Вуліца Валадарскага (Мінск)

**Ву́ліца Валада́рскага** (раней **Турэ́мная**, **Се́рпухаўская**, **Лі́павая**) — вуліца ў цэнтры Мінска. У забудове вуліцы захаваліся дамы XIX—пач. XX стст. Шэраг будынкаў уваходзіць у дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь. На вуліцы месцяцца такія славутасці, як Пішчалаўскі замак, Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Максіма Горкага (колішняя Харальная сінагога), дом Маліна (месца прыняцця III Устаўной граматы БНР), дом Кастравіцкай, гатэль Crowne Plaza.

## Гісторыя 
thumb|злева|Серпухаўская вуліца ў бок Магазіннай, пач. XX ст.
thumb|Пішчалаўскі замак, пач. XX ст.
thumb|злева|Будынак жаночай гімназіі, пач. XX ст.
У асноўным вуліца забудоўвалася ў сярэдзіне і канцы XIX ст., некаторыя яе будынкі ўзведзеныя ў пачатку XX ст. Сёння вуліца пачынаецца са скрыжавання сучасных вуліц Інтэрнацыянальнай і Гарадскога Вала. Аднак да падаўжэння Гарадскога Вала да праспекта Незалежнасці пасля Другой сусветнай вайны, тут быў квартал забудовы, скрыжавання не было, быў «Т»-падобны раз’езд. Вуліца Праабражэнская (Інтэрнацыянальная) пачыналася ад сцен турмы «Пішчалаўскі замак». Цяпер кавалак ад турмы да скрыжавання з вуліцай Гарадскі Вал не мае дамоў, але раней тут стаяў будынак жаночай гімназіі.

У 1825 годзе вуліца атрымала назву **Турэмная**, з той прычыны, што тут быў пабудаваны турэмны Пішчалаўскі замак. Назву **Серпухаўская** вуліца атрымала ў 1870 годзе — у гонар размешчанага ў горадзе аднайменнага пяхотнага палка Расійскай імперыі. У канцы XIX ст. у паўночна-ўсходняй частцы вуліцы была ўзведзена Харальная сінагога (сёння Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Максіма Горкага). У 1899 годзе непадалёк ад Пішчалаўскага замка адкрылася дзяржаўная жаночая гімназія, будынак якой зруйнаваны ў Другую сусветную вайну. Вуліца Валадарскага — прыклад грамадзянскай архітэктуры з выкарыстаннем традыцый эклектыкі.

### Па цотным баку 
[thumb|[Пішчалаўскі замак]]
* № 2 — Пішчалаўскі замак. Пабудаваны ў 1825 годзе з цэглы як астрог. Комплекс з двух асобных будынкаў. Асноўны трохпавярховы прамавугольны ў плане будынак з 4 круглымі вежамі па вуглах накрыты чатырохсхільным вальмавым пакатым дахам. Будынак абнесены высокай мураванай сцяной, умацаваны контрфорсамі. Ёсць помнікам архітэктуры з выкарыстаннем элементаў неаготыкі. Вядомымі вязнямі Пішчалаўскага замка былі Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч, Карусь Каганец (1905—1906 і 1910—1911), Іван Пуліхаў (у 1906 павешаны), Алесь Гарун (1907), Якуб Колас (1908—1911) — у турме пачаў пісаць «Новую зямлю». 20 красавіка 2008 года абвалілася адна з вежаў галоўнага будынку. Паводле афіцыйнай версіі прычынай стала састарэласць збудавання, паводле іншых — прычынай сталі будаўнічыя працы, якія прывялі да пашкоджання канструкцый. Пішчалаўскі замак — гісторыка-культурная каштоўнасць рэспубліканскага значэння. Гісторыка-культурная каштоўнасць рэгіянальнага значэння. У 2017 годзе з’явіўся новы інвестар — беларуская кампанія «ВільнюсБудІнвест», якая збіраецца пабудаваць 7-павярховы шматфункцыянальны грамадскі комплекс з заглыбленымі верхнімі паверхамі з суцэльным зашкленнем (праект архітэктурнага бюро ПТМ «АТРЫ»). На двух цокальных паверхах мае размясціцца паркоўка на 100 месцаў, 60 з якіх аддадуць супрацоўнікам МУС, на астатніх — кафэ, салон прыгажосці, трэнажорная зала і зала нарадаў. Меркавалася, што будынак будзе ўзведзены ў 2018—2020 гадах, але работы пачаліся толькі ў маі 2020.
* № 3 — пабудаваны ў пачатку XX ст. з цэглы, гісторыка-культурная каштоўнасць рэгіянальнага значэння. Цяпер гэта Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Максіма Горкага. Гэта вялікая трохпавярховая пабудова, амаль прамавугольная ў плане, сіметрычнай аб’ёмна-прасторавай кампазіцыі. Нутраная прастора таксама вырашаная сіметрычна. Былы цэнтральны неф пераабсталяваны ў глядзельную залю, бакавыя — у фае. На будынку ўсталяваныя мемарыяльныя дошкі Уладзіміру Маякоўскаму і ў гонар VI Усебеларускага з’езда Саветаў. Будынак — помнік архітэктуры эклектыкі з пазнейшымі зменамі.
thumb|Валадарскага, 15

* № 15 — пабудаваны ў 1920-я гады, перабудоўваўся ў 1940-я, гісторыка-культурная каштоўнасць рэгіянальнага значэння.

## Вуліца на старых фотаздымках 

Выява:Miensk, Łošyckaja, Piščałaŭski zamak. Менск, Лошыцкая, Пішчалаўскі замак (1910).jpg|Пішчалаўскі замак у пач. XX ст.
Выява:Вул- Серпухаўская паміж Падгорнай і Крамнай.jpg|Жаночая гімназія Лявіцкай, дом № 24
Выява:Вуліца Валадарскага, 17 (XX).jpg|Дом № 17
Выява:Вуліца Валадарскага,3.jpg|Дом № 3
Выява:Яўрэйскае рэальнае мужчынскае вучылішча.jpg|Злева дом № 3
Выява:Скрыжаванне Захар'еўскай і Серпухаўскай.jpg|Злева дамы № 12 і 9
Выява:Miensk, Łošyckaja. Менск, Лошыцкая (1914) (2).jpg|У бок Захар'еўскай. Будынак з вежай — дом Рубіна
Выява:Урадавая жаночая гімназія, вул. Праабражэнская.jpg|Дзяржаўная жаночая гімназія
Выява:Пракладка трамвайных пуцей па вуліцы Серпухаўскай.jpg|Пракладка трамвайных шляхоў, 1930-я
Выява:Bundesarchiv Bild 146-2004-211, Weißrussland, Minsk, Straßenzug.jpg|За нямецкай акупацыяй

## Спасылкі 
* 
* Інфраструктура вуліцы Валадарскага Ato.by.
* 3-D карта вуліцы Валадарскага  Interax.by.

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Маскоўскі раён (Мінск)
Катэгорыя:Ленінскі раён (Мінск)

Катэгорыя:Новы горад (Мінск)