open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Робі Кін

**Роберт Дэвід "Робі" Кін** (; нар. , , Ірландыя) — ірландскі футбаліст, нападнік. Ігрок нацыянальнай зборнай Ірландыі (1998—2016). У цяперашні час працуе галоўным трэнерам ізраільскага клуба «Макабі» з Тэль-Авіва.

## Зноскі 
Катэгорыя:Футбалісты Ірландыі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Ірландыі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Вулверхэмптан Уондэрэрс
Катэгорыя:Ігракі ФК Ковентры Сіці
Катэгорыя:Ігракі ФК Інтэрнацыянале Мілан
Катэгорыя:Ігракі ФК Лідс Юнайтэд
Катэгорыя:Ігракі ФК Тотэнхэм Хотспур
Катэгорыя:Ігракі ФК Ліверпул
Катэгорыя:Ігракі ФК Сэлтык
Катэгорыя:Ігракі ФК Вест Хэм Юнайтэд
Катэгорыя:Ігракі ФК Лос-Анджэлес Гэлаксі
Катэгорыя:Ігракі ФК Астан Віла
Катэгорыя:Ігракі ФК АТК
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Ірландыі
Катэгорыя:Трэнеры ФК АТК
Катэгорыя:Трэнеры ФК Макабі Тэль-Авіў
Белева

Назву **Бе́лева** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Белева — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці 
* Белева — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці
* Белева — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці
Гапановіч

**Гапановіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Віктар Якаўлевіч Гапановіч (1921—2009) — беларускі вучоны-отарыналарынголаг.
* Дзмітрый Апанасавіч Гапановіч (1896—1952) — генерал-лейтэнант (1944).
* Мікалай Савельевіч Гапановіч (1923—) — беларускі эндакрынолаг, хірург.
* Язэп Гапановіч (1883—1961) — беларускі грамадскі дзеяч.
Трумпіцкае

**Тру́мпіцкае** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Галбіца, за 26 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада Паставы, каля вёскі Вайцяхі.

Плошча паверхні возера 0,44 км². Даўжыня 1,2 км, найбольшая шырыня 0,57 км, даўжыня берагавой лініі 3,86 км. Найбольшая глыбіня 4 м. Плошча вадазбору 8,6 км².
Катлавіна возера тэрмакарставага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Схілы катлавіны маюць вышыню да 6—8 м. Берагавая лінія звілістая, утварае залівы. Берагі нізкія, пясчаныя і пясчана-галечныя. Месцамі ў паўднёвай частцы берагі возера сплавінныя. На поўдні і паўднёвым захадзе пераўвільготненая пойма. Дно возера ілістае, каля ўсходняга берага на невялікай частцы пясчанае. Падводная расліннасць распаўсюджваецца на адлегласці да 10 м ад берага возера.

У возера ўпадаюць ручаі і меліярацыйныя каналы, у паўднёва-ўсходняй частцы выцякае ручай у раку Галбіца.

## Літаратура 
* 
* 
Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Сямібор’е

[250px|thumb|right|Алімпійская чэмпіёнка і трохкратная чэмпіёнка свету ў лёгкаатлетычным сямібор'і [Караліна Клюфт (Швецыя)]]
'''Сямібор'е''' — від спорту, які ўключае спаборніцтвы ў 7 відах лёгкай атлетыкі. Спаборніцтвы праводзяцца ў 2 дні. Вынік кожнага ўдзельніка вызначаецца камбінацыяй яго вынікаў у асобных відах. Маецца свая сістэма налічэння ачкоў у кожным відзе. Затым гэтыя ачкі сумуюцца, каб атрымаць канчатковы вынік. Спаборніцтвы па сямібор'і праводзяцца сярод жанчын у летнім сезоне і ў мужчын у зімовым сезоне.

## Кіравала 
* Сямібор'е ў жанчын уключае : 

1 дзень: бег на 100 м з бар'ерамі, скачок у вышыню, штурханне ядра, бег на 200 м2 дзень: скачок у даўжыню, кіданне дзіды і бег на 800 м.

* Сямібор'е ў мужчын (зімовае) уключае : 

1 дзень: бег на 60 м, скачок у даўжыню, штурханне ядра, скачок у вышыню2 дзень: бег на 60 м з бар'ерамі, скачок з тычкай, бег на 1000 м

## Гісторыя 
Першыя спаборніцтвы ў жаночым лёгкаатлетычным мнагаборстве адносяцца да 1920-х гадоў. Першапачаткова мнагаборства ў жанчын аб'ядноўвала пяць відаў і ў такім відзе прысутнічала ў праграме Алімпійскіх гульняў з 1964 па 1980 год. Сямібор'е, якое замянілае яго, з'яўляецца алімпійскім відам спорту з 1984 года. У праграме летніх чэмпіянатаў свету сямібор'е прысутнічае з 1983 года.

У праграму зімовых чэмпіянатаў свету мужчынскае сямібор'е ўваходзіць з 1995 года.

Выдатных поспехаў у мнагаборства ў жанчын дамаглася Джэкам Джойнер-Керсі, якая заваявала на Алімпіядах у сямібор'і з 1984 па 1992 год 2 залатыя і 1 сярэбраны медалі.

## Сусветны рэкорд 
## Цікавыя факты 
Напачатку XXI стагоддзя жанчыны пачынаюць актыўна спрабаваць сябе ў дзесяціборства. Магчыма, у будучыні яны будуць спаборнічаць у такім жа наборы дысцыплін, што і мужчыны.

## Падлік ачкоў 
Падлік ачкоў у кожнай дысцыпліне праводзіцца па формуле:
: y = a \cdot |x - b|^c,
дзе
:x — вынік, выражаны ў адпаведных адзінках вымярэння;
:a, b , c — каэфіцыенты, паказаныя ў прыведзенай ніжэй табліцы.

Прамыя вертыкальныя дужкі азначаюць абсалютную велічыню заключанай у іх лічбы.

## Спасылкі 
* Мнагаборства. Лёгкая Атлетыка ў Омску
* Жаночае лёгкаатлетычнае мнагаборства: гісторыя ўзнікнення і эвалюцыя 

Катэгорыя:Дысцыпліны лёгкай атлетыкі
Катэгорыя:Лёгкаатлетычныя мнагабор’і
Та Прохм

**Та Прохм** ( taː prum, «продак Брахмы») — храм у Ангкоры, пабудаваны Джаяварманам VII у гонар сваёй маці, якую ён атаясамляў з Праджняпарамітай (маці ўсіх багоў і багіняй «абсалютнай Мудрасці»). Займае плошчу 180 акраў. Асвечаны быў асабіста Джаяварманам VII у 1186 годзе.

З надпісу, які захоўваецца ў Бюро кансервацыі помнікаў Ангкора: «На тэрыторыі храма пражывала 12 640 чалавек, у ім служыла 18 вярхоўных жрацоў, 2 740 святароў, 2 232 прыслужнікаў і 615 танцоўшчыц.
Храму падпарадкоўвалася 3 140 вёсак (пхум), з насельніцтвам у 79 365 чалавек і 102 бальніцы».

Храм быў наўмысна пакінуты на літасць джунгляў.

Паводле Ф. Штэрна, храмавы комплекс складаўся з 39 прасатаў, 566 каменных і 288 цагляных збудаванняў, на якіх змяшчалася 260 статуй багоў, апроч статуй маці Джаявармана.

Пасля здымак у храме сцэн фантастычнага баявіка «Лара Крофт: Раскрадальніца грабніц» камбаджыйцы сталі называць Тая Прум храмам Анджэліны Джалі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Храмы Камбоджы
Катэгорыя:Рэлігія ў Камбоджы
Маер Прынштайн

**Маер Прынштайн** (; , Шчучын, Польшча — , Нью-Ёрк, ЗША) — амерыканскі лёгкаатлет, трохразовы чэмпіён летніх Алімпійскіх гульняў.

Маер Прынштайн нарадзіўся 22 снежня 1878 года ў яўрэйскай сям’і ў горадзе Шчучын, Польшча. У 1884 годзе яны пераехалі ў ЗША. Прынштайн скончыў універсітэт горада Сірак’юс па спецыяльнасці адвакат, аднак пасля атрымання адукацыі ён заняўся лёгкай атлетыкай.

У 1898 годзе ён усталяваў свой першы рэкорд ЗША ў скачку ў даўжыню, скокнуўшы на 7,19 м. Праз два гады, Прынштайн пабіў сусветнае дасягненне з вынікам 7,50 м. Да таго часу ён ужо выйграў чатыры чэмпіянаты ЗША ў гэтай дысцыпліне. У 1900 годзе ён паехаў у Парыж каб прыняць удзел у летніх Алімпійскіх гульнях 1900.

На Алімпіядзе Прынштайн спаборнічаў у дзвюх скачковых дысцыплінах — скачок у даўжыню і патройны скачок. У першай дысцыпліне ён заняў другое месца з вынікам 7,175 м, прайграўшы толькі свайму суайчынніку Элвіну Крэнцлайну. У другой ён стаў чэмпіёнам, скокнуўшы на 14,47 м і ўсталяваўшы Алімпійскі рэкорд.
left|thumb|Маер Прынштайн выконвае скачок у даўжыню на Алімпіядзе 1904
Праз 4 года Прынштайн прыняў удзел у летніх Алімпійскіх гульнях 1904 у Сент-Луісе. Там ён удзельнічаў не толькі ў спаборніцтвах па скачках, але і ў бегу. У абаіх сваіх любімых спаборніцтвах ён стаў чэмпіёнам, прычым ён дагэтуль з’яўляецца адзіным спартсменам, які выйграў і скачок у даўжыню, і трайны скачок на адной Алімпіядзе. У бегу на 60 і 400 м Прынштайн займаў пятыя месцы, а ў гонцы на 100 м дайшоў да паўфіналу.

На наступных Алімпійскіх гульнях 1906 у Афінах. Ён яшчэ раз выйграў у скачку ў даўжыню, аднак гэты медаль, як і ўсе Гульні, не прызнаюцца Міжнародным алімпійскім камітэтам з прычыны таго, што прайшлі без іх згоды. Таму фармальна Прынштайн не выйграваў свой чацвёрты залаты медаль.

Пасля гэтых спаборніцтваў ён сышоў з лёгкай атлетыкі і стаў адвакатам. Ён памёр 10 сакавіка 1925 года ў Нью-Ёрку.

Маер Прынштайн быў уключаны ў Міжнародную яўрэйскую спартыўную залу славы ў 1982 годзе і ў Амерыканскую лёгкаатлетычную залу славы ў 2000 годзе.

## Спасылкі 
* Маер Прынштайн на sports-reference.com  
* Маер Прынштайн на сайце Міжнароднай яўрэйскай спартыўнай залы славы  
* Маер Прынштайн на сайце Амерыканскай лёгкаатлетычнай залы славы 

Катэгорыя:Выпускнікі Сірак’юскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1900 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1900 года
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1904 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 1900 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 1904 года
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад ЗША
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па лёгкай атлетыцы
Катэгорыя:Скакуны ў даўжыню ЗША
Катэгорыя:Скакуны трайным ЗША
Клімаўка

Назву **Клі́маўка** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць:
** Клімаўка — вёска ў Гомельскім раёне
** Клімаўка — вёска ў Жлобінскім раёне

### Польшча 
* Клімаўка — вёска ў Сакольскім павеце Падляшскага ваяводства
Красоўскі

**Красоўскі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* 
* Анатоль Сцяпанавіч Красоўскі — беларускі педагог, выдавец, прадпрымальнік.
* Канстанцін Канстанцінавіч Красоўскі — беларускі географ.
* Мікалай Ільіч Красоўскі — беларускі дзяржаўны дзеяч, гісторык.
* Мікалай Піліпавіч Красоўскі — беларускі артыст балета.
* Пётр Аляксандравіч Красоўскі — вучоны.
* Сцяпан Акімавіч Красоўскі — Герой Савецкага Саюза.
* Эдуард-Антон Якаўлевіч Красоўскі — расійскі акадэмік, лейб-акушэр.
* 

## Псеўданімы 
Пранцішак Красоўскі — Альфонс Петрашкевіч

## Гл. таксама 
* Красоўская
Папуляцыйная генетыка

**Папуляцыйная генетыка** або **генетыка папуляцый** — раздзел генетыкі, які вывучае заканамернасці генетычнай структуры папуляцый і яе змены ў працэсе эвалюцыі. Вывучае эфекты антрапагеннага ўздзеяння на генетычную структуру папуляцый, распрацоўвае асновы яе захавання і рацыянальнага выкарыстоўвання.

Падзяляецца на *тэарэтычную* і *эксперыментальную*.

## Гісторыя 
Станаўленне папуляцыйнай генетыкі звязана з працамі англійскага матэматыка Г. Хардзі і нямецкага ўрача В. Вайнберга (1908), а таксама С. С. Чацверыкова (1926), Р. Фішэра, Дж. Холдэйна, С. Райта (1930) і інш.

## На Беларусі 
На Беларусі асобныя кірункі папуляцыйнай генетыкі заклалі П. Ф. Ракіцкі і М. В. Турбін.

Даследаванні вядуцца ў Інстытуце генетыкі і цыталогіі Нацыянальнай акадэміі навук (генетыка камбінацыйнай здольнасці сельскагаспадарчых раслін, уплыў адбору на генетычную структуру папуляцый, аналіз генетычнай структуры прыродных папуляцый жывёл, вывучэнне заканамернасцей дынамікі хімічнага і радыяцыйнага мутагенезу ў папуляцыях і інш.), Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору (генетычны полімарфізм насельніцтва Беларусі), Інстытуце лесу (генетычная структура хваёвых лясоў Беларусі), Віцебскай акадэміі ветэрынарнай медыцыны і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Эвалюцыйная біялогія
Пангенезіс

thumb|upright=2|Схема пангенезіса

**Панге́незіс** — гіпотэза Ч. Дарвіна (1868) аб механізме ўзнаўлення ў патомстве прыкмет папярэдніх пакаленняў. Яе сутнасць у тым, што ўсе клеткі арганізма вылучаюць найдрабнейшыя часцінкі (зародкі) — *гемулы*, якія збіраюцца ў палавых органах і ўтвараюць палавя клеткі, за кошт чаго і адбываецца перадача ў спадчыну прыкмет, ут.л. і зноў набытых. Гэтай гіпотэзай Дарвін карыстаўся пры тлумачэнні з'явы размнажэння (палавога і бясполага) і рэгенерацыі.

У 1871 годзе англійскі вучоны Ф. Гальтан эксперыментальна даказаў неабгрунтаванасць гіпотэзы пангенезіса.

Прынцыпова іншыю тэорыю, *унутрыклетачнага пангенезіса*, прапанаваў Г. дэ Фрыз (1889), паводле якой у ядры клеткі знаходзяцца «пангены», якія вызначаюць усе прыкметы арганізма; у пратаплазму выходзяць толькі тыя «пангены», якія вызначаюць тып клетак.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыя біялогіі
Паталагічная анатомія

**Паталагі́чная анато́мія** — раздзел паталогіі, які вывучае марфалагічныя асновы працэсаў і хвароб на розных ўзроўнях (ад арганізмавага да малекулярнага).

Падзяляецца на
* **агульную** (вывучае агульнапаталагічныя працэсы)
* **асобную** (даследуе асобныя хваробы).

'''Аб'екты даследавання**: трупы, біяпсіраваныя тканкі, тканкавыя культуры, эксперыментальныя жывёлы.

**Метады даследавання:'''
* аўтапсія (ускрыццё трупа),
* біяпсія (прыжыццёвае мікраскапічнае даследаванне),
* эксперымент (стварэнне мадэляў паталагічнага працэсу ці хваробы).

## Гісторыя 
Паталагічная анатомія пачала фарміравацца ў сярэдзіне 18 стагоддзя. Заснавальнік — італьянскі ўрач Дж. Марганьі.

У 19 — пач. 20 ст. развіццю паталагічнай анатоміі садзейнічалі працы  і  ў Францыі,  ў Аўстрыі, , , А. І. Абрыкосава ў Расіі.

## На Беларусі 
На Беларусі развіццю спрыялі заснаванне кафедры паталагічнай анатоміі ў Мінскім медыцынскі інстытуце (1923), працы І. Т. Цітова і Ю. В. Гулькевіча.

Навуковыя даследаванні вядуцца ў медыцынскіх інстытутах Мінска, Гродна, Віцебска па пытаннях марфалогіі пухлін шчытападобнай залозы, павольных нейраінфекцый, захворванняў падстраўнікавай залозы.

Вядучыя беларускія спецыялісты — Г. І. Краўцова, М. К. Недзьведзь, Я. Д. Чарствой, Ю. Р. Бойка, Н. Ф. Сіляева, Ю. В. Крылоў.

## Літаратура 
*
Касцёл Унебаўзяцця Маці Божай (Скідзель)

**Касцёл Унебаўзяцця Маці Божай** — каталіцкі храм у горадзе Скідзелі (Гродзенскі раён). Размешчаны ў парку, па адрасе вул. Зарэчная, 40. Занесены ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння.

## Гісторыя 
Касцёл у стылі неаготыкі быў пабудаваны ў 1870-х гадах сям’ёй князёў Чацвярцінскіх на тэрыторыі свайго сядзібнага комплексу, які знаходзіўся на паўночна-ўсходняй ускраіне мястэчка. Да 1939 года быў прыдворным касцёлам гэтай сям’і, Мясцовыя жыхары называлі яго «княжацкі касцёл». Пад тытулам Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі і як капліца святыня далучана да парафіі Кашубінцы.

Падчас вайны быў зачынены. Пасля 1945 года у ім доўгі час размяшчаліся ваенкамат і курсы кіроўцаў. У 1980-х гадах будынак не выкарыстоўваўся. У 1990 годзе прыхаджане касцёла правялі касметычны рамонт будынка. Плябанія, аднапавярховы будынак з чырвонай вонкавай цэглы, была перабудавана пад жылы дом. У 1991 годзе будынак святыні нарэшце вярнулі парафіянам, аб чым сведчыць мемарыяльная дошка пад хорамі. У 1993 годзе ў адбудаванай святыні ўрачыста прайшла першая служба.

## Архітэктура 
Прамавугольная ў плане святыня з пяціграннай апсідай. Касцёл каменны з чырвонай цэглы, аднанефны з трохбаковай алтарнай часткай. Галоўны фасад  неатынкаваны, фланкаваны дзвюма круглымі вежамі-званіцамі. З паўночнага боку пазней прыбудавана сакрысція. Касцёл накрыты двухсхільным бляшаным дахам з вальмамі над апсідай. Залавы інтэр’ер перакрыты зоркавымі неагатычнымі скляпеннямі. У галоўным алтары ізноў змешчаны тытульны абраз Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі, намаляваны ў 1991.

Перад уваходам у касцёл размяшчаецца тэраса з трынаццаццю прыступкамі. Дзве цагляныя вежы ўпрыгожаны металічнымі крыжамі.

## Гл. таксама 
* Касцёл Святога Іосіфа Рамесніка (Скідзель)

## Спасылкі 
* 
* 
* Костёл Вознесения Девы Марии в Скиделе: шестой выпуск видеопроекта «Нулевой километр»  
* slowo.grodnensis.by

Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскага раёна
Катэгорыя:Храмы Скідзеля
Катэгорыя:1870 год у Беларусі
Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскай дыяцэзіі
Сініцы (Бешанковіцкі раён)

**Сіні́цы** (, ) — аграгарадок у Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Соржыцкага сельсавета.

У 1924—1954 гадах вёска ўваходзіла ў склад Сініцкага сельсавета, дзе ў 1924—1931 гадах з’яўлялася яго цэнтрам. Да 20 мая 1960 года Сініцы ўваходзілі ў склад Соржыцкага сельсавета, да 3 ліпеня 1970 года — у склад Астровенскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 26 км на ўсход ад Бешанковічаў, 43 км ад Віцебска.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Соржыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Бешанковіцкага раёна
Паталагічная фізіялогія

**Паталагі́чная фізіяло́гія** — раздзел паталогіі, які вывучае парушэнні фізіялагічных функцый і кампенсаторна-аднаўленчыя працэсы ў хворым арганізме.

Падзяляецца на:
* **агульную** — разглядае прычыны (этыялогію), механізм развіцця (патагенез) хваробы, тыповыя паталагічныя працэсы (запаленне, гіпаксію, гарачку, дыстрафію, парушэнні кровазвароту і інш.), аналізуе ўзаемаадносіны арганізма і знешняга асяроддзя;
* **асобую** — вывучае паталагічныя працэсы асобных органаў і сістэм.

Асноўны метад — эксперымент (мадэліраванне паталагічнага працэсу і вывучэнне яго ў развіцці).

Як самастойная навука вылучана ў сярэдзіне 19 стагоддзя. Аўтар першага падручніка і заснавальнік паталагічнай фізіялогіі ў Расіі— В. В. Пашуцін.

## Літаратура 
*
Сініцы (значэнні)

Назву **Сіні́цы** маюць:
* Сініцы — род птушак

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Сініцы — аграгарадок у Бешанковіцкім раёне
** Сініцы — вёска ў Расонскім раёне
** Сініцы — былая вёска ў Шаркаўшчынскім раёне
Будынак былога мужчынскага духоўнага вучылішча (Віцебск)

**Будынак былога мужчынскага духоўнага вучылішча** — будынак, змешчаны на рагу вуліц Суворава (№ 44; былой Афіцэрскай) і Чэхава (№ 11; былой Ветранай) у Віцебску. Пабудаваны для мужчынскага духоўнага вучылішча ў 1892 годзе, цяпер з'яўляецца адным з карпусоў Віцебскага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава.

## Гісторыя 
Будаўніцтва было пачатана месцы былога ўладання купцоў Баруновых у 1890 годзе. Узведзены з цэглы як мужчынскае духоўнае вучылішча.

## Спасылкі 
* 
* Скрыжаванне з гісторыяй 
* Историческая застройка улицы Суворова  
* *Алексей Маркевич.* Из истории духовного образования  // «Народнае слова». 23.03.2012 
* 

Катэгорыя:Славутасці Віцебска
Катэгорыя:Віцебскі дзяржаўны ўніверсітэт імя П. М. Машэрава
Катэгорыя:З’явіліся ў 1892 годзе
Катэгорыя:1892 год у Віцебску
Катэгорыя:Вуліца Суворава (Віцебск)
Катэгорыя:Вуліца Чэхава (Віцебск)
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Віцебска
Дуброўскі

**Дуброўскі** — прозвішча, тапонім і назва некаторых твораў.

## Прозвішча 
* Дзмітрый Георгіевіч Дуброўскі (1904—1962) — ваенны, дзяржаўны і палітычны дзеяч, генерал-лейтэнант.
* Ігнат Дуброўскі (1906—2003) — беларускі празаік, паэт, нарысіст.
* Іларыён Карпавіч Дуброўскі (1907 — пасля 1937?) — беларускі журналіст.
* Міхаіл Пятровіч Дуброўскі (нар. 1921) — беларускі навуковец, савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч.
* Міхась Дуброўскі (1897—1983) — беларускі пісьменнік, перакладчык.
* Фёдар Фаміч Дуброўскі (1901—1970) — Герой Савецкага Саюза.

## Кіно 
* Дуброўскі (фільм, 1988)

## Літаратура 
* Дуброўскі (раман) — раман А. С. Пушкіна.
Трыметыламін

**Трыметыламін** — прадстаўнік аліфатычных трацічных амінаў, (СН3)3N.
## Уласцівасці 
Бясколерны газ з рэзкім пахам аміяку, пры значным разбаўленні мае пах селядцовага расолу. Добра раствараецца ў вадзе, этаноле, дыэтылавым эфіры і іншых арганічных растваральніках. Тэмпература плаўлення -124 °C, тэмпература кіпення 3,5 °C. У вялікіх канцэнтрацыях аказвае шкоднае ўздзеянне на нервовую сістэму, печань, ныркі, раздражняе слізістыя абалонкі вачэй і верхніх дыхальных  шляхоў.

## Выкарыстанне 
Трыметыламін выкарыстоўваецца ў вытворчасці халінхларыду, халіну, чацвярцічных амоніевых солей, іонаабменных смол, флатарэагентаў, лекавых сродкаў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* **Метыламіны** на сайце ХиМиК.ру 
* Міні-даведнік па хімічным рэчывам на сайце ХиМиК.ру 
* 

Катэгорыя:Аміны
Херлен

**Херлен** () — горад і абшчына ў Нідэрландах.

## Геаграфія 
Горад Херлен знаходзіцца на паўднёвым усходзе нідэрландскай правінцыі Лімбург. Плошча горада складае 45,5 км². Па колькасці насельніцтва — 89 267 чалавек (на 1.01 2010 года) Херлен з'яўляецца другім горадам правінцыі. Колькасць насельніцтва ў гарадской агламерацыі Херлен складае 220 000 чалавек.

На поўнач ад Херлена знаходзіцца прыродаахоўная зона «Брунсюмер Хейдэ», на ўсход — нідэрландскія гарады Ландграф і Керкрадэ, на паўднёвы ўсход — нямецкі горад Ахен.

## Славутасці 
* музей «Рымскія тэрмы»
* Нацыянальны горны музей
* «Шкляны Дварэц» (Glaspaleis), архітэктар Петэр Шунк (1935)
* Царква Св. Панкраціуса (XII ст.)
* замак Тэрворм (XV ст.)

## Шахты Херлена 
* «Аранье Насау І» (1899—1974)
* «Аранье Насау ІІІ» (1917—1973)
* «Аранье Насау ІV» (1927—1966)
* Дзяржаўная шахта «Эма» (1911—1973).

Катэгорыя:Гарады Нідэрландаў
Катэгорыя:Абшчыны правінцыі Лімбург (Нідэрланды)
Шчэлбінская канава

**Шчэ́лбінская канава, Шчэ́лбінскі канал** — меліярацыйны канал у Хойніцкім і Брагінскім раёнах Гомельскай вобласці, правы прыток ракі Брагінка.

Даўжыня канала 38 км. Пачынаецца ў Хойніцкім раёне за 6,1 км у напрамку на паўночны ўсход ад вёскі Ізбынь, упадае ў Верхнюю Брагінку за 2,3 км у напрамку на паўночны ўсход ад вёскі Сялец Брагінскага раёна. Вадазбор у лясістых і балоцістых масівах у межах Гомельскага Палесся. Прымае сцёк з каналаў меліярацыйнай сеткі. Асноўны прыток — Вялікі канал.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Басейн Дняпра
Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Хойніцкага раёна
Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Брагінскага раёна
Плошча Ліваў

**Плошча Ліваў** () — плошча ў Рызе, размешчана паміж вуліцамі Зіргу, Мейстару і Калькю. 

Была створана ў 1950 годзе пасля зносу разбуранай падчас Другой сусветнай вайны гарадской забудовы. Называлася «Скверам ля філармоніі», паколькі будынак Вялікай гільдыі, які выходзіў на плошчу, з 1941 года займала канцэртная зала Латвійскай філармоніі.

Сучасную назву атрымала 29 лютага 2000 года. 

Славутасці — Малая гільдыя, Вялікая гільдыя, «Дом з чорнымі катамі».

## Літаратура 
* Энциклопедия «Рига». Рига: Главная редакция энциклопедий, 1989. ISBN 5-89960-002-0 Стр. 597
	 	
## Спасылкі 
* Плошча Ліваў
* Плошча Ліваў (Вялікая і Малая Гільдыі, дом з катамі) 
* Плошча Ліваў (латыш. Līvu laukums) 
 
Катэгорыя:Славутасці Рыгі
Л
Пратысталогія

**Пратысталогія** — раздзел біялогіі, якія вывучае аднаклетачныя ядзерныя арганізмы — пратысты. Тэрмін «пратысталогія» часам выкарыстоўваецца як сінонім тэрміна «протазаалогія».

На Беларусі даследаванні ў галіне пратысталогіі пачаты ў 1930-я гады В. Л. Якімавым. Пераважнае развіццё атрымалі ветэрынарная і медыцынская пратысталогія. Даследаванні праводзяцца ў Беларускім НДІ эксперыментальнай ветэрынарыі, Віцебскай акадэміі ветэрынарнай медыцыны, БДУ. Значны ўклад зрабілі вучоныя Г. Г. Вінберг, У. Р. Гобзем, В. Ф. Гусеў, М. І. Дылько, П. С. Іванова, С. П. Сузько.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Раздзелы біялогіі
Аляксандр Мікалаевіч Кляменцьеў

**Аляксандр Мікалаевіч Кляменцьеў** (,  — ) — беларускі і рускі архітэктар, які працаваў у Віцебску і Саратаве.

## Біяграфія 
З дваран. Першапачатковую адукацыю атрымаў у , якую скончыў у 1869 годзе.

У 1874 годзе скончыў Пецярбургскае будаўнічае вучылішча са званнем архітэктарскага памочніка і правам на чын Х класа. Быў прызначаны малодшым інжынерам Будаўнічага аддзялення Віцебскага губернскага праўлення. У 1876 годзе прызначаны там жа малодшым архітэктарам, і з 1877 — .

У Саратаве жыў да 1916 года.

## Творчасць 
### Праекты ў Віцебску 
 на паштоўцы пачатку 1910-х гадоў]]
* Будынак Віцебскага духоўнага вучылішча (1890—1892)
* Флігель наглядчыка пры губернатарскім палацы (1872)
* Пашырэнне будынка лазарэта для жаночага духоўнага вучылішча
* Рэканструкцыя пасля пажару будынка гарадскога тэатра (1888-90)
* Будынкі гарадскога клуба і губернскага праўлення ў Віцебску
* Будынак турмы ў вёсцы Струнне Полацкага раёна

### Праекты ў Саратаве 
* Аўтар праекта каменнай Багародзіца-Уладзімірскай царквы ў горадзе Саратаве (1909)
* Будынак Марыінскай жаночай гімназіі (цяпер Саратаўскі тэхнікум інфармацыйных тэхналогій і кіравання , вул. , 17)
* Будынак другой мужчынскай гімназіі (цяпер школа № 67, вул. , 123)
* будынак канцылярыі губернатара (сумесна з архітэктарам Д. Ф. Стэрлігавым; вул. , 22) — аб’ект культурнай спадчыны РФ федэральнага значэння
* і іншыя

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8)
* Клементьев Александр Николаевич // Донецкий, Б. Н. Архитекторы Саратова : биогр. слов. / Б. Н. Донецкий, Е. К. Максимов. — Саратов, 2005.— С. 33.
* Хихлич-Кузнецова, К. А. Памятники истории и архитектуры начала XX века — Дом губернатора / К. А. Хихлич-Кузнецова // Памятники истории, культуры и архитектуры г. Саратова : сб. докл. второй (21 дек. 2007 г.) и третьей (6 дек. 2008 г.) гор. конф. / Ком. по культуре администрации г. Саратова, Культур. центр им. П. А. Столыпина ; Гос. арх. Сарат. обл. — Саратов, 2009. — С. 43-51.
* Материалы к биографическому словарю архитекторов народов СССР.- М., 1984
* ГАСО, ф.656, оп.1, д.1314
* Справочная книга и адрес-календарь г. Саратова на 1906 г.
* Весь Саратов. Справочник-календарь на 1916 г.

Катэгорыя:Архітэктары Віцебска
Катэгорыя:Архітэктары Саратава
Катэгорыя:Галоўныя архітэктары Віцебска
Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Архітэктары XIX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Асалінеум

**Нацыянальны інстытут імя Асалінскіх** (), або **Асалінеум** ()&nbsp;— навуковая і культурніцкая ўстанова Польшчы. Заснаваны ў 1817 годзе графам Юзафам Максімільянам Асалінскім у Львове ў памяшканні колішняга кляштара сёстраў ордэна кармелітак абутых.

[thumb|злева|Будынак у [Львоў|Львове, дзе размяшчаўся Асалінеум]]
[thumb|злева|[Уроцлаўскі будынак Асалінеума. Выгляд з вострава Пясек]]

Бібліятэка Асалінскіх налічвала кнігі з калекцыяў графаў Любамірскіх, Сапегаў,  і іншых прыватных збораў. У 1827 годзе на аснове бібліятэкі было створана польскае навукова-даследчае таварыства «Асалінеум», або «Інстытут Асалінскіх». У аўстра-венгерскі перыяд таварыства стала цэнтрам польскага навуковага жыцця падобна да ўкраінскага . Да 1939 года пры ім дзейнічалі таксама выдавецтва і .

Падчас  ў 1939 годзе Інстытут Асалінскіх быў зачынены. За нямецкай акупацыяй на аснове яго фондаў была створана Дзяржаўная бібліятэка Львова (), а частка калекцыі перавезеная ў Кракаў.

У 1947 годзе 30 % фондаў было перададзена Польскай народнай рэспубліцы. Зборы былі адкрыты для чытачоў ва Уроцлаве ў верасні таго ж года. Наўзамен у Львове заснавана  імя Васіля Стэфаніка.

## Спасылкі 
* Нацыянальны інстытут імя Асалінскіх 
* Выдавецтва Асалінеум
* Як паўставаў львоўскі Асалінеум
* Эвакуацыя польскіх збораў са Львова ў 1944 годзе.

Катэгорыя:Адукацыя ў Львове
Катэгорыя:Уроцлаў
Катэгорыя:Асалінскія
Катэгорыя:Выдавецтвы Польшчы
Катэгорыя:Бібліятэкі Польшчы
Катэгорыя:Бібліятэкі Украіны
Half-Life: Blue Shift

**«Half-Life: Blue Shift»** — другі дадатак для шутара ад першай асобы «Half-Life», распрацаваны кампаніяй Gearbox Software і выпушчаны 12 чэрвеня . Як і іншыя дапаўненні ад Gearbox, «Half-Life: Opposing Force» і «Half-Life: Decay», «Blue Shift» адлюстроўвае падзеі, якія адбыліся ў «Half-Life», але з пункту гледжання іншага персанажа — ахоўніка «Чорнай Мезы» Барні Калхуна. У ролі Барні ігрок павінен паспрабаваць збегчы з сакрэтнай лабараторыі, захопленай прышэльцамі з іншага свету і атрадамі HECU.

У адрозненне ад першага дапаўнення «Opposing Force», «Half-Life: Blue Shift» з’яўляецца аўтаномным дадаткам і не патрабуе ўсталяванай на камп’ютары арыгінальнай версіі «Half-Life». Падчас устаноўкі «Blue Shift» прапануе карыстальніку ўсталяваць асаблівы пакет паляпшэння графікі «Half-Life High Definition Pack», які ўключае ў сябе абноўленыя мадэлі персанажаў і зброі. Амерыканскі рэліз «Blue Shift» таксама ўключае поўную версію «Opposing Force». Інтэрнацыянальная версія прапануе толькі мультыплэерную версію «Opposing Force: Capture the Flag».

Іншымі распрацоўшчыкамі ажыццяўляўся перанос «Blue Shift» на рухавік Source, але ён да гэтага часу не завершаны. Праект носіць назву «Guard Duty».

## Ацэнкі 
Гульня атрымала «*змешаныя водгукі*» паводле  Metacritic, яна мае 71 з 100 балаў.

Роберт з сайта GameZone піша, што гульня ў параўнанні з «Opposing Force» лягчэйшая, што ўжо патрэбна перайсці з «Чорнай Мезы» куды-небудзь яшчэ, хваліць гучанне, графіку (пры ўсталяванні HD Pack) і геймплэй.

У рэцэнзіі для IGN крытык Тал Блевінс адзначыў, што гульнявы ​​​​працэс Blue Shift «у значнай ступені адпавядае таму, што мы чакалі ад Half-Life» змешваннем дзеянняў і разгадваннем галаваломак, заявіў, што галаваломкі «ўсе былі лагічнымі і добра зробленымі, хаця некаторыя галаваломкі са скачкамі выклікалі расчараванне». Хаця IGN хваліў гульню за захаванне «эпічнага» адчування арыгіналу, Блевінс крытыкаваў адносна кароткую працягласць гульні. Рэцэнзент GameSpot Грэг Касавін пагадзіўся са шматлікімі крытычнымі заўвагамі IGN, заявіў, што «справа не ў тым, што гульня лёгкая, а хутчэй у тым, што яна надзвычай кароткая», і што Blue Shift «сама па сабе не мае вялікага значэння». Акрамя таго, Касавін назваў «карыснымі» графічныя ўдасканаленні, унесеныя пакетам High Definition, але адзначыў, што «яны ўсё яшчэ не робяць Half-Life падобнай на новую гульню — і многія змены самі па сабе не вельмі прыкметныя».

Катэгорыя:Шутары ад першай асобы
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2001 года
Катэгорыя:Гульні для Windows
Катэгорыя:Гульні для Linux
Катэгорыя:Гульні для macOS
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні з трохмернай графікай
Катэгорыя:Steam-гульні
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў ЗША
Катэгорыя:Valve
Катэгорыя:Half-Life
Анатомія раслін

**Анатомія раслін** — раздзел батанікі, які вывучае ўнутраную будову органаў і тканак раслін.

## Гісторыя 
Узнікненне і развіццё анатоміі раслін звязана з вынаходствам мікраскопа і працамі італьянскага біёлага М. Мальпігі і англійскага батаніка  (мікраскапічнае вывучэнне раслінных аб’ектаў; 2-я палова XVII стагоддзя), стварэннем клетачнай тэорыі (нямецкі біёлаг Т. Шван, 1839), даследаваннем раслінных тканак, клетак і іх арганоідаў (2-я палова XIX ст. — пач. XX ст.) паралельна з вывучэннем іх росту, развіцця і дыферэнцыроўкі ў працэсе антагенезу.

Значную ролю ў развіцці анатоміі раслін адыгралі працы рускіх батанікаў І. В. Баранецкага, С. П. Костычава, , У. Ф. Раздорскага, В. Р. Аляксандрава, В. М. Радкевіч, А. А. Яцэнка-Хмялеўскага, , М. Ф. Данілавай і інш.

## Літаратура 
*
Radio Ga Ga

**«Radio Ga Ga»** — песня брытанскага рок-гурта "Queen". Напісана барабаншчыкам Роджэрам Тэйларам. Як пісалі шматлікія крытыкі, песня вельмі дакладна адлюстроўвае стан тагачаснага брытанскага радыёвяшчання. Нягледзячы на водгукі крытыкаў («Пачварная лухта!» — Адазваўся часопіс NME), сама па сабе песня апынулася вельмі заразлівай і паднялася да другога радка хіт-параду Брытаніі і да першага ў 19 краінах свету. Песня выконвалася практычна на ўсіх канцэртах гурта, у тым ліку і на легендарным канцэрце «Live Aid», калі рытм прыпеву песні адбіваюць у ладкі 70 000 чалавек. Песня трапіла ў зборнік Greatest Hits II.

## Гісторыя 
У першапачатковым варыянце песня называлася «Radio Ca-Ca», а не «Radio Ga Ga». Уласна гэтую фразу вымавіла маленькае дзіця Роджэра Тэйлара. Тэйлар напісаў гэтую песню як матэрыял для свайго сольнага альбома, але астатнія члены гурта разглядзелі патэнцыйны хіт, дапісалі словы і інструментальныя партыі. У прыватнасці змяніўшы і назву на «Ga Ga». Песня атрымалася пасля таго, як ён замкнуўся на тры дні ў студыі з сінтэзатар ам Roland Jupiter 8 і драм-машынай. Тэйлар таксама патлумачыў, якім чынам узнікла ідэя выкарыстання ў распрацаваным групай сцэнары відэакліпа кадраў з «Метраполіса»: «Джорджыа Мародэр купіў аўтарскія правы на фільм» Метраполіс «і захацеў, каб мы напісалі да яго песню. Песню мы напісалі і аддалі ў абмен на права выкарыстоўваць некаторыя кадры з фільму». Правы на трансляцыю гэтых кадраў прыйшлося выкупляць у ГДР.

## Відэакліп 
У кліпе выкарыстаны кадры з фільма «Метраполіс» і кінахронікі часоў Другой Сусветнай вайны. Пасля ўступу з’яўляецца гурт, які сядзіць на «лятальным аўтамабілі». Фрэдзі Меркуры сядзіць наперадзе, як і Роджэр Тэйлар, а Браян Мэй і Джон Дзікон — ззаду. З уступу да слоў «So don’t become some background noise» кліп чорна-белы, далей кліп «набывае» колер, і на экране з’яўляецца які спявае Фрэдзі Мэрк’юры ў чорных штанах і ў чырвоным касцюме. Падчас прыпева зноў з’яўляецца гурт і фэны «Queen» пераапранутыя ў белыя касцюмы і ўсе разам адбіваюць рытм прыпеву песні. Гэтая ідэя спадабалася многім слухачам «Queen», і цяпер на кожным канцэрце гурта гледачы пляскалі ў ладкі падчас прыпева. Падчас выканання другога куплета выкарыстоўваліся кадры з больш ранніх кліпаў Queen. У другім прыпеве адбываецца тая ж самая карціна, што падчас выканання першага, але рытм трохі змяняецца і з інструментаў застаюцца толькі ударныя, але адразу пасля слоў «Radio what’s new» ізноў група вяртаецца да звыклага рытму. Падчас выканання ўсёй песні не было чуваць гітары Браяна Мэя. Яна пачынае праслухоўвацца толькі ў канцы песні (гэта слайд-партыя). Пасля заканчэння гітарнай партыі Фрэдзі спявае словы: «You had your time — you had the power. You’ve yet have your finest hour. Radio …» музыка паступова заціхае і кліп сканчаецца.

Катэгорыя:Песні Queen
Катэгорыя:Песні паводле алфавіта
Катэгорыя:Песні 1983 года
Катэгорыя:Сінглы, якія ўзначальвалі хіт-парад Ірландыі
Катэгорыя:Сінглы EMI Records
Катэгорыя:Сінглы Elektra Records
Катэгорыя:Песні Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Песні на англійскай мове
Катэгорыя:Сінглы, якія ўзначальвалі хіт-парад Nederlandse Top 40
Адаптацыя (біялогія)

**Адаптацыя** ў біялогіі — развіццё новых біялагічных уласцівасцяў арганізма, папуляцыі, віду, біяцэнозу, якія забяспечваюць іх нармальнае існаванне пры змене ўмоў навакольнага асяроддзя. У эвалюцыйна-гістарычным плане ўзнікае і развіваецца на базе спадчынных змен (мутацый) і камбінавання іх пад кантролем адбору.

Аснову адаптацыі арганізма складае сукупнасць морфафізіялагічных змен, накіраваных на захаванне адноснага пастаянства яго ўнутранага асяроддзя — гамеастазу.

Сярод шматлікх формаў адаптацыі вылучаюць
* **генатыпічную**, якая ажыццяўляецца праз натуральны адбор карысных для выжывання прыкмет
* **фенатыпічную** (індывідуальную), што праяўляецца пераважна ў колькаснай мадыфікацыі спадчынна абумоўленых уласцівасцяў.

Адаптацыя забяспечваецца неспецыфічнымі механізмамі, што ляжаць у аснове адаптацыйнага сіндрому, а таксама кампенсатарнымі працэсамі, якія залежаць ад характару патагеннага раздражняльніка. Напрыклад, працэсы акліматызацыі да новых кліматагеаграфічных умоў, да фону — ахоўная афарбоўка жывёл і інш. Паслядоўныя стадыі адаптацыі да пэўнага спосабу жыцця могуць быць звязаны генеалагічна і складаць адаптыўны рад (напрыклад, паступовае развіццё лятальнай перапонкі ў млекакормячых). У працэсе эвалюцыі адбываецца пастаянная змена прыватных адаптацый і намнажэнне агульных. У арэале віду могуць быць адаптыўныя зоны, якія вызначаюцца спецыфічным характарам прыстасаванасці.

Найбольш складаныя формы мае сацыяльная адаптацыя.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Эвалюцыйная біялогія
Апаясвальны лішай

**Апаясвальны (апяразальны) лішай** — запаленне нервовых вузлоў (ганглій) і скуры праз заражэнне вірусам вятранкі ў дарослым узросце. Найчасцей здараецца пасля 50 гадоў. У выніку ўскладнення хваробы назіраецца неўралгія, рухальныя парушэнні, зніжэнне адчувальнасці, паніжэнне вастрынні зроку, пагаршэнне слыху і бактэрыяльнае заражэнне (стрэптакок, стафілакок).

## Папярэджанне 
Хвароба прадухіляецца праз штодзённыя шпацыры на свежым паветры, устойлівы расклад харчавання, штодзённае ўжыванне кісламалочных вырабаў, белага мяса, рыбы (ласось і селядзец) і алею (аліўкавага). Таксама ў харчаванні маюць прысутнічаць арэхі, бабовыя, брокалі, гарбуз, кабачкі, морква, зяленіва, цытрусавыя і зялёная гарбата.

## Прычыны 
Запаленню спрыяе аслаблены імунітэт, стрэс, цялеснае раненне, пераахаладжэнне, гарманальная і прамянёвая тэрапія, хіміятэрапія пры раку крыві.

## Праявы 
Хвароба пачынаецца з моцнага, калючага болю ў спіне,  або ў вобласці рэбраў. Адзначаецца слабасць і млоснасць. Затым на скуры ўзнікаюць невыразныя ружаватыя плямы. Праз суткі на іх месцы з'яўляюцца вадзяністыя пухіры, якія паступова падсыхаюць і ўтвараюць скарынкі. Пры пашырэнні заражэння на трайчасты нерв высыпанні ўзнікаюць на твары, слізістай абалонцы носа і вочным яблыку. Пры распаўсюдзе заражэння на вушы ружаватыя плямы ўзнікаюць на вушной ракавіне і вакол яе, у .

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вірусныя інфекцыі
Катэгорыя:Захворванні скуры і яе прыдаткаў
Карл Іванавіч Оперман

**Карл Іванавіч Оперман** (; ,  — , ) — расійскі ваенны дзеяч і інжынер.
]]

Нарадзіўся ў Дармштаце. У 1783 г. перайшоў у расійскае падданства і пачаў службу ў якасці інжынер-капітана Інжынернага корпуса. Падчас расійска-шведскай вайны 1788—1790 гг. кіраваў пабудовай берагавых батарэй. У 1793 г. склаў план умацавання заходняй мяжы Расійскай імперыі шляхам будаўніцтва крапасцей у Бабруйску і Дынабургу. У 1796 г. быў пераведзены ў картаграфічнае ведамства, дзе склаў апісанне заходніх межаў імперыі, прапанаваўшы будаўніцтва ўмацаванняў у Брэсце. Перад вайной 1812 г. у якасці дырэктара Інжынернага дэпартамента Ваеннага міністэрства аб’ехаў усе ўмацаванні на мяжы. Прымаў актыўны ўдзел у расійска-французскай вайне 1812—1813 гг. Удзельнічаў у аблогах крапасцей у Торне, Данцыгу, Модліне. У 1818 г. Оперман прызначаны генерал-інспектарам па інжынернай частцы. Яму былі даручаны працы па мадэрнізацыі і ўдасканаленню фартыфікацыйных умацаванняў Расіі.

## Літаратура 
* *Пивоварчик, С. А.* Белорусские земли в системе фортификационного строительства Российской империи и СССР (1772—1941). — Гродно: ГрГУ, 2006.

Катэгорыя:Члены Дзяржаўнага савета Расійскай імперыі
Катэгорыя:Інжынер-генералы (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Расійскія камандзіры напалеонаўскіх і рэвалюцыйных войнаў
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Георгія III класа
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Георгія IV класа
Катэгорыя:Ганаровыя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Удзельнікі руска-шведскай вайны 1788—1790
Катэгорыя:Удзельнікі руска-шведскай вайны 1808—1809
Катэгорыя:Удзельнікі задушэння паўстання 1794 года
Катэгорыя:Ваенная галерэя
Катэгорыя:Члены Ваеннага савета Расійскай імперыі
Катэгорыя:Пахаваныя на Выбаргскіх могілках
Катэгорыя:Памерлі ад халеры
Біяпсія

**Біяпсі́я** (ад  — жыццё і  — разгляданне) — дыягнастычная аперацыя выразання пробнага кавалачка хваравіта змененай тканкі жывога арганізма з далейшым мікраскапічным даследаваннем для вызначэння характару паталагічнага працэсу (запаленне, пухліна і інш.).

Біяпсія ў час хірургічнай аперацыі (тэрміновая) дае магчымасць удакладніць клінічны дыягназ і вызначыць межы пашкоджання.

Разнавіднасць біяпсіі — **біяпункцыя**, пры дапамозе якой ацэньваюць характар змянення ўзятых для даследавання клетак, вадкіх тканак (напрыклад, спіннамазгавой вадкасці).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Хірургія
Акліматызацыя

**Акліматыза́цыя** (ад  — *да*, *для* і  — *клімат*) — працэс прыстасавання арганізмаў да новых умоў існавання.

**Акліматызацыя жывёл і раслін** ажыццяўляецца праз няспадчынную змену абмену рэчываў у межах нормы рэакцыі арганізма (натуралізацыя) або пад уплывам натуральнага адбору праз змену генетычнай структуры віду (адаптацыя).

Акліматызаванымі лічацца віды, здольныя даваць у прыродных умовах паўнацэннае патомства і самастойна падтрымліваць сваю колькасць. Акліматызацыю выкарыстоўваюць як метад эксперыментальных даследаванняў або разглядаюць як комплекс мерапрыемстваў па мэтанакіраваным усяленні віду ў новыя месцы жыхарства для ўзбагачэння мясцовай флоры і фауны, увядзення ў культуру і развядзення (інтрадукцыя) ці аднаўлення ў раёнах былога пашырэння (рэакліматызацыя).

На Беларусі акліматызаваны некаторыя віды раслін (конскі каштан, клён амерыканскі, псеўдаакацыя, лубін шматлісты і інш.) і жывёл (андатра, янотападобны сабака, амерыканская норка, фазан, сярэбраны карась, амерыканскі сомік, чудскі сіг, сырок і інш.).

**Акліматызацыя чалавека** — складаны сацыяльна-біялагічны працэс, у якім вялікую ролю адыгрывае актыўны працэс стварэння сацыяльна арганізаванага асяроддзя працы і побыту, прыстасавання да кліматычных умоў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Экалогія
Кашара

Назву **Каша́ра** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць
** Кашара — вёска ў Столінскім раёне
* Гомельская вобласць
** Кашара — вёска ў Рагачоўскім раёне
Кашара (Рагачоўскі раён)

**Каша́ра** (, ) — вёска ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Дварэцкага сельсавета.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 18 км на захад ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Рагачоў (на лініі Магілёў — Жлобін), 139 км ад Гомеля.

Каля вёскі размешчана радовішча суглінкаў.

## Транспартная сетка 
На аўтадарозе Бабруйск — Гомель. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, блізкай да шыротнай арыентацыі, да якой далучаюцца з поўначы 2 завулка. Забудова двухбаковая, драўляная і цагляная, сядзібнага тыпу. У 1986-87 гадах пабудаваны цагляныя дамы на 50 сем'яў, у якіх размясціліся перасяленцы з месцаў забруджаных радыяцыяй у выніку катастрофы на Чарнобыльскай АЭС.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — 162 двары, 441 жыхар.

### Дынаміка 
* 1868 год — 5 двароў 49 жыхароў.
* 1897 год — 26 двароў 189 жыхароў; у фальварку 2 двары, 5 жыхароў (згодна перапісу).
* 2004 год — 162 двары, 441 жыхар.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.2, кн.2. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2005. 520с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0330-6 ISBN 985-11-0302-0

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дварэцкі сельсавет (Рагачоўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Рагачоўскага раёна
Квінкватрыі

**Квінкватрыі** ( ці ) - у Старажытным Рыме свята ў гонар Марса і асабліва Мінервы, працягвалася з 19 па 23 сакавіка.

Памылковае тлумачэнне назвы свята, якая азначае менавіта пяты дзень пасля ід, прывяло ў выніку да таго, што свята ў гонар Мінервы адзначалася пяць дзён запар. У ім прымалі ўдзел усе, чые заняткі знаходзіліся пад заступніцтвам багіні: вучні і настаўнікі, вязальшчыцы і прадзільшчыцы, усялякага кшталту рамеснікі і мастакі, ўрачы і паэты.

У чэрвені цэх флейтыстак святкаваў у гонар багіні на працягу трох дзён малыя Квінкватрыі (*quinquatria minores* ці *quinquatria minusculae*).

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Святы Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Святы сакавіка
Святая сям’я (ван Клевэ, Эрмітаж)

**Святое сямейства** — карціна Ёса ван Клевэ, якая захоўваецца ў Эрмітажы.

## Сюжэт 
У гэтай працы мы бачым паясную выяву Божай Маці з маленькім Ісусам, паказаным у поўны рост, які стаіць на каменным парапеце. Злева і некалькі ў фонавым рэжыме, з’яўляецца святы Іосіф. Дзева абараняе дзіця ад падзення, абдымаючы яго сваімі рукамі, якія паказаны ў маньерысцкай манеры. Багародзіца рыхтуецца карміць Сына грудзьмі, што сімвалізуе любоў Бога да чалавецтва.

## Падобныя карціны 
Існуе як мінімум чатыры карціны падобнай іканаграфіі таго ж аўтара. Першая мае зусім нязначныя адрозненні, напрыклад, святы Іосіф апрануты ў акуляры. Гэты варыянт захоўваецца ў  ў Марселі. Другая карціна захоўваецца ў Бруклінскім музеі, яна мае менш агульнага са «Святым Сямействам» з Эрмітажа, у тым ліку Немаўля не стаіць вертыкальна, а ляжыць на руцэ Маці, але агульныя рысы кампазіцыі ўсё ж прасочваюцца. Трэці варыянт, што захоўваецца ў Венскай акадэміі выяўленчых мастацтваў, змяшчае пейзаж, які з’яўляецца фонам для галавы Святога Іосіфа. Чацвёртае «Святое Сямейства», самае каляровае і пышнае з вышэйзгаданых, з’яўляецца часткай калекцыі .

Выява:Grobet-Joos-Van-Cleve-Vierge.jpg|
Выява:Brooklyn Museum - The Holy Family - Circle of Joos van der Beke called Joos van Cleve.jpg|Бруклінскі музей

## Спасылкі 
* The Holy Family (St Petersburg version) by Joos van Cleve 

Катэгорыя:Выявы Дзевы Марыі
Катэгорыя:Карціны са збораў Дзяржаўнага Эрмітажа
Катэгорыя:Карціны ван Клевэ
Буджацкая арда

**Буджа́цкая арда́** (таксама **Акерманская арда**, **Белгародская Арда**, па назве г. Белгарад-Днястроўскі) — аўтаномнае ўтварэнне, створанае напачатку XVII стагоддзя нагайцамі, які пасяліліся на тэрыторыі Буджака. Правадыр арды (сераскір) падпарадкоўваўся крымскаму хану, які быў васалам асманскага султана.

## Гісторыя 
Нагайцы з’явіліся ў Буджаку пасля паходу султана Баязіда ІІ на Малдаўскае княства у 1484 годзе, калі паўднёвая частка Прута-Днястроўскага міжрэчча ўвайшла ў Сілістрыйскі санджак Асманскай імперыі. Частка гэтых зямель была падаравана крымскаму хану, які і пасяліў тут сваіх падданых — татараў і нагайцаў, якія прыбылі з перадкаўказскіх стэпаў. Росквіт Буджацкай арды прыйшоўся на XVII стагоддзе, калі тут таксама ў значнай колькасці пасяляюцца цюркамоўныя нагайцы, уцекачы ад нашэсця калмыкаў. У выніку змяшання гэтых і іншых груп з’явіліся буджацкія татары, пазней вядомыя таксама як дунайскія татары. Паміж праваслаўным Малдаўскім княствам і буджацкімі нагайцамі-мусульманамі адбывалася вялікая колькасць памежных канфліктаў, нягледзячы на тое, што і тыя і іншыя былі васаламі Асманскай імперыі, якой, па магчымасці, неабходна было выконваць інтарэсы абодвух бакоў.

У 1728 годзе Едзісанская Арда адвандравала да Ачакава, а Едзічкульская — да Перакопа. У канцы XVIII стагоддзя пад ціскам новай расійскай улады нагайцы былі выселены назад на Паўночны Каўказ, частка з іх стала мухаджырамі, які ішлі ўсё далей на поўдзень і перасяліліся за Дунай, у вобласць Дабруджа, у якой улада турак трымалася да 1878 года.

Катэгорыя:Малдаўскае княства
Катэгорыя:Гісторыя нагайцаў
Катэгорыя:Крымскае ханства
Кансуаліі

**Кансуаліі** () — старажытнарымскія ўрачыстасці і гульні ў гонар бога Конса.

Згодна з легендай, заснавальникам свята з’яўляўся Ромул, ён нібыта знайшоў алтар, прысвечаны богу, у зямлі. Менавіта падчас правядзення кансуалій рымляне скралі сабінянак. Урачыстасці адкрываліся штогод у цырку сімвалічнай цырымоніяй адкрыцця алтара, прысвечанага богу. Урачыстасці пачыналіся 21 жніўня коннымі бягамі і гонкамі калясніц. Падчас урачыстасцяў коні і мулы не выкарыстоўваліся падчас працы і ўпрыгожваліся гірляндамі і кветкамі.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Святы Старажытнага Рыма
Дуброўніцкі трамвай

** Дуброўніцкі трамвай ** () — трамвайная сістэма ў харвацкім горадзе Дуброўнік (Харватыя), якая існавала ў перыяд 1910—1970 гадоў.

## Гісторыя 
Трамвайны рух у Дуброўніку з’явіўся 10 снежня 1910 года, першы маршрут быў пракладзены ад гарадскіх варот каля сцен Дуброўніка да порта Груж (*Gruž*), пазней першая лінія была падоўжана да чыгуначнай станцыі «Дуброўнік», была дададзена другая лінія ў Лапад.

Апошні рэйс трамвая ў Дуброўніку адбыўся 20 кастрычніка 1970 года, і адзіным грамадскім транспартам з тых часоў з’яўляюцца аўтобусы.

Трамваі, паводле ацэнак, перавезлі каля 100 мільёнаў пасажыраў за 6 дзесяцігоддзяў існавання трамвайнай сеткі.

## Спасылкі 
* Сайт, прысвечаны Дуброўніцкаму трамваю 
* Схема маршруту трамвая

Катэгорыя:Трамвайныя сістэмы Харватыі
Катэгорыя:Дуброўнік
Катэгорыя:1910 год у Еўропе
Катэгорыя:З’явіліся ў 1910 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1970 годзе
Лемурыя (свята)

**Лему́рыі** (), **Лемура́ліі** (*Lemuralia*) - святы памерлых у Старажытным Рыме. Яны адбываліся 9, 11 і 13 мая. Лічылася, што ў гэтыя дні душы блукаюць па свету ў выглядзе прывідаў-вампіраў, якіх называлі лемурамі ці ларвамі.

Бацька сям'і ўставаў апоўначы і абыходзіў басанож дом, каб адагнаць духаў. Пасля гэтага ён мыў рукі ў крынічнай вадзе, клаў у рот зярняткі чорнага бобу, які потым перакідваў праз дом, не азіраючыся ўзад. пры гэтым ён дзевяць разоў паўтараў заклінанне: *«Гэта аддаю вам і гэтымі зярнятамі выкупаю сабе і сваіх блізкіх»*. Згодна з павер'ем, нябачныя духі ішлі за ім і збіралі рассыпаныя па зямлі зярняты. Пасля гэтага глава сям'і зноў амываўся вадой, браў медны таз і біў у яго са ўсёй моцы, просячы, каб духі пакінулі дом.

## Гл. таксама 
* Узнясенне, свята
* Разаліі, свята
* Антэстэрыя

## Спасылкі 
* Lemuralia //William Smith. A Dictionary of Greec and Roman Antiquites. London, 1875.

Катэгорыя:Рымская міфалогія
Катэгорыя:Святы Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Культ продкаў
Кандрат Ільіч Карсалін

]]
**Кандрат Ільіч Карсалін** (, г.  —  ?, г.  ?) — беларускі мастак. Акадэмік партрэтнага жывапісу пры Імператарскай Акадэміі мастацтваў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і мяшчан. Атрымаў пачатковую хатнюю адукацыю. Пачаў самастойна займацца іканапісам у 12-гадовым узросце, а з 14 пачаў працаваць памочнікам у мясцовых іканапісцаў. Вярнуўся на радзіму раней абумоўленага тэрміну з-за хваробы.

Па вяртанні з Пекіна на некаторы час мастак пасяліўся ў Іркуцку.

У 1861 годзе пры консульстве ў горадзе  быў пабудаваны сабор Уваскрасення, абразы для якога — «Дзяцінства Хрыста» і «Ушэсце Гасподняе» — стварыў Кандрат Карсалін.

## Творчасць 
]]
Удзельнічаў у роспісе .

З карцін, створаных у Кітаі, вядомы толькі пейзаж «Від на загарадны палац у ваколіцах Пекіна».

У экспазіцыі  можна ўбачыць напісаны Карсаліным партрэт аднаго з мясцовых чыноўнікаў Мікіты Фёдаравіча Мяснікова. Да 1920 г. партрэт упрыгожваў скляпенні іркуцкага інстытута высакародных дзяўчын, адным з ахвярадаўцаў на пабудову будынка якога быў М. Ф. Мяснікоў. На партрэце ён намаляваны ў мундзіры камерцыйнага дарадцы, гузікі з гербам Томскай губерні. На шыі купецкія медалі за ахвяраванні, у пятліцы — Станіслаў 2-й ступені.

4 працы Карсаліна захоўваюцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь.

## Спасылкі 
* Кандрат Ільіч Карсалін
* Корсалин, Кондратий Ильич 

Катэгорыя:Мастакі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Мастакі Расіі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі Рускай духоўнай місіі ў Пекіне