Лявон Крэўза-Жавускі

**Лявон Крэўза-Жавускі**, свецкае імя **Лаўрэнцій** (2-я палова XVI ст. Падляшша — 1639, Смаленск ) — уніяцкі архіепіскап смаленскі і чарнігаўскі, базыльянін, рэлігійны пісьменнік-палеміст, доктар тэалогіі.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду герба «Крыўда». У 1611—1613 гадах вучыўся ў Грэчаскім Калегіуме Св. Афанасія ў Рыме, па заканчэнні атрымаў ступень доктара тэалогіі.. Пасля вяртання ў Рэч Паспалітую прыняў манаства. Адзін з найбліжэйшых паплечнікаў уняцкага мітрапаліта Іосіфа Руцкага ў рэформе манаства і стварэнні ордэна базыльян. У 1617—1624 гадах займаў пасаду архімандрыта Віленскага манастыра Св. Тройцы — галоўнага асяродка базыльянскай рэформы. У 1625 г. пасвечаны мітрапалітам Іосіфам Вельямінам Руцкім на пасаду архіепіскапа Смаленскага і Чарнігаўскага. Энергічна распаўсюджваў царкоўную унію на тэрыторыі епархіі, у тым ліку і адміністрацыйнымі сродкамі. Падпарадкаваў сваёй уладзе значную частку прыходаў і манастыроў. . Дамагаўся вяртання царкоўнай маёмасці, якая была канфіскавана на карысць каталіцкага духавенства лацінскага абраду, клапаціўся аб адукацыі кліру. Склаў план заснавання уніяцкай семінарыі і школ для свецкай моладзі на тэрыторыі Северскай зямлі. На Кобрынскім саборы 1626 г. ахвяраваў 500 фларынаў на адкрыццё уніяцкай семінарыі. Памёр у 1639 г. у Смаленску.

## Творчасць 
Актыўна удзельнічаў у багаслоўскай палеміцы з праваслаўнымі. Пісаў на польскай мове. Галоўны твор — «Абарона царкоўнага адзінства» — выдадзены ў Вільні ў друкарні Лявона Мамоніча ў 1617 г. Нагодай для з’яўлення кнігі стаў неадбыўшыйся дыспут паміж уніятамі і праваслаўнымі ў Вільні. Па просьбе шматлікіх «знакамітых асоб» аўтар вырашыў надрукаваць падрыхтаваныя для дыспуту матэрыялы для «ўсеагульнага ведама».

Твор складаецца з чатырох частак. У першых двух частках даводзіцца вяршэнства ў Хрысціянскай Царкве Святога Апостала Пятра і рымскага папы, як яго наступніка; разглядаецца гісторыя ўзаемаадносінаў паміж рымскім пантыфікам і канстанцінопальскім патрыярхам. Трэцяя частка прысвечана гісторыі Хрысціянскай Царквы на ўсходнеславянскіх землях. На думку аўтара, Русь прыняла хрысціянства ад Візантыі, калі тая знаходзілася ў кананічным адзінстве з Рымам і вызнавала каталіцтва. З-за збегу абставінаў і пад уплывам грэчаскіх іерархаў Руская Царква далучылася да царкоўнага расколу. У кнізе дадзены кароткія біяграфічныя звесткі аб 45 кіеўскіх мітрапалітах з канца X да пачатку XVII ст. Берасцейская царкоўная унія (1596), якой прысвечана апошняя, чацвёртая частка працы, разглядаецца як вяртанне страчанага адзінства са Святым Прастолам. Багаслоў адзначае пазітыўныя наступствы уніі для Рускай Царквы: 1) захаванне ў недатыкальнасці візантыйскага абраду, 2) мажлівасць атрымання уніятамі багаслоўскай адукацыі ў замежных папскіх калегіумах, 3) рэформа манастырскага жыцця, 4) дапамога каралеўскай улады, магнатаў і шляхты. Пад канец аўтар заклікае сваіх праваслаўных апанентаў не спадзявацца на дапамогу залежнага ад султана канстанцінопальскага патрыярха, і далучыцца да царкоўнай уніі.

Адметнымі асаблівасцямі працы з’яўляюцца зладжаная, лагічная структура і доказнасць асноўных палажэнняў. Тэзісы падмацоўваюцца цытатамі з Бібліі, твораў Айцоў Царквы, з пастановаў Сусветных сабораў, богаслужэбных кніг, летапісаў і гістарычных дакументаў. У адрозненні ад каталіцкіх апалагетаў уніі (Пётр Скарга), Лявон Крэўза — Ржавускі чэрпае свае аргументы з візантыйска-рускай царкоўнай традыцыі, якая была блізкай як яму, так і яго апанентам.

Шэраг гісторыкаў XVII—XIX стст. прыпісвалі аўтарства твора Іасафату Кунцэвічу (Якуб Суша, Ігнацій Кульчынскі, Альфонс Гепэн). У 1910 г. даследчык царкоўнай гісторыі Платон Жуковіч канстатаваў наяўнасць пэўных тэкстуальных супадзенняў паміж «Абаронай» і двума рукапіснымі творамі Іасафата Кунцэвіча: "О старшенстве Петра " і «О крещении Владимира». Не адмаўляючы аўтарства Л. Крэўзы,- Ржавускага, гісторык лічыў, што Іасафат Кунцэвіч аказаў апошняму «істотную літаратурную дапамогу» 

«Абарона царкоўнага адзінства» выклікала шырокі рэзананс як сярод грэка — католікаў, так і праваслаўных. У 1622—1623 гг. праваслаўны манах Кіева — Пячэрскай Лаўры  напісаў у адказ трактат «Палінодзія».
 
У 1878 г. праца Лявона Крэўзы — Ржавускага перавыдадзена ў Санкт — Пецярбурзе  у складзе зборніка «». У 1995 г. украінскі і амерыканскі лінгвіст  пераклаў твор на англійскую мову і выдаў з каментарамі.

З прапаведницкай спадчыны багаслова захавалася казань на перанос 17 студзеня 1625 г. у Полацкі Сафійскі сабор цела Іасафата Кунцэвіча («Казань аб пабожным жыцці і хвалебнай смерці Іасафата Кунцэвіча, архіепіскапа Полацкага, Віцебскагаі Мсціслаўскага. Вільня, 1625 г.»). У 2006 г. твор перакладзены на беларускую мову і перавыдадзены Міхасём Баўтовічам.

## Творы 
* Obrona jedności cerkiewney, albo dowody, któremi się pokazuie, iż grecka Cerkiew z łacińską ma być ziednoczona, podane do druku za rozkazaniem Przewielebnego w Bogu Oyca Jozefa Wielamina Rutskiego, Archiepiskopa y Metropolity Kiiowskiego, Halickiego y wszystkiey Rusi, w Wilnie przez Oyca Leona Kreusą Archimandrytę Wileńskiego, R. 1617 w Wilnie w drukarni Leona Mamonicza.
* Kazanie O świątobliwym Zywoćie y chwalebney śmierći. Przewielebnego w Bodze Oyca Iosaphata Kuncewicza Arcybiskupá Połockiego Witebskiego y Msćisławskiego W cerkwi Cathedralney Połockiey przy depozyciey ćiáłá iego Odprawowane od Oycá Leona Kreuży Nominata na Episkopstwo Smolenskie. Zá wolą y roskázániem starszych z Ruskiego Ięzyká na polski przełożone y w druk podane. Roku 1625. Jánuary 17.B. m. (Wilno), 1625.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Kreuza Rzewuski, Leon .Obrona iednosci cerkiewney, abo dowody ktorymi się pokazuie, iż grecka Cerkiew z lacinską ma być ziednoczona
* Lev Krevza. A Defense of Church Unity' 
* Лявон Крэўза. Справядлівы гіне ў справядлівасьці сваёй 
* Архиєпископ Ігор (Ісіченко). Полемічна та ораторська проза  
* С. Г. Козлов-Струтинский. Греко-католическая церковь в регионе русско-белорусского пограничья  
* *А.&nbsp;Ф.&nbsp;Коршунаў.* КРЭЎЗА Леў (Лявон) Жавускі // Спадчына
* Флоря Б. Н. Положение православного населения Смоленщины в составе Речи Посполитой 
* Bishop Lev Revuckyj Krevza †

Катэгорыя:Смаленскія ўніяцкія архіепіскапы
Катэгорыя:Базыльяне
Катэгорыя:Памерлі ў 1639 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Смаленску