open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Міснагдым

**Міснагдым** ( *мітнагдым*, у ашкеназскім маўленні *міснагдым*; літаральна — «праціўнікі», «якія пярэчаць») — паняцце выкарыстоўваўся хасідамі адносна сваіх ідэйных праціўнікаў літвакоў падчас рэлігійнай барацьбы ў юдаізме ў XVIII стагоддзі. Дзейнасць гэтых колаў першапачаткова мела пераважна палемічны характар, пасля іх рэлігійнае мысленне вылілася ў своеасаблівы жыццёвы ўклад і цэласны светапогляд. Вядучая роля ў стварэнні актыўнай апазіцыі хасідызму належыць Віленскаму гаону, дзякуючы якому Літва стала цэнтрам мітнагдым.

Уплыў кіраўнікоў хасідызму грунтаваўся на беспярэчным аўтарытэце іх асобы і дзейнасці як лідараў суполак, а для Віленскага гаона і яго паслядоўнікаў асноўным крытэрыем, вызначальным для становішча чалавека ў грамадстве, па-ранейшаму была рабіністычная вучонасць.

Паміж хасідамі і міснагдым разгарнулася актыўная барацьба ў форме ўзаемных даносаў уладам, памфлетаў, адлучэння хасідаў ад сінагогі (*херэм*) і інш. Калі ў 1781 года ў Вільні быў абвешчаны херэм хасідам, то ў Зэльве на гандлёвай плошчы падчас кірмашу, дзе сабраліся гродзенскі, брэсцкі, пінскі, слуцкі рабіны і вялікі натоўп людзей, быў прачытаны акт адлучэння.

«Хасідскаму містыцызму міснагдым супрацьпастаўлялі рабінскую вучонасць, дзеля чаго была значна пашырана сетка вышэйшых рэлігійных устаноў — ешываў. Неафіцыйнае прымірэнне паміж бакамі адбылося на глебе агульнай барацьбы супраць яўрэйскага асветніцкага руху — Гаскалы. Пераважная большасць іўдзейскіх абшчын Беларусі заставалася пад уплывам рабінаў».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Яўрэі ў Беларусі
Катэгорыя:Рабіны
Катэгорыя:Рабіны Беларусі
Аляксандр Антонавіч Марціноўскі

**Аляксандр Антонавіч Марціноўскі** (, Мінская губерня — , Магілёў) — беларускі вайсковы лекар, правадзейны стацкі саветнік, удзельнік Крымскай і Руска-турэцкай вайны 1877—1878 гг..

## Біяграфія 
Паходзіў з роду дваран Мінскай губерні. Маці — Валерыя Марціноўская, дваранка Слуцкага павета. Меў сястру Мальвіну, а таксама, верагодна, старэйшага брата Вацлава Антонавіча Марціноўскага, які ў 1865 годзе атрымаў у спадчыну маёнтак і, магчыма, быў вайскоўцам.

Нарадзіўся  года. Пасля Мінскага дваранскага вучылішча вучыўся ў Мінскай гімназіі. У 1854 годзе скончыў ваенную медыцынскую акадэмію ў Санкт-Пецярбургу. Служыў у Церскім казачым войску, потым у пяхотных дывізіях на Магілёўшчыне.

Прымаў удзел у Крымскай вайне і Руска-турэцкай вайне 1877—1878 гадоў.

Памёр  года ў Магілёве.

## Сям’я 
Жонка — Анастасія Еўплаўна Марціноўская (у дзявоцтве Сямёнкіна), дачка генерал-лейтэнанта, вядомага казакa . Памерла 24 мая 1882 года.

Дзеці:
* Аляксандра ( — ?), у замужжы Свідзерская;
* Канстанцін ( — ?);
* Надзея ( — ?);
* Леў ( — ?);
* Алена ( — 1934, Парыж), у замужжы Хатунцава; у яе застаўся муж і сын, пра смерць паведамляў Саюз смалянак.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Ваенныя ўрачы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Удзельнікі Крымскай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі руска-турэцкай вайны 1877—1878
Катэгорыя:Правадзейныя стацкія саветнікі
Катэгорыя:Ваенныя ўрачы Беларусі
Буйкі (Ашмянскі раён)

**Бу́йкі** (, ) — былы хутар у Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіў у склад Граўжышкоўскага сельсавета.

Скасаваны 19 жніўня 1985 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Махавое (значэнні)

Назву **Махаво́е** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць:
** Махавое — былы хутар у Ашмянскім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Махавое — вёска ў Шклоўскім раёне
Элона Аляксандраўна Ляшкевіч

**Элона Аляксандраўна Ляшке́віч** (нар. , Мінск) — беларускі археолаг, археаіхтыёлаг.

## Біяграфія 
Нарадзілася 12 красавіка 1967 года ў Мінску. Скончыла ў 1990 годзе БДУ. З 1986 года працуе ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі.

## Навуковая дзейнасць 
Даследуе астэалагічныя рэшткі іхтыяфаўны з археалагічных помнікаў, матэрыяльную культуру старажытнага рыбалоўнага промыслу. Праводзіла раскопкі стаянак каменнага веку ў Бабровічах Івацэвіцкага раёна Брэсцкай вобласці і ў Лагойскім раёне.

Захавальніца фонду даваенных калекцый. Займаецца складаннем каталога знаходак 1920-1930-х гадоў.

## Публікацыі 
* Рыбалоўныя прылады з неалітычнай стаянкі Асавец // Весці АН Беларусі. — Сер. гуманітар. нав. — 1994. — № 2. — С. 70-74.
* Рыболовство в средневековом Гродно (по материалам раскопок Старого замка) // ГАЗ. −2004. — № 19. — С. 191—203.
* Migratory Fish of the Basin of the Baltic Sea from the Archaeological Sites of Belarus" // Badania archeozoologiczne w Polsce i Europie Srodkowo-Wschodniej. III Symposium Archeologii Srodowiskowej. 26-29 listopada 2008, Katowice-Koszecin. — С. 143—145.
* О находках рыболовного инвентаря в средневековых могильниках Беларуси // МАБ. — 2011. — № 21 — С. 204—211.
* Рыболовные колющие орудия на территории Беларуси в І тыс. до н.э. — начале ІІ тыс. н.э. // Музейны веснік. — Вып.2011. -С. 124—131
* Рыболовные орудия из раскопок городища Масковичи Гісторыя і археалогія гарадзішча Маскавічы // Ін-т беларускай гісторыі і культуры (Рыга). — Рыга, 2013. — С. 240—256.
* Предметы и объекты рыболовного промысла из раскопок археологического комплекса на р. Менка // МАБ. — 2013. — Вып. 24. — С. 233—235.
* Ляшкевич Э. А., Касюк Е. Ф. Городище Банцеровщина: история исследования и предварительные итоги // Славяне на территории Беларуси в догосударственный период: к 95-летию со дня рождения Леонида Давыдовича Поболя. В 2 кн. Кн. 2 / нвуч. Ред.: О. Н. Левко, В. Г. Белевец; Нац. Акакд. Наук Белураси, Ин-т истории. — 2-е изд., испр., перераб. И доп. — Минск: Беларуская навука, 2019 — (Славянские древности Беларуси) — С. 189—220.
* Ляшкевич Э. А., Коц А. Л. К вопросу о рыбном питании в полоцком фольварке Спас (по материалам раскопок Спасо-Преображенской церкви) // Беларускае Падзвінне: вопыт, методыка і вынікі палявых і міждысцыплінарных даследаванняў : зб. арт. V міжнар. навук. канф., Полацк, 15-16 крас. 2021 г. / Полац. дзярж. ун-т; пад агульн. рэд. А. І. Корсак (адк. рэд.), В. У. Чараўко, У. Я. Аўсейчыка. — Наваполацк : Полац. дзярж. ун-т, 2021 — С. 60-63.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Археаіхтыёлагі Беларусі
Катэгорыя:Археолагі Беларусі
Юрый Уладзіміравіч Каласоўскі

**Юрый Уладзіміравіч Каласо́ўскі** (нар. , Унеча, Бранская вобласць, Расія) — беларускі археолаг.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 20 кастрычніка 1960 года ва Унечы Бранскай вобласці (Расія). У 1982 годзе скончыў Горкаўскі ўніверсітэт. З 1984 года працаваў у Інстытуце гісторыі НАН Беларусі, з 2008 года — у выдавецтве «Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі».

## Навуковая дзейнасць 
Даследуе помнікі жалезнага веку і ранняга сярэднявечча Верхняга Падняпроўя: кіеўскай культуры III—V стст. тыпу Гарадка—Заазер’е ў Віцебскім Падзвінні, тыпу Абідні ў Верхнім Падняпроўі і калочынскай культуры V—VII стст. тыпу Кісялі—Вежкі ў Аршанска-Магілёўскім Падняпроўі. Удзельнік шэрагу беларускіх і расійскіх навуковых праектаў па археалогіі ранніх славян.

Даследаваў археалагічны комплекс Вежкі, гарадзішчы Германы, Ірвяніца, Панізоўе, Чырына ў Дубровенскім раёне Віцебскай вобласці, гарадзішча Кімбараўка і дзяцінец Гара Камунараў у Мазыры, археалагічныя помнікі ў Віцебску і Мінску.

Выявіў і абследаваў помнікі кіеўскай культуры ў Аршанскім Падняпроўі (разам з А. С. Курапаткіным).

## Публікацыі 
Аўтар шэрагу навуковых прац:
* Штрихованная керамика на северо-востоке Беларуси (по материалам городищ Оршанского Поднепровья) // Гістарычныя лёсы Верхняга Падняпроўя. — Магілёў, 1989. — Ч. 1.
* Плямёны калочынскай культуры // Гісторыя Беларусі. — Мінск, 2000. — Т. 1.
* Памятники киевской культуры в Оршанском Поднепровье (у сааўт. з А. С. Курапаткіным) // Раннеславянский мир. — Москва, 2002. — Вып. 4. — Верхнее Поднепровье и Подвинье в III—V вв. н.э.
* Раскопки городища у д. Кисели (Дымокуры) Толочинского р-на и у д. Черкасово Оршанского р-на Витебской области (у сааўт.) // Матэрыялы па археалогіі Беларусі. — 2003. — № 8.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1960 годзе
Катэгорыя:Археолагі Беларусі
Streptococcus salivarius M18

**Streptococcus salivarius M18** (таксама вядомы пад камерцыйнай назвай **BLIS M18**) — гэта спецыфічны штам прабіятычнай бактэрыі віду *Streptococcus salivarius*, які натуральным чынам насяляе ротавую поласць чалавека. Дадзены штам з'яўляецца аб'ектам навуковых даследаванняў дзякуючы яго патэнцыйнай здольнасці падтрымліваць здароўе зубоў і дзёсен шляхам уздзеяння на мікрабіём рота.

## Механізм дзеяння 
Карысны эфект штаму М18 заснаваны на некалькіх ключавых механізмах:

# Канкурэнтнае выцясненне**:** *S. salivarius M18* актыўна каланізуе паверхні ў ротавай поласці, канкуруючы з карыесагеннымі бактэрыямі (у першую чаргу са *Streptococcus mutans, Streptococcus sobrinus*) за пажыўныя рэчывы і прастор для жыцця.
# Выпрацоўка бактэрыяцынаў**:** Штам выпрацоўвае антымікробныя пептыды (bacteriocin-like inhibitory substances або BLIS), уключаючы саліварыцыны M і MPS, якія мэтава падаўляюць рост патагенных бактэрый (*Streptococcus mutans* і *Actinomyces viscosus)*, адказных за развіццё карыесу і пагаршаюць жыцце.
# Ферментатыўная актыўнасць**:** *S. salivarius M18* выпрацоўвае два важныя ферменты - **урэазу і декстраназу.** Урэаза расшчапляе мачавіну ў сліне да аміяку, нейтралізуе кіслоты карыесагенных бактэрый і перашкаджае дэмінералізацыі зубной эмалі. Дэкстраназа дапамагае разбураць поліцукрыдны матрыкс зубнога налёту (біяплёнкі), робячы яго менш устойлівым і спрыяючы яго выдаленню.

Пералічаныя асаблівасці адрозніваюць S. salivarius M18 ад іншых прабіётыкаў і нацэльваюць яго актыўнасць у першую чаргу на стаматалагічныя прымяненні.

## Клінічнае значэнне і прымяненне 
Клінічныя даследаванні паказваюць, што рэгулярнае ўжыванне прадуктаў, якія змяшчаюць *S. salivarius M18*, можа спрыяць:

* Зніжэнню колькасці зубнога налёту і паляпшэнню паказчыкаў здароўя дзёсен.

* Зніжэнню канцэнтрацыі *Streptococcus mutans* у сліне.

* Зніжэнню рызыкі развіцця карыесу, асабліва ў асоб з высокай рызыкай захворвання.

Дзякуючы гэтым уласцівасцям, штам *S. salivarius M18* выкарыстоўваецца ў якасці актыўнага інгрэдыента ў складзе аральных прабіётыкаў, якія выпускаюцца ў выглядзе лядзяшоў, жавальных таблетак, парашкоў і зубных паст.

## Зноскі 
Катэгорыя:Мікрабіялогія
Катэгорыя:Мікраарганізмы
Катэгорыя:Стрэптакокі
Катэгорыя:Прабіётыкі
Катэгорыя:Мікрабіём
Ройсты

1894 года.]]

овыя зараснікі на Чапкялейскіх балотах, найбуйнейшым балотным масіве Літвы]]

**Ройсты** або **ройста**, ці **ройст** — традыцыйная народная назва біялагічнага аб’екта, экасістэмы, комплексу расліннасці, які фарміруецца на вільготнай, забалочанай мясцовасці, часта вярховых балотах, а таксама назва самой такой мясцовасці, ландшафту — нізкага і багністага месца, пакрытага імхамі (часта комплексамі торфаўтваральных відаў сфагнуму), хмызнякамі і карлікавымі дрэвамі. Такая расліннасць і ландшафты знікаюць з прычыны празмернай меліярацыі і здабычы торфу.

Слова «ройсты» паходзіць ад літоўскага *raistas*, у множным ліку *raistai*, якое выкарыстоўваецца як агульнае паняцце для балот і забалочаных тэрыторый. Ужываецца ў дачыненні Літвы, а таксама ў шырэйшым гістарычным сэнсе да беларускіх гістарычных тэрыторый і прылеглых да іх польскіх тэрыторый, якія мяжуюць з Літвой.

У сінтаксанаміі ройсты часам атаясняюць з расліннымі комплексамі ўзору *Scheuchzerietalia palustris*.

## У тапонімах 
* Райста — вёска ў Гродзенскім раёне Беларусі
*  (, ) — вёска ў Янаўскім раёне Літвы
*  (, ) — вёска ў Ракішкаўскім раёне Літвы
* Круглы Ройст і Маце-Ройст ( i *Macie-Rojst*) — урочышчы ў Рудніцкай пушчы ў Салечніцкім раёне Літвы
* Ройста — былы хутар у Ашмянскім раёне Беларусі
* Ройсцішкі — хутар у Міхалішкаўскім сельсавеце Астравецкага раёна
* Ройсцішкі — хутар у Рытанскім сельсавеце Астравецкага раёна
* Порайсць — вёска ў Воранаўскім раёне Беларусі
*  (, ) — вёска ў Салечніцкім раёне Літвы

## У гідраніміцы 
* Ройста -- рака, левы прыток Гаўі

## У культуры 
* Слова з лексікі Францішка Багушэвіча і Анатоля Сыса.
* *Rojsty* — дэбютны раман Тадэвуша Канвіцкага 1947 года, прысвечаны барацьбе падраздзяленняў Арміі Краёвай у Літве ў 1944 годзе.
* *Bunt rojstów* — зборнік рэпартажаў Юзафа Мацкевіча 1938 года, у якіх аўтар дэканструюе ідылічны міф *Крэсаў Усходніх*.
* *Na rojstach litewskich* -- кніга Станіслава Забароўскага 1904 года, зборнік апавяданняў і ўспамінаў з палявання «на Літве».
* *Rojst* — крымінальны трылер — серыял рэжысёра Яна Халоўбка, зняты ў 2018 годзе.
* *Rojsty litewskie pod śniegiem* (або *Śnieg*) — карціна Генрыка Вайсенгофа, атрымала сярэбраны медаль на Сусветнай выставе ў Парыжы ў 1900 годзе.

## Гл. таксама 
* мшары
* тарфянік
* :pl:Oparzelisko ?

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Hydrologia ogólna / E. Bajkiewicz-Grabowska, Z. Mikulski. — Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007. — ISBN 978-83-01-14579-8. (не стае нумароў пэўных старонак)

Катэгорыя:Торф
Фенькава

**Фе́нькава** (, ) — былая вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіла ў склад Скідзельскага сельсавета.

Скасавана 19 жніўня 1985 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Паўднёваасецінская вайна (1991-1992)

**Паўднёваасяцінская вайна 1991-1992 гадоў** (таксама вядомая як першая паўднёваасяцінская вайна ) - узброены канфлікт паміж урадавымі войскамі Грузіі і грузінскімі апалчэнцамі з аднаго боку, і сіламі паўднёваасяцінскіх апалчэнцаў і Расіі, з другога. Вайна завяршылася Дагамыскім пагадненнем, падпісаным 24 чэрвеня 1992 года, якое прадугледжвала стварэнне сумесных міратворчых сіл і падзел Паўднёвай Асеціі паміж супрацьлеглымі бакамі.

## Перадгісторыя 
У апошнія гады існавання СССР абвастрыліся адносіны паміж цэнтральнай грузінскай уладай і асецінскім насельніцтвам Паўднёвай Асеціі. 10 лістапада 1989 года Савет народных дэпутатаў Паўднёва-Асяцінскай аўтаномнай вобласці прыняў рашэнне аб пераўтварэнні Паўднёва-Асяцінскай аўтаномнай вобласці ў аўтаномную рэспубліку ў складзе Грузінскай ССР, што выклікала негатыўную рэакцыю з боку Прэзідыума Вярхоўнага Савета Грузінскай ССР, які прызнаў гэтае рашэнне незаконным. 

У канцы лістапада, некалькі тысяч чалавек пры падтрымцы Тбілісі, спрабавалі правесці ў Цхінвалі мітынг. Але замест мітынгу адбылося ўзброенае сутыкненне ўдзельнікаў акцыі, мясцовых уладаў, міліцыі і асецінскага насельніцтва, якое прывяло да гібелі людзей (6 забітых, 140 параненых). Адносіны паміж Рэспублікай і яе аўтаноміяй накальваліся ўсё мацней, па прычыне таго што Грузія імкнулася здабыць незалежнасць а Паўднёва-Асяцінскай АВ застацца ў складзе СССР. Абвастрэнне сітуацыі абвастралі і нацыяналістычныя лозунгі лідараў грузінскага нацыянальнага руху.

20 верасня 1990 года Савет народных дэпутатаў Паўднёва-Асецінскай АВ абвясціў стварэнне Паўднёва-Асяцінскай Савецкай Дэмакратычнай Рэспублікі. 10 снежня Вярхоўны Савет Грузіі прыняў рашэнне аб скасаванні Паўднёва-Асецінскай АВ. На наступны дзень у Цхінвалі адбылося забойства трох чалавек (двух грузінаў і міліцыянта-асеціна, які кінуўся ім на дапамогу), пасля чаго грузінскае кіраўніцтва ўвяло ў Цхінвалі і Джаўскім раёне надзвычайнае становішча. У горад была ўведзена група курсантаў Тбіліскай Вышэйшай школы МУС, а камендантам раёна надзвычайнага становішча стаў яе начальнік генерал-маёр Гіві Кванталіяні. Сітуацыя ў рэгіёне набліжалася да ўзброенага сутыкнення.

## Гісторыя канфлікту 
## Гл.таксама 
* Зарская трагедыя
* Расійска-грузінская вайна (2008)

## Крыніцы 
Катэгорыя:Войны Грузіі
Добрая Зямля (значэнні)

Назву **До́брая Зямля́** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць:
** Добрая Зямля — былы хутар у Іўеўскім раёне
* Мінская вобласць:
** Добрая Зямля — вёска ў Валожынскім раёне
Добрая Зямля (Іўеўскі раён)

**До́брая Зямля́** (, ) — былы хутар у Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіў у склад Трабскага сельсавета.

Скасаваны 19 жніўня 1985 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Віктар Аляксандравіч Бахараў

**Віктар Аляксандравіч Бахараў** (, Турлаева, Куўшынаўскі раён, Калінінская вобласць, РСФСР — ) — беларускі герпетолаг, эколаг. Кандыдат біялагічных навук (1983), дацэнт (1980).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 12 ліпеня 1948 года ў вёсцы Турлаева Куўшынаўскага раёна Калінінскай (цяпер Цвярской) вобласці Расіі.

## Навуковая дзейнасць 
Асноўныя сферы даследаванняў — герпеталогія і экалогія.

Апублікаваў больш за 140 навуковых і вучэбна-метадычных прац, у тым ліку дзве манаграфіі і пяць кніг. Пад яго кіраўніцтвам былі абаронены чатыры магістарскія дысертацыі.

Займаўся фатаграфіяй.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Герпетолагі Беларусі
Катэгорыя:Эколагі Беларусі
Ахаха

**Ахаха** (каля 1800-х гг. да н.э.) — старажытнаасірыйская інвестарка і адна з самых ранніх дакументальна зафіксаваных дзелавых жанчын у гісторыі. Яна вядомая тым, што стала ахвярай фінансавага махлярства і прасіла брата вярнуць ёй скрадзенае срэбра. Невядома, ці былі яе просьбы пачутыя.

## Гісторыя 
Ахаха жыла ў старажытнаасірыйскі перыяд у горадзе Ашур. Яе маці Ламасі выхоўвала дачку, пакуль яе бацька займаўся бізнесам у Канішы. У гэты час было прынята, каб жанчыны ўзначальвалі сям’ю і прымалі фінансавыя рашэнні, у той час як іх мужы займаліся падарожжамі і гандлярствам. Жанчыны кіравалі акцыянернымі кампаніямі і займаліся крэдытамі, нерухомасцю і рынкавымі трэндамі. Асірыйцы зараблялі грошы на гандлі паміж Вавілонам (а таксама іншымі замежнымі землямі) і Канішам. Падарожжы фінансаваліся інвестарамі, якія атрымлівалі прыбытак у выглядзе золата і срэбра, калі гандаль быў паспяховым. Пасля смерці маці Ахаха ўзяла пад кантроль бацькоўскую маёмасць.

## Інвестыцыі 
Як бізнэсвумэн, Ахаха інвеставала сродкі ў розныя акцыянерныя кампаніі, у тым ліку ў адну з іх, кіраваную партнёрам яе бацькі, Паццурам-Ашурам.

Як прадпрымальніца, Ахаха інвеставала грошы ў розныя акцыянерныя кампаніі. Адна з такіх кампаній належала да партнёра яе бацькі Пацур-Ашура. Адзін з яе братоў Бузазу таксама ўклаў грошы ў тую ж кампанію і быў адказны за кіраванне доляй сваёй сястры. Аднак Бузазу скарыстаўся гэтай адказнасцю і вывеў сродкі Ахахі на ўласны бізнес. У рамках фінансавага прадпрыемства, распаўсюджанага ў старажытнаасірыйскі перыяд, Ахаха інвеставала ў караван аслоў, які павінен быў ажыццяўляць далёкі гандаль паміж Ашурам і Канішам. Калі караван вярнуўся, Ахасе паабяцалі долю прыбытку ў срэбры. Аднак Ахаха прыйшла да высновы, што яе падманулі, бо срэбра ёй так і не вярнулі.

## Ліст аб кампенсацыі махлярства 
Клінапісныя таблічкі, раскапаныя ў Канішы, паказваюць, што Ахаха падазравала ў махлярстве свайго роднага брата Бузазу. На глінянай таблічцы, напісанай свайму іншаму брату, Ахаха маліла аб дапамозе:У мяне няма нічога, акрамя гэтых сродкаў… Пастарайцеся зрабіць так, каб я не згалела!… Дашліце мне падрабязны ліст наступным караванам, паведаміўшы, ці выплацілі яны срэбра… Зараз самы час аказаць мне паслугу і пазбавіць мяне ад фінансавых цяжкасцяў!У лісце падкрэсліваецца тэрміновасць вяртання скрадзенага срэбра і просьба паведаміць яе аб яго вяртанні.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Старажытныя асірыйцы
Катэгорыя:Прадпрымальнікі паводле алфавіта
Выбуховыя штаны

У Новай Зеландыі ў 1930-х гадах фермеры сутыкнуліся з праблемай **выбуховых штаноў**. Да такога здарэння прыводзілі спробы барацьбы з сельскагаспадарчым пустазеллем амброзіяй.

Фермеры распылялі хларат натрыю (рэкамендаваны новазеландскім урадам прэпарат для знішчэння пустазелля) на амброзію. Частка аэразолю трапляла на адзенне, з-за чаго валокны тканіны з воўны і бавоўны пры рэакцыі з неарганічным рэчывам тлелі і ўспыхвалі. У некаторых сітуацыях рэакцыя адбывалася хутчэй з-за ўздзеяння цяпла або адкрытага агню. Паступалі паведамленні не толькі аб узгаранні штаноў на сушцы, але і пра выбухі адзення падчас іх нашэння фермерамі. Такія інцыдэнты прыводзілі да атрымання сур’ёзных апёкаў.

Пра гэтую гісторыю напісаў Джэймс Уотсан з Універсітэта Мэсі ў шырока вядомым артыкуле «Значэнне выбуховых штаноў Рычарда Баклі». Гэтая праца прынесла яму Ігнобелеўскую прэмію.

## У культуры 
У маі 2006 года ў эпізодзе «Выбуховыя штаны» папулярнага амерыканскага тэлешоу «MythBusters» быў даследаваны феномен новазеландскіх штаноў. Эксперыментатары пацвердзілі, што пры пэўных умовах сапраўды можа адбыцца ўзгаранне адзення. Таксама ў шоу заявілі, што чалавек можа прыняць гэтую з’яву за выбух.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Ахова працы
Катэгорыя:Выбухі
Аляксандр Мікалаевіч Матузка

**Аляксандр Мікалаевіч Матузка** (, Стараказачае, Белгарад-Днястроўскі раён, Адэская вобласць, Украінская ССР — ) — беларускі спецыяліст у галіне фізічнай геаграфіі, геамарфалогіі, палеагеаграфіі, педагог. Кандыдат геаграфічных навук (1971), дацэнт (1982). Заслужаны работнік Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 18 верасня 1944 года ў вёсцы Стараказачае Белгарад-Днястроўскага раёна Адэскай вобласці Украіны. У 1962 годзе паступіў на геаграфічны факультэт Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя М. В. Ламаносава, які скончыў у 1967 годзе з адзнакай па спецыяльнасці «фізічная геаграфія, геамарфалогія, палеагеаграфія». У 1970 годзе завяршыў аспірантуру і ў лютым 1971 года на геаграфічным факультэце МДУ абараніў кандыдацкую дысертацыю «Фаўна млекакормячых верхняга пліяцэну, ніжняга і пачатку сярэдняга плейстацэну пазаледавіковай вобласці Заходняй Сібіры і яе палеагеаграфічнае значэнне». Навуковыя кіраўнікі — акадэмік К. К. Маркаў і прафесар Р. І. Лазукоў.

У 1971—1974 гадах працаваў на гісторыка-геаграфічным факультэце Мардоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта.

З 1974 года — на геаграфічным факультэце БДУ, дзе працаваў да канца жыцця. У 1982 годзе яму прысвоена званне дацэнта.

Быў куратарам студэнцкіх груп, у 1982—1998 гадах — сакратаром вучонага савета геаграфічнага факультэта. Чытаў курсы «Гісторыя і метадалогія геаграфічнай навукі», «Фізічная геаграфія СССР (Азіяцкая частка)», «Асновы ландшафтазнаўства», «Біягеаграфія», «Асновы палеагеаграфіі», «Палеанталогія» і інш.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар 230 навуковых і вучэбна-метадычных прац, у тым ліку 9 манаграфій, 2 вучэбных дапаможнікаў і 1 брашуры; 24 публікацыі выйшлі за мяжой. На геаграфічным факультэце БДУ кіраваў аддзелам палеанталогіі Музея землязнаўства. Браў удзел у працы факультэцкіх, рэспубліканскіх, міжнародных семінараў і кангрэсаў.

Быў адным з першаадкрывальнікаў карчоўскага міжледавікоўя ў Беларусі. Член Міжнароднай камісіі па стратыграфіі і карэляцыі чацвярцічных адкладаў (INQUA), Беларускага геаграфічнага таварыства, Расійскага палеанталагічнага таварыства, Беларускай антрапагенавай камісіі.

Пад яго кіраўніцтвам абаронены кандыдацкая і доктарская дысертацыі (Д. Л. Іваноў).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Географы Беларусі
Катэгорыя:Палеантолагі Беларусі
ShipGoo001

**ShipGoo001** — умоўная назва нядаўна адкрытых форм мікробнага жыцця, знойдзеных ў выглядзе біяплеўкі на судне ў Вялікіх азёрах. Папярэднія даследаванні паказваюць на наяўнасць як менш двух раней невядомых відаў: прадстаўніка архей і прадстаўніка бактэрый.

## Адкрыццё 
Улетку 2024 года даследчае судна *Blue Heron* праводзіла вывучэнне водарасцей на возеры Эры, адным з Вялікіх азёр на мяжы Канады і ЗША. Судна было накіравана на верф на рацэ Каяхога ў Кліўлендзе для інспекцыі пашкоджаных падшыпнікаў вяслярнага вала. Падчас агляду капітан судна, Руал Лі, заўважыў чорнае слізістае рэчыва, якое выцякала ў раёне стырна. Занепакоены магчымым выцекам забруджвальных рэчываў, ён правёў першапачатковую праверку. Рэчыва не пакідала на паверхні вады вясёлкавай плёнкі, характэрнай для вуглевадародаў, і не загаралася пры кантакце з полымем газавай гарэлкі. Паколькі стырнавы механізм змазваецца толькі цыркулюючай азёрнай вадой, выцек якога-небудзь хімікату з судна быў выключаны. Супрацоўнікі абсерваторыі Вялікіх азёр (Large Lakes Observatory), якая эксплуатуе судна, прысвоілі матэрыялу часовую рабочую назву «ShipGoo001». Узоры рэчыва былі перададзены навукоўцам з Універсітэта Мінесоты для ідэнтыфікацыі. Даследчыкі выявілі ў субстанцыі наяўнасць ДНК. Пры секвенаванні і параўнанні з існуючымі генетычнымі базамі даных высветлілася, што частка ДНК не адпавядае ніводнаму з вядомых арганізмаў, што давала падставы казаць пра магчымае адкрыццё цалкам новых відаў. Пра знаходку было абвешчана ў 2025 годзе.

Паходжанне арганізмаў застаецца незразумелым. Адна з гіпотэз складаецца ў тым, што арганізмы маглі знаходзіцца ў спячым стане ў змазачным матэрыяле, нанесеным на стырно раней. Да таго як стаць даследчым суднам, *Blue Heron* быў рыбалоўным траўлерам, і яго папярэднія ўладальнікі маглі выкарыстоўваць такую змазку. Хоць даследчыя судны і раней выяўлялі новыя формы воднага жыцця, гэта лічыцца першым выпадкам, калі падобнае адкрыццё было зроблена непасрэдна на самім судне.

Навіна пра адкрыццё і яго незвычайную назву выклікала рэакцыю ў сацыяльных сетках. 

## Крыніцы 
Катэгорыя:Анаэробы
Катэгорыя:Мікрабіялогія
Катэгорыя:Мікраарганізмы
Іцхак-Мордка Пейсахзон

**Іцхак Мордка Пейсахзон** () — яўрэйскі рэвалюцыянер, публіцыст, дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Шклове, бацьку звалі Юда, продкам Іцхака быў вядомы хасідскі цадзік Бал-Хатанія, Шнеер Залман з Лядоў.
У дзяцінстве жыў у Варшаве, дзе бацька быў рабінам. Ужо ў 16 гадоў захапіўся ідэямі народніцтва, потым сваяк М. Шнеерсон з сям’і цадзіка пазнаёміў яго з гуртком марксістаў. Удзельнічаў у гектаграфічным выданні яўрэйскіх улётак да дня 1 Мая, сабраў некалькі рабочых гурткоў самаасветы, якія пазней уліліся ў Бунд з яго заснавання, з 1897 года. Быў на з’ездзе ў Лодзі, неаднаразова яго арыштоўвалі. У 1902 годзе сасланы на 7 гадоў у Сібір, але здолеў уцекчы ў Берлін. Жыў у Лондане, з 1903 года ў Жэневе, дзейнічаў у міжнароднай замежнай камісіі Бунда. З 1905 года — у Пінску і Вільні, а пасля смерці першай жонкі разам з сынам пасяліўся ў польскім Бэндзіне (1909).

У міжваенны час быў сакратаром яўрэйскай гміны ў Бэндзіне, з 12 лютага 1917 і на працягу 1919—1925 гадоў засядаў у гарадской радзе. Быў уплывовым правадыром сацыялістаў у Дамброўскім вугальным басейне — у 1917 годзе кааптаваны ў цэнтральны камітэт Бунда ў Польшчы, таксама ён заснавальнік і з 1923 кіраўнік гарадскога аддзела Бунда, у 1927 годзе ператворанага ў раённы аддзел. Выступаў у розных гарадах. Пад псеўданімам «Алтэ бакантэр», што значыць «стары знаёмы», апублікаваў каштоўныя мемуары (у газетах «Дэр ідышэр арбэтэр», «Лэбнс-фрагн», «Ройтэ пінкэс» і інш.), пісаў артыкулы і допісы.

У час Другой сусветнай вайны дзейнічаў у падполлі. Яго забілі падчас дэпартацыі яўрэяў з бэндзінскага гета. У апошнія хвіліны ён заклікаў не падпарадкоўвацца катам. Месца яго гібелі сёння знаходзіцца на вуліцы Kościuszki 10.

З другой жонкай Басяй гадаваў трох дачок, іх звалі Леакадзія-Лея, Эдзя, Ірка, яны таксама былі ў падполлі.

## Літаратура 
* John Mill, in Unzer tsayt (New York) (December 1943); Y. Hart, in Der veker (New York) (January 15, 1946); Shmuel Niger, Kidesh hashem (Sanctification of the name) (New York, 1947), pp. 349-50; Sh. Mendelson, Mayn lebn un shafn (My life and work) (New York, 1949), pp. 388-89; Y. Sh. Herts, Doyres bundistn (Generations of Bundists), vol. 1 (New York: Unzer tsayt, 1956), pp. 262-69; M. Hampel, Pinkas bendin (Tel Aviv, 1959), p. 177; Di geshikhte fun bund (The history of the Bund) (New York, 1960), vol. 1, pp. 79-80, 131, 262, 363-64, vol. 2 (1962), pp. 343, 396, 439, vol. 3 (1966), pp. 314, 316.

## Спасылкі 
* Pejsachson Izaak
* Лейб Васерман. YITSKHOK-MORTKHE PEYSEKHZON

Катэгорыя:Яўрэйскія публіцысты (ідыш)
Катэгорыя:Ахвяры Халакоста
Няскучны

**Няскучны** (рос. Нескучный) - пасёлак у Баброўскім раёне Варонежскай вобласці Расіі.

Уваходзіць у склад Верхнеікарэцкага сельскага паселішча.

## Гісторыя 
З 1928 года належыць да Баброўскага раёна, спачатку ў складзе Цэнтральна-Чарназёмнай вобласці, а з 1934 года — Варонежскай вобласці.
Па законе ад 15 кастрычніка 2004 года ўваходзіць у склад муніцыпальнага фарміравання Верхнеікарэцкага сельскага паселішча.

## Геаграфія 
Няскучны размешчаны за 26 км на паўночны захад ад Баброва (адміністрацыйнага цэнтра раёна) па аўтадарозе. Бліжэйшы населены пункт-сяло Нікольскае 2-е.

## Насельніцтва 
**2000** — 259

**2005** — 217

**2010** — 129

## Вуліцы 
* вул. Садовая.

## Інфраструктура 
У пасёлку маецца аддзяленне паштовай сувязі.

## Заўвагі 
Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых
Катэгорыя:Населеныя пункты
Катэгорыя:Расія
Катэгорыя:Варонежская вобласць
JCB (машынабудаўнічая кампанія)

**JC Bamford Excavators Limited** (**JCB**) — транснацыянальная машынабудаўнічая кампанія, якая выпускае экскаватары, пагрузчыкі, самазвалы і іншую спецыяльную тэхніку, а таксама ваенныя машыны.

Кампанія была заснавана Джозэфам Сірылам Бэмфардам у кастрычніку 1945 года ў горадзе Утаксетэр, графства Стафардшыр, Англія. Першымі прадуктамі кампаніі былі сельскагаспадарчыя прычэпы. У 1948 годзе JCB стварыла першы ў Еўропе гідраўлічны самаскідны прычэп. На той момант у кампаніі працавала шэсць чалавек. У 1953 годзе Бэмфард распрацаваў першы экскаватар-пагрузчык JCB.

Станам на 2025 год JCB мае заводы у Індыі, ЗША, Бразіліі, Кітаі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Машынабудаўнічыя кампаніі
Хацунэ Міку

**Хацунэ Міку** (яп. 初音ミク, *Hatsune Miku*) — японская віртуальная спявачка і поп-ідал, створаная кампаніяй Crypton Future Media 31 жніўня 2007 года. Для сінтэзавання яе голасу выкарыстоўваецца тэхналогія сэмплавання голасу сапраўднай спявачкі, а таксама праграма Vocaloid ад кампаніі Yamaha Corporation. Аўтаркай голасу стала японская сэю Сакі Фуджыта. Упершыню была выпушчаная на рухавіку Vocaloid2, пазней дададзены Append (Sweet, Dark, Soft, Light, Vivid, Solid), а таксама была выпушчана на рухавіках Vocaloid3 і Vocaloid4. Арыгінальны вобраз Міку быў створаны японскім ілюстратарам KEI Garou, які таксама апрацоўваўся над іншымі вакалоідамі для Crypton Future Media. Дыскі з песнямі Міку заваявалі першыя пазіцыі ў японскіх чартах. Яна з'яўляецца самым вядомым і самым папулярным вакалоідам і поп-ідалам. Таксама, дзякуючы тэхналогіі лазернай 3D-галаграфіі, яна дае і жывыя канцэрты. На яе старонку ў Facebook падпісана больш за 2,5 мільёнаў карыстальнікаў. 

Міку часта малююць з цыбуляю-парэем, што стала яе выдатнай атрыбутыкай. Колер яе валасоў бірузовы або аквамарын.

## Асабістыя даныя 
## Спасылкі 
### Hatsune Miku 
* Старонка ў Facebook 
* Канал на YouTube 

### Crypton Future Media 
* Hatsune Miku (music software) 
* Vocaloid2 — Hatsune Miku 
* Hatsune Miku Append 
* Who is Hatsune Miku? 

## Зноскі 
Катэгорыя:Японская масавая культураКатэгорыя:Персанажы паводле алфавіта
Дзяржаўны гістарычны музей

**Дзяржаўны гістарычны музей**:
* Дзяржаўны гістарычны музей (Беларусь) — музей у Мінску.
* Дзяржаўны гістарычны музей (Масква) — цэнтральны дзяржаўны музей гісторыі Расіі ад старажытных часоў да сучаснасці.
* Дзяржаўны гістарычны музей (Стакгольм) — музей у Стакгольме.
Іпаліт Купрыянавіч Мацурэвіч

**Іпаліт Купрыяновіч Мацурэвіч** (1882—1939) — савецкі вучоны, хімік-арганік, акадэмік АН УССР.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 31 студзеня 1882 года ў пасёлку Глуск (цяперашняя Магілёўская вобласць).

У 1907 годзе скончыў Кіеўскі ўніверсітэт, у якім і працаваў.

У 1910 годзе прымяніў хлоравугольны эфір для атрымання троесных спіртоў тлустага рада.

У 1925—1930 гадах працаваў таксама ў Кіеўскім інстытуце народнай гаспадаркі, з 1930 — у Кіеўскім політэхнічным інстытуце, а з 1932 — у НДІ каўчуку і каўчуканосаў.

У 1934—1939 гадах — кіраўнік аддзела высокамалекулярных злучэнняў Інстытута арганічнай хіміі і тэхналогіі.

З 1935 года — прафесар, з 15 сакавіка 1939 — старшыня аддзела фізіка-хімічных і матэматычных навук АН УССР.

Памёр 22 ліпеня 1939 г. у Кіеве.

## Даследаванні 
Навуковыя працы прысвечаны даследаванням у галіне арганічнага сінтэзу, як то даследаванне сінтэзу бэта-оксікіслот, спіртоў за рэакцыяй Грыньяра, сярністых вытворных 1, 2,4-трыазолу, ненасычаных кетонаў; вывучаў склад смол айчынных каўчуканосаў — разам з членам-карэспандэнтам АН УССР С. М. Рэфармацкім.

## Літаратура 
* Мацурэвіч Іпаліт Купрыянавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / Беларус. Энцыкл. ; рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. – Мінск, 2004. – Т. 10. – С. 231.

## Крыніцы 
* Мацурэвіч на сайце Лексіка
* Акадэмікі НАН Украіны
Катэгорыя:Хімікі Украіны
Катэгорыя:Акадэмікі АН УССР
Катэгорыя:Выпускнікі Кіеўскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Кіеўскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Памерлі ў Кіеве
Катэгорыя:Памерлі ў 1939 годзе
Катэгорыя:Памерлі 22 ліпеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Глуску
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1882 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 31 студзеня
Печанеж

**Печанеж** — былая вёска ў Беладубраўскім сельсавеце Касцюковіцкага раёна.

## Геаграфія 
За 14 км на паўднёвы захад ад Касцюковіч, за 178 км ад Магілёва. Бліжэйшая чыгуначная станцыя — Камунары на лініі Крычаў—Сураж. Транспартная сувязь па прасёлачнай дарозе і далей па аўтадарозе Саматэвічы—Касцюковічы. На поўначы вёскі знаходзілася штучная сажалка.

## Гісторыя 
Вёска заснавана ў 1920-я гады перасяленцамі з суседніх вёсак. З 3 сакавіка 1924 года вёска ў БССР. З 17 ліпеня 1924 года вёска ў Касцюковіцкім раёне. У Вялікую Айчынную вайну 29 верасня 1943 года вызвалена ад нямецка-фашысцкіх акупантаў. У 1986 годзе вёска была цэнтрам саўгаса «Печанеж». У сувязі з аварыяй на Чарнобыльскай атамнай электрастанцыі жыхары вёскі былі адселены.

## Насельніцтва 
* 1959 год — 405 жыхароў
* 1970 год — 364 жыхары
* 1986 год — 66 гаспадарак, 162 жыхары

## Інфраструктура 
У 1986 годзе ў вёсцы працавалі машынны двор, комплексны прыёмны пункт бытавога абслугоўвання насельніцтва, клуб, бібліятэка, сталовая, магазін, фельчарска-акушэрскі пункт, пачатковая школа, аддзел сувязі.

## Планіроўка 
Генеральны план забудовы вёскі быў распрацаваны ў 1968 годзе Магілёўскімі абласнымі праектнымі майстэрнямі Белдзяржпраекта. Вёска складалася з трох кароткіх, прамалінейных шыротных вуліц, забудаваных двухбакова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. На паўночным захадзе знаходзіўся адасоблены ўчастак забудовы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Паўночнае Ізмайлава

**Паўночнае Ізмайлава** () — раён ва Усходняй адміністрацыйнай акрузе горада Масквы, а таксама аднайменнае ўнутрыгарадское муніцыпальнае ўтварэнне. Абмежаваны з поўначы Шчолкаўскай шашой, з поўдня Сірэневым бульварам, з усходу МКАД.

У раёне размешчаны спарткомплекс «Працоўныя рэзервы», гандлёвы дом «Першамайскі», гандлёвы цэнтр «Шчолкава».
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Раёны Масквы
Багародскае (раён Масквы)

**Багародскае** () — раён ва Усходняй адміністрацыйнай акрузе горада Масквы, а таксама аднайменнае ўнутрыгарадское муніцыпальнае ўтварэнне.

Раён размешчаны на паўночны ўсход ад цэнтра Масквы. Плошча раёна — 1024 га. Насельніцтва — 107571 чал. (2024).

Мяжа раёна Багародскае праходзіць па восі вуліцы Багародскі вал, далей па восі ракі Яузы (уключаючы тэрыторыю МВА «Чырвоны волат»), паўднёва-ўсходнім межам тэрыторыі Дзяржаўнага прыроднага нацыянальнага парку «Ласіны Востраў», восі Малога кальца МЧ, восям Цюменскай вуліцы, Алымава завулка да вуліцы Багародскі Вал.

У межы раёна ўваходзяць таксама домаўладання № 4 і 6 па Яузскай алеі, № 4 і 12/14 па Ласінавостраўскай вуліцы, № 8 і 17 станцыі «Белакаменная» Малога кальца МЧ.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Раёны Масквы
Пачынальнікі

**«Пачына́льнікі»** — зборнік гісторыка-літаратурных дакументаў і матэрыялаў, прысвечаных жыццю і дзейнасці беларускіх пісьменнікаў XIX стагоддзя. Выдадзены ў Мінску ў 1977 годзе выдавецтвам «Навука і тэхніка». Падрыхтаваны гісторыкам і літаратуразнаўцам Генадзем Кісялёвым.

## Змест 
У зборніку апублікаваны дакументы, якія тычацца дзейнасці беларускіх пісьменнікаў XIX стагоддзя (Альгерд Абуховіч, Паўлюк Багрым, Францішак Багушэвіч, Ян Баршчэўскі, Арцём Вярыга-Дарэўскі, Адам Гурыновіч, Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч, Аляксандр Ельскі, Вінцэсь Каратынскі, Янка Лучына, Аляксандр Рыпінскі, Вайніслаў Савіч-Заблоцкі, Ян Чачот). Змешчаны матэрыялы пра тагачаснае літаратурнае жыццё, паказаны ўклад творцаў у вызваленчы рух, іх удзел у грамадскім жыцці. У кнізе сустракаюцца пісьмы, артыкулы, рэцэнзіі, успаміны, цэнзурныя матэрыялы і іншая інфармацыя. Выкарыстаны новыя матэрыялы з сховішчаў Мінска, Вільні, Санкт-Пецярбурга, Масквы, Кіева, Кракава.

Тэксты ў кнізе падзяляюцца на беларускамоўныя, рускамоўныя і польскамоўныя. Польскамоўныя дакументы перакладзены на беларускую мову, пры гэтым польскамоўныя вершы надрукаваны на мове арыгінала. У зборніку ёсць інфармацыя пра дакументы, якія не ўвайшлі ў выданне, яна прысутнічае ў каментарыях. У дадатку прыведзена бібліяграфія дакументальных публікацый за 1923—1976 гады. У кнізе змешчаны 33 ілюстрацыі, ёсць імянны паказальнік.

## Публікацыі 
* Пачынальнікі: З гіст.-літар. матэрыялаў XIX ст. / Уклад. Г. В. Кісялёў; Рэд. В. В. Барысенка, А. І. Мальдзіс. — , «Навука і тэхніка», 1977. — 544 с. з іл.
* Пачынальнікі: З гіст.-літар. матэрыялаў XIX ст. / Уклад. Г. В. Кісялёў; Рэд. В. В. Барысенка, А. І. Мальдзіс. — 2-е выд. — : Бел. навука, 2003. — 549 с. — ISBN 985-08-0570-6.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Выданні Беларусі
Катэгорыя:Кнігі 1977 года
Катэгорыя:Археаграфія ў Беларусі
Навакасіно

**Навакасіно**:
* Навакасіно (раён Масквы)
* Навакасіно (станцыя метро)
Кузьмінкі (раён Масквы)

**Кузьмінкі** () — раён і адпаведнае яму аднайменнае ўнутрыгарадское муніцыпальнае ўтварэнне ў Маскве. Раён утвораны ў 1995 годзе (раней муніцыпальная акруга Кузьмінкі), муніцыпальнае ўтварэнне створана ў 2003 годзе (у тых жа межах). Раён размешчаны ў Паўднёва-ўсходняй адміністрацыйнай акрузе. У яго ўваходзіць частка Кузьмінскага лесапарку.

На тэрыторыі раёна ёсць дзве станцыі метро: «Кузьмінкі» (па цэнтры) і «Волжская» (на мяжы з раёнамі Тэкстыльшчыкі і Любліно) і праходзіць адна з асноўных магістраляў горада — Валгаградскі праспект. Лесапаркавая зона Кузьмінкі з гістарычнымі славутасцямі, Маскоўскі губернскі тэатр раней абласны тэатр Астроўскага, кінаканцэртная зала «Вышыня», фантанны комплекс «Музыка славы».
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Раёны Масквы
Пойдзішкі

**По́йдзішкі** (, ) — былы хутар у Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Знаходзіўся ў адміністрацыйным падпарадкаванні Юрацішкаўскага пассавета.

Да 2 снежня 1959 года хутар уваходзіў у склад Трабскага сельсавета, да 3 мая 1962 года — у склад Юрацішкаўскага сельсавета. Скасаваны 19 жніўня 1985 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Навакасіно (раён Масквы)

**Навакасіно́** () — раён у горадзе Маскве, размешчаны ва Усходняй адміністрацыйнай акрузе, а таксама аднайменнае ўнутрыгарадское муніцыпальнае ўтварэнне. Плошча — 340 гектараў.

Быў адбудаваны на месцы вёскі Круціцы, размешчанай па абодва бакі Насавіхінскай шашы, вядомай з 1576—1578 гадоў, зямля якой належала цару Аляксею Міхайлавічу Раманаву — бацьку Пятра I, і дачнага пасёлка Новае Касіно. Забудова раёна пачалася ў 1986 годзе з далучэннем вёскі Касіно да Масквы.

Раён з’яўляецца адным з самых густанаселеных у Маскве, шчыльнасць насельніцтва — 29790,56 чал. / км².
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Раёны Масквы
Ехезкель Атлас

**Ехезкель Атлас** (, таксама Атлас Хенік Адамавіч; 1913 — 1942) — урач, адзін з камандзіраў партызанскага руху ў Польшчы і Беларусі падчас Другой сусветнай вайны.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў 1913 годзе (паводле іншых звестак ў 1910 годзе) у горадзе Рава-Мазавецкая (Польшча). Медыцынскую адукацыю атрымаў у Балонскім універсітэце ў 1939 годзе.

## Узнагароды 
* Ордэр Айчыннай вайны II ступені (30.12.1948)

## Спасылкі 
* Dr. Yehezkel Atlas, Partisan Commander 
* Bornstein, Samuel. Pelugat ha-doktor Atlas: Sipuro shel partizen yehudi (The battalion of Dr. Atlas: The story of a Jewish partisan). Tel Aviv: United Kibbutz Movement, 1948 
* Study Guide Gertrude Boyarski: From Frail Girl to Partisan Fighter 
* Deretchin 
*Иехезкель Атлас на сайте проекта «Еврейские герои»
* Партизаны Беларуси

Катэгорыя:Медыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Медыкі СССР
Катэгорыя:Медыкі Польшчы
Катэгорыя:Камандзіры партызанскіх злучэнняў, брыгад і атрадаў у гады Вялікай Айчыннай вайны
Саламон Вермель

**Саламон Самуілавіч Вермель** () — пісьменнік, культурны дзеяч, урач.

Вучыўся ў хедары, у школах у Бабруйску і Маскве, скончыў адукацыю на медыцынскім факультэце Маскоўскага ўніверсітэта (1886). Супрацоўнічаў з 1882 года амаль ва ўсіх руска-яўрэйскіх выданнях з артыкуламі, апавяданнямі, допісамі. Дэбютаваў у тыднёвай хроніцы «Васхода». Быў адным з рэдактараў часопіса «Еврейская школа» (1904—1905). Друкаваўся ў звычайных рускіх выданнях, у тым ліку медыцынскіх. Удзельнічаў у працы маскоўскіх яўрэйскіх культурных устаноў. На руска-японскай вайне — ваенны ўрач у Маньчжурыі (1904). У гады першай сусветнай вайны працаваў у псіхіятрычнай клініцы ў Казані. Пасля рэвалюцыі адышоў ад літаратуры.

Выдаў некалькі рускіх кніг, у тым ліку біяграфію Левінзона (1901), на яўрэйскай мове выйшла адна кніжка «А гут ворт цу дзі элтэрн ун кіндэр» (1904, Вільня). Пераклаў з нямецкай мовы «Гісторыю яўрэйскай літаратуры» М. І. Пінеса, да якой напісаў прадмову і некалькі новых раздзелаў (1913). Рэдагаваў аповесць Мендэле Мойхер-Сфорыма «Кляча» ў перакладзе Ю. Пінуса (1913). У прыватным архіве Вермеля захоўваюцца яго ненадрукаваныя працы.

## Асобныя творы 
* Из дневника Неплюйского обывателя («Еврейская библиотека», т. IX)
* Когда мы, мертвые, просыпаемся (там жа, т. X)
* Старый вопрос («Восход», 1901), таксама асобныя выданні на ідышы
У 1991 годзе часопіс «Савеціш геймланд» выдаў ягоны гістарычны нарыс «Яўрэі ў Маскве».

## Літаратура 
* Вермель, Соломон Самуилович // Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона. Том 5
* Слоўнік Рэйзена, том 1
* SHLOYME VERMEL
* Гісторыя яўрэйскай літаратуры ў рускім перакладзе

## Спасылкі 
* ВЕРМЕЛЬ Самуил Соломонович

Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Медыкі
Катэгорыя:Пісьменнікі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Вучоныя паводле алфавіта
Мойша Алекс

**Мойша Алекс** (11 мая 1860 — пасля 1942) — яўрэйскі мемуарыст.

У дзевяць месяцаў застаўся без бацькі, рос у прыюце. Вучыўся ў ешыбоце ў Бабруйску, працаваў пераплётчыкам, краўцом, рабочым. У Адэсе пазнаёміўся з яўрэйскімі пісьменнікамі. У 1900 годзе пераехаў у ЗША. Спачатку жыў у Нью-Ёрку, потым у Вашынгтоне.

На дзень нараджэння — 70, 80 і 82 гады — сябры надрукавалі ў Вашынгтоне яго кнігі, якія напісаны невыдумна, але ўсё ж маюць пэўную гістарычную каштоўнасць.
* Майн лэбнс гэшыхтэ (Гісторыя майго жыцця, 1930)
* Лідэр фун майн лэбн (Песні майго жыцця), змяшчае таксама «Дэр пінкэс фун вашынгтонэр ідышн лэбн» (Запісы пра яўрэйскае жыццё ў Вашынгтоне, 1940)
* 40 ёр ін Вашынгтон, одэр Вэр із вэр (Forty Years in Washington, or Who Is Who, 1942)

## Літаратура 
* Aleks, Moyshe, паводле: Biographical Dictionary of Modern Yiddish Literature (Leksikon fun der Nayer Yidisher Literatur). Vol. 1, ed. Shmuel Niger and Yankev Shatski, New York: Marstin Press, 1956. p.111
Катэгорыя:Пісьменнікі ЗШАКатэгорыя:Пісьменнікі на ідыш
Бабруйскі завод трактарных дэталяў і агрэгатаў

**Бабру́йскі заво́д тра́ктарных дэта́ляў і агрэга́таў** (БЗТДА) — адно з найбуйнейшых прадпрыемстваў Бабруйска, што знаходзіцца на вуліцы Бахарава, д. 225. На 2013 год меў 5 сумесных зборачных прадпрыемстваў у Расіі (Новаперсіянаўка, Кастрычніцкі раён, Растоўская вобласць; Рубцоўск, Алтайскі край; Санкт-Пецярбург; Стэрлітамак, Башкартастан) і Славакіі (Блатна-на-Астрове, раён Дунайска-Стрэда, Трнаўскі край). Валодаў 15 гандлёвымі прадстаўніцтвамі ў Беларусі: вёска Вароны (Віцебскі раён), Гомель, Ліда (Гродзенская вобласць), Магілёў, Мінск і Слуцк (Мінская вобласць). Таксама меў 77 замежных гандлёвых прадстаўніцтваў у 30 краінах Азіі, Паўночнай Амерыкі і Еўропы.

## Гісторыя 
Завод узнік у 1945 годзе як міжраённая майстэрня капітальнага рамонту. У 1970 годзе яна відазмянілася, перапрафілявалася і атрымала сённяшнюю назву. У тым самым годзе завод увайшоў у вытворчае аб’яднанне «Мінскі трактарны завод». Сёння БЗТДіА з’яўляецца буйным прадпрыемствам Рэспублікі Беларусь, што выпускае запасныя часткі і камплектуючыя да трактараў «Беларусь».

## Прадукцыя 
На заводзе вырабляюцца дыскі счаплення, раздатачныя каробкі, прамежкавыя апоры, гідраўзмацняльнікі, рукавы высокага ціску, дыскавыя колы, паваротныя цапфы, сілавыя валы, трактарныя крэслы, валы адбору магутнасці, паліваправоды і камплектуючыя да іх.

## Партнёры 
Доўгі час супрацоўнічае з Расіяй, Украінай, Малдовай, краінамі Балтыі, Польшчай, Сербіяй, Венгрыяй, Балгарыяй, Турцыяй, Пакістанам, Егіптам, Іспаніяй, В’етнамам, ЗША.

## Узнагароды 
Завод узнагароджаны прызамі «Nike» і «Golden standart-2002» міжнароднай праграмы «Партнёрства дзеля прагрэсу». Прадукцыя завода неаднаразова адзначалася дыпломамі расійскіх і міжнародных выставак за сваю якасць і ўзнагароджана залатымі медалямі ў намінацыі «За высокую якасць прадукцыі, што выпускаецца» і «Найлепшая прадукцыя для аграпрамысловага комплексу».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Брашура: Республиканское унитарное предприятие «Бобруйский завод тракторных деталей и агрегатов»: запасные части к тракторам МТЗ/«Bobruisk plant of tractor parts and units»: spare parts and units for the tractors «Belarus»

## Спасылкі 
* СП у Башкірыі
* СП у Славакіі

Катэгорыя:Кампаніі Беларусі
Катэгорыя:Трактарабудаўнічыя прадпрыемствы
Катэгорыя:Прадпрыемствы Бабруйска
Філіп Раскін

**Філіп Макс Раскін** (сапраўднае імя: Файвел Мордка; 24 снежня 1874 ці 1880, Шклоў — 6 лютага 1944, Нью-Ёрк) — яўрэйскі паэт, ураджэнец Беларусі. Жыў у Швейцарыі, Брытаніі, ЗША. Пісаў на ідышы, іўрыце, па-руску і па-англійску. У вершах гучаць нацыянальныя і сіянісцкія матывы.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў заможнай сям’і. Вучыўся ў хедары, вывучаў з настаўнікам іўрыт і талмуд. Тры гады вучыўся ў Мінску, з 1897 года — у політэхнічнай школе ў Цюрыху. З 1899 года жыў у Англіі, у 1901 годзе ў Лідсе скончыў навуковы інстытут, у 1905 атрымаў ступень бакалаўра ў Лідскім універсітэце. У 1906—1915 працаваў у гарадскім аддзеле аховы здароўя. У 1910 годзе выдаў першую кнігу. Прадмову да яе напісаў Шолам-Алейхем. 9 верасня 1915 года прыехаў у ЗША, працаваў у сіянісцкіх арганізацыях, у Jewish National Fund. Адрас: 485 Central Park West.

Дэбютаваў у друку на рускай мове, каля 1910 года стаў пісаць на англійскай мове. Па-яўрэйску пісаў галоўным чынам у Англіі. Друкаваўся ў газетах «Дзі ідышэ цукунфт» (1904), брытанскіх «Дэр вэкер» (1909), «Югэнд штралэн» (1915), амерыканскіх «Ньюёркэр вохнблат», «Ундзэр бух» і інш., у англійскіх газетах (The Manchester Guardian, The Quarterly Review, Jewish Chronicle, Jewish World of London).

Рэдагаваў газеты «Дэр вэкер», «The American Jewish News» (1917). Уваходзіў у літаратурны клуб амерыканскага паэта-лаўрэата Эдвіна Маркхэма. У 1922 годзе наведаў Эрэц-Ізраіль і напісаў цыкл артыкулаў «Palestine as I Saw It» для газеты The New York Post.
Бібліяграфія:
* Гэто-лідэр (Вершы з гета) — Лідс: Джозеф Портан, 1910
* Ідышэ лідэр (Яўрэйскія вершы) — Нью-Ёрк: Н. Майзель, 1919
Творы ўключаліся ў анталогіі і хрэстаматыі:
* Морыс Басін, Амэрыканэр ідышэ поэз’е (NY, 1940)
* Нахман Майзель, Амэрыкэ ін ідышн ворт (NY, 1955)
* Ёіл Энцін, Ідышэ поэтн, хантбух фун ідышэ дыхтунг, vol. 2 (NY: Jewish National Labor Alliance and Labor Zionist Party, 1927)
* Мардэхай Ёфэ, Эрэц-ісроіл ін дэр ідышэ літэратур (Тэль-Авіў: Перац фарлаг, 1961)
На англійскай мове выдаў кнігі: «Songs of a Jew», з прадмовай Зангвіля (1914), «Songs of a Wanderer», «Songs and Dreams», «When a Soul Sings», «Poems for Young Israel», «Lanterns in the Wind».

Яго жыццё даследаваў гісторык Мерай Фрыдман (Murray Freedman).

### Сям’я 
Бацька: Меер, маці Эстар (у дзявоцтве Куніна) памерла ў 1893 годзе. Жонка: Гіталь Зэлікман (1877—1961), насіла англійскае імя Кэйт, ажаніліся 20 снежня 1898 года ў сінагозе New Synagogue, Chapletown Road (ранейшая назва New Briggate Synagogue). Нарадзіліся 5 дзяцей, сын Альберт-Зерубабель у 1901, дочкі Эстар у 1899, Басамі ў 1904, Кармэль у 1907, Сільвія-Шуламіт у 1914 годзе. Гіталь была членам жаночай сіянісцкай арганізацыі Хадаса.

## Спасылкі 
* congressforjewishculture.org
* Некралог
* Некралог жонцы
* Генеалагічныя звесткі
* Першая кніга

Катэгорыя:Паэты БеларусіКатэгорыя:Паэты ВялікабрытанііКатэгорыя:Паэты ЗШАКатэгорыя:Паэты на ідышКатэгорыя:Паэты на іўрыцеКатэгорыя:Англамоўныя паэты