open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
282

**282** — невысакосны год, пачаўся ў нядзелю. 282 год нашай эры, 282 год 1 тысячагоддзя, 82 год III стагоддзя, 2 год 9-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 3 год 280-х гадоў.

## Падзеі 
* Проб рушыў супраць персаў. Калі прыбыў у Сірмій (Ілірыя), ён даручыў воінам асушэнне балот. Абураныя воіны забілі яго.
*Марк Аўрэлій Кар стаў рымскім імператарам.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Проб, рымскі імператар
283

**283** — невысакосны год, пачаўся ў панядзелак. 283 год нашай эры, 283 год 1 тысячагоддзя, 83 год III стагоддзя, 3 год 9-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 4 год 280-х гадоў.

## Падзеі 
* Марк Аўрэлій Кар здзейсніў паспяховы паход супраць Сасанідаў. Цар Бахрам II не змог адбіць ворага, і яго сталіца Ктэсіфон была захоплена.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Марк Аўрэлій Кар, рымскі імператар
* 7 снежня: Еўтыхій, Папа Рымскі
284

**284** — высакосны год, пачаўся ў аўторак. 284 год нашай эры, 284 год 1 тысячагоддзя, 84 год III стагоддзя, 4 год 9-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 5 год 280-х гадоў.

## Падзеі 
*

* У Эмесе імператар Нумерыян захварэў. Ён перанёс запаленне вачэй і мусіў ісці назад у Рым.
*20 лістапада: Праз некалькі дней пасля смерці Нумерыяна, Дыяклетыян быў абвешчаны імператарам.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Нігрыніян
* Нумерыян, рымскі імператар
285

**285** — невысакосны год, пачаўся ў чацвер. 285 год нашай эры, 285 год 1 тысячагоддзя, 85 год III стагоддзя, 5 год 9-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 6 год 280-х гадоў.

## Падзеі 
* Канфуцыянства прынесена ў Японію
*Дыяклетыян становіцца рымскім імператарам.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Марк Аўрэлій Карын, рымскі імператар
* Ду Юй, военачальнік Цао Вэй
* 285/286: Марк Аўрэлій Юліян, рымскі імператар-узурпатар
286

**286** — невысакосны год, пачаўся ў пятніцу. 286 год нашай эры, 286 год 1 тысячагоддзя, 86 год III стагоддзя, 6 год 9-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 7 год 280-х гадоў.

## Падзеі 
*

* Дыяклетыян абвясціў свайго сябра Максіміяна аўгустам. Ён быў адказны за кіраванне заходняй часткай імперыі.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Эліян (узурпатар)
* Аманд (узурпатар)
287

**287** — невысакосны год, пачаўся ў суботу. 287 год нашай эры, 287 год 1 тысячагоддзя, 87 год III стагоддзя, 7 год 9-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 8 год 280-х гадоў.

## Падзеі 
* Флот Караузія захапіў Брытанію. Караузій абвясціў сябе імператарам
*Дыяклетыян і шах Бахрам II заключылі перамір'е, Трдат III прызнаны царом Арменіі.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Вікторык, Фусцыян і Генцыян,  хрысціянскія святыя, пакутнікі
288

**288** — высакосны год, пачаўся ў нядзелю. 288 год нашай эры, 288 год 1 тысячагоддзя, 88 год III стагоддзя, 8 год 9-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 9 год 280-х гадоў.

## Падзеі 
*

* Дыяклетыян пачынае паход супраць германцаў у Рэцыі.

## Нарадзіліся 
* Лі Бань, імператар дзяржавы Чэн

## Памерлі 
* Святы Себасцьян, рымскі легіянер, хрысціянскі святы, ушанаваны як мучанік
289

**289** — невысакосны год, пачаўся ў аўторак.289 год нашай эры, 289 год 1 тысячагоддзя, 89 год III стагоддзя, 9 год 9-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 10 год 280-х гадоў.

## Падзеі 
* Дыяклетыян атрымлівае некалькі перамог уздоўж Дуная.
* Максіміян паспрабаў вярнуць паўсталую Брытанію, але пацярпеў няўдачу. Яго флот загінуў у Ла-Маншы.

## Нарадзіліся 
* 289/290: Флавія Максіма Фауста — жонка Канстанціна I Вялікага ў 307—326 гадах, дачка рымскага імператара Максіміяна, маці Канстанціна II, Канстанцыя II і Канстанта.

## Памерлі
27 сакавіка

__NOTOC__
**27 сакавіка** — восемдзесят шосты (восемдзесят сёмы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 460: Свевы захапілі гальскі горад Луга. Кіраўнік горада быў забіты.
* 1513: Іспанскі даследчык Хуан Понсэ дэ Леон адкрыў Фларыду.
* 1871: У Эдынбургу згуляны першы міжнародны матч па рэгбі (паміж камандамі Англіі і Шатландыі).
* 1918: Рада БНР абвясціла, што бярэ на сябе ўсю паўнату ўлады ў Беларусі.
* 1941: Зрынуты прафашысцкі ўрад у Югаславіі.

## Нарадзіліся 
* 972: Роберт II Набожны, кароль Францыі
* 1401: Альбрэхт III Набожны, герцаг Баварыі (пам. 29.4.1460)
* 1845: Вільгельм Рэнтген, нямецкі фізік
* 1847: Ота Валах, нямецкі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі
* 1875: Альбер Марке, французскі мастак
* 1909: Бен Уэбстэр, амерыканскі джазавы музыкант
* 1923: Алесь Рылько, беларускі драматург
* 1924: Павал Урбан, беларускі гісторык, грамадскі дзеяч
* 1927: Мсціслаў Растраповіч, рускі савецкі музыкант і грамадскі дзеяч
* 1927: Аляксандра Юр'еўна Данілава, беларускі архітэктар
* 1941: Іван Гашпаровіч, дзяржаўны дзеяч Славакіі
* 1947: Алякcaндp Віктаpэнка, савецкі кacмaнаўт
* 1963: Квенцін Таранціна, амерыканскі рэжысёр, сцэнарыст, акцёр і прадзюсар
* 1969: Мэрая Кэры, амерыканская спявачка
* 1971: Дэвід Култхард, гоншчык Формулы-1

## Памерлі 
* 1378: Рыгор XI, Папа Рымскі
* 1482: Марыя Бургундская, герцагіня Бургундыі
* 1507: Войцех Табар, біскуп віленскі (нар. ~1453)
* 1625: Якаў I, кароль Англіі
* 1820: Герхард фон Кюгельген, нямецкі мастак
* 1864: Жан-Жак Ампер, французскі філолаг
* 1906: Эжэн Кар'ер, французскі мастак
* 1923: Джэймс Дзьюар, шатландскі фізік і хімік
* 1968: Юрый Гагарын, савецкі лётчык-касманаўт, першы чалавек, які здзейсніў арбітальны касмічны палёт (нар. 9.3.1934)
* 1972: Морыц Карнеліс Эшэр, нідэрландскі мастак
* 1979: Рыгор Крушына, беларускі паэт (нар. 1907)
* 2006: Станіслаў Лем, польскі пісьменнік-фантаст (нар. 12.9.1921)

## Святкуюць 
*  Сусветны дзень тэатра
 

327
28 кастрычніка

__NOTOC__

**28 кастрычніка** — трыста першы (трыста другі ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 306: Максенцый абвешчаны рымскім імператарам.
* 312: Адбылася бітва ля Мульвійскага моста, дзе сустрэліся арміі Канстанціна і Максенцыя. Канстанцін перамог, Максенцый патануў у Тыбры.
* 1523: У Кракаве выйшла з друку паэма Міколы Гусоўскага «Песня пра зубра».
* 1886: Адбылося афіцыйнае адкрыццё статуі Свабоды ў Нью-Ёрку.
* 1925: Створана Пінская каталіцкая дыяцэзія.
* 1939: У Беластоку пачаўся Сход народа Заходняй Беларусі, які прыняў рашэнне пра далучэнне заходнебеларускіх зямель да БССР (сконч. 30.10.1939).
* 1945: У Мінску закладзены парк Перамогі.
* 1995: Антоніу Гутэрыш узначаліў урад Партугаліі.
* 1999: Заснаваная Археаграфічная камісія Дзяржаўнага камітэта па архівах і справаводстве Рэспублікі Беларусь, з мэтай сістэматычнага збору і вывучэння архіўных дакументаў.

## Нарадзіліся 
]]
* 1017: Генрых III Чорны, імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі (пам. 5.10.1056)
* 1751: Дзмітрый Бартнянскі, рускі кампазітар (пам. 10.10.1825)
* 1793: Сіманас Даўкантас, літоўскі гісторык (пам. 6.12.1864)
* 1804: П'ер Франсуа Ферхюльст, бельгійскі матэматык (пам. 15.2.1849)
* 1884: Фларыян Ждановіч, тэатральны дзеяч, акцёр, рэжысёр, адзін з заснавальнікаў прафесійнага беларускага тэатра (пам. 20.10.1942)
* 1903: Іўлін Во, англійскі пісьменнік (пам. 10.4.1966)
* 1903: Антоніа Кальдэрара, італьянскі мастак
* 1904: Парфён Савіцкі, беларускі гісторык (пам. 11.8.1954)
* 1912: Рычард Дол, брытанскі фізіёлаг
* 1922: Міхась Даніленка, беларускі пісьменнік
* 1930: Раймунд Гірке, нямецкі мастак
* 1945: Пеэтэр Тульвістэ, эстонскі псіхолаг
* 1946: Віктар Ігнатавіч Клімчук, беларускі тэатральны рэжысёр
* 1955: Біл Гейтс, заснавальнік камп’ютарнай кампаніі Microsoft
* 1956: Махмуд Ахмадзінежад, іранскі палітычны і дзяржаўны дзеяч
* 1967: Джулія Робертс, амерыканская актрыса

## Памерлі 
]]
* 312: Максенцый, рымскі імператар
* 1412: Маргарыта I Дацкая, каралева Даніі
* 1704: Джон Лок, брытанскі педагог і філосаф (нар. 29.8.1632)
* 1740: Ганна Іванаўна, імператрыца расійская
* 1856: Іаган Петэр Крафт, нямецкі і аўстрыйскі мастак
* 1939: Эліс Брэйдзі, амерыканская актрыса
* 1987: Андрэ Масон, французскі жывапісец
* 1993: Юрый Лотман, савецкі літаразнавец
* 2002: Леанід Давідзенка, беларускі скульптар, педагог (нар. 9.5.1941)
* 2013: Ламберт Марыя Вінтэрсбергер, нямецкі мастак
* 2014: Майкл Сата, прэзідэнт Замбіі

## Святкуюць 
*  Міжнародны дзень анімацыі
* , Дзень Охі
* , Дзень армейскай авіяцыі (Дзень ваеннага лётчыка)
* , Дзень вызвалення Украіны ад фашысцкіх захопнікаў

К28
28 красавіка

__NOTOC__

**28 красавіка** — сто васемнаццаты (сто дзевятнаццаты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 224: Парфянскі царь Артабан IV прайграў у бітве з Ардашырам I. Пачатак сасанідскага кіравання.
* 1387: Кароль польскі Ягайла пацвердзіў права князя Скіргайлы на валоданне Троцкім і Полацкім княствамі, а таксама надзяліў яго новымі ўладаннямі на тэрыторыі Вялікага княства Літоўскага.
* 1918: Дзяржаўнай і абавязковай мовай БНР абвешчана беларуская.
* 1919: У Вільні выйшаў 1-ы нумар газеты «Беларуская думка».
* 1947: Тур Хеердал з таварышамі на плыце Кон-Цікі выйшаў з Перу ў плаванне да астравоў Акіяніі.
* 1955: Пачалося будаўніцтва касмадрома Байканур.
* 1956: Паводле Указу Прэзідыума ВС СССР скасаваная дэпартацыя народаў, дэпартаваныя атрымалі магчымасць вярнуцца на радзіму.
* 1995: У Маладзечне выйшаў 1-ы нумар тыднёвіка Рэгіянальная газета (1995).
* 2006: Запушчаны даследчы спадарожнік CALIPSO.

## Нарадзіліся 
* 1074: Свен II Эстрыдсан, кароль Даніі (нар. кан. 1010-х)
* 1442: Эдуард IV, кароль Англіі
* 1758: Джэймс Манро, прэзідэнт ЗША
* 1831: Алена Малахавец, рускі кулінар (пам. 15.12.1918)
* 1889: Антоніу Салазар, прэм’ер-міністр Партугаліі (1932—1968; пам. 27.7.1970)
* 1896: Жэрар Эрнест Шнейдэр, швейцарскі мастак
* 1908: Оскар Шындлер, нямецкі прадпрымальнік, які выратаваў падчас Другой сусветнай вайны больш за 1200 яўрэяў (пам. 9.10.1974)
* 1924: Данатас Банёніс, літоўскі акцёр
* 1928: Іў Кляйн, французскі мастак
* 1937: Садам Хусейн, прэзідэнт Ірака (1979—2003; пам. 30.12.2006)
* 1952: Фёдар Раманюк, беларускі вучоны ў галіне электраэнергетыкі
* 1953: Валянціна Аксак, беларуская паэтэса
* 1960: Іэн Рэнкін, шатландскі пісьменнік

## Памерлі 
* 1499: Алвару Камінья, партугальскі падарожнік
* 1530: Ніклаўс Мануэль, швейцарскі мастак
* 1813: Міхаіл Кутузаў, расійскі палкаводзец (нар. 16.9.1745)
* 1819: Аляксандр Баранаў, расійскі прадпрымальнік, кіраўнік расійскіх калоній у Амерыцы (1790—1818; нар. 3.2.1746)
* 1864: Міхал Аскерка, лекар, удзельнік паўстання 1863—1864 (нар. 1836)
* 1883: Уладзімір Кавалеўскі, беларускі прыродазнавец, заснавальнік эвалюцыйнай палеанталогіі, удзельнік паўстання 1863—1864 гадоў
* 1900: Францішак Багушэвіч, беларускі грамадскі дзеяч, паэт, празаік, публіцыст і перакладчык; адзін з пачынальнікаў новай беларускай літаратуры
* 1936: Ахмед Фуад I, кароль Егіпта
* 1944: Ільдэфонс Бобіч, каталіцкі святар, прыхільнік беларусізацыі касцёлу (нар. 10.1.1890)
* 1945: Сяргей Крывец, беларускі паэт (нар. 1909)
* 1945: Беніта Мусаліні, адзін са стваральнікаў ідэалогіі фашызму (нар. 29.7.1883)
* 1973: Клас Тунберг, фінскі канькабежац, шматразовы алімпійскі чэмпіён
* 2007: Карл Фрыдрых фон Вайцзекер, нямецкі фізік і філосаф (нар. 28.6.1912)
* 2024: Георгій Рыгоравіч Мандзалеўскі, савецкі валейбаліст

## Святкуюць 
*  Ізраіль: Дзень незалежнасці

428
28 ліпеня

__NOTOC__

**28 ліпеня** — дзвесце дзевяты (дзвесце дзясяты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1655: Адбылася бітва пад Ашмянамі ў ходзе вайны Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667), расійскія войскі перамаглі атрады арміі Рэчы Паспалітай.
* 1821: Перу абвясціла незалежнасць ад Іспаніі.
* 1914: Аўстра-Венгрыя пачала ваенныя дзеянні ў Сербіі — пачатак Першай сусветнай вайны.
* 1931: На аснове педагагічнага факультэта БДУ створаны Беларускі дзяржаўны вышэйшы педагагічны інстытут.
* 1944: Савецкія войскі занялі Брэст. Беларусь цалкам вызвалена з-пад нямецкай акупацыі.
* 1976: Таншанскае землетрасенне стала адным з найбольш разбуральных у гісторыі Кітая.
* 1995: Прэм’ера балета «Страсці» («Рагнеда») адбылася на сцэне Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі.
* 2000: У Катыні ўрачыста адкрыты мемарыял польскіх і расійскіх ахвяр НКУС.

## Нарадзіліся 
thumb|left|100px|Жак Пікар
* 1609: Юдыт Лейстэр, нідэрландская мастачка
* 1804: Людвіг Андрэас Феербах, нямецкі філосаф (пам. 13.9.1872)
* 1812: Юзаф Крашэўскі, беларускі і польскі пісьменнік, гісторык і фалькларыст (нам. 19.3.1887)
* 1874: Рыхард Мюлер (мастак)
* 1887: Марсель Дзюшан, французскі і амерыканскі мастак
* 1890: Язэп Рэшаць, дзеяч беларускай эміграцыі, каталіцкі святар (пам. 15.2.1958)
* 1922: Жак Пікар, французскі акіянолаг
* 1926: Іна Уладзіміраўна Макарава, расійская актрыса
* 1929: Жаклін Кенэдзі, першая лэдзі ЗША
* 1933: Бернард Коэн (мастак)
* 1937: Франсіс Вебер, французскі кінарэжысёр, сцэнарыст
* 1938: Альберта Фухіморы, 45-ы прэзідэнт Перу
* 1952: Маха Вачыралангкорн, кароль Тайланда
* 1954: Уга Чавес, венесуэльскі палітык, прэзідэнт Венесуэлы
* 1954: Герд Фальтынгс, нямецкі матэматык

## Памерлі 
[thumb|right|100px|[Іаган Себасцьян Бах]]
* 450: Феадосій II, візантыйскі імператар (нар. 10.4.401)
* 1057: Віктар II, Папа Рымскі (нар. каля 1018)
* 1540: Томас Кромвель, англійскі дзяржаўны дзеяч
* 1655: Сірано дэ Бержэрак, французскі драматург (нар. 6.3.1619)
* 1711: Герард дэ Лерэс, нідэрландскі мастак
* 1750: Іаган Себасцьян Бах, нямецкі кампазітар і арганіст (нар. 21.3.1685)
* 1794: Максімільен Рабесп'ер, адзін з лідараў Вялікай Французскай рэвалюцыі (нар. 6.5.1758)
* 1794: Луі Антуан Сен-Жуст, дзеяч Вялікай французскай рэвалюцыі (нар. 25.8.1767)
* 1842: Клеменс Брэнтана, нямецкі паэт (нар. 9.9.1778)
* 1869: Карл Густаў Карус, нямецкі мастак
* 1897: Янка Лучына, беларускі паэт (нар. 18.7.1851)
* 1920: Алесь Гарун, беларускі паэт (нар. 11.3.1887)
* 1930: Альвар Гульстранд, шведскі афтальмолаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1911) (нар. 5.6.1862)
* 1997: Лявон Луцкевіч, беларускі грамадскі і культурны дзеяч, педагог, мемуарыст (нар. 13.3.1922)
* 2004: Фрэнсіс Гары Крык, англійскі біяфізік і генетык, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1962) (нар. 8.6.1916)

## Святкуюць 
*  Сусветны дзень барацьбы супраць гепатыта
*  Перу: Дзень незалежнасці
*  Расія: Дзень хрышчэння Русі
*  Сан-Марына: Дзень вызвалення

728
28 жніўня

__NOTOC__

**28 жніўня** — дзвесце саракавы (дзвесце сорак першы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 489: Армія Тэадорыха Вялікага разбівае Адаакра ў бітве пры Сочы.
* 876: Пасля смерці Людовіка Нямецкага Усходне-Франкская дзяржава падзелена паміж яго сынамі: Карламану дасталася Баварыя, Людовіку Малодшаму — Франконія, Цюрынгія і Саксонія, а Карлу Тоўстаму — Швабія.
* 1916: У ходзе Першай сусветнай вайны Германія абвясціла вайну Румыніі, Італія абвясціла вайну Германіі
* 1919: У Вільні адбылося ўрачыстае адкрыццё ўніверсітэта Стэфана Баторыя, які быў створаны на месцы былога Віленскага ўніверсітэта
* 1933 : У газеце «Звязда» выйшла пастанова СНК БССР «Аб зменах і спрашчэнні беларускага правапісу»
* 1990: Ірак абвясціў Кувейт сваёй правінцыяй
* 1993: Аўтаматычная міжпланетная станцыя «Галілеа» выявіла, што астэроід Іда мае ўласны спадарожнік.

## Нарадзіліся 
* 1476: Кано Матанобу, японскі мастак
* 1749: Ёган Вольфганг Гётэ, нямецкі пісьменнік і мысліцель (пам. 22.3.1832)
* 1765: Тадэвуш Чацкі, польскі гісторык, дзеяч асветы і навукі на тэрыторыі ВКЛ (пам. 8.2.1813)
* 1812: Рудольф фон Альт, аўстрыйскі мастак
* 1890: Язэп Рэшаць, беларускі рэлігійны і культурна-асветны дзеяч, навуковец, педагог, пісьменнік, драматург і публіцыст (пам. 15.2.1958)
* 1915: Чэслаў Найдзюк, беларускі грамадскі дзеяч, сябра БСС у міжваеннай Вільні, дзеяч беларускай эміграцыі ў Каліфорніі (пам. 28.3.1995)
* 1925: Аркадзій Стругацкі, рускі пісьменнік-фантаст
* 1930: Ірыней, патрыярх сербскі
* 1936: Генадзь Бураўкін, беларускі паэт
* 1938: Пол Эдгар Філіп Марцін, 21-ы прэм’ер-міністр Канады
* 1940: Агастына Маркета, каталіцкі царкоўны дзеяч
* 1953: Тыну Кальюстэ, эстонскі дырыжор
* 1972: Дзмітрый Завадскі, беларускі журналіст, тэлеаператар
* 1986: Армі Хамер, амерыканскі акцёр

## Памерлі 
thumb|right|100px|Аўгусцін Аўрэлій
* 430: Аўгусцін Аўрэлій, прапаведнік хрысціянства і палітык каталіцкай царквы
* 876: Людовік II Нямецкі, кароль Баварыі
* 995: Генрых II Сварлівы, герцаг Баварыі
* 1645: Гуга Гроцый, галандскі юрыст-міжнароднік, філосаф
* 1888: Юліус Крон, фінскі фалькларыст
* 1943: Барыс III, цар Балгарыі
* 1962: Эдмон Прыва, швейцарскі эсперантыст, гісторык, прафесар Жэнеўскага ўніверсітэта, пісьменнік, прэзідэнт UEA
* 1985: Рут Гордан, амерыканская актрыса
* 2006: Мелвін Шварц, амерыканскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1988)
* 2019: Мішэль Амон, французскі акцёр тэатра і кіно

## Святкуюць 

828
29

**29** — невысакосны год, пачаўся ў суботу. 29 год нашай эры, 29 год 1 тысячагоддзя, 29 год I стагоддзя, 9 год 3-га дзесяцігоддзя I стагоддзя, 10 год 20-х гадоў.

## Падзеі 
* Ян Хрысціцель пахрысціў Ісуса Хрыста.
* Рымляне перамаглі паўстанне фрызаў.

## Нарадзіліся 
## Памерлі
290

**290** — невысакосны год, пачаўся ў сераду. 290 год нашай эры, 290 год 1 тысячагоддзя, 90 год III стагоддзя, 10 год 9-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 1 год 290-х гадоў.

## Падзеі 
* Максіміян і Дыяклетыян сустракаюцца ў Мілане, каб адсвяткаваць 5 гадоў свайго кіравання.
* 

## Нарадзіліся 
* каля 290: Пап Александрыйскі, механік, матэматык

## Памерлі 
* 17 мая: У-дзі (Заходняя Цзінь), імператар
291

**291** — невысакосны год, пачащся ў чацвер. 291 год нашай эры, 291 год 1 тысячагоддзя, 91 год III стагоддзя, 1 год 10-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 2 год 290-х гадоў.

## Падзеі 
* Барацьба тайфалаў і тэрвінгаў супраць вандалаў і гепідаў за панаванне ў Дакіі

## Нарадзіліся 
* каля 291: Агнеса Рымская, мучаніца
* Іларыён Вялікі, хрысціянскі святы

## Памерлі
292

**292** — высакосны год, пачаўся ў пятніцу. 292 год нашай эры, 292 год 1 тысячагоддзя, 92 год III стагоддзя, 2 год 10-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 3 год 290-х гадоў.

## Падзеі 
* Устаноўлена найстарэйшая стэла цывілізацыі Мая ў Тыкалі.

## Нарадзіліся 
* каля 292: Пахомій Вялікі, егіпецкі манах

## Памерлі 
* Ян Чжы (Заходняя Цзінь), імператрыца дынастыі Цзінь
293

**293** — невысакосны год, пачаўся ў нядзелю. 293 год нашай эры, 293 год 1 тысячагоддзя, 93 год III стагоддзя, 3 год 10-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 4 год 290-х гадоў.

## Падзеі 
* Дыяклетыян і Максіміян аб’яўляюць Канстанцыя I і Галерыя цэзарамі.
* 

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Бахрам II, шахіншах Персіі
* Караўзій, рымскі узурпатар
294

**294** — невысакосны год, пачаўся ў панядзелак. 294 год нашай эры, 294 год 1 тысячагоддзя, 94 год III стагоддзя, 4 год 10-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 5 год 290-х гадоў.

## Падзеі 
* Дыяклетыян правёў грашовую рэформу і ўвёў у абарот аргентыус.

## Нарадзіліся 
## Памерлі
295

**295** — невысакосны год, пачаўся ў аўторак. 295 год нашай эры, 295 год 1 тысячагоддзя, 95 год III стагоддзя, 5 год 10-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 6 год 290-х гадоў.

## Падзеі 
* Нумій Туск і Гай Аній Анулін прызначаны консуламі

## Нарадзіліся 
* Шы Ху, імператар дзяржавы Позняя Чжаа

## Памерлі
296

**296** — высакосны год, пачаўся ў сераду. 296 год нашай эры, 296 год 1 тысячагоддзя, 96 год III стагоддзя, 6 год 10-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 7 год 290-х гадоў.

## Падзеі 
*

* Паміж Рымскай імперыяй і Дзяржавай Сасанідаў зноў пачалася вайна.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 22 красавіка: Кай, Папа Рымскі
* Алект, рымскі імператар (узурпатар)
298

**298** — невысакосны год, пачаўся ў суботу. 298 год нашай эры, 298 год 1 тысячагоддзя, 98 год III стагоддзя, 8 год 10-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 9 год 290-х гадоў.

## Падзеі 
* Заключаны выгадны для Рыма Нісінбіскі мір на 40 гадоў. Персы саступаюць рымлянам Месапатамію і прызнаюць рымскі пратэктарат над Арменіяй і Іберыяй. Мяжа ўсталяваная па Тыгру
*Дыяклетыян уводзіць войска ў Егіпет і перамагае узурпатара Луцыя Даміцыя Даміцыяна.
*

## Нарадзіліся 
* Афанасій Вялікі, адзін з грэчаскіх айцоў царквы
## Памерлі 
* Чхэке (Пэкчэ), 9-ы кіраўнік раннесярэднявечнай карэйскай дзяржавы Пэкчэ
28 снежня

__NOTOC__

**28 снежня** — трыста шэсцьдзесят другі (трыста шэсцьдзесят трэці ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 484: Аларых II стаў каралём вестготаў.
* 1612: Галілеа Галілей упершыню назіраў планету Нептун, але прыняў яе за нерухомую зорку.
* 1835: Правадыр семінолаў Ацэола арганізаваў паўстанне супраць улад ЗША.
* 1908: Здарылася землетрасенне з эпіцэнтрам у Месінскім праліве.
* 1908: У Вільні заснавана кнігавыдавецкае таварыства «Наша хата».
* 1920: Скончыліся баявыя дзеянні Слуцкага паўстання.
* 1927: У Вільні пачаўся I з’езд Таварыства беларускай школы.
* 1985: Уведзены ў эксплуатацыю Новасібірскі метрапалітэн.
* 1991: Беларусь устанавіла дыпламатычныя адносіны з ЗША.
* 2011: Заснавана літаратурная прэмія імя Ежы Гедройця.

## Нарадзіліся 
* 1619: Антуан Фюрэцьер, французскі пісьменнік і лексікограф (пам. 14.5.1688)
* 1856: Томас Вудра Вільсан, 28-ы прэзідэнт ЗША (пам. 3.2.1924)
* 1858: Рыхард Берг, шведскі мастак
* 1896: Роджэр Сешнс, амерыканскі кампазітар
* 1925: Хільдэгард Кнеф, нямецкая актрыса
* 1944: Кэры Муліс, амерыканскі біяхімік
* 1955: Лю Сяабо, кітайскі праваабаронца. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру 2010 года
* 1958: Жыль Леруа, французскі пісьменнік і драматург
* 1965: Юрый Якавенка, беларускі мастак-графік
* 1969: Лінус Торвальдс, фінскі праграміст, пачынальнік стварэння аперацыйнай сістэмы Linux
* 1973: Ідс Постма, нідэрландскі канькабежац
* 1989: Джэсі Баклі, ірландская актрыса
* 1996: Ніколас Оліслагерс, аўстралійская лёгкаатлетка

## Памерлі 
* 1622: Францыск Сальскі, каталіцкі святы
* 1656: Ларан дэ Ла Ір, французскі мастак
* 1694: Марыя II, каралева Англіі (нар. 30.4.1662)
* 1706: П'ер Бейль, французскіх мысляр і філосаф-багаслоў (нар. 18.11.1647)
* 1864: Эдвард Жалігоўскі, польскі паэт, філосаф, грамадскі дзеяч (нар. 20.7.1816)
* 1923: Аляксандр Эйфель, французскі інжынер (нар. 15.12.1832)
* 1925: Сяргей Ясенін, рускі паэт (нар. 21.9(3.10).1895)
* 1937: Марыс Равель, французскі кампазітар (нар. 7.3.1875)
* 1945: Тэадор Драйзер, амерыканскі пісьменнік (нар. 27.7.1871)
* 1953: Эдвін Паўэл Хабл, амерыканскі астраном (нар. 20.11.1889)
* 1971: Дамінік Аніська, беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч, публіцыст (нар. 7.1.1888)
* 1976: Фрэдзі Кінг, блюзавы гітарыст і спявак
* 1981: Брам ван Велдэ, нідэрландскі мастак
* 1984: Мікола Лобан, беларускі празаік і мовазнавец
* 2025: Брыжыт Бардо французская , , фотамадэль, абаронца жывёл, (нар. 27.9.1934).

## Святкуюць 
* Міжнародны дзень кіно

С28
299

**299** — невысакосны год, пачаўся ў нядзелю. 299 год нашай эры, 299 год 1 тысячагоддзя, 99 год III стагоддзя, 9 год 10-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 10 год 290-х гадоў.

## Падзеі 
*

* Арка Галерыя скончана ў Фесалоніках.

## Нарадзіліся 
* Мін-дзі (Усходняя Цзінь), шосты імператар імперыі Цзінь
## Памерлі
28 лістапада

__NOTOC__

**28 лістапада** — трыста трыццаць другі (трыста трыццаць трэці ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1095: Скончыўся Клермонскі Сабор, які быў скліканы Папам Урбанам II
* 1798: Расійскі імператар Павел I выбраны гросмайстрам Мальтыйскага ордэна.
* 1923: Заснаванае літаратурнае аб’яднанне «Маладняк».
* 1943: У Тэгеране адкрылася канферэнцыя кіраўнікоў СССР, ЗША і Вялікабрытаніі.
* 1994: У Нарвегіі адбыўся рэферэндум, на якім большасць выбаршчыкаў выказаліся супраць уступлення краіны ў Еўрапейскі Саюз.
* 2018: Будслаўскі фэст уключаны ЮНЕСКА ў спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны чалавецтва.

## Нарадзіліся 
]]
* 1631: Абрахам Брэйгель, італьянскі мастак
* 1805: Джон Лойд Стэфенс, амерыканскі маяніст
* 1868: Маю Ласіла, фінскі пісьменнік (пам. 21.5.1918)
* 1880: Аляксандр Блок, рускі паэт
* 1892: Павел Аляксюк, беларускі палітычны дзеяч
* 1908: Клод Леві-Строс, французскі антраполаг, этнолаг (пам. 30.10.2009)
* 1915: Канстанцін Сіманаў, савецкі пісьменнік (пам. 28.8.1979)
* 1927: Рут Пераметс-Пюс, эстонская актрыса
* 1931: Генадзь Кляўко, беларускі паэт, перакладчык (пам. 21.8.1979)
* 1938: Том Рыген, амерыканскі філосаф, абаронца правоў жывёл
* 1955: Алясандра Альтабелі, італьянскі футбаліст
* 1958: Уладзімір Карват, беларускі ваенны лётчык першага класа, падпалкоўнік, першы Герой Беларусі (пам. 23.5.1996)
* 1958: Дорыс Карэва, эстонская паэтэса

## Памерлі 
]]
* 741: Рыгор III, Папа Рымскі (нар. у 690)
* 1859: Вашынгтон Ірвінг, амерыканскі пісьменнік (нар. 3.3.1783)
* 1939: Джэймс Нейсміт, стваральнік баскетбола
* 1954: Энрыка Фермі, італьянскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (нар. 29.9.1901)
* 1994: Джэфры Дамер, амерыканскі забойца
* 1999: Яўген Патафеевіч Шыпіла, беларускі акцёр (нар. 7.10.1943)
* 2010: Леслі Нільсен, канадскі і амерыканскі акцёр (нар. 11.2.1926)
* 2012: Алег Сурскі, беларускі дызайнер, мастак, арт-крытык і мастацтвазнаўца

## Святкуюць 
* : Дзень незалежнасці
* : Дзень Рэспублікі
* : Дзень ваенна-марскіх сіл
* : Дзень Рэспублікі
* : Дзень незалежнасці
* : Дзень абвяшчэння незалежнасці
* : Дзень абвяшчэння незалежнасці
* : Дзень Рэспублікі

Л28
28 чэрвеня

__NOTOC__

**28 чэрвеня** — сто семдзесят дзявяты (сто васьмідзесяты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1098: У бітве пры Антыёхіі, армія Першага крыжовага паходу, зачыненая ў горадзе, перамагла сельджукаў
* 1389: На Косавым полі сербскае войска князя Лазара разбіта туркамі.
* 1569: Падпісанне Люблінскай уніі. 1 ліпеня унія зацверджана дэпутатамі польскага і літоўскага соймаў.
* 1660: Адбылася бітва пад Палонкай, войскі Рэчы Паспалітай разбілі маскоўскае войска на чале з Іванам Хаванскім.
* 1812: У Варшаве створана Генеральная канфедэрацыя. Акт канфедэрацыі абвяшчаў аднаўленне Каралеўства Польскага.
* 1868: Эмір Бухарскі прызнаў сябе васалам Расіі.
* 1914: Забойства ў Сараеве сербскімі тэрарыстамі аўстра-венгерскага эрцгерцага Франца Фердынанда, што паслужыла нагодай да пачатку Першай Сусветнай вайны.
* 1919: Падпісаны Версальскі мірны дагавор, афіцыйна завершылася Першая Сусветная вайна.
* 1919: Заснавана Ліга Нацый.
* 1941: Нямецкія танкі і мотапяхота ўварваліся ў Мінск.
* 1941: Створаны першы ў Вялікую Айчынную вайну на тэрыторыі Беларусі партызанскі атрад пад камандаваннем Васіля Каржа.
* 1944: Савецкая Армія вызваліла Віцебск і знішчыла Віцебскую групоўку нацыстаў.
* 1947: Беларускай гімназіі ў Рэгенсбургу (Германія) прысвоена імя Янкі Купалы.
* 1950: Паўночнакарэйскія войскі занялі горад Сеул.
* 1992: Беларусь устанавіла дыпламатычныя адносіны з Расіяй

## Нарадзіліся 
* 1476: Павел IV, Папа Рымскі
* 1490: Альбрэхт Брандэнбургскі, архібіскуп магдэбургскі і майнцкі
* 1577: Пітэр Паўль Рубенс, фламандскі жывапісец (пам. 30.5.1640)
* 1712: Жан-Жак Русо, французскі філосаф (пам. 2.7.1778)
* 1865: Дэвід Янг Кэмеран, шатландскі мастак
* 1867: Луіджы Пірандэла, італьянскі пісьменнік і драматург (пам. 10.12.1936)
* 1873: Алексіс Карэль, французскі хірург, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1912)
* 1875: Анры Леон Лебег, французскі матэматык
* 1891: Павел Валошын, беларускі грамадска-палітычны дзеяч, публіцыст (пам. 3.11.1937)
* 1894: Абрам Роам, савецкі кінарэжысёр
* 1912: Карл Фрыдрых фон Вайцзекер, нямецкі фізік і філосаф
* 1923: Уладзімір Чантурыя, беларускі архітэктар і педагог, аўтар фундаментальнай «Гісторыі архітэктуры Беларусі да 1917 г.» (пам. 1988)
* 1926: Мел Брукс, амерыканскі кінарэжысёр
* 1945: Філіпа Марак, брытана-амерыканскі біяхімік
* 1947: Анні Дзюпрэ, французская актрыса
* 1972: Нго Бао Цяу, в'етнамскі матэматык
* 1983: Сціна Джэксан, шведская пісьменніца
* 1989: Джо Ковач, амерыканскі лёгкаатлет

## Памерлі 
* 1586: Прымаж Трубар, славенскі першадрукар
* 1797: П'етра Веры, італьянскі асветнік
* 1801: Марцін Іаган Шміт, аўстрыйскі мастак
* 1821: Аўгуст Фрыдрых Швейгер, нямецкі батанік
* 1852: Жазеф Рэкамье, французскі гінеколаг
* 1914: Франц Фердынанд, аўстрыйскі эрцгерцаг
* 1922: Велімір Хлебнікаў, рускі паэт
* 1932: Майроніс, літоўскі драматург, святар
* 1942: Янка Купала, беларускі паэт (нар. 7.7.1882)
* 1967: Оскар Марыя Граф, нямецкі пісьменнік
* 1989: Іорыс Івенс, нідэрландскі кінарэжысёр
* 1997: Хельмут Леерб, аўстрыйскі мастак
* 2018: Крысцінэ Нёстлінгер, аўстрыйская пісьменніца

## Святкуюць 
*  Украіна, Дзень Канстытуцыі.

628
29 ліпеня

__NOTOC__

**29 ліпеня** — дзвесце дзясяты (дзвесце адзінаццаты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
thumb|right|100px|Вулкан Арэнал
* 626: Пачатак аблогі Канстанцінопаля войскамі авараў і атрадамі падуладных ім славянаў. Аблога скончылася разгромам авараў (8.8.626), што дазволіла вызваліцца з пад іх улады частцы славянаў, якія стварылі сваю дзяржаву Само, а таксама адкрыла балгарам шлях да заваёваў на Балканах.
* 1794: У бітве пад Салатамі паўстанцы атрымалі перамогу над расійскім войскам.
* 1799: Армія А. Суворава падчас Італьянскага паходу бярэ крэпасць Мантую.
* 1939: Вярхоўны Савет БССР прыняў рашэнне перайменаваць горад Менск у Мінск.
* 1958: Створана НАСА
* 1961: Гарадскі пасёлак Шацілкі пераўтвораны ў горад Светлагорск, Парыцкі раён перайменаваны ў Светлагорскі.
* 1965: У Мінску, у парку імя М. Горкага адчынены планетарый
* 1968: Адбылося вывяржэнне вулкана Арэнал, якое разбурыла гарады Пуэбла Нуэба і Табакон (Коста-Рыка).
* 2008: Турэцкая кампанія «Turkcell» падпісала дамову пра набыццё 80 % акцый кампаніі БеСТ.

## Нарадзіліся 
thumb|left|100px|Фернанда Алонса
* 1166: Генрых II (граф Шампані)
* 1793: Ян Колар, славацкі паэт (пам. 24.1.1852)
* 1798: Карл Блехен, нямецкі мастак
* 1824: Істмен Джонсан, амерыканскі мастак
* 1841: Герхард Хансен, нарвежскі ўрач
* 1876: Марыя Аляксееўна Успенская, руска-амерыканская актрыса
* 1883: Беніта Мусаліні, італьянскі дыктатар (пам. 28.4.1945)
* 1884: Барыс Асаф'еў, рускі музыказнавец, кампазітар, педагог (пам. 27.1.1949)
* 1889: Эрнст Рэйтэр, нямецкі палітык
* 1898: Ісідар Айзек Рабі, амерыканскі фізік (пам. 11.1.1988)
* 1898: Курт Леві, нямецка-бельгійскі мастак
* 1908: Юрка Лявонны, беларускі паэт (пам. 29.10.1937)
* 1927: Гары Муліш, нідэрландскі пісьменнік (пам. 30.10.2010)
* 1928: Канстанцін Арбелян, армянскі кампазітар, дырыжор
* 1945: Мірча Лучэску, румынскі футбаліст і трэнер
* 1981: Фернанда Алонса, іспанскі аўтагоншчык
* 1992: Брыджыт Амбуду, камерунская футбалістка
* 1995: Брыян Пінтада, эквадорскі лёгкаатлет

## Памерлі 
thumb|right|100px|Вінцэнт ван Гог
* 1095: Ласла I Святы, кароль Венгрыі
* 1108: Філіп I, кароль Францыі
* 1236: Інгеборга Дацкая, каралева Францыі
* 1507: Марцін Бегайм, нямецкі географ і падарожнік
* 1644: Урбан VIII, Папа Рымскі
* 1844: Франц Ксавер Вольфганг Моцарт, аўстрыйскі кампазітар
* 1856: Роберт Шуман, нямецкі кампазітар і піяніст
* 1857: Томас Джэферсан Раск, амерыканскі палітычны дзеяч
* 1890: Вінцэнт ван Гог, нідэрландскі мастак (нар. 30.3.1853)
* 1973: Макс Гублер, швейцарскі мастак
* 1974: Эрых Кестнер, нямецкі пісьменнік
* 1983: Луіс Буньюэль, іспанскі кінарэжысёр
* 1994: Дораці Кроўфут-Ходжкін, англійскі біяхімік
* 2004: Язэп Юхо, беларускі правазнавец, заснавальнік беларускай навуковай школы дзяржавы і права

## Святкуюць 
*  Румынія: Дзень нацыянальнага гімна
*  Тайланд: Нацыянальны дзень тайскай мовы

729
29 лістапада

__NOTOC__

**29 лістапада** — трыста трыццаць трэці (трыста трыццаць чацвёрты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
]]
* 539: У Антыёхіі адбыўся землятрус.
* 1791: Экспедыцыя Джорджа Ванкувера адкрыла астравы Чатэм у Ціхім акіяне.
* 1812: Падчас пераправы праз Бярэзіну ў ходзе адступлення Напалеон I Банапарт, не чакаючы адсталых войскаў і абозаў, загадаў спаліць масты.
* 1830: У Варшаве пачалося Лістападаўскае паўстанне.
* 1877: Томас Эдысан упершыню прадэманстраваў грамафон.
* 1899: Заснаваны футбольны клуб «Барселона»
* 1947: Генеральная асамблея ААН прыняла план падзелу Палесціны на яўрэйскую і арабскую дзяржавы.
* 1961: Узарваны Гродзенскі фарны касцёл.
* 1974: Адчынены Музей індустрыі Дэрбі.
* 1975: Кароль Лаоса адрокся стальца.
* 1982: Адбылася прэм’ера фільма «Людзі на балоце».

## Нарадзіліся 
]]
* 1725: Нікаля Гібаль, французскі мастак
* 1803: Крысціян Доплер, аўстрыйскі фізік
* 1825: Жан Мартэн Шарко, французскі псіхіятр
* 1835: Цысі, маньчжурская імператрыца (пам. 15.11.1908)
* 1932: Жак Шырак, 22-і прэзідэнт Францыі
* 1951: Тані Маршаль, французская актрыса, кінарэжысёр
* 1953: Крысціна Паскаль, французская і швейцарская актрыса, рэжысёр
* 1959: Рычард Борчэрдс, амерыканскі матэматык
* 1973: Раян Гігз, валійскі футбаліст

## Памерлі 
]]
* 561: Хлотар I, кароль франкаў
* 1039: Адальбера, герцаг Карынтыі (нар. у 980)
* 1314: Філіп IV, кароль Францыі
* 1378: Карл IV Люксембургскі, кароль Германіі
* 1662: Вінцэнт Гасеўскі, дзяржаўны дзеяч ВКЛ (нар. 1628)
* 1938: Палута Бадунова, беларускі палітык (нар. 7.9.1885)
* 1938: Браніслаў Тарашкевіч, беларускі мовазнавец і палітык (нар. 20.1.1892)
* 1949: Адам Станкевіч, беларускі каталіцкі святар, грамадскі і культурны дзеяч, асветнік, культуролаг, выдавец і публіцыст (нар. 6.1.1892)
* 1974: Пэн Дэхуай, Маршал КНР
* 1986: Кэры Грант, англа-амерыканскі акцёр
* 2001: Джордж Харысан, англійскі рок-музыкант і рок-кампазітар (нар. 25.2.1943)
* 2008: Ёрн Утзан, дацкі архітэктар
* 2010: Марыа Манічэлі, італьянскі кінарэжысёр
* 2015: Эльдар Разанаў, расійскі рэжысёр
* 2023: Генры Кісінджэр, амерыканскі дзяржаўны дзеяч

## Святкуюць 
* : Дзень вызвалення Албаніі
* : Дзень еднасці
* : Дзень нараджэння Уільяма Табмена
* : Міжнародны дзень салідарнасці з палесцінскім народам

Л29
29 лютага

__NOTOC__
**29 лютага** — шасцідзесяты, факультатыўны дзень года па Грыгарыянскім календары. Бывае толькі ў высакосныя гады.

## Падзеі 
* 1952: ФРГ пашырыла свой сувэренітэт на востраў Гельгаланд.
* 1992: У Босніі і Герцагавіне праведзены рэферэндум, на якім ухвалена незалежнасць краіны.
* 1996: Баснійскі ўрад афіцыйна абвясціў аб спыненні аблогі Сараева.
* 2000: Адбыўся бой паміж ротай расійскіх салдат і чачэнскімі баевікамі пад Улус-Кертам, які лёг у аснову фільма «Грамавая брама»
* 2004: Прэзідэнт Гаіці Жан-Бертран Арыстыд падаў у адстаўку і збег з краіны ў ЦАР.
* 2020: Грамадскі транспарт у Люксембургу стаў бясплатным.
* 2020: ЗША і афганскі рух «Талібан» у Досе (Катар) падпісалі мірнае пагадненне, якое прадугледжвала вывад замежных войскаў з Афганістана і заключэнне перамір'я.
* 2024: Пажар у ГЦ «Green Cozy Cottage» (Дака, Бангладэш) прывёў да гібелі людзей.

## Нарадзіліся 
* 1468: Павел III, Папа Рымскі
* 1784: Леа фон Кленцэ, нямецкі архітэктар, мастак і пісьменнік (пам. 27.1.1864)
* 1860: Герман Холерыт, амерыканскі інжынер, вынаходнік
* 1864: Адольф Вёльфлі, мастак-прымітывіст
* 1896: Юозас Урбшыс, літоўскі дыпламат (пам. 30.4.1991)
* 1908: Балтус, французскі мастак
* 1920: Мішэль Марган, французская актрыса
* 1924: Уладзімір Кручкоў, савецкі дзяржаўны дзеяч
* 1956: Святлана Навумава, беларускі палітолаг (пам. 10.3.2011)
* 1972: Сяргей Ёрш, беларускі гісторык, журналіст

## Памерлі 
]]
* 1868: Людвіг I Вітэльсбах, кароль Баварыі (нар. 25.8.1768)
* 1932: Рамон Касас, каталонскі мастак
* 1944: Пер Эвінд Свінхувуд, фінскі палітычны дзеяч, прэзідэнт Фінляндыі ў 1931—1937 гг. (нар. 15.12.1861)
* 1980: Ігаль Алон, ізраільскі дзяржаўны дзеяч
* 2024: Браян Малруні, канадскі палітык і адвакат, 18-ы прэм’ер-міністр Канады (1984—1993).

229
297

**297** — невысакосны год, пачаўся ў пятніцу. 297 год нашай эры, 297 год 1 тысячагоддзя, 97 год III стагоддзя, 7 год 10-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 8 год 290-х гадоў.

## Падзеі 
Пікты пераходзяць Вал Адрыяна. Вайна Канстанцыя на поўначы з піктамі

## Нарадзіліся 
* Мужун Хуан, сяньбійскі правадыр, заснавальнік дзяржавы Ранняя Янь
## Памерлі
29 студзеня

__NOTOC__
**29 студзеня** — дваццаць дзявяты дзень года па Грыгарыянскім календары

## Падзеі 
.]]
* 474: Пасля смерці візантыйскага імператара Льва I імператарам стаў ягоны ўнук Леў II. Але паколькі яму было толькі каля сямі гадоў, ягоны бацька становіцца суправіцелем пад імем Зянон.
* 904: Сергій III становіцца 119-м Папам Рымскім. З яго пантыфікатам звязан пачатак перыяду Парнакратыі.
* 1616: Галандскія мараплаўцы Якаб Лемер і Вілем Карнеліс Схаўтэн адкрылі крайні паўднёвы пункт Паўднёвай Амерыкі — мыс Горн.
* 1635: Кардынал Рышэлье заснаваў Французскую акадэмію навук.
* 1864: У Вільні арыштаваны Вінцэнт-Канстанцін Каліноўскі.
* 1886: Карл Бенц запатэнтаваў свой першы аўтамабіль.
* 1932: З канвеера Ніжагародскага аўтамабільнага завода сышоў першы грузавы аўтамабіль НАЗ-АА.
* 1960: Створана першая штучная нырка.
* 1977: Заснаваны Беларускі навукова-даследчы інстытут кардыялогіі.
* 1991: Заснавана Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.
* 2025: Ахмед Хусейн аш-Шараа абвешчаны Прэзідэнтам Сірыі на пераходны перыяд.

## Нарадзіліся 
* 1720: Францішак Багамолец, польскі і беларускі драматург, публіцыст, выдавец (пам. 24.10.1784)
* 1737: Томас Пейн, амерыканскі публіцыст, «хросны бацька» ЗША (пам. 8.6.1809)
* 1767: Анн-Луі Жырадэ-Трыязон, французскі мастак
* 1846: Караль Альшэўскі, польскі фізік і хімік (пам. 24.3.1915)
* 1856: Аляксандр Брукнер, польскі гісторык літаратуры і мовазнаўца (пам. 24.5.1939)
* 1860: Антон Чэхаў, рускі пісьменнік і драматург (пам. 2.7.1904)
* 1866: Рамэн Ралан, французскі празаік (пам. 30.12.1944)
* 1868: Альбін Эгер-Лінц, аўстрыйскі жывапісец
* 1878: Уладзімір Самойла, беларускі публіцыст, літаратурны крытык, філосаф (пам. 1941)
* 1882: Тадэвуш Макоўскі, польскі мастак
* 1884: Антон Луцкевіч, беларускі палітычны і грамадскі дзеяч (пам. 23.3.1942)
* 1924: Арцём Баханькоў, беларускі мовазнавец (пам. 12.8.2001), доктар філалагічных навук, прафесар
* 1926: Абдус Салам, пакістанскі фізік-тэарэтык (пам. 21.11.1996)
* 1929: Эліа Петры, італьянскі кінарэжысёр
* 1931: Ферэнц Мадл, 2-і прэзідэнт Венгрыі
* 1935: Фрэд Юсі, эстонскі заолаг
* 1951: Яўген Кушнароў, украінскі палітык
* 1956: Сяргей Бароўскі, беларускі футбаліст і трэнер
* 1985: Ізабель Лукас, аўстралійская актрыса
* 1985: Марк Газоль, іспанскі баскетбаліст
* 2004: Эрыён Найтан, амерыканскі лёгкаатлет

## Памерлі 
* 1430: Андрэй Рублёў, рускі іканапісец (нар. каля 1360—1370)
* 1730: Пётр II, імператар расійскі
* 1820: Георг III, кароль брытанскі
* 1888: Эдвард Лір, англійскі мастак і паэт (нар. 12.5.1812)
* 1901: Юліус Зэер, чэшскі паэт (нар. 26.4.1841)
* 1919: Рыхард Берг, шведскі мастак
* 1969: Ален Далес, амерыканскі дзяржаўны дзеяч, адзін з заснавальнікаў ЦРУ (нар. 7.4.1893)
* 2012: Оскар Луіджы Скальфара, прэзідэнт Італіі (нар. 9.9.1918)
* 2016: Жак Рывет, французскі кінарэжысёр
* 2024: Сандра Міла, італьянская актрыса

## Святкуюць 
* , Дзень працаўнікоў пракуратуры.
* , Дзень працаўнікоў пажарнай аховы.

129
27 снежня

__NOTOC__

**27 снежня** — трыста шэсцьдзесят першы (трыста шэсцьдзесят другі ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 537: У Канстанцінопалі завершана будаўніцтва і ўрачыста асвечаны сабор Святой Сафіі.
* 795: Леў III стаў 96-м Папам Рымскім.
* 1831: Чарлз Дарвін узышоў на карабель «Бігль», каб выправіцца ў пяцігадовае падарожжа.
* 1904: Упершыню адкрыў свае дзверы Тэатр Абацтва ў Дубліне.
* 1918: Рада БНР пераехала з Вільні ў Гродна.
* 1934: Персія змяніла назву на Іран.
* 1949: Каралева Нідэрландаў прызнала суверэнітэт Інданезіі.
* 1960: The Beatles упершыню выступілі ў Англіі.
* 1991: В'етнам прызнаў незалежнасць Рэспублікі Беларусь.
* 1991: Устаноўлены дыпламатычныя адносіны паміж Рэспублікай Беларусь і Украінай.

## Нарадзіліся 
.]]
* 1459: Ян I Ольбрахт, кароль польскі з 1492 (пам. 17.6.1501)
* 1571: Ёган Кеплер, нямецкі матэматык, астраном і оптык (пам. 15.11.1630)
* 1595: Багдан Хмяльніцкі, украінскі гетман
* 1654: Якаб Бернулі, швейцарскі матэматык (пам. 16.8.1705)
* 1717: Пій VI, Папа Рымскі (пам. 29.8.1799)
* 1790: Джэймс Бландэл, брытанскі ўрач
* 1822: Луі Пастэр, французскі хімік і мікрабіёлаг (пам. 28.9.1895)
* 1876: Кадзуй Атані, японскі падарожнік
* 1901: Марлен Дытрых, амерыканская артыстка і спявачка (пам. 6.5.1992)
* 1902: Антон Жэбрак, беларускі генетык, прэзідэнт АН БССР
* 1906: Аляксандра Саковіч, беларуская пісьменніца (пам. 8.1.1997)
* 1920: Роберт Уітэкер, амерыканскі навуковец-эколаг (пам. 20.10.1980)
* 1923: Анатоль Вялюгін, беларускі паэт, празаік, кінасцэнарыст, перакладчык (пам. 24.10.1994)
* 1925: Мішэль Пікалі, французскі акцёр, сцэнарыст
* 1925: Машэ Арэнс, ізраільскі дзяржаўны дзеяч
* 1931: Юрый Карачун, беларускі графік
* 1931: Ёсеф Лапід, ізраільскі палітык і дзяржаўны дзеяч (пам. 1.6.2008) 
* 1941: Майк Піндэр, англійскі музыкант
* 1948: Жэрар Дэпардзьё, французскі акцёр
* 1956: Аляксандр Рогалеў, беларускі мовазнавец
* 1986: Шэлі-Эн Фрэйзер-Прайс, ямайская лёгкаатлетка
* 1995: Цімаці Шаламэ, акцёр
* 2001: Лукас Мертэнс, нямецкі плывец, алімпійскі чэмпіён

## Памерлі 
.]]
* 1585: П'ер дэ Рансар, французскі паэт (нар. 11.9.1524)
* 1633: Мялецій Сматрыцкі, полацкі архіепіскап, пісьменнік (нар. каля 1577)
* 1802: Енс Юль, дацкі мастак
* 1825: Міхаіл Міларадавіч, расійскі вайсковы дзеяч, генерал ад інфантэрыі (нар. 12.10.1771)
* 1827: Ян Голанд, беларускі кампазітар нямецкага паходжання
* 1836: Стывен Фулер Остын, амерыканскі дзяржаўны дзеяч
* 1899: Анры Эвенполь, французскі жывапісец
* 1925: Зыгмунт Мінейка, кіраўнік паўстання 1863—1864 гадоў у Ашмянскім павеце (нар. 1840).
* 1964: Мікалай Чуркін, беларускі кампазітар і фалькларыст (нар. 21.5.1869)
* 1965: Эдгар Эндэ, нямецкі мастак
* 1977: Вальдэмар Панса, эстонскі акцёр, рэжысёр
* 1979: Іван Дзмітрыевіч Ралько, беларускі літаратуразнавец
* 1998: Навум Кіслік, беларускі пісьменнік (нар. 26.9.1925)
* 2007: Ежы Каваляровіч, польскі кінарэжысёр
* 2015: Элсварт Келі, амерыканскі мастак
* 2016: Клод Жансак, французская актрыса
* 2016: Кэры Фішэр, амерыканская актрыса (нар. 21.10.1956)
* 2024: Алівія Хасі, брытанская актрыса

## Святкуюць 

С27
29 красавіка

__NOTOC__

**29 красавіка** — сто дзевятнаццаты (сто дваццаты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1386: Вялікі князь смаленскі Святаслаў Іванавіч, які падтрымаў выступленне Андрэя Полацкага супраць Ягайлы, разгромлены пад Мсціславам (гл. Мсціслаўская бітва 1386).
* 1770: Джэймс Кук упершыню высадзіўся ў Аўстраліі.
* 1859: Армейскі корпус лейтэнанта Сальвадора Урутыя разбіў рэвалюцыйную армію на чале з генералам Педра Леон непадалёку ад Ля Серэны ў Чылі.
* 1952: Уступіў у сілу дагавор пра стварэнне блока АНЗЮС.
* 1966: Уладзімір Караткевіч завершыў раман «Хрыстос прызямліўся ў Гародні».
* 1984: Фаніпалю нададзены статус гарадскога пасёлка.
* 1997: Створана Арганізацыя па забароне хімічнай зброі.
* 2011: Шлюб прынца Уільяма і Кейт Мідлтан.

## Нарадзіліся 
* 1686: Васіль Тацішчаў, рускі дзяржаўны дзеяч, гісторык (пам. 26.7.1750)
* 1688: Шарль-Нікаля Кашэн (Старэйшы), французскі гравёр
* 1727: Жан-Жорж Навер, французскі балетны танцор
* 1762: Жан-Батыст Журдан, маршал Францыі
* 1785: Карл Дрэз, нямецкі вынаходнік
* 1818: Аляксандр ІІ, расійскі імператар (пам. 1(13).3.1881)
* 1854: Анры Пуанкарэ, французскі матэматык
* 1882: Агюст Эрбен, французскі мастак
* 1884: Самуіл Агурскі, беларускі і яўрэйскі гісторык
* 1899: Дзюк Элінгтан, амерыканскі кампазітар
* 1901: Хірахіта, японскі імператар
* 1919: Жэрар Уры, французскі кінарэжысёр
* 1921: Мікола Ермаловіч, беларускі гісторык і пісьменнік (пам. 5.3.2000)
* 1924: Зізі Жанмер, французская балерына
* 1930: Жан Рашфор, французскі акцёр
* 1935: Андрэй Залізняк, расійскі даследчык гістарычнай лінгвістыкі, акадэмік РАН
* 1936: Зубін Мета, індыйскі дырыжор
* 1940: Пітэр Дайманд, амерыканскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (2010)
* 1945: Тамі Тэрэл, амерыканская спявачка
* 1958: Мішэль Пфайфер, амерыканская актрыса

## Памерлі 
* 1380: Кацярына Сіенская, каталіцкая святая
* 1417: Людовік II Анжуйскі
* 1703: Казімір Уладзіслаў Сапега, дзяржаўны і вайсковы дзеяч ВКЛ (нар. 1650)
* 1790: Шарль-Нікаля Кашэн (Малодшы), французскі мастак
* 1880: Франц Эйбль, аўстрыйскі мастак
* 1924: Міхаіл Пліс, праваслаўны святар, прыхільнік беларусізацыі царквы (нар. 15.8.1858)
* 1931: Яўхім Карскі, беларускі філолаг і этнограф (нар. 20.12.1860)
* 1953: Майсей Кіслінг, французскі мастак
* 1980: Альфрэд Хічкак, англійскі кінарэжысёр (нар. 13.8.1899)
* 1990: Юрый Жывіца, беларускі нацыяналіст, выдавец, пісьменнік
* 2002: Ігар Гермянчук, беларускі журналіст, выдавец, грамадскі дзеяч
* 2008: Альберт Гофман, швейцарскі хімік

## Святкуюць 
*  ЮНЕСКА, Міжнародны дзень танца
*  Данія, Дзень нараджэння прынцэсы Бенедыкты

429
29 сакавіка

__NOTOC__

**29 сакавіка** — восемдзесят восьмы (восемдзесят дзевяты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 537: Пачатак пантыфікату Вігілія.
* 1461: Адбылася бітва пры Тоўтане.
* 1584: Фёдар I уступіў на рускі прастол.
* 1611: Пачатак паўстання ў Маскве супраць цара Уладзіслава Вазы.
* 1693: Заснаваны горад Курытыба (Бразілія).
* 1891: Расійскі імператар Аляксандр III падпісаў рэскрыпт аб будаўніцтве Транссібірскай магістралі.
* 1992: 14-я расійская армія ўвайшла ў Прыднястроўе.
* 2004: Да НАТА далучыліся Балгарыя, Латвія, Літва, Румынія, Славакія, Славенія і Эстонія.
* 2010: Выбухі ў Маскоўскім метрапалітэне.

## Нарадзіліся 
* 1561: Санторыа Санторыа, італьянскі ўрач, анатам і фізіёлаг (пам. 1636)
* 1629: Аляксей Міхайлавіч, рускі цар (пам. 1676)
* 1722: Захар Чарнышоў, расійскі палкаводзец, граф, генерал-фельдмаршал
* 1791: Дзмітрый Бібікаў, міністр унутраных спраў Расійскай імперыі, удзельнік руска-турэцкай і расійска-французскай войнаў* 1864: Поль Рансон, французскі мастак, дызайнер і графік (пам. 20.2.1909)
* 1848: Аляксандр Курапаткін, расійскі военачальнік, ваенны міністр, падчас руска-японскай вайны галоўнакамандуючы рускімі сіламі на Далёкім Усходзе
* 1899: Лаўрэнцій Берыя, камісар унутраных спраў СССР і кіраўнік атамнай праграмы СССР (пам. 1953)
* 1905: Эдвард Бара, англійскі мастак
* 1929: Ленарт-Георг Меры, эстонскі пісьменнік, прэзідэнт Эстоніі (пам. 2006)
* 1931: Вікенцій Дзмітрыеў, беларускі трэнер па мастацкай гімнастыцы
* 1936: Станіслаў Гаварухін, савецкі і расійскі кінарэжысёр
* 1943: Джон Мэйджар, прэм’ер-міністр Брытаніі (1990-97)
* 1951: Роджэр Маерсан, амерыканскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (2007)
* 1952: Тэафіла Стывенсан, трохразовы алімпійскі чэмпіён па боксе
* 1963: Сяргей Львовіч Гумілеўскі, беларускі скульптар

## Памерлі 
* 1058: Стэфан IX, Папа Рымскі
* 1629: Якаб дэ Гейн II, нідэрландскі мастак
* 1792: Густаў III, кароль шведскі (нар. 24.1.1746)
* 1826: Ёган Генрых Фос, нямецкі паэт і перакладчык
* 1891: Жорж-П'ер Сёра, французскі мастак
* 1912: Роберт Скот, даследчык Антарктыды (нар. 1868)
* 1965: Ёста Адрыян-Нільсан, шведскі жывапісец
* 1981: Жан Альбер Гарэн, французскі мастак
* 1989: Аляксандр Пракапенка, беларускі футбаліст (нар. 16.11.1953)
* 1998: Квітка Цісык, оперная і блюзавая спявачка
* 2016: Ніл Гілевіч, беларускі паэт і грамадскі дзеяч (нар. 30.9.1931)

## Святкуюць 
*  Мадагаскар: Дзень пакутнікаў
*  Тайвань: Дзень моладзі
*  ЦАР: Дзень Баганды
*  Чылі: Дзень маладога камбатанта

329