open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мікалай Іванавіч Кулябка-Карэцкі

]]
**Мікалай Іванавіч Кулябка-Карэцкі** (, в. Унашава, Клінцоўскі раён, Бранская вобласць — , , СССР) — грамадскі дзеяч, публіцыст. Належаў да маларасійскага дваранскага роду Кулябкаў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1855 годзе на Браншчыне. У дзяцінстве страціў зрок, вучыўся самастойна. Пасля заканчэння Кіеўскага ўніверсітэта Св. Уладзіміра нядоўга служыў у судовым ведамстве. Набыў вядомасць як адвакат, абаронца абяздольных. У пачатку 1870-х гг. прымаў удзел у кіеўскім гуртку Аксельрода-Лур’е. Восенню 1875 г. жыў у Кішынёве і займаўся транспартам забароненай літаратуры ў Расійскую імперыю. У 1875—1879 гг. на эміграцыі. Пасля публіцыстычных заняткаў (у «Знании», «Отечественных записках», «Земском обзоре», «Земстве» і інш.), з 1880 г. стаў працаваць у Палтаўскім губернскім земстве. У 1882 г. за выкарыстанне суда ў палітычных мэтах пазбаўлены права адвакацкай дзейнасці і высланы ў Гомель пад нагляд паліцыі. З 1889 па 1896 гг. займаў пасады загадчыка статыстычнага, а потым эканамічнага бюро Палтаўскага губернскага земства. Прымаў удзел у выпрацоўцы праграмы земскай статыстыкі — «Ежегодников». Дапамог групе «Вызваленне працы» апублікаваць зборнік «Сацыял-дэмакрат» (1888 г., у 4-х кн.). З 1897 па 1900 гг. быў сакратаром Імператарскай вольнага эканамічнага грамадства і рэдактарам яго «Трудов». У 1910-я г. жыў у Гомелі. Член Гомельскага музычна-драматычнага таварыства, супрацоўнік газеты «Гомельский вестник» (1909). Змяшчаў свае творы ў мінскім літаратурным альманаху «Туманы» (1909). Выдаваў і рэдагаваў газеты «Гомельские отклики», «Отклики» (1912, 1914—1915 гг.), дзе змяшчаў крытычныя артыкулы, сатырычныя паэмы і вершы, скіраваныя супраць урадавай палітык і дзейнасці мясцовай адміністрацыі, за што неаднаразова прыцягваўся да суда. Пасля 1917 г. чытаў лекцыі па гісторыі рэвалюцыйнага руху, друкаваў мемуарныя нататкі.

Пахаваны на Літаратарскіх мастках.

## Працы 
* Краткий исторический очерк 40-летней деятельности Полтавского общества взаимного кредита. 1871—1911 / Составил Н. Г. Кулябко-Корецкий. — Полтава: Электронная типо-литография И. Л. Фришберга, 1912. — 50, 25 с., 5 л. граф.
* Нижний Новгород, а не село Павлово: К вопросу о направлении ж. д. Ермолино—Н. Новгород—Симбирск, с подходом к Н. Новгороду, по проекту инж. Ефимовича, составленное по поручению и на средства Нижегородского городского общественного управления и Губернского земства / Сост. Н. Г. Кулябко-Корецкий. — СПб.: Типография и переплетная Ю. А. Мансфельд, 1913. — 61 с.
* Общегосударственное и местное экономическое значение железнодорожной линии С.-Петербург—Кинель / Н. Г. Кулябко-Корецкий. — СПб.: Товарищество художественной печати, 1908. — [4], 162, XXIX с., 1 л. карт.
* Районы хлебной производительности Европейской России и Западной Сибири: С приложением таблиц, составленных А. Е. Лосицким и 9 картографий / Н. Г. Кулябко-Корецкий. — СПб.: Вольное экономическое общество, 1903. — [2], 46, 78 с., 5 л. карт.

## Літаратура 
* 
* Лебедзева В. Гомельскі паплечнік Пляханава. // Гомельская праўда. — 2014. — 6 лістапада. 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бранскай вобласці
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Лазанская канферэнцыя 1922 – 1923

**Лазанская канферэнцыя 1922 – 1923**. Адбылася 20 лістапада 1922 – 4 лютага 1923 гг. і 23 красавіка – 24 ліпеня 1923 г. у г.Лазана (Швейцарыя). Склікана па ініцыятыве Вялікабрытаніі, Францыі і Італіі пасля грэка-турэцкай вайны 1919 – 1922 гг., удзельнічалі прадстаўнікі Вялікабрытаніі, Францыі, Італіі, Грэцыі, Румыніі, Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў, Японіі, Турцыі, ЗША (апошнія прадстаўляў назіральнік). Пры абмеркаванні шэрагу прыватных пытанняў на канферэнцыю былі дапушчаны дэлегаты Албаніі, Бельгіі, Іспаніі, Партугаліі, Нідэрландаў, Нарвегіі і Швецыі. 

Быў падпісаны Лазанскі мірны дагавор 1923 г., прынята канвенцыя аб чарнаморскіх пралівах (у абмеркаванні ўдзельнічалі таксама прадстаўнікі СССР і Балгарыі), якая прадугледжвала дэмілітарызацыю праліваў, дапускала праход праз Басфор і Дарданелы гандлёвых і ваенных (з некаторымі абмежаваннямі) суднаў любой краіны. Канвенцыя не была ратыфікавана ў СССР, яна перагледжана на канферэнцыі Мантро 1936 г. Астатнія 15 дакументаў, падпісаных на канферэнцыі, тычыліся больш прыватных пытанняў, у т.л. вяртання палонных, узаемнага абмену грэчаскага і турэцкага насельніцтва.

## Літаратура 
* Conference de Lausanne. [T. 1 – 2]. – P., 1923.

Катэгорыя:Міжнародныя канферэнцыі
Катэгорыя:1922
Чынар

**Чынар** (, ) — сяло ў Расіі, ў Дзербенцкім раёне Дагестана.

## Геаграфія 
## Насельніцтва 
Па выніках Усерасійскага перапісу насельніцтва, у Чынары пражывала 4357 чалавека. Па нацыянальнасці азербайджанцы, даргінцы, табасараны, агулы, лезгіны, па веравызнанні мусульмане-суніты.

|}

Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана
Гекатэй Мілецкі

thumb|250px|right|Геаграфія свету паводле Гекатэя, VI ст. да н.э. Мацярык абмывае з усіх бакоў бяскрайні акіян.

**Гекатэй Мілецкі** (каля 546 да н.э. — 480 да н.э.) — старажытнагрэчаскі гісторык, географ і вандроўнік.

Аўтар «Аб'езду зямлі» («Землеапісанне») — адной з першых геаграфічных прац краіназнаўчага кірунка, у якой дадзены звесткі пра Еўропу, Блізкі Усход і Паўночную Афрыку, і «Генеалогіі», якая змяшчае крытыку міфаў і падданняў гераічнай эпохі Грэцыі. Гекатэй Мілецкі — складальнік аднаго з першых картаграфічных малюнкаў айкумены (населенай часткі сушы). Ад прац Гекатэя Мілецкага, шырока вядомых у старажытнасці, захавалася 380 урыўкаў. Карта Гекатэя Мілецкага не выяўлена, аднак нават частковае прайграванне яе па апісанні Герадота і іншых аўтараў дазваляе навочна судзіць пра геаграфічныя ўяўленні і іншых грэкаў.

## Літаратура 
* Ельницкая, Л. А. Знания древних о северных странах. — М., 1961.
* Томсон, Дж. О. История древней географии: Перевод с английского. — М., 1953.

Катэгорыя:Гісторыкі Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Гісторыкі V стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Географы Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Вучоныя Старажытнай Грэцыі
Малаплотніцкая шкляная мануфактура

**Малапло́тніцкая шкляна́я мануфакту́ра** — колішняя мануфактура, якая дзейнічала ў 1842—1898 гадах у маёнтку Малая Плотніца (цяпер вёска ў Пінскім раёне Брэсцкай вобласці). Вырабляла ліставое шкло, бутэлькі і іншы посуд. У 1879 годзе працавала 16 чалавек, выпушчана 90 скрынак ліставога шкла, 100 тысяч штук бутэлек і іншага посуду. У 1898 годзе працавала 80 чалавек.

## Літаратура 
* Малаплотніцкая шкляная мануфактура //  — С. 10.

Катэгорыя:Колішнія прадпрыемствы Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Мануфактуры Беларусі
Катэгорыя:Малая Плотніца
Катэгорыя:З’явіліся ў 1842 годзе
Катэгорыя:1842 год у Беларусі
Катэгорыя:Зніклі ў 1898 годзе
Катэгорыя:Гуты Беларусі
Мячэць Эфем Бей

right|thumb|180px|Інтэр'ер
**Мячэць Эфем Бей** — мячэць, размешчана ў цэнтры албанскай сталіцы Тыраны. Будаўніцтва было пачата ў 1789 годзе Мола Беем, і было скончана ў 1823 яго сынам Нахчі Эфен Беем, праўнукам Пашы Сулеймана.

## Гісторыя і архітэктура 
Падчас камуністычнага рэжыму ў Албаніі, мячэць была зачынена да 18 студзеня 1991 года, калі, нягледзячы на апазіцыю сярод камуністычных уладаў, дзесяць тысяч чалавек яе адкрылі. Так быў пакладзены пачатак падзення камунізму ў Албаніі.

На фрэскі мячэці - дрэвы, вадаспады і масты; карціны нацюрморта, рэдкасць у ісламскім мастацтве.

Экскурсіі ў мячэці праводзяцца штодня, за выключэннем часу малітоўнага набажэнствы.

Катэгорыя:Тырана
Катэгорыя:Мячэці Албаніі
Катэгорыя:1823
Палонны (карціна)

**«Палонны»** () — карціна англійскага мастака Джозэфа Райта, зробленая ў 1774 годзе, якая захоўваецца ў Мастацкай галерэі Ванкувера. «Палонны Стэрна» — вельмі падобная карціна, выстаўленая Райтам у 1778 годзе і якая захоўваецца ў Музеі і мастацкай галерэі Дэрбі.

## Апісанне 
Карціна апісвае адчай вандроўцы, які аказваецца заключаны у замежнай турме.

## Гісторыя 
Першую карціну Джозэф Райт маляваў падчас свайго знаходжання ў Рыме ў 1774 годзе. Паводле яе завяршэння мастак павінен быў адаслаць твор у Вялікабрытанію. Згадванне ў тагачасным рахунку, задакументаванае Левелін Джуіт, паказвае, што Джозаф Райт ледзь не дабіўся права пераправіць яе без падаткаў, аднак пазней абставіны ўсё-ткі вымусілі яго аформіць пераклад згодна з дзяржаўным падаткаабкладаннем.

У мастацкіх колах вяліся дыскусіі адносна таго, ці з'яўляецца зняволены рымлянінам. Таксама былі спрэчкі з нагоды таго, што намаляванаму палонніку лепш бы было быць апранутым.

З гэтай карціны ў 1779 годзе Томасам Райдэрам была зробленая гравюра, апублікаваная ў 1786 годзе Джонам і Джозіяй Бойдзеламі. Аднак, раннія асобнікі гравюры ў стылі мецца-цінта аўтарства Джона Рафаэля Сміта, выкананай па заказу Джона Мілнеса, выйшлі ў свет абмежаванай колькасцю ў дваццаць штук да таго, як эстамп быў знішчаны.

Катэгорыя:Музей і мастацкая галерэя Дэрбі
Катэгорыя:Карціны Джозефа Райта
Літоўскае бюро ЦК КПЗБ

**Літоўскае бюро ЦК КПЗБ**. Дзейнічала ў 1930 – 1938 гг. Утворана ЦК КПЗБ у канцы 1930 г. з мэтай актывізацыі нелегальнай прапаганды сярод літоўскага насельніцтва Віленшчыны. У сувязі з тым, што ў некаторых паветах Віленскага ваяводства значную частку насельніцтва складалі літоўцы, пасля III канферэнцыі КПЗБ (1925 г.) пачала выдавацца камуністычная літаратура на літоўскай мове, сярод літоўскага насельніцтва ўзніклі партыйныя арганізацыі. У канцы 1930 г. паводле рашэння ЦК КПЗБ пры Віленскім акруговым камітэце КПЗБ створана Літоўскае бюро КПЗБ, у 1931 г. пераўтворана ў Літоўскае бюро пры ЦК КПЗБ. Ббюро мела секцыі па рабоце сярод сялян, моладзі, падпольную друкарню, дзе выдавала газету, часопіс, адозвы і брашуры, супрацоўнічала з легальнымі арганізацыямі беларускага нацыянал-вызваленчага руху. У 2-й палове 1930-х гг. праводзіла работу па стварэнні антыакупацыйнага, дэмакратычнага народнага фронту ў краі. Існавала да роспуску КПП і КПЗБ (1938 г.).

## Літаратура 
* Карашчанка, І. Краявы сакратарыят ЦК КПЗБ / Ігар Карашчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 4: Кадэты — Ляшчэня. — Мн.: БелЭн, 1997. — 432 с.: іл. — С. 384. — ISBN 985-11-0041-2.

Катэгорыя:Камуністычная партыя Заходняй Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў  1930  годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1938 годзе
Катэгорыя:Літоўцы ў Беларусі
Катэгорыя:Віленшчына
Мехаўскі раён

**Мехаўскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1935—1958 гадах.

Утвораны 12 лютага 1935 года. Плошча 1,3 кв. км. (на 1 студзеня 1941 года). Цэнтр — станцыя Езярышча. Складаўся з 15 сельсаветаў. З 20 лютага 1938 года ў складзе Віцебскай вобласці. 18 сакавіка 1958 года перайменаваны ў Езярышчанскі раён.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1935 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1958 годзе
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Гарадоцкага раёна
Канстанцін Сяргеевіч Станіслаўскі

**Канстанцін Сяргеевіч Станіслаўскі** (сапраўднае прозвішча — **Аляксееў**; ) — рускі тэатральны рэжысёр, акцёр і выкладчык. Заснавальнік знакамітай акцёрскай сістэмы, якая на працягу 100 гадоў мае велізарную папулярнасць у Расіі і ў свеце. Народны артыст СССР (1936).

У 1888 годзе быў адным з заснавальнікаў Маскоўскага таварыства Мастацтва і Літаратуры. У 1898 годзе, сумесна з Ул. Неміровічам-Данчанка заснаваў Маскоўскі Мастацкі тэатр. Першай пастаноўкай новай трупы стала трагедыя «Цар Фёдар Іаанавіч» А. К. Талстога.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Расіі
Філосаф пры святле каганца

**«Філосаф пры святле лямпы»** (, таксама вядомая як *A Hermit studying anatomy* — «Пустэльнік, які вывучае анатомію») — карціна англійскага мастака Джозефа Райта, завершаная ў 1769 годзе. Дакладна не вядома, калі была напісана карціна, але ўпершыню яна была выстаўлена ў 1769 годзе ў Лондане ў Таварыстве мастакоў. Гэта адна з першых карцін Райта са штучным асвятленнем, стылем, які пазней стаў знакамітым.

## Апісанне 
Карціна апісана ў каталогу тавараў 1801 як спадарожнік карціны «Алхімік, які адкрывае фосфар». На абедзвюх карцінах намалявана галоўная фігура на пярэднім плане і дзве ў боку, абедзве карціны з'яўляюцца начнымі сцэнамі і на абедзвюх стары чалавек удзельнічае ў навуковым даследаванні.

На карціне намаляваны стары, які, верагодна, з'яўляецца філосафам або пілігрымам, які сядзіць у асветленай лямпай пячоры і глядзіць на калекцыю чалавечых касцей. Два меншых чалавека, або хлапчукі, апранутыя як пілігрымы (што вызначаецца па марскіх грабяшках на іх капелюшах, эмблемай святога Якава), набліжаюцца да яго з хваляваннем. Памер гэтых фігур меншы, чым выява галоўнага персанажа карціны. Пейзаж па-за пячоры цёмны, і толькі злёгку асвятляецца прабіваюцца скрозь аблокі месяцавым святлом. Грабеньчыкі з'яўляюцца знакам пілігрымаў, але яны ж былі эмблемай сям'і Дарвінам, у якую ўваходзіў Эразм Дарвін — член Месяцавага таварыства і адна з ключавых фігур эпохі Асветы.

[thumb|left|150px|«Медытуючы [Дэмакрыт»]]
Згодна з сцвярджэннях экспертаў, гэтая карціна заснаваная на «Медытуючым Дэмакрыце» (*Democritus in Meditation*) Сальватора Ружы. Сябар Райта Джон Хамільтон Морцімер быў паслядоўнікам Ружы, так што, магчыма, Райт бачыў працу Ружы або яе гравіроўку.

Філосаф Райта даследуе частку шкілета, але гэта, як відаць, не з'яўляецца сур'ёзным анатамічным даследаваннем. Ён акружаны знакамі эфемернасці чалавечага існавання, якія ўключаюць шкілет, лямпу са згаральных палівам, месяц і пясочныя гадзіннікі. Месяц таксама быў сімвалам Месяцавага грамадства, з якім Райт быў цесна звязаны, хоць і не быў яго сябрам.

Заклапочаны выраз філосафа і трапятанне двух пілігрымаў можа быць адлюстраваннем турботы з нагоды новых навуковых ведаў і адкрыццяў таго часу, у якім жыў Райт.

Катэгорыя:Музей і мастацкая галерэя Дэрбі
Катэгорыя:Карціны Джозефа Райта
Палонны кароль

**«Палонны кароль»** () — накід англійскага мастака Джозефа Райта, зроблены ў 1772 ці 1773. Эскіз лічыцца падрыхтоўкай да цяпер страчанай карціны, якая паказвае французскага крыжака Гі дэ Лузіньяна (*Guy de Lusignan*) у турме.

## Апісанне 
Эскіз быў названы «Палонны кароль» і адлюстроўвае французскага двараніна Гі дэ Лузіньяна ў палоне Саладзіна. Лузіньян змагаўся з Саладзінам 4 ліпеня 1187 года і быў узяты ў палон пасля паразы яго армій. Кажуць, што рэліквіі ад сапраўднага крыжа былі страчаныя падчас гэтай бітвы. Лузіньян, які прыйшоў з французскага Пуацье, стаў каралём Ерусаліма пасродкам жаніцьбы на Сібіле, дачкі Амарыі I. У рэшце рэшт Лузіньян быў вызвалены Саладзінам і працягнуў кіраваць Кіпрам. Эскіз Джозефа Райта змяшчае анатацыю яго сябра Пітэра Перэза Бурдэта. Райт браў у Бурдэта ўрокі па перспектыве і раіўся з ім па нагоды выбудоўвання сваіх карцін.

## Гісторыя 
Эскіз быў адным з па меншай меры трох, створаных Райтам перад напісаннем двух аднолькавых карцін пра захопленых крыжакоў. Эскізы былі адпраўленыя Пітэру Пераз Бурдэту ў Ліверпуль для атрымання яго камэнтарыяў узімку 1772-73 гг., Перад тым, як Райт зрабіў меншую з карцін, якая была выстаўлена ў Таварыстве мастакоў у 1773 годзе з версіяй «Кузні». Райт спадзяваўся прадаць версію «палоннага караля» макграфу Карлу Фрыдрыху ў 1774 годзе. Фрыдрых у канчатковым рахунку наняў Бурдэта, калі ён пераехаў у Германію, каб пазбегнуць абавязкаў — у тым ліку грошай, якія належаць Райту. У 1774 і 1778 Райтам былі напісаны карціны з аналагічным сюжэтам — чалавекам у турме, але познія карціны ставяцца да выпіскі з сучаснага рамана. Апошняй з іх быў «Палонны», выстаўлены ў 1778 годзе.

Катэгорыя:Музей і мастацкая галерэя Дэрбі
Катэгорыя:Карціны Джозефа Райта
Ламберт Герсфельдскі

**Ламберт Герсфельдскі** () (памёр у 1080-я гг.) — нямецкі аналіст. Паходзіў з заможнай сям'і, атрымаў добрую царкоўную адукацыю. У 1058—1077 гг. — манах Герсфельдскага манастыра ў Цюрынгіі. Напісаў шэраг твораў, з якіх захаваліся цалкам «Аналы» і часткова «Гісторыя Герсфельдскага манастыра». «Аналы» ўтрымліваюць багаты матэрыял па палітычнай гісторыі нямецкіх зямель з 1040 па 1077 гг. Асабліва падрабязна распавядаецца пра Саксонскае паўстанне 1073 – 1075 гг. і пра сутыкненне паміж імператарам Генрыхам IV і рымскім папай Рыгорам VII, у прыватнасці пра сустрэчу ў Каносе; Ламберт Герсфельдскі дае таксама апісанне паўстання гараджан Кёльна супраць архіепіскапа Анона (адно з ранніх звестак пра гарадскі рух). У барацьбе за інвестытуру Ламберт Герсфельдскі выступаў ідэолагам тых кругоў феадальнай шляхты, якія былі апазіцыйна настроены да Генрыха IV, што адбілася на асвятленні ім палітычнай гісторыі.

## Творы 
* Annalen (Annales) / Erläutert von W.D.Fritz. — Berlin, 1962.

## Літаратура 
* Holder-Egger, O. Studien zu Lambert von Hersfeld // Neues Archiv der Gesellschaft für ältere deutsche Geschichtskunde. — 1894. — Band 19. — S.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі Германіі
Катэгорыя:Лацінскія гісторыкі
Катэгорыя:Гісторыкі XI стагоддзя
Катэгорыя:Храністы
Катэгорыя:Паэты Германіі
Катэгорыя:Лацінамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты XI стагоддзя
Катэгорыя:Бенедыкцінцы
Нарцыс (міфалогія)

**Нарцыс** (Наркіс, ) — у старажытнагрэчаскай міфалогіі юнак-прыгажун, сын беатыйскага рачнога бога Кефіса і німфы Лірыёпы. Паводле пашыранага міфа, Нарцыс не прыняў кахання німфы Эха, за што быў пакараны Афрадытай: закахаўся ва ўласнае адлюстраванне ў вадзе і памёр ад непадзеленага кахання. Ператвораны багамі ў аднайменную кветку.

Вобраз Нарцыса ўвасоблены ў скульптурах Паліклета Старэйшага і Б. Чэліні, карцінах Я. Тынтарэта і М. Караваджа, п’есах П. Кальдэрона дэ ла Баркі і Ж.-Ж. Русо, операх Д. Скарлаці, К. В. Глюка і Ж. Маснэ, іншых творах мастацтва і літаратуры.

У пераносным сэнсе Нарцыс — самаўлюбёны чалавек.

Катэгорыя:Героі старажытнагрэчаскіх міфаў
Нарцыс (род раслін)

**Нарцыс** (*Narcissus*) — род кветкавых раслін сямейства амарылісавых.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя цыбульныя травяністыя расліны. Лісце прыкаранёвае, лінейнае. Кветанос бязлісты, вышынёй да 0,5 м. Кветкі белыя, жоўтыя, адзіночныя ці ў гронках, у некаторых пахучыя; эфірны алей з іх выкарыстоўваецца ў медыцыне і парфумерыі. Плод — каробачка. Усе віды ядавітыя.

## Арэал 
Пашыраны пераважна ў Міжземнамор'і. Трапляюцца ў вільготных месцах, на высакагорных і далінных лугах, травяністых схілах гор.

## Таксанамія 
Віды роду *Нарцыс* распаўсюджаны ў Еўропе, пераважна ў міжземнаморскіх краінах, асабліва заходніх; адзін від расце ў Азіі да Японіі і Кітая.

Род *Нарцыс* паводле Каралеўскіх батанічных садоў К’ю ўключае 54 першасных і 59 гібрыдагенных відаў:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

;Гібрыдагенныя віды

*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]
*  [=  × ]

## Значэнне 
Ранневеснавыя дэкаратыўныя расліны. Культывуюць са старажытнага часу, вядома больш за 12 тысяч сартоў. На Беларусі вырошчваюць каля 40 сартоў нарцыса гібрыднага.

## Шкоднікі і хваробы 
Значную шкоду нарцысам прыносіць вірус мазаікі нарцыса, які пераносіцца з сокам раслін і насякомымі.

## У філатэліі 

File:2008. Stamp of Belarus 11-2008-06-10-nartsis.jpg|Паштовая марка Беларусі, 2008 год
File:2008. Stamp of Belarus 11-2008-06-10-list.jpg|Малы аркуш Беларусі, 2008 год
File:1198 (Centralny bataničny sad NAN Biełarusi. Kvietki).jpg|Паштовая марка Беларусі, 2017 год
File:1198 (Centralny bataničny sad NAN Biełarusi. Kvietki) - Sheet.jpg|Малы аркуш Беларусі, 2017 год
File:1198-1199 (Centralny bataničny sad NAN Biełarusi. Kvietki) - Sheet.jpg|Малы аркуш Беларусі, 2017 год
File:1198-1199 (Centralny bataničny sad NAN Biełarusi. Kvietki) - Special postmark.png|Спецыяльны паштовы штэмпель Беларусі, 2017 год
File:1198-1199 (Centralny bataničny sad NAN Biełarusi. Kvietki) - First day cover.jpg|Канверт першага дня Беларусі, 2017 год

*
Катэгорыя:Расліны на марках
Эфіопская Праваслаўная Царква

thumb|180px|Святар Эфіопскай праваслаўнай царквы
**Эфіопская (Абісінская) праваслаўная царква** () — адна з «старажытнаўсходніх цэркваў». Да 1959 частка копцкай праваслаўнай царквы, а затым - аўтакефалія. 

## Гісторыя 
Пры імператары Сусныёсе (1607-1632) увайшла ў унію з Рымам, але наступны імператар, Фасіледэс (1632-1667), выгнаў каталікоў з Эфіопіі. Набажэнствы адрозніваюцца надзвычайным багаццем тэкстаў, песнапенняў і багаццем святаў. Маецца шмат пустэльных манастыроў. У цяперашні час гэтую Царква ўзначальвае Патрыярх эфіопскай Царквы Свяцейшы Абуна Паўлас (рэзідэнцыя ў Адыс-Абебе), яго прызнае копцкая царква; за мяжой на вяршэнства ў царкве прэтэндуе экс-патрыярх Меркарыос (які сцвярджае, што яго адрачэнне ў 1992 было зроблена пад уціскам). 

Эфіопская праваслаўная царква адносіцца да старажытнаўсходніх праваслаўных цэркваў, і як і копцкая і Сірыйская праваслаўныя царквы, а таксама Армянская апостальская царква вызнае міафізіцкую хрысталогію, не прызнае пастаноў Халкідонскага Сабору (451), прызнаючы толькі тры першыя Сусветныя Саборы. 

Копцкая і эфіопская праваслаўныя цэрквы ўрачыста абвясцілі адзінства веры, вернасць агульнаму сведчанню і гатоўнасць паглыбляць і пашыраць супрацоўніцтва. Падпісанне сумеснай дэкларацыі прадстаўнікамі гэтых старажытнаўсходніх праваслаўных цэркваў, якія супернічаюць на працягу дзесяцігоддзяў, адбылося ў Каіры ў ліпені 2007 г. Але тым не менш, копцкая царква падтрымала поўнае аддзяленне Эрытрэйскай царквы і раскол эфіопскай царквы. 

Паводле падання, першым хрысціянскім асветнікам эфіопаў быў св. Фруменцій, рымскі грамадзянін з Тыра, які пацярпеў караблекрушэнне на афрыканскім узбярэжжы Чырвонага мора. Ён набыў давер імператара Аксума і неўзабаве звярнуў у хрысціянства яго сына, будучага імператара Эзану, які ў 330 годзе і абвясціў хрысціянства дзяржаўнай рэлігіяй. Фруменцій быў пасля пасвечаны ў біскупы св. Апанасам Александрыйскім і вярнуўся ў Эфіопію, дзе працягнуў евангелізацыю краіны. 

Эфіопская праваслаўная царква (гэтак жа, як і копцкая) прытрымліваецца многіх запаведзяў Старога Запавету, якіх большасць хрысціян лічыць адмененымі, такіх як захаванне старазапаветных законаў аб смакаванні ежы, а таксама святкаванне суботы (нараўне з нядзеляй). Практыкуецца таксама абразанне, прычым не толькі немаўлятаў мужчынскага полу (на восьмы дзень, згодна з запаведзю ў Старым Запавеце), але і жаночае абразанне, традыцыя якога мае не біблейскае паходжанне. Як жаночае, так і мужчынскае абразанне хрысціяне ў Эфіопіі разглядаюць як народныя традыцыі, не лічачы абразанне немаўлятаў мужчынскага полу выкананнем Майсеева закона.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Монафізіцтва
Катэгорыя:Старажытнаўсходнія цэрквы
Катэгорыя:Рэлігіі Афрыкі
Катэгорыя:Праваслаўе ў Эфіопіі
Генерал Джонсан ратуе параненага французскага афіцэра ад тамагаўка паўночнаамерыканскага індзейца

**«Генерал Джонсан ратуе параненага французскага афіцэра ад тамагаўка паўночнаамерыканскага індзейца»** () — карціна англійскага мастака Бенджаміна Уэста, скончаная ў раёне 1764—1768 гадоў, якая знаходзіцца ў калекцыі Музея і мастацкай галерэі Дэрбі.

## Апісанне 
Карціна з'яўляецца поглядам сучасніка на ўсе тры сілы, задзейнічаныя пры 1750-х у франка-індзейскай вайне. На ёй намаляваны генерал-маёр сэр Уільям Джонсан, які прадухіляе выкананне скальпіравання барона Дыскаў, пераможанага французскага салдата, які ляжыць на зямлі, паўночнаамерыканскіх першабытнікаў.

Бенджамін Уэст, верагодна, пачаў гэтую карціну неўзабаве пасля свайго прыбыцця ў Лондан у 1763 годзе, калі вярнуўся з Італіі, дзе правёў тры гады. Пасля «Індыйскай сям'і», карціны, намаляванай каля 1761, у гэты раз ён дэманструе тое ж жаданне паказаць «правільную вопратку і рыштунак». Такім чынам, гэта дае нам адзін з двух вядомых сучасных малюнкаў брытанскіх лёгкіх пяхотнікаў. У той час як у італьянскім жывапісу дакладнасць і пэўнасць былі патрэбныя для таго, каб даць агульнае ўяўленне аб жыцці індзейцаў, Уэст выкарыстаў іх для стварэння справаздачы аб нядаўняй гістарычнай падзеі), звычайна карціну адносяць да інцыдэнту, які здарыўся падчас кампаніі 1755, калі ў возера Лейк-Джордж французы пад камандаваннем барона Дыскаў разам са сваімі індзейскімі саюзнікамі супрацьстаялі мяшанаму атраду магавкаў і апалчэння Новай Англіі пад правадырствам Джонсана. Пасля адлюстравання нападу на лагер брытанцы ўзялі верх. Дыскаў быў тройчы паранены, і Джонсан выратаваў яму жыццё, абараніўшы ад магавкаў, якія прагнуць адпомсціць за сваіх забітых родных.

## Гістарычны кантэкст 
Паказваючы Джонсана стрымліваючым агрэсіўныя дзеянні сваіх абарыгенаў-памагатых, карціна прапагандуе «цывілізаваныя» стандарты гонару і законы вайны па кантрасце з лютасцю «дзікуноў». Яна спасылаецца на праблемы і абмеркавання, што ўздымаюцца індзейскімі саюзнікамі ў дачыненні да еўрапейцаў, і якія ішлі на працягу канфліктаў у Паўночнай Амерыцы.

У пачатку франка-індзейскай вайны індзейскі правадыр Танагрысан (*Tanaghrisson*) змацаваў саюз з атрадам брытанскіх войскаў, якім камандаваў Джордж Вашынгтон, разбіўшы чэрап Жуманвіля, параненага французскага афіцэра, якога яны толькі што ўзялі ў палон, а затым вымыўшы рукі ў мазгу чалавека. Справа Жуманвіля выклікала скандал у Еўропе і прывяла да развіцця Сямігадовай вайны.

Тыя ж пытанні захоўваліся падчас Вайны за незалежнасць Злучаных Штатаў. У 1777 годзе абедзве палаты брытанскага парламента вялі дэбаты з нагоды выкарыстання індзейцаў як дапаможных войскаў. Прамова Уільяма Піта, вымаўленая 20 лістапада ў палаце Лордаў, якая асуджала акты гвалту супраць «нявінных» і практыку канібалізму, сведчыла аб непажаданасці падобнай шырока распаўсюджанай практыкі.

Катэгорыя:Музей і мастацкая галерэя Дэрбі
Сінт-Мартэн

**Сінт-Ма́ртэн** ( і Sint Maarten ) — самакіруемая дзяржава са значнай аўтаноміяй (status aparte) у складзе Каралеўства Нідэрландаў. Размешчана ў паўднёвай частцы вострава Святога Марціна. Адміністрацыйны цэнтр — Філіпсбург. Афіцыйныя мовы — нідэрландская і англійская.

Да 10 кастрычніка 2010 года Сінт-Мартэн уваходзіў у склад Нідэрландскіх Антыльскіх астравоў.

## Фізіка-геаграфічная характарыстыка 
### Геаграфічнае становішча 
Мяжуе на поўначы з французскім Сен-Мартэнам (мяжа працягласцю 10, 5 км), на ўсходзе мае марскую мяжу з Сен-Бартэльмі. Плошча — 35 км².

## Рэльеф 
Пасечанае ўзбярэжжа Сінт-Мартэна доўгай паласой цягнецца на паўночны захад, утвараючы доўгую і вузкую касу, якае аддзяляе ад мора лагуну Сімпсан-Бі — адзін з найбуйнейшых унутраных вадаёмаў Карыбскага мора. Паўднёвая частка вострава амаль на 1/5 занятая шырокай засоленай вобласцю Грэйт-Салтаў-Понд, а на поўнач цягнуцца невысокія пагорыстыя вобласці, прылеглыя да мяжы французскай часткі вострава, якая спускаецца двума невысокімі градамі Сентры-Хіл (344 м) і Уільямс-Хіл (264 м). Самы прыкметны арыенцір Сінт-Мартэна — патухлы вулкан Маўнт-Флагстаф (386 м). Шматлікія салёныя лагуны і мноства дробных астравоў: Пелікан-Кі (Гуана-Кі), Літл-Кі, Молі-Бедзі, Хен і Чыкен апраўляюць берагавую рысу Сінт-Мартэна. У адрозненне ад іншых астравоў групы, тут ёсць мноства працяглых пясчаных берагоў, асабліва частых у паўднёвых і заходніх раёнах вострава, прычым у лагуне пляжы распасціраюцца на ўсю шырыню наносных пясчаных кос, якія адгароджваюць іх ад мора.

## Гісторыя 
### Каланізацыя вострава 
У Сінт-Мартэне былі пабудаваны два важных форта: форт Амстэрдам — першая галандская ваенная база на Карыбах і форт Вілем, на месцы руін якога цяпер збудавана тэлевізійная вежа.

### Найноўшы час 
## Насельніцтва 
Насельніцтва 40,917 (2009), шчыльнасць насельніцтва 974 чал./км²

### Дэмаграфія 
### Мовы 
Распаўсюджаны англійская і іспанская мовы, а таксама крэольская мова пап'ямента.

### Рэлігія 
39 % насельніцтвы належаць да Рымска-каталіцкай царквы, 12 % — пяцідзясятнікі, 11 % — метадысты.

## Эканоміка 
### Знешні гандаль 
У паўночнай частцы лагуны Салт-Понд раскінуўся малюсенькі заапарк Сінт-Мартэн і Батанічны сад, на тэрыторыі якіх утрымліваецца 35 відаў рэптылій, птушак і сысуноў, уключаючы рэдкіх малп Сент-Кітса.
Мясцовы час: UTC-4.

Катэгорыя:Нідэрландскія Антыльскія астравы

Катэгорыя:Наветраныя астравы
Карл Рытэр

**Карл Рытэр** (; 7 жніўня 1779, Кведлінбург - 28 верасня 1859, Берлін) — нямецкі географ, адзін з заснавальнікаў сучаснай геаграфіі.

Нарадзіўся ў 1779 у Кведлінбургу, Саксонія, у акадэмічнай сям’і. З 1820 і да смерці загадваў кафедрай геаграфіі Берлінскага ўніверсітэта.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Географы Германіі
Катэгорыя:Ганаровыя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Філіпсбург (Сінт-Мартэн)

thumb|250px|Месцазнаходжанне Філіпсбурга
**Філіпсбург** (, МФА: ) — адзіны горад Сінт-Мартэна, (нідэрландскай часткі вострава Святога Марціна, які з'яўляецца яго сталіцай, месца размяшчэння яго органаў улады. Насельніцтва 1.338 чалавек (2004).

## Гісторыя 
Горад займае вузкую палоску зямлі - доўгую пясчаную касу, якая аддзяляе лагуну Салтаў-Понд ад заліва Грэйт-Бі. Джон Філіпс, марак галандскага флоту шатландскага паходжання, даў імпульс развіццю вострава, заснаваўшы на ім некалькі цукровых заводаў. Праз некаторы час Філіпс быў прызначаны гарадскім кіраўніком, а з 1738 горад стаў насіць яго імя. Філіпсбург ператварыўся ў цэнтр міжнароднага гандлю.

## Інфраструктура 
Горад складаецца, па-сутнасці, усяго з двух вуліц: Ворстрат (Пярэдняя вуліца) і Ахтэрстрат (Тыльная вуліца), - злучаных паміж сабой сеткай кароткіх і вузкіх завулкаў. Большасць мясцовых будынкаў адносяцца да класічных узораў ранняй каланіяльнай архітэктуры - стромкія чарапічныя дахі, чырвона-белыя фасады і невялікія вокны з частымі фарбаванымі рамамі, якія практычна рыхт-у-рыхт капіруюць старыя галандскія вясковыя хаты.

У горадзе маецца 6 цэркваў, манумент каралевы Вільгельміны, Музей Сінт-Мартэна з шырокай гістарычнай калекцыяй і зборам прадметаў з патанулага ў 1801 годзе ля сцен форта Амстэрдам фрэгата «Празеліта». На Пярэдняй вуліцы знаходзіцца белы драўляны будынак суда пабудаваны ў 1793 г.

Недалёка ад горада знаходзіцца аэрапорт Mid-State. Да захаду ад Філіпсбурга - Аэрапорт Прынцэсы Юліяны, адзін з найбуйнейшых аэрапортаў рэгіёну.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Сінт-Мартэн
Катэгорыя:Гарады Паўночнай Амерыкі
Петэр Энглунд

**Петэр Э́нглунд** (; , Будэн, Швецыя) — шведскі гісторык і пісьменнік, член Шведскай Акадэміі (з 2002) і яе сакратар (з 2009). Спецыялізуецца на перыядзе Шведскага Вялікадзяржаўя (XVII—XVIII ст.). Некаторыя яго працы перакладзены на некалькі моў (у т.л. англійскую, нямецкую, рускую). Найбольшую вядомасць прынесла яму праца *«Палтава: апавяданне пра гібель адной арміі».*

## Працы 
* Poltava: berättelsen om en armés undergång (Bokförlaget Atlantis, 1988) ISBN 91-7486-834-9
* Det hotade huset (doktorsavhandling, 1989)
* Förflutenhetens landskap: historiska essäer (Bokförlaget Atlantis, 1991) ISBN 91-7486-116-6
* Ofredsår: om den Svenska Stormaktstiden och en man i dess mitt (Bokförlaget Atlantis, 1993) ISBN 91-7486-349-5
* Brev från nollpunkten: historiska essäer (Bokförlaget Atlantis, 1996) ISBN 91-7486-231-6
* Den oövervinnerlige: om den svenska stormaktstiden och en man i dess mitt (Bokförlaget Atlantis, 2000) ISBN 91-7953-083-4
* Det hotade huset: adliga föreställningar om samhället under stormaktstiden (Bokförlaget Atlantis, 2002) ISBN 91-7486-622-2
* Ramona (2002) (manus till tv-serie)
* Tystnadens historia och andra essäer (Bokförlaget Atlantis, 2003) ISBN 91-7486-766-0
* Jag skall dundra (med Kristian Petri, 2005) ISBN 91-0-010713-1
* Silvermasken: en kort biografi över drottning Kristina (2006) ISBN 91-0-010319-5
* Spegelscener (Bonniers julbok 2006)
* Stridens skönhet och sorg: första världskriget i 212 korta kapitel (Bokförlaget Atlantis, 2008) ISBN 91-7353-244-4

## У Сеціве 
* Петэр Энглунд на сайце Шведскай Акадэміі
* Афіцыйны сайт Петэра Энглунда

Катэгорыя:Гісторыкі Швецыі
Катэгорыя:Члены Шведскай акадэміі
Катэгорыя:Пісьменнікі Швецыі
Пальмавыя

**Пальмавыя**, або **Пальмы**, або **Арэкавыя** () — сямейства аднадольных раслін. Прадстаўлена пераважна дрэвамі з неразгалінаванымі стваламі.

## Апісанне 
Сямейства прадстаўлена дрэвамі з калонападобнымі неразгалінаванымі стваламі (у афрыканскіх пальм роду  ствалы галінуюцца) і кронамі буйных з чаранкамі лістоў з перыста- ці пальчатарассечанымі пласцінкамі. Сустракаюцца пальмы з настолькі кароткімі стваламі, што здаецца, быццам лісты, якія утвараюць разетку, бессцябловыя і выходзяць непасрэдна з зямлі. Такімі пальмамі з'яўляюцца паўднёваамерыканскія пальмы  i . У многіх ёсць падземныя парасткі, і на паверхню выходзяць разам некалькі збліжаных ствалоў ці разетак. Вядомы пальмы-ліяны, на якіх лісты размяшчаюцца недалёка адзін ад аднаго. Такія пальмы прымацоўваюцца да апоры рознымі прышчэпкамі, часта перакідаюцца з аднаго дрэва-апоры на другое. Гэта адносіцца да паўднёваазіяцкіх ратангаў роду . Даўжыня іх сцёблаў пры таўшчыні ў 3 см дасягае 300 м. Гэта найбольш доўгія сцёблы ў раслін нашай планеты. У цэлым жыццёвыя формы пальмавых вельмі разнастайныя.

Буйныя лісты пальм дасягаюць іншы раз рэкордных памераў. Так, у  чаранок ліста дасягае 4-5 м даўжынёй, а пласцінка ліста — 19-22 м даўжынёй і 10-12 м шырынёй. Лісты пальм, акрамя чаранкоў і пласцінак, маюць добра выражаныя похвы. Пласцінка ў пупышцы развіваецца як суцэльная, і яе перыстае, пальчатае ці веернае расчляненне адбываецца пазней.

Кветкі пальм сабраны ў моцна разгалінаваныя мяцёлкавыя суквецці, апранутыя адным ці некалькімі шчыльнымі крыючымі лістамі простай (похвавай) формы — з пакрывалам. На галінах суквеццяў кветкі сядзяць, як у каласах, ці ў многіх відаў пальм — як у пачатках, або больш ці менш пагружаныя ў мясістую вось.

Суквецці пазушныя, толькі ў нямногіх відаў верхавінныя; у апошнім выпадку расліны монакарпічныя, гінуць пасля цвіцення (у , ). Суквецці пальм буйныя. Найвялікшага памеру яны дасягаюць у таліпотавай пальмы — 14 м вышынёй і 12 м шырынёй; кветак у суквецці каля 50000. Кветкі двухполыя ці ў выніку рэдукцыі аднаполыя, расліны аднадомныя, радзей двухдомныя. Калякветнік у двух кругах; чашалісцікі і пялёсткі падобныя, але драбнейшыя за пялёсткі; жоўты, радзей бураваты, зеленаваты. Гінецэй у найбольш прымітыўных пальм апакарпны. У большасці родаў ён сінкарпны, з трох пладалісцікаў. Гінецэй псеўдаманамерны з адным семязачаткам у адным гняздзе.

Плод — касцянка (пірэнарый), у некаторых ягада.

## Пашырэнне 
У сямейства ўваходзяць да 240 родаў і 3,5 тысяч відаў.

Вобласць натуральнага распаўсюдання пальмавых — тропікі і субтропікі.

## Значэнне для чалавека 
Па значэнні ў жыцці чалавека пальмы ўступаюць, верагодна, злакам, а па разнастайнасці выкарыстання яны займаюць першае месца сярод усіх раслін. Для насельніцтва трапічных абласцей Азіі, Афрыкі, Паўднёвай Амерыкі, астравоў Акіяніі іх значэнне выключна вялікае. Пальмы даюць шмат каштоўных прадуктаў. Усе надземныя часткі пальм знаходзяць тое ці іншае прымяненне.

## Гл. таксама 
* Вашынгтонія

## Літаратура 
* *Сапегін Л. М.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6
Уладзімір Канстанцінавіч Букоўскі

**Уладзімір Канстанцінавіч Буко́ўскі** (, Белябей, Башкірская АССР, СССР — , Кембрыдж, Вялікабрытанія) — савецкі і расійскі праваабаронца, пісьменнік, грамадскі дзеяч, нейрафізіёлаг. Адзін з заснавальнікаў дысідэнцкага руху ў СССР.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў эвакуацыі ў горадзе Белябей (Башкірская АССР). Сын савецкага пісьменніка і журналіста Канстанціна Букоўскага; выхоўваўся маці. Вучыўся ў Маскве, куды сям’я вярнулася з эвакуацыі.

У агульнай складанасці ў турмах і на прымусовым лячэнні правёў 12 гадоў. У 1976 годзе савецкія ўлады абмянялі Букоўскага на лідара чылійскіх камуністаў Луіса Карвалана.

Жыў у Вялікабрытаніі. Адзін з арганізатараў арганізацыі «Інтэрнацыянал супраціўлення» (1983). У 2007 годзе вылучаўся кандыдатам у прэзідэнты Расіі на выбарах 2008 года, але яго кандыдатура не была зарэгістраваная ЦВК. У 2008 годзе прымаў удзел у арганізацыі Аб’яднанага дэмакратычнага руху «Салідарнасць», у 2009 годзе ўвайшоў у склад кіруючага органа руху — Бюро федэральнага палітсавета «Салідарнасці».

Памёр 27 кастрычніка 2019 года ў бальніцы Адэнбрукс у Кембрыджы (Вялікабрытанія) ад прыпынення сэрца.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Расіі
Катэгорыя:Палітыкі Расіі
Катэгорыя:Праваабаронцы СССР
Катэгорыя:Публіцысты Расіі
Катэгорыя:Рускія эмігранты трэцяй хвалі ў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Савецкія дысідэнты
Катэгорыя:Асобы, прызнаныя вязнямі сумлення арганізацыяй Amnesty International
Катэгорыя:Выпускнікі Кембрыджскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Члены руху «Салідарнасць»
Катэгорыя:Лібертарыянцы
Катэгорыя:Зняволеныя Уладзімірскага цэнтрала
Катэгорыя:Зняволеныя Лефортаўскай турмы
Целяханскі раён

**Целяха́нскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1940—1959 гадах. Цэнтр — вёска (з 1956 года гарадскі пасёлак) Целяханы.

## Гісторыя 
Утвораны 15 студзеня 1940 года ў складзе Пінскай вобласці. 12 кастрычніка 1940 года падзелены на 10 сельсаветаў: Аброўскі, Бабровіцкі, Выганашчаўскі, Гортальскі, Коланскі, Козікаўскі, Краглевіцкі, Рэчкаўскі, Святавольскі, Целяханскі.

У 1941 годзе акупіраваны. Тэрыторыя раёна вызвалена 10 ліпеня 1944 года, у вызваленні бралі ўдзел 48-я гвардзейская стралковая дывізія (генерал-маёр Г. М. Корчыкаў) 20-га стралковага корпуса 28-й арміі 1-га Беларускага фронту; 99-я партызанская брыгада імя Д. Ц. Гуляева (камандзір В. К. Якавенка), якая 10 ліпеня 1944 года злучылася з часткамі Чырвонай Арміі.

17 лістапада 1948 года Бабровіцкі сельсавет скасаваны з-за спусташэнняў падчас Вялікай Айчыннай вайны, тэрыторыя далучана да Целяханскага сельсавета. З 8 студзеня 1954 года раён у складзе Брэсцкай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Краглевіцкі сельсавет. 6 снежня 1956 года вёска Целяханы набыла статус гарадскога пасёлка, Целяханскі сельсавет скасаваны, тэрыторыя перададзена ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Целяханскага гарадскога пасялковага Савета.

Раён скасаваны 8 жніўня 1959 года з перадачай Аброўскага, Козіцкага, Святавольскага сельсаветаў у склад Івацэвіцкага раёна; Выганашчаўскага, Гортальскага, Коланскага, Рэчкаўскага сельсаветаў і гарадскога пасёлка Целяханы — у склад Лагішынскага раёна.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* 

Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1959 годзе
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Івацэвіцкага раёна
Сцяг Тонга

**Дзяржаўны сцяг Тонга** — прыняты 4 лістапада 1875.

Сцяг падобны да сцягу Чырвонага крыжа. Сцяг Тонга спачатку нічым не адрозніваўся ад яго, але, каб пазбегнуць блытаніны, яго выгляд быў зменены так, каб чырвоны крыж выглядаў як крыж (чвэрць) палотнішча чырвонага сцяга, што робіць яго падобным да камерцыйнага сцяга (сцягу гандлёвага флоту) Вялікабрытаніі XVII стагоддзя. У такім выглядзе сцяг выкарыстоўваецца з 1864 года, але афіцыйна быў прыняты ў 1875 годзе.

У канстытуцыі Тонга гаворыцца, што сцяг ніколі не павінен змяняцца.

## Галерэя 

Выява:Naval Ensign of Tonga.svg| 1:2 Ваенна-марскі сцяг  з 
Выява:Royal Standard of Tonga.svg| 26:37 Каралеўскі штандар Тонга

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Тонга
Тонга
Аляксандр Мікалаевіч Сак

**Аляксандр Мікалаевіч Сак** (, в. Сёгда, Навагрудскі павет — (?), НКУС, ) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, паэт, каталіцкі святар. Першы муж пісьменніцы Я. Бяганскай.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і селяніна-каваля. Напачатку вучыўся народным. а потым у гарадскім вучылішчы ў Навагрудку, потым паступіў у Пінскае рэальнае вучылішча, у якім правучыўся 3,5 гады. У 1907 быў арыштаваны і выключаны з вучылішча па падазрэнні ў рэвалюцыйнай дзейнасці. Праз 2 гады быў выпушчаны на волю з-за не адсутнасці доказаў у следства. З 1911 года вучыўся ў Пецярбургу ў Інстытуце лясной гаспадаркі. У 1913 пасля трэцяга курса спыніў вучобу і паступіў у Магілёўскую рымска-каталіцкую духоўную семінарыю ў Пецярбургу, якую скончыў у 1917.

Пасвячоны ў святара ў 1917 годзе. Душпастырскую дзейнасць распачаў у Магілёўскай губерні (мясцовасці Фашчоўка, каля в. Мікуліна, у Аршанскім павеце).

Удзельнік з’езда беларускіх каталіцкіх святароў у Мінску (24—25.5.1917), член саюза ксяндзоў-беларусаў.

З 19.12.1918 жыў у мястэчку Сянно. У 1919—1921 пробашч у Свяцілавіцкім касцёле і адміністратар у Шклове. Духоўныя ўлады Магілёўскай архідыяцэзіі ў 1922 і 1924 мелі намер накіраваць А. Сака для службы ў Петраград, але ён папрасіў пакінуць яго ў Беларусі. Служыў святаром на Міншчыне і Мазыршчыне, у Койданаве і Хойніках.

Прыхільнік беларусізацыі рэлігійнага жыцця беларусаў — каталікоў, шырока выкарыстоўваў беларускую мову ў душпастырскай дзейнасці.

З вясны 1924 жыў у Мінску, дзе часта гасцяваў у Янкі Купалы. Да гэтага перыяду адносяцца многія лірычныя вершы, паэмы і вершаваныя драматургічныя творы.

Пераследаваўся савецкімі ўладамі. 17.12.1929 змушаны быў публічна адмовіцца ад святарскага сану.

Працаваў стыль-рэдактарам у Беларускім дзяржаўным выдавецтве.

24.7.1930 арыштаваны ДПУ БССР па справе «Саюза вызвалення Беларусі». Асуджаны на 5 гадоў працоўна-папраўчых лагераў, да 1934 адбываў тэрмін на будаўніцтве Беламорска-Балтыйскага канала. Зноў арыштаваны 25.8.1937. Расстраляны.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* *Лебедев А., Пичуков В., Лясковски Сл.(кс.)* Костел и власть на Гомельщине(20-30-е годы XX в.). — Варшава-Люблин-Гомель: Instityt Pamieci Narodowei; Instityt Europy Srodkowo-Wschodniej, 2009. — 470 с. ISBN 978-83-7629-042-3.
* *Dzwonkowski R.* Losy duchowieństwa katolickiego w ZSSR, 1917—1937: Martyrologium. — Lublin, 1998.

## Спасылкі 
* САК Аляксандр Мікалаевіч  // Маракоў Л. У. Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. 1794—1991. Том II.

Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Постаці беларускага каталіцтва
Катэгорыя:Выпускнікі Санкт-Пецярбургскай Рымска-каталіцкай семінарыі
Спіс краін паводле плошчы

## Спіс дзяржаў — членаў ААН 
## Поўны спіс краін і тэрыторый 
## Плошча краін з залежнымі тэрыторыямі (уладаннямі) 
Плошчы пададзены з улікам унутраных вод (азёраў, вадасховішч, рэк).

## Гл. таксама 
* Краіна
* Дзяржава
* Спіс найбуйнейшых дзяржаў у гісторыі
* Алфавітны спіс краін
* Спіс краін, сартаванне па ВУП
* Спіс моў, сартаванне па колькасці гаворачых
* Спіс дзяржаў
* Спіс залежных тэрыторый
* Спіс непрызнаных дзяржаў
* Пераназваныя дзяржавы
* Спіс сталіц свету
* Спіс сталіц
* Спіс дзяржаўных гербаў
* Спіс краін, сартаванне па колькасці насельніцтва
* Спіс краін, сартаванне па шчыльнасці насельніцтва
* Спіс тэлефонных прэфіксаў краін
* Спіс былых краін і тэрыторый
* Спіс дзяржаўных моў
* Спіс віртуальных дзяржаў
* Этымалогія назваў краін
* Спіс краін з назвамі на іх афіцыйных мовах

Плошча
Катэгорыя:Краіны
Банкамат

thumb|right|Банкамат
**Банкамат** — праграмна-тэхнічны комплекс, прызначаны для аўтаматызаваных выдачы і прыёму наяўных грашовых сродкаў як з выкарыстаннем плацежных карт, так і без, а таксама выканання іншых аперацый, у тым ліку аплаты тавараў і паслуг, складання дакументаў, якія пацвярджаюць адпаведныя аперацыі.

## Найбуйнейшыя вытворцы ў свеце 
* Wincor Nixdorf 
* NCR 
* Diebold

## Гісторыя 
Першы банкамат па выдачы наяўных грошай быў усталяваны 27 чэрвеня 1967 у раёне Энфілд на поўначы Лондана (Вялікабрытанія) у аддзяленні брытанскага банка Barclays. Вынаходнікам яго быў шатландзец Джон Шэпард-Баран, які працаваў па замове кампаніі De La Rue — брытанскага вытворцы паперы для грашовых знакаў больш чым 150 краін свету. This machine was inaugurated by English actor Reg Varney. 

Пластыкавых картак у той час не існавала, і для зняцця грошай выкарыстоўваліся адмысловыя ваўчары, якія трэба было загадзя атрымаць у банку. Праз некалькі гадоў іншы шатландзец — Джэймс Гудфелаў — прыдумаў выкарыстоўваць сакрэтны ПІН-код для абароны ад несанкцыянаванага доступу да банкаўскіх рахункаў, а першыя пластыкавыя карткі з магнітнай паласой з’явіліся ў ЗША.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Абсталяванне
Беларускі тэатр (кніга)

thumb|200пкс|Вокладка выдання
**«Беларускі тэатр»** — манаграфія беларускага драматурга Францішка Аляхновіча, апублікаваная ў кастрычніку 1924 г. ў віленскім выдавецтве Беларускага грамадзянскага сабрання. Складаецца з шасці раздзелаў.

У манаграфіі аўтар паслядоўна аналізуе фальклорныя вытокі беларускага тэатральнага мастацтва, асэнсоўвае здабыткі школьнай драмы з яе інтэрмедыямі і батлейкі. Вялікае месца адводзіцца аналізу творчасці Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча, Арцёма Вярыгі-Дарэўскага, Г.Марцінкевіча, Ігната Буйніцкага, Янкі Купалы.

У двух заключных раздзелах даюцца падрабязныя звесткі пра разгортванне тэатральнага руху на мяжы XIX—XX ст., пра «Першае беларускае таварыства драмы і камедыі», «Беларускі савецкі тэатр», «Беларускі дзяржаўны тэатр» і інш.

## Літаратура 
* Беларускі тэатр // Беларускае жыццё. — 1920. — № 7 (29). — С. 1 — 4;
* Беларускі тэатр // Спадчына. — 1991. — № 1. — С. 35-43.
* Беларускі тэатр. — Вільня: выд-не Беларускага Грамадзянскага сабраньня ў Вільні, 1924. — 114 с.
* Выбраныя творы / Францішак Аляхновіч; Уклад., прадм. А. Сабалеўскага; Камент. Г Кажамякіна і А. Сабалеўскага. — Мн.: Бел. кнігазбор, 2005. — 544 с. 8 іл. — («Беларускі кнігазбор»: Серыя 1. Мастацкая літаратура)
## Спасылкі 
Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:Тэатр Беларусі
Катэгорыя:Творы Францішка Аляхновіча
Катэгорыя:З’явіліся ў 1924 годзе
Анх

right|130px|Анх
**Анх** — крыж, увянчаны зверху кольцам; найважнейшы старажытнаегіпецкі сімвал. Праз сваю форму, што нагадвала ключ, ён называўся «ключ жыцця», «ключ Егiпта», «ключ Ніла», таксама вядомы як «бант жыцця», «вузел жыцця», «крыж з пятлёй», «егіпецкі крыж», «крукс ансата» (лац. *Crux ansata*).

Анх вядзе сваё паходжанне з найбольш старажытных часоў. Найперш вядомы як егіпецкі іерогліф, а таксама як адзін з найбольш значных сімвалаў старажытных егіпцян са значэннем вечнага жыцця і несмяротнасцю. Анх атаясамляўся з даруючым жыццё сонцам, якое знаходзiцца ў эпiцэнтры задыякальнага крыжа — аднаго з наймацнейшых архетыпаў старажытнасцi. Cонца сiмвалiзавала ўладу фараонаў ды сонечных багоў-пакравiцеляў. У сімвалічнай форме анх увасабляў таксама своеасаблівы ключ да патаемных эзатэрычных ведаў, да прыхаванай мудрасці, улады і сілы. Успрымаўся як камбінацыя мужчынскіх і жаночых сімвалаў Асірыса і Ісіды, як саюз жыццядайных прынцыпаў — Неба і Зямлі. Магчыма, што авал таксама азначаў вечнасць, а крыжападобнае пашырэнне — пераход з бясконцасці ў прастору. З анхам у руцэ выяўлялася багіня ісціны Маат. Часта выкарыстоўваўся егіпцянамі як амулет. 

«Ключ жыцця» атаясамляўся з багамі не толькі ў егіпцян. Гэты крыж таксама быў вядомы ў вялікай цывілізацыі Мая і ў скандынаваў (з'яўляўся сімвалам неўміручасці і асацыяваўся з вадой, а значыць з нараджэннем жыцця). З-за сваго падабенства з хрысціянскім крыжам увайшоў у копцкую сімволіку як сімвал вечнага жыцця. 

У Юнікодзе Анх пазначаецца як U 2625 (☥). 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Крыжы
Катэгорыя:Сімвалы
Кельцкі крыж

150px|thumb|Кельцкі крыж
150px|thumb|Кельцкі крыж з хрысціянскім ухілам
**Кельцкі крыж** (Крыж Святога Калумба) — роўнапрамянёвы крыж з кругам. З'яўляецца характэрным знакам кельцкага хрысціянства, хоць мае больш старажытныя паганскія карані. Сімвалізуе сонца, паветра, зямлю і ваду ў адзінстве. Пазначае цыклічнасць і замкнёнасць. Крыж з'явіўся ў Ірландыі да VIII стагоддзя. 

Ёсць шмат прыкладаў выявы крыжа з кругам. Звычайна іх завуць «сонечнымі крыжамі». З 1980-х гадоў кельцкі крыж таксама ўжываюць як сімвал неанацызму і нацыянал-сацыялістычных скінхэдаў.

Катэгорыя:Крыжы
Катэгорыя:Кельты