Людскія страты ў В’етнамскай вайне

ў Вашынгтоне.]]
**В’етнамская вайна** пачалася ў 1957 годзе, калі камуністычнае падполле ў Паўднёвым В’етнаме перайшло да ўзброенай барацьбы супраць урада Нго Дзінь З’ема. У 1959 годзе дапамогу паўстанцам пачаў аказваць Паўночны В’етнам. З 1961 года ў баявых дзеяннях наўпрост удзельнічалі ЗША, якія ў 1965 годзе адправілі ў Паўднёвы В’етнам буйны вайсковы кантынгент і развярнулі кампанію паветраных бамбардзіровак Паўночнага В’етнама. У вайну былі ўцягнуты і іншыя дзяржавы, якія выступілі на тым ці іншым баку. У той жа час у Лаосе і Камбоджы ішлі ўласныя грамадзянскія вайны, якія так ці інакш апынуліся пераплецены з вайной у В’етнаме. У 1973 годзе ЗША спынілі баявыя дзеянні ў Паўднёва-Усходняй Азіі. У 1975 годзе вайна завяршылася ваеннай перамогай Паўночнага В’етнама і ўключэннем Паўднёвага В’етнама ў яго склад, у выніку чаго з’явілася незалежная адзіная в’етнамскае дзяржава.

В’етнамская вайна была адным з найбольш маштабных і кровапралітных узброеных канфліктаў другой паловы XX стагоддзя. Вызначэнне людскіх страт у ёй з’яўляецца вельмі складанай задачай, пацвярджэннем чаму служаць прыкметныя адрозненні ў лічбах, якія прыводзяцца рознымі крыніцамі.

## Паўднёвы В’етнам і саюзнікі 
### ЗША 
Па колькасці загінулых амерыканцаў В’етнамская вайна знаходзіцца на чацвёртым месцы пасля Грамадзянскай, Другой сусветнай і Першай сусветнай войнаў.

**Загінуўшыя**. У крыніцах сустракаюцца розныя лічбы амерыканцаў, якія загінулі ў Паўднёва-Усходняй Азіі (40 тысяч, 56 тысяч, 57 тысяч, 60 тысяч). Гэта выклікана тым, што аўтары могуць браць лічбы толькі баявых страт, дадаваць да ліку загінуўшых колькасць зніклых без вестак, і г.д. Па стане на сярэдзіну 2008 года загінулымі, памерлымі ад ран і хвароб, прапаўшымі без вестак лічыліся 58 220 амерыканцаў (гэтая лічба паступова расце пасля заканчэння вайны, бо ў яе ўключаюцца вайскоўцы, якія памерлі праз гады і нават дзесяцігоддзі ад наступстваў баявых раненняў). З іх 47 434 чалавекі страчаны ў выніку дзеянняў праціўніка, а 10 786 чалавек з’яўляюцца небаявымі стратамі (загінулі ў транспартных здарэннях, у інцыдэнтах са зброяй, памерлі ад хвароб, скончылі жыццё самагубствам).

Найбольш кровапралітным годам вайны для ЗША стаў 1968-ы — больш за 16 000 загінулых, уключаючы небаявыя страты. Імёны ўсіх амерыканцаў, якія загінулі і прапалі без вестак у Паўднёва-Усходняй Азіі, пералічаны на Мемарыяле ветэранаў В’етнама ў Вашынгтоне (больш вядомым як «сцяна»).

**Параненыя**. Усяго падчас вайны раненні атрымалі 303 000 амерыканскіх вайскоўцаў. З іх 153 000 былі эвакуяваны ў шпіталі, і амаль столькі ж атрымалі неабходную медыцынскую дапамогу ў палявых умовах.

**Ваеннапалонныя**. За ўсю вайну ў палон да праціўніка трапіла амаль 800 амерыканцаў, у большасці — лётчыкі, збітыя над Паўночным В’етнамам. Больш за 100 чалавек памерла ў палоне (уключаны ў лічбу загінулых), астатнія былі вызвалены па ўмовах Парыжскага пагаднення 1973 года.

У ЗША існуе пэўная колькасць прыхільнікаў гіпотэзы аб тым, што амерыканскі ўрад у 1973 годзе кінуў частку палонных на волю лёсу, і гэтыя амерыканцы, як мяркуецца, могуць знаходзіцца ў палоне ў В’етнаме да гэтага часу. Нягледзячы на вялікую колькасць сабраных «сведчанняў» на карысць гэтага, такая версія катэгарычна адпрэчваецца адпаведнымі ведамствамі ЗША.

**Зніклыя без вестак**. Адразу пасля завяршэння вайны налічвалася прыкладна 2600 амерыканскіх вайскоўцаў, чый лёс быў не ўстаноўлены або чые астанкі не былі выяўлены. З 1992 года на тэрыторыі В’етнама, Лаоса і Камбоджы амерыканскія пошукавыя групы пры садзейнічанні ўрадаў гэтых краін займаюцца вышукам зніклых без вестак. Акрамя таго, В’етнам перыядычна вяртае ЗША астанкі амерыканцаў, выяўленыя ўласнымі сіламі. На 16 мая 2008 года прапаўшымі без вестак у Паўднёва-Усходняй Азіі ўсё яшчэ лічыліся 1741 чалавек. Прызнаецца, што шанцаў на тое, што хтосьці з гэтых людзей жывы, практычна няма, а таксама тое, што ў шэрагу выпадкаў выяўленне астанкаў немагчыма ў сілу абставінаў страты.

**Самагубствы пасля вайны**. Дастаткова шырока распаўсюджана меркаванне, што колькасць амерыканскіх ветэранаў, якія ўчынілі самагубства пасля вайны нашмат больш колькасці загінуўшых у самай вайне. У прыватнасці, у 1990 годзе ветэран вайны Чак Дын пісаў пра 150 тыс. былых байцоў, якія здзейснілі самагубства да гэтага моманту. Аднак шэраг аўтараў падвяргае такую высокую лічбу сумневу. Адзін з ветэранаў, грунтуючыся на высокіх ацэнках колькасці самагубстваў, неяк падлічыў, што з тых, хто калі-небудзь служыў у яго роце ў В’етнаме, пасля вайны павінны былі здзейсніць самагубства ад 45 да 135 чалавек; аднак даныя асацыяцыі ветэранаў гэтай роты паказвалі, што ў рэальнасці ні аднаго суіцыду не адбылося. Цім Булмэн і Хэн Янг у медыцынскім часопісе Federal Practitioner ацэньвалі колькасць ветэранаў В’етнама, што здзейснілі самагубства, у 20 тыс. чалавек на 1993 год.

### Аўстралія 
У разгар баявых дзеянняў у В’етнаме знаходзілася каля 8 тысяч аўстралійскіх вайскоўцаў. Яны актыўна праводзілі аперацыі і ўдзельнічалі ў некалькіх буйных бітвах з праціўнікам. Усяго ў В’етнаме загінула каля 500 аўстралійцаў, атрымалі раненні або захварэлі каля 3100 чалавек.

### Філіпіны 
Філіпінскі кантынгент знаходзіўся ў Паўднёвым В’етнаме нядоўга (каля 3 гадоў) і выконваў у асноўным небаявыя задачы. Страты склалі 9 загінулых.

### Тайланд 
Першыя вайскоўцы (10 пілотаў і 7 авіятэхнікаў ВПС Тайланда) прыбылі ў Паўднёвы В’етнам у 1964 годзе, у 1965 годзе ў краіну былі накіраваны яшчэ 200 маракоў (экіпажы для двух караблёў, перададзеных ЗША па праграме ваеннай дапамогі); у 1966 годзе колькасць кантынгенту павялічылася на некалькі чалавек (экіпажы для двух ваенна-транспартных самалётаў C-123 «Provider», перададзеных ЗША для ВПС Тайланда); у 1967 годзе ў Паўднёвы В’етнам прыбыло падраздзяленне «Каралеўская кобра» (2207 вайскоўцаў); у 1969 годзе — буйное пяхотнае падраздзяленне «Чорныя пантэры» і 45 авіятэхнікаў. Агульная колькасць вайскоўцаў Тайланда, якія прымалі ўдзел у вайне ў В’етнаме, ацэньваецца ў дзве брыгады.

Тайландскі кантынгент, адпраўлены ў Паўднёвы В’етнам, прымаў удзел у баявых аперацыях і страціў каля 350 чалавек забітымі. Таксама вядома, што вялікая колькасць тайландскіх вайскоўцаў ваявала на баку ўрадавых сіл у Лаосе, аднак іх страты фармальна ставяцца да іншай вайны і, па ўсёй бачнасці, не ўлічаны.

### Новая Зеландыя 
Новая Зеландыя прымала нязначны ўдзел у вайне і панесла малыя страты — 37 чалавек загінулымі.

### Японія 
Для дастаўкі ўзбраення і іншых вайсковых грузаў з вайсковых баз ЗША на Японскіх астравах у В’етнам з 1964 года выкарыстоўваліся дэсантныя караблі LST водазмяшчэннем 2—3 тысячы тон пад сцягам ЗША, якія знаходзіліся ў падпарадкаванні вайсковага камандавання ЗША на Далёкім Усходзе (Ёкагама). Каманды (колькасць якіх да канца 1967 года павялічылася да 28) складаліся з японскіх маракоў. Усяго з 1964 да канца 1969 года ў выкананні работ удзельнічалі каля трох тысяч японскіх маракоў. Па афіцыйных даных урада Японіі, у В’етнаме загінулі чатыры японскіх марака з каманд LST.

## Паўночны В’етнам і саюзнікі 
### Паўночны В’етнам і НФВПВ 
Нацыянальны фронт вызвалення Паўднёвага В’етнама гуляў ключавую ролю ў першай палове вайны (да Тэцкага наступлення 1968). Рэгулярная армія Паўночнага В’етнама прымала актыўны ўдзел у баявых дзеяннях у Лаосе, Камбоджы і асабліва ў Паўднёвым В’етнаме.

Упершыню афіцыйныя в’етнамскія лічбы страт у вайне былі агучаны ў 1995 годзе ў сувязі з 20-й гадавінай перамогі. Было заяўлена, што страты вайскоўцаў склалі 849 018 чалавек загінулымі і 600 000 параненымі, у гэтую лічбу ўключаны страты НФВПВ і рэгулярнай арміі. Колькасць загінуўшых мірных жыхароў у абедзвюх частках краіны паміж 1954 і 1975 гадамі ацэнена ў 2 мільёны чалавек. Невядома, як размяркоўваюцца ахвяры паміж Паўночным і Паўднёвым В’етнамам. Паводле ацэнкі шэрагу аўтараў, у Паўночным В’етнаме за ўвесь час амерыканскіх бамбардзіровак загінула 65 000 мірных жыхароў.

### СССР 
З 1965 года ў Паўночным В’етнаме знаходзіліся савецкія ваенныя спецыялісты, якія дапамагалі ў стварэнні сістэмы СПА краіны (якой у пачатку вайны фактычна не існавала). Інфармацыя аб непасрэдным удзеле савецкіх вайскоўцаў у паветраных баях або наземных баявых дзеяннях у Паўднёвым В’етнаме не знайшла пацверджання ў даступных архіўных дакументах. Акрамя таго, у Паўночным В’етнаме знаходзіліся грамадзянскія спецыялісты. Савецкі грамадзянскі марскі флот ажыццяўляў перавозкі ў краіну грузаў рознага прызначэння.

Паводле звестак расійскіх ваенных гісторыкаў, за час В’етнамскай вайны ў Паўночным В’етнаме загінулі і памерлі ад хвароб 16 савецкіх вайскоўцаў, а па даных Генеральнага штаба УС СССР страты СССР у В’етнаме за перыяд з ліпеня 1965 па снежань 1974 склалі 13 чалавек.

### КНДР 
У вайне ўдзельнічала знішчальная эскадрылля ВПС КНДР, а таксама наземныя падраздзяленні СПА. Вядома, што на тэрыторыі В'етнама існуе пахаванне паўночнакарэйскіх вайскоўцаў. Даюцца ацэнкі ў 14 чалавек загінулымі.

## Гл. таксама 
* Страты самалётаў у В’етнамскай вайне
* Людскія страты ў Іракскай вайне

## Зноскі 
## Спасылкі 
* National Archives AAD Searchable database.
* The Vietnam Center and Archive. Texas Tech University.
* Vietnamese Casualties During the American war

Катэгорыя:Вайна ў В’етнаме
Катэгорыя:Ваенныя страты