Камаі

**Кама́і** (, ) — аграгарадок у Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Камайскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца на ўсходнім беразе возера Камаі (малое), якое злучана пратокай з другім возерам (вялікім), а з апошняга выцякае рака Камайка даўжынёй 51,6 км, правы прыток Бірветы.

На паўночнай ускраіне аграгарадка знаходзіцца найвышэйшы на тэрыторыі Беларусі пункт Свянцянскіх град (228 м над узроўнем мора).

## Назва 
На думку В. Жучкевіча, найбольш верагоднае фінамоўнае паходжанне асновы назвы вёскі Камаі ад слова *kama* — старызна, хлам. Можа быць, таксама ад літоўскага *kamanos* — узда.

На думку А. Ванагаса, літоўскія рачныя назвы *Kamojà, Kamė, Kamaja, Kamainė, Kamatė, Kamena* звязаны з літоўскім *kamas* «камяк, камок» (сціснуты кавалак). Я. Атрэмбскі звязваў са ст.-рус. *камонь* «верхавы конь», прус. *camnet* «конь». Паводле Ю. Покарнага, ад індаеўрапейскага **kem-* «сціскаць» паходзяць ст.-сканд. *hemja* «стрымліваць», сяр.-верх.-ням. *hemmen* «затрымліваць», ст.-фрыз. *hemma* «перашкаджаць», ніж.-ням. дыял. *ham, hamen* «хамут», рус. *хомут*, англ. *hem* «аблямоўка», лтш. *kams* «камяк», літ. *kamúoti* «сціскаць», рус. *ком* і інш..

На думку І. Пракаповіча, назва вёскі ідзе ад назваў ракі Камайкі і Камайскіх азёр, якія маюць старажытную гісторыю. Аналаг — гідронім Кама, ад удм. *кам* — «рака», «плынь».

Літаратуразнавец Ул. Юрэвіч выводзіў назву Камаяў ад літоўскага *kamanas* «аброць» або ад фінскага *kamai* «хлуд, буралом».

## Гісторыя 
У VII ст. да н.э. — IV ст. н.э. на левым беразе ракі Камайкі на паўднёвым мысе ўзгорка ля вёскі Дзяўгуны існавала гарадзішча. Упершыню згадваецца ў пачатку XVI ст. як маёнтак князя Глеба Юр’евіча Пронскага. У 1513 годзе Глеб Пронскі загінуў пад Мінскам у бітве з татарамі, і маёнтак перайшоў у валоданне яго жонкі, а ў 1533 годзе да сыноў Андрэя і Фрыдрыха (Сямёна) Пронскіх. У 1550 годзе Камаі згадваюцца як мястэчка. Фрыдрых, ваявода кіеўскі, памёр у 1555 годзе. З 1572 года ўладальнікам Камаяў стаў яго сын Аляксандр. Ён распрадаў большасць сваіх маёнткаў, у тым ліку і Камаі, якія набыў Тамаш Рудаміна-Дусяцкі.

З 1592 года Камаі перайшлі да браслаўскага войскага Яна Рудаміны-Дусяцкага, які ў 1603—1606 гадах пабудаваў тут мураваны касцёл Яна Хрысціцеля. З 1643 года пры касцёле існаваў шпіталь на 5 мужчын і 13 жанчын, падараваны П. і М. Рудамінамі. У 1690 годзе ў Ашмянскім павеце; 130 дымоў.

», 1878 г.]]
З 1722 года належалі Сулістроўскім. З 1795 года пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай Камаі ў складзе Вілейскага павета Расійскай імперыі. У 1847 годзе тут існавала яўрэйская абшчына. З 1861 года маёнтак належыць Танскаму. Жыхары маёнтка прымалі ўдзел у паўстанні 1863—1864 гадоў. Паўстанцкі грамадскі начальнік Свянцянскага павета Апалінарый Танскі забяспечваў паўстанцаў грашыма, а ў яго маёнтках Камаі і Бежанцы нарыхтоўвалася харчаванне. Апалінарый Танскі быў арыштаваны царскімі ўладамі 13 кастрычніка 1863 года і высланы на пасяленне ў Пензенскую губерню.

У сярэдзіне 1880-х гадоў Камаі — маёнтак і мястэчка; 366 жыхароў, 50 двароў, касцёл, яўрэйская малітоўная школа, шпіталь, 4 крамы, карчма, вінны бровар, млын, праводзілася 8 кірмашоў у год. З 1886 года — цэнтр Камайскай воласці Свянцянскага павета Віленскай губерні, мястэчка, 28 двароў, 314 жыхароў, валасное праўленне, касцёл, багадзельня, школа, 4 лаўкі, карчма, 7 кірмашоў у год. У 1897 годзе існавала вучылішча. У 1905 годзе ў маёнтку 63 жыхары, 454 дзесяціны зямлі, у мястэчку 431 жыхар, 515 дзесяцін зямлі, прыход Свянцянскага дэканата, народнае вучылішча, крама, паштовае аддзяленне, 7 ярмарак у год. У 1909 годзе — 35 двароў, 378 жыхароў, 298 дзесяцін зямлі. У 1915 годзе ў Камаях быў ксяндзом вядомы паэт пачатку XX стагоддзя Казімір Сваяк (Канстанцін Стаповіч).

З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, цэнтр гміны Свянцянскага павета Віленскага ваяводства. У 1937 годзе ў маёнтку 4 двары, 93 жыхары; у мястэчку 79 двароў, 485 жыхароў.

З 1939 года ў складзе БССР, вёска, цэнтр сельсавета ў Гадуцішскім, з 25 лістапада 1940 года — у Пастаўскім раёнах.

У 1945 годзе працаваў механічны млын. У 1971 годзе — 432 жыхары, 164 гаспадаркі; сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, бальніца, аптэка, дзіцячы сад, млын, швейная майстэрня, аддзяленне сувязі, сталовая. У 2001 годзе — 294 двары, 779 жыхароў, сярэдняя школа, дзіцячы сад, Дом культуры, бібліятэка, пошта, 2 магазіны, лясніцтва, участковая бальніца.

Kamaji, Rynak. Камаі, Рынак (F. Krauskopf, 1915).jpg|Агульны выгляд
Kamaji, Rynak, Śviatoha Jana. Камаі, Рынак, Сьвятога Яна (1917).jpg|Касцёл, 1917 г.
Kamaji. Камаі (1938).jpg|Касцёл, 1930-я гг.
Kamaji-vulica.jpg|Вуліца

## Славутасці 
* Касцёл Яна Хрысціцеля (1603—1606) — 
* Каменны крыж, высечаны з граніту, размяшчаецца за 30 м ад касцёла Іаана Хрысціцеля — 
* Валун граніта-рапаківі чырвона-бурага колеру, які захаваўся за 1 км ад Камаяў. Даўжыня каменя дасягае 3,4 м і вышыня 1,4 м. Паверхня добра загладжаная і месцамі нават адпаліраваная. Разам з тым частка валуна знішчаная — яго намагаліся ўзарваць.
* Брацкая магіла (1941—1944) — 

## Вядомыя асобы 
* Браніслаў Руткоўскі — арганіст.
* Юрый Уладзіслававіч Гарбінскі (нар. 1963) — беларускі літаратуразнавец і гісторык.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Камайскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пастаўскага раёна

Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства