open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1-я Дрысенская партызанская брыгада

**1-я Дрысенская партызанская брыгада** (у жнўні 1942 — кастрычніку 1943 **Дрысенская партызанская брыгада**) — партызанская брыгада, створаная ў жніўні 1942 года на базе асобнай групы атрадаў Дрысенскага раёна (група ўваходзіла ў брыгаду *«За Савецкую Беларусь»*, пазней брыгада імя К. К. Ракасоўскага). Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Дрысенскага, Расонскага і Асвейскага раёнаў. 12 ліпеня 1944 брыгада (281 партызан, 4 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.

## Склад 
У 1943 годзе атрад «Бясстрашны» быў накіраваны ў Баранавіцкую вобласць (1-я Баранавіцкая партызанская брыгада), атрады імя Калініна і імя Кутузава былі вылучаны для фарміравання 2-й Дрысенскай партызанскай брыгады. У выніку баёў з карнікамі брыгада (729 партызан) у снежні 1943 года выйшла ў савецкі тыл, дзе атрад «КІМ» быў расфарміраваны. У студзені 1944 года брыгада (153 партызаны) вярнулася ў раён баявых дзеянняў, дзе аб’ядналася з партызанамі, якія асталіся ў нямецкім тыле. На дату злучэння з Чырвонай Арміяй у склад брыгады ўваходзілі:
* атрад імя Суворава;
* атрад імя Кірава;
* атрад імя Аляксандра Неўскага;
* атрад імя Леніна.

## Камандаванне 
### Камандзіры 
* П. Р. Мандрыкін (загінуў);
* Р. П. Герасімаў;
* А. І. Грыгор’еў.

### Камісары 
* Р. П. Герасімаў;
* Ф. Ф. Шаблоўскі;
* А. І. Лісоўскі.

### Начальнікі штаба 
* Ф. А. Рабцаў;
* С. Ф. Ламінскі;
* А. А. Шыбаеў;
* К. П. Кузміцкі.

## Гісторыя 
Партызаны праводзілі дыверсіі на чыгунцы Полацк — Даўгаўпілс і шашэйных дарогах. Разам з брыгадамі Асвейскай імя М. В. Фрунзэ і «За Савецкую Беларусь» правялі ў кастрычніку 1942 года аперацыю па адначасовым разгроме нямецкіх гарнізонаў на чыгуначных станцыях Боркавічы і Дрыса. У студзені 1943 года ўдзельнічалі ў разгроме гарнізона ў вёсцы Вецслабада Латвійскай ССР. Разграмілі гарнізоны ў вёсках Балдышы (красавік 1943 года), Кабылінцы (красавік 1944 года) Дрысенскага раёна. У студзені — сакавіку, маі — снежні 1943, лютым — чэрвені 1944 гадоў вялі баі супраць карнікаў. На лініі Боркавічы — Бігосава падарвалі і пашкодзілі больш за 2 тысячы рэек.

## Памяць 
У 1964 годзе ў вёсцы Маторына Расонскага раёна ў гонар брыгады быў насыпаны курган, пастаўлены абеліск, у 1970 годзе ў вёсцы Дзёрнавічы Верхнядзвінскага раёна — стэла.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Савецкія партызанскія злучэнні, брыгады і атрады на акупіраванай тэрыторыі Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1942 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе
Мішметал

**Мішметал** (ад  — сумесь металаў) — сплаў рэдказямельных элементаў. Яго таксама называюць цэрыевым мішметалам або рэдказямельным мішметалам. Тыповы склад уключае прыкладна 55 % цэрыю, 25 % лантану і 15~18 % неадыму са слядамі іншых рэдказямельных металаў. У хімічных формулах яго звычайна скарачаюць як Mm, напр. MmNi5. З’яўляецца прамежкавым прадуктам падчас вытворчасці чыстых рэдказямельных металаў і іх сплаваў, атрымліваецца пры перапрацоўцы руд.

Часцей за ўсё мішметал выкарыстоўваюць у пірафорным ферацэрыі, т.зв. «крамянёвым» элеменце запальвання многіх запальніц і турыстычных агніваў. Сплаў, які ўтрымлівае толькі рэдказямельныя элементы, з’яўляецца занадта мяккім, каб даваць добрыя іскры. Таму для выкарыстання ў запальніцах мішметал змешваюць з аксідам жалеза і аксідам магнію, утвараючы цвёрды ферацэрый.

Таксама мішметалы могуць выкарыстоўвацца як паглынальнікі кіслароду ў вакуумных трубках (гетэрах); у акумулятарах, з выкарыстаннем гідрыдаў металаў; як легіруючы дадатак пры вырабе сталей і іншых сплаваў.

## Літаратура 
* *Callow R.* The Industrial Chemistry of the Lanthanons, Yttrium, Thorium and Uranium. — Pergamon Press. — 1967.

Катэгорыя:Рэдказямельныя элементы
Катэгорыя:Злучэнні цэрыю
Катэгорыя:Злучэнні лантану
Сад знічак

**«Сад знічак»** (, піньінь: *Liúxīng Huāyuán*) — тайваньскі тэлесерыял 2001 года. У галоўных ролях зняліся Брабі Сюй, Джэры Ян, Вік Чжоў, Кен Чу ды Ваннэс Ву. Гэта першая экранізацыя японскай мангі аўтара Ёка Каміо, «Хлопцы прыгажэйшыя за кветкі» (, трансліт. *Хана Ёры Данго*). Серыял быў створаны Comic Ritz International Production () з Энджы Чай у якасці прадзюсара і рэжысёрам Цай Юэ Сунам. У 2002 годзе была знятая другая частка серыялу. Драма выходзіла з 12 красавіка па 16 жніўня 2001 года на канале «CTS».

## У ролях 
### Галоўныя 
* Барбі Сюй — Шаньцай (杉菜)
* Джэры Ян — Даамін Сі (道明寺)
* Вік Чжоў — Хуадзэ Лэй (花澤類)
* Ваннэс Ву — Мэйцзо (美作)
* Кен Чу — Сімэнь (西門)

## Зноскі
Ферацэрый

**Ферацэрый** — гэта сінтэтычны пірафорны сплаў мішметалу, змяшаны з аксідамі жалеза і/або магнію. Пры ўдары па больш цвёрдым матэрыяле гэтая сумесь утварае гарачыя іскры, тэмпература якіх можа дасягаць 3315 °C за кошт хуткага акіслення ў працэсе ўдару па стрыжню. Пры ўдары ўтвараюцца аскепкі, якія падвяргаюцца ўздзеянню кіслароду ў паветры і лёгка загараюцца ад цяпла трэння з-за надзвычай нізкай тэмпературы ўзгарання цэрыя ~170 °C.

З-за гаручасці ферацэрый часцей за ўсе ўжываецца як крыніца запальвання («крэмень») для запальніц. З-за здольнасці ферацэрыю ўзгарацца ў неспрыяльных умовах стрыжні з ферацэрыю звычайна выкарыстоўваюцца ў якасці турыстычных прылад, або прылад для аварыйнага распальвання агню ў наборах для выжывання (агніва).

## Літаратура 
* Hirch A. Ferrocerium, its manufacture and uses // Iron Age. Chilton Company. −1920 — 106: 575—576
* Reinhardt K. Cerium Mischmetal, Cerium Alloys, and Cerium Compounds // Ullmann’s Encyclopedia of Industrial Chemistry. — 2000. — John Wiley & Sons. doi:10.1002/14356007.a06_139. .

Катэгорыя:Злучэнні цэрыю
Катэгорыя:Злучэнні лантану
Катэгорыя:Рэдказямельныя элементы
Катэгорыя:Сплавы жалеза
Катэгорыя:Крыніцы агню
Прэмія імя І. Буйніцкага

**Прэмія імя І. Буйніцкага** — тэатральная прэмія Беларусі. Заснавана ў 1992 годзе Міністэрствам культуры Беларусі і Беларускім саюзам тэатральных дзеячаў. Прысуджаецца раз у 2 гады артыстам драматычнага тэатраў за яркія творчыя дасягненні ў беларускім тэатральным мастацтве. Названа ў гонар беларускага акцёра і стваральніка нацыянальнага прафесійнага тэатра Ігната Буйніцкага.

## Спіс узнагароджаных 
* 1992: Р. Янкоўскі
* 1994: А. Клімава
* 1996: І. Забара
* 1997: Т. Кокштыс
* 1999: С. Журавель
* 2001: М. Кірычэнка

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:1992 год у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1992 годзе
Катэгорыя:1992 год у культуры і мастацтве
Катэгорыя:Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Беларускі саюз тэатральных дзеячаў
Прэмія імя Л. Александроўскай

**Прэмія імя Л. Александроўскай** — тэатральная прэмія Беларусі. Заснавана ў 1992 годзе Міністэрствам культуры Беларусі і Беларускім саюзам тэатральных дзеячаў. Прысуджаецца раз у 2 гады артыстам і пастаноўшчыкам спектакляў музычных тэатраў за яркія творчыя дасягненні ў беларускім тэатральным мастацтве. Названа ў гонар беларускай опернай спявачкі Ларысы Александроўскай, Народнай артысткі БССР і СССР.

## Спіс узнагароджаных 
* 1992: Н. Гайда
* 1994: А. Ранцанц
* 1996: Група салістаў балета «Страсці» (С. Гарбунова, У. Далгіх, Г. Душкевіч, В. Захараў, Р. Мінін. Е. Фадзеева, Т. Шаметавец)
* 1997: Н. Руднева
* 1999: Э. Пелагейчанка
* 2001: Т. Глаголева

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:1992 год у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1992 годзе
Катэгорыя:1992 год у культуры і мастацтве
Катэгорыя:Беларускі саюз тэатральных дзеячаў
Катэгорыя:Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь
Прэмія імя Л. Мазалеўскай

**Прэмія імя Л. Мазалеўскай** — тэатральная прэмія Беларусі. Заснавана ў 1992 годзе Міністэрствам культуры Беларусі і Беларускім саюзам тэатральных дзеячаў. Прысуджаецца раз у 2 гады за творчыя дасягненні ў галіне тэатральнага мастацтва для дзяцей. Названа ў гонар беларускай артысткі і тэатральнага рэжысёра Любові Мазалеўскай.

## Спіс узнагароджаных 
* 1992: Ан. Ляляўскі, А. Фаміна, У. Кандрусевіч
* 1994: А. Жугада, А. Сідараў
* 1996: Ю. Вута
* 1997: У. Караткевіч
* 1999: А. Андросік
* 2001: В. Кавалерава

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:1992 год у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1992 годзе
Катэгорыя:1992 год у культуры і мастацтве
Катэгорыя:Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Беларускі саюз тэатральных дзеячаў
Экстраліга 2019/2020

**Экстраліга 2019/2020** (41-і жаночы чэмпіянат Польшчы па футболе) — чэмпіянат Польшчы па футболе сярод польскіх жаночых каманд у сезоне 2019/2020.

## Турнірная табліца 
|}

## Спасылкі 
*  Сайт пра жаночы футбол у Польшчы
*  Ekstraliga kobiet 2019/2020

2019/2020
Катэгорыя:Спорт у Польшчы ў 2019 годзе
Катэгорыя:Спорт у Польшчы ў 2020 годзе
Катэгорыя:2019 год у жаночым футболе
Катэгорыя:2020 год у жаночым футболе
Прэмія імя К. Крапівы

**Прэмія імя К. Крапівы** — тэатральная прэмія Беларусі. Заснавана ў 1992 годзе Міністэрствам культуры Беларусі і Беларускім саюзам тэатральных дзеячаў. Прысуджаецца раз у 2 гады драматургам, тэатральным крытыкам, тэатразнаўцам за яркія творчыя дасягненні ў беларускім тэатральным мастацтве. Названа ў гонар беларускага сатырыка і драматурга Кандрата Крапівы.

## Спіс узнагароджаных 
* 1992: У. Няфёд
* 1994: Г. Барышаў
* 1996: Ю. Чурко
* 1997: М. Арахоўскі
* 1999: А. Папова
* 2001: А. Сабалеўскі

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:1992 год у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1992 годзе
Катэгорыя:1992 год у культуры і мастацтве
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Кандрата Крапівы
Катэгорыя:Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Беларускі саюз тэатральных дзеячаў
Хімія высокіх энергій

**Хімія высокіх энергій** — раздзел фізічнай хіміі, які апісвае хімічныя і фізіка-хімічныя працэсы (кінетыку і механізмы рэакцый), якія праяўляюцца ў рэчыве пры ўздзеянні нецеплавымі энергетычнымі агентамі — іанізавальным выпраменьваннем, святлом, плазмай, ультрагукам, механічным ударам (выбухам) і інш., дзе прымаюць удзел хуткія, узбуджаныя або іанізаваных часціцы, энергія якіх часта перавышае энергію хімічных сувязей.

Тэрмін быў уведзены ў пачатку 1960-х гадоў у СССР. Агульнай характарыстыкай працэсаў, якія вывучае хімія высокіх энергій, з’яўляецца ўтварэнне часціц высокай энергіі ў канцэнтрацыях, якія моцна адрозніваюцца ад раўнаважных. Вылучаюць наступныя асноўныя раздзелы хіміі высокіх энергій:

* лазерная хімія
* мікрахвалевая хімія
* плазмахімія
* радыяцыйная хімія
* фотахімія
* сонахімія, гукахімія, або хімія ўльтрагука

Да вобласці вывучэння хіміі высокіх энергій таксама адносяцца некаторыя праблемы ядзернай хіміі і механахіміі. Акрамя таго, навука таксама вывучае хімічныя рэакцыі ў пучках хуткіх часціц (атамаў, іонаў і малекул).

## Літаратура 
* Бугаенко Л. Т. Химия высоких энергий. — М.: Химия. — 1988. — 368 с. ISBN 5-7245-0101-5.

Катэгорыя:Раздзелы хіміі
Тэціароа

**Тэціаро́а** (, ) — атол у Французскай Палінезіі. Уваходзіць у групу Наветраных астравоў Таварыства. Плошча — 5,8 км². Насельніцтва (2017 г.) — 240 чалавек.

## Геаграфія 
Тэціароа месціцца за 40 км на паўнач ад Папеэтэ, сталіцы Французскай Палінезіі. Уяўляе сабою замкнёны каралавы рыф тна вяршыні старажытнага падводнага вулкана. На паверхні вылучаюцца 13 астраўкоў, што атачаюць лагуну глыбінёй да 30 м. Яна злучаецца з акіянам толькі падчас прыліваў.

Клімат трапічны мусонны. Сярэднядзённая тэмпература на працягу года вагаецца ад +24,9 °C да +27,3 °C. Найбольш вільготны месяц — снежань, калі ўзровень ападкаў дасягае 329,9 мм. Аднак у верасні ён не перавышае 66,5 мм.

## Прырода 
Хаця вапняковыя глебы Тэціароа не адрозніваюцца ўрадлівасцю, большасць астраўкоў пакрыты густой расліннасцю. На іх сустракаюцца какосавая пальма, казуарына, панданус, фікус, папараці і інш. Фаўна прадстаўлена птушкамі і крабамі. На пляжах размножваюцца некалькі відаў марскіх чарапах. Лагуна Тэціароа цікава наяўнасцю маладых акул.

## Гісторыя 
Тэціароа з’яўляўся месцам збораў *арыёры*, вышэйшых колаў таіцянскай супольнасці. Падчас археалагічных раскопак на 3 астраўках былі выяўлены рэшткі каменных платформ для стральбы з лука і танцаў. Відавочна, першым еўрапейцам, які наведаў атол, быў Вільям Блай падчас пошукаў мяцежнікаў з карабля «Баўнці» (1792 г.). Пазней Тэціароа перайшоў у валоданне таіцянскіх манархаў. У 1902 г. яго набыў канадзец Дж. Уолтэр Уільямс, які пабудаваў тут рэзідэнцыю і стварыў какосавую плантацыю.

У 1967 г. атол быў набыты акцёрам Марланам Бранда. У 1970 г. была пабудавана невялікая вёска з аэрадромам. У 1983 г. на Тэціароа здымаўся кінафільм «». Пасля смерці М. Бранда яго нашчадкі здалі 2 астраўкі ў арэнду на 99 гадоў для будаўніцтва атэля «Бранда». У нашы дні большасць сталых насельнікаў — супрацоўнікі гэтага прадпрыемства.

## Спасылкі 
* Private Island Resort — Tetiaroa — The Brando
* Tetiaroa Society

Катэгорыя:Астравы Таварыства
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Атолы
Крыштальная Паўлінка

**«Крыштальная Паўлінка»** — прыз, найвышэйшая ўзнагарода Беларускага саюза тэатральных дзеячаў. Заснаваны ў 1991 годзе. Прызам узнагароджваюцца акцёры, рэжысёры, драматургі, мастакі, балетмайстры, дырыжоры, хормайстры, тэатразнаўцы, спонсары і мецэнаты, іншыя дзеячы тэатральнага мастацтва Беларусі, чыя шматгадовая арганізацыйная, творчая ці мецэнацкая дзейнасць значна паўплывала на станаўленне, развіццё і аўтарытэт тэатра Беларусі і чыё імя карыстаецца любоўю і павагай сярод дзеячаў тэатральнага мастацтва і гледачоў.

Прысуджаецца, як правіла, штогод у адным экземпляры. Прыз «Крыштальная Паўлінка» мае выгляд дзяўчыны з купальскім вянком, зробленую з крышталя па індывідуальным заказе. Разам з прызам уручаюцца дыплом і грашовая прэмія. Атрымаць прыз можна толькі адзін раз.

Прапановы па кандыдатурах на атрыманне прыза прымаюцца ад калектываў тэатраў Беларусі, студый, асацыяцый, тэатральных клубаў, а таксама ад членаў Беларускага саюза тэатральных дзеячаў. Рашэнне аб узнагароджванні прызам прымае Рада Беларускага саюза тэатральных дзеячаў шляхам тайнага галасавання.

Уручаецца прыз, як правіла, на святкаванні Міжнароднага дня тэатра — 27 сакавіка.

## Уладальнікі Прыза 
* 1992: Стэфанія Станюта
* 1993: Расціслаў Янкоўскі
* 1994: Зінаіда Канапелька
* 1995: Наталля Гайда
* 1996: Аляксандра Клімава
* 1997: Барыс Герлаван
* 1998: Аркадзь Саўчанка
* 1999: Валерый Раеўскі
* 2000: Фёдар Шмакаў
* 2001: Лілія Давідовіч
* 2002: Святлана Акружная
* 2003: Вольга Клебановіч, Міхась Пятроў
* 2004: Марыя Захарэвіч
* 2005: Людміла Лаўрыновіч (Корхава)
* 2006: Генадзь Аўсяннікаў, Віктар Чарнабаеў
* 2007: Арнольд Памазан
* 2008: Міхаіл Дружына
* 2009: Бэла Масумян
* 2010: Генадзь Гарбук
* 2011: Вера Кавалерава
* 2012: Валянцін Елізар’еў, Наталля Руднева, Аляксандр Ткачонак
* 2013: Барыс Луцэнка
* 2014: Тадэвуш Кокштыс
* 2015: Уладзімір Пятроў
* 2017: Тамара Ніжнікава, Барыс Барысёнак

## Спасылкі 
* «Крыштальная Паўлінка» на сайце Беларускага саюза тэатральных дзеячаў

Катэгорыя:1991 год у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1991 годзе
Катэгорыя:1991 год у культуры і мастацтве
Механахімія

**Механахімія** або **механічная хімія** — раздзел хіміі, які вывучае змяненне ўласцівасцяў рэчываў і іх сумесяў, а таксама фізіка-хімічныя ператварэнні пры механічных уздзеяннях (у млынах, дэзынтэгратарах, на вальцах, у экстрударах і г. д.), пры дэфармаванні, трэнні, ударным сціску. Механахімія ўяўляе сабой чацвёрты спосаб выклікаць хімічныя рэакцыі, дапаўняючы цеплавыя рэакцыі ў вадкасцях, фотахімію і электрахімію. Традыцыйна механахімія засяроджваецца на ператварэннях кавалентных сувязей пад дзеяннем механічнай сілы.

## Літаратура 
* *Takacs L.* The historical development of mechanochemistry // Chemical Society Reviews — 2013. — Vol. 42, iss. 18. — P. 7649-7659. — ISSN 1460-4744. doi:10.1039/c2cs35442j

Катэгорыя:Раздзелы хіміі
Лазерная хімія

**Лазерная хімія** — раздзел хіміі высокіх энергій, які вывучае хімічныя працэсы, якія ўзнікаюць пад дзеяннем лазернага выпраменьвання і ў якіх спецыфічныя ўласцівасці лазернага выпраменьвання маюць вырашальную ролю. Таксама лазерная хімія вывучае т.зв. хемалазерные працэсы (хімічныя лазеры). Монахраматычнасць лазернага выпраменьвання дазваляе селектыўна ўзбуджаць малекулы аднаго віду, пры гэтым малекулы іншых відаў застаюцца неўзбуджанымі. Такім чынам падбіраючы частату лазера, становіцца магчымым не толькі ажыццяўляць выбарчую актывацыю малекул, але і змяняць глыбіню пранікнення выпраменьвання ў зону рэакцыі. Магчымасць факусоўкі лазернага выпраменьвання дазваляе ўводзіць энергію лакальна, у вызначаную вобласць аб’ёму. Лазернае ўздзеянне на хімічныя рэакцыі можа быць цеплавым і фотахімічным. Лазерная афтальмалогія і мікрахірургія, у канчатковым рахунку, гэта лазерная хімія, якая прымяняецца для медыцынскіх мэт.

## Літаратура 
* Дунская И. М. Лазеры и химия. — Москва, Наука, 1979. — 164 с.

Катэгорыя:Раздзелы хіміі
Катэгорыя:Лазеры
Крыяхімія

**Крыяхімія** — раздзел хіміі, які вывучае ператварэнні ў вадкай і цвёрдай фазах пры нізкіх тэмпературах (ніжэй за −150 °C ці 123 K). Па вывучаемым з’явам мае скрыжаванні з фізікай кандэнсаваных асяроддзяў, астрахіміяй, крыябіялогіяй. Цікавасць да крыяхіміі ўзнікла, калі з’явілася магчымасць актыўна выкарыстоўваць вадкі азот, які замярзае пры тэмпературы −210 °C. Вывучэнне хімічных узаемадзеянняў пры звышнізкай тэмпературы дазваляе даследаваць дэталёвыя шляхі працякання хімічных рэакцый, памяншаючы блытаніну, якую ўносяць цеплавыя ваганні. Крыяхімія з’яўляецца асновай для крыябіялогіі, якая выкарыстоўвае запаволеныя або спыненыя біялагічныя працэсы ў медыцынскіх і даследчых мэтах.

## Літаратура 
* Московиц М. Криохимия. — М.: Мир, 1979. — 595 с.
* Сергеев Г. Б. Криохимия. — М.: Химия, 1978. — 296 с.

Катэгорыя:Раздзелы хіміі
Катэгорыя:Фізічная хімія
Катэгорыя:Хімія высокіх энергій
Катэгорыя:Крыябіялогія
Гукахімія

**Гукахімія** або **сонахімія** — раздзел хіміі высокіх энергій, які вывучае ўзаемадзеянне магутных акустычных хваль і тых хімічных і фізіка-хімічных эфектаў, якія ўзнікаюць пры гэтым у рэчывах. Навука даследуе кінетыку і механізм рэакцый, якія адбываюцца пад дзеяннем акустычных ваганняў, у аб’ёме гукавога поля. Да вобласці сонахіміі таксама адносяцца некаторыя фізіка-хімічныя працэсы ў гукавым полі: соналюмінесцэнцыя, дыспергаванне рэчыва пры дзеянні ўльтрагуку, ультрагукавое эмульгіраванне і іншыя калоідна-хімічныя працэсы. Як правіла, гукахімічныя працэсы вывучаюцца ва ўльтрагукавым дыяпазоне (ад 20 кгц да некалькіх Мгц). Гукавыя ваганні ў кілагерцавым дыяпазоне і інфрагукавым дыяпазоне вывучаюцца значна радзей. Таксама менавіта сонахімія даследуе ўздзеянне працэсаў кавітацыі на працяканне хімічных рэакцый.

## Літаратура 
* *Прутенская Е. А.* Использование ультразвука в химии и биотехнологии. — Тверь: ТГТУ, 2011. — 92 с.
* *Маргулис М. А.* Основы звукохимии. Химические реакции в акустических полях. — М.: Высшая школе, 1984. — 272 с. — 300 экз.

Катэгорыя:Раздзелы хіміі
Катэгорыя:Хімія высокіх энергій
Радыяцыйная хімія

**Радыяцыйная хімія** — частка хіміі высокіх энергій, раздзел фізічнай хіміі — вывучае хімічныя працэсы, якія выклікаюцца ўздзеяннем іанізавальных выпраменьванняў на рэчыва. У рамках радыяцыйнай хіміі разглядаюцца некаторыя хімічныя працэсы, якія немагчымыя пры выкарыстанні традыцыйных хімічных падыходаў. Іанізавальныя выпраменьванні могуць моцна змяншаць тэмпературу праходжання хімічных рэакцый без ужывання каталізатараў і ініцыятараў.

Падмуркам для радыяцыйнай хіміі з’яўляецца ядзерная хімія. Навука, якая ўзнікла на стыку радыёхіміі, хімічнай фізікі і ядзернай фізікі i вывучае ядзерныя рэакцыі і спадарожныя ім фізіка-хімічныя працэсы, усталёўвае ўзаемасувязь паміж фізіка-хімічнымі і ядзернымі ўласцівасцямі рэчыва. Часта пад ядзернай хіміяй маюць на ўвазе вобласці даследавання радыяхіміі (часам як яе раздзел) і радыяцыйнай хіміі. Асноўнае адрозненне радыяцыйнай хіміі ад радыёхіміі ў тым, што матэрыял, які хімічна змяняецца выпраменьваннем, не павінен быць радыеактыўным. Прыкладам можа служыць ператварэнне вады ў перакіс вадароду, т.зв. радыёліз вады

## Літаратура 
* Пикаев А. К. Современная радиационная химия: Основные положения: Экспериментальная техника и методы. — М.: Наука. — 1985. — 375 с.
* Spinks J. W. T. An Introduction to Radiation Chemistry. — Third Edition, John-Wiley and Sons, Inc. — New York, Toronto. — 1990. ISBN 0-471-61403-3
* Дзантиев Б. Г. Радиационная химия. — М.: Государственное издательство литературы по атомной науке и технике государственного комитета по использованию атомной энергии СССР. — 1963 г. — 295 с.

Катэгорыя:Фізічная хімія
Катэгорыя:Раздзелы хіміі
Чарнаморская акруга (СССР)

**Чарнаморская акруга** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў РСФСР на захадзе Паўночнага Каўказа, якая існавала ў 1920—1930 гадах. Цэнтр акругі — горад Новарасійск.

## Гісторыя 
Чарнаморская акруга была ўтворана 11 мая 1920 года ў складзе Кубана-Чарнаморскай вобласці на тэрыторыі былой Чарнаморскай губерні. Цэнтрам акругі быў прызначаны горад Новарасійск. Першапачаткова акруга падзялялася на 8 воласцей: Адлерскую, Гагрынскую, Геленджыкскую, Джубгскую, Лазараўскую, Новарасійскую, Сочынскую і Туапсінскую.

30 чэрвеня 1920 года Гагрынская воласць была перададзена Сухумскай акрузе Грузіі, а Чарнаморская акруга была падзелена на 2 аддзелы: Новарасійскі і Туапсінскі.

20 лістапада 1920 года пасля ліквідацыі Таманскага аддзела да Чарнаморскай акругі былі далучаны горад Анапа з прылеглымі паселішчамі. На гэтай тэрыторыі была ўтворана Анапская воласць Новарасійскага аддзела.

18 мая 1922 года Новарасійскі і Туапсінскі аддзелы былі скасаваны, воласці ўвайшлі ў непасрэднае падпарадкаванне акрузе.

26 студзеня 1923 года акруга была адзелена на 5 раёнаў: Анапскі, Геленджыкскі, Новарасійскі, Сочынскі, Туапсінскі.

2 чэрвеня 1924 года Чарнаморская акруга ўвайшла ў склад Паўднёва-Усходняй вобласці, з 16 лістапада 1924 года — у складзе Паўночна-Каўказскага края.

У верасні 1924 года з часткі тэрыторыі Туапсінскага раёна быў утвораны Шапсугскі нацыянальны раён з цэнтрам у горадзе Туапсэ.

10 кастрычніка 1925 года з Кубанскай акругі ў Чарнаморскую быў перададзены Крымскі раён.

27 лютага 1930 года з часткі тэрыторыі Крымскага раёна і Абінскага раёна Кубанскай акругі быў створаны Грэчаскі нацыянальны раён з цэнтрам у горадзе Крымск.

30 ліпеня 1930 Чарнаморская акруга, як і большасць астатніх акруг СССР, была скасавана. Яе раёны адышлі ў непасрэднае падпарадкаванне Паўночна-Каўказскага края.

## Насельніцтва 
Насельніцтва акругі ў 1926 годзе складала 291&nbsp;437 чалавек (у тым ліку гарадское — 112&nbsp;467 чал.). З іх:         

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Акругі РСФСР
Катэгорыя:Гісторыя Краснадарскага края
Катэгорыя:З’явіліся ў 1920 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1930 годзе
Леанід Яўгенавіч Землякоў

**Леанід Яўгенавіч Землякоў** (нар. , станцыя Шылка, Чыцінская вобласць, Расія) — беларускі палітолаг, філосаф. Доктар палітычных навук (2000), кандыдат філасофскіх навук (1972), прафесар (2001).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (гістарычны факультэт, спецыяльнасць «Філасофія», 1968).
    
Працуе ў Беларускім дзяржаўным універсітэце (юрыдычны факультэт, кафедра паліталогіі, прафесар).
  
Навуковыя інтарэсы: палітычная навука; сацыяльная філасофія; дзяржаўна-канфесіянальныя адносіны; стан рэлігіі і рэлігійнасці; праблемы правоў чалавека, свабоды сумлення і веравызнання ў Беларусі.

## Бібліяграфія 
* Государственно-конфессиональные отношения в Республике Беларусь : диссертация … доктора политических наук : 23.00.02 : защищена 04.04.2000 : утверждена : 25.10.2000 / Земляков Леонид Евгеньевич. — Минск, 2000.
* Беларусь на шляху да свабоды сумлення / Л. Е. Землякоў. — Мінск, 1996.
* Религиозные процессы в Беларуси. Проблемы государственно-правового регулирования / Л. Е. Земляков. — Минск, 2001.
* Рэлігія і грамадства : у дапамогу студэнтам усіх спецыяльнасцей / Л. Я. Землякоў ; Вышэйшы каледж сувязі. — Мінск, 1996.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Землякоў Леанід Яўгенавіч // Юрыдычны факультэт : Гісторыя. Сучаснасць. Імёны / Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. — Мінск, 2015. — С. 159—160.
* Земляков Леонид Евгеньевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 3. — С. 664.

Катэгорыя:Палітолагі СССР
Катэгорыя:Палітолагі Беларусі
Катэгорыя:Філосафы СССР
Катэгорыя:Філосафы Беларусі
Мікалай Круцько

**Мікалай Круцько**:
* Мікалай Паўлавіч Круцько (нар. 1949) — вучоны ў галіне фізічнай і калоіднай хіміі. 
* Мікалай Рыгоравіч Круцько (1919—1977) — філосаф, гісторык. Доктар філасофскіх навук (1971), кандыдат гістарычных навук (1959), прафесар (1971).
Мікалай Рыгоравіч Круцько

**Мікалай Рыгоравіч Круцько** (, г. Ніжын, Чарнігаўская вобласць, Украіна — ) — савецкі філосаф, гісторык. Доктар філасофскіх навук (1971), кандыдат гістарычных навук (1959), прафесар (1971).

## Біяграфія 
Скончыў Нежынскі педагагічны інстытут імя М. В. Гогаля (філалагічны факультэт, 1941).
    
Працаваў у Ваенна-марскім флоце СССР (1941—1960, з 1948 — Балтыйскае вышэйшае ваенна-марское вучылішча, выкладчык кафедры марксізму-ленінізму), Беларускім дзяржаўным універсітэце (з 1960, дацэнт кафедры гісторыі КПСС, з 1964 — кафедры навуковага камунізму, у 1964—1977 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: праблемы дэмакратыі; праблемы міжнароднага рабочага і камуністычнага руху; сусветны рэвалюцыйны працэс.

## Узнагароды 
Ордэн Чырвонай Зоркі (1956) і інш.

## Бібліяграфія 
* Место и роль современных демократических движений в борьбе за переход к социализму развитых капиталистических стран : автореферат диссертации… доктора философских наук : 09.621 / Н. Г. Крутько. — Минск, 1970.
* Коммунистическая партия Советского Союза в борьбе за укрепление и развитие морально-политических источников могущества социалистического государства (1939 — июнь 1941 гг.) : автореферат диссертации … кандидата исторических наук / Н. Г. Крутько. — Минск, 1958.
 

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Філосафы СССР
Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Андэнгаўзен

**Андэнгаўзен** () — камуна ў Германіі, у зямлі Цюрынгія. Уваходзіць у склад раёна Вартбург. Падпарадкоўваецца ўпраўленню Аберэс Фельдаталь. Насельніцтва — 212 чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 1,54 км². Афіцыйны код — 16 0 63 001.

Катэгорыя:Камуны Цюрынгіі
Берген-оп-Зом

**Берген-оп-Зом** () — горад і абшчына на паўднёвым захадзе Нідэрландаў, у правінцыі Паўночны Брабант, на рацэ Зом непадалёку ад яе скрыжавання з каналам Остэрсхельда. Плошча абшчыны — 93,13 км², з іх 13,04 км² — водная паверхня, а 80,09 км² — суша.

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Нідэрландаў
Катэгорыя:Абшчыны правінцыі Паўночны Брабант
Марк Ісакавіч Прудкін

**Марк Ісакавіч Прудкін** (; 1 (13) верасня 1898, Клін — , ) — савецкі акцёр тэатра і кіно. Народны артыст СССР (1961). Герой Сацыялістычнай Працы (1989), лаўрэат трох Сталінскіх прэмій І ступені (1946, 1947, 1949) і Дзяржаўнай прэміі РСФСР імя К. С. Станіслаўскага (1974). Кавалер двух ордэнаў Леніна (1948, 1989).

Катэгорыя:Акцёры СССР
Катэгорыя:Акцёры Расіі
Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскоўскай вобласці
Катэгорыя:Акцёры і актрысы Маскоўскага Мастацкага тэатра
Катэгорыя:Лаўрэаты Сталінскай прэміі
Чыпрыяна дэ Рарэ

**Чыпрыяна (Кіпрыян) дэ Рарэ** (*Cipriano [Cyprianus] de Rore*; 1515 або 1516, Ронсэ, Фландрыя — паміж 11 і 20 верасня 1565, ) — італьянскі кампазітар фламандскага паходжання. Родапачынальнік «другой практыкі» — новага эстэтычнага кірунку ў музыцы позняга Адраджэння і ранняга барока.

Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Італіі
Катэгорыя:Кампазітары Італіі
Катэгорыя:Кампазітары Адраджэння
Катэгорыя:Кампазітары XVI стагоддзя
Адрыян Віларт

**Адрыян Віларт** (*Adrian Willaert*; каля 1490,  — , ) — фламандскі кампазітар і педагог, працаваў у Італіі. Прадстаўнік франка-фламандскай (нідэрландскай) поліфанічнай школы, заснавальнік венецыянскай школы.

## Біяграфія 
Вучань французскага кампазітара Жана Мутона. Працаваў пераважна ў Італіі, куды пераехаў (меркавана) у 1514 годзе. З 1515 года — на службе (у гістарычных дакументах згадваецца як «пеўчы Адрыян») у кардынала Іпаліта д’Эстэ ў Ферары, у 1518 годзе наведаў з ім Венгрыю (магчыма, таксама Польшчу). З 1527 года — кіраўнік капэлы сабора Св. Марка ў Венецыі. Заснавальнік венецыянскай школы, сярод вучняў — Андрэа Габрыелі, Джазефа Царліна, Кастанца Порта, Клаўдыа Мерула, магчыма таксама Чыпрыяна дэ Рарэ і Нікола Вічэнціна.

Катэгорыя:Кампазітары Італіі
Катэгорыя:Кампазітары Нідэрландаў
Катэгорыя:Кампазітары Адраджэння
Катэгорыя:Кампазітары XVI стагоддзя
Клінгс

**Клінгс** () — камуна ў Германіі, падпарадкоўваецца зямлі Цюрынгія. Уваходзіць у склад раёна Вартбург. Падпарадкоўваецца ўпраўленню Оберэс Фельдаталь. Насельніцтва — 472 чалавекі (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 6,51 км². Афіцыйны код — 16 0 63 045.

Катэгорыя:Камуны Цюрынгіі
Ронсэ

**Ронсэ** (, ) — горад у Бельгіі. Знаходзіцца ў цэнтральнай Бельгіі, на крайнім поўдні правінцыі Усходняя Фландрыя рэгіёна Фландрыя, у акрузе Аўдэнардэ. Плошча горада — 34,5 км². Насельніцтва —  чалавек (на 2008 год). Шчыльнасць насельніцтва — 715 чал./км².

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Чыпрыяна дэ Рарэ, фламандскі кампазітар

Катэгорыя:Гарады Бельгіі
Катэгорыя:Камуны правінцыі Усходняя Фландрыя
Фратамаджорэ

**Фратамаджорэ** () — горад у Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Кампанія, у правінцыі Неапаль. Насельніцтва —  чалавек (на 2004 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 6447 чал./км². Плошча — 5 км². Паштовы індэкс — 80027. Тэлефонны код — 081.

Заступнікам горада шануецца святы пакутнік Сасій. Свята штогод святкуецца 23 верасня.

Катэгорыя:Гарады Кампаніі
Катэгорыя:Камуны правінцыі Неапаль
Якаб Обрэхт

**Якаб Обрэхт** (; 1457 або 1458,  — , ) — фламандскі кампазітар, прадстаўнік нідэрландскай поліфанічнай школы. У адрозненне ад большасці іншых франка-фламандскіх поліфаністаў працаваў пераважна на радзіме.

## Біяграфія 
Нічога не вядома пра музычную адукацыю Обрэхта. Магчыма, у пачатку музычнай кар’еры быў блізкі бургундскаму двару (дзе працаваў яго бацька, трубач Вілем Хобрэхт) і знаёмы з Антуанам Бюнуа. Ва ўсякім разе, уплыў стылю Бюнуа прасочваецца ў ранніх складаннях Обрэхта. Генрых Гларэан называе Обрэхта настаўнікам музыкі Эразма, што мае на ўвазе знаходжанне Обрэхта ў 1470-я гады ва Утрэхце ці Маастрыхте. У 1480—1484 гадах — рэгент царквы св. Гертруды ў брабанцкім мястэчку Берген-оп-Зом. У 1484—1485 гадах кіраваў пеўчай школай у кафедральным саборы Камбры, у 1485—1491 гадах — старшы пеўчы (succentor) кафедральнага сабора св. Данатыяна ў Бругэ. Падчас служэння ў Бругэ ў 1487 годзе здзейсніў першую паездку ў Італію, да двара герцага д’Эстэ ў Ферары. У 1492 годзе — рэгент сабора Антверпенскай Маці Божай, у 1497 годзе — у Бергене, у 1498—1500 гадах — succentor у Бругэ, у 1501—1503 гадах — рэгент у Антверпене. У 1504 годзе заняў пасаду капельмайстра пры двары Эстэ ў Ферары, дзе праз год памёр ад чумы.

Катэгорыя:Кампазітары Нідэрландаў
Катэгорыя:Кампазітары Адраджэння
Катэгорыя:Кампазітары XV стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары XVI стагоддзя
Катэгорыя:Памерлі ад чумы
Брукнер

**Брукнер** — прозвішча.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Агнес Брукнер, амерыканская актрыса
* Аляксандр Брукнер, польскі гісторык літаратуры і мовазнаўца
* Антон Брукнер, аўстрыйскі кампазітар
* Фердынанд Брукнер, аўстрыйскі пісьменнік
Тамара Макарава

**Тамара Макарава**:
* Тамара Іванаўна Макарава (нар. 1957) — беларуская юрыст. Доктар юрыдычных навук (2009), прафесар (2010).
* Тамара Фёдараўна Макарава (1907—1997) — савецкая кінаактрыса, педагог.
Джон Данстэйбл

**Джон Данстэйбл** (; 1370, або 1380, або 1390 — ) — англійскі кампазітар.

Верагодна, кампазітар нарадзіўся ў Данстэйблі ў Бедфардшыры. Дата яго нараджэння невядомая, яе вылічаюць прыблізна па самых ранніх працах Данстэйбла, якія дайшлі да нас, 1410—1420 гадоў.

Магчыма, да 1427 года ён служыў прыдворным музыкантам у герцага Бедфардскага (брата караля Генрыха V), таму мог жыць некаторы час у Францыі, бо герцаг быў рэгентам Францыі ў 1423—1429 гадах. У 1427—1436 гадах Данстэйбл знаходзіўся пры двары Жанны Наварскай, другой жонкі англійскага караля Генрыха IV. Паводле падатковых запісаў за 1436 год, Данстэйбл меў уласнасць у Нармандыі, а таксама ў Кембрыджшыры, Эсексе і Лондане. У 1438 г. ён знаходзіўся на службе ў Хамфры, герцага Глостэрскага.

У адрозненне ад многіх кампазітараў таго часу, Данстэйбл не быў клірыкам. Верагодна, ён быў жанаты.

Відаць, Данстэйбл займаўся таксама астраноміяй і матэматыкай, з яго эпітафіі мы ведаем, што ён «вывучаў законы нябесных сузор’яў». Яго праца па астраноміі носіць кампілятыўны характар.

Данстэйбл пахаваны ў Лондане ў царкве Сент-Стывен-Уолбрук. Надмагілле было пастаўлена ў царкве ў пачатку XVII стагоддзя. Царква была адноўлена пасля пажару 1666 года, надмагілле аднавілі ў 1904 годзе.

Катэгорыя:Кампазітары Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Кампазітары XV стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары Вялікабрытаніі
Аркадзь Тэвелевіч Лейзераў

**Аркадзь Тэвелевіч Лейзераў** (, Мінск — , Мінск) — беларускі юрыст. Доктар юрыдычных навук (1988), прафесар (1990). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Скончыў Ваенна-юрыдычную акадэмію Савецкай Арміі (1949), Ваенны інстытут замежных моў (1953).

Працаваў у Савецкай Арміі (1940—1957), Спецыяльным каструктарскім бюро № 3 (г. Мінск; 1957—1959, інжынер аддзела тэхнічнай інфармацыі), Аддзеле прававых навук АН БССР (1959—1964, старшы навуковы супрацоўнік), Беларускім дзяржаўным універсітэце (з 1963, юрыдычны факультэт, прафесар кафедры канстытуцыйнага права).

Навуковыя інтарэсы: канстытуцыйнае права; выбарчая сістэма; дзейнасць і рэфармаванне органаў мясцовага кіравання і самакіравання; гісторыя Вялікай Айчыннай вайны; Халакост.

## Узнагароды 
Ордэны Чырвонай Зоркі (2), Айчыннай вайны 2-й ступені, медалі.

## Бібліяграфія 
* Развитие демократических принципов и форм деятельности местных Советов народных депутатов в условиях совершенствования социализма (социально-правовые аспекты) : автореферат диссертации … доктора юридических наук : 12.00.02 / Лейзеров Аркадий Тевелевич. — Москва, 1987.
* Развитие избирательного законодательства Белорусской ССР : автореферат диссертации … кандидата юридических наук / Лейзеров А. Т. — Москва, 1965.
 

## Літаратура 
* 
* Лейзеров Аркадий Тевелевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 4. — С. 430.
* Лейзеров Аркадий Тевелевич // Белорусская юридическая энциклопедия : в 4 т. — Минск, 2009. — Т. 2. — С. 164—165.
* Лейзераў Аркадзь Цэвелявіч // Прафесары і дактары навук Беларускага дзяржаўнага універсітэта, 1921—2001. — Мінск, 2001. — С. 163.
* Лейзераў Аркадзь Цэвелевіч // Юрыдычны факультэт : Гісторыя. Сучаснасць. Імёны / Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. — Мінск, 2015. — С. 182—183.
 

Катэгорыя:Юрысты СССР
Катэгорыя:Юрысты Беларусі
Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны
Мікалай Новік

**Мікалай Новік**:
* Мікалай Аляксандравіч Новік — беларускі мовазнавец, педагог
* Мікалай Мікалаевіч Новік — беларускі прафсаюзны дзеяч
Тамара Іванаўна Макарава

**Тамара Іванаўна Макарава** (нар. , с. Анохава, Балейскі раён, Чыцінская вобласць, РСФСР) — беларускі юрыст. Доктар юрыдычных навук (2009), прафесар (2010).

## Біяграфія 
Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Правазнаўства», 1981; аспірантура, 1991).
    
Працуе ў Беларускім дзяржаўным універсітэце (з 1985, юрыдычны факультэт, кафедра экалагічнага і аграрнага права, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: гісторыя права і дзяржавы; правы чалавека ў галіне аховы навакольнага асяроддзя; міжнародна-прававая ахова навакольнага асяроддзя.

## Бібліяграфія 
* Теоретические проблемы правового положения физических лиц в экологических отношениях : диссертация … доктора юридических наук : 12.00.06 : защищена 26.09.2008 : утверждена 24.04.2009 / Макарова Тамара Ивановна. — Минск, 2008.
* Научно-практический комментарий к Закону Республики Беларусь от 26 ноября 1992 года «Об охране окружающей среды» в редакции Закона от 17 июля 2002 года / Е. В. Лаевская, В. Е. Лизгаро, Т. И. Макарова. — Минск, 2005.
* Эколого-правовой статус граждан Республики Беларусь / Т. И. Макарова. — Минск, 2004.
* Обзор экологического законодательства Республики Беларусь / [С. А. Балашенко и др.]. — Санкт-Петербург, 2003.
* Review of Dnipro Basin Biodiversity Legislation Ensuring Public Participation and Support / S. A. Balashenko [et al.] // Conservation of biological and landscape diversity in the Dnipro (Dnieper) River basin. — Burlington, Ontario, 2005. — P. 68—82. — (Monograph Series № 6 / Canadian Association on Water Quality).
 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* Макарава Тамара Іванаўна // Юрыдычны факультэт : Гісторыя. Сучаснасць. Імёны / Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. — Мінск, 2015. — С. 185—186.
* Макарава Тамара Іванаўна // Юрыдычны факультэт : Гісторыя. Сучаснасць. Імёны / Беларускі дзяржаўны універсітэт. — Мінск, 2004. — С. 92.

Катэгорыя:Юрысты Беларусі
Катэгорыя:Юрысты СССР
Юрый Іосіфавіч Новік

**Юрый Іосіфавіч Новік** (, Баранавічы, Брэсцкая вобласць — ) — беларускі юрыст. Доктар юрыдычных навук (1991), прафесар (1994).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (юрыдычны факультэт, 1974).
    
Працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце (з 1979, юрыдычны факультэт, кафедра крыміналістыкі, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: крыміналістыка; даследаванне псіхалагічных праблем правазнаўства і выкарыстанне вынікаў на практыцы.

## Бібліяграфія 
* Психологические аспекты правового регулирования (теоретическое исследование) : диссертация … доктора юридических наук : 12.00.01 : защищена 00.00.1990 : утверждена 00.00.1991 / Новик Юрий Иосифович. — Минск, 1990.
* Научные основы принятия тактических решений при производстве следственных действий : автореферат диссертации … кандидата юридических наук : 12.00.09 / Новик Юрий Иосифович. — Минск, 1979.
 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Новик Юрий Иосифович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 5. — С. 455.
* Новик Юрий Иосифович // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2009. — [Т. 1] : Брестская область : в 2 кн., кн. 2. — С. 142.
* Новік Юрый Язэпавіч // Прафесары і дактары навук Беларускага дзяржаунага універсітэта, 1921—2001 : 80 год. — Мінск, 2001. — С. 208.
* Новік Юрый Іосіфавіч // Юрыдычны факультэт : Гісторыя. Сучаснасць. Імёны / Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. — Мінск, 2015. — С. 197—198.
 

Катэгорыя:Юрысты Беларусі
Катэгорыя:Юрысты СССР
ЖФК Заглэмбе Любін

**«Заглэмбе»** () — былы польскі жаночы футбольны клуб з горада Любін.

## Дасягненні 
### Чэмпіянат Польшчы 
*  Срэбраны прызёр **(1)**: 2015
 

## Спасылкі 
* Zagłębie Lubin

Заглэмбе Любін
Катэгорыя:Любін
Ітака (Забайкальскі край)

**Ітака** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Магочынскім раёне Забайкальскага края Расіі. Насельніцтва — 229 жыхароў (2021). Заснаваны ў сувязі са здабычай золата, рассыпнога (адкрыта ў 1871 на рацэ Ітака) і руднага радовішча.

Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 27 лістапада 1938 года.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Забайкальскага края
Магзон

**Магзон** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Хілокскім раёне Забайкальскага края Расіі. Адміністрацыйны цэнтр гарадскога паселішча «Магзонскае». У пасёлку — станцыя Магзон Забайкальскай чыгункі на Транссібірскай магістралі. Насельніцтва — 3272 чал. (2021). Размешчаны пры ўпадзенні ракі Хіла ў Хілок, за 120 км па чыгунцы на ўсход ад раённага цэнтра — горада Хілок. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 26 снежня 1938 года.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Забайкальскага края
Уладзімір Аляксандравіч Пландоўскі

**Уладзімір Аляксандравіч Пландоўскі** (нар. 1949) — беларускі ўрач, ваенны хірург. Заслужаны ўрач Рэспублікі Беларусь (2003).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Куйбышаве. Пасля заканчэння Куйбышаўскага медінстытута праходзіў службу на пасадзе малодшага ўрача палка  у Чэхаславакіі. Хірургічную дзейнасць пачаў там жа ў 1973 годзе ардынатарам аперацыйна-перавязачнага ўзвода.

У перыяд 1975—1977 гг. служыў камандзірам медыцынскай роты — вядучым хірургам асобнага медыцынскага батальёна ЦГВ, у перыяд 1977—1980 гг. — старшым ардынатарам, а затым начальнікам хірургічнага аддзялення гарнізоннага ваеннага шпіталя Сярэднеазіяцкай ваеннай акругі. У 1980 годзе паступіў на факультэт кіруючага медыцынскага складу Ваенна-медыцынскай акадэміі імя Кірава ў Ленінградзе па спецыяльнасці «Хірургія», пасля заканчэння якога ў 1982 годзе прызначаны на пасаду начальніка аддзялення гнойнай хірургіі Цэнтральнага шпіталя Касмічных войскаў на Байкануры. У 1986—1987 гг. начальнік хірургічнага аддзялення гарнізоннага шпіталя ў Полацку.

У перыяд 1987—1990 гг. — старшы ардынатар, а з 1990 года па 1998 год начальнік аддзялення таракальнай хірургіі 432 Акруговага ваеннага шпіталяў у г. Мінску.

З 1998 года па 2009 год — вядучы хірург 432-га Галоўнага ваеннага клінічнага медыцынскага цэнтра.

Катэгорыя:Ваенныя ўрачы Беларусі
Катэгорыя:Ваенныя ўрачы СССР
Катэгорыя:Хірургі Беларусі
Катэгорыя:Хірургі СССР
Франчэска Дурантэ

**Франчэска Дурантэ** (; 1684—1755) — італьянскі кампазітар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 31 сакавіка 1684 года ў Фратамаджорэ, каля Неапаля. Музыцы вучыўся ў свайго дзядзькі Анджэла Дурантэ, які быў рэктарам кансерваторыі «Сан-Анафрыа», затым у Н. Фага, М. Маркеці і А. Скарлаці.

З 1710 года выкладаў у кансерваторыі «Сан-Анофрыа», быў дырэктарам кансерваторый «Дзеі паверы ды Джэзу Крыста» (1728—1738), «Санта-Марыя ды Ларэта» (1742—1745).

Сярод яго вучняў — Дж. Пергалезі, Н. Пічыні, А. Сакіні, Ф. Фенаролі, Э. Дуні, Т. Траэта, П. Гульельмі, Дж. Паізіела, В. Л. Чампі. У 1745 годзе стаў дырэктарам «Сан-Анофрыа» і кіраваў ёй да смерці. Быў жанаты тры разы. Памёр 13 жніўня 1755 года ў Неапалі.

Катэгорыя:Кампазітары Італіі
Катэгорыя:Кампазітары эпохі барока
Катэгорыя:Кампазітары XVIII стагоддзя
Сяргей Васілевіч Курылёў

**Сяргей Васілевіч Курылёў** (, Сергіеў Пасад, РСФСР — ) — юрыст. Доктар юрыдычных навук (1967). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі юрыдычны інстытут (1949; аспірантура, 1953).
    
Працаваў у Маскоўскай абласной калегіі адвакатаў (з 1949), Іркуцкім дзяржаўным універсітэце (1953—1959, дацэнт кафедры тэорыі і гісторыі дзяржавы і права), Аддзеле прававых навук АН БССР (1960—1961, старшы навуковы супрацоўнік), на юрыдычным факультэце ў Беларускім дзяржаўным універсітэце (з 1961, прафесар кафедры грамадзянскага права і працэсу).

Навуковыя інтарэсы: тэорыя права; працэсуальнае права; праблемы ісціны ў правасуддзі.

## Узнагароды 
* Ордэн Чырвонай Зоркі і інш.

## Бібліяграфія 
* Установление истины в советском правосудии : автореферат диссертации … доктора юридических наук / Курылев С. В. ― Москва, 1967.
* Объяснения сторон как доказательство в советском гражданском процессе : автореферат диссертации … кандидата юридических наук / Курылев С. В. ― Москва, 1953.
* К93 Избранные труды / С.В. Курылев. – Минск: Редакция журнала «Промышленно-торговое право», 2012. – 607 с. – (Наследие права).
 

## Літаратура 
* Курылев Сергей Васильевич // Белорусская юридическая энциклопедия : в 4 т. — Минск, 2009. — Т. 2. — С. 154—155.
* Курылёў Сяргей Васільевіч // Прафесары і дактары навук Беларускага дзяржаўнага універсітэта, 1921—2001. — Минск, 2001. — С. 156.
* Курылёў Сяргей Васільевіч // Юрыдычны факультэт : Гісторыя. Сучаснасць. Імёны / Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. — Мінск, 2015. — С. 177—178.
* Курылёў Сяргей Васільевіч // Юрыдычны факультэт : Гісторыя. Сучаснасць. Імёны / Беларускі дзяржаўны універсітэт. — Мінск, 2004. — С. 88.
 

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Юрысты СССР
Кудравец

**Кудравец** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Анатоль Паўлавіч Кудравец — беларускі пісьменнік.
* Андрэй Русланавіч Кудравец — беларускі футбаліст.

Катэгорыя:Беларускія прозвішчы
Мікалай Мікалаевіч Кішко

**Мікалай Мікалаевіч Кішко** (нар. 1951) — беларускі ўрач-хірург. Заслужаны ўрач Рэспублікі Беларусь (2003).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Клецкім раёне. Пасля заканчэння Гродзенскага медыцынскага інстытута ўсё жыццё працаваў у Гомельскай гарадской бальніцы хуткай медыцынскай дапамогі — спачатку хірургам ардынатарам, потым загадчыкам аддзялення і галоўным урачом.

Катэгорыя:Хірургі Беларусі
Катэгорыя:Хірургі СССР
Катэгорыя:Постаці беларускай аховы здароўя
Марк-Антуан Шарпанцье

**Марк-Антуан Шарпанцье** (; 1643 — , ) — французскі кампазітар, спявак (кантратэнар), тэарэтык музыкі.

У творчай спадчыне Шарпанцье пераважае духоўная музыка: імшы, кантаты, Tenebrae (Leçons de Ténèbres), магніфікаты, гімны, матэты, псалмы і сачыненні іншых жанраў (агулам каля 500 твораў). Сярод твораў для музычнага тэатра найбольш вядомая опера («лірычная трагедыя») «Медэя» і пастараль («музычная ідылія») «Квітнеючыя мастацтвы». Папулярная яго прэлюдыя да гімна Te Deum (H. 146).

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Францыі
Катэгорыя:Кампазітары Францыі
Катэгорыя:Кампазітары эпохі барока
Катэгорыя:Кампазітары XVII стагоддзя
Катэгорыя:Оперныя кампазітары Францыі
Катэгорыя:Кампазітары — аўтары рэквіемаў
Зіновіч

**Зіно́віч** — беларускае прозвішча. Утворана ад імя Зіна.

## Вядомыя носьбіты 
* Дзмітрый Аляксандравіч Зіновіч — беларускі футбаліст.
* Зігмунд Казіміравіч Зіновіч (нар. 1937) — беларускі хімік, спецыяліст у галіне хіміі вымокамалекулярных злучэнняў.
* Кірыл Аляксандравіч Зіновіч — беларускі футбаліст.

## Крыніцы
Мікалай Віктаравіч Смірноў

**Мікалай Віктаравіч Смірноў** — беларускі ваенны ўрач-афтальмолаг. Палкоўнік медыцынскай службы ў адстаўцы. Заслужаны ўрач Рэспублікі Беларусь (2003).

## Біяграфія 
Прафесійную адукацыю атрымліваў у Харкаўскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце, Саратаўскім ваенна-медыцынскім інстытуце і Ваенна-медыцынскай акадэміі імя С. М. Кірава ў Санкт-Пецярбургу.

Больш за 17 гадоў з’яўляўся галоўным афтальмолагам Узброеных Сіл РБ. Палкоўнік медыцынскай службы ў адстаўцы. Удзельнік шэрагу міжнародных канферэнцый, з’ездаў афтальмолагаў.

Выканаў больш за 4000 аперацый на органах зроку.

Катэгорыя:Афтальмолагі Беларусі
Катэгорыя:Афтальмолагі СССР
Катэгорыя:Ваенныя ўрачы СССР
Катэгорыя:Ваенныя ўрачы Беларусі
Катэгорыя:Палкоўнікі медыцынскай службы (Беларусь)
Соналюмінесцэнцыя

**Соналюмінесцэнцыя** — з’ява ўзнікнення ўспышкі святла пры спляскванні кавітацыйных бурбалак, узніклых у вадкасці дзякуючы магутнай ультрагукавой хвалі. Тыповы вопыт па назіранні соналюмінесцэнцыі выглядае наступным чынам: у ёмістасць з вадой змяшчаюць рэзанатар і ствараюць у ёй стаячую сферычную ультрагукавую хвалю. Пры дастатковай магутнасці ўльтрагуку ў самым цэнтры рэзервуара з’яўляецца яркая кропкавая крыніца блакітнаватага святла — гук ператвараецца ў святло.

## Літаратура 
* Маргулис М. А. Звукохимические реакции и сонолюминесценция. — М.: Химия, 1986. — 288 с.

Катэгорыя:Ультрагук
Катэгорыя:Гідрадынаміка
Катэгорыя:Гідрадынамічныя з’явы
Катэгорыя:Аптычныя з’явы
Катэгорыя:Люмінесцэнцыя
Катэгорыя:Акустычныя з’явы
Жыбуль

**Жыбуль** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Віктар Вячаслававіч Жыбуль (нар. 1978) — беларускі пісьменнік.
* Наталля Пятроўна Жыбуль (нар. 1975) — беларускі палітычны дзеяч.

Катэгорыя:Беларускія прозвішчы
Пукапука (значэнні)

* **Пукапука** — палінезійская этнічная супольнасць на Астравах Кука
* **Пукапука** — атол у складзе Астравоў Кука
* **Пукапука** — атол архіпелага Туамоту ў складзе Французскай Палінезіі
Аляксандр Мікалаевіч Рагожнік

**Аляксандр Мікалаевіч Рагожнік** (нар. , ) — беларускі дзяржаўны дзеяч і дыпламат. Міністр прамысловасці Рэспублікі Беларусь (2022—2024).

## Біяграфія 
У 1998 годзе скончыў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Ф. Скарыны па спецыяльнасці «Бухгалтарскі ўлік, кантроль і аналіз гаспадарчай дзейнасці». У 2011 годзе ў Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь атрымаў другую вышэйшую адукацыю па спецыяльнасці «Дзяржаўнае кіраванне нацыянальнай эканомікай».

З 2011 па 2018 год працаваў дырэктарам адкрытага акцыянернага таварыства «Оптаэлектронныя сістэмы» ў Мінску. З 2018 па 2022 год займаў пасаду генеральнага дырэктара Мінскага маторнага завода.

3 кастрычніка 2022 года прызначаны Міністрам прамысловасці Рэспублікі Беларусь.

27 чэрвеня 2024 года прызначаны паслом Беларусі ў Расійскай Федэрацыі.

З 15 студзеня 2026 года — старшыня Віцебскага абласнога выканаўчага камітэта.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Міністры прамысловасці Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Выпускнікі Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выпускнікі Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Расіі
Пукапука (Французская Палінезія)

**Пукапука**, таксама **Пука-пука** () — атол архіпелага Туамоту. З'яўляецца муніцыпалітэтам Французскай Палінезіі. Плошча — 5,4 км². Насельніцтва (2017 г.) — 163 чалавекі.

Атол Пукапука месціцца за 1190 км на паўночны ўсход ад Папеэтэ, адміністрацыйнага цэнтра Французскай Палінезіі. Уяўляе сабою старажытны каралавы рыф на вяршыні падводнага вулкана, сфарміраванага каля 49,5 — 49,9 млн гадоў таму. Вышыня каралавага фундамента — 265 м. Амаль палову плошчы атола займае замкнёная ўнутраная лагуна.

Карэнныя насельнікі — маркізцы, якія адрозніваюцца па мове і культуры ад паўмоту, астатніх жыхароў Туамоту. Адкрыты галандскімі мараплаўцамі ў 1616 г. У сярэдзіне XIX ст. далучаны да французскіх каланіяльных валоданняў. З пачатку XX ст. асноўным эканамічным заняткам тубыльцаў стала вырошчванне какосавай пальмы. Плантацыі на Пукапука лічацца аднымі з найбольш прадукцыйных у Палінезіі. У 1979 г. пабудаваны аэрапорт.

## Спасылкі 
* PUKA PUKA — SPCPF 
* Mairie de Pukapuka
* Atoll de Puka Puka

Катэгорыя:Туамоту
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Атолы