Мацей Сулькевіч

{{Ваенны дзеяч
|поўнае імя        = Мацей (Магамет) Сулькевіч
|арыгінальнае імя  = Мацей Аляксандравіч Сулькевіч
|дата нараджэння  = 20.07.1865
|дата смерці    = 15.07.1920
|месца нараджэння = маёнтак Кемейшы, Лідскі павет, Віленская губерня, Расійская імперыя, цяпер в. Кемейшы, Воранаўскі раён, Гродзенская вобласць, Беларусь
|месца смерці   = , АССР
|партрэт           = 220px
|подпіс            = 
|мянушка           = 
|прыналежнасць    = Расійская імперыя,Расійская рэспубліка, 
25 pxКрымская Народная Рэспубліка, border|25 pxАзербайджанская Дэмакратычная Рэспубліка
|гады службы       = 1883—1920
|званне           = 
|род войскаў       = пяхота
|камандаваў        = Модлінскі 57-й пяхотны полк, 33-я пяхотная дывізія, 37-ы армейскі корпус, 1-ы Мусульманскі корпус
|частка            = 
|бітвы             = Руска-японская вайна Першая сусветная вайна Вайна за незалежнасць Азербайджана
|узнагароды        = 
{ style="background:transparent"

-

}

Залатая зброя «За адвагу»
|сувязі            = 
|у адстаўцы        = 
}}
**Маце́й Сульке́віч** (, , таксама вядомы як Магамет Сулейманавіч Сулькевіч, Сулейман Сулькевіч і Мамед бек Сулькевіч, , маёнтак Кемейшы, Лідскі павет, Віленская губерня, Расійская імперыя, цяпер вёска Кемейшы, Воранаўскі раён, Гродзенская вобласць, Беларусь —  года) — расійскі і азербайджанскі ваенны, крымскататарскі дзеяч, генерал-лейтэнант.

## Юнацтва 
thumb|злева|110px|Радавы герб
Мацей Сулькевіч нарадзіўся ў сям’і нашчадкавых шляхцічаў Віленскай губерні, паводле нацыянальнасці — беларускі татарын. Яго бацька, Аляксандр Сулькевіч, даслужыўся да чыну падпалкоўніка ў гусарскім палку.

Будучы нашчадкам татарскіх арыстакратычных сем’яў Вялікага Княства Літоўскага, Мацей Сулькевіч прысвяціў сваё жыццё ваеннай кар’еры. Атрымаўшы агульную адукацыю ў Міхайлаўскім кадэцкім корпусе ў Варонежы, паступіў у Міхайлаўскае ваеннае вучылішча ў Пецярбургу.

Па заканчэнні вучылішча па першым разрадзе падпаручнік Сулькевіч быў накіраваны ў 6-ю артылерыйскую брыгаду. З 3 кастрычніка 1889 года паручнік Сулькевіч — слухач Мікалаеўскай акадэміі генеральнага штаба. У ліпені 1894 года за выдатныя поспехі ў навуках у акадэміі яму быў нададзены чын штабс-капітана.

## Служба ў расійскім войску 
20 ліпеня 1894 года Мацей Сулькевіч атрымаў званне капітана. Прадпісаннем камандуючага войскамі Адэскай ваеннай акругі № 5084 быў накіраваны ў штаб 7-га армейскага корпуса. У 1899 годзе атрымаў Ордэн Святога Станіслава. У тым жа годзе становіцца падпалкоўнікам. У 1902 годзе Мацей Сулькевіч выдаў у Адэсе на свае сродкі кнігу «Даследаванне паходжання і цяперашняе становішча літоўскіх татараў» польскага ўсходазнаўца, прафесара Пецярбургскага ўніверсітэта Антона Мухлінскага (1808—1877).

У 1903 годзе быў прызначаны начальнікам штабу 15-й пяхотнай дывізіі. 6 снежня 1903 года Сулькевіч атрымаў званне палкоўніка. Падчас руска-японскай вайны служыў у 8-м армейскім корпусе. Быў удзельнікам Мукдэнскай бітвы. У чэрвені 1905 прызначаны камандзірам 57-га пяхотнага Модлінскага палка. Быў узнагароджаны ордэнам Святой Ганны 2-й ступені з мячамі, ордэнам Святога Уладзіміра 4-й ступені з мячамі і бантам. 20 мая 1907 года ўзнагароджаны залатой зброяй з надпісам «За адвагу».

Увосень 1910 года Мацей Сулькевіч становіцца генерал-маёрам. Праз некаторы час прызначаны генерал-кватэрмайстарам штабу Іркуцкай ваеннай акругі. Быў узнагароджаны ордэнам Святога Уладзіміра 2-й і 3-яй ступеняў. У 1915 годзе быў узнагароджаны ордэнам Святога Станіслава 1-й ступені. 26 красавіка 1916 года Мацею Сулькевічу было нададзена званне генерал-лейтэнанта. У кастрычніку 1917 года афіцэр Генеральнага Штаба генерал-лейтэнант Сулькевіч быў вылучаны на пост камандзіра 1-га Мусульманскага корпуса, які планаваў сфарміраваць Часовы ўрад.

## Крымскі краявы ўрад 
thumb|right|200 px|Сцяг Крымскага краявога ўрада Мацея Сулькевіча.
У 1918 годзе Мацей Сулькевіч прыехаў у Крым, дзе 25 чэрвеня 1918 года стаў прэм’ер-міністрам, міністрам унутраных і ваенных спраў першага Крымскага краявога ўрада.

Мацей Сулькевіч прызначыў Асана Сабры Айвазава (1878—1938) паслом Крыма ў Асманскай імперыі і наладзіў сувязі з мусульманскімі краінамі, утворанымі на тэрыторыі Расійскай імперыі. Вядомы ў Крыме як Сулейман-паша. Імкнуўся склікаць Крымскі курултай (устаноўчы збор), які б абвясціў стварэнне крымскататарскай дзяржавы.

## Служба ў Азербайджане 
У снежні 1918 года Мацей Сулькевіч прыбыў у Азербайджан, дзе быў вядомы як Мамед-бек. Камандаваў 1-м Мусульманскім корпусам. 26 сакавіка 1919 года загадам № 147 па ваенным ведамстве генерал-лейтэнант Сулькевіч быў прызначаны начальнікам Генеральнага штаба ўзброеных сіл Азербайджану. Мар’ям, жонка Мацея Сулькевіча, працавала ў школе для дзяўчын Гаджы Тагіева і была актыўным членам Дабрачыннай арганізацыі бакінскіх мусульманак. Мацей Сулькевіч згуляў вялікую ролю ў стварэнні ваеннага саюза паміж Грузіяй і АДР.

## Расстрэл 
У маі 1920 года Мацей Сулькевіч быў арыштаваны ВЧК. Апошнія дні перад расстрэлам ён правёў у Баілаўскай турме. 15 ліпеня Сулькевіч быў расстраляны за «контррэвалюцыйную дзейнасць». Мамед Эмін Расулзадзэ ўспамінае ў сваёй кнізе:

## Гл. таксама 
* Крымская Народная Рэспубліка
* Крымскі краёвы ўрад
* Наман Чэлебіджыхан
* Асан Сабры Айвазаў
* Пётр Балбачан
* Нацыянальная партыя Крыма, 1917
* Крымская аперацыя, 1918
* Саламон Крым
* Азербайджанская Дэмакратычная Рэспубліка

## Літаратура 
* Залесский К. А.:Кто был кто в ПМВ.
* Назирли Шамистан — Расстрелянные генералы Азербайджана. Güllələnmiş Azərbaycan Generalları — 2-е изд. — М. Баку. — 2006 г. — 655 стр.
* ХРОНОС — всемирная история в Интернете. Сулькевич Матвей Александрович.
* «1K»: Новости Украины и Крыма N 75: Литовский татарин, который хотел примирить всех 
* Гасырлар авазы — Эхо веков. Научно-документальный журнал. Российский генерал Сулейман Сулькевич 
* Крым в XX веке. «Без победителей». К 75-летию окончания Гражданской войны. 
* Республиканский комитет по охране культурного наследия Автономной Республики Крым. Под командой Сулькевича и Шнейдера
* Неизвестные страницы из жизни генерал-лейтенанта М. Сулькевича 
* КРЫМСКОЕ КРАЕВОЕ ПРАВИТЕЛЬСТВО ГЕНЕРАЛА М. А. СУЛЬКЕВИЧА
* Сулькевич Масей (Мухаммед бек) — генерал-лейтенант, начальник Генштаба Национальной Армии АДР
* Биография по материалам журнала «Татарстан»

Катэгорыя:Выпускнікі Варонежскага кадэцкага корпуса
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лідскім павеце (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Воранаўскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Міхайлаўскага артылерыйскага вучылішча
Катэгорыя:Выпускнікі Мікалаеўскай ваеннай акадэміі
Катэгорыя:Генералы Азербайджана
Катэгорыя:Удзельнікі руска-японскай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Узнагароджаныя Залатой зброяй «За адвагу»
Катэгорыя:Загінулі ў Грамадзянскую вайну ў Расіі