Раён Поўдзень (Ваеннае ўпраўленне Літва)

**Раё́н По́ўдзень вае́ннага ўпраўле́ння Літва́** ()&nbsp;— адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Германскай імперыі ў складзе ваеннага ведамства Обер Ост, якая існавала з 1 лютага па 1 жніўня 1918 года і ахоплівала значную частку заходняй тэрыторыі сучаснай Беларусі і ўсходняй тэрыторыі Польшчы. Цэнтрам адміністрацыі быў горад Беласток. 

## Гісторыя ўтварэння 
Згодна з распараджэннем Галоўнакамандуючага на Усходзе генерал-фельдмаршала прынца Леапольда Баварскага ад 27 студзеня 1918 года «Аб аб'яднанні ваенных упраўленняў Літва і Беласток-Гродна», з 1 лютага 1918 года дзве ранейшыя адміністрацыйныя адзінкі былі аб'яднаны ў адзінае ваеннае ўпраўленне Літва () з цэнтрам у Вільні. Новаўтвораная адзінка была падзелена на два раёны, межы якіх адпавядалі ранейшым упраўленням: раён Поўнач (былое ўпраўленне Літва) і раён Поўдзень (былое ўпраўленне Беласток-Гродна).

На чале аб'яднанага ваеннага ўпраўлення Літва стаў былы кіраўнік упраўлення Беласток-Гродна ротмістр ландвера ў запасе Тэадор фон Хепэ. Яго пастаянным прадстаўніком з'яўляўся капітан запаса фон і цу Гільза. Прадстаўніком шэфа ваеннага ўпраўлення непасрэдна ў раёне Поўдзень быў прызначаны капітан запаса фон Услар (), пастаянным прадстаўніком якога стаў ротмістр д-р Бургграф, граф цу Дона-Шлодыен.

1 жніўня 1918 года ваеннае ўпраўленне Літва было пераўтворана ў Ваеннае губернатарства Літва, а раён Поўдзень змяніў свой статус на раённае ўпраўленне Літва-Поўдзень ().

## Тэрыторыя і дэмаграфія 
Тэрыторыя раёна Поўдзень складала 26 584 км². Паводле дадзеных нямецкага перапісу 1916 года, насельніцтва налічвала 699,5 тысяч чалавек, а да снежня 1916 года ўзрасло да 702,1 тысячы чалавек. Сярэдняя шчыльнасць насельніцтва дасягала 26,3 чалавека на адзін квадратны кіламетр. Найбольш буйнымі гарадскімі цэнтрамі з'яўляліся Беласток (54,2 тыс. чал.), Гродна (24,5 тыс. чал.), Ліда (7,9 тыс. чал.) і Ваўкавыск (6,7 тыс. чал.). 

Дзеля кіравання гэтымі тэрыторыямі нямецкая адміністрацыя ўтрымлівала вялікі штат. На сакавік 1918 года ў адміністрацыі раёна працавалі 2392 чалавекі, з якіх 1011 з'яўляліся непасрэдна служачымі (у тым ліку 112 вышэйшых чыноў), 380 чалавек уваходзілі ў штат жандармерыі, а 1001 служыў у эканамічных падраздзяленнях. Згодна з нямецкай статыстыкай, адзін прадстаўнік улады прыходзіўся ў сярэднім на 26 км² і 700 мясцовых жыхароў.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел 
На сакавік 1918 года ў адміністрацыйна-тэрытарыльным плане раён уключаў 3 гарадскія паветы () і 11 сельскіх паветаў (). Пасля германскага наступлення ў лютым 1918 года і набыцця новых тэрыторый адбыліся змены: сельскія паветы Васілішкі і Свіслач былі ліквідаваны (тэрыторыя Васілішак увайшла ў склад Плянтаў і Гродна, а Свіслач была падзелена паміж Ваўкавыскам і новаўтворанай Белавежай). Гарадскі павет Ліда быў пераўтвораны ў сельскі і ўзбуйнены за кошт тэрыторый Плянтаў, Радуні і частак ранейшай аперацыйнай паласы 10-й германскай арміі. З частак павета Бельск і былой аперацыйнай паласы быў створаны новы павет Белавежа.

## Цэнтральная адміністрацыя 
Адміністрацыя раёна размяшчалася ў Беластоку і складалася з чатырох асноўных аддзелаў (), якія падзяляліся на вузкаспецыялізаваныя аддзяленні (). 

Акрамя гэтага, эканамічнаму аддзелу падпарадкоўваліся фабрычны аддзел у Гродне пад кіраўніцтвам капітана Родатца і фабрыка па вытворчасці дошак з клеенай фанеры ў Дайлідах (сучасны Іўеўскі раён), якой кіраваў лейтэнант Хейнэ.

## Судовая сістэма і паліцыя 
Непасрэдна кіраўніку раёна Поўдзень падпарадкоўваліся главы акруговага суда, пракуратуры і жандармерыі. Судовая ўлада была прадстаўлена адным акруговым судом, на чале якога стаяў ландштурміст д-р Кісаў. Яму падпарадкоўваліся чатырнаццаць міравых судоў на месцах. Пракуратурай кіраваў лейтэнант ландвера Кульман. 

Жандармерыя раёна ўяўляла сабой аддзел палявой жандармерыі, участак Беласток (), якім кіраваў старшы лейтэнант Ольсніц. Жандармерыя забяспечвала ахову парадку, кантроль за перамяшчэннем грамадзянскага насельніцтва і барацьбу з парушальнікамі акупацыйнага рэжыму.

## Лясная гаспадарка 
Тэрытарыяльна раён Поўдзень быў падзелены на восем ваенных лясных інспекцый, кіраўнікі якіх знаходзіліся ў прамым падпарадкаванні ў кіраўніка ляснога аддзела ў Беластоку. Лясны аддзел () узначальваў капітан запаса фон Штюнцнер. 

## Перыядычны друк 
Афіцыйнымі друкаванымі органамі кіравання раёна Поўдзень з'яўляліся нямецкамоўныя газеты «Беластоцкая газета» (*«Bialystoker Zeitung»*) і «Гродзенская газета» (*«Grodnoer Zeitung»*). У гэтых перыядычных выданнях рэгулярна публікавалася актуальная службовая інфармацыя, нарматыўныя акты, зводкі ваеннага камандавання і аб'явы для мясцовага насельніцтва.

Акрамя таго, пры ваенным ўпраўленні штодзённа выходзілі спецыяльныя «Штодзённыя загады» (). У іх паведамлялася пра змены ва ўнутраным распарадку, бягучыя прызначэнні і звальненні ў персанальным складзе адміністрацыі, публікаваліся змены ў заканадаўстве, у тым ліку правілы перамяшчэння грамадзянскага насельніцтва, функцыянавання паштовай сувязі, збору ўраджаю, а таксама друкаваліся абнаўленні ў раскладзе чыгуначнага транспарту.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі
Катэгорыя:Першая сусветная вайна
Катэгорыя:Германская акупацыя Беларусі (1915—1918)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1918 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1918 годзе
Катэгорыя:1918 год у Беларусі