open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
19 студзеня

__NOTOC__
**19 студзеня** — дзевятнаццаты дзень года па Грыгарыянскім календары

## Падзеі 
thumb|150px|Неонавая рэклама
* 973: Бенедыкт VI становіцца Папам Рымскім.
* 1520: У час вайны за незалежнасць Швецыі адбылася бітва пры Богесундзе паміж шведскімі паўстанцкімі і дацкімі войскамі.
* 1817: Хасэ дэ Сан-Марцін адправіўся з атрадам у 5400 чалавек праз Анды на вызваленне Чылі і Перу ад іспанскага каланіялізму.
* 1884: Прэм'ера оперы «Манон» французскага кампазітара Жуля Маснэ.
* 1903: Абвешчана аб правядзенні першай у свеце велагонкі — «Тур дэ Франс».
* 1915: Жорж Клод атрымаў патэнт на рэкламную абвестку, аформленую неонавымі лямпамі.
* 1961: Дуайт Эйзенхаўэр перадаў свае паўнамоцтвы Джону Кенэдзі.
* 1963: Адбыўся першы выступ гурта «Бітлз» на тэлебачанні.
* 1966: Індзіра Гандзі стала 3-м прэм’ер-міністрам Індыі.
* 1970: Пуск першага тралейбуса ў Магілёве.
* 1978: У Германіі зроблены апошні аўтамабіль «Фальксваген-Жук».
* 1981: Падпісаны Алжырскія пагадненні паміж ЗША і Іранам, згодна з якімі былі вызвалены амерыканскія заложнікі, захопленыя ў Тэгеране.
* 2020: Міжнародная канферэнцыя для мірнага ўрэгулявання лівійскага канфлікту склікана ў Берліне.

## Нарадзіліся 
* 1544: Францыск II, кароль Францыі
* 1723: Дай Чжэнь, кітайскі філосаф
* 1736: Джэймс Ват, шатландскі інжынер, вынаходнік-механік (пам. 19.8.1819)
* 1798: Агюст Конт, французскі філосаф
* 1807: Роберт Эдуард Лі, ваенны дзеяч ЗША (пам. 12.10.1870)
* 1809: Эдгар Алан По, амерыканскі пісьменнік (пам. 7.10.184])
* 1839: Поль Сезан, французскі мастак (пам. 22.10.1906)
* 1868: Густаў Майрынк, аўстрыйскі пісьменнік
* 1910: Іван Ушакоў, беларускі тэатральны мастак
* 1920: Хаўер Перэс дэ Куэльяр, перуанскі дыпламат, 5-ы Генеральны сакратар ААН
* 1922: Ежы Каваляровіч, польскі кінарэжысёр
* 1931: Наталля Паплаўская, беларуская мастачка
* 1935: Франсуа Кушпен, канцлер Швейцарыі
* 1939: Таццяна Мархель, беларуская актрыса, народная артыстка Беларусі
* 1943: Джэніс Джоплін, амерыканская блюз-рок выканаўца
* 1946: Долі Партан, амерыканская кантры-спявачка
* 1947: Іарданка Благоева, балгарская лёгкаатлетка
* 1954: Сіндзі Шэрман, амерыканская мастачка
* 1955: Сайман Рэтл, англійскі дырыжор
* 1983: Юстына Кавальчык, польская лыжніца
* 1992: Логан Лерман, амерыканскі акцёр

## Памерлі 
* 639: Дагаберт I, кароль франкаў
* 1576: Ганс Сакс, нямецкі паэт
* 1629: Абас I Вялікі, шах іранскі (нар. 27.1.1571)
* 1656: Казімір Леў Сапега, дзяржаўны і грамадскі дзеяч ВКЛ (нар. 15.7.1609)
* 1729: Уільям Конгрыў, англійскі драматург
* 1765: Юхан Агрэл, нямецкі і шведскі дырыжор і кампазітар
* 1795: Марыя Тэрэза Аньезі, італьянская піяністка і кампазітар
* 1862: Міхаіл Без-Карніловіч, беларускі тапограф і статыстык
* 1901: Альбер дэ Бральі, французскі дзяржаўны дзеяч
* 1944: Мікола Чарнецкі, беларускі публіцыст, педагог, палітычны дзеяч (нар. 22.5.1899)
* 1975: Томас Харт Бентан, амерыканскі мастак

## Святкуюць 
* : Дзень ратавальніка Беларусі

119
204

**204** — высакосны год, пачаўся ў нядзелю. 204 год нашай эры, 204 год 1 тысячагоддзя, 4 год III стагоддзя, 4 год 1-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 5 год 200-х гадоў.

## Падзеі 
* Адбыліся Тэрэнцінскія гульні.

* 

## Нарадзіліся 
* каля 204: Геліягабал, імператар

## Памерлі
20 красавіка

__NOTOC__

**20 красавіка** — сто дзесяты (сто адзінаццаты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
.]]
* 1906: Адна з першых сцэнічных пастановак на беларускай мове адбылася ў маёнтку Пятроўшчына (цяпер у межах Мінска).
* 1918: «Менскае беларускае прадстаўніцтва» дамаглося згоды германскага камандавання на стварэнне груп беларускіх саветнікаў пры акупацыйнай адміністрацыі (губернскіх і павятовых камендантах)
* 1922: У Парыжы на стадыёне «Першынг» адкрыліся першыя сусветныя жаночыя гульні. Апошнія з іх адбыліся ў 1934 годзе ў Лондане.
* 1923: В. Ластоўскі і К. Дуж-Душэўскі выйшлі з Дзяржаўнай калегіі БНР.
* 1945: Скончыла работу Надзвычайная камісія па ўстанаўленні і расследаванні злачынстваў нямецка-фашысцкіх захопнікаў на тэрыторыі Клецкага раёна. Вынікі работы камісіі былі апублікаваны асобным актам.
* 1950: Адкрыўся Ісландскі нацыянальны тэатр.
* 1968: «Deep Purple» упершыню выступілі з канцэртам.
* 2012: Авіякатастрофа ў Ісламабадзе з пасажырскім самалётам Boeing 737.
* 2021: У Чадзе падчас баявых дзеянняў загінуў прэзідэнт краіны Ідрыс Дэбі.

## Нарадзіліся 
.]]
* 570: Мухамад, прарок (пам. 8.6.632)
* 1492: Іаган Агрыкала, багаслоў
* 1586: Роза Лімская, каталіцкая святая, патронка Перу і Лімы (пам. 24.8.1617)
* 1660: Крыштоф Станіслаў Завіша, дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай, пісьменнік-мемуарыст (пам. 15.8.1721)
* 1745: Філіп Пінель, французскі ўрач
* 1840: Адзілон Рэдон, французскі мастак
* 1889: Адольф Гітлер, кіраўнік Германіі, ідэолаг нацызму (пам. 1945)
* 1918: Кай Манэ Бёр’е Сігбан, шведскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1981)
* 1955: Жыль Брасар, канадскі фізік
* 1957: Людка Сільнова, беларуская паэтэса
* 1974: Урмас Паэт, эстонскі дзяржаўны дзеяч
* 1983: Міранда Кэр, аўстралійская супермадэль
* 1993: Філіп Інгебрыгтсен, нарвежскі лёгкаатлет
* 1994: Павел Аляксандравіч Куліжнікаў, расійскі канькабежац

## Памерлі 
.]]
* 1314: Клімент V, Папа Рымскі (нар. у 1264)
* 1693: Клаўдзіа Каэльё, іспанскі мастак
* 1743: Аляксандр-Франсуа Дэпорт, французскі мастак
* 1786: Джон Гудрайк, англійскі астраном (нар. 17.9.1764)
* 1899: Шарль Фрыдэль, французскі хімік-арганік (нар. 12.3.1832)
* 1910: Сяргей Палуян, беларускі публіцыст, празаік, літаратуразнавец (нар. 19.10.1890)
* 1918: Карл Фердынанд Браўн, нямецкі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы 1909 года (нар. 6.6.1850)
* 1947: Крысціян X, кароль Даніі (нар. 26.9.1870)
* 1971: Альберта Маньелі, італьянскі мастак
* 1994: Жан Кармэ, французскі акцёр

## Святкуюць 
* : Дзень кітайскай мовы
* : Дзень дэкларацыі аб незалежнасці.
* : Дзень перавернутага ананасавага пірага
* , Дзень рэспублікі.
* , Дзень экспедыцыі 33-х.

420
1 лістапада

__NOTOC__
**1 лістапада** — трыста пяты (трыста шосты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 789: Асвечаны Брэменскі сабор.
* 1179: Філіп II Аўгуст быў каранаваны ў Рэймсе як кароль Францыі
* 1338: Усталяваны мір і заключаны гандлёвы дагавор князя Гедзіміна з Ордэнам.
* 1604: Трагедыю У. Шэкспіра «Атэла» ўпершыню прадставілі ў палацы Уайтхол у Лондане.
* 1755: Здарылася Лісабонскае землетрасенне.
* 1800: У Вашынгтоне скончылася будаўніцтва Белага Дома, афіцыйнай рэзідэнцыі прэзідэнта ЗША.
* 1914: Развярнулася бітва пры Каранелі ля берагоў Чылі паміж брытанскімі і германскімі крэйсерамі ў Першую сусветную вайну.
* 1918: Рэйд на Пулу праведзены двума афіцэрамі ВМС Італіі з мэтай знішчэння караблёў аўстра-венгерскага флота.
* 1937: масавы расстрэл беларускіх праваслаўных дзеячаў у Менску па справе «Беларуская аўтакефальная царква».
* 1943: Пачалася Тэгеранская канферэнцыя.
* 1949: Створана Кітайская акадэмія навук.
* 1954: Створаны Фронт нацыянальнага вызвалення Алжыра.
* 1964: У Мілане адкрыты метрапалітэн.

## Нарадзіліся 
* 1781: Іозеф Карл Штылер, нямецкі мастак
* 1871: Стывен Крэйн, амерыканскі паэт
* 1873: Іван Замоцін, беларускі літаратуразнаўца (пам. 25.5.1942)
* 1884: Альбер Лондр, французскі журналіст і пісьменнік
* 1888: Міхал Сапоцька, каталіцкі святар, заснавальнік Кангрэгацыі Сясцёр Міласэрнасці Ісуса Хрыста (пам. 15.2.1975)
* 1889: Ханна Хёх, нямецкая мастачка
* 1895: Уладзімір Крыловіч, беларускі акцёр, адзін з заснавальнікаў беларускага савецкага тэатра (пам. 23.10.1937)
* 1912: Янка Золак, беларускі паэт, выдавец
* 1933: Вячаслаў Адамчык, беларускі пісьменнік, перакладчык
* 1933: Вера Якаўлеўна Ляшук, беларускі літаратуразнавец
* 1950: Роберт Лафлін, амерыканскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1998)
* 1959: Сюзанна Кларк, брытанская пісьменніца
* 1962: Алег Альбертавіч Гардынец, беларускі артыст оперы

## Памерлі 
* 1546: Джуліа Рамана, італьянскі мастак
* 1888: Мікалай Пржавальскі, расійскі географ (нар. 12.4.1839)
* 1893: Ян Матэйка, польскі мастак (нар. 24.6.1838)
* 1903: Тэадор Момзен, нямецкі гісторык, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (нар. 30.11.1817)
* 1932:  Тадэвуш Макоўскі, польскі мастак
* 1937: Філарэт (Фёдар Раменскі), беларускі праваслаўны дзеяч (нар. 1880)
* 1984: Пётр Сергіевіч, беларускі мастак (пам. 10.7.1900)
* 2008: Жак Пікар, французскі акіянолаг
* 2008: Іма Сумак, перуанская спявачка
* 2021: Аарон Бек, амерыканскі псіхатэрапеўт

## Святкуюць 
* Каталікі: Дзень Усіх Святых (афіцыйнае свята ў шэрагу краін)
*  Сусветны дзень вегана
*  Алжыр: Свята рэвалюцыі
*  Антыгуа і Барбуда: Дзень незалежнасці
*  Ірландыя: La Samhna — традыцыйны першы дзень зімы

*  Расія: Дзень судовага прыстава

Л01
20 лістапада

__NOTOC__

**20 лістапада** — трыста дваццаць чацвёрты (трыста дваццаць пяты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 284: Праз некалькі дней пасля смерці Нумерыяна, Дыяклетыян быў абвешчаны імператарам.
* 1917: Абвешчана Украінская Народная Рэспубліка.
* 1940: Венгрыя далучылася да Траістага пакта.
* 1953: У Турцыі створана сакрэтная служба — Аддзел спецыяльнай вайны (турэцкі аналаг GLADIO).
* 1984: McDonald’s зрабіў 50-мільярдны гамбургер.
* 1985: Кампанія Microsoft упершыню прадставіла аперацыйнае асяроддзе з назвай Windows — Microsoft Windows 1.0.
* 1998: Пачалася эксплуатацыя Міжнароднай касмічнай станцыі.

## Нарадзіліся 
]]
* 1602: Ота фон Герыке, нямецкі вынаходнік.
* 1753: Луі Аляксандр Берцье, маршал Францыі
* 1761: Пій VIII, Папа Рымскі
* 1858: Сельма Лагерлёф, шведская пісьменніца, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (пам. 16.3.1940)
* 1886: Карл фон Фрыш, аўстрыйскі заолаг
* 1899: Міхась Клімковіч, беларускі пісьменнік, крытык, драматург, аўтар гімна БССР (пам. 5.11.1954)
* 1889: Эдвін Хабл, амерыканскі астраном
* 1890: Тойва Сяркя, фінскі кінарэжысёр
* 1901: Міхась Зарэцкі, беларускі пісьменнік (пам. 29.10.1937)
* 1911: Джын Шылі, амерыканская лёгкаатлетка
* 1923: Надзін Гордымер, паўднёваафрыканская пісьменніца (пам. 13.7.2014)
* 1925: Мая Плісецкая, савецкая і расійская артыстка балета
* 1927: Эстэль Парсанс, амерыканская актрыса
* 1942: Джозеф Рабінет Байдэн, амерыканскі палітык
* 1946: Кірыл, Патрыярх Маскоўскі
* 1948: Яўгенія Янішчыц, беларуская паэтэса (пам. 25.11.1988)
* 1954: Святлана Снапкоўская, беларускі гісторык і педагог.
* 1962: Міхаіл Баразна, беларускі мастак, мастацтвазнаўца, рэктар БДАМ
* 1963: Уільям Цімаці Гаўэрс, брытанскі матэматык
* 1988: Мары-Лор Брунэ, французская біятланістка
* 1995: Кацярына Аляксандраўна Рэзнік, украінская спартсменка і палітык

## Памерлі 
* 1316: Іаан I, кароль Францыі
* 1593: Ханс Бол, фламандскі жывапісец
* 1598: Адам Багорыч, славенскі філолаг, дзеяч Рэфармацыі (нар. 1520)
* 1621: Крыштоф Радзівіл Пярун, дзяржаўны дзеяч ВКЛ (нар. 1547)
* 1678: Карэл Дзюжардэн, нідэрландскі мастак
* 1910: Леў Талстой, рускі пісьменнік (нар. 1828)
* 1925: Стэфан Жэромскі, польскі пісьменнік
* 1972: Эніа Флаяна, італьянскі пісмьеннік, драматург
* 1975: Франсіска Франка, кіраўнік Іспаніі (нар. 1892)
* 1978: Джорджа дэ Кірыка, італьянскі мастак
* 2006: Роберт Олтмен, амерыканскі кінарэжысёр (нар. 1925)
* 2008: Ян Махульскі, польскі акцёр і рэжысёр
* 2020: Віктар Сцяфанавіч Цітоў, беларускі этнограф

## Святкуюць 
*  — Дзень індустрыялізацыі Афрыкі
*  —  Сусветны дзень дзіцяці
*  — Дзень Нацыянальнага суверэнітэту
*  — Дзень Мексіканскай рэвалюцыі

Л20
20 кастрычніка

__NOTOC__

**20 кастрычніка** — дзвесце дзевяноста трэці (дзвесце дзевяноста чацвёрты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
thumb|Сіднейскі оперны тэатр
* 1323: Вялікі князь літоўскі Гедзімін заключыў мір з рыжскім архібіскупам і магістратам Рыгі.
* 1506: На княжанне ў Вялікім Княстве Літоўскім, Рускім і Жамойцкім абраны Жыгімонт І Стары.
* 1655: Заключана Кейданаўская унія паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Швецыяй, уніцыятарам была група паноў і шляхты з Жамойці, да якіх далучыліся Януш і Багуслаў Радзівілы.
* 1920: На беларускай нацыянальна-палітычнай нарадзе ў Рызе пад кіраўніцтвам Вацлава Ластоўскага створаны блок беларускіх партый для барацьбы супраць Савецкай улады і польскай акупацыі за незалежную і непадзельную Беларусь.
* 1929: ЦК ВКП(б) абвясціў курс на суцэльную калектывізацыю сельскай гаспадаркі.
* 1939: Прэм’ера оперы «Кветка шчасця» адбылася на сцэне Беларускага дзяржаўнага тэатра оперы і балета.
* 1947: Адкрыўся Гродзенскі абласны драматычны тэатр.
* 1953: У ЗША выйшла ў свет антыўтопія Рэя Брэдбэры «451 градус па Фарэнгейту».
* 1973: Адкрыты Сіднейскі оперны тэатр.
* 1992: Беларусь устанавіла дыпламатычныя адносіны з ААЭ.
* 2011: Адкрыты помнік Уладзіміру Караткевічу ў Кіеве.
* 2020: Суд Цэнтральнага раёна Мінска прызнаў інфармацыйны канал NEXTA-Live і лагатып NEXTA экстрэмісцкімі матэрыяламі.

## Нарадзіліся 
* 1463: Алесандра Акіліні, італьянскі анатам
* 1616: Томас Бартолін (старэйшы), дацкі медык
* 1677: Станіслаў Ляшчынскі, кароль польскі і вялікі князь літоўскі
* 1733: Адам Нарушэвіч, беларускі паэт і гісторык (пам. 6.7.1796)
* 1766: Эмануэль Грушы, маршал Францыі
* 1836: Сігізмунд Свянціцкі, беларускі лекар, адзін з заснавальнікаў унутрыполасцевай хірургіі (пам. 21.5.1910)
* 1854: Арцюр Рэмбо, французскі паэт
* 1859: Антон Брадоўскі, калекцыянер, музейны работнік, заснавальнік Віцебскага губернскага музея.
* 1866: Казімір Твардоўскі, польскі філосаф, логік (пам. 11.2.1938)
* 1885: Аляксандр Бурбіс, беларускі палітычны дзеяч (пам. 20.3.1922)
* 1889: Сюзанна Дзюшан, французская мастачка
* 1892: Янка Тарасевіч, беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч (пам. 11.6.1978)
* 1906: Канстанцін Быліч, беларускі акцёр (пам. 27.9.1944)
* 1946: Эльфрыдэ Елінэк, аўстрыйская пісьменніца, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (2004)
* 1947: Юрка Голуб, беларускі паэт
* 1951: Клаўдыё Раньеры, італьянскі футбаліст і трэнер

## Памерлі 
* 1187: Урбан III, Папа Рымскі
* 1660: Клод Дэруэ, французскі мастак
* 1942: Фларыян Ждановіч, беларускі акцёр і рэжысёр (нар. 16.10.1884)
* 1953: Яўген Хлябцэвіч, беларускі грамадскі дзеяч, бібліятэказнавец, бібліёграф, літаратуразнавец
* 1979: Ражэ Жан Эйм, французскі міколаг
* 1980: Роберт Уітэкер, амерыканскі эколаг і фітацэнолаг (нар. 27.12.1920)
* 1992: Аляксандр Камара, нямецкі мастак
* 1994: Берт Ланкастэр, амерыканскі акцёр
* 2006: Максі Гербер, нямецкая фігурыстка
* 2011: Муамар Кадафі, кіраўнік Лівіі з 1969 да 2011 г.
* 2012: Эдуард Донал Томас, амерыканскі ўрач-трансплантолаг

## Святкуюць 

К20
20 мая

__NOTOC__

**20 мая** (**20 траўня**) — сто саракавы (сто сорак першы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
 ў Мінску.]]
* 1498: Васка да Гама дасягнуў паўднёва-заходняга берага Індыі.
* 1654: На востраве Табага курляндскі капітан В. Моленс заснаваў калонію «Новая Курляндыя».
* 1862: Прэзідэнтам ЗША Аўраамам Лінкальнам падпісаны Гомстэд-акт.
* 1902: Абвешчана незалежнасць Кубы ад ЗША. 
* 1954: Пачала вяшчанне беларуская секцыя Радыё «Вызваленне» (зараз беларуская служба Радыё "Свабода").
* 1962: Пушчаны Гомельскі тралейбус.
* 1980: Адкрыты новы павільён Цэнтральнага (Камароўскага) рынка ў Мінску.
* 1983: Першыя публікацыі пра вірус імунадэфіцыту чалавека ў часопісе «*Science*», зробленыя Робертам Гало і, незалежна ад яго, Люкам Мантанье.
* 2002: Усходні Тымор атрымаў незалежнасць ад Інданезіі.
* 2011: Парламент Грузіі прыняў рэзалюцыю пра прызнанне генацыду чаркескага народу Расіяй падчас вайны 1763-1864 гадоў.
* 2012: Здарылася моцнае землетрасенне ў Эміліі-Раманьі на поўначы Італіі.
* 2019: Уладзімір Зяленскі заступіў на пасаду Прэзідэнта Украіны.

## Нарадзіліся 
.]]
* 1726: Габрыэль-Франсуа Дуаен, французскі мастак
* 1799: Анарэ дэ Бальзак, французскі пісьменнік (пам. 18.8.1850)
* 1815: Бартэлемі Мен, швейцарскі мастак-пейзажыст
* 1856: Анры Эдмон Крос, французскі мастак
* 1860: Эдуард Бухнер, нямецкі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі
* 1881: Уладзіслаў Сікорскі, польскі грамадска-палітычны, дзяржаўны і ваенны дзеяч (пам. 4.7.1943)
* 1884: Канстанцін Алексютовіч, беларускі балетмайстэр (пам. 26.2.1943)
* 1889: Генрых Грыгоніс, беларускі акцёр (пам. 4.11.1955)
* 1902: Язэп Пушча, беларускі паэт, настаўнік, адзін з заснавальнікаў літаб'яднання «Узвышша» (пам. 14.9.1964)
* 1908: Ханс Юрген Кальман, нямецкі мастак
* 1913: Уільям Х'юлет, заснавальнік кампаніі «Hewlett-Packard»
* 1915: Машэ Даян, ізраільскі дзяржаўны і ваенны дзеяч
* 1944: Джо Кокер, англійскі спявак
* 1946: Шэр, амерыканская актрыса і спявачка
* 1954: Эска Аха, прэм’ер-міністр Фінляндыі
* 1955: Збігнеў Прайснер, польскі кампазітар

## Памерлі 
.]]
* 1277: Ян XXI, Папа Рымскі
* 1299: Даўмонт, князь пскоўскі
* 1506: Хрыстафор Калумб, вялікі мараплавец (нар. 1451)
* 1622: Асман II, султан Асманскай імперыі (нар. 3.11.1604)
* 1918: Карусь Каганец, беларускі пісьменнік, мастак, графік, скульптар і мовазнаўца (нар. 29.1.1868)
* 1942: Эктор Гімар, французскі архітэктар і дызайнер (нар. 10.3.1867)
* 1947: Філіп Эдуард Антон фон Ленард, нямецкі фзік
* 1961: Язэп Гапановіч, беларускі грамадскі дзеяч, прадпрымальнік (нар. 10.6.1883)
* 1965: Шарль Камуэн, французскі мастак
* 2005: Поль Рыкёр, французскі філосаф
* 2009: Алег Янкоўскі, савецкі, расійскі акцёр тэатра і кіно (нар. 23.2.1944)

## Святкуюць 
*  Сусветны дзень пчол
*  Сусветны дзень метралогіі.
*  Куба, Дзень незалежнасці
*  Саудаўская Аравія, Дзень незалежнасці
*  Усходні Тымор, Дзень незалежнасці

520
21

## Падзеі
* Паўстанне ў рымскіх правінцыях Галія і Фракія.

## Нарадзіліся
*
## Памерлі
* Арміній — правадыр херускаў
210

**210 (дзвесце дзясяты) год** па юліянскім каляндары — невысакосны год, пачаўся ў панядзелак.

## Падзеі 
* Военачальнікі Цаа Цаа, Лю Бэй і Сунь Цуань падзялілі паміж сабой тэрыторыю Кітая — утварыліся тры царствы.

## Нарадзіліся 
* Жуань Цзі, кітайскі паэт (пам. 263)

## Памерлі
211

**211** — невысакосны год, пачаўся ў аўторак. 211 год нашай эры, 211 год 1 тысячагоддзя, 11 год III стагоддзя, 1 год 2-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 2 год 210-х гадоў.

## Падзеі 
*

* Каракала становіцца рымскім імператарам.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Септымій Север
* Луцый Публій Септымій Гета
213

**213** — невысакосны год, пачаўся ў пятніцу. 213 год нашай эры, 213 год 1 тысячагоддзя, 13 год III стагоддзя, 3 год 2-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 4 год 210-х гадоў.

## Падзеі 
*

* Каракала здзяйсняе паход супраць германцаў.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Чжан Рэн, генерал пры Лю Чжане
214

**216** — невысакосны год, пачынаецца ў суботу

## Падзеі 
* Лю Бэй перамагае Лю Чжана і захоплівае тэрыторыю будучага царства Шу.

* 

## Нарадзіліся 
* Аўрэліян

## Памерлі
20 сакавіка

__NOTOC__

**20 сакавіка** — 79-ы (80-ы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1585: Горад Веліж атрымаў Магдэбургскае права
* 1690: Людвіка Караліна Радзівіл выдала прывілей, у якім абвяшчала ў сваіх гарадах і маёнтках свабоду веравызнання пратэстантам і праваслаўным і гарантавала, што царкоўная унія ў яе ўладаннях не будзе ўведзена.
* 1767: Пры падтрымцы расійскага ўрада створана Слуцкая канфедэрацыя.
* 1815: Напалеон са сваім войскам уваходзіць у Парыж. Пачатак «ста дзён».
* 1919: Урад БНР выехаў з Гродна ў Берлін.
* 1937: На Філёўскай лініі Маскоўскага метрапалітэна адкрыты Смаленскі метрамост.
* 1995: У такійскім метро была праведзена газавая атака з выкарыстаннем зарына. Ініцыятары — рэлігійная секта Аум Сенрыкё.
* 2003: Пачатак вайны ў Іраку (паводле мясцовага часу).

## Нарадзіліся 
* 1741: Жан-Антуан Гудон, французскі скульптар
* 1791: Мары Эленрыдэр, нямецкая мастачка
* 1828: Генрых Ібсен, нарвежскі драматург
* 1862: Адам Багдановіч, беларускі фалькларыст, этнограф і мовазнаўца, бацька М. Багдановіча (пам. 16.4.1940)
* 1896: Майсей Кульбак, яўрэйскі пісьменнік (пам. 29.11.1937)
* 1897: Мікалай Гікала, савецкі палітык (пам. 25.4.1938)
* 1957: Спайк Лі, амерыканскі рэжысёр
* 1963: Анук Грынбер, французская актрыса
* 1977: Вадзім Дзевятоўскі, беларускі лёгкаатлет
* 1990: Маркас Роха, аргенціскі футбаліст
* 1995: Шамір Літл, амерыканская лёгкаатлетка
* 1998: Летэсенбет Гідэй, эфіёпская лёгкаатлетка

## Памерлі 
* 851: Эбон Рэймскі, франкскі царкоўны дзеяч
* 1185: Беатрыса Рэтэльская, каралева Сіцыліі
* 1191: Клімент III, Папа Рымскі
* 1440: Жыгімонт Кейстутавіч, вялікі князь літоўскі
* 1475: Жорж Шатэлен, бургундскі храніст
* 1746: Нікаля дэ Ларжыльер, французскі мастак
* 1768: Кароль Юзаф Сапега, дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай
* 1771: Луі-Мішэль ван Лоа, французскі жывапісец
* 1809: Саламея Дэшнер, польская актрыса драмы і оперы, рэжысёр і антрэпрэнёр (нар. 1759)
* 1876: Януар Сухадольскі, беларускі жывапісец-баталіст (нар. 19.9.1797)
* 1922: Алесь Бурбіс, беларускі палітычны і грамадскі дзеяч (нар. 20.10.1885)
* 1976: Уладзімір Дубоўка, беларускі паэт, празаік, перакладчык, крытык (нар. 15.7.1900)
* 1992: Тамара Чабан, беларускі літаратуразнавец
* 2013: Зілур Рахман, прэзідэнт Бангладэш

## Святкуюць 
* : Міжнародны дзень астралогіі
* : Дзень нацыяналізацыі нафтавай прамысловасці
* : Дзень работнікаў бытавога абслугоўвання насельніцтва і жыллёва-камунальнай гаспадаркі
* : Дзень Незалежнасці
* : Дзень вясновага раўнадзенства
*  Міжнародны дзень франкафоніі
*  Уваход Гасподні ў Іерусалім
*  Сусветны дзень моладзі
*  Урачыстасць праваслаўя

320
20 лютага

__NOTOC__
**20 лютага** — пяцьдзясят першы дзень года па Грыгарыянскім календары

## Падзеі 
* 1387: Ягайла выдаў першую грамату аб наданні прывілеяў баярам ВКЛ, якія прынялі каталіцкае веравызнанне.
* 1530: Жыгімонт Аўгуст каранаваны на караля польскага.
* 1907: Бразілія зацвердзіла праект будаўніцтва дрэдноўтаў, распачалася Паўднёваамерыканская дрэдноўтная гонка.
* 1918: У Мінску створаны Народны сакратарыят (першы ўласна беларускі ўрад).
* 1922: Сейм Сярэдняй Літвы прыняў рашэнне пра далучэнне яе да Польшчы.
* 1946: Аварыя самалёта Лі-2 у Мінску.
* 1981: Адкрылася Полацкая карцінная галерэя.
* 1988: Сесія народных дэпутатаў Нагорна-Карабахскай аўтаномнай вобласці звярнулася да Вярхоўных Саветаў Армянскай ССР, Азербайджанскай ССР і СССР з просьбай разгледзець пытанне пра перадачу вобласці ў склад Арменіі.
* 2014: Нарастанне ўзброенага супрацьстаяння на Еўрамайдане ў Кіеве. Вярхоўная Рада Украіны асудзіла дзеянні сілавых структур, якія прывялі да гібелі мірных грамадзян.

## Нарадзіліся 
* 1729: Фёдар Волкаў, рускі акцёр і тэатральны дзеяч (пам. 15.4.1763)
* 1751: Ёган Генрых Фос, нямецкі паэт і перакладчык
* 1844: Людвіг Больцман, аўстрыйскі фізік-тэарэтык
* 1885: Ота Меер-Амдэн, швейцарскі мастак
* 1886: Такубоку Ісікава, японскі паэт
* 1889: Марыс Баро, швейцарскі мастак
* 1912: П'ер Буль, французскі пісьменнік
* 1920: Фёдар Абрамаў, рускі пісьменнік (пам. 14.5.1983)
* 1922: Міхаіл Цікоцкі, беларускі мовазнавец і журналіст
* 1927: Сідні Пуацье, амерыканскі акцёр
* 1927: Юбер дэ Жываншы, французскі мадэльер
* 1929: Эдуарда Мак Энтайр, аргенцінскі мастак
* 1931: Джон Уілард Мілнар, амерыканскі матэматык
* 1940: Джэймс Грыўз, англійскі футбаліст
* 1945: Таіса Бондар, беларуская пісьменніца, перакладчыца (пам. 19.12.2005)
* 1947: Валерый Мазынскі, беларускі тэатральны рэжысёр, стваральнік мінскага тэатра «Вольная сцэна»
* 1948: Крыстафер Пісарыдэс, грэка-кіпрскі брытанскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (2010)
* 1949: Льюіс Кэнтлі, амерыканскі біяхімік
* 1967: Курт Кабейн, амерыканскі рок-музыкант, лідар гурта «Nirvana»
* 2000: Крыштаф Мілак, венгерскі плывец, алімпійскі чэмпіён

## Памерлі 
* 1054: Яраслаў Уладзіміравіч, вялікі князь кіеўскі
* 1431: Марцін V, Папа Рымскі
* 1595: Эрнст Габсбург, эрцгерцаг Аўстрыі (нар. 15.6.1553)
* 1790: Іосіф II Габсбург, імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі (нар. 13.3.1741)
* 1810: Марцін Пачобут-Адляніцкі, астраном і асветнік ВКЛ, з 1764 прафесар Віленскай акадэміі (нар. 30.10.1728)
* 1907: Анры Муасан, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі
* 1963: Канстанцін Галкоўскі, беларускі кампазітар
* 1992:  Жо Дэлао, бельгійскі мастак
* 1999: Сара Кейн, брытанскі драматург

## Святкуюць 
*  Сусветны дзень сацыяльнай справядлівасці

* : Дзень прэзідэнтаў ЗША
* : Дзень нацыяналізацыі нафтавай прамысловасці
* : Дзень незалежнасці
* : Дзень Герояў Нябеснай Сотні
* : Дзень вясновага раўнадзенства
* 20px Уваход Гасподзень ў Іерусалім (Пальмавая нядзеля)
* 20px Сусветны дзень моладзі
* 20px Урачыстасць праваслаўя

220
217

**217** — невысакосны год, пачаўся ў сераду. 217 год нашай эры, 217 год 1 тысячагоддзя, 17 год III стагоддзя, 7 год 2-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 8 год 210-х гадоў.

## Падзеі 
* 8 красавіка: По загадзе прэфекта прэтарыянскай гвардыі Макрына целаахоўнік Юлій Марціаліс забіў рымскага імператара Каракалу падчас паходу супраць парфян. Макрын становіцца рымскім імператарам.

## Нарадзіліся 
* Ван Юаньцзі, імператрыца

## Памерлі 
* 8 красавіка: Каракала, рымскі імператар
* 20 снежня: Сефірын (Папа Рымскі)
* Юлія Домна, жонка рымскага імператара Септымія Севера, маці Каракалы і Геты
218

## Падзеі 
* Геліягабал быў абвешчаны рымскім імператарам.

## Нарадзіліся 
* Галіен, рымскі імператар.

## Памерлі 
* чэрвень — Макрын, рымскі імператар.
219

## Падзеі 
* Юлія Меса з унукам Антанінам прыехала ў Рым. На Палацінскім узгорку пабудаваны храм, у які сабраны ўсе святыні Рыма. У Рым дастаўлены чорны камень з Эмесы. Укараненне ў Рыме сірыйскіх абрадаў. Чалавечыя ахвярапрынашэнні. Вар’яцкая роскошасць і распутніцтва імператара.
* Геліягабал пакараў узурпатараў Вера і Гелія Максіма

* 219—249 (традыцыйна (97)-30 да н. э.) — 10-й імператар Японіі Судзін (традыцыйна 148-30 до н. э.).

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Гуань Юй
216

**216** — высакосны год, пачаўся ў панядзелак. Гэта 216 год нашай эры, 216 год 1 тысячагоддзя, 16 год III стагоддзя, 6 год 2-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 7 год 210-х гадоў.

## Падзеі 
* Каракала патрабаваў, каб дачка парфянскага цара Артабана IV стала яго жонкай. Адмова стала падставай для вайны з Парфіяй.
* 

## Нарадзіліся 
* Мані, фундатар маніхейства

## Памерлі
20 студзеня

__NOTOC__
**20 студзеня** — дваццаты дзень года па Грыгарыянскім календары

## Падзеі 
thumb|left|120px|Уладзіслаў І Лакетак
* 1265: Граф Лестэрскі ўпершыню склікаў на сесію англійскі парламент.
* 1320: Каранацыя польскага караля Уладзіслава І Лакетака.
* 1788: Караблі Першага флоту дасягнулі заліва Ботані на ўсходнім беразе Аўстраліі.
* 1841: Востраў Ганконг пераданы ў арэнду Вялікабрытаніі.
* 1919: Адкрыты Беларускі абласны музей (з 31.8.1923 — Беларускі дзяржаўны музей).
* 1946: Прэзідэнт ЗША Гары С. Трумэн заснаваў Цэнтральную разведвальную групу, якая с часам рэарганізавалася ў ЦРУ.
* 1958: У Лондане з’явіўся першы паліцэйскі з радарам для выяўлення парушальнікаў хуткасці на дарогах.
* 1960: У БССР ліквідавана Маладзечанская вобласць.
* 1992: Беларусь устанавіла дыпламатычныя адносіны з Кітайскай Народнай Рэспублікай.
* 2009: Барак Хусейн Абама заступіў на пасаду Прэзідэнта ЗША.

## Нарадзіліся 
* 1573: Сімон Марый, нямецкі астраном
* 1663: Лука Карлеварыс, італьянскі жывапісец
* 1801: Канут Русецкі, беларускі жывапісец (пам. 21.8.1860)
* 1802: Ігнацій (Жалязоўскі), беларускі уніяцкі і праваслаўны дзеяч (пам. 1.4. 1872)
* 1855: Эрнест Шасон, французскі кампазітар
* 1866: Эўклідыс да Кунья, бразільскі пісьменнік (пам. 15.8.1909)
* 1884: Аляксандр Сянкевіч, дзяржаўны дзеяч БССР, міністр аховы здароўя БССР
* 1886: Фабіян Акінчыц, беларускі палітычны дзеяч, юрыст, выдавец, публіцыст (пам. 7.3.1943)
* 1891: Фабіян Ярэміч, беларускі грамадска-палітычны дзеяч
* 1892: Рыгор Шырма, збіральнік і пашыральнік беларускай народнай песні, народны артыст БССР (пам. 23.3.1978)
* 1907: Іван Лушчыцкі, беларускі філосаф
* 1913: Ларыса Алексютовіч, беларуская танцоўшчыца, балетмайстар (пам. у 2003)
* 1920: Федэрыка Феліні, італьянскі сцэнарыст і кінарэжысёр (пам. 31.10.1993)
* 1926: Патрыцыя Ніл, амерыканская актрыса
* 1930: Эган Бонды, чэшскі пісьменнік і філосаф (пам. 9.4.2007)
* 1930: Лотар Волех, нямецкі фатограф
* 1930: Баз Олдрын, амерыканскі астранаўт
* 1936: Васіль Сёмуха, беларускі перакладчык
* 1943: Арманду Гебуза, прэзідэнт Мазамбіка
* 1961: Сяргей Тарасаў, беларускі археолаг, гісторык, пісьменнік

## Памерлі 
* 250: Фабіян, Папа Рымскі
* 1639: Мустафа I, султан Асманскай імперыі (нар. 1592)
* 1875: Жан-Франсуа Міле, французскі мастак
* 1882:  Джон Лінел, англійскі мастак
* 1922: Еўдакім Раманаў, беларускі фалькларыст, этнограф, археолаг (нар. 11.9.1855)
* 1949: Юзаф Эдвард Пузына, гісторык, пісьменнік, паэт (нар. 24.9.1878)
* 1955: Лукаш Дзекуць-Малей, пратэстанцкі прапаведнік, рэлігійны дзеяч, перакладчык, выдавец (нар. 1.10.1888)
* 1984: Джоні Вайсмюлер, амерыканскі плывец, алімпійскі чэмпіён
* 2005: Ян Новак-Езяранскі, польскі журналіст, публіцыст, палітычны актывіст (нар. 3.10.1914)
* 2005: Раўль Бот, амерыканскі матэматык
* 2025: Бертран Бліе, французскі рэжысёр

## Святкуюць 
* : Дзень усенароднага смутку
* : Дзень памяці абаронцаў барыкад 1991 г.
* : Дзень Узброенных сіл
* , : Дзень герояў

120
21 верасня

__NOTOC__
**21 верасня** — дзвесце шэсцьдзесят чацвёрты (дзвесце шэсцьдзесят пяты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 454: Валентыніян III уласнаручна забівае свайго палкаводца Флавія Аэцыя.
* 1457: Заснаваны ўніверсітэт Фрайбурга.
* 1608: Асвечаны Аўедскі ўніверсітэт.
* 1792: У Францыі адкрыты Нацыянальны Канвент і прыняты дэкрэт пра скасаванне каралеўскай улады.
* 1801: Створана Гродзенская губерня (замест ліквідаванай Літоўскай); існавала да 1921 года.
* 1931: Адменена сістэма залатога абмену фунтаў стэрлінгаў.
* 1939: Пасля 2-дзённых баёў Чырвоная Армія заняла Гродна.
* 1993: Прэзідэнт Расіі Барыс Ельцын падпісаў указ аб роспуску Вярхоўнага Савета.

## Нарадзіліся 
* 1452: Джыралама Саванарола, фларэнційскі грамадскі дзеяч, заснавальнік Фларэнційскай рэспублікі, паэт, каталіцкі багаслоў
* 1853: Хейке Камерлінг-Онес, галандскі фізік
* 1866: Герберт Уэлс, брытанскі пісьменнік
* 1903: Іосіф Бельскі, адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Беларусі ў часы Другой сусветнай вайны
* 1904: Ханс Хартунг, французскі мастак
* 1909: Дзмітрый Касмовіч, беларускі грамадска-палітычны дзеяч (пам. 23.4.1991)
* 1910: Умберта Мастраяні, італьянскі скульптар
* 1918: Фёдар Янкоўскі, беларускі мовазнавец і пісьменнік (пам. 13.1.1989)
* 1926: Дональд Артур Глазер, амерыканскі фізік і нейрабіёлаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1960)
* 1947: Стывен Кінг, амерыканскі пісьменнік
* 1949: Райма Кангра, эстонскі кампазітар
* 1953: Віктар Альшэўскі (нар. 1953), беларускі мастак, педагог, прафесар БДАМ
* 1955: Міка Каўрысмякі, фінскі кінарэжысёр
* 1955: Ісраэль Кац, ізраільскі дзяржаўны дзеяч
* 1959: Андрэ Хеніке, нямецкі акцёр
* 1965: Дэвід Уэнем, аўстралійскі кінаакцёр
* 1978: Паўла Канстанца, канадскі акцёр

## Памерлі 
]]
* 454: Флавій Аэцый, палкаводзец Заходняй Рымскай імперыі
* 1327: Эдуард II, кароль Англіі
* 1709: Іван Мазепа, гетман Украіны (нар. 1639)
* 1812: Эмануэль Шыканедэр, нямецкі оперны спявак, імпрэсарыё, драматург і лібрэтыст (нар. 1.9.1751)
* 1830: Ян Снядэцкі, астраном, матэматык, філосаф, рэктар Віленскага ўніверсітэта (1806—1825) (нар. 29.8.1756)
* 1832: Вальтэр Скот, англійскі пісьменнік (нар. 15.8.1771)
* 1866: Карл Людвіг Хенке, нямецкі астраном
* 1895: Сільвестра Лега, італьянскі мастак
* 1941: Аркадзь Астаповіч, беларускі мастак (нар. 13.9.1896)
* 1956: Карл Каспар, нямецкі мастак
* 1974: Уолтэр Брэнан, амерыканскі акцёр
* 1975: Міхась Лынькоў, беларускі пісьменнік (нар. 30.1.1899)

## Святкуюць 
*  ААН, Міжнародны дзень міру.
*  Аргенціна, Дзень студэнтаў.
*  Арменія, Дзень рэферэндуму пра незалежнасць. (1991)
*  Беларусь, Багач.
*  Беліз, Дзень незалежнасці. (1981)
*  Бразілія, Дзень пасадкі дрэў.
*  Мальта, Дзень незалежнасці. (1964)
*  Міжнародная ноч кажаноў.

921
21 жніўня

__NOTOC__

**21 жніўня** — дзвесце трыццаць трэці (дзвесце трыццаць чацвёрты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
100px|thumb|Герб Верхнядзвінска (Дрысы)
* 1192: У Японіі ўлада імператара змянілася ўладай сёгу́на.
* 1781: Дрысе нададзены герб.
* 1914: Бітва пры Шарлеруа на Заходнім фронце Першай сусветнай вайны завяршылася перамогай германскай арміі і адыходам французскіх войск.
* 1959: Гаваі абвешчаны 50-м штатам ЗША.
* 1968: Войскі Арганізацыі Варшаўскага дагавора ўвайшлі ў Чэхаславакію, каб задушыць «Пражскую вясну».
* 1991: Абвешчана аднаўленне незалежнасці Латвіі.
* 1991: Пацярпеў паразу жнівеньскі путч, Прэзідэнт СССР Міхаіл Гарбачоў адмяніў усе пастановы ГКЧП і прызначыў новых кіраўнікоў сілавых ведамстваў.

## Нарадзіліся 
thumb|left|100px|Філіп II Аўгуст
* 1165: Філіп II Аўгуст, кароль Францыі
* 1567: Францыск Сальскі, каталіцкі святы
* 1725: Жан-Батыст Гроз, французскі мастак
* 1765: Вільгельм IV, кароль брытанскі
* 1796: Эшэр Браўн Дзьюранд, амерыканскі мастак
* 1816: Шарль Фрэдэрык Жэрар, эльзаскі хімік
* 1862: Эміліа Сальгары, італьянскі пісьменнік
* 1882: Рык Ваўтэрс, бельгійскі мастак
* 1884: Багуміл Кубішта, чэшскі мастак
* 1894: Крысціян Шад, нямецкі мастак
* 1906: Макар Паслядовіч, беларускі пісьменнік
* 1908: Міхаіл Аляксандравіч Ельяшэвіч, фізік, акадэмік НАН Беларусі, заслужаны дзеяч навукі Беларусі
* 1929: Вія Артмане, латвійская актрыса
* 1930: Маргарэт (прынцэса Вялікабрытаніі)
* 1931: Юлія Канэ, беларускі літаратуразнавец
* 1936: Уілт Чэмберлен, амерыканскі баскетбаліст
* 1940: Эндрэ Семерэдзі, амерыканскі матэматык венгерскага паходжання
* 1943: Патрык Дэмаршэлье, французскі фатограф
* 1986: Усэйн Болт, ямайскі лёгкаатлет

## Памерлі 
thumb|right|100px|Уг'ен Вангчук
* 1860: Канут Русецкі, беларускі мастак (нар. 20.1.1801)
* 1926: Уг'ен Вангчук, першы кароль Бутана
* 1940: Леў Троцкі, рэвалюцыянер, савецкі палітычны дзеяч (нар. 26.10.(7.11.)1879)
* 1972: Феліксас Вайшнарас, літоўскі паэт, перакладчык, журналіст (нар. 18.5.1897)
* 1979: Генадзь Кляўко, беларускі паэт, перакладчык (нар. 28.11.1931)
* 2005: Роберт Муг, амерыканскі вынаходнік
* 2019: Леанід Марцінавіч Дайнека, беларускі пісьменнік

## Іншае 
*  —  

821
21 кастрычніка

__NOTOC__

**21 кастрычніка** — дзвесце дзевяноста чацвёрты (дзвесце дзевяноста пяты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1187: Грыгорый VIII стаў Папам Рымскім.
* 1641: Каталіцкае паўстанне ў Ольстэры, тысячы англічан і шатландцаў забіты.
* 1652: Пасля шэрагу паражэнняў фрондэраў ад войск кардынала Мазарыні, лідар фронды прынц Кондэ пакінуў Парыж і збег у іспанскія Нідэрланды.
* 1797: У Бостане спушчаны на ваду фрэгат «Constitution» ВМС ЗША.
* 1805: Трафальгарская бітва.
* 1909: У Іспаніі да ўлады прыходзіць ліберальны ўрад.
* 1913: Успыхвае паўстанне раялістаў у Партугаліі (задушана сіламі ўрадаў)
* 1917: У Вільні пачалося выданне газеты «Беларуская крыніца», орган Беларускай хрысціянскай дэмакратыі.
* 1917: У Мінску пачаўся III з’езд Беларускай сацыялістычнай грамады, на якім прынята новая праграма партыі.
* 1926: Адкрыўся Дзяржаўны яўрэйскі тэатр БССР.
* 1929: Парламенцкія выбары ў Егіпце прынеслі перамогу Нацыяналістычнай партыі Вафд
* 1935: Германія афіцыйна выйшла са складу Лігі Нацый.
* 1943: Нацыстамі ліквідавана Мінскае гета.
* 1945: Жанчынам у Францыі ўпершыню дазволена прымаць удзел у галасаванні.
* 1947: Генеральная Асамблея ААН заклікала народы Грэцыі і іншых балканскіх дзяржаў вырашаць усе супярэчнасці мірным шляхам.
* 2003: Упершыню сфатаграфавана малая планета Эрыс (заўважана 5.1.2005).

## Нарадзіліся 
* 1581: Даменікіна, італьянскі мастак.
* 1771: Аляксандр Эцьен Шарон, французскі музыказнавец.
* 1833: Альфрэд Нобель, шведскі хімік, інжынер, заснавальнік Нобелеўскай прэміі.
* 1876: Сяргей Скандракоў, беларускі навуковец-аграном, журналіст, краязнавец (пам. 2.8.1953).
* 1878: Уладзімір Пічэта, беларускі гісторык, першы рэктар БДУ.
* 1880: Вікінг Эгелінг, шведскі мастак і рэжысёр.
* 1894: Генрых Марыя Даўрынгхаўзен, нямецкі мастак.
* 1914: Казімір Свёнтак, кардынал, каталіцкі архібіскуп, мітрапаліт Мінска-Магілёўскі.
* 1921: Іван Муравейка, беларускі паэт.
* 1941: Герман Бідэр, аўстрыйскі славіст.
* 1945: Мікіта Міхалкоў, расійскі акцёр і кінарэжысёр.
* 1949: Біньямін Нетаньяху, палітычны і дзяржаўны дзеяч.
* 1950: Генадзь Анішчанка, расійскі дзяржаўны дзеяч.
* 1953: Элеанора Джорджы, італьянская актрыса.
* 1956: Кэры Фішэр, амерыканская актрыса, сцэнарыст.
* 1958: Андрэй Гейм, галандскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы.
* 1995: Юлімар Рохас, венесуэльская лёгкаатлетка.

## Памерлі 
* 1266: Біргер Ярль, заснавальнік Стакгольма.
* 1422: Карл VI, кароль Францыі.
* 1775: Франсуа-Юбер Друэ, французскі мастак.
* 1872: Жак Бабінэ, французскі фізік.
* 1878: Восіп Кавалеўскі, беларускі філолаг, манголазнаўца.
* 1969: Джэк Керуак, амерыканскі пісьменнік.
* 1978: Анастас Іванавіч Мікаян, савецкі палітычны і дзяржаўны дзеяч.
* 1984: Франсуа Труфо, французскі рэжысёр.
* 2023: Бобі Чарльтан, англійскі футбаліст, чэмпіён свету.

## Святкуюць 
* : Дзень бацькі
* : Нацыянальны дзень медыцынскіх сясцёр

## Зноскі 

К21
20 чэрвеня

__NOTOC__

**20 чэрвеня** — сто семдзесят першы (сто семдзесят другі ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1606: У Магілёве пачалося паўстанне мяшчан (1606—1610).
* 1622: Падчас Трыццацігадовай вайны адбылася бітва пры Хехстэ.
* 1948: У Вязынцы адкрыты філіял Дзяржаўнага літаратурнага музея Янкі Купалы.
* 1955: Назіралася найдаўжэйшае ў XX стагоддзі поўнае сонечнае зацьменне.
* 1960: Федэрацыя Малі распалася на дзве незалежныя дзяржавы: Малі і Сенегал.
* 1999: Югаслаўскія войскі пакідаюць Косава і Метохію.
* 2003: Джымі Вэйлс абвясціў аб заснаванні Фонду Вікімедыя.
* 2011: Здарылася авіякатастрофа пад Петразаводскам у Расіі.

## Нарадзіліся 
]]
* 1566: Жыгімонт Ваза, кароль польскі і вялікі князь літоўскі, кароль шведскі (пам. 30.4.1632)
* 1740: Юзаф Сангушка, дзяржаўны і вайсковы дзеяч Вялікага Княства Літоўскага (пам. 12.5.1781)
* 1761: Якаб Хюбнер, нямецкі энтамолаг
* 1819: Жак Афенбах, французскі кампазітар (пам. 5.10.1880)
* 1887: Курт Швітэрс, нямецкі мастак і пісьменнік (пам. 8.1.1948)
* 1905: Віктар Сачава, савецкі географ (пам. 29.12.1978)
* 1908: Марта Контула, фінская актрыса
* 1917: Ігар Смялоўскі, польскі акцёр
* 1928: Гаўрыла Вашчанка, беларускі мастак (пам. 14.2.2014)
* 1928: Марцін Ландау, амерыканскі акцёр
* 1933: Дэні Аела, амерыканскі акцёр
* 1939: Валерый Раеўскі, беларускі тэатральны рэжысёр (пам.19.11.2011)
* 1941: Стывен Фрырз, брытанскі кінарэжысёр
* 1946: Шанана Гужмау, першы прэзідэнт Усходняга Тымора
* 1963: Сяргей Кавалёў, беларускі драматург і літаратуразнавец
* 1967: Ніколь Кідман, аўстралійская і амерыканская кінаактрыса

## Памерлі 
]]
* 840: Людовік I Набожны, кароль Аквітаніі (781—814), кароль франкаў і імператар Захаду (814—840) з дынастыі Каралінгаў (нар. 778)
* 1597: Вілем Барэнц, галандскі мараплавец і даследчык (нар. 1550)
* 1837: Вільгельм IV, кароль брытанскі (нар. 21.8.1765)
* 1938: Андрус Дабулявічус, літоўскі паэт, публіцыст (нар. 19.7.?1896)
* 1963: Пётр Сыч, беларускі пісьменнік, журналіст «Радыё Свабода» (нар. 18.1.1912)
* 1966: Жорж Леметр, бельгійскі святар, астрафізік
* 2005: Джэк Кілбі, амерыканскі інжынер, вынаходнік інтэгральнай схемы, калькулятара, тэрмапрынтэра, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы 2000 года (нар. 8.11.1923)

## Святкуюць 
*  Сусветны дзень абароны сланоў у заапарках
*  ААН: Сусветны дзень бежанцаў
*  Аргенціна: Дзень сцяга
*  Сенегал: Дзень незалежнасці
*  Узбекістан: Дзень суверэнітэту
*  Японія: Дзень мора

620
21 красавіка

__NOTOC__

**21 красавіка** — сто адзінаццаты (сто дванаццаты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 753 да н.э.: Ромул і Рэм заснавалі Рым.
* 1519: Эрнан Картэс высадзіўся на ўзбярэжжы Мексікі.
* 1799: Армія А. Суворава падчас Італьянскага паходу штурмам авалодала крэпасцю Брэшыа.
* 1836: Тэхаскія мяцежнікі разграмілі пры Сан-Хасінта ўрадавую мексіканскую армію.
* 1898: Пачалася Іспана-амерыканская вайна.
* 1908: Амерыканскі даследчык Фрэдэрык Кук са спадарожнікамі дасягнуў паводле яго заявы Паўночнага полюса.
* 1944: У Францыі жанчыны атрымалі выбарчае права.
* 1960: Горад Бразілія атрымаў статус сталіцы аднаіменнай краіны.

## Нарадзіліся 
* 1488: Ульрых фон Гутэн, нямецкі гуманіст
* 1619: Ян ван Рыбек, галандскі падарожнік
* 1729: Кацярына II, імператрыца расійская
* 1833: Віктар Отан Каліноўскі, гісторык, археограф, бібліяфіл, удзельнік нацыянальна-вызваленчага руху. Брат К. Каліноўскага (пам. 6.11.1862)
* 1864: Максімільян Карл Эміль Вебер, нямецкі сацыёлаг, гісторык, эканаміст і юрыст (пам. 14.6.1920)
* 1878: Альберт Вайсгербер, нямецкі мастак
* 1882: Персі Уільям Брыджмен, амерыканскі фізік
* 1902: Вацлаў Пянткоўскі, беларускі каталiцкi царкоўны дзеяч (пам. 2.1.1991)
* 1903: Мікола Аляхновіч, беларускі літаратурны крытык (пам. 9.4.1959)
* 1904: Жан Эльён, французскі мастак
* 1926: Елізавета II, каралева Злучанага Каралеўства і 15 іншых краін
* 1942: Лайнэ Эрык, эстонская спартсменка, навуковец у галіне сельскай гаспадаркі
* 1946: Патрык Рамбо, французскі пісьменнік
* 1957: Фастэн-Аршанж Туадэра, прэзідэнт ЦАР
* 1958: Эндзі Мак-Даўэл, амерыканская актрыса

## Памерлі 
* 1073: Аляксандр II, Папа Рымскі
* 1109: Ансельм Кентэрберыйскі, багаслоў, філосаф, архібіскуп Кентэрберыйскі
* 1142: П'ер Абеляр, французскі філосаф
* 1699: Жан Расін, французскі драматург (нар. 21.12.1639)
* 1910: Марк Твен, амерыканскі пісьменнік (нар. 30.11.1835)
* 1918: Манфрэд фон Рыхтгофен, нямецкі лётчык-ас, які меў мянушку «Чырвоны барон» (нар. 2.5.1892)
* 1923: Ігнат Канчэўскі, беларускі паэт, філосаф і публіцыст (нар. 1896)
* 1945: Вальтэр Модэль, нямецкі генерал-фельдмаршал (нар. 24.1.1891)
* 1946: Джон Мейнард Кейнс, англійскі эканаміст (нар. 5.6.1883)
* 1947: Густаў ван дэ Вустэйнэ, бельгійскі мастак
* 1965: Эдуард Віктар Эплтан, англійскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы
* 1992: Вяйнё Ліна, фінскі пісьменнік
* 1998: Жан-Франсуа Ліятар, французскі філосаф
* 2007: Гай Пікарда, англійскі беларусіст
* 2022: Анатоль Вярцінскі, беларускі паэт, драматург, публіцыст, дзяржаўны дзеяч
* 2025: Францыск (Папа Рымскі)

## Святкуюць 
*  — Дзень Тырадэнтэса.
*  — Дзень заснавання Рыма
*  — Дзень пасадкі дрэў.
*  — Дзень Ікбала.
* , ЗША — Дзень Сан-Хасінта.
*  — Дзень навакольнага асяроддзя.

421
21 лістапада

__NOTOC__

**21 лістапада** — трыста дваццаць пяты (трыста дваццаць шосты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1368: Адбылася Тросненская бітва паміж войскам ВКЛ і атрадам Вялікага княства Маскоўскага.
* 1532: Каралеўскім указам закрыта судовая справа Францыска Скарыны. 
* 1618: Чэшскія пратэстанты ўвайшлі ў Пльзень.
* 1910: У Мінску асвечаны касцёл Святога Сымона і Святой Алены.
* 1920: Пачалося Слуцкае паўстанне, Рада Случчыны выдае дэкларацыю з заклікам да сялянства на барацьбу за незалежную Беларусь у этнаграфічных межах.
* 1926: Створаны Другі Беларускі дзяржаўны тэатр (БДТ-2), зараз Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Якуба Коласа.
* 1996: Ваенна лётчык Уладзімір Карват, які загінуў, адвёўшы падаючы самалёт ад населенага пункта, удастоены звання Герой Беларусі.
* 2006: Абвешчана аб завяршэнні грамадзянскай вайны ў Непале.

## Нарадзіліся 
.]]
* 1694: Вальтэр, французскі філосаф (пам. 30.5.1778)
* 1854: Бенедыкт XV, Папа Рымскі (пам. 22.1.1922)
* 1869: Казімір Стаброўскі, беларускі жывапісец, педагог
* 1891: Карл Хубух, нямецкі жывапісец
* 1898: Рэнэ Магрыт, бельгійскі мастак (пам. 15.8.1967)
* 1921: Янка Юхнавец, беларускі паэт (пам. 6.1.2004)
* 1922: Бернар Дзюфур, французскі мастак
* 1922: Марыя Казарэс, французская актрыса
* 1925: Сямён Пятровіч Герус, беларускі графік
* 1926: Маці Ранін, фінскі акцёр
* 1928: Ганна Арашонкава, беларускі мовазнавец
* 1962: Б'ёрк, ісландская спявачка
* 1972: Вінчэнца Яквінта, італьянскі футбаліст, чэмпіён свету
* 1981: Акшай Венкатэш, індыйска-аўстралійскі матэматык

## Памерлі 
* 1555: Георг Агрыкала, нямецкі вучоны, заснавальнік мінералогіі
* 1695: Генры Пёрсел, англійскі кампазітар
* 1733: Луі Булонь Малодшы, французскі мастак
* 1790: Караль Станіслаў Радзівіл "Пане Каханку", дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай (нар. 27.2.1734)
* 1830: Ян Снядэцкі, астраном, матэматык, філосаф, рэктар Віленскага ўніверсітэта ў 1806—1825 (нар. 29.8.1756)
* 1849: Франсуа Марыус Гранэ, французскі мастак
* 1856: Карл Карлавіч Штэйбен, французскі жывапісец
* 1916: Франц Іосіф I, імператар аўстравенгерскі
* 1963: Артур Лемба, эстонскі кампазітар
* 1970: Чандрасекхара Венката Раман, індыйскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы

## Святкуюць 
* : Сусветны дзень тэлебачання.
*  Сусветны дзень прывітанняў
* : Дзень Узброеных сіл
* : Дзень Дэйтанскага пагаднення
* : Дзень Узброеных сіл
* : Дзень пакуты імама Хусэйна
* : Дзень работніка падатковых органаў Расійскай Федэрацыі
* : Дзень Годнасці і свабоды.

Л21
212

**212** — высакосны год, пачаўся ў сераду. 212 год нашай эры, 212 год 1 тысячагоддзя, 12 год III стагоддзя, 2 год 2-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 3 год 210-х гадоў.

## Падзеі 
*

* Каракала выдае эдыкт, паводле якога ўсе свабодныя жыхары Рымскай імперыі атрымліваюць рымскае грамадзянства.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Папініян, рымскі юрыст, дзяржаўны дзеяч
215

**215 (дзвесце пятнаццаты) год** па юліянскім календары — невысакосны год, які пачынаўся ў нядзелю

## Падзеі 
* Войска Каракалы ўчыніла разню ў Александрыі, з-за таго, што жыхары горада нібыта высмейвалі яго.
* 

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Клімент Александыйскі
21 мая

__NOTOC__

**21 мая** (**21 траўня**) — сто сорак першы (сто сорак другі ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1388: Заснаваны Кёльнскі ўніверсітэт.
* 1502: Ж. да Нова адкрыў востраў Святой Алены.
* 1712: Пётр I перанес сталіцу Расіі з Масквы ў Санкт-Пецярбург.
* 1731: Дзень заснавання Ціхаакіянскага флоту Расіі.
* 1773: Рускі атрад на чале з Аляксандрам Суворавым авалодаў умацаваным турэцкім лагерам Туртукай падчас руска-турэцкай вайны 1768—1774 гадоў.
* 1794: Загадам Тадэвуша Касцюшкі ўтворана Вышэйшая народная рада Рэчы Паспалітай — вышэйшы заканадаўчы і адміністрацыйна-выканаўчы орган паўстання 1794 года.
* 1900: Расійская імперыя анексавала Маньчжурыю.
* 1963: Залман Шазар заступіў на пасаду прэзідэнта Ізраіля.
* 1974: Пушчаны Наваполацкі трамвай.
* 2006: У Чарнагорыі праведзены рэферэндум аб яе дзяржаўнай самастойнасці.
* 2007: У Грынвічы згарэў «Каці Сарк» (*Cutty Sark*), самы вядомы і апошні чайны кліпер, які захаваўся да нашых дзён.
* 2024: Набыў моц Рэгламент Еўрапейскага Саюза аб штучным інтэлекце.

## Нарадзіліся 
* 1471: Альбрэхт Дзюрэр, нямецкі мастак, тэарэтык мастацтва (пам. 6.4.1528)
* 1526: Філіп II, кароль іспанскі
* 1759: Жазеф Фушэ, французскі дзяржаўны дзеяч
* 1797: Дамінік Стэфановіч, музыкант і прапагандыст музычнай культуры (пам. каля 1870)
* 1820: Мішэль Ленц, люксембургскі паэт
* 1826: Адольф Генрых Лір, нямецкі мастак
* 1844: Анры Русо, французскі мастак-прымітывіст
* 1855: Эміль Верхарн, бельгійскі паэт, драматург
* 1869: Мікалай Чуркін, беларускі кампазітар і фалькларыст (пам. 27.12.1964)
* 1892: Ёханес Мольцан, нямецкі мастак
* 1897: Арсеній Астроўскі, рускі перакладчык. Пераклаў на рускую мову творы Янкі Купалы, К. Крапівы, І. Шамякіна і інш. (пам. у 1989)
* 1898: Канстанцін Кіслы, беларускі музыкант, кампазітар, дырыжор (пам. 8.1.1980)
* 1921: Андрэй Сахараў, савецкі фізік і праваабаронца (пам. 14.12.1989)
* 1938: Урс Відмер, швейцарскі пісьменнік, перакладчык
* 1939: Валянціна Петрачкова, беларуская актрыса
* 1942: Джон Конрадс, аўстралійскі плывец, алімпійскі чэмпіён
* 1958: Кёрціс Мак-Мулен, амерыканскі матэматык
* 1960: Джэфры Дамер, амерыканскі забойца
* 1974: Файруза Балк, амерыканская актрыса
* 1989: Людміла Вядзернікава, тэхнічны дырэктар INTERNATIONAL KARATE ASSOCIATION OF BELARUS

## Памерлі 
* 1724: Роберт Харлі, англійскі палітычны дзеяч
* 1839: Іаган Крыстаф Фрыдрых Гутсмутс, нямецкі педагог
* 1841: Юльян Урсын Нямцэвіч, вялікалітоўскі палітычны дзеяч, пісьменнік, гісторык (нар. 16.2.1758)
* 1910: Сігізмунд Свянціцкі, беларускі лекар, адзін з заснавальнікаў унутрыполасцевай хірургіі (нар. 20.10.1836)
* 1951: Сава (Саветаў), праваслаўны царкоўны дзеяч у Польшчы (нар. 6(18).4.1898)
* 1957: Аляксандр Вярцінскі, рускі спявак і кампазітар
* 1973: Іван Конеў, савецкі палкаводзец
* 1983: Андрэй (Крыт), мітрапаліт, рэлігійны дзеяч эміграцыі
* 2000: Джон Гілгуд, англійскі акцёр
* 2000: Барбара Картленд, англійская пісьменіца, аўтар шматлікіх любоўных раманаў (нар. 9.7.1901)
* 2013: Дамінік Венер, французскі пісьменннік, гісторык

## Святкуюць 
*  Сусветны дзень культурнай разнастайнасці ў імя дыялога і развіцця

## Спасылкі 
521