open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пятро Сушко

**Пятро (Пётр Паўлавіч) Сушко́** (, в. Сушкі, , Віцебская вобласць — ) — беларускі паэт, перакладчык, член Саюза пісьменнікаў з 1984 года. Псеўданімы: *Пятрусь Абаранак; Ясь Ажынскі; Міхась Валашковіч; Кірша Рымар; Халімон Клін; Яська Лысы; Апанас Парнаскі; Кастусь Паўлюковіч; Раман Сітковіч; Рамянец П.; Пятро Рамянец; Тамаш Тутэйшы; Цімох Дзераза*.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 1 студзеня 1937 года ў в. Сушкі ў сям’і беларускага паэта Паўла Сушко.

У 1956 годзе скончыў сярэднюю школу ў Мёрах. Працаваў выхавацелем у Аляксандраўскім дзіцячым даме. У 1959—1961 гадах праходзіў службу ў Савецкай Арміі. У 1966 годзе скончыў факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

Працаваў у мёрскай раённай газеце «Сцяг працы» (1966—1968), карэспандэнтам газеты «Віцебскі рабочы» (1968—1969). Пераехаўшы ў Мінск, быў літаратурным супрацоўнікам газеты «На страже Октября» (1969—1970), «Звязда» (1970—1973), часопіса «Вожык» (1973—1977). У 1977—1980 гадах быў рэдактарам аддзела літаратуры часопіса «Вожык», у 1980—1987 — адказным сакратаром штотыднёвіка «Літаратура і мастацтва». З 1989 года працаваў старшым рэдактарам у выдавецтве «Полымя».

Памёр 20 лістапада 1996 года.

## Творчасць 
Друкавацца П. Сушко пачаў у 1954 годзе ў Мёрскай раённай газеце «Зара камунізму» (верш «Цёплы дожджык»). Аўтар зборнікаў сатырычных і гумарыстычных вершаў, баек, мініяцюр, вершаваных фельетонаў, пародый і эпіграм: «Ганарлівы сучок» (1975), «Восці напагатоў» (1978), «Парнаская кузня» (1981). Яго кніга «Паэтычнае веча» — першы ў беларускай літаратуры вянок парадыйных санетаў, якія вызначаюцца глыбокім філасофскім зместам. Плённа працаваў і ў лірыцы. Яго зборнік «Пратокі» (1976) і вянок санетаў «Зямля гаючых траў» вызначаюцца глыбінёй пачуццяў, узнёсласцю думак, арыгінальнасцю вобразаў. Для дзяцей пісаў зборнікі «Вясёлы Бай» (1980), «Чмялёва гушкалка» (1986), «Ехаў кот у лес па дровы» (1990). Напісаў жартоўныя варыяцыі на фальклорныя тэмы «Касіў Ясь канюшыну» (1976), вянок гумарыстычных актаў «Роздум ля Парнаса» (1983, пад псеўд. Кірша Рымар).

Займаўся перакладамі. пераклаў на беларускую мову асобныя творы В. Будзінскага, Т. Паляноўскага, Ю. Кругляка, І. Неміроўскага, П. Рабра і іншых аўтараў.

## Памяць 
* У 2000 годзе на будынку Мёрскай сярэдняй школы № 1 устаноўлена мемарыяльная дошка.

## Літаратура 
* 
* Сушко Пятро // Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. / пад рэд. А. В. Мальдзіса. — Мн., 1995. — Т. 5. — С.454.
* 

## Спасылкі 
* *Камейша К. А.* Літаратурныя пародыі Пятра сушко: жанравая своеасаблівасць
* іГумарыстычныя далянляды: Віцебшчына // Часопіс «Вожык». № 1, 2011. — С. 16.
* Пісьменнікі, паэты, літаратары. Міёрскі раён // Міёрская цэнтралізаваная бібліятэчная сістэма
* Пётр Сушко—поэт, переводчик, журналист Миорщины // Газета «Міёрскія навіны»

Катэгорыя:Перакладчыкі СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Перакладчыкі з польскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на беларускую мову
Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Канал Лідс — Ліверпуль

[thumb|right|250px|Канал у [Скіптане]]**Канал Лідс-Ліверпуль** () — водны канал у паўночнай Англіі паміж гарадамі Лідс і Ліверпуль.

Даўжыня — 204 км, на канале пабудаваны 91 шлюз. Лідс-Ліверпуль злучае сістэму ракі Эйр басейна Паўночнага мора з портам Ліверпуля на заходнім узбярэжжы Вялікабрытаніі. Перапад вышынь — ад 148 м над узроўнем мора (Пенінскія горы) да 0 м (Ліверпуль).

Канал пачаўся будавацца з 1770 года, у 1774 годзе яго частка паміж Бінглі і Скіптанам ужо выкарыстоўвалася. Скончана будаўніцтва ў 1816 годзе. У 1822 годзе канал быў пашыраны.

Катэгорыя:Каналы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Ліверпул
Катэгорыя:Лідс
Катэгорыя:Вялікі Манчэстэр
Катэгорыя:Ёркшыр
Катэгорыя:Ланкашыр
Катэгорыя:Мерсісайд
Савіцкі

**Савіцкі** — беларускае, украінскае, польскае і рускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алесь Савіцкі (1924—2015) — беларускі пісьменнік.
* Антон Савіцкі (1788—1851) — беларускі анколаг.
* Барыс Парфёнавіч Савіцкі — беларускі заолаг і эколаг.
* Валянцін Мікалаевіч Савіцкі (1919—2006) — беларускі жывапісец.
* Вацлаў Іванавіч Савіцкі — беларускі хірург.
* Віталь Дзмітрыевіч Савіцкі (1935—2016) — беларускі пісьменнік.
* Вячаслаў Іосіфавіч Савіцкі (1898—1984) — дзеяч беларускай дыяспары ў Аргенціне.
* Георгій Канстанцінавіч Савіцкі — расійскі жывапісец.
* Іпаліт Віктаравіч Савіцкі (1863—1941) — расійскі ваенны дзеяч.
* Ігар Анатолевіч Савіцкі (нар. 1964) — беларускі архітэктар.
* Канстанцін Апалонавіч Савіцкі (1844—1905) — расійскі жывапісец.
* Леанід Альбінавіч Савіцкі (нар. 1965) — беларускі футбаліст і трэнер.
* Маркел Сцяпанавіч Савіцкі (1898—1975) — беларускі вучоны ў галіне раслінаводства.
* Мельхіёр Станіслаў Савіцкі (? — 1668) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч, ваявода берасцейскі.
* Мікалай Іванавіч Савіцкі (нар. 1934) — беларускі эканаміст.
* Міхаіл Андрэевіч Савіцкі (1922—2010) — беларускі мастак.
* Павел Алегавіч Савіцкі (нар. 1994) — беларускі футбаліст.
* Парфён Пятровіч Савіцкі (1904—1954) — беларускі гісторык, дзяржаўны дзеяч.
* Сцяпан Еўдакімавіч Савіцкі — беларускі вучоны ў галіне тэхналогіі шкла.
* Уладзімір Іларыёнавіч Савіцкі — беларускі пісьменнік.
* Уладзімір Канстанцінавіч Савіцкі (нар. 1960) — беларускі тэатральны рэжысёр.
* Эдуард Міхайлавіч Савіцкі — беларускі гісторык-архівіст.
* Яўген Якаўлевіч Савіцкі (1910—1990) — савецкі ваенны лётчык і военачальнік.

## Гл. таксама 
* Савіцкая

## Літаратура 
*
Антон Савіцкі

**Антон Савіцкі** (, Мінская губерня — ) — беларускі вучоны ў галіне анкалогіі. Доктар медыцыны (1812).

## Біяграфія 
Скончыў Віленскі ўніверсітэт (1812). З 1814 г. — ваенны ўрач, з 1818 г. — урач Вількамірскага павета Віленскай губерні. Адзін з першых на Беларусі і Літве напісаў дысертацыю па даследаванні раку.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Медыкі Літвы
Катэгорыя:Дактары медыцынскіх навук
Катэгорыя:Анколагі Беларусі
Катэгорыя:Ваенныя ўрачы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Анколагі Расійскай імперыі
Вэлі Пэрэйд

**«Вэлі Пэрэйд»** () — футбольны стадыён, размешчаны ў Брэдфардзе, графства Заходні Іаркшыр. З'яўляецца хатнім стадыёнам клуба «Брэдфард Сіці» з 1903 года і змяшчае больш 25 000 гледачоў. Першапачаткова быў пабудаваны па заказе рэгбійнага клуба «Мэнінгем» у 1886 годзе.

Першая рэканструкцыя адбылася ў 1908 годзе пад кіраўніцтвам архітэктара Арчыбальда Лейтча па выпадку выхаду «Брэдфарда» ў Першы дывізіён. У 1911 годзе быў устаноўлены рэкорд наведвальнасці на стадыёне, які трымаецца дагэтуль, — на гульні Кубка Англіі з «Бернлі» прысутнічала 39 146 гледачоў.

11 мая 1985 года на стадыёне адбыўся пажар, ахвярамі якога сталі 56 чалавек, 265 чалавек атрымалі раненні. Судовы эксперт Дэвід Вулі прыйшоў да высновы, што прычынай пажару апынулася цыгарэта ці запалка, якая звалілася ў зазор паміж сядзеннямі ў пустэчу пад трыбунамі, дзе загарэлася раскіданае там смецце.

## Спасылкі 
* Інфармацыя пра стадыён  на сайце «Брэдфард Сіці»

Катэгорыя:Футбольныя стадыёны Англіі
Катэгорыя:Стадыёны англійскай Прэм’ер-лігі
Катэгорыя:ФК Брэдфард Сіці
Катэгорыя:Брэдфард
Генадзь Васілевіч Буралкін

**Гена́дзь Васілевіч Бура́лкін** (, Ленінагорск, Казахская ССР — , Мінск) — беларускі скульптар і графік.

## Біяграфія 
У 1976 годзе скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. З 1976 года ўдзельнічаў у рэспубліканскіх і міжнародных выстаўках.

З 1980 года — член Беларускага саюза мастакоў.

## Творчасць 
]]

Працаваў у галіне станковай і манументальнай скульптуры, а таксама станковай графіцы. Асноўныя тэмы ўзятыя з народнага жыцця, знітаваныя з памяццю гісторыі, нацыянальнымі паданнямі. Яго творы адрозніваюцца манументальнасцю, арганічным спалучэннем абагульненых і рэалістычных дэталяў, вытанчанасцю формаў, глыбокім філасофскім асэнсаваннем гістарычных падзей, мемарыяльны ансамбль воінам-пагранічнікам у Гродне (2004), скульптурныя кампазіцыі для Нацыянальнага тэатра оперы і балета ў Мінску (у суаўтарстве са скульптарамі М. Шкробатам, А. Фінскім).

Аўтар станковых кампазіцый «Песня пратэсту» (1977), «Вясна Перамогі» (1978), «Уз’яднанне Усходняй і Заходняй Беларусі» (1979), «Яблынька» (1981), шэраг жаночых партрэтаў (1980-я), «Памяці В. Хары» (1987), «Музыка» (1990), «Двое», «Сын зямлі» (абодва 1991), «Лясное возера» (1992), «Кастусь Каліноўскі», «Белая Ганча», «Сумненне» (усе 1993), «Вяртанне белага анёла», «Сымон-музыка», «Адам і Ева» (усе 1994), «Скок» (1995), серыя «Прысвячэнне П. Пікаса» (1996),  «Скачок» (1998—2000), «Жыцень» (2000), «Берагіня» (2001—2002), «Абліччы камянёў» (2002), «Лель» (2003).

Выканаў графічныя серыі «Славянскія матывы», «Ноч на Івана Кулалу», «Раніца» (усё 1995), «Усяночная» (2002), «Святло і цені»

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 18 мая в Национальном художественном музее открылась выставка скульптур, которые можно трогать.

Катэгорыя:Скульптары Беларусі
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза мастакоў
Павел Міхайлавіч Сушко

**Павел Міхайлавіч Сушко́** () — беларускі . Псеўданім: *Язэп Сяўко*. Крыптанім: *П. С.*

## Біяграфія 
Нарадзіўся 7 лістапада 1909 года ў вёсцы Сушкі (зараз у Мёрскім раёне, Віцебскай вобласці Беларусі ў сялянскай сям’і. Працаваў у селькай гаспадарцы, займаўся самаадукацыяй. У 1920—1931 гадах знаходзіўся на ваеннай службе ў Вільні.
Адзін з арганізатараў першага ў Мёрскім раёне калгаса «Баявы партызан», старшыня Чэраскага сельсавета. У пачатку Вялікай Айчыннай вайны, як былы савецкі работнік, трапіў у канцлагер, але пры падтрымцы паплечнікаў вырваўся на волю. Пасля гэтага — сувязны партызанскага атрада «Масква», потым — партызан 4-й Беларускай партызанскай брыгады. Пасля вызваленняя Мёрскага раёна быў мабілізаваны на працоўны фронт у Сібір.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Сушко Павел // Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. / пад рэд. А. В. Мальдзіса. — Мн., 1995. — Т. 5. — С. 453.
* 
* 

## Спасылкі 
* Сушко Павел Міхайлавіч // Прыдзвінскі край: гісторыя і сучаснасць
* *Мікола Берлеж* Павел Сушко: «Мне не забыць…» // Газета «Звязда»
* Авторы первой волны: Павел Сушко // Газета «Міёрскія навіны»
* Пісьменнікі, паэты, літаратары. Міёрскі раён // Міёрская цэнтралізаваная бібліятэчная сістэма
* 

Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Журналісты СССР
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Алесь Стаховіч

**Алесь (Аляксандр Іосіфавіч) Стахо́віч** (, в. Кашына, Аршанскі павет, Магілёўская губерня — ) — беларускі савецкі пісьменнік. Бацька архітэктара Алега Стаховіча.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 3 ліпеня 1907 года ў в. Кашына Аршанскага павета Магілёўскай губерні (цяпер —  Віцебскай вобласці).

Сярэднюю школу скончыў у Оршы ў 1923 годзе. Тады ж уступіў у камсамол і быў накіраваны на камсамольскую работу — спачатку ў Оршу, потым у Мсціслаўскі райкам камсамола. Працаваў загадчыкам аддзелаў культуры і прапаганды ў Крупскім, Талачынскім, Жлобінскім райкамах партыі. Быў начальнікам палітаддзела ў саўгасах «Горкі-Апчак», «Старчыцы», інструктарам ЦК КПБ. 3 1938 года — адказны сакратар рэдакцыі часопіса «Полымя». Калі пачалася Вялікая Айчынная вайна, пайшоў на фронт, працаваў у армейскіх газетах. Пасля вайны на творчай рабоце.

Памёр 7 лютага 1956 года. Пахаваны ў Мінску на Вайсковых могілках.

## Творчасць 
Друкавацца А. Стаховіч пачаў у 1928 годзе ў газеце «Чырвоная змена». У 1930 годзе ў часопісе «Беларуская работніца і сялянка» апублікавана яго першае апавяданне «Яе шлях». Пісаў нарысы, фельетоны, невялікія апавяданні. Першая кніга яго апавяданняў «Маленькія героі» (1939 год) прысвечана дзецям. Пра даваеннае і пасляваеннае жыццё расказаў у аповесці «Пампей Шчупак», раманах «Пад мірным небам», «Шырокія гарызонты». Гэтыя творы, актуальныя па тэматыцы, не вылучаліся пастаноўкай вострых праблем. Наадварот, усе складанасці жыцця калгаснікаў напярэдадні Вялікай Айчыннай вайны і ў пасляваенны перыяд тут прыхарошаны. У яго творах назіраецца даніна пануючай тады ў мастацтве тэорыі бесканфліктнасці. Аповесць А. Стаховіча «Шумяць лясы» прысвечана партызанскай барацьбе на тэрыторыі Беларусі. У 1951 годзе выйшла апавяданне для дзяцей «Залаты карп».

Пераклаў на беларускую мову «Аповесць пра сапраўднага чалавека» Б. Палявога і інш. Творы А. Стаховіча выдаваліся на рускай і польскай мовах.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі, двума ордэнамі «Знак Пашаны», медалямі.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Стаховіч Алесь (Аляксандр Іосіфавіч) // Памяць: Орша. Аршанскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; склад.: Т. Г. Ігнацьева [і інш.]; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск: БелЭн, 2000. — Кн. 2. — С. 40.

## Спасылкі 
* Стаховіч Аляксандр Іосіфавіч // Інфармацыйны рэсурс «Прыдзвінскі край: гісторыя і сучаснасць» Віцебскай абласной бібліятэкі імя У. І. Леніна

Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з рускай мовы
Катэгорыя:Ваенныя карэспандэнты
Вяцічы

**Вяцічы** — усходнеславянскае этнапалітычнае аб’яднанне (правадырства), якое займала тэрыторыю на ўсход ад крывічоў, радзімічаў і севяран у басейне Акі.

Паводле летапісных крыніц, вяцічы прыйшлі з ляшскіх (прапольскіх) зямель, а правадыры радзімічаў і вяцічаў Радзім і Вятка былі братамі. Радзім асеў на Сажы, а Вятка на Ацэ. Выяўленыя паселішчы вяцічаў адносяцца да VIII—X стст. У ранні перыяд вяцічы жылі патрыярхальна-родавым ладам. З XI ст. развіваліся феадальныя адносіны. У XII ст. землі вяцічаў падзелены паміж суздальскімі і чарнігаўскімі князямі, у XIV ст. частка тэрыторыі ўвайшла ў склад Вялікага Княства Маскоўскага, заходняя частка вяціцкай тэрыторыі (вярхоўскія княствы) адышла да Вялікага Княства Літоўскага. Курганы вяцічаў VIII—X стст. з трупаспаленнем у XI—XII стст. выцясняюцца пахаваннямі з трупапалажэннем галавой на захад. Археолагі звяртаюць увагу на падабенства радзіміцкага і вяціцкага жаночага ўпрыгожання (этнаграфічная адзнака) — сяміпрамянёвых і сямілопасцевых скроневых кольцаў. У жаночых пахаваннях шмат упрыгожанняў, з якіх найчасцей сустракаюцца крыштальныя і жоўтыя шкляныя шарападобныя пацеркі, пярсцёнкі ў краты, пласціністыя бранзалеты з загнутымі канцамі.

## Літаратура 
* *Арциховский, А. В. *Курганы вятичей / На доб. тит. л.: Рос. асс-ция науч.-иссл. ин-тов обществ. наук, Ин-т археологии и искусствознания. — М.: РАНИОН, тип. «Северный печатник» в Вологде, 1930. — 221, [2] с.
* *Варонін В. А.* Беларускія землі і Чэхія ў X—XII стст. // Studia Historica Europae Orientalis = Исследования по истории Восточной Европы: науч. сб. Вып. 12 / редкол.: А. В. Мартынюк (глав. ред.), Г. Я. Голенченко [и др.]. — Минск: РИВШ, 2019. — 232 с. — C. 20-30.
* Вяцічы // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [складальнік Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (галоўны рэдактар) і інш.]. Т. 1: А — К. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2009. — 492, [1] c. — С. 208. — ISBN 978-985-11-0354-2.
* Майоров А. А. Параллели в житийных сюжетах об Адальберте Пражском и некоторых древнерусских повествованиях // Вестник Балтийского федерального университета им. И. Канта. Серия: Гуманитарные и общественные науки. 2020. № 1. С. 78–86.
* *Равдина, Т. В.* Семлопастные височные кольца / Т. В. Равдина // Проблемы советской археологии: [Сб. статей] / АН СССР, Ин-т археологии; [Редкол.: В. В. Кропоткин и др.]. — М.: Наука, 1978. — 239 с. — С.
* *Седов, В. В.* Восточные славяне в VI―XIII вв. / В. В. Седов; Отв. ред. Б. А. Рыбаков. — М.: Наука, 1982. — 327 с. — (Археология СССР).

Катэгорыя:Славянскія плямёны
Катэгорыя:Славянскія плямёны ў Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (862—1236)
Сага аб Эймундзе

**«Сага аб Эймундзе»** (або Эймундава сага) — ісландская сага, захавалася ў складзе «Сагі аб Олаве Святым» у «Кнізе з Плоскага вострава» (Flateyjarbók), 1387—1394 гг. Падзеі сагі апісваюць падзеі пачатку XI стагоддзя Старажытнай Русі. Гаворка ідзе аб удзеле конунга Эймунда Хрынгсана і яго нарманскай дружыны ў барацьбе за прастол пасля смерці вялікага князя Уладзіміра Святаславіча (1015) з удзелам наўгародскага князя Яраслава Мудрага, тураўскага князя Святаполка Акаяннага, полацкага князя Брачыслава Ізяславіча. Змяшчае шмат звестак, якія адсутнічаюць у старажытнарускіх летапісах або супярэчаць ім (напр., сведчыць, што князь Барыс быў забіты Яраславам, а не Святаполкам; вараг Эймунд княжыў у Полацку, і інш.). У гістарыяграфіі існуюць супярэчлівыя погляды на верагоднасць звестак сагі.

Кароткі пераказ блізкіх па змесце падзей змяшчаецца ў пралогу «Сагі аб Інгвары Вандроўніку» (Yngvars saga víðförla). Галоўнае адрозненне ад «Эймундавай сагі» у тым, што галоўны герой не нарвежац, а швед — Эймунд Улафсан.

## Дакладнасці перакладу 
**Eymundar þáttr** — арыгінальная назва апавядання (іншы варыянт «Eymundar þáttr hrings»).

**Þáttr** — кароткія празаічныя апавяданні, пераважна ісландскія, XIII—XIV стагоддзя. (Стар-нарв. «þáttr» літаратурна можна перакласці як «пасма», магчыма ў сэнсе складовай часткі чагосьці большага або ўстаўкі)

**Saga** — скандынаўскія паданні ў вершах або з вершаванымі ўстаўкамі XIII—XIV стагоддзя, якія было прынята расказваць нараспеў. (Стар.-нарв. «saga» перакладаецца як «сказ», гэта значыць тое, што расказваюць). Магчымыя пераклады назвы: «Сага пра Эймунда», «Пасма пра Эймунда», «Эймундава сага».

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* http://norroen.info/src/konung/eymund/
* http://norroen.info/src/forn/yngvar/

Катэгорыя:Ісландскія сагі
Віктар Канстанцінавіч Бабіч

**Віктар Канстанцінавіч Бабіч** (, в. Зальхоўе, Докшыцкі раён) — Герой Сацыялістычнай Працы (1971).

З 1962 шафёр аўтабазы № 5, з 1965 праходчык, машыніст самаходнага вагона, памочнік машыніста камбайна, брыгадзір камбайнавай брыгады, з 1976 электраслесары, дзяжурны па рамонце абсталявання камбіната Беларуськалій у Салігорску.

Званне Героя прысвоена за паспяховае выкананне заданняў 5-гадовага плана, укараненне перадавых метадаў працы і дасягненне высокіх вытворчых і тэхнічных паказчыкаў. Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР у 1974-79 ад Слуцкай выбарчай акругі № 96 Мінскай вобласці. Член Камісіі па прамысловасці Савета Саюза.

Жыў у Салігорску. Пахаваны на гарадскіх могілках каля вёскі Дубеі Краснадворскага сельсавета.

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 9-га склікання
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Докшыцкім раёне
Катэгорыя:Дэпутаты Савета Саюза Вярхоўнага Савета СССР ад акруг Беларусі
Аляксандр Міхайлавіч Фінскі

**Аляксандр Міхайлавіч Фінскі** (, пас. Вясёлы Гай, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць, БССР) — беларускі скульптар, аўтар твораў у манументальнай і станковай скульптуры, пластыцы малых форм, медальерным мастацтве. Прафесар кафедры скульптуры Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў. Заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь (2021).

Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь (2010). З’яўляецца аўтарам прэміі «Залатая Ліцера».

## Біяграфія 
Скон­чыў у 1971 годзе Рэспубліканскую школу-інтэрнат па музыцы і выяўленчым мастацтве, у 1979 годзе — Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Удзельнік мастацкіх выставак з 1978 года. Працуе ў манументальнай і станковай скульптуры. З 1984 года — член Беларускага саюза мастакоў. Выкладчык Рэспубліканскай школы-інтэрната па музыцы і выяўленчаму мастацтву імя І. Ахрэмчыка (1977—1991), Беларускай акадэміі мастацтваў з 1991 года. Жыве і працуе ў Мінску.

## Творчасць 
Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, фондах БСМ, Магілёўскім абласным мастацкім музеі імя П. Масленікава, Траццякоўскай галерэі ў Маскве, Полацкім гісторыка-культурным запаведніку, мастацкай галерэі Пухавіцкага краязнаўчага музея
* Помнік Сімяону. Полацкаму ў Полацку (скульптар А. Фінскі, архітэктары Георгій Фёдараў і Наталля Цавік)
* Помнік А. Міцкевічу ў Мінску (у суаўтарстве з А. Заспіцкім, архітэктар Георгій Фёдараў)
* скульптурныя кампазіцыі для Нацыянальнага тэатра оперы і балета ў Мінску (у суаўтарстве са скульптарамі М. Шкробатам, Г. Буралкіным)
* Знак «Нулявы кіламетр» на Кастрычніцкай плошчы ў Мінску (скульптар А. Фінскі, архітэктар А. Сардараў)
* Мемарыял «Яма. Мінскае гета» ў Мінску (архітэктар і кіраўнік праекта Л. Левін, скульптары А. Фінскі, Э. Полак, архітэктары Я. Дзятлаў, А. Капалаў)
* помнік Максіму Танку ў Мядзеле (скульптары А. Фінскі, І. Міско, архітэктар А. Сардараў)

Выява:Symeon of Polotsk monument.JPG|Помнік С. Полацкаму ў Полацку
Выява:Theatre opera&ballet, Minsk.JPG|Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета Рэспублікі Беларусь
Выява:Belarus-Minsk-Memorial Pit-2.jpg|Мемарыял «Яма» на вуліцы Мельнікайтэ ў Мінску

## Навуковыя працы 
* Фінскі А. На ўсе вякі. Мастацтва, № 2, 2006.
* Фінскі А. Час вызначае прыарытэты. Мастацтва, № 11, 2004.
* Фінскі А. Дэмаграфія творчасці — 2. Мастацтва, № 5, 2008.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Скульптары Беларусі
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь
Францішак Леапольдавіч Вярэнька

**Францішак Леапольдавіч Вярэнька** (, маёнтак Пуцілкавічы, цяпер вёска ва Ушацкім раёне, Віцебская вобласць — ) — беларускі археолаг і краязнавец.

## Біяграфія 
Скончыў гімназію ў Мінску (1881 г.), Варшаўскі ўніверсітэт (1887 г.). У 1886 г. за навуковую працу па народнай медыцыне ўзнагароджаны залатым медалём. Запісваў легенды і паданні роднага краю. У ваколіцы в. Пуцілкавічы выявіў 9 гарадзішчаў жалезнага веку (каля вёсак Гваздв, Вялікія Бірукі) і каля 50 курганных могільнікаў, селішчы каля вёсак Малыя Дольцы і Афераўшчына; у курганна-жальнічным могільніку раскапаў 36 пахаванняў.

## Навуковая дзейнасць 
Рукапісы прац пра гэтыя даследаванні «Курганы ў Пуцілкавічах» і «Курганы і два дагістарычныя пасяленні ў Пуцілкавічах», археалагічныя карты і частка раскопак зберагаюцца ў .

## Літаратура 
* *Дучыц, Л. У.* Вярэнька Францішак Леапольдавіч / Л. У. Дучыц // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [складальнік Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (галоўны рэдактар) і інш.]. Т. 1: А — К. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2009. — 492, [1] c. — С. 208. — ISBN 978-985-11-0354-2.
* Вярэнька Францішак Леапольдавіч // Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Ушацкага раёна / рэдкал. Г. К. Кісялёў [і інш.]. — Мн., 2003. — С. 58—59.
* *Крэскіян, Л.* Родам з Пуцілкавіч / Л. Крэскіян // Народнае слова. — 1995. — 23 сак.
* *Пашковіч, А.* Наш славуты зямляк / А. Пашковіч // Патрыёт (Ушачы). — 1997. — 29 сак.

Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Археолагі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ва Ушацкім раёне
Іван Андрэевіч Макіёнак

**Іван Андрэевіч Макіёнак** (, в. Гарадзілавічы, , Віцебская вобласць — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
Беларус. З 1936 года ў Чырвонай Арміі . З 1941 года на Чарнаморскім флоце. Удзельнік абароны Севастопаля, вызвалення Марыупаля, Новарасійска, Бярдзянска. За выдатнае выкананне баявых заданняў пры вызваленні Марыупаля ў верасні 1943 года быў узнагароджаны медалём «За баявыя заслугі». Старшыня 2 стацці Макіёнак у ноч на 26.03.1944 г. у ліку дэсантнага атрада пад камандаваннем старэйшага лейтэнанта К. Ф. Альшанскага быў высаджаны ў тыл ворага ў порт горада Мікалаеў. Два дні да падыходу савецкіх войскаў атрад вёў бой, адбіў 18 атак ворага. І. А. Макіёнак загінуў у гэтым баі 28.03.1944 г.

Узнагароджаны ордэнам Леніна.

Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена 20.04.1945 г. пасмяротна.

Пахаваны ў брацкай магіле ў Мікалаеве. Яго імя носіць адна з вуліц горада Мікалаева.

## Літаратура 
*  — С. 537.

## Спасылкі 
* 
* 
* Макіёнак Іван Андрэевіч // Прыдзвінскі край: гісторыя і сучаснасць

Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Уладзімір Іванавіч Свідзінскі

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя     = Уладзімір Іванавіч Свідзінскі
 |арыгінал імя = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці    = 
 |месца смерці   = 
 |партрэт        =
 |подпіс        = 
 |мянушка       = 
 |псеўданім      = 
 |прыналежнасць = 
 |гады службы    = 1941—1945
 |званне         = гвардыі малодшы лейтэнант
 |род войскаў    = пяхота
 |камандаваў     = стралковая рота
 |частка         = 
 |бітвы       = Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды        = { style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
 
}
 |Commons        = 
 |сувязі          = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс        = 
}}
250px|thumb|Магіла Свідзінскага
**Уладзімір Іванавіч Свідзі́нскі** (,  — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, камандзір стралковай роты, гвардыі малодшы лейтэнант. Герой Савецкага Саюза (17.10.1943).

## Біяграфія 
Да вайны працаваў слесарам на ігольным заводзе ў Віцебску.

У Вялікую Айчынную вайну з 1941 г. на Бранскім, Цэнтральным, 3-м Беларускім, 1-м Украінскім франтах. У 1942 г. скончыў курсы малодшых лейтэнантаў. Камандзір стралковай роты гвардыі малодшы лейтэнант У. І. Свідзінскі вызначыўся ў верасні 1943 г. пры фарсіраванні Дняпра на поўнач ад Кіева. 3 групай байцоў пад агнём праціўніка дасягнуў процілеглага берага, захапіў і ўтрымаў плацдарм да пераправы батальёна. Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена 17.10.1943 г.

Загінуў у баі на тэрыторыі Германіі 16.03.1945 г. Пахаваны ў Львове.

## Памяць 
* У Віцебску імем Героя названа вуліца
* На тэрыторыі завода, дзе працаваў У. І. Свідзінскі, устаноўлены бюст (1967, скульптар Д. Генеральніцкі), на будынку галоўнага корпуса завода — мемарыяльная дошка.
* Кожны год праводзіцца юнацкі турнір па футболу на прыз Героя Савецкага Саюза У. І. Свідзінскага.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Пехацінцы Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Малодшыя лейтэнанты СССР
Леанід Уладзіміравіч Буткевіч

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя     = Леанід Уладзіміравіч Буткевіч
 |арыгінал імя = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці    = 
 |месца смерці   = 
 |партрэт        = 
 |подпіс        = 
 |мянушка       = 
 |псеўданім      = 
 |прыналежнасць = 
 |гады службы    = 1937—1945
 |званне         = 
 |род войскаў      = пяхота
 |камандаваў     = 
 |частка          = 
 |бітвы       = Польскі паход РСЧА,  Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды        = { style="background: transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
 
}
 |Commons        = 
 |сувязі          = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс        = 
}}

**Леанід Уладзіміравіч Буткевіч** ( у в. Хотліна, , Віцебская вобласць — ) — лейтэнант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Польскага паходу РСЧА і Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

## Біяграфія 
Леанід Буткевіч нарадзіўся ў рабочай сям’і. У 1935 годзе ён скончыў тэхнікум чыгуначнага транспарту ў Оршы, пасля чаго працаваў начальнікам чыгуначнай станцыі Калодна (цяпер — у рысе Смаленска). У 1937 годзе быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. Удзельнічаў у 1939 г. у вызваленні Заходняй Украіны.

Да ліпеня 1943 г. снайперскім агнём Буткевіч знішчыў 315 варожых салдат і афіцэраў, а таксама навучыў снайперскай справе больш за 50 байцоў. За вайну знішчыў 327 гітлераўцаў, з супрацьтанкавай зброі задавіў 22 кулямётныя кропкі праціўніка, падрыхтаваў 125 снайпераў.

У снежні 1945 года Буткевіч быў звольнены ў запас. Пражываў і працаваў загадчыкам фотацэха ў горадзе Есентукі Стаўрапольскага края. Памёр 12 лістапада 1985 года.

## Узнагароды 
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 25 кастрычніка 1943 за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» лейтэнант Леанід Буткевіч быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» пад нумарам 1159.

Быў таксама ўзнагароджаны ордэнамі Чырвонага Сцяга і Айчыннай вайны 1-й ступені, а таксама шэрагам медалёў.

## Літаратура 
* 
* Герои боёв за Крым. — Симферополь: Таврия, 1972.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд., доп. и испр. Минск, 1984.
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чашніцкім раёне
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Снайперы Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Члены КПСС
Марцін Турскі

thumb|Жан Фуке. Учынак святога Марціна
**Марцін Турскі**, **Святы Марцін** (; каля 316—317 — ) — хрысціянскі святар, біскуп Тура (цяпер у Францыі).

Дзень Святога Марціна, які каталіцкі касцёл адзначае 11 лістапада, быў калісьці адным з найпрыкметных у каталіцкім календары (урачыстасці доўжыліся тры дні — 10—12 лістапада), а сам Святы Марцін — адным з найулюбёных святых з агульнаеўрапейскім культам. Калі тэрыторыя сучаснай Беларусі была інтэграванай часткай Заходняга Свету, культ Святога Марціна быў пашыраны і тут.

У праваслаўнай традыцыі святога называюць Марцінам Міласэрным і адзначаюць яго памяць 13 лютага.

## Спасылкі 
* St. Martin of Tours // Каталіцкая энцыклапедыя 
* Via Sancti Martini  

Катэгорыя:Каталіцкія архібіскупы
Катэгорыя:Гала-рымскія святыя
Катэгорыя:Каталіцкія і праваслаўныя святыя
Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Катэгорыя:Біскупы Тура
Аляксандр Мітрафанавіч Бабко

**Аляксандр Мітрафанавіч Бабко** (, в. Дуброўна, Баранавіцкі раён) — Герой Сацыялістычнай Працы (1972).

З 1956 года брыгадзір паляводчай брыгады калгаса «Перамога» Баранавіцкага раёна. Званне Героя прысвоена за вялікія поспехі, дасягнутыя ў павелічэнні вытворчасці і продажу дзяржаве прадуктаў земляробства, і праяўленую працоўную доблесць на ўборцы ўраджаю.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Баранавіцкім раёне
Міхаіл Амосавіч Высагорац

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Міхаіл Амосавіч Высагорац
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 2.12.1920
 |месца нараджэння = в. Дукоўшчына, , Віцебская вобласць
 |дата смерці      = 22.4.1996
 |месца смерці     = пас. , 
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 1940—1945
 |званне           = 
 |род войскаў      = інжынерныя войскі
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды       = { style="background: transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
 
-
 
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}
**Міхаіл Амосавіч Высагорац** (, в. Дукоўшчына, Бешанковіцкі раён, Віцебская вобласць — , пас. , ) — капітан Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Скончыў дзесяць класаў школы, потым у 1940 годзе — Віцебскі настаўніцкі інстытут ў 1944 годзе пры разведцы і будаўніцтве паромнай пераправы цераз р. Днестр (24.3.1944), мастоў цераз р. Прут (29.3.1944), Заходні Буг (19.7.1944), Сан (24.7.1944) і Віслу (1-5.8.1944). Нягледзячы на масіраваны варожы агонь, ён асабіста кіраваў дзеяннямі сваёй роты на перадавой.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 23 верасня 1944 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» гвардыі капітан Міхаіл Высагорац быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» пад нумарам 4583.

У 1945 годзе Высагорац быў звольнены ў запас. З 1947 працаваў у будаўнічых арганізацыях. У 1957 годзе ён скончыў горны тэхнікум, пасля чаго працаваў у Навакузнецку начальнікам вытворча-тэхнічнага аддзела шахтабудаўнічага ўпраўлення № 8 трэста «Куйбышевуголь». З 1974 года Высагорац пражываў і працаваў у пасёлку Шахаўская Маскоўскай вобласці. Памёр 22 красавіка 1996 года, пахаваны ў Шахаўской.

## Узнагароды 
Акрамя звання Героя Савецкага Саюза быў таксама ўзнагароджаны ордэнамі Чырвонага Сцяга, Айчыннай вайны 1-й ступені, Чырвонай Зоркі, а таксама шэрагам медалёў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Пахаваныя ў Маскоўскай вобласці
Тэлекінез

thumb|right|250px|Французскі майстар так званай «спірытычнай фатаграфіі» Э. І. Бугэ (1840—1901) дэманструе магчымасці «псіхакінеза» у свае фотападробцы 1875 г. пад назваю «Эфект флюідаў».

**Тэлекінез** ( і  - «рух на адлегласці»), ці **псіхакінез** ( — «душа», «сэрца», «дыханне»; ) — тэрмін, якім у парапсіхалогіі прынята пазначаць здольнасць чалавека адным толькі высілкам думкі аказваць уздзеянне на фізічныя аб'екты.

### Гл. таксама 
* Парапсіхалогія

## Спасылкі 
* paranormal.about.com: Телекинез 
* www.themystica.com: Психокинез
* skepdic.com: Psychokinesis
* Проект «Глобальное сознание» 

Катэгорыя:Парапсіхалогія
Катэгорыя:Звышнатуральныя здольнасці
Катэгорыя:Паранармальныя з’явы
Піракінез

**Піракінез** (ад  "агонь" і  "рух") - тэрмін парапсіхалогіі, што азначае здольнасць выклікаць агонь ці падвышэнне тэмпературы на адлегласці сілаю думкі (пірагенія), гэтак жа магчымасць кіраваць агнём. Істота здольнае да піракінезу завецца "піракінэтык". 

### Гл. таксама 
* Парапсіхалогія

## Літаратура 
* "Житие святого Северина", СПб., вид. "Алетейя", 1998 р. ISBN 5-89329-039-9, стор. 240; 
* "Жития святых, изложенные по руководству Четьих-миней св. Димитрия Ростовского", Синодальная типография, г. Москва, 1904 г., том "Октябрь" (день двенадцатый), "Житие святого Мартина Милостивого епископа Турского", книга вторая, стр. 299. 

Катэгорыя:Парапсіхалогія
Катэгорыя:Звышнатуральныя здольнасці
Прота-эсперанта

**Про́та-эспера́нта** (pra-Esperanto) — сучаснае агульнае імя для ўсіх ранніх варыянтаў штучнай мовы эсперанта, створаных Людвігам Заменгофам да выдання  ў 1887 годзе яго Першай кнігі.
## Lingwe Universala 1878 года 
Яшчэ дзіцём Заменгоф марыў аб стварэнні міжнароднай дапаможнай мовы дзеля палягчэння зносін паміж прадстаўнікамі розных народаў. Спачатку ён марыў уваскрасіць латынь ці старажытнагрэцкую мову ў спрошчаным варыянце, але з цягам часу вырашыў, што яго мэце болей адпавядае стварэнне новай мовы. У падлеткавым узросце Заменгоф працаваў над такім праектам, пакуль не палічыў яго гатовым. 17 снежня 1878 (прыкладна за год да апублікавання валапюка) ён пазнаёміў з гэтай мовай сяброў, якім мова спадабалася. Але ад гэтай стадыі развіцця мовы, якая ў той час мела назву Lingwe Universala ("Сусветная мова"), да нашага часу захаваліся толькі чатыры радкі з песні, створанай самім Заменгофам.
## Lingvo universala 1881 года 
Перад пачаткам навучання ва ўніверсітэце Заменгоф аддаў рукапісы з праектам мовы бацьку, каб той захаваў іх на працягу гадоў навучання сына. Але бацька, не падзяляючы ідэй Заменгофа і, магчыма, баючыся паліцыі, спаліў рукапіс. Сам аўтар даведаўся аб гэтым толькі пасля вяртання з універсітэта ў 1881 годзе. Тады ён зноў пачаў працу над мовай.
Былі зменены формы дзеяслова, колькасць склонаў зменена да 2. Сустракаўся націск на апошнім складзе. У правапісе выразна прасочваўся ўплыў славянскіх моў (ć, dź, ħ, ś, ź замест сучасных ĉ, ĝ, ĥ, ŝ, ĵ).
## Пераход да сучаснага эсперанта 
Цягам наступных гадоў Заменгоф працаваў над удасканальваннем сваёй мовы, у асноўным перакладаючы паэзію і прозу з іншых моў. Націск стаў фіксаваным (на перадапошні склад), былі зменены некаторыя формы назоўніка і дзеяслова. "Славянскія" дыякрытычныя знакі былі зменены на цыркумфлексы, каб пазбегнуць праяўленняў нацыяналізму.
У 1887 годзе Заменгоф выдаў "Першую кнігу", у якой апісвалася сучасная мова эсперанта. Пазней ён пісаў у лісце, што працаваў над мовай шэсць гадоў, хаця ў 1878 годзе яму здавалася, што праект ужо гатовы.
катэгорыя:Штучныя мовы
Катэгорыя:Міжнародныя дапаможныя мовы
Катэгорыя:Эсперанта
Іерэй

**Іерэй** ( "жрэц") - афіцыйная назва прэсвітара ў Праваслаўі і ва Усходняй Каталіцкай Царкве.  Адрозніваецца ад улады святара сану прэсвітара вылучэннем функцыі святадзейства клірыка ў алтары (поруч пасаду).

* Старэйшы над іерэямі з'яўляецца "архііерэй" (гэта значыць сан епіскапа).

## Літаратура 
* под общ. ред. доктора філософських наук Митрохин Л.Н. и др., "Христианство" (словарь), изд. "Республика", г. Москва, 1994 г., стр. 157; 
* за ред. академіка АН УРСР О. С. Мельничука, "Словник іншомовних слів", м. Київ, 1985 р., c. 334. 


Катэгорыя:Рэлігійныя тытулы
*
Агіялогія

**Агіялогія** (ад  «святы» і  «меркаванне», «развагі») — тэрмін, што ўжываецца для пазначэння даследаванняў, прысвечаных багаслоўскім і гісторыка-царкоўным аспектам святасці. У адрозненне ад агіяграфіі, што разглядае жыціі святых як помнікі рэлігійнай і літаратурнай гісторыі той эпохі, калі жыціе стваралася, агіялогія засяроджвае ўвагу на самім святым, тыпе святасці і ўспрыманні гэтага тыпажу ў розныя эпохі. Асноўным матэрыялам для агіялогіі, як і для агіяграфіі (нягледзячы на адрозненні гэтых дзвюх дысцыплін), служыць жыційная літаратура. Разам з матэрыялам жыцій святых, найболей важнай крыніцаю служаць тут тэалагічныя творы, што датычацца тэмы святасці.

## Літаратура 
* Христианство: словарь / под общ. ред. Л. Н. Митрохина. — М.: Республика, 1994. — С. 9. — ISBN 5-250-02302-9.
* Еп. Григорий (В. М. Лурье). Введение в критическую агиографию. — СПб.: Axioma, 2009. — ISBN 978-5-90141-069-1.

Катэгорыя:Хрысціянства
Катэгорыя:Багаслоўе
Сямён Аляксандравіч Забагонскі

{{Ваенны дзеяч
 |імя     = Сямён Аляксандравіч Забагонскі 
 |арыгінал імя =  
 |дата нараджэння  = 14.1.1910 (1)
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці    = 27.1.1955
 |месца смерці   = 
 |выява = 
 |шырыня = 200px
 |прыналежнасць = 
 |гады службы = 1940—1945
 |званне = Сяржант 
 |род войскаў = 
 |камандаваў = 
 |частка = 
 |бітвы = 
 |узнагароды = 
{ 
 
-
 
}
 |сувязі = 
 |у адстаўцы = 
}}
**Сямён Аляксандравіч Забагонскі** ( — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Залучча (зараз у , Віцебская вобласць, Беларусь). У Чырвонай Арміі з верасня 1941 г., на Заходнім, Цэнтральным, Варонежскім, 4-м Украінскім франтах. Памочнік камандзіра ўзвода сяржант С. А. Забагонскі вызначыўся пры вызваленні Кіеўскай вобласці. У ноч на 24.09.1943 г. на чале групы разведчыкаў фарсіраваў Дняпро на поўнач ад гарадскога пасёлка Ржышчыў, светлавымі сігналамі паказаў месца для прычальвання лодак і плытоў. Падраздзяленні палка паспяхова пераправіліся цераз раку. Удзельнічаў у баі за плацдарм, адбіцці контратак.

Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена 23.10.1943 г. Член КПСС з 1944 г.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка»,
* ордэн Леніна,
* медалі.

Пасля вайны працаваў у Томскай і Ленінградскай абласцях.

## Памяць 
У вёсцы Залучча ў памяць аб С. А. Забагонскім пастаўлена стэла.

## Літаратура 
* Забагонскі Сямён Аляксандравіч // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя : у 12 т. / рэдкал.: П. У. Броўка [і інш.]. — Мн., 1974. — Т. 11. — С. 618.
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Разведчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Сяржанты і старшыны СССР
Уладзімір Вікенцьевіч Бабук

**Уладзімір Вікенцьевіч Бабу́к** (, в. Навасёлкі, Ігуменскага павета, цяпер Пухавіцкі раён — , Мінск) — беларускі хірург. Доктар медыцынскіх навук (1937), прафесар (1938). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1948).

## Біяграфія 
Скончыў Магілёўскую фельчарскую школу ў 1917 годзе, вучыўся ў Блонскім народным вучылішчы, на рабфаку. Скончыў медыцынскі факультэт Казанскага ўніверсітэта ў 1923 годзе. Працаваў загадчыкам Чэрвеньскага павятовага аддзела аховы здароўя. 3 1937 г. у Мінскім медыцынскім інстытуце.

## Узнагароды 
Узнагароджаны 2-ма ордэнамі, медалямі, Ганаровымі граматамі Вярхоўных Саветаў БССР і Кіргізскай ССР, значком «Выдатнік аховы здароўя».

## Літаратура 
*  — С. 194.

## Спасылкі 
* Бабук Владимир Викентьевич (14(26).07.1897-20.09.1977) // Сайт УА «Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт»
* Имя в белорусской медицинской науке // Государственное учреждение «Республиканская научная медицинская библиотека» 

Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі Беларускай ССР
Катэгорыя:Хірургі СССР
Катэгорыя:Хірургі Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі БДМУ
Катэгорыя:Рэктары БМАПА
Іван Дзмітрыевіч Кандрацьеў

**Іван Дзмітрыевіч Кандрацьеў** (, вёска Гарошкава, Дубровенскі раён, Віцебская вобласць — 8 чэрвеня 1955) — Герой Савецкага Саюза (1944).

## Біяграфія 
З сялян. Член КПСС з 1943. У Чырвонай Арміі — з 1941, на фронце — з ліпеня 1942 (камандзір разліку станкавага кулямета).

Вызначыўся пры фарсіраванні Буга і Прута. 15 і 26 сакавіка 1944 знішчыў 5 варожых агнявых кропак. Гэтым забяспечыў пераправу падраздзяленняў.

Пасля вайны працаваў стршынёй Засценкаўскага сельсавета, затым на чыгунцы.

## Памяць 
Яго імя прысвоена Засценкаўкай школе Дубровенскага раёна Віцебскай вобласці.

## Літаратура 
* Кандрацьеў Іван Дзмітрыевіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 1998. — Т. 7. — С. 579.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Памерлі 8 чэрвеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1955 годзе
Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дубровенскім раёне
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Акультызм

**Акультызм** (ад  — патаемны, скрыты) — агульная назва вучэнняў і поглядаў, якія прызнаюць існаванне звышнатуральных, не даступных навуковаму даследаванню феноменаў і сіл у чалавеку і космасе. Акультызм цесна злучаны з такімі паняццямі як «магія», «вядзьмарства», «экстрасенсорыка», «паранармальные з’явы» і інш. Часцяком тэрміны «акультызм» і «эзатэрызм» ужываюцца як сінонімы. У наш час большасць акультных вучэнняў навукаю класіфікуецца як псеўданавука ці як паранармальные вераванні.

Узнік у антычнасці, як паняцце «акультны» ўпершыню выкарыстаны ў XVI стагоддзі. З таго часу акультызм імкнецца злучыць матэрыялістычны светапогляд і рэлігійную веру, выдае сябе за навуку, якая можа пранікнуць у сутнасць рэчаў, зразумець тайны будовы свету і чалавека, стварыць суцэльны светапогляд. Розныя віды акультызму ў якасці асновы ўсяго існага прызнаюць якое-небудзь бажаство і тым самым зводзяць у зман чалавека ў яго імкненні пазнаць і рэфармаваць навакольную рэчаіснасць. Лічыцца даступным толькі тым, хто прайшоў спецыяльную псіхічную трэніроўку. Да акультных вучэнняў адносяцца магія, астралогія, спірытызм, тэасофія, парапсіхалогія, тэлепатыя, празорлівасць, ёга і інш. У філасофскім плане акультызм блізкі да гілазаізму і пантэізму. На розных этапах развіцця культуры стаўленне навукі, філасофіі, рэлігіі, мастацтва да акультызму мянялася.

## Літаратура 
* Акультызм // Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1998. — ISBN 985-11-0108-7
* Современный Энциклопедический словарь, Изд. «Большая Российская Энциклопедия», 1997 г.; 
* Оккультизм // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. 

## Спасылкі 
* University of Amsterdam Center for Study of Western Esotericism — Research & BA/MA programs in Western esotericism
* ESSWE European Society for the Study of Western Esotericism, with many links to associated organizations, libraries, scholars etc.
* *Spence L.* Encyclopedia of Occultism and Parapsychology, 1920.
* Эзотерические архивы: оккультная литература (англ.)
* Н. Бердяев, Смысл творчества, гл.13 «Творчество и мистика. Оккультизм и магия»
* Н. Бердяев, Философия свободного духа, гл.8 «Теософия и гнозис»
* Христианские оккультные работы в формате PDF (англ.) 
* Эзотеризм христианский и оккультный. 


Катэгорыя:Філасофскія кірункі і школы
Катэгорыя:Рэлігія
Таварыства Туле

thumb|200px|right|Эмблема "Туле"
**Таварыства Туле** () — нямецкае акультнае і палітычнае таварыства, якое з'явілася ў г. Мюнхене. Поўная назва - Група даследавання германскай даўніны (). Назва *Туле* адбываецца ад «Туле» містычнай паўночнай краіны са старажытнагрэчаскіх легенд (легендарны востраў). Фінансавала іх Нямецкая рабочая партыя, пасля трансфармаванае Адольфам Гітлерам у Нацыянал-сацыялістычнаю нямецкаю рабочая партыю.

## Гл. таксама 
* Нацысцкі акультызм
* Анэнэрбэ
* Гвіда фон Ліст
* Ultima Thule

## Літаратура 
* *Н. Гудрик-Кларк.* Оккультные корни нацизма: тайные арийские культы и их влияние на нацистскую идеологию. — М.: Евразия, 1993. ISBN 5-85233-003-18 
* Hale, Christopher. 2003. ''Himmler's Crusade: The true story of the 1938 Nazi expedition into Tibet.* Transworld Publishers. London. ISBN 0-593-04952-7
* Ian Kershaw, *Hitler 1889–1936: Hubris*, Penguin Books Ltd 2001, ISBN 0-14-013363-1
* Hermann Gilbhard, *Die Thule-Gesellschaft*, Kiessling Verlag 1994, ISBN 3-930423-00-6 
* D. Sklar, «*The Nazis and the Occult''», Dorset Press 1977, ISBN 0-88029-412-4
* «Великие тайны человечества-энциклопедия»(перевод с исп. и нем. С.Голованова и др.)ISBN 978-5-8189-1088-8 (в переводе)  

## Спасылкі 
* 
* Спіс членаў «Таварыства Туле» 

Катэгорыя:Нацысцкі містыцызм
Катэгорыя:Тайныя таварыствы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1918 годзе
Катэгорыя:Тайныя таварыствы Германіі
Кандрацьеў

**Кандрацьеў** — рускае прозвішча, распаўсюджанае і на Беларусі:
* Веньямін Іванавіч Кандрацьеў — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, губернатар Краснадарскага краю.
* Віктар Мікалаевіч Кандрацьеў (1902—1979) — савецкі вучоны-хімік і фізік.
* Георгій Пятровіч Кандрацьеў — беларускі футбольны трэнер.
* Іван Дзмітрыевіч Кандрацьеў — Герой Савецкага Саюза.
* Іван Кузьміч Кандрацьеў — рускі пісьменнік, паэт, педагог.
* Мікалай Іванавіч Кандрацьеў (1925—2001) — беларускі скульптар.
* Пётр Васільевіч Кандрацьеў — Герой Савецкага Саюза.
* Сяргей Аляксандравіч Кандрацьеў (нар. 1990) — беларускі футбаліст.
Павел Міхайлавіч Каралёў

{{Ваенны дзеяч
 |імя              = Павел Міхайлавіч Каралёў
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |выява            = 
 |шырыня           = 
 |апісанне выявы = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 1936—1939, 1941—1957
 |званне           = маёр
 |род войскаў      = артылерыя
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = Польскі паход РСЧА,Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды       = { style="background: transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
       
-
 
}
 |вікісховішча  = 
 |сувязі        = 
 |у адстаўцы    = 
 |аўтограф      = 
}}

**Павел Міхайлавіч Каралёў** (, Крыцкія, цяпер Шумілінскі раён, Віцебская вобласць — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (1945).

## Біяграфія 
Скончыў 7 класаў, працаваў у калгасе, затым у Ленінградзе на паравоза-будаўнічым заводзе. У Чырвонай Арміі ў 1936—1939 гг. і з чэрвеня 1941 года. Удзельнічаў у паходзе савецкіх войск у Заходнюю Беларусь у 1939 г.

3 лістапада 1941 г. ваяваў на Заходнім, Бранскім, 1-ым Украінскім франтах. У 1942 г. скончыў армейскія курсы малодшых лейтэнантаў. Камандзір батарэі 528-га пушачнага артылерыйскага палка капітан Каралёў вызначыўся ў баях па ўтрыманні і пашырэнні плацдарма на левым беразе ракі Одэр у раёне горада Олау. 3 27 студзеня па 4 лютага артылерысты адбілі 11 контратак праціўніка і нанеслі яму значны ўрон у баявой тэхніцы і жывой сіле. 5 лютага вораг падцягнуў рэзервы, пацясніў стралковыя падраздзяленні і акружыў наш назіральны пункт. Каралёў арганізаваў яго кругавую абарону і выклікаў агонь сваёй артылерыі на сябе. У гэты дзень разлікі пушак адбілі 14 варожых атак і адстаялі плацдарм. Званне Героя Савецкага Саюза П. М. Каралёву было прысвоена 27.06.1945 г.

У 1947 г. скончыў Вышэйшую афіцэрскую артылерыйскую школу ў Ленінградзе. 3 1957 г. маёр П. М. Каралёў — у запасе. Жыў у Вінніцы, працаваў у Вінніцкім абласным камітэце ДТСААФ.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка» Героя Савецкага Саюза № 6880
* ордэн Леніна,
* ордэны Айчыннай вайны I і II ступені,
* 2 ордэны Чырвонай Зоркі,
* медалі.

## Літаратура 
* Каралёў Павел Міхайлавіч // 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шумілінскім раёне
Катэгорыя:Удзельнікі польскага паходу РСЧА
Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Камандзіры батарэй у Вялікай Айчыннай вайне
Каралёў

**Каралёў**, **Каралёва** — рускае прозвішча, распаўсюджанае і на Беларусі:

## Прозвішча 
* Мікалай Піліпавіч Каралёў — Герой Савецкага Саюза.
* Павел Міхайлавіч Каралёў — Герой Савецкага Саюза.
* Сергій (Каралёў) — праваслаўны дзеяч, архіепіскап.
* **Сяргей Паўлавіч Каралёў** — савецкі канструктар.
* Уладзімір Раманавіч Каралёў — беларускі дыпламат.
* Фёдар Лаўрэнцьевіч Каралёў — беларускі ваенны ўрач-хірург.
* Юрый Фёдаравіч Каралёў — беларускі дэрматавенеролаг.
* Яўген Аляксандравіч Каралёў — беларускі скакун у ваду.

## Населеныя пункты 
* Каралёў — горад абласнога падпарадкавання ў Маскоўскай вобласці Расіі.
* Каралёў — кратар (таласоід) на Месяцы, названы ў гонар С. П. Каралёва.