open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Маймуна Амаду Мурашка

**Маймуна Дзіка** (сапр. імя *Маймуна Амаду Мурашка*; у дзявоцтве *Дзіка*; нар. 28 мая 1980 года, Ленінград) — беларуская артыстка, скрыпачка, педагог, былая канцэртмайстар (першая скрыпка) Прэзідэнцкага аркестра Рэспублікі Беларусь (2003—2009 гг). Прадстаўніца ад Беларусі на конкурсе песні Еўрабачанне 2015 (у дуэце з Юзары; песня «Time»).

## Біяграфія 
Маці родам з Беларусі, бацька — з Малі. Пасля нараджэння Маймуны бацькі пераехалі ў Малі. Ва ўзросце чатырох гадоў Маймуна пераехала да бабулі ў Магілёўскую вобласць, дзе вучылася ў музычнай школе.

У 1999 годзе скончыла Магілёўскую дзяржаўную гімназію-каледж мастацтваў і ў далейшым Музычную акадэмію ў Мінску, затым кансерваторыю. Стыпендыят спецыяльнага фонду прэзідэнта Беларусі. Была канцэртмайстрам і першай скрыпкай Прэзідэнцкага аркестра пад кіраўніцтвам Віктара Бабарыкина (2003 год).

Сольную кар'еру пачала ў 2009 годзе. У 2012 годзе выступала на «Славянскім базары» ў Віцебску з песняй «Queen of Africa». У 2014 годзе выпусціла альбом «Snowtime».

У 2015 годзе разам з Юзары прадстаўляла Беларусь на конкурсе «Еўрабачанне», але ў фінал конкурсу не патрапіла.

## Дыскаграфія 
#### Сольныя альбомы 
* Queen Of Africa (2011)
* Showtime (2014)

#### Відэакліпы 
* Queen Of Africa» (2011)
* Time» (2015) Maimuna & Uzari
* Hymn for the Weekend (2016), violin cover
* This One’s for You (2016), cover by Maimuna & Goryachy

## Узнагароды 
* 1990 год — лаўрэат міжнароднага конкурсу «Юны віртуоз» (Кіеў, Украіна)
* 1995 год — уладальнік Гран-пры (у складзе камернага ансамбля) міжнароднага конкурсу (Смаргонь, Рэспубліка Беларусь)
* 1996 год — дыпламантка міжнароднага конкурсу «Музыка надзеі»
* 1999 год — стыпендыят спецыяльнага фонду прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па падтрымцы таленавітай моладзі.

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песні Еўрабачанне 2015
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі
Катэгорыя:Музыканты паводле алфавіта
Катэгорыя:Нарадзіліся 28 мая
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1980 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Прадстаўнікі Беларусі на конкурсе песні Еўрабачанне
Манастыры Ахпат і Санаін

**Ахпат і Санаін** (, ) — аб'екты са спісу Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Арменіі і прадстаўляюць сабой два манастырскія комплексы 10-13 стст.., размешчаныя ў некалькіх кіламетрах адзін ад аднаго. Яны з'яўляліся рэлігіёзнымі і гуманітарнымі цэнтрамі свайго часу. Тут займаліся жывапісам і каліграфіяй, выкладалі розныя навукі.

Дэкор будынкаў таксама падобны: звонку маналітныя фасады, знутры — багацце разьбы, барэльефаў і скульптурных упрыгожванняў. Індывідуальны стыль армянскай рэлігіёзнай архітэктуры стварыўся ў выніку змешвання мясцовых традыцый і запазычанай візантыйскай культуры.

У ансамбль Ахпацкага манастыра ўваходзяць галоўны храм з унікальнымі фрэскамі, царква Ншана, вядомая сваёй сістэмай падвойных арак, бібліятэка і сховішча рукапісаў. У 1211 годзе тут было створана «Ахпацкае евангелле», упрыгожанае мноствам мініяцюр.

Самая старажытная царква ў Санаіне — царква Божай маці, 951 г. Побач храм Усіх святых, злучаны з ёю галерэяй Рыгора Магістраса, вядомага вучонага, які тут выкладаў. Непадалёк узвышаецца трох'ярусная званіца 13 ст.

## Літаратура 
* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.

Катэгорыя:Геаграфія Арменіі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Арменіі
Ураўненне стану ідэальнага газу

**Ураўненне Клапейрона—Мендзялеева**, **ураўненне Клапейрона** — ураўненне, якое ўстанаўлівае залежнасць паміж фізічнымі велічынямі, што вызначаюць стан ідэальнага газу.

Атрымана ў 1834 годзе Б. П. Э. Клапейронам у выглядзе
: pV = BT,
дзе ,  і  — ціск, аб'ём і тэмпература ідэальнага газу,  — каэфіцыент прапарцыянальнасці, які залежыць ад  — масы і  — малярнай масы газу.

У 1874 годзе Дз. І. Мендзялееў вывеў ураўненне для 1 моля ідэальнага газу:
: pV = RT,
дзе  — універсальная газавая пастаянная.

Ураўненне Клапейрона—Мендзялеева ў выглядзе
: pV = \frac{M}{\mu} RT
з'яўляецца ўраўненнем стану ідэальнага газу, якое аб'ядноўвае закон Авагадра, закон Бойля—Марыёта, закон цеплавога расшырэння газаў (гл. законы Гей-Люсака).

## Гл. таксама 
* Ураўненне Ван-дэр-Ваальса

## Літаратура 
*  С. 320.

Катэгорыя:Газавыя законы
Катэгорыя:Фізічныя законы і ўраўненні
Катэгорыя:Хімічныя законы і ўраўненні
З’езд КПБ

**З’езд Камуністы́чнай па́ртыі Белару́сі** — вышэйшы орган Камуністычнай партыі Беларусі. Кіраваўся пастановамі з’ездаў і ЦК КПСС. Склікаўся не радзей за адзін раз на пяць гадоў, пазачарговы — па рашэнні ЦК КПБ або па патрабаванні адной траціны агульнай колькасці членаў партыі рэспублікі. Нормы прадстаўніцтва на з’езд вызначаў ЦК КПБ.

Заслухоўваў і сцвярджаў справаздачы і даклады ЦК, Рэвізійнай камісіі, абмяркоўваў іншыя пытанні партыйнага, гаспадарчага і культурнага будаўніцтва ў рэспубліцы, выбіраў ЦК, які паміж з’ездамі кіраваў дзейнасцю партыі, Рэвізійную камісію КПБ.

Усяго да 1991 года адбыўся 31 з’езд КПБ.

## Літаратура 
* Съезд КПБ // Белорусская ССР:Краткая Энциклопедия — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1979. — Т. 1. — С. 691. — 768 с.
* 

Катэгорыя:Камуністычная партыя Беларусі
Сяло (значэнні)

* Сяло — тып буйнога сельскага пасялення, часцей за ўсё цэнтра воласці, у цэнтры якога меліся царква, або касцёл

Назву **Сяло́** маюць:
### Населеныя пункты 
* Віцебская вобласць
** Сяло — вёска ў Гарадоцкім раёне
** Сяло — вёска ў Лёзненскім раёне
Эр

**Эр** (, ) — горад у паўднёва-заходняй частцы Шатландыі, адміністрацыйны цэнтр вобласці Паўднёвы Эйршыр. Размешчаны на беразе заліва Ферт-оф-Клайд.

## Гарады-пабрацімы 
* Сен-Жэрмен-ан-Ле, Францыя (1984)

Катэгорыя:Гарады Шатландыі
Катэгорыя:Парты Шатландыі
Пугачы (значэнні)

Назву **Пугачы́** маюць:
* Пугачы — род птушак атраду совападобных

## Населеныя пункты 
* Віцебская вобласць
** Пугачы — былая вёска ў Гарадоцкім раёне
* Мінская вобласць
** Пугачы — вёска ў Валожынскім раёне
** Пугачы — вёска ў Мядзельскім раёне
Ленінскі Камуністычны саюз моладзі Беларусі

**Ле́нінскі Камуністы́чны саю́з мо́ладзі Белару́сі**, або скарочана **ЛКСМБ** ці **Камсамо́л** — маладзёжная арганізацыя, камуністычная па мэтах, палітычная па характары, самадзейная па метадах, адзіная цэнтралізаваная арганізацыя, якая аб’ядноўвала моладзь БССР. Камсамол быў актыўным памочнікам і рэзервам Камуністычнай партыі Беларусі.

Вышэйшы орган ЛКСМБ — з’езд ЛКСМБ, паміж з’ездамі — Цэнтральны Камітэт ЛКСМБ.

## Гісторыя 
З 25 па 27 снежня 1918 года ў Смаленску адбыўся з’езд камсамола Заходняй камуны, які абраў абласны камітэт. На пачатак 1919 г. былі створаны камсамольскія арганізацыі ў Горках, Гарадке, Клімавічах, Оршы, Полацку і іншых.

24 верасня 1920 года I Усебеларускі з’езд камсамола арганізацыйна аформіў стварэнне Камуністычнага Саюза Моладзі Беларусі (КСМБ). Рэзалюцыя з’езда падкрэслівала, што КСМБ з’яўляецца непарыўнай часткай Расійскага Камуністычнага Саюза Моладзі (РКСМ).

У чэрвені 1924 года рашэннем VI з’езда РКСМ арганізацыі было прысвоена імя У. І. Леніна — ЛКСМБ — Ленінскі Камуністычны Саюз Моладзі Беларусі.

У снежні 1991 года на XXX з’ездзе ЛКСМБ спыніў існаванне і быў перайменаваны ў «Саюз моладзі Беларусі».

У розныя гады друкаванымі органамі камсамола Беларусі былі газеты «Чырвоная змена», «Знамя юности», часопіс «Маладосць».

## Кіраўнікі камсамола Беларусі 
* М. Ахманаў (1918—1919)
* Б. Цэйтлін (1920—1921)
* Б. Кузняцоў (1921)
* Г. Казлоў (1924—1925)
* Л. Соскін (1922—1923)
* М. Кузеніц (1923—1924)
* М. Арэхва (1924)
* А. Самахвалаў (1924—1925)
* А. Бараннікаў (1926—1928)
* П. Галавач (1928—1929)
* М. Палякоў (1929—1932)
* Л. Герцовіч (1932—1934)
* А. Аўгустайціс (1934—1937)
* С. Ялагін (1937—1938)
*  (1938—1940)
* П. Каралёў (1940)
* М. Зімянін (1940—1946)
* К. Мазураў (1946—1947)
* П. Машэраў (1947—1954)
* А. Аксёнаў (1954—1957)
* Г. Крывулін (1958—1959)
* Л. Максімаў (1959—1964)
* Г. Жабіцкі (1964—1970)
* У. Падрэз (1970—1974)
* У. Грыгор’еў (1974)
* В. Радомскі (1974—1976)
* К. Платонаў (1976—1980)
* У. Шаплыка (1980—1983)
* Н. Мазай (1983—1985)
* В. Гурын (1985—1989)
* У. Кудлаш (1989—1990)
* А. Крыўдзенка (1990—1991)

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Камуністычная партыя Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1920 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1991 годзе
Катэгорыя:Ленінскі камсамол Беларусі
Валянціна Антонаўна Сямашка

**Валянціна Антонаўна Сяма́шка** (дзявочае *Ісаева*) (,  — , ) — беларуская  і .

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Слуцку. Скончыла Маскоўскую кансерваторыю ў , дзе займалася адначасова з С. Рахманінавым і А. Скрабіным. У іх доме часта бываў П. І. Чайкоўскі, які любіў музіцыраваць з Марыянам і Валянцінай.

У 1920 была запрошана выкладаць у Мінскі музычны тэхнікум, дзе развівала традыцыі маскоўскай фартэпіяннай школы.
З 1932 года Валянціна Сямашка дацэнт Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі. 

Аўтарытэт В. Сямашка быў такі вялікі, што , калі яго прасілі пра якія-небудзь важныя справы, што з яго дапамогай трэба было вырашыць у Мінску, заўсёды адказваў: «Так у Мінску ж Сямашка!».

Сярод вучняў В. Сямашка: Ірына Цвятаева — прафесар Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі, Сяімён Талкачоў.

У Мінску яна арганізавала хатнія музычныя вечары для мясцовых настаўнікаў, на якіх выступалі яе вучні, яго жонка Любоў Лаўраўна Сямашка (нар. Васюковіч) — артыстка оперы, музычны педагог.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Піяністы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Піяністы СССР
Катэгорыя:Музычныя педагогі СССР
Катэгорыя:Музычныя педагогі XX стагоддзя
II з’езд КП(б)Б

'''Другі́ з'езд КП(б)Б'*, *аб'яднаўчы''. Адбыўся ў Вільне 4 — 6 сакавіка 1919 г. Прысутнічала 169 дэлегатаў ад арганізацый і армейскіх часцей, што размяшчаліся на тэрыторыі Мінскай, Гродзенскай, Віленскай, частак Ковенскай і Сувалкаўскай губерняў. Яны прадстаўлялі 17&nbsp;636 членаў партыі. 

## Парадак дня 
* справаздача ЦК КП(б)Б і ЦК КП(б)ЛіЗБ (В. Г. Кнорын і А. І. Вайнштэйн);
* Аб'яднанне Кампартыі Беларусі і Кампартыі Літвы і Заходняй Беларусі (В. Міцкявічус-Капсукас);
* ІІІ Камуністычны Інтэрнацыянал (В. Міцкявічус-Капсукас);
* Арганізацыйнае пытанне;
* даклад «Саветы і партыя» (І. І. Рэйнгольд);
* Праца на вёсцы;
* Ваеннае пытанне (А. Ф. Мяснікоў);
* Праграма Камуністычнай партыі (А. Ф. Мяснікоў);
* выбары ЦК КП(б)ЛіБ.

## Рашэнні з'езда 
З'езд ухваліў дзейнасць ЦК КП(б)Б і ЦК КП(б)ЛіЗБ, горача вітаў утварэнне Літоўска-Беларускай ССР і пастанавіў аб'яднаць Кампартыю Беларусі і Кампартыю Літвы і Заходняй Беларусі ў адзіную Камуністычную партыю (бальшавікоў) Літвы і Беларусі (КП(б)ЛіБ), як складовую частку РКП(б). Лічыў неабходным стварыць класавую, дысцыплінаваную Чырвоную Армію, захаваўшы ў ёй інстытут палітычных камісараў, іх кантроль над ваеннымі спецыялістамі; стварыць у кожнай частцы партыйныя ячэйкі, узмацніць палітычную работу сярод байцоў і камандзіраў. Даручыў дэлегацыі, абранай на VIII з'езд РКП(б), унесці свае прапановы адносна Праграмы партыі. Прыняў Палажэнне аб партыйных арганізацыях КП(б)ЛіБ, у якім патрабаваў усімі сродкамі ўмацоўваць адзінства партыі, павышаць ідэйны ўзровень камуністаў, партыйную дысцыпліну. Вызначыў структуру партыйных органаў (ЦК КП(б)ЛіБ, губернскі або раённы камітэт, падраённы або павятовы камітэт, партыйныя ячэйкі, спачуваючыя); удакладніў структуру сельскіх партыйных арганізацый; падкрэсліў неабходнасць шырокага калгаснага будаўніцтва, развіцця кааперацыі. Абавязаў партыйныя камітэты КП(б)ЛіБ умацоўваць камсамольскія арганізацыі.

## На з'ездзе абраны 
З'езд выбраў ЦК КП(б)ЛіБ, 18 дэлегатаў на VIII з'езд РКП(б), 8 сакавіка 1919 года на паседжанні ЦК быў абраны Прэзідыум ЦК КП(б)ЛіБ. Старшынёй Прэзідыума быў абраны В. Міцкявічус-Капсукас, сакратаром ЦК — В. Г. Кнорын.

## Літаратура 
* Коммунистическая партия Белоруссии в резолюциях и решениях съездов и пленумов ЦК. Т. 1. 1918—1927. — Мн., 1983.
* Очерки истории Коммунистической партии Белоруссии. Ч. 2 (1921—1966). — Мн., 1967.

Катэгорыя:З’езды КПБ
Катэгорыя:Падзеі ў Вільні
Катэгорыя:1919 год у Вільні
Катэгорыя:Сакавік 1919 года
Агадыр

**Агады́р** — горад у Афрыцы, у паўднёва-заходняй частцы Марока, порт на Атлантычным узбярэжжы.

## Гісторыя 
У пачатку XVI стагоддзя было заснавана рыбацкае паселішча. Горад з'яўляўся апорным пунктам партугальцаў на паўднёвым захадзе Марока. Меў таксама назву ''Санта-Крус-дзю-Кан-д'Агер''. У 1536 годзе горад вызвалены мараканскім войскамі саадзійскага шэрыфа Мухамеда. У XVII—XVII стст. Агадыр з'яўляўся буйным цэнтрам знешняга гандлю. З 1777 года ў горадзе гандаль быў забаронены еўрапейцам, у 1882—1912 гг. дазваляўся продаж збожжа ў прыбярэжнай частцы горада. У 1960 годзе горад моцна пацярпеў ад землетрасення.

## Насельніцтва 
Па стане на 1952 год — 30,1 тыс. чал. У 1971 годзе насельніцтва горада складала 57 000 чал., у 1982 годзе — каля 110,5 тыс. чал.

## Эканоміка 
У горадзе дзейнічаюць рабапераапрацоўчыя, металаапрацоўчыя, дрэваапрацоўчыя прадпрыемствы, вытворчасць цэменту і інш.

## Гарады-пабрацімы 
## Літаратура 
* *Уткин Г. Н.* Агадир // Африка: энциклопедический справочник. Т. 1. А—К / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1986. — С. 217—218. — 672 с. с илл.
* Агадир // 
* Агадир // Малая советская энциклопедия / Гл. ред. Б. А. Введенский. 3-е изд. — М.: БСЭ, 1958. — 250&nbsp;000 экз. — С. 120. 

## Спасылкі 
* Agadir, Perle du sud Marocain 

Катэгорыя:Гарады Марока
Павел Ільіч Жданаў

{{Ваенны дзеяч
|імя              = Павел Ільіч Жданаў
|дата нараджэння  = 16.01.1903
|месца нараджэння = 
|дата смерці      = 30.08.1986
|месца смерці     = 
|выява            = 
|подпіс           = 
|мянушка          = 
|прыналежнасць    = 
|гады службы      = 1925—1945  (з перарывам)
|званне           = 
|род войскаў      = пяхота
|пасада           = 
|частка           = 
|бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды       = {
 
}
{
 
-
 
}
|сувязі           = 
|у адстаўцы       = 
}}
**Павел Ільіч Жданаў** (1903-1986) — падпалкоўнік Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

## Біяграфія 
Павел Жданаў нарадзіўся 16 студзеня 1903 года ў горадзе Слонім (цяпер — Гродзенская вобласць Беларусі). Пасля заканчэння рабфака знаходзіўся на розных камсамольскіх пасадах. У 1925—1938 гадах праходзіў службу ў Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі. У 1930 годзе ён скончыў Мінскае ваеннае пяхотнае вучылішча, у 1935 годзе — курсы пры Ваеннай акадэміі імя Фрунзе. У чэрвені 1941 года Жданаў паўторна быў прызваны ў армію і накіраваны на фронт Вялікай Айчыннай вайны. У 1942 годзе ён скончыў курсы «Стрэл». Да ліпеня 1943 года падпалкоўнік Павел Жданаў камандаваў 310-м стралковым палком 8-й стралковай дывізіі 13-й арміі Цэнтральнага фронту.

За перыяд з 23 ліпеня па 27 верасня 1943 года полк Жданава з баямі прайшоў больш за трыста кіламетраў. У раёне горада Корап Чарнігаўскай вобласці полк паспяхова фарсіраваў Дзясну, а затым на поўнач ад Кіева пераправіўся праз Дняпро і Прыпяць. Ва ўсіх аперацыях па фарсіраванням полк Жданава паспяхова захапіў і пашырыў плацдармы на заходніх берагах.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 16 кастрычніка 1943 года падпалкоўнік Павел Жданаў быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка».

Пасля заканчэння вайны Жданаў быў звольнены ў запас. Пражываў у пасёлку Зэльва Гродзенскай вобласці Беларускай ССР, памёр 30 жніўня 1986 года.

Быў таксама ўзнагароджаны ордэнамі Чырвонага Сцяга, Суворава 3-й ступені, Айчыннай вайны 1-й ступені, Чырвонай Зоркі, шэрагам медалёў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро
Катэгорыя:Пахаваныя ў Зэльве
Прэзідэнт Гамбіі

**Прэзідэнт Ісламскай Рэспублікі Гамбія** — кіраўнік дзяржавы, урада, а таксама Вярхоўным галоўнакамандуючым. Прэзідэнт можа быць абраны на пасаду ўсеагульным таемным галасаваннем на 5-гадовы тэрмін неабмежаваную колькасць разоў.

## Спіс прэзідэнтаў 

Гамбія
Гамбія
Роберт Гвіскар

**Роберт Гвіскар** (каля 1015 — ) — адзін з правадыроў нарманаў, якія ўварваліся ў Італію.

## Біяграфічныя звесткі 
Удзельнічаў у войнах з візантыйцамі за тэрыторыі ў Паўднёвай Італіі, разбіў войскі Папы Льва IX пры Чывітатэ (1053). 3 1057 граф Апуліі. Папа Мікалай II узаконіў заваяванні Роберта Гвіскара і абвясціў яго ў 1059 герцагам Апуліі, Калабрыі і Сіцыліі, а Роберт Гвіскар прынёс Папу васальную прысягу. Да 1072 валодаў Паўднёвай Італіяй і Сіцыліяй, залажыў асновы Сіцылійскага каралвўства. Папа Грыгорый VII, імкнучыся прыпыніць далейшыя заваяванні Роберта Гвіскара, адлучыў яго ў 1074 ад царквы, але ў 1080 зняў адлучэнне і перадаў таму ў лен усе занятыя ім тэрыторыі. Роберт Гвіскар перамог візантыйскія войскі Аляксея I Камніна ў бітве каля Дырахія (1081). У 1084 прыйшоў на дапамогу Папе Грыгорыю VII, якога ў Рыме трымаў у аблозе імператар Генрых IV. Выцесніў войскі імператара з Рыма, зруйнаваў і разрабаваў горад.

## Літаратура 
*
Еўрапейскі анчоус

**Еўрапейскі анчоус**, **хамса** (*Engraulis encrasicolus*) — рыба атрада селядцападобных.

## Апісанне 
Даўжыня да 20 см, маса да 19 г. Цела цыгарападобнае, спінны плаўнік невялікі.

## Пашырэнне 
 СССР, 1991]]
Жыве ў водах Атлантычнага акіяна ад Паўночнага мора да Біскайскага заліва.

## Асаблівасці біялогіі 
Трымаецца чародамі. Робіць сезонныя і вертыкальныя сутачныя міграцыі.

Корміцца планктонам.

Палавой спеласці дасягае на другім годзе жыцця. Жыве да 4 гадоў.

## Промысел 
Мае прамысловае значэнне.

## Літаратура 
* Анчоус // 

Катэгорыя:Анчоусавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Жывёлы на марках
Катэгорыя:Рыбы Атлантычнага акіяна
Катэгорыя:Рыбы Еўропы
Жыгуноў

**Жыгуноў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алесь Жыгуноў (нар. 1954) — беларускі паэт.
* Уладзімір Раманавіч Жыгуноў (1920—2000) — Герой Савецкага Саюза.
Луіс Артур Джонсан

**Луіс Артур Джонсан** (; 10 студзеня 1891 — 24 красавіка 1966) — амерыканскі дзяржаўны дзеяч. Быў другім Міністрам абароны ЗША ў кабінеце прэзідэнта Трумэна з 28 сакавіка 1949 па 19 верасня 1950.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Раанок у штаце Вірджынія. Скончыў Універсітэт Вірджыніі. Займаўся юрыдычнай практыкай у фірме Steptoe and Johnson у Кларксбургу. У 1916 абраны ў палату прадстаўнікоў Заходняй Віргініі. Падчас Першай сусветнай вайны паступіў у войска, удзельнік ваенных дзеянняў у Францыі. Быў адным з заснавальнікаў Амерыканскага легіёна — арганізацыі амерыканскіх ветэранаў войнаў. З 1937 па 1940 быў намеснікам ваеннага міністра ЗША. У 1940 годзе быў адпраўлены прэзідэнтам Рузвельтам у адстаўку разам з ваенным міністрам Гары Вудынгам. Кіраваў амерыканскім маёмасцю нямецкага хімічнага гіганта I. G. Farben. У 1942 быў асабістым прадстаўніком Рузвельта ў Індыі.

У 1948 падчас прэзідэнцкай кампаніі Гары Трумэна заняў пасаду старшыні Фінансавага камітэта Дэмакратычнай партыі, збіраў грошы на выбары. Пасля перамогі Трумэна на выбарах быў прызначаны міністрам абароны ЗША, змяніўшы на гэтай пасадзе Джэймса Форэстала. Праз тыдзень пасля ўступлення Джонсана ў пасаду 11 краін падпісалі Паўночнаатлантычны дагавор, які стварыў НАТА.

На пасадзе міністра абароны праводзіў палітыку рэзкага скарачэння бюджэтных расходаў на абарону. Зброю і запасы, што засталіся пасля другой сусветнай вайны знішчаліся або прадаваліся за мяжу, каб пазбегнуць выдаткаў на захоўванне, ваенныя караблі рэзаліся на металалом або ставіліся на кансервацыю. Асабліва моцным скарачэнняў быў падвергнуты флот і корпус марской пяхоты, так як Джонсан прытрымліваўся думкі, што стварэнне ядзернай зброі і стратэгічнай авіяцыі памяншае патрэба ў надводных караблях і дэсантных аперацыях. У прыватнасці, было спыненае будаўніцтва гіганцкага суперавіяносца USS United States. Гэта выклікала так званую «рэвалюцыю адміралаў», калі кіраўніцтва флоту выступіў супраць перабольшанага развіцця ваенна-паветраных сілаў ЗША за кошт флоту. У прыватнасці крытыцы падвергнуўся новы гіганцкі бамбавік Convair B-36. Сакратар флоту Джон Саліван падаў у адстаўку ў знак пратэсту супраць спынення будаўніцтва суперавіяносца.

БСЭ паказвае: "Джонсан, з’яўляючыся маклерам шэрагу буйных карпарацый, апынуўся замяшаным у ашуканскіх махінацыях, звязаных з ваеннымі заказамі. За хабар ён забяспечыў буйным манаполіям заказы на дзесяткі мільёнаў даляраў. Член палаты прадстаўнікоў ЗША Кэйсі, адмірал Хэлсі, старшыня муніцыпалітэта Нью-Ёрка Морыс і іншыя дзялкі, а таксама вышэйшыя ўрадавыя чыноўнікі дзяржаўнага апарату ў 1948—1949 закупілі ў ваеннага ведамства як «ваенныя лішкі» партыю танкераў за 100 тыс. дал., прадаўшы іх затым з дапамогай хабару таго ж ваеннаму ведамству за 3 млн. 250 тыс. дал. "
Калі пачалася Карэйская вайна апынулася што амерыканскія войскі адчуваюць недахоп ў зброі і рыштунку. У верасні 1950 года Джонсан быў адпраўлены ў адстаўку.

Пасля адстаўкі Джонсан працягваў займацца юрыдычнай практыкай. Памёр у 1966 годзе.

Катэгорыя:Міністры абароны ЗША
Аба (горад)

**Аба́** () — горад у паўднёвай частцы Нігерыі, у штаце Абія.

Горад размешчаны на рацэ Аба. З’яўляецца транспартным вузлом на перакрыжаванні шашэйных дарог і чыгункі Порт-Харкорт—Энугу. У горадзе дзейнічаюць масларобныя, мылаварныя, тэкстыльныя, трыкатажныя прадпрыемствы, вытворчасць пластмас, фармацэўтычная вытворчасць, тэхнічныя і гандлёвы навучальныя ўстановы і інш.

Насельніцтва горада ў 1975 годзе налічвала 177 000 чалавек.

## Вядомыя асобы 
* Маклінс Чынаньярэм (нар. 1999) — нігерыйская футбалістка, нападаючы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Африка: энциклопедический справочник. Т. 1. А—К / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов т др. — М.: Советская энциклопедия, 1986. — С. 210. — 672 с. с илл.
* 

## Спасылкі 
* Nigeria: States & Cities // Population Statistics for Countries, Administrative Areas, Cities and Agglomerations — Interactive Maps and Charts

Катэгорыя:Гарады Нігерыі
Старшыня Еўрапейскага парламента

**Старшыня Еўрапейскага парламента** — чыноўнік, які ажыццяўляе кантроль над дэбатамі і дзеяннямі Еўрапейскага парламента. Ён таксама прадстаўляе парламент як у самім Еўрапейскім саюзе, так і па-за яго межамі. Для набыцця моцы большасці законаў ЕС і бюджэту садружнасці патрабуецца подпіс Старшыні.

Старшыня выбіраецца на тэрмін у два з паловай гады. З 1952 па 2012 год змянілася 29 старшыняў, з іх дванаццаць былі абраны пасля першых выбараў у Еўрапарламент 1979 года. Большасць старшыняў паходзіць з краін — старых членаў Еўрасаюза. Двое былі жанчынамі. Са студзеня 2022 года старшынёй з’яўляецца Раберта Мецола.

## Спіс старшыняў 

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* Абавязкі старшыні
* Старшыня Еўрапарламента
* Вынікі выбараў старшыні Еўрапарламента 1979—2007 

Катэгорыя:Еўрапейскі парламент
Камуністычная партыя Японіі

**Камуністычная партыя Японіі** (КПЯ, 日本共産党, *Ніхон ке:санта:*) — камуністычная партыя ў Японіі, заснаваная 15 ліпеня 1922 года. Лідар з 2000 года — . Вылучаецца значным лікам жанчын сярод дэпутатаў. Моладзевая арганізацыя — Ліга дэмакратычнай моладзі Японіі. Асноўны орган — газета (яп.)&nbsp;бел., наклад якой дасягае 1,2 млн асобнікаў. Па колькасці адна з найбуйнейшых кампартый у свеце — каля 305 000 членаў (па стане на 2016 год).

КПЯ патрабуе вяртання Японіі не толькі Паўднёвых Курыльскіх астравоў, а ўсіх Курыльскіх астравоў, матывуючы гэта неабходнасцю вяртання да сітуацыі, якая склалася да пачатку Руска-японскай вайны (1904-1905).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Палітычныя партыі паводле алфавіта
Нарвежскі лес

— раман 1987 года японскага пісьменніка Харукі Муракамі. Назва рамана — устояны пераклад на японскі назвы песні «Бітлз» *Norwegian Wood*.

## Гісторыя 
Раман расказвае аб складаных чалавечых лёсах у Японіі другой паловы XX стагоддзя. Гэты раман перш за ўсё падымае пытанні страты чалавека. Галоўны герой і апавядальнік — Таару Ватанабэ, які памятае свае былыя дні ў якасці студэнта Такійскага універсітэта. З дапамогай яго ўспамінаў чытач знаёміцца з развіццём яго адносін з дзвюма зусім рознымі дзяўчатамі — выдатнай, але псіхалагічна траўміраванай Наака, і эмацыйнай, жывой Мідоры.

Дзеянне адбываецца ў Токіа 1960-х гадоў, калі японскія студэнты разам са студэнтамі з усяго свету пратэставалі супраць ўстаноўленага парадку.

## Назва рамана 
Арыгінальнае назва рамана гучыць як «Норувэй-но моры», гэта — устояны пераклад на японскі адной з песень «Бітлз» — «Norwegian Wood (This Bird Has Flown)», напісанай Джонам Ленанам і Полам Макартні. Гэтая песня часта згадваецца ў рамане ў якасці любімай кампазіцыі Наака. Тэма і вобразы лесу таксама прысутнічаюць у кнізе.

## Экранізацыя 
У 2010 годзе рэжысёр Чан Ань Хунг экранізаваў раман «Нарвежскі лес». Упершыню фільм быў паказаны на Венецыянскім кінафестывалі. У Расіі «Нарвежская лес» быў паказаны ў абмежаваным пракаце з 16 снежня 2010 года.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Літаратурныя творы паводле алфавіта
Уладзімір Раманавіч Жыгуноў

{{Ваенны дзеяч
|імя              = Уладзімір Раманавіч Жыгуноў
|дата нараджэння  = 
|месца нараджэння = 
|дата смерці      = 
|месца смерці     = 
|выява            = 
|шырыня           = 
|прыналежнасць    = 
|гады службы      = 1941—1960
|званне           = 
|род войскаў      = ВПС
|камандаваў       = 
|частка           = 
|бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды       = {
 
}
{
 
-
 
}
|сувязі           = 
|у адстаўцы       = 
}}
**Жыгуноў Уладзімір Раманавіч** (9 красавіка 1920 — 16 мая 2000) — камандзір звяна 140-га гвардзейскага Кіеўскага Чырванасцяжнага ордэна Багдана Хмяльніцкага штурмавога авіяцыйнага палка (8-я гвардзейская Палтаўская Чырвонасцяжная ордэна Багдана Хмяльніцкага штурмавая авіяцыйная дывізія, , 2-я паветраная армія, 1-ы Украінскі фронт), Герой Савецкага Саюза, гвардыі лейтэнант.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 9 красавіка 1920 года ў вёсцы Нашковічы цяпер у межах вёскі Шамаўшчына Мсціслаўскага раёна Магілёўскай вобласці. Беларус.

Працаваў чарцёжнікам на заводзе ў Балашыхе, скончыў аэраклуб.

У арміі з 1941 года. Скончыў Адэскую ваенную авіяцыйную школу пілотаў у 1942 года. Быў накіраваны ў запасны штурмавы авіяцыйны полк, дзе прайшоў курс навучання на самалёт Іл-2. На франтах Вялікай Айчыннай вайны з ліпеня 1943 года. Ваяваў у складзе Стэпавага, 2-га і 1-га Ўкраінскіх франтоў, вызваляў Харкаў, Палтаву, Кіраваград, Львоў, дапамагаў войскам ў паспяховым фарсіраванні Дняпра, Днястра, Прута.

Да студзеня 1945 года здзейсніў 109 баявых вылетаў на штурмоўку чыгуначных эшалонаў, аэрадромаў, вялікіх колькасцяў войскаў праціўніка.

Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена 27 чэрвеня 1945 года.

Пасля вайны працягваў службу ў арміі. У 1955 годзе скончыў Ваенна-паветраную акадэмію. З 1960 годзе — у запасе.

Памёр 16 мая 2000 года ў горадзе Варонежы.

## Памяць 
* Памятная мемарыяльная дошка, на алеі Герояў у горадзе Балашыха.
* Самалёт Су-25УБ Ліпецкага цэнтра падрыхтоўкі авіяцыйнага персаналу і вайсковых выпрабаванняў атрымаў імя Героя Савецкага Саюза Уладзіміра Жыгунова. Самалёт такога тыпу ўпершыню стаў імянным, паведамілі ў прэс-службе Мінабароны. Урачыстыя мерапрыемствы на базе Ліпецкага авиацентра, якія прайшлі з удзелам прадстаўнікоў Галоўнага камандавання ВПС, ветэранаў Ваенна-паветраных сіл, абласной і гарадской адміністрацый і сына славутага савецкага лётчыка Аляксандра Уладзіміравіча, завяршыліся першым палётам на імянным самалёце з выкананнем фігур адзіночнага вышэйшага пілатажу над аэрадромам", — сказаў прадстаўнік прэс-службы па ВПС Ігар Клімаў.

## Літаратура 
* 
* Герои огненных лет. Книга 6. М.: Московский рабочий, 1983

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Ваенныя лётчыкі СССР
Катэгорыя:Палкоўнікі СССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мсціслаўскім раёне
Бенуа Поль Эміль Клапейрон

**Бенуа Поль Эміль Клапейро́н** (; 26.1.1799, Парыж — 28.1.1864) — французскі фізік. Член Парыжскай АН (1858). Замежны член-карэспандэнт Пецярбургскай АН (1830).

Скончыў Політэхнічную школу ў Парыжы (1818). З 1820 працаваў у Пецярбургу ў Інстытуце інжынераў шляхоў зносін, з 1830 прафесар Школы мастоў і дарог у Парыжы.

Навуковыя працы па тэорыі цеплаты, пластычнасці і раўнавазе цвёрдых цел. Надаў ідэям Н. Л. С. Карно строгую матэматычную форму, увёў у тэрмадынаміку метад індыкатарных дыяграм.
Вывеў у 1834 годзе ўраўненне стану ідэальнага газу (гл. ўраўненне Клапейрона—Мендзялеева) і ўраўненне для апісання фазавых пераходаў І роду (гл. ўраўненне Клапейрона—Клаўзіуса).

## Зноскі 
## Літаратура 
*  С. 319.

Катэгорыя:Інжынеры Францыі
Катэгорыя:Фізікі Францыі
Катэгорыя:Выпускнікі Політэхнічнай школы
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Бані

**Бані́** () — рака ў паўночна-заходняй частцы Афрыкі, у Малі, правы прыток ракі Нігер.

Даўжыня ракі 416 км. Пачынаецца ў месцы зліцця рэк Бауле і Багоэ. Упадае ў Нігер у горадзе Мопці (). Часткова суднаходная. 

## Літаратура 
* Африка: энциклопедический справочник. Т. 1. А—К / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1986. — С. 310. — 672 с. с илл.

## Спасылкі 
* Bani River // Encyclopædia Britannica

Катэгорыя:Прытокі Нігера
Катэгорыя:Рэкі Малі
Ураўненне Клапейрона—Клаўзіуса

**Ураўне́нне Клапейро́на—Кла́ўзіуса** — дыферэнцыяльнае ўраўненне, якое устанаўлівае сувязь паміж ціскам і тэмпературай чыстага рэчыва ў станах, што адпавядаюць фазавым пераходам І роду (выпарэнню, плаўленню, сублімацыі і інш.).

Мае выгляд:
: \frac{dp}{dT} = \frac{r}{T \Delta V},
дзе  — ціск,  — абсалютная тэмпература,  — удзельная цеплата фазавага пераходу і  — рознасць удзельных аб'ёмаў фаз рэчыва.

Ураўненне прапанавана ў 1834 годзе Б. П. Э. Клапейронам і ўдасканалена ў 1850 годзе Р. Ю. Э. Клаўзіусам.
Можа выкарыстоўвацца для вызначэння кожнай з велічынь, што ў яго ўваходзяць.

## Літаратура 
*  С. 319.

Катэгорыя:Тэрмадынаміка
Катэгорыя:Фізічныя законы і ўраўненні
Эдвард Бейтс

**Эдвард Бейтс** (; , акруга Гучленд, Віргінія — , Сент-Луіс, Місуры) — амерыканскі юрыст і палітык, генеральны пракурор ЗША ў адміністрацыі прэзідэнта Лінкальна (1861—1864).

## Спасылкі 
* http://www.biography.com/people/edward-bates-21022837 

Катэгорыя:Генеральныя пракуроры ЗША
Джудзі Халідэй

**Джудзі Халідэй** (, народжаная Джудзіт Тувіма (; 21 чэрвеня 1921 — 7 чэрвеня 1965) — амерыканская актрыса, уладальніца прэміі «Оскар» за лепшую жаночую ролю.

## Біяграфія 
Халідэй нарадзілася ў Нью-Ёрку ў сям’і яўрэяў — выхадцаў з Расійскай імперыі. У снежні 1938 года яна перавяла сваё прозвішча Тувіма на англійскую як Халідэй і пачала выступаць у начных клубах у складзе камічнага квартэта The Revuers. Поспех быў такі, што неўзабаве ёй было прапанавана здымацца ў кінастужках.

Нягледзячы на запамінальную ролю ў камедыі «Рабро Адама» (1949), на працягу 1940-х гадоў Халідэй працягвала працаваць на Брадвеі. Асаблівым поспехам сярод яе рэпертуару карыстаўся спектакль «Народжаная ўчора». Калі ў 1950 годзе паўстала пытанне аб яго пераносе на вялікі экран, выканаць загалоўную ролю было прапанавана менавіта Халідэй. За гэтую працу ёй былі прысуджаны прэміі «Залаты глобус» і «Оскар» — нягледзячы на наяўнасць у тым годзе такіх сур’ёзных саперніц, як Глорыя Свенсан («Бульвар Сансет») і Бэці Дэвіс («Усё пра Еву»).

Незвычайны поспех Халідэй выклікаў падазрэнні макартыстаў, і ФБР пачало расследаванне яе меркаваных сувязяў з камуністамі. Яе імя згадвалася ў «Чорным спісе» Галівуда. Гэтая шуміха у сутнасці падарвала яе кінакар’еру, хоць ніякага кампрамату на Халідэй выяўлена не было.

Працягваючы кар’еру на падмостках Брадвея, Халідэй выйграла ў 1957 годзе прэмію «Тоні» за ролю ў мюзікле «Званы звіняць», а тры гады пазней выканала яе ў кінаверсіі мюзікла.

Актрыса памерла ад раку грудзей ва ўзросце 43 гадоў. Пахавана на могілках Вестчэстэр-Хілз у Нью-Ёрку. За свой уклад у кінаіндустрыю ЗША ўдастоена зоркі на Галівудскай алеі славы.

## Зноскі 
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Галівудская алея славы
Марка Авельянеда

**Марка Мануэль Авельянеда** (,  — ) — аргенцінскі палітычны дзеяч. Па адукацыі юрыст.

## Біяграфія 
Удзельнічаў ва ўзброенай барацьбе супраць дыктатуры Хуана Мануэля дэ Росаса. З 23 мая па 14 лістапада 1841 года займаў пасаду губернатара правінцыі Тукуман. Пасля паразы ў баі пры Фамайлье ў 1841 годзе быў схоплены і расстраляны. Аўтар канстытуцыі правінцыі Тукуман і шэрагу паэтычных твораў. Бацька Нікаласа Авельянеды. Пахаваны на могілках Рэкалета ў Буэнас-Айрэсе.

## Літаратура 
* Латинская Америка: Энциклопедический справочник. Т. 1. А—К / Гл. ред. В. В. Вольский. — М.: Советская энциклопедия, 1980. — С. 222. — 576 с. с илл.

Катэгорыя:Палітыкі Аргенціны
Галаўня (возера)

**Галаўня́** — возера ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці, за 22 км на паўднёвы ўсход ад горада Чашнікі, паміж вёскамі Будзілава і Мар'іна, у басейне ракі Лукомка.

Плошча паверхні 0,29 км². Даўжыня 1,16 км, найбольшая шырыня 0,31 км. Найбольшая глыбіня 9,2 м, сярэдняя — 4,4 м. Даўжыня берагавой лініі 2,79 км. Аб'ём вады ў возеры 1,28 млн м³. Плошча вадазбору 5,53 км².

Схілы катлавіны вышынё 5—8 м, на захадзе да 14 м, у верхняй частцы разараныя. Берагі нізкія. Пойма шырынёй ад 10 да 200 м, забалочаная, месцамі пад хмызняком. Дно ілістае, каля берагоў пясчанае. Расліннасць пашырана да глыбіні 3 м. Упадае ручай з возера Залаціно, на поўдні пратока ў возера Чарэйскае.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб'екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб'екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Чашніцкага раёна
Сінічанка (возера)

**Сіні́чанка** — возера ў Крупскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, за 11 км на паўночны ўсход ад горада Крупкі, за 0,5 км на захад ад вёскі Сінічанка, у басейне ракі Лукомка.

Плошча паверхні 0,038 км². Даўжыня 0,23 км, найбольшая шырыня 0,2 км. Найбольшая глыбіня 6,1 м, сярэдняя — 3,7 м. Даўжыня берагавой лініі 0,7 км. Аб’ём вады ў возеры 0,14 млн м³.

## Літаратура 
* Ліст карты N 35-59. Выданне 1986 года. Стан мясцовасці на 1984 год.

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Мінскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Мінскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Крупскага раёна
Катэгорыя:Басейн Лукомкі
Худавец

**Худавец** — возера ў Крупскім раёне Мінскай вобласці, за 22 км на поўнач ад горада Крупкі, за 2 км на паўночны ўсход ад вёскі Дакучына, у басейне ракі Югна.

Плошча паверхні 0,82 км². Даўжыня 2,05 км, найбольшая шырыня 0,54 км. Найбольшая глыбіня 6,3 м, сярэдняя — 2,82 м. Даўжыня берагавой лініі 4,81 км. Аб'ём вады ў возеры 2,31 млн м³.

Упадаюць 4 ручаі, на поўначы выцякае ручай у возера Сялява.

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Мінскай вобласці / Даведнік «Водныя аб'екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Мінскай вобласці / Даведнік «Водныя аб'екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Крупскага раёна
Procyon cancrivorus

**Procyon cancrivorus** — драпежнае млекакормячае сямейства янотавыя. Эндэмік Лацінскай Амерыкі. Распаўсюджаны на поўдні Коста-Рыкі, у Панаме і паўночнай частцы Паўднёвай Амерыкі.

## Апісанне 
Даўжыня цела 40-60 см, хваста 25-40 см. Жыве ў лясах, ля вадаёмаў. Актыўны ўначы, добра плавае. Усяедны, асноўная ежа — рыба, земнаводныя, ракападобныя. 1 раз на год нараджае 1-7 дзіцянят.

Катэгорыя:Янотавыя
Акарыгуа

**Акарыгуа** () — горад на паўночным захадзе Венесуэлы, у паўночнай частцы штата Партугеса. Вядомы як «сельскагаспадарчая сталіца Венесуэлы» і «Сталіца Венесуэльскіх раўнін». Афіцыйна заснаваны 29 верасня 1620 пад назвай Сан-Мігель-дэ-Акарыгуа. Прадпрыемствы харчовай прамысловасці.
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Луіс Антоніа Эрэра Кампінс, прэзідэнт Венесуэлы
## Літаратура 
* Латинская Америка: Энциклопедический справочник. Т. 1. А—К / Гл. ред. В. В. Вольский. — М.: Советская энциклопедия, 1980. — С. 227. — 576 с. с илл.

Катэгорыя:Гарады Венесуэлы
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1620 годзе
Дзятлы (значэнні)

* Дзятлы  — атрад птушак

Назву **Дзя́тлы** маюць:
### Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Дзятлы — вёска ў Лунінецкім раёне
* Віцебская вобласць:
** Дзятлы — вёска ў Віцебскім раёне
Сігурд Хуль

**Сігурд Хуль** (таксама сустракаецца **Хель**, ; ,  — , ) — нарвежскі пісьменнік, майстар сацыяльна-псіхалагічнага рамана. Выдаецца з 1918 года.

Да Другой сусветнай вайны вывучаў ва ўніверсітэце Осла натуральныя навукі. З пачатку вайны ўдзельнічаў у партызанскім руху Нарвегіі — Руху Супраціву. У 1943—1945 гадах жыў у Швецыі.

## Творы 
* «Грэшнікі на летнім сонцы» (1927) — раман.
* «Кастрычніцкі дзень» (1931) — раман
* «Сезам, Сезам» (1938) — раман.
* «Сустрэча ля памежнага слупа» (1947) — раман
* «Ля падножжа Вавілонскай вежы» (1956) — раман
* «Зачараванае кола» (1958) — гістарычны раман

Катэгорыя:Нарвежскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменнікі Нарвегіі
Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта
Сіра Алегрыя

**Сіра Алегрыя** (-) — перуанскі журналіст, пісьменнік, прадстаўнік індыхенізма.

Нарадзіўся ў сям'і белых землеўладальнікаў, але лічыў сябе індзейцам. Сапраўдная дата яго нараджэння 1908 год, але па прычыне, што яго нараджэнне было зарэгістравана толькі праз год, то ва ўсіх дакументах указваецца 1909 год.

Публікавацца пачаў з 1927 года. З 1934 года жыў у эміграцыі ў Чылі.

Пахаваны на могілках «Пастар Маціяс Маэстра».

## Літаратура 
* Латинская Америка: Энциклопедический справочник. Т. 1. А—К / Гл. ред. В. В. Вольский. — М.: Советская энциклопедия, 1980. — С. 229. — 576 с. с илл.

Катэгорыя:Журналісты Перу
Катэгорыя:Пісьменнікі Перу
Катэгорыя:Памерлі ў Ліме
Катэгорыя:Іспанамоўныя пісьменнікі
Аляксандр Апанасавіч Жук

**Аляксандр Апанасавіч Жук** (1918—1983) — генерал-маёр Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

## Біяграфія 
Аляксандр Жук нарадзіўся 31 снежня 1918 года ў вёсцы Веска (цяпер Салігорскі раён Мінскай вобласці Беларусі). Вучыўся ў Мінскім тарфяным тэхнікуме. У 1934 годзе Жук быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1937 годзе ён скончыў Мінскае пяхотнае вучылішча, у 1942 годзе — курсы «Стрэл». З сакавіка 1942 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Прымаў удзел у баях на Заходнім, Калінінскім, Данскім, Бранскім, Цэнтральным, 1-м Украінскім, 1-м і 2-м Беларускім франтах. Удзельнічаў у вызваленні Польшчы, у тым ліку гарадоў  і Пшасныш. Да вясны 1945 года падпалкоўнік Аляксандр Жук камандаваў 342-м стралковым палком   2-га Беларускага фронту. Вызначыўся ў час баёў у Германіі.

18—20 красавіка 1945 года Жук арганізаваў фарсіраванне свайго палка праз Ост - і Вест-Одэр. Замацаваўшыся на захопленым плацдарме ў раёне населенага пункта Шэнінген (цяпер — Камянец на поўдзень ад Шчэціна), полк пашырыў яго, блакаваўшы магістраль, што спрыяла паскарэнню наступу савецкіх войскаў на гэтым участку.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 29 чэрвеня 1945 года за «умелае камандаванне стралковым палком, узорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» падпалкоўнік Аляксандр Жук быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» за нумарам 7486.

Пасля заканчэння вайны Жук працягнуў службу ў Савецкай Арміі. У 1948 годзе ён скончыў Ваенную акадэмію імя Фрунзэ. У 1959 годзе ў званні генерал-маёра ён быў звольнены ў запас. Жыў у Маскве, працаваў у адным з маскоўскіх НДІ. Памёр 18 ліпеня 1983 года, пахаваны на Кунцаўскіх могілках Масквы.

Быў таксама узнагароджаны трыма ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнамі  3-й ступені, Айчыннай вайны 1-й ступені, Чырвонай Зоркі, шэрагам медалёў.

## Літаратура 
* 
* Навечно в сердце народном. 3-е изд., доп. и испр. Минск, 1984.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Салігорскім раёне
Катэгорыя:Пехацінцы Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Камандзіры палкоў у Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Пахаваныя на Кунцаўскіх могілках
Катэгорыя:Удзельнікі Сталінградскай бітвы
Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-японскай вайны
Катэгорыя:Члены КПСС
Паляна (геаграфія)

**Паляна** — адкрыты ўчастак у лесе. Асноўная расліннасць — трава і дробны хмызняк.

Можа утварацца з прычыны няздольнасці глебы ў гэтым месцы забяспечваць харчаванне і/або замацаванні дрэў (пастаянныя паляны), або ж з прычыны высечкі, падзення вялікага дрэва з пашкоджаннем меншых вакол, буралому і г. д. (часовыя паляны).

Паляны ў лесе з'яўляюцца ўчасткамі, дзе могуць развівацца нехарактэрныя для ляснога біятопа раслінныя супольнасці (з перавагай травы і/або кустоў), а таксама спадарожныя віды жывёл. Паляны з'яўляюцца састаўным элементам лесу.

## Гл. таксама 
* Прасека
* Узлесак

Катэгорыя:Геаграфічная тэрміналогія
Катэгорыя:Лес
Трыпуцінскія выступленні сялян

**Трыпуцінскія выступленні сялян 1834—1836** — хваляванні сялян Трыпуцінскага староства Мсціслаўскага павета, выкліканыя жорсткай арэнднай сістэмай кіравання дзяржаўнымі маёнткамі.

## Перадумовы 
Паводле рэвізіі 1807 г., у старостве 12 вёсак, 704 душы мужчынскага полу. Пажыццёвым уладальнікам, на ўмовах выплаты арэнды, быў Цеханавецкі. У час голаду 1820—1821 гг. Магілёўская казённая палата не аказала сялянам дапамогі; некалькі сялян памерла, каля 150 чал. збегла. Пры расследаванні гэтай сітуацыі вінаватыя атрымалі фармальныя спагнанні. 3 1827 г., калі арандатарам стаў генерал Р. Ф. Гернгрос, становішча сялян пагаршалася.

## Ход падзей 
У 1834 г. у лесе каля в. Трыпуціна адбыўся сялянскі сход, на якім быў прыняты грамадскі прысуд аб скарачэнні паншчыны на 2 дні ў тыдзень. У адказ Гернгрос перавёў сялян у дваровыя парабкі і стаў разбураць іх хаты. Яго слугі, верагодна, мелі дачыненне да пажару ў 1835 г. у в. Трыпуціна. У 1836 г. праз хадака Н. Афанасьева сяляне падалі прашэнне імператару Мікалаю I аб вызваленні іх ад злоўжыванняў арандатараў. У красавіку жандары арыштавалі сялянскіх правадыроў Міхайлава і Якімава, але па дарозе ў Мсціслаў сяляне іх адбілі. Сялянская грамада выбрала новага валаснога старшыну і іншых службовых асоб. Улады ўвялі ў староства роту салдат. Пра хваляванні ў Трыпуцінскім старостве 3-е аддзяленне імператарскай канцылярыі паведаміла імператару.

## Вынікі 
Ваенны суд прыгаварыў 14 чал. да павешання, якое генерал-губернатар Г. І. Бажанаў замяніў на пакаранне шпіцрутэнамі. 56 актыўных удзельнікаў аддадзены ў салдаты або адпраўлены на пасяленне ў Сібір. У літаратурных даследаваннях выказвалася версія пра адлюстраванне трыпуцінскіх падзей у беларускай парадыйна-сатырычнай паэме «Энеіда навыварат».

## Літаратура 
* Дружинин, Н. М. Государственные крестьяне и реформа П. Д. Киселева / Н. М. Дружинин; АН СССР. Т. 1: Предпосылки и сущность реформы. — М. — Л.: издательство и 2-я типография Изд-ва АН СССР в Москве, 1946. — 635 с.
* Кісялёў, Г. В. Пошукі імя: да пытання аўтарства «Энеіды навыварат» і «Тараса на Парнасе» / Г. В. Кісялёў. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1978. — 288 с.
* Сосна, У. Трыпуцінскія выступленні сялян 1834—1836 / Уладзімір Сосна // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6: У 2 кн. Кн. 1: Пузелі — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с. — С. 528. — ISBN 985-11-0214-8.
* Шаўцоў, П. Спрадвечнае: даследаванне аб часе і месцы напісання «ананімных» паэм «Энеіда навыварат» і «Тарас на Парнасе» / Пятро Шаўцоў. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1973. — 270, [1] с.

Катэгорыя:Сялянскія паўстанні
Катэгорыя:Гісторыя Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Мсціслаўскі павет
Катэгорыя:Паўстанні ў Беларусі
Катэгорыя:1834 год у Беларусі
Катэгорыя:1835 год у Беларусі
Катэгорыя:1836 год у Беларусі
Акадэмія Сан-Карлас

**Акадэмія Сан-Карлас** () — нацыянальная мексіканская акадэмія мастацтваў. Знаходзіцца ў Мехіка.

## Гісторыя 
Акадэмія Сан-Карлас з'яўляецца першай у Амерыцы вышэйшай мастацкай навучальнай установай і першым мастацкім музеем у Амерыцы. Была заснавана ў 1781 г. як Школа гравюры, затым указам іспанскага ўрада ад 25 снежня 1783 г. была ператворана ў Акадэмію. Першапачатковае найменне — Каралеўская акадэмія высакародных мастацтваў Сан-Карлас (Real Academia de San Carlos de las Nobles Artes). Акадэмія прызначалася для развіцця ў іспанскай частцы Цэнтральнай Амерыкі такіх мастацтваў, як жывапіс, скульптура і архітэктура, і размяшчалася ў гістарычным цэнтры Мехіка на вуліцы Амарыі дэ Дыяс.

Акадэмія неаднаразова пераназывалася — у 1821 г. перайменава ў нацыянальную мексіканскую акадэмію Сан-Карлас (Academia Nacional de San Carlos de México), у 1863 годзе ў Імператарскую мексіканскую акадэмію Сан-Карлас. Затым у 1867 г. — у нацыянальную школу прыгожых мастацтваў (ENBA). У 1929 г. Акадэмія была падзелена на нацыянальную школу скульптуры (ENAP) і нацыянальную школу архітэктуры. Апошняя ў 1933 г. была ператворана ў факультэт архітэктуры Нацыянальнага аўтаномнага ўніверсітэта Мехіка. Назва «Акадэмія Сан-Карлас» захавалася за ENAP.

У Акадэміі Сан-Карлас атрымалі мастацкую адукацыю многія знакамітыя мастакі, і сярод іх Хасэ Давід Альфара Сікейрас, Хасэ Клементэ Ароска, Руфіна Тамаё. У 2007 г. ў ёй навучалася 5558 студэнтаў. Яна таксама мае багаты збор твораў мастацтва — карцін, малюнкаў, гравюр, скульптур, фатаграфіі, а таксама нумізматычны кабінет.

## Літаратура 
* Латинская Америка: Энциклопедический справочник. Т. 1. А—К / Гл. ред. В. В. Вольский. — М.: Советская энциклопедия, 1980. — С. 227. — 576 с. с илл.

Катэгорыя:Музеі Мехіка
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мехіка
Катэгорыя:Універсітэты Мехіка
Хасэ дэ Акоста

**Хасэ дэ Акоста** (1539/1540 — ) — іспанскі натураліст, гісторык, місіянер.

З 1571 года на працягу 14 гадоў вёў вялікую і плённую місіянерскую і асветніцкую дзейнасць: Акоста выкладаў тэалогію ў езуіцкіх калегіях віцэ-каралеўства Перу, сам заснаваў мноства навучальных устаноў у розных гарадах Перу (у тым ліку Куска і Патосі), у 1576 годзе быў абраны правінцыялам (кіраўніком аддзялення ордэна на пэўнай тэрыторыі). За час свайго знаходжання ў Паўднёвай Амерыцы Акоста сабраў велізарную колькасць звестак аб прыродзе рэгіёну і культурах яго індзейцаў.

## Літаратура 
* Латинская Америка: Энциклопедический справочник. Т. 1. А—К / Гл. ред. В. В. Вольский. — М.: Советская энциклопедия, 1980. — С. 228. — 576 с. с илл.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Храністы Перу
Катэгорыя:Вучоныя Іспаніі
Катэгорыя:Вучоныя Перу
Катэгорыя:Пісьменнікі Іспаніі
Катэгорыя:Пісьменнікі Перу
Катэгорыя:Постаці багаслоўя XVI стагоддзя
Катэгорыя:Гісторыкі Іспаніі
Катэгорыя:Гісторыкі Перу
Катэгорыя:Гісторыкі Мексікі
Катэгорыя:Гісторыкі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Гістарычныя хронікі
Катэгорыя:Географы Іспаніі
Катэгорыя:Географы Перу
Катэгорыя:Географы XVI стагоддзя
Катэгорыя:Фізікі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Езуіты Іспаніі
Катэгорыя:Каталіцкія місіянеры
Катэгорыя:Навукоўцы-езуіты
Катэгорыя:Іспанамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі XVI стагоддзя