open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Наанталі

**Наанталі** () — горад і муніцыпалітэт на тэрыторыі Паўднёва-Заходняй Фінляндыі, адзін з найважнейшых турыстычных цэнтраў краіны. Знаходзіцца за 15 км на захад ад Турку, з якім злучаны аўтобуснымі маршрутамі. Плошча горада складае 688,01 км². Насельніцтва горада — 18 528 чал. (ацэнка на 31 ліпеня 2010 г.).

Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1443 годзе
Нерпес

**Нерпес** (, ) — горад у правінцыі Пох’янмаа ў Фінляндыі. Насельніцтва — 9445 чалавек (2010). Горад займае плошчу 2.334,17 км², з якіх водная паверхня — 7,96 км² і мора — 1.349,05 км². Шчыльнасць насельніцтва — 9,67 чал./км².

Горад вядомы як адзін з цэнтраў фінскага агародніцтва.

Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Ловійса

**Ловійса** () — горад у Фінляндыі, на ўзбярэжжы Фінскага заліва, за 87 км на ўсход ад Хельсінкі. Пасля аб’яднання з трыма суседнімі муніцыпалітэтамі насельніцтва Ловійсы на студзень 2010 года складала 15 565 чалавек.

## Гісторыя 
Горад быў заснаваны ў 1745 годзе як памежная крэпасць (на мяжы Швецыі з Расіяй). Сваю назву горад атрымаў у 1752 годзе ў гонар шведскай каралевы Ловісы Ульрыкі Прускай. Практычна ўвесь стары горад быў знішчаны пажарам у 1855 годзе.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Зноскі 
Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Белкард

**ААТ «Белкард»** — беларуская кампанія па вытворчасці , якая размешчана ў Гродна.

## Апісанне 
Вырабляе універсальныя шарніры, карданныя перадачы і валы, рулявыя цягі, гідраўлічныя амартызатары, тармазныя камеры і газавыя спружыны для грузавой, аўтатрактарнай, пасажырскай, сельскагаспадарчай, дарожна-будаўнічай, спецыялізаванай і іншай тэхнікі. Пастаўляе сваю прадукцыю на канвееры найбуйнейшых вытворцаў аўтатэхнікі Расіі (АТ «АЗ УРАЛ», ПАТ «КАМАЗ», ТАА «АЗ ГАЗ», ТАА «ПАЗ», ТАА «ЛіАЗ», ТАА «КАВЗ»), Беларусі (ААТ «МАЗ», ААТ «МТЗ», ААТ «БелАЗ», ААТ «МЗКЦ», ААТ «Амкадор», ААТ «Гомсельмаш», ААТ «Белкамунмаш»), Украіны (АТ «ХТЗ», ПАТ «АвтоКрАЗ»). Сістэма менеджменту якасці прадпрыемства сертыфікавана па ISO/TS 16949.

## Гісторыя 
У жніўні 1951 года Міністэрствам аўтамабільнай і трактарнай прамысловасці СССР быў падпісаны Загад аб арганізацыі рамонтна-падшыпнікавага завода ў горадзе Гродна. У пасляваенны час Беларусь нарошчвала тэмпы аднаўлення народнай гаспадаркі, павялічвала аб’ём аўтатрактарнага парка і задача забеспячэння яго запчасткамі стаяла асабліва востра. У кароткі тэрмін былі падрыхтаваныя вытворчыя плошчы, і ўжо ў снежні 1951 гады новы прамысловы аб’ект быў уведзены ў эксплуатацыю. У 1952 годзе было адрамантавана 10000 падшыпнікаў, а ў 1955 — больш за 226 000 штук. У 1955 годзе Пастановай Савета Міністраў СССР, Гродзенскі рамонтна-падшыпнікавы завод быў рэарганізаваны ў завод «Аўтазапчасткі».

У 1959 годзе завод выпусціў першую партыю карданных валаў для аўтамабіляў ЗІЛ-120. Паўстала пытанне рэканструкцыі і пашырэння вытворчых плошчаў. Пачалася разгортванне шырокамаштабнага капітальнага будаўніцтва (1957), мантаж новага абсталявання (1959) і запуск уласнага кавальнапрэсавага цэха (1965). Падрыхтаваўшы неабходную вытворчую базу, прадпрыемства пачало спецыялізавацца на выпуску кардану, і ў 1969 годзе атрымала назву «Гродзенскі завод карданных валаў». Яго прадукцыя пастаўлялася па ўсім СССР на канвееры заводаў-вытворцаў аўтатэхнікі: МАЗ, ЗІЛ, УралАЗ, ЛАЗ.

У 1970 годзе здадзена першая чарга механазборачнага цэха, у 1975 годзе завершана будаўніцтва новага кавальскага корпуса магутнасцю 150 000 тон паковак ў год. Была засвоена прадукцыя для Кіраўскага трактарнага завода, падрыхтавана вытворчасць карданных валаў для аўтамабіляў БелАЗ, наладжвалася супрацоўніцтва з МТЗ, КамАЗам і іншымі заводамі. У 1989 годзе створана галаўное спецыялізаванае канструктарскае бюро.

28 лютага 1995 года загадам Міністэрства па кіраванні дзяржмаёмасцю і прыватызацыяй Рэспублікі Беларусь «Гродзенскі завод карданных валаў» ператвораны ў Адкрытае Акцыянернае Таварыства «Белкард». Рашэннем Гродзенскага гарадскога выканаўчага камітэта № 258 ад 14 красавіка 2007 года ААТ «Белкард» рэарганізавана шляхам далучэння да яго ААТ «Гродзенскі завод аўтамабільных агрэгатаў».

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* 
* «Белкард»  на сайце grodno.in
* Афіцыйны прадстаўнiк Белкард у Расіі

Катэгорыя:Прадпрыемствы Гродна
Катэгорыя:Машынабудаўнічыя кампаніі Беларусі
Лоймаа

**Лоймаа** () — горад і камуна ў правінцыі Спрадвечная Фінляндыя ў ляні Заходняя Фінляндыя. Знаходзіцца за 65 км на паўночны ўсход ад Турку. Агульная плошча Лоймаа — 852 км². Насельніцтва — 16 761 чалавек (на 31 жніўня 2013 года). Шчыльнасць насельніцтва — 19,76 чал./км². Статус горада з 1969 года.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя носьбіты 
* Рэйна Куўскаскі

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Лох’я

**Лох’я** () — горад і муніцыпалітэт на поўдні Фінляндыі, у  вобласці Усіма.

Насельніцтва – 39 360 жыхароў (2010). Адзіная славутасць – царква Св. Лаўрэнція.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Сцяг Старых Дарог

**Сцяг Узды** — сцяг горада Старыя Дарогі і Старадарожскага раёна.

## Апісанне 
Сцяг г. Старыя Дарогі і Старадарожскага раёна ўяўляе сабой прамавугольнае палотнішча залацістага колеру з суадносінамі бакоў 1:2, у цэнтры асабовага боку якога — выява герба г. Старыя Дарогі.

Зацверджаны пастановай Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь 01.11.2011 № 564.

## Спасылкі 
* Символика  // http://staryedorogi.minsk-region.by 
 

Катэгорыя:Старыя Дарогі
Старыя Дарогі
Катэгорыя:Старадарожскі раён
Паркана

**Паркана** () — горад у правінцыі Пірканмаа ў Фінляндыі. Насельніцтва — 6 990 чалавек (2010). Плошча 909,76 км², 57,5 км² з якіх займае водная паверхня. Шчыльнасць насельніцтва — 8,20 чал./км².

Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Орывесі

**Орывесі** () — горад у правінцыі Пірканмаа ў Фінляндыі. Насельніцтва — 9 616 чалавек (2010). Горад з адміністрацыйна-падначаленымі пасёлкамі займае плошчу 960,08 км², з іх водная паверхня складае 160,53 км². Шчыльнасць насельніцтва — 12,03 чал./км².

Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Мікалай Мікалаевіч Кліменка

{{Ваенны дзеяч
|імя              = Мікалай Мікалаевіч Кліменка
|арыгінал імя     = Николай Николаевич Клименко
|дата нараджэння  = 
|месца нараджэння = 
|дата смерці      = 
|месца смерці     = 
|выява            = 
|памер            = 
|прыналежнасць    = 
|гады службы      = 1942—1944
|званне           = 
|род войскаў      = артылерыя
|пасада           = 
|часць            = 
|бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды       = {
 
}
{
 
}
|сувязі           = 
|у адстаўцы       = 
}}
**Мікалай Мікалаевіч Кліменка** (1923—1944) — старшы сяржант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

## Біяграфія 
Мікалай Кліменка нарадзіўся 19 снежня 1923 года ў вёсцы Лушнікоўка (цяпер — у межах горада Астрагожск Варонежскай вобласці). Атрымаў няпоўную сярэднюю адукацыю. У пачатку 1942 года Кліменка быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. Удзельнічаў у Сталінградскай бітве, вызваленні Калінінскай і Пскоўскай абласцей, Украінскай і Беларускай ССР. Да чэрвеня 1944 года старшы сяржант Мікалай Кліменка быў механікам-вадзіцелем самаходнай артылерыйскай ўстаноўкі 713-га самаходна-артылерыйскага палка 29-га стралковага корпусу 48-й арміі 1-га Беларускага фронту. Вызначыўся ў час вызвалення Беларускай ССР.

25 чэрвеня 1944 года ў раёне вёскі Забалоцце Рагачоўскага раёна Гомельскай вобласці Кліменка гусеніцамі сваёй самаходкі знішчыў 6 цяжкіх кулямётаў, экіпаж штурмавой гарматы і 88-міліметровую супрацьтанкавую гармату, пасля чаго першым уварваўся ў вёску. На вуліцах Забалоцця ён знішчыў 2 аўтамашыны з грузам, мінімётную батарэю, 30 салдат і афіцэраў праціўніка. У тым баі Кліменка загінуў. Пахаваны ў брацкай магіле ў вёсцы Побалава Рагачоўскага раёна.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 23 жніўня 1944 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» старшы сяржант Мікалай Кліменка пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама быў узнагароджаны ордэнамі Леніна і Айчыннай вайны 2-й ступені, двума медалямі.

## Літаратура 
* 
* *Гринько А. И., Улаев Г. Ф.* Богатыри земли Воронежской. — Воронеж, 1965.
* Навечно в сердце народном. — 3-е изд., доп. и испр. — Минск, 1984.

Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Леніна
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Айчыннай вайны II ступені
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «За абарону Сталінграда»
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «За адвагу»
Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Пахаваныя ў Рагачоўскім раёне
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Астрагожску
Cousinia angreni

**Cousinia angreni** -  від кветкавых раслін сямейства Астравыя. Родам з Узбекістана.

## Таксанамія 
*Cousinia angreni* была апісана  і апублікаваная ў выданні «Труды Ботанического института Академии Наук СССР. Сер. 1. Флора и систематика высших растений». Москва и Ленинград 3: 320. 1937.

Катэгорыя:Астравыя
Capparis rosanowiana

**Capparis rosanowiana** — від сямейства каперсавыя, які апісаў . Від уваходзіць у род .

Катэгорыя:Каперсавыя
Астэракаламіт

**Астэракаламіт** (*Archaeocalamites* або *Asterocalamites*; ад  — зорка і  — траснік) — род вымерлых дрэвападобных раслін, якія адносіліся да членістасцябловых.

## Апісанне 
Вонкавая паверхня сцябла нясе падоўжныя рэбры, якія працягваюцца ў сумежных міжвузеллях. Лісце ў мутовках доўгае, паўторна дыхатамуючае, генератыўныя органы ў выглядзе друзлых шмат’ярусных стробілаў.

Позні дэвон — ранні карбон.

## Літаратура 
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Катэгорыя:Палеанталогія
Катэгорыя:Хвошчападобныя
Ірма (ураган)

**Ураган «Ірма»** () — магутны трапічны цыклон, які ўтварыўся ў пачатку сезона 2017 года і закрануў Антыльскія астравы і ўзбярэжжа Фларыды, выклікаўшы вялізарныя разбурэнні. Ураган пятай катэгорыі, наймагутнейшы за гісторыю назіранняў ураган у адкрытай Атлантыцы. Першы ўраган пятай катэгорыі ў гісторыі Наветраных Антыльскіх астравоў, другі па магутнасці пасля «Катрыны» ўраган у гісторыі кантынентальных штатаў ЗША.

Класічны ўраган тыпу «Каба-Вердэ», Ірма ўзнікла 30 жніўня 2017 у заходняй Атлантыцы пры выхадзе моцнай трапічнай хвалі і, набіраючы магутнасць, рушыла на захад. Дзякуючы спрыяльным умовам, ужо на наступны дзень яна стала ўраганам трэцяй катэгорыі, а ўжо пятага верасня дарасла да пятай. Хуткасць ветру дасягнула 297 км/гадз, прычым у парывах вецер злаваўся да 360 км/гадз — паказчыкі, па якіх Ірма саступіла толькі ўрагану «Вільма» (2005). У гэты ж дзень а шостай вечара яна абрушыла ўсю сваю моц на маленькую Барбуду, жыхары якой былі загадзя эвакуяваныя на Антыгуа. Кодрынгтан, адзіны горад Барбуды, быў зруйнаваны цалкам. 6 верасня Ірма прайшлася па астравах Сент-Марцін і Брытанскіх Віргінскіх астравах. Толькі праз два тыдні, ледзь акрыялыя пасля «Ірмы», Антыльскія астравы зведалі ўдар урагану «Марыя».

Далейшы шлях Ірмы на захад ляжаў крыху паўночней Пуэрта-Рыка і Гаіці, якія не пацярпелі, але пацярпела Куба. 9 верасня Ірма, зноў развілася да пятай ступені, на шляху разбурыла востраў Малы Інагуа Багамскага архіпелагу, выйшла на бераг кубінскага вострава Рамана, стала другім ураганам 5-й катэгорыі ў гісторыі Кубы.

Увечары 9 верасня знясіленая Ірма рэзка павярнула на поўнач. Над цёплым Фларыдскім пралівам яна развілася да чацвёртай ступені і стала наймагутнейшым ураганам у гісторыі Фларыды пасля «Чарлі» (2005). Каля 7 млн ​​чалавек атрымалі загад пакінуць свае дамы ў Фларыдзе з-за ўрагану, у выніку якога ў штаце загінулі больш за 130 чалавек. Масавая эвакуацыя прывяла да ўтварэння доўгіх пробак на аўтамагістралях і вялікіх чэргаў на аўтазаправачных станцыях.

Прайшоўшы Фларыду, Ірма трапіла ў Алабаму, дзе пачала імкліва дэградаваць да свайго канчатковага распаду ў штаце Місуры 13 верасня.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Атлантычныя ўраганы
Катэгорыя:Катастрофы 2017 года
Катэгорыя:Верасень 2017 года
Катэгорыя:2017 год у ЗША
Ісакаў

**Іса́каў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Георгій Пятровіч Ісакаў (1896—1961) — савецкі военачальнік, Герой Савецкага Саюза.
* Іван Сцяпанавіч Ісакаў (1894—1967) — савецкі военачальнік, Адмірал Флоту Савецкага Саюза
Drezden

**«Drezden»** — беларуска-ўкраінскі электронны гурт Сяргея Міхалка.

## Гісторыя 
19 лютага 2018 года з’явілася інфармацыя аб тым, што Сяргей Міхалок, лідар «Brutto» і шэрагу іншых гуртоў, арганізоўвае новы электронны праект, для фармавання ядра якога ён ужо заручыўся падтрымкай гітарыста «Океана Ельзі» Уладзіміра Апсеніцы і прадзюсара Віталя Цялезіна. Па словах Міхалка, ён заўсёды быў прыхільнікам новай хвалі, у прыватнасці новай хвалі Германіі, і таіў мару стварыць свой гурт у гэтым жанры.

Разам з анонсам стварэння калектыву была распачата праца над аднайменным дэбютным альбомам гурта, выпуск якога адбыўся 30 жніўня 2018 года на лэйбле . У той жа дзень выйшаў і кліп на загалоўны трэк кружэлкі «Drezden».

Сам альбом «Drezden» атрымаў змешаную прэсу, а крытыкі не маглі пазбавіцца ад дакучлівых музычна-стылістычных асацыяцый з іншымі праектамі Міхалка: «Brutto», «Ляпісам Трубяцкім», «Ляпісам-98».  Усяго з кружэлкі  было выпушчана 4 сінгла («Drezden», «Ронин», «Айсберг», «Каалы»), на ўсе якія было знята па кліпу.

Адначасова з выпускам у свет дэбютнага альбома было абвешчана, што гурт ужо прыступіў да запісу другога. Увосень 2018 года склад калектыву папоўнілі клавішнік Павел Міхалок (сын Сяргея Міхалка і ўдзельнік «Super Besse»), басіст Алесь-Францішак Мышкевіч, вядомы па выступах за «Ляпіс-98», «J:морс», «Без Билета», «Крамбамбулю», гітарыст Павел Вялічка з «Yellow Brick Road» і бубнач «Без Билета» Дзяніс Шураў, які ўжо супрацоўнічаў з Міхалком у гуртах «Brutto», «Ляпіс-98» і «Ляпіс Трубяцкі».

Астатнія музыкі канцэртнага тура, пачатак якога запланаваны на восень 2019 года, стануць вядомыя пазней.

## Удзельнікі 
* Сяргей Міхалок — вакал (2018 –)
* Уладзімір Апсеніца — гітара (2018 –)

;Гастрольныя удзельнікі
* Павел Міхалок — клавішныя (2018 –)
* Алесь-Францішак Мышкевіч — бас-гітара (2018 –)
* Павел Вялічка — гітара (2018 –)
* Дзяніс Шураў — ударныя (2018 –)
;Вытворчасць
* Віталь Цялезін — саунд-прадзюсар (2018 –)

## Дыскаграфія 
### Студыйныя альбомы 
* «Drezden» (30 жніўня 2018)
* «Эдельвейс» (3 снежня 2019)

### Відэакліпы 
* 2018 — «Drezden»
* 2018 — «Ронин»
* 2019 — «Айсберг»
* 2019 — «Коалы»
*2019 — «Эдельвейс»
*2020 — «Давида Олень»
*2020 — «Barrikado»
*2021 — «Гильотина»
*2022 — «Молодость и радость»

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Музычныя калектывы Беларусі
Катэгорыя:Музычныя калектывы Украіны
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2018 годзе
1894 год у гісторыі кіно

**1894** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 15 верасня — Жан Рэнуар, французскі кінарэжысёр, акцёр, прадзюсар, сцэнарыст († 1979).

## Памерлі 
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
Вуліца Каліноўскага (Пружаны)

**Ву́ліца Каліно́ўскага** — вуліца ў цэнтральнай частцы горада Пружаны. Названая ў гонар Кастуся Каліноўскага (1838—1864) — аднаго з кіраўнікоў нацыянальна-вызвольнага паўстання 1863—1864 гадоў.

## Апісанне 
Вуліца бярэ пачатак ад вуліцы Кобрынскай і сканчаецца на перасячэнні з вуліцай Горка. Перасякае вуліцы Простую, Ціхана Барана і завулак Каліноўскага.

## Гістарычныя назвы 
* Вуліца  (за польскім часам)
* Завулак Бярозавы (; пад нямецкай акупацыяй)

Каліноўскага
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Кастуся Каліноўскага
Марыінская жаночая гімназія

* Марыінская жаночая гімназія (Віцебск)
* Марыінская жаночая гімназія (Гродна)
* Марыінская жаночая гімназія (Мінск)
Кастрычніцкая вуліца (Пружаны)

**Ву́ліца Кастры́чніцкая** — адна з галоўных і найболей працяглых вуліц горада Пружаны. Названая ў гонар бальшавіцкай рэвалюцыі 1917 года.

Вуліца бярэ пачатак ля кругавога скрыжавання з вуліцай Рыгора Шырмы і дарогамі  (вуліца Макаранкі — вуліца Пушкіна),  (вуліца Лазо) і  (вуліца Рыгора Шырмы).

## Перасякае вуліцы 
* Вуліца Бахарава
* Вуліца Багушэвіча
* Вуліца Садовая
* Вуліца Янкі Купалы
* Завулак Кастрычніцкі
* Вуліца Заслонава
* Вуліца Чырвонаармейская
* Вуліца Піянерская
* Вуліца Свабоды
* Вуліца Інтэрнацыянальная

## Гістарычныя назвы 
* Алея Юльюша Славацкага () — Шпітальная (; за польскім часам)
* Вуліца Казармавая (; пад нямецкай акупацыяй)

Кастрычніцкая
Косьва

**Ко́сьва** () — рака ў Еўрапейскай частцы Расіі, у Свярдлоўскай вобласці і Пермскім краі, левы прыток ракі Кама (басейн Волгі).

Утвараецца ў месцы зліцця рэк Вялікая Косьва і Малая Косьва на схілах галоўнага хрыбта Сярэдняга Урала. Даўжыня ракі 261 км, разам з Вялікай Косьвай — 283 км. Плошча вадазбору 6300 км². Упадае ў Косьвінскі заліў Камскага вадасховішча. Сярэдні расход вады за 11 км ад вусця (каля сяла Астаніна) складае 88,5 м³/с. У верхнім цячэнні рака мае горны характар, з парогамі і перакатамі. Шырыня ракі ў ніжнім цячэнні да 140.

Сярод прытокаў: Малая Косьва, Тылай (Усходні Тылай), Бярозаўка, Кыр’я, Тыпыл, Каменка, Тулумка, Малая Аслянка, Вялікая Аслянка (Паўночная Аслянка), Сухая, Няр, Нюр (Першы Нюрок), Губашка, Касая, Віва, Ключанка і інш.

Каля ракі горад Губаха, пасёлкі Шырокаўскі, Троіцк і іншыя населеныя пункты.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Река КОСЬВА // Государственный водный реестр РФ
* *Ретеюм К. Ф.* Косьва // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»
* *Григорьева И. Л.* Широковское водохранилище // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»

Катэгорыя:Рэкі Свярдлоўскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Пермскага края
Катэгорыя:Прытокі Камы
Канстанцін Георгіевіч Зыранаў

**Канстанці́н Гео́ргіевіч Зыра́наў** (; нар. , Перм, СССР) — расійскі футбаліст, паўабаронца, галоўны трэнер «Зеніта-м». Выступаў за зборную Расіі. Заслужаны майстар спорту Расіі (2008).

## Кар’ера 
### «Амкар» 
За свой першы клуб «Амкар» правёў 171 матч, забіў 48 галоў у перыяд з 1995 па 1999 год, выступаючы ў розных дывізіёнах чэмпіянату Расіі.

### «Тарпеда» 
З 2000 па 2006 гады выступаў за маскоўскае «Тарпеда». У новай камандзе Зыранаў згуляў два матчы ў складзе дубля і адразу пасля гэтага атрымаў месца ў аснове. У кубку Расіі выходзіў на поле ў складзе аўтазаводцаў 26 разоў, адзначыўся трыма забітымі галамі. У Кубку УЕФА за «Тарпеда» правёў 8 матчаў, дзе забіў адзіны гол.

### «Зеніт» 
У сакавіку 2007 года перайшоў у «Зеніт», у складзе якога стаў у тым жа годзе чэмпіёнам Расіі і уладальнікам Суперкубка краіны. У сезоне 2008 года Канстанцін перамог разам з «Зенітам» Кубак УЕФА, забіўшы гол у фінальным матчы ў Манчэстэры, а яшчэ праз некалькі месяцаў і Суперкубак УЕФА.

У 2010 годзе Канстанцін ў складзе свайго клуба паўтарыў поспех 2007 года і зноў стаў чэмпіёнам краіны. У 2011 годзе футбаліст у складзе «Зеніта» стаў уладальнікам Суперкубка Расіі па футболе, узяўшы верх над камандай сталічнага клуба ЦСКА.

## Міжнародная кар’ера 
Дэбютаваў у складзе зборнай Расіі 27 мая 2006 года ў матчы супраць зборнай Іспаніі, які скончыўся з лікам 0:0.

## Дасягненні 
### Клубныя 
**«Зеніт»**:
* Чэмпіён Расіі (3): 2007, 2010, 2012
* Уладальнік Кубка Расіі: 2010
* Уладальнік Суперкубка Расіі (2): 2008, 2011
* Уладальнік Кубка УЕФА: 2008
* Уладальнік Суперкубка УЕФА: 2008

### Міжнародныя 
**Расія**:
* Бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы: 2008

## Асабістае жыццё 
2 жніўня 2002 года жонка Канстанціна 23-гадовая Вольга Зыранова, якая пакутавала ад наркаманіі, знаходзячыся ў стане алкагольнага ап’янення і узяўшы ў рукі 4-гадовую дачку Ірыну, выкінулася з акна з 8-га паверха. Дачка сканала ў той жа дзень, а сама Вольга памерла 2 верасня.

28 жніўня 2008 года ў Канстанціна і ягонай сяброўкі Наталлі нарадзіўся сын, якога назвалі Львом. 9 чэрвеня 2010 года Канстанцін і Наталля заключылі афіцыйны шлюб. 9 студзеня 2012 года ў пары нарадзілася дачка Паліна.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Профіль на афіцыйным сайце «Зеніта»
* 

Катэгорыя:Футбалісты Расіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Расіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Амкар Перм
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда Масква
Катэгорыя:Ігракі ФК Зеніт Санкт-Пецярбург
Катэгорыя:Ігракі ФК Зеніт-2 Санкт-Пецярбург
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту Расіі
Васіль Фёдаравіч Нябольсін

**Васіль Фёдаравіч Нябольсін** (у некаторых крыніцах **Небальсін**) (1822—1900) — расійскі інжынер, архітэктар. Сапраўдны стацкі саветнік (з 1886 года). Маскоўскі губернскі архітэктар (1860—1862), гродзенскі губернскі інжынер (1873-не раней за 1898).

## Біяграфія 
### Адукацыя 
Пачатковую адукацыю атрымаў у Разанскай губернскай гімназіі (не захаваўся)
* У 1880-х гадах удзельнічаў у будаўніцтве Новых казармаў за чыгункай у Гродне (цяпер на рагу вуліц Чырвонаармейскай і Шчорса).

## Узнагароды 
* Ордэн Св. Станіслава 2-й ступені (1 красавіка 1860)
* Ордэн Св. Ганны 2-й ступені з Імператарскай Каронай (17 снежня 1867)
* Ордэн Св. Уладзіміра 4-й ступені (20 мая 1871)
* Ордэн Св. Уладзіміра 3-й ступені (30 жніўня 1879)
* Знак адзнакі бездакорнай службы за 40 гадоў (22 жніўня 1884)
* Бронзавы медаль на Уладзімірскай стужцы ў памяць вайны 1853—1856 гг.

## Адрасы 
У Гродне на 1885 год жыў у Карэтным завулку ў доме Савашынскага.

Катэгорыя:Архітэктары XIX стагоддзя
Катэгорыя:Маскоўскія губернскія архітэктары
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Расіі
Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Уладзімірскія губернскія архітэктары
Катэгорыя:Харкаўскія губернскія архітэктары
Катэгорыя:Гродзенскія губернскія архітэктары
Катэгорыя:Гродзенскія губернскія інжынеры
Катэгорыя:Архітэктары Гродна
Будынак Марыінскай жаночай гімназіі (Гродна)

**Будынак былой Марыінскай жаночай гімназіі** па вул. Ажэшкі, № 22 узведзены ў 1893 годзе. Помнік позняга класіцызму. Занесены ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб’ект гісторыка-культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння.

## Гісторыя 
Трохпавярховы будынак пабудаваны ў 1893 годзе, аўтар праекта — В. Ф. Нябольсін.

Вясной 1919 года праз кароткі час пасля закрыцця гімназіі знаходзілася канцылярыя Гродзенскай беларускай губернскай управы. З восені 1919 да пачатку 1921 года працавала беларуская школа. У далейшым будынак выкарыстоўваўся толькі ў адукацыйных мэтах. На 1926 год працавала жаночая настаўніцкая семінарыя імя Э. Ажэшка (дырэктар Швяйкоўская). У 1940—1941 гадах дзейнічаў настаўніцкі інстытут, першы на тэрыторыі Заходняй Беларусі.

Будынак шчасна перажыў вайну і ў 1944 годзе ў ім пачаў дзейнічаць педінстытут, на базе якога ў 1978 годзе адкрыты Гродзенскі ўніверсітэт імя Янкі Купалы, якому будынак жаночай Марыінскай гімназіі належыць і па гэты дзень.

Перад будынкам універсітэта ў 1964 годзе пастаўлены бронзавы бюст Янкі Купалы скульптара З. Азгура. Гэта не адзіны помнік, што стаяў каля будынка былой гімназіі. Пасля ўсталявання савецкай улады ў 1939 годзе злева ад параднага ўвахода ў настаўніцкі інстытут з’явілася трохметровая выява Сталіна, якую ў чэрвені 1941 года мясцовыя жыхары скінулі з пастамента.

Будынак — помнік архітэктуры позняга класіцызму.

## Архітэктура 
Будынак Г-падобны ў плане, накрыты двухсхільным дахам. Галоўны фасад вылучаны двумя бакавымі рызалітамі. Дом абліцаваны жоўтай цэглай. Строгі характар будынку надае выразны рытм аконных праёмаў. Планіроўка дома — аднабаковае размяшчэнне класных пакояў. Вакол двух лесвічных клетак знаходзіліся тэхнічныя памяшканні і лабараторыі.

## Спасылкі 
* Будынак жаночай Марыінскай гімназіі ў Гродна
* 

Катэгорыя:Славутасці Гродна
Катэгорыя:Вуліца Ажэшка (Гродна)
Катэгорыя:1893 год у Гродне
Катэгорыя:Збудаванні Гродна ў стылі класіцызм
Катэгорыя:Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы
Будынак Марыінскай жаночай гімназіі

* Будынак Марыінскай жаночай гімназіі (Гродна)
* Будынак Марыінскай жаночай гімназіі (Мінск)
Аляксандр Васілевіч Лысенка

**Аляксандр Васілевіч Лысе́нка** (нар. , станіца Платніраўская, Караноўскі раён, Краснадарскі край) — беларускі архітэктар. Кандыдат архітэктуры (1955). Лаўрэат Прэміі СМ СССР 1983 года.

## Біяграфія 
Скончыў у 1950 годзе Кіеўскі інжынерна-будаўнічы інстытут, аспірантуру АН БССР у 1954 годзе. З 1951 года працаваў ва Упраўленні па справах архітэктуры пры Савеце Міністраў БССР, ІБіА Дзяржбуда, з 1964 года — начальнік аддзела Дзяржбуда БССР, з 1966 года — намеснік дырэктара па архітэктуры ІБіА Дзяржбуда, з 1970 года — загадчык сектара (аддзела) планіроўкі і забудовы гарадоў у БелНДІПгорадабудаўніцтва.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1958 года. Больш 70 навуковых прац, у т.л.: «Галоўная вуліца Мінска (Ленінскі праспект)» (1963); у аўтарскім калектыве: «Архітэктура і горадабудаўніцтва Савецкай Беларусі» (1957), «Мікрараёны Беларусі» (1963), «Планіроўка, забудова гарадоў Беларускай ССР і фарміраванне іх асяроддзя» (1976), «Рэкамендацыі па праектаванні генеральных планаў малых гарадоў Беларускай ССР, якія інтэнсіўна развіваюцца» (1979), «Архітэктурна-планіровачная арганізацыя гарадскіх паселішчаў БССР» (1968), «Горадабудаўнічае засваенне поймавых тэрыторый» (1986), «Правілы забудовы гарадоў Беларускай ССР» (1986), «Планіроўка, забудова і добраўпарадкаванне раёнаў гарадскога будаўніцтва на намыўных тэрыторыях» (РКН 63-87). Артыкулы па пытаннях планіроўкі, забудовы гарадоў БССР у часопісах, зборніках.

## Узнагароды 
Узнагароджаны Граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР (1983). Прэмія Савета Міністраў БССР (1983).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Краснадарскім краі
Катэгорыя:Архітэктары Брэста
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Катэгорыя:Архітэктары Віцебска
Катэгорыя:Архітэктары Барысава
Катэгорыя:Архітэктары Стоўбцаў
Катэгорыя:Горадабудаўнікі Беларусі
Апазіцыя Беларускага народнага фронту «Адраджэньне»

**Апазіцыя Беларускага народнага фронту «Адраджэньне»** — парламенцкая фракцыя Беларускага народнага фронту «Адраджэньне», што дзейнічала з 15 мая 1990 да 9 студзеня 1996 года ў Вярхоўным Савеце Беларусі 12-га склікання. Складалася з 26 членаў, частка з якіх дагэтуль належала да КПСС.

## Дзейнасць 
Фракцыя здолела адцягнуць на тры гады прапанаванае ў маі 1991 года 1-ым сакратаром ЦК КПБ Анатолем Малафеевым увядзенне пасады прэзідэнта. На прапанову фракцыі 24 жніўня 1991 года на 86% камуністычны ВС прыняў пастановы аб спыненні дзейнасці КПСС і камсамола, а таксама аб зняцці Мікалая Дземянцея з пасады старшыні Вярхоўнага Савета (ВС). 25 жніўня 1991 года на прапанову дэпутатаў Апазіцыі БНФ Вярхоўны Савет абвясціў незалежнасць Беларусі. Увосень 1991 года Апазіцыя БНФ распрацавала Закон аб грамадзянстве Рэспублікі Беларусь, што быў пазней з папраўкамі ўхвалены ВС. У верасні 1991 года на прапанову Апазіцыі БНФ ВС ухваліў бел-чырвона-белы сцяг і герб «Пагоня» ў якасці дзяржаўных. 11 красавіка 1995 года 19 з 26 удзельнікаў фракцыі бралі ўдзел у галадоўцы ў зале ВС у знак пратэсту супраць прызначэння неадпаведнага Канстытуцыі рэферэндума.

## Удзельнікі 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Беларускі народны фронт «Адраджэньне»
Катэгорыя:Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 12-га склікання
Катэгорыя:З’явіліся ў 1990 годзе
Беларускія ведамасці (часопіс)

**«Белару́скія ве́дамасці»** — беларускі часопіс, які выдаваўся ў Польшчы з лета 1996 года да пачатку 2010 года. Тэматыка матэрыялаў была пераважна прысвечаная беларускаму нацыянальнаму адраджэнню. Агулам выйшла 68 нумароў.

Часопіс «Беларускія ведамасці» пачаў выдавацца ў Варшаве летам 1996 года на польскай мове як беларускі бюлетэнь і дадатак пры польскім штотыднёвіку «Nowe Państwo». Першы нумар у чатыры старонкі быў падрыхтаваны Сяргеем Навумчыкам і перакладзены па-польску Ёаннай Стжэльчык. Наступныя тры нумары рыхтаваліся Зянонам Пазняком і Галінай Вашчанкай пры ўдзеле Ёанны Стжэльчык, Сяргея Навумчыка, Юрыя Зяньковіча. З пятага нумару «Беларускія ведамасці» сталі выходзіць па-беларуску як асобны адраджэнскі часопіс (нумары 5, 6, 7 яшчэ дубляваліся па-польску ў скарочаным варыянце). З гэтага часу «Беларускія ведамасці» нязменна выдаюць Зянон Пазняк і Галіна Палачаніна (Пазняк). Пастаянна супрацоўнічае з часопісам Валерый Буйвал.

## Спасылкі 
* «Беларускія ведамасці» на сайте bielarus.net

Катэгорыя:Часопісы Беларусі
Катэгорыя:Часопісы Польшчы на беларускай мове
Катэгорыя:Часопісы на польскай мове
Гістарызм (мовазнаўства)

**Гістарызмы** — словы, якія абазначаюць прадметы, з’явы і паняцці, што з цягам часу выйшлі з ужытку («аршын», «грыўня», «дзіда», «камбед», «лікбез», «нарком», «нэп» і іншыя). У адрозненне ад архаізмаў гістарызмы не маюць сінонімаў у сучаснай беларускай мове, таму найчасцей выкарыстоўваюцца ў навуковай і мастацкай літаратуры для стварэння каларыту пэўнай эпохі, узнаўлення рэальных гістарычных абставін і мовы герояў: *«Наслалі нам асаднікаў, жандараў і ўраднікаў, і іншае брыды»* (Якуб Колас), *«На сценах віселі старыя чаканы, двуручныя мячы, кальчугі»* (Уладзімір Караткевіч).

З паняццямі гістарызму звязаны раздзел гісторыі мовы (гістарычная граматыка), які вывучае фарміраванне і развіццё моўнай сістэмы на працягу існавання мовы, раздзел лексікалогіі (гістарычная лексікалогія), які вывучае гісторыю слоўнікавага складу мовы і змяненні ў розных групах лексікі. Таксама ёсць такія паняцці, як гістарычная проза і гістарычны жанр, гістарычная школа, гістарыяграфія, гістарычны слоўнік, гістарычныя песні, гістарычны музей, гісторыя мовы, гісторыя літаратуры, гісторыя мастацтваў і іншыя.

Катэгорыя:Лексікалогія
Косью

**Ко́сью** () — рака ў Еўрапейскай частцы Расіі, у Рэспубліцы Комі, левы прыток ракі Уса (басейн Пячоры).

Даўжыня ракі 259 км. Плошча вадазбору 14 800 км². Сярэдні расход вады за 45 км ад вусця складае 120 м³/с. Аб’ём сцёку — 3,787 км ад яе вусця. У верхнім цячэнні рака мае горны характар, са скалістымі берагамі, парогамі, перакатамі і шырынёй рэчышча ад 10 да 100. Рака суднаходная ў ніжнім цячэнні.

## Літаратура 
* Ко́сью // 

## Спасылкі 
* Река КОСЬЮ // Государственный водный реестр РФ
* Косью // Словарь «География России» / Главный редактор А. П. Горкин. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1998.
* *Рулёва С. Н.* Косью // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»

Катэгорыя:Рэкі Рэспублікі Комі
Катэгорыя:Басейн Пячоры
Уладзімір Яфімавіч Сямічастны

**Уладзімір Яфімавіч Сямічастны** (15 студзеня 1924, Днепрапятроўская вобласць — 12 студзеня 2001, Масква) — савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч, генерал-палкоўнік. Старшыня Камітэта дзяржаўнай бяспекі СССР (1961—1967). Член ЦК КПСС (1964—1971, кандыдат 1956—1964). Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР.

Катэгорыя:Старшыні КДБ СССР
Віталь Васільевіч Федарчук

**Віталь Васільевіч Федарчук** (27 снежня 1918 — 29 лютага 2008) — савецкі дзяржаўны і ваенны дзеяч, генерал арміі (1982). Старшыня КДБ СССР (1982), міністр унутраных спраў СССР (1982—1986).

Катэгорыя:Старшыні КДБ СССР
Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў СССР
Пайміа

**Пайміа** () — горад у правінцыі Спрадвечная Фінляндыя ў ляні Заходняя Фінляндыя ў непасрэднай блізкасці ад горада Каарына. Размешчаны ля аўтамагістралі E 18. Большасць славутасцяў Пайміа сканцэнтравана ў раёне старажытнай царквы Святога Міхаіла, пабудаванай у 1698 годзе.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Віена Сукселайнен, фінскі дзяржаўны дзеяч

Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Каарына

**Каарына** () — горад на паўднёвым захадзе Фінляндыі на беразе Архіпелагава мора. Уваходзіць у склад правінцыі Спрадвечная Фінляндыя і мяжуе на паўночным захадзе са сталіцай правінцыі — горадам Турку. 31 269 жыхароў (2012).

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Том оф Фінланд

Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Кіўрувесі

**Кіўрувесі** () — горад у правінцыі Паўночнае Сава ў Фінляндыі. Насельніцтва — 9 168 чалавек (2010). Плошча 1 422,91 км², з іх водная паверхня — 94,79 км². Шчыльнасць насельніцтва — 6,90 чал./км².

Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Курыка

**Курыка** () — горад у вобласці Паўднёвая Астработнія. Насельніцтва — 14 599 чалавек (2010). Горад займае плошчу 913,53 км², з іх водная паверхня складае 7,81 км². Шчыльнасць насельніцтва — 16,12 чал./км².
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Арсі Хар'ю, фінскі штурхальнік ядра, алімпійскі чэмпіён

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Піексямякі

**Піексямякі** () — горад і муніцыпалітэт у правінцыі Паўднёвае Сава ў Фінляндыі. Насельніцтва — 18877 чалавек (2015). Плошча горада 1836,40 км², з якіх водная паверхня займае 266,56 км². Шчыльнасць насельніцтва — 12,03 чал./км².

Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Хейнала

**Хейнала** () — горад у Паўднёвай Фінляндыі. Размешчаны паміж азёрамі Руотсалайнен і Конівесі, за 30 км на паўночны ўсход ад Лахты і за 138 км ад Хельсінкі.

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Сомера

**Сомера** () — горад у правінцыі Спрадвечная Фінляндыя. Насельніцтва — 9340 чалавек (2010). Горад займае плошчу 697,69 км², з якіх водная паверхня займае 29,78 км². Шчыльнасць насельніцтва — 13,98 чал./км².

## Вядомыя ўрадждэнцы і жыхары 
* Аксель Вільгельмавіч Гадалін — вучоны

Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Iris winkleri

**Iris winkleri** — від кветкавых раслін роду *Касач*, уваходзіць у падрод *Hermodactyloides* і *секцыю Monolepsis*. Гэта цыбульны шматлетнік.

Ён быў знойдзены батанікамі ў 1884 годзе і апублікаваны ў выданні *«Працы Санкт-Пецярбургскага батанічнага сада»* () паміж 1884 і 1885. Відавая назва дадзена ў гонар  (1848—1900), батаніка з Дэрпцкага ўніверсітэта. Пазней у 1897 годзе, Вінклер быў галоўным батанікам у Санкт-Пецярбургскім батанічным садзе.

## Батанічнае апісанне 
Вырастае да 10-20 см вышынёй з блакітна-фіялетавымі кветкамі, якія з’яўляюцца ў чэрвені.

## Арэал 
Першапачаткова быў знойдзены ў рэгіёнах з умераным кліматам у Сярэдняй Азіі і Кыргызстане. Ён таксама сустракаецца і ў іншых былых рэспубліках Савецкага Саюза, (уключаючы Узбекістан) і на Цянь-Шані.

## Экалогія 
Гэты касач лічыцца вельмі падобнымі на Iris kolpakowskiana (які таксама *ўваходзіць у секцыю Monolepsis* *падроду Hermodactyloides*), але ён мае плёнкавую абгортку цыбуліны. *Іris kolpakowskiana* (іншы член секцыі) мае сеткаватую абгортку. Іншы блізкі *від -** Іris pskemensis*.

## Літаратура 
* Czerepanov, S. K. 1995. Vascular plants of Russia and adjacent states (the former USSR).
* Komarov, V. L. et al., eds. Flora SSSR. 1934—1964.
* Mathew, B. 1981. The Iris. 179.
* Seisums, A. Ruksans, J. 1998. The Hunt for Iris winkleri (QUARTERLY BULLETIN- ALPINE GARDEN SOCIETY)
* Lazkov, G.A.; Umralina, A.R. Endemic and Rare Plant Species of Kyrgyzstan (Atlas). 2015 -pp. 58-59

Катэгорыя:Касач
Оўтакумпу

**Оўтакумпу** () — горад і муніцыпалітэт у Фінляндыі, у правінцыі Паўночная Карэлія. Насельніцтва муніцыпалітэта — 7492 (31 снежаня 2009 года), плошча 584,12 км², з якіх 138,25 км² займае водная паверхня.

Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Нівала

**Нівала** () — горад у правінцыі Паўночная Астработнія ў Фінляндыі. Насельніцтва — 11 014 чалавек (2010). Горад займае плошчу 536,91 км², з якіх водная паверхня — 8,93 км². Шчыльнасць насельніцтва — 20,86 чал./км².

Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Форса

**Форса** () — прамысловы горад на паўднёвым захадзе Фінляндыі, размешчаны ў правінцыі Хямэ. Насельніцтва — 17 900 чал (2008), шчыльнасць насельніцтва 72 чал./км².

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1923 годзе
Iris zagrica

**Iris zagrica** — від кветкавых раслін роду  сямейства .

## Назва 
Від названы і апісаны ў 2009 годзе брытанскім батанікам Браянам Мэцью і іранскім батанікам Мехдзі Зарэем. Відавая назва *zagrica* дадзена ў гонар гор Загрос, дзе выяўлены гэты від.

## Распаўсюджанне 
Від распаўсюджаны на захадзе Ірана ў гарах на вышыні звыш 2000&#x20;м. Магчыма сустракаецца ў сумежных раёнах Ірака..

Катэгорыя:Касач
Трыпс аржаны

**Трыпс аржаны** (*Limothrips denticornis*)  — від пузыраногіх насякомых сямейства Thripidae.

Шкоднік збожжавых.

Катэгорыя:Насякомыя-шкоднікі сельскай гаспадаркі
Катэгорыя:Пузыраногія
Iris reticulata

**Iris reticulata** — від невысокіх шматгадовых цыбульных раслін 7-10 см вышынёй з двума — чатырма прыкаранёвымі, чатырохграневымі цёмна-зялёнымі лістамі.

## Арэал 
У прыродных умовах расце сярод метлюжковага разнатраўя, у хмызняковых зарасніках, на камяністых, бязлесных схілах пагоркаў і перадгор’яў Паўднёвага і Усходняга Закаўказзя, у паўночна-заходніх раёнах Ірана, паўночна-ўсходніх раёнах Турцыі.

## Батанічнае апісанне 
Лісце з’яўляецца адначасова з адзінкавымі, духмянымі, цёмна-фіялетавымі або блакітнымі, радзей бледна-чырвонымі або белымі кветкамі 5-6 см у дыяметры. Цвіце ў студзені—красавіку на працягу 2-х тыдняў. Плод — падоўжаная каробачка. Насенне дробнае, шарападобнае. Цыбуліны яйкападобныя, 3-4 см даўжынёй, 1,5 см у папярочніку, аднаўляюцца штогод. Вонкавыя лускі сеткавата-кудзелістыя, светлыя.

## Культурнае развядзенне 
У культуры з 1865 года.

Вядомая белакветкавая форма (f. alba). Шматлікія сарты: 'Кларэт' ('Clarette'), 'Кантаб' ('Cantab'), 'Джойс' ('Joyce') — кветкі светла-блакітныя; 'Гармонія' («Harmony») — кветкі цёмна-сінія; 'Раял Блю' ('Royal Blue') — кветкі блакітныя; 'Ветварт' ('Wetworth') — кветкі цёмна-фіялетавыя.

З усіх відаў касачоў з’яўляецца самым шырока ўведзеным у культуру. Выкарыстоўваецца як раннеквітнеючы мнагалетнік для альпінарыяў. Самы эфектны пры пасадцы групамі — гнёздамі. Адрозніваецца высокай халадастойкасцю, паспяхова культывуецца на шыраце Санкт-Пецярбурга, дзе цвіце і плоданасіць. Аддае перавагу лёгкім, добра дрэнаваным глебам, нейтральнай або слабашчолачнай рэакцыяй. Добра расце на асветленых сонцам месцах, але вытрымлівае і невялікае зацяненне. На вільготных месцах расце дрэнна, часта хварэе. Пасля адцвитання патрабуе шмат цяпла і сухіх умоў, неабходна накрываць ад летніх дажджоў.

Размнажаецца цыбулінамі (за год утварае 3-4 цыбуліны) і восеньскім пасевам насення, якое ў прахалодных умовах аранжарэй сыходзіць у студзені-лютым. Сеянцы заквітаюць на 3-5-ы год. Пры пасадцы цыбулін на адным месцы без страты дэкаратыўнасці застаецца да 3-6 гадоў, але на вельмі вільготных месцах цыбуліны лепш выкопваць кожны год. Глыбіня пасадкі цыбулін — 5-7 см.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Касач
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1808 годзе
Кусама

**Кусама** () — гарадская абшчына на паўночным усходзе Фінляндыі. Адна з двух абшчын раёна Койлісмаа правінцыі Паўночная Астработнія (ляні Оўлу). Насельніцтва абшчыны — 17 003 чал., з іх дзве траціны жыве ў самім горадзе Кусама, які займае толькі невялікую частку тэрыторыі муніцыпалітэта. Кусама — буйны цэнтр зімовых відаў спорту.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Трыпс бабовы

**Трыпс бабовы** (*Odontothrips intermedius*) — від насякомых, які ўпершыню апісаны чэшскім заолагам  у 1895 годзе. Уключаецца ў род Odontothrips сямейства Thripidae.

Шкоднік сельскагаспадарчых культур.

Катэгорыя:Пузыраногія
Хювінкя

**Хювінкя**, **Хювінкяа** () — горад у Фінляндыі ў правінцыі Усіма, знаходзіцца за 50 км ад Хельсінкі. Атрымаў статус горада ў 1960 годзе. Належыць да ляні Паўднёвая Фінляндыя. Дзякуючы аўтамагістралі і чыгунцы Хювінкя стаў адным з найважнейшых прыгарадаў Вялікага Хельсінкі. У Хювінкяа знаходзяцца вядомыя архітэктурныя збудаванні — Царква Хювінкя (1961, Аарна Руусувуоры) і маёнтак Кюцяя. Фінскі чыгуначны музей.
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Олаві Ёханес Маціла, фінскі дыпламат

Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Варкаус

**Варкаус** () — прамысловы горад і муніцыпалітэт на ўсходзе цэнтральнай часткі Фінляндыі, у правінцыі Паўночнае Сава. Плошча муніцыпалітэта — 524,55 км², з якой 138,47 км² займае водная паверхня. Насельніцтва муніцыпалітэта па дадзеных на 2014 год складала 23 569 чалавек.

## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Фестываль польскага мастацкага кіно

**Фестыва́ль по́льскага маста́цкага кіно́** () у Гдыні — польскі штогадовы кінафестываль, заснаваны ў 1974 годзе.

## Гісторыя 
43-ці фестываль адбыўся ў Гдыні з 17 па 22 верасня 2018 года.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Кінафестывалі Польшчы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1974 годзе
Ігнацій Хадыкевіч

**Ігнацій Хадыкевіч** (, ; 28 кастрычніка 1781 — 26 снежня 1860, Рым) — дзеяч каталіцкага касцёла і Ордэна езуітаў, педагог.

12 жніўня 1798 г. уступіў у Таварыства Ісуса і да 1800 г. праходзіў выпрабаванні ў Полацкім навіцыяце. Пасля курса рыторыкі ў Оршы выкладаў у класе інфімы ў Полацку (1801—1802) і Мсціславе (1802—1803). У 1803—1804 гг. вывучаў грэчаскую мову і архітэктуру, а ў 1804—1806 гг. — філасофію і грэчаскую мову ў Полацкім езуіцкім калегіуме. З 1806 па 1807 гг. — выкладчык рыторыкі і паэтыкі, геаметрыі і алгебры у Мсціславе.

Праслухаўшы ў Полацку курс тэалогіі (1807—1811) гг., застаўся ў сваёй альма-матэр. З 1813 па 1814 гг. — прафесар рыторыкі і паэтыкі і намеснік прэфекта бібліятэкі, а потым — прэфект друкарні і бібліятэкі (1814—1818) і намеснік сакратара (1814—1817) Полацкай езуіцкай акадэміі. 15 жніўня 1815 склаў апошнія зарокі. З 1818 па 1820 гг. — прафесар рыторыкі і паэтыкі, дырэктар настаўніцкай семінарыі ў Аршанскім езуіцкім калегіуме.

Пасля выгнання езуітаў з Расійскай імперыі (1820) накіраваўся ў Італію. Працаваў у калегіуме Рэджа-нэль-Эміліі (1821—1836) і Папскім Грыгарыянскім універсітэце (1836—1860) — галоўнай навучальнай установе Таварыства Ісуса.

Памёр у Рыме 26 снежня 1860 г.

## Літаратура 
* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / oprac. L. Grzebień. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* Giżycki, J.M. Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół odniej zależnych / J.M. Giżycki. — Kraków: Druk. W. Anczyca i spółki, 1905. — 288 s.

Катэгорыя:Езуіты Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Полацкага езуіцкага калегіума
Катэгорыя:Выкладчыкі Полацкай езуіцкай акадэміі
Станіслаў Пятровіч

**Станіслаў Пятровіч** (, ; 14 лістапада 1780, Латвія — 26 лістапада 1826, Тухаў, Малая Польшча) — дзеяч каталіцкага касцёла і Ордэна езуітаў, доктар тэалогіі, прафесар Полацкай езуіцкай акадэміі.

30 верасня 1795 г. уступіў у Таварыства Ісуса і да 1797 г. праходзіў выпрабаванні у полацкім навіцыяце. Потым вывучаў рыторыку ў Оршы (1797—1798) і філасофію і нямецкую мову ў Полацку (1798—1800). З 1800 па 1801 гг. — выкладчык нямецкай мовы і рэгент канвікта ў Віцебску.

У 1801 г. вярнуўся ў Полацк, дзе спачатку вывучаў матэматыку (1801—1802), а потым выкладаў паэтыку (1802—1803) і рыторыку (1803—1804). Пасля сканчэння курса тэалогіі ў Полацкім езуіцкім калегіуме (1804—1808) шмат гадоў займаў пасаду прафесара філасофіі і матэматыкі ў Віцебску (1808—1809) і Полацку (1809—1816). Выкладаючы фізіку ў Полацкай езуіцкай акадэміі, браў чынны ўдзел у папаўненні калекцый музея. 2 лютага 1814 г. склаў апошнія зарокі. Публікаваўся ў «Полацкім штомесячніку».

Пасля выгнання езуітаў з Расійскай імперыі (1820) з’ехаў у Аўстрыйскую дзяржаву, дзе як храмавы святар () займаўся місіянерскай дзейнасцю ў Тухаўскай дыяцэзіі. Памёр у Тухаве 26 лістапада 1826 г.

## Літаратура 
* *Блинова, Т. Б.* Иезуиты в Беларуси. Роль иезуитов в организации образования и просвещения / Т. Б. Блинова. — Гродно : ГрГУ, 2002. — 427 с.
* *Инглот, М.* Общество Иисуса в Российской Империи (1772—1820 гг.) и его роль в повсеместном восстановлении Ордена во всем мире / М. Инглот; пер. А .Н. Коваля. — М. : Институт философии, теологии и истории св. Фомы, 2004. — 632 с.
* *Giżycki, J. M.* Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół odniej zależnych / J.M. Giżycki. — Kraków: Druk. W. Anczyca i spółki, 1905. — 288 s.
* *Załęski, S.* Jezuici w Polsce. T. 5, Jezuici w Polsce porozbiorowej 1820—1905. Cz. 2. — Kraków: W.L. Anczyc i sp, 1906. — s. 518—1300.

Катэгорыя:Езуіты Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Аршанскага езуіцкага калегіума
Катэгорыя:Выпускнікі Полацкага езуіцкага калегіума
Катэгорыя:Выкладчыкі Полацкай езуіцкай акадэміі
Катэгорыя:Выкладчыкі Віцебскага езуіцкага калегіума
Васіль Емяльянавіч Лявончыкаў

**Васіль Емяльянавіч Лявончыкаў** (27 мая 1937, Бярозаўка, Слаўгарадскі раён, Магілёўская вобласць, БССР, СССР) — савецкі і беларускі бібліёграф, бібліёграфазнавец, бібліятэчны дзеяч, доктар педагагічных навук (1989), прафесар (1990).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 27 мая 1937 года ў вёсцы Бярозаўка Слаўгарадскага раёна. У 1957 годзе паступіў на бібліятэчны факультэт Мінскага педагагічнага інстытута імя А. М. Горкага, які скончыў у 1962 годзе. Адміністрацыя, убачыўшы здольнасці дыпламаванага спецыяліста, пакінула яго ў сябе і ён застаўся на тым жа самым факультэце, але ўжо ў якасці выкладчыка, неўзабаве стаў дэканам гэтага факультэта аж да 1975 года. У 1975 годзе быў прыняты на працу ў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і працуе там да гэтага часу.

## Навуковыя працы 
Асноўныя навуковыя працы прысвечаны гісторыі, тэорыі і методыцы бібліяграфіі, а таксама профільным падрыхтоўкам бібліятэкараў і бібліёграфаў і інфармацыйнай культуры асобы. Аўтар звыш 200 навуковых работ.

З’яўляўся першапраходцам па даследаванні гісторыі беларускай бібліяграфіі.

## Членства ў таварыствах 
* 1992—1994 — Арганізатар і прэзідэнт Беларускай бібліятэчнай асацыяцыі.

## Спасылкі 
* Падрабязная біяграфія на сайце  БДУКМ.
* Лявончыкаў Васіль Емяльянавіч

Катэгорыя:Бібліёграфы Беларусі
Катэгорыя:Дактары педагагічных навук
Катэгорыя:Выкладчыкі БДПУ імя Максіма Танка
Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта культуры і мастацтваў
General Dynamics F-16 Fighting Falcon

**General Dynamics F-16 Fighting Falcon** () — амерыканскі аднаматорны звышгукавы знішчальнік, распрацаваны ў 1970-х гадах.

## Гісторыя 
Прычынамі патрэбнасці амерыканскіх ВПС у яго распрацоўцы былі досвед В’етнамскай вайны, якая паказала неабходнасць сучаснага знішчальніка, накіраванага на барацьбу са знішчальнікамі праціўніка, і патрэба ў замене старых F-105 Thunderchief і F-4 Phantom II.

З самага пачатку чакаўся вялікі попыт на новы самалёт, акрамя амерыканскіх ВПС распрацоўкай і закупкамі таксама зацікавіліся некаторыя еўрапейскія хаўруснікі ЗША: Бельгія, Нідэрланды, Данія і Нарвегія — якія жадалі абнавіць свае ваенна-паветраныя сілы.

Самалёт быў распрацаваны і першапачаткова вытвараўся кампаніяй General Dynamics, якая ў 1993 г. прадала яго карпарацыі Lockheed (цяпер Lockheed Martin). Асноўны эксплуатант, ВПС ЗША, спынілі закупкі F-16 і паступова выводзяць яго са службы, замяняючы на F-35A, але яго вытворчасць працягваецца на экспарт з захавання попыту на міжнародным рынку як на адносна танны і якасны знішчальнік чацвёртага пакалення.

## Асаблівасці 
F-16 узброены хуткастрэльнай 20-мм авіяцыйнай гарматай M61 Vulcan, а таксама мае адзінаццаць пунктаў для падвескі ўзбраенняў і абсталявання (раннія мадэлі звычайна неслі ракеты «паветра-паветра» AIM-9 Sidewinder або AIM-7 Sparrow, сённяшнія могуць узбройвацца AIM-120 AMRAAM). Некаторыя канструкцыйныя асаблівасці самалёта былі інавацыйнымі падчас яго распрацоўкі: каплепадобны ліхтар, крэсла пілота, нахіленае на 30°, бакавая ручка кіравання прадстаўлялі лепшую агляднасць пілоту і дапамагалі яму хутчэй рэагаваць на сітуацыю на поле бою.

## Выкарыстанне 
F-16 выкарыстоўваўся ў многіх узброеных канфліктах, у асноўным на тэрыторыі Блізкага Усходу.

Ён удзельнічаў у баявых дзеяннях амерыканскіх ВПС падчас дзвюх войнаў у Персідскім заліве і падчас міжваеннага патрулявання беспілотных зон у Іраку, падчас інтэрвенцыі ў Баснійскай і Косаўскай войнах, Вайны ў Афганістане ў 2001 г. і ўвядзення беспалётных зон у Лівіі ў 2011 г.

Ізраіль стаў першай дзяржавай, якая ўпершыню прымяніла гэты самалёт у паветраным баю — у сутычках з сірыйскімі ВПС у 1981 г. — і ў ролі бамбавіка — для знішчэння іракскага ядзернага рэактара (7 чэрвеня 1981). F-16 таксама ўдзельнічаў і ў буйных рэгіянальных канфліктах — Ліванскіх войнах 1982 і 2006, аперацыі «Літы свінец» у Палесціне і падчас ізраільскай інтэрвенцыі ў Грамадзянскую вайну ў Сірыі. Іншыя саюзнікі ЗША (краіны НАТА, Пакістан, Іарданія, Бахрэйн і інш.) таксама выкарыстоўвалі гэты знішчальнік у большасці войнаў і памежных сутычак.

Катэгорыя:Самалёты ЗША
Катэгорыя:Самалёты General Dynamics
Катэгорыя:Знішчальнікі
Свята-Георгіеўская царква (Партызанскі)

**Свята-Георгіеўская царква** — праваслаўны храм у пасёлку Партызанскі Вілейскага раёна, Мінскай вобласці. Прыход мае 2 капліцы: Першавярхоўных апосталаў Пятра і Паўла на могільніку ў в. Забор'е і Нараджэння Прасвятой Багародзіцы ў в. Шчарка (будуецца).

*Афіцыйны адрас*: вул. Падлесная, 23, пас. Партызанскі, Вілейскі раён, Мінская вобласць.

## Гісторыя 
Пабудавана ў 2000 г. з цэглы і асвечана ў гонар Святога вялікапаутніка Георгія Пераможцы. У верасні 2018 года асвечаны новыя тытанавыя купалы.

## Архітэктура 
Вырашана крыжовым у плане аб'ёмам пад цыбулепадобным купалам. Уваход вырашаны кароткім прытворам пад 2-схільным пакрыццём. Бакавыя фасады прарэзаны уздвоенымі арачнымі аконнымі праёмамі.

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

## Спасылкі 
* 
* 
* Свята-Георгіеўская царква (Партызанскі) на сайце Маладзечанскай епархіі
* 

Катэгорыя:Храмы Маладзечанскай епархіі
Катэгорыя:Храмы Святога Георгія
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Вілейскага раёна
Катэгорыя:Партызанскі