open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Свэн Нурдквіст

**Свэн Ну́рдквіст** (; * 30 красавіка 1946, Хельсінгбарг, Сконэ, Швецыя) — шведскі дзіцячы пісьменнік і ілюстратар. Вядомы найперш дзякуючы сваёй серыі пра старога Пэтсана і кацяня Фіндуса.

## Біяграфія 
Нарадзіўся на поўдні Швецыі, у Хельсінгбаргу. Юнацтва правёў у Хальмстадзе. З 15-гадовага ўзросту марыў стаць мастаком і некалькі разоў беспаспяхова намагаўся паступіць у розныя мастацкія ўстановы. У рэшце рэшт яму давялося вывучаць архітэктуру ў вышэйшай тэхнічнай школе ў горадзе Лунд, дзе пасля пэўны час чытаў лекцыі па архітэктуры ў Лундскім універсітэце. У той самы час ён працаваў ілюстратарам у рэкламнай кампаніі ў Хальмстадзе, аздабляў плакаты і кнігі.

Нарэшце ў 1983 ён узяў удзел у конкурсе на найлепшую дзіцячую ілюстрацыю для кнігі, які ладзіла выдавецтва «Апал». Дзеля гэтага ён напісаў уласную кнігу (казку «Агатон Эман і алфавіт») і праілюстраваў яе, заняўшы першае месца. Наступнага года гэтая казка выйшла ў свет асобнай кнігай. З тае пары ён стаў працаваць толькі як аўтар і мастак дзіцячых кніг.

Жанаты, мае двух сыноў.

## Творчасць 
У 1984 годзе выйшла яго кніга «Блінны торт», першая ў серыі пра старога фермера Пэтсана і яго разумнаё кацянё. Дзякуючы гэтай серыі Нурдквіст стаў знакамітым спярша на сваёй радзіме, а пасля і ў Еўропе, найперш у Германіі. У нямецкім перакладзе галоўных герояў завуць Петэрсан і Фіндус, у дацкім — Педэрсэн і Фіндус, па-фінску — Песанен і Війру.

Паводле кніг пра Фіндуса і Пэтсана былі створаны фільмы і мультфільмы, а таксама камп'ютарная гульня.

Акрамя серыі пра Пэтсана і Фіндуса Нурдквіст таксама вядомы як ілюстратар і сааўтар серыі казак пра прыгоды Мамы Му і яе сябра Крумкача шведскіх пісьменнікаў Юі і Томаса Вісландэраў.

## Беларускія пераклады 
* Калядная каша / Перакл. са шведск. Надзеі Кандрусевіч. — Мн.: «Кнігазбор», 2017;
* Паляванне на ліса / Перакл. са шведск. Надзеі Кандрусевіч. — Мн.: «Кнігазбор», 2017;
* Пэтсан сумуе / Перакл. са шведск. Надзеі Кандрусевіч. — Мн.: «Кнігазбор», 2017;
* Фіндус з’язджае / Перакл. са шведск. Надзеі Кандрусевіч. — Мн.: «Кнігазбор», 2017;
* Мітусьня ў агародзе / Перакл. са шведск. Надзеі Кандрусевіч. — Мн.: «Кнігазбор», 2018.
* Серыя «Мама Му»: «Мама Му сумуе», «Мама Му ў басейне», «Мама Му ўяўляе», «Крумкач кажа НЕЛЬГА!», «Мама Му на горцы», «Мама Му на санках», «Як Мама Му сустрэла Крумкача», «Мама Му на арэлях», «Мама Му, Крумкач і Каляды», «Мама Му прыбірае», «Мама Му чытае», «Мама Му паранілася».

## Бібліяграфія 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Ілюстрацыі 
* 
* 
* ]
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Прэміі 
* Нямецкая прэмія дзіцячай літаратуры (1992)
* Прэмія Астрыд Ліндгрэн (2003)
* Літаратурная прэмія Аўгуста ў катэгорыі дзіцячых кніг за ўласную кнігу «Var är min syster?» (2007)

## Спасылкі 
* Бібліяграфія  ў каталогу LIBRIS
* Бачына пра Пэтсана і Фіндуса 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Хельсінгбаргу
Катэгорыя:Пісьменнікі Швецыі
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Швецыі
Катэгорыя:Шведскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Мастакі Швецыі
Катэгорыя:Ілюстратары Швецыі
Катэгорыя:Архітэктары Швецыі
Катэгорыя:Выкладчыкі Лундскага ўніверсітэта
Марцін з Врацімавіц

**Марцін з Врацімавіц** () (? — ) — польскі рыцар герба «Паўкозіц», харунжы кракаўскі, староста ловіцкі.

## Біяграфія 
Па паходжанні немец з Малапольшчы.

Нягледзячы, што ў 1399 годзе страціў сваю вотчыну ў Врацімавіцах (Малапольскае ваяводства), ён не перастаў падпісвацца гэтым прозвішчам.

Згадваецца ў Яна Дугаша. Як харунжы кракаўскі ўдзельнічаў у Грунвальдскай бітве ў 1410 годзе, нёс галоўную харугву з белым арлом, выраніў яе пад націскам крыжакоў, калі вялікалітоўскія войскі пачалі адступленне і завязаўся жорсткі бой паміж польскімі і ордэнскімі войскамі. Калі вялікая харугва ўпала, крыжакі падумалі, што ўжо перамагаюць, але дасведчаныя польскія рыцары, якія былі вакол харужага, амаль адразу ўзнялі харугву зноў.

З 1430 годзе стаў уладальнікам Дэмбоўца (Падкарпацкае ваяводства).

Меў сына, таксама Марціна, які падпісваўся ўжо, як Марцін з Дэмбоўца (але, часам таксама і як Марцін з Врацімавіц).

Выведзены як адзін з персанажаў у Генрыка Сянкевіча ў рамане «Крыжакі». Выяўлены на карціне Яна Матэйкі «Грунвальдская бітва».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Удзельнікі Грунвальдскай бітвы
Катэгорыя:Рыцары
Катэгорыя:Харунжыя кракаўскія
Суд Ірада

, першая палова 17 ст.]]
**Суд Ірада** — эпізод з жыцця Ісуса Хрыста ў Новым Запавеце, у якім апісваецца, як Ісуса даслалі на суд да Ірада Анціпы ў Іерусаліме, напярэдадні да Яго распяцця. Гэты эпізод апісаны толькі ў Евангеллі паводле Лукі ().

## Біблейскае апавяданне 
Згодна Евангелля паводле Лукі, пасля суда Сінедрыёна над Ісусам, яўрэйскія старэйшыны просяць Понція Пілата асудзіць і пакараць Ісуса (), абвінавачваючы Ісуса ў дачы ілжывых прэтэнзій на права быць царом Іўдзейскім. У ходзе допыту, Пілат даведваееца, што Ісус родам з Галілеі і таму знаходзіцца пад юрысдыкцыяй Ірада. Улічваючы, што Ірад быў у Іерусаліме ў той час, Пілат вырашае паслаць Ісуса на суд да Ірада.

Ірад Анціпа (той самы, які раней загадаў забіць Яна Хрысціцеля) даўно хацеў бачыць Ісуса, таму што ён спадзяваўся пабачыць адно з цудаў Ісуса. Тым не менш, на судзе Ісус не робіць ніякага цуду і амаль нічога не кажа ў адказ на пытанні Ірада і шалёныя абвінавачванні першасвятароў і кніжнікаў.

Гэта прыводзіць у шаленства Ірада, які са сваімі ваярамі здзекваецца над Ісусам, аддзевае Ісуса ў светлую вопратку, як Цара Іўдзейскага, і дасылае Яго назад да Пілата. Пасля гэтых падзей Ірад і Пілат сталі сябрамі, хоць раней былі ў варожасці. (Лукі )

Евангелле паводле Лукі не дае адказу, Ірад не асудзіў ці апраўдаў Ісуса, аднак па сведчанні Пілата, які выклікае яўрэйскіх старэйшын і кажа ім:

*Я пры вас расследаваў і не знайшоў Чалавека Гэтага вінаватым ні ў чым тым, у чым вы Яго вінаваціце; і Ірад таксама: бо я пасылаў Яго да яго; і нічога не знойдзена ў Ім вартага смерці…*()

Пасля далейшых перамоў паміж Пілатам і яўрэйскімі старэйшынамі, Ісус адпраўляецца на распяцце на Галгофу.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мукі Хрыстовы‏
Катэгорыя:Жыццё Ісуса Хрыста
Бугурт

1300 год.]]

**Бугурт** (ст.-в.-ням. *Buhurt*, старафр. *bouhourt* ці *buhurt* «удараць») — рыцарскі турнір, падчас якога дзве групы рыцараў, узброеных затупленай зброяй (дзідамі альбо іншай зброяй, як, напрыклад, турнірная паліца, або камбінацыяй, якая складаецца з абодвух тыпаў) змагаліся адзін супраць аднаго. Бітва рыцараў сам-насам называлася анг. *joust* — рыцарскі двубой.

## Прызначэнне 
Бугурт з’яўляўся складовай часткай турніру, апроч таго, таксама з’яўляўся сімуляцыяй аднаго з сцэнараў бітвы, а такім чынам, падрыхтоўкай да падобных сітуацый на вайне. Збраяносец мог заслужыць шпоры ў полі і на бугурце (частка рыштунку, якая сведчыла аб прыналежнасці носьбіта да саслоўя рыцараў).

## Правядзенне 
Звычайна байцы адрознівалі адзін аднаго па рознакаляровых тканінных павязках. На групы дзяліліся паводле лёсавання, а таксама набіраліся з так званых турнірных супольнасцей. Падчас фарміравання груп вызначалася колькасць удзельнікаў бітвы, а таксама ўсталёўваўся прыз для пераможцаў. Часта прызам станавіўся конь пераможанага рыцара або даспехі ці зброя, аднак наўзамен мог быць выплачаны грашовы эквівалент прызу. Некаторым бедным рыцарам параза на бугурце магла каштаваць эканамічнае свабоды. Толькі заможныя пераможцы маглі праявіць велікадушнасць і дазволіць таму, хто прайграў, захаваць сваю маёмасць, а таксама адмовіцца ад выкупу.

Па камандзе капітанаў супрацьстаялыя бакі атакавалі, групамі або сам-насам, і спрабавалі з дапамогай зброі або рук скінуць праціўніка з каня. Гучныя крыкі, шум ад удараў і сутыкненняў стваралі незвычайную атмасферу бітвы.

Часам бугурты праходзілі настолькі хаатычна і былі настолькі крывавымі, што такія ўладары, як Эдуард I, вымушаны былі накладаць забароны на іх правядзенне.

Ніхто, акрамя самога рыцара, не меў права скідаць праціўніка з каня. Гледачы павінны былі прыходзіць бяззбройнымі і без даспехаў. Конюхі не мелі права прыносіць з сабой ні мячы, ні кінжалы, ні паліцы, а герольдам было забаронена хаваць зброю пад вапенрокамі. Да вяселля рыцар мог прымаць удзел у турніры ад яго пачатку да канца, поўныя два тыдні. Прафесійныя рыцары, накшталт Уільяма Маршала, які да канца сваёй кар’еры перамог прыкладна 500 рыцараў, маглі ператварыцца ў багатых і паважаных людзей. Часта ў выніку падзення з каня, прычынай якога з’яўляўся, як правіла, удар зброяй або штуршок, а часам нават сонечны ўдар, рыцар атрымліваў траўму. У пачатку XIII стагоддзя на дзіды пачалі надзяваць бяспечныя наканечнікі, а мячы затуплаць.

## Сучаснасць 
Дадзенае слова выкарыстоўваецца на турнірах па гістарычнаму фехтаванню і сярод асоб, якія займаюцца гістарычнай рэканструкцыяй і / або ролевымі гульнямі, для абазначэння бою паміж дзвюма групамі байцоў, «сценка на сценку».

## Гл. таксама 
* Манескі кодэкс
* Пасвячэнне ў рыцары
* Рыцарская дзіда

Катэгорыя:Рыцары
Гер Манеліг

«**Гер Манеліг**» (, літаральна *Пан Манеліг*) — сярэдневяковая скандынаўская народная балада. Арыгінальны тэкст напісаны на старанарвежскай мове, аднак, улічваючы, што ў той час гэтая мова была распаўсюджана па ўсім Скандынаўскім паўвостраве, якая толькі пасля раскалолася на нарвежскую і шведскую, вызначыць канкрэтную прыналежнасць балады да нейкай краіны вельмі складана.

Балада расказвае пра жанчыну-тролічыху, якая была закахана ў рыцара Манеліга і жадала стаць чалавекам. Паводле распаўсюджанай у Скандынавіі легенды, троль мог стаць чалавекам, калі іншы чалавек пакахае яго. Аднак, нягледзячы на ўсе абяцаныя троліхай чароўныя дары, гер Манеліг адхіліў яе каханне, асабліва падкрэсліваючы, што троліха не з’яўлялася хрысціянкай.

Балада мае шэраг мелодый, якія мала адрозніваюцца паміж сабой, а таксама перакладзена на некалькі моў, у тым ліку англійскую, нямецкую, італьянскую, беларускую, рускую, чэшскую і іншыя. Сярод сучасных выканаўцаў гэтай балады можна назваць гурты Garmarna, Haggard, In Extremo, Litvintroll і іншыя.

## Tэкст 
## Спасылкі 
* Тэкст балады на англійскай і шведскай мовах 
* Найбольш поўны зборнік літаратурных перакладаў «Herr Mannelig» на рускую мову
* Herr Mannelig у выкананні гурта «In Extremo»
* Herr Mannelig у выкананні гурта «Haggard»
* Спіс выканаўцаў балады

Катэгорыя:Народныя песні
Катэгорыя:Сярэдневяковая літаратура
Катэгорыя:Нарвежскі фальклор
Катэгорыя:Шведскі фальклор
Заалайскі хрыбет

**Заалайскі хрыбет** () — горны хрыбет на поўначы Паміра, атачае з поўдня Алайскую даліну, пераважна на мяжы Кыргызстана і Таджыкістана. Даўжыня 240 км, вышыня да 7134 м (пік Леніна). Паўночныя схілы хрыбта, складзеныя сланцамі, вапнякамі, пясчанікамі, кангламератамі, больш доўгія, чым паўднёвыя. У ніжняй частцы схілаў Заалайскага хрыбта горна-стэпавая і горна-лугавая расліннасць, вышэй — вечны снег і ледавікі; агульная плошча абляднення 1436 км². Праз Заалайскі хрыбет па перавале Кызыларт (4280 м) праходзіць аўтамабільны тракт Ош — Харог.

Катэгорыя:Горы Таджыкістана
Катэгорыя:Памір
Жасцёр слабіцельны

**Жасцё́р слабіцельны**, **Жасцер паслабляльны**, **Крушына звычайная** (*Rhámnus cathártica*) — від кустоў роду  сямейства .

## Назва 
Жасцёр слабіцельны, жыстор, жысцёр, жысцёрына, крушына, жыстар, жысцяр, жысцярына, засцір, крушына слабячая.

## Батанічнае апісанне 
Жасцёр слабіцельны — моцна разгалінаваны куст ці дрэва прыкладна да 8 м вышыні, з адтапыранымі галінамі. Кара маладых парасткаў серабрыста-шэрага колеру, пазней становіцца бура-чорнай. Расліну лёгка адрозніць па прамых калючках, у якія ператвараюцца вярхушкі галін.

З кветак развіваюцца круглявыя плады — ценакарпныя касцянкі — памерам з гарошыну, спачатку зялёныя, потым чорныя. Костачкі выпуклыя са спіннога боку і са слабай гранню з брушной. У адрозненне ад іх костачкі атрутных пладоў блізкароднаснага віду  плоскавыпуклыя, з храшчавым падвойным «клювікам». Мякаць плода руда-зялёная, саладкавата-горкая. Медадайнасць — да 25 кг/га.

Насенне жасцёру ўтрымлівае 8-12 % тлустага алею, які прыдатны для вытворчасці лакаў і фарбаў.

Выкарыстоўваецца таксама для атрымання драўніны. Драўніна жасцёру цвёрдая, жаўтлявая з чырванаватымі прожылкамі, добра паліруецца, яе можна выкарыстоўваць для дробных вырабаў, дэкаратыўнай фанеры, асабліва цэняцца наплывы.

Жасцёр слабіцельны — дэкаратыўная расліна, цягавітая, хутка размнажаецца, але не рэкамендуецца разводзіць яе зблізку сельскагаспадарчых палёў, паколькі яна з’яўляецца прамежкавым гаспадаром іржаўнага грыбу.

### Медыцынскае прымяненне 
У якасці лекавай сыравіны выкарыстоўваюць сабраныя позняй восенню спелыя і высушаныя плады жасцёра слабіцельнага ().

Склад рэчываў, якія вызначаюць слабільнае дзеянне, блізкі да рэчываў з кары . Антрагліказід (антронавы гліказід) — франгуляразід і яго вытворныя глюкафрангулін, эмадзін і франгулін вызначаюць фізіялагічнае дзеянне крушыны. Першасны антрагліказід франгуляразід валодае ванітавым дзеяннем, а акісленыя формы — слабільным.

У народнай медыцыне плады жасцёра выкарыстоўваюць як слабільны і ірвотны сродак, супраць вадзянкі, падагры, пры хранічных хваробах скуры; настоем пладоў на спірце шаруюцца пры рэўматызме. Галіны выкарыстоўваюць пры язве і катарах страўніка, а кару — пры паніжанай кіслотнасці.

У гамеапатыі выкарыстоўваюць эсэнцыю са свежых пладоў. У ветэрынарыі плады і кару выкарыстоўваюць таксама ў якасці слабільнага сродку.

Лісце крушыны ўтрымлівае вялікую колькасць вітаміна С (да 800 мг%) і можа стаць сыравінай для атрымання канцэнтрату.

## Збор, перапрацоўка і захоўванне 
Плады жасцёру збіраюць у перыяд паспявання, зрываючы іх рукамі. Складаюць у вёдры або кошыкі. Сушаць у печах або сушылках пры тэмпературы 50-60, рассцілаючы тонкім пластом на рэшатах або лістах. Сухія плады пакуюць ў мяшкі па 25-50 кг. Захоўваюць у сухіх, добра ветраных памяшканнях. Тэрмін захоўвання чатыры гады.

## Літаратура 
*  — С. 278—279.
* *Д. А. Муравьёва*. Фармакогнозия. — М., 1978
* 
* 
* *, , А.&nbsp;М.&nbsp;Краснова;* «» Справочник; Киев, , 1983. 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Меданосныя расліны
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Фарбавальныя расліны
Катэгорыя:Жасцёр
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Віктар Мікалаевіч Забіла

**Віктар Мікалаевіч Забіла** (; , в. Забелаўшчына, Барзнянскі раён, Чарнігаўская вобласць — лістапад , Барзна) — украінскі паэт.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і небагатага памешчыка, нашчадка старадаўняга казацка-старшынскага роду. У 1822—1825 гадах навучаўся ў Нежынскай гімназіі вышэйшых навук.

Затым з 1825 па 1834 год служыў у рускай імператарскай арміі. Выйшаў у адстаўку ў чыне паручніка, потым жыў на сваім хутары недалёка ад Барзна. Сябраваў з Т. Шаўчэнкам, неаднаразова сустракаўся з ім падчас прыездаў паэта на Украіну. Узімку 1847 года Т. Шаўчэнка некаторы час жыў у яго на хутары, напісаў партрэт В. Забілы.

В. Забіла ўдзельнічаў у пахаванні Т. Шаўчэнкі, а затым у добраўпарадкаванні яго магілы. Памёр паэт у лістападзе 1869 года ў горадзе Барзна.
Замак Фелін

thumb|right|290px|Рэканструкцыя замка Фелін
**Замак Фелін**, або **Вільяндзі** — (, ) — сярэднявечны замак Эстоніі, асобныя фрагменты якога захаваліся да нашых дзён. Галоўная гарадская славутасць горада Вільяндзі.

Замак належаў Тэўтонскаму ордэну і лічыўся адным з самых непрыступных на тэрыторыі Лівоніі.

## Гісторыя 
Замак быў заснаваны на месцы былога гарадзішча. Маштабнае будаўніцтва тут пачалося ў 1224 годзе. У далейшым замак перабудоўваўся і ўмацоўваўся.

У 1560 годзе замак моцна пацярпеў падчас Лівонскай вайны. Аднак пагібельнай для яго стала вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй — падчас аблогі 1602 года замак быў разбураны і ў далейшым больш не аднаўляўся. Канчатковае знішчэнне замка адбылося ў 1700—1710 гадах, у час Паўночнай вайны. Тады камяні з замкавых сцен выкарыстоўваліся для аднаўлення пацярпелых ад ваенных дзеянняў гарадскіх будынкаў.

Першыя раскопкі ў замку былі праведзены ў 1878—1879 гадах.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Вільяндзі (горад)
Катэгорыя:Замкі Эстоніі
Віленская унія

**Віленская унія** ( — «Дамова падпарадкавання») — дагавор, заключаны  года ў Вільні паміж Жыгімонтам II, вялікім князем літоўскім і каралём польскім, і Готхардам Кетлерам, ландмайстрам Тэўтонскага ордэна ў Лівоніі. У адпаведнасці з гэтым дакументам, на частцы земляў Лівонскага ордэна ўтваралася свецкая дзяржава — Герцагства Курляндскае і Семігальскае на чале з Готхардам Кетлерам у якасці герцага, а астатняя частка адыходзіла Вялікаму Княству Літоўскаму.

## Апісанне 
### Pacta Subiectionis 
Арыгінал напісаны лацінай. Зберагаецца ў Інстытуце Гердэра (Марбург, Германія). Адразу пасля ўкладання дагавор быў перакладзены на нямецкую мову, разышоўся вялікаю колькасцю копій.

Умовы дагавора:
# Секулярызацыя земляў, што ўваходзілі ў склад Лівонскай канфедэрацыі. Ліквідацыя манаскага Лівонскага ордэна і дзяржаў-біскупстваў.
# Стварэнне на секулярызаваных землях двух герцагстваў, падзеленых па Заходняй Дзвіне:
#: а. Лівонскае герцагства з Рыгай на поўнач ад Заходняй Дзвіны;
#: б. Герцагства Курляндыі і Земгаліі на поўдзень ад Заходняй Дзвіны.
# Готхард Кетлер станавіўся герцагам Курляндыі і Семігаліі. Атрымліваў герцагскі тытул, рэгаліі і пашаны, падобныя да тых, якія меў герцаг Прусіі.
#: б. пацверджанне старых правоў і прывілеяў, а таксама прызнанне за сваякамі абодвух палоў права ўспадкоўваць маёнткі.
#: в. права займаць урадавыя пасады прадстаўнікам нямецкай нацыі.

### Privilegium Sigismundi Augusti 
## Вынікі 
Віленская унія паслужыла прычынай пачатку сямігадовай Паўночнай вайны.

## Літаратура 
* Hylzen, Jan August. *Inflanty w dawnych swych i wielorakich aż do wieku naszego dziejach i rewolucjach, z wywodem godności i starożytności szlachty tamecznej, tudzież praw i wolności z dawna i teraz jej służących, zebrane i polskiemu światu do wiadomości w ojczystym języku podane przez Jaś. Wielm. Jmci pana Jana Augustyna Hylzena, Kasztelana Inflanckiego, Starostę Brasławskiego* …, Wilno: w Drukarni J. K. M. Akademickiej Societatis Jesu, 1750. — S. 112.
* Янчевецкий, Г. А. Документы к истории присоединения Ливонии к Польше // *Сборник материалов и статей по истории Прибалтийского края*: в 4 т.. — Рига, 1876—1883. — Т. III (1880). — C. 402—432.

## Спасылкі 
* Herder-Institut: *Das «Privilegium Sigismundi Augusti» und die «Pacta Subiectionis» oder: der November 1561 in der baltischen Geschichte*, mit Bildern des Vertrages von Wilna   

Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Лівонскі ордэн
Катэгорыя:Лівонская вайна
Катэгорыя:Дагаворы паводле алфавіта
Катэгорыя:Гісторыя Вільні
Катэгорыя:1561 год у Еўропе
Віленскі дагавор

**Віленскі дагавор** — дагавор, заключаны паміж Лівонскім ордэнам і Вялікім Княствам Літоўскім 31 жніўня 1559 года.

## Перадгісторыя 
У 1558 годзе пачалася Лівонская вайна. За май-кастрычнік 1558 года рускія войскі ўзялі 20 гарадоў-крэпасцяў, пасля чаго вярнуліся да сябе на зімовыя кватэры, пакінуўшы ў гарадах невялікія гарнізоны. Гэтым скарыстаўся новы энергічны магістр Готхард Кетлер. Сабраўшы 10-тысячную армію, ён вырашыў вярнуць страчанае. Аднак невялікі поспех Кетлера абярнуўся для лівонцаў вялікай бядой. У адказ на дзеянні Лівонскай канфедэрацыі, праз два месяцы пасля падзення крэпасці Рынген рускімі войскамі быў праведзены зімовы рэйд. У бітве пры Тырзене лівонскае войска было цалкам разгромлена, і рускія войскі, якія захапіоі 11 гарадоў і дайшлі да Рыгі, у лютым вярнуліся дахмоў з велізарнай здабычай і вялікай колькасцю палонных. Пасля зімовага рэйду 1559 года Іван IV падаў Лівонскай канфедэрацыі перамір'е з сакавіка па лістапад, не замацаваўшы пры гэтым свой поспех.

## Падпісанне дагавора 
Падчас перамір'я (31 жніўня) Гатард Кетлер заключыў у Вільні з літоўскім вялікім князем Жыгімонтам II пагадненне, паводле якога землі ордэна і ўладанні рыжскага архібіскупа пераходзілі пад «кліентэлу і пратэкцыю», гэта значыць пад пратэктарат Вялікага Княства Літоўскага. 15 верасня падобны дагавор быў заключаны з архібіскупам рыжскім Вільгельмам.

За абарону Ордэн перадаваў Вялікаму Княству Літоўскаму пад заклад паўднёва-ўсходнюю частку Лівоніі з гарадамі Розітэн, Лютцэн, Дынабург, Зельбург і Баўске, архібіскуп Вільгельм — гарады Марыенхаўзен, Леневардэн, двары Лобань і Бірзен. Пасля заканчэння вайны Жыгімонт Аўгуст абавязаўся вярнуць гэтыя землі за 600 тысяч гульдэнаў Ордэну і за 100 тысяч архібіскупу. Вярхоўная ўлада над гэтымі тэрыторыямі, якія складалі прыкладна шостую частку ўсёй Лівоніі, заставалася ў германскага імператара.

## Вынікі і наступствы 
Дагавор не прадухіліў акупацыі лівонскіх земляў рускімі войскамі, аднак паслужыў падставай для ўступлення Вялікага Княства Літоўскага ў вайну.

## Публікацыі 
* Codex diplomaticus regni Poloniae et magni ducatus Lithuaniae / M. Dogiel. — Vilna, 1765. — T. V.

## Літаратура 
* *Форстен Г. В*. Балтийский вопрос в XVI—XVII столетиях // Записки историко-филологического факультета Императорского Санкт-Петербургского университета. — Т. 1. — : Типография В. С. Балашева и К, 1893. — С. 242-243.

Катэгорыя:Лівонская вайна
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Дагаворы паводле алфавіта
Парламенцкія выбары ва Украіне (2014)

на выбарах у Вярхоўную Раду Украіны 2014 года паводле выбарчых акругаў. Акругі, у якіх выбары не адбыліся, пазначаныя белым.]]
**Парламенцкія выбары ва Украіне 2014 года** — пазачарговыя парламенцкія выбары ва Украіне адбыліся 26 кастрычніка 2014 года. На выбарах быў абраны склад Вярхоўнай Рады Украіны 8-га склікання.

## Выбарчая сістэма 
Законам «Аб выбарах народных дэпутатаў Украіны» устаноўлены 5% прахадны бар'ер і змешаная выбарчая сістэма. Палову (225 дэпутатаў) ад канстытуцыйнага складу Вярхоўнай Рады (450) выбарцы абяруць ў адмамандатных (мажарытарных) акругах. Пераможа той кандыдат, які атрымае болей галасоў выбарцаў, чым астатнія. Другая палова мандатаў размяркоўваецца паміж партыямі, за спісы якіх прагаласавала звыш 5% выбарцаў. Мандаты размяркоўваюцца прапарцыйна да атрыманых партыямі адсоткаў.

## Вынікі выбараў 
Арыентаваныя на збліжэнне з Еўрапейскіім Саюзам партыі атрымалі пераважную большасць месцаў. Пэўнай нечаканасцю выбараў стала перамога па спісах «Народнага Фронту» Арсеня Яцанюка, а не прэзідэнцкага «Блоку Пятра Парашэнкі». Не былі абраныя дэпутаты ад часова акупаваных Расіяй АР Крым, Севастополя, а таксама акупаваных частак Данецкай ды Луганскай абласцей. Упершыню не здолелі прайсці бар’ер камуністы. Таксама не здолелі прайсці бар’ер і нацыяналісты з УА «Свабода» і «Правага Сектара».

## Спасылкі
* Афіцыйны сайт ЦВК

Катэгорыя:Выбары ва Украіне
Катэгорыя:2014 год ва Украіне
Катэгорыя:Падзеі 26 кастрычніка
Катэгорыя:Кастрычнік 2014 года
Катэгорыя:Выбары 2014 года
Заволжск

**Заволжск** (да 1954 — пасёлак Заволжжа) — горад, цэнтр Заволжскага раёна Іванаўскай вобласці Расіі. Размешчаны на левым беразе Волгі, насупраць Кінешмы (бліжэйшая чыгуначныя станцыя). 
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Хімічны завод (вытворчасць фарбавальнікаў), фібравая фабрыка, завод жалезабетонных вырабаў, малаказавод.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Іванаўскай вобласці
Вільгельм Брандэнбургскі

**Вільгельм Брандэнбургскі** (,  — , ) — архібіскуп рыжскі з 1539 па 1561 год. Яго бацькам быў Фрыдрых I Гогенцолерн, а дзядамі — Альбрэхт III, курфюрст Брандэнбурга і польскі кароль Казімір IV.

## Біяграфія 
Як і яго брату Альбрэхту, Вільгельму сям’я вызначыла шлях манаха, і з 1516 года ён навучаўся ва ўніверсітэце Інгальштата. У 1529 годзе тагачасны архібіскуп рыжскі Томас Шонінг прызначыў Вільгельма на пасаду каад'ютара. Пасля смерці Шонінга ў 1539 ён стаў новым архібіскупам нягледзячы на процідзеянне Рыжскай думы, якая не жадала прымаць на гэту кафедру Гогенцолерна.

Адным з вынікаў Лівонскай вайны стала скасаванне ўлады князя-біскупа і атрыманне Рыгай статусу вольнага імперскага горада. Вільгельм памёр праз два гады, і пахаваны ў Домскім саборы Рыгі.

## Літаратура 
* Joseph Girgensohn: Wilhelm von Brandenburg. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 43, Duncker & Humblot, Leipzig 1898, S. 177—180.

## Спасылкі 
Катэгорыя:архібіскупы рыжскія
Кінешма

**Кі́нешма** — горад (з 1777 года) у Іванаўскай вобласці Расіі. Утварае аднайменную гарадскую акругу. З’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам Кінешамскага муніцыпальнага раёна Іванаўскай вобласці (у сам раён не ўваходзіць).

Горад размешчаны на правым беразе Волгі (Горкаўскае вадасховішча), за 400 км на паўночны ўсход ад Масквы, за 100 км ад абласнога цэнтра Іванава, займае плошчу 48,9 км², цягнецца ўздоўж берага ракі на 11 км. Кінешма з’яўляецца другім горадам вобласці паводле колькасці насельніцтва.
## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Ігар Міхайлавіч Байцоў — Герой Савецкага Саюза
* Марк Аляксандравіч Русін (1921—1977) — кампазітар і педагог.

Катэгорыя:Гарады Іванаўскай вобласці
Шуя

**Шуя** — горад (з 1539) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Шуйскага раёна Іванаўскай вобласці. Горад Шуя размешчаны ў міжрэччы рэк Волгі і Клязьмы за 32 км на паўднёвы ўсход ад абласнога цэнтра Іванава. Праз горад з поўначы на поўдзень працякае рака Цеза (прыток Клязьмы), працягласць якой у гарадской мяжы складае 6,6 кіламетраў.

Па колькасці насельніцтва Шуя з’яўляецца трэцім пасля Іванава і Кінешма горадам Іванаўскай вобласці.
## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Мікалай Іванавіч Жукаў (1930—2002) — беларускі вучоны-філосаф, заснавальнік беларускай навуковай школы ў галіне філасофскіх праблем тэорыі, сістэм, кібернетыкі, матэматыкі і інфарматыкі, заслужаны дзеяч навукі Беларусі.
* Юрый Іванавіч Казакоў (нар. 1940) — беларускі архітэктар.
* Мікалай Пятровіч Гнусін (1919—2013) — вучоны-электрахімік.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Іванаўскай вобласці
Заганскі хрыбет

**Заганскі хрыбет** () — горны хрыбет на паўднёвым захадзе Забайкалля.
Выцягнуты на усход і паўночны ўсход, у асноўным на правым беразе ракі Хілок. Даўжыня 130 км, вышыня да 1348 м. Складзены гранітамі, гранадыярытамі, гранасіенітамі і крышталічнымі сланцамі. Водападзелы шырокія. На паўднёвым схіле — сасновыя бары, на паўночным — пераважна лістоўічная тайга.

Катэгорыя:Горныя хрыбты Забайкальскага края
Вілем Завада

**Вілем Завада** (, вёска Грабава, паблізу  — , ) — чэшскі , .

## Біяграфія 
У 30-я гг. быў рэдактарам літаратурных часопісаў «České slovo», «A-Zet» і інш. Першыя зборнікі вершаў «Паніхіда» (1927) і «Сірэна» (1932) працятыя свядомасцю няшчасця. Жыццё Остравы адлюстравана ў зборніку «Дарога пешшу» (1937). У зборніках «Прыгонная вежа» (1940), «Уваскрашэнне з мёртвых» (1945) пратэст супраць нацысцкай акупацыі і радасць вызвалення. Зборнікі «Горад святла» (1950), «Палявыя кветкі» (1955), «Адно жыццё» (1962) раскрываюць духоўнае абнаўленне чалавека. Лірычнаму герою зборніка «На парозе» (1970) ўласціва адчуванне паўнаты быцця насуперак старасці.

На беларускую мову яго вершы перакладалі Хведар Жычка, Язэп Семяжон.
Сычэва

Назву **Сычэ́ва** маюць:

* Сычэва — вёска ў Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці
* Сычэва — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці
* Сычэва — вёска ў Нясвіжскім раёне Мінскай вобласці

## Гл. таксама 
* Сычова
Павал Ранкаў

**Па́вал Ра́нкаў** (;  16 верасня 1964, Попрад, Чэхаславакія) — славацкі пісьменнік.

## Біяграфія 
У 1987 Павал Ранкаў скончыў філасофскі факультэт універсітэта Коменскага ў Браціславе, Працаваў у Нацыянальнай бібліятэцы ў Марціне, Педагагічнай бібліятэцы ў Браціславе. Ад 1993 выкладае ва ўніверсітэце Коменскага на кафедры бібліятэчнай справы і навуковай інфармацыі.

Жыве ў Браціславе.

## Творчасць 
Дэбютаваў зборнікам апавяданняў «S odstupom času» (1995), які характарызуецца лучнасцю з традыцыямі сусветнага і айчыннага фантастычнага рэалізму (Борхес, Картасар, Грэндэль, ), часаваю і прастораваю незвязнасцю, адпаведна ўжытымі экзатычнымі асяроддзямі, рэдукаваным сюжэтам, драматызмам, спалучаным з элементамі таямніцы, містыфікацыяй, іррацыянальнасцю.

У 2001 выдаў другі зборнік апавяданняў пад назвай «Мы і яны / Яны і мы».

У 2002 выдаў зборнік прафесійных тэкстаў «Масавая камунікацыя, мас-медыя і інфармацыйная супольнасць». У 2006 выйшла наступная кніга па дадзенай тэматыцы «Інфармацыйная супольнасць — перспектывы, парадоксы, праблемы».

Першы раман «Гэта стала першага верасня (альбо калісьці там)» выдаў у 2008 годзе, у 2011 выйшаў другі раман пад назвай «Мамы».

## Бібліяграфія 
* *S odstupom času* (апавяданні, 1995)
* *My a oni / Oni a my* (апавяданні, 2001)
* *V tesnej blízkosti* (апавяданні, 2004)
* *Stalo sa prvého septembra (alebo inokedy)* (раман, 2008)
* *Matky* (раман, 2011)
* *Päť x päť* (2011)
* *Апавяданні* (2012)
* *Na druhej strane* (2013)

## Узнагароды 
* прэмія імя  (1995)
* міжнародная літаратурная прэмія «Jean Monnet» італьянскага міністэрства культуры (1997)
* прэмія газеты «SME» (2001)
* Літаратурная прэмія Еўрасаюза за раман «Гэта стала першага верасня (альбо калісьці там)» (2009)
* польская літаратурная прэмія «» за раман «Гэта стала першага верасня (альбо калісьці там)» (2014)
* лаўрэат чытацкай узнагароды імя Наталлі Гарбанеўскай

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Пісьменнікі Славакіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Попрадзе
Катэгорыя:Выпускнікі Універсітэта Коменскага
Нацыянальны ваенны мемарыял Канады

**Нацыянальны ваенны мемарыял** (), таксама вядомы як ***The Response*** (*пачуццё ў адказ*) — манумент на плошчы Канфедэрацыі у Атаве, сталіцы Канады. Урачыста адкрыты 21 мая 1939 года каралём Георгам VI. Першапачаткова мемарыял быў прысвечаны ўдзельнікам і ахвярам Першай сусветнай вайны. З 1982 года манумент стаў таксама помнікам канадцам, якія загінулі за сваю радзіму ў часы Другой сусветнай і Карэйскай вайны. З 2000 года перад мемарыялам была збудавана .

## Архітэктурны конкурс 
У 1925 годзе быў дадзены старт буйнамаштабнаму міжнароднаму конкурсу, мэтай якога было выбраць лепшы праект для ваеннага манумента ў цэнтры Атавы (сталіцы тады яшчэ брытанскага дамініёна). Мемарыял павінен быў адказваць некаторым ідэйным патрабаванням. Кампазіцыя манумента павінна была быць поўная духам гераічнасці і самаахвяравання і выклікаць патрыятычныя пачуцці ў канадцаў. У конкурсе маглі ўдзельнічаць усе падданыя Брытанскай імперыі, асобы, якія часова знаходзіліся на тэрыторыі імперыі, а таксама падданыя саюзнікаў Брытаніі па Першай сусветнай вайне.

Усяго за час існавання акцыі было разгледжана 127 праектаў: 66 з самой Канады, 24 з Англіі, 21 з саюзнай Францыі, 7 з ЗША, 5 з Бельгіі, 2 з Італіі, па адным з Шатландыі і Трынідада. У своеасаблівы фінал конкурсу выйшлі 7 найлепшых з пункту гледжання камісіі прац, якія былі прадстаўлены да галасавання.

## Гл. таксама 
* Вімійскі мемарыял

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Помнікі Атавы
Катэгорыя:Плошча Канфедэрацыі
Катэгорыя:Помнікі Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Кенатафы
Эсты

**Э́сты** (лац. *Aesti*) — прынятая ў заходнееўрапейскіх (пераважна лацінскіх) крыніцах назва сярэдневяковага насельніцтва сучаснай Эстоніі. У старажытнарускіх крыніцах ёй адпавядае экзаэтнонім «чудзь».

## Найстаражытнейшае насельніцтва Эстоніі 
Найстаражытнейшымі знаходкамі на тэрыторыі Эстоніі з’яўляюцца артэфакты, знойдзеныя ў час археалагічных раскопак паселішчаў Пулі і Кунда, якія адносяцца да кундаскай археалагічнай культуры. Ім на змену прыйшлі неалітычныя народы нарвскай культуры. Этнічная прыналежнасць ні тых, ні іншых не вядомая.

## Эстыі антычных аўтараў 
*Aestii* каля Віслы (суседзі відыварыяў) — народ, згаданы Тацытам у трактаце «»:

Эстыі пакланяюцца прамаці багоў і як знак адрознення свайго культу носяць на сабе выявы вепрукоў; яны ім замяняюць зброю і ахоўваюць тых, хто шануе багіню, нават у гушчы ворагаў. Меч у іх — рэдкасць; ужываюць жа яны часцей за ўсё колле. Збожжа і іншыя плады зямныя вырошчваюць яны старанней, чым прынята ў германцаў з уласцівай ім нядбайнасцю. Больш таго, яны абшнырваюць і мора і на беразе, і на водмелях адзіныя з усіх збіраюць бурштын, які самі яны называюць глезам.

Мяркуючы па апісанні, эстыі — адно з заходніх плямёнаў старажытных балтаў, якое займалася зборам бурштыну і яго экспартам у Рымскую імперыю па Бурштынавым шляху. Прыведзеная Тацытам назва бурштыну на мове эстаў, *glesum*, верагодна, германскага паходжання (параўн. , ).

Няма падстаў атаясамліваць з эстонцамі тых эстаў, да якіх звяртаўся ў 537 г. з прамовай Касіядор, а таксама народ айстаў (*Hestii*), які згадвае Іардан у якасці даннікаў Германарыха. Згадкі эстаў у антычных аўтараў такія кароткія, што дакладна вызначыць арэал іх рассялення не ўяўляецца магчымым.

## Сярэдневяковыя эсты 
Эсты як паганскі народ з Балтыйскага мора ўпершыню апісаны ў лівонскіх хроніках XIII стагоддзя (у прыватнасці, у Генрыха Латвійскага). Іх назву, атрыманую ў спадчыну ад антычных лацінскіх пісьменнікаў, сярэдневяковыя аўтары памылкова разумелі як утвораную ад тэрміна «ўсход», «ост» (гэта значыць «Усходняя зямля» — Эстланд).

Сучасныя эстонцы ўзялі гэты кніжны тэрмін для абазначэння сваёй нацыі толькі з XIX стагоддзя (у перыяд «нацыянальнага адраджэння»). У мясцовай традыцыі лац. *Aesti* ператварылася ў «ээстласед». Да гэтага яны сябе называлі «маарахвас» (, літаральна «народ зямлі»).

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фіна-ўгорскія народы
Катэгорыя:Народы Эстоніі
Катэгорыя:Сярэдневяковая Эстонія
Катэгорыя:Старажытныя народы
Заечар

**Заечар** () — горад у Сербіі, ва Усходне-Сербскіх гарах, на р. Цімок.  (2002). Мукамольная, піваварная, тэкстыльная, гарбарная, керамічная прамысловасць. Паблізу — здабыча вугалю.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Мірка Цветкавіч, сербскі дзяржаўны дзеяч

Катэгорыя:Гарады Сербіі
Зажынкі

«Жнярка»]]
**Зажынкі** — старадаўні абрад, звязаны з пачаткам жніва. Быў шырока распаўсюджаны ў славянскіх народаў. На зажынкі першы сноп зжынала захавальніца роду — маці (пры адсутнасці — старэйшая дачка) пад зажынкавыя песні.

Калі жыта, ячмень і пшаніца паспелі, гаспадыня бярэ хлеб-соль і грамнічную свечку і ідзе ў поле зажынаць ніву; яна жне сярпом першы сноп раллі, нясе яго дадому і ставіць сноп на кут пад абразамі, у іншых мясцовасцях — у хляве, дзе ён стаіць да канца малацьбы. Пазней гэты сноп абмалочваюць асобна і збожжа свенцяць у царкве, а перад пасевам змешваюць з новым насеннем. Саломай з першага снапа закормліваюць кароў, каб не хварэлі. Часам зажынкі рабіліся ў прысутнасці святара.

## Літаратура 
* Воропай О. Звичаї нашого народу. Етнографічний нарис. — Київ, 1991. — Том 2. — С. 214

## Спасылкі 
Катэгорыя:Беларускія абрады і звычаі
Катэгорыя:Народны каляндар усходніх славян
Юрый Сямёнавіч Алелькавіч

** Юрый (I) Сямёнавіч Слуцкі** ( — ) — удзельны князь слуцкі і капыльскі (1503—1542), пан рады Вялікага Княства Літоўскага, адзіны сын і пераемнік князя Сямёна Міхайлавіча Слуцкага (каля 1460—1503) ад шлюбу з Анастасіяй Іванаўнай Мсціслаўскай. Нашчадак вялікага князя літоўскага Гедзіміна ў VII калене і сваяк дынастыі Ягелонаў.

## Біяграфія 
У 1503 годзе пасля смерці бацькі Сямёна Міхайлавіча 10-гадовы Юрый стаў князем слуцкім. Фактычнай кіраваннем княствам да паўналецця Юрыя займалася яго маці, княгіня-ўдава Анастасія Іванаўна Слуцкая. Яна паспяхова абараняла княства ад набегаў крымскіх татараў і мяцежнага князя Міхаіла Глінскага.

У 1514 годзе са сваёй харугвай браў удзел у пераможнай бітве пад Оршай, у 1527—разгроме крымскіх чамбулаў на р. Альшаніцы пад Кіевам. Часта выступае разам з вялікім гетманам Канстанцінам Астрожскім, які ў 1523 годзе ажаніўся з яго малодшай сястрой Аляксандрай Сямёнаўнай (пам. пасля 1556).

Памёр у красавіку 1542 года, яго пераемнікам быў старэйшы сын Сямён.

## Сям’я 
У 1531 годзе ажаніўся з Аленай Мікалаеўнай Радзівіл (пам. 1546), дачкой ваяводы віленскага і канцлера вялікага літоўскага, князя Мікалая Мікалаевіча Радзівіла (каля 1470—1521), і Эльжбеты Саковіч (пам. пасля 1542).

Дзеці:
* Сямён Юр’евіч (пам. 1560), князь слуцкі (1542—1560)
* Юрый Юр’евіч (пам. 1578), князь слуцкі (1560—1578).
* Сафія — жонка Юрыя Хадкевіча з 1558 года

## Спасылкі 
* Радаводны роспіс Алелькавічаў-Слуцкіх
* Князі Слуцкія на сайце «Усе манархі свету» 
* ОЛЕЛЬКОВИЧІ-СЛУЦЬКІ

Юрый Сямёнавіч
Катэгорыя:Князі слуцкія
Саўнаргасы

**Cаветы народнай гаспадаркі** (**Саўнаргасы**, **СНГ**) — дзяржаўныя органы тэрытарыяльнага кіравання народнай гаспадаркай РСФСР і СССР, якія існавалі ў 1918—1931 і 1957—1965 гадах.

## Гісторыя 
Першыя саветы народнай гаспадаркі сталі з’яўляцца ў Расійскай Савецкай Рэспубліцы пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года. У снежні 1917 года быў утвораны Вышэйшы савет народнай гаспадаркі пры Савеце народных камісараў (з 1918 — ВСНГ РСФСР з падвойным падначаленнем — УЦВК і Савету народных камісараў РСФСР).

Галоўнай задачай ВСНГ і мясцовых саўнаргасаў было адраджэнне спустошанай разрухай народнай гаспадаркі, у прыватнасці:
* рашэнне агульных прынцыповых пытанняў усяго эканамічнага раёна
* кіраўніцтва ніжэйшымі органамі працоўнага кантролю
* выяўленне патрэбаў раёна ў паліве, сыравіне, рабочай сіле і да т.п.
* выпрацоўка планаў размеркавання заказаў і інш.

## Саўнаргасы ў Беларусі 
У кастрычніку 1918 года першы з’езд Саветаў народнай гаспадаркі Заходняй вобласці зацвердзіў Палажэнне аб арганізацыі губернскіх Саветаў народнай гаспадаркі (губсаўнаргасаў). Губсаўнаргас быў выканаўчым органам ВСНГ на тэрыторыі сваёй губерні. Губсаўнаргасы мелі права канфіскаваць капіталы, рухомую і нерухомую маёмасць прыватнікаў на прадпрыемствах губернскага маштабу; фінансаваць дзяржаўныя прадпрыемствы; выдаваць прадпрыемствам пазыкі; забеспечваць прадпрыемствы сыравінай; арганізовываць збыт гатовай прадукцыі; вырашаць шэраг арганізацыйных пытанняў.

Першы ў Беларусі саўнаргас быў створаны ў Віцебскай губерні 28 мая 1918 года на базе аддзела прамысловасці і гандлю губвыканкама, губернскіх нарыхтоўчых арганізацый, упраўленняў водных і шасейных шляхоў зносін і іншых гаспадарчых арганізацый, пры гэтым гаспадарчыя арганізацыі ваеннага ведамства ў склад саўнаргаса не ўваходзілі.

Катэгорыя:Эканоміка СССР
Саўгас

**Саўгас** (скарочана ад **савецкая гаспадарка**, ) — дзяржаўнае сельскагаспадарчае прадпрыемства ў СССР. У адрозненне ад калгасаў, якія з'яўляліся кааператыўнымі аб'яднаннямі сялян, створанымі на сродкі саміх сялян, саўгас быў дзяржаўным прадпрыемствам. У саўгасах працавалі наёмныя работнікі, якія атрымлівалі фіксаваную заработную плату ў грашовай форме, у той час як у калгасах да сярэдзіны 1960-х гадоў выкарыстоўваліся працадні.

## Гісторыя 
Неабходнасць стварэння дзяржаўных сельскагаспадарчых прадпрыемстваў была абгрунтавана У. І. Леніным у перыяд падрыхтоўкі сацыялістычнай рэвалюцыі. У красавіцкіх тэзісах У. І. Леніна (1917 г.) ставілася пытанне аб арганізацыі на базе буйных панскіх маёнткаў дзяржаўных гаспадарак, якія ва ўмовах перамогі сацыялістычнай рэвалюцыі павінны былі служыць узорам буйной грамадскай сацыялістычнай вытворчасці.

16 сакавіка 1927 года была прынята Пастанова ЦВК і СНК СССР «Аб савецкіх гаспадарках», дзе ў прыватнасці адзначалася: «Сацыялістычнае будаўніцтва ў сельскай гаспадарцы вылучае, разам з правядзеннем мерапрыемстваў па перабудове сялянскай гаспадаркі, у якасці адной з найважнейшых задач, неабходнасць далейшага ўмацавання і развіцця савецкіх гаспадарак як паслядоўна сацыялістычных прадпрыемстваў у сельскай гаспадарцы. У адпаведнасці з гэтым далейшае будаўніцтва савецкіх гаспадарак павінна ісці па лініі сапраўднага ператварэння іх у буйныя індустрыялізаваныя сельскагаспадарчыя прадпрыемствы, якія вядуць гаспадарку на аснове гаспадарчага разліку і рэнтабельнасці. Толькі пры гэтай умове савецкія гаспадаркі будуць у стане аказваць неабходнае ўздзеянне на сельскую гаспадарку». На падставе гэтай пастановы саўгасы вызваляліся ад арэнднай платы за зямлю, ім спісваліся ўжо атрыманыя крэдыты і падаваліся новыя на лепшых умовах у дадатку да бюджэтных асігнаванняў у памеры шасці мільёнаў рублёў. У аплаце працы працоўных у саўгасе павышэнне зарплаты цесна звязвалася з ростам прадукцыйнасці працы і гаспадарчым умацаваннем саўгаса. 

У 1927 годзе пры саўгасе імя Шаўчэнкі ў УССР была арганізавана першая машынатрактарная калона для працы ў бліжэйшых сялянскіх гаспадарках, а вясной 1928 года ўжо было 14 трактарных атрадаў, якія мелі 68 трактароў. Гэта паклала пачатак масаваму стварэнню МТС.

## Гл. таксама 
* Саўнаргасы
* Калгас

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Эканоміка СССР
Катэгорыя:Гісторыя сельскай гаспадаркі
Авіякампанія

]]

**Авіякампанія (авіяцыйная кампанія)** — арганізацыя, якая здзяйсняе пасажырскія і грузавыя паветраныя перавозкі, авіяцыйныя работы. У савецкі перыяд выкарыстоўваўся сінонім *авіяпрадпрыемства (авіяцыйнае прадпрыемства)*.

Першая авіякампанія ў свеце, DELAG ( — Германскае акцыянернае таварыства па паветраным караблеводству), была ўтворана 16 лістапада 1909 года пры падтрымцы германскага ўрада. Яна выкарыстоўвала дырыжаблі фірмы Zeppelin. Штаб-кватэра фірмы знаходзілася ва Франкфурце-на-Майне.

У наш час сусветны рынак камерцыйных авіяперавозак ацэньваецца прыкладна ў $ 200 млрд.

## Спасылкі 
* Спіс авіякампаній свету  (1500 кампаній з больш за 200 краін)

Катэгорыя:Авіякампаніі
Катэгорыя:Авіяцыйныя тэрміны
Цытрусавыя

**Цытрусавыя** (*Citrinae*) — падтрыба кветкавых драўняных раслін сямейства , уваходзіць у трыбу  падсямейства .

Самы вядомы прадстаўнік гэтай групы — род , некаторыя віды якога (апельсін, грэйпфрут, лімон, мандарын і шматлікія іншыя) з’ўяляюцца пладовымі дрэвамі і шырока культывуюцца ў прамысловых маштабах; іх плады (гесперыдыі) цэняцца за харчовыя якасці і з’яўляюцца важным экспартным таварам.

У падтрыбу ўваходзіць каля 32 родаў, з якіх 9 маюць гібрыднае паходжанне:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
Гібрыды
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Рутавыя
Іван Зайц

**Іван Зайц** (, , Рыека, Харватыя — , Заграб) — харвацкі кампазітар, дырыжор, педагог.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Л. Росі ў Міланскай кансерваторыі. У 1855—1862 гг. дырыжор і канцэртмайстар гарадскога тэатральнага аркестра ў Рыека. У 1862—1870 гг. працаваў у Вене, з 1870 — у Заграбе; дырыжор і кіраўнік музычнай частцы Харвацкага нацыянальнага тэатра, дырэктар і выкладчык школы Музычнага таварыства. Яго дзейнасць адыграла значную ролю ў развіцці харвацкай музычнай культуры. Аўтар каля 1200 твораў, сярод якіх каля 20 опер, 30 аперэт, музыка да спектакляў, а таксама вакальных твораў (каля 60 кантат, 250 хораў, 200 песень, у тым ліку царкоўных). Найбольш вядомая яго опера «Нікола Шубіч-Зрыньскі».

Імя Івана Зайца носіць Харвацкі нацыянальны тэатр () у Загрэбе.

## Спасылкі 
* Музыкальная энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия, Советский композитор. Под ред. Ю. В. Келдыша. 1973—1982. 

Катэгорыя:Мастацтва Харватыі
МТС (значэнні)

Абрэвіятура **МТС** можа азначаць:
* МТС — сістэма адзінак вымярэння «метр-тона-секунда», уведзеная ў СССР у 1933 годзе для выкарыстання ў прамысловасці.
* Мтс, Mts — скарочаная назва метастазаў.
* Машынна-трактарная станцыя
* Міжгародная тэлефонная станцыя
* Міжнародная тэлефонная станцыя
* ААТ «Мабільныя ТэлеСістэмы» — адкрытае акцыянернае таварыства, уладальнік некалькіх аператараў мабільнай сувязі ў Цэнтральнай Еўропе і Азіі.
** МТС Беларусь — беларускі аператар сотавай сувязі.
* Маскоўскі акадэмічны тэатр сатыры — драматычны тэатр у Маскве.
* Маштабна-тэматычныя структуры — структуры музычнай тэмы, якія ўтвараюцца са спалучэння розных па працягласці матываў і фраз.
Салагубы

**Салагубы**, *Давойна-Салагубы* — шляхецкі род гербу «Праўдзіч». З XVII ст. ужывалі прыдомак *Давойна*, з XVIII ст. карысталіся графскім тытулам.

Паходзілі ад Андрэя, які жыў у 2-й палове XV ст. Па пераездзе Яна Салагуба ў Расійскую імперыю яго нашчадкі 27 лютага 1861 атрымалі пацверджанне графскага тытулу.

## Найбольш вядомыя прадстаўнікі 
* Юрый Андрэевіч Салагуб (?—1514) — намеснік смаленскі
* Ян Міхал Салагуб (каля 1697—1748) — ваявода берасцейскі
* Юзаф Антоні Салагуб (1709—1781) — ваявода віцебскі
* Антоні Юзаф Салагуб (па 1710—1759) — генерал літоўскай артылерыі
* Ян Салагуб (1747—1812) — маёр артылерыі Вялікага Княства Літоўскага, генерал-маёр арміі Расійскай імперыі
* Уладзімір Салагуб (1813—1882) — расійскі пісьменнік

## Галерэя 

Выява:Jan Michał Sałahub. Ян Міхал Салагуб (1740).jpg|Ян Міхал Салагуб
Выява:Alena Sałahub (Szamowska). Алена Салагуб (Шамоўская) (XVIII).jpg|Алена Салагуб (з Шамоўскіх)
Выява:Juzef Antoni Sałahub. Юзэф Антоні Салагуб (XVIII).jpg|Юзаф Антоні Салагуб
Выява:Juzefa Tyškievič (Sałahub). Юзэфа Тышкевіч (Салагуб) (XVIII).jpg|Юзэфа Салагуб

## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Лавец у жыце

**«Лавец у жыце»** (; часта сустракаецца назва «Над прорвай у жыце» — пераклад з рускага перакладу «Над пропастью во ржи») — раман амерыканскага пісьменніка Джэрома Сэлінджэра.

Раман перакладзены на большасць сусветных моў. У 2005 годзе часопіс «The Times» уключыў раман у спіс 100 самых лепшых англамоўных раманаў, напісаных пачынальна з 1923 года. Выдавецтва «Modern Library» уключыла яго ў спіс 100 лепшых англамоўных раманаў XX стагоддзя.

## Сюжэт 
У рамане ад імя шаснаццацігадовага юнака Холдэна Колфілда ў выразна адкрытай форме распавядаецца пра яго абвостранае ўспрыманне амерыканскай рэчаіснасці і непрыманні агульных канонаў і маралі сучаснага грамадства. Пошукі падлетка ў дарослым жыцці распавядаюць пра тое, што кожны з нас застаецца крыху дзіцём са сваімі чаканнямі, страхамі і расчараваннямі, смеласцю і рашучасцю супраціву ілжываму свету дарослых.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Творы Джэрома Сэлінджэра
Катэгорыя:Раманы 1951 года
Катэгорыя:Раманы ЗША
Катэгорыя:Кнігі 1951 года
Катэгорыя:Раманы на англійскай мове
Катэгорыя:Дэбютныя раманы
Будынак Марыінскай жаночай гімназіі (Мінск)

**Будынак былой жаночай Марыінскай гімназіі** па вул. Падгорнай (цяпер вул. К. Маркса, № 29) узведзены ў 1879 годзе. Помнік архітэктуры эклектыкі. Занесены ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння.

## Гісторыя 
злева|thumb|Мінская марыінская жаночая гімназія

Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі ў будынку размяшчаўся політэхнікум, у 1925-32 — Камуністычны ўніверсітэт Беларусі імя Леніна, з 1933 — Дзяржаўнай карціннай галерэі. У 1930-я рэканструяваны, надбудаваны трэці паверх, завершаны атыкам. У 1960-х зроблена прыбудова да тарцовай часткі з боку двара.

## Архітэктура 
Спачатку мураваны двухпавярховы прамавугольны ў плане будынак з цокальным паверхам, выцягнуты ў глыбіню двара.

Рэканструяваны ў 1930-я гады (надбудаваны трэці паверх, завершаны атыкам) і 1960-я гады (зробленая прыбудова да тарцовай часткі з боку панадворку). Галоўны фасад вылучаны рызалітам з нязначным выступам і галаўным уваходам. Сцены прарэзаныя высокімі лучковымі вокнамі, паміж імі руставаныя пілястры. Па восі будынку на першым паверсе знаходзіліся вестыбюль, на другім — актавая зала, у бакавых частках абапал калідораў — класы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Славутасці Мінска
Катэгорыя:Вуліца Карла Маркса (Мінск)
Катэгорыя:1879 год у Мінску
Аздамічы

**Азда́мічы** (, ) — вёска ў Столінскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Рамельскага сельсавета.

## Геаграфія 
Вёска знаходзіцца 70 км у напрамку на паўночны ўсход ад Століна, за 315 км ад Брэста.

## Інфраструктура 
У вёсцы маюцца свая пошта, пункт медычнай дапамогі, 3 магазіны, бібліятэка, царква. Арганізаваны міні-рынак для гандлю, які працуе кожную суботу
### Царква ХВЕ 
Евангельская царква існуе з кастрычніка 2001 года, доўгі час мясціліся у старой вясковай хаце. У 2014 годзе быў узведзены новы будынак царквы на выездзе з вёскі у кірунку Альгомеля. Станам на 2019 год, святаром з’яўляецца Павел Флар’яновіч.

### Школа 
Школа вядома з 1863 года. У той час тут адным з першых стварылі народнае вучылішча з перыядам навучання ў два гады. У 1888 годзе ў вучылішчы навучаўся 31 вучань. У выніку ўвахода Аздамічаў у склад Польшчы школа атрымала новае жыццё. На пачатку 1930-х гадоў была адкрыта пачатковая чатырохкласная школа з перыядам навучання ў сем гадоў, пабудаваны школьны будынак і дзве кватэры для настаўнікаў. Новая школа мела два класы і настаўніцкую. Пад час Другой сусветнай вайны, а таксама да восені 1945 года школа не працавала. У той час яна стала сямігадовай. Першы выпуск сямігадовай школы адбыўся у 1952 годзе. З 1962 года школа стала васьмігадовай, а у 1966 годзе адбыўся першы выпуск сярэдняй школы. Будынак новай цаглянай двухпавярховай школы адкрылі ў 1986 годзе. З 2015 года ў ім месціцца і дзіцячы сад, які дагэтуль быў у будынку старой школы. З 2002 года дырэктар школы — Анатоль Іванавіч Мікуліч.

]]
## Насельніцтва 
* 1795 год — 51 двор, у якіх жылі 373 жыхары (192 мужчыны і 181 жанчына).
* 1811 год — 55 двароў і 201 мужчына(колькасць жанчын невядома)
* 1834 год — 49 двароў і 336 жыхароў (164 мужчыны і 172 жанчыны).
* 1995 год — 431 двор, 1241 жыхар
* 2016 год — 393 гаспадаркі (1064 жыхары, 22 пустуючых дамы).
* 2018 год — 383 двары, 1042 жыхары, з іх 202 - да 18 год, 571 працаздольны, 269 пенсіянеры.

## Славутасці 
* Царква Святой Тройцы (драўляная, 1893 г.)

## Вядомыя ўраджэнцы 
*  (нар. 1952) — Народны артыст Украіны.

## Літаратура 
*  — С. 154.

Катэгорыя:Рамельскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Столінскага раёна