open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аляксандр Георгіевіч Трыфанаў

**Аляксандр Георгіевіч Трыфанаў** (нар. , Верхняя Салда, Свярдлоўская вобласць, Расія) — беларускі цеплафізік. Доктар тэхнічных навук (1994), дацэнт (2005), прафесар.

## Біяграфія 
Скончыў Уральскі політэхнічны інстытут (спецыяльнасць «Фізіка», 1972), Інстытут праблем энергетыкі АН БССР (аспірантура, спецыяльнасць «Ядзерныя энергетычныя ўстаноўкі», 1980; дактарантура, 1993).
    
Працуе ў Аб’яднаным інстытуце энергетычных і ядзерных даследаванняў — Сосны НАН Беларусі (з 1977, загадчык лабараторыі мадэлявання нелінейных працэсаў у энергетыцы, намеснік генеральнага дырэктара па навуковай рабоце), адначасова ў Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (з 2000, факультэт тэхналогіі і тэхнікі лясной прамысловасці, кафедра энергазберажэння, гідраўлікі і цеплатэхнікі, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: аднаўляльныя крыніцы энергіі; камп’ютарнае мадэляванне працэсаў пераносу для энергетычных аб’ектаў і экалагічных сістэм; бяспека энергетычных установак.

## Узнагароды 
Ганаровыя граматы НАН Беларусі (2010, 2012).

## Бібліяграфія 
* Математическое моделирование переноса неоднородных сред с подвижной межфазовой границей в тепломассообменных элементах энергоустройств : диссертация … доктора технических наук : 01.04.14 : защищена 22.11.1993 : утверждена 16.04.1994 / Трифонов Александр Георгиевич. — Минск, 1993.

 

## Літаратура 
* 
* Трифонов Александр Георгиевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 266.
 

Катэгорыя:Энергетыкі СССР
Катэгорыя:Энергетыкі Беларусі
Генадзь Майсеевіч Шутаў

**Генадзь Майсеевіч Шутаў** (, Мінск — ) — беларускі спецыяліст у галіне драўніназнаўства, тэхналогіі і абсталявання дрэваапрацоўкі. Доктар тэхнічных навук (1983), прафесар (1984).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі тэхналагічны інстытут (1961).
    
Працаваў у Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (з 1963, факультэт тэхналогіі і тэхнікі лясной прамысловасці, кафедра тэхналогіі клеяных матэрыялаў і пліт, з 1973 — загадчык навукова-даследчай лабараторыі, у 1981—1995 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: даследаванне фізіка-механічных уласцівасцей натуральнай і мадыфікаванай палімерамі драўніны; распрацоўка спосабаў і спецыяльнай тэхналогіі атрымання біялагічна-, хімічна- і вогнеўстойлівай драўніны і драўняных матэрыялаў.

## Бібліяграфія 
* Основы модифицирования древесины термохимическим способом : автореферат диссертации … доктора технических наук : специальность 05.21.05 / Шутов Геннадий Моисеевич. — Москва, 1982.
* Получение и исследование физико-механических свойств древесины, модифицированной фурановыми смолами : автореферат диссертации … кандидата технических наук : 05.421 / Г. М. Шутов. — Минск, 1969.
   

## Літаратура 
* Шутов Геннадий Моисеевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 624.
* 
* Шутаў Генадзь Майсеевіч // Памяць : Мінск : [у 5 кн.]. — Мінск, 2007. — Кн. 5, ч. 2. — С. 510.
 

Катэгорыя:Матэрыялазнаўцы СССР
Катэгорыя:Матэрыялазнаўцы Беларусі
Мікалай Аляксандравіч Тычына

**Мікалай Аляксандравіч Тычына** (нар. , в. Завалочыцы, Глускі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне пажарнай і прамысловай бяспекі (хімічная тэхналогія), тэхналогій і абсталявання дрэваапрацоўчых вытворчасцей, драўніназнаўства. Доктар тэхнічных навук (2005).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі тэхналагічны інстытут (1975).

Працаваў у Інстытуце торфу АН БССР (1975—1978, інжынер), Мінскім вытворчым аб’яднанні «Мінмедпрэпараты» (з 1978, інжынер), Ваенізаванай пажарнай ахове МУС БССР (з 1979, інжынер выпрабавальнай пажарнай лабараторыі, з 1986 — начальнік лабараторыі), Рэспубліканскам навукова-практычнам цэнтры пажарнай бяспекі Галоўнага ўпраўлення пажарнай службы МУС Рэспублікі Беларусь (1991—1998), Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (1998—2007, загадчык навукова-даследчай лабараторыі вогнеаховы будаўнічых канструкцый і матэрыялаў кафедры тэхналогіі клеяных матэрыялаў і пліт), ААТ «Вогнеахова» (г. Мінск).

Навуковыя інтарэсы: тэорыя і практыка вогнеаховы драўніны; тэхналогіі вытворчасці і метады ацэнкі якасці вогне-, бія- і вільгацеахоўных і камбінаваных сродкаў.

## Бібліяграфія 
* Высокоэффективные огнезащитные средства комбинированного действия для обработки древесины : автореферат диссертации … доктора технических наук : 05.26.03 / Тычино Николай Александрович. ― Москва, 2005.
* Разработка и исследование технологического процесса получения атмосфероустойчивой огне-и биозащищенной древесины на основе полифосфорных соединений : автореферат диссертации … кандидата технических наук : 05.21.05 / Тычино Николай Александрович. ― Минск, 1995.
    

## Літаратура 
* Тычына Мікалай Аляксандравіч // Хто ёсць хто у БДТУ. — Мінск, 2004. — С. 48.

Катэгорыя:Матэрыялазнаўцы СССР
Катэгорыя:Матэрыялазнаўцы Беларусі
Сокавыціскалка

**Сокавыціскалка** — прылада для выціскання соку з садавіны, ягад і гародніны. Звычайна ўяўляе сабой просты прэс для пладоў.

## Віды 
У залежнасці ад прылады адрозніваюць ручныя, механічныя і электрычныя сокавыціскалкі.

### Ручныя 
Ручныя цытрынавыціскалкі з’яўляюцца найпростым спосабам атрымання соку з пладоў цытрусавых раслін.

Ручная шнэкавая сокавыціскалка прызначана для атрымання сокаў з мякаццю з таматаў, яблыкаў, парэчак, вінаграда, а таксама пюрэ са сліў і абрыкосаў. Прынцып працы шмат у чым нагадвае ручную мясарубку.

### Механічныя 
Прылада механічных сокавыціскалак носіць некалькі больш складаны характар. Для адціскання соку выкарыстоўваецца рычаг, які стварае неабходны ціск.

### Электрычныя 
Электрычныя сокавыціскалкі ў якасці прывада выкарыстоўваюць электрычныя рухавікі, якія прыводзяць у кручэнне тарку, якая здрабняе мякаць садавіны і гародніны, і сепарацыйную сетку, якая прапускае сок, што выцякае пад дзеяннем цэнтрабежнай сілы, і ўтрымлівае цвёрдыя часціцы. Далей сок сцякае ў шклянку, прыстасаванне якой дазваляе аддзяліць сок ад пены, якая ўтвараецца падчас адцісканняў. Выдаленне цвёрдага астатку ажыццяўляецца або ўручную (з дапамогай спецыяльных лапатак-экстрактараў), або аўтаматычна (пад дзеяннем цэнтрабежнай сілы) пры выкарыстанні сепарацыйнай сеткі ў выглядзе ўсечанага конусу. Электрычныя сокавыціскалкі бываюць некалькіх відаў:
* бытавыя;
* прафесійныя;
* прамысловыя.

## Літаратура 
* Соковыжималка // Краткая энциклопедия домашнего хозяйства. — М.: Государственное Научное издательство «Большая Советская энциклопедия», 1959.
* Соковыжималки // Товарный словарь / И. А. Пугачёв (главный редактор). — М.: Государственное издательство торговой литературы, 1960. — Т. VIII. — Стб. 291—294. — 630 с.
* Соковыжималка // Культура питания. Энциклопедический справочник / Под ред. И. А. Чаховского. — 3-е издание. — Мн.: «Белорусская энциклопедия имени Петруся Бровки», 1993. — С. 342. — 540 с. — ISBN 5-85700-122-6.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кухонная тэхніка
Кавамолка

**Кавамолка**, **кававы млынок** — прылада для ручнога, механічнага ці электрычнага драбнення кававых зерняў і іншых сыпкіх прадуктаў (цукру, сухароў і г. д.) з дапамогай жорнаў, якія верцяцца, адлегласць паміж якімі рэгулюецца шрубай.

Асноўная перавага выкарыстання кавамолкі — гэта магчымасць атрымання свежаразмолатага прадукта непасрэдна перад заварваннем напою, што спрыяе захаванню высокіх смакавых якасцяў і водару. Прылада кавамолкі захавала сваю канструкцыю практычна нязменнай з моманту першага з’яўлення ў пачатку XVI стагоддзя ў Сірыі (па іншых дадзеных у Іспаніі). Цыліндрычная форма сучасных ручных кавамолак прыйшла з краін Усходу. У цяперашні час на рынку прапануецца шырокі спектр электрычных кавамолак, якія могуць сумяшчацца з кававаркамі і іншымі прыладамі.

## Літаратура 
* Мельница кофейная // Краткая энциклопедия домашнего хозяйства. Том 1. — М.: Большая советская энциклопедия, 1959. — С. 344. — 772 с.
* Мельница для кофе домашняя // Товарный словарь / И. А. Пугачёв (главный редактор). — М.: Государственное издательство торговой литературы, 1958. — Т. V. — Стб. 556—557.
* Кофейная мельница // Товарный словарь / И. А. Пугачёв (главный редактор). — М.: Государственное издательство торговой литературы, 1958. — Т. IV. — Стб. 364—365.
* Кофемолка // Культура питания. Энциклопедический справочник / Под ред. И. А. Чаховского. — 3-е издание. — Мн.: «Белорусская энциклопедия имени Петруся Бровки», 1993. — С. 140. — 540 с. — ISBN 5-85700-122-6.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кухонная тэхніка
Катэгорыя:Млыны
Катэгорыя:Кава
Фёдар Іванавіч Ігнатовіч

**Фё́дар Іва́навіч Ігнато́віч** (12 верасня 1938, Сяльцо, цяпер Салігорскі раён — 1 снежня 2016) — беларускі лекар-гігіеніст, гісторык медыцыны, краязнавец. Кандыдат медыцынскіх навук (2002).

## Біяграфія 
У 1957 годзе скончыў Слонімскае медыцынскае вучылішча. У 1967 годзе скончыў Ленінградскі санітарна-гігіенічны інстытут. У 1967—1996 гадах працаваў лекарам, загадчыкам лабараторыі ў Гродзенскім абласным цэнтры гігіены і эпідэміялогіі, адначасова выкладаў гісторыю медыцыны ў Гродзенскім медыцынскім інстытуце. У 1979—1982 урач-спецыяліст санітарна-эпідэміялагічнага атрада групы савецкіх войск у Германіі. З 1986 года намеснік старшыні Гродзенскага навуковага таварыства гісторыкаў медыцыны. Адзін з арганізатараў, старшы навуковы супрацоўнік Гродзенскай аптэкі-музея (з 1996). У 2003—2008 гадах асістэнт кафедры агульнай гігіены і экалогіі Гродзенскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта. У 2008—2009 гадах у Гродзенскім дзяржаўным універсітэце.

Даследаваў гісторыю медыцыны і фармацыі Беларусі XVIII—XX стагоддзяў.

Памёр 1 снежня 2016 года.

## Літаратура 
*
Беларускі дзяржаўны каледж прамысловасці будаўнічых матэрыялаў

**Беларускі дзяржаўны каледж прамысловасці будаўнічых матэрыялаў** — сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова ў Мінску.

## Гісторыя 
6 кастрычніка 1944 года па распараджэнні Савета Народных Камісараў (загад № 50) быў заснаваны Беларускі індустрыяльны тэхнікум будаўнічых матэрыялаў у складзе трох аддзяленняў:

## Дырэктары 
* А. М. Штэйнгарт (1944—1951)
* У. П. Жураўлёў (1951—1952)
* Р. І. Паўлаў (1952—1954)
* М. М. Лагутчык (1954—1961)
* В. К. Валадзько (1961—1994)
* А. Ф. Майсеевіч (1994—2006)
* Р. Б. Раўкоўскі (2007—2017)
* І. У. Яфіменка (2017—2017)
* М. І. Місуна (2018—2021)
* Анатоль Мікалаевіч Хацько (з 2021)

## Гл. таксама 
* Адукацыя ў Беларусі
* Каледж

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2000. — Т. 10. — С. 440.
 

Катэгорыя:Каледжы Мінска
Катэгорыя:1944 год у Мінску
Катэгорыя:Беларускі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт
Катэгорыя:Тэхнічныя навучальныя ўстановы
Мясарубка

**Мясарубка** — механічная або электрамеханічная прылада для вырабу мяснога фаршу і драбнення іншых відаў прадуктаў. Таксама выкарыстоўваецца для вырабу локшыны, спагеці, печыва, соку з мяккай садавіны і гародніны. 

Мясарубку вынайшаў у XIX стагоддзі барон Карл Дрэз.

## Літаратура 
* Мясорубки // Товарный словарь / И. А. Пугачёв (главный редактор). — М.: Государственное издательство торговой литературы, 1958. — Т. V. — Стб. 1064—1068. — 588 с.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кухонная тэхніка
Барысаўскі завод пластмасавых вырабаў

**Барысаўскі завод пластмасавых вырабаў** — шматпрофільнае прадпрыемства ў Барысаве. Уваходзіць у склад Беларускага дзяржаўнага канцэрна па нафце і хіміі (канцэрн «Белнафтахім»). Размешчана па вул. Даўмана, 97.

## Гісторыя 
Гісторыя прадпрыемства пачынаецца ў 1965 годзе.

## Прадукцыя 
* Палімерныя трубы і фітынгі
* Поліэтыленавая плёнка і плёначныя вырабы
* Вырабы з пластмас
* Тавары бытавой хіміі
* Рэгранулят (другасная палімерная гранула)

## Дырэктары 
* Сяргей Рыгоравіч Коўчур (1964—1967)
* Уладзімір Віктаравіч Казлоўскі

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Прадпрыемствы Барысава
Катэгорыя:1965 год у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1965 годзе
Катэгорыя:Белнафтахім
Катэгорыя:Хімічныя і нафтахімічныя прадпрыемствы
Катэгорыя:Хімічныя і нафтахімічныя кампаніі Беларусі
Катэгорыя:Вытворцы тавараў бытавой хіміі
Катэгорыя:Перапрацоўка адходаў
Патанджалі

**Патанджалі** (; жыў паміж IV ст. да н. э. і II ст. да н. э.) — старажытны індыйскі філосаф, заснавальнік раджа-ёгі.

## Жыццё 
Звесткі пра жыццё Патанджалі дайшлі выключна ў форме легенд, што зацяжарвае канкрэтнае вызначэнне месца яго нараджэння і часу жыцця. Аднак «Махабхаш’я» («Вялікі каментар»), праца па граматыцы санскрыту, якую прыпісваюць Патанджалі, датуецца пачаткам II ст. да н. э., яна ўтрымоўвала прыклады з гісторыі дзяржавы Маур’яў. Такім чынам мяркуецца, што Патанджалі жыў прыкладна ў той жа перыяд. Разам з гэтым, у еўрапейскіх навукоўцаў няма поўнага паразумення, ці з’яўляўся аўтар «Махабхаш’і» і прац па ёзе адным і тым жа чалавекам. 

У старажытных індыйскіх тэкстах Патанджалі часцяком называюць увасабленнем тысячагаловага валадара змей або змеем-увасабленнем асабістага Я бога Вішну. Лічыцца, што ён дасягнуў стану *самадхі* на поўдні сучаснай Індыі, меркавана на тэрыторыі Тамілнаду.  

## Працы 
Патанджалі лічыцца аўтарам некалькіх прац:
* «Махабхаш’я» ( «Вялікі каментар») — каментары да правілаў санскрыта
* «Патанджалатантра» () — медыцынскі трактат
* «Ёгасутра» () — 196 каментараў па ёзе

## Спасылкі 
* The Yoga-Sûtra of Patañjali 
* Who was Patanjali and what are the Yoga Sutras?
* Maharishi Patanjali – The Father of Modern Yoga
* AVIDYA I DÓXA: Reciprocal illumination of Plato and Patanjali 

Катэгорыя:Філосафы Індыі
Катэгорыя:Філосафы II стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Ёга
Катэгорыя:Матэматыкі Індыі
Катэгорыя:Пісьменнікі Індыі
Канстанцін Анатолевіч Багданаў

**Канстанці́н Анато́левіч Багда́наў** (; ) — расійскі філолаг, фалькларыст, семіётык, , , вядучы навуковы супрацоўнік Інстытута рускай літаратуры РАН ().

## Біяграфія 
Нарадзіўся 30 сакавіка 1963 года.

.

Чытаў лекцыі ва ўніверсітэтах Еўропы і ЗША. З 2001 года па сакавік 2010 года — запрошаны супрацоўнік Констанцкага ўніверсітэта (Германія). З 2013 па 2014 гады — запрошаны прафесар  (Сапара, Японія). Жыў ў Санкт-Пецярбургу.

Памёр 21 лютага 2026 года.

## Навуковая дзейнасць 
## Крыніцы 
## Бібліяграфія 
### Кнігі 
* 
* 
* 
* 
** 
** 
* 
** 
** : 
* 
** : 
** : 
* 
* 
** : 
* 
* 
* 
** : 
* 

**Рэдактар, складальнік**
* 
* 
* 
* 
** 
* 
** 
* 

### Артыкулы 
* 
* 
* 
* 

### Пераклады 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

**Выступленні, лекцыі**
* 
* 
* 
* 
* 
* 

**Інтэрв’ю**
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі філалагічнага факультэта Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Постаці семіётыкі
Катэгорыя:Супрацоўнікі Пушкінскага Дома
Катэгорыя:Філолагі Расіі
Катэгорыя:Фалькларысты Расіі
Катэгорыя:Гісторыкі Расіі
Катэгорыя:Гісторыкі культуры
Панамароўка (Арэнбургская вобласць)

**Панамароўка** () — сяло ў Арэнбургскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Панамароўскага раёна і Панамароўскага сельсавета. Знаходзіцца за 220 км ад абласнога цэнтра на аўтадарозе Казань — Арэнбург і за 65 км ад чыгункі (станцыя Абдуліна). 
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Арэнбургскай вобласці
Перавалоцкі

**Перавалоцкі** () — пасёлак (да 1999 — пасёлак гарадскога тыпу), адміністрацыйны цэнтр Перавалоцкага раёна Арэнбургскай вобласці Расіі. Размешчаны на левым беразе ракі Самары (прыток Волгі). Чыгуначная станцыя (на лініі Кінель — Арэнбург).

У чэрвені 1738 года была заснавана Перавалоцкая крэпасць. Тут быў размешчаны валок з ракі Самары, прытоку Волгі ў раку Камыш-Самару, прыток Урала. Адміністрацыйна сяло ўваходзіла ў склад Арэнбургскага павета. З 13 лютага 1935 года сяло Перавалоцкае — адміністрацыйны цэнтр Перавалоцкага раёна. Рашэннем выканаўчага камітэта Арэнбургскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 красавіка 1959 года сяло Перавалоцкае Перавалоцкага раёна аднесена да катэгорыі рабочых пасёлкаў, з прысваеннем яму наймення — рабочы пасёлак Перавалоцкае.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Арэнбургскай вобласці
Кваркена

**Кваркена** () — сяло, адміністрацыйны цэнтр Кваркенскага раёна Арэнбургскай вобласці Расіі. Умацаванне № 16 Новалінейнага раёна было заснавана ў 1842 годзе перасяленцамі з вёскі Краснахолм Арэнбургскай губерні, залічаных у казацкае саслоўе. Пасля атрымання статуса станіцы паселішчу была прысвоена назва Кваркен (Кваркенская) у гонар паходу расійскіх войскаў у 1809 годзе праз праліў Кваркен падчас руска-шведскай вайны.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Арэнбургскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1842 годзе
Балтоўскі

**Балтоўскі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксей Іванавіч Балтоўскі (1937—1986) — беларускі савецкі спартсмен, майстар спорту СССР міжнароднага класа, трэнер, педагог.
* Валерый Станіслававіч Балтоўскі (нар. 1947) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі і абсталявання хімічнай перапрацоўкі біямасы дрэва, хіміі драўніны.
Валерый Станіслававіч Балтоўскі

**Валерый Станіслававіч Балтоўскі** (нар. , Катакурган, Самаркандская вобласць, Узбекістан) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі і абсталявання хімічнай перапрацоўкі біямасы дрэва, хіміі драўніны. Доктар тэхнічных навук (2013), кандыдат хімічных навук (1978), дацэнт (1984), прафесар.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі тэхналагічны інстытут імя С. М. Кірава (спецыяльнасць «Хімічная тэхналогія перапрацоўкі драўніны», 1971), Ленінградскую лесатэхнічную акадэмію імя С. М. Кірава (аспірантура, спецыяльнасць «Хімія і тэхналогія драўніны, цэлюлозы і паперы», 1978).
    
Працуе ў Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (з 1971, факультэт тэхналогіі арганічных рэчываў, кафедра хімічнай перапрацоўкі драўніны, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: распрацоўка і ўдасканаленне тэхналагічных працэсаў гідралітычнай і біяхімічнай перапрацоўкі расліннай біямасы з атрыманнем фурфуролу і бялокзмяшчальных кармавых дабавак.

## Узнагароды 
Грамата Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2005).

## Бібліяграфія 
* Комплексная гидролитическая и микробиологическая переработка растительной биомассы с использованием энергии сверхвысоких частот и ферментативных процессов : диссертация … доктора технических наук : 05.21.03 : защищена 22.11.2012 : утверждена 27.03.2013 / Болтовский Валерий Станиславович. — Минск, 2012.
* Математическая оптимизация газохроматографического анализа на примере исследования состава продуктов химической переработки древесины : автореферат диссертации … кандидата химических наук : 05.21.03 / Болтовский Валерий Станиславович. ― Ленинград, 1978.

## Літаратура 
* Балтоўскі Валерый Станіслававіч // Хто ёсць хто ў Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце. — Мінск, 2010. — С. 66.

## Спасылкі 
* Болтовский Валерий Станиславович  // Сайт БДТУ
* Болтовский Валерий Станиславович // База патентов Беларуси 
* Банк патентов РФ на изобретения и промышленные образцы ФИПС Роспатента

Катэгорыя:Выкладчыкі факультэта тэхналогіі арганічных рэчываў БДТУ
Катэгорыя:Хімікі СССР
Катэгорыя:Хімікі Беларусі
Катэгорыя:Вынаходнікі СССР
Катэгорыя:Вынаходнікі Беларусі
Геральд Міхайлавіч Горскі

**Геральд Міхайлавіч Горскі** (нар. , Бабруйск, Магілёўская вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі і абсталявання хімічнай перапрацоўкі біямасы дрэва, хіміі драўніны. Доктар тэхнічных навук (1992), прафесар (1993). 

## Біяграфія 
Скончыў Ленінградскую лесатэхнічную акадэмію (1958).
    
Працаваў у Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (1964—1999, прафесар кафедры хімічнай перапрацоўкі драўніны). 

Навуковыя інтарэсы: тэхналогія вытворчасці паперы і кардону з хімічнымі валокнамі.
 
## Бібліяграфія 
* Поливинидспиртовые волокна в технологии синтетической бумаги : автореферат диссертации ... доктора технических наук : 05.21.03 / Горский Геральд Михайлович. — Ленинград, 1991.
* Разработка метода производства бумаги из синтетических волокон и исследование ее свойств : автореферат диссертации ... кандидата технических наук / Горский Г. М. — Ленинград, 1967.
  

## Літаратура 
* 
* Горскі Геральд Міхайлавіч // Хто ёсць хто ў Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце. — [Мінск, 1995]. — С. 22.
* Горский Геральд Михайлович // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2020. — Т. 6 : Могилевская область : в 2 кн., кн. 1. — С. 205.
 

Катэгорыя:Хімікі СССР
Катэгорыя:Хімікі Беларусі
Даброцін

**Даброцін** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Аляксандр Аляксандравіч Даброцін (1904—1985) — савецкі акцёр, рэжысёр і педагог. Заслужаны дзеяч мастацтваў РСФСР (1958).
* Раман Барысавіч Даброцін (1928—1980) — хімік-неарганік.
Партызанская брыгада імя К. Я. Варашылава (Дз. В. Цябут)

**Партызанская брыгада імя К. Я. Варашылава** — партызанская брыгада, створаная ў снежні 1942 года на базе асобных атрадаў «Мсцівец», які прыбыў з савецкага тылу ў ліпені 1942 года, і «Смерць фашызму», арганізаванага ў верасні 1942 года. Да студзеня 1943 года называлася **«Мсцівец»**. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Ветрынскага, Ушацкага і Пліскага раёнаў. 1 ліпеня 1944 года брыгада (746 партызан, 6 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.

## Склад 
* атрад «Мсцівец»;
* атрад «За Радзіму»;
* атрад «Смерць фашызму»;
* атрад «КІМ»;
* атрад «Бальшавік»;
* атрад імя Гастэлы.

## Камандаванне 
### Камандзір 
* Дз. В. Цябут

### Камісар 
* У. А. Лемза

### Начальнікі штаба 
* Я. С. Шапавал;
* А. А. Кухта.

## Гісторыя 
Партызаны наносілі ўдары на чыгунцы Полацк — Маладзечна, на шашэйных і грунтавых дарогах. Вялі баі за ўтрыманне раёна дыслакацыі, у тым ліку за вёскі Гуры (жнівень 1943), Мураўі (люты 1944) і Гомель (красавік 1944) Ветрынскага раёна. У студзені 1943 года падарвалі чыгуначны мост каля вёскі Антонавічы паміж станцыямі Арэхаўна — Ветрына. Разграмілі нямецкія гарнізоны ў вёсках Крынкі Полацкага раёна (верасень 1943) і Вераб’і (красавік 1944), напалі на гарнізоны ў вёсках Багушэва і Антонавічы Ветрынскага раёна. У пачатку жніўня 1943 года на чыгуначным участку Ветрына — Празарокі падарвалі больш за 800 рэек. У час Лепельскай аперацыі прыкрывалі ўдарную групоўку партызанскіх брыгад з боку Полацка — Ветрына. У красавіку — маі 1944 года ўдзельнічалі ў баях супраць карнай экспедыцыі, у тым ліку за вёскі Угрынкі, Забораўна Ушацкага раёна. У ноч на 5 мая 1944 года прарвалі блакаду на рубяжы Матырына — Беразінец Ушацкага раёна. У чэрвені 1944 года ў баі ў вёсцы Шоша Пліскага раёна знішчылі 6 машын аўтамашын праціўніка. Разам з Чырвонай Арміяй ўдзельнічалі ў вызваленні вёскі Лужкі Пліскага раёна.

## Памяць 
Брыгада была ўвекавечана ў мемарыяльным комплексе «Прарыў» у ліку 16 партызанскіх брыгад. У 1963 годзе каля вёскі Пуканаўка Полацкага раёна ў гонар брыгады быў устаноўлены мемарыяльны знак, у 1976 годзе ў вёсцы Угрынкі Ушацкага раёна — мемарыяльная дошка, у 1965 годзе ў вёсцы Гомель Полацкага раёна — мемарыяльная дошка, у 1977 годзе каля вёскі быў узведзены мемарыяльны комплекс.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Савецкія партызанскія злучэнні, брыгады і атрады на акупіраванай тэрыторыі Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1942 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе
Пажар у доме састарэлых Кемерава

Увечары 23 снежня 2022 года ў Кемерава (Расія) загарэўся прыватны дом, які дзейнічаў як незаконны , у выніку чаго 22 чалавекі загінулі і шасцёра атрымалі раненні.

## Напярэдадні 
У 2021 годзе МНС РФ прапанавала ўвесці спецыяльны рэестр для дамоў састарэлых і хоспісаў. Прычынай таму стала серыя пажараў у Санкт-Пецярбургу, Маскве, Краснагорску (Маскоўская вобласць), (Башкартастан) і  (Цюменская вобласць). У студзені, за 12 месяцаў да трагедыі ў Кемерава, у горадзе згарэў пансіянат «Залаты век» — чатыры чалавекі загінулі.

## Пажар і ахвяры 
Увечары 23 снежня на вуліцы Таўрычаская пачаўся пажар у прыватным сацыяльным прытулку. Ратавальнікамі ён быў кваліфікаваны як пажар падвышанай складанасці. Прычынай узгарання магла стаць няспраўная печ (у будынку было пячное ацяпленне) альбо няспраўнасць электранагравальніка або электраправодкі. Да 23:15 па мясцовым часе пажар быў патушаны.

Першапачаткова паведамлялася пра чатырох загінулых і двух параненых. Пазней МНС паведаміла пра шэсць загінулых.  са спасылкай на экстранныя службы павялічыў колькасць ахвяр спачатку да дзевяці, а затым да 11.

## Наступствы 
Губернатар Кемераўскай вобласці  паведаміў, што на наступным тыдні будуць правераны ўсе рэгіянальныя дамы састарэлых, асабліва прыватныя.  распачаў крымінальную справу па факце пажару ў Кемерава. Па падазрэнні ў кіраванні і арганізацыі незаконнага дома састарэлых быў затрыманы евангелічны святар.

## Гл. таксама 
* 
* Пажар у кафэ «Палігон»

Катэгорыя:Падзеі 23 снежня
Катэгорыя:Снежань 2022 года
Катэгорыя:2022 год у Расіі
Катэгорыя:Кемерава
Катэгорыя:Катастрофы ў Расіі
Катэгорыя:Катастрофы 2022 года
Катэгорыя:Пажары
Аляксандр Міхайлавіч Званок

**Аляксандр Міхайлавіч Званок** (нар. , Клецк, Мінская вобласць) — беларускі хімік-арганік. Доктар хімічных навук (1990), прафесар (1992).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (хімічны факультэт, 1972; аспірантура, 1975).
    
Працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце (з 1972), Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (з 1991, прафесар кафедры арганічнай хіміі, у 1991—2000 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: арганічная хімія; тонкі арганічны сінтэз; хімія гетэрацыклічных злучэнняў; сінтэз вытворных піперыдзіну, піразолу, пірану, фурану.

## Бібліяграфія 
* Синтез N-, O-гетероциклоалканонов внутри молекулярной циклизацией функционально замещенных α, β-эпоксикетонов : автореферат диссертации … доктора химических наук : 02.00.03 / Звонок Александр Михалович. ― Минск, 1990.
* Синтез карбо- и гетероциклических соединений на основе циннамоилоксиранов : автореферат диссертации … кандидата химических наук : 02.00.03 / Звонок Александр Михайлович. ― Минск, 1975.

## Літаратура 
* 
* Звонок Александр Михайлович / Я. Г. Милешкевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 3. — С. 643.
* Званок Аляксандр Міхайлавіч // Хто ёсць хто ў БДТУ / [Беларускі дзяржаўны тэхналагічны універсітэт]. — Мінск, 2004. — С. 55.
* Кафедра органической химии // Белорусский государственный технологический университет, 1930—1995. — Минск, 1996. — С. 169—175. — В содержании о Звонке А. М.

Катэгорыя:Хімікі СССР
Катэгорыя:Хімікі Беларусі
Раман Барысавіч Даброцін

**Раман Барысавіч Даброцін** (, Ленінград, Расія — ) — хімік-неарганік. Доктар хімічных навук (1971), прафесар.

## Біяграфія 
Скончыў Ленінградскі дзяржаўны ўніверсітэт (хімічны факультэт).
    
Працаваў у Беларускім тэхналагічным інстытуце (1967—1973, загадчык кафедры фізічнай і калоіднай хіміі), Ленінградскім дзяржаўным універсітэце (да 1967 і з 1973, у 1973—1980 — дырэктар Музея-архіва Д. І. Мендзялеева, адначасова ў 1977—1980 — загадчык кафедры неарганічнай хіміі).

Навуковыя інтарэсы: канцэптуальныя сістэмы хімічных навук; філасофія хіміі; гісторыя хіміі; жыццё і дзейнасць Д. І. Мендзялеева; тэрмахімічныя і тэнзіметрычныя даследаванні індывідуальных рэчываў і сумесей; удасканаленне методыкі выкладання хіміі.

## Бібліяграфія 
* Энергетика форм химических соединений и периодический закон : автореферат диссертации … доктора химических наук : 02.070 / Добротин Р. Б. ― Минск, 1970.
* Ранний период научной деятельности Д. И. Менделеева как этап на пути к открытию периодического закона : автореферат диссертации … кандидата химических наук / Р. Б. Добротин. — Ленинград, 1953.

## Літаратура 
* Кафедра физической и коллоидной химии // Белорусский государственный технологический университет, 1930—1995. — Минск, 1996. — С. 242—250. — В содержании о Добротине Р. Б.
 

Катэгорыя:Хімікі СССР
Курманаеўка

**Курмана́еўка** () — сяло ў Курманаеўскім раёне Арэнбургскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр раёна. Знаходзіцца за 260 км (па дарогах) на захад ад абласнога цэнтра, горада Арэнбурга. Размешчана на левым беразе ракі Бузулук. Побач з сялом знаходзяцца азёры Зімовае і Чорнае. Паштовае аддзяленне і бібліятэка. Каля сяла праходзіць аўтамабільная дарога Р246 Бугульма — Бузулук і лініі Пугачоў — Бузулук Паўднёва-Уральскай чыгункі. Побач з сялом знаходзіцца раз’езд Курманаеўка (код 810936). 
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Арэнбургскай вобласці
Вядомыя асобы Клецка

[thumb|200px|[Герб Клецка]]
Вядомыя ўраджэнцы Клецка:

__NOTOC__
[thumb|175px|[Уладзімір Адамавіч Кісель|Уладзімір Кісель]]

## А 
* Меер Бенцыянавіч Айзенштат (1895—1961) — скульптар, графік.
* Ісмаіл Мустафавіч Александровіч (нар. 1929) — беларускі інжынер-будаўнік і мусульманскі дзеяч татарскай нацыянальнасці; старшыня праўлення Мусульманскага рэлігійнага аб’яднання ў Рэспубліцы Беларусь.
* Хасень Мустафавіч Александровіч (нар. 1924) — беларускі хімік, доктар хімічных навук, прафесар.
* Якуб Мустафавіч Александровіч (нар. 1934) — савецкі і беларускі вучоны-эканаміст. Доктар эканамічных навук (1990), прафесар (1991).

## Д 
* Тытус Дымек (1899—1970) — польскі акцёр.

## З 
* Валерый Сцяпанавіч Задаля (1953—2007) — беларускі журналіст, грамадска-палітычны дзеяч.
* Аляксандр Міхайлавіч Званок (нар. 1949) — беларускі хімік-арганік.

## К 
* Уладзімір Ільіч Канановіч (нар. 1964) — беларускі гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1997).
* Уладзімір Адамавіч Кісель (1922—1999) — педагог, удзельнік антысавецкага падпольнага руху. Мянушка «Раса́».

## Р 
* Міхал Антоні Радзівіл
* Ян Мікалай Радзівіл

## Ч 
* Зміцер Чайкоўскі

## Ш 
* Святаслаў Леанідавіч Шайко
* Анатоль Тадэвушавіч Шчастны

## Я 
* Фёдар Іванавіч Яраславіч
Ісламскі свет

Усяго ў свеце налічваецца больш за 50 краін, якія з большай ці меншай падставай можна аднесці да ісламскага свету. У якасці фармальнага крытэрыю можа выкарыстоўвацца членства ў ісламскіх міжнародных арганізацыях, найперш у Арганізацыі Ісламскага Супрацоўніцтва (былая Арганізацыя Ісламскай Канферэнцыі). Гэтая арганізацыя аб’ядноўвае не толькі краіны з большасцю мусульманскага насельніцтва, але і тыя дзяржавы, у якіх ва ўладзе знаходзяцца кіраўнікі-мусульмане, альбо краіны са значнай мусульманскай меншасцю і зацікаўленасцю ў супрацоўніцтве з ісламскім светам. Сярод краін, якія толькі ўмоўна можна лічыць мусульманскімі, варта згадаць, у прыватнасці, Габон, Уганду, Гаяну і Сурынам.

## Крытыка 
Існуе ўяўленне аб некарэктнасці саміх тэрмінаў «ісламскі свет» і «мусульманскі свет». Па меркаванні некаторых аўтараў, само выкарыстанне такіх выразаў спрыяе ўзмацненню экстрэмізму і т. н. «ісламізму» (палітычнага ісламу). У якасці альтэрнатывы прапануецца выкарыстоўваць такія выразы, як «мусульмане ва ўсім свеце», «краіны з пераважнай колькасцю мусульман», «сусветныя мусульманскія супольнасці», «мусульмане ў краінах па ўсім свеце». З гістарычнага пункту гледжання, у англамоўнай літаратуры выкарыстоўваюцца таксама ўдакладняючыя назвы «ісламізаваны свет», «ісламізаваная цывілізацыя» і больш прыватныя вытворныя ад іх, напрыклад, «персіянізаваны свет», «інда-ісламізаваны свет».

Катэгорыя:Культурная геаграфія
Катэгорыя:Цывілізацыі
Катэгорыя:Іслам
Юрый Іванавіч Холькін

**Юрый Іванавіч Холькін** (, Архангельск, Расія — , Санкт-Пецярбург) — савецкі і расійскі спецыяліст у галіне хімічнай перапрацоўкі драўніны. Доктар тэхнічных навук (1973), прафесар.

## Біяграфія 
Скончыў Ленінградскую лесатэхнічную акадэмію (1956).
    
Працаваў у Сібірскім тэхналагічным інстытуце (г. Краснаярск; 1956—1959, старшы выкладчык), Інстытуце лесу і драўніны Сібірскага аддзялення АН СССР (1959—1964, загадчык лабараторыі), Беларускім тэхналагічным інстытуце (1964—1974, загадчык кафедры хімічнай перапрацоўкі драўніны), Санкт-Пецярбургскай лесатэхнічнай акадэміі (з 1974, прафесар кафедры тэхналогіі лесахімічных прадуктаў, хіміі драўніны і біятэхналогіі, у 1977—1998 — загадчык кафедры).
 
Навуковыя інтарэсы: хімія драўніны; гідроліз расліннай сыравіны; тэхналогія гідролізных вытворчасцей; газахраматаграфічныя метады аналізу прадуктаў і паўпрадуктаў гідролізных вытворчасцей; мадыфікацыя драўніны фуранавымі смоламі; інжынерная экалогія; тэхналогія ксіліту.

## Бібліяграфія 
* Изучение окислительных и полимеризационных превращений фурфурола и его производных и разработка технологии модификации древесины полимерами фуранового типа : автореферат диссертации … доктора технических наук : 05.21.03 / Холькин Юрий Иванович. — Ленинград, 1973.
* Изучение автоокисления фурфурола и разработка методов его стабилизации и очистки : автореферат диссертации … кандидата технических наук / Холькин Ю. И. — Ленинград, 1963.

## Літаратура 
* Кафедра химической переработки древесины // Белорусский государственный технологический университет, 1930—1995. — Минск, 1996. — С. 156—164. — В содержании о Холькине Ю. И.

Катэгорыя:Хімікі СССР
Катэгорыя:Хімікі Расіі
Міхаіл Міхайлавіч Рэвяка

**Міхаіл Міхайлавіч Рэвяка** (, Менск — ) — беларускі спецыяліст у галіне матэрыялазнаўства і тэхналогіі кампазіцыйных палімерных матэрыялаў. Доктар тэхнічных навук (1988), прафесар (1990).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (спецыяльнасць «Машыны і тэхналогія апрацоўкі матэрыялаў ціскам», 1958). Працаваў на заводзе «Радыёдэталь» (Мінск; 1958—1963, начальнік вытворча-тэхнічнага аддзела, галоўны інжынер), у Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (з 1963, факультэт тэхналогіі арганічных рэчываў, кафедра палімерных кампазіцыйных матэрыялаў, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: даследаванне ўплыву структуры і складу палімераў на іх тэхналагічныя і фізіка-механічныя характарыстыкі; распрацоўка метадаў мадыфікацыі палімераў з мэтай рэгулявання эксплуатацыйных характарыстык; распрацоўка навуковых асноў стварэння кампазіцыйных матэрыялаў на базе палімерных матэрыялаў; стварэнне новых палімерных матэрыялаў (напоўненыя паліалефіны, самазатухаючыя палімерныя кампазіцыі, машынабудаўнічыя кампазіцыйныя матэрыялы на аснове тэрмапластаў).

## Узнагароды 
Ганаровыя граматы Вярхоўнага Савета БССР (1984), Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь (2005), нагрудныя знакі «За выдатныя поспехі ў працы» Міністэрства вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі СССР (1985), «Выдатнік адукацыі» (2008).

## Бібліяграфія 
* Разработка конструкционных композиционных материалов на основе полиолефинов методами физико-химической модификации : автореферат диссертации … доктора технических наук : 05.02.01 / Ревяко Михаил Михайлович. ― Минск, 1987.

## Літаратура 
* Ревяко Михаил Михайлович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 6. — С. 414—415.
* 
* Рэвяка Міхаіл Міхайлавіч // Хто ёсць хто ў Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце. — Мінск, 2010. — С. 84.
* Ревяко Михаил Михайлович (07.09.1935—20.03.2017) // Полимерные материалы и технологии. — 2017. — Т. 3, № 1. — С. 82.

Катэгорыя:Матэрыялазнаўцы СССР
Катэгорыя:Матэрыялазнаўцы Беларусі
Званок

**Званок**:
* Званок (расліна)
* Электрычны званок
* Аляксандр Міхайлавіч Званок
* Званок (фільм, 2002)
Наталля Віктараўна Чорная

**Наталля Віктараўна Чорная** (нар. , Калінінград, Расія) — беларуская спецыялістка ў галіне тэхналогіі і абсталявання хімічнай перапрацоўкі біямасы дрэва, хіміі драўніны. Доктар тэхнічных навук (2007), прафесар (2010).

## Біяграфія 
Скончыла Беларускі тэхналагічны інстытут (спецыяльнасць «Хімічная тэхналогія цэлюлозна-папяровай вытворчасці», 1981; аспірантура, 1984), Беларускі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт (дактарантура, 2007).
    
Працуе ў Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (з 1982, факультэт тэхналогіі арганічных рэчываў, кафедра хімічнай перапрацоўкі драўніны, прафесар, з 2008 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: энерга-, рэсурсазберажэнне і імпартазамяшчальныя тэхналогіі клееных відаў паперы і кардону з выкарыстаннем у іх кампазіцыі нейтральных і высокасмаляных гідрадысперсій, мадыфікаванай каніфолі і функцыянальных дабавак; удасканаленне тэарэтычных асноў калоідна-хімічных узаемадзеянняў кампанентаў папяровай масы, яе праклейка і напаўненне на аснове гетэраадагуляцыі; экалагічна бяспечныя тэхналогіі неабеленай і беленай цэлюлозы.

## Узнагароды 
Граматы канцэрна «Беллеспаперпрам» (2005), Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2006), нагрудны знак «Выдатнік адукацыі» (2005).

## Бібліяграфія 
* Проклейка бумаги и картона гидродисперсиями модифицированной канифоли в режиме гетероадагуляции пептизированных частиц : диссертация … доктора технических наук : 05.21.03 : защищена 06.06.2007 : утверждена 28.11.2007 / Черная Наталья Викторовна. — Минск, 2007.

## Літаратура 
* Чорная Наталля Віктараўна // Хто ёсць хто ў Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце. — Мінск, 2010. — С. 88.

Катэгорыя:Хімікі СССР
Катэгорыя:Хімікі Беларусі
Эльвіра Ціханаўна Круцько

**Эльвіра Ціханаўна Круцько** (нар. , г. п. Бешанковічы, Віцебская вобласць) — беларуская спецыялістка ў галіне хіміі і тэхналогіі палімераў. Доктар тэхнічных навук (2003), кандыдат хімічных навук (1978), прафесар (2004).

## Біяграфія 
Скончыла Беларускі тэхналагічны інстытут імя С. М. Кірава (спецыяльнасць «Хімічная тэхналогія перапрацоўкі нафты і газу», 1971).
    
Працавала ў Інстытуце фізіка-арганічнай хіміі АН БССР (з 1971), Беларускім рэспубліканскім фондзе фундаментальных даследаванняў (з 1992), БДТУ (з 1996, кафедра палімерных кампазіцыйных матэрыялаў, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: хімія і тэхналогія алігамераў і высокамалекулярных злучэнняў; сінтэз арганічных рэчываў; хімічная кінетыка; хімічная мадыфікацыя палімераў і кампазітаў; перапрацоўка палімераў і алігамераў; сінтэз манамераў, алігамераў, палімераў; лакафарбавыя матэрыялы; плёнкаўтваральныя рэчывы; палімерныя кампазіцыйныя матэрыялы, плёнкі, валокны, пакрыцці; полііміды; палімерныя матэрыялы ў тэхналогіі мікраэлектронікі.

## Узнагароды 
Нагрудны знак «Выдатнік адукацыі» (2006), медаль «За працоўныя заслугі» (2015) і інш.

## Бібліяграфія 
* Технологические и физико-химические принципы создания пленкообразующих полиимидных материалов с заданными эксплуатационными свойствами : диссертация … доктора технических наук : 05.17.06 : защищена 11.10.2002 : утверждена 04.06.2003 / Крутько Эльвира Тихоновна. ― Минск, 2002.
   

## Літаратура 
* Крутько Эльвира Тихоновна // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 4. — С. 322.
* 
* Круцько Эльвіра Ціханаўна // Хто ёсць хто у Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце. — Мінск, 2010. — С. 73.

Катэгорыя:Хімікі СССР
Катэгорыя:Хімікі Беларусі
Катэгорыя:Матэрыялазнаўцы СССР
Катэгорыя:Матэрыялазнаўцы Беларусі
Туфлі

**Туфлі** — абутак, які закрывае нагу не вышэй за шчыкалатку.

Больш высокі абутак звычайна называецца чаравікамі, бацільёнамі або паўбоцікамі, а яшчэ больш высокі — ботамі.

Існуе блытаніна паміж туфлямі і паўчаравікамі. Асноўнае адрозненне — паўчаравікі цалкам закрываюць тыльную паверхню ступні, а туфлі — не. Але ва ўжытку звычайна ўвесь абутак ніжэй за шчыкалатку называецца туфлямі.

Слова «туфель» паходзіць ад  / *tuffel* / *pantuffel*, а таксама ад .

Катэгорыя:Абутак
Херсонская епархія ПЦУ

**Херсонская епархія** — епархія Праваслаўнай царквы Украіны ў Херсонскай вобласці Украіны.

## Гісторыя 
Херсонская епархія была заснавана 30 верасня 1997 года пастанаўленнем Свяшчэннага Сінода Украінскай праваслаўнай царквы Кіеўскага патрыярхата шляхам вылучэння са складу Мікалаеўска-Херсонскай епархіі.

## Кіруючыя архірэі 
* Даміян (Замараеў) (19 кастрычніка 1997 — 22 студзеня 2018)
* Клімент (Кушч), в.а (22 студзеня 2018 — 21 жніўня 2020)
* Нікадым (Кулігін) (з 21 жніўня 2020)

 
Катэгорыя:Епархіі Праваслаўнай царквы Украіны
Катэгорыя:З’явіліся ў 1997 годзе
Катэгорыя:1997 год ва Украіне
Катэгорыя:Рэлігія ў Херсонскай вобласці
Партызанская брыгада імя К. Я. Варашылава (П. П. Капуста)

**Партызанская брыгада імя К. Я. Варашылава** — партызанская брыгада, створаная ў маі 1942 года. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Уздзенскага, Капыльскага, Дзяржынскага, Чырвонаслабодскага, Грэскага, Слуцкага раёнаў. У снежні 1942 года брыгада (каля 3000 партызан) была пераўтворана ў партызанскае злучэнне Слуцкай зоны. Партызану брыгады В. І. Драздовічу было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

## Склад 
Брыгада была створана на базе атрадаў імя Катоўскага, імя Шчорса, імя Будзённага і імя Чапаева. Пазней у брыгаду ўключаны атрад імя Суворава.

На базе атрадаў імя Катоўскага, «Баявы», імя Пархоменкі была створана 300-я партызанская брыгада імя К. Я. Варашылава, на базе атрадаў імя Шчорса, імя Чапаева, імя Жукава — 27-я партызанская брыгада імя В. І. Чапаева, на базе атрадаў імя Будзённага, імя Суворава, імя Фрунзе — 225-я партызанская брыгада імя А. В. Суворава.

## Камандаванне 
### Камандзір 
* П. П. Капуста

### Камісар 
* І. К. Жыжык

### Начальнік штаба 
* П. З. Ігнашчанка

## Гісторыя 
Партызаны праводзілі аперацыі на чыгуначным участку Мінск — Стоўбцы і шашэйных дарогах. Разграмілі чыгуначную станцыю Цімкавічы, зрабілі налёт на Капыль. У ліпені і кастрычніку 1942 года вялі баі каля вёсак Вялікая Раёўка і Браткава Капыльскага раёна. 7 лістапада 1942 года правялі Старыцкі бой, 3 снежня — Лаўскі бой.

## Памяць 
У 1975 годзе ў вёсцы Цімкавічы Капыльскага раёна ў гонар брыгады была ўстаноўлена мемарыяльная дошка.

## Гл. таксама 
* Цімкавіцкая аперацыя
* Капыльскія баі

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Савецкія партызанскія злучэнні, брыгады і атрады на акупіраванай тэрыторыі Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1942 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1942 годзе
Мікалай Іванавіч Камінскі

**Мікала́й Іва́навіч Камі́нскі** (5 снежня 1928, в. Масоры, цяпер Сенненскі раён, Віцебская вобласць — 18 лістапада 1993) — беларускі гісторык, архівіст.

У 1952 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. Пазней навуковы супрацоўнік, загадчык аддзела, намеснік дырэктара Цэнтральнага дзяржаўнага архіва Кастрычніцкай рэвалюцыі БССР. У 1969—1989 гадах рэдактар у выдавецтве «Беларуская Савецкая Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі». 

Адзін са складальнікаў зборніка дакументаў і матэрыялаў «Злачынствы нямецка-фашысцкіх акупантаў на Беларусі, 1941—1944» (2-е выд., 1965), «Мастацтва Савецкай Беларусі» (т. 1, 1976), рэдактар-складальнік даведніка «Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі» (3-е выд., 1992, разам з В. В. Гетавым). Адзін з аўтараў даведніка «Цэнтральны дзяржаўны архіў Кастрычніцкай рэвалюцыі і сацыялістычнага будаўніцтва БССР» (1967). Аўтар артыкулаў па гісторыі Беларусі XX стагоддзя, Кастрычніцкай рэвалюцыі і грамадзянскай вайны. Асабісты архіў захоўваецца ў Нацыянальным архіве Беларусі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Архівісты Беларусі
Партызанская брыгада імя ВЛКСМ

**Партызанская брыгада імя ВЛКСМ** — партызанская брыгада, створаная ў лістападзе 1943 года. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Ушацкага і Чашніцкага раёнаў. 1 ліпеня 1944 года брыгада (282 партызаны, 4 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.

## Склад 
Брыгада была створана на базе асобных атрадаў імя Лазо, «Сібрак», «КІМ», арганізаваных на Асобым беларускім зборы, 2-га і 4-га. У лістападзе 1943 года 2-гі атрад быў расфарміраваны.

На дату злучэння з Чырвонай Арміяй у склад брыгады ўваходзілі атрады імя Лазо, «Сібірак», «КІМ», імя Сільніцкага.

## Камандаванне 
### Камандзір 
* І. А. Куксёнак

### Камісар 
* Ф. І. Зайцаў

### Начальнік штаба 
* М. П. Шчурын

## Гісторыя 
Партызаны рабілі дыверсіі на чыгунцы Полацк — Маладзечна, знішчылі ці пашкодзілі 14 эшалонаў, падарвалі больш за 1 тысячу рэек. У красавіку — маі ўдзельнічалі ў абароне Полацка-Лепельскай партызанскай зоны на рубяжы вёсак Асінаўка — Рабчонкі Ушацкага раёна. Вялі баі супраць карнай аперацыі «Веснавое свята»

## Памяць 
* Брыгада ўвекавечана ў  мемарыяльным комплексе «Прарыў» у ліку 16 партызанскіх брыгад.
* У 1976 годзе ў вёсцы Лозы Ушацкага раёна ў гонар брыгады ўстаноўлена мемарыяльная дошка.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Савецкія партызанскія злучэнні, брыгады і атрады на акупіраванай тэрыторыі Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1943 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе
Таналізм

]]
**Таналізм** () — кірунак у , які з’явіўся ў 1880-х гадах і характарызуецца выявай пейзажаў з дамінуючым тонам паветранай прасторы або туману. З 1880 па 1915 гады ў працах таналістаў дамінавалі цёмныя і нейтральныя тоны — чорны, шэры, карычневы, цёмна-сіні. У 1890-х гадах амерыканскія крытыкі пачалі называць падобныя працы «танальнымі». Найбольш вядомыя таналісты — Джордж Інес і Джэймс Уістлер.

Тэрмін «таналізм» таксама часам выкарыстоўваецца для абазначэння амерыканскіх пейзажаў, створаных пад уплывам . Пазней таналізм быў паглынуты імпрэсіянізмам і мадэрнізмам.

## Прадстаўнікі 
* 
* 
* 
* Ральф Альберт Блейклак
* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Джордж Інес

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* Джэймс Уістлер
* Эдвард Штайхен
* Джон Твахтман
* 
* 
* 
* 
* 

## Галерэя 

Файл:Albert Pinkham Ryder 004.jpg|, «Зігфрыд і рэйнскія панны» (1888-1891), Нацыянальная галерэя мастацтва
Файл:George Inness 002.jpg|Джордж Інес, Летні пейзаж, 1894
Файл:John H. Twachtman 001.jpg|Джон Твахтман, Белы мост, каля 1895, 
Файл:Dabo - The Seashore.jpg|Леон Дабо, Узбярэжжа, каля 1900

## Спасылкі 
* Амерыканскія карціны — Метраполітэн-музей
* Амерыканскі таналізм — Мантклерскі музей
* askart.com Interesting Stats — Highest Auction Prices

Катэгорыя:Выяўленчае мастацтва ЗША
Катэгорыя:Імпрэсіянізм
Катэгорыя:Мастацкія напрамкі
Санджай Ліла Бхансалі

**Санджа́й Лі́ла Бханса́лі** (, хіндзі संजय लीला भंसाली, нар.  года, Бамбей, Індыя) — індыйскі рэжысёр, прадзюсар, сцэнарыст і кампазітар. Выпускнік інстытута кінематаграфіі і тэлебачання Індыі, вучань вядомага на ўвесь свет кінарэжысёра, акцёра і крытыка Раджа Капура. Бхансалі прыняў другое імя «Ліла», як даніну павагі сваёй маці Ліле Бхансалі. У 2015 годзе быў узнагароджаны чацвёртай па вышыні цывільнай узнагародай Індыі — Падма Шры.
Падма Шры

**Падма Шры** (хіндзі पद्म श्री) — чацвёртая з вышэйшых цывільных дзяржаўных узнагарод Індыі (пасля Бхарат Ратна, Падма Вібхушан і Падма Бхушан). Уручаецца ўрадам Індыі як знак прызнання выдатнага ўкладу грамадзяніна ў той ці іншай галіне (мастацтва, адукацыя, прамысловасць, літаратура, навука, спорт, медыцына, сацыяльная работа).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вышэйшыя дзяржаўныя ўзнагароды
Катэгорыя:Ордэны Індыі
Вядомыя асобы Калінінграда

[thumb|200px|[Герб Калінінграда]]
Вядомыя ўраджэнцы Калінінграда:

__NOTOC__
[thumb|175px|[Тадэвуш Бжазоўскі (генерал езуітаў)|Тадэвуш Бжазоўскі]]

## А 
* Аляксандр Казіміравіч Авяр’янаў (нар. 1955) — беларускі дзяржаўны дзеяч, дыпламат. У 2014—2019 гадах надзвычайны і паўнамоцны пасол Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Польшча.

## Б 
* Анатоль Канстанцінавіч Баранкевіч (нар. 1959) — расійскі ваенны, паўднёваасяцінскі ваенны і дзяржаўны дзеяч, міністр абароны Паўднёвай Асеціі (2004—2006), сакратар Савета бяспекі (2006—2008).
* Эрых Бернекер (1874―1937) ― нямецкі мовазнавец-славіст.
* Тадэвуш Бжазоўскі (1749—1820) — дзеяч каталіцкага касцёла, дзевятнаццаты генерал Таварыства Ісуса (у 1814—1820 гг.), педагог.
* Казімерас Буга

## В 
* Вадзім Мікалаевіч Акапян
* Цахарыяс Вернер
## Г 
* Рэйнгальд Гейдэнштэйн

## Д 
* Андрэй Дзічэнка
* Багуслаў Эрнэст Дэнгаф

## К 
* Арсеній Уладзіміравіч Канцадайлаў
* Імануіл Кант
* Антоні Касакоўскі
* Міхал Касакоўскі
* Кетэ Кольвіц

## Л 
* Францішак Лоўп’я

## П 
* Людміла Аляксандраўна Пуціна

## Р 
* Людвіка Караліна Радзівіл

## С 
* Міхал Антоні Сапега

## Т 
* Станіслаў Іванавіч Траццяк

## Ч 
* Наталля Віктараўна Чорная (нар. 1959) — спецыяліст у галіне тэхналогіі і абсталявання хімічнай перапрацоўкі біямасы дрэва, хіміі драўніны.
## Ш 
* Людвіг Фердынанд Шнор фон Каральсфельд
Гідра

**Гідра**:

* Лярнейская гідра — пачвара ў старажытнагрэчаскай міфалогіі, пераможаная Гераклам.
* Гідры (*Hydra*) — род кішачнаполасцевых жывёл класа гідроідных.
* Гідра — сузор’е ў паўднёвай частцы зорнага неба.
* Гідра — спадарожнік Плутона.
* «Гідра» — гармата з Нясвіжскага замка.
Маніша Каірала

**Маніша Каіра́ла** (, непальск. मनिषा कोइराला, нар. , , Непал) — непальская і індыйская кінаактрыса, прадзюсар, танцорка ў стылях бхаратанацьям і мані. Працуе пераважна ў Балівудзе, а таксама здымаецца ў фільмах Калівуда, Талівуда, у фільмах на мове малаялам і ў непальскіх фільмах. Лаўрэат трох прэмій Filmfare Award за лепшую жаночую ролю на думку крытыкаў і прэміі Filmfare Awards South. З’яўляецца паслом добрай волі ЮНФПА і грамадскім дзеячам. Узнагароджана ўрадавай узнагародай Непала — ордэнам Правай рукі Гуркі (2001).
Рам Гапал Варма

**Рам Гапал Варма** (тэлугу గోప뿌ల వోప౲ల వోప వల వపమ, англ. Ram Gopal Varma; нар.  года) — індыйскі рэжысёр, прадзюсар і сцэнарыст, вядомы сваімі працамі ў Балівудзе і Талівудзе. Лаўрэат некалькіх прэмій за лепшую рэжысуру, а таксама Filmfare Award за лепшы сюжэт і Нацыянальнай кінапрэміі за лепшы фільм на хіндзі.
Аамір Хан

**Аамір Хан** (урду عامر خان, хіндзі आमिर ख़ान, англ. Aamir Khan; нар.  года, Бамбей) — індыйскі акцёр, прадзюсар, рэжысёр, сцэнарыст і тэлевядучы. Здымаецца ў фільмах на хіндзі. Зарэкамендаваў сябе як адзін з самых папулярных і ўплывовых акцёраў індыйскага кіно. Уладальнік шэрагу намінацый і кінапрэмій, у тым ліку Filmfare Awards і Нацыянальнай кінапрэміі Індыі. Быў удастоены ўрадавых узнагарод Падма Шры ў 2003 годзе і Падма Бхушан у 2010.

## Крыніцы
Абул Калам Азад

**Абул Калам Азад** ( — ) — індыйскі палітычны дзеяч і вучоны. Адзін з лідараў руху за незалежнасць Індыі і прыхільнік індуска-мусульманскага адзінства. З 1912 — член партыі Індыйскі нацыянальны кангрэс. У 1912-14 выдаваў антыанглійскую газету «аль-Хіляль» («Паўмесяц»). У 1919-22 і ў 1930 Азад быў адным з кіраўнікоў кампаніі грамадзянскага непадпарадкавання. У час перагавораў з Англіяй у 1942, 1945, 1946 гг. узначальваў індыйскую дэлегацыю. Аўтар прац па філасофіі і гісторыі літаратуры урду, а таксама тафсіра да Карана. У жніўні 1947 г. стаў міністрам адукацыі Індыі.