open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Якуб Вадлейх

**Якуб Вадлейх** (; нар., ) — чэшскі кідальнік дзіды, сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў 2020 года, трохразовы прызёр чэмпіянатаў свету. Удзельнік Алімпійскіх гульняў 2012, 2016 і 2020 гадоў.

## Біяграфія і спартовая кар’ера 
Нарадзіўся 10 кастрычніка 1990 года ў Празе. Прыняў удзел у міжнародных спаборніцтвах дзіды з самага ранняга ўзросту, дасягаючы фінал на чэмпіянаце свету 2007 года моладзі па лёгкай атлетыцы, на Чэмпіянаце свету сярод юніёраў па лёгкай атлетыцы ў 2008 годзе і чэмпіянаце Еўропы па лёгкай атлетыцы сярод юніёраў у 2009 годзе.

Яго дэбют сярод дарослых адбыўся на чэмпіянаце Еўропы па лёгкай атлетыцы 2010 года, але далей за кваліфікацыю не прайшоў. Прыняў удзел у кіданні дзіды на Летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года і заняў 25-е месца з адзнакай 77,61 метра.

Выбыў у кваліфікацыйным раундзе на чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы 2011 года. Удзельнічаў у чэмпіянат Еўропы па лёгкай атлетыцы 2014 года і ў чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы 2015 года.

У 2016 годзе Якуб Вадлейх правёў свой самы паспяховы сезон. Ён дайшоў да фіналу летніх Алімпійскіх гульняў 2016 года, заняўшы восьмае месца і атрымаў перамогу ў серыі Брыльянтавай лігі ІААФ 2016 года з трыма перамогамі і асабістым рэкордам 88,02 метраў. На чэмпіянаце свету 2017 года ён устанавіў свой новы асабісты рэкорд — 89,73 метраў, выйграўшы сярэбраны медаль.

Якуб выйграў сярэбраны медаль у спаборніцтвах па кіданні дзіды сярод мужчын. Ён фінішаваў другім пасля індыйца Ніраджа Чопры.

На чэмпіянаце свету 2023 года, які адбыўся ў Будапешце, чэшскі спартсмен у кіданні дзіды заваяваў бронзавы медаль з вынікам 86,67 м.

Катэгорыя:Лёгкаатлеты Чэхіі
Беларускі Гаюн

**Беларускі Гаюн** — маніторынгавы OSINT праект, які адсочваў ваенную актыўнасць расійскіх і беларускіх войск. Маніторынгавая група была створана да расійскага ўварвання ва Украіну актывістам Антонам Матолькам. Праект названы па беларускім міфічным персанажы, лясным духу Гаюне.

## Гісторыя 
Беларускі Гаюн з’явіўся ў пачатку студзеня 2022 года як маніторынгавая ініцыятыва па адсочванні перамяшчэння расійскай тэхнікі і войск па тэрыторыі Беларусі. Перад праектам стаяла задача назіраць за колькасцю тэхнікі, якую завозяць у краіну і вывозяць назад, дзе патэнцыйна можа ўзнікнуць новая расійская вайсковая база. Праект створаны каб беларусы ведалі што адбываецца на тэрыторыі Беларусі. На піку гэта значэнне даходзіла да дзвюх тысяч чалавек. На момант 25 лютага 2023 года на тэлеграм-канал праекта падпісана больш за паўмільёна чалавек. Спасылку на бот «Гаюна» яны знайшлі на тэлефоне затрыманай незадоўга да таго актывісткі, якая працяглы час хавалася ў Беларусі. У момант пранікнення сілавікоў у чат у яго наладах не была ўключаная функцыя схавання старых паведамленняў для новых карыстальнікаў. Маштаб выгружанага аб’ёма дадзеных невядомы. Кіраўнік BYSOL Андрэй Стрыжак заявіў, што праз доступ сілавікоў да інфармацыі з чат-бота «Беларускага Гаюна» толькі за суткі на іх гарачую лінію прыйшло 50 запытаў па экстраннай эвакуацыі з Беларусі.

7 лютага маніторынгавы праект «Беларускі Гаюн» паведаміў пра спыненне працы.

## Прынцып працы 
Асноўнай крыніцай атрымання інфармацыі ёсць чытачы тэлеграм-канала. Яны дасылаюць паведамленні ў спецыяльны чат-бот. На момант 11 красавіка 2022 года ў бота было даслана больш за 33 тысячы паведамленняў ад 10 тысяч чалавек. Таксама частка інфармацыі прыходзіць з сацыяльных сетак, такіх як Укантакце і Аднакласнікі. 90 % атрыманай інфармацыі з сацыяльных сетак на момант пачатку вайны прыпадала на TikTok. Акрамя гэтага праводзіцца маніторынг месэнджараў і публікацый СМІ. Інфармацыю структуруюць і на гэтай аснове робяцца высновы.

У снежні 2022 года супрацоўнікі беларускіх сілавых органаў пад выглядам назіральнікаў Беларускага Гаюна спрабавалі даведацца пра асабістыя даныя і фарміраваць дасье на падпісчыкаў праекта. Рабілі яны гэта з дапамогай чат-ботаў для знаёмстваў. У паведамленнях, у не надакучлівай форме, яны прасілі пазначыць імя і прозвішча, дату нараджэння, месца пражывання, а таксама іншыя асабістыя даныя.

На момант 8 верасня 2023 года стваральніку праекта было вядома пра 10 выпадкаў арышту за ўзаемадзеянне з Беларускім Гаюном. Антон Матолька заявіў, што недзе людзі былі ідэнтыфікаваны праз вулічнае відэаназіранне, а недзе праз знойдзены ў тэлефоне тэлеграм-бот.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Некамерцыйныя арганізацыі
Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі Беларусі
Катэгорыя:Telegram-каналы
Катэгорыя:Беларусь падчас расійска-ўкраінскай вайны
Ітэн Кецберг

**Ітэн Кецберг** (, нар.  года) — канадскі кідальнік молата, чэмпіён свету 2023 года, прызёр гульняў Садружнасці (2022).

## Біяграфія і кар’ера 
Кецберг, калі быў сябрам лёгкаатлетычнага клуба Нанайма, удзельнічаў у чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы 2021 года сярод юнакоў да 20 гадоў у спаборніцтве па кіданні молата, але фінішаваў апошнім, не выканаўшы ніводнага дапушчальнага кідка ў фінале. На Гульнях Садружнасці 2022 года ён заваяваў сярэбраны медаль з вынікам 76,36 метра.

На сваім першым дарослым чэмпіянаце свету ў Будапешце ў 2023 годзе, канадзец кваліфікаваўся ў фінал з лепшым кідком і нацыянальным рэкордам у 81,18 метра (266 футаў 4 цалі). У фінале ў сваім пятым кідку Кецберг кінуў снарад на 81,25 метраў і ўстанавіўшы новы нацыянальны рэкорд, заваяваў залаты медаль. Перамога Ітэна Кецберга зрабіла яго не толькі самым маладым чэмпіёнам свету па кіданні молата сярод мужчын, але і самым маладым прызёрам спаборніцтваў.

Асабісты рэкорд — 81,25 (2023 год).

Катэгорыя:Лёгкаатлеты Канады
Бенцэ Халас

**Бенцэ Халас** (венг. Halász Bence, нар.  года, ) — венгерскі кідальнік молата, бронзавы прызёр чэмпіянатаў свету 2019 і 2023 гадоў, прызёр чэмпіянатаў Еўропы. Удзельнік летніх Алімпійскіх гульняў 2020 года.

## Біяграфія і кар’ера 
На чэмпіянаце Еўропы-2018 у Берліне ён выйграў бронзавы медаль з вынікам 77,36 метра.

На перадалімпійскім чэмпіянаце свету, які праходзіў у 2019 годзе ў сталіцы Катара горадзе Доха, Бенцэ заваяваў бронзавы медаль адправіўшы снарад на 78,18 метраў. Гэта першы сур’ёзны поспех на сусветных лёгкаатлетычных форумах.

У 2023 годзе на чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы, які адбыўся ў Будапешце, венгерскі атлет, у кіданні молата, з вынікам 80,82 метра стаў бронзавым медалістам чэмпіянату свету.

Асабісты рэкорд — 80,92 (2022 год).

Катэгорыя:Лёгкаатлеты Венгрыі
Сезон 2014/2015 ЖБК «ГАЦАР-Сож-ГДУ»

У сезоне 2014/2015 жаночы баскетбольны клуб «ГАЦАР-Сож-ГДУ» з горада Гомель прымаў удзел:
* Чэмпіянат Беларусі 2014/2015 (**6 месца**).

## Склад каманды 
*  Таццяна Ільковіч-Заяц (прыйшла ў каманду падчас сезона)
*  Марына Ракаўская
*  Алена Гарэлікава
*  Кацярына Нялепка
*  Кацярына Чарыкава
*  Лідзія Каян
*  Вераніка Соўца
*  Аліна Казлова
*  Наталля Ціценка
*  Любоў Вядзьгун
*  Вольга Капылова (пакінула каманду падчас сезона)
*  Анастасія Зарыцкая
*  Караліна Эрэнбург

## Трэнеры каманды 
*  Анатоль Рагазенка (галоўны трэнер)

## Гл. таксама 
* Сезон 2013/2014 ЖБК «Сож-ГДУ»
* Сезон 2015/2016 ЖБК «Гомель-Сож»

## Спасылкі 
* 2014-2015

2014/2015
ГАЦАР-Сож-ГДУ
Катэгорыя:2014 год у Гомелі
Катэгорыя:2015 год у Гомелі
Бач-Кішкун

**Ба́ч-Кішкун** () — медзье Венгрыі, узнікла ў 1945 годзе пасля аб’яднання двух даваенных медзье (камітатаў) — Малой Куманіі і «рэшткавай» Бачкі. Знаходзіцца ў Паўднёвым Альфёльдзе ў міжрэччы Цісы і Дуная. Адміністрацыйны цэнтр — Кечкемет.

Бач-Кішкун мяжуе з медзье Баранья, Тольна, Феер на захадзе (па Дунаі); медзье Пешт на поўначы, Яс-Надзькун-Сальнак і Чонград на ўсходзе, па рацы Ціса. На поўдні Бач-Кішкуна праходзіць дзяржаўная мяжа з Сербіяй.

Асноўнае насельніцтва Бач-Кішкуна — венгры і мадзьярызаваныя куманы (полаўцы). У Баі і Хаёшы жывуць шмат харватаў і немцаў.

Катэгорыя:Медзье Венгрыі
Пірс Лепаж

**Пірс Лепаж** (фр. Pierce LePage; нар.  года, Уітбі, Антарыа) — канадскі лёгкаатлет, спецыяліст па мнагабор’ях, чэмпіён свету 2023 года, сярэбраны прызёр чэмпіянату свету 2022 года, сярэбраны прызёр Гульняў Садружнасці ў Голд-Косце, бронзавы прызёр Панамерыканскіх гульняў у Ліме.

## Біяграфія 
Пірс Лепаж нарадзіўся 22 студзеня 1996 года ў горадзе Уітбі правінцыі Антарыа.

Пачаў займацца лёгкай атлетыкай ва ўзросце 12 гадоў, з 17 гадоў спецыялізаваўся на дзесяціборстве. Упершыню прыцягнуў да сябе ўвагу ў сезоне 2015 года, устанавіўшы нацыянальны рэкорд Канады сярод юніёраў.

У 2016 годзе прайшоў праграму падрыхтоўкі таленавітых атлетаў RBC Training Ground, а ў 2017 годзе ў адсутнасць наймацнейшага дзесяціборца краіны Даміяна Уорнера атрымаў перамогу на чэмпіянаце Канады.

Першага сур’ёзнага поспеху на міжнароднай арэне дабіўся ў сезоне 2018 года, калі ўвайшоў у асноўны склад канадскай нацыянальнай зборнай і пабываў на Гульнях Садружнасці ў Голд-Косце, адкуль прывёз сярэбраную ўзнагароду, выйграную ў дзесяцібор’і, саступіў Ліндану Віктару.

У 2019 годзе з асабістым рэкордам у 8453 ачкоў атрымаў перамогу на буйным міжнародным турніры Décastar у Францыі, узяў бронзу на Панамерыканскіх гульнях у Ліме — тут прапусціў наперад Даміяна Уорнера і Ліндана Віктара. Дзякуючы чарадзе ўдалых выступленняў удастоіўся права абараняць гонар краіны на чэмпіянаце свету ў горадзе Доха — набраў у суме ўсіх дысцыплін дзесяціборства 8445 ачкоў і размясціўся ў выніковым пратаколе спаборніцтваў на пятым радку.

На Алімпійскіх гульнях 2020 года заняў пятае месца з асабістым рэкордам 8604 ачкі. Па ходзе спаборніцтваў Лепаж устанавіў асабістыя рэкорды ў штурханні ядра (15,31 м), бегу на 400 метраў (46,92), бегу на 1500 метраў (4:31,85). Лепаж доўгі час ішоў на трэцім месцы, але няўдала выступіў у кіданні дзіды (57,24 м, 16-ы вынік) і выпаў з тройкі прызёраў.

На чэмпіянаце свету 2022 года Лепаж заняў другое месца з асабістым рэкордам (8701 ачко). Чэмпіёнам стаў Кевін Маер (8816 ачкоў). Лепаж па ходзе турніру ўстанавіў асабістыя рэкорды ў бегу на 400 метраў (46,84), бегу на 110 метраў з бар’ерамі (13,78) і кіданні дыска (53,26 м). Лепаж лідыраваў перад кіданнем дзіды (перадапошні выгляд), але зноў не здолеў паказаць высокі вынік (57,52 м), Маер у гэтай дысцыпліне апярэдзіў Лепажа адразу на 193 ачкі, кінуўшы на 70,31 м.

Катэгорыя:Лёгкаатлеты Канады
Лепаж

**Лепаж** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Анры Лепаж, французскі фехтавальшчык-шпажыст
* Каміль Лепаж, французскі фотажурналістка
* Карын Лепаж, французскі палітык
* Пірс Лепаж, канадскі лёгкаатлет
Кішкунхалаш

**Кішкунхалаш** () — горад у медзье Бач-Кішкун у Венгрыі. Плошча — 227,58 км². Насельніцтва — 29318 жыхароў. Кішкунхалаш — чацвёрты па велічыні горад медзье пасля сталіцы — Кечкемета, Баі і Кішкунфеледзьхазы. Размешчаны за 130 кіламетраў на поўдзень ад Будапешта і за 50 кіламетраў на паўночны захад ад Сегеда. за 30 кіламетраў на поўдзень ад горада праходзіць мяжа з Сербіяй. З горада вядуць мясцовыя дарогі ў Кішкунфеледзьхазу, Сегед, Баю, сербскую Субоціцу і драбнейшыя навакольныя населеныя пункты. Чыгунка мясцовага значэння на Кунсентміклаш, Субоціцу і Кішкунфеледзьхазу.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Шандар Гарбаі, венгерскі палітык
* Бенцэ Халас, венгерскі лёгкаатлет

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Венгрыі
Катэгорыя:Бач-Кішкун
Кішкунфеледзьхаза

**Кішкунфеледзьхаза** () — горад у медзье Бач-Кішкун у Венгрыі. Плошча — 256,30 км². Насельніцтва — 30946 жыхароў. Кішкунфеледзьхаза — трэці па велічыні горад медзье пасля сталіцы — Кечкемета і Баі. Горад размешчаны за 130 кіламетраў на поўдзень ад Будапешта і за 20 кіламетраў на паўднёвы ўсход ад Кечкемета. Кішкунфеледзьхаза — буйны транспартны вузел, побач з горадам праходзіць аўтамагістраль E-75 Будапешт — Сегед — Бялград, з горада вядуць мясцовыя дарогі ў Кечкемет, Сентэш, Кішкунхалаш. Чыгуначная станцыя на лініі Будапешт — Сегед. У Кішкунфеледзьхазе ад яе адыходзяць лініі на Сентэш і Сольнак.

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Венгрыі
Катэгорыя:Бач-Кішкун
Геаметрычная імавернасць

У тэорыі імавернасцей **геаметрычная імавернасць** — мадэль імавернаснай прасторы для задач, у якіх прастора элементарных падзей ёсць некаторым падмноствам прасторы \mathbb{R}^n.

## Азначэнне 
Няхай \Omega \subset \mathbb{R}^n і \Omega мае канечны дадатны n-мерны аб’ём, які пазначым праз |\Omega|. Праз \mathcal{A} пазначым некаторую σ-алгебру  падмностваў \Omega. За імавернасць падзеі A \in \mathcal{A} прымаецца лік

P(A) = \frac,

дзе праз |A| пазначаны n-мерны аб’ём (мера Лебега) мноства A.

Адпаведнасць геаметрычнай імавернасці аксіёмам неадмоўнасці, нармаванасці і злічонай адытыўнасці вынікае з прыведзенага вышэй азначэння імавернасці падзеі і ўласцівасцей меры Лебега.

## Выкарыстанне 
Геаметрычная імавернасць служыць мадэллю для задач, дзе часціца выпадкова кідаецца на мноства \Omega \subset \mathbb{R}^n і каардынаты падзення раўнамерна размеркаваныя па гэтым мностве.

## Прыклады 
### Задача Бюфона 
Адзін з прыкладаў выкарыстання геаметрычнай імавернасці — задача Бюфона.

На гарызантальную паверхню, разлінееную  прамымі на адлегласці 2a паміж сабой кідаецца іголка даўжынёй 2l, 0 . Патрабуецца знайсці імавернасць таго, што іголка перасячэ якую-кольвек прамую.

#### Развязанне 
Становішча іголкі можна  значэннямі x і \varphi, дзе x \in [0, a] — адлегласць паміж цэнтрам іголкі і бліжэйшай прамой, а \varphi \in [0, \pi] — вугал паміж іголкай і прамымі. Параметры x і \varphi незалежныя адзін ад аднаго, таму за прастору элементарных падзей можна прыняць прамавугольнік \Omega = [0, \pi] \times [0, a]. 

З ілюстрацыі відаць, што іголка перасякае прамую тады і толькі тады, калі x \leq \sin{\varphi}. Такім чынам, падзея перасячэння адпавядае мноству A = \{(\varphi, x) | 0 \leq \varphi \leq \pi, 0 \leq x \leq l \sin{\varphi}\}. Знойдзем плошчу мноства A, палічыўшы інтэграл 

|A| = \int_0^{\pi}l \sin{\varphi} d\varphi = -l \cos{\phi} \Bigg|_0^{\pi} = 2l.

Па формуле геаметрычнай імавернасці знаходзім 
P(A) = \frac = \frac{2l}{a\pi}.

Катэгорыя:Тэорыя імавернасцей
Джо Ковач

**Джозеф Матыяс Ковач** (; нар. , Бетлехем, Пенсільванія) — амерыканскі штурхальнік ядра, двухразовы сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў (2016 і 2020), двухразовы чэмпіён свету (2015 і 2019).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Бетлехеме, аднак вырас у горадзе Назарэт, штат Пенсільванія. Ягоны бацька Джозеф Ковач мае венгерскія карані, ён памёр, калі Джо Ковачу было ўсяго 7 гадоў. Выхаваннем Джо займалася маці Джаана. Штурханнем ядра ён захапіўся падчас вучобы ў школе. Выпускнік Універсітэта штата Пенсільванія 2012 года па спецыяльнасці «Эканоміка і інжынерыя нафты і газу».

На чэмпіянаце свету 2015 года ў Пекіне Ковач выйграў золата з вынікам 21.93 м, чэмпіён свету 2011 і 2013 гадоў Давід Шторль адстаў на 19 см.

На Алімпійскіх гульнях 2016 года Ковач заняў другое месца з вынікам 21,78 м, чэмпіёнам з алімпійскім рэкордам стаў Раян Краўзэр (22,52 м).

На чэмпіянаце свету 2019 года ў горадзе Доха барацьба ў штурханні ядра была адной з найбольш захапляльных у гісторыі найбуйнейшых спаборніцтваў. Ковач вырваў перамогу ў апошняй спробе фіналу, устанавіўшы рэкорд чэмпіянатаў свету, асабісты рэкорд і паказаўшы лепшы вынік сезона ў свеце — 22,91 м. Раян Краузер адстаў на 1 см, устанавіўшы асабісты рэкорд, а новазеландзец Томас Уолш таксама паказаў 22,90 м рэкорд Акіяніі), але застаўся трэцім.

На Алімпійскіх гульнях 2020 года нечакана з цяжкасцю прайшоў кваліфікацыю (20,93 м), але потым у фінале пацвердзіў свой узровень і вынікам 22,65 м стаў другім пасля Раяна Краўзера (23,30 м).

У 2023 годзе на чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы ў Будапешце Ковач стаў трэцім у штурханні ядра з вынікам 22,12 м. Чэмпіянат свету ў Будапешце стаў пятым запар, на якім Ковач заваяваў медаль у штурханні ядра.

Катэгорыя:Лёгкаатлеты ЗША
Сезон 2012/2013 ЖБК «Сож-ГДУ»

У сезоне 2012/2013 жаночы баскетбольны клуб «Сож-ГДУ» з горада Гомель прымаў удзел:
* Чэмпіянат Беларусі 2012/2013 (**4 месца**),
* Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012 (**6 месца**).

## Склад каманды 
*  Ганна Кірыенка
*  Алена Сташчук (прыйшла ў каманду падчас сезона)
*  Таццяна Ільковіч
*  Кацярына Нялепка
*  Наталля Палуніна (прыйшла ў каманду падчас сезона)
*  Анастасія Калацільшчыкава (прыйшла ў каманду падчас сезона)
*  Кацярына Чарыкава
*  Вольга Капылова
*  Марына Ракаўская
*  Алена Гарэлікава
*  Кацярына Леаненка
*  Юлія Краўцова
*  Таццяна Лысенка (пакінула каманду падчас сезона)
*  Ганна Саўчук (пакінула каманду падчас сезона)
*  Марына Бандарэнка (пакінула каманду падчас сезона)
*  Марына Яцына
*  Вераніка Соўца
*  Аліна Казлова

## Трэнеры каманды 
*  Анатоль Рагазенка (галоўны трэнер)

## Гл. таксама 
* Сезон 2011/2012 ЖБК «Сож-ГДУ»
* Сезон 2013/2014 ЖБК «Сож-ГДУ»

## Спасылкі 
* 2012-2013

2012/2013
Сож-ГДУ
Катэгорыя:2012 год у Гомелі
Катэгорыя:2013 год у Гомелі
Улечу…

**«Улечу…»** — дэбютны сольны студыйны альбом спявачкі Лючаны (удзельніцы гомельскага гурта «Tim. Big Family»), які выйшаў у 2008 годзе на лэйбле «West Records».
## Спіс песень
## Удзельнікі запіса
*Лючана — вакал
*Тимур — прадзюсар
## Крытыка
Музычны крытык Дзмітрый Безкаравайны з партала Experty.by падкрэсліў, што *«па задумцы гэта, хутчэй за ўсё, стыльны поп з налётам R’n’B. На справе ж прадстаўленая тут калязаходняя поп-музыка, хай і ўскосна, па сваёй наіўнасці, прамалінейнасці і прыкметнай няскладнасці хутчэй нагадвае творчасць гурта „Краски“»*. Музычны журналіст Сяргей Будкін з партала Experty.by разглядаючы альбом адзначыў, што *«ніхто не патрабуе ад папсавікоў складаных аранжыровак ды філясофскіх тэкстаў, але хоць бы самадастатковасьці хацелася, а не гэтага суцэльнага прыпадабненьня ды правінцыйных пантоў»*. Музычны крытык Алег Клімаў з партала Experty.by выказаў меркаванне, што альбом *«у сваім родзе шэдэўральны. У ім дрэнна ўсё! Афармленне, музыка, тэксты, аранжыроўкі, спевы, усё зраслося ў адной кропцы невяртання»*. Музычны журналіст Зміцер Падбярэзскі з партала Experty.by падсумаваў: *«усё зроблена як млявая копія далёка не арыгінальнай творчасьці таго, што да музыкі мае мала адносінаў»*.

Рэцензія Алега Клімава на альбом «Улечу…» была названа найлепшай за 2008 год паводле версіі лэйбла «West Records».
## Зноскі
## Спасылкі
Катэгорыя:Музычныя альбомы Беларусі
Катэгорыя:Альбомы 2008 года
Катэгорыя:Дэбютныя альбомы
Гамзатаў

**Гамзатаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Джавід Шакіравіч Гамзатаў — беларускі барэц грэка-рымскага (класічнага) стылю
* Расул Гамзатавіч Гамзатаў — аварскі пісьменнік
Цэнтральна-Аклахомскі ўніверсітэт

**Цэнтральна-Аклахомскі ўніверсітэт** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Эдманд у штаце Аклахома.

## Агульная характарыстыка 
Гэта трэці па велічыні ўніверсітэт у Аклахоме. Заснаваны ў 1890 годзе, універсітэт быў адной з першых вышэйшых навучальных устаноў, створаных на той тэрыторыі, што пазней стане штатам Аклахома, што робіць яго адным з найстарэйшых універсітэтаў на паўднёвым захадзе ЗША.

## Структура 
* Каледж прыгожых мастацтваў і дызайну
* Каледж бізнесу
* Каледж вольных мастацтваў
* Каледж адукацыі і прафесійнага навучання
* Каледж матэматыкі і навукі
* Інстытут судовай экспертызы
* Каледж паслядыпломнай адукацыі
* Школа дызайну
* Школа інжынерыі
* Школа музыкі

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Аклахома

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы 

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Аклахомы
Ахмед Ясаві

**Хаджа Ахмед Ясаві**, у народзе таксама вядомы як **Хазрэт Султан** (каз. Хазірэт Стантан, 1103, Сайрам — 1166, Туркестан) — сярэднеазіяцкі філосаф, ісламскі прапаведнік. Пісаў працы на караханідска-уйгурскай мове - літаратурнай мове, які склаўся пры двары Караханідаў. Аўтар цыкла вершаў «Дзівані хікмат». Заснаваўшы школу суфізма і выхаваўшы вялікую колькасць паслядоўнікаў сыграў адну з ключавых роляў у распаўсюджванні ісламу сярод цюркаў Цэнтральнай Азіі. Праз 233 гады пасля смерці, па загадзе Аміра Цімура, Ахмеду Ясаві быў узведзены маўзалей у горадзе Ясы (Туркестан), які стаў ушанаваным месцам паломніцтва для часткі мусульман рэгіёна.

Трэці халіф тарыката Хваджаган, заснавальнік тарыката Ясавія.
Умоўная імавернасць

**Умоўная імавернасць** — імавернасць здзяйснення пэўнай выпадковай падзеі пры ўмове таго, што некаторая іншая падзея здзейснілася.

## Азначэнне 
Няхай для некаторай падзеі B выконваецца P(B) > 0. Умоўнай імавернасцю P(A|B) падзеі B пры ўмове, што адбылася падзея B (карацей «пры ўмове B»), называецца дзель

P(A|B) := \frac{P(AB)}{P(B)}.

Часам умоўную імавернасць P(A|B) пазначаюць як P_B(A).

## Адпаведнасць аксіёмам Калмагорава 
Няхай (\Omega, \mathcal{A}, P) — імавернасная прастора, а B \in \mathcal{A} — падзея з дадатнай імавернасцю. Умоўная імавернасць P(A|B) вызначае новую імавернасную прастору (B, \mathcal{A}_B, P_B), дзе σ-алгебра \mathcal{A}_B := \{C | \exists A \in \mathcal{A} : C = AB\}. Такая імавернасная прастора адпавядае аксіёмам тэорыі імавернасцей.
### Доказ адпаведнасці 
Пакажам што выконваюцца аксіёмы неадмоўнасці і нармаванасці:

P(C|B) = P(AB|B) = \frac{P(ABB)}{P(B)} = \frac{P(AB)}{P(B)} \geq 0;
P_B(B) = \frac{P(BB)}{P(B)} = 1.

Дакажам выкананне аксіёмы адытыўнасці. Няхай C_1, C_2 \in \mathcal{A}_B і C_1 C_2 = \varnothing. Існуюць A_1, A_2 такія, што C_1 = A_1 B, C_2 = A_2 B. Маем

P(C_1 + C_2 | B) = \frac{P((C_1 + C_2)B)}{P(B)} = \frac{P(A_1 B B + A_2 B B)}{P(B)} = 
= \frac{P(A_1 B + A_2 B)}{P(B)} = P(C_1 | B) + P(C_2 | B).

Возьмем паслядоўнасць C_1 \supset C_2 \supset \dots, для якой \bigcap_{n=1}^{\infty} C_n = \varnothing, дзе ўсе C_n \in \mathcal{A}_B, г.зн. існуюць A_n \in \mathcal{A}, такія, што C_n = A_n B. Адсюль маем

\lim_{n \to \infty} P(C_n|B) = \lim_{n \to \infty} \frac{P(A_n B)}{P(B)} = \frac{1}{P(B)} \lim_{n \to \infty}P(A_n B) = 0.

## Асноўныя палажэнні з умоўнай імавернасцю 
Умоўная імавернасць выкарыстоўваецца ў шэрагу важных для тэорыі імавернасцей палажэнняў.

### Тэарэма множання імавернасцей 
Дамнажаючы абодва бакі ў азначэнні ўмоўнай імавернасці атрымліваем формулу для здабытку падзей
P(AB) = P(A|B) P(B).
Гэтую роўнасць называюць тэарэмай множання імавернасцей. Існуе таксама яе версія для канечнага мноства падзей A_1, A_2, \dots, A_n, для якіх выконваецца няроўнасць P(A_1 A_2 \dots A_{n-1}) > 0:

P(A_1 A_2 \dots A_{n}) = P(A_1)P(A_2|A_1)P(A_3|A_1 A_2)P(A_n|A_1 A_2 \dots A_{n-1}).

### Формула поўнай імавернасці 
Калі \{A_1, A_2, \dots, A_n\} — поўная група падзей і P(A_j) > 0 для ўсіх j = 1, 2, \dots, n, то для кожнай падзеі B справядліва роўнасць

P(B) = \sum_{k=1}^n P(A_k) P(B | A_k).

У формуле поўнай імавернасці падзеі A_1, A_2, \dots, A_n завуцца гіпотэзамі. Імавернасць P(B|A_k) завецца ўмоўнай імавернасцю і чытаецца: «імавернасць B пры выкананні гіпотэзы A_k».

### Тэарэма Баеса 
Калі \{A_1, A_2, \dots, A_n\} — поўная група падзей і ўсе P(A_k) > 0, а B — падзея, якая таксама адбываецца з дадатнай імавернасцю, то
P(A_k|B) = \frac{P(A_k)P(B|A_k)}{\sum_{i=1}^{n}P(A_i)P(B|A_i)}.

## Гл. таксама 
* Умоўнае размеркаванне імавернасцей

Катэгорыя:Тэорыя імавернасцей
Усходне-Цэнтральны ўніверсітэт

**Усходне-Цэнтральны ўніверсітэт** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Ада ў штаце Аклахома.

## Агульная характарыстыка 
Заснаваная як Усходне-Цэнтральная дзяржаўная нармальная школа ў 1909 годзе, цяперашнюю назву вучэльня прыняла ў 1985 годзе.

Галоўны кампус універсітэта знаходзіцца прыблізна ў 140 км ад Аклахома-Сіці, у 185 км ад Талсы і ў 240 км ад Даласа.

Сёння кампус складаецца з 37 будынкаў на 55 га тэрыторыі.

## Структура 
* Каледж адукацыі і псіхалогіі
* Каледж здароўя і навук
* Каледж вольных мастацтваў і сацыяльных навук
* Школа бізнесу
* Школа медсястрынства
* Школа прыгожых мастацтваў
* Школа аспірантуры

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Аклахома

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Аклахомы
Катэгорыя:Ада (Аклахома)
Спіс найлепшых бамбардзіраў зборнай Украіны па футболе

**Спіс найлепшых бамбардзіраў зборнай Украіны па футболе.** У гэтым спісе прадстаўлены **23** найлепшыя бамбардзіры зборнай Украіны па футболе.

* 
* 
* **Дадзеныя па стане на 13 верасня 2023**

## Зноскі 
Катэгорыя:Зборная Украіны па футболе
Катэгорыя:Спісы:Спорт
Катэгорыя:Спісы:Украіна
Сезон 2011/2012 ЖБК «Сож-ГДУ»

У сезоне 2011/2012 жаночы баскетбольны клуб «Сож-ГДУ» з горада Гомель прымаў удзел:
* Чэмпіянат Беларусі 2011/2012 (**7 месца**).

## Склад каманды 
*  Кацярына Кандраценка
*  Марына Ракаўская
*  Алена Гарэлікава
*  Вераніка Соўца
*  Надзея Богдан (пакінула каманду падчас сезона)
*  Наталля Маскалёва
*  Кацярына Нялепка (прыйшла ў каманду падчас сезона)
*  Дзіна Каваленка
*  Аляксандра Сівіцкая
*  Яўгенія Скакун
*  Надзея Блізнец
*  Анастасія Іванова
*  Лаліта Курловіч
*  Аліна Казлова
*  Вольга Давыдзенка
*  Кацярына Леаненка
*  Марына Бяляева
*  Вікторыя Рабцава
*  Ульяна Сергіеня

## Трэнеры каманды 
*  Анатоль Рагазенка (галоўны трэнер)

## Гл. таксама 
* Сезон 2010/2011 ЖБК «Сож-ГДУ»
* Сезон 2012/2013 ЖБК «Сож-ГДУ»

## Спасылкі 
* 2011-2012

2011/2012
Сож-ГДУ
Катэгорыя:2011 год у Гомелі
Катэгорыя:2012 год у Гомелі
Авеню (спецаперацыя)

**Авеню** — сарваная аперацыя ўкраінскіх спецслужбаў. Пасля расследавання Bellingcat яна стала вядомая як **«Вагнергейт»**. Праводзілася пры непацверджаным удзеле ЗША з прыцягненнем Turkish Airlines. Яе мэтай было затрыманне наймітаў ПВК Вагнер.

## Гісторыя 
Заманеных у Мінск байцоў Вагнера павінны былі затрымаць у Кіеве з-за вымушанай пасадкі самалёта. Праз званок з вышэйшага кола прэзідэнта транспартная аперацыя была адкладзена на адзін дзень у сувязі з запланаванымі перамовамі з Расіяй. Пасля званка, 29 ліпеня 2020 года, беларускае дзяржаўнае інфармацыйнае агенцтва БелТА паведаміла пра затрыманне 33 вагнераўцаў у Беларусі. Пазней Мінск перадаў наймітаў Расіі.

Верагодны зрыў спецаперацыі быў звязаны з уцечкай інфармацыі пасля дакладу ў офісе Прэзідэнта Украіны. Па словах кіраўніка спецаперацыі, на яе пераносе настаяў начальнік офіса прэзідэнта. Аперацыя была падрыхтавана ўкраінскімі спецслужбамі па затрыманні вагнераўцаў, у тым ліку датычных да крушэнне ўкраінскага транспартнага Іл-76 і крушэння рэйса 17 Malaysia Airlines. Апублікаваная журналістамі інфармацыя аб пераносе і зрыве спецаперацыі выклікала шырокі грамадска-палітычны рэзананс ва Украіне. За зрыў раскрытыкавалі кіраўніка дзяржавы Уладзіміра Зяленскага і кіраўніка офіса прэзідэнта Андрэя Ермака.

## Расследванне 
17 лістапада 2021 года Bellingcat і *The Insider* апублікавалі першую частку расследавання «Вагнергейта». На думку аднаго з галоўных следчых аперацыі Хрыста Грозева, сам факт пераносу аперацыі мог стаць прычынай яе правалу. Ход аперацыі, абставіны правядзення і раскрыцця «Авеню» былі прадстаўлены ім сумесна з журналістамі Bellingcat у падрабязным даследаванні, апублікаваным пад назвай «Вагнергейт». Падрабязнасці Грозеў пракаментаваў у інтэрв’ю расійскай журналістцы Юліі Латынінай.

## Рэакцыя 
Факт існавання самой аперацыі ставіў пад сумнеў офіс прэзідэнта Украіны. Пазней лідар краіны прызнаў факт правядзення аперацыі, але абвінаваціў іншыя краіны ва ўцягванні ў яе Кіева. На думку прадстаўнікоў «Еўрапейскай салідарнасці», зрыў «Вагнергейта» нанёс міжнародную рэпутацыйную шкоду Украіне, рэпутацыйную шкоду разведслужбам, паставіў пад пагрозу ўкраінскія дыппрадстаўніцтвы ў іншых краінах, прывёў да пераследу ўдзельнікаў і арганізатараў аперацыі.

Украінскі журналіст Юрый Бутусаў падазраваў, што да развязвання аперацыі супраць вагнераўцаў датычны першы намеснік сакратара РНБА Руслан Дземчанка. Таксама наяўнасць і зрыў спецаперацыі пацвердзіў звольнены экс-кіраўнік Офіса прэзідэнта Украіны Андрэй Богдан.

## Заўвагі 
Катэгорыя:2020 год у Беларусі
Катэгорыя:Беларусь падчас расійска-ўкраінскай вайны
Катэгорыя:ПВК «Вагнер»
Катэгорыя:2020 год ва Украіне
Катэгорыя:Расійска-ўкраінская вайна
Катэгорыя:2020 год у палітыцы
Нацыянальна-рэвалюцыйная армія

**Нацыянальна-рэвалюцыйная армія** (**НРА**, 國民革命軍), таксама сустракаецца назва **Нацыянальная армія** — вайсковае фарміраванне кітайскай партыі Гаміньдан, а затым і рэгулярнае войска Кітайскай Рэспублікі ў часы кіраўніцтва Чан Кайшы. Паводле канстытуцыі 1947 года, НРА была рэарганізавана ва Узброеныя Сілы Кітайскай Рэспублікі.

Катэгорыя:Узброеныя сілы Кітая
Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Кітаі
Катэгорыя:Эра мілітарыстаў у Кітаі
Катэгорыя:Гаміньдан
Дзяржаўны архіў грамадскіх аб’яднанняў Магілёўскай вобласці

**Дзяржаўны архіў грамадскіх аб’яднанняў Магілёўскай вобласці** — архіў, размешчаны ў Магілёве. Размешчаны ў будынку Магілёўскага гарвыканкама па Першамайскай вуліцы, 28. Дырэктарка Алена Анатолеўна Набокава.

## Гісторыя 
У сакавіку 1940 г. быў створаны Магілёўскі абласны партыйны архіў. Да яго стварэння пытаннямі захаванасці дакументаў раённых партыйных арганізацый пры Магілёўскім акруговым камітэце Камуністычнай партыі (бальшавікоў) Беларусі з 1925 г. займаўся гістпартаддзел, а з 1927 г. — партыйны архіў.

У гады Вялікай Айчыннай вайны дакументы архіва былі эвакуяваны ў Тамбоўскую вобласць, пасля яны паступілі ў партыйны архіў ЦК КП(б)Б. Магілёўскі абласны партыйны архіў аднавіў сваю дзейнасць 5 лістапада 1947 года.

Катэгорыя:Архівы Беларусі
Катэгорыя:Арганізацыі Беларусі
Катэгорыя:1940 год у Магілёве
Катэгорыя:З’явіліся ў 1940 годзе
Катэгорыя:Першамайская вуліца (Магілёў)
Дабравешчанскі сабор (Казанскі Крэмль)

**Дабравешчанскі сабор Казанскага крамля** (*сабор Дабравешчання Прасвятой Багародзіцы*, тат. Ару хәбәр чыркәве) — праваслаўны храм у Казані, помнік рускай архітэктуры XVI стагоддзя.

З 1552 па 1918 год сабор быў кафедральным храмам Казанскай епархіі Рускай царквы (цяпер кафедральным з’яўляецца Мікольскі сабор), тут стагоддзямі здзяйсняліся святарскія пасвячэнні, а з канца XIX стагоддзя і хіратоніі біскупаў (тут былі прысвечаны ў біскупскі сан Антоній (Храпавіцкі) і Андрэй (Ухтомскі)).

Дабравешчанскі сабор Казанскага крамля — самы аддалены ўзор пскоўскай архітэктурнай школы і самы старажытны з захаваных помнікаў гісторыі і архітэктуры ў ансамблі крамля і горада. Крыжова-купальны храм з пяццю часткамі, якія знаходзяцца на шасці слупах і трыма алтарным апсідамам сабор першапачаткова аднаўляў планіроўку і аблічча Успенскага сабора Маскоўскага Крамля, падкрэсліваючы новы статус Казані. У падклеце сабора знайшлі спачын многія казанскія архіпастыры, такім чынам, Дабравешчанскі сабор для Казанскага крамля меў тое ж значэнне, што і Рызапаложанскі сабор для Маскоўскага Крамля.

Нягледзячы на пазнейшыя рэканструкцыі, спрадвечны пскоўскі стыль сабора прачытваецца ў паласе тыпова пскоўскага арнаменту, які апяразвае падставу цэнтральнай главы, і аркатурным поясе, які ўпрыгожвае апсіды.

Катэгорыя:Храмы Дабравешчання
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Расіі
Катэгорыя:Саборы Расіі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Казані
Ларыса Канстанцінаўна Суркова

**Ларыса Канстанцінаўна Сурко́ва** (нар. ) — урач, вучоны ў галіне пульманалогіі, доктар медыцынскіх навук (1997).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў горадзе Харкаў. У 1964 годзе скончыла Мінскі медыцынскі інстытут. З 1969 года працуе ў Беларускім навукова-даследчым інстытуце пульманалогіі і фтызіятрыі (сучасны Рэспубліканскі навукова-практычны цэнтр пульманалогіі і фтызіятрыі). З 1986 года займае пасады загадчыка лабараторыі, аддзела.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар навуковых прац па пытаннях патамарфозу, патагенезу, марфалогіі, імунапаталогіі туберкулёзу і іншых хвароб органгаў дыхання. Мае шэраг аўтарскіх пасведчанняў на вынаходствы.

Сярод апублікаванага:
* Патоморфоз, морфология и иммунопатогенез туберкулеза легких в современных условиях : автореферат дис. … доктора медицинских наук : 14.00.15 / Минск. гос. мед. ин-т. — Минск, 1997. — 35 с.;
* Принципы и правила выбора основной причины смерти при туберкулезе [Текст] : учеб.-метод. пособие / Л. К. Суркова [и др.]. — Минск : БелМАПО, 2010. — 18 с.;
* Мероприятия по противотуберкулезному инфекционному контролю в патологоанатомических отделениях (бюро) организаций здравоохранения: учеб.-метод. пособие / Л. К. Суркова, М. И. Дюсьмикеева. — Минск : БелМАПО, 2011. — 24 с.;
* Нетуберкулёзный микрабактериоз лёгких: морфологические проявления и особенности диагностики // Пульмонология и фтизиатрия, № 12 (декабрь) 2021;
* Возможности квантиферонового теста в выявлении латентной туберкулёзной инфекции / Л. К. Суркова, А. Л. Стринович, О. А. Будник, А. Д. Бахтина // Иммунопатология, аллергология, инфектология, 2022, № 2: С. 31—34.;
* *Слизень В. В., Суркова Л. К., Гуревич Г. Л.* Использование ПЦР с гидролизными зондами для выявления мутаций устойчивости к фторхинолонам у Mycobacterium tuberculosis. // Известия Национальной академии наук Беларуси. Серия медицинских наук. 2023; 20(2):158—167.

## Узнагароды 
9 верасня 1998 года Л. К. Суркова за шматгадовую добрасумленную працу ў Навукова-даследчым інстытуце пульманалогіі і фтызіятрыі ўзнагароджана Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* База патентов Беларуси 
* Банк патентов РФ на изобретения и промышленные образцы ФИПС Роспатента
* Научные подразделения ГУ «РНПЦ пульмонологии и фтизиатрии» 

Катэгорыя:Пульманолагі СССР
Катэгорыя:Пульманолагі Беларусі
Катэгорыя:Вынаходнікі СССР
Катэгорыя:Вынаходнікі Беларусі
Катэгорыя:Аўтары падручнікаў
Катэгорыя:Фтызіятры Беларусі
Накі Ісанбет

**Накі Ісанбет** (тат. Nəqi İsənbət, Нәкі Іәнбәт; —) — татарскі }, }, }, празаік, вучоны-фалькларыст і філолаг, складальнік татарскіх слоўнікаў. Заслужаны дзеяч мастацтваў РСФСР (1959). Народны пісьменнік Татарскай АССР (1986).

## Біяграфія 
Накі Ісанбет — сын сельскага мулы (с. Малаяз, цяпер Салавацкі раён), пачаў адукацыю ў сельскім медрэсэ, працягнуў яе ў медрэсэ «Хасанія» (г. Уфа).

У 15 гадоў, шакірдам знакамітага казанскага медрэсэ «Мухамадыя», пачаў друкавацца ў часопісах. У гэты ж час праявілася яго цікавасць да слова і мовы, а сваю самаахвярную любоў да народнай творчасці, да роднай мовы ён пранёс праз усё жыццё.

Яго вершы зрабіліся асновай любімых народам песень («Уракчы кыз», «Бармалы су», «Гармонь», «Сін сазыны уйнады»). Яго п’есы трывала ўвайшлі ў рэпертуар татарскіх тэатраў («Хаджа Насрэтдзін», «Зіфа», «Партфель», «Муса Джаліль», «Хіджрат» і іншыя). Творы для дзяцей (уключаючы фальклорныя) таксама вельмі папулярныя («Мыраубай батыр»).

Неацэнным укладам у татарскую культуру было выданне сабранага М. Ісанбетам трохтомніка «Татарскія народныя прыказкі» (унікальнага і самага вялікага зборніка на цюркскіх мовах), кніг «Татарскія народныя загадкі» і «Дзіцячы фальклор».

Н. Ісанбет увёў у культурны абарот гераічны эпас (дастан) татарскага народа «Ідэгей», упершыню апублікаваўшы ў 1940 годзе яго зводны тэкст, складзены ім па прынцыпе творчай рэстаўрацыі. Новая ўдакладненая версія эпасу была падрыхтавана ім да публікацыі, але вайна, а затым забарона тагачасных уладаў, затрымалі апублікаванне. Гэтыя матэрыялы пазней былі скарыстаны ў публікацыі канца 1980-х гадоў, але без якіх-небудзь спасылак на аўтарства.
Назіб Жыганаў

**Назіб Жыганаў** (тат. Нәҗіп Гаяз вулы Чычанаў, Nəcip Ğayaz uğlı Cihanov; —) ― татарскі , , грамадскі дзеяч. Народны артыст СССР (1957). Герой Сацыялістычнай Працы (1981). Лаўрэат дзвюх Сталінскіх прэмій другой ступені (1948, 1950). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1970).
Аўтар 16 сімфоній, 8 опер, 3 балеты, шматлікія творы камернай, вакальнай, інструментальнай і праграмнай музыкі.

## Біяграфія 
У 1937 годзе пры адкрыцці Дзяржаўнай філармоніі Татарскай АССР была выканана яго Першая сімфонія, першае татарскае сачыненне ў гэтым жанры. Скончыўшы кансерваторыю ў 1938 годзе, вярнуўся ў Казань.

У 1943 годзе быў прызначаны мастацкім кіраўніком Татарскага тэатра оперы і балета (цяпер — імя М. Джаліля), на адкрыцці якога ў 1939 годзе выконвалася дыпломнае складанне кампазітара — опера «Качкын».

У 1944 годзе звярнуўся з прапановай у Савет Міністраў Татарскай АССР стварыць у Казані кансерваторыю. Распараджэннем Саўнаркама СССР ад 13 красавіка 1945 года была створана Казанская дзяржаўная кансерваторыя рэспубліканскага (РСФСР) падпарадкавання. У чэрвені 1945 года быў прызначаны яе дырэктарам (выкладаў аркестроўку, з 1953 года — прафесар). Нязменна кіраваў кансерваторыяй як рэктар 43 гады да канца жыцця.

У 1939 годзе арганізаваў і па 1977 год узначальваў Саюз кампазітараў Татарскай АССР. Дэлегат першага з’езда Саюза кампазітараў СССР (1948), на якім абраны членам яго праўлення. У 1957 годзе на другім з’ездзе абраны сакратаром праўлення.
Міжнародны фестываль старадаўняй і сучаснай камернай музыкі

**Міжнародны фестываль старадаўняй і сучаснай камернай музыкі** — першы фестываль старадаўняй і сучаснай камернай музыкі адбыўся ў Полацку ў 1988 годзе і меў статус усесаюзнага.

Ініцыятарам правядзення фестывалю быў мастацкі кіраўнік і галоўны дырыжор Дзяржаўнага камернага хору Міністэрства культуры СССР Валерый Палянскі.

У Сафійскім саборы збіраюцца лепшыя камерныя выканаўцы з Беларусі, Германіі, Ізраіля, Італіі, Літвы, Расіі і іншых краін. Выконваецца класіка старадаўняй камернай музыкі і творы вядомых кампазітараў сучаснасці.

Падчас фестывалю ўвазе слухачоў прадстаўлены творы сусветнай класікі, а таксама сучаснай камернай і харавой музыкі.

З 2015 года ў рамках фестывалю адзін раз на два гады праводзіцца абласны дзіцячы фартэпіянны конкурс «І. С. Бах і XXI стагоддзе».

Міжнародны фестываль старадаўняй і сучаснай камернай музыкі спрыяе папулярызацыі выканальніцкага майстэрства ў галіне камернай музыкі, з’яўляецца захавальнікам традыцый камернага музыцыравання на тэрыторыі Беларусі.

## Літаратура 
* Мартынова, Е. Е. Международный фестиваль старинной и современной камерной музыки / Е. Е. Мартынова // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 2. — С. 118—119.

Катэгорыя:Музычныя фестывалі Беларусі
Катэгорыя:Культура Полацка
Катэгорыя:1988 год у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1988 годзе
Валерый Кузьміч Палянскі

**Валерый Кузьміч Палянскі** (; нар. , ) — савецкі і расійскі  і музычна-грамадскі дзеяч, прафесар Маскоўскай кансерваторыі, заснавальнік, мастацкі кіраўнік і галоўны дырыжор Дзяржаўнай акадэмічнай сімфанічнай капэлы Расіі. Народны артыст Расійскай Федэрацыі (1996), лаўрэат Дзяржаўнай прэмій Расійскай Федэрацыі (1996).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1949 годзе ў Маскве. Скончыў Музычнае вучылішча пры Маскоўскай кансерваторыі ў 1967 годзе (клас Е. Зверавай), Маскоўскую кансерваторыю (клас прафесара Б. І. Кулікова (харавое дырыжыраванне) і клас О. Дзімітрыядзі (оперна-сімфанічнае дырыжыраванне)). У аспірантуры быў вучнем Г. М. Раждзественскага, які аказаў вялікі ўплыў на яго далейшую творчую дзейнасць.

Дэбют Палянскага ў якасці дырыжора адбыўся ўжо ў 1971 годзе: яшчэ студэнтам ён кіраваў студэнцкім камерным хорам у Маскоўскай дзяржаўнай кансерваторыі. У 1971 годзе ён стаў дырыжорам маскоўскага тэатра аперэты.

У 1975 годзе на міжнародным конкурсе «Гвіда д’Арэца» камерны хор Палянскага стаў пераможцам, атрымаўшы залаты медаль у намінацыі «акадэмічныя спевы» і «Залаты звон» — сімвал лепшага хору конкурсу; Палянскі, як лепшы дырыжор конкурсу, атрымаў спецыяльны прыз: «Гэта сапраўдны Караян харавога дырыжыравання, які валодае выключна яркай і гнуткай музычнасцю».

У 1977 годзе, не пакідаючы хору, Палянскі стаў дырыжорам Вялікага тэатра СССР.

З 1992 года Валерый Палянскі — мастацкі кіраўнік і галоўны дырыжор Дзяржаўнай акадэмічнай сімфанічнай капэлы Расіі.
Даміян Уорнер

**Даміян Дэвід Джордж Уорнер** (, нар.  года) — канадскі лёгкаатлет, які выступае ў мнагабор’і. Алімпійскі чэмпіён 2020 года ў дзесяціборстве, бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў 2016 года ў дзесяціборстве, адзіны ў гісторыі 4-разовы прызёр чэмпіянатаў свету ў дзесяціборстве (2013, 2015, 2019, 2023), чэмпіён свету ў памяшканні 2022 года ў сямібор’і, двухразовы чэмпіён Панамерыканскіх гульняў (2015 і 2019).

## Спартыўная кар'ера 
Рэкардсмен Алімпійскіх гульняў, Канады і ўладальнік 4-га выніку ў гісторыі дзесяціборства — 9018 ачкоў (2021, Токіа). Адзін з 4 людзей у гісторыі, якія набіралі больш за 9000 ачкоў у дзесяціборстве. Уладальнік рэкордаў у гісторыі дзесяціборства на дыстанцыях 100 метраў (10,12) і 110 метраў з бар’ерамі (13,36), уладальнік алімпійскага рэкорду ў гісторыі дзесяціборства ў скачках у даўжыню (8,24 м), былы ўладальнік рэкорду ў гісторыі дзесяціборства і дзеючы рэкардсмен Канады ў скачках у даўжыню (8,28 м).

На Алімпійскіх гульнях 2012 года заняў 5-е месца.

Катэгорыя:Лёгкаатлеты Канады
Эйдэльман

**Эйдэльман** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Ілья Курган (Эйдэльман) — беларускі акцёр, дыктар радыё
* Іосіф Лазаравіч Эйдэльман — беларускі мастак
Міжнародны музычны фестываль імя І. І. Салярцінскага

**Міжнародны музычны фестываль імя І. І. Салярцінскага** праводзіцца кожны год, пачынаючы з 1989 года ў Віцебску. Фестываль некалькі разоў мяняў сваю назву: «Фестываль камернай музыкі памяці І. І. Салярцінскага» (1989), «Віцебскі фестываль мастацтваў „Наша спадчына“» (1990), «Віцебскі музычны фестываль памяці І. І. Салярцінскага» (1991). З 1992 года ён набыў статус міжнароднага, з 2004 года — сучасная назва.

Ля вытокаў стварэння фестывалю стаяў Уладзімір Байдаў — адзін з заснавальнікаў і кіраўнік ансамбля салістаў «Класік-авангард» (Мінск). Заснавальнікам фестывалю з’яўляецца грамадскае аб’яднанне «Віцебскае музычнае таварыства». Арганізатарамі выступілі ўпраўленне культуры Віцебскага аблвыканкама, упраўленне культуры Віцебскага гарвыканкама, саюз музычных дзеячаў Рэспублікі Беларусь, Санкт-Пецярбургская дзяржаўная філармонія імя Д. Д. Шастаковіча. З 1997 года фестываль увайшоў у план Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь, а з 2005 года і да цяперашняга часу ў лік заснавальнікаў і арганізатараў увайшла Віцебская абласная філармонія.

Галоўныя задачы фестывалю — прапаганда класічнай музычнай спадчыны і сучаснага музычнага мастацтва, працяг асветніцкай дзейнасці выдатнага земляка, таленавітага музыказнаўцы і крытыка, заўзятага прапагандыста культуры І. І. Салярцінскага.

У рамках фестывалю праводзяцца музычныя канцэрты, выстаўкі, тэатральныя пастаноўкі, кінапаказы. У 1992—2001 гг. праводзіліся навуковыя чытанні «Віцебскі рэнесанс пачатку ХХ стагоддзя», з 2009 года — чытанні адноўлены і прысвечаны праблемам развіцця сучаснай культуры і мастацтва.

## Літаратура 
* Міжнародны музычны фестываль імя І. І. Салярцінскага // Культура Беларусі : энцыклапедыя : [у 6 т.] / рэдкал.: В. В. Калістратава [і інш.]. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 2014. — Т. 5 : Л-М. — С. 481—482.
* Мацаберидзе, Н. В. Международный музыкальный фестиваль имени И. И. Соллертинского / Н. В. Мацаберидзе // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 2. — С. 116—117.

Катэгорыя:Музычныя фестывалі Беларусі
Катэгорыя:Культура Віцебска
Віцебскі лістапад

**Віцебскі лістапад** — адкрыты фестываль аўтарскай песні, паэзіі і візуальных мастацтваў «Віцебскі лістапад» (да 2016 года — фестываль-свята аўтарскай песні) праводзіцца штогод з 1987 года. У фестывалі прымаюць удзел аўтары-выканаўцы, паэты і перформеры з Беларусі і краін блізкага і далёкага замежжа.

Арганізатары фестывалю — Віцебскі гарвыканкам і Цэнтр культуры «Віцебск».

Мэты і задачы фестывалю: прапаганда і развіццё аўтарскай песні, паэзіі і візуальных мастацтваў як складальнікаў гарадской культуры; папулярызацыя твораў удзельнікаў фестывалю; умацаванне культурных сувязяў, абмен вопытам, стварэнне ўмоў для жывых творчых зносін прадстаўнікоў гарадской культуры; выяўленне і развіццё творчага патэнцыялу маладых аўтараў, выканаўцаў, мастакоў; далучэнне моладзі да духоўных каштоўнасцяў.

Фестываль уключае ў сябе конкурс аўтарскай песні, паэзіі, выканаўчага майстэрства і візуальных мастацтваў «Віцебскі лістапад», экскурсію па памятных мясцінах горада Віцебска, турнір паэтаў, гала-канцэрт лаўрэатаў конкурсу з уручэннем спецыяльнай узнагароды «Прызнанне», шэраг іншых мерапрыемстваў.

У 2020 годзе з-за эпідэміялагічнай сітуацыі з’явілася віртуальная анлайн-пляцоўка, а ў 2021 годзе змянілася ўзроставае абмежаванне конкурсу (10+) — любы жадаючы, якому споўнілася 10 гадоў, можа падаць заяўку да ўдзелу ў конкурсе.

## Літаратура 
* Крыклівец, А. Лістапад над Віцебскам / А. Крыклівец // Полымя. — 2019. — № 1. — С. 85.
* Кудрэйка, Н. «Віцебскаму лістападу» — быць! / Н. Кудрэйка // Культура. — 2020. — 10 кастр. — С. 8-9.
* Кудрэйка, Н. Традыцыя жыве: 35 лістападаў Віцебска / Надзея Кудрэйка // Культура. — 2021. — 23 кастр. — С. 13.
* Мастацтва без межаў // Народная газета. — 2020. — 2 кастр. — С. 31.
* Пастернак, Т. Листопад под гитару и арт-заварка / Т. Пастернак // Витебские вести. — 2016. — 15 окт. — С. 7.
* Пукшанскі, А. Бардаў цягне ў Віцебск… / А. Пукшанскі // Звязда. — 2016. — 5 лістап. — С. 9.

Катэгорыя:Культура Віцебска
Катэгорыя:Музычныя фестывалі Беларусі
Катэгорыя:1987 год у Віцебску
Катэгорыя:З’явіліся ў 1987 годзе
Сахібжамал Гізатуліна-Волжская

**Сахібжамал Гізатуліна-Волжская** (тат. Сәхібҗамал Гыйззәтулла кызы Гыйззәтулліна-Волжская; ,  — , ) — татарская актрыса. Заслужаная артыстка Татарскай АССР (1926).

## Біяграфія 
Сахібжамал Гізатуліна-Волжская нарадзілася ў Казані ў 1892 г. У 1907 г. яна ўвайшла ў склад трупы Ільясбека Ашказарскага, а ў 1912 г. арганізавала ва Уфе татарскую трупу першага тэатра «Нур», спадчыннікам якога з’яўляецца сучасны тэатр «Нур». Гэтая трупа распалася ў цяжкія гады Грамадзянскай вайны ў Расіі, а Сахібжамал стала кіраўніцай 6-й франтавой трупы пры 2-й арміі Усходняга фронту РСЧА. Пасля заканчэння Грамадзянскай вайны Сахібжамал працавала ў калектывах драматычных тэатраў у Іжэўску і Казані. У 1923 г. яна выступала ў Башкірскім тэатры драмы.

Сахібжамал Гізатуліна-Волжская была вядомая як актрыса рэалістычнага кірунку. Яна выканала такія ролі, як Луіза (Ф. Шылер «Падступства і каханне»), Трыльбі (п’еса Г. Гэ па рамане Дж. Дзюмор’е), Мар’яна (Ж. Мальер, «Скупы»). Яна адыграла таксама яркія ролі Шафікі (дэбютная роля, 1907 г. па Н. Кемаль, «Жудаснае дзіця»), Сарбі (Г. Камал, «Распусце»), Бібі (З. Сеід-Задэ, «Няшчасная Бібіжыхан»), Кацярыны (А. М. Астроўскі, «Навальніца»).

У Башкірскім тэатры драмы яна сыграла ролі Зулейхі (К. Г. Цінчурын, «Юсуф і Зулейха»), Сарбі (Ф. Бурнаш, «Маладыя сэрцы»).

Як рэжысёр яна звярталася да героіка-рамантычных, трагедыйных твораў, выявы вялікіх і моцных пачуццяў: п’есы «Моладзь», «Няроўныя» (Ф. Амірхан), «Зулейха» (Г. Ісхакі) і інш.

Татарскі пісьменнік, паэт і драматург Накі Ісанбет жыццю і творчасці Сахібжамал Гізатулінай-Волжскай прысвяціў п’есу «Гульджамал» (тат. Гөлҗамал). Жыла ў Казані на вуліцы К. Маркса, 60. Памерла ў Чыстапалі ў 1974 г.

Пахаваная ў Казані на татарскіх могілках у Нова-Татарскай слабадзе.
Аляксандр Мікалаевіч Сурмач

**Аляксандр Мікалаевіч Су́рмач** ( — ) — беларускі савецкі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Візна (Падляскае ваяводства). У 1972 годзе скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. З 1972 года працаваў на Барысаўскім камбінаце прыкладнога мастацтва.

## Творчасць 
Працаваў у галіне мастацкай керамікі, пераважна ў шамоце. Дасягаў пластычнай выразнасці кампазіцый, мастацкай завершанасці праз падкрэскліванне асаблівасцей матэрыяла, спалучэнне традыцыйных форм і аўтарскай канцэпцыі.

Стварыў камплект дэкаратыўных ваз і ваз-кашпо для адміністрацыйнага будынка вытворчага аб’яднання «Магілёўхімвалакно» ў Магілёве (1976), дэкаратыўную кампазірцыю «Поры года» і керамічную агароджу Палаца культуры ў Беразіно (1978), камплект дэкаратыўнага посуду для рэстарана гасцініцы «Гродна» ў горадзе Гродна (1979), рэльеф «Музы́ка» для Палаца культуры тэксцільшчыкаў у Мінску (1984). Аўтар пластоў «Вечар на Бярэзіне» (1982), «Салют Перамогі» (1985), дэкаратыўных скульптур «Песняры» (1984), «Усе на футбол» (1985), фантана «Дожджык» у аграгарадку Верцялішкі Гродзенскага раёна (1973).

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мастакі дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва
Катэгорыя:Мастакі дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ламжынскім павеце
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Беластоцкай вобласці