open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Нікалаус Пеўзнер

**Нікалаус Бернхард Леон Пеўзнер** (,  — , ) — брытанскі гісторык мастацтва германскага паходжання, які спецыялізаваўся галоўным чынам на гісторыі архітэктуры. Больш вядомы як аўтар фундаментальнага 46-томнага сачынення «The Buildings of England» («Будынкі Англіі»), над якім працаваў з 1951 па 1974 год і якое лічыцца адной з найбольш значных мастацтвазнаўчых прац XX стагоддзя.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Лейпцыгу ў яўрэйскай сям’і футроўшчыка Гуга Пеўзнера і яго жонкі Ганны,  якая эмігравала з Расіі. Пасля заканчэння школы Св. Фамы вывучаў гісторыю мастацтваў ва ўніверсітэтах Мюнхена ў Генрыха Вёльфліна, Берліна ў Адольфа Гольдшміта і Франкфурта-на-Майне ў Рудольфа Каўча. Пад кіраўніцтвам Вільгельма Піндэра ў 1924 годзе Пеўзнер абараніў у Лейпцыгу доктарскую дысертацыю пра барочных купецкіх дамах Лейпцыга. З 1924 па 1928 год быў памочнікам захавальніка Дрэздэнскай галерэі. У 1928 годзе напісаў артыкул пра італьянскае барока для энцыклапедыі пра еўрапейскае мастацтва «Handbuch der Kunstwissenschaft». З 1929 па 1933 год выкладаў у Гётынгенскім універсітэце, дзе вёў спецыяльны курс гісторыі архітэктуры і мастацтвы на англійскай мове.

У 1933 годзе, пасля прыходу да ўлады ў Германіі нацыстаў, быў вымушаны з прычыны свайго паходжання сысці ў адстаўку і ў тым жа годзе эміграваў у Вялікабрытанію, дзе пасля выкладаў ва ўніверсітэце Бірмінгема, а таксама пісаў артыкулы пра мастацтва для цэлага шэрагу выданняў і быў ацэншчыкам старадаўняй мэблі для антыкварных салонаў. Вядома, што ён рэзка адмоўна адносіўся да гітлерызму, але пры гэтым цалкам падтрымліваў імкненне нацыстаў стварыць «чыстае» мастацтва. У 1940 годзе быў на некалькі месяцаў арыштаваны. З 1942 па 1969 год выкладаў у Біркбеку Лонданскага ўніверсітэта, стаўшы прафесарам мастацтваў, таксама на працягу амаль трыццаці гадоў выкладаў у Кембрыджы, з 1968 года — таксама ў Оксфардзе, быў  абодвух універсітэтаў.

З 1946 па 1950 год вёў тэлеперадачу пра мастацтва на канале BBC. У 1951 годзе пачаў працу над галоўнай працай свайго жыцця — «The Buildings of England» («Будынкі Англіі»). З 1953 года быў рэдактарам энцыклапедычнага выдання Penguin, «The Pelican History of Art series», некаторыя тамы якога цяпер прызнаюцца класікай мастацтвазнаўства. У 1957 годзе стаў адным з заснавальнікаў дабрачыннага Віктарыянскага таварыства, стаўшы ў 1964 годзе яго старшынёй; з 1960 па 1970 год уваходзіў у склад Нацыянальнага кансультатыўнага савета па мастацкай адукацыі.

## Прызнанне 
У 1965 годзе ён быў абраны членам савета Брытанскай акадэміі, у 1967 годзе ўзнагароджаны Залатым медалём Каралеўскага інстытута брытанскіх архітэктараў.

Прыняўшы брытанскае грамадзянства ў 1946 годзе, Пеўзнер быў узнагароджаны Ордэнам Брытанскай імперыі ў 1953 годзе і быў пасвечаны ў рыцары ў 1969 годзе «за заслугі ў мастацтве і архітэктуры». У 1975 годзе атрымаў медаль Альберта.

## Гл. таксама 
* «T.D.» Кендрык

## Спасылкі 
* Артыкул у Encyclopedia Britannica

Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Германіі
Катэгорыя:Гісторыкі архітэктуры
Катэгорыя:Імігравалі ў Вялікабрытанію з Германіі
Паўночны Воўк (гурт)

**«Паўночны Воўк»** (таксама **Nordwolf** або **Nord Wolf**) — беларускі акустычны праект ультраправага напрамку, створаны музыкам Паўночным Воўкам.

## Творчасць 
### Альбомы 
* Maxim Breiner Memorial Vol.1 (2006)
* Моя Родина (2007)
* Сьпевы Паўстаньня (Акустыка ў Менску) (2013)
* Кроў Цякла Ў Маіх Жылах (2014)

### Зборнікі 
* NS MUSIC Sampler IV (2010)

## Цікавосткі 
Песня «Эй, Жид» была дададзеная ў Федэральны спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў Расіі рашэннем Чырвонаармейскага раённага суда Чувашскай Рэспублікі ад 6 жніўня 2018 года.

## Спасылкі 
* Супрацоўніцтва з Vapjr Hiemis
* [Гурт](https://www.last.fm/music/%D0%9F%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D0%BE%D1%87%D0%BD%D1%8B+%D0%92%D0%BE%D1%9E%D0%BA+(Nordwolf)) на «Last.fm»
* Другая старонка гурту на «Last.fm»
* Пра скасаванне канцэрта ў Віцебску ў 2009 годзе
* Федэральны спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў Расеі
* Пра канцэрт «Рок супраць лібералізму»
* Удзельнікі «NS MUSIC Sampler IV»
* Супрацоўніцтва з EIZVA

Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2006 годзе
Катэгорыя:РСК-гурты Беларусі
Катэгорыя:Гурты Віцебска
Турайда

**Тура́йда** () — мясцовасць у Латвіі. Старыя назвы — **Тарэйда** (; іншыя варыянты: *Toreidia, Thoreydia, Thoreiden, Thoreyden*); **Тра́йдэн** (; іншыя варыянты: *Dreiden, Threiden, Treyden, Treydenn, Treygden*). Сучасная латышская назва «Турайда» паходзіць ад лацінскай і нямецкай назваў.

* Турайда — вёска ў Латвіі, Крымулдскі край.
* Турайда — мясцовасць у Латвіі, Сігулдскі край, горад Сігулда.
* Турайда — маёнтак у Латвіі.
* Турайдскі замак — замак у Латвіі.
* Турайдская зямля — гістарычная зямля ліваў у Латвіі.
Турайдскі замак

**Тура́йдскі замак** (), або Тра́йдэнскі замак () — нямецкі цагляны замак у Лівоніі (сучасная Латвія, Сігулдскі край, горад Сігулда, мясцовасць Турайда). Заснаваны ў 1214 годзе па загадзе рыжскага біскупа Альберта фон Буксгеўдэна як фарпост у ліўскай Таарскай зямлі (Трайдэне). Будаўніцтва завершана ў XVI стагоддзі. Згарэў у 1776 годзе. Сучасны выгляд набыў пасля рэстаўрацыі 1973 года.

## Гісторыя 
Пабудаваны на месцы зруйнаванага лівамі драўлянага замка ліўскага князя Каўпа. Замак будаваўся паступова (да XVI стагоддзя) і быў адной з рэзідэнцый рыжскага біскупа. Пасля распаду Лівонскай дзяржавы стаў часткай уласнасці маёнтка Турайда.

Замак згарэў падчас пажару ў 1776 годзе. Рамантычныя руіны прываблівалі турыстаў у XVIII і XIX стагоддзях. У 1936 годзе ў круглай вежы была пабудавана аглядная пляцоўка. У 1973 годзе пачаліся археалагічныя даследаванні і рэстаўрацыя замка, якая цягнулася 25 гадоў. У прыватнасці, цалкам была адноўлена галоўная вежа замка, вышыня якой дасягае 38 метраў.

У 1988 годзе на прылеглай да замку тэрыторыі быў заснаваны Турайдскі музей-запаведнік.

## Гл. таксама 
* Сігулдскі сярэдневяковы замак
* Сігулдскі замак

## Спасылкі 
* Вэб-сайт Турайды
* Турайдскі музей-запаведнік
* Сайт пра сярэдневяковыя замкі Латвіі

Катэгорыя:Замкі Латвіі
Катэгорыя:Цагляная готыка
Катэгорыя:Замкі Лівонскага ордэна
Катэгорыя:Збудаванні Латвіі ў гатычным стылі
Катэгорыя:Славутасці Сігулды
Катэгорыя:Адноўленыя будынкі і збудаванні
Катэгорыя:З’явіліся ў XVI стагоддзі
Катэгорыя:XVI стагоддзе ў Латвіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1214 годзе
Сігулдскі сярэдневяковы замак

**Сігулдскі сярэдневяковы замак** (), вядомы ў сярэднявеччы як **замак Зэгевольд** — адзін з замкаў у Сігулдзе, Латвія, пабудаваны крыжакамі.

## Гісторыя 
Замак быў пабудаваны ў 1207—1209 гадах, па загадзе магістра Ордэна мечаносцаў Вена фон Рорбаха на тэрыторыі аднаго з былых ліўскіх паселішчаў на беразе ракі Гаўі. У 1345 годзе замак быў часова захоплены вялікім князям літоўскім Альгердам. У 1558 годзе быў пашкоджаны войскам Івана Грознага. З 1562 года ў складзе Інфлянтаў.

Падчас Вайны Рэчы Паспалітай са Швецыяй моцна пашкоджаны. У 1627 годзе шведскі кароль Густаў II Адольф перадаў замак у валоданне Акселя Уксеншэрны. Падчас Вялікай Паўночнай вайны замак быў канчаткова разбураны. Пасля яе — ужо ў складзе Расійскай імперыі — замак змяніў некалькі гаспадароў, і ў рэшце рэшт, перайшоў ва ўладанне роду фон Борхаў. У другой палове XIX стагоддзя гаспадыней замка становіцца Вольга Крапоткіна (у дзявоцтве фон Борх), і праз яе замак перайшоў да роду Крапоткіных, якія валодалі ім да абвяшчэння незалежнасці Латвіі.

## Гл. таксама 
* Сігулдскі замак
* Турайдскі замак

## Спасылкі 
* Турыстычны сайт Сігулды 

Катэгорыя:Замкі Латвіі
Зэгевольд
Катэгорыя:Славутасці Сігулды
Катэгорыя:З’явіліся ў XIII стагоддзі
Эдальскі замак

**Э́дальскі за́мак** (, ) — неагатычны замак у Эдальскай воласці на беразе Эдальскага возера, у гістарычнай вобласці Курляндыі ў заходняй Латвіі. Нацыянальная архітэктурная і археалагічная славутасць.

## Гісторыя 
Замак быў пабудаваны для біскупа Пілтэнэ паміж 1264 і 1267 гадамі. У XVI стагоддзі перабудаваны, і з 1561 па 1920 год быў ва ўласнасці балтыйскага нямецкага роду фон Бераў. У 1906—1907 гадах у адным з кутоў палаца былі прыбудаваны памяшканні для прыслугі і вежа.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка  
* Турыстычны партал Латвіі 
* 

Катэгорыя:Замкі Латвіі
Катэгорыя:Замкі Тэўтонскага ордэна
Катэгорыя:Збудаванні Латвіі ў неагатычным стылі
Катэгорыя:Кулдыгскі край
Катэгорыя:З’явіліся ў XIII стагоддзі
Катэгорыя:XIII стагоддзе ў Латвіі
Дораці Кейлі

**Дораці Мэры Кейлі** (1874—1955) — брытанская вучоная-міколаг, якая ў 1927 годзе выявіла, што стракатапялёсткавасць цюльпанаў мае вірусную прыроду.

## Біяграфія 
Яна нарадзілася на Цэйлоне, дзе яе бацька, сэр , быў 14-м . Кейлі прыехала ў Англію са Шры-Ланкі, калі ёй было сем гадоў і вучылася ў . Пасля гэтага яна пераехала ў Германію, дзе вывучала музыку. Яна вывучала навуку некаторы час, перад тым, як скончыць курс раслінаводства ва Універсітэцкім каледжы Рэдынга.

## Дасягненні 
Кейлі асабліва цікавілася захворваннямі раслін і глебамі, і ўступіла ў экзаменацыйны савет па агародніцтву, якая атрымала выдатныя адзнакі і медаль. Яна таксама прыняла першы клас у экзамене Каралеўскага садаводчага таварыства і была прызначана наглядчыкам садоў, якія належалі Батанічнаму аддзелу ў Рэдынгу.

Дораці таксама была таленавітай мастачкай, яна малявала грыбы, якія яна аглядала. Яна апублікавала свае высновы ў 1928 годзе. Больш прыземленая Кейлі цікавілася формамі слізевікоў, і яна стварыла больш глыбокае разуменне палавога размнажэння ў іх.

Дораці выйшла на пенсію ў 1938 годзе, а праз год яна стала віцэ-прэзідэнтам  ў 1939 годзе.

Катэгорыя:Міколагі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Вучоныя Вялікабрытаніі
Таарская зямля

]]

**Таа́рская зямля** (, «зямля Таары») або **Тура́йда** () — у ХІ — XIII ст. зямля гаўяскіх ліваў (сучасная Латвія, Сігулдскі край, горад Сігулда, мясцовасць Турайда; Крымулдскі край, вёска Турайда). Размяшчалася ў нізоўі ракі Гаўя. Падзялялася па рэчцы на два княствы: Правабярэжнае і Левабярэжнае. Першым княствам кіравалі князі Ана, Каўпа і Весіке, іх рэзідэнцыяй быў Таарскі (Турайдскі) замак. У другой частцы кіраваў Дабрэліс, з рэзідэнцыяй у Дабрэльскім замку. Да канца XII стагоддзя была язычніцкім краем; паступова хрысціянізавалася каталіцкімі місіянерамі з Германіі. У 1206 годзе правабярэжная частка ўвайшла ў склад Рыжскага біскупства, а левабярэжная — да земляў Ордэна мечаносцаў.

## Літаратура 
* Arbusov Leonid. *Grundriss der Geschichte Liv-, Est- und Kurlands*. — Riga: Jonck und Poliewsky, 1918.

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Латвіі
Германскі працоўны фронт

**Германскі працоўны фронт** () — асацыяцыя прафсаюзаў у Трэцім Рэйху, якая аб’яднала ў сабе ўсе існуючыя ў Германіі прафсаюзы і цалкам падпарадкоўвалася НСДАП пасля прыходу Адольфа Гітлера да ўлады.

## Гісторыя 
У 1929 годзе падчас Нюрнбергскага з’езда НСДАП было прынята рашэнне аб стварэнні «нацыянал-сацыялістычнай арганізацыі вытворчых ячэек» — НСАВВ. Новая арганізацыя ўяўляла сабой аб’яднанне палітработнікаў НСДАП, якія былі закліканы ажыццяўляць на прадпрыемствах светапоглядную арыентацыю працоўных ў духу нацыянал-сацыялістычнай ідэі. НСАВВ павінна была аслабіць прафсаюзную дзейнасць Сацыял-дэмакратычнай партыі Германіі (СДПГ) і Камуністычнай партыі Германіі (КПГ).

У 1933 годзе, пасля прыходу Адольфа Гітлера да ўлады, НСАВВ фактычна была ператворана ў Германскі працоўны фронт.

З паразай Германіі ў Другой сусветнай вайне, у ходзе дэнацыфікацыі, Германскі працоўны фронт спыніў існаванне.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Германскі працоўны фронт: стварэнне і дзейнасць (1933—1939) 

Катэгорыя:Прафсаюзы Германіі
Катэгорыя:Нацысцкія арганізацыі
Катэгорыя:Арганізацыі Трэцяга рэйха
Шведская брама (Рыга)

**Шведская брама** (, ) — помнік культуры, архітэктурны комплекс, размешчаны ў некалькіх дамах на вуліцы Торня ў Старым горадзе Рыгі, Латвія.

## Гісторыя 
У канцы XVII стагоддзя ўздоўж гарадскога мура будуюцца жылыя дамы. Да іх неабходна было пракласці праезд, які б можна было зачыняць. З гэтай мэтай у 1698 годзе, падчас шведскага панавання, у муры жылога дома была прабіта новая гарадская брама. Побач некалі знаходзілася абарончая вежа Юргена — цяпер яе рэшткі ўбудаваныя ў суседні з брамай дом № 11.

У 1926 годзе брама была арандавана ў горада Саюзам архітэктараў Латвіі, і будынак быў перабудаваны. Увесь комплекс атрымаў сённяшні выгляд пасля рэканструкцый 1953—1956 і 1986—1987 гадоў.

## Шведская брама ў літаратуры 
Герой серыі дэтэктыўных раманаў шведскага пісьменніка Хенінга Манкеля Курт Валандэр наведаў Шведскую браму ў рамане Рыжскія сабакі.

## Гл. таксама 
* Шведская брама (Прыекулэ)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Славутасці Рыгі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Рыгі
Катэгорыя:Брамы Латвіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1698 годзе
Катэгорыя:1698 год у Еўропе
Катэгорыя:XVII стагоддзе ў Латвіі
Музыка белага вярхоўства

**Музыка белага вярхоўства** () — гэта музыка, якая прапагандуе белы нацыяналізм. Яна ахоплівае розныя музычныя стылі, уключаючы рок, кантры, эксперыментальную музыку і фолк. Этнамузіёлаг Бенджамін Р. Тэйтэльбаум сцвярджае, што музыку белага вярхоўства «можна вызначыць лірыкай, якая дэманізуе ўсіх нябелых і прапагандуе расавы гонар і салідарнасць. Аднак часцей за ўсё інсайдэры канцэптуалізуюць музыку белага вярхоўства як спалучэнне гэтых тэм з забітымі рытмамі і зарадны панк альбо акампанемент на аснове металу». Да жанраў музыкі белага вярхоўства прылічваюцца нацысцкі панк, рок супраць камунізму і нацыянал-сацыялістычны блэк-метал. Паводле дадзеных Камісіі па правах чалавека і роўных магчымасцях, «расісцкая музыка ў асноўным вынікае з ультраправага руху скінхедаў, і праз Сеціва гэтая музыка ледзь не стала самым важным інструментам міжнароднага неанацысцкага руху для атрымання прыбытку і новых чальцаў». У артыкуле «папулярная музыка і грамадства» гаворыцца, што «музыкі лічаць не толькі тое, што музыка можа стаць паспяховым сродкам іх канкрэтнай ідэалогіі, але і тое, што яна таксама можа спрыяць руху, станоўча апраўдаючы яго».

## Гл. таксама 
* Скінхеды

Катэгорыя:Неанацызм
Катэгорыя:Музыказнаўства
Катэгорыя:Гісторыя музыкі
Дынабургскі замак

**Дынабургскі замак** (, ) — замак у Наўенскай воласці Латгаліі (Латвія), паблізу сучаснага Даўгаўпілса. Пабудаваны лівонскім ландам Тэўтонскага ордэна паміж 1273—1277 гадамі, разбураны маскоўскімі войскамі да 1577 года. Рэшткі замка даступны для наведвання.

## Гісторыя 
У 1273 годзе лівонскі ландмайстар  збудаваў **замак Дынабург** ва ўладаннях вялікага літоўскага князя Трайдзеня. Замак меў стратэгічнае значэнне — служыў базай для рэзаў Ордэна на цэнтральную Літву, каб прымусіць Трайдзеня адмовіцца ад падтрымкі земгалаў, што змагаліся з лівонцамі. У 1277 годзе Трайдзень пачаў аблогу замка. За месяц здзейснена чатыры пробы штурму абложнымі вежамі, аднак Трайдзень вымушаны быў адступіць. У адказ ландмайстар фон Ратцэбург арганізаваў у 1278 годзе беспаспяховы паход углыб Літвы, які скончыўся разгромам лівонцаў пад Ашэрадэнам (цяперашняе Айзкраўклэ).

У XIV—XVI стагоддзях Вялікае Княства Літоўскае і Маскоўская дзяржава некалькі разоў разбуралі замак, але кожны раз яго адбудоўвалі:
* у 1313 годзе замак перабудаваны ландмайстрам Герхардам фон Ёркам;
* у 1396 годзе літвіны разбурылі замак, але Ордэн яго аднавіў;
* у 1403 годзе вялікі літоўскі князь Вітаўт уварваўся ў Латгалію і разбурыў Дынабургскі замак, пасля чаго крыжакі яго аднавілі;
* у 1418 годзе Вітаўт зноў захапіў і спаліў замак;
* у 1481 годзе замак здабылі войскі вялікага князя маскоўскага Іван Васілевіча;
* у 1558 годзе вялікі князь маскоўскі Іван Грозны пачаў Лівонскую вайну, у 1559 годзе яго войскі ненадоўга захапілі замак;
* у 1561 годзе паводле Віленскай уніі Лівонія была падзелена, і Латгалія адышла да Вялікага Княства Літоўскага. Пасля Люблінскай уніі 1569 года гэтыя землі сталі супольным уладаннем Вялікага Княства Літоўскага і Кароны Польскай. Дынабургскі замак стаў адміністрацыйным цэнтрам рэгіёна і сядзібай каталіцкага біскупа;
* у 1577 годзе Іван Грозны захапіў замак і загадаў зруйнаваць яго да зямлі. Пасля зыходу маскавітаў з прычыны моцнага разбурэння паселішча перанесенае на 19&nbsp;км ніжэй па цячэнні Дзвіны, дзе цяпер сучасны Даўгаўпілс. Кароль Стэфан Баторый вырашыў не перабудоўваць стары замак, які страціў былое стратэгічнае значэнне.
* у 1671 годзе была спроба перабудовы замка, але ён канчаткова быў разбураны ў часе Вялікай Паўночнай вайны (1700—1721). Рэшткі муроў разбураны ў 1811—1829 гадах.

## Гл. таксама 
* Спіс замкаў Латвіі

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Замкі Латвіі
Катэгорыя:Даўгаўпілскі край
Катэгорыя:Гісторыя Даўгаўпілса
Катэгорыя:Замкі Лівонскага ордэна
Катэгорыя:XIII стагоддзе ў Латвіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1275 годзе
C/2019 Y4 (ATLAS)

**C/2019 Y4 (ATLAS)**  — доўгатэрміновая камета, адкрытая ў снежні 2019 года, якая магла стаць бачнай няўзброеным вокам паблізу перыгелія ў маі 2020, калі б яна не разбурылася ў сярэдзіне красавіка.

Камета была адкрыта пры дапамозе аўтаматычнай сістэмы выяўлення калязямных аб’ектаў ATLAS (скарач. ад ) на Гаваях (ЗША). Арбіта яе моцна выцягнута, у перыгеліі камета павінна была апынуцца на адлегласці 0,25 а.а ад Сонца і стаць, магчыма, адным з самых яркіх аб’ектаў на небасхіле. Аднак з пачатку 2020 года бляск каметы памяншаецца, а 11 красавіка было заўважана, што яна распадаецца на фрагменты.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Каметы
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 2019 годзе
Шведская брама (Прыекулэ)

**Шведская брама** (, ) — вартавое збудаванне пры ўездзе ў Прыекульскі радавы маёнтак Корфаў.

Пабудаваны ў панскім маёнтку Корфаў у Прыекулэ, цяпер Латвія, у канцы XVII стагоддзя, дэкаратыўнае аздабленне завершана ў 1688 годзе. Уяўляе сабой пабудаваны ў стылі ранняга барока двухпавярховы будынак з брамай і скразным праездам, які вядзе на гаспадарчы двор. Мае статус Дзяржаўнага помніку архітэктуры.

Першапачаткова выкарыстоўвалася для службовага памяшкання ўнутранай варты. У 1952—1954 гадах будынак быў адрэстаўраваны паводле праекта архітэктара А. Трэйгутса.

## Гл. таксама 
* Шведская брама (Рыга)

## Літаратура 
* *В. Чантурия, Й. Минкявичюс, Ю. Васильев, К. Алттоа*. Белоруссия-Литва-Латвия-Эстония, «Искусство», М., 1986 г 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прыекулэ
Катэгорыя:Брамы Латвіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1688 годзе
Катэгорыя:1688 год у Еўропе
Катэгорыя:XVII стагоддзе ў Латвіі
Рэзэкненскі замак

**Рэзэкненскі замак** (), гістарычна **замак Розітэн** (), таксама вядомы як **Рэжыцкі замак** — руіны сярэдневяковага замка ў цэнтры Рэзэкнэ, Латвія.

## Гісторыя 
Згодна з археалагічнымі даследаваннямі, на месцы замка ў IX—XII стагоддзях існавалі латгальскія драўляныя ўмацаванні. Мураваны замак быў заснаваны ў 1285 годзе лівонскім рыцарам Вільгельмам фон Шаўэрбургам і быў адным з першых умацаваных замкаў, пабудаваных крыжакамі ў Лівоніі.

За сваю гісторыю замак быў шматкроць разбураны і адбудаваны. У час Лівонскай вайны з 1577 па 1579 гады быў захоплены войскам Івана Грознага, а ў 1601 (Вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй (1600—1611)) і 1625—1626 гадах (Паўночная вайна (1655—1660)) — шведскай арміяй. У 1656 годзе быў цалкам разбураны, а ў 1660 г. адбудаваны як умацаванне Інфлянцкага ваяводства. З цягам часу страціў ваеннае значэнне і з 1712 года знаходзіцца ў руінах.

## Літаратура 
* *Ellen Chivers Davies*. A wayfarer in Estonia, Latvia and Lithuania. — R.M. McBride & company, 1937. — P. 160.
* *Valdis J. Zeps.* The placenames of Latgola: a dictionary of East Latvian toponyms. — Baltic Studies Center, 1984. — ISBN 978-0-918375-00-1.

## Спасылкі 
* Руіны Рэзэкненскага замка на esosedi.org
* Замак Рэзэкнэ (Разытэн — Rositten) на сайце castle.lv

Катэгорыя:Замкі Латвіі
Катэгорыя:Рэзэкнэ
Катэгорыя:XIII стагоддзе ў Латвіі
Катэгорыя:З’явіліся ў XIII стагоддзі
Дзень Лачплэсіса

11 лістапада 2014 года]]
 ў Рызе каля Манумента Свабоды ў Дзень Лачплэсіса]]
**Дзень Ла́чплэсіса** () — дзень памяці герояў, якія загінулі за вызваленне Латвіі, адзначаецца 11 лістапада. Свята названа ў гонар героя латышскага нацыянальнага эпасу Лачплэсіса, які з’яўляецца ўвасабленнем барацьбы латышскага народа за свабоду роднай зямлі ад іншаземных захопнікаў..

Падчас так званай Бермантыяды ў 1919 годзе Узброеныя сілы Латвіі разграмілі заходнерасійскую добраахвотніцкую армію ў Пардаўгаве (левабярэжжа Заходняй Дзвіны). У гэты дзень быў заснаваны Ваенны ордэн Лачплэсіса.

У часы Латвійскай ССР гэта свята было пад забаронай, але з 1988 года яго зноў пачалі адзначаць. У 1989 годзе было ўстаноўлена, што гэты дзень будзе гістарычнай памятнай датай, а з 1990 года ён стаў Днём памяці загінулых герояў.

Адной з самых вядомых традыцый у Дзень Лачплэсіса з’яўляецца запальванне свечак у Рыжскім замку.

## Спасылкі 
* Дзень Лачплэсіса
* Дзень Лачплэсіса
* Дзень Лачплэсіса 
* Латвія адзначае Дзень Лачплэсіса
* Дзень Лачплэсіса 

Катэгорыя:Святы Латвіі
Катэгорыя:Святы 11 лістапада
Падлеснік еўрапейскі

**Падле́снік еўрапейскі** (*Sanicula europaea*) — кветкавая расліна роду  сямейства . Тыпавы від роду.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна вышынёй 40—80 (120) см. Сцябло прамое, рабрыстае, пераважна адзіночнае, часам па 2—3. Ценевынослівая расліна, мезафіт і мезатроф. Расце ў лясах. Цвіце ў маі—ліпені. Плады паспяваюць у ліпені—верасні.

Ахоўваецца на тэрыторыі, Казахстана, Эстоніі, Вінніцкай вобласці Украіны, шэрагу рэгіёнаў Расіі.

Рэліктавы від. Лекавая расліна.

## Літаратура 
*  — С. 67—68.
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* *Sanicula europaea* L. // ИАС «ООПТ России»

Катэгорыя:Парасонавыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Жывыя выкапні
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Юзаф Станіслаў Сапега

**Юзаф Станіслаў Сапега** (; ,  — , ) — вялікалітоўскі дзяржаўны і рэлігійны дзеяч. Рэферэндар вялікі літоўскі і біскуп-каад’ютар віленскі з 1737 года.

## Біяграфія 
З магнацкага роду Сапегаў герба «Ліс», сын Аляксандра Паўла, маршалка вялікага літоўскага, і Марыі Крысціны, дачкі Франсуа Гастона дэ Бецюна, сястрыніча каралевы Марыі Казіміры д’Арк’ен. Меў братоў Казіміра Лявона і Міхала Антонія, яго хросным бацькам быў Станіслаў Ляшчынскі.

Да 1727 года навучаўся ў езуіцкім калегіуме ў Браневе, пазней у семінарыі Святога Крыжа ў Варшаве. У тым жа годзе атрымаў ніжэйшыя свячэнні. 18 красавіка 1729 года высвечаны на субдыякана і 5 сакавіка 1730 года ўзначаліў жамойцкі архідыяканат. 14 сакавіка 1732 года высвечаны на дыякана, а 8 мая таго ж года — на святара.

Падчас элекцыі 1733 года падтрымаў Станіслава Ляшчынскага і па абдыкацыі (адрачэння) таго ад прастола з’ехаў з ім да Гданьска і Караляўца. Прызначэнне яго камянецкім біскупам у сувязі з абдыкацыяй не было пацверджана Рымам. Дзякуючы падтрымцы канцлера Яна Фрыдэрыка Сапегі быў прыняты Аўгустам III, ад якога атрымаў прызначэнне на віленскае каад’ютарства. Адначасна быў прызначаны тытулярным біскупам Дыяцэзарэі ў Ісаўрыі, кансекраваны 1 верасня 1737 года.

У 1740 годзе разам з братам Міхалам Антоніем дамогся права апекі над пляменнікамі Аляксандрам Міхалам і Міхалам Ксаверыем Сапегамі, што прывяло да больш актыўнага ўдзелу біскупа ў палітычных справах. У 1740—1742 гадах браў дзейсны ўдзел у маёмасных спрэчках з Радзівіламі, якія са пераменным поспехам цягнуліся ажно да паўнагоддзя Аляксандра Міхала.

У 1746 годзе выступіў супраць прымусовага адабрання праваслаўнай царквы як рэакцыі на пераследы каталіцтва на захопленай Расіяй Смаленшчыне. Пасля вялікага пажару ў Вільні ў 1748 годзе стварыў новы план горада, які мусіў перадухіляць падобныя катастрофы ў будучыні. Аднак план быў адхілены магістратам праз вялікія выдаткі на яго здзяйсненне.

Збіраў уласную бібліятэку, перапісваў кнігі, даследаваў і ўпадаркоўваў архівы Сапегаў. У 1753 годзе фундаваў тэлескоп для Віленскай Акадэміі.

Памёр 4 снежня 1754 года. Пахавалі біскупа ў Віленскай кафедры.

## Галерэя 

Juzef Stanisłaŭ Sapieha. Юзэф Станіслаў Сапега (P. Jędrzejowski, 1746).jpg|П. Ю. Ендажаёўскі, 1746
Juzef Stanisłaŭ Sapieha. Юзэф Станіслаў Сапега (XVIII).jpg|Невядомы мастак, XVIII ст.
Juzef Stanisłaŭ Sapieha. Юзэф Станіслаў Сапега (1726-50).jpg|Невядомы мастак, XVIII ст.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Bishop Józef Julian Sapieha †

Юзаф Станіслаў
Катэгорыя:Рэферэндары вялікія духоўныя літоўскія
Катэгорыя:Суфраганы віленскія
Хіт-парад

**Хіт-парад** ці **чарт** — апублікаваны спіс найбольш папулярных у пэўны перыяд медыяпрадуктаў (музыка, кнігі, кіно, гульні). Як правіла, спісы хіт-парадаў складаюцца не больш, чым з 10—20 пунктаў, якія размяшчаюцца па меры змяншэння паказчыкаў. Параметры хіт-параду вызначаюцца інфармацыяй аб продажах; таксама існуюць крытэрыі пройгрышу музычных кампазіцый на радыё (у музычных хіт-парадах), дадзеных па відэа- і кінапракату (у кінаіндустрыі). Часовы перыяд звычайна тыдзень, радзей месяц. Літаральна «хіт-парад» азначае спіс хітоў — гэта значыць найбольш папулярных медыяпрадуктаў.

Катэгорыя:Хіт-парады
Пісталет Макарава

**Пісталет Макарава** (ПМ, індэкс ГРАУ — 56-А-125) — 9-мм самазарадны пісталет, распрацаваны савецкім канструктарам Мікалаем Фёдаравічам Макаравым у 1948 годзе. Пісталет Макарава з 1951 года да гэтага часу служыць асабістай зброяй у шматлікіх пост-савецкіх узброеных сілах і паліцыі.

## Гісторыя 
У 1947—1948 гадах у СССР праводзіўся конкурс на новы кампактны пісталет для старшага каманднага складу Савецкай арміі. Пісталет ТТ і тым больш рэвальвер сістэмы Нагана лічыліся састарэлымі ўзорамі. Апроч таго, было вырашына ўвесці ў войскі два пісталеты: даўгаствольны аўтаматычны для лінейных афіцэраў (ім стаў аўтаматычны пісталет Стэчкіна) і малагабарытны — для старшых афіцэраў і як «зброя мірнага часу». Па ўмовах конкурсу патрабавалася стварыць пісталет з вольным замком і самаўзводным ударна-спускавым механізмам. У якасці адпраўной кропкі канструктарам прапанаваўся добра сябе зарэкамендавалы Walther PP, што выпускаўся з 1929 года. Спачатку патрабавалася прадставіць два ўзоры — у калібрах 7,65 мм і 9 мм, пазней спыніліся на зноў створаным 9-мм патроне 9×18 мм ПМ, магутнейшым (энергія кулі 300 Дж), чым патрон 9×17 мм, які выкарыстоўваўся ў «Walther PP». Куля такога патрона валодае лепшым спыняючым дзеяннем, чым куля патрона 7,62×25 мм ТТ, нягледзячы на меншую магутнасць. Умераная магутнасць патрона дазваляе скарыстаць канструкцыю з нерухомым ствалом і вольным замком.

Свае распрацоўкі на конкурс прадставілі Ф. В. Токараў, С. Г. Сіманаў, С. А. Каровін, І. Я. Сцечкін, К. А. Барышаў, П. В. Ваяводзін, І. І. Ракаў, А. А. Клімаў, Г. В. Сяўругін, А. І. Лабанаў, Н. Ф. Макараў. Усе канструкцыі па памерах, кампаноўцы і будове былі падобныя да нямецкага прататыпа. Разам з савецкімі распрацоўкамі таксама выпрабоўваліся па конкурснай праграме Walther PP, Mauser HSc, Sauer 38H, Beretta M1934 і FN model 1910/22. Па сукупнасці характарыстык пераможцам быў прызнаны пісталет Макарава, але было рэкамендавана ўнесці шэраг змен у канструкцыю.

У 1951 годзе пісталет Макарава пад пазначэннем ПМ быў прыняты на ўзбраенне для войска і праваахоўных органаў СССР.

## У космасе 
Пісталет Макарава меўся ў кладцы маёмасці і абсталявання касманаўта на кожным касмічным караблі «Усход», гэта значыць менавіта ён стаў першай стралковай зброяй, якая пабывала ў космасе).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пісталеты
Катэгорыя:Самазарадныя пісталеты СССР
Катэгорыя:Зброя паводле алфавіта
Псуеўскі сельсавет

**Псу́еўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок Псуя.

Утвораны 16 ліпеня 1954 года ў складзе Пліскага раёна Вілейскай вобласці БССР шляхам аб’яднання скасаваных Востраўскага і Вуглоўскага сельсаветаў. 24 красавіка 1959 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Прошкаўскага сельсавета, таксама ў склад сельсавета з Зябкаўскага сельсавета перададзены 11 населеных пунктаў (Асінаўка, Гарані, Гразі, Дзіўнікі, Завулак Літоўскі, Завулак Рускі, Скрабатуны, Сшо, Церасполле, Хралы і Янова). З 20 студзеня 1960 года ў складзе Віцебскай вобласці.  З 25 снежня 1962 года пасля скасавання Пліскага раёна сельсавет увайшоў у склад Глыбоцкага раёна. 3 ліпеня 1970 года ў склад сельсавета з Зябкаўскага сельсавета перададзены 14 населеных пунктаў (вёскі Бабуліна, Васькавічы, Запалле, Ляпейкі, Чашкі і хутары Баяры, Бондары, Гаравыя, Гваздова, Каменкі, Карчомнае, Лаза, Паўлаўшчына, Целяшы), наўзамен у склад Зябкаўскага сельсавета перададзены 20 населеных пунктаў (вёскі Баравое, Барыскавічы, Гарохаўе, Дворыца, Крывічы, Прошкава, Прудаўё, Юркава і хутары Азёркі, Вусце, Выгары, Дварэц, Купелі, Малы Бор, Падавуты, Старына, Старыца, Хвашчова, Цагельня і Шабаны). На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 37 населеных пунктаў. 27 верасня 2007 года скасавана вёска Васькавічы.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1027 чалавек, з іх 94,4 % — беларусы, 3,6 % — рускія, 1,5 % — палякі; паводле перапісу 2019 года — 681 чалавек.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С. Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Пліскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1954 годзе
Палітычная сфера (часопіс)

**«Палітычная сфера»** — навуковы часопіс па палітычных і сацыяльных навуках у Беларусі. Часопіс друкуе вынікі навуковых даследаванняў з розных галін палітычнай навукі і сумежных дысцыплін. Мэтай выдання з’яўляецца задавальненне патрэбаў шырокай акадэмічнай супольнасці ў публікацыі вынікаў тэарэтычнай і эмпірычнай навуковай дзейнасці. Хоць ніякіх аб’яўленняў пра закрыццё часопіса не было, але публікацый не было з 2016 года.

## Супрацоўніцтва 
Выданне прысутнічае ў шэрагу міжнародных навуковых бібліятэках, у прыватнасці Central and Eastern European On-line Library, а таксама рэферыруецца ў International Political Science Association (IPSA) Abstracts.

Партнёрамі часопіса з’яўляюцца акадэмічныя і даследчыя інстытуцыі Беларусі, Літвы, Польшчы, Украіны і ЗША.

### Партнёры, з якімі падпісаная дамова аб супрацоўніцтве 
* Універсітэт Вітаўта Вялікага (Каўнас, Літва)
* Інстытут Вялікага Княства Літоўскага (Каўнас, Літва)
* Беларускае гістарычнае таварыства (Беласток, Польшча)

### Партнёры па праектах і ініцыятывах 
* Беларускі Калегіюм (Мінск, Беларусь)
* Беларускі інстытут стратэгічных даследаванняў (BISS) (Мінск, Беларусь)
* Інстытут Еўрапейскай Іінтэграцыі Чарнавіцкага Нацыянальнага Універсітэта (Украіна)
* Беларуская Філасофская Прастора (Мінск, Беларусь)
* Агенцыя Гуманітарных Тэхналогій (Мінск, Беларусь)
* Новая Еўропа (Мінск, Беларусь)
* Беларуская Экспертная Супольнасць «Наше мнение» (Мінск, Беларусь)
* Часопіс «ARCHE» (Мінск, Беларусь)
* Тыднёвік «Наша Ніва» (Мінск, Беларусь)
* Цэнтр Публічнай Палітыкі EuroCivitas (Рыга, Латвія)
* Цэнтр Еўрапейскіх і Польскіх Даследаванняў Пры Кіева-Магілянскай Акадэміі (Кіеў, Украіна)
* Belarusian Review

## Склад рэдакцыі 
### Рэдакцыйны савет 
* Андрэй Казакевіч (Беларусь) — галоўны рэдактар
* Вадзім Смок (Беларусь) — асістэнт
* Таццяна Чыжова (Беларусь) — вэб-рэдактар
* Томаш Блашчак (Польшча) — член савета
* Наталля Васілевіч (Беларусь) — член савета
* Русціс Камунтавічус (Літва) — член савета
* Аляксей Крывалап (Беларусь) — член савета
* Сяргей Кузняцоў (Беларусь) — член савета
* Аляксей Ластоўскі (Беларусь) — член савета
* Дзяніс Мельянцоў (Беларусь) — член савета
* Аляксандр Філіпаў (Беларусь) — член савета
* Юрый Чавусаў (Беларусь) — член савета
* Андрэй Ягораў (Беларусь) — член савета

### Навуковы савет 
* Уладзімір Абушэнка (Беларусь)
* Ігар Бабкоў (Беларусь)
* Алег Дзярновіч (Беларусь)
* Анатолій Круглашоў (Украіна)
* Уладзімір Мацкевіч (Беларусь)
* Рыгор Мінянкоў (Беларусь)
* Анджэй Пукшта (Літва)

## Бібліяграфія 
* № 1, 2001
* № 2, 2003
* № 3, 2004
* № 4, 2005
* № 5, 2005
* № 6, 2006
* № 7, 2006
* № 8, 2007
* № 9, 2007
* № 10, 2008
* № 11, 2008
* № 12, 2009
* № 13, 2009
* № 14, 2010
* № 15, 2010
* № 16-17, 2011
* № 18-19, 2012
* № 20, 2013
* № 21, 2013
* № 22-23, 2014—2015

## Гл. таксама 
* Інстытут палітычных даследаванняў «Палітычная сфера»

## Спасылкі 
* Пра часопіс на афіцыйным сайце 
* Пра склад рэдакцыі 
* Партнёры часопіса 

Катэгорыя:Друкаваныя выданні, якія ўзніклі ў 2001 годзе
Катэгорыя:2001 год у Беларусі
Катэгорыя:Часопісы Беларусі
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Часопісы на рускай мове
Дамаскі пратакол

]]
, 1-ы граф Кітчэнер]]
**Дама́скі пратако́л** — сакрэтны дакумент, перададзены 23 мая 1915 года Фейсалу I, сыну Хусейна бен Алі, караля Хіджаза і шэрыфа Мекі, прадстаўнікамі падпольных арабскіх арганізацый Аль-Фатат і Аль-Ахд падчас другога візіту ў Дамаск у ходзе місіі па кансультацыі з асманскімі чыноўнікамі ў Канстанцінопалі.

## Змест пратакола 
Кіраўніцтва сакрэтных абшчын заявіла, што падтрымлівае паўстанне Хусейна бен Алі супраць Асманскай імперыі ў выпадку яго ўзнікнення. У пратаколе быў выкладзены шэраг патрабаванняў, якія, як лічылася, былі перададзены брытанцам, якія мелі намер стварыць незалежную арабскую дзяржаву на Блізкім Усходзе. Аль-Фатат і Аль-Ахд настойвалі на тым, што ўсе землі Асманскай імперыі, якія ляжаць у Заходняй Азіі на поўдзень ад 37-й паралелі, павінны быць перададзены арабам для стварэння ўласнай краіны. Пазней патрабаванні, выкладзеныя ў Дамаскім пратаколе, сталі асновай для перапіскі Макмахана і Хусейна.

Ключавыя пункты Дамаскага пратакола:
* прызнанне Брытанскай імперыяй незалежнасці арабскіх зямель, якія складаюць сучасныя Ірак, Сірыю, Ліван, Іарданію, Ізраіль, Палесціну, Саудаўскую Аравію, Емен і іншыя краіны Аравійскага паўвострава;
* адмена рэжыму капітуляцыі, прадастаўленне іншаземцам эксклюзіўных правоў;
* абаронны саюз паміж брытанскімі і арабскімі дзяржавамі;
* «прадастаўленне эканамічных пераваг» брытанцам.

У перакладзе Дамаскага пратакола ад 1938 года вызначаліся наступныя межы арабскай дзяржавы:
* *Поўнач:* лінія Мерсін—Адана, да 37-й паралелі і далей па лініі Бірэгіч—Урфа—Мардзін—Мід’ят—Джызрэ—Амадзія да мяжы з Персіяй;
* *Усход:* па персідскай мяжы на поўдзень да Персідскага заліва;
* *Поўдзень:* Індыйскі акіян (за выключэннем брытанскай правінцыі Адэн, статус якой павінен быў захавацца);
* *Захад:* Чырвонае і Міжземнае мора на поўнач ад Мерсін.

## Гл. таксама 
* Канферэнцыя ў Сан-Рэма (1920)
* Дэкларацыя Бальфура 1917 года
* Брытанскі мандат у Палесціне
* Сірыйскае Арабскае Каралеўства

## Літаратура 
* Fromkin, David (1990). *A Peace To End All Peace*. Avon Books, New York. 
* Herzog, Jacob David (1975). *A People That Dwells Alone: Speeches and Writings of Yaacov Herzog*. Weidenfeld and Nicolson.
* Ismael, Tareq Y. (1991). *Politics and Government in the Middle East and North Africa*. University of Florida Press. 
* Paris, Timothy J. (2003). *Britain, the Hashemites and Arab Rule, 1920—1925: The Sherifian Solution*. London: Routledge. 

## Спасылкі 
* Дамаскі пратакол (1915 г.)
* Перапіска Макмахана і Хусейна
* Знаёмцеся з няўлоўным чалавекам, адказным за сённяшні Блізкі Усход
* Дамаскі пратакол

Катэгорыя:Гісторыя Асманскай імперыі
Катэгорыя:Гісторыя ісламу
Катэгорыя:Гістарычныя дакументы
Катэгорыя:Брытанская імперыя
Катэгорыя:Падзеі 23 мая
Катэгорыя:Май 1915 года
Катэгорыя:1915 год у Азіі
Катэгорыя:Першая сусветная вайна
Мікалай Ян Манугевіч

**Мікала́й Ян Мануге́віч** (;  — ) — суфраган варшаўскі, біскуп сейненскі.

## Біяграфія 
З армянскага шляхецкага роду Манугевічаў.

У 1774—1782 гадах прафесар Замойскай Акадэміі. У 1785 годзе ў Рыме высвечаны на каплана. Быў пробашчам у Касках. У 1809 годзе стаў сябрам варшаўскага капітула, у 1815 годзе — гнезненскай, у 1816 годзе — калегіяльнай у Ловічы. З 27 верасня 1822 года — біскуп тытулярны Тармакускі і суфраган варшаўскі. Сакраваны на біскупа 10 лістапада 1822 года. 19 снежня 1825 года прызначаны сейненскім біскупам (інгрэс адбыўся 9 ліпеня 1826 года). Заснаваў духоўную семінарыю ў Сейнах. 16 мая 1827 года стаў сенатарам Царства Польскага.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Львоўскай вобласці
Катэгорыя:Біскупы сейненскія
Катэгорыя:Біскупы варшаўскія
Айрыс Мёрдак

Дама **Джын Айрыс Мёрдак** (; ,  — , Оксфард) — англійская пісьменніца і філосаф. Лаўрэат Букераўскай прэміі, лідар па колькасці трапленняў у шорт-ліст Букера (шэсць разоў). Яе першы апублікаваны раман «Пад сеткай» у 1998 годзе быў прызнаны адным з 100 лепшых англамоўных раманаў 20-га стагоддзя згодна з выдавецкай кампаніяй Modern Library. У 1987 годзе яна была ўдастоена тытула дамы-камандора Ордэна Брытанскай імперыі. У 2008 годзе The Times паставіла Мёрдак на 12 месца ў спісе «50 найвялікшых брытанскіх пісьменнікаў з 1945 года».

Катэгорыя:Пісьменніцы XX стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікабрытаніі XX стагоддзя
Катэгорыя:Экзістэнцыялісты
Катэгорыя:Члены Камуністычнай партыі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Жанчыны-філосафы
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменніцы Вялікабрытаніі
Соф’я Мальская

**Со́ф’я Ма́льская** герба «Налэнч» (; , Целясніца, Расійская імперыя — , Раманаў, Расійская імперыя) — шляхцянка, маці Каэтана, Люцыяна і Язэпа.

## Біяграфія 
Каля 1810 года выйшла замуж за Яна Крашэўскага. У 1812, ратуючыся ад надыходзячага фронту, муж перавёз Соф’ю з Доўгага ў Раманаў, а сам вярнуўся пільнаваць свой маёнтак. Не лічачы, аднак, і Раманаў дастаткова бяспечным месцам, пазней Соф’я разам з маці выехалі ў Варшаву. Праз некалькі тыдняў пасля нараджэння сына Юзафа, калі вайна пайшла далей на ўсход, Мальскія вярнуліся ў Раманаў.

Аднак звесткі пра паражэнне Напалеона ізноў выклікалі непакой пра ўласны лёс, і перад яго вяртаннем Мальскія з немаўляткам з’ехалі да родных у Кракаў. Толькі пасля заняцця Кракава расійскімі войскамі ў сярэдзіне мая Соф’я Мальская вярнулася ў мужаў маёнтак у Доўгім Пружанскага павета на Літве (†1864), якая выйшла замуж за Яна Марачэўскага; Люцыяна (1820—1892); Ганну (†1853), замужам за Габрыэлем Лунеўскім; Каэтана (1827—1896). У сям’і шмат чыталі, улюбёным творам быў «Пан Тадэвуш» Адама Міцкевіча. Менавіта ў Купліне Язэп чытаў свае першыя літаратурныя творы падчас прыезду на вакацыі з Віленскага ўніверсітэта.
]]
Памерла ў 1859 годзе. Пахаваная ў сямейным склепе Крашэўскіх у Вішніцах (Польшча) разам з сынамі Каэтанам і Люцыянам.

## Спасылкі 
* Генеалогія нашчадкаў Вялікага сойма

Соф’я
Ян Крашэўскі

**Ян Крашэ́ўскі** герба «Канёва (Ястрабец)» (; 1786 або 1789 — , маёнтак Яалін Пружанскага павета шляхціч, харунжы Пружанскага павета, старшыня земскага суда, суддзя гранічны і земскі.

Каля 1810 года ўзяў шлюб з Зоф’яй Мальскай.

У расійска-французскую вайну непадалёк ад маёнтку Крашэўскага размяшчалася дывізія генерала Касінскага, адбыліся дзве бітвы, а сама сядзіба была рабавана то адным, то другім бокам. У рэшце рэшт Ян Крашэўскі вырашыў разбурыць жылы дом, а сам перасяліўся ў флігель. Пасля вайны маёнтак давялося будаваць наноў; быў пастаўлены сціплы драўляны палацык з невялічкім садам. Адразу за домам пачыналася багна і дрыгва, дзе тапілася быдла, а незаўважная з-за балота мяжа з суседзямі была пастаянным прадметам разладаў у часе сенакосаў і збудаваў сядзібны дом, а ў 1834 годзе — уніяцкую царкву; рыў каналы для асушэння балотаў; узвёў гаспадарчыя пабудовы і адзін з першых у Літве цукровы завод; нарыхтоўваў торф для ацяплення. У Доўгім аднавіў і цалкам адрэстаўраваў каталіцкую каплічку з цудатворным абразам Божай Маці, павесіў новы звон, названы «Люцыянам». У Доўгім, які тады ўваходзіў у склад маёнтку Крашэўскіх Стары Куплін, 11 сакавіка 1827 года нарадзіўся яшчэ адзін сын Каятан.

Ян з Соф’яй мелі трох сыноў і дзвюх дачок: Юзафа (1812—1887); Ядвігу (†1864), якая выйшла замуж за Яна Марачэўскага; Люцыяна (1820—1892); Ганну (†1853), замужам за Габрыэлем Лунеўскім; Каэтана (1827—1896). У сям’і шмат чыталі, улюбёным творам быў «Пан Тадэвуш» Адама Міцкевіча. Менавіта ў Купліне Юзаф чытаў свае першыя літаратурныя творы падчас прыезду на вакацыі з Віленскага ўніверсітэта. Пахаваны ў Шарашове (Пружанскі раён).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Генеалогія нашчадкаў Вялікага сойма

Ян
Катэгорыя:Памерлі ў Пружанскім раёне
Катэгорыя:Пахаваныя ў Пружанскім раёне
Вогынь

**Во́гынь** (, традыцыйная беларуская назва — **Воінь** ці **Вогінь**) — вёска ў Польшчы, на рацэ Півоні, за 12 км на ўсход ад Радзыня Падляскага і за 58 км на поўнач ад Любліна. Уваходзіць у склад Радзыньскага павета Люблінскага ваяводства, сядзіба вясковай гміны Вогынь.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Першы пісьмовы ўcпамін пра Воінь (*Воін*) датуецца 1282 годам. 26 ліпеня 1531 года вялікі князь Жыгімонт Стары надаў гораду магдэбургскае права. У 1537 годзе тут, відаць, збудавалі царкву. 17 чэрвеня 1555 года вялікі князь Жыгімонт Аўгуст надаў гораду герб «*у чырвоным полі чорны рак*».

Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў Воінь увайшоў у Берасцейскі павет Берасцейскага ваяводства. Места было цэнтрам ключу. У 1661 годзе кароль і вялікі князь Ян Казімір надаў пляц царкве ў Воіні. У 1794 годзе згарэў драўляны касцёл.

### Пад уладай Расійскай імперыі 
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Воінь апынуўся ў складзе Аўстрыі, з пачатку XIX стагоддзя — у складзе Расійскай імперыі, у Радзынскім павеце Сядлецкай губерні. Гэта адарвала мястэчка ад губерняў з пераважна беларускім насельніцтвам. У 1817 годзе Воінскае войтаўства налічвала 17 будынкаў, агулам у месце было 228 будынкаў (у 1864 годзе — 264). У 1844 годзе тут збудавалі мураваны касцёл. У 1881 годзе пажар знішчыў 100 будынкаў.

У часы Першай сусветнай вайны ў 1915 годзе Воінь занялі нямецкія войскі.

### Найноўшы час 
Згодна з Рыжскім мірным дагаворам 1921 года Вогынь апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі. З пачаткам Другой сусветнай вайны ў 1939 годзе горада занялі войскі Трэцяга Рэйха.

У 1944 годзе Вогынь занялі савецкія войскі, пасля чаго яго зноў перадалі Польшчы.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1827 год — 2480 чал.; 1864 год — 2145 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2011 год — 2017 чал.

## Славутасці 
* Касцёл Святой Ганны (1844)
* Могілкі старыя хрысціянскія з капліцай Святога Юзафа (XVIII ст.)

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1555 годзе
Вішніцы

**Вішні́цы** () — вёска ў Польшчы, на рацэ Зяляве, за 28 км на поўдзень ад Бялы Падляскай і за 75 км на паўночны ўсход ад Любліна. Уваходзіць у склад Бяльскага павета Люблінскага ваяводства, сядзіба вясковай гміны Вішніцы.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Першы пісьмовы ўспамін пра Вішніцы датуецца 1446 годам. Паміж 1511 і 1579 гадамі яны атрымалі магдэбургскае права. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў мястэчка ўвайшло ў Берасцейскі павет Берасцейскага ваяводства.

30 сакавіка 1715 года кароль і вялікі князь Аўгуст Моцны, з улікам гаротнага становішча Вішніцаў па спусташэнні рознымі войскамі і на просьбу яго ўладальніка Юзафа Станіслава Сапегі, выдаў мястэчку прывілей. Паводле прывілею, апроч двух даўнейшых кірмашоў на праваслаўныя святы Святога Юрыя і Прачыстай Багародзіцы, Вішніцам даваўся дазвол на два новыя кірмашы: на Святога Яна (паводле праваслаўнага календара) і ў дзень Святога Марціна (паводле каталіцкага календара).

### Пад уладай Расійскай імперыі 
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Вішніцы апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, ва Уладаўскім павеце Сядлецкай губерні. Гэта адарвала мястэчка ад губерняў з пераважна беларускім насельніцтвам. У XIX стагоддзі Вішніцы знаходзіліся ў валоданні Сапегаў. На 1827 год тут было 178 будынкаў. 24 снежня 1869 года афіцыйны статус мястэчка быў паніданы да вёскі.

У часы Першай сусветнай вайны ў 1915 годзе Вішніцы занялі нямецкія войскі, перад гэтым расійскія войскі спалілі 90% вёскі.

### Найноўшы час 
Згодна з Рыжскім мірным дагаворам 1921 года Вішніцы апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі. З пачаткам Другой сусветнай вайны ў 1939 годзе Вішніцы занялі войскі Трэцяга Рэйха.

У 1944 годзе Вішніцы занялі савецкія войскі, пасля чаго іх зноў перадалі Польшчы.

У 1975—1998 гадах вёска ўваходзіла ў склад Бяльскападляскага ваяводства.

Višnicy, Kaścielnaja. Вішніцы, Касьцельная (S. Zavistoŭski, 1905).jpg|Стары касцёл
Višnicy, Rynak, Juraŭskaja. Вішніцы, Рынак, Юраўская (1905).jpg|Рынак. Царква
Višnicy, Rynak. Вішніцы, Рынак (1905).jpg|Рынак 

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1827 год — 603 чал. 
* **XXI стагоддзе**: 2011 год — 1506 чал.

## Транспарт 
Каля Вішніцаў праходзяць дзяржаўная аўтамабільная дарога  і ваяводская .

## Славутасці 
* Касцёл Перамянення Гасподняга (1937—1955)
* Могілкі: праваслаўныя (уніяцкія), іўдзейскія
* Царква Святога Юрыя (1870—1872)

### Страчаная спадчына 
* Касцёл (XVIII ст.)

## Галерэя 

A-274 Kościół par. p.w. Przemienienia Pańskiego (1937-50) i Plebania (2 poł. XIX) 4.JPG|Касцёл
Сямейны склеп Крашэўскіх у Вішніцах (Польшча), дзе пахаваны Каэтан і Люцыян Крашэўскія.jpg|Пахавальня Крашэўскіх
Wisznice-ds.jpg|Касцельная вуліца

## Вядомыя асобы 
* На мясцовых могілках пахаваны браты Каятан і Люцыян Крашэўскія разам з маці Соф’яй.

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка 

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1446 годзе
Ганна (Люблінскае ваяводства)

**Га́нна** () — вёска ў Польшчы, на рацэ Ганцы, за 19 км на поўнач ад Уладавы і за 83 км на паўночны ўсход ад Любліна. Уваходзіць у склад Уладаўскага павета Люблінскага ваяводства, сядзіба вясковай гміны Ганна.

## Назва 
Паводле мясцовага падання, сваю назву вёска атрымала ад імя каралевы і вялікай княгіні Ганны, якая тут спынялася ў час падарожжа на Русь.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Першы пісьмовы ўспамін пра Ганну датуецца 1546 годам, калі Багдан Багавіцін надаў ёй магдэбургскае права. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў мястэчка ўвайшло ў Берасцейскі павет Берасцейскага ваяводства.

У XVII стагоддзе Ганна ўвайшла ў склад Нясвіжскай ардынацыі князёў Радзівілаў. У 1739 годзе тут была пабудавана царква, фундаваная ў 1750 годзе Геранімам Фларыянам Радзівілам.

### Пад уладай Расійскай імперыі 
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Ганна апынулася ў складзе Расійскай імперыі, ва Уладаўскім павеце Сядлецкай губерні. Гэта адарвала мястэчка ад губерняў з пераважна беларускім насельніцтвам. 20 сакавіка 1821 года расійскія ўлады панізілі афіцыйны статус мястэчка да вёскі. На 1827 год тут было 73 будынкі.

У часы Першай сусветнай вайны ў 1915 годзе Ганну занялі нямецкія войскі.

### Найноўшы час 
Згодна з Рыжскім мірным дагаворам 1921 года Ганна апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі. З пачаткам Другой сусветнай вайны ў 1939 годзе Ганну занялі войскі Трэцяга Рэйха.

У 1944 годзе Ганну занялі савецкія войскі, пасля чаго яе зноў перадалі Польшчы.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1827 год — 427 чал. 
* **XXI стагоддзе**: 2011 год — 719 чал.

## Славутасці 
* Царква Святых Апосталаў Пятра і Паўла (1739)

## Галерэя 

Hanna-cerkiew-025.jpg|Царква да рэканструкцыі
Dzwonnica w Hannie (zabytek A141 z 1966-12-21).jpg|Званіца пры царкве
Kapliczka w Hannie.jpg|Капліца пры царкве
Cemetery in Hanna 3.JPG|Могілкавая капліца

## Спасылкі
Сігулдскі замак

**Сігулдскі замак**, або **Новы Сігулдскі замак** () — замак у Сігулдзе, Латвія, пабудаваны ў 1878 годзе ў неагатычным стылі князямі Крапоткінымі.

## Гісторыя 
Новы замак быў пабудаваны ў 1878 годзе побач з Сігулдскім сярэдневяковым замкам. У час Першай Сусветнай вайны быў разбураны. З 1922 года замак сталі выкарыстоўваць сябры Латышскага саюза пісьменнікаў, які ўкладваў сродкі ў яго рэстаўрацыю. У час Другой Сусветнай вайны замак становіцца штаб-кватэрай Паўночнай дывізіі нямецкай арміі, а пасля яе — санаторыем для дзяржаўных дзеячаў СССР. З 1993 па 2002 г. у замку размяшчаўся савет горада Сігулда, а з 2003 года — савет Сігулдскага края.

## Гл. таксама 
* Сігулдскі сярэдневяковы замак
* Турайдскі замак

## Спасылкі 
Катэгорыя:Замкі Латвіі
Катэгорыя:Славутасці Сігулды
Катэгорыя:Збудаванні Латвіі ў неагатычным стылі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1878 годзе
Катэгорыя:1878 год у Еўропе
Катэгорыя:XIX стагоддзе ў Латвіі
Шанціраўскі сельсавет

**Ша́нціраўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дзісенскага раёна Маладзечанскай вобласці. Цэнтр — вёска Шанцірава.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Дзісенскага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Мікалаёўскага сельсавета.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Дзісенскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе