open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ромул

**Ромул** () — легендарны заснавальнік Рыма і першы цар рымскі. Жыў у 7 стагоддзі да н.э.. Паводле легенды, ён і яго брат Рэм былі дзецьмі бога Марса і вясталкі Рэі Сільвіі, нашчадкамі міфічнага Энея, якіх Амулій, які таксама з'яўляўся нашчадкам Энея, укінуў у раку Тыбр з мэтай знішчыць магчымых прэтэндэнтаў на царскі сталец. Аднак Ромул і Рэм былі цудам выратаваны ваўчыцаю і выкармлены яе малаком, а калі іх адабралі ў ваўчыцы, іх выхоўвала жонка царскага пастуха Фаустула. Легенда прыпісвае Ромулу апрача заснавання Рыма падзел рымскіх грамадзян на патрыцыяў і плебеяў, заснаванне сената як дарадчага органа пры кіраўніку, а таксама арганізацыю войска. Сярод сваіх аднагодак Ромул і Рэм, як сцвярджае паданне, вылучаліся мужнасцю, розумам, прыгажосцю і высакароднасцю, што нібыта сведчыла пра іх боскае паходжанне.

## Літаратура 
* Скарына Ф. Творы: Прадмовы, сказанні, пасляслоўі, акафісты, пасхалія / Уступ. арт., падрыхт. тэкстаў, камент., слоўнік А.Ф. Коршунава, паказальнікі А.Ф. Коршунава, В.А. Чамярыцкага. —Мн.: Навука і тэхніка, 1990. —207 с.: іл. С.141. ISBN 5-343-00151-3.

## Спасылкі 
* Плутарх (біяграфіі Ромула, Нумы Пампілія і Каміла)

Катэгорыя:Героі рымскіх міфаў
Эразмава чытанне

**Эразмава чытанне**, **Эразмава сістэма** — сістэма лацінскай транслітарацыі (раманізацыі) і чытання (вымаўлення) старажытнагрэчаскіх тэкстаў, распрацаваная Эразмам Ратэрдамскім у пач. 16 ст.; асноўная сістэма заходняй навуковай школы.

: Рэйхлінава чытанне.

Сістэма была створана Эразмам з-за яго нязгоды з сістэмай чытання, створанай Ёганам Рэйхлінам (Рэйхлінава чытанне). Сістэма Эразма аснаваная на супастаўленні грэчаскіх словаў і грэчаскіх запазычанняў у тагачаснай лацінскай мове, а таксама на асаблівасцях старажытнагрэчаскай графікі. Сістэма ад самага пачатку была дастаткова ўмоўнай, таму што не перадавала дыяхронных змяненняў у вымаўленні: не перадаецца чытанне доўгіх і кароткіх галосных, дыфтонг *ου* для ўсіх перыядаў чытаецца як [у], *φ* — як [ф] (*ph*) замест [пх], *χ* — як [х] (*ch*) замест [кх] і інш. Па сваёй сутнасці гэтая сістэма з'яўляецца чытаннем па фанемах, без перадачы з'яў жывой мовы.

## Літаратура 
* Славятинская М. Н. Учебник древнегреческого языка: Изд. 2-е, испр. и доп. — М.: Филоматис, 2003 (Серия «Филология»). — 620 с.: ил. ISBN 5-98111-005-8.

Катэгорыя:Грэчаская мова
Калыма (значэнні)

* Калыма, рэгіён на паўночным усходзе Расіі
* Калыма, рака ў  Расіі
* Калыма, аўтамагістраль у  Расіі
Аўтамагістраль Калыма

**Федэра́льная аўтамабі́льная даро́га «Калыма́»** (**Калымская траса**, **Калымскі тракт**) — дзеючая аўтадарога федэральнага значэння ў Расіі паміж Якуцкам і Магаданам. Працягласць 2032 км, з якіх 1197 км на тэрыторыі Якуціі, 835 км — Магаданскай вобласці.

## Гісторыя 
 годзе]]
У сувязі з развіццём горназдабыўной прамысловасці ў 1920-х гадах, у Якуціі і на Калыме Савецкая дзяржава пачала ствараць сетку мясцовых дарог. У лістападзе 1931 года быў створаны «Дальбуд» — «Дзяржаўны трэст па прамысловым і дарожным будаўніцтве ў раёне Верхняй Калымы», адной з задач якога стала пабудова аўтадарогі ад Магадана да Усць-Неры і адгалінавання на Якуцк з выкарыстаннем працы зняволеных Поўначусходлага. Улетку 1932 года вязнямі і вольнанаёмнымі спецыялістамі былі ўведзены ў эксплуатацыю першыя 30 км дарогі і 90 км зімніка. Астатнія 1042 км да Усць-Неры будаваліся да 1953 года.

У канцы 1941 года пачалася праца над «Хандыгскай трасай», якая вядзе да Якуцку праз пасёлак Хандыга.

11 ліпеня 2003 года аўтамагістраль «Калыма» стала на 13 км даўжэй. Яе працягнулі да будынка паштамта ў цэнтры Якуцка.

Катэгорыя:Дарогі федэральнага значэння Расіі
Катэгорыя:Транспарт Магаданскай вобласці
Катэгорыя:Аўтамабільны транспарт Якуціі
Аўтамагістраль Амур

**Федэральная траса М58 «Амур»** — аўтамабільная дарога федэральнага значэння ў Расіі ад Чыты да Хабараўска. Праходзіць па тэрыторыі Забайкальскага краю, Амурскай і Яўрэйскай аўтаномнай абласцей, Хабараўскага краю. Працягласць 2100 км.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт аўтадарогі 
* Дарога даўжынёю ў стагоддзе 
* Даведка пра ход будаўніцтва аўтадарогі
* Карты аўтадарогі 
* «Няма харчавання, заправак і нават сувязі»

Амур
Ісакагорка

**Ісакагорка** — раён на поўдні Архангельска, размешчаны на левым беразе ракі Паўночная Дзвіна. Насельніцтва 26 533 чалавек (2002). Буйны чыгуначны вузел.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Архангельск
Чуйскі тракт

**Магістральная федэральная аўтамабільная дарога М52 «Чуйскі тракт»** — аўтамабільная дарога федэральнага значэння ў Расіі ад Новасібірска праз Ташанту да дзяржаўнай мяжы з Манголіяй. Працягласць 953 км. Пралягае па тэрыторыі Новасібірскай вобласці, Алтайскага края і Рэспублікі Алтай. Уведзена ў эксплуатацыю 1 студзеня 1935 года.

Катэгорыя:Дарогі федэральнага значэння Расіі
Катэгорыя:Гістарычныя дарогі Расіі
Катэгорыя:Дарогі Рэспублікі Алтай
Катэгорыя:Дарогі Алтайскага края
Катэгорыя:Дарогі Новасібірскай вобласці
Гарадское паселішча (Расія)

**Гарадское паселішча** — тып муніцыпальнага ўтварэння ў Расіі, які ўяўляе сабой горад ці пасёлак, у якім мясцовае самакіраванне ажыццяўляецца насельніцтвам непасрэдна і (ці) праз выбарныя і іншыя органы мясцовага самакіравання. Гарадскія паселішча, якія не з’яўляюцца гарадскімі акругамі ўваходзяць у склад муніцыпальных раёнаў.

У склад тэрыторыі гарадскога паселішча могуць уваходзіць адзін горад або адзін пасёлак, а таксама ў адпаведнасці з генеральным планам гарадскога паселішча тэрыторыі, якія прызначаны для развіцця яго сацыяльнай, транспартнай і іншай інфраструктуры (уключаючы тэрыторыі пасёлкаў і сельскіх населеных пунктаў, якія не з’яўляюцца муніцыпальнымі ўтварэннямі).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Мясцовае самакіраванне ў Расіі
Унутрыгарадская тэрыторыя горада федэральнага значэння

**Унутрыгарадская тэрыторыя горада федэральнага значэння** — тып муніцыпальных ўтварэнняў у Расіі, якія створаны ў 2006 годзе згодна з муніцыпальнай рэформай 2006 года года ў гарадах Масква, Санкт-Пецярбург. У Маскве існуе 125 унутрыгарадскіх муніцыпальных утварэнняў, у Санкт-Пецярбургу — 111 унутрыгарадскіх муніцыпальных утварэнняў. З 2006 года ўсе ўнутрыгарадскія муніцыпальныя ўтварэнні ў іншых гарадах спынілі існаванне.

Катэгорыя:Мясцовае самакіраванне ў Расіі
Сельскае паселішча (Расія)

**Сельскае паселішча**, адзін або некалькі аб’яднаных агульнай тэрыторыяй сельскіх населеных пунктаў у Расіі (пасёлкаў, сёлаў, станіц, вёсак, хутароў, кішлакоў, аулаў і іншых сельскіх населеных пунктаў), у якіх мясцовае самакіраванне здзяйсняецца насельніцтвам непасрэдна і (ці) праз выбарныя і іншыя органы мясцовага самакіравання. Сельскае паселішча ўваходзіць у склад муніцыпальнага раёна.

Сельскае паселішча — адзін з тыпаў муніцыпальных утварэнняў у Расіі, прадугледжаных муніцыпальнай рэформай. У склад тэрыторыі сельскага паселішча могуць уваходзіць, як правіла, адзін сельскі населены пункт або пасёлак з колькасцю насельніцтва больш за 1000 чалавек (для тэрыторыі з высокай шчыльнасцю насельніцтва — больш за 3000 чалавек) і (ці) аб’яднаныя агульнай тэрыторыяй некалькі сельскіх населеных пунктаў з колькасцю насельніцтва меней за 1000 чалавек кожны (для тэрыторыі з высокай шчыльнасцю насельніцтва — меней за 3000 чалавек кожны).

Сельскае паселішча мае адміністрацыйны цэнтр — населены пункт, які вызначаны з улікам мясцовых традыцый і склаўшайся сацыяльнай інфраструктурай і ў якім у адпаведнасці з законам суб’екта Расійскай Федэрацыі знаходзіцца прадстаўнічы орган дадзенага сельскага паселішча.

Межы сельскага паселішча, у склад якога ўваходзяць два і больш населеных пункта, як правіла, усталёўваюцца з улікам пешаходнай даступнасці да яго адміністрацыйнага цэнтра і зваротна на працягу працоўнага дня для жыхароў усіх населеных пунктаў, якія ўваходзяць у яго склад. Выключэнне складаюць тэрыторыі з нізкай шчыльнасцю насельніцтва, а таксама падаленыя і цяжкадаступныя мясцовасці.

Колькасць сельскіх селішчаў можа вар’іраваць ад некалькіх дзесяткаў чалавек да 15—20 тысяч жыхароў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Мясцовае самакіраванне ў Расіі
Муніцыпальны раён (Расія)

**Муніцыпальны раён**, муніцыпальнае ўтварэнне, якое аб’ядноўвае некалькі гарадскіх, сельскіх паселішчаў і, магчыма, міжсяленых тэрыторый, аб’яднаных агульнай тэрыторыяй.

Адміністрацыйным цэнтрам муніцыпальнага раёна з’яўляецца населены пункт, які вызначаны з улікам мясцовых традыцый і склаўшайся сацыяльнай інфраструктурай і ў якім знаходзіцца прадстаўнічы орган адпаведнага муніцыпальнага ўтварэння.

Паняцце «муніцыпальны раён» з’явілася пасля прыняцця Федэральнага закона ад 6 кастрычніка 2003 г. № 131-ФЗ «Аб агульных прынцыпах арганізацыі мясцовага самакіравання ў Расійскай Федэрацыі».

Як правіла, муніцыпальныя раёны былі створаныя ў межах «старых» раёнаў, перанятых ад савецкай сістэмы адміністрацыйна-тэрытарыяльнага дзялення. У шэрагу выпадкаў былыя райцэнтры не захацелі ўвайсці ў склад муніцыпальнага раёна, што прывяло да таго, што ў раёнах засталася занадта малая колькасць насельніцтва і недастатковы збор падаткаў, бюджэты стратныя.

## Паўнамоцтвы муніцыпальнага раёна 
У артыкуле 15 Федэральнага закона «Абагульных прынцыпах арганізацыі мясцовага самакіравання ў Расійскай Федэрацыі» вызначаюцца пытанні мясцовага значэння, якія павінны вырашацца на ўзроўні муніцыпальнага раёна. Да іх, у першую чаргу, адносяцца арганізацыя медыцыны і адукацыі на тэрыторыі раёна, забеспячэнне паселішчаў далучэннем да камунікацый, арганізацыя архіваў, бібліятэк, ажыццяўленне функцый апекі і апякунства. У кампетэнцыю муніцыпальных раёнаў уваходзіць развіццё і ўтрыманне сеткі аўтамабільных дарог на тэрыторыі раёна, транспартнага абслугоўвання, арганізацыя ўтылізацыі і перапрацоўкі бытавых і прамысловых адыходаў. Муніцыпальны раён адказны за арганізацыю аховы грамадскага парадку на тэрыторыі муніцыпальнага раёна муніцыпальнай міліцыяй.

У цяперашні час муніцыпальныя раёны ў большасці выпадкаў, з’яўляюцца распарадчыкамі бюджэтаў на ўсёй тэрыторыі раёна, уключаючы тэрыторыі паселішчаў: сельскія паселішчы, якія ўваходзяць ў раён, не маюць бюджэтаў, а толькі сметы выдаткаў. У адпаведнасці з заканадаўствам, муніцыпальны раён таксама здзяйсняе выраўнаванне ўзроўня бюджэтнай забяспечанасці паселішчаў, якія ўваходзяць у склад муніцыпальнага раёна, за рахунак сродкаў бюджэту муніцыпальнага раёна.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Мясцовае самакіраванне ў Расіі
Адміністрацыйны цэнтр

**Адміністрацыйны цэнтр** — населены пункт, у якім, паводле заканадаўства, размяшчаюцца органы дзяржаўнай улады ці мясцовага самакіравання тэрытарыяльнай адзінкі. Статус адміністрацыйнага цэнтра надаецца заканадаўчым актам. Шэраг адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак (напрыклад, гарады федэральнага значэння Расіі, акругі Науру) не маюць адміністрацыйнага цэнтра.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел
Населены пункт

**Населены пункт** — населенае месца (паселішча), першасная адзінка рассялення людзей у межах аднаго забудаванага зямельнага ўчастка (горад, пасёлак гарадскога тыпу, сяло і інш.). Абавязковая прыкмета населенага пункта — сталасць выкарыстання яго як месца пасялення з года ў год (хоць бы толькі ў адзін сезон).

Населеныя пункты падзяляюць на гарадскія і сельскія. Галоўным адзрозненнем паміж імі з’яўляецца тое, што больш за палову эканамічна актыўнага насельніцтва гарадскога населенага пункта не занята ў сельскай гаспадарцы.

## Спасылкі 
* 


Катэгорыя:Геаграфічная тэрміналогія
Забайкальскі край

**Забайкальскі край** — адзін з суб’ектаў Расійскай Федэрацыі, размешчаны ў Забайкаллі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Чыта. Утворана 1 сакавіка 2008 года шляхам зліцця Агінскай Бурацкай аўтаномнай акругі і Чыцінскай вобласці.

Нацыянальны склад: рускія — 89,9 %, бураты — 6,8 %, украінцы — 0,6 %, беларусы — 0,2 %. Край падзяляецца на 31 раён. Найбуйнейшыя гарады: Чыта, Краснакаменск, Борзя, Пятроўск-Забайкальскі.

## Спасылкі
Тэасофія

Тэасо́фія (ад грэч. theós — бог і sophía — мудрасць, веда)

1.	У шырокім сэнсе — містычнае богапазнанне. У Арэапагітыках сінонім тэалогіі. Пазней, у вадрозненне ад тэалогіі, якая абапіраецца на адкрыцці і дагматы, тэасофіяй пачалі называць вучэнні пра Бога, заснаваныя на сістэматычна выкладзеным суб’ектыўным містычным досведзе. Часта да Т. Залічваюць містычныя вучэнні 16—18 ст., якія стаяць асобна ад царкоўнай хрысціянскай традыцыі (Якуб Бёмё, Парацэльс, Эмануэль Сведэнборг і інш.).

2.	Релійна-містычнае вучэнне расійскай пісьменніцы Е. П. Блавацкай (1831—1891), выкладзенае ў кнізе. «Тайная дактрына», 1888, і яе паслядоўнікаў.

## Літаратура 
* *Guenon R.* Le theosophisme. Histoire d’une pseudoreligion. — P., 1921.; Rene Guenon. Theosophy: History of a Pseudo-Religion. ISBN 0-900588-79-9
* *Bichimair G.* Christentum, Theosophie und Anthroposophie. — W., 1950.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Філасофскія кірункі і школы
Герметычныя кнігі

**Герметы́чныя кні́гі** — тэасофскія тэксты, якія прыпісваюцца аўтарству Гермеса Трысмегіста.

Напісаныя верагодна не раней за сярэдзіну 3 ст., некаторыя фрагменты пазней. Г.к. пісаліся на грэчаскай мове, а не перакладзеныя з егіпецкай. Егіпецкія ўплывы заўважныя ў некаторых асноўных ідэях і імёнах багоў. Сярод Г.к., якія захаваліся, чатырнаццаць трактатаў аб’ядноўваюцца пад назвай «Паймандр» (Ποιμανδρις — пастыр мужоў, гэтым імем завецца боскі Розум, чые словы запісвае Гермес Трысмегіст). Акрамя таго, ёсць кнігі «Прысвячальная прамова» або «Асклепій», тры ўрыўкі з кнігі «Дзева Свету» (або «Зрэнка свету» — *κόρν κόσμου*), дзесяць урыўкаў размоў Гермеса Трысмегіста з сынам Тотам, восем урыўкаў з лістоў Гермеса да Амона, дзевяць безназоўных урыўкаў і тры тлумачэнні Асклепія для цара Амона: пра сонца і дэманаў, пра цялесныя жарсці і пахвала цару.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Містыка
Гарадская акруга (Расія)

**Гарадская акруга** — гарадское паселішча, якое не ўваходзіць у склад муніцыпальнага раёна і органы мясцовага самакіравання якога маюць як паўнамоцтвы паселішча, так і паўнамоцтвы муніцыпальнага раёна.

Статус гарадской акругі, як муніцыпальнага ўтварэння вызначаны федэральным законам ад 6 кастрычніка 2003 года № 131-ФЗ «Аб агульных прынцыпах арганізацыі мясцовага самакіравання ў Расійскай Федэрацыі», па сэнсе гэтага закона гарадская акруга з'яўляецца адным з тыпаў муніцыпальных утварэнняў нараўне з муніцыпальным раёнам, гарадскім і сельскім паселішчам, унутрыгарадской тэрыторыяй горада федэральнага значэння. У склад тэрыторыі гарадской акругі могуць уваходзіць адзін горад або адзін пасёлак, а таксама ў адпаведнасці з генеральным планам гарадскога паселішча тэрыторыі, прызначаныя для развіцця яго сацыяльнай, транспартнай і іншай інфраструктуры.

## Спасылкі 
* Тэкст Федэральнага закона ад 6.10.2003 г. № 131-ФЗ
* Стратэгіі рэгіёнаў па надаванні муніцыпальным утварэнням статусу гарадской акругі 

Катэгорыя:Мясцовае самакіраванне ў Расіі
Дзяржаўны Савет (Расійская імперыя)

[thumb|350px|right|Урачыстае паседжанне Дзяржаўнага Савета 7 мая 1901 года ў гонар стогадовага юбілею са дня яго ўстанаўлення. Мастак [Ілья Яфімавіч Рэпін|І. Рэпін (1903)]]
**Дзяржаўны Савет Расійскай імперыі** — вышэйшы дарадчы орган Расійскай імперыі, які дзейнічаў у 1810—1917 гг. Усе законы і заканадаўчыя акты перад зацвярджэннем імператарам павінны былі абавязкова абмяркоўвацца ў Дзяржсавеце.

Заснаваны Аляксандрам I яшчэ ў 1801 годзе, як Непрыменны Савет. У 1810 годзе становіцца вышэйшым законадарадчым органам Імперыі. 

З 1906 года Дзяржаўны Савет ператвараецца ў верхнюю палату першага расійскага парламента, нараўне з ніжняй палатай — Дзяржаўнай думай.
Дзяржаўны Cавет складаўся з роўнай колькасці прызначаных Імператарам членаў і абраных членаў. Выбарныя члены Дзяржаўнага Савета абіраліся: ад губернскіх земскіх сабораў — па 1 чалавеку на 3 гады; ад губернскіх і абласных дваранскіх таварыстваў — 18 чалавек; ад Праваслаўнай Расійскай Царквы — 6 чалавек, якія выбіраліся Сінодам па паданні епархіяльных архірэяў; ад Савета і мясцовых камітэтаў гандлю і мануфактур, біржавых камітэтаў і купецкіх упраў — 12 чалавек; ад Пецярбургскай Акадэміі навук і ўніверсітэтаў — 6 чалавек; ад Фінляндскага Сойма — 2 чалавека. У 1914 Дзяржаўны Cавет складаўся з 188 чалавек.

Члены Дзяржаўнага Савета (за выключэннем членаў ад губернскіх земскіх сабораў) абіраліся на 9 гадоў; кожныя 3 гады абнаўлялася траціна складу. У Дзяржаўны Савет не маглі быць абраныя асобы, якія не мелі права ўдзельнічаць у выбарах у Дзяржаўную Думу, асобы маладзейшыя за 40 гадоў або тыя, хто не скончыў курс у сярэдніх навучальных установах.

Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года Дзяржсавет спыніў сваю працу.

## Літаратура 
* История России. XX век: в 2-х т. / отв.ред. А. Б. Зубов. — Москва : АСТ, 2009. — Т. I. 1894—1939 гг. — 1024 с.

Катэгорыя:Дзяржаўны лад Расійскай імперыі
Расійская імперыя
Катэгорыя:Колішнія заканадаўчыя органы
Міжсяленыя тэрыторыі

**Міжсяленыя тэрыторыі** () — у сістэме мясцовага самакіравання Расіі гэта тэрыторыі, якія размешчаны па-за межамі паселішчаў (такія тэрыторыі непасрэдна ўваходзяць у склад муніцыпальнага раёна).

Паводле заканадаўства могуць утварацца на тэрыторыях суб’ектаў Расійскай Федэрацыі з нізкай шчыльнасцю насельніцтва. Плошча міжсяленых тэрыторый у розных суб’ектах Расійскай Федэрацыі можа быць рознай — у рэгіёнах з высокай і сярэдняй шчыльнасцю насельніцтва іх наогул няма, у асобных рэгіёнах Крайняй Поўначы і Далёкага Усходу міжсяленыя тэрыторыі ахопліваюць практычна ўсю тэрыторыю.

На міжсяленых тэрыторыях усе пытанні мясцовага значэння вырашаюцца муніцыпальным раёнам, а ўсе прыбыткі мясцовых бюджэтаў, усталяваныя законамі, паступаюць у бюджэт муніцыпальнага раёна.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Мясцовае самакіраванне ў Расіі
Мікалай Васільевіч Клейгельс

**Мікалай Васільевіч Клейгельс** (; ), дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, губернатар Санкт-Пецярбурга (1895—1904), кіеўскі, падольскі і валынскі генерал-губернатар (1904—1905).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1850 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1916 годзе
Катэгорыя:Выпускнікі Мікалаеўскага кавалерыйскага вучылішча
Катэгорыя:Военачальнікі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Генералы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Удзельнікі руска-турэцкай вайны 1877—1878
Катэгорыя:Пахаваныя на Новадзявочых могілках (Санкт-Пецярбург)
Катэгорыя:Паліцмайстры Расійскай імперыі
Аляксей Данілавіч Тацішчаў

**Аляксей Данілавіч Тацішчаў** (; 1699 — 12 (21) верасня 1760) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, генерал-аншэф, сапраўдны камергер, сенатар. Генерал-паліцмайстар Санкт-Пецярбурга ў 1745—1760 гадах.

Катэгорыя:Сенатары Расійскай імперыі
Аляксей Данілавіч
Катэгорыя:Камергеры (Расія)
Катэгорыя:Паліцмайстры Расійскай імперыі
Дзяржаўны савет Расійскай Федэрацыі

300px|thumb|Паседжанне Дзяржсавета 6 верасня 2008 года
**Дзяржаўны савет Расійскай Федэрацыі** — дарадчы орган пры прэзідэнце Расіі, пад старшынствам якога разглядае надзённыя пытанні жыцця Расіі.

Статус Дзяржаўнага Савета Расійскай Федэрацыі вызначаецца федэральным законам «Аб Дзяржаўным Савеце Расійскай Федэрацыі».

## Гісторыя 
Орган з кансультатыўна-дарадчымі задачамі непрацяглы час існаваў пры прэзідэнце РСФСР Б. М. Ельцыне ў 1991 годзе. Ён быў створаны 19 ліпеня 1991 года як Дзяржаўны савет пры прэзідэнце РСФСР (Дзяржаўны савет РСФСР) і пад кіраўніцтвам прэзідэнта рэспублікі ўключаў дзяржаўнага сакратара РСФСР, дзяржаўных саветникаў РСФСР, шэраг міністраў і старшыняў дзяржаўных камітэтаў.

У сучасным выглядзе створаны прэзідэнтам Расіі У. У. Пуціным 1 верасня 2000 года пасля таго, як змяніўся прынцып фармавання Савета Федэрацыі.

Першае паседжанне адбылося 22 лістапада 2000 года. Парадак дня пасяджэння — «Аб стратэгіі развіцця дзяржавы на перыяд да 2010 года». Адкрываючы пасяджэнне, Прэзідэнт Расіі У. У. Пуцін заявіў, што Дзяржаўны савет павінен стаць палітычным органам стратэгічнага прызначэння, і гэта з’яўляецца кардынальным адрозненнем гэтай структуры ад іншых дзяржаўных органаў.

Канстытуцыйнымі папраўкамі 2020 года ў асноўны закон Расіі ўключана асобнае паўнамоцтва прэзідэнта па фармаванні Дзяржаўнага Савета Расійскай Федэрацыі «ў мэтах забеспячэння ўзгодненага функцыянавання і ўзаемадзеяння органаў дзяржаўнай улады, вызначэння асноўных напрамкаў унутранай і знешняй палітыкі Расійскай Федэрацыі і прыярытэтных напрамкаў сацыяльна-эканамічнага развіцця дзяржавы».

## Склад 
Старшынёй Дзяржаўнага Савета з’яўляецца Прэзідэнт Расійскай Федэрацыі.

Членамі Дзяржаўнага Савета з’яўляюцца па пасадзе Старшыня Урада Расійскай Федэрацыі, Старшыня Савета Федэрацыі Федэральнага Сходу Расійскай Федэрацыі, Старшыня Дзяржаўнай Думы Федэральнага Сходу Расійскай Федэрацыі, Кіраўнік Адміністрацыі Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі, кіраўнікі вышэйшых выканаўчых органаў дзяржаўнай улады суб’ектаў Расійскай Федэрацыі.

Па рашэнні Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі ў склад Дзяржаўнага Савета могуць быць уключаны прадстаўнікі палітычных партый, якія маюць фракцыі ў Дзяржаўнай Думе, прадстаўнікі мясцовага самакіравання, а таксама іншыя асобы.

Для рашэння аператыўных пытанняў сфармаваны прэзідыум Дзяржсавета. Персанальны склад прэзідыума, які падлягае ратацыі адзін раз у паўгода, вызначае сам прэзідэнт.

Катэгорыя:Прэзідэнт Расійскай Федэрацыі
Марк (евангеліст)

right|thumb|200px|Евангеліст Марк
]]
**Марк** (, ) — адзін з чатырох евангелістаў, епіскап александрыйскі.

Паводле паходжання іудзей, паводле біблейскага падання, нарадзіўся ў Іерусаліме. Яго маці Марыя была гарачай паслядоўніцай Ісуса Хрыста, і яе дом служыў месцам сходак для яго прыхільнкаў. Тут Марк далучыўся да хрысціянскай абшчыны і першапачатковае імя Іаан замяніў на Марка. Яшчэ ў юнацтве прымаў удзел у месіянскай дзейнасці апосталаў Паўла і Варнавы. Належаў да 70 меншых апосталаў — вучняў Хрыста і з'яўляўся відавочцам некаторых падзей з евангельскай гісторыі.

Будучы спадарожнікам апосталаў Паўла і Варнавы, вёў прапаведніцкую дзейнасць у Антыёхіі (Сірыя), а потым з Варнавай наведаў востраў Кіпр. Пасля стаў неразлучным спадарожнікам апостала Пятра, які ў сваім першым пасланні называе яго сваім духоўным сынам. Калі апостал Пётр знаходзіўся ў рымскім зняволенні, Марк служыў яму як верны і шчыры вучань. Аб ім пахвальна адзываецца і апостал Павел у сваіх пасланнях. Пасля пакутніцкай смерці Пятра і Паўла ў Рыме Марк пасяліўся ў егіпецкай Александрыі, дзе заснаваў хрысціянскую епархію і быў яе першым епіскапам. Там жа ён і памёр пакутніцкай смерцю.

Хрысціянская царква прылічыла яго да святых і лічыць яго аўтарам аднаго з чатырох кананічных евангелляў (: Евангелле ад Марка).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:70 апосталаў
Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Катэгорыя:Праваслаўныя святыя
Катэгорыя:Пахаваныя ў саборы Святога Марка
Лука (евангеліст)

right|thumb|200px|Евангеліст Лука
]]
**Лука́**, або **Лука́ш** () — адзін з 70 меншых апосталаў — вучняў Ісуса Хрыста, адзін з чатырох евангелістаў.

Біблейскае паданне называе яго паплечнікам апостала Паўла. Лічыцца аўтарам кананічнага тэксту Евангелля (: Евангелле ад Лукі) і «Дзяянняў апостальскіх». Яго ўласнае імя сведчыць, што па паходжанню ён быў грэкам, які да свайго пераходу ў хрысціянства, будучы добра знаёмы з тагачасным становішчам іудзейскага насельніцтва, яго звычаямі і норавамі, прыняў іудзейскае веравызнанне, а пасля стаў адным з першых язычнікаў, прыняўшых вучэнне Хрыста.

Па сведчанню Яўсевія, аўтара «Царкоўнай гісторыі», Ераніма і іншых старажытных пісьменнікаў, Лука жыў у Антыёхіі і па роду сваіх заняткаў быў урачом. Там ён пазнаёміўся з апосталам Паўлам, пасля чаго стаў яго адданым паслядоўнікам, паплечнікам і супрацоўнікам у справе распаўсюджання хрысціянства. Разам з Паўлам хадзіў у Іерусалім для раздачы міласціны галодным, суправаджаў яго ва ўсіх іншых падарожжах, у тым ліку і ў марскім падарожжы ў Рым, у час якога адбылося так падрабязна і маляўніча апісанае ім караблекрушэнне.

Пасля пакутніцкай смерці Паўла ў Рыме Лука, па сцвярджэнню царкоўных гісторыкаў, усё сваё далейшае жыццё да 80-гадовага ўзросту прысвяціў місіянерскай дзейнасці, якая праходзіла ў Італіі, Далмацыі, Македоніі, Грэцыі і нават у Афрыцы. Паводле версіі, ён памёр уласнай смерцю, паводле другой, быў павешаны на аліўкавым дрэве ў Ахайі ў Грэцыі.

thumb|left|Евангеліст Лука піша ікону Багародзіцы. Пскоўскі музей-запаведнік. Сяр. XVI ст.
Паданні надзяляюць Луку дарам жывапісца, ён лічыцца аўтарам іконы Багародзіцы.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:70 апосталаў
Рэйхлінава чытанне

**Рэйхлінава чытанне**, **Рэйхлінава сістэма**: сістэма чытання (вымаўлення) старажытнагрэчаскіх тэкстаў, заснаваная на грэчаскім вымаўленні эпохі 15—16 ст. Распаўсюджанню яе, асабліва ў Германіі, значна паспрыяў Ёган Рэйхлін (адсюль назва).

: Эразмава чытанне.

Сістэма перадавала з'явы тагачаснай жывой грэчаскай мовы, якія траціліся ў Эразмавай сістэме. Рэйхлінава чытанне з'яўляецца асновай сістэма для чытання багаслоўскіх тэкстаў.

## Літаратура 
* М. Н. Славятинская. Учебник древнегреческого языка: Изд. 2-е, испр. и доп. — М.: Филоматис, 2003 (Серия «Филология»). — 620 с.: ил. ISBN 5-98111-005-8.

Катэгорыя:Грэчаская мова
Легітымнасць

сцвярджаў, што згода кіруючых забяспечвае палітычную легітымнасць.|227x227пкс]]
**Легітымнасць** — палітыка-прававое паняцце, якое азначае станоўчыя адносіны насельніцтва краіны, яго вялікіх груп, грамадскай думкі да дзеючых інстытутаў дзяржаўнай улады. У правазнаўстве супрацьпастаўляецца легальнасці (уласна законнасці) як валодаючая не юрыдычнай, але маральнай функцыяй апраўдання першым чынам улады па крытэрах аўтарытэту і мэт. Існуюць наступныя віды легітымнасці (паводле Макса Вебера):
* інстуцыянальная легітымнасць — апраўданне дзеяння на аснове яго ўзаемасувязі з істытуцыянальным парадкам.
* ідэалагічная легітымнасць — апраўданне норм, інстытутаў і грамадскага парадку, якое выходзіць з вызначаных інтарэсаў.
* легальная легітымнасць — правамернасць панавання, заснаваная на прызнанні фармальнага і рацыянальнага права.
* харызматычная легітымнасць — правамернасць панавання, заснаваная на прызнанні выбітных асабістых якасцяў правадыра.
* рацыянальная легітымнасць — права пануючых кіраваць падпарадкаванымі на аснове прытрымлівання пазаасабовых стандартызаваных норм і правіл.
* традыцыйная легітымнасць — правамернасць панавання, заснаваная на прызнанні традыцый, спрадвеку наяўных парадкаў і звязаных з імі прывілеяў.

Катэгорыя:Паліталогія
Катэгорыя:Палітыка
Катэгорыя:Права
Катэгорыя:Сацыялогія
Катэгорыя:Сацыяльная псіхалогія
Асам (чай)

**Асам** або **асамскі чай** (*Assam*) — гатунак чорнай буйналіснай гарбаты, які вырошчваецца ў індыйскім рэгіёне Асам, размешчаным у перадгор’ях Усходніх Гімалаяў. Назва паходзіць ад англійскай назвы гэтай вобласці.

Асам і гарбата, змяшаная з асамам, часта прадаюцца ў Вялікабрытаніі як «чай на сняданне» (). Адзін з гатункаў, «Асам Суперб» (), рэгулярна піла Каралева Вялікабрытаніі Лізавета II.

## Спасылкі 
* Асамскі чай на tea.ru 

Катэгорыя:Чорны чай
Катэгорыя:Індыйскі чай
Белы чай

**Белы чай** — гатунак чаю, які апрацоўваецца няпоўнай ферментацыяй (акісленнем).

Праходзіць мінімальную колькасць стадый апрацоўкі падчас вытворчасці. Звычайна гэта — вяленне і сушка. Нягледзячы на назву, белая гарбата мае больш высокую ступень ферментацыі (акіслення) — да 12 %, чым большасць зялёных чаёў, таму і настой яна дае больш цёмны, насуперак распаўсюджаным уяўленням. Белы чай утрымлівае больш гелату эпігалокатэхіну, чым зялёны, і таму, магчыма, аказвае яшчэ больш дабрадзейны эфект на здароўе, у прыватнасці, як сцвярджаюць некаторыя навукоўцы, мае больш выяўленыя супрацьракавыя ўласцівасці, хоць даследаванні праводзяцца ў асноўным з зялёнай гарбатай.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Белы чай

Катэгорыя:Чай
Катэгорыя:Кітайскі чай
Юнань (чай)

**Юнань** — рэгіянальны гатунак чорнага чаю. Добрыя тыпы маюць вельмі салодкі і далікатны водар з выклікалым залатым варывам, але без усякай даўкасці.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Чай
Чорны чай

thumb|Чорны чай
**Чорны чай** (у кітайскай класіфікацыі — **чырвоны чай**) — гатунак чаю, які вырабляецца шляхам поўнай ферментацыі (акіслення) чайнага ліста на працягу ад двух тыдняў да месяца (у традыцыйнай тэхналогіі).

Бывае байхавым, грануляваным, пакетаваным і пліткавым. Можа быць араматызаваным, напрыклад, бергамотавым алеем (гарбата «*Граф Грэй*»). Смак чорнай гарбаты пазбаўлены гаркаты, настой мае аранжавы або чырвоны колер. Гарбата валодае складаным дзеяннем, адначасова танізавальным і заспакаяльным. Пітво, папулярнае ў  Еўропе. Падаецца звычайна без дадаткаў або з цукрам, цытрынай, малаком або вяршкамі, часта дапаўняе дэсерт. Шляхам доўгага выварвання чорнай гарбаты атрымліваюць чыфір.

Некаторыя вядомыя гатункі чорнай гарбаты: Кімынь, Юнань, Асамскі чай, цэйлонскі, гарбата «*Граф Грэй*», Лапсанг Сушонг і пуэр.

Да катэгорыі чырвоных адносяцца гарбаты, ступень ферментацыі якіх досыць высокая (па ступені ферментацыі чырвоная гарбата саступае толькі чорнай гарбаце). Гарбатны настой пры заварцы гэтай гарбаты набывае насычаны чырвоны колер.

Чырвоная гарбата атрымала шырокае распаўсюджанне сярод еўрапейцаў, таму што гэты гатунак не паддаецца вялікім зменам і не псуецца пры перавозцы. І менавіта гэты гатунак гарбаты еўрапейцы (напрыклад, англійцы) пачалі культываваць у сваіх калоніях пасля страты Кітая, як крыніцы гарбаты. У Еўропе гэты гатунак таксама называюць чорным, што трохі адрозніваецца ад традыцыйнай кітайскай класіфікацыі.

## Гл. таксама 
* Зялёны чай
* Белы чай


Катэгорыя:Чай
Кімынь (чай)

**Кімун** — чорная гарбата з правінцыі Аньхой у Кітаі. Мае лёгкі прысмак віна, садавіны і хвоі. Кімун — малады чай — ён быў выведзены ў 1875 гaду і атрымаў папулярнасць у Англіі. Мае менш кафеіну, чым, напрыклад, асамскі чай. Кімун часта ўжываецца з малаком або цукрам. Шырока выкарыстоўваецца ў складзе гарбатных купажоў у Еўропе.

## Гатункі 
* Кімун-маофэн або проста маофэн, што азначае «касматы кончык», мае цікавы смак.
* Кімун-сінья — ранні чай.
* Кімун-хаоюй утрымоўвае шмат кончыкаў і лічыцца лепшым Кімунам.
* Хубэй-кімун фармальна не з’яўляецца Кімунам, але вельмі падобны на яго і паходзіць з суседняй правінцыі Хубэй.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* tie guan yin tea 
* Teaspring аб кімуне
* Аптон аб кімуне
* Аб кімуне 

Катэгорыя:Чорны чай
Катэгорыя:Кітайскі чай
Зялёны чай

**Зялёны чай** — гатунак гарбаты, які апрацоўваецца мінімальнай ферментацыяй (акісленнем). Папярэдне часта фіксуецца парам тэмпературы 170—180 °C; акісленне працягваецца не больш за 2 дні, пасля чаго звычайна перапыняецца награваннем: традыцыйна, ў чыгунах, як прынята ў Кітаі, або парай, як прынята ў Японіі), або наогул не робіцца. Чай застаецца акісленым на 3—12 %.

Прыклады: Бі Лоў Чунь, Месяцаў Цзінь, Раставай Пін Хоў Куй, Мао Фэн, Люань Гуа Пянь.

## Зялёная гарбата і здароўе 
Ёсць археалагічныя сведчанні, якія паказваюць, што чай ужываўся на працягу амаль 5000 гадоў у Індыі і Кітаі, якія з’яўляюцца дзвюма першымі краінамі, у якіх пачалі вырошчваць гарбату. Зялёная гарбата выкарыстоўвалася як традыцыйныя лекі ў Індыі, Кітаі, Японіі і Тайландзе, каб спыніць крывацёк, для рэгулявання тэмпературы цела і колькасці цукру ў крыві.

Зялёная гарбата мае антыаксідатныя ўласцівасці. У цяперашні час даследуецца дзеянне яго кампанента галату эпігалакатэхіну пры анкалагічных захворваннях, безуважлівым склерозе, ВІЧ-інфекцыі, на дзейнасць галаўнога мозгу, стан скуры і г.д.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Зялёны чай 
* Чым карысны зялёны чай?

Катэгорыя:Чай
Катэгорыя:Кітайскі чай
Катэгорыя:Японскі чай
Кірыл (Дзмітрыеў)

**Кірыл**, свецкае імя **Барыс Міхайлавіч Дзмітрыеў** (нар. , Сан-Францыска, ЗША) — епіскап Рускай праваслаўнай царквы за мяжой, архіепіскап Заходне-Амерыканскі і Сан-Францыскі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў рускай праваслаўнай сям'і. У 1981 годзе пастрыжаны ў манахі і ўзведзены ў сан іерадзякана, а затым іераманаха. У 1981 годзе прызначаны клірыкам Рускай духоўнай місіі ў Іерусаліме. У 1982 годзе пераведзены ў Заходне-Амерыканскую і Сан-Францыскую епархію, у 1987 годзе ўзведзены ў сан ігумена.

У 1992 годзе хіратанісан у епіскапа Сіэтлійскага, вікарыя Заходне-Амерыканскай і Сан-Францыскай епархіі. У 2000 годзе пасля смерці папярэдняга епіскапа гэтай епархіі Антонія становіцца правячым архіерэем епархіі. У 2003 годзе ўзведзены ў сан архіепіскапа.

Катэгорыя:Епіскапы Рускай замежнай царквы
Лаўр (Шкурла)

**Мітрапаліт Лаўр** (свецкае імя: **Васілій Міхайлавіч Шкурла**; , Ладамірава, Чэхаславакія (цяпер — Славакія) — , Джорданвіль, штат Нью-Ёрк, ЗША), епіскап Рускай праваслаўнай царквы за мяжой, у 2001—2008 — першаіерарх РПЦЗ, мітрапаліт Нью-Ёркскі і Усходне-Амерыканскі.

Нарадзіўся ў русінскай сям’і. У 1939 годзе паступіў у мясцовы Пачаеўскі манастыр, які ў 1944 годзе быў перанесены спачатку ў Браціславу, затым у Германію і Швейцарыю, а ў 1946 годзе ў ЗША. З 1944 — паслушнік, з 1947 — расафорны манах, з 1948 — манційны манах, названы ў гонар святога мучаніка Лаўра.

У 1950 узведзены ў сан іерадзякана, у 1954 — у сан іераманаха. З 1954 года выкладчык Свята-Троіцкай духоўнай семінарыі (выкладаў дагматычнае багаслоўе і кананічнае права). У 1959 узведзены ў сан ігумена, у 1964 — у сан архімандрыта.

У 1967 годзе ўзведзены ў епіскапа Манхэтэнскага, вікарыя Усходне-Амерыканскай епархіі, з 1976 настаяцель Свята-Троіцкага манастыра ў Джорданвілі, рэктар духоўнай семінарыі, у 1981 годзе ўзведзены ў сан архіепіскапа.

У 2000 годзе прызначаны намеснікам першаіерарха РПЦЗ. На Архіерэйскім Саборы РПЦЗ 17-27 кастрычніка 2001 быў абраны Першаіерархам Рускай праваслаўнай царквы за мяжой, мітрапалітам Усходне-Амерыканскім і Нью-Ёркскім. 17 мая 2007 у Храме Хрыста Збавіцеля ў Маскве сумесна з Патрыярхам Маскоўскім і ўсяе Русі Алексіем падпісаў Акт аб кананічных зносінах — дакумент, які паклаў канец падзелу Рускай Царквы.

Катэгорыя:Епіскапы Рускай замежнай царквы
Дзяржаўны савет

* Дзяржаўны савет, вышэйшы дарадчы орган Расійскай імперыі, пасля 1906 года — верхняя палата парламента
* Дзяржаўны савет, дарадчы орган пры прэзідэнце Расійскай Федэрацыі
Іакаў (Касцючук)

**Іакаў** (, **Ян Касцючук**; нар. , Нараў, Польшча), архіерэй Польскай праваслаўнай царквы, епіскап Беластоцкі і Гданьскі.

## Біяграфія 
Скончыў электратэхнікум у Беластоку. У 1987 годзе паступіў у Супрасльскі Свята-Благавешчанскі манастыр, дзе быў узведзены ў сан дыякана. У 1989 годзе ўзведзены ў сан іерэя. У 1992 годзе скончыў Маскоўскую духоўную акадэмію. У 1993 годзе прыняў манаскі пострыг.

З 1995 года выкладае ў Хрысціянскай Багаслоўскай Акадэміі ў Варшаве. У 1998 годзе стаў намеснікам Свята-Благавешчанскага манастыра ў Супраслі, духоўнікам Брацтва Праваслаўнай Моладзі. У тым жа годзе ўзведзены ў сан епіскапа Супрасльскага. У 1999 прызначаны епіскапам Беластоцкім і Гданьскім.

  
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Беластока 
Катэгорыя:Епіскапы Беластоцка-Гданьскай епархіі
Іван Яўстаф’евіч Ферзен

**Іван Яўстаф’евіч Ферзен** (;  — ) — ваенны дзеяч Расійскай імперыі, генерал ад інфантэрыі, граф. Удзельнічаў у руска-шведскай вайне 1788—1790, руска-польскай вайне 1792, падаўленні паўстання Т. Касцюшкі (бітва пры Мацяёвіцах, штурм Прагі, канчаткова разбіў Вавржэнецкага). Кавалер ордэна Святога Георгія II—IV класаў.

Катэгорыя:Генералы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Удзельнікі руска-турэцкай вайны 1768—1774
Катэгорыя:Удзельнікі руска-шведскай вайны 1788—1790
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1792 года
Катэгорыя:Удзельнікі задушэння паўстання 1794 года
Катэгорыя:Военачальнікі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Паўстанне 1794 года
Катэгорыя:Памерлі ў Ровенскай вобласці
Гродзенскі гусарскі лейб-гвардыі полк

**Гродзенскі гусарскі лейб-гвардыі полк** — вайсковае падраздзяленне Расійскай імперыі. Створаны на правах маладой гвардыі ў 1824 годзе з палякаў, якія служылі ў 1-й, 2-й і 3-й гусарскіх і Літоўскай уланскай дывізіі.

Ніжнія чыны палка камплектаваліся з брунетаў з невялікімі бародкамі. Агульная палкавая масць коней — каракавая (у трубачоў без метак). Масці адрозніваліся па эскадронах: 1 эскадрон — чыста каракавыя, 2 эскадрон — каракавыя беланогія, 3 эскадрон — каракавыя з зорачкай, 4 эскадрон — тыя, якія не падыходзілі ў іншыя эскадроны, 5 эскадрон — светла-каракавыя, 6 эскадрон — каракавыя беланогія з зорачкай і меткамі.
 ніжніх чыноў Гродзенскага лейб-гвардыі гусарскага палка (1824—1825)]]
За адметнасць у польскім паходзе 1831 года палку нададзены правы старой гвардыі. З 1864 меў дыслакацыю ў Варшаве. У 1910 перайменаваны ў лейб-гвардыі Гродзенскі гусарскі Імператрыцы Германскай і Каралевы Прускай Аўгусты-Вікторыі полк; у 1914 годзе, пасля пачатку вайны, вернутая папярэдняя назва. У 1915 годзе перайменаваны ў лейб-гвардыі Гродзенскі гусарскі Яго Імператарскай Вялікасці Вялікага Князя Паўла Аляксандравіча полк, у 1917 годзе перайменаваны зноў у лейб-гвардыі Гродзенскі гусарскі полк. У 1918 годзе расфарміраваны.

Полк мае наступныя ўзнагароды:
# георгіеўскі штандарт з надпісам «За адметнасць у турэцкую вайну 1877-78 гг.»
# срэбныя трубы з надпісам «Л.-гв. гродзенскі гусарскі полк у 1830 г.»

## Літаратура 
* История лейб-гвардии Гродненского гусарского полка. В 2-х тт. / Сост. Ю. Л. Елец. — Репринтное издание 1896 года. — Санкт-Петербург: Альфарет, 2007.

Катэгорыя:Гвардзейскія палкі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Гусарскія паліцы Расійскай імперыі
Сенат (значэнні)

**Сенат** — адзін з вышэйшых органаў дзяржаўнай улады, часта верхняя палата заканадаўчага сходу:

* Сенат, Старажытны Рым
* Сенат Рэчы Паспалітай
* Урадаўнічы сенат
* Сенат, ЗША
* Сенат, Аўстралія
* Сенат, Францыя
Уладзімір Уладзіміравіч Навумаў

{{Дзяржаўны дзеяч
|беларускае імя       = Уладзімір Уладзіміравіч Навумаў
|арыгінальнае імя     = 
|партрэт              = 
|шырыня партрэта      =
|подпіс               =
|тытул                = Міністр унутраных спраў Беларусі
|парадак              =
|сцяг                 = Flag of Belarus.svg
|сцяг2                = MUS Belarus crest.PNG
|перыядпачатак        = 25 верасня 2000
|перыядканец          = 4 красавіка 2009
|прэзідэнт            = Аляксандр Лукашэнка
|папярэднік           = Юрый Сівакоў
|пераемнік            = Анатоль Куляшоў
|дата нараджэння      = 7.2.1956
|месца нараджэння     = 
|дата смерці          =
|месца смерці         =
|утварэнне            = 
|прафесія             =
|званне               = 
|партыя               =
|нацыянальнасць       =
|веравызнанне         =
|маці                 =
|жонка                =
|дзеці                =
|узнагароды           =
{ style="background:transparent"
   
}
|Commons              =
}}

**Уладзімір Уладзіміравіч Наву́маў** (, Смаленск, РСФСР) — беларускі дзяржаўны і грамадскі дзеяч, генерал-лейтэнант міліцыі, міністр унутраных спраў Беларусі (2000—2009).

## Біяграфія 
Скончыў Мінскую вышэйшую школу МУС СССР. У сістэме МУС з 1976 года. Даслужыўся ад міліцыянера да начальніка атрада спецыяльнага прызначэння, камандзіра спецпадраздзялення па барацьбе з тэрарызмам «Алмаз», начальніка Службы бяспекі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. У верасні 2000 года прызначаны міністрам унутраных спраў Рэспублікі Беларусь, адстаўлены 6 красавіка 2009 года.

27 лістапада 2001 года абраны старшынёй Федэрацыі хакея Рэспублікі Беларусь. Кіраваў федэрацыяй да 21 студзеня 2010 года.

## Санкцыі, абвінавачванні 
Навумаў быў уключаны ў санкцыённыя спісы ЗША (спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб) і ЕС (спіс беларускіх чыноўнікаў, якім забаронены ўезд на тэрыторыю ЕС).

Згодна з рашэннем Еўрапейскага Саюза, Навумаў «не прыняў меры па расследаванні справы аб адкрытых знікненнях Юрыя Захаранкі, Віктара Ганчара, Анатоля Красоўскага і Дзмітрыя Завадскага ў Беларусі ў 1999—2000 гадах (…) у якасці міністра унутраных спраў ён адказваў за рэпрэсіі супраць мірных дэманстрацый да выхаду на пенсію 6 красавіка 2009 года па стане здароўя».

Таксама Навумаў знаходзіцца ў санкцыйных спісах Вялікабрытаніі і Швейцарыі.

Паводле двух журналісцкіх расследаванняў, Навумаву належыць 75 % зарэгістраванай у Маскве кампаніі «Зорка Фуд», якая гандлюе збожжам у акупаваным Марыупалі і вывозіць яго ў тым ліку праз Беларусь.

## Узнагароды 
* ордэн «За асабістую мужнасць»,
* ордэн «За службу Радзіме» III ступені,
* шэраг медалёў.

## Спасылкі 
* Профіль на праекце «Хто ёсць хто ў РБ» 
* Андрэй Ляховіч — Адстаўка — наступства значных зменаў

Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты міліцыі (Беларусь)
Катэгорыя:Старшыні Федэрацыі хакея Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Начальнікі Службы бяспекі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Беларускія асобы ў спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША
Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным спісе ЕС
Юрый Леанідавіч Сівакоў

**Юрый Леанідавіч Сівакоў** (, в. Аноры Кіраўскага раёна Сахалінскай вобласці) — беларускі дзяржаўны дзеяч, міністр унутраных спраў (люты 1999 — красавік 2000), міністр спорту і турызму (2003—2005), генерал-лейтэнант.

## Біяграфія 
У 1966 годзе скончыў Далёкаўсходняе Вышэйшае танкавае вучылішча, у 1977 — камандны факультэт Ваеннай акадэміі бронетанкавых войскаў, у 1995 — Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

Вайсковую службу праходзіў на розных камандных пасадах, працаваў у апараце Савета міністраў РБ, Савета бяспекі РБ.

У 1999—2000 гадах — міністр унутраных спраў.

У 2000—2001 гадах — намеснік кіраўніка Адміністрацыі прэзідэнта.

У 2003—2005 гадах — міністр спорту і турызму Беларусі.

Шэраг дзяржаўных ордэнаў і медалёў, ордэн Князя Уладзіміра III ступені Рускай праваслаўнай царквы.
## Санкцыі 
Сівакоў уключаны у Чорны спіс Еўрасаюза, бо яго імя звязваюць са .
Таксама Сівакоў знаходзіцца ў спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША, у санкцыйных спісах Вялікабрытаніі, Канады і Швейцарыі.

## Спасылкі 
* Хто ёсць хто ў Рэспубліцы Беларусь 

Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Міністры спорту і турызму Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Супрацоўнікі Адміністрацыі прэзідэнта Беларусі
Катэгорыя:Беларускія асобы ў спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША
Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным спісе ЕС
Урадавы сенат

[250px|thumb|[Будынак Сената і Сінода ў Санкт-Пецярбургу]]

**Урадавы Сенат** () — вышэйшы дзяржаўны орган Расійскай імперыі, падпарадкаваны Імператару. Заснаваны Пятром Вялікім 22 лютага (5 сакавіка) 1711 года як вышэйшы орган дзяржаўнай улады і заканадаўства. З пачатку XIX стагоддзя здзяйсняў даглядныя функцыі за дзейнасцю дзяржаўных ўстаноў; з 1864 года — вышэйшая касацыйная інстанцыя. Распушчаны пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Дзяржаўны лад Расійскай імперыі
Адміралцейств-калегія

**Адміралцейств-калегія** — вышэйшы орган кіравання ваенна-марскімі справамі ў Расіі, заснаваны Пятром I у 1718 і ўзначалены Ф. М. Апраксіным. Складалася з марскіх военачальнікаў. На чале быў прэзідэнт, падпарадкаваны непасрэдна цару. У 1802 увайшла ў склад створанага марскога міністэрства, у 1827 ператворана ў дарадчы орган пры марскім міністру — Адміралцейств-савет.

## Гл. таксама 
* Іван Логінавіч Галянішчаў-Кутузаў

Катэгорыя:Ваеннае кіраванне
Катэгорыя:Ваенна-марскі флот Расійскай імперыі
Катэгорыя:Дзяржаўны лад Расійскай імперыі
Адміралцейств-савет

**Адміралцейств-савет** — орган ваенна-марскога кіравання ў Расійскай Імперыі, які быў створаны ў 1827 годзе з Адміралцейств-калегіі і спачатку адказваў за гаспадарчую частку флота, з'яўляючыся дарадчым органам пры марскім міністры. З 1836 года самастойная вышэйшая ваенна-марская ўстанова па гаспадарчай частцы пад старшынствам начальніка Галоўнага марскога штаба. Пазней ператвораны ў вышэйшы заканадаўчы і распарадчы орган марскога міністэрства. Скасаваны дэкрэтам Савецкай улады у 1917 годзе.

Катэгорыя:Марское міністэрства Расійскай імперыі
Катэгорыя:Дзяржаўны лад Расійскай імперыі
Катэгорыя:Адміралы Расійскай імперыі
Вярхоўны тайны савет

**Вярхоўны тайны савет** — дарадчы орган пры расійскім манарху, адыгрываў ролю фактычнага ўрада; створаны 8 лютага 1726 пры Кацярыне I; пасля смерці Пятра II узяў на сябе вырашэнне пытання аб спадчынніку прастола.

Уступленне на прастол Кацярыны I пасля смерці Пятра I выклікала неабходнасць такой установы, якая магла б растлумачваць становішча спраў імператрыцы і кіраваць кірункам дзейнасці ўрада, да чаго Кацярына не адчувала ў сябе здольнасці. Такой установай стаў Вярхоўны тайны савет.

Указ аб утварэнні Савета выдадзены ў лютым 1726. Членамі яго былі прызначаныя генерал-фельдмаршал найяснейшы князь Меншыкаў, генерал-адмірал граф Апраксін, дзяржаўны канцлер граф Галоўкін, граф Талстой, князь Дзімітрый Галіцын і барон Астэрман. Праз месяц у лік членаў Вярхоўнага тайнага савета ўключаны быў і зяць імператрыцы, герцаг Галштынскі, на руплівасць якога, як афіцыйна заяўлена імператрыцай, «мы цалкам пакласціся можам». Такім чынам, Вярхоўны тайны савет першапачаткова быў складзены амаль выключна з «птушанят гнязда Пятрова»; але ўжо пры Кацярыне I адзін з іх, граф Талстой, быў выцеснены Меншыкавым; пры Пятры II сам Меншыкаў апынуўся ў ссылцы; граф Апраксін памёр; герцаг Галштынскі даўно перастаў бываць у савеце; з першапачатковых членаў Савета засталіся трое — Галіцын, Галоўкін і Астэрман.

Пад уплывам Далгарукіх склад Cавета змяніўся: перавага ў ім перайшла ў рукі княжацкіх родаў Далгарукіх і Галіцыных. Cовету падпарадкавалі Сенат і калегіі. Сенат, які пачаў называцца «Высокім» (а не «Урадаўнічым») спачатку быў паніжаны да такой ступені, што вырашана было пасылаць яму ўказы не толькі з Cавета, але нават з раней роўнага яму Найсвяцейшага Сінода.

Пры Меншыкаве імкнуўся ўмацаваць за сабою ўрадавую ўладу; міністры, як звалі членаў Савета, і сенатары прысягалі імператрыцы або рэгламентам Вярхоўнага тайнага савета. Забаранялася выконваць указы, не падпісаныя імператрыцай і Саветам. Па завяшчанні Кацярыны I, Савету на час маленства Пятра II надавалася ўлада, роўная ўлады цара; толькі ў пытанні аб парадку атрымання прастола ў спадчыну Савет не мог рабіць перамен. Але апошні пункт завяшчання Кацярыны I пакінуты быў без увагі вярхоўнікамі пры абранні на пасад Ганны Іванаўны.

У 1730, па смерці Пятра II, з 8-і членаў Савета палову складалі Далгарукія (князі Васіль Лукіч, Іван Аляксеевіч, Васіль Уладзіміравіч і Аляксей Рыгоравіч), якіх падтрымлівалі браты Галіцыны (Дзмітрый і Міхаіл Міхайлавічы). Дзмітрыем Галіцыным быў складзены праект канстытуцыі.

Супраць планаў Далгарукіх, аднак, выступіла вялікая частка расійскага дваранства, а таксама члены ВТС Астэрман і Галоўкін. Па прыездзе ў Маскву 15 (26) лютага 1830 Ганна Іванаўна атрымала ад дваранства на чале з князем Чаркаскім грамату, у якой яны прасілі яе «прыняць самадзержства такое, якое Вашы вялікія продкі мелі». Абапіраючыся на падтрымку сярэдняга і дробнага дваранства і гвардыі, Ганна публічна разарвала тэкст кандыцый і адмовілася іх выконваць; Маніфестам ад 4 сакавіка 1730 Вярхоўны тайны савет быў скасаваны.

Катэгорыя:Дзяржаўны лад Расійскай імперыі
Ваганні

Адрозненне вагання ад хвалі|thumb|200px
**Вага́нні** — працэс, цягам якога сістэма перыядычна праходзіць праз адно і тое ж мноства станаў. Гэтае мноства станаў называюць фазамі.

Функцыя стану сістэмы, якая вагаецца, з’яўляецца перыядычнай. Справядліва і адваротнае: калі функцыя стану сістэмы ў нейкім працэсе з’яўляецца перыядычнай (гэта значыць, што існуе такі адрэзак часу T, што f(t + T) = f(t)), то гэты працэс з’яўляецца ваганнем.

Адрэзак часу T, праз які паўтараюцца фазы ваганняў, называюць перыядам ваганняў. Велічыня, адваротная T, завецца частатой ваганняў:

\nu = \frac 1 T

Частата ваганняў паказвае, колькі поўных ваганняў адбываецца за адзінку часу.

Найпрасцейшым відам ваганняў з’яўляюцца гарманічныя ваганні. Любы іншы від ваганняў можна прадставіць сумаю гарманічных ваганняў (гл. рад Фур'е).

Вылучаюць ваганні:
* механічныя (ваганні маятнікаў, струн музычных інструментаў, камертона і да т.п.),
* электрычныя (пераменны ток і яго ваганні ў вагальным контуры, электрычнае поле ў хваляводах і да т.п.);
* і электрамеханічныя (п’езаэлектрычныя і магнітастрыкцыйныя прылады).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Тэорыя ваганняў
Катэгорыя:Фізічныя працэсы
Галоўная палата мер і ваг

**Галоўная палата мер і ваг** () — дзяржаўная ўстанова Расійскай імперыі, якая ведала паверачнай часцю ў краіне і з’яўлялася цэнтральнай установай Міністэрства фінансаў.

Утворана ў 1893 годзе в Санкт-Пецярбургу дзякуючы ініцыятыве Д. І. Мендзялеева, навукоўца-захавальніка Дэпо ўзорных мер і ваг, якое і было ператворана ў Галоўную палату.

Паводле Палажэння аб мерах і вагах 1899 задачай Палаты з’яўлялася «захаванне аднастайнасці, пэўнасці і ўзаемнай адпаведнасці мер і ваг»; па законе 1901 на яе было ўскладзенае веданне мясцовымі паверачными палаткамі, часовымі іх аддзяленнямі, размеркаванне па тых і іншым састаяўшых пры Палаце павярыцеляў, камандзіраванне іх і інш., а таксама рашэнне розных пытанняў па метралогіі і вядзенне справаздачнасці па паступленні ў казну збораў за таўраванне мер і ваг. У самой Палаце прылада паверачнай справы было даведзена да магчымай навукова-тэхнічнай дасканаласці.

У 1931 г. рэарганізавана ў Інстытут метралогіі і стандартызацыі, з 1934 — інстытут метралогіі. Зараз — УНДІ метралогіі імя Мендзялеева.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* УНДІ (RU)

Катэгорыя:Дзяржаўны лад Расійскай імперыі
Катэгорыя:Гісторыя навукі
Катэгорыя:Метралогія
Катэгорыя:Дзмітрый Мендзялееў