open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Марк Рутэ

**Марк Рутэ** (; , ) — нідэрландскі палітык, Прэм’ер-міністр Нідэрландаў (2010—2014), Генеральны сакратар НАТА (з 2024).

Нарадзіўся ў шматдзетнай рэфармацкай сям’і. Скончыў Лейдэнскі ўніверсітэт, дзе вывучаў гісторыю. У 2002 годзе стаў дзяржаўным сакратаром (намеснікам міністра) працы і сацыяльнай абароны, у 2004 годзе — дзяржаўным сакратаром па адукацыі, культуры і навуцы. У 2006 годзе быў абраны кіраўніком ліберальнай Народнай партыі за волю і дэмакратыю. На парламенцкіх выбарах 2010 года яго партыя атрымала 1 926 551 (20,5 %) галасоў і 31 месца ў парламенце. Падчас перадвыбарнай кампаніі Рутэ абяцаў значнае скарачэнне дзяржаўных выдаткаў і памяншэнне матэрыяльнай дапамогі для імігрантаў з мэтай барацьбы з насупствамі эканамічнага крызісу.

14 кастрычніка 2010 года быў прызначаны новым прэм’ер-міністрам Нідэрландаў каралевай Беатрыкс, хаця складванне кіруючай кааліцыі яшчэ не скончылася. Народная партыя за волю і дэмакратыю стварыла кааліцыю з партыяй Хрысціянска-дэмакратычны заклік. Абедзве партыі разам мелі толькі 52 дэпутацкіх месца пры 76 неабходных. Урад будзе падтрымліваць ультраправая Партыя волі, якая, аднак, не будзе прадстаўлена міністрамі. На пасадзе прэм’ер-міністра Рутэ мае намер скараціць дэфіцыт бюджэту, павялічыць пенсійны ўзрост на адзін год і ўзмацніць жорсткасць правілаў іміграцыі ў краіну. Пакінуў пасаду 2 ліпеня 2024 года.

З 1 кастрычніка 2024 года Марк Рутэ займае пасаду Генеральнага сакратара НАТА. 

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Раздзел Марка Рутэ на сайце партыі  
* Профіль на сайце парламента 

Катэгорыя:Члены Народнай партыі за свабоду і дэмакратыю
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Нідэрландаў
Катэгорыя:Палітыкі Нідэрландаў
Хосні Мубарак

**Махамад Хосні Саід Мубарак** (, ) — чацвёрты прэзідэнт Егіпта з 14 кастрычніка 1981 года па 11 лютага 2011 года.

Быў прызначаны віцэ-прэзідэнтам Рэспублікі Егіпет пасля доўгай службы ў егіпецкіх ВПС. У адпаведнасці з Канстытуцыяй прызначаны прэзідэнтам пасля таго, як прэзідэнт Садат быў забіты на ваенным парадзе 6 кастрычніка 1981 г. Сышоў з пасады ў пачатку 2011 г. пасля 18 дзён масавых пратэстаў.

## На чале дзяржавы 
Адразу пасля свайго прызначэння правёў шэраг мерапрыемстваў па барацьбе з карупцыяй. Былі аддадзены пад суд шматлікія сваякі і набліжаныя Садата, некаторыя высокапастаўленыя дзяржаўныя чыноўнікі.

Прэзідэнт Мубарак быў пераабраны большасцю галасоў на рэферэндумах у 1987, 1993 і 1999 гадах. Галасаванне праходзіла па адзінай кандыдатуры. Неабходнасць рэферэндумаў абгрунтоўвалася захаваннем надзвычайнага становішча ў краіне, выкліканага абвастрэннем ісламскай праблемы з-за дзейнасці радыкальных арганізацый.

Мубарак перагледзеў палітыку Садата ў адносінах з апазіцыяй. З турмаў былі вызвалены некалькі сотняў членаў апазіцыйных арганізацый, змякчыў умовы дзейнасці апазіцыйных партый, ім было дазволена выдаваць уласныя газеты. У той жа час шэраг фундаменталісцкіх арганізацый былі разгромленыя, некаторыя іх члены пакараны. У прыватнасці, былі пакараныя ўдзельнікі забойства прэзідэнта Садата.

Мубарак кіраваў краінай на пасадзе прэзідэнта 29 гадоў. Пры ім было адноўлена членства Егіпта ў Лізе арабскіх дзяржаў (прыпыненае пасля падпісання Садатам егіпецка-ізраільскага пагаднення), а штаб-кватэра арганізацыі была вернутая ў Каір. Егіпет прымаў удзел у вайне ў Персідскім заліве ў 1991 г. на баку міжнароднай кааліцыі.

Ён выступаў супраць амерыканскага ўварвання ў Ірак у 2003 г., але потым не заклікаў да неадкладнага вываду акупацыйных сіл, мяркуючы, што гэта прычыніць намнога больш шкоды.

## Пасля адстаўкі 
Хосні Мубарак кіраваў Егіптам з 1982 па 2011 год і быў скінуты ў выніку Арабскай вясны. Пасля адхілення ад улады ён шэсць гадоў правёў у зняволенні. Яго абвінавачвалі ў забойстве сотняў пратэстоўцаў у ходзе «арабскай вясны». Сам Мубарак адмаўляў, што аддаваў загад. У 2012 годзе яго прыгаварылі да пажыццёвага зняволення, але ў сакавіку 2017 года апраўдалі, пасля чаго ён выйшаў на волю.

## Зноскі
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прэзідэнты Егіпта
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Егіпта
Катэгорыя:Ганаровыя дактары МДІМА
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Залатога арла
Катэгорыя:Палітыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Выпускнікі Ваеннай акадэміі Генеральнага штаба Узброеных сіл Расійскай Федэрацыі
Катэгорыя:Выпускнікі Ваеннай акадэміі імя М. В. Фрунзэ
Катэгорыя:Выпускнікі Фрунзенскага ваеннага авіяцыйнага вучылішча
Катэгорыя:Маршалы Егіпта
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Егіпце
Махамед Нагіб

**Махамед Нагіб** (нар.  — ) — першы прэзідэнт рэспублікі Егіпет пасля рэвалюцыі 1952 года.

## Біяграфія 
У пачатку 20-х пераехаў з Хартума ў Каір, дзе спачатку працаваў ахоўнікам, а затым паступіў на службу ў войска. Нагіб пабудаваў даволі ўдалую ваенную кар’еру, да 1940 года зрабіўся адным з найбольш высокапастаўленых егіпецкіх вайскоўцаў. Тым не менш, ён не заслугоўваў палітычнага даверу караля і двойчы спрабаваў падаць у адстаўку. Абодва разы кароль не задаволіў яго прашэнне. У 1948 годзе удзельнічаў у вайне з Ізраілем.

У 1949 годзе Нагіб таемна ўступіў у , які склаў ядро апазіцыі каралю. 23 ліпеня 1952 года сумесна з Гамаль Абдул Насерам і Анварам Садатам Нагіб ажыццявіў у Егіпце , вядомы як Ліпеньская рэвалюцыя. 18 чэрвеня 1953 года Нагіб зрабіўся першым прэзідэнтам Егіпта.

Аднак адразу ж пасля прыходу да ўлады пачаліся спрэчкі з нагоды новага курсу Егіпта, у выніку ўжо ў 1954 рашэннем Савета рэвалюцыйнага кіраўніцтва Нагіб быў зняты з паста. Насер, у прыватнасці, прад’явіў яму абвінавачванні ў дыктатарскіх амбіцыях.

Катэгорыя:Кіраўнікі Егіпта
Ян Петэр Балкенэндэ

**Ян Петэр Балкенэндэ** (; , Бізелінге, Зеландыя) — нідэрландскі дзяржаўны і палітычны дзеяч.

## Ранняя кар’ера 
Балкенэндэ вывучаў юрыспрудэнцыю і гісторыю ў Свабодным універсітэце Амстэрдама. У 1992 годзе абараніў доктарскую дысертацыю. З 1982 па 1984 год быў юрыстам у Савеце галандскіх універсітэтаў. Затым да 1998 года працаваў у навуковым інстытуце палітычнай партыі Хрысціянска-дэмакратычны заклік (ХДЗ), якую пасля (1 кастрычніка 2001 года) узначаліў. У 2002 годзе ён як лідар ХДП, партыі, якая атрымала перамогу на выбарах, упершыню стаў прэм’ер-міністрам. На выбарах 2006 года ХДП зноў атрымала найбольшую колькасць галасоў. І праз 3 месяцы — у лютым 2007 года —  Балкенэндэ зноў узначаліў кабінет, які склаўся з прадстаўнікоў трох партый: ХДП, Партыі працы і Хрысціянскага саюза. 9 лютага 2007 каралева Беатрыкс даручыла Балкенэндэ сфарміраваць новы ўрад Нідэрландаў.

Катэгорыя:Палітыкі Нідэрландаў
Нью-Брансуік

**Нью-Брансуік** — правінцыя на ўсходзе Канады, адна з трох так званых Прыморскіх правінцый і адзіны суб’ект канфедэрацыі, афіцыйна абвешчаны двухмоўным (афіцыйнымі з’яўляюцца англійская і французская мовы).

Сталіца — Фрэдэрыктан, найбуйнейшы горад — Сент-Джон, другі па велічыні горад правінцыі — Монктан. Найбуйнейшы востраў правінцыі — Гранд-Мэнан.

Насельніцтва — 757 тыс. чалавек (8-е месца сярод правінцый; даныя 2001 года).

Катэгорыя:Правінцыі Канады
Ньюфаўндленд і Лабрадор

**Ньюфаўндленд і Лабрадор** — правінцыя Канады, дзясятая па ліку ў складзе канфедэрацыі. Сталіца — Сент-Джонс. Насельніцтва 533,8 тыс. (9-е месца ў краіне, даныя 2001 г.). Увайшла ў склад Канады як былы дамініён Ньюфаўндленд у 1949. У 1964 урад правінцыі Ньюфаўндленд пачаў сябе называць як Урад Ньюфаўндленд і Лабрадор, з унясеннем папраўкі ў Канстытуцыю Канады 6 снежня 2001 да назвы правінцыі дадаўся «Лабрадор».

Катэгорыя:Правінцыі Канады
Беатрыкс

{{Дзяржаўны дзеяч
| беларускае імя      = Беатрыкс
| арыгінальнае імя = Beatrix
| дата нараджэння    = 
| дата смерці      =
| месца нараджэння   = 
| месца смерці     =
| партрэт          = Koningin Beatrix in Vries.jpg
| подпіс          =
| тытул            = Каралева Нідэрландаў
| парадак-жонак      = 6
|сцяг              = Royal Standard of the Netherlands.svg|
| каранацыя        =
| перыядпачатак     = 30 красавіка 1980
| перыядканец      = 30 красавіка 2013 
| папярэднік   = Юліяна
| пераемнік = Вілем-Аляксандр
| іншыя тытулы    = *прынцэса Нідэрландаў, прынцэса Аранская-Насау і прынцэса фон Ліпэ-Бістэрфельд*
| муж           = 
| дзеці             = 
| дынастыя         = 
| бацька = 
| маці = 
| аўтограф = 
| узнагароды = {

-

-

-
  
-

-

-

}
{ style="background:transparent"

-

-

-

}
| Commons = Beatrix of the Netherlands
}}
**Яе вялікасць каралева Беатрыкс Вільгельміна Армгард** (; нар. 31 студзеня 1938) — каралева Нідэрландаў з 1980 (пасля адрачэння маці ад прастола), з Аранскай дынастыі, дачка каралевы Юліяны і прынца Бернарда фон Ліпэ-Бістэрфельда.

Праўленне Беатрыкс — трэцяе паслядоўнае жаночае валадаранне ў гісторыі каралеўства з 1890. Такім чынам, усё XX стагоддзе ў Нідэрландах валадарылі толькі жанчыны.

28 студзеня 2013 года Каралева Беатрыкс абвясціла па тэлебачанні, што 30 красавіка 2013 года, у дату традыцыйнага свята Дня Каралевы (), яна адрачэцца ад трона на карысць свайго старэйшага сына.

## Спасылкі 
* Афіцыйны вэб-сайт Каралеўскага дому Нідэрландаў

Катэгорыя:Каралі нідэрландскія
Катэгорыя:Аранская дынастыя
Катэгорыя:Кіруючыя каралевы
Катэгорыя:Жанчыны-кіраўнікі дзяржаў і ўрадаў
Катэгорыя:Узнагароджаныя Залатым Медалём Кангрэса
Катэгорыя:Лаўрэаты міжнароднай прэміі імя Карла Вялікага
Катэгорыя:Прынцэсы Нідэрландаў
Саскачэван (правінцыя)

**Саскачэван** — правінцыя на поўдні цэнтральнай часткі Канады, 9-я ў складзе канфедэрацыі. Сталіца — горад Рэджайна, найбуйнейшы горад — Саскатун. Саскачэван мяжуе на захадзе з правінцыяй Альберта, на поўначы з Паўночна-заходнімі тэрыторыямі, на ўсходзе з правінцыяй Манітоба, а на поўдні з амерыканскімі штатамі Мантана і Паўночная Дакота.

З 2009 года насельніцтва Саскачэвана ацэньваецца ў 1.035.000 чалавек канадскім урадам. Жыхары ў асноўным жывуць у паўднёвай палове правінцыі. З агульнай колькасці насельніцтва 257300 жывуць у найбуйнейшым горадзе правінцыі, Саскатуне, у той час як 194971 жывуць у сталіцы правінцыі, Рэджайне. Іншыя буйныя гарады — Прынс-Альберт, Муз Джо, Ёрктан, Свіфт Карэнт і Норт Бэтлфард.

Саскачэван быў упершыню даследаваны еўрапейцамі ў 1690 годзе і першыя паселішчы еўрапейцаў з'явіліся ў 1774 годзе; да гэтага ён быў заселены карэннымі плямёнамі. Тэрыторыя зрабілася правінцыяй у 1905 годзе.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Правінцыі Канады
Рэджайна

**Рэджа́йна** — сталіца і другі па колькасці насельніцтва горад канадскай правінцыі Саскачэван. У 2006 годзе насельніцтва горада складала 179,2 тыс. чалавек, метраполіі — 194,9 тыс. У раёнах Рэджайны і Саскатуна пражывае больш за 40 % жыхароў Саскачэвана.

Рэджайна была заснавана ў канцы XIX стагоддзя, у 1882 годзе селішча атрымала сучасную назву ў гонар каралевы Вікторыі.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Леслі Нільсен

Катэгорыя:Гарады Саскачэвана
Саскатун

**Саскату́н** () — найбуйнейшы горад канадскай правінцыі Саскачэван.

Горад быў заснаваны ў 1883 годзе ў цэнтральнай частцы сучаснага Саскачэвана на вышыні каля 480 м над узроўнем мора Джонам Лэйкам і атрымаў сваю назву ў гонар ягады *Saskatoon Berry* — аднаго з віду іргі, якая шырока сустракаецца ў правінцыі.

Насельніцтва горада складае 202,3 тыс. чалавек (2006), гэта больш пятай часткі ўсіх жыхароў правінцыі Саскачэван. Сярод гарадоў Канады Саскатун займае 23-е месца, метраполія (233,9 тыс.) — 17-е месца. У горадзе ёсць буйная ўкраінская абшчына.

## Гарады-пабрацімы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Саскачэвана

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1883 годзе
Паўночна-Заходнія тэрыторыі

**Паўночна-Заходнія тэрыторыі** — тэрыторыя ў складзе Канады, знаходзіцца ў паўночнай частцы краіны, у прыпалярным рэгіёне. Сталіца з 1967 года — Елаўнайф. Плошча  (3-е месца) (15,2 % вада). Насельніцтва  (11-е месца, даныя 2009 года).

## Геаграфія 
Тэрыторыі размешчаны ў паўночна-заходняй арктычнай частцы Канады. Мяжуюць на поўдні з правінцыямі Саскачэван, Альберта і Брытанская Калумбія, на паўночным усходзе і ўсходзе — з правінцыяй Нунавут. На захадзе мяжуюць з тэрыторыяй Юкан. На поўначы абмываюцца Паўночным Ледавітым акіянам. Азёры: возера Колвіл.

Катэгорыя:Тэрыторыі Канады
Елаўнайф

**Елаўнайф** () — горад на поўначы Канады, з 1967 года адміністрацыйны цэнтр Паўночна-Заходніх тэрыторый. Насельніцтва - 18 700 чалавек (2006).

Тэрыторыя сучаснага Елаўнайф пачала асвойвацца еўрапейскімі пасяленцамі ў канцы 1920-х гадоў, а сам горад, утвораны ў сярэдзіне 1930-х, зрабіўся цэнтрам золатаздабываючай прамысловасці. Акрамя золата ў наваколлях здабываюцца серабро і ўран.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Галерэя 

Image:Downtown Yellowknife 2.jpg
Image:Old Town and N'Dilo.JPG
Image:Wildcat Cafe Yellowknife Northwest Territories Canada 02.jpg

Катэгорыя:Гарады Канады
Сент-Джонс (Ньюфаўндленд і Лабрадор)

**Сент-Джонс** () — горад у Канадзе, сталіца правінцыі Ньюфаўндленд і Лабрадор.

Размешчаны на паўднёвым усходзе вострава Ньюфаўндленд на паўвостраве Авалон на ўзбярэжжы Атлантычнага акіяна.

Насельніцтва — 100 646 чалавек (2006). Гэта другі па колькасці жыхароў горад на атлантычным узбярэжжы Канады пасля Галіфакса.

## Эканоміка 
Горад з’яўляецца вузлом аўтамабільных дарог і рыбалоўнай базай на Атлантычным акіяне. Дзейнічаюць чыгуначная станцыя, порт, міжнародны аэрапорт.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Ньюфаўндленда і Лабрадора
Катэгорыя:Ньюфаўндленд
Мары Ківініемі

**Мары Ёхана Ківініемі** (, , Сейняёкі, Правінцыя Паўднёвая Пах’янмаа (Паўднёвая Астработнія), Фінляндыя) — фінскі палітык, старшыня партыі Фінляндскі цэнтр, Прэм’ер-міністр Фінляндыі (22 чэрвеня 2010 — 22 чэрвеня 2011).

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт  

Катэгорыя:Палітыкі Фінляндыі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Фінляндыі
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Жанчыны-палітыкі Фінляндыі
Джэймс Эрык Драманд

Сэр **Джэймс Эрык Драманд**, пазней 16-ы граф Перт, (; 17 жніўня 1876 — 15 снежня 1951) — член палаты прадстаўнікоў ад Шатландыі (1941—1951), брытанскі дыпламат і першы Генеральны сакратар Лігі Нацый.

## Біяграфія 
Зводны брат Уільяма Драманда, 15-га Графа Перта, Эрык Драманд нарадзіўся ў Паўночным Ёркшыры, Англія. Ён атрымаў адукацыю ў Ітане і пачаў сваю кар’еру ў Міністэрстве замежных спраў у 1900 годзе. У 1906 годзе стаў асабістым сакратаром лорда Эдманда Фіцморыса, намесніка дзяржаўнага сакратара Міністэрства замежных спраў.

Драманд служыў у Лізе Нацый Генеральным сакратаром з 1920 па 1933 год, калі яго прызначылі паслом Вялікабрытаніі ў Італіі. У 1937 годзе пасля смерці свайго зводнага брата Эрык атрымаў у спадчыну тытул граф Перт і ўвайшоў у палату лордаў. У 1939 годзе Драманд вярнуўся ў Англію і падчас Другой сусветнай вайны служыў у якасці дарадцы ў Міністэрстве інфармацыі. З 1946 года і аж да сваёй смерці займаў пасаду намесніка кіраўніка Ліберальнай партыі ў Палаце лордаў.

Катэгорыя:Палітыкі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Дыпламаты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Паслы Вялікабрытаніі ў Італіі
Катэгорыя:Генеральныя сакратары Лігі Нацый
Спіс птушак Беларусі

**Пералік птушак Беларусі** ўключае 320 відаў.

Беларускамоўныя назвы даюцца ў адпаведнасці з пералікам птушак ад арганізацыі «Ахова птушак Бацькаўшчыны»

###  
* 
* 

###  
* 

=== 

###  
* 
* 

###  
* 
* 

###  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

###  
* 

###  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

###  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

###  
* 
* 

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* ОСОБЕННОСТИ ЗИМОВКИ ВРАНОВЫХ ПТИЦ В ГОРОДЕ МИНСКЕ 

*
Птушкі
Жэлю Жэлеў

**Жэлю Міцеў Жэлеў** (3 сакавіка 1935, Весялінава, Балгарыя — 30 студзеня 2015) — балгарскі філосаф і палітык, першы абраны дэмакратычным шляхам Прэзідэнт Рэспублікі Балгарыі.

Прэзідэнт Балгарыі з 1990 па 1997 гады (займаў пасаду два тэрміны: 1990—1992, 1992—1997).

## Біяграфія 
Жэлю Жэлеў нарадзіўся 3 сакавіка 1935 года ў сяле Весялінава, Шуменская вобласць. Атрымаў сярэднюю адукацыю ў Другой мужчынскай гімназіі ў Шумен, у 1958 годзе скончыў Сафійскі ўніверсітэт па спецыяльнасці «філасофія».

Пачаў працоўную дзейнасць сакратаром камітэта ДКМС ў родным сяле, дзе ў 1960 годзе быў прыняты ў БКП.

У 1961—1964 гадах вучыўся ў аспірантуры філасофскага факультэта на кафедры дыялектычнага і гістарычнага матэрыялізму Сафійскага ўніверсітэта імя Клімента Ахрыдскага. У 1974 годзе абараніў кандыдацкую, а ў 1988 годзе — доктарскую дысертацыі.

У 1975 годзе паступіў на працу ў Інстытут культуры. У 1977—1982 гадах загадчык секцыяй культуры і асобы ў Інстытуце.

У 1967 годзе скончыў працу над кнігай «Фашызм», якая будзе выдадзена толькі 15 гадоў пазней (у 1982 годзе) выдавецтвам «Народная младеж» накладам 10 тысяч асобнікаў. Праз тры тыдні кніга будзе забароненая і канфіскавана з кніжных магазінаў з-за відавочнага падабенства паміж фашысцкай дыктатурай і сацыялістычным ладам. Аднак 6 тысяч асобнікаў будзе ўсё ж прададзена.

Доктар філасофскіх навук (працы ў галіне анталогіі).

Катэгорыя:Прэзідэнты Балгарыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шуменскай вобласці
Міхал Ковач

**Міхал Ковач** (; 5 жніўня 1930, Любіша, Чэхаславакія — 5 кастрычніка 2016, Браціслава, Славакія) — славацкі палітычны і дзяржаўны дзеяч, апошні старшыня Федэральнага сходу Чэхаславакіі (1992), першы Прэзідэнт Славакіі (1993—1998).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 5 жніўня 1930 года ў Любішы (Чэхаславакія). скончыў Браціслаўскі універсітэт эканомікі і працаваў у Дзяржаўным Чэхаславацкім банку і іншых банках, у 1960-я гады — у Лондане і на Кубе. Падчас і пасля аксамітнай рэвалюцыі з 12 снежня 1989 года да 17 мая 1991 года быў міністрам фінансаў Славацкай рэспублікі. У пачатку 1991 года ён стаў адным з заснавальнікаў і віцэ-старшынёй партыі Рух за дэмакратычную Славакію. Яшчэ ў 1990 годзе будучы абраны дэпутатам Федэральнага сходу Чэхаславакіі, ён 25 чэрвеня 1992 года стаў яго старшынёй і сыграў важную ролю ў роспуску Чэхаславакіі. Прэзідэнт Славакіі з 2 сакавіка 1993 года па 2 сакавіка 1998 года.

Памёр 5 кастрычніка 2016 года ў Браціславе.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн., 1999, С.372

Катэгорыя:Асобы
Балід

**Балі́д** (; ад  — кідальная дзіда) — метэор яркасцю не менш за −4m (ярчэйшы за планету Венера), альбо мае прыкметныя вуглавыя памеры. Міжнародны астранамічны саюз не вызначае афіцыйна паняцця «балід».

Асабліва яркія баліды часам называюць супербалідамі.

Траекторыі палёту балідаў звычайна гіпербалічныя. Пры заходзе ў атмасферу Зямлі баліды пакідаюць след (хвост) з пылу і іянізаваных газаў. Ад баліда могуць аддзяліцца і ўпасці на Зямлю метэарыты. Палёт можа суправаджацца гукам; магчымае парушэнне радыёсувязі.

Буйныя баліды можна назіраць днём.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты
Катэгорыя:Астранамічныя з’явы
Катэгорыя:Назіральная астраномія
Катэгорыя:Планеталогія
Камета Галея

**Камета Гале́я** (афіцыйная назва **1P/Halley**) — яркая камета; адна з найдаўней вядомых перыядычных. Першая камета, для якой вызначылі эліптычную арбіту і перыядычнасць вяртанняў (англійскі астраном і прыродазнавец Эдмонд Галей; камета названая ў яго гонар). З каметай звязаныя метэорныя патокі Эта-Акваріды і Арыяніды.

## Рух 
Камета мае адлегласць перыгелія, роўную 0.587 а. а. і адлегласць афелія больш 35 а. а. Арбіта каметы моцна нахіленая да плоскасці экліптыкі — на 162,5° (т.ч. яна рухаецца ў кірунку, процілеглым руху планет). Эксцэнтрысітэт арбіты роўны 0.967275.

## Будова 
Па выніках даследаванняў, выкананых касмічнымі апаратамі, ядро каметы Галея ўяўляе сабой маналітнае цела няправільнай формы памерамі 16 на 8 км, масай каля 3х1014 кг і малой шчыльнасцю парадка 600 кг/м³. 

## Гісторыя і вывучэнне 
Камета Галея — адна з найдаўней вядомых перыядычных камет. Яна назіралася 31 раз, прычым упершыню — у 446 да н. э. (паводле іншых звестак, была заўважаная кітайцамі яшчэ ў 611 да н. э.). Да XVIII ст. лічылася, што гэта былі розныя каметы.

У XVIII ст. Галей склаў першы каталог элементаў арбіт камет, звярнуў увагу на супадзенне шляхоў камет 1531, 1607 і 1682 гадоў і выказаў здагадку, што тады назіралася адна і тая ж камета, якая абарачаецца вакол Сонца з перыядам прыкладна 75 гадоў. Таксама ён прадказаў вяртанне гэтай каметы ў 1758 годзе. Галей амаль адгадаў — камета вярнулася ў 1759 годзе, калі яго не было ў жывых. Прадказанне вяртання каметы Галея з'явілася бліскучым пацверджаннем механікі Ньютана.

У 1910 годзе Зямля праходзіла праз хвост каметы Галея. У сувязі з гэтым чакалася, што у руху Месяца будуць узбурэнні, што дапамагло б вызначыць масу каметы. Але іх не выявілася, і тым самым было даказана, што камета мае вельмі малую масу.

Першым з касмічных апаратаў, які здолеў наблізіцца да каметы, быў Піянер-7. У час апошняга праходжання перыгелія (1986) да каметы былі запушчаныя дзве міжпланетныя станцыі «Вега» (СССР), «Джота» (ЕКА) і «Суісеі» і «Сакігаке» (Японія). Місіі былі паспяховымі — апараты вывучылі камету зблізу ды зрабілі першыя здымкі каметнага ядра.

## Літаратура 
* Астраномія: падруч. для 11-га кл. устаноў агул. сярэд. адукацыі з беларус. мовай навучання / І. В. Галуза, У. А. Голубеў, А. А. Шымбалёў; пер. з рус. мовы Т. К. Слауты. — Мінск : Адукацыя і выхаванне, 2015. — 224 с. : іл. ISBN 978-985-471-765-4

Галея
Абсерваторыя

**Абсерваторыя** () — спецыялізаваная навуковая ўстанова, у тым ліку і збудаванне, якое выкарыстоўваецца для назірання зямных і/або астранамічных з’яў. Паходзіць ад .

Астраномія, кліматалогія, геалогія, метэаралогія і вулканалогія — прыклады дысцыплін, для якіх будаваліся абсерваторыі. Гістарычна, абсерваторыі былі простыя: напрыклад, Стоўнхендж або тыя, якія ўтрымлівалі толькі секстант (прыбор для вымярэння адлегласцяў паміж зоркамі).

## Гл. таксама 
* Астранамічная абсерваторыя
* Спіс кодаў абсерваторый

## Літаратура 
* Абсерваторыя //  С. 44.

## Спасылкі 
* Сусветная база даных планетарыяў (WPD)
Глэдвін Джэб

**Хуберт Майлс Глэдвін Джэб, 1-ы Барон Глэдвін**, больш вядомы як **Глэдвін Джэб** (анг. Hubert Miles Gladwyn Jebb, 1st Baron Gladwyn; 25 красавіка 1900 — 24 кастрычніка 1996) — брытанскі дыпламат, палітычны дзеяч і першы выканаўца абавязкаў Генеральнага сакратара Арганізацыі Аб'яднаных нацый.

## Выконваючы абавязкі Генеральнага сакратара ААН 
Пасля Другой сусветнай вайны Джэб служыў у якасці Выканаўчага сакратара падрыхтоўчай камісіі Арганізацыі Аб'яднаных Нацый. З кастрычніка 1945 па люты 1946 г. ён выконваў абавязкі Генеральнага сакратара Арганізацыі Аб'яднаных. 2 лютага генсекам ААН быў абраны нарвежац Тругве Лі.

## Пасол 
Па вяртанні ў Лондан, Джэб служыў намеснікам міністра замежных спраў Вялікабрытаніі Эрнэста Бевіна. У 1946—1947 гады ён быў таксама дарадцам па замежных справах ААН, затым прадстаўляў Вялікабрытанію пры падпісанні Брусельскага дагавора ў 1948 годзе. У 1950—1954 гады Джэб быў паслом Злучанага Каралеўства пры Арганізацыі Аб’яднаных Нацый, а ў 1954—1960 гады — паслом у Францыі.
Мнюта

**Мнюта** — возера ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Знаходзіцца ў басейне ракі Мнюта (цячэ праз возера), за 20 км на паўночны ўсход ад горада Глыбокае каля вёскі Вялец.

Плошча паверхні возера 0,96 км². Найбольшая глыбіня 14,1 м. Даўжыня 1,31 км. Найбольшая шырыня 1,15&nbsp;км. Даўжыня берагавой лініі 4,7&nbsp;км. Аб’ём вады 4,9 млн.&nbsp;м³. Плошча вадазбору 601 км².

Катлавіна возера амаль круглай формы эвразійнага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй 7—20 м, параслі лесам і хмызняком, на ўсход і паўднёвы ўсход 3—5 м, пад лугам ці разараныя. Берагі нізкія, пясчаныя. Зона мелкаводдзя шырынёй 20—40 м, на поўнач да 90—120 м. Дно ілістае. На возеры востраў плошчай 0,3&nbsp;га. Шырыня паласы надводнай расліннасці 10—30 м, на захадзе і поўначы 50—100 м. У паўночнай частцы ракой Мнюта возера злучаецца з возерам Вялец.

Каля возера вёскі Вялец, Азёркі.

## Літаратура 
* Блакітны скарб Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Г. Пашкоў і інш. — Мн., 2007. — С. 284.
*  — С. 502.
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Морфометрические параметры озёр Витебской области 

Катэгорыя:Азёры Глыбоцкага раёна
Канстанцін Пятс

**Канстанці́н Пятс** (; , Ліфляндская губерня — , Калінінская вобласць) — эстонскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Першы Прэзідэнт Эстоніі (1938—1940).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 23 лютага 1874 года ў Ліфляндскай губерні (Расійская імперыя).

12 сакавіка 1934 года будучы прэм’ер-міністрам Эстоніі ў паўнамоцтвах Дзяржаўнага старэйшыны ажыццявіў разам з Ёханам Лайданерам дзяржаўны пераварот. У выніку ваеннага перавароту было ўстаноўлена аўтарытарнае кіраванне і абвешчана аб стане надзвычайнага становішча. Пятс быў абвешчаны Дзяржаўным пратэктарам Эстоніі (Riigihoidja). Усе палітычныя партыі былі забаронены, ўведзеная цэнзура прэсы. Сваімі дзеяннямі Пятс не дапусціў перамогі на выбарах вапсаў (ветэранаў Вызваленчай вайны) — вельмі правага руху, які арыентаваўся на таталітарныя рэжымы тагачасных Італіі і Германіі. У 1938 быў абраны прэзідэнтам.

Пятс страціў уладу ў чэрвені 1940 года ў перыяд правядзення мерапрыемстваў па далучэнні Эстоніі да СССР. Ён быў арыштаваны савецкімі ўладамі і дэпартаваны разам з сям’ёй у ссылку ў горад Уфа ў канцы ліпеня 1940 года — яшчэ да афіцыйнага далучэння дзяржавы да СССР, якое адбылося 6-га жніўня таго ж года. Пазней ён быў пасаджаны ў турму без прад’яўлення абвінавачвання. Толькі ў 1952 Пятсу абвесцілі прысуд — 25 гадоў пазбаўлення волі.

Памёр 18 студзеня 1956 года ў псіхіятрычнай клініцы ў пасёлку Бурашава ў Калінінскай вобласці РСФСР.

Катэгорыя:Міністры абароны Эстоніі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Эстоніі
Катэгорыя:Прэзідэнты Эстоніі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Спікеры парламентаў
Катэгорыя:Пахаваныя на Лясных могілках Таліна
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Дзяржаўныя старэйшыны Эстоніі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Платона
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пярнумаа
Свіліца

**Свіліца** — рака ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці. Знаходзіцца ў басейне Заходняй Дзвіны.

## Назва 
На думку В. Жучкевіча, назва вёскі Свіла, каля якой працякае рака Свіліца, з’яўляецца назвай-тэрмінам, які можа мець значэнне: драўніна са звілістымі гадавымі кольцамі, стужачныя гліны або траснфармацыя з *цвіль* — (плесня, водарасці). *Цвіль* ці *свіль* — зарастаючае азярцо, якое пакрытае раскай, верхавое балота з зараснікамі сіўца і да т. п.).

А. Ванагас літоўскія гідронімы тыпу *Svilė, Svyla* выводзіў ад літоўскага *svilti* «гарэць без полымя, прыгараць; „гарэць“ ад холада». Далей да індаеўрапейскага **sṷel-* «тлець, гарэць». Значэнне мела быць звязанае з нізкай тэмпературай у рацэ.

## Гідраграфія 
Даўжыня ракі 10 км. Плошча вадазбору 98 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 3,1 ‰.
]]

Пачынаецца за 3 км на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка Падсвілле, упадае ў возера Пліса з захаду за 0,5 км на паўночны захад ад вёскі Юзафова. Прытокі — Агурнёўка і Вараноўка (злева).
У басейне Свіліцы азёры Белае, Алаізберг.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Блакітны скарб Беларусі : энцыклапедыя / рэдкал.: Г. Пашкоў і інш. — Мн., 2007.
* 

Катэгорыя:Рэкі Глыбоцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Мнюты
Аляксандр Квасьнеўскі

**Аляксандр Квасьнеўскі** (; , Бялагард, Кашалінскае ваяводства) — польскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, прэзідэнт Польскай Рэспублікі 1995—2005 (перавыбраны ў 2000 на пяцігадовы тэрмін).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Бялагарде (Польшча). У часы Польскай Народнай Рэспублікі з'яўляўся членам Сацыялістычнага саюза польскіх студэнтаў (па-польску Socjalistyczny Związek Studentów Polskich) і быў міністрам спорту ва ўрадзе ў 1980-х гадах. Пасля скасавання Польскай Народнай Рэспублікі стаў лідарам левага крыла Сацыял-дэмакратычнай партыі Польшчы, пераемніцы былой кіруючай Польскай аб'яднанай рабочай партыі, а таксама адным з заснавальнікаў Дэмакратычнага левага альянсу.

Квасьнеўскі быў абраны на пасаду прэзідэнта ў 1995 годзе, абыйдучы свайго суперніка, Леха Валенсу. Ён быў пераабраны на другі тэрмін у 2000 годзе ў вырашальнай перамогі з першага раунда. Ягоны тэрмін скончыўся 23 снежня 2005 г, калі ён перадаў уладу свайму пераемніку, кансерватару Леху Качыньскаму.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Палітыкі Польшчы
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Варшавы
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне гарадоў Польшчы
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Ерэвана
Катэгорыя:Прэзідэнты Алімпійскага камітэта Польшчы
Ленарт-Георг Меры

**Ленарт Меры** (; 29 сакавіка 1929, Талін, Эстонія — , Талін, Эстонія) — эстонскі пісьменнік і дзяржаўны дзеяч, прэзідэнт Эстоніі ў перыяд 1992—2001. Меры быў лідарам эстонскага руху за незалежнасць. Стрыечны брат Арнольда Меры.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 29 сакавіка 1929 года ў Таліне, у сям’і эстонскага дыпламата, пасля перакладчыка Шэкспіра на эстонскую мову, Георга Меры. Ленарт пакінуў Эстонію ў раннім узросце і разам са сваёй сям’ёй пераязджаў з краіны ў краіну, вучыўся ў дзевяці розных школах на чатырох розных мовах. Самыя цёплыя ўспаміны засталіся ў яго аб гадах праведзеных у парыжскім ліцэі Lycée Janson de Sailly. Акрамя сваёй роднай эстонскай, Ленарт Меры валодаў пяццю замежнымі мовамі: фінскай, французскай, нямецкай, англійскай і рускай.

З 1992 па 2001 гады — прэзідэнт Эстоніі. На прэзідэнцкай пасадзе прабыў два тэрміны і па эстонскай канстытуцыі быў пазбаўлены магчымасці балатавацца ў трэці раз.

Памёр 14 сакавіка 2006 года ў Таліне. Пахаваны ў Таліне на лясных могілках.

Катэгорыя:Выпускнікі Тартускага ўніверсітэта
Катэгорыя:Прэзідэнты Эстоніі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Эстоніі
Катэгорыя:Памерлі ад раку мозгу
Балеслаў Берут

**Бале́слаў Бе́рут** (, сапраўднае прозвішча **Бярна́цкі**, , псеўданімы **Яноўскі**, **Іва́нюк**, **Томаш**, **Бянькоўскі**, **Руткоўскі**; ) — польскі партыйны і дзяржаўны дзеяч, першы прэзідэнт ПНР.

## Біяграфія 
У 1938 годзе Камуністычная партыя Польшчы была распушчаная Іосіфам Сталіным, Берута ў сваю чаргу раней прысудзілі да 10 гадоў пазбаўлення волі ў Польшчы за антыдзяржаўную палітыку. Такім чынам Беруту ўдалося пазбегнуць вялікай чысткі, падчас якой было знішчана большасць лідараў камуністычнай партыі Польшчы. У 1938 годзе быў амніставаны і працаваў бухгалтарам у Варшаве.

Пасля пачатку Другой сусветнай вайны збег у Заходнюю Беларусь, неўзабаве занятую савецкімі войскамі, каб пазбегнуць прызыву ў войска. У 1943 годзе ўзначаліў новую Польскую працоўную партыю. Берут быў кіраўніком Часовага Нацыянальнага Урада, створаным прасавецку настроенымі палякамі ў Маскве.

Пасля вайны Берут сыграў важную ролю ў станаўленні ў Польшчы сталінісцкага рэжыму і прыгнечанні апазіцыі.

Берут быў прэзідэнтам у 1947—1952 гадах, а пасля абвяшчэння Польскай Народнай Рэспублікі быў прэм’ер-міністрам.

## Памяць 
Імем Балеслава Берута названа вуліца ў Мінску.

Катэгорыя:Палітыкі Польшчы
Лхаса

**Лхаса** — гарадская акруга ў Тыбецкім аўтаномным раёне КНР, адміністрацыйны цэнтр аўтаномнага раёна. Тое, што часта называюць «горадам Лхаса» (гістарычная сталіца Тыбета) — гэта сучасны раён Чэнгуань гарадской акругі Лхаса. Лхаса з’яўляецца таксама традыцыйнай рэзідэнцыяй Далай-ламы. Літаральна ў перакладзе з тыбецкай «Лхаса» азначае «месца багоў».

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел 
Гарадская акруга Лхаса дзеліцца на 1 раён, 7 паветаў:
* 1. Раён Чэнгуань
* 2. Павет Лхундруп
* 3. Павет Дамжунг
* 4. Павет Н’емо
* 5. Павет Чхушчур
* 6. Павет Талунгдэчхен
* 7. Павет Такце
* 8. Павет Малдрагунгкар

## Насельніцтва 
Насельніцтва горада Лхаса складае каля 250 тыс. чалавек, а агульнае насельніцтва муніцыпалітэта — 521,500, уключаючы мігрантаў і выключаючы ваенны гарнізон. 100 000 чалавек складаюць мігранты.

Па перапісу 2000 года 81,6 % насельніцтва складаюць этнічныя тыбетцы. У гэты лік не ўваходзяць салдаты і неафіцыйныя мігранты, большасць якіх — кітайцы. Паводле ацэнак тыбецкага ўрада ў выгнанні, этнічныя тыбетцы ў горадзе Лхаса складаюць меншасць.

У апошні час праходзіла істотная лібералізацыя эканомікі Кітая, нямала кітайцаў пасялілася таксама ў ваколіцах Лхасы, актывізавалі мясцовую эканоміку.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Тыбецкага аўтаномнага раёна
Катэгорыя:Будыйскія храмы і манастыры
Катэгорыя:Свяшчэнныя гарады
Каарла Юха Стольберг

**Каарла Юха Стольберг** (, народжаны. Карль Юхан Стольберг, ; , Суомусальмі — , Хельсінкі) — фінскі дзяржаўны і палітычны дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і пастара, па нацыянальнасці — швед. Пачаў навучанне ў сярэдняй школе ў Лахці, але пасля смерці бацькі яго сям’я, якая апынулася ў складаным фінансавым становішчы, пераехала ў Оўлу. У 1889 годзе атрымаў ступень бакалаўра правы ў Універсітэце Хельсінкі, там жа ў 1893 годзе скончыў дактарантуру, а ў наступным годзе стаў дацэнтам. У 1893 годзе ажаніўся з Ірэне Вяльберг, ад якой у Стольберга было шэсць дзяцей.

У 1898—1903 — сакратар сената, у 1914—1915 — старшыня парламента. У 1908—1918 — прафесар адміністрацыйнага права універсітэта ў Хельсінкі. У 1917 годзе стаў старшынёй Канстытуцыйнага Савета, перад якім стаяла задача распрацаваць мадэль будучага дзяржаўнага ладу для здабыла незалежнасць Фінляндыі. Падчас гэтай дзейнасці падтрымліваў ідэю ўвядзення рэспубліканскай формы праўлення. У 1918 годзе стаў першым старшынёй Вышэйшага Адміністрацыйнага суда.

У 1919—1925 — першы прэзідэнт Фінляндыі. На выбарах Прэзідэнта быў падтрыманы Нацыянальнай прагрэсіўнай партыяй і Аграрнай лігай, набраўшы 143 галасы і апярэдзіўшы свайго суперніка К. Г. Манэргейма, які атрымаў 50 галасоў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Палітыкі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Палітыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Фінляндыі
Катэгорыя:Прэзідэнты Фінляндыі
Катэгорыя:Асобы на марках
Пер Эвінд Свінхувуд

**Пер Эвінд Сві́нхувуд** (; 15 снежня 1861, Сяяксмякі — 29 лютага 1944, Луумякі) — фінскі палітычны дзеяч, прэзідэнт Фінляндыі ў 1931—1937 гадах.

У 1925 годзе быў вылучаны кандыдатам на пост прэзідэнта Фінляндыі, але на выбарах пацярпеў няўдачу. У 1930—1931 — прэм'ер-міністр, у 1931—1937 — прэзідэнт Фінляндыі. На гэтай пасадзе праводзіў як антыкамуністычную, так і антыфашысцкую палітыку. З аднаго боку, ён ініцыяваў арышт ўсіх камуністаў-членаў парламента, а з другога — здушыў Мянтсяльскае паўстанне, паднятае прафашысцкім лапуаскім рухам. На прэзідэнцкіх выбарах 1937 года пацярпеў паразу.

Падчас «зімовай вайны» беспаспяхова спрабаваў сустрэцца з Гітлерам і Мусаліні, але быў прыняты толькі Папам Піем XII. Карыстаўся вялікім даверам у жыхароў краіны, атрымаў ад іх мянушку «Ука-Пека» («Стары Пер»).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Фінляндыі
Катэгорыя:Прэзідэнты Фінляндыі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Фінляндыі
Катэгорыя:Актывісты супраць русіфікацыі
Катэгорыя:Фенаманы
Лаўры Крысціян Рэландэр

{{Дзяржаўны дзеяч
 | беларускае імя =Лаўры Крысціян Рэландэр
 | арыгінальнае імя =Lauri Kristian Relander
 | партрэт =Lauri Kristian Relander.jpg
 | шырыня партрэта =
 | подпіс =

 | тытул = Прэзідэнт Фінляндыі
 | парадак = 2
 | парадак-жан = 
 | пад імем = 
 | сцяг = Flag of the President of Finland.svg
 | перыядпачатак =2 сакавіка 1925
 | перыядканец = 2 сакавіка 1931
 | перыяд праўлення =
 | папярэднік =Каарла Юха Стольберг
 | пераемнік = Пер Эвінд Свінхувуд
 | каранацыя =
 | адрачэнне = 
 | наследнік = 
 | суправіцель1       = 
 | суправіцель1перыядпачатак =
 | суправіцель1перыядканец  = 
 | рэгент1            = 
 | рэгент1перыядпачатак      = 
 | рэгент1перыядканец       = 

 | прэм'ер = 
 | віцэ-прэзідэнт =
 | прэзідэнт =
 | манарх =
 | губернатар =
 | віцэ-губернатар =
 | каментар  = 

 | дата нараджэння =
 | месца нараджэння = 
 | дата смерці =
 | месца смерці = 
 | пахаваны =
 | дынастыя =
 | бацька =Эвальд Крысціян Рэландэр
 | маці =Гертруда Марыя Олсан
 | муж =
 | жонка =
 | у шлюбе=
 | дзеці =
 | рэлігія =
 | узнагароды ={

-

}
 | аўтограф =
 | Commons            =Lauri Relander
 | Rodovid=
}}
**Лаўры Крысціян Рэландэр** (, народжаны. **Ларс Крысціян Рэландэр**, ; 31 мая 1883, Куркіёкі — 9 лютага 1942, Хельсінкі) — другі прэзідэнт Фінляндыі (1925—1931) ад партыі Аграрны саюз.

Рэландэра празвалі «Reissu-Lasse» («Лаўры, які ездзіць»), бо ён даволі часта ездзіў за мяжу — у Эстонію, Латвію, Швецыю, Нарвегію і ў Данію. У знешняй палітыцы Рэландэр прытрымліваўся прыярытэту ў развіцці адносін сваёй краіны з бліжэйшымі суседзямі, спрабуючы рэалізаваць ідэю садружнасці краін Балтыйскага рэгіёну.

Пасля заканчэння прэзідэнцкага тэрміна да сваёй смерці быў дырэктарам страхавой кампаніі «Suomen maalaisten paloapuyhdistys». Памёр у 1942 годзе ад інфаркту.

Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Фінляндыі
Катэгорыя:Прэзідэнты Фінляндыі
Катэгорыя:Выпускнікі Хельсінкскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Спікеры Эдускунты
Катэгорыя:Выбаргскія губернатары
Катэгорыя:Памерлі ад інфаркту міякарда
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лахдэнпохскім раёне
Тан Швэ

**Тан Швэ** ( ; , К'яўксе, Бірма) — ваенны дыктатар М’янмы ў 1992—2011. Старшыня хунты, якая з 15 лістапада 1997 насіла назву Дзяржаўны Савет Міру і Развіцця (SPDC). Займаў пасаду Старшыні Дзяржсавета.

## Біяграфія 
Тан Шве нарадзіўся ў беднай сям’і, працаваў на пошце. У 1953 па наборы для барацьбы з паўстанцамі і сепаратыстамі ён паступіў у школу падрыхтоўкі афіцэраў, якую скончыў у 1954.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Постаці М’янмы
Беназір Бхута

**Беназір Бхута** (21 чэрвеня 1953, Карачы, Пакістан — 27 снежня 2007, Равалпіндзі, Пакістан) — прэм’ер-міністр Ісламскай рэспублікі Пакістан у 1988—1990 і 1993—1996 гадах, першая ў найноўшай гісторыі жанчына — кіраўнік урада ў краіне з пераважна мусульманскім насельніцтвам.

## Біяграфія 
Пасля доўгага знаходжання ў эміграцыі вярнулася на радзіму, дзе на працягу апошніх месяцаў 2007 года на яе было зроблена два замахі. Першы замах быў здзейснены 18 кастрычніка 2007 г., у выніку яго загінула больш за 130 чалавек, каля 500 параненыя. У выніку другога тэрарыстычнага акту 27 снежня 2007 г. Бхута загінула.

Катэгорыя:Выпускнікі Гарварда
Катэгорыя:Жанчыны-кіраўнікі дзяржаў і ўрадаў
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Пакістана
Катэгорыя:Палітыкі-эмігранты
Катэгорыя:Курды
Катэгорыя:Сацыялісты
Катэгорыя:Рэкардсмены Кнігі рэкордаў Гінеса
Катэгорыя:Выпускнікі Оксфардскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Ахвяры палітычных забойстваў
Катэгорыя:Забітыя палітыкі
Катэгорыя:Ахвяры тэрактаў у Пакістане
Арнольд Шварцэнэгер

**Арнольд Алоіз Шварцэнэгер** (; ) — амерыканскі культурыст, , , кінапрадзюсар, палітык, прадпрымальнік.

## Спартыўная кар’ера 
Уладальнік шэрагу прэмій па бодзібілдынгу, у тым ліку сяміразовы ўладальнік тытула «Містар Алімпія».

Аўтар кнігі «Класічная энцыклапедыя бодзібілдынгу», «Новая энцыклапедыя бодзібілдынгу», «Выхаванне культурыста». Складальнік зборніка індывідуальных трэніровачных праграм.

## Кар’ера ў кіно 
Першую ролю ў кіно атрымаў у 22 гады. «Геркулеса ў Нью-Ёрку» ён выконваў пад псеўданімам Стронг — на той момант для Галівуда яго сапраўднае прозвішча было занадта складаным для вымаўлення. Пасля выканаў галоўныя ролі ў такіх фільмах, як «Конан-варвар» (1982), «Тэрмінатар» (1984), «Каманда» (1985), «Драпежнік» (1987), «Чалавек бяжыць» (1987), «Поўны ўспамін» (1990), «Тэрмінатар 2: Судны дзень» (1991), «Праўдзівая хлусня» (1994), «Знішчальнік» (1996), «Канец дзён» (1999), «Тэрмінатар 3: Паўстанне машын» (2003) і інш. Мае шэраг прэмій у кінематографе.

## Палітычная кар’ера 
Палітык-рэспубліканец. 38-ы губернатар Каліфорніі (абраны ў 2003 годзе, перавыбраны ў 2006). Паўнамоцтвы губернатара мінулі ў 2011 годзе.

## Бібліяграфія 
* 
* 

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* 
* 
* 
* Музей Арнольда Шварцэнэгера  
* Арнольд Шварцэнэгер  на сайце Internet Movie Database

* Арнольд Шварцэнэгер у фотаальбоме «Містар Алімпія» 
* Афіцыйны сайт чэмпіянату «Арнольд Класік»
* Арнольд Шварцэнэгер. Выхаванне культурыста 
* Інтэрв’ю газеце «Аргументы і факты»
* Інтэрв’ю часопісу Time out

Катэгорыя:Культурысты
Катэгорыя:Акцёры-культурысты
Катэгорыя:Губернатары Каліфорніі
Катэгорыя:Акцёры-палітыкі
Катэгорыя:Члены Рэспубліканскай партыі ЗША
Катэгорыя:Карыстальнікі Twitter
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Галівудская алея славы
Бенігна Акіна ІІІ

**Бені́гна Сімео́н «Найно́й» Кахуа́нка Акі́на III** (, , Маніла, Філіпіны — , Кесан-Сіці, Філіпіны) — палітык, прэзідэнт Філіпін. Перамог на прэзідэнцкіх выбарах мая 2010 года ад Ліберальнай партыі.

Прадстаўнік філіпінскай палітычнай дынастыі Акіна: унук Бенігна Акіна старэйшага, адзіны сын былога прэзідэнта Карасон Акіна і забітага сенатара Бенігна Акіна-малодшага.

Быў паранены бунтаўшчыкамі падчас спробы ваеннага перавароту у 1987 годзе. У Ліберальнай партыі займаў пасаду генеральнага сакратара, зараз займае пасаду віце-старшыні партыі.

Бенігна Акіна, як кандыдат ад Ліберальнай партії, атрымаў большасць галасоў выбарцаў падчас выбараў прэзідэнта Філіпін, якія адбыліся 10 мая 2010 года. У 2013 годзе часопіс Тайм уключыў Бенігна Акіна III да спіса 100 найбольш уплывовых людзей свету.

Катэгорыя:Палітыкі Філіпінаў
Катэгорыя:Памерлі на Філіпінах
Цюмалі Саясон

**Цюмалі Саясон** (нар. , г.Атапы) — генерал-лейтэнант, прэзідэнт ЛНДР і генеральны сакратар (лідар) Народна-рэвалюцыйнай партыі Лаоса з 21 сакавіка 2006.

Быў абраны генеральным сакратаром 8-м Кангрэсам партыі. Перш Цюмалі Саясон быў міністрам абароны. Быў таксама віцэ-прэзідэнтам краіны. Ён быў афіцыйна прызначаны прэзідэнтам 8 чэрвеня 2006 г, замяніўшы Кхамтая Сіпхандона.

Катэгорыя:Прэзідэнты Лаоса
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Мэры Патрысія Мак-Эліс

**Мэры Патрыcія Макэліс** (ірл. Máire Pádraigín Bean Mhic Ghiolla Íosa, англ. Mary Patricia McAleese, нар. 27 чэрвеня 1951, Белфаст, Паўночная Ірландыя) — ірландскі палітык, прэзідэнт Ірландыі з 11 лістапада 1997 года, ад партыі Фіяна Файл, другая жанчына на гэтай пасадзе. Абраная пасля датэрміновай адстаўкі Мэры Робінсан. Да гэтага была прафесарам Дублінскага ўніверсітэта. У 2004 годзе пераабраная на другі тэрмін у адсутнасць апанентаў.

Мэры Патрысія Макэліс з’яўляецца вялікім прыхільнікам аб’яднання Ірландыі.

Катэгорыя:Жанчыны-прэзідэнты
Катэгорыя:Прэзідэнты Ірландыі
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Члены партыі Фіяна Файл
Мэры Робінсан

**Мэры Тэрэза Уінфрэд Робінсан** (ірл. Máire Mhic Róibín, ) — першая жанчына-прэзідэнт Ірландыі (з 1990 да 1997). З 1997 па 2002 гг. займала пасаду Вярхоўнага камісара ААН па правах чалавека, лаўрэат Сіднейскай прэміі міру (2002).

У перыяд з 1969 па 1989 год Робінсан з’яўлялася незалежным сенатарам. З 1973 па 1989 гады яна была сябрам Аб’яднанага парламенцкага камітэта Ірландыі па другаснаму заканадаўству Еўрапейскай супольнасці, з 1977 па 1987 года — Старшынёй падкамітэту Парламента па сацыяльных пытаннях і з 1987 па 1989 гады — Старшынёй падкамітэту Парламента па прававых пытаннях. У перыяд з 1973 па 1990 год займала пасаду прэзідэнта ірландскай асацыяцыі адзінокіх бацькоў.

На дадзены момант займае пасаду старшыні Міжнароднага інстытута па навакольным асяроддзі і развіцці, з’яўляецца ганаровым прэзідэнтам саюза Oxfam, а таксама прымае ўдзел у дзейнасці Савета жанчын-лідараў краін свету. Таксама з’яўляецца адным з членам трохбаковай камісіі.

Катэгорыя:Службовыя асобы ААН
Катэгорыя:Праваабаронцы Ірландыі
Катэгорыя:Прэзідэнты Ірландыі
Катэгорыя:Жанчыны-прэзідэнты
Катэгорыя:Члены Лейбарысцкай партыі Ірландыі
Катэгорыя:Першыя жанчыны ў прафесіі
Катэгорыя:Вярхоўныя камісары ААН па правах чалавека
Жорж Сіменон

**Жорж Жозэ Крысціян Сіменон** (фр. Georges Joseph Christian Simenon, , Льеж, Бельгія — , Лазана, Швейцарыя) — франкамоўны пісьменнік бельгійскага паходжання, адзін з самых знакамітых у свеце прадстаўнікоў дэтэктыўнага жанру ў літаратуры, найбольш вядомы сваёй серыяй дэтэктыўных празаічных твораў пра паліцэйскім камісара Мегрэ.

## Біяграфічныя звесткі 
3 1922 жыў у Францыі, з 1955 — у Швейцарыі. Падарожнічаў па Еўропе і Афрыцы, займаўся журналістыкай.

## Творчасць 
Друкаваўся з 1919. Славу прынеслі дэтэктыўныя раманы з сусветна вядомым героем камісарам Мегрэ: «Запіскі Мегрэ» (1950), «Мегрэ падарожнічае» (1958), «Мегрэ і бадзяга» (1963), «Мегрэ сумняваецца» (1968), «Мегрэ і мсье Шарль» (1972) і інш. У сацыяльна-псіхалагічных раманах «Дом на канале» (1933), «Негрыцянскі квартал» (1935), «Бруд на снезе» (1948), «Браты Рыко» (1952), «Сын» (1957), «Прэзідэнт» (1958), «Турма» (1968), «I ўсё ж такі арэшнік зелянее» (1969) і інш. выкрываў расізм і галечу, каланіялізм і фашызм. Яго проза адметная ўважлівым стаўленнем да дэталі, дакладнай матывацыяй паводзін персанажаў, іх моўнай індывідуалізацыяй, псіхалагізмам у спалучэнні з займальнай інтрыгай і сюжэтным дынамізмам. Аўтар цыкла ўспамінаў «Я дыктую» (т. 1—21, 1975—81), літаратурна-крытычных прац, аўтабіяграфічных кніг, аповесцей і апавяданняў.

Некаторыя яго творы экранізаваны. На беларускую мову асобныя творы Ж. Сіменона пераклалі Ніна Мацяш, Алесь Асташонак.

## Пераклады на беларускую мову 
* Алесь Асташонак
** Жорж Сіменон «Порт туманоў» («Сучасны замежны дэтэктыў», 1988)
** Жорж Сіменон «Пад страхам смерці» (часопіс «Беларусь», 1988),
** Жорж Сіменон «Дзяўчына і бясхвостыя парсючкі» («Далягляды», 1989)
* Ніна Мацяш
** Першая справа Мегрэ: Раман: Для стар.шк.узросту / Пер.з фр. Н. Мацяш. — Мінск: Юнацтва, 1982. — 167с., 4л.іл.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі Бельгіі
Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі
Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі XX стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменнікі Швейцарыі
Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменнікі
Ліфі

**Ліфі** (ірл. Liffey) — рака ў Ірландыі, працякае праз цэнтр Дубліна. Асноўныя прытокі — Додзер, Подл і Камак. Рака ўпадае ў Дублінскі заліў Ірландскага мора.

## Геаграфія 
Рака Ліфі бярэ свой пачатак паміж гарамі Кіпур і Тондаф у графстве Уіклоў і цячэ прыкладна 125 кіламетраў, да свайго ўпадзення ў Ірландскае мора, праз графствы Уіклоў, Кілдэр і Дублін.

На рацэ пабудаваныя тры гідраэлектрастанцыі, а таксама некалькі прыватных гідраўстановак.

Катэгорыя:Рэкі Ірландыі
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Атлантычны акіян
Дублінскі ўніверсітэт

**Дублінскі ўніверсітэт** (англ.: *University of Dublin*) — адзін з чатырох універсітэтаў Дубліна, найстарэйшы ў Ірландыі.

У цяперашні час ва ўніверсітэце запісаны каля 15 500 студэнтаў.

Універсітэт быў заснаваны ў 1592 годзе англійскай каралевай Елізаветай І пад назвай *The College of the Holy and Undivided Trinity of Queen Elizabeth near Dublin*.

У адрозненне ад універсітэтаў Оксфарда і Кембрыджа з мноствам каледжаў, па прыкладу якіх быў створаны ўніверсітэт, у Дубліне існуе толькі адзін каледж — . Таму на практыцы паняцці *«Trinity College, Dublin»* і *«University of Dublin»* выкарыстоўваюцца як сінонімы.

## Вядомыя выпускнікі 
* Джордж Берклі
* Олівер Голдсміт

## Спасылкі 
* Dublin The University of Dublin, Trinity College 

Катэгорыя:Універсітэты Ірландыі
Катэгорыя:Адукацыя ў Дубліне
Гогаль (значэнні)

* Мікалай Васільевіч Гогаль — выбітны рускі пісьменнік
* Гогаль *(Bucephala clangula)*  — птушка
* Гогаль-могаль — ласунак
Шон Лестэр

**Шон Ле́стэр** (; , Карыкфергус, Антрым, Ірландыя, Вялікабрытанія — , Голуэй, Ірландыя) — ірландскі дыпламат і апошні Генеральны сакратар Лігі Нацый (31 жніўня 1940 — 18 красавіка 1946).

## Дыпламатычная кар’ера 
У 1929 годзе Міністэрствам замежных спраў Ірландыі Лестэр быў накіраваны ў Жэневу ў якасці пастаяннага прадстаўніка Ірландыі ў Лізе Нацый. Ён часта прэзентаваў Ірландыю на пасяджэннях Савета Лігі Нацый замест міністра замежных спраў. Лестэр прымаў актыўны ўдзел у дзейнасці Лігі. Калі Перу і Калумбія спрачаліся адносна горада ў вярхоўях ракі Амазонкі, Лестэр узначаліў камітэт, які знайшоў справядлівае рашэнне па гэтым пытанні. Ён таксама кіраваў работай гэтага камітэта, калі Балівія і Парагвай пачалі вайну за ўладанне вобласці Гран-Чака.

У 1933 годзе Лестэр быў адпраўлены ў Данцыг у якасці Вярхоўнага камісара Лігі Нацый. Вольны горад Данцыг быў арэнай новага міжнароднага крызісу ў адносінах паміж нацысцкай Германіяй і міжнароднай супольнасцю па пытанні польскага калідора і адносінамі Польшчы з Трэцім рэйхам. На працягу гэтага перыяду Лестэр неаднаразова пратэставаў супраць пераследаў і дыскрымінацыі яўрэяў.

Лестэр вярнуўся ў Жэневу ў 1937 і стаў намеснікам Генеральнага сакратара Лігі Нацый. У 1940 годзе яго абіраюць Генеральным сакратаром Лігі. Лестэр заставаўся ў Жэневе на працягу ўсёй вайны. У 1946 годзе ён кіраваў закрыццём Лігі Нацый.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Паўночнай Ірландыі
Рудальф Шустэр

**Ру́дальф Шу́стэр** (; нар. , ), пры транслітарацыі са славацкай мовы можа сустракацца не зусім карэктны варыянт **Ру́дальф Сху́стар** — другі прэзідэнт Славакіі.

Паходжаннем карпацкі немец.

Скончыў Браціслаўскі тэхнічны інстытут. Пасля заканчэння працаваў інжынерам-праектыроўшчыкам. У 1983 зрабіўся мэрам Кошыцаў. Пазней быў старшынёй славацкага парламента і паслом у Канадзе.

29 мая 1999 на першых усеагульных выбарах быў абраны прэзідэнтам Славакіі (заступіў на пасаду 15 чэрвеня).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэзідэнты Славакіі
Катэгорыя:Кіраўнікі гарадоў
Тарн (дэпартамент)

**Тарн** () — дэпартамент на поўдні Францыі, адзін з дэпартаментаў рэгіёна Поўдзень — Пірэнеі. Парадкавы нумар 81. Адміністрацыйны цэнтр — Альбі. Насельніцтва 542,4 тыс. чалавек (43-е месца сярод дэпартаментаў, даныя 1999 г.).

Плошча тэрыторыі 5758 км². Праз дэпартамент працякае рака Тарн.

Дэпартамент уключае 2 акругі, 46 кантонаў і 324 камуны.

Тарн — адзін з першых 83 дэпартаментаў, утвораных падчас Вялікай французскай рэвалюцыі ў сакавіку 1790 г. Паўстаў на тэрыторыі былой правінцыі Лангедок.

## Гарады 
* Кастр

## Вядомыя асобы 
* Анры дэ Тулуз-Латрэк

## Спасылкі 
* Prefecture 
* Conseil general