Суданскі крызіс бежанцаў (2023)

**Суданскі крызіс бежанцаў 2023 года** паўстаў на фоне канфлікту паміж Узброенымі сіламі Судана (УСС) і ваенізаванай арганізацыяй «Сілы аператыўнай падтрымкі» (САП). 

## Напярэдадні 
Да канфлікту 2023 года многія суданцы беглі з радзімы падчас Другой грамадзянскай войны і вайны ў Дарфуры. Некаторыя грамадзяне Судана засталіся ў іншых краінах назаўжды. Так, напрыклад, напярэдадні красавіцкіх падзей толькі ў Чадзе іх налічвалася не менш за 400 000.

Чарговыя баявыя дзеянні ў краіне ўспыхнулі 15 красавіка, спачатку ахапіўшы сталічны Хартум, а хутка і розныя іншыя часткі краіны. Сам канфлікт стаў следствам барацьбы за ўладу, а таксама няўдалай спробы інтэграцыі Сіл аператыўнай падтрымкі ў шэрагі арміі. 

Многія жыхары сталіцы апынуліся ў сваіх дамах без электрычнасці і вады больш чым на 48 гадзін, што яшчэ больш пагоршылася гвалтам, які меў месца падчас поснага месяца Рамадан. Хартумцы праз вулічныя перастрэлкі не маглі выйсці за прадуктамі ў краму. У бальніцах адчуваўся недахоп персаналу і запасаў матэрыялаў з-за патоку параненых. Міжнародная федэрацыя таварыстваў Чырвонага Крыжа і Чырвонага Паўмесяца заявіла, што аказанне гуманітарнай дапамогі ў ваколіцах Хартума практычна немагчыма, і папярэдзіла, што сістэма аховы здароўя Судана знаходзіцца на мяжы калапсу.

## Унутранае бежанства
Тысячы жыхароў Хартума беглі з пешшу або на аўтамабілі ў больш бяспечныя раёны краіны. Некаторыя пацярпелі ад рабаванняў. Каля 300 хартумцаў беглі на паўднёвы ўсход у Эль-Гадарыф, 3000 — у лагер эфіопскіх бежанцаў Тунайдба ва Усходнім Судане, 28 000 — у Вад-Мадані. На 2 мая ў ААН паведамілі аб 334 000 унутрана перамешчаных асоб. На 19-га чысла іх колькасць узрасла да 843 тысяч, а на 29-га — 1 800 000, а да 18-га — 2,6. Станам на 19 жніўня заяўлена аб 3,4 млн. 7 верасня была дасягнута адзнака ў 4,07 млн. 

На 21 лістапада колькасць унутраных бежанцаў дасягнула адзнакі ў 5 млн. 29 снежня паведамлялася пра адзнаку ў 5 855 848.

На 11 чэрвеня 2024 года налічвалася 7 720 119 унутрана перамешчаных асоб.

На 5 лютага 2025 гэтая лічба вырасла да 8 856 313.

## Замежнае бежанства
З пачаткам баявых дзеянняў мірныя жыхары імкнуліся пакінуць Судан. Бежанцы пешшу або на аўтобусах ці ж машынах накіраваліся да дзяржграніц суседніх дзяржаў. Першапачаткова асноўны паток прынялі Чад і Паўднёвы Судан. Уцекачы пераважна прыбывалі з Хартума і Дарфура. На фоне крызісу Чырвоны Крыж неадкладна аказаў дапамогу бежанцам. Так, на егіпецкай тэрыторыі арганізацыя разгарнула для суданцаў два лагеры. 

Некаторыя з грамадзян краіны спрабавалі выехаць праз замежныя дыпмісіі. У пасольствах яны накіравалі запыты на візу і перадалі свае пашпарты, але з-за абвастрэння сітуацыі замежныя прадстаўніцтвы закрыліся. Такім чынам, людзі не здолелі пакінуць Судан.

З 15 па 24 красавіка краіну пакінулі больш за 30 000 чалавек. 

Улады Чада ў першы дзень супрацьстаяння паведамілі пра тысячы ўцекачоў. У наступныя дні ААН заявіла аб прыбыцці велізарнай колькасці людзей, у асноўным з Дарфура. Да 19 красавіка іх колькасць дасягнула 20 000 чалавек. Амаль усе бежанцы былі жанчынамі і дзецьмі. 23 красавіка да мяжы з Егіптам на аўтобусах прыблі сотні мірных жыхароў. 24 красавіка ўлады акругі Рэнк (Паўднёвы Судан) паведаміла пра прыбыццё тысячы бежанцаў. Паводле іх ацэнак, у краіну на той момант трапіла не менш за 10 000 чалавек, у асноўным жанчыны і дзеці.

Да 28-га колькасць бежанцаў значна ўзрасла. Паведамлялася аб прабыцці 14 000 чалавек у Егіпет, 3000 — у Джыбуці, ад 3500 да 4000 — у Эфіопію. Яшчэ 700 накіраваліся ў ЦАР. У пачатку мая, па падліках ААН, налічвалася ўжо 100 000 бежанцаў за мяжой. Да 5 мая з краіны беглі 110 000 чалавек, з якіх 30 тысяч прыняў Чад і столькі ж Паўднёвы Судан. На 10-га чысла колькасць уцекачоў павялічалася да 150 000.

На 12 мая за мяжой апынулася 200 тысяч суданцаў, а на 19-га — 250 (адсюль 110 прыняў Егіпет). Да 4 чэрвеня колькасць бежанцаў павялічалася да 425. Станам на 12 чэрвеня паведамлялася пра 530 000 чалавек, якія пакінулі краіну, з іх 149 — у Чадзе. Да 26 чэрвеня за межы краіны бегла ўжо 600 000 суданцаў.

Станам на 13 ліпеня заўлена пра 724 тысяч бежанцаў. Да 239 000 прыняў Чад), 115 000 — Паўднёвы Судан, 45 000 — Эфіопія, 15 000 — ЦАР. 3 жніўня паведамлялася аб 926 000.

12 верасня Упраўленне Вярхоўнага камісара ААН па справах бежанцаў у сваёй справаздачы назвала лічбу ў 1 130 516 знешніх бежанцаў.

На 5 лютага 2025 гэтая лічба вырасла да 3 506 383.

Катэгорыя:Красавік 2023 года
Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане
Катэгорыя:Бежанцы
Катэгорыя:Крызісы