open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Прэзідэнт Науру

**Прэзідэнт Рэспублікі Науру** абіраецца парламентам з ліку яго членаў і з’яўляецца адначасова кіраўніком дзяржавы і кіраўніком урада Науру (у 2013—2016 гадах існавала пасада прэм’ер-міністра, у далейшым скасаваная). Адначасова ён можа займаць міністэрскія пасады ў сфарміраваным ім урадзе. Прэзідэнт Науру абіраецца кожным новым абраным скліканнем парламента (тэрмін паўнамоцтваў якога складае, у сваю чаргу, 3 гады) без абмежаванняў на колькасць пераабранняў. Парламент можа датэрмінова адправіць у адстаўку прэзідэнта, вынесучы яму вотум недаверу, і абраць іншую асобу на астатні перыяд часу. Паколькі палітычныя партыі ў Науру адыгрываюць нязначную ролю (з усіх прэзідэнтаў Науру членамі якой-небудзь партыі былі толькі ,  і ), абранне прэзідэнта адбываецца ў выніку дамоўленасцей незалежных дэпутатаў, што вядзе да частых датэрміновых адставак кіраўніка дзяржавы ў выніку распаду групоўкі дэпутатаў, якая падтрымлівае яго (19 разоў за гісторыю краіны прэзідэнту быў вынесены паспяховы вотум недаверу, 2 разы прэзідэнт датэрмінова падаваў у адстаўку пад яго пагрозай). Многія прэзідэнты Науру займалі пасаду менш за месяц, а  у 2003 годзе ў свой трэці тэрмін прабыў прэзідэнтам усяго суткі, пасля чаго зноў быў абраны яго папярэднік Давіёга. Пры гэтым за ўвесь 2003 год датэрміновыя прэзідэнцкія  прайшлі восем разоў. Дзеючы прэзідэнт , абраны пасля парламенцкіх выбараў 2019 года.

## Спасылкі
Катэгорыя:Прэзідэнты Науру
Вольга Аляксандраўна Лапо

**Вольга Аляксандраўна Лапо** (, ) — беларуская артыстка балета. Узнагароджана медалём Францыска Скарыны (2020).

## Біяграфія 
У 1967 годзе скончыла Беларускае харэаграфічнае вучылішча, у 1982 годзе — Мінскі інстытут культуры.

У 1967—1988 гадах — артыстка Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі. Дэбютавала партыяй Сольвейг («Пер Гюнт» на музыку Э. Грыга).

Танцоўшчыца лірыка-драматычнага плана, з поспехам выступала ў камедыйных ролях. Выконвала галоўныя партыі ў класічных і сучасных балетах: Марыя («» Б. Асаф’ева), Кітры («Дон Кіхот» Л. Мінкуса), Папялушка («» С. Пракоф’ева), Ева («Стварэнне свету» А. Пятрова), Каламбіна («Арлекінада» Р. Дрыга), Джулія («Альпійская балада» Я. Глебава), Фрыгія («» А. Хачатурана), Радысачка («» К. Хачатурана), вальс («» на музыку Ф. Шапена).

У 1989—1992 працавала ў Дамаску (Сірыя), дзе арганізавала першую дзіцячую балетную школу ў Акадэміі мастацтваў.

Выкладчыца ў Беларускай дзяржаўнай харэаграфічнай гімназіі-каледжа.

### Сям’я 
Муж — народны артыст Беларусі Віктар Саркісьян.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Фуэтэ для брыдкага качаняці
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Артысты балета паводле алфавіта
Катэгорыя:Артысты балета Беларусі
Катэгорыя:Артысты балета XX стагоддзя
Ян Венікс

**Ян Венікс** (нідэрл. Jan Weenix; 1642, , Галандыя — , , Галандыя) — галандскі мастак XVII стагоддзя, майстар дэкаратыўных пано і нацюрмортаў. Часам пісаў партрэты, рабіў афорты. Навучаўся ў свайго бацькі, Яна Баптыста Венікса, разам са сваім стрыечным братам Мельхіёрам дэ Хондэкутэрам. Як і яго бацька, Ян прысвяціў сябе розным тэмам, але яго слава ў асноўным звязана з яго карцінамі з мёртвымі жывёламі і сцэнамі палявання. Многія карціны ў гэтым жанры, якія раней прыпісваліся старэйшаму Веніксу, цяпер прынята лічыць творамі яго сына.

## Біяграфія 
Дакладная дата нараджэння Яна Венікса не ўстаноўлена. Год нараджэння вядуць ад заявы мастака падчас шлюбу ў царкве, калі ён паведаміў, што яму 30 год. Нарадзіўся ў сям’і мастака Яна Баптыста Венікса, які і быў яго першым настаўнікам. Маці Яна паходзіла з сям’і Хондэкутэр. Бацька на чатыры гады перабраўся ў Італію, дзе ўдасканальваў мастацкае майстэрства. Сям’я ў той час перабралася жыць у горад Утрэхт.

У 1664 годзе Ян Венікс выплаціў унёсак і стаў членам мастацкай гільдыі Святога Лукі ва Утрэхце, дзе працаваў да 1668 года. У 1670 годзе ажаніўся з Пітэрнелай Бэкерс. У сям’і было двое дзяцей — сын і дачка. Сярод заказчыкаў мастака — галандцы, купцы з Іспаніі, рускі цар Пётр I, які знаходзіўся ў Галандыі падчас Вялікага пасольства. У 1702—1712 гадах зафіксавана знаходжанне мастака ў горадзе Дзюсельдорф, дзе ён выконваў замовы курфюрста Пфальца.

Выдатныя ўзоры яго пэндзля захоўваліся ў Мюнхенскай пінакатэцы, у карцінных галерэях Парыжа, Амстэрдама, Гаагі, Вены, Браўншвейга, Бруселя і г. д. Эрмітаж таксама валодае некалькімі яго карцінамі.

Памёр і быў пахаваны ў Амстэрдаме 19 верасня 1719 года.
Спікер Парламента Науру

**Спікер парламента Науру** з’яўляецца старшынёй гэтага заканадаўчага органа ў Рэспубліцы Науру. Спікер абіраецца членамі .

Спіс службовых асоб ніжэй.
## Спіс
## Спасылкі
Катэгорыя:Спікеры парламентаў
Венікс

**Венікс** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Ян Венікс — нідэрландскі мастак
* Ян Баптыст Венікс — нідэрландскі мастак
Бэран Уака

**Бэран Дзівавесі Уака** (;  ) ― науруанскі палітык, які быў 14-м прэзідэнтам Науру з 11 чэрвеня 2013 года па 27 жніўня 2019 года. Раней ён займаў пасаду міністра адукацыі з 2004 па 2007 год.

## Спасылкі
Людвіг Скоці

**Людвіг Дэрангададж Скоці** () ― науруанскі палітык, які двойчы займаў пасаду Прэзідэнта Науру і пяць разоў быў спікерам парламента ў перыяд з 2000 па 2016 гады.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 20 чэрвеня 1948 года ў акрузе Анабар, у 1983 годзе абраны ад яе ў парламент.

Займаў пасаду спікера парламента з красавіка 2000 года па сакавік 2001 года, з мая 2001 года па снежань 2002 года, з лютага 2004 года па красавік 2004 года, з лістапада 2010 года па красавік 2013 года і з чэрвеня 2013 года па ліпень 2016 года, прадстаўляючы пры гэтым акругу Анабар.

Займаў пасаду Прэзідэнта Науру з 29 мая 2003 года па 8 жніўня 2003 года і зноў з 22 чэрвеня 2004 года да адхілення ў выніку вотуму недаверу 19 снежня 2007 года.

Памёр 25 лютага 2026 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Вытворны інструмент (дэрыватыў)

**Вытворны інструмент** (**дэрыватыў**) – дагавор (кантракт), па якім бакі атрымліваюць права ці абавязваюцца выканаць некаторыя дзеянні ў дачыненні да базавага актыву. Базавым актывам можа быць фінансавая каштоўная папера, індэксы, працэнты, крэдытны рэйтынг, сыравіна, валюта, тавар, высакародныя металы і г.д.

## Тыпы 
Вытворныя кантракты могуць быць «пазабіржавымі» або біржавымі. У першым варыянце параметры дэрыватываў, а таксама наяўнасць або адсутнасць маржын-колу свабодна ўзгадняюцца паміж бакамі (як правіла, хаця б адзін з іх з'яўляецца фінансавай установай), без якой-небудзь стандартызацыі кантрактаў. У другім варыянце – біржавых дэрыватываў – параметры кантракту стандартызаваны біржай, на якой гандлююцца інструменты, з абавязковым маржын-колам. Акрамя таго, у гэтым тыпе біржа заўсёды з'яўляецца адным з бакоў перагавораў і адказвае за ўрэгуляванне ўсіх аперацый. Таксама можна гандляваць праз CFD (кантракт на розніцу цэн). Гэты тып кантракту забяспечвае большы фінансавы рычаг, паколькі ў пачатку аперацыі патрабуецца невялікая выплата наяўных грошай ці ўвогуле не патрабуецца.

### Асноўныя віды 
Форвард – пакупнік і прадавец абавязваюцца купіць або прадаць у будучыні пэўную колькасць тавару (тавару або фінансавага актыву) па цане, зафіксаванай на дату заключэння дагавора.

Ф'ючэрс — кантракт, у якім купля-продаж актыву ўстанаўліваецца па зададзенай цане ў будучую дату.

Апцыйны кантракт – кантракт, які дае пакупнікам або прадаўцам права, але не абавязацельства, купіць або прадаць адпаведны актыў у будучыні (дата заканчэння апцыёна) па загадзя ўстаноўленай цане (цане рэалізацыі апцыёна, якая завецца страйк).

Своп – кантракт, які вызначае паток плацяжоў паміж бакамі ў розныя даты ў будучыні.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Фінансавыя рынкі
Катэгорыя:Фондавы рынак
The Battle Hymn of Lt. Calley

**«The Battle Hymn of Lt. Calley»** () — амерыканская песня 1971 года з вакалам Тэры Нельсана і музыкай групы «C-Company».

## Гісторыя 
Песня была напісана ў красавіку 1970 года Джуліанам Уілсанам і Джэймсам М. Смітам з горада Масл-Шолс, штат Алабама. У лістападзе таго ж года выдавецтва Quickit Publishing выпусціла некалькі асобнікаў. У сакавіку 1971 года Шэлбі Сінглтан, выдавец Harper Valley PTA, атрымаў правы на твор і выпусціў новы запіс пад сваім лэйблам Plantation Records. Усяго за чатыры дні было прададзена больш за мільён копій сінгла, і 15 красавіка Амерыканская асацыяцыя гуказапісвальных кампаній прысвоіла яму Залаты дыск.

## Змест 
Песня пастаўлена на матыў «Баявога гімна Рэспублікі». Яна распавядае пра гісторыю лейтэнанта Уільяма Кэлі, які ў сакавіку 1971 года быў асуджаны за забойства мірных жыхароў у Сангмі. У песні абмяркоўваюцца розныя меркаванні аб вайне ў В’етнаме. Песня пачынаецца з дзяцінства Кэлі і як ён, будучы яшчэ маленькім дзіцём, марыў удзельнічаць у вайне і змагацца за сваю краіну. Паводле тэксту, у той час многія амерыканцы лічылі забойства на вайне няправільнымі: «яны зрабілі з мяне злыдня» (). Затым песня распавядае аб В’етнаме, дзе салдаты ЗША гінулі ў засадах праціўніка. Пад канец заяўляецца, што Кэлі не вінаваты; ён толькі выконваў загады і спачатку вайсковец лічыў гонарам змагацца, хоць у гэтым не было сэнсу.

## Лірычны аповяд  
Песня пачынаецца з ідэалізаванага выдуманага аповяду аб дзяцінстве Кэлі. Затым Нельсан кажа Кэлі, апісваючы сябе як забытага салдата, пакрыўджанага на антываенных дэманстрантаў і палітыкаў, якія адмаўляюцца ад перамог на поле бою за сталом перамоваў. Затым Кэлі дае ілжывую справаздачу аб працяглай і наўмыснай разні мірных жыхароў у Сагнмі як аб спадарожнай шкодзе на поле бою, выкліканай стральбой ворага, што хаваецца за мірных жыхароў.

## Значэнне 
«The Battle Hymn of Lt. Calley» заахвоціў многіх іншых аўтараў. Пад натхненнем песні было напісана больш за 90 іншых твораў пра лейтэнанта Кэлі і разню ў Сангмі. Менавіта «The Battle Hymn of Lt. Calley» Тэры Нэльсана стаў самай вядомай песняй у абарону лейтэнанта.

## Згадванне 
Песня згадваецца ў рамане Хантэра Томпсана «Страх і агіда ў Лас-Вегасе».

## У чартах 
Катэгорыя:Масавае забойства ў Сангмі
Катэгорыя:Песні паводле алфавіта
Катэгорыя:Музыка ЗША
Катэгорыя:Песні XX стагоддзя
Катэгорыя:Музычныя творы 1970 года
Катэгорыя:Музычныя творы 1971 года
Прэзідэнт Кірыбаці

**Прэзідэнт Рэспублікі Кірыбаці** (, ) з’яўляецца кіраўніком дзяржавы і кіраўніком урада Кірыбаці.

Ён абіраецца на чатыры гады ўсенародным галасаваннем. Колькасць кандыдатаў у прэзідэнты строга рэгламентавана: іх павінна быць не больш за чатыры і не менш за два. Кандыдаты абіраюцца з ліку чальцоў парламента падчас яго першага пасля ўсеагульных выбараў паседжання. У далейшым гэтыя кандыдаты бяруць удзел у прэзідэнцкіх выбарах. Прэзідэнт прызначае з чальцоў парламента , у які ўваходзяць віцэ-прэзідэнт, або кауоман-ні-берэтытэнці (), генеральны пракурор і да дзесяці міністраў.

## Спасылкі
Катэгорыя:Прэзідэнты паводле краін
Віцэ-прэзідэнт Кірыбаці

**Віцэ-прэзідэнт Кірыбаці** (, ) — віцэ-кіраўнік дзяржавы Рэспубліка Кірыбаці. Яго ці яе канстытуцыйныя функцыі заключаюцца ў тым, каб часова ці ўвесь час выконваць абавязкі прэзідэнта Кірыбаці, калі апошні не ў стане гэта рабіць, і *«несці адказнасць за такія справы ўрада (уключаючы адміністраванне любога дэпартамента), якія прэзідэнт яму даручыць»*.

Прэзідэнт прызначае віцэ-прэзідэнта з ліку міністраў урада. Віцэ-прэзідэнт павінен заставацца членам кабінета на працягу ўсяго тэрміну яго паўнамоцтваў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Палітыкі паводле алфавіта
Тэйма Анорыа

**Тэйма Анорыа** (;  1963) — палітычны дзеяч Кірыбаці. Член  з 1998 года. Віцэ-прэзідэнт Кірыбаці (2003—2016).

## Спасылкі
Анотэ Тонг

**Анотэ Тонг** (,  Тан Аньно — яго кітайскія прозвішча і імя) ( 1952) — 5-ы прэзідэнт Рэспублікі Кірыбаці з 2003 па 2016 гады. На выбарах у ліпені 2003 года перамог, набраўшы 47,4% галасоў выбаршчыкаў, такім чынам, абышоўшы свайго галоўнага суперніка, брата Гары Тонга (), сябра партыі «Манеабан-тэ-Мауры», які набраў 43,5% галасоў, і Бануэра Берына (), прыватнага юрыста з Паўднёвай Таравы, які набраў 9,1 % галасоў.

## Спасылкі
Ян Баптыст Венікс

**Ян Баптыст Венікс** (таксама Ян Баптыст Венікс Старэйшы; ; ,  — , Утрэхт) — галандскі мастак сярэдзіны XVII стагоддзя. Працаваў у жанрах партрэта, майстры бытавых сцэн, пісаў пейзажы Італіі, паляўнічыя нацюрморты.

## Біяграфія 
Ян Баптыст Венікс нарадзіўся ў 1621 годзе ў Амстэрдаме, у сям’і архітэктара. Бацька мастака памёр рана, яго выхаваннем займалася маці Герцье Херманс (Grietje Hermans). З дзяцінства Ян Баптыст пакутаваў ад заікання.

У 1642 (ці ў 1643) мастак адправіўся ў Рым, дзе ўвайшоў у групу мастакоў пад назвай «Пералётныя птушкі». Па звычаі, які практыкаваўся ў асяроддзі «Bentvueghe», у момант прысвячэння ён атрымаў мянушку («Бразгоўка», з-за яго цяжкасцяў з мовай). Тут ён пісаў італьянскія краявіды са старажытнымі руінамі і з фігурамі, апранутымі па модзе XVII стагоддзя.

У Рыме Венікс карыстаўся заступніцтвам кардынала Джавані Батыста Памфілі (яго вобраз добра вядомы па партрэце пэндзля Веласкеса 1650 года, часоў яго папства пад імем Інакенція X). Мастаку таксама заступаўся пляменнік апошняга, кардынал Каміла Памфілі. Ян Венікс працаваў у Рыме да 1647 года.

Пазней, пакінуўшы жанр пейзажа, мастак засяродзіўся на партрэтах (яму належыць адно з нямногіх прыжыццёвых малюнкаў знакамітага філосафа Рэнэ Дэкарта) і старанна прапісаных нацюрмортах.

Ян Венікс — бацька мастака, які спецыялізаваўся на нацюрмортах, галоўным чынам, якія паказвалі паляўнічыя трафеі, Яна Венікса малодшага (1640—1719).

Катэгорыя:Мастакі Нідэрландаў
Таццяна Міхайлаўна Ледаўская

**Таццяна Міхайлаўна Ледаўская** (нар. , Шчокіна, Тульская вобласць, РСФСР, СССР) — савецкая і беларуская лёгкаатлетка, спецыялізавалася ў спрынце і бар’ерным бегу. Рэкардсменка свету (у камандзе), чэмпіёнка свету і алімпійская чэмпіёнка. Заслужаны майстар спорту СССР (1988).

## Біяграфія 
Нарадзілася 21 мая 1966 года ў г. Шчокіна Тульскай вобласці РСФСР. Там пачала трэніравацца пад кіраўніцтвам Анатоля Іванавіча Бадуева. 

У 1988 годзе спартсменка, выйграўшы чэмпіянат СССР, адабралася ў зборную СССР на Алімпійскія гульні ў Сеуле. У фінале Гульняў на дыстанцыі 400 метраў з бар’ерамі Таццяна Лядоўская лідзіравала аж да апошняга метра і толькі ў фінішных клетках саступіла адну сотую секунды Дэбі Флінтаф-Кінг. Лядоўскай удалося заваяваць золата і ўсталяваць сусветны рэкорд у эстафеце 4×400 метраў, дзе яна стартавала на першым этапе.

На чэмпіянаце свету ў Токіа ў 1991 годзе Таццяна заваявала дубль у эстафеце 4×400 і 400 метраў з бар’ерамі.

Таццяна Лядоўская ўдзельнічала ў Алімпійскіх гульнях 1992 (Аб’яднаная каманда) і Алімпійскіх гульнях 1996 (за Беларусь).

У 1991 годзе скончыла Беларускі дзяржаўны інстытут фізічнай культуры.

Займала пасаду генеральнага сакратара Беларускай федэрацыі лёгкай атлетыкі і старэйшага трэнера нацыянальнай каманды.

## Узнагароды 
* Заслужаны майстар спорту СССР.
* Ордэн «Знак Пашаны»

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад СССР
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па лёгкай атлетыцы
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1988 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1988 года
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту СССР
Адвакатура

Лінкальнс-Ін у Лондане.]]
**Адвакатура** (, што значыць *прызваны*) — сацыяльна-прававы інстытут, які займаецца абаронай правоў, свабод і інтарэсаў даверніка ў судзе, праваахоўных органах, органах следства, дазнання і іншых органах любымі законнымі спосабамі.

Падобна судзейскай, адвакат ёсць публічная пасада, задача якой заключаецца ў тым, каб засцерагаць правы прыватнай асобы. Але ў той час, калі суддзя засцерагае гэтыя правы ў сілу сваёй дзяржаўнай улады, адвакат можа дапамагчы толькі тым, што ён дае сваё веданне законаў у распараджэнне кліента і імкнецца даць цяжбе спрыяльны для апошняга накіраванне. Адсюль зразумела, што ўсюды, дзе веданне права перастае быць агульным здабыткам і для гэтага ўтвараецца асаблівае саслоўе юрыстаў, там і адвакатура павінна стуліцца ў цесны гурток юрыдычна адукаваных абаронцаў.
Праваахоўныя органы

**Праваахоўныя органы**, **органы правапарадку** — адасобленая група дзяржаўных органаў, якая ажыццяўляе дзейнасць па абароне правоў і свабод чалавека і грамадзяніна, ахове грамадскага парадку, правапарадку і законнасці ў грамадстве і дзяржаве. Пры пэўных умовах праваахоўныя органы могуць выкарыстоўвацца ў якасці прылады супраць іншай групы або кола асоб, каб дамагчыся палітычных, эканамічных ці сацыяльных мэт шляхам ажыццяўлення калектыўнага (дзяржаўнага) гвалту (у выглядзе генацыду, рэпрэсій, знікненняў людзей, катаванняў, прызыву ў войска ці на альтэрнатыўную грамадзянскую службу і іншых парушэнняў правоў чалавека).

## Паняцце праваахоўнай дзейнасці 
Праваахоўная дзейнасць —  від дзяржаўнай дзейнасці, якая ажыццяўляецца з мэтай аховы права шляхам прымянення юрыдычных мер уздзеяння ў строгай адпаведнасці з законам і пры няўхільным выкананні ўстаноўленага ім парадку.

## Функцыі праваахоўных органаў 
Усе праваахоўныя органы ажыццяўляюць адну ці некалькі з наступных функцый:

# Канстытуцыйны кантроль
# Пракурорскі нагляд
# Ажыццяўленне правасуддзя
# Расследаванне правапарушэнняў
# Забеспячэнне бяспекі
# Выкананне судовых рашэнняў
# Аператыўна-вышуковая дзейнасць
# Ахова грамадскага парадку
# Аказанне юрыдычнай дапамогі
# Прафілактычная дзейнасць па папярэджанні злачыннасці і яе прафілактыкі

## Віды праваахоўных органаў 
* Органы выяўлення і расследавання злачынстваў
* Органы юрыдычнай дапамогі
* Органы забеспячэння правапарадку і бяспекі

## Зноскі
Агнес Крыстэнсан

**Агнес Фрэдрыка Вільгельміна Крыстэнсан** (, ,  — ) — шведская артыстка балета, якая працавала ў Каралеўскім балеце ў Стакгольме ў 1867—1888 гадах.

## Біяграфія 
У 1867 годзе вучылася ў Каралеўскім балеце, у 1868 годзе стала танцоўшчыцай, у 1872 годзе — другой танцоўшчыцай, у 1877—1888 гадах была першай танцоўшчыцай. Таксама выступала ў Гамбургу ў 1888 годзе, у Шчэціне ў 1893 годзе і ў Турку ў 1894 годзе.

Сярод яе роляў былі Абаціса ў «Роберце», Мелюзіна, Ф’юэла ў «Нямым», Какетка і Вальс д’Амур, а таксама выконвала партыі ў «Сне ў летнюю ноч», у «Філемоне і Баўкідзе», у «Ружы Карпаты», у «Цары аднаго дня» і ў «Мефістофелі».

Агнес Крыстэнсан лічылася адной з дзевяці лепшых балерын Каралеўскага балета з 1864 па 1901 год, нараўне з Амандай Форсберг, Хільдай Лунд, Амаліяй Полсан, Гунхільдай Росен, Сесіліяй Фламанд, Джэні Брант, Ганнай Вестберг і Вікторыяй Страндын.

У першым шлюбе 24 сакавіка 1875 з акцёрам і тэатральным рэжысёрам  нарадзіла сына  . У 1903 годзе выйшла замуж паўторна за Эрыка Петэрсана.

## Літаратура 
* Svenskt porträttgalleri / XXI. Tonkonstnärer och sceniska artister (biografier af Adolf Lindgren & Nils Personne)

Катэгорыя:Артысты балета паводле алфавіта
Катэгорыя:Артысты балета Швецыі
Катэгорыя:Артысты балета XIX стагоддзя
Адольф Вёльфлі

**Адольф Вёльфлі** (, , Берн — , Вальдау) — швейцарскі мастак-прымітывіст, адзін з найбольш яркіх прадстаўнікоў Ар брут.

## Біяграфія і творчасць 
У сямігадовым узросце быў кінуты бацькам-алкаголікам, па прафесіі каменячосам. Працаваў парабкам на фермах. Быў арыштаваны паліцыяй за абразу грамадскай маральнасці, пасля рэцыдыву абследаваны ўрачамі, у яго дыягнаставалі шызафрэнію.

З 1895 года да канца жыцця жыў у псіхіятрычнай клініцы Вальдау, пацыентамі якой у розны час былі таксама Вацлаў Ніжынскі, Фрыдрых Глаўзер і Роберт Вальзер. Тут ён ва ўзросце трыццаці пяці гадоў пачаў маляваць, пісаць вершы, ствараць музыку. Пакінуў гіганцкую спадчыну з дзясяткаў тысяч малюнкаў і калажаў, а таксама шэраг музычных і літаратурных твораў (вершаў і прозы).

Катэгорыя:Мастакі-прымітывісты
Катэгорыя:Мастакі Швейцарыі
Катэгорыя:Мастакі Швейцарыі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Самавукі
Катэгорыя:Паэты Швейцарыі
Катэгорыя:Паэты XIX стагоддзя
Катэгорыя:Паэты XX стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары XIX стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары XX стагоддзя
Унутраная палітыка

**Унутраная палітыка** — дзейнасць палітычнага кіраўніцтва краіны па фармуляванні і рэалізацыі стратэгій развіцця ўсіх сфер унутранага жыцця краіны (нацыянальных мэт яе развіцця), гарманічных інтарэсам грамадства і адпаведных аб'ектыўным умовам іх рэалізацыі .

Асаблівымі напрамкамі ўнутранай палітыкі з'яўляюцца ўдасканаленне і рэфармаванне палітычнай сістэмы краіны, гарантаванне бяспекі і палітычнай стабільнасці. Унутраная палітыка таксама прадугледжвае кіраванне працэсаў заваёвы і ўтрымання ўлады, пры гэтым у адносінах да працэсу заваёвы ўлады дзяржава выступае арганізатарам і гарантам дэмакратычнай працэдуры яе (улады) фармавання.

Унутраная палітыка ўключае ў сябе ўсе сферы ўнутранага жыцця краіны, а менавіта: бізнес, адукацыя, энергетыка, ахова здароўя, дзейнасць праваахоўных органаў, фінансы і падаткі, прыродныя рэсурсы, сацыяльнае забеспячэнне, асабістыя правы і свабоды і г.д.

## Задачы 
Мэты і задачы ўнутранай палітыкі мяняюцца ў залежнасці ад асабістых і грамадскіх інтарэсаў грамадзян і магчымасцяў краіны. Большасць багатых і дэмакратычных краін, напрыклад, марнуюць значныя сумы грошай на ўнутраныя праграмы. Многія бедныя краіны маюць цяжкасці ў выдзяленні рэсурсаў на такія важныя вобласці, як адукацыя і ахова здароўя.

Выбаршчыкі вызначаюць, якія асобы і палітычныя партыі маюць права вызначаць палітыку. Сродкі масавай інфармацыі распаўсюджваюць інфармацыю аб унутраных праблемах і ўплываюць на перакананні і меркаванні народа. Лабісты, групы актывістаў і іншыя арганізацыі таксама працуюць, каб уплываць на палітыку з дапамогай розных метадаў. Такія метады могуць уключаць грашовыя ахвяраванні, абяцанні падтрымкі, рэкламныя кампаніі ці дэманстрацыі і акцыі пратэсту.

Эфектыўнасць унутранай палітыкі залежыць ад дзяржаўнай бюракратыі — органаў улады, якія выконваюць законы і праграмы. У некаторых выпадках бюракратыя дзейнічае павольна, неэфектыўна ці не ў адпаведнасці з пастаўленымі задачамі. Унутраная палітыка таксама можа сутыкнуцца з цяжкасцямі ў судах. У многіх краінах суддзі маюць права адмяніць любыя заканадаўчыя або выканаўчыя дзеянні, якія на іх погляд парушаюць канстытуцыю краіны.

## Гл. таксама 
* Знешняя палітыка
Наталля Барысаўна Парошына

**Наталля Барысаўна Парошына** (**Тарасава**) (, г.п. , Башкартастан) — беларуская і расійская артыстка балета, педагог. Заслужаная артыстка БССР (1964).

## Біяграфія 
У 1962 годзе скончыла Ленінградскае харэаграфічнае вучылішча па класах: класічны танец — Н. В. Белікава , характарны танец — Н. М. Стукалкіна (вучылішча заканчвала як Парошына, сцэнічнае прозвішча Парошына).

У 1962—1965 гадах — салістка Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі.

У 1973 годзе скончыла педагагічныя курсы пры ЛАХУ імя А. Я. Ваганавай (педагогі: класічны танец — Шырыпіна А. У., характарны танец — Блатава А. М., гісторыка-бытавы танец — Страхава М. Б.) і была прынята ў вучылішча педагогам характарнага танца.

У 1983 годзе атрымала вышэйшую адукацыю, скончыўшы . З 1976 па 2003 гады выкладала ва ВПШК — СПГУП на кафедры харэаграфічнага мастацтва на пасадзе ад старшага выкладчыка да прафесара па курсе «Тэорыя і методыка выкладання народна-сцэнічнага танца».

У 2001 годзе прысвоена вучонае званне Прафесар па кафедры харэаграфічнага мастацтва. З 2003 года стала выкладаць, разам з выканальніцкім, на педагагічным факультэце Акадэміі. Цяпер выкладае характарны танец на выканальніцкім факультэце, методыку выкладання характарнага танца — на педагагічным і займаецца навукова-метадычнай работай.

## Партыі 
На беларускай сцэне стварыла выразны вобраз Жанчыны ў чорным у балеце «Святло і цені» Г. Вагнера. Сярод іншых партый: Марылена («Балеро» на музыку М. Равеля), іспанскі танец («Лебядзінае возера» П. Чайкоўскага) і інш.

Танцоўшчыца пераважна характарнага плана, яе выкананне вызначалася адточанасцю і экспрэсіяй рухаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Артысты балета паводле алфавіта
Катэгорыя:Артысты балета Беларусі
Катэгорыя:Артысты балета XX стагоддзя
Ян Кухажэўскі

**Ян Кухажэўскі** (; 27 мая 1876 — 4 ліпеня 1952 года) — польскі гісторык, юрыст, палітык, прэм'ер-міністр Каралеўства Польскага.

Выпускнік гімназіі ў Ломжы. У 1898 годзе скончыў юрыдычны факультэт Варшаўскага ўніверсітэта, з 1906 года працаваў адвакатам. У 1907–1908 гадах быў выкладчыкам асноў палітыкі на факультэце гуманітарных навук Таварыства навуковых курсаў у Варшаве.

Першыя гады Першай сусветнай вайны ён правёў у Швейцарыі, дзе актыўна выступаў як журналіст. У чэрвені 1917 года вярнуўся ў Варшаву. Быў супрацоўнікам Савета Дэпартамента па палітычных пытаннях Часовай дзяржаўнай рады. Пачаў працаваць у адміністрацыі, падпарадкаванай Рэгенцкай радзе. З 26 лістапада 1917 па 27 лютага 1918 года — старшыня ўрада Каралеўства Польскага. Другі раз ён стаў прэм'ер-міністрам 2 кастрычніка 1918 года, але займаў гэтую пасаду толькі тыдзень, на гэтай пасадзе падпісаў пасланне Рэгенцкай рады ад 7 кастрычніка, якое абвяшчала аб атрыманні Польшчай незалежнасці. У міжваенны час быў дарадцам Савета Міністраў і Міністэрства замежных спраў Польскай Рэспублікі, затым займаўся навуковай і журналісцкай дзейнасцю. Падчас Другой сусветнай вайны заставаўся ў ЗША, дзе шмат разоў выступаў з антысавецкіх і антыкамуністычных пазіцый. Прэзідэнт Польскага навуковага інстытута ў Нью-Ёрку (1942–1952). Сябар-заснавальнік Польскага навуковага таварыства за мяжой.

Як гісторык у асноўным займаўся гісторыяй Расіі і Польшчы ХІХ—ХХ стагоддзяў. Быў членам Варшаўскага навуковага таварыства і Польскай акадэміі навук (член-карэспандэнт з 1926 года, дзейсны член з 1936 года).
Сафі Оксанен

**Сафі Оксанен** (фін. Sofi-Elina Oksanen, нар. , ) — фінская пісьменніца, актыўны публіцыст, феміністка, удзельніца ЛГБТ-руху.

## Біяграфія 
Нарадзілася 7 студзеня 1977 года ў горадзе Ювяскюля. Бацька — фін (па прафесіі — электрык), маці — эстонскі інжынер, якая ў 1970-я гады эмігравала ў Фінляндыю. Вучылася ва ўніверсітэтах Ювяскюля і Хельсінкі, вывучала драму ў Акадэміі тэатра Фінляндыі. Публічна заяўляе пра сваю бісексуальнасць, пакутуе на псіхагенны харчовы разлад.

У 2009 годзе ў сааўтарстве з эстонскай пісьменніцай Імбі Паю Сафі Оксанен выпусціла ў Фінляндыі дакументальны зборнік «За ўсім стаяў страх», які складаецца з артыкулаў розных аўтараў на тэму савецкага перыяду ў гісторыі Эстоніі. У 2010 годзе зборнік «За ўсім стаяў страх» выйшаў у перакладзе на эстонскую мову.

3 снежня 2012 года ўзнагароджана медалём «Pro Finlandia» («За Фінляндыю») ордэна Льва Фінляндыі.

У 2013 годзе выдавецтва Bazar запатрабавала з пісьменніцы ў судовым парадку каля 1 млн еўра па заключанай у 2005 годзе дамове на кнігу пад працоўнай назвай «Французская груша», якая так і не была напісана. 17 ліпеня 2015 года павятовы суд Хельсінкі прысудзіў пісьменніцу да выплаты кампенсацыі памерам у 35 тысяч еўра, скасаваўшы яе дамову з выдавецтвам і загадаўшы Bazar выплаціць аўтару судовыя выдаткі ў 15 тысяч еўра.
Уладзімір Мартынавіч Собін

**Уладзімір Мартынавіч Со́бін** (нар. ) — вучоны ў галіне цепла- і масаабмену, доктар тэхнічных навук (1991), дацэнт (1979).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Орша. У 1965 годзе скончыў Тульскі тэхналагічны інстытут. З 1969 года працаваў у Беларускім тэхналагічным інстытуце, з 1988 года ў Медыка-біятэхналагічным навукова-даследчым інстытуце. З 1994 года на выкладчыцкай рабоце.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар навуковых прац па гідрадынаміцы і цеплпмасаабмене ў аднафазных і двухфазных патоках вадкасцей пры даследаванні энергетычных, хіміка-тэхналагічных і мікрабіялагічных працэсаў і іх матэматычнае апісанне пры дапамозе дыферэнцыяльных ураўненняў з частковымі вытворнымі. Мае шэраг аўтарскіх пасведчанняў на вынаходствы.

Сярод апублікаванага:
* Лабораторный практикум по курсу «Процессы и аппараты химической технологии», для студентов спец. 0516, 0803, 0806, 0812, 0828, 0830, 0831, 0904, 0903, 0905, 1015 / Министерство высшего и среднего специального образования БССР, Белорусский технологический институт им. С. И. Кирова, Кафедра процессов и аппаратов химических производств, Ч. 1 — Минск: БТИ им. С. М. Кирова, 1978. (разам з А. Ф. Карпенкавым, С. П. Круцікавай, У. А. Маркавым);
* Лабораторный практикум по курсу «Процессы и аппараты химической технологии», для студентов спец. 0516, 0803, 0806, 0812, 0828, 0830, 0831, 0904, 0903, 0905, 1015 / Министерство высшего и среднего специального образования БССР, Белорусский технологический институт им. С. И. Кирова, Кафедра процессов и аппаратов химических производств, Ч. ІІ — Минск: БТИ им. С. М. Кирова, 1982. (разам з У. А. Маркавым, Л. М. Хоціным, М. Ф. Шнэйдэрманам);
* Тепломассообмен в плёночных течениях при осложнённых условиях: (Приближ. методы расчета) — Мн., 1994.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Банк патентов РФ на изобретения и промышленные образцы ФИПС Роспатента 

Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Цеплафізікі Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі ВНУ Расіі
Ян Веркадэ

**Ёханес Сікст Герхардус (Ян) Веркадэ** ( — ) — нідэрландскі мастак-постімпрэсіяніст, хрысціянскі сімваліст. Вучань Поля Гагена і сябар Поля Серузье, належаў да кола мастакоў, вядомых як «Les Nabis».

Быў анабаптыстам, пазней яго мастацкія і духоўныя пошукі прывялі яго да пераходу ў рыма-каталіцтва, прыняў манаства, узяўшы рэлігійнае імя Віліброрд. Паступіў у архабацтва Беўрана і працягваў сваю працу ў рэлігійным кантэксце, цесна супрацоўнічаючы з Дэзідэрыусам Ленцам, кіраўніком мастацкай школы Бёрона. Ён працаваў па ўсёй Еўропе і аказаў важны ўплыў на далейшае развіццё новага бенедыктынскага мастацтва.

Катэгорыя:Мастакі Нідэрландаў XIX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі Нідэрландаў XX стагоддзя
Катэгорыя:Постімпрэсіянізм
Катэгорыя:Мастакі-сімвалісты
Катэгорыя:Анабаптызм
Ян Карнеліс Вермеен

**Ян Вермеен** (нідэрл.: Jan Corneliszoon Vermeyen або Jan Cornelisz. Vermeyen; каля 1500,  — , ) — галандскі жывапісец першай паловы XVI стагоддзя. Працаваў у Мехелене і іншых месцах, у асноўным як прыдворны партрэтыст рэгентаў Нідэрландаў Маргарыты Аўстрыйскай і Марыі Аўстрыйскай. Таксама працаваў для імператара Карла V, якога суправаджаў на Туніскай вайне 1535 года.
Хендрык Нікалаас Веркман

**Хендрык Нікалаас Веркман** (нідэрл. Hendrik Nicolaas Werkman;  ― ) ― галандскі мастак-эксперыментатар і друкар. У перыяд нацысцкай акупацыі (1940-45) арганізаваў падпольную друкарню і быў расстраляны гестапа ў канцы вайны.

## Жыццё і творчасць 
Веркман нарадзіўся ў вёсцы Леенс, якая знаходзіцца ў правінцыі Гронінген. Яго бацькам быў хірург-ветэрынар, які памёр, калі Веркман быў яшчэ ў падлеткавым узросце. Пасля гэтага яго маці пераехала з сям’ёй у Гронінген. У 1908 годзе Веркман заснаваў там друкарню і выдавецтва, дзе ў самыя лепшыя часы працавала каля 20 супрацоўнікаў. Фінансавыя няўдачы прымусілі яго закрыць свае прадпрыемствы ў 1923 годзе, пасля чаго ён пачаў сваю справу нанова, адкрыўшы невялікую майстэрню на гарышчы склада.

Веркман быў членам аб’яднання мастакоў пад назвай «De Ploeg» («Плуг»), для якога ён друкаваў афішы, запрашальныя білеты і каталогі. З 1923 па 1926 год, ён выдаваў свой уласны авангардны часопіс з англійскай назвай «The Next Call» («Наступны званок»), які, як і іншыя выданні таго перыяду, утрымліваў розныя эксперыменты са шрыфтамі, друкаванымі блокамі і іншымі друкаванымі матэрыяламі, якія афармляліся ў выглядзе калажаў. Ён распаўсюджваў свой часопіс, мяняючы яго выпускі на працы іншых авангардных мастакоў і дызайнераў за мяжой, такім чынам застаючыся ў курсе адносна прагрэсіўных тэндэнцый у еўрапейскім мастацтве. Веркман падтрымліваў кантакты з Тэа ван Дусбургам, Куртам Швітэрсам, Лазарам Лісіцкім і Мішэлем Сёфарам, апошні з якіх прадставіў яго працы на выставе ў Парыжы.
Вернэ

**Вернэ** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Арас Вернэ — французскі мастак
* Карл Вернэ — французскі мастак
* Клод Жазеф Вернэ — французскі мастак

## Тапонім 
* Вернэ (горад)
Арас Вернэ

**Арас Вернэ** (фр. Emile Jean Horace Vernet; ,  — , ) — французскі мастак і дыпламат. Прадстаўнік вядомай мастацкай дынастыі, сын мастака Карла Вернэ і ўнук мастака Клода Вернэ.

## Біяграфія 
Арас Вернэ нарадзіўся 30 чэрвеня 1789 года ў горадзе Парыжы; сын мастака Карла Вернэ, вучыўся ў бацькі. Зрабіў бліскучую кар’еру мастака і дыпламата, уваходзіў у палітычную эліту краіны як пры Банапарце, так і падчас Рэстаўрацыі. Быў дырэктарам Французскай акадэміі ў Рыме (1829—1835). Пабываў разам з французскім войскам у Алжыры (1833), у 1836 і 1842—1843 прыязджаў з дыпламатычнымі даручэннямі ў Расію, дзе напісаў некалькі карцін па заказах двара.

Вернэ атрымаў шырокую вядомасць як аўтар патэтычных батальных палотнаў (у тым ліку вялізных кампазіцый — Узяцце Танжэра, карціны бітваў: пры Фрыдландзе, Ене, Ваграме і Фантэнуа і інш., — створаных у 1830-я і 1850-я гады па замове Луі Філіпа і Напалеона III і якія захоўваюцца ў Версалі).

Яго паўночнаафрыканскія матывы аказалі вялікі ўплыў на развіццё арыенталізму.
Узброеныя сілы Ірана

**Узброеныя сілы Ісламскай Рэспублікі Іран** () — сукупнасць войскаў Ісламскай Рэспублікі Іран, прызначаная для абароны свабоды, незалежнасці і тэрытарыяльнай цэласнасці дзяржавы.

## Арганізацыя 
Камандаванне УС ажыццяўляе аб’яднаны Генеральны штаб, вярхоўным галоўнакамандуючым з’яўляецца Вышэйшы кіраўнік Ірана. Ва ўмовах надзвычайнага становішча ў распараджэнне ваеннага кіраўніцтва паступаюць таксама сілы аховы правапарадку, якія ў мірны час падпарадкоўваюцца Міністэрству ўнутраных спраў.

Узброеныя сілы дзеляцца на два элемента: Армія Ірана і Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі (КВІР). Яны маюць уласныя сухапутныя войскі, ваенна-паветраныя і ваенна-марскія сілы. Фармуюцца па прызыўным прынцыпе (з 18 гадоў, тэрмін службы — 21 мес.). У склад КВІР уваходзіць структура, якая выконвае стратэгічныя разведвальна-дыверсійныя функцыі — сілы спецыяльнага прызначэння «Кодс», а таксама сілы супраціву «Басідж». У задачы апошняга ўваходзіць заклік, прапаганда і ажыццяўленне падрыхтоўкі грамадзянскага насельніцтва, кантынгенты якога ў выпадку пачатку баявых дзеянняў ідуць на даўкамплектаванне часцей КВІР і фарміраванне новых баявых падраздзяленняў апалчэння.

## Колькасць 
На 2020 год у іранскіх УС складаліся 610 тысяч чалавек. Яшчэ 350 тысяч знаходзіліся ў рэзерве.

## Бюджэт 
За 2019 год улады Ірана выдаткавалі на патрэбы Узброеных Сіл 17,4 млрд долараў ЗША, што склала 3,8 % ад усяго бюджэту краіны.

Ролю шыіцкіх палітыка-ідэалагічных органаў на працягу ўсёй гісторыі ісламскай рэспублікі, і асабліва ў першыя яе гады, была і застаецца вельмі значнай. Ваенна-палітычнае кіраўніцтва Ірана дэкларуе палажэнне аб тым, што ўзброеныя сілы краіны знаходзяцца па-за палітыкай і прызначаны толькі для выканання знешніх функцый. Афіцэрскаму складу катэгарычна забараняецца прымаць удзел у дзейнасці любых палітычных партый і арганізацый, нават ісламскага толку. У цэлым служба ва ўзброеных сілах Ірана з’яўляецца дастаткова прэстыжнай для большай часткі насельніцтва краіны.

## Крыніцы
Ёзэф Вернер (мастак)

**Ёзэф Вернер**, часта **Ёзэф Вернер-малодшы** (; ,  — каля 1710, там жа) — швейцарскі мастак, мініяцюрыст эпохі барока.

Праявіў сябе як майстар мініяцюры, аўтар шэрагу алегарычных палотнаў. Працаваў пры шматлікіх каралеўскіх дварах Еўропы, дзе ён выконваў замовы на стварэнне партрэтаў і іншага.

Вернер быў запрошаны ў Парыж і Версальскі палац караля Людовіка XIV, дзе стварыў партрэт манарха. Працаваў над упрыгожваннямі Версальскага палаца. У 1667 годзе пакінуў Францыю, але працягнуў актыўна тварыць па замове вышэйшых арыстакратычных колаў. Пазней працаваў у Аўгсбургу, дзе пісаў для прадстаўнікоў сям’і Фугераў. У Аўгсбургу ў 1680 годзе мастак стварыў карціну-алегорыю з нагоды шлюбу Вялікага Дафіна Францыі Людовіка з прынцэсай Марыяй Ганнай Баварскай. Запрошаны Баварскім курфюрстам у Вену, стварыў партрэт Леапольда I, затым быў запрошаны ў Берлін прускім каралём Фрыдрыхам I.

Пазней актыўна працаваў у родным горадзе Берне.

Катэгорыя:Мастакі Швейцарыі
Тэадор Вернер (мастак)

**Тэадор Вернер** (, Етэнбург, Вюртэмберг — , ) — нямецкі жывапісец.

## Біяграфія 
Тэадор Вернер атрымаў першую адукацыю ў педагагічным каледжы ў Нагольдзе, затым у Нюртынгене. Паралельна з настаўніцкай працай Вернер вучыўся з 1908 па 1909 год у Штутгарцкай акадэміі ў Роберта Поцэльбергера. Затым Вернер адпраўляўся ў навучальныя паездкі за мяжу да 1914 года, некалькі разоў наведваў Парыж, дзе праходзіў прыватнае навучанне ў студыі Шарля Герэна.

Тэадор Вернер пачаў сваю творчасць з нацюрморта і пейзажных матываў. Карціны з 1919 па 1929 год знаходзяцца пад моцным уплывам імпрэсіяністычнага стылю Поля Сезана. Пасля вайсковай службы ў Першай сусветнай вайне Тэадор Вернер жыў і працаваў пазаштатным мастаком у Гроссаксенхайме каля Штутгарта да 1929 года. У 1930 годзе пераехаў у Парыж, дзе пражыў да 1935 года. У Парыжы ён стаў членам групы мастакоў Abstraction-Création, заснаванай Навумам Габо, Антуанам Пеўзнерам, Агюстам Эрбінам, Тэа ван Дусбургам і Жоржам Вантонгерлоа.

У 1931 годзе Вернер ажаніўся з мастачкай Анэлізай Рютгерс («Воці»). Праз чатыры гады вярнуўся ў Германію. Нацыянал-сацыялістычны рэжым забараніў яму маляваць і выстаўляць. З гэтага часу яго творы лічыліся дэгенератыўным мастацтвам. Падчас Другой сусветнай вайны быў прызваны на службу ў вермахт у якасці тэхнічнага чарцёжніка. У 1945 годзе значная частка яго карцін была знішчана ў выніку выбуху.

Катэгорыя:Мастакі Германіі
Ян Карнеліс Верспронк

**Ян Карнеліс Верспронк** (нідэрл. Johannes Cornelisz Verspronck; нар. у 1597 (ці ў 1600/1603 гг.),  — пахаваны 30 чэрвеня 1662 года, ) — галандскі мастак часоў Залатога веку галандскага жывапісу.

## Жыццё і творчасць 
Верспронк усё сваё жыццё правёў у родным Харлеме. Нарадзіўся ў сям’і мастака Карнеліса Энгельсзона з горада Гаўда; у бацькі і вучыўся партрэтнага жывапісу. З 1632 года ён — член харлемскай гільдыі Святога Лукі і з гэтага моманту пачалася кар’ера Верспронка як партрэтыста сярод жыхароў Харлема. Адмысловая цікавасць у замоўцаў, у першую чаргу ў жанчын, выклікала найдакладны і майстэрскі малюнак Верспронкам розных дробязяў на яго карцінах — каштоўнасцяў, кветак, тканін. У 1642 годзе ён напісаў групавы партрэт жанчын, якія ўзначальвалі камісію дабрачыннага таварыства Святога Духа («Heilige Geesthuis»), якія засядаюць за вялікім дарадчым сталом.

За гады сваёй дзейнасці Верспронк стварыў больш за 100 карцін. Адна з іх, «Дзяўчынка ў блакітнай сукенцы», упрыгожвала галандскую банкноту вартасцю ў 25 гульдэнаў, выпушчаную ў абарачэнне ў верасні 1945 года. Партрэт амстэрдамскага гандляра Жана ле Гоша (1632) набыў Герман Герынг для сваёй калекцыі. Цяпер месцазнаходжанне карціны невядома. У 1945 годзе ў Берліне быў знішчаны пры пажары «Партрэт маладой жанчыны» працы Верспронка.
Луі Вівен

**Луі Вівен** (27/28 ліпеня 1861, Хадол , Францыя — , ) — французскі мастак-прымітывіст.

## Біяграфія 
Вівен нарадзіўся ў горадзе Хадол, Францыя. У дзяцінстве ён выяўляў вялікую зацікаўленасць да жывапісу, але кар’ера павяла яго ў зусім іншым кірунку: да 1922 года працаваў паштовым клеркам, займаючыся мастацтвам толькі ў вольны час. Пасля таго, як ён выйшаў на пенсію ў 1923 годзе, Вівен, нарэшце, пачаў працаваць на поўны працоўны дзень мастаком. Ён пераехаў у Парыж у 1889 годзе, дзе жыў з жонкай у акрузе Манпарнас.

Ён быў самавукам і прадстаўніком наіўнага жывапісу.

Катэгорыя:Мастакі Францыі
Катэгорыя:Мастакі-прымітывісты
Жак Віён

**Жак Віён** (, сапраўднае імя — *Гастон Эміль Дзюшан* (Gaston Émile Duchamp); , Данвіль, Эр — , ) — французскі жывапісец і графік.

## Жыццё і творчасць 
Ж. Віён нарадзіўся ў шматдзетнай сям’і натарыуса. Ён быў старэйшым братам вядомых мастакоў Раймона Дзюшана-Віёна, Марселя Дзюшана і Сюзанны Дзюшан. Пасля заканчэння школы Ж. Віён вывучае ў Руане права і потым некоторое час працуе натарыусам. У 1894 годзе ён пакідае Нармандыю і прыязджае ў Парыж. У тым жа годзе ён мяняецца імя на псеўданім, прыняты ім у гонар любімых ім аўтараў — А. Дадэ і Ф. Віёна. У 1894—1906 гадах мастак як карыкатурыст супрацоўнічае з рознымі парыжскімі газетамі і часопісамі (напрыклад, з Gil Blas, Chat Noir і L’Assiette au beurre). Акрамя гэтага, ён стварае шэраг плакатаў у стылі Тулуз-Латрэка — за перыяд з 1899 па 1909 гады ён выпускае 60 каляровых плакатаў.

У 1910 годзе Ж. Віён пераезжае ў невялікі горад Пюто пад Парыжам, дзе жыве да канца сваёй жыцця. Тут ён стварыў каля 700 палотнаў. У 1913 годзе мастак прымае ўдзел у знакамітай нью-ёркскай выставе сучаснага мастацтва — Эрморы-шоу. У 1910 годзе ён становіцца адным з стваральнікаў групы мастакоў-кубістаў Пюто. У 1912 годзе Ж.Віён сумесна з такімі майстрамі, як Марсель Дзюшан, Хуан Грыс, Франсіс Пікабіа і Альбер Глез, арганізоўваюць кубісцкую групу Залатое сячэнне (Section d’Or).

Пасля заканчэння Першай сусветнай вайны Ж.Віён захапляецца графічным мастацтвам, аднак не астаўляе і жывапіс. У 1919 годзе паяўляюцца яго першыя абстрактныя работы. У 1940—1960-я гады мастак шмат займаецца кніжным ілюстраваннем.

Катэгорыя:Мастакі Францыі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі Францыі XX стагоддзя
Катэгорыя:Графікі Францыі
Катэгорыя:Скульптары Францыі
Чалавек-усмешка

**«Чалавек-усмешка»** () ― амерыканскі кароткаметражны мастацкі фільм рэжысёра , зняты ў 2013 годзе.

## Сюжэт 
Пасля дарожна-транспартнага здарэння мужчыну праз пашкоджанне нерва даводзіцца жыць з усмешкай на твары.

## У ролях 
## Здымачная група 
* рэжысёр ― Антон Ланшакоў
## Узнагароды
Фільм пераможца конкурсу «Jameson First Shot 2013».

## Спасылкі 
* Чалавек-усьмешка — Лагодны Цмок

Катэгорыя:Кінакамедыі ЗША
Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы ЗША 2013 года
Катэгорыя:Кароткаметражныя фільмы ЗША
Пюто

**Пюто́** () — горад во Франціі. Размешчаны ў паўночнай частцы Францыі, заходняй частцы Парыжа, на левым беразе ракі Сена і фактычна з’яўляецца адным з прыгарадаў французскай сталіцы. У горадзе захаваўся сярэднявечны цэнтр. Сучасны архітэктурны комплекс Дэфанс, які з’яўляецца адным з найбуйнейшых дзеючых і гандлёвых цэнтраў Еўропы, размешчаны галоўным чынам на тэрыторыі гарадской камуны Пюто. Тут жа знаходзіцца яго найбольш вядомае збудаванне — Вялікая арка Дэфанс.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Камуны дэпартамента О-дэ-Сен
Катэгорыя:Прыгарады Парыжа
Хелмі Ліндэлёф

**Хелмі Лідзія Ліндэлёф** (народжаная — **Хеленіус**) (; , , Вялікае княства Фінляндскае, Расійская імперыя — , , Фінляндыя) — фінская актрыса.

## Біяграфія 
З юнацтва захаплялася тэатрам, у 16-гадовым узросце вырашыла стаць актрысай, брала ўрокі драматычнага майстэрства ў Вольгі Сала і Каролы Авелан. Здзейсніла некалькі паездак за мяжу, дзе стажыравалася ў Тэрэзы Колб у Парыжы і Поля Брунэ ў Жэневе. У 1901 годзе дэбютавала на сцэне Фінскага нацыянальнага тэатра, на сцэне якога грала да 1946 года. Сыграла больш за 240 роляў.

У 1906 годзе выйшла замуж за канцэртмайстра Карла Ліндэлёфа. У 1946 годзе ўзнагароджана медалём Pro Finlandia.

Катэгорыя:Актрысы Фінляндыі
Катэгорыя:Актрысы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Актрысы нямога кіно
Шубрыя

**Шубрыя** (**Шупрыя**, **Арме-Шубрыя, Субарту, Субар**) — хурыцкае царства, вядомае з асірыйскіх крыніц, пачынаючы з XII стагоддзя да н. э. Царства знаходзілася на Армянскім нагор'і на паўднёвым захадзе ад возера Ван і межавала з Урарту. Магчыма, адзін з зародкаў армянскай дзяржаўнасці.

Разам з мушкамі, Хаяса і іншымі народамі і дзяржавамі рэгіёна патрапіла пад уладу Урарту ў IX стагоддзі да н. э.; нашчадкі выхадцаў з Шубрыі ўдзельнічалі ў фармаванні армянскага этнасу.

Шубрыя згадваецца ў пасвячальнай надпісе асірыйскага цара Асархаддона богу Ашшуру. Асархаддон у 674 годзе да н. э. распачаў паход супраць Шубрыі і скарыў яе.

Цяпер ужо прызнана, што зародкі армянскай дзяржаўнасці сыходзяць не толькі ў эпоху падзення Урарту і Асірыі, але і глыбей; зародкам яе магло быць царства Арме-Шубрыя, як лічыць Б. Б. Піятроўскі, які прадугледжвае тут стварэнне скіфска-армянскага аб'яднання на мяжы VII і VI стст. да н.э. э., але якое склалася як дзяржава значна раней.

У якасці зародку армянскай дзяржаўнасці можна разглядаць і любую хурыцкую, урартскую ці лувійскую дзяржаву на тэрыторыі Армянскага нагор'я — і гэтыя дзяржавы былі таксама створаны не чужымі армянам этнічнымі групамі, а людзьмі, нашчадкі якіх уліліся ў армянскі народ, хаця самі яны і размаўлялі на іншых мовах.

Краіна Арме ўзначальвала тэрытарыяльны саюз, у які ўваходзіла і «царства» мушкоў, краіны Ішува, Шупрыа, Алшы, Пурулумцы і шмат іншых «краін». Саюзу ўдалося аб'яднаць усе дробныя краіны і народы Армянскага нагор'я ў адну палітычную адзінку. Саюз, які ўзначальвае краіна «Армэ», атрымаў магчымасць выкарыстаць перыяд бяссілля Урарту і захапіць яго палітычную спадчыну. Зліццё двух народаў армінаў і мушкоў, было вельмі важным фактарам; яно прывяло да стварэння на урарт-хурыцкім субстраце пануючай мовы, першапачаткова ў тэрытарыяльным саюзе, на поўдні Урарту; гэта была будучая армянская мова.

## Гл. таксама 
* Этнагенез армян
* Субарту
* Урарту
* Мушкі
* Хаяса
* Катастрофа бронзавага веку

## Нататкі 
Катэгорыя:Гісторыя Арменіі
Катэгорыя:Урарту
Алена Пятроўна Швайбовіч

**Алена Пятроўна Швайбовіч** (у дзявоцтве **Ксенжык**; нар. , Мінск) — беларуская, польская і расійская баскетбалістка. Абаронца. Чэмпіёнка Алімпійскіх гульняў 1992 года. Заслужаны майстар спорту СССР (1992).

## Біяграфія 
Нарадзілася 3 лютага 1966 года ў Мінску.

У 10 гадоў прыйшла ў мінскую СДЮШАР-10. Першы трэнер Алены — Аляксандр Мікалаевіч Малашка — не хацеў браць яе ў групу з-за невялікага росту. Пазней ён паверыў у яе, і ў 1978 годзе яна разам з трэнерам перайшла ў ДЮСШ «Гарызонт» (Мінск).

У 1984 годзе разам з юніёрскай зборнай Беларусі стала чэмпіёнкай Спартакіяды школьнікаў СССР у Ташкенце і атрымала запрашэнне ад вядомага трэнера Сямёна Львовіча Халіпскага ў асноўную каманду «Гарызонт».

Выступала за каманды «Гарызонт» (Мінск) (1984—1992), «Алімпія» (Познань, Польшча) (1992—1994), «Дынама» (Масква) (1994—2000).

У 1990 годзе скончыла Мінскі політэхнічны інстытут.

Муж — Аляксандр Хажайнаў, начальнік баскетбольнай каманды «Лакаматыў-Растоў». У 2003 годзе пераехала разам з мужам з Масквы ў Растоў, дзе ўладкавалася каментатарам баскетбола на мясцовым тэлебачанні.

У лютым 2006 года стала генеральным дырэктарам жаночага баскетбольнага клуба «Растоў-Дон».

## Дасягненні 
Чэмпіёнка Польшчы (1993, 94) і Расіі (1998, 99, 2000), сярэбраны прызёр чэмпіянатаў СССР (1989) і Расіі (1996), бронзавы прызёр чэмпіянату Расіі (1995, 97). Фіналіст Кубка Ронкеці (1992), удзельнік «фіналу чатырох» Еўралігі (2000), бронзавы прызёр Кубка еўрапейскіх чэмпіёнаў (1993). Выступала ў складах юніёрскай, маладзёжнай, нацыянальнай зборных СССР, СНД і Беларусі. Сярэбраная медалістка чэмпіянату Еўропы сярод моладзі (1984), чэмпіёнка свету сярод моладзі (1985), чэмпіёнка Еўропы (1989), сярэбраны прызёр Гульняў добрай волі (1990), чэмпіёнка Алімпійскіх гульняў (1992).

## Узнагароды 
* Заслужаны майстар спорту СССР (1992).

## Спасылкі 
* Швайбовіч (Ксенжик) Елена Петровна на сайце НАК Беларусі
* Команда мечты по баскетболу на Олимпиаде-92 

Катэгорыя:Баскетбалісткі СССР
Катэгорыя:Баскетбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па баскетболе
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1992 года
Катэгорыя:Баскетбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 1992 года
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Аб’яднанай каманды
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па баскетболе
Катэгорыя:Ігракі «Гарызонта» Мінск
Катэгорыя:Ігракі ЖБК «Дынама» Масква
Катэгорыя:Ігракі ЖБК «Алімпія» Познань
Эсаяс ван дэ Велдэ

**Эсаяс ван дэ Вэлдэ** (Esaias van de Velde; 1587,  — , ) — нідэрландскі мастак і гравёр, з сям’і мастакоў ван дэ Велдэ.

## Біяграфія 
Сын антверпенскага мастака Ганса ван дэ Велдэ. Ахрышчаны 17 траўня 1587 года. Вучыўся ў Конінгслоа і Давіда Вінкбонса. У 1612 годзе стаў майстрам гільдыі Святога Лукі. Нягледзячы на тое, што ён працаваў у Харлеме ўсяго толькі некалькі гадоў, з 1610 па 1618 гг., Эсаяс ван дэ Вельдэ лічыцца прадстаўніком Харлемскай школы жывапісу, якая ўнесла новы, эмацыйны аспект у галандскі пейзаж. Акрамя пейзажаў з асобнымі фігуркамі людзей Эсаяс пісаў гарадскія віды і жанравыя карціны. Пазней творчасць Эсаяс ван дэ Велдэ адрозніваецца багаццем кампазіцыі і яркім каларытам. Таксама мастак пісаў застольныя сцэны і кавалерыйскія бітвы, якія сталі ўзорам для многіх пакаленняў баталістаў. Быў прыдворным жывапісцам прынцаў Морыца і Фрэдэрыка Генрыха Аранскіх. Яго вучнямі былі Ян ван Гоен, Пітэр дэ Нэйн, Ян Аселейн, Пітэр ван Лар і іншыя. Захавалася вялікая колькасць гравюр, выкананых Эсаясам ван дэ Велдэ. Пахаваны 18 лістапада 1630 года.