Лін Маргуліс

**Лін Маргуліс** (у дзявоцтве **Лін Петра Аляксандр,** англ. **Lynn Petra Alexander**;  — ) У прыватнасці, Маргуліс сфармавала аснову цяперашняга разумення эвалюцыі клетак з ядрамі (падзея, якую Эрнст Майр назваў «магчыма, самай важнай і драматычнай падзеяй у гісторыі жыцця»), выказаўшы здагадку, што гэта было вынікам сімбіятычныга зліцця пракарыятычных клетак. Маргуліс таксама распрацоўвала гіпотэзу Геі разам з брытанскім хімікам Джэймсам Лаўлакам, які выказаў здагадку, што Зямля функцыянуе як адзіная самарэгулявальная сістэма, і была галоўным абаронцам і распаўсюджвальнікам класіфікацыі пяці царстваў Роберта Уітэкера.

На працягу ўсёй яе кар’еры праца Маргуліс выклікала моцныя пярэчанні (адна заяўка на грант выклікала адказ: «Ваша даследаванне — лайно. Не марнуйце часу на новыя заяўкі»). Яе асноватворная праца «Аб паходжанні мітатычных клетак» была апублікавана ў 1967 годзе пасля таго, як яе адхілілі каля пятнаццаці часопісаў. або «бунтаркай у навуцы», была моцным крытыкам неадарвінізму. Яе пазіцыя выклікала пажыццёвыя дэбаты з вядучымі біёлагамі-неадарвіністамі, у тым ліку з Рычардам Докінзам, Джорджам К. Уільямсам і Джонам Мэйнардам Смітам. У працы Маргуліс па сімбіёзе і эндасімбіятычнай тэорыі былі важныя папярэднікі ў сярэдзіне XIX стагоддзя, у прыватнасці, Андрэас Франц Вільгельм Шымпер, Канстанцін Меражкоўскі, Барыс Каза-Палянскі і Іван Валін. Маргуліс не толькі спрыяла большаму прызнанню іх унёску, але асабіста кіравала першым англійскім перакладам кнігі Каза-Палянскага «*Сімбіягенез: Новы прынцып эвалюцыі*», якая выйшла за год да яе смерці. Асноўныя працы Лін Маргуліс, асабліва тыя, якія былі прызначаны для шырокай аўдыторыі, былі напісаны сумесна з яе сынам Дарыёнам Саганам.

У 2002 годзе часопіс *Discover* прызнаў Маргуліс адной з 50 самых важных жанчын у навуцы.

## Біяграфія 
Лін Маргуліс нарадзілася ў Чыкага ў габрэйскай сіянісцкай сям’і. Старэйшая з чатырох дачок бацькі Морыса Александэра і маці Леоны Ўайз Александэр. Морыс быў адвакатам, які таксама кіраваў кампаніяй, што вырабляла дарожныя фарбы. Леона кіравала турыстычным агенцтвам. У 1952 годзе Лін паступіла ў сярэднюю школу Акадэміі Гайд-Парка. Яна апісвала сябе як кепскую вучаніцу, якой часта даводзілася стаяць у куце. У 1957 годзе, ва ўзросце 19 гадоў, яна атрымала ступень бакалаўра гуманітарных навук у Чыкагскім універсітэце. Яна паступіла ва Універсітэт Вісконсіна, каб вывучаць біялогію пад кіраўніцтвам Ганса Рыса і Вальтэра Плаўта. Яе першая публікацыя, апублікаваная сумесна з Плаўтам у 1958 годзе ў *Journal of Protozoology*, была прысвечана генетыцы эўгленавых водарасцяў. У 1960 годзе Лін Маргуліс атрымала ступень магістра генетыкі і заалогіі і пасля гэтага пераехала ў Каліфарнійскі ўніверсітэт у Берклі, дзе займалася даследаваннямі пад кіраўніцтвам заолага Макса Альферта. У 1964 годзе, перад тым як яна паспела завяршыць сваю дысертацыю, ёй прапанавалі стаць навуковым супрацоўнікам, а затым і выкладчыкам ва Універсітэце Брандэйса ў Масачусэтсе. У 1965 годзе, ужо падчас працы на новым месцы, яна атрымала ступень доктара філасофіі ў Берклі. Тэма яе дысертацыі была «*Незвычайны патэрн ўключэння тымідыну ў эўглену*». У 1966 годзе яна пераехала ў Бостанскі ўніверсітэт, дзе выкладала біялогію на працягу дваццаці двух гадоў. Спачатку яна была малодшым выкладчыкам (англ. *adjunct assistant professor*), а ў 1967 годзе была прызначана выкладчыкам (англ. *assistant professor*). У 1971 годзе яна атрымала пасаду дацэнта (англ. *associate professor*), а у 1977 годзе — пасаду поўнага прафесара (англ. *full professor*). У 1986 годзе атрымала званне заслужанага прафесара батанікі Масачусецкага ўніверсітэта ў Амхерсце. Яна стала заслужаным прафесарам біялогіі ў 1993 годзе. У 1997 годзе яна перайшла на кафедру навук аб Зямлі ў Амхерсце, каб «з вялікім задавальненнем» стаць заслужаным прафесарам навук аб Зямлі, якую займала да самай сваёй смерці.

## Асабістае жыццё 
Маргуліс выйшла замуж за астранома Карла Сагана ў 1957 годзе, неўзабаве пасля атрымання ёю ступені бакалаўра. Саган тады быў аспірантам па фізіцы ў Чыкагскім універсітэце. Іх шлюб скончыўся ў 1964 годзе, якраз перад тым, як яна атрымала доктарскую ступень. У іх было два сыны: Дарыён Саган, які пазней стаў аўтарам навукова-папулярнай літаратуры, і Джэрэмі Саган, распрацоўшчык праграмнага забеспячэння і заснавальнік кампаніі Sagan Technology. У 1967 годзе яна выйшла замуж за Томаса Н. Маргуліса, крышталёграфа. У іх быў сын Захары Маргуліс-Онума, адвакат па крымінальных справах у Нью-Ёрку, і дачка Джэніфер Маргуліс, настаўніца і пісьменніца

Маргуліс памерла 22 лістапада 2011 года ў сваім дома ў Амхерсце, штат Масачусэтс, праз пяць дзён пасля перанесенага гемарагічнага інсульту. Па яе жаданні яе крэміравалі, а прах развеялі ў яе любімых месцах, побач з домам.

## Унёскі 
### Тэорыя эндасімбіёзу 
 глаўкафітаў, такіх як *Glaucocystis* (на здымку), маюць пептыдагліканавы слой, што сведчыць аб іх эндасімбіятычным паходжанні ад цыянабактэрый.]]
У 1966 годзе, падчас працы малодшым выкладчыкам Бостанскага ўніверсітэта, Лін Маргуліс напісала тэарэтычную працу пад назвай «Аб паходжанні мітатычных клетак». Артыкул, аднак, быў «адхілены прыкладна у пятнаццаці навуковых часопісах», прыгадвала яна. Урэшце праца была надрукавана ў *Часопісе тэарэтычнай біялогіі*, і сёння яна лічыцца паваротнай у сучаснай эндасімбіятычнай тэорыі. Маргуліс славілася ўпартасцю ў прасоўванні сваёй тэорыі, нягледзячы на супраціўленне, з якім сутыкнулася ў той час. Гэта стала першым эксперыментальным доказам тэорыі сімбіягенезу.

У 1995 годзе англійскі эвалюцыйны біёлаг Рычард Докінз так выказаўся пра Лін Маргуліс і яе працу:Я вельмі захапляюся чыстай храбрасцю і трываласцю Лін Маргуліс у яе прыхільнасці да тэорыі эндасімбіёзу, што ператварыла яе з неартадаксальнай у артадаксальную. Я маю на ўвазе тэорыю, паводле якой эўкарыятычная клетка з’яўляецца рэзультатам сімбіятычнага спалучэння прымітыўных пракарыятычных клетак. Гэта адно з найвялікшых дасягненняў эвалюцыйнай біялогіі дваццатага стагоддзя, і я вельмі шаную Лін за гэта. Яе ідэі аб паходжанні арганэл цяпер шырока прызнаныя, але меркаванне, што сімбіятычныя адносіны тлумачаць большасць генетычных варыяцый, усё яшчэ з’яўляецца маргінальным.

Як і іншыя раннія прэзентацыі ідэі Лаўлака, артыкул 1974 года, здавалася, даваў жывым арганізмам поўную ўладу ў стварэнні планетарнай самарэгуляцыі. Аднак па меры далейшага развіцця ідэі самарэгуляцыя ў маштабе ўсёй планеты пачала разглядацца як эмерджэнтная якасць зямной сістэмы, якая складаецца з жывога і фізічнага асяроддзя. Калі ў 1989 годзе кліматолаг Стывен Шнайдэр арганізаваў канферэнцыю Амерыканскага геафізічнага саюза па праблеме Геі, Джэймс Кіршнер увёў тэрміны «моцная Гея» і «слабая Гея», пасля чаго Маргуліс памылкова асацыявалася з ідэяй «слабой Геі». У сваім эсэ 1995 года «*Gaia is a Tough Bitch*» (бел. «*Гея — жорсткая баба*») Маргуліс сцвярджала, што яна адасабляе свае погляды ад поглядаў Лаўлака, у першую чаргу тым, што ёй не падабаецца метафара Зямлі як адзінага арганізма, бо, па яе словах, «ніводны арганізм не есць уласныя адходы». У сваёй кнізе 1998 года «*Symbiotic Planet*» (бел. «*Сімбіятычная планета*») Маргуліс выбудоўвала сувязь паміж гіпотэзай Геі і сваімі працамі пра сімбіёз.

### Пяць царстваў жыцця 
У 1969 годзе жыццё на зямлі было падзелена на пяць царстваў, якія ўвёў Роберт Уітэкер. Маргуліс стала найважнейшым прыхільнікам, але і крытыкам гэтага падзялення: яна хоць і падтрымала, але першай жа і прызнала абмежаванні класіфікацыі мікробаў Уітэкера. Пазнейшыя адкрыцці новых арганізмаў, такіх як археі, і з’яўленне малекулярнай сістэматыкі паставілі пад сумнеў гэтую канцэпцыю. Да сярэдзіны 2000-х большасць навукоўцаў пачалі пагаджацца з тым, што царстваў больш за пяць. Маргуліс стала самым важным абаронцам класіфікацыі пяці царстваў. Яна адхіліла сістэму трох даменаў, якая была ўведзена Карлам Вузэ ў 1990 годзе і атрымала шырокае прызнанне. Яна прадставіла мадыфікаваную класіфікацыю, з дапамогай якой усе формы жыцця, у тым ліку нядаўна адкрытыя, могуць быць інтэграваныя ў класічныя пяць царстваў. Паводле Маргуліс, археі — галоўны пункт разладу — падпадаюць пад царства пракарыётаў разам з бактэрыямі. Ёсць меркаванне, што сістэма пяці царстваў захавалася ў асноўным дзякуючы Маргуліс. Тым не менш, у апошняе дзесяцігоддзе яе жыцця, калі шмат якія яе ідэі пачалі ўсталёўвацца як агульнапрынятыя (сістэмная геалогія, эндасімбіятычная тэорыя), Маргуліс не перастала быць менш уцягнутай у спрэчкі, калі не больш. Журналіст Джон Уілсан тлумачыў гэта тым, што Лін Маргуліс «ідэнтыфікавала сябе з апазіцыйнай навукай». У памятным зборніку эсэ «*Лін Маргуліс: жыццё і спадчына навуковага бунтара*» (англ. *Lynn Margulis: The Life and Legacy of a Scientific Rebel*) каментатары апісваюць яе як сучаснае ўвасабленне «навуковага бунтара», Часам Маргуліс выказвала вельмі правакацыйныя погляды ў інтэрв’ю, што выглядала як пацверджанне асуджэнняў на яе адрас ад самых рэзкіх крытыкаў. Далей апісваюцца тры з гэтых спрэчных поглядаў.

### Тэорыя метамарфозу 
У 2009 годзе Маргуліс адыграла важную ролю ў тым, каб навуковы часопіс *Proceedings of the National Academy of Sciences* (*PNAS*) апублікаваў артыкул Дональда І. Уільямсана, у якім адхіляецца «дапушчэнне Дарвіна, што лічынкі і іх дарослыя асобіны паходзяць ад аднаго агульнага продка». Працэс публікацыі адбываўся праз так званую «камунікаваную падачу» (англ. *communicated submission*), калі сябра Нацыянальнай Акадэміі Навук ЗША (у гэтым выпадку — Маргуліс) падае артыкул ад імя аўтара і падбірае рэцензентаў Артыкул Уільямсана выклікаў неадкладную рэакцыю навуковай супольнасці, у тым ліку артыкул-абвяржэнне ў *PNAS*. Пазней у тым жа 2009 годзе *PNAS* абвесціў, што спыняе працэс «камунікаванай падачы» ў ліпені 2010 года. Было заяўлена, што рашэнне не мае дачынення да спрэчак вакол Уільямсана.. У артыкуле сцвярджаецца пра «вялікую неабходнасць дэталёвых даследаванняў, якія суадносяць гісторыю жыцця сімбіятычных спірахет са зменамі ў імуннай сістэме звязаных з імі пазваночных», і аўтары заклікаюць «паўторна даследаваць прыроду перадачы інфекцыі спірахет ад млекакормячых, кляшчоў і праз полавы кантакт у сувязі з парушэннямі імуннай сістэмы чалавека». Далей у артыкуле прапануецца «ўважліва і дасканала даследаваць магчымую прамую прычынную сувязь цыстаў спірахет з сімптомамі імунадэфіцыту». Сацыяльны псіхолаг Сэт Калічман, які вывучае паводзінныя і сацыяльныя аспекты СНІДу, прывёў артыкул Маргуліс 2009 года як прыклад «росквіту» адмаўлення СНІДу і сцвярджаў, што яе «падтрымка руху адмаўлення ВІЧ/СНІДу не паддаецца разуменню».

## Узнагароды і пашаны 
* Абрана сябрам Амерыканскай асацыяцыі садзейнічання развіццю навукі ў 1975 годзе.
* Прэмія Мішэра-Ішыды ў 1986 годзе.
* У 1997 г. абрана ў Расійскую акадэмію прыродазнаўчых навук.
* У 1999 годзе атрымала Прэмію Уільяма Проктэра за навуковыя дасягненні.
* У 1999 годзе атрымала Нацыянальны медаль навукі, узнагароджана прэзідэнтам Уільямам Дж. Клінтанам.
* 2001, прэмія «Залатая талерка» Амерыканскай акадэміі дасягненняў.
* 2002-05, Прэмія Аляксандра фон Гумбальта.
* У 2005 годзе абрана прэзідэнтам Навукова-даследчага таварыства Sigma Xi. ва Універсітэце перадавых тэхналогій у Тэмпе, штат Арызона.
* 2010, Узнагарода НАСА ў галіне астрабіялогіі.
* Сімпозіум імя Лін Маргуліс «Святкаванне жыцця ў навуцы» адбыўся ў Масачусецкім універсітэце ў Амхерсце 23-25 сакавіка 2012 г.
* У 2017 *Journal of Theoretical Biology* адзначыў 50-годдзе выдання артыкла Маргуліс «*The origin of mitosing cells*» спецыяльным выпускам.
* Ганаровы доктар 15 універсітэтаў.

## Працы 
### Кнігі 
* Margulis, Lynn (1970). *Origin of Eukaryotic Cells*, Yale University Press, 
* Margulis, Lynn (1982). *Early Life*, Science Books International, 
* Margulis, Lynn, and Dorion Sagan (1986). *Origins of Sex : Three Billion Years of Genetic Recombination*, Yale University Press, 
* Margulis, Lynn, and Dorion Sagan (1987). *Microcosmos: Four Billion Years of Evolution from Our Microbial Ancestors*, HarperCollins, 
* Margulis, Lynn, and Dorion Sagan (1991). *Mystery Dance: On the Evolution of Human Sexuality*, Summit Books, 
* Margulis, Lynn, ed. (1991). *Symbiosis as a Source of Evolutionary Innovation: Speciation and Morphogenesis*, The MIT Press, 
* 
* Margulis, Lynn (1992). *Symbiosis in Cell Evolution: Microbial Communities in the Archean and Proterozoic Eons*, W.H. Freeman, 
* Sagan, Dorion, and Margulis, Lynn (1993). *The Garden of Microbial Delights: A Practical Guide to the Subvisible World*, Kendall/Hunt, 
* Margulis, Lynn, Dorion Sagan and Niles Eldredge (1995) *What Is Life?*, Simon and Schuster, 
* Margulis, Lynn, and Dorion Sagan (1997). *Slanted Truths: Essays on Gaia, Symbiosis, and Evolution*, Copernicus Books, 
* Margulis, Lynn, and Dorion Sagan (1997). *What Is Sex?*, Simon and Schuster, 
* Margulis, Lynn, and Karlene V. Schwartz (1997). *Five Kingdoms: An Illustrated Guide to the Phyla of Life on Earth*, W.H. Freeman & Company, 
* Margulis, Lynn (1998). *Symbiotic Planet : A New Look at Evolution*, Basic Books, 
* Margulis, Lynn, *et al.* (2002). *The Ice Chronicles: The Quest to Understand Global Climate Change*, University of New Hampshire, 
* Margulis, Lynn, and Dorion Sagan (2002). *Acquiring Genomes: A Theory of the Origins of Species*, Perseus Books Group, 
* Margulis, Lynn (2007). *Luminous Fish: Tales of Science and Love*, Sciencewriters Books, 
* Margulis, Lynn, and Eduardo Punset, eds. (2007). *Mind, Life and Universe: Conversations with Great Scientists of Our Time*, Sciencewriters Books, 
* Margulis, Lynn, and Dorion Sagan (2007). *Dazzle Gradually: Reflections on the Nature of Nature*, Sciencewriters Books, 
* 978-1-60327-852-2

### Артыкулы 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Берклі
Катэгорыя:Сімбіёз
Катэгорыя:Узнагароджаныя Нацыянальным медалём навукі ЗША
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Эвалюцыяністы
Катэгорыя:Біёлагі ЗША