open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Эдуард Антонавіч Матусевіч

**Эдуард Антонавіч Матусе́віч** () — беларускі канькабежац, чэмпіён Еўропы (1965), чатырохразовы чэмпіён СССР у класічным мнагабор’і (1964—1966, 1968), рэкардсмен свету на раўнінных катках на дыстанцыі 1500 м (1968), рэкардсмен СССР у мнагабор’і і на асобных дыстанцыях, Майстар спорту СССР міжнароднага класа.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 16 лістапада 1937 года ў Менску.

У 1959 годзе скончыў Беларускі інстытут механізацыі сельскай гаспадаркі, у 1971 годзе — Усесаюзную акадэмію знешняга гандлю.

Трэніраваўся ў Зоі Бальшаковай і .

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Канькабежцы паводле алфавіта
Катэгорыя:Канькабежцы СССР
Катэгорыя:Канькабежцы Беларусі
Катэгорыя:Майстры спорту СССР міжнароднага класа
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па канькабежным спорце
Катэгорыя:Выпускнікі БДАТУ
Катэгорыя:Выпускнікі ВНУ Масквы
Анж Жак Габрыэль

**Анж Жак Габрыэль** (; , Парыж — , Парыж) — французскі архітэктар, меў чын Першага каралеўскага архітэктара.

## Біяграфія 
Вучыўся ў свайго бацькі Жака Габрыэля V, архітэктара асабняка Пейрана дэ Мора (Peyrenc de Moras) (цяпер Музей Радэна), і ўнук архітэктара Жака IV Габрыэля. З 1742 першы архітэктар караля і прэзідэнт Акадэміі архітэктуры. Адзін з заснавальнікаў класіцызму XVIII стагоддзя.

## Габрыэль ў Версалі 
У сваіх працах у Версалі (рэканструкцыя інтэр'ераў палаца і перабудова яго паўночнага крыла, названага пасля крылом Габрыэля, 1735-74; палацавы тэатр, 1763-70) Габрыэль супрацьпаставіў падкрэсленай рэпрэзентатыўнасці архітэктуры XVII стагоддзя і дэкору ракако рацыянальнасць планіроўкі, лагічную яснасць, прастату і выразнасць форм, вытанчанасць стрыманага аздаблення. Гарманічны, вытанчаны па прапорцыях Малы Трыянон (1762-64), пабудаваны Габрыэлем ў парку Версаля, азначаў пераход ад арыстакратычнага палаца да інтымнага асабняка.

## Габрыэль ў Парыжы 
Звязаная з гарадскімі магістралямі планіроўка і адкрытая да Сены забудова плошчы Людовіка XV (цяпер плошча Згоды) у Парыжы (1753-75) з'явілася важным этапам у асэнсаванні архітэктурнага ансамбля як арганічнай часткі прасторавай кампазіцыі горада. Ваенную школу будаваў у 1751-75 гады.

## Літаратура 
* Gromort G., Jacques-Ange Gabriel, sa vie, son oeuvre, P. 1933.

Катэгорыя:Архітэктары Францыі
Drepanidinae

**Drepanidinae** — падсямейства вераб’іных птушак. 

Даўжыня цела 11—21 см. Афарбоўка апярэння разнастайная — чырвонага, зялёнага або жоўтага колераў. Ёсць чорныя, шэрыя і аліўкавых колераў. Самкі ад самцоў у адных відаў адрозніваюцца, у іншых не. Дзюбы таксама разнастайныя.

Распаўсюджаныя толькі на Гавайскіх астравах. 22 віды. З іх 8 відаў вымерла, 8 знаходзяцца на мяжы знікнення, а астатнія 6 таксама даволі рэдкія.

Катэгорыя:Уюрковыя
Поль Гаварні

**Поль Гаварні** (; сапраўдныя імя і прозвішча Сюльпіс Гіём Шэвалье (Chevalier); , Парыж — , там жа) — французскі мастак-графік. Самавук, авалодаў бліскучым майстэрствам жывога, выразнага малюнка, літаграфіі і акварэлі. Змяшчаў ў многіх парыжскіх выданнях серыі літаграфій-карыкатур, поўных гумару і яркіх, хоць і неглыбокіх назіранняў над побытам дробных буржуа, багемы і г.д. Наведаўшы Англію (1847-51), Гаварні звярнуўся да выявы змрочных бакоў гарадскога жыцця (гравюры, прысвечаныя лонданскай галечы, жыцця рабочых кварталаў). Апошнія серыі літаграфій Гаварні афарбаваныя глыбокім песімізмам. Гаварні ілюстраваў творы А. Бальзака, Э. Сю і інш.

## Літаратура 
* Lemoisne P.-A. Gavarni, peintre et lithographe. Paris, H. Floury, 1924—1928
* Dolan T. Gavarni and the critics. Ann Arbor: UMI Research Press, 1981
* L'oeuvre de Gavarni: lithographies originales et essais d'eau-forte et de procédés nouveaux; catalogue raisonné/ J. Armelhaut, E. Bocher, eds. Paris: L'Echelle de Jacob, 2002

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мастакі Францыі
Катэгорыя:Гравёры Францыі
Катэгорыя:Графікі Францыі
Катэгорыя:Мастакі-ілюстратары Францыі
Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Мастакі-карыкатурысты Францыі
Бранка Гавела

**Бранка Гавела** (, Заграб — , там жа) — харвацкі рэжысёр, член Югаслаўскай АН (1961).

## Біяграфія 
Творчую дзейнасць пачаў ў 1914 у Заграбе, дзе ў 1922-25 быў дырэктарам драматычнай трупы. Працаваў у тэатрах Белграда, Любляны, ставіў спектаклі ў Брно, Празе, Браціславе і інш. Гавела сцвярджаў у рэпертуары тэатра нацыянальную драматургію, спрыяючы развіццю харвацкага тэатральнага мастацтва («Рабыня» Луціча, «Скнара», « Држыча», «Кір Яня» Стэрыі-Попавіча, і інш.). Сярод значных прац Гавелы п’есы У. Шэкспіра («Рычард III», «Гамлет», «Кароль Лір», «Макбет» і інш), Мальера, П. Бамаршэ, Б. Шоу, Л. Пірандэла і інш. Ставіў спектаклі і ў оперным тэатры, у тым ліку творы нацыянальных кампазітараў. Аўтар артыкулаў па тэатральнаму мастацтву, перакладаў Шэкспіра, французскіх і нямецкіх драматургаў. Прафесар Акадэміі тэатральнага мастацтва ў Заграбе (з 1950).

## Спасылкі 
* Бранка Гавела на сайце драмтэатра Гавела

Катэгорыя:Тэатр Харватыі
Катэгорыя:Постаці харвацкай педагогікі
Катэгорыя:Тэатральныя крытыкі
Антон Уладзіміравіч Матусевіч

**Антон Уладзіміравіч Матусевіч** (нар.  года, ) — беларускі юрыст.

## Біяграфія 
Скончыў юрыдычны факультэт Белдзяржуніверсітэта (1976), аспірантуру Інстытута філасофіі і права АН БССР (1979). Доктар юрыдычных навук. Працаваў старшым лабарантам (1976), малодшым навуковым супрацоўнікам Інстытута філасофіі і права АН БССР (1979—1981); в.а. вучонага сакратара Савета па каардынацыі навуковай дзейнасці Прэзідыума АН БССР (1981—1982); вучоным сакратаром Савета па каардынацыі навуковай дзейнасці Прэзідыума АН БССР (1982—1984); старэйшым навуковым супрацоўнікам (1984—1989); в.а. загадчыка аддзела (1989—1990); вядучым навуковым супрацоўнікам Інстытута філасофіі і права АН Беларусі (1990—1994); дырэктарам Беларускага інстытута дзяржаўнага будаўніцтва і заканадаўства (1994—1997). Аўтар 5 манаграфій.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Правазнаўцы Беларусі
Дзень незалежнасці Ізраіля

**Дзень Незалежнасці Ізраіля** (, Ём ха-Ацмаут) — галоўнае дзяржаўнае свята Ізраіля, адзначаецца штогод у памяць аб абвяшчэнні Дзяржавы Ізраіль 14 мая 1948 (5 іяра 5708). 5 іяра, прыкладна за 8 гадзін да заканчэння брытанскага мандата ў Палесціне, была падпісана Дэкларацыя незалежнасці Ізраіля, і Давід Бэн-Гурыён (пазней першы прэм'ер-міністр Ізраіля) абвясціў аб стварэнні Дзяржавы Ізраіль. Гэта аб'ява была зроблена з прычыны рашэння Генеральнай Асамблеі ААН, рэзалюцыі 181 ад 29 лістапада 1947.

Напярэдадні свята ва ўсіх гарадах ладзяцца феерверкі. Гэта адзіны афіцыйны нерабочы дзень у Ізраілі, калі працуе гарадскі транспарт, а насельніцтва, якое прытрымлівапецца яўрэйскіх рэлігійных традыцый, можа ездзіць у аўтамабілях і запальваць агонь, таму свята адзначаецца масавым выездам на пікнікі. Дню Незалежнасці папярэднічае Ём Ха-Зікарон — Дзень памінання загінулых салдат Ізраіля і ахвяр тэрору.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Святы Ізраіля
Катэгорыя:Святы 14 мая
Гавіржаў

**Гавіржаў** ( ) — горад на ўсходзе Чэшскай Рэспублікі, у Мараўскасілезскім краі. З’яўляецца самым буйным населеным пунктам раёна Карвіна і другім па велічыні ў краі (пасля Остравы). Таксама Гавіржаў — найбуйнейшы горад Чэхіі, які не з’яўляецца цэнтрам раёна.

Насельніцтва — 83 713 чалавек (2009).

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Ян Лаштуўка (нар. 1982) — чэшскі футбаліст.

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Гарады Мараўскасілезскага края
Гавот

, Францыя, 1878]]
**Гавот** (, ад праванс. Gavoto, літаральна - танец гавотаў, жыхароў рэгіёна Авернь) — старадаўні французскі танец народнага паходжання. Музычны памер 4/4 або 2/2, тэмп ўмераны, танцу ўласцівы пачатак з затакта у 2/4 або 1/2, выразнасць рытмічнай пульсацыі. Музыка гавота —светлая, вытанчаная, часам з пастаральным, часам з урачыстым адценнем. Вядомы з 16 ст. У 17 ст. стаў прыдворным танцам, грацыёзным і нярэдка манерным. З часам гавот ўводзіцца ў балет і оперу (Ж.-Б. Люлі, Ж.-Ф. Рамо), становіцца пастаяннай складовай часткай інструментальнай сюіты (І. С. Бах, Г. Ф. Гендэль і інш.).

Катэгорыя:Танцы Францыі
Богуслаў Гаўранек

**Бо́гуслаў Га́ўранек** (, Прага - , Прага) — чэшскі філолаг-багеміст, славіст і вядучы прадстаўнік Пражскага лінгвістычнага гуртка, прафесар Масарыкава ўніверсітэта ў Брне, пазней Карлавага ўніверсітэта ў Празе, дырэктар Інстытута чэшскай мовы, член некалькіх акадэмій навук і мноства лінгвістычных таварыстваў.

## Навуковая дзейнасць 
Самай вядомай працай Гаўранека ў галіне славістыкі з'яўляецца двухмоўная праца *Genera verbi v slovanských jazycích* (1928, 1937), у якой разглядаюцца дзеяслоўныя класы ў славянскіх мовах. Важнай галіной дзейнасці вучонага была палеаславістыка. Гаўранек займаўся пытаннямі кірыла-мяфодзіеўскай культуры і мовы царкоўнаславянскіх помнікаў чэшскага зводу.

Шырокай была яго дзейнасць угаліне багемістыкі. Да найбольш важных прац вучонага адносяцца "чэхаславацкіх краязнаўства" (чэшск. Československá vlastivěda) і «Гісторыя літаратурнай чэшскай мовы» (чэшск. Vývoj spisovného jazyka českého). Гаўранек удзельнічаў у стварэнні "Кішэннага слоўніка чэшскай мовы" (чэшск. Příruční slovník jazyka českého) (1942-1957) і чатырохтомнага «Слоўніка літаратурнага чэшскай мовы» (чэшск. Slovník spisovného jazyka českého) (1958-1971).

Катэгорыя:Мовазнаўцы Чэхіі
Катэгорыя:Славісты Чэхіі
Катэгорыя:Лексікографы
Катэгорыя:Багемісты
Катэгорыя:Члены Акадэміі навук ГДР
Гагат

**Гага́т** (ад  — чорны бурштын), таксама вядомы як **гішэр** — мінералоід, разнавіднасць каменнага вугалю (з групы «бурых вуглёў»).

Аднастайны, шчыльны, глейкі, з інтэнсіўна-тлустым смалістым бляскам матэрыял. Колер каменя чорны або карычнева-чорны. Цвёрдасць па мінералагічнай шкале 3—3,5; шчыльнасць каля 1300—1400 кг/м³. Утварэнне гагату звязваюць з пераўтварэннем пад уздзеяннем метамарфізму драўніны, пахаванай у марскім глеі мезазойскіх і кайназойскіх адкладаў. Сустракаецца ў выглядзе асобных скопішчаў, кавалкаў і г. д. у пясчаніку, мергелю, а таксама ў пластах слабаметамарфізаваных каменных і бурых вуглёў. Гагат лёгка апрацоўваецца, добра паліруецца, набываючы прыгожы бляск, дзякуючы чаму (асабліва ў краінах Усходу) шырока ўжываецца для дробных ювелірных вырабаў, караляў, пацерак і іншых вырабаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Выкапнёвы вугаль
Катэгорыя:Арганічныя мінералы
Дзень незалежнасці ЗША

**Дзень Незалежнасці ЗША** () — дзень падпісання Дэкларацыі незалежнасці ЗША ў 1776 годзе, якая абвяшчае незалежнасць ЗША ад Каралеўства Вялікабрытаніі; святкуецца ў Злучаных Штатах Амерыкі 4 ліпеня. Дзень незалежнасці лічыцца днём нараджэння Злучаных Штатаў як свабоднай і незалежнай краіны. Большасць амерыканцаў называюць гэтае свята проста «Чацвёртага ліпеня». Свята суправаджаецца феерверкамі, парадамі, барбекю, карнаваламі, кірмашамі, пікнікамі, канцэртамі, бейсбольнымі матчамі, сямейнымі сустрэчамі, зваротамі палітыкаў да народа і цырымоніямі, а таксама іншымі публічнымі і прыватнымі мерапрыемствамі, традыцыйнымі для Злучаных Штатаў. Дзень незалежнасці — гэта нацыянальнае свята ЗША.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* U.S. Independence Day a Civic and Social Event U.S. State Department, June 22, 2010
* The Meaning of July Fourth for the Negro by Frederick Douglass

Катэгорыя:Гісторыя ЗША
1776
04
Катэгорыя:Святы 4 ліпеня
Іосіф Антонавіч Матусевіч

**Іосіф Антонавіч Матусе́віч** (,  — ) — беларускі акцёр. Народны артыст БССР (1972). 

## Біяграфія 
Скончыў студыю Беларускага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа (1928), у якім доўгі час працаваў.

## Творчасць 
Іосіф Антонавіч — характэрны, камедыйны акцёр. Яго мастацтву уласцівы востры пластычны малюнак ролі, жыццёвая праўда і яркасць сцэнічных фарбаў. Талент Іосіфа Матусевіча асабліва выявіўся ў беларускім нацыянальным рэпертуары: Куторга («Пінская шляхта» В. Дуніна-Марцінкевіча), дзядзька Ясіп («Навальніца будзе» па трылогіі Я. Коласа «На ростанях»), Сымон Рапецька («Бацькаўшчына» К. Чорнага), Войт («Лявоніха» П. Данілава), Суддзя («Несцерка» В. Вольскага), Дзімар («Сэрца на далоні» І. Шамякін), Гарошка («Выбачайце, калі ласка» А. Макаёнка), поп Ілля («Званы Віцебска» У. Караткевіча), дзед Цыбулька («Таблетку пад язык» А. Макаёнка), Граф («Шахматы» С. Граховяка) і інш.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Акцёры СССР
Катэгорыя:Акцёры Беларусі
Гагаузская мова

**Гагаузская мова** — мова гагаузаў, належыць да паўднёва-заходняй (агускай) групы цюркскіх моў. Распаўсюджана ў паўднёвых раёнах Малдовы і Украіны, на Паўночным Каўказе, часткова ў Расіі, у паўночна-ўсходняй Балгарыі і Румыніі. Агульная колькасць носьбітаў — 489000 чалавек. У 2012 годзе ЮНЕСКА надала гагаузскай статус мовы, якой пагражае знікненне.

Гагаузская мова (пераважна ў лексіцы і сінтаксісе) развівалася пад значным уплывам моў суседніх народнасцей — балгарскай, рускай, румынскай і некаторых іншых. Асноўныя асаблівасці гагаузскай мовы: наяўнасць другасных доўгіх галосных, дыфтангізацыя і ётацыя галосных верхняга і сярэдняга ўздыму ў пачатку слова; моцная палаталізацыя большасці зычных у суседстве з галоснымі пярэдняга шэрагу, свабодны парадак слоў у сказе, развітая саюзная сувязь і інш. Галоўныя дыялекты — чадырлунгска-камрацкі (цэнтральны) і вулканешцкі (паўднёвы).

Да XIX стагоддзя гагаузская мова не мела пісьмовае формы. Пазней, у асноўным, з мэтаю пашырэння выдання праваслаўнай рэлігійнай літаратуры, абмежавана выкарыстоўваўся грэчаскі алфавіт. У 1957 годзе было створана гагаузскае пісьменства на аснове кірыліцы (іншыя алфавіты выкарыстоўваліся эпізадычна). У 1996 годзе на тэрыторыі Рэспублікі Малдова ўведзены запіс лацінскім алфавітам, мадэрнізаванага паводле турэцкага ўзору (з дадатковымі літарамі Ää, Êê, Ţţ для абазначэння спецыфічных гукаў). Нягледзячы на гэта, гагаузская кірыліца працягвае выкарыстоўвацца ў кнігавыдавецтве.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Цюркскія мовы
Катэгорыя:Буджак
Катэгорыя:Гагаузія
Катэгорыя:Мовы Малдовы
Катэгорыя:Мовы Украіны
Карла Эміліа Гада

**Карла Эміліа Гада** (, , Мілан-) — італьянскі пісьменнік.

Літаратурную дзейнасць пачаў у канцы 20-х гг. Талент Гада разгарнуўся пасля вызвалення Італіі ад фашызму: зборнік антыфашысцкіх «Навел з герцагства, ахопленага полымем» (1953), сатырычна-гратэскавы раман «Пазнанне пакуты» (канчатковая рэдакцыя 1963). Найбольш характэрны твор Гада — раман «Вельмі прыкрае здарэнне на вуліцы Мерулана» (1948, канчатковая рэдакцыя 1957), у якім намаляваныя карціны жыцця Рыма пры фашызме. У творах Гада пераплятаюцца элементы верызма, сатыры, тонкі псіхалагізм. Ва ўскладненай мове Гада зліліся элементы розных дыялектаў і жаргонаў.

## Літаратура 
* Gersbach M. Carlo Emilio Gadda, Wirklichkeit und Verzerrung. Bern: Francke, 1969
* Baldi G. Carlo Emilio Gadda. Milano: U. Mursia, 1972

## Спасылкі 
* Сайт Цэнтра па вывучэнні творчасці Гады

Катэгорыя:Пісьменнікі Італіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мілане
Катэгорыя:Памерлі ў Рыме
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Італія)
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Тэстача
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Віярэджа
Іван Міхайлавіч Вішнявецкі

**Іван Вішнявецкі** (, Вішнявец — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Заснавальнік старэйшай галіны роду Вішнявецкіх.

Валодаў замкам Вішнявец у Крамянецкім павеце на Валыні. Трымаў Эйшышскае, Варнянскае (абодва з 1533), Прапойскае, Чачэрскае (з 1536), Канеўскае і Чаркаскае (з 1541) староствы.

## Біяграфія 
Сын Міхаіла Збаражскага і невядомай з Палубінскіх. Меў брата Аляксандра, заснавальніка малодшай галіны роду. Вызнаваў праваслаўе.

Разам з бацькам і братам у 1512 годзе ў пераможнай бітве з крымска-татарскай ардам пад Лапушнам.

Першы раз ажаніўся з Анастасіяй, дачкой Сямёна Алізаровіча, другі — з Магдаленай Бранковіч. Меў сыноў Змітра, Жыгімонта, Андрэя і Канстанціна, а таксама дачку Кацярыну.

## Літаратура 
* 
* 

Іван Міхайлавіч
Катэгорыя:Старосты чаркаскія
Катэгорыя:Старосты канеўскія
Катэгорыя:Старосты прапойскія
Катэгорыя:Старосты чачэрскія
Катэгорыя:Старосты варнянскія
Катэгорыя:Старосты эйшышскія
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім 1534—1537 гадоў
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Збаражскім раёне
Катэгорыя:Памерлі ў Цярнопальскай вобласці
Гадулка

**Гадулка** або **гудулка** () — народны балгарскі смычковы інструмент, які выкарыстоўваецца для суправаджэння танцаў ці песень, мае асаблівае мяккае флажалетнае гучанне.

## Канструкцыя 
Корпус з арэхавага дрэва, даўблёны грушападобны, шыйка шырокая без ладоў, акрамя 3-4 гральных струн, нярэдка маецца 7-10 резанансавых. У вобласці Дабруджа распаўсюджаны варыянт гадулкі малога памеру без рэзанансных (сімпатычных) струн. Верхняя частка корпуса, на якой размешчаны калкі, мае авальную форму. Асноўная частка інструмента складаецца з суцэльнага кавалка дрэва. Асабовая частка носіць назву «дошка» (балг. дъска) або «вечка» (турэцк.: kapak) і вырабляецца з драўніны хвоі або елкі. Гукавыя адтуліны маюць характэрную D-падобную форму. Сучасныя інструменты выкарыстоўваюць металічныя струны, раней выкарыстоўваліся менш трывалыя шаўковыя ці жыльныя. У адрозненне адіншых струнных інструментаў гадулка не мае верхняга парожку пад струнамі. Струны ад калкоў нацягваюцца праз масток, размешчаны над гукавымі адтулінамі, і замацоўваюцца на касцяным струнатрымальніку, які ў сваю чаргу мацуецца да ніжняга штыра. Ніжні штыр часта выкарыстоўваецца для прамацавання інструмента падчас гульні да пояса музыканта.

## Гл. таксама 
* Кеменчэ
* Рэбаб
* Гусла
* Гудок
* Скрыпка

Катэгорыя:Смычковыя музычныя інструменты
Катэгорыя:Музыка Балгарыі
Катэгорыя:Хардафоны
Напад на мытны пункт пад Мядзінінкаем

**Напад на мытны пункт пад Мядзінінкаем** — адзін з самых вядомых нападаў АМАП СССР на літоўскія памежныя пункты ў 1991 годзе. Напады пачаліся пасля таго, як Літва абвясціла сваю незалежнасць ад Савецкага Саюза 11 сакавіка 1990 года. У Літоўскай ССР не было дзяржаўнай мяжы з мытнымі або кантрольна-прапускнымі пунктамі. Зноў абвешчаная Літоўская Рэспубліка пачала ствараць Дзяржаўную памежную службу, якая таксама стала сімвалам барацьбы за незалежнасць. Савецкі ўрад разглядаў мытныя пасты як незаконныя і накіраваў АМАП супраць памежнікаў, асабліва ўздоўж усходняй мяжы з Беларуссю. Бяззбройныя мытнікі і паліцэйскія былі збітыя або забітыя, кантрольна-прапускныя пункты былі разбураныя. У двух нападах загінулі восем грамадзян Літвы. Каля 60 афіцэраў падвергліся нападу і былі параненыя, 23 пагранічныя пасты былі спаленыя або разбураныя.

## Следства 
Следства па справе аб гэтым расстрэле вялося на працягу 18 гадоў. Па версіі следства, у нападзе ўдзельнічалі байцы Рыжскага АМАПа пры садзейнічанні іх калегаў з Вільнюскага АМАПа. Гэты вывад быў зроблены не толькі на аснове паказанняў Томаса Шарнаса, але і па выніках ператрусу на базе Рыжскага АМАПу, дзе быў выяўлены адзін з трох аўтаматаў калібра 5,45, з якога былі здзейснены стрэлы.

Следства ўсталявала, што ў склад групы, якая ажыццявіла расстрэл, уваходзілі:
* Аляксандр Рыжоў
* Андрэй Лакціёнаў
* Канстанцін Нікулін (пасля памяняў прозвішча на Міхайлаў)
* Чэслаў Млыннік

11 мая 2011 г. Канстанцін Нікулін (Міхайлаў) быў прысуджаны ў Літве да пажыццёвага зняволення. Вільнюскі акруговы суд прызнаў яго вінаватым у расстрэле мытнікаў у Мядзінінкаі ў 1991 годзе. Астатніх абвінавачаных у гэтым злачынстве, у тым ліку былога кіраўніка рыжскага АМАПу Чэслава Млынніка, прыцягнуць да суду пакуль не ўдалося, бо Расія іх Літве не выдае.

Аляксандр Рыжоў у 2010 годзе быў асуджаны ў Расіі за арганізацыю злачыннай супольнасці і прысуджаны да 15 гадоў пазбаўлення волі. 29 ліпеня 2011 года, за два дні да 20-й гадавіны трагедыі, Вярхоўны суд Літвы перакваліфікаваў справу аб забойстве мытнікаў у Мядзінінкаі па артыкуле «Абыходжанне з людзьмі, якое не прадугледжана міжнародным правам». Гэта было звязана з тым, што гэты крымінальны артыкул не мае тэрміна даўніны, а артыкулы «тэрарыстычны акт» і «забойства двух і больш асоб», па якіх раней разглядалася гэтая справа, маюць тэрмін даўніны ў 20 гадоў, які скончыўся праз два дні пасля перакваліфікацыі.

Катэгорыя:Распад СССР
Адлі Мансур

**Адлі Мансур** (араб. عدلي منصور; нар.  г.) — часова выконваючы абавязкі прэзідэнта Егіпта з 3 ліпеня 2013 года.

Скончыў юрыдычны факультэт Каірскага ўніверсітэта (1967), Нацыянальную школу адміністрацыі (Эна; Францыя, 1977). З 1992 — суддзя Канстытуцыйнага суда, быў намеснікам яго старшыні. Указам прэзідэнта Егіпта Мурсі ад 19 мая 2013 прызначаны старшынёй Канстытуцыйнага суда з 1 ліпеня 2013 года.

Прызначаны часовым прэзідэнтам Егіпта пасля зрушэння ўзброенымі сіламі прэзідэнта Мухамеда Мурсі.

4 ліпеня 2013 г. прынёс прысягу ў якасці часовага прэзідэнта Егіпта. У задачы Мансура будзе ўваходзіць выкананне складзенай ваеннымі «дарожнай карты» па вывадзе Егіпта з палітычнага крызісу, у тым ліку складанне новай канстытуцыі з улікам меркавання апазіцыі і фарміраванне часовага ўрада.

Катэгорыя:Суддзі канстытуцыйных судоў
Катэгорыя:Юрысты Егіпта
Таларыі

**Таларыі** (, , ) — боты ці сандалі з прымацаванымі да іх крылцамі. Лічыліся атрыбутамі Гермеса (Меркурыя), былі падораны ім Персею, каб дапамагчы ўправіцца з Медузай Гаргонай. Давалі магчымасць падымацца ў паветра.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прадметы ў старажытнагрэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:гермес
Дзень Незалежнасці Рэспублікі Беларусь

**Дзень Незалежнасці Рэспублікі Беларусь** (Дзень Рэспублікі) — галоўнае дзяржаўнае свята. Адзначаецца 3 ліпеня — у дзень вызвалення ў 1944 годзе горада Мінска ад нацысцкіх захопнікаў. Рашэнне аб святкаванні Дня Незалежнасці Рэспублікі Беларусь 3 ліпеня было прынята на рэферэндуме 1996-га года. Да таго часу ён адзначаўся 27 ліпеня — у гэты дзень у 1990-м Вярхоўны Савет БССР прыняў дэкларацыю аб дзяржаўным суверэнітэце Беларусі.

Галоўнае мерапрыемства свята — урачысты парад. Упершыню парад з удзелам ваеннай тэхнікі, авіяцыі і пешых разлікаў прайшоў у Мінску 3 ліпеня 1997 года, тады яго правялі на плошчы Незалежнасці. Парада на галоўнае дзяржаўнае свята не было ў 1999 годзе, мерапрыемства адмянілі з-за трагедыі на Нямізе. У 2021 годзе ваенны парад таксама не прайшоў — тады аб прычыне яго адмены не паведамлялася. У 2022 годзе парад ізноў не адбыўся.

## Гл. таксама 
* Дзень Волі

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ліпень 1944 года
Катэгорыя:Святы 3 ліпеня
Катэгорыя:Святы Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1996 годзе
Гагаузы

**Гагаузы** — народ, які жыве галоўным чынам на поўдні Малдовы (гл.Гагаузія) і ў сумежных раёнах Украіны і ў невялікай колькасці ў Запарожскай вобласці, а таксама ў Расіі і Румыніі. Агульная колькасць каля 200 тыс. чал.

Гавораць на гагаузскай мове. Вернікі - праваслаўныя. Займаюцца земляробствам, жывёлагадоўляй, працуюць у прамысловасці. Сучасная матэрыяльная і духоўная культура гагаузаў блізкая да культуры навакольнага насельніцтва.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гагаузы
Катэгорыя:Цюркскія народы
Катэгорыя:Народы Малдовы
Катэгорыя:Народы Украіны
Катэгорыя:Цюркі-хрысціяне
Катэгорыя:Гагаузія
Ліс (герб)

**Ліс**, **Мзура** () — шляхецкі герб. Яго выкарыстоўвалі больш як 200 родаў Беларусі, Літвы, Украіны і Польшчы. Вядомы з пачатку XIII стагоддзя, у Вялікім Княстве — пасля Гарадзельскай уніі 1413 года.

Сярод родаў, якія карысталіся рознымі адменамі гербу «Ліс», Сапегі і Ваньковічы.

## Апісанне 
У чырвоным полі срэбная, двойчы перакрыжаваная страла. Кляйнот — над верхам кароны верхняя палова чырвонай лісіцы.

### Варыянты 
[thumb|злева|200px|Узнагароджанне гербу Ліс [Князь|князёў Сапегаў]]

* Ліс I: у чырвоным полі — срэбная страла без апярэння, двойчы перакрыжаваная. Кляйнот — палова чырвонай лісіцы. Чырвона-срэбная .
* Ліс II: страла мае залаты колер.
* Ліс III: срэбная страла перакрыжаваная два з паловай разы (без правага ніжняга ramienia); другая папярочная бэлька даўжэйшая за астатнія.
* Ліс IV: страла перакрыжаваная адзін раз. Кляйнот — тры страусіныя пер'і.
* Ліс V: страла перакрыжаваная тройчы, канцы папярочных белек пашыраюцца да нізу. Кляйнот — тры страусіныя пер'і.
* Ліс VI: страла перакрыжаваная двойчы, у навершы княжацкая мітра.
* Ліс VII: у чырвоным полі срэбнай падкова — двойчы перакрыжаваная срэбная страла. Кляйнот — срэбны лебедзь.
* Ліс VIII: страла перакрыжаваная знізу (з пячаткі 1282).
* Ліс IX: страла ўгару, перакрыжаваная адзін раз, без апярэння.
* Ліс X: рагаціна шыпамі ўгару, двойчы перакрыжаваная, ніжняя перакладзіна даўжэйшая.

## З'яўленне 
Паводле легенды, у 1058 годзе Казімір Аднавіцель ў пагоні за літвінамі і яцвягамі, што пустошылі край, дайшоў да Сахачава. Высланы на разведку атрад салдат на чале з рыцарам з роду Лісаў натрапіў на вялікі атрад непрыяцеля. Спрабуючы паклікаць на дапамогу, рыцар стрэліў высока ўгору падпаленай стралою. Неўзабаве падышло падмацаванне, і атакаваны з двух бакоў праціўнік быў лёгка пераможаны.

Удзячны Казімір у памяць пададзенага сігналу пра дапамогу надаў рыцару герб са стралой у тарчы. Яго родавы знак — ліс — быў змешчаны ў кляйноце.

## Спасылкі 
* Гербы беларускай шляхты Герб Ліс, адмены, роды, што скарыстаюць 
* Гісторыя Пінска
* Польские гербы

Ліс
Ліс
Капліца

[thumb|Капліцы ў [Вавель|Вавелі]]
[thumb|Капліцы з в. Каралеўцы, [Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту]]
**Каплі́ца**, **капэ́ла** (ад  памяншальнае ад  (capa) капа, від убору каталіцкіх святароў, першапачаткова — плашч-накідка) — хрысціянская культавая пабудова, прызначаная для рэлігійных набажэнстваў і малітваў. Можа быць як асобным будынкам, так і часткай больш значнага комплекса. Да Рэфармацыі капліца ўяўляла сабою месца для набажэнстваў, якое было дапаможным або належала нейкай асобе ці арганізацыі.

Ва ўсходняй хрысціянскай традыцыі капліца ўяўляе сабой невялічкую царкву (часта без алтара) або нават просты слуп з абразом.

У заходняй традыцыі хрысціянства, а таксама ў грэка-каталікоў капліца нярэдка ўяўляе сабой паўнавартасны храм (з алтаром) і магчымасцю рэлігійных службаў у ім.

## Гл. таксама 
* Царква (збудаванне)
* Касцёл

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Культура Сярэдневякоўя

Катэгорыя:Храмавая архітэктура
Гірканія

thumb|250px|Гірканія на карце сучаснага Ірана.
**Гірканія** ( са стар.-перс. Варкана — «Краіна ваўкоў») — грэчаская назва вобласці ўздоўж паўднёва-ўсходняга берага Каспійскага мора, у басейне сучасных рэк Гурган і Атрэк, якая ўваходзіла ў склад Персіі.

Жыхары Гірканіі ў старажытнасці былі качэўнікамі. Па Гірканіі ў старажытнасці Каспійскае мора звалася Гірканскім. Пры Дарыі I Гірканія была злучана з Мідыяй. Пазней разам з Парфіяй утварыла асобную сатрапію. Аляксандр Македонскі падчас свайго паходу на Персію скарыў Гірканію, завалодаўшы яе галоўным горадам Задракартай (верагодна цяперашні Гарган).

У XIX стагоддзі на тэрыторыі Гірканіі існавалі персідскія правінцыі Мазендэран і Астрабад. У наш час большая частка Гірканіі ўваходзіць у склад Ірана.

## Гл. таксама 
* Гарган

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Ірана
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Блізкага Усходу
Катэгорыя:Гісторыя Туркменістана
Палац Вятроў

**Палац Вятроў** (**Хава-Махал**) — пяціяруснае гарэмнае крыло палацавага комплексу джайпурскага махараджы Савай Пратап Сінгха (кіраваў у 1778—1803), пабудаванае з ружовага пясчаніку ў форме вянка Крышны не пазней 1799 года. 

Фасад будынка працяты 953 маленечкімі аконнымі адтулінамі, якія дазвалялі прадзімаць унутраныя памяшканні ў гарачыя дні. Адсюль назва збудавання — «палац вятроў». 

Хава-Махал — галоўная турыстычная славутасць Джайпура і адзін з найбольш вядомых помнікаў раджпуцкай архітэктуры.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Джайпур
Катэгорыя:Палацы Індыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1799 годзе
Катэгорыя:1799 год у Азіі
Махараджа

**Махараджа** або **магараджа** (,  — вялікі цар) — тытул індыйскіх уладароў; вышэйшы з дасяжных індыйцам. У Пуранах і іншых індускіх помніках гэты тытул датычыць найперш уладара вялікага індыйскага царства, якое ахоплівала ў II ст. большую частку Індыі, Малаку, Суматру і суседнія астравы. У васальных дзяржавах Індыі тытул ужывалі некаторыя ўладары, якія прынялі яго самі або атрымалі ад брытанскага ўрада. Такімі былі магараджы Гваліёра, Індора, Траванкора, Візьянаграма і іншыя.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гісторыя Індыі
Катэгорыя:Тытулы
Аляксандр Юліянавіч Бранавіцкі

**Аляксандр Юліянавіч Бранавіцкі** (, в. Танежыцы, Слуцкі раён — ) — беларускі савецкі вучоны ў галіне патафізіялогіі. Член-карэспандэнт АН БССР (1950), доктар медыцынскіх навук (1940), прафесар (1948). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1971).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Скончыў 2-і Ленінградскі медыцынскі інстытут у 1936.

Пасля абароны дысертацыі А. Ю. Бранавіцкі ў 1941-44 загадваў кафедрай патафізіялогіі ў .

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар прац па праблемах , шоку, следавых рэакцый у паталогіі, ролі нервовай рэцэпцыі ў паталогіі, кампенсатарных прыстасаваннях і метадалагічных пытаннях медыцыны. Займаўся даследаваннямі дваістай, унутрана супярэчлівай прыроды хваробы, прыроды злаякасных новаўтварэнняў.

### Навуковыя працы 
Аўтар больш за 40 навуковых прац.

Асноўныя працы:

* Влияние выключения дистантных анализаторов на течение патологических процессов // Современные вопросы нервизма в физиологии и патологии. М., 1958.
* Опухолевый рост как следствие утраты компетентности соматических клеток к нервнотрофическим влияниям // Нейрогуморальные механизмы заболевания и выздоровления. М., 1971.
* Динамика взаимоотношения патологических и компенсаторных реакций организма при некоторых формах нарушения кровообращения. Мн.: Беларусь, 1974 (в соавт.).

## Узнагароды 
Узнагароджаны медалямі.

## Літаратура 
* 
* Весцi АН БССР. Серыя бiялагiчных навук. 1974. № 3.
* *Кривчик А. А., Висмонт Ф. И.* Александр Юлианович Броновицкий (К 90-летию со дня рождения) // Белорусский медицинский журнал. 2004, № 2.

## Спасылкі 
* АЛЕКСАНДР ЮЛИАНОВИЧ БРОНОВИЦКИЙ  
* Член-корреспондент БРОНОВИЦКИЙ Александр Юлианович
* Аляксандр Юліянавіч Бранавіцкі ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі Беларускай ССР
Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Члены КПСС
Фёдар Піліпавіч Бруй

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя     = Фёдар Піліпавіч Бруй
 |арыгінал імя = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці    = 
 |месца смерці   = 
 |партрэт        = 
 |подпіс        = 
 |мянушка       = 
 |псеўданім      = 
 |прыналежнасць = 
 |гады службы    = 1929—1955
 |званне         = 
 |род войскаў      = пяхота
 |камандаваў     = 
 |частка          = 
 |бітвы       = Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды        = { style="background: transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
 
-
 
}
 |Commons        = 
 |сувязі          = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс        = 
}}

**Фёдар Піліпавіч Бруй** (, в. Іванаўскія Агароднікі, Слуцкі раён, Мінская вобласць — ) — падпалкоўнік Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

## Біяграфія 
Фёдар Бруй нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў сем класаў школы, працаваў на будаўніцтве шашэйных дарог Слуцкага раённага дарожнага аддзела. У 1929 годзе быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію.

16 верасня 1943 года батальён Бруя прымаў удзел у вызваленні горада Рамны Сумскай вобласці. 25—28 верасня 1943 года ў ходзе наступлення на Кіеў ён вызваліў некалькі населеных пунктаў і фарсіраваў Дняпро ў раёне Вышгарада, захапіўшы плацдарм на яго заходнім беразе і адбіўшы дзесяць контратак праціўніка, што забяспечыла поспех пераправы асноўных сіл злучэння. У баях Бруй двойчы быў паранены, але поля бою не пакінуў, працягваючы кіраваць дзеяннямі батальёна.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 29 кастрычніка 1943 за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» маёр Фёдар Бруй быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» пад нумарам 2814.

У кастрычніку 1944 года Бруй быў прызначаны ваенным камендантам Вінніцы, затым кіраваў рознымі раённымі ваеннымі камісарыятамі. У 1956 годзе ў званні падпалкоўніка па хваробе выйшаў у адстаўку. Працаваў інжынерам па забеспячэнні на малочным заводзе ў Вінніцы. Памёр 17 студзеня 1982 года, пахаваны на Цэнтральных могілках Вінніцы.

## Узнагароды 
Быў узнагароджаны двума ордэнамі Леніна, ордэнамі Чырвонага Сцяга, Айчыннай вайны 1-й ступені і Чырвонай Зоркі, медалямі «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» і «30 гадоў Савецкай Арміі і Флоту». Ганаровы грамадзянін Слуцка.

## Літаратура 
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382
*  — С. 265.
* 

Катэгорыя:Удзельнікі Курскай бітвы
Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро
Катэгорыя:Пехацінцы Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Афіцэры СССР
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Слуцка
Пацеі

**Пацеі** — шляхецкі род гербу «Вага».

Паходзілі ад Ходзькі Каранёўскага, уладальніка Каранёва. Яго сын — Тышка Ходкавіч атрымаў за службу вялікаму князю Казіміру некалькі вёска ў Камянецкім старостве. Ад імя сына Тышкі — Пацея, пайшло прозвішча роду.

Валодалі маёнткамі ў Берасцейскім, Троцкім і іншых ваяводствах Вялікага Княства Літоўскага.

## Найбольш вядомыя прадстаўнікі 
* Іпацій Пацей (1541—1613) — мітрапаліт кіеўскі, галіцкі і ўсяе Русі
* Людвік Канстанцін Пацей (1664—1730) — гетман вялікі літоўскі, ваявода віленскі
* Казімір Аляксандр Пацей (1666—1728) — харунжы троцкі, ваявода віцебскі

## Галерэя 

Выява:Ipaci Paciej. Іпаці Пацей (1930-39).jpg|Іпацій Пацей
Выява:Leonard Pociej.PNG|Леанард Пацей
Выява:Krystyna Sadoŭskaja (Paciej). Крыстына Садоўская (Пацей) (XVIII).jpg|Крысціна Садоўская (з Пацеяў)
Выява:Ludvik Kanstantyn Paciej. Людвік Канстантын Пацей.jpg|Людвік Канстанцін Пацей
Выява:Emerecyjana Paciej. Эмэрэнцыяна Пацей (1724).jpg|Эмерэнцыяна Пацей (з Варшыцкіх)
Выява:Ludvik Paciej. Людвік Пацей (F. Paŭlikovič, XVIII).jpg|Людвік Пацей
Выява:Karalina Radzivił (Paciej). Караліна Радзівіл (Пацей) (XVIII).jpg|Караліна Радзівіл (з Пацеяў)
Выява:Viktoryja Paciej (Patockaja). Вікторыя Пацей (Патоцкая) (F. Paŭlikovič. 1760-69).jpg|Вікторыя Пацей (з Патоцкіх)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Кукуруза (род раслін)

**Кукуру́за** (*Zea*) — род раслін сямейства , да якога адносяць шэсць відаў. Аднак, у культуры род прадстаўлены адзіным відам , які вырошчваюць па ўсяму свету ў прамысловых маштабах. Гэты від з’яўляецца каштоўнай харчовай, кармавой і тэхнічнай культурай.

## Біялагічнае апісанне 
Кукуруза — высакарослая аднагадовая травяністая расліна, дасягае вышыні 3 м (у выключных выпадках — да 6 м і больш), з добра развітой каранёвай сістэмай. На ніжніх вузлах сцябла могуць утварацца паветраныя апорныя карані.

Сцябло прамастаячае, да 7 см у дыяметры, без паражніны ўнутры (у адрозненне ад большасці іншых траў).

Лісце буйное, лінейна-ланцэтнае, да 10 см шырынёй і 1 м даўжынёй].

Каласкі з тычачкавымі і песцічнымі кветкамі сабраны ў розныя суквецці або ў асобных частках аднаго суквецця. Тычачкавыя кветкі сабраны па два ў каласкі, адзін з іх амаль сядзячы, другі на ножцы, каласкі сабраны ў зверху мяцёлку. Каласкі з песцічнымі кветкамі сядзяць шэрагамі з 6-16 кветак на тоўстай, мясістай восі катаха, якая выходзіць у сярэдняй частцы сцябла з пазух лісця. Песцік доўгі, ніткападобны, на канцы двухлопасцевы. Падчас квіцення песцікі ўсіх каласкоў звешваюцца ў выглядзе пучка з похвавых лісцеў, якія акружаюць катах.

Плод — зярноўка.

## Віды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Уся кукуруза, якая культывуецца, як сельскагаспадарчае расліна, адносіцца менавіта да падвіду ; часам гэты падвід вызначаюць як асобны від 

]]
]]

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Збожжавыя культуры
Катэгорыя:Трапічная сельская гаспадарка
Катэгорыя:Харчовыя расліны
Катэгорыя:Просавыя
Гоманаўская траекторыя

[thumb|справа|Гомановская траекторыя пераходу ([жоўты) з нізкай кругавой арбіты (зялёны) на больш высокую кругавую арбіту (чырвоны). Δv і Δv '- першае і другое ўключэння рухавіка на разгон.]]

**Гоманаўская траекторыя** (арбіта Гомана-Ветчынкіна) — у нябеснай механіцы эліптычная арбіта, якая выкарыстоўваецца дзеля пераходу паміж дзвюма іншымі арбітамі, звычайна знаходзяцца ў адной плоскасці. У найбольш простым выпадку яна перасякае гэтыя дзве арбіты ў апацэнтре і перыцэнтре . Арбітальны манеўр для пераходу ўключае ў сябе 2 імпульсы працы рухавіка на разгон — для ўваходу на гоманаўскую траекторыю і для зыходу з яе. Названая ў гонар нямецкага вучонага Вальтэра Гомана, які ў 1925 годзе апісаў яе ў сваёй кнізе . На Гомана аказаў вялікі ўплыў пісьменнік-фантаст Курд Ласвіц сваёй кнігай 1897 года «Дзве планеты». Гэтую ж траекторыю распрацавалі незалежна савецкія навукоўцы Уладзімір Ветчынкін і Фрыдрых Цандэр.

Гоманаўская траекторыя тэарэтычна разлічваецца для двух імпульсных (умоўна імгненных) прырашчэнняў хуткасці. Аднак, паколькі падчас працы рухавіка (патрэбны для набору адпаведнага прырашчэння хуткасці) адрозніваецца ад нуля, то імпульс павінен быць як мага больш кароткім; адпаведна, патрабуецца ўжываць рухавікі з вялікай цягай. Калі ж касмічны апарат абсталяваны толькі рухавікамі малой цягі, то выкананне пераходу па гоманаўскай траекторыі запатрабуе некалькіх уключэнняў рухавіка, што рэзка знізіць энергетычную выгаду пераходу па такой траекторыі (патрэбнае прырашчэнне хуткасці складзе да 141% ад двухімпульснага манеўру).

Для гоманаўскай траекторыі кутняя далёкасць (вугал паміж прамянямі, праведзенымі з пункту O ў пачатковую і канчатковую кропкі траекторыі) роўная 180 градусаў. Калі яна менш за 180 градусаў, траекторыя называецца траекторыяй першага паўвітка, або тыпу 1, а калі больш — траекторыяй другога паўвітка, або тыпу 2.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Астрадынаміка
Катэгорыя:Арбіты
Зяновічы

**Зяновічы** або **Дэспаты-Зяновічы** — вялікалітоўскі арыстакратычны род, у XV—XVII ст. займалі дзяржаўныя ўрады ў Вялікім княстве Літоўскім і былі буйнымі землеўладальнікамі. Герба ўласнага «Дэспат». Прыдомак «Дэспат» з'явіўся ў канцы XVII ст., разам з паданнем пра паходжанне Зяновічаў ад сербскіх дэспатаў.

## Паходжанне 
Паданне канца XVII ст. звязвае паходжанне Зяновічаў з сербскім дэспатам, уцёклым ад асманаў у Вялікае Княства Літоўскае ў канцы XІV ст. Першы вядомы прадстаўнік роду ў ВКЛ — Братоша, згадваецца з 1370-х гадоў як баярын з рады полацкага князя Андрэя Альгердавіча.

## Літаратура 
* *Барэйша Ю.* Пра скарб з-пад вёскі Літва, паходжанне і вотчыну Брáташычаў-Зяновічаў. — Мінск: «Энэргапрэс», 2025. — 408 с., іл. ISBN 978-985-7298-77-8
* 
* 
*
Касмічная скорасць

**Касмі́чная ско́расць** (першая v1, другая v2, трэцяя v3 і чацвёртая v4), ці **касмі́чная ху́ткасць** — гэта найменшая скорасць, пры якой якое-небудзь цела, свабодна рухаючыся з паверхні нябеснага цела, зможа:

* v1 (кругавая скорасць) — стаць спадарожнікам нябеснага цела (гэта значыць круціцца па кругавой арбіце вакол НЦ на нулявой або вельмі малой вышыні адносна паверхні);
* v2 (парабалічная скорасць) — пераадолець гравітацыйнае прыцягненне нябеснага цела і адысці на бесканечную адлегласць;
* v3 — пакінуць зорную сістэму, пераадолеўшы прыцягненне зоркі;
* v4 — пакінуць галактыку.

Другая касмічная скорасць у \sqrt{2}\approx 1,414... разы большая за першую.

## Першая і другая касмічныя скорасці для розных аб'ектаў 
## Гл. таксама 
* Першая касмічная скорасць
* Другая касмічная скорасць
* Трэцяя касмічная скорасць
* Чацвёртая касмічная скорасць

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нябесная механіка
Катэгорыя:Фізічныя велічыні
Катэгорыя:Астрадынаміка
Арабаўшчына

**Ара́баўшчына** (, ) — аграгарадок у Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета. 

## Назва 
Каля Ліды фіксаваліся прозвішчы Арабовіч (Васілішкі), Арабка (Забалаць). 

## Геаграфія 
Размешчана на шашы , за 8 км на паўднёвы ўсход ад Гарадзішча, за 14 км на поўнач ад Баранавіч.

Непадалёк размяшчаецца Калдычэўскае возера.

## Гісторыя 
Пад 1883 годам пазначана як сяленне ў Навагрудскім павеце Мінскай губерні, мелася капліца. У 1887 годзе ў Сталовіцкай воласці Навагрудскага павета працаваў хлебазапасны магазін.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польшчы, у Сталовіцкай гміне Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР.

У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да 7 ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі.

Да 21 чэрвеня 1966 года вёска ўваходзіла ў склад Сталовіцкага сельсавета, да 19 мая 1986 года — у склад Мядзеневіцкага сельсавета, да 26 чэрвеня 2013 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Гарадзішчанскага пассавета.

23 мая 1996 года непадалёку ад Арабаўшчыны разбіўся самалёт, якім кіраваў ваенны лётчык Уладзімір Карват, пасмяротна ўдастоены звання Герой Беларусі.

## Насельніцтва 
* 49 двароў, 147 жыхароў (1887)
* 38 двароў, 216 жыхароў (1909)
* 6 дамоў, 31 жыхар (1921)
* 118 жыхароў (1939)
* 354 жыхары (1970)
* 114 падвор'яў, 672 жыхары (1998)
* 226 гаспадарак, 630 жыхароў (2005)

## Інфраструктура 
Маецца базавая школа, дзіцячы сад, дом культуры, бібліятэка, аддзяленне сувязі, аддзяленне ААТ «Беларусбанк», ФАП, некалькі крамаў.

## Славутасці 
* У ваколіцах вёскі знаходзіцца бетонныя бліндажы з часоў Першай сусветнай вайны.
* Тры крыжы — помнік трох паходаў палякаў — на ўскрайку лесу за 3 км на паўднёвы ўсход ад вёскі. Узведзены прыкладна ў 1928 годзе. З бетону, выява арла і трох крыжоў.
* Помнік першаму Герою Беларусі лётчыку Уладзіміру Карвату — у цэнтры мястэчка, уяўляе сабой укапаны ў зямлю хвост самалёту.

## Зноскі 
## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X

## Спасылкі 
* Арабаўшчына на Глобусе Беларусі
* Помнік Карвату 

Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Бараціна

Назву **Бараціна** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Бараціна — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці
* Бараціна — вёска ў Глускім раёне Магілёўскай вобласці
### Расія 
* Бараціна (Барацінскі раён)
Гладыш шыракалісты

**Гла́дыш шыракалісты** (*Laserpitium latifolium*) — від травяністых шматгадовых раслін рода .

## Батанічнае апісанне 
Расліна дасягае ў сярэднім 50—150 см у вышыню. Суквецце мае дыяметр 10—15 см. Сцябло шаравата-зялёнае, круглае, прамое і злёгку рыфлёнае, разгалінаванае ў верхняй частцы. Лісце даволі вялікае, з бачным цэнтральным рабром. Лісточкі яйкападобныя або ў форме сэрца і зубчастыя. Памер лісця: 3—10 см даўжынёй, 2—6 см у шырыню. Кветкі белыя, сабраны ў парасончыкі з 25—40 праменямі. Дыяметр суквеццяў можа дасягаць 20—30 сантыметраў. Сезон цвіцення з мая па жнівень. Плады даўгаватыя і плоскія, 5—10 мм у даўжыню.

## Арэал 
Гладыш шыракалісты шырока распаўсюджаны ў большасці краін Еўропы, акрамя Албаніі, Вялікабрытаніі, Грэцыі, Ірландыі, Нідэрландаў і Партугаліі. Ён быў інтрадукаваны ў Бельгіі.

## Экалогія 
Расце ў горных сухіх лясах, па травяністым схілах, на сонечных ўзлесках лясоў або лугоў. Аддае перавагу карбанатным глебам і багатым пажыўнымі рэчывамі субстратам, на вышыні 400—2100 метраў над узроўнем мора.

## Галерэя 

File:Laserpitium latifolium Sturm32.jpg|
File:Apiaceae - Laserpitium latifolium-3.JPG
File:Laserpitium latifolium3.jpg
File:Apiaceae - Laserpitium latifolium.JPG

## Літаратура 
* 
* Гладыш // 
* 
* Pignatti S. — Flora d’Italia — Edagricole — 1982
* Tutin, T.G. et al. — Flora Europaea, second edition — 1993

## Спасылкі 
* Biolib
* Laserpitium latifolium
* Laserpitium latifolium

Катэгорыя:Парасонавыя
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Уласы

Назву **Уласы** маюць:

* Уласы — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці.
* Уласы — былая вёска ў Хойніцкім раёне Гомельскай вобласці.
* Ула́сы — вадасховішча ў Хойніцкім раёне Гомельскай вобласці.
Старыя Войкавічы

**Стары́я Во́йкавічы** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Сталовіцкага сельсавета. Размешчана за 20 км на поўнач ад Баранавіч.

## Гісторыя 
Вядомы з 1585 года як в. Войкавічы, уласнасць князёў Ямбекавічаў, уваходзіла ў склад маёнтка Калдычэва.

Пасля Другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 года) у складзе Расійскай імперыі. Паводле перапісу 1897 года ў Гарадзішчанскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні, дзейнічалі ветраны млын. Раней паселішча мела назву **Мінакі**, якая мала ўжывалася.

Падчас Першай сусветнай вайны ў наваколлі вёскі Старыя Войкавічы адбываліся актыўныя баявыя дзеянні; цяжкія баі з вялікай колькасцю ахвяр з боку расійскай арміі праходзілі ў 1916 годзе ў час выканання Скробава-Гарадзішчанскай аперацыі. 13 чэрвеня пры аперацыі загінула каля 7000 салдат расійскай арміі, пры гэтым было захоплена ўсяго толькі адно нямецкае ўмацаванне «Балотны пагорак» на захадзе вёскі Старыя Войкавічы. Гістарычныя падзеі гэтых часоў пазней былі ўшанаваны помнікам «Трох крыжоў» — арлом з трыма нахіленымі ў розныя бакі крыжамі на пастаменце.

З 1921 года ў складзе Польшчы, у Гарадзішчанскай гміне Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства.

З 1939 года ў БССР. З 15 студзеня 1940 года ў Гарадзішчанскім раёне Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1957 года ў Баранавіцкім раёне.

У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі.

Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Мядзеневіцкага сельсавета.

## Інфраструктура 
Працуе магазін.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**:
** 1897 — 33 двары, 174 жыхары.
* **XX стагоддзе**:
** пачатак XX ст. — 37 двароў, 210 жыхароў.
** 1921 — 8 двароў, 37 жыхароў.
** 1939 — 70 жыхароў.
** 1959 — 76 жыхароў.
** 1970 — 48 жыхароў.
** 1998 — 17 двароў, 19 жыхароў.
* **XXI стагоддзе**:
** 2005 — 11 жыхароў, 7 гаспадарак.

## Славутасці 
Непадалёку ад вёскі Старыя Войкавічы пры паглыбленні каналу былі знойдзены рэшткі старажытнага паселішча. Усяго ў наваколлі выяўлена 4 такія стаянкі, названыя Войкавічы-1, Войкавічы-2, Войкавічы-3 і Войкавічы-4.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* В. Корбут, Тайна «Трех крёстов», Советская Белоруссия № 233 
* Исчезающие деревни. Старые Войковичи Барановичского района  

Катэгорыя:Сталовіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Гадзяч

**Гáдзяч** ()  — горад, Гадзяцкі гарадскі савет, Гадзяцкі раён, Палтаўская вобласць, Украіна.

Код КОАТУУ — 5320410100.

Насельніцтва (2001): 22267 чалавек. У горадзе падпісаны Гадзяцкі дагавор.

## Вядомыя асобы 
* Аляксандра Юр’еўна Данілава (1927—2001) — беларускі архітэктар
* Алена Пчолка — украінская пісьменніца

Катэгорыя:Гарады Палтаўскай вобласці
Газімур

**Газіму́р** () — рака ў Забайкальскім краі Расіі, левы прыток ракі Аргунь.

Даўжыня ракі 592 км. Плошча вадазбору 12 100 км². Газімур бярэ пачатак на паўночным захадзе Нерчынскага хрыбта. Цячэ пераважна паміж Баршчовачным і Газімурскі хрыбтамі. Агульны напрамак — з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Сярэдні расход вады каля пасёлка Батакан 17,2 м³/с. Берагі ракі абрывістыя, параслі хмызняком. Газімур неглыбокі, дно камяністае, вада празрыстая. Крыгаход у пачатку мая, замярзае ў пачатку лістапада. Жыўленне пераважна дажджавое. Вясною рака значна разліваецца, летам мялее, з-за чаго утвараецца мноства брадоў; зімою, з прычыны невялікай глыбіні, прамярзае месцамі да дна. У басейне ракі сустракаюцца наледзі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
*  
* *Фролова Н. Л.* Газимур // Научно-попульярная энциклопедия «Вода России» 

Катэгорыя:Басейн Амура
Катэгорыя:Рэкі Забайкальскага края
Спанаўка

**Спа́наўка**, таксама **Шпанаўка** — рака ў Беларусі, у Брэсцкім раёне Брэсцкая вобласць, правы прыток ракі Заходні Буг. У верхнім цячэнні называецца **Прырва**.
 
Даўжыня 25 км. Плошча вадазбору 200 км². Пачынаецца са старога прыроднага рэчышча каля левага берага канала Прырва за 200 м ад моста на аўтамабільнай дарозе Рагозна—Брадзяцін, за 3 км на ўсход ад вёскі Рагозна. Цячэ па паўднёва-заходняй частцы Брэсцкага Палесся. Вусце за 2 км на поўнач ад аграгарадка Страдзеч. Рэчышча амаль на ўсім працягу каналізаванае.

Прытокі: Серадовая рэчка (левы), ручай Оса (правы).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Брестской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Прытокі Буга
Катэгорыя:Рэкі Брэсцкага раёна
Газімурскі хрыбет

**Газімурскі хрыбет** () — горны хрыбет у паўднёва-ўсходняй частцы Забайкальскага края Расіі, у міжрэччы pэк Газімур і Урумкан.

Працягласць хрыбта дасягае 200 км пры шырыні 20—50 км. Пераважныя вышыні складаюць ад 900 да 1100 м, найвышэйшы пункт — гара Ушмунскі Галец (1372 м). Хрыбет складзены пераважна гранітамі, гнейсамі, крышталічнымі сланцамі і пясчанікамі палеазойскага, месцамі мезазойскага ўзросту.

На схілах хрыбта лістоўнічная тайга, месцамі стэп, на водападзелах — горная тундра.

## Гл. таксама 
* Газімурская ўпадзіна

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* .
* *Кривенко В. А., Кулаков В. С.* Газимурский хребет // Энциклопедия Забайкалья

Катэгорыя:Горныя хрыбты Забайкальскага края