open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Оюм

у III стагоддзі]]
**Оюм** ( «рачная вобласць», «краіна вод») — паводле гоцкага гісторыка Іардана, частка Скіфіі, у якую прывёў народ готаў іх кароль Філімер, прыцягнуты «вялікім багаццем тых краёў». Па словах гісторыка, гэта мясцовасць «акружана зыбкімі балотамі і вірамі». Раней готаў яе займаў народ спалаў.

## Лакалізацыя 
Оюм традыцыйна лакалізуецца ў Прыдняпроўі. Л. М. Гумілёў гаворыць пра тое, што готы займалі правабярэжжа Дняпра; савецкія каментатары «Гетыкі» атаясамляюць Оюм са скіфскай Гілеяй (левабярэжжа ніжняга Дняпра). Не выключана, што менавіта з прычыны рассялення па розныя бакі Дняпра адбыўся падзел гоцкага народа на остготаў і вестготаў. Першымі кіраваў род Амалаў, другімі — род Балтаў.

Акадэмік В. В. Сядоў, на падставе археалагічных знаходак, лакалізуе Оюм, гоц. Aujom «водная краіна», ням. Aue «тэрыторыя акружаная вадой, багністая мясцовасць», у раёне абмежаваным з усходу Пінскімі балотамі, з поўначы Нараўскімі балотамі, з захаду — багністай мясцовасцю на памежжы з Любельшчынай, паколькі, паводле даных археалогіі, шлях готаў з вельбарскай культуры праходзіў на ўсход ад Віслы да сярэдняга Днястра, дзе яны і раздзяліліся.

## Крыніцы 
Іардан прызнае, што крыніцамі яго звестак пра прарадзіму готаў служылі народныя паданні і праца Аблавія: «гэта ўзгадваецца ў старажытных іх песнях як бы накшталт гісторыі і для ўсеагульнага ведання». Паданні пра войны готаў з гунамі і пра знаходжанне першых на Дняпры захавалі некаторыя скандынаўскія «сагі даўніх часоў». Найбольш цікавая сярод іх сага пра Хервёр, дзе апісана бітва гунаў і готаў, а таксама згадана гоцкая сталіца на Дняпры — Археймар. У археалагічным плане Оюму адпавядае чарняхоўская культура. [thumb|265px|Гоцкі правадыр выклікае гунаў на бой (палатно [Петэр Мікалай Арба|П. Н. Арба, 1886)]]

## Гібель 
Скарыстаўшыся крызісам рымскай дзяржаўнасці ў III стагоддзі, готы пасля некалькіх дзесяцігоддзяў сутыкненняў вымусілі Аўрэліяна вывесці рымскіх салдатаў з Дакіі. Для ўласнай абароны ад качэўнікаў, магчыма, імі былі збудаваны Зміевы валы. У апошняй траціне IV стагоддзя, пры Германарыху, пад ціскам орд гунаў, якія наступалі з усходу, готы былі вымушаны пакінуць Оюм і перасекчы межы Рымскай імперыі. Кульмінацыяй гоцкага ўварвання стаў разгром імператарскай арміі пры Адрыянопалі ў 378 годзе.

## У германскім эпасе 
У Сазе пра Інглінгаў згадваецца пра Вялікую ці *Халодную Швецыю* на поўнач ад Чорнага мора. Самая вядомая рака гэтай краіны Танаіс, у нізоўях якой размешчана краіна Ванаў, а на ўсход Асгард.

## Гл. таксама 
* Скіфская вайна III стагоддзя
* Гоцкая вайна, 377—382
* Дзяржаўныя ўтварэнні на тэрыторыі сучаснай Украіны

## Літаратура 
* *Забелин И. Е.* Заметка о древности днепровского Олешья. — «Археологические известия и заметки» — М., 1895, № 1, стр. 1—3.
* *Браун Ф. А.* Разыскания в области гото-славянских отношений. — СПб.: Типография Императорской Академии наук, 1899.

Катэгорыя:Готы
Катэгорыя:Гісторыя Украіны
Полымя (значэнні)

**По́лымя**:

* **Полымя** — з’ява, выклікаецца свячэннем распаленага газападобнага асяроддзя
* Полымя — аб’яднанне пісьменнікаў у БССР (1927—1932)
* Полымя (фільм)
* Полымя — беларускі літаратурны часопіс
* АГС-17 «Полымя» — 30-мм аўтаматычны гранатамёт на станку
* Полымя — беларускае выдавецтва
* Полымя — аграгарадок у Сенненскім раёне Віцебскай вобласці
* Полымя — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці
Выня

Назву **Выня́** маюць:

* Выня — вёска ў Капыльскім раёне
* Выня — рака ў Нясвіжскім і Капыльскім раёнах, левы прыток ракі Лоша
Осцін (значэнні)

**Остын**, **Осцін**:
* Остын (Осцін)
* Остын (акруга)
* Стывен Фулер Остын 
* Імя Осцін
Лукашэнка

**Лукашэ́нка** — беларускае і ўкраінскае прозвішча. Паходзіць ад імя Лукаш. Вядомыя носьбіты:

* Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка (нар. 1954) — Прэзідэнт Беларусі (з 1994 года).
* Віктар Аляксандравіч Лукашэнка (нар. 1975) — старэйшы сын Прэзідэнта Беларусі Аляксандра Лукашэнкі.
* Віктар Аўрамавіч Лукашэнка (1937—2022) — савецкі футбаліст, трэнер.
* Галіна Радзівонаўна Лукашэнка (нар. 1955) — жонка Прэзідэнта Беларусі Аляксандра Лукашэнкі.
* Дзмітрый Аляксандравіч Лукашэнка (нар. 1979) — сын Прэзідэнта Беларусі Аляксандра Лукашэнкі.
* Меліса Лукашэнка (нар. 1967) — карэнная аўстралійская пісьменніца мастацкай літаратуры.
* Мікалай Аляксандравіч Лукашэнка (нар. 2004) — сын Прэзідэнта Беларусі Аляксандра Лукашэнкі.
* Фёдар Уладзіміравіч Лукашэнка (нар. 1974) — беларускі футбаліст.

## Гл. таксама 
* Лукашоў
* Лукашэвіч
Істр

**Істр** — шматзначны тэрмін.

* Істр () — горад у Францыі, у дэпартаменце Буш-дзю-Рон.
** Істр — акруга ў Францыі.
** «Істр» — футбольны клуб з аднайменнага горада.
* Істр () — старажытная назва ракі Дунай.
** Гістрыя, або Істр () — старажытнагрэчаская калонія ў вусці Дуная.
* Істр () — старажытнагрэчаскі пісьменнік александрыйскай эпохі.
Вілы (значэнні)

**Вілы**: 
* Вілы, сельскагаспадарчы пераносны ручны інструмент
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Вілы — вёска ў Іванаўскім раёне 
** Вілы — вёска ў Камянецкім раёне 

* Віцебская вобласць:
** Вілы — вёска ў Лепельскім раёне 

* Магілёўская вобласць:
** Вілы — пасёлак у Бабруйскім раёне 
** Вілы — вёска ў Кіраўскім раёне 

* Мінская вобласць:
** Вілы — адна з даваенных формаў запісу назвы вёскі Засценак (Барысаўскі раён)

## Гл. таксама 
* Вількішкі
Ястарфская культура

**Ястарфская культура** — прагерманская археалагічная культура жалезнага веку (600—300 гг. да н.э.), распаўсюджаная на тэрыторыі Даніі і паўночнай Германіі. Эвалюцыянавала з лакальнага варыянту нардычнай бронзы. Суіснавала і межавала на поўдні з кельцкай латэнскай культурай. У V ст. да н.э. распаўсюдзілася на ніжні Рэйн, Цюрынгію і Сілезію. Усходні варыянт сінтэзу ястарфскай і познепаморскай культур паклаў пачатак пшэварскай культуры. Ястарфскі кампанент шырока прадстаўлены ў зарубінецкай культуры.

Катэгорыя:Жалезны век
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Германіі
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Даніі
Аксыўская культура

**Аксыўская культура** — археалагічная культура жалезнага веку (II стагоддзе да н.э. — I стагоддзе), размешчаная на тэрыторыі паўночнай Польшчы. Асацыюецца з германскімі плямёнамі гоцкай групы і ругаў. Скарыла плямёны паморскай культуры. Затым выцесніла плямёны пшэварскай культуры на паўднёвы ўсход. Пазней эвалюцыянавала ў вельбарскую культуру.

## Этнічная прыналежнасць 
Аксыўская культура храналагічна і тэрытарыяльна супадае (паводле Тацыта) з гатонскім «каленам» германцаў (найстаражытныя бургунды, вандалы, готы). Некаторыя даследчыкі паказваюць нароўні з готамі на ругаў як на носьбітаў аксыўскай культуры.

## Літаратура 
* Пачкова С. П. Про оксивський компонент у Чаплинському могiльнику зарубинецькоi культури // Древности I тыс. н. э. на территории Украины . — Киев . — 2003 . — С. 98-113 .

Катэгорыя:Дагістарычная Польшча
Катэгорыя:Жалезны век
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Еўропы
Арнульф Мецкі

**Арну́льф Ме́цкі** (, ; 580/582—) — франкскі палітычны і царкоўны дзеяч, біскуп горада Меца, прабацька дынастыі Каралінгаў, кананізаваны каталіцкай царквой. Дзень памяці — 18 ліпеня.

Арнульф нарадзіўся паміж 580 і 582 годам. Быў уплывовым саноўнікам пры двары меравінгскага караля Аўстразіі Тэадэберта II. У 613 годзе разам з Піпінам Арнульф узначаліў арыстакратычную апазіцыю каралеве Брунгільдзе і дамогся ўз'яднання франкскіх каралеўстваў пад уладай Хлотара II. Пасля гэтага ён атрымаў сан біскупа мецкага. З 623 года Арнульф быў адным з саветнікаў караля Дагаберта I. У 627 годзе ён адышоў ад спраў і стаў пустэльнікам. Пахаваны ў Рэмірмонскім абацтве. Пасля смерці Арнульф Мецкі быў кананізаваны. З'яўляецца святым-заступнікам півавараў.

## Гл. таксама 
* Паходжанне Арнульфінгаў

## Спасылкі 
* Праваслаўная энцыклапедыя

Катэгорыя:Святыя перыяду Меравінгаў
Катэгорыя:Святыя Латарынгіі
Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Катэгорыя:Царкоўныя дзеячы VII стагоддзя
Катэгорыя:Біскупы мецкія
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя VII стагоддзя
Катэгорыя:Дынастыя Арнульфінгаў
Кілва

**Кілва** можа значыць:

* **Кілва-Кісівані** — гістарычны помнік цывілізацыі суахілі на поўднёвым усходзе Танзаніі. Уключаны ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
* **Востраў Кілва** — востраў на возеры Мверу.
Кілва-Кісівані

г.]]

**Кі́лва-Кісіва́ні** () — гістарычны помнік гарадской цывілізацыі суахілі XI — XIX стст. Месціцца на востраве ля паўднёвага ўзбярэжжа Танзаніі. Уключаны ў 1981 г. разам з суседнім помнікам Сонга-Мнара ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Гісторыя 
Востраў Кілва-Кісівані быў населены афрыканцамі ўжо ў 1 тысячагоддзі н. э. Паводле паданняў, у IX ст. ён быў прададзены шыразскаму прынцу Алі бін Аль-Хасану і пераўтвораны ім у цэнтр султаната. Аднак археолагі вызначылі, што гарадское паселішча ўзнікла на Кілва-Кісівані не раней за XI ст. Прыкладна ў гэты ж час пра Кілва-Кісівані ўпершыню паведамілі арабскія крыніцы. У 1331 г. яго наведаў знакаміты вандроўнік Ібн Батута.

Кілва-Кісівані развіваўся як гандлёвы горад, які меў шчыльныя сувязі з унутранымі раёнамі Усходняй і Паўднёвай Афрыкі, адкуль мясцовыя жыхары-суахілі прывозілі золата, жалеза, слановую косць і рабоў і перапрадавалі іх у Аравію, Персію і Індыю. Да XV ст. султаны Кілва-Кісівані падпарадкавалі значную колькасць буйных гарадоў суахілі ўздоўж афрыканскага ўзбярэжжа Індыйскага акіяна. Аднак улада султанаў была абмежавана гарадскім самакіраваннем. У канцы XV ст. значны аўтарытэт набылі военачальнікі-эміры. У 1495 г. эмір Ібрагім фактычна захапіў трон і стаў кіраваць як узурпатар.

У 1497 г. Кілва-Кісівані быў адкрыты партугальскім мараплаўцам Васкам да Гама. У 1505 г. партугальцы з дапамогай саюзнікаў-суахілі захапілі горад і востраў. Баі суправаджаліся страшэннымі разбурэннямі, пажарам і ўцёкамі жыхароў. У 1512 г. Кілва-Кісівані быў вызвалены арабамі, аднак так і не здолеў аднавіць сваю былую магутнасць. У XVIII — XIX стст. ён трапіў у залежнасць ад Занзібара. З дазволу султана французы пабудавалі тут крэпасць. У 1840-я гг. мясцовыя жыхары канчаткова пакінулі горад.

Археалагічныя даследаванні вядуцца з сярэдзіны XX стагоддзя.

## Спадчына 
Сучасны Кілва-Кісівані ўяўляе сабою рэшткі былога сярэднявечнага гарадскога цэнтра, які ахопліваў увесь востраў. Значная частка помніка яшчэ патрабуе падрабязнага даследавання. Вызначаны рэшткі Вялікай мячэці, узведзенай у XI ст. У XIII ст. яна была значна перабудавана, дададзеныя арачныя канструкцыі і інкрустацыя сцен з кітайскага парцаляну. Значную цікаваць уяўляюць рэшткі султанскага палаца Хусуні-Ндога. Ён быў узведзены ў 1310—1333 гг. Частку палаца займаў васьмівугольны басейн. Захаваліся рэшткі грамадскіх, гандлёвых і жылых будынкаў, партугальскай і французскай крэпасцяў.

### Сонга-Мнара 
Сонга-Мнара з’яўляўся горадам-спадарожнікам Кілва-Кісівані. Яго росквіт прыпаў на XV ст., калі сюды з-за недахопу месца пераязджалі жыхары Кілва-Кісівані. На месцы Сонга-Мнара захаваліся рэшткі каля 40 мураваных будынкаў, у тым ліку 5 мячэцяў, палацавы комплекс, жылыя дамы і магільні.

Image:GreatMosque.jpg|Аркі Вялікай мячэці
Image: British Museum Kilwa pot sherds.jpg|Кераміка і парцалян з Кілва-Кісівані

## Спасылкі 
* HISTORIC SITES OF KILWA
* Kilwa Ruins — Kilwa Kisiwani 
* Kilwa Kisiwani Ancient Ruins 
* History of Kilwa Kisiwani 
* Songo Mnara

Катэгорыя:Астравы Танзаніі
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Танзаніі
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Афрыкі
Піпін Ландэнскі

**Піпі́н Ландэ́нскі** (; каля 580—640) — маярдом Аўстразіі ў 623 — 640 гадах.

## Біяграфія 
Піпін, празваны Ландэнскім (па мястэчку Ландэну, у сучаснай Бельгіі) ці Старэйшым, быў сынам  і належаў да багатай і знатнай сям'і, спадчынныя ўладанні, якой знаходзіліся ў Аўстразіі, па Маасу і Мазелю. Ён быў адным з тых прадстаўнікоў аўстразійскай знаці, якія, варагуючы з Брунгільдай, запрасілі ў Аўстразію караля Нейстрыі Хлотара II. Хлотар II прызначыў Піпіна пераемнікам Хуга на пасадзе аўстразійскага маярдома, а затым і адным з апекуноў свайго малалетняга сына Дагаберта I.

Калі Дагаберт пасля смерці бацькі стаў каралём Аўстразіі, Нейстрыі і Бургундыі, ён трымаў Піпіна пры сваім двары ў Нейстрыі і Піпін ізноў заняў пасаду маярдома Аўстразіі толькі пры Сігіберце III. Хронікі паведамляюць, што Піпін *«кіраваў людзьмі Аўстразіі з асцярожнасцю, гонарам і дабрынёй і прывязаў іх усіх да сябе сувяззю сяброўства»*.

Піпін Ландэнскі памёр у 640 годзе, пакінуўшы ад шлюбу з святой Ітай сыноў — святога Бавона і Грымаальда — і дачок — Бегу і Гертруду.

## Літаратура 
* Лебек С. Происхождение франков. V—IX века / Перевод В. Павлова. — М.: Скарабей, 1993. — Т. 1. — 352 с. — (Новая история средневековой Франции). — 50 000 экз. — ISBN 5-86507-001-0
* Западная Европа. // Правители Мира. Хронологическо-генеалогические таблицы по всемирной истории в 4 тт. / Автор-составитель В.В. Эрлихман. — Т. 2.

Катэгорыя:Піпініды
Катэгорыя:Маярдомы
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы VII стагоддзя
Хельгэ Маркус Інгстад

**Хельгэ Маркус Інгстад** (; 30 снежня 1899, Меракер — 29 сакавіка 2001, Осла) — нарвежскі падарожнік, археолаг і пісьменнік. Вядомы адкрыццём у 1960-х гадах паселішча вікінгаў у Л’Анс-о-Медаўзе, у Ньюфаўндлендзе, датаванага XI стагоддзем, што даказвала наведванне еўрапейцамі Амерыкі за чатыры стагоддзі да Хрыстафора Калумба.

## Біяграфія 
Нарадзіўся Хельгэ Інгстад 30 снежня 1899 года ў Меракеры, горадзе на заходнім узбярэжжы Нур-Трондэлага — у вобласці Ст’ёрадаль — непадалёк ад старажытнай сталіцы Тронхейма. У маладосці вучыўся ў горадзе Левангер на адваката, але ў 1926 годзе нечакана спыніў паспяховую юрыдычную практыку, прадаў утульную кантору ў Левангеры — і адправіўся ў Канаду. На працягу чатырох гадоў ён вандруе ў басейне ракі Мак-Кензі, на паўночны захад ад Вялікага Нявольніцкага возера палюючы на пушнога звера, вывучаючы субарктычную прыроду і этнаграфію мясцовых плямёнаў, празваных «едакамі аленя-карыбу». Вынікам канадскіх прыгод стала першая кніга Інгстада «Жыццё паляўнічага за пушным зверам сярод індзейцаў Паўночнай Канады», якая выйшла ў 1931 г., а пазней — раман «Кландайк Біл», які пабачыў свет у 1941 г.

У 1933—1935 гадах займаў пасаду губернатара Шпіцбергена.

## Спасылкі 
Некралог па Хельгэ Інгстаду ў The New York Times 

Катэгорыя:Падарожнікі Нарвегіі
Катэгорыя:Памерлі ў Осла
Катэгорыя:Стагадовыя доўгажыхары
Л’Анс-о-Медаўз

**Л’Анс-о-Медаўз** (скаж.  ад , літар. «бухта медуз») — гісторыка-археалагічны помнік на тэрыторыі правінцыі Ньюфаўндленд і Лабрадор (Канада), дзе, паводле даных раскопак, існавала першае ў Паўночнай Амерыцы і Заходнім паўшар’і еўрапейскае паселішча вікінгаў канца XI стагоддзя. Гэта таксама было самае заходняе паселішча вікінгаў.

Да таго як паселішча было адкрыта, нарвежскі даследчык Хельгэ Маркус Інгстад на працягу шматлікіх гадоў спрабаваў адшукаць зямлю, якая ў сагах значылася як «Вінланд». Знайсці гэта паселішча Інгстад чакаў на вялікай адлегласці — ад Гудзонава праліва на поўначы да заліва Святога Лаўрэнція на поўдні, і нават яшчэ да нью-ёркскага Лонг-Айленда. Урэшце ў 1960 годзе даследчыка чакаў поспех. Ці з’яўляюцца гэтыя раскопкі паселішчам, заснаваным Лейфам Эрыксанам прыблізна ў 1003 годзе, дагэтуль застаецца загадкай.

## Раскопкі 
Французскія пасяленцы, якія прыбылі на тэрыторыю будучага Квебека, са здзіўленнем даведаліся ад іракезаў пра існаванне загадкавага Каралеўства Сагеней, дзе нібыта жылі людзі з белай скурай і светлымі валасамі, якія мелі шмат золата і мяхоў. Спробы адшукаць каралеўства апынуліся беспаспяховымі; пазней у яго гонар быў названы горад Сагеней у Квебеку.

У 1960-х гадах у невялікім рыбацкім пасёлку Л’Анс-о-Медаўз на востраве Ньюфаўндленд, які ў XVI—XVII стагоддзях нанова абжывалі французы і брытанцы, якія змянілі іх, было выяўлена 8 зямлянак і кузня. Бронзавыя зашпількі, жалезныя заклёпкі і іншыя прадметы, знойдзеныя падчас раскопак, адправіліся на выстаўку ў Вашынгтоне і Нью-Ёрк пад называннем «Вікінгі: Паўночна-Атлантычная сага».

Паводле здагадак навукоўцаў, вікінгі, якія заснавалі паселішча ў Л’Анс-о-Медаўз, прыбылі з суседняй Грэнландыі, дзе Эрык Руды незадоўга да гэтага (987) заснаваў калонію нарманаў. Паводле ацэнак, на Ньюфаўндлендзе жыло не больш за 50-100 чалавек, якія ўжо праз некалькі гадоў пакінулі востраў.

Калонія скандынаваў на востраве Грэнландыя апынулася больш даўгавечнай, праіснаваўшы каля 5 стагоддзяў, але з-за пахаладанні клімату, а таксама іншых невядомых навуцы фактараў, знікла ў канцы XV — пачатку XVI стагоддзяў. У XIII стагоддзі, у перыяд яе росквіту, колькасць скандынаваў у Грэнландыі, мабыць, дасягнула 5 тысяч чалавек.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сусветная спадчына паводле алфавіта
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Канадзе
Катэгорыя:Вікінгі
Катэгорыя:Гісторыя Амерыкі
Катэгорыя:Гісторыя Канады
Катэгорыя:Гісторыя Нарвегіі
Катэгорыя:Гісторыя Грэнландыі
Катэгорыя:Кантакты з Амерыкай да Калумба
Катэгорыя:Ньюфаўндленд
Катэгорыя:Археалогія ў Канадзе
Бастынь

**Басты́нь** (, ) — аграгарадок у Лунінецкім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр Бастынскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 18 км у напрамку на паўночны захад ад горада Лунінец, за 250 км ад Брэста, за 6 км ад чыгуначнай станцыі Люшча.

## Гісторыя 
З 12 кастрычніка 1940 года ў Бастынскім сельсавеце Лунінецкага раёна Пінскай вобласці, яго цэнтр. 16 ліпеня 1954 года сельсавет скасаваны, вёска ўвайшла ў склад Дзятлавіцкага сельсавета. 8 верасня 1959 года вёска пералічана ў склад Валуцкага сельсавета, дзе стала яго цэнтрам, сельсавет перайменаваны ў Бастынскі.

## Насельніцтва 
* 1995 год — 710 двароў, 1971 жыхар.
* 1996 год — 678 двароў, 1904 жыхары.
* 1999 год — 1699 жыхароў.
* 2010 год — 1342 жыхары.

## Славутасці 
* На могілках знаходзіцца склеп-пахаванне Феліцыі Дваракоўскай са Скакоўскіх 1833 года — 
* Брацкая магіла (1944) — 
* Побач з месцам, дзе змяшчалася страчаная Царква Святой Параскевы Пятніцы, у 1990-х пабудавана новая аднайменная пратэстанцкая царква.
* Свята-Параскева-Пятніцкая царква (1998).

### Страчаная спадчына 
* Царква Святой Параскевы Пятніцы, пабудаваная ў 1750 годзе і страчаная ў 1980-х.
* Сядзіба Друцкіх-Любецкіх XVIII стагоддзя, страчаная ў 1939 годзе.

## Вядомыя асобы 
*  (нар. 1947) — мэр горада Краматорска Данецкай вобласці Украіны з 2006 года.
* Анатоль Расціслававіч Бензярук (нар. 1969) — беларускі журналіст.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Лунінецкі райвыканкам 
* Населеныя пункты Рэспублікі Беларусь 
* Бастынь на GeoNames
* Бастынь на сайце Radzima.org
* 

Катэгорыя:Бастынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лунінецкага раёна
Сяргей Хмара

**Сяргей Хмара**, сапр. **Сяргей Сіняк** (чэрвень , Адэса — , Канада) — дзеяч нацыянальна-вызваленчага руху ў Заходняй Беларусі і беларускай эміграцыі, ,  і .

## Біяграфія 
Працаваў настаўнікам у Заходняй Беларусі за польскім часам. У 1939 годзе ў Вільні быў выдадзены яго зборнік вершаў пад назвай "Жураўліным шляхам". 

Пасля ўз’яднання Заходняй Беларусі з БССР з 1940 года супрацоўнік слонімскай раённай газеты «Вольная праца». Быў прыхільнікам стварэння «трэцяй сілы» сярод беларускай эміграцыі.

Пахаваны на могілках Ёрк у Таронта.

## Бібліяграфія 
* Жураўліным шляхам: Зборнік вершаў. — Вільня, 1939;
* Рабінавы хмель. Выбраныя творы. — Мн.: Кнігазбор, 2009. — 212 с..

## Літаратура 
* *АГ.* Выйшла кніга выбраных твораў Сяргея Хмары  — nashaniva.by, 00:48, 06.05.2009
* *Ліс А.* Літаратура Заходняй Беларусі // Гісторыя беларускай літаратуры ХХ стагоддзя. — Мн., 1999. Т. 2;
* ;
* *Пяткевіч А. М.* Хмара Сяргей // Людзі культуры з Гродзеншчыны: даведнік. — Гродна, 2000. — С. 310—311;
* *Хмара С.* Кароткія даныя аб сабе // «Запісы» № 24, 1999;
* *Чыгрын С.* Больш ніколі ў жыцці яны не сустрэліся  // «Газета Слонімская» № 608, 28 студз. 2009;
* *Чэмер А.* Сяргей Хмара. — Вільнюс, 1998;
* Хмара Сяргей // .

Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі
Катэгорыя:Члены Беларускай Народнай Грамады (1941)
Казакоўка

Назву **Казако́ўка** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Магілёўская вобласць
** Казакоўка — былая вёска ў Слаўгарадскім раёне
* Мінская вобласць
** Казакоўка — вёска ў Капыльскім раёне
Смалоўка

Назву **Смалоўка** маюць:

* Віцебская вобласць
** Смалоўка — вёска ў Гарадоцкім раёне
** Смалоўка — вёска ў Сенненскім раёне
* Гомельская вобласць
** Смалоўка — вёска ў Акцябрскім раёне

## Гл. таксама 
* Смалёўка
Торфін Карлсефні

**Торфін Карлсефні** (; каля 980,  — пасля 1007), таксама Карлсэбні — ісландскі мараплавец.

## Біяграфія 
Паводле «Сагі пра Эрыка Рудага», Торфін прыплыў з Грэнландыі ў 1004 ці 1005 гадах на трох суднах, якія мелі на борце 160 чалавек, і дасягнуў Вінланда, які быў адкрыты некалькімі гадамі раней Лейфам Эрыксанам. Дакладнае месцазнаходжанне паселішчаў невядома, нягледзячы на знаходкі рунічных надпісаў, скандынаўскай зброі, пабудоў і суднаў. З дзікім вінаградам, якія згадваюцца ў сазе, пасяленцы маглі сустрэцца толькі на шыраце паўднёвага Масачусетса.

Сын Торфіна Сноры, які нарадзіўся ўвосень у Вінландзе, быў, відаць, першым дзіцем, якое з'явілася на свет у Амерыцы ў белых бацькоў. Правёўшы шырокія даследаванні на працягу трох гадоў і змяніўшы месцы трох зімовак з-за варожага стаўлення туземцаў — «скрэлінгаў», Торфін вярнуўся ў Грэнландыю, верагодна ў 1006 ці 1007, а затым у Ісландыю. З ім прыбылі сын Сноры і два «скрэлінгі». Памёр Торфін пасля 1007 года.

## Памяць 
У Філадэльфіі стаіць помнік Торфіну працы ісландскага скульптара Эйнара Ёнсана.

## Торфін Карлсефні ў культуры 
* Падарожжа Торфіна Карлсефні ў Амерыку лягло ў аснову рамана Гары Гарысана Фантастычная сага.
* Торфін Карлсефні з'яўляецца галоўным героем мангі Юкімуры Макота () «Сага пра Вінланд».

## Літаратура 
* *Wahlgren, Erik*. Los Vikingos y América. Barcelona: Destino (1990). 84-233-1915-6.

## Спасылкі 
* Біяграфія ў *Dictionary of Canadian Biography Online*

Катэгорыя:Постаці Ісландыі
Катэгорыя:Падарожнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Кантакты з Амерыкай да Калумба
Кілва (востраў)

**Кі́лва** () — найбуйнейшы востраў на возеры Мверу. Уваходзіць у склад Замбіі. Прыкладная плошча - 25 км². У 2012 г. на востраве знаходзілася болей за 800 чал., пераважна бежанцаў з Конга.

Востраў Кілва месціцца на паўднёвым захадзе возера Мверу ў 4,65 км ад заходняга берага, які ўваходзіць ужо ў склад Конга. У 6,2 км ад вострава Кілва знаходзіцца аднайменнае кангалезскае паселішча. Адлегласць да Лусакі, сталіцы Замбіі, — прыкладна 676 км. Найбольшая шырыня — 7,76 км. Даўжыня — 12,8 км.

У XIX ст. на востраве спыняліся гандляры-суахілі, якія, як мяркуюць, далі яму назву ў гонар аднайменнайга вострава ў Індыйскім акіяне. У наш час на востраве Кілва знаходзяцца памежны пост Замбіі і паселішча бежанцаў з Конга. 

## Спасылкі 
* Kilwa Island: Zambia
* DRC rebels kill Chienge headman 
* ZAMBIA: Housing the DRC refugees
* Starving Kilwa Island receives food 

Катэгорыя:Геаграфія Замбіі
Іаан (дойлід)

**Іаан** — дойлід, які працаваў у Полацкім княстве. Магчыма, быў манахам аднаго з тагачасных полацкіх манастыроў, кіраўніком будаўнічых арцеляў, што маглі выконваць значныя работы як у самім Полацку, так і ў сумежных да яго землях, што ўваходзілі ў склад Полацкай епархіі.

## Спадчына 
[thumb|300px|Рэканструкцыя пачатковага выгляду [Спаса-Праабражэнская царква (Полацк)|Спаса-Праабражэнскай царквы]]

Узвёў у XII ст. Спаса-Праабражэнскую царкву Полацкага Спаса-Ефрасіннеўскага манастыра. Лічыцца таксама аўтарам Барысаглебскай і Пятніцкай царквы Бельчыцкага манастыра. Такое меркаванне грунтуецца на тым, што ў названых будынках выкарыстаны шэраг прыёмаў, якія знайшлі потым найбольш поўнае і завершанае ўвасабленне ў Спаса-Праабражэнскім саборы, аўтарам якога, што пацверджана летапіснымі крыніцамі, ён быў.

У пачатку XIII ст. многія старажытнарускія землі прымаюць тую новую схему крыжова-купальнага храма, якая ўпершыню была распрацаваная полацкім дойлідам Іаанам.

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Полацка
Катэгорыя:Полацкая школа дойлідства
Катэгорыя:Архітэктары XII стагоддня
Катэгорыя:Дойлід Іаан
Кольбэ

**Кольбэ** () — нямецкае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Адольф Вільгельм Герман Кольбэ — нямецкі хімік-арганік
* Максімілян Кольбэ — польскі рэлігійны дзеяч
Гамбія (значэнні)

**Гамбія**:

* Гамбія, дзяржава ў Афрыцы
* Рака Гамбія, рака ў Заходняй Афрыцы

## Гл. таксама 
* Сенегамбія, канфедэрацыя, у якую ўваходзілі Сенегал і Гамбія
Дняпрэц

**Дняпрэц**:

* Вадасховішча Дняпрэц, вадасховішча ў Горацкім раёне Магілёўскай вобласці 
* Рака Дняпрэц, правы прыток ракі Быстрая (басейн Дняпра).
Маскевіч

**Маске́віч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Багуслаў Казімір Маскевіч (1625—1683) — беларускі грамадскі дзеяч, пісьменнік-мемуарыст.
* Самуіл Іванавіч Маскевіч (1580—1642) — аўтар аднаго з першых на тэрыторыі Беларусі польскамоўных помнікаў мемуарнай літаратуры — «Дыярыуша»
* Сяргей Аляксандравіч Маскевіч (нар. 1953) — беларускі дзяржаўны дзеяч
Лахазва

**Лахазва́** — рака ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Шчара (басейн ракі Нёман).

Даўжыня ракі 29 км. Плошча вадазбору 335 км². Пачынаецца каля вёсак Дзекалы і Дзеткавічы. Цячэ па лясістай мясцовасці, у вярхоўі праз возера Хаткі. Упадае ў Шчару за 2 км у напрамку на поўдзень ад вёскі Падгорная.

Прытокі: Басіны, Мшанка, Рыжоўка (справа); Дзеравянка, Жарабілаўка (злева). Ніжэй упадзення Дзеравянкі ў Лахазву, у маляўнічай мясцовасці знаходзіцца вадасховішча Гаць.

Каля ракі знаходзілася былая вёска Лахазва.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Брестской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Основные характеристики речных бассейнов (с площадью водосбора более 200 кв. км) Брестской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Баранавіцкага раёна

Катэгорыя:Прытокі Шчары
Таранта (значэнні)

**Таранта** — тапонім:

* Та́ранта — горад і порт на поўдні Італіі
* Та́ранта — заліў Іанічнага мора на поўдні Італіі
* Таранта — правінцыя ў Італіі
Кліф Торбурн

**Кліфард Чарлз Дэвлін Торбурн**, вядомы як **Кліф Торбурн** (; ) — канадскі прафесійны гулец у снукер. Лідар сусветанага рэйтынгу і чэмпіён свету 1980 года, адзін з трох чэмпіёнаў свету па снукеры, якія не прадстаўлялі Вялікабрытанію (разам з Кенам Доэрці і Нілам Робертсанам). За сваю прафесійную кар'еру два разы выконваў максімальную серыю ў 147 ачкоў (уключаючы першую максімальную серыю ў гісторыі чэмпіянатаў свету ў 1983 годзе).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Кліфа Торбурна на CueTracker.net  

Катэгорыя:Снукерысты Канады
Спіс матчаў чэмпіянату свету па футболе 2014

**Чэмпіянат свету па футболе 2014** з'яўляецца міжнародным футбольным турнірам, які праходзіў у Бразіліі з 12 чэрвеня па 13 ліпеня 2014 года. У чэмпіянаце прынялі ўдзел 32 зборныя каманды, якія правялі пад час спаборніцтва 64 матчы. 48 матчаў на групавой стадыі, 8 матчаў у 1/8 фінала, 4 матчы на стадыі чвэрцьфіналу, 2 паўфінальных матча, 1 матч за трэцяе месца і фінальны матч. Таксама былі вылучаны дні адпачынку на розных этапах турніру.

*Час пачатку матчаў паказаны па Бразільскім афіцыйным часе (UTC-3).*

## Матчы
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 2014
Росі

**Ро́сі** () — італьянскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Віктар Росі, канцлер Швейцарыі
* Даніэле Дэ Росі, італьянскі футбаліст
* Карл Іванавіч Росі, расійскі архітэктар італьянскага паходжання
* Паола Росі, італьянскі футбаліст
* Эрнеста Росі, італьянскі акцёр
Лідзія Іванаўна Галушкіна

**Лідзія Іванаўна Галушкіна** (, г. Іванава — ) — беларуская артыстка оперы (мецца-сапрана). Народная артыстка Беларускай ССР (1963).

## Біяграфія 
Скончыла Маскоўскую кансерваторыю ў 1950 годзе. У 1951—1981 салістка Дзяржаўнага тэатра оперы і балета БССР.

## Творчасць 
Творчасці Галушкінай уласцівы глыбокае пранікненне ў псіхалогію сваіх сцэнічных гераінь, здольнасць ствараць уражлівыя музычныя вобразы: Надзея («Надзея Дурава» А. Багатырова), Алеся, Ганка («Дзяўчына з Палесся» і «Міхась Падгорны» Я. Цікоцкага), Мальвіна, Вераніка («Калючая ружа», «Зорка Венера» Ю. Семянякі), Марына («Яснае світанне» А. Туранкова), Аксіння («Ціхі дон» І. Дзяржынскага), Клара («Заручыны ў манастыры» С. Пракоф’ева), Любаша («» М. Рымскага-Корсакава), Кліцямнестра («» С. Танеева), Кармэн («Кармэн» Ж. Бізэ), Амнерыс («Аіда» Дж. Вердзі), Лаўра («» ) і інш. Першая выканаўца многіх камерных твораў беларускіх кампазітараў.

## Літаратура 
* 
* Беларуская ССР : кароткая энцыклапедыя. У 5 т. Т. 5. — Мінск, 1981.
* Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя. У 2 т. Т. 1. — Мінск, 2002.
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі. У 5 т. Т. 2. — Мінск, 1985.
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі СССР
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Беларусі
Заручыны ў манастыры

**Заручыны ў манастыры** () — опера С. С. Пракоф’ева у 4 дзеях (дзевяці карцінах). Лібрэта С. С. Пракоф’ева і М. Мендэльсон-Пракоф’евай па матывах камічнай оперы «» Шэрыдана. Праца над операй была скончана ў 1940, прэм’ера: 3 лістапада 1946 года, Ленінград, Кіраўскі тэатр).

## Дзеючыя асобы 
* Дон Жэром, Севільскі дваранін (тэнар)
* Фердынанд і Луіза, яго дзеці (барытон і сапрана)
* Дуэнья пры Луізе (кантральта)
* Антоніа (тэнар),
* Клара, сяброўка Луізы (мецца-сапрана),
* Мендоза, багаты гандляр рыбай (бас),
* Дон Карлас, збяднелы дваранін, прыяцель Мендозы (барытон),
* Бацька Аўгустын, настаяцель манастыра (барытон);
* Манахі: Бацька Елустаф (тэнар), Бацька Шартрэз (барытон), Бацька Бенедыктын (бас); 1-й паслушнік (тэнар), 2-й паслушнік (тэнар),
* Лаурэта, служанка Луізы (сапрана),
* Разіна, служанка Клары (кантральта або мецца-сапрана),
* Лопец, слуга Фердынанда (тэнар),
* Прыяцель дона Жэрома (без слоў, грае на карнет-а-пістоне),
* Сама, слуга дона Жэрома (без слоў, грае на вялікім барабане).
Слугі, служанкі, манахі, манашкі, госці, маскі, гандляркі.

## Аўдыёзапісы 
* Салісты, хор і аркестр музычнага тэатра імя Станіслаўскага і Неміровіча-Данчанкі / Кемал Абдулаеў (1963)
* Салісты, хор і аркестр Вялікага тэатра / Аляксандр Лазараў (1990)
* Салісты, хор і аркестр Марыінскага тэатра / Валерый Гергіеў (1998)

Катэгорыя:Оперы на рускай мове
Катэгорыя:Оперы па літаратурных творах
Катэгорыя:Музычныя творы 1940 года
Какошнік (архітэктура)

**Како́шнік** у архітэктуры — паўкруглая ці кілепадобная штучная закамара, якая мае дэкаратыўнае прызначэнне. Этымалагічна тэрмін звязаны з назвай традыцыйнага рускага жаночага галаўнога ўбору *какошнік*.

Какошнікі атрымалі шырокае распаўсюджванне ў рускай царкоўнай архітэктуры XVI і, асабліва, XVII стагоддзя. У адрозненне ад закамар, маюць выключна дэкаратыўнае значэнне (не адказваюць формам збораў). Размяшчаюцца завяршэнні сцен, скляпенняў, у аснове шатроў і барабанаў купалаў культавых збудаванняў.

У беларускай архітэктуры какошнікі вядомы з XII ст.

## Літаратура 
* Архітэктура, выяўленчае і дэкаратыўна-прыкладное мастацтва: Дапаможнік для вучняў. Менск: Беларусь, 2001. ISBN 985-01-0124-5
*  С. 444.

## Спасылкі 
* Какошнік (у архітэктуры) у Вялікай савецкай энцыклапедыі

Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Катэгорыя:Храмавая архітэктура
Гамарнік

* Горад Гамарнік - цяпер Партызанск
* Ян Барысавіч Гамарнік
Разбой

[thumb|300px|«Падарожнікаў атакавалі разбойнікі» ,  ([1670)]]
**Разбой** — напад дзеля непасрэднага авалодання маёмасцю з выкарыстаннем або пагрозай ужывання гвалту, небяспечнага для жыцця. Ёсць злачынствам супраць уласнасці і найбольш небяспечным відам крадзяжу. Караецца шматгадовым пазбаўленнем волі з канфіскацыяй маёмасці. Абцяжарвальнымі абставінамі лічацца пранікненне ў жыллё, прычыненне цяжкага цялеснага пашкоджання, учыненне паўторна, гуртам асоб і дзеля авалодання маёмасцю ў буйным памеры.

## Беларусь 
Паводле Статута ВКЛ 1588 г. лічыўся адным з найбольш цяжкіх злачынстваў, якія адносіліся да катэгорыі «рэчаў крывавых» і караліся смерцю. Часам пад розбоям разумелі рабаванне, грабеж. 3 разбойных нападаў Статут ВКЛ 1588 г. вылучаў наезд. Справы аб разбоі паалягалі разгляду ў замкавых судах таго павета, дзе злачынец быў схоплены. Знакі пабояў і раны аглядаў і фіксаваў возны. Паводле суб’ектаў злачынства закон вылучаў разбоі, зроблены простымі людзьмі, мяшчанамі, шляхціцамі, татарамі. Асобным артыкулам рэгуляваўся разбой учынены шляхціцам супраць купцоў на дарозе. За сховы разбойніка належала такое ж пакаранне, як і за разбой.

У 2010 г. установы пракуратуры ўлічылі 565 разбояў (амаль 6 разбояў на 100 000 жыхароў).

## Гл. таксама 
* Рабаванне
* Бандытызм
* Пірацтва

Катэгорыя:Злачынствы супраць уласнасці
Пост (ваенная справа)

**Пост** ( ад  пастаўлены) — шматзначны тэрмін, які абазначае:
# аб'ект, які даручаны для аховы і абароны вартавому, а таксама месца або ўчастак, на якім ён выконвае свае абавязкі.
# Вайсковец або іншая асоба (невялікае падраздзяленне), якія выконваюць спецыяльную задачу, а таксама месца (пункт), укамплектованае адпаведнай тэхнікай для яе выканання.

Існуюць, напрыклад, пункты назірання, пункты пагранічнай аховы, пункты ДАІ і іншыя.  

 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Воінскія фарміраванні
Помнік Альгерду (Віцебск)

**Помнік Альгерду** — конная скульптура на Рыначнай плошчы ў Віцебску, першы і адзіны помнік вялікаму князю літоўскаму Альгерду ў Беларусі.

## Гісторыя 
]]
Ідэя ўсталяваць помнік віцебскаму князю Альгерду ўзнікла ў віцебскіх уладаў яшчэ ў 2010 годзе. Конкурс на лепшую мадэль помніка выйграў скульптар Валерый Магучы. У 2011 годзе насупраць Свята-Васкрасенскай царквы ўсталявалі пастамент для будучай кампазіцыі, які пуставаў тры гады.

Калі помнік аўтарства Магучага быў ужо адліты, манумент адпрэчыла Міністэрства культуры Беларусі. У выніку гэту працу даручылі мінскаму скульптару Сяргею Бандарэнка, які ў кароткі тэрмін — за 7 месяцаў — стварыў другую версію помніка. Пры гэтым прыйшлося павялічыць сам пастамент для помніка, бо папярэдні варыянт скульптуры, аўтарства Магутнага, быў меншы.

Дзейнасць князя Альгерда была накіравана на ўмацаванне і развіццё горада. У адпаведнасці з найноўшымі еўрапейскімі дасягненнямі Віцебск быў абнесены мураванымі фартыфікацыйнымі збудаваннямі. Каменнымі сценамі з абарончымі вежамі былі ўмацаваны Ніжні і Верхні замкі, у апошнім Альгердам пабудаваны княжацкі палац. За перыяд яго княжання Віцебск ператварыўся ў важны фарпост Вялікага Княства Літоўскага на ўсходніх рубяжах. Князем і княгіняй Марыяй Яраслаўнай была ўзведзена царква Святога Духа ў Заручаўі, а таксама адрамантавана Дабравешчанская царква XII стагоддзя.

Альгерд праявіў сябе як таленавіты палітык і палкаводзец. Ён у міры і дружбе жыў з братам Кейстутам, які фактычна выступаў суправіцелем. Разам браты паспяхова супрацьстаялі націску крыжакоў. Альгерд працягваў палітыку свайго бацькі на ўсходзе, актыўна пашыраў межы дзяржавы за кошт усходнеславянскіх земляў. Перамога ў бітве на Сініх Водах у 1362 (1363) годзе паклала пачатак вызваленню земляў Русі ад ардынскага панавання. Пры Альгердзе ўсе беларускія землі апынуліся ў складзе Вялікага Княства Літоўскага.

## Спасылкі 
* У Віцебску ўсталявалі помнік князю Альгерду // nn.by 25 чэрвеня 2014

Катэгорыя:Помнікі Віцебска
Катэгорыя:Помнікі манархам
Катэгорыя:Конныя статуі Беларусі
Катэгорыя:2014 год у Віцебску
Уладзімір Міхайлавіч Казбярук

**Уладзімір Міхайлавіч Казбяру́к** (нар. , в. Бандары, цяпер Падляскае ваяводства, Польшча — ) — беларускі літаратуразнавец. Кандыдат філалагічных навук (1963).

## Біяграфічныя звесткі 
Скончыў філалагічны факультэт БДУ ў 1949 годзе. У 1949—1952 гадах настаўнік у Навагрудскім раёне, выкладчык Полацкага педагагічнага інстытута. Вучыўся ў аспірантуры пры Мінскім педагагічным інстытуце (1952—1955). У 1959—1991 гадах у Інстытуце літаратуры АН Беларусі. Член Саюза беларускіх пісьменнікаў.

## Навукова-даследчая дзейнасць 
Вывучаў беларуска-польскія літаратурныя сувязі, беларускі рамантызм ХІХ — пачатку ХХ стагоддзя. Аўтар даследаванняў па гісторыі Беларусі і беларускай культуры (ліквідацыя беларускай дзяржаўнасці і нацыянальнай свядомасці ў XVII—XVIII стагоддзях, беларускае нацыянальнае адраджэнне ў ХІХ — пачатку ХХ стагоддзя, утварэнне БНР, жыццё і літаратурная дзейнасць Ф. Скарыны, Г. Пельгрымоўскага, С. Тшашчкоўскай, К. Каліноўскага, А. Гаруна і інш.).

Для беларуска-польскага зборніка «Малыя героі вялікай вайны» (1986) пераклаў успаміны маладых польскіх удзельнікаў Другой сусветнай вайны, таксама пераклаў на рускую мову «Клад» (1986) З. Бядулі, «Хітры мангуст» (ангольскія казкі, 1987), «Комбле» (грузінскія казкі, 1990), асобныя казкі і апавяданні пісьменнікаў народаў СССР.

## Выбраная бібліяграфія 
* Ступені росту: Беларуская літаратура канца ХІХ — пач. ХХ ст. і традыцыі польскіх пісьменнікаў. — Мн., 1974.
* Паэма Якуба Коласа «Новая зямля»: У святле славянскіх традыцый. — Мн., 1979.
* Назіранні над беларускім рамантызмам пач. ХХ ст. — Мн., 1983.
* Светлай свабоды гучны звон : Алесь Гарун : [беларускі пісьменнік, 1887—1920] — Мн. : Навука і тэхніка, 1991. — 61, [2] с., [8] л. ил., факс.; 20 см. — (Нашы славутыя землякі).; ISBN 5-343-00646-9.
* Нашы вытокі. Пошукі гісторыка-літаратурнай праўды, Тэкст, эсэ. Разважанні. Палемічныя артыкулы : [зборнік] Мінск : Мастацкая літаратура, 2007. — 197, [3] с. — ISBN 978-985-02-0897-2.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Казбярук Уладзімір Міхайлавіч // Філалагічны факультэт БДУ

Катэгорыя:Літаратуразнаўцы СССР
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі з польскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі на рускую мову
Катэгорыя:Члены Саюза беларускіх пісьменнікаў
Professional Matchplay Championship 1957 (снукер)

**Professional Matchplay Championship 1957** — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў у асацыяцыі біляьрда Джэрсі, у Сент-Хельеры, Джэрсі. Турнір стаў 27-м розыгрышам чэмпіянату свету, які быў заснаваны ў 1927 годзе.

Катэгорыя:Чэмпіянат свету па снукеры
Катэгорыя:1957 год у снукеры
Чэмпіянат свету па снукеры 1952

**Чэмпіянат свету 1952** — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў у Хаўлдсуорт Холе, у Манчэстэры, Англія. Турнір стаў 21-м розыгрышам чэмпіянату свету, які быў заснаваны ў 1927 годзе.

Катэгорыя:Чэмпіянат свету па снукеры
Катэгорыя:1952 год у снукеры
Класы нямецкіх падводных лодак

Спіс класаў нямецкіх падводных лодак.

Будаўніцтва падводных лодак у Германіі ўзнікла ў пачатку XX стагоддзя. За часы Першай сусветнай вайны флот прыняў ад верфяў 341 лодку, яшчэ 138 лодак засталіся недабудаванымі. Нямецкі флот адыграў вялікую ролю ў Першай сусветнай вайне, таму па ўмовах Версальскага мірнага дагавора будаўніцтва надводнага флоту было моцна абмежавана (25% ад водазмяшчэння Вялікабрытаніі, пры абмежаванні максімальнага танажу карабля), будаўніцтва падводнага флота было цалкам забаронена.

У сярэдзіне 1930-х гадоў абмежаванні на падводны флот былі практычна знятыя, у прыватнасці ў Германіі дапушчалася будаўніцтва падводных лодак, але сумарнае іх водазмяшчэнне было абмежавана водазмяшчэннем брытанскага падводнага флоту. Гэта прывяло да памяншэння праектных памераў лодак класа VII на карысць павелічэння іх колькасці. У Другой сусветнай вайне акцэнт у развіцці флоту Германіі быў зроблены на падводныя лодкі, што заканамерна выявілася як у пасляваеннай забароне будаўніцтва падводнага флота ў Германіі (у 1945—1960 гадах), так і ў паўсюдным капіраванні нямецкай канструкцыі і тэхнічных рашэнняў у пасляваенных праектах субмарын краін-саюзнікаў.

У XXI стагоддзі Германія хоць і не валодае атамным падводным флотам, але мае заслужаны аўтарытэт у галіне падводнага суднабудавання: субмарыны нямецкай пабудовы вырабляюцца на экспарт у шматлікія краіны, а праект 212 з паветранезалежным рухавіком на паліўных элементах быў прызнаны новым словам у падводным суднабудаванні.

## Кайзераўскі флот (да 1918 года) 
Па ўмовах Версальскага міру Германіі забаранялася мець свой падводны флот.

## Ваенна-марскі флот нацысцкай Германіі Крыгсмарынэ (1935—1945 гады) 
## Бундэсмарынэ/Deutsche Marine (з 1956 года) 
## Спасылкі 
* http://www.u-boot-archiv.de/typen/typen.html
* http://www.uboat.net/types/
* http://www.nordseewerke.de/d/prod/hist_marine.html(https://web.archive.org/web/20060206090227/http://www.nordseewerke.de/d/prod/hist_marine.html)

Катэгорыя:Падводныя лодкі Германіі
Бакштанская воласць

**Бакштанская воласць**, або **воласць Бакшты** — адміністрацыйная адзінка Менскага княства і Вялікага Княства Літоўскага. Месцазнаходжанне цэнтра невядомае, калі і існавала паселішча з назваю Бакшты, то знікла не пазней ХVI ст.

## Геаграфія 
Абшар воласці ахопліваў значную частку цяперашняга Пухавіцкага і заходнюю частку Чэрвеньскага (прыкладна да лініі сучасных вёсак Валевічы і Волма) раёнаў.

## Гісторыя 
Ужо ў сярэдзіне ХV ст. з Бакштанскай воласці пачалі вылучацца прыватныя ўладанні. Так, недзе паміж 1440 (пачаткам панавання Казіміра) і 1450 (час смерці Кезгайлы) гадамі са згоды іншых радных паноў Кезгайла Валімонтавіч сярод іншых наданняў атрымаў два буйныя пажалаванні людзей у Башктанскай воласці — у першы раз ён атрымаў тут 60 сялянскіх гаспадарак, у другі — яшчэ 30, якія выплочвалі даніну ў памеры 10 уставаў мёду.

Сяляне, падараваныя пану Кезгайлу, мусіць, жылі ў дзясятку-двух вёсак і такім чынам насялялі значную частку Бакштанскай воласці. З пазнейшых звестак вынікае, што гэтыя ўладанні Кезгайлы цягнуліся шырокім пасам даўжынёй 60-65 і шырынёй 10-15 км — ад узбярэжжа Пцічы на поўдні Пухавіцкага раёна да сучасных Дукоры і Смілавіч, ахоплівалі ўвесь захад Чэрвеньскага раёна. Гэты абшар заставаўся ўласнасцю Кезгайлаў на працягу не меней за стагоддзе — да іх згасання ў 1554 годзе, а пасля часткамі перайшоў да іншых уладальнікаў.

Апрача Кезгайлы зямельныя наданні ў Бакштанскай воласці атрымлівалі і незаможныя баяры, тыя, якіх пазней сталі называць шляхтай. Баяры, у адрозненне ад наданняў Кезгайле «з поўным правам і панствам», атрымлівалі наданні больш сціплыя паводле памераў і ўмоў. Часта баярын атрымліваў усяго некалькі сялянскіх сем’яў, якія ўтваралі адно-два невялікіх сяла ці нават толькі частку паселішча. Пры гэтым на сваю карысць мог браць толькі частку павіннасцяў, што выконвалі гэтыя сяляне. Астатнія павіннасці яны працягвалі выплачваць ці адпрацоўваць разам з воласцю на карысць дзяржавы. Баяры не былі зацікаўлены, каб іх падданыя належалі ім толькі часткова, праводзячы частку часу на грамадскіх работах, у гэтым жа не былі зацікаўлены і самі падданыя, таму выкананне павіннасцяў для воласці з баярскіх падданых паступова спынялася. Але, такім чынам, дадатковы цяжар грамадскіх работ прыпадаў на валашчан дзяржаўнай частцы воласці, што прыводзіла канфліктаў.

Апроч баяр, наданні на падобных умовах атрымлівалі ў часы Казіміра (1440—1492) і Аляксандра (1492—1506) знатныя татары, звестак пра наданне ім зямлі і людзей у Бакштанскай воласці не захавалася, але ўскосныя факты сведчаць, што, прынамсі, адна група татар атрымала іх. Татары аселі ў Бакштанскай воласці на ўскрайку сённяшніх Смілавіч, дзе яшчэ ў ХІХ ст. было паселішча Татарская Слабада.

## Літаратура 
* *Насевіч В.* Тэрыторыя Чэрвеньскага раёна ў перыяд феадалізму // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Чэрвеньскага р-на. — Мн., 2000. — С. 30-32, 32-47, 53-54.

Катэгорыя:Менскае княства
Катэгорыя:Староствы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Гісторыя Чэрвеньскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Пухавіцкага раёна
Музей Бялыніцкага-Бірулі

* Бялыніцкі раённы мастацкі музей імя Вітольда Каятанавіча Бялыніцкага-Бірулі
* Магілёўскі музей В. К. Бялыніцкага-Бірулі
Музей В. К. Бялыніцкага-Бірулі (Магілёў)

**Музей імя В. К. Бялыніцкага-Бірулі** — музей, адкрыты 24 снежня 1982 года ў Магілёве як філіял Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі. Размешчаны ў 2-павярховым мураваным асабняку, помніку архітэктуры XVII стагоддзя. Экспазіцыя музея знаёміць з жыццём і творчасцю беларускага мастака В. К. Бялыніцкага-Бірулі. Фонд музея налічвае 114 твораў жывапісу, 39 прадметаў этнаграфіі і побыту, 81 адзінку фотаматэрыялаў і інш. Агульная плошча музея 712 м², плошча экспазіцыйных памяшканняў 484 м².

З 15 красавіка 2013 года закрыты на капітальны рамонт.
 каля будынка]]

## Экспазіцыя 
На першым паверсе прадстаўлена мемарыяльная частка экспазіцыі. Сярод экспанатаў: дакументы, фотаздымкі мастака і яго сям’і ў розныя гады жыцця, асабістыя рэчы: эцюднік, палітра, пэндзлі, паляўнічая стрэльба, мэбля і інш.

У музеі захоўваецца медаль, якім адзначана карціна мастака «Зімовы сон» на выстаўцы ў Барселоне ў 1911 г., дыпломы, віншавальныя адрасы буйнейшых майстроў выяўленчага мастацтва; выданні, прысвечаныя творчасці мастака. На другім паверсе змешчаны жывапісныя творы і эцюды мастака. У экспазіцыі прадстаўлены работы з выявамі помнікаў драўлянага дойлідства, памятных мясцін, звязаных з жыццём дзеячаў рускай гісторыі і культуры Л. Талстога, А. Пушкіна, П. Чайкоўскага і інш. Адно з цэнтральных месц займае твор Бялыніцкага-Бірулі «Беларусь. Зноў зацвіла вясна» (1947).

У мансардзе музея знаходзіцца выставачная зала, дзе адбываюцца выстаўкі выяўленчага мастацтва з фондаў Нацыянальнага мастацкага музея, Саюза мастакоў Беларусі, дзіцячай творчасці.

## Гл. таксама 
* Бялыніцкі раённы мастацкі музей імя Вітольда Каятанавіча Бялыніцкага-Бірулі

## Літаратура 
* Бялыніцкага-Бірулі В. К. мемарыяльны музей // Музеі Беларусі=Музеи Беларуси : даведнік / рэдактар Г. П. Пашкоў. — Мінск, 2008. — С. 153—155.

Катэгорыя:Музеі Магілёва
Катэгорыя:З’явіліся ў 1982 годзе
Катэгорыя:Вітольд Бялыніцкі-Біруля
Катэгорыя:Ленінская вуліца (Магілёў)
Катэгорыя:1982 год у Магілёве
Аляксей Андрэевіч Бялыніцкі-Біруля

**Аляксе́й Андрэ́евіч Бялы́ніцкі-Біру́ля** (, маёнтак Бабкі (Бабіна?), Аршанскі павет, Магілёўская губерня, цяпер  — ) — вучоны-натураліст, падарожнік. Член-карэспандэнт АН СССР. Прафесар Ленінградскага ўніверсітэта. Траюрадны брат беларускага жывапісца Вітольда Каэтанавіча Бялыніцкага-Бірулі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і прыродазнаўца , які наладзіў у сваім маёнтку метэаралагічную станцыю. Пасля заканчэння гімназіі ў Вязьме ў 1886 гозе скончыў прыродазнаўчае аддзяленне  Пецярбургскага ўніверсітэта (1891).

На працягу многіх гадоў (1893—1937) працаваў у Заалагічным музеі Пецярбургскай акадэміі навук. Прымаў удзел у экспедыцыі на Шпіцберген (1899) і ў першай рускай Палярнай экспедыцыі Акадэміі навук на судне «Зара» пад кіраўніцтвам Э. Толя ў якасці даследчыка фаўны і флоры Таймырскага паўвострава і Новасібірскіх астравоў у Ледавітым акіяне. Мае навуковыя працы (больш за 100) па сістэматыцы і біягеаграфіі розных груп беспазваночных, птушак і млекакормячых. Памёр 18 чэрвеня 1937 г., пахаваны ў Пецярбургу.

## Літаратура 
* 
* Бялыніцкі-Біруля Аляксей Андрэевіч // Памяць. Орша і Аршанскі раён: гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2000. — Кн. 2. — С. 420.
* 

Катэгорыя:Заолагі СССР
Катэгорыя:Заолагі Расіі
Катэгорыя:Даследчыкі Арктыкі
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты РАН (1917—1925)
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты АН СССР
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Пахаваныя ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Заолагі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Аршанскім павеце (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Бялыніцкія-Бірулі
Катэгорыя:Вязні Белбалтлага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Аршанскім раёне
Іван Пятровіч Тур

**Іва́н Пятро́віч Тур** (, Купянск, Харкаўская губерня — , ) — савецкі партыйны дзеяч.

## Біяграфія 
Член УКП(б) з 1926 года. Скончыў Ваенную акадэмію матарызацыі і механізацыі РСЧА. З 1937 года на партыйнай рабоце.

Пасля далучэння Заходняй Беларусі да СССР — у Баранавічах, з верасня 1939 да 1940 — першы сакратар Баранавіцкага абласнога камітэта КП(б) Беларусі.

У 1940 годзе — сакратар ЦК КП(б) Беларусі. У 1941—1942 гадах — сакратар Свярдлоўскага абласнога камітэта УКП(б). У 1942—1944 гадах — намеснік народнага камісара танкавай прамысловасці СССР па кадрах.

Пасля вызвалення Баранавічаў — з 8 ліпеня 1944 да 1946 — першы сакратар Баранавіцкага абласнога камітэта КП(б) Беларусі. Падпісваў спісы на высылку польскіх асаднікаў і іх родных.

З ліпеня 1946 да снежня 1947 года — першы сакратар Гомельскага абласнога камітэта КП(б) Беларусі.
 
З 1947 да 1949 — сакратар ЦК КП(Б) Беларусі па прамысловасці.

Пасля да кастрычніка 1957 года — першы сакратар Велікалуцкага абласнога камітэта КПСС. З 25 лютага 1956 да 17 кастрычніка 1961 — кандыдат у члены ЦК КПСС. З кастрычніка 1957 да смерці 24 кастрычніка 1965 — намеснік дырэктара Навуковага Цэнтра біялагічных даследаванняў Акадэміі навук СССР.

Пахаваны ў Маскве на Новадзявочых могілках (6 участак, 24 шэраг).

## Літаратура 
* Тур Иван Петрович // *Горячев Ю. В.* Центральный комитет КПСС, ВКП(б), РКП(б), РСДРП(б) 1917—1991: Историко-биографический справочник. — М., 2005.
* Советская историческая энциклопедия, тт. 1 — 16, — М., 1961—1976.

Катэгорыя:Постаці Баранавічаў
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Харкаўскай вобласці
Катэгорыя:Сакратары ЦК КПБ
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 3-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 4-га склікання