Гульня тронаў (раман)

**«Гульня́ тро́наў»** () — раман у жанры фэнтэзі аўтарства амерыканскага пісьменніка Джорджа Р. Р. Марціна, першая кніга серыі «Песня Лёду і Агню». Упершыню твор быў апублікаваны ў 1996 годзе выдавецтвам Bantam Spectra. Дзеянне рамана адбываецца ў выдуманым сусвеце. У цэнтры твора тры асноўныя сюжэтныя лініі — падзеі, якія папярэднічалі пачатку дынастычных войнаў за ўладу над кантынентам Вестэрас, які нагадвае Еўропу часоў Высокага Сярэднявечча; пагроза наступу плямёнаў адзічэлых і дэманічнай расы Іншых, што насоўваецца з поўначы; а таксама падарожжа дачкі зрынутага караля ў спробах вярнуць Жалезны трон. Апавяданне вядзецца ад трэцяй асобы, напераменку з пункту гледжання розных персанажаў.

Праца над раманам была пачата аўтарам у 1991 годзе. На той момант цыкл задумваўся як трылогія. Джордж Р. Р. Марцін, які імкнецца да напісання тэкстаў вялікага аб'ёму, вырашыў стварыць маштабнае эпічнае фэнтэзі ў духу «Уладара пярсцёнкаў», абапіраючыся на гістарычныя кнігі і перавёўшы акцэнты ад магіі да рэалізму. Асаблівае месца ў «Гульні тронаў» было адведзена геральдыцы, рыцарству, апісанню банкетаў і адзення. Кніга была натхнёная рэальнымі гістарычнымі падзеямі, а героі цыкла мелі прататыпаў з асяроддзя еўрапейскай знаці. Адзін з асноўных пасылаў кнігі — ідэя таго, што смерць ёсць непазбежная ісціна ўсяго жыцця.

Раман атрымаў усеагульнае прызнанне з боку крытыкаў. Ён быў ганараваны прэміі «Локус» за лепшы раман у жанры фэнтэзі, а таксама быў намінаваны на Неб'юла і Сусветную прэмію фэнтэзі. Акрамя таго, аповесць «Кроў Дракона», якая ўвайшла ў склад рамана, у 1997 годзе атрымала прэмію «Х’юга». Праз пятнаццаць гадоў пасля публікацыі раман дасягнуў першага месца ў спісе бэстсэлераў газеты *The New York Times*. Аглядальнікі станоўча ўспрынялі смелае парушэнне класічных канонаў жанру і разбурэнне літаратурных стэрэатыпаў, прапрацоўку персанажаў і інтрыгуючы сюжэт. Усяго было прададзена звыш мільёна асобнікаў кнігі. Раман быў экранізаваны ў рамках першага сезона тэлесерыяла «Гульня тронаў».

## Сюжэт 
### Сусвет кнігі 
Дзеянне цыкла разгортваецца ў выдуманым свеце. Асноўныя падзеі кнігі сканцэнтраваны на мацерыку Вестэрас, які паводле эканомікі, культуры і сацыяльнага ладу нагадвае Еўропу часоў Высокага Сярэднявечча, і часткова на больш усходнім кантыненце пад назвай Эсас. Род Таргарыенаў паходзіць са старажытнай Валірыі. Эйган ажаніўся са сваімі сёстрамі, Вісеньяй і Рэйніс, і гэта традыцыя часта паўтаралася ў іх родзе. Дынастыя стала згасаць з гібеллю апошніх драконаў. Вар'яцтва Эйрыса II выклікала паўстанне, якое апынулася паспяховым.

Род Баратэанаў, як лічыцца, паходзіць ад пабочнай галіны Таргарыенаў. Пасля звяржэння караля Шторму яны сталі лордамі Штармавога Канца. Чорнавалосыя і дужыя, Баратэаны доўгі час заставаліся вернымі кіруючай дынастыі. Прычынай проціборства стала каханая Роберта Баратэана Ліяна Старк, выкрадзеная Рэегарам Таргарыенам, сынам Эерыса II. Роберт, быўшы правадыром паўстання, пасля перамогі ўзышоў на трон Сямі каралеўстваў, але стаў нікуды не вартым кіраўніком. Светлавалосыя Ланістэры былі самым багатым родам з усіх Вялікіх Дамоў. Яны кіруюць Заходнімі Землямі, а іх крэпасць — Уцёс Кастэрлі. Главой сямейства з’яўляецца лорд Тайвін. Яго старэйшы сын Джэймэ, які служыў у гвардыі Эйрыса, забіў ранейшага караля, за што атрымаў мянушку «Царазабойца». Паводле легенды, іх продак Брандан Будаўнік узвёў Сцяну. Аглядальнік «Свету фантастыкі» Дзмітрый Златніцкі піша: «Яны халодныя, як землі, якімі яны кіруюць, цвёрдыя, як сцены іх радавога замка Вінтэрфела, і небяспечныя, як лютаваўкі, якія красуюцца на іх сцягах». Ад іншых Вялікіх дамоў Старкі адрозніваюцца тым, што ўшаноўваюць Старых багоў. Менавіта прадстаўнікі гэтага сямейства найбольш шырока задзейнічаны ў сюжэце твора. Таксама Старкаў умоўна можна назваць станоўчымі персанажамі кнігі. Арэны, Захавальнікі Усходу, — адзін з найстаражытных родаў. Да прыходу Таргарыенаў яны былі каралямі Гары і Даліны. На поўдзень ад Перашыйка, у цэнтральнай частцы Вестэраса, размяшчаецца Дом Талі. Іх замак Рыверан на скрыжаванні трох рэк Трызубца дазваляе кантраляваць гандаль у рэгіёне. Да Вялікіх Дамоў таксама адносяцца Тырэлы з Вышасада, якія таксама атрымалі свае землі ад заваёўнікаў Таргарыенаў, Мартэлы з Дорна, якія далучыліся да дзяржавы Таргарыенаў добраахвотна, а таксама Грэйджаі, ваяўнічы народ з Жалезных астравоў.

### Эсас 
За Вузкім морам, на кантыненце Эсас, жывуць Таргарыены, якім удалося выратавацца, дваццацігадовы Візерыс і яго трынаццацігадовая сястра Дэйнерыс (Дэні). Пасля доўгіх тулянняў з аднаго горада ў іншы яны да пачатку кнігі знаходзяцца ў Пентасе, адным з Вольных Гарадоў, у багатага магістра Ілірыа. Спадзяючыся атрымаць буйную армію і вярнуць дынастыі ўладу над Вестэрасам, Візерыс выдае сястру за кхала Дрога — правадыра качэўнікаў-датракійцаў. Вырашыўшы вярнуцца ў вялікую літаратуру, свайму рэдактару пісьменнік адправіў тры заяўкі на будучыя працы — навуковую фантастыку, хорар і фэнтэзі. Апошняя з іх была ўхвалена, як больш прадаваная у горадзе Санта-Фэ. Першапачаткова Джордж меркаваў, што серыя будзе ўключаць толькі тры кнігі, але з часам зразумеў, што прыйдзецца напісаць шэсць раманаў, а затым колькасць планаваных кніг узрасла да сямі.

Першапачатковы пробліск гісторыі складаўся ў спантанным бачанні, у якім хлопчык па імі Бран становіцца сведкам абезгалоўвання, а затым знаходзіць у снегу ваўчанят. Прыступаючы да «Гульні тронаў», пісьменнік не ведаў, будзе гэта апавяданне або нешта большае. Пазней ён прыняў важнае рашэнне весці апавяданне ад асобы некалькіх персанажаў. Першы варыянт рукапісу склаў 1088 старонак без дадаткаў, хоць першапачаткова аўтар хацеў змясціць усе падзеі ў 800 старонках. Пасля 300 старонак пісьменнік перамясціў у другі раман — «Бітву каралёў».

### Персанажы 
Раман выкладзены ад асобы дзевяці герояў. Прывабным яго робяць досціп і неадназначнасць. Найбольш складана аўтару даваўся Бран, таму што ён быў самым маладым з галоўных герояў і фактычна адзіным, хто валодае магічнымі здольнасцямі. Гісторыя Дэйнерыс з самага пачатку павінна была развівацца на іншым кантыненце. Пісьменнік намаляваў карту Вестэраса і вырашыў развіваць дзеянне з гэтым персанажам па-за межамі гэтай карты, параўноўваючы атрыманы эфект з уяўным увядзеннем главы пра Фараміра адразу пасля дня нараджэння Більба ва «Уладары пярсцёнкаў», што адразу дало б чытачу іншае ўяўленне пра маштабы апавядання. Некаторы час Марцін сумняваўся, ці варта ўключаць у апавяданне драконаў. Асаблівае месца ў рамане адведзена геральдыцы. Дзіцячыя ўспаміны пра суровыя зімы Дуб'юка знайшлі сваё адлюстраванне ў рамане. У адказ на крытыку пасцельных сцэн Марцін адказваў, што калі ён вінаваты ў недарэчным сексе, то вінаваты і ў «недарэчнай жорсткасці, недарэчных банкетах, недарэчным апісанні адзення і недарэчнай геральдыцы», бо ўсе гэтыя дэталі нічога не даюць для развіцця сюжэту. Паводле аб'ёму раман атрымаўся найбольш кароткім у параўнанні з наступнымі часткамі цыкла. Прыём частага паўтору нейкіх упадабаных фраз быў запазычаны ў Стывена Кінга.

У 2015 годзе выдавецтва *HarperCollins* у сваім новым офісе ў Лондане выставіла на агляд ліст Джорджа Марціна да яго літаратурнага агента Ральфа Вічынанцу, датаваны кастрычнікам 1993 года. У гэтым пісьме Марцін у падрабязнасцях расчыняе канцэпцыю і падзеі «Песні Лёду і Полымя». Фатаграфіі ліста былі выкладзены ў Інтэрнэт, і, нягледзячы на спробу іх выдаліць, фанацкая супольнасць паспела зрабіць з іх копіі. Сапраўднасць напісанага пацвердзіў выдавец. Толькі апошні абзац быў закрэслены чорным фламастарам. Да ліста пісьменнік прыкладаў першыя трынаццаць глаў: 

У якасці другой і трэцяй пагроз аўтар планаваў уварванне датракійцаў на чале з Дэйнерыс і прыход Іншых, ледзяных дэманаў з далёкай Поўначы, чые сюжэтныя лініі павінны былі раскрыцца ў «Танцы драконаў» і «Ветрах зімы» адпаведна. Каб павялічыць напружанне, пісьменнік хацеў стварыць для чытачоў адчуванне, што ад смерці ніхто не застрахаваны, нават галоўны герой. Да пяці асноўных персанажаў Марцін адносіў Тырыяна, Дэйнерыс, Ар'ю, Брана і Джона Сноу. Першапачаткова меркавалася, што Нэд і Кейтылін памруць, Санса выйдзе замуж за Джофры і ў вырашальны момант адмовіцца дапамагаць сям'і, Тырыян закахаецца ў Ар'ю, Бран зможа карыстацца магіяй, а Дэйнерыс заб'е Дрога, помсцячы за свайго памерлага брата.

### Гістарычныя прататыпы 
Падчас напісання «Гульні тронаў» Марцін часта звяртаўся да гістарычных кніг, выкарыстоўваючы метад «поўнага апускання». Ідэя Таргарыенаў у выгнанні ўзнікла як алюзія на Сцюартаў — дынастыю, якая спрабавала вярнуць сабе англійскі трон на працягу некалькіх пакаленняў.

Тырыян Ланістэр, красамоўны карлік, шмат у чым спісаны з самога Марціна, а таксама Рычарда III. Род Ланістэраў, паводле меркавання некаторых даследчыкаў, быў натхнёны каварным і ўладалюбівым сямействам Борджыя, пра якіх хадзілі чуткі пра кровазмяшальныя сувязі; іншыя крытыкі паказваюць на паралелі ў гісторыях Серсеі і Джофры з рэальнай гісторыяй Маргарыты Анжуйскай і яе сына Эдуарда Вэстмінстэрскага. У цэлым падабенства сюжэту «Песні Лёду і Полымя» з гісторыяй Вайны Пунсовай і Белай ружы адзначаецца многімі крыніцамі. Смерць Роберта Баратэана, якая выклікала канфлікт мноства спадчыннікаў, непасрэдна адсылае да падзей Вайны Пунсовай і Белай ружы. Даследчыкі праводзілі паралель паміж пакараннем смерцю Эдарда Старка і знікненнем яго брата Бенджэна і пакараннем смерцю Рычарда Плантагенета, 3-і герцага Ёркскага, а таксама гібеллю яго дзядзькі ў баі. На галаву Рычарда начапілі папяровую карону і выставілі на пацеху; Старк у рамане таксама быў абезгалоўлены. Марцін пацвердзіў уплыў на вобраз Кейтылін Старк каралевы Аліеноры Аквітанскай. Даследчыкі творчасці пісьменніка лічаць таксама, што Джон Сноу нагадвае франкскага маярдома Карла Мартэла. Меркаваныя прататыпы ў рамане ёсць не толькі ў людзей, але і ў жывёл. Так, ёсць меркаванне, што правобразам лютаваўкоў, якія згадваюцца ў творы, магчыма, быў жудасны воўк () — від жывёл, што жыў у эпоху плейстацэну на тэрыторыі Паўночнай Амерыкі.

### Публікацыя 
«Гульня тронаў» стала першай кнігай цыкла «Песня Лёду і Полымя», у які таксама ўваходзяць «Бітва каралёў», «Бура мячоў», «Банкет сцярвятнікаў», «Танец з драконамі», «Ветры зімы» і «Мроі пра вясну». Спачатку ў часопісе ''Asimov's Science Fiction'' з’явілася аўтаномная аповесць пра Дэйнерыс пад назвай «Кроў дракона» (), якая пазней увайшла ў склад рамана. Да з’яўлення асноўнай кнігі выдавецтва HarperCollins таксама выпусціла брашуру з першымі главамі рамана і хваламі Роберта Джордана, Раймонда Фэйста і Эн Мак-Кефры. Прад'яўніку абяцалася набыццё «Гульні тронаў» са зніжкай.

Падчас рэкламнага тура кнігі Марцін наведаў Кентукі. На сустрэчу ў краме Joseph-Beth Booksellers яго чакала каля 400 чалавек. Станам на 2011 год кніга была перавыдана 34 разы, а продажы перавысілі адзнаку ў 1 мільён асобнікаў. Аўтара часта пыталі, калі раман з’явіцца ў фармаце аўдыёкніжкі. Упершыню ў падобным варыянце ён выйшаў каля 2000 года — гэта была скарочаная дзевяцігадзінная версія «Гульні тронаў», якой Марцін быў вельмі незадаволены. 9 снежня 2003 года выдаўцом *Random House Audio* быў выпушчаны твор працягласцю ў 33 гадзіны 50 хвілін. Тэкст чытаў , з якім Марцін працаваў на працягу трох гадоў у тэлесерыяле «». «Я і падумаць не мог, што выберу кагосьці іншага на гэту ролю», — прызнаваўся пісьменнік.

Раман даступны таксама ў Scribd і iTunes Store. Кніга перакладзена на сорак пяць моў. На французскай — у 1996 годзе ў перакладзе Жана Соля. У Германіі раман выходзіў у дзвюх частках у перакладзе Ёрна Айнгвазена з падзагалоўкамі «Лорды Вінтэрфела» і «Спадчыннікі Вінтэрфела». На японскую мову першую кнігу цыкла адаптоўваў Хіраюкі Акабэ; яна выйшла пад назвай «Трон Сямі Каралеўстваў». На бразільскім варыянце партугальскай мовы раман быў выпушчаны ў версіі Хорхэ Кандэяаса з загалоўкам «Вайна двух прастолаў». У Даніі твор выдаваўся як «Бітва за трон», у Грэцыі — «Гульня кароны», у В'етнаме — «Снежныя ваўкі Вінтэрфела». Асобую падзяку Марцін выражаў Крысціне Масіе, перакладчыку рамана на іспанскую мову, і Мігелю Алігеры, які атрымаў за мастацкае афармленне кнігі ўзнагароду Іспанскай асацыяцыі фэнтэзі і фантастыкі ў намінацыі «Лепшая ілюстрацыя» і дасягнуў 1-га да 10 ліпеня. Узначальвала кніга таксама аналагічны рэйтынг ''* у катэгорыі фэнтэзі і часопіса *Locus* у катэгорыі кніг у мяккай вокладцы. Паводле вынікаў галасавання, арганізаванага нямецкім часопісам *Alien Contact*, раман да студзеня 2001 года ў сотні лепшых фэнтэзійных і навукова-фантастычных кніг займаў другую пазіцыю, аддаўшы першынство «Уладару пярсцёнкаў». У галасаванні прынялі ўдзел тры тысячы чалавек. Літаратурныя крытыкі адзначылі эталоннасць гістарычнай скіраванасці фэнтэзі, «бачны і адчувальны».

Некаторыя аўтары адзначалі шэраг пісьменніцкіх недапрацовак, якія ўсе ж не прымяншаюць добрых якасцей гісторыі Сямі Каралеўстваў, паколькі кнігу варта ўспрымаць і ацэньваць з пункту гледжання жанру. Так, апошні дракон Дынастыі Таргарыенаў памёр за 150 гадоў да падзей, з якіх стартуе кніга. Страта галоўнай сілы кіруючай дынастыі павінна была прывесці да масы канфліктаў і распаду імперыі, чаго па нейкай прычыне не адбываецца. Рыцарства Вестэраса не займалася практычна нічым, акрамя турніраў. Кантынент, населены сотнямі рыцараў, не ведаў ніводнай сапраўды буйной вайны. Здзіўляліся аглядальнікі і наяўнасці цэлібату ў рыцарскіх ордэнах без яго першапрычыны — хрысціянства. Начны Дазор, мэтай якога была абарона ад адзічэлых, складаўся па большай частцы з былых разбойнікаў і гвалтаўнікоў і ў рэальнасці павінен быў бунтаваць, а не весці сумленную службу. Спакойнае стаўленне да рознага роду рэлігій хутчэй нагадвае сучасную Амерыку, а не сярэдневяковую Еўропу. Велізарныя вокны замкаў, з аднаго з якіх падае Бран, таксама непраўдападобныя — у рэальнасці яны больш нагадвалі байніцы. Акрамя таго, «каб паспець схапіць Брана за руку, Джэймэ павінен быў не толькі валодаць рэакцыяй джэдая, але і талентамі Містара Фантастыкі…», забяспечвае глыбіню сюжэту і трымае чытача ў чаканні працягу. Як чалавек свайго часу, скептычны і прыкрываецца цынізмам, насамрэч Тырыян здольны на глыбокую спагаду, што робіць яго ўпадабаным персанажам сярод чытачоў.

Першая сотня старонак змяшчае вялікую колькасць штампаў. Дэвіз Старкаў «Зіма блізка» выражае суровы светапогляд Поўначы, займальнага сюжэту эпічнага размаху. Пісьменніцкі стыль характарызавалі як «асвяжальны» і «глыбока асабісты». «Гульню тронаў» параўноўвалі з серыялам «Праслухоўка», называлі больш цёмнай версіяй «Кола Часу» Роберта Джордана і адзначалі ашаламляльны кантраст у параўнанні з працамі Дэвіда Эдынгса і Дына Брукса. Некаторыя крытыкі былі незадаволены брытанскім выданнем рамана з «агіднай вокладкай», на якой быў намаляваны конскага віду дракон. Паводле меркавання *'', у аўдыёкніжцы знарочыста простая манера чытання і брытанскі акцэнт апавядальніка дадалі апавяданню інтрыгі і асуджанасці. Рой Дотрыс не імкнуўся перастройваць свой голас пад кожнага з сотняў персанажаў, толькі зрэдку змяняючы акцэнты і інтэнсіўнасць гаворкі.

## Адаптацыі 
Да Марціна не разоў звярталіся з прапановамі экранізацыі цыкла «Песні Лёду і Полымя», але ён не разглядаў іх сур’ёзна — як з-за меркаванага скарачэння гісторыі, так і з-за невялікіх бюджэтаў, якія не маглі забяспечыць высокі ўзровень пастаноўкі, якога рэжысёр Алан Тэйлар лічыў маральным стрыжнем першага сезона.

[400px|thumb|left|Прынцэса ў выгнанні, апошняя з дынастыі Таргарыенаў, Дэйнерыс, якая была спачатку нясмелай і нявіннай дзяўчынай, паступова вырастае ў моцнага лідара. Гэтаму спрыяюць шлюб, смерць брата-тырана і нараджэнне драконаў. Эмілія Кларк ужылася ў вобраз дзякуючы знаёмству з першакрыніцай. Крытыкі прыйшлі да меркавання, што шакавальнае развіццё сюжэтнай лініі зрабіла праект «прарыўным» з пункту гледжання сцэнарыя. Візітнай карткай серыяла сталі складаныя адносіны персанажаў і бязлітаснасць, з якой аўтары пазбаўляюцца ад упадабаных публікай герояў. Першы сезон, паказаны ў 2011 годзе, забяспечыў на тэлебачанні месца новаму жанру — «фэнтэзі для дарослых», а выканаўца ролі Тырыяна атрымаў прэміі «[Эмі» і «Залаты глобус». Галоўнай тэмай серыяла стала анатомія ўлады. Таксама ў ім раскрываліся ідэі ўплыву асабістага на палітыку, наступствы кахання, страсці і нянавісці, некалькі настольных гульняў, календары і карціны, а таксама прыгодніцкая ад Telltale Games. 2 лютага 2011 года Джордж Марцін паведаміў, што да прэм'еры серыяла будзе прымеркаваны выхад адаптацыі рамана ў выглядзе комікса. Раман быў адаптаваны Дэніэлам Абрахамам, за мастацкую частку адказваў Томі Патэрсан. Падзей «Гульні тронаў» хапіла на 25 выпускаў па 32 старонкі ў кожным. Паведамлялася, што твор будзе экранізаваны ў фармаце індыйскага серыяла пад назвай «Рані Махал» (), у якім персанажы будуць размаўляць на хіндзі, а фэнтэзійныя элементы выключаць з сюжэту. Аднак пазней чуткі пра пра гэты праект як новай версіі «Гульні тронаў» былі аспрэчаны прадстаўнікамі Sony Entertainment Television з Мумбаі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
**На рускай:**
* 
* 
**На англійскай:**
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Творы 1996 года
Катэгорыя:Кнігі з серыі Песня Лёду і Агню