Леанард Хейфлік

**Леанард Хейфлік** (20 мая 1928 — 1 жніўня 2024) — амерыканскі анатам, прафесар анатоміі ў Школе медыцыны UCSF і прафесар медыцынскай мікрабіялогіі ў Школе медыцыны Стэнфардскага універсітэта. Ён таксама быў былым прэзідэнтам Геранталагічнага таварыства Амерыкі і быў адным з заснавальнікаў савета Нацыянальнага інстытута старэння (NIA). Быў лаўрэатам шэрагу навуковых прэмій і ўзнагарод, у тым ліку прэміі Sandoz за геранталагічныя даследаванні ў 1991 годзе, ён даследаваў працэс старэння больш за пяцьдзесят гадоў. Вядомы адкрыццём таго, што нармальныя цэлі чалавека дзеляцца абмежаваную колькасць разоў *in vitro* (што было абвяржэннем сцвярджэння Алексіса Карэла аб тым, што нармальныя цэлі несмяротныя). Гэта з’ява вядома як мяжа Хейфліка. Яго адкрыцці перавярнулі 60-гадовую догму аб тым, што ўсе культуры цэляў несмяротныя. Хейфлік прадэманстраваў, што нармальныя цэлі валодаюць памяццю і могуць запомніць, якога ўзроўню падваення яны дасягнулі. Ён прадэманстраваў, што яго нармальныя штамы цэляў чалавека не маюць кантамінацыі вірусамі. Яго цэлявая лінія WI-38 неўзабаве замяніла першасныя цэлі нырак малпы і стала субстратам для вытворчасці большасці вакцын супраць чалавечых вірусаў у свеце. Хейфлік выявіў, што этыялагічным агентам першаснай атыповай пнеўманіі (таксама званай «хадзячай пнеўманіяй») не з’яўляецца вірус, як лічылася раней. Ён быў першым, хто культываваў узбуджальнік, які называецца мікаплазма, найменшы свабодна жывучы арганізм, які Хейфлік вылучыў на ўнікальным пажыўным асяроддзі, якое носіць яго імя. Ён назваў узбуджальнік атыповай пнеўманіі *Mycoplasma pneumoniae*.

У 1959 годзе Хэйфлік распрацаваў першы інвертаваны мікраскоп для выкарыстання ў даследаваннях культур цэляў. Да сённяшняга дня ўсе інвертаваныя мікраскопы, якія выкарыстоўваюцца ў лабараторыях цэлявых культур ва ўсім свеце, паходзяць ад гэтага прататыпа. Яго мікраскоп атрымаў Смітсанаўскі інстытут у 2009 годзе.

У 1965 годзе Хейфлік распрацаваў першы практычны метад атрымання парашкападобных культуральных пажыўных асяроддзяў цэляў. Гэты метад цяпер выкарыстоўваецца ва ўсім свеце для вытворчасці многіх тон парашкападобных асяроддзяў штогод для выкарыстання ў навукова-даследчых лабараторыях і на камерцыйных вытворчых прадпрыемствах. Тэхніка не запатэнтавана, і Хейфлік не атрымаў узнагароды за гэта вынаходніцтва.

Хэйфлік быў аўтарам кнігі «*Як і чаму мы старэем*», што выйшла ў друк у жніўні 1994 года. Гэтая кніга была перакладзеная на дзевяць моў і выдадзена ў Бразіліі, Чэхіі, Германіі, Венгрыі, Ізраілі, Японіі, Польшчы, Расіі і Іспаніі. Яна была выбрана клубам «Кніга месяца» і былj прададзена больш за 50 000 асобнікаў па ўсім свеце.

Хейфлік і яго паплечнікі рэзка асудзілі «медыцыну супраць старэння» і раскрытыкавалі такія арганізацыі, як Амерыканская акадэмія медыцыны за падаўжэнне жыцця. Хейфлік напісаў мноства артыкулаў, у якіх крытыкуе як мэтазгоднасць, так і пажаданасць падаўжэння жыцця чалавека, што выклікала крытыку яго поглядаў.

## Біяграфія 
Хейфлік нарадзіўся 20 мая 1928 года ў Філадэльфіі, штат Пенсільванія . Атрымаў ступень доктара філасофіі ў Пенсільванскім універсітэце ў 1956 годзе. Пасля атрымання пост-доктарскай стыпендыі для навучання ў медыцынскім аддзяленні Тэхаскага ўніверсітэта ў Галвестане пад апекай вядомага цэлявага культурыста Чарльза М. Померата (1905—1964), ён вярнуўся ў Філадэльфію, дзе правёў дзесяць гадоў як асацыяваны член Вістараўскага інстытута і два гады ў якасці дацэнта кафедры медыцыны ва Універсітэце Пенсільваніі.

У 1968 годзе Хейфлік быў прызначаны прафесарам медыцынскай мікрабіялогіі ў Школе медыцыны Стэнфардскага ўніверсітэта ў Стэнфардзе, штат Каліфорнія. Хейфлік падаў у адстаўку са Стэнфарда ў 1976 годзе ў знак пратэсту супраць паводзін некалькіх яго адміністратараў, якія, як пазней было паказана, памылкова прынялі перакананні бухгалтара NIH, які не змог зразумець унікальную канцэпцыю права ўласнасці на біялагічную сістэму, якая самадуплікуецца. Хейфлік падаў у суд на NIH, які пазней пагадзіўся, што пытанне было спрэчным. Паводзіны Стэнфарда і NIH былі пазней асуджаныя 85 вядомымі біёлагамі, якія разглядалі яго як «апраўданага» наступнымі падзеямі. У 1982 годзе ён пераехаў ва ўніверсітэт Фларыды ў Гейнсвіле, дзе стаў дырэктарам Цэнтра геранталагічных даследаванняў і прафесарам заалогіі ў Каледжы свабодных мастацтваў і навук і прафесарам мікрабіялогіі і імуналогіі ў Медыцынскім каледжы.

У 1988 годзе Хейфлік далучыўся да факультэта Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Сан-Францыска, дзе ён быў прафесарам анатоміі. Хейфлік быў членам шматлікіх нацыянальных і міжнародных навуковых і грамадскіх саветаў дырэктараў і камітэтаў. Уваходзіў у рэдакцыйныя калегіі больш чым дзесяці прафесійных часопісаў. Хэйфлік 13 гадоў быў галоўным рэдактарам міжнароднага часопіса «Эксперыментальная геранталогія».

Быў членам дваццаці навуковых і прафесійных таварыстваў, у якіх ён займаў некалькі высокіх пасад, у тым ліку прэзідэнта Геранталагічнага таварыства Амерыкі з 1982 па 1983 год. Ён быў адным з заснавальнікаў Савета Нацыянальнага інстытута старэння, NIH, і старшынёй яго выканаўчага камітэта. Займаў пасаду кансультанта Нацыянальнага інстытута рака і Сусветнай арганізацыі аховы здароўя, а таксама быў членам некалькіх навукова-кансультатыўных саветаў. Ён быў старшынёй навуковага агляднага савета Амерыканскай федэрацыі даследаванняў старэння, дзе ён таксама быў віцэ-прэзідэнтам і членам савета дырэктараў. Ён таксама быў наняты Майклам Д. Уэстам, заснавальнікам Geron (). Хейфлік таксама быў кансультантам у Genentech праз год пасля яе заснавання і на працягу наступных 25 гадоў. Ён распрацаваў іх тэхналогію вырошчвання цэляў жывёл у брадзільных чанах, у якіх выраблялася большая частка іх прадукцыі. 

Хейфлік памёр у Сі-Ранч, штат Каліфорнія, 1 жніўня 2024 г. ва ўзросце 96 гадоў.

## Даследаванні 
Хэйфлік вядомы сваімі даследаваннямі ў галіне цэлявай біялогіі, распрацоўкі вірусных вакцын і мікаплазмалогіі. У 1962 годзе ён выявіў, што, насуперак пануючаму ў той час меркаванню, нармальныя цэлі чалавека і жывёл маюць абмежаваную здольнасць да рэплікацыі. Гэта адкрыццё, вядомае як мяжа Хэйфліка, перакрэсліла даўняе перакананне, падмацаванае працай Алексіса Карэла ў пачатку 20-га стагоддзя, якая сцвярджала, што нармальныя цэлі будуць бесперапынна размнажацца ў культуры. Хейфлік выявіў, што толькі ракавыя цэлі несмяротныя і што нармальныя цэлі маюць механізм для запамінання ўзроўню рэплікацыі, на якім яны знаходзяцца. Ён інтэрпрэтаваў сваё адкрыццё, што нармальныя цэлі смяротныя, як прыкмету старэння на цэлявым узроўні. Хейфлік упершыню прадэманстраваў, што існуюць смяротныя (нармальныя) і несмяротныя (злаякасныя) цэлі млекакормячых.

Хейфлік распрацаваў першыя нармальныя штамы дыплоідных цэляў чалавека для вывучэння старэння чалавека і для навуковага выкарыстання ва ўсім свеце. Да яго асноўнага даследавання ўсе цэлявыя лініі, што культывіраваліся, былі несмяротнымі і анэўплоіднымі. Адзін з гэтых новых штамаў цэляў, распрацаваны Хейфлікам і яго калегам Полам Мурхедам з Інстытута Вістар у Філадэльфіі, Пенсільванія, называецца WI-38, стаў найбольш шырока выкарыстоўванай і высокаахарактарызаванай нармальнай папуляцыяй чалавечых цэляў у свеце. Хейфлік выявіў, што яго нармальны клетачны штам WI-38 здольны вырошчваць усе вядомыя на той час вірусы чалавека. Ён выказаў здагадку, што паколькі WI-38 не змяшчае забруджвальных вірусаў, ён можа замяніць шырока выкарыстоўваныя ў той час першасныя цэлі нырак малпы, якія ўтрымлівалі некалькі небяспечных забруджвальных вірусаў. Сапраўды, WI-38 стаў выкарыстоўвацца ва ўсім свеце для вытворчасці вакцын супраць чалавечага віруса на карысць мільярдаў людзей.

Хейфлік з’яўляецца лаўрэатам больш чым дваццаці пяці буйных узнагарод, у тым ліку прэміі Брукдэйла ў памеры 20 000 долараў ЗША і прэміі Клімаера ад Амерыканскага геранталагічнага таварыства, прэміі за біямедыцынскія навукі і старэнне ад Універсітэта Паўднёвай Каліфорніі, лекцыі Карла Аўгуста Форстэра Акадэміі Навукі і літаратуры і Універсітэта Майнца, Германія, прэмія Фонду Сэмюэля Робертса Нобла за навуковыя даследаванні, прэмія за жыццёвыя дасягненні Таварыства біялогіі in vitro, прэмія Сандоза ад Міжнароднай асацыяцыі геранталогіі і прэзідэнцкая прэмія ад Міжнароднай арганізацыі мікаплазмалогіі. Хейфлік разам з Полам Мурхедам былі ўзнагароджаны прэстыжнай прэміяй Джона Скота ў 2014 годзе. Гэта найстарэйшая навуковая прэмія ў ЗША, заснаваная ў 1823 годзе ў гонар Бенджаміна Франкліна.

Хейфлік быў членам Амерыканскай асацыяцыі садзейнічання развіццю навукі, ганаровым членам Асацыяцыі культуры тканак і, згодна даным Інстытута навуковай інфармацыі, з’яўляўся адным з самых цытуемых сучасных навукоўцаў у свеце ў галіне біяхіміі, біяфізікі, цыталогіі, энзімалогіі, генетыцы і малекулярнай біялогіі. Хейфлік з’яўляўся аўтарам больш чым 275 навуковых артыкулаў, раздзелаў кніг і адрэдагаваных кніг, чатыры артыкулы з якіх уваходзяць у лік 100 найбольш цытуемых навуковых артыкулаў з двух мільёнаў артыкулаў, апублікаваных у галіне фундаментальных біямедыцынскіх навук з 1961 па 1978 год.

## Гл. таксама 
* Біягеранталогія
* Мяжа Хейфліка
* Старэнне
* Тканкавая інжынерыя

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Meredith Wadman, *The Vaccine Race: Science, Politics and the Human Costs of Defeating Disease*, 2017.
* See also Hayflick’s comments on Wadman’s book, *Errors in «The Vaccine Race» book*

## Спасылкі 
* Hayflick’s Tragedy: The Rise and Fall of a Human Cell Line. *Science*, 9 April 1976: 125—127.
* Extensive biography from Max Planck Institute for Human Development

Катэгорыя:Падаўжэнне жыцця
Катэгорыя:Геранталогія