open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Шнур (мера плошчы)

**Шнур**&nbsp;— даўняя беларуская мера (адзінка) плошчы, якая ўваходзіла ў дзяржаўную сістэму мер Вялікага Княства Літоўскага. Адзін шнур складаў 100 квадратных прутоў, што ў метрычнай сістэме адпавядае 0,237&nbsp;га. Тры шнуры складалі адзін морг.

## Семантыка і гісторыя 
У старабеларускай мове слова «шнур» набыло значэнні «зямельны ўчастак» і «сенажаць». У актавых дакументах фіксуюцца выпадкі перадачы або захопу зямель, якія вымяраліся ў шнурах:

* *«…с тых прычын десет шнуров зуполных по одинадцати моркгов давное померы волочное кгрунту пана Быховцового взявшы…»* (1595).
* *«Шнуры пашенные за нихъ нерадою пусто залегли, …а иншые шнуры сами ихъ милости собѣ вильчимъ правом позаберали…»* (1644).

## Сучаснае ўжыванне 
Метрычнае значэнне слова страцілася, аднак у сучаснай беларускай мове яно захавалася са значэннем «зямельны ўчастак» (паласа зямлі). Пісьменнікі выкарыстоўваюць яго для апісання поля:

* *«…перад вачыма шырылася, расплывалася ў шэрані змрокам і пачынала гойдацца рабаціннем шнуроў зямля»* (Платон Галавач).
* *«Няма і пядзі неахрышчанай зямлі шнуроў»* (Максім Танк).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Гістарычныя адзінкі вымярэння
Катэгорыя:Адзінкі вымярэння плошчы
Катэгорыя:Беларуская сістэма мер
Саўла-Сініялікад

**Саўла-Сініялікад** ( — «сіняя крыніца») — крыніца ў вёсцы Саўла ў воласці Козэ, Эстонія.

Складаецца з трох асноўных крыніц з агульным выдаткам 20-30 літраў у секунду. Крыніцы адрозніваюцца па памеры і колеры: светла-зялёна-сіняя (блакітная крыніца), карычнева-чорная (чорная крыніца) і шэра-блакітная (белая крыніца). Вада ад крыніц упадае ў раку Пірыта, якая працякае побач.

Крыніцы знаходзяцца пад аховай як культурная спадчына і прыродны помнік.

## Гл. таксама 
* Калодзеж ведзьмы

Катэгорыя:Крыніцы
Катэгорыя:Геаграфія Эстоніі
Прут (мера даўжыні)

**Прут**, **прэнт**&nbsp;— старажытная беларуская мера (адзінка) даўжыні, якая ўваходзіла ў дзяржаўную сістэму мер Вялікага Княства Літоўскага. Адзінка вядома з XVI&nbsp;стагоддзя. У сістэме мер ВКЛ адзін прут раўняўся 7,5 локця, што складала 4,87&nbsp;м. Ён складаў дзясятую частку шнура (0,1 шнура) і дзяліўся на 10 пруцікаў (прэнцікаў).

## Этымалогія 
Першапачатковае значэнне слова «прут» А.&nbsp;Брукнер адносіць да праславянскіх каранёў (тонкая палка, лазіна). Слова з аналагічным значэннем набыло метрычны сэнс і ў шведскай мове. Верагодна, метрычнае значэнне замацавалася за словам таму, што прут (палку пэўнай даўжыні) выкарыстоўвалі як мерную прыладу. У гэтым значэнні слова сустракаецца таксама ва ўкраінскай, польскай, чэшскай і іншых славянскіх мовах.

## Гісторыя і ўжыванне 
Прут актыўна выкарыстоўваўся ў справаводстве Вялікага Княства Літоўскага пры апісанні зямельных уладанняў. У гістарычных дакументах фіксуюцца наступныя згадкі:
* *«…зарослей прутовъ двадцать и полъчетверта»* (1554);
* *«Рѣзъ девятьдесять шесть въ должъ шнуровъ пятьдесять пять, а поперекъ прутовъ шесть»* (1566);
* *«…волокъ две, морговъ двадцать девять, прутовъ шесть и полъ и три части прута одного»* (1562).

У пачатку XIX&nbsp;стагоддзя ў цэнтральнай і заходняй Беларусі велічыня прута змянілася і была прыраўнавана да 2 сажням, што складала 4,9&nbsp;метра.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Гістарычныя адзінкі вымярэння
Катэгорыя:Беларускія меры даўжыні
Віцебская эканомія

**Ві́цебская экано́мія** — дзяржаўнае ўладанне (каралеўшчына) у Вялікім Княстве Літоўскім у XVII—XVIII стагоддзях, на тэрыторыі Віцебскага ваяводства.

Упамінаецца з пачатку XVII стагоддзя як эканомія, якая здавалася ў службовы лен, гэта значыць уладанне, падараванае васалу за вайсковую або адміністрацыйную службу.

## Кіраўнікі 
Кіравалі ваяводы:
* Я. Завіша (1600);
* Я. Ракоўскі (1614);
* Я. Касцевіч (1621);
* С. Кішка (1633);
* Сымон Самуэль Сангушка (1638);
* Крыштаф Кішка (1641);
* Павел Ян Сапега (1655);
* Уладзіслаў Валовіч (1657);
* С. Валовіч (1663);
* Уладзіслаў Валовіч (1669);
* Ян Антоні Храпавіцкі (1683);
* Леанард Габрыэль Пацей (1695);
* Андрэй Казімір Крышпін-Кіршэнштэйн (1697);
* Казімір Аляксандр Пацей (1712, 1730);
* Марцыян Міхал Агінскі (1731);
* Юзаф Антоні Салагуб (1753—1772), які здаваў частку эканоміі ў пацэсію (арэнду).

## Склад і гаспадарка 
Паводле інвентароў 1657 і 1667 гадоў эканомія складалася з 5 валасцей (Буева, Лемніцы, Лукішкі, Любашкава, Ужварцы), у якіх налічваліся 54 сялянскія дымы і 28 службаў з трыма пустымі фальваркамі. З сярэдзіны XVII стагоддзя фальварак існаваў толькі ў воласці Лукішкі. Сяляне плацілі грашовы аброк.

У сярэдзіне XVIII стагоддзя шмат лясоў і сенажацей эканоміі было захоплена суседнімі феадаламі. У 1756 годзе эканомія падзялялася на Буеўскае, Віцебскае, Латыгальскае, Лемніцкае, Любашкаўскае, Узварыцкае войтаўствы і воласць Лукішкі; у іх налічвалася 65 вёсак, 336 гаспадарак і 70 службаў.

## Пасля падзелу Рэчы Паспалітай 
Пасля 1-га падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе Віцебская эканомія была ўзята ў казну і лічылася дзяржаўнай маёмасцю; службы перайменавалі ў вёскі (2803 чалавекі абодвух полаў).

У 1785 годзе плошча эканоміі складала 17&nbsp;053 дзесяціны. З 1773 года яна ўваходзіла ў Віцебскую правінцыю, з 1777 — у Віцебскі і Суражскі паветы.

У канцы XVIII стагоддзя большая частка эканоміі была падаравана ў вечнаспадчынную ўласнасць барону І.&nbsp;Ф.&nbsp;Ашу (Узварыцкае войтаўства), П.&nbsp;І.&nbsp;Бабарыкіну (частка Лемніцкай воласці), А.&nbsp;А.&nbsp;Дэбальмен (фальварак Лукішкі і Буеўскае войтаўства).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Сапунов А.&nbsp;П. *Витебская старина*. Витебск, 1883. Т.&nbsp;1. С.&nbsp;353, 373—380, 431.
* *Историко-юридические материалы...* Витебск, 1888. Вып.&nbsp;18. С.&nbsp;172; 1897. Вып.&nbsp;21. С.&nbsp;347; 1894. Вып.&nbsp;24. С.&nbsp;127.
* Похилевич Д.&nbsp;Л. *Крестьяне Белоруссии и Литвы в XVI—XVIII вв.* Львов, 1957. С.&nbsp;150.
* Мелешко В.&nbsp;И. *Очерки аграрной истории Восточной Белоруссии (вторая половина XVII—XVIII в.).* Мн., 1975. С.&nbsp;19, 47.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Эканоміі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Каралеўшчыны
Катэгорыя:Віцебскае ваяводства
Прут (мера плошчы)

**Прут**, **прэнт**&nbsp;— старажытная беларуская мера (адзінка) плошчы, якая выкарыстоўвалася ў Вялікім Княстве Літоўскім. Адзін прут раўняўся 23,7&nbsp;м² (плошча прамавугольніка памерам 1 шнур на 1 пруцік). У пачатку XIX&nbsp;стагоддзя ў цэнтральнай і заходняй Беларусі велічыня гэтай адзінкі складала 24&nbsp;м².

## Гісторыя і ўжыванне 
Асабліва часта прут як адзінка плошчы выкарыстоўваўся ў гарадах для вымярэння невялікіх зямельных участкаў (пляцаў). Ад назвы гэтай меры паходзілі назвы падаткаў і плацяжоў за карыстанне зямлёй: *прутовъщына*, *попрутщына*, *прутовое*.

Прыклады ўжывання ў гістарычных крыніцах:
* *«Тое место Берестейское... вызволено ест от даваня до скарбу е.к.м. прутового и чиншу з волок 60...»* (1566);
* *«...теды вси згодне а едностайне уфалили прутовъщыну зъ жылого прута по зол[отых] два...»* (1679);
* *«На две сесыи, где и попрутщыну ухвалили, купили свечъ десятки два»* (1695).

## Крыніцы 
; Заўвагі

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Гістарычныя адзінкі вымярэння
Катэгорыя:Беларускія меры плошчы
Шнур (мера даўжыні)

**Шнур**&nbsp;— даўняя беларуская мера (адзінка) даўжыні, якая ўваходзіла ў дзяржаўную сістэму мер Вялікага Княства Літоўскага. Яе велічыня складала 75 локцяў, што ў метрычнай сістэме адпавядае прыблізна 48,7&nbsp;м.

## Этымалогія 
Слова было запазычана старабеларускай мовай, на думку Я.&nbsp;Карскага, праз польскую з нямецкай (дзе &nbsp;— «вяроўка»). Прычына ўтварэння метрычнага значэння такая самая, як і ў слова «лыка»: шнур выкарыстоўваўся як мерная прылада. З такім значэннем слова выяўлена ва Уставе на валокі: *«А дѣля разознанья подданыхъ войтъ маеть мети шнуръ, одънакое меры справленый и досветочный...»*.

## Ужыванне ў пісьмовых крыніцах 
Як адзінка вымярэння шнур фіксуецца ў актавых дакументах XVI стагоддзя пры вызначэнні адлегласцей і памераў зямельных участкаў (даўжыні і шырыні):

* *«...оть гумна пани Кгрековое ажъ до млына шнуровъ деветьнадцать»* (1599).
* *«Помера: должини шнуровъ 47, пречина* *[прутов] 8, чинит [моргов] 12»* (1566).
* *«Помѣра двуполь вдолжъ до шестдесять семь шнуровъ, поперекъ по пять прутовъ...»* (1578).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Гістарычныя адзінкі вымярэння
Катэгорыя:Беларускія меры даўжыні
Іна Кардаш

**Іна Кардаш** (нар. 1991, Мінск) — беларуская журналістка, затрыманая ў студзені 2026 года Службай бяспекі Украіны (СБУ) паводле абвінавачвання ў шпіянажы на карысць КДБ Беларусі. Паводле звестак украінскіх спецслужбаў, спрабавала інфільтравацца ў структуры ваеннай разведкі Украіны падчас расійскай агрэсіі.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў 1991 годзе ў Мінску. Мае вышэйшую адукацыю.

У 2012—2015 гадах працавала ў кампаніях «Юнайтэд компані» і «Максбэт». У 2018—2019 гадах супрацоўнічала з парталам TUT.BY. Пазней працавала ў якасці журналіста-фрылансера для розных замежных медыя. Адзначаецца, што ў якасці аператара ёй часта асіставаў Васіль Сямашка, які фігураваў у справе арышту ўкраінскага журналіста Паўла Шаройкі ў Беларусі.

Паводле інфармацыі ўкраінскіх СМІ, працаўладкаванню і кар'ернаму росту Кардаш спрыяла асабістае знаёмства з кіраўніком «Інтэрфакс-Украіна» Аляксандрам Мартыненкам (памёр у 2024 годзе), з якім яна пазнаёмілася ў 2016 годзе ў Мінску падчас пасяджэння Трохбаковай кантактнай групы. Кардаш мела ў рэдакцыі прывілеяванае становішча, уласны кабінет і кіроўцу, рэгулярна наведвала мерапрыемствы з удзелам вышэйшага кіраўніцтва Украіны і ездзіла ў замежныя камандзіроўкі, нягледзячы на няведанне ўкраінскай мовы.

У 2017—2021 гадах мела рамантычныя адносіны з беларускім добраахвотнікам Аляксандрам Маўчанавым, наведвала яго ў прыфрантавых гарадах на Данбасе.

## Крымінальная справа 
Паводле версіі следства, Іна Кардаш супрацоўнічала з КДБ Беларусі з 2015 года (паводле іншых звестак у справе — з 2019 года).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1991 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Супрацоўнікі КДБ Беларусі
Катэгорыя:Беларусы ва Украіне
Катэгорыя:Разведчыкі Беларусі
Аляксей Мартынёнак

**Аляксей Мартынёнак** (нар. каля 1988, Мінск) — беларускі тэлевядучы, палітычны аглядальнік і прапагандыст. Супрацоўнік Агенцтва тэленавін (АТН) Белтэлерадыёкампаніі. Аўтар прапагандысцкага фільма «Чужое неба» (2025), матэрыялы для якога былі атрыманы шляхам увядзення ў зман герояў здымкі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся і вырас у Мінску. Вучыўся ў школе № 177 у сталічным мікрараёне Уручча. Вышэйшую адукацыю атрымаў у Беларускім дзяржаўным аграрным тэхнічным універсітэце.

Працу на беларускім тэлебачанні пачаў у 2008 годзе на тэлеканале СТБ. Акрамя эпізадычных з’яўленняў у кадры, працаваў эканамістам фінансава-эканамічнага абгрунтавання. У 2016 годзе перайшоў на працу ў Агенцтва тэленавін (АТН) Белтэлерадыёкампаніі. Вёў перадачу «Пяць хвілін», удзельнічаў у розных спецпраектах. Станам на канец 2024 года займаў пасаду палітычнага аглядальніка ў аддзеле аглядальнікаў галоўнай дырэкцыі АТН.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Тэлевядучыя Беларусі
Катэгорыя:Прапагандысты Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі БДАТУ
Катэгорыя:Супрацоўнікі Белтэлерадыёкампаніі
Катэгорыя:Тэлевядучыя СТБ
Выбух у мячэці Імамбарга (2026)

6 лютага 2026 года падчас пятнічнай малітвы адбыўся тэрарыстычны выбух у шыіцкай мячэці Імамбарга на ўскраіне сталіцы Пакістана, Ісламабадзе. Загінуў 31 чалавек. 
Падрыў здзейсніў смяротнік. Адказнасць за тэракт узяла групоўка «Ісламская дзяржава».

Пакістанскія ўлады заявілі пра магчымую датычнасць суседняй Індыі да нападу, але ў Нью-Дэлі абверглі дадзеную заяву. 

## Крыніцы
Катэгорыя:Люты 2026 года
Катэгорыя:Падзеі 6 лютага
Катэгорыя:Тэрарыстычныя акты 2026 годаКатэгорыя:Тэрарыстычныя акты Ісламскай дзяржавы
Вуліца Жылуновіча (Мінск)

**Вуліца Жылуновіча** — вуліца ў Заводскім раёне Мінска. У 1989 г. названа ў гонар беларускага пісьменніка і грамадскага дзеяча Зміцера Жылуновіча. З 1952 па 1989 гг. называлася *вуліцай Жданава* ў гонар савецкага дзяржаўнага дзеяча. Цягнецца ад Пераходнай вуліцы праз Партызанскі праспект і завяршаецца скрыжаваннем з вуліцай Тухачэўскага. Значная частка жылой забудовы вуліцы ўзведзена ў 1950-60-я гг., а прамысловай інфраструктуры — ў 1970-80-я гг.

## Цікавыя факты 
* У прамежку паміж 1989 і 2004 гг. у Мінску былі 2 вуліцы ў гонар аднаго чалавека: вуліца Цішкі Гартнага ў Шабанах і вуліца Жылуновіча. У 2004 г. вуліцу Цішкі Гартнага пераназвалі Ельніцкай.

## Славутасці 
* «Універмаг Беларусь»
* Адміністрацыя Заводскага раёна г. Мінска (д. 17)
* Кінатэатр «Камсамолец»

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Вуліца Жылуновіча ў базе Геадзэн
* Вуліца Жылуновіча на АТО.ВУ
* Вуліца Жылуновіча ў архітэктурнай базе Рhotobuildings
* Фотаздымкі вуліцы на сайце адміністрацыі Заводскага раёна Мінска

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)
Анатоль Вайцяхоўскі

**Анатоль Вайцяхоўскі** — беларускі прадпрымальнік, журналіст і грамадскі актывіст. Вядомасць атрымаў як герой прапагандысцкіх матэрыялаў беларускага тэлебачання, у тым ліку фільма «Чужое неба» (2025), і дзякуючы гучнаму вяртанню ў Беларусь з эміграцыі пасля смерці свайго суседа па кватэры ў Беластоку, актывіста Уладзіміра Усера (Лазарава).

## Біяграфія 
Жыў у Баранавічах. У сярэдзіне 1990-х гадоў стаў адным з заснавальнікаў мясцовай недзяржаўнай газеты «Шаг». Выданне было адным з першых прыватных у горадзе і карысталася папулярнасцю — наклад дасягаў 11 тысяч асобнікаў. Пазней газета змяніла фармат на рэкламны. У пачатку 2000-х гадоў Вайцяхоўскі пакінуў журналістыку і заняўся бізнесам, звязаным з медыцынскімі таварамі і таварамі для здароўя. Таксама працаваў на раённым вузле электрасувязі.

### Пераслед і эміграцыя 
У 2023 годзе Анатоль Вайцяхоўскі быў затрыманы супрацоўнікамі ГУБАЗіК за каментары ў мэсэнджары Telegram, накіраваныя супраць расійскага ўварвання ва Украіну і гвалту з боку сілавікоў. Пасля вызвалення ён пры дапамозе фонду «BYSOL» экстранна эвакуяваўся з Беларусі ў Польшчу.

## Удзел у прапагандысцкіх праектах 
Восенню 2024 года Анатоль Вайцяхоўскі разам з Уладзімірам Усерам сталі ўдзельнікамі здымак для фільма Агенцтва тэленавін «Чужое неба» (аўтар сцэнарыя і рэжысёр — Аляксей Мартынёнак). Прэм’ера стужкі адбылася ў Мінску 18 сакавіка 2025 года.

Паводле незалежных СМІ і сведчанняў удзельнікаў, стварэнне фільма адбывалася шляхам падману. Невядомыя асобы звязваліся з эмігрантамі, прадстаўляючыся супрацоўнікамі Офіса Святланы Ціханоўскай ці актывістамі, і прасілі запісаць відэа пра цяжкасці жыцця за мяжой нібыта для атрымання фінансавай дапамогі ад фондаў. Вайцяхоўскі сцвярджаў, што трапіў у фільм выпадкова, даверыўшыся суседу Усеру, які арганізаваў здымку. За ўдзел у відэа Вайцяхоўскі атрымаў ганарар у памеры 50 еўра ў крыптавалюце.

## Вяртанне ў Беларусь 
У лістападзе 2025 года ў беластоцкай кватэры, дзе жылі Вайцяхоўскі і Усер, адбыўся ператрус польскімі спецслужбамі. Уладзіміра Усера падазравалі ў шпіянажы, аднак не затрымалі з-за цяжкага стану здароўя. У пачатку снежня 2025 года Усер памёр.

Пасля вяртання Вайцяхоўскі пачаў супрацоўнічаць з былым польскім суддзёй Томашам Шмітам, які папрасіў прытулку ў Беларусі, і яго фондам «Польская праўда». Вайцяхоўскі заявіў пра гатоўнасць даць паказанні супраць польскіх спецслужбаў, абвінавачваючы іх у смерці Усера.

Дачка Уладзіміра Усера, Марына Авітан, абвергла заявы Вайцяхоўскага, назваўшы іх хлуснёй і маніпуляцыяй. Яна абвінаваціла яго ў крадзяжы асабістых дакументаў бацькі, доступе да яго банкаўскіх рахункаў і выкарыстанні сітуацыі ва ўласных карыслівых інтарэсах. Паводле яе слоў, бацька памёр ад натуральных прычын: цукровага дыябету і сардэчна-сасудзістых захворванняў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Постаці Баранавічаў
Катэгорыя:Прадпрымальнікі Беларусі
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Імігравалі ў Польшчу з Беларусі
Катэгорыя:Імігравалі ў Беларусь з Польшчы
Уладзімір Лазараў

**Уладзімір Ла́зараў** (больш вядомы пад псеўданімам **Уладзімір Усер**; каля 1955, Бабруйск — снежань 2025, Беласток) — беларускі грамадскі актывіст і былы журналіст, які жыў у эміграцыі ў Польшчы. Фігурант справы аб шпіянажы і адзін з герояў прапагандысцкага фільма БТ «Чужое неба» (2025).

## Біяграфія 
Нарадзіўся і жыў у Бабруйску. Паводле звестак сваякоў, раней працаваў журналістам. Пасля палітычных падзей у Беларусі выехаў у эміграцыю. Пражываў у Беластоку, дзе здымаў кватэру разам з земляком, актывістам з Баранавіч Анатолем Вайцяхоўскім.

Меў сур’ёзныя праблемы са здароўем: пакутаваў на цяжкую форму хранічнага цукровага дыябету і сардэчна-сасудзістыя захворванні.

## Удзел у фільме «Чужое неба» 
Восенню 2024 года з Лазаравым праз Telegram звязаліся невядомыя, якія прадставіліся «змагарамі з Вільні» і папрасілі запісаць відэа пра цяжкасці жыцця беларускіх эмігрантаў. Лазараў пагадзіўся і таксама прыцягнуў да здымак свайго суседа Анатоля Вайцяхоўскага. Запісаныя ролікі былі выкарыстаны ў прапагандысцкім фільме Агенцтва тэленавін «Чужое неба», прэм’ера якога адбылася 18 сакавіка 2025 года. За ўдзел у здымках Лазараў і Вайцяхоўскі атрымалі па 50 еўра.

Пазней, яшчэ да прагляду фільма, Лазараў запісаў станоўчы відэаводгук на яго па просьбе тых жа заказчыкаў, за што атрымаў дадатковыя 30 еўра. Калі высветлілася, што відэа было зроблена для беларускай прапаганды, Лазараў сцвярджаў, што яго падманулі, бо заказчыкі прадстаўляліся супрацоўнікамі незалежных медыярэсурсаў.

Дачка Лазарава катэгарычна абвергла версію пра гвалтоўную смерць, заявіўшы, што працэс ператрусу праходзіў пад наглядам медыкаў, а бацька памёр ад натуральных прычын. Яна абвінаваціла Вайцяхоўскага ў крадзяжы маёмасці бацькі і выкарыстанні яго смерці ў прапагандысцкіх мэтах.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Постаці Бабруйска
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Грамадскія актывісты Беларусі
Катэгорыя:Эмігранты з Беларусі
Катэгорыя:Памерлі ў 2025 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Польшчы
Альберт Галацін

**Абрахам Альфонс Альберт Галацін** (; 29 студзеня 1761 — 12 жніўня 1849) — амерыканскі дзяржаўны і палітычны дзеяч швейцарскага паходжання, 4-ы міністр фінансаў ЗША, які даўжэй за ўсіх прабыў на сваёй пасадзе. Этнолаг, лінгвіст, гісторык, публіцыст, дыпламат, кангрэсмен.
Скот Бесэнт

**Скот Кэнэт Гамер Бесэнт** (; нар. , Конуэй, Паўднёвая Караліна, ЗША) — амерыканскі кіраўнік хедж-фондам і дзяржаўны дзеяч. Міністр фінансаў ЗША з 28 студзеня 2025 года.
Конуэй (Паўднёвая Караліна)

**Конуэй** () — горад і адміністрацыйны цэнтр акругі Оры ў штаце Паўднёвая Караліна ў Злучаных Штатах Амерыкі. размешчаны на прыбярэжнай раўніне Паўднёвай Караліны, на заходнім беразе ракі Уокама, прыкладна за 23 км ад Атлантычнага акіяна.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Паўднёвай Караліны
Аляксей Знаткевіч

**Аляксей Знаткевіч** (, в. Дашкаўка, Магілёўскі раён) — беларускі журналіст, перакладчык.

## Жыццяпіс 
Закончыў Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт і Універсітэт Паўночнай Караліны ў Чэпер-Хіле (ЗША). Працаваў прадаўцом, бетоншчыкам, перакладчыкам. Быў рэпарцёрам і рэдактарам інфармацыйнага агенцтва БелаПАН, карэспандэнтам у Беларусі Інтэрнет-часопісу Transition Online. Працаваў на Радыё Свабода.

Перакладае з ангельскай і чэшскай моваў. Сярод перакладзеных аўтараў — Чарлз Букоўскі, Нік Кейв, Кен Кізі, Мілан Кундэра, Ірвін Уэлш. Пераклады і ўласныя літаратурныя тэксты друкаваў у часопісе «ARCHE». Асобнай кнігай выйшаў пераклад рамана Кена Кізі «Палёт над гняздом зязюлі» (Мінск, 2017).

У 2018 годзе яго пераклад патрапіў у Шорт-ліст прэміі Карласа Шэрмана.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Аляксей Знаткевіч: «Самае складанае — перакласці жывую мову», prajdzisvet.org
* Знаткевіч Аляксей, на bellit.info
* Аляксей Знаткевіч. Кожнаму свая вайна, НН № 42 (199), 16 — 23 кастрычніка 2000

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Магілёўскім раёне
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Марыя Сяргееўна Вінаградава

**Марыя Сяргееўна Вінаградава** (; , , Іванава-Вазнясенская губерня — , ) — расійская актрыса тэатра, кіно і агучвання. Заслужаная артыстка РСФСР (1988).

## Біяграфія 
Нарадзілася 13 ліпеня 1922 года ў Навалаках.

У 1943 годзе скончыла акцёрскі факультэт УДІКа (майстэрня Рыгора Рашаля) і стала актрысай кінастудыі «Саюздэтфільм», дзе пачала здымацца яшчэ ў 1940 годзе. У 1945—1949 і 1952—1991 гадах — актрыса Тэатра-студыі кінаакцёра. У перыяд з 1949 па 1952 год — актрыса трупы драматычнага Тэатра групы савецкіх войскаў у Германіі.

Нягледзячы на ​​тое, што Вінаградава шмат здымалася ў кіно, з сярэдзіны 1950-х гадоў яе ролі паступова пачалі станавіцца другараднымі і эпізадычнымі. У той жа час яна пачала супрацоўнічаць з кінастудыяй «Саюзмультфільм», удзельнічаючы ў агучцы або дубляжы. Паколькі яе асноўным тэатральным амплуа было травесці, то часцей за ўсё яна агучвала хлопчыкаў.

Адна з самых занятых акторак савецкага і постсавецкага кіно — знялася больш за ў ста кінафільмах (у асноўным — у эпізадычных ролях), агучыла каля трохсот мультфільмаў, прымала ўдзел у дубляжы замежных фільмаў.

Памерла ад інсульту.

Катэгорыя:Актрысы Расіі
Сезон 2015/2016 «Віталюра» Мінск

У сезоне 2015/2016 баскетбольны клуб «Віталюр» з Мінска прымаў удзел:
* Непрафесійная баскетбольная ліга Беларусі 2015/2016 ( **1 месца**).

## Склад каманды 
*  Даніла Астапенка
*  Расціслаў Вяргун
*  Павел Габрусевіч
*  Кірыл Дыдзік
*  Аляксандр Ігнацік
*  Аляксандр Канапацкі
*  Георгій Кандрусевіч (прыйшоў у каманду падчас сезона)
*  Дзяніс Коршук (прыйшоў у каманду падчас сезона)
*  Спартак Паграбнёў
*  Аляксей Сухавецкі
*  Уладзімір Шарко
*  Дзмітрый Шыловіч (пакінуў каманду падчас сезона)
*  Філіп Якубенка
*  Юрый Яцук

## Трэнеры каманды 
*  Аляксей Сухавецкі (галоўны трэнер)

## Спасылкі 
* Юрий Яцук: уровень некоторых команд НБЛ сопоставим с профессиональными клубами Беларуси
* Виталюр в шаге от чемпионства. Обзор второго финального матча
* Виталюр - новый чемпион лиги. Как это было
* Баскетбол. НБЛ. "Виталюр" стал чемпионом лиги

## Гл. таксама 
* Сезон 2010/2011 Віталюр-РДВАР
* Сезон 2021/2022 «Віталюра» Мінск

2015/2016
Віталюр
Катэгорыя:2015 год у Мінску
Катэгорыя:2016 год у Мінску
Франчэска Альфрэдаўна Ярбусава

**Франчэска Альфрэдаўна Ярбусава** (нар. , , Казахстан) — савецкая і расійская мастачка-пастаноўшчыца мультыплікацыйных фільмаў, жонка рэжысёра Юрыя Нарштэйна. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1979) і Прэміі прэзідэнта Расійскай Федэрацыі (2018).

## Біяграфія 
Франчэска, па ўспамінах яе мамы, пачала маляваць раней, чым хадзіць. Яе першымі цацкамі былі аловак і папера.

Вучылася ў 1955—1959 гадах у дзіцячай мастацкай школе Краснапрэсненскага раёна Масквы, затым у 1961—1967 ва УДІК, атрымала дыплом мастачкі мультыплікацыйнага фільма. У 1964—1982 гадах працавала на кінастудыі «Саюзмультфільм» — спачатку мастачкай-дэкаратарам (да 1966 года), затым мастачкай-пастаноўшчыцай — з рэжысёрамі Ю. Б. Нарштэйнам, В. П. Данілевічам і У. Д. Дзегцяровым. Удзельнічала пераважна ў стварэнні лялечных фільмаў і карцін у тэхніцы перакладкі.

Падчас вучобы ва УДІКу працавала ілюстратарам у выдавецтве «Дзіцячая літаратура», у прыватнасці афармляла малюнкі да кніжкі Карнея Чукоўскага «Блытаніна».

З будучым мужам Юрыем Нарштэйнам пазнаёмілася падчас працы над мультфільмам «Ідзі туды, не ведаю куды» (1966).

З 1981 года працуе над мультыплікацыйным фільмам «Шынель» паводле аповесці М. В. Гогаля.

Піша мастацкую прозу, публікавалася ў альманаху «Люстэркі», часопісе «Сталіца» і іншых выданнях.

Здымалася ў дакументальных серыялах: «Свет анімацыі або анімацыі свету» (2001), «Саюзмультфільм — казкі і былі» (серыя «І жыццё, і казкі, і каханне…», 2004), цыкле «Выспы» (2002).

Катэгорыя:Мастакі-аніматары Расіі
Конуэй (Арканзас)

**Конуэй** () — горад у акрузе Фолкнер (штат Арканзас, ЗША).
## Насельніцтва 
## Адукацыя 
* Цэнтральна-Арканзаскі ўніверсітэт

Катэгорыя:Гарады Арканзаса
Норт-Чарлстан

**Норт-Чарлстан** () — горад у акругах Берклі, Чарлстан і Дорчэстэр, штат Паўднёвая Караліна, ЗША. 3-і па колькасці жыхароў горад штата (2017) і 266-ы па гэтым паказчыку ў ЗША (2017). Норт-Чарлстан размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы штата, у Прыатлантычнай нізіне.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Паўднёвай Караліны
Грабова

**Грабова** () — вёска ў Польшчы, уваходзіць у склад Кольненскага павета Падляскага ваяводства. Адміністрацыйны цэнтр гміны Грабова. Знаходзіцца прыкладна за 16 км на паўночны ўсход ад горада Кольна.
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Бажэна Дыкель, польская актрыса

Катэгорыя:Населеныя пункты Польшчы
Конуэй

**Конуэй**:
* Конуэй (Арканзас)
* Конуэй (Паўднёвая Караліна)
Сезон 2021/2022 «Віталюра» Мінск

У сезоне 2021/2022 баскетбольны клуб «Віталюр» з Мінска прымаў удзел:
* Непрафесійная баскетбольная ліга Беларусі 2021/2022 ( **2 месца**).

## Склад каманды 
*  Яўген Азарэвіч
*  Даніла Астапенка
*  Антон Васілеўскі
*  Сяргей Вярбоўскі
*  Павел Габрусевіч
*  Адысей Дэл’янаў
*  Аляксандр Ігнацік
*  Яўген Канавалік
*  Аляксандр Канапацкі
*  Дзяніс Коршук
*  Павел Мароз
*  Сяргей Машко
*  Ігар Турскі
*  Філіп Якубенка
*  Юрый Яцук

## Трэнеры каманды 
*  Міхаіл Фейман (галоўны трэнер)
*  Уладзімір Глебавіч

## Спасылкі 
* Профіль на сайце nbl.by
* Софтклуб - чемпионы первого дивизиона XVI Чемпионата НБЛ. У Виталюра - серебро, Серебрянка - бронзовые призеры

## Гл. таксама 
* Сезон 2015/2016 «Віталюра» Мінск
* Сезон 2022/2023 «Віталюра» Мінск

2021/2022
Віталюр
Катэгорыя:2021 год у Мінску
Катэгорыя:2022 год у Мінску
Барыс Уладзіміравіч Бібікаў

**Барыс Уладзіміравіч Бібікаў** (; 9 (22) ліпеня 1900,  — , , Таджыкская ССР) — расійскі і таджыкскі акцёр тэатра і кіно, тэатральны рэжысёр, тэатральны педагог. Лаўрэат Сталінскай прэміі трэцяй ступені (1950), заслужаны дзеяч мастацтваў Таджыкскай ССР (1964).

## Біяграфія 
Нарадзіўся, паводле асабістых дакументаў, 9 (22) ліпеня 1900 года ў Серпухаве. Згодна ж з архіўных дадзеных, з’явіўся на свет не ў Серпухаве, а ў Маскве. У метрычнай кнізе Нікіцкага сарака Царквы Св. Васіля Кесарыйскага ў Цвярской Ямскай слабадзе ёсць запіс пад нумарам 365 за 1900 год, паводле якога Барыс народжаны быў 9 ліпеня, а ахрышчаны 18 ліпеня. Бацькамі з’яўляліся патомны дваранін, губернскі сакратар Уладзімір Васільевіч Бібікаў і яго законная жонка Наталля Васільева.

У 1921 годзе скончыў тэатральную студыю пад кіраўніцтвам М. А. Чэхава.

З 1922 г. служыў акцёрам 1-й студыі МХТ. У 1927—1932 гадах — акцёр і рэжысёр-асістэнт Тэатра Рэвалюцыі.

З 1935 г. ставіў спектаклі сумесна з В. І. Пыжовай, яго жонкай.

У 1934—1941 гадах — педагог ГІТІСа. З 1942 быў педагогам ВДІКа, дзе з 1949 года сумесна з В. І. Пыжовай кіраваў акцёрскай майстэрняй.

У 1949 годзе сумесна з Вольгай Пыжовай у Цэнтральным дзіцячым тэатры (цяпер — РАМТ) паставіў першы спектакль гэтага тэатра «Яе сябры» У. С. Розава.

Катэгорыя:Акцёры Расіі
Размарын

Размарын (лац. *Rosmarinus*) – група роднасных відаў раслін, якая традыцыйна вылучалася як род сямейства ясноткавых, а ў цяперашні час лічыцца падродам роду *Шалфей* (*Salvia*). Паводле большасці класіфікацый, да яго адносяцца тры віды і два гібрыды (якія таксама натуральна сустракаюцца ў дзікай прыродзе), радзіма якіх - у Паўднёвай Еўропе і Міжземнамор'і. Выдзяленне ў асобны род перагледжана ў 2017 годзе, калі грунтоўныя генетычныя і малекулярныя даследаванні выявілі значна большую роднасць усіх відаў расліны з відамі роду Шалфей, чым было прынята лічыць дагэтуль.

Хмызняк з духмянымі, вечназялёнымі, ігольчастымі лісцем і блакітна-фіялетавымі, а часам белымі, ружовымі або сінімі кветкамі. Размарын – вельмі папулярная і здаўна культываваная спецыя, якая таксама выкарыстоўваецца для атрымання размарынавага алею (сыравіна для вырабу адэкалонаў і парфумаў, сярод іншага), выкарыстоўваецца ў медыцыне, высока цэніцца як меданос, а раней выкарыстоўвалася ў якасці паліва (у прыродным арэале), як народны сродак для паляпшэння памяці і ў якасці ўпрыгожвання і сімвалу падчас пахаванняў і вяселляў.

Назва паходзіць ад лац. *rōs marīnus* «марская раса», якое ў англійскай і некаторых іншых мовах было пераасэнсавана народнай этымалогіяй як «ружа Марыі» (англ. *rosemary*), чаму паспрыяў і блакітны колер, які, як правіла, маюць кветкі расліны і які традыцыйна лічыцца колерам Панны Марыі. Ужытак размарыну ў рэчы Паспалітай пашыраўся праз кляштары розных каталіцкіх ордэнаў, як і шматлікія міфы пра яго народна-хрысціянскага характару (асабліва марыйныя).

У кулінарыі выкарыстоўваюць духмянае свежае, а таксама высушанае, скручанае ў тонкія трубачкі лісце, пераважна, аднаго з відаў - размарына лекавага (*Rosmarinus officinalis*) і радзей - яго корань. Два іншыя віды - *Salvia jordanii* (ранейшая назва *Rosmarinus eriocalyx*) і *Salvia granatensis*.

Свежае лісце размарыну мае асабліва чысты і яскравы водар, які нагадвае складаную сумесь камфоры, эўкаліпта, сасны і лімона. У прыватнасці, ў польскай кухні (і роднасных кухнях краін былой Рэчы Паспалітай) размарын — традыцыйная спецыя для булёнаў, бігаса і таматных соўсаў. Ён таксама добра спалучаецца з жоўтым сырам, тушаным і запечаным мясам, рыбай і грыбамі. Шырока ўжываецца ў італьянскай кухні - пры выпечцы піцы, хлеба "факача", у розных супах, соўсах і гэтак далей.

З антычных часоў, размарын лічыўся сімвалам вернасці, чысціні, доўгай памяці. У шляхецкай культуры вянок з размарыну (як і з руты) быў традыцыйным элементам вясельнага ўбору маладой, а нябожчыкам у труну клалі галінкі размарыну.

У гады сусветнай вайны сярод польскіх легіянераў Пілсудскага стала вельмі папулярнай песня «О, мой размарын» (пол. O mój rozmarynie), якая спалучае народныя любоўна-лірычныя матывы з патрыятычнымі. Яна дагэтуль застаецца вельмі папулярнай на Віленшчыне.

Легенда пра кветку. Размарын // ·Радыё Марыя·27 Jul 2023 (YouTube)

Катэгорыя:Шалфей
Шымакі

**Шымакі** — тапонім:

## Населеныя пункты 
* Шымакі — хутар у Смаргонскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі
* Шымакі — вёска ў Сакольскім павеце Падляшскага ваяводства Польшчы
Candelaria

**Candelaria** — род ліхенізаваных грыбоў сямейства . Апісаны італьянскім ліхенолагам  ў 1852 годзе.

## Апісанне 
Слаявіна разеткападобная або нявызначанай формы, дробналопасцевая, амаль лускаватая, жоўтая або аранжавая, жаўтлява-зялёная, радзей шаравата-жаўтлявая, шчыльна прымацаваная да субстрата пры дапамозе рызін. Ніжні бок слаявіны светлы, рызіны густыя, становяцца больш рэдкімі да перыферыі. Асяродкавы пласт слаба развіты, з танкасценных пераблытаных гіфаў. Апатэцыі леканоравага тыпу, сядзячыя, круглявыя, раскіданыя па ўсёй верхняй паверхні, але больш развітыя ў цэнтры слаявіны. Гіпатэцый светлы. Эпітэцый крупчасты. Парафізы простыя ці вільчата разгалінаваныя, на вяршынях галоўчата патоўшчаныя. Сумкі мешкападобныя, шырокабулавападобныя, са шматлікімі спорамі, па 16-32 і больш у сумцы. Споры эліпсоідныя, яйцападобныя да амаль цыліндрычных, аднаклетачныя, бясколерныя, з тонкай абалонкай, з буйнымі кроплямі тлушчу. Пікнідыі пагружаныя, светлыя. Пікнаканідыі экзабазідыяльныя, кароткія, элліпсоідныя. Слаявіна ад KOH не змяняецца.

### Хімічны склад 
Змяшчае каліцын і дылактон пульвінавай кіслаты.

## Месцапражыванне 
Лішайнікі сустракаюцца пераважна на кары ці драўніне.

## Класіфікацыя 
Паводле базы даных Catalogue of Life на люты 2026 года род уключае наступныя віды:

*  — Паўднёвая Карэя
* 
* 
*  — Еўропа, Паўночная Амерыка, Паўднёвая Амерыка

## Ахоўны статус 
У Расіі від  занесены ў Чырвоную кнігу Калужскай вобласці, від  занесены ў Чырвоную кнігу Санкт-Пецярбурга.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Голубкова Н. С.* Определитель лишайников средней полосы европейской части СССР. — М.—Л.: Наука, 1966. — С. 175. — 257 с. — 2000 экз.
* Определитель лишайников СССР / отв. ред. И. И. Абрамов. — Л.: Наука, 1971. — Т. 1. Петрузариевые, Леканоровые, Пармелиевые. — С. 313. — 412 с.
* Флора споровых растений Казахстана. — Алма-Ата: Наука, 1983. — Т. 11. Кн. 2. Андреева Е. И. Лишайники — Lichenes. 2. Лецидеевые (Lecideales) — Леканоровые (Lecanorales). — С. 217. — 308 с. — 700 экз.
* *Gilbert O. L., James P. W.* Candelaria // The lichens of Great Britain and Ireland / C. W. Smith, A. Aptroot, B.J. Coppins [et al.]. — London: British Lichen Society, 2009. — P. 275. — 1046 p.

Катэгорыя:Роды грыбоў
Катэгорыя:Лішайнікі
Катэгорыя:Кандылярыевыя
Clavulinaceae

**Clavulinaceae** — сямейства грыбоў, якое уваходзіць у парадак .

## Апісанне 
Пладовыя целы распасцёртыя або рагацікападобныя, нярэдка разгалінаваныя, бледныя, бураватыя або ружаватыя, скурыстыя або даволі мясістыя. Гіфальная сістэма манамітычная, гіфы неафарбаваныя, танкасценныя, уздутыя, з спражкамі або без іх. У некаторых відаў прысутнічаюць цыстыды . Базідыі двух- ці чатырохспоравыя, падоўжанай формы. Споры эліптычнай або шарападобнай формы, гладкія, неамілоідныя.

## Экалогія 
Прадстаўнікі сямейства ўтвараюць мікарызу, ці ж з’яўляюцца сапратрофамі.

## Таксанамія 
### Спіс родаў 
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Cannon, P.F.; Kirk P.M.* Fungal Families of the World. — CAB International, 2007. — С. 75—76. — ISBN 0851998275

Катэгорыя:Сямействы грыбоў
Катэгорыя:Яжоўнікавыя (парадак)
Вацлаў Бука

**Вацла́ў Бу́ка** (4 сакавіка 1924 — 2010), вядомы пад мянушкай **Салаве́й**, — беларускі народны музыка з вёскі Савуткі (мяжа Глыбоччыны і Шаркоўшчыншчыны), шматінструменталіст, носьбіт традыцыйнай музычнай культуры Паазер’я.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 4 сакавіка 1924 года ў вёсцы Савуткі. Падчас Другой сусветнай вайны быў вывезены ў Нямеччыну на прымусовыя работы. Пасля вызвалення трапіў у фільтрацыйны лагер НКВД, а затым быў накіраваны на будаўніцтва нафтаправоду Таймаза—Уфа. Пасля смерці Сталіна вярнуўся на радзіму. У 1959 годзе ажаніўся, пабудаваў дом, у якім жыў з сям’ёй.

Памёр у 2010 годзе ва ўзросце 86 гадоў.

## Музычная дзейнасць 
Вацлаў Бука быў вядомы як выключна здольны шматінструменталіст. Іграў на:

* скрыпцы,
* гармоніку,
* цымбалах,
* гітары,
* акардэоне,

а таксама валодаў мастацкім свістам, за што атрымаў мянушку «Салавей».

Граў пераважна на вяселлях, вясковых святах, фэстах, юбілейных урачыстасцях, удзельнічаў у калядных абходах са скрыпкай. Запрашалі яго таксама іграць у касцёле падчас рэлігійных урачыстасцяў.

## Сямейная музычная традыцыя 
Музыкамі былі таксама браты Вацлава Букі:

* Юстын — гітара,
* Францішак — гармонік.

Разам яны складалі вясковую капэлу. У рэпертуары былі вясельныя маршы, танцавальныя найгрышы, песні на польскай і беларускай мовах, а таксама старажытныя мясцовыя песні.

Часам Вацлаў Бука іграў і на цымбалах, падмяняючы іншага цымбаліста з суседняй вёскі Бычкова.

## Мянушка «Салавей» 
Мянушка ўзнікла з-за яго здольнасці адначасова іграць і насвістваць, што нагадвала салаўіны спеў. Шмат хто з прыезджых лічыў, што Салавей — гэта сапраўднае прозвішча музыканта, і шукаў у Савутках менавіта «Салавея», не ведаючы, што яго прозвішча Бука.

## Значэнне 
Вацлаў Бука лічыцца адным з найбольш вядомых народных музыкаў Савутак і наваколля. Ягоная дзейнасць з’яўляецца важным сведчаннем жывой традыцыі шматінструментальнага музіцыравання на Глыбоччыне і Шаркоўшчыншчыне ў другой палове ХХ стагоддзя.

Катэгорыя:Народныя музыкі Беларусі
Катэгорыя:Шматінструменталісты
Катэгорыя:Носьбіты нематэрыяльнай культурнай спадчыны Беларусі
Катэгорыя:Фальклор Глыбоччыны
Multiclavula

**Multiclavula** — род базідыёлішайнікаў сямейства . Шырока распаўсюджаны род уключае 14 відаў. Род быў вылучаны амерыканскім міколагам  у 1967 годзе, а тыпавым відам быў прызначаны .

## Віды 
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*   — Коста-Рыка
*  
*   — Японія
*  
*   — Новая Зеландыя
*  
*  

Некалькі відаў, якія калісьці былі класіфікаваны як прадстаўнікі роду *Multiclavula*, пазней былі пераведзены ў іншыя роды. Да іх адносяцца:

* *Multiclavula afflata*  = 
* *Multiclavula akagerae*  = 
* *Multiclavula calocera*  = 
* *Multiclavula fossicola*  = 
* *Multiclavula rugaramae*  = 
* *Multiclavula sinensis*  = 

## Галерэя 

Файл:Multiclavula_mucida_102423198.jpg|alt=Multiclavula mucida|
Файл:Multiclavula_mucida_(2155407514).jpg|alt=Multiclavula mucida|
Файл:Multiclavula_vernalis_109005.jpg|alt=Multiclavula vernalis|

## Крыніцы 
Катэгорыя:Яжоўнікавыя
Катэгорыя:Роды грыбоў
Тамара Макараўна Носава

**Тамара Макараўна Носава** (; ,  — , , Расія) — расійская кінаактрыса, народная артыстка Расіі (1992).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Маскве 21 лістапада 1927 года і была трэцім дзіцем у сям’і. Пасля смерці маці яе бацька, не маючы магчымасці ўтрымліваць сям’ю, аддаў усіх трох дзяцей у дзіцячы дом, але вельмі хутка Тамару ўдачарылі сям’я спецыяліста па авіяматорах. З біялагічным бацькам Тамара сустрэлася толькі калі ёй было за 30 гадоў: яна прызнала іх сваяцтва, але падтрымліваць далейшыя адносіны адмовілася.

Школу скончыла ў 1945 годзе ў эвакуацыі ў Падмаскоўі. У 1950 годзе скончыла УДІК (майстэрня Б. У. Бібікава і В. І. Пыжовай). У 1950—1953 гадах і з 1990 года — працуе па дагаворах, у 1953—1990 гадах — актрыса ў трупе Тэатра-студыі кінаакцёра.

Была адной з самых вядомых камічных актрыс айчыннага кіно 50-60-х гадоў XX стагоддзі.

З 1970-х гадоў актрыса здымалася рэдка. Эфектнымі і нечаканымі па стылі былі яе з’яўлення ў ролі донны Розы ў камедыі «Добры дзень, я ваша цётка!» і гаспадыні бардэля ў «Бульварным рамане». У 1984 годзе знялася ў тэлефільме М. А. Швейцэра «Мёртвыя душы» ў ролі Каробачкі.

Пасля смерці прыёмнай маці ў 1982 годзе Тамара Носава вяла замкнёны лад жыцця.

## Фільмаграфія 
* (1956) «Карнавальная ноч» — *Тося Бурыгіна, сакратар Агурцова*
* (1984) «Мёртвыя душы» — *Каробачка*

Катэгорыя:Актрысы Расіі
Гіграфоравыя

**Гіграфоравыя** (*Hygrophoraceae*) — сямейства грыбоў парадку .

## Апісанне 
* Пладовыя целы шапканожкавыя, у большасці відаў яркаафарбаваныя.
* Шапка звычайна клейкая або слізістая.
* Пласцінкі тоўстыя, як правіла, рэдкія і сыходныя па ножцы. Яны значна шырэйшыя, чым у іншых сямействаў з-за тоўстага пласта трамы і большай даўжыні базідый.
* Покрывы адсутнічаюць.
* Споравы парашок белага колеру, споры бясколерныя.

Цэнтральны род сямейства —  раней падпадзялялі на тры групы: ,  і , апошнія два нярэдка аб’ядноўваюць у адзін род , віды якога звычайна растуць на лугах. Віды, якія растуць у лясах і ўтвараюць мікарызу цяпер уваходзяць у род .

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Черепанова Н. П.* Систематика грибов. — СПб.: Изд-во С.-Петерб. ун-та, 2005
* *Фёдоров А. А.* Жизнь растений в 6 тт. Т. 2. Грибы. — М.: Просвещение, 1976

Катэгорыя:Сямействы грыбоў
Катэгорыя:Агарыкальныя
Георгій Фёдаравіч Аляксандраў

**Георгій Фёдаравіч Аляксандраў** () — савецкі філосаф і грамадскі дзеяч. Акадэмік АН СССР (1946).

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі інстытут гісторыі і філасофіі (1932). Начальнік Упраўлення прапаганды і агітацыі ЦК ВКП(б) (1940—47), дырэктар Інстытута філасофіі АН СССР (1947—54), міністр культуры СССР (1954—55). З 1955 у Інстытуце філасофіі АН БССР.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар прац: «Арыстоцель» (1940), «Нарыс гісторыі сацыяльных ідэй у старажытнай Індыі» (1959) і інш. У 1956/57 навучальным годзе прачытаў для студэнтаў чацвёртага і пятага курсаў гістарычнага і юрыдычнага факультэтаў Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта курс лекцый «Гісторыя сацыялагічных вучэнняў». У 1958 у БДУ выйшла яго кніга «Гісторыя сацыялогіі як навука».

## Узнагароды 
За ўдэел у стварэнні «Гісторыі філасофіі» (т. І—З, 1940— 43) і за кнігу «Гісторыя заходнееўрапейскай філасофіі» (2-е выд. 1946) узнагароджаны Сталінскай прэміяй у 1943 і 1946.

## Літаратура 
* 

## Крыніцы 
Катэгорыя:Філосафы СССР
Катэгорыя:Правадзейныя члены АН СССР
Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута філасофіі НАНБ
Любамір Татарка

**Любамі́р Татарка** (29 сакавіка 1958, Банска-Быстрыца, Славакія — 22 снежня 2025, Славенска-Лупча, Славакія), вядомы пад мянушкай **Čalamacha** — славацкі народны музыка, дудар (), шматінструменталіст, спявак, майстар народных музычных інструментаў, першы цэхмайстар Цэху славацкіх дудароў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 29 сакавіка 1958 года ў горадзе Банска-Быстрыца. Пражываў у мястэчку Славенска-Лупча, з якім быў цесна звязаны на працягу ўсяго жыцця.

Паходзіў з музычнай сям’і. Яго дзядуля з вёскі Гайнікова быў выдатным народным музыкам, бабуля з Дэтвы — вядомай спявачкай, музычны талент меў і бацька. З дзяцінства быў зачараваны народнай музыкай, інструментамі і пастушай культурай.

У 12-гадовым узросце пачаў вырабляць свістулькі, пастушыя ражкі, чэрпаки, пазней — фуяры. Дудамі зацікавіўся пад уплывам расповедаў пра свайго продка — дудара са Зволенскай-Слаціны.

Не меў акадэмічнай музычнай адукацыі. Ігры на дудзе і традыцыйным спевам вучыўся ў старэйшых народных музыкаў, у тым ліку ў Юрая Міхеліка, Яна Пліешціка, Яна Гудзяна, а таксама ў Мілана Штэску. На дудзе граў з 14 гадоў.

Памёр 22 снежня 2025 года ва ўзросце 67 гадоў.

## Музычная дзейнасць 
Любамір Татарка сфармаваў уласны выканаўчы стыль, заснаваны на традыцыях рэгіёнаў Банска-Быстрыцы, Падконіц, Прыехаду, Лучаціна, Грохоте, Понікаў і Дэтвы.

Браў удзел у сустрэчах дудароў у Леходзе, ва ўсіх выданнях Фальклорных свят у Дэтве і фестывалю Východná. Выступаў на шматлікіх фальклорных імпрэзах у Славакіі і іншых краінах Еўропы.

У маі 2025 года ўдзельнічаў у III Міжнародных сустрэчах дудароў, лірнікаў і спевакоў у Мельніку і Радзівілаўцы (Падляшша, Польшча).

## Майстар народных інструментаў 
Акрамя выканальніцкай дзейнасці займаўся вырабам народных інструментаў. Ствараў дуды ў танальнасцях F, A і D.

* разам з Янам Штэску вырабляў дуды падполянскага тыпу,
* разам з Юраем Дуфэкам — іновецкія і ораўскія дуды.

Таксама вырабляў фуяры, свістулькі, пастушыя ражкі. Быў уладальнікам шырокай калекцыі пастушых чэрпакоў, якія сам аднаўляў і вырабляў.

Адзначаўся прынцыповым стаўленнем да аўтэнтычнасці і павагай да традыцыйных тэхнік.

## Арганізацыйная дзейнасць 
Заснаваў у Славенскай-Лупчы фестываль сярэднявечнай і сучаснай дударскай музыкі.

На працягу двух кадэнцый займаў пасаду першага цэхмайстра Цэху славацкіх дудароў.

## Значэнне 
Лічыцца адной з ключавых постацей сучаснай славацкай дударскай традыцыі. Быў носьбітам аўтэнтычнага рэгіянальнага стылю, папулярызатарам пастушай культуры Карпат і нефармальным настаўнікам для маладых дудароў.

## Крыніцы 
* Паведамленне Цэху славацкіх дудароў пра смерць Любаміра Татаркі (2025).
* „Zomrel majster gajdoš Ľubomír Tatarka“, славацкая прэса, 2025.
* Przegląd Prawosławny, 20.05.2025.

Катэгорыя:Славацкія народныя музыкі
Катэгорыя:Дудары
Катэгорыя:Майстры народных інструментаў
Катэгорыя:Фальклор Славакіі
Катэгорыя:Носьбіты нематэрыяльнай культурнай спадчыны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1958 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 2025 годзе
Енісейскі праезд (Мінск)

**Енісейскі праезд** — праезд у Заводскім раёне Мінска. Названы ў гонар сібірскай ракі. Пачынаецца ад скрыжавання з вуліцай Несцерава, ідзе на паўнчны захад, потым робіць паварот на паўночны ўсход і завяршаецца скрыжаваннем з 2-м Енісейскім завулкам. Адносіцца да сектара індывідуальнай жылой забудовы.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Енісейскі праезд на АТО.ВУ
* Енісейскі праезд у базе даных Геадзэн
* Енісейскі праезд у архітэктурнай базе Рhotobuildings
* Енісейскі праезд. Панарама д.11-13, Енісейскі праезд. Панарама д. 1, 5, 6 7, 19 // Яндэкс Карты
* проезд Енисейский в Минске // Мinsk.nakarte.by

Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)
Святлана Скавырка

**Святлана Анатольеўна Скавырка** — беларуская майстрыха традыцыйнай культуры, мастачка і носьбітка традыцыі роспісу па палатне (*маляваныя дываны*, *маляванкі*) з Глыбокага. Працуе ў Глыбоцкім доме рамёстваў; вядзе гурток выяўленчага мастацтва і роспісу па палатне, займаецца адраджэннем і сучаснай інтэрпрэтацыяй мастацтва *маляваных дываноў Віцебскага Паазер’я*.

## Біяграфія 
Святлана Скавырка родам з Гомельшчыны: нарадзілася ў горадзе Нароўля.

Атрымала мастацкую адукацыю: скончыла Бабруйскае мастацкае вучылішча (паводле публікацый — па спецыяльнасці, звязанай з роспісам).

Паводле публікацый, традыцыя распісу дываноў у ХХ ст. была асабліва распаўсюджаная ў Глыбоцкім, Шаркаўшчынскім, Пастаўскім, Докшыцкім раёнах; у культурным кантэксце Глыбоччыны згадваюцца і імёны іншых мясцовых майстроў маляванкі, а таксама ўплыў творчасці Язэпа Драздовіча.

У публікацыях таксама адзначаецца сімвалічнасць матываў у яе маляванках: «просты сюжэт» часта мае падтэкст, звязаны з паэтыкай Паазер’я, прыроднымі і культурнымі маркерамі рэгіёна.

## Выставы і праекты 
Паводле бібліяграфічнай даведкі, у 2008 годзе ў выставачнай зале Дома рамёстваў адбылася персанальная выстава Святланы Скавыркі «Паслядоўнікі творчасці Я. Драздовіча», дзе былі прадстаўлены і аўтарскія *маляваныя дываны*.

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Народныя майстры Беларусі
Катэгорыя:Постаці Глыбокага
Сход неабыякавых

**Сход неабыякавых** — серыя палітычных форумаў, арганізаваных у 2025 годзе групай апазіцыйных да рэжыму Лукашэнкі палітычных сіл, якія адначасова знаходзяцца ў апазіцыі да Офіса Святланы Ціханоўскай. Асноўнымі арганізатарамі выступілі партыя «Народная Грамада» (пад кіраўніцтвам Яўгена Вільскага), частка партыі «Беларуская хрысціянская дэмакратыя» (пад кіраўніцтвам Георгія Дзмітрука) і рух «Краіна для жыцця» (пад кіраўніцтвам Віталя Савюка).

Мэтай сходаў дэкларавалася «знаходжанне стратэгічнага рашэння для развязвання беларускага палітычнага крызісу», пераадоленне «крызісу даверу» і стварэнне альтэрнатыўнага цэнтра прыняцця рашэнняў.

## Першы Сход неабыякавых (Варшава) 
Першы сход адбыўся 21 чэрвеня 2025 года ў Варшаве. Арганізатарамі выступілі былыя палітвязні Сяргей Пятрухін і Сяргей Коршун, блогер Віталь Кандраценка, а таксама актывіст Міхаіл Кучараў. Мерапрыемства пазіцыянавалася як круглы стол для абмеркавання пытанняў лідарства ў дэмакратычным руху.

На сход быў запрошаны дарадца Святланы Ціханоўскай Франак Вячорка. Яго выступ быў перарваны крыкамі «Ганьба!», а частка ўдзельнікаў дэманстратыўна павярнулася да яго спінай. Вячорка быў вымушаны пакінуць мерапрыемства, адзначыўшы пазней, што падобныя паводзіны не спрыяюць кансалідацыі.

## Другі Сход неабыякавых (Вільня) 
Другі сход прайшоў 21 лістапада 2025 года ў Вільні. Частка мерапрыемства адбылася ў будынку Сейма Літвы пры падтрымцы еўрадэпутата ад Літвы Пятраса Аўштравічуса. Арганізатары анансавалі стварэнне «Беларускай нацыянальнай кааліцыі» (БНК), якая павінна стаць «пераходным органам стратэгічнага кіравання і прадстаўніцтва беларускага народа».

У мерапрыемстве прынялі ўдзел каля 40 чалавек, у тым ліку палітык Вольга Карач, прызнаная ў Літве пагрозай нацыянальнай бяспецы, а таксама актывісты Антон Малкін, Міхаіл Кучараў і Алена Філатава (Хэлен Мінская).

## Крытыка і кантэкст 
Удзельнікаў і арганізатараў сходаў крытыкуюць за спробы раскалоць дэмакратычны рух. Палітычныя сілы, якія стаяць за ініцыятывай (БХД Дзмітрука, «Народная Грамада» Вільскага, «Краіна для жыцця»), паказалі нізкія вынікі на выбарах у Каардынацыйную раду ў 2024 годзе (сумарна менш за 3 % галасоў). Акрамя таго, шэраг звязаных з гэтымі структурамі асоб апынуліся замяшанымі ў скандалах з супрацоўніцтвам са спецслужбамі (напрыклад, Яўген Дудкін з БХД і некаторыя члены «Народнай Грамады»).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Палітыка Беларусі
Катэгорыя:Палітычныя арганізацыі Беларусі
Катэгорыя:Беларуская эміграцыя
Катэгорыя:Падзеі 2025 года
Катэгорыя:2025 год у Варшаве
Катэгорыя:2025 год у Вільні
Пратаганіст

**Пратаганіст**  або  **галоўны герой** (ад  — *той, хто выконвае галоўную ролю*) — персанаж, які адыгрывае вядучую ролю ў розных відах мастацтва , і звычайна супрацьпастаўляецца антаганісту. Звычайна выклікае найбольшае суперажыванне ў гледача ці чытача. Гэты тэрмін узнік у тэатры Старажытнай Грэцыі, калі ў 534 г. да н.э. Феспіс выступіў са сваім хорам у Афінах .

Сёння паняцці *пратаганіста* і *галоўнага героя* ідэнтычныя і выкарыстоўваюцца не толькі ў тэатры, але і ў кіно, літаратуры, відэагульнях і іншых відах мастацтва. У відэагульнях пратаганістам лічыцца гульнявы персанаж, якім кіруе сам гулец.

## Этымалогія 
Тэрмін «галоўны герой» паходзіць ад старажытнагрэчаскага  ( , «акцёр, які выконвае галоўную ролю»), у спалучэнні з  ( , «першы») і  (, «акцёр»). 

## Крыніцы 
Катэгорыя:Выдуманыя персанажы
Катэгорыя:Герой
Кольна (значэнні)

Назву **Ко́льна** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Кольна — аграгарадок у Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці

### Польшча 
* Кольна — горад у Кальнэнскім павеце Падляскага ваяводства