open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пап’е-машэ

thumb|Фатэль з **пап’е-машэ**, інкрустацыя перламутрам
**Пап’е-машэ** (франц. papier-mâché «жаваная папера») — маса, якая лёгка паддаецца фармоўцы і атрымліваецца з сумесі кудзелістых матэрыялаў (паперы, кардону) з клейкімі рэчывамі, крухмалам, гіпсам і г. д. Пап’е-машэ вынайшлі ў пачатку 16 стагоддзя у Францыі і выкарыстоўвалі першапачаткова для вырабу лялек. Вялізная цікавасць публікі да імпартных кітайскіх і японскіх лакаваных дэкаратыўных вырабаў прыкладна ў 70-х гадах 17 стагоддзя была штуршком да развіцця вытворчасці ў Еўропе вырабаў з пап’е-машэ. З пап’е-машэ робяць муляжы, маскі, навучальныя дапаможнікі, цацкі, тэатральную бутафорыю, скрыначкі. У асобных выпадках з пап’е-машэ вырабляюць нават мэблю і свяцільні.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Папера
Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва
Катэгорыя:Скульптурныя матэрыялы
Катэгорыя:Папяровае мастацтва
Развод

**Развод** — фармальнае спыненне (скасаванне) сапраўднага шлюбу паміж жывымі мужам і жонкай. Ад разводу варта адрозніваць прызнанне шлюбу несапраўдным у судовым парадку і спыненне шлюбу з прычыны смерці аднаго з супругаў.

## Наступствы для дзяцей 
У разводзе бацькі найчасцей выхоўваюць дзяцей безадказнымі і абыякавымі або агрэсіўнымі і жорсткімі асобамі. Таксама развод па прычыне здрады выклікае ў дзяцей ва ўзросце ад 2 да 10 гадоў схільнасць да нявернасці ў дарослым жыцці ва ўласным шлюбе.

## Беларусь 
У Беларусі дзяржаўны развод царкоўных шлюбаў увялі за савецкім часам па падачы заявы адным з сужэнцаў. Найбольшы лік разводаў на 1000 жыхароў краіны быў у 1999 годзе (4,71). У 2000 г. 696 разводаў прыпадала на 1000 шлюбаў. У 2009 годзе ў краіне адбылося 35 056 разводаў, што склала 45 % ад заключаных за год шлюбаў. У 2010 г. доля паўторных разводаў дасягнула 15 % ад агульнага ліку. Найбольш разводаў прыпадала на сужэнцаў ва ўзросце 25-34 гадоў, на сем’і з адным дзіцём (45 %) і без дзяцей (36 %). У сярэднім разбуралася палова шлюбаў. У 2011 г. Беларусь заняла 2-е месца ў свеце па пашыранасці разводаў (4,1 на тысячу жыхароў). Пры гэтым 4,6 разводу прыпадала на 1000 гарадскіх жыхароў, 2,4 — на сельскіх. 461 гарадскі развод прыпадаў на 1000 шлюбаў, у сельскай мясцовасці — 366 разводаў. У 2012 г. доля разводаў перавысіла палову (512/1000) ад заключаных за год шлюбаў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сям’я
Катэгорыя:Дэмаграфічная тэорыя
Катэгорыя:Грамадзянскае права
Катэгорыя:Сямейнае права
Ніно Анзораўна Бурджанадзэ

**Ніно Анзораўна Бурджанадзэ** (; , , Грузінская ССР, СССР) — грузінскі дзяржаўны і палітычны дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзілася 16 ліпеня 1964 года ў Кутаісі. У 1981 годзе з адзнакай скончыла Кутаіскую сярэднюю школу № 2 імя А. Цэрэтэлі, у 1986 — юрыдычны факультэт Тбіліскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя І. Джавахішвілі.

У 2001—2008 гадах — старшыня парламента Грузіі. У 2003—2004 і 2007—2008 гадах — выконваючая абавязкі прэзідэнта Грузіі.

Катэгорыя:Выпускнікі Тбіліскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Юрысты Грузіі
Катэгорыя:Юрысты-міжнароднікі
Катэгорыя:Спікеры парламента Грузіі
Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі

**Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі** — савецкі ордэн, заснаваны Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 31 кастрычніка 1967 года ў гонар 50-годдзя Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года.

Другі па значнасці (пасля Ордэна Леніна) ордэн СССР.

Аўтар эскіза ордэна - мастак В. П. Зайцаў.

Катэгорыя:Ордэны СССР
Мінцімер Шарыпавіч Шайміеў

**Мінцімер Шарыпавіч Шайміеў** (; , Анякава, , Татарская АССР) — расійскі палітык, першы Прэзідэнт Татарстана (12 чэрвеня 1991 г. — 25 сакавіка 2010).

## Біяграфія 
У 1967 годзе пачаў адміністрацыйную кар’еру — працаваў інструктарам, намеснікам загадчыка сельскагаспадарчым аддзелам Татарскага абкама КПСС. У 1969—1983 гг. — Міністр меліярацыі і воднай гаспадаркі Татарскай АССР. У 1983 г. — Першы намеснік Старшыні Савета Міністраў ТАССР. У 1983—1985 гг. — сакратар Татарскага абкама КПСС; 1985—1989 — Старшыня Савета Міністраў ТАССР. У 1989 г. абраны першым сакратаром Татарскага абкама КПСС; 1990—1991 — Старшыня Вярхоўнага Савета Рэспублікі Татарстан. У 1990—1991 гг. — член ЦК КПСС.

12 чэрвеня 1991 года на безальтэрнатыўнай аснове абраны Прэзідэнтам Рэспублікі Татарстан. У 1996 годзе быў пераабраны на другі тэрмін у ходзе безальтэрнатыўных выбараў, атрымаўшы больш за 90 % галасоў. У 2001 годзе прэзідэнцкія выбары ўпершыню прайшлі на альтэрнатыўнай аснове: у іх, акрамя Мінцімера Шайміева, удзельнічалі чатыры кандыдаты, у тым ліку два члены расійскай Думы (Сяргей Шашурын і Іван Грачоў). Шайміеў атрымаў 79,5 % галасоў выбаршчыкаў.

Пад кіраўніцтвам Шайміева была прынята Дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце Татарскай ССР, а таксама распрацавана і прынятая Канстытуцыя Рэспублікі Татарстан. Па ініцыятыве Шайміева ў 1992 годзе быў праведзены Рэферэндум па пытанні аб дзяржаўным статусе Рэспублікі Татарстан, падчас якога каля 62 % выбаршчыкаў прагаласавалі за тое, каб Татарстан стаў суверэннай дзяржавай, «суб’ектам міжнароднага права, якая будуе свае адносіны з Расійскай Федэрацыяй і іншымі рэспублікамі, дзяржавамі на аснове раўнапраўных дамоў».

Катэгорыя:Прэзідэнты Татарстана
Катэгорыя:Члены АУР
Маладзечна (станцыя)

**Маладзе́чна** (, ) — станцыя Мінскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Размешчана ў горадзе Маладзечна.

Адна з буйнейшых вузлавых станцый не толькі Мінскага аддзялення, але і ўсёй Беларускай чыгункі. Тут заканчваецца электрыфікаваны ўчастак Мінск — Маладзечна. Ад станцыі адыходзяць чатыры напрамкі: на Мінск, Полацк, Ліду і Вільню. Дызель-цягнікамі можна даязджаць да Полацка, Ліды, Гудагая, Крулеўшчыны, Вілейкі, Смаргоні і станцыі Ашмяны.

Беларуская чыгунка пачала выконваць чарговы этап работ па электрыфікацыі ўчастка Маладзечна — Гудагай — беларуска-літоўская мяжа, што дазволіць выконваць рух электрацягнікоў да станцыі Вільня.

З 1 чэрвеня 2014 года да станцыі «Маладзечна» пачалі штодзённа рухацца 4-вагоныя цягнікі (вытворчасці Stadler FLIRT) рэгіянальных ліній бізнес-класа № 771/772 и № 773/774 у зносінах «Мінск — Маладзечна — Мінск», кошт праезду ў якіх складае 30 200 Br. Састаў знаходзіцца ў пуці 55 хвілін і рухаецца без прамежкавых станцый.

Выява:Maładečna, Stancyja1910.jpg|Чыгуначная станцыя, 1910
Выява:Maładečna, Stancyja1917.jpg|Чыгуначная станцыя, 1917
Выява:Maładečna, Stancyja.jpg|thumb|Чыгуначная станцыя, 1930
Выява:Dworzec kolejowy w Mołodecznie.jpg|Чыгуначны вакзал у 1940-х гадах
Выява:Railroad station in Maladzechna.jpg|Чыгуначная станцыя, 2009

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1993.

## Спасылкі 
* 
* Расклад электрацягнікоў

Катэгорыя:Станцыі Мінскага аддзялення Беларускай чыгункі
Катэгорыя:Чыгуначныя станцыі і платформы Маладзечанскага раёна
Катэгорыя:Транспарт Маладзечна
Парыжскі салон

[thumb||||[Аляксандр Кабанель|А.Кабанель, *«Нараджэнне Венеры»*, 1865, Музей Арсэ. Галоўная карціна Салона 1865 г., набыта імператарам Напалеонам III]]

**Парыжскі салон** — адна з самых прэстыжных мастацкіх выставак Францыі, афіцыйная рэгулярная экспазіцыя парыжскай Акадэміі вытанчаных мастацтваў.

Па жаданні Людовіка XIV Каралеўская Акадэмія мастацтваў пастанавіла праводзіць рэгулярныя выстаўкі твораў сваіх членаў. Першая выстаўка адбылася 23 красавіка 1667 года. З тых часоў на працягу трох стагоддзяў удзел у выстаўцы стаў абавязковым для ўсіх мастакоў, якія жадалі заваяваць вядомасць.

Першыя выстаўкі праходзілі кожныя 2 года ў Пале-Раяль і ў Палацы Рышэльё. У 1673 годзе была выдадзена першая брашура з апісаннем прадстаўленых твораў, што можна лічыць першым у гісторыі выставачным каталогам. У 1725 годзе выстаўка ўпершыню была адкрыта ў Квадратным салоне Луўра. Гэта падзея і дала назву ўсім наступным мастацкім выстаўкам французскай Акадэміі. Шматлікія сучасныя выставачныя салоны таксама абавязаны сваёй назвай Парыжскаму салону.

У 1759 Дзідро напісаў хроніку Парыжскага салона — першы ўзор мастацтвазнаўчай крытыкі. З 1791 года Салон быў адкрыты для ўсіх мастакоў, а не толькі акадэмікаў. Адбор твораў ажыццяўляўся спецыяльным журы, створаным па пастанове ўрада.

У XIX—XX стагоддзях Салон праводзіўся рэгулярна з рэдкімі выключэннямі, звязанымі з французскімі рэвалюцыямі і ваеннымі перыядамі. У наш час Салон праводзіцца штогод у павільёне Эйфель-Бранлі.

## Гл. таксама 
* Салон адрынутых
* Культура Францыі

Катэгорыя:Мастацтва Францыі
Катэгорыя:Мастацкія выстаўкі Францыі
Аляксандр Кабанель

**Аляксандр Кабанель** (; 28 верасня 1823, Манпелье — 23 студзеня 1889, Парыж) — французскі мастак, прадстаўнік акадэмізму.

## Біяграфія 
Кабанель нарадзіўся ў 1823 годзе ў Манпелье на поўдні Францыі. У 1840 годзе ён паступіў у Школу вытанчаных мастацтваў у майстэрню Франсуа Піко. У 1845 годзе ён быў ганараваны Вялікай Рымскай прэміяй за карціну «Хрыстос перад суддзямі».

У 1863 годзе выставіў на Салоне палатно *«Нараджэнне Венеры»* — яно мела такі поспех, што было набыта Напалеонам III для сваёй асабістай калекцыі.

## Галерэя 

Image:Alexandre Cabanel - The Roman Monk.jpeg|*«Рымскі манах»* , 1848
Image:Alexandre Cabanel - Death of Moses.jpeg|*«Смерць Майсея»* , 1851
Image:Eve after the Fall (Alexandre Cabanel).jpg|*«Ева пасля падзення»* , 1863
Image:Fallen Angel (Alexandre Cabanel).jpg|*«Паўшы анёл»*, 1868
Image:Alexandre Cabanel, Ophelia.JPG|*«Афелія»*, 1883
Image:Alexandre Cabanel - Cléopatre essayant des poisons sur des condamnés à mort.jpg|*«Клеапатра выпрабоўвае яд на вязнях»*, 1887
Image:Alexandre Cabanel - Echo.jpg|*«Рэха»*, 1887
Image:Expulsion of Adam and Eve (Alexandre Cabanel).jpg|*«Выгнанне Адама і Евы з рая»*
Image:1863 Alexandre Cabanel - The Birth of Venus.jpg| *«Нараджэнне Венеры»*, 1863, Музей Арсэ

## Спасылкі 
* Аляксандр Кабанель

Катэгорыя:Мастакі Францыі
Салон

thumb|300px
**Салон** — літаратурны, мастацкі ці палітычны кружок выбраных асоб, якія збіраюцца ў прыватным доме.

## Французскія салоны 
Найбольш услаўленыя салоны — французскія, якія гуртаваліся вакол якой-небудзь выбітнай жанчыны, т. з. «*царыцы салона*», якая, як правіла, адрознівалася досціпам, талентам ці прыгажосцю. Звычайна збіраліся ў яе доме. Першыя салоны адносяцца да XVI ст. (салоны Маргарыты Наварскай, Марыі Шатландскай, Маргарыты Валуа (каралевы Марго).

Французскія салоны мелі вялікае значэнне для зараджэння фемінізму. Напрыклад, выраз «сіняя панчоха» *(les bas-bleues)* як вызначэнне разумнай жанчыны, якая не шнырае ў пошуках шлюбу, з'явілася менавіта тады і толькі пазней набыло негатыўную прыніжаную афарбоўку.

## Літаратура 
* Jacob A. Il y a un siècle-quand les dames tenaient salon. Paris: Editions A. Seydoux, 1991
* Рейсер С., Аронсон М. Литературные кружки и салоны. М.: Аграф, 2001 (I изд. — Л., 1929)

## Спасылкі 
* Гісторыя салонаў

Катэгорыя:Культурныя мерапрыемствы
Рустам Нургаліевіч Мініханаў

**Рустам Нургаліевіч Мініханаў** (, сяло Новы Арыш, Рыбна-Слабадскі раён, Татарская АССР) — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Прэзідэнт Татарстана з 25 сакавіка 2010 года.

Старшыня савета дырэктараў ААТ «Татнефть», старшыня савета дырэктараў ААТ «Татнефтехиминвест-холдынг», старшыня савета дырэктараў ААТ «Связьинвестнефтехим»

Катэгорыя:Прэзідэнты Татарстана
Свіязь

**Свіязь** (*Anas penelope*) — птушка з сямейства качыных.

## Апісанне 
Качка сярэдніх памераў. Даўжыня цела 44-49 см, маса да 900 г. Самца лёгка пазнаць па светла-каштанавай галаве з белаватым цемям. Спінны бок шэры, з тонкімі папярочнымі струменістымі палоскамі. Валляк ружавата-карычневы. Самка шаравата-бурая; галава, шыя, грудзі і бакі рыжаватыя. Дзюба прыкметна меншая, чым у іншых качак. У палёце добра адрозніваецца характэрным посвістам.

## Пашырэнне 
 Беларусі, 1996]]
Пашырэнне: Паўночная Еўразія, ад Кольскага паўвострава да Камчаткі. Месцы пражывання: буйныя, зарастаючыя вадаёмы з вялікімі ўчасткамі адкрытай вады, невялікія лясныя азёры, вялікія вокны адкрытай вады сярод балот. Гняздуецца на сырых поймавых лугах, зрэдку ў лесе, на значнай адлегласці ад вадаёма.

Пералётныя птушкі. Сустракаюцца ў час міграцый на тэрыторыі Беларусі. Вясной пралёт ідзе даволі інтэнсіўна і заканчваецца ў канцы красавіка. Ляцяць свіязі шчыльнымі чародамі і ў асноўным ноччу. Асенні пралёт у паўднёва-заходнім напрамку з верасня да сярэдзіны кастрычніка.

## Асаблівасці біялогіі 
Корміцца пераважна воднай расліннасцю, а таксама малюскамі і насякомымі.

Гнёзды будуюць на сухім месцы і заўсёды добра маскіруюць. У канцы кладкі ў гняздзе з’яўляецца даволі многа шэра-попельнага пуху. Кладка з 7-10 яек памерамі 54,6 x 38,8 мм у траўні.

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. — ISBN 5-85700-095-5.
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Качыныя
Катэгорыя:Птушкі Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Птушкі на марках
Спіс карцін Фердынанда Рушчыца

Творы Фердынанда Рушчыца ёсць у музеях і прыватных калекцыях Польшчы, Літвы, Францыі, ЗША. У Беларусі карціны Рушчыца маюць Нацыянальны мастацкі музей («Ля касцёла») ды карпаратыўная калекцыя Белгазпрамбанка.

## Спіс карцін 
## Спасылкі 
* Ferdynand Ruszczyc

Катэгорыя:Карціны Фердынанда Рушчыца
Рушчыц Фердынанд
Катэгорыя:Фердынанд Рушчыц
Эдуард IV

**Эдуард IV** (28 красавіка 1442, Руан — 9 красавіка 1483, Лондан) — кароль Англіі ў 1461—1470 і 1471—1483, прадстаўнік Ёркскай лініі Плантагенетаў, захапіў пасад падчас Вайны Пунсовай і Белай ружы.

## Біяграфія 
Старэйшы сын Рычарда Ёркскага і Сесіліі Невіл, брат Рычарда III. Пасля смерці бацькі ў 1460 г. ўспадкаваў яго тытулы графа Кембрыджа, Марча і Ольстэра і герцага Ёркскага, узначаліў партыю Белай ружы. У 1461 г. ва ўзросце васямнаццаці гадоў узышоў на англійскі трон пры падтрымцы Рычарда Нэвіла. У гэтым жа годзе Ёркамі былі здабыты перамогі пад Морцімер-Крос і пры Таўтоне. У выніку апошняй асноўныя сілы Ланкасцераў былі пабіты, а кароль Генрых VI і каралева Маргарыта беглі з краіны (кароль неўзабаве быў злоўлены і складзены ў Таўэр).

Актыўныя баявыя дзеянні аднавіліся ў 1470, калі перайшоўшы на бок Ланкасцераў граф Уорык і герцаг Кларэнс (малодшы брат Эдуарда IV) вярнулі на пасад Генрыха VI. Эдуард IV з іншым сваім братам герцагам Глосцерам беглі ў Бургундыю, адкуль вярнуліся ў 1471. Герцаг Кларэнс ізноў перакінуўся на бок брата — і Ёркі атрымалі перамогі пры Барнэце і Цьюксберы. У першай з гэтых бітваў быў забіты граф Уорык, у другой загінуў прынц Эдуард — адзіны сын Генрыха VI, — што стала канцом ланкастарскай дынастыі.

Эдуард IV — першы кароль з дынастыі Ёркаў — мірна валадарыў аж да сваёй смерці, якая прыйшла нечакана для ўсіх у 1483, калі каралём на кароткі час стаў яго сын Эдуард V.

## Сям’я 
### Шлюб і дзеці 
Быў жанаты на Елізавеце Вудвіл (1437—1492), іх дзеці:
* Елізавета (1466—1503), замужам за каралём Англіі Генрыхам VII;
* Марыя (1467—1482);
* Сесілія (1469—1507);
* Эдуард V (1470—1483?), кароль Англіі;
* Рычард (1473—1483?);
* Ганна (1475—1511);
* Кацярына (1479—1527);
* Брыджыт (1480—1517).

Кароль быў вялікім любоўнікам і акрамя афіцыйнай жонкі, быў таемна заручаны яшчэ з адной ці некалькімі жанчынамі, што ў далейшым дазволіла каралеўскай радзе абвясціць яго сына Эдуарда V байструком і разам з іншым яго сынам кінуць у Таўэр.

## Літаратура 
*  pgs 211—217
*  page 909

Катэгорыя:Каралі англійскія
Катэгорыя:Ёркі
Катэгорыя:Прэтэндэнты на трон Францыі
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XV стагоддзя
Катэгорыя:Дзеячы вайны Пунсовай і Белай ружы
Катэгорыя:Герцагі ёркскія
Катэгорыя:Графы марцкія
Катэгорыя:Графы ольстэрскія
Катэгорыя:Графы кембрыджскія
Катэгорыя:Бароны Морцімер з Вігмара
Катэгорыя:Бароны Жэневіль
Леанід Іванавіч Кісялеўскі

**Леанід Іванавіч Кісялеўскі** (, Мінск — ) — беларускі фізік. Акадэмік АН БССР (1980; член-карэспандэнт з 1972), доктар фізіка-матэматычных навук (1970), прафесар (1971). Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі Беларускай ССР (1978). Брат мовазнаўцы Анатоля Кісялеўскага.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 12 красавіка 1927 года ў Мінску ў сям’і рабочага.

У 1952 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, тры гады працаваў настаўнікам у школе, а затым паступіў у аспірантуру Мінскага педінстытута, там жа выкладаў. У 1959 годзе пачаў працаваць у Інстытуце фізікі Акадэміі навук БССР, у 1968 годзе ўзначаліў Лабараторыю спектраскапіі нізкатэмпературнай плазмы, быў намеснікам дырэктара (1970—1978), затым — галоўным вучоным сакратаром Прэзідыума АН БССР (1978—1983), рэктарам БДУ (1983—1990), акадэмікам-сакратаром Аддзялення фізікі, матэматыкі і інфарматыкі АН БССР (1990—1991).

З 1963 года з’яўляўся членам КПСС, абіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР, членам ЦК КПБ. Сярод яго вучняў 20 кандыдатаў і 3 дактары навук.

Памёр 8 кастрычніка 1991 года. Пахаваны ў Мінску на Усходніх могілках.

## Навуковая дзейнасць 
Работы па лазерна-плазменных сістэмах, тэхналогіі выкарыстання нізкатэмпературнай плазмы і лазераў, аўтаматызацыі спектраскапічных вымярэнняў. Распрацаваў метады атрымання высокастабільнай плазмы. Пад ягоным кіраўніцтвам створаны спектральныя прыборы, якія ўжываліся для вывучэння высокатэмпературных працэсаў ва ўстаноўках новай тэхнікі, уключаючы працэсы ўваходу касмічных апаратаў у шчыльныя пласты атмасферы.

Аўтар больш за 200 навуковых прац і вынаходніцтваў. Дзяржаўная прэмія БССР 1974 г., Дзяржаўная прэмія СССР 1991 г. за навуковыя дасягненні ў галіне фізікі.

### Некаторыя публікацыі 
* Приповерхностный пробой газов излучением СО-лазера / В. С. Голубев, Л. И. Киселевский, В. Н. Снопко — Мн.: Институт физики, 1978.
* О гидродинамических уравнениях для переходного слоя плазма-твердое тело / Л. И. Киселевский — Минск, 1986. — 31 с.
* Физические основы дистанционного зондирования / Л. И. Киселевский — Минск : Университетское, 1991. — 292 с.

## Сям’я 
Жонка — Лідзія Андрэеўна Кісялеўская (1930—2003).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Леанід Іванавіч Кісялеўскі ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
* 
* Профіль на сайце НАН Беларусі

Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі БССР
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі і тэхнікі БССР
Катэгорыя:Рэктары БДУ
Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Дактары фізіка-матэматычных навук
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Члены ЦК КПБ
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР
Катэгорыя:Галоўныя вучоныя сакратары НАНБ
Фёдар Мікалаевіч Капуцкі

**Фёдар Мікалаевіч Капу́цкі** (, в. Селівонаўка, цяпер Маладзечанскі раён — ) — беларускі хімік. Заслужаны работнік вышэйшай школы БССР (1976), прафесар (1978), доктар хімічных навук (1984), акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1994; член-карэспандэнт з 1989). Рэктар Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта з 1990 года па 1996 год.

Галіна навуковых інтарэсаў: фізіка-хімія поліцукрыдаў; хімічная мадыфікацыя цэлюлозы; стварэнне лекавых прэпаратаў.

## Біяграфічныя звесткі 
Нарадзіўся ў вёсцы Селівонаўка Маладзечанскага раёна. Пасля заканчэння хімічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1954) працаваў там асістэнтам, выкладчыкам, дацэнтам. З 1965 па 1973 гады быў дэканам хімічнага факультэта Белдзяржуніверсітэта.

З 1973 года працаваў намеснікам, а затым першым намеснікам Міністра вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі БССР. Фёдар Мікалаевіч Капуцкі таксама быў першым дырэктарам Навукова-даследчага інстытута фізіка-хімічных праблем.

З 1990 па 1996 год працаваў рэктарам Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, на гэтай пасадзе яго змяніў Аляксандр Казулін.

## Узнагароды і прэміі 
* Ордэн «Знак Пашаны» (1980 год)
* Медаль Францыска Скарыны (1996 год)

## Памяць 
Мемарыяльная дошка на будынку хімічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (вуліца Ленінградская, 14).

## Бібліяграфія 
* Пособие по химии для поступающих в вузы / Ф. Н. Капуцкий, В. Ф. Тикавый; рец.: А. Г. Петряева, Г. Н. Масленникова. — Минск: Вышэйшая школа, 1979. — 384 с. : табл., рис.
* Лекарственные препараты на основе производных целлюлозы. — Мінск: Універсітэцкае, 1989 (разам з Т. Л. Юркштовічам).
* Физическая химия. — Мінск: Вышэйшая школа, 1981 (разам з С. А. Сударыкавым).
* Катионный олигомер пиперилена: синтез, свойства и применение. — Мінск: Універсітэцкае, 1997 (разам з В. П. Мардыкіным).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Фёдар Мікалаевіч Капуцкі ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Рэктары БДУ
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Катэгорыя:Хімікі Беларусі
Катэгорыя:Хімікі СССР
Катэгорыя:Дактары хімічных навук
Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя работнікі вышэйшай школы БССР
Катэгорыя:Дэканы хімічнага факультэта БДУ
Юрый Уладзіміравіч Кухарэнка

**Юрый Уладзіміравіч Кухарэ́нка** (, с. Чапля, , Хмяльніцкая вобласць, Украіна — , , СССР) — савецкі і ўкраінскі археолаг. Доктар гістарычных навук (1966).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. У 1936 г. паступіў на Вышэйшыя музейныя курсы Наркамасветы РСФСР. У 1938 годзе ўступіў у шэрагі РСЧА і да 1947 г. служыў на Ціхаакіянскім флоце. У 1941 г. уступіў у КПСС. У 1943 г. экстэрнам скончыў гістарычны факультэт Хабараўскі дзяржаўны педагагічны інстытут. Пасля сканчэння аспірантуры пры Дзяржаўным гістарычным музеі з 1951 г. працаваў у Інстытуце археалогіі АН СССР.

Даследаваў гісторыю і археалагічныя помнікі Палесся, верхняга і сярэдняга Падняпроўя (Атвержычы, Вароніна, Велямічы, Дубай, Рамель, Рубель, Хотамель, Чаплін і інш.). Сабраў і сістэматызаваў звесткі пра археалагічныя помнікі Палесся ад неаліту да сярэднявякоўя і паказаў, што яно з даўніх часоў заселена чалавекам. Працы Кухарэнкі сталі падмуркам у рэканструкцыі гісторыі насельніцтва паўднёвай Беларусі і паўночнай Украіны ў I-м тыс. да н.э. — I-м тыс. н.э. Упершыню даў поўную характарыстыку зарубінецкай культуры. Паклаў пачатак сістэматызацыі паморскіх старажытнасцей у Беларусі, па матэрыялах Брэсцкага бескурганнага могільніка (Брэст-Трышын) прасачыў пранікненне плямён вельбарскай культуры на тэрыторыю Усходняй Еўропы. Першым з савецкіх даследчыкаў звярнуў увагу на ляпны посуд з больш ранніх раскопак на Жытоміршчыне і звязаў іх з пражскай культурай, што паклала пачатак вывучэнню славян V—VII стст. на тэрыторыі СССР.

## Працы 
* Археология Польши. — М.: Наука, 1969. — 239 с.: ил., карт.
* Зарубинецкая культура / Ю. В. Кухаренко; [отв. ред. А. П. Смирнов]; АН СССР, Ин-т археологии. — М.: Наука, 1964. — 66, [1] с. — (Археология СССР. Свод археологических источников; Вып. Д1—19).
* Могильник Брест-Тришин / Ю. В. Кухаренко; АН СССР, Ин—т археологии. — М.: Наука, 1980. — 126, [2] с.
* Памятники железного века на территории Полесья / Ю. В. Кухаренко; под общ. ред. Б. А. Рыбакова. — М.: Издательство АН СССР, 1961. — 70 с. — (Археология СССР. Свод археологических источников; [вып.] Д 1—29).
* Первобытные памятники Полесья / Ю. В. Кухаренко; под общ. ред. Б. А. Рыбакова. — М.: Издательство АН СССР, 1962. — 24 с. — (Археология СССР. Свод археологических источников; [вып.] Б 1—18).
* Средневековые памятники Полесья / Ю. В. Кухаренко; под общ. ред. Б. А. Рыбакова. — М.: Издательство АН СССР, 1961. — 39, [1] с. — (Археология СССР. Свод археологических источников; [вып.] Е 1—57).
* Полесье и его место в процессе этногенеза славян // Полесье: (Лингвистика. Археология. Топонимика). — М., 1968;

## Літаратура 
* Вяргей, В. С. Кухарэнка Юрый Уладзіміравіч / В. С. Вяргей // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 491. — ISBN 978-985-11-0353-5.
* Русанова, И. П. Памяти Юрия Владимировича Кухаренко // Советская археалогия. — 1981. — № 2. — С. 318.

Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Катэгорыя:Археолагі Беларусі
Катэгорыя:Археолагі Расіі
Катэгорыя:Археолагі Украіны
Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута археалогіі РАН
Чмялі

**Чмялі** (*Bombus*) — род насякомых з сямейства сапраўдных (высакародных) пчол (*Apidae*), у многіх адносінах блізкія да меданосных пчолаў.

## Апісанне 
Даўжыня да 3,5 см. Цела ўкрыта густымі доўгімі валаскамі, з чорнымі, белымі, ярка-рыжымі палосамі. Маюць 2 пары перапончатых крылаў з ячэістым жылкаваннем. Ротавыя органы ў выглядзе хабатка грыэуча-ліжучага тыпу. Развіта джала і ядавітыя залозы. Маюць прыстасаванне для збору пылку. Адметныя рысы гэтага роду наступныя: заднія галёнкі самкі звонку бліскучыя, паліраваныя, злёгку ўціснутыя, па краях з доўгімі валасінкамі, якія ўтвараюць зборны апарат, так званы «кошык»; шосты сцярніт брушка самкі не сплошчаны па баках; брушка не падагнутае на вяршыні; геніталіі самца моцна хіцінізаныя, цёмныя.

## Пашырэнне 
Каля 300 відаў чмялёў жывуць у Паўночнай Еўразіі, Паўночнай Амерыцы, паўночнай Афрыцы, Аўстраліі. Жывуць пераважна ў лясах і гарах. На Беларусі больш за 30 відаў.

## Асаблівасці біялогіі 
Жывуць сем’ямі (100—200, зрэдку да 500 асобін), якія складаюцца з адной або некалькіх плодных самак (матак), самцоў і бясплодных самак (рабочых). Сем’і закладваюцца вясной. Гнёзды робяць з травы, моху, галінак і інш. на паверхні зямлі, у норах грызуноў, драўляных пабудовах, звычайна шарападобныя, з адным выхадам. Самка з сумесі воску і пылку будуе ячэйку для мёду. Лічынак кормяць пылком і нектарам у агульнай ячэйцы (асаблівасць чмялёў). Кожная лічынка будуе перад акукліваннем асобны кокан. З кукалак вылупліваюцца рабочыя асобіны, якія робяць новыя ячэйкі і гадуюць расплод, з якога ў канцы лета выводзяцца самкі і самцы. Увосень маладыя палаваспелыя асобіны пакідаюць гняздо і спароўваюцца. Пасля апладнення маладыя самцы і рабочыя асобіны гінуць. Аллодненыя самкі зімуюць, вясной будуюць гнёчды і закладваюць новыя сем’і.

Кормяцца нектарам і пылком многіх раслін. Апыляльнікі некаторых бабовых.

## Развядзенне 
Разводзяць штучна.

## У культуры 
### Геральдыка 
Выяву чмяля можна сустрэць на гербах:

DEU Hummeltal COA.svg|Чмель на гербе комуны Хумельталь (Германія)
Hummuli valla vapp.gif|Чмель на гербе воласці Хумулі (Эстонія)

### Нумізматыка 
Выява чмяля прысутнічае на шэрагу памятных манет:

File:LT-2008-50litų-Bombus-b.png|50 літоўскіх літаў (2008 год)

## Гл. таксама 
* Чмель мохавы
* Чмель чырванаваты

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Пчолы
Сяргей Уладзіміравіч Абламейка

Піліпенка В. В. на сустрэчы з Абламейка С. У. (2016)]]
**Сяргей Уладзіміравіч Абламейка** (нар. , Воранава, Гродзенская вобласць) — беларускі матэматык, буйны спецыяліст у галіне інфарматыкі і інфармацыйных тэхналогій, апрацоўкі малюнкаў і распазнавання вобразаў, доктар тэхнічных навук (1990), прафесар (1992), акадэмік міжнароднай Акадэміі навук інфармацыі, інфармацыйных працэсаў і тэхналогіі (1995), акадэмік беларускай інжынернай акадэміі (1995), член-карэспандэнт (2004), а з 2009 года акадэмік акадэміі навук Беларусі. Рэктар Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта з 31 кастрычніка 2008 года.

28 верасня 2017 года Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь вызвалены з пасады рэктара БДУ.

## Узнагароды і прэміі
Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (2002, у аўтарскім калектыве) — *за цыкл прац «Распазнаванне і аналіз стахастычных даных і лічбавых выяў»*. Узнагароджаны медалём Францыска Скарыны (2007), ордэнам святой праведнай Сафіі, княгіні Слуцкай (2016), ганаровымі граматамі адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2016), Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь (2016), Дзяржаўнага камітэта па навуцы і тэхналогіях Рэспублкі Беларусь (2016), Першаснай прафсаюзнай арганізацыі работнікаў БДУ (2016), нагрудным знакам цэнтральнага камітэта Беларускага прафесійнага саюза работнікаў адукацыі і навукі (2016).

## Санкцыі
Пасля Плошчы 2010 Абламейка, тагачасны рэктар БДУ, быў уключаны ў Чорны спіс Еўрасаюза. У сваім рашэнні ЕС адзначыў, што Абламейка нясе адказнасць за выключэнне студэнтаў з універсітэта за тое, што яны ўдзельнічалі ў дэманстрацыях 19 снежня 2010 г. і ў іншых мірных дэманстрацыях у 2011 г.

## Спасылкі 
* Сяргей Уладзіміравіч Абламейка ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Катэгорыя:Постаці беларускай інфарматыкі
Катэгорыя:Дактары тэхнічных навук
Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Рэктары БДУ
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУІР
Катэгорыя:Акадэмікі Беларускай інжынернай акадэміі
Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным спісе ЕС
Уладзімір Антонавіч Тамашэвіч

**Уладзімір Антонавіч Тамашэ́віч** (, Мінск — ) — беларускі савецкі . Кандыдат эканамічных навук (1953). Рэктар Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта з 1946 па 1949 год.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 22 лютага 1899 года ў Мінску ў рабочай сям’і. З пятнаццаці гадоў працаваў наборшчыкам у друкарні Лібава-Роменскай чыгункі. У 1918 годзе ўступіў у Чырвоную Армію.

У 1921 годзе быў накіраваны ў Камуністычны ўніверсітэт імя Я. М. Свярдлова ў Маскве, які скончыў у 1924 годзе па спецыяльнасці «Адміністрацыйнае права». Да 1928 года працаваў прапагандыстам.

З 1929 па 1932 год працаваў намеснікам рэктара па навучальнай частцы і загадчыкам кафедры савецкай эканомікі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1933—1934 гадах працаваў намеснікам начальніка аддзела прапаганды і агітацыі Гомельскага гаркама УКП(б) Беларусі. У 1938—1941 гадах працаваў загадчыкам кафедры палітычнай эканоміі Усесаюзнага завочнага фінансава-эканамічнага інстытута (Масква). Дацэнт з 1939 года.

У 1941—1942 гадах знаходзіўся на фронце, у 1942 годзе быў паранены, лячыўся ў шпіталі.

У 1942—1944 гадах працаваў дацэнтам кафедры палітэканоміі Маскоўскага інстытута інжынераў транспарту, з 1944 па 1946 год быў сакратаром Мінскага абкама КП(б) Беларусі, а таксама загадчыкам кафедры палітэканоміі Мінскага педагагічнага інстытута.

З 1 снежня 1946 да лютага 1949 года працаваў рэктарам Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, з 1948 па 1965 год — загадчыкам кафедры палітэканоміі. Тамашэвіч стаў першым рэктарам БДУ паходжаннем з горада, а не з вёскі. Спрыяў таму, што БДУ атрымаў права абароны кандыдацкіх дысертацыі па палітэканоміі.

У 1949—1950 гадах быў сакратаром ЦК КП(б) Беларусі. У 1953 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Сацыялістычная індустрыялізацыя БССР». З 1954 па 1956 год праходзіў дактарантуру ў Маскве. У 1965 годзе сышоў у адстаўку і да пенсіі (1974) працаваў дацэнтам кафедры палітэканоміі БДУ.

Пахаваны на Усходніх могілках Мінска.

## Навуковая дзейнасць 
Даследаваў працэс індустрыялізацыі народнай гаспадаркі Беларусі. Апублікаваў каля 30 навуковых артыкулаў, падрыхтаваў 10 кандыдатаў эканамічных навук.

## Узнагароды і прэміі 
* Ордэн Леніна

## Бібліяграфія 
* О некоторых вопросах экономики Белоруссии в дореволюционный период // Учёные записки БГУ. Мн., 1957.
* Социалистическая индустриализация в БССР в период первой пятилетки // Сборник статей по политической экономии. Мн., 1957.
* Народное хозяйство БССР (1920—1927) // Сборник статей по экономическим вопросам. Мн., 1962.
* Социально-экономические результаты социалистических преобразований экономики БССР (1928—1937) // Об экономических проблемах перехода от социализма к коммунизму. Мн., 1961.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Уладзімір Антонавіч Тамашэвіч // Гісторыя БДУ

Катэгорыя:Рэктары БДУ
Катэгорыя:Сакратары ЦК КПБ
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Эканамісты XX стагоддзя
Катэгорыя:Сакратары Мінскага абкама КПБ
Крыпульскі сельсавет

**Крыпу́льскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Докшыцкага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Крыпулі.

## Агульнае 
Знаходзіцца ў паўднёва-заходняй частцы Докшыцкага раёна. Значная частка сельсавета змяшчаецца на Докшыцкім узвышшы. Праз сельсавет працякае рака Зуйка, прыток Сэрвачы. На паўдёвай ускраіне вёскі Крыпулі бярэ свой выток рака Поня, прыток Бярэзіны.

## Гісторыя 
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як **Бярозаўскі сельсавет** у складзе Докшыцкага раёна Вілейскай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Бярозаўка. З 20 верасня 1944 года ў складзе Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — у складзе Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Крыпулі, сельсавет перайменаваны ў Крыпульскі. З 20 студзеня 1960 года сельсавет у складзе Віцебскай вобласці. 29 снежня 1961 года да сельсавета далучана частка скасаванага Янкоўскага сельсавета (10 населеных пунктаў: Атрубак, Буй, Валасадка, Верацейка, Гняздзілава, Жары, Заручча, Навінка, Паўднёвае Гняздзілава, Паўночнае Гняздзілава). З 25 снежня 1962 года ў складзе Глыбоцкага раёна. З 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Докшыцкага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 21 населены пункт. 30 чэрвеня 2008 года скасавана вёска Крукі.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1084 чалавекі, з іх 96,7 % — беларусы, 1,9 % — рускія, 0,6 % — украінцы, 0,5 % — палякі; паводле перапісу 2019 года — 725 чалавек.

## Цікавыя факты 
На тэрыторыі сельсавета знаходзіцца тры вёскі Гняздзілава: Паўднёвае Гняздзілава, Паўночнае Гняздзілава і проста Гняздзілава. Ад Докшыц да Гняздзілава ідзе старажытны брукаваны шлях.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Глыбоцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Славечна

Назву **Славе́чна** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Славечна — вёска ў Ельскім раёне

## Рэкі 
* Славечна — рака на Беларусі і Украіне, правы прыток Прыпяці
Ясенец (рака)

**Я́сенец** — рака ў Оўруцкім раёне Жытомірскай вобласці Украіны і ў Ельскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Славечна (басейн ракі Прыпяць).

Даўжыня ракі 63 км. Плошча вадазбору 390 км² (у межах Беларусі даўжыня 23 км, плошча вадазбору 115 км²). Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,4 м/км. Пачынаецца каля вёскі Леўкавічы Оўруцкага раёна Жытомірскай вобласці (на паўночным усходзе Оўруцкага кража), цячэ ў межах заходняй часткі Мазырскага Палесся. Вусце каля аграгарадка Скароднае Ельскага раёна. Асноўны прыток — рака Звонка (справа) у Оўруцкім раёне. Пад балотамі і забалочанымі землямі 5 % тэрыторыі вадазбору, пад лесам 61 %. Жыўленне мяшанае, пераважна снегавое. Сярэднегадавы расход вады ў вусці 1,33 м³/с.

Водапрыёмнік меліярацыйных сістэм.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Гомельской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Басейн Славечны
Катэгорыя:Рэкі Ельскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Жытомірскай вобласці
Маю Ласіла

**Маю Ласіла** (*Maiju Lassila*, сапр. Алгат Унтала (*Algot Untola*), пры нар. Ціецявяйнен (*Tietäväinen*); , Тохмаярві, Карэлія — ) — фінскі пісьменнік.

## Біяграфічныя звесткі 
Скончыў настаўніцкую семінарыю ў Сартавала. У 1898—1904 жыў у Пецярбургу.

У аўтабіяграфічных раманах «Хархама» і «Мартва» (абодва 1909) элементы рэалізму пераплятаюцца з містыкай. Вядомасць прынеслі сатырычна-гумарыстычныя аповесці «Па запалкі» (1910), «Бацька і сын» (1914), «Ад вялікага розуму» (1915), «Басяк з таго свету» (1916), п’есы «Калі любяць удаўцы» (1911), «Малады млынар» (1912), «Вечны рухавік» (апубл. 1962).

## Беларускія пераклады 
* Басяк з таго свету; Ад вялікага розуму: Аповесці: З фін. / Пер. У. Арлоў, Я. Лапатка. — Мн.: Маст. літ., 1990. — 341 с. — (Бібліятэка замежнай прозы).

Катэгорыя:Драматургі Фінляндыі
Катэгорыя:Пісьменнікі Фінляндыі
Катэгорыя:Фінскамоўныя пісьменнікі
Бенджамін Спок

**Бенджамін Маклейн Спок** (*Benjamin McLane Spock*; , г. Нью-Хейвен, штат Канектыкут, ЗША — ) — амерыканскі педыятр, педагог і грамадскі дзеяч.

Скончыў Іельскі ўніверсітэт (1925) і медыцынскія курсы пры ім (1929). У 1933—1944 гадах займаўся прыватнай практыкай у Нью-Ёрку. У 1944—1946 гадах на вайсковай службе, у 1947—1950 — ад’юнкт-прафесар Мінесотскага ўніверсітэта. У 1951—1955 гадах кіраваў аддзяленнем дзіцячай псіхіятрыі пры медыцынскіх курсах Пітсбургскага ўніверсітэта.

У кнізе «Дзіця і яго догляд» (1946) абагульніў свой вопыт педыятра, выклаў уяўленні пра ўзаемаадносіны бацькоў і дзяцей, развіццё здаровай і шчаслівай асобы. Галоўная ідэя Бенджаміна Спока — прызнанне адметнасці, унікальнасці асобы дзіцяці; ён раіў бацькам пазбягаць крайнасцей у выхаванні, праяўляць чуласць і ўлічваць жаданні дзіцяці, дамагацца такіх адносін з дзецьмі, калі адпадае неабходнасць у пакаранні. Важнейшым у выхаванні лічыў «метад цярпення», адначасова падкрэсліваў асноўную ролю бацькоўскага аўтарытэту, які не мае нічога агульнага з дыктатам, значэнне дысцыпліны для выхавання. У шматлікіх публікацыях выказаў свае ідэі па педагагічных праблемах: выхаванне праёмных і «цяжкіх» дзяцей, выхаванне ў няпоўнай сям’і, уплыў на дзяцей сямейных канфліктаў і разводаў, роля бацькі ў выхаванні і інш. Сваю грамадскую дзейнасць разглядаў як працяг гуманістычнай педагогікі.

## Бібліяграфія 
* Baby and Child Care (1946, with revisions up to eighth edition, 2004)
* A Baby’s First Year (1954)
* Feeding Your Baby and Child (1955)
* Dr. Spock Talks With Mothers (1961)
* Problems of Parents (1962)
* Caring for Your Disabled Child (1965)
* Dr. Spock on Vietnam (1968)
* Decent and Indecent (1970)
* A Teenager’s Guide to Life and Love (1970)
* Raising Children in a Difficult Time (1974)
* Spock on Parenting (1988)
* Spock on Spock: a Memoir of Growing Up With the Century (1989)
* A Better World for Our Children (1994)

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Педагогі ЗША
Катэгорыя:Медыкі ЗША
Марскія сподачкі

**Сподачкі**, **марскія сподачкі** — тры сямействы (*Patellidae*, *Tecturidae*, *Lepetidae*) падкласа пярэдняшчэлепных малюскаў класа бруханогіх.

Пашыраны ў морах усіх акіянаў. Найбольш вядомая патэла чарнаморская (*Patella pontica*).

Дыяметр ракавіны да 25 см. Ракавіна спрошчаная, сіметрычная, мае форму каўпачка або перакуленага ўверх дном сподачка (адсюль назва). Маюць адно перадсэрдзе, рэдукаваныя шчэлепы.

Раздзельнаполыя, некаторыя гермафрадыты. Апладненне вонкавае.

Некаторыя ядомыя.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* University of Hawaii Educational page from Christopher F. Bird, Dep’t of Botany. Photos and detailed information distinguishing the different varieties.
* Lottia gigantea: taxonomy, facts, life cycle, bibliography 
* Acmaeidae at the NCBI taxonomy website

Катэгорыя:Жывёлы паводле алфавіта
Катэгорыя:Бруханогія
Рычард III

**Рычард III** — кароль Англіі з 1483 па 1485 г. Прадстаўнік роду Ёркаў, нашчадак дынастыі Плантагенетаў, апошні прадстаўнік гэтай дынастыі.

Рычард Глостэр нарадзіўся 2 кастрычніка 1452 г. Быў адзінаццатым дзіцем герцага Рычарда Ёрка і Сесіліі Нэвіл. Ён быў абвешчаны трэцім герцагам Глостэр пасля каранавання свайго брата Эдуард IV у 1461, якому Рычард служыў верай і праўдай у барацьбе паміж Ёркамі і Ланкастэрамі.

Пасля смерці Эдуарда IV Рычард захапіў трон ад свайго пляменніка Эдуарда V. Прыхільнікі будучага караля абвясцілі радаслоўную Эдуарда несапраўднай, сцвярджаючы, што шлюб караля Эдуарда IV і Лізаветы з’яўляецца незаконным, а іх сыны не маюць ніякіх правоў на карону. Эдуарда V і яго брата Рычарда памясцілі ў Таўэр, а пазней забілі. Рычард Глостэр быў каранаваны 6 ліпеня 1483 пад імем Рычарда III.

Праз чатыры месяцы пасля каранацыі пачынаецца паўстанне прыхільнікаў Генрыха Цюдара з роду Ланкастэраў. Паўстанне было задушана, але Генрых Цюдар збірае новае войска і ў  (22 жніўня 1485) перамагае караля, які падчас бітвы загінуў. Рычард ІІІ быў апошнім англійскім каралём, які загінуў у бітве.

Гэтая бітва палажыла канец Вайне Руж. Генрых Цюдар каранаваўся пад імем Генрых VII. Сітуацыя ў Англіі пачала стабілізавацца пасля некалькіх гадоў міжусобнай вайны.

Кароль Рычард III мае змрочную рэпутацыю, галоўным чынам дзякуючы знакамітай шэкспіраўскай п’есе *Рычард ІІІ*, дзе ён прадстаўлены як амаральная пачвара.
Рычарду прыпісваецца забойства свайго брата Кларэнса і пляменнікаў Эдуарда V і Рычарда.

У час свайго кароткага кіравання паказаў сябе як добры адміністратар, заканадавец, дзяржаўны дзеяч з пачуццём камерцыйнага патэнцыялу і адважны воін. Быў заступнікам музыкі і архітэктуры.

Катэгорыя:Каралі англійскія
Катэгорыя:Ёркі
Берлінская акадэмія мастацтваў

**Берлінская акадэмія мастацтваў** () — адукацыйная ўстанова ў Берліне, Германія. Заснавана ў 1696 годзе курфюрстам Фрыдрыхам III Брадэнбургскім і выконвала адукацыйныя і адміністрацыйныя функцыі. З'яўляецца акадэмічнай установай, члены якога абмяркоўваюць пытанні развіцця мастацтва і з'яўляецца кансультатыўным органам. З 1931 года выконвае толькі адміністрацыйныя функцыі. Адукацыйныя функцыі з гэтага часу выконвае спецыяльна створаны Берлінскі ўніверсітэт мастацтваў.

Новы будынак Берлінскай акадэміі мастацтваў на Парыжскай плошчы побач з адноўленым атэлем «Адлон» быў пабудаваны пасля аб'яднання Германіі па праекце членаў Акадэміі Гюнтэра Беніша, Манфрэда Забатке і Вернера Дурта. Да Другой сусветнай вайны на гэтым месцы ў палацы Арніма размяшчалася Пруская акадэмія мастацтваў.

## Вядомыя выкладчыкі і выпускнікі акадэміі 
* Вільгельм Аўгуст Лебрэхт Амберг (1822—1899)
* Карл Бекер (1820—1900) — прэзідэнт акадэміі.
* Карл Эдуард Бірман (1803—1892)
* Карл Людвіг Энгель (1778—1840) — фінскі архітэктар

## Спасылкі 
Катэгорыя:Акадэміі мастацтваў Германіі
Катэгорыя:Архітэктура Берліна
Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Берліна
Катэгорыя:Славутасці Берліна
Катэгорыя:Мітэ (раён)
Сяргей Аляксандравіч Маскевіч

**Сярге́й Алякса́ндравіч Маске́віч** (нар. , в. Быкаўка, Шчучынскі раён, Гродзенская вобласць, БССР) — беларускі дзяржаўны дзеяч, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га і 4-га скліканняў, Міністр адукацыі Рэспублікі Беларусь (2010—2014). Доктар фізіка-матэматычных навук (1995), прафесар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 1 жніўня 1953 года ў в. Быкаўка Шчучынскага раёна Гродзенскай вобласці.

У 1974 годзе скончыў Гродзенскі педагагічны інстытут па спецыяльнасці «Фізіка». Вучыўся ў аспірантуры Інстытута біяхіміі АН БССР. У 1983 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Спектральна-люмінесцэнтныя ўласцівасці вытворных тыяміну, піравінаграднай кіслаты і іх комплексаў з іонамі двухвалентных металаў у растворах» па фізіка-матэматычных навуках, працаваў на кафедры агульнай і тэарэтычнай фізікі. У 1995 годзе абараніў доктарскую дысертацыю па фізіка-матэматычных навуках, у тым жа годзе стаў прарэктарам ГрДУ па навуковай працы. У 1997—2005 гадах быў рэктарам Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы. Аўтар больш за 250 навуковых прац па фізіцы малекул і менеджменту ў адукацыі.

Дэпутат Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў 23-га і 24-га скліканняў. З 2005 года — дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, дзе ўзначальваў Пастаянную камісію па міжнародных справах і нацыянальнай бяспецы.

З 29 снежня 2010 года па 27 снежня 2014 года працаваў Міністрам адукацыі Рэспублікі Беларусь.

З 2015 па 2023 год ўзначальваў Міжнародны дзяржаўны экалагічны інстытут імя А. Дз. Сахарава БДУ..

## Узнагароды 
* Заслужаны работнік адукацыі Рэспублікі Беларусь (2021).

## Спасылкі 
* Інфармацыя на сайце Міністэрства адукацыі 
* Профіль на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага збору 
* Інфармацыя на сайце ГРДУ
* Персанальны сайт Сяргея Маскевіча 

Катэгорыя:Рэктары Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы
Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання
Катэгорыя:Постаці МДЭІ імя А. Дз. Сахарава
Катэгорыя:Дэпутаты Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў 23-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў 24-га склікання
Катэгорыя:Міністры адукацыі Рэспублікі Беларусь
Уладзімір Белы

**Уладзімір Белы**:
* Уладзімір Аляксеевіч Белы (1922—1994) — беларускі вучоны, рэктар БДУ (1978—1983).
* Уладзімір Мікалаевіч Белы (нар. 1947) — вучоны ў галіне оптыкі і лазернай фізікі.
Парфён Пятровіч Савіцкі

**Парфён Пятровіч Савіцкі** (, в. Гайшын, Магілёўская губерня — , ) — беларускі гісторык, дзяржаўны дзеяч. Кандыдат гістарычных навук (1948). Рэктар Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта з 1938 па 1941 і з 1943 па 1946 год.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 28 кастрычніка 1904 ў сям’і беззямельнага селяніна ў вёсцы Гайшын Магілёўскай губерні (цяпер у Слаўгарадскім раёне Магілёўскай вобласці). Бацька, не маючы сваёй зямлі, працаваў на лесанарыхтоўках і лесасплаве, маці памерла рана. У 1916 годзе скончыў чатырохгадовую вясковую земскую пачатковую школу, у 1921 годзе — Прапойскае вучылішча.

Працаваў дырэктарам пачатковай школы ў вёсцы Барсукоўка, займаўся сельскай гаспадаркай. У 1925 годзе быў абраны старшынёй Гайшынскага сельсавета, а ў 1927 годзе ўступіў кампартыю Беларусі. З 1929 па 1931 год працаваў сакратаром Прапойскага райвыканкама. У 1934 годзе скончыў прапагандысцкае аддзяленне Камуністычнага ўніверсітэта Беларусі, дзе пазней працаваў выкладчыкам гісторыі партыі, быў рэдактарам газеты «Ленінец». З 1935 па 1938 год працаваў на партыйных пасадах у Мінску. У 1937 годзе завочна скончыў Інстытут чырвонай прафесуры ў Маскве. З 1938 года член ЦК кампартыі Беларусі. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР. З 1938 па 1946 год працаваў рэктарам Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У перыяд 1941 па 1943 год універсітэт не працаваў з прычыны вайны, Савіцкі працаваў рэктарам Педагагічнага інстытута ў Ніжнім Тагіле. 15 мая 1943 года дзейнасць універсітэта была адноўлена і Савіцкі вярнуўся на прадугледжанае месца. З 1949 гады па 1952 год дацэнт БДУ.

## Літаратура 
* *Васількоў В. Ф.* Сялянскі сын — рэктар БДУ // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Слаўгарадскага раёна. — Мн., 1999. — С. 151.
* Савіцкі Парфен Пятровіч / А. Г. Зельскі // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2004. — Т. 18, кн. 1. — С. 446.
* Савіцкі Парфен Пятровіч / Артур Зельскі // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі : у 6 т. — Мінск, 2003. — Т. 6, кн. 2. — С. 432.
* Парфен Пятровіч Савіцкі // Гісторыя Беларускага дзяржаўнага універсітэта ў біяграфіях яго рэктараў, 1921—2001 : 80 гадоў. — Мінск, 2001. — С. 78—91.

Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Рэктары БДУ
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 1-га склікання
Васіль Іванавіч Стражаў

**Васіль Іванавіч Стражаў** (, Каменск-Шахцінскі, Растоўская вобласць, РСФСР) — беларускі вучоны-фізік, рэктар Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта ў 2003—2008. Доктар фізіка-матэматычных навук (1986), замежны член Расійскай акадэміі адукацыі, віцэ-прэзідэнт Еўразійскай асацыяцыі ўніверсітэтаў.

## Біяграфія 
У 1966 годзе скончыў фізічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта па спецыяльнасці «тэарэтычная фізіка», паступіў у аспірантуру Інстытута фізікі АН БССР і ў 1970 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю (тэма дысертацыі — «Да праблемы дуальнай сіметрыі ў электрадынаміцы»). Працаваў у АН БССР (Інстытут фізікі, Аддзяленне фізіка-матэматычных навук), затым — у Мінскім абкаме і гаркаме КПБ, дзе курыраваў пытанні навукі і адукацыі. У 1986 годзе абараніў доктарскую дысертацыю (тэма — «спінавай ступені свабоды і калібравальных сіметрыі»).

З 1988 года — у міністэрстве адукацыі БССР і Рэспублікі Беларусь. У 1994—2001 — міністр адукацыі Рэспублікі Беларусь (з 1994 па 1997 — міністр адукацыі і навукі).

17 лістапада 2003 г Стражаў быў прызначаны новым рэктарам БДУ замест Аляксандра Казуліна, які апынуўся ў цэнтры скандалу.

31 кастрычніка 2008 новым рэктарам БДУ быў прызначаны Сяргей Уладзіміравіч Абламейка. У ліку прычын адстаўкі Стражава называлася дасягненне гранічнага ўзросту для заняцця кіруючых пасад.

## Узнагароды і званні 
Заслужаны работнік адукацыі Рэспублікі Беларусь (2008). Узнагароджаны медалём Пушкіна (Расія, 2006), ордэнам Крыжа прападобнай Ефрасінні Полацкай (Беларуская праваслаўная царква, 2007), ордэнам свяціцеля Кірыла Тураўскага (Беларуская праваслаўная царква, 2014).

## Літаратура 
* 
* Стражев Василий Иванович // Часопіс «Изобретатель». № 4 (196) 2016. — С. 47—48.

## Спасылкі 
* Стражаў Васіль Іванавіч на сайце Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта
* Біяграфія  на сайце Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта 

Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Катэгорыя:Педагогі СССР
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Рэктары БДУ
Брэд Піт

**Уільям Брэдлі «Брэд» Піт** (; ) — амерыканскі  і . Лаўрэат прэміі «Залаты глобус» за 1995 («12 малпаў»), двойчы намінаваўся на прэмію «Оскар».

## Фільмаграфія 
## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Кубак Вальпі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сатурн»