open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Legend of Zelda: Twilight Princess

{{Інфармацыя пра гульню
|назва=The Legend of Zelda: Twilight Princess
|выява=300пкс
|шырыня выявы=
|подпіс выявы=
|распрацоўшчык=Nintendo EAD
|распрацоўшчыкі=
|выдавец=Nintendo
|выдаўцы=
|дызайнер=
|дызайнеры=
|сцэнарыст=
|сцэнарысты=Мицухиро така  Ая Кегоку  Такаюкі Иккаку  Эйдзи Аонума
|мастак=
|мастакі=  Сатору Такидзава
|кампазітар=
|кампазітары=  Асука Ота  
|серыя=The Legend of Zelda
|платформа=
|платформы=Nintendo GameCube, Wii
|анонс=
|рэліз=**Wii**   19 лістапада    2 снежня    7 снежня    8 снежня    27 жніўня  
**GameCube**   Снежань 2    13 снежня    14 снежня    15 снежня    27 жніўня 
|рухавічок=Мадыфікаваны рухавік *The Legend of Zelda: Wind Waker* 
|ліцэнзія=
|версія=
|жанр= = Экшэн-прыгода
|жанры=
|рэжым= адзінкавая гульня
|рэжымы=
|узроставы рэйтынг=
|носьбіт=
|носьбіты= 1 × GameCube Game Disc  1 × Wii Optical Disc
|тэхпатрабаванні=
|кіраванне= Геймпад, Wii Remote і Nunchuk
|тып корпуса=
|дысплей=
|аркадная сістэма=
|працэсар=
|гук=
|сайт=
}}
 гульня з серыі *The Legend of Zelda*. Першапачаткова запланаваная на лістапад 2005 для GameCube, гульня была адкладзеная для таго каб распрацоўшчыкі збалансаваць гульню і стварылі варыянт пад Wii .

Версія для Wii выйшла адначасова з выхадам на рынак новай кансолі - 19 лістапада 2006 ў ЗША, 2 снежня, 2006 ў Японіі, 7 снежня 2006 у Аўстраліі і 8 снежня 2006 у Еўрасаюзе. Версія для GameCube ўбачыла святло 11 снежня. Як і было абяцана, у Японіі версія для GameCube прадаецца толькі праз інтэрнэт .

На канферэнцыі E3 ў 2006 годзе прэзідэнт Nintendo of America назваў *Twilight Princess* лепшай гульнёй з серыі Zelda . У студзені 2007 года чытачы папулярнага гульнявога сайта Gamespot.com ўдастоілі Wii-версію The Legend of Zelda: Twilight Princess звання «лепшай гульні для платформы Nintendo Wii» і «лепшай гульні ў жанры Action Adventure» . У лютым 2007 года Акадэмія інтэрактыўных навук і мастацтваў афіцыйна прысудзіла гульні The Legend of Zelda: Twilight Princess галоўны прыз у намінацыі «выдатныя дасягненні ў распрацоўцы сюжэту і характараў» . Акрамя таго, гульня была намінаваная на атрыманне прэстыжнага прыза ў гульнявой індустрыі Game Developers Choice Awards у якасці лепшай відэагульні года .

У студзені 2007 года было афіцыйна заяўлена, што продажы The Legend of Zelda: Twilight Princess перавалілі за адзнаку 1 мільён асобнікаў .

Па інфармацыі ад Nintendo of America *Twilight Princess* таксама з'яўляецца першай гульнёй з серыі Zelda, якой ESRB выставіла рэйтынг Teen за аніміраванае гвалт і кроў, усе папярэднія гульні ў серыі мелі рэйтынг Everyone .

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Twilight Princess 
* # tp Пераклад гульні на рускую мову

Катэгорыя:The Legend of Zelda
Катэгорыя:Гульні для GameCube
Катэгорыя:Гульні для Wii
Катэгорыя:Камп'ютарныя гульні 2006 года
Катэгорыя:Гульні з сеў-шейдерной анімацыяй
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні паводле алфавіта
Джонас Солк

**Джонас Солк** (,  — ) — амерыканскі даследчык і вірусолаг. Вядомы як распрацоўшчык першай вакцыны супраць поліяміэліту.

## Сям’я 
Бацькі — Данііл і Дора Солк, паходзілі з сем’яў яўрэйскіх імігрантаў з Расійскай імперыі. Дора Прэс нарадзілася ў Мінску, у ЗША з 12 гадоў. Бацька — Хаім Прэс, маці — Лія Эпштэйн. Данііл нарадзіўся ў ЗША, але яго бацькі Гарыс Солк (Гірш Сакольскі) і Сафія (Цыпа Бон) — імігранты з Вільні. У Джонаса было таксама два браты — Герман і Лі. Сям’я пераехала з Усходняга Гарлема ў Бронкс, а затым жыла ў Квінсе.

Катэгорыя:Вучоныя ЗША
Альберт Сэбін

**Альберт Брус Сэбін** (нар. Саперштэйн; , Беласток, Гродзенская губерня — , Вашынгтон) — амерыканскі навуковец-медык, вірусолаг, стваральнік супраполіяміэлітнай вакцыны.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вучоныя ЗША
Катэгорыя:Медыкі ЗША
Катэгорыя:Вірусолагі ЗША
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Беластоку
Катэгорыя:Памерлі ў Вашынгтоне
Хасінта Бенавентэ-і-Марцінес

**Хасінта Бенавентэ-і-Марцінес** (;  — ) — іспанскі драматург «пакалення 98 г.», лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1922) «За бліскучае майстэрства, з якім ён працягнуў слаўныя традыцыі іспанскай драмы».

## Асноўныя творы 
* *Rosas de otoño* (1905).
* *Los Intereses creados* (1907).
* *Señora ama* (1908).
* *El Nietecito* (1910).
* *La malquerida* (1913).
* *La ciudad alegre y confiada* (1916).
* *Campo de armiño* (1916).
* *Lecciones de buen amor* (1924).
* *La mariposa que voló sobre el mar* (1926).
* *Pepa Doncel* (1928).
* *Vidas cruzadas* (1929).
* *Aves y pájaros* (1940).
* *La honradez de la cerradura* (1942).
* *La infanzona* (1945).
* *Titania* (1946).
* *La infanzona* (1947).
* *Abdicación* (1948).
* *Ha llegado Don Juan* (1952).
* *El alfiler en la boca* (1954).

Катэгорыя:Пісьменнікі Іспаніі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Катэгорыя:Іспанамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Іспаніі
Воле Шайінка

**Акінвандэ Воле Бабатундэ Шайінка**  (Воле Сайінка, ,  13 ліпеня 1934, Абеакута) — нігерыйскі драматург, пісьменнік, паэт. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1986) «За стварэнне тэатра велізарнай культурнай перспектывы і паэзіі».

## Бібліяграфія 
### Пастаноўкі 
* *The Swamp Dwellers*
* *The Lion and the Jewel*
* *The Trials of Brother Jero*
* *A Dance of the Forests*
* *The Strong Breed*
* *Before the Blackout*
* ''Kongi's Harvest*
* *The Road*
* *The Bachaee of Euripides*
* *Madmen and Specialists*
* *Camwood on the Leaves*
* *Jero's Metamorphosis*
* *Death and the King's Horseman*
* *Opera Wonyosi*
* *Requiem for a Futurologist*
* *A Play of Giants*
* *A Scourge of Hyacinths* (радыёпастаноўка)
* *From Zia, with Love*
* *The Beatification of the Area Boy*
* *King Baabu*

### Навелы 
* *The Interpreters*
* *Season of Anomy*
* *Aké: The Years of Childhood*
* *Isara: A Voyage around Essay*
* *The Man Died*
* *Ibadan: The Penkelemes Years: a memoir 1946-65*
* *You Must Set Forth at Dawn*

### Паэтычныя зборнікі 
* *A Shuttle in the Crypt* (original title *Poems from Prison*)
* *Idanre and other poems*
* *Mandela's Earth and other poems*
* *Ogun Abibiman*
* *Samarkand and Other Markets I Have Known*
* Abiku

### Эсэ 
* *Neo-Tarzanism: The Poetics of Pseudo-Transition*
* *Art, Dialogue, and Outrage: Essays on Literature and Culture*
* *Myth, Literature and the African World*

### Фільмы 
* *Kongi's Harvest*
* *Culture in Transition*
* *Blues For a Prodigal''

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Катэгорыя:Постаці Нігерыі
Катэгорыя:Пісьменнікі Нігерыі
Актавіа Пас

**Актавіа Пас** (;  — ) — мексіканскі пісьменнік, паэт і дыпламат, даследчык цывілізацый Захаду і Усходу.

## Біяграфія 
Актавіа Пас, выхоўваўся на ўскраіне Мехіка, у сям’і прагрэсіўнага палітычнага журналіста Актавіа Паса-старэйшага, адваката і прыхільніка грамадскіх рэформ, маці — Жазефіна Лазана Пас, сям’я якой паходзіла з іспанскай правінцыі Андалусія.

Актавіа сам пісаў, у доме быў велічэзны пакой з кнігамі. Гэта не магло не ўплыць на далейшы шлях юнака. Таксама, у дзяцінстве, на Паса глыбока паўплываў дзед з боку бацькі, дзяржаўны дзеяч і пісьменнік, які адным з першых пачаў са спагадай маляваць у сваіх творах індзейскае насельніцтва Мехіка.

Пазней Пас звяртаўся да ўспамінаў пра родны сэрцу куток:

Актавіа Пас яшчэ ў дзяцінстве знаёміцца з лепшымі творамі іспанскай літаратуры свайго часу, а таксама з такімі аўтарамі, як Ніцшэ, Маркс, Гюго і Русо. Асабліва ўразіла яго «Бясплодная зямля» Т. С. Эліята. У 1931 годзе сямнаццацігадовы Пас заснаваў свой першы літаратурны часопіс, «Поручні» (*Barandal*), а ў дзевятнаццаць гадоў ён выпусціў свой першы зборнік вершаў пад назвай «Дзікі месяц» (*Luna silvestre*). Пас наведваў лекцыі ў Нацыянальным універсітэце Мехіка, але не скончыў. Замест гэтага ён з’ехаў на Юкатан, адкрыў там сярэднюю школу і паглыбіўся ў вывучэнне гісторыі Мексікі.

## Творы 
Асобныя вершы Паса пераклалі на беларускую мову Лявон Баршчэўскі, Макс Шчур, Юлія Цімафеева.

## Спасылкі 
* «Дзе толькі туман сапраўдны…» 

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Катэгорыя:Іспанамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Паэты Мексікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Мексікі
Катэгорыя:Эсэісты XX стагоддзя
АКСМ-221

**АКСМ-221** — двухвосевы нізкападлогавы тралейбус. З’яўляецца сумеснай распрацоўкай ВА «Белкамунмаш» і прадпрыемства АМАЗ. МАЗ пастаўляў цалкам сабраны кузаў з шасі, а на «Белкамунмашы» ўсталёўвалі электраабсталяванне, уніфікаванае з мадэллю АКСМ-201. Першы АКСМ-221 выпушчаны ў сакавіку 2003 года.

Тралейбус створаны на базе аўтобуса МАЗ-103, таму большасць вузлоў у тралейбуса і аўтобуса ўзаемазаменныя. Электраабсталяванне АКСМ-221 уніфікавана з АКСМ-201. Мадэль мае тырыстарна-імпульсную сістэму кіравання цягавым электрарухавіком. Маецца інфармацыйнае табло і моўны аўтаінфарматар.

## Спасылкі 
* 
* АКСМ-221 у Мінску (вул. Пляханава)
* АКСМ-221 у Мінску (вул. Машынабудаўнікоў)

Катэгорыя:Белкамунмаш
Катэгорыя:Тралейбусы паводле алфавіта
Катэгорыя:Тралейбусы Беларусі
Томас Стэрнз Эліят

{{Пісьменнік
 |Імя                  = Т. С. Эліят
 |Арыгінал імя       = T. S. Eliot
 |Выява          = Thomas Stearns Eliot by Lady Ottoline Morrell (1934).jpg
 |Апісанне выявы = 
 |Грамадзянства          = 
 |Род дзейнасці     = драматург, паэт, крытык
 |Гады актыўнасці      = 
 |Кірунак          = мадэрнізм
 |Жанр                 = паэзія
 |Мова твораў    = англійская
 |Узнагароды              = { style="background:transparent"

}
{ style="background:transparent"
     
}
 |Роспіс              = TS Eliot Signature.svg
 |Вікісховішча            = 
 |Вікікрыніца             = 
}}
**Томас Стэрнз Эліят** (; , Сент-Луіс, ЗША — , Лондан) — амерыкана-англійскі паэт, драматург і літаратурны крытык, прадстаўнік мадэрнізму ў паэзіі. Лічыцца адным з найвялікшых паэтаў XX ст., лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1948).

## Біяграфія 
Скончыў Гарвардскі ўніверсітэт (1910). Вучыўся ў Сарбоне, Марбургскім і Оксфардскім універсітэтах. У Вялікабрытаніі з 1917. Працаваў выкладчыкам, літаратурным аглядальнікам, рэдактарам у перыядычных выданнях, дырэктарам выдавецтва.

## Творчасць 
Дэбютаваў як паэт у 1915. Першую сусветную вайну ўспрыняў як банкруцтва цывілізацыі і крах усяго ліберальна-гуманістычнага светаўспрымання, што адлюстравалася ў яго паэме «Бясплодная зямля» (1922) з яе выключнай ідэйна-мастацкай складанасцю (сплаў трагедыйнасці, лірызму, парадыйнай і міфалагічнай вобразнасці). Трагічнаму адчуванню бессэнсоўнасці, апустошанасці, эстэтычнага выраджэння ў сучасным жыцці (паэма «Пустыя людзі», 1925) супрацьпастаўляў пошук і набыццё духоўных пачаткаў у рэлігіі (мадэрнізаванае хрысціянства), а таксама ў культурных і мастацкіх традыцыях дарэнесанснай эпохі (кніга эсэ «Свяшчэнны лес», 1921; паэтычная сюіта «Попельная серада», драма ў вершах «Смерць у саборы», 1935 і інш.). Выступаў за «дэперсаналізацыю» паэтычнага акта, у абарону мастацкай традыцыі і класікі як вечнага эталона.

Пераклад паэмы «Пустыя людзі» на беларускую мову зрабіў Віктар Валынскі (1985), «Попельнай серады» — Алесь Разанаў (1996).

## Прэміі і ўзнагароды 
Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1948).

## Беларускія пераклады 
* Пустыя людзі // «Далягляды» № 85, 1985.
* Традыцыя і індывідуальны талент: эсэ. Пер. В. Небышынец // «Крыніца» № 9 (24), 1996.
* Выбраная паэзія. Мн.: Зміцер Колас, 2018 («Паэты планеты»). ISBN 978-985-23-0010-0. Пер. Макса Шчура, Лявона Баршчэўскага, Алеся Разанава.

## Спасылкі 
* Традыцыя і індывідуальны талент
* Пераклады Макса Шчура

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Англамоўныя паэты
Катэгорыя:Драматургі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Паэты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Катэгорыя:Памерлі ў Лондане
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Тоні»
Катэгорыя:Выпускнікі Гарварда
Катэгорыя:Выпускнікі Оксфардскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Пахаваныя ў Вэстмінстэрскім абацтве
Нёман (аўтазавод)

**«Аўтазборачны завод "Нёман"»** — прадпрыемства ў горадзе Ліда па вытворчасці аўтобусаў, газагарэлачных блокаў для ваданагравальных катлоў і іншай прадукцыі. З 2013 года — філіял Мінскага завода колавых цягачоў.

## Гісторыя 
Будаўніцтва доследнага завода «Нёман» пачалося ў 1984 годзе. Ствараўся як прадпрыемства Міністэрства радыёпрамысловасці СССР па вытворчасці рухомых сістэм кіравання. Завод мусіў збіраць і абслугоўваць ракетную тэхніку на колавым ходзе. Уваходзіў у склад Навукова-вытворчага аб'яднання «Агат» і падпарадкоўваўся Міністэрству радыёпрамысловасці СССР. Распачаў вытворчасць у снежні 1990 года.

У 1988 годзе з мэтай своечасовага асваення новай тэхнікі прадпрыемства рэарганізавана ў завод па вырабе вопытных узораў вырабаў і яму прысвоена найменне «Доследны завод „Нёман“» з правам юрыдычнай асобы ў складзе Навукова-вытворчага аб’яднання «Агат».

У 1991 годзе завод перайшоў ва ўласнасць Рэспублікі Беларусь.

У сувязі з распадам СССР і рэзкім скарачэннем ваенных заказаў завод перайшоў на выпуск прадукцыі вытворча-тэхнічнага прызначэння і тавараў народнага спажывання. Улічваючы складаную абстаноўку з гарадскімі пасажырскімі перавозкамі, Доследны завод «Нёман» быў вызначаны галаўным прадпрыемствам па асваенню і выпуску аўтобусаў маркі ЛіАЗ-5256.

У 1993 годзе завод прыступіў да вырабу вопытнага ўзору пажарнай аўтацыстэрны АЦ-40 і ў 1994 годзе вырабіў яго.

У 1997 годзе была прынятая рэспубліканская праграма аўтобус, у адпаведнасці з якой ДЗ «Нёман» спецыялізуецца на выпуску гарадскіх аўтобусаў ЛіАЗ-5256 з пераходам на ўласны варыянт аўтобуса «Нёман».

У 1998 годзе пачаліся работы па стварэнні аўтобуса Нёман-5201.

З 2001 года прадпрыемства пачало выпуск гарадскіх і прыгарадных аўтобусаў серыі Нёман.

Аўтобусы гэтай серыі з'яўляюцца асноўным відам прадукцыі і выпускаюцца ў выкананні: Нёман-5201 (вялікі гарадскі аўтобус) і Нёман-52012 (прыгарадны аўтобус у звычайным выкананні і павышанай камфартабельнасці).

У 2010 на базе завода створана адкрытае акцыянернае таварыства — **«Лідскія аўтобусы «Нёман»**. 22 лістапада 2013 года ААТ «Лідскія аўтобусы «Нёман» увайшло ў склад ААТ «МЗКЦ». З красавіка 2014 года мае назву **Філіял «Аўтазборачны завод "Нёман"» ААТ «Мінскі завод колавых цягачоў»**.

thumb|Школьны аўтобус Нёман-4202
У 2018 годзе завод цалкам пераключыўся на аўтобусы малога класа  Нёман-4202 на шасі Iveco Daily, для павелічэння аб'ёмаў іх выпуску было прынята рашэнне зняць аўтобусы Нёман-5201 з вытворчасці.

## Аўтобусы 
* Нёман-5201 (гарадскі)
* Нёман-52012, Нёман-520122 (прыгарадны)
* Нёман-520123
* Нёман-3232 (гарадскі)
* Нёман-420211, Нёман-420233, Неман-420224

## Спасылкі 
* Каталог аўтобусаў на сайце МЗКЦ  


Катэгорыя:Машынабудаўнічыя прадпрыемствы
Катэгорыя:Прадпрыемствы Ліды
Катэгорыя:1984 год у Беларусі
Катэгорыя:Вытворцы аўтобусаў
Катэгорыя:Аўтамабілебудаўнічыя кампаніі Беларусі
Катэгорыя:Мінскі завод колавых цягачоў
Самба

* Самба (барацьба)
* Самба (музыка)
* Самба (этнаграфічны тэрмін)
Міхаіл Аляксандравіч Ульянаў

{{Тэатральны дзеяч
 | Імя              = Міхаіл Ульянаў
 | Выява      = Ulianov.jpg
 | Шырыня           = 200px
 | Апісанне выявы = 
 | Імя пры нараджэнні = 
 | Дата нараджэння    =
 | Месца нараджэння   = 
 | Дата смерці      =
 | Месца смерці     = 
 | Прафесія        = 
 | Грамадзянства      =   
 | Гады актыўнасці  = 1950—2007
 | Тэатр            = МАДТ імя Я. Б. Вахтангава
 | Узнагароды          = { style="background:transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
    
}
{ style="background: transparent"
      
}
 | Сайт             = http://www.ulianov.ru/
 | imdb_id          = 0880761
}}
**Міхаіл Аляксандравіч Ульянаў** (, Бергамак, Мурамцаўскі раён, Сібірскі край (цяпер — Омская вобласць), РСФСР — , Масква, Расія) — савецкі і расійскі  тэатра і кіно, , , , мастацкі кіраўнік Дзяржаўнага акадэмічнага тэатра імя Яўгена Вахтангава з 1987 па 2007 год. Народны артыст СССР (1969). Герой Сацыялістычнай Працы (1986). Лаўрэат Ленінскай (1966) і Дзяржаўнай прэміі СССР (1983). Член ВКП (б) з 1951 года.

Першапачатковае прозвішча Жукаў — па бацьку. Прозвішча Ульянаў узяў пасля вайны, перад паступленнем у тэатральнае вучылішча.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Члены ЦК КПСС
Катэгорыя:Члены Саюза кінематаграфістаў СССР
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Ніка»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Крыштальная Турандот
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залатая маска»
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі РСФСР імя К. С. Станіслаўскага
Катэгорыя:Выпускнікі Тэатральнага інстытута імя Барыса Шчукіна
Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР ад КПСС
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Омскай вобласці
Катэгорыя:Лаўрэаты Ленінскай прэміі
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі СССР
Катэгорыя:Народныя артысты СССР
Катэгорыя:Героі Сацыялістычнай Працы
Катэгорыя:Постаці Тэатра імя Вахтангава
Роберт Фрост

**Роберт Фрост** (; , Сан-Францыска — , Бостан) — адзін з найвядомейшых амерыканскіх паэтаў, чатырохразовы лаўрэат Пулітцэраўскай прэміі (1924, 1931, 1937, 1943).

## Беларускія пераклады 
Паасобныя вершы на беларускую мову пераклалі Васіль Зуёнак, Васіль Вітка, Лявон Баршчэўскі.
* *Фрост Р.* Агонь і лёд (перакл. Ю. Жалезка) // Annus Albaruthenicus = Год Беларускі. № 1/2000.
* *Фрост Р.* Выбраныя вершы (перакл. І. Кулікоў) // Энцыклапедыкс. 2024

Катэгорыя:Паэты ЗША
Пажарная ахова ў Беларусі

]]
**Пажарная служба Рэспублікі Беларусь**

## Гісторыя 
Гісторыя прафесійнай пажарнай службы ў Беларусі бярэ з 1853 г. 17 сакавіка Указам Імператара Мікалая I была зацверджаная «Нармальная табель» складу пажарнай часткі ў гарадах.

Указам імператара Мікалая I ад 23 сакавіка 1853 загадваецца задаволіць у Мінску падраздзяленне з 46 чалавек на чале з брандмайстрам і ўнтэрбрандмайстрам. На ўзбраенні ў іх павінна быць трыццаць восем коней для перавозкі 6 помпаў і 10 бочак.

13 ліпеня або 25 ліпеня 1853 г., па новым стылю, Мінская гарадская дума і губернскае праўленне зацвердзілі ўтрыманне пажарнай часткі ў Мінску.

У гэты ж час, былі арганізаваны пажарныя часці ў Віцебску, Магілёве і іншых беларускіх гарадах.

У 1885 годзе пабудаваны будынак пажарнага дэпо Мінскага вольна-пажарнага таварыства, якое дзейнічала ў сталіцы з 1876 г., а ў 1937 г. рэарганізавана ў прафесійную пажарную частку. У канцы 1990-х гадоў у ім правялі рэстаўрацыю і перадалі для экспазіцыі музея пажарнай і аварыйна-выратавальнай справы.

Першае згадванне аб пажарных аўтамабілях на тэрыторыі Беларусі сустракаецца ў архіве справаводства Мінскага пажарнага таварыства ад 6 снежня 1918 года. У гэты дзень у горад была дастаўлена аўтапомпа маркі «Прэста».

[thumb|left|Пажарная каманда. [Брэст]]
Да 1924 г. на ўзбраенні беларускіх пажарнікаў знаходзілася 25 пажарных аўтамабіляў.

11 верасня 1998 года прэзідэнтам Беларусі падпісаны ўказ, на падставе якога ваенізаваная пажарная служба была выведзена са складу Міністэрства ўнутраных спраў і далучана да Міністэрства па надзвычайных сітуацыях.

## Сёння 
A3]]
На базе МНС краіны створаныя 17 спецыяльных службаў, якія ўключаюць у сябе:

* Службу пажаратушэння.
* Службу аварыйна-выратавальных работ.
* Службу хімічнай і радыяцыйнай бяспекі.
* Службу інжынерных работ.
* Вадалазную службу.
* Медыцынскую службу.
* Выбухатэхнічную службу.
* Авіяцыйную службу.
* Пошукава-выратавальную службу.
* Парашутна-дэсантную службу.
* Пантонную службу.
* Кіналагічную і іншыя службы.

## Памятныя даты 
18 мая 1994 года Прэзідыум Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь выдаў Указ ад «Аб устанаўленні свята — Дня пажарнай службы». Святкуецца 25 ліпеня.

## Спасылкі 
* Минские брандмейстеры 

Катэгорыя:Пажарная справа
Стэфан Цвэйг

**Стэфан Цвэйг** (; 28 лістапада 1881 — 22 лютага 1942) — аўстрыйскі , , , аўтар мноства навел і белетрызаваных біяграфій.

## Беларускія пераклады 
* Пякучая таямніца. Мн., 1994

## Спасылкі 
* Штэфан Цвайг на Беларускай Палічцы

*
Катэгорыя:Нямецкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пацыфісты
Катэгорыя:Пісьменнікі-самазабойцы
Катэгорыя:Біёграфы
Катэгорыя:Мемуарысты Аўстрыі
Катэгорыя:Аўтары літаратуры ЛГБТ
Яраслаў Сейферт

**Яраслаў Се́йферт** (, , Прага — , Прага) — чэшскі пісьменнік і журналіст. Народны пісьменнік Чэхаславакіі (1966). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Чэхаславакіі (1936, 1955). Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1984) «За паэзію, якая адрозніваецца свежасцю, пачуццёвасцю і багатым уяўленнем і сведчыць аб незалежнасці духу і рознабаковасці чалавека».

## Творчасць 
Першы паэтычны зборнік — «Горад у слязах» (1921). Удзельнік стварэння гуртка пралетарскага мастацтва «Дзівасіл». У творчасці імкнуўся да паэтызацыі прозы жыцця, абапіраючыся на рэалістычныя дэталі і рэлігійную сімволіку. У паэтычных зборніках «Толькі каханне» (1923), «На хвалях ТСФ» (1925) апяваў радасць жыцця, экзотыку падарожжаў. Зборнік «Салавей спявае дрэнна» (1926) прасякнуты трагічным светаадчуваннем. У зборніках «Яблык з каленяў» (1933), «Рукі Венеры» (1936) звярнуўся да традыцый класічнай чэшскай паэзіі — напеўнасці, меладычнасці, арганічнасці сітуацый. Асноўныя тэмы зборнікаў «Патушыце агні» (1938), «Веер Бажэны Немцавай» (1940), «Ішоў бедны мастак па свеце» (1949) — каханне, паэзія, радзіма, прыгажосць Прагі, гісторыя чэшскай культуры; зборнік «Мамачка» (1954) — успаміны пра дзяцінства. У зборніках «Канцэрт на востраве» (1965), «Адліванне званоў» (1967), «Парасон з Пікадылі» (1979) пераважае верлібр, які стаў дамінантай яго паэтыкі. Аўтар зборнікаў «Моравы слуп» (1981), «Быць паэтам» (1983) і інш.

## Беларускія пераклады 
На беларускую мову яго асобныя вершы пераклалі С. Панізнік, Ю. Бушлякоў, А. Разанаў, М. Танк.
* Сэйфэрт Я. [Вершы] / Перакл. Ю. Бушлякова // Фрагмэнты. 1997. № 3.
у кнігах:
* Высокае неба. Мн., 1980
* На зорных шляхах. Мн., 1991

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Сейверт, Ярослав // Энцыклапедыя «Кругасвет» 
* Сейферт // Литературная энциклопедия: В 11 т. — М., 1929—1939. 
* На сайце Нобелеўскай прэміі (англ.)
* Біяграфія, фатаграфіі (англ.)

Катэгорыя:Паэты Чэхіі
Катэгорыя:Пісьменнікі Чэхіі
Катэгорыя:Журналісты Чэхіі
Катэгорыя:Дысідэнты Чэхаславакіі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Катэгорыя:Народныя артысты Чэхаславакіі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Томаша Гарыга Масарыка
Катэгорыя:Камуністы Чэхіі і Славакіі
Гіоргас Сеферыс

**Гіоргас Сефе́рыс** (), (29 лютага (13 сакавіка) 1900, Урла, непадалёк ад Смірны — 20 верасня 1971, Афіны), сапраўднае прозвішча Сеферыядыс () — найбуйнейшы паэт у сучаснай грэчаскай літаратуры, пісьменнік, дыпламат.

## Асноўныя кнігі 
* Паварот (1931)
* Вадаём (1932)
* Раман-міф (1935)
* Сшытак практыкаванняў (1940)
* Суднавы часопіс (1940)
* Суднавы часопіс II (1944)
* Кіхлі (1947)
* Суднавы часопіс III (1955)
* Тры таемныя паэмы (1966)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Giorgos Seferis

Катэгорыя:Пісьменнікі Грэцыі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Надзін Гордымер

**Надзін Гордымер** (, , Спрынгс, правінцыя Гаўтэнг, раней Трансвааль — , Яганэсбург, ПАР) — паўднёваафрыканская англамоўная пісьменніца, паэтэса. Аўтарка апавяданняў і раманаў антырасісцкай накіраванасці. Лаўрэатка Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1991), «якая сваім пышным эпасам прынесла велізарную карысць чалавецтву».

## Біяграфія 
Нарадзілася ў пасёлку Спрынгс недалёка ад Яганэсбурга. Яе бацькамі былі яўрэі, якія эмігравалі ў Паўднёва-Афрыканскую Рэспубліку. Пісьменніцкую кар’еру пачала ва ўзросце дзевяці гадоў, а яе першае апавяданне «Заўтра прыходзь зноў» (*Come Again Tomorrow*) было надрукавана, калі Надзін споўнілася 15 гадоў.

Сусветную вядомасць Н. Гордымер атрымала за свой раман «Народ Джулая», які выйшаў у свет у 1981 годзе. Аснову большасці сюжэтаў твораў пісьменніцы складала тэма разбуральнага ўплыву апартэіду на ўзаемаадносіны паміж цемнаскурым насельніцтвам краіны і белым насельніцтвам ПАР.

Творчасць пісьменніцы адлюстроўвае складанасць грамадска-палітычнага жыцця Паўднёвай Афрыкі, маральныя і расавыя пытанні, тэму апартэіду. Гордымер выдала каля 15 раманаў, некаторыя з якіх пэўны час не маглі выйсці, бо былі забароненыя цэнзурай. Акрамя ўдзелу ў руху супраць апартэіду, у апошнія гады Гордымер актыўна ўдзельнічала ў мерапрыемствах па барацьбе супраць СНІДу.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі ПАР
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Граф

карона графа]]
**Граф** (ад  «правадыр»; ; ;  ад  — «спадарожнік») — асоба якая носіць гэты тытул, дваранскі тытул вышэй барона, у Ранняе Сярэднявечча (VI—VIII ст.) ў Заходняй Еўропе вышэйшая каралеўскае службовая асоба, дзяржаўны чыноўнік. У феадальную эпоху — феадальны ўладар, па ўласнасці эквівалентны герцагскаму рангу. У канцы феадальнай эпохі — спадчынны дваранскі (памешчыцкі), саслоўны тытул.

## Гісторыя 
* Тытул графа паўстаў у IV стагоддзі ў Рымскай імперыі і першапачаткова прысвойваўся вышэйшым саноўнікам (напрыклад  — галоўны казначэй).
* У Франкскай імперыі граф валодаў з VI ст. ў сваёй акрузе (графстве) судовай, адміністрацыйнай і ваеннай уладай. Паводле пастановы «Керсійскій капітулярій» Карла II Лысага 877 г. пасада і валодання графа стала спадчыннай.
* Граф у Англіі першапачаткова пазначаў вышэйшую службовую асобу, але з часоў нарманскіх каралёў ператварылася ў ганаровы тытул.
* У перыяд феадальнай раздробленасці — феадальны валадар графства, затым (з ліквідацыяй феадальнай раздробненасці) тытул вышэйшага дваранства (жанчына — «графіня»). У якасці тытула фармальна працягвае захоўвацца ў большасці краін Еўропы з манархічнай формай праўлення.
* У Польшчы тытул графа мог давацца каралём, замежнымі манархамі, а пазней і сеймам. Тытул ліквідаваны паводле «сакавіцкай» Канстытуцыяй 1921 года.
* У Расійскай імперыі тытул уведзены Пятром I (першым яго атрымаў ў 1706 г. Б. П. Шереметев). У канцы XIX ст. было больш за 300 графскіх родаў. Графскі тытул у Расіі быў ліквідаваны Дэкрэтам УЦВК і Саўнаркама ад 11 лістапада 1917 г..
* Графскі тытул да гэтага часу захоўваецца ў краінах Еўропы з манархічнай формай палітычнай сістэмы дзяржавы.

* за ред. академіка АН УРСР О. С. Мельничука, «Словник іншомовних слів», м. Київ, 1985 р., с. 221;
* «Современный толковый словарь русского языка», Ридерз Дайджест, г. Москва, 2004 г. ISBN 5-89355-108-7, с. 140;
* Брокгауз и Ефрон, «Энциклопедический словарь» (в 86 томах), г. СПб, 1890—1907 гг..
* :ru:Шереметев, Борис Петрович

Катэгорыя:Тытулы
Катэгорыя:Арыстакратыя
Феод

**Феод** () — у сярэднявечнай Заходняй Еўропе землі (або фіксаваны даход), падараваныя ў спадчыннае валоданне сеньёрам свайму васалу, абавязанага за гэта несці ваенную, прыдворную службу (удзел у сеньёрыяльным судзе, у кіраванні сеньёра і інш.), уносіць плацяжы, усталяваныя звычаем.

## Гісторыя 
Феод ў Заходняй Еўропе ў перыяд Сярэднявечча насіў назву зямельнага надання, прадстаўленае сеньёрам свайму васалу ў спадчыннае валоданне пры ўмове выканання феадальных службаў: ваеннай, прыдворнай і г.д. Тая ж самая зямля, перададзеная васаламі на тых жа ўмовах сваім васалам, называлася «ар’ер-феод». Шэраг падпарадкаваных адзін аднаму носьбітаў уладальніцкіх правоў, на адну і тую ж зямельную адзінку, складаў своеасаблівую феадальную «лесвіцу», якая стала асновай тытулярнай сістэмы.

Супрацьлегласцю феода быў «аллод» — безумоўнае землеўладанне, не абцяжаранне феадальных павіннасцяў, якія складалі індывідуальна-сямейную ўласнасць з неабмежаваным правам распараджэння, адчужэння, спадчыны і інш. «Аладыяльнае» шляхецкае землеўладанне ў Польшчы стала дамінуючым ўжо ў канцы XIV ст. з кансалідацыяй шляхты ў замкнёнае прывілеяванае саслоўе, што ўпершыню зафіксавана ў «Кошыцкім прывілеі» 1374 года ().

У Галіцыі і Заходнім Падоллі феоды прадастаўлены былі да 1504 г., прызнаныя безумоўнай уласнасцю шляхты на каранацыйнаму сойме Стэфана Баторыя ў 1576 г. Да гэтага часу аналагам заходнееўрапейскага феода з пэўнай доляй умоўнасці тут можна лічыць так званую выслугу — землеўладання, якое давалася баярыну ад вялікага князя пры ўмове выканання ваеннай службы і іншых павіннасцяў. Рудыменты умоўнага землеўладання заставаліся ў форме баярскіх ленов.

З развіццём таварна-грашовых адносін і падзеннем значэння феадальнага апалчэння рыцараў, абавязацельствы васалаў у адносінах да сеньёра трансфармаваліся: замест асабістай ваеннай службы трымальнік феода стаў выплачваць пэўную грашовую рэнту. Акрамя таго, паўсталі так званыя «грашовыя феоды», калі рыцарам прадстаўлялася не зямля, а грашовае ўтрыманне. Гэта прывяло да адміранне «панцырных ленов», гэта значыць зямельнага трымання за асабістую ваенную службу у сеньёра. Акрамя зямельнага валодання, у рэдкіх выпадках феод мог ўяўляць сабой якое-небудзь права. Напрыклад, на збор дарожнай, маставой, паромнай пошліны або права ўласнасці на маёмасць, якое патрапіла на зямлю феадала.

## Гл. таксама 
* Бенефіцыі;
* Чынш;
* Чыншавік;
* Лен;
* Ландграф;
* Маркграф;
* Асада

## Спасылкі 
* за ред. академіка АН УРСР О. С. Мельничука, «Словник іншомовних слів», м. Київ, 1985 р., с. 870;
* Сярэднявечныя гістарычныя крыніцы Усходу і Захаду;
* Іналджик Г., «Османська імперія: Класична доба (1300—1600)», м. Київ, «Критика», 1998 г.;
* Kutrzeba S., «Historia ustroju Polski w zarysie», Lwów, 1914, T. 1, S. 24;
* «Volumina legum», T. 2 , S. 164;
* Храмцев Д. В., «Феодализм на Руси»
* «Политическое устройство феодальных государств времён»
* «Акты издаваемые Виленскою Археографическою Комиссиею для разбора Древних Актов», г. Вильна, 1865—1915 г., том I—XXXIX.

Катэгорыя:Феадалізм
Катэгорыя:Зямельнае права
Сусветны гандлёвы цэнтр 7

**7 корпус Сусветнага гандлёвага цэнтра** () — будынак у Нью-Ёрку (ЗША).

Такую назву меў будынак узведзены ў 1987 годзе і знішчаны тэрактам 11 верасня 2001 года, а таксама будынак на тым жа месцы, адкрыты ў 2006 годзе. Праекты абодвух будынкаў створаны Лары Сільверстайнам, які валодае правам арэнды зямельнага ўчастка, атрыманым ад .

Выява:Wtc7 from wtc observation deck.jpg|Сусветны гандлёвы цэнтр, корпус 7 (арыгінальнае збудаванне)
Выява:Wtc7-2006-0911.jpg|Новы будынак WTC7

## Гл. таксама 
* Сусветны гандлёвы цэнтр 6

## Спасылкі 
* Абрушэнне будынка. Відэа з трох кропак

Катэгорыя:Манхэтэн
Катэгорыя:Сусветны гандлёвы цэнтр
Катэгорыя:Небаскробы Нью-Ёрка
Катэгорыя:Небаскробы вышынёй ад 200 да 249 метраў
Бенефіцый

**Бенефіцый** ( «дабрадзейства») — зямельнае ўладанне ў Заходняй Еўропе ў раннефеадальны перыяд (VIII—XII стст.), якое дараваў кароль (ці які-небудзь іншы вялікі феадал) у пажыццёвае карыстанне васалам, на ўмове нясення службы адміністрацыйнай, прыдворнай, ваеннай. 

Паступова ператварыўся ў феод. 

З пачатку VI ст. пад гэтым тэрмінам таксама сталі разумецца даходныя пасады або зямельныя ўчасткі, якія атрымлівалі духоўныя асобы (у каталіцкай царкве) як ўзнагароджанне.

Пад бенефіцыем звычайна разумеюць ваеннае ўмоўнае зямельнае трыманне (у адрозненне ад «прэкарыя», які быў сялянскага тыпу). Невыкананне трымальнікам умоў цягнула ліквідацыю бенефіцыя. У выпадку смерці атрымальніка або дарыцеля бенефіцый вяртаўся ўласніку або яго спадчыннікам. Затым бенефіцый мог быць перададзены на аснове новага пагаднення.

З'яўленне бенефіцый — адно з праяў аграрнага перавароту, які адбыўся ў Франкскай дзяржаве ў VIII ст.: «алоды», дараваныя ў поўную безумоўную ўласнасць былі заменены наданнем ў пажыццёвае карыстанне. Змянілася сацыяльная структура франкскага грамадства, з'явіўся новы ваенны пласт бенефіцыярыяў, звязаных з каралеўскай уладай пазямельнымі адносінамі. 

У IX—X стст. бенефіцыі набылі рысы феода (лена). Бенефіцыі спрыялі з'яўленню прафесійных воінаў-рыцараў, а таксама ўзнікненню адносін асабістай вернасці і заступніцтва (васалітэту) паміж бенефіцыярыем і даруючым бенефіцыі. Бенефіцыі раздавалі не толькі каралі (манархі), але і буйныя феадалы. Неўзабаве многія бенефіцыяры сталі магутней за каралёў.

## Гл. таксама 
* Чынш;
* Чыншавік;
* Лен;
* Феод;
* Ландграф;
* Маркграф;
* Асада

* с. 112, «Словник іншомовних слів», за ред. академіка АН УРСР О. С. Мельничука, м. Київ, 1985 р.
* Словари и энциклопедии на Академике
* «ЭСБЕ», бенефиции в Польше
* том I—XXXIX, «Акты издаваемые Виленскою Археографическою Комиссиею для разбора Древних Актов», г. Вильна, 1865—1915.

Катэгорыя:Феадалізм
Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае
Кольмаркт

[thumb|Выгляд на Кольмаркт ў напрамку [Грабен, Вена|Грабена ад Міхаэлерплац. Па левым баку чорны навес і шыльда кандытарскай «Дэмэль»]]
**Кольмаркт** ( — «вугальны рынак») — гандлёвая вуліца ў цэнтры Вены. Злучае Міхаэлерплац з Грабенам. Лічыцца самай дарагой гандлёвай вуліцай аўстрыйскай сталіцы. Тут размешчаны ювелірныя крамы і буцікі вядомых міжнародных марак моднай вопраткі.

Гісторыя Кольмаркта пачынаецца яшчэ ў часы, калі на месцы Вены размяшчаўся лагер рымскіх легіянераў Віндабона, на скрыжаванні цяперашніх Грабена, Кольмаркта і Наглергасэ да 455 года стаялі старажытнарымскія вароты.У першай палове XIV стагоддзя на гэтым месцы ішоў гандаль драўняным вуглём. Пасля ўзвядзення Хофбурга на Кольмаркце, які апынуўся ў непасрэднай блізкасці ад імператарскай рэзідэнцыі, размясціліся вытворцы высакаякасных тавараў і прадметаў раскошы. Да цяперашняга часу на Кольмаркце ў доме 14 размяшчаецца знакамітая венская кандытарская «Дэмэль», калісьці пастаўшчык імператарскага двара. У доме 11 па Кольмаркту ў 1750 годзе пражываў Ёзэф Гайдн, які напісаў тут свае першыя творы, а таксама лібрэціст Моцарта П'етра Метастазіа.

## Літаратура 
* Вена. 2-е издание, исправленное. Издательство «Вокруг света», 2008

## Спасылкі 
* Сайт Кольмаркта 

Катэгорыя:Пешаходныя вуліцы
Катэгорыя:Вуліцы Вены
Венскі шніцаль

[thumb|250px|Венскі шніцаль, сервіраваны долькамі [лімона, з бульбяным салатам і свежай гароднінай]]
**Венскі шніцаль** () — знакамітая страва венскай кухні. Уяўляе сабой тонкі шніцаль вялікага памеру (часам перавышае памеры талеркі) выключна з цяляціны ў паніроўцы. Тым не менш, аўстрыйскія прадпрыемствы грамадскага харчавання таксама прапануюць венскі шніцаль са свініны, аб чым дадаткова адзначаецца ў меню.

Назва «венскі шніцаль» замацавалася ў канцы XIX стагоддзя, першая згадка ў кулінарнай кнізе датуецца 1884 годам. Па адной з версій венскі шніцаль паходзіць ад адбіўной па-міланску, распаўсюджанай у Верхняй Італіі, з’явіўшайся ў Вене ў XIV—XIV стагоддзях. Па іншай легендзе, якая аднак была аспрэчана ў 2007 годзе лінгвістам Дытэрам Полем, рэцэпт венскага шніцаля прывёз у Вену з Італіі ў 1857 годзе фельдмаршал Радзецкі.

Парэзаны «матылём» крыху адбіты цялячы шніцаль таўшчынёй у 4 мм соляць, абвальваюць у муцэ, узбітым яйку і няшчыльна ў свежай булачнай крошцы, а затым абсмажваюць на патэльні ў вялікай колькасці топленага тлушчу ці топленага сметанковага масла да залацістага колеру пры тэмпературы 160—170 °C. Венскі шніцаль павінен «плаваць» ў тлушчы, інакш ён не прасмажыцца раўнамерна. Пры жарцы яго некалькі раз «топяць» у гарачым тлушчы або паліваюць верх тлушчам з лыжкі, а затым пераварочваюць для абжарцы іншага боку.

Звычайна венскі шніцаль падаюць з зялёным салатам, бульбяным салатам, салатам з агуркоў і адварной бульбай, пасыпаныя пятрушкай, а таксама рысам, бульбай фры і смажанай бульбай, зялёным сельдэрэям.

## Спасылкі 
* Соломоник Т., Синельников С., Лазерсон И. Европейская шкатулка. Кулинарные шедевры мира. — СПб: Издательский Дом «Нева», 2006. — 368 с. илл.
* Рэцэпт венскага шніцаля  

Катэгорыя:Стравы з цяляціны
Катэгорыя:Аўстрыйская кухня
Катэгорыя:Вена
Крыжачок

**Крыжачок** (*Паўлючок, Крыжык, Крыж Антошка*, *полька-крыжачок*) — арнаментальны парна-масавы беларускі народны танец. Крыжачок вядомы таксама і ў Польшчы, што тлумачыцца тэрытарыяльнай блізкасцю, суседствам двух народаў.

## Харэаграфія 
Выконваецца любой колькасцю пар у хуткім танцы. Малюнак танца мудрагелісты і складаны, нагадвае геаметрычны арнамент. Мае мноства варыянтаў, дзе крыж уяўляецца ў малюнках, на плоскасці, у пабудове выканаўцаў, у паставе рук партнёраў. Так, у Віцебскай вобласці танцоры станавіліся парамі ў малюнку крыжа і шлі па крузе, злёгку падскокваючы. У Брэсцкай — чатыры пары, размясціўшыся накрыж адна супраць другой, па чарзе ныраюць у вароты, якія стварыла пара насупраць. У Гродзенскай вобласці чатыры хлопцы, злучыўшы ў цэнтры рукі крыж-накрыж, ідуць па крузе, а дзяўчаты перыядычна перабягаюць да партнёраў, якія стаяць наперадзе. У Магілёўскай вобласці танцуюць парамі, склаўшы накрыж рукі, з высокім спружыністым падскокам.

Музыка танца народная, музычны памер 2/4. Тэмп жвавы.

## У культуры 
Па адной з версій, назва звязана з народным назвай дзікага качара — «Крыжак», сам жа танец адносяць да групы танцаў, якія пераймаюць рухі птушак. Паводле іншай версіі, назва паходзіць ад слова «крыж», бо ў танцы выкарыстоўваюцца пабудовы крыжам і пераходы крыж-накрыж.

## Літаратура 
* *Алексютович Л. К.* Белорусские народные танцы, хороводы, игры. Под ред. М. Я. Гринблата. Мн., «Вышэйш. школа», 1978. 528 с. с ил.

Катэгорыя:Беларускія народныя танцы
Бургтэатр

**Бургтэатр** (*Burgtheater*) — прыдворны тэатр у венскім Хофбурге. Заснаваны ў 1741 годзе ўказам імператрыцы Марыі Тэрэзіі. На працягу XVIII і XIX стст. быў адным з найбольш прэстыжных тэатраў германамоўнага свету. Тут былі дадзены прэм'еры моцартаўскіх опер «Выкраданне з сераля» (1782), «Жаніцьба Фігаро» (1786) і «Так паступаюць усе» (1790). У кастрычніку 1888 г. тэатр быў пераведзены ў новы будынак на Рынгштрасэ.

У пачатку XX стагоддзя ў тэатры граў адзін з найбуйнейшых акцёраў Еўропы Ё. Кайнц. На асноўнай сцэне тэатра ішоў класічны рэпертуар, а сучасныя аўтары ставіліся пераважна на сцэне філіяла, у «Акадэмітэатры» (Akademietheater).
Пасля таго як будынак тэатра быў знішчаны бамбардзіроўкамі саюзнікаў у 1945 г., тэатр размяшчаўся ў былым вар'етэ «Ронахер». Будынак быў адноўлены ў 1953—55 гг.

Дзякуючы актыўнай дзейнасці Клаўса Пеймана, які ўзначальваў тэатр з 1986 па 1999 год, Бургтэатр выйшаў у лік вядучых еўрапейскіх тэатраў. У ім праходзілі прэм'еры новых п'ес Т. Бернхард, Э. Елінэк, П. Хандке, Петэра Турыні.

У розныя гады у тэатры працавалі акцёры: Ш. Вольтэр, М. Дэўрыент, Г. Рэймерс, А. Хэйнэ, Р. Аслан, Э. Бальзер, М. Эйс, X. Блейбтрэй, О. Трэслер, Э. Вальгемут, Р. Альбах-Реці, В. Краўс (1930-40-я гг.); А. Скода, П. Веселі, А. Хербігер, А. Шмід, К. Гольд, К. Дорш, А. Геснер, Герман Ціміг, В. Кова (каля 1960); К. М. Брандаўэр, Б. Ганц, Ульрых Тукур, Сюзан Лотар (2000-я гг.)

## Гл. таксама 
* Фолькстэатр

Катэгорыя:Тэатры Аўстрыі
Катэгорыя:Культура Вены
Катэгорыя:З’явіліся ў 1741 годзе
Катэгорыя:1741 год у Еўропе
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Аўстрыі
Венскі Лес

**Венскі Лес** () — адгор’е Усходніх Альпаў. Размешчаны ў ваколіцах Вены. Абмежаваны з аднаго боку далінай Дуная і вінаграднікамі, а з другога — курортным раёнам Бадэна і Бад-Фослаў. Вышыня да 893 метраў (гара Шопфль). Гэта выдатная прыродная зона адпачынку — цэлы лясны раён з уласнымі гарадкамі і гатэлямі, курортамі і тэрмальнымі крыніцамі.

Дубовыя і букавыя лясы — Венскі лес уключае ў сябе 1250 км² лясістай мясцовасці (ад Tullner Feld на поўначы, Traisen на западе, Golsen і Triesting на поўдні і Wiener Becken на ўсходзе).
Венскі лес яшчэ называюць «зялёнымі лёгкімі» Вены. Сённяшнія флора і фаўна Венскага леса — вынік геалагічнага, кліматычнага, экалагічнага і гістарычнага развіцця, якое складваецца мільёны гадоў. Першая вядомая назва гэтай мясцовасці — кельцкае «mons Cetius» — перакладаецца як «горны лес», па-нямецку — «Bergwald». 2000 гадоў назад яе сталі называць «St. Pöltner Wald», зыходзячы з таго, што Санкт-Пёльтэн быў першай абшчынай у гэтых месцах. Потым пальма першынства перайшла да Тульна, і мясцовасць стала вядомая як «Tullner Wald». Назва ж, якой карыстаюцца цяпер, з’явілася тысячу гадоў таму. Любімае месца адпачынку жыхароў Вены.

## Спасылкі 
* Паркі Вены 

Катэгорыя:Геаграфія Аўстрыі
Катэгорыя:Геаграфія Вены
Катэгорыя:Лясы
Уільям Голдынг

Сэр **Уільям Джэралд Голдынг** (;  — ) — англійскі пісьменнік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1983). За амаль саракагадовую літаратурную кар'еру Голдынг выдаў 12 раманаў; сусветную вядомасць яму забяспечыў першы з іх, «Валадар мух», які лічыцца адным з выбітных твораў сусветнай літаратуры XX стагоддзя.

## Біяграфія 
Скончыў Оксфардскі ўніверсітэт (1935). Удзельнік II сусветнай вайны. На яго светаадчуванне значна ўплыла філасофія экзістэнцыялізму.

## Творчасць 
Вядомасць У. Голдынгу прынёс раман-антыутопія «Валадар мух» (1954), у якім паказаў, што недасканаласць цывілізацыі і разбуральныя інстынкты асобы здольны прывесці сілы зла да ўлады ў свеце. Аўтар філасофскіх раманаў-прытчаў альбо «баек»: «Нашчадкі» (1955), «Зладзюжка Марцін» (1956), «Свабоднае падзенне» (1959), «Шпіль» (1964), «Піраміда» (1967), «Бачная цемра» (1979), «Рытуалы пасвячэння» (1980), «Папяровыя людзі» (1984) і інш.; зборніка публіцыстычных і крытычных нарысаў «Гарачая брама» (1965, у т.л. праірамнае эсэ «Прытча»), вершаў, радыёп'ес. Асэнсоўваў праблемы: чалавек — цывілізацыя, асоба — гісторыя, душа — Бог, ідэал — рэальнасць, выбар, небяспека таталітарызму і фанатызму. Дамінуючым у яго творчасці заставалася пытанне аб чалавечай прыродзе, суаднесенасці ў ёй біялагічнага і духоўнага. Прозе У. Голдынга ўласцівы спалучэнне рэалістычных і авангардысцкіх тэндэнцый, шматзначнасць вобразаў і сітуацый, дыдактычнасць.

## Беларускія пераклады 
Навела «Бог Скарпіён» у перакладзе V.K. была апублікавана ў часопісе «Дзеяслоў» (№ 6, 2003. С. 144—176).

## Спасылкі 
* Нобелеўская прамова Голдынга

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Дунайская вежа

**Дунайская вежа** () — самае высокае збудаванне ў Вене і другое па вышыні ў Аўстрыі. Размешчана ў Дунай-парку (Donaupark) на беразе ракі Дунай.

Была пабудавана ў 1964 годзе па праекту архітэктара Ханса Лінтля (Hannes Lintl).

## Апісанне 
Вышыня вежы — 252 м.

На вышыні 150 м  знаходзіцца назіральная пляцоўка, да якой вядуць 2 ліфта, што падымаюць наведвальнікаў наверх за 35 секунд. На пляцоўцы ўстаноўлены механізм для скачкоў з дапамогай «тарзанкі», якая выкарыстоўваецца ў летні час.

На вышыні 160 і 170 м знаходзяцца два рэстарана («Панарама» і «Дунайскі вальс»), якія размяшчаюцца на платформах, што верцяцца (тры хуткасных рэжыма, поўны абарот за 26, 39 і 52 хвіліны адпаведна).

На вежы ўстаноўлены антэны сотавых кампаній, УКХ-радыёстанцый і іншых службаў радыёсувязі. Нягледзячы на сваё падабенства з тэлевізійнай вежай, яна не выкарыстоўваецца для гэтых мэтаў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Вежы
Катэгорыя:Архітэктура Вены
Катэгорыя:Славутасці Вены
Імператарскі склеп

[thumb|right|Упрыгажэнне саркафага [Карл VI Габсбург|Карла VI, памёр у 1740 г.: штучны чэрап, увянчаны каронай Імперыі]]
**Імператарскі склеп** (; таксама **склеп Капуцынаў**, ) — крыпта венскай Капуцынеркірхэ, дзе спачываюць імператары Свяшчэннай Рымскай імперыі, Аўстрыйскай імперыі і Аўстра-Венгрыі і члены іх сем'яў з дому Габсбургаў.

Першымі пахаванымі ў склепе былі заснавальніца Капуцынеркірхэ імператрыца Ганна і яе муж імператар Маціяс. Яны памерлі адпаведна ў 1618 і 1619 г., а пасля завяршэння будаўніцтва і асвячэння царквы у 1633 годзе іх саркафагі былі перанесеныя ў «Склеп заснавальнікаў». Сэрцы Габсбургаў быў прынята размяшчаць у сярэбраных урнах асобна, у склепе сэрцаў пры Аўгусцінскай царкве, а іх вантробы хавалі ў медных урнах у Герцагскім склепе пад саборам Святога Стэфана.

У склепе Капуцынскай царквы спачываюць 12 імператараў (уключаючы імператара Мексікі Максіміліяна, брата Франца Іосіфа I), 19 імператрыц (уключаючы Марыю-Луізу, другую жонку Напалеона I) і многія іншыя члены роду Габсбургаў (усяго 137 чалавек). Акрамя Габсбургаў, у Імператарскім склепе пахаваная таксама адна дама, якая да дынастыі не належала, — графіня Караліна Фукс-Молард, любімая выхавальніца Марыі Тэрэзіі, якая пажадала пакоіцца з ёй побач; на яе надмагіллі імператрыца загадала напісаць: *«На вечную памяць прыхільнага ўдзячнага сэрца аб высакародным выхаванні дабрачыннасці».* Акрамя таго, у склепе ёсць 4 урны з забальзаміраванымі сэрцамі нябожчыкаў.
[thumb|left|Надмагілле [Франц I Стэфан|Франца I Стэфана і Марыі Тэрэзіі]]
Апошняе пахаванне ў склепе Капуцынаў адбылося 12 студзеня 2008 года, калі ў ім быў пахаваны апошні імператар з дому Габсбургаў Карл I, які памёр у 1922 годзе ў выгнанні на Мадэйру, у 2003 годзе прылічаны Каталіцкай царквой да ліку блажэнных.

Імператарскі склеп дзеліцца на 9 меншых скляпоў, а таксама капэлу *(Gruftkapelle)*, дзе спачывае жонка Карла I імператрыца Зіта Бурбон-Пармская, якая перажыла мужа на 67 гадоў, і адзін з іх сыноў, які памёр у 2007 годзе. З мастацкага пункту гледжання цікавыя склеп Карла VI (заснаваны ім у 1720) і склеп Марыі-Тэрэзіі (1758), дэкарыраваны у стылі ракако.

Пры унясенні труны у царкву герольд з працэсіі стукаў у вароты; настаяцель, манах-капуцын, пытаўся па-латыні: **«Хто просіць аб ўваходзе ў гэтую пахавальню?»;** яму адказвалі (да прыкладу): *«Аб ўваходзе ў гэтую пахавальню просіць раб Божы Франц; у зямным жыцці ён быў аўстрыйскім імператарам».* Капуцын адказваў: *«Такога мы не ведаем!».* Другі раз паўтаралася тое ж. На трэці раз адказ герольда быў: *«Раб божы Франц, бедны грэшнік!».* І дзверы адчыняліся.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Могілкі Аўстрыі
*
Катэгорыя:Славутасці Вены
Катэгорыя:Склепы капуцынаў
Катэгорыя:Пахавальні
Народны танец

thumb|300px|Маламба, аргентынскі народны танец
thumb|300px|
thumb|300px|

**Народны танец** — фальклорны танец, які ўтварыўся ў натуральным асяроддзі і мае пэўныя традыцыйныя для дадзенай мясцовасці рухі, рытмы, касцюмы і г.д. Фальклорны танец — гэта стыхійная праява пачуццяў, настрою, эмоцый і выконваецца ў першую чаргу для сябе, а потым — для гледача (грамадства, групы).

## Гісторыя 
Характэрныя асаблівасці агульнаславянскай культуры пачалі фармавацца ў далёкім мінулым, гэта тычыцца песень, танцаў, адзення і нават прычосак. Першыя танцы паўсталі, як праява эмацыйных уражанняў ад навакольнага свету. Танцавальныя руху развіваліся таксама і з прычыны імітацыі рухаў жывёл, птушак, а пазней — жэстаў, якія адлюстроўвалі пэўныя працоўныя працэсы (напр., некаторыя карагоды). Першапачатковы танец, як і песня, выконваў магічную ролю, таму сярод каляндарна-абрадавых танцаў захавалася больш за ўсё архаічных рыс.

## У Беларусі 
Беларускія народныя танцы адрозніваюцца сваёй самабытнасцю, большасць танцаў хуткія і імклівыя, і выконваюцца з вясёлым настроем.
Лявоніха

**Лявоніха** — народны парна-масавы беларускі танец, які выконваецца на мелодыю аднайменнай песні, якая пачынаецца са слоў «А Лявоніху Лявон палюбіў…». Таксама танец вядомы ў Польшчы. Лявоніха шырока вядомая па ўсёй Беларусі.

## Харэаграфія 
Музыка танца народная, музычны памер 2/4.

Кампазіцыйна будуецца на нескладаных рухах, якія выконваюцца ў хуткім тэмпе. Рухі танцораў самыя розныя: дробат, галоп, прытупы, просты крок, падэбаск і г. д., яны часта суправаджаюцца плясканнем у далоні. У некаторых рэгіёнах Лявоніха выконвалася, як сольны танец, калі выканаўцы па аднаму выходзілі ў сярэдзіну круга і паказвалі сваё майстэрства. Пры такім выкананні была дапушчальная вялікая доля імправізацыі.

Арыгінальнае сцэнічнае рашэнне гэтага танцу знайшоў, напрыклад, балетмайстар В. Ямінскі. У пастаноўцы, ажыццёўленай ім у народным ансамблі танца, танчаць адны дзяўчыны, ствараючы атмасферу нязмушанай весялосці. Удала знойдзеныя тут выразныя сродкі, якія пераканаўча раскрываюць характар і ўзаемаадносіны танцуючых.

К. А. Алексютовіч у сваіх пастаноўках узбагаціў малюнак Лявоніхі маляўнічымі ўзорамі. Кампазіцыя танца стала цікавей, багацей і разам з тым прасцей. Танец набыў сцэнічную форму.

## На тэатральнай сцэне 
У балеце «Салавей» (пастаноўка А. Ермалаева) Лявоніха, якую паставіў К. Алексютовіч, была фінальнай сцэнай спектаклю. На дэкадзе беларускага мастацтва ў Маскве ў 1941 годзе фінальны танец балета танчыла адначасова 100 пар.  так ахарактарызаваў яго:

Сцэнічную версію танца ставілі многія харэографы, у тым ліку Ларыса Ляшэнка.

Таксама «Лявоніха» выкарыстана ў балетах «Аповесць пра каханне», пастаноўка А. Ермалаева, «Князь-возера», пастаноўка К. Мулера.

## У культуры 
. «Лявоніха»]]
«Лявоніху» ў шэрагу найбольш распаўсюджаных на ігрышчах танцаў адзначаў у сваёй кнізе Е. Э. Сно. А. Грыневіч адзначаў іншыя назвы танца: «Крутуха», «Круцёлка», «Падарожная».

Першая публікацыя танца «Лявоніха» была ў складзе музычнай камедыі «Тарас на Парнасе» кампазітара Іосіфа Шадурскага ў зборніку «С околиц Витебска», але на думку беларускага музыказнаўцы Б. С. Смольскага напеў Лявоніхі можа ўзыходзіць да далёкіх часоў мастацтва скамарохаў. Гэтая тэорыя пацвярджаецца даследаваннямі .

Назву 'Лявоніха' носіць сорт морквы, вяргіні.

## Літаратура 
* Алексютович Л. К. Белорусские народные танцы, хороводы, игры. Под ред. М. Я. Гринблата. Мн., «Вышейш. школа», 1978. 528 с. с ил.

## Спасылкі 
* Всесоюзная Сельскохозяйственная Выставка. Скульптурная группа «Народный танец лявониха», установленная перед павильоном Белорусской ССР 
* Лявоніха на YouTube
* Фатаграфія 
* Харэаграфія Лявоніхі  

Катэгорыя:Беларускія народныя танцы
Сатурн (бог)

**Сатурн** () — спрадвечны старажытнарымскі бог, культ якога быў адным з самых распаўсюджаных у Італіі. Згодна з міфалогіяй, быў жанаты з багіняй урадлівасці Опс. Адпавядае грэчаскаму богу Кронасу. Яго імем названая планета.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Багі ў рымскай міфалогіі
Катэгорыя:Багі земляробства