open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Магнітны паток

**Магнітны паток** — скалярная фізічная велічыня, якая характарызуе паток вектара магнітнай індукцыі.

Пазначаецца звычайна грэчаскай літарай Φ, вымяраецца ў сістэме СІ ў веберах, у сістэме СГСМ — у максвелах: магнітны паток поля велічынёй 1 гаус праз сантыметр квадратнай плошчы.

Магнітны паток праз бясконца маленькую плошчу dS вызначаецца як
:  d\Phi = BdS \cos\theta ,

дзе B — значэнне індукцыі магнітнага поля, θ — вугал паміж кірункам поля і нармаллю да паверхні. У вектарнай форме
:  d\Phi = \mathbf{B} \cdot \mathbf{dS} .

Звычайна вылічаецца праз паверхню, абмежаваную пэўным контурам, напрыклад, контурам, які ўтвараюць праваднікі з токам. Паколькі ў розных пунктах паверхні магнітная індукцыя розная, то праводзіцца інтэграванне
:  \Phi = \int \!\!\! \int \mathbf{B} \cdot \mathbf{dS} 

## Адзінкі вымярэння 
У СІ адзінкай магнітнага патоку з’яўляецца вэбер (Вб, памернасць — В·с = кг·м²·с−2·А−1), у сістэме СГС — максвел (Мкс, 1 Вб = 108 мкс).

## Вымяральныя прылады 
Прылада для вымярэння магнітных патокаў называецца **флюксметр** (ад лац. *fluxus* — «плынь» і грэч. *metron —* «мера») або **вэберметр**.

## Тэарэма Гаўса для магнітнай індукцыі 
У адпаведнасці з тэарэмай Гаўса для магнітнай індукцыі паток вектара магнітнай індукцыі (B) праз любую замкнёную паверхню S роўны нулю:

{{s|\oint\limits_S \mathbf{B} \cdot \text{d} \mathbf{S} = 0.}}

Ці, у дыферэнцыяльнай форме — дывергенцыя магнітнага поля B роўная нулю:

{{s|\operatorname{div}\,\mathbf{B} = 0.}}

Гэта азначае, што ў класічнай электрадынаміцы немагчыма існаванне магнітных зарадаў, якія стваралі б магнітнае поле падобна таму, як электрычныя зарады ствараюць электрычнае поле.

## Квантаванне магнітнага патоку 
Значэння магнітнага патоку Φ, які праходзіць праз неаднасвязны звышправаднік (напрыклад, звышправоднае кальцо), дыскрэтныя і кратныя кванту патоку:

: {{s|\Phi_0 = \frac {h} {2e} = 2.067833758 \times 10^{-15}  Вб (СІ);}}
: {{s|\Phi_0 = \frac {hc} {2e} = 2,067833636 \times 10^{-7} Гаўс·см2 (СГС).}}

Эксперыментальна квантаванне магнітнага патоку было выяўлена ў 1961 годзе.

## Гл. таксама 
* Ураўненні Максвела
* Электрарухавік пастаяннага току
* Патокасчапленне
* Індуктыўнасць

## Літаратура 
* Калашников С. Г. Электричество Учебн. пособие. — 6-е изд., стереот. — М.: ФИЗМАТЛИТ, 2003. — 624 с. — .

Катэгорыя:Магнетызм
SP Kava

**SP Kava** (сапраўднае імя Юрый Касцень) — прадстаўнік хвалі беларускага рэпу.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 27 снежня 1989 года ў Вілейцы, працяглы час жыў у Мінску.

Адзін з заснавальнікаў гурта PANaNieba. Уласную дзеяздольнасць у якасці сольнага выканаўцы SP Kava прадэманстраваў, калі запісаў некалькі твораў па матывах хітоў Neuro Dubel i Akute.

У чэрвені 2013 года прэзентаваў дэбютны ЕР «Што табе сніцца». Па задуме SP Kava, праз усе песні прасочваецца гісторыя дэпрэсіўнага героя, які збягае ад рэальнасці. У тым жа годзе быў намінаваны на прэмію «Героі году 2013» па версіі Tuzin.fm.

28 студзеня 2015 года — ЕР «яМы». SP Kava шукае не толькі свой уласны гук, але яшчэ і сэнсы па жыцці: «*Калі задацца мэтаю назваць формулу гэтага альбому, то яна будзе такой: дыстанцыянаванне плюс самакапанне, а можа нават самазакопванне. У такім разе і атрымліваюцца „яМы“»*. У міні-альбом увайшлі пяць трэкаў, у тым ліку «Думалі», запісаны для праекту «Re:Песняры».

2021 год — як рэакцыя на гісторыю пераўвасоблены альбом «яМы» выходзіць на сучасных стрымінгавых пляцоўках.

SP Kava вылучаецца тым, што не працуе па звыклай схеме, а ўскладняе сваю музыку. Ён спрабуе намацаць сваё, адрознае гучанне.

## Дыскаграфія 
### Альбомы 
* яМы  LP (2021)

### Міні-альбомы 
* Што табе сніцца (2013)
* яМы EP (2015)

### Зборнікі 
* Re:Песняры (2014), трэк «Думалі»

Катэгорыя:Рэперы Беларусі
Катэгорыя:Хіп-хоп-гурты Беларусі
Закон Стэфана — Больцмана

**Зако́н Стэ́фана—Бо́льцмана**, вядомы таксама як **Закон Стэфана**, сцярджае, што агульная энергія, якая выпраменьваецца з адзінкі плошчы паверхні абсалютна чорнага цела ў адзінку часу (яе яшчэ называюць **шчыльнасцю патоку энергіі**, **магутнасцю выпраменьвання**), *j**, прапарцыянальная чацвертай ступені тэрмадынамічнай тэмпературы гэтага цела *T* (яе таксама называюць **абсалютнай тэмпературай**):

:  j^{\star} = \sigma T^{4}

Больш агульным з'яўляецца выпадак шэрага цела, якое паглынае толькі частку энергіі выпраменьвання, што падае на яго. Адпаведна, у стане тэрмадынамічнай раўнавагі яно выпраменьвае толькі частку энергіі ад той, што выпраменьваецца абсалютна чорным целам. Гэтая частка характарызуецца каэфіцыэнтам чарнаты, \epsilon:

:  j^{\star} = \epsilon\sigma T^{4}

Шчыльнасць патоку энергіі *j** мае размернасць шчыльнасці магутнасці (энергію падзяліць на час і на квадрат адлегласці), адпаведна ў сістэме СІ гэта ёсць джоўль дзяліць на секунду і на метр у квадраце, альбо ват дзяліць на метр у квадраце. У сістэме СІ абсалютная тэмпература *T* вымяраецца ў кельвінах. *\epsilon*, каэфіцыент чарнаты, з'яўляецца каэфіцыентам выпраменьвання шэрага цела; калі цела з'яўляецца абсалютна чорным, \epsilon=1. У больш агульным (рэальным) выпадку, каэфіцыент чарнаты залежыць ад даўжыні хвалі святла, \epsilon=\epsilon(\lambda).

Агульную магутнасць святла, што выпраменьваецца цеплавым аб'ектам з плошчай паверхні S (у м²), можна знайсці наступным чынам:

:  P= S j^{\star} = S \epsilon\sigma T^{4}

Канстанту прапарцыянальнасці σ, называюць пастаяннай Стэфана—Больцмана, альбо **пастаяннай Стэфана**, яна не з'яўляецца фундаментальнай, бо яе атрымліваюць з іншых вядомых канстант прыроды (фундаментальных велічынь). Велічыня гэтай пастаяннай:

: 
\sigma=\frac{2\pi^5 k^4}{15c^2h^3}= 5.670 400 \times 10^{-8} Дж•с−1•м−2•К−4.

дзе k — пастаянная Больцмана, h — пастаянная Планка, c — скорасць святла ў вакууме. Такім чынам, пры тэмпературы 100 К шчыльнасць патоку энергіі мае велічыню 5.67 Вт/м², пры 1000 К — 56,700 Вт/м², і г.д.

Гэты закон быў выведзены Іозефам Стэфанам (1835—1893) у 1879 на аснове эксперыментальных дадзеных, атрыманых Джонам Тындалем. У 1884 гэты закон быў атрыманы Людвігам Больцманам (1844—1906), які зыходзіў з тэарэтычных меркаванняў, што былі заснаваны на тэрмадынаміцы. Больцман разглядаў пэўны ідэальны цеплавы рухавік са святлом у ролі рабочага цела замест газу. Гэты закон мае сілу толькі для ідэальных чорных аб'ектаў, ідэальных выпраменьвальнікаў, якія называюць абсалютна чорнымі целамі.

## Літаратура 
* 
* 
* Курс общей физики, книга 5, И. В. Савельев: Астрель, 2001. — ISBN 5-17-004587-5

Катэгорыя:Тэрмадынаміка
Стэфана — Больцмана
Industrial Records

**Industrial Records** — лэйбл гуказапісу, заснаваны ў 1976 годзе Джэнезісам Пі-Орыджам (Вялікабрытанія)

## Гісторыя 
Назва лэйблу паходзіць ад высунутага Монтэ Казаза (Monte Cazazza) лёзунгу «*Industrial music for industrial people*» («*Індустрыйная музыка для індустрыйных людзей *») і дала назву цэламу жанру музыкі (індастрыял).

Industrial Records стаў асноўнай зброяй задуманай Пі-Орыджам атакі на грамадзтва і культуру. Лэйбл выдаваў ня толькі праект Пі-Орыджа Throbbing Gristle і іншыя індастрыял-гурты, але і мастака-перфармансіста Монтэ Казаза і нават вядомага контаркультурнага пісьменніка Уільяма Бероўза.

Адпавядаючы ідэалогіі Пі-Орыджа, палітыка лэйблу была наўмысна правакацыйнай. 
З роспускам Throbbing Gristle у 1981 і абвешчаным сканчэннем эпохі індастрыялу Industrial Records замарозіў дзейнасць на 20 год, а раней выпусканыя на ім матар'ялы перайшлі да Mute Records. Аднак у 2002 годзе, разам з адраджэннем Throbbing Gristle, Пі-Орыдж аднавіў дзейнасць лэйблу.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Industrial Records

Катэгорыя:Індастрыял
Катэгорыя:Лэйблы гуказапісу Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1976 годзе
Камертон

50px|справа
**Камертон** () — прылада для настройкі музычных інструментаў.

Прынцып працы камертона можа быць розным. Ёсць механічныя і электронныя камертоны.

Камертон дазваляе атрымаць гук вызначанай частаты (у камертонах для настройкі гітар звычайна выкарыстоўваецца нота Ля першай актавы — 440 Гц паводле ISO 16 (паводле амерыканскага стандарту — 444 Гц) — 1-я струна на 5-м ладзе) і наладзіць музычны інструмент шляхам параўнання гуку на слых, гэта значыць дабіцца таго, каб гукі гучалі ў унісон.
## Спасылкі 
Катэгорыя:Музычныя інструменты
Свята-Пакроўская царква (Турэц)

**Турэцкая Пакроўская царква** — праваслаўны храм у а/г Турэц, помнік рэтраспектыўна-рускага стылю.

## Архітэктура 
Пабудавана ў 1888 годзе з бутавага каменю і цэглы. У плане ўяўляе сабой традыцыйную чатырохчасткавую схему (званіца, трапезная, асноўны трохнефны аб’ём у выглядзе крыжа і апсіда). У архітэктуры храма выкарыстаны элементы і формы старажытна-рускай архітэктуры: вісячыя падвойныя аркі на парталах прытвораў, ліштвы акон, трохлопасцевыя какошнікі на фасадах, пяцікупальная кампазіцыя асноўнага аб’ёму, цыбулепадобныя рабрыстыя купалы на васьмігранных барабанах галоўнага аб’ёму і на двух’яруснай званіцы. Спалучэнне прыроднага каменю і атынкаваных белых дэталей дэкору ўзбагачае архітэктурна-мастацкія якасці помніка.

## Інтэр’ер 
У атынкаваную малітоўную залу шырокімі арачнымі прасветамі адкрываюцца трапезная, бакавыя прыдзелы і апсіда, вылучаная драўляным пазалочаным трох’ярусным іканастасам, зробленым у канцы 19 — пачатку 20 ст., і бакавымі ківотамі ў рэтраспектыўна-барочным стылі. Плоскую столь і бэлькі сяродкрыжжа падтрымліваюць 4 слупы і вуглавыя ўскосы. Столь і фрыз уздоўж яе пакрыты арнаментальнай размалёўкай. Абразы: «Маці Божая Чанстахоўская» (мяжа 18 — 19 ст.), «Маці Божая Апека» (1834, падпісны), «Спас Пантакратар» (канец 18 ст.).

## Літаратура 
* «Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік», Мінск 1993, стар. 470
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Карэліцкага раёна
Катэгорыя:Турэц (Карэліцкі раён)
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў псеўдарускім стылі
Катэгорыя:Храмы Навагрудскай епархіі
Катэгорыя:1888 год у Беларусі
Царква ў гонар Усіх Святых (Дольная Рута)

**Царква ў гонар Усіх Святых** — праваслаўны храм у вёсцы Дольная Рута Карэліцкага раёна. Будаўніцтва царквы завершана ў 1935 годзе.

## Архітэктура 
Царква з’яўляецца яркім прыкладам удалай стылізацыі візантыйскіх форм і рацыянальнага выкарыстання якасцей новых матэрыялаў. Тут канструктыўная логіка правобраза стала асновай прасторавай кампазіцыі. У той жа час мастацкі вобраз храма сфарміраваны з дапамогаю чыстых плоскасных аб’ёмаў, якія ствараюць дынамічную ўзаемасувязь асобных проста чытаемых форм.

Аднанефавая, зальнага тыпу бажніца перакрытая вальмавай страхою з цыбулепадобным шматгранным купалам на васьмерыку. Над бабінцам — аднаярусная званіца з шатровым завяршэннем, упрытык да якога прыстаўленыя яшчэ чатыры дэкаратыўныя купалкі-макаўкі. Такая трактоўка артадаксальнай «пяцікупальнасці», перанесенай з асноўнага аб’ёму на званіцу, зусім не традыцыйная. Аднак руплівая прапрацоўка пучка макавак рэзка кантрастуе з простымі кубічнымі аб’ёмамі ўсяе царквы, ствараючы сваеасаблівы кантрапунктны рытм, прымушаючы прастору гусцець, расцягвацца, дрыжаць, ствараючы іерархічную сістэму фокусаў і субдамінантаў.

Да бабінца прымкнуты двухкалонны, з выгляду мініяцюрны порцік, які падкрэслівае галоўны ўваход у храм. Шырока вынесеныя прыступкі лесвіцы, моцна вынесены порцік ствараюць самастойны модуль, пранікаючы ў навакольнае асяроддзе. Пры жорсткай ўзаемасувязі элементаў будынка тут прасочваецца памкненне да «ўцягвання» ў іх знешняй прасторы.

Сцены царквы Усіх Святых прарэзаныя высокімі і шырокімі аконнымі праёмамі (першапачаткова прамавугольнымі) у асноўным аб’ёме і некалькі меншымі ў сценах бабінца. Шырокія паўкруглыя праёмы пяцігаловай званіцы падкрэсліваюць не толькі яе лёгкасць, якая проціпастаўляецца ўсяму будынку, але і яе абсалютнае дамінаванне ў абліччы царквы.

Царква ў Дольнай Руце — характэрны помнік культавага дойлідства, які спалучае ў сабе традыцыйныя уяўленні і новую пластычную мову канструктывізму.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі мадэрн
Катэгорыя:Дольная Рута
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Карэліцкага раёна
Катэгорыя:Храмы Навагрудскай епархіі
Катэгорыя:1935 год у Беларусі
Адвод парахавых газаў

**Адвод парахавых газаў** — прынцып працы аўтаматыкі зброі (рухаючай механізму засаўкі), заснаваны на адводзе парахавых газаў з канала ствала .
Пасля наколу капсуля запальваецца парахавы зарад, ціск прадуктаў гарэння якога (у першым набліжэнні па адыябатычаскага працэсу P = const / V ^ k) выштурхвае кулю з гільзы . Далей куля рухаецца па ствале і, у нейкі момант, праходзіць газаадводны адтуліну. Частка парахавых газаў праз адтуліну накіроўваецца ў газавую трубку, у якой усталяваны газавы поршань (АК) або шток (СКС) . Існуе таксама варыянты газаадводных механізмаў з непасрэдным дзеяннем парахавых газаў на затворную раму (M16) . Пад ціскам газу поршань адводзіць назад затворную раму, размыкаючы канал ствала . Адбываецца выкід гільзы .
Так як куля да гэтага моманту ўжо пакінула ствол, залішні ціск газаў скідаецца праз канал ствала і / або газаадводныя адтуліны, размешчаныя ў газавай трубе ў канцы ходу газавага поршня, і зваротная спружына пачынае штурхаць затворную раму наперад, дасылаючы чарговы патрон у патроннік .

Катэгорыя:Прынцыпы працы агнястрэльнай зброі
Паваротны затвор

**Паваротны затвор** (падоўжна-слізгальны затвор з замыканнем паваротам; не блытаць кранавым затворам) — разнавіднасць механізму замыкання і адмыкання канала ствала, у якім замыканне і адмыканне затвора ажыццяўляецца яго паваротам налева або направа і захаду баявых выступаў затвора ў пазы ствольнай каробкі або насадкі ствала (barrel extension).

Паварот затвора звычайна вырабляецца скосам затворной рамы (АК падобная зброя) або шрубавымі канаўкамі ў канале затворной рамы (M16 падобная зброя).

Колькасць баявых упораў вызначае тое, на які кут неабходна павярнуць затвор для замыкання. Так, пры наяўнасці двух баявых упораў неабходна павярнуць затвор на 45°, пры наяўнасці трох — на 30°, а 10 — толькі на 9°. Адпаведна, памяншаецца энергія, выдаткоўваная на замыканне, зніжаецца трасяніна зброі пры стрэле. Акрамя таго, чым больш баявых упораў — тым раўнамерней размяркоўваецца ціск парахавых газаў на ствольную каробку. Таму, напрыклад, затвор аўтамата Калашнікава мае два баявых упора, а снайперскай вінтоўкі СВД, з яе падвышанымі патрабаваннямі да кучнасці бою, — ужо тры. Паваротныя замкі сучаснага зброі часта маюць шэсць і больш баявых упораў (звычайна да дзесяці).

Пры замыканні затвор перамяшчаецца наперад у замыкалыя пазы ў ствольнай каробцы (або падаўжальніку ствала), а затым паварочваецца, і тым самым фіксуецца на месцы. Затвор застаецца замкнёным да таго часу, пакуль стралок не "перадзёрне" затвор уручную, альбо ён не паверніца працай унутранай механікі зброі (за кошт затрымкі аддачы, альбо спрацоўвання газавага затвора) не будзе павернуты затвор.

Катэгорыя:Прынцыпы працы агнястрэльнай зброі
Падствольны гранатамёт

A2 з замацаваным гранатамётам]]
**Падство́льны гранатамё́т** — гранатамёт, выкананы ў выглядзе дадатковага вузла, што ўсталёўваецца на ручную зброю, звычайна — на аўтамат.

Падствольны гранатамёт выкарыстоўваецца для знішчэння жывой сілы праціўніка і небраніраванай тэхнікі. У якасці зарадаў да яго выкарыстоўваюцца адмысловыя боепрыпасы (гранатамётныя стрэлы), якія аб'ядноўваюць у адным корпусе гранату і кідальны зарад, які размяшчаецца ў гільзе .
Для вядзення агню гранатамёт мацуецца на аўтамат пад ствалом апошняга (адсюль — назва *«падствольны»*) . Спускавыя і прыцэльныя прыстасаванні разлічаны на выкананне стрэлу левай рукой (правая трымае аўтамат за асноўную дзяржальню кіравання агнём).

Катэгорыя:Агнястрэльная зброя
Катэгорыя:Гранаты
Катэгорыя:Гранатамёты
Ледавік Федчанкі

**Ледавік Фе́дчанкі** — горна-далінны ледавік у Заходнім Паміры ў Таджыкістане. Названы ў гонар А. П. Федчанкі. Ніжняя частка ледавіка адкрыта ў 1878 годзе В. Ф. Ашаніным, астатняя Памірскай экспедыцыяй 1928.

Даўжыня ледавіка 77 км, шырыня 1,7—3,1 км. Агульная плошча ледавікоў і снежнікаў каля 652 (992)км². Таўшчыня лёду ў сярэдняй частцы да 1000 метраў. Ухіл паверхні 1,5—2,5°, хуткасць руху 66,8 см/сут.
Ледавік пачынаецца на паўночным схіле Язгулемскага хрыбта на вышыні 6280 м, цягнецца ўздоўж усходняга схілу хрыбта Акадэміі Навук. Прымае больш за 30 ледавікоў-прытокаў. Ніжні канец ледавіка знаходзіцца на вышыні 2900 м.

На ледавіку бярэ пачатак рака Сельдара.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Ледавікі Таджыкістана
Катэгорыя:Памір
Пяхотны снайпер

[thumb|300px|Амерыканскі марксман у раёне [Дур Баба, правінцыі Нангархар, Афганістан, 2006.]]
**Пяхотны снайпер** (, марксман) — спецыяліст па дакладнай стральбе, трапны стралок на малой і сярэдняй дыстанцыях. Асноўнае яго адрозненне ад звычайнага снайпера складаецца ў тым, што марксман, як правіла, з'яўляецца арганічнай часткай свайго падраздзялення, у той час як снайпер працуе звычайна ў адзіночку ці з іншымі снайперамі. У вайсковых падраздзяленнях задачай такіх снайпераў з'яўляецца павышэнне далёкасці вядзення агню атрада, на адлегласцях якія перавышаюць дыстанцыю стандартнай зброі стралкоў падраздзялення. Часам такога стралка называюць называюць «» — трапны стралок.

## Гл. таксама 
* Марксманская вінтоўка

Катэгорыя:Снайперы
Гіганцкі слалам

на алімпійскай трасе слалама-гіганта, Турын 2006]]
**Слалам-гігант** — разнавіднасць гарналыжнай дысцыпліны. Спаборніцтвы па слаламе-гіганце праводзяцца ў адпаведнасці з правіламі Міжнароднай лыжнай федэрацыі.

## Гісторыя 
Упершыню спаборніцтвы па горных лыжах, у тым ліку па відзе, падобным да сучаснага слаламу-гіганта, былі арганізаваны Маціясам Здарскт (Mathias Zdarsky) у Ліліенфельдзе ў 1905 годзе.

ФІС увяла слалам-гігант у якасці чацвёртай дысцыпліны ў праграму чэмпіянату свету па гарналыжным спорце ў 1950 г у Аспене разам з хуткасным спускам, слаламам і камбінацыяй. Першымі чэмпіёнамі свету па слаламе-гіганце былі Дагмар Ром і Зена Кола. Найбольш паспяховымі спартсменамі ў гэтым відзе за ўсю гісторыю Алімпійскіх гульняў былі Дэбора Кампаньёні і Альберта Томба, якія выйгралі двойчы на алімпійскіх гульнях гэты від.

З арганізацыяй шматэтапных спаборніцтваў на Кубак свету па гарналыжным спорце гэтая дысцыпліна стала адным асноўных відаў шматтуравых спаборніцтваў. Спартсмен, які перамагае ў гэтай дысцыпліне больш за іншых на этапах Кубка свету на працягу сезону, узнагароджваўся малым Хрустальным глобусам. Найбольш паспяховымі спартсменамi за ўсю гісторыю Кубкаў свету ў гэтай дысцыпліне былі Фрэні Шнайдэр, які чатыры разы атрымліваў малы Хрустальны глобус і 20 разоў перамагаў на асобных этапах, Інгемар Стэнмарк восем разоў атрымліваў малы Хрустальны глобус і 46 разоў перамагаў у спаборніцтвах па слаламе-гіганце на асобных этапах Кубка свету.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарналыжны спорт
Тоні Зайлер

center|200px

**Антон Энгельберт «Тоні» Зайлер** (; , Кіцбюэль, Аўстрыя — , Інсбрук, Аўстрыя) — аўстрыйскі гарналыжнік, першы ў гісторыі Аўстрыі трохразовы алімпійскі чэмпіён, адзін з трох абсалютных чэмпіёнаў свету ў гісторыі гарналыжнага спорту, адзіны 7-разовы чэмпіён свету сярод мужчын.

Спартыўная мянушка — «Чорны Бліц з Кіца» (ням. Der schwarze Blitz aus Kitz). «Бліц» у перакладзе з нямецкай азначае «маланка». Чорны — па колеры камбінезонаў, у якіх звычайна выступаў Зайлер.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Тані Зайлер на сайце МАК 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Памерлі ў Інсбруку
Катэгорыя:Акцёры Аўстрыі
Катэгорыя:Гарналыжнікі Аўстрыі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Аўстрыі
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 1956 года
Катэгорыя:Гарналыжнікі на зімовых Алімпійскіх гульнях 1956 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па гарналыжным спорце
Катэгорыя:Кавалеры Алімпійскага ордэна
Катэгорыя:Чэмпіёны Аўстрыі па гарналыжным спорце
Катэгорыя:Нарадзіліся ў зямлі Ціроль
Альберта Томба

center|170px|Альберта Томба ў 2009 годзе

**Альберта Томба** (; нар.  года, Сан-Ладзара-дзі-Савена, Італія) — знакаміты італьянскі гарналыжнік, трохразовы алімпійскі чэмпіён, двухразовы чэмпіён свету, уладальнік Кубка свету. Спецыялізаваўся ў слаламе і гіганцкім слаламе.

Спартыўная мянушка — «Томба ла Бомба» (). Алімпійскі чэмпіён 1988 года ў слаламе і гіганцкім слаламе (Калгары, Канада). У 1992 годзе ў Альбервіль (Францыя) выйграў «золата» ў гіганцкім слаламе і «срэбра» ў слаламе. Там жа Томба быў удастоены гонару несці сцяг Італіі на цырымоніі адкрыцця Алімпіяды.

Яшчэ адно «срэбра» Томба выйграў на слаламных трасах Лілехамеры (Нарвегія) у 1994 годзе.

Фінішаваў без узнагарод на Белай Алімпіядзе-98 у Нагана (Японія).

Уладальнік Кубка свету па гарналыжным спорце ў агульным заліку ў сезоне 1994-95. У 1998 годзе пайшоў з вялікага спорту, атрымаўшы ў агульнай складанасці 50 перамог у Кубку свету (35 — слалам, 15 — гіганцкі слалам). Па ліку перамог на этапах Кубка свету саступае толькі Інгемару Стэнмарку (86) і Херману Маеру (54).

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  

Катэгорыя:Гарналыжнікі Італіі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Італіі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па гарналыжным спорце
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 1988 года
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 1992 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 1992 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 1994 года
Катэгорыя:Гарналыжнікі на зімовых Алімпійскіх гульнях 1988 года
Катэгорыя:Гарналыжнікі на зімовых Алімпійскіх гульнях 1992 года
Катэгорыя:Гарналыжнікі на зімовых Алімпійскіх гульнях 1994 года
Катэгорыя:Гарналыжнікі на зімовых Алімпійскіх гульнях 1998 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па гарналыжным спорце
Катэгорыя:Сцяганосцы на зімовых Алімпійскіх гульнях 1992 года
Катэгорыя:Кавалеры Алімпійскага ордэна
Катэгорыя:Уладальнікі Кубка свету па гарналыжным спорце
Мэцью Стывенс

**Мэцью Стывенс** (; нар. , , Уэльс) — валійскі прафесійны гулец у снукер. Двухразовы фіналіст чэмпіянату свету (2000, 2005), пераможца Мастэрс 2000 года і чэмпіянату Вялікабрытаніі 2003 года. Былы чацвёрты нумар сусветнага рэйтынгу (2005/2006), з сезона 1999/2000 да сезона 2006/2007 і з канца сезона 2010/2011 да восені 2013 года ўваходзіў у топ-16. Адзін з чатырнаццаці снукерыстаў у гісторыі, якія выйгравалі чэмпіянат Вялікабрытаніі і Мастэрс — два з трох турніраў трайной снукернай кароны (акрамя чэмпіянату свету). У 2011 годзе выканаў сваю адзіную максімальную серыю.

Стаў прафесіяналам у 1994 годзе ва ўзросце 16 гадоў, а ў сезоне 1995/1996 дэбютаваў у асноўнай стадыі рэйтынгавага турніру і перамог на турніры Benson & Hedges Championship, у выніку чаго патрапіў на найбуйнейшы запрашальны турнір Мастэрс. У сезоне 1997/1998 дайшоў да паўфіналаў на Гран-пры і чэмпіянаце Вялікабрытаніі і да чвэрцьфіналу свайго дэбютнага розыгрышу чэмпіянату свету, а ў наступным сезоне ўвайшоў у топ-32 сусветнага рэйтынгу і дайшоў да свайго першага рэйтынгавага фіналу на чэмпіянаце Вялікабрытаніі. У сезоне 1999/2000 дэбютаваў у топ-16, перамог на Мастэрс і дайшоў да фіналу чэмпіянату Вялікабрытаніі і свайго першага фіналу чэмпіянату свету, дзе саступіў Марку Уільямсу (16:18). З 2001 па 2004 гады яшчэ тройчы даходзіў да паўфіналаў на чэмпіянатах свету і выйграў свой першы і адзіны рэйтынгавы тытул на чэмпіянаце Вялікабрытаніі 2003 года, а ў 2005 годзе ў другі раз выйшаў у фінал сусветнага першынства, дзе саступіў Шону Мёрфі (16:18), падняўшыся на найвышэйшае для сябе чацвёртае месца ў рэйтынгу ў наступным сезоне. Пасля страты формы з 2007 да 2010 года вярнуўся ў топ-16 у канцы сезона 2010/2011 і выйшаў у свой восьмы і апошні рэйтынгавы фінал на World Open 2013 года, але не здолеў выйграць другі тытул рэйтынгавага ўзроўню ў кар’еры.

У агульнай колькасці займаў чацвёрты радок у сусветным рэйтынгу адзін сезон. Апроч адзінага рэйтынгавага спаборніцтва, выйграў яшчэ шэсць нярэйтынгавых турніраў. Апроч таго, у складзе зборнай Уэльса перамог на кубку нацый у 1999 годзе і дайшоў да фіналу ў 2000 годзе, а таксама разам з Маркам Уільямсам дайшоў да паўфіналу кубку свету 2011 года. За сваю прафесійную кар’еру зрабіў больш за 250 соценных брэйкаў і ўваходзіць у топ-20 гульцоў з найбольшай колькасцю соценных серый у гісторыі снукера, а таксама зарабіў больш за два мільёны фунтаў стэрлінгаў прызавых грошай, уваходзячы у топ-15 снукерыстаў у гісторыі па іх колькасці.

## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Мэцью Стывенса на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Уэльса
Катэгорыя:Пераможцы чэмпіянату Вялікабрытаніі па снукеры
Катэгорыя:Пераможцы Мастэрс (снукер)
Ладдзян

**Ладдзя́н** (*Corallorhiza*) — род кветкавых раслін сямейства архідных.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя травяністыя расліны, пазбаўленыя хларафілу (сапрафіты), вышынёю 8—30 см, з мясістым каралападобным карэнішчам. Лісце лускападобнае, жаўтаватае. Кветкі дробныя, жаўтавата- або зеленавата-белыя, паніклыя, у рыхлай гронцы. Плод — каробачка.

## Арэал 
Адрозніваецца каля 15 відаў. Пашыраны ў Еўразіі і Паўночнай Амерыцы. На Беларусі  трапляецца на аблесеных балотах, у вільготных лясах, ярах.

## Літаратура 
*  
*  
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Эпідэндравыя
Кеша

**Кеша Роўз Себерт** (, больш вядомая пад сваім сцэнічным псеўданімам **Ke$ha**; нарадзілася 1 сакавіка 1987 году, Лос-Анджэлес, ЗША) — амерыканская поп-спявачка, аўтар песняў, кампазітар.

## Дыскаграфія 
**Студыйныя альбомы**

* *Animal* (2010)
* *Warrior* (2012)
* *Rainbow* (2017)
* *High Road* (2020)
* *Gag Order* (2023)
* *Period* (2025)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі ЗША
Віцебская правінцыя

**Віцебская правінцыя** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў 1772—1777 гг. у складзе Пскоўскай губерні. Цэнтр — Віцебск. Агульная плошча 851 284 дзесяцін.

Паводле ўказа ад 22 ліпеня 1776 г. падзялялася на Веліжскі, Гарадоцкі і Віцебскі паветы. Уключала 4 парафіі з 39 цэрквамі і манастырамі, 7 мястэчак, 166 сёл, 2910 вёсак; каля 175 тыс. падатковага насельніцтва. З дзяржаўных уладанняў былі Віцебская эканомія і 17 старостваў, з якіх найбуйнейшыя Веліжскае, Усвяцкае і Езярышчанскае. Узначальвалася ваяводам пры якім дзейнічала правінцыяльная канцылярыя.

Правінцыя скасавана ў 1777 годзе паводле «Устанаўлення для кіравання губерняў Расійскай імперыі» (1775).

## Літаратура 
* *Анішчанка, Я. К.* Віцебская правінцыя / Я. К. Анішчанка //  — С. 326.
* Полное собрание законов Российской империи с 1649 г. Т. XIX. — СПб., 1830. — № 14014.
* *Жукович, П. Н.* Управление и суд в Западной России в царствование Екатерины II // Журнал Министерства народного просвещения. — 1914. — Ч. 49. — Февраль.

Катэгорыя:Пскоўская губерня
Катэгорыя:Правінцыі Расіі
Катэгорыя:1772 год у Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Магілёўская губерня
Катэгорыя:Зніклі ў 1776 годзе
Шайлер Колфакс

**Шайлер Колфакс** (,  — ) — амерыканскі палітык, член Рэспубліканскай партыі, віцэ-прэзідэнт ЗША ў 1869—1873 гг.

## Біяграфія 
Быў унукам генерала Уільяма Колфакса, які ўдзельнічаў у Вайне за незалежнасць. У 1836 г. разам з айчымам Колфакс пераехаў у Індыяну, дзе займаўся журналістыкай, у 19 гадоў стаў рэдактарам газеты. Будучы прыхільнікам партыі вігаў, Колфакс ў 1850 беспаспяхова і ў 1854 годзе паспяхова балатаваўся ў Палату прадстаўнікоў, крытыкуючы закон Канзас-Небраска. На прэзідэнцкіх выбарах 1868 рэспубліканскі кандыдат Уліс Грант прапанаваў Колфаксу месца віцэ-прэзідэнта. На выбарах пара Грант-Колфакс атрымала ўпэўненую перамогу, і яны сталі самай маладой парай Прэзідэнт-Віцэ-прэзідэнт у гісторыі ЗША да абрання Біла Клінтана і Альберта Гора ў 1992 (абодвум было па 46 гадоў).

Катэгорыя:Віцэ-прэзідэнты ЗША
Катэгорыя:Спікеры Палаты прадстаўнікоў ЗША
Катэгорыя:Члены Палаты прадстаўнікоў ад штата Індыяна
Катэгорыя:Члены Рэспубліканскай партыі ЗША
Генры Уілсан

**Генры Уілсан** (; ) — амерыканскі палітык, Віцэ-прэзідэнт ЗША ў 1873—1875 гадах, член Рэспубліканскай партыі ЗША.

На працягу ўсёй сваёй кар'еры Уілсан быў вядомы тым, што адстойваў непапулярныя справы, у тым ліку правы працоўных як для белых, так і для чарнаскурых, а таксама адмену рабства.

## Біяграфія 
Генры Уілсан нарадзіўся 16 лютага 1812 года пад імем Джэрэмайя Джонс Колбат (), але ў 1833 годзе змяніў імя на Генры Уілсан, пераехаў з Фармінгтана ў Нэйцік (штат Масачусетс) і заняўся шавецкім рамяством.

Завяршыўшы там сваю адукацыю, ён у 1841—1852 гадах быў дэпутатам легіслатуры Масачусетса, а ў 1848—1851 гадах быў уладальнікам і рэдактарам газеты «Boston Republican».

У 1852 годзе беспаспяхова балатаваўся ў Кангрэс, а ў 1853 годзе — у губернатары Масачусетса. У 1855 годзе быў абраны па замяшчэнні ў Сенат ад кааліцыі Дэмакратычнай патрыі, а ў 1859, 1865 і 1871 гадах пераабіраўся як рэспубліканец, выступаючы як актыўны крытык рабства, быў старшынёй Камітэта па ваенных справах, а падчас Грамадзянскай вайны сфармаваў і ўзначаліў 28-ы полк Масачусетскай добраахвотнай пяхоты.

Памёр 22 лістапада 1875 года ў Вашынгтоне.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Віцэ-прэзідэнты ЗША
Катэгорыя:Сенатары ад штата Масачусетс
Катэгорыя:Члены Рэспубліканскай партыі ЗША
Катэгорыя:Абаліцыяністы ЗША
Maroon 5

**«Maroon 5»** — амерыканскі рок-гурт. Дэбютны альбом гурта «Songs About Jane» 2002 года стаў залатым, плацінавым і мультыплацінавым у шматлікіх краінах. Выпушчаная пасля акустычная версія альбома таксама стала вельмі папулярнай.

## Гісторыя 
Адам Лівайн пазнаёміўся з Раянам Дусікам у 1990 годзе. Разам яны запісалі варыянт песні «Knockin’ on Heaven’s Door» у гаражы Дусіка. У школе Брэнтвуд Адам сустрэў трэцяга ўдзельніка гурта — Мікі Медэна. Паступова яны сфармавалі гурт і выступалі пад рознымі назвамі. У выніку спыніліся на «Maroon 5».

У сакавіку 2007 года выйшаў другі альбом гурта «It Won’t Bee Soon Before Long». Першы жа сінгл з яго — «Makes Me Wonder» — узначаліў амерыканскія чарты продажаў («Billboard Hot 100»).

## Дыскаграфія 
**Студыйныя альбомы**

* *Songs About Jane* (2002)
* ''It Won't Be Soon Before Long* (2007)
* *Hands All Over* (2010)
* *Overexposed* (2012)
* *V* (2014)
* *Red Pill Blues* (2017)
* *Jordi* (2021)
* *Love Is Like* (2025)

*'Як Kara's Flowers'*

* *The Fourth World'' (1997)

## Кліпы 
* 2003 — «Harder to Breathe»
* 2004 — «This Love»
* 2004 — «Sunday Morning»
* 2004 — «She Will Be Loved»
* 2007 — «Won’t Go Home Without You»
* 2007 — «Wake Up Call»
* 2007 — «Makes Me Wonder»

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
* Афіцыйны фан-клуб
* Старонка на MySpace

Катэгорыя:Рок-гурты ЗША
Катэгорыя:Музычныя калектывы з Лос-Анджэлеса
Катэгорыя:Музычныя калектывы з Каліфорніі
Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard Hot 100

Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1995 годзе
Катэгорыя:Музычныя калектывы 1990-х
Катэгорыя:Музычныя калектывы 2000-х
Катэгорыя:Музычныя калектывы 2010-х
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Пераможцы MTV Video Music Awards
Леанід Захаравіч Паланецкі

**Леанід Захаравіч Паланецкі** (, ) — беларускі вучоны ў галіне кардыялогіі. Доктар медыцынскіх навук, прафесар.

## Біяграфія 
Скончыў у 1961 годзе Мінскі медыцынскі інстытут. З 1977 у Беларускім НДІ кардыялогіі (загадчык лабараторыі).

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па інфармацыйных тэхналогіях для аператыўнай дыягносцікі на аснове персанальных камп'ютараў, метадах бескампрэсійнай ацэнкі артэрыяльнага ціску, неінвазійным гемадынамічным маніторынгу, медыкаментознай тэрапіі хворых с кардыягенным шокам і гіпертанічным крызісам.
## Узнагароды 
Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (1996, у аўтарскім калектыве) — *за цыкл прац «Стварэнне новых метадаў і апаратуры для дыягностыкі сардэчна-сасудзістых захворванняў на аснове мікрапрацэсарных і камп’ютарных тэхналогій»*.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кардыёлагі СССР
Катэгорыя:Дактары медыцынскіх навук
Катэгорыя:Кардыёлагі Беларусі
Пол Хантэр

**Пол Алан Хантэр** (; , , Англія — , ) — англійскі прафесійны гулец у снукер. За выгляд і яркі стыль яго празвалі «Бекхэм сукна» («»).

Хантэр тройчы выйграваў Мастэрс ў 2001, 2002 і 2004 гадах. Акрамя таго быў пераможцам трох рэйтынгавых турніраў: двойчы адкрытага чэмпіянату Уэльса (1998, 2002) і адкрытага чэмпіянату Брытаніі ў 2002 годзе. За сваю кар'еру аформіў 114 сэнчуры-брэйкаў, у тым ліку яго вышэйшы брэйк - 146 ачкоў, зроблены ў прэм'ер-лізе ў 2004 годзе.

У сакавіку 2005 года ў Пола Хантэра выявілі шматлікія нейраэндакрынныя пухліны страўніка. Ён памёр у 2006 годзе, за 5 дзён да свайго 28-годдзя.

## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Пола Хантэра на CueTracker.net  

Катэгорыя:Снукерысты Англіі
Катэгорыя:Пераможцы Мастэрс (снукер)
Бікіні

**Бікіні** можа значыць:

***Бікіні** — адкрыты купальны строй.
***Бікіні** — атол у Ціхім акіяне, частка Маршалавых Астравоў, месца выпрабавання ядзернай зброі.
Бікіні (адзенне)

**Бікіні** (ад маршал.: *Pikinni*, літаральна «паверхня какоса») — адкрыты жаночы купальны строй. Складаецца з бюстгальтара і вузкіх майтак, якія не хаваюць талію. Бікіні асабліва прыдатна для нашэння ў спякотнае летняе надвор’е, пашырае зону загару, падкрэслівае прыгажосць жаночага цела.

Адкрытыя купальныя строі для жанчын былі вядомы ўжо ў антычны час. Мода на іх адрадзілася ў 1946 г. пасля прэзентацыі ў Парыжы. Тады ж упершыню была выкарыстана назва **бікіні**. Папулярызацыя адбылася ў 1950-ых гг. першапачаткова дзякуючы еўрапейскім мадэлям. Адной з іх была Брыжыт Бардо, якая падчас Канскага фестываля 1953 г. сфатаграфавалася ў бікіні і зрабіла адкрыты купальны строй абавязковай рэччу ў арсенале еўрапейскіх модніц.

У наш час бікіні шырока ўжываюцца па прызначэнню, на конкурсах прыгажосці, спартыўных спаборніцтвах, на розных выступленнях.

## Галерэя 

Файл:NoiaBikini3.JPG|Антычная мазаіка з выявай жанчыны ў адкрытым купальным строі
Файл:Bikini girl at the beach.jpg|Бікіні, фота 1963 г.
Файл:Bikini backs.jpg|Бікіні падчас купання
Файл:Paf Open 2012 Maria Clara Salgado Rufino, Liliane Maestrini.jpg|Бікіні ў спорце
Файл:Dyess bikini competition.jpg|Бікіні на конкурсе прыгажосці

## Спасылкі 
* Гісторыя бікіні
* bfbb.by—Вопратка ўдзельнікаў
* Бікіні-мыйка ў Гомелі ўвяла новыя «тэхналогіі»

Катэгорыя:Жаночае адзенне
Залман Еўнавіч Абезгаўз

{{Навуковец 
 |Імя                  = Залман Еўнавіч Абезгаўз
 |Арыгінал імя         = 
 |Фота                 = 
 |Шырыня               = 
 |Подпіс               = 
 |Месца нараджэння     = , Віцебская вобласць
 |Навуковая сфера      = гісторыя Беларусі
 |Месца працы          = Архіўнае ўпраўленне БССР, Інстытут гісторыі АН БССР (з 1948)
 |Навуковая ступень    = 
 |Навуковае званне     = 
 |Альма-матэр          = Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт імя У. І. Леніна= 
 |Узнагароды і прэміі  = { style="background:transparent"
    
}
}}
**Залман Еўнавіч Абезгаўз** (, , Віцебская вобласць — ) — беларускі гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1956).

## Біяграфія 
Удзельнік Другой сусветнай вайны. У 1945 скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт імя У. І. Леніна. З 1945 супрацоўнік Архіўнага ўпраўлення БССР. З 1948 па 1956 малодшы навуковы супрацоўнік аддзела гісторыі Беларусі перыяду капіталізму Інстытута гісторыі АН БССР. У 1956 абараніў кандыдацкую працу на тэму «Исторические предпосылки формирования пролетариата в Белоруссии (вторая половина XIX века)». З 1956 па 1988 працаваў старшым навуковым супрацоўнікам аддзела гісторыі Беларусі перыяду капіталізму Інстытута гісторыі АН БССР.

## Навуковыя інтарэсы 
Даследаваў гісторыю рабочага класа Беларусі дарэвалюцыйнага перыяду.

## Творы 
* Рабочий класс Белоруссии в начале XX в. (1900—1913 гг.) / З. Е. Абезгауз; АН БССР, Ин-т истории. — Мн.: Наука и техника, 1977. — 168 с.: диагр.
* Развитие промышленности и формирование пролетариата Белоруссии во второй половине XIX века / З. Е. Абезгауз ; АН БССР, Ин-т истории. — Мн.: Наука и техника, 1971. — 179 с.

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Валерый Аркадзевіч Рудніцкі

**Валерый Аркадзевіч Рудніцкі** (, ) — беларускі вучоны ў галіне фізікі неразбуральнага кантролю. Доктар тэхнічных навук. Член Нью-Ёркскай АН (1997).

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскае вышэйшае тэхнічнае вучылішча (1965). З 1965 у Інстытуце прыкладной фізікі Нац. Ан Беларусі (з 1993 загадчык лабараторыі).

Навуковыя працы па механіцы квантавага дэфармавання і кантролю фізіка-механічных характарыстык матэрыялау. Распрацаваў асновы тэорыі дынамічнага кантактавага ўзаемадеяння жорсткага індэнтара з пругкапластычнай і вязкапругкай паўпрасторамі (асяроддзямі).

## Літаратура 
*  - С. 430.

Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Катэгорыя:Дактары тэхнічных навук
Харціца

**Харці́ца** (, ) — аграгарадок у Мастоўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дубненскага сельсавета. Размешчана на аўтадарозе Масты-Скідзель, за 23 кіламетры на паўночны захад ад г. Масты, 37 кіламетраў ад г. Гродна, 7 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Чарлёна.

Да 2013 года Харціца была цэнтрам Харціцкага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 2002 год — 469 жыхароў, 164 двары.
* 2009 год — 505 жыхароў
* 2019 год — 444 жыхары.

## Інфраструктура 
* Дом культуры і бібліятэка
* Амбулаторыя
* Камбінат бытавога абслугоўвання
* Аддзяленне сувязі

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — 576 с.: іл.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дубненскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мастоўскага раёна
Харчаванне

. Мадонна з зялёнай падушкай (каля 1507, Луўр).]]
**Харчаванне** — сукупнасць працэсаў паступлення, ператраўлівання, усмоктвання і засваення арганізмам харчовых рэчываў; састаўная частка абмену рэчываў. Атрыманыя хімічныя злучэнні ўжываюцца арганізмам для росту, жыццядзейнасці і ўзнаўлення.

## Гл. таксама 
* Харчаванне ў Вялікім Княстве Літоўскім
* Харчаванне беларусаў у Расійскай імперыі

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — 576 с.: іл.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Фізіялагічныя працэсы
Катэгорыя:Фізіялогія харчавання
Катэгорыя:Дыеталогія
Грэм Дот

**Грэм Дот** (; нар. , , Шатландыя) — шатландскі прафесійны гулец у снукер. Чэмпіён свету 2006 года і пераможца адкрытага чэмпіянату Кітая 2007 года. Былы другі нумар сусветнага рэйтынгу (2007–2008), з сезона 2001/2002 да сезона 2008/2009 і з пачатку сезона 2010/2011 да жніўня 2013 года нязменна ўваходзіў у топ-16.

Стаў прафесіяналам у 1994 годзе ва ўзросце 17 гадоў, перамогшы на юніёрскім чэмпіянаце Вялікабрытаніі ў 1992 годзе і на аматарскім чэмпіянаце Шатландыі ў 1993 годзе. У 1996 годзе ўпершыню дайшоў да чвэрцьфіналу рэйтынгавага турніру на адкрытым чэмпіянаце Уэльса, а ў 1997 — дэбютаваў у асноўнай стадыі чэмпіянату свету. У сезоне 1998/1999 увайшоў у топ-32 сусветнага рэйтынгу, дзе нязменна знаходзіцца па сённяшні дзень, а таксама ўпешыню выйшаў у фінал рэйтынгавага турніру на адкрытым чэмпіянаце Шатландыі, дзе саступіў Стывену Хендры (1:9). У сезоне 2001/2002 упершыню ўвайшоў у топ-16 і дэбютаваў на турніры Мастэрс, а ў 2004 годзе выйшаў у фінал чэмпіянату свету, дзе саступіў Роні О’Салівану (8:18). Праз два гады зноў дайшоў да фіналу найбуйнейшага спаборніцтва і стаў чэмпіёнам свету, перамогшы Пітэра Эбдана (18:14) і здабыўшы першы рэйтынгавы тытул. У сезоне 2006/2007 дайшоў да паўфіналу чэмпіянату Вялікабрытаніі, што стала яго найлепшым вынікам на гэтым турніры, а таксама здабыў другую рэйтынгавую перамогу, выйграўшы адкрыты чэмпіянат Кітая, і падняўся на найвышэйшае для сябе другое месца ў рэйтынгу ў наступным сезоне, пасля чаго клінічная дэпрэсія сур'ёзна паўплывала на яго форму. У сезоне 2009/2010 займаў ужо 28-е месца ў сусветным рэйтынгу, аднак у трэці раз у кар'еры дайшоў да фіналу чэмпіянату свету, дзе саступіў Нілу Робертсану (13:18), і вярнуўся ў элітную групу 16-ці лепшых снукерыстаў. У 2013 годзе ўпершыню дайшоў да паўфіналу турніру Мастэрс, што стала яго найлепшым вынікам на найбуйнейшым запрашальным турніры па снукеры. З 2010 года не даходзіў да рэйтыгавых фіналаў да пачатку 2018 года, калі згуляў у вырашальных матчах двух рэйтынгавых турніраў запар, але саступіў Марку Уільямсу ў фінале German Masters (1:9) і Майклу Джорджыу ў фінале Shoot-Out (56:67).

У агульнай колькасці займаў другі радок у сусветным рэйтынгу адзін сезон. За сваю прафесійную кар'еру зрабіў больш за 190 соценных брэйкаў і ўваходзіць у топ-35 гульцоў з найбольшай колькасцю соценных серый у гісторыі снукера, а таксама зарабіў больш за два мільёны фунтаў стэрлінгаў прызавых грошай, уваходзячы у топ-20 снукерыстаў у гісторыі па іх колькасці. У 1999 годзе выканаў сваю адзіную максімальную серыю. У 2011 годзе выпусціў аўтабіяграфію "Frame of Mind: The Autobiography of the World Snooker Champion".

## Фіналы турніраў
### Рэйтынгавыя турніры: 9 (2 перамогі, 7 паразаў)

### Нізкарэйтынгавыя турніры: 2 (2 паразы)
### Прафесійныя снукерныя турніры: 13 (2 перамогі, 11 паразаў) 

### Прафесійна-аматарскія і запрашальныя  снукерныя турніры: 6 (3 перамогі, 3 паразы) 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Грэма Дота на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Шатландыі
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па снукеры
Катэгорыя:Пераможцы адкрытага чэмпіянату Кітая па снукеры
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шатландыі
Пітэр Эбдан

**Пітэр Эбдан** (; нар. , , Англія) — англійскі прафесійны гулец у снукер. Чэмпіён свету 2002 года і пераможца яшчэ васьмі рэйтынгавых турніраў (уваходзіць у топ-10 снукерыстаў у гісторыі па колькасці рэйтынгавых перамог). Былы трэці нумар сусветнага рэйтынгу (1996—1997, 2002—2003), з сезона 1994/1995 да сезона 2009/2010 нязменна ўваходзіў у топ-16. Адзін з дванаццаці снукерыстаў у гісторыі, якія выйгравалі чэмпіянат Вялікабрытаніі (2006) і чэмпіянат свету (2002) — два з трох спаборніцтваў трайной снукернай кароны (акрамя турніру Мастэрс). За сваю кар’еру выканаў дзве максімальныя серыі.

Стаў прафесіяналам у 1991 годзе ва ўзросце 21 года, перамогшы на моладзевым чэмпіянаце свету ў 1990 годзе, і ўжо ў дэбютным сезоне дайшоў да чвэрцьфіналу чэмпіянату свету. У 1994 годзе здабыў першы рэйтынгавы тытул, стаўшы пераможцам Гран-пры, а таксама атрымаў уайлдкард на турнір Мастэрс у пачатку наступнага года, здзейсніўшы дэбют на найбуйнейшым запрашальным спаборніцтве, пасля чаго ўвайшоў у топ-16 у наступным сезоне. У сезоне 1995/1996 дайшоў да фіналаў двух найбуйнейшых спаборніцтваў — чэмпіянату Вялікабрытаніі і чэмпіянату свету — дзе саступіў Стывену Хендры (12:18), а ў наступным сезоне падняўся на трэці радок у рэйтынгу. У 2002 годзе ў другі выйшаў у фінал сусветнага першынства на Стывена Хендры і перамог у вырашальным фрэйме (18:17), зноў падняўшыся на трэці радок у рэйтынгу ў наступным сезоне. У 2006 годзе гуляў у фінале чэмпіянату свету ў трэці раз, саступіўшы Грэму Доту (14:18), і ўпершыню перамог на чэмпіянаце Вялікабрытаніі, які стаў яго другім тытулам Трайной кароны і сёмым рэйтынгавым тытулам у кар’еры. Пасля гэтага яшчэ два разы перамог на адкрытых чэмпіянатах Кітая ў 2009 і 2012 гадах, пры чым, здабыўшы тытул 2012 года ў 41-гадовым узросце, стаў самым узроставым пераможцам рэйтынгавага турніру з 2004 года. На турніры Мастэрс, адзіным спаборніцтве Трайной кароны, якое не выйграваў Эбдан, два разы даходзіў да паўфіналаў у 1995 і 2005 годзе.

У агульнай колькасці займаў трэці радок у сусветным рэйтынгу два сезоны. Апроч дзевяці рэйтынгавых спаборніцтваў, выйграў яшчэ чатыры нярэйтынгавыя турніры. За сваю прафесійную кар’еру зрабіў больш за 350 соценных брэйкаў і ўваходзіць у топ-15 гульцоў з найбольшай колькасцю соценных серый у гісторыі снукера, а таксама зарабіў больш за тры мільёны фунтаў стэрлінгаў прызавых грошай, уваходзячы у топ-10 снукерыстаў у гісторыі па іх колькасці.

## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Пітэра Эбдана на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Англіі
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па снукеры
Катэгорыя:Пераможцы чэмпіянату Вялікабрытаніі па снукеры
Катэгорыя:Пераможцы World Open (снукер)
Катэгорыя:Пераможцы адкрытага чэмпіянату Кітая па снукеры
Катэгорыя:Пераможцы адкрытага чэмпіянату Брытаніі па снукеры
Хацкевіч

**Хацкевіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксей Генадзевіч Хацкевіч (нар. 1972) — беларускі мастак.
* 
* Віктар Сцяпанавіч Хацкевіч — беларускі мастак.
* Генадзь Хацкевіч (1952—2014) — беларускі мастак.
* Генадзь Аляксеевіч Хацкевіч — беларускі вучоны-эканаміст.
* Рыгор Мікітавіч Хацкевіч — беларускі пісьменнік.
* Сцяпан Фёдаравіч Хацкевіч — беларускі акцёр.

## Гл. таксама 
* Хадкевіч
Кілі

**Кі́лі** (, маршал.: *Kōle*) — востраў на поўдні Маршалавых Астравоў, населены выхадцамі з атола Бікіні. Плошча - 6 км². Насельніцтва (2005 г.) - 600 чал.

Востраў уяўляе сабою невялікі падняты каралавы атол без традыцыйнай лагуны. Вышыня да 3 м. Даўжыня — 2,15 км. Найбольшая шырыня - 638 м. Кілі знаходзіцца ў 49 км на паўднёвы захад ад бліжэйшага атола Джалуіт і ў 296 км на паўднёвы захад ад Маджура, сталіцы Маршалавых астравоў.

Кілі быў адкрыты брытанскімі мараплаўцамі 19 верасня 1797 г. Населены толькі ў лістападзе 1948 г. выхадцамі з паўночнага атола Бікіні, эвакуяванымі з радзімы ў сувязі з ядзернымі выпрабаваннямі. Штогод 4 сакавіка на востраве арганізуецца Дзень Бікіні.

Асноўныя заняткі насельніцтва — рыбалоўства і земляробства (вырошчваюць какосавую пальму).

Дзейнічае аэрапорт.

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Аўстраліі і Акіяніі
Кілі
Узрост Зямлі

**Узрост Зямлі** — час, які прайшоў з моманту ўтварэння Зямлі як самастойнай планеты. Паводле сучасных навуковых дадзеных узрост Зямлі складае 4,54 мільярдаў гадоў .
Гэтыя дадзеныя грунтуюцца на радыеізатопнай даціроўцы не толькі зямных узораў, але і метэарытнага рэчыва. Яны былі атрыманы ў першую чаргу з дапамогай свінец-свінцовага метаду. Гэта лічба адпавядае ўзросту найстарэйшых зямных і месяцавых узораў.

Пасля навуковай рэвалюцыі і развіцця метадаў радыеізатопнай даціроўкі аказалася, што многія ўзоры мінералаў маюць узрост большы за мільярд гадоў. Найстарэйшыя са знойдзеных на гэты момант — дробныя крышталі цыркону з Джэк Хілз у Заходняй Аўстраліі — іх узрост не меншы чым 4404 мільёны гадоў. На аснове параўнання масы і свяцільнасці Сонца і іншых зорак была зроблена выснова, што Сонечная сістэма не можа быць нашмат старэйшая за гэтыя крышталі. Багатыя на кальцый і алюміній канкрэцыі, якія сустракаюцца ў метэарытах — самыя старыя вядомыя ўзоры, якія сфарміраваліся ў межах Сонечнай сістэмы: іх узрост роўны 4567 мільёнаў гадоў, што дае магчымасць высветліць узрост Сонечнай сістэмы і верхнюю мяжу ўзросту Зямлі. Існуе гіпотэза, што акрэцыя Зямлі пачалася неўзабаве пасля ўтварэння кальцый-алюмініевых канкрэцый і метэарытаў. Паколькі дакладны час акрэцыі Зямлі невядомы і розныя мадэлі даюць ад некалькіх мільёнаў да 100 мільёнаў гадоў, дакладны ўзрост Зямлі цяжка вызначыць. Акрамя таго, цяжка вызначыць абсалютна дакладны ўзрост найстарэйшых парод, якія выходзяць на паверхню Зямлі, бо яны складзены з мінералаў рознага ўзросту.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геафізіка
Катэгорыя:Зямля
Гетэрагенны ядзерны рэактар

**Гетэрагенны ядзерны рэактар** — рэактар, у якім ядзернае паліва канструктыўна аддзелена ад запавольніка і іншых элементаў актыўнай зоны.

Асноўны прызнак гетэрагеннага рэактара — наяўнасць цеплавыдзяляльных элементаў (ЦВЭЛаў). ЦВЭЛы могуць мець розную форму (стрыжні, пласціны і г. д.), але заўжды ёсць выразная мяжа паміж палівам, запавольнікам, цепланосьбітам і г. д.

Пераважная большасць рэактараў, якія выкарыстоўваюцца сёння — гетэрагенныя, што абумоўлена іх канструктыўнымі перавагамі, у параўнанні з гамагеннымі рэактарамі.

Катэгорыя:Ядзерныя рэактары
Катэгорыя:Ядзерная хімічная тэхналогія
Храналагічная табліца

Паводле сучасных агульнапрынятых уяўленняў, узрост Сусвету ацэньваецца не менш чым у 13,5 млрд гадоў, а ўзрост Зямлі — прыкладна ў 4,5 млрд гадоў.

Агульнапрынятай у большасці краін з’яўляецца храналогія на аснове Хрысціянскай эры («наша эра») (з моманту меркаванага нараджэння Ісуса Хрыста).

Паводле даных пісьмовых крыніц найбольш дакладна (з дакладнасцю да года) можна вызначыць даты да 900 года да н.э., а з дакладнасцю да некалькіх дзесяцігоддзяў — да 3 тысяч гадоў да н.э. Больш старажытныя падзеі (да 50 тысяч гадоў назад) звычайна датуюцца на падставе радыевугляроднага аналізу, а больш раннія — іншымі фізічнымі метадамі. Пры выкарыстанні радыевугляроднага аналізу звычайна выкарыстоўваецца формула *XXX гадоў назад* (пры гэтым пунктам адліку з’яўляецца 1950 год нашай эры), аднак для карэктнага ўсталявання даты неабходна выкарыстоўваць калібравальныя табліцы.

## Час да з’яўлення чалавека 
* Храналогія Вялікага выбуху
* Геахраналагічная шкала
* Храналогія эвалюцыі

## Храналогія палеаліту 
* Храналогія ніжняга палеаліту (3 млн — 300 тыс. гадоў назад)
* Храналогія сярэдняга палеаліту (300—50 тыс. гадоў назад)
* Храналогія верхняга палеаліту (50—14 тыс. гадоў назад)

## Храналогія 
* **12-е тысячагоддзе да н.э.**
* **11-е тысячагоддзе да н.э.**
* **10-е тысячагоддзе да н.э.**
* **9-е тысячагоддзе да н.э.**
* **8-е тысячагоддзе да н.э.**
* **7-е тысячагоддзе да н.э.**
* **6-е тысячагоддзе да н.э.**
* **5-е тысячагоддзе да н.э.**

* **4-е тысячагоддзе н.э.**
* **5-е тысячагоддзе н.э.**
* **6-е тысячагоддзе н.э.**
* '***
* ****
* ****
* ***'

Катэгорыя:Каляндар
Катэгорыя:Храналогіі