Аляксандр Аляксеевіч Грыцанаў

**Алякса́ндр Аляксе́евіч Грыца́наў** (, , Беларуская ССР — , , Рэспубліка Беларусь) — беларускі філосаф, сацыёлаг, гісторык, культуролаг, рэлігіязнаўца і публіцыст. Кандыдат філасофскіх навук (1984), дацэнт (1988). З’яўляўся кіраўніком міжнароднага праекта «Гуманітарная энцыклапедыя» Мінскага філасофскага кола.

## Біяграфія 
### Сям’я 
Нарадзіўся ў сям’і вайскоўца, бацька быў родам з-пад Магiлева.

У А. А. Грыцанава засталіся жонка і дачка.

### Вучоба 
У 1975—1980 гадах вучыўся на гістарычным факультэце Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (БДУ), у 1980—1983 гадах — у аспірантуры кафедры філасофіі БДУ. Падчас вучобы ў аспірануты падрыхтаваў дысертацыю на суісканне вучонай ступені кандыдата філасофскіх навук на тэму "Критический анализ буржуазных концепций «среднего класса», але з яе абаронай у Мінску ўзніклі праблемы, і аўтару прыйшлося звяртацца ў ВАК СССР, у выніку чаго праца была паспяхова абаронена ў Маскве ў 1984 годзе. Такім чынам, А. А. Грыцанаў стаў самым маладым у СССР кандыдатам філасофскіх навук на той час.

### Выкладчыцкая дзейнасць 
У 1983—1988 гадах — выкладчык, у 1988—1996 гадах — дацэнт БДУ.

У 1996—1998 гадах — дацэнт і загадчык кафедры сацыяльных і гуманітарных дысцыплін Усходне-Еўрапейскага недзяржаўнага інстытута бізнесу і права (Мінск).

У 2001—2002 гадах — дацэнт кафедры філасофіі, сацыялогіі і эканомікі Міжнароднага дзяржаўнага экалагічнага ўніверсітэта ім. А. Д. Сахарава (Мінск).

Выкладаў у «Беларускім калегіюме».

За час выкладчыцкай дзейнасці чытаў лекцыі, курсы і спецкурсы па розных галінах філасофскіх і сацыялагічных ведаў, псіхааналітычнай культуралогіі (з 1989 года), а таксама рэлігіязнаўству.

### Грамадская дзейнасць 
Падчас перабудовы ў 1987—1989 гадах вёў першы ў Беларусі палітычны дыскусійны клуб «Філасофскія чацвяргі» (разам з палітычным дыскусійным клубам «Современник», які ўзначальваў Л. У. Крывіцкі) .

Браў удзел у арганізацыі выставы вядомага беларускага мастака А. А. Ісачова, які знаходзіўся пад забаронай. Агулам, ёсць аўтарам каля 400 артыкулаў.

У пер. пал. 1990-х гадоў часта запрашаўся ў якасці ўдзельніка перадач на БТ.

### Крымінальны пераслед 
У сяр. 1990-х гадоў займаўся бізнес-праектамі, пад рэалізацыю якіх часцяком пазычаў у знаёмых буйныя сумы грошай. Аднак бізнес не заўсёды быў паспяховым, і чацвёра крэдытораў звярнуліся ў суд, каб спагнаць з А. А. Грыцанава 22 тыс. долараў ЗША. У выніку, у 1997 годзе суд Кастрычніцкага раёна Мінска прызнаў А. А. Грыцанава вінаватым у здзяйсненні махлярства ў асабліва буйных памерах і прысудзіў пакаранне ў выглядзе трох гадоў пазбаўлення волі ўмоўна без канфіскацыі маёмасці.

У 2003 годзе ў суд звярнулася яшчэ адна крэдыторка, якая ў 1995 годзе пазычыла А. А. Грыцанаву 2,5 тыс. долараў ЗША. 18 верасня 2003 года А. А. Грыцанаў быў прысуджаны да двух гадоў пазбаўлення волі з канфіскацыяй маёмасці, але пракуратура вынесла пратэст у сувязі з занадта мяккім рашэннем суда, і 24 мая 2004 года суд Маскоўскага раёна Мінска прысудзіў А. А. Грыцанаву чатыры гады пазбаўлення волі ў калоніі строгага рэжыму з канфіскацыяй маёмасці. Адзін год пакарання быў скарочаны па амністыі.

Падчас судовага разбіральніцтва А. А. Грыцанаў сваёй віны не прызнаў, абвяргаючы ўсе прад’яўленыя яму абвінавачванні.

Пакаранне адбываў у выпраўленча-працоўнай калоніі ў Шклове.

## Выдавецкая дзейнасць 
З кан. 1990-х гадоў займаўся выключна выдавецкімі праектамі, быў кіраўніком (галоўным рэдактарам і саставіцелем) найбуйнейшага ў СНД міжнароднага праекта «Гуманітарная энцыклапедыя» Мінскага філасофскага кола, а таксама кніжных серый: «Мыслители ХХ столетия», «Религии мира» і «Тайны посвященных».

## Навуковыя інтарэсы 
Цягам жыцця цікавіўся шырокім спектрам гістарычных, псіхалагічных і псіхааналітычных, сацыялагічных, філасофскіх, рэлігіяведчых і эзатэрычных пытанняў.

**Гісторыя**

З’яўляючыся гісторыкам па адукацыі, цікавіўся савецкай гісторыяй. Для першага выдання «Новейшего философского словаря» (1998) ім была напісана падборка артыкулаў, прысвечаных рэаліям савецкай гісторыі, а адным з апошніх рэалізаваных праектаў стала кніга «Научный антикоммунизм и антифашизм: популярный компендиум» (2010).

**Псіхааналіз**

Яшчэ ў бытнасць студэнтам пачаў спецыялізавацца ў галіне псіхааналізу (пад кір. В. І. Аўчарэнкі). Браў удзел у распрацоўцы канцэпцыі сацыялагічнага псіхалагізму. Сумесна з В. І. Аўчарэнкам на мяжы 1990-х гадоў выдаў дзве манаграфіі, звязаныя з псіхааналізам (сацыялагічным псіхалагізмам): «Социологический психологизм. Критический анализ» (1990) і «Человек и отчуждение» (1991). Садзейнічаў публікацыі першага рускамоўнага «Психоаналитического глоссария» (1994), напісаў прадмову да яго. Адным з апошніх рэалізаваных праектаў было выданне «Психоанализ: новейшая энциклопедия» (2010).

**Сацыялогія**

Дысертацыйнае даследаванне было выканана па сацыялагічнай тэме: "Критический анализ буржуазных концепций «среднего класса» (1983). У 2003 годзе пабачыла свет праца «Социология. Энциклопедия», перавыдадзеная з некаторымі ўдакладненнямі і выпраўленнямі ў 2010 годзе як «Новейший социологический словарь».

**Філасофія**

Напрацаванае ў «Новейшем философском словаре» (1998) атрымала далейшае развіццё як у наступных двух перавыданнях (2001, 2003), так і ў выданнях: «Постмодернизм. Энциклопедия» (2001), «Всемирная энциклопедия: Философия» (2001), «История философии: Энциклопедия» (2002), «Всемирная энциклопедия: Философия ХХ век» (2002), «Новейший философский словарь. Постмодернизм» (2007) і г.д.

У межах серыі навуковых біяграфій «Мыслители ХХ века» паспеў падрыхтаваць і апублікаваць 12 кніг (з іх 1 кніга — аўтарская і 4 кнігі — напісаныя ў суаўтарсте); астатнія 6 кніг засталіся на розных стадыях рэдакцыйнай падрыхтоўкі да публікацыі.

**Рэлігіязнаўства**

У 2006 годзе пабачыла свет 9-томная серыя «Религии мира» (перавыдадзена ў 2009—2011 годах), у якой 7 кніг былі напісаныя А. А. Грыцанавым ці пры яго непасрэдным удзеле.

## Бібліяграфія 
З’яўляўся саставіцелем і рэдактарам 13 энцыклапедый і слоўнікаў, аўтарам і суаўтарам больш за 20 кніг і манаграфій, аўтарам больш за 2000 навуковых артыкулаў на рускай, беларускай, англійскай і польскай мовах — па праблемах філасофіі, сацыялогіі, гісторыі, паліталогіі, культуралогіі, рэлігіязнаўства, псіхалогіі і па розным пытанням класічнага і сучаснага псіхааналізу.

### Кнігі 
* Анни Безант. — Мн., 2010. — ISBN 978-985-17-0119-9 (у суаўт. з С. М. Скрабцом).
* Ауробиндо Гхош. — Мн., 2010. — ISBN 978-985-17-0121-2 (у суаўт. з К. А. Станкевіч).
* Елена Блаватская. — Мн., 2010. — ISBN 978-985-17-0118-2 (у суаўт. з А. І. Мярцалавай).
* Рене Генон. — Мн., 2010. — ISBN 978-985-17-0120-5 (у суаўт. з А. У. Філіповічам).
* Научный антикоммунизм и антифашизм: популярный компендиум. — Мн., 2010. — ISBN 978-985-6868-33-0 (у суаўт. з А. Я. Тарасам).
* Александр Богданов. — Мн., 2009. — ISBN 978-985-489-952-7 (у суаўт. з Т. С. Процькай).
* Карлос Кастанеда. — Мн., 2009. — ISBN 978-985-489-911-4 (у суаўт. з У. Л. Абушэнкам і А. А. Грыцанавым).
* Пауло Коэльо. — Мн., 2009. — ISBN 978-985-489-912-1 (у суаўт. з А. І. Мярцалавай, Л. І. Чыкарэлі- Мярцалавай).
* Ричард Бах. — Мн., 2009. — ISBN 978-985-489-910-7 (у суаўт. з А. І. Мярцалавай).
* Рудольф Штейнер. — Мн., 2009. — ISBN 978-985-489-913-8.
* Жак Деррида. — Мн., 2008. — ISBN 978-985-489-773-8 (у суаўт. з А. М. Гурко).
* Жан Бодрийяр. — Мн., 2008. — ISBN 978-985-489-772-1 (у суаўт. з М. Л. Кацуком).
* Жиль Делёз. — Мн., 2008. — ISBN 978-985-489-774-5.
* Мишель Фуко. — Мн., 2008. — ISBN 978-985-489-775-2 (у суаўт. з У. Л. Абушэнкам).
* Индуизм. — Мн., 2006. — ISBN 985-489-457-6 (у суаўт. з Т. Г. Румянцавай).
* Протестантство. — Мн., 2006. — ISBN 985-489-454-1 (у суаўт. з У. М. Сямёнавай).
* Католичество. — Мн., 2006. — ISBN 985-489-453-3; 2-е изд. — Мн., 2009. — ISBN 978-985-489-906-0.
* Христианство. — Мн., 2006. — ISBN 985-489-456-8.
* Язычество. — Мн., 2006. — ISBN 985-489-452-5; 2-е изд. — Мн., 2009. — ISBN 978-985-489-909-1 (у суаўт. з А. У. Філіповічам).
* Человек и отчуждение. — Мн., 1991. — ISBN 5-339-00586-0 (у суаўт. з В. І. Аўчарэнкам).
* Социологический психологизм. Критический анализ. — Мн., 1990. — ISBN 5-339-00449-X (у суаўт. з В. І. Аўчарэнкам).

### Энцыклапедыі і слоўнікі 
* Новейший социологический словарь. — Мн., 2010. — ISBN 978-985-17-0020-8 (Саст., старш. рэд. кал. і суаўт.).
* Психоанализ: новейшая энциклопедия. — Мн., 2010. — ISBN 978-985-17-0016-1 (Саст., навук. рэд. і суаўт.).
* Новейший философский словарь. Постмодернизм. — Мн., 2007. — ISBN 978-985-14-1318-4 (Саст., гал. навук. рэд. і суаўт.).
* Религия: Энциклопедия. — Мн., 2007. — ISBN 985-489-355-3 (Саст., навук. рэд. і суаўт.).
* Новейший философский словарь: 3-е изд., исправ. — Мн., 2003. — ISBN 985-428-636-3 (Саст., гал. навук. рэд. і суаўт.).
* Социология: Энциклопедия. — Мн., 2003. — ISBN 985-428-619-3 (Саст., старш. рэд. кал. і суаўт.).
* Всемирная энциклопедия: Философия ХХ век. — М.—Мн., 2002. — ISBN 5-17-012653-0 (Саст., гал. навук. рэд. і суаўт.).
* История философии: Энциклопедия. — Мн., 2002. — ISBN 985-6656-20-6; ISBN 985-428-461-1 (Саст., гал. навук. рэд. і суаўт.).
* Эзотеризм. Энциклопедия. — Мн., 2002. — ISBN 985-6656-73-7; ISBN 985-428-548-0 (Саст., гал. рэд. і суаўт.).
* Всемирная энциклопедия: Философия. — М.—Мн., 2001. — ISBN 5-17-007278-3 (Саст., гал. навук. рэд. і суаўт.).
* Новейший философский словарь: 2-е изд., перераб. и доп. — Мн., 2001. — ISBN 985-6656-06-0; ISBN 985-428-431-X (Саст., гал. навук. рэд. і суаўт.).
* Постмодернизм. Энциклопедия. — Мн., 2001. — ISBN 985-6656-05-2; ISBN 985-428-430-1 (Саст., навук. рэд. і суаўт.).
* Новейший философский словарь. — Мн., 1998. — ISBN 985-6235-17-0 (Саст., гал. навук. рэд. і суаўт.).

### Навучальныя дапаможнікі 
* Современная западная философия: Учебное пособие. — Мн., 2000. — ISBN 985-06-0596-0; Мн., 2009. — ISBN 978-985-489-940-4 (Навук. рэд. і суаўт.).
* История социологии: Учебное пособие: 2-е изд., перераб. и доп. — Мн., 1997. — ISBN 985-06-0270-8 (Навук. рэд. і суаўт.).
* История социологии: Учебное пособие. — Мн., 1993. — ISBN 5-339-00828-2 (Навук. рэд. і суаўт.).

### Артыкулы 
* Феномен «малых сообществ»: от культурологической майевтики к дисциплинарной культурологи // Личность. Культура. Общество. — 2011. — Т. 13. — Вып. 2(63—64). — С. 301—307.
* Идентичность человека: прорыв в трехмерное пространство описаний // Вопросы социальной теории. — 2010. — Т. 4. / Под ред. *Ю. М. Резника* и *М. В. Тлостановой*. — М., 2010. — С. 506—508.
* Наука: инновации, имитация, деградация // Белорусский ежегодник-2009. Сборник обзорных и аналитических материалов по развитию ситуации в Республике Беларусь в 2009 г. — Мн., 2010. — С. 183—191. — ISSN 1822-4091.
* О книге В. В. Федорова «Теории электорального поведения» // Личность. Культура. Общество. — 2010. — Т. 12. — Вып. 4(59—60). — С. 423—429.
* О книге Т. Адорно «Введение в социологию» // Личность. Культура. Общество. — 2010. — Т. 12. — Вып. 3 (57—58). — С. 426—440.
* От культуры к метакультуре: из тени в свет // Личность. Культура. Общество. — 2010. — Т. 12. — Вып. 1(53—54). — С. 117—122.
* Персональная рефлексия по поводу симпозиума // Вопросы социальной теории. — 2010. — Т. 4. / Под ред. *Ю. М. Резника* и *М. В. Тлостановой*. — М., 2010. — С. 520—522.
* Последний из могикан (заметки о статьях К. Х. Момджяна) // Личность. Культура. Общество. — 2010. — Т. 12. — Вып. 2 (55—56). — С. 93—99.
* Тоталитарная личность: актуализация идентичности // Вопросы социальной теории. — 2010. — Т. 4 / Под ред. *Ю. М. Резника* и *М. В. Тлостановой*. — М., 2010. — С. 326—343.
* Человек и его идентичность в современной культурологи // Вопросы социальной теории. — 2010. — Т. 4 / Под ред. *Ю. М. Резника* и *М. В. Тлостановой*. — М., 2010. — С. 111—127.
* Белорусская наука: опережающее отставание // Белорусский ежегодник-2008. Сборник обзорных и аналитических материалов по развитию ситуации в Республике Беларусь в 2008 г. — Мн., 2009. — С. 201—210. — ISSN 1822-4091.
* Журнал как субъект культуры // Личность. Культура. Общество. — 2009. — Т. 11. — Вып. 3(50). — С. 641—644.
* Концепт «гражданское общество»: постмодернистская перспектива // Гражданское общество: теория и практика: Ежегодник. 2008—2009. — Вып. 2—3 / Под ред. *Г. Н. Григорьева* и *Ю. М. Резника*. — М.—Чебоксары, 2009. — С. 52—65.
* Социальное обаяние постмодернизма // Личность. Культура. Общество. — 2009. — Т. 11. — Вып. 3(50). — С. 692—696.
* Отзыв на статью В. И. Разумова и В. П. Сизикова «Специфика объекта и метода социальной теории» // Личность. Культура. Общество.— 2008. — Т. 10. — Вып. 3—4(42—43). — С. 117—120.
* Переосмысление человека и социальности в постмодернистской философии // Спектр антропологических учений: Вып. 2. — М., 2008. — С. 33—51. — ISBN 978-5-9540-0121-1.
* Социальная реальность: осмысление основных парадигм // Вопросы социальной теории: Научный альманах. — 2008. — Т. II. — Вып. 1(2). — Социальная реальность: концепции и методология исследований / Под ред. *Ю. М. Резника*. — М., 2008. — С. 133—147. — ISBN 5-901493-12-5.
* Bolshevism and fascism, totalitarianism and authoritarianism: similarities and differences of the system // Communism — to the international tribunal. — Vilnius, 2008. — P. 206—224.
* Большевизм и фашизм, тоталитаризм и авторитаризм: системные сходства и различия // Репрессивная политика советской власти в Беларуси: Сб. научн. раб. — Вып. 1. — Мн., 2007. — С. 59—77.
* Цивилизационный и национальный дискурс большевизма: стратегии и мифы // Репрессивная политика советской власти в Беларуси: Сб. научн. раб. — Вып. 3. — Мн., 2007. — С. 40—51.
* Эволюция отечественной социальной теории: от парадигмальности монистического типа к рамочной модели // Вопросы социальной теории: Научный альманах. — 2007. — Т. I. — Вып. 1. — Философские и научные основания современной социальной теории / Под ред. *Ю. М. Резника*. — М., 2007. — С. 123—140 (у суаўт. з Т. Г. Румянцавай).
* Гарбачоў, убачаны з постмадэрну // ARCHE. — 2005. — № 5(39).
* Разброд і хістанні афіцыйнай навукі // ARCHE. — 2005. — № 4(38).

## Асноўныя крыніцы 
# *Абушенко В. Л.* Памяти Александра Алексеевича Грицанова // Личность. Культура. Общество. — 2011. — Т. 13. — № 65—66. — С. 350—352. — ISSN 1606-951X.
# Грицанов А. А. [Электронный ресурс] // Belarus Today: «Кто есть кто». — Электронное издание. — 27.11.2003. — Дата доступа: 02.01.2015. — Режим доступа: http://www.belarustoday.info/?pid=515, свободный. — Загл. с экрана.
# Грицанов Александр Алексеевич [Электронный ресурс] // Персоналии белорусской социологии. — Электронный справочник. — 02.05.2009. — Дата доступа: 02.01.2015. — Режим доступа: http://soc-by.livejournal.com/31730.html, свободный. — Загл. с экрана.
# *Юрко А. Б.* Грицанов Александр Алексеевич // Социология. Энциклопедия / Сост. *А. А. Грицанов* и др. — Мн., 2003 [Электронный ресурс] // Национальная энциклопедическая служба России. — Дата доступа: 02.01.2015. — Режим доступа: http://voluntary.ru/dictionary/568/word/gricanov-aleksandr-aleksevich , свободный. — Загл. с экрана.

Катэгорыя:Філосафы Беларусі
Катэгорыя:Гісторыкі царквы Беларусі