Рагнеда Рагвалодаўна

**Рагнеда Рагвалодаўна**, **Гарыслава** ( ад , каля  — ) — княжна полацкая, дачка першага вядомага полацкага князя Рагвалода, адна з жонак кіеўскага князя Уладзіміра Святаславіча.

## Біяграфія 
Дачка полацкага князя Рагвалода, да саюза з якім імкнуліся браты — кіеўскі князь Яраполк і наўгародскі князь Уладзімір. Паводле летапісу, калі ў канцы 977 года Уладзімір сватаўся да Рагнеды, яна ўжо была прасватана за Яраполка. Калі ў Полацк прыехалі і ўладзіміравы сваты, Рагвалод спытаўся дачку ці хоча яна замуж за Уладзіміра, а Рагнеда адмовілася

На думку даследчыкаў, абразлівыя Уладзіміру і Дабрыні словы не належалі самой Рагнедзе і не былі прычынай вайны, важней быў удзел Рагвалода ў барацьбе Яраполка і Уладзіміра на баку аднаго з іх, а адказ Рагнеды сведчыў пра выбар Рагвалода на карысць Кіева, што немінуча вяло да вайны з Ноўгарадам.

Неўзабаве, 11 чэрвеня 978 года Уладзімір стаў вялікім князем кіеўскім і забіў свайго брата Яраполка. У Кіеве было спраўлена вяселле Уладзіміра з Рагнедай, дзе ён даў ужо другой сваёй жонцы імя *Гарыслава*. Рагнеду-Гарыславу пасялілі ў сяльцы на Лыбедзі пад Кіевам (пазней сяло вядома як Прадславіна, ад імя ўладзіміравай дачкі Прадславы, якая жыла там пасля Рагнеды, цяпер мясцовасць у межах Кіева).

Перад 986 годам, плануючы ажаніцца з візантыйскай прынцэсай Ганнай, а для гэтага ахрысціцца, Уладзімір мусіў развесціся з ранейшымі жонкамі, у т.л. і Рагнедай. Напэўна, да гэтага часу (985—986) трэба аднесці і замах Рагнеды на Уладзіміра.

## Спрэчныя пытанні 
### Замах на Уладзіміра 
Паводле «Аповесці мінулых часоў», Уладзімір прыехаў ў сяльцо на Лыбедзі, дзе жыла Рагнеда і яна ўначы хацела забіць яго, але князь прачнуўся і адвёў удар. Спроба Рагнеды забіць мужа разглядаецца некаторымі даследчыкамі як праява рэўнасці, а некаторымі як помста за свой род.

Уладзімір хацеў пакараць Рагнеду смерцю, загадаў апрануць княжацкі ўбор і чакаць, аднак, навучаны маці Ізяслаў з мечам у руках выступіў у яе абарону. Заступніцтва Ізяслава ўразіла Уладзіміра, ён звярнуўся па раду сваіх баяр, якія параілі не забіваць Рагнеду, а аднавіць яе «отчыну» і даць ёй з сынам: «Оуже не оубии ея дѣтяти дѣля сего, но въздвигни отчину ея, и даи еи с сыном своимъ» (Лаўрэнцеўскі (XIV ст.) і Радзівілаўскі (XV ст.) летапісы). Уладзімір так і зрабіў, аддаў былой жонцы і сыну Полацк, а таксама заснаваў для сына горад Ізяслаўль.

Файл:Rahnieda, Volodymyr. Рагнеда, Уладзімер.jpg|Замах Рагнеды на Уладзіміра (мініяцюра Радзівілаўскага летапісу, XV ст.)
Файл:Iziasłaŭ, Rahnieda, Volodymyr. Ізяслаў, Рагнеда, Володимир.jpg|Уладзімір хоча пакараць Рагнеду, на яе абарону выступае Ізяслаў (мініяцюра Радзівілаўскага летапісу, XV ст.)
Файл:Radzivill chronicle 325.jpg|Аркуш Радзівілаўскага летапісу з артыкулам пра раду ўладзіміравых баяр.

### Прыняцце пострыгу 
У Цвярскім летапісе (1534) змешчана паданне як перад уласным хрышчэннем Уладзімір Святаславіч прапанаваў сваёй жонцы — маці Яраслава — развод і шлюб з любым са сваіх баяраў. Аднак маці Яраслава адмовілася, бо «*царыцай была, а рабыняй быць не хачу*» і пажадала прыняць пострыг, што і зрабіла пад імем Анастасія. Учынак маці быццам настолькі ўразіў Яраслава, які быў пры размове, што ён адужаў ад паралічу ног. Складальнік Цвярскога летапісу, які ведаў паданне пра маці Яраслава, але не ведаў яе імя, гледзячы на адрэдагаваныя ў XII ст. летапісныя спісы жонак і сыноў Уладзіміра ўпісаў у паданне Рагнеду. Адтуль пайшлі і пазнейшыя паданні, што Рагнеда пад імем Анастасія жыла ў Ізяслаўлі дзе нібыта ёю заснаваны манастыр, але гэтыя звесткі не пацвярджаюцца крыніцамі. Некаторыя даследчыкі ўсё ж звязваюць два паданні (пра замах і пострыг) і лічаць, што непасрэдна пасля адмовы выйсці замуж за баярына маці Яраслава (паводле іх Рагнеда) і замахнулася на Уладзіміра, праўда, у такім выпадку яе дзеянні выглядаюць непаслядоўнымі. Пагатоў, Рагнеда наўрад ці лічыла сябе «*царыцай*», гэты статус хутчэй пасуе першай жонцы Уладзіміра — Алаве (паводле саг Алогіі).

### Колькасць дзяцей 
Паводле адных спісаў «Аповесці мінулых часоў» у Рагнеды і Уладзіміра было 4 сыны і 2 дачкі — Ізяслаў, Мсціслаў, Яраслаў, Усевалад, Прадслава і Праміслава. Паводле другіх — Лаўрэнцеўскага і  — толькі адзін сын, Ізяслаў. Да гэтага дадаецца летапісны антаганізм «Рагваложых унукаў» з «Яраслаўлімі ўнукамі», які не меў бы сэнсу, бо ўнукі Яраслава як Рагнедзіна сына былі б і Рагваложымі.
* Вуліца Рагнідыньска (), з 1869, у Пячэрскім раёне Кіева.

Файл:Zasłaŭje. Заслаўе (5.07.2007).jpg|Помнік 1000-годдзю хрысціянства ў Беларусі на гарадзішчы Замэчак.
Файл:Помнік Рагнедзе і Ізяславу.jpg|Помнік Рагнедзе і Ізяславу ў Заслаўі
Файл:Rogneda Post stamp.jpg|Паштовая марка Рэспублікі Беларусь, 1993
Файл:Rahvałod Połacki i Rahnieda (silver coin, reverse).gif|Манета Рэспублікі Беларусь, 2006
Файл:Tulipa 'Rogneda'.jpg|Цюльпан сорту «Рагнеда» у Мінскім батанічным садзе.
Файл:Kyiv, Rohnidynska str.jpg|Вуліца Рагнідыньска ў Кіеве

## Вобраз у культуры 
### У літаратуры 
Рагнедзе прысвечаны шэраг паэтычных і празаічных твораў, у тым ліку Янкі Купалы, Тараса Шаўчэнкі і іншых аўтараў.
* *Бондар, Т.* Рагнеда: паэма // Чырвоны месяц года. — Мінск, 1985. — С.84—125.
* *Вольскі, А. В.* Выгнанне Рагнеды: паэма // Наваселле дрэў. — Мінск, 1990. — С. 99—123.
* *Іпатава, В.* Рагнеда: верш // Крыніца. — 1997. — № 9. — С. 22—23.
* *Крэчэўскі, П.* Рагнеда: гістарычная драма Х ст. у 4 актах з пралогам // Спадчына. — 1993. — № 3. — С. 16—30.
* *Рылеев, К. Ф.* Рогнеда: поэма // Полоцкій летописец. — 1992. — № 1. — С. 87—89.
* *Случанін, Л.* Рагнеда: паэма. — Вільня, 1944; Сідней, 1958; Спадчына, 1991, № 1.
* *Тарасаў, К.* Тры жыцці княгіні Рагнеды: аповесць.
* *Дудараў, А.* Палачанка: вершаваная драма. — 1998.

### У выяўленчым мастацтве 
* мініяцюры Радзівілаўскага летапісу, XV ст. (імаверна, копіі з ранейшых, якія ўзыходзяць, магчыма, да ХІ ст.);
* палатно «Уладзімір і Рагнеда» або «Уладзімір перад Рагнедай», Антон Ласенка (1770);
* палатно «Рэўнасць Рагнеды», С. Грыбкоў
* гравюра «Замах Рагнеды на Уладзіміра», Б. А. Чорыкаў (1836);
* палатно «Уладзімір і Рагнеда», А. І. Транкоўскі (XIX ст.);
* палатно-трыпціх «Лёс Рагнеды, або Сцяна памяці», Фелікс Янушкевіч (1986).

### У тэатры 
Кампазітар А. Сяроў напісаў оперу «Рагнеда», прэм’ера з вялікім поспехам адбылася ў Марыінскім тэатры ў 1865 годзе.
* балет «Страсці (Рагнеда)», В. Елізар’еў, А. Мдзівані (1993, Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь 1996 года).

### У кіно 
* «Рагнеда» (1911, Расія, рэжысёр Уладзімір Крыўцоў, паводле п’есы А. Амфітэатрава, страчаны), у ролі Рагнеды — Алена Уварава.
* «Яраслаў Мудры» (1981, СССР, рэж. Р. Кохан), Рагнеда — Р. Недашкоўская.
* «Уладзімір Святы» (1993, Расія, рэж. Ю. Тамашэўскі), Рагнеда — Н. Данілава.
* «Вікінг» (2016, Расія, рэж. А. Краўчук), Рагнеда — А. Борціч.

Файл:Anton Losenko. Vladimir and Rogneda.jpg|Уладзімір і Рагнеда (алей, А. П. Ласенка, 1770; Дзяржаўны рускі музей, Санкт-Пецярбург)
Файл:Volodymyr, Rahnieda. Володимир, Рагнеда.jpg|Замах Рагнеды на Уладзіміра (гравюра, Б. А. Чорыкаў, 1836)
Файл:Аляксандра Борціч у фільме «Вікінг», 2016.jpeg|А. Борціч у ролі Рагнеды, кадр з фільма «Вікінг».

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* Бацькаўшчына: Зб. гіст. літ.: (Зб. прысвечаны Рагнедзе, дачцэ першага полац. князя Рагвалода). — Мн.: Юнацтва, 1999. — 367 с.: іл.
* 
* 
* *Литвина А. Ф.*, *Успенский Ф. Б.* Выбор имени у русских князей в X—XVI вв. Династическая история сквозь призму антропонимики. — М.: «Индрик», 2006. — 904 с. — 1000 экз. — ISBN 5-85759-339-5
* Рагнеда Рагвалодаўна // Асветнікі зямлі Беларускай: Энцыкл. даведнік. — Мн., 2001. — С. 337—338.
* 
* 
* Рагнеда Рагвалодаўна // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Полацка. — Мн., 2002. — С. 101.
* *Рукавишников А. В.* Почему полоцкие князья были сосланы в Византию: Свидетельства источников // Древняя Русь: Вопросы медиевистики. 2003. № 2 (12). С. 99-111.
* *Самонова М. Н.* Полоцкое княжество в системе династических связей и политических взаимоотношений Руси со Скандинавией и Польшей в XI — начале XIII в. // Studia Historica Europae Orientalis = Исследования по истории Восточной Европы: науч. сб. Вып. 5. — Минск: РИВШ, 2012. — 244 с. — С. 6-24;
* *Самонова М. Н.* Рогволод и Рогнеда: скандинавские корни династии // Alba Ruscia: белорусские земли на перекрестке культур и цивилизаций (X—XVI вв.) / Отв. ред. А. В. Мартынюк. — М.: Квадрига, 2015. — С. 8-26.
* *Успенский Ф.* Казус с Рогнедой: Сватовство Владимира в свете дохристианской правовой традиции Скандинавии // Древнейшие государства Восточной Европы. 2011 год: Устная традиция в письменном тексте. — М.: Русский Фонд содействия образованию и науке, 2013.
* *Фількова А.* Дачка я волі…: (Вобраз Рагнеды ў бел. літ.) // Першацвет. − 1995. № 1. — С.111-120.
* *Чамярыцкі В.* Летапісныя рэдакцыі падання пра Рагнеду // Беларусіка — Albaruthenica. Кн. 9. 480 год беларускага кнігадрукавання: Матэрыялы Трэціх Скарынаўскіх чытанняў / Гал. рэд. А. Мальдзіс і інш. Мн., 1998. С. 163—169.
* 

Катэгорыя:Жонкі рускіх князёў
Катэгорыя:Князі полацкія

Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Асобы на манетах