Выбары ў Вярхоўны Савет Беларускай ССР (1990)

**Выбары ў XII Вярхоўны Савет Беларускай ССР** адбыліся 4 сакавіка 1990 года на тэрыторыі БССР адначасова з выбарамі народных дэпутатаў РСФСР і на Украіне. Праходзілі па аднамандатных акругах па мажарытарнай выбарчай сістэме. Было абрана каля 90 % прадстаўнікоў Камуністычнай партыі і да 10 % дэпутатаў, апазіцыйныя кіруючай партыі.

## Перадгісторыя 
У кастрычніку 1989 года Вярхоўны Савет Беларускай ССР прыняў Закон «Аб выбарах народных дэпутатаў Беларускай ССР», якім было прадугледжана правядзенне выбараў па аднамандатных выбарчых акругах. Новы закон скараціў колькасць складу парламента (з 485 членаў да 360), што з’яўлялася характэрнай тэндэнцыяй скарачэння заканадаўчых органаў улады па ўсёй тэрыторыі Савецкага Саюза у канцы 1980-х гг. Змянілася таксама і найменне абраных членаў Савета, якія цяпер сталі называцца народнымі дэпутатамі.

Згодна з законам 50 народных дэпутатаў БССР абіралася грамадскімі арганізацыямі: Беларускай рэспубліканскай арганізацый ветэранаў вайны і працы (29 месцаў), Беларускім таварыствам інвалідаў (7 месцаў), Беларускім таварыствам сляпых (7 месцаў) і Беларускім таварыствам глухіх (7 месцаў) «на іх з’ездах, канферэнцыях альбо пленумах іх рэспубліканскіх органаў».

З’яўляліся першымі выбарамі ў савецкай Беларусі, якія праводзіліся на альтэрнатыўнай аснове.

## Правядзенне 
Выбары ў Вярхоўны Савет БССР прайшлі адначасова з выбарамі дэпутатаў мясцовых Саветаў і адбыліся 4 сакавіка 1990 года. Асаблівасцю выбараў, характэрнай не для ўсіх іншых саюзных рэспублік, было прадастаўленае права жыхарам іншых рэспублік СССР, якія знаходзіліся ў дзень выбараў на тэрыторыі Беларусі, таксама прымаць удзел у выбарах.

У 310 акругах было вылучана 1 680 кандыдатаў, зарэгістравана — 1 544. З іх 88,5 % раней не былі дэпутатамі Вярхоўнага Савета рэспублікі. На адзін мандат у сярэднім прэтэндавалі каля пяці чалавек. У некаторых акругах колькасць прэтэндэнтаў даходзіла да 16. Па адным кандыдаце вылучылі толькі ў 20 акругах.

## Вынікі 
У першым туры прынялі ўдзел 6 356 210 з 7 308 156 уключаных у спіс выбаршчыкаў, былы абраны 98 дэпутатаў. У другім туры, які адбыўся 17-18 сакавіка, удзельнічалі 3 494 607 выбаршчыкаў, ці 77,2 %, былі абраны 131 дэпутат. Самым маладым дэпутатам быў 24-гадовы ваенаслужачы, старшы лейтэнант Ігар Пелагеча. Самымі старымі — 75-гадовыя Васіль Сінчылін і Іван Ціханаў, абраныя ад ветэранскай арганізацыі.

Па выніках выбараў, пераважную частку Савета (каля 90 %) склалі прадстаўнікі КПСС і лаяльныя дзяржаўнай уладзе дэпутаты. Улетку 1990 года адбылося палітычнае структураванне Вярхоўнага Савета. Большая частка народных дэпутатаў, абраных пры падтрымцы БНФ і ўзначаленага ім Дэмакратычнага блока, аб’ядналіся ў Дэпутацкую апазіцыю БНФ. Дэкларацыю апазіцыі падпісалі 48 чалавек. Крыху раней, у чэрвені 1990 года, была створаная Дэпутацкая група БНФ, якая налічвала 26 удзельнікаў («каля 30»). Шырокім і малаарганізаваным аб’яднаннем усіх дэпутатаў, прыхільных да рэформ, стаў Дэмакратычны дэпутацкі клуб (ДДК) на чале са Станіславам Шушкевічам, у які ўступілі каля 100 народных дэпутатаў. На іншым полюсе палітычнага спектра найбольшае значэнне мела «партгрупа», аб’яднанне кансерватыўна настроеных камуністаў, яна ўключала да 150 народных дэпутатаў. Пазней урад Вячаслава Кебіча абапіраўся на Дэпутацкую групу «Беларусь».

На выбарах у Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці перамог будучы Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка. Таксама ў лік дэпутатаў увайшлі Станіслаў Шушкевіч і Зянон Пазняк.

Старшынёй Вярхоўнага Савета, што адпавядала статусу фармальнага кіраўніка беларускай дзяржавы, быў абраны Мікалай Дземянцей.
* 27 жніўня 1990 года ў скарзе грамадзяне В. П. Жукоўскі, Л. Д. Фралоў, Т. В. Маслюкоў сцвярджалі, што абранне ў Светлагорску В. Г. Ціхіні нелегітымнае, бо прайшло з грубейшымі парушэннямі: нібыта колькасць выбаршчыкаў у параўнанні з мінулымі выбарамі была заніжана на 2,5 тыс. чал., бюлетэні выдаваліся без прад’яўлення пашпарта і г. д.

Катэгорыя:Сакавік 1990 года
Катэгорыя:1990 год у Беларусі
Катэгорыя:Выбары 1990 года
Катэгорыя:Выбары ў СССР
Катэгорыя:Парламенцкія выбары ў Беларусі
Катэгорыя:Падзеі 4 сакавіка