open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Turochamp

**«Turochamp»** — , распрацаваная Аланам Цьюрынгам і Дэвідам Чампернаўнам у 1948 годзе ў рамках даследавання па інфарматыцы і машынным навучанні. Перад тым, як зрабіць ход, «Turochamp» разглядае ўсе магчымыя хады і пралічвае кожны магчымы адказ апанента, пасля чаго дадаткова аналізуе ўдалыя хады. Усім атрыманым у выніку аналізу пазіцыям прысвойваецца метрыка, па якой праграма выбірае найболей удалы ход. Прытрымліваючыся гэтага алгарытму, праграма здольная разыграць паўнавартасную партыю ад пачатку да канца супраць жывога суперніка на ўзроўні пачынаючага гульца ў шахматы.

Цьюрынг і Чэмперноўн так і не скончылі «Turochamp», паколькі алгарытм быў занадта складаным для працы на камп’ютарах таго часу — такіх як «». Цьюрынг паспрабаваў рэалізаваць алгарытм на манчэстарскім камп’ютары «» 1951 года выпуску, аднак поспеху не дамогся. У 1952 годзе Цьюрынг згуляў матч супраць вучонага , пакрокава выканаўшы алгарытм самастойна. У 1954 году Цьюрынг памёр, так і не дамогшыся працы «Turochamp» на рэальным камп’ютары; Чэмперноўн не стаў працягваць праект, і код быў страчаны.

Нягледзячы на тое, што алгарытм так і не быў фармалізаваны ў выглядзе праграмы, «Turochamp» лічыцца першай  і прэтэндуе на званне першай шахматнай праграмы ў гісторыі (адначасова з «Turochamp» распрацоўвалася некалькі іншых шахматных праграм, аднак ні адна з іх не была завершана). Першая працуючая праграма, напісаная ў 1951 году  для камп’ютара «Ferranti Mark 1», засноўвалася на «Turochamp» і абмяжоўвалася . Да  2012 года «Turochamp» была адноўлена і супраць праграмы згуляў гросмайстар Гары Каспараў.

## Заўвагі 
## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 1948 года
Катэгорыя:Шахматныя праграмы
Арсеній Аляксандравіч Барысевіч

**Арсеній Аляксандравіч Барысевіч** (нар. , в. Юравічы, Дзятлаўскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне будаўнічай механікі. Доктар тэхнічных навук (1996), прафесар (2003). Член-карэспандэнт Беларускай акадэміі архітэктуры (1998).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (спецыяльнасць «Прамысловае і грамадзянскае будаўніцтва», 1961).
    
Працаваў у Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (з 1968, будаўнічы факультэт, кафедра «Будаўнічая механіка», з 1980 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: аптымальнае праектаванне будаўнічых сістэм; распрацоўка эфектыўных лікавых метадаў аптымізацыі стрыжнёвых сістэм.

## Бібліяграфія 
Оптимизация упругих стержневых систем на основе малых вариаций переменных проектирования : автореферат диссертации … доктора технических наук : 05.23.17 / Борисевич Арсений Александрович. — Москва, 1994.
     

## Літаратура 
* Барысевіч Арсеній Аляксандравіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2004. — Т. 18, кн. 1. — С. 345.
* Борисевич Арсений Александрович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 2. — С. 456.
* Борисевич Арсений Александрович // Кто есть кто : Доктора наук, профессора, заслуженные деятели науки и лауреаты премий Белорусской государственной политехнической академии : справочник. ― Минск, 2000. — С. 115.
 

Катэгорыя:Выкладчыкі будаўнічага факультэта БНТУ
Пётр Мікалаевіч Касцюковіч

**Пётр Мікалаевіч Касцюковіч** (, в. Вяляцічы, Барысаўскі раён, Мінская вобласць — ) — беларускі гідрагеолаг. Доктар тэхнічных навук (1997), кандыдат геолага-мінералагічных навук (1966), прафесар (1998).

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт (1960), Ленінградскі горны інстытут (аспірантура, 1965).
    
Працаваў у Беларускім навукова-даследчым інстытуце меліярацыі і воднай гаспадаркі (1966—1991), Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (з 1992, будаўнічы факультэт, кафедра «Геатэхніка і экалогія ў будаўніцтве», прафесар).

Навуковыя інтарэсы: гідралагічныя аспекты зоны актыўнага водаабмену асадкавых парод.

## Бібліяграфія 
* Теоретические основы определения гидрогеологических параметров в условиях перетекания подземных вод и при формировании разрыва уровней на стенке возмущающей скважины : диссертация … доктора технических наук : 04.00.06 : защищена 14.02.1997 : утверждена 00.00.1997 / Костюкович Петр Николаевич. — Минск, 1996.
* Гидрогеологические расчеты дрен и параметров водоносных горизонтов (на примере Яковлевского и Южно-Белозерского железорудных месторождений) : автореферат диссертации … кандидата геолого-минералогических наук / Костюкович Петр Николаевич. ― Ленинград, 1966.

## Літаратура 
* Касцюковіч Пётр Мікалаевіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1999. — Т. 8. — С. 162.
* Костюкович Петр Николаевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 4. — С. 243.
* Костюкович Петр Николаевич // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2017. — Т. 5 : Минская область : в 3 кн., кн. 2. — С. 141.
* Костюкович Петр Николаевич // Геологи и горные инженеры Беларуси : биографический справочник — Минск, 2008. — Ч. 1. — С. 113.
* Костюкович Петр Николаевич // Кто есть кто : доктора наук, профессора, заслуженные деятели науки и лауреаты премий Белорусской государственной политехнической академии : справочник. — Минск, 2000. — С. 7—8.
* Костюкович Петр Николаевич // Научные направления ученых Белорусской государственной политехнической академии. — Минск, 1998. — C. 87.
Лысоў

**Лысоў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Віктар Пятровіч Лысоў (1932—2007) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі і арганізацыі будаўніцтва.
* Сяргей Юр’евіч Лысоў (1886—1934) — дзяржаўны і палітычны дзеяч, арганізатар адукацыі.
* Юлій Раманавіч Лысоў (1925-?) — беларускі архітэктар, мастак.
Пацверджанне

**«Пацверджанне»** () ― амерыканскі кароткаметражны камедыйны мастацкі фільм кінарэжысёра , зняты ў 2007 годзе. Беларускамоўная агучка зроблена студыяй «Кінаконг», ролі агучвалі: Павел Харланчук, Ганна Хітрык, Уладзімір Глотаў.

## Сюжэт 
Фільм аб дзіўнай бясплатнай паркоўцы, бясплатных кампліментах і неверагоднай гісторыі кахання.

## У ролях 
## Узнагароды 
* Cleveland International Film Festival (2007) ― прыз Курту Куэнэ.
* Hawaii International Film Festival (2007) ― «Найлепшы кароткаметражны фільм».

## Спасылкі 
* 
* «Пацверджанне» на 

Катэгорыя:Фільмы ЗША 2007 года
Катэгорыя:Кінакамедыі 2007 года
Катэгорыя:Кінакамедыі ЗША
Катэгорыя:Кароткаметражныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы, агучаныя па-беларуску праектам Кінаконг
Кенэбек (акруга)

**Акруга Кенэбек** () — акруга на поўдні штата Мэн, ЗША. Насельніцтва на 2020 год складала  чалавек.

Горад Агаста, ранні каланіяльны гандлёвы пост, з’яўляецца сталіцай штата (з 1831 года) і адміністрацыйным цэнтрам акругі Кенэбек, якая была створана ў 1799 годзе з частак акруг Камберленд і Лінкальн. Назва акругі паходзіць ад слова індзейцаў абэнакі, якое азначае «доўгае возера». Эканоміка Кенэбека абапіраецца на дзейнасць дзяржаўнага кіравання, вытворчасць тэкстылю і папяровых вырабаў, жывёлагадоўлю, турызм і ахову здароўя.

### Суседнія акругі 
* Сомерсет — поўнач
* Уалдо — усход
* Сагадахок — поўдзень
* Лінкальн — поўдзень
* Андраскогін — паўднёвы захад
* Франклін — паўночны захад

## Дэмаграфія 
Паводле перапісу 2020 года ў акрузе Кенэбек жылі  чалавекі. Сярэдні ўзрост насельніцтва — 44,1 год. Насельніцтва акругі па ўзроставым дыяпазоне размеркавалася наступным чынам: 19,3 % — жыхары маладзейшыя за 18 гадоў, 60,8 % — ад 18 да 65 гадоў і 19,9 % — ва ўзросце 65 гадоў і старэй. Расавы склад: белыя — 91,9 %, афраамерыканцы — 0,7 %, карэнныя амерыканцы — 0,4 % і азіяты — 0,9 %. 2,1 % насельніцтва — лацінаамерыканцы.

У 2020 годзе медыяны даход на сям’ю ацэньваўся ў  $, на хатнюю гаспадарку — у  $. 11,6 % насельніцтва пражываюць за рысай беднасці. 31,3 % маюць вышэйшую адукацыю.

## Галерэя 

Image:Kennebec County Courthouse Augusta Maine 2013.jpg|Будынак суда акругі Кенэбек
Image:Augusta, Maine At Night (37717013586).jpg|Агаста
Image:The Olde Federal Building (19074259296).jpg|Агаста

Катэгорыя:Акругі Мэна
Віктар Пятровіч Лысоў

**Віктар Пятровіч Лысоў** (, в. Качкары, Ічалкаўскі раён, Мардовія, Расія — ) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі і арганізацыі будаўніцтва. Доктар тэхнічных навук (1985), прафесар (1987).

## Біяграфія 
Скончыў Горкаўскі будаўнічы тэхнікум (1951), Новасібірскі інжынерна-будаўнічы інстытут (1958), навукова-даследчы і праекты інстытут «УралНИИСтромпроект» (аспірантура, 1970).
    
Працаваў у трэсце «Зыряновсксвинецстрой» (1951—1954, майстар), будаўнічам ўпраўленні ў г. Новакузнецку (1959—1965, прараб, начальнік участка, галоўны інжынер), будаўнічам упраўленні «Кузнецметаллургстрой» (1965—1977, намеснік кіруючага, галоўны інжынер), Беларускім філіяле Усесаюзнага навукова-даследчага і праектнага інстытута працы ў будаўніцтве (старшы навуковы супрацоўнік), Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (з 1978, будаўнічы факультэт, кафедра «Арганізацыя і кіраванне будаўніцтвам», прафесар, у 1977—1992 — загадчык кафедры, з 1986 — галоўны навуковы кіраўнік НДЛ «Інфарматыка і тэхналогія будаўніцтва»).

Навуковыя інтарэсы: распрацоўка і асваенне новых тэхналогій і сродкаў тэрмаапрацоўкі пры ўзвядзенні маналітных канструкцый, спосабаў абагравання памяшканняў і іншых устройстваў з выкарыстаннем палімерных электраправаднікоў.

## Узнагароды 
Ордэн СССР «Знак Пашаны» (1970) і інш.

## Бібліяграфія 
* Формирование ресурсосберегающих технологических процессов возведения конструкций из монолитного бетона : автореферат диссертации … доктора технических наук : 05.23.08 / Лысов Виктор Петрович. — Москва, 1984.

## Літаратура 
* Лысоў Віктар Пятровіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1999. — Т. 9. — С. 386.
* Лысов Виктор Петрович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 4. — С. 576.
* Лысов Виктор Петрович // Кто есть кто : доктора наук, профессора, заслуженные деятели науки и лауреаты премий Белорусской государственной политехнической академии : справочник. — Минск, 2000. — С. 146.
* Строительный факультет БПИ — БГПА — БНТУ, 1920—2010 : исторический очерк / Э. В. Овчинников, П. И. Лавренко. — Минск, 2010.
Іван Хадкевіч

**Іван Хадкевіч**, або **Іван Ходкавіч** (каля 1420 — каля 1485) — вялікалітоўскі арыстакрат. Намеснік менскі (зг. 1459), лідскі (зг. 1469—1471), віцебскі (зг. 1477), луцкі (зг. 1478—1480), кіеўскі (1480—1483). Адначасова маршалак гаспадарскі (зг. 1469—1479).

## Біяграфія 
Сын баярына Ходкі (Фёдара) Юр’евіча, продка роду Хадкевічаў. Праваслаўны.

Вядомы з 1466 года ўжо як камандзір вялікалітоўскага атрада ў вайне 1454-1466 гадоў Польшчы з Тэўтонскім ордэнам, у тым ліку пры аблозе Хойніцы. У кастрычніку 1470 годзе як маршалак гаспадарскі, у сувязі з усходняй палітыкай Княства, быў паслом у Польшчу каб заручыцца яе падтрымкай, у тым ліку вайсковай. У 1474 годзе камандаваў вялікалітоўскім атрадам у паходзе супраць венгерскага караля Мацьяша. У 1476 годзе падпісаў ліст да Папы Сікста IV, ініцыяваны, магчыма, мітрапалітам Місаілам.

У 1480 годзе, па смерці Марціна Гаштольда, атрымаў урад ваяводы кіеўскага, што незадаволіла князя Міхаіла Алелькавіча, які лічыў сябе кіеўскім спадчыннікам і разам з князем бельскім Фёдарам Іванавічам і князем Іванам Гальшанскім задумаў змову супраць караля Казіміра і яго сям’і. Іван Хадкевіч спрыяў выкрыццю змовы, хоць быў зяцем аднаго з яе ўдзельнікаў.

У першы год ваяводства Хадкевіча захоўваліся прыязная адносіны з крымскім ханам Менглі-Гірэем. Аднак у 1482 годзе крымскія татары раптоўна напалі на Кіеўскую зямлю, 1 верасня ўзялі Кіеў, разрабавалі і спалілі яго, вывелі вялікі палон, у тым ліку і ваяводу Івана Хадкевіч з сям’ёй.

Памёр у крымскім палоне ў 1483 годзе. Жонку Агнешку-Сафію, дачку Аграфену і сына Аляксандра выкупіў вялікі князь Казімір.

## Сям’я 
У шлюбе з князёўнай Агнешкай-Сафіяй (пам. пасля 1496), дачкой князя бельскага Івана Уладзіміравіча (пам. каля 1450) і князёўны Васілісы з Гальшанскіх (пам. 1484), мелі прынамсі трох дзяцей.
* Аляксандра (каля 1475—1549), ваяводу новагародскага,
* Аграфену (пам. да 1542), у шлюбе з князем Багданам Іванавічам Заслаўскім, намеснікам менскім,
* Якумілу, памерла ў крымскім палоне.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Памерлі ў месцах пазбаўлення волі
Іван
Катэгорыя:Старосты менскія
Катэгорыя:Старосты лідскія
Катэгорыя:Намеснікі віцебскія
Катэгорыя:Старосты луцкія
Катэгорыя:Ваяводы кіеўскія (Вялікае Княства Літоўскае)
Катэгорыя:Маршалкі гаспадарскія
Кінбурнскі паўвостраў

**Кінбурнскі паўвостраў** () — нізінны паўвостраў паміж Дняпроўска-Бугскім ліманам і Ягарліцкім залівам Чорнага мора, у межах Херсонскай і Мікалаеўскай абласцей Украіны.

## Геаграфія 
Даўжыня да 40 км, шырыня 8-10 км. Паўвостраў звужаны ў аснове і мае шырокую галоўную частку, што заканчваецца косамі (у т.л. Кінбурнская каса на паўночным захадзе). Складаецца з пяскоў, на якіх развіваюцца дзярновыя глебы. Шматлікія азёры (каля 400), усходняя частка паўвострава забалочаная. Шмат саланчакоў. Пераважаюць стэпавыя ландшафты, у паніжэннях — участкі лясоў (дуб, бяроза, вярба). Месца гнездавання і адпачынку пералётных птушак. Частка Кінбурнскага паўвострава знаходзіцца ў складзе .

## Літаратура 
* *Андріяш О. П.* Кінбурнський півострів // Географічна енциклопедія України : [у 3 т.] / редкол.: О. М. Маринич (відповід. ред.) та ін. — К., 1989—1993. ISBN 5-88500-015-8. Т. 2.

Катэгорыя:Геаграфія Мікалаеўскай вобласці
Катэгорыя:Геаграфія Херсонскай вобласці
Катэгорыя:Паўвостравы Украіны
Пшэводаў

**Пшэво́даў** () — вёска ў гміне Далгабычаў Грубяшоўскага павета Люблінскага ваяводства на паўднёвым усходзе Польшчы, недалёка ад мяжы з Украінай. Яна знаходзіцца прыкладна за 15 кіламетраў на паўднёвы захад ад Далгабычава, за 39 кіламетраў на поўдзень ад Грубешава і за 129 кіламетраў на паўднёвы ўсход ад рэгіянальнай сталіцы Любліна. Вёска знаходзіцца ў гістарычнай вобласці Галічына.

На 2021 год у вёсцы пражывае 413 чалавек.

## Ракетны ўдар 
Увечары 15 лістапада 2022 года падчас вайны ва Украіне адна або некалькі ракет (верагодна, украінскага паходжання) патрапілі ў вёску, у выніку чаго загінулі два чалавекі.
Радыётэхніка

**Радыётэ́хніка** — навука, якая займаецца вывучэннем электрамагнітных ваганняў і хвалі радыёдыяпазону, метадаў іх генерацыі, узмацнення, пераўтварэння, выпраменьвання і прыёму і выкарыстання іх для перадачы інфармацыі. Таксама галіна тэхнікі, якая выкарыстоўвае электрамагнітныя хвалі для перадачы інфармацыі ў радыёсувязі, радыёвяшчанні, тэлебачанні, радыёлакацыі, радыёнавігацыі, радыёастраноміі, дыстанцыйным кіраванні і інш.

Узнікненне радыётэхнікі звязваецца з працамі Майкла Фарадэя, які заклаў асновы вучэння аб электрычным і магнітным палях, і Дж. К. Максвэла, матэматычна абгрунтаваўшага магчымасць існавання электрамагнітнага поля, здольнага распаўсюджвацца ў прасторы ў выглядзе электрамагнітных хваль.

Развіццё радыётэхнікі цесна звязана з дасягненнямі ў галіне радыёфізікі, электронікі, фізікі паўправаднікоў, тэорыі ваганняў, тэорыі інфармацыі, матэматыкі, тэхнікі высокачастотных вымярэнняў, вакуумнай і паўправадніковай тэхнікі.

## Літаратура 
* 
*
Сяргей Сцяпанавіч Касцюковіч

**Сяргей Сцяпанавіч Касцюковіч** (, станцыя Негарэлае, Дзяржынскі раён, Мінская вобласць — ) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі машына- і прыборабудавання, метралагічнага забеспячэння. Кандыдат тэхнічных навук (1955), прафесар (1984). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (1949; аспірантура, 1955).
    
Працаваў у Міністэрстве вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі БССР (1968—1979, начальнік Упраўлення вышэйшых вучэбных устаноў), Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (з 1949, прыборабудаўнічы факультэт, кафедра «Стандартызацыя, метралогія і інфармацыйныя сістэмы», прафесар, у 1961—1984 — загадчык кафедры «Прыборы дакладнай механікі», у 1968—1979 — па сумяшчальніцтве, у 1962—1968 — дэкан машынабудаўнічага факультэта, 1979—1984 — прарэктар па вучэбнай рабоце).

Навуковыя інтарэсы: тэхналогія вытворчых прыбораў; прымяненне прынцыпаў функцыянальнай узаемазамяняльнасці для павышэння якасці, дакладнасці і надзейнасці прадукцыі; метралагічнае забеспячэнне і інтэнсіфікацыя тэхналагічных працэсаў у машына- і прыборабудаванні.

## Узнагароды 
Ордэны Чырвонай Зоркі (1944), Айчыннай вайны 2 ступені (1985), знакі «За заслуги в стандартизации» (1968), «За отличные успехи в работе высшей школы» (1970) і інш.

## Бібліяграфія 
* Некоторые вопросы качества поверхности, обработанной резанием с применением электрического тока : автореферат диссертации … кандидата технических наук / С. С. Костюкович. — Минск, 1956.
     

## Літаратура 
* 
* Костюкович Сергей Степанович // Кто есть кто : доктора наук, профессора, заслуженные деятели науки и лауреаты премий Белорусской государственной политехнической академии : справочник. — Минск, 2000. — С. 101—103.
* Костюкович Сергей Степанович — студент, военный, ученый / Кислюк В. С., Яколцевич В. Г. // БПИ, БГПА, БНТУ ― история, традиции, перспективы. — Минск, 2011. — С. 113.
 

Катэгорыя:Дэканы машынабудаўнічага факультэт БНТУ
Катэгорыя:Выкладчыкі прыборабудаўнічага факультэта БНТУ
Дзмітрый Сяргеевіч Даманеўскі

**Дзмітрый Сяргеевіч Даманеўскі** (нар. , Мінск) — беларускі фізік, спецыяліст у галіне фізікі і тэхнікі паўправаднікоў. Доктар фізіка-матэматычных навук (1985), прафесар (1986).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1962).
    
Працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце (з 1962, інжынер праблемнай лабараторыі паўправадніковай тэхнікі, у 1969—1978 — дацэнт кафедры фізікі паўправаднікоў), Міністэрстве анадукацыі навукі Рэспублікі Беларусь (1994—1996, начальнік Галоўнага ўпраўлення вышэйшай адукацыі), Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (з 1978, прафесар кафедры «Эксперыментальная і тэарэтычная фізіка», у 1978—2014 — загадчык кафедры, 1988—1990 і 1997—1999 — прарэктар па вучэбнай рабоце).

Навуковыя інтарэсы: фізіка цвёрдага цела і паўправаднікоў; уласцівасці паўправаднікоў тыпу А³В⁵; мікраэлектроніка.

## Бібліяграфія 
* Энергетический спектр электронов, электрические и рекомбинационные свойства легированных полупроводниковых кристаллов типа А³В⁵ : автореферат диссертации … доктора физико-математических наук : 01.04.10 / Доманевский Дмитрий Сергеевич. ― Вильнюс, 1984.
* Влияние структурных несовершенств на люминесценцию арсенида галлия : автореферат диссертации … кандидата физико-математических наук : 049 / Д. С. Доманевский. ― Минск, 1969.
        

## Літаратура 
* 
*  — С. 418.
* Доманевский Дмитрий Сергеевич // Кто есть кто : доктора наук, профессора, заслуженные деятели науки и лауреаты премий Белорусской государственной политехнической академии : справочник. ― Минск, 2000. — С. 24.
* Доманевский Дмитрий Сергеевич // Научные направления ученых Белорусской государственной политехнической академии. ― Минск, 1998. — С. 4.
 

Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Ягоўдзік

**Ягоўдзік** — беларускае прозвішча, якое паходзіць ад царкоўнага імя Якаў.

## Вядомыя асобы 
* Мікалай Захаравіч Ягоўдзік (1931—2022) — беларускі вучоны ў галіне дэрматавенералогіі і клінічнай біяхіміі.
* Уладзімір Іванавіч Ягоўдзік — беларускі празаік, драматург.
Паралімпійскі камітэт Рэспублікі Беларусь

**Паралімпійскі камітэт Рэспублікі Беларусь** — грамадская арганізацыя, прызнаная Міжнародным паралімпійскім камітэтам, якая ўзначальвае паралімпійскі рух Беларусі і кіруецца ў сваёй дзейнасці заканадаўствам, Статутам Міжнароднага паралімпійскага камітэта і сваім статутам. Створаны ў 1996 годзе.

Паралімпійскі камітэт аб’ядноўвае 5 федэрацый інваспорту (па зроку, слыху, з парушэннямі функцый апорна-рухальнага апарату, інвалідаў-калясачнікаў і танцаў на калясках), больш за 25 клубаў спартсменаў-інвалідаў.

16 лістапада 2022 года на пазачарговай генеральнай асамблеі Міжнародны паралімпійскі камітэт прыпыніў членства Нацыянальнага паралімпійскага камітэта Беларусі. За прыпыненне членства прагаласавалі 54 члены, супраць — 45, 18 членаў устрымаліся.

## Старшыні 
* Алег Аляксандравіч Шэпель (з 2001 года).

## Узнагароды 
* Ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (2016).

Катэгорыя:Беларусь на Паралімпійскіх гульнях
Беларусь
Катэгорыя:Спартыўныя арганізацыі Беларусі
Бежанства

**Бежанства** — масавая прымусовая эвакуацыя жыхароў з Беларусі і ўсёй заходняй часткі Расійскай імперыі ў губерні далей на ўсход. Праведзена ў часе Першай сусветнай вайны, падчас г.зв. вялікага адступлення расійскай арміі пад націскам нямецкага наступлення з 3 мая па верасень 1915 года.

Найбольшая этнічная група бежанцаў — беларусы (з украінцамі), рэлігійная — праваслаўныя.

У выніку ваеннай няўдачы Расіі (Горліцкі прарыў нямецкіх войск) урад пачаў рыхтавацца да адступлення і заклікаць мірных жыхароў да найскарэйшай эвакуацыі. Людзей палохалі страшнымі забойствамі, грабяжамі і іншымі злачынствамі, якія нібыта абяцаў прыход немцаў тутэйшым праваслаўным. Сялянскую маёмасць забіралі і знішчалі. Так расійскае войска выкарыстоўвала тактыку спаленай зямлі.

Урадоўцы, супрацоўнікі прамысловых устаноў, чыгуначнікі і інш. таксама эвакуіраваліся.

Родны кут пакінула ад 2 да 3 млн чалавек (каля 800 тысяч з Гродзенскай губерні). З зямель на ўсход ад Беластока пайшлі да 80 % жыхароў. Расійская імперыя не здолела арганізаваць бяспечную эвакуацыю. Яна была бязладнай, працягвалася некалькі месяцаў і забрала многа жыццяў. Была спёка, не ставала ежы і вады. Пры дарогах заставаліся магілы, а некаторых памерлых не хавалі. Такія варункі спрыялі сполахам эпідэмій і прывялі да масавай смерці дзяцей.

Сярод уцекачоў пераважалі дзеці і жанчыны. Дзяцей было каля 41-48 % ад усіх. Каля 1/3 уцекачоў не выжылі.

Этнічны склад:

* беларусы (з украінцамі) — 67,5 %
* палякі — 13,2 %
* яўрэі — 6,4 %
* латышы — 4,9 %
* армяне, літоўцы, эстонцы, іншыя — 8 %

Уцекачоў рассялілі ў розных раёнах, аж да кітайскае граніцы. У 1918—1922 яны вярталіся назад. Вяртанне, як і перамяшчэнне ў Расію, забрала жыцці.

Бежанства і вяртанне апісаны ў творах беларускай, яўрэйскай і іншай літаратуры. Тут верш «На чужыне», апавяданне «Туды, на захад!» Якуба Коласа. Апублікаваны ўспаміны.

У 2015 у вёсках Беласточчыны ўсталявалі крыжы і помнікі ў памяць пра бежанцаў. Гэта вёскі Вялікія Пасечнікі, , , , ,  і іншыя.

У 2017 паказаны фільм «Бежанцы 1915—1922» Юрыя Каліны.

## Літаратура 
* Prymaka-Oniszk Aneta, Bieżeństwo 1915. Zapomniani uchodźcy. 2016. ISBN 978-83-8049-350-6
** Бежанства 1915 года: забытыя ўцекачы / Анета Прымака-Онішк; пераклад з польскай мовы Алекса Моніча. — Смаленск: Інбелкульт, 2019. — 303 с. ISBN 978-5-00076-051-2
* Mironowicz Eugeniusz, Wielka tułaczka (1915—1921). 2018. ISBN 978-83-953097-00
* Віталь Луба (рэд.): Бежанства 1915 года. Беласток 2000. — Зборнік успамінаў
* Losy mieszkańców Orli, Czasopis, Nr 11/09, listopad 2009
* Michał Mincewicz: Ciężki los bieżeńców, Czasopis, Nr 7-8/09

## Спасылкі 
* biezenstwo.pl
* Białystok

Катэгорыя:Расійская імперыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Бежанцы
Катэгорыя:XX стагоддзе ў Беларусі
Катэгорыя:XX стагоддзе ва Украіне
Катэгорыя:Эвакуацыі
Катэгорыя:Дэпартацыя
Мікалай Ярмоленка

**Мікалай Ярмоленка**:
* Мікалай Мікітавіч Ярмоленка (1929—1999) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі сілікатных і тугаплаўкіх неметалічных матэрыялаў.
* Мікалай Фёдаравіч Ярмоленка (1900—1972) — вучоны-хімік. Акадэмік АН БССР, доктар хімічных навук, прафесар, Заслужаны дзеяч навукі БССР.
Уладзіслаў Ахмедавіч Ібрагімаў

**Уладзіслаў Ахмедавіч Ібрагімаў** (нар. , Кіеў, Украіна — ) — беларускі спецыяліст у галіне механікі дэфармуемага цвёрдага цела. Доктар фізіка-матэматычных навук (1979), прафесар (1983).

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава (1968; аспірантура, 1971).

Працаваў у Івана-Франкоўскім інстытуце нафты і газу (1971—1979), Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (з 1979, прыборабудаўнічы факультэт, кафедра «Інжынерная матэматыка», з 1981 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: тэорыя і матэматычныя метады нелінейнай механікі разбурэння; краявыя задачы фізічна і геаметрычна нелінейнай пругкасці і пластычнасці.

## Бібліяграфія 
* Некоторые задачи о распространении трещин в упругопластических средах : автореферат диссертации … доктора физико-математических наук : 01.02.04 / Ибрагимов Владислав Ахмедович. — Москва, 1978.

## Літаратура 
* 
* Ибрагимов Владислав Ахмедович // Кто есть кто : доктора наук, профессора, заслуженные деятели науки и лауреаты премий Белорусской государственной политехнической академии : справочник. — Минск, 2000. — С. 16—17.

Катэгорыя:Выкладчыкі Івана-Франкоўскага нацыянальнага тэхнічнага ўніверсітэта нафты і газу
Катэгорыя:Механікі СССР
Катэгорыя:Механікі Беларусі
Катэгорыя:Фізікі Украіны
Віктар Барысавіч Яржэмбіцкі

**Віктар Барысавіч Яржэмбіцкі** (, станіца Арджанікідзеўская, Інгушэція, Расія — ) — беларускі спецыяліст у галіне цвердацельнай электронікі і вымяральнай тэхнікі. Доктар фізіка-матэматычных навук (1994), прафесар.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Фізіка», 1967), Фізіка-тэхнічны інстытут АН СССР (аспірантура, 1970).
    
Працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце (1971—1979, старшы навуковы супрацоўнік), Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (з 1979, прыборабудаўнічы факультэт, кафедра «Інфармацыйна-вымяральная тэхніка і тэхналогіі», прафесар, у 1979—1986 — загадчык кафедры «Паўправадніковая мікра- і нанаэлектроніка», 1996—1997 — кафедры «Інфармацыйна-вымяральная тэхніка»).
 
Навуковыя інтарэсы: фізіка і тэхналогія матэрыялаў, прыбораў і ўстройстваў электроннай, Інфармацыйна-вымяральнай тэхнікі.

## Бібліяграфія 
* Неравновесные процессы в поверхностно-барьерных структурах при комбинированных внешних воздействиях и приборы на их основе : автореферат диссертации … доктора физико-математических наук : 05.27.01 / Яржембицкий Виктор Борисович. — Минск, 1995.
* Изыскание и исследование некоторых инфракрасных полупроводниковых фотографических систем с управляемой чувствительностью : автореферат диссертации … кандидата физико-математических наук : 01.04.10 / Виктор Борисович Яржембицкий. — Минск, 1973.

## Літаратура 
* Яржембицкий Виктор Борисович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 727.
* Яржембицкий Виктор Борисович // Кто есть кто : доктора наук, профессора, заслуженные деятели науки и лауреаты премий Белорусской государственной политехнической академии : справочник. — Минск, 2000. — С. 104—105.
* Яржембицкий Виктор Борисович // Физический факультет / Белорусский государственный университет. — Минск, 2008. — С. 207.
Прыдарожная капліца (Верхняе Чэрніхава)

**Прыдарожная капліца** — капліца ў в. Верхняе Чэрніхава Баранавіцкага раёна. Была пастаўлена пры ўездзе ў панскую сядзібу ў XIX ст.

## Архітэктура 
Помнік архітэктуры позняга класіцызму. Вырашана чатырохграннай двух’яруснай цаглянай вежай пад шатровым пакрыццём. Архітэктурнай выразнасцю надзелены другі ярус, крапаваны нішамі-экседрамі і вуглавымі пілястрамі, апяразаны высокім антаблементам.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Капліцы Беларусі
Катэгорыя:Культавыя збудаванні Баранавіцкага раёна
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Катэгорыя:Верхняе Чэрніхава
Мікалай Мікітавіч Ярмоленка

**Мікалай Мікітавіч Ярмоленка** (, в. Ясяні, Брагінскі раён, Гомельская вобласць — ) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі сілікатных і тугаплаўкіх неметалічных матэрыялаў. Доктар тэхнічных навук (1972), прафесар (1973).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (1952).
    
Процаваў у Інстытуце будаўніцтва і архітэктуры Дзяржбуда БССР (1976-?, дырэктар), Беларускім тэхналагічным інстытуце (1978-?), Беларускай дзяржаўнай політэхнічнай акадэміі (1952—1976 і з 1981, дацэнт кафедры «Тэхналогія шкла», у 1972—1976 — прарэктар па навуковай рабоце, адначасова загадчык кафедры «Тэхналогія сілікатаў», з 1987 — загадчык кафедры «Тэхналогія матэрыялаў і прыбораў электроннай тэхнікі»).

Навуковыя інтарэсы: тэхналогія шкла і сіталаў; тэрмічныя ўласцівасці шкла; будова шкла і шклоўтварэнне; хімія і тэхналогія матэрыялаў электроннай тэхнікі.

## Бібліяграфія 
* Физико-химические закономерности синтеза высокоглиноземистых силикатных стекол и ситталов с повышенными химической устойчивостью, термическими и прочностными характеристиками : автореферат диссертации … доктора технических наук : 05.350 / Ермоленко Николай Никитич. — Минск, 1971.
* Синтез высокопреломляющих циркониево-бариевых стекол и изучение их свойств : автореферат диссертации … кандидата технических наук / Н. Н. Ермоленко. — Минск, 1956.

## Літаратура 
* Ярмоленка Мікалай Мікітавіч // Беларуская савецкая энцыклапедыя : [у 12 т.]. — Мінск, 1974. — Т. 11. — С. 560.
* Ярмоленка Мікалай Мікітавіч / В. А. Сычык // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2004. — Т. 18, кн. 1. — С. 301—302.
* Ермоленко Николай Никитич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 3. — С. 506.
* Ермоленко Николай Никитич // Научные направления ученых Белорусской государственной политехнической академии. — Минск, 1998. — С. 74.
Антон Уладзіміравіч Вавілаў

**Антон Уладзіміравіч Вавілаў** (нар. , Паставы, Віцебская вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне будаўнічага і дарожнага машынабудавання, нетрадыцыйнай энергетыкі. Доктар тэхнічных навук (1991), прафесар (1992). Акадэмік Беларускай горнай акадэміі (1996), Беларускай інжынернай акадэміі (1997), член Расійскай акадэміі архітэктуры і будаўнічых навук (1999).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі тэхналагічны інстытут (1971), Цэнтральны навукова-даследчы інстытут механізацыі і электрыфікацыі сельскай гаспадаркі (аспірантура, 1975).
    
Працаваў у Цэнтральным навукова-даследчым інстытуце механізацыі і электрыфікацыі сельскай гаспадаркі (1971—1982, навуковы супрацоўнік), Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (з 1982, НДЛ калёсных трактараў, старшы навуковы супрацоўнік; з 1983 — факультэт транспартных камунікацый, кафедра «Будаўнічыя і дарожныя машыны», з 1988 — загадчык кафедры, у 1996—2000 — прарэктар па вучэбнай рабоце).

Навуковыя інтарэсы: стварэнне многафункцыянальных энергазберагальных машын і сістэмы такіх машын для комплекснай механізацыі ў будаўніцтве; распрацоўка тэхнічных сродкаў для падрыхтоўкі і выкарыстання нетрадыцыйных і аднаўляльных крыніц энергіі.

## Бібліяграфія 
* Совершенствование ресурсосберегающей технологии и технических средств расчистки закустаренных земель в условиях Белоруссии : автореферат диссертации … доктора технических наук : 05.23.07 / Вавилов Антон Владимирович. — Москва, 1991.
     

## Літаратура 
* Вавілаў Антон Уладзіміравіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1996. — Т. 3. — С. 422.
* Вавилов Антон Владимирович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 2. — С. 581.
* Вавилов Антон Владимирович // Кто есть кто : Доктора наук, профессора, заслуженные деятели науки и лауреаты премий Белорусской государственной политехнической академии : справочник. — Минск, 2000. — С. 58—59.
 

Катэгорыя:Акадэмікі РААБН і яе папярэднікаў
Катэгорыя:Выкладчыкі факультэта транспартных камунікацый БНТУ
Катэгорыя:Машынабудаўнікі СССР
Катэгорыя:Машынабудаўнікі Беларусі
Сядзіба Рдултоўскіх (Верхняе Чэрніхава)

**Сядзіба Рдултоўскіх** — колішняя сядзіба ў в. Верхняе Чэрніхава Баранавіцкага раёна. Старадаўні двор.

## Парк 
Палац не захаваўся, захаваўся толькі парк, які быў закладзены ў другой палове XIX ст. Спалучаў невялікую пейзажную частку, пладовы сад, гаспадарчы двор і сажалкі за межамі паркавай зоны. Вылучаецца кампактнасцю і дакладнай агульнай арганізацыяй паркавай прасторы. Паводле даследавання А. Т. Федарука, парк належыць да тыпу пейзажных перыяду эклектыкі. Цэнтрам кампазіцыі быў палац, размешчаны ў глыбіні парку. На самым высокім месцы над схілам узвышша знаходзіцца партэрны ўчастак, які мае выгляд адкрытай пляцоўкі дыяметрам да 60 м. За палацам размяшчалася пейзажная частка парку, моцна зарослая кустамі. З рэдкіх раслін тут растуць ліпа амерыканская, лістоўніца еўрапейская. На жаль, у 1980 г. тут знік адзін з лепшых у Беларусі экзэмпляраў . Усяго ў парку налічваецца каля 25 відаў дрэў. Цэнтральная традыцыйная алея адсутнічае, па перыметры парк абкружаюць ліпавая і каштанавая алеі разам з валам і каналам, абсаджанымі карагачом.

Верхняе Чэрніхава. Вяндлярня. 2022 (01).jpg|Вяндлярня
Верхняе Чэрніхава. Сядзіба. Гаспадарчая пабудова.jpg|Гаспадарчая пабудова
Верхняе Чэрніхава. Сядзіба. Руіны будынка.jpg|Руіны будынка
Верхняе Чэрніхава. Сядзіба Рдултоўскіх (10).jpg|Прыдарожная капліца
Верхняе Чэрніхава. Капліца-пахавальня Рдултоўскіх. 2022 (01).jpg |Капліца-пахавальня Рдултоўскіх

### Біяразнастайнасць 
З паўднёвага боку парку знаходзіцца вялікі пладовы сад, уздоўж якога з двух бакоў размяшчаецца аднарадная ліпавая алея. Перад домам захаваліся каштаны і зараслі спірэі. З усходняга боку знаходзіцца партэрны ўчастак у выглядзе адкрытай пляцоўкі дыяметрам каля 60 м, з якой адкрываецца від на наваколлі парку. Парк атачаюць каштанавая і ліпавая алеі. Алеі па перыметры акружаны валам і абсаджаны спірэяй дубраўкалістай і акацыяй дрэвападобнай. Белая акацыя, лістоўніца еўрапейская, ясень звычайны сустракаюцца невялікімі групамі. У падросце дамінуе клён платанападобны.

У паркавым сажалцы адзначаны 2 віды рыб.

У парку Верхняе Чэрніхава зафіксаваны 3 віды жывёл, занесеных у Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь. Самец  быў адзначаны на паўднёвай ускраіне парку. Акрамя таго, на ўсходняй ускраіне парку неаднаразова адзначалася  ў момант палявання. На гнездаванні гэтыя віды на тэрыторыі парку не зафіксаваны. У парку была выяўлена адна асобіна  (у гняздзе перад адыходам у зімовую спячку). Уяўляе цікавасць знаходжанне ў парку , унесенай у Дадатак да Чырвонай кнігі Рэспублікі Беларусь (недастаткова даных (DD)). Гэты буйны жук фіксаваўся ў дуплаватых ліпах у 2005 (два асобнікі імага і пяць асобнікаў лічынак) і 2006 (тры асобнікі імага і сем асобнікаў лічынак) гадах.

У парку была адзначан .

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Сядзібы Баранавіцкага раёна
Катэгорыя:Верхняе Чэрніхава
Катэгорыя:Рдултоўскія
Катэгорыя:Колішнія сядзібы Беларусі
Катэгорыя:Батанічныя помнікі прыроды мясцовага значэння Брэсцкай вобласці
Мардоўская аўтаномная вобласць

**Мардоўская аўтаномная вобласць** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка РСФСР у складзе Сярэдняволжскага края, якая існавала з 10 студзеня 1930 года па 20 снежня 1934 года. Адміністрацыйны цэнтр — горад Саранск.

## Гісторыя 
Вобласць утворана 10 студзеня 1930 года ў складзе Сярэдняволжскага края ў выніку пераўтварэння з Мардоўскай акругі.

На 1 кастрычніка 1931 года ў вобласці мелася 18 раёнаў, 648 сельсаветаў, 4 гарады, у тым ліку 1 (Саранск — 20 221 чал.) вылучаны ў самастойную адміністрацыйна-гаспадарчую адзінку, 3 рабочыя пасёлкі, 1800 сельскіх населеных пунктаў. Гарадское насельніцтва на 1 студзеня 1931 года — 3,3 % (45 852 чал.). Іншыя гарады і рабочыя пасёлкі:
* р.п. Рузаеўка — 9704 чал.
* г. Ардатаў — 5854 чал.
* г. Краснаслабодск — 5462 чал.
* г. Цемнікаў — 3968 чал.
* р.п. Віндрэй — 3075 чал.
* р.п. Шырынгушы — 1536 чал.

20 снежня 1934 года Мардоўская аўтаномная вобласць была ператворана ў Мардоўскую Аўтаномную Савецкую Сацыялістычную Рэспубліку ў складзе Сярэдняволжскага края.

## Адміністрацыйны падзел 
Вобласць была падзелена на 22 раёны і 1 горад (Саранск), вылучаны ў самастойную адміністрацыйна-гаспадарчую адзінку:

## Гл. таксама 
* Рэспубліка Мардовія

## Спасылкі 
* Пра Рэспубліку Мардовію
* 80 гадоў з дня ўтварэння Мардоўскай акругі

Катэгорыя:Аўтаномныя вобласці РСФСР
Катэгорыя:Гісторыя Мардовіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1930 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1934 годзе
Уладзімір Адольфавіч Веранько

**Уладзімір Адольфавіч Веранько** (нар. , в. Ейны, Пастаўскі раён, Віцебская вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне дарожна-будаўнічых матэрыялаў. Доктар тэхнічных навук (1998), прафесар (1999).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (1975).
    
Працаваў у Беларускім дарожным навукова-даследчым інстытуце (1975—1977), Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (з 1978, факультэт транспартных камунікацый, кафедра «Праектаванне дарог», прафесар).

Навуковыя інтарэсы: праблемы трываласці і надзейнасці дарожна-будаўнічых матэрыялаў; структура і ўласцівасці кампазіцыйных будаўнічых матэрыялаў; новыя эфектыўныя тэхналогіі ў дарожным будаўніцтве.

## Узнагароды 
Нагрудныя знакі «Изобретатель СССР» (1986), «Ганаровы дарожнік Беларусі», сярэбраны медаль ВДНГ СССР (1990).

## Бібліяграфія 
* Дорожные бетоны на органогидравлических вяжущих (теория и практическое применение) : диссертация … доктора технических наук : 05.23.05 / Веренько Владимир Адольфович. — Минск, 1998.
       

## Літаратура 
* 
* Веренько Владимир Адольфович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 2. — С. 625.
* Веренько Владимир Адольфович // Кто есть кто : Доктора наук, профессора, заслуженные деятели науки и лауреаты премий Белорусской государственной политехнической академии : справочник. ― Минск, 2000. — С. 116—117.
ФК Аўтазаводзец-Трактар Мінск

**«Трактар»** — беларускі футбольны клуб з горада Мінск.

## Гісторыя 
Створаны ў 1947 годзе пры будаванні Мінскага трактарнага завода як спартыўная секцыя для будаўнікоў, а потым і завадчан. Клуб выйграваў чэмпіянат Беларускай ССР у 1948 і 1949 гадах.

У 2002 годзе «Трактар» аб’яднаўся з клубам «Працоўныя рэзервы-РІПА» ў новы клуб МТЗ-РІПА.

У 2015 годзе клуб быў адроджаны, выступаў на аматарскім узроўні ў чэмпіянаце Мінска. З 2021 года гуляе ў Другой лізе.

## Дасягненні 
### Чэмпіянат БССР 
*  Пераможца (2): 1948, 1949
*  Бронзавы прызёр (2): 1984, 1985

### Кубак БССР 
*  Уладальнік (1): 1958
*  Фіналіст (2): 1960, 1961

### Другая ліга чэмпіянату Беларусі 
*  Пераможца (1): 1999
*  Срэбраны прызёр (1): 1998

## Назвы 
* 1946: «Трактар»
* 1948: «Трактар-МТЗ»
* 1949: «Тарпеда-МТЗ»
* 1958: МТЗ
* 1960: «Трактар»
* 2002: Аб’яднаны з клубам «Працоўныя рэзервы-РІПА» ў новы клуб — МТЗ-РІПА.

## Спасылкі 
* Belarus — List of Champions


Трактар Мінск
Віктар Паўлавіч Міхайлаў

**Віктар Паўлавіч Міхайлаў** (, Вілейка, Мінская вобласць — ) — беларускі фізік. Доктар фізіка-матэматычных навук (1989), прафесар (1994).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (фізічны факультэт, 1972).
    
Працаваў у Інстытуце электронікі АН БССР (1972—1974, стажор-даследчык), Беларускім дзяржаўным універсітэце (1974—1993, Навукова-даследчы інстытут прыкладных фізічных праблем імя А. Н. Сеўчанкі, навуковы супрацоўнік, з 1990 — загадчык лабараторыі), Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (з 1993, Міжнародны лазерны цэнтр, у 1993—1999 — дырэктар цэнтра, адначасова прыборабудаўнічы факультэт, кафедра «Лазерная тэхніка і тэхналогія», у 1996—2001 — загадчык кафедры).

Памёр 20 лютага 2001 года, пахаваны ў г. Ньютан, штат Масачусетс, ЗША.

Навуковыя інтарэсы: лазерная фізіка.

## Бібліяграфія 
* Твердотельные лазеры с пассивной синхронизацией мод и управляемыми временными характеристиками излучения : автореферат диссертации … доктора физико-математических наук : 01.04.04 / Михайлов Виктор Павлович. — Минск, 1989.
            

## Літаратура 
* Михайлов Виктор Павлович // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2017. — Т. 5 : Минская область : в 3 кн., кн. 2. — С. 319.
* Михайлов Виктор Павлович // Минская область : энциклопедия : в 2 т. — Минск, 2007. — Т. 2. — С. 373.
* Міхайлаў Віктар Паўлавіч // Памяць : Вілейскі раён. — Мінск, 2003. — С. 573.
Бітва пры Сьера-Гуадалупе (1936)

**Бітва пры Сьера-Гуадалупе** () — ваенная кампанія арміі нацыяналістаў, якія наступалі на поўнач у бок Мадрыда на ранніх этапах грамадзянскай вайны ў Іспаніі. У сярэдзіне—канцы жніўня 1936 года тры калоны рэгуларэс Афрыканскай арміі генерала Хуана Ягуэ прарваліся праз горы Сьера-дэ-Гуадалупе, таксама вядомыя як Сьера-дэ-лас-Вільюэркас, у цэнтральнай Іспаніі і перайшлі ўброд праз раку Таха, захапіўшы некалькі гарадоў і хутка разграміўшы сілы рэспубліканцаў.

## Перадумовы 
14 жніўня сілы нацыяналістаў пад камандаваннем генерала Ягуэ ўзялі горад Бадахос, тым самым адрэзаўшы Іспанскую Рэспубліку ад Партугаліі. Знакаміты паўночны марш Афрыканскай арміі, такім чынам, без прыпынку працягваў свой шлях у бок Мадрыда.

Каб прыкрыць паўднёвыя падыходы, Рэспубліка накіравала так званую «армію Эстрэмадуры», колькасць каля 9000 апалчэнцаў. Многія з гэтых войскаў былі ў спешцы перадыслакаваны з гор фронту Сьера-дэ-Гвадарама, і іх стан у даліне ракі Таха значна пагоршыўся.

## Бітва 
Урадавыя апалчэнцы мелі вельмі недастатковую падрыхтоўку і рыштунак і апынуліся няздольнымі супрацьстаяць дысцыплінаванаму Іспанскаму легіёну і мараканскім ударным войскам Рэгуларэс. Рэспубліканскія часці не прывыклі да баявых умоў у такой бясплоднай засушлівай даліне. Дэзерцірства абяскровіла рэспубліканцаў, якія адмовіліся рыць акопы. Такім чынам, нацыяналісты перахітрылі і абышлі абаронцаў, змушаючы праціўніка пастаянна адступаць.

У склад сіл Рэспублікі ўваходзіла 2000 анархістаў, якія адмовіліся падпарадкоўвацца загадам і пачалі бескарысныя атакі ўздоўж пагоркаў Сан-Вісентэ. 17 жніўня маёр Хелі Тэла прарваўся да Трухільа і перасёк Таха ля Альмараса. 21 жніўня Гуадалупе паў перад сіламі маёра Антоніа Кастэхона.

Да 27 жніўня калоны нацыяналістаў засяродзіліся ў Навальмараль-дэ-ла-Мата, адкуль яны нанеслі першыя з пачаткам вайны паветраныя налёты на Мадрыд.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Жнівень 1936 года
Катэгорыя:Канфлікты 1936 года
Катэгорыя:Бітвы і аперацыі грамадзянскай вайны ў Іспаніі
Катэгорыя:Бітвы ў Іспаніі
Катэгорыя:1936 год у Іспаніі
Генадзь Паўлавіч Пастушкоў

**Генадзь Паўлавіч Пастушкоў** (нар. , Мінск) — беларускі спецыяліст у галіне будаўнічых канструкцый, будынкаў і збудаванняў. Доктар тэхнічных навук (1995), прафесар (1996). Правадзейны член Беларускай горнай акадэміі (1997), Беларускай акадэміі архітэктуры (1999), член-карэспандэнт Міжнароднай акадэміі архітэктуры (2011).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (спецыяльнасць «Прамысловае і грамадзянскае будаўніцтва», 1959).
    
Працаваў у праектным інстытуце «Белпрампраект» (1959—1963), Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (1963—2020, факультэт транспартных камунікацый, кафедра «Масты і тунэлі», прафесар, у 1996—2016 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: удасканаленне тэорыі разліку жалезабетонных канструкцый новых канструктыўных сістэм шматпавярховых будынкаў і транспартных збудаванняў; рэканструкцыя будынкаў і збудаванняў; узмацненне жалезабетонных канструкцый.

## Узнагароды 
Прэміі Савета Міністраў БССР (1983), Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (1994), нагрудныя знакі «Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь» (1997), «Ганаровы дарожнік Беларусі» 2-й ступені (2001), медаль «За працоўныя заслугі» (2011) і інш.

## Бібліяграфія 
* Многоэтажные каркасные здания с несущими железобетонными центрифугированными элементами : автореферат диссертации … доктора технических наук : 05.23.01 ; 05.23.05 / Пастушков Геннадий Павлович. — Минск, 1994.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Пастушкоў Генадзь Паўлавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2004. — Т. 18, кн. 1. — С. 438—439.
* Пастушков Геннадий Павлович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 5. — С. 738.
* Пастушков Геннадий Павлович // Кто есть кто : Доктора наук, профессора, заслуженные деятели науки и лауреаты премий Белорусской государственной политехнической академии : справочник. ― Минск, 2000. — С. 130—131.
Сямён Львовіч Талкачоў

**Сямён Львовіч Талкачоў** (1907, Бабруйск — 1970) — беларускі , канцэртмайстар, .

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскую дзяржаўную кансерваторыю імя П. І. Чайкоўскага (1930). Працаваў у Маскве, Ленінградзе, Іркуцку, Куйбышаве. З 1938 года канцэртмайстар Дзяржаўнага тэатра оперы і балета БССР, адначасова выкладчык Беларускай кансерваторыі (1957—1967).

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1947 года.

## Творчасць 
Асабліва значная роля ў працы над нацыянальнымі операмі: «Міхась Падгорны» і «Алеся» Я. К. Цікоцкага, «У пушчах Палесся» і «Надзея Дурава» А. В. Багатырова, «Яснае світанне» і «Кветка шчасця» А. Я. Туранкова і інш.

## Узнагароды 
Заслужаны артыст БССР (1949), народны артыст БССР (1964).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Большая энциклопедия Большого театра Беларуси = The Great Encyclopedia of Bolshoi Theatre of Belarus / редколлегия: В. В. Андриевич (гл. ред.) [и др.]. — Минск, 2014. — С. 570 : фото.
* Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Бабруйска / галоўны рэдактар У. І. Лемяшонак. — Мінск, 1995. — С. 726, 727 : фота.
* 

## Спасылкі 
* Семен Толкачёв  // Санкт-Пецярбургская філармонія

Катэгорыя:Піяністы СССР
Катэгорыя:Піяністы Беларусі
Катэгорыя:Піяністы XX стагоддзя
Катэгорыя:Канцэртмайстары
Got the Beat

**Got the Beat** (; стылізавана як **GOT the beat**) — паўднёвакарэйскі дзявочы супергурт, створаны SM Entertainment у 2022 годзе. Гэта першы саб-юніт праектнага гурта Girls On Top. Гурт складаецца з сямі ўдзельніц: БоА (сола-выканаўца), Тэён і Хёён (Girls' Generation), Сылькі і Вэндзі (Red Velvet), Карыны і Вінтэр (Aespa).

## Гісторыя 
### Перадумовы 
Усе ўдзельніцы Got the Beat уваходзяць у склад выканаўцаў SM Entertainment. БоА дэбютавала як сола-выканаўца ў 2000 годзе, ва ўзросце 13 гадоў. Тэён ды Хёён дэбютавалі ў складзе гурта Girls' Generation у 2007 годзе, а потым у складзе яго другога саб-юніта Oh!GG у 2018. З 2012 года Тэён таксама з'яўляецца ўдзельніцай першага саб-юніта, Girls' Generation-TTS. Сольныя дэбюты Тэён і Хёён адбыліся ў 2015 і 2016 гадах суадносна. Сылькі і Вэндзі дэбютавалі з гуртам Red Velvet у 2014 годзе. Сылькі таксама з'яўляецца часткай дуэтнага саб-юніта Red Velvet – Irene & Seulgi з 2020. Вэндзі дэбютавала ў якасці салісткі ў 2021 годзе, а Сылькі – у 2022. Карына і Вінтэр дэбютавалі ў складзе Aespa у лістападзе 2020 года.

### 2021–дагэтуль: фармаванне і дэбют 
27 снежня 2021 года SM Entertainment абвясціла пачатак праекта Girls On Top і дэбют яго першага саб-юніта Got the Beat, які будзе засяроджаны на інтэнсіўных танцавальных песнях і выступах. 28 снежня кампанія анансавала дату дэбюта – 3 студзеня, – а таксама назву дэбютнай песні – «Step Back». Трэк дасягнуў 11-й пазіцыі ў чарце Gaon Digital Chart і 5-га месца ў чарце *Billboard* World Digital Songs Chart. Гурт выканаў свой першы выступ «Step Back» на SM Town Live 2022: SMCU Express at Kwangya 1 студзеня, перш чым зрабіць свой афіцыйны дэбют у музычнай праграме M Countdown амаль што праз месяц. Got the Beat атрымалі першую ўзнагароду на шоу *SBS* Inkigayo 30 студзеня.

29 снежня 2022 агенцтва пацвердзіла рэліз першага міні-альбома гурта, *Stamp On It*, 16 студзеня 2023.
## Удзельніцы 
* БоА (보아)
* Тэён (태연) (Girls' Generation)
* Хёён (효연) (Girls' Generation)
* Сылькі (슬기) (Red Velvet)
* Вэндзі (웬디) (Red Velvet)
* Карына (카리나) (Aespa)
* Вінтэр (윈터) (Aespa)

## Дыскаграфія 
### Міні-альбомы 
### Самотнікі 
## Відэаграфія 
## Канцэрты 
### Удзел у канцэртах 
* SM Town Live 2022: SMCU Express at Kwangya

Катэгорыя:K-pop гурты
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2022 годзе
Карнелія Функе

**Карнелія Функе** (; нар. , ) — нямецкая пісьменніца, аўтар больш чым 40 дзіцячых кніг і лаўрэат мноства ўзнагарод. Пераважна піша ў жанры фэнтэзі. Кнігі маюць вялікую папулярнасць у яе на радзіме, а таксама перакладзены на некалькі моў.

Перш чым стаць пісьменніцай, Карнелія Функе была сацыяльным работнікам і займалася праблемамі дзяцей-інвалідаў. Менавіта тады яна па-сапраўднаму ўсвядоміла каштоўнасць гісторый, якія дапамагалі яе падапечным абстрагавацца ад сумнай рэчаіснасці і перанесціся ўяўленнем у чароўныя сусветы. Яна таксама вывучала кніжную ілюстрацыю ў Каледжы Дызайну ў Гамбургу. І пачала сваю кар’еру ў дзіцячай кнізе менавіта як ілюстратар.

Многія з яе раманаў былі экранізаваны: «*Лорд Злодзей*», «*Дзікія курачкі*», «*Рукі прэч ад Місісіпі*», «*Дзікія курачкі і каханне*», «*Чарнільнае сэрца*» (Функе выступіла і прадзюсарам карціны), «*Дзікія курачкі і жыццё*», «*Калі Санта ўпаў на Зямлю*», «*Пастка для прывіда*», «*Уладар цмокаў*».

У 2005 годзе часопіс «*Time*» назваў Карнелію Функе «*самай уплывовай немкай у свеце*». Таксама, пісьменніцу называюць нямецкай Роўлінг. Яе раман «*Лорд Злодзей*» удастоены дзвюх прэстыжных амерыканскіх прэмій у галіне дзіцячай літаратуры ў катэгорыі «*Найлепшая дзіцячая кніга года*», а «*The Guardian*» змясцілі яго на першы радок свайго хіт-парада дзіцячай літаратуры. У сваю чаргу фантастычны раман Функе «*Уладар цмокаў*» (рэдакцыя 2004 года) заставаўся ў спісе бэстсэлераў «*The New York Times*» на працягу 78 тыдняў. Акрамя таго, за яго напісанне Функе была ўзнагароджана супольнасцю інтэрнацыянальных студэнтаў Японіі медалём з Сакурай.

У 2019 годзе Функе выступіла аўтарам навелізацыі фільма «*Лабірынт фаўна*» Гільерма дэль Тора.

Катэгорыя:Пісьменнікі Германіі XX стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменнікі Германіі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменніцы Германіі
Катэгорыя:Пісьменнікі фэнтэзі Германіі
Катэгорыя:Нямецкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Германіі