Кангрэс Злучаных Штатаў Амерыкі

**Кангрэс Злучаных Штатаў Амерыкі** () — заканадаўчы орган, адзін з трох вышэйшых федэральных органаў дзяржаўнай улады ЗША.

Паўнамоцтвы вызначаны Канстытуцыяй ЗША. Кангрэс з’яўляецца двухпалатным, складаецца з Сената і Палаты прадстаўнікоў. Засядае ў Капітоліі Вашынгтона. Сенатары і кангрэсмены абіраюцца праз прамыя выбары, хоць вакантныя месцы ў Сенаце могуць замяшчацца з месцаў па прамым прызначэнні губернатараў (але толькі на часовай аснове, да чарговых выбараў). Усяго Кангрэс налічвае 535 чальцоў з правам голасу: 100 сенатараў (па 2 ад кожнага штата) з 6-гадовым тэрмінам паўнамоцтваў і 435 кангрэсменаў (абіраных па мажарытарнай сістэме па адной ад кожнай выбарчай акругі прапарцыйна колькасці насельніцтва) плюс яшчэ 6 чальцоў без права голасу, якія прадстаўляюць тэрыторыі ЗША без статута штата, з 2-летнім тэрмінам паўнамоцтваў. Віцэ-прэзідэнт ЗША, які старшынюе ў Сенаце, мае права голасу ў Сенаце, толькі калі галасы па тым ці іншым пытанні ў Сенаце падзяляюцца пароўну.

Згодна з артыкулам 1 раздзела 4 Канстытуцыі ЗША Кангрэс збіраецца не радзей як адзін раз у год, і яго сесіі пачынаюцца ў першы панядзелак снежня. Апошняе палажэнне было зменена ў 1933 годзе прыняццем 20-й папраўкі, якая вызначыла пачатак сесіі 3 студзеня апоўдні. Выбары ў Кангрэс (як у Сенат, так і ў Палату прадстаўнікоў) праходзяць у адпаведнасці з двухгадовым цыклам (раз на 2 гады адбываецца поўнае абнаўленне складу Палаты прадстаўнікоў і каля 1⁄3 складу Сената) кожны цотны год у адзіны Дзень выбараў.

Кангрэс быў створаны Канстытуцыяй ЗША і ўпершыню сабраўся на пасяджэнне ў 1789 году. Як саюзны парламент ЗША ён замяніў сабой Кангрэс Канфедэрацыі. З XIX стагоддзя члены Кангрэса звычайна належаць да адной з дзвюх найбуйнейшых палітычных партый краіны — Дэмакратычнай або Рэспубліканскай. Прыналежнасць да іншай партыі ці беспартыйнасць з’яўляецца прыкметным выключэннем у радах Кангрэса. Прыналежнасць да партыі не прадугледжана афіцыйным законам і па факце з’яўляецца палітычнай традыцыяй.

## Агульныя звесткі: сутнасць амерыканскага парламента 
Артыкул I, раздзел 1 Канстытуцыі ЗША 1787 года абвяшчае: «Усе заканадаўчыя паўнамоцтвы, сапраўдным устаноўленыя, належаць Кангрэсу Злучаных Штатаў, які складаецца з Сената і Палаты прадстаўнікоў».

Кангрэс напрамую кіруе сталічнай акругай Калумбія — месцазнаходжаннем органаў федэральнай улады ЗША. Пры гэтым самі жыхары сталічнай акругі не абіраюць членаў Кангрэса, а толькі маюць дэлегата без права голасу ў Палаце прадстаўнікоў.

## Гісторыя 
Палітолаг  вылучыў чатыры асноўныя перыяды ў гісторыі Кангрэса ЗША, якія ў значнай ступені перакрываюцца адзін з адным: перыяд станаўлення (1780-я-1820-я), перыяд партыйнай барацьбы (1830-я-1900-я), перыяд панавання камітэтаў (1910-я-1960-я) і сучасны перыяд (з 1970-х гадоў да нашых дзён).

, а чырвоным — рэспубліканцаў.]]

### 18-е стагоддзе 
» адлюстроўвае Джорджа Вашынгтона, які старшынюе на гістарычнай падзеі — падпісанні Канстытуцыі ЗША.]]
Першы Кантынентальны Кангрэс сабраў у 1774 годзе ў Філадэльфіі прадстаўнікоў 12 з Трынаццаці калоній. 4 ліпеня 1776 года Другі Кантынентальны Кангрэс прыняў Дэкларацыю незалежнасці, назваўшы новую дзяржаву «Злучанымі Штатамі Амерыкі» (). У 1781 годзе былі прыняты Артыкулы Канфедэрацыі, якія заснавалі Кангрэс Канфедэрацыі — аднапалатны орган з роўным прадстаўніцтвам штатаў, у якім кожны штат меў права вета на большасць рашэнняў. Кангрэс валодаў выканаўчай, але не заканадаўчай уладай, а федэральная судовая сістэма была абмежавана марскім правам і не мела паўнамоцтваў збіраць падаткі, рэгуляваць гандаль або забяспечваць выкананне законаў.

Неэфектыўнасць першага ўрада ЗША прывяла да склікання канстытуцыйнага канвента ў 1787 годзе, на якім было прапанавана перагледзець Канстытуцыю і стварыць двухпалатны Кангрэс. Малыя штаты патрабавалі роўнага прадстаўніцтва, а буйныя — прапарцыйнага. Двухпалатны парламент добра зарэкамендаваў сябе ва ўрадах штатаў. У выніку быў прыняты ўзаемавыгадны план, так званы «Канектыкутскій кампраміс», паводле якога прадстаўніцтва ў адной палаце вызначалася па колькасці насельніцтва (каб дагадзіць буйным штатам), а ў другой — кожны штат атрымліваў роўнае прадстаўніцтва з двух сенатараў (што адпавядала інтарэсам малых штатаў). Для прадухілення злоўжывання ўладай кожная галіна ўлады — выканаўчая, заканадаўчая і судовая — валодала асобнай сферай паўнамоцтваў і мела магчымасць ураўнаважваць іншыя галіны ўлады ў адпаведнасці з прынцыпам раздзялення ўлад. Новы ўрад пачаў працу ў 1789 годзе.

У першыя гады існавання новай дзяржавы Федэралісты і Антыфедэралісты змагаліся за палітычны ўплыў, што прывяло да фармавання першых палітычных партый. З прыняццем Канстытуцыі і Біля пра правы рух Антыфедэралістаў аслабеў. Некаторыя актывісты далучыліся да Антыадміністрацыйнай партыі, якую заснавалі Джэймс Мэдысан і Томас Джэферсан каля 1790—1791 гадоў для супрацьдзеяння палітыцы міністра фінансаў Аляксандра Гамільтана. Неўзабаве гэтая партыя пераўтварылася ў Дэмакратычную-рэспубліканскую партыю (таксама вядомую як Джэферсанаўская рэспубліканская партыя), паклаўшы пачатак эпосе Першай партыйнай сістэмы.

### 19-е стагоддзе 
а, аднак Сенат апраўдаў яго.]]
Абранне Томаса Джэферсана прэзідэнтам у 1800 годзе стала важнай гістарычнай падзеяй, якая прадэманстравала магчымасць мірнай перадачы ўлады ў ЗША. Адначасова з гэтым, рашэнне Вярхоўнага Суда па справе «Марберы супраць Мэдысана» ў 1803 годзе, вынесенае пад кіраўніцтвам Джона Маршала, значна ўмацавала пазіцыі судовай улады, падаўшы ёй права адмяняць супярэчныя Канстытуцыі законы, прынятыя Кангрэсам.

Грамадзянская вайна 1861—1865 гадоў прывяла да адмены рабства і аб’яднала нацыю пад уладай федэральнага ўрада, аднак прыслабіла пазіцыі правоў асобных штатаў. У часы Пазалочанага веку 1877—1901 гадоў Рэспубліканская партыя дамінавала ў Кангрэсе. Тым часам лабісты сталі вельмі ўплывовымі, асабліва падчас прэзідэнцтва Уліса Гранта, калі яны актыўна дамагаліся субсідый для чыгунак і высокіх пошлін на поўсць. Іміграцыя і высокія паказчыкі нараджальнасці садзейнічалі хуткаму росту насельніцтва краіны. Эра прагрэсівізму была адзначана моцным уплывам партый у Кангрэсе і патрабаваннямі рэформ; некаторыя рэфарматары абвінавачвалі лабістаў у карумпаванні палітыкі. Пазіцыя Спікера Палаты прадстаўнікоў значна ўзмацнілася пад кіраўніцтвам такіх лідэраў, як Томас Рыд у 1890 годзе і Джозэф Герні Кэнан.

### 20-е стагоддзе 
Да пачатку 20 стагоддзя партыі і іхнія лідэры сталі галоўнымі постацямі, вызначальнымі працу Сената. Сістэма старшынства, пры якой дасведчаныя кангрэсмены атрымлівалі больш улады, стымулявала палітыкаў абедзвюх партый імкнуцца да працяглага знаходжання на сваіх пасадах. Старшыні Камітэта захоўвалі свой уплыў у абедзвюх палатах да рэформаў 1970-х гадоў.

Важныя змены закранулі структуру Кангрэса. 8 красавіка 1913 года была прынята 17-я папраўка, згодна з якой сенатараў сталі абіраць напрамую, а не праз заканадаўчыя сходы штатаў. Вярхоўны Суд таксама пашырыў паўнамоцтвы Кангрэса ў галіне рэгулявання эканомікі, абапіраючыся на палажэнні Канстытуцыі пра гандаль паміж штатамі. Прамыя выбары сенатараў зрабілі іх больш падсправаздачнымі выбаршчыкам, скараціўшы розніцу паміж Сенатам і Палатай прадстаўнікоў. Акрамя таго, 20-я папраўка абмежавала ўплыў так званых «кульгавых качак», у гэтым выпадку — кангрэсменаў, якія прайгралі на выбарах або сыходзяць у адстаўку і ўжо не нясуць палітычнай адказнасці перад выбаршчыкамі.

Вялікая дэпрэсія 1930-х гадоў прывяла да ўлады прэзідэнта Франкліна Рузвельта, да моцнага кантролю дэмакратаў і гістарычнага развароту да палітыкі «Новага курсу». Абранне Рузвельта ў 1932 годзе азнаменавала сабой зрух улады ў бок выканаўчай галіны. Многія ініцыятывы «Новага курсу» зыходзілі непасрэдна з Белага дома, мінаючы Кангрэс. Рузвельт актыўна прасоўваў свае бачанні, накіроўваючы сваіх людзей у дружалюбныя камітэты Сената (гэтая практыка была спынена з прыняццем Закона пра рэарганізацыю заканадаўчай улады ў 1946 годзе). Дэмакратычная партыя шмат гадоў кантралявала абедзве палаты Кангрэса. У гэты перыяд рэспубліканцы і кансерватыўныя паўднёвыя дэмакраты заснавалі Кансерватыўную кааліцыю. Падчас Другой сусветнай вайны дэмакраты таксама захоўвалі кантроль над Кангрэсам. У пасляваенны час Кангрэс сутыкнуўся з праблемамі эфектыўнасці, часткова праз скарачэнне колькасці пастаянных камітэтаў. Паўднёвыя дэмакраты сталі ўплывовай сілай, хаця палітычная ўлада далей чаргавалася паміж рэспубліканцамі і дэмакратамі. Новыя складаныя задачы, такія як засваенне космасу ці ядзерная энергетыка, патрабавалі новых ведаў і досведу. У 1960 годзе перамогу на выбарах атрымаў дэмакрат Джон Кенэдзі, і дэмакраты зноў сталі дамінаваць у Кангрэсе, кантралюючы абедзве палаты да 1980 года і захоўваючы большасць у Палаце прадстаўнікоў да 1994 года.

Кангрэс прыняў праграму прэзідэнта Ліндана Джонсана «Вялікае грамадства», накіраваную на барацьбу з беднасцю і голадам. Вір падзей, звязаных з Уотэргейцкім скандалам, істотна актывізаваў Кангрэс, які запачаткаваў расследаванне злоўжыванняў з боку прэзідэнта. На думку палітолага Бруса Дж. Шульмана, гэты скандал «істотна змяніў» узаемаадносіны галін улады. Партыйнае дужанне абвастрылася, асабліва пасля 1994 гады. Адзін з аналітыкаў лічыць, што гэта звязана з невялікай перавагай адной з партый у Кангрэсе, праз што нефармальныя кантакты паміж апанентамі сталі радзей. Лабіраванне стала важным чыннікам насуперак  1971 году. Камітэты палітычных дзеянняў (*PAC*, ) маглі аказваць значную фінансавую падтрымку кандыдатам у Кангрэс, выкарыстоўваючы так званыя «мяккія грошы». Хоць гэтыя сродкі не ішлі напрамую на выбарчыя кампаніі, яны часта дапамагалі кандыдатам дабіцца поспеху і перавыбрацца. Па меркаванні адной крыніцы, законы 1974 года, прынятыя пасля Ўотэргейта, закліканыя абмежаваць «уплыў багатых фундатараў і пакласці канец подкупу», наадварот, «легалізавалі *PAC*», паколькі дазволілі асобным асобам аб’ядноўвацца ў падтрымцы кандыдатаў.

За 1974—1984 гады колькасць камітэтаў палітычных дзеянняў (*PAC*) рэзка ўзрасла — з 608 да 3803, а аб’ём іхніх ахвяраванняў павялічыўся з 12,5 мільёнаў долараў да 120 мільёнаў долараў, што выклікала занепакоенасць наконт іхняга ўплыву на Кангрэс. У 2009 годзе існавала ўжо 4600 такіх камітэтаў, якія прадстаўляюць інтарэсы розных груп, ад бізнэсу і прафсаюзаў да ,  і . Аналіз паказаў, што ў перыяд з 2007 па 2008 год 175 чальцоў Кангрэса атрымалі палову ці больш сваіх выбарчых унёскаў ад *PAC*.

З 1970 па 2009 гады Палата прадстаўнікоў пашырала склад сваіх дэлегатаў, надзяляючы іх дадатковымі паўнамоцтвамі і прывілеямі для прадстаўлення інтарэсаў грамадзян ЗША, якія пражываюць на няштатных тэрыторыях. Першым крокам стала прадастаўленне ў 1970 годзе  права ўдзельнічаць у працы камітэтаў. Затым, у 1971 і 1972 гадах, з’явіліся дэлегаты ад акругі Калумбія, Амерыканскіх Віргінскіх астравоў і . У 1978 годзе да іх далучыўся прадстаўнік Амерыканскага Самоа.

### 21-е стагоддзе 
На рубяжы тысячагоддзяў роля СМІ ў рабоце Кангрэса значна ўзрасла. На думку аналітыка Майкла Шудсана, павышаная публічнасць аслабіла ўплыў палітычных партый, а асобныя кангрэсмены атрымалі больш магчымасцей уплываць на рашэнні. У 2013 годзе Кангрэс быў названы ў адным з дакладаў непрадуктыўным, паралізаваным і «рэкардсменам па бясплоднасці». У кастрычніку таго ж года праз няздольнасць Кангрэса дасягнуць кампрамісу ўрад быў закрыты на некалькі тыдняў, а краіна аказалася на мяжы дэфолту. 60 % насельніцтва заявілі, што «звольнілі б кожнага члена Кангрэса», уключаючы свайго прадстаўніка. Узровень грамадскай незадаволенасці працай Кангрэса пастаянна ўзрастае, а яго рэйтынг адабрэння вельмі нізкі, дасягнуўшы ў кастрычніку 2013 года адзнакі ў 5 %.

6 студзеня 2021 года ў будынку Капітолія праходзіла пасяджанне Кангрэса для зацвярджэння перамогі Джо Байдэна на прэзідэнцкіх выбарах. Аднак, прыхільнікі пераможанага прэзідэнта Дональда Трампа ўварваліся ў будынак і ўчынілі беспарадкі. Пасяджанне Кангрэса было датэрмінова перапынена, а кангрэсмены эвакуіраваны. Прыхільнікі Трампа некаторы час утрымлівалі Капітолій, але ў выніку былі выцесненыя паліцыяй. Гэта было першае сілавое ўварванне ў будынак Кангрэса са дня спалення Вашынгтона брытанскімі войскамі падчас вайны 1812—1814 гадоў.

## Жанчыны ў Кангрэсе 
Да пачатку 20-га стагоддзя розныя сацыяльныя і структурныя бар’еры перашкаджалі жанчынам займаць месцы ў Кангрэсе. Традыцыйныя ўяўленні пра ролю жанчыны ў сям’і і адсутнасць выбарчых правоў пазбаўлялі іх магчымасці балатавацца на дзяржаўныя пасады і займаць іх. Двухпартыйная сістэма і адсутнасць абмежаванняў па тэрмінах знаходжання на пасадзе садзейнічалі ўмацаванню пазіцый белых мужчын-палітыкаў (акрамя палавой у амерыканскім грамадстве правіла таксама расавая сегрэгацыя). У выніку найбольш даступным шляхам для белых жанчын у Кангрэс станавілася «», калі жанчына часова займала месца свайго памерлага мужа.

Напрыканцы 20-га стагоддзя жанчыны-кандыдаты пачалі дабівацца істотных поспехаў у пранікненні ў Кангрэс. Гэтаму садзейнічалі новыя механізмы палітычнай падтрымкі і рост грамадскай увагі да недастатковай прадстаўленасці жанчын у заканадаўчых органах. Да пачатку фемінісцкага руху «другой хвалі» жанчыны рэдка атрымлівалі падтрымку і фінансаванне для сваіх выбарчых кампаній. Аднак з 1970-х гадоў сталі з’яўляцца донары і камітэты палітычных дзеянняў, такія як «EMILY’s List», якія аказвалі фінансавую і арганізацыйную падтрымку жанчынам, якія жадалі балатавацца на палітычныя пасады. Такія знакавыя падзеі, як зацвярджэнне Кларэнса Томаса на пасаду суддзі Вярхоўнага Суда (першы афраамерыканец на падобнай пасадзе) і прэзідэнцкія выбары 2016 года з Хілары Клінтан (першая жанчына-кандыдат у прэзідэнты), сталі магутным стымулам для жанчын-кандыдатаў, што прывяло да з’яўлення феномену «года жанчыны» і абранню кааліцыі «Каманда» () з прагрэсіўных жанчын-палітыкаў у Палаце прадстаўнікоў.

Жанчыны каляровага насельніцтва сутыкаліся з дадатковымі бар’ерамі, якія яшчэ больш абцяжарвалі іхняе абранне ў Кангрэс. Законы Джыма Кроў, абмежаванні выбарчых правоў і іншыя формы структурнага расізму практычна выключалі магчымасць абрання жанчын каляровага насельніцтва ў Кангрэс да 1965 года. Аднак прыняцце Закона пра выбарчыя правы і адмена расава дыскрымінацыйных законаў у 1960-х гадах адкрылі шлях у Кангрэс для чарнаскурых жанчын, азіятак, лацінаамерыканак і іншых жанчын нееўрапейскага паходжання.

Пэўная расавая палярызацыя на выбарах, расавыя стэрэатыпы і недастатковая інстытуцыйная падтрымка па-ранейшаму перашкаджаюць жанчынам каляровага насельніцтва дабівацца такіх жа поспехаў у пранікненні ў Кангрэс, як белыя кандыдаткі. Выбары ў Сенат, якія патрабуюць перамогі ў выбарчых акругах па ўсім штаце, аказаліся асабліва цяжкімі для каляровых жанчын. У 1993 годзе Кэрал Мозлі-Браўн стала першай каляровай жанчынай, абранай у Сенат ЗША. Наступнай стала Мэйзі Хірона, якая перамагла на выбарах 2013 года.

У 2021 годзе Камала Харыс стала першай жанчынай, першым афраамерыканцам і першым амерыканцам індыйскага паходжання, якая заняла пасаду віцэ-прэзідэнта ЗША. У адпаведнасці са сваімі канстытуцыйнымі абавязкамі, яна таксама стала прэзідэнтам Сената.

## Структура 
* Палата прадстаўнікоў налічвае 435 членаў, якія ўдзельнічаюць у галасаванні, кожны з якіх уяўляе свой выбарчую акругу і пераабіраецца раз у два гады. Месцы ў палаце прадстаўнікоў размяркоўваюцца сярод штатаў на аснове колькасці насельніцтва.
* Сенат складаецца з 100 членаў, якія працуюць шасцігадовы тэрмін. Кожны штат мае двух сенатараў, незалежна ад насельніцтва. Раз у два гады, прыкладна адна трэць Сената пераабіраецца.

## Гл. таксама 
* Бібліятэка Кангрэса

## Крыніцы 
## Бібліяграфія 
*
*
*
*
*
* (Legislative procedure, informal practices, and other information)
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* 
*
*

Катэгорыя:Двухпалатныя органы заканадаўчай улады

ЗША