаваў два тыдні). 

У альянсе з драбнейшымі партыямі БДжП перамагла на выбарах у індыйскі парламент 1998 і сфарміравала федэральны ўрад (1998—2004). Сёння гэта вядучая партыя Нацыянальнага дэмакратычнага альянса і лідар апазіцыі. Партыя знаходзіцца ва ўладзе ў некалькіх штатах (часта ў кааліцыі з іншымі партыямі), у асноўным у так званым "каровіным поясе" — паўночнаіндыйскіх штатах з пераважна сельскім хіндзімоўным насельніцтвам. 

БДжП абапіраецца на масавыя грамадскія арганізацыі, у тым ліку: 
* Акхіл бхаратыя від'яртхі парышад (Усеіндыйскі студэнцкі савет)
* Бхаратыя джаната юва морча (Індыйскі народны маладёжны фронт)
* Бхаратыя кісан сангх (Індыйскі сялянскі саюз)
* Бхаратыя маздор сангх (Індыйскі рабочы саюз)
* Бхаратыя джаната парты махіла морча (Жаночы фронт Індыйскай народнай партыі).

лідар БДжП (фармальна, парламенцкі старшыня партыі) — Атал Біхары Ваджпаі. Старшыня партыі — Раджнат Сінгх. Генеральны сакратар — Арун Джайтлей. лідар апазіцыі ў ніжняй палаце парламента Індыі — Лал Крышна Адвані, лідар апазіцыі у верхняй палаце — Джасвант Сінгх. 

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Сайт партыі 

Катэгорыя:Палітычныя партыі Індыі
Дзяржаўная навукова-тэхнічная праграма «Ядзерна-фізічныя тэхналогіі» (2006—2010)

**Дзяржаўная навукова-тэхнічная праграма «Ядзерна-фізічныя тэхналогіі для народнай гаспадаркі Беларусі» («Ядзерна-фізічныя тэхналогіі»), 2006-2010**, дзяржаўная праграма, зацверджаная Саветам Міністраў Рэспублікі Беларусь 4 студзеня 2006. 

Асноўныя мэты праграмы — выкананне комплексу падрыхтоўчых работ, якія забяспечваюць будаўніцтва АЭС у 2010; распрацоўка новых і ўдасканаленне існуючых ядзерна-фізічных, радыяцыйных і ізатопных тэхналогій для выкарыстання іх у народнай гаспадарцы Беларусі.  

Задачамі праграмы з'яўляюцца: 

1. Распрацоўка і ўвод у дзеянне 18 першачарговых нарматыўных дакументаў: 
:* патрабаванні да размяшчэння АЭС (3 дакументы);
:* патрабаванні да забеспячэння якасці (4 дакументы);
:* кіраўніцтва па абгрунтаванню экалагічнай бяспекі АЭС (1 дакумент);
:* правілы забеспячэння ядзернай бяспекі АЭС (6 дакументаў);
:* патрабаванні да забеспячэння бяспекі і ўздзеяння на навакольнае асяроддзе (1 дакумент);
:* патрабаванні да ліцэнзавання і экспертызы дакументаў, што абгрунтоўваюць бяспеку ядзерных установак (2 дакументы);
:* палажэнні аб падборы, падрыхтоўцы і допуску да работы персаналу АЭС (1 дакумент).

2. Распрацоўка якасных і колькасных крытэрыяў і патрабаванняў, у адпаведнасці з якімі канкрэтны праект АЭС можа быць рэкамендаваны для будаўніцтва ў Рэспубліцы Беларусь — распрацоўка: 
:* зводнага тома «Тлумачальнай запіскі да выбару пляцоўкі размяшчэння АЭС»,
:* справаздачы па ўплыву АЭС на навакольнае асяроддзе;
:* папярэдняй справаздачы забеспячэння бяспекі АЭС.

3. Распрацоўка праекта Закона «Аб выкарыстанні атамнай энергіі».

Праграма складаецца з трох падпраграм: 
* «Ядзерная энергетыка»
* «Распрацоўка і ўкараненне спецыяльных тэхналогій ачысткі і захоўвання радыеактыўных адходаў»
* «Распрацоўка і ўкараненне ізатопных тэхналогій у народнай гаспадарцы».

Дзяржаўныя заказчыкі — Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь і Нацыянальная акадэмія навук Беларусі. 

Галаўная арганізацыя - выканаўца праграмы — дзяржаўная навуковая ўстанова «Аб'яднаны інстытут энергетычных і ядзерных даследаванняў – Сосны» Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

У выкананні праграмы будуць удзельнічаць больш за 20 устаноў і арганізацый НАН Беларусі, Міністэрства энергетыкі, Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва, Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя, Міністэрства адукацыі. 

Аб'ёмы фінансавання на 2006—2010 — 10 530 млн. руб.

Катэгорыя:Дзяржаўныя праграмы
Катэгорыя:Навука ў Беларусі
Кемераўская вобласць

**Кемераўская вобласць** () — суб'ект Расійскай Федэрацыі, які размешчаны на поўдні Заходняй Сібіры. Адміністрацыйны цэнтр — Кемерава. Створана 26 студзеня 1943 года. Мяжуе з Новасібірскай і Томскай абласцямі, Алтайскім і Краснаярскім краямі, рэспублікамі Алтай і Хакасія.

Насельніцтва 2 855,0 тыс. чалавек (2005), з якіх у гарадах пражываюць 85 %. Нацыянальны склад: рускія — 91,9 %; татары — 1,8 %; украінцы — 1,3 %; немцы — 1,2 %; іншыя — 3,8 %.

Падзяляецца на 19 раёнаў. Буйнейшыя гарады (больш за 100 тыс. чалавек): Новакузнецк, Кемерава, Пракоп’еўск, Ленінск-Кузнецкі, Междурэчанск, Кісялёўск.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
Новасібірская вобласць

**Новасібірская вобласць** — суб’ект Расійскай Федэрацыі, размешчаны на поўдні Заходняй Сібіры. Адміністрацыйны цэнтр — Новасібірск. Створана 28 верасня 1937 года раздзяленнем Заходне-Сібірскага края на Новасібірскую вобласць і Алтайскі край. У далейшым са складу Новасібірскай вобласці былі вылучаны Кемераўская і Томская вобласці.

## Геаграфія 
Новасібірская вобласць размешчана на паўднёвым усходзе Заходне-Сібірскай раўніны. На поўначы мяжуе з Томскай вобласцю, на паўднёвым захадзе — з Казахстанам, на захадзе — з Омскай вобласцю, на поўдні — з Алтайскім краем, на ўсходзе — з Кемераўскай вобласцю. Плошча ~ 178 200 км² (3,5 % тэрыторыі Сібірскай федэральнай акругі (СФА); 1 % тэрыторыі Расіі). Працягласць вобласці з захаду на ўсход — 642 км, з поўначы на поўдзень — 444 км.

Асноўныя рэкі на тэрыторыі вобласці — Об і Ом. Плацінай Новасібірскай ГЭС створана Новасібірскае вадасховішча (т. зв. «Обскае мора»). Таксама ў вобласці размешчана каля 3 тыс. прэснаводных, салёных і горка-салёных азёр (Чаны, Сартлан і інш.). Поўнач і паўночны захад вобласці займае паўднёвая частка найбуйнейшага ў свеце .

Насельніцтва 2 692 251 чалавек (2002), з якіх у гарадах пражываюць 74,0 %. Нацыянальны склад: рускія — 93,0 %; татары — 1,0 %; украінцы — 1,3 %; немцы — 1,8 %; іншыя — 2,9 %.

Падзяляецца на 30 раёнаў. Буйныя гарады: Новасібірск, Бердск, Іскіцім.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
Сібірскі край

**Сібірскі край** — адміністрацыйная адзінка ў складзе РСФСР, якая была створана 25 мая 1925 года замест губерній, якія існавалі раней. Праіснаваў да 30 ліпеня 1930 года, калі быў падзелены на Усходне-Сібірскі край і Заходне-Сібірскі край.

Краявы цэнтр — горад Новасібірск. Плошча края — 4220,9 тыс. км². Край быў падзелены на 19 акруг (Ачынская, Барабінская, Барнаульская, Бійская, Іркуцкая, Каменская, Канская, Кірэнская, Краснаярская, Кузнецкая, Мінусінская, Новасібірская, Омская, Рубцоўская, Слаўгарадская, Тарская, Томская, Тулуноўская, Хакаская) і Айроцкую аўтаномную вобласць (цяпер Рэспубліка Алтай).

Катэгорыя:Гісторыя адміністрацыйнага падзелу Расіі
Катэгорыя:Гісторыя Сібіры
Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел РСФСР
Лабытнангі

**Лабытнангі** — горад у Ямала-Ненецкай аўтаномнай акрузе Расіі (Прыўральскі раён). Знаходзіцца на левым беразе Обі насупраць Салехарда крыху на поўнач ад паўночнага палярнага круга. Насельніцтва 27 445 чалавек (2007). Чыгуначная станцыя.

## Спасылкі 
* Сайт адміністрацыі горада 

Катэгорыя:Гарады Ямала-Ненецкай аўтаномнай акругі
Палярныя Зоры

**Палярныя Зоры** () — горад у Мурманскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад гарадской акругі Палярныя Зоры разам з пасёлкамі Афрыканда, Зашэек, Пірэнга. Размешчаны на беразе ракі Ніва і возера Пінозера. Палярная ноч з пачатку снежня па канец лютага. Кольская АЭС. Чыгуначная станцыя.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Мурманскай вобласці
Афрыканда

**Афрыканда** — пасёлак у Мурманскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад гарадской акругі Палярныя Зоры. Насельніцтва 1908 чалавек (2002). Чыгуначная станцыя. Ваенны аэрадром.

Катэгорыя:Населеныя пункты Мурманскай вобласці
Апатыты

**Апатыты** () — горад у Мурманскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад гарадской акругі Апатыты.Размешчаны на Кольскім паўвостраве паміж возерам Імандра і горным масівам Хібіны недалёка ад мяжы з Фінляндыяй. Чыгуначная станцыя. Ваенная авіябаза Кіраўск/Апатыты.

Заснаваны ў 1935 годзе, статус горада набыў у 1966 годзе.
## Насельніцтва 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Мурманскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1926 годзе
Печанга

**Печанга** (; у 1920—1944 — **Петсама**, , ) — пасёлак гарадскога тыпу ў Мурманскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Печангскага раёна.  Размешчаны на Кольскім паўвостраве на рацэ Печанга.

## Гісторыя 
У 1920 годзе паводле Тартускага дагавора Печанга (фінская назва — Петсама) была перададзена Фінляндыі разам з наземным калідорам да Баранцавага мора.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Мурманскай вобласці
Кандалакша

**Кандала́кша** () — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Кандалакшскага раёна Мурманскай вобласці. Насельніцтва 39,2 тыс. чалавек (2005). Чыгуначная станцыя.

Горад размешчаны на ўзбярэжжы Кандалакшскага заліва Белага мора, у вусці ракі Ніва, за 200 км на поўдзень ад Мурманска, акружаны тэрыторыяй Зашэйкаўскага лясніцтва. Бліжэйшыя населеныя пункты: Белае мора (10 км), Лувеньга (14 км) і Ніўскі (16 км). У склад горада ўваходзяць аддаленыя раёны Ніва-3, Лупчэ-Савіна і Лесазавод № 6. У ваколіцах Кандалакшы — Кандалакшскі запаведнік (месца аховы гнездавых калоній марскіх птушак астравоў Белага і Баранцавага мораў).

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 17 кастрычніка 1984 за мужнасць і стойкасць, праяўленыя працоўнымі ў гады Вялікай Айчыннай вайны, поспехі і дасягненні ў гаспадарчым і культурным будаўніцтве горад узнагароджаны ордэнам Вялікай Айчыннай вайны I ступені.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Мурманскай вобласці
Омская вобласць

**Омская вобласць** — суб'ект Расійскай Федэрацыі, які размешчаны на паўднёвым захадзе Заходняй Сібіры. Адміністрацыйны цэнтр — Омск. Створана 7 снежня 1934 года, сучасныя межы набыла ў 1943 годзе.

Агульная колькасць насельніцтва — 2046.6 тыс.чал. (2005). Шчыльнасць насельніцтва: 14,6 чал./км² (2005), удзельная вага гарадскога насельніцтва: 69,0 % (2005). Прыкладна палова насельніцтва вобласці, 1,1 млн чал., жыве ў адміністрацыйным цэнтры г. Омск, на поўдні вобласці. Бо́льшая частка астатняга насельніцтва жыве ўздоўж галоўных транспартных восяў: транссібірскай чыгуначнай магістралі, якая перасякае вобласць з захаду на ўсход, і ракі Іртыш, якая цячэ з поўдня на поўнач. Гэты «транспартны крыж» намаляваны на гербе вобласці.

Омская вобласць мяжуе з Казахстанам на поўдні, з Цюменскай вобласцю на захадзе і поўначы, Новасібірскай і Томскай абласцямі на ўсходзе.

Тэрыторыя вобласці распасціраецца на 600 км з поўдня на поўнач і на 300 км з захада на ўсход. Галоўная водная артэрыя — Іртыш і яе прытокі Ішым, Ом, Оша, Тара. Возера Эбейты. Вобласць размешчана на Заходне-Сібірскай раўніне, што абумоўлівае плоскі рэльеф. На поўдні — стэпы, паступова пераходзячыя ў лесастэпы, лес і балоцістую тайгу на поўначы. Глебы пясчаныя, глеістыя. Уздоўж Іртыша, у г. зв. Прыіртышшы, назіраецца «аазісны» мікраклімат, з больш лясістым і яравым ландшафтам. Тут жа самыя ўрадлівыя землі рэгіёна.

Клімат рэзка кантынентальны: зіма халодная, сонечная і снежная, лета спякотнае, сухое. Сярэдняя тэмпература студзеня −19&nbsp;°C, ліпеня +19&nbsp;°C, з тыповымі адхіленнямі да −35&nbsp;°C і +35&nbsp;°C, адпаведна. Ападкаў 300−400 мм у год.

Насельніцтва 2046,6 тыс. чалавек (2005), з якіх у гарадах пражываюць 69,0 %. Нацыянальны склад: рускія (83,5 %), казахі (3,9 %), украінцы (3,7 %), немцы (3,7 %) і татары (2,3 %).

Падзяляецца на 32 раёна. Буйнейшы горад: Омск.

## Буйныя гарады 
* Омск
* Тара
* Ісількуль
* Калачынск
* Называеўск
* Цюкалінск

## Гл. таксама 
* Міхаіл Аляксандравіч Ульянаў
* Дзяніс Рыгоравіч Булахаў

## Вядомыя асобы 
* Генадзь Андрэевіч Забоеў (1922—2012) — Заслужаны ўрач БССР.
* Анатоль Іларыёнавіч Гардзіенка (1941—2021) — беларускі вучоны ў галіне тэхналогіі матэрыялаў.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 


Катэгорыя:Гісторыя Цюменскай вобласці
Старая Руса

**Стара́я Ру́са** () — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Старарускага раёна Наўгародскай вобласці. Насельніцтва 33 694 чал. (1.01.2007). Прыстань на рацэ Палісць (басейн возера Ільмень). Машынабудаванне, харчовая прамысловасць.
## Насельніцтва 
## Культура 
* Мемарыяльны музей Ф. М. Дастаеўскага

## Вядомыя асобы 
У Старой русе колькі часу жыў і працаваў мастак Баляслаў Тамашэвіч.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Наўгародскай вобласці
Катэгорыя:Гарады воінскай славы
Вялікі Ноўгарад

**Вялікі Ноўгарад** (, да 1999 года — **Ноўгарад**) — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Наўгародскай вобласці. Размешчаны на Прыільменскай нізіне на рацэ Волхаў, за 6 км ад возера Ільмень. Вытворчасць мінеральных угнаенняў, металаперапрацоўка.

## Гісторыя 
Упершыню згадваецца ў Наўгародскім I летапісе пад 859 годам. З канца 10 стагоддзя — значны цэнтр Кіеўскай Русі; у 1136—1478 гадах — сталіца Наўгародскай рэспублікі. Размяшчэнне на стыку шляху «з варагаў у грэкі» з Волжскім спрыяла развіццю ў ім ужо ў 10 стагоддзі рамёстваў, гандлю і культуры. Гандлёвыя сувязі Вялікага Ноўгарада распаўсюджваліся ад Фландрыі і ганзейскія гарадоў да Югорскай зямлі і ад Скандынавіі да Астрахані і Канстанцінопаля. Старажытны Вялікі Ноўгарад — цэнтр рускай культуры, цэнтр летапісання, распаўсюджвання пісьменнасці (Берасцяныя граматы).

У 1546 годзе па колькасці двароў (5159) і насельніцтву (35 тыс. чалавек) займаў сярод рускіх гарадоў 3-е месца (пасля Масквы і Пскова). З развіццём Пецярбурга Вялікі Ноўгарад паступова страчвае сваё гандлёва-эканамічнае значэнне, застаючыся адным з цэнтраў ільнаводства. З 1727 года — цэнтр Наўгародскай губерні.
## Насельніцтва 
## Адукацыя і культура 
* Наўгародскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Наўгародскі акадэмічны тэатр драмы імя Ф. М. Дастаеўскага

## Памятныя мясціны 
* Сафійскі сабор, Ноўгарад
* Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла

## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Аляксей Кайгарадаў
* Іаан Наўгародскі
* Мікалай Аляксандравіч Гугнін (нар. 1946) — беларускі мастацтвазнавец, педагог, графік.

## Крыніцы 
## Спасылкі 

Катэгорыя:Гарады Наўгародскай вобласці
Наўгародская вобласць

**Наўгародская вобласць** — суб’ект Расійскай Федэрацыі, размешчаны на паўночным захадзе еўрапейскай часткі краіны. Адміністрацыйны цэнтр — г. Вялікі Ноўгарад. Створана 5 чэрвеня 1944 года. Насельніцтва 657 595 чалавек (1.01.2007), з якіх у гарадах пражываюць 70,2 %. Нацыянальны склад: рускія — 93,9 %, украінцы — 1,5 %, беларусы — 0,8 %. Падзяляецца на 21 раён. Буйнейшыя гарады: Вялікі Ноўгарад, Баравічы, Старая Руса.

## Геаграфія 
Заходнюю частку вобласці займае Прыільменская нізіна з моцна забалочанымі ўчасткамі. На паўднёвым усходзе — узгорыста-марэнная Валдайскае ўзвышша (вышыня да 296 м, г. Рыжоха), тэрасаваным выступам ўздымаецца над Прыільменскай нізінай; моцна раздзеленая рэкамі. На паўночным усходзе — Ціхвінская града (вышыня да 280 м). Клімат умерана кантынентальны. Зіма мяккая, снежная. Сярэдняя тэмпература студзеня ад −7,5 да −10,2 °C; лета умерана цёплае, сярэдняя тэмпература ліпеня ад 16,5 да 17,5 °C. Ападкаў — 700—800 мм у год. Працягласць вегетацыйнага перыяду ад 119 да 132 сутак. Большая частка рэк належыць басейну возера Ільмень (самае вялікае ў Н. а.), Найбуйнейшыя з іх: Мста, Ловаць, Палісць, Шалонь. З Ільмені выцякае рака Волхаў, якая ўпадае ў Ладажскае возера. Вобласць багатая на азёры, шмат іх на Валдайскім ўзвышшы (Валдайскае, Ужынскае, Веллё, Пірас і інш.). Глебы пераважна дзярнова-падзолістыя, на паўночным захадзе — забалочаныя. Лясы займаюць больш за 50 % тэрыторыі вобласці. На поўначы і паўночным усходзе захаваліся іглічныя лясы (елка, хвоя), у заходняй частцы — лісцяныя (бяроза, асіна вольха). Месцамі сустракаюцца дубовыя лясы. Каля 7 % тэрыторыі занята лугамі. Шырокія пойменныя лугі размешчаны па берагах возера Ільмень, р. Волхаў у дэльтах рр. Мста і Ловаць. 11 % занята тарфянымі балотамі.

У вобласці сустракаюцца лось, лісіца, выдра, норка, тхор, куніца, вавёрка, зайцы, воўк. У рэках і азёрах — снеток, лешч, шчупак, судак і інш.

## Вядомыя асобы 
* Надзея Паўлаўна Арсеньева

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
Кіраўская вобласць

**Кі́раўская вобласць** () — суб’ект Расійскай Федэрацыі, які размешчаны на паўночным усходзе еўрапейскай часткі Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — Кіраў. Утворана 7 снежня 1934 года.

Насельніцтва 1426,9 тыс. чалавек (2006), з якіх у гарадах пражываюць 71,7 %. Нацыянальны склад: рускія — 91,8 %, марыйцы — 2,6, татары — 2,2 %, удмурты 1,4 %.

Падзяляецца на 39 раёнаў. Найбуйнейшыя гарады: Кіраў, Кірава-Чапецк.

## Вядомыя асобы 
* Аляксандр Кірылавіч Разумаў (1909—2003) — Герой Савецкага Саюза, удзельнік баёў за вызваленне Магілёва ў 1944 годзе.
* Сцяпан Мікалаевіч Халтурын (1857—1882) — расійскі рабочы-рэвалюцыянер.
* Аляксандр Міхайлавіч Шырокаў (1924—2003) — беларускі вучоны ў галіне тэхнічнай кібернетыкі і тэорыі інфармацыі.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
Ленінградская вобласць

**Ленінградская вобласць** — суб’ект Расійскай Федэрацыі, які размешчаны на паўночным захадзе еўрапейскай часткі Расіі. Органы ўлады знаходзяцца ў г. Санкт-Пецярбург. Створана 1 жніўня 1927 года. Мяжуе на поўначы — з рэспублікай Карэлія, на ўсходзе — з Валагодскай вобласцю, на паўднёвым усходзе — з Наўгародскай вобласцю, на поўдні — з Пскоўскай вобласцю, на паўднёвым захадзе — з Эстоніяй, на захадзе — з Санкт-Пецярбургам, на паўначным захадзе — з Фінляндыяй З захаду тэрыторыя вобласці абмываецца водамі Фінскага заліва. Тэрыторыя 85 300 км², што складае 0,5 % плошчы Расіі. Па гэтым паказчыку вобласць займае 39-е месца ў краіне. З захаду на ўсход вобласць працягнулася на 450 км, а найбольшая працягласць з поўначы на поўдзень складае 320 км.

Колькасць насельніцтва — 1643,9 тыс. чал. (2006 год), з якіх у гарадах пражываюць 66,28 %. Нацыянальны склад: рускія — 89,58, украінцы — 2,51 %, беларусы — 1,58 %, татары 0,57 %, фіны 0,48 %.

Падзяляецца на 18 раёнаў. Найбуйнейшыя гарады: Гатчына, Выбарг, Сасновы Бор, Ціхвін, Кірышы, Кінгісеп, Усевалажск, Волхаў, Серталава.

* Возера Вуокса

## Вядомыя асобы 
* Мікалай Віктаравіч Абрамаў
* Арэст Адамавіч Кіпрэнскі

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
Анадыр

**Анадыр** () — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Чукоцкай аўтаномнай акругі. Размешчаны на беразе Анадырскага заліва Берынгава мора. Епархіальны цэнтр Анадырскай і Чукоцкай епархіі Рускай Праваслаўнай Царквы. Рыбная прамысловасць, рыбалоўства, аленегадоўля.
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Вадзім Вячаслававіч Дапкюнас (нар. 1940) — тэатральны дзеяч і арганізатар тэатральнай справы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Чукоцкай аўтаномнай акругі
Цвярская вобласць

**Цвярская вобласць** — суб’ект Расійскай Федэрацыі. Размешчаны у цэнтральнай частцы краіны.

Вобласць была ўтворана 29 студзеня 1935 года (да 17 ліпеня 1990 года вобласць называлася Калінінская). Адміністрацыйны цэнтр — горад Цвер (раней — горад Калінін). 

Падзяляецца на 36 раёнаў. Буйнейшыя гарады: Цвер, Ржэў, Вышні Валачок, Кімры, Таржок.

## Геаграфія 
### Месцазнаходжанне 
Размяшчаецца ў Еўрапейскай частцы Расіі. Працягласці вобласці з поўначы на поўдзень — 260 км, з захаду на ўсход — 450 км. Мяжуе з Маскоўскай, Яраслаўскай, Валагодскай, Наўгародскай, Смаленскай і Пскоўскай абласцямі.

### Клімат 
Клімат умерана кантынентальны. Сярэдняя тэмпература ліпеня +17 — +18&nbsp;°C, студзеня −9 — −7&nbsp;°C. Сярэдняя колькасць ападкаў — 650 мм.

### Рэльеф 
Знаходзіцца на захадзе сярэдняй частцы Усходне-Еўрапейскай раўніны. На паўночным усходзе пралягае Авінішчанскае ўзвышша.

### Водныя аб’екты 
Вобласць налічвае больш за 800 рэчак, агульнай даўжынёй каля 17 тысяч кіламетраў. Асноўная рака — Волга. Іншыя значныя рэкі: Заходняя Дзвіна (262 км), Цверца (188 км), Мядзведзіца (269 км), Малога (280 км) і Мяжа (259 км). Па тэрыторыі вобласці праходзіць водападзел Каспійскага і Балтыйскага мораў.

## Насельніцтва 
Колькасць насельніцтва — 1406,6 тыс. чал. (2006 год), з якіх у гарадах пражываюць 73,5 %. Нацыянальны склад: рускія — 96,8, украінцы — 1,6 %, карэлы — 1,0 %, беларусы 0,6 %. Паводле звестак за 2002 у Цвярской вобласці жыло 8 581 беларусаў (0,6 %, 5-е месца)

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел 
У склад вобласці ўваходзяць 12 гарадоў абласнога падпарадкавання і 36 муніцыпальных раёнаў. Уваходзіць у Цэнтральную федэральную акругу.

## Вядомыя асобы 
* Фёдар Спірыдонавіч Кузняцоў
* Аляксей Андрэевіч Баскакаў
* Міхаіл Аляксандравіч Бакунін
* Іван Васільевіч Скопін (1928—2009) — Герой Сацыялістычнай Працы (1971).
* Міхаіл Паўлавіч Судакоў, Герой Савецкага Саюза.
* Аляксей Арсенавіч Томскі, Герой Савецкага Саюза.
* Павел Аляксеевіч Ротмістраў, галоўны маршал бранятанкавых войск (1962), Герой Савецкага Саюза (1965).
* Вячаслаў Сяргеевіч Танаеў (1940—2002) — вучоны ў галіне матэматычнай кібернетыкі. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2000; чл.-кар. з 1994), доктар фізіка-матэматычных навук (1978), прафесар (1980). Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь (1995).
* Міхаіл Уладзіміравіч Круг

## Гл. таксама 
* Бежацкі верх
* Авінішчанскае ўзвышша
* Ржэўскі мемарыял Савецкаму салдату

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
Растоўская вобласць

**Растоўская вобласць** — суб’ект Расійскай Федэрацыі, размешчаны на поўдні еўрапейскай часткі краіны. Адміністрацыйны цэнтр — Растоў-на-Доне. Створана 4 лютага 1939 года.

Плошча 100 800 км². Растоўская вобласць знаходзіцца на мяжы з Украінай. На ўсходзе мяжуе з Валгаградскай вобласцю, на поўначы — з Варонежскай, на поўдні — з Краснадарскім і Стаўрапольскім краямі, рэспублікай Калмыкіяй. На тэрыторыі вобласці працякае адна з найбуйнейшых рэк Еўропы — Дон (даўжыня 2 тысячы км), размешчана Цымлянскае вадасховішча (аб’ём 24 млрд м³). Суднаходныя асноўныя прытокі Дона: рэкі Северскі Данец і Маныч. Азёры займаюць толькі 0,4 % тэрыторыі вобласці.

Колькасць насельніцтва — 4 303 500 чал. (2005). Нацыянальны склад: рускія — 89,3 %, украінцы — 2,7 %, армяне — 2,5 % і іншыя.

Буйнейшыя гарады: Растоў-на-Доне, Шахты, Таганрог, Новачаркаск, Валгадонск, Навашахцінск, Батайск, Азоў.

## Вядомыя асобы 
* Васіль Андрэевіч Мілаванаў
* Аляксей Антонавіч Апрышчанка
* Іван Мікалаевіч Банаў
* Фёдар Васільевіч Токараў
* Міхаіл Аляксандравіч Шолахаў

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
Беседзь (значэнні)

Назву **Беседзь** маюць:

* Беседзь — рака ў Беларусі і Расіі, левы прыток ракі Сож (басейн Дняпра)
* Беседзь — вёска ў Веткаўскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі
* «Мая Бесядзь» — верш А. Куляшова
Вацлаў Міхневіч

**Ва́цлаў Міхне́віч** (, ) ( — ) — беларускі і літоўскі архітэктар, прадстаўнік неаготыкі (хаця выконваў асобныя праекты і ў іншых стылях). Стваральнік будынкаў шматлікіх касцёлаў, у тым ліку ў Відзах і ў Дзярэчыне, віленскага Тэатру на Пагулянцы (разам з Аляксандрам Парчэўскім), віленскай гандлёвай залі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся на Ковеншчыне, паходзіў са шляхецкага роду герба Ліс.

Вучыўся ў Віленскім рэальным вучылішчы, затым у Інстытуце грамадзянскіх інжынераў у Санкт-Пецярбургу (1889—1893).

У Вільні некалькі гадоў быў памочнікам гарадскога архітэктара Кіпрыяна Мацулевіча, потым займаў пасаду гарадскога архітэктара (пасля Канстанціна Караедава, 1904—1912). У 1911 годзе разам з Аляксандрам Парчэўскім заснаваў праектна-будаўнічае бюро . 

Пасля Першай сусветнай вайны вярнуўся ў 1918 годзе ў Каўнас. У 1919—1925 гадах займаў пасаду галоўнага інжынера ўпраўлення дарог міністэрства шляхоў зносін Літоўскай Рэспублікі. Аўтар кнігі на літоўскай мове пра рамонт і ўтрыманне дарог  (Kaunas: Valstybės sp., 1925).

Пахаваны на цвінтары касцёла Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў мястэчку Жэймей Ёнаўскага раёна, пабудаванага па ягоным праекце 1899 года ў 1906 годзе.

## Творчасць 
Аўтар праектаў каля 30 будынкаў у Вільні і каля 30 касцёлаў па ўсёй Літве і ў Беларусі. Найважнейшыя праекты: крыты рынак (хале; 1904—1906); праект рэканструкцыі Гарадской залы ў Вільні пасля пажару (1907—1912); Польскі тэатр на Пагулянцы (вул. Басанавічаус 13, 1912—1913, сумесна з Аляксандрам Парчэўскім) ; «калоніі» Зямельнага банка і Юзэфа Монтвіла. Праектаваў жылыя дамы з рысамі стылю мадэрн у Вільні на вуліцах Тума-Вайжганта 4/1, 7 (1911), Піліма 5 (1910), Каштону 1, драўляны дом на вуліцы П. Скарынас 5 (абодва 1913). Сааўтар праекта мячэці ў Каўнасе (1930) і іншых будынкаў. 

## Спасылкі 
* Фотаздымкі касцёла ў Відзах на www.radzima.org
* Фотаздымкі касцёла ў Дзярэчыне на www.radzima.org
* MICHNEVIČIUS Vaclovas
* Michnevičius Vaclovas
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Літвы
Катэгорыя:Архітэктары неаготыкі
Катэгорыя:Архітэктары Вільнюса
Катэгорыя:Выпускнікі Санкт-Пецярбургскага архітэктурна-будаўнічага ўніверсітэта
Катэгорыя:Памерлі ў Ёнаўскім раёне
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ёнаўскім раёне
Самарская вобласць

**Самарская вобласць** — суб’ект Расійскай Федэрацыі, які размешчаны на ўсходзе еўрапейскай часткі краіны ў сярэднім цячэнні ракі Волгі. Адміністрацыйны цэнтр — Самара. Створана 14 мая 1928 года. Насельніцтва — 3 189 тыс. чалавек (2006), з якіх у гарадах жыве 80,3 %. Нацыянальны склад: рускія — 84,9 %, татары — 4,0 %, чувашы — 3,2 %, мардва — 2,7 %, украінцы — 1,9 % і іншыя.

Падзяляецца на 27 раёнаў. Найбуйнейшыя гарады: Самара, Тальяці, Сызрань, Навакуйбышаўск.

## Вядомыя асобы 
* Фёдар Трафімавіч Афанасьеў — Герой Савецкага Саюза
* Аляксандр Мітрафанавіч Бондараў
* Пётр Андрэевіч Арацкаў (1900—?) — эканаміст. Кандыдат эканамічных навук (1952), дацэнт (1954).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
Аргун

**Аргун** — горад у Расіі, уваходзіць у склад Шалінскага раёна Чачні. Насельніцтва 28,1 тыс. чалавек (2006). Размашчаны на Чачэнскай (Грозненскай) перадгорнай раўніне на р. Аргун (прыток Сунжы), за 16 км на ўсход ад Грознага.

Катэгорыя:Гарады Чачні
Саратаўская вобласць

**Саратаўская вобласць** — суб’ект Расійскай Федэрацыі, які размешчаны на паўночным усходзе еўрапейскай часткі краіны ў ніжнім цячэнні ракі Волга. Адміністрацыйны цэнтр — Саратаў.

Размешчана ў паўночнай частцы Ніжняга Паволжа. Плошча вобласці складае 100,2 тыс. км². З захаду на ўсход тэрыторыя выцягнутая на 575 км, з поўначы на поўдзень — на 330 км. Агульная працягласць межаў складае звыш 3500 км. На ўсходзе вобласці праходзіць дзяржаўная мяжа з Казахстанам. На поўдні — мяжа з Валгаградскай вобласцю. На захадзе мяжуе з Варонежскай і Тамбоўскай абласцямі. На поўначы мяжуе з Пензенскай, Самарскай, Ульянаўскай, Арэнбургскай абласцямі. Праз вобласць працякае рака Волга, якая дзеліць вобласць на 2 часткі: *Левабярэжжа* і *Правабярэжжа*.

Колькасць насельніцтва — 2608,3 тыс. чалавек (2006), з якіх у гарадах жыве 73,7 %. Нацыянальны склад: рускія — 85,9 %, казахі — 2,9 %, украінцы — 2,5 %, татары — 2,2 % і іншыя.

Падзяляецца на 38 раёнаў. Буйнейшыя гарады: Саратаў, Энгельс, Балакова, Балашоў.

## Вядомыя асобы 
* Аляксей Фёдаравіч Данукалаў — Герой Савецкага Саюза (1944)
* Пётр Ціханавіч Панамароў — Герой Савецкага Саюза (1944)
* Васіль Іванавіч Загароднеў (1919—1944) — Герой Савецкага Саюза (1945)
* Анатоль Аляксандравіч Афанасьеў — беларускі фізік.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
Томская вобласць

**Томская вобласць** () — суб’ект Расійскай Федэрацыі, які размешчаны на ўсходзе Заходняй Сібіры. Адміністрацыйны цэнтр — Томск. Утворана 13 жніўня 1944 года.

## Прырода 
Плошча вобласці 316,9 тысяч км² (16-е месца па плошчы сярод суб’ектаў Расійскай Федэрацыі), што складае 1,9 % ад агульнай тэрыторыі Расіі. Працягласць з поўначы на поўдзень — каля 600 км, з захаду на ўсход — 780 км. Такім чынам, па плошчы Томская вобласць прыкладна на 1,5 % больш за Польшчу (і амаль у 40 раз менш за Польшчу па насельніцтве). Томская вобласць мяжуе на поўначы з Цюменскай вобласцю і Ханты-Мансійскай аўтаномнай акругай, на поўдні — з Кемераўскай і Новасібірскай абласцямі, на захадзе — з Омскай вобласцю, на ўсходзе з Краснаярскім краем.

Вялікая частка тэрыторыі вобласці цяжкадаступная, бо ўяўляе сабою тайгу (лясы займаюць 63 % плошчы) і балоты (28,9 %, у прыватнасці самае буйнае ў свеце Васюганскае балота). Самы высокі пункт вобласці — 274 м над узроўнем мора, самы нізкі — 34 м над узроўнем мора. Найбуйнейшае возера — Мірнае (Парабельскі раён), плошча люстэрка 18,3 км².

Клімат рэзка кантынентальны. Галоўная рака — Об, перасякае вобласць па дыяганалі з паўднёвага ўсходу на паўночны захад, дзелячы вобласць на дзве амаль роўныя часткі.

## Насельніцтва і гаспадарка 
Насельніцтва 1036,5 тыс. чалавек (1.01.2006), з якіх у гарадах пражываюць 68,1 %. Нацыянальны склад: рускія — 88,2 %, украінцы — 2,6, татары — 2,1 %.

Падзяляецца на 16 раёнаў. Буйнейшыя гарады: Томск, Северск.

Галоўныя галіны прамысловасці — машынабудаванне і металаапрацоўка, лясная і нафтавая. Усе машынабудаўнічыя і металаапрацоўчыя прадпрыемствы сканцэнтраваны галоўным чынам у Томску і часткова ў Калпашава і Северску. Найбуйнейшыя лесазаводы — Магачынскі, Кецкі, Асінаўскі і Томскі. Нафтаздабыча вядзецца ў асноўным на паўночным захадзе і захадзе вобласці, у раёне сяла Аляксандраўскае і басейне ракі Васюган. У раёне Томска размешчаны буйны нафтахімічны камбінат.

Сельскагаспадарчыя ўгоддзі займаюць каля 5 % тэрыторыі вобласці. Тут у невялікіх колькасцях вырошчваюць пшаніцу, лён, бульба і гародніна. Разводзяць буйная рагатая жывёла, свіней, авечак і коз, хатніх птушак. Развітыя пушная здабыча (вавёрка, собаль, андатра, каланок) і зверагадоўля (серабрыста-чорная лісіца).

## Пасёлкі 
* Кафтанчыкава

## Вядомыя асобы 
* Інакенцій Смактуноўскі (1925—1994) — савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно
* Сандра Калніетэ (нар. 1952) — латвійская палітык.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
Смаленская вобласць

**Смале́нская во́бласць** — суб’ект Расійскай Федэрацыі на захадзе еўрапейскай часткі краіны. Адміністрацыйны цэнтр Смаленск (адлегласць ад Масквы — 419 км). Мяжуе з Маскоўскай, Калужскай, Бранскай, Пскоўскай і Цвярской абласцямі Расіі, а таксама з Магілёўскай і Віцебскай абласцямі Беларусі. Уваходзіць у склад Цэнтральнай федэральнай акругі і Цэнтральнага эканамічнага раёна.

Плошча 49 800 км². Насельніцтва — 1005,9 тыс. чалавек (2006).

## Прырода 
Смаленская вобласць знаходзіцца ў цэнтральнай частцы Усходне-Еўрапейскай платформы, на захадзе Еўрапейскай часткі Расіі на мяжы з Беларуссю. Вобласць працягнулася на 255 км з поўначы на поўдзень і на 285 км з захаду на ўсход.

У цэлым паверхня хвалістая, з узгорыстымі ўчасткамі і параўнальна глыбока ўрэзанымі рачнымі далінамі. Пераважная частка тэрыторыі знаходзіцца ў межах Смаленскага, Духаўшчынскага (да 282 м) і Вяземскага ўзвышшаў. Самы высокі пункт рэгіёна — 321 м каля вёскі Мар’іна Вяземскага раёна. На паўночным захадзе — марэнныя грады (Слабадскога (да 241 м) і іншыя), участкі Віцебскага (да 232 м.) і Валдайскага ўзвышшаў. На ўсходзе ўчастак Маскоўскага ўзвышша (вышыні да 255 м).

Нізіны — Вазуская, Верхнедняпроўская, Бярэзінская; Прыдняпроўская нізіна на крайнім поўдні вобласці з абсалютнымі адзнакамі ад 175 да 180 м і Прыбалтыйская ў поўнача-заходняй частцы, дзе знаходзіцца самая нізкая адзнака — 141 м па беразе ракі Заходняя Дзвіна на мяжы з Беларуссю.

Асноўная рака вобласці — Дняпро з прытокамі Сож, Дзясна, Вопь, Вязьма.

## Насельніцтва 
Шчыльнасць насельніцтва: 20,2 чал./км² (2006), удзельная вага гарадскога насельніцтва: 71,0 % (2006).

Нацыянальны склад насельніцтва: рускія 97,4 %, украінцы 1,7 %, беларусы 1,6 % (гл. Беларусы ў Смаленскай вобласці). Вобласць падзяляецца на 25 раёнаў, буйнейшый гарады — Смаленск, Вязьма, Рослаўль, Ярцава.

## Эканоміка 
## Адукацыя 
## Вядомыя асобы 
* Айзэк Азімаў
* Аляксандр Трыфанавіч Твардоўскі
* Надзея Румянцава
* Герасім Васілевіч Багамолаў
* Вячаслаў Аляксеевіч Шаршуноў
* Уладзімір Мікалаевіч Дабравольскі
* Анатоль Іванавіч Кудраўцаў
* Іван Андрэевіч Булыгін
* Міхаіл Антонавіч Ваўчак
* Юрый Гагарын

## Літаратура 
* *Корсак А.* Беларусы на Смаленшчыне // Беларусь паміж Усходам і Захадам: Праблемы міжнацыян., міжрэлігійн. і міжкультур. ўзаемадзеяння, дыялогу і сінтэзу. Ч. 1. Мн., 1997.
* *Ярослав Бутаков.* Смоленская земля — островок Беларуси в России 
* *Раюк, А.Р.* Мяжа паміж беларускай і рускай этнічнымі тэрыторыямі ў канцы XVIII — пачатку XX ст. / А.Р. Раюк // Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі / Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі ; навук. рэд. А.І. Лакотка. — Мінск : Права і эканоміка, 2022. — Вып. 32. — С. 411—418.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
Пулавы

**Пула́вы** () — горад у Польшчы, адміністрацыйны цэнтр Пулаўскага павета Люблінскага ваяводства. Утварае гарадскую гміну, таксама з'яўляецца сядзібай вясковай гміны Пулавы. 

Горад размешчаны над пры ўпадзенні ракі Куроўкі ў Віслу. Праз горад праходзіць аўтадарога нумар 12 і чыгуначная лінія E-20. Колькасць насельніцтва — 51,5 тыс. чал. (2005). Гарадскія правы атрыманыя ў 1906 годзе.

## Гарады-пабрацімы 
## Выбітныя ўраджэнцы і жыхары 
* Багдан Задура (нар. 1945) — польскі паэт

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка  
*  *Лаўрэш Л.* Выхаванкі князёў Чартарыскіх з-пад Ліды. Издательские решения, 2025. — 60 с.
Урус-Мартан

**Урус-Мартан** () — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Урус-Мартанскага раёна Чачні. Насельніцтва 46,1 тыс. чалавек (2006). Размешчаны на рацэ Мартан (прыток Церака) за 31 км ад Грознага.

## Вядомыя асобы 
* Іса Гендэргеноеўскі (1795—1845) — ваенны і палітычны дзеяч Чачні XIX стаоддзя.

Катэгорыя:Гарады Чачні
Гудэрмес

**Гудэрмес** — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Гудэрмескага раёна Чачні. Насельніцтва 39,0 тыс. чалавек (2006). Чыгуначная станцыя.

## Вядомыя асобы 
* Руслан Ямадаеў (1961—2008) — чачэнскі палітычны дзеяч

Катэгорыя:Гарады Чачні