Цэнтральны выканаўчы камітэт СССР

**Цэнтра́льны выкана́ўчы камітэ́т СССР (ЦВК СССР)** — вышэйшы орган дзяржаўнай улады СССР у 1922—1938 гадах, які выбіраўся Усесаюзнымі з’ездамі Саветаў і перыядычна (а на практыцы — эпізадычна) збіраўся на сесіі ў прамежках паміж Усесаюзнымі з’ездамі Саветаў.

ЦВК СССР выбіраў **Прэзідыум**, які з’яўляўся вышэйшым органам улады СССР у перыяды паміж сесіямі, а таксама чатырох старшыняў ЦВК па ліку саюзных рэспублік. Чарговыя сесіі ЦВК СССР павінны былі склікацца тры разы ў год, а надзвычайныя — па пастанове Прэзідыума ЦВК СССР, па патрабаванні СНК СССР або ЦВК саюзнай рэспублікі. На практыцы за перыяд з 1922 па 1937 гады ўсяго адбылося 8 з’ездаў Саветаў і 24 сесіі ЦВК працягласцю ад 1 да 12 дней. Большасць сесій ЦВК СССР праходзілі ў Маскве, па адной — у Ленінградзе і Тыфлісе. Функцыянаваў да 1938 года.

ЦВК СССР фармаваў Савет народных камісараў СССР, Вярхоўны суд СССР. Быў падсправаздачны Усесаюзнаму з’езду Саветаў.

## Структура ЦВК 
Да 1924 года ЦВК СССР — аднапалатны орган, заснаваны на падставе арт. 6 Дагавора аб утварэнні СССР. Складаўся з 371 прадстаўніка саюзных рэспублік, якія выбіраліся прапарцыйна іх насельніцтву. Прэзідыум ЦВК абіраўся ў складзе 19 членаў.

Па Канстытуцыі СССР 1924 года складаўся з дзвюх палат: Саюзнага Савета і Савета нацыянальнасцей. Прэзідыум ЦВК абіраўся ў колькасці 21 чалавека (у яго ўваходзілі Прэзідыумы Саюзнага Савета і Савета нацыянальнасцей у поўным складзе).

## З’езды Саветаў 
* I Усесаюзны з’езд Саветаў (30 снежня 1922 года)
* II Усесаюзны з’езд Саветаў (26 студзеня — 2 лютага 1924 года)
* III З’езд Саветаў (13—20 мая 1925 года)
* IV З’езд Саветаў (18—26 красавіка 1927 года)
* V З’езд Саветаў (20—28 траўня 1929 года)
* VI З’езд Саветаў (8—17 сакавіка 1931 года)
* VII З’езд Саветаў (28 студзеня — 6 лютага 1935 года)
* Надзвычайны VIII З’езд Саветаў (25 лістапада — 5 снежня 1936 года)

## Старшыні ЦВК СССР 
* Міхаіл Іванавіч Калінін (1922 — 12.01.1938) — ад РСФСР
* Рыгор Іванавіч Пятроўскі (30.12.1922 — 12.01.1938) — ад Украінскай ССР
* Аляксандр Рыгоравіч Чарвякоў (30.12.1922 — 16.06.1937) — ад Беларускай ССР
* Міхаіл Восіпавіч Стакун (17.06.1937 — 14.11.1937) — ад Беларускай ССР
* Нарыман Кербалаі Наджаф аглы Нарыманаў (30.12.1922 — 19.03.1925) — ад ЗСФСР
* Газанфар Махмуд аглы Мусабекаў (21.05.1925 — 12.01.1938) — ад ЗСФСР
* Недзірбай Айтакаў (21.05.1925 — 21.07.1937) — ад Туркменскай ССР
* Файзула Губайдулаевіч Хаджаеў (21.05.1925 — 17.06.1937) — ад Узбекскай ССР
* Нусратула Максум (Лутфулаеў) (18.03.1931 — 04.01.1934) — ад Таджыкскай ССР
* Абдула Рахімбаевіч Рахімбаеў (04.01.1934 — 07.09.1937) — ад Таджыкскай ССР

## ЦВК Савецкіх рэспублік 
* ЦВК Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Абхазіі (1921—1931)
* ЦВК Азербайджанскай ССР (1921—1938)
* ЦВК Армянскай ССР (1921—1938)
* ЦВК Беларускай ССР (1921—1938)
* ЦВК Бухарскай Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі (1920—1924)
* Усегрузінскі цэнтральны выканаўчы камітэт (Грузінская ССР) (1921—1938)
* ЦВК ЗСФСР (1922—1937)
* ЦВК Казахскай ССР (1937—1938)
* ЦВК Кіргізскай ССР (1937—1938)
* Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт (УЦВК) (РСФСР) (1917—1938)
* ЦВК Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Літвы і Беларусі (1919—1920)
* ЦВК Таджыкскай ССР (1930—1938)
* ЦВК Туркестанскай ССР (1918—1924)
* ЦВК Туркменскай ССР (1925—1938)
* ЦВК Узбекскай ССР (1925—1938)
* Усеўкраінскі цэнтральны выканаўчы камітэт (УУЦВК) (Украінская ССР) (1919—1938)
* ЦВК Харэзмскай ССР (1920—1924)

## Падведамныя ўстановы 
; Камітэты
* Часовы камітэт па загадванню навуковай і вучэбнай часткай устаноў ЦВК СССР (Вучоны камітэт) (1925 — люты 1926)
* Камітэт па загадванню навуковай, вучэбнай і літаратурна-выдавецкай часткай устаноў ЦВК СССР (Вучоны камітэт) (люты 1926 — снежань 1926)
* Камітэт па загадванню навуковымі і навучальнымі ўстановамі ЦВК СССР (Вучоны камітэт) (снежань 1926 — 1937)

## Афіцыйныя выданні 
* Весткі ЦВК СССР і УЦВК Саветаў рабочых, сялянскіх, чырвонармейскіх і казачых дэпутатаў (1923—1938)
* Веснік ЦВК, СНК і СТА СССР (1923—1924)

Катэгорыя:З’явіліся ў 1922 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1938 годзе
Катэгорыя:Дзяржаўны лад СССР