open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Альвы

**Альвы** — у скандынаўскай міфалогіі самыя дробныя прыродныя духі. Першапачаткова альвы ўвасаблялі сабой душы памерлых, але паступова іх роля ў іерархіі чароўных істот зведала змены.

У ранняй скандынаўскай міфалогіі альвы — нестарэючая, якая валодае магіяй, выдатная раса, што жыве як і людзі, альбо на Зямлі, альбо ў свеце альваў, які таксама апісваўся існым цалкам рэальна. Такое паданне аб альвах, часткова захаваўшыся, дайшло да часоў Сярэднявечча, застаўшыся назаўжды ў мовах, імёнах, культуры і генеалогіі еўрапейскіх краін.

У пазнейшых мітах альвы прадстаўленыя ў якасці парфумы зямлі і ўрадлівасці. Існаваў адмысловы рытуаль шанавання гэтай парфумы. Слова «альв» (эльф) у гэты перыяд стала абагульняць па ісце зусім розных істот — уласна, альваў і дварфаў.

Альвы сталі мець некаторыя падобныя рысы як з карлікамі-цвергамі, так і з ванамі. У «Старэйшай Эдзе» ёсць згадванні пра цудоўнага каваля Вёлунда, якога звалі князём альваў. У «Малодшай Эдзе» згадваецца дзяленне на цёмных (якія жывуць пад зямлёй) і светлых альваў (што жывуць у нябесным палацы). У позніх скандынаўскіх сагах аб стварэнні міру гаворыцца, што альвы былі створаны першымі асамі (Одзінам, Вілі і Ве) з чарвякоў, якія з’явіліся ў мясе Іміра.

Светлым альвам (эльфам) было аддадзена царства Альвхейм, цёмным альвам (гномам) — царства Свартальфахейм, а карлікам-цвергам зямля Нідавелір.

## Спіс альваў у «Малодшай Эдзе» 
**Светлыя альвы** (*эльфы*) — майстэрскія кавалі, чараўнікі і музыкі.
* Вёлунд — уладар альваў, выдатны каваль.
* Бейла, Бігвір, Дэкалфар, Сварталфар

**Цёмныя альвы** (*дварфы*) — таксама майстэрскія кавалі і ведзьмакі.
* Хрэйдмар — вядзьмак, якому ў якасці выкупу за забойства сына багі-асы перадалі скарбы Нібелунгаў, праклятыя цвергам Андвары.
* Сыны Хрэйдмара — Отр, Рэгін, Фафнір.
* Гэндалф — чараўнік і вядзмак.
* Відфін — гном, адправіўшы сваіх сыноў здабыць мёд з мядовай крыніцы мудрасці Міміра.
* Сыны Відфіна — Біл, Х’юкі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Германа-скандынаўская міфалогія
Свартальфахейм

**Свартальфахейм** ( — літар. *Дом чорных альваў*) — у германа-скандынаўскай міфалогіі радзіма Цвергаў.

Свартальфахейм быў створаны асамі ў адзін час з Льесальфахеймам. Асы стварылі гэты свет для Цвергаў, якіх яны стварылі з чарвякоў, што з'явіліся ў мясе Іміра. (З мяса волата была зроблена зямля Мідгарда)

«Затым селі багі на сваіх прастолах і трымалі раду і ўспомнілі пра карлікаў, што завяліся ў глебе і глыбока ў зямлі, падобна чарвякам у мёртвым целе. Карлікі ўзніклі спачатку ў целе Іміра, і былі яны  сапраўды чарвякамі. Але па волі багоў яны здабылі чалавечы розум і прынялі аблічча людзей. Жывуць яны, аднак, у зямлі і ў камянях. Быў старэйшы Мадсагнір, а другі — Дурын.» [Малодшая Эда, Бачанне Гюльві].

Свартальхейм размяшчаецца паміж Мідгардам і Хельхеймам.

Катэгорыя:Германа-скандынаўская міфалогія
Ранкагуа

**Ранкагуа** () — горад у Чылі. Адміністрацыйны цэнтр аднайменнай камуны, правінцыі Качапааль і вобласці О'Хігінс. Насельніцтва — 206 971 человек (2002). 

Тэрыторыя камуны — 260,3 км². Колькасць насельніцтва — 234 757 жыхароў (2007). Шчыльнасць насельніцтва — 901,87 чал/км².

## Размяшчэнне 
Горад размешчаны ў 79 км на поўдзень ад сталіцы краіны Сант'яга.

## Дэмаграфія 
Паводле дадзеных перапісу насельніцтва камуны складае 234 757 чалавек, з якіх 116 067 мужчын і 118 690 жанчын.
Насельніцтва камуны складае 27,65% ад агульнай колькасці насельніцтва вобласці О'Хігінс. 3,54% — сельскае, 96,46% — гарадское насельніцтва.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт камуны

Катэгорыя:Камуны Чылі
Катэгорыя:Гарады Чылі
Хэльхэйм

[thumb|«Одзін адпраўляецца ў Хэльхэйм» (ілюстрацыя 1908 г.) Аўтар [В. Г. Колінгвуд.]]
**Хэльхэйм** (Helheim -- літаральна *Уладанні Хэль*) — у германа-скандынаўскай міфалогіі адзін з дзевяці светаў, свет мёртвых, у якім пануе Хэль.

Гэта халоднае, цёмнае і імглістае месца, куды трапляюць усе памерлыя, акрамя герояў, прынятых у эйнхэрыі. Хэльхэйм размешчаны ў Ніфльхэйме, на самым нізкім узроўні сусвету. Яго абмывае непраходная рака Г'ёль. Ніводная істота, нават багі, не можа вярнуцца з Хэльхейма. Уваход у Хэльхейм ахоўваецца Гармам, жахлівым сабакам, і веліканкай Модгуд.

Хермод — адзіны, хто быў у Хэльхэйме і вярнуўся назад.

У дзень Рагнарок з Хэльхэйма на караблі Нагльфар ваярства Хэль уплыве для бітвы з асамі.

Іншыя назвы:
* **Ніфльхэль** (*Імглістая Зямля)*
* **Хэль** (па імі гаспадыні)
* **Хэльгард** (*Зямля Хэль*)

## Гл. таксама 
* Пекла

Катэгорыя:Германа-скандынаўская міфалогія
Катэгорыя:Пекла
Катэгорыя:Замагільныя светы
Аятала

**Аятала** ( паходзіць ад , аят аль ілах «Сцяг Алаха») — найвышэйшае духоўнае званне, якое даецца святарам джафарыцкай плыні ісламу. Тыя, хто мае гэта званне — знаўцы ісламскага права, багаслоўя і настаўнікі ў хазве — ісламскіх семінарыях. Ніжэйшае за аяталу званне — хаджат аль іслам.

## Службовая лесвіца 
Назва «аятала» значыць вышэйшую духоўную ступень у іарархіі шыізму — мучтахіт. Ступень дае права настаўнічаць у хазве, выдаваць фетвы абавязковыя для выканання вернікамі. Фетвы грунтуюцца а веданні запаведзяў Алаха. Аятала можа не толькі выдаваць фетвы, але судзіць і караць за не трымання запаведзяў Карану. Гэта адрознівае аятол ад святароў іншых рэлігій.

## Вялікія аятолы — марджа 
Толькі некалькі з аятолаў называлія «вялікі аятала» («Аятола Узма»). Звычайна гэта звязана з вялікай папулярнасцю сярод вернікаў. Вялікі аятала выдае кнігу са сваімі думкамі, дзе можна знайсці адказы на мноства пытанняў, якія паўстаюць перад вернікамі ў асабістым жыцці. Такія кнігі называюць — Рэзала, яны ёсць вольным пераказам кнігі «Аль Урваці Ль Вутка», дзе выказванні вядомых старажытных святых прыстасоўваюць да сучаснага жыцця.

На пачатку XXI ст. жыло каля 70 вялікіх аятол. Сярод іх Алі Хаменеі. Каля 7 вялікіх аятол жыве ў Іраку ў Наджафе — важным асяродку шыізму.

Катэгорыя:Ісламскія тэрміны
Катэгорыя:Шыіты
Ванахейм

[thumb|Дзевяць светаў «[Старэйшая Эда|Эды»]]
**Ванахейм** (: краіна ванаў) — у германа-скандынаўскай міфалогіі радзіма Ванаў, размешчаная на захад ад Мідгарда і Асгарда.

Паводле Сагі пра Інглінгаў (XIII стагоддзе) Ванахейм знаходзіўся на берагах Чорнага мора () у Сарматыі ў раёне вусця Танаіса, які таксама называўся *Ванаквісль* (). На ўсход ад Ванахейма размяшчаўся Асгард. Паміж дзвюма краінамі адбываліся войны і абмены палоннымі. Іншымі краінамі-суседзямі Ванахейма, якія таксама ляжалі на захад ад Асгарда названы ў сагах Краіна Саксаў (, Старажытная Германія) і Гардарыкі (скандынаўскія гарады Паўночнай Русі). Такім чынам, Ванахейм геаграфічна супадае з апісаннямі Сарматыі (паводле Геаграфіі Пталамея, II стагоддзе), аднак характарызуе пазнейшы час, калі на змену сарматам прыйшлі славяне-венеды, якія сталі ўспрымацца як аўтахтоны гэтай тэрыторыі.

Катэгорыя:Германа-скандынаўская міфалогія
Катэгорыя:Ваны
Старажытная Германія

**Германія** () — тэрмін, якім Гай Юлій Цэзар (у «Запісках пра Гальскую вайну») і Карнелій Тацыт (у трактаце «Пра паходжанне германцаў») пазначалі вобласць пражывання старажытных германцаў (арыентыровачна паміж Маасам і Нёманам). Гэты лацінскі тапонім стаў пазней назвай найбуйнейшай краіны Цэнтральнай Еўропы.

Першыя спробы раманізацыі распачаў Юлій Цэзар, які прасунуўся ў даліну ракі Мёзы, а пазней, фарсіраваўшы Рэйн, — да Рура. Да 16 да н.э. Германія была часткай правінцыі Калматая Галія (*Gallia Comata*). У 12 да н.э. была распачата маштабная германская кампанія Нерона Клаўдзія Друза, які атрымаў тытул Германіка. Межы імперыі былі пашыраны да Альбіса (Эльбы) і да 9 да н.э. большасць плямёнаў былі заваяваны. Яго справу працягнуў Тыберый. Аўгуст, натхнёны гэтай дзейнасцю, жадаў стварыць Вялікую Германію (*Germania Magna*) паміж Альбісам і Рэнам (Рэйнам), аднак шэраг плямёнаў працягвалі змагацца супраць прысваення іх тэрыторыі статусу правінцыі.

У 16-13 да н.э. у Бельгійскай Галіі (*Gallia Belgica*) былі створаны ваенныя зоны Ніжняя (*Inferior*) і Верхняя (*Superior*) Германія. Да 83/84 г., калі Даміцыян пераўтварыў зоны ў самастойныя правінцыі, фармальна камандзіры армій на Ніжнім і Сярэднім Рэйне падпарадкоўваліся пракуратару Бельгійскай Галіі. Натуральнай мяжой паміж дзвюма абласцямі стаў Рэйн, пераўтвораны ў добра ўмацаваную мяжу (лімес). Рэйнская мяжа была адной з самых нестабільных у імперыі, таму Рым трымаў там моцныя гарнізоны. Аднак прыблізна з 103 г. і да канца IV ст. яе сталі абараняць усяго 2 легіёны — *I Minervia* у Боне і *VI Victrix* у Кастры Ветэры, якія пазней сталі вядомыя як «exercitus Germanicus Inferior» (*EXEGERINF*) — «ніжнегерманскае войска». Каля 400 г. Стыліхон перавёў амаль увесь гарнізон у Італію і ў Германіі засталіся толькі невялікія падраздзяленні.

## Кіраванне 
Абедзве правінцыі былі імператарскімі і кіраваліся прапрэтарскім легатам. Адміністрацыйнымі цэнтрамі Верхняй Германіі былі сталіца, Калонія Агрыпіны (Кёльн), Форум Адрыяна, Навіямаг і Калонія Ульпія Траяна, а таксама галоўны горад саюзных Рыму фрызіявонаў Гануэнта. Галоўным горадам Ніжняй Германіі быў Маганцыяк (Майнц).

## Эканоміка 
Большасць карэнных германцаў былі земляробамі, але былі таксама і жывёлагадоўцы-пастухі, галоўным чынам на ўзбярэжжы Паўночнага мора. Уздоўж узбярэжжа былі пасёлкі рыбакоў. Асноўнымі сельскагаспадарчымі культурамі былі пшаніца, ячмень, авёс і жыта, на экспарт у Рым ішлі ў прыватнасці бурштын, дубленая скура і рабыні. Самімі рымлянамі была ўведзена новая тэхналогія па здабычы цынку, у рэйнскай даліне здабывалася першасортная ганчарная гліна.

## Спасылкі 
* інфармацыя пра Ніжнюю Германію 
* Храналогія рымска-германскіх канфліктаў 
* Рымская адміністрацыя Верхняй і Ніжняй Германіі 
* Гарнізоны Верхняй Германіі 

Катэгорыя:Правінцыі Рымскай імперыі
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Еўропы
Бясклетачныя

**Бясклетачныя**, або **Няклетачныя** () — сукупнасць жывых арганізмаў, якія не маюць клетачнай структуры.

«Бясклетачныя» часта ўжываюць як сінонім вірусаў. Тэрмін увайшоў ва ўжыванне пасля адкрыцця ў 2003 годзе мімівіруса, самага складанага з вядомых на той момант вірусаў, які, магчыма, эвалюцыянаваў з клетачнай формы жыцця.

Апроч вірусаў, да бясклетачных часам адносяць віроіды, а таксама інфекцыйныя агенты, якія не маюць уласнага геному, зашыфраванага ў ДНК ці РНК (напрыклад, прыёны).

Катэгорыя:Дамены (біялогія)
Протаархімандрыты Ордэна базыльянаў Святога Іасафата

**Протаархімандрыты (генералы) Ордэна базыльянаў Святога Іасафата** — кіраўнікі Ордэну базыльянаў Святога Іасафата. У Рэчы Паспалітай протаархімандрыт падпарадкоўваўся Папе Рымскаму праз уніяцкага Кіеўскага мітрапаліта. Ад 1802 пасля падзелаў Рэчы Паспалітай на пасаду протаархімандрыта да 1953 ніхто не абіраўся.

**Протаархімандрыты Кангрэгацыі Найсвяцейшай Тройцы (1617—1743)**

* 1617—1621 Язэп Вельямін Руцкі, мітрапаліт
* 1626—1636 Рафаіл Корсак, біскуп, затым мітрапаліт
* 1652—1655 Антон Сялява, мітрапаліт
* 1656—1661 Бенедыкт Тарлецкі, протаігумен з правамі протаархімандрыта
* 1661—1665 Якуб Суша, біскуп
* 1667—1674 Гаўрыла Календа, мітрапаліт
* 1675—1679 Пахом Агілевіч
* 1679—1686 Сцяпан Мартышкевіч-Бусінскі
* 1686—1690 Іосіф Пяткевіч
* 1690—1698 Сымон Агурцэвіч
* 1698—1703 Якім Кушэліч
* 1703—1713 Леў Кішка, з 1711 - біскуп
* 1713—1717 Васіль Працэвіч
* 1717—1719 Максіміліян Вятрынскі
* 1719—1723 Антон Завадскі
* 1723—1724 Максіміліян Вятрынскі
* 1724—1726 Антон Завадскі
* 1726—1729 Карніла Сталпавіцкі-Лябецкі
* 1730—1736 Антанін Таміловіч
* 1736—1743 Васіль Палаціла

**Протаархімандрыт Кангрэгацыі Покрыва Маці Божай (1739-1743)**

* 1739—1743 Патрыцый Жыраўскі

'''Протаархімандрыты аб'яднанага Чыну (1743-1804)**

* 1743—1747 Палікарп Мігуневіч
* 1747—1751 Іпацій Білінскі
* 1751—1759 Іраклій Лісанскі
* 1759—1771 Іпацій Білінскі (паўторна)
* 1772—1780 Парфір Скарбек-Важынскі
* 1780—1786 Іосіф Маргулец
* 1786—1788 Ерафей Карчынскі, генеральны вікарый
* 1788—1789 Парфір Скарбек-Важынскі
* 1789—1793 Максіміліян Вільчынскі
* 1793—1802 Апанас Фалькоўскі
* 1802—1804 Юстын Гусакоўскі

**Протаархімандрыты Базыльянскага Чыну Св. Іасафата (ад 1931)'*

* 1931—1944 Дзіянісій Ткачук, архімандрыт
* 1944—1946 Дзіянісій Галавецкі, генеральны вікарый 
* 1946—1949 Глеб Кінах, генеральны вікарый
* 1949—1952 Феадосій Галушчынскі, архімандрыт
* 1953—1963 Павел Мыскіў, протаархімандрыт
* 1963—1976 Афанасій Велыкый
* 1976—1996 Ісідар Патрыла
* 1996—2004 Дыянісій Ляховіч
* 2004—2012 Васіль Коўбыч
* 2012— сёння Генезі Віамар

## Гл. таксама 
* Базыльяне
* Ордэн базыльянаў святога Іасафата

## Літаратура 
* Нарис історіï Василіянського чину святого Йосафата. Видавництво ОО. Василіян. — Рим, 1992, с. 621—622.
* *І. М. Дубянецкая, В. Р. Кірэеў''. Базыльяне // 

## Спасылкі 
* Historical Timeline of the Basilian Order of St. Josaphat

Катэгорыя:Базыльяне
Катэгорыя:Спісы:Беларусь
Катэгорыя:Грэка-каталіцкая царква на Беларусі
Успенскі пост

**Успе́нскі пост, Спа́саўка** — летні пост у Грэка-Каталіцкай і Праваслаўнай царкве, працягваецца два тыдні - з 14 па 27 жніўня (па н.ст.). 

Па строгасці ўстрымання ёсць блізкім да Вялікага посту. Гэтым постам Святая Царква надае павагу Прасвятой Багародзіцы, заступніцы ўсіх хрысціян, якая нязменна моліцца за іх, звяраючыся да Бога. 

У гэты пост рацыён харчавання такі ж, як і ў Вялікі. Рыба дазваляецца толькі ў свята Ператварэння Гасподняга — 19 жніўня (па н.ст.). Пры супадзенні свята Успення з серадой ці пятніцай у гэты дзень дазваляецца есці толькі рыбу, а разгавенне пераносіцца на наступныя содні.

## Гл. таксама 
* Пасада ў хрысціянстве
* Мядовы Спас
* Яблычны Спас
* Трэці Спас
* Унебаўзяцце Дзевы Марыі

Катэгорыя:Праваслаўныя пасты
Барталаміты

**Барталамі́ты**, ***камуні́сты*** ( — установа белага духавенства, якое жыве ў супольнасці) — аб'яднанне каталіцкага белага духавенства, заснаванае ў Германіі ў 1640 годзе ксяндзом Барталамеем Хольцгаўзерам. Яго члены абавязваліся:
# жыць сумесна,
# мець агульны прыбытак,
# дапамагаць адзін аднаму,
# клапаціцца пра сваю цнатлівасць.

У 1680 г. папа Інакенцій XI (Бенедэта Адэскалькі; (21.1676 — 12.8.1689)) ухваліў Статут таварыства, паводле якога пажыццёва прызначаў яго галоўнага начальніка. Пры апошнім прызначаліся па 2 памочнікі і галоўныя наведвальнікі. Дыяцэзіяльныя начальнікі мелі падпарадкоўвацца біскупам. Мясцовыя грамады ўзначальваліся правадырамі. З II паловы 17 ст. таварыства пашырылася на іншыя краіны Еўропы. У Рэчы Паспалітай аб'яднанне з'явілася ў 1683 годзе з ініцыятывы каралевы Марысенькі. Першы манаскі дом «бартошкаў» (такую мянушку яны атрымалі ў РП) паўстаў у Гуры-Кальварыі, другі — у Беражанах. Афіцыйная дзейнасць у Польшчы завершылася ў 1850 годзе.

## Беларусь 
У 1695—1836 гадах аб'яднанне мела прадстаўніцтва ў Пінску (Берасцейскае ваяводства, Вялікае Княства Літоўскае). У яго прадмесці Каралін таварыству належаў касцёл святога Карла Барамея, асвечаны ў 1784 годзе.

Катэгорыя:З’явіліся ў 1640 годзе
Катэгорыя:Барталаміты
Катэгорыя:Каталіцкія ордэны і кангрэгацыі
Данііл (Нусіра)

{{Іерарх
| абарот          = Высокапраасвяшчэнны Уладыка
| імя                = Данііл
| арыгінал імя     = 府主教ダニイル
| імя пры нараджэнні   = Ікуа Нусіра
| арыгінал імя пры нараджэнні = 主代郁夫
| выява        = 
| апісанне выявы = 
| тытул              = Мітрапаліт Такійскі і ўсяе Японіі
| царква            = Японская праваслаўная царква
| абранне           = 6 мая 2000
| інтранізацыя       = 
| перыядпачатак       = 14 мая 2000
| перыядканец        = 
| папярэднік     = Феадосій (Нагасіма)
| пераемнік           = 
| дата нараджэння       = 5.9.1938
| месца нараджэння      = горад  (прэфектура Айты, Японія)
| прыняцце манаства = 20 жніўня 1999
| сан                 = 1972
| хіратонія           = 14 лістапада 1999
| узнагароды             = {

}
}}

**Мітрапаліт Такійскі і ўсяе Японіі Данііл** (у свеце *Ікуа Нусіра*, 主代郁夫, нарадзіўся 5 верасня 1938) — прадстаяцель Аўтаномнай Японскай праваслаўнай царквы.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў праваслаўнай сям’і ў г. Таёхасі, прэфектура Айты.

У 1965 годзе скончыў Такійскую ДС, у 1968 годзе — Свята-Уладзімірскую праваслаўную акадэмію ў Нью-Ёрку, ЗША, дзе атрымаў ступень магістра багаслоўя. У лістападзе 1969 года ў Такійскім саборы Уваскрэсення Хрыстова пасвечаны ў дыякана, у студзені 1972 года ў прэсвітэра, прызначаны плябанам храма ап. Мацвея ў Таёхасі.

14 лістапада 1999 г., пасля пастрыжэння ў манаства ў Троіца-Сергіевай лаўры, хіратанісан у біскупа Кіёцкага, кіраўніка Заходне-Японскай епархіі Японскай Аўтаномнай Праваслаўнай Царквы.

З 2000 года мітрапаліт Такійскі і ўсяе Японіі, кіраўнік Японскай Аўтаномнай Праваслаўнай Царквы.

## Узнагароды 
* Ордэн Св. князя Данііла Маскоўскага (I ступені)

## Цікавыя факты 
Падчас інтэрнэт-галасавання за абранне новага патрыярха Маскоўскага сярод парафіян у студзені 2009 года ў выніку флэш-моба займаў першае месца, апярэджваючы іншых кандыдатаў, але потым галасы ў яго карысць былі зняты, а анкета Данііла выдалена з галасавання. Пазней анкета была адноўлена, і, нягледзячы на абнуленне вынікаў, у ноч 13—14 студзеня 2009 года японскі мітрапаліт Данііл ізноў набраў галасы і ў чарговы раз апярэдзіў мітрапаліта Кірыла. На 02:00 15 студзеня 2009 года Данііл з’яўляецца лідарам галасавання, набіраючы больш за 22 000 галасоў (78 %), другі — Мітрапаліт Смаленскі і Калінінградскі Кірыл мае толькі 2245 галасоў (каля 8 %).

Каля імя Мітрапаліта Такійскага ў дужках адміністратары сайта змясцілі наступны тэкст: «аб’ект хакерскага нападу, накіраванага на стварэнне штучнага рэйтынгу».

## Спасылкі 
* Мітрапаліт Такійскі і Усёй Японіі Данііл (па-японску)
* livejournal: Увага: РПЦ
* Митрополит Токийский Даниил 

Катэгорыя:Нарадзіліся 5 верасня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1938 годзе

Катэгорыя:Японская праваслаўная царква
Катэгорыя:Епіскапы Рускай праваслаўнай царквы
Катэгорыя:Мітрапаліты Рускай праваслаўнай царквы
Леў Кішка

**Леў Кішка** (у літаратуры сустракаецца **Леан** і **Лявон**), свецкае імя **Лука** (1668, Ковель Валынскага ваяводства — , Купычыў Валынскага ваяводства) — царкоўны дзеяч Рэчы Паспалітай, пісьменнік і перакладчык. Уніяцкі епіскап уладзімірскі і берасцейскі (з 1711), мітрапаліт кіеўскі, галіцкі і ўсяе Русі (з 1714). Доктар багаслоўя (1691)

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду герба «Дуброва». З 1683 года навучаўся ў Быцені, дзе ўступіў у ордэн базыльянаў (1684). Працягваў адукацыю ў Калегіуме прапаганды веры ў Рыме, па сканчэнні якога атрымаў ступень доктара багаслоўя. У 1694—1696 гадах выкладаў рыторыку і філасофію ў базыльянскай школе ва Уладзіміры.

У 1696 годзе прапаведнік і вікарый, у 1697—1699 — ігумен Віленскага Траецкага манастыра. Абараніў гэты цэнтр уніяцтва ад дамаганняў епіскапаў і канечна падпарадкаваў яго базыльянскаму ордэну (1703).

У 1699—1708 гадах архімандрыт Полацкага Барысаглебскага манастыра. У 1703—1713 гадах протаархімандрыт (генерал) ордэна базыльянаў, у 1709—1728 — архімандрыт Супрасльскага манастыра.

Далучыў да ордэна базыльянаў шэраг манастыроў, раней падпарадкаваных біскупам, умацаваў аўтарытэт і ўладу протаархімандрыта (палічыў несапраўднымі выбары мітрапаліта Юрыя Вінніцкага ў 1708, якія адбыліся без яго ўдзелу, дамогся паўторнага галасавання). Падрыхтаваў і правёў Замойскі сабор (1720).

Рэгулярна наведваў манастыры, у тым ліку архімандрыі, што не ўваходзілі ў ордэн. Адбудаваў шэраг зруйнаваных манастыроў і цэркваў, у тым ліку ў Беразвеччы і Супраслі, аднавіў дзейнасць Супрасльскай друкарні, заснаваў паперню.

Клапаціўся пра адукацыю белага духавенства. Выдаў на старабеларускай мове дапаможнік для святароў з катэхізісам для вернікаў «Собрание припадков краткое» (Супрасль, 1722), «Букварь языка словенского» (Супрасль, 1727).

Быў прыхільнікам частковага захавання ўсходняй абраднасці ў Грэка-Каталіцкай Царкве, імкнуўся пераадолець абрадавую разнастайнасць і недахоп богаслужбовай літаратуры — з гэтай мэтай выйшаў вялікім тыражом уніфікаваны для ўсіх парафій «Служэбнік» (Супрасль, 1727—1732).

Пакінуў некалькі тэалагічных прац і апісанне Замойскага сабора. Пахавалі мітрапаліта ва Уладзіміры.

## Літаратура 
* 
* 
* *Кішка Лявон*. Жыцьцяпіс Іпація Пацея // Спадчына. 1998. № 4. — С. 143—180.
* *Дурбак Р.* Митрополича дiяльнiсть Льва Кишки (1713—1728). — Львiв, 1939;
* *Недельский С.* Униатский митрополит Лев Кишка и его значение в истории унии. — Вильна, 1893;
* Рэлігія і царква на Беларусі: энцыкл. давед. — Мн., 2001;

Катэгорыя:Уладзімірскія і берасцейскія ўніяцкія епіскапы
Катэгорыя:Кіеўскія ўніяцкія мітрапаліты
Катэгорыя:Базыльяне
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Валынскай вобласці
Катэгорыя:Памерлі ў Валынскай вобласці
Ла Ліга

**Ла Ліга** () — прафесійная футбольная ліга Іспаніі, вядомая яшчэ як Прымера Дывізіён (). У іерархіі ліг чэмпіянату Іспаніі займае першы радок, з чаго вынікае, што спаборніцтва вызначае чэмпіёна краіны. Ліга лічыцца адной з найлепшых футбольных ліг у свеце. Усяго толькі дзевяць клубаў станавіліся пераможцамі Ла Лігі. Пачынаючы з 1950-х гадоў дамінуючымі клубамі розыгрышаў спаборніцтва былі «Рэал» (Мадрыд) і «Барселона». Аднак на працягу 1930-х і 1940-х гадоў Ла Ліга была больш канкурэнтнай, з сапраўднымі грандамі іспанскага футбола, «Рэалам» і «Барселонай», паспяхова канкуравалі «Валенсія», «Атлетыка» і «Атлетык», а ў 1990-х і 2000-х гадах — тая ж «Валенсія» і «Дэпартыва».

## Гісторыя 
### Заснаванне 
Упершыню ідэю нацыянальнай футбольнай лігі ў Іспаніі прапанаваў у красавіку 1927 года Хасэ Марыя Ача, дырэктар клуба «Арэнас» з Геча. Пасля працяглых дыскусаў адносна памеру лігі і крытэраў допуску клубаў, у канчатковым выніку Каралеўская іспанская футбольная федэрацыя вызначыла дзясятку першых удзельнікаў Ла Лігі 1928 года. «Барселона», «Рэал» Мадрыд, «Атлетык» Більбаа, «Рэал Сасьедад», «Арэнас» і «Рэал Уніён» увайшлі ў лік удзельнікаў на правах папярэдніх пераможцаў Каралеўскага кубка. «Атлетыка» (Мадрыд), «Эспаньёл» і «Еўропа» атрымалі правы ўдзелу ў якасці папярэдніх фіналістаў кубка, а «Расінг» з Сантандэра заваяваў месца ў лізе шляхам перамогі ў пераходным турніры. Станам на сезон 2021/22 толькі тры клубы з ліку заснавальнікаў, «Барселона», мадрыдскі «Рэал» і «Атлетык» (Більбаа), ніколі не выбывалі ў ніжэйшы дывізіён.

### Чэмпіёны 
## Спасылкі 
* ЛяЛіга Santander
* Афіцыйны сайт
* RFEF
* Статыстыка лігі
Спайс

**Спайс** ( — прыправа) — сінтэтычны курыльны наркотык на аснове , што выклікае галюцынацыі, залежнасць, ломку і псіхоз. Валодае псіхаактыўным дзеяннем, аналагічным дзеянню марыхуаны. Ужыванне вядзе да выпадзення валасоў і дакучлівых думак пра самагубства.

У наш час сінтэтычныя канабіноіды, якія з’яўляюцца актыўнымі рэчывамі спайсу, забаронены ў Расіі, ЗША і шматлікіх краінах Еўрапейскага саюза. У Беларусі трапіў у пералік забароненых да ўжывання і распаўсюджвання пад пагрозай зняволення 1 студзеня 2010 года.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Канабіноіды
Катэгорыя:Курэнне
Катэгорыя:Галюцынагены
Катэгорыя:Наркотыкі
Сіндром Фрэголі

thumb|220px|Вядомы комік Леапольда Фрэголі, у гонар якога названы сіндром
**Трызненне станоўчага двайніка** (сімптом станоўчага двайніка, трызненне Фрэголі) — перакананасць хворага ў тым, што навакольныя людзі на самай рэчы з'яўляюцца знаёмым яму чалавекам, які змяняе выгляд і грыміруецца. Часта трызненне носіць паранаідальны характар: хворы лічыць, што гэты чалавек яго пераследуе.

Назва «трызненне Фрэголі» паходзіць ад імі італьянскага акцёра Леапольда Фрэголі, які славіцца сваім уменнем змяняць выгляд па ходзе дзеяння.

Упершыню апісаны ў 1927 у артыкуле П. Курбона і Дж. Фейла фр. *«Syndrome d’illusion de Frégoli et schizophrénie»*. 27-гадовая жанчына лічыла, што яе пераследваюць два акцёры з тэатра, дзе яна часта бывала, прымаючы выгляд людзей, якіх яна ведала або сустракала.

## Гл. таксама 
* Трызненне
* Сіндром Капгра

## Спасылкі 
* Ellis, H. D.; Whitley, J.; & Luaute, J. P. (1994). Delusional misidentification. The three original papers on the Capgras, Fregoli and intermetamorphosis delusions. (Classic Text No. 17). *History of Psychiatry* **5** (17 pt. 1) 117—146.
* Mojtabai, R. (1994). Fregoli syndrome. *Australia and New Zealand Journal of Psychiatry* **28** (3) 458—462.
Фр
Нагльфар

**Нагльфар** () — у германа-скандынаўскай міфалогіі — карабель, зроблены цалкам з пазногцяў мерцвякоў. У Рагнарок будзе вызвалены з зямнога палону патопам, выплыве з царства мёртвых Хель. На ім армія ётунаў, пад правадырствам Гіміра (паводле версіі Малодшай Эды) або Локі (паводле версіі Старэйшай Эды), паплыве на поле Вігрыд для апошняй бітвы з асамі.
Таксама лічыцца, што карабель з пазногцяў занадта цяжкі, каб трымацца на плаву. Перад Рагнарокам будзе трохгадовая зіма, калі моры прамерзнуць да дна, і Нагльфар прыедзе па лёдзе, як на санках.

Сноры Стурлусан у «Мроях Гюльві» апісвае звычай скандынаўцаў абстрыгаць у нябожчыкаў пазногці і спальваць іх, каб карабель ніколі не змог быць створаны.

Катэгорыя:Германа-скандынаўская міфалогія
Катэгорыя:Судны і караблі ў рэлігіі і міфалогіі
Асірыйская Царква Усходу

**Асірыйская царква Усходу** (), афіцыйная назва — **Святая Апостальская Усяленская Асірыйская Царква Усходу** ( *ʻIttā Qaddishtā w-Shlikhāitā Qattoliqi d-Madnĕkhā d-Āturāyē*) — царква асірыйскай традыцыі, гістарычным цэнтрам якой з'яўляюцца Асірыя і паўночная Месапатамія. Паводле афіцыйнай пазіцыі царквы, яна з'яўляецца непасрэднай наступніцай гістарычнай Царквы Усходу, гэта значыць кананічна прызнанай гістарычнай патрыяршай кафедры Селеўкіі-Ктэсіфона, якая з'яўлялася незалежнай з апостальскіх часоў. Сучасная Асірыйская Царква Усходу не падтрымлівае еўхарыстычных сувязяў ні з праваслаўнымі цэрквамі візантыйскай традыцыі, ні з іншымі ўсходнімі праваслаўнымі цэрквамі, ні з Каталіцкай царквой. Нягледзячы на гэта, у шэрагу навуковых прац яна разглядаецца разам з іншымі нехалкідонскімі цэрквамі.
## Веравучэнне 
### Хрысталогія 
У літаратуры звычайна сцвярджаецца, што Сіра-персідская царква прытрымліваецца нестарыянства. Варта, аднак, улічваць, што ні вучэнне Несторыя, зафіксаванае ў яго сачыненнях, ні вучэнне Сіра-персідскай царквы, якое адрозніваецца ад яго, не ідэнтычныя вучэнню, якое пад назвай нестарыянства было асуджана на Трэцім усяленскім саборы ў Эфесе. Хрысталогічная формула, якая прымаецца гэтай Царквой, — «Дзве прыроды, дзве кномы (пэўныя рэалізацыі прырод, гэты тэрмін не з'яўляецца аналагам грэчаскага тэрміна „іпастась“), у адной асобе і адной волі Хрыста» — сфармулявана ў VII стагоддзі Баваем Вялікім.


Катэгорыя:Хрысціянства ў Аўстраліі
Катэгорыя:Хрысціянства ў Іраку
Катэгорыя:Хрысціянства ў Іране
Катэгорыя:Хрысціянства ў Канадзе
Катэгорыя:Хрысціянства ў Ліване
Катэгорыя:Хрысціянства ў Сірыі
Катэгорыя:Хрысціянства ў ЗША
Катэгорыя:Хрысціянства ў Турцыі
Квадратычны закон узаемнасці

**Квадратычны закон узаемнасці** — сцвярджэнне аб вырашальнасці квадратычнага  простага ліку. Часцей за ўсё фармулюецца праз сімвалы Лежандра.

## Фармулёўка 
;Азначэнне сімвала Лежандра
Няхай  — цэлы лік, і  — просты лік, не роўны 2.  \textstyle \left(\frac{a}{p}\right) вызначаецца наступным чынам:
* \textstyle\left(\frac{a}{p}\right)=0, калі  дзеліцца на ;
* \textstyle\left(\frac{a}{p}\right)=1, калі  з'яўляецца  па модулю , г.зн.  не дзеліцца на  і існуе такі цэлы , што x^2\equiv a\pmod p;
* \textstyle\left(\frac{a}{p}\right)=-1, калі  з'яўляецца квадратычнаю нярэштаю па модулю , г.зн.  не дзеліцца на  і не з'яўляецца квадратычнаю рэштаю па модулю .

;Тэарэма
Квадратычны закон узаемнасці Гауса для сімвалаў Лежандра сцвярджае, што
:\left(\frac pq\right)\left(\frac qp\right)=(-1)^\frac{(p-1)(q-1)}4,
дзе  і  — розныя няцотныя простыя лікі.

Таксама справядлівыя наступныя *дапаўненні*:
:\left(\frac{-1}p\right)=(-1)^\frac{p-1}2 &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;і&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; \left(\frac 2p\right)=(-1)^\frac{p^2-1}8.

## Прымяненні 
* Наступны факт, вядомы яшчэ П'еру Ферма: простымі дзельнікамі лікаў x^2+1 могуць быць толькі лік 2 і простыя лікі, прыналежныя арыфметычнай прагрэсіі 
*: 4k+1. 
:Іншымі словамі, параўнанне 
::~x^2+1\equiv 0\pmod{p}
:па простаму модулю p>2 вырашальнае ў тым і толькі ў тым выпадку, калі ~p \equiv 1\pmod4.
З дапамогаю сімвала Лежандра, апошняе сцвярджэнне можна выразіць наступным чынам:
::\left(\frac{-1}p\right)=(-1)^\frac{p-1}2.

* Пытанне аб вырашальнасці параўнання 
*: ax^2+bx+c\equiv 0 \pmod{p} 
:развязваецца алгарытмам з выкарыстаннем мультыплікатыўнасці сімвала Лежандра і квадратычнага закона ўзаемнасці.

## Гісторыя 
Фармулёўка квадратычнага закона ўзаемнасці была вядома яшчэ Эйлеру ў 1783 годзе.
Лежандр сфармуляваў закон незалежна ад Эйлера і даказаў яго ў некаторых асобных выпадках у 1785 годзе.
Поўны доказ быў атрыман Гаусам у 1796 годзе, які пазней даў некалькі яго доказаў, заснаваных на зусім розных ідэях.

Адзін з самых простых доказаў быў прапанаваны  у 1872 годзе.

Пазней былі атрыманы розныя абагульненні квадратычнага закона ўзаемнасці.

## Гл. таксама 
* 
* 
* 

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Тэорыя лікаў
Катэгорыя:Тэарэмы
Данія на конкурсе песні Еўрабачанне 2013

280px|thumb|Эмілі дэ Форэст
Данія прымала ўдзел у конкурсе песні Еўрабачанне 2013 у Мальмё, Швецыя. Дацкі прадстаўнік быў абраны праз нацыянальны фінал Dansk Melodi Grand Prix, арганізаваны Danmarks Radio (DR). Эмілі дэ Форэст прадставіла Данію з песняй «Only Teardrops». Данія выйшла з першага паўфіналу ў фінал, дзе атрымала перамогу з 281 балам.

## Dansk Melodi Grand Prix 2013 
На наступны дзень пасля правядзення фіналу конкурсу песні Еўрабачанне 2012, 15 мая, DR пацвердзіў свой удзел у наступным конкурсе. Па выніках суперфіналу Dansk Melodi Grand Prix Эмілі дэ Форэст набрала 26 балаў, заняла 1-е месца і стала прадстаўніком Даніі на Еўрабачанні 2013.

## На конкурсе Еўрабачанне 
Эмілі дэ Форэст называлася галоўным фаварытам конкурсу ў букмерскіх (William Hill , Ladbrokes і іншыя) прагнозах.

Для забеспячэння справядлівага распаўсюджвання квіткоў у паўфінале «Еўрабачання» было вырашана, што Данія будзе ўдзельнічаць у першым паўфінале 14 мая пад нумарам 5.

У паўфінале Эмілі дэ Форэст кваліфікавалася ў фінал, заняўшы першае месца са 167 баламі.

У фінале Эмілі дэ Форэст выступала пад нумарам 18 і заняла першае месца з 281 балам. Яна атрымала балы ад усіх краін акрамя Сан-Марына, у тым ліку 12 ачкоў ад 8-мі краін. Эмілі дэ Форэст выступала басанож у суправаджэнні двух барабаншчыкаў (якія гралі на малым перанасным і вялікім стацыянарным барабанах) і флейтыста.

## Галасаванне 
### Галасы, атрыманыя Даніяй 
Нуль балаў — няма.

Нуль балаў — .
### Галасы ад Даніі 
#### Першы паўфінал 
#### Фінал 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Данія на конкурсе песні Еўрабачанне
Катэгорыя:Краіны на конкурсе песні Еўрабачанне 2013
Ньёрд

**Ньёрд** () — у скандынаўскай міфалогіі бог з ліку ванаў, бацька Фрэйра і Фрэі. Па адной з версій, больш ранняя яго іпастась апісана Тацытам пад імем багіні ўрадлівасці Нертус.

Ньёрд сімвалізуе вецер і марскую стыхію, але, як і іншыя ваны, перш за ўсё з’яўляецца богам урадлівасці. Пасля вайны асаў і ванаў ён становіцца закладнікам у асаў (у «Малодшай Эдзе» ужо часта прылічаецца да асаў) і пасяляецца ў Ноатуне ( — «Карабельны двор»), які размешчаны, паводле «Малодшай Эды», на небе, але разам з тым у моры. Калі асы забіваюць волата Т’яці, Ньёрд жэніцца на яго дачцэ, багіні-паляўнічай Скадзі. Скадзі пагадзілася выйсці замуж за Ньёрда ў знак прымірэння з асамі, але не змагла жыць з ім у моры, дзе яе будзілі крыкі чаек, таму яны жывуць па дзевяць дзён у жытле Ньёрда — Ноатуне і столькі ж у Трумхейме, у горах, бо Скадзі любіць горы і ваўкоў. У «Прамовах Вафтрудзііра» («Старэйшая Эда») гаворыцца, што Ньёрд вернецца да ванаў у канцы свету.

Ньёрд багаты, мае ўладу над морам, ветрам і агнём, з’яўляецца заступнікам мараплаўства, рыбалоўства, палявання на марскіх жывёл.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Германа-скандынаўская міфалогія
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Катэгорыя:Ваны
Отар (міфалогія)

(1908)]]
**Отар** (), таксама вядомы як **Отар Прастак** — пратэжэ (па некаторых версіях, таксама палюбоўнік) багіні Фрэі. Ён згаданы ў Хіндлулёд са Старэйшай Эды. Там Отар прадстаўлены як вялікі прыхільнік багінь. Ён узвёў з камянёў алтар, хёрг (), і здзейсніў на ім шмат паднашэнняў і клятваў Фрэі. Багіня адгукнулася на яго малітвы і адправілася на пошукі яго радаводу. Фрэя замаскіравала Отара пад свайго кабана па імі Хільдысвіні і адправілася з ім да вёльвы Хіндле. Там Фрэя вымусіла Хіндлу расказаць Отару пра яго продкаў, а таксама даць яму памятнае зелле, каб ён змог запамятаць усё, што яму было адкрыта.

Паводле меркавання Віктара Рыдберга, Отар — адзін са спосабаў напісання імя Ода.

## Спасылкі 
Катэгорыя:германа-скандынаўская міфалогія
Цюр

**Цюр**, **Цір** або **Тыу** (*Týr*, таксама *Ziu*) — у германа-скандынаўскай міфалогіі, аднарукі бог вайсковай доблесці. З асаў, сын Одзіна і веліканкі, сястры Гіміра.

Цюр пазбавіўся рукі, калі асы вырашылі скаваць велізарнага ваўка Фенрыра чарадзейным ланцугом. Па адной з версій, Цюр уклаў сваю руку ў пашчу Фенрыра ў знак адсутнасці благіх намераў. Калі воўк не змог вызваліцца, ён адкусіў руку Цюра. У адпаведнасці з эсхаталагічнымі міфамі вікінгаў, у дзень Рагнарок Цюр будзе ваяваць з жахлівым сабакам Гармам, і яны заб’юць адзін аднаго.

Імя Тыу даследчыкі суадносяць з рэканструяваным імем агульнаіндаеўрапейскага вярхоўнага бога, валадара нябёсаў (**Dyeus*, пар. Зеўс, Дзьяус, Дэва, лац. *Deus* «бог»). Мяркуецца, што Тыу быў выцеснены з гэтай іпастасі Одзінам.

Катэгорыя:Германа-скандынаўскія багі
Катэгорыя:Багі вайны
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Уль

**Уль** (старажытнасканд. *Ullr*) — у германа-скандынаўскай міфалогіі пасерб бога Тора. Выдатны стралок з лука. Усе яго стрэлы трапляюць у цэль, якой бы далёкай і малой яна ні была. Уль таксама хутчэй за ўсіх бегае на лыжах. Ад яго гэтаму мастацтву навучыліся і людзі. Заступнік спартсменаў і здаровага ладу жыцця.
Улль таксама бог палявання і майстэрскі валодае як мячом, так і лукам. Таксама з’яўляецца богам усіх азартных гульняў (бог фартуны).

## Спасылкі 
* Міфалагічная энцыклапедыя

Катэгорыя:Германа-скандынаўскія багі
Катэгорыя:Багі медыцыны і здароўя
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Пасынак

**Пасынак**, або **пасерб** — сын, няродны аднаму з сужэнцаў.

Пасынкам можа звацца толькі няроднае аднаму з сужэнцаў дзіцё, напрыклад, народжанае ў папярэднім шлюбе другога сужэнца. Калі дзіцё няроднае абодвум сужэнцам, ужываецца паняцце прыёмны сын.

Жаночы сінонім пасынка — падчарыца, падчарка, пасербіца.

Няродны бацька адносна пасынка завецца айчымам, няродная маці — мачахай.

Катэгорыя:Сям’я
Фрэя

**Фрэя**, **Ванадзіс**, **Гефна**, **Хёрн**, **Мардэл**, **Сюр**, **Вальфрэя** ( — дама;  — дачка Ванаў; ) — у германа-скандынаўскай міфалогіі багіня кахання і вайны, жыхарка Асгарда.

## Характарыстыка 
Фрэя паходзіць з роду ванаў. Яна — дачка вана Ньёрда. Ньёрд — прыёмны сын Одзіна; ваны пакінулі Ньёрда ў Асгардзе закладнікам пасля таго, як ваны і асы заключылі паміж сабой мір.

У Асгардзе Фрэя першая пасля Фрыг. Роўных ёй па прыгажосці не было і няма ва ўсім свеце ні сярод багоў, ні сярод людзей, а яе сэрца такое мяккае і пяшчотнае, што спачувае пакутам кожнага. У Фрэі ёсць чароўнае сакалінае апярэнне, надзеўшы якое, можна лятаць у вобразе сокала, і залатыя каралі Брысінгамен, якія яна атрымала пасля ночы з чатырма гномамі. Калі Фрэя плача, з яе вачэй крапаюць залатыя слёзы. Акрамя таго, Фрэя — правадырка валькірый. Ездзіць Фрэя ў калясніцы, запрэжанай двума катамі; у якасці хатняй жывёлы ў яе — Хільдысвіні, «баявы кабан», які насамрэч з’яўляецца замаскіраваным яе палюбоўнікам Отарам. Жыве Фрэя ў цудоўным палацы Фольквангэ (*Folkvang* — «Поле людзей», «Народнае поле»), галоўная зала якога завецца Сесрумнір (*Sessrumnir*). Яна любіць музыку, вясну і кветкі і асабліва любіць эльфаў (фей).

Апроч кахання, Фрэя «адказвае» за ўрадлівасць, ураджай і жніво. Жніво бывае розным, і ў Фрэі часам бываюць прыступы, з-за якіх ёй дазволена збіраць крывавае жніво. Такім чынам, Фрэя можа прынесці перамогу ў бітве. Яна таксама забірае сабе палову загінулых воінаў (другую палову забірае сабе Одзін). Гэта не азначае, што яна забірае сабе горшых воінаў, чым Одзін; яны дзеляць загінулых воінаў паміж сабой.

Фрэя выйшла замуж за чалавека па імі Од, які, паводле адных звестак, быў простым смяротным, а паводле іншых — увасабленнем бога Одзіна. Од вельмі даўно згінуў без вестак, і, паколькі ён быў смяротным, а значыць, напэўна ўжо памёр, Фрэя па ўсіх законах лічыцца ўдавой. Менавіта пасля згубы Ода Фрэя пачала плакаць слязьмі, якія ператвараюцца ў золата.

Фрэя навучыла асаў мастацтву чараўніцтва і вядзьмарства (сейд), якое было распаўсюджана сярод ванаў.

## Уплыў на культуру 
* У германскіх мовах па імі Фрэі (або Фрыг, або Фрэйра) названы дзень тыдня «пятніца» — ,  і г. д.
* У 1830 годзе шведскі хімік Н. Г. Сефстрэм выявіў новы элемент у жалезнай рудзе з Таберга (Швецыя) і назваў яго ванадый у гонар Ванадзіс.
* У гонар Фрэі названы астэроід (76) Фрэя, адкрыты ў 1862 годзе.
* У гонар яе ж названы астэроід (240) Ванадзіда, адкрыты ў 1884 годзе.
* У гонар Фрэі названы матыль, перламутраўка-фрэя *Boloria freija* (Becklin im Thunberg, 1791)
* Freya — род аранеаморфных павукоў з падсямейства Aelurillinae у сямействе павукоў-скакуноў (Salticidae).
* У дацкім гімне ёсць радок: «Og det er Frejas sal», які перакладаецца як «гэта і ёсць прыстанак Фрэі».

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Багіні
Катэгорыя:Германа-скандынаўскія багі
Катэгорыя:Багі кахання і шлюбу
Катэгорыя:Багі вайны
Катэгорыя:Блізнечные міфы
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Катэгорыя:Ваны
Катэгорыя:Багіні ўрадлівасці
Фрэйр

thumb|Фрэйр
**Фрэйр** (таксама **Фрэй**, ), таксама Інгві (першапачаткова азначала «гаспадар») — у германа-скандынаўскай міфалогіі бог урадлівасці і лета. Паходзіць з роду ванаў, сын вана Ньёрда і веліканкі Скадзі. Бацька Фрэйра Ньёрд, у сваю чаргу — прыёмны сын Одзіна, пакінуты ванамі ў Асгардзе закладнікам пасля заключэння міру паміж асамі і ванамі. Сястра-блізня Фрэйра — Фрэя.

Фрэйру падуладна сонечнае святло, ён пасылае людзям багатыя ўраджаі. Фрэйр мала саступае ў прыгажосці самому Бальдру і такі ж добры, як яго бацька Ньёрд. Ён не любіць войнаў і сварак і заступаецца за мір на зямлі як паміж асобнымі людзьмі, так і паміж цэлымі народамі. Свяшчэнным жывёлам Фрэйра з'яўляецца кабан. У легендах згадваецца, што Фрэйр атрымаў ад Дваліна карабель Скідбладнір, а ад Сіндры — вепрука Гулінбурсці.

З імем Фрэйра звязана назва дня тыдня пятніцы ў мовах германскай групы (,  і г.д.).

Ад імя Фрэйра **Інгві** ўтвораны шматлікія германскія імёны: Інгвар, Інгмар, Інгеборга, Інгрыд і інш.

Інгві — родапачынальнік дынастыі Інглінгаў.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Германа-скандынаўская міфалогія
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Катэгорыя:Багі ўрадлівасці
Катэгорыя:Ваны
Фрыг

**Фрыг** () — у германа-скандынаўскай міфалогіі жонка Одзіна, вярхоўная багіня. Заступніца кахання, шлюбу, хатняга ачага, дзіцянараджэння, блізкая да славянскай Лады. Яна з'яўляецца прадракальніцай, якой вядомы лёс любога чалавека, але якая не дзеліцца гэтымі ведамі ні з кім.

Маці Фрыг лічыцца Ф’ёргюн (меркавана багіня зямлі), а бацькам — Нат з роду веліканаў.

Сыны Фрыг і Одзіна: Бальдр, Хёд, Хермод.

Фрыг жыве ў Фенсаліры (балотны палац, часам перакладаецца як водны ці акіянічны). Яе памочнікі — сястра і служанка Фула, пасланка Гна і Глін — абаронца людзей. Дакладна не вядома, з'яўляюцца яны самастойнымі асобамі або ўвасабленнямі Фрыг.

Сімваламі Фрыг з'яўляюцца калаўрот і пояс з ключамі. У некаторых крыніцах Фрыг называюць Аленай, што значыць «агонь».

У гонар багіні названы астэроід  (77) Фрыга, адкрыты ў 1862 годзе.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Багіні
Катэгорыя:Германа-скандынаўскія багі
Катэгорыя:Багі кахання і шлюбу
Катэгорыя:Вярхоўныя багі
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Катэгорыя:Багіні ўрадлівасці
Сан-Сальваторэ-Тэлезіна

left|180px|Сажалка ў парку Сан-Сальваторэ-Тэлезіна
**Сан-Сальваторэ-Тэлезіна** () — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Кампанія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Беневента.

Насельніцтва складае 4080 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва — 224,18 чал./км². Займае плошчу 18,3 км². Паштовы індэкс — 82030. Тэлефонны код — 0824.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Leucio.

## Дэмаграфія 
Дынаміка насельніцтва:

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:475 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:4500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
  bar:2011 text:2011
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till:2176
  bar:1871 from:0 till:2477
  bar:1881 from:0 till:2357
  bar:1901 from:0 till:2665
  bar:1911 from:0 till:2856
  bar:1921 from:0 till:3251
  bar:1931 from:0 till:3098
  bar:1936 from:0 till:3467
  bar:1951 from:0 till:3641
  bar:1961 from:0 till:3451
  bar:1971 from:0 till:3168
  bar:1981 from:0 till:3498
  bar:1991 from:0 till:3696
  bar:2001 from:0 till:3706
  bar:2011 from:0 till:4038
PlotData=
  bar:1861 at: 2176 fontsize:S text:2.176 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 2477 fontsize:S text:2.477 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 2357 fontsize:S text:2.357 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 2665 fontsize:S text:2.665 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 2856 fontsize:S text:2.856 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 3251 fontsize:S text:3.251 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 3098 fontsize:S text:3.098 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 3467 fontsize:S text:3.467 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 3641 fontsize:S text:3.641 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 3451 fontsize:S text:3.451 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 3168 fontsize:S text:3.168 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 3498 fontsize:S text:3.498 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 3696 fontsize:S text:3.696 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 3706 fontsize:S text:3.706 shift:(-10,5)
  bar:2011 at: 4038 fontsize:S text:4.038 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Па даных ISTAT
Ф’ёргюн

'''Ф'ёргюн''' () — у скандынаўскай міфалогіі бажаство, якое згадваецца або як маці Тора, або як бацька Фрыг. З прычыны таго, што Тор у шэрагу выпадкаў завецца сынам Ёрд (зямлі), то Ф'ёргюн часам атаясамляюць з зямлёй. Аднак больш пераканаўча этымалагічнае супадзенне з імем балта-славянскага бога-грамавержца Пяркунаса-Пяруна.

## Літаратура 
* Мифы народов мира. Под ред. С. А. Токарева.

Катэгорыя:Германа-скандынаўскія багі
Катэгорыя:Багі зямлі
Вішнёўка

Назву **Вішнёўка** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Вішнёўка — вёска ў Івацэвіцкім раёне
* Віцебская вобласць:
** Вішнёўка — вёска ў Гарадоцкім раёне
* Гомельская вобласць:
** Вішнёўка — пасёлак у Гомельскім раёне
** Вішнёўка — пасёлак у Рэчыцкім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Вішнёўка — вёска ў Смаргонскім раёне
** Вішнёўка — хутар у Смаргонскім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Вішнёўка — вёска ў Бабруйскім раёне
** Вішнёўка — вёска ў Клічаўскім раёне
* Мінская вобласць:
** Вішнёўка — вёска ў Бараўскім сельсавеце Дзяржынскага раёна
** Вішнёўка — вёска ў Станькаўскім сельсавеце Дзяржынскага раёна
** Вішнёўка — вёска ў Гаранскім сельсавеце Мінскага раёна
** Вішнёўка — вёска ў Крупіцкім сельсавеце Мінскага раёна
** Вішнёўка — аграгарадок у Мінскім раёне
** Вішнёўка — вёска ў Пухавіцкім раёне
** Вішнёўка — пасёлак у Салігорскім раёне
** Вішнёўка — пасёлак у Слуцкім раёне
** Вішнёўка — пасёлак ва Уздзенскім раёне
### Расія 
* Вішнёўка (Дзямідаўскі раён)
Дээтымалагізацыя

**Дээтымалагізацыя** ( — сапраўдны, правільны, дакладны +  — слова, вучэнне) — страта словам першапачатковай этымалагічнай сувязі з тым паняццем, ад якога паходзіць, у выніку чаго слова з матываванай назвы прадмета робіцца нематываваным тэрмінам. Прычынай дээтымалагізацыі могуць быць гукавыя змены, якія парушаюць роднасныя сувязі слоў, знікненне першапачатковай вытворчай асновы, непрадуктыўнасць некаторых старых афіксаў, умоўны характар назвай тых ці іншых прадметаў. Прыклады дээтымалагізацыі:

а) назоўнікаў: «відэлец» (страчана сувязь са словам «вілы»), «сталіца» (параўн. «стол»);

б) прыметнікаў: «карычневы» (параўн. «карыца»).

## Спасылкі 
* Розенталь Д. Э. «Словарь лингвистических терминов»

Катэгорыя:Лексікалогія
Катэгорыя:Этымалогія
Дзіевас

**Дзіевас** (**Дзіеўс**, **Дэйвс**, літ. dievas, латыш. dievs, латг. dīvs, прус. deiws) — у балцкай міфалогіі вярхоўны бог, увасабленне светлага дзённага неба. Адно з найбольш архаічных балцкіх бостваў, у міфалогіі яго вобраз даволі аморфны, ён выступае як бог наогул, бог як такі (пазней балты назвалі гэтым імем і хрысціянскага Бога, «Дзіевас» пачало азначаць проста «бог»). Ад Неба-Каровы нарадзіў блізнят — сына і дачку, якія ўвасабляюць ўрадлівасць і земляробства, пазней паданне пра інцэст было заменена на міф пра двух братоў-блізнят і іх сястру.

## Этымалогія 
Латышскі варыянт «Debestevs» (альбо «Debess tevs») робіць празрыстай этымалогію імя: яно паходзіць ад балцкага «Бацька-Неба», што сведчыць аб агульнаеўрапейскім атоесамліванні неба з мужскім пачаткам сусвету.

## Беларусь 
Ад балтаў гэтае імя трапіла і ў некаторыя рэгіёны Беларусі. Так, у Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці быў вядомы камень з назвай Дзево блюдас («блюда Бога»). Існуе гіпотэза аб тым, што і прыгоркі з назвай Дзявочая гара, якія сустракаюцца ў некаторых мясцінах Беларусі, маглі раней быць месцамі ўшанавання Дзіеваса, а пазней у выніку дээтымалагізацыі іх імёны былі ператлумачаны як Дзявочыя або Паненскія.

## Спасылкі 
* Артыкул «Дзіевас» на сайце «Родныя вобразы»

Катэгорыя:Латышская міфалогія
Катэгорыя:Літоўская міфалогія
Балтыйская міфалогія

Пад **балтыйскай міфалогіяй** варта разумець дахрысціянскія міфалагічныя ўяўленні балцкіх (лета-літоўскіх) плямёнаў. Гэтыя плямёны захоўвалі язычніцкія вераванні аж да XV стагоддзя — пакуль, нарэшце, не былі звернуты ў хрысціянства падчас Паўночных крыжовых паходаў.

## Фарміраванне і крыніцы 
Найстаражытнейшыя звесткі пра міфалогію і рытуалы балцкіх плямён, апроч археалагічных крыніц, адносяцца да канца І ст. н.э. Апісваючы эстыяў, якіх атаясняюць са старажытнабалцкімі плямёнамі, Тацыт паведамляе, што яны пакланяюцца прамаці багоў і, як адметную рысу свайго культу, носяць на сабе знакі дзікоў. Некаторыя звесткі пра рэлігію прусаў змяшчае англа-саксонскае апісанне падарожжа Вульфстана (канец ІХ ст) і жыццяпісы епіскапа Адама Брэменскага, які спрабаваў распаўсюдзіць сярод прусаў хрысціянства. Арабскі географ Ідрысі паведамляе аб пакланенні агню, була Папы Рымскага Інакенція III ад 5 кастрычніка 1199 года згадвае ушанаванне балтамі дрэваў, траў, крыніц, жывёл. Пазнейшыя пісьмовыя крыніцы — «Хроніка Прускай зямлі» П. Дусбурга (XIV ст), працы польскага гісторыка Я. Длугаша (XV ст), нямецкага манаха С. Грунаў, літоўскіх пісьменнікаў Мажвідаса, Даўкшы, Брэткунаса, польскіх гісторыкаў М. Стрыйкоўскага, Я. Ласіцкага (XVI ст). Яны, аднак, змяшчаюць шмат сумнеўных звестак, а таксама вольна дапаўняюць вобразы багоў беспадстаўнымі паралелямі з антычнай міфалогіі.

У XVI ст. хрысціянізацыя балцкіх народаў паспяхова завяршылася, але рэшткі язычніцтва захаваліся ў сферы неафіцыйнай культуры, фальклоры, традыцыях, мове. Крыніцай рэканструкцыі міфаў з'яўляецца народная разьба, вышыўкі, арнаменты.

## Асноўныя божаствы 
* Дыявас — бог яснага неба;
* сыны Дыяваса;
* Саўле — багіня-Сонца;
* дочкі Саўле;
* Мену — бог-Месяц;
* Пяркунас — бог маланак, навальніцы, дажджу;
* Жэміна — багіня ўрадлівасці, жанчын і землі;
* Вяльняс, Велс — хтанічнае бажаство, заступнік свойскай жывёлы;
* Лайма, Дэкла і Карта — тры багіні, звязаныя з лёсам;
* Аўшра або Аўстра — багіня світанку, звязаная з планетай Венерай;
* Медэйна — багіня лясной жыўнасці;
* Совій — заснавальнік традыцыі трупаспалення і правадыр у замагільны свет.

## Духі і істоты 
* дэйвы-пралі;
* гномы-бардзукі;
* вілкаціс — ваўкі-пярэваратні;
* айтварас — лятучы дух, які з'яўляецца ў вобразе яркага агнявога пошугу;
* каўкас — аналаг славянскага дамавіка.

## Гл. таксама 
* Літоўская міфалогія
* Спіс літоўскіх багоў

## Спасылкі 
* Балтийская мифология (рус)
* *Иванов В. В.*, *Топоров В. Н.* *Балтийская мифология*  // Мифы народов мира. — М., 1991
*