open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Уладзімір Сяргеевіч Лісіцын

**Уладзімір Сяргеевіч Лісіцын** (, нацысцкі канцлагер Флігегорт — ) — беларускі паэт.

## Біяграфія 
Паходзіў з сялянскай сям'і. У вайну маці і старэйшы брат вывезены ў нацысцкі канцлагер. Пасля вызвалення сям'я вярнулася ў родную вёску Пагосцішча Лёзненскага раёна.

Працоўны шлях пачаў шахцёрам у Данбасе. У 1965 г. скончыў Лісічанскае педагагічнае вучылішча (Украіна). Нейкі час завочна вучыўся ў Літаратурным інстытуце імя М. Горкага (Масква). Настаўнічаў на Лёзненшчыне, супрацоўнічаў у раённай газеце «Сцяг перамогі». Завочна скончыў тэатразнаўчае аддзяленне Беларускага тэатральна-мастацкага інстытута (1970). Апошнія гады жыў у Джанкоі (Крымская вобласць, Украінская ССР) — працаваў дырэктарам Палаца культуры, настаўнічаў у школе.

## Творчасць 
Выступаць у друку з вершамі пачаў у 1964 г. у газеце «Літаратура і мастацтва». Аўтар кніг вершаў і паэм «Жураўлінае вясло» (1974), «Беларусь — мая калыска» (1990). У кнізе «Дзень паэзіі — 1981» (1981) у раздзеле «З літаратурнай спадчыны» апублікавана 16 яго вершаў.

Паэзія Уладзіміра Лісіцына апявае прыроду, каханне, разважае аб праблемах вайны і міру. Мае выразнасць, якая ідзе ад фальклору, адухоўленасць і філасофскую заглыбленасць, вылучаецца моўнымі асаблівасцямі роднай Лёзненшчыны.

## Літаратура 
* 
* 
* Каханоўскі, Г. Родам з канцлагера / Генадзь Каханоўскі // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Лёзненскага раёна / БелЭн; [Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.; Маст. А. М. Хількевіч]. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1992. - 592 с., [8] л. іл. — С. 566. — ISBN 5-85700-063-7.

Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Памерлі ва Украіне
Валянцін Антонавіч Лукша

**Валянцін Антонавіч Лукша** (,  — ) — беларускі паэт, публіцыст, драматург, перакладчык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і служачага. Скончыў Полацкі лясны тэхнікум (1956) і Вышэйшую партыйную школу пры ЦК КПСС (1976). Працаваў памочнікам таксатара Пензенскай аэрафоталесаўпарадчай экспедыцыі. У 1958 г. — інструктар Полацкага гаркама камсамола, камсорг трэста № 16 «Нафтабуд». З 1961 г. — літсупрацоўнік полацкай газеты «Сцяг камунізму», загадчык аддзела міжраённай газеты «Ленінская іскра» (Полацк), карэспандэнт Беларускага радыё, загадчык аддзела літаратуры і мастацтва рэспубліканскай газеты «Чырвоная змена», адказны сакратар штомесячніка «На экранах Беларусі», з 1973 г. — старшы рэдактар, з 1975 г. — галоўны рэдактар Галоўнай рэдакцыі літаратурна-драматычнага вяшчання Беларускага радыё, у 1980—1998 гг. — дырэктар выдавецтва «Юнацтва».

## Творчасць 
Літаратурную дзейнасць пачаў у 1956 годзе (апублікаваны верш у «Віцебскім рабочым»). Выйшлі кнігі вершаў «Гарады нараджаюцца сёння» (1964), «Атава» (1969), «Споведзь» (1973), «Белыя берагі» (паэма-хроніка, 1981), «Радзімыя плямы» (вершы і фельетоны, 1982), «Сляды памяці» (вершы і паэма, 1986), «Агонь і попел» (драматычныя паэмы, 1989), кніжкі вершаў, казак для дзяцей «Аркестр» (1972), «Зялёная бальніца» (1974), «Лета — круглы год» (1978), «Крылаты цэх» (1982), «Чароўны камень» (1987). Выдаў кнігі публіцыстыкі «Наша полацкая прафесія» (1966), «Рамантыкі шасцідзесятых» (1967), «Дзесяць дарог да чароўнага» (1970), «Полацк» (1973).

Аўтар п’ес, пастаўленых на тэатральнай сцэне, тэлебачанні і радыё, «Інтэгралы на цэгле» (1974), «Мая радня» (1975), «Свае крылы» (1976), «Вецер веку» (паводле аднайменнага рамана І. Гурскага, 1977), «Калі вяртаюцца буслы» (1982), «Асоль» (паводле твораў А. Грына, 1984), "Пад шыфрам «Зорачка» (1985), «Чароўны камень» (1985).

Пераклаў п’есы С. Міхалкова «Дарагі хлопчык» (1986), М. Рошчына «Уся Надзея» (1986), Е. Тарахоўскай «Казка пра Ямелю» (1990). Напісаў лібрэта оперы «Барвовы золак» (пастаўлена ў 1979 годзе).

## Узнагароды і прэміі 
* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры (1996, у аўтарскім калектыве) — *за «Бiблiятэку дзiцячай лiтаратуры народаў СССР» у 15 тамах*.
* Літаратурная прэмія імя П. Броўкі.
* Медаль Ю. А. Гагарына.

Амерыканскім біяграфічным інстытутам В. Лукшу тройчы надаваўся тытул «Чалавек Года».

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Публіцысты СССР
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты паводле алфавіта
Катэгорыя:Драматургі СССР
Катэгорыя:Драматургі Беларусі
Катэгорыя:Драматургі паводле алфавіта
Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Перакладчыкі СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Беларусі
Мак-Клур (значэнні)

* Роберт Мак-Клур — брытанскі ваенны марак, даследчык Арктыкі.
* Праліў Мак-Клур — праліў, які аддзяляе астравы Мелвіл, Прынс-Патрык і Эглінтан ад вострава Банкс ў Канадскім Арктычным архіпелагу.
* Кратар Мак-Клур — невялікі кратар на Месяцы.
Мак-Клур

**Праліў Мак-Клур** () — праліў, які аддзяляе астравы Мелвіл, Прынс-Патрык і Эглінтан ад вострава Банкс у Канадскім Арктычным архіпелагу.

## Геаграфія 
Праліў Мак-Клур размешчаны ў заходняй частцы Канадскага Арктычнага архіпелага і з'яўляецца часткай аднаго з маршрутаў праз Паўночна-Заходні праход разам з пралівамі Бароў, Вайкаунт-Мелвіл і Ланкастэр. У англамоўнай літаратуры гэтыя чатыры праліва называюць *Parry Channal* (праліў Пары). Праліў Пары аддзяляе астравы Каралевы Лізаветы ад астатняй часткі Канадскага Арктычнага архіпелага. Праліў Мак-Клур злучае мора Бафорта, размешчанае на захадзе, з пралівам Вайкаунт-Мелвіл на ўсходзе. У энцыклапедыі *Britannica* і ў шэрагу іншых англамоўных крыніц праліў называюць усходнім рукавом мора Бафорта .

Максімальная шырыня праліва — 140 км, мінімальная шырыня — 88 км. Даўжыня заліва складае 400 км. Максімальная глыбіня 472 м, сярэдняя глыбіня 300 м. Праліў знаходзіцца ў палярнай вобласці і вялікую частку года пакрыты льдамі. Дзякуючы ледаколу навігацыя доўжыцца з жніўня да верасня. Упершыню ледакол прайшоў па праліву ў 1954 годзе, адкрыўшы самы кароткі шлях праз канадскую Арктыку. У 1960 годзе праз праліў прайшла амерыканская падводная лодка *USS Seadragon*, а ў 1962 годзе — *USS Skate*.

З-за глабальнага пацяплення ў жніўні 2007 года праліў практычна цалкам вызваліўся ад лёду, упершыню рэальна стаўшы часткай Паўночна-Заходняга марскога шляху. У жніўні 2010 года сітуацыя паўтарылася — праліў цалкам вызваліўся ад лёду, але выхад на захад, у мора Бафорта, застаўся закрыты ледзянымі палямі.

## Гісторыя 
Праліў Ланкастэр адкрыты англійскім мараплаўцам Робертам Мак-Клурам у 1851 годзе і пазней названы ў яго гонар.

Мак-Клур
Мак-Клур
Мак-Клур
Дом-музей Максіма Багдановіча (Яраслаўль)

**Цэнтр беларускай культуры. Музей Максіма Багдановіча** — музей і культурны цэнтр, адкрыты ў 1992 годзе ў Яраслаўлі (вул. Чайкоўскага, д. 21) у мемарыяльным доме класіка беларускай літаратуры М. А. Багдановіча. На сённяшні дзень гэта адзіны ў межах горада музей літаратурнага профілю.

Першапачатковай задачай музея было знаёмства жыхароў горада з творчай спадчынай беларускага паэта, які восем з няпоўных дваццаці шасці гадоў жыў у Яраслаўлі. Першымі наведвальнікамі музея сталі беларусы, якія пражываюць у Яраслаўскай вобласці. Яны пачалі збіраць пры музеі бібліятэку выданняў беларускіх аўтараў, відэатэку і фанатэку, прыносілі экспанаты для этнабытавой калекцыі.

У 1995 годзе музей афіцыйна атрымаў статус Цэнтра беларускай культуры, а ў 1998 годзе на базе музея ствараецца яраслаўская рэгіянальная грамадская арганізацыя руска-беларускай дружбы «Сяброўства» («Таварыства»).

Музей стаў рэгулярнай пляцоўкай для рэалізацыі праектаў Яраслаўскага рэгіянальнага аддзялення агульнарасійскай грамадскай арганізацыі «Асамблея народаў Расіі»: правядзенне круглых сталоў і канферэнцый да Дня славянскай пісьменнасці і культуры, правядзенне народных каляндарных святаў. Музей актыўна супрацоўнічае з этнакультурнымі арганізацыямі: Цэнтр адраджэння рускай культуры і традыцый «Петрапаўлаўская слабада», Украінскае культурна-асветніцкае таварыства «Просвіта», Рэгіянальнае культурна-асветніцкае таварыства «Дом польскі».

## Спасылкі 
* Мемарыяльны Дом-музей М. Багдановіча . Старонка на сайце Музея гісторыі горада Яраслаўля
* Цэнтр Беларускай культуры. Музей М. Багдановіча. Музеі Расіі

Катэгорыя:Яраслаўль
Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Расіі
Катэгорыя:Максім Багдановіч
Багдановіч
Багдановіч
Катэгорыя:З’явіліся ў 1992 годзе
Катэгорыя:1992 год у Яраслаўлі
Каліна

**Каліна** (*Viburnum*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Апісанне 
Лістападныя або вечназялёныя кусты і дрэвы вышынёю да 4 м. Лісце трох-, пяцілопасцевае. Кветкі белыя ці ружова-белыя, сабраныя ў парасонападобныя мяцёлкі. Плод — ярка-чырвоная касцянка, ядомыя.

## Арэал і экалогія 
Пашыраны ў Еўразіі, Паўночнай Афрыцы і Амерыцы. На тэрыторыі Беларусі дзікарослая  расце на ўзлесках, высечках, сярод хмызняку, па берагах рэк і азёр.

## Класіфікацыя 
### Таксанамія 
Род **Каліна** ўваходзіць у сямейства  парадку .

Раней род уваходзіў у сямейства  або вылучаўся ў асобнае сямейства Калінавыя (), але пасля даследаванняў, праведзеных групай APG, яго таксанамічнае становішча было зменена: па сістэме класіфікацыі APG II (2003) род уваходзіць у сямейства Адоксавыя парадку Варсянкакветныя.

### Віды 
Паводле базы даных *The Plant List* (2013), род уключае 166 відаў. Некаторыя з іх:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Значэнне і выкарыстанне 
Лекавыя, харчовыя, фарбавальныя, меданосныя і дэкаратыўныя расліны. Вырошчваецца ў садах і парках.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* *Viburnum* (Калина) // ИАС «ООПТ России»
Рэферэндар вялікі літоўскі

**Рэферэндары вялікія літоўскія** ( - "той хто дае справаздачу", "рэфэры") — ураднікі ў Вялікім Княстве Літоўскім і Рэчы Паспалітай.

Штодзённа ў каралеўскім палацы, ад раніцы пасля імшы і да абеду, а пасля абеду да вячэры выслухоўвалі скаргі прыватных асоб і паведамлялі іх змест (перакладалі) канцлеру (а той даводзіў іх да караля і вялікага князя), паведамлялі пастановы манарха на пададзеныя просьбы і скаргі. Паводле функцыі павінны былі несупынна знаходзіцца пры каралі, даваць яму парады як быць "справядлівым".

У Польшчы ўрады свецкага і духоўнага рэферэндара ўведзены ў 1507 годзе. У Вялікім Княстве Літоўскім духоўны і свецкі рэферэндары вядомы адпаведна з 1539 і 1575 гадоў. У 1633 годзе духоўны рэфэрэндар атрымаў права ўдзельнічаць ў паседжаннях Сената з правам дарадчага голасу. У 1635 годзе ўраўнаваны ў правах з каронным духоўным рэферэндарам, засядаў у каралеўскім рэляцыйным судзе, дзе разглядаліся інфлянцкія і курляндскія справы.

У гэты час у ВКЛ заснаваны рэфэрэндарскі суд (ажыццяўляўся духоўным рэферэндарам аднаасобна) як найвышэйшы даменіяльны суд караля. 
Разглядаў скаргі сялян каралеўскіх уладанняў (каралеўшчын) ВКЛ на старостаў і дзяржаўцаў. Найвышэйшай апеляцыйнай інстанцыяй для рэферэндарскага суда быў задворны асэсарскі (каралеўскі) суд.

У 1540—1570-я гады ўрад рэферэндара існаваў і ў Падляшскім ваяводстве.

## Спіс вялікіх рэферэндараў літоўскіх (духоўных) 
## Спіс вялікіх рэферэндараў літоўскіх (свецкіх) 
## Гл. таксама 
* Вялікія рэферэндары каронныя

## Літаратура 
* 
* Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego: 1385—1795. — Kraków, 1885.
* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej. T. 1—31. — Poznań, 1879—1908.

Катэгорыя:Цэнтральныя ўрады Вялікага Княства Літоўскага
Берасцейскі замак

[thumb|300px|Берасцейскі замак, [1657]]
**Берасцейскі замак** — абарончае збудаванне ля сутокаў Буга і Мухаўца. Першапачаткова быў збудаваны ў Х ст., верагодна, з мэтай каланізацыі мясцовых балтыйскіх плямёнаў яцвягаў. У далейшым за абарончым ровам таксама ў міжрэччы Буга і Мухаўца вырас горад Брэст.

Берасцейскі замак заставаўся драўляным ажно да канца XVI ст., пакуль не быў заменены бастыённымі ўмацаваннямі. Займаў плошчу больш за 2 га, меў пяць вежаў, з якіх адна была праязной і вяла ў горад. У сярэдзіне ХIIІ ст. галіцка-валынскія князі з мэтай узмацнення абароны збудавалі на адным з кутоў замка мураваную вежу-стоўп. На сучасны момант ад яе нічога не захавалася, але летапісец згадвае, што яна была падобна на Камянецкую. У XIV ст. быў захоплены рыцарамі Тэўтонскага ордэна, палякамі, у 1500 г. вытрымаў аблогу крымскіх татараў. У XVI ст. драўляныя вежы і сцены замка мелі бланкаванне з г.зв. падсябіццямі. У 1525 г. Берасцейскі замак згарэў.

У канцы XVI ст. замак умацаваны землянымі бастыёнамі і быў уключаны ў ланцуг агульнагарадскіх умацаванняў.

Нанова адбудаваны замак быў разбураны ў час антыфеадальнай вайны 1648–1651 гг. Адноўлены ва ўмовах вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654–1657 гг. У 1657 г. захоплены шведамі, у 1660 і 1661 гг. – рускімі, у 1705 г. падчас Паўночнай вайны – зноў шведамі.

У 1830-я гады замак, як і мураваная вежа, быў знесены расійскімі ўладамі падчас будаўніцтва пяці бастыёнаў Брэсцкай крэпасці.

Вобраз замку адзначылі на помніку будаўніцтва Брэсцкай дарогі ў Варшаве.
 
## Літаратура 
* 
* Брэсцкі замак / М. А. Ткачоў // Архітэктура Беларусі : энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1993. — С. 91.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2. — Мінск, 1994.
* Замки Беларуси / М. А. Ткачев. — Минск, 2005.
* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 3. — Мінск, 1996.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Славутасці Брэста
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Брэста
Катэгорыя:Абарончыя збудаванні Брэста
Дняпроўска-Данецкая ўпадзіна

thumb|250px|
**Дняпроўска-Данецкая ўпадзіна** — тэктанічная структура на тэрыторыі Украіны і на крайнім паўднёвым усходзе Беларусі, асноўная частка Прыпяцка-Дняпроўска-Данецкага аўлакагену.

На паўночным усходзе мяжуе з Варонежскім крышталічным масівам, на паўднёвым захадзе — з Украінскім крышталічным шчытом, на паўднёвым усходзе сучляняецца з Данецкім складкавым збудаваннем, на паўночным захадзе праз глыбока апушчаную Брагінска-Лоеўскую седлавіну зліваецца з Прыпяцкім прагінам.

Дняпроўска-Данецкая ўпадзіна мае выгляд ровападобнага прагіну, абмежаванага глыбіннымі разломамі. Даўжыня больш за 700 км, шырыня 100—120 км. Максімальная глыбіня залягання крышталічнага фундамента ў яе межах каля 12 км. Упадзіна запоўнена палеазойскімі, мезазойскімі і кайназойскімі асадкавымі ўтварэннямі, якія залягаюць на няроўнай паверхні крышталічнага фундамента. У межах упадзіны вылучаюць паўночную і паўднёвую прыбартавыя зоны ступеньчатых апусканняў і Дняпроўска-Данецкі грабен, які падзяляецца на Дняпроўскі грабен, зону сучлянення з Данецкім складкавым збудаваннем і Чарнігаўска-Брагінскі выступ. На тэрыторыі ўпадзіны інтэнсіўна выявілася саляная тэктоніка. Развівалася ўпадзіна ўздоўж буйных разломаў у крышталічным фундаменце паўночна-заходняга распасцірання. Пачатак фарміравання адносіцца да канца сярэдняга або пачатку позняга дэвону. Апусканне тэрыторыі адбывалася з перапынкамі да чацвярцічнага часу. Найбольш інтэнсіўна сыходныя тэктанічныя рухі выявіліся ў дэвоне і ў ранняпермскі час.

У асадкавай тоўшчы выяўлены радовішчы нафты, газу, гіпсу, вугалю, каменнай солі, мелу і іншых карысных выкапняў.
Акрамя таго, Днепра-Данецкая дэпрэсія можа разглядацца як перспектыўная зона з геатэрмальнымі рэсурсамі. Тэхнічны і эканамічны аналіз паказаў, што на базе нафтавых і газавых свідравін ДДЗ можна будаваць геатэрмальныя электрастанцыі з глыбінёй бурэння або адкрыцця свідравін да 3 - 4,5 км. На такіх глыбінях 90% цеплавога патэнцыялу геатэрмальных вод у вытворчых нафтавых і газавых гарызонтах адкладаў вугляроду не перавышае 108 ° С. Дзве свідравіны з глыбіні радовішчаў вугляроду могуць забяспечваць 0,4 - 4,5 МВт цеплавой энергіі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Тэктоніка Беларусі
Катэгорыя:Тэктоніка Украіны
Катэгорыя:Усходне-Еўрапейская платформа
Валына-Падольская пліта

thumb|250px|

**Валына-Падольская пліта** — паўднёва-заходняя частка Усходне-Еўрапейскай платформы паміж Украінскім шчытом і Усходнімі Карпатамі.

Складкавыя структуры Усходніх Карпат аддзелены лініяй Тэйсера—Торнквіста (на гэтым участку Рава-Рускім глыбінным разломам). Крышталічны фундамент пліты складзены з архейска-сярэднепратэразойскіх метамарфізаваных парод, мае разломна-блочную будову, апускаецца на паўднёвым захадзе да 6-8 км, перакрыты верхнепратэразойска-кайназойскімі адкладамі. Платформавая структура пліты ўтварылася ў выніку фарміравання прагінаў рознага ўзросту і распасцірання, накладзеных адзін на адзін.

Асноўныя карысныя выкапні: нафта, каменны вугаль.

## Літаратура 
* *Зінавенка Г.* Валына-Падольская пліта // БЭ ў 18 т. Т. 3. Мн., 1996.

Катэгорыя:Тэктоніка Беларусі
Катэгорыя:Тэктоніка Украіны
Катэгорыя:Усходне-Еўрапейская платформа
Гродзенскі павет

Назву **Гродзенскі павет** мела некалькі адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак: 
* Гарадзенскі павет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе ВКЛ (1413—1795);
* Гродзенскі павет () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Расійскай імперыі (1795—1921);
* Гродзенскі павет () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі  (1921—1939).
Украінскі шчыт

thumb|250px|
**Украінскі шчыт**, Украінскі крышталічны шчыт, Украінскі крышталічны масіў — выступ дакембрыйскага крышталічнага фундамента на паўднёвым захадзе Усходне-Еўрапейскай платформы.

Цягнецца ўздоўж сярэдняга і ніжняга цячэння р. Дняпро ад р. Гарынь да Азоўскага мора. Займае цэнтральную частку Украіны, невялікія тэрыторыі Беларусі і Растоўскай вобласці Расіі. Даўжыня больш за 1000 км, найбольшая шырыня каля 250 км, плошча каля 200 тыс. км².

На паўночным захадзе і поўначы абмежаваны Дняпроўска-Данецкім і Прыпяцкім грабенамі, на захадзе і поўдні паката паніжаецца і перакрываецца платформавым чахлом з палеазойскіх, мезазойскіх і кайназойскіх адкладаў. На шчыце маламагутнае перарывістае покрыва кайназойскіх асадкавых парод. Мерыдыянальнымі зонамі глыбінных разломаў (Арэхава-Паўлаградскай, Тальноўскай, Крыварожскай і інш.) разбіты на 5 буйных блокаў: Валына-Падольскі, Белацаркоўска-Уманскі, Кіраваградскі, Прыдняпроўскі і Прыазоўскі. Разломы паўночна-заходняга і паўночна-ўсходняга распасцірання падзяляюць іх на больш дробныя глыбы. Складзены пераважна з глыбокаметамарфізаваных архейскіх парод, прарваных рознаўзроставымі гранітамі. Да мерыдыянальных зон разломаў, якія закладзены ў познім археі і актыўна развіваліся ў пратэразоі, прымеркаваны ніжнепратэразойскія ўтварэнні (гнейсы, метамарфізаваныя вулканагенна-тэрыгенныя пароды), у т.л. жалезістыя кварцыты (джэспіліты). На захадзе Прыдняпроўскага блока размешчана Крыварожская зона (у т.л. Крыварожскі жалезарудны басейн, Крамянчугская магнітная анамалія). Вулканіты і кварцыты оўруцкай серыі (верхні пратэразой) перакрываюць граніты рапаківі, якія разам з габра-анартазітамі (пач. позняга пратэразою) утвараюць буйныя плутоны — Корасценьскі і Корсунь-Наваміргарадскі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кратоны
Катэгорыя:Тэктоніка Беларусі
Катэгорыя:Тэктоніка Украіны
Катэгорыя:Усходне-Еўрапейская платформа
Віленскі зборнік

**Віленскі збонік** — рукапісны помнік старабеларускай пісьменнасці пачатку XVI ст. Летапісны зборнік змяшчае летапіс Аўрамкі, а таксама Віленскі летапіс як яго заключную частку. Зборнік захоўваецца ў Рукапісным зборы Цэнтральнай навуковай бібліятэкі Акадэміі навук Літвы ў Вільнюсе, таму і атрымаў такую назву. Рукапіс знойдзены А. В. Рачынскім у Полацку ў XIX ст. і быў падораны ім Віленскай Публічнай бібліятэцы.

Агулам у рукапісе 450 аркушаў, пачатак і канец згублены. Гэта частка датавана канцом 1460-х — пачаткам 1470-х гадоў. Першыя 313 аркушаў зборніка змяшчаюць хранограф з дадаткам кароткіх паведамленняў пра хрышчэнне балгараў. Да 335 аркуша ідзе агульнарускі летапіс, які азагалоўлены «Пачатак Рустыі землі» і змяшчае звесткі ад 6453 да 6496 гады. На 335 і 336 аркушах змешчаны пералік рускіх князёў, канчаецца апісаннем уладарства Васіля Васілевіча і пералікам яго сыноў.

На аркушы 436, з якога пачынаецца другая частка зборніка, і яго абароце змешчаны надпіс нейкага Аўрамкі пра напісанне «сей книги, глаголемой летописец» у 1495 годзе ў Смаленску, што мабыць няпэўна, хоць і супадае з дадзенымі філіграназнаўства. Почырк другой часткі зборніка такі самы, што і почырк Аўрамкі. Віленскі летапіс пачынаецца ў ніжняй частцы 437 аркуша і працягваецца да канца рукапісу. Гэта частка зборніка не змяшчае ніякіх заўваг і іншых старонніх надпісаў. Верхняя частка аркуша 450 адваротнага цяпер фактычна нечытэльная. Асноўны змест Віленскага летапісу ахоплівае час уладарства вялікіх князёў Гедыміна, Альгерда і Вітаўта. Паводле Барыса Клоса, Аўрамка не мае дачынення да першай часткі зборніка, а з'яўляецца перапісчыкам толькі другой часткі.

## Літаратура 
* *Клосс Б. М.* Предисловие // Летописный сборник, именуемый летописью Авраамки. (ПСРЛ. Том XVI). — , 2000.
* *Улащик Н. Н.* Предисловие // Полное собрание русских летописей. — Т. 35. — , 1980. — С. 8.

Катэгорыя:Беларуска-літоўскія летапісы
Катэгорыя:Гісторыя Полацка
Катэгорыя:Літаратурныя творы на старабеларускай мове
Катэгорыя:Літаратура XVI стагоддзя
Катэгорыя:Рукапісы
Катэгорыя:Бібліятэка Акадэміі навук Літвы
Самаанская мова

**Самаанская мова** (саманазва ''Gagana fa'a Sāmoa*) — палінезійская мова, родная мова самаанцаў. Афіцыйная мова Амерыканскага Самоа і дзяржавы Самоа.

## Асаблівасці 
Здаўна самаанцы размаўляюць на двух варыянтах самаанскай мовы — *gagana fa'aaloalo*, якая была мовай правадыроў і аратарскага мастацтва, і *tautala leaga*, паўсядзённай гаворцы. Яны адрозніваюцца як вымаўленнем, так і сінтаксічна. Сучасная літаратурная мова складзена на аснове *gagana fa'aaloalo*.

## Пісьмовасць 
Пісьмовасць была складзена місіянерамі з Вялікабрытаніі на аснове лацінкі ў 1834 г.

Алфавіт налічвае 14 літар і апостраф *акіна'':

## Спасылкі 
* Samoan (Gagana Samoa)
* Gagana Samoa

Катэгорыя:Палінезійскія мовы
Катэгорыя:Мовы Самоа
Катэгорыя:Мовы Новай Зеландыі
Нагінск

**Нагі́нск** (да 1930 года — **Багародск**) () — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Нагінскага муніцыпальнага раёна Маскоўскай вобласці, найбуйнейшы населены пункт муніцыпальнага ўтварэння «Гарадское паселішча Нагінск». Насельніцтва 102 392 чалавекі (перапіс 2024 г.). 

Горад размешчаны на рацэ Клязьма (прыток Акі), за 51 км (35 ад МКАД) на ўсход ад Масквы, на паўночны захад ад мяжы Мяшчорскай нізіны. Вядомы з XVI стагоддзя.

## Насельніцтва 
* 1996 год — 118,3 тыс. чал.

## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Валянцін Васілевіч Сядоў (1924—2004) — савецкі і расійскі археолаг.
* Ігар Васілевіч Таланкін (1927—2010) — савецкі і расійскі кінарэжысёр, сцэнарыст, педагог. Народны артыст РСФСР (1974), Народны артыст СССР (1988).

## Літаратура 
*  — С. 115.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Маскоўскай вобласці

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1339 годзе
Ваўкавыскі павет (1921—1940)

**Ваўкавыскі павет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Польскай Рэспублікі ў 1921—1939 гадах.

Утвораны пасля Рыжскага міру на далучанай да Польшчы тэрыторыі. Уваходзіў у Беластоцкае ваяводства. Павет падзяляўся на гміны.

У 1927 годзе плошча 3892 км², насельніцтва 115 261 чал., было 16 гмін.

На пачатку Другой сусветнай вайны, Ваўкавыскі павет, як і ўся Заходняя Беларусь, па дамоўленасці ўрадаў СССР і Германіі ў верасні 1939 заняты войскамі Чырвонай Арміі.

У лістападзе 1939 ўключаны ў склад БССР, з 4 снежня 1939 у Беластоцкай вобласці, 15.1.1940 скасаваны. На яго тэрыторыі ўтвораны Ваўкавыскі раён.

Катэгорыя:Паветы Польскай Рэспублікі (1918—1939)
Катэгорыя:Беластоцкае ваяводства (1919—1939)
Буцькоўскі ідал

]]
**Буцько́ўскі і́дал** — археалагічны помнік дахрысціянскага часу. Знойдзены ў 1986 падчас раскопак на курганным могільніку ля вёскі Буцькі Пружанскага раёна. У 1999 годзе перавезены ў Пружаны, усталяваны з усходняга боку музея «Пружанскі палацык». Ахоўваецца дзяржавай.

Ідал высечаны са светла-шэрага валуна. Вышыня 1,04 м, шырыня 40—50 см, таўшчыня 30 см. Галава на 1/4 частку ўсёй фігуры, рукі абазначаны невялікімі бакавымі выступамі, плечы асіметрычныя. На твары прасочваюцца вочы, нос, рот. На грудзях выбіты крыж у коле. Унізе фігура крыху пашыраецца.

* 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Фотаздымкі на «Радзіме майго духу»
* Археологические памятники Пружанского района

Катэгорыя:Язычніцтва
Катэгорыя:Буцькі
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Беларусі
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты Пружанскага раёна
Катэгорыя:Славустаці Пружанаў
Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012

**Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012** (Альфа-Банк — Чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па футболе) — чэмпіянат па футболе сярод беларускіх каманд 2012 года.

У турніры павінны былі прымаць удзел 12 каманд, але мінскі «Партызан» з-за фінансавых праблем адмовіўся ад удзелу, у выніку колькасць удзельнікаў была скарочана да 11.

23 сакавіка Беларуская федэрацыя футбола падпісала дамову з генеральным спонсарам — «Альфа-Банкам».

Турнір прайшоў у тры кругі.

Чэмпіёнскі тытул сёмы раз запар заваяваў клуб БАТЭ з Барысава (усяго 9 тытулаў).

Па выніках сезона няма клубаў, якія б выбылі ў Першую лігу, толькі ФК «Тарпеда-БелАЗ» прыняў удзел у стыкавых матчах за права выступлення ў Вышэйшай лізе у сезоне 2013 года, дзе перайграў «Гарадзею» (0:1, 4:0) і захаваў месца ў вышэйшым дывізіёне.

## Змены ў параўнанні з папярэднім сезонам 
### Клубы, якія выйшлі ў Вышэйшую лігу з Першай лігі 
* ФК «Славія-Мазыр»
* ФК «Партызан» (Мінск)

### Клубы, якія страцілі месца ў Вышэйшай лізе па выніках сезона 2011 
* ФК «Віцебск»
* ФК «Дняпро» (Магілёў)

### Іншыя змены 
* ФК «Дынама» (Брэст) змяніў назву на ФК «Брэст»
* ФК «Партызан» (Мінск) адмовіўся ад удзелу перад пачаткам сезона

## Клубы-ўдзельнікі 

### Трэнеры і капітаны 
### Прадстаўніцтва па рэгіёнах 
У 22-м чэмпіянаце Беларусі па футболе прымалі ўдзел футбольныя клубы з усіх абласцей краіны.

### Стадыёны 
## Турнірная табліца 
### Лідары чэмпіянату 

ImageSize = width:800 height:80
PlotArea = left:20 right:30 bottom:40 top:0
Period = from:1 till:33.9
ScaleMajor = unit:year increment:1 start:1
TimeAxis = orientation:horizontal
Colors =
  id:Dinamo-B  value:rgb(0.3,0.7,1)
  id:Shahtior value:yellow
  id:Minsk value:darkblue
  id:BATE value:rgb(0.5,0.5,1)
  id:Gomel value:rgb(0.3,1,0.3)
  id:Belshina value:red
  id:Neman value:yellowgreen
PlotData=
  bar:Position width:15 color:white align:center

  from:1 till:1.5 shift:(-10,19) text:"Нём /" color:Neman
  from:1.5 till:2 shift:(-10,10) text:"Бел" color:Belshina
  from:2 till:3 shift:(-10,19) text:"Мн" color:Minsk
  from:3 till:4 shift:(-10,19) text:"Гом" color:Gomel
  from:4 till:7 shift:(-10,19) text:"Шах" color:Shahtior
  from:7 till:33 shift:(-10,19) text:"БАТЭ" color:BATE

## Статыстыка ігракоў 
### Бамбардзіры 
### Асістэнты 
Крыніца: Football.By

## Стыкавыя матчы 
Па выніках сезона клуб «Тарпеда-БелАЗ», які заняў апошняе месца, быў вымушаны бараніць сваё месца ў Вышэйшай лізе 
ў стыкавых матчах супраць «Гарадзеі» (другое месца ў Першай лізе). 
Па суме дзвюх сустрэч «Тарпеда-БелАЗ» захавала месца ў вышэйшым дывізіёне, а «Гарадзея» засталася ў Першай лізе.
### Першы матч 
### Адказны матч 
## Факты 
* Першы гол чэмпіянату Беларусі па футболе 2012 забіў Аляксандр Мацюхевіч («Брэст») у вароты бабруйскай «Белшыны».
* У матчы 4-га тура, калі салігорскі «Шахцёр» прымаў «Мінск» (7:0), нападнік гаспадароў Дзмітрый Камароўскі ўжо на 12-й хвіліне аформіў хет-трык, які потым пераўтварыў у покер.
* Упершыню ў чэмпіянаце Беларусі прымалі ўдзел легіянеры з Уругвая (Эрнан Фігерэда і Даніла Какара).

2012
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2012 годзе
Беларусь
Навагрудскі павет

Назву **Навагрудскі павет** мелі наступныя адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі:
* Новагародскі павет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Вялікага Княства Літоўскага (1507—1795).
* Навагрудскі павет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Расійскай імперыі (1795—1920).
* Навагрудскі павет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Польскай Рэспублікі (1920—1940).
Карозія

**Карозія** (ад ) — самаадвольнае разбурэнне металаў у выніку хімічнага або фізіка-хімічнага ўзаемадзеяння з навакольным асяроддзем. У агульным выпадку гэта разбурэнне любога матэрыялу: метал, кераміка, дрэва або палімер. Прычынай карозіі служыць тэрмадынамічная няўстойлівасць канструкцыйных матэрыялаў да ўздзеяння рэчываў, якія знаходзяцца ў кантактуемым з імі асяроддзі. Прыклад — кіслародная карозія жалеза ў вадзе: 4Fe + 6H2O + 3O2 = 4Fe(OH)3. Гідратаваны аксід жалеза Fe(OH)3 з’яўляецца іржой.
 
У паўсядзённым жыцці для сплаваў жалеза (сталей) часцей выкарыстоўваюць тэрмін «іржаўленне». Менш вядомыя выпадкі карозіі палімераў. У дачыненні да іх існуе паняцце «старэнне», аналагічнае тэрміну «карозія» для металаў. Напрыклад, старэнне гумы з-за ўзаемадзеяння з кіслародам паветра або разбурэнне некаторых пластыкаў пад уздзеяннем атмасферных ападкаў, а таксама біялагічная карозія.

## Літаратура 
* Jones, Denny (1996). Principles and Prevention of Corrosion (2nd edition ed.). Upper Saddle River, New Jersey: Prentice Hall. ISBN 0-13-359993-0.
* Каро́зія // 
* Корро́зия // Энциклопедический словарь по металлургии: Справочное издание. В 2-х т. Т. 1: А — О / Н. П. Лякишев и др. — М.: «Интермет Инжиниринг», 2000. — С. 230—233. — 412 с. — 500 экз. — ISBN 5-89594-037-4.
* 


Катэгорыя:Антыкаразійная ахова
Ваўкавыскі павет (Расійская імперыя)

**Ваўкавыскі павет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Расійскай імперыі ў канцы XVIII — пачатку XX ст.

Утвораны пасля Трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795.

Уваходзіў у склад Слонімскай, Літоўскай, а з 1801 — Гродзенскай губерні.
Павятовы цэнтр — горад Ваўкавыск. Плошча павета 3413,2 кв. вярсты, насельніцтва 149 678 чал. (1897).

У 1921 г. Ваўкавыскі павет паводле Рыжскага міру трапіў у склад Польшчы, дзе замест яго быў створаны новы Ваўкавыскі павет.

### Воласці 
У склад Ваўкавыскага павета ўваходзіла 25 валасцей:
* Баярская
* Біскупцоўская
* Вільчукоўская
* Вярэйкаўская
* Гарнастаеўская
* Дабравольская
* Зэльвенская
* Зэльзінская
* Ізабелінская
* Крамяніцкая
* Лыскоўская
* Мыжэрыцкая
* Мсцібаўская
* Падароская
* Поразаўская
* Пянюгаўская
* Пяскоўская
* Роская
* Самаравіцкая
* Свіслацкая
* Тарачманоўская
* Тарнопальская
* Шылавіцкая
* Шымкоўская
* Юшкаўская

Пазней Вільчукоўская і Гарнастаеўская воласці перайменаваныя ў Свянтыцкую Ялуўскую.

### Мястэчкі 
У павеце трынаццаць мястэчак:
* Зэльва
* Ізабеліна
* Крамяніца
* Лапеніца
* Лыскаў (Лыскі)
* Малая Лапеніца
* Мсцібава
* Новы Двор
* Поразава
* Пяскі
* Рось
* Свіслач
* Ялуўка

Таксама 6 сёл, 437 вёсак і 348 дробных населеных пунктаў (1889).

Катэгорыя:Паветы Гродзенскай губерні
Плеяды

**Плеяды**:
* Плеяды — у старажытнагрэчаскай міфалогіі дочкі тытана Атланта і акіяніды Плеёны.
* Плеяды — рассеянае зорнае скопішча ў сузор'і Цяльца.
* Плеяды — група вулканаў у Антарктыдзе.
Плеяды (міфалогія)

[thumb|Карціна [Ілайх'ю Ведэр|І.Ведэра «Плеяды» (1885)]]
**Плеяды** () — у старажытнагрэчаскай міфалогіі 7 сясцёр, дачок Атланта і акіяніды Плеёны (дачкі Акіяна): Алкіёна, Меропа, Келена, Электра, Стэропа, Тайгета, Мая. Усе былі ў шлюбе з багамі, акрамя Меропы — жонкі Сізіфа. Паводле пашыранага міфа, плеяды, каб выратавацца ад пераследванняў закаханага ў іх паляўнічага Арыёна, папрасілі дапамогі ў багоў. Багі ператварылі плеяды і Арыёна ў аднайменныя сузор'і. Пераноснае значэнне слова "плеяда" — група выбітных людзей.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Німфы
Катэгорыя:Старажытнагрэчаская міфалогія
Іржа

**Іржа** — агульны тэрмін для вызначэння аксідаў жалеза. У гутарковай мове гэты тэрмін ужываецца да чырвоных вокіслаў, якія ўтвараюцца ў выніку рэакцыі жалеза з кіслародам ў прысутнасці вады ці вільготнага паветра. Ёсць і іншыя формы іржы, напрыклад, прадукт, які ўтвараецца ў выніку рэакцыі жалеза з хлорам пры адсутнасці кіслароду. Такое рэчыва утвараецца, у прыватнасці, у арматуры, якая выкарыстоўваецца ў падводных бетонных слупах, і называюць яго зялёнай іржой. Некалькі відаў карозіі адрозныя візуальна або з дапамогай спектраскапіі, яны фармуюцца пры розных знешніх умовах. Іржа складаецца з гідратаванага аксіду жалеза (III) Fe2O3·nH2O і метагідраксіда жалеза (FeO(OH), Fe(OH)3). Пры наяўнасці кіслароду і вады і часу любая маса жалеза ў канчатковым выніку пераўтворыцца цалкам у іржу і руйнуецца. Паверхня іржы не стварае абарону для жалеза, што знаходзіцца ніжэй, у адрозненне ад утварэння паціны на меднай паверхні.

## Літаратура 
* Holleman, A. F.; Wiberg, E. «Inorganic Chemistry» Academic Press: San Diego, 2001. ISBN 0-12-352651-5.
* Сергей Бесараб О простых вещах-сложно. «Cпящая сталь». Чем смазать заржавевшие болты или Не WD-40 единым…// Хабр — habr.com, 23 красавіка 2019, 16:41

## Спасылкі 
* Corrosion Cost Сайт, прысвечаны вывучэнню эканамічных наступстваў карозіі
* corrosion case studies Аналіз карозіі
* Corrosion Doctors Артыкулы па карозіі
* Metal Corrosion Rust Што такое ржа

Катэгорыя:Карозія
Катэгорыя:Жалеза
Ала Канстанцінаўна Кабаковіч

**Ала Канстанцінаўна Кабаковіч**, **Кабаковіч-Тычына** (, в. Гутава, Драгічынскі раён, Брэсцкая вобласць — , Мінск) — беларускі літаратуразнавец, крытык, паэтэса, перакладчык.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сялянскай сям’і. Скончыла сярэднюю школу з залатым медалём. У 1959 г. паступіла на аддзяленне журналістыкі філалагічнага факультэта БДУ, якое скончыла ў 1964 годзе. Працавала рэдактарам літаратурна-драматычнага вяшчання Беларускага радыё (196—1966). Скончыла аддзяленне перакладу Літаратурнага інстытута імя А. М. Горкага ў Маскве (1966—1971). У час вучобы была слухачкай славістычных курсаў пры Варшаўскім універсітэце, адзін год працавала рэдактарам і рэцэнзентам аддзела паэзіі часопіса «Дружба народов». З 1971 года малодшы, з 1981 — старшы навуковы супрацоўнік Інстытута літаратуры імя Янкі Купалы АН БССР. Кандыдат філалагічных навук (1975). Адначасова працавала рэктарам Народнага універсітэта культуры Будтрэста № 1 у Мінску (1973—1977). Жонка пісьменніка М. Тычыны.

## Творчасць 
Даследавала гісторыю і тэорыю беларускай літаратуры, узаемасувязі таленту мастака з рэчаіснасцю, асаблівасці свабоднага верша. Аўтарка кніг па крытыцы і літаратуразнаўстве «Паэзія Максіма Багдановіча: Дыялектыка рацыянальнага і эмацыянальнага» (1978), «Беларускі свабодны верш» (1984), «Фальклорныя і анталагічныя традыцыі ў беларускай паэзіі» (1989). Суаўтарка манаграфіі «Паэзія абнаўлення свету» (з І. Шпакоўскім, Н. Шукліной, 1981).

Дэбютавала ў друку падборкай вершаў у 1970 годзе (часопіс «Нёман»). У пасмяротным зборніку «Пасеянае ўзыдзе» (1991), укладзеным М. А. Тычынам, змешчаны вершы, пераклады, эсэ. Перакладала на рускую мову творы беларускіх паэтаў У. Караткевіча, А. Вярцінскага, А. Сербантовіча, А. Разанава.

## Літаратура 
* Беларускі фальклор: энцыклапедыя. У 2 т. — Т. 1. — Мн., 2005.
* Беларускія пісьменнікі: біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. Т. 3. — Мн., 1994.
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі. У 5 т. Т. 2. — Мн., 1985.

Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Літаратурны інстытут імя А. М. Горкага

**Літаратурны інстытут імя А. М. Горкага** — вышэйшая навучальная ўстанова гуманітарнага профілю ў Маскве. Навучанне праводзіцца на двух факультэтах (вочным і завочным). На вочным факультэце навучанне вядзецца па праграмах «бакалаўрыят» (4 гады), «спецыяліст» (5 гадоў), «магістр» (2 гады, толькі пасля бакалаўрыяту) па дзвюх спецыяльнасцях (літаратурная творчасць і пераклад мастацкай літаратуры). На завочным факультэце навучанне ажыццяўляецца толькі па праграме падрыхтоўкі спецыялістаў (6 гадоў навучання) і толькі па спецыяльнасці «літаратурная творчасць». Аддзяленне мастацкага перакладу рыхтуе перакладчыкаў мастацкай літаратуры з англійскай, французскай, нямецкай, італьянскай і карэйскай моў. Таксама пры інстытуце дзейнічаюць аспірантура і дактарантура (спецыяльнасці: «тэорыя літаратуры», «руская мова», «руская літаратура»).

## Гісторыя  
Літаратурны інстытут заснаваны ў 1933 годзе па ініцыятыве Максіма Горкага як Вячэрні працоўны літаратурны ўніверсітэт (пастанова Прэзідыума ЦВК СССР ад 17 верасня 1932 года). З 1936 года — сучасная назва. З 1942 года ў інстытуце існуюць вочная і завочная формы навучання. З 1953 года пры інстытуце дзейнічаюць Вышэйшыя літаратурныя курсы. У 1983 г. інстытут узнагароджаны ордэнам Дружбы народаў. З 1992 года знаходзіцца ў падпарадкаванні Міністэрства адукацыі і навукі Расійскай федэрацыі.

Інстытут размешчаны ў былой гарадской сядзібе, помніку архітэктуры XVIII стагоддзя (у гэтым доме ў 1812 нарадзіўся А. І. Герцэн).

## Выпускнікі з Беларусі 
* Кацярына Ааро
* Валянцін Акудовіч
* Яраслава Ананка
* Алесь Бажко (завочна)
* Раіса Баравікова
* Георгій Валкавыцкі
* Таццяна Дашкевіч
* Леанід Дранько-Майсюк
* Анатоль Дзялендзік
* Хведар Жычка
* Ала Кабаковіч
* Вера Лойка
* Віктар Казько
* Алесь Савіцкі
* Браніслаў Спрынчан (1959, завочна)
* Міхась Стрыгалёў
* Аляксандр Міхайлавіч Стрыгалёў
* Мікола Федзюковіч
* Любоў Філімонава
* Марыя Філіповіч (завочна)
* Алесь Шашкоў
* Віктар Шніп

## Іншыя выпускнікі 
* Візма Бэлшавіца, латвійская паэтэса
* Іван Міхайлавіч Гогалеў, якуцкі пісьменнік
* Бапба Гоклен, туркменскі паэт
* Фазіль Іскандэр, абхазскі пісьменнік
* Ліна Кастэнка, украінская пісьменніца
* Пётр Кошаль, расійскі пісьменнік, перакладчык
* Канстанцін Сіманаў, савецкі пісьменнік
* Намбарын Энхбаяр
* Святлана Яўсеева, руская паэтэса, перакладчык

## Літаратура 
* Они учились в Литинституте: Материалы к биобиблиографическому справочнику студентов дневного и заочного отделения и слушателей Высших курсов Литературного института им. А. М. Горького. 1933—2006 / Редактор-составитель Б. Л. Тихоненко. — М.: Литературный институт имени А. М. Горького, 2006.


Катэгорыя:З’явіліся ў 1933 годзе
Катэгорыя:1933 год у Маскве
У тумане (фільм, 2012)

**«У тумане»** — ваенны фільм рэжысёра Сяргея Лазніцы, зняты ў 2012 годзе па аднайменнай аповесці Васіля Быкава. Карціна ўдзельнічала ў асноўнай конкурснай праграме 65-га Канскага кінафестывалю, дзе была ганаравана спецыяльнага прыза ФІПРЭССІ. Каментуючы рашэнне канскіх адборшчыкаў, кіназнаўца Андрэй Плахаў адзначыў, што ў новай стужцы Лазніцы, чый папярэдні фільм «Шчасце маё» быў неадназначна ўспрыняты ў Расіі, «няма нічога асабліва шакавальнага, а таксама антыпатрыятычнага». Па словах крытыка, карціна «У тумане» вытрымана ў жанры «экзістэнцыяльнай драмы на партызанскім матэрыяле».

## Сюжэт 
1942 год, Беларусь акупавана нямецкімі войскамі. Падчас расследавання справы аб падрыве цягніка немцы арыштоўваюць пуцявога абходчыка Сушчэню, але затым нечакана адпускаюць. Мясцовыя жыхары пачынаюць падазраваць таго ў супрацоўніцтве з захопнікамі. Двое партызан адводзяць Сушчэню ў лес, дзе збіраюцца забіць яго як здрадніка. На шляху да месца пакарання яны трапляюць у засаду арганізаваную гестапаўцамі, якія выкарыстоўвалі Сушчэню як прынаду, каб злавіць партызан. Адзін партызан гіне, другога паранілі. Сушчэня застаецца з ім сам-насам і ў яго з'яўляецца шанец даказаць сваю невінаватасць. Аднак, гісторыя для ўсіх мае трагічны канец.

## У ролях 
* Уладзімір Свірскі — *пуцявы абходчык Сушчэня*
* Уладзіслаў Абашын — *партызан Свідраў*
* Сяргей Колесаў — *партызан Войцік*
* Сяргей Рускін — *паліцай*
* Цімафей Трыбунцаў — *паліцай*
* Барыс Каморзін — *паліцай*
* Міхаіл Яўланаў — *паліцай*
* Ігар Хрыпуноў — *Міроха*
* Кірыла Пятроў— *Карабан*
* Дзмітрый Быкоўскі — *Ярашэвіч*
* Надзея Маркіна — *маці Бурава*
* Улад Іваноў — *Гросмеер*
* Юлія Перасільд — *Анэля*

## Водгукі 
З рэцэнзіі на фільм у часопісе «Сеанс»:
Старападобным, ледзь не савецкім здаўся некаторым крытыкам фільм Сяргея Лазніцы «У тумане», які быў узнагароджаны ў Канах прызам ФІПРЭССІ і перамог у цяжкім конкурсным спаборніцтве ў Плесе. Тым часам менавіта ў гэтай «астаркаватасці» праяўляецца яго адвага і сучаснасць.

## Узнагароды і намінацыі 
* Прыз FIPRESCI за лепшы фільм асноўнага конкурсу на 65-м Канскім кінафестывалі.
* Гран-Пры Шостага кінафестывалю «Люстэрка» імя А.Таркоўскага.
* Галоўны прыз (Залаты абрыкос) за лепшы фільм на Ерэванскім міжнародным кінафестывалі «Залаты абрыкос»..
* Галоўны прыз 3-га Адэскага міжнароднага кінафестывалю за лепшы фільм.

## Цікавае 
Каля ўваходу ў рэйхскамісарыят, адкуль выпусцілі Сушчэню, вісяць сцягі Трэцяга рэйху з левабаковай свастыкай, хаця Трэці рэйх выкарыстоўваў на сваіх сцягах правабаковую свастыку.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт фільма 

Катэгорыя:Фільмы Расіі 2012 года
Катэгорыя:Фільмы Беларусі 2012 года
Катэгорыя:Фільмы Германіі 2012 года
Катэгорыя:Фільмы Латвіі 2012 года
Катэгорыя:Фільмы Нідэрландаў 2012 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы Расіі
Катэгорыя:Фільмы-драмы Беларусі
Катэгорыя:Фільмы-драмы Германіі
Катэгорыя:Фільмы-драмы Латвіі
Катэгорыя:Фільмы-драмы Нідэрландаў
Катэгорыя:Ваенныя драмы
Катэгорыя:Фільмы пра Вялікую Айчынную вайну
Катэгорыя:Экранізацыі твораў Васіля Быкава
Катэгорыя:Фільмы Сяргея Лазніцы
Араны (Мінск)

**Ара́ны, Ара́нскае прадме́сце** — гістарычны раён Мінска, размешчаны ў паўднёвай частцы горада. Назва мясцовасці пайшла ад урочышча Араны.

На паўднёвым захадзе ад Аранаў размяшчаецца прадмесце Сенажаны, на паўночным захадзе — Уборкі, на поўначы — Ляхаўка, на захадзе — Тры Карчмы, на поўдні — Серабранскія Млыны.
 з боку Аранскай вуліцы, 1930 г.]]

У 1909 годзе член гарадской управы В. Цывінскі склаў праект на пабудову Аранскага і Татарскага мастоў цераз раку Свіслач. Па гэтых мастах мусіў кіравацца грузавы гужавы транспарт, каб не загрувашчваць цэнтральныя вуліцы і не разбураць тамтэйшыя маставыя. У 1917 годзе масты збудавалі на сродкі ваеннага ведамства (на кожны мост і выпраўленне шляхоў асігнавалася па 100 тыс. рублёў).

У цяперашні час пра колішняе прадмесце нагадвае Аранская вуліца, якая зберагла сваю дарэвалюцыйную назву.

## Літаратура 
* Новыя масты // 
* 

## Спасылкі 
* Шпацыраванне па Аранах

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Мінска
Багамолец

**Багамолец** () — украінскае прозвішча.

## Выбітныя носьбіты 
* Аляксандр Аляксандравіч Багамолец — патафізіолаг і грамадскі дзеяч, 7-ы прэзідэнт АН Украіны (1930—1946)
* Вадзім Міхайлавіч Багамолец — украінскі ваенны дзеяч, ваенны аташэ УНР у Румыніі
* Вольга Вадзімаўна Багамолец — украінская спявачка, доктар
* Леў Канстанцінавіч Багамолец — савецкі і расійскі мастак
* Францішак Багамолец — польскі і беларускі драматург
* Ян Багамолец — каталіцкі рэлігійны дзеяч, філосаф
Ада Лаўлейс

**Аўгуста Ада Кінг** (народжаная **Байран**), **графіня Лаўлейс** (, звычайна згадваецца проста **Ада Лаўлейс** (, , Вялікабрытанія — , , Вялікабрытанія) — англійскі матэматык. Вядомая перш за ўсё стварэннем апісання вылічальнай машыны, праект якой быў распрацаваны Чарлзам Бэбіджам. Склала першую ў свеце праграму (для гэтай машыны). Увяла ва ўжытак тэрміны «цыкл» і «рабочая ячэйка», лічыцца першым праграмістам.

## Літаратура 
* Dorothy Stein: Ada: A Life and a Legacy. MIT Press, Cambridge, Mass. 1985, ISBN 0-262-19242-X.
* Betty Alexander Toole: Ada, the Enchantress of Numbers. A Selection from the Letters of Lord Byron's Daughter and Her Description of the First Computer. Critical Connection, Mill Valley, Calif. 1998, ISBN 978-0-912647-09-8 (Біяграфія).
* Catherine Turney: Byron's Daughter. Charles Scribner's Sons. New York 1972, ISBN 0-684-12753-9.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Матэматыкі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Першыя жанчыны ў прафесіі
Катэгорыя:Матэматыкі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Джордж Байран
Катэгорыя:Памерлі ад раку маткі
Катэгорыя:Жанчыны віктарыянскай эпохі
Катэгорыя:Жанчыны-вучоныя
Катэгорыя:Жанчыны-матэматыкі
Серабранскія Млыны

**Серабра́нскія Млыны́, прадмесце Серабра́нка** — гістарычная мясцовасць Мінска, якая месціцца ў паўднёвай частцы горада, паміж рэйкамі Лібава-Роменскай чыгункі і рэчкай Свіслач, паабапал Ігуменскага гасцінца.

На захадзе ад Серабранскіх млыноў месцяцца Сенажаны, на паўночным захадзе — Уборкі, на поўначы — Араны, на паўночным усходзе — прадмесце Тры Карчмы, на паўднёвым усходзе — Сакалянка, на поўдні — Козыраўскае прадмесце.

## Гісторыя 
Назва прадмесця, як сведчаць дакументы XVI ст., пайшла ад некалі існай тут рэчкі *Серабранкі* і *Сярэбранага логу*. Таксама існуе легенда, паводле якой у карчме, што знаходзілася ў гэтай мясцовасці, спыняліся на начлег г. зв. «срэбныя» купцы, у якіх не хапала грошай на прыпынак у цэнтры горада, у адрозненні ад «залатых».

У пачатку XIX ст. за Ігуменскай заставай, у раёне Серабранскіх Млыноў стаялі тры памятныя цагляныя калоны (слупы), накрытыя дахоўкай. Дзве з іх паводле газеты «Минские губернские ведомости» за 1868 год (№ 31, 35) стаялі на магілах братоў Свентажэцкіх, што загінулі у часе дуэлі. Згодна з паданнем трэцюю калону паставілі ў гонар нейкай Тэафілы Міладоўскай, якая памерла ў мінскай вязніцы.

Паводле беларускага падарожніка і краязнаўца Паўла Шпілеўскага ў XIX ст. урочышча Серабранскія Млыны разам з Кісцяроўкай (Кісцерам) былі папулярным месцам адпачынку сярэдняга класа мінскага насельніцтва.

Забудова прадмесця фармавалася ў пачатку XX ст. Важнымі аб’ектамі Серабранкі сталі Ігуменскі (Чэрвеньскі) рынак (пазней перанесены на іншае месца) і бойня (на яе месцы пазней пабудаваны корпус Белмедпрэпаратаў). У пачатку XX ст. Серабранскія Млыны  ўваходзілі ў чацвертую паліцэйскую частку горада. Праз прадмесце праходзіў Ігуменскі тракт (цяпер — частка вуліцы Маякоўскага), Пажарная (назва паходзіць ад былога другога мінскага пажарнага дэпо каля Ігуменскага рынка, захавалася частка вуліцы ля Свіслачы), вуліцы Аранская, Аранжарэйная, 1-я і 2-я Надзееўская, Лясная, Лугавая, Сярэдняя, Палявая, Дзянісаўская, Лугавы завулак.

У гады Другой сусветнай вайны на тэрыторыі прадмесця існавала некалькі падпольных кватэр антыфашысцкага супраціву. Большая частка прадмесця была знесеная ў 1960-я—1970-я гады. Ізноў актывізаваўся знос у 2010-я гады

## Зноскі 
## Літаратура 
* Шыбека З.В., Шыбека С.Ф. Мінск: Старонкі жыцця дарэв. горада/ Пер. з рускай мовы М.Віжа; Прадмова С.М. Станюты. — Мн.: Полымя, 1994. — 341 с. [1] асобн. арк. карт.: іл. ISBN 5-345-00613-X.
* Іван Сацукевіч. Тапанімія вуліцы і плошчаў Мінска ў ХІХ — пачатку ХХ стст.  // «Беларускі калегіум», 4 чэрвеня 2008.
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, П15 2001. — 576 с.: іл. ISBN 985-6302-33-1.
* Гісторыя Мінска. 1-е выданне. Мінск. БелЭн. 2006. — 696 с. ISBN 985-11-0344-6.

## Спасылкі 
* Шпацыраванне з Сакалянкі ў Араны праз Малую Серабранку

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Мінска
Чацвертая паліцэйская часць Мінска

**Чацвертая паліцэйская часць Мінска** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка дарэвалюцыйнага Мінска ў XIX — пачатку XX стст. Яе тэрыторыя ад Першай і Трэцяй паліцэйскіх часцей адасаблялася Свіслаччу, Маскоўска-Брэсцкай чыгункай і Каломенскай вуліцай, а ад Пятай — Маскоўскай вуліцай і рэйкамі Лібава-Роменскай чыгункі.

Утварылася ў сувязі з развіццём Мінску ў паўднёва-заходнім кірунку праз пракладку Маскоўска-Брэсцкага (1871) і Лібава-Роменскага (1873) чыгуначных шляхоў.

Пераважала драўляная хаатычная забудова з мноствам тупіковых вулачак і завулкаў. На прылеглай да Віленскага і Брэсцкага вакзалаў тэрыторыях сустракаліся камяніцы і брукаваныя вуліцы. На тэрыторыі адзінкі размяшчаліся шматлікія фабрыкі, заводы, чыгуначныя майстэрні і аптовыя склады.

Жыхары — прамысловыя працоўныя, чыгуначнікі, дробныя гандляры. Як і жыхары Трэцяй паліцэйскай часці, яны мелі невялікія сады і гароды.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Мінска
Turning Torso

**HSB Turning Torso** — небаскроб у Мальмё, Швецыя, размешчаны на шведскім баку праліва Эрэсун. Будынак спраектаваны іспанскім архітэктарам Сант'яга Калатрава і афіцыйна адкрыты 27 жніўня 2005. Вышыня 54-павярховага будынка складае 190 метраў. Па завяршэнні будаўніцтва ён стаў самым высокім жылым будынкам Скандынавіі і другім па вышыні ў Еўропе пасля 264-метровага будынка Трыумф-Палас ў Маскве. Да пабудовы гэтага гмаху, самым высокім будынкам Мальмё быў 82-метровы будынак Кронпрынц ().

Прататыпам канструкцыі будынка паслужыла скульптура Сант'яга Калатрава «Twisting Torso» (анг. Закручанае тулава).

## Падзеі 
18 жніўня 2006 аўстрыйскі скайдайвер Фелікс Баўмгартнер скокнуў з верталёта з парашутам і прызямліўся акурат на верхні паверх будынка Turning Torso. Затым ён саскочыў з будынка ўніз на зямлю і ўдала прызямліўся.

## Спасылкі 
* Turning Torso webpage 
* Turning Torso on Emporis
* Pictures from 51st floor 
* PERI GmbH — From a sculpture to a building 
* Skyscraperpage.com diagram drawing of Turning Torso by illustrator «Nightsky»
* *The New Yorker*, October 31 2005, «The Sculptor»
* Short films of Turning Torso from various locations 
 (файл метак KMZ для Google Earth)

Катэгорыя:Архітэктура Швецыі
Катэгорыя:Мальмё