open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Чарапашая п’яўка звычайная

**Чарапашая п’яўка звычайная** (*Haementeria costata*) — паразітычны від хобатных п’явак сямейства .

## Апісанне 
Крэмавае або светла-карычневае цела даўжынёй 60-70 мм з 1 цёмнай паласой уздоўж спіны і 5-7 шэрагаў дробных плям . Два вока. Від адсутнічае на Брытанскіх астравах і ў паўночнай Фенаскандыі, але ў цэлым шырока распаўсюджаны і звычайны. Смокча кроў вадаплаўных птушак і млекакормячых.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Плоскія п’яўкі
Дон (значэнні)

## Тапонім 
* Дон — рака
* Дон (прыток Уза)
* Дон (правінцыя Трэнта)
* Дон (літара)

## Тэхніка 
* Дон-1200
* Дон-1500

## Прозвішча 
* Джон Дон — англійскі паэт

## Іншае 
* Група армій «Дон»
Скрабінема авечая

**Скрабінема авечая** (*Skrjabinema ovis*) — від нематод сямейства , які звычайна паразітуе на жвачных жывёлах. Вядома, што прадстаўнікі віду пранікае ў кішачны тракт гуанака пасля праглынанні яец гэтага чарвяка. Са свойскіх жывёл заражае коз і авечак.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Chemical Institute of Canada. 1934. *Canadian Journal of Research*, National Research Council of Canada, v.10 Jan-Jun
* C. Michael Hogan. 2008. Guanaco: *Lama guanicoe*, GlobalTwitcher.com, ed. N. Strömberg

Катэгорыя:Аксіўрыды
Катэгорыя:Паразіты млекакормячых
Катэгорыя:Паразіты коз
Катэгорыя:Паразіты авечак
Хейнрык Марк

**Хейнрык Марк** (; , Кроатусэ — , ) — эстонскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, выконваючы абавязкі, затым прэм’ер-міністр урада Эстоніі ў выгнанні з паўнамоцтвамі прэзідэнта ў 1971—1990 гадах. Быў апошнім кіраўніком Эстоніі ў выгнанні, бо ў 1991 годзе была адноўлена дзяржаўная незалежнасць Эстоніі.

Ганаровы член Эстонскага літаратурнага таварыства. Ганаровы доктар права Тартускага ўніверсітэта (1998).

## Біяграфія 
Скончыў педагагічную семінарыю ў Тарту. У 1933—1938 гадах вучыўся на юрыдычным факультэце Тартускага ўніверсітэта. Юрыст.

У 1933—1938, 1940—1941, 1941—1942 гадах настаўнічаў у пачатковых школах Таліна. У 1939 годзе быў абраны гарадскім дарадцам г. Тарту. У 1940 годзе працаваў павераным у барыстэра ў Тарту.

У 1941—1943 гадах займаўся адвакатурай у Таліне. У 1940 годзе, пасля акупацыі Эстоніі СССР, некаторы час быў сакратаром Тартускага ўніверсітэта. У тым жа годзе балатаваўся ў Рыйгікогу ад апазіцыйнага Саюза працоўнага народа Эстоніі, але быў выключаны са спіса кандыдатаў. Пазней хаваўся ў Эстоніі, эмігрыраваў у Фінляндыю ў 1943 годзе, дзе быў адным з арганізатараў эстонскага бюро (эстонскай эміграцыйнай арганізацыі) і памагатым галоўнага рэдактара «Malevlane» (газеты для эстонцаў у фінскім войску).

Праз год пераехаў у Швецыю і пасяліўся ў Стакгольме. Актыўна ўдзельнічаў у дзейнасці іміграцыйных уладаў Эстоніі. Працаваў асістэнтам Дзяржаўнай камісіі па справах замежнікаў.

У 1945—1956 гадах — старшыня рабочай групы, якая займалася школамі Камітэта Эстоніі.

З 1954—1975 гадах — кіраўнік бюро і памочнік старшыні Камітэта Эстоніі, у 1975—1982 гг. — Старшыня, з 1982 года — ганаровы старшыня Камітэта Эстоніі.

У 1951—1979 гадах Г. Марк займаў пасаду генеральнага сакратара Нацыянальнай рады Эстоніі. У 1953—1971 гадах быў дзяржаўным сакратаром, у 1971—1990 гг. — Намеснікам прэм’ер-міністра і міністрам абароны ўрада Эстоніі ў выгнанні.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Юрысты Эстоніі
Торнімяэ

**Торнімяэ** () — вёска ў воласці Саарэмаа павета Саарэмаа на захадзе Эстоніі.

Да адміністрацыйнай рэформы 2017 года вёска ўваходзіла ў воласць Пёйдэ.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Рухну (значэнні)

* Рухну — востраў
* Рухну (вёска)
* Рухну (воласць)
* Рухну (маяк)
Кубак Беларусі па гандболе сярод жанчын 2021

**Кубак Беларусі па гандболе сярод жанчын 2021** — 24-ы розыгрыш кубка Беларусі па гандболе сярод жанчын. Фінал чатырох адбыўся ў Брэсце 21-22 мая 2021 года. Перамогу атрымаў клуб «Гомель».
 
## Першы этап 
## Паўфіналы 
## Матч за 3-е месца 
## Фінал 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Кубок Беларуси. «Гомель» взял трофей без реванша над БНТУ. «Берестье» снова спутало все карты
* Кубок Беларуси. Женщины. "Городничанка" и "Берестье" завоевали путевки в "финал четырех". Жеребьевка решающей стадии состоится в марте

Катэгорыя:2021 год у гандболе
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2021 годзе
2021
Катэгорыя:2021 год у Брэсце
Катэгорыя:Спорт у Брэсце
Рухну (вёска)

**Рухну** () — вёска ў воласці Рухну павета Саарэмаа на захадзе Эстоніі.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Бетховен (фільм)

**«Бетховен»** () — амерыканская сямейная камедыя 1992 года, зняты рэжысёрам Браянам Левантам, першы ў серыі фільмаў «Бетховен».

Пры бюджэце $18 мільёнаў фільм зарабіў у пракаце больш за $147 мільёнаў, атрымаў змешаныя водгукі крытыкаў, а таксама прэмію «Genesis Awards» і намінацыю на прэмію «Young Artist Awards».

## Сюжэт 
Герой фільма — не вялікі кампазітар, а выпадкова названы яго імем прыгажун-сенбернар. Патрапіўшы ў сям’ю яшчэ шчанюком, сабака хутка пасябраваў з дзецьмі і маці — толькі бацька скоса пазіраў на новага дамачадца.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Кінакамедыі ЗША
Катэгорыя:Кінакамедыі 1992 года
Катэгорыя:Сямейныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы пра сабак
Катэгорыя:Фільмы Universal Pictures
Катэгорыя:Фільмы ЗША 1992 года
Кыа

**Кыа** () — вёска ў павеце Вільяндзімаа, Эстонія. Была адміністрацыйным цэнтрам аднайменнай воласці.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Кубак Беларусі па гандболе сярод жанчын 2020

**Кубак Беларусі па гандболе сярод жанчын 2020** — 23-ы розыгрыш кубка Беларусі па гандболе сярод жанчын. Фінал чатырох адбыўся ў Жлобіне 29-30 жніўня 2020 года. Перамогу атрымаў клуб «Гомель».

## Першы этап 
## Паўфіналы 
## Матч за 3-е месца 
## Фінал 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Беларусь. Намоленное место. Пятый кубковый трофей "Гомеля". И второй в Жлобине!
* Беларусь. "Витебчанка" и "Городничанка" завоевали путевки в "финал четырех" женского Кубка страны

Катэгорыя:2020 год у гандболе
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2020 годзе
2020
Катэгорыя:2020 год у Жлобіне
Катэгорыя:Спорт у Жлобіне
Эрастверэ (вёска)

**Эрастверэ** () — вёска ў воласці Канепі (павет Пылвамаа, паўднёва-ўсходняя Эстонія). Размешчана на паўднёвы ўсход ад пасёлка Канепі. Праз вёску праходзіць шаша Талін-Тарту-Выру-Лухамаа (E263). Цэнтр вёскі знаходзіцца каля возера Эрастверэ, з якога бярэ пачатак рака Ах’я. Рака Выханду таксама працякае цераз Эрастверэ.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Юлемістэ

**Юлемістэ**:
* Юлемістэ (возера)
* Юлемістэ (мікрараён)
* Юлемістэ (прыпыначны пункт)
* Юлемістэ (станцыя)
Юлемістэ (мікрараён)

**Юлемістэ** () — мікрараён у раёне Ласнамяэ горада Таліна, сталіцы Эстоніі. Размешчаны ва ўсходняй частцы Таліна. Мяжуе з мікрараёнамі Сікупілі, Паэ, Сыямяэ, Мыйгу, Юлемістэярвэ і Юхкенталі і з воласцю Раэ. Плошча — 3,4 км².

## Вуліцы 
Па тэрыторыі мікрараёна праходзяць вуліцы Вахуры, Вяйке-Сыямяэ, Каналі, Кантсі, Кеск-Сыямяэ, Кеэвісэ, Кійвэ, Ленуяама, Лыытса, Паэ, Пунанэ, Пецярбургская шаша, Сепісэ, Сепапая, Суур-Паала, Суур’я і, Тартуская шаша, Тулеторні, Тыйву, Тырвіку, Ээсі, Юлемістэ.

## Грамадскі транспарт 
Па тэрыторыі мікрараёна праходзяць маршруты гарадскіх аўтобусаў нумар 7, 15, 45, 49, 64, 65.

У мікрараёне размешчана чыгуначная станцыя Юлемістэ, на якой спыняюцца прыгарадныя цягнікі кампаніі «Elron».
Катэгорыя:Мікрараёны Эстоніі
Замак Глена

**Замак Глена** (), таксама **мыза Мустамяэ** () — пабочная мыза рыцарскай мызы Елгімягі. Размешчаны на схіле ўзгорка ў Нымэ (Талін). Адрас: вуліца Вана-Мустамяэ 48. Згодна з гістарычным адміністрацыйным падзелам, мыза адносілася да Кегельскай парафіі.

## Гісторыя 
Мыза заснавана Мікалаем фон Гленам у паўночнай частцы яго зямель як новая жылая рэзідэнцыя. Замак у стылі гістарызму быў спраектаваны асабіста Гленам і пабудаваны ў 1886 годзе. Замак акружаны паркам і некалькімі будынкамі: пальмавым дамком (1900—1910), абсерваторыяй (1910) і скульптурамі «Калевіпоэг» (1908) і «Цмок» (1908). Усе гэтыя збудаванні таксама былі спраектаваны самім Гленам. Цяперашні Калевіпоэг з рагамі і дубінай — гэта копія, створаная ў 1980-х гадах, стары Калевіпоэг дагэтуль ляжыць разбураным на зямлі.

Пасля эміграцыі Глена ў Германію ў 1918 годзе, замак быў закінуты і спустошаны, ад яго засталіся толькі сцены. Аднаўленне замка пачалося ў 1960-х гадах і было скончана 24 сакавіка 1977 года. Цяпер замак Глена належыць Талінскаму тэхнічнаму ўніверсітэту і выкарыстоўваецца як дом студэнцтва. У ім праводзяцца канферэнцыі, семінары, культурныя мерапрыемствы.

Замак Глена ўнесены ў Дзяржаўны рэгістр помнікаў культуры Эстоніі.

Катэгорыя:Палацы Эстоніі
Катэгорыя:Сядзібы
Могілкі Мыйгу

**Могілкі Мыйгу** () — некропаль у Таліне, у раёне Мыйгу.

## Гісторыя 
Створаны ў сувязі з указам расійскай імператрыцы Кацярыны II, які забараняў з 1771 года па ўсёй Расійскай імперыі пахаванні ў гарадскіх межах з-за небяспекі эпідэмій. Выкарыстоўваліся парафіянамі парафіі Тоампеа (Домскага сабора), пераважна, этнічнымі немцамі. Дасягалі плошчы больш за 2 га.

У жніўні 1941 года на могілках разгарнуліся баі паміж надыходзячымі нямецкімі войскамі і часткамі РСЧА, якія абаранялі Талін.

Пасля вайны, у 1950—1951 гадах могілкі былі знішчаны, паўтарыўшы лёс могілак Коплі, надмагіллі выкарыстоўваліся як будаўнічы матэрыял для гарадскіх патрэб.

У 1995 годзе тэрыторыя могілак аб’яўлена запаведнай.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Могілкі Таліна
Irura bidenticulata

**Irura bidenticulata** — від аранеаморфных павукоў сямейства .

## Арэал 
Выяўлены ў 2011 годзе павук першапачаткова быў памылкова прыняты за прадстаўніка роду . Родам з рэгіёнаў Паўднёва-Усходняй Азіі, ён быў упершыню заўважаны на кітайскім востраве Хайнань, з тых часоў яго таксама выявілі ў тайландскай правінцыі Сарабуры, Камбоджы, Ганконгу і Асаме.

## Апісанне 
Звычайна маюць памеры 5-6 мм. Прысутнічае палавы дымарфізм; большасць самак гэтага віду маюць амаль суцэльную залацістую пігментацыю (хоць некаторыя могуць мець прыглушаны карычневы малюнак, які нагадвае малюнак самцоў), у той час як самцы вядомыя сваімі асляпляльнымі фіялетава-ружовымі і залацістымі люстранымі . Унікальны фіялетавы ўзор на брушку самцоў, які лепш за ўсё можна апісаць як « у шапачцы», акружаны залацістай акантоўкай, як правіла, застаецца нязменным. Аднак пурпурова-залаты ўзор на верхавіне ў іх часта трохі адрозніваецца ў розных асобін, як і іх педыпальпы. Хеліцэры часам маюць чорныя кончыкі, у дадатак да асновы канечнасцяў.

## Галерэя 

File:Irura bidenticulata 69024220.jpg|Дарсальны бок самца
File:Irura b c.jpg|Самец
File:Irura bidenticulata 27196538.jpg|Самка
File:Irura b b.jpg|Самка

## Крыніцы 
Катэгорыя:Павукападобныя Азіі
Катэгорыя:Павукі-скакуны
Кернаўскія гарадзішчы

**Кернаўскія гарадзішчы** — комплекс старажытных гарадзішчаў на тэрыторыі Шырвінцкага раёна Віленскага павета  Літвы, недалёка ад Кернава, ля набярэжнай тэрасы правага берага ракі Вілія, на поўдзень і паўднёвы ўсход ад Кернаўскіх курганоў. Комплекс складаецца з гарадзішчаў Кернаў, Сяменішкі I і II.

Даследванні паселішчаў праводзіў у 1983–2003 гг. (з перапынкамі) Аляксеюс Лухтанас. Асобна Сяменішкі ІІ вывучалі ў 1990 г. Вітаўтас Ушынскас і ў 2004 г. Рокас Венгалас. На гарадзішчах выяўлены культурны слой у 0,3–1 м, вылучаны 3 перыяды пражывання. На месцы раскопак знойдзены крэмневыя наканечнікі стрэл, скрабкі, мікраліты, адшчэпы, рэшткі пахаваных жытлаў, сэрцайкі мезаліту, неаліту, бронзавага і ранняга жалезнага века, рамбічныя і трохкутныя наканечнікі стрэл з хваставікамі, кераміка з арганічнымі дамешкамі, шліфаваныя каменныя сякеры і раннежалезная кераміка. 

Паселішчы ўзніклі ў першай палове 1-га тысячагоддзя нашай эры. Мяркуюць, што першапачаткова (ІІ ст.) узнікла гарадзішча Кернаў, пазней, у ІІ–ІІІ стст., Сяменішкі I і II. Паселішчы злучаліся з курганамі сцежкай з сасновых бярвёнаў шырынёй 2,4 м, пракладзенай па забалочанай лагчыне. У паселішчах знойдзены агнішчы, рэшткі слупападобных будынкаў, печаў для плаўлення жалеза, гаршкоў, бронзаліцейных майстэрняў, гаспадарчых ям, рымскіх манет, фрагментаў шкляных кубкаў, жалезных фібул, пентынаў, нажоў, шылаў, шпілек, гліняных верацёнаў, тыгляў, каўшоў, гіраў Дзякоўскай культуры і наканечнікаў стрэл. З V ст. гарадзішчы сталі прыходзіць у заняпад, спачатку з-за варожых нападаў, а потым праз паводкі.

На мяжы 1-га і 2-га тысячагоддзяў месца было зноў заселена. Знойдзена кераміка, чэшскі сярэбраны дэнарый Бржэціслава I (1037—1055). У XIII–XIV стст. на месцы паселішчаў быў заснаваны сярэднявечны горад Кярнаве (Кернаве, Кернаў). 

## Літаратура 
* Aleksiejus Luchtanas. *Kernavės gyvenvietės*. Visuotinė lietuvių enciklopedija, T. IX (Juocevičius-Khiva). – Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2006. 761 psl.

Катэгорыя:Гісторыя Літвы
Катэгорыя:Гарадзішчы
Кубак Беларусі па гандболе сярод жанчын 2019

**Кубак Беларусі па гандболе сярод жанчын 2019** — 22-ы розыгрыш кубка Беларусі па гандболе сярод жанчын. Фінал чатырох адбыўся ў Гомелі. Перамогу атрымаў клуб «Гомель».

## Паўфіналы 
## Матч за 3-е месца 
## Фінал 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Кубок Беларуси. Женщины. «Гомель» в упорном финальном поединке обыграл минский БНТУ-БелАЗ с минимальной разницей и завоевал трофей
* Кубок Беларуси. «Гомель», обыграв «Городничанку», вышел в финал. В решающем матче гомельчанки сыграют с БНТУ-БелАЗом
* Кубок Беларуси. Первым финалистом женского турнира стал минский БНТУ-БелАЗ
* Беларусь. «Гомель» рассчитался по всем долгам, а «политех» просто понравился

Катэгорыя:2019 год у гандболе
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2019 годзе
2019
Катэгорыя:2019 год у Гомелі
Катэгорыя:Спорт у Гомелі
Bagheera kiplingi

***Bagheera kiplingi*** — від павукоў-скакуноў з падсямейства , распаўсюджаны ў Цэнтральнай Амерыцы. Харчуюцца расліннай ежай.

## Распаўсюджанне 
Шырока распаўсюджаныя ў Цэнтральнай Амерыцы на тэрыторыі Мексікі, Беліза, Коста-Рыкі і Гватэмалы. Жывуць на акацыях, харчуюцца пераважна расліннай ежай.

## Апісанне 
Ярка афарбаваныя павукі з выяўленым палавым дымарфізмам. У самцоў буйныя галавагрудзі (шырэйшыя за брушка) афарбаваныя ў цёмныя тоны і на спінным баку бліжэй да пярэдняга канца цела нясуць зеленаватую пляму, стройнае брушка — чырванаватае з зялёнымі падоўжнымі лініямі. Колер ног — бурштынавы. Галавагрудзі самак чырванавата-цёмна-карычневыя з белымі лускавінкамі; пальпы, лабіум і стэрнум светла-аранжавыя, хеліцэры чырванавата-карычневыя; брушка з дзвюма доўгімі падоўжнымі карычневымі палосамі; першая пара ног чырванавата-карычневая, другая-чацвёртыя пары ног светла-аранжавыя.

## Назва і гісторыя вывучэння 
Сужэнцы  пры апісанні віду ў 1896 годзе вылучылі яго ў новы род , названы імі ў гонар пантэры  — персанажа «» Рэдзьярда Кіплінга, сяброўкі . Іх апісанне грунтавалася на самцы дадзенага віду. Самак удалося выявіць толькі праз стагоддзе ў 1996 годзе іншаму амерыканскаму даследчыку .

Існуюць яшчэ тры роды павукоў-скакуноў, названыя ў гонар персанажаў Кіплінга: ,  і ; назвы ўсіх былі прапанаваны Пекхэмамі.

## Спосаб жыцця і харчаванне 
*Bagheera kiplingi* жывуць практычна выключна на акацыях з роду . Нягледзячы на наяўнасць тэрытарыяльных паводзін, колькасць асобін на адной расліне можа дасягаць некалькіх сотняў. Размнажэнне працякае на працягу ўсяго года. Самкі дэманструюць квазісацыяльныя паводзіны, змяшчаючы кладкі ў агульныя гнёзды і ахоўваючы некаторы час пасля вылуплення нашчадкаў. Колькасць самак у папуляцыях больш чым удвая перавышае колькасць самцоў.

Унікальная асаблівасць *Bagheera kiplingi* — нехарактэрнае для павукоў харчаванне расліннай ежай. Паводле ацэнкі па суадносінах ізатопаў азоту N:N у тканках, 90 % рацыёну гэтых павукоў складае раслінная ежа, якую яны атрымліваюць з  на кончыках лісця акацый і, у меншай ступені, з нектару. Пры гэтым яны актыўна пазбягаюць мурашак з роду , якія таксама жывуць на гэтых акацыях і ахоўваюць іх ад расліннаедных арганізмаў. Падчас засушлівага сезону павукі могуць пераходзіць да канібалізму.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Среди пауков обнаружили «травоядных» гурманов 
* Выявы на сайце *salticidae.pl*: дыягнастычныя малюнкі, фатаграфіі фіксаваных асобін і каляровыя малюнкі знешняга выгляду.

Катэгорыя:Таксоны жывёл, названыя ў гонар людзей
Катэгорыя:Павукападобныя Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Павукі-скакуны
Бядрос Кіркораў

**Бядро́с Кірко́раў**  (; ) — балгарскі і расійскі спявак, бацька Філіпа Кіркорава.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1932 годзе ў горадзе Варна ў армянскай сям'і. У канцы 1940-х гадоў скончыў вучылішча па спецыяльнасці шаўца, пасля гэтага некалькі гадоў працаваў па спецыяльнасці. Тады ж пачаў спяваць у самадзейным хоры пры абутковым прадпрыемстве. У 18 гадоў без музычнай адукацыі быў прыняты стажорам у Дзяржаўную оперу Варны.

У 1966 годзе Бедрос Кіркораў скончыў у Маскве аддзяленне музычнай камедыі Дзяржаўнага інстытута тэатральнага мастацтва. У тыя гады ён пачаў выступаць у праграмах Москанцэрта, выконваў песні на італьянскай, рускай і балгарскай мовах. Акрамя таго, ён удзельнічаў у эстраднай праграме «Мелодыя сяброў», у якой выступалі артысты з сацыялістычных краін.

У 1970-я гады выступаў як саліст Маскоўскай абласной філармоніі, а ў 1984 годзе стаў салістам Наўгародскай абласной філармоніі. У 2012 годзе яму далі званне народнага артыста Расіі.

Памёр у 2025 годзе.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Расіі
Сезон 2018/2019 ГК БНТУ-БелАЗ

У сезоне 2018/2019 жаночы гандбольны клуб «БНТУ-БелАЗ» з горада Мінска прымаў удзел:
* Чэмпіянат Беларусі 2018/2019 (**Сярэбраны прызёр**),
* Кубак Беларусі 2019 (**Фіналіст**).

## Склад каманды 
* Лілія Арцюховіч (1987)
* Дэбара Аруквэ (1996)
* Юлія Ганічкіна (1989, Расія)
* Ганна Голубева (1993, Расія)
* Наталля Гесць (1994)
* Валерыя Гутава (1996)
* Марыя Канавал (1997)
* Марыя Керчыкава (1995, Расія)
* Рэгіна Кудраўцава (1989, Расія)
* Яўгенія Леўчанка (1994, Украіна)
* Кацярына Маркелава (1989)	
* Анастасія Мазго (1995)
* Таццяна Рудкоўская (1997)	
* Алеся Сафонава (1979)
* Дзіяна Шаг (2000)	
* Юлія Шут (1994)
* Сняжана Сняжко (2000)	
* Ганна Сухамірава (1984)	
* Марыя Траян (2000)	
* Паліна Траян (2000)	
* Алена Жук (2000)	
* Анастасія Грахоўская (1996, да 3 студзеня 2019)

## Трэнеры каманды 
*  Канстанцін Шаравараў (галоўны трэнер)

## Гл. таксама 
* Сезон 2017/2018 ГК БНТУ-БелАЗ
* Сезон 2019/2020 ГК БНТУ-БелАЗ

## Спасылкі 
* EHF CUP 2018-19 BNTU-BelAZ Minsk Reg.
2018/2019
БНТУ-БелАЗ
Катэгорыя:2018 год у Мінску
Катэгорыя:2019 год у Мінску
Яўгенія Ігараўна Леўчанка

**Яўгенія Ігараўна Леўчанка** (нар. , Запарожжа, Украіна) — украінская гандбалістка.

## Кар’ера 
* 2010—2011 | «ЗДІА» (Украіна)
* 2011—2012 | «Славія-Дняпро» (Украіна)
* 2012—2014 | «Рэал» (Украіна)
* 2014—2017 | «Ювента» (Славакія)
* 2018—2020 | «БНТУ-БелАЗ» (Рэспубліка Беларусь)

## Дасягненні 
* Чэмпіёнка аб’яднанага Чэмпіянату Чэхіі і Славакіі (2015,2016,2017)
* Чэмпіёнка Славакіі (2015,2016,2017)
* Пераможац Кубка Славакіі (2015,2016,2017)
* Чэмпіёнка Рэспублікі Беларусь (2018)
* Пераможац Кубка Рэспублікі Беларусь (2018)
* Срэбны прызёр Чэмпіянату Рэспублікі Беларусь (2019,2020)
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Yevgenia Levchenko
* ЕВГЕНИЯ ЛЕВЧЕНКО - ИГРОК "АСТРАХАНОЧКИ"

Катэгорыя:Гандбалісткі Украіны
Катэгорыя:Майстры спорту Украіны
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Украіны па гандболе
Рудаміна (значэнні)

Назву **Рудаміна** маюць:
* Рудаміна — мястэчка ў Аліцкім павеце Літвы.
* Рудаміна — вёска ў Віленскім павеце Літвы.
Excastra albopilosa

**Excastra albopilosa** — від жукоў-вусачоў, адзіны ў складзе роду ***Excastra*** з падсямейства .

Жыве ў Аўстраліі. Жук моцна касматы (пакрыты доўгімі бялёсымі валасінкамі), і мяркуецца, што ён эвалюцыянаваў, імітуючы насякомае, якое загінула ад энтамапатагеннага грыбка, каб адпужваць драпежнікаў.

## Этымалогія 
Родавая назва *Excastra* у перакладзе з латыні азначае «з лагера», а відавы эпітэт *albopilosa* перакладаецца як « белы і валасаты».

## Распаўсюджанне 
Жыве ў Квінслендзе на ўсходзе Аўстраліі, у кемпінзе Біна Бура Лодж на тэрыторыі ).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Эндэмікі Аўстраліі
Катэгорыя:Вусачы
Катэгорыя:Фаўна Аўстраліі
Павел Навумавіч Гойхман

**Павел Навумавіч Гойхман** () — савецкі і беларускі трэнер па лёгкай атлетыцы, заслужаны трэнер СССР (1957).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 25 сакавіка 1929 года ў БССР. Бацька — Нухін Пінхасавіч Гойхман-Угрумаў (Навум Паўлавіч Угрумаў) (1896—1953) — савецкі кінарэжысёр і кінасцэнарыст, маці — савецкая кінаактрыса.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны дзіцем перажыў блакаду Ленінграда, эвакуіраваны ў Новасібірск. У 1943 годзе вярнуўся з бацькамі ў Ленінград. Падчас вайны скончыў палову курсу фізкультурнага тэхнікума ў Ташкенце.

У Ленінградзе вучыўся ў тэхнікуме фізкультуры. На чэмпіянаце СССР сярод тэхнікумаў заняў 7-е месца, прабегшы 100 метраў за 11,7 секунд.

Быў прыняты ў Інстытут імя П. Ф. Лесгафта ў Ленінградзе звыш пяціпрацэнтнай нормы дзякуючы лісту з Масквы, які здолеў выклапатаць яго бацька. Пасля інстытута пайшоў працаваць у спартыўнае таварыства «Спартак». Потым перайшоў у добраахвотнае спартыўнае таварыства прафсаюзаў РСФСР «Труд». Пасля таго, як яго вучні не патрапілі на летнія Алімпійскія гульні 1956 года ў Мельбурн, пайшоў працаваць у сярэднюю школу.

Пісаў кнігу для школьнікаў і паралельна браў сваіх вучняў, у тым ліку Юрыя Сцяпанава. Ездзіў з вучнямі па СССР, паказваючы тэхніку новага скачка (іх групу называлі «цыркам Гойхмана»). У 1957 годзе Юрый усталяваў сусветны рэкорд — 2,16.

Пасля таго, як Гойхмана пазбавілі пасады старэйшага трэнера зборнай СССР, ён з жонкай у 1972 годзе пераехаў жыць і працаваць у Мінск. Працаваў у СДЮШАР па лёгкай атлетыцы.

У 1973 годзе П. Гойхман зноў (на гэты раз разам з жонкай Л. Сосінай) стаў старэйшым трэнерам зборнай СССР па скачку ў вышыню. Ім было даручана арганізаваць сістэму масавых спаборніцтваў у форме турнэ па гарадах краіны з прыцягненнем скакуноў і трэнераў да семінараў і абмеркавання праблем падрыхтоўкі. На працягу трох гадоў такія старты — арыгінальныя шоу з музыкай і яркай падсветкай — служылі развіццю скачкоў у СССР і абмену перадавым вопытам.

Трэнер зборнай СССР на Алімпійскіх гульнях 1976 года.

З канца 1993 года жыў і працаваў у Іерусаліме (Ізраіль).

Сярод выхаванцаў — першы савецкі рэкардсмен свету па скачках у вышыню Юрый Сцяпанаў (216 см, 1957 год), двухразовая чэмпіёнка СССР Таццяна Бойка (Шляхто), алімпійскі чэмпіён 1972 года Юры Тармак.

Памёр 5 снежня 2024 года ў Ізраілі.

## Ушанаванне памяці 
* З 1996 года ў Мінску праводзіцца штогадовы турнір па скачках у вышыню на прызы П. Н. Гойхмана і Л. І. Сосінай.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Трэнеры па лёгкай атлетыцы
Sophora tetraptera

**Sophora tetraptera** — від кветкавых раслін падсямейства .

## Апісанне 
Невялікае дрэва або куст з разгалінаванымі галінамі. Пёрыстыя лісце 7,5-15 см даўжынёй маюць 20-40 лісточкаў. Зеленаватыя або жоўтыя кветкі да 6 см даўжынёй з’яўляюцца ў суквеццях па 4-10. Струкі 6-7 см з насеннем, якое мае 4 крылы.

## Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання 
Расце на Паўночным востраве Новай Зеландыі.

## Практычнае выкарыстанне 
Распаўсюджаная дэкаратыўная расліна.

## Цікавыя факты 
Нацыянальная кветка Новай Зеландыі.

## Галерэя 

Файл:Kowhai_flowers.jpg|Кветкі
Файл:Sophora-tetraptera-foliage2.jpg|Лісце
Файл:Sophora_tetraptera_03.jpg|Ствол
Файл:New_Zealand_Centennial_Exhibition_-_Certificate_of_Attendance.jpg|Дрэва на сертыфікаце разам з іншымі сімваламі Новай Зеландыі
Файл:Tui_adult_and_young.jpg|Галінка на ілюстрацыі з 

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паўночны востраў (Новая Зеландыя)
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1776 годзе
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Матыльковыя
Яськаўцы (значэнні)

Назву **Яськаўцы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Яськаўцы — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. 

### Украіна 
* Яськаўцы — сяло ў Хмяльніцкім раёне Хмяльніцкай вобласці.
Тайбэ

**Тайбэ** — горад у Ізраілі, знаходзіцца ў Цэнтральнай акрузе. Статус горада — з 1990 года. Плошча — 19 км².
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Ізраіля
Гета ў Наваельні

**Гета ў Наваельні** (вясна 1942 — лета 1943) — яўрэйскае гета, месца прымусовага перасялення яўрэяў пасёлка Наваельня Дзятлаўскага раёна і бліжэйшых населеных пунктаў падчас Халакосту.

## Гісторыя 
Перад вайной насельніцтва пасёлка Наваельня складала 270 чалавек, з якіх яўрэяў было каля 100 чалавек. Габрэі жылі кампактна, засяляючы вуліцу Леніна і некалькі дамоў на суседніх вуліцах Дварэцкай, Першамайскай і Шашэйнай. Пасярэдзіне вуліцы Леніна знаходзілася сінагога.

У чэрвені 1941 года мястэчка было захоплена нямецкімі войскамі. Акупацыя доўжылася да 9 ліпеня 1944 года.

Пад гета адвялі тэрыторыю былой вайсковай часці на вуліцы Шашэйнай. Межы гета былі абнесеныя калючым дротам і патруляваліся паліцаямі, пры гэтым гета было адкрытага тыпу, і яўрэям дазвалялася выходзіць за агароджу, але абавязкова з’яўляцца на праверку. Дарослых вязняў выкарыстоўвалі на прымусовых працах.

Увосень 1942 года ў гета пачалі звозіць яўрэяў з іншых населеных пунктаў.

Улетку 1943 года каля 5—6 гадзін раніцы ў Наваельню прыехала машына з узброенымі немцамі. Габрэяў сабралі і пагналі праз чыгуначнае палатно ў лес, дзе знаходзіўся глыбокі роў, і ўсіх расстралялі. На наступны дзень немцы прывезлі вагон вапны і засыпалі яму з целамі забітых.

## Памяць 
Брацкая магіла была выяўленая пры будаўніцтве склада льно-экспартнай базы. 25 чэрвеня 2005 года на гэтым месцы быў усталяваны помнік ахвярам генацыду яўрэяў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Минск: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.

Катэгорыя:Наваельня
Катэгорыя:Гісторыя Дзятлаўскага раёна
Наваельня
Прадстаўнічы будынак Эстоніі

**Прадстаўнічы будынак Эстоніі** (да 2024 года — Дом эстонскага рыцарства) — старажытны будынак, помнік архітэктуры ў Таліне, у Вышгарадзе, плошча Кірыку, д. 1.

## Гісторыя 
Да 1920-х гадоў дом быў месцам грамадскіх сходаў, пераважна, нямецкай арыстакратыі — эстляндскага рыцарства.

Будынкі на гэтым месцы належалі рыцарскаму сходу з 1652 года, першыя дзве пабудовы загінулі пры пажары. Сучасны будынак, чацвёрты па ліку, быў пабудаваны ў 1845—1848 па праекце архітэктара Георга Вінтэргальтэра (1822—1894) у стылі неарэнесанс. Гэта быў адзін з першых будынкаў у гэтым стылі ў горадзе. Да цяперашняга часу будынак у значнай меры захаваў свае інтэр’еры.

Пасля ўтварэння незалежнай Эстоніі будынак быў нацыяналізаваны, у 1920—1940 гады ў ім размяшчалася Міністэрства замежных спраў.

У гады Савецкай акупацыі, з 1948 па 1992 год, будынак займала Нацыянальная бібліятэка Эстоніі.

У 1993 годзе ў будынку размясцілі экспанаты мастацкага музея Кадрыёрг з-за рамонту музея, у 2000 годзе прадметы мастацтва былі вернуты ў ранейшыя памяшканні і ў зноў адбудаваны Музей Куму.

З 2009 па 2016 год у будынку размяшчаўся факультэт выяўленчых мастацтваў Эстонскай акадэміі мастацтваў.

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Таліна
Катэгорыя:Збудаванні ў стылі неарэнесанс
Катэгорыя:Стары горад Таліна
Талінская абсерваторыя

**Талінская абсерваторыя** () — астранамічная абсерваторыя ў горадзе Талін, Эстонія. Размяшчаецца ў парку Глена ў Талінскім раёне Нымэ. Знаходзіцца ў падпарадкаванні Талінскага тэхнічнага ўніверсітэта.

Абсерваторыя размяшчаецца ў вежы, пабудаванай Мікалаем фон Гленам у пачатку XX стагоддзя (будаўніцтва скончана каля 1910 года). Меркавана фон Глен планаваў выкарыстоўваць вежу ў якасці маяка, аднак дакладнае яе прызначэнне невядомае (сярод магчымых здагадак таксама разглядаюцца млын і наглядальная вежа).

Назва «Талінская абсерваторыя» з’явілася ў канцы 50-х гадоў, тады яно адносілася да невялікай абсерваторыі, якая належала эстонскаму аддзяленню Усесаюзнага астранома-геадэзічнага таварыства (УАГА) і якое размяшчалася па адрасе бульвар Эстонія, 15. Яна, у сваю чаргу, была створана Эдгарэ Хер. ана Тартускаму аддзяленню ВАГА ў красавіку 1954 года (перайменавана ў эстонскае аддзяленне ВАГА ў снежні 1958 года).

Неўзабаве Прэзідыўм Акадэміі навук ЭССР прыняў рашэнне стварыць на базе абсерваторыі аддзялення ВАГО народную абсерваторыю, і ў красавіку 1959 года быў зацверджаны перспектыўны план яе развіцця. Першым этапам гэтага плана прадугледжвалася рэстаўрацыя вежы Глена і прыстасаванне яе для патрэб астранамічнай абсерваторыі. Тэрмінам завяршэння работ было абазначана 25 снежня 1960 года. Пазней планавалася будаўніцтва дзвюх наглядальных веж, а таксама галоўнага будынка абсерваторыі з планетарыем і, магчыма, падвалам для гравіметрычнай станцыі. Гэты этап павінен быў завяршыцца да 1965 года.

Ініцыятар стварэння абсерваторыі — Чарльз Вільман. Пасля таго, як Вільман перайшоў на працу ў Тартускую абсерваторыю, працу працягнуў Пеэп Кальв (эст. Peep Kalv) (1934—2002), які і стаў яе першым дырэктарам. На пасадзе дырэктара Кальв заставаўся да смерці ў 2002 годзе, на гады яго працы прыходзіцца росквіт абсерваторыі. З Талінскай абсерваторыяй звязана жыццё і праца эстонскіх астраномаў Чарльза Вільмана, Пеэпа Кальва, Лінды Кальв, Юла Кестланэ, Вальдэмара Харвіга і іншых.

У 1993 годзе абсерваторыя была перададзена ў падпарадкаванне Талінскаму тэхнічнаму ўніверсітэту.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Славутасці Таліна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1954 годзе
Катэгорыя:Астранамічныя абсерваторыі Эстоніі
Талінская сінагога

**Талінская Новая сінагога** (*Талінская сінагога*, эст. Tallinna sünagoog; англ. Beit Bella Synagogue in Tallinn) — сінагога ў Таліне (Эстонія), адзіная ў сучаснай Эстоніі. Пабудавана ў 2007 годзе. Архітэктары — Каўр Стоар і Тыніс Кімель. Знаходзіцца на вуліцы Кару, 16 б.

Зала Талінскай Новай сінагогі ўмяшчае 230 чалавек (не ўключаючы балкона, прызначанага для жанчын). У будынку сінагогі абсталявана міква, адкрыты адзіны ў Эстоніі кашэрны рэстаран «Іерусалім».

Равін у сінагозе — галоўны равін Эстоніі, Эфраім Шмуэль Кот.

## Гісторыя 
Да канца 1941 года яўрэйскае насельніцтва, якое засталося ў Таліне, было знішчана немцамі і эстонскімі калабарацыяністамі. Сінагога на вуліцы Маакры, якая дзейнічала да нямецкай акупацыі (1941—1944), была пераўтвораная нацыстамі ў склад, а затым разбурана пры бамбардзіроўцы Таліна савецкай авіяцыяй у сакавіку 1944 года. Руіны сінагогі былі знесены ў 1948 годзе. Сінагога ў Тарту была спалена ў 1944 годзе.

Пасля Другой сусветнай вайны ў Таліне існавалі яўрэйскія малельныя дамы, апошні з якіх да 2000 года размяшчаўся ў невялікім аднапавярховым будынку на вуліцы Магдалена.

Талінская Новая сінагога стала першай сінагогай, пабудаванай у Эстоніі пасля Другой сусветнай вайны.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Славутасці Таліна
Катэгорыя:З’явіліся ў 2007 годзе
Марыя Керчыкава

**Марыя Керчыкава** (нар. , Кызыларда, Казахстан) — расійская гандбалістка.

Пачала займацца гандболам у 9 гадоў, занімалась у трэнера клуба «Сейхун КАМ-КДУ» Вячаслава Кіма. У 2011 годзе па рэкамендацыі расійскай гандбалісткі Вольгі Зельнікавай перайшла ў «Растоў-Дон». У 2015 годзе працягнула кар’еру ва «Універсітэце». У сезоне 2017/18 стала срэбным прызёрам Чэмпіянату Расіі разам з «Ладай». Да вяртання ва «Універсітэт» у 2019 годзе паспела выступіць у Беларусі і Казахстане. У сезоне 2019/2020 стала лепшым бамбардзірам папярэдняга этапу «Суперлігі Париматч» з паказнікам 132 мячы пры дзейснасці 43 %.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Суперлига. Правая полусредняя Мария Керчикова стала игроком «Университета»
* Maria Kerchikova

Катэгорыя:Гандбалісткі Расіі
Лінахол

**Лінахол** — культурна-спартыўны комплекс у Таліне, Эстонія. Размешчаны на беразе заліва, побач з Пасажырскім портам і ў непасрэднай блізкасці ад сцен старога горада Таліна. У 1999 годзе ўнесены ў Дзяржаўны рэгістр помнікаў культуры Эстоніі як помнік архітэктуры. Рэгістравы адрас: вуліца Садама 1. У кастрычніку 2023 года былі прадстаўлены новыя канцэпцыі развіцця тэрыторыі Лінхола.

Масіўнае жалезабетоннае збудаванне ў стылі бруталізму ўпісана ў берагавую лінію, не парушаючы суцэльнасці гістарычнай часткі горада, якая адкрывалася з заліва. Пры абліцоўванні выкарыстаны камень вапняковых і даламітных парод мясцовага паходжання, як на талінскіх бастыёнах. Галоўныя архітэктары праекта — Райнэ Карп, Рыйна Алтмяэ і Юла Сірп. У складзе калектыва, які працаваў над стварэннем і ўвасабленнем праекта, яны ў 1984 годзе былі ўзнагароджаны Дзяржаўнай прэміяй СССР.

Будынак Лінахола быў пабудаваны на агульнай восі з гасцініцай Віру.

Тэрыторыя — 38000 м². У будынку была зала на 4200 месцаў, кафэ на 150 месцаў, лядовы хол на 3000 месцаў, кегельбан, дыскатэка і вялікая колькасць дапаможных памяшканняў. У зале, ззаду галоўнай сцэны, быў вывешаны гіганцкі габелен плошчай 503 квадратныя метры, мастака Эна Пыльдроаса. Вакол усёй залы на паветранай падушцы апускалася спецыяльная драўляная сцяна-мембрана з гумовым нізам — гэта дазваляла забяспечыць неверагодную акустыку. З кожнага з двух бакоў залы знаходзіліся гардэробы па 2700 месцаў для верхняга адзення.
## Крыніцы 
Катэгорыя:1980 год у Эстоніі
Ратушная аптэка

**Ратушная аптэка**, таксама **аптэка Раэ** () — найстарэйшая аптэчная ўстанова Таліна, Эстонія. Будынак аптэкі ўнесены ў Дзяржаўны рэгістр помнікаў культуры Эстоніі.

Аптэка знаходзіцца ў цэнтры горада насупраць гарадской ратушы, у д. 11 па Ратушнай плошчы, і з’яўляецца адной з найстарэйшых дзеючых аптэк у Еўропе. Працуе ў адным і тым жа будынку з пачатку XV стагоддзі. Гэта таксама найстарэйшая дзеючая камерцыйная ўстанова і найстарэйшая медыцынская ўстанова Таліна і Эстоніі.

Першая вядомая выява Ратушнай аптэкі — карціна алеем, якая паказвае ратушную плошчу 1800 года. Першыя фатаграфіі датуюцца 1889 годам.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Таліна
Катэгорыя:Гісторыя Таліна
Катэгорыя:Славутасці Таліна
Катэгорыя:Стары горад Таліна
Сабор Святых Пятра і Паўла (Талін)

**Сабор святых Пятра і Паўла** () — каталіцкі храм у Таліне, Эстонія. Кафедральны сабор дыяцэзіі Таліна. Унесены ў Дзяржаўны рэгістр помнікаў культуры Эстоніі як помнік архітэктуры.

## Гісторыя 
Пасля Рэфармацыі на тэрыторыі сучаснай Эстоніі не было каталіцкіх храмаў. З 1799 года палякі, якія жылі ў Таліне, выкарыстоўвалі для набажэнства трапезную былога дамініканскага кляштара святой Кацярыны. Пасля таго як каталіцкая абшчына ўзрасла да 1500 чалавек, было вырашана пабудаваць каталіцкую царкву ў горадзе. Праект царквы быў распрацаваны архітэктарам Карлам Росі. У 1841 годзе пачалося будаўніцтва касцёла. 26 снежня 1845 года адбылося асвячэнне царквы.

У 1924 годзе ў Эстоніі была створана Апостальская адміністратура Эстоніі і царква святых Пятра і Паўла стала кафедральным саборам гэтай каталіцкай структуры. З 1930 года пробашчам сабора быў святар Эдуард Прафітліх, які ў 1931 годзе быў прызначаны Апостальскай Сталіцай арцыбіскупам і апостальскім вікарыем Апостальскай адміністратуры Эстоніі. У 1941 годзе Эдуард Профітліх быў арыштаваны і памёр у турме Кірава ў 1942 годзе. Яго пераемнік Генры Венлінг таксама быў арыштаваны ў 1945 годзе. Да 1950 года ў царкве не было пробашча. У 1952 годзе настаяцелем царквы быў прызначаны латышскі сьвятар Мітэліс Крумпанс, які выконваў свае абавязкі да 1987 года.

## Апісанне 
Царква мае форму базілікі і пабудавана ў класічным стылі з дзвюма неагатычнымі вежамі. Унутраная прастора падзелена трыма нефамі. У алтарнай частцы захавалася ікона Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі працы Гвіда Рэні, якая была падорана прыходу баварскім каралём Людвігам I.

Катэгорыя:Храмы Таліна
Царква Святога Мікалая Цудатворцы (Талін)

**Царква Свяціцеля Мікалая Цудатворцы**, *Мікольская царква* — праваслаўная царква ў імя Мікалая Цудатворца ў Таліне (Эстонія) Маскоўскага патрыярхата, размешчаная на вуліцы Венэ. Унесена ў дзяржаўны рэгістр помнікаў культуры Эстоніі як помнік архітэктуры і гістарычны помнік.

На тэрыторыі храма пад алтаром пахаваны свяшчэнамучанік Арсеній (Мацяевіч), Мітрапаліт Растоўскі.

Да канца лета 1827 года ўнутраныя аздабленчыя работы былі завершаны, і 14 жніўня адбылося ўрачыстае асвячэнне царквы. Завяршылася дваццацітрохгадовая гісторыя будаўніцтва храма.

У перыяд з 1990 па 1998 год у барабане і алтарных вокнах храма былі ўстаноўлены вітражы талінскага майстра Андрэя Лабанава, вучня Далорэс Хофман.

Дэпартамент помнікаў культуры Талінскай гарадской управы фінансаваў рамонт фасадаў. Пасля заканчэння рэстаўрацыі фасадаў з 2000 года вядзецца паэтапная рэстаўрацыя ўнутраных памяшканняў.

Нягледзячы на ​​неаднаразовыя рамонты і перафарбоўкі, падчас работ удалося выявіць рэшткі першапачатковых роспісаў, а пры рэстаўрацыі драўлянага бар’ера на хорах была знойдзена выразаная будаўнікамі дата — «1842».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Храмы Таліна
Катэгорыя:1827 год у Таліне
Царква Каарлі

**Царква Ка́арлі** () — адно з найбуйнейшых культавых збудаванняў Эстоніі, умяшчальнасць — каля 1500 сядзячых месцаў. Размешчана ў Таліне на ўзгорку Тынісмягі (вуліца Тоампеа, 10). Помнік архітэктуры. Для хрысціян лютэранскага веравызнання, якія жывуць у Таліне, выконвае ролю кафедральнага сабора.

Будаўніцтва па праекце архітэктара Ота Гіпіуса пачалося ў 1862 годзе. Праектаванне дахаў было даручана Р. Б. Бернгарду. Працы рабіў архітэктар Р. Кнюпфер.

Вежы будаваць завяршылі ў 1882 годзе, храм быў асвечаны ў 1872 годзе. У 1909 годзе ў фасад над галоўным уваходам умантавалі гадзіннік германскай працы. Роспіс царквы выканаў у ліпені 1879 года Іаган Кёлер (першая эстонская фрэска «Прыйдзіце да мяне»), трохчасткавая кампазіцыя ніжняй часткі алтара напісана Салі фон Кюгельгенам у 1889 годзе. Самая буйная з люстраў падорана Георгам фон Меендорфам. Першы арган царквы быў выраблены Густавам Норманам, сучасны створаны ў 1923 годзе фірмай «Валкер» (81 рэгістр, найбуйнейшы ў Эстоніі). Найстарэйшы са званоў царквы адліты ў 1696 годзе ў Стакгольме.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Храмы Таліна
Катэгорыя:1862 год у Таліне
Syphacia

**Syphacia** — род круглых чарвей сямейства , прадстаўнікі якога з’яўляюцца паразітамі грызуноў.

## Арэал 
Род мае касмапалітычнае распаўсюджанне.

## Віды 
У род уключаны наступныя віды:

*  
*  
*  
*  
* 
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
* 
*  
* 
*  
* 
*  
*  
*  
*  
*  
*  

## Крыніцы 
Катэгорыя:Аксіўрыды
Эстонскі музей пад адкрытым небам

**Эстонскі музей пад адкрытым небам** (), раней *Эстонскі дзяржаўны парк-музей* — музей сельскай традыцыйнай архітэктуры Эстоніі, размешчаны ў Таліне, у мікрараёне Рока-аль-Марэ.

## Гісторыя 
Музей заснаваны 22 траўня 1957 года. Займае 79 гектараў і ўключае (станам на 2005 год) 72 пабудовы, большая частка якіх скампанавана ў 11 хутарскіх двароў, аб’яднаных, у сваю чаргу, у чатыры тэрытарыяльныя групы: Заходняя Эстонія, Паўночная Эстонія, Паўднёвая Эстонія і Астравы. У дадатак да хутарскіх гаспадарак у музеі прадстаўлены пабудовы грамадскага прызначэння (капліца, сельская крама, школа і інш.), размешчаныя па асобнасці ці групамі.

У інтэр’ерах некаторых будынкаў прадстаўлены прадметы сялянскага побыту, прылады працы, мэбля, посуд і да т.п.

Музей знаёміць наведвальнікаў з эстонскай нацыянальнай архітэктурай апошніх двух стагоддзяў, а таксама з традыцыйным ладам сялянскага жыцця Эстоніі.

Музей праводзіць «Дні жывой гісторыі», падчас якіх супрацоўнікі, апранутыя ў нацыянальнае адзенне, дэманструюць традыцыйныя заняткі сялян, а таксама семінары, музейныя ўрокі, рукадзельныя суботы, кулінарныя нядзелі і іншыя мерапрыемствы. Залы традыцыйнай карчмы прапануюцца да арэнды для правядзення бясед, вяселляў і святочных мерапрыемстваў.

У 2015 годзе былі адкрыты некалькі новых экспанатаў, у тым ліку першы аб’ект, не звязаны непасрэдна з жыццём этнічных эстонцаў: дом рыбака-старавера Пячонкіна з Прычуддзя.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Музеі Таліна
Двухвокая п’яўка

**Двухвокая п’яўка,** ці **Пласцінканосная п’яўка** (*Helobdella stagnalis*) — від п’явак сямейства .

## Апісанне 
Даўжыня цела 8-12 мм, шырыня 2-4 мм. Цела кароткае, шырокае, пляскатае ў спінна-брушным кірунку. Цела шаравата-белага, крэмавага колеру, з вялікім лікам бурых кропак на спінным баку. Адметнай прыкметай віду з’яўляецца лінзападобная пласцінка жоўтага альбо карычневага колеру на спіне паміж 12-м і 13-м кольцамі. Таксама ў гэтай п’яўкі ўсяго адна пара вачэй, прычым даволі буйных.

## Арэал 
Адзін з самых распаўсюджаных відаў п’явак. Засяляе паўночную палову Еўразіі, поўнач Афрыкі, жыве таксама ў Паўночнай і Паўднёвай Амерыцы, дзе жыве не менш за 20 відаў з гэтага ж роду.

## Біялогія 
Жыве ў стаячых і ў цякучых вадаёмах — на раслінах і камянях, да якіх яны прымацоўваюцца пры дапамозе сваіх прысосак. Аддае перавагу невялікім стаячым зарослым вадаёмам. З’яўляцца a-мезасапробам, зарэгістравана пры кіслотнасці 6,0. Харчуецца дробнымі бесхрыбтовымі — чарвякамі, лічынкамі насякомых, малюскамі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* Пиявка двуглазая — Helobdella stagnalis Архивная копия от 31 августа 2017 на Wayback Machine сайт «ecosystema»

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Плоскія п’яўкі
Phyllomedusa sauvagii

**Phyllomedusa sauvagii** — від бясхвостых земнаводных падсямейства .

## Арэал і месцы пражывання 
Жыве ў Паўднёвай Амерыцы ў рэгіёне Гран-Чака на тэрыторыі Паўночнага Парагвая, паўночнай Аргенціны, паўднёва-заходняй Бразіліі і Усходняй Балівіі. У гарах сустракаецца да вышыні 1500 м. Вядзе дрэвавы спосаб жыцця.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Lucy Aquino, Guarino Colli, Steffen Reichle, Débora Silvano, Ismael di Tada, Esteban Lavilla 2004. *Phyllomedusa sauvagii*. In: IUCN 2013. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2.

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1882 годзе
Катэгорыя:Квакшы
Міёк-кук

**Міёк-кук** () або **суп з марскіх водарасцей** — гэта не востры карэйскі суп, асноўным інгрэдыентам якога з’яўляецца , або марскія водарасці. Карэйцы традыцыйна ядуць яго на сняданак у дзень нараджэння ў гонар сваёй маці, а таксама даюць жанчынам на працягу некалькіх месяцаў пасля родаў.

## Прыгатаванне 
Міёк-кук — рэдкасць сярод карэйскіх супоў, паколькі ў ім няма вострых інгрэдыентаў. Асноўным інгрэдыентам з’яўляецца . Лічыцца, што практыка ўжывання супу з марскіх водарасцей пасля родаў ўзыходзіць да перыяду Кагуро, калі людзі заўважылі, што кіты ядуць марскія водарасці пасля родаў. Традыцыйна суп сімвалізуе , багіню, якая дапамагае жанчынам падчас цяжарнасці і родаў. Людзі, якія ядуць суп у свой дзень нараджэння, ушаноўваюць сваіх маці за тое, што яны іх нарадзілі

У астатні час года міёк-кук таксама ядуць не па асаблівых выпадках. Гэта вельмі распаўсюджаны гарнір, які падаецца з рысам.

## Карысць для здароўя 
Марскія водарасці — добрая крыніца вітаміна К, незаменнага вітаміна, які з’яўляецца важным фактарам згортвання крыві. Ужыванне ў ежу міёк-кука, які змяшчае іх, дазваляе засвойваць каля 22 % рэкамендаванай сутачнай нормы вітаміна К для жанчын і 29 % рэкамендаванай сутачнай нормы вітаміна К для мужчын.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Miyeok guk recipe from Maangchi.net
* Miyeok Guk recipe from Naver
* Miyeok guk recipe from Korean.net
* What Are the Health Benefits of Eating Seaweed? 

Катэгорыя:Супы
Катэгорыя:Водарасці
Катэгорыя:Карэйская кухня
Талінскі батанічны сад

**Батані́чны сад** () — адзін з сімвалаў горада Таліна, Эстонія. Знаходзіцца побач з Талінскай тэлевежай, ва ўсходняй частцы Таліна, за 10 км ад цэнтра горада і за 3 км ад Пірытаскага паруснага цэнтра і зоны летняга адпачынку. Раён, дзе знаходзіцца тэлевежа і сад, называецца Клоастрыметса. Побач з садам працякае рака Пірыта.

## Гісторыя 
Быў заснаваны 1 снежня 1961 г. як навуковая ўстанова Акадэміі навук Эстонскай ССР на базе сектараў дэкаратыўнага садоўніцтва, дэндралогіі і інтрадукцыі Інстытута эксперыментальнай біялогіі АН ЭССР.

Сад быў закладзены на тэрасах старажытнай даліны ракі Пірыта; яго ландшафтна-архітэктурна аформленая частка (111 га, архітэктар Аляксандэр Нійнэ) была адкрыта для наведвальнікаў з 1970 года, аранжарэі — з 1971 года.

У 1970-х гадах у ім было сабрана 7000 відаў раслін. Асноўныя галіны даследаванняў: інтрадукцыя і акліматызацыя раслін, ландшафтазнаўства, азеляненне і ландшафтная архітэктура, імуналогія раслін, прыкладная экалогія і біякліматалогія, экалогія паўкультурных і культурных ландшафтаў, ахова прыроды і навакольнага асяроддзя. У складзе ўстановы было 2 аддзелы, 4 сектары і лабараторыя, якія налічваюць 84 работнікі, з іх 24 навуковыя супрацоўнікі, у тым ліку 17 кандыдатаў навук.

У 1995 годзе батанічны сад быў абвешчаны ўласнасцю горада Таліна. У тым жа годзе было заснавана Таварыства сяброў Талінскага батанічнага сада.

У 1992 годзе Талінскі батанічны сад увайшоў у Асацыяцыю батанічных садоў балтыйскіх краін (ABBG), а ў 1994 годзе — у Міжнародную раду батанічных садоў (BGCI).

Цяпер асноўнай мэтай навуковай работы ў батанічным садзе з’яўляецца вывучэнне разнастайнасці свету раслін і яго аховы, а таксама даследаванні па пытаннях навакольнага асяроддзя. З 1994 года ўстанова ўдзельнічае ў падпраграмах дзяржаўнай праграмы Эстоніі па маніторынгу навакольнага асяроддзя.

Уваход на тэрыторыю батанічнага сада стаў платным з чэрвеня 2010 года.

Катэгорыя:Славутасці Таліна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1961 годзе
Катэгорыя:Батанічныя сады
Hemiclepsis marginata

**Hemiclepsis marginata** — від п’явак роду сямейства .

## Апісанне 
Агульная даўжыня дасягае 3 см шырынёй 9 мм. Мае 2 пары вачэй. Вочы пярэдняй пары размешчаны бліжэй адзін да аднаго, чым заднія. Ротавая адтуліна мае выгляд сэрца. Пярэдняя частка цела моцна пашырана (нават у параўнанні з іншымі відамі свайго роду). Задняя частка выразна прыкметная, даволі вузкая.

Спіна зеленаватая або чырванавата-карычневая з 7 падоўжнымі жоўтымі палосамі і 4 палосамі з невялікімі карычневымі бародаўкамі з жоўтай аблямоўкай.

## Спосаб жыцця 
Аддае перавагу стаячым вадаёмам. Можа актыўна рухацца. Харчуецца крывёю рыб, перш за ўсё з сямейства , а таксама жаб і рапух. Прысмоктваецца каля рота ці каля анусу.

З’яўляецца гермафрадытам. Гэтая п’яўка клапоціцца аб кладцы і маладых п’явак (пакуль тыя не будуць здольныя паляваць самастойна). Купкі яец, прымацаваныя да падводных прадметаў, п’яўка затуляе уласным целам і, здзяйсняючы рытмічныя хвалепадобныя рухі, забяспечвае прыток свежай вады.

## Распаўсюджанне 
Жыве ў Еўропе і Азіі. У Цэнтральнай Еўропе сустракаюцца рэдка, даволі часта — у басейне ракі Амур.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Herbert W. Ludwig: Tiere und Pflanzen unserer Gewässer. BLV Verlagsgesellschaft, München 2003, S. 142, ISBN 3-405-16487-7

Катэгорыя:Плоскія п’яўкі
Сезон 2019/2020 ГК БНТУ-БелАЗ

У сезоне 2019/2020 жаночы гандбольны клуб «БНТУ-БелАЗ» з горада Мінска прымаў удзел:
* Чэмпіянат Беларусі 2019/2020 (**Сярэбраны прызёр**),
* Кубак Беларусі 2020 (**Фіналіст**).

## Склад каманды 
* Уладзіслава Арлова (2002)
* Лілія Арцюховіч (1987)
* Дар’я Басевіч (2002)
* Лілія Бурдук (нар. 1989)	
* Юлія Грацкевіч (1994)	
* Валерыя Гутава (1996)	
* Юлія Іванчыкава (2002)
* Марыя Канавал (1997)
* Анастасія Халязнікава (2002)	
* Аліна Кішко (2002)	
* Рэгіна Кудраўцава (1989, Расія)
* Анастасія Кулак	(1995)
* Яўгенія Леўчанка (1994, Украіна)
* Таццяна Рудкоўская (1997)	
* Алеся Сафонава (1979)
* Дзіяна Шаг (2000)
* Сняжана Сняжко (2000)
* Яна Сотнікава	(2003)
* Ганна Сухамірава (1984)
* Марыя Траян (2000)	
* Паліна Траян (2000)
* Дар’я Вакуліч (2002)
* Валянціна Янкоўская (1987)
* Алена Жук (2000)	
* Анастасія Салей (2002)

## Трэнеры каманды 
*  Канстанцін Шаравараў (галоўны трэнер)

## Гл. таксама 
* Сезон 2018/2019 ГК БНТУ-БелАЗ
* Сезон 2020/2021 ГК БНТУ-БелАЗ

## Спасылкі 
* CHALLENGE CUP 2019-20 BNTU-BelAZ Minsk
2019/2020
БНТУ-БелАЗ
Катэгорыя:2019 год у Мінску
Катэгорыя:2020 год у Мінску
Rhabdias

**Rhabdias** — род круглых чарвей сямейства . Род мае касмапалітычнае распаўсюджанне і ўключае больш за 90 відаў, чкія ў асноўным паразітуюць у лёгкіх земнаводных і рэптылій.

Сістэматызаваць віды гэтага роду няпроста з-за звычайнай адсутнасці самцоў і марфалагічнага падабенства самак.

## Віды 
Род уключае ў сябе наступныя віды:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы 
Катэгорыя:Рабдытыды
Могілкі Коплі

**Могілкі Коплі** () — гістарычны некропаль у Таліне, знаходзяцца на ўскраіне мікрараёна Коплі. У наш час тэрыторыя былых могілак з’яўляецца паркам (эст. Kopli kalmistupark).

У 1993 годзе могілкі Коплі былі ўнесены ў Дзяржаўны рэгістр помнікаў культуры Эстоніі як помнік гісторыі. У 2006 годзе завяршыліся маштабныя работы па добраўпарадкаванні яго тэрыторыі, у ходзе якіх быў створаны грамадскі парк з фантанам-мемарыялам, агароджамі, якія асвятляюцца дарожкамі, лаўкамі, дзіцячай пляцоўкай і інфармацыйнымі стэндамі.

Адзіныя захаваныя сведчанні пра пахаванні запісаны ў метрычных кнігах і некаторых старых картах гэтай мясцовасці ў архіве Таліна. Аднак яшчэ ў 1980-х гадах знаходзілася перакошаная магільная пліта каля агароджы ўздоўж вуліцы Пелгурана.

Пра мінулае парка нагадвае ўсталяваны на цэнтральных прысадах мемарыял у выглядзе вялікага басейна.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Могілкі Таліна