Васілішкі

**Васілі́шкі** (, ) — аграгарадок у Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці, на левым беразе ракі Шкардзянка пры ўтоку яе ў Лебяду. Адміністрацыйны цэнтр Васілішкаўскага сельсавета. Насельніцтва 1560 чал. (2001). Знаходзяцца за 22 км на паўночны ўсход ад Шчучына.

## Назва 
З аднаго боку - імя *Васіль, Васілій.*

Аднак, у канцы 14 ст. у крыжацкім "Апісанні літоўскіх дарог" Васілішкі фігуруюць у тым ліку як *"Wayselisken"* (Вайселішкі), і якраз у Васілішках у 19 ст. фіксавалася прозвішча Вайселевіч, паблізу засведчанае лідскае Вайсэль.

## Гісторыя 
У пісьмовых крыніцах Васілішкі ўпершыню згадваюцца ў першай палове XV стагоддзя. Пад 1486 годам паселішча значыцца як мястэчка, што ў канцы XV — пачатку XVI стст. было сталіцай павету. Цягам 1499—1766 гадоў існавала Васілішкаўскае староства, першымі ўладальнікамі якога былі: Ян Сцяцковіч (1499), Ян Радзівіл (1500—1501), Васіль Львовіч Глінскі (1501—1504), Станіслаў Кішка (1505—1506; відаць ад гэтага прозвішча і паходзіць мянушка жыхароў Васілішак — «кішкары»), Ян Шчытовіч (1507—1515), Якуб Кунцэвіч (1518—1523), Ян Радзівіл (1523—1541). У 1659 годзе ў Васілішках адбыўся соймік Лідскага павета. У другой пал. XVIII ст. староства знаходзілася ва ўладанні Міхала Казіміра Агінскага.

Першы драўляны касцёл Святога Апостала Пятра збудавалі ў Васілішках па загаду вялікага князя Казіміра ў 1489 годзе (8086 вернікаў). У Трынаццацігадовую вайну ў 1655 годзе маскоўскія захопнікі зруйнавалі бажніцу. У 1658 годзе Марцін Дамінік Лімонт, суддзя лідскага земства і будучы кашталян віцебскі, заснаваў драўляны кляштар дамініканцаў, а Кацярына Францкевіч з роду Абрахамовічаў у 1662 годзе ахвяравала на яго ўладкаванне 10 000 злотых. У часы Вялікай Паўночнай вайны (1700—1721) у лютым 1706 года ў кляштары на некаторы час спыняўся кароль і вялікі князь Станіслаў Ляшчынскі (тым часам кароль шведскі Карл XII знаходзіўся ў мястэчку Жалудок). Цягам 1769—1832 гадоў сіламі манахаў будаваўся мураваны кляштарны корпус (у 1773 годзе было 11 манахаў). У 1769 годзе пачалося будаванне мураванага касцёла, кансекраванага біскупам Валазіцкім у 1790 годзе.
)]]

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Васілішкі апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, дзе сталі цэнтрам воласці Лідскага павета. Станам на 1829 год у мястэчку было 144 будынкі (75 хрысціянскіх і 69 іўдзейскіх). Па здушэнні вызваленчага паўстання ў 1832 годзе расійскія ўлады ліквідавалі кляштар дамініканцаў. На 1863 год — 88 жылых дамоў; на 1866 год — 244 будынкі, царква, касцёл, сінагога, акруговая сядзіба паліцыі, паштовая станцыя і народная школа (86 вучняў у 1885); на 1895 годзе — 130 двароў. З пачаткам Першай сусветнай вайны ў 1915 годзе мястэчка занялі нямецкія войскі.

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Васілішкі апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі. Станам на 1921 год у мястэчку было каля 275 двароў, гмінная ўправа, касцёл, пошта, кожны аўторак праводзіліся кірмашы.

У 1939 годзе Васілішкі ўвайшлі ў БССР, дзе 15 студзеня 1940 атрымалі афіцыйны статус пасёлка гарадскога тыпу і сталі цэнтрам раёна Баранавіцкай вобласці. У 1940 існавалі электрастанцыя (магутнасць 17 кВт), завод вырабу фанеры, 2 паравыя млыны, амбулаторыя, ветэрынарны пункт, клуб, бальніца (на 25 ложкаў), аптэка, пошта і тэлеграф. У Другую сусветную вайну з чэрвеня 1941 да 12 ліпеня 1944 Васілішкі знаходзіліся пад нямецкай акупацыяй. 3 жніўня 1954 статус паселішча панізілі да вёскі, а цэнтр Васілішкаўскага раёна перанеслі ў г.п. Астрына. 20 студзеня 1960 Васілішкаўскі раён скасавалі, вёска ўвайшла ў склад Радунскага, з 25 снежня 1962 — Шчучынскага раёна. Станам на 1970 тут было 300 двароў, на 1 студзеня 2001—548.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1829 год — 1096 чал., у тым ліку 575 хрысціян і 521 іўдзей; 1863 год — 1859 чал.; 1866 год — 1841 чал., з іх каталікоў 453, праваслаўных 5, іўдзеяў 1383; 1869 год — 1229 чал.; 1886 год — 931 чал.; 1897 год — 2781 чал., у тым ліку 2081 іўдзей
* **XX стагоддзе**: 1905 год — 1983 чал.; 1919 год — 1891 чал.; 1921 год — 1874 чал., з іх каталікоў 641, праваслаўных 9, іўдзеяў 1223, іншых 1; 1940 год — 2596 чал.; 1970 год — 909 чал.; 1992 год — 2678 чал.
* **XXI стагоддзе**: 1 студзеня 2001 год — 1560 чал.; 2019 год — 1521 чал.

## Інфраструктура 
У Васілішках працуюць школа, дашкольная ўстанова, бальніца, дом культуры, бібліятэка, пошта.

## Славутасці 
* Касцёл Св. Яна Хрысціцеля (1769)
* Могілкі: яўрэйскія, каталіцкія, татарскія (Мізар)
* Сінагога (пачатак XX ст.)
* Васілішкаўскі валун

## Галерэя 

Выява:Church of St. John the Baptist in Vasiliški (7.08.2010).jpg|Касцёл
Выява:Vasiliški. Васілішкі (2010).jpg|Касцёл, галоўны фасад
Выява:Vasiliški. Васілішкі (7.08.2010).jpg|Каля касцёла
Выява:Васілішкі. Васілішкаўскі валун (02).jpg|Васілішкаўскі валун
Выява:Vasiliški, plabanija (7.08.2010).jpg|Плябанія
Выява:Vasiliški, kamianica (7.08.2010).jpg|Даўняя камяніца
Выява:Vasiliški. Васілішкі (08.2010).jpg|Вуліца
Выява:School in Vasiliški (7.08.2010).jpg|Школа

## Вядомыя асобы 
* Густаў Пашкевіч (1892—1955) — польскі вайсковы дзеяч.
* Іван Зіноўевіч Кляўзунік (1925—2008) — беларускі анестэзіёлаг-рэаніматолаг.
* Іосіф Міхайлавіч Багдзевіч (нар. 1937) — вучоны ў галіне аграхіміі і сельскагаспадарчай радыеэкалогіі, акадэмік НАН Беларусі.

## Гл. таксама 
* Старыя Васілішкі

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* Wasiliszki //  S. 128.

## Спасылкі 
* Васілішкі на Radzima.org
* 

Катэгорыя:Васілішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёна

Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства