Манархія

**Мана́рхія** — 1) форма кіравання, пры якой вярхоўная дзяржаўная ўлада належыць адной асобе — манарху (каралю, цару, імператару, герцагу, эрцгерцагу, султану, эміру і г. д.) і звычайна перадаецца па спадчыне.

**Манархія** — 2) форма дзяржаўнага кіравання, у якой крыніца ўлады — Бог (самадзяржаўе) або сам носьбіт дзяржаўнай улады (самаўладства), а асновай улады служаць яе маральны аўтарытэт у грамадстве і традыцыя, у сілу гэтага ўлада спадчынная. Таксама манархія — адна з найстаражытнейшых форм кіравання.

## Віды манархій 
* Абсалютная манархія — манархія, якая прадугледжвае амаль неабмежаваную ўладу манарха. Пры абсалютнай манархіі ўрад або іншыя органы ўлады адказныя толькі перад манархам як кіраўніком дзяржавы, а парламент у шэрагу выпадкаў наогул адсутнічае або з’яўляецца толькі дарадчым органам пры манарху (цару, каралю і інш.).
* Канстытуцыйная манархія — манархія, пры якой улада манарха абмежаваная канстытуцыяй. Пры канстытуцыйнай манархіі рэальная заканадаўчая ўлада належыць парламенту, а выканаўчая — ураду. Канстытуцыйная манархія існуе ў дзвюх формах: дуалістычная манархія і парламентарная манархія.
** Дуалістычная манархія ( — дваісты) — канстытуцыйная манархія, у якой улада манарха абмежаваная канстытуцыяй, але манарх фармальна і фактычна захоўвае шырокую ўладу.
** Парламентарная манархія — канстытуцыйная манархія, у якой манарх выконвае свае функцыі чыста намінальна. Пры парламентарнай манархіі ўрад адказны перад парламентам, якому належыць фармальнае вяршэнства сярод іншых органаў дзяржавы.
* Тэакратычная манархія — манархія, пры якой палітычная ўлада належыць кіраўніку царквы або рэлігійнаму лідару.

## Манархічныя дзяржавы сучаснасці 
У спісах прадстаўлены манархіі на 1 студзеня 2023 года. Асобным спісам прадстаўлены дамініёны — былыя англійскія калоніі, у якіх кіраўніком дзяржавы з’яўляецца кароль (каралева) Вялікабрытаніі.

### Еўропа 
*  — са-князі Эманюэль Макрон (з 2017) і Жаан Энрык Вівес-і-Сісілья (c 2003)
*  — кароль Філіп I (з 2013)
*  — Папа Рымскі Францыск I (з 2013)
*  — кароль Карл III (з 2022)
**  — герцаг Карл III (з 2022)
**  — герцаг Карл III (з 2022)
**  — лорд Карл III (з 2022)
*  — кароль Фрэдэрык X (з 2024)
*  — кароль Філіп VI (з 2014)
*  — князь Ханс-Адам II (з 1989)
*  — вялікі герцаг Анры (з 2000)
*  — князь і вялікі магістр фра Мэцью Фестынг (з 2008)
*  — князь Альберт II (з 2005)
*  — кароль Вілем-Аляксандр (з 2013)
*  — кароль Харальд V (з 1991)
*  — кароль Карл XVI Густаў (з 1973)

### Азія 
*  — кароль Хамад ібн Іса аль-Халіфа (з 2002, эмір у 1999—2002)
*  — султан Хасанал Балкіях (з 1967)
*  — кароль Джыгмэ Кхесар Намг’ял Вангчук (з 2006)
*  — кароль Абдала II (з 1999)
*  — кароль Нарадом Сіямоні (з 2004)
*  — эмір Тамім бін Хамад аль-Тані (з 2013)
*  — эмір Наваф аль-Ахмед аль-Джабер ас-Сабах (з 2020)
*  — Янг дзі-Пертуан Агонг (вярхоўны кіраўнік) Аль-Султан Абдулла II (з 2019)
**  Джахор — султан Ібрагім Ісмаіл (з 2010)
**  Кедах — султан Салехудзін ібн Аль-Мархум (з 2017)
**  Келантан — султан Мухамад V (з 2010)
**  Негры-Сембілан — Янг дзі-Пертуан Бесар Танку Мухрыз (з 2008)
**  Паханг — султан Абдула ІІ (з 2019)
**  Перак — султан Назрын Муізудзін Шах (з 2014)
**  Перліс — раджа Сіед Сіраджудзін (з 2000)
**  Селангор — султан Шарафудзін Ідрыс Шах (з 2001)
**  Трэнгану — султан Мізан Зайнал Абідзін (з 1998)
*  — прэзідэнт Мухамад ібн Заід Аль Нахайян (з 2022)
**  Абу-Дабі — эмір Мухамад ібн Заід Аль Нахайян (з 2022)
**  Аджман — эмір Хумайд бін Рашыд Аль Нуаймі (з 1981)
**  Дубай — эмір Махамад бін Рашыд Аль Мактум (з 2006)
**  Рас-эль-Хайма — эмір Сауд бін Сакр Аль Касімі (з 2010)
**  Ум-эль-Кайвайн — эмір Сауд бін Рашыд Аль Муала (з 2009)
**  Эль-Фуджайра — эмір Хамад бін Мухамед Аль Шаркі (з 1974)
**  Шарджа — эмір Султан III бін Мухамед Аль Касімі (1972-17.06.1987) (з 23.06.1987)
*  — султан Хайтэм бен Тарык Аль Саід (з 2020)
*  — кароль Салман ібн Абдэль Азіз ас-Сауд (з 2015)
*  — кароль Маха Вачыралангкорн (з 2016)
*  — імператар Нарухіта (з 2019)

### Афрыка 
*  — кароль Летсіе III (з 1996, першы раз у 1990—1995)
*  — кароль Мухамед VI (з 1999)
*  — кароль Мсваці III (з 1986)

### Акіянія 
*  — кароль Тупоу VI (з 2012)

### Садружнасць нацый 
Пост кіраўніка Садружнасці не з’яўляецца тытулам і не перадаецца па спадчыне. Пры змене манарха на брытанскім троне старшыням урадаў краін-членаў Садружнасці трэба прыняць фармальнае рашэнне аб прызначэнні новага кіраўніка арганізацыі.

#### Каралеўствы Садружнасці 
У каралеўствах Садружнасці (раней называліся дамініёнамі) кіраўніком дзяржавы з’яўляецца манарх Вялікабрытаніі, прадстаўлены генерал-губернатарам.

##### Амерыка 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

##### Акіянія 
* 
* 
** 
** 
* 
* 
* 

Таксама манарх Вялікабрытаніі з’яўляецца вярхоўным правадыром , аднак пры гэтым не з’яўляецца кіраўніком дзяржавы.

## Спадарожныя паняцці 
* Дзяржава
* Манарх

## Спасылкі 

Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы