open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Залаты век

. «Залаты век». «*І перакуюць мячы свае на аралы, і дзіды свае — на сярпы; не падыме народ на народ мяча, і не будуць болей вучыцца ваяваць*» ()]]
**Залаты век** — уяўленне, якое прысутнічае ў міфалогіі практычна ўсіх народаў, блажэнны стан першабытнага чалавецтва, што жыло ў гармоніі з прыродай.

Як усталяваў Мірча Эліядэ, які падрабязна даследаваў гэту тэму, міфалагема залатога веку ўзыходзіць да часоў неалітычнай рэвалюцыі і з’яўляецца рэакцыяй на ўвядзенне земляробства. Залатому веку нязменна спадарожнічаюць міфалагемы «страчанага рая» і «шляхетнага дзікуна». Гэта архетыпічны вобраз, які ляжыць у аснове любой утопіі.

Тэрмін «залаты век» узводзяць звычайна да «Прац і дзён» Гесіёда, аднак у Гесіёда ў арыгінале фігуруе «залаты род» ().

Само паняцце «залаты век» (*aurea saecula*) упершыню ў антычнай літаратуры фіксуецца толькі ў I ст. да н. э.: у «Метамарфозах» Авідзія, «Энеідзе» Вергілія. Да гэтага ў антычнай традыцыі была распаўсюджана не «храналагічная», а «генеалагічная» інтэрпрэтацыя міфа пра жыццё пры Кронасе (Сатурне) і наступнай гісторыі: гэта гісторыя ўяўлялася не як змена эпох, але як змена зусім розных, ніяк паміж сабой не звязаных родаў, генасаў людзей (у Гесіёда — залатога, сярэбранага, меднага, гераічнага і жалезнага), кожны з якіх па чарзе ствараўся багамі і затым знікаў з твару зямлі. Пераход ад «залатога роду» да «залатога веку», які адзначаецца ў Вергілія і амаль усіх яго паслядоўнікаў, стаў найважнейшым якасным зрухам у інтэрпрэтацыі міфа, што дазволіла актуалізаваць утапічны змест старажытных паданняў.

Паводле легенд, у часы залатога веку людзі і багі жылі разам.

## Гл. таксама 
* Царства Нябеснае
* Утопія

## Літаратура 
* Золотой век // Энциклопедия «Мифы народов мира»
* *Элиаде М.* Миф о благородном дикаре, или престиж начала
* *Фрейденберг О. М.* Утопия  // Вопросы философии, 1990. — № 5. — С. 141—167
* *Чернышов Ю. Г.* Социально-утопические идеи и миф о «золотом веке» в Древнем Риме: В 2 ч. / Изд. 2-е, испр. и доп. Ч. 1. До установления принципата. — Новосибирск: Изд. НГУ, 1994. — 176 с.; Ч. 2. Ранний принципат. Новосибирск: Изд. НГУ, 1994. — 167 с.

Катэгорыя:Міфалогія
Катэгорыя:Аналітычная псіхалогія
Катэгорыя:Настальгія
Міхедавічы (вадасховішча)

**Міхе́давічы** — вадасховішча ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, каля вёскі Міхедавічы.

Вадасховішча створана ў 1984 годзе. Плошча воднай паверхні 0,5 км². Даўжыня 1 км, найбольшая шырыня 0,9 км. Найбольшая глыбіня 3,5 м. Аб'ём вады 1,77 млн м³.
Вадасховішча напаўняецца вадой з Міхедава-Грабаўскага канала ў час веснавой паводкі.

## Літаратура 
*  — С. 486.
* Ліст карты N-35-141. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1984 г.

Катэгорыя:Вадасховішчы Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Вадасховішчы Петрыкаўскага раёна
Фрыдрых III (герцаг Аўстрыі)

thumb|right

**Фрыдрых III** (; ,  — , ) — герцаг Аўстрыі ў 1358—1362 гг. з дынастыі Габсбургаў.

## Біяграфія 
Фрыдрых III быў другім сынам аўстрыйскага герцага Альбрэхта II і Яганы Пфірт. Пасля смерці бацькі ў 1358 г. кіраўніком Аўстрыі стаў старэйшы брат Фрыдрыха Рудольф IV, а адзінаццацігадовы Фрыдрых быў абвешчаны герцагам Карынтыі і суправіцелем Рудольфа. Рэальнай улады Фрыдрых III не меў, цалкам падпарадкоўваючыся свайму старэйшаму брату. Ва ўзросце пятнаццаці гадоў ён нечакана сканаў у Вене і быў пахаваны ў саборы Святога Стэфана там жа.

Фрыдрых III не быў жанаты і дзяцей не меў.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Кіраўнікі Аўстрыі
Катэгорыя:Кіраўнікі Карынтыі
Катэгорыя:Габсбургі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1347 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 31 сакавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1362 годзе
Катэгорыя:Памерлі 10 снежня
Катэгорыя:Пахаваныя ў саборы Святога Стэфана
Леапольд III (герцаг Аўстрыі)

**Леапольд III** (; ,  — , Земпах) — герцаг Аўстрыі з 1365 года, з дынастыі Габсбургаў, заснавальнік Леапальдзінскай лініі габсбургскага дому.

## Біяграфія 
Леапольд III быў малодшым сынам аўстрыйскага герцага Альбрэхта II і Яганы Пфірт, дачкі Ульрыха III, графа Пфірта. У 1365 годзе, пасля смерці старэйшага брата Рудольфа IV, Леапольд разам са сваім братам Альбрэхтам III атрымалі ў спадчыну прастол Аўстрыі.

Спачатку браты кіравалі сумесна, прычым Леапольд III адказваў за кіраванне Ціролем, але ў 1379 годзе паміж імі быў заключаны Нойбергскі дагавор, які падзяліў уладанні Габсбургаў. Альбрэхту III дасталася ўласна герцагства Аўстрыя, а Леапольду III былі перададзены Штырыя, Карынтыя, Ціроль, Істрыя, Крайна і Пярэдняя Аўстрыя. Гэтым было пакладзена падзел Аўстрыйскай манархіі паміж Альберцінскай і Леапальдзінскай лініямі.

У сваіх уладаннях Леапольд III праводзіў жорсткую ўнутраную і агрэсіўную знешнюю палітыку. Ужо ў 1368 годзе яму ўдалося далучыць Фрайбург — буйны горад і важную крэпасць на беразе Рэйна ў паўднёва-заходняй Германіі. У 1375 годзе Леапольд III стаў кіраўніком Фельдкірха ў Форарльбергу. У 1381 годзе было далучана буйное княства Гогенберг у цэнтральнай Швабіі пасля згасання там дынастыі Гогенцолернаў. Затым пад кіраванне Леапольда III перайшлі швабскія лены караля Венцэля IV. Герцаг умяшаўся ў барацьбу Трыеста з Венецыянскай рэспублікай і абяцаннем абароны і шырокіх свабод і прывілеяў забяспечыў пераход Трыеста ў 1382 годзе пад уладу Габсбургаў. У выніку ў склад Аўстрыі ўвайшоў важны гандлёвы порт на Адрыятыцы.

Леапольд III таксама імкнуўся вярнуць пад кантроль Габсбургаў швейцарскія кантоны, якія яшчэ ў пачатку XIV стагоддзя зрынулі ўладу Аўстрыі. Аднак яго паход у Швейцарыю ў 1386 годзе скончыўся поўным правалам: у бітве пры Земпаху швейцарскія апалчэнцы нанеслі поўнае паражэнне рэгулярнай рыцарскай арміі Леапольда III, а сам герцаг быў забіты.

## Шлюб і дзеці 
* (1365) Вірыдзіс Вісконці (1350—1414), дачка Бернаба Вісконці, сеньёра Мілана
: Вільгельм (1370—1406), герцаг Аўстрыі
: Леапольд IV (1371—1411), герцаг Аўстрыі
: Эрнст (1377—1424), герцаг Аўстрыі
: Фрыдрых IV (1382—1439), герцаг Аўстрыі
: Катарына (нар. 1385), абатыса манастыра Санта-Клара ў Вене

## Літаратура 
* 
* Митрофанов, П. История Австрии с древнейших времён до 1792 г. — М., 2003
* Пристер, Е. Краткая история Австрии. — М., 1952
* Шимов, Я. Австро-Венгерская империя. — М., 2003

Катэгорыя:Кіраўнікі Аўстрыі
Катэгорыя:Кіраўнікі Карынтыі
Катэгорыя:Кіраўнікі Штырыі
Катэгорыя:Кіраўнікі Ціроля
Катэгорыя:Габсбургі
Катэгорыя:Манархі, якія загінулі ў баі
Бако і фано

**Бако і фано** (ад арабскага: *бако* — багацце, стабільнасць і *фано* — страта, тленнасць) — паняцце, якое было распаўсюджана ў сярэднявечнай усходняй філасофіі. Выкарыстоўвалася для абазначэння бясконцасці і яе антоніма. У ісламе *бако* адна з якасцяў Алаха. У гэтым паняцці *бако* ўяўляў і аб'ядноўваў усе станоўчыя якасці, якія маглі існаваць у свеце. *Фано* азначаў і атаясамліваў барацьбу з усімі адмоўнымі якасцямі і тым самым збліжэнне з Алахам. У філасофіі суфізм, чалавек спазнаў усе грані праўдзівасці і велічнасці Алаха называўся *Фано філох*. Па гэтаму паняццю, той чалавек назаўжды забываў усю тленнасць гэтага свету. Вядомы сярэднеазіяцкі тюркскі паэт, філосаф суфійскага напрамку, дзяржаўны дзеяч цімурыдскага Харасана — Алішэр Наваі выкарыстаў слова *фано* як адзін з сваіх псеўданімаў — *Фаній* або *Фані*.

## Зноскі 
Катэгорыя:Філасофскія канцэпцыі
Катэгорыя:Філасофская тэрміналогія
Барабінская нізіна

**Барабінская нізіна** (*Барабінскі стэп, Бараба*) — нізіна ў паўднёвай частцы Заходняй Сібіры, у межах Новасібірскай і Омскай абласцей Расіі.

Уяўляе сабой хвалістую раўніну вышынёй 100—150 м плошчай каля 117 тыс. км²; у паўднёвай частцы сустракаюцца паралельныя павышэнні — грывы. Бярозавыя колкі перамяжоўваюцца з балотамі і лугава-стэпавай расліннасцю. У паніжэннях — прэсныя і салёныя азёры (Чаны, Малыя Чаны, Убінскае, Сартлан, Тандава і інш.), сфагнавыя балоты і саланчаковыя лугі.

Адзін з важных раёнаў малочнай жывёлагадоўлі і земляробства Заходняй Сібіры; значныя плошчы разараныя. Вядуцца меліярацыйныя работы (асушэнне балот і т. п.).

## Літаратура 
* 
* 
* *Оссовский Г. О.* Геогидрологические исследования Барабы: Отчет о командировке по исследованию водоснабжения переселенческих участков в Барабе, состоявшейся летом 1894 г. по поручению Г. Томского губернатора. — Томск: Томск. губ. стат. ком-т, 1895. — [4]+VI+157 с.; [2] вкл. л. карт. и план.
* *Земцов А. А.* Гипотеза Н. М. Ядринцева об усыхании Барабинских озер в свете современных знаний // Тез. докл. Науч. конф. памяти Н. М. Ядринцева (29-30 окт. 1992 г., Омск). Секц. География Сибири. — Омск, 1992. — С. 5-8.

Катэгорыя:Геаграфія Омскай вобласці
Катэгорыя:Нізіны Расіі
Катэгорыя:Нізіны паводле алфавіта
Катэгорыя:Геаграфія Новасібірскай вобласці
Бальнеалогія

**Бальнеало́гія** (ад  — купанне і  — навука, вучэнне) — раздзел медыцыны, які вывучае лячэбныя мінеральныя воды і іх уласцівасці, класіфікацыю і крытэрыі ацэнкі тэрапеўтычнага ўплыву на арганізм пры розных захворваннях. Падзяляецца на бальнеатэрапію, бальнеаграфію і бальнеатэхніку.

З лячэбнымі мэтамі (як вонкава, так і ўнутр) ўжываюць самыя разнастайныя мінеральныя воды. Да лячэбных адносяць толькі тыя мінеральныя воды, утрыманне хімічных кампанентаў і фізічныя ўласцівасці якіх адпавядаюць прынятым нормам, распрацаваным на аснове шматгадовага вопыту лячэбнага прымянення і спецыяльных даследаванняў. У выніку ўжывання мінеральнай вады адбываецца сумарнае дзеянне соляў, якія змяшчаюцца ў ей, і рэчываў, якія пранікаюць праз слізістую абалонку ў кроў.

## Гісторыя 
Першыя працы па бальнеалогіі вядомы з V стагоддзя да н.э. (Герадот, Гіпакрат).

У XV стагоддзі Джыролама Саванарола выпусціў трактат «Пра італьянскія мінеральныя воды», які змяшчае ўказанні аб карыстанні мінеральнымі ваннамі. У XVI стагоддзі італьянскі лекар Габрыэль Фалопій у працы «Сем кніг аб цёплых водах» спрабаваў высветліць хімічны склад мінеральных вод.

Пачатак навуковай бальнеалогіі ў XVII—XVIII стагоддзях даў нямецкі вучоны Ф. Гофман. У 1822 годзе шведскі хімік Ёнс Якаб Берцэліус распрацаваў спосаб вызначэння складу мінеральных вод і зрабіў дакладныя хімічныя аналізы мінеральных крыніц у Карлавых Варах.

У Расіі вывучэнне мінеральных крыніц пачалося з 1717 года. Першым дапаможнікам па бальнеалогіі была кніга рускага хіміка , які вывучаў хімічны састаў і дзеянне гаючых водаў Расіі (1825).

На Беларусі даследаванні па бальнеалогіі вядуцца з 1920-х гадоў у Беларускім НДІ неўралогіі, нейрахірургіі і фізіятэрапіі (з 1924), медыцынскіх інстытутах. Выяўлены радовішчы лекавых мінеральных водаў Беларусі. Вывучаны іх хімічны састаў і мікрафлора, колькасць арганічных рэчываў, даказана лекавая эфектыўнасць сульфатна-кальцыевых і кальцыева-магніевых, сульфатна-хларыдных і натрыева-кальцыевых мінеральных водаў (Д. А. Маркаў, Н. І. Аляксейчык, П. В. Астапеня, В. М. Ізуткін, М. Ф. Казлоў, Э. С. Кашыцкі, Л. М. Толстых-Чарнецкая, Ц. А. Каган, М. Г. Эранасьян і інш.). Распрацаваны ўмовы і спосабы выкарыстання іх на курортах Беларусі, у бальнеалячэбніцах бальніц, паліклінік, тэхналогія разліву хларыдна-натрыевых водаў Мінская № 3 і Мінская № 4, вызначаны паказанні да лячэння беларускімі мінеральнымі водамі ў спалучэнні з кліматам, сапрапелямі, торфам. Працягваюцца комплексныя даследаванні бальнеалагічных рэсурсаў рэспублікі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Гл. таксама 
* Бальнеатэрапія
Катэгорыя:Фізіятэрапія
Бар’ерная сінхранізацыя

'''Бар'ерная сінхранізацыя''' — метад сінхранізацыі ў размеркаваных вылічэннях, пры якім выкананне паралельнага алгарытму або яго часткі можна падзяліць на некалькі этапаў, падзеленых бар'ерамі. У прыватнасці, з дапамогай бар'ера можна арганізаваць пункт збору частковых вынікаў вылічэнняў, у якім падводзіцца вынік этапу вылічэнняў. Выкарыстанне бар'ераў як прымітываў сінхранізацыі асабліва карысна пры цыклічнай арганізацыі этапаў.

'''''Бар'ер''''' для групы патокаў (або працэсаў) у зыходным кодзе азначае, што кожны паток (працэс) павінен спыніцца ў гэтай кропцы і пачакаць дасягнення бар'ера усімі патокамі (працэсамі) групы. Калі ўсе патокі (працэсы) дасягнулі бар'ера, іх выкананне працягваецца.

Некаторыя асяроддзя паралельных вылічэнняў, напрыклад, OpenMP і Cilk, маюць няяўныя бар'еры ў семантыцы сваіх паралельных цыклаў і блокаў кода.

Катэгорыя:Патокі кіравання
Катэгорыя:Паралельныя вылічэнні
Phthorimaea operculella

**Phthorimaea operculella** — від молі сямейства .

## Спосаб жыцця і экалогія 
*Phthorimaea operculella* размнажаецца ў полі і сховішчах. Вусені выядаюць парэнхіму лісця, утвараючы міны на іх. Вусень можа ўгрызацца ў хвасток, і тады лісток гіне цалкам. Характэрная знешняя прыкмета пашкоджання клубняў бульбы вусенямі — навалы экскрыментаў на паверхні. Вусені развіваюцца ў сярэдзіне клубняў, пранізваючы іх хадамі, такія клубні нагадваюць губку. У асобных клубнях можа развівацца больш за 10 вусеняў. Клубні бульбы, моцна пашкоджаныя гэтым відам молі, становяцца непрыдатнымі для пасадкі і перапрацоўкі.

Распаўсюджваецца на ўсіх стадыях развіцця з клубнямі бульбы і пладамі паслёнавых культур.

## Значэнне 
Алігафаг, які пашкоджвае бульбу (клубні і вегетатыўную частку), баклажаны, тытунь, таматы, перац, паслён, дурнап’ян, беладонну, фізаліс і іншыя дэкаратыўныя паслёнавыя.

## Спасылкі 
* Каранцінныя арганізмы, абмежавана распаўсюджаныя ва Украіне/Укрголовдержкарантин, 2006 

Катэгорыя:Молі
Катэгорыя:Выемчатакрылыя молі
Лісцевы вяртун

**Лісцевы вяртун** (*Recurvaria nanella*) — від молі сямейства . Шкоднік сельскай гаспадаркі, пашкоджвае ўсе пладовыя культуры, ,  і іншыя.

## Біялагічнае апісанне 
Вельмі дробны матылёк з сямейства , размах крылаў 9-11 міліметраў. Пярэднія крылы шэрыя, з чорнымі лініямі, белаватай папярочнай паласой і цёмна-шэрай асновай. Вусень верацянападобны, чырвона-аранжавы, а перад акукліваннем аліўкава-зялёны, з чорнай галавой, даўжыня 5-6 міліметраў. Кукалка карычневая, у белым кокане, даўжыня 5 міліметраў. Жоўтае яйка, прадаўгаватае, даўжыня яго 0,4 міліметра, шырыня 0,3 міліметра.

## Экалогія 
Зімуюць вусені ў павуцінных коканах у расколінах кары. Вясной выгрызаюць пупышкі, пазней пашкоджваюць кветкі і лісце, сцягваючы іх павуціннем ушматкі. Пасля цвіцення вусені пашкоджваюць маладыя парасткі, угрызаюцца ў парасткі каля пупышак і праточваюць у іх хады. Ператвараюцца ў кукалку ўнутры пашкоджанага лісця або пад лускавінкамі кары. Праз 14 дзён з кукалак выходзяць матылькі, якія лётаюць у чэрвені — пачатку ліпеня. Яны адкладаюць яйкі на ніжні бок ліста па адным. Адна самка адкладае да 150 яек. Праз некалькі дзён з яек выходзяць вусені, якія ўгрызаюцца ў лісце сілкуючыся яго мякаццю, выгрызаюць кароткія разгалінаваныя міны, у якіх жывуць да восені.

## Спасылкі 
* Артыкул на сайце Аграрны сектар Украіны 

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1775 годзе
Катэгорыя:Молі
Катэгорыя:Выемчатакрылыя молі
Sitotroga cerealella

**Sitotroga cerealella** — від молі сямейства .

## Біялагічнае апісанне 
Падобная да *Tineola bisselliella*; жоўтага колеру, галава белая, размах крылаў 10-16 мм. Пярэднія крылы вузкія, з вострымі вяршынямі, ад шаравата-жоўтага да саламяна-жоўтага колеру з прымешкам карычневых лускавінак. Заднія крылы вузкія, з вострымі вяршынямі, серабрыста-шэрыя. Махры пярэдніх і задніх крылаў шырокія. Яйка памерам 0,5 міліметра, авальнае, свежаадкладзенае — белае, пазней — жоўтае. Вусень, які толькі з’явіўся, чырванаваты, а які завяршыў развіццё — белы або жоўты, ногі слаба развіты, даўжыня цела да 6 мм. Кукалка — 6-6,5 мм, жоўтая, канец брушка з трыма тупымі шыпікамі і рэдкімі тонкімі валасінкамі.

## Распаўсюджанне 
Распаўсюджаная ва ўсёй Еўропе, а таксама ў Аўстраліі, Беніне, Бразіліі, Кітаі, Інданезіі, Японіі, Самоа і Злучаных Штатах.

## Харчаванне 
Вусені сілкуюцца зернямі , , ,  і .

Вусені гінуць як ад высокіх, так і нізкіх тэмператур. Праграванне збожжа да 60 °C забівае яйкі праз 5 мін, а вусеняў праз 60-90 хвілін. Нізкія тэмпературы дзейнічаюць павольней: астуджэнне збожжа да тэмпературы ніжэй −10 °C абеззаражвае яго на працягу двух—трох сутак. Асноўнае значэнне маюць прафілактычныя мерапрыемствы: ачыстка і хімічная дэзінсекцыя складоў перад загрузкай.

Колькасць гэтага віду молі і яе шкоднаснасць істотна зніжаюць драпежнікі і паразіты. Энтамафагі віду: , , ,  і .

Катэгорыя:Выемчатакрылыя молі
Катэгорыя:Сінантропныя віды
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1789 годзе
Ліставёртка свінцовапалосая

**Ліставёртка свінцовапалосая** (*Ptycholoma lecheana*) — від матылькоў сямейства . Шкоднік сельскай гаспадаркі, пашкоджвае ўсе пладовыя культуры.

## Апісанне 
Размах крылаў матылька дасягае 15-21 міліметраў. Пярэднія крылы цёмна-бурыя з чырванаватым адценнем, часам з жаўтлявым або памяранцава-чырвоным, з бліскучымі палоскамі стальнога або свінцовага колеру. Заднія крылы цемна-шэрыя. Яйкі зяленыя, самка адкладае іх купкамі на лісце зверху. Вусені бледна-зяленага колеру, галава і грудны шчыток светла-бурыя, і на галаве прыкметныя дзве падковападобныя плямы, а на грудным шчытку — чорныя плямы. Даўжыня дарослага вусеня дасягае 20 міліметраў. Кукалка карычневая, з больш цёмнай спінкай, канец брушка выцягнуты і завостраны, даўжыня кукалкі 1 см.

## Экалогія 
На працягу года дае адно пакаленне. Зімуюць вусені трэцяга ўзросту ў шчыльным белым павуцінным кокане.

## Спасылкі 
* Артыкул на сайце Аграрны сектар Украіны 

Катэгорыя:Ліставёрткі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Маскоўскі раён (Брэст)

**Маскоўскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка г. Брэста. Утвораны 7 красавіка 1978 г. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР.

## Геаграфія 
Раён размешчаны ў цэнтральнай, усходняй і паўднёвай частках горада, граніца з Ленінскім раёнам праходзіць па ўсходнім участку чыгуначнай дарогі Масква — Брэст, бульварах Касманаўтаў і Шаўчэнкі. Асноўныя магістралі раёна — вуліцы Я. Купалы, Маскоўская, Пушкінская, Суворава, Гаўрылава, Арлоўская, праспекты Рэспублікі і Партызанскі.

## Эканоміка 
На тэрыторыі раёна размешчаны 27 прадпрыемстваў прамысловасці, на якіх працуе больш за 13,5 тыс. чалавек. Найбольшую частку ў структуры прамысловай вытворчасці займае харчовая прамысловасць 65 %, лёгкая прамысловасць 11,8 %, машынабудаванне, металаапрацоўка і радыёэлектроніка 10,4 %, прамысловасць будаўнічых матэрыялаў 7,4 %.

## Інфраструктура 
### Медыцына 
Медыцынскую дапамогу падаюць Брэсцкая абласная бальніца, Брэсцкая дзіцячая бальніца, Брэсцкі абласны радзільны дом, Цэнтральная гарадская бальніца, Брэсцкая цэнтральная паліклініка.

### Адукацыя 
У сістэму адукацыі Маскоўскага раёна ўваходзяць Брэсцкі дзяржаўны політэхнічны ўніверсітэт, 6 устаноў сярэдняй спецыяльнай адукацыі, 33 установы школьнай адукацыі (1 ліцэй, 3 гімназіі, 21 агульнаадукацыйная школа, 4 школы-сады, 2 пачатковыя школы.

### Спорт 
У раёне сканцэнтраваны асноўныя спартыўныя аб'екты, як Брэсцкі абласны цэнтр алімпійскага рэзерву па веславанні, Брэсцкі абласны цэнтр алімпійскага рэзерву па гульнёвых відах спорту «Вікторыя», Брэсцкая абласная СДЮШАР (лёгкаатлетычны манеж), Брэсцкі хакейны клуб (лядовы палац), Спартыўны клуб «Будаўнік», Брэсцкая фізкультурна-аздараўленчая служба, Брэсцкі абласны цэнтр алімпійскага рэзерву па водных відах спорту.

## Літаратура 
* Брест. Московский район. Портрет на фоне времени / авт. конц. и текста А. М. Суворов. Брест, 2013. 208 с. : ил.
* 25 лет Московскому району г. Бреста 1978—2003. Брест, 2003.15 с.
* Маскоўскаму раёну Брэста 25 : [артыкулы] // Народная трыбуна. 2003. 25 красавіка.

## Спасылкі 
* Маскоўскі раён 

Катэгорыя:Раёны Брэста
Катэгорыя:З’явіліся ў 1978 годзе

Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Масквы
Мнагакветніца

**Мнагакветніца** (*Nymphalis polychloros*) — начны матылёк з сямейства Nymphalidae.

Відавы эпітэт  азначае «шматколерны».

## Апісанне 
На пярэднім крыле маецца бледна-жоўтая пляма паміж субмаргінальнай паласой і першай ад вяршыні чорнай прыкастальнай плямай. На заднім крыле зубец кароткі, не даўжэй шырыні, сінія плямы дробныя і няяркія. Агульны фон карычнева-жаўтлява-рыжы. Даўжыня пярэдняга крыла 25-30 мм. Размах крылаў да 60 мм.

Вусені шаравата-бурыя, з матава-жоўтымі падоўжнымі спіннымі палосамі і жоўтымі шыпамі.

Тыпавая мясцовасць: Швецыя.

## Распаўсюджанне 
Паўднёвая і Цэнтральная Еўропа; тэрыторыя былога СССР: Еўрапейская частка Расіі (поўнач, цэнтр, поўдзень), Паўднёвае Зауралле, Карпаты, поўдзень Крыма, Каўказ, Казахстан, Сярэдняя Азія; Азія: Турцыя; Афрыка: поўнач.

## Біялогія 
Яйцы адкладае вялікімі кладкамі па 100—200 штук на лісце і сцёблы кармавых раслін.

Вусені сілкуюцца на вербах, сліве, грушы, яблыні, таполі, глогу, вязе і іншых. Маладыя вусені жывуць наваламі ў гняздзе.

Акукліваюцца звычайна на галінах кармавых раслін.

Зімуе імага. Лётаюць у чэрвені—кастрычніку і пасля зімоўкі ў красавіку—маі па лясных лугавінах і просеках, населеных пунктах і інш.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Nymphalis polychloros 

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Афрыкі
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Німфаліды
Chaetocnema breviuscula

**Chaetocnema breviuscula** — від жукоў сямейства . Шкоднае насякомае, паражае буракі.

## Біялагічнае апісанне 
Імага медна-бронзавыя, часам з фіялетавым або зялёным адлівам, даўжыня іх-адпаведна 1,8 — 2,3 мм. Насякомыя распаўсюджаныя ва ўсіх зонах развядзення буракоў. Пашкоджваюць расліны ад з’яўлення ўсходаў і да смыкання радкоў. Развіваюцца ў адным пакаленні. Зімуюць імага ў раслінных рэштках і ў верхнім пласце глебы на глыбіні 10 — 12 см на непаханых землях. Вясной пасля адтавання глебы яны з’яўляюцца пры тэмпературы +6..+8 °C у яснае надвор’е і пры +15 °C у пахмурнае. Лёт назіраецца толькі пры ясным і ціхім надвор’і. У гэты час імага ўзмоцнена сілкуюцца на бураках і значна іх пашкоджваюць. Адна самка адкладае каля 20 яек. Лічынкі сілкуюцца дадатковымі карэннямі лебяды, часам буракоў. На лісці цукровых буракоў з верхняга боку яны выгрызаюць мякаць. Пры гэтым ніжняя скурка ліста застаецца не пашкоджанай, а па меры росту расліны яна лопаецца і ўтвараюцца суцэльныя адтуліны. Насякомыя не толькі выгрызаюць тканку, але і выядаюць яе змесціва.

## Меры абароны 
Знішчэнне пустазелля з сямействаў  і . З прафілактычных мер эфектыўныя інкрустацыя насення буракоў сістэмнымі інсектыцыдамі і ўнясенне грануляваных прэпаратаў ў радкі ў час сяўбы. Пры выяўленні 1-1,5 імага на расліне краі поля шырыней 50-60 м апрацоўваюць інсектыцыдамі.

## Спасылкі 
* Артыкул на сайце Аграрны сектар Украіны 

Катэгорыя:Казяўкі
Бар’ерная функцыя

Пры аптымізацыі з абмежаваннямі '''бар'ерная функцыя''' — гэта бесперапынная функцыя, значэнне якой у кропцы імкнецца да бясконцасці пры набліжэнні кропкі да мяжы вобласці дапушчальных рашэнняў (Nocedal, Wright, 1999). Бар'ерная функцыя выкарыстоўваецца як штрафны член пры парушэнні абмежаванняў. Двума найбольш выкарыстоўванымі тыпамі бар'ерных функцый з'яўляюцца зваротныя бар'ерныя функцыі і лагарыфмічныя бар'ерныя функцыі. Аднаўленне цікавасці да лагарыфмічных бар'ерных функцый выклікана іх сувяззю з дваіста-прамымі метадамі ўнутранай кропкі.

Калі шукаецца аптымальнае значэнне функцыі f(x), тэмпература x можа быць абмежаваная значэннем, строга меншым, чым некаторая канстанта b, шляхам замены на аптымізацыю функцыі f(x) + g(x,b). Тут g(x,b) — бар'ерная функцыя.

## Лагарыфмічная бар'ерная функцыя 
Для лагарыфмічных бар'ерных функцый g(x,b) вызначаецца як -\log(b-x) для x  і \infty ў адваротным выпадку (у памернасці 1. Глядзіце ніжэй для больш высокіх памернасцяў). Пры такім вызначэнні абапіраюцца на той факт, што \log(t) імкнецца да мінус бясконцасці, калі t імкнецца да 0.

Гэта дае вялікія значэнні градыенту для функцыі, якую аптымізуюць, паблізу b, у той час як змены функцыі удалечыні ад b мала змяняюцца.

Замест лагарыфмічнай бар'ернай функцыі можа быць зручней выкарыстоўваць зваротную бар'ерную функцыю, якая мае меншую вылічальную складанасць, але гэта залежыць ад функцыі, якую аптымізуюць.

### Высокія памернасці 
Пашырэнне да высокіх памернасцяў адбываецца проста, абслугоўваючы кожную памернасць асобна. Для кожнай зменнай x_i, якая павінна быць строга абмежаваная значэннем b_i, дадаем -\log(b_i-x_i).

### Фармальнае вызначэнне 
Мінімізаваць  \mathbf c^Tx пры ўмовах \mathbf a_i^T x \le b_i, i = 1,\ldots,m

Прымаем строгія абмежаванні:  \{\mathbf x|A x 

Вызначым '''лагарыфмічны бар'ер''' \Phi(x) = \begin{cases}

\sum_{i=1}^m -\log(b_i - a_i^Tx), Ax

## Літаратура 
* 
* Lecture 14: Barrier method from Professor Lieven Vandenberghe of UCLA

Катэгорыя:Тыпы функцый
Катэгорыя:Выпуклая аптымізацыя
Катэгорыя:Праграмаванне ў абмежаваннях
Катэгорыя:Тэорыя аптымізацыі
Блошка льняная

**Блошка льняная**, **Блыха льняная сіняя** (*Aphthona euphorbiae*) — від  падсямейства .

## Біялагічнае апісанне 
Дарослыя жукі і іх лічынкі сілкуюцца лісцем . Від таксама з’яўляецца шкоднікам лёну. Шкодзяць жукі і лічынкі. Лічынкі ядуць карані лёну ў глебе. Ільняныя блошкі пагаршаюць якасць льнянога валакна.

## Арэал 
Распаўсюджаны ў Еўропе, Марока, Турцыі, на Блізкім Усходзе і Каўказе.

## Спасылкі 
* Wydział Nauk Biologicznych 

Катэгорыя:Казяўкі
Бацвінне

**Бацвінне** — гэта лісце караняплодаў (буракоў, бручкі, рэпы, морквы, пастарнака, цыкорыя і іншых) і клубневых (бульбы і тапінамбура), якія застаюцца ў выглядзе другараднага прадукту пры развядзенні гэтых раслін для атрымання каранеў ці клубняў.

Бацвінне ідзе на корм у свежым, высушаным і сіласаваным выглядзе. Бацвінне скормліваюць пераважна буйной рагатай жывеле, свінням і авечкам.

Уборка бацвіння вырабляецца пасля паспявання каранеў і клубняў, што ў паўдневай паласе мае месца да завядання бацвіння, у паўночнай ж пазнаецца па гэтаму самаму завяданню.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Газета «Бульбяная сістэма», выпуск № 3 2008 год 
Катэгорыя:Корм
Катэгорыя:Парастак
Палец рукі

**Пальцы рук** — найбольш дыстальныя часткі верхніх канечнасцяў жывел, у тым ліку чалавека, у якога ў працэсе эвалюцыі атрымалі важную функцыянальную нагрузку па параўнанні з іншымі відамі.

## Пальцы рук чалавека 
У норме ў чалавека на кісці рукі размешчана пяць пальцаў, кожны з якіх мае ўласную назву: вялікі, указальны, сярэдні, безыменны і мезенец. Вялікі палец супрацьпастаўлены астатнім, што забяспечвае разнастайнасць захопнай функцыі кісці. Пальцы рук чалавека прыстасаваныя да дакладных дзеянняў, якія дазваляюць выконваць тонкую працу. Высілак цягліц перадаецца пальцам у асноўным з іншых аддзелаў рукі пры дапамозе звязак.

## Шкілет 
Шкілет кожнага з пальцаў кісці складаецца з некалькіх костак, якія называюцца фалангамі. Праксімальныя фалангі злучаюць астатнюю частку пальца з пястнымі косткамі. Між фалангамі размяшчаюцца рухомыя міжфалангавыя суставы.

## Дактыласкапія 
На кончыках пальцаў рук з унутранага боку скура ўтварае унікальны малюнак, які складаецца з канцэнтрычных разор. Унікальная індывідуальнасць малюнка гэтых разор дазваляе ідэнтыфікаваць чалавека па адбітках пальцаў, што шырока выкарыстоўваецца ў крыміналістыцы і прыладах абароненага доступу.

## Гл. таксама 
* Анатомія
* Палец нагі

Катэгорыя:Пальцы
Катэгорыя:Кісць
Славянасербская мова

**Славянасербская мова** (славяносербскій, словенскій) — варыянт сербскай мовы, які выкарыстоўваўся ў XVIII стагоддзі, а таксама пачатку XIX стагоддзя сярод адукаванага насельніцтва Ваяводзіны і сербскай дыяспары ў астатніх частках Габсбургскай манархіі.

## Выкарыстанне 
Самымі яскравымі прадстаўнікамі і распаўсюджвальнікамі славянасербскай мовы былі Захарые Арфелін і Мілаван Відакавіч.

У барацьбе за стварэнне адзінай сербскай літаратурнай мовы, славянасербская мела шанцы стаць мовай усіх сербаў і заняць месца сучаснай сербскай мовы, чыя норма была створана рэфарматарам Вукам Караджычам на аснове наваштокаўскага народнага дыялекту з прымешкай харвацкай лексікі. Да сярэдзіны XIX стагоддзя ўжыванне славянасербскай мовы пачало скарачацца, а пасля 1870 года яна цалкам выйшаў з ужытку.

## Характарыстыка і граматыка 
Прыклад славянасербскай мовы можна сустрэць у часопісе «Славеносербски магазин» (Славянасербскі часопіс) Захарыя Арфеліна: 
пры сучасным сербскім: 
Па падобных прыкладах можна пераканацца, што тэкст напоўнены стараславянскімі і рускімі словамі (роскошь, а не раскош, что, а не што/шта і г.д.), таксама цікава з'яўленне канчатка -т у дзеясловаў цяперашняга часу 3-й асобы, множныя лікі («они могутъ» замест «они могу»).

## Гл. таксама 
* Язычча
* Славянасербія
* Сербская мова
* Руская мова

## Літаратура 
* Михаило Стеванович. Грамматика сербохорватского языка. Белград, 1964.
* Ян Вит. Историја Славеносрбскего језыка . Izviestija.org. 2012

## Спасылкі 
* [Артыкул «Братэрская мова» на сайце «Православие.Ru(https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%B5.Ru)»]

Катэгорыя:Сербская мова
Баракамера

**Баракамера** — посуд (камера) ці памяшканне, выкананае звычайна з металу. Мае магчымасць герметызацыі і стварэння ўнутры камеры ціску большага (гіпербарычныя баракамеры) ці меншага (гіпабарычныя баракамеры), чым атмасферны.

## Віды баракамер 
Часта тэрміны *дэкампрэсійная камера*, *рэкампрэсійная камера*, *баракамера* выкарыстоўваюцца адначасова. У назвах адлюстроўваюцца розныя вобласці прымянення, а не прынцыповыя тэхнічныя адрозненні.

### Гіпабарычныя камеры 
Гіпабарычныя камеры выкарыстоўваюцца ў медыцыне для лячэння шэрагу захворванняў і для мадэлявання сітуацый знаходжання чалавека на вялікай вышыні (летчыкі, альпіністы, парашутысты, касманаўты і г . д.).

### Гіпербарычныя камеры 
Гіпербарычныя камеры выкарыстоўваюцца ў медыцыне для аксігенабаратэрапіі пры розных захворваннях, лячэння дэкампрэсійнай хваробы ў вадалазаў, мадэлявання сітуацый знаходжання чалавека пры большым, чым атмасферны, ціску, трэніроўкі аквалангістаў і вадалазаў. Ціск у іх могуць падымаць да 6 бар у мэтах тэрапіі. Апошнія дасягненні медыцыны дазволілі стварыць партатыўныя баракамеры на аднаго пацыента, у якіх ціск падымаюць на 0,3-0,5 бар вышэй атмасфернага.

### Дэкампрэсійныя камеры 
**Дэкампрэсійная камера** — від баракамеры, які выкарыстоўваецца пры вадалазных працах, які дазваляе праходзіць апошнія (самыя працяглыя) дэкампрэсійныя прыпынкі на паверхні, а не пад вадой. Гэта дазваляе вадалазам паменшыць рызыкі для здароўя, звязаныя з пераахаладжэннем або небяспечнымі ўмовамі.

## Цікавыя факты 
У лістападзе 1992 года была дасягнута рэкордная глыбіня 701 м Тэа Маўрастомасам у Марсэлі, Францыя, пры мадэляванні падводнага апускання ў баракамеры з выкарыстаннем газавых сумесяў — вадарод, кісларод і гелій.

## Гл. таксама 
* Сурдакамера

Катэгорыя:Медыцынскае абсталяванне
Катэгорыя:Падводная медыцына
Палец нагі

**Пальцы ног** — часткі ступні чалавека, якія з'яўляюцца найбольш дыстальнымі па адносінах да цела.
Пальцы ног — важная частка рухальнага апарата. Падчас перамяшчэння, хады і бегу яны разам са ступней вытрымліваюць вагу цела, перамяшчаюць яе і дапамагаюць захоўваць раўнавагу пры змене становішча цэнтра цяжару.

## Апісанне 
У нармальнага, фізічна здаровага чалавека на ступні знаходзіцца пяць пальцаў. Крайнія пальцы ступні (I і V) называюцца так жа, як аналагічныя пальцы рук — вялікі і мезенец, а астатнія тры называюць нумарамі II, III, IV, пачынаючы лік з вялікага пальца. Вялікі палец — унутраны, самы шырокі палец, мезенец — самы тонкі і кароткі. З тыльнага боку ступні канцы пальцаў пакрытыя пазногцямі, якія прадстаўляюць сабой ахоўныя рагавыя пласціны. З унутранага боку ступні, пальцы валодаюць мяккімі падушачкамі. Пальцы ног валодаюць меншай рухомасцю, чым пальцы рук. У працэсе эвалюцыі людзі ў сувязі з пераходам на прамахаджэнне і неабходнасцю падтрымліваць вагу цела страцілі супрацьпастаўленасць вялікіх пальцаў на нагах, якая захавалася ў чалавекападобных малпаў, паколькі ногі выкарыстоўваюцца імі, гэтак жа як і рукі, для хапання. Вялікія пальцы ног чалавека размяшчаюцца паралельна як адзін аднаму, так і астатнім пальцам.

## Шкілет 
У кожным з пальцаў маецца унутраная аснова — некалькі костак, якія называюцца фалангамі. Між фалангамі размяшчаюцца рухомыя міжфалангавыя суставы. Фалангі пальцаў ног адрозніваюцца ад фаланг кісці сваімі невялікімі памерамі. Акрамя вялікага пальца, які мае толькі дзве фалангі: асноўную і канцавую, пальцы стоп, гэтак жа як і пальцы на руках, маюць 3 фалангі: асноўную, сярэднюю і канцавую. Фалангі з'яўляюцца трубчастымі косткамі. У падставе блізкай да ступні фалангі (асноўнай) знаходзіцца пляскатая ямка, складнік сустаў з галоўкай адпаведнай плюсневай костцы ў ступні.

## Дактыласкапія 
На кончыках пальцаў ног, гэтак жа, як і на руках, маецца унікальны ўзор, які складаецца з канцэнтрычных разор. Індывідуальнасць малюнка гэтых разор так жа дазваляе ідэнтыфікаваць чалавека па адбітках, як і ў выпадку з адбіткамі пальцаў рук. Узоры пальцаў ног выкарыстоўваюць у радзільнях, для ідэнтыфікацыі нованароджаных, паколькі адбіткі на руках яшчэ недастаткова выразныя.

## Гл. таксама 
* Анатомія
* Палец рукі

## Літаратура 
* 
* 

## Зноскі 
Катэгорыя:Пальцы
Катэгорыя:Ступня
Барограф

**Барограф** (  «цяжар, вага» і  «пішу») або **бараметрограф** — самапісны прыбор для бесперапыннага запісу значэнняў атмасфернага ціску. Выкарыстоўваецца на метэаралагічных станцыях, а таксама на самалётах і аэрастатах для рэгістрацыі вышыні (па змене ціску). 

У залежнасці ад прынцыпу дзеяння прыёмнай часткі барографы падзяляюць на анероідныя барографы і ртутныя — вагавыя і паплаўковыя. Распаўсюджаныя на практыцы анероідныя барографы, прыёмная частка якіх складаецца з некалькіх анероідных скрынак, змацаваных разам. Пры змене атмасфернага ціску скрынкі сціскаюцца або расцягваюцца, у выніку чаго іх вечка перамяшчаецца ўверх або ўніз. Гэта перамяшчэнне перадаецца пяру, якое рысуе крывую на разграфленай стужцы. 1 мм запісу па вертыкалі адпавядае каля 1 мбар (1 мбар=100 н/м2). Па часе поўнага абароту барабана барографы падпадзяляюцца на сутачныя і тыднёвыя. Праца барографа кантралюецца параўнаннем яго з ртутным барометрам.

Барограф з падвышанай адчувальнасцю называецца мікрабарографам, змяненне ціску ў 0,1 мбар адпавядае 1-3 мм вертыкальнага перасоўвання пяра.

Катэгорыя:Метэаралагічныя прылады
Зія-уд-дзін Барані

**Зія-уд-дзін Барані** ( — ) — ісламскі храніст.

Жыў пры двары дэлійскага султана Мухамад-шаха ібн Туглака і апісвае ў сваёй хроніцы «Гісторыя Фіруз-шаха» («Тарыхе Фірузшахі») гісторыю султаната ў 1265—1356 гадах. Хроніка Барані напісана ў асноўным паводле асабістых уражанняў і служыць каштоўнай першакрыніцай.

У сваіх працах Зія-уд-дзін Барані выступаў ідэолагам каставасці ў ісламе.

Тэксты з хронікі Барані апублікаваны ў перакладзе на англійскую: *Elliot H. M.* The history of India as told by its own historians. — 2 ed. — Calcutta, 1953.

## Літаратура 
* Барани // Советская историческая энциклопедия / Под ред. Е. М. Жукова. — М.: Советская энциклопедия, 1973—1982.

Катэгорыя:Ісламскія багасловы
Катэгорыя:Постаці індыйскай гістарыяграфіі
Медрэсэ Баракхан

**Медрэсэ Баракхан** () — рэлігійны комплекс у Ташкенце. Быў сфармаваны на працягу XVI стагоддзя з будынкаў, якія былі пабудаваныя ў розны час. Комплекс складаецца з маўзалею і ханакі.

Маўзалей быў пабудаваны першым, ён знаходзіцца ва ўсходняй частцы сенняшняга комплексу.

Другім быў двухкупальны маўзалей — ханака, пабудаваны ў 1530 годзе ў гонар кіраўніка Ташкента Суюнчходжа-хан. У сярэдзіне XVI-га стагоддзя, комплекс, перабудаваны ў медрэсэ, быў названы па імя кіраўніка таго часу, Наўруз Ахмед-хана, па мянушцы Баракхан. Мастацкае афармленне партала медрэсэ Баракхан не характэрна для Ташкента. Яго скляпенне выкананы ў выглядзе нішы — калаб-коры; тымпаны і апоры ўпрыгожаны разьбянымі цаглінамі і рознай мазаікай. Імя майстра, які аднавіў колаб-коры у 1955-63 гг. — Уста Шырын Мурадаў.

## Галерэя 

Medrese Barakhan 13-24.JPG|
Medrese Barakhan 13-26.JPG|
Medrese Barakhan 13-25.JPG|
Medrese Barakhan 13-29.JPG|

## Спасылкі 
Медрэсэ Баракхан

Катэгорыя:Медрэсэ Ташкента
Барарэцэптар

**Барарэцэптары** (ад англ. baroreceptors) — інтэрарэцэптары, размешчаныя ў крывяносных сасудах пазваночных жывел ; разнавіднасць механарэцэптараў. Успрымаюць змены крывянога ціску і рэагуюць на яго ўзровень. Скапленні барарэцэптараў сканцэнтраваны пераважна ў рэфлексагенных зонах (сардэчнай, аартальнай, сінакаратыднай, легачнай і інш).

## Зноскі 
Катэгорыя:Нейрабіялогія
Батакскія мовы

**Батакскія мовы** — група з 7 моў, распаўсюджаных сярод батакскіх пляменаў на поўначы Суматры (Інданезія).

Пісьменнасць на аснове лацінскага алфавіту; аказіянальна захоўваецца традыцыйнае батакскае пісьмо на пальмавых лістах на аснове паўднёваіндыйскага алфавіту, блізкае да бугійска-макасарскага і рэджангскага.

Батакскія мовы дзеляцца на дзве падгрупы:
* паўночная:
** даіры (уключаючы дыялект пакпак) — у раене г. Сідыкаланг, да паўночна-захад ад воз. Тоба; 1,2 млн чал.,
** кара — на поўнач ад воз. Тоба; 600 тыс. чал.
** алас-клуэт — у раёне г. Кутакане і на поўнач-паўночны-ўсход ад г. Тапактуан; 80 тыс. чал.;
* паўдневая:
** сімалунгун (сімалунган) — да паўночнага ўсходу ад воз. Тоба; 1,2 млн чал.; займае прамежкавы стан, але часцей ставіцца да паўдневай падгрупы;
** ангкола (анакола) — на поўдзень ад тоба ў раёне г. Сіпірок; 750 тыс. чал.
** мандайлінг — на поўдзень ад ангкола; 400 тыс. чал.
** тоба — востр. Самасір і на ўсход, поўдзень і захад ад воз. Тоба; 2 млн чал.
Большасць слоў у мовах паўночнай падгрупы мае агульнае паходжанне, так у кара налічваецца 76 % агульных слоў з аласам, 81 % з пакпакам і 80 % з сімалунгунам, тады як з малайскім толькі 30 %.

Аўстранезійская мова палаван-батак не адносіцца да дадзенай групы.

## Зноскі 
Катэгорыя:Мовы Інданезіі
Р (кірыліца)

**Р**, **р** (назва: **эр**) — літара ўсіх славянскіх кірылічных алфавітаў (17-я ў балгарскім, 18-я ў беларускім і рускім, 20-я ў сербскім, 21-я ў македонскім і ўкраінскім); выкарыстоўваецца таксама ў пісьменнасцях некаторых неславянскіх моў. У стара- і царкоўнаславянскай азбуках носіць назву «рьци» (ст.-сл.) ці «рцы» (ц.-сл.), што азначае «гавары, скажы» (загадны лад ад дзеяслова «рещи»).

## Асноўныя звесткі 
У кірыліцы звычайна лічыцца 18-й па ліку і выглядае як 30px; у глаголіцы па ліку 19-я, мае выгляд Ⱃ.

У абедзвюх азбуках лічбавае значэнне — 100.

Паходжанне кірылічнай літары — грэчаскае ро (Ρ, ρ), хоць, як адзначаў яшчэ І. В. Ягіч, «тлумачэнне гэтай літары даволі цяжкае, нягледзячы на ўяўную прастату малюнка».

У стараславянскай мове Р магло быць і цвёрдым, і мяккім. Асобай літары для мяккага Р не існавала. У некаторых выпадках Р з’яўлялася складаўтваральным: тръгъ, врьхъ. Складовы характар гука р старажытныя пісцы перадавалі спалучэннямі ръ, рь. Пры чытанні стараславянскіх тэкстаў варта разумець, што вышэйзгаданыя спалучэнні вымаўляюцца як адзіны складовы гук р толькі ў тым выпадку, калі ў беларускай мове ім адпавядаюць спалучэнні -ор-, -ер- : торг, верх. У адваротным выпадку спалучэння ръ, лъ, азначаюць гук р і адпаведны рэдукаваны галосны.

У старабеларускую графіку перайшла са старажытнарускага пісьменства. Абазначала зычны гук [р] (*рада*, *рыба*). У рукапісах XIV—XVII стагоддзяў у сувязі з функцыянаваннем розных пісьмовых школ і выкарыстаннем розных тыпаў пісьма (устаў, паўустаў, скорапіс) ужывалася у некалькіх варыянтах, якія памагаюць вызначаць час і месца напісання помнікаў. Пры ўжыванні ў якасці вынасной пісалася гарызантальна над радком, служачы такім чынам цітлападобным пакрыццём для слова. У XVI стагоддзі акрамя рукапіснай набыла друкаваную форму. Пачынаючы з Ф. Скарыны, стала адрознівацца як малая і вялікая, хоць ужыванне вялікай літары ва ўласных імёнах, геаграфічных назвах і ў пачатку сказаў не было яшчэ паслядоўным.

## Беларуская мова 
У сучаснай беларускай мове абазначае санорны дрыжачы пярэднеязычны цвёрды і зацвярдзелы зычны гук [р] (*раса*, *рыжы*, *рэха*, *сарока*). Бывае вялікая і малая, мае рукапісную і друкаваную форму.

## Ужыванне 
Ужываецца ў афіцыйных абрэвіятурах (*РТС*).

Малая літара **р** з’яўляецца скарачэннем для:
* слова «родны (склон)» (з кропкай);
* грашовай адзінкі «рубель» (з кропкай);
* слова «рака» (з кропкай).

Вялікая літара **Р** выкарытоўваецца для абазначэння адзінкі вымярэння «рэнтген» (без кропкі).

Пры класіфікацыйным падзеле мае значэнне *сямнаццаты* (*група «Р»*), пры лічбавай нумарацыі — дадатковае значэнне для размежавання прадметаў пад адным нумарам (*квадрат № 6 р*).

## Табліца кодаў 
У HTML вялікую літару **Р** можна запісаць як &amp;#1056; ці &amp;#x420;, а маленькую **р** — як &amp;#1088; ці &amp;#x440;.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
 
Катэгорыя:Літары кірыліцы
Катэгорыя:Балгарскі алфавіт
Катэгорыя:Беларускі алфавіт
Катэгорыя:Македонскі алфавіт
Катэгорыя:Рускі алфавіт
Катэгорыя:Украінскі алфавіт
Катэгорыя:Стараславянскі алфавіт
Катэгорыя:Вукавіца
Джорджтаўнскі ўніверсітэт

**Джорджтаўнскі ўніверсітэт** () — каталіцкі (езуіцкі) прыватны ўніверсітэт, размешчаны ў Вашынгтоне (раён Джорджтаўн).

Заснаваны ў 1789 годзе каталіцкім біскупам Джонам Кэралам як езуіцкі каледж (калегіум), сёння ён найстарэйшы ўніверсітэт каталіцкай кангрэгацыі на тэрыторыі ЗША. У 1814 годзе калегіум пераўтвораны ва ўніверсітэт. 9-м яго прэзідэнтам (рэктарам) і 1-м прэзідэнтам навучальнай установы ў статусе ўніверсітэта быў італьянец Джавані Антоніа Грасі (1812—1817) — адзін з «беларускіх» езуітаў, які ў 1802—1804 гадах вывучаў тэалогію ў Полацкім езуіцкім калегіуме.

Школа права ўніверсітэта Джорджтаўна знаходзіцца ў цэнтральным раёне Вашынгтона. Джорджтаўнскі ўніверсітэт мае філіялы ў Італіі, Турцыі і Катары. Універсітэт на пачатку 2000-х гадоў навучаў каля 7500 студэнтаў бакалаўрыяту і больш за 10000 аспірантаў (магістратуры і дактарантуры). Выпускнікі ўніверсітэта вядомыя ў многіх сферах грамадскага і палітычнага жыцця, культуры і спорту. Сярод іх — 12 кіраўнікоў дзяржаў (у тым ліку былы прэзідэнт ЗША Біл Клінтан і прэзідэнта Філіпін Глорыя Макапагал-Ароя), 23 губернатары штатаў ЗША, 23 сенатары ЗША, 11 членаў каралеўскіх сем’яў і 79 дыпламатаў у рангу пасла.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Універсітэты Вашынгтона
Катэгорыя:Езуіцкая адукацыя
Катэгорыя:Каталіцкія ўніверсітэты
Батыяль

**Батыя́ль**, **батыяльная зона** (ад , *bathýs* — глыбокі) — экалагічная глыбакаводная зона дна Сусветнага акіяна, размешчаная паміж прыбярэжнай сублітараллю (плыткай зонай) і абісаллю — глыбакаводнай зонай ложа акіяна. Знаходзіцца галоўным чынам у межах мацерыковага схілу і ў сваю чаргу належыць да афатычнай зоны акіяна.

Верхняя мяжа батыяльнай зоны залежыць ад глыбіні, на якой пакаты шэльф пераходзіць у параўнальна круты схіл. Батыяль акаймоўвае ўсе мацерыкі і займае каля 15 % дна акіянаў.

Тэрмін ужываецца ў гідрабіялогіі, акіяналогіі, марской біялогіі і іхтыялогіі для назвы зоны пражывання арганізмаў, якія аддаюць перавагу глыбіні акіяна ў межах 200—3000. м.

## Умовы 
* Значны ціск (да 25 Мн/м² або 250 кгс/см²).
* Амаль поўная адсутнасць святла.
* Малыя сезонныя тэмпературныя ваганні.
* Малыя сезонныя ваганні шчыльнасці вады.
* Рухомасць вод — адносна слабая, але значна большая, чым у абісалі.
* Рэльеф дна — расчлянёны.
* На дне — несуцэльнае покрыва ападкаў і маюцца шматлікія выхады карэнных парод.
* У жывёльным свеце назіраецца прыкметная разнастайнасць, а ў ніжняй батыялі шмат відаў рыб, пераходных да абісальных формаў.
* Расліннасць вельмі бедная, з-за недахопу святла.

## Літаратура 
* 
* Батиаль // 

## Спасылкі 
* Батиа́ль // «Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия» megabook.ru 

Катэгорыя:Акіяналогія
Катэгорыя:Экалагічныя зоны Сусветнага акіяна
Ангара-Віцімскі баталіт

**Ангаро-Віцімскі** (сінонім — Баргузінскі) — гранітоідны баталіт, размешчаны ў Забайкаллі — адзін з найбуйнейшых баталітаў Цэнтральнай Азіі. На сучасным эразійным зрэзе ён уяўляе сабой супольнасць шматфазных плутонаў і невялікіх масіваў, плошчай ад 10 да 3400км². Склад гранітоідаў змяняецца ад манцанітаў, кварцавых манцанітаў і гранадыярытаў ранняй фазы, да біятытавых гранітаў і лейкагранітаў позніх фаз.
У цяперашні час у межах баталіта вылучаецца два магматычных комплексы — баргузінскі і зазінскі.

Узрост баталіта на дадзены момант лічыцца познекарбонавым.

Паходжанне баталіта большасць даследчыкаў звязваюць з плаўленнем метамарфічных парод верхняй кары ўздзеяннем прагрэву мантыйным плюмам.

Катэгорыя:Магматызм
Катэгорыя:Геалогія Азіі
Баталіт

**Баталіт** — буйны інтрузіўны масіў, які мае пераважна сякучыя кантакты і плошчу больш за 100 км². Форма ў плане звычайна падоўжаная, часам ізаметрычная. Часта баталіты маюць плошчу, якая вымяраецца дзесяткамі тысяч квадратных кіламетраў. Напрыклад, Андскі баталіт мае даўжыню 1200 км пры шырыні 100 км.

Слова баталіт паходзіць ад  — глыбіня і  — камень. Так называлі баталіты, бо лічылі іх бяздоннымі — быццам яны сыходзяць у глыб зямной кары на нявызначаную адлегласць. Аднак са з'яўленнем геафізічных метадаў даследавання высветлілася, што магутнасць баталітаў складае 3 — 15 км. Такім чынам, баталіты маюць форму гіганцкай лінзы.

Па глыбіні фарміравання ставяцца да класа абісальных інтрузій. Асноўная фаза ўкаранення ў баталітах прадстаўлена інтрузіўнымі пародамі кіслага або сярэдняга складу — гранітамі, гранадыярытамі, дыярытамі. Аднак, з гранітоіднымі баталітамі часта звязаныя інтрузіі габроідаў і дайкі лампрафіраў.

Найбольш буйныя гранітныя баталіты фармуюцца ў калізійных зонах і на актыўных кантынентальных ускраінах. Баталіты, пераважна дыярытавага складу, выяўленыя ў каранёвых частках глыбока эрадаваных астраўных дуг.

## Прыклады найбуйнейшых баталітаў 
* Андскі баталіт
* Ангара-Віцімскі баталіт
* Зерэндзінскі баталіт

Катэгорыя:Магматычныя горныя пароды
Катэгорыя:Інтрузіі
Батометр

**Батометр** ( — глыбіня і metron — мера) — гідралагічны прыбор, пробаадборнік для ўзяцця проб вады з розных глыбінь вадаёма, асноўны прыбор для атрымання проб вады ў акіянаграфічных экспедыцыях.

За мяжой часта батометрамі называюць прыборы для вымярэння глыбіні вадаёмаў, пры гэтым прыборы для адбору пробаў вады звычайна называюць бутэлькамі Нансена або бутылямі Ніскіна (у залежнасці ад канструкцыі).

Батометр — спецыяльна прыстасаваная пасудзіна, звычайна цыліндрычнай формы, з клапанамі або кранамі для зачынення пад вадой на зададзенай глыбіні. Асноўнае прызначэнне любога батометра — узяцце пробы на зададзеным гарызонце і далейшая засцярога яе ад змешвання з вадой іншых гарызонтаў пры ўздыме прыбора на паверхню. Узяцце проб вады з адначасовым аўтаматычным запісам тэмпературы праводзіцца з дапамогай батометра-батытэрмографа.

Узяцце пробаў марской вады для правядзення ў лабараторных умовах фізіка-хімічных даследаванняў і вывучэння складу планктону вырабляецца двума асноўнымі спосабамі: шлангавым (звычайна з выкарыстаннем помпаў), што выкарыстоўваюцца параўнальна рэдка, і батаметрычным. Вакуумны захоп выкарыстоўваецца пры адлове бесхрыбтовых пры дапамозе ўсмоктвання з выкарыстаннем ціску вады (батометр Рутнера).

## Літаратура 
* [//ru.wikisource.org/wiki/ВЭ/ВТ/Батометр Батометр] // Ваенная энцыклапедыя : [у 18 т.] / пад рэд. В. Ф. Навіцкага [і інш.]. — СПб. ; [М.] : Тып. т-ва І. В. Сытина, 1911—1915.
* *Дерюгин к. К.*, І. Сцепанюк А. Марская гидрометрия. — Л.: Гидрометиздат, 1974. 392&nbsp;°C.
* *Маклаков А. Ф.*, Снежинский В. А., Чарноў Б. С. Акіянаграфічны прыборы. — Л.: Гидрометиздат, 1975. 384&nbsp;°C.
* *Снежинский В. А.*, Практычная акеанаграфія. — Л.: Гидрометиздат, 1954. 672&nbsp;°C.

## Спасылкі 
* Батометр у геалагічным слоўніку
* Батометр Малчанава
* Батометр Рутнера
* Батометр на сайце кафедры акіяналогіі СПГУ
* 

Катэгорыя:Гідралогія
Катэгорыя:Вымяральныя прыборы
Катэгорыя:Марскія тэрміны
Катэгорыя:Акіяналогія
Кёпен

**Кёпен** () — нямецкае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Вольфганг Кёпен, нямецкі пісьменнік
* Пётр Іванавіч Кёпен, расійскі навуковец нямецкага паходжання
* Уладзімір Пятровіч Кёпен, расійскі навуковец нямецкага паходжання