Каморскія Астравы

**Каморскія Астравы** або **Каморы**, поўная назва **Саюз Камораў** () або **Саюз Каморскіх Астравоў** — астраўная дзяржава блізу ўсходняга ўзбярэжжа Афрыкі ў Мазамбікскім праліве Індыйскага акіяна. Федэрацыя трох астравоў Каморскага архіпелага: Нгазіджа (), Ндзуані (), Мвалі (). Паводле Канстытуцыі (2001 г.) у склад дзяржавы таксама ўваходзіць востраў Маёта. 

Тэрыторыя — 1 862 км². Насельніцтва — 883 075 чал. (2024 г.). Сталіца — горад Мароні (на в. Нгазіджа).

Афіцыйныя мовы: каморская, прадстаўленая астраўнымі дыялектамі, французская і арабская

## Дзяржаўны лад 
Каморскія Астравы — саюзная дзяржава. Канстытуцыя зацверджана на рэферэндуме 23 снежня 2001 года. Форма праўлення — прэзідэнцкая рэспубліка.

Кіраўнік дзяржавы і выканаўчай улады — прэзідэнт, які выбіраецца на 4 гады ад аднаго з астравоў на ратацыйнай аснове. Адначасова з ім абіраюцца два віцэ-прэзідэнты. Прэзідэнт вызначае палітыку ўрада з улікам інтарэсаў усіх астравоў Саюза.

Вышэйшы орган заканадаўчай улады — аднапалатны парламент (Асамблея Саюза). Складаецца з 33 дэпутатаў (па 5 прадстаўнікоў ад заканадаўчых сходаў астравоў і 18 дэпутатаў, якія выбіраюцца ад агульнанацыянальнай акругі).

Кожны з астравоў, якія ўваходзяць у Саюз, мае свае органы ўлады — заканадаўчы сход і мясцовы ўрад. Генетычнае даследаванне 2010 г. паказала, што прыкладна 50% сучаснага насельніцтва Камораў маюць далёкіх продкаў у Паўднёва-Усходняй Азіі . Важны генетычны ўнёсак у фарміраванне астраўных папуляцый быў зроблены банту з Усходняй Афрыкі. Сучасныя каморскія мовы належаць да сям’і моў банту. У ранні перыяд гісторыі банту маглі трапляць на Каморы як перасяленцы, з канца сярэднявечча — у якасці рабоў. 

Археалагічныя раскопкі паселішчаў пачатку 2 тысячагоддзя на Нгазіджа сведчаць пра тое, што прыбярэжныя жыхары займаліся земляробствам і рыбалоўствам, выраблялі вялікія керамічныя пасудзіны, апрацоўвалі жалеза, але былі мала ўцягнутыя ў вонкавыя кантакты. У познім сярэднявеччы сітуацыя моцна змянілася дзякуючы прыбыццю *шыразі*, выхадцаў з краін Персідскага заліва. Яны сяліліся на ўзбярэжжы, бралі шлюбы з тубыльцамі і актыўна ўплывалі на мясцовыя эканоміку і палітыку. Дзякуючы ім адбылося распаўсюджванне ісламу. Археолагі прасочваюць іх прысутнасць не раней за XI ст. Так, найбольш старажытныя фундаменты мячэцяў на Ндзуані былі аднесены імі да перыяду XI ст. — XIII стст. Дзякуючы арабскаму географу Аль-Ідрысі (XII ст.) звесткі пра гэты востраў трапілі ў еўрапейскую літаратуру. Да XVI ст. найбольш уплывовыя роды *шыразі* сфарміравалі першыя дзяржаўныя ўтварэнні. 

Каморскія астравы былі адкрытыя Васка да Гама падчас яго першай экспедыцыі ў Індыю ў 1497 — 1499 гг. У 1527 г. яны былі адлюстраваны на партугальскіх мапах. Назва астравоў была запазычана з арабскай мовы і літаральна значыла «Месячныя астравы». Нягледзячы на спробы Партугаліі ўсталяваць дамінаванне на гандлёвых шляхах Індыйскага акіяна, у XVI ст. Каморы трапілі пад уплыў арабаў з Емену і Аману. Іх нашчадкі заснавалі некалькі уплывовых родаў, што адыгрывалі выключную ролю ў пасрэдніцкім гандлі. На Ндзуані яны кантралявалі гарадскую супольнасць. З 1617 г. Ндзуані стаў важным месцам прыпынку для галандскіх, французскіх і англійскіх мараплаўцаў, якія папаўнялі тут запасы правізіі і пітной вады. Валадар вострава прыняў тытул султана. Яго ўлада распаўсюджвалася на Мвалі, пакуль у 1830-х гг. гэты востраў не быў захоплены *анталау́тра*, мусульманамі з Мадагаскара. Яны заснавалі на ім самастойны султанат. Маёта апынулася ў пачатку XIX ст. пад уладай манархаў сакалава. На Нгазіджа існаваў шэраг дзяржаўных утварэнняў, паміж якімі вяліся несупынныя войны. 

У XIX ст. Каморскія астравы былі каланізаваны Францыяй, якая пасля паражэння ў Напалеонаўскіх войнах імкнулася аднавіць свой уплыў у Індыйскім акіяне. Пасля ўключэння зямель сакалава ў склад дзяржавы мерына ўладу на частцы Маёты захапіў малагасійскі авантурыст Андрыянцулі. Пад яго патранажам на востраве ўзніклі французскія плантацыі ванілі, гваздзіка і кавы. У 1841 г. ён перадаў права кіравання ўсёй Маётай французам, наўзамен атрымаўшы пажыццёвую пенсію 1000 піястраў у год. У 1843 г. Маёта была афіцыйна абвешчана французскай калоніяй.  Французскія місіянеры і прадпрымальнікі таксама выявілі актыўнасць на Нгазіджа, дзе з іх дапамогай было усталявана кіраванне адзінага султана Саіда Алі I. 

У 1886 г. Францыя сілай навязала пратэктарат султанам Нгазіджа, Мвалі і Ндзуані. У 1892 г. каморцы былі фактычна падпарадкаваны губернатару Маёты, і ўлада султанаў стала намінальнай. У 1912 гг. Каморы былі ўключаны ў склад Французскага Мадагаскара як асобная правінцыя. У 1915 г. з-за злоўжывання адміністрацыі, якая перадавала сялянскія надзелы плантатарам, на Нгазіджа ўспыхнула паўстанне, задушанае каланіяльнымі войскамі. У далейшым каланіяльныя ўлады імкнуліся абапірацца на мясцовую арыстакратыю. 

Пасля II Сусветнай вайны Францыя правяла шэраг рэформ. У 1946 г. Каморы атрымалі адміністрацыйную незалежнасць ад Мадагаскара, мясцовае насельніцтва упершыню ўдзельнічала ў прамых выбарах у французскую Нацыянальную Асамблею, пачала дзейнічаць Агульная Рада, што прадстаўляла інтарэсы каморцаў у каланіяльнай адміністрацыі. У 1961 г. была прызнана ўнутраная аўтаномія. У 1968 г. яна была значна пашырана. З 1962 г. дзейнічала першая палітычная партыя Нацыянальны вызваленчы рух Каморскіх Астравоў. У 1969 г. узнікла Сацыялістычная партыя Каморскіх Астравоў. Пад уплывам выхадцаў з традыцыйнай мусульманскай арыстакратыі і асабліва бежанцаў з Занзібара ў 1960-я гг. усё часцей гучалі патрабаванні незалежнасці.   

22 снежня 1974 г. на Каморах адбыўся рэферэндум аб палітычным самавызначэнні краіны, на якім большасць галасоў атрымалі прыхільнікі незалежнасці. Выключэннем стала Маёта, дзе 65% выбаршчыкаў выказаліся за захаванне французскай улады. Францыя прапанавала паступовы працэс пераходу да незалежнасці — на працягу некалькіх месяцаў пасля рэферэндума жыхары кожнага вострава павінны былі прыняць Канстытуцыю. Але 6 ліпеня 1975 г. урад Каморскіх астравоў аднабакова абвясціў аб незалежнасці. Францыя прызнала незалежнасць толькі трох астравоў. У 1976 г. на Маёце быў арганізаваны рэферэндум, які падцвердзіў жаданне мясцовых жыхароў застацца ў складзе Францыі. Каморскія Астравы ніколі не прызнавалі вынікаў гэтага рэферэндума і настойваюць на ўключэнні гэтага вострава ў склад незалежнай дзяржавы. Генеральная Асамблея ААН 17 кастрычніка 1975 г. таксама падцвердзіла неабходнасць павагі адзінства і тэрытарыяльнай цэласнасці архіпелага.  

З моманту атрымання незалежнасці становішча ў краіне характарызуецца нестабільнасцю — за гэты час адбылося 18 дзяржаўных пераваротаў. Захоўваюцца міжастраўныя супярэчнасці. Пасля перавароту 1978 г., які ўзначальваў французскі найміт Боб Дэнар, краіна атрымала назву *Федэратыўная Ісламская Рэспубліка Каморскія Астравы*. У красавіку 1999 г. ў выніку ваеннага перавароту ў Мароні да ўлады ў краіне прыйшоў начальнік генштаба ўзброеных сіл палкоўнік А. Асумані. Пасля рэферэндуму 2001 г. назва краіны была зменена на *Саюз Каморскіх Астравоў*.

AMH-5207-NA Map of the island of Ansuany.jpg|Галандская мапа Ндзуані, XVIII ст. 
Sultan Said Ali ben Said Omar of Bambao with other important people in Ngazidja (cropped).jpg|Саід Алі бен Саід Амар, апошні султан вострава Нгазіджа
Mitsamiouli-Pirogues.jpg|Востраў Нгазіджа, да 1928 г. 
Residenza comoriana di Bob Denard.JPG|Рэзідэнцыя Поля Дэнара

## Узброеныя сілы 
Узброеныя сілы налічваюць каля 1,6 тыс. чалавек, уключаючы жандармерыю і нацыянальную паліцыю. Уласна армейскія падраздзяленні — 510 чал.

## Эканоміка 
Эканоміка Каморскіх Астравоў - адна з найбяднейшых у свеце, што тлумачыцца абмежаванасцю рэсурсаў і ўнутранага рынку, высокай шчыльнасцю насельніцтва, нізкай кваліфікацыяй рабочай сілы, палітычнай нестабільнасцю. 

Галоўная галіна эканомікі — сельская гаспадарка (разам з рыбалоўствам, лясной гаспадаркай і паляваннем), якая складае 50% ВУП. Камерцыйны характар мае вырошчванне такіх культур, як ваніль, гваздзіковае дрэва і іланг-іланг. Аднак большасць гаспадарак накіравана на самазабеспячэнне з продажам толькі лішкаў прадукцыі. Для ўнутранага спажывання вырошчваюць бананы, маніёк, таро, гародніну. Рыс, найважнейшы харчовы прадукт, імпартуецца з іншых краін. 

Важная частка эканомікі — грашовыя пераводы ад дыяспары (у 2012 г. яны склалі 25% ВУП).  

Унутраная транспартная сетка ўключае 815 км дарог. Дзейнічае нацыянальная праграма рэабілітацыі дарожнай сеткі. Каля 90% грузаў перавозіцца па мору. На ўсіх астравах дзейнічаюць порты. Найбуйнейшы з іх — Мароні. Марскі пасажырскі транспарт не развіты. Пасажырская сувязь паміж астравамі здзейсняецца пераважна праз паветра. У Мароні працуе міжнародны аэрапорт.

У 2023 г. рэчаісны ВУП на душу насельніцтва — 1527 долараў (гадавы рост 3,3%). 3,9% грамадзян былі беспрацўнымі. Хранічны перарасход дзяржаўнага бюджэту пакрываецца за лік знешняй фінансавай і тэхнічнай дапамогі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Астравы Індыйскага акіяна

Катэгорыя:Франкамоўныя краіны