Віленская беларуская гімназія

**Ві́ленская белару́ская гімна́зія** — адна з першых беларускіх сярэдніх школ у Вільні, якая дзейнічала ў 1919—1944 гадах. Сучаснікі і гісторыкі часта называюць яе «беларускім нацыянальным універсітэтам». 

У розны час тут працавалі Адам Станкевіч, Браніслаў Тарашкевіч, Максім Гарэцкі, Антон Луцкевіч, Аркадзь Смоліч, Рыгор Шырма, Барыс Кіт, Антон Грыневіч, Язэп Драздовіч, Антон Неканда-Трэпка, Францішак Грышкевіч, Мікола Ільяшэвіч, Хведар Ільяшэвіч і іншыя выдатныя навукоўцы, літаратары і педагогі. З гімназіі пачалі свой творчы шлях паэты і пісьменнікі Наталля Арсеннева, Алесь Салагуб, Валянцін Таўлай, Кастусь Акула, мастак Раман Семашкевіч, навуковец і старшыня Рады БНР Вінцэнт Жук-Грышкевіч. Тут навучаліся дырэктар Беларускага інстытута навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку Вітаўт Тумаш, гісторык Язэп Найдзюк, журналіст і педагог Янка Багдановіч, гісторык і выдавец Вацлаў Пануцэвіч, публіцыст і грамадскі дзеяч Лявон Луцкевіч.

## Гісторыя 
### Заснаванне і станаўленне 
, дзе размяшчалася гімназія ў 1919—1937 гадах]]
Першыя беларускія школы ў Вільні адкрыліся яшчэ падчас нямецкай акупацыі ў 1915 годзе. Прыватная Віленская беларуская гімназія арганізавана 1 лютага 1919 года Іванам Луцкевічам. Першапачатковы дазвол быў выданы ўладамі Нямецкай імперыі ў канцы 1918 года і пацверджаны літоўскімі ўладамі напярэдадні заняцця горада Чырвонай Арміяй на пачатку студзеня 1919 года. Рэгулярныя заняткі ў школе пачаліся 1 лютага 1919 года. 

Гімназія размяшчалася ў так званых Базыльянскіх мурах (вуліца Вострабрамская, 9), буйнейшым беларускім асяродку ў Вільні. Навучальная ўстанова з’яўлялася 8-класнай гуманістычнага тыпу, сумеснай для хлопчыкаў і дзяўчынак. Першапачаткова працавалі 18 настаўнікаў і навучаліся 387 вучняў. 

Па-беларуску спачатку выкладаліся ўсе прадметы толькі ў падрыхтоўчым, першым і другім класах, старэйшыя вучні вучыліся на рускай мове, выключэнне складалі беларуская літаратура, гісторыя і геаграфія Беларусі. З 1924 года ўсе дысцыпліны пачалі выкладацца па-беларуску. У першыя гады пры гімназіі дзейнічаў прытулак для дзяцей-сірот з Вільні, Ашмяншчыны, Гродзеншчыны, Навагрудчыны, заснаваны ксяндзом Адамам Станкевічам, і настаўніцкія курсы.

Першы выпуск адбыўся 14 чэрвеня 1921 года. Гімназію скончылі 15 беларусаў, сярод іх — паэтка Наталля Арсеннева, будучыя грамадскія дзеячы Адольф Клімовіч, Ігнат Дварчанін, Ян Станкевіч, і 25 прадстаўнікоў іншых нацыянальнасцей. У 1922 годзе гімназію паспяхова скончылі 36 вучняў.

### Дзейнасць у міжваеннай Польшчы 
Доўгі час гімназія была прыватнай і фінансавалася грамадскімі арганізацыямі, сярод якіх былі Школьная рада ў Вільні, Таварыства беларускай школы і бацькоўскі камітэт. Яна мела афіцыйную назву «Віленская беларуская гімназія камітэту бацькоў» () і рэгістрацыйны нумар 12. Частка вучняў з незаможных сем’яў вызвалялася ад аплаты за навучанне. Для фінансавай падтрымкі бедных навучэнцаў грамадскасць перыядычна ладзіла дабрачынныя мерапрыемствы. Напрыклад, 27 студзеня 1923 года ў памяшканні гімназіі адбылася спецыяльная вечарына са спектаклем і выступам хору, сродкі ад якой пайшлі на карысць незаможных вучняў.

У лістападзе 1922 года ў сувязі з абраннем дырэктара гімназіі Б.&nbsp;Тарашкевіча паслом у польскі Сойм, выкананне яго абавязкаў было ўскладзена на педагога М.&nbsp;Анцукевіча. На пасяджэнні педагагічнай рады 26 лістапада таго ж года Б.&nbsp;Тарашкевіч і былы дырэктар М.&nbsp;Кахановіч выказалі жаданне афіцыйна пакінуць свае пасады ва ўстанове з 1 снежня 1922 года.

У снежні 1922 года ўстанову наведаў праваслаўны мітрапаліт Юрый (Ярашэўскі), які звярнуўся да навучэнцаў і выкладчыкаў з прывітальным словам на беларускай мове, падкрэсліўшы важнасць нацыянальнай асветы. У гэты ж перыяд установа актыўна запрашала новых педагогаў: паляніста Зянкевіча, гісторыка Снежынскага, выкладчыка славянскай мовы архімандрыта Піліпа (Марозава), выкладчыка нямецкай мовы Аляксандра Міхалевіча.

Гімназія працавала нягледзячы на перашкоды з боку польскіх уладаў і некалькі разоў мяняла юрыдычны статус. Паводле справаздач польскай палітычнай паліцыі (1924), улады падазравалі, што гімназія выхоўвае «ворагаў Польшчы і прыхільнікаў бальшавізму». Першым дырэктарам быў Міхаіл Кахановіч, які ў 1923 годзе праз канфлікт пакінуў пасаду. З 1924 года дырэктарам стаў Радаслаў Астроўскі.

З 1932 года ў выніку ўзмацнення ціску з боку польскага ўрада гімназія была адзяржаўлена і атрымала статус беларускага філіяла пры польскай . У 1937—1939 гадах яна размяшчалася ў будынку насупраць касцёла Святога Духа на вуліцы Дамініканскай (цяпер Dominikonu g., 3-5).

### Умовы навучання і грамадскае жыццё 
, 1927 год.]]
Інтэрнат беларускай гімназіі ў другой палове 1930-х гадоў знаходзіўся ў трохпавярховым доме на вуліцы Вялікай (цяпер Didzioji g., 30) каля касцёла Святога Казіміра. Сталовая працавала ў асобным будынку на вуліцы Святой Ганны. Праваслаўныя вучні гімназіі з канца 1920-х гадоў слухалі казані па-беларуску ў Пятніцкай царкве.

Апроч адукацыі, у гімназіі праводзілася рознабаковае культурнае навучанне. У школе працавалі:
* літаратурны і драматычны гурткі (з навучэнцаў складалася Беларуская драматычная майстроўня, якая афіцыйна базіравалася ў тым жа будынку ў Базыльянскіх мурах);
* мастацкая студыя пад кіраўніцтвам Язэпа Драздовіча;
* гурток лацінскай мовы пад кіраўніцтвам Мікалая Красінскага і гурток геаграфіі пад кіраўніцтвам Ігната Канчэўскага;
* духавы аркестр на 20 інструментаў і хор (у розныя гады ім кіравалі Язэп Шнаркевіч і Рыгор Шырма).
Таксама ў гімназіі існавала ўласная скаўцкая арганізацыя (заснавана ў 1922 годзе), вучнёўскі кааператыў. Навучэнцы самастойна выдавалі друкаваныя і рукапісныя часопісы. Віленская беларуская гімназія адрознівалася талерантнасцю: апроч беларусаў, там вучыліся яўрэі, палякі, рускія і латышы.

### Перыяд Другой сусветнай вайны і закрыццё 
Пасля заняцця Вільні Чырвонай Арміяй у верасні 1939 года дырэктар Васіль Кавалевіч быў звольнены, а яго намеснікам стаў Барыс Кіт. Калі ў кастрычніку 1939 года Вільня была перададзена Літве, гімназія перажыла крызіс. Каля 80&nbsp;% вучняў і частка настаўнікаў пакінулі горад і з'ехалі ў БССР (пераважна ў Навагрудак). З-за рэзкага скарачэння колькасці навучэнцаў літоўскія ўлады панізілі статус установы да прагімназіі. Новым дырэктарам стаў ксёндз Адам Станкевіч. 

Установа працягвала дзейнічаць ва ўмовах нямецкай акупацыі. Яна была канчаткова закрыта ў чэрвені 1944 года перад аднаўленнем у горадзе савецкай улады.

### Пераемнасць і сучаснасць 
У верасні 1994 года намаганнямі віленскіх беларусаў гімназія была адноўлена ў выглядзе сярэдняй школы №&nbsp;15 з беларускай мовай навучання. Пазней яна была перайменавана ў сярэднюю школу імя Францыска Скарыны. 15 лютага 2013 года мэрыя Вільнюса надала школе статус гімназіі (Віленская гімназія імя Францыска Скарыны). Штогод 1 лютага ў ёй адзначаецца гістарычны Дзень гімназіі.

## Некаторыя супрацоўнікі 
## Некаторыя вучні 

Файл:Vypusk 2 1921.jpg|Група другога выпуску гімназіі (1921). Першая справа ў трэцім шэрагу — Наталля Арсеннева.

## Памяць 

Haloŭny fasad Vilenskaj himnasii.jpg|Былы будынак Віленскай беларускай гімназіі 
Natallia Arseńnieva Vilnia 1919-1921.jpg|Наталля Арсеннева
Maksim Harecki Vilnia 1919-1923.jpg|Максім Гарэцкі
Adam Stankevič 1891-1949 šylda.Vilnia.jpg|Адам Станкевіч

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
*Рэдкія здымкі Віленскай беларускай гімназіі 
*У беларускай гімназіі. Уражанні ад непасрэднага назіральніка // Наша слова.pdf № 12 (116), 20 сакавіка 2024. // Наша слова.pdf № 12 (116), 20 сакавіка 2024. // на pawet.net


Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з беларускай мовай навучання
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы, заснаваныя ў 1919 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе
Катэгорыя:1919 год у Вільні