Беларусь і югаслаўскія войны

Рэспубліка Беларусь прымала ўдзел у шматбаковым і двухбаковым узаемадзеянні на прадмет выхаду з югаслаўскага крызісу. У першыя гады канкрэтная пазіцыя краіны па гэтым пытанні адсутнічала. У наступным сітуацыя змянілася: дзяржава выступіла за мірнае ўрэгуляванне канфлікту. Ужо ў рамках Косаўскага пытання канца 1990-х Беларусь стала на бок афіцыйнага Бялграда.

## Войны ў Босніі і Харватыі 
### Афіцыйная пазіцыя 
Гісторык і палітолаг Павел Малашук вылучыў два этапы ў развіцці беларускай пазіцыі па Югаславіі:
# 1991—1994: адсутнасць канкрэтнай пазіцыі;
# 1994—1998: курс на мірнае ўрэгуляванне.

У 1992 годзе Рэспубліка Беларусь стала ўдзельнікам Хельсінкскага працэсу. Гэта падзея супала з уключэннем СБСЕ (АБСЕ) у мірны працэс па Югаславіі. У той момант афіцыйны Мінск мог падключыцца да ўрэгулявання канфлікту, але беларускія ўлады бяздзейнічалі і не выкарыстоўвалі гэты спрыяльны шанец. У сувязі з гэтым, краіна не сфармулявала выразную пазіцыю ў дачыненні да Міжнароднай канферэнцыі па былой Югаславіі і Міжнароднай кантактнай групы па Босніі і Герцагавіне. Мінск адстойваў тэзіс аб тым, што прымяненне сілы ў югаслаўскім канфлікце не з’яўляецца залогам яго паспяховага вырашэння, выступаў за яго мірнае рашэнне, аднаўленне членства СРЮ ў ААН і іншых міжнародных арганізацыях. Пазіцыя па рашэнні міждзяржаўных і ўнутрыдзяржаўных канфліктаў была адназначная: войны павінны вырашацца не сілавымі метадамі, а шляхам пераканання і сумеснымі дзеяннямі сусветнай супольнасці. Краіна выказвалася супраць узброенага ўдзелу ў канфлікце трэціх сіл.

У студзені 1995 года група дэпутатаў Вярхоўнага Савета Беларусі і Федэральнага сходу Расіі па запрашэнні кіраўніка Рэспублікі Сербскай Радавана Караджыча наведала Югаславію. Адбыліся сустрэчы з дзяржаўнымі і палітычнымі лідарамі краіны, дэпутаты пабывалі на лініі размежавання супрацьлеглых бакоў  у размяшчэнні расійскага батальёна міратворчых сіл ААН у г. Сараева, правялі шэраг перамоў і кансультацый. У афіцыйным заключэнні па выніках паездкі, накіраваным прэзідэнту Аляксандру Лукашэнку і старшыні Вярхоўнага Савета Мечыславу Грыбу, яны адзначалі, што *«ўсе санкцыі, пачынаючы з тых, якія былі ўведзеныя на аснове рэзалюцыі Савета Бяспекі ААН № 820, прынятай 17 красавіка 1993 года, павінны быць неадкладна скасаваны»*, і прапаноўвалі актывізаваць намаганні Мінска ў Савеце Бяспекі ААН па ліквідацыі гэтых санкцый. Таксама гаварылася, што *«развіццё падзей на Балканах паказала заўчаснасць дыпламатычнага прызнання з боку міжнароднай супольнасці незалежнасці Босніі і Герцагавіны»*. Прычым беларускія дэпутаты лічылі, што выправіць памылку можна толькі прызнаўшы права баснійскіх сербаў на стварэнне самастойнай дзяржавы альбо дзяржаўнага ўтварэння ў рамках канфедэрацыі або федэрацыі з Югаславіяй.

Выступаючы 2 кастрычніка 1997 года ў агульнапалітычнай дыскусіі на 52-й сесіі Генеральнай Асамблеі ААН, міністр замежных спраў Рэспублікі Беларусь Іван Антонавіч заявіў:

### Пастаўкі зброі 
У 1995 годзе ў Адрыятычным моры перахоплены карабель са стралковай зброяй і боепрыпасамі, які накіроўваўся да зоны баявых дзеянняў. Тады дзейнічала забарона ААН на пастаўку зброі ўдзельнікам канфлікту, а сілы НАТА правяралі ўвесь падазроны транспарт. Паводле дакументаў, зброю набылі камерсанты-пасярэднікі, але крыніцу паставак вызначылі аператыўна — Беларусь. Аляксандр Лукашэнка заявіў, што краіна легальна прадала ўзбраенне, але яе пакупнікі затым перапрадалі яго.

## Косаўскі крызіс 
### Афіцыйная пазіцыя 
Па косаўскім пытанні Беларусь заняла бок СРЮ. Сваю палітыку ў адносінах да падзей краіна каардынавала з Расіяй. 29 верасня ў г. Нью-Ёрк Антановіч сустрэўся з міністрам замежных спраў СРЮ Жывадзінам Ёванавічам, абмеркаваўшы косаўскую сітуацыю. Югаслаўскі бок высока ацаніў падтрымку Беларусі. 6 кастрычніка 1998 года беларускі лідар Аляксандр Лукашэнка заявіў, што гатовы аказаць Бялграду «ўсялякую дапамогу».

Дзяржава выступала супраць любых ваенных аперацый супраць Югаславіі. Упершыню пра гэта было заяўлена 8 кастрычніка Нацыянальным сходам. У заяве ад 14 кастрычніка беларускі МЗС заклікаў НАТА адмовіцца ад планаў сілавога ўмяшання, паколькі *«ўжыванне сілы ў дачыненні да суверэннай дзяржавы без санкцыі Савета Бяспекі ААН з’яўляецца грубым парушэннем Статута ААН, супярэчыць асноватворным прававым прынцыпам міжнародных адносін і падрывае сістэму бяспекі і даверу на еўрапейскім кантыненце. Ваеннае ўмяшанне НАТА ва ўнутрыдзяржаўны канфлікт не толькі не ліквідуе яго прычыны, а наадварот, паглыбляе супрацьстаянне бакоў у Косаве»*. 20 лютага 1999 года прэзідэнт краіны заявіў, што галоўнае ў дадзенай сітуацыі — захаваць перамоўны працэс. Лукашэнка таксама паўтарыў тэзіс аб захаванні тэрытарыяльнай цэласнасці Югаславіі і недапушчальнасці ваеннай інтэрвенцыі.

24 сакавіка, калі альянс НАТА ўсё ж разгарнуў вайну супраць Бялграда, ён назваў дзеянні Захаду *«крайнімі і найбольш контрпрадуктыўнымі мерамі»*. Малашук адзначаў, што заява беларускага прэзідэнта ў сувязі з пачаткам бамбардзіровак была размешчана на першых старонках усіх цэнтральных югаслаўскіх газет і перадавалася па ўсіх каналах нацыянальнага тэлебачання СРЮ. У Югаславіі дадзенае выступленне было ўспрынята як магутны псіхалагічны фактар маральнай падтрымкі.

З асуджэннем аперацыі таксама выступілі Палата прадстаўнікоў і пастаянны прадстаўнік Рэспублікі Беларусь у ААН Аляксандр Сычоў. На фоне ваеннай аперацыі Мінск замарозіў адносіны з НАТА. 26 сакавіка краіна разам з Расіяй і Індыяй унесла на разгляд СБ ААН праект рэзалюцыі, у якой асуджалася ваеннае ўмяшанне краін альянсу.

### Экспертныя групы 
Са снежня 1998 года ў Косаве дзейнічала спецыяльная група медыцынскіх экспертаў-патолагаанатамаў з мэтай расследавання злачынстваў супраць мірнага насельніцтва. У яе склад ад Беларусі ўвайшлі намеснік галоўнага дзяржаўнага судова-медыцынскага эксперта Кузмічаў і загадчык Цэнтральнай медыка-крыміналістычнай лабараторыі галоўнага бюро Дзяржаўнай службы судова-медыцынскай экспертызы Ляўковіч. Паралельна беларускія спецыялісты (10 чалавек) працавалі і ў якасці назіральнікаў місіі АБСЕ.
### Гуманітарная дапамога
13 красавіка 1999 года ў прадмесці Бялграда прыбыла калона аўтамашын з гуманітарнай дапамогай з Расіі і Беларусі. Гэтаму папярэднічалі амаль тры дні цяжбы на венгерскай мяжы. Улады Венгрыі адмаўляліся прапусціць канвой на сваю тэрыторыю. Канфлікт быў вырашаны толькі пасля перамоваў у Будапешце, якія правёў міністр па надзвычайных сітуацыях РФ Сяргей Шайгу.

### Візіт Лукашэнкі 
14 красавіка 1999 года, у разгар паветранай кампаніі НАТА, у Бялград з візітам прыбыў Аляксандр Лукашэнка. У сталічным аэрапорце яго сустрэў асабіста прэзідэнт Югаславіі Слабадан Мілошавіч. На працягу шасці гадзін лідары абедзвюх краін абмеркавалі многія двухбаковыя і міжнародныя пытанні, у тым ліку па ўрэгуляванні крызісу на Балканах. На праведзенай прэс-канферэнцыі па выніках перамоваў было выказана, што югаслаўскі бок гатовы размясціць у Косаве міжнародных назіральнікаў, акрамя прадстаўнікоў тых краін, якія ўдзельнічаюць у агрэсіі супраць Югаславіі. Бялград таксама афіцыйна заявіў пра сваё жаданне далучыцца да Саюзу Расіі і Беларусі.

Газета «Правда» адзначыла, што Лукашэнка стаў першым лідарам, які наведаў Бялград пасля пачатку заходніх бамбардзіровак. Камандаванне НАТА з неахвотай, але ўсё ж дало паветраны калідор для прэзідэнцкага самалёта.

Карэспандэнт газеты «Независимая газета» Антон Хадасевіч пісаў пра гэты візіт, што Лукашэнка ў рамках паездкі ў Бялград прадстаўляў інтарэсы не столькі Мінска, колькі Масквы. Больш за тое, перад гэтым кіраўнік дзяржавы нібыта атрымаў адабрэнне прэзідэнта Расіі Барыса Ельцына. Выданне «Свободная пресса» адзначала, што за кошт гэтага Лукашэнка заваяваў аўтарытэт у Сербіі.

Беларускі палітычны аглядальнік Валер Карбалевіч на фоне візіту Лукашэнкі ў Сербію ў 2019 годзе ўзгадаў паездку 20-гадовай даўніны.

Пазіцыі Беларусі і новых югаслаўскіх уладаў па пытанні пра лёс экс-лідара разыходзіліся. Апошнія фактычна пагадзіліся з арыштам Мілошавіча і выдачай яго Гаазе. Арышт былога прэзідэнта, які адбыўся 1 красавіка 2001 года, быў рэзка адмоўна ўспрыняты беларускім кіраўніцтвам. Аляксандр Лукашэнка назваў яго «абуральным і недэмакратычным фактам». Кіраўніцтва краіны падтрымала ў гэтым пытанні традыцыйна апазіцыйная Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Народная Грамада).

15 снежня 2016 года ў царкве Святой Тройцы ў Бялградзе была асвечана мемарыяльная дошка са спісам рускіх добраахвотнікаў, якія загінулі ў войнах у былой Югаславіі. На цырымоніі прысутнічаў таксама пасол Беларусі ў Сербіі Уладзімір Чушаў.

## Гл. таксама 
* Беларуска-югаслаўскія адносіны

## Заўвагі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Войны Беларусі
Катэгорыя:Югаслаўскія войны