open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Спіс каралёў Усходняй Англіі

[thumb|200px|right|Рэканструкцыя шлема пахаванага ў [Сатан-Ху караля Усходняй Англіі.]]

* ? — 571 Веха (*Wehha*)
* 571 — 578 Вуфа (*Wuffa*)
* 578 — 593 Тытыла (*Tytila*)
* 593 — 624 Рэдвальд (*Rædwald*)
* 617 — 618 Эні
* 624 — 627 Эарпвальд (*Eorpwald*)
* 627 — 629 Рыкберт (*Ricberht*)
* 629 — 634 Сігеберт (*Sigeberht*)
* 634 — 636 Эгрык (*Ecgric*)
* 636 — 654 Ганна (*Anna*)
* 654 — 655 Этельхер (*Æthelhere*)
* 655 — 664 Этэльвальд (*Æthelwold*)
* 664 — 713 Эльдвульф (*Ealdwulf*)
* 713 — 749 Эльфвальд (*Ælfwald*)
* 749 — ? Хун
* 749 — каля 758 Беарна (*Beonna*)
* 749 — ? Альберт (Этэльберт I)
* каля758 — 779 Этэльрэд I (*Æthelberht*)
* 779 — 794 Этэльберт II (*Æthelberht*)
* У 794 — 796 пад уладай Мерсіі
* 796 — 798 Эдвальд (*Eadwald*)
* У 798—827 пад уладай Мерсіі
* 827 — 839 Этэльстан (*Æthelstan*)
* 839 — 855 Этэльверд (*Æthelweard*)
* 855 — 870 Эдмунд (*Eadmund*)

## Суб-каралі пад скандынавамі 
* 870 — 876 Освальд (*Oswald*)
* 876 — 879 Этэльрэд II (*Æthelred*)

## Скандынаўскія кіраўнікі 
* 879 — 890 Гутрум I (*Guthrum*)
* 890 — 902 Эарык (*Eohric*)
* 902 — 918 Гутрум II (*Guthrum*)

З 918 у складзе Уэсэкса

Усходняя Англія
*
Усходняя Англіі
Леанід Фёдаравіч Быкаў

**Леанід Фёдаравіч Быкаў** (, г.п. Чаркаскае, Данецкая вобласць, Украіна — ) — савецкі , , . Народны артыст Украіны (1974).

## Біяграфія 
Скончыў Харкаўскі тэатральны інстытут (1951). Да 1960 года працаваў y Харкаўскім тэатры імя Т.Шаўчэнкі. У кіно з 1952 года: «Лёс Марыны», «Максім Перапяліца», «Дарагі мой чалавек», «Добраахвотнікі» і інш. Яго мастацтва адметнае лірызмам, мяккім гумарам. Сярод рэжысёрскіх работ: «Зайчык» (1964), "У бой ідуць адны «старыя» (і роля Цітарэнкі, 1974), «Аты-баты, ішлі салдаты…» (і роля Святкіна, 1977; за абедзве Дзяржаўная прэмія Украіны імя Т. Р. Шаўчэнкі 1977). Пра Быкава зняты фільм «…Якога любілі ўсе» (1982).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Загінулі ў аўтамабільных катастрофах
Абарона Быхава (1659)

**Быхава абарона 1659**. Адбывалася ў маі—снежні 1659 y час вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—67 супраць расійскага войска. У пачатку 1657 пасля 18-месячнай аблогі расійскія войскі з казакамі І.Нячая штурмам захапілі Быхаў. У 2-й палове 1658 Нячай здрадзіў цару і перайшоў на бок Яна II Казіміра. Сваёй рэзідэнцыяй ён зрабіў Стары Быхаў. Войска расійскіх ваявод Змеева і Лабанава-Растоўскага 14.5.1659 падышло да горада і пачало яго новую аблогу, якая працягвалася да 4 снежня і скончылася начным штурмам. Поспеху штурму садзейнічала здрада членаў гарадскога магістрата і каменданта Быхаўскага замка немца Шульца. Шмат было забіта абаронцаў замка, y т.л. Нячай, знішчана палонная шляхта. У адбудаваным замку размясціўся расійскі гарнізон.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

Катэгорыя:Гісторыя Быхава
Катэгорыя:Бітвы вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў
Стары Быхаў (1654)
Катэгорыя:1659 год у Еўропе
Катэгорыя:XVII стагоддзе ў Беларусі
Катэгорыя:Канфлікты 1659 года
Рэлігія Старажытнага Егіпта

]]
**Старажытнаегіпецкая рэлігія** — рэлігійныя вераванні і рытуалы, практыка ў Старажытным Егіпце, пачынаючы з  і да прыняцця хрысціянства. За сваю шматтысячагадовую гісторыю старажытнаегіпецкая рэлігія прайшла праз розныя этапы развіцця: ад Старажытнага, Сярэдняга і Новага царстваў да позняга і грэка-рымскага перыяду.

У Старажытным Егіпце існавала падабенства адной агульнай рэлігіі, а таксама была вялікая разнастайнасць мясцовых культаў, прысвечаных пэўным божаствам. Большасць з іх мела  характар (засяроджанасць на глыбокай пашане аднаму бажаству з адначасовым прызнаннем іншых божастваў) і таму егіпецкая рэлігія разглядаецца як політэістычная. Праіснаваў таксама нядоўга культ , які можна разглядаць як монатэістычны. Некаторыя егіптолагі сцвярджаюць, што ў Старажытным Егіпце здаўна існавалі монатэістычныя тэндэнцыі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*

## Спасылкі 
Катэгорыя:Егіпецкая міфалогія
Катэгорыя:Раннія формы рэлігіі
Buick

**Buick** («Б’юік») — марка легкавых аўтамабіляў, што выпускаюцца аднайменнай амерыканскай фірмай з 1902 года (з 1908 года ў складзе канцэрна General Motors), У 1995 годзе вырабляліся аўтамабілі з магутнасцю рухавіка ад 86 да 153 кВт; найбольшая скорасць руху 175—200 км/гадз.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Аўтамабілі General Motors
Айрыш Мастэрс 2003 (снукер)

**Айрыш Мастэрс 2003** () — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 25 па 30 сакавіка 2003 года на арэне ў гатэле «Сіцівэст», у Дубліне, Ірландыя. Турнір стаў 27-м розыгрышам Айрыш Мастэрс, які быў заснаваны ў 1975 годзе пад назвай Benson & Hedges Ireland Tournament. Прызавы фонд турніру склаў £399,680, з якіх £48,000 атрымаў пераможца.

Катэгорыя:Айрыш Мастэрс (снукер)
Катэгорыя:2003 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт у Ірландыі ў 2003 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 2002/2003
Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Ірландыі
Мярэдзеж

**Мярэ́дзеж** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Альзініца, за 32 км у напрамку на паўднёвы захад ад Полацка, паміж вёскамі Лука і Ухвішча.

Плошча паверхні возера 0,09 км². Даўжыня 0,57 км, найбольшая шырыня 0,21 км, даўжыня берагавой лініі 1,27 (1,38) км. Найбольшая глыбіня 19 м, сярэдняя 7,7 м. Аб'ём вады ў возеры 0,69 млн м³. Плошча вадазбору 0,38 км².
Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны маюць вышыню 15—25 м. Берагі пясчаныя, пераважна зліваюцца са схіламі катлавіны, на паўночным захадзе возера месцамі сплавінныя. Мелкаводдзе займае каля 20 % плошчы возера. Дно да глыбіні 5 м пясчанае, глыбей — ілістае. Возера мезатрофнае, зарастае ўмерана. Падводная расліннасць распаўсюджваецца да глыбіні 5 м, надводная да 25 м ад берага возера.

У паўднёвай частцы пратокай (ручаём) злучаецца з возерам Ухвішча.

## Літаратура 
* *Богдзель І. І.* Мярэдзеж //  — С. 428—429.
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 3-2.

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Серабранка (рака)

**Серабра́нка** — рака ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Дняпро.

Даўжыня ракі 17 км. Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,4 м/км. Плошча вадазбору 89 км². Пачынаецца за 1 км у напрамку на поўдзень ад вёскі Вялікае Чорнае, вусце на паўднёвай ускраіне горада Шклоў. Вадазбор у межах Аршанска-Магілёўскай раўніны. Рэчышча ад вытоку да вёскі Малыя Аўчыненкі каналізаванае. Каля вёскі Вялікі Стары Шклоў на рацэ плаціна і сажалка. У вярхоўі ракі возера Чорнае.

## Літаратура 
* Блакітная кніга Беларусі: энцыкл. / Рэдкал.: Н. А. Дзісько, М. М. Курловіч, Я. В. Малашэвіч і інш.; Маст. В. Г. Загародні. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — ISBN 5-85700-133-1.
* 
* 

## Спасылкі 
* Інфармацыя на сайце «Белорусский Посейдон» 
* Ліст карты N-36-61. Выданне 1985 г. Стан мясцовасці на 1978—1982 гг. 

Катэгорыя:Рэкі Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Шклоўскага раёна
Sorbus luristanica

**Sorbus luristanica** — від раслін роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Дрэва, якое дасягае вышыні 10 метраў, з прамым сцяблом, на якім чаргова размешчаныя пласцінкі лісця на чаранках.

Белыя кветкі з актынаморфным 5-пялёсткавым калякветнікам сабраныя ў шчыткападобнае суквецце.

Плод — сакавіты круглявы яблык дыяметрам 25-30 см. Цвіце ў маі-чэрвені, пладаносіць у верасні.

## Арэал 
Натуральнымі абласцямі распаўсюджання з'яўляюцца Азербайджан, Турцыя, Іран і Цэнтральная Азія (Цянь-Шань, Паміра-Алай і Капетдаг).

## Літаратура 
* Деревья и кустарники СССР. т. 3. 1954
* Флора Азербайджана. т. 5. 1954
* Azərbaycanın ağac və kolları. III cild. 1970
* Azərbaycanın «Qırmızı Kitabı».1989
* Красная Книга СССР. 1984
* Azərbaycanın «Qırmızı» və "Yaşıl Кitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996
* Azərbaycan florasının konspekti. I—III cildlər. 2005; 2006; 2008
* «Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri», Bakı: «Elm», 2014, 380 səh
* , Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. «Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri», Bakı: «Elm», 2014, 380 səh.
* «Azərbaycan dendraflorasi» I cild, Baki, «Elm», 2011, 312 səh.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Рабіна
Катэгорыя:Дрэвы
Бутрымовічы

**Бутрымовічы**, або **Бутрымы** — шляхецкі род герба «Тапор» y Вялікім Княстве Літоўскім. Паходзяць ад літоўскага баярына , які ўдзельнічаў y заключэнні Гарадзельскай уніі 1413 года.

## Радавод 
Палеская галіна роду
# Ігнацій (нар. 1680); ж. — Іаанна Вішнеўская.
## Якуб (Якаў) (нар. 1710); ж. — Настасся Гарчак (нар. 1720).
###(Антоній) (1744 (1746)—1802 (1819)), уніяцкі епіскап-суфраган пінскі і тураўскі, y 1793 суфраган кіеўскага мітрапаліта.
### Томаш, дамініканец.
### Юзаф, шамбелян, каморнік Аршанскага павета.
### Мaцей (Матэвуш) (1745—1814), дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай. Вучыўся ў Пінскім езуіцкім калегіуме. 3 1778 канюшы, з 1780 мечнік, з 1783 суддзя гродскі, з 1785 падстароста, з 1791 лоўчы пінскі. Набліжаны гетмана М. К. Агінскага. Ініцыятар шырокіх гаспадарчых пераўтварэнняў на Піншчыне. Ажыццяўляў пракладку гасцінцаў, Мухавецкага і Агінскага каналаў, праводзіў меліярацыю. Удзельнічаў y працы Чатырохгадовага сойма 1788—1792, падтрымаў Канстытуцыю 3 мая 1791. Заснавальнік палаца ў Пінску, з 1774 года ўладальнік маёнтка Лапаціна з в. Хлябы; ж. —  Хрысціна Лях-Шырма (1740—1817).
#### Юзэфа (Юзафіна) (1775—1859), маці Напалеона Орды; м. — Міхаіл Орда, кобрынскі павятовы маршалак.
#### Ксаверый (1777—1810).
#### Рышард (1780—1862), суддзя пінскі, уладальнік маёнтка Лапаціна; ж. — Феліцыя Радзевіч (пам. 1862).
##### Ксаверый Францішак Мельхір (1820—1911); ж. — Аляксандра Быхавец (пам. 1915), дачка Адама Яна Віктара Быхаўца.
###### Ядвіга Бірута (нар. 1863); м. — Відацкі.
###### Вітальд Матэвуш (1865—1917).
###### Збігнеў Станіслаў (1868—1923).
####### Ірэна.
####### Вітольд (нар. 1906).
######## Рышард.
####### Марыя.
####### Збігнеў (нар. 1900).
### Ян (1752—1812), шамбялян Станіслава Аўгуста Панятоўскага ў 1789 года, з 1808 года ўладальнік Дабраслаўкі; ж. — 2. Ангела Лях-Шырма.
#### Аляксандр (1804—1839). у.]]
#### Нікіфар.
#### Эміль (Эмільян) (нар. 1811), скончыў Віленскі ўніверсітэт, у 1829 годзе атрымаў патэнт на ступень кандыдата права.
## Вацлаў.

## Іншыя вядомыя прадстаўнікі 
* **Ян**, намеснік смаленскі ў 1422 годзе.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Butrymowicz h. Topór
Сененка

**Се́ненка** — рака ў Клімавіцкім і Краснапольскім раёнах Магілёўскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Сянна.

Даўжыня ракі 10 км. Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,1 м/км. Плошча вадазбору 26 км². Вусце на тэрыторыі Клімавіцкага раёна, за 1 км у напрамку на паўночны захад ад былой вёскі Канчары. Вадазбор у межах Аршанска-Магілёўскай раўніны. Прыток злева — Клочаў.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Могилёвской области 
* Ліст карты N-36-88. Выданне 1989 г. Стан мясцовасці на 1985 г. 

Катэгорыя:Рэкі Клімавіцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Краснапольскага раёна
Катэгорыя:Басейн Сажа
Трафей Паўночнай Ірландыі (снукер)

**Трафей Паўночнай Ірландыі** () — былы прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры. Ён прайшоў у 1981 годзе пад назвай Northern Ireland Classic і быў адноўлены толькі ў 2005 годзе, праходзіўшы ў Waterfront Hall у Белфасце, Паўночная Ірландыя, а з 2006 года стаў рэйтынгавым турнірам. Трафей Паўночнай Ірландыі быў першым рэйтынгавым турнірам у сезоне 2008/2009, калі праходзіў у апошні раз.

Пераможцамі пяці розыгрышаў Трафею Паўночнай Ірландыі станавіліся пяць розных снукерыстаў, бо ніводны ігрок не перамагаў на гэтым спаборніцтве двойчы. Роні О’Саліван два разы выходзіў у фінал, прайграўшы ў 2006 годзе і выйграўшы тытул у 2008. О'Саліван таксама выканаў адзіную максімальную серыю ў гісторыі спаборніцтва ў 2007 годзе.


Катэгорыя:Снукер у Паўночнай Ірландыі
Сінец (значэнні)

**Сінец:**

* Сінец — рыба сямейства карпавых
* Сінец — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Дражбітка
Reaumuria alternifolia

**Reaumuria turkestanica** — від раслін роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Паўхмызняк 20-60 см вышынёй са шматлікімі прамымі галінамі, якія густа пакрыты лісцем. Кара жаўтлявая.

Лісце скурыстае, кропкава-залозавае, плоскае, яйкападобнае або яйкападобна-даўгаватае, 5-15 мм даўжынёй і 2-10 мм шырынёй. Лісце мае вострыя верхавінкі, ля аснавання пашыранае, з ледзь прыкметнымі хвосцікамі, радзей лісце ланцэтна-лінейнае.

Кветкі сабраныя ў суквецці-мяцёлкі, радзей адзіночныя. Пялёсткі ружовыя, зваротна-сэрцападобныя, 7-13 мм даўжынёй, 3-5 мм шырынёй. Тычынкі шматлікія, карацей пялёсткаў, у 5 пучках, ніткі іх ля аснавання пашыраныя, цэльнакрайнія. Завязь шарападобная, слупкоў 5, амаль роўных завязі.

Плод - пяцігранная яйкападобна-пірамідальная каробачка 8-12 мм даўжынёй і 4-5 мм шырынёй. Насенне зваротна-яйкападобнае, 4-5 мм даўжынёй, пакрыта доўгімі бурымі валаскамі.

Цвіце ў чэрвені - ліпені, плоданасіць у жніўні - верасні.

## Арэал і экалогія 
Натуральнымі абласцямі распаўсюджання з'яўляюцца Казахстан, Азербайджан, Сярэдняя Азія (Цянь-Шань, Паміра-Алай, Капетдаг, Каракумы), Іран.

Расце на саланчаках і саланцах, гіпсаносных глінах, засоленых пясках, па камяністых схілах перадгор'яў.

## Літаратура 
* Деревья и кустарники СССР. т. 4. 1958
* Флора Азербайджана. т. 6. 1955
* Azərbaycanın ağac və kolları. I cild. 1961
* Azərbaycanın “Qırmızı” və “Yaşıl Кitabları”na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996
* Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008.
* «Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri», Bakı: «Elm», 2014, 380 səh
* , Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. «Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri», Bakı: «Elm», 2014, 380 səh.
* «Azərbaycan dendraflorasi» I cild, Baki, «Elm», 2011, 312 səh.

## Спасылкі 
* 
* Реомюрия туркестанская, (Reaumuria turkestanica Gorschk.) 

Катэгорыя:Грабеншчыкавыя
Сінец (возера)

**Сіне́ц** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Дражбітка, за 32,0 км у напрамку на паўночны ўсход ад Полацка, за 10 км на паўднёвы захад ад вёсак Труды і Жэльцы.

Плошча паверхні возера 0,12 км². Даўжыня 0,63 км, найбольшая шырыня 0,33 км, даўжыня берагавой лініі 1,6 км.
Катлавіна возера знаходзіцца ў забалочанай мясцовасці і выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. На захадзе і паўночным захадзе забалочаная пойма. Берагавая лінія ўтварае залівы. Берагі пераважна высокія, пясчаныя, месцамі забалочаныя. Возера зарастае слаба.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-23. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1986 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области 
* Морфометрические параметры озёр Витебской области 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 5.

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Кубак Мальты па снукеры

**Кубак Мальты** () — былы прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры. Ён праходзіў з 1989 па 1998 гады як адкрыты чэмпіянат Еўропы (у 1998 годзе турнір меў назву адкрыты чэмпіянат Ірландыі), пасля чаго быў адноўлены ў 2001 годзе. З 2005 года турнір стаў называцца «кубак Мальты», а апошні розыгрыш у 2008 годзе праходзіў як нярэйтынгавы запрашальны турнір.

Пераможцамі семнаццаці розыгрышаў кубку Мальты станавіліся 11 розных снукерыстаў. Рэкардсменам па колькасці тытулаў стаў Стывен Хендры, які выйграваў турнір чатыры разы (1993 (1993/1994), 1994, 2001 і 2005) і яшчэ тры разы саступаў у фінальных матчах (1990, 1993 (1992/1993) і 2003). Джон Пэрат тры разы быў чэмпіянам спаборніцтва (1989, 1990 і 1996) і два разы саступаў у фінальных паядынках (1994 і 1997). Пераможцам двух апошніх розыгрышаў кубку Мальты стаў Шон Мёрфі (2007 і 2008).


Катэгорыя:Снукер на Мальце
Аляксей (мітрапаліт Кіеўскі)

**Аляксе́й**, ці **Аляксі́й** (свецкае імя **Елеўферый Фёдаравіч Бяконт**; паміж 1292—1305, Масква — , Масква) — мітрапаліт Кіеўскі і ўсяе Русі (з 1354 года з рэзідэнцыяй у Маскве), дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і «літоўскага» баярына Фёдара Бяконта, выхадца з Чарнігава. У маладосці прыняў манаства ў Маскоўскім Богаяўленскім манастыры. Атрымаў добрую кніжную адукацыю. Прыкладна з 1333 года быў пры двары мітрапаліта Феагноста. 

Выгадаваны мітрапалітам Феагностам; у 1354 годзе Канстанцінопальскі патрыярх паставіў яго мітрапалітам Кіеўскім і ўсяе Русі. У час княжання ў Маскве Івана Іванавіча Краснага і малалецтва князя Дзмітрыя Іванавіча Данскога фактычна ўзначальваў урад. Падтрымліваў Дзмітрыя ў барацьбе з цвярскімі і суздальска-ніжагародскімі князямі, выступаў супраць намаганняў князёў ВКЛ стварыць асобную мітраполію ў Кіеве.

У 1366 годзе пачаў будаўніцтва каменнага Маскоўскага Крамля.
Прыхільнік пагаднення з Залатой Ардой дзеля прадухілення набегаў на Маскоўскае княства. У самой Залатой Ардзе карыстаўся вялікай павагай за тое, што вылечыў хворыя вочы ханіхі Тайдулы.

У 1448—1449 гадах кананізаваны праваслаўнай царквой. Яго мошчы былі здабыты ў 1431 годзе (паводле іншых звестак, у 1439 ці 1438 годзе) у заснаваным ім Чудавым манастыры ў Крамлі ў выніку аднаўленчых прац і перанесены ў храме Архангела Міхаіла; у 1485 годзе перанесены ў Аляксееўскі храм Чудава манастыра; у 1686 годзе — у новапабудаваны храм Дабравешчання таго ж манастыра; з 1947 года ў Богаяўленскім, што ў Ялохаве, саборы Масквы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*  
* Аляксей (мітрапаліт) //  С. 298.
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мітрапаліты Рускай праваслаўнай царквы
Катэгорыя:Мітрапаліты Кіеўскія і ўсяе Русі
Катэгорыя:Рускія праваслаўныя святыя
Катэгорыя:Свяціцелі
Катэгорыя:Рэгенты Расіі
Сусветны снукерны рэйтынг у сезоне 2006/2007

**Сусветны рэйтынг** для топ-64 прафесійных гульцоў, якія кваліфікаваліся на сезон 2006/2007, прадстаўлены ніжэй. Рэйтынг уяўляе сабой суму набраных ачкоў на рэйтынгавых турнірах за два папярэднія сезоны. Ён выкарыстоўваўся для пасеву снукерыстаў на ўсе турніры сезона.

Катэгорыя:Сусветныя рэйтынгі снукерыстаў
Катэгорыя:Снукерны сезон 2006/2007
Катэгорыя:2006 год у снукеры
Катэгорыя:2007 год у снукеры
Майкл Джадж

**Майкл Джадж** (; нар. , , Ірландыя) — ірландскі былы прафесійны гулец у снукер.

## Спасылкі 
* Статыстыка Майкла Джаджа на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Ірландыі
Абухаўскае

**Абу́хаўскае** — возера ў Беларусі, у Віцебскім раёне Віцебскай вобласці, за 12 км на паўночны ўсход ад горада Віцебск, за 0,2 км на поўнач ад вёскі Астране, у басейне ракі Віцьба.

Плошча паверхні 0,1 км². Даўжыня 0,7 км, найбольшая шырыня 0,2 км. Даўжыня берагавой лініі 1,55 км.

Схілы катлавіны на поўначы і поўдні стромкія, вышынёй 20—25 м, пад выганам; на захадзе і ўсходзе забалочаная пойма шырынёй да 100 м. Выцякае ручай Горнаўка (ручай)Горнаўка.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Віцебскага раёна
Катэгорыя:Басейн Заходняй Дзвіны
Талыні

**Талы́ні** — возера ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці, за 14 км на паўночны ўсход ад горада Віцебск, за 1,5 км на захад ад вёскі Выстаўка, у басейне ракі Віцьба.

Плошча паверхні 0,04 км². Даўжыня 0,33 км, найбольшая шырыня 0,15 км. Даўжыня берагавой лініі 0,82 км.

Ляжыць у забалочаным паніжэнні, сярод хмызняку. Берагі забалочаныя.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Віцебскага раёна
Іскраўскае

**І́скраўскае** — возера ў Беларусі, у Віцебскім раёне Віцебскай вобласці, за 2 км на паўночны захад горада Віцебск, за 0,2 км на ўсход ад вёскі Пракуды, у басейне ракі Ужніца.

Плошча паверхні 0,06 км². Даўжыня 0,44 км, найбольшая шырыня 0,25 км. Даўжыня берагавой лініі 1,05 км.

Схілы катлавіны вышынёй да 10 м, пад выганам. На захадзе забалочаная пойма шырынёй 50 м. Упадае ручай з возера Дзяйкоўскае, выцякае ручай у раку Ужніца.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Віцебскага раёна
Катэгорыя:Басейн Шэвінкі
Дзяйкоўскае

**Дзяйко́ўскае** — возера ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці, за 2 км на паўночны захад ад паўночна-заходняй ускраіны Віцебска, за 0,5 км на ўсход ад вёскі Пракуды, у басейне ракі Ужніца.

Плошча паверхні 0,03 км². Даўжыня 0,3 км, найбольшая шырыня 0,12 км. Даўжыня берагавой лініі 0,67 км.

Схілы катлавіны вышынёй 15—20 м, пад выганам і хмызняком. Вакол возера забалочаная пойма шырынёй 25—100 м. На ўсходзе ўпадае ручай Чарвічны, на паўднёвым захадзе выцякае ручай у возера Іскраўскае.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Басейн Шэвінкі
Катэгорыя:Азёры Віцебскага раёна
Кваліфікацыя да Мастэрс 2004 (снукер)

**Кваліфікацыя да Мастэрс 2004** () — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 15 па 21 снежня 2003 года ў Прэстаціне, Уэльс. Турнір стаў 15-м розыгрышам кваліфікацыйнага турніра да Мастэрс, які праводзіцца з 1990 года.

Пераможцам турніру стаў Ніл Робертсан, які атрымаў права на выступ на найбуйнейшым запрашальным снукерным турніры.

Катэгорыя:Кваліфікацыя да Мастэрс (снукер)
Катэгорыя:2003 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт ва Уэльсе ў 2003 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 2003/2004
Катэгорыя:Снукерныя турніры ва Уэльсе
Вялешына

Назву **Вяле́шына** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Мінская вобласць
** Вялешына — вёска ў Капыльскім сельсавеце Капыльскага раёна
** Вялешына 1 — вёска ў Слабада-Кучынскім сельсавеце Капыльскага раёна
** Вялешына 2 — вёска ў Слабада-Кучынскім сельсавеце Капыльскага раёна
Benson & Hedges Championship 2001 (снукер)

**Benson & Hedges Championship 2001** — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 4 па 15 лістапада 2001 года ў Towers Snooker Club, у Мэнсфілдзе, Англія. Турнір стаў 12-м розыгрышам Benson & Hedges Championship, які быў заснаваны ў 1990 годзе. Прызавы фонд турніру склаў £41,700, з якіх £5,000 атрымаў пераможца. Апроч таго, пераможца спаборніцтва атрымліваў права ўдзельнічаць у найбуйнейшым запрашальным турніры сезона — Мастэрс.

Катэгорыя:Кваліфікацыя да Мастэрс (снукер)
Катэгорыя:2001 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт у Англіі ў 2001 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 2001/2002
Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Англіі
Катэгорыя:2001 год у Мэнсфілдзе
Беларускае фізкультурна-спартыўнае таварыства «Дынама»

**Беларускае фізкультурна-спартыўнае таварыства «Дынама»** — беларуская некамерцыйная арганізацыя, заснаваная на членстве юрыдычных і фізічных асоб.

## Заснавальнікі 
Заснавальнікамі БФСТ «Дынама» з’яўляюцца амаль усе сілавыя і праваахоўныя ведамствы Рэспублікі Беларусь:
* Міністэрства па надзвычайных сітуацыях
* Дзяржаўны камітэт судовых экспертыз
* Дзяржаўны пагранічны камітэт
* Дзяржаўны мытны камітэт
* Дэпартамент фінансавых расследаванняў
* Міністэрства ўнутраных спраў
* Следчы камітэт
* Генеральная пракуратура
* Служба бяспекі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь
* Камітэт дзяржаўнай бяспекі

Каардынацыю дзейнасці БФСТ «Дынама» ажыццяўляе Дзяржаўны сакратарыят Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Спартыўныя арганізацыі Беларусі
Дулькуг

**Ду́ку**, **Дулькуг** () — палац багоў у шумера-акадскай міфалогіі. Лакалізаваўся, меркавана, на ўсходняй ускраіне Вавілоніі і адпаведна на нябёсах, у «нябеснай Вавілоніі»; у новававілонскіх тэкстах — таксама месца ў галоўным храме Мардука Эсагіле ў Вавілоне, дзе бог «вызначаў лёс». У шумерскіх тэкстах ён называецца «пакоямі тварэння» і фігуруе ў апавяданні пра стварэнне людзей. У Дулькугу былі створаны бог скаціны  і яго сястра, багіня збожжа . З Дулькуга Лахар і Ашнан былі адпраўлены на зямлю, каб забяспечваць багоў ежай. Як высвятлілася, іх стравы апынуліся непрыдатнымі для боскага стала, але прыдатнымі для людзей.

## Літаратура 
* Далькут // Мифологический словарь/ Гл. ред. Е. М. Мелетинский. — М.:Советская энциклопедия, 1990. — 672 с.

## Спасылкі 
* S. N. Kramer. Sumerian mythology

Катэгорыя:Шумера-акадская міфалогія
Катэгорыя:Выдуманыя будынкі
Tamarix tetrandra

**Tamarix tetrandra** — від раслін роду  сямейства .

## Назва 
Відавы эпітэт азначае *чатырохтычынкавы*.

## Батанічнае апісанне 
Куст ці невялікае дрэва вышынёй 3-6 метраў з прамымі пабегамі чорнага колеру, пакрытымі па ўсёй даўжыні чаргова размешчаным лісцем з вострай верхавінкай і гладкім краем.

Кветкі абодваполыя, памерам 3-6 см з актынаморфным 5-пялёсткавым калякветнікам белага ці ружовага. Кветкі распускаюцца раней за лісце і пакрываюць усю даўжыню леташніх парасткаў.

Плод — шматнасенная каробачка памерам 3-5 мм. Пладаносіць у ліпені-жніўні.

Расліну часам блытаюць з блізкім відам .

## Арэал і экалогія 
Родам з Паўднёва-Усходняй Еўропы, Турцыі, Балгарыі, Малдовы і Крыму. Таксама расце ў Паўднёвым і Усходнім Закаўказзі, Цэнтральнай Азіі (Паміра-Алай, Капетдаг, ), Іраку, Іране і Афганістане.)

Гэта расліна асабліва звязана з прыбярэжнымі раёнамі ва ўмераным клімаце, але таксама можа быць вырашчана ў глыбі сушы ў сонечных месцах, абароненых ад зімовых вятроў. Расце ўздоўж ручаёў, рэк і каналаў. Святлолюбівая расліна, ксерафіт, мезафіт, эўтроф.

## Значэнне 
Выкарыстоўваецца як дэкаратыўная расліна. У гэтай якасці атрымала прэмію «» ад .

## Літаратура 
* Деревья и кустарники СССР. Т. 4. 1958. 
* Флора Азербайджана. Т. 6. 1955. 
* Azərbaycanın ağac və kolları. I cild. 1961. 
* Azərbaycanın «Qırmızı» və «Yaşıl Кitabları» na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996. 
* Azərbaycan florasının konspekti. I—III cildlər. 2005; 2006; 2008. 
* «Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri», Bakı: «Elm», 2014, 380 səh. 
* «Azərbaycan dendraflorasi» I cild, Baki, «Elm», 2011, 312 səh. 
* , Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. «Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri», Bakı: «Elm», 2014, 380 səh. 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Грабеншчыкавыя
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1808 годзе
Маджапахіт

**Маджапахі́т** () — сярэдневечная дзяржава ў Паўднёва-Усходняй Азіі з цэнтрам на востраве Ява (1293—1527 гг.).

## Гісторыя 
Да канца XIII ст. на ўсходзе Явы сфарміраваўся шэраг дзяржаўных утварэнняў, якія фармальна залежалі ад імперыі Шрывіджая, аднак вялі з ёю барацьбу за незалежнасць. Адным з іх было невялікае княства, заснаванае Джаякатвангам, выхадцам з Кедыры ў мясцовасці Маджапахіт вакол сучаснага Травулана. Яго сваяк Радэн Віджая (памёр у 1309 г.) выкарыстаў у 1293 г. паход манголаў на Яву, каб адасобіцца ад Кедыры і Сінгасары. Важную ролю ў умацаванні яго ўлады адыгралі шлюбныя дагаворы з іншымі гаспадарамі Явы і Суматры.

У 1336 г. фактычная ўлада апынулася ў руках ваеннага і палітычнага дзеяча Гаджа Мада (каля 1290—1364 гг.), які выкарыстаў дынастычны крызіс і сімпатыі фармальнай валадаркі Трыбхуваны для здзяйснення асабістых планаў знешняй экспансіі. Ён падпарадкаваў суседнія раёны Усходняй Явы, Балі, некалькі астравоў на ўсход ад іх, дробныя дзяржавы Паўднёвай Суматры. У 1347 г. ім была заваявана саслабленая Шрывіджая. У 1357 г. Гаджа Мада атрымаў бліскучую перамогу над заходнеяванскай дзяржавай сундаў. У бітве пры Бубаце загінула ўся сям'я сундскіх манархаў. Аднак жорсткасць ваеннага лідара стала зачэпкай для канфлікта з раджам Хаямам Вурукам (1350—1389 гг.). Гаджа Мада быў адхілены ад улады і памёр пры невядомых абставінах. Тым не менш, ваенная палітыка самога Хаяма Вурука таксама не адрознівалася мяккасцю. У 1377 г. ён жорстка задушыў паўстанне на Суматры, у 1399 г. — у Сінгапуры. Гэта выклікала масавае перасяленне продкаў малайцаў на паўвостраў Малака і пашырэнне сярод іх мусульманскага ўплыву.

Пасля смерці Хаяма Вурука дзяржава была аслаблена новай хваляй дынастычнай барацьбы. У 1474 г. яна аказалася падзеленай на дзве часткі. Гэта спрыяла ўмацаванню Малакскага султаната, які манапалізаваў гандаль з арабамі, Індыяй і Кітаем, а ў канцы XV ст. дамогся адкрыцця для сваіх гандляроў партоў поўначы Явы. На самой Яве таксама пашыраўся ўплыў мусульман. У 1527 г. раджа Маджапахіта быў разгромлены султанам яванскага порта Дэмак. Дзяржава Маджапахіт канчаткова распалася.

## Гл. таксама 
* Тэнгеры

## Спасылкі 
* Memories of Majapahit Kingdom
* HISTORY Of MAJAPAHIT KINGDOM
* History & Culture of Majapahit
* Sacred Sanctuaries of the Majapahit Period

Катэгорыя:Гісторыя Інданезіі
Катэгорыя:Гісторыя Малайзіі
Катэгорыя:Гісторыя Усходняга Тымора
Катэгорыя:Старажытны Усход
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Азіі
Катэгорыя:Гісторыя Явы
Катэгорыя:1293 год у Азіі
Salix arbuscula

**Salix arbuscula** — кустарнікавая расліна, від роду  сямейства . Распаўсюджана ў Азіі і Еўропе — Фінляндыі, Нарвегіі, Швецыі, Вялікабрытаніі і Расіі.

## Батанічнае апісанне 
Вышыня расліны 20-120 см. Парасткі звісаюць, разгалінаваныя. Лісце дробнае, авальнай формы, уверсе завостранае, бліскучае, даўжыня 1,5-6 см, 7-12 пар бакавых жылак; зверху цёмна-зялёнага колеру, знізу шызаватае або зялёнае. Прылісткі альбо вельмі дрэнна развіты (маюцца толькі іх рудыменты), альбо наогул адсутнічаюць. Максімальная даўжыня прылістнікаў 1 мм. Кветкі размешчаны на ножцы, у аснаванні якой маецца некалькі лісткоў. Развіваюцца ў красавіку і маі, маюць залаціста-жоўты колер. Каробачкі дасягаюць у даўжыню 4-7 мм. Нектарнік 1, даўгаватай формы. Тычынак 2, пурпурна-жоўты, даўжыня 4 мм, ніткі кароткія і свабодныя. За год расліна вырастае на 30 см.

## Экалогія і прымяненне 
*Salix arbuscula* — гэта зімаўстойлівае расліна, расце ў тундры і лесатундры. Добры меданос. Кожны год патрабуюць абрэзкі пасля цвіцення. Гэтыя расліны выкарыстоўваюць у адзіночных ці групавых насаджэннях, звычайна паблізу вадаёмаў або ў кветніках, званых «альпійскай горкай». У кары змяшчаецца 8-9 % танінаў.

## Класіфікацыя 
Від **Salix arbuscula** уваходзіць у род  сямейства  парадку .

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* *Ива деревцевидная*: информация на сайте «Энциклопедия растений Сибири»
* *Ива деревцевидная* : информация на сайте EkoStudio.ru
* 

Катэгорыя:Вярба
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Травулан

**Травула́н** () — комплекс археалагічных помнікаў вакол аднайменнай вёскі на ўсходзе вострава Ява ў Інданезіі. Звычайна атаесамляецца з цэнтрам сярэднявечнай імперыі Маджапахіт. Унесены ў папярэдні спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Гісторыя 
У XIV - XV стст. у Травулане знаходзілася сталіца імперыі Маджапахіт. У кітайскіх крыніцах XV ст. яна апісана як вялікі чысты горад, умацаваны дзесяцімятровым цагляным мурам. У 1478 г. ён моцна пацярпеў падчас міжусобіц і быў пакінуты. Акрамя таго, тэрыторыя Травулана ўключала паселішчы сялян і рамеснікаў, сакральныя месцы і магільні. 

Першае апісанне руін на месцы старажытнай сталіцы Маджапахіта было застаўлена ў 1817 г. Стэмфардам Рафлсам, брытанскім губернатар акупаваных зямель галандскай Ост-Індскай кампаніі ў 1811 - 1815 гг.

## Славутасці 
Травулан займае плошчу каля 100 км². Тут была зроблена значная колькасць археалагічных знаходак, большасць з якіх захоўваецца ў музеі Травулана. 

Найбольш значныя помнікі:

***Вялікая брама**, або **Баньянавая брама** — цагляныя ўмацаваныя вароты XIV - XV стст. вышынёй да 15,5 м. Іх прызначэнне да канца не высветлена. Першыя даследчыкі лічылі, што гэта быў уваход у горад, аднак навокал не было знойдзена рэшткаў гарадскога мура. Пазней высоўваліся гіпотэзы пра тое, што Вялікая брама — уваход у храм, рэзідэнцыю валадара або шлюз паміж важнымі часткамі горада. 
***Канды Тыкус** — рэшткі індуісцкага храма, ад якога захаваўся рытуальны басейн. 
***Канды Браху** — індуісцкі храм, які мог быць месцам пахавальнай крэмацыі раджаў Маджапахіта.
***Сегаран** — вадасховішча, 800 м у даўжыню і 500 м у шырыню, абліцаванае чырвонай цэглай. Каля Сегарана знаходзяцца руіны храма **Канды Менак**.
***Тралоё** — комплекс магільняў XIV - XV стст.

## Галерэя 

Image:Bathing Tank. Trowulan, Java 1345.jpg|Канды Тыкус
Image:Trowulan ancient canal2 DSC 0102.jpg|Рэшткі старажытнага канала
Image:Segaran.jpg|Сегаран
Image:Trowulan Museum 4.jpg|У музеі Травулана

## Спасылкі 
* Травулан на сайце ЮНЕСКА
* Травулан на сайце Сусветнага фонда помнікаў
* Травулан на сайце гісторыі Маджапахіта

Катэгорыя:Гісторыя Інданезіі
Катэгорыя:Колішнія гарады Азіі
Катэгорыя:Былыя сталіцы
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Інданезіі
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Малайзіі

У спісе Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Малайзіі значыцца 4 найменні (на 2012 год), гэта складае 0,4 % ад агульнай колькасці (962 на 2012 год). 2 аб’екты ўключаны па прыродных крытэрыях, і 2 — па культурных крытэрыях. Акрамя гэтага, станам на 2012 год, 2 аб’екты на тэрыторыі Малайзіі з’яўляюцца кандыдатамі на ўключэнне ў спіс Сусветнай спадчыны. Малайзія ратыфікавала Канвенцыю аб ахове сусветнай культурнай і прыроднай спадчыны 7 снежня 1988 года. Першыя два аб’екты, размешчаныя на тэрыторыі Малайзіі былі занесены ў спіс у 2000годзе.

## Спісы 
У табліцы аб’екты размешчаны ў парадку іх дадання ў спіс.

## Спасылкі 
* 


Малайзія
Сінгапурскі долар

**Сінгапурскі долар** — нацыянальная валюта Сінгапура (ISO 4217 — SGD, сімвал — $ ці S$). Складаецца са 100 цэнтаў.

## Гісторыя 
Паміж 1845 і 1939 гадамі Сінгапур выкарыстоўваў долар Праліваў. Пазней ён быў заменены малайскім доларам, і з 1953 года — доларам Малаі і Брытанскага Барнеа, якія былі выпушчаны Саветам упаўнаважаных па грашовым абароце ў Малаі і Брытанскім Барнеа.

Сінгапур працягваў выкарыстоўваць адзіную валюту і пасля далучэння да Малайзіі ў 1963 годзе, але праз два гады пасля абвяшчэння незалежнасці ад Малайзіі ў 1965 годзе грашова-крэдытны саюз паміж Малайзіяй, Сінгапурам і Брунеем распаўся. 7 красавіка 1967 года Сінгапур заснаваў Валютнае ведамства і выпусціў свае першыя манеты і банкноты. Сінгапурскі долар быў зменным па намінале з малайзійскім рынгітам да 1973 года. Узаемазамяняльнасць з брунейскім доларам захавалася. Сінгапурскі долар быў першапачаткова прывязаны да брытанскага фунта ў суадносінах 60:7.

1 кастрычніка 2002 года Валютнае ведамства Сінгапура было скасавана, яго функцыі, уласнасць і абавязкі былі перададзены Міністэрству фінансаў Сінгапура.

## Спасылкі 
* 
* 
* Штодзённыя манеты Сінгапура  (рус)

Катэгорыя:Долар
Катэгорыя:Грошы Сінгапура
Катэгорыя:Грошы Брунея
Катэгорыя:Азіяцкія валюты
Катэгорыя:Калектыўныя і саюзныя грашовыя адзінкі
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Інданезіі

У спісе **Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА** ў **Інданезіі** значыцца 8 найменняў (на 2012 год), гэта складае  ад агульнай колькасці ( на  год). 4 аб’екты ўключаны па прыродных крытэрыях, прычым тры прызнаны прыроднымі феноменамі выключнай прыгажосці і эстэтычнай важнасці (крытэрый vii) і 2 — па культурных крытэрыях, прычым два аб’екты прызнаны шэдэўрамі чалавечага генія (крытэрый i). Акрамя гэтага, станам на 2012 год, 27 аб’ектаў на тэрыторыі Інданезіі знаходзяцца сярод кандыдатаў на ўключэнне ў спіс сусветнай спадчыны. Інданезія ратыфікавала Канвенцыю аб ахове сусветнай культурнай і прыроднай спадчыны 6 ліпеня 1989 года. Першыя чатыры аб’екты, размешчаныя на тэрыторыі Інданезіі былі занесены ў спіс у 1991 годзе на 15-й сесіі Камітэта сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Спіс 
У гэтай табліцы аб’екты размешчаны ў храналагічным парадку іх дадання ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Геаграфічнае размяшчэнне аб’ектаў 
## Спасылкі 
* Спіс аб’ектаў сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Інданезіі 

Інданезія

Катэгорыя:Спісы:Інданезія
Філіпінская пліта

thumb|right|300px|Філіпінская пліта паказана ружовым колерам

**Філіпінская пліта** — літасферная пліта, 13-я па памерах на Зямлі, размешчана пад большай часткай Філіпінскага мора, захоплівае паўночную частку в. Лусон. 

Следствам узаемадзеяння Філіпінскай і Еўразійскай пліт з'яўляюцца частыя землетрасенні і вывяржэнні вулканаў. На астравах налічваецца звыш 50 дзеючых і спячых вулканаў.
## Спасылкі 
Катэгорыя:Тэктанічныя пліты
Катэгорыя:Геалогія Азіі
Катэгорыя:Геалогія Ціхага акіяна
Эблаіцкая мова

**Эблаі́цкая мова** — мёртвая семіцкая мова, якая ўжывалася ў 3 тыс. да н.э. у г. Эбла, цяпер гарадзішча Тэль-Мардых (تل مرديخ) паміж Халебам і Хамай на захадзе сучаснай Сірыі. Адна з найстаражытных пісьмовых семіцкіх моў (пасля акадскай).

Мова вядомая дзякуючы архіву з каля 5000 гліняных таблічак, запісаных клінапісам, якія былі выяўлены ў 1974—1976 гг. падчас раскопак Эблы. Першым таблічкі змог перакласці Джавані Пеціната.

Эблаіцкая мова, як і акадская, адносіцца да ўсходнесеміцкіх моў, і магчыма, з'яўляецца дыялектам акадскай мовы дасарганаўскага перыяду.

## Літаратура 
* A. Archi. 1987. "Ebla and Eblaite, " *Eblaitica 1*. Ed. C.H. Gordon. Winona Lake, Indiana: Eisenbrauns. Pages 7-17.
* Cyrus H. Gordon. 1990. "Eblaite and Northwest Semitic, " *Eblaitica 2*. Ed. C.H. Gordon. Winona Lake, Indiana: Eisenbrauns. Pages 127—139.
* Cyrus H. Gordon. 1997. "Amorite and Eblaite, " *The Semitic Languages*. Ed. Robert Hetzron. New York: Routledge. Pages 100—113.

## Спасылкі 
* Eblaitica vol.2 at Google Books
* Eblaitica vol.4 at Google Books

Катэгорыя:Семіцкія мовы
Катэгорыя:Старажытныя мовы Блізкага Усходу
Катэгорыя:Старажытныя мовы
Катэгорыя:Эбла
Вялікая Індыя

[right|thumb|400px|Цёмна-аранжавым колерам на карце пазначаны [Індыйскі субкантынент, светла-аранжавым — іншыя краіны, культурна звязаныя з Індыяй (Бірма, Тайланд, Камбоджа, Лаос, Інданезія і Малайзія). Жоўтым колерам адзначаны рэгіёны са значным гістарычным уплывам індыйскай культуры (Афганістан, Тыбет, Юньнань, і Філіпіны).]]

**Вялікая Індыя** — гістарычны рэгіён, які знаходзіўся пад значным уплывам індыйскай культуры і індуізму, асабліва ў перыяд з V па XV стагоддзе. Вялікая Індыя распасціралася далёка за межы Індыйскага субкантынента: ад Афганістана да астравоў Паўднёва-Усходняй Азіі і Далёкага Усходу, ад Цэйлона да перадгор'яў Гімалаяў і Тыбета. З Вялікай Індыяй звязана распаўсюджванне індуізму ў Паўднёва-Усходняй Азіі, а таксама экспансія будызму за межы Індыйскага субкантынента ў Цэнтральную Азію і Кітай па Вялікаму шаўковаму шляху, якая адбылася ў першыя стагоддзі нашай эры.

## Літаратура 
* .

## Спасылкі 
* Greater India — Suvarnabhumi 
* Papers on variation and change in the Sinosphere and in the Indosphere in honour of James A. Matisoff 

Катэгорыя:Геаграфія Індыі
Катэгорыя:Знешняя палітыка Індыі
Катэгорыя:Культура Азіі
Катэгорыя:Гісторыя Індыі
Salix ×pentandroides

**Salix ×pentandroides** - від роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Дрэва ці куст вышынёй 5-10 м з добра разгалінаванай кронай. Голыя парасткі пакрыты карычнева-жаўтлявай або чорнай карой. Лісце даўгаватае ці зваротна-яйкападобнае, даўжынёй 0,2-1,5 см даўжынёй, на кароткіх чарашках.

Цвіце ў чэрвені-ліпені, плоданасіць у жніўні-кастрычніку.

## Арэал 
Абласцямі натуральнага распаўсюджвання з'яўляюцца Каўказ, Цэнтральная Азія, Расія, Еўропа, Манголія, Японія і Кітай.

## Літаратура 
* Деревья и кустарники СССР. т. 3. 1954
* Флора Азербайджана. т.3. 1952
* Azərbaycanın ağac və kolları. III cild. 1970
* Azərbaycanın «Qırmızı» və "Yaşıl Кitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996
* Azərbaycan florasının konspekti. I—III cildlər. 2005; 2006; 2008
* «Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri», Bakı: «Elm», 2014, 380 səh.
* «Azərbaycan dendraflorasi» I cild, Baki, «Elm», 2011, 312 səh.
* , Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. «Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri», Bakı: «Elm», 2014, 380 səh.

Катэгорыя:Вярба
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Хвашчавацік

**Хвашчава́цік** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці, за 28 км на поўнач ад горада Полацк, за 8 км на паўднёвы ўсход ад аграгарадка Палата (2 км на захад ад возера Сосна), у басейне ракі Сосніца.

Плошча паверхні 0,03 км². Даўжыня 0,3 км, найбольшая шырыня 0,14 км. Даўжыня берагавой лініі 0,7 км.

Схілы катлавіны вышынёй 5—7 м, пад зрэджаным хмызняком (былая лесасека). Выцякае ручай у раку Сосніца.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Ушывец (возера, Расонскі раён, басейн Свольны, каля вёскі Дабраплёсы)

**Ушывец** — бяссцёкавае возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці, за 22 км на паўночны захад ад гарадскога пасёлка Расоны, за 1,2 км на ўсход ад вёскі Дабраплёсы (Верхнядзвінскі раён), у басейне ракі Свольна.

Плошча паверхні 0,03 км². Даўжыня 0,23 км, найбольшая шырыня 0,17 км. Даўжыня берагавой лініі 0,65 км.

Ляжыць сярод лесу. Схілы на захадзе вышынёй да 20 м, з іншых бакоў вакол возера невялікія ўзгоркі вышынёй да 10 м. Усходні бераг забалочаны.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Расонскага раёна
Катэгорыя:Басейн Свольны
Ушывец (возера, Расонскі раён, каля вёскі Валясы)

**Ушы́вец** — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці, за 28 км на паўночны захад ад гарадскога пасёлка Расоны, за 1,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Валясы (Верхнядзвінскі раён), каля ўсходняга берага возера Лісна, у басейне ракі Свольна.

Плошча паверхні 0,02 км². Даўжыня 0,2 км, найбольшая шырыня 0,13 км. Даўжыня берагавой лініі 0,45 км.

Ляжыць сярод лесу. Схілы вышынёй да 20 м.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Расонскага раёна
Катэгорыя:Басейн Свольны
Ушывец

Назву **Ушы́вец** маюць:

## Азёры 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць
** Ушывец — возера ў Расонскім раёне, каля вёскі Валясы
** Ушывец — возера ў Расонскім раёне, каля вёскі Дабраплёсы
Маска Саргана

**Маска Саргана**, або **галава Саргана** — умоўная назва скульптурнай выявы акадскага цара, верагодна Саргана Старажытнага ці яго ўнука Нарам-Суэна. Выяўлена Максам Малаўэнам падчас раскопак храма Іштар у Ніневіі экспедыцыяй Брытанскага музея. Датуецца прыблізна XXIII—XXII стст. да н.э. Цудоўная чаканнасць, высокая якасць выканання, майстэрская прапрацоўка дэталяў ставяць яе ў шэраг лепшых узораў сусветнага мастацтва. Артэфакт захоўваўся ў Багдадскім музеі, але пасля ўварвання амерыканскіх войскаў у Ірак быў выкрадзены. 

Назву «галава Саргана»/«маска Саргана» скульптура атрымала пасля таго, як Малаўэн, які выявіў артэфакт, вызначыў яе як выяву Саргана Акадскага, зробленую па загадзе яго сына Маніштушу, які лічыцца заснавальнікам храма. У рэчаіснасці суаднясенне гэтай выявы з заснавальнікам дынастыі Акадэ спрэчна; верагодна, што «маска» адлюстроўваеіншага вялікага цара гэтай дынастыі, Нарам-Суэна.

## Апісанне 
Полая галава ў тры чвэрці рэальнай велічыні (вышыня — 36 см), старанна прапрацаваны невялікі арліны нос, правільныя, цудоўна акрэсленыя вусны, у арбіты былі ўстаўлены вочы з каштоўных камянёў. Партрэт перадае этнічны тып, абагульненае ідэалізаванае аблічча мужнага героя-пераможца, без акцэнту на індывідуальныя рысы. Калі раней выявы чалавека былі схематычнымі і ўмоўнымі, то цяпер з'яўляецца падабенства з натуральнымі прапорцыямі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастацтва Акада
Катэгорыя:Скульптуры паводле алфавіта
Катэгорыя:Ніневія
Катэгорыя:Выкрадзеныя творы мастацтва
Катэгорыя:Нацыянальны музей Ірака
Катэгорыя:Пахавальныя маскі
Катэгорыя:Скульптура Месапатаміі
Катэгорыя:Скульптуры Ірака
Катэгорыя:Пашкоджаныя творы мастацтва
Амшанае

**Амша́нае** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці, за 25 км на ўсход ад горада Паставы, за 0,5 км на поўнач ад вёскі Ясюкі, у басейне ракі Галбіца.

Плошча паверхні 0,03 км². Даўжыня 0,3 км, найбольшая шырыня 0,17 км. Даўжыня берагавой лініі 0,75 км.

Схілы катлавіны на захадзе і ўсходзе вышынёй 10—15 м, на поўначы і поўдні не выражаны, разараныя, на захадзе пад хмызняком. Выцякае ручай у раку Заражанка.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Борак

**Борак** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці, за 24 км на ўсход ад горада Паставы, за 1,4 км на поўдзень ад вёскі Мышкі, у басейне ракі Галбіца.

Плошча паверхні 0,03 км². Даўжыня 0,3 км, найбольшая шырыня 0,1 км. Даўжыня берагавой лініі 0,65 км.

Схілы катлавіны вышынёй да 15 м, стромкія, пад лесам і хмызняком. Уздоўж берагоў забалочаная пойма шырынёй 25—50 м. Упадае ручай.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Медаль «У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»

**Медаль «У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»** заснаваны Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 5 лістапада 1969 года.

## Апісанне медаля 
Медаль «За доблесную працу (За вайсковую доблесць)». У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна» выраблена з латуні і мае форму правільнага круга дыяметрам 32 мм.

На вонкавым боку медаля на матавым фоне размешчаны рэльефны профільны малюнак У. І. Леніна, звернуты налева. У ніжняй частцы — дата «1870—1970».

На адваротным боку медаля на матавым фоне размешчаны: у верхняй частцы па акружнасці надпіс «За доблесную працу» або «За вайсковую доблесць», пад ёй малюнак сярпа і молата і надпіс «У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння У. І. Леніна». У ніжняй частцы — маленькая пяціканцовая зорка.

На медалях, адчаканеных для ўзнагароджання замежных грамадзян, надпісы на рэверсе медаля адсутнічаюць.

Бакі медаля абрамлены борцікам.

## Прадстаўленне да ўзнагароды 
Юбілейны медаль у азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна заснаваны ў двух найменняў:
* «За доблесную працу. У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»;
* «За вайсковую доблесць. У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна».

## Спасылкі 
У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна
Грунвальды

**Гру́нвальды**, **Гры́нвальды** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці, за 34 км на ўсход ад горада Паставы, за 1,6 км на паўночны захад ад вёскі Луцк Казлоўскі, у басейне ракі Ласіца.

Плошча паверхні 0,09 км². Даўжыня 0,35 км, найбольшая шырыня 0,30 км. Даўжыня берагавой лініі 1,05 км.

Схілы катлавіны невыразныя, месцамі разараныя. Упадае ручай.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Ясюкоўскае

**Ясюко́ўскае**, **Ясюкі́** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці, за 25 км на ўсход ад горада Паставы, за 0,5 км на ўсход ад гарадскога пасёлка Варапаева, каля вёскі Ясюкі, у басейне ракі Галбіца.

Плошча паверхні 0,18 км². Даўжыня 0,83 км, найбольшая шырыня 0,18 км. Даўжыня берагавой лініі 2,15 км. Плошча вадазбору 1,2 км².

Схілы катлавіны пераважна разараныя, на паўднёвым захадзе вышынёй да 10 м. берагі высокія, на паўночным захадзе зліваюцца са схіламі. Выцякае ручай у возера Глыбокае.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Глыбокае (возера, Пастаўскі раён)

**Глыбо́кае** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці, за 24 км на ўсход ад горада Паставы, на ўсходняй ускраіне гарадскога пасёлка Варапаева, у басейне ракі Галбіца.

Плошча паверхні 0,06 км². Даўжыня 0,42 км, найбольшая шырыня 0,17 км. Даўжыня берагавой лініі 0,95 км.

Схілы катлавіны вышынёй да 5 м, пад забудовамі, разараныя. На ўсходзе ўпадае ручай з возера Ясюкоўскае, на захадзе выцякае ручай у раку Заражанка (верхняе цячэнне Галбіцы).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна