open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Рэдынг (Англія)

**Рэ́дынг** () — горад у Англіі, сталіца і самы буйны горад графства Бэркшыр.

Насельніцтва — каля 144.000 жыхароў, з прыгарадамі — 232.700 жыхароў (2001).

## Спорт 
* ФК Рэдынг

## Вядомыя асобы 
* Кейт Уінслет — папулярная брытанская актрыса
* Кэтрын, герцагіня Кембрыджская
* Кормак Мёрфі-О’Конар (1932—2017) — архібіскуп Вестмінстэрскі.

Катэгорыя:Гарады Англіі
Кэтрын (прынцэса Уэльская)

**Кэтрын, прынцэса Уэльская** (, народжаная **Кэтрын (Кацярына) Элізабет (Лізавета) Мідлтан**, ; 9 студзеня 1982, Рэдынг, Вялікабрытанія) — член брытанскай каралеўскай сям'і з тытулам прынцэсы Уэльскай, жонка Уільяма, прынца Уэльскага, спадчынніка брытанскага прастола, што робіць яе патэнцыяльнай будучай каралевай-кансортам Вялікабрытаніі.

Нарадзілася ў Рэдынгу, графства Беркшыр. Яна атрымала адукацыю ў школе Святога Андрэя і каледжы Мальбара, перш чым вывучаць гісторыю мастацтва ва Універсітэце Сент-Эндрус у Шатландыі, дзе яна пазнаёмілася з прынцам Уільямам у 2001 годзе. Яна працавала ў сферы рознічнага гандлю і маркетынгу і займалася дабрачыннасцю, перш чым у лістападзе 2010 года было абвешчана аб іх заручынах. Яны пажаніліся 29 красавіка 2011 года ў Вэстмінстэрскім абацтве, маюць трох дзяцей: прынц Джордж, прынцэса Шарлота і прынц Луі — другі, трэцяя і чацвёрты ў чарзе спадчаннікаў брытанскага прастола адпаведна.

Пасля шлюбу выконвала каралеўскія абавязкі і ўдзельнічала ў падтрымцы каралевы Лізаветы II. Яна падтрымлівае больш чым 20 дабрачынных і ваенных арганізацый, у тым ліку Action for Children, SportsAid і Нацыянальную партрэтную галерэю. Яна займаецца праектамі праз Каралеўскі фонд, а яе дабрачынная дзейнасць засяроджваецца на праблемах, звязаных з маленькімі дзецьмі, наркаманіяй і мастацтвам. Каб заахвоціць людзей раскрыць свае праблемы з псіхічным здароўем, прынцэса задумала кампанію па павышэнні дасведчанасці аб псіхічным здароўі «Heads Together», запушчаную разам з братам мужа ў красавіку 2016 года. СМІ адзначаюць уплыў Кэтрын на брытанскую і амерыканскую моду. У 2011, 2012 і 2013 гадах часопіс Time вылучаў яе ў лік 100 самых уплывовых людзей свету.

## Гл. таксама 
* Шлюб прынца Уільяма і Кейт Мідлтан

## Спасылкі 
* 
* Кейт Миддлтон на peoples.ru
* Popular girl who caught royal eye
* Royal wedding: Family tree
* The Duchess of Cambridge

Катэгорыя:Члены Брытанскага каралеўскага дому
Прас

**Прас** — элемент бытавой тэхнікі для разгладжвання складак і няроўнасцяў на тканіне. Працэс  разгладжвання тканіны з дапамогай праса называюць *прасаваннем*.

## Гісторыя 
Прас быў вынайдзены вельмі даўно. Для разгладжвання адзення ў старажытнасці выкарыстоўваліся злёгку апрацаваныя нагрэтыя камяні, людзі раскладвалі памытую вопратку на выраўненай каменнай паверхні, а паверх клалі яшчэ адзін камень. У такім выглядзе пакідалі да высыхання.

У IV стагоддзі да нашай эры ў Старажытнай Грэцыі былі вынайдзены спосабы плісіроўкі адзення з палатна з дапамогай гарачага металічнага прута, нагадваючага качалку.

У XVIII—XIX стагоддзях прасы ўяўлялі сабой металічныя збудаванні формы, блізкай да сучаснай. Прасы награваліся на газе або ў печы.

На тэрыторыях сучаснай Беларусі, прасы пачалі выкарыстоўвацца у часы ВКЛ. Прас быў вялікай раскошаю і з’яўляўся прыкметаю дабрабыту гаспадароў. Яго нярэдка выраблялі ў выглядзе пеўніка, аздаблялі разнастайным арнаментам і ставілі на пачэснае месца ў доме. Выпускаліся і маленькія прасы, якія з лёгкасцю спраўляліся з карункамі і дробнымі дэталямі на вопратцы. У Расію жа яны былі прынесены Рэччай Паспалітай у эпоху Смуты.

Да сярэдзіны XVIII стагоддзя з’явіўся прас з падпаленымі вуглямі ўнутры, якія часцей за ўсё вырабляліся з чыгуна. Найбольш распаўсюджанымі былі награвальныя прасы — яны ставіліся ў печ і разаграваліся. Значна даражэй былі спіртавыя прасы — у XIX стагоддзі за яго давалі невялікую чараду авечак.

Прас з электранагрэвам з’явіўся ў канцы XIX стагоддзя.

## Электрычны прас 
Электрычныя прасы выпускаюць з тэрмарэгулятарам, які аўтаматычна падтрымлівае небходную тэмпературу, і з параўвільгатняльнікам. Пры ўстаноўцы (паваротам ручкі) указальніка тэрмарэгулятара супраць адпаведных адзінак тэмпературы награвання ў цэнтры «падэшвы» праса будзе 75—205 °C. Максімальная тэмпература награвання дасягаецца пры гранічным становішчы ручкі тэрмарэгулятара. Электрапрасы з параўвільгатняльнікам маюць бачок для вады (ёмістасцю звычайна 160—200 см³), уманціраваны ў корпус праса або размешчаны па-за ім. Вада, што паступае з бачка ў паравую камеру ўнутры корпуса, ператвараецца ў пару, якая, выходзячы з адтуліны ў «падэшве», увільгатняе тканіну. Адна запраўка бачка разлічана на бесперапыннае ўвільгатненне тканіны не менш як 20 мін. Такім прасам можна прасаваць і без падпарвання. Для таго, каб у бачку і паравых адтулінах праса не ўтварыўся накіп, яго рэкамендуецца напаўняць кіпячонаю вадой. Пасля прасавання рэшткі вады з бачка трэба выліць.

Спажываная магутнасць прасаў з тэрмарэгулятарам звычайна 1000 Вт, маса 1,2—1,8 кг. Існуюць таксама малагабарытныя электрычныя прасы. Звычайна электрапрасы маюць сігнальную лямпачку. Прас нельга пакідаць уключаным у сетку без нагляду, ставіць яго трэба толькі на цеплаізаляцыйную падстаўку.

## Зноскі 
## Літаратура 
* *Е. В. Кузина, О. В. Ларина, Т. В. Титкова, О. А. Щеглова.* Энциклопедия открытий и изобретений человечества. — ООО «Дом Славянской книги», 2006. — С. 695.
* Энцыклапедыя сельскага гаспадара. — Мн.: БелЭн, 1993.

Катэгорыя:Бытавая тэхніка
Катэгорыя:Прасаванне
Тарпейская скала

**Тарпе́йская скала́** () — назва стромкай скалы ў Старажытным Рыме, з заходняга боку Капіталійскага ўзгорка.

З гэтай скалы скідвалі асуджаных на смерць злачынцаў, якія ўчынілі здраду, інцэст, пабег (рабоў ад гаспадара). Паводле легенды, назва скалы паходзіць ад імя Луцыя Тарпея, якога скінулі адтуль за выступ супраць цара Ромула.
Па іншай легендзе, Тарпеяй звалі вясталку, дачку начальніка Капіталійскай крэпасці Спурыя Тарпея, якая падчас вайны з сабінамі паказала ворагам патаемны ход і была скінутая са скалы. Апошняе пакаранне адбылася пры імператары Клаўдзіі ў 43 годзе, і пазней яны былі забароненыя.

У сучасным Рыме *Via di Monte Tarpeo* вядзе ад Капітолія да Форума, скала не захавалася.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Геаграфія Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Месцы пакаранняў смерцю
Катэгорыя:Сем пагоркаў Рыма
Катэгорыя:Скалы
Смаленская бітва (1941)

**Смаленская бітва** — комплекс абарончых і наступальных аперацый, праведзеных савецкімі войскамі ў сярэдзіне лета — пачатку восені 1941 у раёне Смаленска, накіраваных на недапушчэнне прарыву нямецкіх войск на маскоўскім стратэгічным напрамку.

Смаленская бітва ўключае шэраг асобных бітв і аперацый:
* Абарона Полацка
* Абарона Магілёва
* Бабруйская бітва
* Абарона Смаленска
* Ельнінская аперацыя
* Духаўшчынская аперацыя
* Рослаўль-Навазыбкаўская аперацыя
* Вялікалукская бітва

Смаленскай бітве папярэднічалі Беластоцка-Мінская бітва, абарона Барысава, Віцебская бітва.

Вынікам Смаленскай бітвы стала тактычная перамога Германіі. Разам з тым Смаленск стаў важным этапам па зрыву нямецкай стратэгіі бліцкрыгу і плана «Барбароса». Нягледзячы на цяжкія страты, савецкія войскі замарудзілі прасоўванне немцаў на ўсход і выйгралі час для падрыхтоўкі да абароны пад Масквой.

## Крыніцы
* История Второй мировой войны 1939—1945. т. 4. М.: Воениздат. 1975
* *Черемухин К.* На смоленско-московском стратегическом направлении летом 1941 года // ВИЖ
* *Шевчук В.* Действия оперативных групп в Смоленском сражении (10 июля — 10 сентября 1941 г.) // ВИЖ, № 12, 1979
* *Дембрицкий Н. П.* «Мы обязаны разгромить Гудериана» // ВИЖ, № 1, 1999

### Дадатковая літаратура 
* Carell, Paul. Hitler Moves East: 1941—1943. New York: Bantam Books,1966.
* Clark, Allen. Barbarossa: The Russian-German Conflict, 1941-45.New York: Quill, 1965.
* Fugate, Bryan I. Operation Barbarossa: Strategy and Tactics on the Eastern Front, 1941. California: Presidio Press, 1984.
* Glantz, David M. Initial Period of the War on the Eastern Front 22 June — August 1941. London: Frank Cass, 1997.
* Glantz, David M. Stumbling Colossus: the Red Army on the Eve of World War. Lawrence: University of Kansas, 1998.
* Glantz, David M., House, Jonathan. When Titans Clashed: How the Red Army Stopped Hitler. Lawrence: University of Kansas, 1995.
* Guderian, Heinz. Panzer Leader.New York: Ballantine, 1972.
* Madej, Victor, Stanton, Shelby. The Smolensk Campaign: 11 July- 5 August 1941. Strategy & Tactics No. 57. New York: Simulations Publications, 1976
* Overy, Richard. Russia’s War: Blood Upon the Snow. New York: Penguin Putnam, 1997
* Salisbury, Harrison E. The Unknown War. New York: Bantam Books, 1978.

## Крыніцы
* https://archive.today/20121221131618/victory.mil.ru/war/oper/116.html
* http://www.weltkrieg.ru/battles/Smolensk/

## Глядзіце таксама 
* Лепельскі контрудар

Катэгорыя:Бітвы ў Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Бітвы СССР
Катэгорыя:Бітвы Германіі
Катэгорыя:Бітвы ў Расіі
Катэгорыя:Гісторыя Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Гісторыя Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Гісторыя Смаленскай вобласці

Катэгорыя:Вялікая Айчынная вайна
ZAZ

**Ізабэль Жэфруа** (, нар. 1 мая 1980, Тур) — французская спявачка, якая выступае пад псеўданімам **ZAZ** (ЗАЗ). Больш за ўсё вядомая сваёй песняй *Je veux* («Я хачу»). У сваёй творчасці выкарыстоўвае і змешвае жанры: эстрадная песня, джаз, фолк, акустычная музыка.

Яе нетыповы голас нагадвае Фрээль і Піяф. Сярод сваіх музычных уплываў яна згадвае «Поры года» Вівальдзі, джазавую спявачку Элу Фіцджэральд, французскую песню, Энрыка Масіяса, Бобі Мак-Ферына, Рышара Бона, лацінскія, афрыканскія і кубінскія рытмы.

## Дыскаграфія 
* 2010 — ***ZAZ***

Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Францыі
Зыслаў востраў

**Зы́слаў во́страў** — цяжкадаступны ўчастак сушы сярод балот у Любанскім раёне Мінскай вобласці БССР. Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў перыяд з 1941 па 1944 гады — адна з галоўных баз партызанскага руху ў Мінскай вобласці.

## Партызанскі рух 
Першапачаткова на востраве грунтаваўся партызанскі атрад А. І. Далідовіча. Затым на востраве размяшчаліся:
* Мінскія падпольныя абкамы КП(б)Б і ЛКСМБ
* Любанскі падпольны РК КП(б)Б
* штаб партызанскіх злучэнняў Мінскай і Палескай абласцей 
* штаб 25-й партызанскай брыгады імя П.К. Панамарэнкі
* рэдакцыі падпольных газет «Звязда», «Чырвоная змена» і «Клiч Радзiмы»

У ліпені 1944 года партызаны, якія дзейнічалі ў гэтым раёне, злучыліся з часткамі Савецкай Арміі.

## Партызанскі аэрадром 
Улетку 1942 года на востраве Зыслаў з дапамогай мясцовых жыхароў збудаваны партызанскі аэрадром, які 22 верасня прыняў першы самалёт з Вялікай зямлі. Праз аэрадром на востраве Зыслаў ажыццяўлялася забеспячэнне партызан боепрыпасамі, узбраеннем і эвакуацыя параненых.

## Памяць
У 1969 годзе на востраве Зыслаў адкрыты мемарыяльны комплекс (арх. Г. У. Заборскі):
* 14-метровы абеліск на месцы базіравання Мінскага абкама партыі
* мемарыяльная зона на полі былога аэрадрома
* скульптура «Партызан, які смуткуе» на брацкіх могілках
* рэстаўраваны партызанскія зямлянкі
Комплекс «Востраў Зыслаў» — філіял Любанскага музея партызанскай славы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Партызанскі рух падчас Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:Геаграфія Любанскага раёна
Катэгорыя:Астравы Беларусі
Юдэнфрай

[thumb|Нямецкая карта-справаздача [Айнзатцгруппы паліцыі бяспекі і СД|айнзацгруппы А, на якой Эстонія паказана «свабоднай ад яўрэяў»
-Эстонія 963 пакаранні, аб'яўлена «Юдэнфрай».
-Латвія 35.238 пакаранняў
-Літва 136.421 пакаранне
-Беларусь 41.828 пакаранняў
-Расія 3600 пакаранняў]]

**Юдэнфрай** () — тэрмін, які быў упершыню ўведзены ў 19 стагоддзі і атрымаўшы шырокае распаўсюджанне ў часы Трэцяга рэйха. Ён меў антыяўрэйскае значэнне і выкарыстоўваўся для абазвання мясцовасцяў, этнічна ачышчаных ад жыхароў-яўрэяў. Таксама мог выкарыстоўвацца для галін прамысловасці, прафесій, населеных пунктаў асобных дамоў і гэтак далей, свабодных ад прадстаўнікоў-яўрэяў.

## Былі абвешчаныя «юдэнфрай» 
* Гельнхаўзен — 1 лістапада 1938 года
* Люксембург — 17 кастрычніка 1941 года
* Эстонія — у снежні 1941 года (пацверджана 20 студзеня 1942) Пра «юдэнфрай» абвешчана на Ванзейскай канферэнцыі 20 студзеня 1942.
* Бялград — у жніўні 1942 года
* Вена — 9 кастрычніка 1942 года
* Берлін — 19 мая 1943 года

Катэгорыя:Халакост
Трагедыя ў Налібаках

**Масавае забойства ў Налібаках**, **Трагедыя ў Налібаках** — расправа, учыненая савецкімі партызанамі пад камандаваннем Васіля Чарнышова над цывільным насельніцтвам вёскі Налібакі ў Налібоцкай пушчы 8 мая 1943 года. Забіты 128 чалавек, у тым ліку тры жанчыны, некалькі падлеткаў і 10-гадовы хлопчык. Тым днём загінулі:

Паводле Інстытута нацыянальнай памяці Польшчы, прычынай нападу было супрацоўніцтва мясцовага насельніцтва з Арміяй Краёвай, мясцовай ячэйцы было ва ўльтыматыўнай форме прапанавана падпарадкавацца партызанскаму цэнтру ў Маскве, але яна адмовіліся, адаказам на што стаў карны рэйд. Непасрэдна расправе папярэднічала перастрэлка партызан з мясцовымі жыхарамі. Пасля масавага забойства партызаны выкралі з вёскі 100 кароў і 70 коней.

У справаздачы савецкіх партызан было ўказана, што ў баі ў сяле разбіты нямецкі гарнізон самаабароны. Было таксама ўстаноўлена, што сілы самаабароны ў Налібаках у выглядзе ўзброенай ячэйкі Арміі Краёвай дзейнічалі пад кантролем акупацыйных уладаў і супрацоўнічалі з імі. Па ўспамінах вязня мінскага гета Міхаіла Окуня ў 1943 годзе «вельмі шмат партызан загінула ад рук гэтых акаўцаў, і з імі пачалася вайна».

Трагічныя падзеі ў Налібаках прыцягнулі ўвагу грамадскай думкі ў пачатку XXI стагоддзя ў сувязі са стварэннем галівудскага фільма Выклік (2008) пра яўрэйскіх партызанаў Бельскіх, якіх падазравалі ў расправе над палякамі.

## Спасылкі 
* Яўрэйскія партызаны злуюць Польшчу
* 65-годзьдзе замоўчанай налібоцкай трагедыі

Катэгорыя:Масавыя забойствы
Катэгорыя:Май 1943 года
Катэгорыя:Падзеі 8 мая
Катэгорыя:Беларусь падчас Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Налібоцкая пушча
Катэгорыя:Ваенныя злачынствы СССР у Другой сусветнай вайне
Катэгорыя:Налібакі
Імперскае міністэрства акупаваных усходніх тэрыторый

[thumb|250px|[Берлін, Раўхштрасэ 17-18, будынак Усходняга міністэрства. Да вайны — рэзідэнцыя югаслаўскага каралеўскага пасланца.]]
thumb|250px|Берлін, Унтэр дэн Ліндэн 63, у 1942—1944 — галоўны будынак Усходняга міністэрства. Да вайны і пасля яе — пасольства СССР.

**Імперскае міністэрства акупаваных усходніх тэрыторый** () — адно з імперскіх міністэрстваў Трэцяга рэйха, створанае для грамадзянскага кіравання захопленымі ў падчас вайны тэрыторыямі СССР.
Было заснавана на падставе ўказа Гітлера ад 17 ліпеня 1941 года «Аб грамадзянскім кіраванні ў акупаваных усходніх абласцях». Яшчэ ў красавіку 1941 года Гітлер паведаміў Альфрэду Розэнбергу, што плануе прызначыць яго імперскім міністрам па справах акупіраваных тэрыторый СССР і даручыў яму падрыхтаваць план расчлянення СССР і стварэння мясцовых органаў кіравання. Гэты план быў прадстаўлены ў дакладзе А. Розэнберга 9 мая 1941 года і прыняты з шэрагам паправак.
У ходзе вайны міністэрства займалася грамадзянскім кіраваннем тых захопленых тэрыторый СССР, якія не ўваходзілі ў зону адказнасці ваеннага камандавання. Такімі з'яўляліся: Эстонія, Латвія, Літва, Беларусь, значная частка Украіны і некаторыя раёны РСФСР.

Нягледзячы на тое, што да 1945 ў практычна ўсе тэрыторыі СССР былі вызваленыя савецкімі войскамі, міністэрства працягвала існаваць аж да краху гітлераўскай Германіі ў маі 1945 года.

## Мясцовыя органы 
У адпаведнасці з планам раздзялення СССР на яго тэрыторыі стваралася 5 Рэйхскамісарыятаў, якія падпадзяляліся на генеральныя камісарыяты (а тыя ў сваю чаргу на раёны). Фактычна ж былі створаны Рэйхскамісарыят Остланд і Рэйхскамісарыят Украіна. Рэйхскамісарыят Масковія, Рэйхскамісарыят Каўказ і Рэйхскамісарыят Туркестан засталіся ў планах.

Некаторая частка дакументаў міністэрства захоўваецца ў Расійскім дзяржаўным ваенным архіве.

## Спасылкі 
* Lexikon zum Zweiten Weltkrieg. Reichsministerium für die besetzten Ostgebiete  

Катэгорыя:Міністэрствы
Катэгорыя:Трэці рэйх
Герман Казак

**Герман Казак** (; , , Германія — ) — нямецкі пісьменнік. Член Акадэміі навукі і літаратуры ў Майнцы, прэзідэнт Нямецкай акадэміі мовы і паэзіі ў Дармштаце (1953-63).
## Біяграфія 
Дэбютаваў зборнікамі вершаў «Чалавек» (1918), «Востраў» (1920), драмай «Трагічная місія» (1920). Найбольш вядомы раман «Горад за ракой» (1947) — сюррэалістычны паказ «горада памерлых», бяздушнага таталітарнага механізма. Песімістычныя ідэі знайшлі адлюстраванне ў рамане «Вялікая сетка» (1952) і аповесцях «Ткацкі станок» (1949), «Фальшыўка» (1953). Паводле манеры блізкі да Франца Кафкі. Аўтар зборніка эсэ «Мазаіка» (1956).

Катэгорыя:Пісьменнікі Германіі
Катэгорыя:Паэты Германіі
Катэгорыя:Нямецкамоўныя паэты
Катэгорыя:Нямецкамоўныя пісьменнікі
Т-34

thumb
**T-34** — савецкі сярэдні танк перыяду Вялікай Айчыннай вайны, выпускаўся серыйна з 1940 года, і з 1944 года стаў асноўным сярэднім танкам Чырвонай Арміі СССР. Распрацаваны ў Харкаве. Самы масавы сярэдні танк Другой сусветнай вайны.

З 1942 па 1945 гг. асноўная, буйнасярыйная вытворчасць Т-34 была разгорнута на машынабудаўнічых заводах Урала і Сібіры, і працягвалася ў пасляваенныя гады. Вядучым заводам па мадыфікаванню Т-34 з’яўляўся Уральскі танкавы завод № 183. Апошняя мадыфікацыя (Т-34-85) знаходзіцца на ўзбраенні некаторых краін і па гэты дзень .

Дзякуючы сваім баявым якасцям Т-34 быў прызнаны шэрагам спецыялістаў лепшым сярэднім танкам Другой сусветнай вайны і аказаў велічэзны ўплыў на далейшае развіццё сусветнага танкабудавання. Пры яго стварэнні савецкім канструктарам ўдалося знайсці аптымальныя суадносіны паміж асноўнымі баявымі, эксплуатацыйнымі і тэхналагічнымі характарыстыкамі.

Танк Т-34 з’яўляецца самым вядомым савецкім танкам і адным з самых вядомых сімвалаў Другой сусветнай вайны. Да цяперашняга часу захавалася вялікая колькасць гэтых танкаў розных мадыфікацый у выглядзе помнікаў і музейных экспанатаў.

## Спасылкі 
* Падрабязна пра Т-34: прататыпы, гісторыя стварэння, баявое ўжыванне
* Падрабязна пра Т-34: апісанне канструкцыі

Катэгорыя:Танкі
Катэгорыя:Танкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Прадукцыя завода «Краснае Сормава»
Катэгорыя:Танкі СССР перыяду Другой сусветнай вайны
Дразды (канцлагер)

thumb|250px|Дразды 5 ліпеня 1941 года
**Канцэнтрацыйны лагер «Дразды»** — адзін з першых у Беларусі лагераў смерці часоў нацысцкай акупацыі.

Быў арганізаваны нацыстамі ў ліпені 1941 года паблізу вёскі Дразды, у 2—3 км ад Мінска, на тэрыторыі саўгаса імя Крупскай.

Плошча канцлагера складала 9 га, праіснаваў канцлагер некалькі месяцаў.
Лагер быў падзелены на шэсць зон: «вышэйшы камсастаў», «палонныя афіцэры», «палонныя салдаты», «грамадзянскае насельніцтва Мінска і прыгарада», «яўрэі», «асобы з вышэйшай адукацыяй». У лагеры знаходзілася прыблізна 100 тысяч ваеннапалонных і 40 тысяч грамадзянскіх.

У 1996 годзе паблізу пахавання ахвяраў расстрэлаў была ўсталяваная памятная пліта: «Тут у ліпені 1941 г. нямецка-фашысцкія акупанты расстралялі вязняў канцлагера „Дразды“: ваеннапалонных, мірных жыхароў г. Мінска і навакольных вёсак (каля 10 тысяч чалавек). Нашчадкі памятаюць пра вас».

Плануецца ўключэнне месца гібелі і пахавання вязняў канцлагера «Дразды» ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь.

## Гл. таксама 
* Халакост у Беларусі

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вялікая Айчынная вайна
Катэгорыя:Канцэнтрацыйныя лагеры Трэцяга рэйха
Катэгорыя:Лагеры смерці Трэцяга рэйха
Катэгорыя:Халакост у Беларусі
Газенваген

**Газенваген** (), **газавы аўтамабіль** — спецыяльна абсталяваны аўтамабіль, з дапамогай якога ў перыяд Другой Сусветнай вайны нямецкія войскі знішчалі людзей, атручваючы іх выхлапнымі газамі.
.]]

Пачатак прымянення серыйных газенвагенаў адносіцца да лістапада - снежня 1941 года (Кіеў, Полтава (Украіна), Рыга (Латвія) і Хелмна (Польшча). З вясны 1942 дакументальна пацверджана іх ужыванне ў Югаславіі.

Аб прымяненні нацыстамі газенвагенаў стала вядома ў 1943 годзе пасля суда над удзельнікамі злачынстваў супраць чалавецтва, учыненых на тэрыторыі Краснадарскага края СССР, дзе каля 6700 чалавек грамадзянскага насельніцтва былі забітыя шляхам атручвання газам у "душагубках" або былі закатаваныя і расстраляныя . Матэрыялы аб выкарыстанні дадзеных машын смерці на тэрыторыі СССР былі прадстаўлены савецкімі абвінаваўцамі на Нюрнбергскім працэсе галоўных ваенных злачынцаў .

Агульная колькасць ахвяр дадзенай прылады смерці за перыяд Другой сусветнай вайны не вядома.

## Канструкцыя 
Па захаваных дакументах аб распрацоўцы і вытворчасці дадзенай прылады паказваецца, што яно ўяўляла з сябе газанепранікальны фургон з герметычнымі дзвярыма, з адтулінай для ўпуску газу (у полу), зачыненым перфараваным металічным лістом. Вядома аб вытворчасці фургонаў 2-х тыпаў - на 30-50 чалавек і 70-100 чалавек (па апошнім прыводзіцца інфармацыя аб тым, што для яго распрацоўвалася спецыяльнае прыстасаванне для выгрузкі трупаў). Фургоны ўстанаўліваліся на шасі грузавых аўтамабіляў грузападымальнасцю каля 3,5 тоны (малы фургон) - Опель-Бліц, Даймонд Рео, Рэно, - і 6,5-тонны «Заўрэр» - вялікі фургон. Шасі і рухавік дапрацоўваліся і абсталёўваліся спецыяльным чынам.

Па сведчанні некалькіх механікаў, якія рамантавалі газенвагены з канцлагера Хелмно, матор, які ўсталёўваўся на газенвагенах, адрозніваўся ад іншых матораў, якія яны бачылі на аналагічных машынах. Таксама ён спажываў ўдвая больш паліва, чым звычайны рухавік, і меў незвычайную сістэму выхлапу.

## Прымяненне 
Перад пасадкай у фургон, людзям загадвалі здаць усе каштоўныя рэчы і вопратку. Пасля гэтага дзверы зачыняліся, і сістэма падачы газу перамыкалася на выпуск. Для таго, каб не выклікаць заўчасна страху ў ахвяр, у фургоне мелася лямпачка, якая ўключалася, калі дзверы зачыняліся. Пасля гэтага кіроўца ўключаў рухавік на нейтральнай перадачы прыкладна на 10 хвілін. Пасля таго, як рух у фургоне спынялася, трупы адвозілі да месца крэмацыі/пахавання і выгружалі (так жа вядомы шэраг выпадкаў, калі газвагены размяшчаліся прама ля крэматорыяў).

Катэгорыя:Аўтамабіль
Катэгорыя:Другая сусветная вайна
Залаты колер

**Залаты́** — жоўта-аранжавы колер.

Першае ўжыванне слова «залаты» ў дачыненні да колеру было зарэгістравана ў англійскай мове каля 1300 года для абазначэння колеру хімічнага элемента золата, і ў 1423 годзе — для абазначэння колера светлых валасоў.

## Залаты металік 
Адметны бляск металічнага адцення залатога колера не можа быць перададзены на камп’ютарным маніторы, так як у вэб-колерах не існуе механізмаў для перадачы металічных або флуарэсцэнтных колераў.

Дадзены колер дакладней перадае колер метала-золата. Крыніца яго назвы — *ISCC-NBS Dictionary of Color Names* (1955)

## Спасылкі
Венсан Перэс

**Венсан Перэс** (, 10 чэрвеня 1964) — швейцарскі акцёр. 

## Біяграфія 
Венсан Перэс нарадзіўся 10 чэрвеня 1964 у Лазане ў сям'і іспанца і немкі. У юнацтве марыў стаць скульптарам, мастаком ці фатографам, але ў выніку ва ўзросце 18 гадоў з'ехаў ва Францыю, дзе вучыўся на акцёрскім факультэце Вышэйшай нацыянальнай кансерваторыі драматычнага мастацтва, а затым быў прыняты ў трупу тэатра Аманда ў Нантэры. Яшчэ будучы студэнтам Перэс дэбютаваў у кіно ў карціне «Вартавы ночы» (1986). Затым у 1988 годзе рушыў услед дуэт з Жаклін Бісет у драме «Нефрытавы дом».

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* 

 
Катэгорыя:Акцёры Францыі
Катэгорыя:Акцёры Швейцарыі
Рыгор Мацвеевіч Лінькоў

**Рыгор Мацвеевіч Лінькоў** () — камандзір савецкага дыверсійна-разведвальнага атрада ў часы Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 4 лютага 1899 года ў с. Васільеўка Арэнбургскай губерні.

Скончыў сельскую школу, Арэнбургскую саўпартшколу і рабфак.

Член УКП(б) з 1918 года. У Чырвонай Арміі з 1918 года. Удзельнік грамадзянскай вайны, ваяваў у складзе войска Блюхера.

У 1938 годзе скончыў Вышэйшую ваенную электратэхнічную школу камсастава Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, атрымаў спецыяльнасць ваеннага інжынера.

У баях Вялікай Айчыннай вайны з верасня 1941 года. Узначаліў 1-ы Беларускі атрад асаблівага прызначэння, які пачаў дзейнічаць на акупаванай тэрыторыі Лепельскага, Чашніцкага і Халопеніцкага раёнаў Віцебскай вобласці (пры гэтым галоўная база атрада знаходзілася на невялікім востраве ў Бярэзінскіх балотах).

Партызанскі атрад пад яго камандаваннем прайшоў 600 кіламетраў па тылах ворага ў паўднёвых раёнах Беларусі, здзяйсняў дыверсіі і падрываў камунікацыі праціўніка. З мая 1943 года камандаваў дыверсійна-разведвальнай групай, якая дзейнічала ў раёне Брэста, Баранавічаў, Ваўкавыска, а затым — на тэрыторыі Польшчы і Чэхаславакіі. Задачай Лінькова было знішчэнне беларускага антысавецкага партызанскага руху на беларускім Палессі і фармаванне там савецкіх партызанскіх атрадаў. Стварыў цэнтралізаваную разгалінаваную сетку партызанскіх атрадаў на тэрыторыі Беларусі.

З 1946 года палкоўнік Г. М. Лінькоў у адстаўцы, быў на партыйнай і дзяржаўнай рабоце. Жыў у Маскве.

Загінуў 17 снежня 1961 года на паляванні. Пахаваны ў Маскве на Новадзявочых могілках.

## Узнагароды 
* Герой Савецкага Саюза (21 студзеня 1943) — *за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання ў тыле ворага і асобыя заслугі ў развіцці партызанскага руху ў Беларусі*.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Камандзіры партызанскіх злучэнняў, брыгад і атрадаў у гады Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Палкоўнікі СССР
Эла Фіцджэральд

**Эла Джэйн Фіцджэральд** (; , Ньюпорт-Ньюс, Вірджынія, ЗША — , Бэвэрлі-Хілз, Каліфорнія, ЗША) — амерыканская джазавая спявачка, вядомая таксама як «Лэдзі Эла» і «Першая лэдзі песні».

## Творчасць 
Уладальніца голасу дыяпазонам у тры актавы, Фіцджэральд лічыцца адной з найвялікшых вакалістак у гісторыі джаза. Ніхто не мог перасягнуць яе ў майстэрстве валодання тэхнікай галасавой імправізацыі — спевах скэтам.

Уладальніца чатырнаццаці прэмій «Грэмі». Пры жыцці спявачкі было прададзена больш за 40 мільёнаў пласцінак. Была ўзнагароджана медалём Нацыянальнага мастацтва Рональдам Рэйганам і Прэзідэнцкім медалём свабоды Джорджам Бушам. Узнагароджана французскім Ордэнам мастацтваў і літаратуры (1990).

## Дыскаграфія 
### Студыйныя альбомы 
#### 1950-ыя 
#### 1960-ыя 
#### 1970-ыя 
#### 1980-ыя 
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі ЗША
Бобі Мак-Ферын

**Роберт «Бобі» Макферын-малодшы** (, нар. 11 сакавіка 1950) — амерыканскі джазавы спявак і дырыжор, дзесяціразовы лаўрэат прэміі «Грэмі».

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Джазмены ЗША
Катэгорыя:Дырыжоры ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Рэйхсканцлер

**Рэйхсканцлер** (, літ. *Імперскі канцлер*) — пасада кіраўніка ўрада (аналаг прэм'ер-міністра) ў кайзераўскай Германіі і ў Веймарскай рэспубліцы. Рэйхсканцлер прызначаўся да 1918 года імператарам, а пасля 1918 года Рэйхспрэзідэнтам, але ў Веймарскай рэспубліцы яму мог быць аб'яўлены вотум недаверу дэпутатамі партыі, якая перамагла на выбарах у Рэйхстаг, таму прызначэнне адбывалася звычайна з улікам партыйнага складу Рэйхстага.

У 1933 годзе Рэйхсканцлерам быў прызначаны Адольф Гітлер, пры якім Веймарская рэспубліка ператварылася ў Трэці рэйх на чале з нязменным правадыром-фюрарам (якому былі перададзеныя паўнамоцтвы Рэйхспрэзідэнта). Пасля самагубства Гітлера Рэйхсканцлерам суткі (да ўласнага самагубства) быў Ёзэф Гебельс, з 30 красавіка па 1 мая 1945, а затым абавязкі Канцлера ва Фленсбургскім ўрадзе Карла Дзёніца выконваў граф Людвіг Шверын фон Крозіг (да свайго арышту Саюзнікамі 23 мая).

Аб канцлера ФРГ гл. Федэральны канцлер Германіі.

## Гл. таксама 
* Спіс канцлераў Германіі

Катэгорыя:Германская імперыя
Катэгорыя:Веймарская рэспубліка
Катэгорыя:Кіраўнікі ўрадаў
*
Катэгорыя:Вышэйшае кіраўніцтва Трэцяга рэйха
Катэгорыя:Пасады
Нармандыя-Нёман

**Нармандыя-Нёман** () — французскі знішчальны авіяцыйны полк (1 зап «Нармандыя-Нёман»), які ваяваў падчас Другой сусветнай вайны супраць войскаў краін Восі на савецка-германскім фронце ў 1943-1945 гадах.

## Гісторыя 
У сакавіку 1942 года французскі нацыянальны вызваленчы камітэт «Змагарная Францыя» звярнуўся да ўладаў Савецкага Саюза з прапановай накіраваць у СССР групу французскіх лётчыкаў і авіяцыйных механікаў для ўдзелу ў баявых дзеяннях супраць Германіі. 25 лістапада 1942 было падпісана савецка-французскае пагадненне аб фарміраванні на тэрыторыі СССР французскай авіяцыйнай эскадрыллі. Эскадрылля была сфарміравана 4 снежня ў г. Іванава. Па жаданні асабістага складу ваеннаму злучэнню было прысвоена найменне «Нармандыя».

## Бітвы 
Полк браў удзел у Курскай бітве ў 1943 годзе, Беларускай аперацыі ў 1944 годзе, у баях па разгрому нямецкіх войскаў у Усходняй Прусіі ў 1945 годзе.

28 лістапада 1944, за баявыя заслугі і праяўленую мужнасць падчас паветраных бітваў у перыяд баёў па вызваленні Літвы і пры фарсіраванні ракі Нёман, палку прысвоена ганаровае званне «Нёманскі», такім чынам, злучэнне стала называцца «Нармандыя-Нёман».

## Узнагароды 
19 лютага і 5 чэрвеня 1945 года, за ўзорнае выкананне баявых заданняў полк узнагароджаны ордэнамі Чырвонага Сцяга і Аляксандра Неўскага. 96 французскіх лётчыкаў, якія праходзілі службу ў палку, узнагароджаны савецкімі баявымі ўзнагародамі. Лейтэнанты Марсель Альбер, Ралан дэ ла Пуап, Жак Андрэ і, пасмяротна, камандзір трэцяй эскадрыллі «Шэрбур» Марсель Лефеўр удастоены звання Героя Савецкага Саюза.

## Гл. таксама 
* 18-ы гвардзейскі знішчальны авіяцыйны полк

## Спасылкі 
* Сайт музея авіяпалка «Нармандыя — Нёман»

Катэгорыя:Воінскія часці, узнагароджаныя ордэнам Чырвонага Сцяга
Катэгорыя:Знішчальныя авіяцыйныя палкі СССР падчас Вялікай Айчыннай вайны

Катэгорыя:Замежныя ваенныя фарміраванні СССР падчас Вялікай Айчыннай вайны
П’ер Кашон

'''П'ер Кашон''' (фр. Pierre Cauchon; 1371, Рэймс — 18 снежня 1442, Руан) — біскуп Баве ў 1420—1432 гадах, біскуп Лізье з 1432 года, магістр мастацтваў, ліцэнцыят кананічнага права, давераная асоба і выканаўца асаблівых даручэнняў бургундскага герцага Філіпа Добрага, арганізатар і старшыня Руанскага інквізіцыйнага працэсу над Жаннай д'Арк.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Царкоўныя дзеячы XV стагоддзя
Катэгорыя:Біскупы Бавэ
Манхэтэн

**Манхэтэн** (; магчымыя таксама напісанні **Манха́тан** і **Манхэтан**) — першапачаткова востраў, гістарычнае ядро горада Нью-Ёрка і адзін з яго пяці раёнаў. Акрамя вострава Манхэтэн акруга ўключае некалькі дробных астраўкоў.

Плошча акругі Манхэтэн 59.47 км² (у т. л. востраў Манхэтэн — 58,8 км²), насельніцтва — 1,565 мільёна чалавек. Гэта адна з самых маленькіх і самых густанаселеных акруг ЗША.
У 1626 годзе Петэр Мінёйт выкупіў востраў у індзейцаў.

## Славутасці 
* Крайслер-білдынг
* Вежа Банка Амерыкі
* Metropolitan Life Insurance Company Tower
* Муніцыпальны будынак Манхэтэна
* Флэтайран-білдынг
* Хёрст-таўэр
* Хай-Лайн
* Карнегі-хол
* Свята-Мікалаеўская царква

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нью-Ёрк

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1624 годзе
Віцебска-Аршанская наступальная аперацыя

**Віцебска-Аршанская наступальная аперацыя** — наступальная аперацыя войскаў 1-га Беларускага (генерал арміі І. Х. Баграмян) і 3-га Прыбалтыйскага (генерал-палкоўнік, з 26 чэрвеня генерал арміі І. Д. Чарняхоўскі) франтоў, праведзеная 23—28 чэрвеня 1944 года ў ходзе Беларускай аперацыі 1944 года («Аперацыя Баграціён») падчас Вялікай Айчыннай вайны. У ходзе аперацыі 26 чэрвеня 1944 года быў вызвалены Віцебск.

Мэтай аперацыі з'яўляўся разгром войскаў левага крыла групы армій «Цэнтр» (віцебскую, лепельскую і аршанскую групоўкі), авалоданне раёнам гарадоў Лепель і Чашнікі, і выхад да ракі Бярэзіна.

У аперацыі прымалі ўдзел:

* 6-я гвардзейская армія (І. М. Чысцякоў),
* 43-я Армія (А. П. Белабародаў),
* 39-я армія (І. І. Люднікаў),
* 5-я армія (М. І. Крылоў),
* 11-я гвардзейская армія (К. М. Галіцкі),
* 31-я армія (В. В. Глаголеў),
* 5-я гвардзейская танкавая армія (П. А. Ротмістраў),
* 1-ы танкавы корпус (В. В. Буткоў),
* 3-я паветраная армія (Н. Ф. Папівін),
* 1-я паветраная армія (М. М. Громаў).

Каардынаваў дзеянні франтоў Маршал Савецкага Саюза А. М. Васілеўскі. Рэгулярныя войскі ўзаемадзейнічалі з партызанамі.

У выніку аперацыі было разгромлена левае крыло групы армій «Цэнтр», савецкія войскі прасунуліся на 80—150 км і былі створаны ўмовы для наступлення ў напрамку Мінска і Прыбалтыкі.

За поспехі і гераізм у ходзе Віцебскай аперацыі Фёдар Цімафеевіч Блахін, Мікалай Барысавіч Барысаў, Аляксей Іванавіч Беспятаў, Юрый Васільевіч Смірноў і Сяргей Дзмітрыевіч Барадулін ўдастоены звання Героя Савецкага Саюза. Ля ўезду на мост, выратаваны старэйшым сяржантам Блахіным, усталявана мемарыяльная дошка з надпісам, які ўвекавечвае яго подзвіг. Ф. Ц. Блахін з'яўляецца Ганаровым грамадзянінам горада Віцебска.

За прарыў Віцебскага ўмацаванана раёна і вызваленне Віцебска ў адпаведнасці з загадамі ВГК ад 2 і 10 ліпеня 1944 г. найменне «Віцебскіх» атрымалі 62  злучэнні і часткі 39-й, 43-й і 1-й паветранай армій 3-га Беларускага і 1-га Прыбалтыйскага франтоў.

41 частцы і злучэнню Савецкай Арміі прысвоены ганаровыя найменні «Аршанскіх».

## Літаратура 
* Вялікая Айчынная вайна 1941—1945. / Гл. рэд. М. М. Казлоў. Рэдкал.: Ю. Я. Барабаш, П. А. Жылін, У. І. лін і інш — М., "Савецкая энцыклапедыя, 1985. — 832 с., іл. — 500 000 экз.
* Віцебск: Энцыклапедычны даведнік. / Гл. рэдактар І. П. Шамякін. — Мн.: БелСЭ ім. П. Броўкі, 1988. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў І інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4)
* 

## Спасылкі 
* Віцебская энцыклапедыя — Віцебска-Аршанская наступальная аперацыя 

Катэгорыя:Беларуская аперацыя (1944)
Катэгорыя:Гісторыя Віцебска
Катэгорыя:Бітвы Германіі
Катэгорыя:Чэрвень 1944 года
Катэгорыя:1944 год у Віцебску
Катэгорыя:Канфлікты 1944 года
Кірыл Апанасавіч Мерацкоў

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Кірыл Апанасавіч Мерацкоў
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |Перыяд жыцця     = 
 |выява            = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 
 |званне           = 
 |род войскаў      = 
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = 
 |узнагароды       = 
{ Style ="background:transparent"
 
}
{ Style = "background:transparent"
 Colspan = "2"  
-
       
-
       
-
       
-
       
-
       
-
       
-
   
}
;узнагароды замежных дзяржаў
{
     
}
{
     
}
 |Commons          = 
 |Rodovid          =
 |сувязі           = 
 |у адстаўцы       = 
 |роспіс           = 
}}
**Кіры́л Апана́савіч Мерацко́ў** (, вёска Назар’ева Разанскай губерні (цяпер Струпненскае сельскае селішча Зарайскага раёна Маскоўскай вобласці) — , Масква) — савецкі военачальнік, Маршал Савецкага Саюза (26 кастрычніка 1944), Герой Савецкага Саюза (1940).
Франц Гальдэр

{{Ваенны дзеяч
|поўнае імя     = Франц Гальдэр
|арыгінал імя = 
|дата нараджэння = 
|дата смерці = 
|месца нараджэння = 
|месца смерці =
|партрэт = Bundesarchiv Bild 146-1970-052-08, Franz Halder.jpg
|подпіс = Франц Гальдэр
|мянушка =
|прыналежнасць = 
|гады службы =
|званне = 
|род войскаў =
|камандаваў = Начальнік Генштаба ОКХ
|частка =
|бітвы =
Першая сусветная вайна 
Другая сусветная вайна:
* Польская кампанія вермахта
* Французская кампанія
* Югаслаўская аперацыя
* Грэчаская аперацыя
* Аперацыя «Барбароса»
|узнагароды =
{ Style = "background: transparent"

     
-
     
-
   
}
|сувязі =
|у адстаўцы =
}}
**Франц Га́льдэр** (; , Вюрцбург — , Ашаў) — ваенны дзеяч Германіі, генерал-палкоўнік (1940). Начальнік Генеральнага штаба Сухапутных войскаў (1938—1942).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і ваеннаслужачага, сын генерал-маёра. У 1902 годзе паступіў на службу ў войска, у 1904 г. вылучаны ў лейтэнанты. У 1914 годзе скончыў Баварскую ваенную акадэмію. Удзельнічаў у Першай сусветнай вайне, служыў у штабах рознага ўзроўню, быў узнагароджаны Жалезным крыжам 1-га і 2-га класаў. Пасля дэмабілізацыі нямецкай арміі застаўся ў рэйхсверы. У 1923—1924 гадах камандаваў батарэяй 7-га артылерыйскага палка, затым у штабе 7-й дывізіі і ваеннай акругі. З 1926 года — обер-кватэрмайстрам ваеннага кіравання. З жніўня 1931 начальнік штаба 6-га ваеннай акругі. З кастрычніка 1934 — камандуючы артылерыяй 7-й дывізіі, з кастрычніка 1935 года камандзір 7-й дывізіі. З кастрычніка 1937 другі, а з лютага 1938 — першы обер-кватэрмайстар Генштаба Сухапутных войскаў. 27 жніўня 1938 года стаў начальнікам Генеральнага штаба Сухапутных войскаў замест Людвіга Бека. У верасні 1942 гады Гітлерам быў зняты з гэтай пасады ў сувязі з правалам стратэгіі нямецкага камандавання ў бітве на Волзе і Паўночным Каўказе.

Гальдэр быў прысвечаны ў 1938 і 1939 гадах у планы змоўшчыкаў, якія хацелі скінуць гітлераўскі рэжым шляхам ваеннага перавароту для таго, каб пазбегнуць уключэння Германіі ў вайну.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Кароткая біяграфія на сайце Нямецкага гістарычнага музея 
* Біяграфія Франца Гальдэра на сайце wehrmachtslexikon.de  

Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Германія)
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Вязні канцэнтрацыйных лагераў
Аляксандр Ягораў

**Аляксандр Ягораў**:
* Аляксандр Аляксандравіч Ягораў, беларускі і расійскі харавы дырыжор, педагог
* Аляксандр Аляксандравіч Ягораў, навуковец, акадэмік Акадэміі навук Беларускай ССР, вядомы крымскі вінароб Масандры, стваральнік многіх вінаў
* Аляксандр Дзмітрыевіч Ягораў, беларускі матэматык
* Аляксандр Ільіч Ягораў, савецкі ваенны дзеяч
Пётр Іванавіч Баграціён

**Пё́тр Іва́навіч Баграціё́н** (; 1765 — 12 (25) верасня 1812) — расійскі генерал ад інфантэрыі, князь, герой Айчыннай вайны 1812 года.

Старэйшы брат генерал-лейтэнанта рускай арміі князя Рамана Іванавіча Баграціёна і дзядзька генерал-лейтэнанта рускай арміі, інжынера і вучонага-металурга князя Пятра Рамановіча Баграціёна (сына Р. І. Баграціёна).

Катэгорыя:Баграціёны
Катэгорыя:Памерлі ва Уладзімірскай вобласці
Віктар Георгіевіч Кулікоў

{{Ваенны дзеяч
|поўнае імя       = Віктар Георгіевіч Кулікоў
|арыгінал імя     = 
|дата нараджэння  = 
|месца нараджэння = 
|дата смерці      = 
|месца смерці     = 
|Перыяд жыцця     = 
|выява            = 
|подпіс           = 
|мянушка          = 
|псеўданім        = 
|прыналежнасць    = 
|гады службы      = 
|званне           = 
|род войскаў      = 
|камандаваў       = 
|частка           = 
|бітвы            = 
|узнагароды       = 
{ Style = "background: transparent"
 
}

{ Style = "background: transparent"
   
}
**Замежных дзяржаў:**

 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}
**Ві́ктар Гео́ргіевіч Куліко́ў** (, сяло Верхняя Любоўша, Лівенскі павет, Арлоўская губерня, РСФСР — , Масква) — савецкі і расійскі ваенны і дзяржаўны дзеяч, Герой Савецкага Саюза (1981), Маршал Савецкага Саюза (1977).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 5 ліпеня 1921 года ў сяле Верхняя Любоўша Лівенскага павета Арлоўскай губерні (цяпер Чырвоназоранскага раёна Арлоўскай вобласці) ў сям’і селяніна-бедняка. У Савецкай Арміі з 1939 года.

Скончыў Грозненскае ваенна-пяхотнае вучылішча (1941), афіцэрскую Вышэйшую бронетанкавую школу (1947), Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзе (1953), Ваенную акадэмію Генштаба (1959).

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны — на Паўднёва-Заходнім, Калінінскім, 1-м Прыбалтыйскім і 2-м Беларускім франтах на розных камандных пасадах у танкавых частках. З лютага 1943 года па май 1945 года — намеснік начальніка і начальнік штаба асобнай танкавай брыгады.

Пасля вайны на камандных пасадах у войсках.

Памёр 28 мая 2013 года ў Маскве.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Арлоўскай вобласці
Аляксандр Ільіч Ягораў

**Алякса́ндр Ільі́ч Яго́раў** () — савецкі военачальнік, адзін з першых Маршалаў Савецкага Саюза (1935).

Член партыі з ліпеня 1918 года, кандыдат у члены ЦК (1934—1938). Дэпутат ВС СССР 1 склікання.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 13 (25) кастрычніка 1883 года ў горадзе Бузулук Самарскай губерні (цяпер — Арэнбургская вобласць Расіі) у шматдзетнай сям’і мешчаніна.

У снежні 1920 — красавіку 1921 года — камандуючы войскамі Кіеўскай ваеннай акругі. З красавіка па верасень 1921 года — камандуючы войскамі Петраградскай ваеннай акругі.

У верасні 1921 года — студзені 1922 года — камандуючы Заходнім фронтам. У лютым 1922 — траўні 1924 — камандуючы Каўказскім Чырванасцяжным войскам.

З красавіка 1924 года па сакавік 1925 года — камандуючы войскамі Украінскай ваеннай акругі. У 1925—1926 гадах быў ваенным аташэ ў Кітаі.

З мая 1926 па май 1927 года — намеснік начальніка ваенна-прамысловага ўпраўлення ВСНГ СССР. У траўні 1927 года — маі 1931 года — камандуючы войскамі Беларускай ваеннай акругі.

З чэрвеня 1931 года па верасень 1935 года — начальнік Штаба РСЧА. З верасня 1935 года па май 1937 года — начальнік Генеральнага штаба РСЧА.

У лютым 1934 года на XVII з’ездзе УКП(б) абраны кандыдатам у сябры ЦК УКП(б). У 1935 годзе загадам Наркама абароны СССР К. Я. Варашылава ў гонар Ягорава была названа 37-я Новачаркаская стралковая дывізія. 20 лістапада 1935 года Ягораву прысвоена званне маршала Савецкага Саюза.

З 11 мая 1937 года — першы намеснік Наркама абароны СССР. 12 снежня 1937 года абраны дэпутатам Вярхоўнага Савета СССР 1-га склікання ад Смаленскай вобласці.

22 лютага 1939 года Ваеннай калегіяй Вярхоўнага Суда СССР у складзе Ульрыха, Дзмітрыева і Кліміна прыгавораны да расстрэлу па абвінавачанні ў шпіянажы і прыналежнасці да ваеннай змовы. Расстраляны 23 лютага 1939 года, у Дзень Чырвонай арміі і флота. Крэміраваны ў Маскве на Новых Данскіх могілках.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 1-га склікання
Катэгорыя:Кандыдаты ў члены ЦК КПСС
Катэгорыя:Камандуючыя Закаўказскай ваеннай акругай
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Арэнбургскай вобласці
Маршал Савецкага Саюза

**Ма́ршал Саве́цкага Саю́за** — воінскае званне ў Савецкіх Узброеных Сілах. Уведзена 22 верасня 1935 года пастановай Цэнтральнага Выканаўчага Камітэта і Савета Народных Камісараў СССР, якія ўводзяць для асабістага складу Рабоча-сялянскай Чырвонай арміі (РЧСА) і Рабоча-сялянскага Чырвонага флоту (РСЧФ) персанальныя воінскія званні. Да 26 чэрвеня 1945 года з'яўлялася вышэйшым, затым папярэднім званнем перад Генералісімусам Савецкага Саюза (а пасля смерці адзінага генэралісымуса І. В. Сталіна ў 1953 годзе - зноў вышэйшым дэ-факта). 

Першае прысваенне звання Маршала Савецкага Саюза адбылося 21 лістапада 1935 года, калі вышэйшага воінскага звання былі ўдастоены К. Я. Варашылаў, А. І. Ягораў, М. М. Тухачэўскі, В. К. Блюхер і С. М. Будзённы. 

Усяго ў 1935—1991 гадах званне Маршала Савецкага Саюза прысвойвалася 41 раз, з іх 36 — прафесійным вайскоўцам, 4 — палітычным дзеячам, займаючым ваенныя пасты (Сталін, Берыя, Булганін і Брэжнеў); да «палітычных маршалаў» можна аднесці таксама Д.Ф.Усцінава.

Катэгорыя:Воінскія званні Узброеных сіл СССР
Інфант

**Інфа&#769;нт**, ж.р. **інфа&#769;нта** — тытул дзяцей або блізкіх родзічаў манархаў у краінах Іберыйскага паўвострава. Цяпер ужываецца ў Іспаніі.

Катэгорыя:Манархія
Катэгорыя:Гісторыя Партугаліі
Катэгорыя:Тытулы
Катэгорыя:Іспанская арыстакратыя
Галоўнае ўпраўленне імперскай бяспекі

[thumb|200px|right|[Райнгард Гайдрых — першы начальнік РСХА]]
[thumb|200px|right|[Генрых Гімлер — другі начальнік РСХА]]

**Гало́ўнае упраўле́нне імпе́рскай бяспе́кі** (, скар. *RSHA*) — кіруючы орган палітычнай разведкі і паліцыі бяспекі Трэцяга рэйха. Створана 27 верасня 1939 года ў выніку аб'яднання Галоўнага ўпраўлення паліцыі бяспекі () і службы бяспекі (СД). Знаходзілася ў падпарадкаванні рэйхсфюрэра СС і шэфа германскай паліцыі Генрыха Гімлера. Галоўнае ўпраўленне імперскай бяспекі было адным з 12 галоўных упраўленняў СС са штатам ў 3000 супрацоўнікаў. Яно размяшчалася ў Берліне на Прынц-Альбрэхтштрасэ.

Начальнікам РСХА быў прызначаны Райнгард Гайдрых, які кіраваў гэтай арганізацыяй да 27 мая 1942 года, калі на яго быў здзейснены замах. Раненне, атрыманае ў выніку нападзення чэшскіх партызанаў, падрыхтаваных у Англіі, аказалася смяротным, і 4 чэрвеня 1942 першы шэф РСХА сканаў. З 28 мая па 31 снежня 1942 Галоўнае ўпраўленне імперскай бяспекі узначальваў рэйхсфюрэр СС Генрых Гімлер. Яго замяніў доктар Эрнст Кальтэнбрунер, які быў прызначаны на гэты пост 30 студзеня 1943 і займаў яго да канца Другой сусветнай вайны.

РСХА рыхтавала высокакваліфікаваных спецыялістаў у сферы разведкі, контрразведкі, следства і дазнання і іграла ролю «кузні кадраў» для СС і паліцыі Трэцяга рэйха. Пасля капітуляцыі Германіі службы, якія ўваходзілі ў РСХА, былі ліквідаваныя, у адпаведнасці з рашэннем Нюрнбергскага трыбунала. Частка агентуры Галоўнага ўпраўлення імперскай бяспекі была завербаваная спецслужбамі дзяржаў-пераможцаў.

## Спасылкі і літаратура 
* Axis History Factbook — Reichssicherheitshauptamt
* *Ота Скарцэні*, Сакрэтныя заданні РСХА 
* *Залесский К. А.* Кто был кто в Третьем рейхе. — М.: Астрель • АСТ, 2003. — С.854, 860, 870.
* *Деларю Ж.* История гестапо. — Смоленск: Русич, 1998. — С. 242.

Катэгорыя:Спецслужбы Трэцяга рэйха
Катэгорыя:Аператыўныя службы
Катэгорыя:Трэці рэйх
Васіль Іванавіч Чуйкоў

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Васіль Іванавіч Чуйкоў
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |Перыяд жыцця     = 
 |выява            = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 
 |званне           = 
 |род войскаў      = 
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = 
 |узнагароды       = { Style = "background:transparent"
   
}
{ Style = "background: transparent"
       
-
       
-
       
-
       
-
       
-
       
-
       
-
       
-
       
}
**Замежныя ўзнагароды**
{
       
}
{
     
-
     
}
{ Style = "background:transparent" align = "center"
     
}
{ Style = "background:transparent" align = "center"
     
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}
**Васі́ль Іва́навіч Чуйко́ў** ( — ) — савецкі военачальнік, Маршал Савецкага Саюза (1955), падчас Вялікай Айчыннай вайны — камандуючы 62-й арміяй, асоба якая праславіліся ў Сталінградскай бітве. Двойчы Герой Савецкага Саюза (1944, 1945).

Катэгорыя:Выпускнікі Ваеннай акадэміі імя М. В. Фрунзэ
Катэгорыя:Двойчы Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Валгаграда
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Улан-Удэ
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Берліна
Катэгорыя:Мемуарысты СССР
Катэгорыя:Удзельнікі Сталінградскай бітвы
Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро
Катэгорыя:Члены ЦК КПСС
Катэгорыя:Ваенныя аташэ СССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 4-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 5-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 8-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 10-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 9-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 7-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 6-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 3-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання
Катэгорыя:Узнагароджаныя ганаровай зброяй з залатой выявай Дзяржаўнага герба СССР
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Члены Ваеннага савета пры народным камісары абароны СССР
Катэгорыя:Удзельнікі польскага паходу РСЧА
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі япона-кітайскай вайны (1937—1945)
Катэгорыя:Камандуючыя арміямі ў Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Камандуючыя Кіеўскай ваеннай акругай
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскоўскай вобласці
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Запарожжа