open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бесы

**Бесы** (, ) — адно са старажытных ілірыйска-фракійскіх плямёнаў Балканскага паўвострава. Бесы засялялі горную мясцовасць уздоўж хрыбта Геман, на тэрыторыі старажытнай Македоніі. Бесы кантактавалі з блізкімі ім генетычна мёзамі, хоць часам і канфліктавалі з імі за пашавыя землі з прычыны таго, што і тыя, і іншыя займаліся качавой і паўкачавой жывёлагадоўляй. Моцны ўплыў на іх таксама пачала аказваць старажытнагрэчаская, а затым і старажытнарымская цывілізацыі. Бесы не змаглі стварыць уласнай дзяржаўнасці, хоць самі вялі незалежны лад жыцця, дасягнуўшы піка сваёй племянной магутнасці каля III-II ст. да н.э. Армія рымскага вайскавода Луцыя Ліцынія Лукула скарыла племя бесаў у I стагоддзі да н.э. Большая іх частка апынулася ўключанай у склад рымскай правінцыі Мёзія.

## Гл. таксама 
* Сабазій — галоўнае міфічнае бажаство бесаў і іншых фракійскіх плямёнаў.

Катэгорыя:Фракійскія плямёны
Катэгорыя:Рымская імперыя
Тэкістэкатль

]]
**Тэкістэкатль** (літаральна - "Стары бог месяца") - у рэлігіі Мезаамерыкі боства месяца, увасабленне яго мужчынскага аспекту. Маляваўся старым, які нясе на спіне белую марскую ракавіну (якая сімвалізавала месяц) альбо з крыламі бабачкі. Лічыўся сынам бога Тлалока і багіні Чальтчыутлікуэ. 

Паводле легенды ацтэкаў, у пачатку Пятай эпохі сусвету Тэкістэкатль згадзіўся кінуцца ў вогнішча, каб ператварыцца ў новае Сонца. Аднак спужаўся, і замест яго ў вогнішча кінуўся бог свавольства Нанауацын, які адразу зрабіўся Сонцам. Тэкістэкатль засароміўся і накіраваўся ў касцёр услед за ім, таксама ператварыўшыся ў касмічнае свяціла - бога месяца Мецтлі. Але багам не спадабалася, што іх паплечнікі праявілі розны ўзровень адвагі, а свяцілі аднолькава, таму кінулі ў месяц зайца, амаль заглушыўшы яго ззянне. Піраміда ў гонар бога месяца Мецтлі досей існуе ў горадзе Тэаціуакане. 
 
## Літаратура 
* Боги ацтеков. Теккистекатль (рус)

Катэгорыя:Багі ацтэкаў
Катэгорыя:Багі
Пародыя

**Пародыя** ( — спевы навыварат) — камічнае перайманне стылю і кірунку пісьменства, што знарок скажае і акарыкатурвае рысы арыгінала дзеля высьмейвання. Ёсць крытыкай твора паводле мысленнага і стылёвага напаўнення, мастацкага разумення і грамадскага стаўлення творцы. Пры перайманні жанра арыгінала захоўвае яго кампазіцыю і стыль. Супярэчнасць выгляду арыгінала паводле зместу спрыяе адрознаму сэнсаваму напаўненню і адваротнаму тлумачэнню яго асноўнай думкі. Мастацкая вартасць заключаецца ў выразнай пазнавальнасці рысаў арыгінала.

## Віды 
* *Гумарыстычная*. Завастрае слабыя бакі арыгінала без іх адмаўлення (Пятро Сушко «Паэтычныя залёты»).
* *Сатырычная*. Скіраваная супраць арыгінала (Павел Марціновіч «Бойся Бога»).
Паводле зместу бывае: 1) грамадзянская (Якуб Колас «Малебен»), 2) літаратурная (Цімох Дзераза «Літаратурная пародыя») і 3) побытавая (Георгій Юрчанка «З Уладзіміра Скарынкіна»). Вылучаюцца парадыйныя ода (Аляксандр Сумарокаў), памфлет (Вальтэр, Даніэль Дэфо і Джонатан Свіфт), раман (Франсуа Рабле «Гарганцюа і Пантагруэль») і трагедыя (Іван Крылоў «Падшчыпа»). Бываюць пародыі на прамову, рэпартаж, дэтэктыўныя, паэтычныя, празаічныя і драматычныя творы, крытычныя працы.

## Беларусь 
У беларускай літаратуры сустракаецца ў ананімнай «Прамове Мялешкі» XVII стагоддзя. Склалася ў жанр да сярэдзіны XIX стагоддзя (паэмы «Тарас на Парнасе» Канстанціна Вераніцына і «Энеіда навыварат» Вікенція Равінскага). Блізкія да побытавай і грамадзянскай пародыі «Калыханка» Францішка Багушэвіча, «Янка і свабода» і «Ісцінна чорнае трыо» Я. Купалы і «Пратэст» Ядвігіна Ш. Надзённасцю вызначаюцца пародыі Кандрата Крапівы (паэмы «Малітва па-беларуску» і «Нібы сатыра на Нібы паэму М.Грамыкі „Гвалт над формай“»). У 1920—1930-я гг. пародыі пісалі Андрэй Александровіч, Якуб Колас, Янка Купала, Паўлюк Трус і Мікола Хведаровіч. Сустракаецца ў Рыгора Барадуліна, Васіля Віткі, Артура Вольскага, Анатоля Вялюгіна, Ніла Гілевіча, Сяргея Дзяргая, Хведара Жычкі, Аляксея Зарыцкага, Петруся Макаля, Міколы Мятліцкага, Міхася Скрыпкі і Язэпа Таўшчэзнага. У пачатку 1970-х гадоў з’явілася паэма Ніла Гілевіча «Сказ пра Лысую гару» аб нечаканасцях жыцця пісьменніцкага гурту і тагачаснай пісьменніцкай творчасці. Парадыйныя складнікі знаходзяцца ў празаічных творах Міраслава Адамчыка, Пятра Васючэнкі, А. Вырвіча, Адама Глобуса, у п’есах Алега Ждана, Сяргея Кавалёва і Алеся Петрашкевіча.

## Спасылкі
Сцяцкі (Стаўбцоўскі раён)

**Сцяцкі́** (, ) — вёска ў Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Заямнаўскага сельсавета.

У Сцяцках працуе ветраны электрагенератар.

Непадалёк ад вёскі знаходзіцца возера.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Заямнаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўбцоўскага раёна
Іркуцкая ваенная акруга

thumb|420px|Карта ваенных акруг. 1913 г.
**Іркуцкая ваенная акруга** – ваенная акруга Расійскай Імперыі, створаная ў 1884 годзе згодна з Загадам №215. Першапачаткова ў яе ўваходзілі Іркуцкая і Енісейская губерніі, Якуцкая і Забайкальскія вобласці. Скасавана 18 чэрвеня 1899 года, тэрыторыя і войскі ўвайшлі ў склад Сібірскай ваеннай акругі.

Узноўлена у красавіку 1906, згодна Загаду №292.

## Склад
У склад акругі па стану на першую палову 1914 уваходзілі:
* 2-гі Сібірскі армейскі корпус (Срэценск, Чыта, Траецка-Саўск)
* 3-ці Сібірскі армейскі корпус (Іркуцк, Краснаярск, Канск)

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Ваенныя акругі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Ваенная гісторыя Расіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1884 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1918 годзе
Сева

**Сева** — у міфалогіі старажытнага насельніцтва Беларусі, меркавана, багіня цнатлівасці. У болей познія часы існаваў звычай перад вяселлем святкаваць апошні дзень дзявоцтва дзяўчыны. Верагодна, першапачаткова свята было прысвечана багіні Севе, апякунства якой дзяўчына губляла разам з цнатлівасцю. Імя Сева, відавочна, звязана з  («жонка»). Далейшыя этымалагічныя сувязі адсылаюць да асновы **k’ei* са значэннем, апрача іншых, «сяброўскі, мілы».

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Беларуская міфалогія
Катэгорыя:Багіні ў беларускай міфалогіі
Гоцкая калона

**Гоцкая калона** () — рымская трыўмфальная калона III—IV стагоддзяў. Знаходзіцца ў парку Гюльханэ ў Стамбуле (Турцыя).

## Гісторыя 
Назва 18,5-мятровай калоны з праконескага мармуру, увянчанай капітэллю карынфскага ордара, паходзіць ад лацінскага надпісу на яе пастаменце, у якім ушанавана перамога рымлян над готамі: FORTUNAE REDUCI OB DEVICTUS GOTHOS («З перамогай над готамі фартуна вярнулася да нас»). Гэтым надпісам у свой час замянілі больш стары, таксама на латыні.

## Літаратура 
* *Mango Cyril* The Triumphal Way of Constantinople and the Golden Gate . — Dumbarton Oaks Papers 54, 2000. — 173—188. doi:10.2307/1291838. JSTOR 1291838. Retrieved 2009-07-08.

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Стамбула
Катэгорыя:Славутасці Стамбула
Катэгорыя:Архітэктура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Рымскія трыўмфальныя калоны
Катэгорыя:Калоны Турцыі
Пячурнік

**Пячурнік** — у беларускай міфалогіі дух, які жыве ў печы ці за печчу. Абліччам нагадвае ката, толькі ходзіць на задніх лапах, чалавеку стараецца не паказвацца. З’яўляўся, як і дамавік, апекуном таго дома, дзе жыў. У знак пашаны гаспадыня выстаўляла ноччу на печы пачастунак пячурніку — рэшткі вячэры альбо малако. Калі ж да яго паставяцца без належнай увагі, пячурнік ад суму, помсты ці крыўды будзе некалькі начэй запар выць і крычаць у коміне, грукатаць уюшкаю. Маючы здольнасць прадбачыць бяду і непрыемнасці, пачынае пасоўваць мэблю, скідваць і разбіваць посуд — каб папярэдзіць гаспадароў. Але пячурнік схільны і пажартаваць: зносіць патрэбную рэч са звычнага месца і хавае яе. Фалькларысты зафіксавалі веру ў пячурніка на Маладзечаншчыне.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Беларуская міфалогія
Басім

**Аніс Басім Мужахід**, больш вядомы як **Басім** (, нар. , Марока) — дацкі  мараканскага паходжання, які прадстаўляў Данію на конкурсе песні «Еўрабачанне 2014» з песняй «Cliche Love Song».

## Дыскаграфія 
### Альбомы 
### Сінглы 
### Відэа 
## Спасылкі 
* Басім на Facebook
* Басім  на Tumblr
* Басім на LastFM
Адам Вайткевіч

**Адам Вайткевіч** (;  — , Вільня) — рымска-каталіцкі дзеяч, біскуп.

З шляхецкага роду, сын Адама Вайткевіча і Францішкі з Багінскіх. Ахрышчаны 13 лістапада 1796 года ксяндзом Карлам Кшталтам. Высвечаны на ксяндза ў 1819 годзе. Канонік магілёўскі ад 1845 года, рэктар Мінскай семінарыі ад 1849 года. 18 сакавіка 1852 года прызначаны мінскім біскупам. 22 лютага 1853 года інтранізаваны на мінскае біскупства. Пасля скасавання 24 ліпеня 1869 года дыяцэзіі, пераехаў у Вільню, дзе і памёр. Апошняе яго біскупскае распараджэнне атуецца 25 ліпеня 1869 года. Пахаваны на могілках Росы ў Вільні.

## Спасылкі 
* Цырымонія ўрачыстага ўступленння на мінскую біскупскую кафедру вялебнага Адама Вайткевіча, біскупа мінскага… 
* Уладзімір ДЗЯНІСАЎ. МАЛАВЯДОМЫЯ СТАРОНКІ З ГІСТОРЫІ МІНСКАЙ ДЫЯЦЕСII 
* Аляксандр ЕЛЬСКІ. НАРЫС ПА ГІСТОРЫІ МІНСКАЙ ДЫЯЦЕЗІІ 

Катэгорыя:Біскупы Мінскай дыяцэзіі
Альгалогія

**Альгало́гія** ( — марская трава, водарасць і  — слова, вучэнне) — навука пра водарасці, раздзел батанікі.

## Зараджэнне альгалогіі 
Хоць назва alga была прапанавана яшчэ Плініем Старэйшым (23—70 гг), пачаткам альгалогіі можна лічыць 18 стагоддзе. Менавіта 1753 Карл Ліней у «Species plantarum» вылучыў парадак Algae у класе Cryptogamia. У яго разуменні туды трэба было адносіць губкі, лішайнікі, пячоначныя імхі і ўласна водарасці.

Фарміраванне альгалогіі, як апісальнай навукі, пачынаецца з работ  і сына Агардаў і работ  ў перыяд 1800—1875 гадоў. Былі ўсталяваныя новыя віды і роды водарасцяў, і першыя спробы іх класіфікацыі на аснове марфалагічных прыкмет. Таксама 1836 англійскі вучоны  выкарыстаў афарбоўку талама, як важную дыягнастычную прыкмету вялікіх таксонаў. Пачынаючы з сярэдзіны 19 стагоддзя побач з апісальнай альгалогіі пачынае актыўна развівацца новы напрамак, звязаны з вывучэннем клеткавай будовы з выкарыстаннем мікраскапічнай тэхнікі. У працах 1854—1870 гадоў  і  вывучаецца размнажэння і антагенез водарасцяў на прыкладзе родаў ,  і . распачаты даследаванні па фізіялогіі водарасцяў, а таксама ўведзены ў шырокае ўжыванне метад чыстых культур.

## Афармленне альгалогіі як навукі 
Матэрыял, што было назапашаны даследчыкамі, фактычна даў штуршок да пачатку новага перыяду, які пачаўся ў 20 стагоддзі. У вобласці сістэматыкі было распрацавана вучэнне аб паходжанні водарасцей , які аддзяліў жгуцікавыя водарасці ад іншых жгуціканосцаў, развіўшы ідэю . Менавіта апошні быў аўтарам першага падручніка па альгалогіі, выдадзенага ў 1904 — «Morphologie und Biologie der Algen». Разам з развіццём метадаў даследаванняў і дасягненняў у галіне тэхнікі (электронная мікраскапія, малекулярныя даследаванні) у развіцці сістэматыкі водарасцей і іх месца ў сістэме арганічнага свету адбываюцца значныя перабудовы, якія працягваюцца і па гэты дзень. Сучасныя даследаванні працягваюцца менавіта ў галіне фізіялогіі і сістэматыкі водарасцей.

## Вядомыя альголагі 
Значны ўнёсак у развіццё альгалогіі зрабілі расійскія, украінскія і савецкія вучоныя — І. Г. Гмелін, , Л. І. Курсанаў, , Л. С. Цанкоўскі, , , М. М. Гайдукоў, , К. І. Меер, , ,  і іншыя. Менавіта яны былі родапачынальнікамі так званых навуковых школ трох універсітэтаў, дзе ў Расійскай імперыі развівалася альгалогія, — Маскоўскага, Пецярбургскага і Харкаўскага, — істотнае значэнне мае харкаўская школа прафесара . Ён упершыню ў Расіі выдаў падручнік з водарасцямі (1908), а яго вучні ў савецкі час стварылі свае школы:  — у Харкаве,  — у Екацярынаславе і  — стварыў альгалагічную школу ў Кіеве.

Роля А. В. Тапачэўскага несумнеўная, аднак не варта забываць ,  і , якія прыклалі нямала намаганняў у выхаванні цэлай плеяды вучоных-альголагаў. Дарэчы, пачатак альгалагічных даследаванняў у Кіеўскім універсітэце былі закладзеныя , прафесарам гэтага універсітэта. Немагчыма не згадаць працы  ў галіне вывучэння  і , якія атрымалі сусветнае прызнанне.

## Літаратура 
* 
* *Горбунова Н. П.* Альгология: Учеб. пособие для вузов по спец. «Ботаника». — М.: Высш. шк., 1991. — 256 с.
Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)

**Гарадзі́шчанскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Баранавіцкага раёна Брэсцкай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр — гарадскі пасёлак Гарадзішча.

## Гісторыя 
Гарадзішчанскі сельсавет упершыню быў утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Гарадзішчанскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. Цэнтр — гарадскі пасёлак Гарадзішча, які не ўваходзіў у склад сельсавета (меў уласны пассавет). З 8 студзеня 1954 года ў складзе Брэсцкай вобласці. 16 ліпеня 1954 года Гарадзішчанскі сельсавет быў перайменаваны ў **Велікасельскі сельсавет** з цэнтрам у вёсцы Вялікае Сяло. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе Баранавіцкага раёна. Скасаваны 19 студзеня 1965 года, населеныя пункты перададзены ў падпарадкаванне Гарадзішчанскага пассавета.

26 чэрвеня 2013 года Гарадзішчанскі пасялковы савет (21 населены пункт: гарадскі пасёлак Гарадзішча, аграгарадок Арабаўшчына, вёскі Амнявічы, Боўцічы, Брыксічы, Вялікае Сяло, Гаранавічы, Грыбаўшчына, Душкаўцы, Зялёная, Калдычэва, Канюшоўшчына, Кісялі, Мастытычы, Мікулічы, Навасёлкі, Насейкі, Паручын, Пруды, Станкевічы і Ясянец) быў ператвораны ў сельсавет; у склад сельсавета таксама перададзеныя ўсе населеныя пункты — Агароднікі, Багушы, Гірмантаўцы, Жабінцы, Жалезніца, Каўшы, Крапачы, Красявічы, Лозы, Навінкі, Нагорнае, Несцяры, Сакаловічы, Слабажаны, Сялявічы — скасаванага Гірмантаўскага і ўсе населеныя пункты — вёскі Алізараўшчына, Быткоўшчына, Вызарак, Высадавічы, Грачыхі, Карчова, Кутаўшчына, Мітрапольшчына, Пянчын, Пярэвалака, Рудашы, Скробава, Трацэвічы і пасёлак Савецкі — скасаванага Карчоўскага сельсаветаў.

## Склад 
Да 2013 года ў склад Гарадзішчанскага пасялковага савета ўваходзілі 19 вёсак і 1 аграгарадок.

## Насельніцтва 
Насельніцтва Гарадзішчанскага пассавета паводле перапісу 2009 года (21 населены пункт) — 3760 чалавек, з іх 90,6 % — беларусы, 4,9 % — рускія, 2,1 % — палякі, 1,6 % — украінцы. Насельніцтва Гарадзішчанскага сельсавета паводле перапісу 2019 года (50 населеных пунктаў) — 4127 чалавек.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

## Спасылкі 
* 
* 


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Гарадзішчанскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1965 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 2013 годзе
Гайко

**Гайко** — прозвшча.

## Вядомыя носьбіты 
* Андрэй Андрэевіч Гайко (1914—1985) — вучоны, доктар сельскагаспадарчых навук.
* Андрэй Самуілавіч Гайко (1920—1943) — Герой Савецкага Саюза.
* Вольга Гайко — беларуская актрыса балета.
Дыён Мак-Колі

**Дыён Мак-Колі** (; нар. , ) — белізскі футбаліст, нападнік амерыканскага клуба «Атланта Сілвербекс».

## Кар’ера ў нацыянальнай зборнай 
Ігрок зборнай Беліза па футболе з 2007 года. З’яўляецца найлепшым бамбардзірам сваёй краіны за ўсю яе гісторыю.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Беліза
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беліза па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Джорджыя Рэвалюшн
Катэгорыя:Ігракі ФК Атланта Сілвербекс
Катэгорыя:Ігракі ФК Вердэс
Катэгорыя:Ігракі ФК Бельмапан Бандытс
Катэгорыя:Ігракі ФК Сіці Бойз Юнайтэд
Катэгорыя:Ігракі ФК Беліз Дэфенс Форс
Катэгорыя:Ігракі ФК Дэпортэс Савіа
Катэгорыя:Ігракі ФК Беліз
Катэгорыя:Ігракі ФК Пунтарэнас
Катэгорыя:Ігракі ФК Крэмандала
Джэніфер Лоўрэнс

**Джэніфер Шрэйдэр Лоўрэнс** (; ) — амерыканская .

Лоўрэнс пачала акцёрскую кар'еру ў 2006 годзе, сыграўшы ў тэлепраекце «Гарадская кампанія». Сваю першую галоўную ролю яна выканала ў драме . Джэніфер найбольш вядомая па ролях Ціфані ў камедыі «Мой хлопец — псіх», Кітніс Эвердзін у экранізацыі аднайменнага рамана «Галодныя гульні» і Містык у навукова-фантастычным фільме «Людзі Ікс: Першы Клас».

У 2011 годзе Джэніфер у 20-гадовым узросце была намінавана на «Оскар» і «Залаты глобус» у катэгорыях «Найлепшая жаночая роля» і «Найлепшая жаночая роля ў драматычным фільме» за выкананне Ры Долі ў драме «Зімовая косць», але абедзве статуэткі тады выйграла Наталі Портман. У перыяд паміж 2012 і 2013 гадамі Джэніфер атрымала мноства ўзнагарод за ролю ў карціне «Мой хлопец — псіх», уключаючы «Оскар», «Залаты глобус» і Прэмію Гільдыі кінаакцёраў ЗША ў намінацыях «Найлепшая жаночая роля». Акцёрская праца Лоўрэнс у крымінальнай трагікамедыі «Афёра па-амерыканску» прынесла ёй першую статуэтку *BAFTA*, другі «Залаты глобус» запар, і намінацыі на прэмію Гільдыі кінаакцёраў ЗША і «Оскар».

## Фільмаграфія 
## Узнагароды і намінацыі 
## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Джэніфер Лоўрэнс 
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сатурн»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Малады акцёр»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША
Ільінцы

Назву **Ільі́нцы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Ільінцы — вёска ў Дабейскім сельсавеце Шумілінскага раёна
** Ільінцы — вёска ў Светласельскім сельсавеце Шумілінскага раёна
### Украіна 
* Ільінцы (горад)

## Гл. таксама 
* Ільінка
Індрык Юр’евіч Гайліт

**Індрык Юр’евіч Гайліт** ( (паводле іншых звестак, 11.5.1899), г.  — ?) — удзельнік Грамадзянскай вайны ў Беларусі.

## Біяграфія 
З мая 1919 года ў Дняпроўскай ваеннай флатыліі, камандзір карабля. Вылучыўся ў час Лоеўскага прарыву 1920 года, узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга. Пасля Грамадзянскай вайны ў сістэме рачнога і марскога транспарту.

Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Андрэй Самуілавіч Гайко

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Андрэй Самуілавіч Гайко
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння =
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 1939—1943
 |званне           = Лейтэнант 
 |род войскаў      = 
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = Савецка-фінляндская вайна, 
 |узнагароды       = { style="background: transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
   
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}
**Андрэй Самуілавіч Гайко** ( — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, камандзір узвода 1126-га стралковага палка 334-й стралковай дывізіі 43-й Арміі 1-га Прыбалтыйскага фронту, лейтэнант. Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 23 студзеня 1920 года ў с. Карасан, цяпер Акбулакскага раёна Арэнбургскай вобласці, у сям’і селяніна. Рускі.

Пасля заканчэння 5 класаў працаваў трактарыстам. Перад Вялікай Айчыннай вайной пераехаў з бацькамі на станцыю Дангузская, адкуль у 1939 годзе быў прызваны ў Чырвоную Армію. Удзельнічаў у савецка-фінскай вайне 1939—1940
* Узнагароджаны ордэнам Леніна.

## Памяць 
* Імя Героя носіць вуліца ў пасёлку Акбулак і карасаеўская школа
* У Беларускім рэспубліканскім Дзяржаўным музеі гісторыі Вялікай Айчыннай вайны захоўваюцца фатаграфіі і дакументы пра подзвіг Гайко.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Гайко Андрэй Самойлавіч 
* Гайко Андрэй Самойлавіч (1920—1943) 

Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Арэнбургскай вобласці
Рабімаханат

**Рабімаханат** (фінік. )&nbsp;— пасада ваеннага галоўнакамандуючага ў Карфагене. Прызначаўся спачатку ашаратам, затым — адзірай, з канца V ст. да н.э. абіраўся народным сходам, а ў выключных выпадках — часам і самім войскам (прынамсі той часткай, якая складалася з карфагенскіх грамадзян). Адказваў таксама за зносіны з іншымі дзяржавамі і дзяржаўныя фінансы, меў судовую ўладу над сваімі падначаленымі. Аднак з часам паўнамоцтвы рабімаханата былі абмежаваныя — спачатку на карысць адзіры і суфетаў, а з канца IV ст. да н.э. камандуючы падлягаў яшчэ і кантролю з боку міята.

Катэгорыя:Карфаген
Замак Бехінэ

**Замак Бехінэ** () — рэнесансны замак у горадзе Бехінэ ў раёне Табар Паўднёвачэшскага края, заснаваны ў XIII стагоддзі і перабудаваны ў XVI стагоддзі Пятром Вокам з Рожмберка ў стылі архітэктуры Адраджэння. 

Рэнесанснаму замку Бехінэ папярэднічала сярэднявечная крэпасць, дакладны час узвядзення якой невядомы. Пра Бехінскую царкоўную правінцыю згадвае ў сваёй хроніцы яшчэ Казьма Пражскі (пам. 1125), аднак больш падрабязна гісторыя Бехінэ прасочваецца толькі з сярэдзіны XII стагоддзя, калі замка напэўна яшчэ не існавала.

Замак быў закладзены пры каралі Пржэмысле Отакары II, якія ўмацоўваў сваю ўладу на поўдні Чэхіі пасродкам заснавання шэрагу абарончых збудаванняў. У 1268 годзе кароль загадаў узвесці на гары Бехінэ замак, які павінен быў стаць яго апорным пунктам у супрацьстаянні з паўднёвачэшскім феадальным родам Віткавічаў. Аднак пасля смерці Пржэмысла Отакара II у 1278 годзе палітычны ўплыў караля на поўдні Чэхіі аслаб, а моц Віткавічаў (і асабліва іх галіны паноў з Рожмберка) істотна ўзрос.

У 1340 годзе кароль Ян Люксембургскі перадаў Бехінскае панства панам са Штэрнберка. У 1398 годзе ўладальнікам панства і замка стаў мараўскі маркграф Ёшт Люксембургскі, ад якога ў 1405 годзе яны перайшлі ў валоданне Геральта з Кунштата. У 1415 годзе панства і замак сталі ўласнасцю Індржыха Лефла з Лажанаў. З тых часоў род Індржыха Лефла з Лажанаў насіў імя Бехіневы з Лажанаў. Індржых Лефл быў адным з першых прыхільнікаў вучэння Яна Гуса, аднак пазней перайшоў на бок караля Жыгімонта Люксембургскага.

Падчас гусіцкіх войнаў Бехінэ ў 1422 годзе было захоплена і спалена войскамі табарыцкага гетмана Яна Гвезды з Віцеміліцаў, аднак гетману Здзіславу з Гартвікава ўдалося абараніць замак. У 1428 годзе горад і замак былі ўзяты іншым табарыцкім гетманам — Пракопам Голым. У тым годзе ў баях за Бехінэ загінуў брат Яна Жыжкі Яраслаў з Троцнава.

## Спасылкі 
* Апісанне і гісторыя замка на *www.hrady.cz*
* Апісанне і гісторыя замка на афіцыйным сайце горада Бехінэ 
* Гісторыя замка на *www.panstvi-bechyne.cz*

Б
Бізерта

**Бізе́рта** (фінік.:, , ) — горад у Тунісе, марскі порт на Міжземным моры. Размешчаны каля мыса Бланко. Самы паўночны горад Туніса, а таксама і ўсёй Афрыкі. Насельніцтва складае 114 тысяч жыхароў (2004).

## Гісторыя 
Фінікійская калонія **Гіпон Акра** (фінік.: *𐤄𐤉𐤁𐤅 𐤀𐤊𐤓𐤀*) была заснавана напачатку I стагоддзя да н.э. Порт горада адыгрываў важную, дзякуючы свайму ўнікальнаму геаграфічнаму становішчу.

У XVI стст. Бізерта стала базай піратаў Міжземнамор'я.

Да канца XIX стагоддзя горад быў занядбаны, шаша і чыгунка адсутнічалі, марскі порт — засыпаны. З 1891 па 1895 праз пясчаны перашыек быў пракапаны канал, які непасрэдна злучыў Міжземнае мора з возерам Бізерты. На ўтвораным насыпе быў пабудаваны сучасны горад. У 1895 порт быў адкрыты для міжнароднага гандлю. Тады ж ён перайшоў у валоданне Ваенна-марскога флоту Францыі.

У 1961 годзе паміж Францыяй і Тунісам адбыўся ўзброены канфлікт з-за ваенна-марской базы ў Бізерце, вядомы як Бізерцінскі крызіс.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Туніса
Катэгорыя:Парты міжземнаморскага ўзбярэжжа Афрыкі
Максіі

**Максіі**, **максітаны** (, ) — берберскія плямёны, якія жылі на тэрыторыі сучаснага Туніса прынамсі з канца II тысячагоддзя да н. э. Магчыма, удзельнічалі ў нападах лівійцаў на Егіпет падчас нашэсця «народаў мора» і згадваюцца ў надпісах з Медзінет-Абу пад назвай «мешвеш» (''M-s'w-s'(w)''). Пацвярджэннем гэтай гіпотэзы можна лічыць легенду, паводле якой максіі звязвалі сябе з траянцамі.
 
Герадот называе галоўным заняткам максіяў земляробства і тым самым супрацьпастаўляе іншым — качавым берберскім плямёнам, хоць прызнае, што максіі таксама разводзілі авечак і коз.

На тэрыторыі, якая належала максіям, фінікійцы заснавалі свае калоніі — Утыку, Гіпон Акру, Гадрумет, Карфаген. У 814 г. да н.э. правадыр максіяў Ярбас сватаўся да карфагенскай царыцы Элісы, верагодна, спадзеючыся атрымаць яе горад у «пасаг», але няўдала. Па некаторых даных, пасля гібелі Элісы карфагеняне вымушаны былі ваяваць з максіямі, і вайна завяршылася не на карысць фінікійцаў — некалькі стагоддзяў Карфаген выплачваў максіям даніну.

У 50-х гг. VI ст. да н.э. ваенныя дзеянні аднавіліся, і карфагенскі камандуючы Малх нанёс максіям паражэнне. Карфаген быў вызвалены ад выплаты даніны, а максіі ператварыліся ў саюзнікаў пунійцаў — ужо ў канцы VI ст. да н.э. яны разам змагаліся са спробамі грэкаў заснаваць свае калоніі на афрыканскім узбярэжжы.

У далейшым берберскіх саюзнікаў карфагенян у асноўным называлі нумідыйцамі, а пра назву «максіі» нагадвалі толькі этнонімы «масілы» (усходнія нумідыйцы) і «масесілы» (заходнія нумідыйцы).

Катэгорыя:Плямёны
Катэгорыя:Гісторыя Туніса
Фінтый

са сцэнай комаса: двое іграюць на аўласе і кроталах, трэці нясе стамнас, Дзяржаўны антычны збор.]]

**Фінтый** () — старажытнагрэчаскі вазапісец і ганчар, працаваў у канцы 6 стагоддзя да н.э. Нароўні з Еўфроніем і Еўфімідам Фінтый быў найважнейшым прадстаўніком вазапісу. Дзесяць прац, датаваныя перыядам паміж 525 і 510 гадамі да н.э., маюць яго подпіс: сем вазапісных прац і тры керамічныя працы.

Раннія працы Фінтыя выглядаюць некалькі больш старамодна, чым у іншых вазапісцаў-піянераў, на іх адчуваецца ўплыў больш ранніх майстроў Псіякса і Ольтаса. Нават у перыяд уздыму тэхнікі вазапісцаў-піянераў, Фінтый выкарыстоўваў некаторыя прыёмы чорнафігурнага стылю, у прыватнасці чорнафігурныя арнаменты.

Аднак тэматыка намаляваных Фінтыем сцэн надзвычай багатая. Ён часта звяртаўся да такіх бытавых тэм, як сімпосіі, гетэры і ўрокі музыкі, але і часта маляваў міфалагічныя сцэны. Як і іншыя вазапісцы-піянеры, Фінтый часта распісваў вазы ўласнай працы, а таксама рабіў надпісы, згадваючы сваіх «калегаў».

## Літаратура 
* Irma Wehgartner. *Phintias [2]*. In: Der Neue Pauly, Vol. 9, (2000).
* Martin Robertson, The Art of Vase-Painting in Classical Athens, Cambridge, Cambridge University Press, 1992. ISBN 0521338816.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вазапісцы Старажытнай Грэцыі
Комас

[thumb|[Чорнафігурны вазапіс|Чорнафігурная атычная амфара з выявай камастаў і гетэр. Каля 560 г. да н.э. Дзяржаўны антычны збор. Мюнхен]]
**Комас** () — назва рытуальнага шэсця ў Старажытнай Грэцыі ў музычным суправаджэнні кіфар і флейт, якое адрознівалася фрывольнасцю і бесцырымоннасцю.

Самыя раннія згадкі комаса апісваюць яго як рытуал, звязаны са спевамі, танцамі і музыкай, які аднак не меў дачынення да бога Дыяніса. Такія шэсці праводзіліся ў Старажытнай Грэцыі аж да часоў Рымскай імперыі, аднак ужо ў VI ст. да н.э. свята сталі злучаць з шанаваннем культу бога Дыяніса. Шэсці комас часта сустракаюцца ў старажытнагрэчаскім вазапісе. Пазней комас стаў неад'емнай часткай дзіянісіі. Удзельнікі комаса зваліся ***камастамі***.

Яшчэ ў антычнасці існавала памылковае меркаванне, што камедыя і комас з'яўляюцца роднаснымі словамі, што аспрэчвалася яшчэ Арыстоцелем.

## Гл. таксама 
* Ком, міфалогія
* Сімпосій
* Котаб

## Спасылкі 
Катэгорыя:Культура Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Вазапіс Старажытнай Грэцыі
Псіктар

[thumb||Псіктар працы [Антымен, вазапісец|вазапісца Антымена. Апошняя чвэрць VI ст. да н.э. Луўр]]
**Псіктар** (), або **баўкалід** — старажытнагрэчаская керамічная пасудзіна, якая па форме нагадвае грыб, атрымала распаўсюджанне ў Атыцы ў другой палове VI ст. да н.э. Псіктар выкарыстоўваўся разам з кубкавым кратарам. Адна з гэтых пасудзін прызначалася для захоўвання снега ці ледзяной вады, у іншую налівалася неразведзенае віно. Да цяперашняга часу не захавалася інфармацыі, якая з пасудзін прызначана для вады, а якая — для віна. Псіктар змяшчаўся ў вадкасць, размешчаную ў кратары. Псіктары разам з кубкападобнымі кратарамі выкарыстоўваліся на сімпосіях.

## Спасылкі 
* Новы энцыклапедычны слоўнік выяўленчага мастацтва

Катэгорыя:Посуд Старажытнай Грэцыі
Малх Карфагенскі

**Малх** — карфагенскі палкаводзец і дзяржаўны дзеяч VI ст. да н.э.

## Біяграфія 
У 50-х гадах VI ст. да н.э. быў прызначаны галоўнакамандуючым («рабімаханатам», фінік.     ) карфагенскага войска і кіраваў ім падчас «вялікіх войнаў» у Афрыцы. Перамог плямёны максіяў і вызваліў горад ад абавязку плаціць ім даніну. Дзясятую частку здабычы камандуючы ў суправаджэнні свайго сына адправіў у Цір.

Пачаў карфагенскую экспансію на Сіцылію, заключыў саюз з элімамі, падпарадкаваў Карфагену фінікійскія калоніі на захадзе вострава і ўсталяваў кантроль над землямі сіканаў. У 545 — 540 гг. да н.э. — ваяваў на Сардзініі. У прыватнасці, разбурыў непакорную фінікійскага калонію Кукурэд, побач з якой заснаваў ўжо карфагенскі Каларыс (сучасны Кальяры). Аднак у далейшым ваенная кампанія складвалася няўдала і ашарат прысудзіў Малха да выгнання — разам з усім яго войскам.

У адказ Малх пераправіў войска ў Карфаген і захапіў уладу ў горадзе. Члены ашарата былі пакараны смерцю, а народу абвясцілі пра аднаўленне «справядлівых старых законаў». Па стылі кіравання ўлада Малха ў цэлым нагадвала старажытнагрэчаскую тыранію. Праціўнікі падазравалі, што ён хоча стаць царом, аднак публічна ён такіх намераў не выказваў, відавочна разумеючы непапулярнасць такога кроку сярод абшчыны. Аднак у рэшце рэшт супраць Малха выступіў нават яго ўласны сын, за што той быў пакараны. Абураны народ неўзабаве паўстаў і расправіўся з самім Малха (прыкладна ў 538 г. да н. э.).

## Спасылкі 
Малх у Smith, William, ed. (1870) у Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology.

Катэгорыя:Постаці Карфагена
Магон I Вялікі

**Магон Вялікі** — карфагенскі палкаводзец і дзяржаўны дзеяч VI ст. да н. э.

## Біяграфія 
Быў прызначаны галоўнакамандуючым («рабімаханатам», фінік. ) пасля звяржэння Малха. Правёў ваенную рэформу, якая была накіравана на ўзмацненне дысцыпліны, але фактычна легалізавала выкарыстанне атрадаў наймітаў, якія слухаліся толькі таго, хто ім плаціў. Дзякуючы гэтаму сканцэнтаваў у сваіх руках уладу, якую параўноўвалі з манархічнай.

Вёў актыўную знешнюю палітыку. Жанаты на сіракузянцы, спрабаваў пашырыць прысутнасць карфагенян на Сіцыліі. Заключыў саюз з этрускім горадам Цэрэ, накіраваны супраць факейцаў. У бітве пры Алаліі (535 г. да н. э.) саюзнікі знішчылі амаль увесь флот суперніка. Факейцы вымушаны былі прызнаць Сардзінію карфагенскім уладаннем і эвакуіраваць з вострава ўсіх грэчаскіх каланістаў.

Карыстаючыся безумоўным аўтарытэтам сярод суграмадзян фактычна перадаў уладу ў спадчыну сваім сынам і ўнукам, сфармаваўшы сямейны клан або «дынастыю» Маганідаў.

## Літаратура 
* Hazel, John; *«Who’s who in the Greek World»,* «Mago», Routledge (2000)

Катэгорыя:Цары карфагенскія
Катэгорыя:Маганіды
Гімількон Мараплавец

**Гімількон**, **Гімількон Маганід** — карфагенскі палкаводзец, дзяржаўны дзеяч і мараплавец V ст. да н.э., унук Магона Вялікага, брат Ганона Мараплаўца.

## Біяграфія 
Вядомы перш за ўсё сваё падарожжам на паўночны захад Еўропы, не занадта інфарматыўныя паведамленні аб якім захаваліся ў Плінія  і Авіен. Мэтай падарожжа Гімількона было даследаванне берагоў, усталяванне беспасярэдніх кантактаў з пастаўшчыкамі волава (да таго ў ролі пасярэднікаў выступалі гандляры з Гадэса) і, магчыма, пошук месцаў для заснавання новых факторый і калоній Карфагена. Гімількон першым з карфагенян прайшоў уздоўж берагоў Біскайскага заліва, знайшоў вусце Луары, наведаў востраў Уксісама і Эстрымніі — звычайна яны атаясамліваюцца з Брэтанню, Корнуалам і суседнімі астравамі .

Нягледзячы на дасягненне зямель, багатых на паклады волава, і паспяховае вяртанне дадому, Гімількону аднак не ўдалося парушыць фактычную манаполію Гадэса на гандаль з жыхарамі атлантычнага ўзбярэжжа. Пра пэўныя цяжкасці сведчаць і скаргі мараплаўца на паклады вятры, водарасці і пачвар, якія нібыта перашкаджаюць падарожжам у Атлантыцы  — хоць цалкам верагодна, што жудасныя падрабязнасці былі спецыяльна дададзены да публічнай справаздачы, каб адбіць жаданне ў іншых (у тым ліку і канкурэнтаў карфагенян) паўтарыць падарожжа Гімількона.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Постаці Карфагена
Катэгорыя:Мараплаўцы
Клеамен

**Клеаме́н** () — імя некалькіх старажытнагрэчаскіх дзеячаў.

Клеамен, спартанскія цары — імя трох спартанскіх цароў:
* Клеамен I Эўрысфенід
* Клеамен II, сын Клеамброта II (кіраваў з 370 г. каля 61 года).
* Клеамен III, сын Леаніда — спартанскі цар 235—222 гг. да н.э.

Клеамен, старажытнагрэчаскія пісьменнікі:
* Клеамен-вучань кініка Метрокла (згадваецца Дыягенам Лаэрцкім як аўтар сачынення «Παιδαγωγικός». Невядома, ці тоесны ён з Клеаменам, аўтарам сачыненняў пра Гамера і Гесіёда)
* Іншы Клеамен, абсмейваецца як пераймальнік дрэннага дыфірамбіста Кінесія, часоў Арыстафана.

Катэгорыя:Асобы
Руф Фест Авіен

**Пастумій Руф Фест Авіен** () — старажытнарымскі паэт, пісьменнік і перакладчык другой паловы IV стагоддзя, родам з Вальсіній (Этрурыя). Прадстаўнік патомнай сенацкай арыстакратыі, праконсул Ахаі і Афрыкі (гады невядомыя).

Заваяваў вядомасць сваім асцярожным стаўленнем да язычніцкай культурнай спадчыны.

Жонку Феста клікалі Плацыдзія, яны мелі некалькі дзяцей, у тым ліку сына па імі Плацыдзій. Сярод продкаў Феста быў Гай Музоній Руф — стоік эпохі Нерона і Веспасіяна.

У яго гонар названы астэроід.

## Літаратура 
* 

## Тэксты і пераклады 
* Лацінскія тэксты
* Сведения о Скифии и Кавказе. // ВДИ. 1949. № 4. С. 237—243.
* *Авиен*. / Пер. С. П. Кондратьева. // Античная география. М.: 1953. С. 324—337.
* В серии «Collection Budé»: *Aviénus*. Les Phénomènes d’Aratos. Texte établi et traduit par J. Soubiran. 2e tirage 2003. 400 p.
* Amedeo Alessandro Raschieri, ''L'orbis terrae di Avieno'', Acireale-Roma, Bonanno, 2010.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Лацінамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Паэты IV стагоддзя
Палігнат (вазапісец)

**Палі́гнат** () — старажытнагрэчаскі вазапісец з Афін, адзін з найбольш таленавітых прадстаўнікоў чырвонафігурнага вазапісу эпохі высокай класікі

## Біяграфія 
Лічыцца вучнем ананімнага вазапісца Ніябіда, які спецыялізаваўся на манументальных вазах, таксама знаходзіўся пад уплывам стылю мастака Палігната з вострава Тасас. Некаторыя даследчыкі лічаць, што захапляючыся талентам мастака Палігната, гэты вазапісец падпісваў свае працы яго імем.

Сярод прац Палігната галоўным чынам вазы вялікіх габарытаў — такія, як стамнас, кратары, гідрыі, амфары, сярод якіх ноланскія і пелікі. Акрамя гэтых прац існуюць дзве вазы, таксама падпісаныя імем Палігната, аднак яны належаць аўтарству іншых ананімных майстроў — вазапісца Льюіса і вазапісца Наўсікаа.

## Галерэя 

Image:NAMA Courtisane & client.jpg|Пеліка Палігната: *Юнак з гетэрай*
Image:NAMA Thésée enlève Hélène.jpg|Стамнас *Выкраданне Алены Тэсеем*
Image:Pelike Polygnotos Louvre G375.jpg|Луўр G 375: пеліка Палігната *Апалон і Тытый*

## Літаратура 
* John D. Beazley: *Attic Red-figure Vase-painters*. 2nd ed. Oxford 1963, S. 171, 1027—1033, 1678—1679, 1707.
* Susan B. Matheson: *Polygnotos and vase painting in classical Athens*. Madison, Wisc. 1995. ISBN 0-299-13870-4. Rezension
* Der Neue Pauly 10 (2001) Sp. 60 s.v. *Polygnotos [2]* (John Oakley)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вазапісцы Старажытнай Грэцыі
Пелагея Іванаўна Галай

**Пелагея Іванаўна Галай** (, в. Арлёва, Любанскі раён) — Герой Сацыялістычнай Працы (1951).

У 1936-41 на будаўніцтве ў Мінску. З 1944 калгасніца, звеннявая, брыгадзір па вырошчванню кок-сагызу (1949-51), з 1959 загадчык птушкафермай у калгасе «Чырвоная змена» Любанскага раёна. Званне Героя прысвоена за атрыманне вялікіх ураджаеў кок-сагызу.

## Спасылкі 
* Галай Пелагея Іванаўна

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Любанскім раёне
Ноланскія амфары

[міні|200пкс|Ноланская амфара: *[Эней нясе на спіне свайго бацьку Анхіса*, сцэна Падзення Троі, каля 500 да н.э., Метраполітэн-музей]]

**Ноланскія амфары** — асобы тып малых, так званых «шыйных амфар».

У сярэднім вышыня ноланскай амфары не перавышала 12 цаляў. Шыя ноланскай амфары была больш высокай і вузкай у параўнанні са звычайнай шыйнай амфарай. Ноланскія амфары мелі ручкі і ножку ў форме дыска. 

Ноланскія амфары вырабляліся толькі ў абмежаваны перыяд часу прыкладна паміж 500 і 400 гадамі да н.э. Сваю назву гэты тып ваз атрымаў па паўднёваітальянскім горадзе Нола, паколькі падчас яго раскопак было знойдзена мноства амфар гэтай формы. Пазней Ноланскія амфары былі знойдзены і ў суседнім з Нолай горадзе Капуа. Даследчыкі схіляюцца да высновы, што Ноланскія амфары былі вельмі папулярныя сярод шырокіх пластоў грамадства двух гарадоў. Відавочна, што менавіта гэта форма вазы была вельмі папулярная ў гэтай мясцовасці.

Для першых вазапісцаў чырвонафігурнага стылю, пачынаючы прыкладна з 490 да н.э. выраб Ноланскіх амфар быў адным з паказальных індыкатараў майстэрства.

## Спасылкі 
* Ноланскія амфары

Катэгорыя:Вазапіс Старажытнай Грэцыі
Ольтас

[міні|200пкс|*[Дыяніс*: тонда кіліка — білінгвы, Дзяржаўны антычны збор]]

**Ольтас** () — старажытнагрэчаскі вазапісец эпохі позняй архаікі, працаваў у Афінах у перыяд паміж 525 і 500 гадамі да н.э. Аўтарству Ольтаса цяпер прыпісваецца каля 150 прац. Дзве вазы «чара F 2264» у Берлінскім антычным зборы і «чара RC 6848» у археалагічным музеі горада Таркуінія маюць подпіс майстра.

Ольтас пачаў працаваць у майстэрні ганчара Нікасфена. Спачатку ён, галоўным чынам, выконваў роспіс вазаў-білінгваў. Яго стыль чорнафігурнага вазапісу аказаў уплыў на вазапісцаў Псіякса і вазапісца Антымена.

Адна з асаблівасцей тэхнікі Ольтаса складаецца ў тым, што тонда яго чар заўсёды адлюстроўвае толькі адну чалавечую фігуру. На пазнейшым этапе мастак сканцэнтраваўся на маляванні міфалагічных сцэн. З цягам часу ён працаваў з некалькімі ганчарамі. Дакладна вядомы прынамсі шэсць з іх: Гісхіл, Памфей, Тлесон, Хеліс і, нарэшце, Кахрыліён — іх вазы Ольтас распісваў, верагодна, сумесна з Еўфроніем і Еўтыхіем. У позні перыяд творчасці Ольтас ствараў выключна чырвонафігурныя вазы пад уплывам вазапісца Андокіда і некалькіх вазапісцаў-піянераў, асабліва іх ранняга прадстаўніка Еўфронія.

## Літаратура 
* Joachim Harnecker: *Oltos. Untersuchungen zu Themenwahl und Stil eines früh-rotfigurigen Schalenmalers*, Lang, Frankfurt a. M. u. a. 1992, ISBN 3-631-43755-2

## Спасылкі 
* MFA Boston Kylix Fragments 
* NY Met Psykter
* Louvre amphora
* Tarquinia, Museo Nazionale Tarquiniese RC6848
* Louvre G-3
* Perseus site images

Катэгорыя:Вазапісцы Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Постаці Афін
Кроталы

). Фрагмент чырвонафігурнай вазы Эпіктэта, каля 500 г. да н.э. Брытанскі музей]]
**Кро́талы** (, адз.л. ) — старажытнагрэчаскі ўдарны музычны інструмент, род трашчоткі, старажытны папярэднік кастаньетаў. 

Кроталы ўяўляюць сабой два звязаныя паміж сабой драўляныя брускі 12-15 см. У класічную эпоху з кроталамі танчылі жанчыны, звычайна ў ансамблі з лірнікам ці аўлетам. Інструмент шырока выкарыстоўваўся ў свецкіх цырымоніях (напрыклад, Сапфо апісвае іх у сцэне вяселля Гектара і Андрамахі) і ў радавых народных святах (але па-за культам і не ў тэатры). 

Словам «кроталы» ў старажытнагрэчаскіх тэкстах таксама зрэдку пазначаюцца бронзавыя кімвалы. 

У шэрагу замежных краін тэрмін «кроталы» ўжываюць як сінонім (больш правільнага і арыгінальнага) тэрміна «антычныя сподачкі» () — інструмента сучаснага сімфанічнага аркестра.

## Літаратура 
* *West M.* Early Greek music. Oxford, 1992. 
* *Mathiesen T.* Apollo’s lyre. Greek music and music theory in Antiquity and the Middle Ages. Lincoln; London, 1999.

Катэгорыя:Музычныя інструменты паводле алфавіта
Катэгорыя:Музыка Старажытнай Грэцыі
Пеліка

а і Бусірыса, вазапісец Пана, археалагічны музей Афін]]

**Пелі́ка** () — двухручная пасудзіна плаўных абрысаў з адносна шырокім вусцем і тулавам характэрнай кропляпадобнай формы на невысокай колцападобнай падстаўцы. Прызначэнне пелік, у адрозненне ад большасці грэчаскіх пасудзін, не зусім яснае, ва ўсякім разе, ні назва не з'яўляецца красамоўным тлумачэннем яго функцыянальнага прызначэння (як, напрыклад, гаворачая назва гідрый — пасудзіна для вады), ні старажытныя аўтары не ўносяць яснасці ў гэта пытанне. Пелікі, як сведчаць справаздачы пра раскопкі, складалі частку пахавальнага інвентара. Іх знаходзілі каля труны ці каля касцяка. Некаторыя з іх былі ўрнамі з прахам і перапаленымі касцьмі і, нарэшце, абломкі пелік, закранутыя агнём, былі знойдзены на вогнішчах. Магчыма, што пелікі вырабляліся і спецыяльна для пахавальных мэтаў.

Як устойлівая форма пелікі з'явіліся ў антычнай керамічнай вытворчасці не раней канца VI — пачатку V ст. да н.э. Выраблялі іх тым часам, галоўным чынам, у атычных майстэрнях.
[thumb|злева|[Чырвонафігурны вазапіс|Чырвонафігурная пеліка вазапісца Палігната. Юнак разлічваецца з гетэрай. Каля 430 г. да н.э.]]

Праіснаваўшы на працягу амаль двух стагоддзяў у практыцы атычных ганчароў і вазапісцаў, пеліка знікла з ужытку грэкаў разам з іншымі традыцыйнымі формамі грэчаскіх керамічных пасудзін. Са знікненнем чырвонафігурнага вазапісу як мастацкага рамяства спыніўся і імпарт гэтых пасудзін у тыя рэгіёны, куды яны раней рэгулярна пастаўляліся. У некаторых рэгіёнах мясцовыя майстры працягвалі вытвараць гліняныя пасудзіны тых формаў, якія былі звыклыя і запатрабаваныя насельніцтвам, не маючы больш магчымасці набываць для сваіх патрэб імпартныя вырабы. Так, напрыклад, на Баспоры знойдзена вялікая колькасць позніх антычных пелік. Падабенства атычных і баспорскіх пелік складаецца, перш за ўсё, у тым, што захавалася сама форма пасудзіны, якая перажыла ў прычарнаморскім выкананні атычную на некалькі дзесяцігоддзяў.

## Спасылкі 
* Новы энцыклапедычны слоўнік выяўленчага мастацтва

Катэгорыя:Пасудзіны Старажытнай Грэцыі
Еўфроній

пераследуе менаду. 51-500 гг. да н.э. Луўр]]
 са сцэнай:Бітва Геракла з Герыёнам, Дзяржаўны антычны збор]]
**Еўфроній** () — старажытнагрэчаскі атычны вазапісец і ганчар канца VI — пачатку V стагоддзя да н.э., найбуйнейшы прадстаўнік ***«строгага стылю»*** і групы вазапісцаў-піянераў.

Магчыма, пачынаў працаваць у чорнафігурнай тэхніцы. У роспісах (з міфалагічнымі і жанравымі сюжэтамі) імкнуўся да перадачы складаных рухаў. Творы: кілікі *«Бітва Геракла з Герыёнам»*, *«Вершнік»* (абодва — Дзяржаўны антычны збор, Мюнхен), кратар* «Барацьба Геракла з Антэем»*, «Псіктар з гетэрамі» (Эрмітаж, Санкт-Пецярбург) і інш. Магчыма, Еўфроній — аўтар «Пелікі з ластаўкай».

## Літаратура 
* 
* Antony Erich Raubitschek, Dedications from the Athenian Akropolis : a catalogue of the inscriptions of the sixth and fifth centuries B.C., Cambridge, Mass., Archaeological Institute of America, 1949.
* Enrico Paribeni, Euphronios in Enciclopedia dell’arte antica classica e orientale, vol. 3, Roma, Istituto della enciclopedia italiana, 1960.
* Jean Charbonneaux, Roland Martin; François Villard, La Grecia arcaica : (620—480 a.C.), Milano, Rizzoli, 1978. (ISBN non esistente)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вазапісцы Старажытнай Грэцыі
Гасдрубал I

**Гасдрубал** — карфагенскі палкаводзец і дзяржаўны дзеяч VI ст. да н.э., старэйшы сын Магона Вялікага.

## Біяграфія 
Быў прызначаны галоўнакамандуючым («рабімаханатам», фінік. ) пасля смерці бацькі, і штогод перапрызначаўся на гэтую пасаду 11 гадоў запар .

Вёў цяжкія войны ў Сардзініі, дзе карфагенянамі аказвалі супраціўленне як мясцовыя абарыгены, так і фінікійцы з Норы і Сульха. Атрымаў перамогу над Тартэсам і ўсталяваў кантроль над Кальпэ. Спрабаваў зацвердзіць карфагенскую манаполію праз Гібралтарскі праліў, але без асаблівага поспеху.

У 515 г. да н.э. вымушаны быў пераправіцца ў Сіртыку, дзе спартанскі царэвіч Дарыей пры падтрымцы кірэнцаў спрабаваў заснаваць уласную калонію. Заключыў саюз з максіямі і лівійцамі, з дапамогай якіх выцесніў грэкаў і аднавіў кантроль над усім узбярэжжам на захад ад Філенавых алтароў.

Вярнуўся ў Сардзінію, дзе ў 510 г. да н. э. загінуў, атрымаўшы раненні ў адной з сутычак .

Пакінуў трох сыноў — Ганібала, Гасдрубала і Сафона .

Катэгорыя:Постаці Карфагена
Катэгорыя:Маганіды
Стамнас

. Каля 430—420 гг. да н.э. Нацыянальны археалагічны музей. Афіны]]
**Стамнас** () — старажытная пасудзіна круглявай формы, якая нагадвае амфару. У стамнаса нізкае горлачка і дзве гарызантальныя ручкі па баках. Стамнасы ўпершыню з'явіліся ў архаічную эпоху ў Лаконіі і Этрурыі і выкарыстоўваліся для захоўвання віна, алеяў і іншых вадкасцей. Стамнасы часта сустракаюцца з накрыўкамі. Грэкі звалі стамнасы пелікамі. У Афінах стамнасы з'явіліся каля 530 г. да н.э. і вырабляліся выключна на продаж у Этрурыю.

Стамнасы часта сустракаюцца на чырвонафігурнай кераміцы на выявах свят у гонар Дыяніса, якія ладзіліся жанчынамі. Таму стамнасы таксама завуцца ленейскімі вазамі. Стамнасы, як мяркуецца, не выкарыстоўваліся ў культавых абрадах з прычыны свайго неатычнага паходжання.

## Спасылкі 
* Новы энцыклапедычны слоўнік выяўленчага мастацтва

Катэгорыя:Пасудзіны Старажытнай Грэцыі
Аляксандр Іванавіч Галдовіч

**Аляксандр Іванавіч Галдовіч** (, г.  — ) — генерал-лейтэнант інжынерных войскаў (1945).

## Біяграфія 
Член КПСС з 1927 года. У Чырвонай Арміі з 1919 года. Удзельнік Грамадзянскай вайны на Заходнім фронце, баёў ля возера Хасан у 1938 годзе.

У гады Вялікай Айчыннай вайны начальнік інжынерных войскаў арміі на Паўднёвым, Паўночна-Каўказскім, 2-м і 3-м Украінскіх франтах.

Пасля вайны да 1961 г. начальнік інжынерных войскаў ваенных акруг, намеснік начальніка інжынерных войскаў Міністэрства абароны СССР.

## Спасылкі 
* ГАЛДОВИЧ (ГОЛДОВИЧ) Александр Иванович 

Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты СССР
Катэгорыя:Члены КПСС
Ахмет Зіганшынавіч Гайсараў

**Ахмет Зіганшынавіч Гайсараў** (, с. , , Татарская АССР — пасля 1980) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Баранавіцкай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Член КПСС з 1927 года. Скончыў Казанскі камуністычны ўніверсітэт у 1932 годзе. Удзельнік савецка-фінскай вайны 1939—1940 гадоў.

У перыяд Вялікай Айчыннай вайны ўдзельнік абароны Беластока. З сакавіка 1943 года ў партызанах: радавы, камандзір атрада, у кастрычніку 1943 — ліпені 1944 гадоў камісар партызанскай брыгады імя Г. К. Жукава, адначасова са снежня 1943 года 2-гі сакратар Стаўбцоўскага падпольнага РК КП(б)Б.

У 1944—1977 гадах на партыйнай, адміністрацыйна-гаспадарчай рабоце ў Баранавіцкай і Гродзенскай абласцях.

## Літаратура 
* Татарский энциклопедический словарь. — Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1998—703 с., илл.

## Спасылкі 
* Руководство бригады им. Г. К. Жукова 
* Гайсаров Ахмет Зиганшинович  // Праект «Партызаны Беларусі»

Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «Партызану Айчыннай вайны»
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны