open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Соўка бульбяная

**Соўка бульбяная** ці **Соўка балотная** (*Hydraecia micacea*) — матылёк сямейства совак, шкоднік многіх сельскагаспадарчых культур.

## Апісанне 
Матылі сярэдніх памераў. Размах крылаў складае 28-45 мм. Даўжыня пярэдняга крыла 14-21 мм. Пярэднія крылы шырокія, з крыху выгнутым вонкавым краем, шаравата-жоўтыя, цёмна- або карычнева-шэрыя, з некаторым чырванаватым адценнем, з папярочнымі лініямі і плямамі. Заднія крылы шаравата- ці ружавата-жоўтага колеру, з цёмнай палоскай ў верхняй траціне крыла. Ніжнегубныя шчупікі ў 1,5 разы даўжэй за галаву, значна выступаюць на лоб. Вусікі самцоў пілаватыя, з пучкамі раснічак на зубцах.

## Асаблівасці біялогіі 
Насяляюць палі, лугі, лясы, сады, паркі. На Беларусі матылі сустракаюцца з сярэдзіны ліпеня да сярэдзіны верасня; вусені ў маі — ліпені.

Самка адкладае ў жніўні-верасні 70-90 яец у двух-трох паралельных шэрагах. Перазімавалыя яйкі развіваюцца ў канцы красавіка — пачатку мая. Вусені сілкуюцца на розных травах, у тым ліку на бульбе. У канцы чэрвеня — сярэдзіне ліпеня вусені акукліваюцца.

Шкодзіць бульбе, равяню, хмелю, тамату, кукурузе, цыбулі, часнаку, суніцам, маліне, дэкаратыўным раслінам (ліліям, касачам і інш.). Вусені часта развіваюцца на трыснягу, асацэ, касачы, пырніку, Glyceria і інш. Харчуюцца вусені на лісці, затым у сцеблах травы, пазней пераходзяць на расліны з тоўстым сцяблом. Пашкоджваюць сцяблы, карэнішчы.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* *Ключко З. Ф.* Семейство совки, или ночницы, — Noctuidae. / Вредители сельскохозяйственных культур и лесных насаждений. Т. 2. Членистоногие. — Киев: Урожай, 1974. — С. 361—408.
* *Поспелов С. М.* Совки, вредящие сельскохозяйственным растениям на северо-западе РСФСР. Автореф. дисс. … докт. биол. наук. — Л.-Пушкин, 1975. — 43 с.
* *Поспелов С. М.* Совки — вредители сельскохозяйственных культур. — М.: Агропромиздат, 1989. — 112 с.
* *Сухарева И. Л.* Сем. Noctuidae — совки. / Насекомые и клещи — вредители сельскохозяйственных культур. Т. 3, ч.2. Чешуекрылые. — СПб.: Наука, 1999. — С. 332—378.

Катэгорыя:Земляныя соўкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1789 годзе
Кусеўшчына (археалагічны помнік)

**Кусеўшчына** — археалагічны помнік: стаянка эпохі позняга мезаліту каля в. Кусеўшчына (Мядзельскі раён, Мінская вобласць). Знаходзіцца за 0,4 км на паўночным захадзе ад вёскі, на марэнным паўвостраве паўднёва-ўсходняга краю тарфяніку. Выявіў у 1978 г. Ч. А. Каспарэўскі, даследаваў у 1980, 1987, 1988 гг. М. М. Чарняўскі. Пляцоўка памерамі каля 100х30 м, вышыня 0,5 м. Культурны пласт слаба выражаны, таўшчыня 0,3—0,4 м. Выяўлены невялікія, крыху заглыбленыя агнішчы, крамянёвыя аднапляцовачныя нуклеусы, ланцэтападобныя вастрыі, рэтушаваныя пласцінкі і адшчэпы, разнастайныя скрабкі і разцы.

## Літаратура 
* Кусеўшчына // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 490. — ISBN 978-985-11-0353-5.
* Кусеўшчына // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 359. — ISBN 5-85700-077-7.
 
Катэгорыя:Вёска Кусеўшчына 
Катэгорыя:Стаянкі Мядзельскага раёна
Кусцічы (археалагічны помнік)

**Кусцічы** — археалагічны помнік: курганны могільнік дрыгавічоў каля в. Кусцічы (Камянецкі раён, Брэсцкая вобласць). Знаходзіцца за 2 км на паўднёвы захад ад вёскі. Мясцовая назва Шведскія могільнікі. Каля вёскі знойдзены рэшткі паморскай культуры.

Захавалася 36 насыпаў вышынёй 0,3—2,4 м, дыяметрам 2,6—10 м, размешчаных кампактна на плошчы 10 га. У заходняй частцы могільніка вылучаецца асобны ланцуг курганоў, які цягнецца з захаду на ўсход. Курганы каля падножжа абкладзены валунамі. Выявіў у 1937 г. К. Салевіч, даследавалі ў 1960 г. І. В. Біруля (7 курганоў), у 1981 — 1988 гг. Т. М. Каробушкіна (17 курганоў).

У 11 з 24 раскапаных курганоў пахаванні не выяўлены, знойдзены вуглі, попел, цвікі, шпора, фрагменты керамікі. У 12 курганах пахавальны абрад — трупапалажэнне галавой на захад у насыпе, на гарызонце і ў ямах на попельна-вугольнай і пясчанай падсыпцы. Пахаванні адзіночныя. У адным кургане пахаванне па абраду трупаспалення па-за межамі кургана. Рэшткі крэмацыі знаходзіліся пад курганом у авальнай яме памерам 85х80 см. Пахавальны інвентар: фрагменты керамікі, прасліца з ружовага сланцу, сярэбраныя скроневыя кольцы, фрагмент металічнага пярсцёнка, трохпацеркавае скроневае кольца, званок з бронзы, гузік, крэсіва, нож, цвікі. Першыя пахаванні на могільніку зроблены ў канцы X ст., апошнія — у XII — XIII стст. На рубяжы X — XI стст. адбылася змена пахавальнага абраду (трупаспалення на трупапалажэнне).

## Літаратура 
* Археологическая карта Белоруссии / Белорусское добровольное общество охраны памятников истории и культуры, Сектор археологии Ин-та истории АН БССР. Вып. 2: Памятники железного века и эпохи феодализма / Г. В. Штыхов; под редакцией Ф. В. Борисевича. — Мн.: Полымя, 1971. — 274, [2] c. — С. 21.
* Каробушкіна, Т. М. Кусцічы / Т. М. Каробушкіна // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 359. — ISBN 5-85700-077-7.
* Каробушкіна, Т. Раскопкі старажытных курганоў / Запісала Т. Скуратава // Ленінец [Камянецкі раён]. — 1987. — № . — 13 кастрычніка. — С.
* Коробушкина, Т. Н. Население Среднего Побужья в X — XIII вв. // Тезисы докладов советской делегации на V Международном конгрессе славянской археологии. — М.: Наука, 1985. — С. 
* Кухаренко, Ю. В. Средневековые памятники Полесья / Ю. В. Кухаренко; под общ. ред. Б. А. Рыбакова. — М.: Издательство АН СССР, 1961. — 39, [1] с. — (Археология СССР. Свод археологических источников; [вып.] Е 1—57).
* Никитина, В. Б. Памятники поморской культуры в Белоруссии и на Украине // Советская археология. — 1965. — № 1. — С. 194 — 205.
* Седов, В. В. Курганы ятвягов / В. В. Седов // Советская археология. — 1964. — № 4. — С. 36 — 51.

Катэгорыя:Кусцічы
Катэгорыя:Курганныя могільнікі Камянецкага раёна
Катэгорыя:Дрыгавічы
Герб Петрыкава

**Герб Пе́трыкава** — афіцыйны геральдычны сімвал горада Петрыкава.
Герб зарэгістраваны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь 20 лютага 2001 г. пад № 49.

Апісанне:
іспанскі шчыт рассечан «у слуп», у правым чырвоным полі залаты ключ бародкаю ўверх, у левым блакітным — сярэбраны ключ бародкаю ўніз.

Аўтар герба — Е. С. Жалняркевіч, мастак — А. В. Леўчык.

## Гістарычныя вытокі сімволікі герба 
Паводле легенд горад існуе з X ст. і атрымаў назву ад імені свайго заснавальніка, яцвяжскага князя, які прыняў пры хрышчэнні імя аднаго з апосталаў — Пятра. Паданні данеслі да нас славянскае імя Петрык. Па гістарычных жа крыніцах Петрыкаў вядомы з XV ст. як мястэчка Слуцкага княства ў складзе Вялікага княства Літоўскага. У гэты час паселішча належала князям Алелькавічам. У XV—XVI стст. па загадзе Юрыя Алелькавіча тут быў пабудаваны замак, разбураны ў час вайны Вялікага Княства Літоўскага з Маскоўскай дзяржавай у 1534—1537 гг.

Гэтыя дзве акалічнасці, імя легендарнага заснавальніка і гарадскія ўмацаванні, розныя па часе, але вельмі значныя для гісторыі развіцця горада, леглі ў аснову сучаснага гарадскога герба.

Ключ, якім можна адмыкаць ці замыкаць штосьці, — сімвалічны прадмет, які характарызуе таксама «развязваючую і звязваючую сілу» яго ўладальніка. Гэтай сілай у царкоўнай сферы надзелены, паводле Евангелля ад Матфея, апостал Пётр, з іменем якога звязваюць назву горада. Абавязковымі атрыбутамі, якімі суправаджаюцца ўсе выявы гэтага апостала, з’яўляюцца два ключы, сярэбраны і залаты.

Разам з тым ключы з’яўляюцца сімвалам закрытага, умацаванага горада. Перадача ключа ад абложанага горада ворагам была выражэннем капітуляцыі перад заваёўнікам. З другога боку, ключы ад горада ўручаюцца ганаровым гасцям, як знак перадачы ўлады, прыязнасці і гасціннасці. У сімволіцы ключы на гербе паказваюць таксама на давер і выпрабаваную вернасць, праяўленую ў адносінах да свайго гаспадара і ўладара.

Ключ ці пара ключоў з рознымі атрыбутамі ёсць на гербах гарадоў  і  (Літва), Перакопа (Украіна), Шлісельбурга (Расія), Брэмена (Германія), Ватыкана, Ліды (Беларусь) і іншых.

## Літаратура 
* Адамушко В. И., Елинская М. М. Гербы и флаги Беларуси. — Минск: Беларусь, 2006. — 254 с.

## Спасылкі 
* Герб города Петрикова // «Геральдика Беларуси» 

Петрыкаў
Катэгорыя:Петрыкаў
Катэгорыя:З’явіліся ў 2001 годзе
Moma alpium

**Moma alpium** — дзённы матылёк з сямейства совак, жыве ў Палеарктыцы.

## Апісанне 
Даўжыня пярэдняга крыла 16-18 мм Размах крылаў 34-42 мм. Пярэднія крылы шаравата-зялёнага колеру з чорнымі ламанымі лініямі, якія нагадваюць накіпны лішайнік. Пярэднія крылы з трыма белымі падоўжнымі палоскамі, трыма чорнымі папярочнымі лініямі і чорнымі кропкамі. Заднія крылы шэра-бурага колеру, у заднім вуглу маюць два белых вочка.

## Спосаб жыцця 
Актыўны ў цёмны час сутак. Насяляе змешаныя і лісцяныя лясы, ускрайкі лясоў, паркі, багністыя бязлесныя прасторы. Лёт з мая па верасень у залежнасці ад месцазнаходжання.

Вусені цёмна-шэрага, амаль чорнага колеру, з трыма шырокімі чырвона-жоўтымі плямамі на спіне і са шматлікімі чырвонымі бародаўкамі, пакрытымі жоўтымі палоскамі. Харчуюцца лісцем дуба, еўрапейскага бука, асіны, рабіны, чорнай таполі, бярозы і іншых лісцяных дрэў, сустракаюцца з чэрвеня да верасня. Кукалка цёмна-бурая, у светлым кокане.

Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Соўкі
Мардакерцкі раён (НКР)

**Мардакерцкі раён** () — адміністрацыйная адзінка ў складзе непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі. Адміністрацыйны цэнтр — Мардакерт. 

Катэгорыя:Мартакерцкі раён НКР
Капусная соўка

**Капусная соўка**, **Капусны начнік** (*Mamestra brassicae*) — матылёк сямейства совак, распаўсюджаны па ўсёй Еўропе.

## Апісанне 
Размах крылаў 34-50 мм. Пярэднія крылы бурыя і плямістыя. Заднія крылы шэрыя. На працягу года з’яўляюцца два ці тры новых пакалення, дарослыя асобіны можна ўбачыць з мая па кастрычнік, а часам і ў іншы час года. Ноччу матылькі ляцяць да святла, таксама іх прыцягвае цукар і нектар кветак.

Вусені зялёныя, шэра-карычневыя або карычневыя з цёмнымі плямамі, жаўтаватай паласой уздоўж цела.. Яны вырастаюць прыкладна на 25 мм задоўга да акуклення. Зімуюць альбо лічынкі або кукалкі. На платах, кары дрэў і г. д.

## Экалогія 
Мнагаядны шкоднік. Вусені пашкоджваюць расліны з крыжакветных (асабліва капусту), бабовыя культуры, цукровыя буракі. Усяго яны сілкуюцца раслінамі больш за 70 відаў з 22 сямействаў. У капусце вусені выядаюць вялікія дзіркі ў лісці, затым пранікаюць у качан і забруджваюць яго экскрэментамі.

## Літаратура 
* Ключко З. Ф. Семейство совки, или ночницы, — Noctuidae. / Вредители сельскохозяйственных культур и лесных насаждений. Т. 2. Членистоногие. Киев: Урожай, 1974. С. 361—408.
* Кононенко В. С. Семейство совки, или ночницы, — Noctuidae. / Бабочки — вредители сельского хозяйства Дальнего Востока. Определитель. Владивосток: ДВО АН СССР, 1988. С. 217—262.
* Кононенко В. С. Семейство Noctuidae. / Определитель насекомых Дальнего Востока России. Т. V. Ручейники и чешуекрылые. Ч.4. Владивосток: Дальнаука, 2003. 688 с.
* Поспелов С. М. Совки, вредящие сельскохозяйственным растениям на северо-западе РСФСР. Автореф. дисс. … докт. биол. наук. Л.-Пушкин, 1975. 43 с.
* Поспелов С. М. Совки — вредители сельскохозяйственных культур. М.: Агропромиздат, 1989. 112 с.
* Сухарева И. Л. Сем. Noctuidae — совки. / Насекомые и клещи — вредители сельскохозяйственных культур. Т. 3, ч.2. Чешуекрылые. СПб.: Наука, 1999. С. 332—378.
* Энцыклапедыя сельскага гаспадара — Мн.: БелЭн, 1993. С. 526.

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Катэгорыя:Земляныя соўкі
Парламенцкія выбары ў Грэнландыі (1979)

**Парламенцкія выбары ў Грэнландыі** — 1-я выбары ў парламент Грэнландыі, якія прайшлі 4 красавіка 1979 г. Па выніках выбараў перамагла сепаратысцка скіраваная сацыял-дэмакратычная партыя Наперад (Siumut), якая ў выніку сфарміравала аднапартыйны ўрад Ёнатана Мотсфельдта.

## Вынікі 
**Вынікі выбараў у парламент Грэнландыі, якія прайшлі 4 красавіка 1979 г.**
|-
!style="background-color:#E9E9E9" align=left colspan=2|Партыі
!style="background-color:#E9E9E9" align=right|Галасы
!style="background-color:#E9E9E9" align=right|%
!style="background-color:#E9E9E9" align=right|Мандаты
!style="background-color:#E9E9E9" align=right|% +/−
!style="background-color:#E9E9E9" align=right|Места +/−
|-
|bgcolor="#E4251A"|
|align=left|Наперад (*Siumut*)
|align="right" |8 505
|align="right" |46.12
|align="right" |13
|align="right" |+46.12
|align="right" |+13 
|-
|bgcolor="#1B3665"|
|align=left|Салідарнасць (*Atassut*)
|align="right" |7 688
|align="right" |41.69
|align="right" |8
|align="right" |+41.69
|align="right" |+8 
|-
|bgcolor="#C40006"|
|align=left|Лейбарысцкая партыя
|align="right" |1 041
|align="right" |5.64
|align="right" |0
|align="right" |+5.64
|align="right" |0
|-
|bgcolor="red"|
|align=left|Народная супольнасць (*Inuit Ataqatigiit*)
|align="right" |813
|align="right" |4.41
|align="right" |0
|align="right" |+4.41
|align="right" |0
|-
|bgcolor="white"|
|align=left|Беспартыйныя
|align="right" |396
|align="right" |2.15
|align="right" |0
|align="right" |+2.15
|align="right" |0
|-
|align=left style="background-color:#E9E9E9" colspan=2|Усяго (яўка 69.58 %)
|width="75" align="right" style="background-color:#E9E9E9"|19 951
|width="30" align="right" style="background-color:#E9E9E9"|100
|width="30" align="right" style="background-color:#E9E9E9"|21
|width="30" align="right" style="background-color:#E9E9E9"|—
|width="30" align="right" style="background-color:#E9E9E9"|—
|-
|align=left colspan=9|Крыніца: Election Passport, Parties & Elections 
|}

Катэгорыя:Выбары ў Грэнландыі
Катэгорыя:Красавік 1979 года
Катэгорыя:Падзеі 4 красавіка
Катэгорыя:Выбары 1979 года
Гара Рагвалода і Рагнеды

**Гара Рагвалода і Рагнеды** або **Рагне́дзін Курга́н**, мясцовая назва **Царкоўка** — гарадзішча XII стагоддзя каля вёскі Перавоз Расонскага раёна. Размешчана на паўднёва-ўсходнім беразе возера Дрысы, паміж упадзеннем у возера ракі Ушчы і вытокам Дрысы.

## Апісанне 
Вядома з 1867 года пад назвай Гара Рагвалода і Рагнеды, або Рагнедзін Курган.

Памер 50×20 м, выцягнута з поўначы на поўдзень. Вышыня 10—12 м, густа зарасла лесам.

Абследавалі ў 1974 годзе Георгій Штыхаў, у 1981 — Таццяна Скрыпчанка. У паўночнай частцы гарадзішча ў 1970 годзе Эдвард Зайкоўскі правёў шурфоўку. Культурны пласт 0,4 м. Знойдзены абломкі ганчарнай керамікі XII ст., адзін фрагмент ляпной керамікі з арганічнай дамешкай у гліне і грабеньчатым арнаментам, другі — з арганічнай дамешкай і штрыхоўкай. На пляцоўцы гарадзішча знаходзіцца старадаўні каменны крыж. Раней тут знаходзілі каменныя свідраваныя сякеры. Помнік належыць да позняга неаліту ці ранняга бронзавага веку і Кіеўскай Русі. Раскопкі не праводзіліся.

## Літаратура 
* 
 
Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі
Катэгорыя:Гарадзішчы Расонскага раёна
Катэгорыя:Перавоз (Расонскі раён)
Чайлы (Тэртэрскі раён)

**Чайлы** (;  — *Айгестан*) — сяло ў Тэртэрскім раёне Азербайджана.

З 1992 года знаходзілася пад кантролем непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі, дзе ўваходзіла ў склад Мартакерцкага раёна. У 2020 года вернута пад кантроль Азербайджана.

## Спасылкі 
* World Gazetteer&nbsp;— World-Gazetteer.com
* Population of Nagorno-Karabakh Republic (2005) 

Катэгорыя:Сельскія населеныя пункты Азербайджана
Аруцюнагамер

**Аруцюнагамер** (), **Кызылкая** () — сяло ў Мартакерцкім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.

## Спасылкі 
* World Gazetteer&nbsp;— World-Gazetteer.com
* Population of Nagorno-Karabakh Republic (2005) 

Катэгорыя:Населеныя пункты Мартакерцкага раёна НКР
1937 год у гісторыі літаратуры

**1937** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
* «Хобіт, або Туды і назад» — фэнтэзійны раман Джона Рональда Руэла Толкіна.

## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Ражэ Мартэн дзю Гар.

## Нарадзіліся 
* 1 мая — Аляксандр Рыгоравіч Афяроўскі, беларускі пісьменнік.
* 22 снежня — Эдуард Мікалаевіч Успенскі, савецкі і расійскі пісьменнік, драматург і сцэнарыст, аўтар дзіцячых кніг, тэлевядучы (пам. 2018).
* 23 снежня — Уладзімір Гніламёдаў, беларускі літаратуразнавец, крытык, пісьменнік, доктар філалагічных навук, акадэмік НАН Беларусі (пам. 2024).

## Памерлі 
* У ноч з 29 на 30 кастрычніка ў мінскай унутранай турме НКУС былі расстраляны 24 беларускія літаратары:
# Бранштэйн Якаў, літаратурны крытык
# Вольны Анатоль, паэт, кінадраматург, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі
# Галавач Платон, празаік
# Дудар Алесь, паэт
# Дунец Хацкель, крытык і публіцыст
# Зарэцкі Міхась, празаік
# Каваль Васіль, празаік
# Каранеўскі Язэп, дзяржаўны дзеяч, педагог, публіцыст
# Кляшторны Тодар, паэт
# Кульбак Майсей, празаік
# Левін Аляксандр, літаратурны крытык
# Левін Саламон, літаратурны крытык
# Лявонны Юрка, паэт
# Маракоў Валерый, паэт
# Мурзо Сяргей, паэт
# Нёманскі Янка, празаік, грамадскі дзеяч
# Півавараў Зяма, паэт
# Сташэўскі Васіль, празаік
# Таўбін Юлій, паэт
# Харык Ізі, паэт
# Хатулёў Пётр, літаратурны крытык
# Чарот Міхась, паэт
# Шалай Макар, літаратурны крытык
# Юдэльсон Арон, паэт

## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
1952 год у гісторыі літаратуры

**1952** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Франсуа Марыяк.

## Нарадзіліся 
* 7 красавіка — Уладзімір Сцяпанавіч Глушакоў, беларускі пісьменнік

## Памерлі 
## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
2000 год у гісторыі літаратуры

**2000** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
* «І векавечны толькі край…» — зборнік эсэ Алеся Карлюкевіча.
* «Любіць і помніць. Успамінае сын Якуба Коласа» — успаміны Данілы Міцкевіча.

## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Гаа Сінцянь.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
Люлясаз

**Люлясаз** () — сяло ў Агдэрынскім раёне Азербайджана.

Былыя назвы:
* У савецкі перыяд сяло было вядома як **Мінгрэльск** (, ).
* У 1993—2020 гады сяло знаходзілася ў складзе НКР пад назвай **Варнкатаг** ().

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Мартакерцкага раёна НКР
1998 год у гісторыі літаратуры

**1998** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
* «Мяне клічуць Чырвоны» — раман Архана Памука.
* «Палескія вандроўнікі» — кніга Генадзя Пятровіча Пашкова.

## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Жазэ Сарамагу.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
1938 год у гісторыі літаратуры

**1938** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
* «Тры таварышы» — раман Эрыха Марыя Рэмарка.

## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Перл Бак.

## Нарадзіліся 
*4 жніўня — Дональд Кобурн, амерыканскі драматург

## Памерлі 
* 23 студзеня — Вацлаў Ластоўскі (нар. 1883), — беларускі грамадскі і палітычны дзеяч, пісьменнік і навуковец, акадэмік АН БССР (1928). Расстраляны НКУС.
* 10 лютага — Максім Гарэцкі, беларускі пісьменнік і навуковец (нар. 1893).  Расстраляны НКУС.

## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
2005 год у гісторыі літаратуры

**2005** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
* «Прынёманне. Гродзенская вобласць» — фотаальбом Аляксандра Іосіфавіча Ласмінскага.

## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Гаральд Пінтэр.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
1994 год у гісторыі літаратуры

**1994** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
* «Руска-беларускі фізіка-геаграфічны слоўнік» — даведнік З. Я. Андрыеўскай і І. П. Галай.

## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Кэндзабура Оэ.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 26 студзеня — Алесь Адамовіч, беларускі пісьменнік і грамадскі дзеяч, доктар філалагічных навук, прафесар, член–карэспандэнт Акадэміі навук БССР (нар. 1927).

## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
Сугавушан

**Сугавушан** () — сяло ў Агдэрынскім раёне Азербайджана.

Насельніцтва — 66 чалавек (2020).

## Гісторыя 
У 1991—2020 гадах сяло было пад кантролем непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі, называлася **Мадагіз** і належала да Мардакерцкага раёна НКР.

3 кастрычніка 2020 года прэзідэнт Азербайджана Ільхам Аліеў заявіў пра заняцце сяла азербайджанскімі войскамі і перайменаванне Мадагіза ў Сугавушан.

## Спасылкі 
* World Gazetteer&nbsp;— World-Gazetteer.com
* Population of Nagorno-Karabakh Republic (2005) 

Катэгорыя:Населеныя пункты Мартакерцкага раёна НКР
Мехмана

**Мехмана** (, , ) — сяло ў Мартакерцкім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.

## Спасылкі 
* World Gazetteer&nbsp;— World-Gazetteer.com
* Population of Nagorno-Karabakh Republic (2005) 

Катэгорыя:Населеныя пункты Мартакерцкага раёна НКР
2006 год у гісторыі літаратуры

**2006** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
* «Інтымны дзённік» — выбраныя творы Максіма Багдановіча.

## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Архан Памук.
*  — Архан Памук, «Снег»

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
2013 год у гісторыі літаратуры

**2013** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
* студзень — убачыў свет першы нумар часопіса фантастыкі «Космопорт».

## Кнігі 
* «Дараванне» — аповесць Алены Брава.
*«Стыльна па-беларуску» — кніга Веранікі Бандаровіч.
*«Удзячны калодзеж» — зборнік прозы Алеся Масарэнкі

## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Эліс Манро.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
2003 год у гісторыі літаратуры

**2003** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
* «Болото. Волчья яма. Стужа» — аповесці Васіля Быкава.
* «Краіна Беларусь. Ілюстраваная гісторыя» — кніга Уладзіміра Арлова.

## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Джон Максвел Кутзее.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 23 чэрвеня — Васіль Быкаў, беларускі празаік, народны пісьменнік Беларусі (нар. 1924).

## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
1961 год у гісторыі літаратуры

**1961** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
* «Салярыс» — раман Станіслава Лема.

## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Іва Андрыч.

## Нарадзіліся 
* 20 кастрычніка — Кейт Мос, брытанская пісьменнца і тэлевядучая.
* 14 лістапада — Юрга Іванаўскайце, літоўская пісьменніца, паэтэса.

## Памерлі 
## Спасылкі 

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
Джанятаг

**Джанятаг** () — сяло ў Агдэрынскім раёне Азербайджана.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Мартакерцкага раёна НКР
Шушынскі раён (НКР)

**Шушынскі раён** () — адміністрацыйная адзінка ў складзе непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі. Адміністрацыйны цэнтр — Шуша. 

Катэгорыя:Шушынскі раён НКР
Канач тала

**Канач тала** (), '''Г'ёйтала''' () — сяло ў Шушынскім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.

## Спасылкі 
* World Gazetteer&nbsp;— World-Gazetteer.com
* Population of Nagorno-Karabakh Republic (2005) 

Катэгорыя:Населеныя пункты Шушынскага раёна НКР
2003 год у гісторыі музыкі

**2003** год быў адзначаны шэрагам музычных падзей.
## Падзеі 
## Альбомы 
* «Запаветы апошняга старца» — альбом гурта «Znich»
* «Каралі раёну» — альбом гурта «Крамбамбуля»
*«Комиксы» — зборнік гурта «Neuro Dubel»
* «Наша музыка 1» — зборнік беларускіх выканаўцаў
*«Пиар во время чумы» — зборнік гурта «Neuro Dubel»
* «Суперсиметрія» — альбом гурта «Океан Ельзи»
*«Fallen» — альбом гурта «Evanescence».
*«Hard Life Heavy Music II» — беларускі метал-зборнік.
*«Pahłybleńnie» — альбом гурта «Pete-Paff»
* «Viza Незалежнай Рэспублікі Мроя» — супольны зборнік кавераў на песні гурта «N.R.M.».
* «Vodka on Ice» — перавыданне англамоўнага альбома гурта «Крама»

## Узнагароды 
## Гурты 
### Створаны 
* Стая
* Atlantica
* b_side
* CherryVata
* Da!Бл…
* Garadzkija
* Parason
* Powerwolf
* Svet Boogie Band
* Testamentum Terrae

### Распаліся 
* Песняры

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Спасылкі
*
Катэгорыя:Гады ў музыцы
2002 год у гісторыі музыкі

**2002** год быў адзначаны шэрагам музычных падзей.
## Падзеі 
*7 студзеня — скончыў вяшчанне музычны тэлеканал «Viva Zwei».

## Альбомы 
* «Застольны альбом» — альбом гурта «Крамбамбуля»
* «Неба осколки» — альбом гурта «Новы Іерусалім»
*«Правдивые истории о том как у Карлсона угнали комбинезон» — альбом гурта «Neuro Dubel»
* «Праз сябе» — альбом гурта «BN»
* «Цунами» — альбом гурта «Начныя Снайперы»
* «Dom kultury» — альбом гурта «N.R.M.»
*«Hardcoreманія: чаду!» — беларускі зборнік.
*«Let Go» — студыйны альбом Аўрыл Лавін.
*«Lovehatetragedy» — трэці студыйны альбом «Papa Roach»
* «Personal Depeche» — супольны альбом кавераў на песні гурта «Depeche Mode».

## Узнагароды 
## Гурты 
### Створаны 
* 3t.ON
* Аддис Абеба
* Kamaedzitca
* Сердце дурака
* Indiga
* Krok
* Mauzer
* Osimira
* RECHA
* Reido
* Tarpach
* Непара

### Распаліся 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Спасылкі
*
Катэгорыя:Гады ў музыцы
1997 год у гісторыі музыкі

**1997** год быў адзначаны шэрагам музычных падзей.
## Падзеі 
## Альбомы 
* «Народны Альбом» — супольны музычны праект
* «Песьнярок» — зборнік беларускіх песень
* «Снега, снега…» — альбом гурта «Камерата»
* «Язычнік я…» — альбом гурта «Znich»
* «Hej-loli» — альбом гурта «KRIWI»
* «Made in N.R.M.» — зборнік гурта «N.R.M.»
*«Ozzfest Live» — канцэртны зборнік.
*«Proud Like a God» — дэбютны студыйны альбом гурта «Guano Apes».
*«The Fat of the Land» — альбом гурта «The Prodigy».

## Узнагароды 
## Гурты 
### Створаны 
* Куклы
* Леприконсы
* Mojo Blues

### Распаліся 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Спасылкі
*
Катэгорыя:Гады ў музыцы
Туршсу

**Туршсу** () — пасёлак ў Шушынскім раёне Азербайджана.

Катэгорыя:Населеныя пункты Азербайджана
2012 год у гісторыі музыкі

**2012** год быў адзначаны шэрагам музычных падзей.
## Падзеі 
## Альбомы 
*«Дохуя советчиков» — альбом гурта «Neuro Dubel»
* «Кола грукатала» — альбом гурта «Палац»
* «Крок за крокам» — альбом гурта «BN»
*«Людзі на балоце» — студыйны альбом гурта «Людзі на балоце»
* «Органная музыка Беларусь XXI» — сборнік кампаніі «Vigma»
* «Памiж небам i зямлёй» — альбом гурта «Камерата»
* «Gentleman» — альбом гурта «Hair Peace Salon»
*«Kroŭ EP» — міні-альбом гурта «Akute».
* «Pressure» — альбом гурта «Open Space»
* «Jazz pirates» — альбом гурта «Chiefs Band»
* «Laterna Magica» — альбом гурта «Серебряная свадьба»
* «Nie Isnuje» — альбом гурта «Akute»
* «V» — альбом гурта «Atlantica»
### Сінглы
*«Ihołki» — максі-сінгл гурта «Akute».

## Узнагароды 
## Гурты 
### Створаны 
* Dzieciuki
* NAPOLI
* ROSTANY
* Blackbriar

### Распаліся 
* Dali
* Gurzuf
* Onegin
* Rockerjoker

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 9 красавіка — Ірына Паладзеўна Ползік, беларускі грамадскі дзеяч, навуковец, педагог
*16 чэрвеня — Клаўдзія Кудрашова, савецкая, беларуская і расійская камерная і оперная спявачка (мецца-сапрана). Народная артыстка СССР ( 1925).
* 18 верасня — Уладзімір Якаўлевіч Пузыня, беларускі музыка, рэстаўратар і педагог

## Спасылкі 
*
Катэгорыя:Гады ў музыцы
1998 год у гісторыі музыкі

**1998** год быў адзначаны шэрагам музычных падзей.
## Падзеі 
## Альбомы 
*«Балады і рамансы» — студыйны альбом Віктара Шалкевіча
* «Троіца» — альбом гурта «Троіца»
* «Ты кинула» — альбом гурта «Ляпіс Трубяцкі»
* «Што дапаможа нам» — альбом гурта «Крама»

## Узнагароды 
## Гурты 
### Створаны 
* Аляксандра і Канстанцін
* Белорусские песняры
* Дай дарогу!
* Псалмяры
* DeadMarsh
* Hair Peace Salon
*Jitters

### Распаліся 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Спасылкі
*
Катэгорыя:Гады ў музыцы
2010 год у гісторыі музыкі

**2010** год быў адзначаны шэрагам музычных падзей.

## Падзеі 
* створана Нацыянальная музычная прэмія «Ліра»

## Альбомы 
* «Афтары правды» — альбом гурта «Neuro Dubel»
* «Беларуская песня» — канцэртны альбом Зміцера Вайцюшкевіча і «WZ-Orkiestra»
* «Белая яблыня грому» — альбом музыканта Лявона Вольскага
* «Дагары нагамі» — альбом гурта «Бан-Жвірба»
* «На балоце» — альбом гурта «PANaNieba»
* «Права маладых» — зборнік беларускіх песень
* «Концерт в театре» — альбом гурта «J:морс»
* «Красному диску Солнца» — зборнік гурта «Без Билета»
*«Шчасьлівая сямёрка» — канцэртны альбом Віктара Шалкевіча
* «Angleza» — другі альбом гурта «Testamentum Terrae»
* «Dolce Vita» — альбом гурта «Океан Ельзи»
*«S.D.M.» — дэбютны альбом гурта «S.D.M.»

## Узнагароды 
*52-я цырымонія «Грэмі»

## Гурты 
### Створаны 
* Ласковые Усы
* Clover Club
* Lorna Shore
* ProSSpekt
* «The Deenjes» — армянскі гурт, іграе рок і электронную музыку.
* Vuraj

### Распаліся 
* Krok
* Mauzer
* Usplёsk

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Спасылкі
*
Катэгорыя:Гады ў музыцы
Бараўляны (археалагічны помнік)

**Бараўляны** — археалагічны помнік: курганны могільнік. Знаходзіцца за 0,5 км на поўнач ад в. Бараўляны (Віцебскі раён), на ўзвышаным беразе невялікага ручая, каля дарогі ў в. Буяны. 15 курганоў вышынёй 1—3 м, дыяметрам 8—20 м. 14 насыпаў у плане круглыя, 2 — падоўжаныя.

## Літаратура 
* Археалагічныя помнікі раёна // Памяць: Віцебскі раён: Гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал.: А. П. Красоўскі [і інш.]; Укл. У. І. Мезенцаў; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: Мастацкая літаратура, 2004. — 772 с.: іл. — С. 28. — ISBN 985-02-0647-0.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Бараўляны (Віцебскі раён)
Катэгорыя:Курганныя могільнікі Віцебскага раёна
2016 год у гісторыі музыкі

**2016** год быў адзначаны шэрагам музычных падзей.
## Падзеі 
* 4 і 5 чэрвеня — XI Рэспубліканскі фестываль нацыянальных культур у Гродне
* 29 чэрвеня — ўз’яднанне гурта «Розы» падчас фестываля традыцыйнай культуры «Свае» ў вёсцы Боркі.

## Альбомы 
* «Без меж» — альбом гурта «Океан Ельзи»
*«По морям» — другі студыйны альбом «Всё_Crazy»
* «Infinity» — альбом гурта «CherryVata»
*«Kola rycerska» — канцэртны альбом гурта «Стары Ольса»
*«Medieval Classic Rock» — студыйны альбом гурта «Стары Ольса»
* «Mifatvorčaść» — альбом спявачкі і паэта Кацярыны Ваданосавай
*«Płastyka» — альбом гурта «Akute»

## Узнагароды 
## Гурты 
### Створаны 
### Распаліся 
* Amaroka

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 17 красавіка — Вітаўт Мартыненка, беларускі журналіст, аўтар музыказнаўчых кніг і тэкстаў песень
* 26 чэрвеня  — Сяргей Картэс, кампазітар, народны артыст Рэспублікі Беларусь (нар. 1935)
* 13 лістапада — Андрэй Давідзян, савецкі і расійскі музыкант, удзельнік шоў «Голас»
* 25 снежня — Джордж Майкл, папулярны брытанскі спявак

## Спасылкі 
*
Катэгорыя:Гады ў музыцы
1993 год у гісторыі кіно

**1993** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
*«Апошні герой баевіка» — мастацкі, «Columbia Pictures», рэж. Джон Мактырнан (у ролях: Арнольд Шварцэнэгер).
*«Балада пра маленькую Джо» — «Joco», рэж. Мэгі Грынвальд (у ролях: Сьюзі Эміс, Бо Хопкінс, Іэн Мак-Келен).
*«Жыццё з Майкам» — мастацкі,  «Touchstone Pictures»,  Джэймс Лапін (у ролях: Майкл Джэй Фокс, Крысціна Відал)
*«Зацягнутая музыка» — тэлефільм, рэж. Роджэр Спотысвуд (у ролях: Мэт’ю Модзін, Гленн Хэдлі).
*«Крывыя вечары» — дакументальны,  «Беларусьфільм»,  Зінаіда Мажэйка (у ролях: Сяргей Лясны)
*«Крыж на зямлі і поўня ў небе» — «Тэлефільм», рэж. Валерый Басаў (у ролях: Сяргей Лясны)
*«Тутэйшыя» — мастацкі, «Беларусьфільм»,  Валерый Панамароў (у ролях: , Генадзь Гарбук)
*«Шэсць межаў аддалення» — «New Regency Productions», рэж. Фрэд Скэпісі (у ролях: Дональд Сазерленд, Стокард Чэнінг, Уіл Сміт).

## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 20 студзеня — Одры Хепбёрн, брытанская актрыса (нар. 1929).
* 5 лютага — Джозеф Леа Манкевіч, амерыканскі кінарэжысёр, прадзюсар, сцэнарыст (нар. 1909).
* 27 лютага — Ліліян Гіш, амерыканская актрыса (нар. 1893).
* 29 сакавіка — Штэфан Угер, славацкі рэжысёр і сцэнарыст (нар. 1930).
* 31 кастрычніка — Федэрыка Феліні, італьянскі кінарэжысёр і сцэнарыст (нар. 1920).

## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1947 год у гісторыі кіно

**1947** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.
## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 18 красавіка — Ежы Штур, польскі драматычны і камедыйны акцёр тэатра і кіно, сцэнарыст, рэжысёр, педагог.
* 30 ліпеня — Арнольд Шварцэнэгер, амерыканскі акцёр аўстрыйскага паходжання.
* 18 кастрычніка — Юрый Хашчавацкі, беларускі кінарэжысёр і сцэнарыст.
* 12 лістапада — Патрыс Леконт, французскі кінарэжысёр і сцэнарыст.
## Памерлі 
## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
2001 год у гісторыі музыкі

**2001** год быў адзначаны шэрагам музычных падзей.
## Падзеі 
## Альбомы 
*«Вольныя танцы: альтэрнатыва by» — беларускі зборнік.
* «Журавы» — альбом гурта «Троіца»
* «Мяу кисс ми» — альбом гурта «Би-2»
* «На неба» — альбом гурта «Без Билета»
* «Сэрца Эўропы in rock» — супольны альбом беларускіх і польскіх музыкаў
* «Хавайся ў бульбу» — альбом гурта «Крама»
*«Hard Life Heavy Music» — музычны зборнік.
* «Just» — альбом гурта «Камерата»
*«Ozzfest 2001: The Second Millennium» — зборнік.
*«Satellite» — альбом гурта «P.O.D.».

## Узнагароды 
## Гурты 
### Створаны 
* Кассиопея
* Крамбамбуля
* Краски
* Eihelstraat
*«UltraВожык».
* ZERO-85

### Распаліся 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Спасылкі
*
Катэгорыя:Гады ў музыцы
2009 год у гісторыі кіно

**2009** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
* «Аватар» — мастацкі, рэж. Джэймс Кэмеран (у ролях: Сэм Уортынгтан, Зоі Салдана).
*«Авель» — кароткаметражны,  «Заразно Films»,  Ілля Бажко (у ролях: Павел Казак, Ілля Бажко, Вольга Рыбакова)
* «Агара» — гістарычны фільм рэжысёра Алехандра Аменабара.
*«Адзіночкі» — мастацкі,  «HOT»,  Рэнэн Шор (у ролях: Саша Аўшалом Агаронаў, Антон «Клін» Астроўскі, Генры Давід, Цахі Град, Ротэм Зусман)
* «Бясслаўныя вырадкі» — фільм, зняты рэжысёрам Квенцінам Таранціна па ўласным сцэнарыі.
*«Ваўкі» — мастацкі,  «Беларусьфільм»,  Аляксандр Колбышаў (у ролях: Андрэй Панін, Уладзімір Гасцюхін)
* «Графіня» — біяграфічная драма рэжысёра Жулі Дэльпі.
*«Дастыш фантастыш» — мастацкі,  «Беларусьфільм»,  Аляксандр Канановіч (у ролях: Аляксандр Казелла, Марыя Возба, )
*«Днюка» — дакументальны,  «Белсат»,  Андрэй Куціла
*«Дняпроўскі рубеж» — мастацкі,  «Беларусьфільм»
*«Зомбілэнд» — мастацкі,  «Columbia Pictures»,  Рубен Флейшэр (у ролях: Эма Стоўн, Біл Мюрэй, Джон Крыстафер Райлі)
*«Маё жыццё ў руінах» — мастацкі,  «26 Films»,  Дональд Петры (у ролях: Рычард Дрэйфус)
*«Мужчынская справа» — дакументальны,  «Беларусьфільм»,  
* «Неверагодны містар Фокс» — лялечны мультфільм Уэса Андэрсана, зняты па аднайменнай кнізе Роальда Даля.
*«Свята на нашай вуліцы» — дакументальны,  «Белсат»,  Адам Галін
*«Снайпер: Зброя адплаты» — мастацкі,  «Беларусьфільм»,  Аляксандр Яфрэмаў (у ролях: Дзмітрый Пяўцоў, Марыя Міронава).
*«Правінцыяль» — мастацкі, ,  Ігар Асмалоўскі (у ролях: Алеся Прохарава, Валерый Зяленскі, Анна Кісель)
* «Таямніца Келза» — французска-бельгійска-ірландскі анімацыйны фэнтэзійны фільм Тома Мура.
*«Усё, што я люблю» — мастацкі,  «TVP», «Canal+»,   (у ролях: , , )
*«Цырк матылькоў» — мастацкі,   Джошуа Вайгель (у ролях: , , Даг Джонс).

## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 6 лютага — Джэймс Уітмар, амерыканскі акцёр (нар. 1921).
* 13 мая — Моніка Бляйбтрой, аўстрыйская актрыса тэатра і кіно (нар. 1944).
* 17 снежня — Джэніфер Джонс, амерыканская актрыса (нар. 1919).

## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
Іван Сцяпанавіч Зайцаў

{{Ваенны дзеяч
|імя              = Іван Сцяпанавіч Зайцаў
|дата нараджэння  = 09.10.1926
|дата смерці      = 16.04.1945
|месца нараджэння = 
|месца смерці     =  
|выява            = 
|шырыня           =
|прыналежнасць    = 
|званне           = 
|род войскаў      = пяхота
|камандаваў       = камандзір аддзялення
|частка           = 301-я стралковая дывізія  1050-ы стралковы полк
|бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды       = { style=background: transparent"
 
 
}
|сувязі           = 
|у адстаўцы       = 
}}

**Іван Сцяпанавіч Зайцаў** (9 кастрычніка 1926 года, вёска Чонкі, Гомельская воласць, Гомельскі павет, Гомельскай губерні, РСФСР (цяпер пасёлак Чонкі, чонкаўскага сельсавета Гомельскага раёна, Гомельскай вобласці) — 16 красавіка 1945 года горад Зелаў, ландкрайс Лебус, правінцыя Брандэнбург, Прусія, Германія (цяпер ландкрайс Меркіш-Одэрланд, зямля Брандэнбург, Германія) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, камандзір стралковага аддзялення 9-й стралковай роты 105-а стралковага палка 301-й стралковай дыізіі 5-й ударнай арміі 1-а Беларускага фронта, сяржант. Герой Савецкага Саюза (1945, пасмяротна). Закрыў сваім целам амбразуру кулямёта.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1926 годзе ў весцы Чонкі ў наваколлі Гомеля ў сялянскай сям'і, атрымаў пачатковую адукацыю.

У лістападзе 1943 года, пасля вызвалення Гомеля быў прызваны ў РСЧА. Са снежня 1943 года ўдзельнічаў у баях на 3-ім Украінскім фронце і 1-ым Беларускім фронце.

На 16 красавіка 1945 года з'яўляўся камандзірам стралковага аддзялення ў 301-й стралковай дывізіі. Дывізія ў ходзе Берлінскай аперацыі ў гэты дзень наступала не левым фланзе 5-й ударнай арміі ў першым эшэлоне. 1050-ы стралковы полк наступаў на чыгуначную станцыю Вербіг у пяці кіламетрах на поўнач ад Зелава (цяпер у межах горада).

Дзейнічаў у складе штурмавой групы 3-га батальёна палка. На падыходах да станцыі падраздзяленне было спынена агнём з дзота і залегла. Камандзір аддзялення Зайцаў па сваёй ініцыятыве са звязкай гранат папоўз да дзота. Быў выяўлены ворагам, які засяродзіў на Зайцаве агонь, і сяржант быў паранены. Тым не менш ён працягнуў рух да дзота, і калі да агнявой кропкі засталось некалькі метраў, кінуўся на яе і закрыў целам амбразуру.

Быў пахаваны ў Кюстрыне, у брацкай магіле каля стадыёна. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 31 мая 1945 года за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашыстскімі захопнікамі і паказаныя пры гэтым мужнасць і гераізм сяржанту Зайцаву Івану Сцяпанавічу пасмяротна нададзена званне Героя Савецага Саюза.

Імянем І. С. Зайцава названыя вуліцы ў Гомелі і Чонках, на будынку ПТВ № 56 Гомеля, у якім знаходзілася рамеснае вучылішча, дзе ў 1940 годзе вучыўся І. С. Зайцаў, усталяваная мемарыяльная дошка.

## Спасылкі 
* 
* Інфармацыя з данясення аб беззваротных стратах
* Наградны ліст

Катэгорыя:Пехацінцы Вялікай Айчыннай вайны
Дземяхі (археалагічны помнік)

**Дземяхі** — археалагічны помнік: курган. Знаходзіцца за 1,5 км на ўсход ад в. Дземяхі (Віцебскі раён), у бары каля лясной дарогі. У плане чатырохвугольны, памерам 12х14 м, вышынёй ё,8 м, вакол насыпу раўкі.

У 1972 годзе вявіў і даследаваў Г. В. Штыхаў.

## Літаратура 
* Археалагічныя помнікі раёна // Памяць: Віцебскі раён: Гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал.: А. П. Красоўскі [і інш.]; Укл. У. І. Мезенцаў; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: Мастацкая літаратура, 2004. — 772 с.: іл. — С. 29. — ISBN 985-02-0647-0.
 
Катэгорыя:Курганныя могільнікі Віцебскага раёна
Катэгорыя:Дземяхі (Віцебскі раён)
BMW X4

**BMW X4** (код кузава **F26**) — люксавы кампактны красовер Баварскага аўтамабільнага завода. Быў прадстаўлены 28 сакавіка 2014 года на Нью-Ёркскім аўтасалоне. У продаж паступіў вясной 2014 года.

## Прататып 
Канцэпт-кар *BMW X4 Concept* быў прадстаўлены на Шанхайскім аўтасалоне ў 2013 годзе.

## Кузаў 
BMW X4 заснаваны на BMW X3, але толькі трохі яго нагадвае. Ад BMW X3 пярэдняя частка X4 адрозніваецца фарамі і больш буйнымі паветразаборнікамі.

## Інтэр’ер і абсталяванне 
У інтэр’еры многае засталося ад X3, але ёсць і адрозненні, напрыклад, у вадзіцельскім і заднім сядзеннях. X4 абсталяваны радыё, кантролерам iDrive, цэнтральным дысплеем, спартыўным рулявым колам, апцыянальна даступныя святлодыёдныя фары, навігацыйная сістэма, праекцыйны дысплей. Таксама, да опцый для BMW X4 адносяцца сістэма маніторынгу сляпых зон, функцыі падагрэву пярэдніх, задніх сядзенняў і руля. Акустычная сістэма Harman Kardon стандартная для мадэляў M40i і, платная — для xDrive28i. 

Вытворца прапануе магчымасць індывідуалізацыі BMW X4 з дапамогай пакетаў M Sport або xLine. Першы прадстаўляе: выбар спецыяльнага колеру, вялікія колы, спартыўныя сядзенні і руль спартыўнага тыпу. XLine прадугледжвае таксама візуальныя змены і дадае: 19-цалёвыя колы і глянцавыя выгібы. Аб'ём багажнага аддзялення - 500 л, што на 50 л менш, чым у Х3. Склаўшы заднія сядзенні, можна атрымаць 1400 л вольнай прасторы для багажу.

## Галерэя 

BMW X4 xDrive35d M-Sportpaket (F26) – Frontansicht, 11. April 2015, Düsseldorf.jpg
BMW X4 xDrive35d M-Sportpaket (F26) – Heckansicht, 11. April 2015, Düsseldorf.jpg|Выгляд ззаду
BMW X4 xDrive28i M Sport interior.jpg|Інтэр'ер
BMW concept X4 (Auto Shanghai 2013).JPG|Прататып

## Спасылкі 
* Мадэль на афіцыйным сайце BMW

Катэгорыя:Аўтамабілі 2010-х
X4
Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта
Катэгорыя:Поўнапрывадныя аўтамабілі
Зайцава (археалагічны помнік)

**Зайцава** — археалагічны помнік: гарадзішча. Знаходзіцца каля в. Лёпіна (Віцебскі раён), на левым беразе р. Каспля пры ўпадзенні ў яе ручая, на мысе вышынёй 30 м. Пляцоўка трохвугольнай формы, даўжыня бакоў каля 50—60 м. З боку поля — рэшткі вала вышынёй 1,5 м.

У 1955 і 1956 гадах Л. В. Аляксееў выявіў і даследаваў гарадзішча.

## Літаратура 
* Археалагічныя помнікі раёна // Памяць: Віцебскі раён: Гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал.: А. П. Красоўскі [і інш.]; Укл. У. І. Мезенцаў; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: Мастацкая літаратура, 2004. — 772 с.: іл. — С. 30. — ISBN 985-02-0647-0.
 
Катэгорыя:Гарадзішчы Віцебскага раёна
Катэгорыя:Лёпіна
BMW F15

**BMW F15** — трэцяе пакаленне знакамітага сярэднепамернага красовера **BMW X5** нямецкай кампаніі BMW. Выпуск мадэлі быў пачаты ў лістападзе 2013 года ў Еўропе. Адначасова з запускам новай мадэлі з вытворчасці была знятая папярэдняя — E70.

## З’яўленне 
Яшчэ да рашэння запуску новага пакалення X5 французскае выданне l’automobile Magazine паказала магчымыя малюнкі мадэлі, прытым даволі падобныя на будучы аўтамабіль. У маі 2012 года наступнае пакаленне было заўважана падчас тэсціравання на Паўночнай пятлі. Тады ж брытанскае выданне Autoevolution праінфармавала аб некаторых рухавіках і новаўвядзенні аўтамабіля. Праз некалькі дзён з’явіліся фота закамуфліраванага салона і, адпаведна, раскрытыя некаторыя асаблівасці інтэр’еру. Яшчэ праз 2 месяцы выданнем l’automobile Magazine былі паказаныя здымкі ўжо не закамуфліраванага салона. У канцы 2012 года на адной з вуліц Германіі быў зноў заўважана замаскіраванае новае пакаленне, аднак камуфляжу было прыкметна менш. У сярэдзіне студзеня 2013 года кампаніяй Jadi Modelcraft былі апублікаваныя фатаграфіі канчатковага аўтамабіля. У маі 2013 года кампанія прадаставіла афіцыйную інфармацыю і выявы аўтамабіля.

## Новаўвядзенні 
Нягледзячы на чуткі і зацвярджэння кампаніі, 3 пакаленне не атрымала новую платформу і нават мае тыя жа яе памеры, аднак з папярэднім пакаленнем новае не мае ні адной агульнай кузаўной дэталі. Салон таксама якасна змяніўся (напрыклад, з’явіліся новая скура і павялічаны дысплей), хоць размяшчэнне кнопак засталося ранейшым. Аўтамабіль атрымаў практычна ўсе сучасныя сістэмы бяспекі: сістэмы аўтаматычнага тармажэння, кругавога агляду, кантролю за паласой руху і стомленасцю вадзіцеля і нават самастойнага руху ў корках — машына можа не толькі разганяцца і тармазіць, але і паварочваць.

## Рухавікі і каробка перадач 
Аўтамабіль аснашчаецца 4 турбарухавікамі: 2 бензінавымі і 2 дызельнымі. Усе яны даступныя толькі з поўным прывадам (звычайная 2-літровая таксама даступная з заднім) і 8-ступеньчатай аўтаматычнай каробкай перадач кампаніі ZF Friedrichshafen AG.
* Памернасць колаў — 255/55R18
* Пярэдняя падвеска — незалежная, спружынная, на падвойных папярочных рычагах
* Задняя падвеска — незалежная, спружынная, шматрычагавая
* Рулявое кіраванне — Шасцярня-рэйка з гідраўзмацняльнікам
* Дыяметр развароту — 12,7
* Тормазы — дыскавыя, вентыляваныя

## Гібрыдная версія 
У жніўні кампанія абвясціла аб гібрыднай версіі аўтамабіля — X5 eDrive, якая зможа праехаць на акумулятарах да 30 км, а максімальная хуткасць будзе складаць 120 км/г. Яна была паказана на Франкфурцкім аўтасалоне. Заяўлены сярэдні расход паліва — 3,8 л/ 100 км, разгон да 100 км/г — 7 секунд.

## X5M 
Спартыўная версія — M — аснашчаецца рухавіком з падвойным турбанаддзіманнем. Акрамя гэтага ён мае адаптыўную спартыўную падвеску Adaptive M і колы 20 цаляў.

## Узнагароды 
* Намінацыя «Аўтамабіль года» ў Паўночнай Амерыцы
* Прэмія «Залаты руль» у катэгорыі SUV

## Спасылкі 
* Мадэль на афіцыйным сайце BMW

Катэгорыя:Аўтамабілі 2010-х
F15
Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта
Катэгорыя:Поўнапрывадныя аўтамабілі
Катэгорыя:Заднепрывадныя аўтамабілі
Аганус

**Аганус** () — сяло ў Лачынскім раёне Азербайджанскай Рэспублікі.

У 1992—2020 гадах было пад кантролем узброеных сіл Арменіі і называлася Аганус (арм.: Աղանուս), уваходзіла ў Кашатагскі раён непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі. У ходзе Другой карабахскай вайны 1 снежня 2020 года сяло было занята ўзброенымі сіламі Азербайджана (армяне лічаць гэта акупацыяй).

## Спасылкі 
* Ağanus — спадарожнікавы здымак вёскі

Катэгорыя:Населеныя пункты Лачынскага раёна
Керсці Кальюлайд

**Керсці Кальюлайд** (; нар. , ) — эстонскі палітык, 3 кастрычніка 2016 года была абрана прэзідэнтам Эстоніі. Уступіла на пасаду 10 кастрычніка 2016 года.

## Біяграфія 
### Дзяцінсктва і юнацтва 
Нарадзілася 30 снежня 1969 года ў горадзе Тарту. У 1987 годзе скончыла Талінскую сярэднюю школу № 44, а ў 1992 — факультэт біялогіі Тартускага ўніверсітэта. У 2001 годзе атрымала ступень магістра дзелавога адміністравання ў Тартускім універсітэце.

### Палітычная кар’ера 
Была членам Эстонскага геннага фонду і членам куратараў Тартускага ўніверсітэта. З 2011 года ўзначальвае савет Тартускага ўніверсітэта.

У 1998—1999 гадах працавала кіраўніком праекта ў аддзеле банкаўскіх інвестыцый Hansapank Markets. У 1999 годзе была дарадцам па эканоміцы на той момант прэм’ер-міністра Эстоніі Марта Лаара.

У лютым 2002 года назначана кіраўніком аддзела кіраўніцкага ўліку электрастанцыі «Іру». У верасні 2002 года прызначана дырэктарам гэтай электрастанцыі.

З 2001 па 2004 год была членам партыі «Саюз айчыны».

З мая 2004 года па верасень 2016 года працавала прадстаўніком Эстоніі ў Еўрапейскай падліковай палаце. З 2010 па 2014 год адказвала за методыку кантролю і гадавыя справаздачы. З 2014 года кіравала правядзеннем аўдыту па сельскай гаспадарцы і правядзеннем рэформы структуры палаты.

З верасня ўзначальвала ўтвораны пры канцылярыі Рыйгікогу савет па маніторынгу развіцця.

3 кастрычніка 2016 года па выніках выбараў Керсці Кальюлайд стала кіраўніком дзяржавы. Яна атрымала 81 голас, на месцы прысутнічала 98 дэпутатаў парламента з 101.

### На чале дзяржавы 
10 кастрычніка 2016 года Керсці Кальюлайд заступіла на пасаду Прэзідэнта Эстоніі. Яна стала першай жанчынай-прэзідэнтам у гісторыі краіны.

У снежні 2017 года Кальюлайд паведаміла, што плануе месяц працаваць у рускамоўнай Нарве, каб паказаць, што эстонская абшчына, эстонскае грамадства прысутнічае тут і шануе Нарву. У 2019 годзе Прэзідэнт Эстоніі падкрэсліла, што нізкі ўзровень валодання эстонскай мовай прывёў да таго, што ў буйных гарадах існуе сацыяльная ізаляцыя прадстаўнікоў рускай абшчыны. Паводле яе слоў, у краіны ёсць адзіная дзяржаўная мова, і перад Эстоніяй стаіць задача, каб усе выхаванцы ў дзіцячых садках і выпускнікі школ размаўлялі па-эстонску.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Жанчыны-кіраўнікі дзяржаў і ўрадаў
Катэгорыя:Жанчыны-прэзідэнты