Караль Канстанцінавіч Незабытоўскі

**Караль Канстанцінавіч Незабытоўскі** (;  — ) — палітычны і дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі і Польшчы, буйны землеўласнік і арганізатар сельскагаспадарчай дзейнасці ў Беларусі. Адзін з лідараў Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі. Ганаровы міравы суддзя Бабруйскага павета (1897—1917). Дэпутат (1911—1912) Дзяржаўнага Савета Расійскай імперыі ад Мінскай губерні. Уваходзіў у палітычную групоўку «краёўцаў», а пазней «віленскіх кансерватараў». Міністр сельскай гаспадаркі і дзяржаўных маёмасцей Польшчы (1926—1929), сенатар Польшчы ад Палескага ваяводства (1928—1930). Належаў да кальвінісцка-каталіцкага шляхецкага роду Незабытоўскіх гербу «Любіч». Род належаў да той галіны роду Незабітоўскіх, якая валодала маёнткамі ў Новагародскім ваяводстве і Менскім ваяводстве Вялікага Княства Літоўскага і пісала сваё прозвішча як «Незабытоўскія».

## Паходжанне і сям’я 
Нарадзіўся 4 лістапада 1865 г. у родавым маёнтку Аляшэвічы ў Гродзенскім павеце Гродзенскай губерні (Расійская імперыя). Паводле іншых дадзеных нарадзіўся ў Гродне, што было рэдкасцю ў краі, бо з 1864 г. існаваў закон паводле якога каталікі не мелі права купляць зямлю ў заходніх губернях Расійскай імперыі.

Пасля Рыжскага мірнага дагавора (1921), які падзяляў Беларусь на часткі, на польскім баку засталіся толькі маёнткі Аляшэвічы і Хотаў. У міжваеннай Польшчы Незабытоўскі дадаткова ў Аркушаве (пад Гнезнам) купіў зямлю ў памеры 84 моргаў, якая да часу аднаўлення польскай дзяржавы была тэрыторыяй Германскай імперыі і належала да нацыяналізацыі нямецкім уласнікам.

## Гаспадарчая і службовая дзейнасць 
Стаў членам Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі (МТСГ), а пасля і адным з уплывовых яго кіраўнікоў. Сваякі жонкі — Ленскія — таксама былі важнымі членамі МТСГ. З 1901 г. быў і актыўным членам Таварыства ўзаемнага страхавання (ад агню) — арганізацыі пры МТСГ. Паспяхова займаючыся гаспадаркай у маёнтках, стаў значным прадпрымальнікам у Мінскай і Гродзенскай губернях: у пачатку XX ст. у Бацэвічах былі млын, маслабойня, цагельны завод, фабрыка мэблі, пры якой была арганізавана бальніца для работнікаў. У 1909 г. замест драўлянага палаца пабудаваў у Бацэвічах новы, каменны палац, дзе меў шмат антыкварнай мэблі і каштоўных прадметаў мастацтва (асабліва ганарыўся сваім старажытным аўстрыйскім фарфорам). Маючы вялікія капіталы, падтрымліваў фінансава безпрацэнтнымі крэдытамі тых каталіцкіх маянткоўцаў, якім патрабаваліся грошы, каб яны не страцілі маёнткі праз банкруцтва. Гэта было распаўсюджанай традыцыяй у Паўночна-Заходнім краі: банкруцтва каталіцкіх уласнікаў ва ўмовах немагчымасці каталікам набываць зямлю зніжала працэнт каталіцкіх землеўласнікаў у губерні, а значыць — узмацняла б уплыў расійскай улады і рускіх землеўласнікаў.

Па прызначэнні расійскіх улад у 1897—1917 гг. займаў пасаду ганаровага міравога суддзі Бабруйскага павета, што звычайна было максімальным для каталікоў, бо існавала шмат абмежаванняў для каталікоў рабіць службовую кар’еру ў заходніх губернях імперыі. Аднак пасаду суддзі цаніў, бо мог бы і адмовіцца ў любы момант.

У 1897 г. у Бабруйску пабудаваў прыватны гатэль «Бярэзіна і Еўрапейская» (тады на вуглу вуліц Альхоўскай і 2-й Слуцкай, зараз на вуглу вуліц Чангарскай і Карла Маркса), які ў народзе яе называлі «Парыж». Незабытоўскі стаў членам Саюзу маянткоўцаў Мінскай губерні (на чале з графам Ежы Чапскім), дзе было шмат і членаў МТСГ. Пасля Кастрычніцкага перавароту (1917) і ўсталявання ў Петраградзе ўлады бальшавікоў, дэкрэтам аб зямлі ад 26 кастрычніка 1917 г. скасоўвалася прыватная ўласнасць на зямлю, што Незабытоўскім было прынята негатыўна.

Пасля таго, як у снежні 1917 г. Польская рада Мінскай зямлі (на чале якой было шмат лідараў МТСГ) устанавіла свой кантроль над I Польскім корпусам генерала Юзафа Доўбар-Мусніцкага, штаб-кватэрай якога быў Бабруйск, Караль Незабытоўскі быў прызначаны 30 красавіка 1918 г. членам Ліквідацыйнай маёмаснай камісіі корпуса, а таксама ўваходзіў у склад грамадзянскага кіраўніцтва горада Бабруйска і арганізаваў у Бабруйску польскамоўную гімназію. Лідары МТСГ, кіруючыся таксама прынцыпам захавання палітычнай суб’ектнасці Беларусі, праз сваіх дэлегатаў ад Польскай рады Мінскай зямлі заявілі польскай Рэгенцкай Радзе аб жаданні выхаду Беларусі з-пад уплываў бальшавіцкай Расіі, але *«без намеру непасрэднага ўключэння Беларусі ў склад Польшчы»*, што азначала стварэнне польска-беларускай федэрацыі.

Вынікам дамоўленасці з нямецкім камандаваннем стаў наступ у лютым 1918 г. нямецкіх войск на Мінск. Адначасова лідары МТСГ імкнуліся паўплываць на генерала Юзафа Доўбар-Мусніцкага, каб не перашкаджаў руху нямецкіх войск да Дняпра. З гэтай місіяй у другой дэкадзе лютага 1918 г. у Бабруйск, галоўную стаўку I Польскага корпуса, паехала дэлегацыя ад Польскай рады Мінскай зямлі (Геранім Кеневіч (1867—1925), Караль Незабытоўскі (1865—1952), Чэслаў Урбанавіч Крупскі), Польскай рады Віленскай зямлі (Вітальд Копец), Польскай рады Магілёўскай зямлі (Канстанцін Гардзялкоўскі) і інш., да якой хутка далучыліся Ежы Асмалоўскі і Козел-Паклеўскі, якія неўзабаве вярнуліся з місіі ў Варшаву да Рэгенцкай Рады.

Удзельнічаў у аднаўленні карпарацыйнай арганізацыі дваранства Мінскай губерні ў 1918—1920 гг. і выбараў графа Ежы Чапскага на пасаду мінскага губернскага маршалка (1918—1920).

### Спроба стварэння Вялікага Княства Літоўска-Беларускага (1918) 
У пачатку лістапада 1918 г. у Мінску Караль Незабытоўскі ўваходзіў у склад дэлегацыі 30 дваран Мінскай губерні (галоўным чынам з ліку членаў МТСГ) да нямецкага генерала Эрыха фон Фалькенгайна (1861—1922), камандзіра 10-й нямецкай арміі. Дэлегаты звярнуліся з просьбай паведаміць германскаму імператару Вільгельму II аб сваім жаданні стварэння пад нямецкім куратарствам канстытуцыйна-манархічнага Вялікага Княства Літоўска-Беларускага. На сходах МТСГ даўно выказваліся ідэі аб неабходнасці манархічнага ладу дзяржавы: менавіта Караль Незабытоўскі афарыстычна заявіў там аднойчы, што рэспубліка прывядзе да «рэж публіку». Аднак праект стварэння Вялікага Княства Літоўска-Беларускага не ўдалося рэалізаваць і ў канцы лістапада 1918 г. Незабытоўскі пераехаў у трыманую польскімі войскамі Юзафа Пілсудскага Варшаву, бо ў Мінскую губерню прыходзілі войскі бальшавікоў.

### Падтрымка федэрацыйных планаў Юзафа Пілсудскага (1919—1921) 
У Варшаве Караль Незабытоўскі згрупаваўся з такімі ж маянткоўцамі-эмігрантамі з Мінскай губерні, якія 6 снежня 1918 г. заснавалі сваю арганізацыю «Саюз палякаў беларускіх ускраін» (каля 200 чалавек), на паседжаннях якога звычайна старшынстваваў Эдвард Вайніловіч, старшыня МТСГ. Падтрымаў ідэю ўваходжання літоўска-беларускіх зямель як суб’екта федэрацыі ў склад аднаўляемай у 1919—1920 гг. Юзафам Пілсудскім шматнацыянальнай федэрацыйнай Рэчы Паспалітай і прыняў удзел у фінансаванні Літоўска-беларускіх дывізій.

Ужо 18 студзеня 1919 г. як прадстаўнік Саюза Караль Незабытоўскі разам з Эдвардам Вайніловічам выказваў Р. Фостэру (R.C. Foster), прадстаўніку амерыканскай ваенна-палітычнай місіі, якая рабіла зандаж у Польшчы, пастулаты пазіцый мінскіх дваран аб неабходнасці прызнання за федэрацыйнай дзяржавай, за якую змагаецца Пілсудскі, граніц 1772 г. (г.зн. граніц Рэчы Паспалітай па стану да яе першага падзелу ў 1772 г.).]]
1 мая 1921 г. Незабытоўскі прысутнічаў на агульным сходзе 54 членаў МТСГ у Варшаве ў зале Цэнтральнага таварыства сельскай гаспадаркі (у доме № 30 на вуліцы Каперніка), дзе Эдвард Вайніловіч зачытаў пратакол аб скасаванні МТСГ, што было ўхвалена ўсімі прысутнымі членамі таварыства, гэтак жа як і палітычная частка таго пратакола, якая рэзка асуджала Рыжскі мірны дагавор (1921) і падзел Беларусі на часткі. Палітычная частка была апублікавана ў газетах. Адным з першых далучыўся да палітычнай групоўкі «віленскіх кансерватараў», якая да «Майскага пераварота» (1926) Юзафа Пілсудскага мела слабы палітычны ўплыў у Польшчы. 31 мая 1926 г. Незабытоўскі сустрэўся з Пілсудскім, з якім меў сяброўскую прыватную бяседу: у час размовы заўпэўніваў Пілсудскага аб вялікай ролі масонства, а таксама выказаў крытычныя заўвагі адносна ранейшай аграрнай палітыкі Уладзіслава Грабскага, якая прывяла да паніжэння цэн на сельскагаспадарчыя вырабы. Падтрымка «віленскімі кансерватарамі» пераварота і новай палітыкі Пілсудскага, асабістая знаёмасць Пілсудскага і Незабытоўскага (яшчэ з гімназіі), а таксама веды і вопыт Незабытоўскага ў аграрных пытаннях, прывялі да таго, што Пілсудскі 2 кастрычніка 1926 г. увёў двух «віленскіх кансерватараў» (Караля Незабытоўскага і Аляксандра Мяйштовіча) у склад новага ўрада. Візіт у Нясвіж меў вялікае значэнне для неабходнага росту падтрымкі Пілсудскага з боку землеўладальнікаў усёй Польшчы.

Пасля заняцця пасады міністра Незабытоўскі пачаў кампанію па павышэнні цэн на прадукцыю сельскай гаспадаркі і скасавання бар’ераў для экспарта прадуктаў за мяжу, каб забяспечыць Польшчу наплывам валюты. Аднак віцэ-прэм’ер Казімеж Бартэль быў прыхільнікам нізкіх цэн на прадукты, таму Незабытоўскаму прышлося гэта ўлічваць насуперак сваім поглядам. Пасля заканчэння кадэнцыі сенатара ад Палескага ваяводства 30 жніўня 1930 г., пакінуў палітыку і пачаў займацца толькі кіраваннем свайго маёнтка Хотаў

## Зноскі 
## Літаратура 
* *Chmielewska, G.* Cierń Kresowy. Opowieść o Edwardzie Woyniłłowiczu i jego rodzinie / G. Chmielewska. — Łomianki : LTW, 2011. — 369 s.
* *Jurkowski, R.* Rada Polska Ziemi Mińskiej wobec I Korpusu polskiego gen. J. Dowbór-Muśnickiego / R. Jurkowski // Знакамітыя мінчане: Матэрыялы Беларуска-польскай навук. канф., Мінск, 9 ліст. 2006 г. / Польскі Ін-т у Мінску; рэдкал. А. Вялікі [і інш.]; навук. рэд. А. Вялікі і З. Вінніцкі. — Мінск: Польскі Ін-т у Мінску, 2007. — С. 65—81.
* *Jurkowski, R.* Sukcesy i porażki. Ziemiaństwo polskie Ziem Zabranych w wyborach do Dumy Państwowej i Rady Państwa 1906—1913 / R. Jurkowski. — Olsztyn: WUWM Olsztyn, 2009. — 550 s.
* *Jurkowski, R.* Ziemiaństwo polskie Kresów Północno-Wschodnich 1864—1904. Działalność społeczno-gospodarcza / R. Jurkowski. — Warszawa : Przegląd Wschodni, 2001. — 606 s.
* *Piber, A.* Niezabytowski Karol Stanisław / A. Piber // Polski Słownik Biograficzny. — Wrocław etc. : Ossolineum, 1978. — Tom XXIII : Niemirycz Władysław — Olszak Wacław. — S. 105—107.
* *Rostworowski, А.* Ziemia, której już nie zobaczysz. Wspomnienia Kresowe / А. Rostworowski. — Warszawa : Czytelnik, 2001. — 504 s.
* *Szpoper, D.* Sukcesorzy Wielkiego Księstwa. Myśl polityczna i działalność konserwatystów polskich na ziemiach litewsko-białoruskich w latach 1904—1939 / D. Szpoper. — Gdańsk : Arche, 1999. — 357 s.
* *Tarasiuk, D.* Między nadzieją a niepokojem. Działalność społeczno-kulturalna i polityczna Polaków na wschodniej Białorusi w latach 1905—1918 / D. Tarasiuk. — Lublin : Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2007. — 211 s. — ISBN 978-83-227-2629-7.
* *Woyniłłowicz, E.* Wspomnienia. 1847—1928 / E. Woyniłłowicz. — Wilno : Józef Zawadzki, 1931. — cz. 1. — 368 s.

## Спасылкі 
* *Мельников, И.* Шляхтич земли бобруйской  // istpravda.ru
* *Мельнікаў, І.* Мінскі бізнесмен сябраваў з Пілсудскім

Караль Канстанцінавіч
Катэгорыя:Краёўцы
Катэгорыя:Члены Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі
Катэгорыя:Члены Гродзенскага таварыства сельскай гаспадаркі
Катэгорыя:Члены Навагрудскага таварыства сельскай гаспадаркі
Катэгорыя:Віленскія кансерватары
Катэгорыя:Палітыкі Польшчы
Катэгорыя:Камандоры з зоркай ордэна Адраджэння Польшчы