open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Цівадар Сорас

**Цівадар Сорас** (сапраўднае прозвішча *Шварц*; ,  — , ) — венгерскі яўрэй, адвакат, пісьменнік-эсперантыст, бацька Пола (1926—2013) і Джорджа (нар. 1930) Сорасаў.

## Біяграфія 
Пайшоў дабравольцам у аўстра-венгерскую армію падчас першай сусветнай вайны. Апынуўся ў расійскім палоне і быў адпраўлены ў лагер для вязняў у Сібіры, збег і вярнуўся ў Будапешт.

Разам з працай адвакатам, займаўся літаратурнай дзейнасцю на мове эсперанта (у тым ліку пад імем *Teodoro Ŝvarc* і пад псеўданімам *Teo Melas*

У 1922 годзе заснаваў літаратурны часопіс Literatura Mondo, быў яго аўтарам і галоўным рэдактарам да 1924. У часопісе публікаваліся, між іншым, Калачай і Багі.

У 1923 годзе напісаў аповесць «Сучасныя Рабінзоны» (Modernaj Robinzinoj).

Жонка — Эржэбет Суч (Erzebet Szuz), двое сыноў — Павел (Пол) і Дзьёрдзь (Джордж).

У 1944—1945 падчас дэпартацыі венгерскіх яўрэяў актыўна дапамагаў многім з іх пазбегнуць праследавання пры дапамозе падробных дакументаў.

Падчас венгерскага паўстання 1956 года эміграваў у ЗША. У 1965 годзе выдаў аўтабіяграфічны раман на эсперанта Maskerado ĉirkaŭ la morto (Маскарад вакол смерці), які быў перакладзены на англійскую, венгерскую, рускую і іншыя мовы.

Памёр у 1968 годзе ў Нью-Ёрку.

Катэгорыя:Эсперантысты
Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта
Катэгорыя:Пісьменнікі Венгрыі
Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Абрам Іосіфавіч Нодаў

**Абрам Іосіфавіч Нодаў** (; , , Віцебскай вобласці — ) — савецкі патолагаанатам. Доктар медыцынскіх навук, прафесар.

## Біяграфія 
Скончыў медыцынскі факультэт Іркуцкага ўніверсітэта ў 1925 годзе і застаўся працаваць лабарантам, потым асістэнтам кафедры паталагічнай анатоміі. У 1933—1940 гадах загадваў кафедрай паталагічнай анатоміі Архангельскага медыцынскага інстытута. У 1941—1944 гадах займаў пасаду загадчыка кафедры паталагічнай анатоміі ў Ерэванскім медыцынскім інстытуце і быў галоўным патолагаанатамам эвакашпіталя Арменіі. У 1939 годзе абараніў доктарскую дысертацыю. З 1944 па 1958 год загадваў кафедрай паталагічнай анатоміі Свярдлоўскага медыцынскага інстытута.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар 25 навуковых прац па розных пытаннях паталагічнай анатоміі.

## Узнагароды 
* Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»

## Спасылкі 
* Кафедра патологической анатомии УГМУ

Катэгорыя:Дактары медыцынскіх навук
Катэгорыя:Патолагаанатамы СССР
Катэгорыя:Выкладчыкі Іркуцкага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта
Допельгангер

**Допельгангер** ( — «двайнік») — у літаратуры эпохі рамантызму дэманічны двайнік чалавека, антытэза анёлу-ахоўніку. У некаторых кнігах ён не адкідвае ценю і не адлюстроўваецца ў люстэрку. Яго з’яўленне часцяком прадракае смерць героя.

## Двайнікі ў літаратуры 
thumb|235px|Доктар Джэкіл і містэр Хайд: два чалавекі ў адным
Двайнік увасабляе жаданні альбо інстынкты, якія былі выціснуты суб’ектам як несумяшчальныя з маральнымі і сацыяльнымі каштоўнасцямі, з яго «прыемнымі і прыстойнымі» ўяўленнямі пра самога сябе. Нярэдка двайнік сілкуецца за кошт пратаганіста, па меры таго, як ён марнее становіцца больш самаўпэўненым і пэўным вобразам займаючы яго месца ў свеце. Адзін з першых такіх двайнікоў у еўрапейскай літаратуры — Джэральдзіна, ценявы бок ідэалізаванай Крыстабелі ў аднайменнай паэме Колрыджа, напісанай у 1797 годзе.

Допельгангеры не раз з’яўляюцца ў Гофмана, ад якога тэма містычнага, часцей дэманічнага двайніцтва перавандравала ў творы расійскіх класікаў — Пушкіна («Зацішны домік на Васільеўскім востраве»), Адаеўскага («Сільфіда»), Гогаля («Шынель») і Дастаеўскага (аповесць «Двайнік»).

У англамоўнай рамантычнай літаратуры пасля «Споведзі апраўданага грэшніка» Дж. Гога (1824) тэма двайніцтва распрацоўвалася Эдгарам По («Уільям Уілсан»), Дзікенсам («Аповесць пра два гарады»), Ле Фаню («Зялёная гарбата») і Р. Л. Стывенсанам («Дзіўная гісторыя доктара Джэкіла і містэра Хайда», «Уладальнік Балантрэ»). У аповесці пра Джэкіла і Гайда падвоенасць галоўнага героя ўпершыню атрымала псеўданавуковае тлумачэнне.

Многія аповесці пра двайнікоў, каб падкрэсліць іх унутраную кроўнасць, робяць іх блізкімі сваякамі альбо фіксуюць смутнае эратычнае прыцягненне паміж дзвюма «паловамі». Напрыклад, У Колрыджа Джэральдзіна, правёўшы аголенай ноч у ложку Крыстабель, з часам займае месца яе пакойнай маці, ачараваўшы і цалкам падпарадкаваўшы сабе яе айца, а двайнікі з «Уладальніка Балантрэ» — родныя браты.

У эпоху мадэрнізму тэма двайніцтва набыла другое нараджэнне як у літаратуры. Канцэпт двайніцтва псіхалагізуецца, часам з пазіцый фрэйдызму, у якасці фатальных двайнікоў нярэдка выступаюць бацька і сын («Уліс» Джойса).

Катэгорыя:Рамантызм
Катэгорыя:Матывы
Рандэль (паэзія)

**Рандэ́ль** () — адна з так званых цвёрдых форм лірычнай паэзіі. З'явіўся ў Францыі ў XIV стагоддзі.

Складаецца з 13 радкоў, мае наступную структуру: парадак рыфм — *A-B-b-a a-b-A-B a-b-b-a-A*, дзе вялікімі літарамі вызначаны супадаючыя радкі. Вылучаецца таксама **падвоены рандэль**, які складаецца з 16 радкоў з рыфмоўкай *A-B-B-A a-b-A-B a-b-b-a A-B-B-A*.

Узнік гэты верш у старафранцузскай паэзіі, затым перайшоў у англійскую і іншыя еўрапейскія літаратуры. У канцы XIX — пачатку XX ст. рандэль даволі часта выкарыстоўвалі сімвалісты. У беларускую літаратуру рандэль увёў Максім Багдановіч. Прыкладам можа быць яго верш *«На могілках»* (1913):

: Амур і сумны і прыгожы
: Стаіць з павязкай на вачах
: Ля склепу. Часам лёгкі пах
: Сюды даносіцца ад рожы.
: Паўсюль крыжы, вянкі... Чаго жа
: Тут, дзе магілы, сцень і прах,
: Амур і сумны і прыгожы
: Стаіць з павязкай на вачах?

: І ціха думаў я: быць можа,
: Любоў, палёгшы ў трунах,
: Перамагла і смерці жах!
: Спачніце ж! Вечна на старожы
: Амур і сумны і прыгожы.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Цвёрдыя формы
Фамін

**Фамін** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Еўсцігней Іпатавіч Фамін — рускі кампазітар.
* Іван Аляксандравіч Фамін — (1872—1936), рускі і савецкі архітэктар.
* Ігар Іванавіч Фамін (1904—1989) — савецкі архітэктар.
* Мікіта Аляксандравіч Фамін — беларускі матэматык.
* Сяргей Уладзіміравіч Фамін (1905—1941) — беларускі паэт.
* Уладзімір Аўрамавіч Фамін (1935—1994) — беларускі філосаф.
* Яўхім Майсеевіч Фамін (1909—1941)— адзін з кіраўнікоў абароны Брэсцкай крэпасці.
Першая кніга летапісаў

**Пе́ршая кні́га ле́тапісаў** ( **Дзіўрэй га-Ямім Алеф**), **Першая кні́га хронікі** (, ) — кніга Старога Запавету і Танаху. Разам з другой часткай складае Параліпаменан.

Першая частка кнігі (раздзелы 1—9) змяшчае генеалагічныя спісы, датычныя радаводу Давіда, святароў і левітаў, а таксама гараджан Іерусаліма. Яна падводзіць да гісторыі Давіда, якая ахоплівае рэшту Першай кнігі хронік (раздзелы 10—29). У расповедзе пра Давіда няма згадкі пра перыпетыі з Саўлам, грэх Давіда і іншыя благія падзеі ў яго сям’і, пра якія падрабязна распавядаюць Кнігі Цароў. Замест гэтага зроблены акцэнт на прароцтвы Натана. Шмат месца храніст прысвячае справам культу — пераносу Каўчэга Запавету, падрыхтоўцы да будаўніцтва Храма, парадкаванню задач святароў. Таму дапускаюць, што аўтар сам быў набліжаны да служэння ў Храме.

## Пераклады 
* Першая кніга Летапісаў у перакладзе Васіля Сёмухі
* 1 Кніга Летапісу ў перакладзе Яна Станкевіча і Майсея Гітліна
* 1-я Кніга Хронікаў у перакладзе Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь
* 1-я Кніга Летапісаў у перакладзе Антонія Бокуна

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кнігі Старога Запавету
Катэгорыя:Танах:Пісанні
Катэгорыя:Параліпаменан
Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Джэймі Коўп

**Джэймі Коўп** (; нар. , , графства Стафардшыр, Англія) — англійскі прафесійны гулец у снукер.

## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Джэймі Коўпа на CueTracker.net  

Катэгорыя:Снукерысты Англіі
Блэкджэк

**Блэкджэ́к** () — папулярная азартная картачная гульня. Блэкджэк адносіцца да банкаўскіх гульняў, гэта значыць да такіх, дзе гульцы змагаюцца не паміж сабой, а кожны з іх гуляе супраць банка. Блэкджэк ёсць адной з нямногіх гульняў у казіно, дзе вынік гульні залежыць не толькі ад выпадку, але і ад здольнасцей і ўменняў іграка.

У блэкджэк, разам з покерам, гуляюць практычна ва ўсіх казіно як рэальных, гэтак і віртуальных, гэта значыць у інтэрнэт. У блэкджэк кожны ігрок гуляе з дылерам (круп'е) адзін на адзін, незалежна ад таго, колькі ігракоў сядзяць з ім за сталом, на вынік гульні для іграка ніяк не ўплываюць карты яго суседа па стале. Мэтай гульні з’яўляецца набраць пунктаў больш, чым круп’е, але не больш за 21.

## Спасылкі 
* Блэкджэк  на Open Directory Project

Катэгорыя:Гульні ў казіно
Катэгорыя:Азартныя картачныя гульні
Вулькаўскае возера

**Вулькаўскае возера** — возера ў Беларусі, у Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці за 0,5 км на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка Целяханы, на заходняй ускраіне вёскі Вулька, у басейне ракі Ясельды. Уваходзіць у сістэму Агінскага канала, які злучае возера са Шчарай і Ясельдай.

Плошча паверхні 0,49 км², даўжыня 1,03 км, шырыня 0,68 км. Найбольшая глыбіня 23,8 м, сярэдняя 6,3 м. Аб’ём вады 3,12 млн м³. Даўжыня берагавой лініі 2,8 км. Катлавіна возера мае карставае паходжанне, вызначаецца авальнай формай, невялікім памерам і значнымі глыбінямі.

## Іхтыяфаўна 
Лешч, шчупак, акунь, джгір, плотка, краснапёрка, лінь, срэбны карась, ракі і іншыя.

## Сучасныя экалагічныя праблемы 
Сёння Вулькаўскае возера з’яўляецца прыродным адстойнікам лішкаў вады з Выганашчанскай меліярацыйнай сістэмы. Вада з меліярацыйнай сістэмы на Агінскім канале паступае ў возера без першапачатковага адстойвання і ачысткі. У выніку такога ўздзеяння за апошнія 20 гадоў адбыліся значныя негатыўныя змены ў экалагічным стане возера: знізілася празрыстасць вады, адбываецца забалочванне берагоў, збяднеў раслінны і жывёльны свет возера — адным словам адбываецца паскоранае старэнне вадаёма. Возера з алігатрофнага ператварылася ў мезатрофнае.

## Мікратапанімія возера 
Некаторыя часткі возера (урочышча, фацыі) здаўна маюць сярод мясцовага насельніцтва уласныя назвы, які ў пэўнай ступені адлюстроўваюць адметнасці і гісторыю гэтых урочышчаў. Найбольш вядомыя з іх:
* *Паповы куток* — паўночна-заходняя частка возера, раней гэтыя землі належалі святару
* *Зімоўка* — назва зімавальнай ямы ў цэнтры возера
* *Абрыў* — месца ўпадзення Агінскага канала, вызначаецца абрывістым дном
* *Далінка* — невялікі заліў ва ўсходняй частцы возера
* *Вусце* — месца, дзе з возера выцякае Агінскі канал

## Умовы для адпачынку 
У возера высокія і прыдатныя для падыходу да вады берагі. На заходнім беразе абсталявана фестывальная пляцоўка з амфітэатрам, пірсам, пляжам, спартыўным сектарам, прыбіральнямі, умывальнікамі, альтанкамі і г.д. Непадалёк знаходзіцца гасцініца Целяханскай ЖКГ.

## Літаратура 
* 
* Ліст карты N-35-124. Выданне 1991 года. Стан мясцовасці на 1986 год.

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Брэсцкай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Брэсцкай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Івацэвіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Ясельды
Ракіроўка

thumb|242px|Кароткая ракіроўка
thumb|242px|Доўгая ракіроўка
**Ракіроўка** — гэта асаблівы шахматны ход, пры якім рухаюцца адразу дзве фігуры: кароль і ладдзя.

Ракіроўка робіцца наступным чынам: кароль пераходзіць на дзве клеткі да ладдзі (гэта адзіны выпадак, калі ён ходзіць адразу на два палі), а ладдзя перамяшчаецца ў суседнюю клетку побач з каралём па іншую клетку ад караля. Калі ігрок пачынае ракіроўку з ладдзі, гэта парушенне правілаў, i ігрок абавязаны хадзіць толькі ладдзёй (кароль ужо не можа «пераскочыць» праз ладдзю).

Гістарычна ракіроўка нарадзілася як спрашчэнне стратэгічнага манеўру: уводу караля ў крэпасць і выхаду ладдзі ў бой. Паколькі гэта вельмі моцны ход, існуюць абмежаванні на яго:

* кароль можа ракіравацца, калі ён яшчэ не хадзіў;
* ён ракіруецца з ладдзёй, якая яшчэ не хадзіла;
* паміж імі мусіць не быць іншых фігур;
* кароль не можа перахадзіць праз шах;
* кароль не можа ракіравацца, калі ён пад шахам.

Ракіроўка з каралеўскай ладдзёй называецца кароткай, а з ферзевай — доўгай ракіроўкай (у гэтых выпадках ладдзя ходзіць на дзве альбо тры клеткі адпаведна). У міжнароднай алгебраічнай натацыі кароткая ракіроўка пазначаецца «0—0» (два нулі), а доўгая — «0—0—0» (тры нулі).

Катэгорыя:Правілы шахмат
Катэгорыя:Тэмы ў шахматнай кампазіцыі
Кароль (шахматы)

**Кароль**, **князь** (Unicode: ♔, ♚) — галоўная шахматная фігура, хоць і не наймоцная. Мэта шахматнай партыі — абвясціць мат каралю суперніка.

## Хады караля 
Кароль можа перамяшчацца на любое суседняе поле па гарызанталі, вертыкалі або па дыяганалі. Знаходзячыся ў вуглавым полі, кароль атакуе 3 палі, на поле ў боку дошкі — 5 палёў, на астатніх палёх — 8 палёў. Пры гэтым кароль не можа хадзіць на поле, занятае сваёй фігурай, а таксама на поле, атакаванае чужой фігурай (пад шах).

## Ракіроўка 
Ракіроўка ўяўляе сабой адначасовы ход караля і ладдзі з перасоўваннем караля на два поля ў бок адной з ладдзёў з адначасовым перасоўваннем ладдзі на поле, пройдзенае каралём. Ракіроўка на каралеўскі фланг завецца кароткай ракіроўкай (пазначаецца 0-0), ракіроўка на ферзевы фланг — доўгай ракіроўкай (пазначаецца 0-0-0).

Ракіроўка дапушчальная пры захаванні наступных умоў:
— кароль і ладдзя не зрабілі ніводнага ходу;
— паміж каралём і ладдзёй няма фігураў;
— кароль не знаходзіцца пад шахам, не праходзіць праз атакаванае поле і не трапляе на атакаванае поле (пад шах).

## Шах 
Шах — сітуацыя, калі пасля ходу суперніка кароль атакаваны фігурай суперніка. Выкрыты шах — сітуацыя, калі пасля ходу адной фігурай суперніка кароль апынуўся атакаваны іншай фігурай. Падвойны шах — сітуацыя, калі кароль атакаваны адразу дзвюма фігурамі суперніка.

У выпадку, калі каралю абвешчаны шах, неабходна наступным ходам вывесці яго з-пад шаха. Абараніцца ад шаха можна адным з трох спосабаў — зрабіць ход каралём на поле, не атакаванае фігурамі суперніка, загарадзіць караля сваёй фігурай, пабіць фігуру, якая ставіць шах. Абараніцца ад падвойнага шаха можна толькі зрабіўшы ход каралём.

## Мат 
Мат — сітуацыя, калі пасля ходу суперніка кароль атакаваны фігурай суперніка, і пры гэтым ігрок не можа сваім ходам абараніцца ад шаха.

Пры аб’яве мату партыя сканчваецца незалежна ад таго, які матэрыял застаецца на дошцы і колькі часу на гадзінніку ў стараны, абвясціўшай мат. У спартыўнай практыцы да мату звычайна даходзіць рэдка, і ігрок, разумеючы, што мат пры правільнай гульні суперніка непазбежны, звычайна здае партыю.

## Пат 
Пат — сітуацыя, калі пасля ходу суперніка ігрок не мае магчымасці зрабіць дапушчальны ход, паколькі пры любым ходзе караля ён апыняецца пад шахам, а іншыя фігуры адсутнічаюць або заблакаваны, і пры гэтым кароль не атакаваны. Пат азначае завяршэнне гульні ўнічыю.

## Кароль у шахматнай партыі 
У пачатку партыі каралі займаюць палі е1 і е8. У дэбюце каралямі звычайна не ходзяць, выключэнне — ракіроўка, якая ажыццяўляецца для лепшай абароны самога караля і развіцця іншых фігураў. У мітэльшпілі кароль нярэдка бывае аб’ектам нападаў, якія могуць сканчвацца перамогай аднаго з бакоў. У эндшпілі каралі звычайна прымаюць актыўны ўдзел у гульні, дапамагаючы прасоўванню сваіх пешак у ферзі або перашкаджаючы прасоўванню чужых пешак.

## Спасылкі 
* Piececlopedia: Кароль 

Катэгорыя:Шахматныя фігуры
Латарэя

**Латарэ́я** — папулярная форма азартнай гульні, у якой разыгрываюцца разнастайныя прызы (рэчавыя, грашовыя і іншыя). У некаторых краінах латарэі забаронены, у некаторых, наадварот, урад падтрымлівае іх, аж да арганізацыі *нацыянальных латарэй*.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Сусветная Асацыяцыя Латарэі
* Еўрапейская Асацыяцыя Латарэі

Катэгорыя:Азартныя гульні
Раўкета

**Раўкета** — тапонім:

* Раўкета — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі і Ігналінскім раёне Літвы
* Раўкета — рака Браслаўскім раёне Беларусі і Ігналінскім раёне Літвы, прыток ракі Дзісна
Крыжыкі-нулікі

справа|Анімаваны прыклад гульні
**Крыжыкі-нулікі** — гульня на паперы для двух ігракоў, адзін з якіх гуляе **O** (нулікамі), а другі — **X** (крыжыкамі). Ігракі па чарзе ставяць, кожны свой значак, на полі 3x3. Традыцыйна першы ход робяць **X**. Той з супернікаў, хто здолее выставіць свае значкі ў адзін шэраг: па гарызанталі, вертыкалі ці дыяганалі — раней за другога, выйграе гульню.

У гэтай партыі выйграе першы ігрок, X:

цэнтр|Крыжыкі-нулікі, выйграе X

А гэта прыклад «нічыйнай» партыі:

цэнтр|Крыжыкі-нулікі, нічыя

Гуляючы ў *крыжыкі-нулікі*, вельмі хутка можна выявіць, што пры пэўнай ступені ўважлівасці абодвух ігракоў любая партыя вядзе да нічыёй, у якім бы месцы не быў бы пастаўлены першы крыжык. Таму найчасцей за ўсё ў гэту гульню гуляюць малыя дзеці; калі ім адкрываецца стратэгія бяспройгрышнай гульні, яны пераходзяць да болей разумова вытанчаных гульняў, такіх як, напрыклад, *кропкі*.

300px|thumb|Варыянты першых двух хадоў для гульні ў *крыжыкі-нулікі*

Прастата гульні робяць яе ідэальнай у якасці педагагічнага інструмента для навучання прынцыпам тэорыі гульняў і таксама галіны штучнага інтэлекту, якая вырашае праблемы пошуку і пабудовы дрэваў гульні. Не прадстаўляецца складаным напісанне камп’ютарнай праграмы для дасканалай гульні ў *крыжыкі-нулікі*, трэба падлічыць 765 істотна адрозных пазіцый, ці  магчымых варыянтаў гульні. Усяго магчымыя  варыянтаў гульні, за выняткам сіметрычных.

Першая вядомая камп’ютарная гульня, *OXO* (1952), створаная для камп’ютара EDSAC дэманстравала дасканалыя варыянты гульні ў *крыжыкі-нулікі* супраць любых апанентаў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гульні на паперы
Катэгорыя:Гульні на клятчастым поле
Катэгорыя:Гульні з поўнай інфармацыяй
Те, що треба

**«Те, що треба»** (*Тое, што трэба*) — першы студыйны альбом украінскай групы «С.К.А.Й.», выпушчаны ў 2006 годзе лэйблам «Lavina music».

У альбом увайшлі 12 кампазіцый і было знята 3 кліпы.

## Спіс песень 
# Виходьте з хати (4:25)
# Тебе це може вбити (4:43)
# Ремікс (2:41)
# Дике почуття (4:15)
# Комплекс (6:01)
# Лист додому (5:18)
# Дивно (3:08)
# 37 пісень (4:12)
# Зникаю (3:43)
# Вечері нема (3:43)
# Небо в твоїх очах (3:59)
# Те, що треба (3:34)

## Тебе це може вбити 
**Тебе це може вбити** (*Цябе гэта можа убіць*) — песня гурта «Скай», выдадзеная ў лютым 2006 года як сінгл. У 2005 годзе песня ўпершыню прагучала ў эфіры канала М1 і перадачы «Свежая кроў». Сінгл адразу атрымаў ратацыі на 25 радыестанцыях Украіны, а аднайменны відэакліп доўгі час займаў лідзіруючыя пазіцыі ў хіт-парадах украінскіх тэлеканалаў. Пазней кампазіцыя «Тебе це може вбити» ўвайшла ў альбом «Те, що треба».

### Відэакліп 
Відэа было знята ў 2005 годзе і прадстаўлена у пачатку 2006. У пачатку відэа паказана дзяўчыну, што быццам-то заснула ў ваннай. Пасля гэтага яё падымае вакаліст гурта Алег Сабчук і пакідае яё на ложку ў пакоі. Пад час прыпеву паказана удзельнікаў групы, якія граюць у гэтым пакоі. У канцы відэа Алег Сабчук выпадае з акна дома, і пасля гэтага ўсе падзеі на відэа пачынаюць адбывацца ззаду-наперад.

## Ремікс 
**Ремікс** (таксама *Remix*) — песня гурта СКАЙ, якая была выдадзена ў 2006 годзе. Песня ўваходзіць у альбом «Тое, што трэба».

### Відэакліп 
У 2006 годзе быў зняты відэакліп. Гэта быў другі кліп гурта пасля «Тебе це може вбити». На відэа паказана група «СКАЙ», што грае на інструментах сярод хмарачосаў (выкарыстаная функцыя chromakey). У канцы відэа удзельнікі групы руйнуюць усе хмарачосы, скачучы на іх зверху і разбіваючы гітары. у 2006 годзе відэа патрапіла ў эфір тэлеканала М1.

## Спасылкі 
* Тэксты песень на партале НАШЕ
* Альбом на Itunes

Катэгорыя:Альбомы 2006 года
Катэгорыя:Дэбютныя альбомы
Нарды

**Нарды** — настольная гульня, разлічаная на двух ігракоў.

Гульня праходзіць на спецыяльнай дошцы, падзеленай на дзве паловы. Мэты гульні — кідаючы кубік і перамяшчаючы шашкі ў адпаведнасці з ачкамі, якія выпалі, прайсці поўнае кола па дошцы, зайсці імі ў сваю хату і выкінуць іх за дошку раней, чым гэта зробіць супраціўнік.

## Гл. таксама 
* Кароткія нарды
* Крыжыкі-нулікі

## Спасылкі 
* Нарды // «Энциклопедический фонд России» 
* 

Катэгорыя:Гоначныя гульні
Deep Blue

.]]
**Deep Blue** (літаральна *цёмна-сіні*) — шахматны суперкамп’ютар, распрацаваны IBM, які 11 мая 1997 года перамог чэмпіёна свету Гары Каспарава ў 6-партыйным матчы (дзве перамогі супраць адной паразы, тры нічыі). Каспараў абвінаваціў IBM у махлярстве і патрабаваў перагуляць матч, але IBM адмовіла Каспараву і дэмантавала суперкамп’ютар. У першым матчы, які прайшоў у 1996 годзе, Каспараў перамог папярэднюю версію Deep Blue.

## Распрацоўка 
Праект шахматнага суперкамп’ютара быў пачаты пад назвай ChipTest ва Універсітэце Карнегі — Мелан, спадкаемцам якога стаў камп’ютар Deep Thought. Пасля атрымання ступені ва ўніверсітэце стваральнік ChipTest  і ўдзельнікі праекту Deep Thought Томас Анантараман і Мюрэй Кэмпбел перайшлі ў IBM Research, каб працягнуць працу над стварэннем шахматнага кампутура, які б мог перамагчы чэмпіёна свету. Сю і Кэмпбел далучыліся да IBM восенню 1989 года, Анантараман далучыўся пазней. Пазней ён канчаткова пакінуў працоўную групу, яго месца для распрацоўкі праграмнага складніка заняў Артур Джозеф Хоўн (.

Пасля матчу Каспарава з Deep Thought у 1989 годзе IBM зладзіла конкурс на найлешую назву новага камп’ютара — камп’ютар быў названы *Deep Blue*, што ёсць спасылкай на мянушку IBM — *Big Blue*. Пасля сканчэння працы над паменшанай версіяй Deep Blue, Deep Blue Jr. (*Deep Blue малодшы*), з якой згуляў гросмайстар Джоэл Бенджамін, Сю і Кэмпбел вырашылі наняць апошняга для распрацоўкі дэбютнай кнігі для суперкамп’ютара.

У 1995 годзе прататып Deep Blue (названы Deep Thought II з маркетынгавых прычын) браў удзел у 8-м чэмпіянаце свету па камп’ютарных шахматах. Deep Blue згуляў з праграмай Wchess, прызначанай для персанальных камп’ютараў, унічыю. У 5-м раўндзе Deep Blue, гуляючы белымі, прайграў камп’ютарнай праграме Fritz 3 у 39 хадоў, пры гэтым Fritz працаваў на звычайным камп’ютары з працэсарам Intel Pentium 90 МГц. У выніку прататып Deep Blue атрымаў другое месца разам з праграмай *Junior* (Junior таксама быў праграмай для персанальных камп’ютараў).

## Гл. таксама 
* Deep Blue супраць Гары Каспарава
* Штучны інтэлект

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Матч Каспараў — Deep Blue на сайце IBM  — запісы партый, стэнаграмы каментарыяў, log-выявы Deep Blue
* Фрэдэрык Фрыдэль на матчы Каспараў — Deep Blue  — рэпартаж камп’ютарнага кансультанта Каспарава
* Стэнаграма каментарыяў і прэс-канферэнцыі  — стэнаграма прэс-канферэнцыі якая адбылася па заканчэнні заключнай партыі матчу 1997 года
* Старонка Deep Blue у энцыклапедыі камп’ютарных шахмат 

Катэгорыя:Шахматныя праграмы
Катэгорыя:Гульнявы штучны інтэлект
Логіка выказванняў

**Злічэ́нне выка́званняў** ці **логіка выказванняў** — асобны выпадак злічэння, класы сімвалаў алфавіту якога могуць быць падзелены на класы: прапазіцыянальных сімвалаў, сімвалаў лагічных звязак і клас, які мае сімвалы круглых дужак. Формулы ці тэксты фармальнай мовы (злічэння) логікі выказванняў падзяляюцца на *простыя* і *складаныя*. Кожны прапазіцыянальны сімвал разглядаецца як простая формула. Індуктыўна, з дапамогай сімвалаў класаў лагічных звязак, круглых дужак і ўжо пабудаваных формул можна будаваць новыя складаныя формулы.

Мноства аксіём логікі выказванняў можа быць бясконцым, як у выпадку фармалізацыі па Гілберту, так — і пустым. У апошнім выпадку патрабуецца больш правілаў вываду — для магчымасці вываду для кожнай лагічнай звязкі формул, якія не ўтрымліваюць — выпадак фармалізацыі па Генцэну.
Юдзіт Полгар

**Ю́дзіт По́лгар** (Polgár Judit; , ) — венгерская шахматыстка, гросмайстр (1991).

## Біяграфія 
Юдзіт Полгар нарадзілася ў яўрэйскай сям’і ў Будапешце. Усе трое дзяцей у сям’і — сёстры Жужа, Сафія і Юдзіт — атрымалі хатнюю адукацыю. Адукацыяй дзяцей займалася іх маці Клара Полгар (народжаная Альтберг нар. 1946) — настаўніца з вёскі Вілок (цяпер Закарпацкая вобласць Украіны), якая скончыла ўніверсітэт ва Ужгарадзе Бацькі пазнаёміліся па перапісцы і сустрэліся ў 1965 годзе ў Будапешце, дзе Клара Альтбергер гасцявала ў дзядзі. Пачынаючы з ранняга дзяцінства дзяцей навучаў шахматам бацька — псіхолаг і педагог Ласла Полгар. Старэйшыя сёстры таксама сталі моцнымі шахматысткамі, Жужа Полгар — міжнародны майстар у ЗША, а Сафія Полгар (Касашвілі) Міжнародны майстр у Ізраіле. Але найбольшых поспехаў дасягнула малодшая сястра — Юдзіт Полгар.

Званне гросмайстра Полгар атрымала ва ўзросце 15 гадоў, чатырох месяцаў і 28 дзён. Юдзіт Полгар стала самым юным гросмайстрам, пераўзышоўшы дасягненне Роберта Фішэра на адзін месяц.

З самага пачатку сваёй шахматнай кар’еры Юдзіт Полгар, у адрозненні ад сваіх старэйшых сясцёр, гуляла амаль выключна ў мужчынскіх турнірах. У гэтым яна стала паслядоўніцай Веры Менчык. Але да Юдзіт Полгар нікому з жанчын не ўдавалася дасягнуць такога прагрэса ў гульні супраць мужчын. З пачатку дзевяностых гадоў яна на роўных змагаецца з вядучымі гросмайстрамі света.

Юдзіт Полгар — чэмпіён Венгрыі 1991 года, перамагал на турнірах у Гасцінгсе (1992), у Мадрыдзе (1994), на Хааговен турніры (1998, 2001, і 2003) і Джакарце. Падчас турніра ў Вэйк-ан-Зэе 2003 года Юдзіт Полгар заняла другое месца (8 з 13 балаў), прапусціў наперад толькі Вішванатана Ананда.

Юдзіт Полгар выйгравала ў хуткія шахматы ў Анатоля Карпава (у 1993 годзе) і Гары Каспарава ў 2002 годзе.

Гросмайстр Аляксей Шыраў, які шмат разоў гуляў з Юдзіт Полгар, сказаў аб ёй: «Яна — забойца, і адчувае мат ужо за дваццаць хадоў».

На красавік 2011 года Юдзіт Полгар мела 51-е месца ў рэйтынге ФІДЭ.

У чэрвені і кастрычніку 2005 года мела свой максімальны рэйтынг 2735, абодва разы займаючы восьмае месца ў свеце сярод мужчынаў. Гэта найвышэйшы шахматны рэйтынг сярод жанчын, а Юдзіт Полга стала адзінай шахматысткай, якая дасягнула суперграсмайстарскага рэйтынга.

Юдзіт замужам, у яе двое дзяцей.

Юдзіт з дзяцінства была дзвюхмоўнай. Акрамя венгерскай мовы, яна размаўляла з бацькамі і сёстрамі на эсперанта

## Сёстры 
* Сафія Полгар
* Сьюзан Полгар

## Кнігі 
* How I Beat Fischer’s rekord, 2012, 384 c., ISBN 978-1-907982-19-4

## Спасылкі 
* Старонка Юдзіт Полгар
* 
* 
* Інтэрв’ю з Юдзіт Полгар

Катэгорыя:Шахматысткі Венгрыі
Катэгорыя:Шахматныя гросмайстры
Катэгорыя:Шахматныя гросмайстры сярод жанчын
Катэгорыя:Удзельнікі шахматных алімпіяд
Катэгорыя:Эсперантысты
Катэгорыя:Чэмпіёны Венгрыі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Будапешта
Катэгорыя:Спартсмены паводле алфавіта
Раўкета (рака)

**Раўке́та, Раўкота** () — рака ў Ігналінскім раёне Літвы і Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Дзісна.

Даўжыня ракі 16 км, з іх 9 км у Браслаўскім раёне. Плошча вадазбору 87 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,1 м/км. Бярэ пачатак у возеры Раўкета на тэрыторыі Літвы. Упадае ў Дзісну за 600 м на паўднёвы захад ад вёскі Германоўшчына (Браслаўскі раён). Рэчышча Раўкеты ў ніжнім цячэнні каналізаванае. Рака прымае сцёк з меліярацыйных каналаў і ручаёў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Рэкі Літвы
Катэгорыя:Рэкі Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Дзісны
Камунітарызм

**Камунітарызм** (ад ) — ідэалогія канца XX стагоддзя, якая імкнецца да моцнай грамадзянскай супольнасці, асновай якой з'яўляюцца мясцовыя супольнасці і неўрадавыя грамадскія арганізацыі, а не асобныя людзі. Камунітарызм выступае за бясплатную адукацыю, праграму па павышэнні маральнасці і абарону навакольнага асяроддзя. Ён жорстка ўвязвае правы асобы і правы прадпрымальнікаў з сацыяльнай адказнасцю і дапускае іх абмежаванне ў тых выпадках, калі яны падаюцца грамадствам і рэалізуюцца за кошт дзяржавы.

## Гл. таксама 
* Легальны марксізм
* Карпаратывізм
* Субсідыярнасць
* Арганічная дэмакратыя

Катэгорыя:Палітычныя тэорыі
Катэгорыя:Паліталогія
Катэгорыя:Палітычная філасофія
Катэгорыя:Філасофскія кірункі і школы
Катэгорыя:Левая ідэя
Меркаванне

**Меркаванне** — выражаны ў вербальнай форме пункт гледжання, моцна звязаны з суб'ектыўнымі поглядамі аўтара, пэўнымі яго пачуццямі, верай і жаданнямі. Паняцце даволі часта выкарыстоўваецца ў дачыненні да беспадстаўнай або непацверджанай інфармацыі ў супрацьлегласць ведам і поглядам, заснаваных на фактах. У філасофіі меркаванне часта супрацьпастаўляецца рэчаіснасці.

Выказванне меркавання замест ацэнкі з'яўляецца адной з асноў асертыўных паводзін.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вера
Катэгорыя:Крытычнае мысленне
Катэгорыя:Эпістэмалогія
Нонсэнс

: *Гэты артыкул аб філасофскім і філалагічным тэрміне «нонсэнс». Аб біялагічным тэрміне гл. Нонсэнс, біялогія.*
**Нонсэнс** (,  — няма і  — сэнс) — выказванне (радзей — дзеянне), пазбаўленае сэнсу або самаадсутнасць сэнсу, бяссэнсіца. Разнавіднасць алагізму або лагічнай памылкі. Тэрмін «нонсэнс» вельмі блізкі па сэнсу да тэрміна абсурд (недарэчнасць, нязгоднасць).

Паколькі лагічна бессэнсоўныя выказванні (напрыклад, самасупярэчнасць або іншая лагічная памылка) робяць вызначаны эстэтычны эфект, нонсэнс выкарыстоўваецца ў мастацтве (напрыклад, ён з'яўляецца асновай рытарычнай фігуры аксюмарана). У англійскай літаратуры існуе цэлы мастацкі кірунак, які эксплуатуе гэта прыём — літаратура нонсэнсу. Да яе належалі Эдвард Лір і Льюіс Кэрал. Да твораў першага адносяць «Кнігу нонсэнсу» (1846), якая ўтрымлівае лімерыкі.

У сучаснай філасофіі (у постмадэрнісцкім яе варыянце) тэрмін пераасэнсоўваецца: нонсэнс з'яўляецца поўнай адсутнасцю назаўжды зададзенага сэнсу. Менавіта таму ён з'яўляецца ўмовай магчымасці сэмантычнага руху як такога (гэта значыць стварэнні сэнсу).

## Гл. таксама 
* Генератар тэксту

## Літаратура 
* Дж. Колоннезе. Нонсенс как форма комизма  // Логический анализ языка. Языковые механизмы комизма. М.: Изд-во «Индрик», 2007, с. 254—262.

Катэгорыя:Літаратурныя прыёмы
Катэгорыя:Семантыка
Катэгорыя:Логіка
Катэгорыя:Філасофская тэрміналогія
Катэгорыя:Літаратура Англіі
Катэгорыя:Постмадэрнізм
Катэгорыя:Абсурдызм
СКАЙ

**«СКАЙ»** — украінскі музычны калектыў. Група заснавана у 2001 годзе ў Цярнопалі. Калектыў выпусціў тры студыйных альбома, пабываў у гастрольным турнэ па гарадах Украіны, Расіі, Беларусі. С. К.А. Й. прыняў удзел у такіх фестывалях як Жамчужыны сезону, Таврийские ігры, Червона рута (трэцяя прэмія ў галіне рок-музыкі). У 2008 годзе С. К.А. Й. правеў ўсеўкраінскі тур разам з гуртом MLLM. Група ўваходзіць до самых папулярных рок-груп ва ўкраінскім шоу-бізнэсе.

Да асноўных песень групы адносяцца: «Цябе гэта можа забіць», «Падары святло», «Каханне», «Бест сябар» і інші, выдадзеныя з 2006 па 2013 гады.

* 2006 года выйшаў дэбютны альбом «Те, що треба», стаў адным з лепшых поп-рок альбомаў Украіны.
* у 2007 годзе выйшаў альбом «Планета С. К. А. Й.» з сінглам «Подаруй світло».
* у 2010 годзе выдадзены альбом пад назвай «Знак оклику», які сумяшчае альтэрнатыўны рок і рысы панк-музыкі.

## Дыскаграфія 
### Студыйныя альбомы 
* 2006 — «Те, що треба»
* 2007 — «Планета С. К. А. Й.»
* 2010 — «!»
* 2014 — «Край неба»

### Кампіляцыі 
* 2011 — «10» (юбілейны альбом)

### Сінглы 
* 2008 — «Подаруй світло»
* 2010 — «Без міри»
* 2011 — «Струна»
* 2012 — «Небезпечна»

### Кліпы 
## Склад 
* Сабчук Алег&nbsp;— вакал, гітара.
* Грышчук Аляксандр&nbsp;— гітара, бэк-вакал.
* Кибелев Евгений&nbsp;— ударныя.
* Друкер Аляксандр &nbsp;— бас.
* Мозыль Юры&nbsp;— клавішныя.

## Амерыкана-канадскі тур (2016) 
Лістапад-снежань 2016 года — група ў рамках міжнароднага юбілейнага тура наведала 10 гарадоў ЗША і Канады з канцэртнай праграмай «Скай - Новая жыццё 15». Першымі пачуць песні з альбома "Новае жыццё" мелі магчымасць у Таронта.
На наступны дзень было праведзена выступу ў ЗША ў Чыкага, затым у Вашынгтоне, дзе артысты сыгралі дабрачынны выступ. Атрыманыя сродкі былі аддадзены на дапамогу байцу Антытэрарыстычнай аперацыі — Анатолю Гарбенку. Квіткі на канцэрт у Нью-Ёрку былі цалкам раскупленыя. Наступным дабрачынным мерапрыемствам стала выступленне ў Дэтройце, дзе група збірала грошы для дапамогі Аляксандру Дарморос, які страціў зрок і нагу ў АТА. Было сабрана 2119 $ на пражыванне і лячэнне байца.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт групы.
* Група С.К.А.Й. прэзентавала «Планета С.К.А.Й.» 
* СКАЙ у музычнай энцыклапедыі 

Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2001 годзе
Катэгорыя:Рок-гурты Украіны
Тэізм

thumb|400 px|Дзяржавы з афіцыйнымі рэлігіямі

**Тэі́зм** ( — Бог) — у шырокім значэнні — вера ў Бога ці багоў; у вузкім разуменні — рэлігійна-філасофскі светапогляд, які сцвярджае, што свет быў створаны Богам, і што тварэц працягвае сваю дзейнасць у свеце, які стварыў. Упершыню тэрмін «тэізм» ужыў Ральф Кедварт (1617–1688) у сваёй працы «Ісцінная інтэлектуальная сістэма ўніверсуму». Да тэізму традыцыйна адносяць такія веравучэнні, як хрысціянства, іўдаізм і іслам.

## Тэізм і рэлігіі 
Традыцыйнае хрысціянства пераважна манатэістычнае. Яно вучыць, што «Бог з намі» (як перакладаецца яўрэйскае імя Імануіл). Бог у асобе Ісуса Хрыста прыйшоў у свет і пасля свайго ўшэсця ў асобе Святога Духу пачаў жыць сярод людзей.

Не ўсе рэлігіі з'яўляюцца тэістычнымі. Рэлігіі, як даасізм, пастулаты якіх не зыходзяць з існавання бога ці багоў, не з'яўляюцца тэістычнымі. Прыкладамі таксама могуць стаць будызм і таксама некаторыя формы індуізму.

Большасць тэістаў вераць, што Бог з'яўляецца ўсёведным і ўсюдыісным, хаця гэтая вера параджае пытанні пра Бога, як адказнасць за зло і пакуты і інш. Некаторыя тэісты мяркуюць, што Бог усведамляе, што яго ўсемагутнасць абмежаваная.

## Віды тэізму 
Існуюць розныя напрамкі тэізму: 
* Монатэізм: адзінабожжа, вера ў аднаго Бога,
* Політэізм: шматбожжа, вера ў шмат багоў, якія, у асноўным, усведамляюцца ў якасці ўнутрана-светавых сіл,
* Генатэізм і маналатрыя: шматбожжа, вера ў шмат багоў, але пакланенне толькі аднаму з іх.

## Гл. таксама 
* Рэлігія
* Атэізм

## Літаратура 
* *Ср. Schaden*, «Über den Gegenzatz des theistischen und pantheistischen Standpunkts» (Эрланген, 1848);
Палітычная свабода

**Палітычная свабода** — адсутнасць умяшальніцтва дзяржавы ў справы асобы сродкамі прымусу ці гвалту. Члены свабоднага грамадства маюць поўны кантроль над іх публічным і асабістым жыццём. у дадзеным выпадку, «свабода» адносіцца выключна да адносін аднаго чалавека да іншага, і да толькі да гвалту, што здзяйсняецца адным чалавекам супраць іншага. Супрацьлегласць свабодзе — таталітарная дзяржава ці дыктатура, якая абмяжоўвае палітычную свабоду для рэгулявання амаль кожнага аспекту чалавечага жыцця.

Канцэпцыя палітычнай свабоды знаходзіцца ў шчыльнай узаемасувязі з канцэпцыяй грамадскіх правоў і індывідуальных свабод. Большасць дэмакратычных грамадстваў адрозніваюцца наяўнасцю свабод, якія гарантуюцца дзяржавай. Гэтыя свабоды ўключаюць:

* Свабоду слова
* Свабоду саюзаў
* Свабоду сумлення
* Свабоду сходаў
* Свабоду друку
* Свабоду перасоўвання
* Свабоду думкі

У больш радыкальных інтэрпрэтацыях (звычайна скрайне левых ці скрайне правых) прысутнічаюць такія «свабоды», як «сексуальная свабода», ці «свабода насіць зброю».

У той час, як і левыя, і правыя вызначаюць права на свабоду як асноўнае з чалавечых правоў, яны радыкальна падзяляюцца ў вызначэнні сутнасці гэтага права. Для правых, свабода існуе ў першую чаргу ў негатыўным сэнсе (свабода ад), у той жа час як для левых, свабода ў першую чаргу вызначаецца ў пазітыўных тэрмінах (свабода для). Таму, скажам, можна часцяком пачуць пра «свабоду адукацыі», пад чым разумеецца права на бясплатную адукацыю. Левы кірунак, такім чынам, блытае «свабоду» і «гарантаваныя сацыяльныя паслугі».

Ліберальны кірунак думкі перасцярагае, што такое вызначэнне свабоды ёсць на самой справе нішто іншае, як легітымізацыя прымусу над чалавекам «у інтарэсах грамадства» і таму сцвярджае, што свабода можа быць вызначана толькі ў «негатыўных» тэрмінах (свабода «ад»).

Ліберальны кірунак крытыкуецца кансерватарамі, якія лічаць, што чыста негатывісцкае вызначэнне свабоды вядзе да анархіі і маральнага заняпаду.

## Гл. таксама 
* Свабода
* Права
* Правы і свабоды чалавека і грамадзяніна

## Спасылкі 
* Асновы міжнароднага права  
* Афіцыйны сайт ААН 
* Раздзел міжнароднага права на сайце ААН 
* Афіцыйны сайт Міжнароднага суда ААН 

Катэгорыя:Лібералізм
Катэгорыя:Правы чалавека
Ітсізм

**Ітсі́зм** (, ад  — штосьці, што-небудзь, абы-што) — тэрмін, які апісвае веру ў метафізічную сілу. Выраз вынайдзены для пазначэння формы рэлігійнага лібералізму для класіфікацыі веры, калі чалавек, з аднаго боку, падазрае, што хтосьці ці штосьці звышнатуральнае дзесьці ёсць, але, з іншага боку, не прымае і не падтрымлівае ўсталяваную сістэму вераванняў, дактрын, догм і існуючых тлумачэнняў прыроды Бога якой бы то ні было рэлігіі.

## Вызначэнні 
thumb|злева|200px|«…Магчыма, ёсць штосьці нашмат большае, чым тое, што мы можам ведаць».
Магчыма, што першае ўзгадаванне гэтага слова было ў нідэрландскім «Сацыяльна-культурнай справаздачы» 1996 года, (). У лістападаўскім выданні перыядычнага часопіса філасофіі «Filosofie Magazine» таго ж года ў артыкуле «Вось, ідуць Ітсеры», паведамлялася: «Усё менш людзей праяўляюць цікавасць да царквы. Колькасць вернікаў у „невядомую, вышэйшую сілу“ павялічваецца; пачынаючы з 1991 года, з 2 % да 22 % (паводле дадзеных „Сацыяльна-культурнай справаздачы“ за 1996 рок). Гэта нацыянальная эпідэмія. Тыповы адказ ітсіста на пытанне: „Ці верыце вы ў агульнапрынятага хрысціянскага Бога?“ будзе: „Не, але штосьці мусіць быць…“». Апытанне грамадскай думкі, што праводзілася галандскай штодзённай газетай «Trouw» у кастрычніку 2004 года, паказала, што каля 40 % яе чытачоў адчуваюць сябе менавіта «ітсістамі».

Выраз стаў вядомым у Нідэрландах пасля таго, як палітычны аглядальнік Рональд Пластарк (; у цяперашні час міністр адукацыі, культуры і навукі Нідэрландаў) выкарыстаў яго як асноўную тэму тэлевізійнай праграмы «Buitenhof». Але, мусіць, слова існавала і да гэтай праграмы.

У адрозненні ад традыцыйных агностыкаў, якія разглядаюць рэчы больш скептычна, «не веруючы ў тое, што невядома», ітсісты лічаць, што, «магчыма, ёсць штосьці нашмат большае, чым тое, што мы можам ведаць». Бог у гэтай форме рэлігійнага лібералізму можа ўяўляцца альбо як нейкая істота, якая існуе па-за светам (падобны пункт гледжання выказваецца і ў іўдаізму, хрысціянстве і ісламе), або як калектыўная духоўная сіла, што існуе ў межах свету (падобна будыйскаму «уяўленню пра свет»).

У кастрычніку 2005 года слова «ітсізм» было далучана да чатырнаццатага выпуску слоўніка «ван Дале» (). У англійскую мову гэты тэрмін трапіў у якасці запазычання з галандскай.

## Гл. таксама 
* Рэлігія
* Атэізм
* Тэізм
* Ерась

## Спасылкі 
* Сайт  
* «Buitenhof» 
* «Trouw» 

Катэгорыя:Рэлігіі
Катэгорыя:Багаслоўе
Катэгорыя:Хрысціянства
Англійскі ражок

**Англійскі ражок** — драўляны духавы музычны інструмент, уяўлялы сабой альтовы габой. Найменне «англійскі» атрымаў выпадкова з-за памылковага ўжывання французскага слова anglais («англійскі») замест правільнага angle («выгнуты вуглом» — па форме паляўнічага габоя, ад якога і адбыўся англійскі ражок).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Драўляныя духавыя музычныя інструменты
Катэгорыя:Язычковыя духавыя музычныя інструменты
Катэгорыя:Габой
Бубен

**Бу́бен**, лакальная назва *ручны барабан* — ударны музычны інструмент класа мембранафонаў нявызначанай вышыні гучання.

Драўляны (часам металічны) абруч («бячайка», «рэшата»); абцягнуты з аднаго боку скурай (сабакі, цяляці, казляняці) — мембранай; у падоўжныя проразі абруча ўстаўлены штыфты з парамі рухомых круглых бляшак («талерачак», «ляскотак»); да пэўных відаў бубнаў пад скурай-мембранай накрыж падвязаны бразготкі (званочкі, шархуны). Гук узнікае пры патрэсванні бубна, ударах па мембране пальцамі, далонню, кулаком або драўлянай калатушкай, вібрыруючым трэнні вялікімі пальцам па скуры. Гучанне бубна вызначаецца разнастайнасцю гукавых, тэмбравых і дынамічных адценняў.

## Гісторыя 
Адзін з першых музычных інструментаў старажытнага чалавека, які ўяўляў выдзеўбанае паглыбленне ў кавалку дрэва, абцягнутае скурай, што ўтварала мембрану. На старажытных помніках Украіны і Польшчы археолагі знаходзяць гліняныя бубны, якія маглі быць у тагачасных жыхароў Беларусі. Гліняныя бубны на тэрыторыі Польшчы мелі форму своеасаблівага келіха без дна з тоўстай ножкай. Памеры іх невялікія — да 20 см вышынёй. Звычайна на верхняй, большай частцы інстумента меліся налепленыя гліняныя гузы або вушкі, да якіх прывязвалася туга нацягнутая скураная мембрана. Назва бубен сустракаецца ў гістарычных дакументах XI ст. ў сувязі з ваеннымі падзеямі ці выступленнямі скамарохаў, але дакладна невядома, які менавіта інструмент (уласна бубен, барабан або літаўры) яна абазначала. Сведчаннем таго, што бубен быў вядомы на Беларусі ў 15 ст., даследчыкі лічаць выяву скамароха з бубнам на фрэсцы касцёла Святой Тройцы ў Любліне работы «рускіх майстроў» (майстроў з Вялікага княства Літоўскага). У сучасным сялянскім побыце выкарыстоўваецца як ансамблевы рытмічна-каларыстычны інструмент пры выкананні танцаў і вясельных маршаў. Пашыраны на ўсёй тэрыторыі Беларусі.

Бубен, які ўжываўся ў паўднёва-еўрапейскай музыцы з часоў крыжовых паходаў і ў заходняй сімфанічнай і духавой музыцы з XIX ст., быў створаны на ўзор старажытнага ўдарнага інструмента, на якім на працягу тысячагоддзяў гралі на Блізкім Усходзе. Бубен падобнай канструкцыі, па якім б’юць калатушкай, выкарыстоўваецца ў якасці магічнай прылады сібірскіх і індзейскіх шаманаў.

## Літаратура 
* 
* 
* *Вертков К. А.* Бу́бен // Музыкальная энциклопедия : [в 6 т.] / Гл. ред. Ю. В. Келдыш. — М.: Советская энциклопедия: Советский композитор, 1973—1982. — (Энциклопедии. Словари. Справочники. Изд-во «Советская Энциклопедия», Изд-во «Советский композитор»). — Т. 1: А — Гонг. — 1973. — Стб. 591—592. — 1072 стб., илл. — 102 000 экз.
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ударныя музычныя інструменты
Катэгорыя:Шаманізм
Катэгорыя:Мембранафоны
Мінервіна

**Мінервіна** () — першая жонка імператара Канстанціна I Вялікага. Ён жаніўся з ёй у 303 годзе. Ад гэтага шлюбу быў толькі адзін сын — Крысп. Калі Канстанцін жадаў палепшыць адносіны з іншымі тэтрархамі, то ажаніўся з дачкой Максіміяна Фаўстай ў 307 годзе.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Жанчыны Старажытнага Рыма
Катэгорыя:жонкі рымскіх імператараў
Катэгорыя:Дынастыя Канстанціна
Кухонная соль

**Кухонная соль**, **сталовая соль**, **каменная соль** (хларыд натрыю, NaCl) — мінерал, харчовы прадукт. Бясколерны, празрысты, можа мець розныя адценні з-за прымесяў. У здробненым выглядзе ўяўляе сабой дробныя крышталі белага колеру.

## Здабыча 
Утвараецца пераважна асадкавым шляхам: крышталізуецца з марской вады ў лагунах і рэліктавых азёрах, якія перасыхаюць. Карысны выкапень. Радовішчы: у асадкавых горных пародах, самасадная соль сучасных азёр, саляныя крыніцы.

Найбольшыя радовішчы каменнай солі маюць Украіна, Расія, ЗША, Германія. На Беларусі прамысловыя паклады каменнай солі вядомы на Прыпяцкім прагіне. Распрацоўваецца Мазырскае радовішча ў Гомельскай вобласці. Са здабытай сыравіны вырабляюць кухонную соль у Мазыры.

## Выкарыстанне 
Каменная соль выкарыстоўваецца ў харчовай, тэкстыльнай, фармацэўтычнай, хімічнай прамысловасці, халадзільнай справе, вытворчасці пластмас і інш.

Соль жыццёва неабходная для чалавека: удзельнічае ў падтрыманні водна-салявога балансу ў арганізме, натрый-каліевага іоннага абмену, з’яўляецца асноўным механізмам транспартацыі ў клетку пажыўных рэчываў і вываду прадуктаў жыццядзейнасці. Недахоп натрыю (аднаго з кампанентаў хімічнай формулы солі) вядзе да абязводжання арганізму і ўтварэння маршчын, іон хлору з’яўляецца асноўным матэрыялам для выпрацоўкі важнага кампанента страўнікавага соку — салянай кіслаты. Сутачная норма ўжывання солі — 5—6 г. Пры яе ўжыванні ў большай колькасці ўзрастае рызыка гіпертаніі, цяжкіх захворванняў нырак, сардэчна-сасудзістай сістэмы.

У харчаванні сярэдняе дзённае спажыванне солі без шкоды здароўю складае 2 грамы. Ёдаваную соль лепей ужываць у салатах, бо пры тэрмічнай апрацоўцы з яе выпарваецца ёд, які з’яўляецца адным са значных элементаў для нармальнага росту і развіцця чалавека. Яшчэ больш за кухонную карысная марская соль, якая ўтрымлівае ў сваім складзе прымесі (каля 5 %) іншых мінералаў: магнію, кальцыю, калію і да т. п.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Вольга Кулінковіч*. Соль у меру — добра // «Звязда» № 7 (26871) 14 студзеня 2011

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прыправы
Катэгорыя:Солі
Сафія Полгар

**Са́фія По́лгар** (Polgár Zsófia; , , Венгрыя) — венгерская шахматыстка, гросмайстар сярод жанчын (1989), міжнародны майстар сярод мужчын (1990).

Чэмпіянат свету сярод хлопчыкаў да 14 гадоў: Пуэрта-Рыка (1986) — 2-3-е; чэмпіянат свету сярод кадэтаў: Рыа-Гальегас (1986) — 6-11-е месцы.
Удзельніца шэрагу буйных міжнародных міжнародных спаборніцтваў, у тым ліку шахматнага фестываля ў Нью-Ёрку (1985) — 2-3-е, міжнароднага турніра ў Сан-Бернардзіна (1987) — 12-21-е месцы (71 удзельнік).

7 лютага 1999 уступіла ў шлюб з ізраільскім гросмайстарам Ёнай Касашвілі і пераехала ў Ізраіль. Потым яна з мужам пераехала ў Таронта. Мае 2 дзяцей.

Акрамя венгерскай мовы, з дзяцінства размаўляе на мове эсперанта.

## Сёстры 
* Юдзіт Полгар
* Сьюзан Полгар

## Спасылкі 
* 
* 
* Асабістая картка Сафіі Полгар на сайце 365chess.com
* Асабістая картка Сафіі Полгар на сайце Olimpbase.org

Катэгорыя:Шахматысткі Венгрыі
Катэгорыя:Шахматныя гросмайстры сярод жанчын
Катэгорыя:Спартсмены паводле алфавіта
Рызоіды

''**r** — рызоіды]]
**Рызоіды** (ад  — корань і  — выгляд) — ніткападобныя ўтварэнні ў імхоў, лішайнікаў, некаторых водарасцей і грыбоў, з дапамогай якіх яны мацуюцца да субстрату, паглынаюць з яго ваду і пажыўныя рэчывы.

Рызоіды па знешнім выглядзе нагадваюць каранёвыя валаскі і складаюцца з адной або двух клетак. У маршанцыевых імхоў рызоіды складаюцца з мёртвых клетак, па якіх вада паднімаецца як па кноце.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Анатомія раслін
Катэгорыя:Марфалогія грыбоў
Катэгорыя:Корань
Паліндром

[thumb|206 px|[Магічны квадрат з фразай SATOR AREPO TENET OPERA ROTAS (), чытаецца ва ўсіх кірунках]]
**Паліндро́м** — слова, выраз, лік ці нейкая іншая паслядоўнасць элементаў, якая супадае з сваім люстэркавым адлюстраваннем, чытаецца аднолькава і злева направа і справа налева. Пры гэтым прагалы і знакі пунктуацыі звычайна не зважаюць.

Слова *паліндром* паходзіць ад грэчаскага *palin* (παλιν) — «назад» і *dromos* (δρóμος) — «шлях, кірунак». Паліндромы вядомыя з даўніх часоў. Старажытныя грэкі на фантанах змяшчалі надпіс «Νίψον ανομήματα μη μόναν όψιν» (*мыйце свае грахі так сама як і твар*). Ад грэкаў паліндромы перайшлі да рымлян. Найвядомы лацінскі паліндром «Sator Arepo Tenet Opera Rotas» (магчымы пераклад: *Сейбіт Арэпа ў працы трымае колы*) можна размясціць у квадрат, і ён чытаецца як па радках, так і па слупках:

## Прыклады паліндромаў 
* англійская: *Race fast, safe car* (гані хуткі, бяспечны аўтамабіль)
* беларуская: Імёны: *Піліп*, *Натан*, *Ала*, *Патап*. Словы: *казак*, *тут*.
* іўрыт: ילד כותב בתוך דלי (хлопчык піша ўнутры вядра)
* італьянская: *Autore, ero tua* (аўтар, я твой)
* кітайская: 我愛媽媽,媽媽愛我 (я люблю маці, маці любіць мяне)
* лацінская: *Ave, Eva!* (радуйся, Ева)
: *Sum summus mus* (я — наймацнейшы мыш)
* маратхі: नवजीवन (новае жыццё)
* нямецкая: *Reit nie tot ein Tier* (ніколі не заганяй жывёлу да смерці)
* польская: *Kobyła ma mały bok* (кабыла мае малы бок)
* руская: *Кит на море — романтик* (кіт на моры — рамантык)
* эсперанта: *Ora trovo: vortaro!* (залатая знаходка: слоўнік!)

На паліндрамічны дзень — 20 лютага 2002 года (20022002), Петэр Норвіг стварыў камп’ютарную праграму, якая згенеравала найдаўжэйшы паліндром на англійскай мове, складзены з 17&nbsp;259 слоў.

У сучаснай паэзіі вылучаюць верш-паліндром і верш-паліндрамон. Верш-паліндром складаецца з паліндромных радкоў. Верш-паліндрамон — адзіны паліндром ад пачатку да канца.

## Спасылкі 
* *Віктар Жыбуль*. «Гісторыя і тэорыя паліндрому»: лекцыя 1 , лекцыя 2 

Катэгорыя:Літаратурныя формы
Катэгорыя:Славесныя гульні