open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Стывен Холуарт

**Стывен Холуарт** (, , , Графства Лінкальншыр, Англія) — англійскі прафесійны гулец у снукер. Удзельнік 1/16 фіналу German Masters 2016 года і Shoot-Out 2017 года.

## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Стывена Холуарта на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Англіі
Яніна Казіміраўна Глебаўская

**Яніна Казіміраўна Глебаўская** (,  — ) — беларуская савецкая . Народная артыстка БССР (1970).

## Біяграфія 
Скончыла Беларускую драматычную студыю ў Маскве ў 1926 годзе.

Працавала ў Беларускім тэатры імя Я. Коласа.

## Творчасць 
Народнасць, вострая характарнасць, філіграная вытанчанасць малюнка ролі ўласцівы творчасці Глебаўскай. Стварыла сакавітыя народныя характары ў беларускім нацыянальным рэпертуары: Даміцэля («Прымакі» Я. Купалы), Мальвіна («Несцерка» В. Вольскага), Югася («Навальніца будзе» А. Звонака паводле трылогіі Я. Коласа «На ростанях»), Паўлючыха («Лявоніха» П. Данілава), Сухадол («Сэрца на далоні» па І. Шамякіну), старуха Жыгоцкая («Вайна пад крыламі» па А. Адамовічу).

Сярод іншых роляў: Бярсеньева («Разлом» Б. Лаўранёва), Забеліна («Крамлёўскія куранты» М. Пагодзіна), Шарлота («Жаркае лета ў Бярліне» па ), Гурмыжская і Уліта, Феліцата («», «» А. Астроўскага), Малання, Паліна, Васа («», «», «» М. Горкага), Дульская («» Г. Запольскай), Орта («Вей, вецярок!» Я. Райніса).

Катэгорыя:Народныя артысты Беларускай ССР
Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа
Сяргееў

**Сяргееў** — прозвішча. Жаночая форма прозвішча — Сяргеева.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Міхайлавіч Сяргееў (фізік)
* Барыс Андрэевіч Сяргееў (Барыс Лаўранёў) (1891—1959) — рускі пісьменнік і драматург.
* Ігар Дзмітрыевіч Сяргееў (1938—2006) — міністр абароны Расійскай Федэрацыі (1997—2001).
* Канстанцін Міхайлавіч Сяргееў (1910—1992) — савецкі артыст балета.
* Леанід Аляксандравіч Сяргееў (1921—2006) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза.
* Мікалай Аляксандравіч Сяргееў (1855—1919) — рускі мастак-пейзажыст.
* Н. Сяргееў (Сяргей Новік-Пяюн) (1906—1994) — беларускі паэт, празаік.
* Юрый Анатольевіч Сяргееў (нар. 1956) — украінскі дыпламат.
* Яўген Мікалаевіч Сяргееў (1887—1937) — расійскі і савецкі ваенны дзеяч, камдыў.
* Яўген Міхайлавіч Сяргееў (1914—1997) — савецкі геолаг.

## Гл. таксама 
* Сяргей Мікалаевіч Сяргееў-Цэнскі (сапраўднае прозвішча — Сяргееў; 1875—1958) — рускі савецкі пісьменнік, драматург, публіцыст.
Татур

**Татур** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Генадзь Кузьміч Татур (1902—1979) — беларускі спецыяліст у галіне тэарэтычнай механікі і супраціўлення матэрыялаў.
* Генрых Хрыстафоравіч Татур (1846—1907) — беларускі гісторык, археолаг.
* Сяргей Кузьміч Татур (1899—1974) — заслужаны дзеяч навукі РСФСР, доктар эканамічных навук
* Касьма Феліксавіч Татур (1870—1937) — беларускі архівіст.
* Мікола Татур (1919—2001) — беларускі перакладчык, паэт, крытык.
* Хрызастом Татур (1811—1876) — дзяржаўны службовец.
Дэйвіс

**Дэйвіс**, **Дэвіс** — прозвішча англійскага паходжання, тапонім.

## Прозвішча 
### Дэвіс 
* Анджэла Дэвіс — амерыканская праваабаронца, дзеяч камуністычнага руху.
* Бет Дэвіс — амерыканская актрыса.
* Бэн Дэвіс — валійскі футбаліст.
* Гарт Дэвіс — аўстралійскі кінарэжысёр.
* Глен Дэвіс — амерыканскі лёгкаатлет, алімпійскі чэмпіён.
* Джо Дэвіс — англійскі прафесіянальны ігрок у снукер.
* Джудзі Дэвіс — аўтралійская актрыса.
* Джэферсан Дэвіс — амерыканскі палітычны і дзяржаўны дзеяч.
* Лідзія Дэвіс — амерыканская пісьменніца, лаўрэат Міжнароднай Букераўскай прэміі (2013).
* Марк Дэвіс — англійскі прафесійны ігрок у снукер.
* Марк Дэвіс — шатландскі ігрок у снукер.
* Олівер Форд Дэвіс — англійскі акцёр.
* Райманд Дэвіс — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (2002).
* Стывен Дэвіс (нар. 1985) — паўночнаірландскі футбаліст.
* Стыў Дэвіс — англійскі прафесiйны ігрок у снукер.
* Эндру Дэвіс — уэльскі сцэнарыст і пісьменнік.
* Фрэд Дэвіс — англійскі прафесійны ігрок у снукер.
* Шані Дэвіс — амерыканскі канькабежац, алімпійскі чэмпіён.
* Энтані Дэвіс — амерыканскі баскетбаліст

### Дэйвіс 
* Алекс Дэйвіс — англійскі прафесійны снукерыст
* Майлс Дэйвіс — амерыканскі джазавы трубач
* Рональд Дэйвіс (мастак)
* Сцюарт Дэйвіс — амерыканскі мастак

## Тапонім 
* Дэйвіс (акруга, Юта)
* Дэйвіс (Каліфорнія)
Стыў Міфсуд

**Стыў Міфсуд** (; нар. , ) — аўстралійскі прафесійны гулец у снукер.

## Спасылкі 
* Статыстыка Стыва Міфсуда на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Аўстраліі
Лі Спік

**Лі Спік** (; нар. , , Англія — ) — былы англійскі прафесійны гулец у снукер.

## Спасылкі 
* Статыстыка Лі Спіка на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Англіі
Селядцова

Назву **Селядцо́ва** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Селядцова — вёска ў Бешанковіцкім раёне
** Селядцова — вёска ў Верхнядзвінскім раёне

## Азёры 
* Селядцова — бяссцёкавае возера ў Верхнядзвінскім раёне, у басейне ракі Свольна
Хусэйн Вафаей Аюры

**Хусэйн Вафаі Аюры** (;  , , Іран) — іранскі прафесійны гулец у снукер. Паўфіналіст Адкрытага чэмпіянату Кітая 2017 года.

У 2011 годзе дайшоў да фіналу чэмпіянату Азіі сярод гульцоў ва ўзросце да 21 года і стаў чэмпіёнам свету сярод аматараў, а таксама атрымаў уайлдкард да двух рэйтынгавых турнірах, здзейсніўшы дэбют у прафесійным снукеры. У 2012 годзе перамог на чэмпіянаце Азіі сярод гульцоў да 21 года і ва ўзросце 17 гадоў далучыўся да прафесіяналаў. Тым не менш, ён не прымаў удзел на рэйтынгавых турнірах на працягу двух сезонаў у якасці прафесійнага снукерыста, а ў 2014 годзе стаў чэмпіёнам свету сярод гульцоў да 21 года і зноў вярнуў сабе прафесійны статус у 2015 годзе. У сезоне 2015/2016 прабіўся праз кваліфікацыю адкрытага чэмпіянату Аўстраліі, упершыню ў кар'еры дайшоўшы да 1/16 фіналу рэйтынгавага спаборніцтва, а ў 2016 годзе падняўся на найвышэйшае для сябе 74-е месца ў рэйтынгу і дайшоў да паўфінальнай стадыі Адкрытага чэмпіянату Кітая 2017 года.

У агульнай колькасці займаў 74-ы радок у сусветным рэйтынгу больш за два месяцы. За сваю прафесійную кар'еру аформіў больш за 5 соценных брэйкаў і зарабіў больш за 30 тысяч фунтаў стэрлінгаў прызавых грошай.

## Выступы на прафесійных снукерных турнірах

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Хусэйна Вафаі на CueTracker.net  

Катэгорыя:Снукерысты Ірана
Ленінапад

**Ленінапа́д** — стыхійны дэмантаж або знос помнікаў Леніну. Атрымаў такую назву падчас Еўрамайдана ва Украіне.

## Гісторыя 
Першы выпадак зносу помніка Леніну ва Украіне зафіксаваны 1 жніўня 1990 года ў Чэрванаградзе Львоўскай вобласці. У 1990-х гадах на Галічыне і Валыні дэмантавана каля 2000 помнікаў Леніну. На пачатку 2000-х гадоў дэмантавана каля 600 помнікаў Леніну, пераважна ў цэнтральных абласцях Украіны. З пачаткам Еўрамайдана ў 2013 годзе актывісты знеслі помнік Леніну на Бесарабскай плошчы ў Кіеве. Пачаўся стыхійны дэмантаж і ва ўсходніх абласцях Украіны. За 2014 год знесена 552 манумента Леніну.

## Ленінапад у Беларусі 
На думку маскоўскага культуролага Дзмітрыя Кудзінава, Беларусь — адзіная краіна на прасторы былога СССР, дзе помнікі Леніну пакуль не зносілі цэнтралізавана. Знос помнікаў Леніну практыкуецца рэдка, часцей іх пераносяць у іншыя месцы. Напрыклад, 24 лютага 2015 года ў мінскім мікрараёне Вялікі Лес быў знесены помнік Леніну, каб зрабіць скрыжаванне, а праз два месяцы гэты помнік быў устаноўлены каля школы № 84 г. Мінска.

## Гл. таксама 
* Дэкамунізацыя ва Украіне
** 
* 
** 
** Пушкінапад

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Херсон: знос помніка Леніну ў цэнтры горада
* Від ленінізму до ленінопаду — Павло Подобєд, Український інститут національної пам’яті;  Першакрыніца: http://www.radiosvoboda.org/content/article/26770232.html.
* 32 гарады і мястэчкі Беларусі, дзе больш няма помніка Леніну // «Радыё Свабода»

Катэгорыя:Еўрамайдан
Катэгорыя:Антыкамунізм
Катэгорыя:Дэрусіфікацыя
Сын Чалавечы (хрысціянства)

[thumb|right|250px|Сын Чалавечы з мячом сярод сямі лампадак, [Бамбергскі Апакаліпсіс, 11 ст.]]
**Сын Чалавечы** — адзін з тытулаў Ісуса Хрыста ў Евангеллях. Выраз з'яўляецца 81 раз у грэчаскім тэксце чатырох кананічных Евангелляў, і выкарыстоўваецца толькі ў выказваннях Ісуса. Выраз на іўрыце «сын чалавечы» (בן-אדם — *Бэн Адам*) таксама з'яўляецца ў Старым запавеце больш за сто разоў.

Выкарыстанне пэўнага артыкля ў выразе «Сын Чалавечы» у грэцкім кайнэ з'яўляецца новым, не захавалася ніякіх запісаў яго выкарыстання ў любым з пакінутых грэчаскіх дакументаў старажытнасці. Магчыма, што выкарыстанне «Сына Чалавечага» ў хрысціянскіх Евангеллях не мае дачынення да яўрэйскай Бібліі.

На працягу стагоддзяў, хрысталагічны погляд на Сына Чалавечага быў у тым, што тытул Сын Божы пацвярджае боскасць Хрыста, а ў шэрагу выпадкаў Сын Чалавечы сцвярджае Яго чалавечнасць. Тым не менш, у той час як званне Ісуса як Сына Божага была важным элементам хрысціянскіх веравызнанняў, што некалькі разоў было адлюстравана ў сімвалах веры; гэта не тычылася тытула Сына Чалавечага, і абвяшчэнне Ісуса як Сына Чалавечага ніколі не было прадметам сімвалаў веры ў хрысціянстве.

## Біблейскае выкарыстанне 
У грэчаскім тэксце кайнэ Новага Запавету тытул «*сын чалавечы*» падаецца як «ὁ υἱὸς τοὺ ἀνθρώπου». Падобны тытул на іўрыце (בן-אדם *бен адам*) таксама з'яўляецца больш за сотню раз у Старым запавеце. У трыццаці двух выпадках фраза з'яўляецца ў прамежкавай форме множнага ліку «сыноў чалавечых», што значыць людзі.

Выраз «*Сын Чалавечы*» з'яўляецца 81 раз у грэцкай мове кайнэ ў чатырох Евангеллях. Ён з'яўляецца трыццаць раз у Евангеллі ад Матфея, 14 раз у Евангеллі ад Марка, дваццаць пяць разоў у Евангеллі ад Лукі і 12 разоў у Евангеллі ад Яна. Тым не менш, выкарыстанне пэўнага артыкля ў выразе «Сын Чалавечы» з'яўляецца новым, і да яго выкарыстання ў кананічных Евангеллях не захавалася ніякіх запісаў яго выкарыстання ў любым з захаваўшыхся грэчаскіх дакументаў старажытнасці.

Некаторыя даследчыкі лічаць, што новазапаветні выраз «Сын Чалавечы» не мае дачынення да яўрэйскай Бібліі, лічачы, што тэрмін паходзіць ад арамейскай мовы — ברנש — бар Нэш/бар Наша, што ў гэтых крыніцах «*Сын Чалавечы*» — гэта рэгулярны выраз для вызначэння чалавека ў цэлым і часта служыць нявызначаным займеннікам і ні ў адным тэкстаў, якія дайшлі да нас, «*сын чалавечы*» не азначае тытул.

Выкарыстанне тытула *Сын Чалавечы* ў сінаптычных Евангеллях, як правіла, дзеляцца на тры групы: тыя, якія адносяцца да Яго «прышэсця» (у якасці узвышэння), тыя, якія адносяцца да «пакут» і тыя, якія адносяцца да «цяперашняга жыцця».

Выкарыстанне тытула *Сын Чалавечы* ў Евангеллі ад Яна, некалькі адрозніваецца ад сіноптыкаў і ў Яна 1:51 Сын Чалавечы прадстаўлены ў кантакце з Богам праз анёлаў, у Ян. 6:26 і 6:53 Сын Чалавечы забяспечвае жыццё праз Сваю смерць і ў Ян. 5:27 Сын Чалавечы атрымае ўладу судзіць людзей.

Катэгорыя:Ісус Хрыстос
Катэгорыя:Імёны Ісуса
Тор Чуан Леонг

**Тор Чуан Леонг** (, ) — малайзійскі прафесійны гулец у снукер.

## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Тора Чуана Леонга на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Малайзіі
Мораны дуб

**Мораны дуб, морта** ( — балота) — драўніна дуба, якая падвергнулася мінералізацыі солямі металу ў прыродніх умовах балот, рэк і азёраў на працягу сотняў гадоў.

Ва ўмовах адсутнасці паветра дубільныя рэчывы (напрыклад танін), што змяшчаюцца ў драўніне, уступаюць у хімічныя рэакцыі з солямі жалеза, якія змяшчаюцца ў вадзе. У выніку драўніна дубу змяняе свае фізічныя ўласцівасці, колер, трываласць, порыстасць і да т. п. Здабываюць мораны дуб на глыбіні 6-14 метраў. Каляровая гама разнастайная ад ружовага да чорнага колераў; малюнак гадавых кольца выразны і насычаны.

Здабыча морты з'яўляецца каштоўным і працаёмкім працэсам, што спараджае высокую цану на дадзены від драўніны. Морта выкарыстоўваецца для вырабу элітнай мэблі, аксэсуараў і трубак.

## Спасылкі 
* Мораны дуб 
* Што такое мораны дуб? 

Катэгорыя:Дрэваапрацоўка
Катэгорыя:Сыравіна
Катэгорыя:Драўніна
Катэгорыя:Скульптурныя матэрыялы
Пінскдрэў

**ЗАТ «Холдынгавая кампанія „Пінскдрэў“»** — адно з найбуйнейшых дрэваапрацоўчых прадпрыемстваў Беларусі, заснаванае ў 1880 годзе. Найстарэйшае прадпрыемства Пінску, а таксама найстарэйшае прадпрыемства дрэваапрацоўчай прамысловасці на Беларусі.

## Гісторыя 
У 1880 годзе браты Лур’е, капіталісты аўстра-венгерскага паходжання, пабудавалі ў Пінску фабрыку па вырабе сапожных шпілек, фанеры і фанерных скрыняў. Праз дванаццаць гадоў фабрыка была пераабсталявана для вытворчасці запалак і стала першай падобнай вытворчасцю ў горадзе.

З 1959 годзе на прадпрыемстве пачынаюць выпускаць мэблю. У 1971 годзе на базе Пінскага фанерна-запалкавага камбіната было створана вытворчае дрэваапрацоўчае аб’яднанне «Пінскдрэў». Аб’яднанне займалася выпускам канапаў, фатэляў, ложкаў і школьнай мэблі.

У 1997 годзе змяніўся таварны знак прадпрыемства, на якім дагэтуль была намалявана запаленая сярнічка.

25 кастрычніка 2010 годзе на заводзе адбыўся выбух і пажар, што стала прычынаю смерці 14 чалавек. Паводле інфармацыі МНС, пажар на прадпрыемстве спрычыніў «выбух адкладанняў драўнянага пылу ў выніку парушэння рэжыму эксплуатацыі абсталявання па вытворчасці драўняна-паліўных гранулаў». Гэта была самая вялікая прамысловая аварыя ў Беларусі за некалькі дзесяцігоддзяў

5 лістапада 2011 годзе ў цэху фабрыкі крэслаў, які належыць холдынгу «Пінскдрэў», пачала тлець электраправодка лакіравальнага станка, што выклікала чарговы пажар. Рабочыя самастойна пакінулі небяспечную зону. У выніку пажару пацярпелых не было і тэхналагічны працэс парушаны не быў. Да прыбыцця выратавальнікаў пажарная ахова прадпрыемства ліквідавала пажар.

## Кіраўніцтва 
* Генеральны дырэктар — Аляксандр Канстанцінавіч Суднік.

## Спасылкі 
* Выбух на Пінскдрэве, рэпартаж Радыё Свабода, 25.10.2010
* Выбух на Пінскдрэве, Вянок памяці ахвярам трагедыі, Радыё Свабода
* Як робяць запалкі Пінскдрэў? 

Катэгорыя:Прадпрыемствы Пінска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1880 годзе
Катэгорыя:Дрэваапрацоўчыя прадпрыемствы
Тока (дынастыя)

thumb|200px|Герб сям'і Тока
**Тока** (, ) — знатная італьянская сям'я з Беневента, якая мела ламбардскія карані. У канцы XIV - пачатку XV стагоддзя яе прадстаўнікі кіравалі Іанійскімі астравамі і Эпірскім царствам.

## Гісторыя 
Першым вядомым членам дынастыі стаў Угаліна Тока, які быў вялікім сенешалем нямецкага імператара Генрыха VI у 1195 годзе.

У 1330-х гадах Гульельма Тока стаў кіраўніком вострава Корфу, які належаў Неапалітанскаму каралеўству. Яго сын Леанарда I Тока ў 1357 годзе атрымаў тытул графа Кефалініі і Закінфа і да сваёй гібелі ў 1376 годзе паспеў захапіць астравы Ітака і Лефкас, а таксама порт Воніца.

Яго сынамі былі Карла I Тока і Леанарда II Тока. Апошні кіраваў Закінфам на ўмовах апанажу, і яго дачка Феадора Тока стала першай жонкай Канстанціна XI Палеалога. Сваёй жаніцьбай на дачцэ герцага Афін Нерыа I у 1395 годзе Карл змог захапіць Карынф і Эліду, але ў далейшым гэтыя ўладанні былі адняты візантыйцамі. Ён прыняў удзел у грамадзянскай вайне албанскіх плямёнаў, але ў 1411 годзе стаў кіраўніком горада Яніна, атрымаўшы ў спадчыну гэты тытул ад свайго дзядзькі Ісава дэ Буандэльмонці. Да 1415 годзе Карла захапіў дэспатат Арты, у апошні раз аб'яднаўшы спрадвечныя ўладанні Эпірскага царства.

Калі ён памёр у 1429 годзе, уладу сталі аспрэчваць яго пяцёра незаконнанароджаных сыноў і пляменнік Карла II Тока (сын Леанарда II). Па просьбе сыноў Карла ў канфлікт умяшалася Асманская імперыя, і ў 1430 годзе была захоплена Яніна, а на наступны год — большая частка Эпіра. Карла II кіраваў з Арты ў якасці іх васала аж да сваёй смерці ў 1448 годзе. Праз год горад быў захоплены туркамі, і спадчыннік Карла Леанарда III Тока пераехаў у Ангелокастран; а пасля яго падзення ў 1460 годзе адправіўся на Іанічныя астравы. Імі ён кіраваў да 1479 года, калі іх захапілі туркі. Леанарда з сям'ёй бег у Неапаль. Яго сын Карла III Тока і наступныя прадстаўнікі дынастыі працягвалі называць сябе тытулярнымі дэспатамі Арты аж да XVII стагоддзя.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Дынастыі Італіі
Княства Таранта

**Княства Таранта** (, ) — нарманская дзяржава, якая займала паўднёвы ўскраек Апуліі са сталіцай у Таранта. Было створана ў 1088 годзе для Баэмунда, старэйшага сына Роберта Гвіскара, як частка мірнага пагаднення паміж ім і яго малодшым братам Ражэрам пасля спрэчкі наконт атрымання ў спадчыну Герцагства Апуліі. Княства праіснавала да 1465 года і кіравалася рознымі дынастыямі.

## Князі Таранта 
* Дынастыя Атвіляў:
** 1088 — Баэмунд I, князь Антыёхіі
** 1111 — Баэмунд II, князь Антыёхіі
** 1128 — Ражэр II

* Дынастыя Штаўфенаў
* Дынастыя Брыен
* Дынастыя Анжу

Катэгорыя:Княства Таранта
Катэгорыя:Італьянскія дзяржавы
Карла I Тока

**Карла I Тока** — кіраўнік Эпірскага царства з 1411 па 1429 гады, граф Кефалініі і Закінфа з 1376 па 1429 гады.

## Паходжанне 
Карла I быў сынам графа Кефалініі і Закінфа Леанарда I Тока і сёстры валадара Эпіра Ісава дэ' Буандэлмонці Мадаліны дэ' Буандэлмонці. Маці яго бацькі была Маргарыта Арсіні, сястра цароў эпірскіх і графаў Кефалініі Мікалая Арсіні і Іаана II Арсіні. Такім чынам, Карла меў падставы прэтэндаваць на трон гэтай балканскай дзяржавы.

## Здабыццё ўлады 
### Граф Кефалініі 
Пасля смерці свайго бацькі ў 1376 годзе, Карла атрымаў графства Кефалінія і Закінф. Яму прыйшлося дзяліць уладу са сваім братам Леанарда II, які атрымаў востраў Закінф у якасці апанажу ў 1399 годзе. Быўшы пляменнікам афінскага герцага Нікало Акцыяёлі, Карла прэтэндаваў на гарады Карынф і Мегара, а таксама валодаў часткай Эліды з 1402 да 1427 года. Тады візантыйцы разбілі яго флот у бітве каля Эхінадаў.

### Цар эпірскі 
Карла таксама кантраляваў некалькі эпірскіх крапасцей, уключаючы Гіракастру. Пасля таго, як у лютым 1411 гады былі зрынуты ўдава яго дзядзькі Ісава і яе сын, Карл захапіў Яніну. У далейшым яму прыйшлося сутыкнуцца з албанскімі правадырамі, самым небяспечным з якіх быў кіраўнік Арты Якуб Буа Шпата.

Нягледзячы на перамогу ў 1412 годзе Якуба Буа Шпата над Тока, албанцы так і не змаглі заняць Яніну. Неўзабаве памёр Марыс, а Якуб загінуў у 1416 годзе. Скарыстаўшыся гэтым, Карла ў 1416 годзе захапіў Арту. Кантроль над горадам ён даручыў малодшаму брату Леанарда II, пасля чаго клан Тока авалодаў асноўнымі гарадамі Эпіра. У 1415 годзе Карл атрымаў ад візантыйскага імператара Мануіла II Палеалога тытул *дэспата*, хоць у далейшым ён ваяваў з візантыйскімі сіламі ў Марэі за Эліду.

Спадчыннікам Карла стаў яго пляменнік Карла II Тока, сын Леанарда II Тока. Пляменніца Карла Крэуса стала жонкай Канстанціна XI.

## Сям’я 
Ад шлюбу з Франчэскай Акцыяёлі ў Карла не было дзяцей. Але ад служанак цар пакінуў пяць незаконнанароджаных сыноў:
* Мемнонэ з Акарнаніі;
* Эрколе;
* Турна;
* Антоніа;
* Арланда з Рэніясы.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Тока (дынастыя)
Катэгорыя:Цары эпірскія
Катэгорыя:Графы Кефалініі і Закінфа
Марыя Ангеліна Дукіня Палеалагіня

**Марыя Ангеліна Дукіня Палеалагіня**, або **Марыя Ангеліна Няманіч** (; нар. 1350 — ) — самаабвешчаная басіліса (імператрыца, каралева) Эпірскага царства з 1384 па 1385 гады, якая атрымала прастол у спадчыну ад свайго мужа Фамы Пралюбавіча.

## Жыццё 
Марыя была дачкой Сімяона Ураша, блізкага сваяка кіраўніка Сербіі Стэфана Ураша IV Душана, і Фамаісы Арсіні. У 1366 годзе Марыя выйшла замуж за намесніка Эпіра Фаму Пралюбавіча. Ён жорстка адносіўся да сваёй жонкі, і яна прыняла ўдзел у яго забойстве.

Насельніцтва Яніны абвясціла Марыю ў якасці кіраўніцы. Яна выкарыстоўвала тытул *басіліса*, жаночую форму басілеуса. Яна выклікала свайго брата Іаана Ураша (які стаў манахам Іаасафам), каб ён даваў ёй саветы па кіраванні краінай.

Ён прапанаваў ёй выйсці замуж за Ісава дэ' Буандэльмонці, знатнага італьянца, палоненага Фамой у 1379 годзе. Таксама існуе версія, што Марыя была даўно закахана ў яго, і што менавіта па гэтай прычыне адбылося забойства Фамы.

Марыя выйшла замуж за Ісава ў лютым 1385 года, і памерла 28 снежня 1394 года. Дзяцей у гэтым шлюбе яна не пакінула.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Няманічы
Катэгорыя:Цары эпірскія
Катэгорыя:Памерлі ў 1394 годзе
Мадалена Тока

**Феадора Тока** (у дзявоцтве **Мадалена Тока**; пам. лістапад 1429 года) — першая жонка дэспата марэйскага Канстанціна XI Палеалога, які пазней стаў апошнім імператарам Візантыі.

## Біяграфія 
### Паходжанне 
Мадалена быў дачкой графа Закінфа Леанарда II Тока, і пасля гібелі бацькі ў 1424 годзе яе разам з братам усынавіў дзядзька Карла I Тока

### Вяселле 
У 1427 годзе ў бітве каля Эхінадаў войска Тока было разбіта візантыйскім імператарам Іаанам VIII Палеалогам. Пасля гэтага італьянец адмовіўся ад Эліды і спадчынных правоў на Карынф і Мегары. Пагадненне было падмацавана вяселлем Мадалены і малодшага брата рамейскага цара — Канстанціна XI.

Шлюб адбыўся ў ліпені 1428 года, нявеста перайшла ў праваслаўе і прыняла імя «Феадора». Яна памерла ў лістападзе 1429 года ў Сантамеры, нарадзіўшы мёртванароджаную дачку. Жонку Канстанціна пахавалі ў Містры.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Her listing, along with her husband, in «Medieval lands» by Charles Cawley.

Катэгорыя:Памерлі пры родах
Катэгорыя:Тока (дынастыя)
Кана

**Кана** () — японская складовая азбука, якая існуе ў дзвюх графічных формах: катакана і хірагана.

Два віды каны адрозніваюцца абрысамі: знакі хіраганы круглявыя (ひらがな), у той час як знакі катаканы — вуглаватыя (カタカナ). Толькі некаторыя знакі падобныя (найбольш відавочнае падабенства маюць か і カ, り і リ, せ і セ), а амаль дакладна супадаюць толькі знакі へ і ヘ. Калі не браць пад увагу пашырэнне катаканы (для мовы айну), то адпаведнасць паміж знакамі хіраганы і катаканы ўзаемна адназначная, то бок любы тэкст, які запісаны хіраганай, можа быць запісаны катаканай, і наадварот.

Знакамі хіраганы пішуць зменлівыя часткі японскіх слоў (окурыгана), самі словы, а таксама і тлумачальнае чытанне іерогліфаў (бакавая кана — фурыгана). Катакана сёння пераважна ўжываецца для запісу слоў, запазычаных з іншых, перш за ўсё, еўрапейскіх моў (так званых лексічных запазычанняў «гайрайго»).

Існуе таксама некалькі састарэлых складовых азбук: хэнтайгана і ман'ёгана.

## Запіс 
Як і для знакаў кандзі, для знакаў каны існуе пэўны парадак і спосаб напісання рысаў. У адрозненне ад кандзі, для якіх існуюць строгія правілы напісання рысаў у сімвале для ўніфікацыі (што дазваляе палепшыць чытэльнасць за кошт выдзялення ключоў, а таксама хуткасць напісання), у кане правілы індывідуальныя (ёсць і агульныя элементы) для кожнага сімвала, что дазваляе прасцей іх адрозніваць сярод падобных:
* паміж рознымі сімваламі ў катакане / хірагане, напрыклад, ツ і シ, ソ і ン;
* паміж запісам сімвала каны катаканай і хіраганай, напрыклад, へ і ヘ (へ мае круглявы згіб і большы вугал у згібу, звычайна мае «хвосцік» у пачатку сімвала);
* паміж канай і кандзі, напрыклад: ス і 入, ホ і 木.

## Гл. таксама 
* Кандзі
* Цёон
* Одорыдзі
* Сутэгана

## Спасылкі 
*
Шот-эль-Гарса

ў Шоце]]
]]
**Шот-эль-Гарса** () — шот, перасыхаючае бяссцёкавае салёнае возера. Размешчана пераважна на тэрыторыі Туніса. Часткі шота маюць свае назвы: шот Шціхат-Сгхат, шот Меджэз-Сфа і шот-эр-Рахім. З'яўляецца часткай сістэмы шотаў, размешчанай у нізіне з паўднёвага боку Атласкіх гор. На захад знаходзіцца Шот-Мельгір, на паўднёвы ўсход — Шот-эль-Джэрыд. Асноўны прыток прэснай вады дае вадзі Эль-Мелах на захадзе і з падножжа гор паміж гарадамі Метлаві і Гафса — з поўначы. З'яўляецца самым нізкім пунктам Туніса, 17 метраў ніжэй за ўзровень мора.

Катэгорыя:Саланчакі
Катэгорыя:Азёры Алжыра
Катэгорыя:Азёры Туніса
Катэгорыя:Бяссцёкавыя азёры Афрыкі
Катэгорыя:Салёныя азёры
Ісаў дэ Буандэльмонці

**Ісаў дэ Буандэльмонці** (; ) — кіраўнік Эпірскага царства з 1385 па 1411 гады.

## Паходжанне 
Ісаў быў сынам фларэнційскага арыстакрата Манентэ Буандэльмонці і Лапы Акцыяёлі, сястры валадара Карынфа Нікало Акцыяёлі.

## Здабыццё ўлады 
Ісаў у пошуках поспеху прыбыў у Грэцыю да свайго дзядзькі, але ў 1379 годзе ў бітве ён быў палонены валадаром Эпіра Фамой Пралюбавічам. Правёушы некалькі гадоў у палоне, Буандэльмонці атрымаў у спадчыну яго царства, ажаніўшыся ў лютым 1385 года з удавой цара — Марыяй Ангелінай Дукіняй Палеалог.

## Цар эпірскі 
Ісаў адмовіўся ад тыранічнай палітыкі свайго папярэдніка, паменшыўшы падаткі і аднавіўшы на пасадзе архіепіскапа Яніны Матфея. Таксама ён спрабаваў ужыцца з албанскімі кланамі і Візантыйскай імперыяй, якая ў 1386 годзе даравала яму тытул *дэспата*. Такім чынам, кіраўнік незалежнай дзяржавы змог умацаваць свае пазіцыі.

Але дамовіцца з албанцамі было значна цяжэй. У 1385 годзе дэспат Арты Гін Буа Шпата накіраваўся да Яніны, але дэ Буандэльмонці змог арганізаваць эфектыўную абарону. Пасля гэтага цару прыйшлося шукаць падтрымку ў Асманскай імперыі, і ў 1386 годзе ён прынёс амаж султану Мураду I. Але сітуацыя працягвала заставацца нестабільнай і пасля гэтага саюза, калі ў 1389 годзе ў бітве на Косавым поле султан быў забіты. Яніна зноў апынулася пад пагрозай, ад якой горад выратавалі ўменні Ісава і турэцкая дапамога.

Вярнуўшыся ў горад праз 14 месяцаў (1389—1390 год) знаходжання пры турэцкім двары, Ісаў атрымаў падтрымку ад асманскага палкаводца Эўрэноса і змог разбіць албанцаў. Наступныя 4 гады былі азмрочаны толькі канфліктам з Венецыяй з-за спрэчнага порта. У снежні 1394 года памерла Марыя, і за гэтым рушыла ўслед вайна з Іаанам. У студзені 1396 года цар ажаніўся з дачкой Шпаты Ірынай, што было адной з умоў мірнага дагавора. Больш не маючы патрэбу ў дапамозе туркаў, Ісаў стаў іх праціўнікам. Ён змог перамагчы іх у некалькіх сутычках, чым яшчэ больш умацаваў сваю ўладу.

У 1399 годзе Ісаў заручыўся падтрымкай албанскіх кланаў і выступіў у паход супраць брата ўласнай жонкі і кіраўніка Гіракастра Іаана Зенебішы. Але ён быў палонены, і большая частка яго ўладанняў дасталася Зенебішы. Але суседнія магнаты змаглі вызваліць цара, а таксама забяспечыць дапамогу Венецыі. У 1400 годзе Ісаў вярнуўся ў Яніну, дзе і памёр 6 лютага 1411 года.

## Сям’я 
Ад першых двух шлюбаў — з Марыяй Ангелінай Дукіняй Палеалог і Ірынай Буа Шпатай Ісаў не меў спадчыннікаў. Толькі ад трэцяга шлюбу з Еўдакіяй Балшыч у яго было трое дзяцей, уключаючы:
* Джорджыа дэ Буандэльмонці — атрымаў у спадчыну тытул цара эпірскага.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Цары эпірскія
Роберт Тарэнцкі

**Роберт Тарэнцкі** — (1299/1319 — 10 верасня 1364) — князь Таранта, кароль Албаніі, князь Ахеі, тытулярны імператар Канстанцінопаля (як **Роберт II**).

## Біяграфія 
Роберт быў старэйшым з выжылых сыноў Філіпа I Тарэнцкага і Кацярыны дэ Валуа-Куртэнэ. Калі ў 1332 годзе памёр бацька, то Роберт атрымаў у спадчыну яго тытулы. Аднак дзядзька Іаан, які на той момант быў князем Ахейскім, не захацеў прыносіць васальную прысягу свайму маладому пляменніку. У выніку было дасягнута пагадненне, што Іаан саступае Ахейскае княства Роберту і выплачвае яму 5 тысяч унцый золата (занятых у Нікало Ачаёлі), а наўзамен атрымлівае тытул караля Албаніі. З-за юнацтва Роберта кіравала замест яго яго маці Кацярына. Пасля смерці маці ў 1346 годзе Роберт атрымаў у спадчыну прэтэнзіі на тытул імператара Канстанцінопаля.

9 верасня 1347 года Роберт ажаніўся з Неапалем на Марыі, дачцэ Людовіка дэ Бурбон і ўдаве кіпрскага канстэбля Гі дэ Лузіньяна. Іх шлюб быў бяздзетным.

У 1353 годзе Роберт пачаў кампанію па заваяванні Іанічных астравоў і да 1354 года ўсталяваў кантроль над Корфу, Кефалініяй і Закінфам.

Пасля смерці Роберта Марыя паспрабавала захаваць за сабой Ахейскае княства для свайго сына ад першага шлюбу, аднак законны спадчыннік Філіп, малодшы брат Роберта, не даў гэтага зрабіць.

## Спасылкі 
* McKitterick, Rosamond; Jones, Michael (1995), The New Cambridge Medieval History: c. 1300-c. 1415, ISBN 0521362903

Катэгорыя:Анжу-Сіцылійскі дом
Катэгорыя:Імператары лацінскія
Катэгорыя:Князі тарэнцкія
Катэгорыя:Графы Кефалініі і Закінфа
Сімяон Сініша Няманіч

**Сімяон Сі́ніша У́раш Палеалог Не́маніч** (, ,  — ) — цар Эпіра з 1359 па 1366 гады, валадар Фесаліі з 1359 па 1371 гады.

## Біяграфія 
Сімяон быў сынам караля Стэфана Ураша III Дзечанскага і яго другой жонкі візантыйскай прынцэсы Марыі Палеалог. Марыя была ўнучкай імператара Міхаіла VIII Палеалога. Сімяон быў зводным братам цара Стэфана Душана і на гэтай падставе аспрэчваў прастол пасля смерці Душана. У 1359 годзе адасобіўся ад цара Ураша Слабога і стаў самастойным кіраўніком. Валодаў паўднёвымі абласцямі Сербіі і Эпірам. Памёр у 1371 годзе, яго спадчыннікам быў сын Ёван Ураш Няманіч.

Катэгорыя:Цары сербскія
Катэгорыя:Цары эпірскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Фесаліі
Катэгорыя:Няманічы
Іаан Дука (севастакратар)

**Іаан Дука** (,  — ) — візантыйскі палітычны дзеяч.

## Біяграфія 
Іаан быў сынам Канстанціна Ангела і Феадоры Камніны. Упершыню ён згадваецца ў дакуменце 1166 года. Праз дзесяць гадоў у бітве пры Мірыякефале ён камандаваў ваенным атрадам, і пасля бітвы ўдзельнічаў у сутычцы з сельджукамі, якую прайграў. У 1185 годзе ён падтрымаў свайго пляменніка Ісака II Ангела, які зрынуў імператара Андроніка Камніна. Новы цар аддзячыў дзядзьку, дараваўшы яму тытул *севастакратара*. У 1186 годзе Дука ўзначаліў экспедыцыю супраць Пятра і Івана Асеняў, якія спрабавалі ўзнавіць Балгарскае царства. Нягледзячы на паспяховую абарону, Ісак адхіліў свайго сваяка. У адказ Іаан падтрымаў брата басілеўса Аляксея, які ў 1195 годзе зрынуў свайго брата .

## Сям’я 
Ад першага шлюбу (імя жонкі невядома) з’явілася двое сыноў:
# Ісак Ангел — ажаніўся з дачкой Аляксея Враны
# Аляксей Дука Камнін Ангел

Другой жонкай Іаана стала яго далёкая сваячка Зоя Дукіня (унучка Ісака Камніна, сына імператара Іаана II Камніна. У гэтым шлюбе з’явілася шасцёра дзяцей:
# Феадор Камнін Дука — атрымаў у спадчыну прастол Эпіра ў свайго незаконнанароджанага брата Міхаіла
# Мануіл Камнін Дука — быў кіраўніком горада Фесалонікі.
# Канстанцін Камнін Дука, які стаў кіраўніком Акарнаніі
# Дачка, якая выйшла замуж за графа Кефалініі і Закінфа Матэа Арсіні.
# Дачка, якая стала жонкай Міхаіла Кантакузіна, які ўдзельнічаў у змове супраць Ісака Ангела.

Таксама ў яго быў незаконнанароджаны сын ад служанкі, чыё імя невядома:
# Міхаіл I Камнін Дука — заснавальнік Эпірскага царства.

## Літаратура 
* *Никита Хониат*. История, начинающаяся с царствования Иоанна Комнина // Византийские историки, переведенные с греческого при Санкт-Петербургской Духовной Академии / Перевод под редакцией В. И. Долоцкого. — , 1860.
* D.I. Polemis, *The Doukai*, London, 1968.
* K. Varzos, *Ē genealogia tōn Komnēnōn* (Thessalonica, 1984) vol. 1 pp.&nbsp;641–9; vol. 2 pp.&nbsp;540–689.

Катэгорыя:Ангелы (дынастыя)
Джэбель-Шамбі

**Джэбель-Шамбі** () — гара на захадзе Туніса, найвышэйшы пункт краіны, на ўсходніх адгор’ях сістэмы Атлас. Знаходзіцца ў вілаеце Касерын, у 20 км на захад ад аднайменнага адміністрацыйнага цэнтра, на тэрыторыі нацыянальнага парку Джэбель-Шамбі. Пакрыта хваёвымі лясамі.

Катэгорыя:Горы Туніса
Сельджук

**Сельджу́к** ( *Сельчу́к-бей*,  *Сельджу́к бег Дукак*) , Сельджук ібн Дукак (Такак), або Малік ал-Газі («Султан газіяў» атрымаў гэту мянушку ваюючы з язычнікамі) — глава цюркскага агузскага племя кынык, эпанім дынастыі Сельджукідаў.

## Біяграфія 
Бацькам Сельджука быў Такак, які паходзіў з роду Тугшэрмыша агузскага радавога племя Кынык. Такак знаходзіўся на ваеннай службе ў ябгу ці Алі кіраўніка Джэнда. Імя «Такак» азначае «Жалезная страла». Ёсць звесткі, што яго сын Сельджук пачынаў сваю ваенную кар'еру камандзірам у войсках Хазарскага каганата. Пазней пасля паслаблення ўлады кагана ў сярэдзіне X стагоддзя разам з бацькам перайшоў на службу да агузаў.
Яму было не больш за 20 гадоў, калі ён стаў сю-башы ў агузскага ябгу. Па легендзе, жонка ябгу, бачачы ў Сельджуку небяспечнага суперніка, падгаворвала мужа забіць яго. Даведаўшыся пра гэту змову, Сельджук сабраў усіх людзей свайго племя Кынык і з сотняй вершнікаў перасяліўся пад маркай пошуку новых пашаў з Турана, краіны агузаў, у Іран. Гэта здарылася ў 985 ці 986 годзе. Пражыў, паводле падання, 107 гадоў і памёр у Джэндзе. Сельджук пакінуў пасля сябе пецярых сыноў. Унукі Сельджука сталі выдатнымі палкаводцамі Халіфата: Тагрул-бек, Чагры-бек Даўд, Алп-Арслан. Пазней, захапіўшы Месапатамію, Ірак, Сірыю і большую частку Ірана яны стварылі велізарную імперыю і сталі заснавальнікамі дынастыі Сельджукідаў, якая кіравала гэтымі землямі з XI па XIV стагоддзі.

## Спасылкі 
* 1040 г. Битва при Данданакане. Сельджуки-огузы на службе у Халифата
* Садр Ад-Дин Ал-Хусайни: Сообщения о Сельджукском государстве // пер. З. М. Буниятова\\"Восточная Литература"

Катэгорыя:Сельджукіды
Катэгорыя:Гісторыя Турцыі
Катэгорыя:Гісторыя Туркменістана
Катэгорыя:Хазарскі каганат
Іаан Камнін Дука

**Іаан Камнін Дука** (; пам. ) — кіраўнік Фесалонікаў у 1237—1244 , а таксама Фесаліі ў 1237—1239 гадах.

## Паходжанне 
Іаан быў старэйшым сынам кіраўніка Эпіра Феадора Камніна Дукі і Марыі Петраліфы. У 1230 годзе бацька і яго сям'я былі палонены ў бітве пры Клакотніцы воінамі балгарскага цара Івана II Асеня. Калі ў 1237 годзе дачка Камніна Дукі Ірына стала жонкай Асеня, Іаан быў выпушчаны на свабоду разам з аслепленым бацькам і малодшым братам Дзмітрыем. Яны дасягнулі Фесалонікаў, і зрынулі брата Феадора Мануіла, які захапіў уладу ў горадзе ў 1230 годзе. Пасля гэтага, кіраўніком Фесалонікаў стаў Іаан, а яго бацька адправіўся ў Эдэсу.

У 1239 годзе Мануіл вярнуўся разам з войскамі Нікейскай імперыі, і з іх дапамогай зацвердзіўся ў Фесаліі. У 1241 годзе памёр заступнік Феадора Іван II Асень, пасля чаго кіраўнік Нікеі Іаан III Дука Ватац адважыўся на больш актыўную палітыку ў гэтым рэгіёне. У 1242 годзе ён зманам паланіў Феадора, і павёў армію на ўзяцце Фесалонікаў. Іаан адбіў гэты напад, і ў той час прыйшла вестка тое, што сельджукі напалі на ўсходнія ўладанні Ватаца. Кіраўнікі заключылі дагаворы, паводле якіх Камнін прызнаваў уладу малаазійскага цара, а ў абмен атрымліваў тытул *дэспата*.

Іаан памёр у 1244 годзе, і горад перайшоў пад уладу яго малодшага брата Дзмітрыя.

## Літаратура 
* Успенский Ф. И. Глава III. Эпирское государство в XIII в. // История Византийской империи. В 5 т. — М.: АСТ, Астрель, 2005. — Т. 5. — 558 с. — ISBN 5-271-03856-4.
* *The Oxford Dictionary of Byzantium*, Oxford University Press, 1991.
* K. Varzos, *Ē genealogia tōn Komnēnōn* (Thessalonica, 1984).
* G. Finlay, *History of Greece*, vol. iii. (1877)
* 

Катэгорыя:Камніны Дукі
Катэгорыя:Кіраўнікі Фесаліі
Дзмітрый Камнін Дука

**Дзмітрый Камнін Дука** () — кіраўнік Фесалонікаў з 1244 па 1246 гады.

## Паходжанне 
Дзмітрый нарадзіўся ў 1230 годзе, і быў малодшым сынам кіраўніка Эпіра Феадора Камніна Дукі і Марыі Петраліфы. У год нараджэння дзіцяці, яго сям'я быў захоплена ў палон у бітве пры Клакотніцы воінамі балгарскага цара Івана II Асеня. Толькі праз сем гадоў, калі сястра Дзмітрыя Ірына стала жонкай гэтага кіраўніка, сям'я была вызвалена, але за гэты час Феадора паспелі асляпіць. Дзмітрый разам са сваім братам Іаанам суправадзілі бацьку ў Фесалонікі, дзе ўжо сем гадоў кіраваў іх дзядзька Мануіл Камнін Дука. Сваякі зрынулі яго, і кіраўніком горада стаў Іаан. У 1242 годзе ён прызнаў уладу нікейскага імператара Іаана III Дукі Ватаца, а Дзмітрый атрымаў тытул *дэспата*.

У 1244 годзе Дзмітрый стаў кіраўніком Фесалонікаў. Малады і бесталковы кіраўнік так і не змог заручыцца падтрымкай гараджан. Калі ў 1246 годзе Ватац апынуўся побач з горадам, жадаючы пачаць вайну супраць балгараў, мясцовая знаць зрынуў Камніна. Горад быў захоплены нікейцамі, а Дзмітрый быў адпраўлены ў крэпасць Лентыяна.

## Літаратура 
* 
* *The Oxford Dictionary of Byzantium*, Oxford University Press, 1991.
* D.I. Polemis, *The Doukai*, London, 1968.
* K. Varzos, *Ē genealogia tōn Komnēnōn* (Thessalonica, 1984).

Катэгорыя:Камніны Дукі
Джорджыа дэ Буандэльмонці

**Джорджыа дэ Буандэльмонці** — кіраўнік Эпірскага царства з 6 па 26 лютага 1411 года.

Ён быў малодшым сынам Ісава дэ Буандэльмонці і яго трэцяй жонкі Еўдакіі Балшыч. Калі 6 лютага 1411 года памёр яго бацька, маці паспрабавала кіраваць Янінай ад імя свайго малалетняга сына, хоць не была папулярная сярод мясцовай знаці.

Даведаўшыся пра тое, што яна плануе жаніцца з сербскім арыстакратам, яны зрынулі яе разам з сынам праз 20 дзён пасля іх узыходжання (26 лютага 1411 года) Джорджыа пражыў прынамсі да 1453 года, і яго імя згадваецца ў розных рагузскіх дакументах.

## Літаратура 
* George C. Soulis, *The Serbs and Byzantium*, Athens, 1995.
* John V.A. Fine Jr., *The Late Medieval Balkans*, Ann Arbor, 1987.

Катэгорыя:Цары эпірскія
Шот-Мельгір

**Шот-Мельгі́р, Мельгі́р** () — бяссцёкавае перасыхаючае салёнае возера ў Паўночнай Афрыцы, самае буйное на тэрыторыі Алжыра.

Размешчана на захадзе серыі западзін, якія цягнуцца ўглыб Сахары ад заліва Габес у Тунісе. У зімовы перыяд дажджоў вада, якая сцякае з гор Арэс па вадзі Джэдзі, напаўняе возера. Пры максімальным узроўні (26 м ніжэй узроўню мора) плошча возера дасягае 6700 км², а шырыня ў напрамку ўсход-захад — 130 км. Улетку Мельгір перасыхае і ператвараецца ў саланчак. Пры гэтым ніжэйшы пункт упадзіны знаходзіцца на ўзроўні −40 м ніжэй за ўзровень мора, што робіць яе самай нізкай у Алжыры. Побач размешчаны гарады Біскра, Эль-Уэд і Тугурт.

Возера ўключана ў спіс угоддзяў Рамсарскай канвенцыі.

## Літаратура 
* Мельгир, Шотт-Мельгир // 

## Спасылкі 
* Chott Melrhir — Britannica Online Encyclopedia

Катэгорыя:Азёры Алжыра
Катэгорыя:Бяссцёкавыя азёры Афрыкі
Мануіл Камнін Дука

**Мануіл Камнін Дука** () ( — ) — кіраўнік Фесалонікаў з 1230 па 1237 гады, а таксама Фесаліі ў 1230—1237 і 1239—1241 гадах.

## Паходжанне 
Мануіл быў сынам *севастакратара* Іаана Дукі і кузенам візантыйскіх імператараў Ісака II і Аляксея III, а яго браты — Міхаіл (незаконнанароджаны) і Феадор з’яўляліся кіраўнікамі Эпірскага царства.

У перыяд паміж 1225—1227 гадамі Мануіл атрымаў з рук Феадора тытул дэспата, і тады ж ажаніўся з Марыяй, незаконнанароджанай дачкой Івана II Асеня, што ўмацавала саюз Эпіра і Балгарыі.

## Здабыццё ўлады. Звяржэнне 
Пасля бітвы пры Клакотніцы Феадор і яго сям’я трапілі ў балгарскі палон, Мануіл стаў кіраваць у Фесалоніках. Мануіл заключыў саюз як з ахейскім князем Жафруа Вілардуэнам, так і з царом Сербіі Стэфанам.

Уладзе Мануіла ніхто не пагражаў аж да 1237 года, калі яго цесць Іван Асень ажаніўся з дачкой Феадора Ірынай. Пасля гэтага ён адпусціў сваю новую радню, і Камніны Дукі прыбылі ў Фесалонікі. Неўзабаве Мануіл быў зрынуты, і яго выслалі ў малаазійскі горад Адалію. Мусульмане дазволілі яму адправіцца ў Нікею.

## Вяртанне дахаты 
Атрымаўшы ад Іаана III Дукі Ватаца гроша і флот, Мануіл у 1239 годзе вярнуўся ў Грэцыю, дзе захапіў гарады Ларыса, Фарсала і некалькі крэпасцей, стаўшы кіраўніком Фесаліі. Феадор і яго сын Іаан прызналі яго ўладу, і калі Мануіл памёр у 1241 годзе, ён завяшчаў свае ўладанні свайму пляменніку — Міхаілу II Камніну Дуку.

## Рэлігійная палітыка 
Як і свае папярэднікі, Мануіл вёў актыўныя перамовы як з папствам, так і з праваслаўнай царквой. Але атрымаўшы перасцярогі ад мясцовага духавенства, прызнаў уладу канстанцінопальскага патрыярхата, які знаходзіўся ў Нікейскай імперыі.

## Сям’я 
Ад шлюбу з Марыяй Балгарскай, у Мануіла была адна дачка:
* Алена Камніна Дукіня — выйшла замуж за тэтрарха Халкіды Вільгельма Веронскага.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Камніны Дукі
Катэгорыя:Кіраўнікі Фесаліі
Джалал-Абад

**Джалал-Абад** () — горад у Кыргызстане, адміністрацыйны цэнтр Джалал-Абадскай вобласці.

## Геаграфія 
Горад размешчаны ў Кок-Арцкай даліне, у перадгор’ях Цянь-Шаньскага хрыбта, ля падножжа масіва Аюб-Тао. Вышыня над узроўнем мора — 763 м.

Праз горад працякае рака Кугарт, правы прыток ракі Карадар’я.

## Гісторыя 
Афіцыйнай датай стварэння горада лічыцца кастрычнік 1877 года, калі рускія войскі паставілі форт у падножжа Аюб-Тао.

## Клімат 
Сярэднегадавая тэмпература складае +13 °C, у ліпені +25—30 °С, у студзені −3−5 °С.

Адносная вільготнасць з чэрвеня па кастрычнік невялікая — 30 %, у гарачыя летнія месяцы яшчэ ніжэй. Ападкаў за год выпадае каля 460 мм.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Кыргызстана
Шышабангма

**Шышабангма** (, Xīxiàbāngmǎ Fēng) — чатырнаццатая па вышыні гара свету, самая нізкая сярод васьмітысячнікаў (8027 м).

З тыбецкай мовы назва гары перакладаецца, як «вяршыня над травяной далінай». Кітайская назва фанетычна паўтарае тыбецкую. Назва гары на санскрыце — Госаінтан, што азначае «святое месца». Шышабангма размешчана ў Тыбеце, у некалькіх кіламетрах ад мяжы з Непалам. Гэта адзіны васьмітысячнік, які цалкам размешчаны на тэрыторыі Кітая. Доступ замежнікаў у гэты раён доўгі час быў вельмі абмежаваным. Першае ўзыходжанне на вяршыню здзейсніла 2 мая 1964 кітайская экспедыцыя на чале з Сю Цзінам. Першае зімовае ўзыходжанне здзейснілі Пётр Мараўскі і Сімонэ Мора 14 студзеня 2005 года.

Катэгорыя:Горныя вяршыні-васьмітысячнікі
Катэгорыя:Горы Кітая
Броўд-Пік

**Броўд-Пік** (раней ужывалася назва **К3**, мясцовая назва — **Файчан кангры**) — гара на мяжы Пакістана і Кітая, дванаццатая па вышыні вяршыня ў свеце. Знаходзіцца на хрыбце Балтара Музтаг непадалёк ад вяршыні К2 у горным масіве Каракарум. Назва гары ( — шырокая) тлумачыцца тым, што шырыня вяршыні складае больш 1,5 кіламетра. Акрамя галоўнай вяршыні вышынёй 8047 метраў (па іншых дадзеных — 8051 м), гара мае таксама цэнтральную вяршыню (вышыня 8028 м) і паўночную вяршыню (7550 м).

Першае ўзыходжанне на вяршыню здзейснілі аўстрыйцы Фрыц Вінтэрштэлер, Маркус Шмук, Курт Дзімбергер і Герман Буль 9 чэрвеня 1957 года. Да сярэдзіны 2003 ажыццёўлена 255 паспяховых узыходжанняў на вяршыню. Пры спробе заваяваць Броўд-Пік загінулі 18 альпіністаў.

Катэгорыя:Горныя вяршыні-васьмітысячнікі
Міхаіл I Камнін Дука

**Міхаіл I Камнін Дука** (; пам. ), якога часта памылкова называюць Міхаілам Ангелам — заснавальнік Эпірскага царства, які кіраваў ім з 1205 па 1215 года.

## Паходжанне 
Міхаіл быў незаконным сынам *севастакратара* Іаана Дукі, і быў кузенам адразу двух імператараў: Ісака II і Аляксея III. Такім чынам, у яго жылах цякла кроў адразу трох найбольш знатных візантыйскіх сямействаў: Анелаў, Дукаў і Камнінаў.

## Здабыццё ўлады 
У 1204 годзе, пасля ўзяцця Канстанцінопаля крыжакамі, Дука трапіў у світу Баніфацыя Манферацкага. Той атрымаў у сваё валоданне каралеўства Фесалонікі і Грэцыю. Па яго даручэнні ён адправіўся ў фему Нікопаліс, дзе мясцовыя архонты паўсталі супраць яе намесніка Сенекарыма. Той неўзабаве памёр, а Міхаіл ажаніўся з яго ўдавой (ці дачкой), тым самым стаўшы гаспадаром Эпіра.

thumb|left|Дзяржавы, якія ўзніклі пасля захопу Канстанцінопаля ў 1204 годзе

Камнін аказваў сур'ёзнае супраціўленне нападам Баніфацыя, і выдаў сваю дачку за брата імператара Раманіі Генрыха Фландрскага. Варта адзначыць, што гэты крок не перашкодзіў яму заставацца ворагам лацінян. У 1210 годзе валадар Эпіра разам з венецыянцамі напаў на Фесалонікі, але Генрых змог адваяваць горад, і вымусіў Міхаіла заключыць саюз.

Міхаіл пачаў захоп стратэгічна важных гарадоў: у 1212 годзе ад лацінян быў вычышчаны фесалійскі горад Ларыса, у 1214 годзе венецыянцы страцілі Дырахій і Корфу. Таксама былі заняты порты ў Карынфскім заліве. У 1215 годзе Дука пачаў вайну супраць Сербіі, выступіўшы на баку Лацінскай імперыі і Другога балгарскага царства, але быў зарэзаны ва ўласнай пасцелі адным са слуг. Прастол яго царства перайшоў па спадчыне да яго брата Феадора Камніна Дукі.

## Сям'я 
Міхаіл I ажаніўся з дачкой, паводле іншай версіі — жонкай, намесніка фемы Нікопаліс Сенекарыма:
* Канстанцін Камнін Дука, які памёр маладым.
* Феадора Камніна Дука.
* Марыя Камніна Дукіня — жонка Канстанціна Мелісіна.
Ад другой жонкі, чыё імя невядома, у Міхаіла было прынамсі адно дзіця:
* Міхаіл II Камнін Дука — стаў царом эпірскім у 1230 годзе.

## Літаратура 
* 
* 
* *The Oxford Dictionary of Byzantium*, Oxford University Press, 1991.
* K. Varzos, *Ē genealogia tōn Komnēnōn* (Thessalonica, 1984) vol. 2 pp.&nbsp;669–689.

Катэгорыя:Цары эпірскія
Катэгорыя:Камніны Дукі
Катэгорыя:Забітыя манархі
Катэгорыя:Пазашлюбнае нашчадства імператараў Візантыі
Еўдакія Інгерына

**Еўдакія Інгерына** (; каля 840—882) — візантыйская імператрыца. Дачка варажскага воіна з імператарскай аховы. Наложніца імператара Візантыі Міхаіла III, выдадзеная ім замуж за свайго набліжанага Васіля Македаняніна, якога Міхаіл затым зрабіў сваім суправіцелем — магчыма, у сувязі з тым, што старэйшыя дзеці Еўдакіі былі ў рэчаіснасці не ад Васіля, а ад Міхаіла, і такім чынам атрымлівалі магчымасць атрымаць трон у спадчыну. Так і адбылося пасля таго, як Васіль Македанянін (867) зрынуў Міхаіла III, а затым (886) сам загінуў на паляванні.

Старэйшы сын Еўдакіі Канстанцін да таго часу памёр, і на прастол узышоў яе другі сын Леў VI.

Іншы сын Стэфан, стаў патрыярхам замест Фоція.

Катэгорыя:Наложніцы і канкубіны
Катэгорыя:Жонкі візантыйскіх імператараў
Катэгорыя:Варагі
Міхаіл III

**Міхаіл III** (19 студзеня 840 — 24 верасня 867) — візантыйскі імператар з 842 года, апошні кіраўнік Амарэйскай дынастыі.

## Біяграфія 
Міхаіл быў сынам імператара Феафіла і ўзыйшоў на трон практычна немаўлём, так і не стаўшы самастойным кіраўніком. Да 856 года рэгенцтва знаходзілася ў яго маці Феадоры і яе набліжанага лагафета дрома Феактыста, пасля забойства якога ўлада засяродзілася ў руках брата Феадоры, Варды. Пасля новай змовы суправіцелем Міхаіла быў абвешчаны Васіль Македанянін.

[thumb|left|На [золата|залатым солідзе часоў рэгенцтва Феадоры маленькі Міхаіл намаляваны з сястрой Феклай на рэверсе, у той час як партрэт яго маці ў імператарскіх адзеннях змешчаны на аверсе]]
Пры Міхаіле III у 843 годзе было адноўлена іконашанаванне, адбыўся напад Русі на Візантыю (860—861) і так званае «Першае (Фоціева) Хрышчэнне Русі», якое рушыла за ім, хрышчэнне балгараў, хан якіх Барыс I прыняў імя Міхаіл у гонар візантыйскага кіраўніка (863—865), місія Кірыла і Мяфодзія да славян і новае адкрыццё Канстанцінопальскага ўніверсітэта паміж 860 і 866 гадамі. Дзейнага ўдзелу Міхаіла ў звадах патрыярха Фоція з папам Мікалаем I, які ў 867 годзе быў у Канстанцінопалі анафемаваны, храністы не згадваюць.

24 верасня 867 года а трэцяй гадзіне ночы змоўшчыкі ўварваліся ў спальню Міхаіла і зарэзалі яго.

У гісторыяграфічнай традыцыі Візантыі Міхаіл прадстаўлены як распусны тыран, з мянушкай Мефіст (П’яніца). Паводле сведчання Сімяона Метафраста:

За сталом у п’янай кампаніі таварышы яго банкетаў змагаліся ў бясчынствах, а цар любаваўся гэтым і выдаваў узнагароду да ста залатых манет самаму непрыстойнаму распусніку, які ўмеў выпускаць ветры з такой сілай, што мог патушыць свечку на стале.
Міхаіл сам выступаў на іпадроме ў якасці вазніцы пад колерамі «блакітных», а калі многія сталі адкрыта выражаць незадаволенасць гэтым, арганізаваў закрыты іпадром і змагаўся там.

Да маці, якая любіла бесталковага сына, Міхаіл адносіўся без належнай павагі. Неяк ён паведаміў імператрыцы, што яе чакае патрыярх. Калі набожная жанчына прыбыла ў названую залу, яна ўбачыла на патрыяршым прастоле захутаную з ног да галавы ў свяшчэнныя адзенні фігуру. Феадора, не падазраючы пра падман, падышла атрымаць блаславення, а перапрануты Грыл, ускочыўшы, паказаў аўгусце задніцу «і выпусціў смуродны грукат і агідныя прамовы». Міхаіл, назіраючы жах і крыўду маці, ад душы пацяшаўся.

Магчыма, што вобраз Міхаіла быў наўмысна скажоны пры Македонскай дынастыі, калі спатрэбілася абяліць Васіля Македаняніна — забойцу Міхаіла і фактычнага ўзурпатара трона. Адзін з летапісцаў, напрыклад, сцвярджаў, што імператар, растраціўшы казну на гулянкі, распарадзіўся пераліць у манеты залаты платан Льва Матэматыка і загадаў разламаць светлавы тэлеграф, каб непрыемныя весткі не перашкаджалі сталічнай чэрні забаўляцца на іпадроме. Аднак і платан, і тэлеграф існавалі і ў пазнейшыя часы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* С. Б. Дашкаў. Імператары Візантыі. Міхаіл III.

Катэгорыя:Амарэйская дынастыя
Катэгорыя:Візантыйскія імператары IX стагоддзя
Катэгорыя:Забітыя манархі