open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Калясніца, якая паказвае на поўдзень

[thumb|right|Мадэль у [Музей навукі, Лондан|Музеі навукі ў Лондане]]
**Калясніца, якая паказвае на поўдзень** () — першы навігацыйны прыбор, які працаваў па прынцыпе зваротнай сувязі. На калясніцы была пастаўлена фігурка чалавека, якая незалежна ад кірунку руху самой калясніцы паказвала выцягнутай рукой на поўдзень. У гэтым механізме не выкарыстоўваўся магнітны компас.

Калясніца, якая паказвае на поўдзень, лічыцца адным з самых складаных механізмаў, створаных старажытнай кітайскай цывілізацыяй, яна выкарыстоўвалася на працягу ўсяго Сярэднявечча. Паводле легенды калясніца была створана каля 2600 г. да нашай эры ў Кітаі Жоўтым Імператарам Хуан-дзі, але першая рэальная гістарычная версія была створана Ма Цзюнем (200—265 г.) для кіраўніка Мін-дзіцарства Вэй Эпохі Трохцарства. Калясніца — гэты двухколавы транспартны сродак, на якім усталявана фігурка чалавека, злучаная з коламі з дапамогай дыферэнцыяльных перадач. Дзякуючы стараннаму падбору памераў колаў, накіравальных прылад і перадатачных лікаў, фігурка на калясніцы ўвесь час глядзіць у адным кірунку, тым самым дзейнічаючы ў якасці немагнітнага компаса транспартнага сродку. На працягу гісторыі многія кітайскія гістарычныя дакументы згадваюць калясніцу, якая паказвае на поўдзень, а некаторыя дэталёва апісваюць механізм і прынцып яго працы.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Навука ў Кітаі
Катэгорыя:Гісторыя В’етнама
Катэгорыя:Машынабудаванне
Катэгорыя:Будаўнічая тэхніка
Катэгорыя:Гісторыя тэхнікі
Катэгорыя:Машыны
Белая гарачка

**Белая гарачка**, або **алкагольны дэлірый** — найбольш частая форма вострых . Узнікае пасля чарговага  або калі раптоўна спыняюць прыём алкаголю. Пачынаецца з таго, што хворы дрэнна спіць, бачыць пакутлівыя сны, палахлівы. Пазней з'яўляюцца бяссонніца, зрокавыя і слыхавыя галюцынацыі. Хворым бачацца пачвары, чэрці, насякомыя, пацукі, мышы. Парушаецца свядомасць. Такія хворыя небяспечныя для сябе і тых, хто іх акружае. Іншы раз павышаюцца тэмпература і крывяны ціск, дрыжаць рукі. Стан пагаршаецца пад вечар. Хвароба цягнецца З—9 дзён, пасля чаго хворы звычайна ачуньвае. Лячэнне ў .

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Неўралогія
Катэгорыя:Алкагольныя псіхозы
Катэгорыя:Алкагалізм
Белі

**Бе́лі** — паталагічныя выдзяленні з палавых органаў жанчыны; сімптом парушэння  палавых органаў пры хваробах палавой сферы (ганарэя, трыхаманоз, септычныя запаленчыя працэсы, пухліны і інш), а таксама сімптом агульных захворванняў. У здаровай жанчыны выдзяленні могуць павялічвацца перад менструацыяй і пасля яе, пры цяжарнасці, юрлівасці, у гэтых выпадках яны светлыя, хутка знікаюць. Лячэнне беляў залежыць ад прычыны хваробы.

## Класіфікацыя 
Адрозніваюць похвенныя, вестыбулярныя, шыйкавыя, матачныя і трубныя белі.

Найчасцей бываюць похвенныя белі белаватага колеру пры агульных хваробах (туберкулёз, інфекцыйныя хваробы, хваробы шчытападобнай залозы і інш.), а таксама ў жанчын пры згасанні функцыі яечнікаў і парушэнні  ў слізістай абалонцы похвы. Усе похвенныя белі (жоўтага колеру) могуць узнікаць ад інфекцыі пры разрывах прамежнасці і зеўранні палавой шчыліны, пры апушчэнні сценак похвы, мочапалавых і кішачна-палавых свішчах як вынік няправільных і непатрэбных спрынцаванняў.

Прычына вестыбулярных беляў — запаленне вульвы або вялікіх залоз перад уваходам у похву (барталінавыя залозы). Белі збіраюцца ў складках вульвы і выклікаюць раздражненне.

Шыйкавыя белі белаватага або гемарагічнага колеру. Узнікаюць пры запаленнях і пашкоджаннях, паліпах і раку маткі; у норме яны празрыстыя, слізістыя, найчасцей у першую фазу менструальнага цыкла і перад авуляцыяй.

Матачныя белі ў другую фазу (сакраторную) менструальнага цыкла толькі ўвільгатняюць паверхню эндаметрыя. Пры вострых запаленчых працэсах яны гнойныя, пры хранічных — вадзяністыя, пры ракавым пашкоджанні — колеру мясных памыяў.

Трубныя белі утвараюцца пры запаленчых працэсах у трубах, праз матку і похву яны выдзяляюцца вонкі і праз ампулярны аддзел трубаў у брушную поласць. Бываюць серозныя, вадзяністыя або гнойныя.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гінекалогія
Катэгорыя:Захворванні паводле алфавіта
Бергамотная

**Бергамотная** — сорт грушы селекцыі Беларускага НДІ пладаводства.

## Апісанне 
Выведзены скрыжаваннем сартоў Сапяжанка і Дуля остзейская. На Беларусі пашырана ў прысядзібным садаводстве. Дрэва моцнарослае, крона акруглая, густая. Сорт зімаўстойлівы, высокаўраджайны, мала пашкоджваецца хваробамі. Плоданашэнне пачынае на б—7-ы год. Плады сярэдняй велічыні (110—120 г), шарападобныя, злёгку сплясканыя. Скурка светла-жоўтая з малінавым румянцам. Мякаць белая, рыхлая, сакаўная, салодкая, добрага смаку. Спажывецкая спеласць настае ў сярэдзіне жніўня.

## Удзел у іншых сартах 
Груша 'Бергамотная' была выкарыстана пры стварэнні сорта 'Перун'.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Груша
Катэгорыя:Сарты раслін
Крычаўскае вадасховішча

**Кры́чаўскае вадасховішча, Маладзёжнае возера** — вадасховішча ў Магілёўскай вобласці Беларусі ў межах горада Крычаў.

Створана ў 1977 годзе на месцы выпрацаванага кар'ера, які застаўся пасля здабычы сыравіны цэментна-шыферным камбінатам і затопленага грунтовымі водамі. Плошча паверхні вадасховішча 0,4 км², даўжыня 1 км, найбольшая шырыня 0,8 км. Найбольшая глыбіня 27 (57) м, сярэдняя 15 м. Аб'ём вады каля 6 млн м³. Лішкі вады па трубаправодзе даўжынёй каля 2 км зліваюцца ў раку Сож.

Вадасховішча выкарыстоўваецца ў рэкрэацыйных мэтах. З'яўляецца зонай адпачынку.

## Цікавыя факты 
У 1970 годзе кар'ер быў выкарыстаны ў якасці здымачнай пляцоўкі фільма «Магіла льва».

## Літаратура 
* 
*  — С. 92.

Катэгорыя:Вадасховішчы Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Вадасховішчы Крычаўскага раёна
Катэгорыя:Крычаў
Беры-беры

**Бе́ры-бе́ры** (ад  — слабасць), **авітаміноз В1**, або **полінеўрыт аліментарны** — хвароба, якая характарызуецца пашкоджаннем , сардэчна-сасудзістай сістэмы і ацёкамі ад недастатковага паступлення ў арганізм вітаміну В1 (тыяміну) ці парушэння яго абмену. Першасны В1-авітаміноз сустракаецца ў краінах Паўднёвай і Усходняй Азіі, дзе насельніцтва харчуецца ў асноўным паліраваным рысам, у якім мала тыяміну і інш. вітамінаў групы B. Другасны В1-авітаміноз бывае ад парушэння ўсмоктвання, засваення і абмену тыяміну пры хранічных хваробах тонкай кішкі, калі выключаны з ежы грубыя сарты хлеба, крупы, боб і інш., пры паскораным разбурэнні ці павышаным выкарыстанні вітамінаў групы В пры тырэатаксікозе, алкагалізме, цяжарнасці і кармленні грудзьмі, цяжкай фізічнай працы, рабоце пры нізкай або высокай тэмпературы. Лячэнне: вялікія дозы тыяміну ўнутр і ў выглядзе ін'екцый.

## Класіфікацыя 
Адрозніваюць З формы хваробы:
* Сухая (атрафічная) форма з пераважным пашкоджаннем  (слабасць і парушэнні адчувальнасці пераважна ніжніх канечнасцяў, атрафія мышцаў)
* Вострая (вільготная) з пераважным пашкоджаннем сардэчна-сасудзістай сістэмы (агульная слабасць, бяссонніца, галаўны боль, перабоі сэрца, ацёкі і інш.)
* Дзіцячая (у асноўным груднога ўзросту), калі маці хварэюць на гэтую хваробу і ў малацэ адсутнічае тыямін (адмаўленне дзіцяці ад грудзей, страта ў масе, агульны неспакой, цяжкае дыханне, асіпласць голасу).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Захворванні нервовай сістэмы
Катэгорыя:Парушэнні вітамінавага абмену
Бленарэя

**Бленарэя** (ад  — слізь +  — цяку) — вострае гнойнае запаленне слізістай абалонкі (кан'юнктывы) вока інфекцыйнага паходжання. Адрозніваюць бленарэю нованароджаных, дзіцячую і дарослых.

Заражэнне бленарэяй нованароджаных адбываецца пры родах, калі галоўка плода праходзіць праз родавыя шляхі хворай на ганарэю маці. Хвароба праяўляецца на 2—3-і дзень ацёкам і зацвярдзеннем павекаў абодвух вокаў,  кан'юнктывы, серозна-крывяністымі выдзяленнямі. Праз З—4 дні з'яўляюцца густыя гнойныя выдзяленні (найбольш небяспечны перыяд, цягнецца 2—З дні). У цяжкіх выпадках пашкоджваецца рагавіца.

Пры заражэнні дзяцей бленарэяй ад маці (дзіцячая бленарэя) хвароба прымае больш цяжкую форму, чым у нованароджаных. Працэс звычайна аднабаковы.

Бленарэя ў дарослых пачынаецца звычайна з аднаго павека пры занясенні ў яго інфекцыі самім хворым на ганарэю мочапалавых шляхоў. Клінічна падобная на бленарэю нованароджаных, але з больш цяжкім цячэннем і частым пашкоджаннем урэтры. Лячэнне тэрапеўтычнае.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Захворванні вачэй
Спячая прыгажуня

**Сонная красуня**, або **Спячая прыгажуня** (, ) — народная казка ў апрацоўцы Шарля Перо і Братоў Грым. Апублікавана Шарлем Перо ў 1697 годзе ў Апавяданнях або казках мінулых часоў. Варыянт Братоў Грым заснаваны на версіі Шарля Перо.

Казка расказвае пра прынцэсу, якая заснула стагадовым сном пад дзеяннем чараў і потым разбуджана прынцам.

## Спасылкі 
* Пераклад Зміцера Коласа «Прыгажуня ў сонным лесе»

Катэгорыя:Дзіцячая літаратура
Катэгорыя:Празаічныя творы
Катэгорыя:Казкі
Пунсовая кветачка

**Пунсовая кветачка** () — казка рускага пісьменніка Сяргея Аксакава (), запісаная ім «са словаў ключніцы Пелагеі», надрукаваная ў 1858 годзе дадаткам да аўтабіяграфіі *Дзіцячыя гады Багрова-ўнука*. Адна са шматлікіх варыяцый сюжэту «Прыгажуня і пачвара».

Казка распавядае пра зачараванага хлопца, ператворанага ў пачвару, і дзяўчыну, якая сілай кахання вяртае яму чалавечы выгляд.

## Спасылкі 
* Пунсовая кветачка (слухаць або скачаць) 
* Аўдыёказка Пунсовая кветачка 

Катэгорыя:Дзіцячая літаратура
Катэгорыя:Празаічныя творы
Катэгорыя:Літаратурныя творы на рускай мове
Катэгорыя:Казкі
Каваль з Вялікага Вутана

**«Кава́ль з Вялі́кага Ву́тана»** () — апавяданне Дж. Р. Р. Толкіна, упершыню апублікаванае ў калядным выданні часопіса «Redbook» 1967 года без ілюстрацый. У гэтай казцы апавядаецца пра тое, як да сына аднаго каваля трапляе чароўная зорка, якая цалкам мяняе яго жыццё. З дапамогай зоркі хлопчык падарожнічае па Чароўнай краіне. Апавяданне не мае сувязі з Міжзем’ем, за выняткам матыву чарадзейскага падарожніка, які накіроўваецца ў краіну, што знаходзіцца па-за рэальным светам, недасяжным смяротным.

Асобным выданнем казка выйшла разам з навелай «Фермер Джайлс з Хэма», абедзве з ілюстрацыямі Паўліны Бэйнс.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Tolkien online  
* LOTR-вікі 

Катэгорыя:Кнігі 1967 года
Катэгорыя:Дзіцячая літаратура
Катэгорыя:Навелы
Катэгорыя:Кнігі Дж. Р. Р. Толкіна
Навагрэчаская мова

**Навагрэ́чаская мова** () — абагульняючае назва для ўсіх дыялектаў, што выкарыстоўваюцца на сучасным этапе развіцця грэчаскай мовы.

Пачатак навагрэчаскага гістарычнага перыяду ўмоўна адлічваецца ад падзення Візантыйскай імперыі 1453 года, хоць дагэтуль не вызначана менавіта лінгвістычная мяжа, паколькі шмат моўных асаблівасцей, уласцівых навагрэчаскай мелі месца нават ў 3 стагоддзі да н.э.

На працягу перважнай большасці гэтага перыяду грэчаская мова развівалася ва ўмовах дыглосіі, а таксама выкарыстання розных рэгіянальных дыялектаў. У прыватнасці, на працягу XIX і XX стагоддзяў адбывалася змаганне паміж народнай формай мовы дымотыкай і літаратурнай, а па сутнасці архаічнай, кафарэвусай. Сучасны стандарт грэчаскай мовы, заснаваны на дымотыцы, з’яўляецца афіцыйнай мовай Грэцыі і Кіпра.

## Асаблівасці 
Навагрэчаская мова з’яўляецца незалежнай галіной індаеўрапейскіх моў. Усе сучасныя формы і мясцовыя дыялекты навагрэчаскай, акрамя цаконскага, з’яўляюцца нашчадкамі кайнэ, якое было ва ўжытку ў канцы антычнай эпохі. Такім чынам усе яны могуць быць класіфікаваны як нашчадкі атычнай грэчаскай мовы — дыялекта, на якім размаўлялі жыхары Афін і іх наваколляў у класічную эпоху. Цаконскі дыялект, ізаляваны дыялект, які выкарыстоўваецца цяпер толькі невялікай суполкай Пелапанеса, з’яўляецца нашчадкам старажытнага дарычнага дыялекта. Некаторыя іншыя дыялекты захавалі элементы розных старажытных неатычных дыялектаў, аднак менавіта атычнае кайнэ лічыцца большасцю навукоўцаў галоўнай крыніца ўсіх з іх.

## Геаграфія 
Усяго ў свеце налічваецца каля 14-17 млн грэкамоўных, якія галоўным чынам пражываюць у Грэцыі і на Кіпры, а таксама гэта этнічныя меншасці і імігранцкія абшчыны ў многіх іншых краінах свету. Існуюць таксама традыцыйныя грэчаскія паселішчы ў суседніх краінах: Албаніі, Балгарыі і Турцыі, шэрагу краін чарнаморскага ўзбярэжжа: Украіне, Расіі, Грузіі, Арменіі, — а таксама Міжземнамор’я: на поўдні Італіі, у Ізраілі, Егіпце. На навагрэчаскай мове таксама размаўляюць эмігранцкія суполкі ў многіх краінах Заходняй Еўропы, Паўночнай Амерыкі, Аўстраліі, а таксама ў Аргенціне, Бразіліі і іншых краінах. Навагрэчаская таксама выступае мовай нацыянальных меншасцей у Сербіі, Албаніі, Балгарыі і Румыніі.

Грэчаская мова мае статус афіцыйнай мовы ў Грэцыі, дзе на ёй размаўляе каля 99,5 % ад агульнай колькасці насельніцтва. Акрамя таго, грэчаская мова, нароўні з турэцкай з’яўляецца афіцыйнай мовай Кіпра. Паколькі Грэцыя з’яўляецца членам Еўрапейскага Саюза, грэчаская з’яўляецца адной з 23 афіцыйных моў ЕС. Грэчаская афіцыйна прызнана ў якасці мовы нацыянальных меншасцей у некалькіх раёнах Турцыі, Італіі і Албаніі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Правілы вымаўлення 
* К вопросу о новогреческом литературном языке 
Катэгорыя:Грэчаская мова
Ігар Ігаравіч Мацвіенка

**Ігар Ігаравіч Мацвіе́нка** (н. 6 лютага 1960, Масква, РСФСР) — вядомы расійскі музычны прадзюсар і кампазітар. Заслужаны дзеяч мастацтваў Расіі. Прадзюсар і аўтар шэрагу песень такіх гуртоў, як «Любэ», «Іванушкі international», шэрагу праектаў «Фабрыкі зорак». Прадусар Вікторыі Дайнекі.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка прадзюсарскага цэнтру Ігара Мацвіенкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве
Катэгорыя:Музыканты Расіі
Юзафова (Валожынскі раён)

**Юзафо́ва** (, ) — вёска ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Валожынскага сельсавета.

З 30 кастрычніка 2009 года па 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Узбалацкага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Валожынскі сельсавет (Валожынскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёна
Дзяржаўны джаз-аркестр БССР

**Дзяржаўны джаз-аркестр БССР** — першы прафесійны джазавы калектыў Беларусі. Створаны ў 1939 годзе ў Беластоку як Беластоцкі тэатралізаваны джаз Юрыя Бяльзацкага, з 1 студзеня 1940 года Дзяржаўны джаз-аркестр пад кіраўніцтвам Эдзі Рознера. У складзе аркестра напачатку пераважалі прафесійныя музыканты — эмігранты з краін Заходняй Еўропы, у асноўным з Польшчы. Першыя канцэрты адбыліся ў Мінску ў красавіку 1940 года, потым у Маскве, у тэатры саду «Эрмітаж». У складзе аркестру ў розны час працавалі спевакі Р.Камінская (жонка Э.Рознера), З.Ларчанка, Л.Лямпель, А.Гольдберг, кампазітар і спявак А.Гарыс, трубач і паэт Ю.Цэйтлін, тэнар-саксафаніст Т.Лявіцін, скрыпач П.Гофман, піяніст А.Дабрушкес, гітарыст Л.Маркевіч. У рэпертуары пераважалі творы, напісаныя ўдзельнікамі калектыву: «Слава табе, Беларусь!» Бяльзацкага, «Каўбойская», «Мандаліна, гітара і бас», «На палянцы» Гарыса, танга «Навошта смяяцца, калі сэрцу балюча» Рознера (усе на словы Цэйтліна) і іншыя.
У 1944-45 гадах праведзена вялікая праца па запісе твораў на грмапласцінкі (усяго 43). У 1946 годзе Рознер і Камінская арыштаваны. У 1947 годзе аркестр расфарміраваны.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Акадэмічныя калектывы Беларусі
Мікуліна (Руднянскі раён)

**Мікуліна** (), або **Мікулін** — вёска ў Расіі, на возеры Галабай. Уваходзіць у склад Перавалоцкага сельскага пасялення Руднянскага раёна Смаленскай вобласці. Насельніцтва 127 чал. (2007). Знаходзіцца за 7 км на поўнач ад Рудні, за 6 км ад граніцы з Беларуссю.

## Геалогія 
У 1923 г. А. Касцюковіч-Тызенгаўзен адкрыў, а ў 1932 г. вывучыў пахаваны міжледавіковы тарфянік. Ад назвы сяла атрымала назву мікулінскае міжледаівкоўе. Над міжледавіковымі ляжаць адклады апошняга зледзянення.

## Гісторыя 
У канцы XV стагоддзя горад Віцебскага павета Вялікага Княства Літоўскага, цэнтр Мікулінскай воласці, якую трымаў ад гаспадара князь Іван Асавіцкі, у 1514 годзе разам са Смаленскам заняты маскоўскімі войскамі, у 1526 годзе вернуты Вялікім княствам Літоўскім і нададзены сыну князя Івана — князю Міхаілу Асавіцкаму. Пасля смерці князя Міхаіла ў 1550 годзе Мікуліна перайшло яго жонцы княгіні Аграфене Андрэеўне з Лукомскіх «да жывата», а па яе смерці вялікаму князю. Пазней мястэчка, уладанне князёў Агінскіх. У 1720 годзе Мар’ян Агінскі фундаваў тут касцёл Святога Антонія з кляштаром бернардзінцаў.

Пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772) у складзе Расійскай імперыі, у Аршанскім павеце Магілёўскай губерні. Пасля здушэння паўстання 1863—1864 гадоў, 27 мая 1866 года расійскія ўлады перадалі касцёл праваслаўнай царкве. На мяжы XIX—XX ст. у мястэчку 73 двары, царква і 3 яўрэйскія малітоўныя школы, народнае вучылішча (з 1875).

Паводле пастановы I з’езда КП(б) Беларусі ад 1 студзеня 1919 года Мікулін у складзе Беларускай ССР, аднак 16 студзеня перададзены разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе Мікулін не вярнулі БССР. Паселішча пераведзена ў статус вёскі.

## Насельніцтва 
* 1897 год — 1527 чал., у тым ліку 1171 іўдзей
* 1998 год — 159 чал.;
* 1999 год — 155 чал.
* 2007 год — 127 чал.

## Інфраструктура 
Пачатковая школа і амбулаторыя.

## Славутасці 
У ваколіцах Мікуліна 2 гарадзішчы, селішча, курганны могільнік.
* Касцёл Святога Антонія (XVIII ст.; цяпер царква Святой Тройцы)

### Страчаная спадчына 
* Кляштар бернардзінцаў (1720)

## Вядомыя асобы 
* Канстанцін Міхайлавіч Касмачоў (1911—1992) — беларускі жывапісец, графік, педагог.

## Літаратура 
* Mikulin //  S. 412.
* Ю. Г. Иванов, Е. Н. Агинская, О. Ю. Иванова, Р. А. Халхатов. Страницы истории Смоленщины. — Смоленск, 2007.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Руднянскага раёна (Смаленская вобласць)
Катэгорыя:Мястэчкі Віцебскага ваяводства
Дземяшкевіч

**Дземяшкевіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Адам Станіслававіч Дземяшкевіч, генерал-лейтэнант авіяцыі
* Сяргей Мікалаевіч Дземяшкевіч, беларускі спартсмен (грэка-рымская барацьба)
Сяргей Мікалаевіч Дземяшкевіч

**Сяргей Мікалаевіч Дземяшкевіч** (нар. , Мінск) — беларускі спартсмен (грэка-рымская барацьба). Заслужаны майстар спорту (1990). Пераможца Кубка свету (1988), чэмпіён свету (1991, 1993), бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў (1992).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Барцы Беларусі
Дзабхан

**Дза́бхан** () — рака на захадзе Манголіі.

Даўжыня ракі 808 км, плошча вадазбору 71,2 тыс. км². Пачынаецца ў гарах Хангай, сярэдняе цячэнне — па шырокай міжгорнай упадзіне, ніжняе — па пустынях Катлавіны Вялікіх азёр, упадае рукавамі ў возера Айраг-Нур. Сярэдні расход вады на выхадзе з гор 60 м³/с. Жыўленне снегава-дажджавое. Вада з ракі выкарыстоўваецца для арашэння.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Манголіі
Джэтым

**Джэтым** — горны хрыбет у Цянь-Шані, на поўдзень ад хрыбта Тэрскей-Алатау, у Кыргызстане. Даўжыня каля 120 км, вышыня да 4931 м. Пераважае высакагорны рэльеф. Уздоўж паўднёвага падножжа цячэ рака Нарын. На схілах стэпавая, лугава-стэпавая і лугавая расліннасць. Ва ўсходняй частцы — ледавікі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Цянь-Шань
Распуцін

**Распуцін** — рускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Валянцін Рыгоравіч Распуцін — расійскі пісьменнік.
* Рыгор Яфімавіч Распуцін — фаварыт Мікалая II, палітычны авантурыст.

Катэгорыя:Рускія прозвішчы
Джэрыд

**Джэрыд**, **шот-эль-Джэрыд** — бяссцёкавая ўпадзіна ў цэнтральная частцы Туніса, на вышыні 16 м. Даўжыня 120 км, шырыня 60 км. У час зімовых дажджоў ператвараецца ў мелкае салёнае возера, у сухі час года перасыхае. Вакол Джэрыда крыніцы прэсных грунтавых вод і артэзіянскія калодзежы з аазісамі.

## Літаратура 
* Джэрыд // 

Катэгорыя:Саланчакі
Астравы Дзіяміда

**Астравы Дзіяміда, Астравы Гвоздзева** (, ) — два астравы і скалы ў Берынгавым праліве. Заходні востраў Ратманава (плошча каля 10 км²) належыць Расіі, усходні востраў Крузентшэтрна і скала Фэруэй — ЗША. Адкрыты ў 1728 годзе экспедыцыяй Вітуса Берынга.

Вышыні да 505) м.

## Літаратура 
* 
* 
* Географические названия Дальнего Востока России: Топонимический словарь / Мельников А. В. — Благовещенск: Интерра-Плюс, 2009.

Катэгорыя:Астравы Берынгава мора
Катэгорыя:Астравы Чукоцкага мора
Катэгорыя:Берынгаў праліў
Феакі

**Феа́кі** (, ) — народ у старажытнагрэчаскай міфалогіі, які жыў на востраве Схерыя (асацыюецца з сучасным Корфу). Феакі згадваюцца ў «Адысеі» Гамера. Лічыліся адным з блажэнных народаў, блізкіх да багоў, як і гіпербарэі, эфіёпы, латафагі. Лічылася, што заступнікам гэтага народа быў Пасейдон. Феакі шанавалі таксама Зеўса, Афіну, Гермеса і іншых багоў старажытнагрэчаскага пантэона. Феакі былі добрымі мараплаўцамі, іх караблі былі забяспечаны сістэмай навігацыі, якая дазваляла не заблудзіцца ў буры ці смузе.

Апісанне жыцця гэтага народа — заўсёднае свята, без сварак, разладаў, улада цара, абмежаваная саветам 12 старэйшын, — верагодна, было вобразам незямнога жыцця. У ладзе жыцця і менталітэце феакаў прасочваецца ўтапічнасць.

Паводле «Адысею» Гамера, караблі феакаў не мелі стырнаў, таму што маглі разумець думкі стырнікаў і самі плылі па задуманых маршрутах.

## Спасылкі 
* Феакі  ў энцыклапедыі «Міфы народаў свету»

Катэгорыя:Насельніцтва Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Старажытныя народы
Катэгорыя:Народы ў грэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Міфічныя народы
Катэгорыя:Адысея
Герэній Этруск

**Квінт Герэній Этруск Месій Дэцый** (), больш вядомы ў рымскай гістарыяграфіі як **Герэній Этруск**, — рымскі імператар, які кіраваў у 251 годзе.

## Біяграфія 
Як і пра многіх імператараў перыяду крызісу III стагоддзя, большая частка захаванай інфармацыі пра Децыя Траяна і яго сыноў адносіцца да больш позняга часу і не заўсёды з’яўляецца надзейнай. Калі «» некалі і змяшчала біяграфіі Дэцыяў, то зараз яны страчаны.

Квінт Герэній Этруск Месій Дэцый нарадзіўся ў Паноніі недзе паміж 220 і 230 годам. Яго бацькам быў выхадзец з правінцыйнай арыстакратыі военачальнік Дэцый Траян, а маці — прадстаўніца старажытнага этрускага сенатарскага роду Герэнія Этрусцыла. Таксама ў яго быў малодшы брат па імі Гастыліян. У 249 годзе бацька Этруска быў абвешчаны імператарам, пасля чаго ён здабыў перамогу ў бітве над Філіпам I Арабам, які загінуў у баі. У 250 годзе ён атрымаў тытулы Цэзара і «Правадыра моладзі» (). Па ўсёй бачнасці, Герэній Этруск засланяў свайго малодшага брата. Да канца свайго кіравання Дэцый Траян павялічыў старэйшага сына да звання Аўгуста, якога Гастыліян так і не змог дамагчыся, пакуль яго бацька і брат былі жывыя. Апроч таго, Герэній Этруск у 251 годзе займаў пасаду ардынарнага консула разам са сваім бацькам.

Наконт удзелу Герэнія Этруска ў пераследах хрысціян у час кіравання Дэцыя нічога пэўнага сказаць нельга.

Заклапочанасць з нагоды нестабільнасці на дунайскай мяжы знаходзілася ў цэнтры ўвагі падчас супольнага кіравання Деция і яго сыноў і даходзіла да такой ступені, што Дэцый неўзабаве пасля таго, як ён атрымаў уладу над Рымскай дзяржавай, адправіў Герэнія Этруска ў Ілірыю. Пасля сур’ёзных уварванняў у Дакію і Мізію з боку  і готаў, Дэцый Траян і Герэній Этруск узначалілі экспедыцыйныя сілы, якія яны павялі супраць гоцкага караля . Варвары, нагружаныя здабычай пасля іх паспяховых кампаній, былі ўжо на шляху на радзіму, калі яны сустрэліся з рымлянамі ля Абрыта 1 ліпеня 251 года (непадалёк ад сучаснага балгарскага горада Разград).

Книва здолеў завесці сваіх праціўнікаў у багністую мясцовасць, пасля чаго перавага стала на бок готаў. Кароль падзяліў свае войскі на некалькі тактычных груп, якія атачылі рымскае войска і амаль цалкам яго знішчылі. Герэній Этруск быў забіты стралой у пачатку бою (ці да яго). Калі легіянеры паспрабавалі суцешыць Дэцыя, ён «*мужна сказаў ім, што страта аднаго салдата (то бок сына) здаецца яму малой шкодай*».

Такім чынам, Дэцый і Герэній Этруск сталі першымі рымскімі імператарамі, якія ппалі ад рукі вонкавага праціўніка ў бітве. Выжылыя салдаты абвясцілі імператарам палкаводца Трэбаніяна Гала. Гісторык  параўноўваў згубу Этруска і яго бацькі з двума Дэцыямі эпохі Рэспублікі, «*якія ў інтэрвале ў пакаленне абодва ахвяравалі сабой, каб забяспечыць перамогу для Рэспублікі*». Паводле паведамлення , Этруск быў абагаўлёны, аднак довадаў у карысць дадзенага цверджання пакуль не выяўлена.

## Крыніцы 
## Літаратура 
### Першасная літаратура 
* 
* 
* 

### Даследаванні 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Манархі, якія загінулі ў баі
Катэгорыя:Салдацкія імператары
Уладзімір Міхасёў

**Уладзімір Міхасёў**:
* Уладзімір Ільіч Міхасёў (нар. 1949) — беларускі палітык.
* Уладзімір Іванавіч Міхасёў (1938—2020) — старшыня Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта са снежня 1985 года па май 1990 года.
Уладзімір Іванавіч Міхасёў

**Уладзі́мір Іва́навіч Міхасё́ў** (29 жніўня 1938, Мінск — 18 чэрвеня 2020) — старшыня Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта са снежня 1985 года па май 1990 года.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (сучасны БНТУ).

Працаваў на Мінскім аўтамабільным заводзе слесарам, інжынерам-выпрабавальнікам.

З 1968 года — на партыйнай рабоце. У 1975—1983 гадах — першы сакратар Першамайскага райкама КПБ горада Мінска.

Са снежня 1985 года па май 1990 года ўзначальваў Мінскі гарадскі выканаўчы камітэт.

У 1983—1988 гадах — старшыня Мінскага гарадскога Савета народных дэпутатаў.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Першыя сакратары райкамаў КПБ
Валерый Андрэевіч Пячэннікаў

**Вале́рый Андрэ́евіч Пячэ́ннікаў** (, Касцюковіцкі раён Магілёўскай вобласці — , ) — старшыня Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта са жніўня 1983 года па снежань 1985 года.

## Біяграфія 
Працоўны шлях пачаў у 1957 году цесляром у будаўнічай арганізацыі. Пасля службы ў Савецкай Арміі вучыўся ў Мінскім радыётэхнічным інстытуце (сучасны БДУІР‎), абіраўся сакратаром камітэта камсамола гэтага ж інстытута, потым — першым сакратаром Савецкага райкаму камсамола г. Мінска.

З 1972 года — на партыйнай рабоце.

Са жніўня 1983 года па снежань 1985 года ўзначальваў Мінскі гарадскі выканаўчы камітэт. Са снежня 1985 года першы сакратар Мінскага гаркама КПБ. С 28 ліпеня 1986 года да 1991 сакратар ЦК КПБ па ідэалогіі.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі БДУІР‎
Катэгорыя:Выпускнікі Мінскай вышэйшай партыйнай школы
Катэгорыя:Сакратары ЦК КПБ
Катэгорыя:Першыя сакратары Мінскага гаркама КП Беларусі
Рахленка

**Рахленка** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Валянціна Леанідаўна Рахленка — беларуская піяністка.
* Леанід Рыгоравіч Рахленка — беларускі акцёр, рэжысёр.
Абрам Мацвеевіч Роам

**Абрам Мацвеевіч Роам** (, Вільня — , Масква) — савецкі кінарэжысёр, сцэнарыст. Лаўрэат двух Сталінскіх прэміі (1946, 1949). Народны артыст РСФСР (1965).

## Біяграфія 
У 1914—1917 гадах вучыўся ў Петраградскім псіханеўралагічным інстытуце, у 1917—1922 гадах — на медыцынскім факультэце Саратаўскага ўніверсітэта. Паралельна працаваў у аддзеле мастацтваў выкладчыкам і рэктарам Вышэйшых майстэрняў тэатральнага мастацтва, займаўся тэатральнай рэжысурай. З 1923 года быў рэжысёрам Тэатра Рэвалюцыі (разам з У. Э. Меерхольдам паставіў п'есу А. М. Файкова «Возера Люль», прэм'ера адбылася 8 лістапада 1923 года), рэжысёрам і педагогам Вышэйшай педагагічнай школы УЦВК ў Маскве. У 1925—1934 гадах — педагог УДІКа (дацэнт), адначасова з 1924 года працаваў у якасці рэжысёра на кінастудыях «Дзяржкіно», «Савкіно», «Саюзкіно». У 1935 годзе, пасля фільма «Строгі юнак», які выклікаў незадаволенасць савецкага кіраўніцтва, Абрам Роам быў пазбаўлены ўсіх пастоў і ўзнагарод. У 1954 годзе, пасля смерці Сталіна, быў рэабілітаваны і прызначаны на пасаду рэжысёра кінастудыі «Масфільм».

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кінарэжысёры СССР
Станіслаў Міхайлавіч Лукашэвіч

{{ДД
| імя                = Станіслаў Міхайлавіч Лукашэвіч
| выява              = 
| памер              = 
| подпіс             =

| тытул              = Старшыня Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта
| сцяг               = Flag of the Byelorussian Soviet Socialist Republic.svg
| сцяг2              = Coat of arms of Minsk.svg
| перыядпачатак      = жнівень 1977
| перыядканец        = студзень 1980
| прэзідэнт          = 
| прэм'ер            = Ціхан КісялёўАляксандр Аксёнаў
| папярэднік         = Генадзь Барташэвіч
| пераемнік          = Георгій Таразевіч
| дата нараджэння    = 
| месца нараджэння   = 
| дата смерці        = 
| месца смерці       = 
| адукацыя           = 
| званне             = 
| узнагароды         = { style="background:transparent"
    
}
| Commons            = 
}}
**Станісла́ў Міха́йлавіч Лукашэ́віч** () — беларускі дзяржаўны дзеяч, старшыня Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта (1977—1980), намеснік Міністра мантажных і спецыяльных будаўнічых работ БССР (1980—1992).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 7 лютага 1935 года ў в. Валоўшчына Заслаўскага раёна (цяпер — Мінскі раён). Бацька пайшоў на фронт на другі дзень вайны і загінуў. Разам з дзвюма сёстрамі яго выхоўвала маці Станіслава, якая скончыла 4 класы царкоўна-прыходскай школы.

Скончыў сярэднюю школу з медаллю. Беспаспяхова спрабаваў паступіць у Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт на фізічны факультэт. Скончыў Мінскае прафесійна-тэхнічнае вучылішча № 2.

Працоўную дзейнасць пачаў у 1956 годзе тэхнікам праектнага інстытута «Белдзіпраторф». Працаваў на будоўлях Мінска. Быў сакратаром Мінскага гаркама КПБ.

Са жніўня 1977 года па студзень 1980 года — старшыня выканкама Мінскага гарадскога Савета народных дэпутатаў.

3 1980 па 1992 год — намеснік Міністра мантажных і спецыяльных будаўнічых работ БССР.

У 1983 годзе скончыў Беларускі політэхнічны інстытут. Скончыў таксама Вышэйшую партыйную школу.

З 1992 па 1994 год — намеснік кіраўніка канцэрна «Белбудмантаж».

З 1994 па 1998 год — намеснік кіраўніка дзяржаўнага канцэрна «Белмантажспецбуд».

З 1998 года па 2011 год працаваў у закрытым акцыянерным таварыстве «Інвест-сістэм», дзе ў апошнія гады ўзначальваў Савет дырэктараў.

Памёр 19 снежня 2011 года ў Мінску.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Намеснікі міністраў БССР
Васіль Іванавіч Шарапаў

**Васі́ль Іва́навіч Шара́паў** (, Красноўка Сенненскага павета Магілёўскай губерні, Расійская імперыя — ) — беларускі савецкі дзяржаўны дзеяч, старшыня Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта (1955—1968).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 25 жніўня 1916 года ў вёсцы Красноўка Сенненскага павета Магілёўскай губерні (цяпер — Крупскі раён Мінскай вобласці).

Працаваў памочнікам машыніста, машыністам. З 1937 года — у арміі, удзельнік і інвалід (страціў нагу ў баі пад Оршай) Вялікай Айчыннай вайны.

З 1944 года — на партыйнай рабоце. У 1952—1955 гадах — першы сакратар Сталінскага райкама КПБ горада Мінска. Са студзеня 1955 года па студзень 1968 года ўзначальваў Мінскі гарадскі выканаўчы камітэт. 1968 — 1972 — першы сакратар Мінскага гарадскога камітэта КПБ. У 1972 — 1989 гадах — Міністр будаўніцтва і эксплуатацыі аўтамабільных дарог БССР.

29 чэрвеня 2016 года В. І. Шарапаву прысвоена званне Ганаровага грамадзяніна Мінска.

Памёр 5 сакавіка 2017 года.

## Літаратура 
* Листая жизни страницы / Василий Шарапов; [под общей редакцией В. В. Шарапова]. — Мн.: Полиграфкомбинат, 2016. — 383 с. : ил., портр.; 25 см. — Тираж 1000 экз. — ISBN 978-985-7101-86-3

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 
* 
* СЕМЬЯ С ИСТОРИЕЙ. Клан Шараповых 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Крупскім раёне
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Інваліды Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Мінска
Катэгорыя:Міністры будаўніцтва і эксплуатацыі аўтамабільных дарог БССР
Катэгорыя:Стагадовыя доўгажыхары
Катэгорыя:Першыя сакратары Мінскага гаркама КП Беларусі
Катэгорыя:Дэлегаты XXIII з’езда КПСС
Катэгорыя:Дэлегаты XXIV з’езда КПСС
Катэгорыя:Дэлегаты XXII з’езда КПСС
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 4-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 5-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 6-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 7-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 8-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 9-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 10-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 11-га склікання
Катэгорыя:Старшыні Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта
Лісты Святога Мікалая

**«Лісты́ Свято́га Мікала́я»** (), таксама **«Лісты ад Святога Мікалая»** () — зборнік лістоў ад Каляднага айца, складзеных і праілюстраваных Дж. Р. Р. Толкінам паміж 1920 і 1942 годамі для сваіх дзяцей. Выданне «Лістоў» адбылося ў 1976 годзе, на 3-ю гадавіну Толкінавай смерці, у рэдакцыі Бейлі Толкін, другой жонкі малодшага сына аўтара, Крыстафера. Кніга была цёпла ўспрынятая крытыкамі, і лічыцца, што асобныя яе часткі пазней былі выкарыстаны аўтарам ва «Уладары Пярсцёнкаў».

## Сюжэт 
Апавяданне вядзецца ў форме шэрагу лістоў ад імя Святога Мікалая ці яго сакратара-эльфа. У іх перададзеныя прыгоды і бадзянні Святога Мікалая і яго памочнікаў, сярод якіх паўночны палярны мядзведзь і два яго маладыя памагатыя, Паксу і Валькатука. У лістах апісаныя, сярод іншага, вялізныя феерверкі, што ствараюць палярнае ззянне; або як белы мядзведзь пастаянна трапляе ў нейкія турботы.

Ліст ад 1939 года змяшчае згадкі Святым Мікалаем пра Другую сусветную вайну, а некаторыя пазнейшыя лісты апісваюць бітвы Святога Мікалая супраць гоблінаў, што пазней было інтэрпрэтавана як адлюстраванне Толкінавых поглядаў на нямецкую пагрозу.

## Публікацыя 
Лісты былі напісаны цягам 20 гадоў і прызначаліся Толкінавым дзецям на Раство. штогод дзеці атрымлівалі па лісце ад Святога Мікалая ў каперце з маркамі з Паўночнага полюсу і штэмпэлямі, распрацаванымі Толкінам.

Першае выданне адбылося ўжо па Толкінавай смерці, на трэцюю гадавіну яго скону, 2 верасня 1976. Праз 1,5 месяцы выйшла новае выданне ў выдавецтве «Houghton Mifflin». У кнігу ўвайшлі ілюстрацыі Толкіна амаль да ўсіх лістоў; некаторыя лісты і малюнкі, аднак, былі прапушчаны.

Перавыданне 1999 года выйшла пад назвай «Лісты ад Святога Мікалая»; у яго ўвайшлі поўныя зборы лістоў і выяваў Толкіна.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Кнігі 1976 года
Катэгорыя:Дзіцячая літаратура Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Нараджэнне Хрыстова ў мастацтве
Катэгорыя:Кнігі Дж. Р. Р. Толкіна
Алісіны прыгоды ў дзівоснай краіне

**«Алі́сіны прыго́ды ў дзіво́снай краі́не»**, або **«Алі́са ў краі́не цу́даў»**, або **«Алесіны прыгоды ў Цудазем’і»** () — раман англійскага пісьменніка Чарльза Лютвіджа Доджсана, выдадзены ў 1865 годзе пад псеўданімам Льюіс Кэрал. Галоўная гераіня твору — Аліса () праз трусіную нару трапляе ў фантастычны свет, населены незвычайнымі чалавекападобнымі істотамі. Кніга лічыцца адным з найлепшых узораў жанру бяссэнсіцы ў літаратуры.

## Стварэнне 
Напісаць кнігу пра сябе папрасіла Льюіса Кэрала дзяўчынка Эліс, адна з трох дачок брытанскага арыстакрата Генры Лідэла, пасля таго, як у час вандроўкі па Тэмзе Кэрал распавёў ёй і дзвюм яе сёстрам гісторыю пра дзяўчынку Алісу, што шукала прыгодаў. На наступны дзень па просьбе дзяўчынкі Льюіс Кэрал пачаў рукапіс, аднак яго першая версія не захавалася.

26 лістапада 1864 года пісьменнік перадаў Эліс рукапісны варыянт «Алісіных прыгодаў пад зямлёй» з уласнымі ілюстрацыямі. Але перад гэтым Доджсан ужо падрыхтаваў кнігу да публікацыі, і яна была амаль удвая большая за першапачатковы варыянт за кошт дадання такіх эпізодаў, як, напрыклад, пра Чэшырскага ката і «шалёнае чаяванне».

## Сюжэт 
]]
Аліса нудзіцца ў сваім свеце, і раптам заўважае гаворачага Белага трусіка з наручным гадзіннікам, які прабягае міма. Яна кідаецца за ім у нару і правальваецца ў падземны свет. Там яна сустракае дзівосных жывёл і сутыкаецца з разнастайнымі прыгодамі.

## Беларускі пераклад 
, рэверс]]
* Алесіны прыгоды ў Цудазем’і / Пер. Макс Шчур. — Cathair na Mart: Evertype, 2013. — ISBN 978-1-78201-044-9

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Праект Гутэнберг:
** Просты тэкст
** HTML з факсіміле арыгіналу і ілюстрацыямі аўтара
* Пераклад на беларускую мову 

Катэгорыя:Аліса ў дзівоснай краіне
Катэгорыя:Дзіцячыя раманы
Катэгорыя:Кнігі ў жанры фэнтэзі
Катэгорыя:Раманы на англійскай мове
Катэгорыя:Дзіцячая літаратура Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Творы Льюіса Кэрала
Катэгорыя:Раманы эпічнага фэнтэзі
Катэгорыя:Кнігі 1865 года
Герман фон Франсуа

**Ге́рман фон Франсуа́** (; , Люксембург — , Берлін) — германскі ваенны дзеяч, генерал пяхоты.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і генерала Бруна фон Франсуа, які загінуў падчас франка-прускай вайны.

Паступіў на ваенную службу ў 1875 годзе. У 1884—1887 гадах вучыўся ў Прускай ваеннай акадэміі ў Берліне. У 1899 годзе начальнік штаба IV армейскага корпуса (Магдэбург). У 1905—1908 гадах камандзір гвардзейскага палка. З 1911 года камандаваў 13-й дывізіяй (Мюнстэр). Генерал-лейтэнант. З 1913 года — камандзір I армейскага корпуса, раскватараванага ў Кёнігсберзе.

### Першая сусветная вайна 
З пачаткам Першай сусветнай вайны, падчас Усходне-Прускай аперацыі, корпус Франсуа у складзе 8-й арміі генерала Прытвіца першая ўступіла ў бой з рускай арміяй, парушыўшы тым самым катэгарычны загад камандуючага пазбягаць сутыкненняў з непрыяцелем. Быў разбіты рускімі войскамі 1-й арміі генерала П. К. Рэненкампфа пры Сталупінене (4/17 жніўня) і Гумбінене (7/20 жніўня).

З 8 кастрычніка — камандуючы 8-й арміяй, але ўжо 7 лістапада 1914 года быў зняты з пасады камандуючага за невыкананне загадаў вярхоўнага камандавання. 24 снежня 1914 года прызначаны камандзірам XXXXI рэзервовага корпуса, якім камандаваў і падчас баёў пры Горліц-Тарнова ў Галіцыі (май 1915).

14 мая 1915 года узнагароджаны ордэнам Pour le Merite, a 27 ліпеня 1917 года атрымаў да яго дубовыя галіны (за адрозненні ў баях падчас Вердэнскай аперацыі).

З 29 чэрвеня 1915 года камандзір VII армейскага корпуса. 6 ліпеня 1918 года здаў камандаванне корпусам і быў залічаны ў рэзерв. 11 лістапада 1918 года выйшаў у адстаўку.

Аўтар некалькіх ваенна-гістарычных кніг. Памёр у 1933 годзе.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Камандуючыя арміямі ў Першай сусветнай вайне (Германія)
Інклінгі

» у Оксфардзе, дзе пачынаючы з 1939 года сустракаліся Інклінгі]]
**І́нклінгі** (, *The Inkling Club*) — літаратурны клуб, першапачаткова заснаваны ў Оксфардзе ў 1931 годзе студэнтам Тэнджы Лінам. Сам Лін, скончыўшы каледж, пакінуў клуб. Праз некаторы час назва «Інклінгі» замацавалася за невялікай суполкай пісьменнікаў, многія з якіх выкладалі ў Оксфардзе.

Вядомасць Інклінгі набылі дзякуючы таму, што доўгі час сябрамі клуба былі пісьменнікі Джон Толкін і Клайв Льюіс. У 1939 годзе да іх далучыўся яшчэ адзін вядомы пісьменнік — Чарлз Уільямс. Акрамя таго, у клуб уваходзілі Оўэн Барфілд, Х'юга Дайсан і іншыя. Трэба адзначыць, што ў клубе ніколі не было фармальнага спісу ўдзельнікаў, і фактычна ён заставаўся проста колам сяброў, якія сістэматычна збіраліся разам.

Інклінгі сустракаліся па аўторках у пабе «Арол і дзіця», а па чацвяргах ладзіліся літаратурныя чытанні ў Льюіса, дзе сябры клуба знаёмілі адзін другога з тым, над чым яны працавалі. У прыватнасці, у клубе чыталіся «Уладар Пярсцёнкаў» Толкіна і «Хронікі Нарніі» Льюіса.

Фактычным лідарам клуба быў Льюіс, і пасля яго пераезду ў 1954 годзе ў Кембрыдж клуб пачаў збірацца радзей, а пасля смерці Льюіса цалкам спыніў сваё існаванне.

Гісторыі клуба і жыццю яго сяброў прысвечаная кніга Хэмфры Карпентэра «Інклінгі» (1979).

Катэгорыя:Літаратура Вялікабрытаніі
Марак Папай

**Марак Папай** (, імя утворанае ад  «выпуклы», «лупавокі», буквальна «лупавок»)&nbsp;— выдуманы герой коміксаў і мультфільмаў.

У большасці выпадкаў Папай паўстае перад чытачамі і гледачамі мараком сярэдняга веку з незалежным характарам, своеасаблівым галосам і манерай мовы (скажае слова і «глытае» гукі). Ён увесь час жмурыць адно вока (верагодна з-за яго адсутнасці). У яго непрапарцыйна развітыя перадплечча, на якіх вытатуяваны два якары (радзей&nbsp;— адзін), у большасці мультфільмаў таксама непрапарцыйна вялікія лыткі. У роце Папай нязменна трымае люльку для палення з кукурузнага качана (якую ён часта выкарыстоўвае як боцманскі свісток). Звычайна, Папай адрозніваецца ў паўсядзённым жыцці велізарнай сілай (можа вольна падняць раяль, буйная жывёла (напрыклад, слона), а таксама цяжкую тэхніку на кшталт самалёта), але у крытычнай сітуацыі, сутыкнуўшыся з надзвычайнай складанасцю, з'ядае банку шпіната і стае у шмат разоў мацней.

Катэгорыя:Персанажы коміксаў
Катэгорыя:Персанажы мультфільмаў
Раўгеня

**Раўгеня** — у беларусаў кісла-салодкая рэдкая мучная страва. Жытнюю муку размешвалі халоднай вадой, ставілі на печ парыцца і саладзець, потым вылівалі ў хлебную дзежку, каб укісала. Елі раўгеню, калі яна ўкісне. Вядома на паўночным захадзе Беларусі. У Мядзельскім, Браслаўскім раёнах рабілі зусім рэдкай і пілі як квас.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Беларуская кухня
Катэгорыя:Жыта
Лаліта

«**Лаліта**» () — раман Уладзіміра Набокава, напісаны англійскай мовай і апублікаваны ў 1955 годзе ў Парыжы. Пазней ён быў перакладзены аўтарам на рускую мову. 

Твор адрозніваецца сваёй спрэчнай тэмай, гэта значыць галоўны герой і апавядальнік, 37-гадовы прафесар літаратуры Гумберт Гумберт апанаваны 12-гадовай Далорэс Гейз, з якой ён мае сексуальныя адносіны. Лаліта з’яўляецца мянушкай, якую Гумберт даў Далорэс.

Пасля апублікавання, «Лаліта» набыла вялікую папулярнасць, атрымаўшы статус класічнага твору, стаўшы адным з самых вядомых і самых супярэчлівых прыкладаў літаратуры XX стагоддзя. Мянушка «Лаліта» ўвайшла ў масавую культуру да абазначэння дзяўчынак, якія вельмі рана пачынаюць сваё сексуальнае жыццё.

Беларускі літаратар Альгерд Бахарэвіч глядзіць на раман «Лаліта» як

Раман быў адаптаваны Стэнлі Кубрыкам, які выпусціў фільм у 1962 годзе. У 1997 годзе Эдрыян Лайн зняў сваю версію «Лаліты». Таксама «Лаліта» стала прадметам некалькіх тэатральных пастановак, опер і балетаў.

«Лаліта» ўваходзіць у спіс 100 лепшых раманаў на англійскай мове часопісу Time, якія былі апублікаваны ў перыяд з 1923 па 2005 гады.

## Спасылкі 
* Фотаздымкі з першага выдання твору

Катэгорыя:Творы 1955 года
Катэгорыя:Раманы на англійскай мове
Катэгорыя:Раманы Уладзіміра Набокава
Катэгорыя:Цэнзура ў СССР
Катэгорыя:Кнігі 1955 года
Шлях пілігрыма

**«Шлях пілігрыма»** (, літаральна **«Падаро́жжа пілігры́ма з гэ́тага све́ту ў бу́дучы»**) — хрысціянская алегорыя англійскага пісьменніка Джона Баньяна, выдадзеная ў 1678 годзе. Лічыцца адным з найбольш істотных твораў рэлігійнай англійскай літаратуры, перакладзеная больш як на 200 моў і ніколі не знікала з продажу. Баньян пачаў пісаць кнігу ў бедфардшырскай акруговай турме, куды ён быў кінуты за парушэнні Акту аб сходах, які забараняў адпраўленне рэлігійных набажэнстваў па-за юрысдыкцыяй англіканскай царквы. Першыя даследчыкі Баньяна, прыкладам Джон Браўн з Бэдфарду, лічыў, што «Шлях пілігрыма» быў пачаты падчас другога, кароткага зняволення Баньяна цягам шасці месяцаў 1675 года, аднак пазнейшыя, сярод якіх Роджэр Шэрак, лічаць, што Баньян пачаў пісаць твор ужо ў часе першага зняволення (1660—1672) адразу пасля сканчэння ўласнай духоўнай аўтабіяграфіі «Дастаткова ласкі для найвялікшага грэшніка» ().. Яшчэ пры жыцці аўтара першая частка кнігі атрымала 11 выданняў агульным тыражом 100 000 асобнікаў.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Аўдыёверсія 
* Кніга на праекце Гутэнберг
* Электронны варыянт (PDF)

Катэгорыя:Пратэстанцкая літаратура
Катэгорыя:Баптызм
Катэгорыя:Раманы на англійскай мове
Катэгорыя:Раманы 1678 года
Раўвольфія

**Раўфольфія** (*Rauvolfia*) — род кветкавых раслін сямейства кутровых. Каля 50 (па іншых звестках да 100) відаў. Пашыраны ў тропіках, акрамя Аўстраліі. Трапляюцца на ўзлесках вільготных трапічных лясоў.

Кусты, паўкусты або дрэвы, якія ўтрымліваюць млечны сок. Лісце простае, суцэльнае, часта скурыстае. Кветкі ў верхавінках ці пазушных суквеццях. Плод — з 2 касцянак. Падземныя органы  і некаторых іншых відаў маюць у сабе алкалоіды (рэзерпін, рэстынамін, іахімбін), якія выкарыстоўваюцца ў медыцыне. Лекавыя расліны.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кутровыя
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Залессе (Валожынскі раён)

**Зале́ссе** (, ) — вёска ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Ракаўскага сельсавета.

## Геаграфія 
За 0,4 км на паўночны захад ад вёскі знаходзіцца найвышэйшы пункт Валожынскага ўзвышша — 332,6 м.

## Гісторыя 
У 1940—1954 гадах цэнтр Залескага сельсавета Радашковіцкага раёна. У 1963—1989 гадах цэнтр Залескага сельсавета Валожынскага раёна (у 1963—1965 гадах Маладзечанскага раёна), да 28 мая 2013 года — вёска ў складзе Залескага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ракаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёна
Чарлз Айвз

**Чарлз Эдвард Айвз** ( — ) — выдатны амерыканскі , арганіст, страхавы агент.

Творчасць адзначаецца арыгінальным, аўтэнтычным, сінтэтычным падыходам. Айвз вядомы як адзін з першых эксперыментатараў. Раней за іншых ён выкарыстоўваў нетрадыцыйныя сродкі, якія атрымалі распаўсюд пазней у XX стагоддзі: політанальнасць, полірытмія, кластэры, алеаторыка, чвэрцьтонавая музыка. Падчас жыцця кампазітара яго творы выконвалася мала, хаця на паперы выдаваліся. Айвз не быў кампазітарам паводле прафесіі: за час ад заканчэння Ельскага ўніверсітэта ў 1898 годзе да выхаду на пенсію ў 1930 годзе ён зрабіў паспяховую кар’еру ў страхавым бізнэсе.
МФК Сталіца

**МФК «Сталіца»** — футзальны клуб з Мінска, чэмпіён Беларусі, уладальнік Суперкубка Беларусі.

## Дасягненні клуба 
**Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе**
*  **Чэмпіён (3)**: 2013/2014, 2016/2017, 2018/2019
*  **Бронзавы прызёр (4)**: 2014/2015, 2015/2016, 2017/2018, 2019/2020

**Кубак Беларусі па міні-футболе**
*  **Уладальнік (1)**: 2014/2015
*  **Фіналіст (3)**: 2017/2018, 2019/2020,2020/2021

**Суперкубак Беларусі па міні-футболе**
*  **Уладальнік (1)**: 2014
*  **Фіналіст (3)**: 2015, 2017, 2019

## Бягучы склад 
## Статыстыка выступленняў 
## Трэнеры 
* Уладзімір Левус
* Андрэй Талмач
* Дзмітрый Камеко (з 2020)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Сталіцы
Леў, Вядзьмарка і Гардэроб

**«Леў, Вядзьма́рка і Гардэроб»** () — эпічны фэнтэзійны раман для дзяцей К. С. Льюіса, упершыню апублікаваны ў 1950. Гэтая кніга стала першай з сямі раманаў пад агульнай назвай «Хронікі Нарніі» (1950—1956). Пазней Льюіс напісаў адзін з твораў серыі, які папярэднічаў падзеям «Льва, Вядзьмаркі і Гардэробу», таму першым паводле храналогіі стаў раман «Пляменнік чарадзея».

Большая частка падзей твора адбываюцца ў Нарніі, выдуманай краіне, дзе размаўляюць жывёлы, а светам вось ужо сто гадоў кіруе Белая Вядзьмарка, якая начаравала ў Нарніі вечную зіму. У перадгісторыі падчас  Другой сусветнай вайны чацвярых дзяцей эвакуююць углыб Англіі.  Яны пасяляюцца ў загарадным доме старога прафесара доме, ратуючыся ад бамбардзіроўкі Лондана. Малодшая з дзяцей, Люсі, падчас гульні ў хованкі знаходзіць праход у чароўную краіну Нарнію праз шафу-гардэроб у закінутым пакоі. У трэцяе яе наведванне ў чароўную краіну выпраўляюцца ўсе чацвёра, пасля чаго падзеі развіваюцца выключна там амаль да самага канца гісторыі. У Нарніі дзеці павінны спраўдзіць старажытнае прароцтва, і яны апынаюцца ў барацьбе за выжыванне і за вызваленне краіны ад чараўніцтва.

Часопіс «Time» уключыў раман у свой спіс лепшых раманаў усіх часоў, куды ўваходзяць англамоўныя творы 1923—2005 гадоў. Кніга перакладзена на 47 моў.

У студзені 2018 года адбылася прэм’ера фільма «Хронікі Нарніі: Леў, Вядзьмарка і гардэроб» у перакладзе на беларускую мову. Фільм агучаны кампаніяй «Кінаконг» ў межах праекта «Беларускія ўікэнды» пры падтрымцы кампаніі velcom. Кніга ў беларускім перакладзе выйшла ў 2018 годзе.

## Спасылкі 
* «Леў, Вядзьмарка і Адзежная шафа» ў бібліятэках свету

Катэгорыя:Літаратурныя творы, перакладзеныя на беларускую
Катэгорыя:Хронікі Нарніі
Катэгорыя:Дзіцячыя раманы
Катэгорыя:Кнігі ў жанры фэнтэзі
Катэгорыя:Раманы XX стагоддзя
Катэгорыя:Кнігі 1950 года
Катэгорыя:Раманы эпічнага фэнтэзі
Салаўі (значэнні)

Назву **Салаўі́** маюць:

* Салаўі — род птушак з атрада вераб'інападобныя

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць
** Салаўі — вёска ў Мёрскім раёне
** Салаўі — вёска ў Пастаўскім раёне
* Гродзенская вобласць
** Салаўі — вёска ў Астравецкім раёне
** Салаўі — вёска ў Гродзенскім раёне
** Салаўі — былая вёска ў Свіслацкім раёне
* Мінская вобласць
** Салаўі — вёска ў Валожынскім раёне
** Салаўі — вёска ў Клецкім раёне
** Салаўі — вёска ў Пухавіцкім раёне
** Салаўі — пасёлак ва Уздзенскім раёне
Баравое (Дзяржынскі раён)

**Бараво́е** (, ) — аграгарадок у Дзяржынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Бараўскога сельсавета.
## Вядомыя асобы 
* Антон Іванавіч Савасцюк (1927—1998) — філосаф. 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Бараўскі сельсавет (Дзяржынскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна