open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ганна Мікалаеўна Атрошчанка

**Ганна Мікалаеўна Атрошчанка** (нар. 20 жніўня 1949, пас. Чырвоны Рог, Добрушскі раён, Гомельская вобласць) — беларуская пісьменніца і журналістка.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў 20 жніўня 1949 года ў пасёлку Чырвоны Рог Добрушскага раёна. Маленства праходзіла ў вёсцы Перарост у роднай бабулі Марыі Максімаўны.

Працавала на будоўлі, на Гомельскім заводзе пускавых рухавікоў, потым у рэдакцыях гарадскіх газет: «Вестник района», «Гомельскі веснік», «Советский район», шматтыражцы «Сельмашавец». Працавала карэспандэнтам, адказным сакратаром газеты, намеснікам галоўнага рэдактара.

Член Гомельскага абласнога аддзялення праўладнага Саюза пісьменнікаў Беларусі і Беларускага саюза журналістаў. Лаўрэатка і дыпламантка міжнародных, рэспубліканскіх і абласных конкурсаў. За плённую працу на літаратурнай ніве ўзнагароджаная юбілейным нагрудным знакам «За ўклад у станаўленне і развіццё аддзялення», памятным медалём «Кірыла Тураўскі. Асветнік. За ўклад у літаратуру» і памятным медалём за ўдзел ва Усерасійскім штогадовым конкурсе «Героі Вялікай Перамогі».

## Спасылкі 
* Старонка на Вершы.ru

Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Ссечанае размеркаванне

**Ссечанае размеркаванне** — умоўнае размеркаванне імавернасцей, якое атрымліваецца ў выніку абмежавання  некаторага размеркавання імавернасцей.

## Азначэнне 
Разгледзім выпадковую велічыню X і падзею \{a \leq X  Ссечаным размеркаваннем завецца адпаведнае ўмоўнае размеркаванне з функцыяй размеркавання
: 
F_X(x|a \leq X 

дзе F_X(x) — функцыя размеркавання выпадковай велічыні X.

## Характарыстыкі 
Умоўнае матэматычнае спадзяванне і дысперсія ссечанага размеркавання маюць выгляд
: \mathbb{E}[X|a \leq X 
: \operatorname{Var}(X|a \leq X 

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Тэорыя імавернасцей
Каліфарнійскі дзяржаўны ўніверсітэт у Сакрамента

**Каліфарнійскі дзяржаўны ўніверсітэт у Сакрамента** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Сакрамента ў штаце Каліфорнія, ЗША.

## Агульная характарыстыка 
Заснаваны ў 1947 годзе як дзяржаўны каледж, універсітэт сёння з'яўляецца часткай сістэмы Каліфарнійскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Ва ўніверсітэце штогод навучаецца каля 30 тысяч студэнтаў, ён таксама мае больш чым 250 000 выпускнікоў і штогод выдае каля 9 тысяч дыпломаў. Універсітэт прапануе 151 праграмы бакалаўрыяту, 69 праграм магістратуры і 5 праграм аспірантуры. Вучэльня мае статус іспанамоўнай установы.

## Структура 
* Каледж мастацтва і літаратуры
* Каледж бізнесу
* Каледж бесперапыннай адукацыі
* Каледж адукацыі
* Каледж інжынерыі і камп'ютарных навук
* Каледж аховы здароўя і сацыяльнага абслугоўвання
* Каледж прыродазнаўчых навук і матэматыкі
* Каледж сацыяльных навук і міждысцыплінарных студый

## Некаторыя вядомыя выпускнікі 
* Том Хэнкс, амерыканскі акцёр і прадзюсар

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Каліфорнія
 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Каліфорніі
Ларан Нкунда

**Ларан Нкунда** (, нар. ) — кангалезскі ваенны дзеяч, генерал. Ініцыятар канфлікту ў Ківу.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў кангалезскай правінцыі Паўночнае Ківу ў горадзе Рутшуру. Затым вучыўся ў горадзе Гома і на педагагічным факультэце ўніверсітэта горада Кісангані. Пасля пераехаў у Руанду, дзе прысвяціў сябе вывучэнню псіхалогіі. Валодае некалькімі мовамі: англійскай, французскай, суахілі і кіньяруанда.

У 1993 годзе ўступіў у Руандыйскі патрыятычны фронт. Падчас Першай кангалезскай вайны змагаўся на баку прыхільнікаў Ларана Кабілы, але ў наступным канфлікце выступіў супраць яго. Камандаваў 7-й брыгадай КАД.

У пачатку чэрвеня 2004 года Ларан Нкунда падняў мяцеж супраць цэнтральнага ўрада, развязаўшы тым самым узброены канфлікт на ўсходзе краіны. Генерал абвясціў, што яго мэтай з’яўляецца абарона інтарэсаў тутсі, якія падвяргаюцца нападам з боку ўзброеных экстрэмістаў з народа хуту.

22 студзеня 2009 года лідар баевікоў быў арыштаваны падчас сумеснай ваеннай аперацыі кангалезскай і руандыйскай армій на тэрыторыі Руанды.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* D.R. Congo: Arrest Laurent Nkunda For War Crimes
* Profile: General Laurent Nkunda 
* DR Congo troops clash with rebels

Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў
Катэгорыя:Правадыры паўстанняў
Алег Валянцінавіч Ананьеў

**Алег Валянцінавіч Ананьеў** (нар. 12 верасня 1955, р.п. Мардова, Тамбоўская вобласць, РСФСР) — беларускі паэт, публіцыст, мастацтвазнавец. 

## Біяграфія 
Скончыў філалагічны факультэт ГДУ імя Ф. Скарыны  з 2005 года.  Член Саюза беларускіх мастакоў з 2003 года, член Беларускага саюза літаратурна-мастацкіх крытыкаў з 1999 года. 

Жыве ў Гомелі. 

## Творчасць 
Піша на рускай мове. Аўтар шматлікіх аналітычных публікацый па праблемах сучаснай культуры, пра творчасць паэтаў, пісьменнікаў і мастакоў Гомельшчыны. Аўтар паэтычных зборнікаў «Няспраўджаныя сны» (1998), «Спавядальны кругагляд» (2007), удзельнік шматлікіх калектыўных выданняў («Анталогія сучаснай рускай паэзіі Беларусі» (Мінск, 2003); «І я жывое слова запішу…» (Гомель, 2003); «Форум» (Масква, 2006); «Славянскія званы» (Курск, 2006, 2007, 2008, 2009); «Міжрэчча» (Курск, 2005, 2006, 2007, 2008); «Святло шчымлiвай памяцi» (Гомель, 2006) і інш.). 

Аўтарскі зборнік «Спавядальны кругагляд» і калектыўны «Святло шчымлiвай памяцi» ілюстраваны фотаработамі Алега Ананьева. У 1999—2010 г.г. у Мінску, Гомелі, Мазыры адбыліся персанальныя фотавыставы Алега Ананьева: «Я бачу цішыню», «У стыхіі сонечнага фота», «Жаночыя лёсы», «Шматколерная Белая Русь». 

Артыкулы Алега Ананьева пра гомельскіх мастакоў і паэтах рэгулярна публікуюцца на старонках газет «Культура», «ЛіМ», іншых рэспубліканскіх, абласных перыядычных выданняў.

Сааўтар творчага праекта «Лікі мацярынства», пабудаванага на сінтэзе трох відаў мастацтваў: скульптура Валерыя Казлоўскага (член Беларускага саюза мастакоў, настаўнік САШ № 19 г. Гомеля) і асацыятыўная паэзія, мастацкая фатаграфія Алега Ананьева (2007 год, галерэя Г. Х. Вашчанкі).

## Узнагароды 
Лаўрэат Першага і Другога літаратурнага конкурсу імя Кірыла Тураўскага (2007, 2008). Дыпламант Міжнароднага конкурсу мастацкай фатаграфіі «Палессе — 2001».

Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Паэты XX стагоддзя
Катэгорыя:Паэты XXI стагоддзя
Катэгорыя:Паэты СССР
Формула поўнага матэматычнага спадзявання

**Формула поўнага матэматычнага спадзявання** — закон тэорыі імавернасцей, які звязвае матэматычнае спадзяванне выпадковай велічыні з умоўным матэматычным спадзяваннем.

## Фармулёўка 
Няхай E_1, E_2, \dots, E_n — поўная група падзей, такая што P(E_k) > 0 для ўсіх k = 1, 2, \dots, n. Тады для ўсякай выпадковай велічыні X, у якой існуюць адпаведныя матэматычныя спадзяванні, праўдзіцца роўнасць
: \mathbb{E}[X] = \sum_{k=1}^n P(E_k) \mathbb{E} [X|E_k].

### Доказ 
Доказ формулы вынікае з азначэння ўмоўнага матэматычнага спадзявання:
: \mathbb{E}[X|E_k] = \frac{1}{P(E_k)} \int_{E_k} X(\omega) dP(\omega).

Карыстаючыся тым, што E_1, E_2, \dots, E_n — поўная група падзей і азначэннем вышэй, атрымліваем
: \mathbb{E}[X] = \int_\Omega X(\omega) dP(\omega) = \sum_{k=1}^{n} \int_{E_k} X(\omega) dP(\omega) = \sum_{k=1}^{n} P(E_k) \mathbb{E}[X|E_k].

## Прыклад 
Няхай толькі два заводы пастаўляюць электрычныя лямпачкі на рынак. Лямпачкі з завода X працуюць у сярэднім 5000 гадзін, а лямпачкі з завода Y — у сярэднім 4000 гадзін. Вядома, што завод X пастаўляе 60 % ад агульнай колькасці даступных лямпачак. Якое матэматычнае спадзяванне часу дзеяння выпадкова набытай лямпачкі?

Скарыстаўшы формулу поўнага матэматычнага спадзявання, атрымліваем:

: \begin{align}

\mathbb{E} [L] &= \mathbb{E} [L \mid X] \operatorname{P}(X)+ \mathbb{E} [L \mid Y] \operatorname{P}(Y) \\[3pt]
&= 5000(0.6)+4000(0.4)\\[2pt]
&=4600,

\end{align}

дзе
* \mathbb{E} [L] — матэматычнае спадзяванне часу дзеяння лямпачкі;
* \operatorname{P}(X)={6 \over 10} — імавернасць таго, што набытая лямпачка была зроблена на заводзе X;
* \operatorname{P}(Y)={4 \over 10} — імавернасць таго, што набытая лямпачка была зроблена на заводзе Y;
* \mathbb{E} [L \mid X]=5000 — матэматычнае спадзяванне часу дзеяння лямпачкі, зробленай на заводзе X;
* \mathbb{E} [L \mid Y]=4000 — матэматычнае спадзяванне часу дзеяння лямпачкі, зробленай на заводзе Y.

Такім чынам, выпадкова набытая лямпачка мае матэматычнае спадзяванне часу дзеяння, роўнае 4600 гадзінам.

## Гл. таксама 
* Формула поўнай імавернасці

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Тэорыя імавернасцей
Бабруйская бітва (1941)

**Бабруйская бітва** — контрнаступленне Чырвонай арміі першых тыдняў Вялікай Айчыннай вайны. Частка Смаленскай бітвы.

Аперацыя праведзена часцямі 21-й арміі Заходняга фронта пад камандаваннем Фёдара Кузняцова са штабам у Гомелі. На дадзеным кірунку знаходзіўся ўдарны 63-і стралковы корпус на чале з Леанідам Пятроўскім.

Контрнаступленне пачалося 13 ліпеня з фарсіравання Дняпра. Да 30 ліпеня савецкія войскі адкінулі праціўніка на 10—15 км, авалодалі гарадамі Рагачоў, Жлобін і выйшлі на мяжу: на поўдзень ад Новага Быхава, на захад ад Рагачова, на захад ад Жлобіна, на поўдзень ад Парычаў, на захад ад Карпілаўкі. Да 20 ліпеня часці Чырвонай арміі выйшлі ў раён гарадоў Глуск і Асіповічы.

## Спасылкі 
* *В. Ю. Мартов.* Белорусские хроники. 1941 год. Глава 4. На южном фланге Западного фронта.
* Наступательная операция на бобруйском направлении

Катэгорыя:Абарончыя бітвы ў Беларусі (1941)
Катэгорыя:Ліпень 1941 года
Эдсгер Дэйкстра

**Эдсгер Вібе Дэйкстра** (;  — ) — нідэрландскі навуковец-інфарматык, інжынер-праграміст, эсэіст. За фундаментальны ўклад у праграмаванне атрымаў прэмію Цьюрынга ў 1972 годзе.

## Біяграфія 
Дэйкстра нарадзіўся ў Ратэрдаме (Нідэрланды), вывучаў матэматыку і фізіку, а пазней тэарэтычную фізіку ў Лейдэнскім універсітэце. З 1952 па 1962 год ён працаваў у Матэматычным цэнтры ў Амстэрдаме ў якасці першага праграміста ў Нідэрландах. Дэйкстра сфармуляваў і вырашыў праблему найкарацейшага шляху ў 1956 годзе, а ў 1960 годзе распрацаваў першы кампілятар для мовы праграмавання ALGOL 60 сумесна з калегам Яапам Зонневелдам. У 1962 годзе ён пераехаў у Эйндховен, а пазней у Нюэнен, дзе стаў прафесарам кафедры матэматыкі ў Тэхнічнай вышэйшай школе Эйндховена. У канцы 1960-х гадоў Дэйкстра стварыў аперацыйную сістэму THE, якая лічыцца першай сістэмай з выкарыстаннем праграмнай старонкавай віртуальнай памяці. Дэйкстра стаў навуковым супрацоўнікам кампаніі Burroughs Corporation ў жніўні 1973 года. За гады працы там напісаў вялікую колькасць навуковых артыкулаў.

У 1984 годзе Дэйкстра заняў пасаду старшыні кафедры камп’ютарных навук Тэхаскага ўніверсітэта ў Осціне і працаваў там да выхаду на пенсію ў лістападзе 1999 года. Ён і яго жонка вярнуліся з Осціна ў родны дом у Нюэнене, дзе ён памёр 6 жніўня 2002 года пасля працяглай барацьбы з ракам.

Шырока вядомы ліст Дэйкстры «Аб шкоднасці інструкцыі GoTo» (), напісаны у 1968 годзе. У ім навуковец разважае аб зніжэнні якасці праграмнага кода з павялічэннем колькасці інструкцый GoTo.

У 1972 годзе Дэйкстра атрымаў прэмію Цьюрынга за фундаментальны ўклад у распрацоўку структураваных моў праграмавання. Незадоўга да смерці ён атрымаў прэмію Сімпозіума па прынцыпах размеркаваных вылічэнняў () Асацыяцыі вылічальнай тэхнікі за працу па самастабілізацыі праграмных вылічэнняў. Гэтая штогадовая ўзнагарода была перайменавана ў гонар Дэйкстры ў наступным годзе.

Катэгорыя:Эсэісты XX стагоддзя
Катэгорыя:Памерлі ад калярэктальнага раку
Катэгорыя:Выпускнікі Лейдэнскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Цьюрынга
Катэгорыя:Члены Нідэрландскай каралеўскай акадэміі навук
Пётр Заборскі

**Пётр Заборскі** (сапр. **Іванаў**; ? — ) — майстар-цаніннік, чаканшчык і ювелір. Паходзіў з Беларусі. У 1658—1665 гадах узначальваў арцель беларускіх майстроў (І. Максімаў, С. Палубес, Ф. Чука і інш.), якія стварылі вонкавае ўбранства і аздабленне інтэр’ера Васкрасенскага сабора Новаіерусалімскага манастыра (каля г. Істра Маскоўскай вобласці) шматкаляровымі паліванымі кафлямі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Цаніннікі
Катэгорыя:Чаканшчыкі
Катэгорыя:Ювеліры Беларусі
Сялянская гутарка

**«Сяля́нская гу́тарка»** — грамадска-палітычная і літаратурная газета групоўкі інтэлігенцыі праўрадавай арыентацыі (Арганізацыя беларускіх беспартыйных актывістаў), якая выдавалася на беларускай мове з 28 жніўня па 31 снежня 1923 года ў горадзе Гродна. Рэдактар-выдавец І. Савіцкі. Сувыдавец Яўген Міткевіч.

Вядома 5 нумароў газеты. Арыентавалася на сялянскія масы. Рэпрэзентавалася выдаўцамі як орган незалежнай думкі, заклікала беларускія палітычныя сілы да салідарнасці. Сцвярдждалася, што «ў цяжкім становішчы беларусаў пад Польшчай вінаваты самі беларусы». Газета выступала супраць палітыкі і тактыкі беларускіх паслоў (Беларускага пасольскага клуба) ў польскім сойме і крытыкавала іх за радыкалізм, не прымала класавую і нацыянальную барацьбу. Ідэйна працягвала лінію газеты «Беларускі шлях».

У газеце былі змешчаны артыкул «Рэвалюцыя ў Германіі» Е. Любачкіна, ліст Я. Міткевіча, допісы і карэспандэнцыі са Свержаня, Слоніма, Навагрудка, Гайнаўкі, Крынак, творы Янкі Лучыны, Якуба Коласа, З. Бядулі, А. Петрашкевіча, Х. Чарнышэвіча і іншых аўтараў.

## Літаратура 
* 
* Класавая барацьба

Катэгорыя:Газеты Польшчы на беларускай мове
Катэгорыя:Газеты Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Газеты Гродна на беларускай мове
Мульнае

**Мульнае** — возера ў Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці, у басейне ракі Ясельда. З усіх бакоў акружана густым лісцяным лесам, на паўднёвы захад ад возера знаходзіцца вёска Тышкавічы.

## Апісанне 
Плошча возера — 0,42 км², даўжыня — 0,8 км, максімальная шырыня — 0,68 км, даўжыня берагавой лініі — 2,5 км. Катлавіна карставага тыпу, круглая, найбольшая глыбіня 21 м. Падводная частка катлавіны лейкападобнай формы. Літараль шырынёй ад 10 да 150 м, пясчаная, пераходзіць у стромкую прафундаль, высланую сапрапелямі.

## Літаратура 
* Блакітная кніга Беларусі: Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мінск: БелЭн, 1994. — С. 252. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1

## Спасылкі 
* Сапраўдны цуд прыроды — zviazda.by 

Катэгорыя:Азёры Іванаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Ясельды
Ален Робертавіч Сіманян

**Ален Рабертавіч Сіманян** () (, , Армянская ССР, СССР) — армянскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Выконваючы абавязкі Прэзідэнта Рэспублікі Арменія з 1 лютага па 13 сакавіка 2022 года. З 2 жніўня 2021 года старшыня Нацыянальнага сходу Арменіі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Старшыні Нацыянальнага сходу Рэспублікі Арменія
Катэгорыя:Акцёры Арменіі
Катэгорыя:Прадзюсары Арменіі
Катэгорыя:Палітыкі Арменіі
Салман ібн Хамад ібн Іса Аль Халіфа

**Салман ібн Хамад ібн Іса Аль Халіфа** () (, , Паўднёвая мухафаза, Бахрэйн) — дзяржаўны дзеяч Бахрэйна. З 9 сакавіка 1999 года наследны прынц Бахрэйна. З 11 лістапада 2020 года прэм'ер-міністр Бахрэйна.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Бахрэйна
Катэгорыя:Палітыкі Бахрэйна
Катэгорыя:Аль-Халіфа
Сахіба Алі гызы Гафарава

**Сахіба Алі гызы Гафарава** () (, , Шамхорскі раён,Азербайджанская ССР, СССР) — азербайджанскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, доктар філалагічных навук, прафесар, заслужаны настаўнік Азербайджана (2016). З 10 сакавіка 2020 года старшыня Нацыянальнага сходу Азербайджана (Мілі Меджліса).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Старшыні Нацыянальнага сходу Азербайджанскай Рэспублікі
Катэгорыя:Жанчыны-палітыкі Азербайджана
Катэгорыя:Палітыкі Азербайджана
Катэгорыя:Дэпутаты Нацыянальнага сходу Рэспублікі Азербайджан
Катэгорыя:Члены партыі «Новы Азербайджан»
Катэгорыя:Дактары філалагічных навук
Катэгорыя:Заслужаныя настаўнікі Азербайджанскай Рэспублікі
Падзел Украіны (гісторыя)

Лічыцца, што ў гісторыі Украіны было два падзелы, у прыватнасці:

* **Руіна** (XVII ст.) — падзел Гетманшчыны па Дняпры на Левабярэжную Украіну (Руская дзяржава) і Правабярэжную Украіну (Рэч Паспалітая). Умяшанне Рэчы Паспалітай, Рускай дзяржавы і Асманскай імперыі ва ўнутраныя справы Украіны.
* **Рыжскі мір** (ХХ ст.) — падзел УНР паміж Польшчай і Савецкім Саюзам. Заканчэнне польска-савецкай вайны.

## Гл. таксама 
* Гісторыя Украіны
* Паўстанне Хмяльніцкага
* Падзелы Рэчы Паспалітай

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Украіны
Валакардзін

**Валакардзін** () — састарэлы лекавы сродак з заспакойлівым дзеяннем і адсутнасцю эфектыўнасці пры лячэнні захворванняў.

Валакардзін ужываюць пры трывожных станах і сталым стрэсе.

У валакардыну камбінаваны склад, дзеянне прэпарата абумоўлена ўласцівасцямі яго кампанентаў, асноўнае дзеючае рэчыва — фенабарбітал з групы барбітуратаў.

Валакардзін выклікае прывыканне, яго кампаненты назапашваюцца ў арганізме і аказваюць кумулятыўнае дзеянне, таксама прыём валакардыну можа быць небяспечны пры самастойным купіраванні пацыентам сімптомаў сур’ёзнага захворвання замест своечасовага звароту да лекара.

Аналагічны прэпарат — карвалол.

Катэгорыя:Лекавыя сродкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Седатыўныя сродкі
Езярышчанскі бой

**Езярышчанскі бой** — аперацыя партызан 2-й і 4-й Беларускіх брыгад па разгрому фашысцкага гарнізона на станцыі Езярышча Мехаўскага раёна з мэтай зрыву перавозак па чыгунцы Невель — Віцебск. Агульнае кіраўніцтва аперацыяй ажыццяўляў начальнік аб'яднанага штабу партызанскіх войск Полацкай зоны А. Я. Марчанка.

## Бой 
3 групы (каля 100 чалавек) з атрадаў 2-й Беларускай партызанскай брыгады імя П. К. Панамарэнкі ў ноч з 6 на 7 верасня 1942 года нанеслі асноўны ўдар па станцыі. У гэты час 3 атрады 4-й Беларускай партызанскай брыгады, якія дзейнічалі з поўдня і з захаду ад станцыі Езярышча, адцягнулі на сябе агнявыя сілы праціўніка, чым забяспечылі поспех партызан 2-й Беларускай брыгады. Партызаны знішчылі чыгуначную станцыю, склады з боепрыпасамі, харчаваннем і ваеннай маёмасцю, прывялі ў непрыгоднасць чыгуначнае палатно, спалілі будынкі пошты і гасцініцы-рэстарана, забралі апаратуру дыспетчарскага ўпраўлення і радыёапаратуру, знішчылі каля 55 фашыстаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Бітвы Другой сусветнай вайны з удзелам савецкіх партызан у Беларусі
Катэгорыя:Канфлікты 1942 года
Катэгорыя:Гісторыя Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:1942 год у Беларусі
Катэгорыя:Верасень 1942 года
Забельскія зборнікі

**Забе́льскія зборнікі** — рукапісныя зборнікі, складзеныя ў 1787—1791 гадах на беларускай, польскай і лацінскай мовах для школьнага тэатра выкладчыкамі Забельскага дамініканскага калегіума, які існаваў у 1716—1811 у фальварку Забелы каля в. Валынцы Верхнядзвінскага раёна.

Уключаюць творы: К. Марашэўскага (польская трагедыя «Свабода ў няволі» і камічная беларуска-польская «Камедыя»), М. Цяцерскага (польскія трагедыі «Сапар», «Фемістокл», камедыі «Доктар па прымусе», «Камедыя» і «Шлюб, пастаўлены дагары нагамі»), І. Юрэвіча (трагедыя «Крэз» і камедыя нораваў «Пышнагольскі»), М. Косава і Г. Паўловіча (элегіі, арацыі, оды), камічную оперу «Апалон заканадаўца, або Рэфармаваны Парнас» (тэкст М. Цяцерскага, музыка Р. Вардоцкага) і інш.

Большасць твораў асветніцкія па ідэйнай задуме і класіцыстычныя па стылі.

Зберагаюцца ў Цэнтральнай бібліятэцы АН Літвы.

## Літаратура 
* Мальдзіс А. І. На скрыжаванні славянскіх традыцый. Мінск, 1980.
* 

Катэгорыя:Забельскі дамініканскі калегіум
Катэгорыя:Зборнікі
Катэгорыя:Беларуская літаратура XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Польская літаратура XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Лацінамоўная літаратура XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Асветніцтва на Беларусі
Катэгорыя:Класіцызм
Іраклій Гарыбашвілі

**Іраклій Гарыбашвілі** () () — грузінскі дзяржаўны і палітычны дзеяч ад сферы бізнэсу. Прэм’ер-міністр Грузіі з 20 лістапада 2013 да 30 снежня 2015 гг., і з 22 лютага 2021 года ад партыі «Грузінская мара — Дэмакратычная Грузія».

У палітыку Іраклій Гарыбашвілі прыйшоў разам са сваім даўнім паплечнікам Бідзінай Іванішвілі ў кастрычніку 2012 года. З 2019 па 2021 год займаў пасаду міністра абароны ва ўрадзе Георгія Гахарыя, а да гэтага быў міністрам унутраных спраў у кабінеце Бідзіна Іванішвілі з 2012 па 2013 год. Іванішвілі назваў Гарыбашвілі сваім пераемнікам на пасадзе прэм’ер-міністра, калі той добраахвотна сышоў у адстаўку ў лістападзе 2013 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Старшыні Парламента Грузіі
Катэгорыя:Палітыкі Грузіі
Хайбатула Ахундзада

Мула **Хайбатула Ахундзада** (, ) — афганскі ісламскі вучоны-дэабандзі, святар і юрыст. Узначальваў Талібан з 2016 года і пасля наступлення талібаў у 2021 годзеі захопе Кабула, з 15 жніўня 2021 года, — вярхоўны лідар (эмір) Афганістана. Будучы вельмі замкнёным чалавекам, ён амаль не мае лічбавага следа, за выключэннем неправеранай фатаграфіі і некалькіх выступаў запісаных на аўдыёзапіс.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Палітыкі Афганістана
Катэгорыя:Пуштуны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў правінцыі Кандагар
Жан-П’ер Бемба

**Жан-П’ер Бемба Гомба** (; нар. ) — кангалезскі бізнесмен, палітычны і дзяржаўны дзеяч. Віцэ-прэзідэнт Дэмакратычнай Рэспублікі Конга ў 2003—2006 гадах. Міжнародным крымінальным судом быў прызнаны вінаватым у ваенных злачынствах і злачынствах супраць чалавецтва падчас першай грамадзянская вайны ў ЦАР, але па апеляцыі прысуд адменены.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і буйнога бізнесмена, блізкага да Мабуту Сесе Секо. Сястра Жан-П’ера ажанілася з адным з сыноў дыктатара.

Атрымаў адукацыю ў галіне кіравання бізнесам у Бруселі, працягнуўшы справу бацькі. У пачатку 1990-х гадоў быў асабістым памочнікам Сесе Секо.

У час Другой кангалезскай вайны Бемба сфармаваў групоўку «Вызваленчы рух Конга» (ВРК). Фракцыя падтрымлівалася Угандай і ваявала супраць урада Ларана Кабіла. У 2002 годзе яна дапамагала падаўляць паўстанне ў ЦАР. У 2003 годзе, у рамках прымярэння кангалезскай апазіцыі і ўладаў, Бемба стаў адным з чатырох віцэ-прэзідэнтаў краіны.

У 2006 годзе палітык выставіў сваю кандыдатуру на прэзідэнцкіх выбарах, але саступіў Жазефу Кабілу, атрымаўшы 3 392 592 (20,03 %) галасоў у першым туры і 6 819 822 (41,95 %) — у другім.

У 2008 годзе Бемба быў арыштаваны ў Бруселі па ордэры Міжнароднага крымінальнага суда. Супраць яго былі вылучаныя абвінавачванні па двух эпізодах злачынстваў супраць чалавечнасці (забойствы і згвалтаванні) і трох эпізодах ваенных злачынстваў (забойствы, згвалтаванні, марадзёрства). Бемба абвінавачваўся ў патуранні бяздзейнасцю, калі «*на працягу пяці месяцаў сваёй прысутнасці на тэрыторыі Цэнтральна-Афрыканскай Рэспублікі члены ўзброенага руху [ВРК] гвалтавалі жанчын, мужчын, дзяцей і старых, рабавалі і забівалі ўсіх, хто аказваў ім найменшы супраціў*».

21 чэрвеня 2016 года суд прысудзіў Бембу да 18 гадоў турмы. 9 чэрвеня 2018 года першы прысуд за ваенныя злачынствы і злачынствы супраць чалавечнасці быў адменены апеляцыйнай палатай Міжнароднага крымінальнага суда. Было адзначыла, што Бемба «*не можа быць прыцягнуты да адказнасці за злачынствы, учыненыя байцамі, якія знаходзіліся пад яго кантролем*», а пры вынясенні прысуду не былі ўлічаны намаганні, прынятыя экс-баевіком для таго, каб спыніць злачынствы.

1 жніўня 2018 года пасля 11 гадоў зняволення Бемба вярнуўся на радзіму для ўдзелу ў прэзідэнцкіх выбарах і разглядаўся як найбольш моцны кандыдат ад апазіцыі. Аднак яму было адмоўлена ў вылучэнні.

8 сакавіка 2019 года палітык запатрабаваў кампенсацыі ў Міжнароднага крымінальнага суда ў 68,8 млн еўраў: 12 млн за незаконнае турэмнае зняволенне, 10 млн за прычыненыя страты, 4,2 млн на пакрыццё судовых выдаткаў і 42,4 млн за страту маёмасці.

23 сакавіка 2023 года прызначаны першым намеснікам прэм’ер-міністра ДР Конга.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Віцэ-прэзідэнты
Катэгорыя:Правадыры паўстанняў
Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без беларускага подпісу
Катэгорыя:Прадпрымальнікі паводле алфавіта
Хасан Ахунд

Мула **Махамад Хасан Ахунд** () — афганскі ісламскі дзеяч. Пасля наступлення талібаў у 2021 годзеі захопе Кабула, з 7 верасня 2021 года выконваючы абавязкі прэм’ер-міністра Ісламскага Эмірата Афганістан.

Махамад Хасан Ахунд з’яўляецца адным з заснавальнікаў руху «Талібан». У першым урадзе Талібана (1996—2001 гадах) займаў пасаду намесніка міністра замежных спраў.

Абдул Кабір выконваў абавязкі выконваючага абавязкі прэм’ер-міністра з 17 мая па 17 ліпеня 2023 года, пакуль Хасан Ахунд папраўляўся ад хваробы.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Палітыкі Афганістана
Катэгорыя:Пуштуны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў правінцыі Кандагар
Леў Сямёнавіч Рубінштэйн

**Леў Сямёнавіч Рубінштэйн** (; , , СССР — , , Расія) — расійскі паэт, бібліёграф і эсэіст, аглядальнік, грамадскі дзеяч, журналіст. Член Саюза расійскіх пісьменнікаў (1991).

Літаратурай займаўся з канца 1960-х гадоў, у пачатку 1970-х пачаў распрацоўваць уласную стылістыку мінімалізму. Пад уплывам працы з бібліятэчнымі карткамі, з сярэдзіны 1970-х гадоў стварыў уласны жанр «Картатэкі», які ўзнік на стыку вербальнага, выяўленчага і перфарматыўнага мастацтва.

Лаўрэат літаратурнай прэміі «НОС-2012» за кнігу «Знакі ўвагі».

У 2001 годзе падпісаў ліст у абарону тэлеканала НТВ; у 2003 годзе — ліст супраць вайны ў Чачні. У верасні 2020 года падпісаў ліст у падтрымку пратэстных акцый у Беларусі.

У сакавіку 2022 года падпісаў адкрыты ліст, які асуджае расійскае ўварванне ва Украіну.

## Зноскі 
Катэгорыя:Паэты Расіі
Стывенвіл (Тэхас)

**Стывенвіл** () — горад у ЗША, размешчаны ў цэнтральнай частцы штата Тэхас, адміністрацыйны цэнтр акругі Ірат. Па дадзеных перапісу за 2010 год колькасць жыхароў складала 17 123 чалавекі, паводле ацэнкі Бюро перапісу ЗША ў 2018 годзе ў горадзе пражывала 20 396 чалавек.

Катэгорыя:Гарады Тэхаса
Даліна Упана

**Даліна Упана** — група археалагічных помнікаў у трапічных лясах Амазонкі, размешчаная ў даліне ракі Упана на ўсходзе Эквадора (). Тут было выяўлена некалькі старажытных гарадоў. Мяркуецца, што яны ўзніклі яшчэ ў 500 г. да н.э., раней на тысячагоддзе за любое іншае вядомае складанае амазонскае грамадства. 

## Гісторыя 
Гарады даліны Упана ўзніклі прыкладна ў 500 г. да н.э. і былі пакінуты паміж 300 і 600 годам нашай эры. У 1990-я гады ў краі праводзіліся актыўныя раскопкі археолагаў з Нацыянальнага цэнтра навуковых даследаванняў Францыі. Пасля таго, як у 2015 годзе ўрад Эквадора прафінансаваў абследаванне даліны Упана, даследаванне паскорылася. Атрымалася выявіць значна большую колькасць паселішчаў, чым раней. Першыя вынікі раскопак апублікаваны ў студзені 2024 года ў часопісе *Science*.

Гарадскія пабудовы стаялі на прамавугольных платформах, якія былі пабудаваны шляхам раскопак і выраўноўвання вяршыняў пагоркаў. Выяўлена каля 6000 такіх платформ. На пляцоўках знойдзены агнішчы і ямы, а таксама слоікі, камяні для драбнення раслін і спаленага насення.

Археолагі назвалі жыхароў гэтых месцаў прадстаўнікамі культур Кіламопе і Упана. Матэрыяльная культура, якая была знойдзена ў гарадах, уключае размаляваную кераміку, а таксама збаны з рэшткамі чычы, алкагольнага напою на аснове кукурузы, распаўсюджанага ў дакалумбавай Паўднёвай Амерыцы.

## Заўвагі 
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Эквадоры
Катэгорыя:2024 год у навуцы
Ірат (акруга)

**Акруга Ірат** () — акруга ЗША, у штаце Тэхас. На 2000 год колькасць насельніцтва складала 33001 чалавек. Па ацэнцы бюро перапісу насельніцтва ЗША ў 2009 годзе насельніцтва акругі складала 36 184 чалавек. Акруговы цэнтр — горад Стывенвіл. Сфарміравана ў 1856 годзе.

Катэгорыя:Акругі Тэхаса
Хатчынсан (акруга, Тэхас)

**Акруга Хатчынсан** () — акруга ЗША, на поўначы Тэхаскага выступу. Афіцыйна ўтворана ў 1876 годзе і названы ў гонар Эндру Хатчынсана. Станам на 2000 год, колькасць насельніцтва складала 23857 чалавек. Акруговы цэнтр — горад Стынет.

Катэгорыя:Акругі Тэхаса
Нолан (акруга)

**Акруга Нолан** () — акруга штата Тэхас Злучаных Штатаў Амерыкі. На 2000 год у ёй пражывала 15802 чалавек. Па ацэнцы бюро перапісу насельніцтва ЗША ў 2009 годзе насельніцтва акругі складала 14 917 чалавек. Акруговы цэнтр - горад Суітуотэр. Сфарміравана ў 1881 годзе. Названа ў гонар Філіпа Нолана, салдата тэхаскай рэвалюцыі.

Катэгорыя:Акругі Тэхаса
Нолан

**Нолан** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Крыстафер Нолан — англа-амерыканскі кінарэжысёр.
* Мэры Нолан — амерыканская актрыса.
* Тэд Нолан — канадскі хакеіст.

## Тапонім 
* Нолан (акруга)
Фрэдэрык X

**Фрэдэрык X** (; нар.  года) — кароль Даніі з 14 студзеня 2024 года.

## Біяграфія 
Па бацькоўскай лініі належыць да французскага графскага дому Лабард дэ Манпеза. Па мацярынскай лініі належыць да дынастыі Глюксбургаў. Кароль Фрэдэрык — сын дацкай каралевы Маргрэтэ II і прапраўнук брытанскай каралевы Вікторыі.

Вывучаў паліталогію ў Орхускім універсітэце, з 1992 па 1993 гады вучыўся ў Гарвардскім універсітэце, у лютым 1995 года атрымаў навуковую ступень кандыдата палітычных навук. У 1994 годзе стажыраваўся ў місіі Даніі пры ААН у Нью-Ёрку. З кастрычніка 1998 па кастрычнік 1999 года быў першым сакратаром пасольства Даніі ў Парыжы. Служыў у дацкай арміі, у авіяцыі і на флоце. У прыватнасці, служыў у элітным падраздзяленні вадалазаў. З 2004 года — капітан-камандуючы флотам, падпалкоўнік арміі і авіяцыі. Удзельнічаў у палярнай экспедыцыі «Сірыус-2000».

З 22 лютага 2023 года па 16 красавіка 2023 года з’яўляўся часовым рэгентам пры сваёй маці, каралевы Маргрэтэ II, якая перанесла складаную аперацыю на спіне.

У навагоднім звароце 31 снежня 2023 года каралева Маргрэтэ II абвясціла аб сваім адрачэнні. 14 студзеня 2024 года, у дзень 52-й гадавіны пачатку свайго праўлення, Маргрэтэ II адраклася ад прастола на пасяджэнні Дзяржаўнай рады ў палацы Крысціянсборг. Пасля гэтага на балконе палаца прэм’ер-міністр Метэ Фрэдэрыксен абвясціла Фрэдэрыка X новым каралём Даніі.

14 мая 2004 года тады яшчэ наследны прынц Фрэдэрык ажаніўся з аўстралійкай Мэры Элізабэт Дональдсан, якая ў дзень вяселля атрымала тытул кронпрынцэсы Даніі. 15 кастрычніка 2005 года ў наследнага прынца і прынцэсы нарадзіўся сын, прынц Крысціян Вальдэмар Анры Джон, які з’яўляецца цяпер першым у чарзе на дацкі трон. Яго хрышчэнне адбылося 21 студзеня 2006 года ў палацавай капліцы Крысціянсборга. 21 красавіка 2007 года ў наследнага прынца Фрэдэрыка і кронпрынцэсы нарадзілася дачка, прынцэса Ізабэла Генрыета Інгрыд Маргрэтэ. Яна была ахрышчана 1 ліпеня 2007 года ў царкве палаца Фрэнсборг. 8 студзеня 2011 года ў прынца і прынцэсы нарадзіліся яшчэ хлопчык і дзяўчынка — прынц Вінцэнт Фрэдэрык Мінік Аляксандр і прынцэса Жазэфіна Сафія Івала Мацільда.

Катэгорыя:Каралі дацкія
Катэгорыя:Дзеючыя кіраўнікі дзяржаў
Катэгорыя:Глюксбургі
Беларусь галаўнога мозгу

**Беларусь галаўнога мозгу** — беларускае медыя і палітычны тэлеграм-канал. Праект быў заснаваны ў 2011 годзе блогерам Ігарам Лосікам у Твітэры. Пазней акаўнт набраў папулярнасць і перайшоў у Тэлеграм. «Беларусь галаўнога мозгу» стала адной з крыніц інфармацыі падчас пратэстаў 2020 года, а таксама мела ўплыў на фармаванне пратэстнага парадку дня. Медыя ў Рэспубліцы Беларусь прызнана экстрэмісцкім фарміраваннем.

## Гісторыя 
Блогер Ігар Лосік завёў акаўнт @belamova у Твітэры ў 2011 годзе. Да 2015 года блог меў 90 тысяч падпісчыкаў. На той момант на канал было падпісана больш за 167 тысяч чалавек. З 9 па 12 жніўня 2020 года, калі ў краіне блакаваўся інтэрнэт, на фоне масавых пратэстаў «Беларусь галаўнога мозгу» нароўні з іншымі тэлеграм-каналамі стала адной з ключавых крыніц інфармацыі. Праект таксама фарміраваў пратэстны парадак дня, паведамляючы аб падзеях, якія адбываюцца і даваў магчымасць іх абмяркоўваць. Падчас пратэстаў з нагоды прэзідэнцкіх выбараў у краіне «Беларусь галаўнога мозгу» стала адным з самых папулярных тэлеграм-каналаў сярод беларускай апазіцыі. У кастрычніку 2020 года праект меў 382 тысячы падпісчыкаў у Тэлеграме і быў на трэцім месцы па колькасці падпісаных чытачоў у беларускім сегменце месэнджэра. 20 лістапада 2020 года МУС Беларусі заявіла, што ведамства затрымала яшчэ аднаго адміністратара канала, аднак медыя гэтую інфармацыю абвергла, а канал працягнуў сваю працу. 20 красавіка 2021 года чыгуначным судом Гомеля медыя было ўнесена ў спіс экстрэмісцкіх. 18 красавіка 2022 года @belamova разам з усімі сваімі сацыяльнымі сеткамі была прызнана ў Рэспубліцы Беларусь экстрэмісцкім фарміраваннем.

У 2021-м годзе галоўным рэдактарам канала стаў Раман Пратасевіч. Пасля яго затрымання ў маі 2021-га года стала вядома, што канал узначаліў Ян Рудзік, былы удзельнік каманды Nexta. Пазней Рудзік пакінуў праект.

БГМ уваходзіць у аб’яднання блогераў пратэсных тэлеграм-каналаў з назвай «Інфапойнт».

## Пазіцыя 
У снежні 2019 года тэлеграм-канал Ігара Лосіка сумесна з Nexta і іншымі беларускімі медыя рэзка выступілі супраць інтэграцыі Беларусі і Расіі, на фоне чутак аб збліжэнні дзяржаў. Яны заявілі, што незалежнасць краіны не з’яўляецца прадметам гандлю, а паглыбленая інтэграцыя з Расіяй не адпавядае нацыянальным інтарэсам.

Калі падчас перадвыбарнай гонкі 2020 года сілавікі затрымалі Віктара Бабарыку, які вылучаў сваю кандыдатуру на пасаду прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, тэлеграм-канал ацаніў гэта як праяву страху з боку ўлады, якая ўсведамляе свой «трохпрацэнтны» рэйтынг.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі Беларусі
Катэгорыя:Telegram-каналы
Катэгорыя:Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)
Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі
Шалва Папуашвілі

**Шалва Папуашвілі** () () — грузінскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. З 29 снежня 2021 года старшыня парламента Грузіі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Старшыні Парламента Грузіі
Катэгорыя:Палітыкі Грузіі
Сезон 2022/2023 «Барысфена» Магілёў

У сезоне 2022/2023 баскетбольны клуб «Барысфен» з Магілёва прымаў удзел:
* Чэмпіянат Беларусі 2022/2023 ( **3 месца**),
* Кубак Беларусі 2022 ( **бронзавы прызёр**).

## Склад каманды 
**У чэмпіянаце Беларусі**

**У Кубку Беларусі**

## Трэнеры каманды 
*  Андрэй Крыванос (галоўны трэнер)
*  Аляксандр Гуляеў
* / Дзяніс Пастухоў (гуляючы трэнер)
*  Фёдар Беганскі
*  Уладзімір Капылоў

## Гл. таксама 
* Сезон 2021/2022 «Барысфена» Магілёў
* Сезон 2023/2024 «Барысфена» Магілёў

## Спасылкі 
* 2022-2023
2022/2023
Барысфен
Катэгорыя:2022 год у Магілёве
Катэгорыя:2023 год у Магілёве
Рафаэль Вардоцкі

**Рафаэль Вардоцкі** — беларускі кампазітар, які працаваў у другой палове XVIII ст. у Забельскім дамініканскім калегіуме (каля Віцебска), дзе ў 1789 г. стварыў школьную оперу «Апалон-заканадаўца, або Рэфармаваны Парнас».

Катэгорыя:Кампазітары XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары Беларусі
Катэгорыя:Дамініканцы
Катэгорыя:Выкладчыкі Забельскага дамініканскага калегіума
Яўген Іванавіч Ташкоў

**Яўген Іванавіч Ташкоў** (; , с. Быкава, Сталінградская губерня — , ) — савецкі і расійскі кінарэжысёр, сцэнарыст, акцёр; народны артыст РФ (1995), лаўрэат Дзяржаўнай прэміі РСФСР імя братоў Васільевых (1971).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сяле Быкава (цяпер Валгаградскай вобласці). Скончыў у 1950 годзе акцёрскі факультэт УДІКа. Зняўся ў некалькіх фільмах, быў асістэнтам рэжысёра ў фільме «Першы эшалон» і другім рэжысёрам у фільме «Аповесць пра першае каханне».

Несумнеўным поспехам Ташкова стала камедыя «Прыходзьце заўтра...» (1963 год), якую ён напісаў і паставіў для жонкі Кацярыны Савінавай. Фільм шмат у чым біяграфічны, у ім знайшоў адлюстраванне лёс юнай актрысы, з якой Ташкоў вучыўся на адным курсе.

Папулярнасць серыялаў «Ад'ютант яго правасхадзіцельства» і «Маёр Віхра» не саступала «Сямнаццаць імгненняў вясны», які выйшаў пазней. З 1983 па 1992 год - галоўны рэжысёр Маскоўскага дзяржаўнага тэатра-студыі кінаакцёра.

У 1993-1995 гадах кіраваў рэжысёрскай майстэрняй на Вышэйшых курсах сцэнарыстаў і рэжысёраў.

Памёр ад інсульту 15 лютага 2012 года ў Маскве на 86-м годзе жыцця. Адпяванне прайшло ў храме Звеставання Найсвяцейшай Багародзіцы ў Пятроўскім парку. Пахаваны на Траякураўскіх могілках.
Вугальная прамысловасць Беларусі

**Вугальная прамысловасць Беларусі** — галіна паліўна-энергетычнага комплексу Рэспублікі Беларусь па здабычы, абагачэнні і перапрацоўцы ў брыкеты выкапнёвых вуглёў.

Беларусь сваю патрэбу ў вугалі пакрывае за кошт імпарту. Па стане 1994 года: з Расійскай Федэрацыі — 504 тыс. т, Украіны — 294 тыс. т, Казахстана — 102 тыс. т.

У нетрах Беларусі выяўлены радовішчы і праяўленні бурага вугалю міяцэнавага і алігацэнавага ўзросту. Разведаны Жыткавіцкае (агульныя запасы звыш 47 мн. т), Брынёскае (запасы 41,79 млн.т. Акрамя гэтага ў паўднёвай частцы Прыпяцкага прагіну былі выяўлены асобныя вугляпраявы: Букчанскае і Прыбалавіцкае. У 2016 годзе міністр прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Андрэй Каўхута пацвердзіў, што ў рэспубліцы ўсё яшчэ няма прамысловых тэхналогій перапрацоўкі бурых вуглёў у маторнае паліва, што робіць не мэтазгодным правядзенне работ па праектаванні і будаўніцтве горна-хімічнага камбіната з улікам комплекснага асваення радовішчаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паліўна-энергетычны комплекс Беларусі
Андрэ Юнебель

**Андрэ Юнебель** (,  — ) — французскі кінарэжысёр, аўтар прыгодніцкага і камедыйнага кіно (да 1948 года — прадзюсар). Ён з’яўляецца адным з найбуйнейшых рэжысёраў камерцыйнага і папулярнага кіно 1950-х і 1960-х гадоў, сімвалічнай постаццю французскага фільма «плашча і шпагі». Андрэ Юнебель застаецца сёння адным з самых паспяховых французскіх рэжысёраў, фільмы якога ў кінатэатрах Францыі паглядзела амаль 85 мільёнаў гледачоў. Ён працаваў са знакамітымі акцёрамі таго часу: Жанам Марэ, Андрэ Бурвілем, Луі дэ Фюнесам, шмат у чым спрыяючы іх вядомасці як у Францыі, так і за яе межамі.
Сун Чо

**Сун Чо** (, 320—377) — кітайскі дзяржаўны дзеяч, будысцкі ідэолаг і пісьменнік эпохі дынастыі Цзінь.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 320 годзе ў г. Таюань (у сучаснай правінцыі Шаньсі). Паходзіў з уплывовага чыноўніцкага клана. Займаў высокія пасады ў адміністрацыйным апараце дынастыі Цзінь. Памёр у 377 годзе.

## Будызм 
Лічыцца адным з найбольш значных ідэолагаў будызму перыяду станаўлення кітайскіх будыйскіх школ. Ён абараніў папулярны на раннім этапе распаўсюджвання будызму ў Кітаі тэзіс аб ідэалагічнай тоеснасці вучэння Буды традыцыйным кітайскім вучэнням і аб духоўным сваяцтве іх заснавальнікаў: «Канфуцый&nbsp;гэта Буда, Буда&nbsp;гэта Канфуцый». Спрабаваў інтэрпрэтаваць вучэнне аб праджні&nbsp;— «мудрасці» з пазіцый філасофіі прасякнутай даоскімі ідэямі філасофіісюань-сюэ, спрыяючы тым самым «кітаізацыі» будызму. Яго погляды выкладзены ў трактаце «Даа юй лунь» («Алегарычныя разважанні пра даа»), тэкст якога ўвайшоў у будыйскую анталогію VI стагоддзя «Хун мін цзы».

## Паэзія 
Сунь Чо належыць паэтычны твор. «Ю Цяньтайшань фу» («Ода пра ўзыходжанне на гару Цяньтай») — першы ў кітайскай літаратуры з выразнымі будысцкімі матывамі. Акрамя таго, вядомы верш «Павільён архідэй».

## Літаратура 
* Yip, Wai-lim (1997). Chinese Poetry: An Anthology of Major Modes and Genres . (Durham and London: Duke University Press). ISBN 0-8223-1946-2

Катэгорыя:Пісьменнікі Кітая
Катэгорыя:Будызм у Кітаі
Катэгорыя:Паэты Кітая
Катэгорыя:Паэты эпохі Цзінь
Ctenidae

**Ctenidae** — сямейства аранеаморфных павукоў. Гэтыя павукі маюць характэрную падоўжную баразёнку на верхняй і задняй частцы авальнага панцыра, аналагічную павукам сямейства . Яны вельмі абарончыя і ядавітыя начныя паляўнічыя. Вандроўныя павукі, як вядома, палююць на буйную здабычу, напрыклад, від . Нягледзячы на сваю вядомасць як небяспечныя, толькі некаторыя прадстаўнікі  маюць яд, які, як вядома, небяспечны для чалавека, але яды гэтага сямейства малавядомыя, таму да ўсіх буйных прадстаўнікоў сямейства трэба ставіцца асцярожна.

## Роды 
На ліпень 2021 года World Spider Catalog прызнаваў наступныя роды:
*  Thorell, 1891
*  Keyserling, 1877
*  Hyatt, 1954
*  Polotow & Jocqué, 2015
*  Raven, Stumkat & Gray, 2001
*  Henrard & Jocqué, 2017
*  Karsch, 1879
*  Bertkau, 1880
*  Simon, 1898
*  Polotow & Jocqué, 2014
*  Simon, 1897
*  Gray & Thompson, 2001
*  Pereira, Labarque & Polotow, 2020
*  Jiménez, Berrian, Polotow & Palacios-Cardiel, 2017
*  Keyserling, 1877
*  Simon, 1897
*  Mello-Leitão, 1929
*  Dupérré, 2015
*  Bloom, Binford, Esposito, Alayón, Peterson, Nishida, Loubet-Senear & Agnarsson, 2014
*  Walckenaer, 1805
*  Simon, 1897
*  Simon, 1897
*  Mello-Leitão, 1936
*  Bertkau, 1880
*  Gray, 1973
*  Polotow & Brescovit, 2018
*  L. Koch, 1878
*  Henrard & Jocqué, 2017
*  Silva-Dávila, 2007
*  Carcavallo & Martínez, 1961
*  Henrard & Jocqué, 2017
*  Badcock, 1932
*  Polotow & Brescovit, 2009
*  Polotow & Brescovit, 2009
*  Henrard & Jocqué, 2017
*  Jocqué & Steyn, 1997
*  Perty, 1833
*  Simon, 1897
*  Henrard & Jocqué, 2017
*  Marusik, Zhang & Omelko, 2012
*  Hazzi, Polotow, Brescovit, González-Obando & Simó, 2018
*  Simon, 1910
*  Polotow & Brescovit, 2009
*  Lessert, 1935
*  Bryant, 1948
*  Simon, 1897
*  Lehtinen, 1967
*  Schenkel, 1953

## Спасылкі 
* World Spider Catalog 8.0: Family Ctenidae

Катэгорыя:Аранеаморфныя павукі
Катэгорыя:Сямействы павукападобных
Вадзім Аляксандравіч Балякін

**Вадзім Аляксандравіч Балякін** (нар. , Куйбышаў, РСФСР, СССР) — расійскі баскетбаліст. Лёгкі форвард. Майстар спорту Расіі.

## Біяграфія 
З’яўляецца выхаванцам самарскага баскетбола. Першы трэнер — Васіль Віктаравіч Конаў. Гуляў за «СДЮСШАР-Чырвоныя Крылы» (Тальяці), у 29 матчах за клуб у сярэднім набіраў па 12,7 ачкоў.

Сезон 2013/2014 правёў у родным горадзе, гуляючы за «Чырвоныя крылы». У складзе клуба ён выйграў Кубак Багачова.

У красавіку 2018 года быў уключаны ў пашыраны спіс кандыдатаў у зборную Расіі па баскетболе 3х3 для падрыхтоўкі да Кубка свету.

У сезоне 2022/2023 далучыўся да магілёўскага «Барысфена». У сезоне 2024/25 далучыўся да «Гродна-93». У ліпені 2025 года перайшоў у клуб «Дзясна» (Бранск).

## Дасягненні 
*  Чэмпіён Беларусі (1): 2024/2025.
*  Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі (2): 2022/2023, 2023/2024.
*  Бронзавы прызёр Расійскай Суперлігі (1): 2015/2016.
*  Уладальнік Кубка Беларусі (2): 2023, 2024.
*  Уладальнік Кубак Расіі (1): 2015/2016.

## Спасылкі 
* Баскетбольный марафон Вадима Балякина
* «Чебоксарский ястреб» долетел до сборной России. Вадим Балякин участвует в сборе мужской сборной РФ по баскетболу

Катэгорыя:Баскетбалісты Расіі
Катэгорыя:Ігракі «Дынама» Магнітагорск
Катэгорыя:Ігракі «Гродна-93»
Plasmatics

**Plasmatics** — амерыканскі метал-панк-гурт, утвораны ў 1978 годзе ў Нью-Ёрку порна-антрэпрэнёрам Родам Свэнсанам (які называў сябе «анты-мастаком»), які ўзяў на сябе функцыі менеджара ансамбля.

## Гісторыя 
Спявачка Уэндзі О. Уільямс з’явіллася ў складзе пасля таго, як адгукнулася на аб’яву аб наборы ў трупу эксперыментальнага «тэатра для дарослых» пад назвай Captain Kink, якім Свенсан у той час кіраваў. Двума іншымі пастаяннымі ўдзельнікамі калектыву сталі гітарысты Рычы Стотс і Уэс Біч (удзельнікі рытм-секцыі пастаянна мяняліся).

Plasmatics спачатку былі ў штыкі сустрэты крытыкай: толькі заднім чыслом апошняя прызнала, што гурт шмат у чым апярэдзіў свой час, упершыню «вырашыўшыся злучыць імклівасць панк-рока з хэві-металічнай гітарнай моцай».

У гісторыі рок-музыкі The Plasmatics засталіся перш за ўсё як арганізатары экстрэмальных шоу, якія былі забаронены ў многіх гарадах свету (у прыватнасці, у Лондане, дзе гурт быў аб’яўлены «анархісцкім»). На сваіх канцэртах музыканты разбівалі малаткамі тэлевізары і дынамікі, распілоўвалі гітары, нішчылі іншыя «прадукты масавага спажывання» і нават падрывалі аўтамабілі, падвяргаючы небяспецы сябе і гледачоў.

Уільямс (якую звалі «каралевай шок-рока») неаднаразова арыштоўвалі; у 1981 годзе ў Мілуокі яна паўстала перад судом па абвінавачанні ў непрыстойных паводзінах; судовае разбіральніцтва выклікала скандал, перш за ўсё таму, што, як высветлілася, у паліцэйскім участку Уільямс была жорстка збітая (паліцыянты сцвярджалі, што самі падвергліся з яе боку нападу). «У канцы 70-х — пачатку 80-х гадоў на нью-ёркскай панк-сцэне, дзе агаломшыць аўдыторыю часта лічылася справай звыклай, ніхто не валодаў больш ярка выяўленым талентам ладзіць скандал, чым Plasmatics», — прызнае Allmusic.

У 1983 годзе Уільямс пры ўдзеле Джына Сіманса з Kiss пачаткі паспяховую сольную кар’еру (хоць, у сутнасці, пад назовам WOW хаваліся тыя ж Plasmatics). У 1988 годзе, пасля выхаду пятага студыйнага альбома гурт распаўся.

6 красавіка 1998 года Уэндзі О. Уільямс скончыла жыццё самагубствам.

## Дыскаграфія 
**Студыйныя альбомы**

* *New Hope for the Wretched* (1980)
* *Beyond the Valley of 1984* (1981)
* ''Coup d'etat* (1982)
* *Maggots: The Record* (1987)
* *Coup de Grace* (2000)

**Міні-альбомы**

* *Butcher Baby* (1978)
* *Dream Lover* (1979)
* *Monkey Suit* (1980)
* *Metal Priestess'' (1981)

Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1977 годзе
Катэгорыя:Панк-рок-гурты ЗША
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія зніклі ў 1988 годзе
Беспарадкі ў Папуа — Новай Гвінеі (2024)

10 студзеня 2024 года ў сталіцы Папуа — Новай Гвінеі Порт-Морсбі пачаліся масавыя беспарадкі. Пазней хваляванні перакінуліся на іншыя гарады. Прычынай стала раптоўнае скарачэнне заробкаў з-за памылкі ў праграмным забеспячэнні разліку і чуткі аб новых падатках. У адказ прэм’ер-міністр Джэймс Марапэ абвясціў надзвычайнае становішча і звольніў кіраўніка паліцыі краіны і некалькіх вышэйшых чыноўнікаў.

## Ход падзей 
Беспарадкі адбыліся на фоне росту інфляцыі і высокага ўзроўня беспрацоўя. 

Яшчэ ў пачатку пандэміі каранавіруса ўлады ўвялі паніжаную стаўку падаткаабкладання, дзеянне якой затым падаўжалася з года ў год. Урад распаўсюдзіў яе дзеянне і на 2024-ы, але сістэма разліку заработнай платы для дзяржаўных служачых была настроена няправільна і ў пачатку года вярнулася да ранейшых, а ў некаторых выпадках нават да больш высокіх падатковых ставак. Сілавікі абурыліся раптоўнымі адлічэннямі з заработнай платы (да 50 %), што прэм’ер-міністр Джэймс Марапэ звязаў з памылкай кампутара (пасля дадзеная інфармацыя была абвергнутая Камісіяй унутраных даходаў. 

Каля 14:00 па сталіцы пракацілася хваля беспарадкаў. Пазней яны распаўсюдзіліся на гарады Лаэ, Какопа, Гарока, Маданг, Булола, Кавіенг і Рабаул, знішчаліся  банкаматы, а каля офіса прэм’ер-міністра падпалена паліцэйская машына. 41 чалавек пацярпеў, 30 з іх атрымалі агнястрэльныя раненні, яшчэ шасцёра атрымалі раненні нажамі, астатнія атрымалі апёкі. Акрамя таго, пацярпелі двое грамадзян Кітая.    

11 студзеня шэсць членаў парламента падалі ў адстаўку, спасылаючыся на страту даверу да кабінета Марапэ на фоне хваляванняў.

## Рэакцыя 
Генеральны камісар падатковай камісіі Сэм Койн прынёс свае прабачэнні за гібель людзей і страту маёмасці за памылкі кампутара, але таксама сказаў, што хваляванні былі адзіным спосабам насельніцтва выказаць сваю крыўду, заклікаўшы ўрад Марапэ разабрацца з сітуацыяй.

Кітай афіцыйна падаў скаргу ўраду Папуа — Новай Гвінеі, так як двое яго грамадзян пацярпелі, а некалькі кітайскіх прадпрыемстваў сталі мішэнню нападаў пагромшчыкаў. Прэм’ер-міністр Аўстраліі Энтані Албаніз заявіў, што афіцыйная Канбера сочыць за сітуацыяй.

## Заўвагі 
Катэгорыя:Гісторыя падаткаабкладання
Катэгорыя:Канфлікты 2024 года
Катэгорыя:Гісторыя Папуа — Новай Гвінеі
Катэгорыя:Пратэсты 2024 года
Катэгорыя:Студзень 2024 года
Катэгорыя:Падзеі 10 студзеня
Ван Жун (эпоха Цзінь)

**Ван Жун** (, —), ганаровае імя Цзюньчун (ЦЗ) — палітычны дзеяч імперыі Цзінь.

Ван Жун служыў Цзінь ў якасці трэцяга Усходняга генерала. Ён удзельнічаў у фінальным заваяванні Усходняга У, ведучы сваё войска да Учана (武昌, сучасны Эчжоу, не блытаць з Учанам, Хубэй, які ў той час называўся Сякоу 夏口). Пасля гэтага армія Ван Жуна злілася з сіламі . Разам яны падышлі да сталіцы ў Цзянье. Пасля заваявання Усходняга У Ван Жун здабыў вядомасць ва ўсёй дзяржаве і стаў адным з .

## Спасылкі 
* Афіцыйная біяграфія Ван Жуна ў «Кнізе Цзінь» (Кітайская мова)

Катэгорыя:Паэты эпохі Цзінь
Гліаксісома

**Гліаксісомы** — спецыялізаваныя пераксісомы, якія знаходзяцца ў раслінах (асабліва ў тканках, багатых на тлушчы прарастаючага насення), а таксама ў ніткападобных грыбах. Насенне, якія ўтрымліваюць тлушчы і маслы, характэрна кукурузе, соі, сланечніку, арахісу і гарбузу. Як і ва ўсіх пераксісомах, у гліаксісомах тлустыя кіслоты акісляюцца да ацэтыл-КоА пераксісамальнымі ферментамі β-акіслення. Пры акісленні тлустых кіслот утвараецца перакіс вадароду (H2O2), калі спажываецца кісларод (O2). Такім чынам, для прарастання насення неабходны кісларод. Акрамя пераксісомных функцый, гліаксісомы маюць ключавыя ферментамі гліаксілатнага цыкла (ізацытратліазу і малатсінтазу), якія забяспечваюць магчымасць праходжання гліаксілатнага цыкла.

Такім чынам, гліаксісомы (як і ўсе пераксісомы) утрымліваюць ферменты, якія ініцыююць расшчапленне тлустых кіслот, а таксама валодаюць ферментамі для вытворчасці прамежкавых прадуктаў для сінтэзу цукроў шляхам глюканеагенезу. Парасткі выкарыстоўваюць цукры, сінтэзаваныя з тлушчаў, пакуль не стануць дастаткова сталымі, каб вырабляць іх з дапамогай фотасінтэзу.

Пераксісомы раслін таксама ўдзельнічаюць у фотадыханні і метабалізме азоту ў каранёвых клубяньках.

## Крыніцы 
## Знешнія спасылкі 
* Sengbusch, Peter V. (2003) *Botany online: Peroxysomes and Glyoxysomes*
* UniProt Knowledgebase keyword: Glyoxysome

Катэгорыя:Арганелы