Буры мядзведзь

**Мядзве́дзь бу́ры** (*Ursus arctos*) — млекакормячая жывёла з сямейства мядзведзяў.

## Апісанне 
Буйны драпежнік. Даўжыня цела 200—238 см, вышыня ў карку 120—132 см, маса самцоў 190—240 кг (да 387). Самкі значна меншыя за самцоў. Тулава масіўнае, важкае. Галава буйная з невялікімі вушамі. Хвост вельмі кароткі. Канечнасці магутныя, з доўгімі серпападобнымі кіпцюрамі, якія не ўцягваюцца. Афарбоўка поўсці зменлівая — ад цёмна-бурай або амаль чорнай да буравата-палевай.

## Пашырэнне 
Пашырэнне: Еўразія, Паўночная Амерыка. Трапляецца амаль па ўсёй лясной зоне, уключаючы лясы Каўказа і Сярэдняй Азіі. У Беларусі захаваўся ў паўночна-ўсходняй частцы краіны. Адзінкавыя асобіны заходзяць у паўднёва-ўсходнія раёны. У чэрвені 2019 года на польскім баку Белавежскай пушчы з’явіўся мядзведзь з Беларусі — упершыню за некалькі дзесяцігоддзяў.

Селіцца ў буйных лясных масівах. Аддае перавагу глухім, мала даступным для чалавека шыракалістым лясам, а таксама хваёвым барам, якія перамяжоўваюцца з палянамі, паплавамі і мохавымі балотамі. Асабісты ўчастак пражывання мядзведзя ўключае шэраг біятопаў, у якіх ён знаходзіць мноства корму і добрыя засцерагальныя ўмовы.

Налічваецца некалькі падвідаў, сярод іх ,  і .

## Асаблівасці біялогіі 
Вядзе адзіночны спосаб жыцця. Актыўны на змярканні і ўначы. Зіму праводзіць у бярлозе ў зімовым сне. Бярлогу робіць у глухіх месцах, куды мала наведваецца чалавек. Шлюбны перыяд у чэрвені-ліпені і ў верасні-кастрычніку. Цяжарнасць з латэнтнай фазай, цягнецца ад 6 да 8 месяцаў. Размнажаюцца мядзведзі адзін раз у 2 гады. Патомства прыносіць 30-40 % самак. Медзведзяняты нараджаюцца ў студзені-лютым у бярлозе і важаць 500—600 г. У вывадку часцей 2, радзей 1 або 3 дзіцянят, вельмі рэдка 4. Трымаюцца каля самкі да 1,5-гадовага ўзросту.

Корміцца ягадамі чарніц, журавін, маліны, жалудамі, маладым разнатраўем, парасткамі асіны, рабіны, дубу, а таксама палюе на дзікоў, ласёў, аленяў, казуль. Зрэдку нападае на свойскую жывёлу, разбурае пчальнікі.

Працягласць жыцця ў прыродзе 15-18 гадоў.

## Развядзенне 
Утрымліваецца ў вальерах, а таксама ў многіх заапарках свету. Зрэдку размнажаецца ў няволі.

## У культуры 
### Культ мядзведзя ў хакасаў 
Культ мядзведзя ў хакасаў — абрады, звязаныя з глыбокай пашанай да мядзведзя ў хакасаў.

Сярод хакасаў мядзведзь (аба) быў адным з самых шанаваных звяроў, якога ўяўлялі далёкім братам чалавека. Мядзведзь быў таксама татэмнай жывёлай. Напрыклад, хакаскае племя сяок «аба» вяло сваё паходжанне ад яго.

У кожнай юрце знаходзіўся мядзведжы фетыш — «аба цёс», які ставіўся ля парога і служыў абярэгам. Да яго паважна звярталіся «аzа» — дзядуля. Аба цёс складаўся з жалезнага ці меднага колца, усталяванага на ракітавым скрыжаванні. Да колца прывязвалі шкуру правай пярэдняй лапы мядзведзя і камусовую шкуру чорна-гнядога каня. Праз кожныя дзевяць гадоў аба цёсу прыносілі ў ахвяру чорнага баранчыка.

### Культ мядзведзя ў беларусаў 
* Камаедзіца

## У філатэліі 

File:1996. Stamp of Belarus 0122.jpg|Паштовая марка Беларусі, 1995 год
File:1194-1197 (Čyrvonaja kniha Respubliki Bielaruś. Sysuny) - First day cover.jpg|Канверт першага дня Беларусі, 2017 год
File:1197 (Čyrvonaja kniha Respubliki Bielaruś. Sysuny).jpg|Паштовая марка Беларусі, 2017 год
File:1194-1197 (Čyrvonaja kniha Respubliki Bielaruś. Sysuny) - Special postmark.png|Спецыяльны паштовы штэмпель Беларусі, 2017 год
File:1194-1197 (Čyrvonaja kniha Respubliki Bielaruś. Sysuny) - Sheet.jpg|Малы аркуш Беларусі, 2017 год

## Гл. таксама 
* Атласкі мядзведзь

## Крыніцы 
## Літаратура 
* **Буры мядзведзь** (Ursus arctos L., 1758) // Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. — ISBN 5-85700-095-5

## Спасылкі 
* Як выглядаюць бярлогі беларускіх мядзведзяў…  — tut.by

Катэгорыя:Мядзведзевыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Сысуны Еўразіі
Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Чырвоная кніга Беларусі
Катэгорыя:Жывёлы на марках
Катэгорыя:Жывёлы на манетах