open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Эдвард Гараздоўскі

**Эдвард Гараздоўскі** (; 1843—1901) — варшаўскі дрэварытнік.

З 1863 года працаваў у часопісе «Tygodnik Ilustrowany», мастацкім кіраўніком якога ў той час быў Юліюш Косак. З цягам часу стаў найлепшым і амаль адзіным выканаўцам малюнкаў у гэтым часопісе. У 1873 годзе перайшоў у рэдакцыю «Kłosów». Пасля закрыцця часопіса ў 1890 годзе, вярнуўся ў «Tygodnik Ilustrowany».

Быў адным з найлепшых дрэварытнікаў свайго часу і аўтарам некалькіх сотняў высакаякасных дрэварытаў. Да найлепшых належаць тыя, што ствараліся паводля малюнкаў Юліюша Косака і Міхала Андрыёлі. Акрамя таго, ілюстраваў кнігі, у тым ліку раман «Мэір Эзофавіч» () Элізы Ажэшкі, «Старая байка» () Юзафа Крашэўскага, або «На перавале» () Станіслава Віткевіча.

## Галерэя 

Выява:Mazyr. Мазыр (XIX).jpg|Мазыр, 1865
Выява:Mazyr. Мазыр (E. Gorazdowski, XIX).jpg|Касцёл і кляштар бернардзінцаў у Мазыры, 1865
Выява:Mazyr-Kimbaraŭka. Мазыр-Кімбараўка (XIX).jpg|Кімбараўка каля Мазыра, 1865
Выява:Catholic Church of the Holy Trinity in Miensk.jpg|Касцёл Св. Тройцы на Залатой Горцы ў Мінску, 1868

Катэгорыя:Графікі Польшчы
Дворышча (тып паселішча)

**Дворышча**, **двор**, **аднадворак** — тып аднадворнага паселішча на беларускіх землях у IX—XVI стст.

Сваю распаўсюджанасць аднадворны тып паселішча набыў у IX—ХІ стст. у выніку распаду тэрытарыяльных абшчын — селішчаў. Яго існаванню спрыяла форма феадальнай павіннасці (падворная, падушная), а таксама ландшафт: балоцістыя палескія нізіны, перасечаны марэнавы рэльеф Паазер'я і г.д.. На сярэдзіну XVI ст., паводле звестак інвентароў, дворышча з'яўлялася найбольш адметным тыпам паселішча для Палесся. Масавае скарачэнне колькасці дворышчаў адбылося падчас правядзення валочнай рэформы. Частка іх трансфармалася ў шматдворныя вёскі, збярогшы назву як відавы тапонім Дворышча, Стары Двор, Новы Двор і г.д.

## Літаратура 
* Беларусы: У 8 т. Т.2. Дойлідства/ А. І. Лакотка; Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэдкал.: В. К. Бандарчык, М. Ф. Піліпенка, А. І. Лакотка. — Мн.: Тэхналогія, 1997. — 391 с.: іл. ISBN 985-6234-28-X

Катэгорыя:Населеныя пункты
Катэгорыя:Тыпы населеных пунктаў
Шакола

**Шакола** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Іван Пятровіч Шакола (нар. 1947) — беларускі дзяржаўны дзеяч. У 1997—1998 гадах міністр сельскай гаспадаркі і харчавання Беларусі.
* Пётр Валяр’янавіч Шакола (1946—2018) — беларускі паэт, краязнавец, педагог.
Іван Пятровіч Шакола

**Іван Пятровіч Шакола** (, вёска Кавалі  Віцебскай вобласці БССР) — беларускі дзяржаўны дзеяч. У 1997—1998 гадах міністр сельскай гаспадаркі і харчавання Беларусі.

## Біяграфія 
Закончыў Лукашоўскую сярэднюю школу, Смальянскі сельскагаспадарчы тэхнікум, Ленінградскі сельскагаспадарчы інстытут (1976), Мінскую вышэйшую партыйную школу (1988). 

У 1966–1969 гг. служыў у Савецкай Арміі. 

У 1969–1972 гг. працаваў галоўным аграномам, намеснікам старшыні калгаса імя Мічурына Пастаўскага раёна. 

У 1972–1974 гг. — інструктар арганізацыйнага аддзела Пастаўскага РК КПБ. 

У 1974—1979 гг. — старшыня калгаса імя Калініна Пастаўскага раёна. 

У 1979–1987 гг. — 1-шы намеснік старшыні райвыканкама — начальнік упраўлення сельскай гаспадаркі Верхнядзвінскага раёна, старшыня Верхнядзвінскага райвыканкама. 

У 1987–1990 гг. — 1-ы сакратар Лепельскага райкама КПБ, старшыня Лепельскага гарадскога Савета дэпутатаў. 

У 1990–1991 гг. — сакратар Віцебскага абкама КПБ па сельскай гаспадарцы. 

У 1991–1996 гг. — намеснік міністра сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь. 

У 1997–1998 гг. — міністр сельскай гаспадаркі і харчавання. 

У 1998–2001 гг. — прэзідэнт дзяржаўнага канцэрна харчовай прамысловасці Рэспублікі Беларусь.

У 2001-2008 гг. — генеральны дырэктар ААТ "Дражджавы камбінат". 

## Літаратура 
* Шакола Іван Пятровіч // Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Пастаўскага раёна / рэдкал. : Г.К. Кісялёў [і інш.]. – Мн., 2001. – С. 511.

Катэгорыя:Старшыні Верхнядзвінскага раённага выканаўчага камітэта
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Аграномы Беларусі
Катэгорыя:Першыя сакратары райкамаў КПБ
Катэгорыя:Намеснікі міністра сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Сакратары Віцебскага абкама КПБ
Іосіф Фаміч Сушко

**Іосіф Фаміч Сушко** (, вёска Пруднікі, , Віцебская вобласць — ) — беларускі самадзейны кампазітар. Заслужаны работнік культуры Беларускай ССР, мастацкі кіраўнік ансамбля песні і танца «Спадчына», лаўрэат прэміі «За духоўнае адраджэнне». Ганаровы грамадзянін Маладзечна.
 
## Біяграфія 
Вучыўся ў Пастаўскай настаўніцкай семінарыі. 13 снежня 1944 года арыштаваны, у 1945 годзе прыгавораны да 10 гадоў зняволення, пакаранне адбываў у Тайшэце Іркуцкай вобласці. У 1954 годзе вызвалены, у 1962 годзе рэабілітаваны. Працаваў мастацкім кіраўніком Варапаеўскага Дома культуры (Пастаўскі раён). У 1959 годзе паступіў у Маладзечанскае музвучылішча. У 1960 годзе стаў кіраўніком ансамбля «Спадчына», які ў 1963 годзе атрымаў званне «народны».

Член Беларускага саюза музычных дзеячаў з 1996 года.

Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Маладзечна
Катэгорыя:Кампазітары Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Мулату Тэшомэ

**Мулату Тэшомэ** (, ; , Аромія, Эфіопія) — абраны парламентам прэзідэнт Эфіопіі з 7 кастрычніка 2013 года.

Мулату Тэшомэ нарадзіўся ў горадзе Арджа, правінцыя Велега (цяпер — частка Ароміі), (Эфіопская імперыя) ў 1955 годзе (па некаторых дадзеных, у 1956 годзе). Належыць да народа арома. Вучыўся ў Пекінскім універсітэце, дзе вывучаў міжнароднае права і іншыя палітычныя навукі. Нейкі час выкладаў за мяжой.

З'яўляецца прафесійным дыпламатам. Значную частку свайго жыцця правёў за мяжой, працуючы ў пасольствах і консульствах Эфіопіі. Займаў розныя дыпламатычныя пасады. Быў паслом у Кітаі, Аўстраліі, Японіі і Турцыі. Непрацяглы час (з 2001 па 2003 гады) узначальваў Міністэрства сельскай гаспадаркі і гарадскога развіцця Эфіопіі.

Катэгорыя:Прэзідэнты Эфіопіі
Ветэрынар

[thumb|220px|Студэнты ў ветэрынарнай клініцы, Жнівень [2008 года.]]
**Ветэрынар** (Ветэрынарны ўрач) — спецыяліст з вышэйшай або сярэдняй спецыяльнай адукацыяй, які займаецца лячэннем жывёл (ветэрынарыяй) і спадарожнымі абавязкамі . У Беларусі спецыялістаў у галіне ветэрынарыі рыхтуе Віцебская дзяржаўная акадэмія ветэрынарнай медыцыны.

## Месца працы 
Ветэрынарныя урачы працуюць:
* у ветэрынарных клініках;
* на ветэрынарных станцыях;
* у заапарках;
* на прадпрыемствах па гадоўлі сельскагаспадарчых жывёл;
* на пунктах кантролю прадуктаў і сыравіны жывёльнага паходжання;
* сабакагадоўчых гадавальніках, зверафермах, рыбгасах.

## Абавязкі 
У спіс жывёл, абавязковых да вывучэння ветэрынарам, уваходзяць коні, буйныя і дробныя сельскагаспадарчыя жывёлы, свінні, сабакі, кошкі, трусы, мышыныя, птушкі і інш. Ветэрынары вывучаюць іх анатомію, фізіялогію, патафізіялогію, мікрабіялогію. Акрамя агульных дысцыплін ветэрынарны урач павінен ведаць прыватныя — прыватная фізіялогія (напрыклад, сабакі), хваробы пчол і рыб, ветэрынарна-санітарная экспертыза жывёльнай сыравіны (скура, шкура, мяса, малако, рыба, і г.д.)

Выява:Picture 468.jpg|Правядзенне нутраскурнага тэсту на алергію у сабакі
Выява:Animals Hospitalization cages.jpg|Ветэрынарны шпіталь
Выява:Blood pressure cat doppler.JPG|Вымярэнне крывянага ціску у коткі

Катэгорыя:Прафесіі
Катэгорыя:Ветэрынарыя
Гімн Эфіопіі

**Гімн Эфіопіі** — дзяржаўны гімн Эфіопіі; прыняты ў 1992 годзе. Словы: Дэрэджэ Мэляку Мэнгэша (ደረጀ መላኩ መንገሻ: 1957 -), музыка: Сэламон Лулу Мытыку (ሰሎሞን ሉሉ ምትኩ: 1950 -).

## Гімн на амхарскай мове 
የዜግነት ክብር በ ኢትዮጵያችን ፀንቶ
ታየ ህዝባዊነት ዳር እስከዳር በርቶ
ለሰላም ለፍትህ ለህዝቦች ነፃነት
በእኩልነት በፍቅር ቆመናል ባንድነት
መሰረተ ፅኑ ሰብዕናን ያልሻርን
ህዝቦች ነን ለስራ በስራ የኖርን
ድንቅ የባህል መድረክ ያኩሪ ቅርስ ባለቤት
የተፈጥሮ ፀጋ የጀግና ህዝብ እናት
እንጠብቅሻለን አለብን አደራ
ኢትዮጵያችን ኑሪ እኛም ባንቺ እንኩራ።

## Беларускі пераклад 
Пільна дбаем пра грамадзянскія правы Эфіопіі.
Гонар за нацыю ззяе над усёй краінай:
за мір, правы і свабоду народа.
У раўнапраўі і любові мы аб'ядналіся.
Цвёрда стаім на каштоўнасцях, дбаем пра годнасць людзей;
Нашы народы жывуць працай.
Мы стаім на зямлі слаўнай традыцыі - захавальніцы нашай спадчыны,
маці чысціні прыроды, маці смелага народа.
Мы выканаем свой абавязак: мы абаронім цябе.
Наша Эфіопія, жыві! Мы ганарымся табой!

Эфіопія
Катэгорыя:Эфіопія
Алесь Мемус

**Алесь (Аляксандр Іосіфавіч) Мемус** (нар. 13 верасня 1939, вёска Прусы, Старадарожскі раён, Мінская вобласць) — беларускі мастак-графік, педагог.

## Біяграфія 
1958—1966: Жывапісна-педагагічнае мастацкае вучылішча ва Уладзівастоку.

1968—1974: Інстытут жывапісу, скульптуры і архітэктуры імя Іллі Рэпіна Акадэміі мастацтваў СССР (Ленінград, графічны факультэт).

З 1974 жыве ў Віцебску.

1974—1999 — выкладаў на мастацка-графічным факультэце Віцебскага педагагічнага інстытута.

З 1978 — удзельнічаў у мастацкіх выставах.

З 2008 — член Беларускага саюзу мастакоў.

У 2013 годзе Аляксандр Іосіфавіч Мемус падарыў Нацыянальнаму мастацкаму музею Беларусі больш за 300 сваіх графічных лістоў і 39 твораў сваёй жонкі — віцебскага мастака Ірыны Віктараўны Магучай (1963—2010).

Катэгорыя:Выкладчыкі Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза мастакоў
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі XXI стагоддзя
Іван Іосіфавіч Ясіновіч

**Іван Іосіфавіч Ясіновіч** (, в. Рагатка,  — ) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Мінскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Скончыў Вышэйшую камуністычную сельскагаспадарчую школу Беларусі імя Леніна ў 1937 годзе.

З 1938 года загадчык аддзелам, з 1940 года сакратар Смалявіцкага РК КП(б)Б. У партызанах са жніўня 1941 года: камандзір групы, камісар атрада. У кастрычніку 1942 — ліпені 1944 года сакратар Плешчаніцкага падпольнага РК КП(б)Б, адначасова ў сакавіку—чэрвені 1944 года камісар партызанскай брыгады імя М. І. Калініна.

У 1944—1960 гадах на партыйнай, савецкай і гаспадарчай працы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Члены КПСС
Алойзы Нагель

**Алойзы Нагель** (, ;  — , Гдыня) — кашубскі паэт і пісьменнік, аўтар дзіцячых апавяданняў і ўспамінаў.

## Творчасць 
* Procem nocë, Wyd. ZK-P, Gdańsk 1970, Oficyna Czec, Gdańsk 1999
* Cassubia fidelis, Wyd. Wydział Kultury Prezydium WRN w Gdańsku i Gdańskie Towarzystwo Przyjaciół Sztuki o/Wejherowo, Gdańsk-Wejherowo 1971
* Astrë, Wyd. ZK-P, Gdańsk 1975
* Nënka Roda i ji dzôtczi, Wyd. ZK-P, Gdańsk 1977
* Cëdowny wzérnik, Wyd. ZK-P, Gdańsk 1979
* Szadi Władi, Wyd. ZK-P, Gdańsk 1983
* Dzéwczę i krôsnięta, Wyd. ZK-P, Gdańsk 1988
* Otemknij dwiérze, Wydawnictwo Diecezjalne, Pelplin 1992
* Świecka apostołka Wanda Hallmann, Wyd. RWK Gdańsk 1993

## Гл. таксама 
* Алесь Траяноўскі

## Спасылкі 
* Пераклад Алеся Траяноўскага 
* Worldcat

Катэгорыя:Кашубскія паэты
Катэгорыя:Кашубскія пісьменнікі
Катэгорыя:Перакладчыкі на кашубскую мову
Мікалай Васілевіч Рамашка

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Мікалай Васілевіч Рамашка
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 1935—1944
 |званне           = маёр
 |род войскаў      = артылерыя
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды       = { style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
    
-
 медалі
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}
**Мікалай Васілевіч Рама́шка** ( — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (26.10.1944, пасмяротна).

## Біяграфія 
Мікалай Васілевіч Рамашка нарадзіўся ў вёсцы Дусаеўшчына (цяпер у Капыльскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Скончыў 7 класаў школы, працаваў у саўгасе. У Чырвонай Арміі з 1935 года. Падчас Вялікай Айчыннай вайны з 1941 года на Паўночна-Заходнім і 2-м Беларускім франтах.

Намеснік камандзіра 1359-га зенітна-артылерыйскага палка маёр М. В. Рамашка вызначыўся 30 чэрвеня 1944 г. у час абароны чыгуначнага моста і пераправы праз раку Бярэзіна каля вёскі Свіслач (Асіповіцкі раён). У крытычны момант бою М. Рамашка замяніў параненага камандзіра кулямётнай роты і асабіста знішчыў больш за 200 салдат праціўніка. Загінуў у гэтым баі.

Быў пахаваны ў брацкай магіле ў вёсцы Несята Клічаўскага раёна Магілёўскай вобласці. Пазней прах Героя быў перапахаваны на Вайсковых могілках у Магілёве.

## Памяць 
* Помнік на брацкай магіле.
* Імем названы вуліцы ў Магілёве і Капылі, а таксама сквер у Магілёве.
* У 1975 годзе на радзіме Героя ў вёсцы Дусаеўшчына Капыльскага раёна ўстаноўлены бюст.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* *Владимир Скрипинский* В честь героя-земляка / Газета «Слава працы», четверг, 7.11.2013. 
* Вечна ў памяці народнай (Інфармацыйна-бібліяграфічны паказальнік) / Складальнікі: Алешка В. П., Скубілаў Д. В. — Мн.: ДУ «Мінская абласная бібліятэка імя А. С. Пушкіна», 2099. — С. 28. — 38 с. — 40 экз. 

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Артылерысты Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Загінулі ў баі
Катэгорыя:Афіцэры СССР
Турканскі хлопчык

**Турканскі хлопчык** — шкілет падлетка; самы поўны са знойдзеных парэшткаў, якія адносяцца да віду *Homo ergaster*.

## Гісторыя 
Шкілет быў знойдзены ў 1984 годзе экспедыцыяй Рычарда Лікі ў Кеніі на заходнім беразе возера Туркана. Знаходка зарэгістраваная пад індэксам KNM-WT 15000. Месца адкрыцця вядома пад назвай Нарыякатомэ III (*Nariokotome III*).

У далейшым знойдзеныя косткі былі змешчаны ў спецыяльныя посуд, перададзены на захаванне ў Нацыянальны музей Кеніі. Прычым першая выстаўка суправаджалася гучным скандалам: біскуп Баніфас Адаё (*Boniface Adoyo*), кіраўнік 35 евангелісцкіх суполак Кеніі, заклікаў вернікаў байкатаваць выстаўку, заявіўшы: «я не паходжу ад ″Турканскага хлопчыка″ ці чаго-небудзь такога, як ён».

## Апісанне 
Першапачаткова ўзрост парэшткаў вызначылі, як 1,6 — 1,8 млн гадоў. У далейшым шкілет «памаладзеў» да ~ 1,5 млн гадоў. Пра ўзрост падлетка таксама існуе некалькі меркаванняў: на падставе аналізу зубоў ён складае 9-12 гадоў, рост адпавядае 15 гадам, ёсць і прамежкавая адзнака — 13-14 гадоў.

Шкілет знойдзены амаль цалкам (захаванасць, па розных ацэнках, складае 80-90 %). Адсутнічаюць кісці, ступні, часткі тазавых костак. Рост быў вызначаны, як 1,6 м, а аб’ём мозгу — прыкладна 900 см³.

## Меркаванні 
У сувязі з тым, што Турканскі хлопчык адрозніваўся ад аўстралапітэка значна меней магутнымі сківіцамі і зубамі, магчыма меркаваць, што ён ужо выкарыстоўваў у ежу мяса (сківіцы сталі больш «вытанчанымі», паколькі адпала неабходнасць расколвання арэхаў (зубамі) і перажоўвання значных аб’ёмаў грубай расліннай ежы). Зрок Турканскага хлопчыка, верагодна, быў больш вострым і дакладным, чым у аўстралапітэка (паколькі цемянная частка чэрапа, у якой знаходзіцца цэнтр зроку, у яго значна шырэйшая). Асобныя вучоныя выказвалі гіпотэзы, што супляменнікі Турканскага хлопчыка валодалі зачаткамі мовы, але адзін з удзельнікаў экспедыцыі, якая знайшла парэшткі, Алан Уолкер, выказаўся ў гэтай сувязі рэзка адмоўна, дапусціўшы толькі, што набор выкарыстоўваных імі гукаў мог быць вельмі шырокім.

Адно з самых дзіўных меркаванняў складаецца ў тым, што калі б Турканскі хлопчык паспеў бы пасталець, то яго рост склаў бы 1,8 м. (а, верагодна, і трохі болей). Але згодна з меркааннем асобных амерыканскіх вучоных (у першую чаргу, — Ронды Грэйвс) пры экстрапаляцыі былі выкарыстаны памылковыя перадумовы, і рост пасталеўшага хлопчыка склаў бы 164 см.

## Спасылкі 
* «Первые африканские люди»

Катэгорыя:Палеаліт
Катэгорыя:Homo ergaster
Катэгорыя:Знаходкі гамінідаў
Сымен

**Сымен** () — горны хрыбет у паўночнай частцы Эфіопскага нагор’я на паўночны ўсход ад Гондэра. Назва мясцовасці на амхарскай мове азначае «поўнач». Найвышэйшы пункт — гара Рас-Дашэн вулканічнага паходжання. Яе вышыня над узроўнем мора па розных крыніцах ацэньваецца ад 4533 м да 4620 м. Гэта найвышэйшы пункт Эфіопіі і чацвёрты ў Афрыцы.

З-за вышыннасці Сыменскія горы — адно з нямногіх месцаў у Афрыцы, дзе снег выпадае рэгулярна. Сымен складаецца з плато, падзеленых далінамі і з узвышанымі вяршынямі. Падобную геалагічную будову ў Афрыцы маюць Драконавыя горы на поўдні кантынента. Частка тэрыторыі плошчай 22,5 тыс. га ў 1969 годзе была адведзена пад нацыянальны парк Горы Сымен, які ў 1978 г. стаў аб’ектам Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Спасылкі 
* Simien Mountains National Park
* TREKKING THE SIMIEN MOUNTAINS: INSIDE ETHIOPIA’S DYING WORLD HERITAGE SITE

Катэгорыя:Горы Эфіопіі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Эфіопіі
Аблога Арэнбурга

**Аблога Арэнбурга** — эпізод Сялянскай вайны 1773—1775 гадоў, вайсковая аперацыя паўстанцаў на чале з Е. І. Пугачовым супраць Арэнбурга. Гарнізон крэпасці паспяхова абараняўся з 5 кастрычніка 1773 года па 23 сакавіка 1774 года і дачакаўся зняцця аблогі пасля паражэння паўстанцаў каля Тацішчавай.

У горадзе знаходзіўся гарнізон з 3700 салдат і афіцэраў пад камандаваннем губернатара І. А. Рэйнсдорпа. Аблога крэпасці пачалася 5 кастрычніка 1773 года, на сабранай неўзабаве вайсковай радзе было прынята рашэнне абараняцца за сценамі крэпасці пад прыкрыццём артылерыі. Адною з прычын такога рашэння была боязь пераходу салдат і казакоў на бок Пугачова. Праведзеная 12 кастрычніка вылазка паказала, што ваявалі абложаныя неахвотна, і маёр С. Л. Навумаў, які кіраваў вылазкай, дакладваў пра выяўленыя *«ў падначаленых сваіх нясмеласці і страху»*. Е. І. Пугачоў 20 кастрычніка і 2 лістапада 1773 года з 2-тысячным войскам ажыццявіў два штурмы, разлічваючы штурмам узяць крэпасць, але пацярпеў няўдачу і прыступіў да правільнай аблогі. Неўзабаве колькасць паўстанцаў ля сцен крэпасці ўзрасла да 25 тысяч чалавек.

Пашырэнне паўстання сур'ёзна занепакоіла ўрад, і на дапамогу абложанаму гарнізону былі пасланы войскі пад камандаваннем генерал-маёра В. А. Кара. Аднак, у баі ля Юзеевай 7—9 лістапада атрад пацярпеў паражэнне і быў вымушаны адступіць. Іншая частка ўрадавых войскаў пад камандаваннем брыгадзіра А. І. Корфа, якая рухалася з Верхнеазёрнай крэпасці, прабілася ў Арэнбург і праз некалькі дзён пасля прарыву выйшла з горада і ўступіла ў разлютаваны бой з паўстанцамі. Пасля некалькіх гадзін бітвы атрад вярнуўся пад націскам мяцежнікаў.

У рамане А. Пушкіна «Капітанская дачка», дзе намалявана яркая карціна аблогі, згадана і пра тое, што зімою ў Арэнбургу пачаўся голад. У студзені Рэйнсдарпам была прадпрынята яшчэ адна спроба нападу на паўстанцаў, але яна зноў скончылася няўдала. Неўзабаве ўрад накіраваў супраць пугачоўцаў значныя сілы — некалькі кавалерыйскіх і пяхотных палкоў, якімі камандаваў генерал А. І. Бібікаў. Пасля паражэння паўстанцаў каля Тацішчавай аблога Арэнбурга была знята.

Працяглая затрымка паўстанцаў пад Арэнбургам лічыцца вялікай памылкай Пугачова, бо яна прывяла да страты стратэгічнай ініцыятывы.
…Можна лічыць за шчасце, што гэтыя шэльмы прывязаліся цэлыя два месяцы да Арэнбурга і далей куды пайшлі

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Цэнтр Сялянскай вайны 1773—1775 гадоў 
* Сялянская вайна 

Катэгорыя:Паўстанне Пугачова
Арэнбург
Катэгорыя:Арэнбург
Катэгорыя:Бітвы ў Расіі
Катэгорыя:Канфлікты 1773 года
Катэгорыя:Канфлікты 1774 года
Катэгорыя:1773 год у Еўропе
Катэгорыя:1774 год у Еўропе
Сымон з Кірэны

, 1308—1311 гг.]]
**Сымон з Кірэны** (, ) — асоба Новага Запавета, вядомы як чалавек, якога рымляне прымусілі несці крыж Ісуса перад Яго распяццем. Гэтая падзея запісана ва ўсіх трох сінаптычных Евангеллях.

## Біблейскае апавяданне 
Сымон у Новым Запавеце згадваецца толькі аднойчы:

*Выходзячы, спаткалі яны аднаго Кірынеяніна, імем Сымон: яго і прымусілі несці крыж Ягоны.* (Матф. 27:32)

Родны горад Сымона — Кірэна, быў размешчаны ў паўночнай частцы Афрыкі. Кірэна была грэчаскай калоніяй, але таксама мела яўрэйскую суполку, дзе каля 100 000 яўрэяў былі вымушаныя пасяліцца ў час праўлення Пталямея Сатэра (323—285 да н.э.), пасля горад стаў цэнтрам ранняга хрысціянства. Кірэна таксама стала месцам шматлікіх «сікарыяў» — мужчын, якія збеглі ад рымскіх легіёнаў падчас Яўрэйскага паўстання.

Кірынейскія яўрэі мелі сінагогу ў Іерусаліме, куды многія адправіліся на штогадовыя святы. Паводле паданняў, сыны Сымона Руфус і Аляксандр сталі місіянерамі; уключэнне іх імёнаў у Евангеллі ад Марка 15:21 дае падставу меркаваць, што яны былі вядомыя ў ранняй хрысціянскай супольнасці ў Рыме. Даследчыкі таксама выказалі здагадку, што Руфус, згаданы Паўлам у Лісце да Рымлянаў 16:13, і ёсць сын Сымона з Кірэны. Некаторыя таксама мяркуюць, што Сымон мог знаходзіцца сярод «мужчын з Кірэны», якія прапаведавалі Евангелле для грэкаў у Дзеях 11:20. З іншага боку, імя Сымона не даказвае, што ён быў яўрэем, імёны Аляксандр і Руфус таксама былі шырока распаўсюджаны.

Нясенне крыжа Сымонам для Ісуса — пяты ці сёмы этап Крыжовага шляху. Некаторыя даследчыкі лічаць, што Сымон быў абраны таму, што ён, магчыма, паказаў спачуванне да Ісуса. Іншыя паказваюць на тое, што сам тэкст нічога не кажа, што ён не меў ніякага выбару, і няма ніякіх падставаў лічыць нашэнне крыжа актам праяўленні сімпатыі. Фільм «Страсці Хрыстовы» адлюстроўвае яго як яўрэя, якога рымляне прымусілі несці крыж, ён спачатку не жадае гэтага, але падчас шляху на Галгофу праяўляе спагаду да Ісуса.

У пахавальнай пячоры, якая належала Кірэнскім яўрэям да 70 г. н.э., у даліне Кедрон, выяўленай у 1941 годзе археолагам Сукенікам, быў устаноўлены асуарый з падвойным надпісам на грэчаскай мове: «*Аляксандр, сын Сымона*». Надпіс, аднак, не дае ўпэўненасці, што гэта адносіцца менавіта да біблейскага Аляксандра.

У Вялікабрытаніі і Ірландыі існуе рух Сымона і Кірэнейцаў, які бярэ сваю назву ад Сымона з Кірэны. Ён мае ў якасці кіруючага прынцыпу «падзел цяжару», які ён выкарыстоўвае, каб растлумачыць свой падыход да аказання паслуг бяздомным і іншым абцяжараным групам у грамадстве, часта з выкарыстаннем добраахвотнікаў.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Новы Запавет
Катэгорыя:Персанажы Новага Запавету
Дырэ-Дауа

**Дырэ-Дауа** () — горад на ўсходзе Эфіопіі. Адзін іх двух гарадоў краіны (разам з Адыс-Абебай) прыраўняны да ўзроўню рэгіёнаў.

Дырэ-Дауа быў заснаваны ў 1902 годзе ў сувязі з пабудовай эфіопска-джыбуційскай чыгункі.
Дырэ-Дауа размешчаны прыкладна за 500 км на ўсход ад Адыс-Абебы, за 150 км ад мяжы з Джыбуці і за 130 км ад мяжы з Самалі, на беразе ракі Дэчату. Вышыня горада над узроўнем мора — 1262 м.

## Клімат 
Клімат горада характарызуецца як трапічны. Сярэдняя гадавая тэмпература складае 24,6 °C. Гадавая норма ападкаў — 637 мм. Самы засушлівы месяц — снежань з нормай 6 мм, а самы дажджлівы — жнівень з нормай 125 мм. Самы цёплы месяц — чэрвень, сярэдняя тэмпература якога складае 27,7 °C, а самы халодны — студзень з сярэдняй тэмпературай 21,2 °C.

## Насельніцтва 
Паводле даных Цэнтральнага статыстычнага агенцтва, на 2007 год насельніцтва Дырэ-Дауа складае 341 834 чалавекі, з іх 171 461 мужчына і 170 461 жанчына. Этнічны склад насельніцтва: арома (45,9 %); самалійцы (24,3 %); амхара (20,17 %); гурагэ (4,55 %); тыграі (1,23 %) і харары (1,04 %). 47,95 % насельніцтва лічаць роднай мовай арома; 19,7 % — амхарскую; 26,46 % — самалійскую; 2,78 % — гурагэ і 1,04 % — харары. 70,8 % насельніцтва вызнаюць іслам; 25,71 % — вернікі эфіопскай праваслаўнай царквы; 2,81 % — пратэстанты і 0,43 % — каталікі.

Паводле даных перапісу 1994 года насельніцтва горада налічвала 251 864 чалавека, з іх 127 286 чалавек — мужчыны і 124 578 чалавек — жанчыны. Этнічны склад на той перыяд назіраўся наступны: арома (48 %); амхара (27.7 %); самалійцы (13.9 %); гурагэ (4,5 %); астатнія 5,9 % насельніцтва былі прадстаўнікамі іншых народнасцей. Доля мусульман складала 63,2 %; праваслаўных хрысціян — 34,5 %; пратэстантаў — 1,5 % і каталікоў — 0,7 %; 0,1 % насельніцтва вызнавалі іншыя рэлігіі.

Паводле даных Цэнтральнага статыстычнага агенцтва, на 2004 год 90,76 % насельніцтва Дырэ-Дауа маюць доступ да чыстай пітнай вады.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рэгіёны Эфіопіі
Катэгорыя:Гарады Эфіопіі
Пётр Рыгоравіч Журбей

[міні|злева|[Царскія вароты. Дрэва, рэзьба, паліхрамія. 1640-я. Рэстаўратар — Пётр Журбей. Фота з выстаўкі «Дзесяць стагоддзяў мастацтва Беларусі».]]
**Пётр Рыгоравіч Журбей** (нар. , в. Вялікая Чарнігаўка, Жытомірская вобласць, УССР — , ) — беларускі мастак-рэстаўратар вышэйшай кваліфікацыйнай катэгорыі.

## Біяграфія 
Пачынаючы з 1966 года жыў у Мінску. З 1970 года працаваў разьбяром па дрэве ў Спецыяльных навукова-рэстаўрацыйных вытворчых майстэрняў Міністэрства культуры БССР, адначасова навучаючыся ў Маскве ў Універсітэце культуры імя Н. К. Крупскай. Да 1999 года працаваў у майстэрнях «Белрэстаўрацыя», а потым 13 гадоў — у Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі. Ім была адрэстаўравана значная колькасць унікальных экспанатаў з калекцыі музея.

Стаяў ля вытокаў станаўлення беларускай школы рэстаўрацыі тэмпернага жывапісу і паліхромнай скульптуры ў Беларусі. Вялікі ўклад ён унёс у рэстаўрацыю алтароў касцёла Успення Найсвяцейшай Панны Марыі ў Пінску і абразоў Кафедральнага сабора Сашэсця Святога духа ў Мінску. У 1992 годзе менавіта ён выканаў рэстаўрацыю Мінскай цудатворнай іконы Маці Божай XVI стагоддзя. Таксама аднавіў іконы «Спас Уседзяржыцель» і «Пакланенне мудрацоў» XVI стагоддзя, царскія вароты пачатку XVII стагоддзя.

Па лініі ЮНЕСКА ён навучаў спецыялістаў па рэстаўрацыі паліхромнай скульптуры ў Нікарагуа, быў куратарам ў Польскім інстытуце кансервацыі помнікаў.

Вольным часам займаўся жывапісам, упадабаныя жанры — пейзаж і нацюрморт. У 2014 годзе ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі адбылася персанальная выстаўка П. Журбея, прысвечаная гадавіне яго смерці. Творы былі прадастаўлены сям’ёй мастака.

## Спасылкі 
* Пайшоў з жыцця старэйшы мастак-рэстаўратар 

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Рэстаўратары Беларусі
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі XXI стагоддзя
Асоса

**Асоса** () — горад на захадзе Эфіопіі, адміністрацыйны цэнтр рэгіёну Бенішангул-Гумуз.

## Гісторыя 
Падчас грамадзянскай вайны ў Эфіопіі горад быў захоплены народным фронтам вызвалення Арома. 

## Геаграфія 
Асоса размешчаны недалёка ад мяжы з Суданам, на вышыні 1570 м над узроўнем мора. З'яўляецца цэнтрам зоны і варэды Асоса.

Катэгорыя:Гарады Эфіопіі
Эдуард Мікалаевіч Яраш

**Эдуард Мікалаевіч Яраш** (, , БССР —) — беларускі савецкі спартсмен і трэнер (стралковы спорт). Майстар спорту СССР міжнароднага класа (1966), заслужаны трэнер БССР (1980).

## Біяграфія 
Скончыў БПІ ў 1968 годзе. З 1978 года старшы трэнер зборнай каманды БССР па кулявой стральбе. Чэмпіён свету (1962, Каір; 1966, Вісбадэн, ФРГ) і бронзавы прызёр (1966) у камандным першынстве. Чэмпіён Еўропы ў камандным першынстве (1965, Бухарэст). Чэмпіён Спартакіяды народаў СССР у асабістым першынстве (1959, 1963, 1967), СССР у асабістым (1959, 1962-63, 1967) і камандным (1962, 1965, 1966, 1968, 1969) першыствах. Рэкардсмен свету, СССР.

Катэгорыя:Стралкі СССР
Катэгорыя:Стралкі Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі БНТУ
Ома

**О́ма** () — рака ў Афрыцы, на поўдні Эфіопіі.

Даўжыня ракі каля 800 км. Плошча вадазбору 75 000 км². Рака бярэ пачатак у цэнтральнай частцы Эфіопскага нагор'я, цячэ пераважна на поўдзень, упадае ў возера Туркана ў яго паўночнай частцы. У гарах даліна Ома вузкая, у нізоўях моцна пашыраецца. Рэчышча з рэзкімі ўхіламі, з парогамі. Максімальны расход вады ў перыяд летніх дажджоў. Асноўныя прытокі: Гібэ і Годжэб.

Першым еўрапейскім картографам, які апісаў даліну ракі Ома, лічыцца Віторыа Батэга.

Урадам Эфіопіі пачата будаўніцтва на рацэ каскаду буйных гідраэлектрастанцый, што павінна забяспечыць сталіцу Эфіопіі — Адыс-Абебу бесперабойным энергазабеспячэннем. Працуюць *ГЭС Gibe I* і *Gibe II*, будуецца *ГЭС Gibe III* магутнасцю 1870 МВт.

## Літаратура 
* Африка: энциклопедический справочник. Т. 2. Л—Я / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1987. — С. 276. — 671 с. с илл.

## Спасылкі 
* Omo River // Encyclopædia Britannica

Катэгорыя:Рэкі Эфіопіі
Харэр

**Харэр** () — горад на ўсходзе Эфіопіі. Адміністрацыйны цэнтр рэгіёна Харары. Важны камерцыйны цэнтр Эфіопіі, галоўны ісламскі горад краіны.

## Геаграфія 
Знаходзіцца на вяршыні пагорка, на ўсходняй ускраіне Эфіопскага нагор’я, прыкладна за 500 км на ўсход ад Адыс-Абебы. Вышыня горада над узроўнем мора — 1847 м.

## Насельніцтва 
Па дадзеных Цэнтральнага статыстычнага агенцтва, на 2005 год насельніцтва Харэра складае 122 000 чалавек, з іх 60 000 чалавек — мужчыны і 62 000 чалавек — жанчыны. Па дадзеных перапісу 1994 насельніцтва горада налічвала 76378 чалавек. Нацыянальны склад: арома, амхара, самалійцы, гурагэ і тыгрэ.

Катэгорыя:Гарады Эфіопіі
Замак Кміты

**Замак Кміты** — умоўная назва гарадзішча і селішча XVI—XVII стст., размешчаных за 0,5 км да захаду ад вёскі Беразавец (Карэліцкі раён). Паводле мясцовага падання, на гарадзішчы некалькі стагоддзяў таму быў замак «князя Кміты».

Прамавугольная з закругленымі вугламі пляцоўка гарадзішча памерамі прыблізна 95х45 м на беразе Сэрвачы. Культурны пласт на тэрыторыі гарадзішча звыш 2,5 метра, што пацвярджае актыўнасць жыцця ў гэтым месцы і магчымай важнай ролі замка ў рэгіёне. Месцамі захаваліся валы і равы. Падчас раскопак замка выяўлены сляды трох пажараў, пасля якіх ён адбудоўваўся.

Падчас раскопак гарадзішча ў 2013 годзе знойдзены матэрыялы XVI ст. — фрагменты аконнага шкла рамбічнай і дыскападобнай формы, пячная кафля, прылады працы, пяць сярэбраных манет, побытавыя рэчы (нажы, цвікі, ключ). Археолагі выявілі ўзбраенне, у прыватнасці ручніцу, наканечнік стралы, таксама знойдзены ўпрыгожанні — фурнітура на рэмень, фрагменты бронзавых пярсцёнкаў і бронзавыя накладкі. Цікавы касцяны выраб, упрыгожаны цыркульным арнаментам, магчыма, шашачная фішка.

У 2014 годзе праведзены даследаванні на селішчы, якое ахоплівае гарадзішча з поўдня. Раскрыты рэшткі жытла XV ст., знойдзены развал печы-каменкі, пры расчыстцы якой знойдзена пячная міскападобная кафля XV ст., і сярэбраная манета 1-й паловы XV ст., якая дазволіла датаваць гэтым часам і выяўленыя побач знаходкі. Знойдзены таксама фрагменты нажоў, цвікі, ключы, скрыжаванне мяча і замок круглай формы шведскага тыпу, які бытаваў да XVI ст. Знойдзеныя матэрыялы паступілі ў Гродзенскі дзяржаўны гісторыка-археалагічны музей і Карэліцкі краязнаўчы музей.

У 2018 годзе археолагі знайшлі ўезд на замкавы двор. У раскопе (10 на 6 метраў) знойдзены гаршкі, манеты, кафля, пломбы для дакументаў або тавараў, упрыгожанні і музычныя інструменты.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* https://www.academia.edu/resource/work/126795001

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў XVI стагоддзі
Катэгорыя:Беразавец (Карэліцкі раён)
Катэгорыя:Гарадзішчы Карэліцкага раёна
Катэгорыя:Селішчы Карэліцкага раёна
Фітафагія

, якія ядуць лісце]]
**Фітафагія** (ад  — «расліна» +  — «з'есці»), **раслінаеднасць**, **траваеднасць** — харчаванне жывёл расліннай ежай. Фітафагі з'яўляюцца так званымі першаснымі спажыўцамі (кансументамі I-га парадку) у харчовым ланцугу, а ў экасістэмах — драпежнікамі з пашавым тыпам харчавання. Фітафагі і іх кармавыя расліны эвалюцыянуюць звязана (каэвалюцыяніруюць): расліны набываюць прыкметы ўстойлівасці да тых, хто іх паядае (напрыклад, атрутнасць рознай ступені ці калючасць), а фітафагі супрацьстаяць гэтаму.

Сярод жывёл абсалютных фітафагаў не існуе, усе яны часткова выкарыстоўваюць і жывёльную ежу (напрыклад, жвачныя пераварваюць частку сваіх пратыстаў-сімбіёнтаў, паўночныя алені ядуць часам лемінгаў); але маса выпадкова з'едзеных дробных жывёл (насякомых, прасцейшых) часцей несупастаўная з масай спажываных фітафагамі раслін. Са стрававальных ферментаў у іх пераважаюць амілазы. У некаторых беспазваночных ёсць ферменты, якія расшчапляюць цэлюлозу (цэлюлаза, геміцэлюлаза, ліхеназа і інш.), у пазваночных жывёл яны адсутнічаюць, але яе засваенне ў большасці пазваночных фітафага ажыццяўляецца пры дапамозе сімбіятычных прасцейшых.

Да расліннаедных адносяцца некаторыя мнаганожкі (напрыклад, кіўсякі), дажджавыя чарвякі, многія бруханогія.

## Гл. таксама 
* Усяедныя
* Гетэратрофы
* Драпежныя
* Рэдуцэнты

## Літаратура 
* Шилов И. А. Экология: Учебник для биолог. и мед. спец. вузов / Шилов И. А. — М.: Высшая школа, 1998. — 512 с.
* Биологический энциклопедический словарь / глав. ред. М. С. Гиляров. — М.: Советская энциклопедия, 1986. — С. 674.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Трафічная экалогія
Фелікс Зянковіч

[thumb|Падчас ссылкі ў [Іркуцку. Злева направа: Мар’ян Дубецкі, Генрык Вольф, Бенедыкт Дыбоўскі, Фелікс Зянковіч, Лявон Дамброўскі]]
**Фе́лікс Паўлавіч Зянко́віч** (; , маёнтак Мокрае, цяпер у Пружанскім раёне — , ) — навуковец-прыродазнаўца, мемуарыст. Удзельнік паўстання 1863—64 гадоў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1842 годзе ў маёнтку Мокрае Пружанскага павета. Навучаўся ў школах Пружаны і Беластоку. Падчас вучобы ў Пецярбургскім універсітэце (1859—1861) удзельнічаў у студэнцкім руху. Са жніўня 1862 ў Парыжы, дзе вывучаў прыродазнаўства і медыцыну.

Зблізіўся з польскай рэвалюцыйнай і расійскай дэмакратычнай эміграцыяй. У 1863 прыбыў з Лондану з марской экспедыцыяй паўстанцаў-эмігрантаў на караблі «Ward Jackson», які меў даставіць паўстанцам зброю, аднак быў адсочаны расійскім флотам.

Ад ліпеня 1863 у Вільні, намеснік ваеннага камісара Выканаўчага аддзела Літвы ў Вільні. 7 жніўня арыштаваны, прыгавораны да расстрэлу. Пасля смяротнае пакаранне замененае на 12 гадоў катаргі ў Сібіры. Родавы маёнтак Мокрае быў канфіскаваны.

Да 1868 года перабываў ва Усоллі, пасля ў Іркуцку. Тут займаўся педадагічнай дзейнасцю, навучаючы дзяцей высланых калегаў. Супрацоўнічаў з купкай польскіх натуралістаў. Прымаў удзел у навуковых экспедыцыях Бенедыкта Дыбоўскага. Разам з яшчэ адным сасланым палякам Уронскім выконваў малюнкі да прац Чэрскага і Дыбоўскага. Аб'ездзіў у навуковых мэтах абшары Забайкальскага края.

У 1881 атрымаў дазвол на пасяленне ў Ноўгарадзе. Тут пазнаёміўся з беларускай паэткай Зоф'яй Трашчкоўскай (пс. Адам М-скі). Менавіта ў пісьмах да яго Зоф'я Трашчоўская змяшчала свае беларускамоўныя вершы, у той самы час друкуючыся ў прэсе па-польску. У 1882 пераехаў у Польшчу. У 1890—1902 быў адміністратарам маёнтку на Холмшчыне.

Канец жыцця правёў у Варшаве, напісаў успаміны пра марскую экспедыцыю паўстанцаў і само паўстанне. Пахаваны на могілках Павонзкі.

## Літаратура 
* 
* Зянковіч Фелікс Паўлавіч // 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пружанскім раёне
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Сасланыя ў Сібір
Катэгорыя:Біёлагі Беларусі
Катэгорыя:Біёлагі Польшчы
Катэгорыя:Памерлі ў 1910 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве
Еськавічы

Назву **Еськавічы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Мінская вобласць:
** Еськавічы — вёска ў Мінскім раёне
** Еськавічы — вёска ў Нясвіжскім раёне
* Брэсцкая вобласць:
** Еськавічы — былая вёска ў Ганцавіцкім раёне, пасля 1962 года — частка вёскі Дзяніскавічы

## Крыніцы
Жабыкі

Назву **Жабыкі** маюць:

* Жабыкі — вёска ў Дубровенскім раёне Віцебскай вобласці
* Жабыкі — вёска ў Касцюковіцкім раёне Магілёўскай вобласці
Міхась Ярош

**Міхась Ярош** (, вёска Межная Слабада, , Мінская вобласць — ) — беларускі крытык і літаратуразнаўца.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 10 студзеня 1929 года ў вёсцы Межная Слабада ў сялянскай сям’і. У 1948 годзе скончыў філалагічны факультэт БДУ. У 1953—1956 гг. вучыўся ў аспірантуры пры Інстытуце літаратуры імя Янкі Купалы АН БССР. У 1956—1987 гг. працаваў навуковым супрацоўнікам гэтага інстытута. Кандыдат філалагічных навук. Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1968 года. Памёр 10 ліпеня 1987 года.

## Творчасць 
Друкавацца пачаў з 1955 года. Выступаў як крытык і літаратуразнаўца. Аўтар кніг «Драматургія Янкі Купалы» (1959), «Міхась Чарот: Нарыс жыцця і творчасці» (1963), «Янка Купала і беларуская паэзія» (1971), «Беларуская савецкая лірыка» (з В.Бечыкам, 1979), «Пятрусь Броўка» (1981), «Пясняр роднай зямлі: Жыццё і творчасць Янкі Купалы» (1982), «Янка Купала і Якуб Колас: Параўнальны аналіз жыцця і творчасці» (1988), брашур «Міхась Чарот» (1966), «Пятрусь Броўка» (1975), «Янка Купала і современность» (1981), «В памяти народной» (1982). З’яўляецца адным з аўтараў двухтомнай «Гісторыі беларускай савецкай літаратуры» (1964—1966), «Гісторыі беларускай дакастрычніцкай літаратуры» (1969), «Истории советской многонациональной литературы» (Масква, 1972), «Истории белорусской дооктябрьской литературы» і «Истории белорусской советской литературы» (1977).

Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР імя Якуба Коласа за ўдзел у двухтомным даследаванні «История белорусской дооктябрьской литературы» і «История белорусской советской литературы».

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы СССР
Катэгорыя:Крытыкі СССР
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Крытыкі Беларусі
Катэгорыя:Кандыдаты філалагічных навук
Жабін

Назву **Жабін** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Жабін — вёска ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці
* Жабін — вёска ў Кармянскім раёне Гомельскай вобласці
* Жабін — пасёлак у Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці
* Жабін — вёска ў Салігорскім раёне Мінскай вобласці
Жадунька

Назву **Жадунька** маюць:

* Жадунька — рака ў Клімавіцкім і Касцюковіцкім раёнах Магілёўскай вобласці, правы прыток ракі Беседзь, басейн Дняпра
* Жадунька — вёска ў Клімавіцкім раёне Магілёўскай вобласці
Жадзейкі

Назву Жадзейкі маюць:

* Жадзейкі — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці
* Жадзейкі — вёска ў Зэльвенскім раёне Гродзенскай вобласці
* Жадзейкі — вёска ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці

## Назва 
Фіксавалася астравецкае прозвішча Жадзейка. На думку М. Бірылы, прозвішчы *Жадзейка, Жадзька* паходзяць ад слова *жадаць* (з'яўляюцца памяншальнымі ад асновы *жад, жадзь*).

Ёсць літоўскія *Žadeikis, Žadas*. Аснова *Žad*- выкарыстоўвалася ў старажытных балцка-літоўскіх двухасноўных імёнах. Як імя фігуруе ў Перапісе войска ВКЛ 1528 г. сярод літоўскага ўпіцкага баярства: "*Жадеико Номиковичъ*".
Жалезнікі

Назву **Жале́знікі** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Жалезнікі — вёска ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці
* Жалезнікі — вёска ў Веткаўскім раёне Гомельскай вобласці
* Жалезнікі — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці

## Гл. таксама 
* Жалезная Баравінка
* Жалезніца
* Жалезнякі
Жарскія

Назву **Жарскія** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Жарскія — вёска ў Ляхавіцкім раёне

* Віцебская вобласць:
** Жарскія — вёска ў Пастаўскім раёне

## Гл. таксама 
* Жарцы
* Жары
Жарскі сельсавет

Назву **Жа́рскі сельсавет** маюць:

* Жарскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ушацкага раёна Віцебскай вобласці.
* Жарскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Вілейскага раёна Мінскай вобласці.
Жарцы

Назву **Жарцы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Жарцы́ — вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці
* Жарцы́ — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці
* Жа́рцы — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці
Жвірблі

Назву **Жвірблі** маюць:

## Беларусь 
* Жвірблі — вёска ў Ахрэмавецкім сельсавеце Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці
* Жвірблі — вёска ў Мяжанскім сельсавеце Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці
* Жвірблі — вёска ў Опсаўскім сельсавеце Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці
* Жвірблі — хутар у Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці

## Назва 
Літоўскія прозвішчы *Žvirblis, Žvirblaitis* ад літоўскага *žvirblis* "верабей". Як асабістае імя мянушкавага тыпу ў Перапісе войска ВКЛ 1528 г. сярод жамойцкага баярства (з Карклянаў): "*Жвирблись Меижаитис*", "*Янъ Жвирбловичъ*".
Жартайка

Назву **Жарта́йка** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Мінская вобласць:
** Жартайка — вёска ў Барысаўскім раёне

## Рэкі 
### Беларусь 
* Жартайка — рака ў Барысаўскім раёне Мінскай вобласці

## Падвойныя назвы 
* Новая Жартайка 

## Гл. таксама 
* Жортай
Жданавічы

Назву **Жданавічы** маюць:

* Жданавічы — вёска ў Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці
* Жданавічы — вёска ў Дрыбінскім раёне Магілёўскай вобласці
Кавалькі

Назву **Кавалькі́** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Кавалькі — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці
* Кавалькі — хутар у Мёрскім раёне Віцебскай вобласці
* Кавалькі — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці
* Кавалькі — вёска ў Калінкавіцкім раёне Гомельскай вобласці
### Расія 
* Кавалькі — вёска ў Смаленскай вобласці

## Азёры 
* Кавалькі — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці
Жукавічы

Назву **Жу́кавічы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць:
** Жукавічы — вёска ў Свіслацкім раёне 

* Гомельская вобласць:
** Жукавічы — вёска ў Акцябрскім раёне 

* Магілёўская вобласць:
** Жукавічы — вёска ў Глускім раёне

* Мінская вобласць:
** Жукавічы — вёска ў Вілейскім раёне

## Гл. таксама 
* Жук 
* Жукава 
* Жукавец 
* Жукаў 
* Жукаўка
* Жукаўшчына 
* Жукі 
* Жуковічы
Жукевічы

Назву **Жуке́вічы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць:
** Жукевічы — вёска ў Алекшыцкім сельсавеце Бераставіцкага раёна
** Жукевічы — вёска ў Бераставіцкім сельсавеце Бераставіцкага раёна
** Жукевічы — вёска ў Эйсмантаўскім сельсавеце Бераставіцкага раёна
** Жукевічы — вёска ў Гродзенскім раёне 

## Гл. таксама 
* Жукі
Рапсавы алей

**Ра́псавы алей** — паўвысыхальны тлусты алей з насення рапсу.

Вадкасць ад светла-жоўтага да цёмна-рудога колеру. Застывае пры тэмпературы ад −4 да 10 °С. Шчыльнасць 0,914 г/см³ пры тэмпературы 15 °C. Па складзе і ўласцівасцях рапсавы алей блізкі да свірэпавага.

Рапсавы алей атрымліваюць прасаваннем ці экстрагаваннем арганічнымі растваральнікамі. Выкарыстоўваецца ў якасці сыравіны ў вытворчасці мыла, алкідных смол, пакостаў, змазачных матэрыялаў, біяпаліва і інш. Рафінаваны расавы алей — харчовы прадукт.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* ГОСТ 31759-2012. Масло рапсовое. Технические условия.
* Рапсовое масло как альтернативное топливо для дизеля // Журнал «Автомобильная промышленность», 2006 год, № 2. — УДК 621.436 
* 

Катэгорыя:Алеі
Катэгорыя:Біяпаліва
Катэгорыя:Харчовыя алеі
Катэгорыя:Рапс
Журавок

Назву **Жураво́к** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Журавок — вёска ў Іванаўскім раёне 

* Мінская вобласць:
** Журавок — вёска ў Бярэзінскім раёне
** Журавок — вёска ў Смалявіцкім раёне

## Меліярацыйныя каналы 
* Журавок — меліярацыйны канал у Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці

## Гл. таксама 
* Журавец 
* Журавы
* Жураўка
* Жураўкавічы 
* Жураўкаўка 
* Жураўлёўка 
* Жураўлі
* Жураўцы
Жукоўшчына

Назву **Жуко́ўшчына** маюць:

* Жукоўшчына — вёска ў Шаркаўшчынскім раёне Віцебскай вобласці
* Жукоўшчына — аграгарадок у Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці
Жылінскія

Назву **Жылінскія** маюць:

* Жылінскія — шэраг шляхецкіх родаў у ВКЛ, Польшчы і Расіі
* Жылінскія — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі

## Гл. таксама 
* Жылінскі
Жыцін

Назву **Жыцін** маюць:

* Жыцін — вёска ў Жабінкаўскім раёне Брэсцкай вобласці
* Жыцін — вёска ў Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласці
Іванькаў

Назву **Іва́нькаў** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Іванькаў — пасёлак у Гомельскім раёне Гомельскай вобласці
* Іванькаў — вёска ў Лоеўскім раёне Гомельскай вобласці
Жукі (значэнні)

Назву **Жукі́** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Жукі — вёска ў Кобрынскім раёне

* Віцебская вобласць:
** Жукі — былая вёска ў Мёрскім раёне 
** Жукі — вёска ў Пастаўскім раёне
** Жукі — вёска ў Чашніцкім раёне
** Жукі Горныя — вёска ў Шаркаўшчынскім раёне 
** Жукі Ложныя — вёска ў Шаркаўшчынскім раёне 

* Гомельская вобласць:
** Жукі — вёска ў Ельскім раёне

* Гродзенская вобласць:
** Жукі — вёска ў Ашмянскім раёне
** Жукі — вёска ў Карэліцкім раёне

* Мінская вобласць:
** Жукі — вёска ў Капыльскім раёне
** Жукі — вёска ў Гаранскім сельсавеце Мінскага раёна
** Жукі — вёска ў Шаршунскім сельсавеце Мінскага раёна

### Польшча 
* Падляскае ваяводства:
** Жукі — вёска ў гміне Заблудаў Беластоцкага павета

### Расія 
## Гл. таксама 
* Жук 
* Жукава 
* Жукавец 
* Жукавічы 
* Жукаў 
* Жукаўка 
* Жукаўшчына
Ворлікі

*]]
*]]
*]]
**Ворлікі**, **Аквілегія** (*Aquilégia*) — род травяністых шматгадовых раслін сямейства казяльцовыя.

## Віды 
Вядома 60-70 відаў, якія растуць у Паўночным паўшар’і (паводле іншых даденых, 75). Згодна сайта The Plant List, род налічвае 101 відаў.

Каля 35 відаў уведзена ў культуру.

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
*  
* Flora Europaea: *Aquilegia*
* USDA PLant Profile: *Aquilegia*
* Flora of China: *Aquilegia''

Катэгорыя:Казяльцовыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Клумбавыя расліны
Заазёрная

Назву **Заазёрная** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Заазёрная — вёска ў Маларыцкім раёне

* Віцебская вобласць:
** Заазёрная — вёска ў Глыбоцкім раёне
** Заазёрная — вёска ў Лепельскім раёне

## Гл. таксама 
* Заазер’е 
* Заазерцы 
* Заазершчына
Забалацкі сельсавет

Назву **За́балацкі сельсавет** маюць:

* Забалацкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Аршанскага раёна Віцебскай вобласці
* Забалацкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Воранаўскага раёна Гродзенскай вобласці
* Забалацкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рагачоўскага раёна Гомельскай вобласці
* Забалацкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Хойніцкага раёна Гомельскай вобласці
* Забалацкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мсціслаўскага раёна Магілёўскай вобласці

## Гл. таксама 
* Забалоцкі сельсавет
Забалоцкі сельсавет

Назву **Забало́цкі сельсавет** маюць:

* Забалоцкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Буда-Кашалёўскага раёна Гомельскай вобласці
* Забалоцкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Смалявіцкага раёна Мінскай вобласці

## Гл. таксама 
* Забалацкі сельсавет
Журавец

Назву **Журавец** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Журавец — вёска ў Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласці
* Журавец 1 — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці
* Журавец 2 — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці

## Меліярацыйныя каналы 
* Журавец — меліярацыйны канал у Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці
Забалоцце

Назву **Забало́цце** маюць:

## Населеныя пункты 
**Забалоцце** — распаўсюджаная назва населеных пунктаў.

### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Забалоцце — вёска ў Браслаўскім раёне
** Забалоцце — былы хутар у Галубіцкім сельсавеце Глыбоцкага раёна
** Забалоцце — вёска ў Пліскім сельсавеце Глыбоцкага раёна
** Забалоцце — вёска ў Празароцкім сельсавеце Глыбоцкага раёна
** Забалоцце — вёска ў Перабродскім сельсавеце Мёрскага раёна
** Забалоцце — вёска ў Туркоўскім сельсавеце Мёрскага раёна
** Забалоцце — былая вёска ў Язненскім сельсавеце Міёрскага раёна
** Забалоцце — вёска ў Ветрынскім сельсавеце Полацкага раёна
** Забалоцце — вёска ў Маласітнянскім сельсавеце Полацкага раёна
** Забалоцце — былая вёска ў Расонскім раёне

* Гродзенская вобласць:
** Забалоцце — вёска ў Гродзенскім раёне
** Забалоцце — вёска ў Смаргонскім раёне
** Забалоцце — вёска ў Шчучынскім раёне

* Гомельская вобласць:
** Забалоцце — вёска ў Буда-Кашалёўскім раёне
** Забалоцце — вёска ў Жлобінскім раёне

* Магілёўская вобласць:
** Забалоцце — вёска ў Бялыніцкім раёне

* Мінская вобласць:
** Забалоцце — былая вёска, цяпер з’яўляецца часткай Маісееўшчыны (Барысаўскі раён)
** Забалоцце — вёска ў Весялоўскім сельсавеце Барысаўскага раёна
** Забалоцце — былая вёска, знаходзілася на ўсход ад Карсакавічаў (Барысаўскі раён)
** Забалоцце — вёска ў Валожынскім раёне
** Забалоцце — пасёлак у Капыльскім раёне
** Забалоцце — вёска ў Крупскім раёне
** Забалоцце — былая вёска ў Лагойскім раёне
** Забалоцце — вёска ў Мінскім раёне
** Забалоцце — вёска ў Забалоцкім сельсавеце Смалявіцкага раёна
** Забалоцце — вёска ў Курганскім сельсавеце Смалявіцкага раёна

### Расія 
* Забалоцце (Рослаўльскі раён)

### Украіна 
* Валынская вобласць:
** Забалоцця ці Забалоцце — пасёлак гарадскога тыпу ў Ратнэўскім раёне

## Падвойныя назвы 
* Вялікае Забалоцце
* Малое Забалоцце
* Новае Забалоцце

## Гл. таксама 
* Забалацце
* Забалотнае
* Забалотніца
* Забалотня
* Забалоцінка
* Забалоцкае
* Забалоцкі
Забер’е

Назву '''Забер'е''' маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Забер'е — вёска ў Ляхавіцкім раёне 

* Мінская вобласць:
** Забер'е — вёска ў Барысаўскім раёне
Заборскі сельсавет

Назву **Забо́рскі сельсавет** маюць:

* Заборскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Расонскага раёна Віцебскай вобласці 
* Заборскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Крупскага раёна Мінскай вобласці
Заверша

Назву **Заверша** маюць:

* Заверша — вёска ў Драгічынскім раёне Брэсцкай вобласці
* Заверша — вёска ў Кобрынскім раёне Брэсцкай вобласці