Галадаморы (Украіна)

**Галадамор** () — тэрмін, які ўжываецца для азначэння масавага, штучна арганізаванага сталінскім рэжымам на тэрыторыі УССР голаду ў 1932—1933 гадах. Тэрмін *Галадамор* ужываецца таксама ў дачыненні да голаду 1921—1923 ды голаду 1946—1947 гадоў.

## Галадамор ва Украіне 1921—1923 
**Галадамор ва Украіне 1921—1923**&nbsp;— масавы голад, галоўным чынам у паўднёвых абласцях Украіны, у 1921—1923 гадах, выкліканы вывазам збожжа ў Расію савецкай уладай з Украіны, пад ціскам улады Савецкай Расіі, на тле засухі і неўраджаю на поўдні Украіны, Кубані і Паволжа.

## Галадамор ва Украіне 1932—1933 
.]]
**Галадамор ва Украіне 1932—1933** — масавы, наўмысна зарганізаваны савецкай уладай голад 1932—1933 гадоў, які прывёў да шматмільённых людскіх страт у сельскай мясцовасці на тэрыторыі Украінскай ССР (землі сучаснай Украіны, за выняткам сямі заходніх абласцей, Крыма і Паўднёвай Бесарабіі, якія ў той час не ўваходзілі ў склад УССР) ды Кубані, дзе частку насельніцтва складалі, акрамя іншых, і ўкраінцы. Выкліканы свядомымі і мэтанакіраванымі захадамі вышэйшага кіраўніцтва Украінскай ССР і Савецкага Саюза на чале са Сталінам, разлічанымі на задушэнне ўкраінскага нацыянальна-вызвольнага руху і фізічнага знішчэння часткі ўкраінскага сялянства.

Спланаваная канфіскацыя ўраджаю збожжавых і ўсіх іншых прадуктаў харчавання ў сялян прадстаўнікамі савецкай улады на працягу Галадамору 1932—33 гадоў непасрэдна прывяла да забойства сялян голадам у мільённых маштабах, пры гэтым савецкая ўлада мела значныя запасы збожжа ў рэзервах і ажыццяўляла яго экспарт за мяжу падчас Галадамору.

Нягледзячы на тое, што злачынныя дзеянні прадстаўнікоў сталінскай улады, якія прывялі да смерці людзей, кваліфікаваліся згодна з нормамі тагачаснага савецкага крымінальнага заканадаўства як забойства, прычыны гэтага масавага злачынства ніколі ў СССР не расследаваліся і ніхто з прадстаўнікоў улады, якія маюць дачыненне да злачынства, не панёс пакарання пры тым, што нават у вышэйшым кіраўніцтве СССР ведалі пра факты гібелі людзей ад голаду. На працягу дзесяцігоддзяў масавае забойства людзей штучна выкліканым голадам не толькі наўмысна замоўчвалася савецкай уладай, але і наогул — забараняліся нават згадкі пра яго. Для параўнання, голад у Паволжы 1921—1922 гадоў і голад падчас блакады Ленінграда ў гады Другой сусветнай вайны асвятляліся ў савецкіх сродках масавай інфармацыі і гістарычнай літаратуры. Бяздзейнасць савецкай пракуратуры і іншых органаў улады па факце злачынства ярка дэманструе сапраўдны стан рэалізацыі «савецкай законнасці» ў таталітарнай савецкай дзяржаве.

Нягледзячы на спробы савецкіх улад схаваць маштабы катастрофы, яна стала вядомая за мяжой дзякуючы публікацыям журналістаў Гарэта Джонса і Малкалма Магерыджа, фатаграфіям інжынера Аляксандра Вінербергера і г.д. У адказ СССР разгарнуў контрпрапаганду, калі знакамітасці, такія, як Бернард Шоу, Эдуард Эрыа і шэраг іншых, ездзілі ў СССР, а потым рабілі заявы, што не бачылі голаду.

Падчас нямецкай акупацыі артыкулы аб Галадаморы публікаваліся ў акупацыйнай прэсе. Скарыстаўшыся гэтай магчымасцю, аграном Сцяпан Сасновы апублікаваў у 1942 годзе падрабязнае статыстычнае даследаванне аб колькасці ахвяр Галадамору, заснаванае на звестках з савецкіх архіваў.

У пасляваенны перыяд, калі лік публікацый успамінаў аб Галадаморы за мяжой расце, пачынаюцца навуковыя даследаванні пытання.

У даследаваннях Джэймса Мэйса і Роберта Конквеста аўтары даказваюць, што Галадамор адпавядае агульнапрынятаму вызначэнню генацыду. 24 краіны афіцыйна прызналі Галадамор генацыдам українскага народу. Адпаведна з сацыялагічным апытаннем, праведзеным ў 2010 годзе, 60 % грамадзян Украіны лічаць Галадамор генацыдам.

У 2003 годзе ўкраінскі парламент назваў, а ў 2006 — афіцыйна прызнаў Галадамор генацыдам украінскага народа. У 2010 годзе судовым разглядам завяршылася крымінальная справа па факце здзяйснення злачынства генацыду. Вінаватымі суд прызнаў 7 вышэйшых кіраўнікоў СССР і УССР, і канстатаваў, што паводле даных навукова-дэмаграфічнай экспертызы агульная колькасць чалавечых страт ад Галадамору складае 3.941.000 чалавек. Таксама паводле даных следства было вызначана, што страты ўкраінцаў у частцы ненароджаных складаюць прыблізна 6.122.000 чалавек.

## Галадамор ва Украіне 1946—1947 
**Галадамор ва Украіне 1946—1947** — трэці галадамор, які зладзіла з украінскім народам савецкая ўлада. Быў выкліканы як пасляваенным неўраджаем, так і спланаванай акцыяй сталінскага Палітбюро з мэтай забраць у сялян рэшткі збожжа і прадаць яго брацкім рэжымам у сацыялістычным лагеры. Так, у 1946 годзе з СССР вывезена 350 тысяч тон збожжа ў Румынію, у 1947—600 тысяч тон збожжа — у Чэхаславакію, за тыя два гады Польская народная рэспубліка атрымала з Савецкага Саюза 900 тысяч тон хлеба. А ў Малдове, Бесарабіі і паўднёвых абласцях Украіны лютаваў голад і толькі за першае паўгоддзе 1947 года афіцыйна зарэгістравана 130 выпадкаў людаедства.

## Ушанаванне памяці ахвяр Галадамору 
Ва Украіне з 1998 года Указам Прэзідэнта Украіны вызначаны «Дзень памяці ахвяр Галадамораў», які адзначаюць штогод у чацвёртую суботу лістапада.

## Галерэя 

Выява:HolodomorKyivSvichky.jpg| «Засвіти свічку» ля памятнага знака ў сталіцы Украіны&nbsp;— Кіеве.
Выява:Holodomor icon.svg| Эмблема жалобных дзён за ахвярамі Галадамору.
Выява:Coin of Ukraine Holodomor a20.jpg| Юбілейная манета ў гонар 75-й гадавіны Галадамору.
Выява:Обухов 4.jpg| Манумент у Абухаве Кіеўскай вобласці.
Выява:Голодомор у Довгалівці.jpg| Манумент у сяле Доўгалаўка Вінніцкай вобл.
Выява:Голодомор у Долотецькому.jpg| Мемарыяльны крыж у сяле Далатэцкім Вінніцкай вобл.
Выява:HolodomorWinnipeg.jpg| Мемарыял у Вініпегу.
Выява:Holomor Art Denysenko 1.jpg| Плакат мастака Леаніда Дзянісенкі з Аўстраліі.
Выява:HolodomorWindsor.jpg| Мемарыял ва Уінсары, Антарыа.
Выява:Orthodox Cathedral of St. Andrew in South Bound Brook.jpg| Царква святога Андрэя ў Саут-Баунд-Брук. Збудавана ў 1965 годзе ў памяць Галадамору ва Украіне.
Выява:Жалобна хода в пам`ять Голодомору. Мюнхен 2008.png| Жалобная хада ў памяць ахвяр галадамору ў Мюнхене.
Выява:Memorial of Ukrainian Holodomor (Great Famine) 1932–1933, Planty Garden, Old Town, Krakow, Poland.jpg| Мемарыял памяці ахвяр Галадамору ва Украіне 1932—1933, Плянты, Старое Място, Кракаў, Польшча.
Выява:Монумент пам`яті жертв голодомору (Люблін, Польща).jpg| Манумент у Любліне.
Выява:Never again! Stop Holodomor on your side!.png|Пашана тым, хто пайшоў падчас Галадамору 1932—1933 гадоў.

## Гл. таксама 
* Галадаморы ў Беларусі
* Голад у Паволжы (1921—1922)
* Генацыд
* Таталітарызм
* Гісторыя Украіны
* Закон аб трох каласках
* Прызнанне Галадамору генацыдам
* Голад 33 (фільм)
* Гарэт Джонс (фільм)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Голодомори в Україні 1921—1923, 1932—1933, 1946—1947. Матеріали до бібліографії документальних публікацій / Упорядники: Л. П. Одинока, Л. Ф. Приходько, Р. В. Романовський. — К.:, 2005. ISBN 966-625-026-8
* Задніпровський О. Голод в історії України: короткий нарис (Х-ХХ ст.). — Донецьк: Український культурологічний центр, 1999. — 88 с.
* Задніпровський О. І. Хроніка голоду 1946—1947 років у Донбасі. — Донецьк: Східний видавничий дім, 2007. — 372 с.
* Лукін, Д. Галадамор: як Сталін паставіў сялян на калені // Наша гісторыя, № 4, 2018, с.22-27. ISBN 2617—2305

## Спасылкі 
* 
* Famine in Ukraine 1932—1933 Central State Archive of Ukraine (photos, links)
* UKRAINIAN FAMINE
* Photos of Holodomor by Sergei Melnikoff
* The General Committee decided this afternoon not to recommend the inclusion of an item on the seventy-fifth anniversary of the Great Famine (Holodomor) of 1932—1933 in Ukraine.
* Case Study: The Great Ukrainian Famine of 1932-33 Nicolas Werth / CNRS — France
* Holomodor — Famine in Soviet Ukraine 1932—1933 
* Famine in the Soviet Union 1929—1934 
* Holodomor: The Secret Holocaust in Ukraine 
* Holodomor Lies by Morgan Williams
* Lies and Confessions of David Marple 

Катэгорыя:Генацыд украінцаў
Катэгорыя:Гісторыя Украіны
Катэгорыя:Голад
Катэгорыя:Таталітарызм