Ірландская мова

**Ірландская мова** () — нацыянальная мова ірландцаў, нацыянальная і першая дзяржаўная мова Рэспублікі Ірландыя (разам з англійскай), мова нацыянальнай меншасці ў Паўночнай Ірландыі (разам ольстэрскай шатландскай) і адна з 23 афіцыйных моваў ЕС. Ірландская мова ўваходзіць у гайдэльскую падгрупу кельцкай групы індаеўрапейскай сям'і.

На ірландскай мове размаўляюць каля 130 тыс. чалавек, і каля 1,77 млн. валодаюць ёю як другой мовай. Насельніцтва Ірландыі складае 4 593 100 чалавек.

## Гісторыя 
Гісторыя ірландскай мовы пачалася з прыбыцця кельцкамоўнага насельніцтва ў Ірландыю. Дакладнай даты, калі гэта здарылася, няма. Паводле розных ацэнак, кельты трапілі на востраў паміж 2000 і апошнімі стагоддзямі да н.э.

Гэтак званы «прымітыўны» (альбо яшчэ таксама «архаічны», ) перыяд развіцця з'яўляецца найстарэйшай вядомай формай ірландскае мовы. Вядомыя толькі фрагменты, галоўным чынам, уласныя імёны, якія былі напісаныя на каменні агамічным пісьмом. У 5 стагоддзі мова развілася ў стараірландскую, прыклады якой дайшлі да нас у значных пісьмовых крыніцах, упершыню з'явіўшыся ў лацінскіх манускрыптах у выглядзе нататак і глос. У 10 стагоддзі пачаўся сярэднеірландскі перыяд развіцця, для якога характэрны запазычанні з старанарвежскай пад уплывам войн з вікінгамі. У 12 стагоддзі пачынаецца распад сярэднеірландскай мовы на раннюю сучасную ірландскую, класічную шатландскую гэльскую і мэнскую.

Пагроза існаванню ірландскай мовы з'явілася пасля пачатку ўварвання нарманаў у Ірландыю у 11 стагоддзі, але найбольш сур'ёзнымі ўдарамі па ёй сталі палітычная і рэлігійная нестабільнасць 17 ст., Вялікі голад 1845 - 1849, які прывёў да смерці мільёна носьбітаў мовы з ліку найбольш бедных сямей і эміграцыі яшчэ мільёна, і забарона ўжывання ірландскай у школах, якая дзейнічала да 1871.

Рух за аднаўленне пачаўся ў Белфасце ў пачатку 19 ст. з дзейнасці Уільяма Нільсана і Роберта МакАдама, але буйным ён стаў толькі пасля стварэння у 1893 Гэльскай лігі (Conradh na Gaeilge).

## Сучасны стан 
## Дыялекты 
### Конахтскі 
### Манстэрскі 
### Ольстэрскі 
### Лэнстэрскі 
Усходнія, ленстэрскія дыялекты вымерлі ў 20 стагоддзі, але ірландскай камісіяй па фальклоры было зроблена шмат запісаў гэтага дыялекту.

## Кароткі размоўнік
## Глядзіце таксама 
## Цікавыя факты 
* Ірландская — адзіная мова кельцкай групы, якая мае афіцыйны статус ў Еўрасаюзе.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
### Галоўныя 
* BCI: Irish language media stats 
* Discover Irish
* Foras na Gaeilge - Official promotional body for the Irish language throughout the island of Ireland 
* Gaeilge ar an ghréasán Irish online resources 
* 'Gael-Taca (Corcaigh)' 
* "Learning Irish?," *BBC*
* "Сацыяльная сетка для настаўнікаў, навучэнцаў ды носьбітаў мовы ,"
* The Irish Language And The Irish People Report
* "Learn Irish online easily with a new Irish word each day ,"

### Граматыка і вымаўленне 
* *A dialect of Donegal* (a phonological description of the dialect of Glenties by E.&nbsp;C. Quiggin, from 1906)
* An Gael Magazine  - Irish Gaelic Arts, Culture, And History Alive Worldwide Today
* A short Irish and Breton phrase list with Japanese translation(Renewal)  incl sound file
* Braesicke's Gramadach na Gaeilge (Engl. translation) 
* *Die araner mundart*  (a phonological description of the dialect of the Aran Islands by F.&nbsp;N. Finck, from 1899)

### Слоўнікі 
* Acmhainn.ie - Dictionary and terminology resource 
* Collaborative Irish dictionary 
* *Foclóir Téarmaíochta*, a large terminology database developed by FIONTAR, DCU
* General Gaelic Dictionaries
* Online English-Irish dictionary 
* Irish-English Audio/Image dictionary 


Катэгорыя:Гайдэльскія мовы
Катэгорыя:Мовы Вялікабрытаніі