Рахіль Суцкевер

**Рахіль** (**Роза) Суцкевер** (2 лістапада 1904, Смаргонь — 1943, Трэблінка (?)) — мастачка яўрэйскага паходжання, удзельніца віленскай мастацкай групы "Юнг Вільне" *(Маладая Вільня).*

У 1915 у сувязі з Першай сусветнай вайной разам з сям’ёй была вывезена ў Сібір, у 1922 перабралася ў Вільню. Жыла з бацькамі ў сэрцы яўрэйскага квартала, у 1933 выйшла замуж за рамесніка Кальмана Ушаева. Спачувала сацыялістычным ідэям, змяніла сваё імя на больш сучаснае — Роза. Насуперак пашыранай інфармацыі, не была сваячкай яшчэ аднаго ўдзельніка Jung-Vilne родам са Смаргоні Аўрома Суцкевера.

## Творчасць міжваеннага часу 
У 1925 паступіла бясплатна вучыцца на мастацкі факультэт Універсітэта Стэфана Баторыя. У 1928-30 ездзіла ў ЗША разам са сваім бацькам Навумам. Пасля вяртання аднавіла вучобу ва ўніверсітэце, дзе навучалася мастацтву пад кіраўніцтвам Людаміра Сляндзінскага.У рэцэнзіі на выстаўку *Rochl Suckewers bilder ojssztelung* Бер Залкінд на старонках «Undzer Tog» напісаў:У сваім творчым падыходзе Рахіль Суцкевер з’яўляецца адначасова і імпрэсіяністкай, і экспрэсіяністкай. Яе палітра маляўнічая і яркая, тут няма чорнага ці карычневага колераў. Яе карціны напісаны ў імпрэсіянісцкім стылі, але пры гэтым яны прытрымліваюцца прынцыпаў экспрэсіянізму: усё ў іх — гэта выраз, і ўсюды мы бачым псіхалагічны падыход, які раскрывае цёмныя куткі чалавечай душы, што знаходзіць сваё адлюстраванне ў яе палотнах. У дзень закрыцця выставы адбыліся гала-канцэрт і аўкцыён работ.

У канцы 1938 выйшаў другі том вершаў паэта Эльханана Фоглера *«*Дзве бярозы ля дарогі» з вокладкай, распрацаванай Рахіль Суцкевер.

24 сакавіка 1939 у кансерваторыі адбыўся тэатральна-літаратурны вечар, прысвечаны выхаду зборніка Лейзера Вольфа «Чорныя жамчужыны». Касцюмы для тэатральнай часткі былі распрацаваны Рахіль Суцкевер.

У ліпені 1939 у альманаху «Naje Bleter» была апублікаваная рэпрадукцыя яе карціны *«Dos kind fun gas»* («Дзіця вуліцы»), якая стала вынікам супрацоўніцтва групы Юнга Вільне і яўрэйскіх пісьменнікаў з Каўнаса.

## Другая сусветная вайна 
Пасля пачатку Другой сусветнай вайны Рахіль Суцкевер засталася ў Вільні. Падчас савецкай акупацыі яна актыўна дапамагала яўрэйскім імігрантам з акупаваных немцамі тэрыторый. У пачатку 1940 выйшла апошняя публікацыя групы *Yung-Vilne* — зборнік паэзіі Аўрома Суцкевера *«Valdiks»* (Лес) накладам 500 асобнікаў з вокладкай Рахель Суцкевер. У зборніку былі сабраны вершы Аўрома Суцкевера 1937—1939 гадоў.

Пасля стварэння Літоўскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі Суцкевер далучылася да арганізацыйнага камітэта калектыўнай літоўскай выставы, якая праходзіла ў Вільні з лістапада па снежань 1940. Яна таксама ўваходзіла ў склад журы, якое ацэньвала прадстаўленыя працы. Пасля гэтага Дзяржаўны музей набыў многія з твораў мастачкі.

Пасля таго, як нацысты акупавалі Вільню, патрапіла ў гета. Там яна дапамагала адораным дзецям, даглядаючы і матэрыяльна падтрымліваючы дзесяцігадовага мастака Самуэля Бака. У сакавіку 1943 яна паказала свае працы на мастацкай выставе, якая праходзіла ў тэатры гета. Сярод іх былі «*Партрэт* *мужчыны*», тры віленскія пейзажы і шэсць акварэляў, якія служылі сцэнічнымі дэкарацыямі для спектакляў, што ставіліся ў гета. Некаторыя з работ набыў музей гета. На выставе таксама быў праведзены мастацкі конкурс, галоўны прыз у памеры 250 марак быў прысуджаны Суцкевер за яе карціну *«Партрэт вясёлага чалавека*». Саму выставу ў першыя некалькі дзён наведалі некалькі сотняў чалавек.

Брала ўдзел у стварэнні гіганцкай мадэлі Вільні, над якой па загадзе гебітскамісара працавалі каля трыццаці яўрэйскіх архітэктараў, інжынераў, чарцёжнікаў, тэхнікаў і мастакоў, якія знаходзіліся ў гета. Для гэтай працы была створана спецыяльная ўстанова, так званая майстэрня «*Plastikers plan Vilna*», з 40 макетных панэляў памерам 82 × 60 см захаваліся толькі чатыры. Асноўным матэрыялам быў гіпс, але выкарыстоўваліся драўляныя элементы, дрот і ніткі.

У імкненні абараніць сваю мастацкую спадчыну, Суцкевер даверыла свае працы на захованне польскай сяброўцы, пані Мілеўскай. На жаль, пасля бамбардавання працы згарэлі разам з домам, дзе яны захоўваліся.

Летапісец Віленскага гета Герман Крук, які апісваў выстаўку Рахіль Суцкевер у гета, згадвае, што выстаўляліся карціны не толькі акварэллю, але і алейнымі фарбамі. Хутчэй за ўсё, гэта былі творы, напісаныя да вайны і нейкім чынам перавезеныя ў гета — «Бяздомны хлопчык» і «Дзяўчына». Яны цудам захаваліся ў схованках гета, былі знойдзены пасля вайны і перададзены ў Яўрэйскі музей, створаны ў 1946 годзе. Там жа апынуліся і партрэты жыхароў гета, зробленыя з акварэльных і жывапісных фарбаў. Калі ў 1949 годзе Яўрэйскі музей быў ліквідаваны з-за ўзмацнення антысеміцкай кампаніі, распачатай Сталіным, творы Суцкевер былі перададзены ў Музей рэвалюцыі ЛССР, пасля чаго было вырашана, што яны не з’яўляюцца творамі мастацтва, а дакументамі, а карціны алеем на палатне «Хлопчык» і «Дзяўчынка» былі перададзены ў Музей мастацтваў ЛССР. Мастацкая спадчына Р. Суцкевера была ўз’яднана са стварэннем Дзяржаўнага яўрэйскага музея Віленскага Гаона.

Пасля ліквідацыі Віленскага гета яна разам з бацькамі і сястрой была дэпартавана ў лагер смерці Трэблінка і там забіта. Яе мужа дэпартавалі ў лагер у Эстоніі .

## Сёння 
Некалькі яе прац дэманструюцца ў пастаяннай экспазіцыі Музея гісторыі і культуры літвакоў у Вільні.

17 мая 2022 года ля дома на вул. Басанавічуса, дзе жыла мастачка, быў усталяваны мемарыяльны камень (Stolpersteine).

## Зноскі 
Катэгорыя:Памерлі ў 1943 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў XX стагоддзі
Катэгорыя:Мастакі Польшчы
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі
Катэгорыя:Яўрэі ў Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Смаргоні
Катэгорыя:Нарадзіліся 2 лістапада