open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Чагада

**Чагада** () — рабочы пасёлак, адміністрацыйны цэнтр Чагадошчанскага раёна Валагодскай вобласці Расіі. Размешчаны ў месцы ўпадзення ракі Песь ў раку Чагада, якая пасля ўпадзення Песі называецца Чагадашча. За 326 км ад Волагды. Статус рабочага пасёлка — з 1932 года. Асноўнае прадпрыемства пасёлка — шкляны завод (вырабляе шклотару), дрэваапрацоўка. У раёне развіты лесанарыхтоўкі. Чыгуначная станцыя на лініі Кабожа — Падбароўе.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Валагодскай вобласці
Стрэнчы

**Стрэнчы** () — горад у Латвіі. З’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам Стрэнцкага краю. Плошча 5,7 км². 
## Насельніцтва 
## Спасылкі 
* Сайт Стрэнчаў
* Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.01.2012

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Салацгрыва

**Салацгрыва** () — горад у Латвіі. З’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам Салацгрыўскага краю. Плошча 12,57 км². 
## Насельніцтва 
## Спасылкі 
* Сайт Салацгрывы
* Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.01.2011 

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Саўлкрасты

**Саўлкрасты** () — горад у Латвіі. З’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам Саўлкрасцкага краю. Плошча 4,8 км². 
## Насельніцтва 
## Спасылкі 
* Сайт Саўлкрастаў
* Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.07.2010

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1991 годзе
Сабілэ

**Сабілэ** () — горад Талсінскага краю ў Латвіі . Плошча 4,34 км². 
## Насельніцтва 
## Спасылкі 
* Сайт Сабілэ
* Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.07.2010

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Шаксна (Шакснінскі раён)

**Шаксна́** () — пасёлак гарадскога тыпу, адміністрацыйны цэнтр Шакснінскага раёна Валагодскай вобласці. Насельніцтва — 18 881 чал. (2016).

Размешчаны на скрыжаванні чыгуначных ліній (станцыя Шаксна), аўтамабільных дарог (на шашы А114) і водных шляхоў (прыстань на Волга-Балтыйскім водным шляху). За 83 км ад Волагды, 50 км ад Чарапаўца. Большая частка пасёлка размешчана ўздоўж левага берага ракі Шаксна.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Валагодскай вобласці
Белазерск

**Белазерск** () — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Белазерскага муніцыпальнага раёна Валагодскай вобласці. Белазерск размешчаны на беразе Белага возера. Насельніцтва — 9054 чал. (2016).

У цэнтры горада размешчаны Белазерскі крэмль і земляны вал (1487), царква Успення (1553), у заходняй частцы горада захавалася драўляная трох’ярусная аднагаловая царква Ільі Прарока (1696).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Валагодскай вобласці
Вербена буэнас-айрэская

**Вербена буэнас-айрэская** (*Verbena bonariensis*) — від травяністых раслін роду Вербена сямейства Вербенавыя, распаўсюджаны ў Паўднёвай Амерыцы.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна вышынёй 120 см.

Сцябло прямое, да верхавіны разгалінаванае.

Лісце ланцэтападобнае, падоўжанае, па краі зубчастае, размешчана супратыўна.

Кветкі дробныя, аметыставай афарбоўкі, сабраныя ў  каласкі, якія ў сваю чаргу ўтвараюць шматлікія парасонападобныя суквецці. Квітнее багата і працягла да глыбокай восені. Масавае паспяванне насення наступае ў другой палове верасня.

Плод — арэшак.

Катэгорыя:Вербена
Катэгорыя:Флора Паўднёвай Амерыкі
Вербенавыя

**Вербенавыя** (*Verbenaceae*) — сямейства двухдольных раслін парадку Ясноткакветныя. Травы, кусты, зрэдку — дрэвы.

## Біялагічнае апісанне 
Лісце ў прадстаўнікоў сямейства большай часткай супраціўнае. Сцёблы ў перасеку чатырохкутныя.

Кветкі больш-менш няправільныя, хоць не асабліва буйныя, але часта прыгожыя і духмяныя.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Каля 700 відаў цёплых краін; многія ва ўмераных краінах Паўднёвага паўшар’я; у халодных і высокіх нагор’ях не растуць.

У Еўропе маецца толькі адзін прадстаўнік роду . Сюды ж адносіцца род Lantana.

## Значэнне і прымяненне 
Многія прадстаўнікі сямейства цэняцца ў садаводстве.

## Роды 
Па выніках апошніх філагенетычных даследаванняў шэраг родаў быў аднесены да сямейства , у выніку чаго сямейства Verbenaceae налічвае прыблізна 35 родаў і 1 200 відаў. , якую раней адносілі да Verbenaceae або вылучалі ва ўласнае сямейства Avicenniaceae, цяпер уключана ў сямейства .

Сямейства змяшчае каля 35 родаў:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
:* 
:* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
:* 
:* 
* 
:* 
* 
* 
:* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
:* 
* 
* 
* 
* 
:* 
* 
* 
* 
:* 
* 
* 
* 
:* 
* 
* 
* 

Роды, якія раней уваходзілі ў Verbenaceae, але цяпер перамешчаныя ў сямейства :

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
*  
* 

Катэгорыя:Сямействы раслін
Алушта

**Алушта**  (, ) — горад ва Украіне, у Крыме. Знаходзіцца на беразе Чорнага мора. З 2014 года расійскай інтэрвенціі ў складзе Расіі. Першыя згадкі пра горад былі ў 5 стагоддзі нашай эры. Тады горад называўся Луста, пазней Алустон. Па стане на 2011 год насельніцтва горада склала каля 40 тысяч чалавек.

У горадзе дзейнічаюць тралейбусныя і аўтобусныя маршруты.

## Галерэя 

Файл:AlushtaFortress.jpeg
Файл:Алушта1 AYVOZOVSKI.jpg
Файл:Ротонда, Алушта.jpg
Файл:Алушта город.jpg

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Крыма
Катэгорыя:Населеныя пункты, падпарадкаваныя Алушцінскаму гарсавету
Катэгорыя:Курорты Украіны
Добэлэ

**Добэлэ** () — горад у Латвіі. З’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам Добэльскага краю. Плошча 8 км². Насельніцтва 10 895 чал. (2012).

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Аляксей Леанідавіч Кудрын, расійскі дзяржаўны дзеяч
* Петэрыс Упіціс, латвійскі селекцыянер

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* Сайт Добэле 
* Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.01.2012

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Podocarpus

*]]
*]]
**Podocarpus** — род хвойных раслін сямейства Podocarpaceae.

## Апісанне 
Род аб’ядноўвае больш ста відаў хуткарослых раслін, распаўсюджаных большай часткай у тропіках Паўднёвага паўшар’я, а таксама ў Японіі і Мексіцы. Сярод відаў роду ёсць як кусты вышынёй каля метра, так і дрэвы вышынёй да сарака пяці метраў.

Некаторыя віды — крыніца прамысловай драўніны.

Вырошчваюць як дэкаратыўную садовую расліну. Некаторыя віды вядомыя як пакаёвыя расліны.

## Віды 
Па інфармацыі базы даных *The Plant List* (на ліпень 2016) род уключае 108 відаў, некаторыя з іх:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Gymnosperm Database — *Podocarpus*
* Kemper Center for Home Gardening 
* Plants For A Future: *Podocarpus alpinus*
* *Podocarpus* 
* Taxonomy of  *Podocarpus* 

Катэгорыя:Хвойныя
Сяргей Аляксандравіч Каракін

**Сяргей Аляксандравіч Каракін** (;  12 студзеня 1990, Сімферопаль, Крымская вобласть, Украинская ССР, СССР) —  расійскі (раней — украінскі) шахматыст, гросмайстар (2003). 

Ва ўзросце 12 гадоў і 211 дзён стаў самым маладым гросмайстарам у гісторыі, занесены ў Кнігу рэкордаў Гінэса. У 2016 годзе атрымаў перамогу ў турніры прэтэндэнтаў і стаў супернікам дзеючага чэмпіёна свету Магнуса Карлсена ў матчы за званне чэмпіёна свету па шахматах 2016 года. Уладальнік Кубка свету ФІДЭ 2015 года. Чэмпіён свету па хуткіх шахматах (Астана, 2012), чэмпіён свету па бліцу (Доха, 2016).

Заслужаны майстар спорту Украіны (2005). Заслужаны майстар спорту Расіі (2014), гросмайстар Расіі (2011).

Узнагароджаны Ордэнам «За заслугі» ІІІ ступені (2004). Член Грамадскай палаты Расійскай Федэрацыі VI складу.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Шахматысты Расіі
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту Украіны
Катэгорыя:Рэкардсмены Кнігі рэкордаў Гінеса
Phytoseiulus persimilis

**Phytoseiulus persimilis** — від кляшчоў сямейства Phytoseiidae.

## Апісанне 
Гэты клешч вельмі мабільны драпежнік, які палюе на іншых кляшчоў. Ён выкарыстоўваецца па ўсім свеце ў біялагічнай барацьбе супраць усіх відаў кляшчоў роду *Tetranychus*, у тым ліку супраць *Tetranychus urticae*.

## Спасылкі 
* *Phytoseiulus persimilis* Athias-Henriot, 1957 
* *Phytoseiulus persimilis* 

Катэгорыя:Кляшчы
Podocarpus henkelii

**Podocarpus henkelii** — від хвойных раслін сямейства Podocarpaceae.

## Распаўсюджанне, экалогія 
Краіны распаўсюджання: Малаві; ПАР; Танзанія; Зімбабвэ. Гэта дрэва, якое расце ў горных вечназялёных дажджавых лясах, часта на стромкіх скалістых схілах, на вышынях ад 1300 м і 2000 м над узроўнем мора.

## Выкарыстанне 
Гэты від з’яўляецца каштоўнай крыніцай драўніны, але не настолькі распаўсюджаны, каб мець вялікае эканамічнае значэнне. Драўніна выкарыстоўваецца для будаўніцтва канструкцый і сталярных вырабаў, а таксама мэблі. У Паўднёва-Афрыканскай рэспубліцы і Зімбабвэ яго звычайна высаджваюць як дэкаратыўнае дрэва, таксама яго часта высаджваюць у паўднёвай Каліфорніі.

## Пагрозы і ахова 
Няўстойлівая высечка ўяўляе асноўную пагрозу для гэтага віду, асабліва ў Танзаніі. Гэты від сустракаецца ў некалькіх невялікіх ахоўных тэрыторыях.

## Спасылкі 
* Farjon, A. 2013. Podocarpus henkelii. The IUCN 

Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Хвойныя
Клешч павуцінны звычайны

**Клешч павуцінны звычайны** (*Tetranychus urticae*) — від кляшчоў з сямейства .

## Апісанне 
Памер кляшча напрамую залежыць ад ступені яго ўкормленасці. Даўжыня самак прыкладна ад 0,4 да 0,6 мм, самца ад 0,3 да 0,45 мм. Мягкацелыя жывёлы эліпсоіднай формы маюць выпуклую верхнюю частку цела і роўную ніжнюю частку цела. На лічынкавай стадыі развіцця яны празрыстыя, афарбаваны ад светла-зялёнага да зелянява-карычневага колеру з двума выразнымі, вялікімі цёмнымі плямамі па баках, якія ўтвараюцца празрыстымі сляпымі мяшкамі сярэдняй кішкі. З позняга лета да наступнай вясны зімуючыя самкі пафарбаваны ў колеры ад памяранцава-чырвонага да ярка-чырвонага. У адрозненне ад шасціногай першай фазы лічынак, ва ўсіх дарослых кляшчоў 8 ног.

## Распаўсюджанне 
Насяляюць паўсюль, за выключэннем Антарктыкі.

## Харчаванне 
Поліфагі. Ва ўсім свеце больш за 200 раслін-гаспадароў, сярод якіх, да прыкладу, такія важныя сельскагаспадарчыя культуры як вінаград, бавоўна, маніёк і соя.

## Ворагі 
Натуральным ворагам з’яўляецца драпежны клешч *Phytoseiulus persimilis*, які палюе ў асноўным або выключна на Tetranychus urticae, а таксама *Neoseiulus californicus*.

## Сінонімы 
Лацінская назва віду мае прыблізна 60 сінонімаў:
* *Tetranychus aduncus* Flechtmann & Baker, 1967
* *Epitetranychus aequans* Zacher, 1916
* *Epitetranychus alceae* Oudemans, 1928
* *Tetranychus althaeae* von Hanstein, 1901
* *Tetranychus arabicus* Attiah, 1967
* *Tetranychus aspidistrae* Oudemans, 1931
* *Tetranychus bimaculatus* Harvey, 1892
* *Epitetranychus caldarii* Oudemans, 1931
* *Tetranychus choisyae* Oudemans, 1931
* *Acarus cinnabarinus* Boisduval, 1867
* *Acarus cucumeris* Boisduval, 1867
* *Eotetranychus cucurbitacearum* Sayed, 1946
* *Tetranychus dahliae* Oudemans, 1937
* *Tetranychus dugesii* Cano & Alcacio, 1886
* *Tetranychus eriostemi* Murray, 1877
* *Acarus ferrugineus* Boisduval, 1867
* *Tetranychus fervidus* Koch, 1841
* *Tetranychus fici* Murray, 1877
* *Tetranychus ragariae* Oudemans, 1931
* *Tetranychus fransseni* Oudemans, 1931
* *Epitetranychus hamatus* Zacher, 1916
* *Acarus hematodes* Boisduval, 1867
* *Tetranychus inaequalis* Targioni Tozzetti, 1878
* *Eotetranychus inexspectatus* Andre, 1933
* *Tetranychus longitarsus* Donnadieu, 1875
* *Tetranychus major, Donnadieu, 1875*
* *Tetranychus manihotis* Oudemans, 1931
* *Tetranychus minor* Donnadieu, 1875
* *Tetranychus multisetes* McGregor, 1950
* *Tetranychus piger* Donnadieu, 1875
* *Distigmatus pilosus* Donnadieu, 1875
* *Tetranychus plumistoma* Donnadieu, 1875
* *Tetranychus reinwardtiae* Oudemans, 1930
* *Tetranychus ricinus* Saba, 1973
* *Acarus rosarum* Boisduval, 1867
* *Tetranychus russeolus* Koch, 1838
* *Acarus sambuci* Schrank, 1781
* *Eotetranychus scabrisetus* Ugarov & Nilolskii, 1937
* *Tetranychus stellariae* Oudemans, 1931
* *Acarus telarius* Linnaeus, 1758
* *Acarus textor* Fourcroy, 1785
* *Tetranychus viburni* Koch, 1838
* *Tetranychus violae* Oudemans, 1931
* *Acarus vitis* Boisduval, 1867

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1836 годзе
Катэгорыя:Павуцінныя кляшчы
Tetranychus

**Tetranychus** — род сямейства . Tetranychus з’яўляецца адным з найбольш эканамічна важных родаў кляшчоў, з-за яго высокага патэнцыялу па знішчэнні сельскагаспадарчых культур. Да яго адносяць больш за 140 відаў, найбольш значным з якіх з’яўляецца Tetranychus urticae.

Катэгорыя:Павуцінныя кляшчы
РА1

**РА1** (**Р**эйкавы **А**ўтобус, **1**-ы тып) -- серыя рэйкавых аўтобусаў, канструктыўна ўніфікаваных з метравагонам, якія выпускае завод ААТ "Метравагонмаш". З'яўляецца аўтаматрысай, то ёсць самастойнай рухомай адзінкай, якая служыць для перавозкі пасажыраў. Тэрмін "аўтаматрыса" большасцю спецыялістаў лічыцца больш карэктным, але ў завадской дакументацыі ААТ "Метравагонмаш прыняты менавіта тэрмін "рельсовый автобус". Прызначаныя для перавозкі пасажыраў на неэлектрыфікаваных учасках чыгунак і могуць быць прымененыя для гарадскіх, прыгарадных і міжрэгіянальных зносін. Маюць кабіны па абодвух канцах вагона, не патрабуюць развароту.

## Гісторыя распрацоўкі і выпуску 
За першыя чатыры гады выпуску ў перыяд 1997—2002 гг. было выпушчана ўсяго тры экземпляры гэтага аўтобуса.

## Спасылкі 
* РА1 на афіцыйным сайце ААТ "Метравагонмаш" 

Катэгорыя:дызель-цягнікі Расіі
Катэгорыя:аўтаматрысы
Euphthiracaridae

**Euphthiracaridae** — сямейства кляшчоў падатраду Oribatida.

## Роды 
* *Rhysotritia*
* *Microtritia*

Катэгорыя:Саркаптыформныя кляшчы
Катэгорыя:Сямействы павукападобных
Prostigmata

**Prostigmata** Kramer, 1877 (*Actinedida* Krantz, 1978) — падатрад (або атрад) кляшчоў з надатраду *Acariformes*. Найбуйнейшая група кляшчоў з прыкладна 20 000 відаў. 

## Класіфікацыя 
Каля 20 000 відаў размеркаваны паміж 3-6 групамі (падатрадамі, інфраатрадамі або кагортамі ў розных сістэмах). Фактычна, гэта вялікая зборная парафілетычная група, якая аб'ядноўвае ў сабе ўсіх *Acariformes*, якія не падобныя на *Oribatida* і *Astigmata*. Каля 40 надсямействаў (Zhang et al. 2011), у тым ліку тыя, якія жывуць у водным асяроддзі вадзяных кляшчоў (*Hygrobatoidea*, напрыклад, на глыбіні да 70 м сустракаецца *Litarachna lopezae*) і марскіх кляшчоў *Halacaridae* (да 5 000 м).

* Інфраатрад *Anystina*
** Секцыя *Anystae* (оспаривается)
*** Надсямействы: *Adamystoidea* — *Anystoidea* (*Anystidae*) — *Caeculoidea* — *Paratydeoidea* — *Pomerantzioidea* — *Pterygosomatoidea*
** Секцыя *Parasitengona*
*** Надсямействы: *Allotanaupodoidea* — *Amphotrombioidea* — *Arrenuroidea* — *Calyptostomatoidea* — *Chyzerioidea* — *Erythraeoidea* — *Eylaoidea* — *Hydrachnoidea* — *Hydrovolzioidea* — *Hydryphantoidea* — *Hygrobatoidea* (*Pontarachnidae*) — *Lebertioidea* — *Stygothrombidioidea* — *Tanaupodoidea* — *Trombiculoidea* — *Trombidioidea* — *Yurebilloidea*
* Інфраатрад *Eleutherengona*
** Секцыя *Heterostigmata* (*Heterocheyloidea* — *Pyemotoidea* — *Pygmephoroidea* — *Tarsocheyloidea* — *Tarsonemoidea*)
** Секцыя *Raphignathae* (*Cheyletoidea* — *Raphignathoidea* — *Tetranychoidea*)
** ?*Cloacaroidea* — ?*Eriophyoidea* — ?*Iolinoidea* — ?*Myobioidea* (*Myobiidae*)
* Інфраатрад *Eupodina*
** Надсямействы: *Bdelloidea*, *Eupodoidea*, *Eriophyoidea* (*Eriophyidae*), *Halacaroidea*, *Labidostommatoidea* (ці ў статусе асобнай кагорты *Labidostommatina*), *Tydeoidea* (*Tydeidae*)
* Інфраатрад *Labidostommatina* (*Labidostommatidae*)

## Літаратура 
* O'Connor, B.M. 1984. Phylogenetic relationships among higher taxa in the Acariformes, with particular reference to the Astigmata. pp. 19-27 in D.A. Griffiths and C.E. Bowman. 1984. Acarology VI, Vol. I. Ellis-Horwood Ltd., Chichester.

## Спасылкі 
* Апісанне атрада 
* Classification de Hallan 

Катэгорыя:Трамбідыформныя кляшчы
Берасцейская

Назву **Берасцейская** маюць:

## Станцыі метро 
* Берасцейская — станцыя Кіеўскага метрапалітэна.
* Берасцейская — запланаваная станцыя чацвёртай лініі Мінскага метрапалітэна.
Нацыянальны парк Пірын

**Нацыянальны парк Пірын** () — аб’ект са спіса Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Балгарыі. Парк быў створаны ў 1976 г. Ён размешчаны на паўднёвым захадзе Балгарыі ў паўночнай частцы горнага масіва Пірын. Плошча запаведніка — каля 27 тыс. га. На яго тэрыторыі налічваецца каля 60 вяршынь, вышыня якіх перавышае 2500 м над узроўнем мора.

Гэтая горная мясцовасць мае тыповую для Балкан карставую структуру. Скалы, азёры, вадаспады, пячоры і сасновыя лясы надаюць пейзажу выключную маляўнічасць. На тэрыторыі парка знаходзяцца каля 180 ледавіковых азёраў. Самае вялікае возера Пірына — Папавота (12,4 га).

На тэрыторыі нацыянальнага парка растуць каля 100 відаў рэдкіх раслін, у тым ліку баснійскія і румелійскія сосны. Феномен Пірына — сасна Байкушава, узрост якой каля 1300 гадоў. Вышыня дрэва — 26 м, дыяметр ствала — прыблізна 3 м. Жывёльны свет рэгіёна ўнікальны і разнастайны. У парку жывуць каля 80 відаў жывёл, 30 з іх з’яўляюцца эндэмікамі.

## Літаратура 
* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.

Катэгорыя:ЮНЕСКА
Норт-Лас-Вегас

**Норт-Лас-Вегас** () — горад у акрузе Кларк (штат Невада, ЗША), размешчаны ў агламерацыі Лас-Вегаса. Норт-Лас-Вегас атрымаў гарадскія правы 16 мая 1946 года. Авіябаза Неліс. Размешчаны ў пустыні Махавэ на поўдні штата Невада, на поўнач ад горада Лас-Вегас і на паўночны захад ад Санрайз-Манор. Плошча горада — 203,3 км².

Катэгорыя:Гарады Невады
Рына (Невада)

**Рына** () — горад на захадзе штата Невада, ЗША. Адміністрацыйны цэнтр акругі Уоша. Насельніцтва — 233 294 чалавек (4-ы горад Невады па колькасці жыхароў пасля Лас-Вегаса, Хендэрсана і Норт-Лас-Вегаса). Горад размешчаны ў даліне каля гор Сьера-Невада, за 80 км ад возера Таха.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Джулія Манкуса (нар. 1984) — амерыканская гарналыжніца

## Зноскі 
Катэгорыя:Гарады Невады
Андрэй Генадзевіч Карлаў

**Андрэй Генадзевіч Карлаў** (; 4 лютага 1954, Масква, СССР — 19 снежня 2016, Анкара, Турцыя) — расійскі дыпламат, Надзвычайны і паўнамоцны амбасадар (2011). Герой Расійскай Федэрацыі (2016, пасмяротна).

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Памерлі ад агнястрэльнай зброі
Праліў Невяльскога

**Пра́ліў Невяльско́га** () — праліў паміж Еўразіяй і востравам Сахалін. Злучае Татарскі праліў з Амурскім ліманам.

Даўжыня праліва каля 56 км, найменшая шырыня 7,3 км, глыбіня на фарватары да 7,2 м. Ад канца студзеня да сакавіка ўкрыты лёдам.

Названы ў 1909 годзе ў гонар Г. І. Невяльскога, які адкрыў праліў у 1849 годзе і канчаткова даказаў, што Сахалін з’яўляецца востравам.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Пралівы Расіі
Катэгорыя:Пралівы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар людзей
Заліў Невяльскога

**Заліў Невяльско́га** () — заліў каля заходняга берага вострава Сахалін, з боку Татарскага праліва.

Шырыня каля ўвахода 80 км, глыбіня да 100 м. Прылівы паўсутачныя (да 1 м). Галоўныя парты: Холмск і Невельск. Названы ў гонар Г. І. Невяльскога.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Невельского залив // «Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия» megabook.ru

Катэгорыя:Залівы Японскага мора
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар людзей
Нік Нолці

**Нікалас Кінг Нолці** (; нар., Омаха, Небраска, ЗША) — амерыканскі , трохразовы намінант на прэмію «Оскар» (1992, 1999, 2012), намінант на прэмію «Эмі» (1977), лаўрэат прэміі «Залаты глобус» (1992).

## Фільмаграфія (частковая) 
## Зноскі
Cheirolepidiaceae

**Cheirolepidiaceae** — выкапневае сямейства хвойных раслін парадку Хвоі (Pinales), якое існавала ў працягу мезозойской эры (252-65 млн гадоў назад). Прадстаўнікі сямейства знешнім выглядам нагадвалі сучасныя . Некаторыя віды, як лічыцца, былі першымі, што выкарысталі насякомых для апылення. Першымі апыляльнікамі, як вядома, былі скарпіёнавы мухі.

## Віды 
У сямействе апісана 22 віды ў 7 родах:
* *Brachyphyllum*
* *Cupressinocladus*
* *Frenelopsis*
* *Hiermeriella*
* *Pagiophyllum*
* *Pseudofrenelopsis*
* *Tomaxellia*

Таксама ў сямейства могуць уключацца роды *Androvettia*, *Geinitzia* і *Glenrosa*.

## Спасылка 
* Thomas N. Taylor, Edith L. Taylor, Michael Krings: *Paleobotany. The Biology and Evolution of Fossil Plants*. Second Edition, Academic Press, 2009 г., ISBN 978-0-12-373972-8, S. 831—838.
* Joan Watson: *The Cheirolepidiaceae*. In: Charles B. Beck (Hrsg.): *Origin and Evolution of Gymnosperms*. Columbia University Press, New York 1988, ISBN 0-231-06358-X, S. 382—447.

Катэгорыя:Хваёвыя
Катэгорыя:Сямействы раслін
Дэм’ен Шазэл

**Дэм’ен Шазэл** (;  19 студзеня 1985, Провідэнс, штат Род-Айлэнд, ЗША), — амерыканскі незалежны рэжысёр і сцэнарыст, больш за ўсё вядомы дзякуючы фільмам «Апантанасць» і «Ла-Ла Лэнд», за апошні з якіх стаў лаўрэатам «Оскара» за найлепшую рэжысуру (самы малады лаўрэат у гэтай намінацыі за ўсю гісторыю прэміі).

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Гарварда
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую рэжысуру
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус» за найлепшую рэжысёрскую працу
Марцін Пушкар

**Марцін Пушкар** — палкоўнік казацкага запарожскага войска часоў Б. Хмяльніцкага, адзін з кіраўнікоў паўстання 1657-58, накіраванага супраць улады Івана Выгоўскага.

## Літаратура 
* Кривошея В. «Еліти нації і еліта суспільства»: (або деякі питання української генеалогії) / Розбудова держави&nbsp;— 1997&nbsp;— №&nbsp;11.&nbsp;— С. 48-55
* Горобець В. Мартин Пушкар / «Історія України в особах: козаччина».&nbsp;— К. : Україна, 2000.&nbsp;— С. 84-92
* Мокляк В. «Полтавщина козацька (від Люблінської унії до Коломацької ради» / 2008.&nbsp;— 264 с.
* Енциклопедія українознавства : Словникова частина : в 11 т. / Наукове Товариство ім. Шевченка; гол. ред. проф., д-р Володимир Кубійович. — Париж ; Нью-Йорк ; Львів : Молоде життя, 1954—2003.

Катэгорыя:Удзельнікі казацка-сялянскай вайны (1648—1651)
Катэгорыя:Правадыры паўстанняў
Збігнеў Меснер

**Збігнеў Стэфан Меснер** (; , Стрый, Львоўскае ваяводства — , Варшава) — польскі дзяржаўнай дзеяч, прэм’ер-міністр Польскай Народнай Рэспублікі (1985—1988), дэпутат Сейму Польскай Народнай Рэспублікі IX склікання, эканаміст, навуковец.
Буру

**Бу́ру** () — востраў у Ціхім акіяне, у Малайскім архіпелагу, тэрыторыя Інданезіі.

Востраў уваходзіць у групу Малукскіх астравоў. Абмываецца морам Серам на поўначы і морам Банда на захадзе і поўдні. На ўсходзе пралівам Маніпа аддзелены ад астравоў Серам і Амбон. Плошча паверхні 8,8 тыс. км². Паверхня вострава гарыстая. Вышыні да 2429 м. Найвышэйшы пункт — гара Каўпталатмада. Паверхня складзена з асадкавых парод кайназою.

Асноўны порт — Намлеа.

## Літаратура 
*  — С. 353.
* 

## Спасылкі 
* Buru // Encyclopædia Britannica

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Малукскія астравы
Катэгорыя:Экарэгіёны Аўстралазіі
Катэгорыя:Экарэгіёны Інданезіі
Crotoniidae

**Crotoniidae** — сямейства кляшчоў з надатраду *Acariformes.* Налічвае каля 60 відаў

## Апісанне 
Мелкія панцырныя кляшчы (1,5 мм), якія насяляюць, галоўным вобразам, на дрэвах (а не ў глебе як іншыя прадстаўнікі атраду), у якіх назіраецца эвалюцыйнае аднаўленне палавога размнажэння. Усталявана, што прадстаўнікі групы *Crotoniidae* паходзяць ад роднаснага ім сямейства *Camisiidae*, у якіх поўнасцю адсутнічае палавое размнажэнне і яны размнажаюцца партэнагенезам. Гэтае першы ў гісторыі царства жывёл прыклад вяртання палавога размнажэння ў працэсе філагенезу і адзін з доказаў эвалюцыі (атавізм). У раслін адзіны сходный прыклад вяртання ад асексуальнасці вядомы у Pilosella officinarum.

## Распаўсюджанне 
Паўднёвае паўшар'е (Неатропіка, Афрыка, Паўднёвая Азія, Аўстралія). На поўнач пранікаюць да Мексікі і Карэі.

## Класіфікацыя 
3 роды і каля 60 відаў.
*  — 3 віды (Новая Зеландыя)
*   — каля 50 відаў
*  — каля 10 відаў

Катэгорыя:Саркаптыформныя кляшчы
Катэгорыя:Сямействы павукападобных
Brachyphyllum

**Brachyphyllum** — вымерлы род раслін, які належаў да сямейства . Яго прадстаўнікі раслі ў багацці па ўсім свеце ад  да  перыяду.

## Размяшчэнне палеанталагічных знаходак 
* Геапарк Палеарота ў Бразіліі; Верхні Трыясавы перыяд, 
* Фармацыя Кабальёс у дэпартаменце Таліма, Калумбія

## Віды 
* † *Brachyphyllum castatum* 
* † *Brachyphyllum castilhoi* 
* † *Brachyphyllum punctatum* 

### Літаратура 
* Monje Durán, Camila; Camila Martínez; Ignacio Escapa, and Santiago Madriñán. 2016. Nuevos registros de helechos y coníferas del Cretácico Inferior en la cuenca del Valle Superior del Magdalena, Colombia. Boletín de Geología, Universidad Industrial de Santander 38. 29-42. Accessed 2017-03-31. 

Катэгорыя:Араўкарыевыя
Замак Херстмансо

**Замак Херстмансо** () — замак, збудаваны ў XV стагоддзі, размешчаны за 10 км на паўночны ўсход ад Істбарна. Гэта самае старое ў Англіі буйное збудаванне з цэглы. У 1993 г. замак быў набыты Каралеўскім універсітэтам Канады (універсітэт горада Кінгстан).

## Спасылкі 
* http://www.the-observatory.org/ 

Катэгорыя:Замкі Англіі
Катэгорыя:Замкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Істбарн
Катэгорыя:З’явіліся ў XV стагоддзі
Хвоі

**Хвоі** (*Pinales*, у мінулым — *Coniferales*, г.зн. «шышканосныя») — парадак раслін з класу , які змяшчае ўсіх сучасных прадстаўнікоў хвойных раслін, у т.л. кедр, хвою, елку, піхту, лістоўніцу, секвою, кіпарыс, ядловец і ціс. Вядомыя, аднак, некаторыя выкапні хвойных раслін, якія не адносяцца да парадку *Pinales*.

## Асаблівасці біялогіі 
У жыццёвым цыкле дамінуе спарафіт. Адметнай асаблівасцю гэтых раслін з’яўляецца рэпрадуктыўная структура, вядомая пад назвай «шышка». На спарафіце ўтвараюцца жаночыя і мужчынскія шышкі. У пыльніках, якія фарміруюцца ў мужчынскіх шышках, утвараюцца мікраспоры. Яны даюць пачатак мужчынскім гаметафітам — пылковым зярнятам. У семязачатках, якія фарміруюцца ў жаночых шышках, утвараюцца мегаспоры. Адна з іх дае пачатак жаночаму гаметафіту — першаснаму эндасперму. Пылковыя зярняты з дапамогай ветру пераносяцца на семязачаткі. Пры іх прарастанні ўтвараецца пылковая трубка, якая дастаўляе дзве нерухомыя мужчынскія гаметы — сперміі — да яйцаклеткі. З семязачатка пасля апладнення ўтвараецца семя. Прарастаючы, семя дае пачатак новаму спарафіту.

## Класіфікацыя 
Сямействы:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

У мінулым цісавыя (разам з Cephalotaxaceae) вылучалі ў асобны парадак *Taxales*, але апошнія генетычныя даследаванні паказалі, што прадстаўнікі гэтага сямейства монафілетычныя іншым хвойным раслінам, і цяпер яны таксама аднесены да парадку *Pinales*.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Біялогія: вучэб. дапам. для 7-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / пад рэд. В. М. Ціхамірава; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — Мн.: Нар. асвета, 2010. — 199 с.: іл. ISBN 978-985-03-1340-9
* Жизнь растений: в 6 тт. Т. 4. Мхи. Плауны. Хвощи. Папоротники. Голосеменные растения. / под ред. И. В. Грушвицкого и С. Г. Жилина. — М.: Просвещение, 1978. — С. 350.

Катэгорыя:Хвойныя
Карасукская археалагічная культура

**Карасу́кская культура** — археалагічная культура позняга бронзавага веку на тэрыторыі поўдню Сібіры і Казахстана ў XIII ст. да н.э. — IX ст. да н.э.

Помнікі Карасукскай культуры пачалі даследвацца з 1884 г. У 1920-я гг. расійскі археолаг С. А. Цеплаухаў вылучыў яе ў самастойную культуру. Назву атрымала паводле наймення ракі ў Мінусінскай катлавіне, дзе вяліся раскопкі.

Носьбіты Карасукскай культуры жылі ў селішчах, будавалі драўляныя хаціны каркасна-слупавай канструкцыі, якія памяшчалі на каменныя пліты. Дах ацяплялі зямлёй. У цэнтры месціўся агмень. У сценах рабілі нішы з каменнымі плітамі, часам з выявамі.

Магільні складаліся з квадратных, радзей круглявых агарож. Знутры хавалі нябожчыкаў у скрынях з каменных пліт. Скрыні заглыблялі да 1 м. У галавы змяшчалі 1–2 керамічныя пасудзіны, у нагах, на драўляным падносе, — часткі тушы барана, каровы, радзей каня, канец ляза ці цэлы бронзавы нож.

Асновай гаспадаркі з’яўлялася аселая жывёлагадоўля. Карасукцы аднымі з першых у рэгіёне пачалі трымаць коней. Здабывалі медзь, займаліся вытворчасцю бронзы. Шырокае распаўсюджанне атрымалі мячы і нажы карасукскага тыпу — двухлёзавыя з прамым перакрыжаваннем і грыбападобным навершам і выгнутыя адналёзавыя з геаметрычным арнаментам і выявамі жывёл. У магільнях знойдзены розныя ўпрыгожванні: ланцужкі, завушніцы, кольцы, падвескі і г. д. Керамічныя пасудзіны шарападобныя, з круглявым дном.

Носьбітаў Карасукскай культуры атаясняюць з нашчадкамі Андронаўскай археалагічнай культуры. Антрапалагічныя даследаванні рэштак нябожчыкаў паказалі, што яны былі еўрапеоідамі, блізкімі да сучасных насельнікаў Паміра і Ферганскай даліны. Археагенетычнае даследаванне, апублікаванае ў 2018 г., сведчыць пра тое, што да карасукцаў генетычна блізкімі былі кімерыйцы.

## Спасылкі 
* Карасукская культура. Эпоха поздней бронзы 
* Ирменская и карасукская культуры (эпоха поздней бронзы)
* Эпоха бронзы. Центральная Азия
* Maja Krzewińska et al., Ancient genomes suggest the eastern Pontic-Caspian steppe as the source of western Iron Age nomads.Sci. Adv.4,eaat4457(2018)

Катэгорыя:Археалагічныя культуры Расіі
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Азіі
Катэгорыя:Бронзавы век
Веснінка

**Ве́снінка** — колішняя вёска на правым беразе ракі Свіслач, з 1974 года ў складзе Мінска.

## Гісторыя 
Упершыню згадваецца ў XVII стагоддзі, калі была дзяржаўнай уласнасцю. У 1791 годзе вёска, цэнтр маёнтка (6 вёсак) Каралішчавіцкай парафіі, шляхецкая ўласнасць Дэрэаша, двор, 20 дымоў, 2 карчмы. У 1800 годзе Вяснянка (Веснянка) панскі двор, шляхецкая ўласнасць Г. Гардзялкоўскай, на арэндзе ў Мінскага жаночага базыльянскага кляштара. Месціўся на правым беразе ракі Крупіца. Драўляная сядзіба. У 1815 годзе вёска, уласнасць М. Гілевіча, у 1858 годзе ўласнасць А. Вярыгі. У канцы XIX ст. — уладанне Вярыгаў-Дарэўскіх.

Да 1924 года ў Сёмкава-Гарадзецкай воласці Мінскага павета. У 1917 годзе складалася з маёнтка (58 жыхароў), млына і 3 хутароў (25 жыхароў). З 1924 года ў Заслаўскім раёне, з 1931 года ў адміністрацыйным падпарадкаванні Менскага гарсавета, з 1934 года ў Менскім раёне (Бараўскім, потым Ждановіцкім сельсавеце). У 1974 годзе ўключаная ў межы горада Мінска, Цэнтральны раён.

Вуліцы вёскі Заводская і Зялёная перайменаваныя ў вуліцу Веснінка і завулак Веснінка, вуліца Набярэжная — у праезд Веснінка. З 2000-х гадоў вясковая забудова замяняецца сучаснай катэджнай.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Мінска
Peripatopsidae

**Peripatopsidae** — адно з двух сучасных сямействаў аніхафораў.

## Апісанне 
У Peripatopsidae назіраюцца адносна многія характарыстыкі, якія ўспрымаюцца як арыгінальныя або «прымітыўны» па адносінах да Peripatidae. Яны маюць ад 13 да 25 пар ног, за спіной або паміж апошнімі з якіх знаходзіцца генітальная адтуліна (ганапор). У сямействе прысутнічаюць яйцакладныя і яйцажывародныя, а таксама па-сапраўднаму жывародныя віды.

## Арэал 
Размеркаванне Peripatopsidae з’яўляецца цыркумаўстральным; у прыватнасці, яны жывуць у Аўстраліі, Паўднёвай Афрыцы і Чылі.

## Роды 
У склад сямейства ўваходзяць наступныя роды:

* *Acanthokara* Reid, 1996
* *Aethrikos* Reid, 1996
* *Aktinothele* Reid, 1996
* *Anoplokaros* Reid, 1996
* *Austroperipatus* Baehr, 1977
* *Baeothele* Reid, 1996
* *Centrorumis* Reid, 1996
* *Cephalofovea* Ruhberg et al., 1988
* *Critolaus* Reid, 1996
* *Dactylothele* Reid, 1996
* *Dystactotylos* Reid, 1996
* *Euperipatoides* Ruhberg, 1985
* *Florelliceps* Tait & Norman, 2001
* *Hylonomoipos* Reid, 1996
* *Konothele* Reid, 1996
* *Kumbadjena* Reid, 2002
* *Lathropatus* Reid, 2000
* *Leuropezos* Reid, 1996
* *Mantonipatus* Ruhberg, 1985
* *Metaperipatus* Clark, 1913
* *Minyplanetes* Reid, 1996
* *Nodocapitus* Reid, 1996
* *Occiperipatoides* Ruhberg, 1985
* *Ooperipatellus* Ruhberg, 1985
* *Ooperipatus* Dendy, 1900
* *Opisthopatus* Purcell, 1899
* *Paraperipatus* Ruhberg, 1985
* *Paropisthopatus* Ruhberg, 1985
* *Peripatoides* Pocock, 1894
* *Peripatopsis* Pocock, 1894
* *Phallocephale* Reid, 1996
* *Planipapillus* Reid, 1996
* *Regimitra* Reid, 1996
* *Ruhbergia* Reid, 1996
* *Sphenoparme* Reid, 1996
* *Tasmanipatus* Ruhberg et al. 1991
* *Tetrameraden* Reid, 1996
* *Vescerro* Reid, 1996
* *Wambalana* Reid, 1996

Катэгорыя:Аніхафоры
Coenagrion

на памятнай манеце Малдовы]]
**Coenagrion** — род стракоз сямейства . Сустракаецца ў Паўночнай Амерыцы, Еўразіі і Паўночнай Афрыцы. На патыліцы два светлых плямы клінаватай формы. Пярэдняспінка ззаду трохкутная або трохлопасцевая. У лічынак жаберныя пласцінкі празрыстыя або матавыя (але не прыцемненыя).

## Класіфікацыя 
У род уваходзяць наступныя віды:

**Coenagrion aculeatum* 
* *Coenagrion adelais* 
* *Coenagrion amurense* 
* *Coenagrion antiquum* 
*  
* *Coenagrion australocaspicum* 
* *Coenagrion bartenevi* 
* *Coenagrion bifurcatum* 
* *Coenagrion brevicauda* 
* *Coenagrion caerulescens* 
**Coenagrion interrogatum* 
**Coenagrion simillimum* 
**Coenagrion sophia* 
**Coenagrion striatum* 
**Coenagrion syriacum* 
**Coenagrion tengchongensis* 
**Coenagrion terue* 
**Coenagrion tugur* 
**Coenagrion vanbrinkae* 

## Ахова 
Некаторыя віды сталі рэдкімі і ўключаны ў Чырвоныя кнігі. Напрыклад, Coenagrion mercuriale уключана ў Міжнародную Чырвоную кнігу МСАП, а таксама ахоўваецца ў рэгіёнах (Вялікабрытанія, Малдова), а яе выява ў 2013 годзе была ўключана ў серыю «Чырвоная кніга» памятных манет Малдовы, якія вырабляліся са срэбра 999 пробы (дыяметр 30 мм). Від  унесены ў Чырвоную кнігу Беларусі, як від, які знаходзіцца пад крытычнай пагрозай знікнення.

## Літаратура 
* Brooks, Steve (1997). Field Guide to the Dragonflies and Damselflies of Great Britain and Ireland. British Wildlife Publishing. ISBN 0-9531399-0-5
* Yu, X.; Bu, W. 2011: Chinese damselflies of the genus *Coenagrion* (Zygoptera: Coenagrionidae). Zootaxa, 2808: 31-40.

## Спасылкі 
* Fauna Europaea : Coenagrion Charpentier, 1840

Катэгорыя:Стрэлкі
Quercus ithaburensis

**Quercus ithaburensis** — лістападнае дрэва, від сямейства букавых.

## Батанічнае апісанне 
*Quercus ithaburensis* невялікае ці сярэдняе паўвечназялёнае лістападнае дрэва, якое расце да вышыні ў 15 метраў, з круглявай кронай і часта з вузлаватым ствалом і галінамі. Лісце 4-9 см у даўжыню і 2-5 см у шырыню, авальнай формы, з 7 па 10 пар. Яно цёмна-зялёнае, глянцавае зверху і шэрае лямцавае знізу
.

## Арэал 
Расце ў Паўднёва-Усходняй Еўропе, паўднёва-Усходняй Італіі, паўднёвай Албаніі і Грэцыі, і ў паўднёва-заходняй Азіі, ад Турцыі на поўдзень праз Ліван, Ізраіль, Сірыю, і суседнюю Іарданію, дзе з’яўляецца нацыянальным дрэвам.

## Сінонімы 
Сінаніміка віду ўключае наступныя назвы:

* Quercus aegilops var. ithaburensis
* Quercus aegilops subspecies ithaburensis
* Quercus macrolepis subspecies ithaburensis
* Quercus aegilops L., rejected name
* Quercus agriobalanidea Papaioann.
* Quercus cretica Bald. 1895 not Raulin ex A. DC. 1864
* Quercus echinata Lam.
* Quercus ehrenbergii Kotschy
* Quercus graeca Kotschy
* Quercus hypoleuca Kotschy ex A.DC.
* Quercus macrolepis Kotschy
* Quercus massana Ehrenb. ex Wenz.
* Quercus pyrami Kotschy
* Quercus ungeri Kotschy
* Quercus vallonea Kotschy
* Quercus vallonea A.DC.
* Quercus ventricosa Koehne

## Спасылкі 
* Выява з Flora Palaestina

Катэгорыя:Флора Міжземнамор’я
Катэгорыя:Дуб
Выгвозера

**Выгвозера, Выгвозерскае вадасховішча** () — возера ў Расіі, у Сегежскім раёне Карэліі.

Плошча паверхні 1159 км². Найбольшая глыбіня 18 м. Ваганні ўзроўню вады на працягу года да 1 м. Пераўтворана ў вадасховішча ў 1933 годзе ў час будаўніцтва Беламорска-Балтыйскага канала. Праз возера працякае рака Выг (упадае Верхні Выг, выцякае Ніжні Выг).

Вадасховішча выкарыстоўваецца ў мэтах суднаходства і энергетыкі. Каля Выгвозера знаходзіцца горад Сегежа.

## Літаратура 
*  — С. 303.

Катэгорыя:Азёры Карэліі
Стопіча

**Стопіча** — вапняковая пячора, якая знаходзіцца на схілах гары Злацібор у Дынарскіх Альпах, у заходняй частцы Сербіі.

Даўжыня пячоры складае 1691,5 м. Аб’ём падземнай паражніны складае больш за 120000 м³, а яе плошча — 7911,5 м².

## Галарея 

Файл:Stopića_pećina_-_vodopad.JPG|Вадаспад у пячоры
Файл:Stopica cave2.jpg
Файл:StopicaCave.jpg
Файл:Улаз у Стопића пећину.JPG
Файл:Стопића пећина детаљ 2.JPG
Файл:Таваница Стопића пећине.JPG

## Зноскі 
Катэгорыя:Пячоры Еўропы
Прыродны запаведнік Срэбырна

**Прыродны запаведнік Срэбырна** () — запаведнік у паўночна-усходняй частцы Балгарыі, аб’ект са спіса Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Запаведнік уключае прэснае возера Срэбырна плошчай каля 600 га і яго ваколіцы. Ён размешчаны ў 16 км на захад ад балгарскага горада Сілістры і ў 1 км ад рэчышча Дуная. Запаведнік насяляе палова ўсіх відаў балгарскай фаўны (41 від), каля 100 відаў птушак, 24 з якіх адносяцца да рэдкіх ці знікаючых. Прыкладна 80 відаў прылятаюць у Срэбырну на зімоўку.

У 1992 годзе з-за неабдуманай сельскагаспадарчай дзейнасці чалавека стан возера рэзка пагоршыўся: яно пачало драбнець і паступова ператварацца ў балота. Папуляцыі многіх насельнікаў возера пачалі змяншацца. У выніку прыродны рэзерват Срэбырна быў аб’яўлены часткай Сусветнай спадчыны, якая знаходзіцца ў небяспецы. Толькі дзякуючы своечасовым дзеянням да 2003 года возера атрымалася аднавіць, і гэты аб’ект прыроднай спадчыны быў выключаны з “чорнага спіса”.

## Літаратура 
* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.

Катэгорыя:ЮНЕСКА
Пасёлак птушкафабрыкі імя Н. К. Крупскай

**Пасё́лак Птушкафа́брыкі імя́ Н. К. Кру́пскай** — колішні пасёлак, з 1974 года ў межах Мінска.

## Гісторыя 
У даваенны час на месцы пасёлка хутар Навінкі. Пасёлак узнік у сувязі з арганізацыяй у 1945 годзе птушкасаўгаса (з 1950 года птушкафабрыкі). Уваходзіў у склад Зялёналугскага сельсавета Мінскага раёна. У 1974 годзе ўключаны ў межы горада. Вуліцы пасёлка ў 1974 годзе перайменаваныя: Цэнтральная вуліца ў завулак Чарвякова, другая вуліца займела назву Стадыённая.

## Літаратура 
*
*
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Мінска
Андронаўская археалагічная культура

**Андронаўская культура** — археалагічная культура бронзавага веку, якая ахоплівала значныя тэрыторыі Цэнтральнай Азіі і Сібіры ў XVII — IX стагоддзях да н.э. Паколькі яна ўключае шэраг малых археалагічных культур, прынята казаць пра Андронаўскую культурна-гістарычную злучнасць. 

## Этымалогія 
Вывучэнне помнікаў Андронаўскай археалагічнай культуры пачалося з даследавання магільняў каля вёскі Андронава на поўдні сучаснага Краснаярскага края ў 1914 г. Даў назву і вылучыў у якасці самастойнай расійскі археолаг С. А. Цеплаухаў у 1927 г.

## Паходжанне 
Андронаўскую культуру звычайна звязваюць з міграцыямі індаеўрапейскага насельніцтва, хаця расійскія археолагі імкнуцца паказаць, што на ўзроўні лакальных культур удзел таксама прымалі продкі уграў і самадыйцаў. Генетычныя даследаванні рэшткаў з магільняў паўднёвага Урала паказалі, што андронаўцы сапраўды былі індаеўрапейцамі, блізкімі да сучасных насельнікаў Усходняй Еўропы, Ірана і Індыі.

## Лакальныя культуры 
* Пятроўская (Казахстан, поўдзень Урала і Заходняй Сібіры)
* Алакульская (Казахстан, ад Урала да Іртыша)
* Фёдараўская (поўнач Казахстана, поўдзень Урала і Заходняй Сібіры)
* Сінташцінская (поўдзень Урала)
* Сузгунская (міжрэчча Табола і Іртыша)
* Пахомаўская (уздоўж Іртыша)
* Елоўская (верхняя плыня ракі Об)
* Карчажкінская (верхняя і сярэдняя плыні ракі Об)
* Баг'ябская (ніжнія плыні Амудар'і і Сырдар'і)

## Асаблівасці 
Асновай гаспадаркі носьбітаў Андронаўскай культуры былі жывёлагадоўля (каровы, коні, козы, авечкі) і ручное земляробства. Умелі апрацоўваць медзь, срэбра, золата і бронзу, але бронзавыя вырабы адносна рэдкія (зброя, некаторыя прадметы побыту). З каменю выраблялі навершы стрэл, булавы, матыкі. Шырока выкарыстоўвалася косць. Жылі ў прамавугольных заглыбленых хацінах з бярвення. Паселішчы андронаўцаў часцяком умацоўваліся валам і ровам. 

Магільні і абрад пахавання адрозніваюцца ў залежнасці ад прыналежнасці да пэўнай лакальнай культуры. Так, для Фёдараўскай культуры характэрна крэмацыя, а для Алакульскай — інгумацыя ў скурчаным стане. Вядомы курганныя і грунтавыя магільні, магільныя яміны, абліцаваныя драўлянымі або каменнымі плітамі, каменныя скрыні і г. д. Выгляд керамікі таксама заалежыць ад лакальнасці культуры.

## Літаратура 
* *Кузьмина, Е.* Классификация и периодизация памятников андроновской культурной общности: монография../ Е. Кузьмина. - Актобе: ПринтА, 2008. ISBN 9965-819-37-8
* *Уманский, А.* Погребальный обряд населения андроновской культуры Причумышья (по материалам могильника Кытманово) : монография / А.П. Уманский, Ю.Ф. Кирюшин, С.П. Грушин. - Барнаул : Изд-во Алт. ун-та, 2007. ISBN 978-5-7904-0631-7

## Спасылкі 
* Андроновская культура: вопросы происхождения и периодизации
* Н. Членова, Кто такие эти андроновцы?
* Ветвь индоевропейского языка в Хакасии 
* Ancient DNA provides new insights into the history of south Siberian Kurgan people

Катэгорыя:Археалагічныя культуры Расіі
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Казахстана
Катэгорыя:Гісторыя Кыргызстана
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Азіі
Катэгорыя:Бронзавы век
Афанасьеўская археалагічная культура

**Афанасьеўская культура** — археалагічная культура бронзавага веку ў Цэнтральнай Азіі і Сібіры. Існавала ў перыяд  3 тысячагоддзе да н.э. — 2 тысячагоддзе да н.э..

## Этымалогія 
Помнікі Афанасьеўскай культуры даследуюцца з 1865 г., аднак вылучана ў асобную культуру толькі ў 1922 г. С. А. Цеплаухавым на аснове раскопак каля Афанасьеўскай гары ў Хакасіі.

## Паходжанне 
Носьбіты Афанасьеўскай культуры антрапалагічна належалі да еўрапеоідаў. Большасць даследчыкаў атаесамляе іх з выхадцамі еўрапейскай ямнай культуры.

## Асаблівасці 
Носьбіты Афанасьеўскай культуры займаіся адгоннай жывёлагадоўляй і паляваннем. Рэшткі плавільні сведчаць пра вытворчасць медзі і бронзы. 
У Горным Алтаі знойдзена паселішча, якое складалася з паўзямлянкавых жытлаў прамавугольнай формы. Дно агменяў выкладвалі камянямі. Вядомы таксама горныя і пячорныя станы, што ўжываліся пастухамі. Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што афанасьеўская тэхналогія выплаўкі металаў доўгі час заставалася ізаляванай ад іншых рэгіёнаў.

Лепей вывучаны магільні. Яны адрозніваюцца невялікімі памерамі, часцяком сустракаюцца курганы. Магільныя камеры ўяўляюць колы з каменю і каменных пліт, зверху перакрытыя драўляным бярвеннем ці каменнымі плітамі. Нябожчыкі ляжаць на спіне з сагнутымі ў каленах нагамі ці на боку ў скурчаным стане. У магільні клалаўся керамічны або драўляны посуд, каменныя сякеры, бронзавыя прылады, ювелірныя вырабы з камення, золата, медзі, срэбра.

## Спасылкі 
* Афанасьевская культура // «Историческая энциклопедия Сибири» (2009)
* Афанасьевская культура. Эпоха энеолита 
* Первые скотоводы и металлурги Хакасии 

Катэгорыя:Археалагічныя культуры Казахстана
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Кітая
Катэгорыя:Археалогія ў Манголіі
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Расіі
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Азіі
Катэгорыя:Бронзавы век
Мукдэнскі інцыдэнт

**Мукдэнскі інцыдэнт** - падрыў чыгункі каля Мукдэна (сёння Шэньян) і наступ Квантунскай арміі Японіі на кітайскія пазіцыі, што стала пачаткам захопу Маньчжурыі і прадвесцем Другой сусветнай вайны на Далёкім Усходзе. Часам пад *Мукдэнскім інцыдэнтам* разумеюць усе ваенныя дзеянні канфлікту, з 18 верасня 1931 да 18 лютага 1932 года.

## Гісторыя 
Пасля паразы ў руска-японскай вайне 1904-1905 Расійская імперыя перадала Японіі свае правы на арэнду бóльшей часткі Паўднёва-Маньчжурскай чыгункі. Часткі Імператарскай арміі Японіі (Квантунская армія) ахоўвалі дарогу на тэрыторыі Ляадунскага паўвострава да мяжы з Кітаем на поўдзень ад Мукдэна, у якой знаходзіўся кітайскі сямітысячны гарнізон крэпасці Бэйдаін пад камандаваннем Чжан Сюэляна. Камандаванне Квантунскай арміі выяўляла залішнюю самастойнасць на паўвостраве, што некалькі трывожыла Токіа, але, тым не менш, да 1930 года быў падрыхтаваны план па захопу Маньчжурыі.

Група японскіх афіцэраў (палкоўнікі Сэйсіра Ітагакі і Кэндзі Даіхара, падпалкоўнік Кандзі Ісівара, маёр Такаёсі Танака) 31 сакавіка 1931 года, паставіўшы ў вядомасць камандаванне, узгаднілі план правакацыі і наступнай атакі на Бэйдаін і Мукдэн. Пад выглядам плавальнага басейна для афіцэрскага клуба яны абсталявалі бункер і ўсталявалі ў ім дзве 9,2-цалевыя гарматы. Старэйшы лейтэнант Суэморы Камота, які вартаваў малоэксплуатуемы ўчастак чыгункі недалёка ад нейтральнай паласы, заклаў каля аднаго з двух шляхоў невялікі зарад выбухоўкі. Прыкладна ў 22:20 18 верасня адбыўся выбух, які пашкодзіў паўтара метра рэек. Праз некалькі хвілін па другім шляху ў Мукдэн шчасна прайшоў пасажырскі састаў.

Ноччу абедзве японскія гарматы пачалі бамбардзіроўкі Бэйдаіна, пасля чаго каля 500 японскіх салдат адправіліся на штурм крэпасці. Дрэнна навучаны кітайскі гарнізон адступіў з крэпасці, страціўшы амаль 500 чалавек забітымі, пасля чаго японцы захапілі і Мукдэн. Камандуючы Квантунскай арміяй генерал Сігэру Хандзё разгарнуў армію і рушыў яе ўглыб кантынента. Чжан Сюэлян, быўшы кіраўніком Паўночна-Усходняй арміі, нягледзячы на фармальнае прызнанне вяршэнства Чан Кайшы пасля Паўночнага вызвольнага паходу, быў вельмі варожа настроены ў адносінах да Гаміньдана. Ваенныя дзеянні ўсё ж прымусілі яго запытаць дапамогі ў Чан Кайшы. Аднак яму адказалі адмовай, і Чжан Сюэлян вымушаны быў адступаць, захоўваючы армію. Да канца зімы Манчжурыя была цалкам у руках японцаў.

## Літаратура 
* *George Alexander Lensen.* The Damned Inheritance. The Soviet Union and the Manchurian Crises 1924—1935. — The Diplomatic Press, 1974.

## Спасылкі 
* Маньчжурскі інцыдэнт на ww2db.com
* Маньчжурскі крызіс на infocheese.com

Катэгорыя:Япона-кітайская вайна (1937—1945)
Катэгорыя:Міжваенны перыяд
Катэгорыя:Канфлікты 1931 года
Dryobalanops aromatica

**Dryobalanops aromatica** — дрэва, від раслін сямейства Dipterocarpaceae. Гэты від — адно з некалькіх дрэў, у якіх выяўляецца феномен, вядомы як сарамлівасць кроны.

## Сінонімы 
* 
*  nom. inval.
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Распаўсюджанне і апісанне 
Від распаўсюджаны на Суматры, Малайскім паўвостраве і Барнеа. Гэта вялікае дрэва, вышыня якога дасягае 65 і нават 75 м. Як адна з найважнейшых крыніц камфары, дрэва прыцягвала арабскіх гандляроў, якія наведвалі Барнеа. У той час яно цанілася даражэй золата. Расліна змяшчае бергенін, вініферыны, дыптаінданезін і шэраг іншых рэчываў.

Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Мальвакветныя
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1805 годзе
Клод-Віктор Перэн

**Клод-Віктор Перэн** (; , Ламарш — , ) — Маршал Імперыі (1807), герцаг Белюно (1808 год), ваенны міністр Францыі (1821—1823).

Катэгорыя:Маршалы Напалеона I
Катэгорыя:Кіраўнікі ваеннага ведамства Францыі
Амосенкі (значэнні)

Назву **Амосенкі** маюць:

* Амосенкі — вёска ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі
* Амосенкі — комплекс археалагічных помнікаў каля вёскі Амосенкі
Варыконд

**Варыко́нд** (ад  — пераменны і  — кандэнсатар) — сегнетакерамічны кандэнсатар з нелінейнай залежнасцю ёмістасці ад прыкладзенага электрычнага напружання або тэмпературы (тэрмакандэнсатар).

Па канструкцыі бываюць дыскавыя, пласціністыя і плёначныя. У якасці ізалятара выкарыстоўваецца спецыяльная кераміка, валодаючая ўласцівасцямі сегнетаэлектрыкаў.

Выкарыстоўваюцца у параметрычных стабілізатарах току, узмацняльніках магутнасці і напружання, памнажальніках частаты і інш.

## Літаратура 
*  — С. 19.
* Справочник по электрическим конденсаторам / М. Н. Дьяконов, В. И. Карабанов, В. И. Присняков и др.; Под общ. ред. И. И. Четверткова и В. Ф. Смирнова. — М.: Радио и связь, 1983. — С. 520—525.

Катэгорыя:Электронныя кампаненты
Пірафіты

**Пірафіты** — група раслін, устойлівых да ўздзеяння агнём: пажары прарэжваюць іх крону, але спрыяюць іх развіццю, угнойваючы глебу попелам. Самая вядомая з такіх раслін — , вядомы пад народнай назвай «неапалімая купіна». Іншыя расліны, якія адносяцца да пірафітаў —  з роду вастракільніца і некаторыя віды дуба.

Некаторыя расліны рэгулярна адчуваюць уплыў пажараў, калі тэмпература кароткачасова павышаецца да сотняў градусаў. Пажары асабліва частыя ў саваннах, у сухіх жорсткалістых лясах і хмызняковых зарасніках тыпу чапараля. Там вылучаюць групу раслін-пірафітаў, устойлівых да пажараў. У дрэў саваннаў на стаўбурах тоўстая корка, насычаная вогнетрывалымі рэчывамі, якія надзейна абараняюць унутраныя тканкі. Плады і насенне пірафітаў маюць тоўстыя, часта адраўнелыя покрывы, якія расколваюцца ад уздзеяння агню.

## Спасылкі 
* Хімічны каталог: пірафіты
Зімовыя Юнацкія Алімпійскія гульні 2024

**Зімовыя Юнацкія Алімпійскія гульні 2024**, афіцыйна вядомыя як **Юнацкія Гульні IV Алімпіяды** (2024 Winter Youth Olympics), прайшлі ў 2024 годзе, ў Канвонда (Паўднёвая Карэя).

## Кандыдаты 
* Сафія, Балгарыя
* Брашоў, Румынія
* Ушуая, Аргенціна
* Харбін, Кітай

2024
Кульбачына (значэнні)

Назву **Кульбачына** маюць:

* Кульбачына — вёска ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі
* Кульбачына — гарадзішча каля вёскі Кульбачына