Ва-банк

**«Ва-банк»** — польская крымінальная рэтра-камедыя рэжысёра Юльюша Махульскага 1981 года, ягоны дэбютны поўнаметражны фільм.

Галоўны герой карціны — узломшчык сейфаў Генрык Квінта (Ян Махульскі), які пасля вызвалення з турмы вырашае абрабаваць банк свайго былога вераломнага кампаньёна Густава Крамера (Леанард Пятрашак), адказнага за смерць сябра Квінты. Стужка дасягнула значнага камерцыйнага поспеху, была адзначана на кінафестывалях, за рэжысёрскі дэбют Юльюш Махульскі атрымаў узнагароду на Фестывалі польскага мастацкага кіно. У 1985 годзе выйшаў працяг фільма пад назвай «Ва-банк 2, або ўдар у адказ».

## Сюжэт 
 выкарыстоўваўся ў фільме ў якасці банка Крамера.]]
Дзеянне стужкі адбываецца ў Варшаве ў 1934 годзе. Пасля шасці гадоў турмы ўзломшчык сейфаў Генрык Квінта выходзіць на свабоду. Калі ён вяртаецца ў сваю кватэру, то даведваецца, што ягоная жонка жыве з іншым мужчынам. У якасці мадэлі для персанажа Генрыка Квінты будучы рэжысёр абраў рэальнага героя Станіслава Ціхоцкага, галоўнага ўзломшчыка сейфаў часоў міжваеннай Польшчы. Некалькі іншых персанажаў фільма таксама мелі рэальныя прататыпы. Рэжысёр узяў імёны герояў з даваеннага часопіса «Таемны дэтэктыў». Першы накід сцэнарыя для «Ва-банка» быў зроблены ў 1977 падчас адпачынку ў Балгарыі, але Юльюш Махульскі не спадзяваўся, што дэбютанту дазволяць рэалізаваць уласны праект. Аднак сцэнарый быў адпраўлены на кінастудыю «Кадр», мастацкі кіраўнік якой Ежы Каваляровіч станоўча паставіўся да праекта. Пасля станоўчага разгляду фільм быў адпраўлены ў вытворчасць. Таму Махульскі вырашыў стварыць пастыш на амерыканскі крымінальны фільм «Джала» (*,* 1973) Джорджа Роя Хіла (*)*, хоць у «Ва-банку» прысутнічаюць таксама адсылкі да «Прыгодаў Арсэна Люпіна» (1957) Жака Бекера і «Рыфіфі» (1955) Жуля Дасэна. Як адзначаў крытык Фелікс Нэц, Махульскі «пераняў іх тон […], структуру сцэнарыя, тэмп, тыпы герояў […], а таксама той асаблівы від маральнага пасылу, які надаваў амерыканскім крымінальным фільмам значную сацыяльную вагу».

### Акцёрскі склад і фота 
, дзе здымаліся інтэр’еры банка Крамера.]]
Ролю Генрыка Квінты выканаў бацька рэжысёра-дэбютанта Ян Махульскі, які да гэтага быў вядома па ролях маладых людзей у фільмах «Апошні дзень лета» (1958) і «Кватарант» (1966). Ян Махульскі, паводле задумы свайго сына, мусіў адмовіцца ад свайго ранейшага іміджу, і для гэтага павінны былі паслужыць такія сродкі выразнасці, як змрочны погляд і адсутнасць прамяністай усмешкі. Бацька Юльюша Махульскага пазней сцвярджаў, што: «роля Квінты аказалася для мяне такой складанай, таму што была вельмі далёкая ад маёй звыклай свабоды ў ролі, ад майго ўсталяванага вобраза, ад самога сябе».

У якасці элемента дэкарацый быў выкарыстаны таксама фотапластыкон, які на той момант знаходзіўся ў Лодзі Музеі горада Лодзі, у былым палацы Ізраэля Познаньскага на вуліцы Аградовай. Здымкі фільма завяршыліся напрыканцы 1981 года, яшчэ да ўвядзення ваеннага становішча ў Польшчы. Таксама быў папулярны і ў Савецкім Саюзе. Аднак фільм атрымаў змешаныя водгукі.

Ежы Плажэўскі высока ацаніў стужку за дасціпнасць і здольнасць спалучаць аўтарскае кіно з камерцыйным.

Тым часам Бажэна Яніцкая ў іранічнай рэцэнзіі пахваліла рэжысёра за «бездакорную інтуіцыю ў выбары акцёрскага складу» (асабліва ролі Яна Махульскага і Вітольда Пыркаша), але заўважыла вялікую сцэнарную прагаліну: «як такі прыстойны чалавек, як Квінта, мог нават ведаць такога нягодніка [Крамера]?»

Анджэй Каладынскі аддаў перавагу спантаннай акцёрскай гульні Пыркаша перад Махульскім-старэйшым, персанажам, «створаным з дапамогай грыму, старанных трукаў і нават цытат з Ньюмана».Паводле Звяжхоўскага, гэтая фраза з дыялогу была дваістаю: яна не толькі адносілася да беднасці міжваеннай Польшчы, але і служыла намёкам на мінулае кіраванне Эдварда Герэка, асабліва дзякуючы таму сакратару, які адназначна асацыяваўся з прадстаўніком ПАРП. Яна таксама адлюстроўвала грамадскія настроі адносна карупцыі і неэфектыўнасці прадстаўнікоў улады на розных узроўнях.

## Узнагароды 
## Гл. таксама 
* «Ва-банк 2, або ўдар у адказ» — працяг 1985 года.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Бібліяграфія 
* Chwała R., Gangster alla polacca, czyli polski film gangsterski, [w:] P. Kletowski (red.), Europejskie kino gatunków , Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2016.
* Fedorov A., Polish cinema in the mirror of the Soviet and Russian film critics, «Медиаобразование» (2), 2017, s. 220—239.
* Gromov V., Vabank — Juliusz Machulski, «Culture.pl», 7 kwietnia 2018.
* Janicka B., Maestro w kinie «Atlantic», «Film», 3, 1982, s. 7.
* Kołodyński A., Kierunek — retro z zakrętami , «Kino», 1, 1983, s. 17-20.
* Majer A., Juliusz Machulski — autentyczna autozabawa, [w:] G. Stachówna, B. Zmudziński (red.), Autorzy kina polskiego, t. 3, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2007, s. 217—239.
* Olejnik K., Bryczkowska J., Poszedł z pomysłem na «Vabank» do uznanego reżysera. A on zasugerował teatr telewizji: Załamałem się [online], Gazeta.pl, 1 marca 2022.
* Sowiński E., Klasyfikacja wiekowa filmów a wyniki frekwencyjne w ostatniej dekadzie PRL, «Kwartalnik Filmowy», 108, 2019, s. 106—128.
* Stachówna G., Bohaterowie polskiego kina, «Postscriptum Polonistyczne», 5, 1, 2010, s. 179—194.
* Szczerba J., Machulski: [https://wyborcza.pl/7,90535,28168808,ucho-do-sledzia-vabank-ma-40-lat-zemsta-ktora-posmakowala.html#S.main_topic_2-K.C-B.1-L.2.duzy:undefined ], Gazeta Wyborcza, 1 marca 2022.
* Śmiałowski P., Powikłane tropy, «Kino», czerwiec 2011, s. 52-57.
* Zawadzka K., [https://dzienniklodzki.pl/fotoplastikon-z-vabanku-w-muzeum-kinematografii/ar/202878 ], Dziennik Łódzki, 29 grudnia 2009.
* Zwierzchowski P., Polityczne konteksty kina popularnego w Polsce w latach 80., «Kwartalnik Filmowy» (103), 2018, s. 154—163.

## Спасылкі 
* «» у базе IMDb (ang.)
* «Ва-банк» у базе filmpolski.pl
* «Ва-банк» у базе Filmweb
* «Ва-банк» у базе Нацыянальнай фільматэкі «Fototeka»

Катэгорыя:Фільмы Польшчы 1981 года
Катэгорыя:Кінакамедыі 1981 года
Катэгорыя:Крымінальныя фільмы 1981 года
Катэгорыя:Кінакамедыі Польшчы
Катэгорыя:Крымінальныя фільмы Польшчы
Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Варшаве
Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Лодзі
Катэгорыя:Кінарэжысёрскія дэбюты
Катэгорыя:Фільмы Юльюша Махульскага