open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Крымскататарская мова ва Украіне

thumb|праворуч|300px|Доля насельніцтва, якая назвала роднай мовай крымскататарскую паводле перапісу 2001&nbsp;г.
thumb|праворуч|300px|Доля насельніцтва ў сельсаветах і гарадах Крыма, што ўказала крымскататарскую мову роднай паводле перапісу 2001&nbsp;г.
**Крымскататарская мова ва Украі́не** () — адна з моў нацыянальных меншасцей Украіны, у вялікай ступені распаўсюджаная сярод крымскіх татараў краіны. Пашыраная пераважна ў Херсонскай вобласці. Паводле перапісу насельніцтва 2001 года каля 230 тыс. грамадзян Украіны назвалі крымскататарскую мову роднай, у тым ліку 228373 з 248193 крымскіх татараў (92,0%), якія пераважна жылі ў Крыме, які з 2014 года уваходзіць ў склад Расіі. Высокі працэнт асоб, якія назвалі роднай мовай крымскататарскую, назіраецца ў сельскіх раёнах Крыма — Белагорскім (29,2%), Кіраўскім (25,5%), Савецкім (22,2%), Джанкойскім (21,6%), Бахчысарайскім (21,3%). У цэлым па Крыму (без Севастопаля) крымскататарскую назвалі роднай мовай 11,3% насельніцтва.

## Распаўсюджанасць 
Родная мова крымскіх татараў паводле даных перапісаў

## Спасылкі 
* Інтэрактыўная карта распаўсюджанасці крымскататарскай мовы ва Украіне па адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінках, statistika.in.ua

Украіна
Катэгорыя:Мовы Украіны
Польская мова ва Украіне

thumb|right|300px|Распаўсюджанасць польскамоўнага насельніцтва ў канцы XIX ст.
**Польская мова ва Украі́не** () — адна з моў нацыянальных меншасцей Украіны, у вялікай ступені распаўсюджаная сярод палякаў краіны. Паводле перапісу насельніцтва 2001 года польскую мову назвалі роднай 19 195 чалавек, з якіх больш за палову (10 756) жывуць у Львоўскай вобласці, пераважна ў Мастыскім і Самбарскім раёнах. Сярод палякаў Украіны толькі 13% назвалі польскую мову роднай, ад 1,3% у Жытомірскай вобласці да 56% у Львоўскай вобласці.

## Распаўсюджанасць 
Родная мова палякаў паводле даных перапісаў

## Спасылкі 
* Інтэрактыўная карта распаўсюджанасці польскай мовы ва Украіне па адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінках, statistika.in.ua

Катэгорыя:Польская мова ў свеце
Катэгорыя:Мовы Украіны
Дэбра Монк

**Дэбра Монк** (, 27 лютага 1949) — амерыканская ,  і .

Монк найбольш вядомая па сваіх ролях на Брадвеі, якія ёй прынеслі прэмію «Тоні» у 1993 годзе, а таксама яшчэ некалькі намінацый на галоўную тэатральную прэмію. Яна таксама выйграла прэміі «Эмі» ў катэгорыі «Лепшая запрошаная актрыса ў драматычным тэлесерыяле» у 1999 годзе за ролю ў серыяле «Паліцыя Нью-Ёрка», і тэатральныя прэміі «ОБІ» у 1999 і «Драма Дэск» у 2007 годзе.

На тэлебачанні яна вядомая па сваіх ролях у серыялах «Схватка» і «Анатомія страсці». Яна таксама з’явілася ў такіх фільмах як «Масты акругі Мэдысан», «Клуб першых жонак», «Адвакат д'ябла», «Каханне і іншыя акалічнасці» і г.д.

## Спасылкі 
* 
* 
* Debra Monk  at the Internet Off-Broadway Database
* Star File: Debra Monk at Broadway.com
* at playbill.com August 9, 2006

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Obie
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Драма Дэск»
Серанг (акруга)

**Акруга Серанг** — акруга ў інданезійскай правінцыі Бантэн. Адміністрацыйны цэнтр акругі і сталіца правінцыі — горад Серанг, які з'яўляецца асобным муніцыпальным утварэннем.

У 11 км ад горада Серанг знаходзіцца Стары Бантэн, гістарычная сталіца султанату Бантэн. Да захаду ад акругі размешчаны порт Мерак, які ўваходзіць у склад горада Чылегон.

Акруга падзеленая на 28 раёнаў. Вышыні акругі вагаюцца ад 0 да 1778 м над узроўнем мора. Паўночныя вобласці ў асноўным раўнінныя, на паўднёвым захадзе размешчаныя горы. Зямля ўрадлівая дзякуючы алювіяльным і вулканічным пародам і мноства рэк, уключаючы Чыуджунг, Чыдурыян, Чыбантэн, Чвпасеуран, Чыпасанг.

Большая частка насельніцтва акругі вызнае іслам.

## Адміністрацыйны падзел 
Акруга дзеліцца на наступныя раёны:

* Аньяр
* Бандунг
* Барос
* Бінуанг
* Баджанегара
* Чаренанг
* Чыканде
* Чыкёсал
* Чынанка
* Чыёмас
* Чыруас
* Гунунгсары
* Джавілан
* Кібін
* Копа
* Крагілан
* Краматвату
* Манчак
* Пабуаран
* Падарынчанг
* Памараян
* Пектыр
* Пантанг
* Пулаампел
* Танара
* Тыртаяса
* Тунджунг Тэджа
* Варынгінкурунг

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Серанг
Крушынаўскае

**Крушынаўскае возера** — возера ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці. Знаходзіцца ў басейне ракі Друць, за 22 км на паўночны захад ад горада Рагачоў, каля пасёлка Заазер'е.

Плошча паверхні 0,96 (1,03) км². Даўжыня 1,9 км. Найбольшая шырыня 0,72 км. Даўжыня берагавой лініі 4,61 км. Найбольшая глыбіня 7,1 м, сярэдняя - 4,1 м. Аб'ём вады 3,94 млн м³. Плошча вадазбору 23,6 км².
Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны на поўдні і ўсходзе параслі хмызняком. Вакол возера забалочаная пойма. Берагі нізкія, пясчаныя. Сцёк у Друць па рацэ Заазер'е на поўдні і ручаю без назвы на поўначы.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, акунь, лешч, плотка, краснапёрка, джгір, лінь і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Иванов-Смоленский В.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Том 4.

Катэгорыя:Азёры Рагачоўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Друці
Янка Казека

**Я́нка (Іва́н Дарафе́евіч) Казе́ка** (, вёска Кострычы, цяпер у Кіраўскім раёне Магілёўскай вобласці — ) — беларускі савецкі літаратуразнаўца, крытык. Заслужаны работнік культуры Беларускай ССР (1975). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларускай ССР (1976). Член Саюзу пісьменнікаў СССР (1954).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 31 жніўня 1915 года ў сялянскай сям’і. З верасня 1931 года працаваў на Бабруйскім дрэваапрацоўчым камбінаце, у 1933—1934 гадах — у рэдакцыі газеты «За ўдарныя тэмпы». Адначасна навучаўся на вячэрнім аддзяленні ляснога тэхнікума.

У 1938 годзе скончыў літаратурны факультэт Мінскага педагагічнага інстытута імя М. Горкага. Выкладаў беларускую мову і літаратуру ў Дукорскай сярэдняй школе Пухавіцкага раёна.

У 1939—1954 гадах служыў у Чырвонай арміі. У Вялікую Айчынную вайну — армейскі палітработнік. У 1941 годзе быў паранены пад Ельняй.

У 1954—1957 гадах — супрацоўнік рэдакцыі газеты «Літаратура і мастацтва», у 1957—1967 — галоўны рэдактар Дзяржаўнага выдавецтва Беларускай ССР (з 1963 года — выдавецтва «Беларусь»).

З 1967 года — загадчык рэдакцыі народнай адукацыі і друку, у 1969—1979 гадах — намеснік галоўнага рэдактара, з 1980 года — старэйшы навуковы рэдактар выдавецтва «Беларуская савецкая энцыклапедыя імя Петруся Броўкі».

Памёр 3 сакавіка 2000 года.

## Бібліяграфія 
* Казека, Я. З невычэрпных крыніц : Літаратурна-крытычныя артыкулы / Я. Казека. — Мінск : Дзяржвыд БССР, 1958. — 187 с.
* Казека, Я. Беларуская байка / Я. Казека. — Мінск : Дзяржвыд БССР, 1960. — 203 с.
* Казека, Я. Натхненне і майстэрства : Літаратурна-крытычныя артыкулы / Я. Казека. — Мінск : Дзяржвыд БССР, 1963. — 178 с.
* Казека, Я. Кандрат Крапіва : Крытыка-біяграфічны нарыс / Я. Казека. — Мінск : Беларусь, 1965. — 168 с.
* Казека, Я. Няходжанай дарогай : Крытычныя нарысы / Я. Казека. — Минск : Мастацкая літаратура, 1973. — 272 с.
* Казека, Я. Голас часу : артыкулы, літаратурныя партрэты / Я. Казека. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1975. — 380, [2] с.
* Казека, Я. Кузьма Чорны : Старонкі творчасці / Я. Казека. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1980. — 133, [2] с.
* Казека, Я. Падарожжа ў маладосць : артыкулы, літаратурныя партрэты, успаміны / Я. Казека. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1984. — 139, [2] с.
* Казека, Я. Гартаванне слова : Выбранае / Я. Казека. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1985. — 431, [1] с.

## Літаратура 
* *Александровіч, С.* Кніга крытычных артыкулаў / С. Александровіч. — Полымя. — 1958. — № 6.
* *Навуменка, І.* Манаграфія пра беларускую байку / І. Навуменка. — Полымя. — 1961. — № 3.
* *Бугаёў, Д.* Зацікаўленая размова / Д. Бугаёў. — Полымя. — 1963. — № 10.
* Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Кіраўскага раёна. — Мінск : Вышэйшая школа, 1997. — С. 414.
* 

Катэгорыя:Крытыкі Беларусі
Катэгорыя:Крытыкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кіраўскім раёне
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы СССР
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі СССР
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Беларусі
Катэгорыя:Мемуарысты СССР
Катэгорыя:Мемуарысты Беларусі
Катэгорыя:Энцыклапедысты
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Генрых II Сварлівы

**Ге́нрых II Сварлі́вы** (; —) — герцаг Баварыі ў 955—976 гадах і з 985 года з Саксонскай дынастыі. Генрых атрымаў сваю мянушку дзякуючы яго неаднаразовым паўстанням супраць імператараў Свяшчэннай Рымскай імперыі.

## Біяграфія 
Генрых II быў сынам герцага Баварыі Генрыха I, і Юдыты Баварскай з дынастыі Луітпольдзінгаў. Па бацьку ён даводзіўся пляменнікам імператару Атону I Вялікаму.

У момант смерці свайго бацькі Генрыху споўнілася толькі чатыры гады і спачатку ад яго імя Баварыяй кіравала маці Юдыта. Ужо ў дзевятнадцацігадовым узросце Генрых II арганізаваў змову супраць імператара Атона II у 974 годзе, імкнучыся завалодаць прастолам Германіі. Аднак мяцеж быў раскрыты, а Генрых з саўдзельнікамі пасаджаны пад варту ў Інгелгейм.

Неўзабаве яму ўдалося бегчы і вярнуцца ў Баварыю, дзе ён падняў паўстанне. Імперскія войскі ў 976 годзе ўварваліся ў герцагства і разбілі Генрыха II. Ён быў вымушаны бегчы, а карона Баварыі была перададзена пляменніку імператара Атона II Атону Швабскаму. Больш таго, паўстанне Генрыха прывяло да падзелу тэрыторыі Баварскага герцагства: у 976 годзе Усходняя марка (будучая Аўстрыя) і Карынтыя, якая ўключае тэрыторыі ад Штырыі да Вероны, былі аддзелены ад Баварыі і атрымалі незалежнасць.

Страта прастола не спыніла Генрыха II: у 977 годзе ён стаў ініцыятарам так званай Вайны трох Генрыхаў — новага паўстання баварскай арыстакратыі супраць імператара. Паражэнне гэтага выступлення ў 978 годзе азначала падначаленне Баварыі цэнтральнай уладзе і падзенне яе значэння як аднаго з пяці асноўных племянных герцагстваў Германіі. Генрых быў арыштаваны і пасаджаны пад нагляд біскупа Утрэхцкага.

Толькі пасля смерці імператара Атона II Генрых Сварлівы здабыў свабоду, але адразу ж падняў мяцеж супраць малалетняга імператара Атона III. Хоць і ў гэты раз яму не ўдалося авалодаць германскім прастолам, яму была вернута ў 985 годзе Баварыя, а ў 989 годзе і Карынтыя. Карону Германіі змог атрымаць толькі сын Генрыха Свавольнага Генрых IV.

## Шлюб і дзеці 
* (з 972) Гізела Бургундская (955—1006), дачка Конрада I, караля Бургундыі
** Генрых II (973—1024), імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі (з 1014), кароль Германіі (з 1002), герцаг Баварыі (з 995)
** Бруна (пам. 1029), біскуп Аўгсбурга
** Гізела (пам. 1065), у шлюбе (995) з Іштванам I, каралём Венгрыі
** Брыгіта (пам. пасля 1004)
* Пазашлюбны сын
** Арнольд (Арнульф, пам. 1018), архібіскуп Равены

## Літаратура 
* 
* *Егер О.*, Всемирная история в 4 томах; ООО «Издательство АСТ», М., 2000 г.

## Спасылкі 
* Bavaria, dukes

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы X стагоддзя
Катэгорыя:Герцагі баварскія
Катэгорыя:Саксонская дынастыя
Сцяпан Трафімавіч Воранаў

**Сцяпан Трафімавіч Воранаў** (, в. Вірок,  — ) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Віцебскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
З 1931 г. на гаспадарчай працы ў Віцебскай вобласці. У партызанах з лістапада 1941 г.: камандзір атрада, у верасні 1942 — лістападзе 1943 — партызанскай брыгады імя М. І. Кутузава, адначасова чалец Гарадоцкага падпольнага РК КП(б)Б. Са снежня 1942 г. на савецкай і гаспадарчай працы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Партизанское движение // Інфармацыйны партал haradok.info

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Камандзіры партызанскіх злучэнняў, брыгад і атрадаў у гады Вялікай Айчыннай вайны
Воранава (значэнні)

**Воранава** — прозвішча і тапонім.

## Прозвішча 
* Аляксандра Іванаўна Воранава (1908—1978) — беларускі гісторык.
* Лілія Воранава — дзеяч беларускай дыяспары ў Латвіі.
* Людміла Пятроўна Воранава (1944—1997) — беларускі графік.

## Тапонім 
### Беларусь 
* Воранава — гарадскі пасёлак у Гродзенскай вобласці.
* Воранава — хутар у Воранаўскім раёне Гродзенскай вобласці.
* Воранава — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці.
* Воранава — прыпыначны пункт Баранавіцкага аддзялення Беларускай чыгункі.

### Расія 
* Воранава — вёска ў Дарагабужскім раёне Смаленскай вобласці.
* Воранава — вёска ва Угранскім раёне Смаленскай вобласці.

## Іншае 
* Воранава — курганны могільнік у вёсцы Воранава Полацкага раёна Віцебскай вобласці Беларусі.

## Гл. таксама 
* Воранаў
Беркут (спецпадраздзяленне)

**«Беркут»** () — былое падраздзяленне міліцыі спецыяльнага прызначэння МУС Украіны, створанае ў 1992 годзе на аснове аддзелаў міліцыі асаблівага прызначэння (АМАП). 25 лютага 2014 года выканаўца абавязкаў міністра ўнутраных спраў Украіны Арсэн Авакаў падпісаў загад № 144 «Пра ліквідацыю спецыяльных падраздзяленняў міліцыі грамадзянскай бяспекі „Беркут“».

24 сакавіка 2014 года міністр унутраных спраў Расійскай Федэрацыі Уладзімір Калакольцаў паведаміў, што крымскі «Беркут» захавае сваю назву ў складзе Міністэрства ўнутраных спраў Расійскай Федэрацыі.

На запыт «Радыё Свабода» ў 2014 годзе пасля публікацыі сайту газеты «Салідарнасць» пра тое, што ў беларускім АМАПе працаўладковаюцца былыя супрацоўнікі ўкраінскага «Беркуту», прэс-сакратар МУС Канстанцін Шалкевіч адказаў адмоўна, бо *«МУС не каментуе нізкаякасныя сачыненні на вольную тэму, размешчаныя ў інтэрнэце»*. 

Тым не менш у 2020 годзе былі апазнаныя экс-супрацоўнікі расфармаванага «Беркута» ў радах АМАПу. Выданне «Новы Час» працягнула журналісцкі цыкл расследаванняў і ў 2021 годзе, выявіўшы яшчэ больш такіх асоб.

## Аперацыі 
* 18 ліпеня 1995 «Беркут» удзельнічаў у зрыве пахавання кіеўскага патрыярха Уладзіміра ў Сафійскім саборы. На загад прэзідэнта Кучмы спецаддзелы зладзілі збіццё прадстаўнікоў УПЦ КП на Сафійскій плошчы.
* лістапад — снежань 2013 — «Беркут» удзельнічаў у гвалтоўным разгоне Еўрамайдана ў Кіеве.

## Спасылкі 
* 16 годів спецпідрозділи «Беркут» охороняють наш спокій! (16.01.2008, сайт МВС України) 

Катэгорыя:Еўрамайдан
Катэгорыя:Міліцыя
Катэгорыя:АМАП
Катэгорыя:Спецыяльныя падраздзяленні Украіны
Катэгорыя:Неваенныя арганізацыі па барацьбе з тэрарызмам
Катэгорыя:З’явіліся ў 1988 годзе
Катэгорыя:Анексія Крыма Расіяй
Катэгорыя:Зніклі ў 2014 годзе
Аляксандр Нічыпаравіч Варанцоў

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Аляксандр Нічыпаравіч Варанцоў
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    =   
 |гады службы      = 
 |званне           = Радавы 
 |род войскаў      = 
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = 
 |узнагароды       = 
{ style="background: transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
   
}
Медалі
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}
**Аляксандр Нічыпаравіч Варанцоў** (, в. Панькаўская Буда, Касцюковіцкі раён — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, кулямётчык 59-га гвардзейскага кавалерыйскага палка 17-й гвардзейскай кавалерыйскай дывізіі 2-га гвардзейскага кавалерыйскага корпуса 1-га Беларускага фронту, гвардыі чырвонаармеец. Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і селяніна. Украінец. Адукацыя пачатковая. Працаваў у калгасе.

У Чырвонай Арміі з чэрвеня 1941 года, у дзеючай арміі на франтах Вялікай Айчыннай вайны — з ліпеня 1941 года, наводчык станковага кулямёта.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Воронцов Александр Никифорович 
* Воронцов Александр Никифорович 

Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Маскву
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Касцюковіцкім раёне
Дамба (мультфільм)

**«Дамба»** () — амерыканскі анімацыйны фільм 1941 года вытворчасці кампаніі «Walt Disney Productions», выпушчаны 23 кастрычніка 1941 года кінакампаніяй «RKO Radio Pictures». Гук быў запісаны з выкарыстаннем сістэмы RCA. Адзін голас быў сінтэзаваны пры дапамозе сістэмы «Sonovox», аднак таксама быў запісаны сістэмай RCA.

«Дамба», чацвёрты поўнаметражны анімацыйны фільм студыі «The Walt Disney Studios», заснаваны на сюжэтнай лініі кнігі, якую напісала Хелен Эберсан і праілюстраваў Гаральд Перл. Галоўны герой Джамба Малодшы, паў-антрапаморфны сланяня, якога зневажальна празвалі Дамба (ад  — дурны). Яго высмейвалі за вялікія вушы, але высветлілася, што ён можа лятаць, выкарыстоўваючы свае вушы як крылы. На працягу большай часткі фільма яго адзіны сапраўдны сябар удалечыні ад маці — мышаня Цімаці. Гэтая дружба парадыруе стэрэатыпную варожасць мышэй і сланоў.

«Дамба» быў створаны для таго, каб акупіць фінансавыя страты, выкліканыя выпускам мультфільма «Фантазія». У мультфільме «Walt Disney Animation Studios» наўмысна пераследвала прастату і эканамічнасць, і дадзены анімацыйны фільм працягласцю ў 64 хвіліны з’яўляецца адной з самых кароткіх поўнаметражных карцін кампаніі «Walt Disney».

Катэгорыя:Мультфільмы ЗША
Аляксандра Іванаўна Воранава

**Аляксандра Іванаўна Воранава** (, г. Віцебск — ) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (1967), прафесар (1968). Заслужаны работнік вышэйшай школы БССР (1972).

## Біяграфія 
Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт ў 1930 годзе. Працавала ў вышэйшых навучальных установах Мінска, Оршы, Уральска. У 1944—1948 гадах загадчык кафедры, з 1962 года выкладчык Мінскага педагагічнага інстытута, у 1948—1962 гадах загадчык кафедры Рэспубліканскай партыйнай школы пры ЦК КП(б)Б. Аднак у даследаваннях А. І. Воранавай ідэалізаваліся рабочы рух і ступень бальшавіцкага кіраўніцтва ім, што было ўласціва гістарычнай навуцы таго часу.

### Бібліяграфія 
* Рабочы рух у Беларусі напярэдадні і ў перыяд рэвалюцыі 1905—1907 гг. — Мн., 1960

## Літаратура 
* Воранава Аляксандра Іванаўна // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Віцебска : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; склад. А. І. Мацяюн; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн., 2003. — Кн. 2. — С. 527.
* 

Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Алаколь

**Алаколь** () — горка-салёнае бяссцёкавае возера Казахстана, знаходзіцца на Балхаш-Алакольскай нізіне, на мяжы Алмацінскай і Усходне-Казахстанскай абласцей, ва ўсходняй частцы Балхаш-Алакольскай катлавіны ў паўднёва-ўсходнім Казахстане. На паўднёвы ўсход ад возера размяшчаецца перавал Джунгарскія вароты.

На заходнім беразе возера знаходзіцца курортны пасёлак Кактума, прыкладна ў 80 кіламетрах ад казахстанска-кітайскай мяжы, на ўсходнім — пасёлак Кабанбай (ранейшая назва Жарбулак) з турыстычнай інфраструктурай. Прыкладна ў 15 км на ўсход ад пасёлка Кабанбай размешчаны бальнеялагічны курорт Барлык-Арасан.

Плошча возера каля 2200 км², глыбіня да 45 м. Гадавыя ваганні ўзроўню складаюць 1,2 м. Ледастаў працягваецца са студзеня па красавік. Купальны сезон доўжыцца каля 3,5 месяцаў (з чэрвеня да сярэдзіны верасня). Вада мае хларыдна-натрыевы склад.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Бяссцёкавыя азёры
Катэгорыя:Азёры Казахстана
Рэчыцкі краязнаўчы музей

.]]
**Рэчыцкі краязнаўчы музей** — музей Рэчыцы. Заснаваны 3 мая 1952 года. Для наведвальнікаў музей быў адкрыты 5 лістапада 1954 года. Фонд у той час налічваў 1000 экспанатаў, экспазіцыя размяшчалася ў адной зале, дзе быў створаны аддзел сацыялістычнага будаўніцтва. У першы год экспазіцыю наведала больш за 40 тысяч чалавек.

На 01.01.2012 г. — 30031 адзінка захоўвання. Сабраны калекцыі археалогіі, нумізматыкі, фалерыстыкі, жывапісу, прадметаў працы і быту сялян Рэчыцкага краю, беларускай нацыянальнай вопраткі, ткацтва, фатаграфій, дакументаў. У экспазіцыйных залах «Старажытная гісторыя краю», «Рэчыца на мяжы XIX—XX стст.» «Вялікая Айчынная вайна», «Савецкі перыяд і навейшы час», «Нашы землякі», «Этнаграфія» «Прырода краю» прадстаўлены матэрыялы, якія характарызуюць гісторыю Рэчыцкага раёна, пачынаючы з VI тысячагоддзя да н. э. і да сучаснасці.

## Філіял 
* Карцінная галерэя імя Аляксандра Ісачова ў г. Рэчыца.
* Ровенскаслабодскі гісторыка-мемарыяльны музей «Памяць» у аг. Ровенская Слабада.

## Экспазіцыя 
### Аддзел 
* «Старажытная гісторыя» — ахоплівае перыяд ад сярэдняга каменнага веку (мезалітычная стаянка каля вёскі Берагавая Слабада) да канца XIX — пачатку XX стагоддзяў. 
* «Этнаграфія» — складаецца з трох залаў: «Народныя промыслы і рамёствы», «Хата беларускага селяніна», «Беларуская народная ікона». 
* «Рэчыца на мяжы XIX—XX стагоддзяў» — прадстаўлены рэдкімі фотаздымкамі, арыгіналы якіх захоўваюцца ў фондах музея.
* «Савецкага перыяду і найноўшага часу» — уяўляе сабой цікавы комплекс матэрыялаў, пачынаючы з усталявання Савецкай улады да сучаснасці. 
* Аддзел, прысвечаны Вялікай Айчыннай вайне, — экспануюцца газеты, дакументы, дзяржаўныя ўзнагароды і асабістыя рэчы кіраўнікоў і радавых удзельнікаў вайны. 
* «Прырода краю» — дае поўнае ўяўленне пра жывёльны свет нашага краю: у дыярамах аддзела экспануюцца пудзіла насельнікаў лясоў, палёў, балот.
* Экспазіцыя, прысвечаная Герою Савецкага Саюза У. Масальскаму.

У фондах музея захоўваюцца матэрыялы, прысвечаныя М. Ф. Турчынскаму, М. Яроцкаму, П. А. Ульянаву, А. Я. Кастраме, А. Ф. Дзюбко, А. Я. Варанчуку і інш.
Катэгорыя:Культура Рэчыцы
Катэгорыя:Музеі Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Краязнаўчыя музеі Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1952 годзе
Катэгорыя:Арганізацыі Рэчыцы
Браслаўскі народны тэатр

**Браслаўскі народны тэатр** — народны тэатр раённага Дома культуры Браслава. Створаны з драматычнага гуртка (існаваў з 1944), з 1961 мае званне народнага.

## Кіраўнікі 
* В. Галкін (1948—52, 1958—72),
* А. Ламберт (1953— 57),
* У. Сівіцкі (1972—74),
* Г. Міхайлава (1975—77),
* Т. Міхайлава (1978—79),
* Н. Ісаенка (з 1981),
* І. Кандрашова, Э. Багдановіч, І. Крот (з 1985),
* В. Рушкоўскі (з 1997).

## Дзейнасць 
Калектыў — дыпламант рэспубліканскага фестывалю самадзейнага мастацтва (1967, спектакль «Хто смяецца апошнім» К. Крапівы), лаўрэат 1-га (1975—1976, «Мікітаў лапаць» М. Чарота), 2-га (1986—1987, «Паўлінка» Я. Купалы), 3-га (1988—1991, «Мудрамер» М. Матукоўскага). Сярод іншых пастановак: беларускія і рускія класічныя п’есы — «Мінулася кату масленіца» А. Астроўскага, «» М. Гогаля, «Пінская шляхта» В. Дуніна-Марцінкевіча, пастаноўкі сучаснай, у т. л. беларускай драматургіі — «Выбачайце, калі ласка!», «Трыбунал», «Лявоніха на арбіце» А. Макаёнка, «Злавацца не трэба» В. Зуба, «Чужое дзіця» В. Шкваркіна, «Дзяўчына і красавік» Т. Ян, «Адважнае сэрца» І. Эвальд і інш. Сярод пастановак апошніх гадоў: «Пярэстыя старонкі», «Мядзведзь» А. Чэхава, «Камедзью» паводле «Камедыі» К. Марашэўскага і «Птушка шчасця» Ф. Аляхновіча, «П. С. Х.» Л. Родзевіча, «Аплявуха» Э. Лабіша. Спектаклі афармлялі мастакі І. Радзіка, П. Скрабаўскі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Браслаўскі народны тэатр // Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал. Г.П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2002. — Т. 1. — С. 161.

Катэгорыя:Культура Браслава
Катэгорыя:Тэатры Беларусі
Скарб-пярэварацень

**Скарб-пярэварацень** - элемент беларускага фальклору і міфалогіі; паклады каштоўных металаў ці дарагіх камянёў, якія маглі ператварацца ў нічым не прыметныя рэчы ці ў жывых істот. У адным паданні багаты брат кідае беднаму ў акно дохлага сабаку, а той ператвараецца ў вялікі скарб. У другім апавяданні чалавека пачаў трывожыць па начах дэманічны гаворачы баран, які вылазіў з-пад печы. Падарожны, які папрасіўся пераначаваць да гаспадара, стукнуў барана кіем па лобе, і той рассыпаўся на золата. Гэта быў клад, шмат гадоў схаваны і зачараваны нейкім ведзьмаром. 

Скарб мог таксама з'явіцца на зямлі ў выглядзе жанчыны, чорнага казла ці карліка.

Катэгорыя:Міфалогія
Катэгорыя:Беларуская міфалогія
Катэгорыя:Беларускі фальклор
Камень-кравец

**Камень-кравец** -- у беларускай міфалогіі -- валун, якія цудадзейна шые адзенне. Паданні часта звязваліся з сапраўднымі валунамі, многія з іх захаваліся да цяперашняга часу.

## Апісанне 
Валун пад вёскай Высокі Гарадзец Талачынскага раёна называлі Сцяпанам. Па легенде, людзі прыносілі яму на ноч тканіну і гаварылі: "Сцяпан, пашый мне жупан", а раніцай забіралі гатовыя рэчы. Аднойчы жанчына дзеля забавы загадала камню пашыць ёй "ні тое, ні сё". Раніцай яна знайшла сапсаваную вопратку, усё было прышыта не туды, куда трэба. З таго часу Камень перастаў шыць. Многія легенды прыпісваюць цудадзейную здольнасць шыць адзенне нячыстаму ці цмоку, які жыве ўнутры камня (нярэдка паведамляецца, што раней ў валуне былі адтуліны, нібыта вокны).

## Інтэпрэтацыя 
Імя Сцяпан у беларускіх паданнях носіць то камень-кравец, то вялікан (волат). Святы Сцяпан быў хрысціянскім заменнікам бога Вялеса. Люцыпар (Чорт) па некаторых паданнях жыве ў Пекле, якое знаходзіцца не пад зямлёю, а ўнутры гары на краі свету. Чорт выступае хрысціянскім займеннікам Вялеса ў тых сюжэтах, дзе Вялес ворагуе з іншым боствам (якое ў хрысціянізаваных паданнях атоесамліваесся з Госпадам Богам ці Спасам). Кашчэй Бессмяротны ў казцы «Каваль» таксама жыве ўнутры гары. С. Санько атоесамлівае гэтую гару з валуном, які знаходзіўся пасярод першароднага акіяну да стварэння сусвету. У адным тэксце сусвет утварыўся пасля таго, як бог Пярун (Дундар) пачаў біць маланкамі па гэтаму валуну. У веснавых песнях існуе намёк на тое, што па валуну мог біць капытамі Юр'еў (Ярылін) конь. Цікава, што лукомскі цмок, які жыў унутры мясцовага камня-краўца і шыў адзенне, быў забіты маланкамі.

Такім чынам, вобраз камня-краўца можа быць інтэпрэтацыяй валуна з касмаганічных міфаў, а таксама жытла хтанічнага боства (верагодна, Вялеса).

Катэгорыя:Міфалогія
Катэгорыя:Беларуская міфалогія
Сатыра

[thumb|300px|Карыкатура на [Рыжскі мірны дагавор 1921 года|падзел Беларусі, 1921 г.]]
**Саты́ра** ( — сумесь) — вострае, знішчальнае выкрыццё заганаў грамадскіх з’яў у выглядзе пачуццёва-эстэтычнай і камічнай крытыкі, што змяшчае асуджальны  і рэзка адмоўную адзнаку прадмета асмяяння. Мае грамадзянскую злабадзённасць, тэндэнцыйнасць і публіцыстычную накіраванасць. Увасабляецца ў выяўленчым мастацтве (карыкатура), тэатры і кіно (сатырычная камедыя), літаратуры. У Старажытным Рыме была жанрам лірыкі, у якім выкрываліся грамадскія і літаратурныя з’явы (Квінт Гарацый і Дэцым Ювенал). Фрыдрых Шылер упершыню разглядзеў эстэтычную камічнасць сатыры. Размежаванне з гумарам як процілеглым відам камічнасці вызначылася ў эстэтыцы рамантызму (Жан Поль).

Асноўныя жанры: эпіграма (Марк Марцыял, Готхальд Лесінг, Роберт Бёрнс і Аляксандр Пушкін), сатырычная камедыя (Арыстафан, Жан Мальер, Бертальд Брэхт і Аляксандр Грыбаедаў), памфлет (Эразм Ратэрдамскі, Даніэль Дэфо, Джонатан Свіфт і Франсуа Вальтэр), фельетон (Генрых Гейнэ, Міхаіл Булгакаў і Міхаіл Зошчанка).

## Беларусь 
У беларускай літаратуры складнікі сатыры адзначаюцца з 16 стагоддзя (Прамова Мялешкі і Ліст да Абуховіча, творы Стафана Зізанія, Лявонція Карповіча і Хрыстафора Філалета). Да сатыры звярталіся Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч, Францішак Багушэвіч, Янка Купала, Якуб Колас, Карусь Каганец, Уладзіслаў Галубок, Андрэй Мрый, Максім Танк, Ніл Гілевіч і Рыгор Барадулін. Сатыра вызначае асноўны кірунак творчасці Кандрата Крапівы, Андрэя Макаёнка і Уладзіміра Корбана. Даследуецца ў Беларусі ў межах літаратуразнаўства (Зміцер Бугаёў, Любоў Гарэлік, Янка Казека і Якуб Вусікаў), мастацтвазнаўства (Юрый Сохар і Віктар Шматаў) і фалькларыстыкі (Анатоль Фядосік).

## Гл. таксама 
* Часопіс «Вожык»
* Газета «Навінкі»
* Лёлік Ушкін

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тэлевізійныя жанры
Катэгорыя:Жанры ў мастацтве
Катэгорыя:Рыторыка

Катэгорыя:Гумар
Чарніца (прыток Басі)

**Чарні́ца, Чарніцы** — рака ў Дрыбінскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Бася (басейн Сажа).

Даўжыня ракі 12 км, Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,9 м/км. Плошча вадазбору каля 35 км². Вадазбор у межах Аршанска-Магілёўскай раўніны.
Пачынаецца каля вёскі Рабкі (Дрыбінскі раён), упадае ў Басю на ўсход ад вёскі Рудзіцы (Шклоўскі раён).
Каля ракі вёскі Белая, Забор'е, Праабражэнск. Паміж вёскамі Белая і Забор'е на рацэ вадасховішча (сажалка).

## Літаратура 
*  — С. 322.
* 
* Ліст карты N-36-062. Стан мясцовасці на 1979 г.

Катэгорыя:Рэкі Дрыбінскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Басі
Жуковіч

**Жуковіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Барыс Мікалаевіч Жуковіч (1874—1938) — расійскі архівіст, гісторык-археолаг.
* Васіль Аляксеевіч Жуковіч (нар. 1939) — беларускі пісьменнік.
* Емяльян Піліпавіч Жуковіч (1897—?) — беларускі дзяржаўны і партыйны дзеяч, старшыня Мінгарвыканкама (1934—1937), наркам фінансаў БССР (1937).
* Платон Мікалаевіч Жуковіч (1857—1919) — расійскі гісторык, даследчык міжканфесійных адносін у Рэчы Паспалітай.

Катэгорыя:Беларускія прозвішчы
Дні тыдня (беларускі фальклор)

**Дні тыдня ў беларускім фальклоры** - персаніфікаваныя каляндарныя дні ў беларускіх народных казках, прытчах і паданнях. Звычайна надзяляліся чалавечымі слабасцямі, часта паўставалі камічнымі персанажамі. У адным паданні Серада і Пятніца спрачаюцца, каго з іх больш любяць людзі. Чалавек, у якога яны пытаюцца, хітра пазбягае прамога адказу. А потым, развітаўшыся з суразмоўцамі, кажа сам сабе, што абодва дні мораць людзей голадам і таму не вартыя пашаны. У другім паданні Нядзеля ў выглядзе паненкі просіць у чалавека абароны ад двух белых сабак. Той хавае яе. Пасля яна тлумачыць, што з'яўляецца самой Нядзеляй, і, калі б яе знішчылі сабакі, то ў людзей засталіся б на ўсё жыццё адны будні.  

Катэгорыя:Беларускі фальклор
Катэгорыя:Тыдзень
Трэ-Крунур

**Трэ-Крунур** ( — «Тры кароны») — драўляны замак шведскіх каралёў, на месцы якога цяпер стаіць Стакгольмскі каралеўскі палац. Узвядзенне крэпасці прыпісваецца Ярлу Біргеру. Імя «Кроны», як мяркуюць, было дадзена замку падчас кіравання караля Магнуса IV. Замак згарэў дашчэнту ў 1697 г. разам з каралеўскай бібліятэкай і архівамі. Па гэтай прычыне аднавіць яго раннюю гісторыю даволі складана.

Замак стаў месцам знаходжання каралёў пасля таго, як Густаў I Васа спыніў Кальмарскую унію і аднавіў шведскую дзяржаўнасць. Гэты кароль значна ўмацаваў сцены замка, а яго сын Юхан III упрыгожыў яго ў духу Паўночнага Адраджэння.

Захавальнік замка, Георг Штырнхоф, выявіў узгаранне на тэрыторыі замка 7 мая 1697 года. Начальнік пажарнай аховы, Свен Ліндберг, дакладваў пазней, што доступ да супрацьпажарных сродкаў быў заблакаваны агнём. Каралеўская сям’я і суд хутка пакінулі замак. Слугі спрабавалі выратаваць як мага больш каралеўскай маёмасці. Агонь хутка распаўсюдзіўся на ўсе часткі драўлянай у сваёй аснове будовы.

## Гл. таксама 
* Зборная Швецыі па хакеі з шайбай, якая носіць мянушку «Трэ Крунур»

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Стакгольма
Катэгорыя:Знесеныя збудаванні
Катэгорыя:Замкі Швецыі
Катэгорыя:Зніклі ў 1697 годзе
Пятро Прыходзька

**Пятро (Пётр Фёдаравіч) Прыходзька** (нар.  г., вёска Альшоў, Хоцімскі раён, Магілёўская вобласць — 30 лістапада 2006, Мінск) — беларускі паэт, перакладчык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. У 1936 г. працаваў кіраўніком спраў Хоцімскага райкама камсамола. Пасля заканчэння Магілёўскай газетнай партыйнай школы (1938) — адказны сакратар хоцімскай раённай газеты «Калгасная звязда». У 1939 г., пасля заканчэння Хоцімскай сярэдняй школы, паступіў у Камуністычны інстытут журналістыкі імя С. М. Кірава ў Мінску. У 1940 г. прызваны ў Савецкую Армію. Удзельнічаў у баях на Бранскім фронце, на Курскай дузе, у вызваленні Беларусі, Польшчы, у баях за Берлін, за вызваленне Прагі. У пасляванны час (з 1947) працаваў у акруговай газеце «Во славу Родины» (Мінск), іншых ваенных газетах. У 1953 г. дэмабілізаваны. У 1956 г. скончыў Вышэйшыя літаратурныя курсы ў Маскве. Працаваў у часопісе «Беларусь» (1953—1954), газетах «Звязда» (1956—1957), «Літаратура і мастацтва» (1957—1961), на мінскай студыі дакументальных фільмаў (1961—1966). У 1967—1971 гг. — рэдактар выдавецтва «Беларусь», у 1972—1979 гг. — старшы рэдактар выдавецтва «Мастацкая літаратура».

## Творчасць 
Аўтар зборнікаў паэзіі «Голас сэрца» (1947), «Салдаты міру» (1951), «Ранак над Эльбай» (1952), «Пасля развітання» [1958), «Цёплы каравай» (1960), «Вішнёвы агонь» (1963), «Сонца раней узышло» (вершы і паэмы, 1967), «Калінавыя зоры» (вершы і паэма, 1969), «Прызнанне: Выбранае» (1970), «Не здадзеныя вышыні» (вершы і паэма, 1972), «На пераправе» (вершы і паэмы, 1974), «Лірыка» [1975), «Плацдарм» (вершы і паэма, 1978), «Лісты з даў» (выбранае, 1980), «Вячэрняя паверка» (вершы, балады, паэмы, 1982), «Парог памяці» (вершы, балады, паэмы, 1983), «Апаленыя вёрсты» (вершы, балада, паэма, 1986), «Водгулле грому» (1989), «Споведзь любові» (выбранае, 1990), «Каляровыя халады» (1994), «Дар князёўны» (2001), «Позняя восень» (2001), «Любоў без ростані» (2005), кнігі нарысаў «На новых землях» (з П.Багаценкавым, 1954), кніг «Па слядах маланкі» (1991) і «На хвалях часу» (2005). Для дзяцей выдаў зборнікі вершаў «Сустрэча з маленствам» (1967), «Каляка-маляка» (1981), «Сцяблінка» (1986), «Дзе начуе вецер?» (1998), «Бярозавы лісток» (2004), паэму «Сын камунара» (1973).

## Узнагароды 
* Лаўрэат Літаратурнай прэміі СП БССР імя А. Куляшова (1985) за зборнік «Парог памяці».
* Узнагароджаны двума ордэнамі Чырвонай Зоркі, двума ордэнамі Айчыннай вайны II ступені і медалямі.

Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Балгарская мова ва Украіне

thumb|right|300px|Доля насельніцтва, якая назвала роднай мовай балгарскую паводле перапісу 2001 г.
**Балгарская мова ва Украі́не** () — адна з моў нацыянальных меншасцей Украіны, у вялікай ступені распаўсюджаная сярод балгараў краіны. Паводле перапісу насельніцтва 2001 года балгарскую мову назвалі роднай 64,2% украінскіх балгараў (у Адэскай вобласці — 77,8%, Запарожскай — 31,8%).

## Распаўсюджанасць 
Родная мова балгараў паводле дадзеных перапісаў

## Спасылкі 
* Інтэрактыўная карта распаўсюджанасці балгарскай мовы ва Украіне па адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінках, statistika.in.ua

Украіна
Катэгорыя:Мовы Украіны
Будынак Вярхоўнай Рады Украіны

**Будынак Вярхоўнай Рады Украіны** () — будынак у Кіеве (вуліца Міхаіла Грушэўскага, 5) пабудаваны ў 1939 годзе па праекце архітэктара Уладзіміра Забалотнага. Будынак украінскага парламента выкарыстоўваецца для правядзення паседжанняў Вярхоўнай Рады Украіны.

## Гісторыя будаўніцтва 
У пачатку 1934 года пасля пераносу сталіцы УССР з Харкава ў горад Кіеў быў распрацаваны і зацверджаны генеральны план будаўніцтва і рэканструкцыі гораду над Дняпром.

У лютым 1936 года быў абвешчаны конкурс на лепшы праект будынку Вярхоўнага Савета УССР, да якога былі прыцягнуты вядучыя спецыялісты, вядомыя ва Украіне архітэктары В. Рыкаў, У. Забалотны, С. Грыгор’еў і Я. Штэйнберг. Журы спыніла свой выбар на праекце, прапанаваным Уладзімірам Забалотным.

Будынак украінскага парламента ўзводзіўся на працягу 1936—1939 гадоў і ў пачатку лета 1939 года быў прыняты дзяржаўнай камісіяй з ацэнкай «выдатна».

З 25 ліпеня 1939 годзе ў будынку Вярхоўнага Савета Украіны па вуліцы Грушэўскага, 5, праходзяць пасяджэнні ўкраінскага парламента.

Падчас Вялікай айчыннай вайны будынку былі нанесены значныя пашкоджанні. У працэсе рэканструкцыі ў 1948—1952 гадах па праекце У. Забалотнага да галоўнага будынка была дабудавана трохпавярховая паўночна-заходняя частка для службовых памяшканняў, што мае ў плане паўколцавую замкнёную форму з унутраным дваром.

Падчас рэстаўрацыйных работ 1985 года, якія ажыццяўляліся пад кіраўніцтвам Н. Чмутавай, перад рызалітамі цэнтральнага ўваходу былі ўсталяваны чатыры скульптурныя групы (скульптар В. Зноба), што прадугледжвалася праектам У. Забалотнага. Гэтыя скульптуры прадстаўляюць розныя пласты насельніцтва Украіны: рабочых, сялян, вучоных, інтэлігенцыю.

25 лютага 2014 года са шпіля будынку Вярхоўнай Рады Украіны зрэзалі камуністычную зорку.

## Спасылкі 
* Будынак Вярхоўнай Рады Украіны 

Катэгорыя:Вярхоўная Рада Украіны
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Кіева
Зенітны ракетны комплекс

[thumb|ЗРК «Аса-АКМ» ([Польшча, 2007)]]
**Зенітны ракетны комплекс** (ЗРК;  +  +  — напрамак + верацяно + спалучэнне) — функцыянальна звязаныя баявыя і тэхнічныя сродкі для знішчэння паветраных цэляў  ракетамі (ЗКР). Ёсць адным з асноўных сродкаў супрацьпаветранай абароны (СПА). Мае , сродкі выяўлення, апазнавання, мэтаўказання і кіравання, прылады перавозу і рамонту, крыніцы электрасілкавання. Функцыянальнае і тактычнае звязанне некалькіх ЗРК адзіным загадным пунктам утварае зенітную ракетную сістэму.

ЗРК распрацавалі пры канцы Другой сусветнай вайны. У 1950-я гады паступіў на ўзбраенне ў войскі ЗША і СССР. Адрозніваюць наземныя і карабельныя; далёкага дзеяння (на адлегласці звыш 100 км), сярэдняй (30—100 км) і малой (10—30 км) адлегласці, бліжняга дзеяння (да 10 км); усепагодныя і неўсепагодныя; стацыянарныя і рухомыя (самаходныя, буксавальныя і пераносныя).

## Беларусь 
Падраздзяленні СПА Узброеных сіл Рэспублікі Беларусь валодаюць ЗРК далёкага дзеяння  (С-200В «Вега»), сярэдняй далёкасці «С-300» (С-300П і С-300В), малой далёкасці «Бук» і блізкага дзеяння «Аса» (Аса-АКМ) і «Тор» (Тор-М2).

Катэгорыя:Зенітна-ракетныя комплексы
Катэгорыя:Супрацьпаветраная абарона
Катэгорыя:Ваенная тэхніка
Катэгорыя:Ракетная зброя
Катэгорыя:Проціракетная абарона
Дыэлектрык

ам паводле дыэлектрычнага ўзору]]
**Дыэлектрык** ( — праз + бурштын) — рэчыва, якое амаль не праводзіць электрычны ток і можа  ў знешнім электрычным полі. Асноўныя ўласцівасці: дыэлектрычная пранікальнасць, дыэлектрычная ўспрымальнасць і электрычная трываласць ().

## Віды 
Дыэлектрыкі бываюць цвёрдыя (бурштын, слюда, шкло і эбаніт), вадкія (вада і ) і газападобныя (усе газы). Падзяляюцца на непалярныя (малекулы маюць сіметрычную будову і цэнтры цяжару дадатных і адмоўных зарадаў супадаюць), палярныя (малекулы пры адсутнасці знешняга электрычнага поля маюць адрозны ад 0 дыпольны момант) і іонныя крышталі (крышталічная рашотка з правільным чаргаваннем іонаў розных знакаў і ўтварэннем 2 іонных падрашотак). Адпаведна адрозніваюць электронную (дэфармацыйную), арыентацыйную (дыпольную) і іонную палярызацыю. Механізмы палярызавання залежаць ад віду хімічнай сувязі.

## Выкарыстанне 
У тэхніцы дыэлектрыкі выкарыстоўваюцца ў якасці  матэрыялаў. У кандэнсатарах служаць для павелічэння ёмістасці. У паўправадніковай электроніцы выкарыстоўваюцца дыэлектрычныя стужкі (аморфныя, шклопадобныя і палімерныя) для ўтварэння структур метал-дыэлектрык-метал і метал-дыэлектрык-паўправаднік. На аснове кантактаў у выглядзе тонкага слоя, які падзяляе 2 звышправаднікі кантакты Джозефсана), створаныя маламагутныя звышвысокачастотныя , хуткадзейныя элементы памяці вылічальных прылад і квантавыя інтэрферометры.

## Беларусь 
У Беларусі даследаванні фізічных уласцівасцей дыэлектрыкаў пачаліся ў 1935 годзе ў Беларускім політэхнічным інстытуце Міхаіл Безбародаў). З 1959 г. вядуцца ў Інстытуце фізікі цвёрдага цела і паўправаднікоў Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

## Спасылкі 
*
Чарняўка (прыток Обалі)

**Чарня́ўка** — рака ў Гарадоцкім і Шумілінскім раёнах Віцебскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Обаль (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня ракі 16 км. Пачынаецца прыкладна за 1,5 км у напрамку на паўднёвы захад ад вёскі Філімонава Гарадоцкага раёна, упадае ў Обаль за 800 м у напрамку на паўднёвы захад ад вёскі Шчарбакі Шумілінскага раёна. Вадазбор у межах Гарадоцкага ўзвышша і Полацкай нізіны. Плошча вадазбору 48 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 3 м/км. Асноўны прыток — рака Гразнуха (злева).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Шумілінскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Обалі
Рыбакоўскае

**Рыбако́ўскае возера, Рыбакоўка** — возера ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Свячанка, за 19 км у напрамку на захад ад горада Сянно, каля вёскі Рыбакоўшчына, прыкладна за 2 км у напрамку на паўднёвы захад ад вёскі Прыветак, каля мяжы з Чашніцкім раёнам.

Плошча паверхні возера 0,125 (0,
11) км². Даўжыня 0,55 км, найбольшая шырыня 0,26 км, даўжыня берагавой лініі 1,35 км.
Катлавіна возера круглаватай формы. Берагавая лінія слаба звілістая. Ручаямі возера злучана з ракой Свячанка.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-047. Стан мясцовасці на 1987 год. Выданне 1991 года.

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Сенненскага раёна
Катэгорыя:Басейн Улы
Western and Atlantic Railroad

**Western and Atlantic Railroad** (*W&A*) — гістарычная чыгунка, якая некалі размяшчалася ў паўднёва-ўсходніх Злучаных Штатах і злучала Атланту (штат Джорджыя) з Чатанугай (штат Тэнесі. Была заснавана ў 21 снежня 1836 года як *Western and Atlantic Railroad of the State of Georgia*, цяперашняя назва з 9 мая 1850 года. У наш час дарога цалкам уваходзіць у склад CSX Transportation.

Атрымала шырокую вядомасць у сувязі з інцыдэнтам, які адбыўся падчас грамадзянскай вайны, вядомым цяпер як Вялікая паравозная гонка.

Катэгорыя:Гістарычныя чыгункі ЗША
Катэгорыя:З’явіліся ў 1836 годзе
Катэгорыя:1836 год на чыгуначным транспарце
Пракоп Малы

**Пракоп Малы**, **Прокупек** (; ? — 30 мая 1434, Ліпаны) — чэшскі дзеяч гусіцкага руху, святар, адзін з военачальнікаў, якія ўзначалілі табарытаў пасля смерці Яна Жыжкі.

Нарадзіўся, верагодна, у другой палове XIV стагоддзя, далучыўся да арміі Яна Жыжкі яшчэ ў маладым узросце. Згадваецца ў гістарычных крыніцах пачынаючы з 1424 года як член Арэбіцкага брацтва і паплечнік святара Амбража (блізкі сябар Яна Жыжкі). З 1428 года быў галоўным начальнікам (спраўцам) «сірот» (аднаго з радыкальных кірункаў гусітаў).

У 1427 годзе Пракоп Малы і другі гусіцкі правадыр Пракоп Голы нанеслі разгромнае паражэнне арміі аўстрыйскага эрцгерцага. Затым, у 1428—1432 гадах, яны неаднаразова ўрываліся ў Венгрыю, Саксонію, Маравію і Сілезію і нават беспаспяхова аблажылі Вену.

Загінуў у бітве супраць саюза каталікоў і ўмераных гусітаў пад Ліпанамі разам з іншым правадыром табарытаў — Пракопам Вялікім, пасля чаго табарыцкі рух практычна спыніў сваё існаванне.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гусіты
Катэгорыя:Святары Чэхіі
Катэгорыя:Памерлі ў Ліпанах
Катэгорыя:Памерлі ў 1434 годзе
Катэгорыя:Памерлі 30 мая
Катэгорыя:Военачальнікі Чэхіі
Катэгорыя:Асобы
Варыстар

**Варыстар** ( — пераменны рэзістар) — паўправадніковы рэзістар, электрычнае супраціўленне якога залежыць ад прыкладзенага напружання. 

Паводле канструкцыі бываюць у выглядзе дыска, таблеткі, стрыжня, пацеркі і інш. Маюць сіметрычную нелінейную вольт-амперную характарыстыку. Выкарыстоўваецца ў прыладах для стабілізацыі і рэгулявання напружання і току, электрычнай аховы, мадулятарах і памнажальніках частаты.

## Гісторыя 
Распрацоўка варыстара як прыбора новага тыпу на аснове пласта аксіду медзі (Cu2O) на медзі пачалася ў працах Л. Грондаля і Х.Гейгера ў 1927 годзе. 

Медна-аксідны варыстар меў рознае электрычнае супраціўленне у залежнасці ад палярнасці і велічыні прыкладзенага напружання. Ён быў выраблены з невялікай меднай кружэлкі, на адным боку якога быў утвораны пласт аксіду медзі. Такое размяшчэнне забяспечвае нізкае супраціўленне току, які праходзіць ад паўправадніковага аксіду да меднага боку, але высокае супраціўленне ў процілеглым кірунку, пры гэтым імгненнае супраціўленне бесперапынна змяняецца ў залежнасці ад прыкладзенай напругі.

У 1930-х гадах невялікія шматварыстарныя зборкі з максімальным памерам некалькі сантыметраў знайшлі ўжыванне для замены грувасткіх электронных лямпавых схем у якасці мадулятараў і дэмадулятараў у сістэмах апорнага току для тэлефоннай перадачы.

## Ужыванне 
Варыстары падыходзяць для абароны ад перанапружанняў. Пры нармальнай працы іх супраціўленне вельмі вялікае, а ў выпадку перанапружання супраціўленне практычна адразу становіцца вельмі малым, што можна выкарыстаць для таго каб адвесці ток ад абараняемых элементаў, ці каб рассеяць на варыстары энергію электрычнага току. 

Яны выкарыстоўваюцца як для абароны адчувальных электронных схем, так і ў энергетычнай тэхніцы. Варыстары маюць час водгуку менш нанасекунды і могуць вельмі хутка абмяжоўваць кароткачасовыя перанапружання, не руйнуючыся. Калі працягласць будзе большая, варыстары перагрэецца, паколькі энергія, якая можа быць паглынутая, залежыць ад агульнай масы.
 
## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0
* *Бензарь В. К.* Словарь-справочник по электротехнике, промышленной электронике и автоматике. — 2-е изд. — Мн.: Вышэйшая школа, 1985. — С. 20. — 176 с. — 20 000 экз.

Катэгорыя:Паўправадніковыя прылады
Чэмпіянат свету па снукеры 2006

**Чэмпіянат свету 2006** (, таксама вядомы як *888.com World Snooker Championship 2006* — ад назвы спонсара) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 15 красавіка па 1 мая 2006 года на арэне тэатра Крусібл, у Шэфілдзе, Англія. Турнір стаў 72-м розыгрышам чэмпіянату свету, які быў заснаваны ў 1927 годзе. Кампанія 888 Holdings упершыню спансавала чэмпіянат свету. Прызавы фонд турніру склаў £896,240, з якіх £200,000 атрымаў пераможца.

## Асноўная сетка 
## Спасылкі 
* Чэмпіянат свету 2006 на Snooker.org 
* Статыстыка чэмпіянату свету 2006 на CueTracker.net 

Катэгорыя:Чэмпіянат свету па снукеры
Катэгорыя:2006 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт у Англіі ў 2006 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 2005/2006
Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Англіі
Катэгорыя:2006 год у Шэфілдзе
Катэгорыя:Красавік 2006 года
Катэгорыя:Май 2006 года
Жэтуліу Варгас

**Жэтуліу Дарнеліс Варгас** (; , Сан-Боржа, Бразілія — ) — бразільскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Юрыст. Дэпутат кангрэса (з 1922), міністр фінансаў (з 1926), губернатар штата Рыу-Гранды-ду-Сул (з 1928). Прэзідэнт Бразіліі ў 1930—1945 і 1951—1954 гадах. У 1945 годзе заснаваў Бразільскую рабочую партыю. Праводзіў курс на памяншэнне эканамічнага і знешнепалітычнага супрацоўніцтва ЗША. Адхілены ад улады ваеннымі; скончыў жыццё самагубствам.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты
Катэгорыя:Прэзідэнты Бразіліі
Катэгорыя:Юрысты Бразіліі
Катэгорыя:Палітыкі-самазабойцы
Катэгорыя:Застрэліліся
Катэгорыя:Пахаваныя ў Бразіліі
Чэмпіянат свету па снукеры 2004

**Чэмпіянат свету 2004** (, таксама вядомы як *Embassy World Snooker Championship 2004* — ад назвы спонсара) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 17 красавіка па 3 мая 2004 года на арэне тэатру Крусібл, у Шэфілдзе, Англія. Турнір стаў 70-м розыгрышам чэмпіянату свету, які быў заснаваны ў 1927 годзе. Кампанія Embassy у чарговы раз спансавала турнір. Прызавы фонд турніру склаў £1,378,920, з якіх £250,000 атрымаў пераможца.

## Асноўная сетка 
## Спасылкі 
* Чэмпіянат свету 2004 на Snooker.org 
* Статыстыка чэмпіянату свету 2004 на CueTracker.net 

Катэгорыя:Чэмпіянат свету па снукеры
Катэгорыя:2004 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт у Англіі ў 2004 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 2003/2004
Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Англіі
Катэгорыя:2004 год у Шэфілдзе
Катэгорыя:Красавік 2004 года
Катэгорыя:Май 2004 года
Аб’яднанне беларускіх жанчын

'''Аб'яднанне беларускіх жанчын** (АБЖ), таксама ўжывалася назва **Згуртаванне беларускіх жанчын''' — беларуская юрыдычна не аформленая грамадская арганізацыя беларускіх жанчын у эміграцыі. АБЖ дзейнічала як ініцыятыўная група: ладзілі імпрэзы, бралі на сябе арганізацыю банкетаў, абедаў, грамадскіх святкаванняў, праводзілі дабрачынныя акцыі, збіралі пасылкі суайчыннікам у Германію, а пазней у Польшчу. 

У 1948 прадстаўнічка АБЖ ўдзельнічала ў адным з украінскіх святаў як дэлегатка ад гэтай арганізацыі. У 1950—1951 быў створаны аддзел АБЖ у Саўт-Рыверы, які фактычна дубляваў дзейнасць усёй арганізацыі. У канцы 1951—пачатку 1952 у кіраўніцтва аддзела ўваходзілі Лёнгіна Брылеўская (старшыня), Вера Коўш і Надзея Занкавіч.

У сярэдзіне 1950-х дзейнасць АБЖ спынілася, а ягоныя функцыі пераняла сястрыцтва пры створанай у 1950 у Саўт-Рыверы парафіі царквы Св. Еўфрасінні Полацкай.

## Літаратура 
* Гардзіенка, А. Беларускі кангрэсавы камітэт Амэрыкі (БККА) / Алег Гардзіенка. — Смаленск: [Б. в.], 2009. — 428 с., [12] с. іл. — С. 67—68. — (БІНІМ; Бібліятэка Бацькаўшчыны; Кн. 16).

Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў ЗША