open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Адамавічы)

**Касцёл Святой Тэклі** ці **Касцёл Ушэсця Дзевы Марыі** — помнік архітэктуры класіцызму ў в. Адамавічы Гродзенскага раёна.

## Гісторыя 
У 1582 годзе была створана рымска-каталіцкая парафія ў Ліпску, да якой належалі вернікі з Адамавічаў. Пасля гэтыя землі ўвайшлі ў склад Усходняй Прусіі. У 1799 годзе, калі колькасць вернікаў пачала ўсё больш расці, паўстаў праект утварэння парафіі ў Адамавічах. Прускі кароль загадаў уключыць сюды вёскі Сакольскай, Адэльскай парафій і Кузніцы. Першы касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі паўстаў у 1800 годзе на сродкі парафіян. Будынак быў узведзены з драўніны і накрыты гонтамі. На даху знаходзіўся драўляны купал з жалезным крыжам, а ў сярэдзіне купала вісеў невялікі звон. У франтоне касцёла быў бабінец, таксама накрыты гонтамі. У галоўным алтары знаходзіўся табэрнакулюм, выкананы з паліхраміраванай драўніны. У 1824 годзе дах касцёла накрылі чарапіцай, якая не была пакрыта вапнай, таму вада пранікла ўнутр будынка і разбурыла яго.

27 ліпеня 1854 года быў умураваны вуглавы камень пад новую святыню. Новы касцёл меў быць пабудаваны агульным коштам ураду і парафіян. Сённяшні касцёл збудаваны з цэглы, будаўніцтва было закончана ў 1855 годзе.

Падчас Другой сусветнай вайны касцёл часткова знішчаны. Цалкам былі разбураны вежа, хоры і старадаўнія арганы. У 1950-56 гады ў касцёле не было святара. Ксёндз Казімір Арлоўскі знаходзіўся ў турме, а пасля выхаду з яе ўлады перашкаджалі яму выконваць працу.

У 1994 годзе касцёл быў адноўлены.

## Архітэктура 
Аб’ёмна-прасторавая кампазіцыя храма сплучае прамавугольны аб’ём, накрыты вальмавым дахам. Над асноўным аб’ёмам над яго франтальным фасадам квадратная ў плане двух’ярусная чацверыковая званіца, завершаная чатырохгранным шатром. Над арачным парталам цэнтральнага увахода скульптурная выява Святой Тэклі — патранесы касцёла. Гладкія атынкаваныя і пабеленыя фасады пазбаўлены архітэктурнага дэкору. Сцены храма атынкаваны, дэкарыраваны пілястрамі, аконныя праёмы арачныя ў ліштвах.

Касцёл абнесены бутавай агароджай з вуглавымі капліцамі і 3-слупавай брамай, абсаджаны невялікім скверам.

## Інтэр’ер 
Інтэр’ер зальны. Унутраная прастора падзелена арачнымі прасветамі на малітоўную залу, апсіду з бакавымі сакрысціямі, над 3-камерным нартэксам хоры. У храме тры стукавыя алтары, насычаныя класічнай ордэрнай пластыкай са скульптурамі анёлаў, узнятымі пад плоскую столь.

У Адамавіцкім касцёле знаходзіцца можа адзіная ікона ў стылі мадэрн (сецэсіі) на Гродзеншчыне, якую напісаў у 1940 мастак Глогер — абраз высокага эстэтычнага ўзроўню.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* slowo.grodnensis.by

Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскага раёна
Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскай дыяцэзіі
Катэгорыя:Адамавічы (Гродзенскі раён)
Сядзібна-паркавы ансамбль (Янавічы)

**Сядзібна-паркавы ансамбль Яленскіх**  —  помнік сядзібна-паркавага дойлідства позняга класіцызму. Пабудаваны ў першай палове XIX ст. у в. Янавічы (Клецкі раён).

## Архітэктура 
Ансамбль уключае мураваную гасподу, гаспадарчыя пабудовы і парк эканамічнага тыпу са ставам. Гаспода — аднапавярховы прамавугольны ў плане аб'ём з вальмавым дахам (раней мансардавым). Цэнтральная частка галоўнага фасада вылучаная лоджыяй з каланадай, дваровага — круглаватым эркерам. Пластычнасцю апрацоўкі вылучаюцца ліштвы прамавугольных аконных праёмаў і аздобленыя рустам вуглы будынку. У анфіладнай сіметрычна-восевай планіроўцы цэнтральнае месца адведзенае зале-ратондзе і вестыбюлю.

Выкарыстоўваецца як жылы будынак. Ансамбль былой сядзібы — помнік рэспубліканскага значэння.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Янавічы (Красназвёздаўскі сельсавет)
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Катэгорыя:Сядзібна-паркавыя ансамблі Клецкага раёна
Сядзіба (Аляксандраўшчына)

**Сядзіба Мураўскіх** — помнік архітэктуры неакласіцызму. Пабудаваны ў канцы XIX ст. на паўночна-заходняй ускраіне вёсцы Аляксандраўшчына (Зэльвенскі раён, Гродзенская вобласць, Беларусь) у эклектычных формах.

## Архітэктура 
Аднапавярховы мураваны прамавугольны ў плане будынак складанай аб'ёмнапрасторавай кампазіцыі, накрыты двухсхільным дахам. Да ўваходнага фасада прыбудаваны ўваходны службовы эркер. Цэнтральная частка галоўнага фасада вылучаная высокім ганкам з верандай і мансардай. Галоўны ўваходны праём і бакавыя вокны ствараюць аркаду, размежаваную паўкалонамі. Сіметрыя фасаду падкрэсленая бакавымі трохграннымі эркерамі з лучковымі аконнымі праёмамі, якія дэкарыраваныя прафіляванымі ліштвамі, паўкалонамі. Фасады раскрапаваныя плоскімі кутнімі пілястрамі, рустам, прафіляваным карнізам з сухарыкамі. Цэнтральная частка дваровага фасада вылучаная неглыбокім рызалітам.

Першапачатковая анфіладная планіроўка змененая пры рэканструкцыі будынку пад школу.

## Літаратура 
* 
* *Кулагін А. М.* Аляксандраўшчынскі сядзібны дом // 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Катэгорыя:Сядзібы Зэльвенскага раёна
Катэгорыя:Аляксандраўшчына
Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Адэльск)

**Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі** — помнік драўлянага дойлідства ў в. Адэльск (Гродзенскі раён).

Касцёл дзейнічае. Занесены ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб’ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння.

## Гісторыя 
Пабудаваны ў сярэдзіне XVIII ст., мае рысы стылю барока. У 1898 г. адноўлены.

Драўляны касцёл Унеба­ўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Адэльску быў заснаваны ў 1490 годзе. Яго фундатарам быў польскі кароль Казімір IV. Святыня была збудавана ў форме крыжа, мела адну вежу. У 1674 яе кансэкраваў кс. біскуп суфраган Слупскі.

У 1781 годзе парафія налічвала 4319 вернікаў. У яе склад уваходзілі Адэльск, Крынкі, Кузніца і інш.

Касцёл у Адэльску дзейнічаў на працягу ўсяго перыяду існавання БССР.

## Архітэктура 
Схема трохнефная базілікальная з трансептам, пяціграннай апсідай з дзвюма бакавымі сакрысціямі. У кампазіцыі дамінуе аб’ём цэнтральнага нефа, перакрыты высокім вальмавым дахам, вільчык якога з боку галоўнага фасада завершаны ярусным фігурным купалам на васьмігранным барабане. Вертыкальна ашаляваныя фасады расчлянёны падвойнымі арачнымі вокнамі з брусамі-сцяжкамі па баках і аперазаны шырокім карнізам. Ва ўнутранай прасторы дамінуе высокі цэнтральны неф, адмежаваны ад бакавых высокімі аркадамі на пяці парах слупоў і расчынены ў апсіду і крылы трансепта шырокімі арачнымі прасветамі. Над вузкім нартэксам на двух слупах галерэя хораў з арганам. Нефы і тарцы трансепта завершаныя высокамастацкімі драўлянымі алтарамі, выкананымі ў XVIII ст. ў стылі ракако: пілястры і каланады нясуць моцна крапаваныя антаблементы, на якіх узвышаюцца фігурныя шчыты з бакавымі валютамі, фігуркамі пуцці і дэкаратыўнымі вазамі.

Святыня мае галоўны алтар Адэльскай Божай Маці. Іншыя алтары (з левага боку): Сэрца Езуса, Перамянення Пана, св. Антонія Падуанскага і Шкаплернай Божай Маці. У алтарах творы жывапісу XVIII ст.

## Брама і званіца 
Перад касцёлам трохарачная стральчатая брама і двух’ярусная чацверыковая шатровая званіца з бутавага каменю.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* slowo.grodnensis.by

Катэгорыя:Адэльск
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі барока
Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскага раёна
Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства
Катэгорыя:Драўляныя касцёлы Беларусі
Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскай дыяцэзіі
Шпіталь Сясцёр Міласэрнасці (Асвея)

**Шпіталь Сясцёр Міласэрнасці** — помнік архітэктуры XVIII стагоддзя. Пабудаваны ў 1759 годзе пры манастыры міласэрных сясцёр.

У будынку знаходзіцца бальніца. Ён занесены ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння.

## Архітэктура 
П-падобны ў плане аднапавярховы мураваны будынак накрыты двухсхільным дахам. Планіроўка ў сярэдняй частцы калідорная, у крылах галерэйная. Першапачатковая планіроўка змененая ў 1928—29 гг., часткова збераглася ў левым крыле, над якім знаходзіцца паўпадвальны паверх. Калідор перакрыты цыліндрычным скляпеннем на распалубках, паўпадвал — цыліндрычнымі скляпеннямі, у астатніх памяшканнях столь плоская.

## Літаратура 
* 
* *Габрусь Т. В.* Мураваныя харалы: Сакральная архітэктура беларускага барока / Т. В. Габрусь. — Мн.: Ураджай, 2001. — С. 265. — 287 с.: іл. ISBN 985-04-0499-X

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Асвея
Катэгорыя:Славутасці Верхнядзвінскага раёна
Катэгорыя:1759 год у Беларусі
Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Альковічы)

**Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі** — каталіцкі храм у цэнтры в. Альковічы (Вілейскі раён). Пабудаваны ў 1900—1905 гадах каля старага драўлянага касцела. Помнік архітэктуры неаготыкі.

## Архітэктура 
Касцёл уяўляе сабой трохнефны аднавежавы храм сіметрычнай аб’ёмна-прасторавай кампазіцыі з трохграннай высокай апсідай, да якой прымыкаюць невысокія сакрысціі. Апсіда і бакавыя фасады па вуглах умацаваныя ступеньчатымі контрфорсамі. Вежа шмат’ярусная (завяршэнне не захавалася). Ніжні ярус вылучаны стральчатым парталам галоўнага ўваходу з вімпергам, над якім вялікае акно-«ружа». Другі ярус аддзелены ад ніжняга цагляным накладным арнаментам паміж двума карнізамі. Тарэц алтарнай часткі завершаны трохвугольным шчытом з невялікай вежачкай. Вокны касцёла стральчатыя, розныя па шырыні і вышыні. Сцены дэкарыраваныя аркатурнымі паясамі сухарыкаў, нішамі. Унутраная прастора перакрытая стральчатым скляпеннем (захавалася часткова), якое падтрымліваюць шматслойныя калоны і пілястры. Калоны завершаныя керамічнымі плітамі з выявамі лісця і пладоў вінаграду. На хорах — арган, упрыгожаны драўлянай разьбой з гатычнымі матывамі ў кампазіцыі і дэкоры.

Дах касцёла адрамантаваны пасля пажару 1969 г.

## Гл. таксама 
* Вілейскі дэканат

## Літаратура 
* «Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік», Мінск 1993

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Альковічы
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў неагатычным стылі
Катэгорыя:Касцёлы Вілейскага раёна
Катэгорыя:Касцёлы Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі
Катэгорыя:1902 год у Беларусі
Палацава-паркавы комплекс Тышкевічаў (Астрашыцкі Гарадок)

**Палацава-паркавы комплекс Тышкевічаў** — шэраг пабудоў, якія ў розны час існавалі ў XVII—XIX стагоддзях у агр. Астрашыцкі Гарадок Мінскага раёна.

## Комплекс у XVII стагоддзі 
У інвентары 1650 года апісаны драўляны замак. Меў абарончыя сцены і чатыры кутнія вежы, быў абкружаны штучным ровам і сажалкамі. Да замка вёў мост, уваход праз трох'ярусную фланкіраваную з двух бакоў вежамі і завершаную высокім шатровым дахам браму-вежу «прускага муру», унутры якой былі жылыя, гаспадарчыя і абарончыя памяшканні. Злева ад брамы стаяў аднапавярховы драўляны палац. Жылыя памяшканні палаца мелі размаляваныя дзверы і столь, печы і каміны з каляровай кафлі. За палацам уздоўж абарончай сцяны размяшчаліся варыўня, кузня, пякарня, лазня, бровар. Справа ад брамы стаялі дом «прускага муру» з жылымі пакоямі, каморай, вазоўняй, стайняй і свіран. Перад замкам знаходзіліся стайня, вадзяны млын і тартак.

## Комплекс у XVIII стагоддзі 
У інвентары 1745 г. апісаная сядзіба, у якую ўваходзілі драўляны палац (меў шэраг жылых, гаспадарчых, парадных пакояў з выхадам у бок звярынца), некалькі гаспадарчых пабудоў побач з палацам, фальварак з дзвюма жылымі будынкамі, пякарняй, стайняй, аборай, броварамі і інш. За сядзібай былі ставы з млынамі і рыбныя сажалкі.

## Комплекс у XIX стагоддзі 
У першай палове XIX стагоддзя за 1 км ад вёскі пабудаваны мураваны двухпавярховы палац у стылі несапраўднай готыкі з чатырохяруснай квадратнай у плане вежай, завершанай чатырма шчытамі і чатырма кутнімі дэкаратыўнымі вежачкамі. У ім знаходзілася каштоўная калекцыя твораў выяўленчага і дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, сабраная М. Тышкевічам. Згарэў у 1860 г. Да 1876 г. каля яго пастаўлены новы мураваны атынкаваны знадворку палац, які складаўся з двухпавярховых прамавугольных у плане цэнтральных і двух бакавых аб'ёмаў, злучаных паміж сабой аднапавярховымі часткамі. На галоўным фасадзе аб'ёмы ўтваралі рызаліты, да цэнтральнага рызаліта прыбудаваны прамавугольны ў плане тамбур з вялікай тэрасай наверсе, што злучаўся з параднай залай другога паверху. Палацы абкружаў вялікі парк, у якім быў .

## Літаратура 
## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Славутасці Мінскага раёна
Катэгорыя:Палацава-паркавыя і сядзібна-паркавыя ансамблі Беларусі
Катэгорыя:Астрашыцкі Гарадок
Катэгорыя:Тышкевічы
Касцёл Святога Духа (Язвіны)

**Касцёл Святога Духа** — каталіцкі храм, размешчаны за 1,5 км ад вёскі Язвіны Драгічынскага раёна. Пабудаваны ў 1750 годзе. Помнік архітэктуры барока. 
]]

Занесены ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння.

## Архітэктура 
Асноўны квадратны ў плане аб'ём невялікім уступам пераходзіць у паўкруглую апсіду, арыентаваную на ўсход. Уся пабудова накрыта стромкім двухсхільным дахам, паўкруглым над алтарнай часткай. Сцяна галоўнага фасада завершаная франтонам маляўнічага ўвагнута-пукатага абрысу. Вось сіметрыі пабудовы падкрэсленая праёмам уваходу. Пры перабудове касцёла ў праваслаўны храм, у сярэдзіне вільчыка даху зробленая цыбулепадобная галоўка на высокім васьмерыковым барабане. Пластыку архітэктарства ўзбагачаюць скругленыя вуглы будынку, лапаткі і нішы з ракавінамі на галоўным фасадзе. Галоўнае памяшканне перакрытае цыліндрычным скляпеннем, апсіда — конхай. Будынак асветлены чатырма лучковымі вокнамі і круглай люнетай у апсідзе.

## Літаратура 
* «Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік», Мінск 1993

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі барока
Катэгорыя:Колішнія касцёлы Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Язвіны (Драгічынскі раён)
Катэгорыя:Касцёлы Драгічынскага раёна
Катэгорыя:1750 год у Беларусі
Касцёл Святых Казьмы і Даміяна (Астравец)

'''Касцёл Святых Казьмы і Дзям'яна''' — помнік архітэктуры класіцызму. Пабудаваны з цэглы ў 1785—87 гг. у г. Астравец (вул. Камсамольская, 1). Архітэктар Аўгуст Касакоўскі.

## Гісторыя 
Знаходзіцца на месцы старажытнага касцёла і кляштара дамініканцаў, узведзенага магнатамі Корсакамі ў 1616—1618 гг. Пабудаваны ў 1785—1787 гг. з цэглы на месцы старажытнага драўлянага касцёла. У 1866 г. храм перабудаваны пад праваслаўную царкву.

Касцёл дзейнічае.

2 жніўня 2016 года Пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь касцёлу нададзены статус гісторыка-культурнай каштоўнасці Беларусі рэгіянальнага значэння.

## Архітэктура 
Уяўляе сабой трохнефную базіліку з плоскай алтарнай сцяной прэсбітэрыя і фасадам-нартэксам, які мусіў быць двухвежавым. Усе часткі храма храма аб'яднаны ў строгім прамавугольным аб'ёме, накрыты пасля перабудовы агульным пакатым дахам. Пры перадачы касцёла пад праваслаўную царкву ў 1866 г. над ім узвялі несапраўдны купал з цубуляй. Архітэктурна-дэкаратыўны акцэнт створаны на галоўным фасадзе. Яго двух'ярусная сіметрычна-восевая кампазіцыя вылучаная па цэнтры чатырохкалонным іанічным порцікам з трохвугольным франтонам, фасад крапаваны пілястрамі таго ж ордара. Другі ярус — высокі парапет з дзвюхгранным шчытом па цэнтры і крапоўкай арачнымі нішамі па баках (надбудаваны ў другой палове XIX ст.). Верхнія ярусы вежаў адсутніцаюць, іх ніжнія чацверыкі завяршае масіўны атык, аздоблены падобным на старажытнарускую трохлопасцевую арку-нішу і па баках крапаваны арачнымі нішамі. Бакавыя фасады рытмічна расчлянёныя высока ўзнятымі арачнымі аконнымі праёмамі, шырокімі лапаткамі ў прасценках і завершаныя развітым карнізам. За манументальнай класіцыстычнай стылістыкай фасада ўжо складана заўважыць барочную сутнасць фрхітэктонікі святыні.

Унутраная прастора храму падзеленая чатырма слупамі на тры нефы і две сакрысціі, якія ў цэнтральным нефе вылучаюць алтарнае памяшканне, асветленае дзвюма высокімі арачнымі вокнамі на тарцовай сцяне. Цэнтральны неф перакрыты цыліндрычным скляпеннем з распалубкамі і папружнымі аркамі, больш вузкія бакавыя нефы — крыжовымі. Над нартэксам хоры.

## Літаратура 
* Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1993.
* Кулагін А. Каталіцкія храмы на Беларусі. — Мінск, 2000.
* Габрусь Т. В. Мураваныя харалы: Сакральная архітэктура беларускага барока / Т. В. Габрусь. Мн.: Ураджай, 2001.— 287 с.: іл. ISBN 985-04-0499-X, с. 236.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Астравец
Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскай дыяцэзіі
Катэгорыя:Касцёлы Астравецкага раёна
Катэгорыя:1787 год у Беларусі
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Арцімовіч

**Арцімовіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Анатоль Яфімавіч Арцімовіч (нар. 1941) — беларускі скульптар, педагог, прафесар Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў.
* Іван Анатолевіч Арцімовіч (нар. 1985) — беларускі мастак, скульптар, магістр мастацтвазнаўства, сын Анатоля Яфімавіча Арцімовіча.

## Гл. таксама 
* Арцымовіч — адзін з дваранскіх родаў, занесеных у радаводныя дваранскія кнігі Магілёўскай губерні.
Прамова пра Хлеб Жыцця

[thumb|240px|Раннехрысціянскае адлюстраванне хлеба і рыбы, [катакомбы Сан Каліста, Рым]]
**Прамова пра Хлеб Жыцця** - эпізод з жыцця Ісуса Хрыста, які запісаны ў Евангеллі ад Яна 6:22-59.

Назва "*Хлеб Жыцця*" () ў гэтым біблейскім эпізодзе адносіцца да Ісуса неўзабаве пасля насычэння мноства людзей (у якім Ісус корміць натоўп з пяці кавалкаў хлеба і двух рыбак), пасля чаго натоўп бачыць, як Ісус пераходзіць на іншы бок возера пасля Яго хаджэнню па вадзе. 

У Евангеллі ад Яна Ісус кажа наступнае:

*А Ісус сказаў ім: Я ёсць хлеб жыцця; хто прыходзіць да Мяне, не будзе галодны, і хто верыць у Мяне, не спрагнецца ніколі; але Я сказаў вам, што вы і бачылі Мяне, і не верыце. Усё, што дае Мне Айцец, да Мяне прыйдзе; і таго, хто прыходзіць да Мяне, не выганю прэч; бо Я сыйшоў з нябёсаў не на тое, каб чыніць волю Маю, а волю Айца, Які паслаў Мяне; а воля Айца Майго, Які паслаў Мяне, ёсць тая, каб з таго, што Ён Мне даў, анічога не загубіць, а ўсё тое ўваскрэсіць у апошні дзень; воля Таго, Хто паслаў Мяне, ёсць тая, каб кожны, хто бачыць Сына і верыць у Яго, меў жыццё вечнае; і Я ўваскрэшу яго ў апошні дзень.* (Ян. 6:32-36)

Евангелле ад Яна не ўключаць справаздачу аб благаслаўленні хлеба на Апошняй Вячэры, як, напрыклад, у Евангеллі ад Лукі 22:19. Тым не менш, гэтая прамова канткрэтызуе вучэнне аб Еўхарыстыі, і вельмі паўплывала на хрысціянскую традыцыю. 

У хрысталагічнага кантэксце, выкарыстанне *Хлеб жыцця* падобнае на тытул Святло свету ў Евангеллі ад Яна 8:12, дзе Ісус кажа: "*Я — святло свету; хто пойдзе следам за Мною, той не будзе блукаць у цемры, а будзе мець святло жыцця*." Гэтыя сцвярджэнні грунтуюцца на хрысталагічнай тэме ў Яна 5:26, дзе Ісус сцвярджае, што валодае жыццём гэтак жа Айцец валодае жыццём у Самім Сабе. 

Катэгорыя:Хрысціянства
Катэгорыя:Ісус Хрыстос
Катэгорыя:Евангелле паводле Яна
Катэгорыя:Імёны Ісуса Хрыста
Дзядзькаванне

**Дзядзькаванне** — апісаны Уладзімірам Караткевічам звычай шляхты ў Вялікім Княстве Літоўскім у XVI—XVIII стст. аддаваць дзяцей на выхаванне ў сялянскія сем’і, каб сфарміраваць у нашчадкаў працавітасць, непераборлівасць у побыце, цягавітасць, фізічную загартаванасць і здароўе, адданасць роднай зямлі, далучыць да народнай творчасці.

## У творчасці Уладзіміра Караткевіча 
У кнізе Уладзіміра Караткевіча «Каласы пад сярпом тваім» апісана наступным чынам:

— Зводзіцца стары звычай, Юрак. Калісь па ўсім Прыдняпроўі і далей гэта як звыклае было. Я помню, да французаў яшчэ, мала хто з паноў, праваслаўных асабліва, не рабіў гэтага… А цяпер усё радзей і радзей…

— А нашто гэта? — спытаў Юрась. 

— Каб ведалі, як даецца зямля, — сказаў дзед, — каб не збэсцiлiся на сабаку.

Аддавалі, бывала, як толькі чатыры гады дзіцяці. Хто на тры, а хто і на пяць год. I зусім не дапамагалі халопскай сям’і. А потым, калі возьмуць хлопца зноў у двор — даюць мужыку пакормнае, за тое, што хлопец з’еў, і дзядзькавое, бо ўсе мы як быццам дзядзькі малому, выхоўвалі яго, розуму вучылі.

Галоўны герой кнігі — Алесь Загорскі, княжацкі сын, які да сямі гадоў рос у роднай сям’і, у арыстакратычных традыцыях, а потым на некалькі гадоў быў аддадзены ў сялянскую сям’ю Когутаў. Ён пачынае спачуваць простаму народу, разумець яго беднасць і прыгнечанасць і праз шмат гадоў, пасталеўшы, кажа: «*Я мужык. Я князь, але я і мужык. Магчыма, мяне тым дзядзькаваннем няшчасным зрабілі. Але я таго няшчасця нікому не аддам. У ім маё шчасце. Яно мяне вярнула да народа. Да гнанага, да аббрэханага кожным сабакам. І я цяпер з ім, што б ні здарылася*».

## Гістарычныя даследаванні 
Лада Алейнік у працы «Дзядзькаванне: звычай ці міф? Праблемы сацыялізацыі асобы ў рамане Уладзіміра Караткевіча „Каласы пад сярпом тваім“» заўважае, што няма ніякіх гістарычных звестак аб пашыранасці гэтага звычаю на тэрыторыі Беларусі ў XVI—XVIII стст. У найлепшым выпадку маглі быць толькі адзінкавыя выпадкі выхавання княжацкіх дзяцей па-за межамі ўласнай сям’і, і дзяцей аддавалі не ў сялянскія сем’і, а ў сем’і шляхціцаў, пераважна сваякоў. Апісанае ў кнізе Уладзіміра Караткевіча дзядзькаванне Лада Алейнік расцэньвае як сфармаваны аўтарам міф, які, тым не менш, з’яўляецца выдатным літаратурным вобразам і паўплываў на ператварэнне рамана «Каласы пад сярпом тваім» у адзін з найболей папулярных і вядомых твораў беларускай літаратуры.

Выяўлены сведчанні, што на Мазырскім Палессі гэты звычай у троху іншай інтэрпрэтацыі быццам бы захаваўся практычна да нашага часу. Аднак Лада Алейнік у згаданай вышэй працы абвяргае гэты тэзіс. Яна заўважае, што аўтар сцверджання пра дзядзькаванне ў Мазырскім Палессі спасылаецца на кнігу «Аб традыцыях чувашскага народа ў эстэтычным выхаванні», у якой, аднак, не сустракаецца звестак ні пра дзядзькаванне, ні пра Мазырскае Палессе.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Звычаі
Катэгорыя:Беларуская культура
Катэгорыя:Шляхта
Гоцк

**Гоцк** (, ) — аграгарадок у Салігорскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр Гоцкага сельсавета.

## Геаграфія 
Аграгарадок знаходзіцца за 62 км у напрамку на паўднёвы захад ад Салігорска, за 195 км ад Мінска.

## Гісторыя 
У 1940—1954 гадах вёска ў складзе Гоцкага сельсавета Лунінецкага раёна Пінскай вобласці. 26 красавіка 1956 года вёска перададзена са складу Лугскага сельсавета Лунінецкага раёна Брэсцкай вобласці ў склад Хорастаўскага сельсавета Ленінскага раёна Брэсцкай вобласці. У 1960 годзе ў сувязі са скасаваннем Ленінскага раёна разам з Хорастаўскім сельсаветам перададзена ў склад Старобінскага раёна Мінскай вобласці. У 1963—1965 гадах у складзе Лунінецкага раёна Брэсцкай вобласці. З 23 сакавіка 1987 года ў складзе Гоцкага сельсавета, яго цэнтр.

## Насельніцтва 
* 1996 год — 2335 жыхароў, 618 двароў.

## Літаратура 
*  — С. 374.
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гоцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Салігорскага раёна
Кашкурэвіч

**Кашкурэвіч** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Арлен Міхайлавіч Кашкурэвіч (1941-2013), беларускі графік, Народны мастак Беларусі, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі (1972), Заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь
* Ігар Арленавіч Кашкурэвіч (нар. 1957), беларускі мастак, сын Арлена Кашкурэвіча, з канца 1990-х жыве ў Берліне
* Тодар Кашкурэвіч (нар. 1963), беларускі мастак, музыкант, этнакультуролаг, дудар, сын Арлена Кашкурэвіча

## Паходжанне прозвішча 
На думку беларускага савецкага даследчыка прозвішчаў М. Бірылы, прозвішча *Кашкурэвіч* звязанае з кіргізскім *кашкур* «храпці» (аб кані), *кашкыр* «воўк».

З іншага боку, ёсць латышскія прозвішчы *Kaškurs, Kaškuris*, мяркуецца ад старажытнабалцкага двухасноўнага імені *Kaš-kuras*. З прымежных Астраўца і Друі было прозвішча Кашкур.
Стакгольм (камуна)

**Камуна Стакгольм** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка мясцовага самакіравання, размешчана ў лене Стакгольм у цэнтральнай Швецыі. Стакгольм — 252-я па велічыні тэрыторыі камуна Швецыі. Адміністрацыйны цэнтр камуны — горад Стакгольм.

## Гарады-пабрацімы 
Камуна падтрымлівае кантакты з такімі муніцыпалітэтамі:

* Тырана, Албанія
* Кіеў, Украіна
* Туніс, Туніс
* Рэйк’явік, Ісландыя
* Санкт-Пецярбург, Расія
* Стамбул, Турцыя
* Варшава, Польшча
* Рыга, Латвія

## Спасылкі 
* Сайт камуны

Катэгорыя:Камуны лена Стакгольм
Святлана

**Святлана** () — жаночае рускае асабістае імя; адзінае ў сваім родзе, якое ўзнікла ў рускай літаратуры ў пачатку XIX стагоддзя і праз стагоддзе атрымала шырокае распаўсюджанне ў якасці сапраўднага асабістага імя.

Імя было прыдумана і ўпершыню выкарыстана А. Х. Вастокавым у «старадаўнім рамансе» «Святлана і Мсціслаў» (1802); шырокую вядомасць набыло пасля публікацыі балады «Святлана», створанай паэтам-рамантыкам Васілём Жукоўскім (1813).

## Вядомыя носьбіты імя 
* Святлана Аляксандраўна Алексіевіч — беларуская пісьменніца.
* Святлана Леанідаўна Багінская — беларуская спартсменка, трохразовая алімпійская чэмпіёнка.

Святлана
Халодныя званкі

**Халодныя званкі** (ад ) — рэкламныя тэлефанаванні ці візіты, якія робяць розныя гандлёвыя кампаніі з мэтай прыцягнуць патэнцыйных пакупнікоў ці кліентаў. Тэлефанаванні і візіты робяцца без папярэдняй дамоўленасці, вылучна па ініцыятыве прадаўца ці брокера. У шэрагу краін такая практыка абмежавана ці нават забаронена.

## Гл. таксама 
* Тэлемаркетынг
* Call-цэнтр

Катэгорыя:Маркетынг
Слупы стварэння

[thumb|300px|Фатаграфія «Слупоў стварэння», зробленая ў [2014 годзе. Здымак NASA / Hubble.]]
**«Слупы стварэння»** — тры вялізарныя слупы (т.зв. «слановыя хобаты») міжзорнага газу і пылу ў туманнасці Арол, што на адлегласці 6,5 тысяч светлавых гадоў ад Зямлі, а таксама назва вядомай фатаграфіі, зробленай тэлескопам Хабла 1 красавіка 1995 года.

Па меры таго, як ультрафіялетавае святло паступова разбурае слупы, малыя аблокі яшчэ болей шчыльнага газу (т.зв. «выпаральныя газавыя глёбулы», англамоўны акронім — EGGs («яйкі»)) з'яўляюцца знутры слупоў. Унутры некаторых з гэтых касмічных «яек» утвараюцца «эмбрыёны» зорак.

## Далейшы лёс 
Па выніках вывучэння зробленага праз дзесяцігоддзе пасля першай фатаграфіі слупоў інфрачырвонага здымку туманнасці Арол, на якім непасрэдна за слупамі бачная хутка растучая бурбалка гарачай матэрыі, французскі астраном Нікаля Флажэ зрабіў выснову, што слупы былі знішчаны ўдарнай хваляй ад звышновай зоркі каля 6 тысяч гадоў таму. А паколькі туманнасць знаходзіцца ад Зямлі на адлегласці 6,5—7 тысяч светлавых гадоў, то толькі праз тысячу год людзі на Зямлі ўбачаць разбурэнне слупоў у выніку выбуховай смерці гіганцкай звышновай зоркі.

[thumb|злева|200px|Арыгінальная фатаграфія «Слупоў стварэння», зробленая ў [1995 годзе. Здымак NASA / Hubble]]

## Арыгінальная фатаграфія 
Арыгінальная фатаграфія слупоў была атрымана астраномамі з універсітэту штата Арызона (ЗША) Полам Скоўэнам і Джэфам Хестэрам. Фатаграфія была складзена з 3 асобных фотаздымкаў, зробленых у святле выпраменьвання розных тыпаў атамаў: чырвоны колер паказвае выпраменьванне аднакротна-іанізаваных атамаў серы, зялёны — атамаў вадароду, блакітны — двойчы іанізаваных атамаў кіслароду.

Фотаздымак стаў настолькі папулярным, што шматкротна выкарыстоўваўся ў кінафільмах, тэлевізійных шоу, на майках і нават на паштовай марцы (Грэнада).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Змяя (сузор’е)
Катэгорыя:Буйнамаштабныя структуры космасу
За добрасумленную працу на Беларускай чыгунцы (адзнака)

**За добрасумленную працу на Беларускай чыгунцы** — беларуская дзяржаўная ўзнагарода, нагрудная адзнака беларускай чыгункі. Заснаваная ў 2014 годзе за шматгадовую бездакорную працу на Беларускай чыгунцы (ня менш за 20 гадоў). Мае тры ступені.

Адзнака заснавана пастановай Міністэрства транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь № 9 ад 1 красавіка 2014. На падставе пастановы загадам начальніка Беларускай магістралі Уладзіміра Марозава ад 22.04.2014 № 177Н зацверджана Палажэнне аб парадку ўзнагароджання нагрудным знакам адрознення «За добрасумленную працу на Беларускай чыгунцы» дзяржаўнага аб'яднання «Беларуская чыгунка».

## Статут 
Ганаровым нагрудным знакам узнагароджваюцца работнікі дзяржаўнага аб'яднання «Беларуская чыгунка» і арганізацый, якія ўваходзяць у яго склад, за шматгадовую бездакорную працу на чыгуначным транспарце, поспехі ў прафесійным майстэрстве і якія адпрацавалі на Беларускай чыгунцы не менш за 20 гадоў.

Узнагароджанне адбываецца па ініцыятыве начальніка Беларускай чыгункі, па прадстаўленнях, якія ўносяць яго намеснікі, галоўны інжынер, галоўны эканаміст, кіраўнікі службаў Упраўлення, арганізацый і адасобленых структурных падраздзяленняў.

Узнагароджанне нагрудным знакам адбываецца паслядоўна ад найніжэйшай ступені да найвышэйшай. Найвышэйшай ступенню з'яўляецца I ступень.

Нагруднай адзнакай I ступені ўзнагароджваюцца работнікі, якія прапрацавалі на Беларускай чыгунцы не менш за 30 гадоў.

Нагруднай заднакай II ступені ўзнагароджваюцца работнікі, якія прапрацавалі на Беларускай чыгунцы не менш за 25 гадоў.

Нагруднай адзнакай III ступені ўзнагароджваюцца работнікі, якія прапрацавалі на Беларускай чыгунцы не менш за 20 гадоў.

Работнікам Беларускай чыгункі, адзначаным нагрудным знакам «За добрасумленную працу…» І ступені, выплачваецца ўзнагароджванне ў памеры 45 базавых велічыняў, II ступені — 40, III ступені — 35 базавых велічыняў.

## Апісанне 
Нагрудныя адзнакі адрознення «За добрасумленную Працу на Беларускай чыгунцы». (метал, ліццё, рознакаляровая эмаль, стужка, памер знаку: 30х40 мм, памер калодкі: 30х25мм).

Пасведчанне да нагруднай адзнакі «За добрасумленную Працу на Беларускай чыгунцы»: Матэрыял — кардон з паралёнам, скуразамяняльнік цёмна-бардовага колеру, малюнак эмблемы БЧ і тэкст — блінтавае цісненне фальгою залацістага колеру.

Футляр замшавы (пластык, аксамітная тканіна, устаўка з палярону; памер — 130х180х30мм).

## Спасылкі 
Катэгорыя:З’явіліся ў 2014 годзе
Катэгорыя:Узнагароды Беларускай чыгункі
Мінгечаурская ГЭС

**Мінгечаурская гідраэлектрастанцыя**, **Мінгечаурская ГЭС** () — найбуйнейшая гідраэлектрастанцыя ў Азербайджане на рацэ Кура, паблізу горада Мінгечаур. Найбуйнейшая ГЭС Закаўказзя.

Рашэнне аб будаўніцтве Мінгечаурскага гідравузла было прынята Саветам народных камісараў СССР у ліпені 1945 года. Мінгечаурская ГЭС будавалася на працягу 9 гадоў і была ўведзена ў эксплуатацыю ў 1954 годзе (архітэктары Я. Папоў, В. Перлін, П. Рыжык); праз год была ўведзена ў эксплуатацыю менш магутная Варварынская ГЭС, якая размешчана на 14 кіламетраў ніжэй уніз па цячэнні ракі Кура і з'яўляецца контррэгулятарам Мінгечаурскай ГЭС. Разам яны ўтвараюць Мінгечаурскі каскад ГЭС.

Па дадзеных агенцтва «Навіны-Азербайджан» са спасылкай на ААТ «Азерэнержы» за ўвесь час эксплуатацыі (па дадзеных на канец 2008 года) ГЭС выпрацавала звыш 58,1 мільярда кВт • гадзіну, з іх каля 940 мільёнаў кВт • гадзіну за 2008 год.

## Спасылкі 
* Renewable Development Initiative 

Катэгорыя:Электрастанцыі паводле алфавіта
Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Азербайджана
Катэгорыя:З’явіліся ў 1954 годзе
Анатоль Яфімавіч Арцімовіч

**Анатоль Яфімавіч Арцімовіч** (нар. , мяст. Куранец, Вілейскі раён, Мінская вобласць) — беларускі  і педагог.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў мястэчку Куранец Вілейскага раёна. У 1955—1960 гадах вучыўся ў Мінскім мастацкім вучылішчы на аддзяленні скульптуры. У 1960—1966 гадах ў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут на аддзяленні скульптуры. Вучыўся ў А. Злотнік, А. Глебава і А. Бембеля.

У 1965 годзе атрымаў дыплом і прэмію за ўдзел у конкурсе па стварэнні праекта мемарыяльнага комплексу «Брэсцкая крэпасць-герой». Удзельнік мастацкіх выставак з 1966 года, бюст маршала Савецкага Саюза Георгія Жукава ў Мінску і Слуцку (2007). Працаваў над стварэннем мемарыяльнага комплексу для Смаргоні (прысвечаны падзеям Першай сусветнай вайны), першая чарга якога ўведзена ў 2014 годзе.

На працягу ўсёй творчай дзейнасці ён імкнецца прытрымлівацца рэалістычных прынцыпаў адлюстравання гістарычных падзей і рэчаіснасці. Работы скульптара вызначаюцца вобразнасцю пластычнага і кампазіцыйнага вырашэння, эмацыянальнасцю, глыбокім веданнем псіхалогіі чалавека, цікавасцю да самабытнай беларускай культуры, гісторыі роднага краю.

## Літаратура 
* 
* Арцімовіч А. Я. «Двухфігурны эцюд». Метадычная рэкамендацыя, 2010.
* Арцімовіч А. Я. «Жаночая фігура». Вучэбна-метадычны дапаможнік для спецыяльнасці «Скульптура», Мінск, 1998.

## Спасылкі 
* *Гродзенская праўда* «У Смаргоні скульптура „Крылаты геній салдацкай славы“ была адлітая 2 гады таму, але да гэтага часу так і не ўсталяваная»
* *СБ—Беларусь сегодня*: «Художнику в рамках тесно» 
* http://zn.sb.by/kultura-i-iskusstvo-2/article/puteshestvie-na-drakone.html
* *NAVINY.BY* В Минске открылась выставка скульптуры «Обогащаясь друг от друга» 
* *NAVINY.BY* «Григорий Рапота: войны начинают политики, а страдает народ» 

Катэгорыя:Выпускнікі Мінскага дзяржаўнага мастацкага каледжа імя А. К. Глебава
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза мастакоў
Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь
Міністэрства эканомікі Рэспублікі Беларусь

**Міністэ́рства экано́мікі Рэспу́блікі Белару́сь** (***Мінэканомікі Беларусі***) — ведамства ўраду Беларусі, упаўнаважанае ажыццяўляць парадкаванне гаспадарання. Міністр эканомікі прызначаецца і здымаецца з пасады прэзідэнтам. З 4 студзеня 2024 года пасаду міністра займае Юрый Адамавіч Чабатар‎.

## Структура 
* Цэнтральны апарат — 3 дэпартаменты, 6 галоўных упраўленняў, 12 упраўленняў, 2 аддзелы;
* Прадпрыемствы — «БелВТІ» (Беларуская вылічальная тэхніка і інфарматыка), «Нацыянальнае інвестыцыйнае агенцтва», «Цэнтр па цэнах»;
* Навукова-даследчыцкі эканамічны інстытут.

## Задачы 
* агляд гаспадаркі дзяржавы;
* парадкаванне цэнаўтварэння і прадпрымальніцтва;
* парадкаванне ўзнаўлення асноўных фондаў прадпрыемстваў;
* прыцягненне ўкладанняў і распрацоўка заканадаўства аб кіраванні дзяржаўнай маёмасцй;
* удзел у распрацоўцы гаспадарчае супрацы з іншымі дзяржавамі і міжнароднымі арганізацыямі;
* парадкаванне банкруцтва;
* супрацьдзеянне манаполіям;
* удзел у распрацоўцы праграм жыллёвага будаўніцтва;
* планаванне падрыхтоўкі гаспадаркі дзяржавы да ваеннага часу.

## Паўнамоцтвы 
* ухваленне, тлумачэнне і нагляд за выкананнем ведамасных пастаноў;
* скліканне нарад спецыялістаў;
* заключэнне дамоў аб падрыхтоўцы аглядаў і прагнозаў развіцця гаспадаркі дзяржавы;
* запыт ва ўстановах звестак аб гаспадаранні;
* праверка выканання пастановаў аб цэнаўтварэнні і прадпрымальніцкай дзейнасці;
* прыём справаздачаў кіраўнікоў устаноў аб гаспадаранні на пасяджэннях калегіі міністэрства;
* стварэнне, пераўтварэнне і касаванне падпарадкаваных устаноў.

## Міністры 
* Аляксандр Віктаравіч Чарвякоў (4 студзеня 2020 — 20 лістапада 2023).
* Юрый Адамавіч Чабатар (з 4 студзеня 2024 года).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Міністэрства эканомікі Беларусі

Эканоміка
Катэгорыя:З’явіліся ў 1994 годзе
Катэгорыя:Міністэрства эканомікі Беларусі
Поджа Брачаліні

**Джанфранчэска Поджа Брачаліні**, або **Поджа Фларэнційскі** (;  , Тэрануова-Брачаліні, паблізу Арэца — , Фларэнцыя) — італьянскі гуманіст, пісьменнік, збіральнік старажытных рукапісаў. Лічыцца аўтарам раманскага шрыфта.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў тасканскім мястэчку Тэрануова-Брачаліні ў сям'і аптэкара, вывучаў натарыяльную справу ва ўніверсітэце Фларэнцыі.

Брачаліні пабываў у Францыі, Германіі, Швейцарыі і Англіі, дзе ў бібліятэках манастыроў адшукаў некалькі малавядомых альбо забытых антычных рукапісаў Вегецыя, Марка Манілія, Аміяна Марцэліна, Вітрувія, Пятронія, а таксама «Выхаванне прамоўцы» Квінтыліяна, «Сільвы» Стацыя і інш. У 1417 выявіў поўны рукапіс Лукрэцыя «Аб прыродзе рэчаў», які лічыўся страчаным пасля падзення імперыі. У 1427 сумесна з Козіма Медычы займаўся раскопкамі антычных руін у Остыі.

## Творы 
**Дыялогі**
* *De avaritia* «Аб прагнасці» (1428—1429)
* *An seni sit uxor ducenda* «Ці мае стары ажаніцца?» (1436)
* *De nobilitate* «Пра шляхту» (1440)
* *De infelicitate principum* «Пра няшчасце князёў» (1440)
* *De varietate fortunae* «Пра зменлівасць лёсу» (1447)
* *Contra hypocritas* «Супраць крывадушнасці» (1447—1448)
* *Historia disceptativa convivalis* (1450)
* *De miseria humanae conditionis* «Пра няшчасце чалавечага быцця» (1455)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Poggio Bracciolini — Renaissance and Reformation
* Bracciolini, Poggio (1380–1459)
* CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Poggio Bracciolini

Катэгорыя:Пісьменнікі Адраджэння
Катэгорыя:Лацінамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Рэнесансныя гуманісты
Катэгорыя:Антыклерыкалы
Фларэнтыйскі ўніверсітэт

**Фларэнтыйскі ўніверсітэт** (, UNIFI) — адзін з найбуйнейшых і найстарэйшых універсітэтаў Італіі. Знаходзіцца ў горадзе Фларэнцыя. У ім навучаецца каля 60 000 студэнтаў. У 2010 годзе ўніверсітэт заняў 328 месца ў свеце сярод усіх універсітэтаў па рэйтынгу Top Universities, складзеным Times Higher Education.

Фларэнтыйскі *studium generale* («ўсеагульная школа») узнікла ў 1321 годзе, аднак у канцы XV і пачатку XVI стст. не раз пераводзілася з Фларэнцыі ў Пізу. У 1859 годзе была рэарганізавана ў Інстытут практычных заняткаў і павышэння кваліфікацыі, праіснаваўшы пад гэтай назвай да 1923 года.

## Структура 
Ва ўніверсітэце ўтворана 12 факультэтаў:
* Сельскагаспадарчы
* Архітэктурны
* Мастацтваў
* Эканамічны
* Юрыдычны
* Інжынерны
* Фармакалагічны
* Псіхалогіі
* Медыцынскі
* Педагагічны
* Матэматычных, фізічных і прыродазнаўчых навук
* Паліталогіі
## Вядомыя выкладчыкі і студэнты 
* Поджа Брачаліні
* П’етра Антоніа Катальдзі

## Спасылкі 
Катэгорыя:Фларэнцыя
Катэгорыя:Універсітэты Італіі
Малекулярная генетыка

**Малекуля́рная гене́тыка** — навука пра спадчыннасць і зменлівасць жывых істот на субклетачным і малекулярным узроўні; раздзел генетыкі і малекулярнай біялогіі. Вывучае заканамернасці і малекулярныя механізмы захавання, узнаўлення і перадачы спадчыннай інфармацыі.

Даныя малекулярнай генетыкі выкарыстоўваюцца ў медыцыне, прамысловасці, сельскай гаспадарцы, складаюць аснову многіх біялагічных навук.

## Гісторыя 
Вылучылася ў самастойны кірунак у сярэдзіне 20 стагоддзя ў сувязі з доказам ролі малекул ДНК і РНК у спадчыннасці і ўкараненнем у біялогію новых фізічных і хімічных метадаў даследаванняў.

У развіццё малекулярнай генетыкі вялікі ўклад зрабілі амерыканскія вучоныя А. Д. Хершы, Дж. Ледэрберг, Дж. Уотсан, А. Корнберг, М. Нірэнберг, Х. Г. Карана, Д. Балтымар, французскія вучоныя Ф. Жакоб, Ж. Мано, англійскі вучоны Ф. Крык, савецкія вучоныя А. А. Баеў, А. С. Спірын, Г. К. Скрабін і іншыя.

Вывучаны механізмы функцыявання і структура ДНК і РНК, расшыфраваны генетычны код, адкрыта адваротная транскрыпцыя, высветлена роля і механізмы дзеяння ферментных сістэм у рэплікацыі, транскрыпцыі, трансляцыі і рэпарацыі генаў; створана аперонная мадэль рэгуляцыі экспрэсіі генаў.

Стварэнне рэкамбінантнай малекулы ДНК (амерыканскі вучоны П. Берг, 1972) паклала пачатак развіццю генетычнай інжынерыі. Вядуцца работы па малекулярна-генетычным карціраванні геномаў, лакалізацыі і кланіраванні генаў. У шэрагу арганізмаў вызначана нуклеатыдная паслядоўнасць ДНК усяго генома.

Створаны генетычна мадыфікаваныя мікраарганізмы, расліны і жывёлы з генамі, каштоўнымі для сельскай гаспадаркі, медыцыны і інш.

У 1997 годзе англійскія вучоныя адкрылі магчымасць кланіравання жывёл з адной саматычнай клеткі.

## На Беларусі 
На Беларусі праблемы малекулярнай генетыкі распрацоўваюцца з канца 1960-х гадоў.

Значны ўклад у развіццё малекулярнай генетыкі зрабілі Р. Р. Ганчарэнка, М. А. Картэль, Г. І. Лазюк, У. А. Пракулевіч, Ю. К. Фамічоў і іншыя.

Даследаванні вядуцца ў інстытутах Нацыянальнай АН Беларусі: генетыкі і цыталогіі, біяарганічнай хіміі, эксперыментальнай батанікі, лесу, Цэнтральным батанічным садзе; БДУ, НДІ спадчынных і прыроджаных захворванняў.

Вывучаюцца малекулярныя структуры і функцыянаванне геномаў раслін, роля паўторных паслядоўнасцей ДНК у геномах, генетычная трансфармацыя раслін, мітахандрыяльныя і хларапластныя геномы.

Высвятляюцца генетычная арганізацыя храмасом фітапатагенных бактэрый і генетыка бактэрыяфагаў, малекулярныя механізмы генетычнай рэгуляцыі сінтэзу ферментаў у бактэрыяльнай клетцы.

Даследуюцца праблемы спадчынных заган развіцця.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Малекулярная генетыка
Трапло

**Трапло́**, **трапушка**, **трапачка** — прылада для ачышчэння (трапання) ільнянога ці канаплянага валакна ад кастры. На тэрыторыі ўсходніх славян вядомы з VII стагоддзя.

Трапло ўяўляе сабой дошчачку шырынёй 6—8 (7—15) см і даўжынёй 40—45 (50—70) см з дзяржальняй. Выраблялася з дуба, бярозы, клёну. Мела форму нажа, клінка, мяча або рыдлёўкі. Для апрацоўкі канопляў ўжывалі трапалы больш цяжкія. Форма трапалаў вызначалася мясцовымі традыцыямі. Часта трапалы ўпрыгожваліся арнаментамі, разьбой. Дзяржальню (ручку) трапала часам рабілі пустацелай і затыкалі коркам. У яе часта закладвалі сухі гарох або шрот з металічнай пласцінай. Такое трапала у працэсе працы рытмічна гучала, і трапальшчыцы карысталіся ім з задавальненнем.

Працавалі з трапалам звычайна дзяўчаты і жанчыны стоячы. Бралі ў левую руку пучок змятых на мялцы сцёблаў, у правую — трапала, якім наносілі па пучку шэраг частых і моцных удараў то з аднаго, то з другога боку, робячы сустрэчныя рухі левай рукой. Пучок трымалі заўсёды ў адным месцы. Удары наносілі ў сярэдзіну пучка, а трапала пры гэтым павінна было лёгка слізгаць па пучку ўніз.

У спецыяльных майстэрнях выкарыстоўвалі прыстасаванне, запазычанае ў Бельгіі. Яно ўяўляла сабой даволі шырокую дошку, вертыкальна ўбітую ў драўляную ўстойліваю падстаўку. Дошка ў верхняй сваёй частцы мела гарызантальны прарэз, праз які перакідваўся пучок мятых сцёблаў, канец якога прытрымліваўся трапальшчыцай, а доўгі спускаўся ўздоўж дошкі і апрацоўваўся трапалам. Каля дошкі паміж двума стойкамі была нацягнута вяроўка, ад якой трапала, апусціўшыся ўніз, рэзка адскоквала, што палягчала працу.

Слова «**трапло**» выкарыстоўваюць таксама ў пераносным сэнсе ў размоўнай рэчы, пазначаючы чалавека, які гаворыць лухту, бязглуздзіцу, многа гаворыць.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Сельскагаспадарчыя інструменты
Катэгорыя:Абсталяванне і прылады для працы з тэкстылем
Катэгорыя:Лён
Алелі

**Але́лі** (ад  адзін аднаго, узаемна), **алеламорфы** — розныя формы (станы) аднаго і таго ж гена. Размешчаны ў аднолькавых участках (локусах) гамалагічных (парных) храмасом і кантралююць кірункі развіцця адной і той жа прыкметы (напрыклад, белы ці чырвоны колер кветкі).

Алелі ўзнікаюць пры любой змене структуры гена ў выніку мутацый або ўнутрыгенных рэкамбінацый (магчымая колькасць алеляў кожнага гена практычна незлічоная). Кожны ген можа знаходзіцца не менш як у двух алельных станах, адзін з якіх звычайна забяспечвае максімальнае развіццё прыкметы — *дамінантная алель*, другі прыводзіць да частковай або поўнай страты або змены прыкметы — *рэцэсіўная алель*.

Ген, які мае некалькі розных станаў, утварае серыю множных алеляў. Наяўнасцю алельных генаў абумоўлены фенатыпічныя адрозненні сярод арганізмаў. Частоты асобных алеляў у генафондзе даюць магчымасць вылічаць генетычныя змены ў пэўнай папуляцыі і вызначаць частату генатыпаў, што выкарыстоўваюць у селекцыі для прадказання магчымых вынікаў скрыжаванняў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Генетыка
Юзаф Ясінскі

**Юзаф Ясінскі** (2-я палова XVIII стагоддзя — ) — медык, антраполаг.

## Біяграфія 
Скончыў медыцынскую школу ў Гродне, Віленскі ўніверсітэт у 1789 годзе, атрымаў ступень доктара філасофіі, медыцыны і хірургіі.

Працаваў урачом у магнацкім доме Абуховічаў, потым у Навагрудку.

## Навуковая дзейнасць 
У 1810 напісаў кнігу «Антрапалогія пра фізічныя і маральныя ўласцівасці чалавека» (апублікавана ў 1818 у Вільне на польскай мове). Адзін з першых антраполагаў у Беларусі, упершыню выклаў задачы і сутнасць антрапалогіі як вучэння пра чалавека ў цэлым з прыцягваннем дадзеных анатоміі, фізіялогіі, медыцыны, філасофіі. Староннік віленскай эвалюцыйнай школы.

Катэгорыя:Антраполагі Беларусі
Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Дактары філасофіі
Катэгорыя:Дактары медыцыны
Катэгорыя:Дактары хірургіі
Пячора Кра-Маньён

**Кра-Маньё́н** () — пячора ў горадзе  дэпартамента Дардонь на паўднёвым захадзе Францыі, вядомая дзякуючы астанкам дагістарычнага чалавека, знойдзеных тут у 1868 французскім палеантолагам . Пячора дала назву ўсім людзям эпохі верхняга палеаліту — краманьёнцы. Акрамя чалавечага пахавання тут былі знойдзеныя крэмневыя прылады, а таксама ўпрыгажэнні, якія адносяцца да Арыньякскай і Гравецкай культур, датаваных прыкладна 30 тыс. г. да нашай эры. З пяці знойдзеных шкілетаў адзін належыць немаўляці, а чатыры - дарослым людзям з узростам больш за пяцьдзесят гадоў. Гэтым Кра-Маньён адрозніваецца ад іншых падобных знаходак на тэрыторыі Еўропы, дзе, у асноўным, былі знойдзеныя астанкі маладых людзей і падлеткаў.

У гэтым жа раёне ў 1901 у пячоры Камбарэль былі знойдзены больш за 400 наскальных зааморфных і антрапаморфных малюнкаў, якія адносяцца да эпохі верхняга палеаліту.

## Гл. таксама 
* Альтаміра
* Пячора Фон-дэ-Гом
* Пячора Каске
* Пячора Пеш Мерль
* Пячора Ласко
* Пячора Руфіньяк

## Спасылкі 
* Histoty of the Cro-Magnon 

Катэгорыя:Пячоры Францыі
Катэгорыя:Палеаліт
Катэгорыя:Дагістарычная Францыя
Аляксандр Ігаравіч Шамко

{{ДД
| імя                = Аляксандр Ігаравіч Шамко
| жанчына            = 
| выява              =
| памер              = 
| подпіс             =

| тытул              = Міністр спорту і турызму Рэспублікі Беларусь
| перыядпачатак      = 31 кастрычніка 2012
| перыядканец        = 15 лютага 2018
| прэзідэнт          = Аляксандр Лукашэнка
| прэм'ер            = Міхаіл МясніковічАндрэй Кабякоў
| папярэднік         = Алег Качан
| пераемнік          = Сяргей Кавальчук

| дата нараджэння   = 16.10.1968
| месца нараджэння  = Мінск
| дата смерці       = 
| месца смерці      = 
| нацыянальнасць    = 
| назва_палітычнай_арганізацыі = 
| партыя             = 
| муж                = 
| жонка              = 
| сужэнец            = 
| дзеці              = 
| бацька             = 
| маці               = 
| род                = 
| адукацыя           = Камандна-інжынерны інстытут МНС Рэспублікі Беларусь (2000)Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь‎ (2009)
| рэлігія            = 
| аўтограф           = 
| узнагароды         = { style="background: transparent"
 
  
  
  
}
}}
**Алякса́ндр І́гаравіч Шамко́** (нар. , ) — беларускі дзяржаўны дзеяч. Міністр спорту і турызму Рэспублікі Беларусь (2012—2018).

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі політэхнічны тэхнікум (1987), Камандна-інжынерны інстытут МНС Рэспублікі Беларусь (2000), Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (2009).

У 1987—1989 гадах служыў ва Узброеных Сілах.

З 1989 году праходзіў службу на розных пасадах у органах і падраздзяленнях па надзвычайных сітуацыях. У 2007—2008 гадах — начальнік дзяржаўнага пажарнага аварыйна-выратавальнай установы «Рэспубліканскі атрад спецыяльнага прызначэння» Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь. У 2008—2012 гадах — намеснік Міністра па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь.

З 2012 года — Міністр спорту і турызму Рэспублікі Беларусь.

16 кастрычніка 2015 года пастановай Савета Міністраў № 870 у складзе Урада склаў свае паўнамоцтвы перад нававыбраным Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь, а 17 снежня 2015 года ўказам Прэзідэнта № 500 зноў зацверджаны на пасадзе міністра. 15 лютага 2018 Аляксандр Лукашэнка вызваліў ад займаных пасадаў міністра спорту і турызму Аляксандра Шамко і міністра лясной гаспадаркі Міхаіла Амельяновіча за непрыняцце дзейсных мер па барацьбе з карупцыяй і эканамічнымі правапарушэннямі ў падведамасных арганізацыях.

## Узнагароды 
* Медаль «За адзнаку ў папярэджанні і ліквідацыі надзвычайных сітуацый» (8 лістапада 2012)
* Медаль «За бездакорную службу» I, II і III ступеняў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Міністры спорту і турызму Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Выпускнікі Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Выпускнікі Мінскага дзяржаўнага політэхнічнага каледжа
Катэгорыя:Намеснікі міністраў Рэспублікі Беларусь