open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пётр Васільевіч Кандрацьеў

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Пётр Васільевіч Кандрацьеў
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 20.06.1909
 |месца нараджэння = Віцебск, Віцебская губерня, Расійская імперыя
 |дата смерці      = 01.06.1943
 |месца смерці     = Фінскі заліў
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 
 |званне           = гвардыі палкоўнік
 |род войскаў      = 
 |камандаваў       = 13-ы знішчальны авіяполк
 |частка           = 
 |бітвы            = Савецка-фінляндская вайна, 1939—1940, Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды       = { style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
       
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}

**Пётр Васільевіч Кандрацьеў** (,  — ) — ваенны лётчык, Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
Скончыў Ленінградскую ваенна-тэарэтычную школу лётчыкаў (1933), Ейскую ваенна-марскую школу лётчыкаў.

Удзельнік савецка-фінляндскай вайны 1939—1940 гг., у час якой памочнік камандзіра авіяпалка капітан П. В. Кандрацьеў зрабіў 66 баявых вылетаў, патапіў варожае судна з боепрыпасамі, спаліў на аэрадроме 7 самалётаў, знішчыў 2 паравозы, 7 аўтамашын. Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена 21.04.1940 г.

У Вялікую Айчынную вайну ўдзельнічаў у абароне Ленінграда, знішчальны авіяполк пад яго камандаваннем за 5 месяцаў правёў 389 паветраных баёў, знішчыў 105 варожых самалётаў, 55 танкаў. Палкоўнік Кандрацьеў загінуў 01.06.1943 г. у баі над Фінскім залівам.
Пахаваны ў горадзе Кранштат.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка»
* Ордэн Леніна
* 2 ордэны Чырвонага Сцяга
* Ордэн Чырвонай Зоркі

## Памяць 
* Імем П. В. Кандрацьева названа вуліца ў Віцебску, пасёлак у Выбаргскім раёне Ленінградскай вобласці.
* Імя Героя ўвекавечана на на мемарыяльнай дошцы з імёнамі Герояў савецкага Саюза марскіх авіяцыйных палкоў Балтыйскага флоту ў горадзе Кранштат.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Ваенныя лётчыкі СССР
Катэгорыя:Палкоўнікі СССР
Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Васіль Аляксандравіч Дзямідаў

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Васіль Аляксандравіч Дзямідаў
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 1940—1961
 |званне           = падпалкоўнік
 |род войскаў      = авіяцыя, РВСП
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды       = { style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
       
-
         
-
 
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}
**Васіль Аляксандравіч Дзямідаў** (, вёска Чарэя, Чашніцкі раён, Віцебская вобласць — , ) — ваенны лётчык 1-га класа, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (1945).

## Біяграфія 
В. А. Дзямідаў нарадзіўся у вёсцы Чарэя. У 1939 годзе паступіў у Віцебскі аэраклуб, які скончыў у 1940 годзе. У Чырвонай Арміі з 1940 года. У 1942 годзе скончыў Омскую ваенную авіяцыйную школу пілотаў. Праходзіў службу ў 1-й вучэбна-трэніровачнай авіяцыйнай брыгадзе ў Маскоўскай ваеннай акрузе. З сакавіка 1943 г. ваяваў на Заходнім, 1-м Прыбалтыйскім і 3-м Беларускім франтах. Старшы лейтэнант В. Дзямідаў, камандзір звяна асобнага разведвальнага авіяпалка, да 1 сакавіка 1945 г. зрабіў 226 баявых вылетаў. Удзельнік Арлоўскай, Смаленскай, Віцебскай зімовай, Беларускай, Прыбалтыйскай, Усходне-Прускай наступальных аперацый.

Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена ў 1945 годзе.

Пасля вайны В. А. Дзямідаў працягваў службу ў Ваенна-паветраных сілах СССР. У 1955 годзе скончыў Ваенна-паветраную акадэмію, у 1956 годзе — Разанскую афіцэрскую школу баявога прымянення. Служыў на пасадах камандзіра авіяцыйнай эскадрыллі, намесніка камандзіра і камандзіра авіяцыйнага палка. З 1960 г. у Ракетных войсках стратэгічнага прызначэння — камандзір ракетнага палка ў горадзе Умань. 

З 1961 г. падпалкоўнік В. А. Дзямідаў у запасе. Жыў у Віцебску. Працаваў выкладчыкам пачатковай ваеннай падрыхтоўкі у сярэдняй школе № 21, дыспетчарам Віцебскага аэрапорта. З 1980 года В. А. Дзямідаў на пенсіі. Памёр і пахаваны ў Віцебску.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка»
* Ордэн Леніна
* 4 ордэны Чырвонага Сцяга
* Ордэн Айчыннай вайны 1-й ступені
* 2 ордэны Айчыннай вайны 2-й ступені
* Ордэн Багдана Хмяльніцкага 3-й ступені
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* медалі

## Памяць 
Мемарыяльная дошка ў Віцебску на доме, дзе жыў В. А. Дзямідаў.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Василий Александрович Демидов Герой Советского Союза, лётчик 10 ОРАП
* Демидов Василий Александрович // Интернет-портал Минобороны России
* Герои Советского Союза // Информационный портал города Чашники 

Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Падпалкоўнікі СССР
Катэгорыя:Лётчыкі СССР
Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Мікалай Аляксеевіч Ласкуноў

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Мікалай Аляксеевіч Ласкуноў
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 1930—1945
 |званне           = падпалкоўнік
 |род войскаў      = 
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = Савецка-японская вайна
 |узнагароды       = { style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
  
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}
**Мікалай Аляксеевіч Ласкуноў** (, вёска Станіславова, Полацкі павет — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (1945).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Станіславова Полацкага павета Віцебскай губерні (цяпер у Шумілінскім раёне, Віцебская вобласць, Беларусь). У Чырвонай Арміі з 1930 г. У 1934 годзе скончыў Кіеўскую ваенную школу сувязі, у 1941 годзе Ваенную акадэмію імя Фрунзэ. 3 1945 года на 2-м Далёкаўсходнім фронце.

Намеснік начальніка аддзела штаба арміі падпалкоўнік М. А. Ласкуноў вызначыўся 11 жніўня 1945 г. З баявым заданнем вылецеў самалётам у злучэнне, якое вяло бой за горад Фуцзінь (Кітай), пры пасадцы самалёт быў падбіты. Цяжка паранены Ласкуноў уручыў загад па прызначэнні, чым забяспечыў вырашэнне задачы па авалоданні вузлом супраціўлення японскіх войск. Памёр ад ран 11.08.1945 г. Пахаваны ў горадзе Фуцзінь.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка»
* ордэн Леніна
* медаль

## Літаратура 
* Ласкуноў Мікалай Аляксеевіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 1999. — Т. 9. — С. 143.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шумілінскім раёне
Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-японскай вайны
Катэгорыя:Падпалкоўнікі СССР
Катэгорыя:Памерлі ў Кітаі
Іван Андрэевіч Крумін

**Іван Андрэевіч Крумін** (,  — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (30.03.1943).

## Біяграфія 
І. А. Крумінь нарадзіўся у горадзе Гарадок Віцебскай губерні. Пасля заканчэння школы сялянскай моладзі ў 1930 годзе паступіў у Віцебскі кааператыўны тэхнікум. Да Вялікай Айчыннай вайны працаваў бухгалтарам. У Чырвонай Арміі са жніўня 1941 года. На фронце з лістапада 1942 ода пасля заканчэння мінамётнага вучылішча. Удзельнічаў у баях на Цэнтральным і 1-м Беларускім франтах, у вызваленні Курска, Арла, Сеўска, Чарнігава, Правабярэжнай Украіны.

Камандзір узвода 120-мм мінамётаў 45-га Даурскага стралковага палка 106-ай Забайкальскай стралковай дывізіі лейтэнант І. А. Крумін у баях за пераправу на рацэ Дняпро праявіў мужнасць і адвагу. Пад моцным агнём праціўніка 15 кастрычніка 1943 года пераправіўся на правы бераг Дняпра ў раёне Лоева для карэкціроўкі агню нашай артылерыі, якая абстрэльвала пераправу. Быў паранены, аднак працягваў выконваць баявую задачу. І толькі тады, калі пераправіліся другія эшалоны, падышла змена, ён згадзіўся эвакуіравацца ў медсанбат.

У выніку гераічных дзеянняў лейтэнанта І. А. Круміна артылерыя дзейнічала выдатна, агнявыя кропкі праціўніка падаўляліся своечасова, што забяспечыла паспяховае фарсіраванне Дняпра і захоп плацдарма на правым беразе ракі.

Званне Героя Савецкага Саюза было прысвоена 30 кастрычніка 1943 года.

У 1946 годзе І. А. Крумін дэмабілізаваўся. Скончыў Вышэйшую партыйную школу пры ЦК КПСС, быў на партыйнай і дзяржаўнай рабоце ў горадзе Рыга. Працаваў ва Усесаюзным НДІ эканомікі кааператыўнага гандлю, старшынёй праўлення Латвійскага спажывецкага саюза. Выбіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета Латвійскай ССР.

## Узнагароды 
Узнагароджаны 2 ордэнамі Леніна, ордэнам Айчыннай вайны I ступені, ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга, Чырвонай Зоркі, Кастрычніцкай Рэвалюцыі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Крумін Іван Андрэевіч // Прыдзвінскі край: гісторыя і сучаснасць

Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Камандзіры ўзводаў у Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Маёры СССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Латвійскай ССР
Сцяпан Сцяпанавіч Манковіч

**Сцяпан Сцяпанавіч Манковіч** (13 мая 1905, вёска Беразіно- 18 красавіка 1978, Віцебск) — Герой Савецкага Саюза (1944).

## Біяграфія 
Скончыў ВПШ пры ЦК ВКП(б) (1926). З 1929 года на савецкай і гаспадарчай рабоце, з 1939 — сакратар Бягомльскага райкама КП(б)Б. У Вялікую Айчынную вайну — у тыле ворага, з сакавіка 1942 — у партызанах, камісар атрада, у верасні 1942 — снежні 1943 гг. — камісар партызанскай брыгады «Жалязняк», адначасова сакратар Бягомльскага падпольнага райкама КП(б)Б.

Пасля вайны — на савецкай і партыйнай рабоце.

## Памяць 
На радзіме ў вёсцы Беразіно на тэрыторыі сярэдняй школы ўстаноўлены бюст, яго імя прысвоена гэтай школе. Адна з вуліц гарадскога пасёлка Бягомль названа імем С. С. Манковіча.

## Літаратура 
* Манковіч Сцяпан Сцяпанавіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 1999. — Т. 5. — С. 70.
* 

 
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Докшыцкім раёне
Васіль Васілевіч Піменаў

**Васіль Васілевіч Піменаў** ( г.,  — ) — Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
Рускі. Скончыў Разанскае вышэйшае паветрана-дэсантнае каманднае вучылішча (1975), Ваенную акадэмію імя Фрунзэ (1987). У Савецкай Арміі з 1971 г. У1982—1984 гг. у Афганістане.

Камандзір батальёна парашутна-дэсантнага палка маёр Піменаў вызначыўся ў кастрычніку 1983 г. у разгроме буйной групоўкі душманаў. Герой Савецкага Саюза (1984).

Узнагароджаны таксама ордэнам Чырвонай Зоркі, медалямі.

3 1991 г. у штабе паветрана-дэсантных войск Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі.
 

## Літаратура 
* Піменаў Васіль Васілевіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2001. — Т. 12. — С. 360—361.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Выпускнікі Разанскага вышэйшага паветрана-дэсантнага каманднага вучылішча
Катэгорыя:Палкоўнікі Расіі
Катэгорыя:Удзельнікі Афганскай вайны (1979—1989)
Катэгорыя:Выпускнікі Ваеннай акадэміі імя М. В. Фрунзэ
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Чырвонай Зоркі
Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза
Леанід Мікалаевіч Філіпенка

**Леанід Мікалаевіч Філіпенка** (5 сакавіка 1914, Варвараўка, цяпер Новаўкраінскі раён, Кіраваградская вобласць — 27 студзеня 2012, Віцебск) — Герой Савецкага Саюза (1945 год), удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Ганаровы грамадзянін Віцебска (1985 год).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 5 сакавіка 1914 года у сяле Варварыўка (цяпер Новаўкраінскі раён Кіраваградскай вобласці) у сям’і селяніна. Украінец. Скончыў 8 класаў, рабфак у Віцебску. У 1933—1936 і 1940—1941 гадах працаваў на Віцебскай панчошна-трыкатажнай фабрыцы імя КІМ. У Чырвонай Арміі ў 1936—1940 гадах і з 1941 года.

Удзельнік савецка-фінляндскай вайны (1939—1940). На фронце ў Вялікую Айчынную вайну з 1941 года на Заходнім, Ленінградскім, Данскім, Сталінградскім, Цэнтральным, 1-м, 2-м і 3-м Беларускім франтах. Скончыў франтавыя курсы падрыхтоўкі камандзіраў рот ў 1943 годзе. Удзельнік вызвалення Беларусі і Польшчы. Член ВКП(б)/КПСС з 1944 года. Вызначыўся ў баях на тэрыторыі Усходняй Прусіі. Батальён 413-га стралковага палка (73-я стралковая дывізія, 48-я армія, 3-ці Беларускі фронт) пад камандаваннем капітана Філіпенка ў ноч на 17 лютага 1945 гады на падручных сродках фарсіраваў раку Пасаргэ ў раёне населенага пункта Грунеберг (6 км паўднёва ўсход горада Бранева, Польшча) і захапіў плацдарм. Байцы адбілі 4 контратакі танкаў і пяхоты праціўніка. Утрымліваючы і пашыраючы плацдарм, яны забяспечылі пераправу праз раку падраздзяленняў палка і ўсёй дывізіі. Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена 19 красавіка 1945 года.

У 1946 годзе скончыў курсы «Выстрал». З 1960 года падпалкоўнік Філіпенка ў запасе. Жыў у Віцебску. Працаваў начальнікам штаба грамадзянскай абароны фабрыкі імя КІМ. Памёр 27 студзеня 2012 года.

## Узнагароды 
* Ордэн «За службу Радзіме» III ступені (15 красавіка 1999 года, Беларусь)
* Ордэн Леніна
* Ордэн Чырвонага Сцяга
* Ордэн Айчыннай вайны I ступені (3 ордэна)
* Ордэн Айчыннай вайны II ступені
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* Медалі
* Ганаровы грамадзянін горада Віцебска (1985)

## Літаратура 
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — С. 365. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1.
* 

## Спасылкі 
* 
* У Віцебску ўшаноўвалі Героя Савецкага Саюза Леаніда Філіпенка 

Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Віцебска
Катэгорыя:Пехацінцы Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Новаўкраінскім раёне
Катэгорыя:Падпалкоўнікі СССР
Сямён Аляксандравіч Альтшулер

{{вучоны
| Фота               = Сямён Аляксандравіч Альтшулер.jpg
| шырыня партрэта    = 150
| Узнагароды і прэміі = { Style = "background: transparent"
       
-
     
}
}}

**Сямё́н Алякса́ндравіч Альтшу́лер** (,  — ) — расійскі фізік, стваральнік навуковай школы ў галіне парамагнетызму. Член-карэспандэнт АН СССР (1976). Доктар фізіка-матэматычных навук (1955), прафесар (1956). Заслужаны дзеяч навукі РСФСР (1970).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і віцебскіх яўрэяў. Скончыў Казанскі ўніверсітэт (1932), дзе працаваў з 1934 г. (з 1954 загадчык кафедры). У 1977—83 гг. член Прэзідыума Казанскага філіяла АН СССР.

Навуковыя працы па магнітнай радыёспектраскапіі, электронным парамагнітным рэзанансе, тэорыі парамагнетызму. Прадказаў (разам з І. Я. Тамам; 1934) наяўнасць у нейтрона магнітнага моманту, вызначыў яго знак і дакладна ацаніў велічыню. Адкрыў (разам з Б. М. Козыравым і С. Г. Саліхавым; 1948) звыштонкую структуру спектраў электроннага парамагнітнага рэзанансу. Прадказаў акустычны парамагнітньі рэзананс (1952; зарэгістраваны як адкрыццё ў 1974), пабудаваў яго тэорыю, што прывяло да стварэння квантавай акустыкі. Прапанаваў метад атрымання звышнізкіх тэмператур, заснаваны на адыябатычным размагнічванні ядзерных спінаў ванфлекаўскіх парамагнетыкаў (1966).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Фізікі Расіі
Катэгорыя:Фізікі-тэарэтыкі СССР
Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны
Іван Міхайлавіч Краснік

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Іван Міхайлавіч Краснік
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     =
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = , 
 |гады службы      = 1932—1956
 |званне           = палкоўнік
 |род войскаў      = артылерыя
 |камандаваў       = 360-ы гвардзейскі цяжкі самаходны артылерыйскі полк
 |частка           = 
 |бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды       = { style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
       
-
       
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}

**Іван Міхайлавіч Кра́снік** (, вёска Іванск — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

## Біяграфія 
І. М. Краснік нарадзіўся у вёсцы Іванск (сучасны аграгарадок у  Віцебскай вобласці Беларусі).
У кастрычніку 1928 года прызваны ў рады Чырвонай Арміі. У 1932 годзе скончыў Мінскае артылерыйскае вучылішча. У Вялікую Айчынную вайну з чэрвеня 1941 года ваяваў на Заходнім, Калінінскім, Ленінградскім і 1-м Беларускім франтах.

360-ы гвардзейскі цяжкі самаходны артылерыйскі полк (33-я армія, 1-ы Беларускі фронт) пад камандаваннем падпалкоўніка І. М. Красніка вызначыўся 16—22 красавіка 1945 года на тэрыторыі Германіі ў час прарыву абароны праціўніка на ўчастку шашы Франкфурт—Берлін.
За ўмелае камандаванне палком, асабістую мужнасць і гераізм Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 31 мая 1945 года І. М. Красніку прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Пасля вайны І. М. Краснік працягваў службу у арміі. У 1947 годзе скончыў Вышэйшыя афіцэрскія курсы пры Ваеннай акадэміі бранятанкавых і механізаваных войскаў. З 1956 года палкоўнік Краснік у запасе. Жыў у горадзе Барысаў Мінскай вобласці. Памёр 18 лютага 1957 года і пахаваны ў Барысаве.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка»
* 2 ордэны Леніна
* 3 ордэны Чырвонага Сцяга
* Ордэн Айчыннай вайны 1-й ступені
* 2 ордэны Чырвонай Зоркі
* медалі

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Краснік Іван Міхайлавіч // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Чашніцкага раёна / рэдкал. М. Ц. Дробыш [і інш.]. — Мн., 1997. — С. 430.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Палкоўнікі СССР
Валерый Данілавіч Анісенка

**Валерый Данілавіч Анісенка** (, Талачын) — беларускі тэатральны рэжысёр і акцёр. Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР.

## Біяграфія 
Яшчэ ў школьныя гады захапляўся тэатральнай дзейнасцю, быў акцёрам Талачынскага народнага тэатра. Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут (1965). Працаваў акцёрам у Віцебску ў Беларускім дзяржаўным драматычным тэатры імя Я. Коласа (1965—1967) і ў Купалаўскім тэатры (1969—1977).

Незапатрабаванасць у якасці акцёра падштурхнула Анісенку да атрымання рэжысёрскай адукацыі. У 1978 годзе скончыў Вышэйшыя рэжысёрскія курсы пры Дзяржінстытуце тэатральнага мастацтва ў Маскве. Працаваў галоўным рэжысёрам Беларускага рэспубліканскага тэатра юнага гледача (1979—1980), Тэатра-студыі кінаакцёра (1980—1982), Беларускага радыё (1982—2000), мастацкім кіраўніком (пазней адначасова і дырэктарам) Рэспубліканскага тэатра беларускай драматургіі (2000—2012). У апошнім тэатры выходзіў на сцэну ў якасці акцёра.

У 2012—2014 гадах дырэктар-мастацкі кіраўнік, у 2014—2017 гадах — мастацкі кіраўнік Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа.

## Творчасць 
Паставіў шмат спектакляў (у тым ліку, больш за 100 радыёспектакляў), 2 тэлефільмы: «Паляванне на апошняга жураўля» А. Жука (2-х серыйны, мастацкі) і «Крык чайкі» А. Асіпенкі (кароткаметражны).

Аўтар тэксту лекцый «Канспект па Шэкспіры» на рускай, іспанскай і англійскай мовах (Мінск, «Арлекін», 1997 г.), кніг «Споведзь дылетанта» (Мінск, «Чатыры чвэрці», 2011), «Нататкі пачаткоўца» (Мінск, АТ «Беллітфонд», 2004), а таксама шэрагу артыкулаў у рэспубліканскай і замежнай прэсе.

## Прызнанне 
* Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі і спецыяльнай прэміі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.
* Спектаклі «Рычард» (1995) і «Макбет» (1996) сталі лаўрэатамі 49- га і 50-га Міжнароднага Эдынбургскага фестывалю

## Літаратура 
* Анісенка Валерый Данілавіч // Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал. Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2002. — Т. 1. — С. 41- 42.
* Валерый Данілавіч Анісенка // Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Талачынскага раёна / рэдкал. І. П. Шамякін [і інш.]. — Мн., 1988. — С. 638.

Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Беларусі
Катэгорыя:Акцёры тэатра Беларусі
Фёдар Кузьміч Каўроў

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя     = Фёдар Кузьміч Каўроў
 |арыгінал імя = 
 |дата нараджэння  = 1912
 |месца нараджэння = вёска Пасуддзева, Віцебская вобласць, Расійская імперыя
 |дата смерці    = 9.07.1937
 |месца смерці   = Брунетэ, Іспанія
 |партрэт        = 
 |подпіс        = 
 |мянушка       = 
 |псеўданім      =
 |прыналежнасць = 
 |гады службы    = 1934—1937
 |званне         = Малодшы камандзір, камандзір танка 4-й асобнай механізаванай брыгады
 |род войскаў      = 26px Танкавыя войскі
 |камандаваў     = 
 |частка          = 
 |бітвы       = Грамадзянская вайна ў Іспаніі
 |узнагароды        = { style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
     
}
 |Commons        =
 |сувязі          = 
 |у адстаўцы     = 
}}
**Фёдар Кузьміч Каўроў** (1912, вёска Пасуддзева, Горацкі павет, цяпер , Віцебская вобласць — ) — Герой Савецкага Саюза (1937).

## Біяграфія 
Беларус. З 1931 года ў Данбасе. У Чырвонай Арміі з 1934 г. Удзельнік вайны ў Іспаніі 1936—1939 гг. на баку рэспубліканцаў, камандзір танка. Вызначыўся пры баях каля Гвадалахары і Тэруэля. Загінуў у баі 09.07.1937 г. За мужнасць і гераізм, праяўленыя пры выкананні інтэрнацыянальнага абавязку, малодшаму камандзіру Каўрову Фёдару Кузьмічу 28 кастрычніка 1937 пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза. Узнагароджаны ордэнам Леніна, ордэнамі Чырвонага Сцяга, Чырвонай Зоркі.

## Памяць 
Імем Фёдара Кузьміча Каўрова названа Сватошыцкая 8-гадовая школа Дубровенскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі.

## Літаратура 
* Каўроў Фёдар Кузьміч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 1997. — Т. 4. — С. 151.
* Каўроў Фёдар Кузьміч // Памяць: Дубровенскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: А. Я. Гаўруцікаў [і інш.]; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мн., 1997. — Кн. 1. — С. 255—256.

## Спасылкі 
* Каўроў Фёдар Кузьміч на сайце Героі краіны

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дубровенскім раёне
Іван Аляксеевіч Арлоў

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Іван Аляксеевіч Арлоў
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |партрэт          = Іван Аляксеевіч Арлоў.jpg
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 1922—1953
 |званне           = 
 |род войскаў      = Войскі СПА
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды       = { style="background:transparent"
       
-
       
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}

**Іва́н Аляксе́евіч Арло́ў** (,  — ) — савецкі ваенны дзеяч. Генерал-лейтэнант (1944).

## Біяграфія 
У Чырвонай Арміі з 1922 года. Скончыў Ваенна-палітычную акадэмію (1936), быў начальнікам палітаддзела акадэміі, начальнік аддзела Палітупраўлення РСЧА, начальнік Вышэйшых курсаў палітсаставу. У Вялікую Айчынную вайну з 1941 г. ваенкам знішчальнага авіякорпуса, член Ваеннага савета СПА краіны, Заходняга, Паўночнага, Цэнтральнага франтоў СПА.

Удзельнік абароны Масквы, Сталінграда, Ленінграда.

З красавіка 1945 года начальнік палітаддзела Забайкальскай арміі СПА. Пасля вайны член Ваеннага савета Цэнтральнай акругі СПА. Са жніўня 1948 года намеснік начальніка хімічных войскаў Сухапутных войскаў па палітычнай частцы.

З 1953 года ў запасе.

## Літаратура 
* Арлоў Іван Аляксеевіч //  — С. 484.
* Арлоў Іван Аляксеевіч // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Віцебска : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; склад. А. І. Мацяюн; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн., 2003. — Кн. 2. — С. 522.
*  — С. 116.

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Лётчыкі СССР
Валерый Сцяпанавіч Башметаў

**Валерый Сцяпанавіч Башметаў** (, вёска Канец, , Віцебская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне тэхналогіі ткацкай вытворчасці. Доктар тэхнічных навук (1993), прафесар (1994). Акадэмік Беларускай інжынернай акадэміі (1995), міжнароднай Акадэміі навук вышэйшай школы (1997).

## Біяграфія 
Скончыў Віцебскі тэхналагічны інстытут лёгкай прамысловасці (1971). 3 1977 г. у Віцебскім тэхналагічным універсітэце (з 1986 г. — дэкан факультэта, з 1993 г. — рэктар). Навуковыя працы па тэхналогіі і ўдасканаленні абсталявання ў галіне лёгкай прамысловасці. Распрацаваў метады прагназіравання тэхналагічных працэсаў вытворчасці тэкстыльных матэрыялаў, прапанаваў эфектыўныя спосабы і тэхналогіі вырабу тканін.

## Біяграфія 
* Башметаў Валерый Сцяпанавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал. Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2004. — Т. 18. Кн. 1. — С. 343.

## Спасылкі 
* Біяграфія В. С. Башметава (на беларускай мове) на сайце Віцебскай абласной бібліятэкі 
* В. С. Башметаў на сайце Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 

Катэгорыя:Вучоныя Беларусі
Катэгорыя:Тэкстыльшчыкі Беларусі
Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га склікання
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Рэктары Віцебскага дзяржаўнага тэхналагічнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Дэканы ВДТУ
Васход

Назву **Васхо́д** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць:
** Васход — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне
** Васход — вёска ў Лоеўскім раёне
** Васход — пасёлак у Чачэрскім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Васход — аграгарадок у Магілёўскім раёне
** Васход — вёска ў Слаўгарадскім раёне
Эдуард Анатолевіч Хіль

{{Музыкант
| Імя             = Эдуард Хіль
| Фота            = Eduard Khil.jpg
| Апісанне_фота   = Эдуард Хіль падчас цырымоніі ўручэння ордэна «За заслугі перад Айчынай» IV ступені ў 2009 годзе.
| Поўнае_імя      = , пры хрышчэнні быў нарачоны Георгіем
| Дата нараджэння = 
| Месца нараджэння = 
| Дата_смерці = 
| Месца_смерці = 
| Краіны = 
| Прафесіі = 
| Пеўчы_голас = барытон
| Інструменты =
| Жанры =
| Псеўданімы =
| Калектывы =
| Тэматыка песень =
| Супрацоўніцтва =
| Лэйблы =
| Сайт = http://edhill.narod.ru/
| Узнагароды=
{ style="background: transparent"

}
{ style="background: transparent"

}
{ style="background: transparent"

}
}}
**Эдуард Анатолевіч Хіль** (4 верасня 1934, Смаленск — 4 чэрвеня 2012, Санкт-Пецярбург) — савецкі і расійскі эстрадны спявак (барытон), народны артыст РСФСР (1974).

## Фільмаграфія 
* 1962 — Чаромушкі — вакал
* 1974 — Эдуард Хіль (дакументальны фільм, рэжысёр — Марына Галдоўская)
* 1981 — Сем шчаслівых нот — камеа
* 1985 — Блакітныя гарады (фільм-канцэрт, на музыку А.Пятрова)
* 2004 — Яцінсотэстс — дырэктар клуба
* 2011 — Грыфін — камеа

## Прызнанне і ўзнагароды 
* Лаўрэат 2-га Усерасійскага конкурсу артыстаў эстрады (1962)
* Другая прэмія міжнароднага фестывалю эстраднай песні ў Сопаце (1965)
* Заслужаны артыст РСФСР (1968)
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга (1971)
* Народны артыст РСФСР (1974)
* Прэмія Ленінскага камсамола (1976)
* Ордэн Дружбы народаў (1981)
* Ордэн «За заслугі перад Айчынай» 4 ступені (4 верасня 2009)
* прыз Уцёсава
* Прэмія «Залаты грамафон» за песню *Я вельмі рады, бо я, нарэшце, вяртаюся дадому* (26 лістапада 2011)
* Прэмія «Стэпавы воўк» у намінацыі «інтэрнэт» (13 чэрвеня 2010)

## Спасылкі 
* 
* Сайт edhil.ru 
* Сайт, прысвечаны Эдуарду Хілю
* Эдуард Хіль / Eduard Hil, peoples.ru 
* 
* Хіль стаў зоркай у Амерыцы праз 44 года
* Кліп песні «Я вельмі рады, бо я, нарэшце, вяртаюся дахаты» (TROLOLO)
* Замежны сайт фанатаў TROLOLO MEN-а 

Катэгорыя:Барытоны
Катэгорыя:Заслужаныя артысты РСФСР
Катэгорыя:Выпускнікі Санкт-Пецярбургскай кансерваторыі
Люблінская губерня

**Люблінская губерня** — адна з губерняў Царства Польскага ў складзе Расійскай імперыі.

Памер 16,9 тыс. км². Насельніцтва — 1 341 тыс. чалавек. (1905 г.). Вялікія гарады — Люблін, Замасць, Холм (да 1912 г.).

Створана ў 1837 г. з Люблінскага ваяводства Царства Польскага. У 1912 г. з яе часткі створана Холмская губерня.

## Адміністрацыйны падзел 
Падзялялася на паветы:
* Білгарайскі павет
* Замойскі павет
* Краснастаўскі павет
* Любартоўскі павет
* Пулаўскі павет
* Тамашоўскі павет
* Холмскі павет
* Грубяшоўскі павет
* Яноўскі павет

## Спасылкі 
* Пра Люблінская губерню  

Катэгорыя:Губерні Царства Польскага
Канстанцін Мікалаевіч Полазаў

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Канстанцін Мікалаевіч Полазаў
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 1936—1950
 |званне           = 
 |род войскаў      = пяхота
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = 
 |узнагароды       = { style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
       
-
   медалі
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}
**Канстанцін Мікалаевіч По́лазаў** (,  — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай Вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

## Біяграфія 
К. М. Полазаў нарадзіўся ў віцебску. атрымаў пачатковую адукацыю, працаваў слесарам. У Чырвонай Арміі з 1936 г. Скончыў курсы малодшых лейтэнантаў (1939).

У Вялікую Айчынную вайну з 1941 г. на Цэнтральным, Сцяпным і 1-м Украінскім франтах. Удзельнік Львоўска-Сандамірскай, Пражскай і Берлінскай аперацый. Камандзір роты аўтаматчыкаў старшы лейтэнант К. М. Полазаў вызначыўся ў жніўні 1944 г. у баях за горад Самбар (Украіна), дзе рота на чале з ім уварвалася ў горад і вяла бой з ворагам да падыходу асноўных сіл брыгады. Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена 10.04.1945 г.

Пасля вайны жыў у вёсцы Буявіна Калінінскага раёна Калінінскай (цяпер Цвярской) вобласці, да 1969 г. працаваў у калгасе.

## Літаратура 
* Полазаў Канстанцін Мікалаевіч //  — С. 450.
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Старшыя лейтэнанты СССР
БНП

* Беларуская нацыянальная партыя
* Беларуская незалежніцкая партыя
* Беларускі Незалежны прафсаюз
Андрэй Сямёнавіч Пешчанка

{{Ваенны дзеяч
| званне     = 
| узнагароды =
{ Style = "background:transparent"
 
}
{ Style = "background:transparent"
        
-
        
-
   
}
}}
**Андрэ́й Сямёнавіч Пе́шчанка** (нар. , г.  — , ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, камандзір звяна 451-га штурмавога авіяцыйнага палка 264-й штурмавой авіядывізіі (5-я паветраная армія). Герой Савецкага Саюза (1946).

## Біяграфія 
Да вайны працаваў у майстэрнях Віцебскага палітэхнікума і на заводзе імя Кірава ў Віцебску.
У 1941 годзе скончыў Віцебскі аэраклуб. У Чырвонай Арміі з 1941 года. Скончыў Чарнігаўскую ваенную авіяцыйную школу пілотаў (1942).
У Вялікую Айчынную вайну з 1943 г. на 1-м і 2-м Украінскіх франтах, удзельнік вызвалення Украіны, Польшчы, Румыніі, Венгрыі, Аўстрыі, Чэхаславакіі. Камандзір звяна штурмавога авіяпалка лейтэнант А. С. Пешчанка зрабіў 150 баявых вылетаў. Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена 15.05.1946 г. (медаль № 9062).

Пасля вайны да 1962 года А. С. Пешчанка служыў у Савецкай Арміі, у 1951 годзе скончыў Вышэйшыя лётна-тактычныя курсы ўдасканалення лётнага саставу. Звольніўся ў запас у званні палкоўніка. Да 1991 г. на гаспадарчай рабоце (працаваў у Мінску на заводзе ЭВМ).

Памёр 27 студзеня 2006 г. Пахаваны на Усходніх могілках у Мінску.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка»
* Ордэн Леніна
* 3 ордэны Чырвонага Сцяга
* Ордэн Аляксандра Неўскага
* 2 ордэны Айчыннай Вайны 1-й ступені
* Ордэн Айчыннай вайны 2-й ступені
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* Ордэн «За службу Радзіме» 3-й ступені
* медалі

Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 15 красавіка 1999 г. № 217 узнагароджаны ордэнам «За службу Радзіме» 3-й ступені.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Мемориальная доска А. Пещенко — героя СССР — открылась на Логойском тракте в Минске 
* Дакументы аб узнагароджаннях на сайце «Память народа»

Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Пахаваныя на Усходніх могілках Мінска
Аркадзь Львовіч Бяссмертны

**Аркадзь Львовіч Бяссмертны** (, г. п. Сураж — ) — беларускі , , ,  (1946). Заслужаны артыст БССР (1939).

Адзін з арганізатараў і кіраўнікоў першых на Беларусі сімфанічнага аркестра і народнай кансерваторыі (1918) у Віцебску. З 1924 г. — дырэктар Беларускага музычнага тэхнікума, з 1926 г. — скрыпач-саліст і дырыжор сімфанічнага аркестра Беларускага радыё. З 1932 г. — педагог Беларускай кансерваторыі. Стваральнік і ўдзельнік (першая скрыпка) Дзяржаўнага струннага квартэта БССР (1934-41).

Узнагароджаны двума ордэнамі.

## Літаратура 
* Бяссмертны Аркадзь Львовіч // Памяць : Віцебскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад. У. І. Мезенцаў; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн., 2004. — С. 703—704.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Скрыпачы Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларускай ССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Суражы (Віцебскі раён)
Пётр Аляксандравіч Буланаў

**Пётр Аляксандравіч Була́наў** (,  — ) — беларускі імунолаг. Доктар біялагічных навук, прафесар (1942). Член-карэспандэнт АН Казахскай ССР (1954).

## Біяграфія 
Скончыў Віцебскі ветэрынарны інстытут у 1930 годзе. 3 1934 г. у Алма-Ацінскім зоаветэрынарным інстытуце, з 1961 г. у Інстытуце біялогіі АН БССР, з 1964 г. загадчык кафедры мікрабіялогіі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. З 1969 года ў Казахскім універсітэце. З 1973 г. навуковы кансультант Інстытута генетыкі і цыталогіі АН БССР.

Вывучаў уласцівасці змяінага яду, вынайшаў проціядныя вакцыны і сывараткі, антыбіётык актынаміцын К. Навуковыя працы па мікробных меланінавых пігментах, бруцэлёзе буйной рагатай жывёлы, эксперыментальнай анкалогіі.

## Літаратура 
* Буланаў Пётр Аляксандравіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 1996. — Т. 3. — С. 327.
* Буланаў Пётр Аляксандравіч // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Віцебска : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; склад. А. І. Мацяюн; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн., 2003. — Кн. 2. — С. 526—527.
* 

Катэгорыя:Імунолагі Беларусі
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты АН Казахстана
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Выкладчыкі Казахскага нацыянальнага аграрнага ўніверсітэта
Ніна Трафімаўна Вайтовіч

**Ніна Трафімаўна Вайтовіч** (,  — ) — беларускі мовазнавец. Доктар філалагічных навук (1967). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1971).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям'і настаўніка. Скончыла Мінскі педагагічны інстытут у 1937 годзе, дзе ў 1948—1956 гг. загадвала кафедрай беларускай мовы. З 1956 г. — у Інстытуце мовазнаўства НАН Беларусі. Займалася дыялекталогіяй і гісторыяй беларускай мовы.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар падручніка для 6-га класа «Родная літаратура» (1—16 выд., 1945—1960), сааўтар прац «Дыялекталагічны атлас беларускай мовы» (1963), «Нарысы па беларускай дыялекталогіі» (1964) і іншых.

### Бібліяграфія 
* Да пытання аб фарміраванні нацыянальнай літаратурнай беларускай мовы. — Мн., 1958
* Ненаціскны вакалізм народных гаворак Беларусі. — Мн., 1968

## Узнагароды 
Дзяржаўная прэмія СССР 1971 года за ўдзел у комплексе прац па беларускай лінгвагеаграфіі.

## Літаратура 
* Вайтовіч Ніна Трафімаўна // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя : у 12 т. / рэдкал.: П. У. Броўка [і інш.]. — Мн., 1970. — Т. 2. — С. 560.
* *Добач, С. Г.* Ніна Трафімаўна Вайтовіч / С. Г. Добач // Беларуская лінгвістыка : зборнік артыкулаў / рэдкал.: М. Р. Суднік (адказ. рэд.) [ і інш.]. — Мн., 1972. — Вып. 3. — С. 70-71.

Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі БДПУ імя Максіма Танка
Катэгорыя:Выпускнікі БДПУ імя Максіма Танка
Катэгорыя:Мовазнаўцы СССР
Катэгорыя:Аўтары падручнікаў
Генадзь Пятровіч Баданаў

**Генадзь Пятровіч Баданаў** (, с. Тубанаеўка, , Горкаўская вобласць — ) — савецкі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі архітэктурны інстытут у 1940 годзе. У 1946—1950 гг. працаваў у інстытуце Белдзяржпраект), аўтар праектаў 106-, 108- і 124-кватэрных дамоў (1948—1954), моста цераз Свіслач на Ленінскім праспекце (1952, сумесна з М. Паруснікавым), корпуса гасцініцы «Мінск» (1957, сумесна з Г. Сысоевым, С. Мусінскім, Д. Кудраўцавым) — усе ў Мінску.

## Праца ў іншых краінах 
У Маскве ўзведзены 10-павярховы жылы дом па вуліцы Аўтазаводскай (1950—1954); распрацаваны: праект дэталёвай планіроўкі забудовы эксперыментальнага жылога раёна  (1957—1960), серыя тыпавых праектаў 9—12-павярховых буйнапанэльных жылых дамоў (1971). Аўтар праектаў жылых дамоў з сілікатабятонных блокаў для калгаснага будаўніцтва ў Калінінскай вобласці (1957—1960), праекта дэталёвай планіроўкі забудовы цэнтральнай часткі Улан-Батара (МНР, 1957—1961).

## Узнагароды 
Дзяржаўная прэмія БССР 1968 года за ўдзел у стварэнні архітэктурнага ансамбля Ленінскага праспекта ў Мінску.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Некаторыя работы архітэктара  

Катэгорыя:Архітэктары СССР
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Аркадзь Маркавіч Саўчанка

**Аркадзь Маркавіч Са́ўчанка** (,  — ) — беларускі оперны спявак (барытон). Народны артыст БССР (1976). Народны артыст СССР (1985).

## Біяграфія і творчасць 
У 1960 годзе скончыў Маскоўскую кансерваторыю. 3 1960 года саліст Нацыянальнай акадэмічнага тэатра оперы Беларусі.

## Творчасць 
Валодаў мяккім лірычным голасам своеасаблівага прыгожага тэмбру, шырокага дыяпазону, высокай вакальнай тэхнікай, майстэрствам сцэнічнага пераўвасаблення. Сярод партый нацыянальнага рэпертуару: Апанас і Фон Шолен («Алеся» Я. Цікоцкага), Лагоўскі («Яснае світанне» А. Туранкова), Лявон Бурак, Максім Багдановіч, Міхал («Калючая ружа», «Зорка Венера», «Новая зямля» Ю. У. Семянякі), Кізгайла («Сівая легенда» Д. Смольскага), Ляўчук («Сцежкаю жыцця» Г. Вагнера), Фаскары, Бургамістр («Джардана Бруна», «Візіт дамы» С. Картэса), Понцій Пілат («Майстар і Маргарыта» Я. Глебава); класічных і сучасных опер: Анегін, Ялецкі, Томскі («Яўген Анегін», «Пікавая дама» П. Чайкоўскага), Мізгір («Снягурачка» М. Рымскага-Корсакава), Януш («Галька» С. Манюшкі), Фігара («Севільскі цырульнік» Дж. Расіні), Марсель, Шарплес («Багема», «Чыа-Чыа-сан» Дж. Пучыні), Валянцін («Фаўст» Ш. Гуно), Эскамільё, Зурга («Кармэн», «Шукальнікі жэмчугу» Ж. Бізэ), Дон Жуан, граф Альмавіва («Дон Жуан», «Вяселле Фігаро» В. А. Моцарта), Рыгалета, граф і Луна, Радрыга, Жэрмон, Рэната («Рыгалета», «Трубадур», «Дон Карлас», «Травіята», «Баль-маскарад» Дж. Вердзі), Камісар («Брэсцкая крэпасць» К. Малчанава), Фердынанд, Андрэй Балконскі («Заручыны ў манастыры», «Вайна і мір» С. Пракоф’ева), Альберт («» Ж. Маснэ), Сільвіо, Тоніо («» Р. Леанкавала), Рангоні («Барыс Гадуноў» М. Мусаргскага), Апалон («» С. Танеева), Альфія («» П. Масканьі), матрос Ілюша («Кастрычнік» ), Лістрат («» Ц. Хрэннікава), князь Ігар («Князь Ігар» А. Барадзіна); у аперэтах — Фальк, барон Барынкай і Аманай («», «» І. Штрауса), Маркіз («» ). 20 кастрычніка 2006 года Мінску на доме № 39 на праспекце Пераможцаў, дзе доўгі час жыў А. М. Саўчанка, адкрыта мемарыяльная дошка ў яго гонар.

## Узнагароды 
Народны артыст БССР (1976), Народны артыст СССР (1985). Уладальнік прыза «Крыштальная Паўлінка» (1998).

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* [Савченко Аркадий Маркович (1936)](http://slovari.yandex.ru/~книги/Вокально-энциклопедический%20словарь/Савченко%20Аркадий%20Маркович%20(1936)/)  // *Агин М. С.* Вокально-энциклопедический словарь. (Биобиблиография): В 5 т.— М., 1991—1994. 

Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі СССР
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Беларусі
Катэгорыя:Барытоны
Бекарэвіч

**Бекарэвіч** () — беларускае прозвішча. Паходжанне прозвішча Бекарэвіч — з Польшчы і суседніх з ёй краін (Беларусі і Украіны).

Паводле адной версіі, гістарычна прозвішча ўтварылася ад мянушкі ці імя, дадзеных далёкаму продку дваранскага паходжання з Павіі (). Прыхільнікі гэтай версіі звяртаюць увагу, што ёсць прэцэдэнты з’яўлення ў гісторыі Беларусі выхадцаў з Італіі, да прыкладу, Карафа-Корбут. Некаторыя беларускія этнографы недакладна выводзяць гэта прозвішча ад традыцый гульні і фальклору, дзе дзеці «бекаюць як авечкі» (абгрунтаванне толькі «бек» без «ар», дзе «віч» — гэта агульны канчатак). Вельмі вялікая частка носьбітаў прозвішча Бекарэвіч адносілася да польскай і беларускай шляхты.

Паводле іншай, найбольш верагоднай версіі, прозвішча Бекарэвіч утварылася ад старажытнага рускага *бѣкарь*, што азначае «мера солі». Прозвішча Бекарэвіч () з’яўляецца малавядомым на прасторы Расіі і краін блізкага замежжа: у Памятных кніжках губерняў Расійскай імперыі (па беларускім губерням), у Алфавітных спісах адны і тыя ж асобы паказваліся як «Бекарео» ці «Бекарей» і пазней «Бекарэвіч» (дынаміка разбурэння Вялікага Княства Літоўскага і «разбор беларускай шляхты» да 1870 г.). Пазней носьбіты гэтага прозвішча прызнаваліся ў расійскім дваранстве беларускіх губерняў да 1917 г.

Вядомыя носьбіты:

* Якаў Міхайлавіч Бекарэвіч (*1862 г. — †17 лютага (2 сакавіка) 1902 г., Чарнігаў) — біскуп Рускае праваслаўнае царквы, біскуп Ноўгарад-Северскі, вікарый Чарнігаўскае епархіі.
* Аркадзь Мікалаевіч Бекарэвіч († не раней за 1914 г.) — педагог, аўтар перакладанняў царкоўных распеваў.
* Вольга Яўгенаўна Бекарэвіч — маці Андрэя Грамыкі.
* Мікалай Паўлавіч Бекарэвіч (*1893 г. — † не раней за 1956 г.) — рэпрэсаваны.
* Васіль Сафронавіч Бекарэвіч — святар.
* Павел Бекарэвіч — святар, рэпрэсаваны.
* Алег Бекарэвіч — протаіерэй.
* Сцяпан Міхайлавіч Бекарэвіч — беларускі краязнавец і этнограф.

## Літаратура 
* А. Окороков. Русские добровольцы. М., 2007.

## Спасылкі 
* :it:Beccaria
* :ru:Караффа-Корбут
* «ПРАВОСЛАВНАЯ ЦЕРКОВЬ В БЕЛОРУССИИ В ГОДЫ ВЕЛИКОЙ ОТЕЧЕСТВЕННОЙ ВОЙНЫ (1941—1945 гг.)», Светлана Силова
* Священники на поле боя Второй мировой 
* Бекаревич Аркадий Николаевич 
* Пилип (Яків Михайлович Бекаревич) 
* Бекаревич Николай Павлович
* Бекаревич Василий Софронович (Новомученики и Исповедники Русской Православной Церкви XX века) 
* Священник ПАВЕЛ (Бекаревич)
* ПРОТОИЕРЕЙ ОЛЕГ БЕКАРЕВИЧ
* Анатолій Андрійович Бекаревич
* Бекаревич Павел Петрович
* Бекаревич В., протоиерей
* Яков Михайлович Бекаревич

Катэгорыя:Прозвішчы
Катэгорыя:Беларускія прозвішчы
Ігар Іванавіч Бышнёў

**Ігар Іванавіч Бышнёў** (нар. , в. Халамер’е, Гарадоцкі раён, Віцебская вобласць) — беларускі вучоны-арнітолаг, эколаг, рэжысёр дакументальнага кіно. Кандыдат біялагічных навук (1999).

## Біяграфія 
Скончыў БДУ (1985). 3 1985 г. працаваў у Бярэзінскім біясферным запаведніку, з 1999 г. дырэктар па развіцці рэспубліканскага таварыства «Ахова птушак Беларусі».

Даследуе згуртаванні птушак прыродных экасістэм Беларусі.

Аўтар манаграфіі «Атлас наземных пазваночных: Бярэзінскі біясферны запаведнік» (1997), навукова-папулярных кніг «Птушкі над Бярэзінай», «Біясферны запаведнік на Бярэзіне» (абедзве 1993 г., апошняя ў сааўтарстве), альбомаў пра скарбы беларускай прыроды.

У дакументальным кіно з 1999 г. Заснаваў экалагічны кірунак у беларускай дакументалістыцы. Зняў цыкл відэафільмаў, прысвечаных прыродзе Беларусі: «Жывая вада», «Лясныя хованкі» (за абодва атрымаў прызы Міжнароднага экалагічнага форуму «Экарай» у г. Райград, за апошні — прыз Міжнароднага тэлефоруму ў г. Ялта, Украіна), «Жывыя сведкі ледавікоў» (усе 2000 г.), «Апошнія арлы», «Жабы на дарогах» (прыз Міжнароднага кінафестывалю экалагічных фільмаў «Зялёны погляд» у Санкт-Пецярбургу), «Чаму ў бабра падрапаны нос» (усе 2002 г., за апошні — прыз Міжнароднага кінафестывалю відэафільмаў «Славянскае юнацтва, мары і надзеі» ў Маскве). Сярод іншых работ у кіно: цыкл фільмаў «У царстве бакланаў і чапляў» (2001 г., дыплом Міжнароднага фестывалю фільмаў пра нацыянальныя паркі свету ў г. Сондрыа, Італія), «Беларусь — некранутая прырода ў цэнтры Еўропы» (2003).

## Літаратура 
* 
* Бышнёў Ігар Іванавіч // Памяць : Гарадоцкі р-н : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад. С. І. Садоўская; рэдкал. Н. А. Бурунова [і інш.]. — Мн., 2004. — С. 710.
*  — С. 576—577.
* Бышнев Игорь Иванович // Выпускники биологического факультета БГУ : 1925—2011 гг. : справочник / В. В. Лысак и др.]. — Минск: БГУ, 2011. — С. 298. — 327 с. : ил. — 100 экз. — ISBN 978-985-518-517-9.

## Спасылкі 
* Бышнёў Ігар Іванавіч // Прыдзвінскі край: гісторыя і сучаснасць
* *Ирина Завадская* Студия Игоря Бышнева снимает с воздуха и мечтает об игровом кино // СБ. Беларусь сегодня
* Удивительный мир дикой природы режиссёра Игоря Бышнёва и его сыновей // Сайт заказніка «Ельня»
* Белорусская киностудия создала цикл передач об Алтайском заповеднике// Алтайский Государственный Природный Биосферный Заповедник — официальный сайт

Катэгорыя:Заолагі Беларусі
Катэгорыя:Арнітолагі СССР
Катэгорыя:Арнітолагі Беларусі
Катэгорыя:Эколагі Беларусі
Катэгорыя:Рэжысёры Беларусі
Катэгорыя:Сцэнарысты Беларусі
Сазан

**Сазан** (*Cyprinus carpio*) — прэснаводная рыба, сямейства карпавых атрада карпападобных. 

## Апісанне 
Жыве ў басейнах Азоўскага, Чорнага, Каспійскага, Аральскага мораў, возера Капчагай, ракі Амур. На Беларусі трапляе ў басейне ракі Дняпро. Акультураная форма сазана — карп. Формы сазана — жылавая і паўпрахадная. Першая пастаянна жыве ў адным вадаёме, другая — у апрэсненных участках мора ці азёрах, міграцыя на нераст ў рэкі. Сустракаюцца, хоць і рэдка, асобіны вагой звыш 20 кг і больш метра даўжынёй. Жыве сазан доўга — да 30-35 гадоў, але яго рост спыняецца ў 7-8 гадоў, г.зн. асноўны прырост вагі адбываецца ў першую чвэрць жыцця. Увесну і ў пачатку лета, сазан ў асноўным сілкуецца маладымі парасткамі чароту, мячэўніка, рдзеста і іншых водных раслін, ахвотна есць ікру рыб і жаб, якія рана ідуць на нераст.

Катэгорыя:Карпавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Кветка шчасця

**«Кветка шчасця»** — опера ў 3-х дзеях з пралогам кампазітара Аляксея Туранкова пастаўленая паводле музычнай драмы Міхася Чарота «На Купалле» ў 1939 годзе.

## Гісторыя стварэння 
Лібрэта оперы пісалася ў 1936—1940 гадах. Прэм'ера оперы адбылася 20 кастрычніка 1939 года на сцэне Беларускага дзяржаўнага тэатра оперы і балета.

## Апісанне 
Дырыжорам пастаноўкі быў Н. Грубін, пастаноўшчыкам — І. Шляпянаў, рэжысёрамі В. Барысевіч, , мастак Л. Кроль, што «афармленне спектакля ажыццёўлена ў выглядзе аб’ёмных дэкарацый у ляпной раме, выкананай пад драўляную разьбу. Своеасаблівасць гэтага афармлення і выдатна падабраныя касцюмы ў значнай меры спрыялі поспеху гэтага добрага спектакля». У той жа дзень Д. Кабалеўскі на старонках газеты «Савецкая Беларусь» выказаўся.

Вядома, што ў падрыхтоўцы дэкарацый да пастаноўкі ў Маскве прымаў удзел Міхась Філіповіч.

## Акцёры 
550px|thumb|Сцэна з оперы
* Мікіта — П. І. Засецкі (першы выканаўца)
* Надзейка — Л. П. Александроўская, Р. В. Млодак, В. М. Малькова
* Андрэй — А. Д. Арсенка
* Конрад — І. М. Балоцін
* Русалка — Д. З. Кроз, Т. А. Баначыч
* Ведзьма - Б. І. Вержбаловіч
* Хрысцінка - Г. І. Цэпава

## Узнагароды і ацэнкі 
Спектакль вызначаецца паэтычнасцю, лірызмам, сувяззю з нацыянальным музычным фальклорам, дакладнасцю музычных характарыстык у абмалёўцы вобразаў, дасціпным народным гумарам.

Кампазітар А. Туранкоў за оперу быў удастоены ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга, мастак Л. Кроль за спектакль быў узнагароджаны ордэнам «Знак пашаны».

Пасля выканання ролі Надзейкі падчас выступлення на Дэкадзе беларускага мастацтва ў Маскве, Р. В. Млодак па вяртанні ў Мінск прысвоілі званне народнай, прычым, абыходзячы заслужаную, і запрасілі ў Вялікі тэатр.

Катэгорыя:Музыка Беларусі
Катэгорыя:Тэатр Беларусі
Катэгорыя:Оперы на беларускай мове