open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дэвід Ормсбі-Гор

**Дэвід Ормсбі-Гор** (*William David Ormsby-Gore*;  — ) — брытанскі палітычны дзеяч, дыпламат.

## Біяграфія 
Пяты барон Гарлек, прапраўнук брытанскага прэм’ера Роберта Гаскойн Сесіла (1895—1902). Член Кансерватыўнай партыі. У 1950—61 г. — дэпутат Парламента, у 1961—65 г. — амбасадар у ЗША. Дэвід Ормсбі-Гор быў блізка знаёмы з сямействам Кенэдзі, часта бываў у Белым доме, у некаторых справах выступаў нават як дарадца амерыканскага прэзідэнта. Ёсць звесткі, што ён адыграў пэўную ролю ў Карыбскім крызісе. Ва ўзросце 66 гадоў загінуў у аўтакатастрофе.

Дэвід Ормсбі-Гор быў першым прэзідэнтам (1954) і шматгадовым сябрам Англа-беларускага таварыства. Арганізаваў выступленне прэзідэнта Рады БНР Міколы Абрамчыка ў брытанскім Парламенце ў 1956 г.

У Дэвіда Ормсбі-Гора было пяцёра дзяцей. Сярод іх — дачка Эліс, якая пяць гадоў ад 1969 была заручаная і жыла разам з вядомым музыкантам Эрыкам Клэптанам. Іншая дачка — Джэйн — доўгі час у 1960-х сустракалася з Мікам Джагерам, і ёсць меркаванне, што песня групы Rolling Stones «Lady Jane» прысвечаная менавіта ёй.

## Літаратура 
* Гардзіенка Н. Беларусы ў Вялікабрытаніі / пад рэд. А. Гардзіенкі. — Мн,, 2010.

Катэгорыя:Палітыкі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Члены Кансерватыўнай партыі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Члены парламента Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Паслы Вялікабрытаніі ў ЗША
Катэгорыя:Загінулі ў аўтамабільных катастрофах
Пітэр Джон Мэё

**Пітэр Джон Мэё** (*Peter John Mayo*; ,  — ) — англійскі мовазнавец-славіст. Доктар філалогіі (1982).

## Біяграфія 
Скончыў Бірмінгемскі ўніверсітэт (1966). У 1969—97 выкладчык Шэфілдскага ўніверсітэта, з 1998 — універсітэта г. Эксетэр. Член Брытанскай універсітэцкай асацыяцыі славістаў (у 1978—80 г. яе сакратар), а таксама Асацыяцыі выкладчыкаў рускай мовы. Член Англа-беларускага таварыства.

Даследаваў лексікаграфію, марфалогію і сінтаксіс беларускай і рускай моў. Аўтар «Граматыкі беларускай мовы» (*A Grammar of Byelorussian*. — Sheffield, 1976), раздзела «Беларуская мова» ў калектыўнай манаграфіі «Славянскія мовы» (*The Slavonic Languages.* — London,1993), шматлікіх артыкулаў па беларускай і славяназнаўчай тэматыцы. Аўтар рэцэнзій на беларускія мовазнаўчыя даследаванні, падручнікі, слоўнікі. У 1979—88 рэдактар «The Journal of Byelorussian Studies» («Часопіс беларускіх даследаванняў»), з 1989 — славянскага аддзела рэфератыўнага бібліяграфічнага даведніка «Modern Languages Studies» («Сучасныя лінгвістычныя даследаванні»). Займаўся падрыхтоўкай англа-беларускага слоўніка, варыянт якога выйшаў у Мінску ў 1995 г. як «Кішэнны англа-беларуска-рускі слоўнік». Вялікая картатэка Пітэра Мэё, рыхтаваная для слоўніка з дапамогай беларускага пасольства ў Лондане, была перададзена ў Мінску.

## Літаратура 
* Англійска-беларускі слоўнік = English-Belarusian Dictionary / Т.М. Суша [і інш.]. – Мінск : Вышэйшая школа, 2013. – 765 c.
* Гардзіенка Н. Беларусы ў Вялікабрытаніі / пад рэд. А. Гардзіенкі. — Мн., 2010.
* Суша Т., Мэё // БЭ у 18 т. Т. 11. — Мн., 2000.

Катэгорыя:Мовазнаўцы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Славісты
Катэгорыя:Беларусісты
Оберан Герберт

**Оберан Герберт** (;  — ) — брытанскі грамадска-палітычны дзеяч.

## Біяграфія 
Паходзіў з арыстакратычнай сям'і, быў сынам вядомага брытанскага дыпламата, падарожніка і «хроснага бацькі албанскай незалежнасці» Обры Герберта (1880—1923) і ўнукам палітычнага дзеяча і лідара кансерватыўнай партыі Вялікабрытаніі Генры Герберта (1831—1890). Оберан Герберт вучыўся ў Оксфардзе (1940—42). Пасля няўдалых спробаў трапіць у брытанскую, французскую або нідэрландскую арміі з прычыны праблем са здароўем ён паступіў у Польскую армію, у якой і служыў да канца II сусветнай вайны. Быў удзельнікам Нармандскай кампаніі. Ад гэтага часу займеў добрыя стасункі з палякамі, а таксама з беларусамі і ўкраінцамі, што ваявалі ў польскім войску, стаў цікавіцца ўсходнееўрапейскім пытаннем. У пасляваенны час ён шмат дапамагаў уцекачам з Усходняй Еўропы, наладзіў сувязі і стаў прадстаўніком інтарэсаў іх нацыянальных груп у найвышэйшых колах Брытаніі. Валодаў шасцю мовамі, у тым ліку беларускай.

Оберан Герберт быў сярод ініцыятараў стварэння Англа-беларускага таварыства (1954), у далейшым яго шматгадовы старшыня (1965—73). Ён называў беларусаў «найбольшымі англічанамі з усіх усходнееўрапейцаў».

Памеры пакінутай ім пасля смерці спадчыны складалі болей за 900 тысяч фунтаў. 

## Літаратура 
* *Гардзіенка Н.* Беларусы ў Вялікабрытаніі / пад рэд. А. Гардзіенкі. — Мн,, 2010.
* Auberon Herbert // The Journal of Byelorussian Studies. Vol. III. № 2. London, 1974. P. 183—184.
* John Jolliffe, ed., Auberon Herbert: A Composite Portrait, Compton Russell, Tisbury, Wilts., 1976. — 79 p.
Марціна Наўрацілава

**Марціна Наўрацілава** (чэш. Martina Navrátilová; пры нараджэнні **Марціна Шубертава**, чэш. Martina Šubertová; , Прага, Чэхаславакія) — выбітная чэхаславацкая і амерыканская тэнісістка, першая ракетка свету ў 1978—1987 гг., 18 разоў перамагала на турнірах Вялікага шлема у адзіночным, 31 раз у жаночым парным і 10 раз у змяшаным парным разрадзе.

## Спасылкі 
* 
* Навратилова на сайце peoples.ru
* Марціна Навратилова. Усе фіналы на турнірах серыі Вялікага Шлема

Катэгорыя:Тэнісісткі ЗША
Катэгорыя:Тэнісісткі Чэхаславакіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Празе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Аўстраліі па тэнісе ў жаночым адзіночным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Аўстраліі па тэнісе ў жаночым парным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Аўстраліі па тэнісе ў змяшаным парным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Францыі па тэнісе ў жаночым адзіночным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Францыі па тэнісе ў жаночым парным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Францыі па тэнісе ў змяшаным парным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Уімблданскага турніру ў жаночым адзіночным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Уімблданскага турніру ў жаночым парным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Уімблданскага турніру ў змяшаным парным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату ЗША па тэнісе ў жаночым адзіночным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату ЗША па тэнісе ў жаночым парным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату ЗША па тэнісе ў змяшаным парным разрадзе
Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 года
Катэгорыя:Члены Міжнароднай залы тэніснай славы
Катэгорыя:Уладальнікі Кубка Федэрацыі (тэніс)
Катэгорыя:Уладальнікі «Вялікага шлема»
Ліндсей Дэвенпорт

**Ліндсей Эн Дэвенпорт** (; нар. 8 чэрвеня 1976, Палас-Вердэс, штат Каліфорнія, ЗША) — амерыканская тэнісістка, былая першая ракетка свету ў адзіночным і парным разрадах (у адзіночцы з кастрычніка 1998 — у суме 98 тыдняў).

Пераможца трох турніраў Вялікага Шлема ў адзіночным разрадзе і трох у парным, алімпійская чэмпіёнка 1996 года. Дэвенпорт выйграла за кар’еру больш за 22 мільёнаў долараў ЗША прызавых.

## Спасылкі 
* 
* Профіль на сайце Кубка Федэрацыі 

Катэгорыя:Тэнісісткі ЗША
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Аўстраліі па тэнісе ў парным разрадзе сярод дзяўчат
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Аўстраліі па тэнісе ў жаночым адзіночным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Францыі па тэнісе ў жаночым парным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Уімблданскага турніру ў жаночым адзіночным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Уімблданскага турніру ў жаночым парным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату ЗША па тэнісе ў жаночым адзіночным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату ЗША па тэнісе ў жаночым парным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату ЗША па тэнісе ў адзіночным разрадзе сярод дзяўчат
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад ЗША
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па тэнісе
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1996 года
Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 1996 года
Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 года
Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года
Катэгорыя:Уладальнікі Кубка Федэрацыі (тэніс)
Анастасія Аляксееўна Якімава

**Настасся Аляксееўна Якімава** (, ) — прафесійная беларуская тэнісістка.

Жыве ў Іспаніі. Выйграла два турніры ў парнай гульні. Тройчы прымала ўдзел у Australian Open — двойчы атрымала паразу ў першым раўндзе, адзін раз прайграла ў трэцім раўндзе. Тройчы прымала ўдзел у French Open — двойчы атрымала паразу ў першым раўндзе і адзін раз у другім раўндзе.

## Выйграныя турніры 
### Парная гульня 
## Спасылкі 
* Дасье
* Профіль на сайце WTA 
* Профіль на сайце ITF  
* Профіль на сайце FedCup  
----
* Інтэрв'ю сайту WTA 

Катэгорыя:Тэнісісткі Беларусі
Высокі прадстаўнік па Босніі і Герцагавіне

**Высокі прадстаўнік па Босніі і Герцагавіне** () — каардынатар міжнародных намаганняў па выкананні грамадзянскіх аспектаў мірнага ўрэгулявання ў Босніі і Герцагавіне.

Высокі прадстаўнік таксама з’яўляецца адмысловым Прадстаўніком Еўрапейскага саюза.

## Паўнамоцтвы 
Высокі прадстаўнік валодае паўнамоцтвамі звальняць дзяржаўных дзеячаў, дзеянні якіх нясуць пагрозу міру і бяспецы Босніі і Герцагавіны, а таксама адмяняць рашэнні баснійскіх уладаў і выносіць свае ўласныя.

## Спіс Высокіх прадстаўнікоў 
Усе Высокія прадстаўнікі былі з краін Еўрасаюза, а іх паўнамоцтвы былі атрыманы ад Арганізацыі Аб’яднаных Нацый.
*  Карл Більт (14 снежня 1995 — 18 чэрвеня 1997)
*  Карлас Вэстэндорп (18 чэрвеня 1997 — 18 жніўня 1999)
*  Вольфганг Петрыч (18 жніўня 1999 — 27 траўня 2002)
*  лорд Пэдзі Эшдаўн (27 траўня 2002 — 31 студзеня 2006)
*  Крысціян Шварц-Шылінг (31 студзеня 2006 — 2 ліпеня 2007)
*  Міраслаў Лайчак (2 ліпеня 2007 — 26 сакавіка 2009)
*  Валянцін Інцко (26 сакавіка 2009 — 31 ліпеня 2021)
*  Крысціян Шміт (31 ліпеня 2021 — цяперашні час)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сайт Высокага прадстаўніка па Босніі і Герцагавіне 
* Сайт Адмысловага прадстаўніка ЕС па Босніі і Герцагавіне  

Катэгорыя:Боснія і Герцагавіна
Катэгорыя:Знешняя палітыка Еўрапейскага саюза
Штэфі Граф

**Штэфані Марыя Граф** (, больш вядомая як **Штэфі Граф** (; , Бруль) — нямецкая тэнісістка.

## Спасылкі 
* Штэфі Граф на сайце МАК 
* Штэфі Граф на сайце Вікіпедыі (ням.)
* Вялікі Шлем. Тэнісны даведнік.
* Вялікія спартсмены XX стагоддзі. Штэфі Граф. 

Катэгорыя:Тэнісісткі Германіі
Катэгорыя:Уладальнікі «Вялікага шлема»
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Аўстраліі па тэнісе ў жаночым адзіночным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату ЗША па тэнісе ў жаночым адзіночным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Францыі па тэнісе ў жаночым адзіночным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Уімблданскага турніру ў жаночым адзіночным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Уімблданскага турніру ў жаночым парным разрадзе
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па тэнісе
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Германіі
Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 1984 года
Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 1988 года
Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 1992 года
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1988 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1988 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1992 года
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мангейме
Катэгорыя:Члены Міжнароднай залы тэніснай славы
Катэгорыя:Кавалеры Алімпійскага ордэна
Катэгорыя:Уладальнікі Кубка Федэрацыі (тэніс)
Марціна Хінгіс

**Марціна Хінгіс** (, ; нар. 30 верасня 1980, Кошыцы, Чэхаславакія) — швейцарская тэнісістка чэшска-венгерскага паходжання, першая ракетка свету ў 1997, 1999, 2000 гадах (усяго 209 тыдняў), пяціразовая пераможца турніраў Вялікага шлема ў адзіночным разрадзе, уладальніца Вялікага шлема ў парным разрадзе за 1998 год (апошняя на дадзены момант ўладальніца Вялікага шлема ў любым разрадзе за выключэннем інвалідаў-калясачнікаў).

Спартыўныя мянушкі - Swiss Miss, Chucky, Wingis.

## Спасылкі 
* 
* Неафіцыйная старонка 
* Неафіцыйны інтэрнацыянальны форум Марціны Хінгіс 
* Марціна Хінгіс. Усе фіналы на турнірах серыі Вялікага Шлема

Катэгорыя:Уладальнікі «Вялікага шлема»
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кошыцах
Катэгорыя:Тэнісісткі Швейцарыі
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Аўстраліі па тэнісе ў жаночым адзіночным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Аўстраліі па тэнісе ў жаночым парным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Аўстраліі па тэнісе ў змяшаным парным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Францыі па тэнісе ў адзіночным разрадзе сярод дзяўчат
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Францыі па тэнісе ў парным разрадзе сярод дзяўчат
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Францыі па тэнісе ў жаночым парным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Уімблданскага турніру ў адзіночным разрадзе сярод дзяўчат
Катэгорыя:Пераможцы Уімблданскага турніру ў жаночым адзіночным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Уімблданскага турніру ў жаночым парным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату ЗША па тэнісе ў жаночым адзіночным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату ЗША па тэнісе ў жаночым парным разрадзе
Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 1996 года
Катэгорыя:Асобы
Жусцін Энэн

{ style="background:transparent"

}

**Жусцін Энэн** (фр. Justine Henin, 1 чэрвеня 1982, , Бельгія) — бельгійская тэнісістка. Першая ракетка свету ў адзіночным разрадзе па выніках 2003, 2006 і 2007 года. За кар'еру ў адзіночным разрадзе Энэн выйграла сем турніраў Вялікага шлема, уключаючы чатыры Адкрытых чэмпіянату Францыі, а таксама залаты медаль на Алімпійскіх гульнях 2004 года.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Жусцін Энэн
* 
* Профіль на сайце ITF 
* Профіль на сайце FedCup 
* Інтэрв'ю ў лютым 2011 года, частка 1, частка 2 і частка 3

Катэгорыя:Тэнісісткі Бельгіі
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Аўстраліі па тэнісе ў жаночым адзіночным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату ЗША па тэнісе ў жаночым адзіночным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Францыі па тэнісе ў адзіночным разрадзе сярод дзяўчат
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Францыі па тэнісе ў жаночым адзіночным разрадзе
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па тэнісе
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Бельгіі
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2004 года
Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 года
Катэгорыя:Уладальнікі Кубка Федэрацыі (тэніс)

Катэгорыя:Асобы
Серэна Уільямс

**Серэна Джамэка Уільямс** (; нар. 26 верасня 1981, Сагіна, штат Мічыган) — амерыканская тэнісістка. Былая першая ракетка свету на працягу 309 тыдняў у агульнай колькасці. Адзіная з дзейсных тэнісістак — пераможца ўсіх турніраў Вялікага Шлема ў адзіночным і парным разрадах (у розныя гады). Адна з нешматлікіх тэнісістак, якія былі першымі ракеткамі і ў адзіночным і ў парным рэйтынгах. Пераможца 23 турніраў Вялікага Шлема ў адзіночным разрадзе (абсалютны рэкорд), а таксама алімпійская чэмпіёнка 2012 года ў адзіночным разрадзе і трохразовая алімпійская чэмпіёнка ў парным разрадзе разам з старэйшая сястрой Вінус Уільямс (2000, 2008, 2012). З’яўляецца лідарам па колькасці заробленых грошай у гісторыі жаночага тэніса і лічыцца многімі экспертамі найвялікшай тэнісісткай усіх часоў.

## Спасылкі 
* 
*  
* Профіль на сайце ITF 
* Профіль на сайце Fed Cup 
* 

Катэгорыя:Тэнісісткі ЗША
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Аўстраліі па тэнісе ў жаночым адзіночным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Аўстраліі па тэнісе ў жаночым парным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Францыі па тэнісе ў жаночым адзіночным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Францыі па тэнісе ў жаночым парным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Уімблданскага турніру ў жаночым адзіночным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Уімблданскага турніру ў жаночым парным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Уімблданскага турніру ў змяшаным парным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату ЗША па тэнісе ў жаночым адзіночным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату ЗША па тэнісе ў жаночым парным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату ЗША па тэнісе ў змяшаным парным разрадзе
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па тэнісе
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад ЗША
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2000 года
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2008 года
Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 года
Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года
Катэгорыя:Уладальнікі Кубка Федэрацыі (тэніс)
Тэхнічная дапамога СНД

**TACIS (Technical Assistance for the Commonwealth of Independent States, Тэхнічная дапамога Супольнасці Незалежных Дзяржаў)** — праграма Еўрапейскага саюза па спрыянні паскарэнню працэсу эканамічных рэформ у СНД. Праграма фундуе гранты для перадачы ноу-хау краінам СНД. Арганізавана ў 1991.

Ноу-хау перадаецца ў форме кансультацыяў, накіроўвання груп экспертаў, даследаванняў і прафесійнай рыхтоўлі, шляхам стварэння праўнай і нарматыўнай базы, эксперыментальных праектаў.

TACIS працуе ў супрацы з краінамі-партнёрамі для вызначэння кірунку выкарыстання сродкаў, а таксама з іншымі донарамі і міжнароднымі арганізацыямі.

Сярод найбольш важных кірункаў вылучаюцца: рэструктурызацыя прадпрыемстваў, развіццё прыватнага сектара, рэформа дзяржаўнага кіравання, сельская гаспадарка, энергетыка і транспарт.

З 1991 па 1999 было выдаткавана 4,2 млрд еўра на больш за 3 000 праектаў.

Праграма TACIS на 2000—2006 з бюджэтам каля 3,1 млрд еўра ахапляе Арменію, Азербайджан, Беларусь, Грузію, Казахстан, Кіргізію, Малдавію, Манголію, Расію, Таджыкістан, Туркменістан, Украіну і Узбекістан. Аб'ём тэхнічнай дапамогі ЕС для Беларусі з 1991 г. па 2006 г., ацэньваецца ў 216 мільёнаў еўра, што складае больш за 40% усёй тэхнічнай дапамогі, атрыманай Беларусью за гэты перыяд.

У Беларусі сродкі ідуць на наступныя напрамкі:
* спрыянне гарманічнаму развіццю чалавека, падвышэнне яго жыццёвага ўзроўню, падтрымка рэалізацыі сацыяльных праграм, механізмаў падання сацыяльнай дапамогі; 
* спрыянне ўстойліваму эканамічнаму ўзросту праз развіццё замежнаэканамічнай, інавацыйнай і інвестыцыйнай дзейнасці і міжнароднай супрацы; 
* спрыянне энерга- і рэсурсазахаванню; 
* ахова навакольнага асяроддзя, экалагічная ўстойлівасць, рэабілітацыя і ўстойлівае развіццё тэрыторый, пацярпелых ад аварыі на Чарнобыльскай АЭС.

## Спасылкі 
* Tacis programme (2000—2006)  — інфармацыя па праграме ў архіве партала «Еўропа»
* Каардынацыйнае бюро Праграмы ТАСІС Еўрапейскага Звязу ў Рэспубліцы Беларусь 

Катэгорыя:Знешняя палітыка Еўрапейскага саюза
Катэгорыя:Знешняя палітыка Садружнасці Незалежных Дзяржаў
Сюзан Ленглен

250px

**Сюзан Ленглен** (; , Камп’ен — , Парыж) — французская тэнісістка, двухразовая алімпійская чэмпіёнка 1920 года, больш за трыццаціразовая пераможца турніраў Вялікага шлема ў адзіночным, жаночым парным і змяшаным парным разрадах. Член Міжнароднай залы тэніснай славы.

## Спасылкі 
* Профіль на сайце Міжнароднай залы тэніснай славы

Катэгорыя:Тэнісісты паводле алфавіта
Катэгорыя:Тэнісісткі Францыі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па тэнісе
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Францыі
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1920 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1920 года
Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 1920 года
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Францыі па тэнісе ў жаночым адзіночным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Францыі па тэнісе ў жаночым парным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Францыі па тэнісе ў змяшаным парным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Уімблданскага турніру ў жаночым адзіночным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Уімблданскага турніру ў жаночым парным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Уімблданскага турніру ў змяшаным парным разрадзе
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Ганаровага легіёна
Катэгорыя:Члены Міжнароднай залы тэніснай славы
Шарлота Купер

**Шарлота Рэйнгл Купер** (; , Лондан — , Хеленсбург) — брытанская тэнісістка, першая чэмпіёнка Алімпійскіх гульняў сярод жанчын (гэта званне аспрэчваецца Элен дэ Пуртале, якая выйграла спаборніцтвы па парусным спорце ў складзе каманды швейцарскай яхты) і пяціразовая пераможца Уімблданскіга турніру .

## Спасылкі 
* Шарлота Купер на sports-reference.com  

Катэгорыя:Пераможцы Уімблданскага турніру ў жаночым адзіночным разрадзе
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1900 года
Катэгорыя:Тэнісісты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 1900 года
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па тэнісе
Дэвід Гілмар

**Дэвід Джон Гілмар** CBE (, нар. 6 сакавіка 1946, , Англія, Вялікабрытанія) — брытанскі кампазітар, гітарыст, вакаліст, адзін з лідараў гурта Pink Floyd. Акрамя працы ў складзе групы, Гілмар выступаў у якасці рэкорд-прадзюсара розных артыстаў і зрабіў паспяховую сольную кар'еру. На працягу ўсёй сваёй музычнай кар'еры Гілмар актыўна ўдзельнічае ў дзейнасці многіх дабрачынных арганізацый. У 2003 годзе ён быў узведзены ў чын Камандора ордэна Брытанскай імперыі за служэнне музыцы і дабрачыннасці, а таксама узнагароджаны прэміяй «Выбітны ўклад» на цырымоніі Q Awards 2008.

У 2003 годзе Гілмар заняў 82-е месца ў рэйтынгу часопіса Rolling Stone «100 найлепшых гітарыстаў усіх часоў». У 2009 годзе брытанскі часопіс Classic Rock уключыў Гілмара ў свой спіс найвялікшых гітарыстаў свету.

## Дыскаграфія 
### Pink Floyd 
* *A Saucerful of Secrets* — 29 чэрвеня 1968.
* *More* — 27 ліпеня 1969.
* *Ummagumma — 25 кастрычніка 1969.
* *Atom Heart Mother* — 10 кастрычніка 1970.
* *Meddle* — 30 кастрычніка 1971.
* *Obscured by Clouds — 3 чэрвеня 1972.
* *The Dark Side of the Moon* — 17 сакавіка 1973.
* *Wish You Were Here* — 15 верасня 1975.
* *Animals* — 23 студзеня 1977.
* *The Wall* — 30 лістапада 1979.
* *The Final Cut* — 21 сакавіка 1983.
* *A Momentary Lapse of Reason* — 8 верасня 1987.
* *Delicate Sound of Thunder* — 22 лістапада 1988.
* *The Division Bell* — 30 сакавіка 1994.
* *P•U•L•S•E* — 29 мая 1995.
: *Поўную дыскаграфію можна паглядзець тут — Дыскаграфія Pink Floyd.

### Сольная творчасць 
#### Альбомы 
* *David Gilmour* — 25 мая 1978
* *About Face* — 27 сакавіка 1984
* *On an Island* — 6 сакавіка 2006
* *Live in Gdańsk* — 22 верасня 2008
* *Rattle That Lock* — 2015
* *Live at Pompeii* — 2017
* *Luck and Strange* — 2024

#### Саўндтрэкі 
* *Fractals: The Colors of Infinity'', Дакументальны — 1994

#### Сінглы 
* «There's No Way Out of Here/Deafinitely», 1978
* «Blue Light», сакавік, 1984
* «Love on the Air», май, 1984
* «On an Island», 6 сакавік 2006
* «Smile/Island Jam», 13 чэрвень 2006
* «Arnold Layne/Dark Globe» (Live) 26 снежань 2006

#### Відэа 
* *David Gilmour Live 1984* (VHS) — верасень 1984
* *David Gilmour in Concert* (DVD) — кастрычнік 2002
* *Remember That Night* (DVD/BD) — верасень 2007
* *Live in Gdansk* (DVD) — верасень 2008

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Дэвіда Гілмара

Катэгорыя:Музыканты Pink Floyd
Катэгорыя:Рок-музыканты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Гітарысты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Музыканты прагрэсіўнага рока
Катэгорыя:Слайд-гітарысты
Катэгорыя:Гітарысты паводле алфавіта
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Ivor Novello Awards
Катэгорыя:Аўтары-выканаўцы Вялікабрытаніі
Хелен Уілз-Мудзі

**Хелен Ньюінгтан-Уілз-Мудзі-Рорк** (; 6 кастрычніка 1905, Сентэрвіл, Каліфорнія — 1 студзеня 1998, Кармэль, Каліфорнія) — амерыканская тэнісістка-аматарка.

Пераможца 31 турніру Вялікага шлема ў адзіночным, жаночым парным і мяшаным парным разрадах. Двухразовая алімпійская чэмпіёнка 1924 года ў адзіночным і парным разрадах. Член Міжнароднай залы тэніснай славы з 1959 года.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Хелен Уілз-Мудзі-Рорк на сайце Міжнароднай залы тэніснай славы 
* Хелен Уілз-Мудзі на сайце Уімблданскага турніру 

Катэгорыя:Тэнісісткі ЗША
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Францыі па тэнісе ў жаночым адзіночным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Францыі па тэнісе ў жаночым парным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Уімблданскага турніру ў жаночым адзіночным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Уімблданскага турніру ў жаночым парным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Уімблданскага турніру ў змяшаным парным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату ЗША па тэнісе ў жаночым адзіночным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату ЗША па тэнісе ў жаночым парным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату ЗША па тэнісе ў змяшаным парным разрадзе
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1924 года
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па тэнісе
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад ЗША
Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 1924 года
Катэгорыя:Члены Міжнароднай залы тэніснай славы
Катэгорыя:Выпускнікі Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Берклі
Бабка-павітуха

[thumb|237px|Павітуха прымае роды (еўрапейская [гравюра, 1513 год)]]
**Бабка-павітуха, павівальная бабка, павітуха** — пажылая, спрактыкаваная і паважаная жанчына, якая валодала прыёмамі народнай медыцыны і выконвала акушэрскія функцыі ў час родаў, а таксама шматлікія абрады, звязаныя з адразаннем пупавіны, першым купаннем і спавіваннем дзіцяці, укладаннем яго ў калыску і інш. Акрамя таго, яна імкнулася «аблегчыць» пакуты парадзіхі магічнымі дзеяннямі, заснаванымі на веры ў звышнатуральныя сілы: развязвала вузлы, адмыкала замкі, расплятала косы і інш. Бабка-павітуха мела права даць дзіцяці імя («ахрысціць дзіця з вады»), яна самы шаноўны госць і распарадчык на радзінах, да якіх гатавала спец, абрадавую страву — бабіну кашу. У наш час ролю бабкі-павітухі звычайна выконвае старэйшая сваячка парадзіхі.

## Вядомыя прадстаўніцы прафесіі 
* Марыя Фёдараўна Карпушчанкава
* Аляксандра Рыгораўна Белафостава

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8

## Спасылкі 
Катэгорыя:Акушэрства
Мадаба

thumb|left|Від на царкву Святога Георгія|250px
**Мадаба** () — горад у Іарданіі, прыкладна ў 35 км паўднёвей Амана. Насельніцтва 70338 чалавек (2004).

Заснаваны маавіцянамі горад некалькі разоў згадваецца ў Бібліі (, ). У першым стагоддзі да нашай эры горад патрапіў пад кіраванне Набатэйскага царствы і з 106 года ён быў часткай рымскай правінцыі Камяністая Аравія.

У 746 годзе горад быў разбураны землетрасеннем. Толькі ў 1880 годзе хрысціяне расчысцілі разваліны і аднавілі горад. Пры гэтым у развалінах знайшлі старыя мазаікі, у тым ліку вядомую карту Палесціны VI стагоддзя.

## Музеі 
Гарадскія музеі:
* Археалагічны музей Мадабы
* Археалагічны парк Мадабы
* Мадабская школа Мазаікі

[thumb|left|250px|Іерусалім на мазаічнай [Карта з Мадабы|Мадабскай карце VI стагоддзя]]

Катэгорыя:Гарады Іарданіі
Эрык Клэптан

**Эрык Патрык Клэптан** (; 30 сакавіка 1945, Рыплі, Сурэй, Англія) — брытанскі рок-музыка (кампазітар, гітарыст, вакаліст). Камандор Ордэна Брытанскай імперыі. Яго мянушка — «павольная рука» (англ.: Slowhand). Клэптан стаў адным з самых паважаных і ўплывовых музычных дзеячаў у эру рок-музыкі. Яго стыль з часам змяняўся, але ён заўсёды трымаўся блюзавых каранёў. Граў з блюз-фатальнымі камандамі (John Mayall’s Bluesbreakers, The Yardbirds), з хард-рокавымі (Cream), шмат працаваў сольна і як сесійны музыка.

## Літаратура 
*  
*  

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Эрыка Клэптана
* New Official Ginger Baker Archive and Drummers forum launched by the Baker family September 2010 — rare Clapton and Cream articles
* Поўная дыскаграфія Эрыка Клэптана 
https://web.archive.org/web/20090530062643/http://ericclapton.by.ru/info/articles/son/  Эрык Клэптан сын сваёй сястры

Катэгорыя:Гітарысты паводле алфавіта
Катэгорыя:Рок-музыканты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard Hot 100
Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard 200
Катэгорыя:Выканаўцы, уключаныя ў Залу славы рок-н-рола
Катэгорыя:Блюзавыя музыканты
Катэгорыя:Камандоры ордэна Брытанскай імперыі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BRIT Awards
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Пераможцы MTV Video Music Awards
Катэгорыя:Аўтары-выканаўцы Вялікабрытаніі
Канстытуцыя Бразіліі

**Канстытуцыя Бразіліі** — асноўны закон Федэратыўнай Рэспублікі Бразілія. Дзеючая канстытуцыя Бразіліі прынята 5 кастрычніка 1988 года.

Канстытуцыя Бразіліі з'яўляецца крыніцай прававых паўнамоцтваў, якія ляжаць у аснове існавання Бразіліі, і замацоўвае асновы палітычнай, прававой і эканамічнай сістэм краіны, асновы прававога статусу грамадзян Бразіліі.

## Гісторыя стварэння 
Дзеючая канстытуцыя з'яўляецца сёмай па ліку канстытуцыяй Бразіліі. Яе распрацоўка доўжылася больш трох гадоў: з 1985 па 1988 год.

Стварэнне новай канстытуцыі стала неабходнай пасля таго, як у пачатку 1985 года ў Бразіліі скончылася дваццацігадовая ваенная дыктатура і пачаліся глабальныя дэмакратычныя пераўтварэнні. 18 ліпеня 1985 года прэзідэнт краіны Жазэ Сарней выдаў дэкрэт аб стварэнні Часовай камісіі па канстытуцыйным пераўтварэнняў. Дадзеная камісія распрацавала папярэдні праект канстытуцыі, але ён падвергнуўся крытыцы з боку як левых, так і правых партый і не быў прадстаўлены на разгляд Канстытуцыйнай асамблеі.

Канстытуцыйная асамблея пачала працу над канстытуцыяй ў лютым 1987 года. Тэкст асноўнага закона яна распрацоўвала ў 8 тэматычных камісіях, падзеленых на падкамісіі. У агульнай складанасці ў іх было разгледжана каля 50 тысяч прапаноў і паправак. У выніку 9 ліпеня 1987 года праект канстытуцыі быў вынесены на ўсенароднае абмеркаванне. На працягу месяца насельніцтвам было прапанавана больш за 10 тысяч паправак, пад якімі падпісаліся каля 12 млн. чалавек. У канчатковы тэкст канстытуцыі былі ўключаныя 122 з іх.

Заключнае галасаванне па тэксце канстытуцыі адбылося ў Канстытуцыйнай асамблеі 22 верасня 1988. Пераважнай большасцю галасоў новая канстытуцыя была прынятая і афіцыйна ўступіла ў сілу 5 кастрычніка таго ж года.

## Спасылкі 
*Канстытуцыя Бразіліі ў бібліятэцы права. 
* Канстытуцыя 1988 года на рускай мове. 
* Тэкст канстытуцыі на 2006 год.
* Тэкст канстытуцыі на 2010 год. 

Катэгорыя:Права Бразіліі
Бразілія
Ключ (інструмент)

**Ключ** — інструмент, прызначаны для адкрыцця замкоў.

Матэрыялам для вырабу ключоў могуць служыць метал (жалеза, медзь і г. д.), дрэва, пластмасы.

## Гісторыя 
Першыя ключы, як і замкі, з’явіліся адначасова з першымі цывілізацыямі. Першыя згадкі пра іх існуюць у міфах і Старым Запавеце. У магільніцы фараона Рамсеса II гісторыкамі быў знойдзены драўляны ключ.

## Гл. таксама 
* Гаечны ключ
* Газавы ключ

Катэгорыя:Замкі, прылады
Катэгорыя:Прылады
Катэгорыя:бытавая тэхніка
Ключ (музыка)

**Ключ** (, ад  — ключ) у музычнай натацыі — знак, які паказвае месцазнаходжанне ноты (гэта значыць высотнай пазіцыі) F, або G, ці З на нотнай стане. Адносна гэтай, ключавой, ноты разлічваюцца ўсе астатнія ноты (гэта значыць вышынныя пазіцыі) на адным і тым жа нотаносбіце.

Катэгорыя:Элементарная тэорыя музыкі
Катэгорыя:Музычная тэрміналогія
Эканоміка Партугаліі

**Эканоміка Партугаліі** ў цяперашні час займае 50-е месца ў свеце па памеры ВУП па ППС, што складае: $ 247,1 млрд. (ацэнка на 2010 год) 

У цяперашні час структура партугальскай эканомікі грунтуецца на сектарах прамысловасці і сферы паслуг, якія прадстаўляюць 22.09% і 74.7%, што фармуе валавы нацыянальны прадукт (ВНП) краіны. Аднак у мінулых гадах Партугалія, сутыкаецца з праблемай застою ў эканоміцы, пры тэмпах росту менш чым на 2% штогод, што ніжэй сярэдняга ліку іншых краін Еўрапейскага саюза, які мае рост 2,5%.

## Галіны прамысловасці 
Здабыча пірытаў, вальфрама, урану, волава, жалезнай руды, вугалю.

## Энергетыка 
Вытворчасць электраэнергіі 33300000000 кВт·г (1995), галоўным чынам на ГЭС.

Вытворчасць электраэнергіі 44500000000 кВт·г (2007).

## Лёгкая прамысловасць 
Найбольш важныя традыцыйныя галіны прамысловасці - тэкстыльная (баваўняная і ваўняная), швейная, вінаробства, вытворчасць аліўкавага алею, рыбных кансерваў, апрацоўка коркавай кары (вядучае месца ў свеце). Чорная і каляровая металургія, машынабудаванне (суднабудаванне і суднарамонт, аўтазборцы, электратэхнічнае); развіваецца хімічная, нафтаперапрацоўчая і нафтахімічная, цэментная, шкляна-керамічная (вытворчасць сіняй абліцавальнай пліткі) прамысловасць.

## Сельская гаспадарка 
У сельскай гаспадарцы пераважае земляробства. Каля 1/2 апрацоўваемых зямель занята раллёй; вінаградарства, пладаводства, аліўкавыя насаджэнні. У жывёлагадоўлі развядзенне буйной рагатай жывёлы, авечкагадоўля, свінагадоўля. Рыбалоўства (ўлоў 253,9 тыс. метрычн. Т у 1994, галоўным чынам сардзіны).

## Інфраструктура 
* Даўжыня аўтадарог - 70,1 тыс. км.
* Працягласць чыгуначных дарог у краіне - 3,6 тыс. км.
* Танаж марскога гандлёвага флоту - 1,1 млн. тон дзедвейту.

## Знешні гандаль 
Экспарт: тэкстыльныя і швейныя вырабы, харчовыя тавары, корак, суда, электраабсталяванне, хімічная прадукцыя. Асноўныя знешнегандлёвыя партнёры - краіны Еўрапейскага саюзу.

## Іншыя крыніцы даходу 
Замежны турызм (каля 10 млн чалавек у год).

## Спасылкі 
* CIA - The World Factbook
Кім Клейстэрс

**Кім Антоні Ладэ Клейстэрс** (, МФА: ; нар. 8 чэрвеня 1983, Білзен, правінцыя Лімбург, Бельгія) — бельгійская тэнісістка, былая першая ракетка свету ў адзіночным разрадзе і першая ракетка ў парным разрадзе. Трохразовая пераможца адкрытага чэмпіянату ЗША (2005, 2009 і 2010), пераможца адкрытага чэмпіянату Аўстраліі (2011), трохразовая пераможца фінальнага турніру WTA (2002, 2003 і 2010).

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт Кім Клійстэрс
* Кім Клійстэрс у 9 гадоў, відэа

Катэгорыя:Тэнісісткі Бельгіі
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату ЗША па тэнісе ў жаночым адзіночным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Францыі па тэнісе ў парным разрадзе сярод дзяўчат
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Францыі па тэнісе ў жаночым парным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Уімблданскага турніру ў жаночым парным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату ЗША па тэнісе ў парным разрадзе сярод дзяўчат
Катэгорыя:Уладальнікі Кубка Федэрацыі (тэніс)
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа ордэна Кароны
Жазэ Сарней

**Жазэ Рыбамар Ферэйра ды Араўжу Коста Сарней** (;  года, Пінейра, штат Мараньян, Бразілія) — бразільскі палітык і дзяржаўны дзеяч. Губернатар штата Мараньян з 1966 па 1971 год, прэзідэнт Бразіліі з 1985 па 1990 год, спікер Сената ў 1995—1997, 2003—2005 і з 2009 года.

Катэгорыя:Прэзідэнты Бразіліі
Катэгорыя:Віцэ-прэзідэнты Бразіліі
Ітамар Франку

**Ітамар Аўгусту Каўціэру Франку** (; , на караблі ў Атлантычным акіяне — , , Бразілія) — бразільскі дзяржаўны дзеяч, 33-ы прэзідэнт Бразіліі (1992—1995).

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце прэзідэнта Бразіліі

Катэгорыя:Віцэ-прэзідэнты Бразіліі
Катэгорыя:Прэзідэнты Бразіліі
Катэгорыя:Паслы Бразіліі ў Партугаліі
Канстытуцыя Аргенціны

**Канстытуцыя Аргенціны** — асноўны закон Аргенціны, прыняты ў 1853 годзе, шматкроць рэфармавана (апошняя маштабная рэформа праведзена ў 1994 годзе). Складаецца з прэамбулы, 129 артыкулаў і пераходных правілаў. Усталёўвае федэратыўны дзяржаўны лад і прэзідэнцкую форму праўлення.

## Спасылкі 
*Тэкст канстытуцыі 
*Тэкст канстытуцыі 
*Вытрымкі з канстытуцыі 
*Канстытуцыя з папраўкамі 1898 года

Аргенціна
Катэгорыя:Права Аргенціны
Канстытуцыя Аўстрыі

**Канстытуцыя Аўстрыі** — сукупнасць заканадаўчых актаў Аўстрыі, якая замацоўвае асновы палітычнай сістэмы дзяржавы. Часта канстытуцыяй Аўстрыі называюць Федэральны канстытуцыйны закон (ням. Bundes-Verfassungsgesetz) Аўстрыі ад 10 лістапада 1920 года, якім рэгулююцца федэральны лад Аўстрыі, сістэма дзяржаўных органаў федэрацыі і федэральных зямель і некаторыя іншыя пытанні. Федэральны канстытуцыйны закон шматкроць змяняўся і дапаўняўся. У прыватнасці, быў уключаны буйны раздзел, які датычыцца адносін з Еўрапейскім саюзам. Усяго ў Аўстрыі дзейнічае звыш трохсот канстытуцыйных законаў і законаў, якія змяшчаюць канстытуцыйныя палажэнні.

У адрозненне ад многіх канстытуцый, Федэральны канстытуцыйны закон не ўтрымлівае падзелу, прысвечанага правах чалавека. Нормы аб правах чалавека прысутнічаюць у розных законах, частка з якіх была прынятая яшчэ ў XIX стагоддзі.

## Спасылкі 
* Канстытуцыя Аўстрыі

Аўстрыя
Катэгорыя:Гісторыя Аўстрыі
Катэгорыя:Палітыка Аўстрыі
Катэгорыя:Права Аўстрыі
Катэгорыя:1920 год у праве
Канстытуцыя Нарвегіі

**Эйдсвольская канстытуцыя 1814** — канстытуцыя Нарвегіі. Прынята 17 мая Устаноўчым сходам у Эйдсволе (Eidsvoll) у становішчы, калі Нарвегія пасля адмовы дацкага караля ад нарвежскай кароны на карысць Швецыі (Кільскія мірныя дагаворы (1814)) рыхтавалася аказаць супраціў шведскім планам яе далучэння. Вызначала Нарвегію незалежнай дзяржавай, вышэйшым прадстаўнічым органам прызнаваўся парламент — Стортынг (абіраўся прамымі выбарамі, але з цэнзам — узроставым, маёмасным, аселасці), які меў шырокія правы ў галіне заканадаўства і фінансаў. Выканаўчая ўлада ў галіне кіравання краінай, абароны, знешняй палітыкі, кантролю над заканадаўствам прадастаўлялася каралю (апошні не мог распусціць Стортынг і меў толькі права адкладальнага вета). Уводзіліся свабода слова, друку, прадпрымальніцтва, недатыкальнасць асобы і інш. Па шведска-нарвежскай уніі (1814) Швецыя абавязалася прызнаваць нарвежскую канстытуцыю з папраўкамі, што вынікалі з факту уніі. Са зменамі і дапаўненнямі (у 1905, 1936, 1946 і інш.) эйдсвольская канстытуцыя дзейнічае ў Нарвегіі дагэтуль. 17 мая ў Нарвегіі адзначаецца як дзень незалежнасці.

## Спасылкі 
* Канстытуцыя Нарвегіі 
* http://www.eidsvoll.kommune.no

Катэгорыя:Гісторыя Нарвегіі
Катэгорыя:Гісторыя Швецыі
1814
17
Катэгорыя:Палітыка Нарвегіі
Нарвегія
Катэгорыя:Права Нарвегіі
Канстытуцыя Арменіі

**Канстытуцыя Рэспублікі Арменія** — асноватворны дакумент, які вызначае дзяржаўны лад Арменіі. Прынята на рэферэндуме 5 ліпеня 1995 г., змененая рэферэндумам 27 лістапада 2005 г. Канстытуцыя сцвярджае Рэспубліку Арменія як суверэнная, дэмакратычная, сацыяльная, прававая дзяржава, улада ў якой належыць народу і ажыццяўляецца з дапамогай свабодных выбараў, рэферэндумаў, а таксама праз прадугледжаныя канстытуцыяй дзяржаўныя органы, органы мясцовага самакіравання і службовых асоб.

Форма праўлення — рэспубліка.

## Спасылкі 
* Канстытуцыя Рэспублікі Арменія 

Арменія
Катэгорыя:Палітыка Арменіі
Аляксандраўка (Гусявіцкі сельсавет)

**Алякса́ндраўка** () — вёска ў Гусявіцкім сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
За 25 км на поўдзень ад Буда-Кашалёва, 12 км ад чыгуначнай станцыі Уза (на лініі Жлобін — Гомель), 28 км ад Гомеля.

### Гідраграфія 
Рака Хачэмля (прыток ракі Уза).

## Транспартная сетка 
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Уваравічы — Зарэчча.

Планіроўка складаецца з просталінейнай, амаль мерыдыянальнай вуліцы, да якой на поўдні далучаецца другая просталінейная вуліца. Забудова двухбаковая, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Па пісьмовым крыніцам вядома з пачатку XX стагоддзя, калі перасяленцы з суседніх вёсак заснавалі тут пасёлак. У 1926 годзе ў Стара-Гусявіцкім сельсавеце Уваравіцкага, з 17 красавіка 1962 года Буда-Кашалёўскага раёна Гомельскай (да 26 ліпеня 1930 года) акругі, з 20 лютага 1938 года Гомельскай вобласці. У 1929 годзе арганізаваны калгас. 37 жыхароў вёскі загінулі на франтах Вялікай Айчыннай вайны. У 1959 годзе ў складзе калгаса імя В. І. Леніна (цэнтр — вёска Старая Гусявіца).

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — 23 гаспадаркі, 40 жыхароў.

### Дынаміка 
* 1926 год — 45 двароў, 277 жыхароў.
* 1959 год — 323 жыхара (паводле перапісу).
* 2004 год — 23 гаспадаркі, 40 жыхароў.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна
Катэгорыя:Гусявіцкі сельсавет
Фернанду Энрыкі Кардозу

{{Дзяржаўны дзеяч
| пасада = 34-ы прэзідэнт Бразіліі
| сцяг = Flag President of Brazil.svg
| сцяг2 = Flag of Brazil.svg
| імя = Фернанду Энрыкі Кардозу
| арыгінал імя = 
| партрэт = Fernando Henrique Cardoso (1999).jpg
| перыяд кіравання = 1 студзеня 1995 — 1 студзеня 2003
| папярэднік = Ітамар Франку
| пераемнік = Луіс Інасіу Лула да Сілва
| віцэ-прэзідэнт = Марку Масіэл
| партыя = СДП
| дата нараджэння = 18.06.1931
| месца нараджэння = 
| дата смерці =
| месца смерці =
| у шлюбе = Рут Карэя Лейты Кардозу
| дынастыя =
| бацька =
| маці =
| дзеці = 
| узнагароды =
{

-

-

}
}}
**Ферна́нду Энры́кі Кардо́зу** (, таксама вядомы па сваіх ініцыялах **FHC**; , Рыа-дэ-Жанэйра) — бразільскі дзяржаўны дзеяч, прэзідэнт Бразіліі ў 1995—2003 гадах. Першы прэзідэнт Бразіліі, які быў пераабраны на другі тэрмін (у 1998 годзе). Адзін з заснавальнікаў і з 2001 года ганаровы старшыня бразільскай сацыял-дэмакратычнай партыі.

Катэгорыя:Міністры замежных спраў Бразіліі
Катэгорыя:Міністры фінансаў Бразіліі
Катэгорыя:Прэзідэнты Бразіліі
Канстытуцыя Грузіі

**Канстытуцыя Грузіі** — асноўны закон Грузіі; адзіны, які мае вышэйшую юрыдычную сілу, прамое дзеянне і вяршэнства на ўсёй тэрыторыі Грузіі, палітыка-прававы акт, з дапамогай якога народ заснаваў асноўныя прынцыпы  грамадскага ладу і дзяржавы, вызначыў суб'екты дзяржаўнай улады, механізм яе ажыццяўлення, замацаваў ахоўныя дзяржавай правы, свабоды і абавязкі чалавека і грамадзяніна. Грузінская канстытуцыя была прынятая 24 жніўня 1995 года і перагледжана 15 кастрычніка 2010.

## Спасылкі 
Грузія
Катэгорыя:Права Грузіі
Гайка

[thumb|right|400px|Гайка-баранок, шасцігранная, гайка з фланцам, [Дзюбель|анкер]]
**Гайка** — крапежны выраб у выглядзе дэталі з разьбовай адтулінай, утварае злучэнне пры дапамозе шрубы, ніта або шпількі.

## Гл. таксама 
* Болт
* Шруба
* Шрубавая перадача
* Разьбовае злучэнне
* Шайба

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Крапежныя вырабы
Гаечны ключ

thumb|200px|Гаечны ключ
**Гаечны ключ** — прылада для злучэння (разлучэння) рэзьбавых злучэнняў праз закручванне (раскручванне) нітаў, гаек і іншых дэталяў. Ключы падзяляюцца на дзве групы *ахоплівальнікі* і *ахоплівальнікі*. Памер зяпы (адтуліны) стандартызаваны.

## Гісторыя вынаходніцтва 
Першыя ўпамінанні пра гаечны ключ ў Еўропе сустракаюцца ў XV ст. Аднак шырокае распаўсюджанне гаечных ключоў прыпадае толькі на XIX ст.

## Гл. таксама 
* Ключ, інструмент
* Адвёртка

## Спасылкі 
* Музей разводнага ключа Museum of The Adjustable Spanner 
* Апісанне гаечных ключоў і правілы карыстання імі 
* 
* 

Катэгорыя:Мантажныя прылады
Газавы ключ

thumb|Газавы ключ
thumb
thumb
**Газавы ключ** — прылада, які выкарыстоўваецца для кручэння або фіксацыі труб і іншых дэталяў. Разнавіднасць развадны ключ; ад звычайных ключоў адрозніваецца тым, што газавы ключ сціскае дэталь. Часта газавы ключ называюць *трубавым ключом*.

У залежнасці ад памераў падзяляюцца на нумары, найбольш хадавыя 1,2,3 нумар, нумар азначае даўжыню інструмента і пэўны дыяметр труб, з якімі гэты ключ можа працаваць. Газавы ключ нумар 1 можа заціскаць трубы дыяметрам 10-36 мм, даўжыня ключа складае 30 см. Газавы ключ нумар 2 можа заціскаць трубы дыяметрам 20-50 мм, даўжыня ключа - 40 см.

Бываюць розных тыпаў: з S-вобразнымі губкамі пад 45 ° (S-вобразныя губкі дазваляюць фіксаваць трубу ў трох кропках), што зніжае рызыку яе праслізгвання пры працы, з прамымі губкамі пад 45 ° і 90 ° (гэта класічныя варыянты).

Вырабляецца з хром ванадыевай або інструментальнай сталі.

## Спасылкі 
* Апісанне гаечных ключоў і правілы карыстання імі 

Катэгорыя:Мантажныя прылады
Леапольд I (кароль Бельгіі)

**Леапольд I** (; , Кобург — , Брусель) — кароль бельгійцаў (21 ліпеня 1831 — 10 снежня 1865).

Праводзіў курс на цесны саюз з Вялікабрытаніяй і Францыяй, садзейнічаў урэгуляванню адносін з Нідэрландамі. Меў рэпутацыю «ўзорнага канстытуцыйнага манарха».

## Біяграфія 
У 1796—1809 і 1813—1816 гадах служыў у Рускай імператарскай арміі, дасягнуў звання генерал-лейтэнанта.

У 1816 годзе ажаніўся з дачкой прынца-рэгента, будучага караля Вялікабрытаніі Георга IV Шарлотай Аўгустай (у 1817 годзе памерла пры родах). Прызначаны генералам брытанскай арміі, член Палаты лордаў.

Пасля ўтварэння ў 1830 годзе незалежнай бельгійскай дзяржавы, абраны на бельгійскі сталец. Палітыка Леапольда I садзейнічала кансалідацыі маладой бельгійскай дзяржавы, умацаванню яе міжнародных пазіцый.

У 1832 годзе ажаніўся з дачкой караля французаў Луі-Філіпа, прынцэсай Луізай.

Бацька прынцаў Луі-Філіпа (памёр ва ўзросце 9 месяцаў), Леапольда, Філіпа і прынцэсы Шарлоты.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Memoires du prince de Talleyrand. P., 1891. Vol.4.P.28.
* Daye Р. Leopold II. P., 1935. P. 23.

Катэгорыя:Каралі бельгійскія
Катэгорыя:Военачальнікі Расіі
Катэгорыя:Фельдмаршалы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Георгія IV класа
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Pour le Mérite
Катэгорыя:Узнагароджаныя Залатой зброяй «За адвагу»
Катэгорыя:Каралеўскія члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Ваенная галерэя
Альберт I (кароль Бельгіі)

**Альберт I** (; , Брусель — , паблізу Намюра) — кароль бельгійцаў з 17 снежня 1909 года да канца жыцця.

Сын прынца Філіпа і прынцэсы Марыі Гогенцолерн-Зігмарынген, пляменнік караля Леапольда II.

## Біяграфія 
Уступіў на пасад 23 снежня 1909 года.

Адобрыў прыняцце законаў пра ўсеагульны воінскі абавязак (май 1913 года) і пра абавязковую школьную адукацыю.

У гады Першай сусветнай вайны — галоўнакамандуючы бельгійскім войскам, удзельнічаў у баявых дзеяннях на рацэ Ізер. Па выніках вайны Бельгія атрымала: Эйпен, Мальмедзі і Морнэ, а таксама мандат на Руанду і Урундзі ў германскай Усходняй Афрыцы.

Загінуў пры альпінісцкім узыходжанні ў Ардэнах. Трон заняў яго сын Леапольд.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Ахвяры няшчаснага выпадку
Катэгорыя:Фельдмаршалы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Лідары краін-удзельніц Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Каралі бельгійскія
Катэгорыя:Загінулі ў гарах
Катэгорыя:Военачальнікі Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Бельгія)
Катэгорыя:Бельгія ў Першай сусветнай вайне
Леапольд II (кароль Бельгіі)

**Леапольд II** (;  — ) — кароль бельгійцаў з 17 снежня 1865 года да канца жыцця. Другі сын Леапольда I і Луізы Марыі Арлеанскай.

## Біяграфія 
У снежні 1865 года пасля сканання свайго бацькі ўступіў на пасад.

У 1869 годзе ва ўзросце 9 гадоў памёр адзіны законны сын Леапольда — Леапольд Фердынанд.

У 1902 годзе на жыццё караля замахваўся італьянскі анархіст, які зрабіў некалькі выстралаў па яго экіпажы, але прамахнуўся.

Пасля смерці Леапольда карону атрымаў яго пляменнік Альберт I.

### Конга 
У 1876 годзе ён заснаваў «Міжнароднае Афрыканскае Таварыства», мэтай якога абвясцілі барацьбу з гандлем рабамі ў Цэнтральнай Афрыцы. Леапольд пачаў адпраўляць на Чорны кантынент адну экспедыцыю за другой — у басейне ракі Конга з’явіліся агенцтвы, якія скуплялі за бясцэнак землі ў мясцовых жыхароў. Паступова ў руках караля аказаліся тэрыторыі ад вусця Конга да возера Танганьіка. У 1885 годзе была абвешчана «Свабодная дзяржава Конга», суверэнным кіраўніком якой стаў Леапольд.

Важна заўважыць, што Конга стала не калоніяй Бельгіі, а фактычна асабістым уладаннем самога Леапольда, як прыватнай асобы. Таму тут не магло быць і гаворкі ні пра дзеянне бельгійскіх законаў, ні пра якое-небудзь умяшанне ў справы Конга бельгійскага парламента. Тут Леапольд стаў не проста неабмежаваным манархам, а поўным гаспадаром.

Спачатку Леапольд заняўся здабычай слановай косці, але даход аказаўся нязначным. А калі ў свеце значна выраслі кошты на каучук, вырашана было засяродзіцца на яго вытворчасці.

Прызначаныя Леапольдам улады Конга выдалі законы, па якіх усе мясцовыя жыхары павінны былі выплачваць падаткі працоўнай павіннасцю, працуючы бясплатна. Адначасова, каб ні ў кога ў Еўропе не ўзнікла пярэчанняў, Леапольд забараніў публікацыю ўсіх указаў, якія тычацца ўнутранай палітыкі ў Конга.

Так афрыканцаў фактычна ператварылі ў рабоў і прымусілі працаваць на каўчукавых плантацыях. Работы выконвалі усё, ад дзяцей да старых. Пры гэтым афіцыйна ў «Свабоднай дзяржаве Конга» рабства не існавала. Напрыклад, у адрозненне ад класічнага раба ці прыгоннага, кангалезца нельга было прадаць або падарыць. Але затое можна было забіць, пакалечыць, згвалтаваць, прымусіць працаваць да поўнай знямогі.

thumb|100px|left|Карыкатура на «караля-дзялка» ў «Vanity Fair», 1869
Дзейнасць Леапольда выклікала асуджэнне ў Еўропе; аўстрыйскі імператар Франц Іосіф I (за сына якога Рудольфа Леапольд выдаў замуж сваю дачку Стэфанію) называў бельгійскага караля «каранаваным маклерам», прыкладна ў тых жа выразах яго характарызаваў і Ленін («дзяляга, фінансіст, аферыст»). З сатырай на караля выступалі Марк Твен і Артур Конан Дойл.

## Крыніцы