open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аляксандр Андрэевіч Архангельскі

**Аляксандр Андрэевіч Архангельскі** (, 11(23) кастрычніка 1846, сяло Старое Тэзікава, Нараўчацкі павет, Пензенская губерня — , ) — рускі харавы дырыжор і кампазітар. Заслужаны артыст РСФСР (1921).

## Біяграфія 
Працаваў рэгентам хароў у Пензе і Пецярбургу. Упершыню ўвёў у царкоўныя спевы жаночыя галасы (замест галасоў хлопчыкаў). У 1880 годзе арганізаваў мяшаны хор, з якім канцэнтраваў па Расіі. Аўтар харальных хораў, у тым ліку духоўных, апрацовак народных песень. Выдаў серыю «Рэпертуар канцэртаў А. А. Архангельскага» (1893-94).

У 1908 годзе быў старшынёй на першым з’ездзе дырыжораў ў Маскве. Апошнія два гады свайго жыцця пражыў у Празе, дзе працаваў са студэнцкім хорам.

Памёр у доме ў раёне Вінаграды ў Празе. На гэтым будынку была адкрыта мармуровая мемарыяльная дошка.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пензенскай вобласці
Вена (права)

**Вена** — агульнаславянскае паняцце, спачатку падарунак пры заключэнні шлюбу, з часам і ў розных народаў сэнс змяніўся і адрозніваўся:
# плата за нявесту, выкуп нявесты;
# пасаг;
# вена і прывенак — падарунак мужа жонцы ці частка маёмасці мужа, якая забяспечвала пасаг жонкі.
Часам вена ўваходзіла ў склад мацярызны.

## Плата за нявесту 
У найстаражытнейшым значэнні слова зафіксавана «Аповесцю мінулых гадоў» пад 988 і 1043 гадамі, менавіта як выкуп за нявесту — тым часам вена атрымлівала не нявеста, а яе сваякі як выкуп, кампенсацыю за страту, пераход іх родзічкі ў іншую сям’ю.

## Пасаг 
Пазней значэнне змянілася — *венам* пачалі называць *пасаг*, але з XVI ст. у гэтым значэнні «вена» паступова замяняецца паняццем «пасаг».

## Вена і прывенак 
У ВКЛ «вена» было асаблівым інстытутам сямейна-шлюбнага права. Паводле звычаёвага права (старажытнага звычаю), пазней узаконенага Статутам ВКЛ, жаніх перад вяселлем выдаваў сваёй нявесце так званы вяноўны запіс. У побыце гэта звалася «венаваці» бо «адправіць вена» і было падарункам нявесце ад жаніха. Вена вызначалася запісамі — «лістамі венавымі / вяноўнымі» або «апраўнымі» — юрыдычнымі дакументамі, якія ўносіліся ў гродскія і земскія актавыя кнігі «для вечнай памяці» — гэта звалася «запісаць вена». Велічыня вена вызначалася ў прадшлюбнай інтэрцызе (пагадненні), пра гэта дамаўляліся абодва бакі падчас змовін. Мэтай вена было маёмаснае забеспячэнне жанчыны на выпадак смерці мужа.

У адрозненне ад пасагу, які пераходзіў ва ўласнасць новай сям’і, вена назаўсёды заставалася ўласнасцю жонкі. Пасаг, вена з прывенкам пасля смерці мужа пераходзілі ўдаве і былі яе ўласнасцю.

Звычайна, складалася вена з двух роўных частак. Першая служыла забеспячэннем цэласнасці і недатыкальнасці сумы пасагу, атрыманага мужам ад бацькі жанчыны, другая — такой самай вартасці, звалася «прывенак». Прывенак разглядаўся як дар, а не як належнае, і запісваўся толькі тым жанчынам, якія ўпершыню ішлі ў шлюб. Прывенак быў платай, своеасаблівым прызнаннем цноты дзяўчыны, якая захавала да вяселля свой «вянок». У адным з вяноўных запісаў (1559) муж піша, што «па яе (жонкі) пашаннае да мяне стаўленне запісаў ёй (вена) падвойнае».

Сумарна вена з прывенкам складала звычайна падвойны кошт пасагу. Запісвалі вена на частцы маёмасці мужа. «Аправу вена» можна было зрабіць толькі на траціну зямельнай маёмасці мужа, бо любое адчужэнне болей за траціну забараняў Статут.

Зямельная маёмасць, на якую быў зроблены вяноўны запіс, звалася «вяноўнай».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Гуржий А. I.* Віно // 

Катэгорыя:Шлюб
Катэгорыя:Права Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Гісторыя права Беларусі
Вазапісец Пана

а і Бусірыса, знойдзеная ў Феспіях. Нацыянальны археалагічны музей Афін]]
**Вазапісец Пана** — ананімны атычны грэчаскі вазапісец, прадстаўнік чырвонафігурнага вазапісу. **Вазапісец Пана** лічыцца вучнем Місана. Працаваў прыкладна з 480 да 450 да н. э.

Яго імянная ваза — кратар з выявай Пана, які пераследуе пастуха на боку А, і смерцю Актэона — на боку В, цяпер захоўваецца ў Музеі вытанчаных мастацтваў, Бостан.

Сярод прац вазапісца Пана кратары, пелікі, гідрыі і амфары. У цэлым яго аўтарству прыпісваюць больш за 100 ваз. Сцэны яго вазапісу характарызуюцца свежасцю малюнка, майстэрствам выканання, поўныя гумару і іроніі.
* Імянная ваза — кратар з выявай Пана, Бостан
* пеліка *Геракл і Бусіріс*, Афіны
* псіктар *Барацьба Апалона і Марпесы*, Мюнхен
* лекіф з выявай паляўнічага, Бостан

## Спасылкі 
* John Beazley. *Der Pan-Maler*. Berlin 1931.
* Anna Follmann. *Der Pan-Maler*. Bonn 1968.
* Pan-Maler. in: Lexikon Alte Kulturen. Vol 3, p.&nbsp;101.
* Pan-Maler. in: Lexikon der Kunst. Vol 3, p.&nbsp;716.

Катэгорыя:Вазапісцы Старажытнай Грэцыі
Іосіф Паўлавіч Сярэдзіч

**Іосіф Паўлавіч Сярэдзіч** (нар. , Забараўцы, Пінскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі журналіст, рэдактар газеты «Народная Воля».

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Забараўцы, Пінскі раён. Журналістыкай займаецца з 1967 года. Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт і Акадэмію грамадскіх навук пры ЦК КПСС. Працаваў у «Сельскай газеце», «Советской Белоруссии» (да 1990 года).

З мая 1990 па студзень 1996 — дэпутат Вярхоўнага Савета XII склікання. Адначасова з 1990 па 1995 год займаў пасаду галоўнага рэдактара «Народнай газеты» — органа Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь. Выданне займала ўмераную цэнтрысцкую пазыцыю, імкнучыся адлюстраваць палітычныя погляды большасці грамадзян. 17 сакавіка 1995 г. Указам № 113 Аляксандр Лукашэнка прызначыў галоўным рэдактарам «Народнай газеты» Мікалая Галко, не зважаючы на тое, што правам прызначаць галоўнага рэдактара сваёй уласнай газеты валодаў толькі Вярхоўны савет.

Іосіф Сярэдзіч быў вымушаны стварыць новую газету «Народная Воля», першы нумар якой выйшаў 11 ліпеня 1995 года. З таго часу з’яўляецца галоўным рэдактарам выдання.

## Узнагароды 
Узнагароджаны медалём 100 гадоў БНР Рады Беларускай Народнай Рэспублікі.

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12-га склікання
Бостанскі вазапісец CA

**Бостанскі вазапісец СА** — ананімны старажытнагрэчаскі атычны вазапісец, які працаваў у чырвонафігурнай тэхніцы. Яго працы датаваныя перыядам каля 575 да 555 да н. э.

## Біяграфія 
Умоўная назва вазапісца паходзіць ад яго імянной вазы *СА*, якая захоўваецца ў Бостане і адлюстроўвае  і . Стылістычна Бостанскі вазапісец СА блізкі да  і . Выкарыстаныя ім кветкавыя арнаменты нагадваюць манеру вазапісцаў .

## Спасылкі 
* John D. Beazley: *Attic Black-figure Vase-painters*. Oxford 1956, S.
* John Boardman: *Schwarzfigurige Vasen aus Athen. Ein Handbuch*, von Zabern, 4. Auflage, Mainz 1994 (Kulturgeschichte der Antiken Welt, Band 1) ISBN 3-8053-0233-9, S. 36f.

Катэгорыя:Вазапісцы Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў VI стагоддзі да н.э.
Надпіс улюбёнца

-білінгва, комаст са скіфасам, надпіс Калос: ΕΠΙΛΥΚΟΣ ΚΑΛΟΣ — «Эпілік прыгожы», Луўр]]
**Надпіс улюбёнца** (Надпіс Калос) — форма эпіграфікі, распаўсюджаная ў вазапісе старажытнагрэчаскай керамікі ў перыяд паміж 550 і 450 гадамі да н. э., у асноўным сустракаецца на сімпосійных вазах.

Надпіс выглядаў: «Καλός ХХ», што перакладаецца як «Прыгожы ХХ». Згаданыя імёны заўсёды паказвалі на юнака або юную дзяўчыну. У апошнім выпадку замест Καλός ўжываўся прыметнік жаночага роду Καλή. Даследчык гэтых надпісаў  адзначае, што жаночых імёнаў сустракаецца не больш за 30, тады як мужчынскіх — 528.

Прызначэнне надпісаў Калос застаецца невядомым. Адны даследчыкі мяркуюць, што надпісы Калос характарызуюцца эратычнай канатацыяй і мелі мэту выказаць любоўныя пачуцці вазапісца або заказчыка роспісу для вазы з юнаком. Іншыя лічаць, што такія надпісы заказваліся багатымі родамі, каб узвысіць свайго атожылка, стварыць яго культ.

## Літаратура 
* Neil W. Slater. 'The Vase as Ventriloquist: Kalos-inscriptions and the Culture of Fame', in Signs of Orality: The Oral Tradition and its Influence in the Greek and Roman World (ed. E. Anne Mackay). Leiden: Brill, 1999, pp. 143—161.
* . *Greek Homosexuality.* 2nd edition. London: Duckworth, 1989.
* : *Die griechischen Vasen mit Lieblingsinschriften*, Wien 1890. 2., verb. und verm. Aufl. Leipzig 1898.
* François Lissarrague: *Publicity and performance. Kalos inscriptions in Attic vase-painting*, In: Performance culture and Athenian democracy, Cambridge 1999, S. 359—373.
* Niall W. Slater: *The vase as ventriloquist. Kalos-inscriptions and the culture of fame*, In: Signs of orality. The oral tradition and its influence in the Greek and Roman world, Leiden 1999, S. 143—161.
* Stefan Brenne: *Indices zu Kalos-Namen*, In: Tyche 15, 2000, S. 31-53.

Катэгорыя:Вазапіс Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Эпіграфіка
X Усебеларускі з’езд Саветаў

**Дзяся́ты Усебелару́скі з’езд саве́таў** *рабочых, сялянскіх і чырвонаармейскіх дэпутатаў*. Адбыўся 20 — 28 лютага 1931 года ў Мінску. 

## Прадстаўніцтва на з’ездзе 
Прысутнічала 677 дэлегатаў з рашаючым і 216 з дарадчым голасам. 

## Парадак дня 
* справаздача ўрада БССР (М. М. Галадзед);  
* даклад Народнага камісарыята земляробства аб калгасным і саўгасным будаўніцтве (П. М. Рачыцкі і С. Р. Міцькоў);
* даклад ВСНГ (Р. П. Грысевіч);
* даклад Народнага камісарыята асветы (А. М. Платун);
* выбары ЦВК БССР і членаў Савета Нацыянальнасцей ЦВК СССР ад БССР, дэлегатаў на VI Усесаюзны з’езд Саветаў.  

## Рашэнні з’езда 
З’езд ухваліў дзейнасць Урада БССР. Адзначыў поспехі ў выкананні плана першых 2 гадоў пяцігодкі, павышэнне вядучай ролі прамысловасці ў рэканструкцыі народнай гаспадаркі, узмацненне кіруючай ролі пралетарыяту ў сацыялістычным будаўніцтве, ліквідацыю беспрацоўя, пераход на 7-гадзінны рабочы дзень 43,2 % рабочых прамысловасці ВСНГ БССР; уздым сельскай гаспадаркі, расшырыўся саўгасны сектар, вырасла забяспечаннасць сельскагаспадарчымі машынамі, інвентаром); ролю сацыялістычнага спаборніцтва і ўдарніцтва ў ажыццяўленні закліку «Пяцігодку за 4 гады!»; ролю 1-й Усебеларускай выстаўкі прамысловасці і сельскай гаспадаркі ў мабілізацыі працоўных на сацыялістычную рэканструкцыю народнай гаспадаркі. З’езд канстатаваў поспехі ў ажыццяўленні ўсеагульнага абавязковага навучання, політэхнізацыі школ, ліквідацыі непісьменнасці, развіціі навукова-даследчай работы, літаратуры і мастацтва ў БССР.

З’езд падкрэсліў неабходнасць і надалей праводзіць індустрыалізацыю рэспублікі, надаючы асаблівую ўвагу вытворчасці сродкаў вытворчасці, энергетыцы, паліўнай базе, таварам спажывання, якасці вырабаў; неаслабнымі тэмпамі ажыццяўляць суцэльную калектывізацыю, строга захоўваючы ленінскі прынцып добраахвотнасці. Ухваліў пастанову Урада БССР аб ліквідацыі акруг і пераходзе на раённую сістэму кіравання. 

З’езд выбраў ЦВК у складзе 258 членаў; выбраў 5 членаў ад БССР у Савет Нацыянальнасцей ЦВК СССР, дэлегацыю на VI Усесаюзны з’езд Саветаў у складзе 65 чалавек з рашаючым голасам і 6 чалавек з дарадчым. Старшынёю ЦВК БССР быў выбраны (А. Р. Чарвякоў), старшынёю СНК БССР (М. М. Галадзед).

## Літаратура 
* Дзясяты Усебеларускі з’езд Саветаў рабочых, сялянскіх і чырвонаармейскіх дэпутатаў. Стэнаграфічная справаздача. Мн., 1931;
* *Галадзед М. М.* Барацьба за індустрыялізацыю і калектывізацыю БССР (перапрацаваны даклад на X Усебеларускім з’ездзе Саветаў БССР), Мн., 1931. 

Катэгорыя:1931 год у Мінску
Катэгорыя:Люты 1931 года
Катэгорыя:Падзеі ў Мінску
Катэгорыя:Усебеларускія з’езды Саветаў
Мусцьерская культура

**Мусцьерская культура, мусцьерская эпоха** — культурна-тэхналагічны комплекс, асацыяваны з познімі неандэртальцамі, і адпаведная яму дагістарычная эпоха. Адпавядае сярэдняму палеаліту альбо ж (пры падзеле палеаліту толькі на верхні і ніжні) лічыцца завяршэннем старажытнага (ніжняга) палеаліту. Геалагічна прыпадае на верхні плейстацэн, канец  і першую палову апошняга (вюрмскага) абляднення Еўропы.

Мусцьерская культура ўпершыню вызначана Г. Марцілье ў канцы 60-х гг. XIX стагоддзя і названа па пячоры  на паўднёвым захадзе Францыі (дэпартамент Дардонь). 

Узнікненне мусцьерскай культуры датуецца прыкладна 300 тысячамі гадоў таму, закат культуры звязваюць з пахаладаннем і знікненнем неандэртальцаў каля 30 тысяч гадоў таму. Рушыць за ашэльскай культурай (эпохай) і змяняецца культурамі позняга (верхняга) палеаліту: гібрыднай неандертала-краманьёнскай **шатэльперонскай** і чыста краманьёнскай **арыньякскай**. Таксама некаторыя рысы афрыканскай стылбейскай індустрыі падобныя з мусцьерскай культурай.

Арэал культуры адпавядае арэалу неандэртальцаў у пару іх росквіту каля 100 тыс. гадоў таму: Еўропа (на поўнач да 54° шыраты), Паўночная Афрыка, Блізкі Усход і Сярэдняя Азія. У месцах кантактаў з продкамі краманьёнцаў (Блізкі Усход і паўночная Афрыка) прыкладна 100 тыс. гадоў таму з'яўляюцца і стаянкі краманьёнцаў, якія выраблялі прылады мусцьерскага тыпу, такім чынам, верагодна, у гэтых раёнах мела месца акультурацыя краманьёнцаў неандэртальцамі. Маецца шмат разнавіднасцяў мусцьерскай культуры, якія нярэдка распаўсюджаныя на адных і тых жа тэрыторыях.

Для мусцьерскай тэхнікі апрацоўкі каменя характэрныя дыскападобныя і аднапляцовачныя  (ядрышчы), ад якіх адколваліся даволі шырокія адшчэпы, якія пераўтваралі з дапамогай аббівання па баках у розныя прылады (скрэблы, востраканечнікі, свердзелы, нажы і г. д.). Апрацоўка косці развіта слаба. Неандэртальцы жылі ў пячорах і пад адкрытым небам, часам у жыллі, збудаваным з буйных костак маманта і шкур, займаліся паляваннем на мамантаў, пячорных мядзведзяў і інш. жывёл, а таксама збіральніцтвам. Пахаванні неандэртальцаў сведчаць аб зародках рэлігійных уяўленняў.

Да мусцьерскай эпохі адносяць з'яўленне зародкаў мастацтва: на асобных прадметах знаходзяць рытмічныя ямкі i крыжыкі — намёк на арнамент. На некаторых помніках прысутнічаюць рэшткі охры, часам у выглядзе плям, часам — сточаным пры ўжыванні кавалкам (як аловак).

## Літаратура 
* ''''. Основы археологии. М.: Высш. шк., 1989. — Глава 1. ПАЛЕОЛИТ

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Археалагічныя культуры Еўропы
Катэгорыя:Неандэртальцы
Катэгорыя:Палеаліт
Барэнцбург

**Барэнцбург** (, ) — другі па велічыні населены пункт на архіпелагу Шпіцберген. Паводле звестак нарвежскай статыстыкі за 2016 год, насельніцтва Барэнцбурга і Піраміды складае 495 жыхароў. Сваю назву Барэнцбург атрымаў у гонар галандскага мараплаўца Вілема Барэнца, які наведаў Шпіцберген у 1596—1597 гг.

Клімат — арктычны. Галоўная эканамічная актыўнасць да 2006 года — здабыча вугалю кампаніяй ФДУП ГТ «Арктыквугаль». Барэнцбург знаходзіцца цалкам на аўтаномным жыццезабеспячэнні. Тут дзейнічаюць шахта, цеплаэлектрастанцыя, порт і аб’екты жыллёва-сацыяльнай інфраструктуры, уключаючы шматкватэрныя дамы, бальніцу, культурна-спартыўны комплекс, дзіцячы сад, школу і музей, ёсць праваслаўная дамавая царква і капліца.

Катэгорыя:Населеныя пункты Нарвегіі
Вілендорф-касцёнкаўская культура

**Вілендорф-касцёнкаўская культура**, **Касцёнкаўска-вілендорфская культура**, *Касцёнкаўска-вілендорфская агульнасць культур* () — археалагічны комплекс лакальных культур позняга палеаліту Цэнтральнай Еўропы і Рускай раўніны.

Яе разглядаюць як частку усходняга гравета.

Навукова датуецца 30 000 (пачатак у Аўстрыі і Маравіі) — 20 000 гадоў да н. э.

Агульнасць культур Маравіі, Польшчы, даліны рэк Прыпяць, Дзясна, верхняга Дняпра, Дона. Склалася ў выніку руху плямёнаў з Маравіі ўздоўж далін Віслы, Прыпяці, Дзясны да Дона следам за мігруючымі жывёламі. Рух жывёл быў выкліканы рэзкім пацяпленнем.

Характэрны від мастацтва, які адрознівае культуру ад іншых — фігуры Венер. Найбольш вядомая — Вілендорфская Венера (датаваная 30 000-27 000 гадоў да н. э.) з Ніжняй Аўстрыі, была выраблена не з мясцовага крэменю. Гэта паказвае на міграцыю плямёнаў культуры з іншай тэрыторыі. Як лічаць, была статуэткай багіні Зямлі.

На тэрыторыі Расіі ў даліне Дона існавала мясцовая культура, частка Вілендорф-касцёнкаўскай культуры — .

Асноўныя помнікі: стаянкі Вілендорф, .

## Спасылкі 
* MORAVSKÝ GRAVETTIEN-PAVLOVIEN a wilendorf-kostěnkien 

Катэгорыя:Гравет
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Еўропы
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Украіны
Катэгорыя:Палеаліт Еўропы
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Беларусі
Чарнігаўская губерня

**Чарнігаўская губерня** — адміністрацыйная адзінка Расійскай імперыі, якая размяшчалася на левым беразе Дняпра.  Адміністрацыйны цэнтр — Чарнігаў.

## Гісторыя 
Утворана ў 1802 годзе ў выніку падзелу Маларасійскай губерні на Чарнігаўскую і Палтаўскую.

25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай беларуская частка Чарнігаўскай губерні абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года пастановай І з’езда КП(б) Беларусі частка Чарнігаўскай губерні ўключалася ў Беларускую ССР (такімі прызнаваліся Суражскі, Імглінскі, Старадубскі і Навазыбкаўскі паветы), але I Усебеларускі з’езд Саветаў, які прайшоў 2-3 лютага, не ўхваліў гэта рашэнне.

У 1919 годзе чатыры паўночныя паветы (за выключэннем некалькіх паўднёвых валасцей) з пераважна неўкраінскім насельніцтвам адышлі да Гомельскай губерні ў складзе РСФСР, у 1926 годзе былі перададзены Бранскай губерні, а затым уваходзяць у Бранскую вобласць Расіі.

У 1925 годзе Чарнігаўская губерня была ліквідаваная, а яе тэрыторыя ўвайшла ў склад Глухоўскай, Канатопскай, Нежынскай і Чарнігаўскай акруг Украінскай ССР. У 1932 годзе на асноўнай частцы тэрыторыі былой Чарнігаўскай губерні была ўтворана Чарнігаўская вобласць, частка раёнаў з 1939 года ўваходзіць у Сумскую вобласць.

## Спасылкі 
* 


Катэгорыя:Гісторыя Украіны
Катэгорыя:Гісторыя Бранскай вобласці
Cixius

**Cixius** — род раўнакрылых насякомых з сямейства Cixiidae. 

## Апісанне 
Цела трохі пляскатае ў спінна-брушным кірунку. Дробныя цыкадавыя паўцвердакрылыя насякомыя. Даўжыня 5 — 10 мм. Галава кароткая, вузей пранотума. Лоб шырокі. Сярэдняспінка з 3 кілямі. Пярэднія крылы складваюцца плоска. Зярняткі або грудкі паміж канцамі падоўжных жылак на верхавінным канцы пярэдніх крылаў адсутнічаюць. Ногі даволі стройныя. У мірмекафільных прадстаўнікоў (напрыклад, Cixius nitidus) павялічаная ўздутая галава і розная ступень рэдукцыі галаўных кіляў і крылаў.

Для фаўны Расіі і сумежных тэрыторый паказана 40 відаў. 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Цыкадавыя
Паапо

**Паапо́** (, , ) — перасыхаючае бяссцёкавае салёнае возера ў Балівіі, у Цэнтральных Андах.

Возера знаходзіцца на вышыні 3686 м на ўзроўнем мора і з’яўляецца часткай старажытнага вадаёма. Яго плошча складала 2,5—3,5 тыс. км², вагаючыся па сезонах. Глыбіні ў сухі перыяд да 3 м. У перыяд дажджоў возера злучалася раку Лакаауіра з возерам Кайпаса.

## Літаратура 
*  — С, 461.

## Спасылкі 
* В Боливии целиком высохло озеро 
* Lake Poopó // Encyclopædia Britannica

Катэгорыя:Азёры Балівіі
Катэгорыя:Салёныя азёры
Катэгорыя:Бяссцёкавыя азёры
Курляндская губерня

**Курляндская губерня** — адміністрацыйная адзінка Расійскай імперыі. Адміністрацыйны цэнтр — Мітава.

## Гісторыя 
Створана на тэрыторыі Курляндыі і Семігаліі пасля далучэння герцагства да Расіі пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795).

Спыніла сваё існаванне падчас Першай сусветнай вайны пасля таго, як Германская імперыя ўзяла ў 1915 годзе рэгіён пад свой кантроль, а савецкая Расія адмовілася ад гэтых тэрыторый па Брэсцкаму мірнаму дагавору ад 3 сакавіка 1918 года.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Курляндыя
Матамба

**Матамба** () — гістарычная дзяржава ў Цэнтральнай Афрыцы. Сфарміравалася меркавана ў XVI ст. Праіснавала да канца XIX ст.

Матамба знаходзілася на ўсход ад Каралеўства Конга і Ндонга і цягнулася да ракі Кванга ў рэгіёне, вядомым цяпер як Байша дэ Касанье.

Упершыню згадваецца ў 1535 годзе ў лісце караля Афонсу I як тэрыторыя, падпарадкаваная Каралеўству Конга. Іншыя крыніцы, аднак, сведчаць, што Матамба стала незалежнай недзе паміж 1530 і 1561 гадамі. У 1561 годзе «вялікая каралева», якая кіравала Матамба, адправіла аднаго са сваіх сыноў у Конга, дзе ён сустрэўся з партугальскім святаром, які там знаходзіўся. Сын паведаміў святару, што каралева сімпатызуе хрысціянству і хоча наладзіць сувязь з Партугаліяй.

У 1630-я гады ўлада перайшла да Ганны Нзінгі, што паходзіла ад *нгола* суседняй дзяржавы Ндонга. Яна паклала пачатак дынастыі, якая кіравала да 1767 года.

У 1756 годзе ў краіне пачалася грамадзянская вайна за пераемнасць улады. Матамба фактычна раскалолася на 2 варагуючыя дзяржавы. Яна была аб’яднана зноў толькі каля 1810 года.

У другой палове XIX ст. Матамба трапіла пад непасрэдны ўплыў Партугаліі і ў 1891 годзе была далучана да яе заходнеафрыканскіх уладанняў.

Пачынаючы з Ганны Нзінгі, манархі Матамбы спавядалі каталіцызм. Вышэйшую ўладу маглі трымаць як жанчыны, так і мужчыны. Грамадства падзялялася на некалькі саслоўяў. Да канца XIX ст. Матамба ўдзельнічала ў гандлі рабамі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Njinga Mbandi: Queen of Ndongo and Matamba
* Matamba and Kasanje Kingdoms
* KINGDOM OF NDONGO & MATAMBA

Катэгорыя:Былыя краіны
Катэгорыя:Гісторыя Анголы
Насатка еўрапейская

**Насатка еўрапейская** (*Dictyophara europaea*) — від раўнакрылых насякомых з сямейства Dictyopharidae.

## Апісанне 
Даўжыня цела ад 9 да 13 мм. Афарбоўка цела светла-зялёнага колеру. Галава мае канічную форму. Лічынкі (німфы) падобныя на дарослых насякомых афарбоўкай, будовай і формай галавы.

Поліфаг. Самка адкладае па адным яйку ў зямлю. Імага  з'яўляюцца ў Цэнтральнай Еўропе з сярэдзіны ліпеня да сярэдзіны кастрычніка. Наскомыя здольныя скакаць да 1 метра ў вышыню і 1 метр у даўжыню, пры гэтым іх хуткасць дасягае 4 метраў у секунду. Унутрывідавыя зносіны адбываюцца з дапамогай вібруючых сігналаў.

Від распаўсюджаны ў Міжземнамор'і, у Паўночнай Афрыцы і Паўднёвай Еўропе, на поўдні Цэнтральнай Еўропы, на ўсход да Турцыі, Ірана, поўдня Расіі і Цэнтральнай Азіі да поўначы Кітая.

Катэгорыя:Насякомыя Афрыкі
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Цыкадавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1767 годзе
Разанская губерня

**Разанская губерня** — адміністрацыйная адзінка Расійскай імперыі і РСФСР у 1796—1929 гадах. Адміністрацыйны цэнтр — Разань.

## Гісторыя 
Губерня была створана ў 1796 годзе і падзялялася на 9 паветаў.

Паводле пастановы Прэзідыума Усерасійскага цэнтральнага выканаўчага камітэта ад 14 студзеня 1929 года з 1 кастрычніка 1929 года Разанская губерня была скасавана.

## Спасылкі 
*
Пачуццё колькасці

У матэматычнай адукацыі, **пачуццё колькасці **можа спасылацца на «інтуітыўнае разуменне лікаў, іх велічыні, адносінаў паміж лікамі і уздзеяння на іх аперацый». Іншыя вызначэнні пачуцця колькасці падкрэсліваюць уменне працаваць за межамі традыцыйна вывучальных алгарытмаў, напрыклад, «добра арганізаваныя канцэптуальныя асновы колькасці інфармацыі, якія даюць чалавеку магчымасць разумець лічбы і колькасныя сувязі і вырашаць матэматычныя праблемы, якія не звязаны з традыцыйнымі метадамі».

Псіхолагі лічаць, што пачуццё колькасці ў чалавека могжа быць дыферанцавана ў прыблізную лікавую сістэму, сістэму, якая падтрымлівае ацэнку велічыні, і паралельную сістэму індывідуалізацыі, якая дазваляе адсочваць асобныя аб’екты, як правіла, у колькасцях, ніжэй за 4.

Ёсць таксама некаторыя адрозненні ў тым, як пачуццё колькасці вызначаецца ў матэматычным пазнанні. Напрыклад, Герстен і Чард сцьвярджаюць, што пачуццё колькасці «тычыцца дзіцячай рухавасці і гібкасці ў адносінах да лікаў, адчування што азначаюць лічбы і ўмення выконваць уяўныя вылічэнні і глядзець на свет і рабіць параўнанні.»

У жывёл, пачуццё колькасці — гэта не ўменне лічыць, але ўменне ўспрымаць змены ў колькасці рэчаў у шэрагу. Усе млекакормячыя і большасць птушак заўважаюць змяненьне ў шэрагу свайго маладняка побач. Многія птушкі у стане вылучыць два з трох.
У людзей дзеці ва ўзросце каля чатырнаццаці месяцаў таксама могуць заўважаць што нешта знікла ў групе знаёмых рэчаў.

Даследчыкі лічаць пачуццё колькасці найбольш важным для дзяцей у пачатковай адукацыі. Так напрыклад амерыканскі Нацыянальны савет настаўнікаў матэматыкі зрабіў пачуццё колькасці цэнтральным месцам ў матэматычнай адукацыі з папярэдняга-K да 2-га класаў. Актыўнай вобласцю даследаванняў з’яўляецца стварэнне і тэставанне стратэгій навучання для развіцця дзіцячага пачуцця колькасці.

## Паняцці, звязаныя з пачуццём колькасці 
Тэрмін *«пачуццё колькасці»* ўключае ў сябе некалькі канцэпцый велічыні, ранжыравання, параўнання, вымярэння, акруглення, працэнтаў, і ацэнкі, у тым ліку:
* ацэньванне ў вялікіх колькасцях забяспечваючы разумнае набліжэнне;
* меркаванне аб ступені дакладнасці адпаведна сітуацыі;
* акругленне (разуменне прычын для акруглення вялікіх лікаў і абмежаванняў ў параўнаннях);
* асэнсаваны выбар адзінкі вымярэння для дадзенай сітуацыі;
* вырашэнне рэальнай жыццёвый праблемы, звязанай з працэнтамі і дзесятковымі дробамі;
* параўнанне фізічных вымярэнняў у і паміж метрычнай сістэмай і сістэмай вымярэнняў ЗША; і
* параўнанне градусаў па Фарэнгейце і па Цэльсіі ў рэальных жыццёвых сітуацыях.
Некаторыя з гэтых канцэпцый выкладаюцца ў пачатковай адукацыі ў Беларусі.

## Гл. таксама 
* Прыкладная сістэма злічэння
* Паралельная сістэма індывідуалізацыі
* Ментальныя вылічэнні
* Пачуццё колькасці ў жывёл
* Навыкі ліку, няздольнаць да лікаў
* Эфект адаптацыі колькасці
* Парадак велічыні
* Лічбы і граматычныя лікі ў мове Pirahã
* Памылка акруглення

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Колькасць светаў  — сайт матэрыялаў накіраваных на развіццё пачуцця колькасці

Катэгорыя:Кагнітыўныя навукі
Катэгорыя:Псіхалогія адукацыі
Ян Прыс

**Ян Прыс** (; , ) — валійскі прафесійны гулец у снукер. Удзельнік 1/16 фіналу адкрытага чэмпіянату Уэльса 2009 года і адкрытага чэмпіянату Англіі 2016 года.

## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Яна Прыса на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Уэльса
Сахеіл Вахедзі

**Сахеіл Вахедзі** (;  , , Іран) — іранскі прафесійны гулец у снукер. Удзельнік 1/32 фіналу адкрытага чэмпіянату Індыі 2017 года і Шанхай Мастэрс 2017 года.

Стаў прафесіяналам, дзякуючы перамозе на чэмпіянаце свету сярод аматараў 2016 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Сахеіла Вахедзі на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Ірана
Крыс Тотэн

**Крыс Тотэн** (; ) — шатландскі прафесійны гулец у снукер. Удзельнік 1/32 фіналу Шанхай Мастэрс 2017 года.

Стаў прафесіяналам, дзякуючы перамозе на чэмпіянаце Еўропы сярод аматараў 2017 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Крыса Тотэна на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Шатландыі
Рэчыцка-Вішанская зона падняццяў

**Рэчыцка-Вішанская зона падняццяў**, **Рэчыцкі выступ**, **Рэчыцкая зона падняццяў** — тэктанічная структура ў Акцябрскім, Светлагорскім і Рэчыцкім раёнах, у прыўзнятай частцы Рэчыцка-Шацілкаўскай ступені Прыпяцкага прагіну. Назва паходзіць ад г. Рэчыца і в. Віша ў Светлагорскім раёне.

Распасціранне зоны субшыротнае. Даўжыня больш за 200 км, шырыня 5—10 км. Паверхня фундамента на адзнаках ад -2000 да -4000 м і апускаецца ў паўночным напрамку. Па гэтай паверхні вылучаюцца (з захаду на ўсход) Усходне-Драздоўская, Барысаўская, Вішанская, Мармавіцкая, Давыдаўская, Асташкавіцкая, Рэчыцкая, Васілеўская і іншыя лакальныя структуры, якія ўяўляюць сабою тэктанічныя блокі і паўскляпенні. У разрэзе платформавага чахла зоны ўстаноўлены верхнепратэразойскія (за выключэннем усходняй часткі), дэвонскія (сярэдне- і верхнедэвонскія), ніжне- і сярэднекаменнавугальныя, пермскія, мезазойскія і кайназойскія адклады. Будова Рэчыцка-Вішанскай зоны падняццяў па падсалявых і міжсалявых адкладах падобна да будовы паверхні фундамента. У найбольш высокай частцы зоны міжсалявыя адклады амаль знікаюць з разрэзу.

Да зоны прымеркаваны ланцуг саляных падняццяў, у яе межах размешчана большая частка радовішчаў нафты Прыпяцкага прагіну: Асташкавіцкае, Вішанскае, Давыдаўскае, Мармавіцкае, Рэчыцкае, Палескае, Сасноўскае, Цішкаўскае і інш.

## Літаратура 
* *Кудравец І.* Рэчыцка-Вішанская зона падняццяў // 

Катэгорыя:Геалогія Акцябрскага раёна
Катэгорыя:Геалогія Рэчыцкага раёна
Катэгорыя:Геалогія Светлагорскага раёна
Катэгорыя:Прыпяцкі прагін
Веронскі сакраментарый

**Веронскі сакраментарый** () — старэйшы з цяпер вядомых сакраментарыяў, датаваны меркавана першай чвэрцю VII стагоддзя. Іншая вядомая назва — **cакраментарый папы Льва** (*Sacramentarium Leonianum*) — звязана з памылковай атрыбуцыяй пры першай публікацыі рукапісу ў 1735 году, калі час стварэння рукапісу быў памылкова аднесены да часу папства Льва Вялікага (440—461). Хоць ужо ў выданні, падрыхтаваным Лудовіка Антоніа Мураторы ў 1748 годзе, назва была зменена  на Веронскі сакраментарый.

Рукапіс быў выпадкова выяўлены ў адной з шаф у сховішчы бібліятэкі Капітула Веронскага сабора ў 1713 годзе. Верагодна, Веронскі сакраментарый ўяўляе сабой арыгінальную кампіляцыю розных вядомых у той час літургічных тэкстаў, а не копію больш ранняга рукапіса. На думку большасці даследчыкаў, Веронскі сакраментарый не з'яўляецца паўнавартаснай богаслужбовай кнігай, а толькі зборнікам невялікіх нататак, якія змяшчаюць змяняныя часткі службаў. Яны лічацца прамежкавым звяном у эвалюцыі раннехрысціянскага набажэнства ад вуснай перадачы малітваў да сярэднявечных літургічных кніг. У гэтым Веронскі сакраментарый істотна адрозніваецца ад бліжэйшых больш позніх прыкладаў гэтага роду кніг — Сакраментарыя Геласія і Сакраментария Грыгорыя. У гэтай сувязі Веронскі сакраментарый ставіцца да таго ж тыпу гістарычных помнікаў, што і .

Веронскі сакраментарый складаецца з 139 пергаменных лістоў (25,2×18 см). Тэкст напісаны унцыялам, вядомым па іншых помнікаў з Вероны і датаваных першай чвэрцю VII стагоддзя. Апошнія тры старонкі напісаны іншай рукой, чым увесь астатні тэкст. У сакраментарыі практычна адсутнічаюць ілюстрацыі і ўпрыгажэнні старонак, акрамя вялікіх літар. На палях ўтрымліваюцца больш познія запісы, якія адносяцца, па ўсёй бачнасці, да VIII стагоддзя; у прыватнасці, у тэксце дадатковых запісаў згадваецца епіскап Вероны  (772-802).

Катэгорыя:Рукапісы
Катэгорыя:Сакраментарыі
Думбартан-Окс

**Думбартан-Окс** або **Дамбартан-Оўкс** (*Dumbarton Oaks*) — старадаўні асабняк у прыгарадзе амерыканскай сталіцы, Джорджтаўне, вядомы як адзін з найбуйнейшых цэнтраў амерыканскай і сусветнай візантыністыкі. Думбартанская сядзіба кіруецца папячыцелямі Гарвардскага ўніверсітэта.

Асабняк быў пабудаваны ў  пачатку XIX стагоддзя. Сярод яго насельнікаў — віцэ-прэзідэнт Дж. К. Кэлхун. У 1920 году набыты парай Блісаў, якая належала да ўплывовых кругоў амерыканскай дыпламатыі. У 1944 годзе ў маёнтку праходзіла міжнародная канферэнцыя, якая падрыхтавала стварэнне ААН.

Пад кіраўніцтвам Блісаў старадаўняя сядзіба змянілася. Да рэканструкцыі асабняка былі прыцягнутыя такія вядучыя архітэктары, як Філіп Джонсан. Парк у Дамбартан-Оўксе, зноўку распланаваны працамі Беатрыкс Фаранд, лічыцца адной з вех у найноўшай гісторыі ландшафтнай архітэктуры. У гасцях у Блісаў бывалі многія выдатныя асобы. Да 30-годдзя (1938) шлюбу Блісаў І. Ф. Стравінскі напісаў камерны канцэрт у духу Брандэнбургскіх канцэртаў.
, габелен VI стагоддзя ў калекцыі Думбартан-Окса ]]
Асноўнымі сферамі інтарэсаў Блісаў як калекцыянераў былі візантыйскае мастацтва і . Іх збор візантыйскага мастацтва — адзін з самых багатых у ЗША. З падачы ўладальнікаў сядзібы Думбартан-Окс стаў цэнтрам сусветнай візантыністыкі. Тут жылі і працавалі такія аўтарытэты, як А. А. Васільеў і А. П. Каждан.

Пры цэнтры медыявістыкі з 1941 года выходзіць навуковы часопіс «Dumbarton Oaks Papers».

## Спасылкі 
* Даследчая бібліятэка і збор Думбартан-Окс 

Катэгорыя:Візантыністыка
Катэгорыя:Гарвардскі ўніверсітэт
Катэгорыя:Музеі Вашынгтона
Катэгорыя:Бібліятэкі Вашынгтона
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Вашынгтона
Катэгорыя:Ігар Стравінскі
Катэгорыя:Калекцыі дакалумбавых культур
Катэгорыя:Паркі Вашынгтона
Восіп-Юрый Адальбертавіч Фядзьковіч

**Восіп Дамінік Гардзінскі дэ Фядзьковіч** (, , імя **Юрый** узяў пазней; 8 жніўня 1834, Путыла — 11 студзеня 1888, Чарнаўцы) — украінскі  і  рамантычнага кірунку, прадвеснік украінскага нацыянальнага адраджэння ў Букавіне. Псеўданімы *Гуцулневір*, *Юрій Коссован*, *О. Ф.* і інш.

## Біяграфія 
Род Хвядзьковічаў у XVI стагоддзі валодалі Воўкавым Сялом у Менскім ваяводстве, пазней удзельнічалі ў вызваленчым руху супраць Польшчы ў 1648—1654 гадах, пасля перабраліся ў Галіцыю i на Букавіну. Бацька пісьменніка — апалячаны шляхціц — на час нараджэння сына зайнязначныя дзяржаўныя пасады. Маці паходзіла з сям’і ўкраінскага святара, аднак у штодзённым жыцці прытрымлівалася сялянскіх звычаяў, што аказала пэўны ўплыў на фарміраванне характару і светапогляд Восіпа.

На беларускую мову верш «О радуйся, прачыстая Марыя!» пераклаў Вячаслаў Рагойша.

## Памяць 
]]

Імя Фядзьковіча прысвоена Чарнавіцкаму нацыянальнаму ўніверсітэту.

## Літаратура 
* *Kadlec K.* Josef Fedkovič a jeho literarni vyznam pro rakouske rusiny. Slovansky sbornik. Прага 1887, стор. 6 — 8;
* *Франко І.* Молодий вік Осипа Федьковича. Газета Правда. Л. 1888;
* *Колесса О.* Юрій Коссован. л. 1893;
* *Франко І.* Перше повне видання творів Федьковича. Газ. Діло. Л. 1901;

## Спасылкі 
Катэгорыя:Украінамоўныя паэты
Катэгорыя:Шматмоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Украінамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чарнавіцкай вобласці
Катэгорыя:Памерлі ў Чарнавіцкай вобласці
Катэгорыя:Людзі на паштовых канвертах
Дурыс

* Дурыс (вазапісец) - старажытнагрэчаскі вазапісец
* Дурыс (гісторык) - гісторык
Ірына Мікалаеўна Білык

**Ірына Білык** — украінская , , , піяністка. Народная артыстка Украіны (2008).

## Дыскаграфія 
* «Кувала зозуля» (1990)
* «Я розкажу» (1994)
* «Nova» (1995)
* «Так просто» (1996)
* «Фарби» (1998)
* «Ома» (2000)
* «Biłyk» (2002)
* «Країна» (2003)
* «Любовь. Яд» (2004)
* «На бис» (2008)
* «Рассвет» (2014)
* «Без Грима» (2017)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Украіны
Катэгорыя:Народныя артысты Украіны
Каразійная ўстойлівасць

**Каразійная ўстойлівасць** — здольнасць матэрыялаў супраціўляцца карозіі, вызначаецца хуткасцю карозіі ў дадзеных умовах. Для ацэнкі хуткасці карозіі выкарыстоўваюцца як якасныя, так і колькасныя характарыстыкі. Змена вонкавага выгляду паверхні металу, змяненне яго мікраструктуры з'яўляюцца прыкладамі якаснай ацэнкі хуткасці карозіі. Для колькаснай ацэнкі можна выкарыстоўваць: 
* час, мінулы да з'яўлення першага каразійнага ачага;
* лік каразійных ачагоў, якія ўтварыліся за пэўны прамежак часу;
* памяншэнне таўшчыні матэрыялу ў адзінку часу;
* змена масы металу на адзінцы паверхні ў адзінку часу;
* аб'ём газу, які вылучыўся (або быў паглынуты) у ходзе карозіі адзінкі паверхні за адзінку часу;
* шчыльнасць току, якая адпавядае хуткасці дадзенага каразійнага працэсу;
* змяненне якой-небудзь уласцівасці за пэўны час карозіі (напрыклад, электрасупраціўлення, адбівальнай здольнасці матэрыялу, механічных уласцівасцяў).
Розныя матэрыялы маюць розную каразійную стойкасць, для павышэння якой выкарыстоўваюцца спецыяльныя метады. Так, павышэнне каразійнай стойкасці магчыма пры дапамозе легіравання (напрыклад, нержавеючыя сталі), нанясеннем ахоўных пакрыцяў (храміраванне, нікеліраванне, алітыраванне алюмінія, цынкаванне, афарбоўка вырабаў),  і інш. Устойлівасць матэрыялаў да ўздзеяння карозіі, характэрнай для марскіх умоў, даследуецца ў камерах .

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Карозія
Катэгорыя:Уласцівасці матэрыялаў
Дурыс (вазапісец)

і Пелея. Каля 490 г. да н. э., Кабінет медалёў, Парыж]]
]]
**Ду́рыс** (, ) — вядомы старажытнагрэчаскі вазапісец з Афін, творчасць якога прыходзіцца на сярэдзіну V ст. да н. э.

Дурыс працаваў у чырвонафігурным стылі і распісваў пераважна посуд, выраблены ганчаром Піфонам. Дурыс славіўся выявамі батальных сцэн і сімпосіяў.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Вазапісцы Старажытнай Грэцыі
Ганна Сцяпанаўна Восіпава

**Ганна Сцяпанаўна Восіпава** (, в. Варатын Калінкавіцкага раёна Гомельскай вобласці — 2010) — гомельскі мастак-мініяцюрыст, майстар дэкаратыўнага мастацтва.

## Біяграфія 
Скончыла Палехскае мастацкае вучылішча імя М. Горкага (1950). Настаўнікі па спецыяльнасці: , А. В. Катухін,  і інш. Дыпломная праца — мініяцюра «Подзвіг ». Працавала ў Палехскай вытворча-творчай майстэрні Мастацкага фонду РСФСР (1959). Працавала ў творчай садружнасці з Восіпавым Аляксандрам Іванавічам, развіваючы ў Беларусі мастацтва мініяцюры (з 1959).

## Асноўныя творы (сумесна з Восіпавым Аляксандрам Іванавічам) 
Выканалі мініяцюры:
* «Адкрыццё міжкалгаснай электрастанцыі» (1959—1960),
* «Партрэт В. І. Леніна» (1960);
* пласціны на тэму беларускай народнай казкі «Іван — удовін сын» (1962—1963),
* «Адпачынак» (1964),
* «Калі б хлопцы ўсёй зямлі» (1965),
* «50 гадоў БССР» (1967—1968),
* «Рэчыцкая лірычная» (1969).
Усе працы ў асноўным шматклеймавыя, складаюцца з некалькіх карцін.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Осипова Анна Степановна на сайце «Наши люди»
* Гомельский художник Осипова Анна Степановна на сайце «Соцреализм. Киевский Клуб Коллекционеров»

Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Манастыр Дафні

**Дафні** (Δαφνί), таксама **Дафніён** (Δάφνιον) — візантыйскі манастыр у 11 км на паўночны захад ад цэнтра Афінаў, размешчаны ў дафнійскім гаі (цяпер ўздоўж аўтамагістралі Афіны-Элеўсін). Заснаваны ў VI стагоддзі на месцы паганскай святыні Апалона Дафнійскага, якое было спустошанае готамі ў 395 годзе. З іанічных калон антычнага храма, якія выкарыстоўваліся пры ўзвядзенні царквы, цяпер захавалася толькі адна. Астатнія ў XIX стагоддзі былі вывезены ў Англію лордам Элгінам.

Манастырскі крыжова-купальны храм належыць да лепшых захаваных узораў дойлідства эпохі Македонскай дынастыі і сярэдневізантыйскага перыяду ў цэлым. Яго ўзвядзенне можа быць аднесена да першай паловы XI стагоддзя. Мазаічнае ўбранне з'явілася некалькі пазней, на рубяжы XII стагоддзя, пры першых Камнінах.

Фарбы гэтых мазаік асабліва чыстыя, сакавітыя і далікатныя, у выбары сюжэтаў прыкметная схільнасць да выявы ціхіх хатніх сцэн. Да іератычнай застыласці папярэдняга перыяду адсылае падкупальны абраз Спаса Уседзяржыцеля, панавальны над усёй гэтай пышнасцю. Мазаікі Дафні адрознівае характэрная для ўсяго наступнага мастацтва Камнінаўскага перыяду цікавасць да антычнай пластыкі, з яе правільнымі гарманічнымі прапорцыямі, верным малюнкам драпіровак, натуральным цягам формаў, прыгожай рытмікай поз і жэстаў, якія часам носяць характар літаральнага паўтарэння або прытрымлівання нейкіх антычных узораў. Спакой, прыгажосць, намёк на тонкія душэўныя станы, інтэлектуалізм вобразаў Дафні адпавядае візантыйскаму праваслаўнаму прадстаўленню аб свеце пераўтвораным, горнім і ідэальным, і з'яўляецца яго ідэальным увасабленнем у свеце мастацтва.

Пасля ўзяцця Канстанцінопаля крыжаносцамі быў абрабаваны і Дафнійскі прыстанак. У 1206 году герцаг афінскі прыпісаў яе да цыстэрцыянскага  ў Сірэ ў Бургундыі. За гады каталіцкага панавання ў кляштары быў перабудаваны бабінец, навокал будынкаў зроблена агароджа.

Пасля ўзяцця Афін асманамі (1458) султан загадаў вярнуць манастыр праваслаўным. У 1821 годзе па асманскім жа распараджэнні манастыр быў распушчаны, а ў 1990 годзе — занесены ЮНЕСКА ў лік помнікаў Сусветнай спадчыны як адзін з найбольш каштоўных помнікаў візантыйскага свету. Пасля катастрафічнага землетрасення 1999 года манастыр быў зачынены для турыстаў у сувязі з рэстаўрацыйнымі работамі. Зноў адкрыты для наведванняў у кастрычніку 2008 года (да чэрвеня 2012 года рэстаўрацыйныя працы не былі скончаны).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Афіны
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Грэцыі
Катэгорыя:Мазаіка
Катэгорыя:Манастыры паводле алфавіта
Катэгорыя:Праваслаўныя манастыры
Катэгорыя:Манастыры Грэцыі
XII з’езд КП(б)Б

'''Двана́ццаты з'езд Камуністы́чнай па́ртыі бальшавіко́ў Беларусі'''. Адбыўся 5 — 14 лютага 1929 года ў Мінску. Прысутнічала 356 дэлегатаў з рашаючым і 222 з дарадчым голасам ад 41 207 членаў і кандыдатаў у члены партыі. 

## Парадак дня 
* Справаздача ЦК КП(б)Б (Я. Б. Гамарнік);
* Даклад Рэвізійнай камісіі КП(б)Б (Я. М. Кроль);
* Справаздача ЦКК КП(б)Б (А. Я. Калнін);
* Даклад аб пяцігадовым плане развіцця народнай гаспадаркі і культуры БССР 1928/29-1932/33 (М. М. Галадзед) і другая частка даклада аб гаспадарчым будаўніцтве (М. М. Карклін);
* Аб рэгуляванні росту і чыстцы партыі (І. А. Васілевіч);
* Аб рабоце прафсаюзаў (І. П. Рыжоў);
* выбары цэнтральных органаў. 

## Праца з'езда 
3'езд ухваліў палітычную лінію, арганізацыйную і ідэйна-выхаваўчую работу ЦК КП(б)Б, якая адпавядала пастановам Адзінаццатага з'езду КП(б)Б і Пятнаццатага з'езду УКП(б). Адзначыў, што КП(б)Б згуртавала свае рады ў барацьбе супраць трацкістскай апазіцыі і правага ўхілу, выключыла трацкістаў з партыі і выкрыла трацкізм у вачах шырокіх мас працоўных, што ўзмацніла іх давер да партыі. З'езд даручыў новаму складу ЦК і ЦКК і надалей весці рашучую барацьбу з правым і левым ухілам за адзінства партыі. Ён канстатаваў уздым народнай гаспадаркі БССР, рост удзельнай вагі прамысловасці, уздым сельскай гаспадаркі, умацаванне сацыялістычных элементаў у народнай гаспадарцы, павышэнне матэрыяльнага і культурнага ўзроўню працоўных.

## Вынікі з'езда 
З'езд прыняў кантрольныя лічбы 1-га пяцігадовага плана развіцця народнай гаспадаркі і культуры БССР, абмеркаваў пытанні рэканструкцыі народнай гаспадаркі на новай тэхнічнай аснове, падрыхтоўкі кадраў кваліфікаванных спецыялістаў і рабочых, тэмпаў індустрыялізацыі. Прызнаў за неабходнае рэгуляваць склад партыі і намеціў да канца 1930 года мець у КП(б)Б не менш, як 50% рабочых, занятых на вытворчасці, у тым ліку батракоў і сельскагаспадарчых рабочых. Намеціў правесці з 1 сакавіка 1929 года чыстку партыі.

З'езд выбраў ЦК КПБ у складзе 77 членаў і 57 кандыдатаў у члены, ЦКК — 76 чалавек і Рэвізійную камісію КПБ з 7 членаў. На пленуме 15 лютага 1929 года выбрана Бюро ЦК КП(б)Б у складзе 13 чалавек і 7 кандыдатаў, сакратарамі ЦК выбраны Я. Б. Гамарнік і І. А. Васілевіч.

## Літаратура 
* Стэнаграфічная справаздача XII з'езду КП(б)Б (5—16 лютага 1929г.). Мн. 1929;
* Рэзалюцыі XII з'езду Камуністычная партыі (бальшавікоў) Беларусі (5—16 лютага 1929г.). Мн. 1929.

Катэгорыя:З’езды КПБ
Катэгорыя:Падзеі ў Мінску
Катэгорыя:1929 год у Мінску
Катэгорыя:Люты 1929 года
1-ы завулак Кальцова (Мінск)

**1-ы завулак Кальцова** — завулак у Савецкім раёне Мінска, які названы ў гонар паэта Аляксея Васільевіча Кальцова.

Завулак пачынаецца ад скрыжавання вуліц Мірашнічэнкі і Гамарніка, перасякае 4-ы завулак Кальцова, вуліцу Кальцова і ўпіраецца ў вуліцу Шырокую. На цотным боку завулка знаходзяцца шматпавярховыя жылыя будынкі і 30-я паліклініка, а на няцотным боку размяшчаюцца аднапавярховыя прыватныя дамы.

## Спасылкі 
* 1-ы переулок Кольцова в Минске на карте MAPS.TUT.BY 

Катэгорыя:Савецкі раён (Мінск)
Homo rudolfensis

**Homo rudolfensis** — вымерлы «найстарэйшы» від людзей, які прадстаўляе (згодна з традыцыйнымі ўяўленнямі) пераходную прыступку ад чалавека ўмелага (*Homo habilis*) да Homo erectus. Жылі 2,0—1,78 млн гадоў таму.

Першыя рэшткі гэтага віду былі выяўленыя ў Кеніі на беразе возера Туркана (Рудольф) у 1978 ujlpt. Другая знаходка была зроблена ў 1991 годзе на беразе возера Малаві. Чэрап KNM-ER 1470, знойдзены ў Коабі-Фора (Эфіопія) ў 1972
годзе спачатку адносілі да *Homo habilis*. В. П. Аляксееў , у 1978 годзе вылучыў яго ў асобны від *H. rudolfensis*. Аднак Міў і Луіс Лікі адносяць дадзены асобнік, а таксама знойдзеныя імі ўзоры KNM-ER 62000, KNM-ER 62003 і KNM-ER 60000 да новага асобнага віда роду *Homo* — *Homo rudolfensis*.

Пры невялікім аб'ёме мозга *Homo rudolfensis* валодаў досыць буйнымі памерамі, набліжаючыся да памерах сучаснага чалавека. Плоскі твар *Homo rudolfensis* наводзіць на думка аб блізкім сваяцтве з відам *Kenyanthropus platyops*, які жылў ў Афрыцы каля 3 млн гадоў назад (Leakey et al., 2001).

Невыразны таксанамічных статус *Homo rudolfensis* — заканамернае следства дзвюх прычын:
* па-першае, складанасць вызначэння сістэматычнага становішча для палеанталагічных знаходак, калі гаворка ідзе пра блізкія віды (што нярэдка ў палеаантрапалогіі). Блізкасць *Homo rudolfensis* па марфалогіі да *Homo habilis* несумнеўная, бясспрэчны і шэраг адрозненняў. Таму кропка гледжання шмат у чым залежыць ад поглядаў канкрэтнага даследчыка на сістэматыку гамінідаў наогул.
* па-другое, паступовасць марфалагічнага пераходу паміж *Homo habilis* і *Homo rudolfensis*, з аднаго боку, і *Homo ergaster* — з другога. Прамежкавасть знаходак, якія адносяцца да хабілісаў/рудольфенсісаў — прамое следства бесперапыннасці эвалюцыі, і прыводзіць да дыскусій: аднесці іх да прагрэсіўных аўстралапітэкаў альбо да прымітыўных *Homo*.

## Спасылкі 
* Homo rudolfensis
* Хомо рудольфенсис возвращается

Катэгорыя:Антрапагенез
Катэгорыя:Вымерлыя прыматы
Катэгорыя:Жывёлы паводле алфавіта
Катэгорыя:Плейстацэн
Катэгорыя:Продкі чалавека
Катэгорыя:Людзі (род)
Амбунду

**Амбунду**, або **паўночныя мбунду** (саманазва: *Ambundu*) — народ на захадзе Цэнтральнай Афрыкі. Жывуць пераважна ў Анголе і ДРК. Агульная колькасць (2017 г.) — 6 553 тысяч чалавек.

## Гісторыя 
Продкі амбунду перасяляліся з поўначы на сучасную тэрыторыю пражывання пераважна паміж XIII ст. і XVI ст. У XVI ст. сфарміраваліся два дзяржаўныя ўтварэнні Ндонга і Матамба, дзе амбунду склалі асноўнае насельніцтва. Яны актыўна змагаліся супраць партугальскай каланізацыі Афрыкі, але ў той жа час былі ўцягнуты ў трансатлантычны гандаль рабамі. У другой палове XX ст. садзейнічалі набыццю незалежнасці Анголы.

## Асаблівасці культуры 
Асноўнымі заняткамі амбунду здаўна з’яўляліся ручное земляробства, рыбалоўства і гандаль. Традыцыйную ежу складаюць маніёк, проса, кукуруза, бабы, рыба і г. д. У XX ст. многія сем’і былі ўцягнуты ў камерцыйную сельскую гаспадарку, таму спецыялізуюцца на вырошчванні таварных культур.

Апрацоўкай зямлі займаюцца пераважна жанчыны, таму зямля традыцыйна перадаецца па жаночай лініі. Юнакі падчас сталення перасяляюцца ў вёску дзядзькі, брата маці. Сваяцтва таксама перадаецца па жаночай лініі. У дзяржавах Ндонга і Матамба жанчыны адыгрывалі важную ролю ў кіраванні. У паўсядзённым жыцці існуе гендарны падзел працы: жанчыны заняты хатняй гаспадаркай, дробным гандлем, мужчыны — гандлем зброяй, працуюць на прамысловых прадпрыемствах і на транспарце.

Ужо ў XVI — XVII стст. грамадства амбунду складалася з розных сацыяльных пластоў: высакародных *макота*, асабіста вольных *ана мурында*, прыгонных *іджыка*, рабоў *абіка*. На месцах кіравалі правадыры *соба*. У нашы дні такі падзел не адпавядае фактычнаму становішчу асобы ў грамадстве, але працягвае існаваць. Фармальны сацыяльны статус і тытул уплываюць на адносіны чалавека з іншымі людзьмі.

Амбунду славяцца разьбярскім мастацтвам, у тым ліку вырабам рытуальных масак. Маюць багаты вусны фальклор, у тым ліку гістарычныя паданні, міфы пра звышнатуральнага ўладара *Калунга*. Папулярныя народныя музычныя інструменты: барабаны, бразготкі, перкусія.

## Мова 
Мова кімбунду адносіцца да групы моў банту. З 1919 г. пераважала адукацыя на партугальскай мове, таму большасць амбунду валодаюць ёй. Запазычанні з партугальскай мовы шырока прадстаўлены ў лексіцы кімбунду, але партугальская мова Анголы таксама мае запазычанні з кімбунду.

## Рэлігія 
Каталіцызм распаўсюджваецца з XVI ст. і ахоплівае большасць вернікаў. З канца XIX ст. распаўсюджваецца пратэстантызм. Захоўваецца старажытная вера ў шматлікіх духаў і чараўнікоў, якія займаюцца лекарскай справай.

## Выбітныя прадстаўнікі 
* **Нзінга Мбанды**

## Спасылкі 
* Largest Ethnic Groups In Angola
* MBUNDU (AMBUNDU) PEOPLE: ANGOLA`S MATRIARCHAL TRIBE THAT RULED THE KINGDOM OF NDONGO AND MATAMBA IN THE ANCIENT KINGDOM OF KONGO
* Ambundu, Angolan Ethnic Group

Катэгорыя:Народы Афрыкі
Катэгорыя:Народы банту
Катэгорыя:Народы Анголы
Катэгорыя:Народы Дэмакратычнай Рэспублікі Конга
Toyota Avensis

**Toyota Avensis** - аўтамабіль японскай кампаніі Toyota Motor Corporation, які прыйшоў на змену мадэлі Carina у 1997-2018 годзе. Аўтамабіль выпускаўся ў кузаве седан, універсал і хэтчбэк. Было прадстаўлена 3 пакалення Toyota Avensis: 
* 1 пакаленне (T220) - 1997-2003 
* 2 пакаленне (T250) - 2003-2009 
* 3 пакаленне (T270) - 2009-2018

## Апісанне '2016 
Тры асноўных камплектацыі - Active, Business Edition і Excel - прапануюць вялікі пералік стандартнага абсталявання. Базавая мадэль Active пастаўляецца з: механічным кандыцыяніраваннем паветра, адліванымі дыскамі колаў, круіз-кантролем і пярэднімі вокнамі з электрапрывадам. Калі казаць пра баланс кошту і аснашчэння, то варта звярнуць увагу на мадэль Business Edition, якая прапануе: 17-цалевыя адліваныя дыскі колаў, інфармацыйна-забаўляльную сістэму Toyota's Touch 2, аўтаматычную сістэму кандыцыяніравання паветра, сістэму спадарожнікавай навігацыі з сэнсарным экранам, DAB радыё, вокны з электрапрывадам і камеру задняга выгляду. Сядзенні ў дадзенай мадэлі маюць часткова скураны і часткова ваўняную ашалёўку. Мадэль Business Edition Plus надасць скураную ашалёўку падлакотнікаў і сістэму адмыкання дзвярэй без ключа. Топавая мадэль Excel прапануе: 18-цалевыя адліваныя дыскі колаў, скураныя сядзенні з падагрэвам і некалькімі рэжымамі электроннай налады, і палепшаную навігацыйную сістэму з 3D адлюстраваннем. 

Усе мадэлі абсталяваныя некалькімі падушкамі бяспекі, уключаючы падушку для каленаў кіроўцы.

## Бяспека 
Вынікі краш-тэсту Toyota Avensis 2016 года ад страхавога інстытута дарожнай бяспекі (IIHS):

## Агляд мадэлі 
Трэцяе пакаленне Toyota Avensis выпускаецца ў Вялікабрытаніі з 2008 года. У 2011 г. быў праведзены рэстайлінг мадэлі.
Файл:Toyota Avensis front 20090814.jpg|Toyota Avensis_front view
Файл:Toyota Avensis rear 20090814.jpg|Toyota Avensis_rear view

Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта
Катэгорыя:Аўтамабілі Toyota
Катэгорыя:Седаны