Пакт Рэрыха

**Пакт Рэрыха** (, ), таксама вядомы як **Дагавор аб ахове мастацкіх і навуковых устаноў і гістарычных помнікаў** ( ці **Вашынгтонскі Пакт** () — першы ў гісторыі міжнародны дагавор аб абароне культурнай спадчыны, які ўсталяваў перавагу аховы культурных каштоўнасцяў перад ваеннай неабходнасцю, падпісаны ў Вашынгтоне прадстаўнікамі дваццаці адной амерыканскай рэспублікі 15 красавіка 1935 года ў 12 гадзін дня.

## Пакт Рэрыха як міжнародны дагавор 
[thumb|right|200px|Дэлегаты Другой міжнароднай канферэнцыі, прысвечанай Пакту Рэрыха. [Бругэ, жнівень 1932 г.]]

### Пакт у гісторыі міжнароднага права абароны культурных каштоўнасцей 
Даследчыкі міжнароднага права, якое тычыцца абароны культурных каштоўнасцей (у тым ліку падчас вайны), вядуць яго гісторыю, пачынаючы з сярэдзіны 19 стагоддзя:
* Пункты аб абароне аб'ектаў культурных каштоўнасцяў у Дэкларацыях 1874 года (Lieber code і Брусельская канферэнцыя) і 1880 гадоў.
* Гаагскія канвенцыі 1899 і 1907 мелі пэўныя пункты па абароне культурных аб'ектаў, якія абавязвалі пазначаць такія аб'екты распазнавальнымі знакамі. Аднак вопыт Першай сусветнай вайны паказаў недастатковасць гэтых пунктаў для прадухілення разбурэнняў культурных аб'ектаў.
* У 1935 годзе 21 краіна Панамерыканскага саюза падпісвае Пакт Рэрыха, з іх 10 краін яго ратыфікуе. Для аб'ектаў аховы прапанаваны знак — Сцяг Свету.
* У 1939 годзе ўрады Бельгіі, Іспаніі, ЗША, Грэцыі і Нідэрландаў пад заступніцтвам Лігі Нацый выпусцілі праект Дэкларацыі і праект Міжнароднай Канвенцыі аб Абароне Помнікаў і Твораў Мастацтва падчас вайны. Як і Пакт Рэрыха гэтыя высілкі Лігі Нацый хутка з'ехалі на нішто з пачаткам Другой сусветнай вайны, у якой былі зменены тэхналогіі, тактыка і стратэгія вядзення вайны і з'явілася новая канцэпцыя «татальнай вайны».thumb|Падпісанне Пакта Рэрыха ў Белым Доме, Вашынгтон, ЗША. 15.04.1935
* Разбурэнні і марадзёрства Другой сусветнай вайны заахвоціла ў 1948 годзе ўрад Нідэрландаў ізноў падняць у наваствораным ЮНЕСКА пытанне аб неабходнасці прыняцця Канвенцыі па абароне культурных аб'ектаў. Генеральная Канферэнцыя ЮНЕСКА 1951 года прыняла рашэнне склікаць камітэт для складання праекта канвенцыі. Камітэт памкнуўся ў 1952 годзе і пасля прадставіў на разгляд праект Генеральнай канвенцыі.
* У маі 1954 года падпісваецца Гаагская канвенцыя, закліканая прадухіліць недапрацоўкі ўсіх папярэдніх міжнародных дагавораў. Гэтай канвенцыяй устаноўлены распазнавальны знак для ідэнтыфікацыі аб'ектаў аховы — завостраны знізу шчыт, падзелены на чатыры часткі сіняга і белага колеру.
* У 1972 годзе ЮНЕСКА была прынята Канвенцыя аб ахове сусветнай культурнай і прыроднай спадчыны, у якой было ўведзена абазначэнне «аб'ект сусветнай спадчыны» і ўпершыню абарона дакраналася не толькі культурнай, але і прыроднай спадчыны.

### Унікальнасць Пакта Рэрыха 
Пакт Рэрыха як міжнародны дагавор з'яўляецца першым міжнародным дакументам, які быў цалкам прысвечаны абароне культурных каштоўнасцяў, і які не ўтрымлівае абмоўку аб ваеннай неабходнасці.

## Гл. таксама 
* Мікалай Канстанцінавіч Рэрых
* Сцяг Свету
* Дзень Зямлі
* Якаб Буркхарт
* Гаагская канвенцыя 1954 года

## Спасылкі 
* Баренбойм П., Захаров А. Пакт Рериха в XXI веке: К 75-летию подписания Пакта Рериха. М.,Летний сад, 2010.ISBN 978-5-98856-113-2,(HTML, PDF)
* Barenboim P., Sidiqi N., *Bruges, the Bridge between Civilizations: The 75th Anniversary of the Roerich Pact* . М.,Letny Sad, 2010 (PDF).

Катэгорыя:Ахова гісторыка-культурнай спадчыны
Катэгорыя:Міжнароднае права
Катэгорыя:Падзеі 15 красавіка
Катэгорыя:1935
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы
Катэгорыя:Сусветная спадчына
Катэгорыя:Гісторыя Рэрыхаўскага руху