open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Домік вартаўніка і брама (Мір)

**Домік вартаўніка і брама** — помнік архітэктуры, знаходзіцца паміж Мірскім замкам і царквой-пахавальняй князёў Святаполк-Мірскіх. Пабудаваны з ёй у адным стылі з чырвонай цэглы і камянёў з бетоннымі ўстаўкамі.

## Архітэктура 
Помнік уяўляе сабой невялікі, квадратны ў плане, будынак, да якога прымыкае ўязная арка і каваныя вароты. Будынак з чырвонай цэглы і камянёў з бетоннымі ўстаўкамі ўяўляе сабой невялікі квадратны ў плане будынак з тамбурам (3,5*2 м). Сцены вартоўні падзелены гарызантальнымі цягамі і на кутах — рустам. Брама ўтворана лучковай аркай, перакінутай ад вартоўні на квадратны слуп.

## Гісторыя 
У першай палове XX ст. праз вароты праходзіла дарога з мястэчка Мір да княжацкай царквы. Над уязнымі варотамі размеешчана Іверская ікона Божай Маці падобная той, што захоўваецца на Афоне.

Упершыню домік вартаўніка ўзгадваецца ў 30-я гады XX ст. ва ўспамінах старажылаў мястэчка Мір. Пасля прыходу Чырвонай Арміі ўстанаўлення Савецкай улады на тэрыторыі Заходняй Беларусі у будынку працягваў жыць княжацкі вартаўнік Стэфан Карабан са сваімі дзецьмі і ўнукамі. Капліцу-пахавальню, у якой ён калісьці быў званаром і дапамагаў у царкоўных службах, у 40-я гады XX ст. прыстасавалі пад зернясховішча. Парк, які застаўшыся без патрэбнага нагляду, паступова зарастаў. Стэфан Карабан памёр у 1945 годзе, але яго нашчадкі працягвалі жыць у невялікім доміку да 1990 года.

Зараз будынак прыстасаваны пад газавую кацельню для падачы цяпла ў палацавую частку замка і ў царкву-пахавальню.

Катэгорыя:Замкавы комплекс «Мір»
Катэгорыя:Жылыя будынкі Беларусі
Катэгорыя:Брамы Беларусі
Ісэ (заліў)

— заліў у Японіі, на ціхаакіянскім узбярэжжы цэнтральнай часткі вострава Хонсю. Размешчаны ў прыбярэжных водах прэфектур Айты і Міэ. З захаду, поўначы і ўсходу акружаны паўастравамі Сіма, Ціта і Ацумі. На поўначы ў заліў уліваюцца рэкі Кісо, Нагара і Ібі. Іншая назва — .

## Літаратура 
* Залив Исэ // Большой словарь японских топонимов Кадокава. Префектура Айти (23). — Токио: Кадокава Сётэн, 1989.
* Залив Исэ // Большой словарь японских топонимов Кадокава. Префектура Миэ (24). — Токио: Кадокава Сётэн, 1983.
* Залив Исэ // Энциклопедия Ниппоника: в 26 т. 2-е издание. — Токио: Сёгаккан, 1994—1997.

Катэгорыя:Залівы Японіі
Катэгорыя:Залівы Ціхага акіяна
Гімнастыка

, штат Юта.]]
**Гімнастыка** — сістэма спецыяльна падабраных фізічных практыкаванняў, метадычных прыёмаў, якія выкарыстоўваюцца для ўмацавання здароўя, гарманічнага фізічнага развіцця і ўдасканалення рухальных здольнасцяў чалавека, сілы, спрыту, хуткасці рухаў, трываласці і інш. Аб'ём практыкаванняў дазваляе ўздзейнічаць на ўвесь арганізм у цэлым і развіваць асобныя групы цягліц і органы, рэгуляваць нагрузку з улікам полу, узросту, узроўню фізічнай падрыхтоўкі.

Да спартыўных відаў гімнастыкі адносяцца: спартыўная гімнастыка, мастацкая гімнастыка, акрабатычная

## Спасылкі 
* Міжнародная федэрацыя гімнастыкі
* Еўрапейскі гімнастычны саюз 


Катэгорыя:Цыркавыя жанры
Звычайная гімнура

**Гімнура** (*Echinosorex gymnura*) — млекакормячае сямейства .

Па агульным выглядзе нагадвае вялікую землярыйку. Цела пакрыта поўсцю, лычык выцягнута ў хабаток; хвост голы, доўгі, пакрыты лускавінкамі; галава і шыя бялёсыя, астатняе тулава чорнае. Даўжыня цела да 45 см, хваста 20-21 см. Зубоў 44. Сустракаецца ў Тайландзе, на астравах Суматра і Калімантан. Хаваецца пад каранямі дрэў. Размнажаецца круглы год. Сілкуецца рознымі насякомымі. У Echinosorex gymnura ёсць залозы, сакрэт якіх мае непрыемны часночны пах.

## Літаратура 
* Ronald M. Nowak: Walker's Mammals of the World. Johns Hopkins University Press, 1999 ISBN 0-8018-5789-9
## Спасылкі 
Катэгорыя:Вожыкавыя
Гімрынскі хрыбет

**Гімрынскі хрыбет** — горны хрыбет на Паўночным Каўказе, у Дагестане. Абмяжоўвае з паўночным усходзе ўнутраны Дагестан. Працягваецца на 60-65 км уздоўж рэк Аварскае Койсу і Сулака, да якіх абрываецца крутой сцяной. Вышыня 2338 м. Складзены вапнякамі. На схілах - горныя стэпы і горныя лугі, нагорна-ксерафітная расліннасць.

У тоўшчы хрыбта на аўтадарозе, якая злучае Буйнакск і сяло Гімры, пракладзены Гімрынскі аўтадарожны тунэль.

## Літаратура 
* .
* .

Катэгорыя:Горныя хрыбты Расіі
Катэгорыя:Геаграфія Дагестана
Яўген Іванавіч Бычкоў

**Уладзімір Іванавіч Бычкоў** () — расійскі рэвалюцыянер, брат рэвалюцыянераў Аляксандра і Уладзіміра Бычковых.

## Біяграфія 
З дваран. Бацька — інжынер-тэхнолаг, дырэктар цукровага завода, затым акцызны чыноўнік. Нарадзіўся ў 1861 годзе ў Горках Магілёўскай губерні, дзе ў той час яго бацька служыў лабарантам Земляробчага Горыгорацкага інстытута.

Паступіў у Кіеўскае пяхотнае вучылішча, пасля заканчэння якога служыў у пачатку 1880-х г.г. прапаршчыкам ў 48-м рэзервовым батальёне ў Кіеве.

У Кіеве разам з І. Лявінскім, Баранавай і Ціхановічам арганізоўваў ваенныя гурткі нарадавольцаў.

Арыштаваны 30 сакавіка 1881 года (паводле іншых звестак 11 кастрычніка 1881) з братамі і высланы з Кіева ў г. Балту (Падольскай губерні), адкуль звязаўся з . Пазней вярнуўся ў Кіеў, дзе 6 студзеня 1884 г. зноў арыштаваны і прыцягнуты да дазнання па справе аб забойстве . Вызвалены 16 мая 1884 года з турмы і падпарадкаваны асобаму нагляду ў Кіеве.

Звольнены ў запас арміі вышэйшым загадам ад 31 студзеня 1884 г. у чыне прапаршчыка. Па найвысокаму загаду ад 19 лістапада 1886 г. па прыняццю ў пакаранне папярэдняга ўтрымання пад вартай падпарадкаваны галоснаму нагляду на 2 гады ў абраным месцы жыхарства — м. Багуслаў (Канеўскі павет, Кіеўская губерня). У 1888 годзе па вызваленні ад галоснага нагляду падпарадкаваны нягласнаму, спыненне па распараджэнні дэпартамента паліцыі ад 22 красавіка 1892 года (цыркуляр 19 чэрвеня 1892). У маі 1889 пераехаў у Жытомір (Валынская губерня), у 1893 г. служыў малодшым няштатным кантралёрам вінакурных заводаў у м. Чуднаве (Жытомірскі павет). У 1893 г. залічаны ў штат па акцызнаму ведамству Валынскай губерні.

Памёр у Жытоміры.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі
Гінгівіт

**Гінгівіт** — захворванне дзясен, мае запаленчы, дыстрафічны характар. Гінгівіт можа развіцца пры ўздзеянні на тканкі дзясны неспрыяльных знешніх фактараў (інтаксікацыя свінцом, марганцам, вісмутам і інш.), а таксама быць праявай парушанай мясцовай або агульнай рэактыўнасці арганізма. Пры ўздзеянні шкодных фактараў на слізістую абалонку дзясны запаляецца спачатку дзясенны сасочак, потым суседнія ўчасткі слізістай абалонкі. Пачынаецца крывацёк і боль у дзяснах. Пры працяглым уздзеянні шкоднасных фактараў магчыма развіццё дэструктыўнага працэсу — утварэнне на слізістай абалонцы дзясны язваў, эрозій і інш. Пры з’яўленні некратычных участкаў ад інтаксікацыі пагаршаецца агульны стан арганізма, павышаецца тэмпература цела, узнікаюць галаўны боль, млявасць, пот, бяссоніца, гніласны пах з рота. Гінгівіт мае тэндэнцыю да частых абвастрэнняў, якія ўзнікаюць адначасова з абвастрэннем якой-небудзь хваробы страўнікава-кішачнага тракта. Лячэнне накіравана на ліквідацыю асноўнага захворвання і шкоднасных фактараў. Прафілактыка: абавязковая чыстка зубоў, сістэматычнае выдаленне зубнога каменя, своечасовае лячэнне зубоў і слізістай абалонкі рота.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Захворванні парадонта
Das Parlament

**Das Parlament** — палітычная газета, выдавалася з 1952 да 2000 Федэральнцым цэнтрам па палітычнай адукацыі, а з 1 студзеня 2001 года выдаецца нямецкім Бундэстагам. Выходзіць па панядзелках пасля завяршэння пленарнага тыдня — па асаблівых падзеях часцей. Друкуе пераважна матэрыялы на палітычную тэматыку. Тыраж продажу — 9305 асобнікаў, тыраж распаўсюду — каля 60.000.

Асноўная ўвага надаецца нямецкай унутранай палітыцы. Прыкладна чвэрць матэрыялаў адводзіцца пад спецыяльныя тэмы (дасье), астатнія матэрыялы прысвечаны розным актуальным сацыяльна-палітычным і гістарычным тэмам, якія тычацца працы Бундэстага альбо мінулага ФРГ. Рэгулярна публікуюцца агляды спецыялізаванай літаратуры. Мае дадатак Aus Politik und Zeitgeschichte.

## Зноскі 
Катэгорыя:Газеты Германіі
Катэгорыя:Газеты на нямецкай мове
Матрыярхат

**Матрыярхат**, **гінекакратыя** — форма грамадства, у якім галоўная роля належыць жанчынам, асабліва маці сямейства гэтага грамадства. Матрыярхатам часам таксама завуць форму ўрада, сфарміраванага выключна з жанчын або ў якім дамінуюць жанчыны.

Праца Л. Г. Моргана «Старажытнае грамадства» на доўгія гады зацвердзіла пункт гледжання аб асобай стадыі ў развіцці чалавечага грамадства — мацярынскім родзе. Лічылася, што гэтую стадыю абавязкова прайшло ўсё чалавецтва. Сучасная навука не так катэгарычна. Так, дадзенаму сцверджанню супярэчыць этнаграфічны матэрыял. У прыватнасці, была звернута ўвага на тое, што пры аднолькавым узроўні развіцця некаторыя плямёны абарыгенаў Аўстраліі былі арганізаваны па мацярынска-родавым, а іншыя — па бацькоўска-родавым прынцыпе. Даволі пераканаўчым здаецца меркаванне, што род не меў значэння вытворчага калектыву, а існаваў галоўным чынам для рэгулявання шлюбных адносін. Пры гэтым род мог выступаць у мацярынскай альбо бацькоўскай форме ў залежнасці ад пэўных умоў, а не ад стадыі развіцця. Галоўнай жа эканамічнай ячэйкай грамадства з’яўлялася абшчына. Яна магла ўключаць прадстаўнікоў розных родаў. Практычна адкінута ў сучаснай навуцы і ідэя аб матрыярхаце (літар. «маці» і «панаванне», «улада»). Жанчына не займала пануючага становішча нават у мацярынскім родзе. На чале такога роду мог стаяць брат жанчыны.

## Літаратура 
* Гісторыя Беларусі са старажытных часоў да сярэдзіны XIII ст.: 6-ы кл.: хрэстаматыя: дапам. для вучняў устаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларус. і рус. мовамі навучання / аўтар уступ. матэрыялаў, склад. С. М. Цемушаў. — Мн.: Нар. асвета, 2012. — 199 с. іл. ISBN 978-985-03-1843-5

Катэгорыя:Формы дзяржавы
Катэгорыя:Дагістарычны перыяд
Катэгорыя:Сям’я
Катэгорыя:Антрапалогія
Катэгорыя:Культурная антрапалогія
Катэгорыя:Гендарныя даследаванні

Катэгорыя:Гендар
Аляксандр Іванавіч Бычкоў

**Уладзімір Іванавіч Бычкоў** () — расійскі рэвалюцыянер, брат рэвалюцыянераў Уладзіміра і Яўгена Бычковых.

## Біяграфія 
З дваран. Бацька — інжынер-тэхнолаг, дырэктар цукровага завода, затым акцызны чыноўнік. 11 красавіка 1881 г. арыштаваны, сасланы пад нагляд паліцыі ў Магілёўскую губерню. У студзені 1882 г. прыгавораны да катаргі і спасылкі ў Сібір, у студзені 1888 г. збег з турмы. Спрабаваў аднавіць дзейнасць «Народнай волі». У верасні 1888 заключаны ў Петрапаўлаўскую крэпасць. Удзельнік Рэвалюцыі 1905-07, у 1918 член Харкаўскага Савета рабочых дэпутатаў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чаркаскай вобласці
Арарацкая Курдская Рэспубліка

, Іхсан Нуры-паша, Хасенанлы Ферзендэ-бей]]

**Арарацкая Курдская Рэспубліка** — самаабвешчаная курдская дзяржава. Была размешчана на ўсходзе сучаснай Турцыі на тэрыторыі сучаснага іла Агры. (Агры назва турэцкай вобласці, з'яўляецца турэцкай назвай Арарата).

Арарацкая Рэспубліка абвясціла незалежнасць у 1927 годзе, падчас хвалі паўстання сярод курдаў у паўднёва-ўсходняй Турцыі. У кастрычніку 1927 года, вёска каля Арарата вызначалася як часовая сталіца Курдыстана. Хайбун зрабіў звароты да вялікіх дзяржаў і Лізе Нацый, і таксама паслаў паведамленні іншым курдам у Іраку і Сірыі, каб папытаць супрацоўніцтва. Але так і не дачакаўшыся дапамогі, ужо ў 1930 годзе Арарацкая Рэспубліка спыніла сваё існаванне.

Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Азіі
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Турцыі
Катэгорыя:Колішнія непрызнаныя дзяржавы
Катэгорыя:Курдыстан
Арцкі заліў

**Арцкі (ці Амбракійскі) заліў** () — заліў у Іанічным моры ў 654 кв. км, прыблізна 40 км у даўжыню і 15 км у шырыню. Этымалогія гэтага тапоніма, у розных яго варыянтах, узыходзіць або да антычнага (*Амбракія*, ), або да пазнейшай назвы горада Арта ().

У старажытнасці быў ажыўлены дзякуючы сваім гаваням: Амвракіі, Аргасу Амфілохскаму і Анактарыёну. Вядомы марской бітвай пры Акцыуме (31 да н.э.) паміж флотам Марка Антонія і Клеапатры з аднаго боку, і Актавіяна Аўгуста — з іншага, якую Антоній прайграў.

Пасля грэчаскай вайны за незалежнасць, гэты геаграфічны аб'ект стаў апорным пунктам у падзеле мацерыковай часткі сучаснай Грэцыі паміж Асманскай імперыяй і новаўтвораным Грэчаскім каралеўствам.

## Спасылкі 
* 
* Метэастанцыя «Preveza» ,  

Катэгорыя:Залівы Іанічнага мора
Катэгорыя:Залівы Грэцыі
Гіперкапнія

**Гіперкапнія** ( — празмерна;  — дым) — стан, выкліканы празмернай колькасцю CO2 ў крыві; атручэнне вуглякіслым газам. З'яўляецца прыватным выпадкам гіпаксіі.

Пры канцэнтрацыі СО2 у паветры больш за 5 % яго ўдыханне выклікае сімптомы, якія паказваюць на атручванне арганізма: галаўны боль, млоснасць, частае павярхоўнае дыханне, узмоцненая патлівасць і страта свядомасці. Гіперкапнія можа ўзнікнуць у наступных выпадках:

* Пры карыстанні няспраўных дыхальных апаратаў замкнёнага цыклу (рэбрызераў);
* У дрэнна вентыляваных баракамерах;
* Пры забіўцы балонаў акваланга
* Пры выкарыстанні кампрэсара з дрэннымі фільтрамі ў душным памяшканні.
* Пры плаванні з вельмі доўгай дыхальнай трубкай: пры выдыху ў такой трубцы застаецца старое паветра з павышаным утрыманнем CO2;
* Пры затрымках дыхання пад вадой.

Лячэнне робіцца чыстым кіслародам.

## Гл. таксама 
* Гіпакапнія

Катэгорыя:Падводная медыцына
Катэгорыя:Сімптомы захворванняў чалавека
Катэгорыя:Пульманалогія
Гінекамастыя

**Гінекамастыя** (ад  — жанчына і  — грудзі) — празмернае адно- або двухбаковае павелічэнне ў мужчын малочных залоз, часам па тыпу жаночых.

У перыяд палавога паспявання часта ўзнікае хваравітае ўшчыльненне малочных залоз, якое затым самаадвольна знікае. Памер павелічэння грудной залозы можа быць розны — ад 1 да 10 см. У сярэднім памер складае каля 4 см.

Вельмі часта гінекамастыя ўзнікае ў мужчын-спартсменаў з прычыны рэзкага зняцця нагрузак, а таксама пры пастаянных псіхалагічных нагрузках. Патэнцыйная раўнавага жаночых і мужчынскіх гармонаў пры актыўным спартыўным жыцці парушаецца ў карысць тэстастэрону. Пры адсутнасці нагрузак і пад уздзеяннем пастаянных негатыўных псіхалагічных фактараў, баланс ссоўваецца ў бок жаночых гармонаў.

## Этыялогія 
Прычынай гінекамастыі могуць быць розныя эндакрынопатыі: сіндром Клайнфельтэра, тэстыкулярная фемінізацыя, сіндром Райфенштэйна, кастрацыя і гіпатэрыёз, пухліны яечкаў (з'яўленне клетак Лейдыга), пухліны гіпофізу і наднырачнікаў. Гінекамастыя можа быць пухлінавым сіндромам пры раку бронхаў. Яна ўзнікае таксама пры цырозе печані, дыстрафіі ад галадання. Шэраг лекавых прэпаратаў пры працяглым ужыванні можа прывесці да гінекамастыі: спіраналактон, дыгіталіс, метылдопа, рэзерпін, мепрабамат, фенатыязін, рысперыдон, кетаканазол, канабіянты, гармонатэрапія эстрагенамі, тэстастэронам або ганадатрапінам.

Лячэнне хірургічнае.

Катэгорыя:Андралагічныя захворванні
Гіперкінез

**Гіперкінез** — паталагічныя празмерныя міжвольныя рухі, якія з'яўляюцца пры арганічных і функцыянальных паразах нервовай сістэмы. Гіперкінез узнікае звычайна пры паразах кары галаўнога мозга, падкоркавых рухальных цэнтраў або ствалавой часткі мозгу. Да гіперкінезу адносяць атэтоз, харэю, міякланію (кароткае ўздрыгванне цягліцы або цягліцавага пучка з маланкавым тэмпам скарачэння) і інш.

## Лячэнне 
* Супрацьзапаленчая тэрапія.
* Паляпшэнне кровазвароту і метабалізму мазгавой тканкі.
* Пры наяўнасці цягліцавай рыгіднасці — узмацненне функцыі дафамінергічных сістэм.
* Хірургічнае лячэнне.
* Агульнаўмацавальныя працэдуры, парафінавыя аплікацыі, ванны, лячэбная фізкультура.
* Дыета, багатая вітамінамі.

Катэгорыя:Сіндромы паводле алфавіта
Катэгорыя:Неўралагічныя сіндромы
Катэгорыя:Захворванні паводле алфавіта
Гіперплазія

**Гіперплазія** — павелічэнне колькасці структурных элементаў тканак і органаў. У чалавека і жывёл у аснове гіперплазіі ляжаць ўзмоцненае размнажэнне клетак і утварэнне новых структур. Гіперплазія назіраецца пры разнастайных паталагічных разрастаннях тканак (хранічнае прадуктыўнае запаленне, пухліна), пры рэгенерацыі і гіпертрафіі. Часта гіперплазія носіць кампенсаторны характар. Гіперплазія ў раслін — мясцовае разрастанне тканак у выніку мітатычнага або амітатычнага дзялення клетак; узнікае пры паразе шкоднікамі, узбуджальнікамі хвароб, пры траўмах, уздзеянні стымулятараў росту, ядахімікатаў і іншых прэпаратаў. Вынік гіперплазтт — утварэнне галаў, калюсаў, капаў і г.д.

Катэгорыя:Захворванні паводле алфавіта
Катэгорыя:Паталагічная анатомія
Катэгорыя:Цыталогія
Гіпертэрмія

**Гіпертэрмія** — пераграванне, назапашванне залішняга цяпла ў арганізме чалавека і жывёл з павышэннем тэмпературы цела, выкліканае знешнімі фактарамі, якія абцяжарваюць цеплааддачу ў навакольнае асяроддзе або павялічваюць паступленне цяпла звонку. Гіпертэрмія ўзнікае пры максімальнай напрузе фізіялагічных механізмаў тэрмарэгуляцыі (потаавылучэнне, пашырэнне скурных сасудаў і інш.) і, калі своечасова не ліквідаваны прычыны, што выклікаюць гіпертэрмію, гіпертэрмія няўхільна прагрэсуе, сканчаючыся пры тэмпературы цела каля 41-42 ° С цеплавым ударам. Гіпертэрмія суправаджаецца павышэннем і якаснымі парушэннямі абмену рэчываў, стратай вады і соляў, парушэннем кровазвароту і дастаўкі кіслароду да мозгу, якія выклікаюць ўзбуджэнне, часам курчы і страту прытомнасці. Высокая тэмпература пры гіпертэрміі пераносіцца цяжэй, чым пры шматлікіх ліхаманкавых захворваннях.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Захворванні паводле алфавіта
Катэгорыя:Паталагічныя працэсы
Катэгорыя:Тэрмарэгуляцыя
Універсітэт мастацтваў Тама

thumb|Універсітэт мастацтваў Тама
 — вышэйшая мастацкая школа, размешчаная ў раёне Сэтагая, у Токіа.

Універсітэт Тама быў заснаваны ў 1935 годзе як , аддзяленне *Імператарскай мастацкай акадэміі*, цяпер Універсітэт мастацтваў Мусасіно. У склад Універсітэта Тама ўваходзяць таксама буйная спецыялізаваная бібліятэка і музей мастацтваў.

## Спасылкі 
* Афіцыйны вэб-сайт універсітэта Тама (на англійскай, японскай, кітайскай і карэйскай мовах)

Катэгорыя:Акадэміі мастацтваў
Тама
Катэгорыя:Музеі Токіа
Універсітэт мастацтваў Мусасіно

thumb|Універсітэт мастацтваў Мусасіна
 — вышэйшая мастацкая школа ў горадзе Кодайра, у прэфектуры Токіа.

Універсітэт мастацтваў Мусасіно быў заснаваны ў кастрычніку 1929 года як . У 1935 годзе з яе была вылучана Імператарская акадэмія мастацтваў Тама. З 1948 года ўніверсітэт носіць сваю цяперашнюю назву. У 1963 годзе ўніверсітэт стаў адным з сузаснавальнікаў таварыства Cité Internationale des Arts Paris.

## Спасылкі 
* Афіцыйны вэб-сайт універсітэта Мусасіна (на англійскай, японскай, кітайскай і карэйскай мовах)

Катэгорыя:Акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Універсітэты Токіа
Валадар мух

**«Валадар мух»** () — алегарычны раман славутага брытанскага пісьменніка У. Голдынга, выдадзены ў 1954 г. Гэта першы і найбольш паспяховы раман гэтага аўтара — які набыў сусветнае прызнанне і ў 1983 г. быў уганараваны Нобелеўскай прэміяй у галіне літаратуры.

## Агульныя моманты сюжэту 
Паводле сведчанняў самога У. Голдынга, адразу пасля вайны неверагоднасці англійскіх «выхаваўчых раманаў» — кнігі Р. М. Балантайна «Каралавы востраў» (1858 г.). Раман Голдынга напоўнены алюзіямі на кнігу ХІХ ст. (ад імёнаў галоўных герояў да паасобных рэплік), якія пакліканы выявіць адну з важных інтэнцыяў аўтара — палеміку з ідэалістычным і зададзеным творам, у якім, як лічыў Голдынг, адлюстраваны не сапраўдныя англійскія хлопчыкі, а трызненні аўтара і сістэмы выхавання. Ювелірная якасць гэтай працы Голдынга засведчана наступным фактам: калі рыхтавалася першая экранізацыя «Валадара мух», рэжысёр фільма палічыў за патрэбнае азнаёміць бацькоў маленькіх актораў з літаратурнай першакрыніцай і разаслаў ім кнігі. У адказ ён атрымаў поўную згоду, матываваную падабенствам «Валадара мух» і «Каралавага вострава» .

## Інтэрпрэтацыя 
Галоўная тэматыка раману — нараджэнне гвалту ў людзях. У рамане сітуацыя абвастраецца праз тое, што галоўныя пратаганісты — дзеці, якіх зазвычай малююць як сімвалаў нявіннасці і чысціні. Чым больш дзеці трацяць сувязь з цывілізацыяй і законам, тым больш знікаюць іх уяўная, выдуманая дарослымі нявіннасць і чысціня і тым большую вагу набывае права і закон фізічнай сілы.

Падобную тэму артыкулюе раман Жуля Верна «Два гады вакацый» (1888 г.): тут дзеці цярпяць крушэнне на сваім уласным востраве і самастойна арганізоўваюцца. Аднак у гэтым выпадку дзеці працуюць разам, канструктыўна, замест таго, каб спрачацца ці нават забіваць адно аднаго.

## Сімволіка 
* Валадар мух — адно з абазначэнняў д’ябла (Вельзевула): старазапаветны «Валадар мух», ба’ал зевув (בעל זבוב). У Голдынга Ба’ал Зевув, які быў боствам вайны, робіцца сімвалам пазакультурнай гатоўнасці да гвалту, уласцівай чалавеку.
* Імя «Ральф» паходзіць ад стараверхненямецкага «Radulf» — спалучэнне каранёў «дарадчык» (rad / rat) і «воўк» (ulf / Wulf), г.зн., уладны дарадчык, тое, што Ральф неаднаразова спрабаваў рабіць у рамане, але быў заглушаны крыкамі іншых. Таксама ягоныя спробы абараніць і ўнармаваць дэмакратыю (ён быў абраны правадыром — і заўсёды гэта падкрэсліваў), цягам развіцця падзей мае ўсё меншае значэнне.
* Імя «Сайман» (адзін з важнейшых персанажаў, бадай адзіны, хто наблізіўся да разумення сутнасці «звера»), паходзіць з габрэйскага слова «шым’он», што значыць «той, хто чуе».

Катэгорыя:Антыўтопіі
Катэгорыя:Дэбютныя раманы
Катэгорыя:Раманы на англійскай мове
Катэгорыя:Творы 1954 года
МАЗ-5316

**МАЗ-5316** — грузавы аўтамабіль падвышанай праходнасці з колавай формулай 4х4, які выпускаецца Мінскім аўтазаводам. Двухвосевы варыянт аўтамабіля МАЗ-6317.

## Мадыфікацыі і машыны на шасі МАЗ-5316 
### Ваенныя 
* **9Т217-1Б** — транспартна-зараджальная машына ЗРК «Аса» вытворчасці ААТ «2566 завод па рамонце радыёэлектроннага абсталявання» (Барысаў). У камплект абсталявання ўваходзіць маніпулятар з максімальным вылетам стралы да 6 м і грузападымальнасцю 980 кг. Разлічаны на перавозку да 12 пакетаў (24 касеты) ЗКР.

### Цывільныя 
* **АГП-32-В** — пад’ёмнік на шасі МАЗ-5316F5 з рухавіком ЯМЗ магутнасцю 339 к.с. Здольны падымаць брыгаду рамонтнікаў на вышыню да 32 метраў. Грузападымальнасць калыскі складае 350 кг, а сама яна абсталявана механізмам павароту.

### Спорт 
У пачатку 2000 года да першага Адкрытага Кубка СНД па трак-трыяле вырабілі **МАЗ-531639**, які абсталёўваўся рухавіком *Deutz BF 6M 1015 C* магутнасцю 408 к.с. і дзевяціступеньчатай несінхранізаванай каробкай перадач *Eaton RTO 14609 B*. 21-тонны грузавік меў грузападымальнасць шасі амаль 13 т і развіваў хуткасць да 100 км/г.

З лютага 2000 года пачаліся выступы на афіцыйных спаборніцтвах. Экіпаж у складзе Віктара Маскоўскіх і Андрэя Рудніцкага стаў срэбным прызёрам Чэмпіянату Еўропы 2000 года і перамог у Адкрытым Кубку СНД 2001 года. Пасля завяршэння ўдзелу ў спаборніцтвах па трак-трыяле МАЗ-531639 доўгі час быў не запатрабаваны, а пасля быў перададзены спартыўнай камандзе «МАЗ-СПОРТаўта». У 2014—2015 гадах машыну выкарыстоўвалі ў беларускіх ралі-рэйдах для трэніроўкі маладых пілотаў і штурманаў.

## «Богдан-5316» 
На пачатку 2016 года карпарацыя «Багдан» заключыла пагадненне з Мінскім аўтамабільным заводам аб вытворчасці грузавікоў падвойнага прызначэння з беларускіх і ўкраінскіх камплектуючых. У межах дамовы пад уласным брэндам «Богдан» ажыццяўляецца выпуск мадэляў *5316*, *6317*, а таксама *6425*.

## Гл. таксама 
* КрАЗ-5233

5316
Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі паводле алфавіта
Гіпнапедыя

**Гіпнапе́дыя** ( — сон,  — навучанне) — методыка навучання падчас натуральнага сну, заключаецца ў праслухоўванні навучэнцам падчас сну голасу гіпнатызёра або яго запісу. Гіпнапедыя не можа разглядацца як замена іншым методыкам навучання, бо падыходзіць для замацавання ў памяці толькі некаторых тыпаў інфармацыі (напрыклад, лікавых табліц, формул, замежных слоў, а таксама тэлеграфнай азбукі, шыфраваных кодаў і іншай вузкаспецыялізаванай інфармацыі). Паспяховасць прымянення гіпнапедыі залежыць ад вялікай колькасці фактараў (тыпу інфармацыі, асаблівасцяў памяці і ўзросту навучэнцаў), каб гаварыць аб масавым ужыванні. У мэтах павышэння эфектыўнасці змяняюць колькасць і працягласць сеансаў навучання, інтанацыя гаворкі.

Для навучання ў стане штучна выкліканага сну, у тым ліку ў стане гіпнозу, тэрмін гіпнапедыя не ўжываецца, бо ў гэтым выпадку адбываецца гіпнатычнае або постгіпнатычнае ўнушэнне, якія маюць іншы механізм.

Катэгорыя:Адукацыя
Катэгорыя:Сон
Гіпертрафія

**Гіпертрафія** — павелічэнне аб'ёму органа цела або асобнай яго часткі. Гіпертафія ў чалавека або жывёлы можа адбывацца альбо ў выніку павелічэння аб'ёму асобных складовых элементаў органа (клетак і тканак) , альбо з прычыны павелічэння іх колькасці (гіперплазія). Адрозніваюць сапраўдную гіпертрафію і псеўдагіпертрафію. Да сапраўднай адносяцца павелічэнне аб'ёму або масы спецыфічных элементаў у выніку узмоцненай функцыянальнай нагрузкі або пры парушэнні рэгуляторных уплываў з боку нервовай і эндакрыннай сістэм. Працоўная гіпертрафія можа ўзнікаць у здаровым арганізме ў асоб, занятых фізічнай працай, спартсменаў, а таксама пры паразе часткі якога-небудзь органа, напрыклад сэрца пры яго загане або пры гібелі парнага органа, напрыклад ныркі . Ва ўсіх выпадках рабочай гіпертрафіі адбываецца кампенсацыя парушаных функцый. Прыкладамі гіпертафіі, якая надыходзіць у выніку парушэння нейра-эндакрынных уплываў, з'яўляюцца акрамегалія, гінекамастыя; ў гэтых выпадках ніпертрафія не мае компенсаторнага значэння, а суправаджаецца значнымі разладамі функцый. Псеўдагіпертрафіяй называюць павелічэнне органа ў выніку залішняга разрастання тлушчавай тканкі пры атрафіі парэнхімы (функцыянальнай тканкі); функцыя органа пры гэтым звычайна бывае зніжана.

Катэгорыя:Фізіялогія
Катэгорыя:Паталогія
Гіпаглікемія

**Гіпаглікемія** (ад  — знізу, пад +  — салодкі +  — кроў) — паталагічны стан, зніжэнне ўтрымання цукру ў крыві ніжэй 80-70 мг%. Гіпаглікемія сустракаецца ў здаровых людзей пры падвышанай мышачнай працы, па прычыне значнага расходу глюкозы як крыніцы энергіі, калі пры гэтым выдаткі арганізма не папаўняюцца лёгказасваяльнымі вугляводамі. Часам гіпаглікемія ўзнікае пры вялікім прыёме вугляводаў, з прычыны рэфлекторнага выдзялення падстраўнікавай залозай празмернага колькасці інсуліну. Гіпаглікемія назіраецца пры некаторых захворваннях астраўковага апарата падстраўнікавай залозы, гіпаталамічнай вобласці галаўнога мозгу, некаторых захворваннях іншых залоз унутранай сакрэцыі, печані (парушэнне функцыі печані як асноўнага дэпо глікагену), а таксама пры перадазаванні інсуліну (гіпаглікемічны шок) . Пры гіпаглікемічным шоку пасля кароткачасовага перыяду ўзбуджэння цэнтральнай нервовай сістэмы развіваецца стан, які суправаджаецца пачуццём слабасці, дрымотнасці, голаду, псіхічнымі парушэннямі і інш.; пры зніжэнні ўтрымання цукру да 40 % і ніжэй надыходзяць дрыжыкі, страта свядомасці, курчы. Такі стан ліквідуецца увядзеннем глюкозы. Пры лячэнні некаторых хвароб гіпаглікемічны, або інсулінавы, шок выклікаецца штучна.

Катэгорыя:Цукровы дыябет
Катэгорыя:Дыябеталогія
Катэгорыя:Эндакрыналогія
Катэгорыя:Захворванні паводле алфавіта
Першая япона-кітайская вайна

**Япона-кітайская вайна 1894—1895** — вайна Японіі супраць маньчжурскай імперыі Цын (у якую ўваходзіў Кітай) з мэтай ўстанаўлення кантролю над Карэяй (намінальна якая з’яўлялася васальнай ў адносінах да імперыі Цын краінай) і пранікнення ў Маньчжурыю і Кітай.

Падставай вайны паслужыла тое, што Кітай накіраваў у Карэю ў чэрвені 1894 года 2,5 тысяч салдат для падаўлення сялянскага паўстання 1893-94. Абвінаваціўшы Кітай у парушэнні ранейшых пагадненняў, Японія ўвяла ў Карэю сваю армію і заняла горад Сеул. У Карэі быў утвораны праяпонскі ўрад, які 27 ліпеня 1894 года да Японіі за дапамогай. Але ўжо двума днямі раней (25 ліпеня) японскі флот (без абвяшчэння вайны) атакаваў у порце Інчхон кітайскія ваенна-транспартныя судны, у выніку чаго загінула больш 1000 кітайскіх салдат. 1 жніўня 1894 года Японія афіцыйна аб’явіла вайну Кітаю. Ваенна-тэхнічная перавага хутка вызначыла поспехі яе арміі і флоту. У верасні 1894 года японскія войскі атрымалі 2 перамогі (каля Пхеньяна на рацэ Ялу) і разгарнулі ваенныя дзеянні на тэрыторыі Паўночна-Усходняга Кітая. Да сакавіка 1895 года японская армія захапіла Ляадунскі паўвостраў, гарады Вэйхайвэй, Інкоў і наблізіліся да сталіцы да Маньчжурыі горада Мукдэн. У выніку Кітай вымушаны быў 30 сакавіка 1895 года падпісаць пагадненне аб перамір’і, а 17 красавіка 1895 года — Сіманасекскі дагавор, паводле якога Кітай страціў Ляадунскі паўвостраў, астравы Тайвань і Пэнхуледао, адмовіўся ад сюзерэнітэту над Карэяй і выплачваў кантрыбуцыю. Японія ўзмацніла свае пазіцыі ва Усходняй Азіі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Войны Японіі
Катэгорыя:Войны Кітая
Катэгорыя:Канфлікты 1894 года
Катэгорыя:Канфлікты 1895 года
Канто (рэгіён)

— рэгіён вострава Хонсю, найбольш высокаразвітая і ўрбанізаваная частка Японіі. У ім знаходзяцца сталіца дзяржавы — Токіа, рэзідэнцыя імператара і ўрад Японіі.

Рэгіён аб'ядноўвае 7 прэфектур: Гуму, Татыгі, Ібаракі (падраён Паўночнае Канто), Канагава, Сайтама, Тыба і Токіа (падраён Паўднёвае Канто). Паводле даных на 1 красавіка 2010 года насельніцтва рэгіёна складае 42 335 080 чалавек, а сярэдняя шчыльнасць насельніцтва — 1299,17 чалавека на км².

## Геаграфія 
thumb|250px|left|Фізічная карта рэгіёна Канто
Плошча рэгіёну складае 32 423,90 км². З іх 17 тыс. км² займае раўніна Канто. Яна акружана горнымі масівамі з захаду, поўначы і ўсходу, якія разам з Такійскім залівам утвараюць натуральныя межы рэгіёну. Буйныя рэкі, такія як Тонэ, Нака, Аракава, Тамагава, Кудзі, Сагамі, цякуць з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход да Такійскага заліва. Клімат рэгіёна мусонны. Сярэднегадавая тэмпература — 14,8&nbsp;°C.

## Гісторыя 
1 верасня 1923 года адбылося Вялікае землетрасенне Канто з магнітудай 8,3. 140 тыс. жыхароў гарадоў Іакагама і Токіа загінула, і дамы больш за 1,9 млн чалавек былі знішчаны.

## Эканоміка 
Канто — самая ўрбанізаваная і індустрыяльная частка Японіі, у гарадах жыве звыш 80 % жыхароў рэгіёна. Токіа і Іакагама ўтвараюць адзіны індустрыяльны комплекс лёгкай і цяжкай прамысловасці, размешчаны ўздоўж узбярэжжа Такійскага заліва. Іншыя важныя гарады: Кавасакі, Сайтама і Тыба. Лёгкая прамысловасць засяроджана ў менш буйных гарадах, размешчаных далей ад узбярэжжа. Вядучыя пазіцыі ў рэгіёне належаць гандлю і сферы паслуг. Найбольш развітымі галінамі прамысловасці з'яўляюцца электратэхнічная, электронная, машынабудаўнічая, нафтахімічная, апрацоўчае і харчовая.

Важную ролю адыгрывае сельская гаспадарка. Прыкметнае значэнне адыгрывае паляводства — у раёне вырошчваюць рыс, ячмень, пшаніцу. На раўніне Канто і ў заходніх горных далінах на мурожных землях распаўсюджаны насаджэнні шаўкоўніцы. Па зборы коканаў і прадукцыі шоўку-сырцу рэгіён займае першае месца ў Японіі. У Канто развіты рыбалоўства і марскі промысел. У рэгіёне таксама займаюцца агародніцтвам, садаводствам, кветкаводствам, птушкагадоўляй і гадоўляй скаціны.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* Артыкул Japan на сайце Library of Congress Country Studies
Дзімітрый (Патрыярх Канстанцінопальскі)

**Патрыярх Дзімітрый** (; свецкае імя **Дымітрыяс Пападопулас**, ; 8 верасня 1914, Канстанцінопаль, Асманская імперыя — 2 кастрычніка 1991, Стамбул, Турцыя) — 231 Архібіскуп Канстанцінопаля — Новага Рыма і Сусветны Патрыярх, прадстаяцель Канстанцінопальскай Праваслаўнай Царквы з 16 ліпеня 1972 да сваёй смерці 2 кастрычніка 1991. Да свайго абрання патрыярхам служыў 5 месяцаў мітрапалітам вострава Імврас (). Лічыўся ўмерана ліберальным багасловам.

## Біяграфія 
Пасля навучання ва французскім ліцэі ў Галаце ў Канстанцінопалі, паступіў у багаслоўскае вучылішча на востраве Халкі.

У 1942 годзе быў пасвечаны ў святары і некалькі гадоў служыў кіраўніком прыходу ў паўночнай Грэцыі. Пазней быў прызначаны святаром малой абшчыны ў Тэгеране.

У 1964 годзе быў узведзены ў сан епіскапа і 15 лютага 1972 года яго прызначылі мітрапалітам Імвраса () і Тэнедаса () — двух турэцкіх астравоў у Эгейскім моры, якія раней былі грэчаскімі і цяпер заселены грэкамі (у 1975 годзе на Імврасе пражывала 1540 грэкаў, у 2000 іх колькасць паменшылася да 254).

16 ліпеня 1972 года ў Стамбуле, Сінодам быў абраны на патрыяршы прастол, па смерці Патрыярха Афінагора I. Да абрання, лічыўся найменш верагодным з трох кандыдатаў на святы прастол, але атрымаў 12 з 15 магчымых галасоў Свяшчэннага Сінода Канстанцінопальскай Праваслаўнай Царквы. Турэцкі ўрад адыграў важную ролю ў трохдзённых выбарах, адмаўляючыся ўнесці ў спіс кандыдатаў двух найбольш выбітных мітрапалітаў — Мелітона, сакратара Свяшчэннага Сінода і архіепіскапа Паўночнай Амерыкі Якава.

У другой палове жніўня 1987 года наведаў Савецкі Саюз з візітам у Рускую («афіцыйны візіт у адказ Патрыярху Маскоўскаму і ўсяе Русі Пімену») і Грузінскую цэрквы, сустракаўся з кіраўніцтвам Маскоўскага Патрыярхата; наведаў шэраг савецкіх гарадоў, у тым ліку Ленінград, Львоў, Тбілісі. Яго візіт з’явіўся першым з боку Канстанцінопальскага патрыярха наведваннем Рускай Царквы (Маскоўскага Патрыярхата) з 1589 года (наведванне Масквы Ераміяй II).

Патрыярх Дзімітрый таксама наведаў прадстаяцеляў праваслаўных цэркваў у Грэцыі, Югаславіі, Румыніі, Польшчы і Балгарыі. Наведаў Папу Яна Паўла II у Ватыкане і браў удзел у сустрэчах з Сусветны Саветам Цэркваў у Жэневе і з англіканскім архібіскупам Кентэрберыйскім у Лондане. У 1990 годзе ён стаў першым Канстанцінопальскім патрыярхам, які наведаў заходняе паўшар'е, калі ён старшыняваў у кангрэсе царкоўных і свецкіх лідараў у Вашынгтоне. Патрыярх Дзімітрый заклікаў да адзінства падзеленых праваслаўных цэркваў у ЗША.

Сканаў 2 кастрычніка 1991 года ў аддзяленні інтэнсіўнай тэрапіі амерыканскай бальніцы ў Стамбуле, дзе ён знаходзіўся пасля інфаркту міякарда з 30 верасня 1991 года. Доктар Франк Турнаоглу, які адказваў за патрыярха, казаў, што ў патрыярха адбыўся другі інфаркт, ён перайшоў у стан шоку і памёр ад спынення сэрца.

Катэгорыя:Памерлі ад інфаркту міякарда
Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы Турцыі
Катэгорыя:Выпускнікі Халкінскай багаслоўскай школы
Янкавічы

**Янкавічы** — тапонім.

## Віцебская вобласць 
* Вёска Янкавічы, Расонскі раён

## Мінская вобласць 
* Вёска Янкавічы, Стаўбцоўскі раён
Янкавічы (Расонскі раён)

**Я́нкавічы** (, ) — вёска ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці, на правым беразе ракі Дрыса. Уваходзіць у склад і з'яўляецца цэнтрам Янкавіцкага сельсавета. За 20 кіламетраў на поўдзень ад Расонаў, 150 кіламетраў ад Віцебска, 34 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Полацк, на аўтадарозе Дзісна — вёска Дрэтунь.

## Насельніцтва 
* 390 жыхароў, 166 двароў (2003)

## Інфраструктура 
* Лясніцтва
* Базавая школа
* Дом культуры і бібліятэка
* Аддзяленне сувязі

## Памятныя мясціны 
За 2,5 км ад вёскі гарадзішча (6 ст. да н.э.-4 ст.да н.э.). Каля вёскі курган і курганны могільнік (6-8 ст. н.э.)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Янкавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Расонскага раёна
Янаўшчына (Крупскі раён)

**Я́наўшчына** (, ) — вёска ў Крупскім раёне Мінскай вобласці, каля паўночнага берага возера Сялява. Уваходзіць у склад Халопеніцкага сельсавета. За 50 кіламетраў на поўнач ад горада Крупкі, 170 кіламетраў ад Мінска, 54 кіламетры ад чыгуначнай станцыі Крупкі.

Да 30 кастрычніка 2009 года вёска была цэнтрам Янаўшчынскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 118 жыхароў, 49 двароў (2003)

## Інфраструктура 
* Базавая школа
* Клуб і бібліятэка
* Камбінат бытавога абслугоўвання
* Аддзяленне сувязі

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Халопеніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Крупскага раёна
Янелі

**Я́нелі** — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Друйка, на поўдзень ад вёскі Войса, за 27 кіламетраў у напрамку на паўночны ўсход ад Браслава.

Плошча паверхні 0,2 км². Даўжыня 0,7 км, найбольшая шырыня 0,38 км. Найбольшая глыбіня 4,2 м, сярэдняя 2,7 м. Даўжыня берагавой лініі 1,91 км. Аб’ём вады ў возеры 0,54 млн м³. Плошча вадазбору 1,4 км².

Катлавіна тэрмакарставага тыпу, лопасцевай формы, выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны вышынёй 15—17 метраў, стромкія, у ніжняй частцы задзернаваныя, у верхняй — разараныя. Берагі нізкія, пясчаныя або затарфаваныя, на паўднёвым усходзе і паўднёвым захадзе месцамі сплавінныя, на поўдні і захадзе ўкрыты хмызняком. На поўдні і паўднёвым захадзе забалочаная пойма шырынёй да 250 метраў. Дно да глыбіні 1—1,5 м выслана пяском і апясчаненым глеем, ніжэй — сапрапелем. Зарастае каля 15 % плошчы возера, шырыня паласы расліннасці 15—25 метраў. На паўночным усходзе упадае ручай, на паўднёвым захадзе выцякаюць 2 ручаі.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёна
Ямнае (Быхаўскі раён)

**Я́мнае** (, ) — вёска ў Быхаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Ямніцкага сельсавета. За 10 кіламетраў на захад ад г. Быхаў, 61 кіламетр ад Магілёва, 8 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Быхаў.

## Насельніцтва 
* 396 жыхароў, 162 двары (2003)

## Інфраструктура 
* Лясніцтва
* Базавая школа
* Бібліятэка і клуб
* Аддзяленне сувязі

## Літаратура 
*  — С. 267.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ямніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Быхаўскага раёна
Сакурадзіма

— дзеючы стратавулкан, размешчаны на аднайменным востраве каля Кюсю ў японскай прэфектуры Кагосіма. Да 1914 года Сакурадзіма была асобным востравам, але ў выніку вывяржэння яна была злучана патокамі лавы з паўвостравам Осумі.

Вышыня вулкана — 1117 метраў, а плошча — каля 77 км². У Сакурадзімы тры вяршыні: паўночны пік , цэнтральны  і паўднёвы .

Апошняе вывяржэнне вулкана адбылося ў сакавіку 2009 года.

## Спасылкі 
* Volcano Live
* Даследчы цэнтр вулкана  
* Відэа вывяржэння вулкана ў 2009 годзе

Катэгорыя:Вулканы Японіі
Катэгорыя:Актыўныя вулканы
Катэгорыя:Стратавулканы
Катэгорыя:Вывяржэнні вулканаў
Сацума (правінцыя)

thumb
 — гістарычная правінцыя ў Японіі.

Правінцыя Сацума размяшчалася на тэрыторыі цяперашняй прэфектуры Кагосіма, на поўдні вострава Кюсю.

## Гісторыя 
Правінцыя Сацума была ўтворана ў VIII стагоддзі ў выніку падзелу створанай стагоддзем раней правінцыі Хюга. У раннім Сярэднявеччы Сацума была населена народам хаята, які кіраўнікі Ямата выкарыстоўвалі для барацьбы з айну-эмісі, якія жылі на поўначы Японскага архіпелага. Паралельна ішло і засяленне Кюсю японцамі. На працягу VIII—IX стагоддзяў плямёны хаята былі заваяваны.

З 1185 па 1871 год правінцыяй кіруе арыстакратычны род Сімадзу. У 1549 годзе ў правінцыі Сацума высадзілася першае хрысціянскае місіянерскае пасольства, якое ўзначальваў Святы Францыск Ксаверый. У 1602 годзе, пасля бітвы пры Секігахары (1600), першы даймё з роду Сімадзу, Сімадзу Тадацунэ, узначальвае княства Сацума, у якое, акрамя ўласна правінцыі, увайшлі таксама прылеглыя раёны, а з 1609 года — і каралеўства Рукю.

У 1866 годзе Сацума быў адным з трох паўднёвых княстваў, якія прынялі найбольш актыўны ўдзел у звяржэнні сёгунату. У 1871 годзе правінцыя была ўключана ў створаную прэфектуру Кагосіма.

Правінцыя Сацума дала сваё імя сорту мандарынавых, Сацума (*Citrus satsuma aurantium*), з прычыны таго, што менавіта адсюль у ЗША ў сярэдзіне XIX стагоддзя былі завезены мандарынавыя дрэвы.

## Паветы правінцыі Сацума 
* Кагосіма
* Ата
* Каванабе
* Ідзумі
* Іса
* Ібусукі
* Эі
* Хіёкі
* Такі
* Таніяма
* Сацума
* Кіірэ
* Касікідзіма

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Японіі
Аяма Іваа

{{Ваенны дзеяч
|імя     = Аяма Іваа
|арыгінал імя = 
|дата нараджэння  = 
|дата смерці    = 
|месца нараджэння = 
|месца смерці = 
|выява = Iwao Oyama 2.jpg
|апісанне выявы =
|мянушка =
|прыналежнасць = Японская імперыя
|гады службы = 1871—1914
|званне = маршал Японскай імперыі
|род войскаў =
|камандаваў = 22x20px|border Імператарская армія Японіі
|частка =
|бітвы = Вайна Басін Паўстанне ў Сацуме Япона-кітайская вайна, 1894—1895 Руска-японская вайна
|узнагароды = {
  
-
 
-

}
|сувязі =
|у адстаўцы = міністр-хавальнік пячаткі Японіі, гэнро
}}

 — японскі ваенны дзеяч, маршал Японіі (1898), адыграў важную ролю ў стварэнні японскай арміі сучаснага тыпу.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў княстве Сацума (цяпер — прэфектура Кагосіма) у сям’і старажытнага самурайскага роду.

Вылучыўся падчас рэстаўрацыйнай вайны 1868 года ў шэрагах прыхільнікаў імператара.

Падчас франка-прускай вайны знаходзіўся пры прускіх войсках, вывучаючы перадавы досвед вядзення вайны. У 1871—74 гадах атрымаў ваенную адукацыю ў Францыі і Швейцарыі.

Калі ў 1877 годзе яго блізкі сваяк Сайго Такаморы падняў самурайскае паўстанне ў Сацуме (да якога далучыўся таксама старэйшы брат Аямы), застаўся верны ўраду — камандаваў брыгадай пры прыгнечанні мецяжу, выкарыстоўваючы пры гэтым атрыманы ў Еўропе досвед.

У 1879 годзе быў прызначаны намеснікам міністра ўнутраных спраў і начальнікам сталічнай (такійскай) паліцыі. З 1880 года — міністр арміі, з 1882 года — начальнік генеральнага штаба. У 1883 годзе здзейсніў падарожжа ў Еўропу для вывучэння арганізацыі армій.

Пасля вяртання, у 1885—96 гадах (з невялікім перапынкам), — ізноў міністр арміі, праводзіў мілітарызацыю краіны.

Пасля пачатку ў 1894 годзе япона-кітайскай вайны (1894—1895) — камандаваў 2-й арміяй, якая высадзілася на Ляадунскім паўвостраве і штурмам узяла Люйшунь. Затым армія перасекла Жоўтае мора і захапіла крэпасць Вэйхайвэй.

Па выніках гэтай кампаніі атрымаў тытул маркіза і стаў членам Тайнага савета пры імператары. 20 студзеня 1898 года стаў маршалам Японскай імперыі.

У 1899—1904 гадах — ізноў начальнік Генштаба. Пад яго кіраўніцтвам быў распрацаваны план вайны з Расіяй і праведзена старанная падрыхтоўка японскай арміі да кампаніі.

У чэрвені 1904 года быў прызначаны галоўнакамандуючым японскімі войскамі ў Маньчжурыі і на Ляадунскім паўвостраве. Пад яго агульным камандаваннем японскія войскі перамаглі ў Ляаянскай бітве, адбілі наступ рускіх пры рацэ Шахэ і з дапамогай 4-й арміі Ногі, якая прыбыла з-пад Порт-Артура, атрымалі рашучую перамогу пад Мукдэнам.

У 1906 годзе стаў ганаровым членам брытанскага Ордэна Заслуг (Order of Merit).

У 1907 годзе імператар дараваў Аяме тытул князя. З 1912 года быў лордам-захавальнікам імператарскай пячаткі і гэнро.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Военачальнікі Японіі
Катэгорыя:Марскія міністры Японіі
Катэгорыя:Міністры арміі Японіі
Катэгорыя:Удзельнікі япона-кітайскай вайны (1894—1895)
Катэгорыя:Удзельнікі руска-японскай вайны
Гіпакапнія

**Гіпакапнія** (ад  — прыстаўка са значэннем аслабленасці якасці і  — дым) — стан, выкліканы недастатковасцю СО2 ў крыві. Утрыманне вуглякіслага газу ў крыві падтрымліваецца дыхальнымі працэсамі на пэўным узроўні, адхіленне ад якога прыводзіць да парушэння біяхімічнага балансу ў тканках. Праяўляецца ў галавакружэнні, стратай прытомнасці.

Узнікае пры глыбокім і частым дыханні, якое аўтаматычна ўзнікае ў стане страху, панікі або істэрыкі. Штучная гіпервентыляцыя перад ныраннем з затрымкай дыхання — самая распаўсюджаная прычына недастатковасці СО2.

Гіпакапнія ўзнікае з узростам, калі ўтрыманне СО2 у крыві падае. Гіпакапнія выклікае ўстойлівае звужэнне прасвету артэрыёл, выклікаючы сімптаматыку гіпертанічнай хваробы (часта кваліфікуюцца як эсэнцыяльная). Прычына падзення СО2 у крыві — стрэс, што выклікае рэакцыю дыхальнага цэнтра, які рэактыўна не змяняе вылучэнне СО2 лёгкімі нават пасля заканчэння дзеяння стрэсавага фактару, і ўзнікае хранічная гіпервентыляцыя лёгкіх. Таксама важнае значэнне мае гіпадынамія. Такім чынам гіпакапнія можа разглядацца як прычына комплексу захворванняў, звязаных з гіпертонусам сасудаў — ЭАГ і яе ўскладненняў — інфарктаў органаў і тканак.

Для кантролю гіпакапніі і гіперкапніі ў медыцыне выкарыстоўваюць капнограф — аналізатар утрымання вуглякіслага газу ў выдыханым паветры.

## Гл. таксама 
* Гіперкапнія
* Пранаяма
* Странгуляцыя (процілеглая гіпакапніі)

Катэгорыя:Падводная медыцына
Катэгорыя:Сімптомы захворванняў чалавека
Катэгорыя:Пульманалогія
Гіпаксемія

**Гіпаксемія** — паніжэнне ўтрымання кіслароду ў крыві ў выніку парушэння кровазвароту, падвышанай патрэбы тканак у кіслародзе (празмерная цягліцавая нагрузка і інш), памяншэння газаабмену ў лёгкіх пры іх захворваннях, памяншэння ўтрымання гемаглабіну ў крыві (напрыклад, пры анеміях), змяншэння парцыяльнага ціску кіслароду ва ўдыхальным паветры (вышынная хвароба) і інш. Следствам гіпаксеміі з'яўляецца гіпаксія.

## Спасылкі 
* 
* Гипоксемия. Первая помощь при гипоксемии 

Катэгорыя:Кроў
Катэгорыя:Паталагічныя працэсы
Гіпаксія

**Гіпаксія** — стан кіслароднага галадання як арганізма агулам, так і асобных органаў і тканак, выкліканы рознымі фактарамі — затрымкай дыхання, хворымі станамі, малым змяшчэннем кіслароду ў атмасферы. З прычыны гіпаксіі ў жыццёва важных органах развіваюцца незваротныя змены. Найбольш адчувальныя да кіслароднай недастатковасці — цэнтральная нервовая сістэма, цягліца сэрца, тканкі нырак, печані. Можа выклікаць з’яўленне невытлумачальнага пачуцця эйфарыі, прыводзіць да галавакружэння, нізкага цягліцавага тонусу.

## Дыягностыка 
Дыягностыка гіпаксіі важная ў двух выпадках:
* пры парушэннях вонкавага дыхання (напрыклад, аперацыі пад наркозам, знаходжанне на штучнай вентыляцыі лёгкіх) — метадам пульсаксіметрыі вызначаюць насычэнне (сатурацыю) артэрыяльнай крыві кіслародам — SaO2 — у норме 95 % — 99 %;
* пры гіпаксіі плода ў канцы цяжарнасці — метадам кардыятакаграфіі або з дапамогай акушэрскага стэтаскопа вызначаюць частату сардэчных скарачэнняў плода.

## Гл. таксама 
* Вышынная хвароба (вышынная гіпаксія)
* Гіпераксія
* Сабачы кайф
* Анаксія

Катэгорыя:Дыханне
Катэгорыя:Паталагічныя працэсы
Кайкэн

**Кайкэн** — кінжал, які насілі мужчыны і жанчыны самурайскага класа ў Японіі, разнавіднасць танта. Кайкэны выкарыстоўваліся для самаабароны ў памяшканні, дзе доўгія катаны і сярэдняй даўжыні вакідзасі былі менш зручныя і эфектыўныя, чым кароткія кінжалы. Жанчыны насілі іх у поясе-обі для самаабароны або (рэдка) для самагубства (дзігая). Можна было насіць іх і ў парчовым мяшэчку са шнурком, што дазваляла хутка дастаць кінжал. Кайкэн уваходзіў у пералік вясельных падарункаў жанчыне. У цяперашні час ён з’яўляецца адным з аксесуараў традыцыйнай японскай шлюбнай цырымоніі: нявеста бярэ кайкэн, каб ёй спадарожнічала ўдача.

Катэгорыя:Японскія мячы
Катэгорыя:Нажы
Катэгорыя:Халодная зброя паводле алфавіта
Нагіната

з нагінатай]]
**Нагіната** — японская халодная зброя з доўгай ручкай авальнага перасеку і выгнутым аднабаковым клінком. Рукаятка даўжынёй каля 2 метраў і лязо каля 30 см. Пазней большае распаўсюджанне атрымаў скарочаны (1,2-1,5 м) і палегчаны варыянт, які выкарыстоўваўся пры трэніроўцы; дэманстраваў вялікую баяздольнасць. З'яўляецца аналагам глефы, але значна больш лёгкая. Першыя звесткі аб выкарыстанні нагіната адносяцца да канца VII стагоддзя. У Японіі існавала 425 школ, дзе вывучалі тэхніку бою нагінатадзюцу. Была любімай зброяй сохэяў, манахаў-ваяроў. У мірны час нагіната выкарыстоўвалася жанчынамі з класа самураяў для абароны свайго жылля.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Халодная зброя паводле алфавіта
Катэгорыя:Зброя паводле алфавіта
Вакідзасі

thumb|300px|right|Вакідзасі перыяду Эда, XIX ст.
**Вакідзасі** — кароткі традыцыйны японскі меч. У асноўным выкарыстоўваўся самураямі. Меч насілі на поясе разам з катанай.

Даўжыня клінка - ад 30 да 61 см. Агульная даўжыня з ручкай 50-80 см. Клінок аднабаковага завострывання, малой крывізны. Вакідзасі падобны па форме да катаны. Вырабляўся з дзукуры (афармленнем) рознай формы і даўжыні, звычайна больш тонкім, чым у катаны. Ступень выпукласці перасеку ляза вакідзасі нашмат меншая, таму ў параўнанні з катанай гэты меч рэзаў мяккія аб'екты больш рэзка. Рукаятка вакідзасі класічнага перасеку, такая ж, як у катаны, але меншай даўжыні.

Часта мячы вакідзасі і катана рабіў адзін майстар, мячы мелі якаснае афармленне і адзін стыль. Гэтую пару мячоў называлі дайсё, што ў перакладзе значыла «доўгі - кароткі» ці «вялікі - малы» . А калі мячы вырабляліся рознымі майстрамі, то іх ўжо нельга было называць дайсё. У пары дайсё вакідзасі выкарыстоўваўся ў якасці кароткага меча (сёто).

Для зручнага нашэння некалькіх мячоў (катана, вакідзасі і танта ), японцамі былі прыдуманы розныя спосабы нашэння мячоў. Мячы фіксаваліся з дапамогай шнура сагэо, які прасоўвалі праз клямар курыгата, які знаходзіўся на адным баку ножнаў. Такія спосабы фіксацыі, не давалі мечу ўпасці на зямлю або згубіцца, і пры гэтым пакідалі торс вольным.

Катэгорыя:Халодная зброя паводле алфавіта
Соевы соус

**Соевы соус** — адзін з асноўных кампанентаў азіяцкай кухні, прадукт ферментацыі (закісання) соевых бабоў (часам з даданнем збожжа) пад уздзеяннем грыбоў роду аспергіл. Уяўляе сабой вадкасць вельмі цёмнага колеру з характэрным рэзкім пахам. Утрымоўвае мноства мінеральных элементаў, вітамінаў і амінакіслот. За кошт прысутнасці вытворных глутамінавай кіслаты валодае ўласцівасцю ярка падкрэсліваць смак страў.

Катэгорыя:Азіяцкая кухня
Соус
Катэгорыя:Соусы
Катэгорыя:Ферментаваная ежа