open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Базель

**Базель** (, ) — горад у Швейцарыі. Адміністрацыйны цэнтр кантону Базель-Штат. Трэці (пасля Цюрыху і Жэневы) горад у Швейцарыі па колькасці жыхароў. Знаходзіцца на перасячэнні межаў Швейцарыі, Германіі і Францыі.

## Гісторыя
Старажытныя паселішчы захаваліся ў наваколлі Базеля з часоў існавання Рымскай імперыі. Найбольш вядомае селішча Аўгуста Раўрыка знаходзіцца ў 20 кіламетрах ад сучаснага Базеля ўверх па Рэйне. Але знойзденыя і больш старажытныя кельцкія селішчы, нават з фартыфікацыямі ў асяродзі сучаснага горада. На месцы самога горада на ўзгорку, праз які цячэ Рэйн, быў заснаваны замак.

Першыя здагадкі пра Базель сустракаюцца ў дакументах з 374 г.

З 999 г. да эпохі Рэфармацыі Базелем кіравалі біскупы. Герб горада ў выглядзе посаха ўвасабляе памяць аб гэтым перыядзе.

У 1225—1226 гадах быў пабудаваны мост цераз Рэйн і заснаваны «Малы Базель», дзеля абароны гэтага моста.

У 1356 годзе буйны землятрус разбурыў шмат у горадзе і асяродзі, у тым ліку і некалькі замкаў князёў. Тады горад прапанаваў альтэрнатыву аднаўленьню замкам — двары ў горадзе ў абмен на ваенную абарону.

На працягу XV стагоддзя Базель з'яўляўся цэнтрам хрысціянскай каталіцкай палітыкі. У горадзе засядаў Базельскі сабор (1431—1449), на якім у 1439 годзе быў абраны Антыпапа Фелікс V.

У 1495 годзе Базель быў уключаны у Верхне-Рэйнскую імперскую акругу. Але ў 1500 г., і фактычна ў 1501 г. горад выйшаў са складу Свяшчэннай Рымскай імперыі і далучыўся да Швейцарскай канфедэрацыі ў якасці 11 кантона.

У 1536 г. ў Базелі выдаецца першае выданне трактату Джона Кальвіна «Навучанне хрысціянскай веры», што дало пачатак Кальвінізму.

Акрамя культурнага, Базель з'яўляецца і палітычным цэнтрам.

У 1897 у Базелі адбыўся Сусветны яўрэйскі кангрэс на якім была заснавана Сусветная яўрэйская арганізацыя. Названая арганізацыя зрабіла буйны уплыў на стварэнне дзяржавы Ізраіль.

У 1912 у Базелі адбыўся Другі Інтэрнацыянал у сувязі з пачаткам Першай балканскай вайны.

## Планіроўка і архітэктура 
Рэйн падзяляе Базель на Вялікі (, на левым, узвышаным, беразе, дзе знаходзяцца гістарычны цэнтр, асноўныя помніхі архітэктуры, захаваліся тыповыя рысы старажытнага гандлёва-рамесніцкага горада) і Малы (, Новы горад на правым, нізінным, беразе з прамысловай зонай). Яны звязаны 5 мастамі і 3 паромнымі пераправамі. На поўначы ад Базеля гавань Хюнінген з партовымі пабудовамі. Сярод помнікаў архітэктуры: раманска-гатычны сабор (закладзены ў 1019, будаваўся да XV ст.), цэрквы: гатычныя Санкт-Марцін (1356—98), Санкт-Петэр (XIV ст.), дамініканская прапаведніцкая (1356); неараманскія Санкт-Паўль (1898—1901), Санкт-Антоніус (1925—27) і інш.; Базельская ратуша з фрэскамі XVI ст. У 1962—63 пабудаваны комплекс Школы мастацтва і рамёстваў (арх. Г. Баўр). На Саборнай плошчы дамы ў стылі барока, готыкі і класіцызму, шматлікія старажытныя фантаны, у т.л. Фішмарктбрунен (XIV ст.).

## Адукацыя 
* Базельскі ўніверсітэт

## Вядомыя асобы 
* Памфілус Генгенбах, швейцарскі пісьменнік, друкар
* Юрген Граф
* Роджэр Федэрэр
* Леанард Эйлер

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Швейцарыі
Катэгорыя:Камуны кантона Базель-Штат

Катэгорыя:Гарады на Рэйне
Моўчанка

**Мо́ўчанка** — рака ў Горацкім раёне Магілёўскай вобласці, левы прыток ракі Проня (басейн Дняпра). Даўжыня 3,5 км. Пачынаецца за 0,7 км на ўсход ад вёскі Харкаўка, вусце за 2 км на поўдзень ад вёскі Шарыпы. Рэчышча каналізаванае.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прытокі Проні
Катэгорыя:Рэкі Горацкага раёна
Мрай (рака)

**Мрай**, **Мрайка** — рака ў Беларусі, у Барысаўскім раёне Мінскай вобласці, правы прыток ракі Бярэзіна (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 27 км. Плошча вадазбору 130 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,0 ‰.

Асноўныя прытокі — Сасна і Пуста-Мсціжская (праваруч).

Пачынаецца за 1 км на паўночны захад ад вёскі Дзедзілавічы, вусце за 4 км на ўсход ад вёскі Уборак. Рэчышча каналізаванае на 3 дзялянках: на працягу 0,5 км ад вытоку; вёска Гаражанка — сажалка на заходняй ускраіне аграгарадка Мсціж (1,5 км); аграгарадок Мсціж — 2,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Уборак (8,6 км). У нізоўі рака цячэ праз Бярэзінскі біясферны запаведнік.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-57. Выданне 1980 г.

Катэгорыя:Прытокі Бярэзіны
Катэгорыя:Рэкі Барысаўскага раёна
Гацукоўскі сельсавет

**Гацуко́ўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Слуцкага раёна Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 г. вёска) Гацук.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Грэскага раёна Слуцкай акругі БССР. Цэнтр — вёска Гацукі. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Мінскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Грэскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года сельсавет у Слуцкім раёне. З 5 снежня 1931 года ў складзе Уздзенскага раёна. З 12 лютага 1935 года ў складзе адноўленага Грэскага раёна, з 21 чэрвеня 1935 года — Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Грэскім раёне Мінскай вобласці. У 1939 годзе цэнтр сельсавета перайменаваны ў Гацук. З 20 верасня 1944 года па 8 студзеня 1954 года ў складзе Бабруйскай вобласці. З 17 снежня 1956 года сельсавет у складзе Уздзенскага раёна. 11 жніўня 1959 года ў склад Грэскага сельсавета Слуцкага раёна перададзена вёска Вераб’ёва. З 25 снежня 1962 года ў Слуцкім раёне. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Гацукоўскага сельсавета было 7 населеных пунктаў. 28 мая 2013 года ў склад сельсавета з Грэскага сельсавета перададзены 6 населеных пунктаў (Вераб’ёва, Забелы, Ульянаўка, Швяды, Шышчыцы і Яўладавічы).

Паводле перапісу 2009 года насельніцтва сельсавета (8 населеных пунктаў) — 1697 чалавек, з іх 92,4 % — беларусы, 4,7 % — рускія, 2,0 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года (14 населеных пунктаў) — 1868 чалавек.

Станам на 1 студзеня 1947 года ў склад сельсавета ўваходзілі 7 населеных пунктаў.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.
* Белорусская ССР: административно-территориальное деление на 1 января 1947 года / Информационно-статистический отдел Президиума Верховного Совета БССР. — Минск: Государственное издательство БССР, 1947. — 300 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Грэскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Уздзенскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Мужычок

**Мужычок** — рака ў Клімавіцкім і Хоцімскім раёнах Магілёўскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Беседзь (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 16 км, з іх 14 км у Хоцімскім раёне. Плошча вадазбору 104 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,7 ‰. Пачынаецца за 1 км на поўдзень ад вёскі Фядотава Буда Клімавіцкага раёна, вусце за 0,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Трасціно Хоцімскага раёна. Рэчышча каналізаванае на працягу 6,3 км (ад вёскі Прудок да вусця ракі Трасцінка).

Назва ракі паходзіць ад назвы вёскі Мужычок (цяпер — у складзе в. Трасціно), якая, у сваю чаргу, на думку тапаніміста Вадзіма Жучкевіча, утворана ад балтыйскай асновы *mazas* — , з наступным пераходам *о*→*у* і пераасэнсаваннем.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-36-89. Выданне 1989 г. Стан мясцовасці на 1984 г.
* Ліст карты N-36-90. Выданне 1989 г. Стан мясцовасці на 1985 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Могилёвской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Прытокі Беседзі
Катэгорыя:Рэкі Клімавіцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Хоцімскага раёна
Млынка (рака)

**Млы́нка**, **канал Граўка**, **канал Млынка**) км. Плошча вадазбору 144 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,6 ‰. Пачынаецца на поўдні ад рабочага пасёлка Татарка (за 2 км на паўночны ўсход ад вёскі Ражнетава). Упадае ў раку Сінюю каля горада Асіповічы. На ўсім працягу каналізаваная. Цячэ ў межах Цэнтральнабярэзінскай раўніны, пад лесам 49 % тэрыторыі.

Каля ракі вёскі Лучыцы, Акцябр, Булгары, Замошша.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-106. Выданне 1984 г. Стан мясцовасці на 1979 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Могилёвской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Басейн Свіслачы (прыток Бярэзіны)
Катэгорыя:Рэкі Асіповіцкага раёна
Мурашка (рака)

**Мурашка** — рака ў Беларусі, у Хоцімскім раёне Магілёўскай вобласці, правы прыток ракі Беседзь (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 7 км. Пачынаецца за 2 км на захад ад вёскі Вясёлая Дуброва, вусце за 1 км на ўсход ад вёскі Падлесная. Рэчышча каналізаванае на працягу 5 км (ад вытоку да моста ў вёсцы Падлесная).

## Літаратура 
* 
* Ліст карты N-36-90. Выданне 1989 г. Стан мясцовасці на 1985 г.
* Ліст карты N-36-89. Выданне 1989 г. Стан мясцовасці на 1984 г.

Катэгорыя:Рэкі Хоцімскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Беседзі
Мужанка

**Мужа́нка** — рака ў Барысаўскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Бярэзіна (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 34 км. Плошча вадазбору 231 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 1,6 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1 м/км.
Пачынаецца каля вёскі Зарослае, вусце за 1 км на ўсход ад вёскі Глівін. Цячэ па Цэнтральнабярэзінскай раўніне. Даліна трапецападобная, шырынёй 0,6—2 км, у верхняй частцы невыразная, у вусцевай зліваецца з далінай Бярэзіны. Абалона двухбаковая, шырынёй 0,1—1 км, адкрытая, месцамі асушаная, парэзаная меліярацыйнымі каналамі. Рэчышча каналізаванае на працягу 4,5 км (ад вёскі Ратуцічы да вёскі Мужанка).

Прытокі: Балотніца, Негнавічы (злева). У басейне ракі каля аграгарадка Лошніца вадасховішча.

## Літаратура 
* 
* 
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1—2. — Л., 1971.
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с., 40 л. ил.
* 

Катэгорыя:Прытокі Бярэзіны
Катэгорыя:Рэкі Барысаўскага раёна
Фантаны Мінска

Гісторыя і пералік **фантанаў у Мінску**, сталіцы Беларусі.

## Гісторыя 
Водаправод з артэзіянскай вадой у Мінску, адным з галоўных гарадоў Паўночна-Заходняга краю, быў адкрыты ў 1874 г. У памяць пра гэтую значную для горада падзею, у тым жа 1874 г., быў устаноўлены фантан «Хлопчык з лебедзем», у Аляксандраўскім скверы, на фантане — памятная дата «1874», гэта старэйшы фантан у Мінску. У 1980-х г. бронзавая кампазіцыя была пашкоджаная вандаламі, бронзавая скульптурная кампазіцыя «Хлопчык з лебедзем» адпраўлена на першую рэстаўрацыю. Кампазіцыя фантана атрымала некаторыя архітэктурныя змены — зніклі шэсць вялікіх зялёных жабаў па краі басейна, якія былі вернутыя толькі ў 2016 годзе.

Большасць сённяшніх фантанaў Мінска былі ўстаноўлены ў 1960—1970 г. На пачатак 2010 г. у Мінску налічваецца каля 60 фантанаў, большасць з іх знаходзіцца ў цэнтральнай частцы горада. Самы вялікі фантан горада знаходзіцца на Кастрычніцкай плошчы справа ад Палаца Рэспублікі — складаецца з 1300 струменяў. Самая высокая кампазіцыя — «Ветразі» на Камсамольскім возеры, струмені дасягаюць 30 метраў. Фантаны ў Мінску працуюць не кругласутачна, па 12-14 гадзін у суткі. Рэжым працы ў буднія дні — з 9 да 22 гадзін, у выхадныя і святочныя дні — з 8 да 23 гадзін.

## Фота фантанаў, назва (калі ёсць) і месцазнаходжанне 
## Спасылкі 
* Фантаны Мінска на сайце СТВ 
* Фантаны на сайце “Минск старый-новый” 

Катэгорыя:Помнікі Мінска

Катэгорыя:Спісы:Мінск
Катэгорыя:Спісы:Архітэктура
Вярблюд аднагорбы

**Вярблюд аднагорбы**, або **драмедар**, або **драмадэр** (*Camelus dromedarius*) — від млекакормячых з сямейства вярблюдавых атраду мазоленогіх. Распаўсюджаны ў многіх рэгіёнах Азіі і Афрыкі як хатняя жывёла для транспартыроўкі грузаў альбо язды, яднак яго дзікія папуляцыі ў наш час вымерлі. Назва «драмадэр» паходзіць ад грэчаскага слова δρομάς, што азначае «Які бяжыць».

## Гл. таксама 
* Бактрыян

Катэгорыя:Вярблюдавыя
Катэгорыя:Свойскія жывёлы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Капскі даман

**Капскі даман** (*Procavia capensis*) — від афрыканскіх млекакормячых, які мае павярхоўнае падабенства з трусам. Маюць кароткія вушы і хвост. Жывуць у абласцях саван альбо ў сенажацях. Часта жывуць у скалістых абласцях, таксама магчыма знайсці ў норах іншых жывёл.

Катэгорыя:Даманы
Мытва

**Мы́тва**, **Мотва**, **Мутва** — рака ў Мазырскім, Ельскім і Нараўлянскім раёна Гомельскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Прыпяць (басейн Дняпра).

## Назва 
У. Тапароў лічыць, што першапачатковая форма назвы **Мітва* з балц. *Mituva*, сюды ж Мітва (прыток Нёмана), рэкі Мітува, Мітавя, літ. Mituva, лтш. Mitava. А. Ванагас зазначае, што ў гідронімах Mituva, Mitava паходжанне кораня *mit-* не зусім яснае. Аднак, здаецца, яго можна звязваць з літ. *mitrus* «шпаркі, увішны; гнуткі», лат. *mitrs* «вільготны», якія аб’ядноўвае значэнне «сціснуты, змяты; скручаны».

В. Жучкевіч мяркуе, што сучасная форма назвы Мытва магла з'явіцца ў выніку пераасэнсавання незразумелай балцкай шляхам збліжэння са славянскай асновай *мыць*. Аднак магчыма і славянскае паходжанне з сэнсавым значэннем «мытня», «мытны збор» (параўн. назвы Мыта, Мыцішча). Гэта цалкам верагодна зыходзячы з геаграфічнага размяшчэння ракі, якая ўяўляе тыповую мяжу на гістарычным шляху ўздоўж Прыпяці.

## Гідраграфія 
Даўжыня ракі 47 км. Плошча вадазбору 430 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 1,7 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,9 м/км.

Пачынаецца за 1,5 км на поўнач ад вёскі Бярозаўка Мазырскага раёна, цячэ ў межах Мазырскага і Гомельскага Палесся. Вусце каля вёскі Канатоп Нараўлянскага раёна.

Даліна ў верхнім цячэнні трапецападобная (шырыня 1—2 км), у сярэднім і ніжнім цячэнні невыразная, зліваецца з прылеглай мясцовасцю. Абалона двухбаковая (шырыня ад 0,3 км да 1,3 км), месцамі чаргуецца па берагах. У высокае разводдзе і дажджавыя паводкі затапляецца на 1,5–2 тыдні. Схілы спадзістыя, невысокія, парослыя лесам, месцамі адкрытыя, у ніжнім цячэнні прарэзаны ярамі.

Рэчышча каналізаванае (2 участкі) на працягу 45 км. На рацэ створана Бабруйкаўскае вадасховішча. У басейне ракі вадасховішчы Княжабор’еўскае і вадасховішча паміж аграгарадкамі Галоўчыцкая Буда і Галоўчыцы. Асноўны прыток — рака Млынок (справа).

На перыяд вясновага разводдзя прыпадае 60 % гадавога сцёку.

Каля ракі населеныя пункты Бярозаўка, Антонаўка, Малы Бокаў, Рудня (Мазырскі раён), Мазуры, Санюкі, Бабруйкі (Ельскі раён), Лінаў, Галоўчыцкая Буда, Вербавічы, Грыдні, Канатоп (Нараўлянскі раён). У ніжнім цячэнні праходзіць па мяжы Палескага дзяржаўнага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 


Катэгорыя:Прытокі Прыпяці
Катэгорыя:Рэкі Мазырскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Ельскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Нараўлянскага раёна
Штокерау

**Штокерау** () — горад у Аўстрыі, у федэральнай зямлі Ніжняя Аўстрыя.

Уваходзіць у склад акругі Корнайбург. Насельніцтва складае 14&nbsp;952 чал. (на 31 снежня 2005 года). Плошча 37,41 км².

## Партнёрскія гарады 
*  Беларусь, Баранавічы

Катэгорыя:Гарады Ніжняй Аўстрыі
Гацук (Слуцкі раён)

**Гацу́к** (, ) — аграгарадок у Слуцкім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр Гацукоўскага сельсавета. Размешчана ў паўднёвай частцы вобласці за 55 км на поўдзень ад Мінска, за 31 км на поўнач ад Слуцка, ля аўтадарогі  Мінск — Мікашэвічы.

## Гісторыя 
Назва, відаць, паходзіць ад прозвішча Гацук.

У XIX стагоддзі вёска ў Буда-Грэскім маёнтку ў складзе Слабада-Пырашаўскай воласці Ігуменскага павета Мінскай губерні, уладанне князёў Вітгенштэйнаў. 

З 20 жніўня 1924 года цэнтр сельсавета ў Грэскім раёне Слуцкай, з 9 чэрвеня 1927 года да 26 ліпеня 1930 года — Менскай акруг. З 8 ліпеня 1931 года ў Слуцкім, з 5 снежня 1931 года ва Уздзенскім, з 12 лютага 1935 года ў Грэскім раёнах. З 21 чэрвеня 1935 года ў Слуцкай акрузе. З 20 лютага 1938 года ў Мінскай вобласці.

У гады Вялікай Айчыннай вайны з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецкімі войскамі.

З 20 верасня 1944 года ў Бабруйскай, з 8 студзеня 1954 года ў Мінскай абласцях. З 17 снежня 1956 года ва Уздзенскім, з 25 снежня 1962 года ў Слуцкім раёнах.

У 2011 годзе ў складзе вёскі знаходзілася 378 гаспадарак. Дзенічаў дзіцячы сад, сярэдняя школа, дзіцячая школа мастацтваў, Дом фальклору, аддзел сувязі РУП «Белпошта» і ААТ АБ «Беларусбанк», урачэбная амбулаторыя, 2 магазіны, пажарна-аварыйны выратавальны пост.

## Насельніцтва 
* пачатак XX стагоддзя — 29 двароў, 170 жыхароў.
* 1996 год — 1172 жыхары, 373 двары.
* 1998 год — 1136 жыхароў, 378 гаспадарак.
* 2011 год — 1029 жыхароў, 383 двары.

## Інфраструктура 
У вёсцы дзейнічаюць сярэдняя школа, дом фальклору, торфапрадпрыемства «Слуцкае», пошта, аддзяленне банка.

## Выбітныя ўраджэнцы і жыхары 
* Леанід Канстанцінавіч Заяц

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гацукоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Слуцкага раёна
Ростак

**Ро́стак** () — партовы горад у Германіі, на тэрыторыі федэральнай зямлі Мекленбург-Пярэдняя Памеранія. Ростак быў самым буйным портам ГДР і цэнтрам усходнегерманскага суднабудаўніцтва. Да ўз’яднання Германіі ў 1990 годзе ў горадзе жыло каля 250 тыс. чалавек.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Славутасці 
* Ратуша
* Манастыр Святога Крыжа ()
* Царква Святой Марыі
* Царква Святога Пятра
* Царква Святога Мікалая
* Захавалася старая гарадская сцяна і шэраг вежаў
* Стары будынак універсітэта і інш. будынкі ў гістарычным цэнтры
* Ростак вядомы традыцыйнай міжнароднай паруснай Ганзейскай рэгатай «Hanse sail», на якую збіраюцца найбуйнейшыя паруснікі з усяго свету.

## Галерэя 

Выява:Rostock asv2018-05 img37 NeuerMarkt.jpg|Ратуша
Выява:Rostock_Schiffahrtsmuseum.jpg|Музей суднаходства
Выява:Rostock asv2018-05 img38 NeuerMarkt.jpg|Новая рыначная плошча
Выява:Rostock asv2018-05 img29 University.jpg|Галоўны будынак Універсітэта
Выява:Rostock Steintor 1.jpg|«Каменныя вароты»
Выява:Rostock_St._Marien_Kirche_1.jpg|Царква Св. Марыі
Выява:Rostock asv2018-05 img44 Nikolaikirche.jpg|Царква Св. Мікалая
Выява:Rostock Stadthafen 1.jpg|былы порт

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Ростака

Катэгорыя:Гарады Мекленбурга-Пярэдняй Памераніі
Вясейка

**Вясе́йка**, **Вясея** — рака ў Слуцкім раёне Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Случ (басейн Дняпра).

## Назва 
Паводле К. Бугі, адпачатная балцкая форма гідроніма — **Vesija*, таго ж паходжання, што і назва літоўскай ракі *Vėsa.* Гідронім *Vėsa* А. Ванагас звязваў з літоўскім *vėsus* "прахалодны".

## Гідраграфія 
Даўжыня ракі 28,1 км. Плошча вадазбору 307 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,5 ‰. Пачынаецца каля вёскі Шантароўшчына (прыкладна за 2 км у напрамку на паўднёвы захад ад вёскі Рудзіца Пухавіцкага раёна) і цячэ па паўднёва-заходняй ускраіне Цэнтральнабярэзінскай раўніны. Упадае ў Случ за 2,5 км на ўсход ад Слуцка, каля вёскі Вялікая Падзер.

Асноўныя прытокі — Худра, Сярэдняя Вясейка і Ніжняя Вясейка (леваруч).

Каля ракі аграгарадок Вясея, вёскі Жылін Брод, Ізбудзішча, Новая Ніва.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка рачной сеткі Мінскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Асноўныя характарыстыкі рачных басейнаў (з плошчай вадазбору ≥ 200 км²) Мінскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Рэкі Слуцкага раёна
Катэгорыя:Прытокі Случы (прыток Прыпяці)
Камуністычная партыя Літвы і Заходняй Беларусі

**Камуністычная партыя Літвы і Заходняй Беларусі** (КПЛіЗБ) — партыйная арганізацыя, якая дзейнічала на акупіраванай нямецкімі войскамі тэрыторыі Літвы і Заходняй Беларусі ў 1918—1919 гг. Была часткай РКП(б) і працавала пад яе кіраўніцтвам.

Створана ў кастрычніку 1918 на I з'ездзе, які прызнаў асноўнай задачай партыі выгнанне нямецкіх акупантаў, звяржэнне панавання буржуазіі і ўстанаўленне савецкай улады, прыняў Статут, выбраў ЦК (П. Эйдукявічус, Р. Піляр, С. Грыб, К. Керновіч, А. Бразджыёніс, А. Якшэвічус, у снежні 1918 кааптаваны В. Міцкевіч-Капсукас і З. Ангарэціс). I з'езд КПЛіЗБ назваў партыю Кампартыяй Літвы і Беларусі першай акупацыі (куды адносілася тэрыторыя, захопленая немцамі ў 1915 па лініі Дзвінск — Нарач — Крэва — Навагрудак — Баранавічы — Пінск, г.зн. да наступлення немцаў у лютым 1918). Ад I з'езда КПЛіЗБ бярэ пачатак Кампартыя Літвы. Пад кіраўніцтвам КПЛіЗБ праводзіліся стачкі і мітынгі працоўных у Вільні, Гродне, Коўне, Лідзе, Панявежы, Шаўлях і інш. У падполлі створаны органы савецкай улады. На пасяджэнні ЦК КПЛіЗБ 8 снежня 1918 у Вільні ўтвораны Часовы рэвалюцыйны рабоча-сялянскі ўрад Літвы, які 16 снежня 1918 выдаў Маніфест пра абвяшчэнне савецкай улады ў Літве і Заходняй Беларусі. 3 канца снежня 1918 ЦК КПЛіЗБ выдаваў газету «Камуніст» на рускай, літоўскай, польскай і яўрэйскай мовах. КПЛіЗБ правяла з'езд і 2 канферэнцыі. II канферэнцыя КПЛіЗБ выказалася за аб'яднанне Літоўскай ССР і БССР у адну Літоўска-Беларускую Савецкую Сацыялістычную Рэспубліку (Літбел). КПЛіЗБ аб'ядналася з Кампартыяй Беларусі ў адзіную Камуністычную партыю (бальшавікаў) Літвы і Беларусі.

## Літаратура 
* Камуністычная партыя Літвы і Заходняй Беларусі // ЭГБ у 6 т. Т. 4. Мн., 1997.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Беларусі
Катэгорыя:Камуністычная партыя Літвы
Булеўскае балота

**Булеўскае балота**, або **Булеў Мох** — балота галоўным чынам нізіннага тыпу на поўначы Жыткавіцкага і паўднёвым усходзе Салігорскага раёнаў Беларусі, у вадазборы возера Чырвонае і ракі Случ.

## Апісанне балота 
Балота перасякае Даманавіцкая канава, вада з якой перапампоўваецца ў возера Чырвонае. Плошча 27,9 тыс. га. Глыбіня торфу да 6 м, сярэдняя глыбіня 1,7 м, ступень разлажэння 30 %, зольнасць 8,4 %. Часткова асушана адкрытай асушальных сеткай.

## Флора 
На асушаных землях вырошчваюць сеяныя травы, збожжавыя і кармавыя культуры. На незасвоеннай частцы балота растуць карлікавая бяроза, асака, гіпнавыя і сфагнавыя імхі, хвоя.

## Літаратура 
Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

Катэгорыя:Балоты Беларусі
Катэгорыя:Балоты Жыткавіцкага раёна 
Катэгорыя:Балоты Салігорскага раёна
Катэгорыя:Балоты паводле алфавіта
Катэгорыя:Гідралагічныя заказнікі мясцовага значэння Беларусі
Бабруйскі павет

**Бабруйскі павет** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка з цэнтрам у Бабруйску ў 1795—1924 гг.

## Гісторыя 
Бабруйскі павет утвораны 5 мая 1795 г. у складзе Мінскай губерні (да 1919). Плошча 12,2 тыс. км², насельніцтва (з Бабруйскам) 318,8 тыс. чал. (1897), з іх 67,4 % беларусаў, 19,4 % яўрэяў, 10 % рускіх; у 1908 у павеце 327 тыс. жыхароў. Першым маршалкам шляхты Бабруйскага павета быў А. Аскерка (1795—1797). У 1890 павет падзяляўся на 22 воласці:
* Азарыцкую
* Асавецкую
* Бацэвіцкую
* Бортніцкую
* Брожскую
* Гарадоцкую
* Гарбацэвіцкую
* Глускую
* Горкаўскую
* Жыцінскую
* Забалоцкую (Любанскую)
* Замошскую
* Качэрыцкую (цэнтр в. Старцы)
* Любоніцкую
* Лясковіцкую (цэнтр в. Забалоцце)
* Новадарожскую
* Парыцкую
* Рудабельскую (з 1920 Акцябрская)
* Свіслацкую
* Стэпскую
* Тураўскую
* Чэрнінскую

З 29 жніўня 1919 года па 10 жніўня 1920 года павет уваходзіў у склад Гомельскай губерні. У 1924 годзе Бабруйскі павет ліквідаваны. Большая частка яго тэрыторыі ўвайшла ў склад Бабруйскай акругі.

## Ураднікі павета 
* Бабруйскія павятовыя маршалкі

## Вядомыя асобы 
* Вячаслаў Андрэевіч Якубовіч
* Даніл Сцяфанавіч Канапасевіч
* Аляксандр Дамінікавіч Лапа
* Васіль Карнеевіч Наўроцкі (1897—1975) — вучоны-гігіеніст.

## Гл. таксама 
* Бабруйскі раён
* Бабруйскае староства

## Спасылкі 
* Бабруйскі павет  (Мінская губерня). Адміністрацыйная мапа

Катэгорыя:Паветы Мінскай губерні
Катэгорыя:З’явіліся ў 1795 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1924 годзе

Катэгорыя:Паветы Гомельскай губерні
Мінскі павет

**Мі́нскі паве́т** (), з 1919 г. **Ме́нскі паве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мінскай губерні (1795—1921) і БССР (1921—1924).

Адміністрацыйны цэнтр — Мінск (Менск).

## Гісторыя 
Па далучэнні да Расійскай імперыі ў 1793 годзе аднайменны павет ВКЛ быў скасаваны, у 1795 годзе адноўлены ў меншых памерах і ўключаны ў Мінскае намесніцтва. З 12 снежня 1796 года ў Мінскай губерні, да Мінскага павета далучаныя часткі скасаваных Вілейскага і Нясвіжскага паветаў. Тэрыторыі павета складала каля 4,5 тыс. кв. вёрст (каля 5 тыс. км²), статус мястэчкаў захавалі Астрошыцкі Гарадок (Гарадок-Тышкевіцкі), Бяларуч, Дубровы, Заслаўе, Івянец, Камень, Койданаў, Мікалаеўшчына, Пяршай, Ракаў, Рубяжэвічы, Саламярэцкі Гарадок (Гарадок-Хмарынскі), Самахвалавічы, Свержань, Слабодка, Стоўбцы.

У сярэдзіне XIX стагоддзя ў павеце было 808 сёл і вёсак, 246 засценкаў і іншых дробных паселішчаў. Насельніцтва ў 1816 годзе было каля 92 тыс. чал. (у тым ліку 15 тыс. шляхты), у 1857 годзе — каля 121 тыс. чал. (з іх 23,5 тыс. у Мінску), у тым ліку каля 57 тыс. праваслаўных, 54 тыс. католікаў, 15 тыс. яўрэяў. Была 41 царква, 19 касцёлаў, 2 евангельскія царквы, 23 сінагогі, 1 мячэць, больш за 300 панскіх маёнткаў.

У 1861 годзе тэрыторыя Мінскага павета падзелена на воласці, пасля пераразмеркавання ў 1864—1866 гадах іх было 19: Астрошыцка-Гарадоцкая, Бяларуцкая, Вялікасельская, Заслаўская, Засульская, Івянецкая, Койданаўская, Крывіцкая (у 1869 годзе перайменавана ў Дуброўскую, скасаваная ў 1872 годзе), Пяршайская, Ракаўская, Рудзіцкая (пазней скасаваная), Самахвалавіцкая, Свержанская (часова ўключаная ў Стаўбцоўскую ў 1876 годзе), Сеніцкая, Сёмкаўская (Сёмкава-Гарадоцкая), Слабодская, Старасельская, Стаўбцоўская. У 1878 годзе замест Вялікасельскай і Слабодскай утвораная Рубяжэвіцкая, у 1898 годзе з Самахвалавіцкай вылучана Крупіцкая воласць (пазней перайменаваная ў Станькаўскую), пасля аднаўлення Свержанскай у Мінскім павеце стала 16 валасцей.

У 1920 годзе Свержанская воласць перададзеная Нясвіжскаму павету. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года заходняя частка павета (Засульская, Івянецкая, Пяршайская, Ракаўская, частка Рубяжэвіцкай і Стаўбцоўскай валасцей) адышлі да Польшчы. Замест іх у Менскі павет уключаны Магілянская воласць Нясвіжскага павета, Радашковіцкая і Хацечынцкая воласць Вілейскага павета. У 1923 годзе Рубяжэвіцкая воласць перайменаваная ў Вялікасельскую.

Менскі павет скасаваны 17 ліпеня 1924 года, асноўная яго частка ўключаная ў Менскую акругу, частка Магілянскай воласці — у Слуцкую акругу.

## Ураднікі павета 
* Мінскія павятовыя маршалкі

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Менскі павет . Адміністрацыйная мапа

Катэгорыя:Паветы Мінскай губерні
Катэгорыя:З’явіліся ў 1795 годзе
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Мінску
Катэгорыя:Зніклі ў 1924 годзе
Трыснёг звычайны

**Трыснёг звычайны**, **трыснёг паўднёвы**, балотны разак, мячэўнік.

## Апісанне 
Высокая (вышэй за 2 м, да 5 м) шматгадовая травяністая расліна. Сцябло прамастойнае, пустое, са шматлікімі вузламі.
Акрамя прамастаячых шыза-зялёных сцяблоў, развітыя яшчэ і паўзучыя парасткі.

Лісце чаргаванае, шчыльнае цёмна-зялёнае, жорсткае, па краі шурпатае; язычка няма, замест яго шэраг валасінак.

Сцябло заканчваецца буйной (да 30 см), развесістай, густой мяцёлкай, з цёмна-бураватымі або фіялетавымі каласкамі. Лінейна-ланцэтныя, сплюснутыя каласкі ўтрымліваюць па 3—7 кветак, з якіх ніжнія мужчынскія, а верхнія абодваполыя. Цвіце з ліпеня па верасень. Плод — зярняўка эліпсоіднай формы.

## Арэал 
Расце па балотах, па берагах рэк, азёр ва ўсёй Беларусі, Украіне, Расіі, у Еўропе, Азіі, Афрыцы, у Паўночнай і Паўднёвай Амерыцы.

## Значэнне і выкарыстанне 
Выкарыстоўваецца на подсціл жывёле, у вытворчасці спірту, паперы, будаўнічых матэрыялаў, у хімічнай прамысловасці і ў якасці паліва. Расліна здольная збіраць некаторыя забруджвальныя рэчывы, памяншаць колькасць змытых у вадаёмы ўгнаенняў. Маладыя часткі раслін — корм, а зараснікі — сховішча для птушак і месца іх гнездавання.

Лекавая і пустазельная расліна.

## Літаратура 
*  — С. 107.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Метлюжковыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Катэгорыя:Пустазелле
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1841 годзе
Гарычка крыжападобная

**Гарачаўка крыжападобная** ці **Гарычка крыжападобная**, **Таўстушка**, **Саколлі пералёт**, **Сакаліны пералёт** (*Gentiana cruciata*) — від кветкавых раслін роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна, вышынёй 20—50 см, з тоўстым, скарочаным, бураватым карэнішчам. Мае некалькі ўзыходных, густа пакрытых лісцем, сцёблаў. Сцябловыя лісты падоўжаныя, супратыўные сядзячыя. Лісце ланцэтападобнае або авальнае, цёмна-зялёнае, бліскучае, з выразнымі жылкамі. Кветкі сабраны пучкамі ў пазухах верхняга лісця; вяночак унутры сіні, звонку шэра-зялёны. Плод — шматнасенная каробачка. Цвіце ў чэрвені—жніўні, пладаносіць у жніўні—верасні. Размнажаецца насеннем.

Расце адзінкавымі экземплярамі і невялікімі групамі на ўзлесках, лугах, сярод зараснікаў хмызнякоў.

## Арэал 
250px|thumb|Суквецце гарачаўкі крыжападобнай
Сярэдняя і Атлантычная Еўропа, Міжземнамор’е, Малая Азія, Каўказ, цэнтральныя і паўднёвыя раёны Усходняй Еўропы, Сярэдняя Азія. На тэрыторыі Беларусі трапляецца пераважна ў паўночнай і ўсходняй частках. У Расіі расце ў Заходняй Сібіры.

## Выкарыстанне 
У медыцыне выкарыстоўваецца як сродак, які узбуджае апетыт і паляпшае страваванне, а таксама ў выпадках засмучэння стрававання, якія суправаджаюцца  і дыспепсічнымі з’явамі. Гарачаўка валодае гаючымі ўласцівасцямі — выкарыстоўваецца пры гастрытах, калітах, захворваннях печані, анеміі.

Дэкаратыўная расліна.

## Літаратура 
*  — С. 570—571.
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гарычка
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Палік (возера)

**Палі́к**, таксама **Пялік** — возера ў Беларусі, у Барысаўскім раёне, басейн ракі Бярэзіны (працякае праз возера), ля вёскі Палік (Маісееўшчынскі сельсавет), у Бярэзінскім біясферным запаведніку.

Плошча паверхні возера 7,68 км². Даўжыня 6,3 км, найбольшая шырыня 3 км, найбольшая глыбіня 2,1 м, сярэдняя 1,1 м. Плошча вадазбору 2760 км².
. «Вечар на возеры Палік». 1953]]
Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Схілы катлавіны вышынёй 7—8 м, пясчаныя, параслі лесам. Берагі нізкія, забалочаныя, тарфяністыя, месцамі пясчаныя, пад хмызняком. Дно плоскае, сапрапелістае, месцамі ўздоўж берагоў пясчанае. Моцна зарастае, шырыня паласы надводнай расліннасці да 500 м. Упадаюць рэкі Лютка, Смольніца, Бурчак.

На ўсходнім беразе возера знаходзіцца вёска з аднайменнай назвай.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Валерий Иванов-Смоленский* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 4.

Катэгорыя:Азёры Барысаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Бярэзіны
Катэгорыя:Бярэзінскі біясферны запаведнік
Барысаўскі павет

**Барысаўскі павет** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на Беларусі ў 1793—1924.

Утвораны ў складзе Мінскай губерні пасля 2-га падзелу Рэчы Паспалітай. Цэнтр — г. Барысаў. Плошча 10182,5 км², насельніцтва 240 764 чал. (1897). У 1917 павет уключаў 28 валасцей: Бытчанскую, Бягомльскую, Бярэзінскую, Валасевіцкую, Велікадолецкую, Вітуніцкую, Восаўскую, Вяляціцкую, Гайнаслабодскую, Глівінскую, Дзмітравіцкую, Докшыцкую, Зачысцкую, Зембінскую, Кішчынаслабодскую, Красналуцкую, Лагойскую, Лошніцкую, Мільчанскую, Мсціжскую, Плешчаніцкую, Прусавіцкую, Смалявіцкую, Тумілавіцкую, Ухвальскую, Халопеніцкую, Эсьмонскую, Юр’еўскую. У сакавіку 1921 Докшыцкая, Тумілавіцкая і частка Мільчанскай воласці (2-я частка перайменавана ў Горненскую воласць) адышлі да Польшчы; з Вілейскага павета ў Барысаўскі павет перададзена Крайская воласць. У чэрвені 1924 далучаны Лукомская і Чарэйская воласці са скасаванага Бачэйкаўскага павета. 17.7.1924 павет скасаваны, большая частка валасцей уключана ў Барысаўскую округу.

## Насельніцтва 
* 1919 — 147 673 чал. Паводле веравызнання: праваслаўных — 101 817 чалавек (68,9 %), каталікоў — 34 479 чалавек (23,4 %), іудзеяў — 9 851 чалавек (6,7 %), іншых — 1526 чалавек (1,0 %). Паводле нацыянальнасці: беларусаў — 100 075 чалавек (67,8 %), палякаў — 32 108 чалавек (21,7 %), яўрэяў — 9 307 чалавек (6,3 %), літоўцаў — 219 чалавек (0,1 %), «тутэйшых» — 290 чалавек (0,2 %), іншых — 5 674 чалавекі (3,8 %).
## Ураднікі павета 
* Барысаўскія павятовыя маршалкі
## Гл. таксама 
* Барысаўскі раён

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8

## Спасылкі 
* Барысаўскі павет (Менская губэрня). Адміністрацыйная мапа 

Катэгорыя:Паветы Мінскай губерні
Катэгорыя:Гісторыя Барысава
Вужоўнік звычайны

**Вужо́ўнік звычайны**, **Балотнае вужава зелле** (*Ophioglossum vulgatum*) — від невялікіх шматгадовых травяністых папарацей сямейства . Тыпавы від роду .

## Батанічнае апісанне 
Расліна вырастае з карэнішча і мае да 10—20 см (рэдка да 30 см) у вышыню. Яна аднаўляецца з дапамогай спор.

Мае схаванае ў глебе карэнішча, ад якога ўверх адыходзіць надземны ліст, падзелены на дзве часткі: спараносную і зялёную бясплодную, размешчаныя на агульным чаранку. Уніз ад карэнішча адыходзяць некалькі даволі тоўстых каранёў. Бясплодная частка ліста мае выгляд авальнай цэльнай пласцінкі. Спараносная частка ліста сцеблападобная і заканчваецца каласком, на восі якога ў два рады размешчаны спарангіі. Спарангіі кожнага раду зрастаюцца паміж сабой, утвараюць сінангіі. Спарангіі маюць мнагаслойную сценку. У іх развіваецца мноства спор. Спарангій ускрываецца падоўжнай шчылінай.

## Пашырэнне 
З’яўляецца родным для ўмераных раёнаў Паўночнага паўшар’я і рассеяна распаўсюджаны ў Еўропе, Азіі, паўночна-заходняй Афрыцы, а таксама ў усходняй Паўночнай Амерыцы.

Гэта невялікая расліна, якая сустракаецца ў цяжкадасягальных месцах і расце паасобку.

## Асаблівасці біялогіі 
Зарасткі вужоўніку бясколерныя, жывуць пад зямлёй на глыбіні 2—10 см у сімбіёзе з гіфамі грыба (мікарыза). Сперматазоіды шматжгуцікавыя. Зародак першапачаткова развіваецца за кошт зарастка, затым ён фарміруе сцябло і карэньчык і пераходзіць да самастойнага харчавання. Развіццё маладой расліны працягваецца вельмі марудна (5—6 гадоў).

## Значэнне і выкарыстанне 
Традыцыйна еўрапейцы выкарыстоўваюць лісце і карэнішча, як прыпарку для ранаў. Гэты сродак часам называлі «Зялёны алей міласэрнасці». Гарбату з лісця выкарыстоўвалі ў якасці сродку пры ўнутраным крывацёку і ванітах.

## Літаратура 
* *Сапегін Л. М.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6
*  — С. 495.
* 

## Спасылкі 
* 
* Ужовник  // Проект «Вся биология» 

Катэгорыя:Вужоўнікавыя
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Азербайджанская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка

**Азербайджанская Саве́цкая Сацыялісты́чная Рэспу́бліка**, **Азербайджанская ССР** — адна з рэспублік Саюза Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік. Праіснавала з 28 красавіка 1920 года па 30 жніўня 1991 года.

## Гісторыя 
Азербайджанская ССР была ўтворана 28 красавіка 1920 года адразу пасля падзення Азербайджанскай Дэмакратычнай Рэспублікі. З 12 сакавіка 1922 года па 5 снежня 1936 года была часткай Закаўказскай Сацыялістычнай Федэратыўнай Савецкай Рэспублікі, а з 5 снежня 1936 года ўвайшла непасрэдна ў СССР на правах Саюзнай рэспублікі. Сталіца — г. Баку. У склад Азербайджанскай ССР уваходзілі Нахічэванская Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка і Нагорна-Карабахская аўтаномная вобласць. Рэспубліка дзялілася на 60 раёнаў, мела 57 гарадоў (у 1913 годзе было 13), 119 пасёлкаў гарадскога тыпу.

Пасля жнівеньскага путчу 19—21 жніўня 1991 года, ужо 30 жніўня, Вярхоўны Савет Азербайджанскай ССР абвясціў незалежнасць рэспублікі. Першым прэзідэнтам незалежнага Азербайджана стаў Першы Сакратар ЦК Кампартыі Азербайджана Аяз Муталібаў.

## Рэспубліка ў філатэліі 

Файл:Stamp of USSR 1527.jpg|Тэатр оперы і балета
Файл:Stamp of USSR 1528.jpg|Акадэмія навук
Файл:Stamp of USSR 1529.jpg|Праспект імя Сталіна

## Спасылкі 

Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Азербайджана
Тайнік яйцападобны

**Та́йнік яйцападобны** (*Listera ovata*) — від кветкавых раслін роду  сямейства .

## Назва 
Тайнік авальны, начная цень, дрэмлік.

## Батанічнае апісанне 
Гэта травяністыя расліна з кароткім паўзучым карэнішчам. Сцябло нясе два шырокіх супрацьлеглых ліста, авальнай формы, якія размяшчаюцца амаль гарызантальна.

Сцябло заканчваецца падоўжаным шматкветкавым суквеццем. Кветкі дробныя, зялёна-жаўтаватыя. Форма кветак нагадвае кроплі. Знешнія лісточкі калякветніка зялёныя. Плод — каробачка.

## Арэал і экалогія 
Арэал віду ахоплівае большую частку Еўропы, Каўказ, Заходнюю Сібір, Малую і Сярэднюю Азію. Тайнік яйкападобны сустракаецца амаль на ўсёй тэрыторыі Беларусі. На тэрыторыі Украіны гэты від распаўсюджаны ў большай частцы. Расце на вільготных месцах у ліставых лясах. Ценевынослівая расліна, мезафіт, мезатроф і эўтроф.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Тайнік яйкападобны ў Чырвонай кнізе Беларусі 
* 

Катэгорыя:Эпідэндравыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1813 годзе
Ромі Шнайдэр

**Ромі Шнайдэр** (; сапраўднае імя **Розмары Магдалена Альбах-Рэці**, ; , Вена — , Парыж) — аўстрыйская кінаактрыса, зорка аўстрыйскага, нямецкага і французскага кіно.

## Фільмаграфія 
* (1959) «Анёл на зямлі» — сцюардэса, анёл-абаронца
* (1972) «Забойства Троцкага» — Гіта Сэмюэлс
Мінскі абласны камітэт КПБ

]]
**Мі́нскі абласны́ камітэ́т КП Беларусі** — орган кіравання Мінскай абласной партыйнай арганізацыяй КП Беларусі (1938—1991 гады). Мінская вобласць утворана 15 студзеня 1938 года. Цэнтр — г. Мінск. Сучасныя абрысы вобласць набыла ў 1954 годзе.

3 1944 года разам з гаркамам КП(б)Б і выканкамам гарсавета размяшчаўся ў будынку па вуліцы Карла Маркса, 12. У 1953—1956 гг. на рагу вуліц Кірава і Камсамольскай пабудаваны асобны чатырохпавярховы будынак (архітэктары А. Воінаў і Л. Усава).

## Першыя сакратары абкама 
# Аляксандр Паўлавіч Мацвееў (1938 — сакавік 1941)
# Аляксандр Іванавіч Колышкін (сакавік 1941 — 26 чэрвеня 1941)
# Васіль Іванавіч Казлоў (7 ліпеня 1941 — ліпень 1944) (падпольны)
# Васіль Іванавіч Казлоў (ліпень 1944 — студзень 1948)
# Яўген Іосіфавіч Бугаёў (студзень 1948—1949)
# Васіль Яфімавіч Чарнышоў (1949—1950)
# Кірыл Трафімавіч Мазураў (1950—1953)
# Леанід Ігнатавіч Лубеннікаў (верасень 1953—1955)
# Фёдар Анісімавіч Сурганаў (1955 — жнівень 1956)
# Васіль Філімонавіч Шавура (жнівень 1956—1960)
# Сяргей Восіпавіч Прытыцкі (1960—1962)
# Антон Браніслававіч Насілоўскі (студзень 1963 — снежань 1964) (прамысловы)
# Дзмітрый Васілевіч Цябут (студзень 1963 — снежань 1964) (сельскі)
# Іван Яўцеевіч Палякоў (снежань 1964 — сакавік 1977)
# Уладзімір Андрэевіч Мікуліч (сакавік 1977 — 29 сакавіка 1985)
# Анатоль Аляксандравіч Малафееў (29 сакавіка 1985 — 5 снежня 1990)
# Анатоль Мікалаевіч Бычак (5 снежня 1990 — 25 жніўня 1991)

## Другія сакратары абкаму 
# Якаў Калінавіч Будзько (сакавік — жнівень 1938)
# Васіль Пятровіч Смоляр (жнівень 1938 — жнівень 1939)
# Уладзімір Георгіевіч Кудраеў (да 1940)
# Пётр Адамавіч Лявіцкі (1940 — студзень 1941)
# Васіль Іванавіч Казлоў (студзень 1941 — 16 лістапада 1942)
# Іван Дзянісавіч Варвашэня (16 лістапада 1942 — 20 ліпеня 1944)
# Пётр Аляксеевіч Цецюшаў (1945 — красавік 1946)
# Афанасій Лук’янавіч Дзедаў (красавік — лістапад 1946)
# Іван Дзянісавіч Варвашэня (25 снежня 1946 — 19 чэрвеня 1947)
# Фёдар Анісімавіч Сурганаў (1947 — ліпень 1954)
# Пётр Міронавіч Машэраў (ліпень 1954 — жнівень 1955)
# Валянцін Фёдаравіч Языковіч (1960 — студзень 1963)
# Міхаіл Іванавіч Лагір (студзень 1963 — снежань 1964) (прамысловы)
# Леанід Сяргеевіч Сарвіра (студзень 1963 — снежань 1964) (сельскі)
# Міхаіл Іванавіч Лагір (1966—1968)
# Васіль Якаўлевіч Лежапёкаў (1968—1969)
# Антон Браніслававіч Насілоўскі (1969—1972)
# Анатоль Міхайлавіч Фоміч (1974—1983)
# Міхаіл Аляксандравіч Князюк (1983—1984)
# Вячаслаў Францавіч Кебіч (1984—1985)
# Анатоль Мікалаевіч Бычак (1985—1990)

Катэгорыя:Абласныя камітэты КПБ
Катэгорыя:З’явіліся ў 1938 годзе
Катэгорыя:1938 год у Мінску
Плоткі

**Плоткі** (*Rutilus*) — род прамянёвапёрых рыб сямейства карпавых.

## Біялагічнае апісанне 
Даўжыня да 70 см, маса да 8 кг (у плоткі звычайнай да 25 см і 1800 г). Луска буйная. Вочы жаўтавата-аранжавыя, з чырвонай плямкай у верхняй частцы.

## Арэал 
Выдзяляецца каля 10 відаў, шмат падвідаў. Пашыраны ў прэсных і саланаватых водах Еўропы, Азіі і Паўночнай Амерыкі. Плотка сустракаецца па ўсёй Еўропе да ўсходу ад Паўднёвай Англіі і Пірэнеяў і на поўнач ад Альпаў; у рэках і азёрах Сібіры, у басейнах Каспійскага і Аральскага мораў. Існуюць чародныя жылыя, паўпрахадныя і прахадныя формы, у т.л. выразуб, вобла, таран. На тэрыторыі Беларусі распаўсюджана плотка звычайная; жыве ў азёрах, рэках, вадасховішчах.

## Экалогія 
Кормяцца планктонам, бентасам.

## Выкарыстанне 
Аб’екты промыслу.

Катэгорыя:Карпавыя
Сафі Марсо

**Сафi Марсо́** ( ; пры нараджэнні **Сафi Мапю** ; нар. 17 лістапада 1966, Парыж, Францыя) — французская , , ,  і .

## Біяграфічныя звесткі, кінакар’ера 
14-гадовая Сафі Марсо знялася ўпершыню ў рамантычнай камедыю! «Бум» (1980), якая стала лідарам кінапракату, абышоўшы нават другую частку кінатрылогіі «Зорныя войны», а загалоўны саўндтрэк фільма стаў хітом у Еўропе. За ролю ў наступнай кінастужцы «Бум-2» дзяўчына атрымала прэстыжную прэмію «Сезар» як самая перспектыўная актрыса.

У паспяховай меладраме «Водар кахання Фанфан» (1993) актрыса сыграла ролю адчайнай дзяўчыны, якая загразла ў любоўным трохкутніку.

Рэжысёр Мел Гібсан спецыяльна запрасіў Сафі Марсо на ролю прынцэсы Ізабелы, жонкі англійскага караля Эдуарда ў фільме «|Храбрае сэрца» (1995). Для яе здымкі сталі першым вопытам работы ў Галівудзе і прынеслі плён у выглядзе мноства прапаноў ад рэжысёраў і рэдактараў глянцавых часопісаў. Ну, а карціна атрымала пяць прэмій «Оскар».

Фільм «Ганна Карэніна» (1997) лічыцца адной з лепшых экранізацый рамана ў свеце, а ролю Сафі Марсо крытыкі назвалі вельмі ўдалым увасабленнем складанага вобразу рускай жанчыны.

Лёгкая камедыя пра сямейнае жыццё «Па той бок ложка» (2008) расказвае пра эксперымент сямейнай пары, у якой кожны лічыў, што ягоная ноша цяжэйшая. На год муж — працаголік, уладальнік буйной кампаніі, і жонка — хатняя гаспадыня, якая займаецца домам, дзецьмі і продажам біжутэрыі — мяняюцца месцамі, каб праверыць, па чый бок ложка жывецца лепш. Дзеянне фільма «Жанчыны-агенты» (2008) адбываецца падчас Другой сусветнай вайны, напярэдадні высадкі саюзнікаў у Нармандыі, і апавядае пра спецыяльны атрад.
## Фільмагграфія 
* (1985) «Паліцыя» — Нарыя

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Жыццё Сафі Марсо вачамі фатографаў
* 5 найлепшых фільмаў Сафі Марсо  — zviazda.by
Медуніца вузкалістая

**Медуні́ца вузкалістая** (*Pulmonaria angustifolia*) — мнагалетняя травяністая расліна з роду медуніца сямейства бурачнікавых.

## Батанічнае апісанне 
Медуніца вузкалістая дасягае ў вышыню 15-30 см (радзей да 50). Карэнішча моцнае, галінастае, з доўгімі каранямі. Сцябло прамастаячае, пакрытае грубымі валасамі, нахіленымі ўніз. Кубачак 8-12 мм даўжынёй. Кветкі ружовыя, блакітныя, сінія, часам цёмна-фіялетавага колеру.

Цвіценне ў красавіку і маі. Расце ў сасновых дрэвастоях, зарослых кустамі на схілах. Занесена ў літоўскую Чырвоную кнігу.

Катэгорыя:Бурачнікавыя (падсямейства)
Катэгорыя:Травы
Бітва на Бярэзіне

**Бітва на Бярэзіне** — баі 26—29 лістапада 1812 года паміж французскімі карпусамі і рускімі арміямі Чычагава і Вітгенштэйна на абодвух берагах ракі Бярэзіна ў час пераправы Напалеона падчас вайны 1812 года.

Нягледзячы на агулам удалую для французаў пераправу і бітву на Бярэзіне, у грамадскай свядомасці французаў яна адбілася як найярчэйшы, калі не кульмінацыйны, эпізод няўдалай расійскай кампаніі, таму слова «бярэзіна» ( або ) ўжываецца як сінонім правалу ці катастрофы, цяпер звычайна спартыўнай або палітычнай.

## Памяць 
* Помнікі на Брылёўскім полі (рускі, французскі, беларускі)
* Пасёлак Бярэзінскі Чалябінскай вобласці Расіі названы ў памяць пра бітву.

## Гл. таксама 
* Песня пра Бярэзіну

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Французска-руская вайна 1812 года
Катэгорыя:Бітвы Расіі
Катэгорыя:Бітвы Францыі
Катэгорыя:Бітвы ў Беларусі
Катэгорыя:Бітвы XIX стагоддзя
Катэгорыя:Гісторыя Мінскай вобласці
Катэгорыя:Бітвы Напалеонаўскіх войн
Катэгорыя:Лістапад 1812 года
Польскі аўтаномны раён імя Дзяржынскага

**Польскі аўтаномны раён імя Дзяржынскага** () ці **Дзяржыншчына**, **Полраён** (скарачэнне ад *Польскі раён*) — аўтаномная адміністрацыйная адзінка, якая існавала ў складзе БССР у перыяд 1932—1938 гадоў.

## Гісторыя 
У другой палове 1920-х — першай палове 1930-х кіраўніцтва Савецкага Саюза праводзіла палітыку карэнізацыі, у ходзе якой у краіне быў утвораны шэраг аўтаномных абласцей і раёнаў, у тым ліку два польскія раёны: Дзяржыншчына ў складзе Беларускай ССР і Мархлеўшчына ў складзе Украінскай ССР. Мэтай існавання гэтых раёнаў была саветызацыя польскага насельніцтва.

Польскі аўтаномны раён імя Дзяржынскага быў утвораны 15 сакавіка 1932 года ў складзе БССР каля тагачаснай мяжы СССР з Польшчай. Аўтаномія мела блізу 1000 км² плошчы і 44 тысячы насельніцтва. Цэнтрам раёна стаў горад *Койданава*, які ў сувязі са стварэннем аўтаноміі быў перайменаваны ў Дзяржынск. Назву Дзяржыншчына атрымала ў гонар Фелікса Дзяржынскага, стваральніка Усерасійскай надзвычайнай камісіі (ВЧК).

Аўтаномія палякаў, якія насялялі Дзяржыншчыну, не была фікцыяй. На тэрыторыі раёна дзейнічалі польскія школы і бібліятэкі, выдаваліся польскамоўныя кнігі, газеты і часопісы. Польская мова была адной з афіцыйных моў раёна. Яна ўжывалася ва ўсіх партыйных і дзяржаўных установах раёна, уключна з міліцыяй і судамі.

У той жа час палякі і іншыя насельнікі Дзяржыншчыны падвяргаліся інтэнсіўнай камуністычнай прапагандзе, якая часта была для іх чужою, але была блізкаю палякам-камуністам, колькасць якіх у партыйным кіраўніцтве была занадта вялікая. Раён, як і ўвесь Савецкі Саюз, перажыў калектывізацыю і ганенні на рэлігію, якім насельніцтва аказала значны супраціў.

Прычыны ліквідацыі польскіх аўтаномій не вельмі ясныя. Магчыма, гэта звязана з тым, што Сталін займеў іншыя планы адносна лёсу Польшчы і не жадаў мець у Савецкім Саюзе польскіх адміністрацыйных адзінак. Магчыма, палякі занадта цяжка паддаваліся саветызацыі. Так ці інакш, услед за Мархлеўшчынай (1935) у 1938 годзе была зліквідаваная і Дзяржыншчына. Школы, бібліятэкі, іншыя польскія культурныя асяродкі былі зачыненыя. Многія этнічныя палякі былі высланыя ў Казахстан і Сібір.

Падрабязнасці існавання і ліквідацыі польскіх аўтаномій за савецкім часам замоўчваліся.

## Спасылкі 
* Палякi — Беларусы: узаемныя стэрэатыпы ў XIX i XX ст.

Катэгорыя:Гісторыя Дзяржынскага раёна
Катэгорыя:Палякі на Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1932 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1938 годзе
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Фелікса Дзяржынскага
Катэгорыя:1932 год у Беларусі
Малдаўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка

**Малдаўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка**, () **МССР** ()  — адна з рэспублік Саюза Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік.

Размяшчалася на крайнім паўднёвым захадзе Еўрапейскай часткі СССР. На захадзе межавала з Румыніяй, на ўсходзе, поўначы і поўдні — з Украінскай ССР. Плошча 33,7 тыс. км². Насельніцтва 4 337 тыс. чал. (1989). Сталіца — горад Кішынёў.

Важныя гарады (тыс. жыхароў, 1989 г.): Кішынёў (667,1), Ціраспаль (181,9), Бэлць (158,5), Бендэр (130,0). За гады Савецкай улады з былых сёлаў і невялікіх мястэчкаў выраслі гарады Рыбніца, Унгень, Едынец, Фларэшць, Камрат, Чадыр-Лунга.

## Стварэнне МССР 
28 чэрвеня 1940 года савецкія войскі ўступілі ў Бесарабію і Паўночную Букавіну, на частцы тэрыторыі якіх 2 жніўня была ўтвораная Малдаўская ССР.

## Сімволіка 
* Герб Малдаўскай ССР
* Сцяг Малдаўскай ССР

## Спасылкі
Сафі Монк

**Сафі Чарлін Экланд Монк** (, нар. 14 снежня 1979, Англія) — англа-аўстралійская поп спявачка, актрыса і мадэль. Былая ўдзельніца жаночай поп-грурта Bardot, пачала сола-кар’еру, выпусціўшы альбом «Calendar Girl». А зусім нядаўна заявіла пра сябе, як пра актрысу, з’явіўшыся ў такіх фільмах, як «Кінаспатканне» і «Клік: З пультам па жыцці».

## Біяграфія 
Монк нарадзілася ў Англіі, але калі яна была маленькай, яе бацькі пераехалі ў Аўстралію ў Голд-Кост, Квінслэнд. Наведвала  і , дзе брала ўдзел у школьнай праграме *CAD* (Center of Artistic Development) — Цэнтр мастацкага развіцця. Удзельнічала ў шоу «Popstars».

Монк — вегетарыянка.

## Дыскаграфія 
### Альбомы ў складзе Bardot 
* *Bardot* (2000)
* *Play It Like That* (2001)

### Сольны альбом 
* *Calendar Girl* (2003)

### Сінглы 
* *Inside Outside* (2002)
* *Get the Music On* (2003)
* *One Breath Away* (2003)

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт