Жыціе Ефрасінні Полацкай

**Жыціе прападобнай Ефрасінні Полацкай** — помнік усходнеславянскай агіяграфічнай літаратуры XII стагоддзя. Жыціе дайшло да нашага часу ў шасці рэдакцыях і больш чым 150 спісах XVI—XVIII стагоддзяў, што сведчыць аб папулярнасці гэтага твора.

## Гісторыя стварэння 
Аўтарам твора была, імаверна, Звеніслава Барысаўна. А. А. Мельнікаў меркаваў таксама, што «Жыціе Еўфрасінні Полацкай» магло ўзнікнуць у асяроддзі манахаў Багародзіцкай абіцелі. Не выключана, што непасрэдны ўдзел у яго стварэнні браў Міхаіл — паплечнік, «сакратар» Еўфрасінні і першы ігумен мужчынскага манастыра, заснаванага ёю. 

Тэкст помніка пабудаваны згодна з агіяграфічнымі канонамі сярэдневяковай жыційнай літаратуры. Адным з узораў магло быць «Жыціе Еўфрасінні Александрыйскай». Аднак тэкст «Жыція прападобнай Еўфрасінні Полацкай» вылучаецца індывідуальнымі асаблівасцямі. Даследчыкі адзначаюць яркія дыялогі і маналогі Ефрасінні, якія, магчыма, засноўваліся на творах самой Ефрасінні.

## Структура 
«Жыціе прападобнай Еўфрасінні Полацкай» мае традыцыйны для агіяграфіі рытарычны ўступ. Асноўную частку твора складае апавяданне пра жыццёвы шлях Ефрасінні як пра духоўнае ўзыходжанне. Завяршаецца твор Пахвалою. У "Жыцці прападобнай Еўфрасінні няма звычайнага для агіяграфій расказу пра пасмяротныя цуды.

## Змест 
Ва ўзросце 12 год Ефрасіння Полацкая (1110—1173), унучка полацкага князя Усяслава Брачыславіча (Чарадзея), сышла з дому і пастрыглася ў манашкі. Ефрасіння заснавала ў Полацку мужчынскі і жаночы манастыры, ёй падарылі знакамітую Эфескую ікону Багародзіцы, якую паданне прыпісвае евангелісту Луку. Па заказу Ефрасінні Лазар Богша стварыў напрастольны Крыж. У канцы жыцця Ефрасіння здзейсніла паломніцтва ў Іерусалім, дзе памерла ў 1173 годзе. Затым яе мошчы былі прывезены ў Кіева-Пячорскую лаўру.

## Мастацкія асаблівасці 
### Вобразы 
Адзін з адметных элементаў «Жыція Еўфрасінні Полацкай» — выразная псіхалагізацыя вобразаў, асабліва ў сцэнах унутрысямейных канфліктаў, выкліканых рашэннем гераіні прыняць пострыг. Аўтар твора выяўляе ўнутраныя перажыванні герояў, іхнія боль, сумневы, любоў бацькоў да дачкі і інш. Усё гэта надае аповеду эмацыйную насычанасць і рэалістычнасць.

Вобраз Еўфрасінні Полацкай у «Жыціі» падаецца не толькі ідэалізавана-аскетычным (што звычайна характэрна для жыційнай літаратуры), але і жывым, чалавечным, выклікае суперажыванне ў чытача. Гэты ж вобраз сцвярджае актыўную пазіцыю жанчыны ў грамадстве: яе служэнне Богу непарыўна звязваецца са служэннем народу, асветніцтвам і культурнай дзейнасцю. Такі падыход да стварэння вобраза Еўфрасінні можна разглядаць як спробу пераасэнсавання ролі жанчыны ў духоўным і сацыяльным жыцці.

У асабліва адметнай сцэне размовы з цёткай — ігуменняй Раманавай — адлюстроўваюцца сумневы і клопат апошняй пра пляменніцу, яе мацярынскі жаль і жыццёвая мудрасць. Вобраз Раманавай, хоць і прайграе Еўфрасінні ў духоўнай рашучасці, вылучаецца псіхалагічнай глыбінёй і жывасцю характару, што робіць яе самастойным, індывідуалізаваным персанажам.

### Ідэйная насычанасць 
Аўтар «Жыція Еўфрасінні Полацкай» спалучае хрысціянскую маральна-дыдактычную пропаведзь асветніцтва і самаахвярнага служэння з выразным патрыятычным пафасам: Еўфрасіння выяўляецца ў творы не толькі як аскет і асветніца, але і як апякунка роднага краю, прадстаўніца слаўнага роду Усяслава Брачыславіча. Уся структура твора падпарадкавана задачы праслаўлення Полацка як духоўнага цэнтра, які «*не абмінуў Божы прамень*». У заключнай частцы твора заўважны непрыхаваны гонар аўтара за родны горад і яго слаўную дачку: «*Блажен сей ты, граде Полоцкый, такову леторасль взрастивый*». Такое ідэйнае напаўненне выводзіць твор за традыцыйныя агіяграфічныя межы і набліжае яго да высокапаэтычнай публіцыстыкі; сведчыць пра высокі ўзровень патрыятычнай свядомасці аўтара.

## Гл. таксама 
* Ефрасіння Полацкая
* Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр
* Крыж Ефрасінні Полацкай
* Звеніслава Барысаўна

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Житие Евфросинии Полоцкой

Катэгорыя:Ефрасіння Полацкая
Катэгорыя:Гісторыя Полацка
Катэгорыя:Старажытнаруская літаратура XII стагоддзя
Катэгорыя:Старажытнаруская агіяграфія
Катэгорыя:Жыціі