open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Фелікс Баўмгартнер

**Фелікс Баўмгартнер** (; ) — аўстрыйскі парашутыст, бейсджампер. Атрымаў вядомасць дзякуючы надзвычайна небяспечным трукам.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 20 красавіка 1969 года ў Зальцбургу.

Служыў у аўстрыйскай арміі, дзе займаўся скачкамі з парашутам.

У 1999 годзе ўсталяваў сусветны рэкорд, здзейсніўшы самы высокі скачок з парашутам з будынка — з вежы Петронас у Куала-Лумпур, Малайзія. 31 ліпеня 2003 Баўмгартнер стаў першым чалавекам, які пераляцеў праз увесь Ла-Манш з дапамогай адмыслова зробленага для гэтага выпадку крыла з вугляроднага валакна.

Баўмгартнер таксама ўсталяваў сусветны рэкорд па самым нізкім скачку ў бейсджампінгу, калі скокнуў з вышыні 29 метраў (95 футаў) з рукі статуі Хрыста-Збавіцеля ў Рыа-дэ-Жанейра.

Ён стаў першым чалавекам, які здзейсніў скачок з завершанага віядука Міё ў Францыі 27 чэрвеня 2004 года, і першым чалавекам, які скокнуў з будынка Turning Torso (Мальмё, Швецыя) 18 жніўня 2006 г.

12 снежня 2007 года стаў першым чалавекам, які скокнуў з 90-га паверха (вышыня каля 390 метраў або 1280 футаў) самага высокага пабудаванага на той момант будынка ў свеце — Тайбэй 101 (Тайбэй, Тайвань).

Памёр 17 ліпеня 2025 года ў Порта-Сант’Эльпідыа (Італія).

## Гл. таксама 
* Red Bull Stratos

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Red Bull Stratos Project
* Сусветны рэкорд LIVE на Eurosport.ru!
* Live Broadcast

Катэгорыя:Парашутысты
Катэгорыя:Стратасфера
Першая паліцэйская часць Мінска

**Першая паліцэйская часць** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка дарэвалюцыйнага Мінска ў XIX — пачатку XX стст. Ахоплівала цэнтр горад.

Мяжа часці праходзіла па Койданаўскай вуліцы, перасякала па дыяганалі Саборную плошчу, ішла па Хрышчэнскай вуліцы да Паліцэйскага моста (цяперашні раён рэстарана «Журавінка»), правым берагам уніз па плыні Свіслачы да драўлянага моста на Ляхаўцы (знаходзіўся насупраць цяперашняй Чырвонаармейскай вуліцы), далей — па вуліцах Ляхаўскай, Ніжне-Ляхаўскай, Круглай і аднайменнаму завулку і выходзіла на Каломенскую. Напярэдадні Першай сусветнай вайны з Трэцяй часці ў склад Першай улучылі землі, што ляжалі за чыгункай, паміж Свіслаччу і Ляхаўскай вуліцай, а таксама Губернатарскі сад (парк).

У цэнтры горада пераважалі галоўным чынам шматпавярховыя камяніцы. Тут размяшчаліся дзяржаўныя і гарадскія ўстановы, банкі, кіраванні акцыянерных таварыстваў, буйныя крамы, рэстарацыі, гатэлі, навучальныя ўстановы і тэатры. Усе вуліцы, за выключэннем узбярэжных завулкаў, былі выбрукаваны, абсаджаны паабапал дарогі дрэвамі.

Толькі на жыхароў гэтай часці Мінска пашыраліся ўсе выгоды камунальных паслуг.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Мінска
Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2001

**Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2001** (11-ы чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па футболе ў Другой лізе) — 
трэці па рангу дывізіён (пасля Вышэйшай і 
Першай ліг) па футболе 
сярод беларускіх каманд 2001-га года.

Перамогу ў турніры атрымаў мінскі «Лакаматыў», 
які разам з клубам «Смаргонь» прайшоў у Першую лігу.

## Турнірная табліца 
## Спасылкі 
* RSSSF.com
* kick-off.by
* fcgomel.elitno.net

2001
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2001 годзе
Катэгорыя:2001 год у футболе
Грушаўка (прадмесце)

thumb|200px|Воданапорная вежа Грушаўскай лякарні
**Грушаўка, Грушаўскае прадмесце** — гістарычны раён Мінска, размешчаны ў заходняй частцы горада. Архітэктурнай дамінантай мясцовасці была воданапорная вежа, якая захавалася да нашага часу.

У сучаснай тэрміналогіі гістарычная Грушаўка — гэта раён вакол перпендыкулярнага перасячэння вуліц Грушаўскай і Шчорса (вул. Разінская, Дзекабрыстаў, Лермантаўская, Рамізніцкая і інш.).

На паўднёвым захадзе ад Грушаўкі месціцца Пятроўшчына, на паўночным захадзе — Мядзведжына, на паўночным усходзе — Пляшчанка, на ўсходзе — прадмесце Добрыя Мыслі.

## Гісторыя 
 ў Грушаўцы, 1920 г. Праваруч стаіць Язэп Драздовіч]]
Прадмесце ўзнікла побач з вагонарамонтнымі майстэрнямі Маскоўска-Брэсцкай чыгункі. У ім сяліліся пераважна працоўныя-чыгуначнікі.

У пачатку XX ст. Грушаўка ўваходзіла ў чацвертую паліцэйскую часць горада. Праз прадмесце праходзілі Грушаўская, Восіпаўская (цяпер Разінская) і Пакгаўзная (Хмялеўскага), Кандуктарская (Чыгуначная), Жандарская (Пуцейская), Дабравешчанская (Аўтадораўская) вуліцы. У гэты час уласна Грушаўская вуліца — «ад вул. Дзяменцеўскай (цяпер вул. Дзяржынскага) да вёскі Петраўшчызна» — налічвала 65 будынкаў.

Знос Грушаўкі пачаўся ў 1960-х гадах, аднавіўся ў 1970-х у часе будаўніцтва трасы праспекта Дзяржынскага

### Воданапорная вежа 
Воданапорная вежа на тэрыторыі былога бальнічнага комплексу была пабудаваная напачатку ХХ ст. і з’яўляецца адзіным інжынерным збудаваннем гэтага часу, якое захавалася да нашых дзён.

Вежа пабудаваная ў неагатычным стылі з чырвонай цэглы са складанай кладкай. Ваду з вежы спажывалі карпусы чыгуначнай бальніцы, на тэрыторыі якой яна размяшчалася, чыгуначная станцыя, а таксама паравознае дэпо.

## Літаратура 
* А. Лакотка. Драўляная забудова. Грушаўка // 
* Шыбека З.В., Шыбека С.Ф. Мінск: Старонкі жыцця дарэв. горада/ Пер. з рускай мовы М.Віжа; Прадмова С.М. Станюты. — Мн.: Полымя, 1994. — 341 с. [1] асобн. арк. карт.: іл. ISBN 5-345-00613-X.
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, П15 2001. — 576 с.: іл. ISBN 985-6302-33-1.
* Гісторыя Мінска. 1-е выданне. Мінск. БелЭн. 2006. — 696 с. ISBN 985-11-0344-6.
* Іван Сацукевіч. Тапанімія вуліцы і плошчаў Мінска ў ХІХ — пачатку ХХ стст.  // «Беларускі калегіум», 4 чэрвеня 2008.
* Ростислав Боровой. Минские пригороды XVI — начала XX века // Архитектура и строительство. — 2008. — № 11. — С. 46—50.

## Спасылкі 
* Шпацыраванне па Грушаўцы
* Прадмесце Грушаўка на Radzima.org

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Мінска
Катэгорыя:Грушаўка (Мінск)
Багамолаў

**Багамолаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксей Міхайлавіч Багамолаў — беларускі аграном і селекцыянер
* Герасім Васілевіч Багамолаў — савецкі геолаг, гідролаг, гідрагеолаг, акадэмік АН Беларусі
* Сяргей Аляксандравіч Багамолаў (1925—1999) — Герой Савецкага Саюза (1944).
* Уладзімір Восіпавіч Багамолаў — рускі празаік
Багарад

**Багара́д** — прозвішча яўрэйскага паходжання.

## Выбітныя носьбіты 
* Рыгор Абрамавіч Багарад — поўны Кавалер ордэна Славы.
* Самуіл Нахманавіч Багарад — Герой Савецкага Саюза.
Помнік Адаму Міцкевічу (Мінск)

**Помнік Адаму Міцкевічу** — бронзавы помнік польскаму паэту беларускага паходжання Адаму Міцкевічу ў Мінску. Помнік быў адкрыты ў 2003 г. (скульптары А. Заспіцкі, А. Фінскі, арх. Г. Фёдараў) у скверы Адама Міцкевіча на Гарадскім Вале непадалёку ад перакрыжавання вуліц Няміга і Раманаўская Слабада.

## Гісторыя 
З ініцыятывай усталяваць помнік у Мінску выступіла польская дыяспара. Як варыянт быў прапанаваны бюст паэта, выкананы яшчэ ў XIX стагоддзі. Аднак з-за таго, што работа была выканана ў выглядзе прысценнай скульптуры, гэта значыць з абрэзанай спіной, і насіла камерны характар, усталяваць яе на вуліцы было немагчыма. У адкрыцці помніка прымалі ўдзел дыпламаты і палітыкі Беларусі і Польшчы, у тым ліку тагачасны старшыня Савета Рэспублікі Генадзь Навіцкі і маршалак Сената Польшчы Лонгін Пастусяк, а таксама паслы абедзвюх краін.

## Гл. таксама 
* Помнік Адаму Міцкевічу, Навагрудак

## Літаратура 
* Памятник / Л. Г. Лапцевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 5. — С. 688—690.

Міцкевіч
Мінск
Катэгорыя:З’явіліся ў 2003 годзе
Катэгорыя:2003 год у Мінску
Катэгорыя:Творы Андрэя Заспіцкага
Катэгорыя:Творы Аляксандра Фінскага
Багушэвіч

**Багушэвіч** — беларускае прозвішча.

## Выбітныя носьбіты 
* Войцех Багушэвіч (1666—1734) — езуіт.
* Іван Міхайлавіч Багушэвіч (1906—1962) — Герой Савецкага Саюза.
* Канстанцін Міхайлавіч Багушэвіч (1906—1962) — дырэктар Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі імя А. В. Луначарскага (1934—1936).
* Марыя Уладзіміраўна Багушэвіч (1865—1887) — дзеяч польскага і беларускага рэвалюцыйнага руху.
* Станіслаў Багушэвіч (1751—1819) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.
* **Францішак Багушэвіч** (1840—1900) — беларускі грамадскі дзеяч, паэт, празаік, публіцыст і перакладчык.
* Юрый Багушэвіч (1917—1983) — беларускі пісьменнік і перакладчык.
* Юрый Барысавіч Багушэвіч (1946—2022) — беларускі мастак.
Богуш-Сестранцэвіч

**Богуш-Сестранцэвіч** — беларускае і польскае прозвішча.

## Выбітныя носьбіты 
* Баляслаў Богуш-Сестранцэвіч — брыгадны генерал польскай арміі, палкоўнік рускай артылерыі
* Станіслаў Іванавіч Богуш-Сестранцэвіч — беларускі вучоны, царкоўны дзеяч і літаратар. Дзядзька В. Дунін-Марцінкевіча
* Станіслаў Станіслававіч Богуш-Сестранцэвіч — беларускі мастак
Анатоль Станіслававіч Сербантовіч

**Анатоль Станіслававіч Сербантовіч** (, в. Ордаць, , Магілёўская вобласць — , Мінск) — беларускі паэт.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 13 мая 1941 года ў в. Ордаць Шклоўскага раёна Магілёўскай вобласці ў сям’і настаўніка.

Экстэрнам здаў экзамены за дзесяць класаў у Роска-Сялецкай сярэдняй школе (1960), паступіў на аддзяленне журналістыкі БДУ. Адначасна з вучобай (з 1963) і пасля сканчэння ўніверсітэта (1965) працаваў літаратурным супрацоўнікам часопіса «Бярозка», з 1969 года — газеты «Піянер Беларусі». Член Саюза пісьменнікаў БССР з 1967 года.

Памёр 21 сакавіка 1970 года ў Мінску ад інсульту пасля жорсткага збіцця хуліганамі на адной з вуліц Мінска. Пахаваны ў Мінску на Усходніх могілках.

## Творчасць 
Дэбютаваў у друку вершамі ў 1959 года (газета «Магілёўская праўда»). Аўтар зборнікаў паэзіі «Азбука» (1966), «Міннае поле» (1968), «Пярсцёнак» (1971), «Жаваранак у зеніце» (1989).

## Рэцэнзіі 
* Бярозкін Р. На розных узроўнях // Беларусь. − 1966. — № 12.
* Вярцінскі А. «Не думай, што дзеля славы…» // Полымя. − 1973. — № 1.
* Давідоўская А. Азбука жыцця // Маладосць. − 1966. — № 11.
* Ефимов Ф. Реальность и воображение // Дружба народов. − 1969. — № 10.

## Ушанаванне памяці 
* У Магілёве імем Анатоля Сербантовіча названа вуліца.

## Літаратура 
* Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. Т. 5. — Мн., 1995.
* 
* Пісьменнікі Савецкай Беларусі: кароткі даведнік. — Мн., 1981.
*  — С. 492.
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі. У 5 т. Т. 4. — Мн., 1987.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Памерлі ад інсульту
Іван Канстанцінавіч Багаяўленскі

**Іван Канстанцінавіч Багаяўленскі** (ліпень , г. Масква — ) — рускі і савецкі матэматык. Прафесар (1918).

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі ўніверсітэт у 1891 годзе. З 1894 выкладаў у Маскоўскім універсітэце, адначасова (у 1903—1919) у Маскоўскім інстытуце інжынераў транспарту. У 1920—1930 гг. прафесар кафедры матэматыкі, дэкан меліярацыйнага факультэта, загадчык кафедры вышэйшай матэматыкі Горацкага сельскагаспадарчага інстытута.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па , па тэорыі імавернасцей і матэматычнай статыстыцы, па прыкладным задачам аналітычнай геаметрыі, па некаторых метадычных пытаннях выкладання асобных частак і тэм курса аналітычнай геаметрыі. Аўтар першых даведнікаў па матэматыцы для студэнтаў.

Сярод апублікаванага:
* I. О моментах инерции. II. Центр тяжести трапеции = I. Über die Trägheitsmomente. II. Centre de Gravite d’un Trapeze / Проф. И. К. Богоявленский ; Белорусская государственная академия сельского хозяйства. — Горки : Изд-во Академии, 1928. — С. 222—231; 25 см;
* Введение в анализ и дифференциальное исчисление / Бел. гос. с.-х. акад. — Горки: Кооп. изд-во студентов Бел. гос. акад. сел. хоз-ва, 1931. — 186, [1] с. — 2000 экз.

## Літаратура 
* Большая семья святителя Филарета (Дроздова) / Н. А. Маркова. — Lambert, 2018. — 44 с.: ил. — ISBN 978-613-9-86671-7.

## Спасылкі 
* *Крючков Е. Н., Шаршунов В. А.* Становление математического образования выпускников БСГА за 100 лет истории кафедры высшей математики (1919—2020) // Вестник Белорусской государственной сельскохозяйственной академии, 2020.
* Галерея книжных знаков фонда редких книг  // Паўднёва-Уральскі дзяржаўны ўніверсітэт
* *Маркова Н. А.* Родственники митрополита Филарета (Дроздова) // Интернет-проект «Духовенство Русской Православной Церкви в XX веке» 

Катэгорыя:Матэматыкі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Катэгорыя:Матэматыкі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Педагогі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Педагогі СССР
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Дэканы меліярацыйна-будаўнічага факультэта БДСГА
Катэгорыя:Аўтары падручнікаў
Зівер бек Ахмедбекаў

**Зівер бек Ахмедбекаў**, (; , Шэмаха — , Баку) — азербайджанскі архітэктар.

## Біяграфія 
У 1902 годзе скончыў Санкт-Пецярбургскі інстытут грамадзянскіх інжынераў. З гэтага ж года па 1917 год Зівер бек працаваў у якасці архітэктара ў Бакінскай губернскай адміністрацыі, затым у Бакінскай гарадской управе. Пасля ўтварэння Азербайджанскай дэмакратычнай рэспублікі Зівер бек Ахмедбекаў становіцца галоўным архітэктарам Баку, і застаецца на гэтай пасадзе да 1922 года. Па праекце Зівер бека пабудаваны дзве буйныя Бакінскія мячэці — Блакітная мячэць і мячэць Тэзэ Пір. Пабудаваная па яго праекце мячэць Мухтарава ў пасёлку Амірджан занесена ў спіс аб'ектаў ахоўных ЮНЕСКА як гістарычны помнік. Акрамя гэтага Зівер бек Ахмедбекаў з'яўляецца аўтарам жылых дамоў ва Уладзікаўказе і будынка інстытута афтальмалогіі ў Баку.

## Памяць 
Адна з вуліц Баку носіць імя Зівер бека Ахмедбекава.

26 мая 2011 года ў Баку адбылося адкрыццё помніка Зівер Беку Ахмедбекаву, усталяванага ў аднайменным парку каля станцыі метро Нізамі..

## Спасылкі 
* ANL 
* Дзве Мячэці Архітэктара Зивербека Ахмедбекова  
* Мячэць Тэзэ Пір  
* Təzəpir məscid kompleksi istifadəyə verilmişdir 

Катэгорыя:Архітэктары Азербайджана
Катэгорыя:Выпускнікі ВНУ Санкт-Пецярбурга
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Мінска/3

|}

## Гл. таксама 
* Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Мінска/1
* Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Мінска/2
* Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Мінска/4
* Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Мінска/5
* Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Мінска/6

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Славутасці Мінска
Мінск
Касцёл Святога Антонія Падуанскага і кляштар бернардзінцаў (Слуцк)

**Касцёл Святога Антонія і кляштар бернардзінцаў** — помнік архітэктуры XVIII стагоддзя, размешчаны ў Слуцку.

## Гісторыя 
Манахі-бернардзінцы прыбылі ў Слуцк з Нясвіжа ў 1661 годзе. Яны ўжо мелі ва ўласнасці зямельны ўчастак, які знаходзіўся на беразе Случы, насупраць старога замка. Гэтыя землі ім перадаў староста мазырскі Самуэль Аскерка, выкупіўшы іх з дазволу слуцкага князя Багуслава Радзівіла. Тут яны пабудавалі ў 1671 годзе драўляны касцёл, капліцу і двухпавярховы кляштарны корпус, які прымыкаў да яго. Быў рэканструяваны ў 1734 годзе. Паводле адных крыніц, будаўніцтва мураванага будынка кляштара пачалося ў 1770 годзе, паводле іншых — у 1793 (пабудаваны з цэглы ў 1793 годзе на месцы былых драўляных будынкаў). У 1812 годзе замест згарэлага драўлянага касцёла быў пабудаваны цагляны храм.

Пасля паўстання 1830—1831 гадоў слуцкі бернардзінскі кляштар быў зачынены і выкарыстоўваўся як казарма. Касцёл кляштара быў пераасвячоны ў праваслаўную царкву. Бернардзінцаў са Слуцка перавялі ў Нясвіж, а з 1860 года яны спынілі сваю дзейнасць на тэрыторыі Беларусі. Бернардзінцы пакінулі ў Слуцку значны след у розных сферах жыцця, у тым ліку вывелі знакаміты гатунак грушы — «Слуцкую бэру».

У 1852 годзе касцёл вернуты каталікам. Дзейнічаў ён да 1933 года. А ў былым кляштарным будынку пасля рэвалюцыі размяшчаўся павятовы ваенкамат. Пазней там быў арганізаваны ваенны шпіталь.

У другой палове XX стагоддзя ў склепе кляштара быў знойдзены нямецкі архіў часоў Другой сусветнай вайны, месцазнаходжанне якога ў наш час невядома.

## Архітэктура 
Цагляны касцёл Святога Антонія з рысамі барока меў даволі сціплы знешні выгляд: прамавугольны ў плане аб’ём, тры алтары, арган.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
*  — страчаны касцёл і кляштар
*  — захаваны кляштарны корпус
* 

Катэгорыя:Касцёлы Слуцка
Катэгорыя:Колішнія касцёлы Мінскай вобласці
Катэгорыя:Колішнія кляштары Беларусі
Катэгорыя:Храмы Святога Антонія Падуанскага
Катэгорыя:Бернардзінскія кляштары Беларусі
Слуцкі летапіс

**Слу́цкі** або **Ува́раўскі летапіс** — помнік беларуска-літоўскага летапісання XVI стагоддзя, адзіны спіс трэцяй, скарочанай рэдакцыі літоўскага летапісу 1446 года. Захаваўся ў рукапісе першай чвэрці XVI стагоддзя. Зыходзячы з зацемак на палях, датычных слуцкіх князёў, ён знаходзіўся і, імаверна, быў напісаны ў Слуцку, таму і атрымаў такую назву. Часам яго называюць Увараўскім летапісам або Увараўскім спісам, бо працяглы час ён захоўваўся ў бібліятэцы заснавальніка Маскоўскага археалагічнага таварыства графа . Слуцкі летапіс — помнік старабеларускай мовы. Каштоўная крыніца гісторыі ВКЛ XIV—XV стагоддзяў.

## Рукапіс 
У асобніку Слуцкага летапісу, які захаваўся да цяперашняга часу, 106 аркушаў. Першыя старонкі летапісу не захаваліся, а ў захаваным пачатковым лісце адарвана верхняя частка. Астатняя частка летапісу мае нумарацыю арабскімі лічбамі — у правым ніжнім куце, імаверна — пісаў чалавек XIX стагоддзя. Нумарацыя пачынаецца з аркуша 6. Папярэднія 5 аркушаў пашкоджаны, да іх з аднаго боку прычэплены папяровыя палоскі з лічбамі. На 6-м аркушы ўверсе стаіць вынасны знак, а ўнізе напісана: «Азначаныя старонкі цэлых аркушаў летапісу арабскімі лічбамі мною 14 студзеня 1839 г.». Бачна, што пад гэтым тэкстам быў подпіс, які пазней быў сцёрты.

## Спасылкі 
* 
*  (DJVU , тэкст)

Катэгорыя:Беларуска-літоўскія летапісы
Летапіс слуцкі
Катэгорыя:Літаратурныя творы на старабеларускай мове
Катэгорыя:Літаратура XVI стагоддзя
Эдуард Донал Томас

**Эдуард Донал То́мас** (, , Март, ЗША — ) — амерыканскі трансплантолаг, доктар медыцыны (1946), лаўрэат Нобелеўскай прэміі па медыцыне ў 1990 годзе разам з Джозефам Мары «за адкрыцці, якія датычацца трансплантацыі органаў і клетак пры лячэнні хвароб».

## Біяграфія 
Скончыў Тэхаскі ўніверсітэт ў горадзе Остын (1943). З 1955 года ў Калумбійскім, з 1963 года Вашынгтонскім універсітэтах, з 1975 года ў Цэнтры па вывучэнні раку Сіэтле.
 
У 1956 годзе Э. Томас першым зрабіў перасадку касцявога мозга чалавеку пры лячэнні лейкеміі.

Аўтар навуковых прац па праблемах трансплантацыі касцявога мозга пры парушэннях кроваўтварэння; прапанаваў метады прыгнечання імунітэту (т.зв. праграмы імунадэпрэсіі) рэцыпіента для прадухілення рэакцыі адарвання трансплантанта.

Ганаровы прафесар універсітэта Вашынгтона і анкалагічнага даследчага цэнтра Фрэда Хатчынсана.

Томас быў адным з 21 лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі, якія падпісалі Другі гуманістычны маніфест.

Памёр ад сардэчнай недастатковасці 20 кастрычніка 2012 года.

## Узнагароды 
* 1990 — Міжнародная прэмія Гайрднера.
* 1990 — Нацыянальны навуковы медаль ЗША.
* 1990 — Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне.
* 1987 — *Karl Landsteiner Memorial Award and Lectureship*.
* 1981 — Прэмія імя Чарлза Кетырынга.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Аўтабіяграфія Э. Д. Томаса на сайце Нобелеўскага камітэту 
* Эдуард Томас на сайце Анкалагічнага даследчага цэнтра Фрэда Хатчынсана 

Катэгорыя:Выпускнікі Гарварда
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Узнагароджаныя Нацыянальным медалём навукі ЗША
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Трансплантолагі
Дубраўскае вадасховішча

**Ду́браўскае** — вадасховішча ў Смалявіцкім раёне Мінскай вобласці Беларусі на мяжы з Мінскім раёнам за 26 км на паўночны ўсход ад Мінска. З’яўляецца рэзервовым вадаёмам Вілейска-Мінскай воднай сістэмы.

Вадасховішча створана ў 1984 (1986)годзе на рацэ Усяжа ў месцы ўпадзення ў яе ракі Дуброўка побач са спартыўным комплексам «Раўбічы». Пачынаецца ад дамбы каля вёскі Раўбічы, якая аддзяляе Дубраўскае вадасховішча ад Раўбіцкага. Плошча паверхні 3,45 км², даўжыня 5,5 км, найбольшая шырыня 1,25 км. Глыбіня вадасховішча дасягае 14 м. Ваганні ўзроўню вады дасягаюць 8 метраў. Аб’ём вады 22,4 млн м³.

У вадасховішчы водзяцца шчупак, акунь, лешч, плотка, сом, карп і іншыя рыбы.

У 2002 годзе на вадасховішчы паміж вёскамі Кудрышчына і Прылепы ўведзена ў эксплуатацыю малая гідраэлектрастанцыя.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Дубраўскае вадасховішча 
* Дубровское водохранилище  
* Дубровское водохранилище  
* Сайт «Смалявіцкі раённы Цэнтр дзіцячага турызму і краязнаўства»

Катэгорыя:Вадасховішчы Мінскай вобласці
Катэгорыя:Вадасховішчы Смалявіцкага раёна
Катэгорыя:Вадасховішчы Мінскага раёна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1984 годзе
Катэгорыя:Усяжа (рака)
Помнік Адаму Міцкевічу (Навагрудак)

**Помнік Адаму Міцкевічу** — помнік польскаму паэту беларускага паходжання Адаму Міцкевічу ў Навагрудку. Знаходзіцца непадалёк ад Кургана Адама Міцкевіча, Навагрудскага замка, Фарнага касцёла, дзе быў ахрышчаны Міцкевіч, што разам стварае ўнікальны гісторыка-культурны комплекс. Гісторыка-культурная каштоўнасць міжнароднага значэння.

Урачыстае адкрыццё помніка адбылося 12 верасня 1992 г. (скульптар В. Янушкевіч) падчас правядзення Міжнароднага свята ў гонар паэта. Скульптура выканана ў бронзе, яе вышыня 3,1 м, усталявана на палявым валуне.

## Гл. таксама 
* Помнік Адаму Міцкевічу, Мінск

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Славутасці Навагрудка
Навагрудак
Катэгорыя:Помнікі Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Вуліца Малы Замак
Катэгорыя:Творы Валяр'яна Янушкевіча
Тарасенкі (Віцебскі раён)

**Тара́сенкі** (, ) — аграгарадок у Віцебскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі Уваходзіць у склад Запольскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца на правым беразе ракі Усвяча, за 46 км у напрамку на паўночны ўсход ад Віцебска.

## Гісторыя 
У 1950 годзе была створана сельскагаспадарчая арцель імя Малянкова. З 16 ліпеня 1954 года да 22 снежня 1960 года вёска была цэнтрам Тарасенскага сельсавета Суражскага раёна Віцебскай вобласці. У 1957 годзе сельскагаспадарчая арцель атрымала назву «Зара». З 22 снежня 1960 года вёска ў складзе Запольскага сельсавета Суражскага (з 20 студзеня 1960 года — Віцебскага, з 22 снежня 1962 года — Лёзненскага) раёна Віцебскай вобласці. У 1963 годзе сельскагаспадарчая арцель зноў змяніла назву на «Усход». З 2 жніўня 1966 года вёска зноў увайшла ў склад Віцебскага раёна. З 1969 да 2003 года на базе сельскагаспадарчай арцелі «Усход» працаваў калгас «Усход», які ў 2003 годзе быў пераўтвораны ў сельскагаспадарчы вытворчы кааператыў «Тарасенкі» (СВК «Тарасенкі»). У 2012 годзе стратнае СВК «Тарасенкі» было перададзена ва ўласнасць ААТ «Віцебская бройлерная птушкафабрыка».

## Насельніцтва 
* 204 жыхары, 64 двары (2002).

## Інфраструктура 
* Пачатковая школа
* Бібліятэка
* Аддзяленне сувязі

## Памятныя мясціны 
* Абеліск у гонар 1-й Беларускай партызанскай брыгады, якая дзейнічала ў наваколлі вёскі
* Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-36-14. Выданне 1984 года. Стан мясцовасці на 1981 год.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Запольскі сельсавет (Віцебскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёна
Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну (Мінск)

**Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну** — бронзавы помнік у Мінску, устаноўлены перад Домам урада на плошчы Незалежнасці. Прысвечаны расійскаму і савецкаму палітычнаму і дзяржаўнаму дзеячу, рэвалюцыянеру, стваральніку партыі бальшавікоў, аднаму з арганізатараў і кіраўнікоў Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года, старшыні Савета Народных Камісараў РСФСР і СССР Уладзіміру Леніну. Гісторыка-культурная каштоўнасць рэспубліканскага значэння.

## Гісторыя 
Помнік быў адкрыты 7 кастрычніка 1933 года. Аўтары помніка — скульптар М. Г. Манізер і архітэктар І. Р. Лангбард. Фігура Леніна вышынёй 7 м адліта з бронзы, пастамент выкананы з чорнага лабрадарыту. З чатырох бакоў масіўнага пастамента гарэльефы: «Кастрычніцкая рэвалюцыя», «Абарона Радзімы», «Індустрыялізацыя краіны», «Калектывізацыя сельскай гаспадаркі». У. І. Ленін выяўлены выступоўцам на трыбуне з прамовай перад чырвонаармейцамі, якія ўходзяць на Заходні фронт. Помнік з'яўляецца цэнтрам архітэктурнай кампазіцыі Дома ўрада і прылеглай да яго плошчы.

Падчас акупацыі Мінска нямецка-фашысцкія захопнікі знішчылі скульптуру. Адноўлена была ў 1945 годзе, адліта па ўцалелых формах, якія захаваліся ў майстэрні М. Г. Манізера ў Ленінградзе.

## Літаратура 
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Мінск. — Мінск, 1988.
* Дом правительства Республики Беларусь / И. И. Сацукевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 3. — С. 417

## Спасылкі 
* 

Л
Мінск
Катэгорыя:З’явіліся ў 1933 годзе
Катэгорыя:1933 год у Мінску
Катэгорыя:Скульптуры 1933 года
Катэгорыя:Плошча Незалежнасці (Мінск)
Катэгорыя:Творы Мацвея Манізера
Любоў Канстанцінаўна Тарасюк

**Любоў Канстанцінаўна Тарасюк** (; , в. Пінкавічы, , Брэсцкая вобласць — ) — беларуская паэтэса, літаратуразнавец. Кандыдат філалагічных навук (1980). Дацэнт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1986). Сябра праўлення Саюзу пісьменнікаў Беларусі (1981). Сябра Рады Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны.

## Біяграфія 
Нарадзілася Любоў Канстанцінаўна ў сям'і рабочых. Бацька, Канстанцін Міхайлавіч, працаваў рабочым, загадчыкам гаспадарчай часткі на розных прадпрыемствах Пінска, маці, Надзея Паўлаўна, — у пінскай гасцініцы. З залатым медалём скончыла Пінкавіцкую сярэднюю школу імя Якуба Коласа ў 1970 годзе. Значны ўнёсак у фармаванне светапогляду будучага навукоўца зрабіў настаўнік беларускай мовы і літаратуры, заснавальнік літаратурна-краязнаўчага музею Якуба Коласа ў Пінкавічах Іван Іосіфавіч Калоша.

Скончыла БДУ (1975) з чырвоным дыпломам. З 1978 па 2005 год выкладала ў Беларускім дзяржаўным універсітэце на кафедры гісторыі беларускай літаратуры.

Уваходзіла ў Раду Таварыства беларускай мовы, праўленне Саюза пісьменнікаў і рэдакцыйную калегію літаратурнага часопісу «Маладосць». Узначальвала суполку філалагічнага факультэта Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў (1991—2005).

Літаратар, паплечнік Любові Тарасюк, Анатоль Шушко, так згадаў студэнцкія гады:

Цяжкая і працяглая хвароба, з якой Любоў Тарасюк мужна змагалася, узяла верх. У 2005 годзе яна пакінула Мінск і вярнулася ў родныя Пінкавічы, дзе заўчасна памерла на 53-м годзе жыцця, 16 чэрвеня 2006 года. Пахавана на мясцовых могілках.

## Творчасць 
Дэбютавала ў 13-гадовым узросце (1966) у газеце «Піянер Беларусі», але сама навукоўца лічыла за дэбют падборку вершаў, якія надрукавалі ў «Маладосці» праз 7 гадоў (1973) .

Даследавала класічную і сучасную паэзію. Аўтар манаграфій «Вернасць вытокам: Фальклорныя традыцыі ў сучаснай беларускай паэзіі» (1985), «Мастацкія кірункі і плыні ў беларускай паэзіі ХІХ — пачатку ХХ ст.» (1999).

Стварыла звыш 200 навукова-метадычных прац для навучальных устаноў.

## Творы 
* «Смага ракі» (1983)
* «Апалогія красы» (2003)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Гілевіч і Быкаў выхавалі “палескую разумніцу” 
* Інтэрнэт-партал «Медиа-Полесье», Дмитрий Кисель. Любовь Тарасюк. Мой берег родной… Полесье
* «Наша Ніва», Міхась Скобла. Люба Тарасюк
* беларуская электронная бібліятэка «Беларуская палічка». Вернасць вытокам. Фальклорныя традыцыі ў сучаснай беларускай паэзіі
* беларуская электронная бібліятэка «Беларуская палічка». Смага ракі
* нацыянальны паэтычны партал «Вершы беларускіх паэтаў». Люба Тарасюк
* Інтэрнэт-партал «Краязнаўства Берасцейшчыны». 7 снежня 2013 г. — 60 гадоў з дня нараджэння Любы (Любові Канстанцінаўны) Тарасюк (1953—2006), паэтэсы, крытыка, літаратуразнаўцы
* Беларускае Радыё Рацыя. На Палессі ўшануюць імя літаратуразнаўцы Любові Тарасюк (фота)

Катэгорыя:Кандыдаты філалагічных навук
Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Паэтэсы Беларусі
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Члены Таварыства беларускай мовы
Катэгорыя:Паэты СССР
Габрыэль Тард

**Жан Габрыэль Тард** (; , Сарла, Францыя — , Парыж, Францыя) — французскі сацыёлаг і крыміналіст, адзін з заснавальнікаў сацыяльнай псіхалогіі. З 1893 года ўзначальваў аддзел у Міністэрстве юстыцыі. З 1900 года прафесар новай філасофіі ў Калеж дэ Франс. Аўтар шэрагу прац «Законы пераймання» (1890), «Сацыяльная логіка» (1894) і інш.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Псіхолагі Францыі
Катэгорыя:Сацыёлагі
Катэгорыя:Крыміналісты
Тарбагатай

**Тарбагата́й** — горны хрыбет у Казахстане на мяжы з Кітаем.

Хрыбет знаходзіцца паміж азёрамі Алаколь і Зайсан. Агульная даўжыня каля 300 км пры найбольшай шырыні ў 50 км. Найвышэйшы пункт Тарбагатая — Тастау (2992 м). Складзены са сланцаў, вапнякоў, пясчанікаў, гранітаў. Развіты карст. У ніжняй частцы схілаў хрыбта пустыні і паўпустыні.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Горы Кітая
Катэгорыя:Горы Казахстана
Дэвід Хантэр Х’юбел

**Дэвід Хантэр Х’юбел** (, нар. , г. Уінсар, Канада) — амерыканскі ўрач-нейрафізіёлаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 1981 годзе «за адкрыцці, якія датычацца прынцыпаў перапрацоўкі інфармацыі ў нейронных структурах», якую ён падзяліў разам з Роджэрам Сперы і Т. Н. Візелам.

## Біяграфія 
Х’юбел нарадзіўся ў Віндзары, Антарыё, у сям’і амерыканцаў у 1926 годзе. Яго дзед па бацькавай лініі эмігрыраваў, будучым дзіцем, у ЗША, з баварскага горада Нёрдлінген. У 1929 годзе яго сям’я пераехала ў Манрэаль, дзе ён правёў гады свайго станаўлення.

Скончыў універсітэт Макгіла (1947, г.Манрэаль) і медыцынскую школу пры ім (1951). З 1951 года ў ЗША. З 1958 года ва ўніверсітэце Дж. Хопкінса, з 1959 года ў Гарвардскай медыцынскай школе г.Бостан (з 1967 прафесар).

Навуковыя працы па нейрафізіялогіі зроку. Адкрыў прынцыпы перапрацоўкі інфармацыі ў нейронных структурах мозга, што ўспрымаюць вонкавыя сігналы.

Член Нацыянальнай АН ЗША, Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук.

## Узнагароды 
* 1978 — Прэмія Луізы Грос-Хорвіц
* 1981 — Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне

## Публікацыі 
* Hubel, D. H. & T. N. Wiesel, Receptive Fields Of Single Neurones In The Cat’s Striate Cortex, Journal of Physiology, (1959) 148, 574—591.

* Hubel, D. H. & T. N. Wiesel. Receptive Fields, Binocular Interaction And Functional Architecture In The Cat’s Visual Cortex, Journal of Physiology, (1962), 160, pp.&nbsp;106-154, With 2 plates and 20 text-figures.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — 512 с.: іл.

## Спасылкі 
* Аўтабіяграфія Дэвіда Х’юбела на Нобелеўкім сайце  

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Тарбаган

**Тарбага́н**, таксама **мангольскі сурок**, **сібірскі сурок** (*Marmota sibirica*) — млекакормячае роду  сямейства .

У Расіі (у стэпах Забайкалля і Тувы), Манголіі (выключаючы поўдзень), Паўночна-Усходнім Кітаі. Пераносчык ўзбуджальніка чумы.

## Апісанне 
Даўжыня цела да 60 см, хваста да 11 см. Афарбоўка спіны пясчана-жоўтая з чорнай або цёмна-бурай рабізной; бруха больш цёмнае і рудое, чым бакі. Вакол вуснаў белая пляма. Расліннаедныя. Нараджаюць 4—5 дзіцянят раз на год.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Вавёркавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1862 годзе
Катэгорыя:Сысуны Азіі
Everything and More (альбом)

**«Everything and More»** — пяты студыйны альбом выканаўцы музыкі кантры Білі Гілмэна. Гэта першы альбом Білі, які з’явіўся ў супрацоўніцтве з лэйблам «Image Entertainment», пасля таго, як кантракт з «Epic» быў скасаваны ў 2003 годзе. У «U.S. Billboard 200» альбом нават не трапіў, хоць і ўваходзіў у топ-40 найлепшых кантры-альбомаў

## Трэк-ліст 
## Іншае
Для двух сінглаў альбома былі створаны адпаведныя відэакліпы рэжысёрам Алекам Эстэнам.

Катэгорыя:Альбомы Білі Гілмэна
Billy Gilman (альбом)

**«Billy Gilman»** — шосты і да сённяшняга дня апошні альбом выканаўцы музыкі кантры Білі Гілмэна. Другі запар альбом Білі, які выйшаў пад лэйблам «Image Entertainment». Альбом карыстаўся большай паспяховасцю, чым два папярэднія, але ж так і не трапіў у «U.S. Billboard 200».

## Трэк-ліст 
Катэгорыя:Альбомы Білі Гілмэна
Кім Кі Дук

**Кім Кі Дук** (; , Паўднёвая Карэя — , Рыга, Латвія) — паўднёвакарэйскі кінарэжысёр. Уладальнік «Залатога льва» Венецыянскага кінафестывалю і шэрагу іншых кінематаграфічных узнагарод.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 20 снежня 1960 году ў вёсцы Сабёні ў павеце Понхва паўднёвакарэйскай правінцыі Кенсан-Пукто. Неўзабаве сям’я Кіма Кі Дука пераехала ў Сеул, дзе яго аддалі ў сельскагаспадарчую школу. Не давучыўшыся ў ёй, ён ва ўзросце 17 гадоў уладкаваўся працаваць на завод. У 20 гадоў пайшоў у войска. Пяць гадоў служыў у карэйскай марской пяхоце, потым два гады правёў у царкве для сляпых, маючы намер стаць святаром. У гэты перыяд узмацнілася яго даўняе захапленне жывапісам, і ён адправіўся ў Парыж, дзе ў 1990—1992 гадах вывучаў выяўленчае мастацтва.

У 1993 годзе Кім Кі Дук атрымаў узнагароду Інстытута сцэнарыстаў () за лепшы сцэнарый да фільма «Мастак і злачынец, прысуджаны да смерці». Некаторы час ён падарожнічаў па Еўропе і выстаўляўся як мастак. Пасля яшчэ двух сцэнарысцкіх узнагарод адбыўся яго рэжысёрскі дэбют з фільмам «Кракадзіл» (1996). Далей рушылі ўслед фільмы «Дзікія жывёлы» (1996), «Гатэль „Птушыная клетка“» (1998) і эксперыментальны фільм «Рэальная выдумка» (2000), зняты дзесяццю кінакамерамі ўсяго за 200 хвілін.

Памёр 11 снежня 2020 года ў Рызе ад каранавіруснай інфекцыі COVID-19.

## Прэміі і ўзнагароды 
Лаўрэат Венецыянскага кінафестывалю за фільмы «П’ета» і «Пусты дом», Канскага кінафестывалю за фільм «Арыран», Берлінскага кінафестывалю — за стужку «Самарыцянка».

## Зноскі 
Катэгорыя:Кінарэжысёры Паўднёвай Карэі
Катэгорыя:Сцэнарысты XX стагоддзя
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сярэбраны мядзведзь»
Катэгорыя:Памерлі ад каранавіруснай інфекцыі COVID-19
Шарль Луі Альфонс Лаверан

**Шарль Луі Альфонс Лаверан** (; ) — французскі фізіёлаг.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 18 чэрвеня 1845 года ў Парыжы.

У 1880 годзе, падчас працы ў ваенным шпіталі ў Канстанціне, ён выявіў, што малярыя выклікаецца прасцейшымі, гэта першы выпадак, калі самыя прасцейшыя былі вызначаныя як крыніца хваробы. За гэта адкрыццё і іншыя, звязаныя з даследаваннямі сувязі прасцейшых з захворваннямі, ён атрымаў у 1907 годзе Нобелеўскую прэмію па фізіялогіі і медыцыне.

Памёр 18 мая 1922 года. Пахаваны ў Парыжы на могілках Манпарнас.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* L. Colin, Notice sur l’inspecteur L. Laveran, Paris, 1879.
* M. Phisalix, Alphonse Laveran, sa vie, son œuvre, 1923.
* Edmond Sergent et al., La Découverte de Laveran : Constantine, 6 novembre 1880, Masson, Paris, 1929, 48 p.
* M. Phisalix, " Alphonse Laveran " in Biographies médicales, no 7 octobre 1936.
* Hommes et destins in Dictionnaire biographique d’outre-mer, Académie des sciences d’outre-mer, 1975, p. 446.
* Histoire de la médecine aux armées, tome 2, 1984.

## Спасылкі 
* Біяграфія Шарля Лаверана на сайце Нобелеўскага камітэту 
* Нобелеўская лекцыя Шарля Лаверана 

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Манпарнас
Катэгорыя:Члены Парыжскай медыцынскай акадэміі
Катэгорыя:Біёлагі Францыі
Катэгорыя:Фізіёлагі
Тарос

**Таро́сы** — нагрувашчванне абломкаў лёду на морах, рэках, азёрах, да 10—20 метраў у вышыню. Таросы ўтвараюцца ў выніку бакавога ціску палёў ледзянога покрыва.

Адрозніваюць два віды ўтварэння таросаў: узлом і раздробленасць ледзянога покрыва.
 
* Узломам называюць такі від таросаў, калі ў ледзяным покрыве ўтвараюцца расколіны і адбываецца нагрувашчванне больш ці менш буйных абломкаў лёду, якія прымаюць разнастайныя становішчы.
* Раздробленасцю завецца разбурэнне ледзянога покрыва на больш дробныя часткі; суправаджаецца ўтварэннем таросаў з параўнальна невялікіх кавалкаў лёду.

Сярод форм таросаў вылучаюць бар’еры, грады, рапакі, стамухі (асобныя нагрувашчванні на мелі). Найбольш пашыраны таросы ва Усходне-Сібірскім і Чукоцкім морах, у адкрытай частцы Паўночнага Ледавітага акіяна. Вышыня таросаў можа дасягаць больш за 8—9 метраў, у прыбярэжнай частцы — да 15—20 метраў. На рэках таросы ўтвараюцца ў час крыгаходу.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* Торосы // Морской энциклопедический справочник: В двух томах. Том 2: О—Я / Под ред. Н. Н. Исанина.— Л.: Судостроение, 1987. — С. 333. — 520 с., ил. — 30 000 экз.

Катэгорыя:Лёд
Катэгорыя:Гідралогія
Катэгорыя:Гляцыялогія
Віленская мастацкая школа

**Віленская мастацкая школа** — у мастацтвазнаўстве ўмоўная назва мастацкіх кафедраў Віленскага ўніверсітэта: рысунка і жывапісу (з 1797), скульптуры (з 1803), гравюры (з 1805). Кафедры зачынены з універсітэтам у 1832 годзе.
)|thumb]]

Сярод выкладчыкаў жывапісу і рысунка Ф. Смуглевіч (1797—1807) і Я. Рустем (1798—1831), скульптуры — К. Ельскі (з 1811), гравюры — Дж. Сандэрс (1810—1819).

Складзеная Ф. Смуглевічам першая праграма школы ўключала тры этапы навучання: капіраванне ўзораў класічнага мастацтва, заснаванага на «ідэальнай» прапорцыі мадэлі; рысунак з гіпсавых фігур; рысунак з жывой мадэлі (уведзена Я. Рустэмам у 1815).

Кафедры давалі мастацкую падрыхтоўку, неабходную для паступлення ў акадэміі мастацтваў. У 1820—1822 гг. у школе вучыліся 45 жывапісцаў і 16 скульптараў. На віленскай выстаўцы 1820 года было паказана 136 прац.

Выхаванцы школы В. Ваньковіч, Ян Дамель, Ю. Аляшкевіч, К. Русецкі, А. Шэмеш, К. Бахматовіч, К. Кукевіч, М. Кулеша, Н. Орда, І. Хруцкі, П. Ётэйка зрабілі значны ўнёсак у беларускую, рускую, літоўскую і польскую культуры.

## Літаратура 
* *Дробов Л. Н.* Живопись Белоруссии XIX―начала XX в. ― Мн., 1974. С. 14-26
* *Дробаў Л. М.* Роля Віленскай школы жывапісу у развіцці выяўленчага мастацтва Беларусі першай паловы XIX ст. // Весці АН БССР. Серыя грамадскіх навук, 1961, № 3
* Pranciškus Smuglevičius ir jo epocha. Vilnius: Vilniaus dailės akademijos leidykla, 1997. — 

## Спасылкі 
* Ян Дамель. Виленский период
* PRANCISKUS SMUGLEVICIUS 

Катэгорыя:Віленскі ўніверсітэт
Катэгорыя:Гісторыя Вільні
Катэгорыя:Беларускае мастацтва
Катэгорыя:Мастацтва Літвы
Феномен 2012 года

]]
**Феномен 2012 года** — комплекс шырока распаўсюджаных эсхаталагічных перакананняў, паводле якіх **21 (ці 23) снежня 2012 года** здарыцца глабальны катаклізм ці адбудзецца фундаментальная трансфармацыя свету. Для абгрунтавання даты былі прапанаваны розныя тэорыі, такія як тэорыя «галактычнага выраўноўвання» і нумералагічныя формулы, але ніводная з іх не была прызнана ў навуковым асяроддзі.

У інтэрпрэтацыі адэптаў руху Нью Эйдж дата азначае так званы «Вялікі пераход», пасля якога Зямля і яе жыхары выпрабуюць фізічнае ці , 21 снежня 2012 можа стаць пачаткам новай эры. Аўтарытэтныя астраномы і спецыялісты з іншых абласцей абвясцілі тэорыі пра «канец свету» ілжэнавуковымі, з прычыны таго, што яны супярэчаць даным назіранняў і «адцягваюць ад куды больш надзённых праблем, такіх як глабальнае пацяпленне і страта біялагічнай разнастайнасці».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Снежань 2012 года
Катэгорыя:Апакаліптыка
Катэгорыя:Нью-эйдж
Катэгорыя:Гарадскія легенды
Катэгорыя:Падзеі 21 снежня
Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2002

**Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2002**  — другі па рангу дывізіён па футболе сярод беларускіх каманд 2002-га года.

Турнір, у якім прымалі ўдзел 16 каманд, праходзіў у два кругі. 
Перамогу атрымаў клуб «Дарыда» з Мінскага раёна, які разам з наваполацкім 
«Нафтанам» і мінскім 
«Лакаматывам» перайшоў у Вышэйшую лігу.

## Турнірная табліца 
## Спасылкі 
* RSSSF.com
* kick-off.by
* fcgomel.elitno.net

2002
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2002 годзе
Катэгорыя:2002 год у футболе
Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2003

**Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2003**  — другі па рангу дывізіён па футболе сярод беларускіх каманд 2003-га года.

Турнір, у якім прымалі ўдзел 16 каманд, праходзіў у два кругі. 
У выніку перамогу і выхад у Вышэйшую лігу атрымалі 
мінскі МТЗ-РІПА і віцебскі «Лакаматыў». Яны набралі аднолькавую колькасць ачкоў, 
і для вызначэння пераможцы быў праведзены "залаты" матч, у якім «Лакаматыў» перамог з лікам 2:1.

## Турнірная табліца 
***1** «Лакаматыў» атрымаў першы радок па выніках дадатковага "залатога" матча (2:1)

## Дадатковы матч за першае месца 
Па выніках сезону «Лакаматыў» і МТЗ-РІПА згулялі дадатковы матч за першае месца, хоць абедзве каманды ўжо атрымалі месца ў Вышэйшай лізе. Пераможцам выйшаў віцебскі «Лакаматыў».

## Спасылкі 
* RSSSF.com
* kick-off.by
* fcgomel.elitno.net

2003
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2003 годзе
Катэгорыя:2003 год у футболе
Фрэдэрык Грант Бантынг

**Фрэдэрык Грант Бантынг** (; , Алісан, правінцыя Антарыа, Канада — , Правінцыя Ньюфаўндленд) — канадскі фізіёлаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1923, разам з Дж. Маклеадам).

## Біяграфія 
Скончыў Таронцкі ўніверсітэт (1910). З 1921 года працаваў у Таронцкім універсітэце, з 1923 года прафесар, з 1930 года ўзначальваў Аддзел медыцынскіх даследаванняў.

Навуковыя працы па фізіялогіі стрававання, абмену рэчываў і ўнутранай сакрэцыі. Займаўся пытаннямі патагенезу і лячэння рака, каранарнага трамбозу, сілікозу. Адкрыў і атрымаў у чыстым стане інсулін. Заўсёды падкрэсліваў ўклад свайго асістэнта  ў адкрыцці інсуліну. Бантынг аддаў Бэсту палову сваёй часткі Нобелеўскай прэміі ў знак удзячнасці.

Фрэдэрык Бантынг памёр ад ран, атрыманых пры крушэнні самалёта 21 лютага 1941 года на востраве Ньюфаўндленд.

У знак прызнання заслуг Ф. Бантынга Сусветны дзень барацьбы з дыябетам адзначаюць на дзень яго нараджэння — 14 лістапада.

## Гл. таксама 
* Цукровы дыябет
* Інсулінатэрапія

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — 480 с. іл.

## Спасылкі 
* Біяграфія Фрэдэрыка Бантынга на сайце Нобелеўскага камітэту 

Катэгорыя:Рыцары-Камандоры ордэна Брытанскай імперыі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Фізіёлагі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Канады
Катэгорыя:Вучоныя Канады
Арсеній Аляксандравіч Таркоўскі

**Арсеній Аляксандравіч Таркоўскі** (, Елісаветград, Херсонская губерня, Расійская імперыя — , Масква, СССР) — рускі паэт і перакладчык з усходніх моў. Прыхільнік класічнага стылю ў рускай паэзіі. Бацька кінарэжысёра Андрэя Таркоўскага. Пасмяротна узнагароджаны Дзяржаўнай прэміяй СССР (1989).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 25 чэрвеня 1907 года ў Елісаветградзе Херсонскай губерні.

У 1923 годзе пераехаў у Маскву да сястры свайго бацькі. У 1929 годзе скончыў Вышэйшыя дзяржаўныя літаратурныя курсы.

З 1931 года працаваў на Усесаюзным радыё старшым інструктарам-кансультантам па мастацкім радыёвяшчанні, пісаў п’есы для радыёпастановак. Прыкладна з 1933 года Таркоўскі пачаў займацца мастацкім перакладам.

Памёр 27 мая 1989 года ў Маскве. Пахаваны на могілках у Перадзелкіне.

## Творчасць 
Друкаваўся з 1926 года. Першая кніга паэзіі — «Перад снегам» (1962). У зборніках «Зямлі — зямное» (1966), «Чарадзейныя горы» (1978), «Зімовы дзень» (1980), «Ад юнацтва да старасці» (1987) і іншых сцверджанне цэласнасці духоўнага жыцця чалавека, успрыняцце надзённага ў кантэксце агульначалавечага, антычная і біблейская сімволіка, усходнія матывы, тэмы паэта і паэзіі, кахання. Паэзіі ўласцівыя напружаная філасафічнасць, маштабнасць, шчырасць. Аўтар артыкулаў пра паэзію і праблемы мастацкага перакладу, рэцэнзій. Перакладаў з армянскай, арабскай, грузінскай і іншых моў.

На беларускую мову асобныя вершы пераклалі Алесь Каско, Рыгор Сітніца.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* В Москве появится музей Тарковских
* Портреты поэтов: Арсений Тарковский. Посредине мира. // «Зинзивер» № 3 (95), 2017

Катэгорыя:Паэты Расіі
Катэгорыя:Перакладчыкі Расіі
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Перакладчыкі на рускую мову
Катэгорыя:Інваліды Вялікай Айчыннай вайны
Банту

**Банту** — група народаў у Цэнтральнай і Паўднёвай Афрыцы, буйнейшыя — руанда, макуа, шона, конга, чэва, рундзі, зулу, сукума і інш. Больш за 150 мільёнаў чалавек (1987). Гавораць на мовах групы банту. Шырока рассяліліся (з 1-га тыс. да н.э. да 19 стагоддзя), асімілюючы карэннае насельніцтва (пігмеяў і інш.).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Народы банту
Курган Бессмяротнасці Адама Міцкевіча

**Курган Бессмяротнасці Адама Міцкевіча**.

Насыпаны па ініцыятыве Міцкевічаўскага камітэта на пляцы, які быў выкуплены за 6 тысяч злотых, што былі сабраны добраахвотнымі ахвяраваннямі. Урачыстая закладка кургана адбылася 27 мая 1924 года. Скончылі насыпаць курган у 1931 годзе. Каля яго падножжа была ўстаноўлена стэла з надпісам-прысвячэннем, якая ў 1998 годзе ў сувязі са святкаваннем 200-годдзя з дня нараджэння паэта была заменена на валун.

## Літаратура 
*  — С. 264

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Славутасці Навагрудка
Катэгорыя:Курганы Беларусі
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Адама Міцкевіча
Катэгорыя:З’явіліся ў 1931 годзе
Катэгорыя:Вуліца Малы Замак
Катэгорыя:1931 год у Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Адам Міцкевіч
Джузэпэ Тарціні

**Джузэпэ Тарціні** (іт. Giuseppe Tartini; , Пірана — , ) — італьянскі скрыпач і кампазітар.

Тарціні ўнёс істотны ўклад у далейшае развіццё мастацтва гульні на скрыпцы. Ён удасканаліў канструкцыю смычка, надтачыўшы яго, і выпрацаваў асноўныя прыёмы вядзення смычка, прызнаныя ўсімі сучаснымі яму скрыпачамі Італіі і Францыі. Яго гульню адрознівала чысціня інтанацыі, выдатная тэхніка левай рукі, а незвычайнае гучанне яго скрыпкі пачало лічыцца эталонным.

## Літаратура 
* 
* *Гинзбург Л. С.* Тарти́ни Джузеппе // Музыкальная энциклопедия : [в 6 т.] / Гл. ред. Ю. В. Келдыш. — М.: Советская энциклопедия: Советский композитор, 1973—1982. — (Энциклопедии. Словари. Справочники. Изд-во «Советская Энциклопедия», Изд-во «Советский композитор»). — Т. 5: Симон — Хейлер. — 1981. — Стб. 445—448. — 1056 стб., илл. — 102 200 экз.
* 

Катэгорыя:Кампазітары Італіі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Італіі
Катэгорыя:Скрыпачы Італіі
Катэгорыя:Музычныя педагогі XVIII стагоддзя
Амар Тарыхас

**Амар Эфраін Тарыхас Эрэра** (, 13 лютага 1929, Сант’яга, правінцыя Верагас — 1 жніўня 1981, гара Марта) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Панамы; брыгадны генерал (1969).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і настаўніка. У 1951 скончыў ваеннае вучылішча ў Сальвадоры, з 1952 на ваеннай службе ў Нацыянальнай гвардыі Панамы. Праходзіў навучанне ў Школе Амерык у Зоне Панамскага канала.

Узначаліў групу антыімперыялістычна і нацыяналістычна настроеных афіцэраў Нацыянальнай гвардыі, якія ўчынілі ў кастрычніку 1968 г. дзяржаўны пераварот.

З 1969 г. галоўнакамандуючы Нацыянальнай гвардыяй і фактычны кіраўнік Панамы (паводле Канстытуцыі 1972 года, з’яўляўся «вышэйшым лідарам Панамскай рэвалюцыі»). Яго памочнікам быў Чучу Марцінес.

Да 11 кастрычніка 1978 г. — кіраўнік урада. Адышоўшы ад актыўнай палітычнай дзейнасці і пасяліўшыся ў сельскай мясцовасці (апошнія гады жыцця шмат часу праводзіў у паселішчы Каклесіта), захоўваў ўплыў на членаў урада, часта прымаючы і кансультуючы высокапастаўленых наведвальнікаў.

Загінуў у авіякатастрофе пры загадкавых абставінах.

Маісес Тарыхас у сваім інтэрв’ю мексіканскай газеце «Эксельсіёр» заявіў, што смерць яго брата з’яўляецца справай рук ЦРУ ЗША.

Хасэ Дэ Хесус Марцінес, былы целаахоўнік Тарыхаса (пілот па спецыяльнасці) у жніўні 1987 г. у эфіры Панамскай праграмы «Сведкі гісторыі» паведаміў, што лічыць смерць Тарыхаса справай рук амерыканцаў. Ён таксама паведаміў, што навігацыйная сістэма самалёта магла быць выведзена з ладу пры падрыхтоўцы да вылету.

Па сцвярджэнні аднаго з памочнікаў Мануэля Нар’егі, авіякатастрофа была арганізавана Нар’егам.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Военачальнікі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Панамы
Катэгорыя:Кіраўнікі дзяржаў, якія загінулі ў авіякатастрофах