Ляшчына звычайная

**Ляшчына звычайная** (*Córylus avellána*) — від лістападных дравяністыя кустоў і дрэў роду  сямейства .

Тыпавы від роду.

## Назва 
Ляшчына звычачайная, арахі, арэшнік, ляшчына, рэх, рахі.

## Батанічнае апісанне 
Куст вышынёй 2-5; крона яйкападобная або плоска-шарападобная. Кара ствалоў гладкая, светлая, карычнявата-шэрая ці шэра-бурая.

## Распаўсюджанне і экалогія 
У прыродзе арэал віду ахоплівае ўсю Еўропу, Каўказ і Сярэдні Усход. Самыя паўночныя натуральныя месцапражыванні ляшчыны звычайнай, дзе яна ўтварае найбольш шырокія зараснікі, знаходзяцца ў Нарвегіі, за Палярным кругам, у прыродным рэзерваце , які знаходзіцца паблізу 68° п. ш., а асобныя менш значныя па плошчы — нават некалькі паўночней дадзенага рэзервата. Культывуецца паўсюдна, і з’яўляюцца каштоўным прадуктам харчавання — іх ядуць свежымі і падсушанымі.

У народнай медыцыне арэхі ляшчыны ўжываюць пры нырачнакаменнай хваробы, алей — супраць глістоў, высушаную плюску — пры паносах, адзёру — супраць ліхаманкі, лісце — як антысептычны сродак. Адвар лісця п’юць пры захворваннях печані.

У ветэрынарыі пылок выкарыстоўваюць для лячэння кішачных захворванняў.

### У прамысловасці 
Драўніна белая са светла-карычневым адценнем, драбнаслойная, цяжкая, цвёрдая, але гнуткая і лёгка колецца, валодае добрымі механічнымі ўласцівасцямі і ўжываецца для гнутых вырабаў (мэбля, абручы, цыбукі, кіі, пляценне кошыкаў і іншыя вырабы). Дае таксама добры , які ўжываецца для вырабу паляўнічага пораху і малявальных алоўкаў.

### Іншае 
Плады ляшчыны ў вялікай колькасці ядуцца ляснымі птушкамі і звярамі (вавёркамі, мядзведзямі, свіннямі, мышамі, палёўкамі), таму ляшчына з’яўляецца каштоўным кампанентам кармавой базы гэтых жывёл.

## Збор пладоў 
Арэхі ляшчыны звычайнай збіраюць у сухое, яснае надвор’е ў стадыі поўнай спеласці, падтрасаючы іх з дрэў. Сабраныя плады сушаць на адкрытым паветры, на сонцы (на працягу шасці-сямі дзён) або ў пладова-агароднінных сушылках пры тэмпературы не вышэй 40° на працягу некалькіх гадзін. Вільготнасць высушаных арэхаў не павінна перавышаць 14-15 %.

З 1 гектара можна сабраць да 2 тон арэхаў
* 
* 
: 

### Формы і сарты 
Сарты ляшчыны звычайнай атрыманы шляхам адбору. Для іх стварэння шляхам гібрыдызацыі і наступнага адбору выкарыстоўваліся  і . Фундуком сёння называюць усе сартавыя ляшчыны, якія гадуюцца на плантацыях, а таксама іх плады, хоць першапачаткова гэту назву ўжывалі выключна ў дачыненні да . Сеянцы сартавых ляшчын і арэхі, якія гадуюцца на іх, называюць паўфундуком.

У ходзе культывавання выведзены шэраг формаў:
*  — ніцая дрэвападобная.
*  — з бела-акаймаваным і, часта, жоўта-плямістым лісцем.
*  — з чырванавата-бураватым лісцем.
*  — з залаціста-жоўтым ці жоўта-зялёным лісцем і жаўтлявымі галінамі.
*  — з жоўта-акаймаваным лісцем.
*  — з лісцем, глыбока надрэзаным на востраканцовыя лопасці.
*  — з падоўжанымі лістамі, якія маюць шырокія тупыя лопасці і нагадваюць лісце дуба.
*  — з варонкападобным згорнутым лісцем.

## У культуры 
У беларусаў ляшчына лічылася свяшчэнным дрэвам. Яны верылі, што ў яе не можа трапіць маланка, таму не толькі хаваліся пад кустом у час навальніцы, але і затыкалі за пояс маладыя парасткі як абярэг. Таксама галінкі маглі адагнаць нячыстую сілу, змей і хмары.

Арэхавы куст быў сімвалам плоцкага кахання і пладавітасці. Загадкі пра арэх і арэшнік маюць падкрэслена эратычны характар. Арэхі клалі за пазуху падчас вянчання і пад ложак пасля вяселля, каб першы нарадзіўся сын.

Паданні пра цвіценне ляшчыны мелі сувязь з паданнем пра папараць-кветку, а яе плады выкарыстоўваліся ў розных магічных рытуалах.

### У філатэліі 
Выява ляшчыны звычайнай выкарыстоўвалася ў 1979 годзе на паштовай марцы Германіі і ў 2004 годзе на паштовай марцы Беларусі.

Файл:2004. Stamp of Belarus 0551.jpg|Паштовая марка Беларусі

### У мастацтве 
Куст ляшчыны быў намаляваны на аднайменнай карціне Віктара Барысава-Мусатава.

Файл:Куст орешника.jpg|Віктар Барысаў-Мусатаў. «Куст ляшчыны»

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Ляшчына звычайная* на сайце USDA NRCS 

Катэгорыя:Бярозавыя
Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Пладовыя кусты
Катэгорыя:Дэкаратыўныя кусты
Катэгорыя:Расліны на марках