open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гарады за жыццё

**«Гарады за жыццё»** — міжнародная акцыя супраць смяротнага пакарання, якую распачала ў Рыме каталіцкая «Супольнасць Святога Эгідзія». У Беларусі акцыя адбываецца з 2010 года, ініцыявала яе правядзенне Кампанія «Праваабаронцы супраць смяротнага пакарання ў Беларусі».  

## Гісторыя  
У свеце акцыя «Гарады за жыццё» адбываецца штогод з 2002 года 30 лістапада, бо ў гэты дзень ў 1786 годзе ў княсте Таскана ўпершыню ў гісторыі Еўропы было адмененае смяротнае пакаранне.

30 лістапада ў розных краінах свету асвятляюць пражэктарамі славутыя помнікі архітэктуры, каб нагадаць пра неабходнасць адмены смяротнага пакарання.  

## «Гарады за жыццё» у Беларусі 
З 2010 году ў Мінску 30 лістапада актывісты Кампаніі «Праваабаронцы супраць смяротнага пакарання» запальваюць знічы там, дзе славуты Касцёл святых Сымона і Алены. 

30 лістапада 2013 года каардынатар Кампаніі праваабаронцы супраць смяротнага пакарання Андрэй Палуда разам з праваабаронцай Тамарай Чыкуновай наведалі Рым, дзе каля Калізея прайшла  акцыя «Гарады за жыццё, гарады супраць пакарання смерцю». Каля асветленага Калізея, дзе сабралася некалькі соцен рымлян, з інфармацыяй аб наяўнасці смяротнага пакарання ў Беларусі выступіў Андрэй Палуда.

## Спасылкі   
*http://www.santegidio.org
*https://charter97.org/ru/news/2016/11/30/232884/
*http://spring96.org/be/news/81386
*http://kg.akipress.org/news:48789
*http://spring96.org/be/news/74368
*http://www.fergananews.com/news.php?id=7813&print=1
*http://spring96.org/be/news/74383
*http://spring96.org/be/news/85517
*http://dp.spring96.org/be/news/67512
*http://spring96.org/be/news/38396
*http://spring96.org/be/news/67538
Катэгорыя:Правы чалавека
Уладзімір Іванавіч Рамашкін

**Уладзімір Іванавіч Рамашкін** (; , Дубенскі раён, Мардоўская ССР, СССР — 29 жніўня 2002 Саранск) — дзеяч макшанскага, каратайскага, церуханскага і эрзянскага культурнага адраджэння канца XX стагоддзя, фалькларыст, музыкант, кінадакументаліст. Эрзя, у якой апісаў фальклор каратайскіх сёлаў у Татарскай АССР. Пазней Уладзімір Рамашкін выступіў як сцэнарыст і кінематаграфіст, пры яго ўдзеле былі створаны дакументальныя фільмы «Каратаі» () і «Вытокі» (). Здымаўся ў музычнай тэлестужцы "Пра што спявае «Торама»" (). З 1990 выкладаў музычныя дысцыпліны ў Рэспубліканскім вучылішчы культуры ў Саранску.

Найбольш вядомая праца Уладзіміра Рамашкіна — стварэнне этнамузычнага гурта Торама  за вялікі ўнёсак у развіццё і распаўсюджванне фіна-ўгорскай культуры ў свеце (7 сакавіка 2001).
* Лаўрэат прэміі імя А. П. Рабава за ўнёсак у захаванне і развіццё эрзянскай мовы (2002)

## Музей Уладзіміра Рамашкіна 
[thumb|right|300px|«Этна-Куда» імя У. І. Рамашкіна (с. Падлесная Таўла, [Мардовія)]]
6 верасня 2006 года (ва ўгодкі 55-годдзя музыканта) у сяле Падлесная Таўла Качкураўскага раёна Мардовіі адкрыўся ўнікальны дом-музей «Этна-Куда» імя У. І. Рамашкіна. У 1989 годзе, тады яшчэ малады, нікому не вядомы музыкант набыў невялікі дамок у сяле, палюбіўшы яго, ягоных добрых, простых жыхароў і навакольную прыроду з першага позірку. Быўшы ўжо вядомым фалькларыстам ён марыў пра этна-турыстычны маршрут у гэтае сяло, бо яно вядома як цэнтр эрзянскай традыцыі разьбы па дрэве. Штогод праводзіцца фальклорны фестываль старажытнай эрзянскай і макшанскай песні «Торамась терди» прысвечаны дню нараджэнню Уладзіміра Іванавіча Рамашкіна.

## Спасылкі 
* Некралог на Torama.ru 

Катэгорыя:Выпускнікі Казанскай кансерваторыі
Разважанка

**Разважа́нка**, **Разважча́нка**, **Развазча́нка** — рака ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Нёман.

Даўжыня ракі 13 км. Плошча вадазбору 35 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 4,2 м/км. Пачынаецца на схілах Навагрудскага ўзвышша за 1,7 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Аляксандравічы, ад вёскі Русакі да вёскі Ганчары цячэ сярод лесу, упадае ў Нёман за 0,6 км на поўнач ад вёскі Ганчары. У сутоках з ручаём Барадзінка створана сажалка.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка рачной сеткі Гродзенскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Прытокі Нёмана
Катэгорыя:Рэкі Дзятлаўскага раёна
Ганна Сяргееўна Рызатдзінава

**Ганна Сяргееўна Рызатдзінава** (, нар. , , Украіна) — украінская гімнастка. Бронзавая прызёрка Алімпійскіх гульняў 2016 года ў індывідуальным шматбор’і, чэмпіёнка свету ў практыкаваннях з абручом (2013), шматразовая прызёрка чэмпіянатаў свету і Еўропы, іншых міжнародных спаборніцтваў.

## Спартыўная кар’ера 
Пачала займацца мастацкай гімнастыкай ва ўзросце 5 гадоў. Першы трэнер — Вераніка Бяляева. Маці, Аксана Валер’еўна Рызатдзінава, таксама трэнер па мастацкай гімнастыцы ў Сімферопалі.

### 2011 
2011 год — бронзавая прызёрка чэмпіянату Еўропы і чэмпіянату свету ў камандным першынстве.

### 2012 
Удзельніца Летніх Алімпійскіх гульняў-2012.

У 2012 годзе стала восьмай на чэмпіянаце Еўропы ў Ніжнім Ноўгарадзе, і шматразовым прызёрам этапаў Кубка свету.

### 2013 
На Чэмпіянаце свету ў Кіеве, які праходзіў з 28 жніўня па 1 верасня, Ганна выступала ў 6 дысцыплінах і заваявала залаты і два сярэбраныя медалі.

### 2014 
На спаборніцтвах чэмпіянату свету ў Баку (чэрвень 2014) і Ізміры (восень) заваявала бронзавыя ўзнагароды &nbsp;— у шматбор’і, у практыкаваннях з булавамі і стужкай, камандным першынстве.

### 2015 
У верасні на ліцэнзійным чэмпіянаце свету ў Штутгарце Рызатдзінава заваявала чатыры бронзы (у практыкаваннях са стужкай, абручом і булавамі, а таксама ў камандным першынстве &nbsp;— разам з Вікторыяй Мазур і Элеанорай Раманавай), атрымаўшы алімпійскую ліцэнзію. Яна таксама стала чацвёртай у практыкаваннях з мячом і пятай &nbsp;— у індывідуальным шматбор’і.

### 2016 
На чэмпіянаце Еўропы ў ізраільскім Халоне, які праходзіў у новым фармаце (толькі шматбор’і, без фіналаў у асобных відах), Ганна атрымала бронзавую ўзнагароду.

20 жніўня Ганна заваявала бронзавы медаль на спаборніцтвах па мастацкай гімнастыцы ў індывідуальным шматбор’і на Алімпійскіх гульнях 2016 у Рыа-дэ-Жанэйра (Бразілія).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Ганна Рызатдзінава — Модныя ножкі

Катэгорыя:Гімнасты Украіны
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2016 года
Катэгорыя:Гімнасты на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года
Катэгорыя:Гімнасты на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 года
Катэгорыя:Гімнасткі (мастацкая гімнастыка)
Лілія Міхайлаўна Грыневіч

**Лілія Міхайлаўна Грыневіч** (; нар. , , УССР) — украінскі дзеяч адукацыі, палітык. Міністр адукацыі і навукі Украіны (2016—2019). Член палітычнага савета партыі «Народный фронт».

Абараніла кандыдацкую дысертацыю па тэме «Тэндэнцыі дэцэнтралізацыі кіравання адукацыяй у сучаснай Польшчы» (2005).

З 2006 г. па 2009 г. — начальнік Галоўнага ўпраўлення адукацыі і навукі Кіеўскай гарадской дзяржаўнай адміністрацыі.

Дэпутат Вярхоўнай Рады VII и VIII скліканняў.

Стварыла сістэму знешняга незалежнага ацэньвання на Украіне.

Увайшла ў склад урада Уладзіміра Гройсмана.

## Спасылкі 
* Народний депутат України VII  та VIII склікання. Лілія Грыневіч на афіцыйным сайце Вярхоўнай Рады Украіны

Катэгорыя:Міністры адукацыі і навукі Украіны
Катэгорыя:Педагогі Украіны
Катэгорыя:Удзельнікі Еўрамайдана
Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны VII склікання
Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны VIII склікання
Рышар Жэранян

**Рышар Жэранян** (, , нарадзіўся 17 ліпеня 1921 года ў Сівасе—2019) — французскі мастак і літограф армянскага паходжання.

## Біяграфія 
Рышар Жэранян правёў дзяцінства ў Францыі, цікавіўся музыкай і малярствам. Вучыўся ў Марсэлі, потым у акадэміях Жуліян і Гранд-Шамьер. Браў удзел у Другой сусветнай вайне, з 1944 года служыў у ВПС Францыі, праходзіў службу ў Алжыры і Марока да 1946 года. Пасля вайны ён шмат падарожнічаў, наведваў Ліван, СССР і Іран, супрацоўнічаў з фондам Галуста Гюльбенкяна. У 1988 годзе ён збіраў сродкі для стварэння шпіталя для дзяцей, пацярпелых у выніку Спітакскага землетрасення.

Працы Жэраняна ставяцца да сюррэалізму, кубізму, абстракцыянізму і фігуратывізму, прысвечаны тэмам музыкі, жанчынам і Арменіі; выкананы алейнымі фарбамі.

## Калекцыі 
* Музей выяўленчых мастацтваў імя А. С. Пушкіна
* Нацыянальная карцінная галерэя Арменіі.

## Узнагароды 
* Срэбны медаль горада Парыж, 1955
* Ордэн Мастацтваў і літаратуры, 1959
* Лаўрэат Нацыянальнай прэміі імя Марціроса Сар'яна, 1987
* Медаль Маўсеса Харэнацы, 2011

## Бібліяграфія 
* Richard Jeranian [Texte imprimé] : 60 ans de peinture évolutive Paris  cop. 2006

Катэгорыя:Мастакі Арменіі
Катэгорыя:Мастакі Францыі
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны
Viverricula indica

**Viverricula indica** належыць да сямейства віверавых, атрада драпежных. Адзін з самых маленькіх прадстаўнікоў роду. Даўжыня яго цела не больш 55 см, вага — 2 кг. Яго адрознівае даволі вузкая галава з шырокімі вушамі. Мех яе жорсткі шэра-бурага колеру, на якім шмат цёмна-бурых плям. Хвост са шматлікімі кольцамі.

## Месцы пражывання 
Жыве ад падножжа Гімалаяў па ўсёй Індыі, акрамя абласцей, прылеглых да Інда, і заходняй частцы Раджастхана: на Цэйлоне, у Асаме, Паўднёвым Кітаі, на Малакскім паўвостраве, Суматры, Яве і, верагодна, на іншых паўднёваазіяцкіх астравах. Водзіцца ён і на Сакотры, куды, верагодна, завезены, на Каморскіх астравах і на Мадагаскары. Жыве яна ў норах або паміж скаламі, у лясах, часам каля чалавечых жылля, а часам нават у іх. Мясцовыя жыхары кажуць, што яна лёгка лазіць па дрэвах і блукае нярэдка і днём.

## Размнажэнне 
Прыносіць тры-пяць дзіцянятаў.

## Від і людзі 
На радзіме карыстаецца вялікай пашанай дзякуючы цыбету, ужыванне якога вельмі папулярна сярод мясцовых жыхароў. Гэтым рэчывам малайцы апырскваюць сваё жылле, але гэты пах невыносны для еўрапейцаў.

Сілкуючыся кававымі зернямі, «удзельнічае» ў падрыхтоўцы самага дарагога гатунка кавы ў свеце «Kopi Luwak» або «Кава цыветы». Жывёлы наядаюцца спелымі зернямі, але яны не пераварваюцца і выходзяць з экскрэментамі. Гэты працэс адбываецца на астравах Суматра, Ява і Сулавесі інданезійскага архіпелага, Філіпінах (дзе канчатковы прадукт называецца *Kape Alamid*), у В'етнаме і ў кававых правінцыях Паўднёвай Індыі. Фермеры збіраюць гэтыя зерні і прадаюць перакупнікам. Лічыцца, што энзімы (ферменты) у страўніку цыветы паляпшаюць смак кавы, расшчапляючы бялкі, якія надаюць кавы яго горкі смак. Вычышчанае зерне злёгку абсмажваюць, каб не знішчыць складаны водар, які атрымліваюць у выніку гэтага працэсу. У 2004 годзе ў выніку віруса SARS былі знішчаны тысячы цывет, але з-за гэтага попыт на каву не змяніўся.

## Харчаванне 
Трымаюць жывёл клетках, кормяць рысам, бананамі і птушкамі. Праз пэўныя прамежкі збіраюць у яе цыбет. Малайцы кажуць, што пасля багатага кармлення жывёлы бананамі цыбет становіцца найбольш духмяным.

Катэгорыя:Віверавыя
Sargassaceae

**Sargassaceae** — сямейства бурых водарасцяў.

## Роды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Sargassaceae at Algaebase

Катэгорыя:Бурыя водарасці
Tiliqua occipitalis

**Tiliqua occipitalis** — від яшчарак з роду .

## Апісанне 
Дасягае ў даўжыню да 40-45 см. Адзін з найбольш яркаафарбаваных відаў роду. Афарбоўка верхняга боку цела светла-карычневая або крэмавая з шырокімі цёмнымі папярочнымі палосамі няправільнай формы. Ад вока да шыі праз скроневую вобласць праходзіць шырокая чорная паласа. Кончык морды цёмны. Пярэднія канечнасці светлыя, верхні бок задніх канечнасцяў чорны.

## Арэал 
Сустракаецца ў Заходняй і Паўднёвай Аўстраліі, Новым Паўднёвым Уэльсе, штаце Вікторыі і на крайнім поўдні Паўночнай тэрыторыі. Жыве ў пустынях, паўпустынях, хмызняковых зарасніках. Актыўнасць дзённая. Ноччу хаваецца пад камянямі, раслінным смеццем, у норах трусоў.

## Спосаб жыцця 
Харчуецца невялікімі жывёламі, такімі як насякомымі і малюскі, і расліннай ежай (пладамі, ягадамі). Можа есці падаль.

Жывародны від. Самкі нараджаюць 7-10 дзяцей.

## Ахова 
У штаце Вікторыя від аднесены да катэгорыі «Блізкі да пагрозы вымірання» (Near Threatened, NT), у Новым Паўднёвым Уэльсе — «Пагражальны» (Threatened, T). Да прычын скарачэння колькасці ставяцца разбурэнне месцапражыванняў ў сувязі з гаспадарчай дзейнасцю чалавека, а таксама драпежніцтва з боку завезеных звычайных лісоў і свойскіх катоў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Жизнь животных в 7-ми т. / Гл. редактор В. Е. Соколов. Т. 5. Земноводные и пресмыкающиеся. / А. Г. Банников, И. С. Даревский, М. Н. Денисова и др.; под ред. А. Г. Банникова — 2-е изд., перераб. — М.: Просвещение, 1985. — С. 214

## Спасылкі 
* Артыкул пра сістэматыку роду
* Bluetongueskinks.net
* Western Blue-tongued Lizard — profile 

Катэгорыя:Паўзуны Аўстраліі
Катэгорыя:Сцынкавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1863 годзе
Tiliqua nigrolutea

**Tiliqua nigrolutea** — яшчарка з сямейства сцынкавых.

## Апісанне 
### Знешні выгляд 
Буйная яшчарка даўжынёй 35-50 см. Афарбоўка верхняга боку цела цёмная: ад шакаладна-карычневай да чорнай з дробнымі плямамі крэмавага, ружовага або аранжавага колеру, якія зліваюцца ў папярочныя палосы. Галава афарбаваная святлей цела. Асобіны з паўночных частак арэала, якія насяляюць у горных раёнах, як правіла, буйней і афарбаваныя цямней, а светлыя плямы ў іх ярчэй, чым у сцынкаў з раўнінных месцапражыванняў на поўдні арэала.

### Распаўсюджванне 
Вузкаарэальны від. Сустракаецца на паўднёвым-усходзе Аўстраліі, у паўночнай частцы Тасманіі і на некаторых прылеглых астравах у Басавым праліве.

### Лад жыцця 
На поўначы арэала гэты сцынк жыве пераважна ў горных раёнах. На поўдні (у Тасманіі і штаце Вікторыя)  можа сустракацца і на раўнінах аж да ўзбярэжжа. Жыве на камяністых паўпустынях, сярод рэдкай хмызняковай расліннасці.

### Харчаванне 
Харчуецца пераважна расліннай ежай: лісцем, кветкамі і пладамі. Можа паляваць на бесхрыбтовых (напрыклад, слімакоў і смаўжоў) і дробных пазваночных (грызуноў).

### Размнажэнне 
Як і ўсе віды роду Tiliqua, від жывародны. У Тасманіі гэты сцынк з'яўляецца пасля зімоўкі ў канцы верасня. Спарванне адбываецца ў кастрычніку. У сакавіку—красавіку самкі нараджаюць да 8 дзіцянятаў.

## Палеанталогія 
Выкапні астанкі *Tiliqua nigrolutea* былі знойдзены ў плейстацэнавых адкладах месцазнаходжання Наракорт на паўднёва-усходзе Аўстраліі.

## Ахоўны статус 
У сувязі з разбурэннем месцапражыванняў колькасць гэтага вузкаарэальнага віду месцамі скарачаецца.

## Спасылкі 
* Blue-tongued Lizards in New South Wales
* Edwards A. & Jones S. M. Mating behaviour in the blotched blue-tongued lizard, *Tiliqua nigrolutea*, in captivity.
* Hancock L. J. & Thompson M. B. Distributional limits of Eastern Blue-tongue Lizards *Tiliqua scincoides*, Blotched Blue-tongue Lizards *T. nigrolutea* and Shingleback Lizards *T. rugosa* (Gray) in New south Wales.

Катэгорыя:Паўзуны Аўстраліі
Катэгорыя:Сцынкавыя
Наракорцкія пячоры

**Наракорцкія пячоры** — нацыянальны парк паблізу горада Наракорт у аўстралійскім штаце Паўднёвая Аўстралія. На тэрыторыі ў 6 км² размяшчаюцца 26 пячор (агульная плошча якіх — 3,05. км²).

Парк вядомы вялікай колькасцю добра захаваных выкапняў астанкаў жывёл (у тым ліку многіх прадстаўнікоў аўстралійскай мегафаўны), якія ў 1994 годзе занесены ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Наракорт, сумесна з паркам Рыверслей, уваходзяць у сусветную дзясятку найважнейшых месцазнаходжанняў закамянеласцяў і з'яўляюцца выдатнай ілюстрацыяй асноўных этапаў эвалюцыі унікальнай аўстралійскай фаўны.

## Літаратура 
* (англ.)&nbsp;. *ParksWeb: Wonambi Fossil Centre*.  Government of South Australia (2006-09-05).  з першакрыніцы 1 верасня 2007. Праверана 21 лютага 2013.
* .
* 
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Аўстраліі
Катэгорыя:Сусветная спадчына паводле алфавіта
Міхаіл Аляксандравіч Абрамчук

{{Лёгкаатлет
 |імя            = Міхаіл Абрамчук
 |пол            = мужчынскі
 |поўнае імя     = Міхаіл Аляксандравіч Абрамчук
 |грамадзянства  = 
 |клуб           = Дынама
 |спартыўная ўстанова = БАКЦАР г.Брэст
 |дата нараджэння  = 22.09.1992
 |рост           = 196
 |вага           = 99
 |медалі         = 
 

 
{ style="background: transparent"

}
}}

**Міхаіл Аляксандравіч Абрамчук** (нар. ) — беларускі лёгкаатлет. Спецыялізуецца ў штурханні ядра, кіданні дыска. Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа.

## Дасягненні 
Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі 2016 года ў штурханні ядра з вынікам 19.77.

На Кубку Еўропы 2016 года заняў 5 месца ў штурханні ядра з вынікам 19.32.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Штурхальнікі ядра Беларусі
Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі міжнароднага класа
Катэгорыя:Срэбраныя прызёры чэмпіянату Беларусі па лёгкай атлетыцы
Ксенія Мустафаева

**Ксенія Мустафаева** (, нар. , , Беларусь) — французская гімнастка беларускага паходжання. Удзельніца Алімпійскіх гульняў 2016 года у індывідуальным шматбор'і, а таксама чэмпіянатаў свету і Еўропы, іншых міжнародных спаборніцтваў.

## Спартыўная кар'ера 
Пачала займацца мастацкай гімнастыкай падчас пражывання ў Беларусі ва ўзросце 4 гадоў. Трэнер гімнасткі — Святлана Мустафаева (маці). Першы дэбют у міжнародных спаборніцтвах адбыўся ў 2013 годзе ў Францыі.

### 2016 
Ксенія апынулася на 10 месцы (68.240 балаў) на спаборніцтвах па мастацкай гімнастыцы ў індывідуальным шматбор'і на Алімпійскіх гульнях 2016 у Рыа-дэ-Жанэйра (Бразілія).

## Спасылкі 
* Kseniya MOUSTAFAEVA на FIG Licences Viewer
* INSTAGRAM Kseniya Moustafaeva

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску
Катэгорыя:Гімнасты Францыі
Катэгорыя:Гімнасты на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 года
Сонечны вазок

**Сонечны вазок** () — мініяцюрная скульптурная выява вазка эпохі бронзавага веку, выяўленая селянінам у трундхольмскім балоце на паўночна-заходнім беразе вострава Зеландыя ў 1902 годзе, якая з тых часоў з'яўляецца жамчужынай збору Нацыянальнага музея Даніі ў Капенгагене (уваходзіць у дацкі культурны канон).

Акрамя чатырохколавай павозкі, у скульптурную групу ўваходзяць малюнак Соль (Сонца) у выглядзе 25-сантыметровага бронзавага дыска, пазалочанага з правага боку, і кабыла, якая яго вязе і таксама адлітая з бронзы. Пазалота нанесеная толькі на адзін бок сонечнага дыска: мабыць, старажытныя лічылі, што гэтым бокам Сонца звернута да Зямлі падчас руху вазка днём, а процілеглым, непазалочаным бокам — падчас яго зваротнага падарожжа ў начны час сутак.

Сонечны вазок з Трундхольма можа быць датаваны XVIII—XVII стст. да н. э. (адзін час з нябесным дыскам з Небры). Характэрна тое, што ён уяўляе сабой калясніцу: у кожнага кола — па чатыры спіцы. Першыя сапраўдныя калясніцы з'яўляюцца ў Еўропе толькі ў эпоху Жалезнага веку (этруская калясніца з Монтэлеоне, VI ст. да н. э.).

Міф пра сонечнае бажаство, якое ездзіць па небе на калясніцы, з'яўляецца тыповым для індаеўрапейскіх народаў (пар. калясніца Геліяса, старажытнаіндыйская Вімана). У германскай традыцыі ён упершыню зафіксаваны ў эпоху сярэднявечча: багіня Соль аб'язджае нябесны звод на калясніцы, запрэжанай коньмі па імя Арфак і Алсвід, а бажаство дня Дагр — на конях Хрымфаксі («шэранегрывы») і Скінфаксі («светлагрывы»).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Бронзавыя скульптуры
Катэгорыя:Дагістарычная скульптура
Катэгорыя:Еўропа бронзавага веку
Катэгорыя:Індаеўрапейская міфалогія
Катэгорыя:Гісторыя Даніі
Катэгорыя:Гісторыя астраноміі
Катэгорыя:Скульптуры жывёл
Катэгорыя:Скульптуры паводле алфавіта
Катэгорыя:Нацыянальны музей Даніі
Рэкс Тылерсан

**Рэкс Уэйн Тылерсан** (; нар. , Уічыта-Фолс, Тэхас, ЗША) — дзяржаўны сакратар ЗША з 1 лютага 2017 года.

Старшыня савета дырэктараў і галоўны кіраўнік нафтавай кампаніі «ExxonMobil» (1 студзеня 2006 года — 1 студзеня 2017 года).

Рос у Аклахоме і Тэхасе, асноўных нафта-і газаздабыўной штатах ЗША. У 1975 годзе скончыў Тэхаскі ўніверсітэт у Остыне, вывучаў інжынерную справу. Пачаў кар'еру ў Exxon на промыслах, да сярэдзіны 1980-х узначальваў службу развіцця бізнесу ў газавым дэпартаменце карпарацыі.

Катэгорыя:Дзяржаўныя сакратары ЗША
Хокан Шэтэліг

**Хокан Шэтэліг** ( — ) — нарвежскі археолаг. З 1901 года куратар Бергенскага музея. У 1915—1942 гг. прафесар Бергенскага ўніверсітэта.

Член Нарвежскай акадэміі навук.
Член-карэспандэнт Брытанскай акадэміі (1938).

Камандор Каралеўскага Нарвежскага ордэна Святога Олафа (1946).

Катэгорыя:Постаці нарвежскай археалогіі
Катэгорыя:Вучоныя Нарвегіі
Сяргей Сямёнавіч Сабянін

**Сяргей Сямёнавіч Сабянін** (, нар.  года, сяло Няксімваль, Бярозаўскі раён, Ханты-Мансійская нацыянальная акруга, Цюменская вобласць) — расійскі палітычны і дзяржаўны дзеяч.

Мэр Масквы (21 кастрычніка 2010 года надзелены паўнамоцтвамі мэра Маскоўскай гарадской думай, з 12 верасня 2013 года, пасля перамогі на выбарах). Вядомы як адзін з лідараў партыі «Адзіная Расія», з 2001 года ўваходзіць у яе Вышэйшы савет, з’яўляецца членам прэзідыума маскоўскага Рэгіянальнага савета партыі, а таксама з сакавіка 2011 па снежань 2012 года ўзначальваў маскоўскае аддзяленне «Адзінай Расіі». Сапраўдны дзяржаўны саветнік Расійскай Федэрацыі 1 класа (2006).

Раней Сабянін займаў пасады кіраўніка горада Кагалыма (1991—1993), старшыні Думы (парламента) Ханты-Мансійскай акругі (1994—2000). У студзені 1996 года ў сваёй пасадзе стаў членам Савета Федэрацыі, у лютым 1996 года — членам, а ў ліпені 1998 — старшынёй Камітэта па канстытуцыйным заканадаўстве і судова-прававых пытаннях. Пасля 2000 года займаў пасады губернатара Цюменскай вобласці (2001—2005), кіраўніка Адміністрацыі прэзідэнта Уладзіміра Пуціна (2005—2008), кіраўніка апарата ўрада ў рангу віцэ-прэм’ера РФ (2008—2010). На прэзідэнцкіх выбарах 2008 года ўзначальваў перадвыбарчы штаб Дзмітрыя Мядзведзева.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кіраўнікі Масквы
Катэгорыя:Губернатары Цюменскай вобласці
Катэгорыя:Кіраўнікі Апарата Урада Расійскай Федэрацыі
Катэгорыя:Правадзейныя дзяржаўныя саветнікі Расійскай Федэрацыі 1-га класа
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Цюменскай вобласці
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Цюмені
Бергенскі музей

**Бергенскі музей** — музей г. Берген, Нарвегія. З'яўляецца часткай Бергенскага ўніверсітэта, размешчаны ў двух будынках (1865 і 1927 года пабудовы), на тэрыторыі кампуса. Быў заснаваны ў 1825 годзе Вільгельмам Фрайманам Корэн Крысці. Побач з музеем батанічны сад і дэндрапарк.

Культурная і гістарычная калекцыя маюць аддзелы археалогіі, мастацтва і гісторыі культуры. Багата прадстаўлена нарвежскае мастацтва, народнае мастацтва, аб'екты 17-18-га стагоддзяў і царкоўнага мастацтва.

Прыродная калекцыя прадстаўляе артэфакты заалогіі, геалогіі і батанікі. У пачатку 20 ст. куратарам музея быў нарвежскі археолаг Хокан Шэтэліг.

Катэгорыя:Берген
Катэгорыя:Музеі Нарвегіі
Руслан Ісаакавіч Хадаркевіч

**Руслан Хадаркевіч** (нар. , ) — беларускі футбаліст, абаронца барысаўскага БАТЭ. Ігрок нацыянальнай зборнай Беларусі (2021—2023).

## Клубная кар’ера 
З 2010 года пачаў выступаць за клуб «Бяроза-2010» у Другой лізе і ў наступным сезоне дапамог камандзе атрымаць пуцёўку ў Першую лігу. У пачатку 2014 года стаў іграком мазырскай «Славіі», але не здолеў замацавацца ў складзе і ўлетку пакінуў каманду. Неўзабаве далучыўся да «Іслачы», аднак так і не згуляў за гэты клуб.

У сакавіку 2015 года падпісаў кантракт з клубам «Смалявічы-СТІ», у якім здолеў замацавацца ў якасці асноўнага цэнтральнага абаронцы. У студзені 2017 года прыбыў на прагляд у «Славію» і ў выніку праз тры гады зноў стаў іграком мазырскага клуба. Пачынаў сезон 2017 у аснове мазыран на пазіцыі правага абаронцы, аднак з ліпеня па кастрычнік не гуляў з-за траўмы, толькі ў канцы сезона вярнуўся на поле. У сезоне 2018, трывала гуляючы ў аснове, дапамог «Славіі» перамагчы ў Першай лізе.

У першай палове 2019 года заставаўся асноўным абаронцам мазыран у Вышэйшай лізе. У ліпені 2019 года пакінуў «Славію» і стаў іграком салігорскага «Шахцёра». У 2019 годзе з’яўляўся на полі нерэгулярна, а ў сезоне 2020 замацаваўся ў стартавым складзе салігорцаў і дапамог выйграць чэмпіёнства. У лютым 2021 года падоўжыў кантракт з «Шахцёрам». У 2021—2022 гадах выкарыстоўваўся для ратацыі, часцей заставаўся на лаўцы запасных.

У снежні 2022 года па заканчэнні кантракта пакінуў салігорскі клуб і неўзабаве далучыўся да мінскага «Дынама». У складзе мінскай каманды заставаўся на лаўцы запасных. У ліпені 2023 года па пагадненні бакоў пакінуў сталічны клуб, так і не правёўшы ніводнага матча, і хутка падпісаў кантракт з барысаўскім БАТЭ.

## Міжнародная кар’ера 
У лістападзе 2020 года быў упершыню выкліканы ў нацыянальную зборную Беларусі. Дэбютаваў у зборнай 2 чэрвеня 2021 года ў таварыскім матчы супраць Азербайджана (1:2), адгуляўшы на полі ўсе 90 хвілін.

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Беларусі (2): 2020, 2021
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі: 2019
*  Уладальнік Суперкубка Беларусі: 2021
*  Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2018
*  У спісе 22 найлепшых ігракоў чэмпіянату Беларусі: 2020

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Бяроза-2010
Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Мазыр
Катэгорыя:Ігракі ФК Іслач
Катэгорыя:Ігракі ФК Смалявічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Салігорск
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК БАТЭ
Мячэць Укба

**Мячэць Укба** (جامع عقبة) таксама вядомая як **Вялікая мячэць Кайруана** (جامع القيروان الأكبر) — адна з найбуйнейшых мячэцяў у Тунісе, размешчаная ў горадзе Кайруане. Будучы гістарычна першай сталіца мусульманскага Магрыба, Кайруан лічыцца духоўным і рэлігійным цэнтрам Туніса і часам — чацвёртым святым горадам ісламу. З'яўляючыся свайго роду сімвалічным будынкам горада, Вялікая мячэць лічыцца найстарэйшай святыняй і самай важнай мячэццю мусульманскага Захаду. Занесеная з 13 сакавіка 1912 года ў спіс ахоўных гістарычных помнікаў у Тунісе, у 1988 годзе яна, як і ўвесь горад Кайруан, была ўнесена ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Будаўніцтва 
Пабудаваная арабскім ваеначальнікам Укбай ібн Нафі прыкладна ў 670 годзе н. э. (50 годзе па ісламскім календары) падчас будаўніцтва горада Кайруан. Мячэць займае плошчу ў 9000 квадратных метраў і з'яўляецца адным з самых старажытных месцаў набажэнства ў ісламскім свеце; таксама яна стала правобразам для ўсіх пазнейшых па часе будаўніцтва мячэцяў у Магрыбе. Вялікая мячэць у Кайруане лічыцца адным з самых уражлівых і найбуйнейшых помнікаў ісламскай архітэктуры ў Паўночнай Афрыцы, яе перыметр складае амаль 405 метраў. Гэта велізарная прастора ўключае гіпастыльную малельную залу, велізарны мармуровы брукаваны двор і масіўны квадратны мінарэт. Акрамя свайго рэлігійнага значэння, мячэць Укба лічыцца адным з шэдэўраў як ісламскай архітэктуры, як і ўсяго ісламскага мастацтва ў цэлым. Мячэць фігуруе ў многіх кнігах і навучальных дапаможніках па ісламскім мастацтве.

## Гісторыя 
 у мячэці Укба (2012 г.).]]
Акрамя сваёй мастацкай і архітэктурнай значнасці, Вялікая мячэць у Кайруане згуляла, на думку туніскага ўніверсітэцкага выкладчыка і гісторыка ісламу Мухамеда Тальбі, «галоўную ролю ў ісламізацыі ўсяго мусульманскага Захаду, у тым ліку Іспаніі, і распаўсюджванні малікіцтва».

Падчас праўлення дынастыі Аглабідаў (IX стагоддзе) мячэць атрымала свой захаваны дагэтуль статус дзякуючы значным работам, якія праводзіліся ў ёй. Слава мячэці Укбы і іншых святынь у Кайруане дапамагалі гораду развівацца і павялічваць насельніцтва больш і больш. Універсітэт, які складаўся з навукоўцаў, якія выкладалі ў мячэці, стаў цэнтрам адукацыі як у ісламскай думцы, так і ў свецкіх навуках. Яго ролю можна параўнаць з Парыжскім універсітэтам у Сярэднія вякі. З заняпадам горада Кайруана, пачынаючы з сярэдзіны XI стагоддзя цэнтр інтэлектуальнай думкі перамясціўся ў універсітэт Эз-Зітуна ў Тунісе.

Катэгорыя:З’явіліся ў 1972 годзе
Катэгорыя:Мячэці Туніса
Катэгорыя:Ісламская архітэктура
Ісламскае мастацтва

**Ісламскае мастацтва** — мастацтва народаў, якія вызнаюць іслам (мусульманства). Вялікая частка асаблівасцяў ісламскага мастацтва прама або ўскосна звязана з ідэалагічнай асновай культуры або культур мусульманскіх народаў — рэлігіяй ісламу. Хоць карані гэтага мастацтва сыходзяць толькі ў VII стагоддзе, яно лічыцца адным з самых старажытных мастацтваў свету. Распаўсюджана не толькі на Аравійскім паўвостраве, дзе гістарычна ўзнік іслам, але і ў іншых рэгіёнах, дзе назіралася культурная або ваенна-палітычная прысутнасць буйных ісламскіх дзяржаў, — на шырокай тэрыторыі ад Іспаніі да Індыі. Шэдэўры мусульманскага мастацтва па праве займаюць адно з вядучых месцаў у мастацкай скарбніцы чалавецтва.

## Гісторыя 
### Сярэднія вякі (IX—XV стст.) 
#### Сірыя, Ірак, Анатолія 
 ў Эрзуруме. Каля 1265 года]]
Роберт Хіленбранд мяркуе, што сярэднявечныя ісламскія тэксты пад назвай Макамат, скапіяваныя і праілюстраваныя Ях’я ібн Махмуд аль-Васіці, былі аднымі з самых ранніх «кніжных журнальных столікаў». Яны былі аднымі з першых тэкстаў, якія адлюстроўвалі паўсядзённае жыццё ў ісламскім мастацтве, адлюстроўваючы гумарыстычныя гісторыі і практычна не дэманструючы спадчыны выяўленчых традыцый.

## Архітэктура 

File:Alhambra-Granada-2003.jpg|Альгамбра, (Гранада, Іспанія) (XIII - XIV ст.)
File:Spain Andalusia Granada BW 2015-10-25 17-22-07.jpg|Альгамбра (унутраны двор)
File:Taj 02.jpg|Тадж-Махал (XVII ст.) - тыповы прыклад мусульманскай архітэктуры Індыі
File:YesilCami Iznik 920.jpg|Зялёная мячэць (г. Ізнік, правінцыя Бурса, Турцыя). Пабудавана ў 1392 годзе Тыповы ўзор асманскай культавай архітэктуры
File:Chinese-style minaret of the Great Mosque.jpg|Вялікая сіянская мячэць (Кітай, XIV ст.)
File:Great Mosque of Samarra.jpg|Вялікая мячэць у Самары (Ірак, IX ст.)
File:Al-Azhar (inside) 2006.jpg|Мячэць Аль-Азхар (Каір, X ст.)
File:Syria, Damascus, The Umayyad Mosque, Islamic Architecture.jpg|Вялікая мячэць, або Мячэць Амеядаў (Дамаск, Сірыя; пабудаваная ў 706–715 гадах)
Марыя Якаўлеўна Фрумкіна

**Мары́я Я́каўлеўна Фру́мкіна** (народжаная *Малка Янкелеўна Ліўшыц*, у першым шлюбе Фрумкіна, у другім — Віхман, партыйны і літаратурны псеўданім Эстэр) (,  — , Карлаг) — удзельніца яўрэйскага сацыял-дэмакратычнага і камуністычнага руху, палітычны дзеяч, публіцыст.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям'і меламеда. Атрымала традыцыйнае яўрэйскае рэлігійнае выхаванне. Скончыла Мінскую Марыінскую гімназію, Вышэйшыя педагагічныя курсы ў Пецярбургу.

З 1897 член мінскай арганізацыі Бунда, з 1910 член яе ЦК. Вяла партыйную працу ў гарадах Беларусі і Украіны. У 1905—1907 займалася выданнем партыйнай перыядычнай літаратуры. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі адзін з лідараў левага крыла Бунда, рэдагавала газету «Дэр Векер», член Мінскага Савета рабочых і салдацкіх дэпутатаў. Летам 1917 года была абрана ў Мінскую гарадскую думу, уваходзіла ў гарадскі савет яўрэйскай абшчыны. Садзейнічала стварэнню першых яўрэйскіх савецкіх і беларускіх школ у Мінску. З вясны 1919 года член ЦВК Літбел. У 1919—1920 гадах член Гомельскага губернскага савета рабочых і салдацкіх дэпутатаў, з восені 1920 года наркам асветы БССР. У 1920—1921 гадах адзін з лідараў Камбунда, пасля зліцця яго з РКП(б) — адзін з кіраўнікоў Яўсекцыі РКП(б), член рэдкалегіі газеты «Дэр Эмес». У 1928 была сурэдактарам часопісаў «Юнгвалд» і «Піянер» (абодва — 1925—1928). У 1922—1925 прарэктар, у 1925—1936 рэктар Камуністычнага ўніверсітэта нац. меншасцяў Захаду.

Прымала ўдзел у падрыхтоўцы і выданні на мове ідыш зборы твораў У. І. Леніна ў 8 тамах, аўтар біяграфіі Леніна на ідышы (у 1925—1926 вытрымала 3 выдання).

У 1938 годзе была арыштаваная НКУС, у 1940 асуджаная на 8 гадоў як «член нелегальнай контррэвалюцыйнай нацыяналістычнай арганізацыі». Памерла ў лагеры. Рэабілітавана пасмяротна.

### Сачыненні (пад імем Эстэр Фрумкін) 
* «Цу дэр фрагэ вегн дэр ідышэр фолксшул» («Да пытання аб яўрэйскай народнай школе», Вільня, 1910; 3-е выданне — СПб., 1917)
* «Вос фар фолксшулн дарфн мір хобн» («Якія народныя школы мы павінны мець», М., 1917)

## Спасылкі 
* ФРУМКІНА Марыя
*  Расійскай яўрэйскай энцыклапедыі
* 

Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Народныя камісары асветы БССР
Стаўрыдавыя

**Стаўрыдавыя** () — сямейства марскіх прамянёвапёрых рыб, якія жывуць у цёплых водах сусветнага акіяна.

## Апісанне 
Насельнікі пераважна марскіх, радзей саланаватых вод у раёнах Атлантычнага, Індыйскага і Ціхага акіянаў.

Прадстаўнікі сямейства звычайна маюць сціснутае па баках цела, але форма цела можа быць вельмі разнастайная. Маюць два спінных плаўніка.
Пярэдні спінны плаўнік з 3-9 шыпамі, другі больш доўгі складаецца з 18-37 мяккіх пёраў. Уздоўж бакавой лініі часта выступаюць калючыя касцяныя пласцінкі. Хваставы плаўнік шырока раздвоены.

## Спосаб жыцця 
Хуткія драпежнікі насяляюць сярод рыфаў і ў адкрытым акіяне. Некаторыя харчуюцца дновымі бесхрыбтовымі.
Часта вядуць стайны лад жыцця.

Усяго ў сямейства ўваходзіць больш за 30 родаў, якія ўключаюць каля 200 відаў. У водах Расіі жыве 6 відаў.

Многія стаўрыдавыя гэта буйныя рыбы, важныя ў прамысловым рыбалоўстве.

Найбольш вядомыя прадстаўнікі сямейства — уваходзяць у род , які ўключае каля 12 відаў. Аднак пад назвай «Стаўрыда» у продаж паступаюць некаторыя віды з іншых родаў сямейства стаўрыдавых.

Некаторыя віды стаўрыдавых, якія маюць прамысловае значэнне:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  

## Роды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Біялагічная энцыклапедыя: Сямейства Стаўрыдавыя
* *Carangidae* fishbase.org
Непа

**Не́па** () — рака ў Іркуцкай вобласці Расіі, левы прыток ракі Ніжняя Тунгуска (басейн Енісея).

Даўжыня ракі 683 км. Плошча вадазбору 19 100 км². Сярэдні расход вады ў ніжнім цячэнні 68,2 м³/с. Аб’ём сцёку 1,982.

Асноўныя прытокі — Чангіль (правы), Чамбета, Сурында (левыя). Сярод прытокаў: Аргашкіт, Ужыты, Юкта, Хушман, Кія, Ямная (Вялікая Ямная), Суху (Сухукон), Чалдакан, Ужман, Учакі, Кірэн, Талая, Шырокая, Іка (Вялікая Іка), Мандра, Левая Санарская, Правая Санарская, Бульбацкая, Чапкінская, Дачышная і іншыя рэкі і ручаі.

## Літаратура 
* 
* Непа // 

## Спасылкі 
* Государственный водный реестр РФ
* Научно-популярная энциклопедия «Вода России»
* Nepa At Ika // A Regional, Electronic, Hydrographic Data Network For the Arctic Region (R-ArcticNET)

Катэгорыя:Рэкі Іркуцкай вобласці
Катэгорыя:Басейн Карскага мора
Прэмія міру кнігагандляроў Германіі

**Прэмія міру кнігагандляроў Германіі** (ням. *Der Friedenspreis des Deutschen Buchhandels*) — міжнародная ўзнагарода дзеячам літаратуры, навукі і мастацтва за іх унёсак у развіццё міру і ўзаемаразумення паміж народамі. Яна была арганізавана ў 1949 годзе. Узнагарода ў памеры 25000 еўра выдаецца ў час Франкфурцкага кніжнага кірмаша. Урачыстае ўзнагароджанне адбываецца ў царкве Святога Паўла ў Франкфурце-на-Майне.

Узнагарода выдаецца біржавым саюзам кнігагандляроў Германіі.

Нягледзячы на тое, што ідэя была выказана яшчэ ў 1949 годзе, упершыню ўзнагарода была ўручана ў 1950, як «Узнагарода міра нямецкіх выдавецтваў» у Гамбургу.

У 1971 годзе ўпершыню яна была прысуджана пасмяротна. Лаўрэат быў вызначаны саветам фонду.

За ўвесь час існавання ўзнагарода была прысуджана 65 разоў, з якіх 8 — жанчынам. У тым ліку пісьменніцы Святлане Алексіевіч у 2013 годзе.

**Савет фонда **

На 17 чэрвеня 2015 склад савета быў наступны:
* Штэфан Дэт’ен (Deutschlandradio**,** Берлін)
* Ульрых Куон (Deutsches Theater , Берлін)
* Фелісітэс фон Лофенберг (рэдактар Frankfurter Allgemeine Zeitung)
* Карл-Ёзэф Кушаль (Цюбінген)
* Карл Шлёгель (Берлін)
* Яне Тэлер (Нью-Ёрк)
* Маціяс Ульмер (выдавецтва Яўгена Ульмера, Штутгарт)
* Томас Рэтш (Браўншвайг)
* Генрых Рытмюлер (Цюбінген)

Катэгорыя:Кірмашы
Катэгорыя:Міжнародныя выстаўкі
Катэгорыя:1950
Катэгорыя:Германія
Катэгорыя:Франкфурцкі кніжны кірмаш
Фрыдрыхштат (Дрэздэн)

**Фрыдрыхштат** () — адміністрацыйны раён у горадзе Дрэздэн, які знаходзіцца на левым беразе ракі Эльба. 

Плошча раёна складае 6,05 км², насельніцтва 5 259 чалавек (2003 год).

## Гісторыя 
Упершыню гэтая частка Дрэздэна была згадана ў 1206 годзе ў грамаце саксонскага маркграфа Дзітрыха Майсенскага, у якой таксама ўпершыню згадваўся і сам Дрэздэн. У той час гэта была невялікая вёска, якая на старалужыцкай мове называлася Oztrov (ці Ostra — у больш позніх варыянтах). Гэтая назва красамоўная, бо гэты раён, які знаходзіцца на захад ад упадзення ракі Вайсерыц у Эльба, ніколі не затапліваецца падчас павадкаў. У XV стагоддзі да Остры далучыліся яшчэ дзве вёскі: Rostagk і Wernten. А пасля таго як у 1559 годзе вёска перайшла ў валоданне курфюрста Аўгуста, усе жыхары вёскі былі выселены, а на гэтых тэрыторыях былі закладзены сельскагаспадарчыя ўгоддзі. 

У 1730 годзе саксонскі курфюрст Аўгуст Моцны ў гонар свайго сына Фрыдрыха Аўгуста даў вёсцы назву Фрыдрыхштат. У 1835 годзе Фрыдрыхштат стаў часткай Дрэздэна.

## Славутасці 
* Старыя каталіцкія могілкі
* Палац Бруль-Маркаліні (зараз шпіталь Дрэздэн-Фрыдрыхштат)
* Енідцэ ()
* Дрэздэнскі выставачны комплекс
* Школьны музей Дрэздэна

Катэгорыя:Дрэздэн
Абутак з пячоры Арэні

**Абутак з пячоры Арэні** — скураны чаравік, выраблены  5500 год назад і знойдзены ў 2008 годзе ў выдатным стане ў пячорным комплексе Арэні, што знаходзіцца ў Ваёцдзорскай вобласці Арменіі. Гэта суцэльны скураны чаравік, які на некалькі стагоддзяў старэй абутку ледзянога чалавека Эцы, што робіць яго найстарэйшым суцэльна-скураным абуткам у свеце, вядомым даследчыкам. Адкрыццё было зроблена міжнароднай камандай даследчыкаў пад кіраўніцтвам Барыса Гаспарана, археолага з Інстытута археалогіі і этнаграфіі Нацыянальнай акадэміі навук Арменіі. Нашмат больш стары абутак, 10 000-гадовыя сандалі, вырабленыя з валакна палыну, былі выяўлены ў ЗША ў пячоры Форт-Рок у Арэгоне — згодна наяўным довадам, карыстацца абуткам людзі пачалі ад 40 000 да 26 000 гадоў назад.

## Адкрыццё 
Армянская аспірантка Дыяна Зардарян выявіла скураны чаравік падчас раскопаў, што праводзіліся групай археолагаў з армянскага Інстытута археалогіі і этнаграфіі, а таксама з Ірландыі і ЗША. Абутак быў выяўлены ляжалым верх нагамі на дне акуратна апрацаванай ямы глыбінёй 45 см і дыяметрам 44-48 см пад перавернутай пабітай керамічнай чарай меднага веку. Побач быў знойдзены пабіты збан і казіныя рогі. Дзякуючы раскопам у тым жа раёне была знойдзена самая старая ў свеце вінакурня.

## Аналіз 
Абутак быў знойдзены ў амаль ідэальным стане з-за халаднаватых і сухіх умоў пячоры і тоўстага пласта авечага гною, які дзеяў як ушчыльнік. Вялікія ёмістасці для захоўвання былі знойдзены ў той жа пячоры, у многіх з іх добра захаваліся пшаніца, ячмень, абрыкосы, а таксама іншыя ядомыя расліны. Абутак таксама вельмі нагадвае традыцыйны балканскі, вядомы як *апанак*.

Калі матэрыял быў даследаваны ў дзвюх радыевугляродных лабараторыях у Оксфардзе і ў Каліфорніі, было ўсталявана, што абутак узыходзіць да 3500 гадоў да н.э. Гэта дата на некалькі сотняў гадоў старэй даты, усталяванай для скуранога абутку, знойдзенага на ледзяным чалавеку Эцы.

Пасля апрацоўкі для захавання абутак з пячоры Арэне будзе выстаўлены ў Гістарычным музеі Арменіі.

Катэгорыя:Абутак
Катэгорыя:Еўропа меднага веку
Катэгорыя:Гісторыя Арменіі
Катэгорыя:Археалагічныя артэфакты
Міхаіл Гыдзік

міні|Міхаіл Гыдзік (1989)
**Міхаіл Гыдзік** ( , сяло Брыжава, Падкарпацкае ваяводства, Польшча — ) — пастар і адзін з заснавальнікаў Царквы Пяцідзясятнікаў у Польшчы. Прапаведнік хрысціянства пратэстанцкага кірунку, супернік экуменічнага руху ў хрысціянстве. Аўтар пяці кніг і шматлікіх артыкулаў.

Летам 1964 Міхаіл Гыдзік быў ахрышчаны па веры і стаў чальцом царквы. Ва ўзросце 32 гадоў 1976 быў абраны царквой на пастарскае служэнне.

Гыдзік быў кіраўніком царквы пяцідзясятнікаў у Польшчы (1988—2000).

## Творы 
* * Co nas czeka? *, Warszawa 1994, 19982.
* * Kim dla Ciebie jest Duch Święty? *, Warszawa 1995
* * Nieprzyjaciele *, Skoczów 2004
* * Księga mojego życia *, Skoczów 2015
* * Apokalipsa, czyli co nas czeka? *, Warszawa 2016

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Постаці пратэстанцтва
Турызм у Венгрыі

]]
**Турызм у Венгрыі** славіцца багатай гісторыяй.. У 2004 і 2005 годзе колькасць турыстаў, якія прыязджаюць у краіну, павялічылася на 7 працэнтаў. 98 працэнтаў турыстаў складаюць жыхары еўрапейскіх краін, большай часткай — Аўстрыі, Германіі і Славакіі. У горадзе размешчана мноства музеяў і тэатраў. Замак Буда, набярэжныя Дуная і Праспект Андраш з'яўляюцца аб'ектам Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

У Венгрыі знаходзіцца каля 1300 геатэрмальных крыніц, якія выкарыстоўваюцца для лячэння і рэлаксацыі з часоў Рымскай Імперыі. Рымляне будавалі свае лазні на беразе Дуная яшчэ ў I стагоддзі н. э. Больш за 30000 кубічных метраў мінеральнай вады тэмпературай ад 21° да 76&nbsp;°C працякаюць з 118 тэрмальных крыніц на тэрыторыі Будапешта .

Пад Будапештам знаходзіцца каля 200 пячор, некаторыя з якіх адкрыты для турыстаў. Сталакцітавая пячора Палволгі *(Pálvölgy)* — вялікі займальны лабірынт, адкрыты ў пачатку XX стагоддзя. Гэта самая вялікая пячорная сістэма пагоркаў Буда. Іншая пячора — Землохегі *(Szemlohegy)* — характэрная прыгожымі сценамі, пакрытымі мінеральнымі солямі і чыстым паветрам. Пячора Маціяс *(Matyas)*, якая знаходзіцца на ўскраіне горада, складаецца з практычна непраходных праходаў, прыцягвае аматараў экстрэмальнага турызму.
]]

## Рэгіянальны турызм 
Возера Балатон — самае вялікае прэснаводнае возера цэнтральнай Еўропы. Гэта други па папулярнасці напрамак турызму ў Венгрыі. У 1994 на возеры пабывала 2.5 мільёнаў турыстаў. Іншымі напрамкамі рэгіянальнага турызму з'яўляюцца спа курорты, актыўны адпачынак і культурныя славутасці. У Венгрыі створана каля 400 пляцовак для . Пракладзена больш за 2500 км веласіпедных трас. Таксама асаблівай папулярнасцю карыстаюцца рыбалка, назіранне за птушкамі, верхавая язда і паляванне.
Баль у Оперы Земпера

.]]
**Баль у Оперы Земпера** ў Дрэздэне — баль, які ладзіўся штогод з 1925 па 1939 гады, а з 2006 года зноўку праходзіць у Оперы Земпера. Пастаноўшчык — Ганс-Ёахім Фрэй.

## Гісторыя 
Першы оперны баль у Дрэздэне адбыўся 21 лютага 1925 года. У гэты час акрамя класічнай музыкі быў вельмі распаўсюджаны джаз. І ў перыяды з 1925 па 1929 і з 1933 па 1939 такія балі ладзіліся штогод.

У часы ГДР прадпрымаліся шматлікія спробы зноў адрадзіць барочны фестываль вакол опернага тэатра. Але гэта атрымалася толькі ў 1989 годзе, калі чатыры ночы ўсе адпачывалі пад музыку з танцамі, пелі песні. У 1990 годзе Сябры італьянскай оперы арганізавалі баль на адкрытым паветры ў Фрыдрыхштаце (Дрэздэн). Упершыню за 51 год пасля апошняга балю ў Дрэздэне, у 1990 годзе была адноўлена гэтая традыцыя, але ж не ў вялікай зале, а ў часовым будынку на вуліцы.

## Ордэн Святога Георгія 
Найважнейшым момантам балю з 2006 года стаў момант узнагароды Ордэнам Святога Георгія (да 2009 года — саксонскі ордэн балю ў Оперы Земпера). Гэтым медалём узнагароджваюць у розных катэгорыях, такіх як спорт, культура, палітыка. Акрамя фразы «Adverso Flumine» на медалі таксама можна пабачыць выяву Святога Георгія на кані, якая зроблена па прыкладу выявы, якая знаходзіцца ў «Зялёным зводзе». Гэтая кампазіцыя сімвалізуе барацьбу за лепшае.

У 2009 годзе гэты медаль быў уручаны Уладзіміру Пуціну, што вызвала шмат крытыкі з боку ХДС. Яны далі параду кіраўніка Саксоніі не ўручаць медаль у першапачатковым выглядзе. З 2010 года яна атрымала новую назву «Ордэн Святога Георгія».

Катэгорыя:Славутасці Дрэздэна
Chaetodontidae

**Chaetodontidae** — сямейства марскіх і саланаватаводных рыб з атрада акунепадобных.

## Апісанне 
Дробныя і сярэдняй велічыні рыбы з вельмі сціснутым з бакоў высокім целам, маленькім канчатковым высоўным ротам, узброеным дробнымі шчацінкападобнымі зубамі, якія часам маюць трахвяршынавыя астрыі. Даўжыня цела звычайна ад 12 да 22 см, самыя буйныя віды (*Chaetodon ephippium*, *Chaetodon litus*, *Heniochus singularius*) дасягаюць 30 см. Спінны плаўнік адзін, не падзелены, з 6-16 калючымі і 15-30 мяккімі прамянямі. У анальным плаўніку 3-5 (звычайна 3) калючых і 14-23 мяккіх прамяня. Хваставы плаўнік з закругленым або выемчатым краем, з 17 асноўнымі прамянямі, з якіх 15 разгалінаваныя. Цела пакрыта дробнай ктэноіднай луской, якая заходзіць на спінны і анальны плаўнікі. У большасці відаў вельмі яркая, часта шматколерная афарбоўка, праз вока праходзіць цёмная паласа.

Распаўсюджаны ў Атлантычным (трапічны і ўмераны паясы), Індыйскім і Ціхім акіянах. Жывуць часцей за ўсё на каралавых рыфах.

Большасць вядзе дзённы лад жыцця. Кормяцца сярод каралаў. Харчуюцца дробнымі бесхрыбтовымі, каралавымі паліпамі, ікрой рыб, ніткавымі водарасцямі, некаторыя планктонам.

У перыяд нерасту большасць відаў ўтварае пары. Ікру кідаюць прама ў ваду, не прымацоўваючы яе да якога-небудзь субстрату, пасля чаго яна становіцца часткай марскога планктону.

Старажытныя выкапні прадстаўнікоў сямейства знойдзены ў адкладах ніжняга эацэну (пачатак трацічнага перыяду). Лічыцца, што паходзіць сямейства з Індыйскага і заходняй частцы Ціхага акіянаў.

Некаторыя планктонаедныя віды добра ўтрымліваюцца ў акварыумах, аднак большасць відаў цяжкія ў доглядзе, а тых, што харчуюцца караламі, утрымліваць у няволі практычна немагчыма.

## Класіфікацыя 
У сямействе 12 родаў са 128 відамі:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* *Нельсон Дж. С.* Рыбы мировой фауны / Пер. 4-го перераб. англ. изд. Богуцкой Н. Г., науч. ред-ры Насека А. М., Герд А. С. — М.: Книжный дом «ЛИБРОКОМ», 2009. — С. 522—523. — 880 с. — ISBN 978-5-397-00675-0
* Жизнь животных: в 6-ти томах. Том 4. Рыбы / Под ред. проф. Т. С. Расса. — М.: Просвещение, 1983.

## Спасылкі 
* FishBase: *Chaetodontidae*

Катэгорыя:Акунепадобныя
Катэгорыя:Сямействы рыб
Шахрыяр Алам

**Шахрыяр Алам** (нар. , Чытагонг) — міністр замежных спраў Бангладэш. Член партыі Бангладэшская Народная ліга.

Пачаў сваю кар’еру ў сферы бізнеса ў 1995 годзе ў тэкстыльнай прамысловасці.

З 1997 года ён пачаў займацца палітыкай і ўвайшоў у партыю «Бангладэшская Народная ліга», а ўжо ў 2008 годзе ўпершыню был абраны ў Парламент Бангладэш.
У 2014 годзе быў другі раз абраны ў Нацыянальны парламент.

Навучаўся ў Каледжы Дакі, а потым ва ўніверсітэце Дакі. Мае двух сыноў і дачку.

Катэгорыя:Палітыкі Бангладэш
Кіргізскі хрыбет

**Кіргізскі хрыбет** (, ) — горны хрыбет, які абмяжоўвае з поўдня Чуйскую даліну і пустыню Майынкум. Даўжыня хрыбта 375 км. Распасціраецца з усходу на захад ад Баомскай цясніны да горада Тараз. Найбольшая вышыня — 4875 м (пік Заходні Аламедын).

Складзены пераважна асадкавымі і метамарфічнымі пародамі, парфірытамі, гранітамі. Паўночны схіл больш спадзісты і доўгі, чым паўднёвы. На схілах да вышыні 2500 м — стэпы, лясы (елка, арча), вышэй — субальпійскія і альпійскія лугі. З вышыні 3700 м — снежнікі і ледавікі (агульная плошча абляднення 223 км²).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Горы Кыргызстана
Катэгорыя:Горныя хрыбты
Міжнародны ўніверсітэт «Еўразія»

**Міжнародны ўніверсітэт і гуманітарны інстытут «Еўразія»** (, EIU) — прыватная ліцэнзаваная вышэйшая навучальная ўстанова, размешчаная ў сталіцы Арменіі — Ерэване. З 2004 года ўніверсітэт перайшоў на адукацыйную мадэль, цалкам сумяшчальную з еўрапейскімі стандартамі вышэйшай адукацыі і Балонскага пагаднення. EIU прапануе магістарскія праграмы ў вобласці права, менеджменту і замежных моў; ажыццяўляе супрацу з ВНУ як на рэгіянальным, так і на міжнародным узроўні.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Універсітэты Ерэвана
Катэгорыя:1996 год у Ерэване