open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Васіль Радзівонавіч Тарасенка

**Васіль Радзівонавіч Тара́сенка** (, Пётркаў Трыбунальскі, цяпер Лодзінскае ваяводства, Польшча — ) — беларускі археолаг. Кандыдат гістарычных навук (1947).

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі археалагічны інстытут у 1922 годзе, у 1926 годзе — Смаленскі ўніверсітэт. У 1929—1941 гадах супрацоўнік Магілёўскага гістарычнага музея, выкладчык Магілёўскага педагагічнага інстытута. З 1944 года навуковы супрацоўнік, у 1963—1966 гадах загадчык сектара археалогіі Інстытута гісторыі Акадэміі навук БССР, выкладчык Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта і Мінскага педагагічнага інстытута.

## Навуковая дзейнасць 
Даследаваў помнікі жалезнага і каменнага вякоў на тэрыторыі Магілёўскай і Смаленскай абласцей. Першы пачаў вывучаць старажытны Мінск, дзе адкрыў драўляную гарадскую забудову, вулічныя маставыя з бярвёнаў XI—XIII стагоддзяў, фундамент храма XII стагоддзя (гл. Мінскі храм). Выявіў шмат розных вырабаў гарадскіх рамеснікаў, у тым ліку залаты бранзалет са змяінымі галовамі. Вёў раскопкі ў Магілёве, Полацку, Ваўкавыску. Разам з А. М. Ляўданскім даследаваў у 1928—1930 гадах Пелагееўскае гарадзішча ў Магілёве.

Адзін з аўтараў кніг «Гісторыя Мінска» (1967), «Гісторыя Беларуская ССР» (т.1, 1972), «Нарысы па археалогіі Беларусі» (ч.2, 1972) і інш.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* Древняя история Могилёва и окрестностей в памятниках археологии // Копытин, В. Ф. Археологические памятники Могилёва и окрестностей / В. Ф. Копытин. — Могилёв, 1993. — С. 6—24.
* 

## Спасылкі 
* *Алег Дзьячкоў* Гісторыя Магілёўшчыны. Выдатны археолаг Васіль Тарасенка // Наша слова

Катэгорыя:Археолагі СССР
Катэгорыя:Археолагі Беларусі
Драсён земнаводны

**Драсён земнаводны**, **Вадзяная грэчка**, **Вуцёўнік** (*Persicaria amphibia*) — від кветкавых раслін роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Паўводная шматгадовая травяністая расліна вышынёй 30—150 см з паўзучым галінастым карэнішчам і вузлаватым сцяблом. Лісце падоўжана-ланцэтнае, шчыльнае. Кветкі дробныя, ярка-ружовага колеру, у шчыльных каласах. Плод — арэшак цёмна-карычневага колеру.

Існуюць 2 разнавіднасці — наземная і водная. Наземная форма мае амаль прамастойнае сцябло, апушанае ў верхняй частцы і шурпатае лісце на кароткіх чаранках. Водная форма мае голае або апушанае плывучае сцябло і бліскучае голае лісце на доўгіх чаранках.

## Арэал і экалогія 
Від з’яўляецца родным для большай частцы Паўночнай Амерыкі і Еўразіі. Расце па берагах вадаёмаў, на вільготных лугах, нізінных балотах. Цвіце ў чэрвені—верасні. Святлолюбівая расліна.

## Выкарыстанне 
Розныя часткі гэтай расліны выкарыстоўваліся амерыканскімі індзейцамі ў якасці лекавых сродкаў, а часам і ў якасці ежы. Дубільная расліна.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Драсёнавыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Дубільныя расліны
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1800 годзе
Зембінскі сельсавет

**Зе́мбінскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Барысаўскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 года вёска) Зембін.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Зембінскага раёна Барысаўскай акругі БССР. Цэнтр — мястэчка Зембін. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Менскай акругі. З 22 верасня 1927 года ў складзе Барысаўскага раёна. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года ў Барысаўскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Мінскай вобласці. 27 верасня 1938 года статус Зембіна паніжаны да вёскі, сельсавет перайменаваны ў **Зембінскі 1-шы сельсавет**. 16 ліпеня 1954 года Зембінскі 1-шы сельсавет аб’яднаны з Зембінскім 2-гім сельсаветам у Зембінскі сельсавет. 30 кастрычніка 2009 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Карсакавіцкага сельсавета (7 населеных пунктаў: вёскі Бараўляны, Карсакавічы, Лісіно, Лісінская Рудня, Папярэжжа, Скупліно і Сялец).

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (12 населеных пунктаў) — 1258 чалавек, з іх 90,9 % — беларусы, 4,8 % — рускія, 2,5 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года (19 населеных пунктаў) — 1312 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Зембінскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Слуцкі краязнаўчы музей

**Слуцкі краязнаўчы музей** — музей у горадзе Слуцку, які прысвечаны гісторыі і культуры Слуцка і Слуцкага раёна. Маючы ў фондзе больш за 27 тысяч экспанатаў, колькасць якіх штогод узрастае, музей ладзіць каля 40 стацыянарных і перасоўных выставак і больш за 700 экскурсій у год.

## Апісанне 
Музей мае два філіялы: музей этнаграфіі і мастацкую галерэю. Асноўнай тэматыкай музею этнаграфіі з'яўляюцца быт і заняткі сялян Слуцкага павета ў XIX — пачатку XX стагоддзя.

У 2008 годзе музей святкаваў сваё 55-годдзе.

## Будынак 
Слуцкі краязнаўчы музей размешчаны ў будынку былога дваранскага сходу, пабудаваны ў канцы XVIII — пачатку XIX стагоддзяў (імаверна, у 1789 ў стылі класіцызму і меў прызначэнне панскай сядзібы. Музей знаходзіцца амаль у цэнтры гораду па вуліцы Леніна, 171.

## Фонды і экспазіцыі 
Асноўны будынак мае 6 экспазіцыйных залаў агулай плошчай 280 м².

Сярод матэрыялаў дакументы пра беларускіх этнографаў і фалькларыстаў А. К. Сержпутоўскага, З. Я. Даленгу-Хадакоўскага, вайну 1812 года, паўстанне 1863—1864, рэвалюцыйны рух у канцы 19 — пачатку 20 стагоддзя, Кастрычніцкую рэвалюцыю, Грамадзянскую і Вялікую Айчынную войны.

## Гл. таксама 
* Слуцкі музей этнаграфіі

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Інфармацыя пра Слуцкі краязнаўчы музей  на сайце Слуцкага раённага выканаўчага камітэта 
* 
* Збор помнікаў гісторыі і культуры. Мінская вобласць. Кніга 2

Катэгорыя:Музеі Слуцкага раёна
Катэгорыя:Краязнаўчыя музеі Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Слуцка
Катэгорыя:Культура Слуцка
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Слуцка
Зачысцкі сельсавет

**Зачы́сцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Барысаўскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 года вёска) Зачысце.

Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Зачысцкі (Зачысценскі) сельсавет** у складзе Барысаўскага раёна Барысаўскай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Менскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Барысаўскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці. 30 мая 1979 года скасавана вёска Барсукі, 27 лістапада 1989 года — вёска Макаўе. 30 кастрычніка 2009 года да сельсавета далучана частка скасаванага Бродаўскага сельсавета (2 населеныя пункты: вёскі Кастрыца і Міхайлова). 30 сакавіка 2016 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Прыгараднага сельсавета.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (10 населеных пунктаў) складала 649 чалавек, з іх 92,9 % — беларусы, 4,9 % — рускія, 1,2 % — украінцы.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 12 населеных пунктаў: аграгарадок Зачысце, вёскі Белае, Боркі, Бутэлеўшчына, Казлы 2, Карнюшкаў Засценак, Кастрыца, Крынічкі, Міхайлова, Новае Сяло, Новае Янчына і Узнацкі Вугал.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Барысаўскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2016 годзе
Гартман фон Гельдрунген

**Гартман фон Гельдрунген** (? — ) — вялікі магістр Тэўтонскага ордэна ў 1273—1282.

Паходзіў з сямейства вольных рыцараў з Цюрынгіі. Уступіў у склад ордэна 18 лістапада 1234 г. разам са сваім братам Конрадам Цюрынгскім.

Характэрызаваўся вялікай адданасцю ордэну, дзякуючы чаму ў хутім часе быў араны вялікім магістрам (1273). Вёў міралюбівую палітыку, шукаў новыя месцы прыстасавання ордэна. У якасці якіх выступалі Германія і Памор’е.

Катэгорыя:Вялікія магістры тэўтонскія
Губернатары Мінскай губерні

thumb|left|120px|Герб Мінскай губерні
Гэта поўны спіс губернатараў Мінскай губерні.
[thumb|right|220px|Былая рэзідэнцыя губернатара ў [Мінску. Справа — Архікафедральны касцёл Імя Найсвяцейшай Дзевы Марыі.]]

Пры імператрыцы Кацярыне II Мінск і ўся Беларусь былі далучаны да Расіі. Менскае ваяводства ўказам імператрыцы Кацярыны II ад 23 красавіка 1793 года пераўтворана ў Мінскую губерню. Указам ад 3 мая 1795 года губерня стала называцца намесніцтва. У 1796 годзе, пры імператары Паўле I Мінскае намесніцтва зноў перайменавана ў губерню. Першым Мінскім намеснікам быў прызначаны генерал-паручнік Ц. І. Туталмін. З канца XVIII стагоддзя, у часы Расійскай імперыі, рэзідэнцыя губернатара размяшчалася ў доме, па сённяшняму адрасе пл. Свабоды, 7. Раней гэты будынак быў езуіцкай школы. У 1918 годзе ў былым доме губернатара размяшчаліся ўрадавыя ўстановы БНР — Беларускай Народнай Рэспублікі, а ў 1919 годзе працаваў першы савецкі ўрад Беларусі на чале з Д. Ф. Жылуновічам. Тут было абвешчана стварэнне Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі. Дом губернатара быў цалкам перабудаваны ў пасляваенны час, як і ўся былая губернатарскіх вуліца (сёння вул. Леніна).

## Намеснікі Мінскага намесніцтва 
## Губернатары Мінскай губерні 
## Гл. таксама 
* Спіс жонак губернатараў Мінскай губерні
* Мінская губерня
* Віцэ-губернатары Мінскай губерні
* Прадвадзіцелі (маршалкі) дваранства Мінскай губерні
* Мінск

## Спасылкі 
* Hronos, Кіраўнікі губерняў

Катэгорыя:Мінская губерня
Катэгорыя:Мінскія губернатары
Ятрышнік дрэмлік

**Ятрышнік дрэмлік**, **Зязюлька** (*Orchis morio*) — від раслін сямейства архідных.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна с двума невялікімі шарападобнымі клубнямі і прамым патоўшчаным сцяблом вышынёй 10-25 см. Кветкі фіялетавага або рэдка белага колеру. Цвіце ў пачатку мая і ў чэрвені.

## Арэал 
Распаўсюджана ў Еўропе, Паўночнай Афрыцы і Паўднёва-Заходняй Азіі. Расце ў сухіх і ўмерана вільготных месцах.

## Спасылкі 
* 
* Ятрышнік дрэмлік у Чырвонай кнізе Беларусі

Катэгорыя:Архідныя
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Калінінградскі трамвай

300px|thumb|Калінінградскі трамвай Tatra T4
**Калінінградскі трамвай** — трамвайная сістэма ў Калінінградзе, самая заходняя ў Расіі, адзіная дзеючая трамвайная сістэма Калінінградскай вобласці.

З'яўляецца самай старой трамвайнай сістэмай на тэрыторыі сучаснай Расіі (дзейнічае з 1895 года). Калінінградскі трамвай - адна з двух захаваных трамвайных сістэм Расіі з метровай коляёй (іншая - у Пяцігорску).

На працягу доўгага часу трамвай з'яўляўся важнай часткай гарадскога транспарту Калінінграда, аднак у апошнія гады яго значэнне падае, так як адміністрацыя Калінінграда праводзіць палітыку ліквідацыі трамвайных маршрутаў у сувязі з тым, што лабіруецца інтарэсы маршрутных таксі і дэпутатаў-ўладальнікаў аўтобусных фірмаў, а ліквідаваныя лініі ў перспектыве плануецца замяніць тралейбусамі. Але на практыцы была замена толькі на вуліцы Горкага. Ва ўсіх астатніх выпадках (вуліца Суворава, Неўскага) планы замены так і засталіся толькі планамі.

Трамвай
Катэгорыя:Трамвайныя сістэмы Расіі
Спіс музеяў Мінскай вобласці

Тут знаходзіцца спіс музеяў Мінскай вобласці Беларусі. Музеі горада Мінска размешчаны ў асобным спісе: Спіс музеяў Мінска.

*Барысаўскі аб’яднаны музей
*Жодзінскі дом-музей Пятра Івановіча Купрыянава
*Іканскі музей народнай славы
*Валожынскі раённы музей
*Вілейскі краязнаўчы музей
*Гісторыка-культурны комплекс «Лінія Сталіна»
*Гісторыка-культурны музей-запаведнік «Заслаўе»
**Дзіцячы Музей міфалогіі і лесу
**Музей «ДАП»
**Этнаграфічны комплекс «Млын»
**Музей беларускай маляванкі 
*Дзяржаўны мемарыяльны комплекс «Хатынь»
*Дзяржынскі гісторыка-краязнаўчы музей
*Дудуткі
*Івянецкі музей традыцыйнай культуры
*Капыльскі раённы краязнаўчы музей
*Клецкі гісторыка-этнаграфічны музей
*Крупскі раённы гісторыка-краязнаўчы музей
*Лагойскі гісторыка-краязнаўчы музей імя Канстанціна і Яўстафія Тышкевічаў
*Любанскі дзяржаўны музей народнай славы
*Мемарыяльны комплекс «Зыслаў»
*Мінскі абласны краязнаўчы музей
*Музей Станіслава Манюшкі
*Музей Фелікса Эдмундавіча Дзяржынскага
*Музей «Дзяржынава»
*Мядзельскі музей народнай славы
*Нясвіжскі гісторыка-краязнаўчы музей
**Кватэра-музей Міхаіла Канстанцінавіча Сеўрука
*Пухавіцкі раённы краязнаўчы музей
*Салігорскі краязнаўчы музей
*Слуцкі краязнаўчы музей
*Смалявіцкі раённы музей смалы і рамёстваў
*Старадарожскі мастацкі музей
*Старадарожскі раённы гісторыка-этнаграфічны музей
*Уздзенскі гісторыка-краязнаўчы музей
*Чэрвеньскі раённы краязнаўчы музей

## Спасылкі 
* Каталог музеяў Беларусі 

*
Мінская воblасць
Катэгорыя:Спісы:Беларусь
Асгіліят

**Асгіліят** () — у свеце Толкіна сталіца Гондара ў часы да 1640 г. Трэцяй Эпохі.

## Значэнне ў Серадзем’і 
У часы Трэцяй Эпохі — сталіца Гондара і галоўны абарончы замак, які ўвесь час супрацьстаяў Мордару.

## Гісторыя 
Дата пачатку будаўніцтва невядома. Першым кіраўніком быў Анарыён (сын Элендзіла) разам з Ісільдурам.

У 1640 г. Трэцяй Эпохі з прычыны вялікай эпідэміі чумы ў Асгіліяце (пры гэтым і смерці караля) сталіца аўтаматычна перайшла ў Мінас-Цірыт.

У 3019 г. Трэцяй Эпохі калі і адбываліся падзеі Валадара пярсцёнкаў, горад быў абложаны арміямі Мордара і інш.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Серадзем’я
Аляксандра Мікалаеўна Гесь

**Аляксандра Мікалаеўна Гесь** (, в. Гусакі,  — ) — беларускі гісторык.

## Біяграфія 
Скончыла ў 1967 годзе гістарычны факультэт БДУ. Настаўнічала, з 1975 у Інстытуце гісторыі партыі пры ЦК КПБ, з 1991 у БелНДІ дакументазнаўства і архіўнай справы, з 1995 у Нацыянальным архіве Беларусі.

## Навуковая дзейнасць 
Даследуе нацыянальна-культурнае жыццё Беларусі ў 1920-30-я г., гісторыю археаграфіі, архівазнаўства і літаратуры Беларусі, жыццё і дзейнасць дзеячаў беларускага Адраджэння, пытанні беларусізацыі. Адзін з аўтараў і складальнікаў зборнікаў дакументаў і матэрыялаў «Хроніка найважнейшых падзей гісторыі КПБ» (ч. 3, 1980), «Камуністычная партыя Беларусі ў рэзалюцыях і рашэннях з’ездаў і пленумаў ЦК» (т. 1-3, 1983-85), «Па волі народа: 3 гісторыі арганізацыі БССР і стварэння КПБ», «К.&nbsp;Каліноўскі: 3 друкаванай і рукапіснай спадчыны» (абодва 1988), «Ідэалагічная дзейнасць Кампартыі Беларусі» (ч. 1, 1990), «Антон Луцкевіч: матэрыялы следчай справы НКУС Беларусі» (1997), «Слуцкі збройны чын 1920&nbsp;г. у дакумэнтах і ўспамінах» (2001) і інш.; адзін з аўтараў кнігі «Памяць» Нясвіжскага раёна (2001).

## Выбраная бібліяграфія 
* «Калі песня жыве беларуса, будзе жыць беларускі народ!»: Жыццёвы і творчы шлях У. Тэраўскага (разам з У.Ляхоўскім) // Мастацтва. 1996. № 12;
* Учора і сёння: Ці мае беларускі народ сваю мову і сваю культуру // Скарыніч. Мн., 1997. Вып. 3;
* «Імем Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі…» (пра рэпрэсіі супраць немцаў у Беларусі ў 30-я гг.) // Форум. 1997-98. № 6-7;
* «Выслаць за межы Беларусі…» // Палітычныя рэпрэсіі на Беларусі ў XX ст.: Матэрыялы навук.-практ. канф. Мн., 1998;
* «Усякі іншы шлях лічу памылковым і шкодным»: Беларусізацыя сельгасакадэміі, год 1925-ы // Акадэмік Гаўрыла Гарэцкі: Успаміны, арт., дак. Мн., 2000;
* Калінінская акруга: хроніка беларускага культурнага жыцьця 1920-х гг. // Спадчына. 2001, № 3.

## Літаратура 
* Ляхоўскі У. Памяці Аляксандры Гесь // Архэ. — 2011. — № 3. — С. 463—468.

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Рохан

**Рохан** () — у свеце Толкіна краіна людзей ва «Уладары Пярсцёнкаў».

## Значэнне ў Серадзем'і 
Вялікая краіна, знаходзіцца (на ЗАХ). Сталіца (ў часы Трэцяй Эпохі) — Эдарас.

## Краіна 
На Рохан у часы Трэцяй Эпохі абрушвалася асноўная частка атак Ізенгарда. Каралём падчас Вайны за Пярсцёнак з’яўляўся Тэадэн.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Серадзем’е
Катэгорыя:Краіны Серадзем’я
Спіс музеяў Магілёўскай вобласці

Тут знаходзіцца спіс музеяў Магілёўскай вобласці Беларусі. 

*Асіповіцкі раённы гісторыка-краязнаўчы музей
*Бабруйскі краязнаўчы музей
*Быхаўскі раённы гісторыка-краязнаўчы музей
*Бялыніцкі раённы мастацкі музей імя Вітольда Каятанавіча Бялыніцкага-Бірулі
*Жыліцкі гістарычны комплекс-музей (Палацава-паркавы комплекс Булгакаў, Жылічы)
*Горацкі раённы гісторыка-этнаграфічны музей
*Домік-музей Пятра Алейнікава
*Дрыбінскі гісторыка-этнаграфічны музей
*Касцюковіцкі краязнаўчы музей
**Літаратурны музей Аркадзя Куляшова
*Клімавіцкі краязнаўчы музей
*Клічаўскі краязнаўчы музей
**Мемарыяльны комплекс «Усакіна»
*Краснапольскі гісторыка-этнаграфічны музей
*Круглянскі раённы гісторыка-краязнаўчы музей
*Крычаўскі раённы краязнаўчы музей
*Магілёўскі абласны краязнаўчы музей імя Еўдакіма Раманавіча Раманава
**Магілёўскі музей этнаграфіі
*Магілёўскі абласны мастацкі музей імя Паўла Васільевіча Масленікава
*Мемарыяльны комплекс Савецка-Польскай баявой садружнасці
*Мсціслаўскі гісторыка-археалагічны музей
*Музей баявой і працоўнай славы Бабруйскага раёна
*Музей гісторыі Магілёва
**Мемарыяльны комплекс «Буйніцкае поле»
*Музей фізічнай культуры і спорту
*Хоцімскі гісторыка-краязнаўчы музей
*Чавускі раённы гісторыка-краязнаўчы музей
*Чэрыкаўскі дзяржаўны гісторыка-краязнаўчы музей
*Шклоўскі раённы гісторыка-краязнаўчы музей

## Спасылкі 
* Каталог музеяў Беларусі 

*
Магілеўская вобласць
Катэгорыя:Спісы:Беларусь
Дзве вежы

**«Дзве вежы»**, або **«Дзве крэпасці»** — другая частка трылогіі «Валадар Пярсцёнкаў». Працяг кнігі «Брацтва Пярсцёнка», папярэдняя кніга перад «Вяртаннем караля».

## Сюжэт 
Бораміра забіваюць. Мэры і Піпіна крадуць гобліны і нясуць у Ізенгард. А Арагорн, Легалас і Гімлі адпраўляюцца на дапамогу скрадзеным хобітам. Брацтва Пярсцёнка распалася… Арагорн, Легалас і Гімлі бягуць па землях Рохана, даганяючы оркаў. Толькі дзякуючы добраму зроку Легаласа (бо ён эльф) яны яшчэ могуць не губляць надзею на тое, што дагоняць варожы атрад. Але вось аднойчы яны сустрэлі Роханскую армію Эамера, які ім расказвае аб нападзенні на оркаў мінулай ноччу… Арагорн з сябрамі губляе ўсялякую надзею на тое, што пры гэтай бітве Мэры і Піпін выжылі… Яны прыходзяць на тое месца, дзе ўжо ўскладзены курган — вогнішча з трупаў оркаў. Але Арагорн — следапыт, ён знаходзіць сляды хобітаў, і ў хуткім часе высвятляецца, што хобіты ўцяклі ў лес Фангорн. Там, зайшоўшы ў сярэдзіну, яны сустракаюць Гандальфа! Ён жывы, толькі цяпер ён не Шэры, а Белы. У гэты час Мэры з Піпінам сустракаюць у лесе галоўнага энта Дрэвабарода і ладзяць сход энтаў — Энт-мут, на якім праз некалькі дзён пастанавілі атакаваць Ізенгард. У гэты ж момант з Ізенгарда выпраўляецца дзесяцітысячная армія оркаў і асадных машын на Хельмаву Падзь, дзе цяпер укрыліся арміі Рохана, а таксама кароль Тэадэн з Арагорнам, Легаласам і Гімлі. Яны б не перамаглі, калі б Гандальф не прывёў яшчэ адну армію Рохана — Аркенбранда. Хуорны, зацвярдзелыя дрэвы з Фангорна, дабіваюць астаткі оркаў… Гандальф з сябрамі адпраўляюцца на разваліны Ізенгарда, каб паразмаўляць са здраднікам Саруманам Белым. У гэты час Фрода з Сэмам ідуць з Пярсцёнкам па каменных пагорках Эмін Майла, дзе сустракаюць Голума — істоту, якая калісьці была хобітам, але потым, знайшоўшы Пярсцёнак, пражыла пяцьсот гадоў і ператварылася ў пачвару. Менавіта Фродаў дзядзька — Більба Торбінс у свой час адняў Пярсцёнак у Голума. Фрода бярэ яго сабе ў праваднікі, бо Голум (па-іншаму *Смеагорл*) ведае дарогу да Чорных варотаў — галоўнага і амаль адзінага ўваходу на землі Мордара з Захаду і Поўначы. Але на месцы высвятляецца, што прайсці там не атрымаецца. Тады Голум вядзе Фрода з Сэмам праз Ітыліэн да перавалу праз горы Кірыт Унгал. Па дарозе яны сустракаюць Фараміра — военачальніка следапытаў Гондара. Спачатку хобітаў з Голумам прымаюць за шпіёнаў, але потым яны становяцца лепшымі сябрамі. Фарамір адпускае іх у дарогу на Мінас Моргул, ведаючы, што яго бацька Дэнетар (намеснік трона Гондара) будзе не задаволены аддачай такой моцнай зброі — Пярсцёнка — «дурным» хобітам. Фрода, Сэм і Голум прыходзяць да перавала і ў пячоры сустракаюць вялікую павучыху Шэлаб, старую знаёмую Голума. Голум уцякае, а Шэлаб раніць Фрода, і Сэм Гэмджы думае, што той памёр. Фрода забіраюць оркі ў Кірыт Унгал, і Сэм ідзе за імі…

## Крыніцы 
Катэгорыя:Серадзем’е
Катэгорыя:Кнігі 1955 года
Спіс музеяў Віцебскай вобласці

Тут знаходзіцца спіс музеяў Віцебскай вобласці Беларусі.

* Бешанковіцкі гісторыка-краязнаўчы музей
* Браслаўскае раённае аб’яднанне музеяў
* Бягомльскі музей народнай славы
* Верхнядзвінскі гісторыка-краязнаўчы музей
* Віцебскі абласны краязнаўчы музей
** Віцебскі літаратурны музей
** Віцебскі мастацкі музей
** Віцебскі музей прыватных калекцый
** Музей-сядзіба Іллі Яфімавіча Рэпіна «Здраўнёва»

* Віцебскі абласны музей Героя Савецкага Саюза Міная Піліпавіча Шмырова
* Віцебскі музей воінаў-інтэрнацыяналістаў
* Віцебскі раённы гісторыка-краязнаўчы музей
* Віцебскі цэнтр сучаснага мастацтва
* Гарадоцкі раённы краязнаўчы музей
* Германавіцкі музей культуры і побыту
* Глыбоцкі гісторыка-этнаграфічны музей
* Дзяржаўны краязнаўчы музей Верхнядзвінскага раёна ў вёсцы Валынцы
* Гарадоцкі раённы краязнаўчы музей
* Лёзненскі ваенна-гістарычны музей
* Лепельскі раённы краязнаўчы музей
* Мемарыяльны музей Івана Сікоры
* Міёрскі гісторыка-этнаграфічны музей
* Музей баявой садружнасці беларускіх, рускіх, латышскіх і літоўскіх партызан у гады Вялікай Айчыннай вайны
* Музей гісторыі і культуры горада Наваполацка
** Музей-філіял Узбраення пад адкрытым небам
* Музей Марка Шагала
** Дом-музей Марка Шагала
** Арт-цэнтр Марка Шагала
* Музей прыроды Бярэзінскага біясфернага запаведніка
* Музейны комплекс гісторыі і культуры Аршаншчыны
** Аршанскі мемарыяльны комплекс «Кацюша»
** Аршанскі мемарыяльны музей Канстанціна Сяргеевіча Заслонава
** Аршанскі музей гісторыі і культуры горада
** Аршанскі музей драўлянай скульптуры разьбяра Сямёна Сцяпанавіча Шаўрова
** Аршанскі музей Уладзіміра Караткевіча
** Аршанскі этнаграфічны музей «Млын»
* Нацыянальны Полацкі гісторыка-культурны музей-запаведнік
** Полацкі дзіцячы музей
** Полацкі краязнаўчы музей
** Полацкая мастацкая галерэя
** Полацкі музей баявой славы
** Музей беларускага кнігадрукавання
** Музей гісторыі архітэктуры Сафійскага сабора
** Музей-кватэра Героя Савецкага Саюза Зінаіды Міхайлаўны Тусналобавай-Марчанка
** Музей традыцыйнага ручнога ткацтва Паазер’я
** Полацкі прыродна-экалагічны музей
** Стацыянарная выстаўка «Прагулка па Ніжне-Пакроўскай»
* Пастаўскі раённы краязнаўчы музей
* Сенненскі гісторыка-краязнаўчы музей
* Талачынскі гісторыка-краязнаўчы музей
*Ушацкі музей народнай славы імя Уладзіміравіча Елісеевіча Лабанка
**Мемарыяльны комплекс «Прарыў»
**Музей-сядзіба Васіля Быкава
* Чашніцкі раённы гістарычны музей
* Шумілінскі гісторыка-краязнаўчы музей
** Музей Обальскага камсамольскага падполля

## Спасылкі 
* Каталог музеяў Беларусі 

*
Віцебская вобласць
Катэгорыя:Спісы:Беларусь
Белае дрэва Гондара

**Белае дрэва Гондара**  — сімвал каралеўства Гондар у рамане Дж. Р. Р. Толкіна «Уладар Пярсцёнкаў». *(артэфакт)*

Белае дрэва Гондара было «нашчадкам» Німлота, Белага дрэва Нуменора, што ў сваю чаргу з'яўлялася сажанцам Келеборна, Сярэбранага дрэва, якое расло на эльфійскім востраве Тол-Эрэссеа.

Белае дрэва было пасаджана Ісільдурам у Мінас-Тырыце (які тады яшчэ называўся *Мінас-Анорам*) на памяць аб сваім браце Анарыёне.

Так яно і расло, пакуль у 1636 годзе Трэцяй Эпохі не засохла падчас  Вялікага Мора. Застаўся ад яго толькі невялікі расток, які ў 1640 годзе кароль Тарондар пасадзіў у Фантанным Двары Цытадэлі. Гэта дрэва расло да 2852 года. Яно засохла, новага растка не знайшлі. Дрэва не кранулі, яно так і прастаяла сухім да 3019 года.

25 чэрвеня 3019 года Трэцяй Эпохі Гандальф прывёў Арагорна на гару Міндалуін, на камяністым схіле якога яны і знайшлі новы расток дрэва, якому было не болей за  сем гадоў. Гэта дрэва было перасаджана на месца папярэдняга, дзе яно прыжылося ды заквітнела. Засохшы ствол старога  не спалілі, але адправілі на пакой на вяршыню Рат-Дзінена.

Катэгорыя:Серадзем’е
Забашавіцкі сельсавет

**Заба́шавіцкі сельсавет** — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе Барысаўскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок (да 2000 года) вёска Забашавічы.

## Гісторыя 
Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Забашавіцкі (Забашаўскі) сельсавет** у складзе Барысаўскага раёна Барысаўскай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Менскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Барысаўскім раёне БССР. 23 жніўня 1937 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Лозінскага нацыянальнага польскага сельсавета. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці. У 1964 годзе ў склад Чарневіцкага сельсавета перададзены 4 населеныя пункты (Беліна, Малышкі, Палялюм і Сяменькавічы). 28 мая 2013 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Глівінскага сельсавета.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 969 чалавек, з іх 95,5 % — беларусы, 3,4 % — рускія, 0,6 % — украінцы.

## Склад 
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 15 населеных пунктаў: аграгарадок Забашавічы, вёскі Забашэўка, Заручча, Засценак, Краснае, Мурашкі, Навішчына, Ніціеўшчына, Плоскае, Святое, Слабодка, Смолле, Устрона, Шабліншчына і хутар Рыбачнае.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.
*  С. 110
*  С. 137

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Барысаўскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе
Брацтва Пярсцёнка

**«Брацтва Пярсцёнка»** (у перакладзе Ігара Кулікова), або **«Звяз Пярсцёнка»** (у перакладзе Дзмітрыя Магілёўцава і Крысціны Курчанковай) — першая частка трылогіі «Валадар Пярсцёнкаў».

## Сюжэт 
Падзеі першай кнігі адбываюцца ў III эпоху па летазлічэнні Серадзем’я — свету, у якім адбываецца пераважная большасць гісторый Дж. Р. Р. Толкіна. Пярсцёнак Усеўладдзя, які на працягу двух тысячагоддзяў лічыўся згубленым, знайшоўся ў Шыры — краіне «малога» народа — хобітаў. Дзядзька Фрода Торбінса, Більба, аддаў яму Пярсцёнак перад паходам у падарожжа. Сямнаццаць гадоў пасля гэтага Пярсцёнак ляжаў без дзела. Але Голум, папярэдні ўладальнік Пярсцёнка, выдаў хобітаў. Дзевяць назгулаў, памагатых Саўрана — цёмнага ўладара, які і выкаваў Пярсцёнак, — выправіліся на пошукі Фрода, які ўжо рушыў у Раздол, горад эльфаў, каб схаваць там Пярсцёнак. Хобіты знайшлі сабе ў дапамогу Арагорна — няздзейсненага караля Гондара. Назгулы напалі на хобітаў і паранілі захавальніка Пярсцёнка, Фрода. Гларфіндэл, эльф з Раздола, прыбыў на дапамогу і адвёз хобіта ў Раздол. Назгулаў на пераправе цераз раку накрыла хваля, і нейкі час пра іх далейшае існаванне нічога не было вядома. Фрода прачнуўся жывы і цэлы, акрамя невялікай раны на плячы ад удару моргульскім лязом — мячом Караля-чарадзея, галоўнага назгула. Фрода думаў, што яго падарожжа завяршылася і ён можа вяртацца дахаты, аднак на радзе ў Элранда, вярхоўнага эльфа Раздола, было вырашана, што Пярсцёнак трэба знішчыць, кінуўшы яго ў жарало вулкана Арадруін, дзе той і быў выкаваны. Новая місія лягла на плечы Фрода, у дапамогу якому былі выбраны спадарожнікі: хобіты Сэм, Мэры і Піпін, гном Гімлі, эльф Легалас, два чалавекі — Арагорн і Борамір, — і мая, які ўвесь час ім дапамагаў, Гандальф Шэры. Яны мусілі прайсці праз гару Карадрас, але Саруман Белы — мая, які здрадзіў дабру, не прапусціў Брацтва. Ім трэба было прайсці праз капальні Морыі, старажытныя шахты гномаў, але на Брацтва напалі гобліны з балрагам — старажытнай вогненнай пачварай. Балраг падае ў бездань і цягне за сабой Гандальфа. У Брацтве Пярсцёнка застаецца васьмёра. Яны прыходзяць у яшчэ адно пасяленне эльфаў, Латлорыен (або іначай Лорыен), дзе іх сустракае Галадрыель. Далей Брацтва адпраўляецца на чоўнах па рацэ Андуін. Аднойчы на іх з берагу нападаюць гобліны, і зверху даносіцца крык назгула. Брацтва адбіваецца і прыпыняецца на заходнім беразе, каб пранесці чоўны па беразе праз вадаспад Рэрас. Саруманавы ўрук-хаі (гобліны) Ізенгарда нападаюць у хаўрусе з мордарскімі, Саўранаўскімі, гоблінамі на Брацтва, і Фрода з Сэмам уцякаюць, пераплыўшы на ўсходні бераг.

Поўны сюжэт кнігі можна паглядзець тут.

## Удзельнікі 
Катэгорыя:Серадзем’е
Катэгорыя:Кнігі 1954 года
Песцік

**Пе́сцік**, або **пладні́к** — асноўная частка кветкавых, удзельнічае ва ўтварэнні плода. Утвараецца з аднаго (*просты*) ці некалькіх (*складаны*) пладалісцікаў.

Песцік складаецца з завязі, слупка і рыльца. Самая важная і абавязковая частка песціка — завязь. У завязі знаходзяцца семязачаткі. У кожным семязачатку ў працэсе развіцця фарміруецца зародкавы мяшок. У кожным зародкавым мяшку развіваецца па адной жаночай палавой клетцы — яйцаклетцы і некалькі дапаможных клетак. Абавязковай часткай песціка з’яўляецца рыльца, на якое асядае пылок. Слупок паднімае рыльца над завяззю, што робіць больш простым пападанне на яго пылку. Слупок — гэта неабавязковая частка песціка. Напрыклад, у маку слупок адсутнічае, таму яго рыльца сядзячае.

Колькасць песцікаў і іх будова ў розных раслін розныя. Сукупнасць усіх песцікаў кветкі складае **гінецэ́й** (жаночая частка кветкі). Ён можа быць *адначленным*, калі ў яго склад уваходзіць адзін пладалісцік (адзін просты песцік), ці *мнагачленным* — калі некалькі. Калі мнагачленны гінецэй утвараецца некалькімі простымі песцікамі, ён завецца *апакарпным*, а калі адным складаным — *цэнакарпным*. Многа песцікаў у малін, суніц; адзін песцік у гароху, вішні, агурка.

## Гл. таксама 
* Тычынка
* Апыленне

## Літаратура 
* Біялогія: вучэб. дапам. для 7-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / пад рэд. В. М. Ціхамірава; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — Мн.: Нар. асвета, 2010. — 199 с.: іл. ISBN 978-985-03-1340-9
* Биологический энциклопедический словарь / Гл. ред. М. С. Гиляров; Редкол.: А. А. Баев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др. — М.: Сов. энциклопедия, 1986.
* Лісаў М.Дз. Батаніка з асновамі экалогіі: Вучэб. дапам. / М.Дз. Лісаў. — Мн.: Выш. шк., 1998.
* Рейвн П., Эверт Р., Айкхорн С. Современная ботаника: В 2-х т. Пер. с англ. — М.: Мир, 1990.

Катэгорыя:Анатомія раслін
Цукровы бурак

**Цукровы бурак** (*Beta vulgaris subsp. vulgaris*) — група разнавіднасцяў звычайнага бурака; тэхнічная культура, у карані якой утрымліваецца шмат цукрозы.

Цукровыя буракі — найважнейшая тэхнічная культура, якая дае сыравіну для цукровай прамысловасці.

У сучаснай Беларусі дзейнічаюць 4 цукровыя заводы — ў Гарадзеі, Жабінцы, Скідзелі і Слуцку, якія аб'яднаныя цукровай прамысловасццю Беларусі.

Катэгорыя:Цукровая прамысловасць
Катэгорыя:Буракі
Артыкуляцыя (фанетыка)

**Артыкуляцыя** (ад  — «расчляняю») у фанетыцы — сукупнасць рухаў асобных органаў мовы, неабходных для вымаўлення гукаў. Артыкуляцыяй называюць таксама і рух аднаго якога-небудзь органа мовы або яго становішча ў час вымаўлення пэўнага гука.

Адрозніваюць 3 фазы артыкуляцыі:
# **Экскурсія** (прыступ)
# **Вытрымка**
# **Рэкурсія** (адступленне)

У час экскурсіі органы мовы займаюць становішча, характэрнае для гука. Калі пры яго вымаўленні артыкуляцыя якога-небудзь органа не адыгрывае істотнай ролі, гэты орган загадзя займае становішча, неабходнае для вымаўлення наступнага гука.

У фазе вытрымкі ўсе органы, настроеныя на вымаўленне канкрэтнага гука, затрымліваюцца ў гэтым становішчы на пэўную долю секунды.

Рэкурсія — пераход органаў мовы ў зыходнае становішча, калі гучанне яшчэ працягваецца. Выразна яна назіраецца толькі перад паўзай або калі вымаўляецца толькі адзін гук.

У рэальных умовах звычайна прамаўляюцца не асобныя гукі, а маўленчы ланцужок, тады экскурсія наступнага гуку накладваецца на рэкурсію, а часам і на вытрымку папярэдняга гуку.

У адрозненне ад літар гукі не маюць назваў. Таму пералік артыкуляцый выкарыстоўваецца для таго, каб паказаць, які гук маецца на ўвазе.

## Літаратура 
* *Падлужны А. І.* Артыкуляцыя гукаў // Беларуская мова: Энцыклапедыя / Беларус. Энцыкл.; пад. рэд. А. Я. Міхневіча; рэдкал Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 654 с. ISBN 5-85700-126-9

Катэгорыя:Фанетыка
Лактышы (вадасховішча)

**Лактышы́** — вадасховішча, размешчанае ў Ганцавіцкім раёне Брэсцкай вобласці і ў Клецкім раёне Мінскай вобласці за 20 км на ўсход ад горада Ганцавічы, каля вёсак Лактышы і Будча. Знаходзіцца на абалоне ракі Лань.

Збудавана ў 1977 годзе для арашэння меліяраваных сельгасугоддзяў і водазабеспячэння рыбнай гаспадаркі «Лактышы».

Катлавіна вадасховішча з'яўляецца часткай забалочанай поймы ракі Лань. Плошча паверхні складае 19,5 км². Даўжыня 6 км, найбольшая шырыня 4,2 км, даўжыня агараджальнай дамбы 9,8 км. Найбольшая глыбіня 4,9 м. Аб'ём вады 50,2 млн м³. Дно плоскае, глеістае. Ваганні ўзроўню вады на працягу года складаюць 2 метры. Вада ў вадасховішча падаецца з рэк Лань і Нача праз шлюзарэгулятар каля вёскі Лактышы.

На паўночным беразе знаходзіцца вёска Лактышы, на паўднёвым — Будча.

## Галерэя 

Выява:Laktyshy lake Belarus 2009 AD day 1.JPG|Лактышы раніцай
Выява:Laktyshy lake Belarus 2009 AD day 2.JPG|Лактышы ўдзень
Выява:Laktyshy lake Belarus 2009 AD night komary.jpg|Камары-"анёлы" ноччу над Лактышамі

## Літаратура 
*  — С. 109.

Катэгорыя:Вадасховішчы Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Вадасховішчы Ганцавіцкага раёна
Катэгорыя:Вадасховішчы Клецкага раёна
Катэгорыя:Вадасховішчы Мінскай вобласці
Катэгорыя:З’явіліся ў 1977 годзе
Катэгорыя:1977 год у Беларусі
Вязель рознакаляровы

**Вязель рознакаляровы** (*Securigera varia*) — кветкавая травяністая расліна роду  сямейства .

## Назва 
Вязель стракаты, паўзун палявы, воўча лада, заяччы хмель.

## Апісанне 
Шматгадовая расліна вышынёй 30—10 см, з паўзучым галінастым карэнішчам. Сцяблы шмалікія, ляжачыя ці ўзыходзячыя, полыя, разгалінаваныя. Кветкі з 5 пялёсткамі. Плады — лінейныя бабы, 4—5 см даўжынёй.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Расце ў разрэджаных лісцевых лясах, на ўзлесках і лясных палянах, у лугавых стэпах, на аблогах, у парках, садах і агародах, каля дарог. Святлолюбівая расліна, ксерафіт, мезафіт, алігатроф, мезатроф.

Квітнее з мая па верасень, насенне паспявае з ліпеня.

## Выкарыстанне 
У медыцыне выкарыстоўваецца насенне вязеля, з якога вылучаюць малавывучаныя сардэчныя глюказіды. Акрамя таго, насенне ўтрымлівае карысныя кіслоты і вітаміны.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Матыльковыя
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Кулік-паручайнік

**Кулік-паручайнік**, ці **Паручайнік** (*Tringa stagnatilis*) — від птушак рода Уліты сямейства Бакасавыя.

## Апісанне 
Паручайнік адрозніваецца тонкаю, доўгаю і прамою дзюбаю, а таксама вельмі доўгімі жаўтаватым лапкамі. Мае два віды апярэння ў залежнасці ад часу года. Больш яркае апярэнне мае карычнева-шэрае адценне і засыпана чорнымі плямамі. З менш яркім апярэннем, паручайнік на верхнім баку шэры, на ніжнім — белы, а галава і шыя — белавата-шэрыя. Даўжыня цела да 23 см, вага 55-85 г.

## Пашырэнне 
Паручайнік гняздуецца ў арэале паміж Усходняй Еўропай і Сярэдняй Азіяй, аддаючы перавагу вільготным нізінным лугам і стэпавым і тайговым балотам. Для зімоўкі робіць пералёт у Афрыку або Паўднёвую Азію, асабліва ў Індыю.

## Асаблівасці біялогіі 
Гэты від харчуецца насякомымі і дробнымі воднымі беспазваночнымі, праводзячы дзюбаю мелкаводдзе і глей.

Катэгорыя:Бакасавыя
Гарлянка пірамідальная

**Гарлянка пірамідальная** (*Ajuga pyramidalis*) — від кветкавых раслін роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна з кароткім галоўным і пучком бакавых каранёў, прамым апушаным чатырохгранным сцяблом вышынёй да 35 см. Лісце буйное, адваротнаяйкападобнае або шырокалапчастае, сядзячае, часта фіялетавае. Кветкі невялікія, бледна-блакітныя, сабраны па 6 у несапраўдныя кальчакі, з якіх фармуецца пірамідальнае суквецце. Плод — акруглы, цёмна-карычневы, сеткава маршчакаваты, апушаны арэшак. Дасягае вышыні 5—30 см. Уся расліна пакрыта кароткімі валаскамі. Яна не дае пабегаў. Квітнее з чэрвеня па ліпень.

## Арэал 
Сярэдняя і Атлантычная Еўропа, поўдзень Скандынавіі, Міжземнамор’е. Расце ў светлых месцах лесу, зараснікаў, на лугах. Аддае перавагу лясным палянам, узлескам, прасекам, высечкам, абочынам лясных дарог.

## Ахова 
Від уключаны ў Чырвоныя кнігі Беларусі і Польшчы.

## Літаратура 
*  — С. 564—565.

## Спасылкі 
* Гарлянка пірамідальная ў Чырвонай кнізе Беларусі 
* 

Катэгорыя:Ясноткавыя
Чарот азёрны

**Чарот азёрны**, **схенаплектус азёрны** (*Schoenoplectus lacustris*) — від травяністых раслін сямейства асаковыя, які сустракаецца ў Паўночным Паўшар’і.

## Апісанне 
Чарот азёрны мае тоўстыя, акруглыя зялёныя сцяблы, якія вырастаюць ад 1 да 3 метраў у вышыню, з доўгім травяністым лісцем.

## Спасылкі 
* Schoenoplectus lacustris  
* Scirpus lacustris. Выявы 

Катэгорыя:Асаковыя
Эавін

**Э́авін** () — адна з галоўных гераінь «Валадара Пярсцёнкаў» Дж. Р. Р. Толкіна. Унучка роханскага караля Тэнгела, пляменніца караля Тэадэна, сястра Эамера Эадзіга. Жонка Фараміра.

## Імя 
Хутчэй за ўсё, імя складаецца з двух старажытнаанглійскіх каранёў — *éo* (конь) і *wyn* (радасць).

## Біяграфія 
Эавін нарадзілася ў 2995 г. Трэцяй Эпохі. Яе бацька Эамунд, маршал Рохана, загінуў у 3002 годзе Т. Э., а маці — Тэадвін, сястра караля Рохана Тэадэна — неўзабаве захварэла і памерла. Жыла са сваім дзядзькам Тэадэнам у сталіцы Рохана — Эдарасе.

У час падзей Вайны за Пярсцёнак Эавін была прызначана сваім дзядзькам на месца захавальніцы Эдараса (на час пахода рахірымаў на Сарумана). Пасля, выдаўшы сябе за воіна Дзернхельма, таемна далучылася да роханскага войска, якое ішло на дапамогу Гондару і ўдзельнічала ў Пеленорскай бітве.

Менавіта Эавін ажыццявіла старажытнае прароцтва і забіла сваёй рукой важака назгулаў, пры гэтым ёй аказаў дапамогу збраяносец Тэадэна — хобіт Мэры, але сама была цяжка паранена. У шпіталі Мінас-Цірыта пазнаёмілася з намеснікам Гондара Фарамірам і неўзабаве стала яго жонкай і княгіняй Ітыліэна.

Катэгорыя:Серадзем’е
Катэгорыя:Людзі Серадзем’я
Катэгорыя:Персанажы Серадзем’я
Навасёлкаўскі сельсавет (Барысаўскі раён)

**Навасё́лкаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Барысаўскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 года вёска) Навасёлкі.

## Гісторыя 
Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Навасёлкаўскі (Навасельскі) сельсавет** у складзе Барысаўскага раёна Барысаўскай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Менскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Барысаўскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці. 28 мая 2013 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Лошніцкага сельсавета.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 924 чалавекі, з іх 93,7 % — беларусы, 4,8 % — рускія, 0,8 % — украінцы, 0,5 % — армяне.

## Склад 
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 7 населеных пунктаў: аграгарадок Навасёлкі, вёскі Вышні Стан, Зарослае, Лабачыха, Млёхава, Раннае і Ратуцічы.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Барысаўскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе
Навасёлкаўскі сельсавет (Петрыкаўскі раён)

**Навасё́лкаўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Петрыкаўскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок Навасёлкі.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Капаткевіцкага раёна Мазырскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Капаткевіцкім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года па 12 лютага 1935 года ў Петрыкаўскім раёне. З 21 чэрвеня 1935 года ў Капаткевіцкім раёне Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года — Палескай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. Пасля скасавання Капаткевіцкага раёна з 25 снежня 1962 года ў складзе Петрыкаўскага раёна. 8 красавіка 1965 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Новагалоўчыцкага сельсавета. У 1968 годзе скасавана вёска Гурыны (злілася з вёскай Навасёлкі). 26 верасня 1974 года да сельсавета далучана частка скасаванага Бобрыкаўскага сельсавета (вёскі Заброддзе, Клясаў і Млынок).

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1716 чалавек, з іх 96,4 % — беларусы, 2,3 % — рускія, 1,0 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года — 1206 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Капаткевіцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Навасёлкаўскі сельсавет (Нясвіжскі раён)

**Навасё́лкаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Нясвіжскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — вёска Новыя Навасёлкі.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Нясвіжскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Старыя Навасёлкі. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Мінскай вобласці. 9 жніўня 1960 года ў склад Гарадзейскага сельсавета перададзены вёскі Завітая I і Завітая II. Пазней цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Новыя Навасёлкі. 28 мая 2013 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Сейлавіцкага сельсавета.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 752 чалавекі, з іх 87,0 % — беларусы, 6,4 % — рускія, 2,9 % — палякі.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 6 населеных пунктаў: аграгарадок Старыя Навасёлкі, вёскі Амлынцы, Кучынаўшчына, Новыя Навасёлкі, Петухоўшчына і Стрыхараўшчына.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Нясвіжскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе
Эамер

**Э́амер** () — герой твора Дж. Р. Р. Толкіна «Уладар Пярсцёнкаў», сын Эомунда, брат Эавін і пляменнік кароля Тэадэна.

## Імя 
Імя «Эамер», магчыма, паходзіць ад старажытнаанглійскіх каранёў, якія азначаюць «конь» і «слаўны». Тасама яго называлі «Эадзіг», што на старажытнаанглійскім азначае «шчаслівы, благаславенны, квітнеючы, багаты».

## Дзяцінства 
Эамер нарадзіўся ў 2991 г. Трэцяй Эпохі. Яго маткай была Тэадвін, сястра кароля Тэадэна. У 3002 г. бацька Эамера загінуў, а неўзабаве захварэла і памерла маці. Тэадэн забраў Эамера і яго сястру Эавін да сябе і выхоўваў як сваіх сына і дачку.

Эамер быў падобны да сваіх продкаў, але быў вышэй, чым часцей за ўсё бываюць рахірым, атрымаўшы гэту рысу ад сваёй бабулі па маці, Морвен Лосарнахскай.

## Удзел у падзеях Вайны Пярсцёнка 
У бытнасць военачальнікам (трэцім маршалам) Рохана Эамер сур'ёзна ўспрыняў становішча, якое склалася ў Рохане да 3018-3019 гг. Трэцяй Эпохі, і, нягледзячы на перашкоды з боку тайнага каралеўскага саветніка Грымы Чарвявуста, намагаўся зрабіць усё, што было ў яго сілах, дзеля падтрымкі баяздольнасці роханскага войска і абароны межаў ад нападаў з боку оркаў Сарумана. Менавіта таму ён — у парушэнне каралеўскага загаду, пераданага Грымам — вясной 3019 года знішчыў са сваім эарэдам атрад оркаў под кіраўніцтвам Углука і Грышнака і мімаволі спрыяў вызваленню ўзятых оркамі ў палон членаў Брацтва Пярсцёнка — хобітаў Піпіна і Мэры. Пасля бітвы яго атрад сутыкнуўся з Арагорнам, Легаласам і Гімлі, якія пераследавалі оркаў, і зноў, у парушэнне дзеючых загадаў, Эамер пакінуў падазроных чужынцаў жывымі і нават забяспечыў іх канямі з-пад забітых воінаў сваёй дружыны.

«Самаўпраўства» Эамера не сышло яму з рук: пасля вяртання ў Эдарас ён (па навушчэнні Грымы) быў адхілены ад кіравання і пасаджаны пад варту, дзе і знаходзіўся да прыбыцця ў сталіцу Гандальфа разам з яго спадарожнікамі. Пасля ацалення Тэадэна і выгнання Грымы ён быў адноўлены ў сваіх правах і разам з каралём удзельнічаў у абароне Хельмавай Падзі ад войск Сарумана — урук-хаяў і дунландцаў. Пасля разгрома войск Сарумана суправаджаў Гандальфа і Тэадэна ў Ізенгард.

У Бітве на Пеленорскіх палях прыняў кіраванне пасля гібелі Тэадэна і атакай на юг аб'яднаўся з войскам Арагорна. Удзельнічаў у Бітве каля Чорнай Брамы Мордара. Пацвердзіў клятву Эарла Арагорну ў абмен на пацверджанне ўладання землямі Рохана. Пасля смерці Тэадэна стаў каралём.

Катэгорыя:Серадзем’е
Катэгорыя:Людзі Серадзем’я
Катэгорыя:Персанажы Серадзем’я
Навасёлкаўскі сельсавет

Назву **Навасё́лкаўскі сельсавет** маюць:

### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Навасёлкаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Высокаўскага раёна
** Навасёлкаўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Кобрынскага раёна
** Навасёлкаўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ляхавіцкага раёна
* Віцебская вобласць:
** Навасёлкаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Віцебскага раёна
** Навасёлкаўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Пастаўскага раёна
** Навасёлкаўскі 1-шы сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Пастаўскага раёна
** Навасёлкаўскі 2-гі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Пастаўскага раёна
** Навасёлкаўскі сельсавет — назва Валожынскага сельсавета Шаркаўшчынскага раёна ў 1940—1954 гадах
* Гомельская вобласць:
** Навасёлкаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Веткаўскага раёна
** Навасёлкаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Калінкавіцкага раёна
** Навасёлкаўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Петрыкаўскага раёна
** Навасёлкаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Хойніцкага раёна
* Гродзенская вобласць:
** Навасёлкаўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ашмянскага раёна
** Навасёлкаўскі сельсавет — назва Баранаўскага сельсавета Гродзенскага раёна ў 1940—1954 гадах
** Навасёлкаўскі сельсавет — назва Таркачоўскага сельсавета Дзятлаўскага раёна ў 1954—1973 гадах
** Навасёлкаўскі сельсавет — назва Паўлаўскага сельсавета Слонімскага раёна ў 1940—1966 гадах
* Магілёўская вобласць:
** Навасёлкаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Бялыніцкага раёна
** Навасёлкаўскі 2-гі сельсавет — назва Гуслішчанскага сельсавета Магілёўскага раёна ў 1924—1925 гадах
* Мінская вобласць:
** Навасёлкаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Барысаўскага раёна
** Навасёлкаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дзяржынскага раёна
** Навасёлкаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Нясвіжскага раёна
** Навасёлкаўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Пухавіцкага раёна
Тэадрэд

**Тэ́адрэд** (англ. *Theodred*) —другарадны персанаж трылогіі «Уладар Пярсцёнкаў» Дж. Р. Р. Толкіна. Мог стаць васямнаццатым каралём Рохана. Загінуў пры Першай бітве пры Ізенскіх Брадах.

## Біяграфія 
Тэадрэд нарадзіўся ў 2978 г. Трэцяй Эпохі. Пры родах яго маці Эльфхільда памёрла. Быў адным з лепшых воінаў сваёй краіны. Загінуў 23 лютага 3019 г. Т. Э., калі абараняў брады Ізена. Узяўшы кіраванне на сябе, Тэадрэд хоцеў напасці на ўрук-хаяў тылу, але ворагі паспелі подрыхтавацца. Даведаўшыся аб падмацаванні з Ізенгарда, Тэадрэд загадаў вайскам адступаць, але вайска ўрук-хаяў абышлі і напалі на рахірым ззаду. Ён трымаўся да апошніх сіл, аднак пад націскам праўзыходзячых сіл ворага быў забіты.

Пахаваны, згодна тэксту кнігі «Уладар Пярсцёнкаў», каля пераправы цераз Ізенскія брады.

Катэгорыя:Серадзем’е
Катэгорыя:Людзі Серадзем’я
Катэгорыя:Персанажы Серадзем’я