open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кляштар Святой Брыгіты

**Кляштар Святой Брыгіты**, **Кляштар Святой Біргіты** (, Пірыта) — былы кляштар у Таліне, Эстонія. Належаў Ордэну Святой Біргіты.

Кляштар быў найбуйнейшым кляштарным збудаваннем у Лівоніі.

Будаўніцтва жаночага кляштара Ордэна Святой Біргіты распачалі заможныя талінскія купцы ў 1407 г. Будынак ўяўляў сабой тыповую для сярэднявечча сакральную пабудову ў познегатычным стылі. На сёння ад усяго комплексу, разбуранага у 1575 годзе ў ходзе Лівонскай вайны рускімі войскамі, захаваўся толькі заходні франтон кляштарнай царквы, вышынёй 35 м, і яе бакавыя сцены. У XVII стагоддзі побач з руінамі кляштара былі зроблены могілкі, на якіх хавалі мясцовых сялян.

Своеасаблівасць гэтага жаночага кляштара — у ім дазвалялася жыць і весці набажэнствы святарам мужчынскага полу.

У цяперашні час старажытныя руіны манастыра ператварыліся ва ўнікальную славутасць і месца для адпачынку. Тут ладзяцца канцэрты пад адкрытым небам. На тэрыторыі манастырскіх руінаў праводзяцца экскурсіі.

## Цікавыя факты 
У 1965 годзе на тэрыторыі кляштара праходзілі здымкі мастацкага фільма «Горад майстроў» (кінастудыя «Беларусьфільм», рэжысёр Уладзімір Бычкоў).

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Старонка пра кляштар  на сайце Віртуальных шпацыраў VirtualGuide.ru

Катэгорыя:Храмы Таліна
Катэгорыя:Збудаванні Эстоніі ў гатычным стылі
Катэгорыя:Кляштары Эстоніі
Мваі Кібакі

**Мваі Кібакі** (; , Гатуяіні, Кенія — 21 красавіка 2022) — прэзідэнт Кеніі з 30 снежня 2002 па 9 красавіка 2013, змяніў на пасадзе папярэдняга кіраўніка дзяржавы з 1978 года Даніэля арапа Моі.

Кібакі раней займаў пасаду віцэ-прэзідэнта (1978—1988), а таксама шэраг іншых высокіх пастоў ва ўрадзе Кеніі, уключаючы пасады міністра фінансаў (1978—1981), міністра ўнутраных спраў (1982—1988) і міністра аховы здароўя (1988—1991).

У 2005 годзе Кібакі няўдала правёў рэферэндум па стварэнні ў краіне пасады прэм’ер-міністра. На прэзідэнцкіх выбарах 27 снежня 2007 года ён атрымаў перамогу з нязначнай перавагай над лідарам апазіцыі Раілай Адзінгай, што дало апошняму нагоду аспрэчыць вынікі выбараў. Гэта прывяло да пагромаў і міжэтнічных чыстак, у выніку загінула больш за 2500 чалавек. Пры пасрэдніцтве старшыні Афрыканскага саюза прэзідэнта Танзаніі Джакаі Кікветэ і былога генеральнага сакратара ААН Кофі Анана канфлікт быў урэгуляваны стварэннем кааліцыйнага ўрада і прызначэннем Раілы Адзінгі на створаную пасаду прэм’ер-міністра.

## Спасылкі 
* Mwai Kibaki Афіцыйны сайт Мваі Кібакі 
* Profile of His Excellency Hon. Mwai Kibaki 
* Профіль прэзідэнта Мваі Кібакі 

Катэгорыя:Прэзідэнты Кеніі
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Хасан Шэйх Махмуд

**Хасан Шэйх Махмуд** (, ) (нар. , Джалалаксі, Самалі) — самалійскі выкладчык, бізнесмен, сацыяльны актывіст і палітык, які прадстаўляе Партыю міру і развіцця. Былы дэкан Інстытута менеджменту і кіравання. 10 верасня 2012 года парламент краіны выбраў яго новым прэзідэнтам Самалі. 12 верасня 2012 г. перажыў няўдалы замах падчас прэсканферэнцыі з міністрам замежных спраў Кеніі Сема Ангеры ў Магадыша. 16 верасня 2012 г. прыняў прысягу на цырымоніі ў Магадыша. 15 мая 2022 года Хасан Шэйх Махамуд быў абраны прэзідэнтам Самалі ў выніку марафонскага галасавання.

18 сакавіка 2025 г. групоўкай «Аш-Шабааб» здзейснена спроба замаху на прэзідэнта.  

Катэгорыя:Прэзідэнты Самалі
Фестус Магае

**Фестус Гантэбанье Магае** (, нар. 21 жніўня 1939, Серовэ, Батсвана) — прэзідэнт Батсваны з 1 красавіка 1998 па 1 красавіка 2008.

Атрымаў эканамічную адукацыю ў універсітэтах Сусексе і Оксфарда. Па вяртанні ў Батсвану працаваў у Банку Батсваны і МВФ. Уступіўшы ў Дэмакратычную партыю Батсваны, у 1992 Магае змяніў Пітэра Ммусі на пасадзе віцэ-прэзідэнта Батсваны. У 1998 парламент зацвердзіў яго пераемнікам прэзідэнта краіны Квета Масірэ, у кастрычніку 2004 пераабраў. Падчас свайго другога тэрміну Магае разгарнуў кампанію па барацьбе з галечай, беспрацоўем і СНІДам, які па сцвярджэнні Магаа будзе спынены ў Батсване да 2016.

14 ліпеня 2007 Магае абвясціў аб намеры сысці ў адстаўку праз дзевяць месяцаў, назваўшы сваім пераемнікам віцэ-прэзідэнта Серэтсэ Яна Кхама.

У 2008 годзе Фестус Магае датэрмінова сышоў у адстаўку, саступіўшы пасаду віцэ-прэзідэнту Яну Кхаму.

Катэгорыя:Прэзідэнты Батсваны
Лісабонская астранамічная абсерваторыя

**Лісабонская астранамічная абсерваторыя** — астранамічная абсерваторыя, афіцыйна адкрытая ў 1878 годзе ў раёне Алкантара, Лісабон, Партугалія. Належыць Лісабонскаму ўніверсітэту.

## Гісторыя 
Галоўным кансультантам у выбары інструментаў і пры стварэнні абсерваторыі быў расійскі астраном Васіль Якаўлевіч Струвэ. Першы камень у падмурак новай абсерваторыі быў закладзены 11 сакавіка 1861, а назіранні пачаліся ў 1867 годзе. Далейшае фінансаванне абсерваторыі праводзіў Луіш I. Афіцыйна абсерваторыя была адкрыта 6 мая 1878 года. У 1992 годзе абсерваторыя ўвайшла ў склад Лісабонскага ўніверсітэта. Цяпер назіранні ў абсерваторыі не праводзяцца.

## Інструменты абсерваторыі 
* Вялікі экватарыяльны аб'ектыў 38 см у дыяметры і 7 м фокуснай адлегласцю.
* Мерыдыян круг з аб'ектывам 13,5 см у дыяметры і каля 2 м фокуснай адлегласцю
* Вертыкал (зенітная труба): з аб'ектывам 16 см у дыяметры і 2,31 м фокуснай адлегласцю - для вымярэння шыраты
* Два рэфрактары: 7 см у дыяметры і 78 см фокусная адлегласць
* Маятнікавы гадзіннік

## Літаратура 
* José António Madeira, «O primeiro centenário do Observatório Astronómico de Lisboa, 1861—1961».
* Frederico Augusto Oom, «Considerações acerca da organização do Real Observatório Astronómico de Lisboa»
* Ezequiel Cabrita, «Os regimes de hora legal no nosso país desde a criação do Observatório Astronómico de Lisboa — Separata de Dados Astronómicos para 1978».
* Pedro Raposo, «A vida e a obra do almirante Campos Rodrigues». Master thesis in History and Philosophy of Sciences (oriented by Henrique Leitão). University of Lisbon, 2006.

## Спасылкі 
* Library, Archives and Historical Documents 
* Guided tours 
* Scientific office 
* Astronomical Observatory of Lisbon (AOL)
* CAAUL 
* Спіс кодаў абсерваторый у 1986 годзе (шмат прозвішчаў!)
* Спіс астэроідаў (у архіўнай выяве паказаны абсерваторыі-першаадкрывальнікі)

**Публікацыі назіранняў у Цэнтры малых планет:**
* Астраметрычныя назіранні малых планет
* Астраметрычныя назіранні малых планет
* Пошук усіх астраметрычных назіранняў абсерваторыі ў базе даных MPC

**Публікацыі ў базе даных NASA ADS:**
* Пошук па слове «Astronomical Observatory of Lisbon»
* Пошук па слове «Lisboa»

**Назіранні камет і спадарожнікаў планет пасля 1870 года:**
* Архівы назіранняў, MPC

## Гл. таксама 
* Спіс астранамічных інструментаў
* Спіс кодаў абсерваторый

Катэгорыя:Астранамічныя абсерваторыі Партугаліі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1878 годзе
Катэгорыя:Лісабон
Неапалітанскі ўніверсітэт імя Федэрыка II

**Неапалітанскі ўніверсітэт** — адзін з найстарэйшых універсітэтаў у Еўропе. Быў заснаваны 5 чэрвеня 1224 у Неапалі, як дзяржаўная ўстанова адукацыі Каралеўства Сіцылія. Універсітэт носіць імя імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Федэрыка II, у час уладарання якога Неапалітанскі ўніверсітэт прыняў першых студэнтаў. Партрэт Фрыдрыха змешчаны на ўніверсітэцкай пячатцы. Кароль, жадаючы дэцэнтралізаванага навучання ў Італіі, пайшоў супраць волі Папы рымскага і Неапалітанскі ўніверсітэт стаў першым універсітэтам у Еўропе, які дзейнічаў без папскай булы.

Ва ўніверсітэце Неапаля выкладаюць 3000 педагогаў, сярод іх больш за дзвесце прафесараў.

## Літаратура 
* Karl Ludwig Hampe, Zur Gründungsgeschichte der Universität Neapel (Mitteilungen aus der Capuaner Briefsammlung V). Heidelberg 1924.(Sitzungsberichte der Heidelberger Akademie der Wissenschaften. Philos.-histor. Klasse. 14,10.)
* Antonino Sambataro, Federico II e lo «studium» di Napoli. il potere, la cultura e il diritto in età normanno-sveva, Catania 1994.

Катэгорыя:З’явіліся ў 1224 годзе
Катэгорыя:Універсітэты Італіі
Катэгорыя:Неапаль
Катэгорыя:1224 год у Еўропе
Катэгорыя:XIII стагоддзе ў Італіі
Адам Эльсгаймер

**Адам Э́льсгаймер** (*Adam Elsheimer;* , г. Франкфурт-на-Майне, Германія — ) — нямецкі жывапісец і гравёр.

Вучыўся ў Ф. Уфенбаха ў г. Франкфурт-на-Майне. 3 1598 працаваў у Венецыі, з 1600 у Рыме.

Пісаў (пераважна на медзі) невялікія карціны, у якіх біблейскія і міфалагічныя сцэны перанесены ў простыя бытавыя абставіны («Юпітэр і Меркурый у Філемона і Баўкіды», «Іосіф каля калодзежа»); пейзажы, якія вылучаюцца паэтычнасцю і інтымнасцю ўспрымання прыроды («Пейзаж з круглым храмам»). Асабліва ўласцівы яго творчасці начныя сцэны з мяккім кантрасным асвятленнем («Уцёкі ў Егіпет»).

## Літаратура 
* Эльсгаймер // БЭ ў 18 т. Т. 18. Кн. І. Мн., 2003.

Катэгорыя:Мастакі Германіі
Ян Кхама

**Серэтсэ Кхама Ян Кхама** (, , Вялікабрытанія) — 4-ы прэзідэнт Батсваны з 1 красавіка 2008 да 1 красавіка 2018. З 1 красавіка 1998 года да 1 красавіка 2008 займаў пасаду віцэ-прэзідэнта Батсваны.

Сын першага прэзідэнта Батсваны Серэтсэ Кхамы і ураджэнкі Вялікабрытаніі Рут Уільямс, якая выйшла замуж за Серэтсэ ў 1948 годзе, калі той вывучаў юрыспрудэнцыю ў Оксфардскім універсітэце.

Прафесійны пілот, да 1998 — камандуючы арміяй. Стаўшы віцэ-прэзідэнтам, у тым жа годзе быў абраны ў парламент. З кастрычніка 1999 да студзеня 2000 — міністр па справах прэзідэнта і дзяржаўнай адміністрацыі. З 22 ліпеня 2003 — старшыня Дэмакратычнай партыі Батсваны.

У красавіку 2022 года Ян Кхама быў выкліканы ў суд сваёй краіны. Былога кіраўніка дзяржавы абвінавачваюць, сярод іншага, у незаконным захоўванні агнястрэльнай зброі. Справа датуецца 2016 годам.

Катэгорыя:Прэзідэнты Батсваны
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1996

**Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1996**  — трэці па рангу дывізіён па футболе сярод беларускіх каманд 1996-га года. 
Ліга, як і ў папярэднім сезоне, была падзелена на дзве падгрупы: А і Б.
Першапачаткова ў турніры ўдзельнічалі 30 каманд (па 15 у кожнай падгрупе), але ў 
першым крузе са спаборніцтваў групы Б знялася каманда «Будаўнік» з Полацка (усе матчы з яе ўдзелам былі ануляваны), 
а падчас другога круга зняўся шклоўскі «Спартак» (усім, хто не паспеў з ім згуляць, прысуджана тэхнічная перамога 3:0).
Пераможца кожнай падгрупы і пераможца стыкавых матчаў паміж клубамі, якія занялі другое месца ў падгрупах, складалі тройку, якая атрымоўвала павышэнне ў Другую лігу. 
У падгрупах А і Б перамаглі адпаведна барысаўскі БАТЭ і ФК «Вейна» з Магілёўскага раёна, 
якія разам з пераможцам стыкавых матчаў рагачоўскім «Дняпро» прайшлі ў дывізіён вышэй.

## Турнірная табліца 
### Падгрупа А 
### Падгрупа Б 
### Стыкавыя матчы 
* 6 лістапада: Белаазёрск — Дняпро (Рагачоў) 1:0
* 10 лістапада: Дняпро (Рагачоў) — Белаазёрск 2:0

Месца ў Другой лізе 1997 атрымаў «Дняпро».

## Спасылкі 
* RSSSF.com
* kick-off.by
* fcgomel.elitno.net

1996
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 1996 годзе
Катэгорыя:1996 год у футболе
Соміна (возера)

**Соміна, Бабарыкі** — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Свіна́ каля былой вёскі Бабарыкі.

Плошча паверхні возера 0,15 км². Даўжыня 0,78 км, найбольшая шырыня 0,3 км. Даўжыня берагавой лініі 1,95 км.
Катлавіна возера лопасцевай формы, выцягнутая з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Схілы катлавіны спадзістыя, паўднёва-ўсходнія, усходнія і паўночныя пад лесам. Берагавая лінія слабазвілістая, у паўднёвай частцы ўтварае паўвостраў. Зарастае слаба.
З возера выцякае ручай у возера Жодзень.

## Літаратура 
*  - С. 565.
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Обалі
Соміна

**Со́міна** — тапонім:

* Соміна — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Свіна́
* Соміна — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дрыса
* Соміна — вёска ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці
* Соміна — былы хутар у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці
Філіпа

**Філіпа** () — меркаваны каралавы рыф у Ціхім акіяне, што ўваходзіць у групу астравоў Лайн. Згодна апісанню, цягнецца ў даўжыню з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход на 1,6 км.

Першыя звесткі пра рыф з'явіліся 28 чэрвеня 1886 г. ад капітана італьянскага судна «Філіпа», у гонар якога была дадзена назва. У 1926 г. існаванне рыфа было падцверджана. Але пазнейшымі мараплаўцамі рыф не быў знойдзены. Хаця ён часам дэманструецца на сучасных картах, у пазначаных каардынатах няма нават падводнага ўзвышша, на якім мог бы месціцца рыф.

## Спасылкі 
* Filippo Reef Explained
* Marine Gazetteer Placedetails

Катэгорыя:Астравы Лайн
Катэгорыя:Выдуманыя астравы
Катэгорыя:Атолы
Домскі сабор (Талін)

**До́мскі сабо́р** (), цалкам **Сабо́р Свято́й Дзе́вы Мары́і ў Та́ліне** () — лютэранскі кафедральны сабор, які знаходзіцца ў старым горадзе Таліна. Прысвечаны Святой Дзеве Марыі.

Домскі сабор — адзін з найстарэйшых храмаў Таліна. Сучасны выгляд набыў пасля некалькіх перабудоў. Вежа сабора пабудаваная ў барочным стылі, а капліцы-прыбудовы — у пазнейшых архітэктурных стылях. Усярэдзіне храму знаходзяцца пахаванні XIII—XVIII стагоддзяў, а таксама розныя дваранскія гербы і эпітафіі, прысвечаныя вядомым асобам XII—XX стагоддзяў.

## Гісторыя 
Першая драўляная царква на гэтым месцы закладзеная як каталіцкая на пачатку XIII стагоддзя, праўдападобна з заваяваннем Таліна данамі. Дамініканцы, што прыбылі сюды ў 1229 годзе, пачалі будаваць замест драўлянай мураваную царкву. Першыя дакументальныя звесткі пра яе датуюцца 1233 годам, калі ў Рым быў накіраваны ліст з просьбай дазволіць кансекрацыю.

Дамініканцы здолелі пабудаваць толькі муры. Пабудова была скончаная ў 1240 і тады ж асвечаная як кафедральны сабор пад назвай Дзевы Марыі. На пачатку XIV стагоддзя пачалася рэканструкцыя, была пабудаваная новая алтарная частка і сакрысція.

У 1330 пачалася перабудова аднапавярховага будынку да трохпавярховага. Царква пераробленая ў базіліку, даўжыня яе дасягнула 29 метраў. У другой палове XIV стагоддзя былі скончаныя прамавугольныя слупы. На пачатку XV стагоддзя былі завершаныя перакрыцці нефаў.

У 1561 года царква стала лютэранскай.

Пад час вялікага пажару 1684 года была знішчаная вялікая частка дэкору будынку, а таксама вежа над паўднёвым нефам. У 1686 годзе царква была адноўленая да папярэдняга выгляду. Амвон з фігурамі апосталаў (1686) і алтарную карціну (1696) аднавіў эстонскі скульптар Хрысціян Акерман.

У 1778—1779 гг. паводле праекта архітэктара К.Л. Гейста была пабудавана заходняя вежа ў барочным стылі. Два з царкоўных званоў вылітыя ў XVII, яшчэ два — у XVIII стагоддзях. Арган створаны ў 1914 годзе.

У цяперашні час у саборы знаходзіцца рэзідэнцыя архібіскупа Эстонскай евангельскай лютэранскай царквы.

## Архітэктура 
Асноўны аб’ём трохнеф, цэнтральны неф мае працяг у выглядзе алтарнай часткі. З заходняга боку над цэнтральным нефам знаходзіцца царкоўная вежа, што выконвае функцыю званіцы.

## Пахаванні 
У саборы пахаваныя багата вядомых асоб, сярод якіх французскі шляхціц Понтус дэ ла Гардзі з жонкай , пазашлюбнай дачкой шведскага караля Яна III Васы; адмірал Самуэль Грэйг, каханак Кацярыны II; адмірал Іван Крузенштэрн, які зладзіў першую расійскую экспедыцыю вакол свету; багемскі шляхціц Індржых Матыяш Турн, адзін з лідараў пратэстанцкага мяцяжу супраць імператара Фердынанда II.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Эстонская евангельская лютэранская царква 

Катэгорыя:Храмы Найсвяцейшай Дзевы Марыі
Катэгорыя:Храмы Таліна
Катэгорыя:Лютэранскія храмы Эстоніі
Катэгорыя:Збудаванні Эстоніі ў гатычным стылі
Старбак

**Старбак** () — каралавы востраў у Цэнтральнай групе астравоў Лайн. Уваходзіць у склад дзяржавы Кірыбаці. Плошча — 16,2 км². Ненаселены.

## Гісторыя 
Адкрыты ў 1823 г. экіпажам брытанскага кітабойнага судна на чале з капітанам В. Старбакам. У 1856 г. быў абвешчаны валоданнем ЗША, але ў 1866 г. анексіраваны Вялікабрытаніяй. ЗША адмовіліся ад сваіх прэтэнзій толькі ў 1979 г.

У 1870—1893 гг. на Старбаку здабываліся фасфаты, у выніку чаго значна пацярпела мясцовая прырода.

У 1979 г. востраў увайшоў у склад Кірыбаці.

## Прырода 
Востраў мае каралавае паходжанне. Уяўляе сабою замкнёны атол з некалькімі старымі лагунамі з перасоленай вадой. Паверхня паднімаецца над узроўнем акіяну ўсяго на 5 м. Крыніц пітной вады няма.

Клімат экватарыяльны засушлівы. Сярэдні гадавы ўзровень ападкаў 800 мм.

У мінулым востраў быў пакрыты лесам, аднак яго цалкам знішчылі ў XIX ст. здабытчыкі фасфатаў. У нашы дні флора прадстаўлена пераважна купінамі травы і нізкіх хмызнякоў.

На востраве гняздуецца шмат птушак, у тым ліку каля 1,5 млн пар крачак. Іншыя жывёлы — чарапахі, пацукі, адзічэлыя каты. Значна лепей захаваўся прыродны свет мясцовага каралавага рыфа, каля якога заўсёды шмат акул.

## Ахова 
Востраў ахоўваецца ААН.

## Спасылкі 
* STARBUCK ISLAND 
* Captain Peter Theet -A profile 
* Shark Eden

Катэгорыя:Астравы Лайн
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
С
Свята-Духаўскі манастыр базыльянак (Мінск)

**Свята-Духаўскі манастыр базыльянак** — будынак у Мінску, размешчаны ў Верхнім Горадзе, па вуліцы Энгельса, 1. Помнік архітэктуры Рэнесансу рэспубліканскага значэння. Частка комплексу былога Свята-Духаўскага базыльянскага манастыра. Цяпер у будынку размяшчаецца Дзіцячая музычная школа № 10 імя Я. А. Глебава.

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1641 годзе на Высокім рынку, дзякуючы фундацыі ўніяцкага мітрапаліта Антонія Сялявы. Першая ігумення манастыра Кацярына Сапега ахвяравала манастыру 9 тысяч злотых, а таксама яшчэ 10 тысяч злотых на утрыманне пры манастыры бедных асірацелых дзяўчынак.
, 1970-я гады]]
У 1650 годзе да базыльянскай царквы Святога Духа прыбудавана асобная мураваная прамавугольная ў плане капліца манастыра базыльянак. Капліца была перакрыта крыжовымі скляпеннямі. Жылы манастырскі будынак быў злучаны з гэтай капліцай крытай галерэяй, якая праходзіла над высокай мураванай сцяной і мела 3-х пралётны праезд. У капліцы знаходзіўся вялікі разны залачоны драўляны алтар з абразамі Маці Божай, Святога Васіля і Іасафата. Хоры капліцы выходзілі ў інтэр’ер царквы і былі закрыты драўлянымі кратамі. Уся тэрыторыя манастыра, дзе знаходзіліся драўляныя гаспадарчыя пабудовы, была абнесена сценамі. Вуглавая частка будынка акцэнтавана высокім фігурным франтонам. Пад двухсхільным вальмавым дахам праходзіць шматслойны масіўны карніз. Тарцовы фасад крыла па Музычным завулку завершаны трохвугольным франтонам з маленькі акном. Плоскасці сцен пазбаўлены дэкору, члянёны прамавугольнымі вокнамі без ліштваў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Колішнія манастыры Беларусі
Катэгорыя:Плошча Свабоды (Мінск)
Катэгорыя:Храмы Святога Духа
Катэгорыя:Базыльянскія манастыры Беларусі
Катэгорыя:Храмы Мінска
Катэгорыя:З’явіліся ў XVII стагоддзі
Катэгорыя:XVII стагоддзе ў Мінску
Малдэн

**Малдэн** () — каралавы востраў у Цэнтральнай групе астравоў Лайн. Уваходзіць у склад дзяржавы Кірыбаці. Плошча - 39,3 км². Ненаселены.

## Гісторыя
У cтаражытнасці Малдэн быў населены палінезійцамі, ад якіх захаваліся рэшткі збудаванняў і стадолаў. Каменныя разваліны знаходзяцца ўздоўж пляжа на паўночным і паўднёвым берагах. Мяркуецца, што насельніцтва вострава магло дасягаць больш за 100 чал. Але да XIX ст. палінезійцы пакінулі востраў.

Ён зноў быў адкрыты 30 ліпеня 1825 г. экіпажам брытанскага судна "Блонд", якім камандаваў стрыечны брат Джорджа Байрана. "Блонд" вёз у Ганалулу цела Караля Гаваяў, які памёр пад час эпідэміі ў Вялікабрытаніі. Аднак судна спынілася каля вострава, і ён быў дэталёва абследаваны. Назва была дадзена ў гонар лейтэнанта Ч. Р. Малдэна, які першы заўважыў сушу.

У 1856 г. ЗША абвясцілі востраў сваёй тэрыторыяй. Планавалася, што амерыканскія грамадзяне пачнуць здабываць на ім гуана. У 1870 г. здабычу пачала аўстралійская кампанія, якая карысталася брытанскай ліцэнзіяй. Здабыча працягвалася да 1927 г. пакуль запасы каштоўнага ўгнаення не былі цалкам вычарпаны. Пры гэтым значна пацярпела мясцовая далікатная прырода. Ірландская пісьменніца Беатрыс Грымшау (1870 - 1953 гг.), якая наведвала Малдэн пад час працы здабытчыкаў, з гневам паведамляла, што ён пераўтвораны ў пустыню. Рабочыя працавалі 12 гадзін у дзень і атрымоўвалі 10 шылінгаў у тыдзень. Сілкаваліся пераважна кансервамі. Здабытчыкі гуана пабудавалі вузкакалейную чыгунку, якая захавалася да нашых дзён.

У 1956 г. брытанскія ваенныя збудавалі на востраве аэрадром. У 1957 г. на паўднёвым узбярэжжы адбыліся выпрабаванні вадароднай бомбы.

У 1972 г. Малдэн быў далучаны да брытанскай калоніі Астравы Гілберта і Эліс. У 1979 г. стаў часткай Кірыбаці. У тым жа годзе ЗША адмовіліся ад прэтэнзій на востраў.

## Прырода
Малдэн мае каралавае паходжанне. Уяўляе сабою замкнёны атол у форме трохкутніку з лагунай у цэнтры. Найвышэйшая кропка дасягае 10 м. Уздоўж узбярэжжа цягнецца шэры пясчаны пляж. Паверхневых крыніц пітной вады няма. Маецца гіпсавае радовішча.

Клімат экватарыяльны засушлівы. Сярэднегадавая колькасць ападкаў - 726 мм. Тэмпературны рэжым на працягу году застаецца стабільным і трымаецца каля 27 - 29&nbsp;°C.

Здабыча гуана, выпрабаванні ядзернай зброі і сталыя засухі прывялі да значнага разбурэння першароднай прыроды. Захавалася невялікая колькасць пальмаў, пасаджаных яшчэ здабытчыкамі гуана, але большую частку паверхні займаюць пясок, вапняковыя агаленні, чэзлая трава, нізкія хмызняк і лаза.

Фаўна прадстаўлена марскімі птушкамі, яшчаркамі, казуркамі, крабамі, чарапахамі і выпадкова завезенымі грызунамі.

## Ахова
З 1975 г. Малдэн з'яўляецца марскім запаведнікам, аднак адкрыты для наведвання турыстамі.

## Спасылкі 
* Malden Island, Line Islands, Republic of Kiribati 
* Old Maps. Malden Island
* Weather:Malden Island

Катэгорыя:Астравы Лайн
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
М
Сянаж

, ЗША]]

**Сяна́ж** — грубы корм з правяленых дзікарослых траў і кармавых культур.

Скошаныя і правяленыя расліны пасля правяльвання да вільготнасці 45—55 % шчыльна закладваюць у герметычныя сянажныя сховішчы (сянажныя вежы або траншэі). З мэтай паскарэння падвяльвання сыравіну здрабняюць, бабовыя расліны дадаткова плюшчаць. Ва ўмовах нізкай вільготнасці затрымліваецца рост бактэрый, а герметызацыя дазваляе пазбегнуць развіцця плесні.

Спажывецкая каштоўнасць сенажу абумоўлена высокім утрыманнем сухога рэчыва і захоўваннем найбольш каштоўных частак раслін. Здрабненне зыходнай сыравіны дазваляе праводзіць механізаваную раздачу корму жывёлам. Дзякуючы нізкай вільготнасці, сянаж не замярзае.

## Гл. таксама 
* Сена
* Сілас

## Літаратура 
* 
* 
* Силосование и сенажирование кормов: Рекомендации / доктора сельскохозяйственных наук Ю. А. Победнов, В. М. Косолапов, В. А. Бондарев, Ю. Д. Ахламов; кандидаты сельскохозяйственных наук А. А. Мамаев, В. П. Клименко, С. А. Отрошко; кандидат технических наук А. В. Шевцов. — М.: Издательство РГАУ-МСХА, 2012. — 22 с. — 200 экз. — ISBN 978-5-9675-0718-2.
* 

## Спасылкі 
* Рекомендации по заготовке сенажей // Портал «Эффективное животноводство»
* Рекомендации по заготовке сенажа // Министерство сельского хозяйства Чувашской Республики 
* Новые технологии и преимущества в производстве сенажа в упаковке / Сост. Константинов В. А.; Государственное бюджетное учреждение дополнительного профессионального образования «Самара — аграрная региональная информационная система». — Самара, 2020.\

Катэгорыя:Сельская гаспадарка
Катэгорыя:Корм
Рыгор Фёдаравіч Сурус

**Рыго́р Фё́даравіч Су́рус** (; нар. , Улан-Удэ, Бурація) — беларускі кампазітар. Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1985). Лаўрэат Прэміі Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі (1999).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускую кансерваторыю (1969, клас А. Багатырова). У 1969—1972 гадах выкладаў у музычнай школе пры Беларускай кансерваторыі.

## Творчасць 
Для творчасці Суруса характэрны пазітыўнае светаўспрыманне, пашыраны вобразна-тэматычны і жанравы дыяпазон: ад героікі да мяккага гумару, ад акадэмічнасці да фалькларызму і эстраднасці.

## Узнагароды і званні 
Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1985).
Лаўрэат Усесаюзнага фестывалю (1973), Усесаюзнага і Рэспубліканскага конкурсаў (1977), Усесаюзнага конкурсу «Па месцах баявога паходу» (1980), Усесаюзнага агляду-конкурсу музычных спектакляў (1981), 1-га Нацыянальнага фестывалю «Музыка і тэатр» (1996). З’яўляецца лаўрэатам прэміі Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі (1999), узнагароджаны медалём Францыска Скарыны (2014).

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Рыгор Сурус: Сакрэт кампазітарскага поспеху ў прафесіяналізме  // Літаратура і мастацтва
* Сурус Григорий Фёдорович // Беларускі саюз кампазітараў

Катэгорыя:Кампазітары XX стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары СССР
Катэгорыя:Кампазітары Беларусі
Катэгорыя:Кампазітары паводле алфавіта
Катэгорыя:Кампазітары XXI стагоддзя
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза кампазітараў
Сусветная арганізацыя інтэлектуальнай уласнасці

**Сусветная арганізацыя інтэлектуальнай уласнасці** (**САІУ**, , *OMPI*; , WIPO) — міжнародная арганізацыя, якая займаецца адміністраваннем шэрагу ключавых міжнародных канвенцый у галіне інтэлектуальнай уласнасці, у першую чаргу Бернскай Канвенцыі аб ахове літаратурных і мастацкіх твораў і Парыжскай Канвенцыі аб ахове прамысловай уласнасці. З 1974 года таксама выконвае функцыі спецыялізаванай ўстановы Арганізацыі Аб'яднаных Нацый па пытаннях творчасці і інтэлектуальнай уласнасці.

## Прадстаўнічасць 
У цяперашні час членамі САІУ з'яўляюцца 185 дзяржаў або больш за 90 % краін свету, на пасяджэннях арганізацыі статус назіральніка маюць каля 250 НДА і МПА. Сакратарыят САІУ або Міжнароднае бюро размешчаны ў Жэневе і мае штатных супрацоўнікаў, якія прадстаўляюць больш за 90 краін. Генеральным дырэктарам арганізацыі з 1 кастрычніка 2008 г. з'яўляецца Фрэнсіс Гары.

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Права інтэлектуальнай уласнасці
Катэгорыя:Міжнародныя таварыствы
Катэгорыя:Спецыялізаваныя ўстановы ААН
Неапалітанскі метрапалітэн

**Неапалітанскі метрапалітэн** () — сістэма ліній хуткаснага транспарту Неапаля. У склад сістэмы прынята ўключаць як лініі уласна метрапалітэна, так і ўчасткі прыгарадных чыгуначных ліній, а таксама чатыры фунікулёры.

## Гісторыя 
У другой палове XIX - першай палове XX стагоддзя ў Неапалі быў збудаваны шэраг гарадскіх і прыгарадных чыгунак, якія былі слаба звязаныя паміж сабой. Планы будавання адзінай сеткі былі ўпершыню прапанаваныя ў 1950-я гг., Будаўніцтва пачалося ў 1976 годзе, аднак першы ўчастак падземнай лініі (Vanvitelli - Colli Aminei, 4 км, 6 станцый) уступіў у строй толькі ў 1993 годзе. Пазней былі пабудаваны новыя лініі метрапалітэна, участкі ранейшых чыгуначных ліній і фунікулёра былі рэарганізаваны ў адзіную сетку.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  
* Метро Неапалю на urbanrail.net  

Катэгорыя:Метрапалітэны Італіі
Базон

**Базо́н** (ад прозвішча фізіка Шацьендраната Бозэ) — часціца з цэлым значэннем спіна.

Хвалевая функцыя сістэмы базона сіметрычна адносна перастаноўкі часціц. 

Базоны падпарадкоўваюцца статыстыцы Бозэ — Эйнштэйна: у адным квантавым стане можа знаходзіцца неабмежаваная колькасць аднолькавых часціц. Да базона адносяцца: гіпатэтычны гравітон (спін 2), фатон (спін 1), W і Z базоны, мезоны і мезонныя рэзанансы, а таксама антычасціца ўсіх пералічаных часціц.

## Камутацыйныя суадносін 
Для аператараў нараджэння і знішчэння базона выконваюцца камутацыйныя суадносіны: 
: \hat{a} \hat{a}^\dagger -\hat{a}^\dagger \hat{a}   = 1  .

## Гл. таксама 
* Ферміён

Катэгорыя: Элементарныя часціцы
Сцержань

**Сцержань** — тапонім:

* Сцержань  — возера ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Свячанка
* Сцержань  — возера ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Лукомка
Васіль Фёдаравіч Сумараў

**Васі́ль Фё́даравіч Су́мараў** (нар. , Мінск) — беларускі жывапісец і педагог. Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1981).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Мінску. Скончыў школу і паступіў у Мінскае мастацкае вучылішча.
Скончыў аддзяленне жывапісу Беларускага тэатральна-мастацкага інстытута (1965). У 1965—1990 гадах кіраўнік дзіцячай народнай студыі выяўленчага мастацтва пры Палацы культуры тэкстыльшчыкаў у Мінску.

## Творчасць 
Працуе ў жанры тэматычнай карціны, пейзажа, нацюрморта. Карціны «Вяселле» (1972), «Ноч, у якую зацвіў кактус» (1975), «Сказанне пра Навагрудак» (1976), «Пакаянне» (1990), «Мелодыя» (1996), «Зіма ў Навагрудку» (1998), «Блакітная веранда» (2001).

## Узнагароды і званні 
* Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1981)
* Прэмія Ленінскага камсамола Беларусі (1982)
* Ордэн Францыска Скарыны (2012)
* Спецыяльная прэмія Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь дзеячам культуры і мастацтва (2010)

## Сям’я 
Дочкі Васіля Сумарава — Дар’я і Кацярына — таксама прафесійныя мастакі-жывапісцы.

Выява:Vasily Sumarev 18.11.2014.JPG
Выява:Vasily Sumarev Family Viktar Kopach.jpg

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Веніямін Міхееў* Васіль Сумараў. Свет у розных вымярэннях  // Газета «Звязда»
* Сумараў Васіль Фёдаравіч  // База дадзеных «Навагрудак у выяўленчым мастацтве»
* *Владимир Степан* О картине Василия Сумарева «Мой дом» // «СБ. Беларусь сегодня». Проект Владимира Степана «Моя коллекция»
* Заслуженный деятель искусств Беларуси Василий Сумарев: «Ощущения, что все уже сказано, у меня нет»  // Агенцтва «Минск-Новости»

Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі-пейзажысты СССР
Катэгорыя:Мастакі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі-пейзажысты Беларусі
Катэгорыя:Майстры нацюрморта Беларусі
Катэгорыя:Вучні Сяргея Каткова
Сцержань (возера)

**Сце́ржань** — возера ў Беларусі у Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Свячанка, за 15 км на ўсход ад горада Чашнікі, за 2 км на паўночны ўсход ад вёскі Грыбіна.

Плошча паверхні возера 1,68 км². Даўжыня 1,8 км, найбольшая шырыня 1,42 км. Найбольшая глыбіня 1,8 м, сярэдняя — 0,6 м. Даўжыня берагавой лініі 5,3 км. Аб’ём вады 1,01 млн м³.
Катлавіна рэшткавага тыпу круглаватай формы. Схілы катлавіны невыразныя. Берагі сплавінныя, параслі трыснягом, асакой, хмызняком. Амаль уся плошча дна возера выслана сапрапелем. Вада празрыстая да дна. Колернасць вады 125°. Цалкам зарастае падводнай расліннасцю.
Возера эўтрофнае. Упадаюць некалькі ручаёў, меліярацыйных каналаў і рэкі Свяча (назва ракі Свячанкі да месца ўпадзення ў возера) і Рагожыца. Выцякае рака Свячанка.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, акунь, плотка, гусцяра, краснапёрка і іншыя рыбы.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Басейн Улы
Катэгорыя:Азёры Чашніцкага раёна
Сянна (рака)

**Сянна́** — рака ў Чэрыкаўскім і на мяжы Чэрыкаўскага і Краснапольскага раёнаў Магілёўскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Сож (басейн Дняпра).

## Назва 
На думку В. Жучкевіча, назва ракі Сянна паходзіць ад асновы сена.

## Гідраграфія 
Даўжыня ракі 59 км. Плошча вадазбору 543 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 3,4 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,8 м/км.

Пачынаецца на ўсходняй ускраіне вёскі Кліны, вусце за 3 км на паўночны захад ад былой вёскі Ушакі. Цячэ пераважна ў межах Аршанска-Магілёўскай раўніны. Даліна трапецападобная, шырынёй ад 0,3 км у вярхоўі да 1 км у ніжнім цячэнні. Пойма двухбаковая (шырыня ў вярхоўі 30—60 м, у ніжнім цячэнні 300—500 м), месцамі адкрытая, лугавая. Рэчышча ад вытоку на працягу 15,8 км каналізаванае, у ніжнім і сярэднім цячэнні звілістае і моцна звілістае. Шырыня рэчышча 5—10 м, ніжэй вёскі Пільня Чэрыкаўскага раёна пашыраецца да 17 м, у ніжнім цячэнні звужаецца да 5—6 м. Берагі стромкія і ўмерана стромкія.

Рака выкарыстоўваецца ў якасці водапрыёмніка меліярацыйных каналаў.

Асноўныя прытокі: Сененка, Расамаха, Тур’я (злева) і До́машня, Рэкта (справа).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Могилёвской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Прытокі Сажа
Катэгорыя:Рэкі Чэрыкаўскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Краснапольскага раёна
Сцержань (возера, басейн Лукомкі)

**Сце́ржань** — возера ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Лукомка, за 18 км на поўдзень ад горада Чашнікі каля вёсак Застарынне і Ротна.

Плошча паверхні возера 0,5 км². Даўжыня 1,32 (1,26) км, найбольшая шырыня 0,4 (0,49) км. Даўжыня берагавой лініі 3,17 (3,6) км. Плошча вадазбору 22,6 км². Найбольшая глыбіня 2,7 м, сярэдняя — 1,54 м. Аб’ём вады ў возеры 0,00077 млн м³
Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй да 10 м, у канцавых частках возера невыразныя. Вылучаецца пойма, якая пераходзіць у даліны ручаёў. У возера ўпадаюць 2 ручаі і на поўначы выцякае канава ў раку Лукомка.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-47. Выданне 1991 года. Стан мясцовасці на 1987 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Чашніцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Лукомкі
Аэрапорт Мадрыд-Барахас

**Аэрапорт Мадрыд-Барахас** ()  — галоўны міжнародны аэрапорт сталіцы Іспаніі Мадрыда. Аэрапорт ўключае ў сябе чатыры тэрміналы (у тым ліку адкрыты ў 2006 годзе Тэрмінал 4, адзін з найбуйнейшых у свеце па плошчы — 760 тыс. м². Па загружанасці ў 2008 годзе аэрапорт стаў 11-м у свеце і 4-м у Еўропе (за гэты год было ажыццёўлена 469,7 тыс. узлётаў і пасадак).
 
Барахас звязвае Іберыйскі паўвостраў з астатняй Еўропай, а таксама служыць сувязным звяном паміж Еўропай і Лацінскай Амерыкай.
 
Барахас - асноўны аэрапорт прыпіскі іспанскай авіякампаніі Iberia Airlines, якая забяспечвае яму больш чым 60% пасажырапатоку.
 
Аэрапорт размешчаны за 13 км на паўночны ўсход ад Мадрыда.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Аэрапорты Іспаніі
Катэгорыя:Транспарт Мадрыда
Мадрыдскі метрапалітэн

{{Метро
 | Назва = Мадрыдскі метрапалітэн
 | Лагатып = 
 | Краіна =  Іспанія
 | Горад = {}|Сцяг Мадрыда Мадрыд
 | Адкрыццё = 17 кастрычніка 1919 года
 | Даўжыня = 324 км
 | Станцыі = 326
 | Лініі = 16 
 | Пасажыры =  
 | Пасажыры1 = 690 млн. (2007 год)
 | Схема ліній = 290px
}}
**Мадрыдскі метрапалітэн** () — сістэма ліній метрапалітэна і лёгкага метро ў сталіцы Іспаніі Мадрыдзе і некалькіх гарадах-спадарожніках (Арганда-дэль-Рэй, Хетафэ, Алькаркон, Леганес, Масталес). Адкрыты 17 кастрычніка 1919 г.. Належыць па развіцці да ліку найбольш дынамічных у свеце, цяпер займае 6-е месца па працягласці ў свеце і 2-е месца ў Еўропе (пасля лонданскага).
 
На 2011 год мелася 324 км пуцей (92 % пад зямлёй), 13 падземных ліній і 3 лініі лёгкага метро, 326 станцый (288 падземныя станцыі і 38 станцый лёгкага метро) і 1594 адзінак рухомага складу (у тым ліку 1059 маторных вагонаў).

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Фатаграфіі Мадрыдскага метрапалітэна

Катэгорыя:Метрапалітэны Іспаніі
Катэгорыя:Транспарт Мадрыда
Секретные исследования

**Аналитическая газета «Секретные исследования»** () — беларуская навукова-папулярная газета.

Выдаецца з 2001 года. Газета выходзіць 2 разы ў месяц і распаўсюджваецца як у кіёсках «Белсаюздрука», так і праз прыватных распаўсюднікаў, а таксама па падпісцы.

Дырэктар — Андрэй Ладыжэнка, галоўны рэдактар — Вадзім Дзеружынскі.
 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
* BelSmi, Аналитическая газета «Секретные исследования» 

Катэгорыя:Газеты Беларусі
Катэгорыя:Газеты на рускай мове
Катэгорыя:2001 год у Беларусі
Герб Клімавічаў

**Герб Клімавічаў** — геральдычны сімвал Клімавічаў, дараваны гораду 16 жніўня 1781: *«у блакітным полі залатая пчала»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 15 жніўня 2001. У гербавым матрыкуле краіны значыцца пад №70.

Афіцыйнае апісанне:

## Літаратура 
* Цітоў А. Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998.— 287 с. ISBN 985-07-0131-5.

Катэгорыя:Клімавічы
Клімавічы
Помнік Аляксандру II (Мінск)

**Помнік Аляксандру II** — помнік расійскаму імператару Аляксандру II. Першы скульптурны помнік, усталяваны ў Мінску ў студзені 1901 г. Знаходзіўся ў скверы на Саборнай плошчы (цяпер плошча Свабоды), каля мінскай ратушы. Дэмантаваны ў 1917 годзе.

## Апісанне 
Пастамент уяўляў сабой чатырохкантовую прызму з чорнага граніту. Сам бюст імператара выкананы з бронзы. Надпіс на помніку: «Імператару Аляксандру II. Удзячныя грамадзяне горада Мінска. 1900 год». Ля падножжа помніка стаялі мармуровыя слупкі, злучаныя ланцугом. У цёмны час сутак ён асвятляўся двума электрычнымі ліхтарамі, якія стаялі абапал.

## Гісторыя 
**Помнік Аляксандру II** быў першым менавіта скульптурным помнікам, усталяваным у Мінску. Урачыстае адкрыццё помніка, як новай славутасці горада, сабрала вялізную колькасць мінчукоў і гасцей горада. Перад іх позіркамі паўстаў бронзавы бюст цара-вызваліцеля ўсталяваны на чатырохкантовай прызме. Вызваліцелем Аляксандра II называлі таму, што ён адмяніў прыгоннае права. Хоць у самой Беларусі стаўленне да яго было неадназначным, і ад беларусаў ён нават атрымаў мянушку «крывавы» — у памяць пра жорстка падушанае царскімі войскамі вызваленчае паўстанні 1863-1864 гг. пад правадырствам Кастуся Каліноўскага. Тым не менш, шмат у чым дзякуючы гэтаму манументу Яго Вялікасці сквер стаў элітарным.

У адпаведнасці з прадпісаннем гарадскога савета ў парк было забаронена ўпускаць асоб «непрыстойна і брудна апранутых: гандляроў, чорнарабочых і майстравых».

Пасля рэвалюцыі 1917 года, помнік новай уладай быў дэмантаваны. Замест яго быў усталяваны помнік «Салдат-рэвалюцыянер» па праекце мінскага архітэктара і скульптара А. Краснапольскага. Ён уяўляў сабой фігуру байца (хутчэй за ўсё з гіпсу) у салдацкім шынялі з вінтоўкай у руках. Але гэты помнік прастаяў нядоўга — да германскай акупацыі 1918 г. Ён быў разбураны — у лютым 1918 г., кайзераўскія салдаты, якія ўвайшлі ў Мінск, разбілі скульптуру прыкладамі вінтовак.

## Дадатковая інфармацыя 
У красавіку 1918 года Ленін падпісаў у Маскве дэкрэт: «Пра знішчэнне помнікаў, пастаўленых у гонар цароў, якія не маюць мастацкай каштоўнасці, і распрацоўцы праектаў помнікаў Расійскай сацыялістычнай рэвалюцыі». На падставе гэтай пастановы, усе манументы часоў Расійскай імперыі ў Беларусі, за выключэннем некалькіх ваенных мемарыялаў, былі знішчаны на працягу двух гадоў.

## Спасылкі 
* Мінск стары-новы 
* Метро, Мінск
* Мінскія таямніцы 

Катэгорыя:Гісторыя Мінска
Катэгорыя:Помнікі Мінска
Аляксандру II (Мінск)
Мінск
Катэгорыя:Плошча Свабоды (Мінск)
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Беларусі, знішчаныя савецкай уладай
Катэгорыя:З’явіліся ў 1901 годзе
Катэгорыя:1901 год у Мінску
Пасольства Францыі ў Беларусі

**Пасольства Францыі ў Беларусі** — дыпламатычная місія Французскай Рэспублікі ў Рэспубліцы Беларусь, размешчаная ў Мінску ў Верхнім горадзе на рагу Рэвалюцыйнай і праспекта Пераможцаў.

Адрас Пасольства: 220030 Мінск, Цэнтральны раён, пл. Свабоды, д.11. (станцыя метро «Няміга»).

## Паслы Францыі ў Беларусі 
Пасаду Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Французскай Рэспублікі у Рэспубліцы Беларусь займалі:

## Гл. таксама 
* Беларуска-французскія адносіны

## Спасылкі 
*  Пасольства Францыі ў Беларусі 
*  Міністэрства замежных спраў Францыі 

Францыя
Беларусь
Катэгорыя:Плошча Свабоды (Мінск)
Гасцёўня Уладзіслава Галубка

**Гасцёўня Уладзіслава Галубка** — музей, прысвечаны жыццю і творчасці кіраўніка БДТ-3,  рэжысёра, акцёра, народнага артыста БССР Уладзіслава Галубка. З'яўляецца філіялам Дзяржаўнага музея гісторыі тэатральнай і музычнай культуры Рэспублікі Беларусь. Размяшчаецца ў Траецкім прадмесці ў будынку №14 па вул. Старавіленскай.

Першапачаткова ў будынку №14 па вул. Старавіленскай змяшчаўся Музей гісторыі тэатральнай і музычнай культуры. З 2001 года тут размешчана фондасховішча музея і працуе навукова-фондавы аддзел. А для наведвальнікаў працуе пастаянная экспазіцыя «Жыццёвы і творчы шлях першага Народнага артыста Беларусі Уладзіслава Галубка», дзе прадстаўлены дакументы і гістарычныя пасведчанні аб жыцці і творчай дзейнасці Уладзіслава Галубка з фондавай калекцыі музея. Маецца выставачная зала, у якой праходзяць разнастайныя тэматычныя выставы, ладзяцца цікавыя мерапрыемствы, музычныя вечарыны, батлеечныя інтэрмедыі.

Першым дырэктарам музея быў беларускі мастак Анатоль Наліваеў.

## Спасылкі 
* Гасцёўня Уладзіслава Галубка  на сайце Дзяржаўнага музея гісторыі тэатральнай і музычнай культуры Рэспублікі Беларусь
* Філіял "Гасцёўня Ўладзіслава Галубка"  Museum.by

Катэгорыя:Музеі Мінска
Катэгорыя:Траецкае прадмесце
Катэгорыя:Дзяржаўны музей гісторыі тэатральнай і музычнай культуры Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Старавіленская вуліца (Мінск)
Мансанарэс

**Мансанарэс** () — рака ў цэнтральнай частцы Іспаніі, прыток ракі Харама, працякае праз горад Мадрыд.

Рака Мансанарэс мае невялікае геаграфічнае значэнне, але мела вялікае гістарычнае значэнне з-за яе цеснай сувязі з Мадрыдам. Горад быў заснаваны маўрамі як цытадэль з выглядам на раку ў IX стагоддзі.
 
Рака таксама фігуруе ў многіх карцінах канца XVIII да пачатку XIX-га стагоддзя мастака Франсіска Гойя.

Катэгорыя:Рэкі Іспаніі
Катэгорыя:Басейн Атлантычнага акіяна ў Еўропе
Тэрайна

**Востраў Тэрайна** (), або **востраў Вашынгтон** () — востраў у Паўночнай групе астравоў Лайн. Уваходзіць у склад дзяржавы Кірыбаці. Плошча — 14,2 км². Насельніцтва (2015 г.) — 1712 чал.

## Геаграфія і прырода 
Востраў Тэрайна мае каралавае паходжанне і фактычна з'яўляецца замкнёным атолам. Значную частку яго плошчы (каля 2 км²) фарміруе замкнёная лагуна з прэснай вадой (1 — 2 м глыбінёй) і забалочанае тарфянішча, якое затапляецца пад час моцных дажджоў. Даследаванне 2005 г. паказала, што ўзровень вады ў лагуне доўгі час апускаўся, але зараз паднімаецца ізноў.

Клімат экватарыяльны вільготны. Звычайны ўзровень ападкаў 3000 мм у год, што моцна адрознівае востраў Тэрайна ад іншых засушлівых астравоў архіпелага Лайн. У перыяд дзеяння Эль-Ніньё колькасць ападкаў нават павялічваецца.

Прыродны свет вострава з'яўляецца шмат у чым унікальным, паколькі на ім сфарміравалася некалькі экалагічных раёнаў. Найбольш важны — раён лагуны і тарфянішча, вакол якіх часткова захаваўся першародны лес. У мінулым існаваў мясцовы від качкі, якая насяляла выключна прэснаводнае асяроддзе. Астатняя частка вострава значна зменена дзейнасцю чалавека, на ёй пераважаюць плантацыі какосавай пальмы.

На востраве шмат птушак, ёсць крабы і чарапахі. Колькасць машыных віду , якія наносяць незлічоныя шкоды іншым відам, кантралюецца дзякуючы наяўнасці здзічэлых катоў. Аднак каты і сабакі таксама наносяць пэўную шкоду мясцовай прыродзе. Абарыгенамі лагуны з'яўляюцца вугры . Акрамя таго, мясцовыя жыхары разводзяць у лагуне віды роду ,  і .

## Гісторыя 
Востраў быў адкрыты 12 чэрвеня 1798 г. амерыканскім капітанам Э. Фанінгам і названы ў гонар Джорджа Вашынгтона.

У 1856 г. быў абвешчаны маёмасцю ЗША. Але каля 1860 г. на ім аселі выхадцы з астравоў Кука, якія займаліся вырошчваннем какосаў. У далейшым насельніцтва папаўнялася за лік рабочых, якія прыязджалі з Таіці і астравоў Гілберта.

29 мая 1889 г. востраў быў далучаны да ўладанняў Вялікабрытаніі.

У 1979 г. увайшоў у склад Кірыбаці.

## Эканоміка і інфраструктура 
На востраве створана 9 паселішчаў, у якіх жывуць палінезійцы і тунгару. Адміністрацыйны цэнтр у паселішчы Тангкорэ.

У 2005 г. налічвалася 198 хатніх гаспадарак. Жыхары займаюцца земляробствам і ловам рыбы. Важным заняткам застаецца вырошчванне какосаў. Для забеспячэння астравіцян харчам у прэснаводнай лагуне разводзяць тыляпій. Ёсць аэрадром. Мясцовыя ўлады імкнуцца развіваць экалагічны турызм.

## Спасылкі 
* Teraina.com 
* Christmas Island (Kiritimati) & Washington Island (Teraina), Republic of Kiribati

Катэгорыя:Астравы Лайн
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Т
Альфонса VI Храбры

**Альфонса VI Храбры** (; 1043 — 30 чэрвеня 1109) — кароль Леона ў 1065—1072 гадах і аб’яднанага каралеўства Леона і Кастыліі з 1072. Сын Фердынанда I і Санцыі Леонскай.

## Гісторыя 
[thumb|left|Альфонса VI на роспісы XII стагоддзя ў кафедральным саборы [Сант'яга-дэ-Кампастэла]]

Пасля смерці бацькі Альфонса атрымаў па завяшчанні Леон і Астурыю. У 1067 годзе пачалася вайна паміж ім і яго старэйшым братам Санча II; апошні разбіў яго ў дзвюх бітвах — пры Льянтадзе і Гальпехары. У другой бітве Альфонса патрапіў у палон, і брат зняволіў яго ў адным са сваіх замкаў. Праз некаторы час Альфонса атрымалася бегчы, і ён знайшоў прытулак пры двары Таледскага эміра. Даведаўшыся ў 1072 годзе пра смерць Санча II, Альфонса тайна з’ехаў з Таледа, і быў абвешчаны каралём Кастыліі. Малодшага брата, які кіраваў Галісіяй, ён зманам захапіў у палон і трымаў у строгім зняволенні да самай яго смерці. Такім чынам, Альфонса авалодаў усёй бацькаўскай дзяржавай: Кастыліяй, Леонам і Галісіяй.

Скарыстаўшыся тым, што эмір Севільі аль-Мутамід дапамагаў Гарсіі, Альфонса распачаў супраць яго вайну. Эміру атрымалася прадухіліць нашэсце хрысціян толькі абяцаннем выплачваць вялікую даніну. У 1082 годзе, абвінаваціўшы мусульман у затрымцы даніны Альфонса падступіў да Севільі і тры дні абложваў яе. Неўзабаве пасля гэтага таледцы выгналі з горада эміра аль-Кадзіра. У 1084 годзе Альфонса вярнуў яму Таледа, запатрабаваўшы за гэта павелічэнне даніны і перадачы некаторых крэпасцяў. У наступным годзе, сабраўшы вялікае войска, Альфонса ў другі раз падступіў да Таледа. Пасля нядоўгай аблогі аль-Кадзір пагадзіўся капітуляваць. 25 мая 1085 года Альфонса ўрачыста заехаў у старажытную сталіцу вестгоцкага каралеўства. Напалоханыя поспехамі Альфонса, іспанскія эміры заклікалі на дапамогу правадыра афрыканскіх альмаравідаў Юсуфа. У кастрычніку 1086 года ў бітве ля Залакі ён нанёс Альфонса цяжкую паразу. Хрысціяне панеслі велізарныя страты. У 1090 годзе альмаравіды вымусілі кастыльцаў пакінуць Таледа. У 1108 годзе сын Юсуфа Алі разграміў кастыльцаў у бітве пры Уклесе. У гэтай бітве паў Санча, адзіны сын Альфонса. Страта гэта так патрэсла старога, што ён захварэў і неўзабаве памёр.

Пад ціскам папскага легата кардынала Рышара дэ Міё, насуперак жаданню клірыкаў і народа Альфонса VI на саборы ў Бургасе (1080 год) замяніў паўсюдна ўжываны ў набажэнстве масарабскі абрад на рымскі. Захаваў прывілей працягваць службы па масарабскаму чыну толькі 6 цэрквам Таледа і каралеўскай базіліцы Сан-Ільдэфонса ў Леоне.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кіраўнікі Кастыліі
Катэгорыя:Кіраўнікі Леона
Катэгорыя:Кіраўнікі Галісіі
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XII стагоддзя
Дом Кастравіцкай

**Дом Кастраві́цкай** — колішні даходны дом з рысамі стылю мадэрн у Мінску, які месціцца на скрыжаванні вуліц Валадарскага і вул. Кірава 26/11, гісторыка-культурныя каштоўнасць рэгіянальнага значэння.

## Гісторыя 
 (з роду Вайніловічаў)]]
Пабудаваны ў 1911 годзе паводле праекта архітэктара Атона Краснапольскага ў стылі мадэрн. Стары адрас — *Магазінная, 5 — рог Серпухаўскай і Магазіннай*. Дом Ядвігі Кастравіцкай (1867—1935), сястры старшыні (1907—1921) Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі Эдварда Вайніловіча (1847—1928).

На 1-м паверсе месцілася ўпраўленне Лібава-Роменскай чыгункі, аптэка, таварыства ўзаемадапамогі чыгуначнікаў, на астатніх — жыллё.

У 1922 годзе будынак быў перададзены БДУ. На працягу 1920-х гадоў у доме размяшчаліся кватэры прафесарска-выкладчыцкага складу і тэхнічных работнікаў універсітэта. У 1922—1930 гадах, сярод іншых, у доме жыў заснавальнік беларускага мастацтвазнаўства Мікалай Шчакаціхін, пра што сведчыць мемарыяльная дошка, устаноўленая ў 2008 годзе (скульптар Канстанцін Селіханаў).

Будынак аднаўляўся ў 1926 годзе (арх. Аляксей Дзянісаў). У гады Другой сусветнай вайны быў пашкоджаны. Узноўлены ў канцы 1940-х — пачатку 1950-х гадоў, але без арыгінальнай вежачкі на вуглавой частцы дома.

У пасляваенны час у доме месцілася камісійная крама і кафэ. Цяпер у будынку месціцца салон мэблі і кафэ.

]]

## Архітэктура 
Трохпавярховы мураваны П-падобны ў плане будынак, пастаўлены на высокі цокаль. Аб’ёмна-планіровачная кампазіцыя складаецца з трох частак: вуглавой і дзвюх франтальных (па вул. Кірава і Валадарскага), фасады якіх аформлены рознымі паводле канфігурацыі аконнымі і дзвярнымі праёмамі, балконамі, дэкаратыўным арнаментам, разнастайнымі керамічнымі ўстаўкамі, фактурнымі тынкаванымі слаямі. Мастацкая выразнасць дасягаецца спалучэннем неатынкаваных плоскіх сцен з тэракотавай цэглы і пабеленых атынкаваных прасценкаў, карнізаў, ліштваў. Цэнтр фасада, арыентаванага на вул. Кірава, вылучаны аб’яднанымі па вертыкалі аконнымі праёмамі і завершаны паўцыркульным атыкам. Сцены фасада, арыентаванага на вул. Валадарскага, завершаны 2 трапецападобнымі атыкамі, дах — трапецападобным ліхтаром. Вугал будынка зрэзаны, а на узроўні 2-га паверха створаны эркер, над ім — 3-гранны аб’ём, які завяршаўся вежачкай (не захавалася).

## Літаратура 
* 
* 
* *Тамковіч Ю. В.* Спроба рэканструкцыі карты Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта ў 1921—1941 гг. // *Беларускі гістарычны часопіс*. — 2021. — № 10 (267), кастрычнік. — С. 18-27.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Славутасці Мінска
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мінска
Катэгорыя:Жылыя будынкі Беларусі
Катэгорыя:Вуліца Кірава (Мінск)
Катэгорыя:Вуліца Валадарскага (Мінск)
Катэгорыя:Збудаванні Мінска ў стылі мадэрн
Катэгорыя:1911 год у Мінску