Гродзенская вобласць

**Гродзенская вобласць** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР і Рэспубліцы Беларусь. Размешчана на захадзе краіны, мяжуе з Польшчай і Літвой.

## Гісторыя 
 Гродзенскага павета ВКЛ з выявай «Пагоні»]]
* XII стагоддзе: першыя згадкі пра асобнае Гродзенскае княства.
* 1413: утварыўся Гарадзенскі павет у складзе Віленскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага, Рускага, Жамойцкага.
* 1793: Гарадзенскае ваяводства Рэчы Паспалітай.
* 1796: Гродзенскі павет Слонімскай губерні ў складзе Расійскай імперыі.
* 1801: Гродзенская губерня Расійскай імперыі.
* 1 студзеня 1919: Гродзенскі раён у складзе Беларускай ССР.
* 19 лютага 1921: Гродзенскі павет Беластоцкага ваяводства міжваеннай Польскай Рэспублікі.
* 15 студзеня 1940: Гродзенскі раён Беластоцкай вобласці ў складзе БССР.
* 20 верасня 1944: Гродзенская вобласць БССР.
* 1954 і 1960: адбыліся ўзбуйненні вобласці.
* 27 ліпеня 1990: Гродзенская вобласць у складзе незалежнай Беларусі.

У 1985 на тэрыторыі вобласці 10 гарадоў, з іх 5 абласнога падпарадкавання, 21 гарадскі пасёлак, 2 рабочыя пасёлкі.

У 1995 колькасць насельніцтва склала 1215,6 тыс. чал. У вобласці налічвалася 12 гарадоў у т.л. 6 абл. падпарадкавання, 21 гарадскі пасёлак, 195 сельсаветаў, 4414 сельскіх населеных пунктаў.

## Прырода 
Для вобласці характэрны раўнінны рэльеф. Клімат умерана кантынентальны.

Праз вобласць цячэ рака Нёман і яго прытокі: Вілія, Гаўя, Дзітва, Лебяда, Котра — справа, Шчара, Моўчадзь, Зэльвянка, Рось, Свіслач — злева. На паўднёвым захадзе пачынаецца рака Нараў — прыток Віслы. Найбольшыя азёры: Белае, Свір, Свіцязь.

Асноўную частку сельскагаспадарчых зямель складаюць дзярнова-падзолістыя глебы (супясчаныя і сугліністыя), распаўсюджаны таксама дзярнова-падзолістыя забалочаныя глебы і тарфяна-балотныя глебы.

Трэцюю частку тэрыторыі Гродзенскай вобласці пакрываюць лясы. Самая высокая лясістасць (каля 50 %) у Свіслацкім раёне, дзе знаходзіцца частка Белавежскай пушчы. Галоўныя лесаўтваральныя пароды: хвоя звычайная і елка еўрапейская, распаўсюджаны таксама бяроза павіслая, вольха чорная, дуб звычайны. Поймы рэк займаюць нізінныя лугі. Сустракаюцца балоты, пераважна нізінага тыпу.

На тэрыторыі вобласці знаходзіцца частка нацыянальнага парку Белавежская пушча.

## Насельніцтва 
Для вобласці характэрна змяншэнне колькасці насельніцтва:
* 1995 г. — 1215,6 тыс. чал.;
* 2003 г. — 1156,4 тыс. чал.;
* 2008 г. — 1114 тыс. чал.;
* 2009 г. — 1072 тыс. чал.
* 2011 г. — 1064,1 тыс..
* 2018 г. — 1043,6 тыс. чал.
* 2023 г. — 998,6 тыс. чал.

Гарадское насельніцтва складае 77 % (2023). Найбуйнейшыя гарады: Гродна (358 717 чал.), Ліда (103 915 чал.), Слонім (49 113 чал.), Ваўкавыск (41 991 чал.), Смаргонь (35 781 чал.), Навагрудак (28 021 чал.)

Нацыянальны склад насельніцтва (2019): беларусы — 68,3 %, палякі — 21,7 %, рускія — 6,4 %, украінцы — 1,0 %.

Belarusians in Hrodzienskaja voblasć, Belarus (2009 census).png|Беларусы ў вобласці
Poles in Hrodzienskaja voblasć, Belarus (2009 census).png|Палякі ў вобласці
Russians in Hrodzienskaja voblasć, Belarus (2009 census).png|Рускія ў вобласці

## Гаспадарка 
У гаспадарчым комплексе важнае месца займае прамысловасць. Гродзенская вобласць спецыялізуецца на вытворчасці прадукцыі хімічнай, машынабудаўнічай, дрэваапрацоўчай, будаўнічых матэрыялаў, лёгкай і харчовай галін.

Гродзенская вобласць займае вядучае месца па эфектыўнасці сельскагаспадарчай вытворчасці. Тут вырошчавюцца збожжавыя (ячмень, жыта, авёс, пшаніца, трыцікале, кукуруза), кармавыя культуры, цукровыя буракі, лён, рапс, бульба. Жывёлагадоўля мае малочна-мясны кірунак.

У структуры перавозак важнейшае месц займаюць чыгуначны і аўтамабільны транспарт.

Прыгранічнае становішча вобласці спрыяе развіццю яе эканамічных сувязей з Польшчай, Літвой, Калінінградскай вобласцю Расіі.

## Карысныя выкапні 
Вобласць мае паклады жалезных рудаў (Навасёлкаўскае радовішча ільменіт-магнетытавых рудаў у Карэліцкім раёне і шэраг рудапраяваў уздоўж мяжы з Літвой у Гродзенскім раёне), торфу (пераважна на Нёманскай нізіне), крэйды, цаглянай і дахоўчатай гліны, цэментавай сыравіны (галоўныя радовішчы ў Ваўкавыскім раёне), сілікатных пяскоў, вапнавай сыравіны, пяскова-жвіровага матэрыялу.

## Сродкі масавай інфармацыі 
Абласная прэса прадстаўлена дзяржаўнай газетай «Гродзенская праўда», заснавальнікамі з’яўляюцца Гродзенскі гарадскі і Гродзенскі абласны выканаўчыя камітэты. Выдаецца на беларускай і рускай мовах. Агульны тыднёвы тыраж разам з дадаткамі «Гродно Новости Плюс», «Молодежный курьер» і «Рекламка» складае каля 70 тыс. асобнікаў (2010).

У трох раёнах: (Смаргонскі, Ашмянскі, Астравецкі) распаўсюджваецца «Рэгіянальная газета», якая выдаецца ў Маладзечне. Тыраж — 6 тыс. 250 асобнікаў (май 2013).

Электронныя СМІ прадстаўлены тэлерадыёкампаніей «Гродна» і тэлерадыёвяшчальным каналам «Гродна Плюс».

## Кіраўніцтва 
### Першыя сакратары Гродзенскага абласнога камітэта КПБ 
* Пётр Захаравіч Калінін (29.09.1944-1948)
* Сяргей Восіпавіч Прытыцкі (1948-10.1951)
* Мікалай Яфрэмавіч Аўхімовіч (10.1951-06.1953)
* Фёдар Аляксеевіч Баранаў (06.1953-1958)
* Рыгор Рыгоравіч Панамароў (1958—1962)
* Уладзімір Фёдаравіч Міцкевіч (1962-8.01.1963)
* Уладзімір Фёдаравіч Міцкевіч (8.01.1963-12.12.1964 — кіраўнік сельскага абкама)
* Валянцін Фёдаравіч Языковіч (8.01.1963-12.12.1964 — кіраўнік прамысловага абкама)
* Уладзімір Фёдаравіч Міцкевіч (12.12.1964-1968)
* Іван Фёдаравіч Мікуловіч (1968-09.1972)
* Леанід Герасімавіч Кляцкоў (09.1972-15.11.1989)
* Уладзімір Міхайлавіч Сямёнаў (15.11.1989-25.08.1991)

### Старшыні Гродзенскага аблвыканкама 
* Дзмітрый Канстанцінавіч Арцыменя (1983-20.10.1993)
* Сямён Мікалаевіч Домаш (21.10.1993-12.12.1994)
* Аляксандр Іосіфавіч Дубко (12.12.1994-4.2.2001)
* Уладзімір Ягоравіч Саўчанка (29.3.2001-27.1.2010)
* Сямён Барысавіч Шапіра (20.5.2010-14.11.2013)
* Уладзімір Васільевіч Краўцоў (з 14.11.2013-22.8.2020)
* Уладзімір Сцяпанавіч Каранік (22.8.2020-3.3.2025)
* Юрый Хаджымуратавіч Караеў (з 31.03.2025)

## Сімволіка 
* Сцяг Гродзенскай вобласці
* Герб Гродзенскай вобласці
* Гербы адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак Гродзенскай вобласці

## Гл. таксама 
* Беларуска-польска-літоўскае памежжа

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Гродзенская вобласць / АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш.— Мн.: БелСЭ, 1986.— 371 с., іл.

## Спасылкі 
* Гродзенская вобласць, гарады і вёскі. Фота славутасцей
* Гродзенскі абласны выканаўчы камітэт 


Катэгорыя:З’явіліся ў 1944 годзе