Магдэбург

[ˈmakdəˌbʊʁk] (ніжн.-нямецк. *Meideborg*) — горад у Германіі, сталіца федэральнай зямлі Саксоніі-Ангальт. Знаходзіцца на Эльбе, насельніцтва больш за 232 тысячы чалавек (пачатак 2015), займае 32 месца у спісе найбуйнейшых гарадоў Германіі. 

Упершыню ў дакументах горад упамянуты пад 805 годам. У 968 годзе, у часы валадарства Атона I Вялікага, горад увайшоў у склад Свяшчэннай Рымскай Імперыі. У 1646 годзе бургамістрам горада стаў вядомы фізік і інжынер Ота фон Герыке, дзякуючы якому ў горадзе быў праведзены знакаміты эксперымент з паўшар'ямі, які даказаў наяўнасць ціску паветра. З тых часоў жыхары Магдэбурга называюць яго «горадам Ота».

## Геаграфія 
Горад пазараённы і знаходзіцца ў цэнтры зямлі Саксонія-Ангальт, на сярэдняй Эльбе, а таксама на самым краі Магдэбургскай бёрды і ўтварае цэнтр Магдэбургскага рэгіёну. У цэнтры горада вышыня над узроўнем мора складае 56 метраў, а найбольшая вышыня ў Магдэбургскім раёне, знаходзіцца ў Гангельсберге (Hängelsberge) на хрыбце Фланца і роўная 123,8 метра. Самая нізкая кропка Магдэбурга роўная 40,6 м над узроўнем мора.

Горад пачынаецца ад заходняга берага Эльбы (для якога характэрна моцнае цячэнне вады), а заканчваецца ў Саборных скалаў (ням. *Domfelsen*), якія складаюцца пераважна з алеўралітаў эпохі чырвонага лежню. Магдэбург адзін з нямногіх гарадоў на Паўночна-Германскай нізіне, які заснаваны паблізу пясчана-каменных асадкавых парод палеазою. Цэнтральная частка горада знаходзіцца на падоўжаным востраве паміж хуткай і ціхай Эльбай, а таксама на плоскім усходнім беразе ракі. Плошча Магдэбургскага муніцыпальнага раёна складае каля 201 км², прытым што даўжыня муніцыпалітэту каля 90 км.

Магдэбург, як і другія тыповыя ўсходне-нямецкія гарады, не мае ярка выражанага прыгарада і таксама не з'яўляецца правільным у цэнтральнай частцы. Аднак, ён дзейнічае як вялікі рухавік развіцця для навакольнай тэрыторыі і таму класіфікуецца як горад рэгіянальнага падпарадкавання. Бліжэйшымі гарадамі з'яўляюцца: 
* Горад Вольфсбург – каля 64 км на паўночны захад  ад цэнтра горада;
* Горад Браўншвайг – каля 75 км на захад  ад цэнтра горада; 
* Горад Гале – каля 75 км на поўдзень ад цэнтра горада;
* Горад Патсдам – каля 105 км на ўсход  ад цэнтра горада;
* Горад Берлін – знаходзіцца за 130 км на ўсход  ад цэнтра горада.
Эльба перасякае Магдэбург на 21 км у даўжыню. Гідралагічны пункт, які знаходзіцца на ёй, стаіць на 39,74 м над узроўнем мора. Акрамя таго, вакол горада ёсць цэлы шэраг азёр, у тым ліку, напрыклад, возера Салбке (плошча каля 51,7 га) або возера Барлебэ I (каля 103 га) і  Барлебэ II (каля 71,9 га).

Сярод 50 найбуйнейшых нямецкіх гарадоў, паводле даследавання ў 1-м квартале 2007 года Магдэбург і Гановер сталі другімі гарадамі ў Германіі паводле велічыні долі дзяржаўных зялёных зон у гарадской мясцовасці.

### Раёны пад аховай 
У наваколлі Магдэбурга знаходзяцца 160 ахоўных месц розных тыпаў: балоты, каньён і раўнінныя лясы, гаі і часткі жывых платоў.

Для абароны прыроды і ландшафту, а таксама для захавання і развіцця асяроддзя пражывання, паблізу Магдэбурга створаны запаведнік Крёйзхорст (ням. *Kreuzhorst*). У сярэдзіне Эльбы знаходзіцца адзін з нямногіх прыродных пойменных лясных комплексаў. У гэтых лясах асноўным дрэвам з'яўляецца дуб. У запаведніку 32 відаў млекакормячых, з якіх 16 знаходзяцца ў Чырвонай Кнізе Саксоніі-Ангальт, а таксама 3 рэптыліі і 12 відаў земнаводных, у тым ліку шэсць знікаючых відаў, 11 відаў рыб, 3000 відаў матылькоў і 168 відаў жукоў. Таксама варта згадаць, што тут ёсць аленевыя жукі і магдэбургскія козы, якія знаходзяцца пад пагрозай знікнення.

Блізкі ад Эльбы біясферны запаведнік з'яўляецца домам для многіх знікаючых відаў жывёл, і мае вялікае экалагічнае значэнне. Ён ахоплівае частку поймы на ўсход ад Магдэбургскай дамбы.

У Магдэбургу, акрамя таго, ёсць некалькі ахоўных паркаў, такіх як «парк Гётэ» ці «Сад краўца».

### Клімат 
Сярэднегадавая колькасць ападкаў у Магдэбургу каля 500 мм, з-за таго, што горад усё яшчэ знаходзіцца ў дажджавым ценю Гарц. Сярэднегадавая тэмпература складае 8,8 °С, як і ў сярэднім па краіне. Самы сухі месяц – люты, а шмат ападкаў выпадае ў чэрвені. Самым цёплым месяцам з'яўляецца ліпень, а самым халодным месяцам года – студзень.

### Адміністрацыйны падзел 
Горад Магдэбург падзяляецца на 40 раёнаў. Ва ўсіх раёнах ёсць як галоўная адміністрацыя, так і дадатковая.

#### Раёны Магдэбурга 
* Alt Olvenstedt
* Alte Neustadt
* Altstadt
* Barleber See
* Berliner Chaussee
* Beyendorfer Grund
* Beyendorf-Sohlen
* Brückfeld (früher Friedrichstadt)
* Buckau
* Cracau
* Diesdorf
* Fermersleben
* Gewerbegebiet Nord
* Großer Silberberg
* Herrenkrug
* Hopfengarten
* Industriehafen
* Kannenstieg
* Kreuzhorst
* Leipziger Straße
* Lemsdorf
* Neu Olvenstedt
* Neue Neustadt
* Neustädter Feld
* Neustädter See
* Nordwest («Texas»)
* Ottersleben
* Pechau
* Prester
* Randau-Calenberge
* Reform
* Rothensee
* Salbke
* Stadtfeld Ost (раней Wilhelmstadt)
* Stadtfeld West (раней Wilhelmstadt)
* Sudenburg
* Sülzegrund
* Werder
* Westerhüsen
* Zipkeleben

## Гісторыя 
### Назва горада 
Старымі формамі імя Магдэбург з’яўляюцца словы *Magadoburg* або *Magathaburg*, якімі горад называўся ў X стагоддзі. Асноўная форма назвы вельмі падобная да сучаснай, і вызначае прыметнік «*магутны»* або *«вялікі».* Так горад зваўся з-за крэпасці, якая знаходзілася побач з горадам.
## Памятныя мясціны 
* Магдэбургскі сабор

## Гарады-пабрацімы 
## Адукацыя і культура 
* Магдэбургскі ўніверсітэт імя Ота фон Герыке
## Вядомыя асобы 
* Георг Філіп Тэлеман (1681—1767) — нямецкі кампазітар, капельмайстар, музычны тэарэтык.
* Ігар Анатолевіч Пасцільны (нар. 1963) — беларускі архітэктар.
* Аляксандр Віктаравіч Шацько (нар. 1963) — беларускі палітык.
* Дзмітрый Жданок  (нар. 1988) — беларускі футбаліст.

Катэгорыя:Гарады Саксоніі-Ангальт

Катэгорыя:Ганза