Уладзімір Уладзіміравіч Набокаў

**Уладзімір Уладзіміравіч Набокаў** (, , псеўданім *Сирин*; , , Расійская імперыя — , , Швейцарыя) — рускі і амерыканскі пісьменнік.

Першыя творы Набокава былі напісаны на рускай мове. Аднак сусветную вядомасць яму прынеслі пераважна яго англамоўныя раманы. Пісьменнік вядомы таксама вялікім унёскам у лепідатэралогію (раздзел энтамалогіі, прысвечаны лускакрылым). Апрача таго стварыў і апублікаваў шэраг цікавых шахматных задач і крыжаванак.

Раман «Лаліта», напісаны на англійскай мове, часта згадваецца як адзін з самых значных і ўплывовых узораў прозы дваццатага стагоддзя.

## Біяграфія 
Уладзімір Набокаў нарадзіўся ў арыстакратычнай сям’і расійскага палітыка Уладзіміра Дзмітрыевіча Набокава. Сям’я Набокава ў паўсядзённасці карысталася трыма мовамі — рускай, англійскай, французскай. Такім чынам, будучы пісьменнік ад самага маленства быў трылінгвам. Па ўласных словах, навучыўся чытаць па-англійску раней, чым па-руску.

Адукацыю пачаў у Тэнішэўскім вучылішчы ў Пецярбургу, дзе трохі раней вучыўся Восіп Мандэльштам. Найбольш цікавіцца літаратурай і энтамалогіяй. Незадоўга да рэвалюцыі выдае на ўласныя грошы зборнік сваіх вершаў.

У 1917 г. разам з сям’ёй перасяляецца ў Крым, а потым імігрыруе з Расіі ў Берлін. Адтуль малады Набокаў паступае ў Кембрыджскі ўніверсітэт, які скончвае ў 1922 г. Пасля жыў у Берліне. У 1937 г. на 2 гады перасяляецца ў Парыж, адкуль напярэдадні Другой Сусветнай вайны эмігрыруе ў ЗША. Працаваў выкладчыкам спачатку ў адным з коледжаў, потым у Карнэльскім універсітэце, дзе чытаў курсы рускай і сусветнай літаратуры. У 1945 г. атрымаў амерыканскае грамадзянства. Адначасова займаецца літаратурнай дзейнасцю. Акрамя таго робіць сабе імя як прафесіянальны энтамолаг.

У 1959 г. вяртаецца ў Еўропу, селіцца ў Швейцарыі, дзе і праводзіць рэштку жыцця. Памірае 2 ліпеня 1977 г.

## Творчасць 
Першы зборнік — «Вершы» (1916). Да 1940 пісаў пад псеўданімам *Сірын*. 3 1940 пісаў і на англійскай мове, з 1960-х г. толькі на англійскай.

Расія, рускія — пастаянны фон і тэма ўсёй яго творчасці. Светаадчуванне рускага эмігранта выяўлена ў раманах «Машачка» (1926), «Подзвіг» (1931—32), аўтабіяграфічнай кнізе «Іншыя берагі» (1951) і інш. Раманы «Абарона Лужына» (1929—30), «Запрашэнне на пакаранне смерцю» (1935—36; антыўтопія), «Дар» (1937), «Пнін» (1957) пра трагічную калізію духоўна адоранага адзіночкі з прымітыўнай мяшчанскай цывілізацыяй, светам пошласці.

У рамане «Лаліта» (1955) — спалучэнне эротыкі і сацыяльна-крытычнага апісання нораваў Амерыкі. Як напісаў беларускі літаратар Альгерд Бахарэвіч:

На аўтабіяграфічнай аснове Уладзімір Набокаў стварыў паэмы «Дзяцінства» (нап. 1918), «Крым» (1921), «Пецярбург» (1923), «Універсітэцкая паэма» (1927). Аўтар раманаў «Камера абскура» (1932—33), «Адчай» (1934), «Паглядзі на арлекінаў!» (1974), зборнік апавяданняў «Вясна ў Фіяльтэ» і іншыя апавяданні" (1956), паэтычных драм «Смерць», «Дзядуля», «Полюс» (усе нап. 1922), зборнікаў вершаў «Гронка» (1923), «Вершы 1929—1951 гг.» (1952), лекцый і эсэ пра рускую літаратуру, у т.л. «Мікалай Гогаль» (1944), шахматных задач і інш.

Стылістычна вытанчаным яго творам уласцівы і рэалістычныя, і мадэрнісцкія элементы (лінгвастылістычная гульня, парадзіраванне, містыфікацыя і інш.).

Выдаў мемуары «Памяць, гавары» (1966). Зрабіў празаічны пераклад на англійскую мову «Яўгена Анегіна» А. Пушкіна (т. 1—3, 1964), пераклаў «Слова аб палку Ігаравым» і інш.

## Беларускія пераклады 
На беларускую мову асобныя яго творы пераклалі Галіна Багданава, Рыгор Сітніца і Юрый Рыдкін.

## Выбраная бібліяграфія 
### Раманы і аповесці 
#### Рускамоўныя 
* «Машачка» (*Машенька*, 1926)
* «Кароль, дама, валет» (*Король, дама, валет*, 1927—1928)
* «Абарона Лужына» (*Защита Лужина*, 1929—1930)
* «Шпег» (*Соглядатай*, 1930) — аповесць
* «Подзвіг» (*Подвиг*, 1932)
* «Камера абскура» (*Камера обскура*, 1932)
* «Роспач» (*Отчаяние*, 1936)
* «Запрашэнне на пакаранне смерцю» (*Приглашение на казнь*, 1938)
* «Дар» (*Дар*, 1937—1938)
* «Іншыя берагі» (*Другие берега*, 1954) — (аўтабіяграфія)
* «Лаліта» (*Лолита*, 1967, аўтарскі рускі пераклад)

#### Англамоўныя 
* «Праўдзівае жыццё Себасцьяна Найта» (*The Real Life of Sebastian Knight*, 1941)
* Bend Sinister 1947)
* «Лаліта» (*Lolita*, 1955)
* «Пнін» (*Pnin*, 1957)
* «Цьмяны агонь» (*Pale Fire*, 1962)
* «Памяць, гавары» (*Speak, Memory. An Autobiography Revisited.*, 1967)
* «Ада, або Уцехі жарсці: сямейная хроніка» (*Ada or Ardor: A Family Chronicle*, 1969)
* «Празрыстыя рэчы» (*Transparent Things*, 1972)
* «Паглядзі на арлекінаў!» (* Look at the Harlequins!*, 1974)

## Экранізацыя твораў 
* Лаліта (фільм, 1962) — англійска-амерыканскі фільм рэжысёра Стэнлі Кубрыка.
* Лаліта (фільм, 1997) — амерыкана-французскі фільм рэжысёра Эдрыяна Лайна.

## Літаратура 
* *Спрынчан А. В.* Набокаў // 

Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты ЗША
Катэгорыя:Паэты Расіі
Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі