open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Біргіта Вальберг

**Біргіта Вальберг** (швед. Birgitta Valberg), у замужжы **Хансан** (швед. Hansson: ,  — , Лідынгэ) — шведская актрыса, уладальніца прэміі «Залаты жук» за галоўную жаночую ролю 1976/77 года.

## Біяграфія 
Біргіта Вальберг нарадзілася ў сям’і прафесара Паўля Вальберга і Алін Гунбар. Вучылася ў тэатральнай школе Каралеўскага драматычнага тэатра з 1940 па 1943 год. З першага года пачала граць на сцэне тэатра і заставалася ў яго трупе на працягу 56 гадоў, з 1940 па 1996 год. За гэты час яна выканала 137 роляў, грала ў спектаклях рэжысёраў Альфа Шоберга, Улафа Муландэра і Інгмара Бергмана.

Кінематаграфічная кар’ера Вальберг пачалася раней: яна дэбютавала ў 1934 годзе ў фільме Акселя Бранерса «Unga hjärtan». У 1977 годзе ёй была прысуджана Шведскага інстытута кіно «Залаты жук» у намінацыі «Лепшая актрыса ў галоўнай ролі» за ролю Каты Вік ў фільме рэжысёра Гунель Ліндблум «Райскі куток», спрадзюсіраваны Інгмара Бергманам. Яна таксама агучвала Нісі-таўстагузка (швед. Rumpnissarna) у фільме Тагэ Даніэльсана «Роння, дачка разбойніка» (1984) паводле аповесці Астрыд Ліндгрэн. З 1943 года яна таксама перыядычна грала ў Радыётэатры.

Памерла 29 сакавіка 2014 года на 98-м годзе жыцця, пахавана на могілках горада Лідынгэ.
Аліс Бабс

**Хільдур Аліс Шэблум** (швед. Hildur Alice Babs Sjöblom), больш вядомая як **Аліс Бабс** (швед. Alice Babs), народжаная *Нільсан* (, Кальмар — , ) — шведская джазавая спявачка і актрыса.

## Біяграфія 
Працавала ў самых розных жанрах, ад фальклору да оперы, аднак найбольшую вядомасць набыла як джазавая спявачка. Брала ўдзел у першым штогадовым конкурсе Еўрабачанне ў Швецыі ў 1958 годзе. У 1972 годзе стала першай ня опернай спявачкай, якая заслужыла тытул Hovsångare — узнагароды каралеўскага двара. Запісвалася сумесна з Дзюкам Элінгтанам.

Разам са Свендам Асмусенам і Ульрыкам Ньюманам у 1958 годзе ўтварыла вакальнае джаз-трыа Swe-Danes. Яны гастралявалі па ЗША ў 1959-1960-х гадах і выступалі, напрыклад, на шоў Эда Салівана і ў клубе «Коканат Гроўв» у Лос-Анжэлесе.

У 1958 годзе Аліс Бабс стала першым прадстаўніком Швецыі на Еўрабачанні і заняла чацвёртае месца з песняй «Lilla stjärna».

Аліс Бабс пачала супрацоўнічаць з джазавым кампазітарам Дзюкам Элінгтанам пасля таго, як яны сустрэліся на шведскай тб-праграме ў 1963 годзе. Яна была адзіным белым выканаўцам, які спяваў з ім. Яны запісалі сумесны альбом «Serenade to Sweden» у Парыжы ў 1966 годзе, выступалі ў ЗША і некалькі разоў у Швецыі і на нарвежскім тэлебачанні. У Аліс быў дыяпазон у тры з паловай актавы.

Бабс шмат гадоў працавала разам з піяністам і артыстам Чарлі Норманам. Яна таксама выпусціла некалькі сумесных запісаў з Пувелам Рамелам, які таксама пісаў для яе музыку. У 1969 годзе Аліс Бабс атрымала спецыяльны прыз Карла Герхарда. У 1972 годзе яе прызначылі прыдворнай спявачкай — да гэтага такі тытул давалі толькі оперным артыстам. У 1974 годзе яна стала членам Каралеўскай Музычнай Акадэміі.

У 2008 годзе SVT выпусціў дакументальны фільм пра жыццё Аліс Бабс «Alice Babs, Naturröstens hemlighet». Апошняе вялікае інтэрв’ю з Аліс выйшла на канале P4 Extra 29 мая 2008.

Катэгорыя:Актрысы Швецыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кальмары (Швецыя)
Гунель Ліндблум

**Гунель Марта Інгегерд Ліндблум** (швед. Gunnel Märtha Ingegerd Lindblom, ,  — , Бротбі) — шведская актрыса, рэжысёр тэатра і кіно.

## Біяграфія і творчасць 
У 12 гадоў пачала выступаць на сцэне ў клубе рабочай моладзі. Скончыла акцёрскую школу пры гарадскім тэатры Гётэбарга, у трупу якога была прынята ў 1950 годзе. З 1954 па 1959 год грала ў трупе гарадскога тэатра Мальмё, якім кіраваў Інгмар Бергман. Сярод яе роляў — Ларыса Дзмітрыеўна ў «Беспасажніцы» Астроўскага, Сольвейг ў «Пер Гюнце», Маргарыта ў «Фаўсце». У 1960-х грала ў гарадскім тэатры Упсалы (Алена ў «Дзядзьку Ваню», Дэздэмона ў «Атэла»). Шмат працавала на тэлебачанні. З 1968 года — у Каралеўскім драматычным тэатры Швецыі (Драматэн) пад кіраўніцтвам Бергмана. Грала ў п’есах Ібсена, Чэхава, Стрындберга, у бергманаўскіх пастаноўках «Войцэка» Г.Бюхнера і драмы Альфа Шоберга «Бацька».

У 1970-я гады выступіла як тэатральны рэжысёр, спачатку асіставала Бергману, а затым самастойна паставіла п’есы Чэхава, Шоу, Ібсена і інш. Ставіла спектаклі, у тым ліку — оперныя, у Даніі і Нарвегіі. У 1980-х гадах сыграла ў Бергмана Гертруд2 ў «Гамлеце», Бергман выступіў прадзюсарам некалькіх фільмаў Ліндблум як кінарэжысёра.

Сярод апошніх па часе роляў Ліндблум на сцэне Драматэн — у спектаклях «Бланш і Мары» (2007) па рамане Энквіста, і «Каралеўская карона» (2008) па рамане Карла Юнаса Ловэ Альмквіста. У 2009 годзе яна паставіла драму Юна Фосэ «Дзяўчына ў жоўтым дажджавіку».

Катэгорыя:Актрысы Швецыі
Ульрыка Кнапэ

**Ульрыка Кнапэ** (; нар. , ) — шведская скакуха ў ваду, алімпійская чэмпіёнка, чэмпіёнка свету і Еўропы. Трэнер нацыянальнай зборнай Швецыі па скачках у ваду, рыхтавала шведскіх спартсменаў да Алімпійскіх гульняў 1996 года, 2000 і 2004 гадоў.

## Біяграфія 
Нарадзілася 26 красавіка 1955 года ў горадзе Гётэбаргу. Скачкамі ў ваду займалася з ранняга дзяцінства, у 11 гадоў пачала выйграваць першыя дзіцячыя спаборніцтвы.

Ва ўзросце сямнаццаці гадоў прайшла адбор у нацыянальную зборную Швецыі для ўдзелу ў Алімпійскіх гульнях. На Алімпіядзе выйграла залатую ўзнагароду ў скачках з 10-метровай вышкі і заняла другое месца ў скачках з 3-х метровага трампліна. У 1972 годзе, пасля трыумфальнага выступлення ў алімпійскім Мюнхене была прызнана спартсменкай года ў Швецыі, і атрымала залаты медаль ад выдання Svenska Dagbladet.

У 1973 годзе на першым для сябе чэмпіянаце свету, які праходзіў у Бялградзе, выйграла тытул чэмпіёнкі ў скачках з вышкі і стала сярэбраным прызёрам у скачках з трампліна.

На чэмпіянаце Еўропы 1974 года ў Вене выйграла залатыя ўзнагароды ў абедзвюх дысцыплінах, пры гэтым упершыню на спаборніцтвах такога высокага ўзроўню яна атрымала максімальную ацэнку 10 балаў.

На Алімпійскіх гульнях 1976 г. у Манрэалі спартсменка паехала з траўмай спіны, аднак стала ўладальніцай срэбнага медаля ў скачках з вышкі, саступіўшы першынство савецкай скакусе Алене Вайцяхоўскай.

У пачатку 1970-х з’яўлялася лепшай шведскай спартсменкай у водных дысцыплінах спорту.

Ульрыка Кнапэ — маці і трэнер Ганны Ліндберг (нар. 1981 г.), удзельніцы пяці Алімпіяд і 6-разовай чэмпіёнкі Еўропы па скачках у ваду.

Катэгорыя:Скакуны ў ваду Швецыі
Катэгорыя:Скакуны ў ваду на летніх Алімпійскіх гульнях 1972 года
Катэгорыя:Скакуны ў ваду на летніх Алімпійскіх гульнях 1976 года
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Швецыі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па скачках у ваду
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1972 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1972 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1976 года
Катэгорыя:Трэнеры Швецыі
Маргарэт Крок

**Маргарэт Кнутсдотэр Крок-Хамар** (швед. Margaretha Knutsdotter Krook Hammar, ,  — , ) — шведская актрыса. У 1997—2000 гадах напярэдадні Новага года чытала ў Скансене паэму Тэнісана «Ring Out, Wild Bells», выступ якога транслявала ў прамым эфіры Sveriges Television (SVT).

## Творчасць 
За час акцёрскай кар’еры Крок часта грала ролі моцных жанчын, такіх, як матуля Кураж, Гертруда Стайн або трэцяя жонка Юджына О’Ніла, Карлота Мантэрэй, у п’есе Ларса Норэна «Och ge oss skuggorna», якая была экранізавана для SVT.

Крок выконвала і камедыйныя ролі, як на сцэне, так і ў кіно, у тым ліку сыграла маці ў фільме Ёста Экмана «Morrhår och ärtor» (1986), з’явілася ў некалькіх фільмах Тагэ Даніэльсана, уключаючы «Släpp fångarne loss, det är vår!» (1975), за які атрымала прэмію «Залаты жук» за лепшую жаночую ролю, і «Прыгоды Пікаса» (1978).

Вядомасць атрымалі і запісы Крок на Шведскім радыё ў забаўляльнай перадачы «På minuten». У 1974 годзе Крок атрымала стыпендыю О’Ніла. Для маленькіх дзяцей яна стала вядомая дзякуючы аўдыёзапісам дзіцячых кніг Евы Бексельс з серыі «Morfar prosten», выпушчаным на касетах і кампакт-дысках.

Катэгорыя:Актрысы Швецыі
Валіс Гран

**Валіс Гран** (,  — ) — шведская актрыса тэатра, кіно і тэлебачання.

## Біяграфія 
Валіс Гран нарадзілася ў працоўнай сям’і. Вучылася музыцы ў Стакгольме. Затым з 1964 года ў тэатральнай школе ў Норчэпінгу. З 1965 года працавала ў сталічным тэатры марыянетак, з 1967 па 1970 год вучылася ў тэатральнай школе ў Мальмё. З 1980 па 2005 год Валіс грала на сцэне Гарадскога тэатра Мальмё.

З 1971 года здымалася ў кіно і на тэлебачанні. Займалася агучваннем анімацыйных фільмаў.

Сыграла ролі ў 58 кіна- і тэлефільмах.

## Выбраная фільмаграфія 
* 1971 — Finansiären (ТБ)
* 1977 — Mackan
* 1981 — Babels hus (ТБ-серыял)
* 1981 — Pelle Svanslös
* 1981 — The Simple-Minded Murder
* 1982 — Profitörerna (ТБ-серыял)
* 1982 — Забойства без хітрыкаў
* 1984 — Праект «Лазер»
* 1986 — Anmäld försvunnen (ТБ-серыял)
* 1986 — Morrhår och ärtor
* 1992—1993 — Rederiet (ТБ-серыял)
* 1993 — Roseanna
* 1995 — Torntuppen (ТБ-серыял)
* 1995 — Mördare utan ansikte (ТБ-серыял)
* 1996 — Att stjäla en tjuv

Катэгорыя:Актрысы Швецыі
Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя
Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя
Катэгорыя:Акцёры агучвання
Ліза Нордэн

**Ліза Нордэн** (швед. Lisa Nordén; нар. , ) — шведская трыятланістка, чэмпіёнка свету, прызёр Алімпійскіх гульняў.

## Біяграфія 
Нарадзілася 24 лістапада 1882 года ў горадзе Крыстыянстад. У дзяцінстве займалася конным спортам (коннае трохбор’е). У 2000 годзе ўпершыню паспрабавала сябе ў трыятлоне. У 2002 годзе пасля траўмы свайго каня, сышла з коннага спорту па прычыне адсутнасці ў сям’і грошай на набыццё новага элітнага каня. Засяродзілася на занятках (трыятлон). У 2007 годзе выйграла кубак свету сярод юніёраў (U23).

У 2008 годзе дэбютавала ў дарослым спорце. На чэмпіянаце Еўропы заняла 3-е месца. На чэмпіянаце свету стала дваццатай. Дзякуючы добрым вынікам прайшла адбор у шведскую зборную на Алімпійскія гульні ў Пекіне, дзе паказала 18-ы вынік. У гэтым жа годзе стала чэмпіёнкай Швецыі.

У 2009 годзе ўпершыню выйграла этап чэмпіянату сусветнай серыі ў Якагама, па выніках года стала ўладальніцай сярэбранай ўзнагароды чэмпіянату свету (з 2009 года пераможца чэмпіянату сусветнай серыі пачаў атрымліваць тытул чэмпіёна свету).

У сезоне 2010 гады атрымала траўму спіны на аднаўленне ад якой пайшла першая частка сезону, аднак нягледзячы на гэты факт стала бронзавым прызёрам чэмпіянату Еўропы ў Ірландыі. Пазней, дзякуючы перамозе на этапе чэмпіянату сусветнай серыі ў Гамбургу ў ліпені і другога месца на этапе ў Кіцбюэле ў жніўні, размясцілася трэцяй у выніковым пратаколе і атрымала бронзавую ўзнагароду чэмпіянату свету.

У 2012 годзе на Алімпійскіх гульнях у Лондане спартсменка заваявала сярэбраную ўзнагароду, саступіўшы пераможцы швейцарцы Ніколе Шпірыг на фінішы толькі 0,009 секунды (па дадзеных фотафінішу). У жніўні і верасні 2012 года яна выйграла два этапы чэмпіянату сусветнай серыі і ў выніку стала чэмпіёнкай свету.

У 2012 годзе была прызнана лепшым спартсменам Швецыі і атрымала залаты медаль, заснаваны выданнем «Svenska Dagbladet».
Амелія Андэрсдотэр

**Ганна Амелія Мацільда Катарына Андэрсдотэр** (; нар. , Энчэпінг, лен Упсала, Швецыя) — шведскі палітык і абраны дэпутат Еўрапейскага парламента па спісе Пірацкай партыі Швецыі на выбарах 2009 года.

## Біяграфія 
Амелія Андэрсдотэр пражывала ў Лундзе і на момант абрання вывучала ў Лундскім універсітэце эканоміку і іспанскую мову. З 2007 года па сакавік 2010 года працавала міжнародным каардынатарам моладзевай арганізацыі «Малады пірат» Пірацкай партыі Швецыі.

Андэрсдотэр ішла другой у партыйным спісе пасля Крысціяна Энгстрома, і атрыманых галасоў было недастаткова для атрымання мандата ў чэрвені 2009 года. Аднак яна атрымала права на месца ў парламенце пасля ўступлення ў сілу Лісабонскага дагавора, калі Швецыя дадаткова набыла два месцы ў Еўрапарламенце. Афіцыйнае ўступленне на пасаду адбылося ў снежні 2011 года. Андэрсдотэр у 21 год стала самым маладым абраным, а ў 24 гады — самым маладым дзеючым дэпутатам Еўрапарламента.

У інтэрв’ю газеце Лундскага ўніверсітэта Андэрсдотэр заявіла, што пры абранні мяркуе пералічваць частку свайго дэпутацкага заробку альтэрглабалісцкаму руху Attac, выдавецтву Ordfront і праваабарончай арганізацыі «Міжнародная амністыя».

У чаканні ўступлення на пасаду, Андэрсдотэр пераехала ў Бельгію, дзе працуе па пытаннях Пірацкай партыі і рыхтуецца да працы ў складзе Еўрапарламента. Сярод пытанняў, на якія Андэрсдотэр плануе сфакусаваць сваю працу ў парламенце — павелічэнне канкурэнцыі ў галіне тэлекамунікацый. Сярод галоўных праблем у гэтай галіне дэпутат называе недастатковы кантроль над вертыкальна інтэграванымі тэлекамунікацыйнымі кампаніямі. Андэрсдотэр актыўна выступала супраць Гандлёвага пагаднення па барацьбе з контрафакцыяй.

Катэгорыя:Жанчыны-палітыкі Швецыі
Катэгорыя:Дэпутаты Еўрапарламента
Ніна Паўлаўна Кануннікава

**Ніна Паўлаўна Кануннікава** (нар. , г. Рэчыца, Гомельская вобласць) — беларускі біяхімік. Доктар біялагічных навук (2000), дацэнт (2008), прафесар (2018). Член Беларускага біяхімічнага таварыства (1971), Беларускага таварыства фізіёлагаў (1971), Расійскага нейрахімічнага таварыства (1998).

## Біяграфія 
Скончыла Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (спецыяльнасць «Лячэбная справа», 1970).

Працавала ў Мінскмі дзяржаўным медыцынскім інстытуце (1976—1979, загадчык лабараторыі нейрагармонаў), Інстытуце біяхіміі НАН Беларусі (1979—2002, галоўны навуковы супрацоўнік, вучоны сакратар), Гродзенскім дзяржаўным універсітэце імя Я. Купалы (з 2002, факультэт біялогіі і экалогіі, кафедра заалогіі і фізіялогіі чалавека і жывёл, загадчык кафедры; кафедра тэхналогіі, фізіялогіі і гігіены харчавання, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: нейрахімія; наркалогія; нейрафізіялогія.

## Асноўныя публікацыі 
* Основы анатомии, физиологии и патологии : учебное пособие / Н. П. Канунникова, Н. З. Башун. — Минск, 2013.

## Літаратура 
* Кануннікава Ніна Паўлаўна // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2004. — Т. 18, кн. 1. — С. 400.
* Канунникова Нина Павловна // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 3. — С. 868.
* Канунникова Нина Павловна // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2012. — Т. 3 : Гомельская область : в 2 кн., кн. 1. — С. 312.
* Биохимик : Канунникова Нина Павловна / Н. Башун // Путь в науку. — Гомель, 2008. — Вып. 5 : Очерки о докторах и кандидатах наук — уроженцах Гомельщины. — С. 147.
Валянціна Уладзіміраўна Багданава

**Валянціна Уладзіміраўна Багданава** (нар. , с. Хароль, Прыморскі край, РСФСР) — беларускі хімік, спецыяліст у галіне фізічнай хіміі і хіміі высокамалекулярных злучэнняў. Доктар хімічных навук (2005), старшы навуковы супрацоўнік (1988), прафесар (2011).

## Біяграфія 
Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Хімія», спецыялізацыя «Фізічная хімія», 1969).

Працавала ў Беларускім дзяржаўным універсітэце (з 1969, хімічны факультэт, кафедра неарганічнай хіміі, навуковы супрацоўнік, з 1972 — Навукова-даследчы інстытут фізіка-хімічных праблем БДУ, лабараторыя вогнетушыльных матэрыялаў, загадчык лабараторыі).

Навуковыя інтарэсы: хімія цвёрдага цела; інгібіраванне гарэння; кампазіцыйныя матэрыялы.

## Літаратура 
* Механизм тушения торфа огнегасящими составами / В. В. Богданова // Наука и инновации. — 2003. — № 7/8. — С. 124—135.
* Application of laminar plasma jet to test fireproof materials / I. P. Smyaglikov, V. V. Bogdanova, O. N. Buraya // Plasma Physics and Plasma Technology : VI International Conference Contributed papers, Minsk, September 28 — October 2, 2009 : contributed papers : in 2 vol. — Minsk, 2009. — Vol. 2. — P. 712—715.

Катэгорыя:Хімікі Беларусі
Катэгорыя:Фізікахімікі СССР
Катэгорыя:Фізікахімікі Беларусі
Сціна Джэксан

**Сціна Джэксан** (, у дзявоцтве **Олафсан** (); 28 чэрвеня 1983, , Швецыя) — шведская пісьменніца, найперш вядомая сваім дэтэктывам «*Срэбная дарога»*.

## Біяграфія 
Сціна Олафсан нарадзілася і вырасла ў Шэлефтэа, горадзе на паўночным усходзе Швецыі. У 2002 годзе яна скончыла сярэднюю школу  і праз два гады пераехала ў Стакгольм каб працягнуць навучанне. У 2006 годзе яна пераехала ў Дэнвер, штат Каларада, ЗША, дзе выйшла замуж за амерыканца Роберта Джэксана. Цяпер яна мае падвойнае грамадзянства і жыве з мужам у Дэнверы, дзе таксама вывучала права.

Яна дэбютавала як пісьменніца ў 2018 годзе крымінальным раманам «*Срэбная дарога*» (), які ў 2019 годзе атрымаў прэмію «Шкляны ключ». Раман распавядае гісторыю пра мужчыну, які шукае зніклую дачку ў шведскай правінцыі Вестэрботэн.

## Бібліяграфія 
* 2018 — *Silvervägen*, выдавецтва  (беларускае выданне — «*Срэбная дарога*», 2020. Пераклад Алены Казловай, выдавецтва Янушкевіч)
* 2020 — *Ödesmark,* выдавецтва Альберт Баньер

## Прызы і ўзнагароды 
* 2018 — Намінацыя на прэмію «Злачынства» (дэтэктыў года" за раман «Срэбная дарога»
* 2018 — Намінацыя на ўзнагароду  за раман «Срэбная дарога»
* 2018 —  (найлепшы крымінальны раман года) за раман «Срэбная дарога»
* 2019 —  за раман «Срэбная дарога»
* 2019 — «Шкляны ключ» за раман «Срэбная дарога»

Катэгорыя:Пісьменнікі Швецыі
Катэгорыя:Шведскамоўныя пісьменнікі
Луіс Галарэта

**Луіс Галарэта** (; нар. , Ліма, Перу) — перуанскі палітык.

## Біяграфія 
Ён быў кангрэсмэнам рэспублікі, якая прадстаўляла Ліму тры тэрміны запар: 2006—2011, 2011—2016, 2016—2020. Акрамя таго, ён працаваў прэзідэнтам Кангрэса Рэспублікі ў перыяд з 26 ліпеня 2017 года па 26 ліпеня 2018 года. У цяперашні час намінаваны на пасаду віцэ-прэзідэнта краіны ў Кейка Фухіморы.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ліме
Катэгорыя:Палітыкі Перу
Яўген Уладзіміравіч Лук’янаў

**Яўген Уладзіміравіч Лук’янаў** (нар. 10 снежня 1951, Ленінград, РСФСР, СССР) — савецкі і расійскі дзяржаўны дзеяч, дыпламат.

## Біяграфія 
У 1974 годзе скончыў Ленінградскі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. А. Жданава па спецыяльнасці «Англійская мова і літаратура». Валодае англійскай і французскай мовамі.

* У 1974—1981 — інжынер-перакладчык НДІ «Імпульс».
* У 1981—1984 — намеснік сакратара праўлення Ленінградскага аддзялення Саюзу журналістаў СССР.
* У 1984—1990 — на дыпламатычнай працы ў МЗС СССР.
* У 1987—1990 — намеснік прадстаўніка МЗС СССР у Ленінградзе.
* У 1990—1991 — намеснік дырэктара па знешнім сувязям музея «Дзяржаўны Эрмітаж».
* У 1991—1993 — прарэктар Міжнароднага інстытута развіцця і навучання банкаўскай і біржавой дзейнасці па пытаннях знешняга фінансавання і міжнародных сувязяў.
* У 1993—2006 — на кіруючых пасадах у ЗАТ «Дрезднер банк» і ААТ "Знешгандльбанк (Санкт-Пецярбург).
* З верасня 2006 па чэрвень 2007 — начальнік дэпартамента сацыяльна-эканамічнага і фінансавага маніторынгу апарата паўнамоцнага прадстаўніка Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі ў Паўночна-Заходняй федэральнай акрузе
* З чэрвеня 2007 па снежань 2010 года — намеснік паўнамоцнага прадстаўніка Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі ў Паўночна-Заходняй федэральнай акрузе, курыраваў сацыяльна-эканамічную сферу.
* З 26 снежня 2010 года — памочнік Сакратара Савета бяспекі Расійскай Федэрацыі.
* З 23 сакавіка 2012 года па 15 снежня 2016 года — намеснік Сакратара Савета бяспекі Расійскай Федэрацыі.
* З 15 снежня 2016 года — надзвычайны і паўнамоцны амбасадар Расійскай Федэрацыі ў Латвіі. Даверчыя граматы ўручыў 7 лютага 2017 года.

10 сакавіка 2021 года камітэт Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі па справах СНД, еўразійскай інтэграцыі і сувязях з суайчыннікамі ухваліў кандыдатуру Яўгена Лук’янава ў якасці расійскага амбасадара ў Рэспубліцы Беларусь. 25 сакавіка 2021 года Прэзідэнт Расійскай Федэрацыі падпісаў указ аб прызначэнні Лук’янава амбасадарам у Рэспубліцы Беларусь. 14 студзеня 2022 года быў заменены на Барыса Грызлова.

## Класны чын і дыпламатычны ранг 
* Сапраўдны дзяржаўны саветнік Расійскай Федэрацыі 3 класа (13 снежня 2007).
* Сапраўдны дзяржаўны саветнік Расійскай Федэрацыі 2 класа (7 мая 2009).
* Надзвычайны і паўнамоцны пасол (13 чэрвеня 2018).

## Узнагароды 
* Ордэн Пашаны (3 снежня 2011) — *За вялікі ўклад у забяспечванне нацыянальнай бяспекі Расійскай Федэрацыі і шматгадовую добрасумленную работу*.
* Медаль ордэна «За заслугі перад Айчынай» II ступені (18 лістапада 2010) — *За дасягнутыя працоўныя поспехі і плённую шматгадовую работу*.
* Медаль «У память 300-годдзя Санкт-Пецярбурга».

## Сям’я 
Жанаты. Мае дарослых сына і дачку.

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайте Цэнтра ваенна-палітычных даследаванняў МГИМО
* Біяграфія на сайте МЗС Расіі

Катэгорыя:Члены Савета бяспекі Расіі
Катэгорыя:Выпускнікі СПбДУ
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «У памяць 300-годдзя Санкт-Пецярбурга»
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём ордэна «За заслугі перад Айчынай» II ступені
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Пашаны
Катэгорыя:Дыпламаты Расіі
Катэгорыя:Дыпламаты СССР
Катэгорыя:Паслы Расіі ў Беларусі
Кацярына Віктараўна Андрэйчык

**Кацярына Віктараўна Андрэйчык** (нар.  года ў  Наваполацку) — беларускі навуковец, кандыдат гістарычных навук.

## Біяграфічныя звесткі 
Нарадзілася ў Наваполацку ў 1987 годзе. Скончыла ў 2010 годзе гісторыка-філалагічны факультэт Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта па спецыяльнасці «Гісторыя». У 2012 годзе там жа пад навуковым кіраўніцтвам Уладзіміра Лобача абараніла магістарскую дысертацыю па спецыяльнасці «Айчынная гісторыя» на тэму «Традыцыйная каляндарная абрадавасць беларусаў канца ХІХ — пачатку ХХІ стагоддзяў: сацыякультурны і выхаваўча-педагагічны аспект». У 2012 годзе паступіла ў аспірантуру кафедры гісторыка-культурнай спадчыны Беларусі Рэспубліканскага інстытута вышэйшай школы.

У 2009 годзе прайшла прафесійную атэстацыю экскурсавода ў Нацыянальным агентстве па турызме Рэспублікі Беларусь, з таго часу з’яўляецца экскурсаводам, спецыялізуючысь у асноўным на Полацку, Браславе і Паўночнай Беларусі. Неаднаразова праходзіла курсы павышэння кваліфікацыі ў Рэспубліканскім інстытуце вышэйшай школы, Полацкім дзяржаўным універсітэце, Віцебскім дзяржаўным універсітэце імя П. М. Машэрава і інш.

Дысертацыю на саісканне навуковай ступені кандыдата гістарычных навук па спецыяльнасці «Айчынная гісторыя» абараніла 8 снежня 2020 года ў Магілёўскім дзяржаўным універсітэце імя Аркадзя Куляшова пад навуковым кіраўніцтвам Дзяніса Дука. Тэма дысертацыі: «Дзейнасць органаў дзяржаўнага кіравання Рэспублікі Беларусь па ахове матэрыяльных нерухомых гісторыка-культурных каштоўнасцей (1991—2006 гг.)».

У 2010 годзе пачала працаваць у Полацкім дзяржаўным універсітэце. У 2010-2014 гадах з’яўлялася выкладчыкам кафедры тэорыі і методыкі фізічнага выхавання, выкладчыкам кафедры сацыяльна-гуманітарных дысцыплін, выкладчыкам кафедры фізічнай культуры, спорту і турызму, выкладчыкам кафедры турызму і гасціннасці. З 2011 года таксама выкладала на курсах экскурсаводаў у Інстытуце павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў ПДУ. У 2014-2021 гадах з’яўлялася старшым выкладчыкам кафедры гісторыі і турызму. 

З 2021 па 2026 год займала пасаду начальніка аддзела навукі Нацыянальнага парку «Браслаўскія азёры». 

З 2026 года з'яўляецца дацэнтам кафедры гісторыі і сацыягуманітарных навук гуманітарнага факультэта Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Ефрасінні Полацкай.

## Навуковая дзейнасць 
Займаецца даследаваннем праблем абыходжання з гісторыка-культурнай спадчынай у гістарычнай рэтраспектыве ХХ-ХХІ стагоддзяў, праблем айчыннай гісторыі дзяржавы і права найноўшага часу, даследаваннем пытанняў гісторыі, тэорыі і практыкі турызму і экскурсій, пытаннямі лакальнай гісторыі і гістарычнага краязнаўства Беларускага Паазер’я, вывучэннем палітыкі памяці і гісторыі дзейнасці дзяржаўных органаў у сферы аховы, аднаўлення і выкарыстання матэрыяльнай нерухомай спадчыны, мемарыялізацыі гістарычных падзей і мясцін і інш.

## Спасылкі 
* Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі
* Профіль аўтара ў Google Scholar
* Профіль аўтара ў eLIBRARY.RU

Катэгорыя:Выкладчыкі Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выпускнікі гісторыка-філалагічнага факультэта ПДУ
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Конкурс песні Еўрабачанне 2021

**Конкурс песні Еўрабачанне 2021** (, , ) — 65-ы конкурс песні Еўрабачанне, які прайшоў у Ротэрдаме (Нідэрланды), гэта стала магчыма пасля перамогі прадстаўніка краіны Дункана Лоўрэнса ў 2019 годзе. Фінал конкурсу адбыўся 22 мая 2021, пераможцам стаў італьянскі гурт «Måneskin» з песняй «Zitti e buoni».

## Скандалы і інцыдэнты 
### Песня Кіпра 
Пасля выпуску песні «El Diablo» Элены Цагрыну, 26 лютага 2021 года царкоўныя арганізацыі Кіпра і Грэцыі заклікалі зняць песню з конкурсу з-за «д’ябальскага паслання» (назва песні з іспанскай мовы перакладаецца як «Д’ябал»). Вяшчальнік CyBC абараніў свой бок, і песня не будзе заменена.

### Дыскваліфікацыя Беларусі 
9 сакавіка 2021 года для ўдзелу ў конкурсе ад Беларусі была апублікаваная песня гурта «Галасы ЗМеста» «Я научу тебя», адабраная нацыянальным вяшчальнікам самастойна. Пасля гэтага ў сетцы з’явілася вялікая колькасць негатыўных водгукаў (на канале «Еўрабачання» ў YouTube відэаролік да песні набраў амаль у 10 разоў больш дызлайкаў, чым лайкаў, паставіўшы такім чынам своеасаблівы антырэкорд) і просьбаў аб дыскваліфікацыі Беларусі з конкурсу ў 2021 годзе, бо каментатары выявілі палітычны падтэкст у песні: насмешкі над акцыямі пратэсту, якія праходзяць у краіне са жніўня 2020 года, і падтрымку рэжыму Лукашэнкі.

11 сакавіка ЕВС адмовіўся дапускаць песню на конкурс і выдаліў відэаролік да яе з канала «Еўрабачання» на YouTube, бо змест песні «ставіць пад пытанне непалітычны характар конкурсу» і таму што грамадская рэакцыя на песню «можа падарваць рэпутацыю конкурсу». ЕВС запатрабаваў ад вяшчальніка Белтэлерадыёкампанія змяніць змест тэксту песні або выбраць новую. У выпадку адмовы краіна будзе дыскваліфікаваная з конкурсу.

ЕВС атрымаў і праслухаў два новых заявачных трэка ад гурта «Галасы 3Места» і пастанавіў, што новыя песні таксама парушаюць правілы, якія могуць сапсаваць рэпутацыю конкурсу.

26 сакавіка стала вядома, што Беларусь не будзе ўдзельнічаць у «Еўрабачанні-2021».

## Фінал 
У фінале бралі ўдзел пераможцы паўфіналаў з Нарвегіі, Ізраіля, Расіі, Азербайджана, Мальты, Літвы, Кіпра, Швецыі, Бельгіі, Украіны, Албаніі, Сербіі, Балгарыі, Малдовы, Партугаліі, Ісландыі, Сан-Марына, Швейцарыі, Грэцыі і Фінляндыі. А таксама — прадстаўнікі краін, што стаялі ля вытокаў «Еўрабачання»: Італія, Германія, Францыя, Вялікабрытанія і Іспанія. І Нідэрланды, дзе праходзіць конкурс.

У конкурсе перамог італьянскі гурт Måneskin з песняй «Zitti e buoni» («Ціхія і добрыя»). На другім месцы — Барбара Праві з Францыі з песняй Voilà. Трэцяе месца ў канкурсанта ад Швейцарыі Gjon’s Tears (сапраўднае імя — Г’ён Мухарэмай).

## Спасылкі 
* 


2021
Катэгорыя:Май 2021 года
Манака на конкурсе песні Еўрабачанне

**Манака** удзельнічала ў конкурсе «Еўрабачанне» з 1959 па 2006 год. Станам на 2020 год Манака з'яўляецца адзінай мікрадзяржавай, якая змагла здабыць перамогу на конкусе.

Падчас свайго дэбюта ў 1959 годзе, краіна заняла апошняе месца, тады дзяржаву прадстаўляў Жак Пілс з песняй **«Mon ami Pierrot»**. Акрамя таго, краіна заняла апошняе месца яшчэ раз, у 1966 годзе. Аднак былі і супрацьлеглыя вынікі, так у 1971 годзе, Манака ўдалося здабыць адзіную перамогу, тады ад краіны ўдзельнічала Северын, з песняй **«Un banc, un arbre, une rue»**. Таксама краіна яшчэ чатыры разы ўваходзіла ў топ-3: у 1960, 1962, 1964 і 1976 гадах.

Нягледзячы на перамогу ў 1971 годзе, Манака адмовілася ад правядзення конкурса 1972 года ў сваёй краіне.

Пасля ўдзелу ў конкурсе 1979 года, Манака адмовілася ад ўдзелу, і вярнулася на конкурс толькі праз 24 гады (у 2004 годзе), а яшчэ праз тры гады, зноў адмовілася ад удзелу, і больш ніколі не вярталася на конкурс.

За ўсю гісторыю ўдзелу Манака набрала ў фіналах 738 балаў, а ў паўфіналах (з 2004 па 2006 гады) — 46 балаў.

## Удзельнікі 

## Гісторыя галасавання 
Станам на  год гісторыя галасавання Манака выглядае наступным чынам:

|

|

|

|}

## Галерэя 

Eurovisie Songfestival 1962 te Luxemburg, voor Monaco Francois Deguelt, Bestanddeelnr 913-6608.jpg|Франсуа Дэгель у Люксембургу (1962)
Eurovision Song Contest 1965 - Marjorie Noël.jpg|Марджары Наэль у Неапале (1965)
Eurovision Song Contest 1970 - Dominique Dussault.jpg|Дамінік Дзюсо ў Амстэрдаме (1970)
Eurovision Song Contest 1976 rehearsals - Monaco - Mary Christy 3.png|Мары Крысці ў Гаазе (1976)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт конкурса песні Еўрабачанне

Катэгорыя:Краіны на конкурсе песні Еўрабачанне
Катэгорыя:Музыка Манака
Інгер-Лена Лам

'''*Інгер-Лена* Крысціна Лам**, у дзявоцтве **Хультберг''' (нар. , Лунд, Швецыя) — шведскі матэматычны і медыцынскі фізік ва ўніверсітэцкай бальніцы Лунда. Стала вядомай у 1960-е гады як першая жанчына ў Швецыі, якая атрымала ваенную адукацыю для паступлення на службу ваенным лётчыкам.

## Біяграфія 
Нарадзілася і вырасла ў Лундзе. Яе бацька быў настаўнікам, а маці — гісторыкам. Яна з дзяцінства праяўляла цікавасць да тэхналогій, цікавілася сямейным аўтамабілем і матацыкламі. У старшай школе спецыялізавалася на матэматыцы і працавала над спецыяльным праектам па аэрадынаміцы. Вывучая англійскую мову ў Вялікабрытаніі, яна праводзіла вольны час, назірая за самалётамі ў аэрапортах Кройдану і Біггін Хілл, якія вядомыя сваёй дзейнасцю ў ваенныя часы. Яе першы палёт адбыўся ў Швецыі на старым двухмесным Sk 16.

Інгер-Лена паступіла на факультэт фізікі ў Лундскім універсітэце. Летам 1962 года яна стала першай жанчынай , якая была прынята ў лётную школу ВПС Швецыі ў Вестэросе, дзе праводзіла многа часу ў цэнтральнай майстэрні ў якасці бортінжынера. Адзіная жанчына з групы 30 чалавек, якая вярнулася ў лётную школу летам 1963 года, а ў 1964 годзе атрымала спецыяльнасць бортінжынера.

Аднак неўзабаве стала відавочна, што яна ніколі не будзе дапушчана да службы ў ВПС. У выніку яна была вымушана адмовіцца ад кар'еры авіятрысы і вырашыла працягнуць сваё акадэмічныя даследаванні, у выніку атрымаўшы ступень доктара тэхнічных навук у Лундскім універсітэце. Пасля яна працавала фізікам ва ўніверсітэцкай бальніцы, займалася даследаваннямі ў вобласці лячэння ракавых захворванняў, была навуковай кансультанткай аж да выхаду на пенсію ў 2010 годзе.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Навуковыя даследаванні і публікацыі
* Артыкул на старонцы УС Швецыі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лундзе
Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1942 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 27 снежня
Катэгорыя:Фізікі Швецыі
Кастусь Александровіч

**Кастусь (Канстанцін Адамавіч) Александровіч** (, Дзвінск — , тамсама.

». К. Александровіч злева, у цэнтры Л. Габран]]

Памёр у 1939 годзе ва ўзросце 49 гадоў. Засталася ўдава з трыма дзяцьмі.

## Літаратура 
* *Kunicka K.* A Pole Who Contributed to Belarusian Education and Cultural Life in Latvia: The Peculiar Case of Konstanty Aleksandrowicz // In the shadow of others: Belarusian-Latvian relations from the past to nowadays. Ed. M. Jankowiak, K. Kascian. Praha 2022. P. 377-386. 

## Спасылкі 
* Вадзім Сінякоў. «Кастусь Александровіч — настаўнік і тэатральны дзеяч». Даўгаўпілс, культурна-асветніцкае таварыства «Уздым»

Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі
Катэгорыя:Педагогі Латвіі
Катэгорыя:Акцёры тэатра Латвіі
Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Латвіі
Крысціна Бандурына

**Крысціна Бандурына** (, Мазыр, Гомельская вобласць) — беларуская паэтка, філолаг, ЛГБТ-актывістка.

## Біяграфія 
Вучылася ў сярэдняй школе № 9 у г. Мазыр, скончыла філалагічны факультэт Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Ф. Скарыны, магістратуру Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Працавала рэдактарам аддзела паэзіі ў часопісе «Маладосць» (2017—2018). Рэдактарка інтэрнет-часопіса сучаснай беларускай паэзіі «TAUBIN».

Выпускніца Школы маладога пісьменніка пры «Саюзе беларускіх пісьменнікаў» (2015), Школы маладога літаратара «W/Rights» (аддзяленне паэзіі і перакладу, 2020).

Філолаг, рэдактар, вывучала беларускую і амерыканскую літаратуру. Жыве ў Мінску.

## Творчасць 
Фіналістка конкурса «Экслібрыс» імя Аляксандра Уласава (2014), удзельніца праграмы «Рэзідэнцыя маладога літаратара» (2015), фестывалю «Вершы на асфальце» (2015—2021; Арганізатары фестывалю: ГА «Саюз беларускіх пісьменнікаў» і Беларускі ПЭН-цэнтр), паэтычнага семінара з Вальжынай Морт (2017), праектаў «Вершаява» і «Transformation» Фонда Роберта Боша і Беларускага ПЭН-цэнтра (2017—2018).

Лаўрэатка прэміі «Залаты апостраф» часопіса «Дзеяслоў» у намінацыі «Дэбют» (2016).

Мае зборнік вершаў «Homo» (2019, выдавецтва «Галіяфы») і зборнік перакладаў вершаў на рускую мову «Псалмы и сонники» (2021, выдавецкая серыя «UGAR»).

Вершы перакладаліся на рускую, украінскую, англійскую, нямецкую, літоўскую, чэшскую, польскую, шведскую і дацкую мовы.

## Грамадская дзейнасць 
Вяла блог па праблемах дамашняга гвалту.
Працавала ў межах праекта «Маё права» Будзьма беларусамі!. ЛГБТ-актывістка.

## Бібліяграфія 
* «Homo». Мн.: Галіяфы, 2019.
* «Псалмы и сонники». М.: UGAR, 2021.
* «Самае трывожнае лета». Візенбург/Марк (Германія): Hochroth, 2023.

## Спасылкі 
* Долину ангелов посетила поэт, редкатор Кристина Бандурина  
* https://www.nlb.by/content/news/blog-professionalnogo-chitatelya/homo-sum-sbornik-stikhov-kristiny-bandurinoy/  
* https://gomel.today/2020/11/25/288818.html 
* https://nina.nn.by/?c=ar&i=236268&lang=ru 
* https://budzma.by/news/pakul-nie-strashna.html 

Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Вера Васілеўна Баканская

**Вера Васілеўна Баканская** (, с. Нараватава, Кадамскі раён, Разанская вобласць, РСФСР — ) — беларускі ўрач-патафізіёлаг. Доктар медыцынскіх навук (1981), прафесар (1984).

## Біяграфія 
Скончыла Сталінабадскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (1950).
    
Выкладала ў Сталінабадскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце (1950—1960, кафедра паталагічнай фізіялогіі, лабарант, асістэнт), Гродзенскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце (1960—1994, кафедра паталагічнай фізіялогіі, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: даследаванне сістэмы гемастазу; уплыў некаторых водарастваральных вітамінаў і простагландзінаў на папярэджанне тромбаўтварэння.

## Літаратура 
* Материалы по патологии проницаемости сосудистой системы (экспериментальное исследование) : автореферат диссертации … кандидата медицинских наук / Баканская В. В. — Сталинабад, 1955.
* Баканская Вера Васілеўна // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1996. — Т. 2. — С. 228—229.
* Баканская Вера Васильевна // 50 лет Гродненскому государственному медицинскому университету: события и биографии / П. В. Гарелик, Е. М. Тищенко. — Гродно, 2008. — С. 365.
* Коллега, учитель, ветеран : к 80-летнему юбилею профессора В. В. Баканской / Д. А. Маслаков [и др.] // Журнал Гродненского государственного медицинского университета. — 2006. — № 1. — С. 114—115.
Вішнявецкая

**Вішнявецкая** — жаночая форма прозвішча Вішнявецкі.

Вядомыя носьбіткі:
* Альжбета Яўхімія Вішнявецкая (1569—1596) — прадстаўніца магнацкага і княжацкага роду, вядомая мецэнатка. Жонка вялікалітоўскага дзяржаўнага дзеяча Мікалая Крыштафа Радзівіла Сіроткі.
* Марына Вішнявецкая (нар. 1955) — расійская пісьменніца, паэтка і сцэнарыстка.
Седакова

**Седакова** — жаночая форма прозвішча Седакоў.

## Вядомыя носьбіткі 
* Вольга Седакова (нар. 1949) — руская паэтка, празаік, перакладчыца, філолаг і этнограф.
* Ганна Седакова (нар. 1982) — украінская поп-спявачка, тэлевядучая. Былая салістка жаночага поп-гурта «ВІА Гра».
Марына Артураўна Вішнявецкая

**Марына Артураўна Вішнявецкая** (; , Харкаў, Украінская ССР) — расійская пісьменніца, паэтка і сцэнарыстка.

## Біяграфія 
Нарадзілася 1 кастрычніка 1955 года ў Харкаве.

У 1979 годзе скончыла сцэнарны факультэт Усерасійскага дзяржаўнага інстытута кінематаграфіі імя С. А. Герасімава.

Пачала друкавацца як аўтар гумарыстычных апавяданняў ў 1972 годзе ў часопісе «Юность». Як празаік — з 1991 года (апавяданне «Пачатак» ў зборніку «Новыя амазонкі»). Аповесці і апавяданні публікаваліся ў часопісах «Октябрь», «Дружба народов», «Волга», «Знамя». Вершы для дзяцей — у часопісах «Трамвай», «Кукумбер», штотыднёвіку «Неделя».

Напісала сцэнарыі да больш як 25 мультыплікацыйных і дзесяці дакументальных фільмаў. Аўтар дзіцячых анімацыйных праграм на каналах Рен-ТВ і ТВЦ.

Член Акадэміі кінематаграфічных мастацтваў «Ніка». Член Рускага ПЭН-цэнтра (2013—2018), член асацыяцыі «ПЭН-Масква» (з 2018).

Уваходзіла ў журы прэмій І. П. Вавёрчына (2004), «Дэбют» (2006), «Рускі Букер» (2008).

Марына Вішнявецкая здымалася ў дакументальным серыяле «Фабрыка цудаў», фільм 2 «Аўтар сцэнарыя». Аўтар сцэнарыя да мультфільма "Кот і мыш".

Жыве ў Маскве.

## Бібліяграфія 
* «Вышел месяц из тумана» (Вагриус, 1999)
* «Увидеть дерево» (Вагриус, 2000),
* «Опыты» (Эксмо, 2002),
* «Архитектор запятая не мой» (Эксмо, 2004)
* «Кащей и Ягда, или Небесные яблоки» (НЛО, 2004; роман)
* «Y a-t-il du café après la mort?» (Actes Sud, 2005[3])
* «Буквы» (Эксмо, 2008)
* «Кащей и Ягда. Опыты. Рассказы» (Эксмо, 2010, серия «Библиотека всемирной литературы»)
* «Словарь перемен 2014» (автор-составитель, «Три квадрата», 2015)
* «Кто такие сутки?» (Самокат (издательский дом), 2018, стихи для детей)
* «Приключения домовенка Кузьки» (Росмэн, 2018, анимационная сказка)
* «Вечная жизнь Лизы К.» (АСТ (издательство), «Редакция Елены Шубиной», 2018; роман)
* «Словарь перемен 2015—2016» (автор-составитель, «Три квадрата», 2018)

## Узнагароды 
* Нацыянальная прэмія за лепшую аповесць года імя Івана Пятровіча Вавёрчына («А. К. С. Вопыт кахання», 2002).
* Вялікая прэмія Апалона Грыгор’ева (2002).
* Тры прэміі часопіса «Знамя» (1996, 2002, 2017).
* Прэмія «Залаты арол» (2017) у намінацыі «Лепшы анімацыйны фільм» за мультфільм «Кот і мыш» (аўтар арыгінальнай казкі, сааўтар сцэнарыя).

Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Расіі
Катэгорыя:Сцэнарысты СССР
Катэгорыя:Члены ПЭН-клуба
Уладзімір Сяргеевіч Рубанаў

**Уладзімір Сяргеевіч Руба́наў** ( — , паводле БЭ — 5 снежня) — беларускі навуковец-фізік, доктар фізіка-матэматычных навук (1976).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Слуцку ў сям’і С. Ф. Рубанава. У 1960 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. З 1961 года працаваў у Інстытуце фізікі Акадэміі навук БССР.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар навуковых прац па оптыцы і лазернай фізіцы. Прапанаваў і даследаваў некалькі новых тыпаў лазерных гіраскопаў і акселерометраў. Прадказаў і ўпершыню даказаў (разам з Л. М. Арловым) існаванне з’явы палярызацыйнай і палярызацыйна-частотнай неўзаемнасці. Займаўся даследаваннем уплыву палярызацыі святла на асаблівасці ўзнікнення жывой матэрыі ў Сусвеце.

Сярод апублікаванага:
* Расчет поляризационных характеристик квантовых генераторов // Журнал прикладной спектроскопии. 1969. Т. 10, вып. 5.
* Способы создания поляризационно-частотной независимости в кольцевых ОКГ. — Мн., 1971 (разам з Л. М. Арловым).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Вучоныя, ураджэнцы Случчыны // Наследие слуцкого края
* 

Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Супрацоўнікі ІФ НАНБ
Аліс Ба Кунке

**Аліс Ба Кунке** (; нар. , ) — шведскі тэлежурналіст і палітык. Міністр культуры і дэмакратыі Швецыі ў чырвона-зялёным кабінеце міністраў Лёвена з кастрычніка 2014 года па студзень 2019 года.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і бацькі-гамбійца і маці-шведкі. Вучылася ў школе ў Векшэ, была адной з лепшых дзяўчат-спрынтараў краіны. У 2003 годзе скончыла факультэт паліталогіі ў Стакгольмскім універсітэце.

З дзевяностых гадоў працавала ў СМІ, у 1992—1997 гадах была звязана з грамадскім тэлебачаннем Sveriges Television, дзе пачынала з перадачы «Disney Club», з 1998 года — з TV4, дзе вяла сваё ўласнае ток-шоў.

З 2001 па 2004 яна працавала на пасадзе дырэктара дэпартамента ў страхавой кампаніі Skandia. З 2007 года была генеральным сакратаром арганізацыі Rättvisemärkt3. У верасні 2009 года яна пачала адказваць за пытанні аховы навакольнага асяроддзя і сацыяльнай адказнасці ў кампаніі ÅF.

## Грамадская і палітычная дзейнасць 
У 2013 годзе прызначаная генеральным дырэктарам MUCF — дзяржаўнага агенцтва па справах моладзі. Яна займала розныя пасады ў няўрадавых арганізацыях і кансультатыўных саветах, у тым ліку ў сінодзе шведскіх цэркваў (2006—2010) і была віцэ-прэзідэнтам шведскага аддзялення юнацкай хрысціянскай асацыяцыі (YMCA-YWCA).

3 кастрычніка 2014 года, праз тры дні пасля ўступлення ў Партыю зялёных яе прызначылі міністрам культуры ў левацэнтрысцкім урадзе Лёвена.

Катэгорыя:Журналісты Швецыі
Катэгорыя:Жанчыны-палітыкі Швецыі
Катэгорыя:Міністры Швецыі
Катэгорыя:Дэпутаты Еўрапарламента ад Швецыі
Алена Уладзіміраўна Баранава

**Алена Уладзіміраўна Баранава** (, г. Гродна) — беларускі палітолаг. Доктар палітычных навук (2001), прафесар (2004).

## Біяграфія 
У 1980 годзе скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт імя У. І. Леніна па спецыяльнасці «Журналістыка».

Выкладала ў Беларускім дзяржаўным універсітэце (з 2005, Інстытут журналістыкі, кафедра тэорыі і метадалогіі журналістыкі, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: сістэмная трансфармацыя постсавецкага перыяду; ідэалагічная складаючая сацыяльнай дзяржаўнасці; палітычная культура і матывацыя грамадскай актыўнасці.

## Літаратура 
* Многопартийность в процессе трансформации политической власти постсоветского периода : на примере Белоруссии : автореферат диссертации, доктора политических наук : 09.00.10 / Баранова Елена Владимировна. — Москва, 2000.
* Политические партии и проблемы модернизации власти в Республике Беларусь / Е. В. Баранова. — Минск, 1995.
* Политология : курс лекций / Е. В. Баранова. — Минск, 2003.
* Социология политики : курс лекций / Е. В. Баранова. — Минск, 2006.
* Баранава Алена Уладзіміраўна // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2004. — Т. 18, кн. 1. — С. 343.
* Баранова Елена Владимировна // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 2. — С. 190.
* Баранава Алена Уладзіміраўна // Культура Беларусі : энцыклапедыя : [у 6 т.]. — Мінск, 2010. — Т. 1. — С. 438.
Лена Эк

**Лена Маргарэт Эк**, народж. **Хемінгсан** (швед. Lena Margareta Ek; нар.  года, Менстэрас, Кальмар, Швецыя) — шведскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, адвакат, член савета дырэктараў і выканаўчага камітэта партыі Цэнтра, міністр навакольнага асяроддзя ў перыяд з 2011 па 2014 год.

Раней яна таксама працавала ў Рыксдагу і Еўрапейскім парламенце. Жыве ў Эстэргётландзе. Замужам, мае чатырох дзяцей — сын Магнус Эк быў старшынёй моладзевай асацыяцыі партыі Цэнтра з 2015 па 2019 год. Ек таксама працавала ў Шведскім студэнцкім саюзе.

Пасля шведскіх парламенцкіх выбараў 2014 года яна зноў стала дэпутатам Рыксдагу, аднак, засядала толькі год, перш чым сышла у адстаўку 31 ліпеня 2015 года. У Рыксдагу яна была намеснікам старшыні камітэта па навакольным асяроддзі і сельскай гаспадарцы.
Інгела Тален

**Інгела Аніта Тален** (швед. Ingela Anita Thalén; нар.  г., ) — шведскі палітык і грамадскі дзеяч, у розныя гады была дэпутатам рыксдага, а таксама міністрам некалькіх Урадаў Швецыі.

## Палітычная дзейнасць 
З 1983 па 1987 год Інгела Тален была сябрам муніцыпальнага і старшынёй муніцыпальнага савета ў стакгольмскім прыгарадзе Ерфела. З 1988 па 2004 год Тален была дэпутатам рыксдага ад Сацыял-дэмакратычнай партыі Швецыі.

У 1987 па 1990 год яна была міністрам працы і занятасці ва ўрадзе Інгвара Карлсана. З 1990 па 1991 год, з 1994 па 1996 і з 1999 па 2002 год Тален была міністрам сацыяльнага забеспячэння. У 1996—1999 гадах Інгела Тален была партыйным сакратаром сацыял-дэмакратаў.

У снежня 2013 года была абраная аўдытарам ў муніцыпалітэце Вердмё. З 2005 па 2009 год Інгела Тален была старшынёй шведскай некамерцыйнай грамадска-палітычнай арганізацыі па правамі дзяцей BRIS.
Сярэбраная стужка

**«Сярэбраная стужка»** () — штогадовая кінематаграфічная ўзнагарода, якая прысуджаецца . Прэмія была заснавана ў 1946 годзе.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кінапрэміі Італіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1946 годзе
Катэгорыя:Кінематограф Італіі
Карына Муберг

**Карына Элізабет Муберг** (швед. Carina Elisabeth Moberg;  — , Худынгэ, Швецыя) — шведскі палітык.

## Кар’ера 
Карына была членам Рыксдага з 1994 па 2012 год, пасля чаго была заменена Мікаэлем Дамбергам. Была членам Сацыял-дэмакратычнай партыі Швецыі. Па прафесіі была фізіятэрапеўтам. Памёрла 15 жніўня 2012 года ў Худынгэ (лен Стакгольм) пасля працяглай барацьбы з ракам.
Біргіта Даль

**Рут Біргіта Даль** (; ) — шведская палітычная і дзяржаўная дзяячка. У розныя гады — дэпутат і спікер Рыксдага, міністр некалькіх урадаў Швецыі.

## Біяграфія 
Нарадзілася 20 верасня 1937 года ў лене Гётэбарг і Бохус (цяпер — Вестра-Гёталанд) у сям’і настаўніцы і дырэктара народнай сярэдняй школы.

Жыла ў Сторвіку, Вестэросе і Валентуне, у 1950-х гадах пераехала вучыцца ў Упсалу.

У 1960 годзе атрымала ступень бакалаўра ва Упсальскім універсітэце, дзе вяла актыўную палітычную дзейнасць у студэнцкіх арганізацыях.

У 1990—1996 гадах была членам Выканаўчага камітэта Сацыял-дэмакратычнай партыі. У 1994—2002 гадах таксама была спікерам Рыксдага.

У 2005—2011 гадах была старшынёй шведскага аддзялення ЮНІСЕФ.

Двойчы замужам, мела 3 дзяцей.

Памерла 26 лістапада 2024 года.

## Узнагароды 
* Медаль Іліс кворум (2003).
Іда Ліндэ

**Іда Ліндэ** (; нар. 28 сакавіка 1980, Умеа, Швецыя) — шведская пісьменніца, паэтка, перакладчыца.

## Біяграфія 
Ліндэ вырасла у горадзе Умеа, а цяпер жыве ў Стакгольме. Акрамя пісьменніцтва, яна займаецца перакладамі, а таксама піша драматургію. У цяперашні час таксама выкладае літаратурнае майстэрства ва ўніверсітэце  на востраве .

Дэбютавала ў 2006 годзе паэтычным зборнікам «*Споведзь дзяўчыны-машыны*» (), які паказвае адносіны юнай дзяўчыны з мужчынскім светам як адносіны са смерцю. Пазней апублікавала зборнік паэтычных мініяцюр «*Кніга рахункаў*» (; 2009) і чатыры кнігі прозы: зборнік апавяданняў «*Калі я забуду цябе, стану я кімсьці іншым*» (; 2009), раманы «*Тлумачэнне кахання*» (; 2011) і «*Паехаць на поўнач, каб памерці*» (; 2014), лірычную прозу «*29 недасланых лістоў*» (; 2015).

Найбольшую вядомасць і дзве прэстыжныя прэміі прынёс аўтарцы яе другі раман «*Паехаць на поўнач, каб памерці*», які ёсць дарожнаю сагаю з крымінальным ухілам, падзеі якога адбываюцца найперш у родным для пісьменніцы рэгіёне Вестэрботэн.

Пераклала на шведскую мову кнігу дацкай пісьменніцы Інгер Крыстэнсэн «Альфабэт».

## Бібліяграфія 
* 2006 — *Maskinflickans testamente*, паэзія
* 2009 — *Om jag glömmer dig blir jag en annan*, зборнік апавяданняў
* 2009 — *Räkneboken*, паэзія
* 2011 — *En kärleksförklaring*, раман
* 2014 — *Norrut åker man för att dö*, раман; беларускае выданне *Паехаць на поўнач, каб памерці*, пер. Наталлі Паваляевай (2019, Янушкевіч)
* 2015 — *29 oskickade brev*, паэзія; беларускае выданне *29 недасланых лістоў*, пер. Наталлі Паваляевай (2018, Янушкевіч)
* 2018 — *Mördarens mamma*, раман

## Беларускія пераклады 
* На беларускую мову творы Ліндэ пераклала Наталля Паваляева.
** 29 недасланых лістоў: вершы / Іда Ліндэ. — Мінск : А. М. Янушкевіч, 2018. — [31] с.
** Нябесны футбол: [кніга аднаго верша] / Іда Ліндэ. — Мінск : А. М. Янушкевіч, 2018. — [33] с.
** Паехаць на поўнач, каб памерці: раман / Іда Ліндэ. — Мінск : А. М. Янушкевіч, 2019. — 183, [1] с.

## Узнагароды і прэміі 
* 2014 —  за «*Паехаць на поўнач, каб памерці*»
* 2015 —  за «*Паехаць на поўнач, каб памерці*»

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Мама забойцы. Урыўкі з рамана

Катэгорыя:Пісьменнікі Швецыі
Катэгорыя:Перакладчыкі Швецыі
Катэгорыя:Паэты Швецыі
Катэгорыя:Шведскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Шведскамоўныя паэты
Катэгорыя:Перакладчыкі на шведскую мову
Карын Элізабет Андэрсан

**Карын Элізабет Андэрсан** (; , Халанд, Швецыя — , там жа) — шведскі палітычны дзеяч, член Партыі Цэнтра. Займала пасаду міністра па пытаннях гендэрнай роўнасці ва ўрадзе Швецыі ў перыяд з 1979 па 1982 год.

## Біяграфія 
Карын Андэрсан нарадзілася ў сям’і муніцыпальнага дарадцы Эліяса Андэрсана. У 1947 годзе пачала працаваць у якасці журналіста ў выданні «Hallands Nyheter», затым — у газеце «Alandstidningen» (да 1957 года). У 1960-х гадах Андэрсан супрацоўнічала са Шведскім радыё; у гэты ж перыяд Карын уступіла ў Партыю Цэнтра і ў 1966 годзе атрымала пасаду федэральнага сакратара арганізацыі. Андэрсан знаходзілася на пасадзе да 1979 года.

У 1966 годзе Андэрсан была выбрана ў гарадскі савет Стакгольма, а ў 1971—1985 гадах з’яўлялася членам Рыксдага. У 1979 годзе ёй прапанавалі пасаду міністра па пытаннях гендэрнай роўнасці ў кабінеце прэм’ер-міністра Турб’ёрн Фельдыне. Першапачаткова яна планавала пакінуць рыксдаг і адмовіцца ад пасады, але ў рэшце рэшт прыняла прапанову і служыла міністрам да 1982 года. Членам урада яна засяродзіла сваю ўвагу на гендэрнай роўнасці ў сферы працы, а таксама на праблеме імігрантаў і бежанцаў, якія прыязджаюць у краіну. Пасля сыходу з палітыкі яна пакінула Стакгольм перасялілася на ферму ў Халандзе, дзе правяла канец свайго жыцця.