Старажытнаэпірскае царства

**Эпір** () — старажытнагрэчаская дзяржава, размешчаная ў аднайменным балканскім геаграфічным рэгіёне. Радзіма эпіротаў межавала на поўдні з Эталійскім саюзам, на ўсходзе — з Фесаліяй і Македоніяй, а на захадзе — з ілірыйцамі. На кароткі перыяд
(280 — 275 гады да н.э.) цар эпірскі Пір зрабіў сваю радзіму наймацнейшай дзяржавай грэчаскага свету і змагаўся на роўных з Рымскай рэспублікай на яе тэрыторыі.

## Гісторыя 
### Перадгісторыя 
Першыя паселішчы ў Эпіры з'явіліся ў эпоху неаліту, мясцовае насельніцтва займалася рыбалоўствам, паляваннем і жывёлагадоўляй. Яны хавалі сваіх правадыроў у курганах, падобных да мікенскіх пахаванняў.

### Малоскі перыяд (470—330 г. да н.э.) 
Малоская дынастыя Эакідаў з 370 гады да н.э. пачала пашыраць свае ўладанні за кошт суседніх плямёнаў. Іх саюзнікам было Македонскае царства, якое дапамагала змагацца з набегамі ілірыйцаў, і ў 359 годзе да н.э. малоская прынцэса Алімпіяда стала жонкай цара Філіпа II Македонскага. Пасля таго, як Філіп II выгнаў яе дзядзьку Арыба, новым царом эпірскім стаў яе брат Аляксандр, які атрымаў тытул *Цар эпірскі*.

У 334 годзе да н.э. Аляксандр Македонскі ўварваўся ў Азію, а яго дзядзька — у Паўднёвую Італію. Там ён выступіў на баку грэчаскіх калоній у іх барацьбе з італійскімі плямёнамі і Рымскай рэспублікай. Нягледзячы на першапачатковыя поспехі, Аляксандр быў забіты ў бітве ў 331 годзе да н.э..

### Эпірскае царства (330—231 г да н.э.) 
У 330 годзе загінуў Аляксандр Малоскі, і паняцце «Эпір» упершыню з'явілася ў грэчаскіх крыніцах. Таксама чаканка манет трох асноўных плямёнаў Эпіра змянілася на адзіную манету з легендай *Эпіроты*. Пасля гібелі Аляксандра, прастол атрымаў у спадчыну Эакід, але ён быў зрынуты ў 313 годзе да н.э..

Яго сын Пір заняў прастол толькі ў 295 годзе. Быўшы адораным вайскаводам, ён аказаў ваенную падтрымку грэчаскаму насельніцтву Тарэнта. У бітвах пры Гераклеі і Аўскуле яго войскі разграмілі рымлян, але і самі панеслі сур'ёзныя страты, чым спарадзілі паняцце Пірава перамога.

У 277 годзе Пір захапіў карфагенскую крэпасць Эрыкс на Сіцыліі, але сваёй неабдуманай палітыкай зрабіў астраўлянін уласнымі ворагамі. Неўзабаве ён пакінуў востраў, і вярнуўся ў Паўднёвую Італію.

У бітве пры Беневенце (275 г. да н.э.) Пір быў разбіты рымлянамі, і вырашыў вярнуцца дамоў, тым самым страціўшы тут свае былыя заваяванні.

### Эпірскі саюз (231—167 г. да н.э) 
thumb|right|220px|Манета Эпірскай лігі, на якой намаляваны Зеўс (злева) і маланка са словам «ΑΠΕΙΡΩΤΑΝ» — Эпіроты (справа).

У 233 годзе да н.э. была забіта апошняя прадстаўніца дынастыі Пірыдаў — царыца Дэідамія. Пасля гэтага мясцовае насельніцтва вырашыла арганізаваць федэратыўную рэспубліку. Але ўладанні новай дзяржавы значна скараціліся: на захадзе Акарнанія абвясціла незалежнасць, а эталійцы занялі Амфілохію, Амбрасію і астатнія землі на поўнач ад Арцкага заліва. Прычынамі гібелі дынастыі эпірскіх цароў маглі стаць непапулярны саюз з Македоніяй, а таксама тэндэнцыі ў мясцовым грамадстве. Тым не менш, Эпір заставаўся сур'ёзным іграком у Грэцыі., але Эпіроты пражывалі ў маленькіх вёсках, чым моцна адрозніваліся ад сваіх паўднёвых суседзяў, якія стварылі гарады-дзяржавы. Іх край ляжаў у на мяжы грэчаскага свету, і наяўнасць па суседстве ілірыйскіх плямёнаў не спрыялі мірнаму жыццю Эпіра. У той жа час, рэгіён меў важны рэлігійны статус дзякуючы храму і аракулу Дадона, які саступаў толькі Дэльфам.

## Культура 
Эпіроты размаўлялі на паўночна-заходнім дыялекце старажытнагрэчаскай мовы, якія адрозніваўся ад дарыйскага дыялекту грэчаскіх калоній Іанічных астравоў а таксама насілі галоўным чынам грэчаскія імёны. Грэчаскія пісьменнікі негатыўна адклікаліся пра гэтых суседзяў. Афінскі гісторык Фукідыд назваў іх «варварамі» у сваёй працы *Гісторыя Пелапанескай вайны*,, як і Страбон у сваёй *Геаграфіі*. Аднак Дзіянісій Галікарнаскі, Паўсаній, і Флавій Еўтропій лічылі іх грэкамі.

Плутарх згадвае пра тое, што грэчаскі гeрой Ахілес «меў статус бажаства ў Эпіры, і тут яго звалі Аспетас».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Грэцыі
Катэгорыя:Эпір