Уладзімір Аляксандравіч Гілеп

**Уладзі́мір Аляксандра́віч Гі́леп** () — беларускі музейны дзеяч, дзяржаўны службовец, культуролаг, краязнавец. Першы намеснік міністра культуры БССР і Рэспублікі Беларусь (1982—1996). Старшыня Беларускага фонду культуры (1996—2018). Галоўны рэдактар газеты «Краязнаўчая газета» (з 2003). Член прэзідыума Беларускага таварыства дружбы і культурнай сувязі з замежнымі краінамі.

## Біяграфія 
### Раннія гады і сям’я 
Уладзімір Аляксандравіч Гілеп нарадзіўся 11 сакавіка 1938 года ў вёсцы Вострава (Астравы) Капыльскага раёна Мінскай вобласці.

Бацька — **Аляксандр Васільевіч Гілеп** (10 жніўня 1909—1979), афіцэр Чырвонай арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Служыў у Кіеве напярэдадні вайны, за некалькі дзён да 22 чэрвеня 1941 года тэрмінова пераведзены ў Пярэмышль на граніцу. Прайшоў усю вайну, удзельнічаў у Берлінскай аперацыі, 9 мая 1945 года сфатаграфаваўся каля сцен павержанага Рэйхстага. На наступны дзень быў цяжка паранены, падарваўшыся на міне. Пасля дэмабілізацыі ў 1953 годзе пераехаў у Слуцк, дзе і памёр у 1979 годзе.

Маці — **Марыя Пракопаўна Гілеп**, ураджэнка вёскі Астравы.

Сястра — **Алла Аляксандраўна Гілеп**.

### Дзяцінства ў гады вайны 
Дзяцінства Уладзіміра Гілепа прыпала на гады Вялікай Айчыннай вайны. Калі бацьку тэрмінова перавялі на граніцу напярэдадні 22 чэрвеня 1941 года, маці з дзецьмі вырашыла вярнуцца з Кіева ў родную вёску Астравы, але не паспела паведаміць мужу. На працягу трох гадоў (1941—1944) сям’я лічылася безвестна знікшай. Фронтавік Аляксандр Гілеп пісаў запыты ў розныя інстанцыі, атрымліваючы адзін адказ: «На неакупаванай тэрыторыі вашай сям’і няма».

Падчас вызвалення Беларусі ў 1944 годзе, калі нямецкія войскі пачалі адступленне, сям’я Гілепаў па парадзе партызан хавалася ў Мокранскіх лясах на мяжы Капыльскага і Клецкага раёнаў. Пасля вызвалення Слуцка вярнуліся ў вёску Астравы.

Пра сустрэчу з бацькам Уладзімір Аляксандравіч успамінаў:

Ужо цямнела. Маці паклала нас спаць у хляве на сенавале, а сама пайшла па ваду, каб прыбраць у хаце. Не паспела дайсці да парога, як да дома нечакана пад’ехала машына, а на падножцы стаіць бацька. Мама ад нечаканасці страціла прытомнасць. Памятаю яшчэ, як, апрытомнеўшы, яна спалохана спытала ў бацькі: «Што гэта ў цябе за форма такая, з пагонамі?» Бацька прабыў у нас дзве гадзіны і ўжо на ноч вярнуўся ў Слуцк у воінскую частку. Да заканчэння вайны мы атрымлівалі ад яго лісты з фронту.

### Адукацыя і служба 
У 1955 годзе скончыў 10 класаў Слуцкай школы № 1 (старэйшая школа Беларусі, заснаваная ў 1617 годзе).

З 1957 па 1960 год служыў у Савецкай арміі.

У 1965 годзе скончыў гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

## Кар’ера 
### Музейная дзейнасць (1965—1974) 
Пасля заканчэння ўніверсітэта У. А. Гілеп пачаў працу ў музейнай сферы. З 1965 па 1969 год займаў пасаду намесніка дырэктара па навуковай частцы Дзяржаўнага гістарычнага музея БССР.

У 1969 годзе перайшоў на пасаду намесніка дырэктара па навуковай рабоце Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны, дзе працаваў да 1974 года. У гэты перыяд курыраваў стварэнне і развіццё найбуйнейшых мемарыяльных комплексаў Беларусі: Курган Славы, мемарыяльны комплекс «Хатынь» (уключаючы могілкі спаленых вёсак, сцяну канцлагераў, адроджаныя вёскі).

На пасадзе намесніка дырэктара музея У. А. Гілеп арганізоўваў візіты найбуйнейшых сусветных палітычных дзеячаў:
* Леанід Ільіч Брэжнеў, Генеральны сакратар КПСС — наведванне музея
* Ясір Арафат, старшыня Арганізацыі вызвалення Палесціны (у суправаджэнні П. М. Машэрава)
* Фідэль Кастро, лідар Кубы — наведванне музея і Кургана Славы
* Рычард Ніксан, Прэзідэнт ЗША, ліпень 1974 года — арганізацыя візіту ў Хатынь

#### Археалагічная дзейнасць 
Паралельна з музейнай працай У. А. Гілеп займаўся археалагічнымі даследаваннямі. Сумесна з С. А. Адамовічам праводзіў раскопкі сярэднявечных помнікаў у Заслаўі, у тым ліку даследаванне галоўнай вежы-брамы Заслаўскага замка.

**Навуковыя публікацыі:**
* Гілеп У. А. Некаторыя звесткі аб помніках у Заслаўі // Працы па старажытных культурах Беларусі (ТДКАБ). — Мінск, 1969. — С. 142—143.
* Адамовіч С. А., Гілеп У. А. Раскопкі ў Заслаўі // Археалагічныя адкрыцці 1972 года. — М.: Навука, 1973. — С. 358.

### Праца ў апараце ЦК КПБ (1974—1982) 
У 1974 годзе, у ўзросце 35 гадоў, У. А. Гілеп быў пераведзены з пасады намесніка дырэктара музея ў апарат Цэнтральнага камітэта Камуністычнай партыі Беларусі на пасаду інструктара аддзела культуры. Прызначэнню папярэднічала асабістая двухгадзінная гутарка з Пятром Міронавічам Машэравым, першым сакратаром ЦК КПБ.

Асноўнай задачай, пастаўленай Машэравым, было павелічэнне колькасці музеяў у рэспубліцы (на той момант налічвалася каля 50 музеяў з усімі філіяламі). У. А. Гілеп прапанаваў ствараць «музеі народнай славы», якія адкрываліся рашэннем ЦК КПБ (без рашэння бюро ЦК КПСС), а праз пяць гадоў станавіліся паўнавартаснымі краязнаўчымі музеямі.

Пасля гібелі П. М. Машэрава 4 кастрычніка 1980 года У. А. Гілеп па даручэнні сакратара ЦК Аляксандра Кузьміна выязджаў у Россоны для захавання доміка, дзе хавалі Машэрава падчас вайны. Пазней домік стаў музеем.

З 1980 па 1982 год займаў пасаду загадчыка сектара мастацтваў аддзела культуры ЦК КПБ.

### Міністэрства культуры БССР/РБ (1982—1996) 
У 1982 годзе У. А. Гілеп быў прызначаны першым намеснікам міністра культуры БССР. На гэтай пасадзе ён адпрацаваў 14 гадоў, у тым ліку ў перыяд перабудовы і пасля здабыцця Беларуссю незалежнасці.

Пры непасрэдным удзеле У. А. Гілепа былі створаны знакавыя культурныя аб’екты Беларусі: Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту, Веткаўскі музей старавернства і беларускіх традыцый, музеі ў Заслаўі і Раўбічах. Ён выступіў ініцыятарам стварэння нацыянальных гісторыка-культурных запаведнікаў у Полацку, Заслаўі і Нясвіжы, а таксама персанальных музеяў Адама Міцкевіча, Валенція Ваньковіча, Марка Шагала і Максіма Багдановіча.

У 1985—1991 гадах, у перыяд перабудовы, разглядаў пытанні аб адкрыцці новых музеяў, у тым ліку ў Слоніме — музея «Беларускае мястэчка».

З 14 сакавіка 1994 года, пасля стварэння Міністэрства культуры і друку Рэспублікі Беларусь (шляхам аб’яднання функцый Міністэрства культуры і Дзяржаўнага камітэта па друку), працягнуў працу на пасадзе першага намесніка міністра пры міністры Анатолі Бутэвічы.

5 сакавіка 1996 года вызвалены ад пасады першага намесніка міністра культуры і друку Рэспублікі Беларусь у сувязі з выхадам у адстаўку (Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 94).

### Беларускі фонд культуры (1996—2018) 
Пасля сыходу з Міністэрства культуры У. А. Гілеп быў абраны старшынёй Беларускага фонда культуры (БФК), змяніўшы на гэтай пасадзе Івана Чыгрынава. Ён кіраваў арганізацыяй на працягу 22 гадоў — з 1996 па 2018 год.

Пад кіраўніцтвам Гілепа БФК рэалізоўваў маштабныя культурныя праграмы:
* «Спадчына» — захаванне гісторыка-культурных помнікаў
* «Вяртанне і захаванне нацыянальных культурных каштоўнасцей»
* «Адраджэнне нацыянальнай культуры малых гарадоў і мястэчак»
* «Славутыя імёны Айчыны»

Фонд выдаў больш за 20 кніг у серыі «Вяртанне», арганізоўваў штогадовыя фестывалі «Гуканне вясны», «Купалле» і выстаўкі народных майстроў.

У сакавіку 2018 года У. А. Гілеп перадаў паўнамоцтвы старшыні Тадэвушу Іванавічу Стружэцкаму. БФК спыніў існаванне 5 студзеня 2024 года.

### «Краязнаўчая газета» (2003—2023) 
14 красавіка 2003 года У. А. Гілеп заснаваў (сумесна з Беларускім фондам культуры) штотыднёвік «Краязнаўчая газета», прысвечаны гісторыі і культуры Беларусі. З’яўляўся галоўным рэдактарам выдання на працягу 20 гадоў. Газета выходзіла да канца 2023 года, прыпыніўшы выпуск у сувязі з ліквідацыяй заснавальніка (БФК).

У красавіку 2023 года ў Доме дружбы ў Мінску прайшла ўрачыстая вечарына, прысвечаная дваццацігоддзю «Краязнаўчай газеты» і 85-годдзю Уладзіміра Аляксандравіча Гілепа. На мерапрыемстве Гілеп атрымаў у падарунак ад Беларускага фонда культуры карціну з выявай роднай хаты і быў узнагароджаны значком валанцёра фондам «Любчанскі замак».

## Грамадская дзейнасць 
### Ініцыятар праекта «Памяць» 
У пачатку 1980-х гадоў У. А. Гілеп выступіў адным з ініцыятараў стварэння гісторыка-дакументальнай хронікі «Памяць» — шматтомнага выдання, прысвечанага ўвекавечванню памяці абаронцаў Айчыны і ахвяр войнаў. Падрыхтоўчая праца пачалася ў 1981 годзе, першы том выйшаў у 1985 годзе. Серыя ўключыла больш за 150 тамоў па ўсіх раёнах Беларусі.

У. А. Гілеп з’яўляецца прызнаным экспертам па гісторыі стварэння кніг «Памяць» і неаднаразова даваў інтэрв’ю аб праблемных пытаннях рэалізацыі праекта.

### Беларускае таварыства дружбы 
З 1984 года — член прэзідыума Беларускага таварыства дружбы і культурнай сувязі з замежнымі краінамі.

У снежні 2022 года на канферэнцыі таварыства, прысвечанай пераабранню старшыні, вядомы грамадскі дзеяч Уладзімір Гілеп выступіў з прамовай аб важнасці канструктыўнага падыходу да дзейнасці для захавання добрых сувязяў з замежнымі партнёрамі.

### Старшыня ІКАМОС Беларусі (1983—2021) 
З 1983 па 2021 год — старшыня Беларускага камітэта ІКАМОС (Міжнародны савет па захаванні помнікаў і дастапрымячальнасцей).

## Узнагароды і званні 
* Медаль Францішка Скарыны (2006) — за высокія дасягненні ў галіне адукацыі, навукі, культуры
* Нагрудны знак «Выдатнік друку Беларусі» (2018)
* Ганаровы грамадзянін акругі Шэлбі (штат Тэнэсі, ЗША) (1990) — званне прысвоена мэрам акругі Уільямам Морысам падчас афіцыйнага візіту ў ЗША
* Лаўрэат прэміі Беларускага прафсаюза работнікаў культуры (2015)
* Узнагароджаны дзяржаўнымі і ведамаснымі ўзнагародамі БССР і Рэспублікі Беларусь

## Публікацыі 
**Археалагічныя працы:**
* Гілеп У. А. Некаторыя звесткі аб помніках у Заслаўі // Працы па старажытных культурах Беларусі (ТДКАБ). — Мінск, 1969. — С. 142—143.
* Адамовіч С. А., Гілеп У. А. Раскопкі ў Заслаўі // Археалагічныя адкрыцці 1972 года. — М.: Навука, 1973. — С. 358.

**Публіцыстыка:**
* Гілеп У. Ён быў сваім… [пра П. М. Машэрава] // Краязнаўчая газета. — 2008. — № 7 (люты). — С. 1, 6.
* Гілеп У. А. Мінскі мастацкі вулей // Краязнаўчая газета. — 2023. — № 7 (люты). — С. 2.
* Рэгулярныя публікацыі ў газеце «Краязнаўчая газета» (2003—2023)

## Памяць 
У красавіку 2023 года Уладзіміру Аляксандравічу Гілепу споўнілася 85 гадоў. У гонар юбілею ў Доме дружбы ў Мінску прайшла ўрачыстая вечарына, на якой выступалі дзеячы культуры, фальклорныя калектывы, а юбіляр атрымаў шматлікія віншаванні і падарункі.

## Літаратура 
* Казенка Н. *Зроднены з культурай*. — Мінск. — Раздзел пра У. А. Гілепа.
* *Владимир Гилеп — живое воплощение культуры* // Наследие-Слуцк.

## Спасылкі 
* Старонка бацькі У. А. Гілепа — Аляксандра Васільевіча Гілепа на сайце «Бессмертны полк»
* Гілеп Уладзімір Аляксандравіч — «Беларусь у асобах i падзеях»

Катэгорыя:Нарадзіліся 11 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1938 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Капыльскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Археолагі Беларусі
Катэгорыя:Музеязнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Беларусі
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Францішка Скарыны
Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Галоўныя рэдактары Беларусі