open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аптэчка прыемная

**Аптэчка прые́мная** — адмысловая шафа ў заможных дамах XVIII ст., накшталт сучаснага міні-бару, звычайна навясная, замыканая на ключ, а таксама яе змесціва — прыправы, наліўкі, ласункі (сушаныя слівы, разынкі, мігдалы, пернікі), экзатычныя тавары накшталт кавы і гарбаты і г.д.

Звычайна ключ ад аптэчкі прыемнай знаходзіўся ў распараджэнні гаспадыні дому або яе блізкай даверанай асобы — ахмістрыні, рэспектовай і г.д. Аптэчку прыемную адмыкалі ў прамежках паміж асноўнымі прыёмамі ежы, або з нагоды прыёму гасцей.

## Літаратура 
*

Катэгорыя:Мэбля
Новагародскае ваяводства

**Новагародскае ваяводства** (1506—1795) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Вялікага Княства Літоўскага.

## Ураднікі 
У Сенаце Рэчы Паспалітай Новагародскае ваяводства мела двух прадстаўнікоў — ваяводу і кашталяна.

## Адміністрацыйны падзел 
Ваяводства падзялялася на тры паветы: Новагародскі, Ваўкавыскі і Слонімскі. Як асобная адміністрацыйная адзінка ў Новагародскі павет уваходзіла Слуцкае княства, ператворанае ў 1791 годзе ў Случарэцкі павет, які ў 1793 годзе быў анэксаваны ў склад Расійскай імперыі. У 1793 годзе ў складзе ваяводства быў створаны Сталавіцкі павет.

## Гл. таксама 
*
Піна

**Пі́на** — рака ў Іванаўскім і Пінскім раёнах Беларусі, левы прыток Прыпяці.

Даўжыня ракі складае 40 км. Плошча вадазбору — 2460 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці — 8,6 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні — 0,01 ‰. На рацэ горад і порт Пінск.

## Назва 
На думку М. Фасмера, назва ракі Піна звязаная са ст.-інд. pīnás «тлусты, тоўсты», páyatē «напаўняецца», páyas «сок, вада». Параўн. *піць*.

Паводле У. Тапарова, назва Піна балцкага паходжання. Балцкія назоўныя аналагі — прускія тапонімы *Pinno, Pynouwe*, літоўскі гідронім *Pynauja*.

На думку В. Жучкевіча, назва ракі славянская, утвораная ад асновы *пін*, сэнсавае значэнне якой «прыпынак, прыстань, вір у рацэ, гаць». Параўн. беларускія словы *спыніць, упынак, запынь, упын, пыніць*, украінскае *зупинка* і г. д..

Паводле народна-этымалагічнай версіі, назва Піны ад украінскага (паляшуцкага) *піна* «пена», то-бок ад пены на паверхні вады.

## Гідраграфія 
Пачынаецца каля вёскі Пераруб Іванаўскага раёна, вусце — у межах Пінска. Паводле меркавання некаторых даследчыкаў рака бярэ свой пачатак каля вёскі Дубай Пінскага раёна (даўжыня рэчышча 27 км). Піна -- частка Дняпроўска-Бугскага канала.

Цячэ па нізіне Прыпяцкага Палесся. Даліна невыразная, зліваецца з прылеглай мясцовасцю. Рэчышча слабазвілістае, шырынёй 30—40 м. У выніку каналізавання лукавіны ракі выпрастаныя, рэчышча паглыблена на перакатах. Воднасць ракі падтрымліваецца перакідам часткі сцёку з Прыпяці праз сістэму Выжаўскага і Белаазерскага каналаў. Для падтрымання суднаходнага рэжыму рака зарэгулявана шлюзамі, на асобных участках абвалаваная.

Берагі нізкія, месцамі забалочаныя. Хуткасць цячэння нязначная. У межах Пінска назіраецца адваротнае цячэнне (у перыяд межані).

Асноўныя прытокі справа: канава Выценская, канава Таўкачыха, канава Кобельская, канава каля вёскі Хамічава, Ступа; злева: Струга, Няслуха, Піліпаўка.

На перыяд вясновага разводдзя (з пачатку сакавіка, доўжыцца ў сярэднім 65–80 сутак; ускладняецца нераўнамернасцю снегараставання і выпадзеннем дажджоў) прыпадае 38,5 %, на летне-восеньскую межань — 32,8 %, на зімовую — 28,7 % аб’ёму гадавога сцёку.

У басейне ракі знаходзяцца азёры Акуніна, Гарынец, Пясчанае, Расне, Семяховічы і іншыя.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Прытокі Прыпяці
Катэгорыя:Рэкі Іванаўскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Пінскага раёна
Менскае ваяводства

**Менскае ваяводства** (1566—1793) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Вялікага Княства Літоўскага ў XVI—XVIII стагоддзях. Цэнтр — горад Менск.

Створана на тэрыторыі былога Мінскага княства ў выніку адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 1564—1566 гадоў. Спачатку адміністрацыйна падзялялася на два паветы: Менскі і Рэчыцкі. З Кіеўскага ваяводства ў 1569 годзе перададзены Мазырскі павет (Мазыр, Капаткевічы, Лахва, Петрыкаў, Скрыгалава).

Ваеннае ліхалецце прычыніла павету вялікае спусташэнне. Сойм 1661 года характарызаваў стан ваяводства як «цалкам спустошаны маскоўскім непрыяцелем».

У 1772 годзе ўсходняя частка ваяводства адышла да Расійскай імперыі і была ўключана ў Магілёўскую губерню. З 1793 года астатняя частка ваяводства перайшла да Расійскай імперыі і стала складовай часткай Мінскай губерні.

## Выдатныя асобы 
* Фадзей Булгарын

## Гл. таксама 
* Ваяводы менскія

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Województwo Mińskie. // *Zygmunt Gloger* Geografia historyczna ziem dawnej Polski — Kraków, 1903 r.


Катэгорыя:З’явіліся ў XVI стагоддзі
Катэгорыя:XVI стагоддзе ў Мінску
Катэгорыя:Гісторыя Мінска
Катэгорыя:Гісторыя Мінскай вобласці
Катэгорыя:Гісторыя Гомельскай вобласці
Берасцейскае ваяводства

**Берасцейскае ваяводства**, **Брэст-Літоўскае**, **Брэсцкае** (1566—1795) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Вялікага Княства Літоўскага. Цэнтр — горад Берасце.

## Гісторыя 
Вылучылася з Троцкага ваяводства (1566). Падзялялася на два паветы: Берасцейскі, куды ўвайшлі тэрыторыі былых Камянецкага і Кобрынскага паветаў, і Пінскі, у які ўвайшлі Тураў, Давыд-Гарадок, Дубровіцкае княства.

Ваеннае ліхалецце прычыніла павету вялікае спусташэнне. Сойм ВКЛ 1661 г. так характарызаваў стан ваяводства: «У большай сваёй частцы ператворана ў папялішча і поўнасцю разбурана».

Першы ваявода — Юрый Тышкевіч. З канца XVII ст., у адрозненне ад Брэст-Куяўскага ваяводства ў Польшчы, называлася Брэст-Літоўскім.

У 1791 г. утвораны Кобрынскі і Пінска-Зарэчны (з цэнтрам у Плотніцы) паветы. У 1792 г. Пінска-Зарэчны павет перайменаваны ў Запінскі з цэнтрам у Століне. У 1793 г. у выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай Пінскі павет увайшоў у склад Расійскай імперыі і стаў паветам Мінскай губерні. У выніку трэцяга падзелу Берасцейскае ваяводства скасавана, большая яго частка ўвайшла ў Слонімскую губерню Расійскай імперыі, заходняя (забужская) частка Берасцейскага павета трапіла ў склад Аўстрыі.

## Гл. таксама 
* Ваяводы берасцейскія
* Запінскі павет

## Спасылкі 
* Тэрыторыя, адміністрацыйны падзел ВКЛ 


Катэгорыя:Гісторыя Брэста
Усеагульная дэкларацыя правоў чалавека

250px|thumb|Паштовая марка Беларусі
**Усеагульная дэкларацыя правоў чалавека** — дэкларацыя, якая была прынята і абвешчана Генеральнай Асамблеяй Арганізацыі Аб’яднаных Нацый 10 снежня 1948 года ў Парыжы. Прыняўшы гэтае рашэнне гістарычнага значэння, Асамблея звярнулася з заклікам да ўсіх дзяржаў-членаў Арганізацыі абнародаваць тэкст Дэкларацыі і зрабіць усё магчымае для «*яе распаўсюджвання, абвяшчэння і растлумачэння, галоўным чынам у школах і іншых навучальных установах, без адрознення, якое заснавана на палітычным статусе краін або тэрыторый*». Яго аўтарамі былі Джон Пітэр Хампрэй, Элеанора Рузвельт і Ренэ Касан.

Гэты дакумент меў толькі статус рэкамендацыі, тым не менш 48 краін мусілі былі прыняць гэты ўніверсальны дакумент. Ніводная краіна не прагаласавала супраць, але 8 устрымаліся. Гэта наступныя краіны:
* Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка;
* Саудаўская Аравія (аспрэчвала роўнасць паміж мужчынам і жанчынай);
* Польшча;
* СССР;
* БССР;
* УССР;
* Чэхаславакія;
* Югаславія.

Краіны сацыялістычнага блоку ўстрымаліся таму, што не згаджаліся з *прынцыпам універсальнасці*, які быў пазначаны ў артыкуле 2 (першай частцы).

Краіны, якія зусім не ўдзельнічалі ў галасаванні:
* Гандурас;
* Емен.

Дэкларацыя перкладзена прынамсі на 375 моў і дыялектаў.

Дэкларацыя з’яўляецца першым сусветным азначэннем правоў, якімі валодаюць усе людзі.

## Тэкст дэкларацыі 
* Тэкст у Вікікрыніцах: **Усеагульная дэкларацыя правоў чалавека **

## Гл. таксама 
* Савет па правах чалавека ААН
* Упраўленне Вярхоўнага камісара ААН па правах чалавека
* Еўрапейская канвенцыя аб абароне правоў чалавека і асноўных свабод

## Спасылкі 
* Рэзалюцыя № 217 (III)
* Дэкларацыя правоў чалавека на беларускай мове
* Стэнаграма пасяджэння Генеральнай Асамблеі ААН, на якім была прынята Дэкларацыя
* Вытрымка са Штогодніка ААН 1948-49 з аглядам ходу прыняцця Дэкларацыі
* Гісторыя стварэння УДПЧ

Катэгорыя:Дэкларацыі
Катэгорыя:Рэзалюцыі Генеральнай Асамблеі ААН
Катэгорыя:Міжнародныя праваабарончыя дакументы
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Элеанора Рузвельт

**Ганна Элеанора Рузвельт** (;  — ) — жонка амерыканскага прэзідэнта Франкліна Дэлана Рузвельта (1933—1945). Выступала супраць прымусовай рэпатрыяцыі перамешчаных асоб у СССР, таксама адна з аўтараў Усеагульнай дэкларацыі правоў чалавека.

## Спасылкі 
* *Eleanor, First Lady of the World*  на IMDB

Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу
Катэгорыя:Службовыя асобы ААН
Катэгорыя:Праваабаронцы ЗША
Катэгорыя:Постаці фемінізму
Катэгорыя:Рузвельты
Адроў

**Адро́ў**, Адроўка — рака ў Аршанскім, Сенненскім і Талачынскім раёнах Віцебскай вобласці Беларусі, правы прыток Дняпра. На рацэ горад Барань, недзе ў басейне ракі ў XI ст. быў «горад» Одрск.

Даўжыня ракі 75 км. Плошча вадазбору 676 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 4,4 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,9 ‰.

## Назва 
На думку Руфі Агеевай, назвы рэк Адроў і Одра паходзяць ад індаеўрапейскага **adro-* са значэннем «цячэнне вады, плынь». Шматлікія адпаведнікі па ўсёй Еўропе.

Паводле Уладзіміра Тапарова прырода пачатковага галоснага няясная, магчыма другаснае паходжанне. Параўноўваў з назвай латышскай ракі *Druve*, з прускай воднай назвай *Drawe*.

Старажытны індаеўрапейскі корань *Drav- / Dru-* са значэннем «плынь, цячэнне» у назвах літоўскіх рэчак *Dravinė, San-drava, Saus-dravas* (*sausas* — «сухі»). А. Ванагас звязвае іх са старажытнаіндыйскім *draváh* «бег», *drávati* «бяжыць».

## Гідраграфія 
Пачынаецца меліярацыйнай канавай каля вёскі Дубніцы Аршанскага раёна, вусце на паўднёвай ускраіне горада Орша. Цячэ па Аршанскім узвышшы. На рацэ каля вёскі Дубніцы плаціна і сажалка (плошча 1 га), у пойме каля вёскі Барань Аршанскага раёна наліўная сажалка (плошча 2 га).

Даліна выразная, да вёскі Пагост трапецападобная, ніжэй карытападобная, шырынёй 0,6—0,8 км. Пойма пераважна двухбаковая, шырынёй 0,1—0,3 км. Берагі ў вярхоўі нізкія, у сярэднім і ніжнім цячэнні стромкія і абрывістыя, вышынёй 5—7 м, месцамі да 20 м.Рэчышча ў вярхоўі на 12,5 км да вёскі Пількавічы Сенненскага раёна каналізаванае, далей звілістае, шырыня ракі ў межань 15—20 м.

### Асноўныя прытокі 
**Справа**: Камяніца, Дзярноўка, Сакалянка, Барань, Ключнікава. **Злева**: Чарнічанка.

## На рацэ 
Магчыма, у XI ст. на рацэ або паблізу яе стаяў «горад» Одрск, згаданы ў «Павучанні» Уладзіміра Манамаха у кантэксце паходу на Полацк.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Рака Адроў 

Катэгорыя:Рэкі Аршанскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Сенненскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Талачынскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Дняпра
Дзярнова-падзолістыя глебы

**Дзярнова-падзолістыя глебы** ўтвараюцца пад травяністымі і мохава-травяністымі лясамі ў выніку падзолістага і дзярновага працэсаў глебаўтварэння, пашыраны на ўзвышаных элементах рэльефу, плоскіх вадападзелах і схілах з глыбокімі грунтовымі водамі.

Самыя пашыраныя сярод глебаў Беларусі, займаюць каля 45 % сельскагаспадарчых зямель. Развіваюцца на марэнных, азёрна-ледавіковых, водна-ледавіковых, лёсападобных адкладах. Паводле механічнага складу падзяляюцца на гліністыя, сугліністыя, супясчаныя і пясчаныя. Найбольш дзярнова-падзолстых глебаў у Гродзенскай вобласці (60 %), найменш — у Брэсцкай вобласці (23 %).

Дзярнова-падзолістыя глебы маюць невялікую колькасць гумусу (да 3,5 %), павышаную кіслотнасць. Урадлівасць павышаюць паглыбленнем ворнага гарызонту і паляпшэннем яго структуры, унясеннем арганічных і мінеральных угнаенняў, мікраэлементаў, вапнаваннем.

Катэгорыя:Глебы
Катэгорыя:Глебы Беларусі
Дзярнова-падзолістыя забалочаныя глебы

**Дзярнова-падзолістыя забалочаныя глебы** ўтвараюцца пад травяністай і мохава-травяністай лясной расліннасцю на роўных і паніжаных участках, дзе застойваюцца атмасферныя ападкі, або блізка знаходзяцца грунтовыя воды, у выніку падзолістага, дзярновага і балотнага працэсаў глебаўтварэння. Паводле ўмоў увільгатнення падзяляюцца на аглееныя знізу, часова пераўвільготненыя, глеяватыя і глеевыя. 

На дзярнова-падзолістыя забалочаныя глебы прыпадае каля 23% сельскагаспадарчых зямель Беларусі. Адносна малая плошча іх у Гродзенскай вобласці (16%), у іншых абласцях яна складае ад 22 да 30%.

Дзярнова-падзолістыя забалочаныя глебы маюць невялікую колькасць гумусу (да 3%), высокую кіслотнасць. Для паляпшэння ўрадлівасці праводзяць агратэхнічную і гідратэхнічную меліярацыю, унясенне ўгнаенняў, вапнаванне.

Катэгорыя:Глебы
Катэгорыя:Глебы Беларусі
Дзярновыя і дзярнова-карбанатныя забалочаныя глебы

**Дзярновыя і дзярнова-карбанатныя забалочаныя глебы** ўтвараюцца ў выніку залішняга ўвільгатнення пераважна грунтовымі водамі ў выніку дзярновага і балотнага глебаўтваральных працэсаў. 

Дзярновыя і дзярнова-карбанатныя забалочаныя глебы маюць слабакіслую або нейтральную рэакцыю, утрымліваюць да 6% гумусу. Яны  характарызуюцца высокай патэнцыяльнай урадлівасцю, якая выкарыстоўваецца недастаткова з-за лішку вільгаці. Асушэнне і асваенне глебаў часта зніжае іх урадлівасць, прыводзіць да ветравой эрозіі.

## Беларусь 
На тэрыторыі Беларусі размяшчаюцца найчасцей па краях тарфяна-балотных масіваў і ў бяссцёкавых лагчынах з блізкімі грунтовымі водамі. На гэтыя глебы прыпадае каля 9 % сельскагаспадарчых зямель Беларусі, яны заняты галоўным чынам пад сенажаці. Найбольш пашыраныя ў Брэсцкай, Віцебскай і Магілёўскай абласцях (10—14 % плошчы).

Катэгорыя:Глебы
Катэгорыя:Глебы Беларусі
Ула (прыток Дзвіны)

**У́ла**, або **Улья́нка** — рака ў Лепельскім, Чашніцкім і Бешанковіцкім раёнах Беларусі, левы прыток Дзвіны. Адносіцца да Бярэзінскай воднай сістэмы.

Даўжыня ракі 123 км. Вадазбор 4090 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 25,4 м³/с. Агульнае падзенне ракі 30,2 м. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,4‰. Густата рачной сеткі 0,43 км/км².

## Асноўныя прытокі 
**Справа**: Лукомка, Усвейка, Свячанка. **Злева**: Хоцінка.

## На рацэ 
* **Гарады**: Лепель, Чашнікі
* **Пасёлкі**: Ула
* **Вёскі**: Бачэйкава.

## Агульныя звесткі 
Выцякае з Лепельскага возера на паўночнай ускраіне горада Лепель, вусце каля аграгарадка Ула Бешанковіцкага раёна. З Лепельскага возера Ула цячэ на ўсход, потым за Чашнікамі крута паварочвае. Адлегласць паміж рэчышчам Улы ў верхнім і ніжнім цячэнні складае 1214 м. Тут у свой час быў пракапаны Чашніцкі канал, які цяпер страціў сваё значэнне. Рака цячэ па Верхнебярэзінскай нізіне, Чашніцкай раўніне і Полацкай нізіне. Упадае ў Заходнюю Дзвіну каля пасёлка Ула.
]]
Веснавое разводдзе з 3-й дэкады сакавіка да сярэдзіны мая, сярэдняя працягласць 56 сутак. Сярэдняе перавышэнне вышэйшага ўзроўню над межанню 4,6 м, найбольшае 7,3 м. Замярзае ў канцы 1-й дэкады снежня, крыгалом у пачатку красавіка.

Даліна асіметрычная, трапецападобная, да вёскі Промыслы Бешанковіцкага раёна скрынкападобная; яе шырыня 300—600 м, найбольшая да 1 км у сярэднім цячэнні, найменшая 100 м у верхнім цячэнні. Пойма чаргуецца па берагах, яе шырыня 50—100 м, ніжэй 200—400 м, у сярэднім цячэнні да 600 м.

Рэчышча неразгалінаванае, на працягу 75 км ад вытоку моцназвілістае, ніжэй умерана звілістае (шырыня 30 м, месцамі 40—50 м).

У басейне Улы знаходзяцца азёры: Лепельскае, Лукомскае, Сялява, Жэрынскае, Бярэшча, Окана, Жэжліна, Бораўна, Гарнасвечча, Плацішна, Ямнае, Павулле, Нюля, Люкшына, Хоціна, Хоцінскае, Рыбанец, Нізгалаўе, Огзіна, Глыбочыца, Смальянскае, Чэрцы, Воласна, Му́хна, Забельскае, Некалач, Антошава, Вербнае і інш.

Гідралагічны рэжым Улы вывучаўся з 1876 года на 9 гідралагічных пастах (на Лепельскай ГЭС з 1958, у вёсцы Промыслы — з 1927 года).

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Река Улла // *Ф. Сабодаш-Радько, В. Журавлёв*. Водными маршрутами Беларуси. — Рифтур, 2004. — 136 с. — 5000 экз. 

Катэгорыя:Прытокі Заходняй Дзвіны
Катэгорыя:Рэкі Бешанковіцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Лепельскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Чашніцкага раёна
Дзярнова-карбанатныя глебы

**Дзярнова-карбанатныя глебы**, **рэндзіны** —  высокаўрадлівыя глебы, якія ўтвараюцца на карбанатных пародах пад лясной расліннасцю.

Глебы з добра выяўленым цёмным перагнойным гарызонтам, які на невялікай глыбіні змяняецца шчыльнай малазмененай горнай пародай з высокім утрыманнем карбанату кальцыя. Фарміруюцца на элювіі вапнякоў, даламітаў, мергеляў, мармураў у прыродных зонах умеранага пояса Еўразіі, Паўночнай і Паўднёвай Амерыкі. На Беларусі дзярнова-карбанатныя глебы займаюць каля 0,2% сельскагаспадарчых зямель, найбольш у Брэсцкай і Мінскай абласцях; трапляюцца невялікімі астраўкамі сярод дзярнова-падзолістых глебаў.

Дзярнова-карбанатныя глебы характарызуюцца блізкай да нейтральнай рэакцыяй, утрымліваюць высокую колькасць гумусу (4-8%), што надае ім прыродную ўрадлівасць. Амаль усе яны разараныя, для паляпшэння ўрадлівасці ўносяць пераважна мінеральныя ўгнаенні.

## Зноскі 
Катэгорыя:Глебы
Катэгорыя:Глебы Беларусі
Поймавыя глебы

**Поймавыя глебы, алювіяльныя глебы** ўтвараюцца на алювіяльных адкладах у поймах рэк. Выдзяляюць 2 тыпы поймавых глебаў: поймавыя дзярновыя і поймавыя тарфяна-балотныя.

На Беларусі поймавыя глебы займаюць каля 9 % сельскагаспадарчых зямель. Пашыраны пераважна ў поймах буйных рэк (Дняпра, Прыпяці, Сажа, Бярэзіны, Нёмана і іх вялікіх прытокаў). Больш за ўсё іх у Гомельскай, Брэсцкай і Магілёўскай абласцях, найменш — у Віцебскай вобласці.

Большасць поймавых глебаў маюць высокую прыродную ўрадлівасць, пры правільным выкарыстанні яны даюць высокія ўраджаі траў добрай якасці.

Катэгорыя:Глебы
Катэгорыя:Глебы Беларусі
Рось (рака)

**Рось**, **Рос**, **Роса** — рака ў Свіслацкім, Ваўкавыскім і Мастоўскім раёнах Гродзенскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Нёман.

Даўжыня ракі 99 км. Плошча вадазбору 1250 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 6,8 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,8 ‰.

## Асноўныя прытокі 
**Справа**: Харужаўка, Ясенавіца, Ваўкавыя, Плішча. **Злева**: Свянціца, Нятупа, Вехатнянка, Ваўпянка.

## На рацэ 
**Гарады**: Ваўкавыск. **Гарадскія пасёлкі**: Поразава, Краснасельскі, Рось. **Вадасховішчы**: Воўпаўскае.

## Агульнае 
Пачынаецца ў забалочанай мясцовасці за 2 км на захад ад вёскі Лозы Свіслацкага раёна, цячэ ў межах Ваўкавыскага ўзвышша. Упадае ў Нёман за 1,8 км на паўднёвы усход ад вёскі Дубна Мастоўскага раёна. Каля вёскі Лічыцы і гарадскога пасёлка Краснасельскі падзяляецца на 2 рукавы, якія ўтвараюць астравы (даўжынёй 1,5 км і 3,5 км). Замярзае ў пачатку снежня, крыгалом у пачатку сакавіка.

Даліна трапецападобная (шырыня 1 км у вярхоўі да 2,5 км у ніжнім цячэнні), перасечаная глыбокаўрэзанымі далінамі прытокаў і ярамі. Пойма паміж вёскамі Зарачаны і Падрось Ваўкавыскага раёна адсутнічае, на астатнім працягу двухбаковая, забалочаная, парасла хмызняком, у вусцевай частцы высокая, сухая (шырыня 400—600 м).

Рэчышча на працягу 3 км ад вытоку каналізаванае, ніжэй звілістае.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Гродненской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Основные характеристики речных бассейнов (с площадью водосбора более 200 кв. км) Гродненской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Прытокі Нёмана
Катэгорыя:Рэкі Свіслацкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Ваўкавыскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Мастоўскага раёна
Тарфяна-балотныя глебы

**Тарфя́на-балотныя гле́бы** — група глеб, якія фарміруюцца ва ўмовах балотнага глебаўтваральнага працэсу пры залішнім увільгатненні паверхневымі і грунтовымі водамі. У такіх умовах назапашванне арганічнага рэчыва пераважае над яго распадам, што вядзе да ўтварэння торфу, адбываецца агляенне мінеральнай часткі глебы.

Паводле магутнасці торфу вылучаюць тарфяніста-глеевыя (20—30 см), тарфяна-глеевыя (30—50 см), тарфяна-балотныя маламагутныя (50—100 см), сярэднемагутныя (1—2 м) і магутныя (больш за 2 м торфу).

У залежнасці ад складу, расліннасці і ўмоў воднага жыўлення падзяляюцца на
* нізінныя,
* вярховыя,
* поймавыя,
* глебы пераходных балот.

Тарфяна-балотныя глебы пашыраны на тэрыторыях з умерана вільготным кліматам паўночнага паўшар'я. Найбольш распаўсюджаны ў Заходняй Сібіры, на поўначы і паўночным захадзе Расіі, Далёкім Усходзе, Украіне і ў Беларусі. 

Тарфяна-балотныя глебы займаюць каля 14% тэрыторыі Беларусі, найбольш іх у Брэсцкай, Мінскай і Гомельскай абласцях.

Гэта самыя багатыя на Беларусі паводле запасаў арганічнага рэчыва глебы, што вызначае іх патэнцыяльную ўрадлівасць. На нізінных і поймавых тарфяна-балотных глебах часткова праведзена меліярацыя, асушаныя глебы выкарыстоўваюцца пад ворыва, сенажаці і пашу. У выніку меліярацыі карэнным чынам змяніліся глебаўтваральныя працэсы, адбываецца мінералізацыя арганічнага рэчыва торфу, праяўляецца ветравая эрозія, што вядзе да пагаршэння ўрадлівасці глебаў, выклікае шэраг экалагічных праблем.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Глебы
Катэгорыя:Глебы Беларусі
Дуб

**Дуб** (*Quercus*), род кветкавых раслін сямейства букавых.

## Апісанне 
Аднадомныя шматгадовазялёныя і лістападныя дрэвы і кусты з шатра- ці калонападобнай, пірамідальнай, ніцай або раскідзістай кронай. Лісце простае, чаргаванае, перыста-лопасцевае, суцэльнакрайняе, зубчастае, на чаранках. Кветкі дробныя, непрыкметныя, раздзельнаполыя, з зачаткавым калякветнікам, тычынкавыя ў каташках, песцікавыя — адзіночныя. Плады — аднагнездавыя арэхі (жалуды), у ніжняй частцы з чашападобнай плюскай.

Жывуць дубы 400—500, іншы раз да 2000 і больш гадоў.

## Пашырэнне 
Род уключае каля 600 відаў. Дуб адна з галоўных лесаўтваральных парод. Пашыраны пераважна ў Паўночным паўшар’і і гарах Паўднёвай Амерыкі.

На Беларусі дуб звычайны, або летні пашыраны па ўсёй тэрыторыі, на поўдні ўтварае дубовыя лясы.  расце ў Белавежскай пушчы. Цвітуць у красавіку-маі, плады выспяваюць у верасні-кастрычніку. У батанічных садах і парках 16 інтрадукаваных відаў і 7 форм. Найбольш вядомыя: , , .

## Захворванні 
## Значэнне і выкарыстанне 
Драўніна дуба мае высокія фіэіка-механічныя і тэхнічныя ўласцівасці, прыгожую тэкстуру (асабліва цэніцца драўніна, якая доўга знаходзіцца пад вадой, т. зв. «мораны дуб»); выкарыстоўваецца ў мэблевай і сталярнай вытворчасці, вагона-, авія- і суднабудаванні, будаўніцтве і інш. Кара мае да 12 % танінаў, добры дубільнік і вяжучы сродак, ідзе на выраб коркаў, жалуды — на прыгатаванне сурагату кавы, а таксама на корм жывёле. Дэкаратыўныя віды дубы выкарыстоўваюць у зялёным будаўніцтве.

Шмат якія экзэмпляры аб’яўлены помнікамі прыроды.

## Гл. таксама 
* Дуб (лодка).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Расліны ў Бібліі
Вольха

**Вольха**, **альха**, **алешына** (*Alnus*) — род лістападных дрэў сямейства бярозавых.

Дрэвы вышынёй да 23-35 м. Лісце суцэльнае. Цвітуць ранняй вясной, да з’яўлення лісця. Мужчынскія кветкі ў каташках, жаночыя ў шышачках, якія ператвараюцца ў суплоддзі. Плод — крылаты арэшак. Жывуць да 50-120 гадоў. Драўніна мае характэрную аранжавую афарбоўку.

На Беларусі 2 віды:  (на нізінных балотах, па берагах рэк і азёр) і  (на поўначы Беларусі). Утвараюць чорнаальховыя і шэраальховыя лясы.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Бярозавыя
Ашмянка

**Ашмянка** — рака ў Гродзенскай вобласці Беларусі, левы прыток Віліі.

Даўжыня 105 км. Плошча вадазбору 1490 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 13,4 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,8 ‰.

## Назва 
Назва балцкага паходжання. Адпачатны выгляд назвы . Балцкія таксама назвы яе прытокаў Балтупа, Вайгета, Лоша, Кернава, Лэйлупка, Панарка.

Назва Ашмяны (Ашмянкі) значыць «Камяністая (рака)».

## Асноўныя прытокі 
**Справа**: Забалаць, Гаружанка, Панарка, Сікуня, Сікунка, Куна, Галянка. **Злева**: Лоша, Кернава, Гайголка.

## На рацэ 
**Вадасховішча**: Рачунскае. **Зоны адпачынку**: Ашмянка. **ГЭС**: Рачунская.

## Агульнае 
Пачынаецца каля вёскі Мураваная Ашмянка Ашмянскага раёна, у вярхоўі працякае па цэнтральнай частцы Ашмянскага ўзвышша, у сярэднім і ніжнім цячэнні па Нарачанска-Вілейскай нізіне. Каля вёскі Харанжышкі сажалка плошчай 0,02 км². У пойме меліярацыйныя каналы. Даліна выразная, яе шырыня 1—1,5 км. Пойма роўная, перасечаная, шырынёй ад 200 да 300 м, у ёй некалькі азёр — найбольшае возера Рыжае. Рэчышча ў межань да вусця ракі Гаружанка мае шырыню 3—5 м, ніжэй 15—20 м; на працягу 6,3 км каналізаванае (ад вёскі Мураваная Ашмянка да вусця ракі Забалаць). Берагі стромкія, абрывістыя, у ніжнім цячэнні параслі хмызняком. Замярзае ў сярэдзіне снежня, крыгалом у канцы сакавіка.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Прытокі Віліі
Катэгорыя:Рэкі Ашмянскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Смаргонскага раёна
Тэарэма Менелая

**Тэарэма Менелая** — гэта класічная тэарэма афіннай геаметрыі.

Калі пункты A',B' і C' ляжаць адпаведна на прамых BC,CA і AB трохвугольніка \triangle ABC, то яны калінеарныя, тады і толькі тады калі
: \frac{AB'}{B'C}\cdot\frac{CA'}{A'B}\cdot\frac{BC'}{C'A}=-1.

Тут \frac{AB'}{B'C}, \frac{CA'}{A'B} і \frac{BC'}{C'A} азначаюць адносіны накіраваных адрэзкаў. У прыватнасці, з тэарэмы вынікаюць суадносіны для даўжынь:
: \frac\cdot\frac\cdot\frac=1.

## Гісторыя 
Падобны вынік у сферычнай геаметрыі сустракаецца ў трактаце «Sphaerica» Менелая Александрыйскага (прыблізна 100-ы год нашай эры) і хутчэй за ўсё, аналагічны вынік на плоскасці быў ужо вядомы. Гэтая тэарэма носіць імя Менелая, бо ранейшых пісьмовых успамінаў аб гэтым выніку не захавалася.

## Доказ 
Правядзем праз пункт *С* прамую, паралельную прамой *AB*, і абазначым цераз *K* пункт перасячэння гэтай прамой з прамой ''A'C' ''. Трохвугольнікі \triangle AC'B' і \triangle CKB' падобныя (па двум вуглам), таму
:  = 
і, значыць —
: |CK| = .

З другога боку, падобнымі з’яўляюцца таксама і тровугольнікі \triangle BC'A' і \triangle CKA', таму
:  = 
і, такім чынам —
: |CK| =  = 
або
:  \cdot  \cdot  = 1.
Магчымыя два размяшчэнні пунктаў A',B' і C', альбо два з іх ляжаць на адпаведных баках трохвугольніка і адзін на падаўжэнні, альбо ўсе тры ляжаць на падаўжэннях адпаведных бакоў, адсюль для адносін накіраваных адрэзкаў маем
: \frac{AB'}{B'C}\cdot\frac{CA'}{A'B}\cdot\frac{BC'}{C'A}=-1.

Менелая
Катэгорыя:Планіметрыя
Стыр

**Стыр** () — рака на паўночным захадзе Украіны і поўдні Беларусі, правы прыток Прыпяці. Даўжыня 494 км, у межах Беларусі 70 км. Вадазбор 12,9 тыс. км². Сярэднегадавы расход вады ў ніжнім цячэнні 49,5 м³/с. Агульнае падзенне ракі 122,5 м. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,25 ‰.

## Агульнае 
Пачынаецца на вышыні 259 м над узроўнем мора на схілах узгорыстага масіву Варанякі ў межах Падольскага ўзвышша, за 3 км на паўночны ўсход ад в. Галубіца Бродаўскага раёна Львоўскай вобласці, цячэ па Палескай нізіне па Ровенскай і Валынскай абласцей, у межах Беларусі па Пінскім і Столінскім раёнах. Упадае ў Прыпяць двума рукавамі: левы, больш шматводны, Прастыр, даўжыня 21 км, вусце за 1,5 км на поўдзень ад в. Вялікія Дзіковічы Пінскага раёна; правы рукаў даўжынёй 70 км, упадае за 64 км ад вусця Прастыры ніжэй па цячэнні Прыпяці, за 1 км на паўднёвы захад ад в. Беразцы Столінскага раёна. Найвышэйшы ўзровень разводдзя ў ніжнім цячэнні ў пачатку сакавіка, сярэдняя вышыня над межанным узроўнем 1,3—1,5 м. Замярзае ў канцы снежня — пачатку студзеня, крыгалом у 1—2 дэкадзе сакавіка. Веснавы ледаход у сярэднім 1—2 сутак. Суднаходная ад г. Луцк (312 км ад вусця).

Даліна трапецападобная, у верхнім цячэнні вузкая, глыбокаўрэзаная, шырыня 0,2—0,3 км, у ніжнім цячэнні зліваецца з далінай Прыпяці. Пойма суцэльная, двухбаковая, у ніжнім цячэнні шырыня да 2 км.

Рэчышча ўмерана звілістае, у сярэднім цячэнні ў асобных месцах каналізаванае, шырыня ў верхнім цячэнні 2—10 м, у ніжнім 30—50 м.

## Галерэя 

File:Река Стырь в Кузнецовске. Зима.JPG
File:Река Стырь. Кузнецовск. Зима.JPG
File:Река Стырь в Кузнецовске летом.JPG
File:Река_Стырь_в_Кузнецовске._Лето.JPG

## Асноўныя прытокі 
**Справа**: Сланіўка, Іква, Канапелька, Кормін, Стубла 1, Стубла 2. **Злева**: Ліпа, Чарнагузка, Акінка, Гнілая Прыпяць.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прытокі Прыпяці
Катэгорыя:Рэкі Пінскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Столінскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Львоўскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Валынскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Ровенскай вобласці
Ясень

**Ясень** (*Fraxinus*) — род лістападных дрэў (радзей кустоў) сямейства маслінавых.

## Батанічнае апісанне 
Лістападныя дрэвы вышынёй да 50 м з падоўжана-яйцападобнай кронай. Крона з уз­рос­там вы­со­ка­пад­ня­тая, шы­ро­каак­руг­лая, з са­гну­ты­мі мала­ды­мі галінамі. Кара шэрая, цёмна-шэрая або карычневая, з трэшчынамі, у маладых дрэў — зеленаватая, попельна-шэрая. Пупышкі чорныя або карычневыя, часта з дробнымі крапінкамі, верхавінкавыя — яйцападобныя, сціснутыя з бакоў, бакавыя — акруглыя. Лісце няпарнаперыстае (з З—17 лісцікаў), на доўгіх чаранках, супраціўнае. Лісцікі па краі пілаватыя, зубчастыя, рэдка суцэльнакрайнія. Кветкі дробныя, непрыкметныя, адна- або двухполыя ў шчыльных пучках або мяцёлках, з’яўляюцца раней за лісце. Плод — аднагнёздавая крылатая сямянка. Плады вісяць на дрэве амаль усю зіму, паядаюцца птушкамі. Размнажаюцца насеннем (усходжасць захоўваецца 2-3 гады), садовыя формы — прышчэпкамі або акуліроўкай.

## Арэал і экалогія 
Ясень пашыраны ў Паўночным паўшар’і, з’яўляецца важнай лесаўтваральнай пародай цёплаўмераных абласцей. Светлалюбная, адносна дыма- і газаўстойлівая расліна. Растуць хутка на багатых увільготненых глебах, развіваюць моцную валасніковістую каранёвую сістэму, добра пераносяць перасадку. Пладаносяць амаль кожны год з 15-20-гадовага ўзросту. Жывуць да 350 гадоў.

.]]
На Беларусі, асабліва на Палессі, пашыраны , расце на багатых, увільготненых глебах у дубровах і алешніках, утварае ясянёвыя лясы. Выкарыстоўваецца ў азеляненні. Цвіце ў красавіку-маі. У батанічных садах і парках 11 інтрадукаваных відаў. Найбольш вядомы , .

## Ясянёвыя лясы 
Ясянёвыя лясы, ясеннікі — фармацыя карэнных шыракалістых лясоў, у дрэвастоі якіх пераважае ясень. Пашыраны ў Еўропе (ясень звычайны), Азіі (ясень маньчжурскі) і Паўночнай Амерыцы (ясень ланцэтны і інш). Маюць важнае водаахоўнае значэнне. Даюць высакаякасную драўніну.

## Выкарыстанне 
Тэхнічныя, дэкаратыўныя расліны. Драўніна з прыгожым малюнкам, гнуткая, пругкая, трывалая, выкарыстоўваецца ў авія-, судна- і вагонабудаванні, мэблевай прамысловасці. Кара і насенне ідуць на сурагат хініну, ужываюцца як лекавыя сродкі, з кары таксама вырабляюць дубільныя рэчывы і фарбу. З ясеня маннавага (*Fraxinus ornus*) атрымліваюць манну — салодкі сок, што застывае на паветры, слабільны сродак. На ясені кітайскім (*Fraxinus chinensis*) разводзяць ілжэшчытоўку, якая дае белы воск, што ідзе на выраб свечак, выкарыстоўваецца ў медыцыне, парфумерыі, тэкстыльнай прамысловасці.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Маслінавыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Палата

**Палата́** () — рака ў Пскоўскай вобласці Расіі і Полацкім раёне Беларусі, правы прыток Дзвіны. На рацэ стаіць горад Полацк.

Даўжыня 93 км, у межах Беларусі 86 км. Плошча вадазбору 651 км², у межах Беларусі 470 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 4,8 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,5 ‰.

## Назва 
На думку , назва ракі Палата паходзіць ад праславянскай асновы **pol-t-*, якая адносілася да асновы **pol-* «поле». Аналіз асновы **pol-* з дэтэрмінантамі *-t-, -n-* і г. д. дазваляе выявіць вялікае гняздо тапаграфічных назваў.

На думку У. Тапарова, назва Палата балцкага паходжання. Звязаная з латышскім *paltis* «дажджавы ручай», *palts*, *palte* «лужа». Гідранімічныя аналагі — назвы літоўскіх рэк *Paltis, Paltys*, латышскай ракі *Palte*. 

Пашыральнік *-at-* вядомы ў літоўскіх гідронімах тыпу *Amatà*, у балцкіх гідронімах Гардата (< *Gard-atà*) і Аката (*Акатовка* < *Ak-atà*) на Павоччы (Аката — прыток Гардаты). Фармант *-at-* шырока прысутны ў літоўскім словаўтварэнні (*sveik-as* «здаровы» — *sveik-atà* «здароўе»).

## Гідраграфія 
Выцякае з возера Колпіна за 1,4 км на паўночны ўсход ад вёскі Колпіна Невельскага раёна (у межах Гарадоцкага ўзвышша), цячэ праз возера Неклач (Расія), па Полацкай нізіне (у вярхоўі праз лясныя масівы) і возера Ізмак. Вусце ў межах горада Полацк. Найвышэйшы ўзровень разводдзя ў пачатку красавіка, сярэдняя вышыня над межанным узроўнем 4 м, найбольшая 5 м (1931 г.). Замярзае ў 1-й дэкадзе снежня, крыгалом у пачатку красавіка. Веснавы ледаход 4 суткі.

Даліна трапецападобная, шырынёй 100—400 м. Пойма двухбаковая, у нізоўі чаргуецца па берагах, месцамі адсутнічае (шырыня 150—300 м). Рэчышча моцназвілістае, на асобных участках у верхнім і сярэднім цячэнні на працягу 14,2 км каналізаванае: шырыня яго 5—10 м, ніжэй упадзення ракі Лютая месцамі да 30 м. Густата рачной сеткі 0,4 км/км². Азёрнасць вадазбору каля 4 %.

У басейне ракі азёры Колпіна, Ізмак, Чарвятка, Неклач, Дрэтунь, Нядружна, Уклейна, Скобрае, Хляўкі, Кабылінае, Тросна, Улогава, Чамісца, Акунец, Макачы, Калодзезь, Качарышка, Рудзенькія, Рыстунец, Падсіцішкі, Праскурна, Капаловішча, Крупань, Нядружна, Хатнежык, Карасінка, Шчаўбініца, Рабяціна, Валова і інш.

Асноўныя прытокі справа: Лешніца, Лютая, Страдань; злева: Тросніца, Чартоўка. Рака выкарыстоўваецца ў якасці прыёмніка меліярацыйных сістэм.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Ліст карты N-35-11. Стан мясцовасці на 1986 г. Выданне 1987 г. 
* Ліст карты N-35-11. Стан мясцовасці на 1986 г. Выданне 1987 г. 

Катэгорыя:Прытокі Заходняй Дзвіны
Катэгорыя:Рэкі Пскоўскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Полацкага раёна
Garmarna

**Garmarna** — шведскі фолк-рок гурт, заснаваны ў 1990. Большасць іх песняў з’яўляюцца адаптаванымі старымі скандынаўскімі баладамі.

## Гісторыя 
Garmarna заснаваная ў 1990. Стэфан Брысланд-Фэрнэр, Готэ Рынгквіст і Рыкард Уэстман захапіліся старой шведскай музыкай, якую яны пачулі ў тэатры. Яны пачалі шукаць старыя запісы і інструменты. Праз год ад пачатку супольнай музычнай дзейнасці да іх далучыўся бубнач Енс Хёглін.

У 1992 гурт запісаў свой максі-сінгл. Музыкі вырашылі, што жаночы вакал надасць яркасці да іх сумнай музыкі, і запрасілі ў гурт Эму Хэрдэлін, сваю даўнюю сяброўку, у якасці часовага вакаліста дзеля запісу максі-сінгла. Яна афіцыйна далучылася да гурта ў 1993. Дэбютны дыск добра прадаваўся ў Швецыі, да таго ж гурт правёў свой першы тур па Скандынавіі.

Для запісу альбома *Vittrad* гурт вырашыў выкарыстаць некаторыя сэмплы і секвенсэр. У 1994 выдавецтва Omnium перавыдала альбом *Vittrad* у ЗША, з англійскімі перакладамі старых песень.

Garmarna пачала працяглы тур па Германіі і выдала новы альбом *Guds Spelemän* у 1996. Гэты альбом таксама быў вельмі папулярным у Швецыі і быў заўважаны музычнымі крытыкамі з іншых краін.

У 1998 гурт Garmarna выступіў з серыяй канцэртаў па цэрквах Паўночнай Швецыі з праграмай-інтэрпрэтацыяй сярэднявечных работ Хільдэгарда фон Бінгена, разам з актрысай Фелісіяй Конрад.

У 1999 гурт запісвае свой трэці альбом пад назвай *Vedergällningen*. Кампазіцыі з гэтага альбома больш гарнуліся па стылю да року і трып-хопу.

Адразу пасля *Vedergällningen* гурт вярнуўся ў студыю дзеля заканчэння паўнавартаснага альбома з музыкай Хільдэгарда фон Бінгена, які быў выдадзены ў 2001.

## Удзельнікі гурта 
* Стэфан Брысланд-Фэрнэр, скрыпка, колавая ліра (хардзі-гардзі) і сэмплер.
* Эма Хэрдэлін, спеў, скрыпка.
* Енс Хёглін, бубны, перкусія.
* Готэ Рынгквіст, гітара, скрыпка і бэк-вакал.
* Рыкард Уэстман, гітара, бас-гітара, e-bow.

## Дыскаграфія 
### Альбомы 
* *Garmarna* (1993, міні-альбом)
* *Vittrad* (*Змарнелы*) (1994)
* *Guds spelemän* (*Богавы скрыпачы*) (1996)
* *Vedergällningen* (*Помста*) (1999)
* *Hildegard von Bingen* (2001)
* *Garmarna* (2003, перавыданне міні-альбома 1993 года з 6 бонуснымі трэкамі)
* 6 (2016)
* *Förbundet* (2020)

### Сінглы 
* *Euchari* (1999)
* *Gamen* (*Драпежнік*) (1999, уваходзіў у зборнік "Project Gotham Racing 2")
* *En gång ska han gråta* (1997)
* *Herr Holger* (*Сэр Хольгер*) (1996)

### Іншае 
* *Rastlös* (Rasta Hunden) у зборніку *We´re Only In It For The Money* (1999)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Гісторыя гурта 
* Відэа на TVfolk.net (глядзі ў раздзеле «Sweden»)
* Інтэрв’ю, 2001
* Інтэрв’ю для GlobalVillageIdiot

Катэгорыя:Фолк-рок-гурты Швецыі
Катэгорыя:Музычныя калектывы Швецыі
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1990 годзе
Акатнік амурскі

**Акатнік амурскі**, **Маакія амурская** (*Maackia amurensis*), лістападнае дрэва роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Вышыня да 15—20 м. Крона густая. Лісце складанае, няпарнаперыстае, чаргаванае. Парасткі і лісце з шаўковым апушэннем, што надае дрэву серабрысты колер. Кветкі белыя або крэмавыя, духмяныя, у густых гронках. Плады — плоскія цёмна-бурыя струкі.

Ценевынослівая расліна, мезафіт і мезатроф.

## Арэал 
Радзіма — Кітай, Далёкі Усход Расіі.

На тэрыторыі Беларусі інтрадукаваны як дэкаратыўная расліна. Вырошчваецца ў парках, садах. Цвіце ў ліпені.

## Значэнне і выкарыстанне 
Дрэва прыдатнае для ўмацавання яроў і адхонаў, драўніна ўстойлівая да гніення.

## Спасылкі 
* 
* *Maackia amurensis* Rupr. // The World Flora Online 

Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Матыльковыя
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Гінкга

**Гінкга** (*Ginkgo*) — манатыпны род голанасенных раслін сямейства гінкгавых, вядомы адзін від — гінкга двухлопасцевы (*Ginkgo biloba*). Старажытны рэлікт цеплалюбнай даледавіковай флоры (геалагічны ўзрост віду каля 50 млн гадоў).

## Апісанне 
left|thumb|left|Парасткі на галіне.
Двухдомнае лістападнае дрэва вышынёй да 30—40 м і дыяметрам ствала каля 3 м. Кара шэрая, шурпатая. Крона светлая, пірамідальная або раскідзісіая. Лісце чаранковае, простае, арыгінальнай веерападобнай формы, з паўкруглай пласцінкай і характэрным жылкаваннем, светла-зялёнае, увосень — залаціста-жоўтае, сядзіць пучкамі на пакарочаных парастках, ападае на зіму. Спарафілы моцна рэдукаваныя, сабраны ў аднаполыя стробілы. Сперматазоіды рухомыя, са шматлікімі жгуцікамі (архаічная прыкмета). Семя (да 2—3 см), з мясістай вонкавай і цвёрдай унутранай абалонкай.

left|thumb|Драўніна.
Мае парасткі двух тыпаў — падоўжаныя (аўксібласты) і пакарочаныя (брахібласты). На падоўжаных парастках лісты размешчаны адзіночна, на пакарочаных — сабраны пучкамі па 5—7. Анатамічная будова сцябла тыповая для хвойных: слабаразвіты асяродак, другасная драўніна пікнаксільная (шчыльная) з трахеід i асяродкавых прамянёў, камбій, кара.

## Пашырэнне 
У мезазоі гінкгавыя былі шырока распаўсюджаны на зямлі (Еўразія, Паўночная Амерыка, Паўднёвае паўшар’е). Выміранне гінкгавых пачалося з мелавога перыяду.

Пашыраны ў Паўднёва-Усходняй Азіі (Усходні Кітай, Японія), утварае лясы з іншымі дрэвамі. На тэрыторыі Беларусі рэдка вырошчваецца (з 1900 года) як дэкаратыўная расліна ў садах, парках і ў аранжарэях.

## Асаблівасці біялогіі 
Размнажаецца насеннем і чаранкамі. Светлалюбны, устойлівы да засухі, задымлення паветра, грыбковых і вірусных захворванняў від, рэдка пашкоджваецца насякомымі. Даўгавечны, працягласць жыцця да 800, а па некаторых звестках — 2500 і больш гадоў.

Расліна двухдомная. Мужчынскае «суквецце» мікрастробіл мае выгляд каташка. Каташкі размешчаны на верхавіне скарочанага парастка. На восі каташка размешчаны мікраспарангіяфоры. Кожны мікраспарангіяфор нясе звычайна 2, радзей 3—7 мікраспарангіяў. Мікраспоры без паветраных мяшкоў. Мікраспоры прарастаюць у зарастак яшчэ ўнутры мікраспарангія. Прарастанне мікраспоры гінкга, працэс утварэння мужчынскага гаметафіта, апладненне, фарміраванне зародка і насення ў цэлым падобна на сагаўнікавыя.

Семязавязі ў колькасці двух развіваюцца на верхавіне скарочанага парастка. Кожная семязавязь акружана ў аснове кальцавым валікам. Спее ўвосень у год апылення. Пасля выспявання ападае цалкам.

## Выкарыстанне 
.]]
Драўніна трывалая, лёгкая і мяккая, выкарыстоўваецца для вырабу прадметаў быту і ў мэблевай вытворчасці. Каштоўная лекавая расліна (лісце і насенне). Насенне ядомае. Высокадэкаратыўная расліна.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Голанасенныя
Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Манатыпныя роды раслін
Катэгорыя:Флора Усходняй Азіі
Катэгорыя:Энтэагены
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1771 годзе
Амурскае коркавае дрэва

**Аксаміт амурскі**, **Амурскае коркавае дрэва** (*Phellodendron amurense*) — лістападнае дрэва сямейства рутавых.

## Батанічнае апісанне 
Вышыня да 25 м. Ствол укрыты слоем корку. Лісце чараньковае, няпарнаперыстае. Кветкі зеленаватыя, у мяцёлчатых суквеццях. Плод — чорная, ягаднападобная касцянка.

## Арэал 
Радзіма — Кітай, Далёкі Усход Расіі.

На Беларусі інтрадукаваны ў канцы ХІХ ст. Вырошчваецца ў садах, парках, прысадах уздоўж дарог. У сярэдзіне ХХ ст. ўведзены ў лясную культуру ў Брэсцкай вобласці.

## Выкарыстанне 
Можа даваць прамысловую сыравіну: корак, драўніну, фарбы, таніны.

Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Рутавыя
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1857 годзе
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Бяроза пушыстая

**Бяроза пушыстая**, **Бяроза-чачотка**, **Бяроза чачоткавая**, **Бяроза пухнатая** (*Betula pubescens*) — лістападнае дрэва роду бяроза сямейства бярозавых.

## Батанічнае апісанне 
Невысокае, светлалюбнае, хуткарослае дрэва. Кара белая, з чорным рысункам. Лісце суцэльнае, зубчастае. Кветкі ў каташках, цвіце ў красавіку-маі. Плод — дробны арэх з крыльцамі.

## Экалогія 
На Беларусі бяроза пушыстая з’яўляецца лесаўтваральнай пародай. Расце на пераходных балотах, дзе суседнічае з хвояй, і найбольш абводненых участках нізінных балот, часта ў суседстве з вольхай чорнай. У выніку меліярацыі плошча занятая бярозай пушыстай скарацілася. Найбольшыя масівы на Палессі, у Налібоцкай пушчы, Бярэзінскім запаведніку.

## Таксанамія 
Від **Бяроза пушыстая** ўваходзіць у род  падсямейства  сямейства  парадку .

## Значэнне 
Якасць драўніны невысокая.

## Спасылкі 
* 
* *Betula pubescens* Ehrh. // ИАС «ООПТ России» 

Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Бярозавыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1791 годзе
Сліва дамашняя

**Сліва дамашняя** (*Prunus domestica*), пладовае дрэва роду сліва сямейства ружакветных.

## Назва 
Сліва дамашняя, сліва.

## Батанічнае апісанне 
250px|left|thumb|
Дрэва вышынёй да 10 м. Лісце чараньковае, эліптычнае або яйкападобнае. Кветкі белыя або зеленаватыя, адзіночныя або па 2-3 ў суквеццях. Плод — касцянка з мясістым каляплоднікам. Плады ўтрымліваюць цукры, арганічныя кіслоты, вітаміны В, С, К, караціны.

## У культуры 
У дзікім стане не сустракаецца і, як мяркуюць, з’яўляецца гібрыдам цёрну (найбольш пашыранага дзікага віду слівы) і алычы. Таксама розныя формы слівы маглі ўтварыцца ад розных падвідаў цёрну і алычы шляхам паўторнай гібрыдызацыі з гэтымі відамі.

На Беларусі сліва дамашняя культывуецца па ўсёй краіне. Пачынае пладаносіць на 3-4-ы год. Перыяд гаспадарчага выкарыстання 12-15 гадоў. Плады выспяваюць у канцы жніўня-верасні.

## Шкоднікі 
Асноўны шкоднік — слівавая пладажэрка.

## Літаратура 
* Энцыклапедыя сельскага гаспадара. — Мн.: БелЭн, 1993.

Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Садавіна
Катэгорыя:Сліва
Белая акацыя

**Белая акацыя**, **Лжэакацыя**, **Рабінія псеўдаакацыя** (*Robinia pseudoacacia*) — лістападнае дрэва сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Вышыня дрэва да 25–30 м, дыяметр ствала да 1,2 м. Крона раскідзістая. Кара шэра-бурая. Лісце чаргаванае, няпарнаперыстае, складаецца з 7—9 лісточкаў. Кветкі белыя, духмяныя, у паніклых гронках. Плод — струк. Ёсць формы пірамідальная, шарападобная, бескалючкавая.

## Пашырэнне 
Радзіма — Паўночная Амерыка. Расце ў лісцевых лясах адзіночна ці невялікімі групамі. Натуралізавалася ў Еўразіі, Паўднёвай Амерыцы, Паўднёвай Афрыцы, Аўстраліі. Інвазіўны від.

На поўдні і паўднёвым захадзе Беларусі вырошчваецца ў садах і парках як дэкаратыўнае дрэва. Рабінія псеўдаакацыя парушае  і псуе мясцовыя экасістэмы, за што занесеная ў чорны спіс у 41 краіне Еўропы. З 31.12.2016 года на тэрыторыі Беларусі расліна занесеная ў чорны спіс і забаронена да інтрадукцыі і (або) акліматызацыі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Беларуская ССР. Кароткая Энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ, 1979.

Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Матыльковыя
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Алыча

**Алыча́**, **сліва растапыраная**, **вішнясліва** (*Prunus divaricata*) — пладовае дрэва або куст, від роду сліва сямейства ружакветных. Адна з зыходных форм .

Вядома некалькі падвідаў.

## Батанічнае апісанне 
Калючыя галінастыя шматствольныя дрэвы, часам кусты, з тонкімі буравата-зялёнымі парасткамі, вышынёй 3-10 метраў.

З насення культурных раслін атрымліваюць невысыхаючы тлусты алей, якім карыстаюцца ў медыцыне.

У народнай медыцыне плады ўжываюць як добры лекавы і дыетычны сродак пры захворваннях верхніх дыхальных шляхоў, кашлю і захворваннях горла.

## У культуры 
Квітнеючае дрэва алычы паказана на карціне аўстралійскага мастака .

File:THE CHERRY PLUM TREE.jpg|. «Дрэва алычы»

## Літаратура 
* *Костина К. Ф.* Культура сливы. — Симферополь, 1951.
* *Ковалёв Н. В.* Алыча в природе, культуре и селекции. — Ташкент, 1955.
* 
* Советы по ведению приусадебного хозяйства / Ф. Я. Попович, Б. К. Гапоненко, Н. М. Коваль и др.; Под ред. Ф. Я. Поповича. — Киев : Урожай, 1985.— с.664, ил.
* Інфармацыя на пачатак XX стагоддзя: 
*  — С. 75.

## Спасылкі 
* Подробное ботаническое описание в базе данных «Флора сосудистых растений Центральной России» 
* 
* 

Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Пладовыя дрэвы
Катэгорыя:Дэкаратыўныя дрэвы
Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Садавіна
Катэгорыя:Сліва
Дугласія

**Дугла́сія**, **ілжэтсу́га**, **псеўдатсуга** (*Pseudotsuga*) — род вечназялёных хвойных дрэў і кустоў сямейства хваёвых.

## Апісанне 
Буйныя вечназялёныя аднадомныя дрэвы вышынёй да 90 (100) м. Ствол прамы, таўшчынёй да 4,4 м. Кара буравата-шэрая. Каранёвая сістэма стрыжнёвая. Крона шырокаканічная або пірамідальная. Парасткі падоўжаныя. Лісце (ігліца) да 40 мм даўжынёй, чаргаванае, простае, суцэльнае, на верхавінцы часам выемчатае, суцэльнакраёвае, пляскатае, лінейнае, на кароткіх чаранках.

Мужчынскія шышкі дробныя, даўжынёй да 20 мм, шарападобныя, бурыя або жаўтаватыя. Спелыя жаночыя шышкі даўжынёй да 17 см, даўгавата-яйцападобныя, паніклыя, спярша зеленаватыя або чырванаватыя, пры выспяванні бурыя, спеюць восенню ў год апылення. Пры выспяванні ападаюць цалкам. Покрыўныя лускавінкі трохлопасцевыя, добра прыкметныя, перавышаюць па даўжыні насенныя лускавінкі. Насенне з адным буйным крылом.

## Пашырэнне 
Налічвае 4–6 паліморфных відаў, распаўсюджаных пераважна ва ўмераных і субтрапічных рэгіёнах на захадзе Паўночнай Амерыкі і Усходняй Азіі. Шырока культывуюцца ў розных рэгіёнах зямнога шара. На Беларусі інтрадукавана  і яе разнавіднасць дугласія шызая. Уведзена ў лясныя культуры, вырошчваецца таксама як дэкаратыўнае дрэва.

Святлалюбная, зімаўстойлівая, даволі патрабавальная да ўрадлівасці і вільготнасці глебы, досыць устойлівая да гарадскіх умоў, хвароб і грыбных захворванняў, хуткарослая, добра пераносіць стрыжку, размнажаецца пераважна насеннем. Працягласць жыцця да 800 (1300) гадоў.

## Віды 
Паводле базы даных *The Plant List* (на ліпень 2016) род уключае 4 віда:
* 
* 
* 
::  — Дугласія шызая
* 
:: 
:: 

## Выкарыстанне 
Драўніна трывалая, прымяняецца ў будаўніцтве, для атрымання цэлюлозы, вырабу мэблі і розных прадметаў быту. Выкарыстоўваецца для здабычы смалы і эфірных алеяў. Каштоўная дэкаратыўная расліна. Ілжэтсуга Мензіса шырока выкарыстоўваецца ў лесаразвядзенні.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Хваёвыя
Арэх

**Арэх** (*Juglans*) — род лістападных дрэў сямейства арэхавых.

## Батанічнае апісанне 
Дрэвы вышынёй да 30 м, з густой, разгалістай кронай і светла-шэрай, бурай або амаль чорнай карой. Лісце вялікае, няпарнаперыстае. Кветкі раздзельнаполыя: мужчынскія ў доўгіх звіслых каташках, жаночыя адзіночныя або па некалькі ў гронках. Плод — сухая касцянка (арэх).

## Арэал 
Радзіма — Еўропа, Паўднёва-Усходняя Азія, Паўночная Амерыка.

На Беларусі інтрадукавана 10 відаў і форм. Найбольш вядомыя: , , , , , . Цвітуць у красавіку-чэрвені, рэгулярана пладаносяць. Добра пераносяць гарадскія ўмовы.

## Значэнне 
Каштоўныя пладовыя, тэхнічныя і дэкаратыўныя дрэвы.

Катэгорыя:Арэхавыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы