open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Нікодам Мусніцкі

**Нікодам Мусніцкі** (таксама Нікодым Мусніцкі, ; 16 лютага 1765, Упіцкі павет, Жамойць, Літва — 16 студзеня 1805, Полацк) — паэт, драматург, гісторык і педагог.

## Біяграфія 
Дзяцінства правёў у езуіцкім канвікце ў Полацку. Пасля курса рыторыкі ў Полацкім езуіцкім калегіуме паступіў у Полацкі навіцыят і 25 ліпеня 1781 г. далучыўся да Таварыства Ісуса. У 1782—1783 гг. вучыўся ў педагагічнай семінарыі ў Оршы і вывучаў філасофію ў Полацкім езуіцкім калегіуме. Выкладаў рыторыку і паэзію (1787—1788) у Мсціславе, а потым вярнуўся ў Полацк, каб прайсці курс тэалогіі. У 1791 г. быў высвечаны на ксяндза.

У 1792—1793 гг. — прафесар рыторыкі ў Полацку. Прэфект школ (1793—1794) у Оршы; рэгент канвікта, а потым прафесар філасофіі ў Віцебскім езуіцкім калегіуме (1795—1800) 15 жніўня 1798 г. даў манаскія абяцанні. З 1800 па 1805 гг. — прафесар тэалогіі, права і гісторыі ў Полацкім езуіцкім калегіуме.

Памёр 16 студзеня 1805 г. у Полацку.

## Творчасць 
Аўтар шэрагу драматычных твораў, у т.л. дыдактычных камедый «Дзівак» (*«Dziwak»*, 1800) і «Падазронасць» (*«Podejrzliwość»* 1802), класіцыстычнай трагедыі «Тэатральныя забаўкі» (*«Zabawki teatralne»*, у 2-х тт., 1803), і паэтычных зборнікаў (*«Poetyckie zabawki»*, 1803 і *«Drobniejsze poetyckie zabawki»*, 1804). Драматычныя творы пісаліся на патрэбу школьнага езуіцкага тэатра, які быў вельмі модны ў XVIII ст. і стаў асновай развіцьця тэатру наогул. Большасьць п’ес напісаных Н. Мусьніцкім характэрныя менавіта для школьнага тэатру і маюць павучальны-дыдактычны характар).

Займаўся вывучэннем гісторыі беларускіх езуітаў, якім прысвяціў працу *«Historia Societatis Iesu Rossiacae, conservatae in Alba Russia et propagatae»*.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Глагоўская, Л. «Historyograf białoruski Muśnicki pisze…» / Л. Глагоўская // Czasopis.pl 

Катэгорыя:Багасловы Польшчы
Катэгорыя:Езуіты Польшчы
Катэгорыя:Драматургі Польшчы
Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы
Катэгорыя:Педагогі Польшчы
Катэгорыя:Мовазнаўцы Польшчы
Катэгорыя:Паэты Польшчы
Катэгорыя:Паэты Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Драматургі XVIII стагоддзя
Куба (горад)

**Куба** () — горад у Азербайджане, за 168 км на паўночны захад ад Баку, адміністрацыйны цэнтр Губінскага раёна. Размяшчаецца на паўночна-ўсходніх схілах гары Шахдаг, на вышыні 600 м над узроўнем мора, на правым беразе ракі Кудыял-чай, за 28 км на паўднёвы захад ад чыгуначнай станцыі Хачмаз.
## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Гарадыз

**Гарадыз** () — горад у Фізулінскім раёне Азербайджана, размешчаны на левым беразе ракі Аракс. Да 2007 года быў пасёлкам гарадскога тыпу.

Падчас Карабахскай вайны пасёлак стаў арэнай жорсткіх баёў. 24 кастрычніка 1993 года горад Гарадыз быў узяты армянскімі войскамі, што было пазначана ў рэзалюцыі Савета Бяспекі ААН № 884 ад 12 лістапада 1993 года як акупацыя.

5 студзеня 1994 года, у выніку контрнаступлення, азербайджанская армія аднавіла кантроль над пасёлкам. 23 кастрычніка 2007 года прэзідэнт Азербайджана Ільхам Аліеў пацвердзіў закон № 468 Мілі Меджліса, згодна з якім пасёлку гарадскога тыпу Гарадыз быў прысвоены статус горада.

Канцавая чыгуначная станцыя на лініі ад Баку.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Гёйтэпэ

**Гёйтэпэ** () — горад у Джалілабадскім раёне Азербайджанскай Рэспублікі, размешчаны на Ленкаранскай нізіне, за 6 км ад чыгуначнай станцыі Масалы на лініі Асманлы-Новыя — Астара.

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Гаранбой

**Гаранбой** () — горад у Азербайджане, адміністрацыйны цэнтр Гаранбойскага раёна. Размешчаны на паўночным захадзе краіны, паблізу чыгуначнай станцыі.

## Гісторыя 
8 верасня 1938 года сяло Гаранбой было пераназвана ў пасёлак гарадскога тыпу Касум-Ісмаілаў, у гонар рэвалюцыянера Касума Ісмаілава. У 1966 годзе пасёлак атрымаў статус горада, а ў 1991 годзе гораду была вернута яго гістарычная назва.

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Джэбраіл

**Джэбраіл** — населены пункт у Азербайджане, адміністрацыйны цэнтр Джэбраільскага раёна. Размешчаны за 14 км ад чыгуначнай станцыі Махмудлы, за 15 км на поўнач ад мяжы з Іранам.
 
## Гісторыя 
У савецкі час быў адміністрацыйнай адзінкай Джэбраільскага раёна Азербайджанскай ССР.

У выніку Карабахскай вайны ў жніўні 1993 года перайшоў пад кантроль непрызнанай НКР.

4 кастрычніка 2020 года Прэзідэнт Азербайджанскай Рэспублікі Ільхам Аліеў заявіў, што азербайджанская армія ўзяла горад Джэбраіл і некалькі вёсак Джэбраільскага раёна.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Хыналыг

**Хыналыг** (, ) — сяло ў Кубінскім раёне Азербайджана, размешчанае на вышыні 2100—2200 метраў вышэй за ўзровень мора, над ракой Кудыялчай. Знакаміта дзякуючы сваёй мове, своеасаблівым звычаям і традыцыям. У нашы дні ў с. Хыналыг пражывае каля дзвюх тысяч жыхароў. Амаль усё насельніцтва з’яўляецца карэнным.

Хыналыгцы — нашчадкі насельніцтва старажытнай Каўказскай Албаніі. Першыя згадкі пра іх у пісьмовых крыніцах адносяцца да XVIII стагоддзя. Да XIX стагоддзя Хыналыг уваходзіў у склад Шырванскага, з другой паловы XVIII стагоддзя — Кубінскага ханства.

Турызм.

Катэгорыя:Населеныя пункты Азербайджана
Андрэй Берант

**Андрэй Берант** (; 21 верасня 1730, Вармія – 10 студзеня 1805, Інфлянты) – дзеяч рымска-каталіцкага касцёла і педагог.

## Біяграфія 
У маладыя гады прыбыў у Вільню i тут 15 жніўня 1746 г. уступіў у Таварыства Ісуса. Пасля высвячэння на ксяндза выкладаў у Полацкім езуіцкім калегіуме (1758-1760, 1766-1769), у школах езуітаў у Плоцку і Бабруйску, і, нарэшце, з 1771 па 1776 гг. стаў суперыёрам  езуіцкай рэзідэнцыі ў Мсціславе.

Пасля ліквідацыі Таварыства Ісуса папам Кліментам XIV (1773), нягледзячы на працяг існавання арганізацыі ў Расійскай імперыі, у 1776 г. вырашыў пакінуць Ордэн і неўзбаве быў прызначаны настяцелем Мсціслаўскай парафіі. Адсюль С.І.Богуш-Сестранцэвіч перавёў яго ў Магілёў, наблізіў да сябе i прызначыў канонікам толькі што арганізаванага магілёўскага капітула. У далейшым Берант фактычна кіраваў епархіяй. Пасля ўвядзення Богуша-Сестранцэвіча ў сан мітрапаліта быў прызначаны ў кастрычніку 1797 г. афіцыялам (кіраўніком) Магілёўскай кансісторыі (1797-1805). У 1802 г. стаў кіеўскім вікарным епіскапам, а ў 1804 г. быў пераведзены на пасаду магілёўскага епіскапа-суфрагана.

## Літаратура 
* Асветнікі зямлі Беларускай: Энцыкл. даведнік / Рэдкал.: Г. П. Пашкоўскі і інш.; Маст. У. М. Жук. — Мінcк: БелЭн, 2001.
* *Попов, М. А., Ганчар, А. И.* Митрополит С. Богуш-Сестренцевич: формирование правительственной политики по отношению к Римско-католической церкви на белорусских землях (конец XVIII — первая четверть XIX в.): монография / М. А. Попов, А И. Ганчар. — Гродно: ГГАУ, 2012. — 278 с. ISBN 978-985-6784-99-9
* Giżycki, J.M. Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół odniej zależnych / J.M. Giżycki. – Kraków: Druk. W. Anczyca i spółki, 1905. – 288 s.

Катэгорыя:Выкладчыкі Полацкага езуіцкага калегіума
Катэгорыя:Езуіты Беларусі
Пучаж

**Пучаж** () — горад раённага значэння ў Іванаўскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Пучажскага раёна. Размешчаны на беразе Горкаўскага вадасховішча, за 157 км на ўсход ад Іванава, за 143 км на паўночны захад ад Ніжняга Ноўгарада.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Іванаўскай вобласці
Юр’евец

**Юр’евец** () — горад (з 1225) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Юр’евецкага раёна Іванаўскай вобласці Расіі. Горад размешчаны на правым беразе Волгі (Горкаўскае вадасховішча) і насупраць вусця ракі Унжы, за 159 км на паўночны ўсход ад Іванава, за 58 км ад чыгуначнай станцыі Кінешма. 
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Мікалай Міхайлавіч Арнольд — энтамолаг

Катэгорыя:Гарады Іванаўскай вобласці
Куба (значэнні)

**Куба**:
* Куба — астраўная дзяржава.
* Куба — востраў на поўначы Карыбскага мора.
* Куба — горад у Азербайджане.
* Куба (Кабардзіна-Балкарыя)
## Асобы 
* Людвік Куба — чэшскі жывапісец.
* Радрыга Куба — перуанскі футбаліст.
* Філіп (Піліп) Куба — чэшскі хакеіст.
Мікалай Кміціц

**Мікалай Кміціц** (; 1601, Віцебшчына — 24 лютага 1632, Вільня) — новалацінскі паэт і педагог.

## Біяграфія 
Нарадзіўся на Віцебшчыне. У 1617 г. уступіў у Таварыства Ісуса. Вывучаў у Полацкім езуіцкім калегіуме паэтыку пад кіраўніцтвам Мацея Казіміра Сарбеўскага і рыторыку (1619—1621), а ў Пултуску — філасофію (1621—1624). Вярнуўся ў Полацк, дзе год працаваў выкладчыкам паэтыкі. Быў запрошаны выкладаць паэтыку ў Віленскую акадэмію (універсітэт). У 1628—1632 гг. слухаў там лекцыі па тэалогіі. Памёр і пахаваны ў Вільні.

## Паэтычная творчасць 
У Віленскай акадэміі з ініцыятывы Кміціца склаўся гурток гуманістычнага кірунку, у які ўвайшлі найбольш здольныя знаўцы красамоўства і паэзіі (Жыгімонт Лаўксмін, Ян Рывоцкі, Томаш Клягэ і інш.). Вынік дзейнасці гуртка — створаныя яго ўдзельнікамі паэтычныя творы, якія выдаваліся пад агульнай назвай ад імя акадэміі. Частка твораў Кміціца была надрукавана, але частка засталася ў рукапісах, і лёс іх невядомы..

Кміціц — найбольш верагодны аўтар гераічнай паэмы пра смерць Язафата Кунцэвіча (*«Iosaphatidos sive de nece B. Iosaphat Kuncewicz … libri tres»* («Язафатыда, або Пра забойства Язафата Кунцэвіча, … у трох кнігах»), Вільня, 1628). Таксама вядомыя панегірыкі Кміціца ў гонар М. К. Сарбеўскага, каноніка віленскага Юрыя Тышкевіча і інш.

## Ацэнка творчасці 
Талент Кміціца высока цаніў яго настаўнік — Сарбеўскі. Даследчыкі літаратуры В. Каяловіч і Ф. Бянтоўскі адносяць яго да відных дзеячаў Віленскай акадэміі. Каяловіч параўноўваў паэзію Кміціца з паэзіяй Сарбеўскага. Энцыклапедычны слоўнік Бракгауза і Ефрона называе Кміціца *«адным з лепшых лацінскіх паэтаў XVII ст.»*

## Літаратура 
* Асветнікі зямлі Беларускай: Энцыкл. даведнік / Рэдкал.: Г. П. Пашкоўскі і інш.; Маст. У. М. Жук. — Мінcк: БелЭн, 2001. — 496 с.
* Дорошкевич, В. И. Новолатинская поэзия Белоруссии и Литвы: Первая половина ХVІ века / В. И. Дорошкевич. — Минск: Наука и техника, 1979. — 208 с.
* Кмицич, Миколай // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.).— СПб., 1890—1907.
* Некрашэвіч-Кароткая, Ж. В. Агіяграфічная паэма ў лацінамоўнай літаратуры Беларусі XVI — першай паловы XVII ст. / Ж. В. Некрашэвіч-Кароткая // Веснік Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы. Серыя 3. Філалогія. Педагогіка. Псіхалогія. — 2012. — № 2 (135). — С. 6-12.

Катэгорыя:Выпускнікі Полацкага езуіцкага калегіума
Катэгорыя:Выкладчыкі Полацкага езуіцкага калегіума
Катэгорыя:Езуіты Беларусі
Арцеміа Франкі

**Арцеміа Франкі** (, 8 студзеня 1922 — 12 жніўня 1983) — італьянскі футбольны функцыянер.

Арцеміа Франкі нарадзіўся ў Фларэнцыі ў студзені 1922 года, у 1943—1944 гг. ваяваў у італьянскіх арміі, пасля вайны працаваў выканаўчым дырэктарам у фірме *Angelo Bruzzi.* З 1960-х гг. стаў працаваць спартыўным мэнэджарам «Фіярэнціны».

У 1967—1976 і 1978—1980 гадах Арцеміа Франкі быў прэзідэнтам Федэрацыі футбола Італіі, у 1972—1983 гадах узначальваў УЕФА, у 1974—1983 гадах быў членам Выканаўчага камітэта ФІФА.

12 жніўня 1983 года Арцеміа Франкі загінуў у аўтамабільнай катастрофе каля Сіены. У яго гонар стадыёны ў Фларэнцыі і Сіене; таксама праводзіўся Кубак Арцеміа Франкі, названы ў яго гонар. У 2011 годзе ён быў пасмяротна ўведзены ў Залу славы італьянскага футбола.

Катэгорыя:Прэзідэнты УЕФА
Анхель Марыя Вільяр

**А́нхель Марыя Вілья́р Ліёна** (; нар. 21 студзеня 1950, Більбаа) — іспанскі футбаліст і спартыўны функцыянер.

## Біяграфія 
З 1988 года займае пост прэзідэнта Федэрацыі футбола Іспаніі. Віцэ-прэзідэнт УЕФА (1992) і ФІФА (2002) Старшыня судзейскага камітэта Саюзу еўрапейскіх футбольных асацыяцый. Быў ініцыятарам супольнай заяўкі Іспаніі і Партугаліі на правядзенне чэмпіянату свету 2018 года.

Пасля скандальнай адстаўкі Мішэля Плаціні з посту прэзідэнта УЕФА ў кастрычніку 2015 года Вільяр стаў выконваючым абавязкі кіраўніцтва арганізацыі. 2 верасня ФІФА зацвердзіла спіс з трох кандыдатаў на вакантную пасаду. Сярод іх быў і Анхель Марыя Вільяр. Выбары адбыліся 14 верасня 2016 года. Перадвыбарная праграма Вільяра не прадугледжвала кардынальных перамен. Яна накіравана на ўмацаванне асноў еўрапейскага футбола і вяртанне лідарства, якое інстытуты, такія як ФІФА, згубілі з-за фінансавых скандалаў. Вільяр хацеў для УЕФА незалежнасці ад вырашэнняў палітыкаў, забяспечванні празрыстасці эканомікі, уключаючы зарплаты прэзідэнта і кіраўніцтва. Вертыкаль прыняцця вырашэнняў павінна выглядаць наступным вобразам: УЕФА, нацыянальныя асацыяцыі, лігі і клубы. Гэтая схема забяспечыць поўную празрыстасць. У выбарах 14 верасня не ўдзельнічаў. Пакінуў пост пасля выбрання прэзідэнтам УЕФА славенца Аляксандара Чэферына.

Па распараджэнню суддзі Санцьяга Педраса у хаду паліцэйскай аперацыі 18 ліпеня 2017 года Анхель Марыя Вільяр быў арыштаваны разам з сынам Горкай і віцэ-прэзідэнтам па эканамічным пытанням Каралеўскай іспанскай футбольнай федэрацыі Хуанам Падронам і змешчаны ў турму Сато дэль Рэаль па падазрэнню ў здзяйсненні эканамічных злачынстваў.

## Дасягненні 
### Камандныя дасягненні 
**Атлетык Більбаа**

* Уладальнік Кубка Іспаніі: 1972/73
* Фіналіст Кубка Іспаніі: 1976/77
* Фіналіст Кубка УЕФА: 1976/77

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* (англ.)
* Ángel María Villar | EL PAÍS
* Spain stats at Eu-Football
* RFEF profileachievements  (ісп.)
* FIFA.com profile 

Катэгорыя:Ігракі ФК Атлетык Більбаа
Катэгорыя:Ігракі зборнай Іспаніі па футболе
Катэгорыя:Прэзідэнты УЕФА
Катэгорыя:Нарадзіліся 21 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1950 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Більбаа
Катэгорыя:Спартсмены паводле алфавіта
Катэгорыя:Футбалісты Іспаніі
Катэгорыя:Футбалісты паводле алфавіта
Часіў Яр

**Ча́сіў Яр** () — горад у Данецкай вобласці Украіны, падпарадкаваны Бахмуцкаму гарадскому савету. У 1938 годзе Часаў Яр атрымаў статус горада.

Чыгуначная станцыя. Размешчаны ў паўночнай частцы вобласці на канале Северскі Данец — Данбас.

У Часавым Яры ў савецкі час быў найбуйнейшы ва Украіне і адзін з найбуйнейшых у СССР камбінат вогнетрывалых вырабаў, які паўстаў на базе багатага радовішча высакаякасных вогнетрывалых глін.

## Вядомыя ўраджэнцы 
* Іосіф Кабзон (1937—2018), савецкі і расійскі эстрадны спявак, народны артыст СССР (1987).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Данецкай вобласці
Сандар Баркс

**Сандар Баркс** (: 10 лістапада 1912, Сегед - 7 студзеня 2010 года, Будапешт) - венгерскі спартыўны функцыянер, часовы прэзідэнт УЕФА.

Па прафесіі інжынер-будаўнік, у 1948-1963 гадах кіраваў венгерскай футбольнай федэрацыяй. Працаваў таксама ў УЕФА і ФІФА. У 1972 годзе стаў выконваючым абавязкі прэзідэнта УЕФА пасля смерці швейцарцы Густава Відэркера. Годам пазней балатаваўся на пасаду паўнапраўнага прэзідэнта УЕФА, але саступіў на выбарах італьянцу Арцеміа Франкі. У перыяд 1972-1973 гадах у таксама займаў пасаду віцэ-прэзідэнта ФІФА. У склад выканаўчага камітэта ФІФА уваходзіў у 1972-1973 гады і 1975-1976 гадах. Быў членам арганізацыйнага камітэта фіналу чэмпіянату свету ў Германіі ў 1974 годзе.

У 1980 годзе быў удастоены звання ганаровага члена УЕФА (як трэцяя асоба ў гісторыі).

## Спасылкі 
* Andrzej Gowarzewski, *Encyklopedia piłkarskich mistrzostw świata*, Wydawnictwo «Sport i Turystyka», Warszawa 1990

Катэгорыя:Прэзідэнты УЕФА
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сегедзе
Бітва пры Азьяга

***Бі́тва пры Азья́га** або **Трэ́нцінская апера́цыя **(15 мая — 25 чэрвеня 1916)* — адна з найважнейшых аперацый на Італьянскім фронце падчас Першай сусветнай вайны.

## Падрыхтоўка да наступу 
Наступ у Трэнціна выглядаў вельмі прывабным для аўстра-венгерскага камандавання. У выпадку паспяховага правядзення аперацыі, магла быць акружаная асноўная частка італьянскіх войскаў на рацэ Ізонца, што нават магло вывесці Італію з вайны. Для гэтага Аўстра-Венгрыя засяродзіла на Трэнцінскім накірунку каля 200 батальёнаў і 2000 гармат. Войскі былі падзеленыя на 2 арміі, пад агульным камандаваннем эрцгерцага Яўгена Аўстрыйскага. Італьянскае камандаванне ведала пра тое, што рыхтуецца наступ, аднак, з прычыны таго, што расійскія войскі ў гэты час пачалі наступленне ў Галіцыі, лічылася, што аўстрыйцы не рызыкнуць пачаць аперацыю. Тым больш, камандуючы італьянскімі войскамі Кадорна ў гэты час планаваў новае наступленне на Ізонца. На Трэнцінскім накірунку размяшчалася 1-я італьянская армія, якая не была ў поўнай меры гатова да абароны. Тут было ўсяго 160 батальёнаў і 623 гарматы.

## Наступ 
Наступленне пачалося 15 мая, магутная артылерыйская падрыхтоўка знішчыла італьянскія абарончыя ўмацаванні. Надыходзячая пяхота адкінула італьянцаў на 3—20 км углыб абароны. Аўстра-венгерскія войскі працягвалі наступ у накірунку на Азьяга. 27 мая наступ паменшыўся і, нягледзячы на тое, што аўстрыйцы прыцягнулі на фронт новыя сілы, 30 мая канчаткова спынілася. На Усходнім фронце пачаўся Брусілаўскі прарыў, які прымусіў аўстра-венгерскае камандаванне перакінуць сілы з Італьянскага фронту на Усход.

Падчас бітвы пры Азьяга ішлі баі і ў раёне Ізонца, дзе для ўводу італьянцаў у зман адбываліся шырокія дэманстратыўныя дзеянні — моцны артылерыйскі агонь, атакі па некалькіх напрамках, бамбаванне з паветра важных чыгуначных збудаванняў і буйных камандных пунктаў. Тут 14 мая была праведзена першая хімічная атака на Італьянскім фронце, якая вывела са строю 6300 італьянскіх салдат.

У ходзе наступлення пры Азьяга Кадорна ўзмацніў абарону 1-й італьянскай арміі перакідкай пяці карпусоў, што дазволіла італьянцам 16 чэрвеня перайсці ў контрнаступленне. Аслабленыя з-за перакідання значных сіл у Галіцыю аўстра-венгерскія войскі пачалі адыход на ранейшыя пазіцыі.

На гэтым бітва пры Азьяга скончылася, абодва бакі панеслі цяжкія страты. Паражэнне італьянцаў у Трэнціна пакінула моцнае ўражанне на грамадскасць краіны, за паражэнне урад быў вымушаны сысці ў адстаўку.

Нягледзячы на цяжкія страты, Кадорна не спыніў падрыхтоўку да чарговага (ужо шостага) наступу на Ізонца, які неўзабаве і адбыўся.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* "Sacrario militare di Asiago-Leiten e museo del Sacrario". Itinerari della Grande Guerra.

Катэгорыя:Канфлікты 1916 года
Катэгорыя:Бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Бітвы ў Італіі
Катэгорыя:Аўстра-Венгрыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Італія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Бітвы Аўстра-Венгрыі
Катэгорыя:Бітвы Італіі
Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Віктар Емяльянаў

**Віктар Емяльянаў**:
* Віктар Андрэевіч Емяльянаў (нар. 1948) — беларускі вучоны ў галіне мікраэлектронікі. Заслужаны вынаходнік Рэспублікі Беларусь (2008).
* Віктар Ніканавіч Емяльянаў — беларускі архітэктар.
HMS E23

**HMS E23** — брытанская падводная лодка тыпу E. Пабудавана ў 1914—1915 гадах кампаніяй Vickers, на верфі Бараў-ін-Фёрнас, дзе судна было спушчана 18 верасня 1915 года. Яна пачала службу ў Каралеўскім флоце 6 снежня 1915 года.

Падчас Першай сусветнай вайны была размешчана ў Харыджы, дзе была ўключана ў Восьмую падводную флатылію.

19 жніўня 1916 года E23 атакавала і пашкодзіла нямецкі дрэдноўт  (20 000 тон), які быў выключаны з баёў у Балтыйскім моры да пачатку кастрычніка 1916 года.

У 1922 годзе лодка была прададзена на металалом.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Okręty podwodne typu E на старонке Battlecruisers.co.uk 
* HMS E23, Submarines Association, Barrow-in-Furness Branch
* E Class Coastal Submarine   

Катэгорыя:Падводныя лодкі Вялікабрытаніі тыпу E
Катэгорыя:Падводныя лодкі Вялікабрытаніі ў Першай сусветнай вайне
Ермаковічы (архітэктары)

**Філон** і **Елізар Ермаковічы** — беларускія дойліды першай паловы XVII ст. Жылі ў вёсцы Грычына (Дзяржынскі раён). Разам з дойлідамі Ільёй і Антонам Зезгуламі і Маркам будавалі сядзібы і палацы Койданаўскага графства.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XVII стагоддзя
Катэгорыя:Постаці Грычына
Катэгорыя:Архітэктары Вялікага Княства Літоўскага
Пётр Палікарпаў

**Пётр Палікарпаў** ( — ?) — расійскі і беларускі інжынер-архітэктар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1820 годзе.

Навучаўся ў Пецярбургскім будаўнічым вучылішчы ў 1837-43 гадах і па заканчэнні курса быў прызначаны ў г. Брэст-Літоўск на пасаду гарадскога архітэктара.

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Архітэктары Брэста
Катэгорыя:Галоўныя архітэктары Брэста
Аляксандар Чэферын

**Аляксандар Чэферын** (; нар. 13 кастрычніка 1967 года, Любляна, СФРЮ) — славенскі юрыст і спартыўны функцыянер, 7-ы прэзідэнт УЕФА (з 14 верасня 2016 года).

## Кар'ера 
Аляксандар Чэферын атрымаў вышэйшую адукацыю ў вобласці юрыспрудэнцыі ў Люблянскім універсітэце. Затым працаваў у сямейнай адвакацкай канторы, дзе праявіў цікавасць да абароны правоў прафесійных спартсменаў і спартыўных клубаў. Пазней прыняў у свайго бацькі бразды праўлення і стаў дырэктарам фірмы.

### Кіраўніцкая дзейнасць 
Дзейнасць у славенскім футболе пачалася ў 2005 году, калі ён стаў супрацоўнічаць з праўленнем клуба «Ліція», аднаго з вядучых футзальных клубаў Славеніі. З 2005 года — член выканкама любіцельскай каманды «Любляна Лоерс», з 2006 па 2011 год — сябра праўлення люблянскай «Алімпіі».

З 2011 года — прэзідэнт Футбольнага саюзу Славеніі, у лютым 2015 года пераабраны на другі тэрмін. Таксама з 2011 па 2016 год — віцэ-старшыня Юрыдычнага камітэта УЕФА.

### Прэзідэнт УЕФА 
14 верасня 2016 года абраны 7-м Прэзідэнтам УЕФА. Яго кандыдатура набрала 42 галасы з 55 магчымых. Аўтаматычна Чэферын стаў віцэ-прэзідэнтам Міжнароднай федэрацыі футбола (ФІФА).

У красавіку 2017 года УЕФА зацвердзіў шэраг прапанаваных Чэферынам мер у вобласці добрасумленнага ўпраўлення, уключаючы абмежаванне максімальнага тэрміну паўнамоцтваў прэзідэнта УЕФА і членаў выканкама УЕФА, а таксама ўмова, што кандыдаты на месца ў выканкаме УЕФА павінны займаць актыўны пост у сваіх асацыяцыях (прэзідэнт, віцэ-прэзідэнт, генеральны сакратар ці выканаўчы дырэктар).

Чэферын ставіць задачу развіць поспех уведзенай ў 2009 году сістэмы фінансавага «фэйр-плэй» УЕФА.

## Асабовае жыццё 
Валодае славенскай, англійскай і італьянскай мовамі. Жанаты, мае трох дзяцей.

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце УЕФА

Катэгорыя:Выпускнікі Люблянскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Прэзідэнты УЕФА
Валянцін Піліпавіч Ждановіч

**Валянцін Піліпавіч Ждановіч** (, г. Кумайры, Армянская ССР — , Гомель) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыў у 1934 годзе Інстытут інжынераў прамысловага будаўніцтва ў Ленінградзе. З 1934 па 1940 г. працаваў у Горлаўцы Данецкай вобласці, Куйбышаве. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Да 1946 года працаваў у будаўнічых і праектных арганізацыях гарадоў Пугачова, Днепрапятроўска, Запарожжа.

3 1946 года ў Гомелі: старшы прараб, начальнік участка будаўнічага ўпраўлення № 19 міністэрства шляхоў зносін, з 1949 года галоўны інжынер Гомельскага філіяла інстытута «Белдзяржпраект», з 1957 па 1975 г. дацэнт кафедры прамысловых і грамадзянскіх збудаванняў Беларускага інстытута інжынераў чыгуначнага транспарту.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1935 года.

## Творчасць 
Запраектаваў будынкі гасцініцы ў Горлаўцы і лабараторыі гідравузла ў Куйбышаве.

Асноўныя работы на Беларусі: рэканструкцыя і надбудова чыгуначнага вакзала (1941, у сааўт.), праект прыбудовы да гасцініцы «Сож» (1948),  21-кватэрны жылы дом Беларускага рачнога параходства (1949), 4-павярховы жылы дом па вуліцы Савецкай і  36-кватэрны па Леніна (1951), 70-кватэрны па вул. Леніна і Савецкай (1952) - усе ў Гомелі), кінатэатр у Рагачове (1951), комплекс дзіцячай бальніцы ў Маладзечне (1952).

## Узнагароды 
Узнагароджаны медалямі.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Гомеля
Катэгорыя:Архітэктары Горлаўкі
Катэгорыя:Архітэктары Куйбышава (Новасібірская вобласць)
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Уладзімір Мікітавіч Еўдакімаў

**Уладзімір Мікітавіч Еўдакі́маў** (, Об, Новасібірская вобласць — чэрвень 2018, Гродна) — беларускі архітэктар. Заслужаны архітэктар Беларусі (1988). Правадзейны член Беларускай акадэміі архітэктуры (1996).

## Біяграфія 
Скончыў у 1971 годзе архітэктурны факультэт Новасібірскана інжынерна-будаўнічага інстытута. У 1967—1971 гадах працаваў у Інстытуце «Сібакадэмпраект» Новасібірска. У 1971—2004 гадах працаваў у інстытуце «Гроднаграмадзянпраект» (старшы архітэктар, кіраўнік групы, галоўны архітэктар праектаў, кіраўнік архітэктурна-канструктарскага аддзела, намеснік дырэктара, галоўны спецыяліст па архітэктуры).

У 2005 годзе прызначаны старшынёй Дзяржаўнай экзаменацыйнай камісіі Брэсцкага дзяржаўнага тэхнічнага ўніверсітэта па спецыяльнасці Г.11.15.00-Архітэктура

У 1992 года ўключаны ў склад Камітэта па дзяржаўных прэміях Рэспублікі Беларусь у вобласці літаратуры, мастацтва і архітэктуры.

У 1996 годзе выбраны правадзейным членам Беларускай акадэміі архітэктуры.

## Творчасць 
]]
Асноўныя работы (у аўтарскім калектыве): у Гродне — Дом піянераў і школьнікаў (1976), мікрараён па вул. Чайкінай (1975), праект забудовы пас. Меляховічы Дзятлаўскага раёна (1978, бронзавы медаль ВДНГ СССР) (1976) у г. Гродна, 102-кватэрны жылы дом па вул. Горкага ў г. Гродна (сааўтары А. Пархута, І. Абухаў, Т. Бутакова), праект групы 5-11 павярховых жылых дамоў па вул. Савецкіх Пагранічнікаў у г. Гродна (сааўтары А. Пархута, І. Абухаў, Т. Бутакова), 9-павярховы 37-кватэрны жылы дом у г. Ліда, 13-павярховы інтэрнат 19-га трэста на 500 месцаў з актавай залай і сталовай (1982; сааўтар В. Шапавалаў) і інтэрнат завода «Электравырабаў» (1983, абодва ў сааўтарстве) у Лідзе; дом для маласямейных (1984, сааўтары Л. Вільчко, М. Бярэзін, М. Куняўскі) у Смаргоні, праект гарадка «Рось» Ваўкавыскага раёна (сумесна з інстытутам «Мінскграмадзянпраект»; сааўтары А. Пархута, А. Тараненка, М. Жучко, А. Быстроў, М. Куняўскі, Т. Макарэвіч, І. Мазнічка, В. Васілюк) і інш.

## Узнагароды 
Узнагароджаны Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР (1984), медалём «Ветэран працы» (1990). 

У 1991 годзе прысуджана прэмія Савета Міністраў за праектаванне і рэалізацыю будаўніцтва 3-х зальнага кінатэатра ў г. Гродна, у 1998 годзе — Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры за праектаванне і будаўніцтва гарадка Рось, у 1999 г. — прэмія імя У. А. Караля за праектаванне і будаўніцтва добраўпарадкавання г. Навагрудка.

## Літаратура 
* 
* 
* А. П. Госцеў, В. В. Швед // Кронан . Летапіс горада на Нёмане (1116—1990 гг.). — Гродна: НВК «Пергамент», 1993. −320 с.

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Гродна
Катэгорыя:Архітэктары Ліды
Катэгорыя:Архітэктары XXI стагоддзя
Андрэй Рыгоравіч Ніканаў

{{Ваенны дзеяч
|імя              = Андрэй Рыгоравіч Ніканаў
|арыгінал імя     = Андрей Григорьевич Никонов
|дата нараджэння  = 
|месца нараджэння = 
|дата смерці      = 
|месца смерці     = 
|выява            = 
|подпіс           = 
|мянушка          = 
|прыналежнасць    = 
|гады службы      = 1919—1944
|званне           = 
|род войскаў      = пяхота
|пасада           = 
|часць            = 
|бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды       = {
 
}
{
 
}
|сувязі           = 
|у адстаўцы       = 
}}
**Андрэй Рыгоравіч Ніканаў** (1901—1944) — падпалкоўнік Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

## Біяграфія 
Андрэй Ніканаў нарадзіўся 19 жніўня 1901 года ў сяле Белазёркі (цяпер — Краснаярскі раён Самарскай вобласці). Пасля заканчэння пачатковай школы працаваў у сельскай гаспадарцы. У 1919 годзе Ніканаў пайшоў на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1926 годзе ён скончыў пяхотную школу, у 1938 годзе — Маскоўскае ваенна-гаспадарчае вучылішча. З ліпеня 1941 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны.

Да кастрычніка 1943 года падпалкоўнік Андрэй Ніканаў камандаваў 685-м стралковым палком 193-й стралковай дывізіі 65-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро. 15 кастрычніка 1943 года полк Ніканава паспяхова пераправіўся праз Дняпро у раёне вёскі Каменка Рыпкынскага раёна Чарнігаўскай вобласці Украінскай ССР і захапіў плацдарм на яго заходнім беразе, утрымаўшы яго для наступу асноўных сіл.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 30 кастрычніка 1943 года за «ўмелае камандаванне палком, узорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» падпалкоўнік Андрэй Ніканаў быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» за нумарам 1025.

30 студзеня 1944 года Ніканаў загінуў у баі. Пахаваны ў брацкай магіле ў горадзе Калінкавічы Гомельскай вобласці Беларусі.

Быў таксама ўзнагароджаны ордэнамі Чырвонага Сцяга і Айчыннай вайны 1-й ступені.

У гонар Ніканава перайменавана вёска Рылавічы (Ніканава) Калінкавіцкага раёна і названа вуліца ў Калінкавічах.

## Літаратура 
* 
* Подвиг во имя Родины. Книга 2. Куйбышев, 1968.
* Подвиг во имя Родины. Книга 3. Куйбышев, 1975.

Катэгорыя:Камандзіры палкоў у Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Падпалкоўнікі СССР
Катэгорыя:Пахаваныя ў Калінкавічах
Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро
Казімір Ждановіч

**Казімір Ждановіч** — беларускі архітэктар. У першай палове XVIII ст. ў Нясвіжы, прыдворны архітэктар і будаўнік князёў Радзівілаў. Прадстаўнік архітэктуры барока. Аднавіў і перабудаваў Нясвіжскі палацава-паркавы комплекс (пасля 1726), пабудаваў палацавую капліцу (1740), тэатр Радзівілаў «камедыенгаўз» (1747-1748).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Нясвіжа
Катэгорыя:Архітэктары барока
Кубатлы

**Кубатлы** — населены пункт у Азербайджане, адміністрацыйны цэнтр Кубатлінскага раёна. Размешчаны на поўдзень ад Лачына, на правым беразе ракі Баргюшад.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Азербайджана
HMS E56

**HMS E56** —  брытанская падводная лодка тыпу E. Пабудавана ў 1914-1916 гадах на верфі William Denny and Brothers у Дамбартане, дзе судна было спушчана 19 чэрвеня 1916 года. Яна пачала службу ў Каралеўскім флоце 8 жніўня 1916 года.

Падчас Першай сусветнай вайны была размешчана ў Харыджы, дзе была ўключана ў Дзевятую падводную флатылію.

У 1923 годзе лодка была прададзена на металалом.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Okręty podwodne typu E на старонке Battlecruisers.co.uk 
* HMS E56, Submarines Association, Barrow-in-Furness Branch
* E Class Coastal Submarine   

Катэгорыя:Падводныя лодкі Вялікабрытаніі тыпу E
Катэгорыя:Падводныя лодкі Вялікабрытаніі ў Першай сусветнай вайне
Людміла Аляксандраўна Жлоба

**Людміла Аляксандраўна Жлоба** (нар. , ) — беларускі архітэктар. Працуе ў вобласці ландшафтнай архітэктуры.

## Біяграфія 
Нарадзілася 16 мая 1947 года ў Новасібірску.

Скончыла ў 1971 годзе Новасібірскі інжынерна-будаўнічы інстытут.

Асноўныя работы ў Мінску: рэканструкцыя парку імя М. Горкага (1975, у сааўт.) і часткі праспекта Ф. Скарыны ад плошчы Леніна да вул. Філімонава пасля будаўніцтва метро (1985), архітэктурна-ландшафтныя комплексы ўсходніх раёнаў горада на аснове Сляпянскага водна-паркавага паўкальца (1975—1989, Дзяржаўная прэмія СССР 1989), добраўпарадкаванне прывакзальнай плошчы аўтавакзала «Маскоўскі» (1990), рэканструкцыя і аднаўленне парку ў Нясвіжы (1990, у сааўт.), рэгуляванне і добраўпарадкаванне ракі Свіслач ад Драздоўскага вадасховішчы да Камсамольскага возера, рэканструкцыя і добраўпарадкаванне стадыёна «Дынама», тэрыторыі, якая прылягае да станцыі метро «Няміга», тэрыторыі студэнцкага гарадка БНТУ, тэрыторыі, якая прылягае да будынка Адміністрацыі Прэзідэнта (2003—2005); эскізны праект добраўпарадкавання тэрыторыі абмежаванай рэчышчам ракі Свіслач, вул. Няміга, пр. Машэрава і Палацам спорту; дэталёвы план паўднёва-ўсходняй часткі водна-зялёнага дыяметра г. Мінска ўздоўж р. Свіслач на ўчастку ад вул. Аранскай да МКАД (2007—2009); дэталёвы план тэрыторыі ў граніцах пр. Пераможцаў — МКАД — вул. Ціміразева — вул. праектаванай № 2 — (тэрыторыя паміж граніцамі ТАА «Гандлёвы дом „Ждановічы“» і жылой зонай раёна «Лебядзіны») — вул. 4-е Кольца (граніца жылога раёна «Лебядзіны»); канцэптуальныя рашэнні планіроўкі і забудовы пр. Пераможцаў (2008); 2000, у сааўтарстве з архітэктарамі Святланай Барысовіч, Генадзем Лаўрэцкім і скульптарам Міхаілам Іньковым).

## Узнагароды 
Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1989). Узнагароджана дыпломам Саюза архітэктараў БССР (1983), дыпломам 1-й ступені і медалём Саюза архітэктараў СССР (1984), сярэбраным медалём ВДНГ СССР (1988), дыпломам Беларускага саюза архітэктараў (1993), дыпломам Нацыянальнага фестывалю архітэктуры Рэспублікі Беларусь (Мінск, 2000), дыпломам Міжнароднага саюза архітэктараў у Сафіі (2000), дыпломам Нацыянальнага фестывалю архітэктуры Рэспублікі Беларусь (Мінск, 2001), дыпломам лаўрэата VI Нацыянальнага фестывалю архітэктуры (Мінск, 2005).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Катэгорыя:Архітэктары Новакузнецка
Катэгорыя:Ландшафтныя архітэктары Беларусі
Ларыса Аляксандраўна Есьман

**Ларыса Аляксандраўна Е́сьман** (у дзявоцтве **Ле́бедзева**) — беларускі архітэктар. Жонка архітэктара Ігара Іванавіча Есьмана.

## Біяграфія 
Нарадзілася 11 сакавіка 1936 года ў Мінску ў сям’і журналіста Аляксандра Пятровіча Лебедзева і студэнткі Інстытута народнай гаспадаркі Тамары Пятроўны Бялевіч. Дзядуля па матчынай лініі Пётр Несцеравіч Бялевіч працаваў начальнікам дыстанцыі на Лібава-Роменскай чыгунцы, а бабуля Марыя Вікенцьеўна — аперацыйнай медсястрой у 3-й клінічнай бальніцы г. Мінска. Пасля заканчэння ў 1953 г. сярэдняй школы № 21 Ларыса паступіла і ў 1959 г. скончыла архітэктурнае аддзяленне будаўнічага факультэта Беларускага політэхнічнага інстытута (выкладычыкі У. А. Кароль, Г. У. Заборскі, В. І. Гусеў, У. М. Вараксін, Н. М. Макляцова, Н. Я. Трахтэнберг). У час вучобы ў інстытуце сустрэла свайго будучага мужа Ігара Іванавіча Есьмана.

3 1959 года ў інстытуце «Мінскпраект» (старшы архітэктар, кіраўнік групы, галоўны архітэктар праектаў).

18 мая 2016 года ў Беларускім дзяржаўным архіве навукова-тэхнічнай дакументацыі адбылося адкрыццё выстаўкі дакументы з фондаў архіва, прысвечанай 80-годдзю з дня нараджэння Ларысы Есьман.

Л. А. Есьман працавала над «Праектам дэталёвай планіроўкі цэнтра горада Мінска» (1978—1983), «Гісторыка-архітэктурным апорным планам» (1991) і «Схемай ахоўных зон помнікаў гісторыі, культуры, архітэктуры і прыроды» (1991—1993), удзельнічала ў складанні «Схемы размяшчэння культавых аб’ектаў розных канфесій у г. Мінску» (1992).

## Узнагароды 
У 1985 г. аўтарскаму калектыву майстэрні за распрацоўку «Генеральнага плана г. Мінска да 2000 г.» прысуджана прэмія Савета Міністраў СССР].

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Мемарыял ахвярам трагедыі на Нямізе

]]
**Мемарыял ахвярам трагедыі на Нямізе** — мемарыял у Мінску, размешчаны каля ўваходу на станцыю метро «Няміга» з боку плошчы 8 Сакавіка, дзе 30 мая 1999 года адбылася трагедыя, у якой загінулі 53 чалавекі і яшчэ больш за 150 пацярпелі.

## Гісторыя 
Пасля трагедыі, паводле словаў скульптара Міхаіла Інькова, у якога на Нямізе загінула ягоная 15-гадовая дачкая Марыя, секцыя скульптараў Саюза мастакоў Беларусі аднагалосна прагаласавалі за тое, каб ён стварыў помнік загінулым, але ў выніку працай заняўся тагачасны старшыня Саюза мастакоў, скульптар Генадзь Буралкін. Паводле ўспамінаў самога Буралкіна, прыкладна праз тыдзень пасля трагедыі яго і архітэктара Аляксандра Чадовіча выклікалі да старшыні Мінгарвыканкама Уладзіміра Ярмошына, які паставіў задачу стварыць мемарыяльны знак, да якога на 40 дзён пасля трагедыі будуць ускладаць кветкі. Увечары таго ж дня Буралкін і Чадовіч сутрэліся, скульптар прапанаваў зрабіць прыступкі, на якіх ляжаць зламаныя кветкі.

Бацькі загінулых, у тым ліку скульптар Інькоў, які ствараў на праваслаўную тэматыку, прапаноўвалі адкрыць ў падземным пераходзе царкву. Ад ганарару аўтары адмовіліся. Часу на працу было мала, мантаж бронзавых кветак скончыўся 8 ліпеня 1999 года, усяго за некалькі гадзін да ускладання кветак а 10-й раніцы, на якім прысутнічаў прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка.

«Ружачкі» з’яўляюцца папулярным месцам сустрэч гараджан.

## Узнагароды 
Памятны знак на ўваходзе ў станцыю метро «Няміга» (Першы этап) адзначаны Дыпломам лаўрэата XII Рэспубліканскага агляду-конкурсу лепшых архітэктурных твораў (пабудовы) 2003—2005 гг., які прайшоў у рамках Нацыянальнага фестывалю архітэктуры «Мінск-2005».

Катэгорыя:Мемарыяльныя збудаванні Беларусі
Катэгорыя:Плошча 8 Сакавіка (Мінск)
Катэгорыя:2000 год у Мінску
Катэгорыя:З’явіліся ў 2000 годзе
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Людмілы Жлобы
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Аляксандра Чадовіча
Катэгорыя:Творы Генадзя Буралкіна
Катэгорыя:1999 год у Мінску
Катэгорыя:Творы Міхаіла Інькова
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Генадзя Лаўрэцкага
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Святланы Барысовіч
Катэгорыя:З’явіліся ў 1999 годзе
Каменскі сельсавет (Кармянскі раён)

**Ка́менскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Кармянскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі. Цэнтр — вёска Каменка.

## Гісторыя 
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Кармянскага раёна Магілёўскай акругі БССР. 5 жніўня 1929 года перайменаваны ў **Курганіцкі сельсавет**. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Кармянскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. Пасля вайны цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Каменка. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе Рагачоўскага раёна, з 6 студзеня 1965 года — у складзе Чачэрскага раёна. 30 чэрвеня 1966 года сельсавет перайменаваны ў Каменскі. З 30 ліпеня 1966 года ў складзе адноўленага Кармянскага раёна. 27 снежня 2022 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Барсукоўскага сельсавета.

## Склад 
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 7 населеных пунктаў: вёскі Бор, Бярозаўка, Каменка, Кучын, Лебядзёўка, Янаўка і пасёлак Пакроўскі.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 592 чалавекі, з іх 98,0 % — беларусы, 1,0 % — рускія, 0,8 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года — 449 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Кармянскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Рагачоўскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чачэрскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2022 годзе
Oncorhynchus tshawytscha

***Oncorhynchus tshawytscha*** — найбуйнейшы від ціхаакіянскіх ласосяў. Шырока распаўсюджаны назвы **чавы́ча** (ад , паходзіць з мовы іцельменаў) і **чыну́к** ( у ЗША і Канадзе).

## Апісанне 
Спіна, спінны і хваставы плаўнікі пакрыты дробнымі колападобнымі чорнымі плямамі. Ад іншых ласосяў адрозніваецца вялікім лікам (больш 15) шчэлепных пялёсткаў. Характэрны чорныя дзясны на ніжняй сківіцы, дробныя цёмныя плямы пакрываюць не толькі спіну і хваставое сцябло, але і абедзве лопасці хваставога плаўніка. У самца падчас нерасту колер цямнее, з’яўляюцца чырвоныя пляміны.

Вага дарослай рыбіны — ад 4,5 кг да 61,23 кг.

## Арэал 
Пашырана ў паўночнай частцы Ціхага акіяна паміж заходнім узбярэжжам ЗША і паўночнымі Японскімі астравамі, Курыламі, Камчаткай, прэсных вадаёмах Брытанскай Калумбіі, штата Вашынгтон, басейнах рэк Амур і Анадыр.

## Гаспадарчае значэнне 
Папулярны аб’ект прамысловага і спартыўнага рыбалоўства. У ЗША вырошчваецца ў аквакультуры. У ежу выкарыстоўваюцца багатыя пратэінам мяса і ікра.

## Літаратура 
* *Яржомбек, А.* Образ жизни и поведение промысловых рыб. / А. А. Яржомбек. — М.: Изд-во ВНИРО, 2016.

Катэгорыя:Ласасёвыя
Рок-кола

**«Рок-кола»** — беларускі рок-фестываль, які з 1990 года штогод праводзіўся ў Полацку і Наваполацку. Фестываль года па выніках Рок-каранацыі 2004—2005.

## Агульныя звесткі 
Дырэктарам фестывалю быў Сяргей Анішчанка. Асновай фестывалю з’яўляўся конкурс маладых гуртоў з розных краін, таксама на фестываль запрашаліся знакамітыя рок-музыкі. У апошнім фестывалі, які прайшоў 26—27 кастрычніка 2007 года, прынялі ўдзел 25 маладых калектываў з Беларусі, Расіі і Украіны. Асноўнай умовай для канкурсантаў з’яўлялася наяўнасць у рэпертуары песні на беларускай мове.

## Забарона 
Забаронены ў лістападзе 2007 года паводле пратакола пасяджэння Полацкага гарвыканкама: «*Лічыць немэтазгодным правядзенне ў горадзе мерапрыемстваў тыпу фестывалю „Рок-кола“, чужых гістарычнай, духоўнай спадчыне горада Полацка і праваслаўю; рэкамендаваць адказным асобам, якія адказваюць за духоўнае выхаванне моладзі, устрымлівацца ад ініцыявання падобных мерапрыемстваў*». Тым не менш, аргкамітэт фестывалю разглядаў іншыя пляцоўкі для правядзення, такія як Мінск,  Наваполацак, расійскі Смаленск.

Паводле «Тузін Гітоў» забарона фестывалю можа быць звязана з прызначэннем у Полацк новага старшыні мясцовага філіяла КДБ, які нібы выказаў незадаволенасць з нагоды яго правядзення. Віталь Супрановіч, кіраўнік лэйбла «БМАgroup» і аўтар фестываля «Be Free» («Права быць свабодным»), па выніках сустрэчы музыкаў у адміністрацыі прэзідэнта ў лістападзе 2007 года прыйшоў да высновы, што закрыццё «Рок‑кола» ўладамі было палітычным дзеяннем. Сяргей Анішчанка, які даў інтэрв’ю Дзмітрыю Кустоўскаму з тэлеканала «Белсат» у 2015 годзе, таксама падзяліў яго меркаванне. Андрэй Аляксандраў у сваім артыкуле на «Беларускім партызане» па праблеме таксама згадаў наяўнасць прыкмет палітычнага характару.

## Ацэнкі 
Журналіст «Музыкальнай газеты» Таццяна Заміроўская, якой давялося пісаць справаздачу па выніках фестывалю 2001 года ў Наваполацку, назвала яго *«годнай і вельмі мілай тусоўкай без напускной глянцавасці, напышлівага пафасу і незразумелых „пантоў“»*.

Пры аглядзе 15-га фестывалю ў 2005 годзе Анастасія Штукіна з «Музыкальной газеты» напісала: *«На сённяшні дзень у Беларусі няма ніводнага гарадскога праекта, які мог бы пахваліцца такой жа папулярнасцю сярод моладзі і настолькі шматгадовай гісторыяй»*.

Аляксандра Паўлава, аўтар «Музыкальнай газеты», у артыкуле «» у 2007 годзе так апісвала феномен фестывалю: *«Гэта ідэя, якая дапамагае быць Полацку і Наваполацку аднымі з самых рок-н-рольных гарадоў у Беларусі. Таму што існуе шмат гуртоў, якія ведаюць, што ёсць дзеля чаго працаваць, што ў іх будзе свая аўдыторыя гледачоў»*.

Мікіта Змітраў з сайта  па выніках апошняга фестывалю «Рок-кола» пісаў: *«Два дні Полацк жыў музыкай. Мяркуючы па колькасці гледачоў у самай вялікай залы гораду, рок-н-рол тут вельмі запатрабаваны»*.

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Музычныя фестывалі Беларусі
Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі
Катэгорыя:Культура Полацка
Катэгорыя:Культура Наваполацка
Барыс Яфімавіч Кабішчар

**Барыс Яфімавіч Кабішчар** (сапр. *Борух Хаймавіч Кабішчар*, ,  — , Мінск) — беларускі дзеяч цыркавога мастацтва. Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1956). Зрабіў значны ўклад у развіццё цыркавога мастацтва Беларусі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 21 ліпеня 1906 года ў Віцебску.

Дырэктар цыркаў: Віцебскага (1931—1933), Мінскага, Віцебскага, Магілёўскага, Гомельскага, Бабруйскага (1933—1941), , Новасібірскага, ,  (1941—1947), Мінскага (1947—1959). У 1937—1940 гадах адначасова дырэктар Гарадскога тэатра ў Віцебску.

Памёр 11 жніўня 1959 года ў Мінску ў глядацкай зале новага будынка мінскага цырка падчас рэпетыцыі першага сезону. У памяць аб ім артысты аб’явілі двухтыднёвую жалобу, а па яе заканчэнні закрылі сезон. Новы пачаўся толькі ў верасні таго ж года.

Пахаваны ў Мінску на Усходніх могілках.

## Сям’я 
* Жонка — Соф’я Абрамаўна Кабішчар (1904—1980).
* Сын — Уладзімір Барысавіч Кабішчар (1936—1985).

## Узнагароды 
* ордэн «Знак Пашаны»,
* заслужаны дзеяч мастацтваў БССР.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Архітэктар будынка Мінскага цырка Уладзімір Аляксеевіч Жукаў і Б. Я. Кабішчар на агульным фота 

Катэгорыя:Беларускі дзяржаўны цырк
Савет Міністраў Сяргея Румаса

**Савет Міністраў Сяргея Румаса** — 9-ы ўрад Беларусі на чале з С. Румасам. Яго склад быў аб’яўлены 18 жніўня 2018 года. У склад Савета міністраў уваходзіць 41 чалавекі: сам Прэм’ер-міністр, першы намеснік Прэм’ер-міністра, 4 намеснікі Прэм’ер-міністра, 24 міністры, 8 старшыняў дзяржаўных камітэтаў, Старшыня Адміністрацыі Прэзідэнта, Старшыня Нацыянальнага банка, і кіраўнік апарата Савета Міністраў.

## Склад Савета Міністраў 
Катэгорыя:Урады Беларусі
Бітва пры Мэрэшэшці

**Бі́тва пры Мэрэшэ́шці** (6 жніўня — 8 верасня 1917) — бітва Першай сусветнай вайны, якая адбывалася на ўсходзе Румыніі паміж германскімі і руска-румынскімі войскамі ў жніўні 1917 года.

Румынія ўступіла ў вайну на баку Антанты ў жніўні 1916 года і, з прычыны вельмі нізкай баяздольнасці сваёй арміі і нявыгаднага геаграфічнага становішча, за некалькі месяцаў была акупаваная войскамі Цэнтральных дзяржаў. Рэшткі румынскай арміі адступілі на ўсход краіны, дзе злучыліся з рускімі войскамі. Каб дапамагчы саюзніку і не дапусціць уварвання германскай арміі на Украіну, Расія сфармавала новы, Румынскі фронт, уключыўшы ў яго чатыры рускія і дзве румынскія арміі.

## Ход бітвы 
На чэрвень 1917 года Часовы ўрад Расіі з мэтай узняцця баявога духу войскаў і выканання абавязацельстваў перад саюзнікамі запланавала наступ па ўсім фронце, якое ўвайшло ў гісторыю як чэрвеньскае або наступ Керанскага. Румынскі фронт пачаў наступ 20 ліпеня. Супраць 240 тысяч аўстра-венгерскіх і нямецкіх войскаў было задзейнічана каля 400 тысяч руска-румынскіх. Спачатку яно праходзіла паспяхова: руска-румынскія войскі, якім супрацьстаяла аўстра-венгерская армія, прасунуліся да дваццаці кіламетраў у глыбіню на трыццацікіламетровым участку фронту ў напрамку на Факшаны. Аднак ужо 12(25) ліпеня, з прычыны агульнай неспрыяльнай абстаноўкі на франтах, выкліканай узмацняючымся раскладаннем рускай арміі, Керанскі аддаў загад спыніць прасоўванне.

6 жніўня аўстра-германскія войскі пад камандаваннем генерала Макензена перайшлі ў контрнаступленне. Адыходзячыя саюзнікі занялі абарону ў раёне . Камандаванне перайшло генералу Грыгарэску. Разлютаваныя баі, якія праходзілі з пераменным поспехам, скончыліся 8 верасня стабілізацыяй фронту.

## Страты 
Страты саюзнікаў былі больш цяжкія, чым германскіх войскаў.
Румынскія часці страцілі каля 27&nbsp;000 чалавек, рускія часткі каля 26&nbsp;000, немцы — каля 47&nbsp;000. У бітве пры Мэрэшэшці ў 4-й рускай арміі з 70 тысяч чалавек асабовага складу было забіта 7&nbsp;083, паранена 10&nbsp;400 чалавек, яшчэ 8&nbsp;167 трапіла ў палон.

## Вынікі 
Бітва пры Мэрэшэшці стала апошняй буйной бітвай на Румынскім фронце. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі Расія выйшла з вайны, і Румыніі, акружанай з усіх бакоў, засталося толькі прасіць міру, які і быў заключаны 7 мая 1918 года (Бухарэсцкай мірны дагавор).

## Літаратура 
* .
* .
* *Виноградов В. Н.* Румыния в годы первой мировой войны. — Москва, 1969.

## Спасылкі 
* Nițu, Victor. website: Worldwar2.ro: Бітва пры Мэрэшэшці 

Катэгорыя:Бітвы Аўстра-Венгрыі
Катэгорыя:Бітвы Германіі
Катэгорыя:Бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Бітвы Расіі
Катэгорыя:Бітвы Румыніі
Катэгорыя:Канфлікты 1917 года
Катэгорыя:Румынія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Аўстра-Венгрыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Расійская імперыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Катэгорыя:Жнівень 1917 года
Катэгорыя:Верасень 1917 года
Іван Аляксеевіч Каблукоў

**Іван Аляксеевіч Каблукоў** (; 21 жніўня (2 верасня)  — ) — расійскі і савецкі фізікахімік. Ганаровы член АН СССР (1932).

## Біяграфія 
У 1876 годзе скончыў 2-ю Маскоўскую класічную гімназію і паступіў на натуральнае аддзяленне фізіка-матэматычнага факультэта Маскоўскага ўніверсітэта. У 1880 годзе скончыў яго, атрымаў ступень кандыдата прыродазнаўчых навук. Па прадстаўленні прафесара У. В. Маркоўнікава І. А. Каблукоў пакінуты на кафедры хіміі для падрыхтоўкі да прафесарскага звання. На працягу наступных 1881—1882 гадоў — супрацоўнік хімічнай лабараторыі прафесара хіміі А. М. Бутлерава пры Пецярбургскім універсітэце, а затым працягнуў сваю працу ў Маскоўскім універсітэце.

## Навуковая дзейнасць 
У 1889—1891 гадах адначасова і незалежна ад фізікахіміка У. А. Кісцякоўскага ўвёў у навуковы абарот ўяўленне аб сальватацыі іонаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Хімікі СССР
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты АН СССР
Забайкальск

**Забайкальск** () — пасёлак гарадскога тыпу, адміністрацыйны цэнтр Забайкальскага раёна Забайкальскага края Расіі.

Размешчаны ў памежнай паласе Расійскай Федэрацыі, за 46,6 км на паўднёвы ўсход ад мяжы з Манголіяй, за 123,7 м ад мяжы з Кітайскай Народнай Рэспублікай.

У пасёлку размяшчаецца станцыя Забайкальск Забайкальскай чыгункі, на якой знаходзіцца чыгуначны пункт пропуску на расійска-кітайскай мяжы насупраць горада Маньчжурыя (КНР). Насельніцтва — 13 141 чал. (2017).

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Забайкальскага края
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1904 годзе