Грамадскае харчаванне

]]
]]
**Грамадскае харчаванне** — галіна народнай гаспадаркі, сукупнасць прадпрыемстваў, якія займаюцца вытворчасцю, рэалізацыяй і арганізацыяй спажывання кулінарнай прадукцыі.

## Склад галіны 
* **Прадпрыемствы грамадскага харчавання** — ажыццяўляюць вытворчасць кулінарнай прадукцыі, мучных кандытарскіх і булачных вырабаў, а таксама іх рэалізацыю і (або) арганізацыю спажывання.
* **Дагатовачныя прадпрыемствы**, або **цэхі грамадскага харчавання** — ажыццяўляюць цэнтралізаваную механізаваную вытворчасць паўфабрыкатаў, кулінарнай прадукцыі, мучных кандытарскіх і булачных вырабаў, забяспечваючы імі дагатова*чныя прадпрыемствы*, магазіны кулінарыі і прадпрыемствы рознічнага гандлю. У іх ліку — рэстараны, кафэ, кафетэрыі, сталовыя, піўныя, пяльменныя, закусачныя, піражковыя, пышачныя і г п.

## Прадпрыемствы харчавання 
**Прадпрыемства грамадскага харчавання** — агульная назва арганізацыі, якая аказвае паслугі грамадскага харчавання з дапамогай: вытворчасці кулінарнай прадукцыі, яе рэалізацыі і арганізацыі харчавання розных груп насельніцтва.

* **Рэстаран** — прадпрыемства грамадскага харчавання з шырокім асартыментам страў складанага гатавання, уключаючы заказныя і фірмовыя. Адрозніваецца падвышаным узроўнем абслугоўвання ў спалучэнні з арганізацыяй адпачынку наведвальнікаў. Паводле асартымента прадукцыі, якая рэалізуецца рэстараны могуць спецыялізавацца як: рыбныя, піўныя, з нацыянальнай кухняй і г д.
* **Бар** — адрозніваецца абмежаваным асартыментам прадукцыі: алкагольныя і безалкагольныя напоі, закускі, дэсерты, мучныя кандытарскія і булачныя вырабы. Рабочыя памяшкання бараў не прадугледжваюць прыгатаванне страў, а таксама мыццё тлустага посуду. Спосаб рэалізацыі — праз барную стойку. Па асартыменце бары падпадзяляюцца на: малочныя, піўныя, вінныя, кактэйль-бары, грыль-бары і г п. Па спецыфіцы дадатковага сэрвісу — відэабар, вар’етэ-бар, стрыптыз-бар і інш. Па часе функцыянавання таксама адрозніваюць дзённыя і начныя бары. Дзяржаўная арганізацыя харчавання насіла гэтую назву да 1930 года. Аддзяленні Нарпита існавалі па ўсім Савецкім Саюзе.

У СССР планамерная арганізацыя грамадскага харчавання пачалася ў гады першай пяцігодкі, у эпоху індустрыялізацыі. Для гэтага былі спраектаваны і пабудаваны ў найбуйнейшых гарадах гіганцкія фабрыкі-кухні (у мінскай, напрыклад, працавала 400 чалавек), а больш дробных — цэхі грамадскага харчавання, класічны тып загатовачнай арганізацыі грамадскага харчавання. Іх асноўная прадукцыя — гатовыя стравы для дастаўкі ў завадскія сталовыя і паўфабрыкаты для дастаўкі ў крамы кулінарыі спрыялі значнай эканоміі часу ў хатняй гаспадарцы. Кажучы ў тэрмінах той эпохі, развіццё фабрык, цэхаў і устаноў грамадскага харчавання «спрыяла перабудове побыту працоўных на сацыялістычных пачатках і вызваленні насельніцтва, асабліва жанчын, ад хатняй кухні. Яно давала магчымасць жанчыне актыўна ўдзельнічаць у грамадскім і культурным жыцці грамадства». Агульнахарч на прадпрыемствах і асабліва ў школах (дарэвалюцыйная школа не ведала гарачых абедаў) дазволіў забяспечыць паўнавартаснае харчаванне падчас працоўнага дня і вучобы, стварыць нармальны рэжым для здароўя.

## Галіна грамадскага харчавання ў Расіі 
Першы Макдональдс адкрыўся ў Расіі 31 студзеня 1990 года ў Маскве на Пушкінскай плошчы.

Цяпер грамадскае харчаванне ў Расіі — гэта развітая паспяховая галіна. Амаль ва ўсіх буйных гарадах працуюць міжнародныя сеткі грамадскага харчавання. Расійскія сеткі таксама выходзяць на замежныя рынкі і адкрываюць свае кропкі ў іншых краінах (напрыклад, «Церамок» у Нью-Ёрку, «Burger & Lobster» у Лондане).

Па дадзеных даследаванняў кампаніі «АМІК», абарот расійскага рынку грамадскага харчавання складаў больш за 1 трлн. 427 млрд рублёў у 2017 г.

## Установы грамадскага харчавання ў Сярэдняй Азіі 
Мясцовае традыцыйнае грамадскае харчаванне мае сваю спецыфіку і ўключае ў сябе розныя тыпы устаноў:
* **Чайхана** — чайная-сталовая.
* **Ашкана** — установа шырокага профілю. Пры ашкане як і пры чайхане звычайна маюцца свае пякарні з тандырамі для выпечкі аладак і самсы, а таксама мангалы для шашлыка. У адрозненне ад чайханы ў ашкану наведвальнікі звычайна прыходзяць паесці.
* **Самсакана** — спецыялізаваная кропка грамадскага харчавання з тандыром і пасадкавымі месцамі для наведвальнікаў. У самсакане чай нярэдка бясплатны. У меню самсаканы можа быць адзін або некалькі відаў самсы.
* **Лагманкана** — спецыялізаванае ўстанова з адным або некалькімі відамі лагмана.
* **Тайкана** — параўнальна новы тып устаноў, які атрымаў шырокае распаўсюджванне ў XXI стагоддзі. Тайкана ўяўляе сабой установу рэстараннага тыпу, якое спецыялізуецца на абслугоўванні ўрачыстасцяў з нагоды сямейных святаў (сунат-той, праводзіны нявесты, вяселля і г д.) з вялікай колькасцю пасадачных месцаў, танцполам, сцэнай для артыстаў і інш.

## Літаратура 
* Міждзяржаўны стандарт грамадскага харчавання Расіі. ДАСТ 30389-95 / ДАСТ Р 50762-95 зменены на ДАСТ Р 50762-2007

## Спасылкі 
* Общественное питание в СССР в пятидесятые годы // Музей торговли
* д/ф «Общепит» из цикла «Сделано в СССР» (РЕН ТВ)