Гіпакамп (міфалогія)

**Гіпака́мп** або **гіпака́мпус** ( ад &nbsp;— «конь» і &nbsp;— «марская пачвара») — міфічная істота, якая згадваецца ў этрускай, старажытнагрэчаскай, фінікійскай, пікцкай і рымскай міфалогіях (хоць яго назва мае відавочна грэчаскае паходжанне). Звычайна паказваецца як істота з верхняй часткай цела каня і ніжняй часткай цела рыбы.

## Міфалогія 
Манеты, адчаканеныя ў Тыры каля IV стагоддзя да н. э., паказваюць бога-заступніка Мелькарта, які едзе на крылатым гіпакампе ў суправаджэнні дэльфінаў.

Залаты гіпакамп быў знойдзены ў скарбе з каралеўства Лідыя, Малая Азія, які датуецца VI стагоддзем да н. э.

### Грэчаская і рымская 
У «Іліядзе» Гамер апісвае Пасейдона — бога коней, землетрасенняў і акіянаў — які кіруе калясніцай, запрэжанай канямі з меднымі капытамі, па паверхні акіяна. Падобным чынам Апалоній Родаскі апісвае каня Пасейдона, які выходзіць з мора і скача лівійскімі пяскамі. Гэта суадносіцца з гіпакампамі, якіх Гай Валерый Флак у сваёй «Арганаўтыцы» апісвае як «двухкапытных» (з раздвоенымі капытамі): «Арыён, сціскаючы бацькавы лейцы, уздымае мора фырканнем сваіх двухкапытных коней». Аднак у выяўленчым мастацтве эліністычнага і рымскага перыядаў Пасейдон часта кіруе «марской калясніцай», запрэжанай гіпакампамі. Такім чынам, гіпакампы суправаджаюць гэтага бога як на старажытных выявах, так і на больш сучасных, напрыклад, у водах фантана Трэві XVIII стагоддзя ў Рыме, дзе за імі назірае Нептун са сваёй нішы зверху.

 Аквэ Суліс (Бат)]]

З’яўленне гіпакампаў як у прэснай, так і ў салёнай вадзе падаецца нелагічным сучаснай аўдыторыі, але не старажытнай, бо грэчаская канцэпцыя прыроднага гідралагічнага цыкла не ўлічвала кандэнсацыю атмасфернай вады ў выглядзе ападкаў для папаўнення падземных вод. Замест гэтага яны ўяўлялі, што марскія воды цякуць назад на сушу праз велізарныя пячоры і ваданосныя пласты, падымаючыся ачышчанымі і апраснёнымі ў крыніцах.

Таму было натуральна, што храм у Геліцы, на прыбярэжнай раўніне Ахаі, быў прысвечаны *Poseidon Helikonios*, або «Пасейдону Геліконскаму», святой крыніцы беатыйскага Гелікона. Калі землетрасенне раптоўна затапіла горад, бронзавы Пасейдон храма ў суправаджэнні гіпакампаў працягваў чапляцца за сеткі рыбакоў. Гэтак жа гіпакамп лічыўся прыдатным упрыгожваннем для мазаік у рымскіх тэрмах і грамадскіх лазнях, такіх як у Аквэ Суліс, у сучасным горадзе Бат, Англія (Брытанія).

Коні Пасейдона, якія былі ўключаны ў складаную скульптурную праграму з пазалочанай бронзы і слановай косці, дададзеную рымскім кліентам у храм Пасейдона ў Карынфе, верагодна, былі гіпакампамі; пазней рымскі грэк-географ Паўсаній апісаў гэты багаты ансамбль у II стагоддзі н. э. («Апісанне Элады» ii.1.7-.8):

### Этруская 
Гіпакампы з’яўляюцца ў першай арыенталізуючай фазе этрускай цывілізацыі: яны застаюцца тэмай у этрускіх сценавых роспісах грабніц і рэльефах, дзе яны часам маюць крылы, як у фантане Трэві. Кэтрын Шэпард знайшла ў гэтай тэме этрускую веру ў марское падарожжа ў іншы свет.

### Сярэднявечча, Рэнесанс і сучаснасць 
.]]
Міфічны гіпакамп выкарыстоўваўся як геральдычная фігура, асабліва з часоў Рэнесансу, часцей за ўсё ў гербах людзей і месцаў, звязаных з морам. Аднак у геральдычнай мове тэрміны *гіпакамп* і *гіпакампус* цяпер адносяцца да рэальнай жывёлы, якая называецца марскім конікам, а тэрмін *марскі конь* (sea-horse) адносіцца да міфічнай істоты. Вышэйзгаданыя гібрыды з рыбай сустракаюцца радзей. Знешне геральдычны марскі конь малюецца з галавой і шыяй каня, хвастом рыбы і перапончатымі лапамі замест пярэдніх капытоў. Яго грыва можа быць конскай або замененай дадатковым плаўніком. Марскія коні могуць быць намаляваны з крыламі; крылатыя марскія коні з рогам былі часткай герба, падараванага сэру Шону Конеры ў 2018 годзе кіраўніком геральдычнай службы Шатландыі.

 і крылаты гіпакамп у фантане Трэві, Рым]]

Марскі конь таксама ёсць распаўсюджаным вобразам у мастацтве Рэнесансу і барока, напрыклад, у фантане Трэві, датаваным 1732 годам.

Крылаты гіпакамп выкарыстоўваецца як сімвал Air France з моманту яе заснавання ў 1933 годзе (узяты ад яе папярэдніка Air Orient); сёння ён сустракаецца на гандолах рухавікоў самалётаў Air France.

Бронзавыя гіпакампы ўсталяваны ў Дубліне, Ленстэр, Ірландыя на ліхтарных слупах побач са статуяй Генры Грэтана і на мосце Грэтана.

Англійскі футбольны клуб Ньюкасл Юнайтэд мае двух гіпакампаў на сваёй эмблеме. Яны намаляваны злева і справа ад шчыта ў цэнтры. Грамадскі цэнтр у Ньюкасл-эпон-Тайн таксама ўпрыгожаны гіпакампамі на вяршыні яго цэнтральнай вежы.
, Мінск.]]
Рэльефная выява двух гіпакампаў размешчана на ўваходным партале дома Абрампольскага ў Мінску.

## Казярог і роднасныя міфічныя жывёлы 
Цесна звязаны з гіпакампам «марскі казёл», прадстаўлены Казярогам — міфічнай істотай з пярэдняй паловай казла і задняй паловай рыбы. Кананічныя фігуры (большасць з якіх не былі культавымі выявамі) і манеты карыйскай багіні, якая праз *interpretatio graeca* атаясамлівалася з Афрадытай як *Афрадыта Афрадызійская*, паказваюць багіню верхам на марскім казле. Бродзі апісвае яе так:

Акрамя *aigikampoi* (казлоў з рыб’імі хвастамі), якія ўвасабляюць Казярога

Спалучэнне каня і рыбы таксама знайшло адлюстраванне ў паняцці іхтыякентаўра, у якога галава і шыя конскай часткі заменены верхняй часткай цела чалавека, што робіць яго падобным да больш распаўсюджанага гіпакентаўра. Іхтыякентаўры з’явіліся ў старажытным выяўленчым мастацтве з II стагоддзя да н. э., хоць сама назва была прыдумана толькі ў Сярэднявеччы.

## Астраномія 
Невялікі спадарожнік Нептуна, адкрыты ў ліпені 2013 года, быў названы ў гонар гэтай міфічнай істоты ў лютым 2019 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі