Уселюб

**Усе́люб** (, ) — аграгарадок у Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Уселюбскага сельсавета. Размешчаны за 15 км на поўнач ад Навагрудка, на аўтамабільнай дарозе Навагрудак — Іўе.

## Назва 
Назва Уселюб, найбольш верагодна, ад двухасноўнага стараславянскага імя тыпу «Усялюб» з першай асновай *Vьse-*, як у імёнах «Усяслаў», «Усямір» (**Vьse-mirъ*). Імя мела значыць «Усім любы». Крыніцы не падаюць ніякіх звестак пра носьбіта такога імя.

З Уселюба пісаўся раннелітоўскі баярын канца XIV — пачатку XV ст. Ян Няміра, імя якога такога ж славянскага іменнага паходжання (**Ne-mirъ*). Ад роду Няміраў-Неміровічаў каля Уселюба застаўся тапонім (цяпер не існы) Неміроўшчына.

Пазней, у «літоўскія» часы вакол Уселюба паўсталі адыменныя тапонімы балцка-літоўскага паходжання: Буйвідаўшчына, Яўневічы (на сёння не існуюць), Гірдаўка, Карабітаўка, Ацмінава (ад імёнаў тыпу *Buivydas, Jaunius, Girdžius, Karbitas, Eitminas*).

## Гісторыя 
Першы згадка пра Уселюб датуецца 1422 годам і змешчана на пячатцы Яна Няміры:

У 1433 годзе вялікі князь Жыгімонт Кейстутавіч пацвердзіў наданне маёнтка роду Неміровічаў. З тых часоў застаўся тапонім Неміроўшчына (ранейшая вёска, цяпер урочышча) на ўсходзе ад Уселюба.

У XV ст. тут заснавалі касцёл. У першай палове XVI ст. маёнткам супольна валодалі Неміровічы і іх родзічы Шчыты, пазней — ваявода полацкі Станіслаў Давойна.

Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) Уселюб увайшоў у склад Наваградскага павета Навагрудскага ваяводства.

Па смерці Станіслава Давойны ў 1571 годзе маёнтак перайшоў да яго ўдавы Б. Саламярэцкай, якая ў 1576 годзе прадала яго Мікалаю Радзівілу «Рудому». У 1576—1642 гадах касцёл перарабілі на кальвінскі збор.

З 1713 года Уселюб ва ўладанні А. Навасельскага, потым М. Ф. Радзівіла, у 1746 годзе перайшоў да яго сына Альбрэхта, а ў 1790-я — да А. М. Пацея.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Уселюб апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, у Наваградскім павеце. Станам на 1799 год у мястэчку было 106 дамоў. Маёнтак перайшоў да графаў О’Руркаў і зрабіўся адным з асяродкаў «галандскага» (і «швейцарскага») сыраварства ў Наваградскім павеце. У 1861 годзе Уселюб стаў цэнтрам воласці. У 1884 годзе тут збудавалі царкву. На 1886 годзе ў мястэчку было 108 двароў, існавалі валасная ўправа, 2 царквы, 2 капліцы, касцёл, сінагога, 2 крамы, 2 заезныя дамы.

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Уселюб апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе стаў цэнтрам гміны Наваградскага павета.

У 1939 годзе Уселюб увайшоў у БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 годзе стаў цэнтрам сельсавета. Статус паселішча панізілі да вёскі. Станам на 2000 год тут было 198 двароў.

Выява:Usielub, Plisa. Уселюб, Пліса (T. Boretti, 1900) (2).jpg|Панарама
Выява:Usielub. Уселюб (XX, I).jpg|Касцёл
Выява:Usielub, kaścioł (XX, I).jpg|Касцёл, апсіда
Выява:Usielub, Śviatoha Kazimiera. Уселюб, Сьвятога Казімера (1914).jpg|Касцёл, інтэр'ер

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1830—388 муж., з іх шляхты 3, духоўнага саслоўя 1, мяшчан-іўдзеяў 58, мяшчан-хрысціян і сялян 325, жабракоў 1; 1886—730 чал.; 1897—1255 чал.
* **XX стагоддзе**: 1921—736 чал.; 2000—717 чал..

## Інфраструктура 
У ва Уселюбе працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, бальніца, амбулаторыя, клуб, пошта.

## Вядомыя асобы 
У 1959—1960 гадах галоўным урачом участковай бальніцы працаваў Аляксандр Аляксандравіч Губко, будучы навуковец у галіне траўматалогіі і артапедыі, доктар медыцынскіх навук (1983), выпускнік і прафесар Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта.

* Вольга Аляксееўна Ляшчынская (нар. 1946) — беларускі мовазнавец, педагог. Доктар філалагічных навук, прафесар.

## Славутасці 
* Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (XV ст.)
* Капліца-пахавальня О'Руркаў (1837)

* Могілкі: старыя каталіцкія, яўрэйскія
* Сінагога (XIX ст.)
* Сядзібна-паркавы комплекс О’Руркаў (XVIII ст.)
* Царква Святога Міхаіла Арханёла (1884)
* Пункт Дугі Струвэ «Амальенгоф»

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Wsielub //  S. 65.

## Спасылкі 
* мяст. Уселюб на Radzima.org

Катэгорыя:Уселюбскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Навагрудскага раёна

Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства