open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Турткуль

**Турткуль** (, ) — горад у Каракалпакстане (Узбекістан), адміністрацыйны цэнтр Турткульскага туману. Размешчаны на правабярэжжы ракі Амудар’і. Насельніцтва — 66365 чалавек (01.01.2023). З 1932 па 1939 год быў сталіцай новастворанай аўтаномнай рэспублікі Каракалпакстан.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Тохта Рахманава, каракалпакская актрыса

Катэгорыя:Гарады Узбекістана
Катэгорыя:Каракалпакстан
Рахманава

**Рахманава** — жаночая форма прозвішча Рахманаў.

## Вядомыя носьбіты 
* Заміра Алімурадаўна Рахманава — дагестанская спартсменка (сусветная чэмпіёнка ў грэка-рымскай барацьбе)
* Зілол Рахманава — Герой Сацыялістычнай Працы
* Тохта Рахманава — каракалпакска актрыса
ГАЗ-3937

**ГАЗ-3937 «Воднік»** — аўтамабіль для транспарціроўкі людзей і грузаў у цяжкапраходных раёнах. Забяспечвае абарону экіпажа ад стралковай зброі. 

## Гісторыя
Распрацаваны Горкаўскім аўтамабільным заводам у канцы 1980-х па замове Міністэрства абароны СССР.  Вырабляўся на Арзамаскім машынабудаўнічым заводзе.

З 2005 года вырабляўся для патрэб Мінабароны Расіі.

## Апісанне 
Аўтамабіль пабудаваны па модульнай схеме. Зварны корпус уключае ў сябе два здымных модуля. Пярэдні модуль складаецца з сілавога аддзялення і аддзялення кіравання, падзеленых герметычнай перагародкай. Задні шматмэтавы модуль можа быць заменены ў палявых умовах. 

«Воднік» можа выконваць некалькі функцый у залежнасці ад устаноўленага модуля:

* транспарціроўка людзей;
* транспарціроўка грузаў і тэхналагічнага абсталявання ў цяжкадаступныя раёны;
* транспарціроўка жылых блокаў і іншых камунальных модуляў;
* выкананне функцый тэхналагічных машын паліўна-энергетычнага комплексу.

Аўтамабіль мае незалежную тарсіённую падвеску, сістэму цэнтралізаванага рэгулявання ціску паветра ў шынах, гідраўзмацняльнік рулявога кіравання, магутную сістэму ацяплення і кандыцыянавання.

## Тэхнічныя характарыстыкі 
* **Маса аўтамабіля (поўная), кг:** 6600—7500
* **Маса грузу, кг:** 1500—2500
* **Колькасць пасажыраў:** 10—11
* **Габарытныя памеры:**
** **даўжыня, мм:** 5100
** **шырыня, мм:** 2600
** **вышыня, мм:** 2300
** **База, мм:** 3000
** **Каляіна, мм:** 2200
** **Дарожны прасвет, мм:** 475
* **Рухавік:** ГАЗ-5621, ліцэнзійны Steyr-Daimler-Puch ГАЗ-560/Steyr M16
** **Тып:** 6-цыліндравы турбадызель
** **Рабочы аб’ём, см³:** 3200
** **Маса 310 кг**
* **Хуткасць:**
** **па шашы, км/г:** 120
* **Запас ходу па паліве, км:** 700—1000

## Эксплуатанты 
*  МУС Расіі — 54 (4 ГАЗ-39344, 50 ГАЗ-39371-011)
*  Уругвай — 48

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* «Водник» на официальном сайте ГАЗ
* «Водник» на Автомаркете
* «Дизельный двигатель ГАЗ-56211» на официальном сайте ООО «Нижегородские моторы» Дивизион «Силовые агрегаты» Группа ГАЗ
* «Водник»

Катэгорыя:Плаваючыя бронеаўтамабілі
Катэгорыя:Бранятэхніка Расіі
Катэгорыя:Аўтамабілі ГАЗ
Агальматаліт

**Агальматаліт** (ад ) — шчыльная дробназярністая метамарфічная горная парода, якая складаецца з мінерала пірафіліту, звычайна з дамешкам тальку, слюдзістых і каалінавых мінералаў. Тэрмін уведзены ў мінералагічную наменклатуру ў 1797 годзе. Сінонімы: біхарыт, васковы камень, карцінны камень, карэіт, пагадыт (з пароды рабілі дэкаратыўныя мініяцюрныя пагады).

Залягае ў выглядзе невялікіх пластоў і прожылкаў сярод метамарфічных сланцаў, а таксама гідратэрмальна змененых вулканагенных парод. Утвараецца ў выніку нізкатэмпературных гідратэрмальных працэсаў.

## Зноскі 
Катэгорыя:Метамарфіныя горныя пароды
Катэгорыя:Вырабныя камяні
Абісальныя адклады

**Абісальныя адклады** — глыбакаводныя адклады, сучасныя і старажытныя марскія і акіянічныя адклады на глыбіні звыш 3—4 км у абісальнай зоне. Тэрмін «абісальныя адклады» ўпершыню ўвёў у 1907 годзе нямецкі даследчык Ота Крумель. Яны ўтвараюцца з розных мікраарганізмаў і парэшткаў жывёл (арганічных адкладаў), матэрыялу вулканічных вывяржэнняў, горных парод і мінералаў. Складаюцца пераважна з глыбакаводных чырвоных глін, карбанатных і крэменістых ілаў. Абісальныя адклады займаюць каля 90% дна акіяна.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Адклады
Універсітэт гары Святога Вінцэнта

**Універсітэт гары Святога Вінцэнта** () — канадская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Галіфакс у правінцыі Новая Шатландыя, Канада.

## Агульная характарыстыка 
Універсітэт быў заснаваны ў 1873 годзе жаночым каталіцкім ордэнам Дачок хрысціянскай міласэрнасці Святога Вінцэнта дэ Поля як жаночы каледж. У 1912 годзе былі адкрыты ўніверсітэцкія курсы для жанчын, а з 1914 года каледж пачаў супрацоўнічаць з Далхаўзскім універсітэтам. У 1925 годзе вучэльня атрымала дазвол надаваць свае ўласныя акадэмічныя ступені. У 1966 годзе назва была зменена на сучасную, і ўніверсітэт стаў дзяржаўнай установай вышэйшай адукацыі. З 1967 года на навучанне ва ўніверсітэт прымаюцца і мужчыны.

Універсітэт прапануе пераважна праграмы бакалаўрыяту ў галіне мастацтва, прыродазнаўчых навук, адукацыі і прафесійных студый, а таксама праграму аспірантуры ў галіне педагагогікі ў рамках сумеснай ініцыятывы з Універсітэтам Святога Францыска Ксаверыя і Універсітэтам «Акадыя». Універсітэт з'яўляецца лідарам у галіне анлайн-адукацыі, прапаноўваючы мноства анлайн-праграм бакалаўрыяту і магістратуры.

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Канады
Ота Крумель

**Іаган Готфрыд Ота Крумель** (; , Экзін, Правінцыя Позен, Германія; цяпер г.Кцыня, Куяўска-Паморскае ваяводства, Наклоўскі павет, Польшча — , , Германія) — нямецкі географ.

## Біяграфія 
Спачатку вывучаў медыцыну, затым прысвяціў сябе геаграфічным і фізічным даследаванням — у Оскара Пешэля ў Лейпцыгу, у Іагана Эдуарда Вапойса і К. Зеебаха ў Гётынгене, у A. Бастыяна і Г. Кіперта ў Берліне.

У 1876 атрымаў вучоную ступень кандыдата навук у Гётынгене, у 1878 годзе там жа абараніў доктарскую дысертацыю па геаграфіі. У 1882—1883 працаваў на Нямецкай марской метэастанцыі ў Гамбургу, дзе займаўся акіянаграфіяй у Георга Ноймаера, што паслужыла стымулам да занятку гідраграфіяй.

Увосень 1883 быў запрошаны прафесарам у Кіль; у 1897—1898 быў рэктарам. Адначасова працаваў дацэнтам у ваенна-марской акадэміі.

У 1889 годзе быў удзельнікам нямецкай экспедыцыі па планктоне ў Атлантычным акіяне. У 1911 годзе стаў прафесарам геаграфіі ў Марбургу.

О. Крумель — выдатны акіянограф і геафізік. Яго выкладчыцкая дзейнасць ахоплівала агульную галіну геаграфічных навук. Асноўны навуковы напрамак — акіяналогія. Чытаў лекцыі таксама па метэаралогіі, кліматалогіі, марфалогіі паверхні Зямлі, антрапагеаграфіі, краіназнаўстве і этнаграфіі.
Яго галоўная праца, якая зрабіла яго вядомым ва ўсім свеце — кіраўніцтва па акіянаграфіі.
Член геаграфічных Таварыстваў (Берліна, Амстэрдама, Лондана, Рыма і інш.); член Камітэта даследаванняў Нямецкага Мора і Міжнароднага камітэта даследаванняў мора (1899).
Абруй

**Абруй** — кіраўнік паўстання ў 80-х гадах VI стагоддзя на тэрыторыі ніжняга Согда (сучасны Бухарскі вілает Рэспублікі Узбекістан) супраць мясцовай землеўладальніцкай і гандлёвай арыстакратыі. Абруй быў сынам цюркскага кагана Мугань-хана (553—572) ад рабыні, пазбаўлены правоў на спадчыну з-за свайго паходжання. Як піша сярэднявечны храніст Абу-Бакр Мухамад Наршахі (899—959), пасля захопу Пайкенда Абруй «пачаў жорстка кіраваць гэтай вобласцю» (так званая «тыранія Абруя»). У выніку шматлікія дэхкане і багатыя купцы збеглі ў Семірэчча і звярнуліся за дапамогай да кіраўніка цюркаў Кара-Чурына, войскі якога ўшчэнт разбілі прыхільнікаў Абруя каля 585 года. Паўстанне было задушана, Абруй узяты ў палон і падвергнуты жорсткай кары (586).

## Літаратура 
*
Аброўскае

**Аброўскае** — нізіннае балота ў Беларусі, у Івацэвіцкім, Бярозаўскім і Іванаўскім раёнах Брэсцкай вобласці, на вадазборы ракі Ясельда. Плошча — 22 000 га. Глыбіня торфу да 4,5 м, сярэдняя 1,1 м. Часткова асушанае, выкарыстоўваецца пад сенажаць, збожжавыя і кармавыя культуры; на неасушаных участках пераважаюць хмызнякі, асокі і разнатраўе.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Балоты Бярозаўскага раёна
Катэгорыя:Балоты Іванаўскага раёна
Катэгорыя:Балоты Івацэвіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Ясельды
Месджэдэ-Салейман

**Месджэдэ-Салейман** (перс. مسجد سلیمان‎ — «мечэць Сулеймана») — горад у Іране. Знаходзіцца ў паўднёваіранскім астане Хузестан. Насельніцтва - 127.534 чалавек (на 2005 год). Археалагічны і этнаграфічны музей.

Катэгорыя:Гарады Ірана
Бехбехан

**Бехбехан** — горад на паўднёвым захадзе Ірана, у астане Хузестан. Адміністрацыйны цэнтр шахрэстана Бехбехан. Знаходзіцца на паўднёвым усходзе Хузестана ў перадгор’ях Загроса, на вышыні 325 метраў над узроўнем мора. Размешчаны за 160 кіламетраў на паўднёвы ўсход ад Ахваза, адміністрацыйнага цэнтра астана і за 240 кіламетраў на паўночны захад ад Шыраза. Насельніцтва — 99204 чалавек (2006).

Катэгорыя:Гарады Ірана
Рамшыр

**Рамшыр** — горад на паўднёвым захадзе Ірана, у астане Хузестан. Адміністрацыйны цэнтр шахрэстана Рамшыр. Насельніцтва — 24 782 чалавекі (2006). Знаходзіцца на паўднёвым усходзе Хузестана, у цэнтральнай частцы Хузестанскай раўніны на вышыні 17 метраў над узроўнем мора. Рамшыр размешчаны прыблізна за 80 кіламетраў на паўднёвы ўсход ад Ахваза, адміністрацыйнага цэнтра астана і за 280 кіламетраў на паўднёвы захад ад Ісфахана.

Катэгорыя:Гарады Ірана
Шуштэр (горад)

**Шуштэр** (перс. شوشتر‎ — Šuštar) — горад на паўднёвым захадзе Ірана, у астане Хузестан. Насельніцтва — 73 354 чалавекі (на 2006 год). Каля горада знаходзіцца старажытная арашальная сістэма Шуштэра, унесеная ў 2009 годзе ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Ірана
Абрусны

**Абрусны** — асоба пры двары вялікага князя літоўскага, якая наглядала за сталовай бялізнай, у прыватнасці за абрусамі. З XVI стагоддзя абрусны — ганаровае званне.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пасады ў Вялікім Княстве Літоўскім
Катэгорыя:Прыдворныя чыны
Шадэган

**Шадэган** — горад на паўднёвым захадзе Ірана, у астане Хузестан. Адміністрацыйны цэнтр шахрэстана Шадэган. Насельніцтва — 48 642 чалавекі (2006). Знаходзіцца на паўднёвым захадзе Хузестана, у дэльце ракі Джэрахі, на вышыні 14 метраў над узроўнем мора. Цераз горад праходзіць канал Нахрэ-Шадган, які злучае рэкі Джэрахі і Карун. Шадэган размешчаны за 70 кіламетраў на поўдзень ад Ахваза, адміністрацыйнага цэнтра астана і за 50 кіламетраў на паўночны ўсход ад Харэмшэхра.

Катэгорыя:Гарады Ірана
Чэнь Басянь

**Чэнь Басянь** (; 503—559) — заснавальнік і першы імператар кітайскай дынастыі Чэнь, чацвёртай з Паўднёвых дынастый.

## Біяграфія 
Быў генералам на службе Лян. Удзельнічаў у падаўленні паўстання пад правадырствам Хоу Цзіна. У 557 годзе зрынуў імператара  і заснаваў новую дынастыю — Чэнь. У 559 годзе, пасля яго смерці, трон атрымаў у спадчыну яго пляменнік Чэнь Цянь.

## Дэвіз праўлення 
* *Юндзін* (永定) 557—559

## Літаратура 
* *Кніга Чэнь*, тт. 1, 2
* *Гісторыя Паўднёвых дынастый*, т. 9
* *Цзы чжы тун цзянь*, тт. 158, 159, 161, 162, 163, 164, 165, 166, 167
Мінаб

**Міна́б** (перс. میناب‎) — горад на поўдні Ірана, у астане Хармазган. Адміністрацыйны цэнтр шахрэстана Мінаб. Другі па колькасці насельніцтва горад правінцыі. Знаходзіцца на поўдні цэнтральнай часткі Хармазгана, на раўніне Гермсір, на вышыні 159 метраў над узроўнем мора. Размешчаны за 70 кіламетраў на ўсход ад Бендэр-Абаса, адміністрацыйнага цэнтра правінцыі і за 1085 кіламетраў на паўднёвы ўсход ад Тэгерана.

## Гл. таксама 
* Удар па школе ў Мінабе

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Ірана
Абісальныя раўніны

**Абісальныя раўніны** — глыбакаводныя плоскія ці ўзгорыстыя раўніны акіянскіх катлавін і ўпадзін ускраінных мораў. Плоскія абісальныя раўніны ўкрыты рыхлымі адкладамі; найбольш пашыраны ў Атлантычным акіяне. Узгорыстыя маюць расчлянёны рэльеф, іх паверхня спалучае ўзгоркі, грады, лагчыны, асобныя горы, найбольш іх у Ціхім і Індыйскім акіяне, менш у Атлантычным акіяне.

## Гл. таксама 
* Абісальныя адклады

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Акіянічныя і прыбярэжныя формы рэльефу
Катэгорыя:Раўніны
Хармазган

**Хармазган** — астан Ірана. Знаходзіцца на поўдні краіны, на паўночным беразе Персідскага заліва. Адміністрацыйны цэнтр — горад Бендэр-Абас. Працягласць узбярэжжа — каля 1000 км. У правінцыю ўваходзяць таксама 14 астравоў у Персідскім заліве (Кешм, Лаван, Армуз, Кіш, Фарур, Бені-Фарур, Сіры, Томбэ-Базорг, Хендэрабі, Ларэк, Абу-Муса і інш.).

Плошча — 70 669 км², насельніцтва — 1 403 674 чалавек (2006), арабы, персы, і белуджы. Найбуйнейшыя гарады правінцыі — Бендэр-Абас (360 тыс.), Мінаб (55 тыс.), Дэхбарэз (31 тыс.), Кешм (28 тыс.), Бендэр-Ленгэ (26 тыс.), Кіш (23 тыс.), Хаджыябад (21 тыс.), Джаск (12 тыс.), Бендэр-Хамір (12 тыс.), Парсіян (11 тыс.), Бестэк (10 тыс.). У складзе астана 11 шахрэстанаў, 69 муніцыпалітэтаў і 2046 вёсак.

Катэгорыя:Астаны Ірана
Агелены

**Агелена** (*Agelena*) — род павукоў з сямейства лейкавыя.

Налічвае 73 віды. Арэал абмежаваны тэрыторыяй Старога Свету ад Афрыкі да Японіі. У некаторых выданнях таксама называюцца «травянымі павукамі», бо будуюць свае гнёзды на нізкай траве. На Беларусі найбольш вядома .

Катэгорыя:Лейкавыя павукі
Чэнь Цянь

**Чэнь Цянь** (; 522—566) — другі імператар Чэнь з кітайскіх Паўднёвых дынастый.

## Біяграфія 
Быў пляменнікам заснавальніка дынастыі Чэнь Басяня, пасля смерці якога атрымаў у спадчыну трон. Падчас яго ўсшэсця на пасад дзяржава была спустошана, а яе правінцыі фактычна знаходзіліся пад уладай адносна незалежных губернатараў. Падчас свайго кіравання Чэнь Цянь здолеў аб’яднаць свае ўладанні, пашырыць межы за кошт перамог над Заходняй Лян, а таксама ўмацаваць цэнтральную ўладу. Пасля смерці Чэнь Цяня трон атрымаў у спадчыну яго сын Чэнь Бацзун.

## Дэвізы праўлення 
* *Цяньцзя* (天嘉) 560—566
* *Цянькан* (天康) 566

## Літаратура 
* *Кніга Чэнь*, т. 3
* *Гісторыя Паўднёвых дынастый*, т. 9
Агар (прадукт)

**Агар** (ад ) — сумесь поліцукрыдаў агарозы і агарапектыну, якая атрымліваецца шляхам экстрагавання з чырвоных водарасцяў (*Phyllophora*, *Gracilaria*, *Gelidium*, *Ceramium* і інш.), якія растуць у Чорным моры, Белым моры і Ціхім акіяне, і ўтварае ў водных растворах шчыльны халадзец.

Агар з’яўляецца раслінным заменнікам жэлаціну.

Формула (C12H18O9)*n*.

Мае два гатункі:

* вышэйшы — колер белы або светла-жоўты, дапускаецца крыху шараватае адценне;
* першы — колер ад жоўтага да цёмна-жоўтага.

Катэгорыя:Харчовыя дабаўкі
Чэнь Бацзун

**Чэнь Бацзун** (; 554—570) — трэці імператар Чэнь з кітайскіх Паўднёвых дынастый.

## Біяграфія 
Быў сынам і спадчыннікам Чэнь Цяня. Адразу пасля яго ўзыходжання на пасад пры двары пачалася барацьба за ўладу, якая завяршылася перамогай дзядзькі малалетняга імператара, Чэнь Сюя. Апошні зімой 568 года зрынуў Чэнь Бацзуна і заняў трон.

## Дэвіз праўлення 
* *Гуанда* (光大) 566—568

## Літаратура 
* *Кніга Чэнь*, т. 4
* *Гісторыя Паўднёвых дынастый*, т. 9
* *Цзы чжы тун цзянь*, ТТ . 167, 169, 170
* Emperor Fei of Chen, 108, 100, 67, 20, 4世
Чэнь Сюй

**Чэнь Сюй** (; 530—582) — чацвёрты імператар Чэнь з кітайскіх Паўднёвых дынастый.

## Біяграфія 
Прыйшоў да ўлады ў 569 годзе, зрынуўшы з пасаду свайго пляменніка Чэнь Бацзун. Лічыцца здольным і настойлівым кіраўніком. Пры яго валадарстве першапачаткова былі пашыраны тэрыторыі Чэнь за кошт заваяваных зямель Паўночнай Ці. Аднак пасля 577 года, калі на змену Паўночнай Ці прыйшла новая дынастыя&nbsp;— Паўночная Чжоу, Чэнь страціла заваяванае.

Чэнь Сюй памёр у 582 годзе. Трон па яго смерці атрымаў у спадчыну яго сын Чэнь Шубаа, які не быў таленавітым кіраўніком. Ужо ў 589 годзе дзяржава Чэнь спыніла сваё існаванне пад націскам дзяржавы Суй.

## Дэвіз праўлення 
* *Тайцзянь* (太建) 569—582

## Зноскі 
## Літаратура 
* *Кніга Чэнь*, т. 5
* *Гісторыя Паўднёвых дынастый*, т. 10
Сезон 2023/2024 «Рубона»

У сезоне 2023/2024 баскетбольны клуб «Рубон» з горада Віцебск прымаў удзел:
* Чэмпіянат Беларусі 2023/2024 (**4 месца**),
* Кубак Беларусі 2023 (**4 месца**).

## Склад каманды 
**У чэмпіянаце Беларусі**

**У Кубку Беларусі**

## Трэнеры каманды 
*  Руслан Байдакоў (галоўны трэнер)
*  Сяргей Махонь (старшы трэнер)
*  Дзмітрый Рыбакоў

## Гл. таксама 
* Сезон 2022/2023 «Рубона»
* Сезон 2024/2025 «Рубона»

## Спасылкі 
* Профіль на сайце eurobasket.com

2023/2024
Рубон
Катэгорыя:2023 год у Віцебску
Катэгорыя:2024 год у Віцебску
Чэнь Шубаа

**Чэн Шубаа** (; 553—604) — апошні імператар Чэнь з кітайскіх Паўднёвых дынастый.

## Біяграфія 
Быў сынам і спадчыннікам Чэнь Сюя. На момант прыходу да ўлады, валоданні Чэнь Шубаа знаходзіліся пад пастаянным ваенным прэсінгам з боку дзяржавы Суй. У сувязі з гэтым Чэнь Шубаа, які быў не занадта таленавітым уладаром і палкаводцам, даводзілася абараняць свае землі на многіх франтах. Імператар наогул больш цікавіўся літаратурай і жанчынамі, чым дзяржаўнымі справамі.

У 589 годзе сілы Суй захапілі сталіцу Чэнь, горад Цзянькан. Імператар быў узяты ў палон. Такім чынам дзяржава Чэнь спыніла сваё існаванне. Чэнь Шубаа быў дастаўлены ў Чан’ань, дзе жыў з ушанаваннямі да самай сваёй смерці ў 604 годзе.

## Літаратура 
* *Кніга Чэнь*, т. 6
* *Гісторыя Паўднёвых дынастый*, т. 10
* *Цзы чжы тун цзянь*, ТТ . 168, 170, 172, 175, 176, 177, 178, 180
Агератум

**Агератум** (*Ageratum*) — род раслін сямейства Астравыя (Asteraceae). Расліны пераважна сустракаюцца ва Усходняй Індыі, Паўночнай і Цэнтральнай Амерыцы. Лацінская назва паходзіць ад грэч. ageratos — *які не старэе*, бо расліна з’яўляецца даўгацветам. У Беларусі вырошчваецца як кветкава-дэкаратыўная расліна.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая травяністая або паўхмызняковая расліна. Сцябло — раскідзістае, моцна галінастае, прамастойнае або прыўзнятае, апушанае, 10-50 см вышынёй.

Лісце трохвугольнае, рамбічнае або авальнае, па краі зубчастае, шурпатае; ніжнія і сярэднія лісцінкі — супратыўныя, чарэшчатыя, верхнія — чаргавальныя, амаль сядзячыя.

Кветкі дробныя, вузкатрубчатыя, абедзвеполыя, духмяныя, сабраны ў невялікія суквецці-кошыкі 1-1,5 см у дыяметры. Сабраны ў складаныя шчыткападобныя суквецці да 10 см у папярочніку. Дэкаратыўнасць суквеццям надаюць двухлопасцевыя рыльцы кветак, якія амаль удвая перавышаюць даўжыню калякветніка і моцна выдаюцца над ім.

Насенне пяціграннае з плёнчатым чубком, захоўваюць усходжасць 2-3 гады. У 1 г — да 6000 зярнят.

Квітнее вельмі буйна з чэрвеня да першых замаразкаў. Пладаносіць у пачатку верасня.

У нізкарослых сартоў кветканосы, як правіла, утвараюць некалькі ярусаў, а ў сярэдневысокіх усе яны размешчаны на адным узроўні, таму расліны, высаджаныя групай, утвараюць суцэльны кветкавы дыван.

Агератум засухаўстойлівы і святлалюбівы.

Катэгорыя:Астравыя (падсямейства)
Аграбіяцэноз

**Аграбіяцэноз** (ад грэчаскага agros — поле, bios — жыццё, cenos — агульнае) — згуртаванне арганізмаў, якія жывуць у пасевах і пасадках культурных раслін.

Прыклад аграцэнозу — поле пшаніцы. Яго раслінны полаг складаецца з раслін пшаніцы з прымешкай пустазелля. Жывёл менш, чым у натуральным асяроддзі пасялення, але яны ёсць. Самымі ўстойлівымі ў аграбіяцэнозе з’яўляюцца насельнікі глебы. Для аграцэнозаў характэрны такія ж харчовыя ланцугі, як і для прыроднай экасістэмы.

У аграцэнозе, як і ў любой прыроднай экасістэме, існуе тыя ж самыя групы арганізмаў — прадуцэнты, кансументы і рэдуцэнты.

## Літаратура 
* Главный редактор: В. К. Месяц. Агробиоценоз // Сельско-хозяйственный энциклопедический словарь. — М.: Советская энциклопедия. — 1989.

Катэгорыя:Экасістэмы
Агракліматалогія

**Агракліматалогія**, *сельскагаспадарчая кліматалогія* — раздзел кліматалогіі, які вывучае клімат як фактар сельскагаспадарчай вытворчасці (уплыў на сельскую гаспадарку); раздзел сельскагаспадарчай метэаралогіі, які характарызуе ўзаемаадносіны і ўзаемадзеянні паміж кліматам і аб’ектамі сельскай гаспадаркі (культурнымі раслінамі і хатнімі жывёламі). Прадмет вывучэння — клімат у дачыненні да запытаў сельскай гаспадаркі.

Агракліматалогія шчыльна звязана з многімі геаграфічнымі, геафізічнымі і біялагічнымі навукамі (фізічная геаграфія, агульная кліматалогія, фізіялогія, раслінаводства і г.д.), выкарыстоўваючы іх дасягненні і метады даследаванняў, а таксама з практычнымі запытамі сельскай гаспадаркі. Вынікі агракліматалагічных даследаванняў удакладняюць і дапаўняюць сельскагаспадарчую ацэнку клімату, а таксама даюць матэрыял для абгрунтавання агратэхнікі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кліматалогія
Аграбіялогія

**Аграбіялогія** — навука аб агульных біялагічных заканамернасцях, якія дзейнічаюць у земляробстве. Асноўная задача аграбіялогіі — раскрыццё патэнцыялу генетычных і фізіёлага-біяхімічных уласцівасцей раслін, жывёл, грыбоў і мікраарганізмаў карысных для чалавека.

Катэгорыя:Земляробства
Агравацыя

**Агравацыя** (ад  — абцяжарванне) — перабольшанне хворым якога-небудзь сімптому або хваравітага стану. Чыннікам могуць быць трывога, страх, падвышаная самаўнушальнасць і/або недаверлівасць. У судовай і ваеннай псіхіятрыі агравацыя часта з’яўляецца варыянтам сімуляцыі, пры якой прадстаўляюцца ў перабольшаным выглядзе сімптомы наяўнага або перанесенага раней псіхічнага разладу. Асабліва да яе схільныя асобы, якія пакутуюць на разлады асобы, дысацыятыўныя (канверсійныя) разлады (раней званыя істэрыяй), ятрагенію. Паталагічная агравацыя сустракаецца ў асоб з псіхічнымі разладамі (часцей за ўсё пры істэрычным разладзе асобы), якія імкнуцца прайграць карціну сур’ёзнага саматычнага захворвання.

Катэгорыя:Сімптомы псіхічных расстройстваў
Сезон 2015/2016 «Жамчужыны Палесся» Мазыр

У сезоне 2015—2016 жаночы валейбольны клуб «Жамчужына» з Мазыра прымаў удзел у наступных турнірах:
* Чэмпіянат Беларусі 2015/2016 ( **2 месца**),
* Кубак Беларусі 2015 ( **3 месца**).

## Склад каманды 
# Дар’я Аўрамчык (1999)
# Вікторыя Дудкіна (1985)
# Дар’я Іёнава (1989)
# Людміла Капітан (Кот) (1989)
# Ганна Копка (1988, к)
# Галіна Карнеева (1993)
# Таццяна Лапухіна (1982)
# Яна Мацак (1995)
# Вольга Мароз (1980)
# Святлана Парукова (Шапялевіч) (1990)
# Паліна Фатулаева (1996)
# Ганна Шаўчэнка (1979)

## Трэнерскі штаб 
* Алена Іванаўна Міхаленка (начальнік каманды)
* Міхал Міхайлавіч Каваленка (галоўны трэнер)
* Сяргей Аляксеевіч Рута (старэйшы трэнер)
* Уладзімір Іванавіч Хамутоўскі (трэнер)
* Наталля Сяргееўна Багірава (трэнер-масажыст)
* Лізавета Рыгораўна Маскаленка (Глушак) (трэнер-аператар відэазапісу)
* Ала Уладзіміраўна Пунько (лекар)
* Мікалай Дзмітрыевіч Кароль (лекар)
* Ларыса Аляксандраўна Кундас (адміністратар)
* Міхаіл Аляксандравіч Дыгун (псіхолаг)

## Гл. таксама 
* Сезон 2014/2015 «Жамчужыны Палесся» Мазыр
* Сезон 2016/2017 «Жамчужыны Палесся» Мазыр

## Спасылкі 
* ВК «Жемчужина Полесья» — история

2015/2016
Жамчужына Палесся
Катэгорыя:2015 год у Мазыры
Катэгорыя:2016 год у Мазыры
Эзафагастомум прамяністы

**Эзафагастомум прамяністы** (*Oesophagostomum radiatum*) — від круглых чарвякоў сямейства , упершыню апісаны Рудольфі ў 1803 годзе.

## Апісанне 
Даўжыня цела 14-17 мм для самцоў і 16-22 мм для самак. Чэрві могуць ўтвараць  дыяметрам 4-5 мм у тоўстым кішачніку гаспадара. Прэпатэнтны перыяд 32-42 дня.

## Гаспадары 
Паразітуюць у сляпой і тоўстай кішцы , ,  і . З дзікіх жывёл сустракаюцца ў такіх відаў, як , ,  і .Спосаб заражэння — аральны.

## Літаратура 
* 平詔亨ほか著 『家畜臨床寄生虫アトラス』 チクサン出版社 1995年 ISBN 9784885004100

Катэгорыя:Паразіты млекакормячых
Катэгорыя:Рабдытыды
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1803 годзе
Катэгорыя:Паразіты авечак
Катэгорыя:Паразіты коз
Эзафагастомум венны

**Эзафагастомум венны** (*Oesophagostomum venulosum*) — від круглых чарвякоў сямейства , упершыню апісаны Рудольфі ў 1809 годзе.

## Гаспадары 
Паразітуюць у кішачніку ,  і . З дзікіх жывёл сустракаюцца ў такіх відаў, як , ,  і .

Катэгорыя:Рабдытыды
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1809 годзе
Катэгорыя:Паразіты млекакормячых
Катэгорыя:Круглыя чэрві
Катэгорыя:Паразіты авечак
Катэгорыя:Паразіты коз
Аймхан Турымбетаўна Шамуратава

**Аймха́н Турымбе́таўна Шамуратава** (, 1917—1993) — каракалпакская  тэатра, канцэртная  (мецца-сапрана) і грамадскі дзеяч. Народная артыстка СССР (1968) — адзіная каракалпачка, удастоеная гэтага звання.

## Біяграфія 
Аймхан Шамуратава нарадзілася 10 чэрвеня (па іншых крыніцах — 5 чэрвеня і 10 кастрычніка) 1917 года ў ауле Канлыкуль (цяпер — цэнтр Канлыкульскага раёна Каракалпакстана) (па іншых крыніцах — у Кунградзе) у сям’і дэхканіна-жабрака.

З 1932 года Аймхан Шамуратава выступала ў трупе Кунградскага, пазней Турткульскага тэатраў, дзе дэбютавала ў аднаактовых п’есах родапачынальнікаў каракалпакскага тэатра  і .

У 1934—1939, 1949—1951 і 1955—1988 гадах — актрыса Каракалпакскага тэатра імя Станіслаўскага (цяпер ) у Нукусе. Аймхан Шамуратава згуляла больш за 100 вядучых роляў у п’есах каракалпакскіх, казахскіх, кіргізскіх, рускіх, узбекскіх, азербайджанскіх і іншых драматургаў.

У 1939 годзе вучылася ў Маскоўскай кансерваторыі.

У 1939—1949 і 1951—1955 гадах — салістка Каракалпакскай філармоніі імя Бердаха і радыё.

Аймхан Шамуратава выступала і як канцэртная спявачка. У рэпертуары-народныя, абрадавыя, фальклорныя, лірычныя, сучасныя песні, музычныя аранжыроўкі народных мелодый «Базатау», «Арыухан», «Саргаль», «Аксунгуль» яе настаўнікаў бахсы Е. Каспулатава, кампазітараў , ,  і мн. інш.

Аймхан Шамуратава ўдзельнічала ў канцэртных групах на франтах Другой сусветнай вайны.

Напісала ўспаміны «Маё жыццё — тэатр».

Член КПСС з 1957 года. Дэпутат Вярхоўнага Савета Каракалпакскай АССР 4-га і 7-га скліканняў.

Аймхан Шамуратава памерла 29 мая 1993 года (па іншых крыніцах — 31 мая) у Нукусе. Класік каракалпакскай паэзіі  прысвяціў ёй верш «Лёс актрысы».

### Сям’я 
* Мужам Аймхан Шамуратовай быў вядомы каракалпакскі пісьменнік . У іх шлюбе нарадзіліся сямёра дзяцей, з іх шэсць дачок: Гулістан, Гулжахан, Зоя, Зульфія, Зіяда, Аымгуль і адзін сын Бердах. Рана заўдавела
* Ордэн «За выдатныя заслугі» (Узбекістан) (2004 — *пасмяротна*)
* Медалі
* Ганаровыя граматы Вярхоўных Саветаў Узбекістана і Каракалпакстана.

## Творчасць 
### Фільмаграфія 
*  — Рыбакі Аралу — *эпізод*
*  — Непакорлівая — *эпізод*

## Памяць 
* У 1994 годзе, у Нукусе на грамадскіх пачатках створаны Фонд А. Шамуратавай, а ў 1998 годзе, дзякуючы дапамозе каракалпакскага будаўніка Султамурата Таубалдзіева і адной з дачок — Зульфіі Шамуратавай — быў адкрыты Дом-музей Амета і Аймхан Шамуратавых.

Катэгорыя:Грамадскія дзеячы СССР
Катэгорыя:Выканаўцы народных песень
Катэгорыя:Мецца-сапрана
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Народныя артысты СССР
Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Лівіі

**Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Лівіі** — кантынгент савецкіх вайскоўцаў у Лівіі, які аказваў падтрымку ўзброеным сілам краіны з 1970 па 1992 год.

Савецкія ваенныя спецыялісты знаходзіліся на кантрактнай аснове і ўдзельнічалі ва ўсіх сферах ваеннага будаўніцтва. У 1970—1980 гадах іх сіламі былі распрацаваны баявыя і палявыя статуты, навучанні па службе штабоў, даведнікі для камандзіраў батальёнаў і рот, памяткі для салдат. Пры тэхнічным садзейнічанні СССР былі пабудаваныя прадпрыемствы ваеннай прамысловасці. Замежныя вайскоўцы як кансультанты былі задзейнічаны ў ваенных канфліктах з суседнімі дзяржавамі: Чад, Судан, Нігер, Туніс і Егіпет. 

За гады супрацоўніцтва СССР і Лівіі ў краіне працавала каля 11 тыс. ваенных спецыялістаў і перакладчыкаў, 22 з іх загінулі або памерлі ад ран і хвароб.

Адначасова з савецкімі ваеннымі саветнікамі ў Лівіі працавалі французскія спецыялісты, якія суправаджалі пастаўкі сваёй ваеннай тэхнікі. 

У постсавецкі час не менш за чатыры—пяць тысяч ваенных спецыялістаў — грамадзяне Расіі, Беларусі, Украіны, Казахстана — звольніўшыся з Узброеных сіл, працягнулі працу ў Лівіі ў якасці вольнанаёмных (грамадзянскіх) спецыялістаў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Евгений Логвинов. Советско-ливийское военно-техническое сотрудничество (1970 – 1991 гг.) // Союз ветеранов ВИИЯ, 30 июня 2020.

Катэгорыя:Замежныя кантынгенты Узброеных сіл СССРКатэгорыя:Гісторыя Лівіі
Crenosoma

**Crenosoma** — род круглых чарвей сямейства , якія паразітуюць у лёгкіх драпежнікаў і насякомаедных.

## Назва 
Назва роду паходзіць ад папярочных зморшчын, асабліва ў пярэдняй частцы, якія надаюць целу зубчасты выгляд (ад лацінскага *crenatus* — «выемчаты» і грэчаскага *soma* — «цела»).

## Распаўсюджанне 
Віды гэтага роду знойдзеныя ў Еўропе і Паўночнай Амерыцы.

## Гаспадары 
Лічынкі трапляюць у знешні свет з калам. Прамежкавымі гаспадарамі служаць слімакі, а ў аднаго віду таксама рыбы. Шлюбны мяшок добра развіты. Насупраць вульвы (амфідэльфавай маткі) знаходзяцца два палавыя шляхі з выразным сфінктарам.

## Віды 
*  (паразітуе на )
* 
* 
*  (паразітуе на )
*  ()
*  (паразітуе на  і  )
*  (паразітуе на )
*  (паразітуе на )
*  (паразітуе на  і )
*  (паразітуе на  і іншых )

## Літаратура 
* Lungenwürmer der Gattung Crenosoma Molin, 1861: unter besonderer Berücksichtigung der Biologie von Crenosoma striatum (Zeder, 1800). 1967. 
* Roy C. Anderson: Nematode Parasites of Vertebrates: Their Development and Transmission. CABI, 2000, ISBN 978-0-85199-786-5, S. 153. 
* R.E. Craig, R.C. Anderson: The genus Crenosoma (Nematoda: Metastrongyloidea) in new world mammals. In: Can J Zool. Band 50, Nr. 12, 1974, S. 1555–1561, PMID 4656823. 

Катэгорыя:Рабдытыды
Катэгорыя:Паразіты млекакормячых
Прынцэса Нін’юань

**Прынцэса Нін’юань** (; 577—605) — дачка імператара Чэнь Сюя і наложніцы імператара Ян Цзяня, заснавальніка дынастыі Суй.

## Біяграфія 
### Дзяцінства і юнацтва 
Прынцэса Нін’юань нарадзілася ў 577 годзе, падчас праўлення яе бацькі імператара Сюаня, з дынастыі Чэнь. Маці прынцэсы была наложніцай імператара Сюаня, супругай Шы (, 551—609). Ураджэнка Чан’аня, супруга Шы была дачкой Шы Цзіфэна (), прынца Шысін (). Акрамя прынцэсы Нін’юань, яна нарадзіла імператару Сюаню двух сыноў: Шуаа (прынца Ліньхэ) і Чэнь Шусіна (прынца Жуаньліна). Абодва сыны пазней сталі чыноўнікамі пры дынастыі Суй.

У 582 годзе, калі прынцэсе Нін’юань было пяць гадоў, імператар Сюань памёр, і трон атрымаў старэйшы зводны брат прынцэсы Нін’юань Чэнь Шубаа. 10 лютага 589 года ён капітуляваў Ян Цзяню, паклаўшы канец дынастыі Чэнь. Затым Чэнь Шубаа і яго дом (які меркавана ўключаў прынцэсу Нін’юань) былі адпраўлены ў сталіцу Суй.

### Імператарская наложніца 
Пасля падзення дынастыі Чэнь прынцэса Нін’юань была ўшанавана як дама Сюаньхуа (). Яна стала наложніцай імператара Вэнь Цзябаа, але ён ніколі не меў з ёй адносін, пакуль  была жывая. Пасля смерці імператрыцы Дугу імператар Вэнь аддаў перавагу супрузе Чэнь і іншай наложніцы, супрузе Цай.

## Зноскі 
Катэгорыя:Постаці Нанкіна
Катэгорыя:Жанчыны Кітая
Crenosoma striatum

**Crenosoma striatum** — від круглых чарвей сямейства , які з’яўляецца спецыфічным паразітам . Ён паражае трахею, бронхі і альвеалярныя пратокі (Ductus alveolares).

## Апісанне 
Дарослыя самцы маюць даўжыню 5-7 мм, самкі — 10-13 мм.

## Распаўсюджанне і гаспадары 
*Crenosoma striatum* сустракаецца па ўсёй Еўропе і Азіі, дзе распаўсюджаны вожыкі.

Таксама адзначаны ў такіх відаў, як , ,  і .

## Жыццёвы цыкл 
Жывародзячыя самкі выпускаюць лічынак першай стадыі памерам прыкладна 300 мкм. Яны выкашліваюцца, праглынаюцца, вылучаюцца з фекаліямі і пранікаюць праз скуру ў прамежкавага гаспадара — слімака. Інфекцыйная лічынка трэцяй стадыі развіваецца прыкладна праз тры тыдні і праглынаецца вожыкамі пры харчаванні слімакамі. Прэпатэнтны перыяд — тры тыдні. У той час як сімптомы могуць не быць відавочнымі пры лёгкай інвазіі, сярод іншых сімптомаў могуць назірацца кашаль, дыхавіца, страта вагі, зніжэнне апетыту, слабасць і зніжэнне актыўнасці. У крайніх выпадках заражэнне можа прывесці да смерці жывёлы.

Для дыягностыкі кал можа быць даследаваны пад мікраскапіяй на наяўнасць лічынак.

## Гл. таксама 
* , іншы лёгачны паразіт 

Катэгорыя:Паразіты млекакормячых
Катэгорыя:Рабдытыды
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1800 годзе
Роза Маратаўна Турарбекава

**Роза Маратаўна Турарбекава** () — беларускі палітолаг, палітык. Кандыдат гістарычных навук (1997), дацэнт.

## Біяграфія 
Нарадзілася 15 ліпеня 1970 года ў г. Алматы (Казахская ССР). Вучылася ў школе № 69, пасля — у гімназіі № 10.

У 1992 годзе скончыла Казахскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Аль-Фарабі, у 1995 годзе — аспірантуру КазДУ.

Працавала запрошаным прафесарам у ЕГУ (Літва). Даследчыца Цэнтра даследаванняў Усходняй Еўропы Гісенскага ўніверсітэта імя Юстуса Лібіха (Германія), стыпендыят Нямецкай службы акадэмічных абменаў (DAAD). Запрошаны прафесар Еўразійскага нацыянальнага ўніверсітэта імя Гумілёва ў Астане (Казахстан).

Выступае як пастаянная экспертка ў штотыднёвай праграме Еўрарадыё, каментуе міжнародныя падзеі.

Сяброўка міжнароднай камісіі Каардынацыйнай рады 2-га склікання.

Катэгорыя:Палітолагі Беларусі
Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Amaury Sport Organisation

**Amaury Sport Organisation** (*ASO*, бел. *Спартыўная арганізацыя Амары*) — філіял французскай медыягрупы EPA (Éditions Philippe Amaury), вядомай як арганізатар самых вядомых спартыўных мерапрыемстваў, такіх як Тур дэ Франс, Парыж-Рубэ, Ралі Дакар, Парыжскі марафон і інш. У 2008 годзе ASO арганізавала ралі Цэнтральнай Еўропы, якое прайшло ў Румыніі і Венгрыі.

«Тур дэ Франс» быў заснаваны газетай L'Auto ў 1903 годзе. З-за вайны газета спыніла сваю дзейнасць. Пасля вайны Тур дэ Франс пераўшлі ўва ўласнасць L'Équipe (цяпер частка EPA). Пазней гонка перайшла ва ўласнасць ASO як кампаніі, якая заснавала газету.

Прэзідэнтам арганізацыі ёсць Патрык Клерк.

## Зноскі 
Катэгорыя:Ралі Дакар
Катэгорыя:Тур дэ Франс
Катэгорыя:Amaury Sport Organisation
Тур дэ Франс Фэм

**Тур дэ Франс Фэм** (фр. *Tour de France Femmes*) - гэта жаночая шматдзённая велагонка, якая праходзіць у Францыі з 2022 году. Арганізатарам з'яўляецца Amaury Sport Organisation, якая таксама праводзіць мужчынскую гонку Тур дэ Франс.

## Прызёрцы 
Жанчыны, якія перамагалі на Тур дэ Франс Фэм:

Катэгорыя:Велагонкі ў Францыі
Катэгорыя:Велагонкі
Катэгорыя:Жаночыя велагонкі
Катэгорыя:Шашэйны веласпорт
Катэгорыя:Тур дэ Франс
Катэгорыя:Тур дэ Франс Фэм
Pup play

**Pup play** (ад анг. *Гульня ў шчанюкоў*) — гэта разнавіднасць эратычных гульняў, калі партнёры апранаюцца ў сабакаў (часцей толькі ў маскі). Адзін з удзельнікаў выступае ў ролі сабакі, а другі ў ролі ягонага гаспадара, дрэсіроўшчыка або іншага сабакі.

## Паняцце 
Як паведамляе ''Men's Health'', puppy play - гэта "форма ролевай гульні па згодзе дарослых, папулярнай у гей-супольнасці, дзе людзі апранаюцца і ўвасабляюць характарыстыкі сабакі".

## Зноскі 
Катэгорыя:Сексалогія
Катэгорыя:БДСМ
Катэгорыя:Гей культура
Катэгорыя:ЛГБТ
Катэгорыя:Сексуальны фетышызм
Сезон 2016/2017 «Жамчужыны Палесся» Мазыр

У сезоне 2016—2017 жаночы валейбольны клуб «Жамчужына» з Мазыра прымаў удзел у наступных турнірах:
* Чэмпіянат Беларусі 2016/2017 ( **2 месца**).

## Склад каманды 
# Дар’я Аўрамчык (1999)
# Вікторыя Пятроўна Арцёмава (1993)
# Дар’я Іёнава (1989)
# Людміла Капітан (Кот) (1989)
# Ганна Копка (1988, к)
# Галіна Карнеева (1993)
# Таццяна Лапухіна (1982)
# Яна Мацак (1995)
# Вольга Маўшук (Лазіцкая) (1994)
# Святлана Парукова (Шапялевіч) (1990)
# Аксана Цяцера (Чэховіч) (1994)
# Паліна Фатулаева (1996)
# Ганна Шаўчэнка (1979)

## Трэнерскі штаб 
* Алена Іванаўна Міхаленка (начальнік каманды)
* Міхал Міхайлавіч Каваленка (галоўны трэнер)
* Сяргей Аляксеевіч Рута (старэйшы трэнер)
* Уладзімір Іванавіч Хамутоўскі (трэнер)
* Наталля Сяргееўна Багірава (трэнер-масажыст)
* Лізавета Рыгораўна Маскаленка (Глушак) (трэнер-аператар відэазапісу)
* Ларыса Аляксандраўна Кундас (адміністратар)
* Мікалай Дзмітрыевіч Кароль (лекар)
* Міхаіл Аляксандравіч Дыгун (псіхолаг)
* Тарэк Хусейн Жафар (асноўны спецыяліст)

## Гл. таксама 
* Сезон 2015/2016 «Жамчужыны Палесся» Мазыр
* Сезон 2017/2018 «Жамчужыны Палесся» Мазыр

## Спасылкі 
* ВК «Жемчужина Полесья» — история

2016/2017
Жамчужына Палесся
Катэгорыя:2016 год у Мазыры
Катэгорыя:2017 год у Мазыры
Абрыс

**Абрыс** (ад  — «чарцёж, план») — контур прадмета, нанесены на паперу з дапамогай ліній. 1) У геадэзіі — схематычны план участка мясцовасці з указаннем прамераў і тлумачальнымі надпісамі. Робіцца ад рукі ў полі пры некаторых метадах наземнай тапаграфічнай здымкі. Выкарыстоўваецца пры складанні дакладных тапаграфічных планаў, апазнаванні на аэраздымках пунктаў геадэзічнай сеткі, у турысцкіх паходах. 2) У архітэктуры 17 — 1-й паловы 18 стагоддзя — схематычная лінейная выява плана будынка без паказу яго канструкцый, таўшчыні сцен і г.д. У 2-й палове 18 стагоддзя заменены ахітэктурным праектам, з выкарыстаннем планаў, фасадаў, разрэзаў і інш., якія давалі нагляднае ўяўленне пра архітэктуру будынка. 3) У выяўленчым мастацтве — контурная выява прадмета, контур.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Чарчэнне
Джэні Эрпенбек

**Джэні Эрпенбек** (; нар. , , ГДР) — нямецкая пісьменніца і рэжысёр.

## Біяграфія 
Джэні Эрпенбек — дачка фізіка, філосафа і пісьменніка Ёна Эрпенбека і перакладчыцы з арабскай мовы Дорыс Кіліяс. Дзядуля — Фрыц Эрпенбек, бабуля — Хеда Цынер.

Джэні Эрпенбек скончыла сярэднюю школу ва Усходнім Берліне, ГДР і атрымала атэстат сталасці ў 1985 годзе. Два гады вучылася на пераплётчыка, затым працавала ў некалькіх тэатрах рэквізітарам і гардэробшчыцай.

У 1988—1990 гадах Джэні вывучала тэатральнае мастацтва ў Берлінскім універсітэце, затым вучылася на музычнага рэжысёра ў Вышэйшай школе музыкі імя Ганса Эйслера. Па заканчэнні вучобы ў 1994 годзе некаторы час працавала асістэнтам рэжысёра ў оперным тэатры Граца, з 1997 года самастойна працавала над пастаноўкамі ў тым жа тэатры.

З 1998 года працавала ў розных тэатрах Германіі і Аўстрыі, у тым ліку, у Ахене, Нюрнбергу і Берлінскай дзяржаўнай оперы.

У 1990-я гады Джэні Эрпенбек звярнулася да літаратурнай дзейнасці і напісала некалькі празаічных і драматычных твораў. Творы Эрпенбек перакладзены на многія мовы свету.

У Джэні Эрпенбек ёсць сын (нар. 2002).

У 2024 годзе за раман *«Кайрас»* атрымала Міжнародную Букераўскую прэмію, стаўшы першым аўтарам з Германіі, атрымаўшым гэту ўзнагароду. Прыз у памеры 50 тысяч фунтаў стэрлінгаў пісьменніца падзяліла з перакладчыкам рамана на англійскую мову Міхаэлем Хофманам.

## Творчасць 
* *Geschichte vom alten Kind*. Verlag Eichborn, Frankfurt am Main 1999, ISBN 3-8218-0784-9
* *Tand. Erzählungen*. Verlag Eichborn. Frankfurt am Main 2001, ISBN 3-8218-0696-6
* *Wörterbuch*. Verlag Eichborn. Frankfurt am Main 2004, ISBN 3-8218-0742-3
* *Heimsuchung*. Verlag Eichborn. Frankfurt am Main 2008, ISBN 978-3-8218-5773-2
* *Dinge, die verschwinden*. Galiani. Berlin 2009, ISBN 978-3-86971-004-4
* Хвали день к вечеру / *Aller Tage Abend*. Knaus Verlag, München 2012, ISBN 978-3-8135-0369-2
* *Katzen haben sieben Leben*. UA: 30. Januar 2000, Vereinigte Bühnen Graz; Frankfurt am Main: Verlag der Autoren
* *Leibesübungen für eine Sünderin*. UA: 27. März 2003, Deutsches Theater Berlin; Frankfurt am Main: Verlag der Autoren

## Літаратура 
* Heike Bartel, Elizabeth Boa (Hrsg.): Pushing at Boundaries. Approaches to Contemporary German Women Writers from Karen Duve to Jenny Erpenbeck. Amsterdam 2006, ISBN 978-90-420-2051-1 (englisch).
* Wiebke Eden: Sich mit Worten auszudrücken, war immer das Nächste. In: Keine Angst vor großen Gefühlen. Fischer-Taschenbuch-Verlag, Frankfurt am Main 2003, ISBN 3-596-15474-X, S. 13-32
Стэфан Лускіна

**Стэфан Лускіна** (; 31 снежня 1725, Віцебскае ваяводства, Вялікае Княства Літоўскае — 21 жніўня 1793) — матэматык і астраном, публіцыст; член ордэна езуітаў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1725 годзе на Віцебшчыне. Выпуск нік Віленскай акадэміі, ён вывучаў матэматыку і астраномію ў Вене (1750—1752). Пасля Вены вучыўся ў Рыме, а з 1757 г. — у Францыі. Пасля навучання вярнуўся ў Вільню. У 1759 г. пераехаў у Варшаву, выкладаў фізіку і астраномію ў езуіцкім калегіуме і кіраваў невялікай астранамічнай абсерваторыяй. У 1765 годзе выехаў у Францыю да двара караля Станіслава Ляшчынскага. Вярнуўся ў Варшаву ў 1767 годзе і прывёз з сабой вялікую колькасць якасных астранамічных прылад. У Варшаве заняў кафедру прафесара матэматыкі і астраноміі ў езуіцкім калегіуме. Неўзабаве ён стаў рэктарам гэтай установы. Памёр у 1793 годзе ў Варшаве.

## Зноскі 
Катэгорыя:Астраномы Польшчы
Катэгорыя:Езуіты
Дэхбарэз

**Дэхбарэз** — горад на поўдні Ірана, у правінцыі Хармазган. Адміністрацыйны цэнтр шахрэстана Рудан. Трэці па колькасці насельніцтва горад астана. Знаходзіцца на поўдні цэнтральнай часткі Хармазгана, на правым беразе ракі Рудханее-Рудан, на вышыні 191 метра над узроўнем мора. Размешчаны прыблізна за 85 кіламетраў на паўночны ўсход ад Бендэр-Абаса, адміністрацыйнага цэнтра астана і за 1060 кіламетраў на паўднёвы ўсход ад Тэгерана.

Катэгорыя:Гарады Ірана
Бендэр-Ленгэ

**Бендэр-Ленгэ** (перс. بندر لنگه‎) — партовы горад на поўдні Ірана, у астане Хармазган. Адміністрацыйны цэнтр шахрэста Бендэр-Ленгэ. Чацвёрты па колькасці насельніцтва горад астана. Знаходзіцца ў заходняй частцы Хармазгана, на раўніне Гермсір, на ўзбярэжжы Персідскага заліва. Бендэр-Ленгэ размешчаны прыблізна за 150 кіламетраў на паўднёвы захад ад Бендэр-Абаса, адміністрацыйнага цэнтра астана і за 1060 кіламетраў на паўднёвы ўсход ад Тэгерана.

Катэгорыя:Гарады Ірана
Ян Багамолец

**Ян Хрызастом Багамолец** (, Віцебскае ваяводства, Вялікае Княства Літоўскае — ) — каталіцкі рэлігійны дзеяч, філосаф; член ордэна езуітаў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся на Віцебшчыне ў 1724 годзе. Ступень магістра філасофіі ён атрымаў у Вільні, далей вывучаў астраномію ў Празе. Пасля выкладаў у Варшаўскім калегіуме. Назіраў камету 1769 года і па выніках назіранняў апублікаваў працу, у якой акрамя астранамічных дадзеных пра камету выклаў і астралагічнае тлумачэнне яе з’яўлення. Вядомасць яму прынесла барацьба з рознымі забабонамі, супраць якіх ён пісаў свае кнігі. Памёр у 1795 годзе.

## Зноскі 
Катэгорыя:Астраномы Польшчы
Катэгорыя:Езуіты
Катэгорыя:Папулярызатары навукі
Хаджыябад

**Хаджыябад** (перс. حاجی‌آباد‎) — горад у паўднёвай частцы Ірана, у астане Хармазган. Адміністрацыйны цэнтр аднайменнага шахрэстана. Размешчаны прыкладна за 100 км на поўнач ад горада Бендэр-Абас. Важную ролю ў эканоміцы горада адыгрывае вырошчванне цытрусавых.

Насельніцтва — 23220 чалавек (2012); 20 264 чалавекі (2006).

Катэгорыя:Гарады Ірана
Абсалютная вільготнасць паветра

**Абсалютная вільготнасць паветра** — колькасць вадзяной пары ў адзінцы аб’ёму паветра, адна з характарыстык вільготнасці паветра. Выражаецца ў грамах на кубічны метр. Вагаецца ад 0,1-1 г/м³ (зімой над мацерыкамі, у палярных шыротах) да 30 г/м³ і больш (у экватарыяльнай зоне). На Беларусі — ад 1,5 г/м³ зімой да 14 г/м³ летам.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Фізічныя велічыні
Катэгорыя:Метэаралогія
Кешм (горад)

**Кешм** (перс. قشم‎) — горад на поўдні Ірана, у правінцыі Хармазган. Адміністрацыйны цэнтр шахрэстана Кешм. Пяты па колькасці насельніцтва горад правінцыі. Знаходзіцца ў цэнтральнай частцы Хармазгана, на паўночным узбярэжжы аднайменнага вострава. Абсалютная вышыня — 0 метраў над узроўнем мора. Размешчаны за 23 км на поўдзень ад Бендэр-Абаса, адміністрацыйнага цэнтра астана і за 1070 кіламетраў на паўднёвы ўсход ад Тэгерана.

Катэгорыя:Гарады Ірана
Кіш (Хармазган)

**Кіш** (перс. كيش‎) — партовы горад на поўдні Ірана, у астане Хармазган. Уваходзіць у склад шахрэстана Бендэр-Ленгэ. Шосты па колькасці насельніцтва горад астана. Знаходзіцца ў заходняй частцы Хармазгана, на паўночным узбярэжжы аднайменнага вострава. Размешчаны  прыблізна за 230 кіламетраў на паўднёвы захад ад Бендэр-Абаса, адміністрацыйнага цэнтра астана і за 1040 кіламетраў на паўднёвы ўсход ад Тэгерана.

Катэгорыя:Гарады Ірана
Абсерваторыя Віленскага ўніверсітэта

**Абсерваторыя Віленскага ўніверсітэта** — астранамічная абсерваторыя, заснаваная ў Віленскай акадэміі ў 1753 годзе, чацвёртая па ліку ў Еўропе; у 1922 годзе наноў распачала дзейнасць на тэрыторыі цяперашняга парку Вінгіс у Вільні.

## Гісторыя 
Першым дырэктарам абсерваторыі стаў Тамаш Жаброўскі. Будаўніцтва вялося паводле распрацаванага ім плана. Абсерваторыя была надбудаваная над трохпавярховым паўночным корпусам калегіі, складалася з дзвюх узведзеных адза над другой залаў (чацвёрты і пяты паверхі будынка). Чацвёрты паверх займаў вялікую залу (цяпер Белая зала бібліятэкі Вільнюскага ўніверсітэта), дзе захоўваліся прыборы для астранамічных назіранняў і фізічных эксперыментаў, экспанаваліся навуковыя калекцыі, праводзіліся навучальныя заняткі. Надбудова над вялікай залай прызначалася для астранамічных назіранняў. Неабходныя астранамічныя прыборы паднімалі з вялікай залы ўверх праз люк.

У 1764 годзе будучы рэктар універсітэта Марцін Пачобут-Адляніцкі стаў дырэктарам астранамічнай абсерваторыі. Ён прабыў на гэтай пасадзе 44 гады.

Закрыццю абсерваторыі ў 1883 годзе папярэднічаў пажар. Таксама ў гэты час астранамічныя назіранні ў цэнтры горада сталі ўжо бадай немагчымымі з-за штучнага асвятлення.

## Літаратура 
* *Лаўрэш Л.* «І зорнае неба над галавой…»: Нарысы з гісторыі астраноміі. — Мінск: Лімарыус, — 2013. — 266 с.

Катэгорыя:Астранамічныя абсерваторыі
Катэгорыя:Віленскі ўніверсітэт
Джаск

**Джаск** (перс. جاسک‎) — горад у паўднёвай частцы Ірана, у астане Хармазган. Адміністрацыйны цэнтр шахрэста Джаск. Размешчаны на беразе Аманскага заліва, за 1690 км на поўдзень ад Тэгерана. Насельніцтва — 12757 чалавек (2012); 11 133 чалавекі (2006).

Катэгорыя:Гарады Ірана
Парсіян

**Парсіян** (перс. پارسیان‎) — горад у паўднёвай частцы Ірана, у астане Хармазган. Адміністрацыйны цэнтр шахрэстана Парсіян. Размешчаны на беразе Персідскага заліва. Раней горад называўся Гаўбендзі. Насельніцтва — 12088 чалавек (2012); 10 549 чалавек (2006).

Катэгорыя:Гарады Ірана
Бестэк

**Бестэк** () — горад у паўднёвай частцы Ірана, у астане Хармазган. Адміністрацыйны цэнтр шахрэста Бестэк. Насельніцтва — 9598 чалавек (2012); 8376 чалавек (2006). Насельніцтва горада гаворыць на дыялекце бестэкі мовы фарсі. Злучаны аўтамабільнай дарогай з горадам Бендэр-Ленгэ, размешчаным на беразе Армузскага праліва.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Ірана
Аграэкалогія

**Аграэкалогія** — раздзел экалогіі, прадметам якога з’яўляецца распрацоўка інструментаў, неабходных для атрымання якаснай сельскагаспадарчай прадукцыі ва ўмовах індустрыяльнай гаспадаркі, а такім чынам, якая ўлічвае спалучаныя з ім уздзеянні на навакольнае асяроддзе і супольнасці жывых арганізмаў, такія, як прымяненне хімічных і біялагічных угнаенняў, меліярацыя глеб, выпас жывёлы і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Экалогія
Агранулацыты

**Агранулацыты** ( — адмоўная часціца,  — «зярнятка» і  — «ёмішча») — лейкацыты, у цытаплазме якіх змяшчаюцца толькі азурафільныя гранулы, у адрозненне ад гранулацытаў, у якіх знаходзяцца і спецыфічныя, і неспецыфічныя (азурафільныя) гранулы.

Незярністыя лейкацыты дзеляцца на лімфацыты і манацыты. Лімфацыты — гэта аснова гумаральнага імунітэту. Пры трапленні ў арганізм вірусаў, бактэрый, чужароднага бялку ці іншых часціц (усё гэта мае адну агульную назву — антыгены) яны выпрацоўваюць антыцелы, прызначаныя менавіта для дадзенага канкрэтнага антыгена. Антыцелы, склейваючыся з антыгенам, утвараюць нерастваральныя комплексы, якія затым выводзяцца з арганізма.

Манацыты — гэта клеткі, якія з часам ператвараюцца ў макрафагаў. Макрафагі ўдзельнічаюць як у клеткавым імунітэце (паглынаюць вірусы і бактэрыі), так і ў гумаральным («дакладваюць» лімфацытам аб тым, што ў арганізме з’явіўся «вораг»).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Клеткі крыві
Dictyocaulus arnfieldi

**Dictyocaulus arnfieldi** — від круглых чарвей сямейства , упершыню апісаны Томасам Спенсерам Кобалдам у 1884 годзе.

Від паразітуе на  і выклікае дыктыякаўлёз. Таксама адзначаны ў відаў  і .

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1884 годзе
Катэгорыя:Паразіты коней
Катэгорыя:Дыктыякаўліды
Агранулацытоз

**Агранулацытоз** — паталагічны стан, пры якім назіраецца зніжэнне ўзроўню лейкацытаў (менш за 1·109/л) за кошт гранулацытаў (менш за 0,75·109/л) і манацытаў, павышаецца ўспрымальнасць арганізма да бактэрыяльных і грыбковым інфекцый.

У залежнасці ад патагенезу вылучаюць міелатаксічны агранулацытоз (цытастатычная хвароба) і імунны, які звязаны з утварэннем антыцелаў да экзагенных антыгенаў — гаптэнам (гаптэнавы, лекавы) агранулацытоз, або аўтаіммунны (пры калагенозах, лімфамах, вірусных гепатытах).

Гаптэнавы агранулацытоз можа ўзнікнуць у выніку прыёму дыякарба (дыямоксу), амідапірыну, антыпірыну, ацэтыльсаліцылавай кіслаты (аспірыну), метамізолу натрыю (анальгіна), барбітуратаў, ізаніязіду (тубазіду), мепратанідаку, мепрабамадану, індаметацыну, левамізолу, сульфаніламідаў, метыцыліну, трыметапрыму (уваходзіць у склад бактрыму), хінгаміну (хлорахіну), інсектыцыдаў, клазапіну (азалептыну) і інш.

Упершыню агранулацытоз быў апісаны ў 1922 годзе Вернерам Шульцам, у 1931 годзе незалежна ад яго — Р. Р. Краке. Шырокае выкарыстанне цытастатычнай тэрапіі (і медыкаментознай, і прамянёвай), а таксама вялікай колькасці новых лекавых сродкаў прывяло да павышэння частаты гэтага сіндрому.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Захворванні крыві