Ёванка Броз

**Ёванка Будзісаўлевіч-Броз** (; 7 снежня 1924, Печане — 20 кастрычніка 2013 года, Бялград) — першая лэдзі Сацыялістычнай Федэратыўнай Рэспублікі Югаславіі, удава першага і адзінага прэзідэнта Югаславіі Іосіпа Броза Ціта. Была з ім у шлюбе з 1952 па 1980 гады (яго пятая жонка). Удзельніца Народна-вызваленчай вайны ў Югаславіі, падпалкоўнік Югаслаўскай народнай арміі. З’яўлялася адной з самых супярэчлівых жанчын Югаславіі і ўсяго XX стагоддзя, паколькі рэдка давала інтэрв’ю, а 25 гадоў свайго жыцця правяла пад хатнім арыштам (вызвалілася толькі ў 2000 годзе).

## Біяграфія 
### Раннія гады 
Ёванка Будзісаўлевіч нарадзілася 7 снежня 1924 года ў вёсцы Печане ў Ліцы (цяпер тэрыторыя Харватыі) у сям’і Мічэ і Міліце Будзісаўлевічаў (другое дзіця ў сям’і). Ва ўзросце 17 гадоў уступіла ў Саюз камуністаў Югаславіі, у тым жа ўзросце ўступіла ў партызанскі рух. У 1943 годзе былі забітыя яе брат Максім і бацька, а сама Ёванка ў адным з баёў была параненая ў нагу і захварэла на тыф. Ва ўзросце 21 года яна атрымала два Ордэны «За адвагу» і памятны Партызанскі медаль 1941 года. Пазнаёмілася з Іосіпам Бамроз падчас  ў 1944 годзе.

Падчас вайны Ёванка служыла ў  савецкай арміі.

### Знаёмства з Ціта 
Якім чынам юная партызанка з Лікі стала жонкай лідара камуністаў Югаславіі, да гэтага часу невядома. Паводле афіцыйнай версіі, пасля завяршэння Другой сусветнай вайны міністр унутраных спраў Аляксандр Ранкавіч асабіста выбіраў сакратара Іосіпа Броза. З 50 кандыдатак Ранкавіч выбраў пяць дзяўчат і прадставіў іх Брозу, які і абраў Ёванку Будзісавлевіч (ёй было 24 гады). Гэтую версію пацвердзіў генерал , кіраўнік югаслаўскай контрразведкі, які сам прапаноўваў Ёванку на месца сакратара Ціта. Па іншай версіі, Ёванку прапанаваў , прадстаўнік НКУС у Югаславіі ў той час: па некаторых звестках, Ёванка таксама была завербаваная НКУС.

### Праблемы ў асабістым жыцці 
Адносіны ў сям’і пачалі пагаршацца ў пачатку 1970-х гадоў, стаўшы прадметам вострых палітычных дыскусій. Ёванка сцвярджала, што спрабавала проста абараніць свайго састарэлага мужа ад розных агентаў, выправадзіўшы 10 з 11 міністраў СФРЮ як шпіёнаў. Праціўнікі Ёванкі сцвярджалі, што яна сама была шпіёнкай. У 1988 годзе, паводле заявы кіраўніцтва краіны, з 1974 па 1988 гады было праведзена 59 нарад, прысвечаных паводзінам жонкі Ціта. 21 студзеня 1974 Ціта сам аддаў распараджэнне стварыць спецыяльную камісію па расследаванні «справы таварыша Ёванкі». Камісію ўзначаліў Рата Дуганіч, туды ж увайшлі , Тода Куртавіч, , Мілаш Шумоня, Джэміль Шарац і Іван Кукач.

Ёванку абвінавачвалі ў шпіянажы на карысць СССР, раскрыцці дзяржаўнай таямніцы, змове з сербскім генералітэтам, перавышэнні паўнамоцтваў (незаконным прызначэнні і адхіленні ад працы вышэйшых службовых асоб), удзеле ў змове супраць Аляксандра Ранкавіча, змове з генералам Джокам Ёванічам і спробе падрыхтоўкі дзяржаўнага перавароту і звяржэння Ціта. Аднак доказаў ніхто не мог прад’явіць: на думку большасці людзей, Ёванка не была ўблытана ні ў якія злачынствы, а яе падстаўлялі палітыкі, якія ўмелі маніпуляваць маршалам Ціта. Па словах Іва Этэравіча, асабістага фатографа Іосіпа Броза, галоўнымі правакатарамі ў Югаславіі былі  і  і выправадзіла Ёванку з кватэры, адправіўшы яе на Бульвар свету ў дом 75 пад хатні арышт. Малодшай сястры Надзе забаранілі казаць аб тым, што адбылося, пагражаючы смерцю.

Становішча Ёванкі было вельм благім: запасы ежы ў доме папаўняліся толькі раз у тыдзень. Ацяплення і гарачай вады ў доме не было. У снежні 1985 года Ёванка звярнулася да дэпутатаў Саюзнай Скупшчыны ў адкрытым лісце з просьбай дапамагчы:

Гэтая пакутлівая мітусня працягвалася з 11 гадзін раніцы і да глыбокай ночы. Раніцай яны некуды дзеліся. Нішто не дапамагло мне быць упэўненай, што гэта былі мае асабістыя лісты, рахункі і дакументы. Я была адна ў доме, а ўсе людзі, якія там працавалі, таксама некуды зніклі. Я была з дзесяццю незнаёмцамі і панічна іх баялася. Калі яны пачалі стукаць у дзверы, я папрасіла прыехаць сваю сястру Наду. Яна была прысутнай пры гэтай пакутлівай цырымоніі вобыску. Перад ад’ездам да мяне падышоў той Ніколіч і забараніў Надзе казаць аб тым, што яна бачыла, інакш яна заплаціць галавой.

З тых часоў Ёванку больш ніхто не турбаваў. Рашэнне аб вызваленні Ёванкі не прыняў нават прыйшоўшы да ўлады Слабадан Мілошавіч, і толькі ў 2000 годзе Ёванка пакінула сваю «турму» пасля распараджэння Ваіслава Каштуніцы. У 2003 годзе ў гутарцы Ёванка заявіла, што яе муж не быў ні з чым звязаным і стараўся выратаваць яе жыццё. Яна паўтарала да канца дзён, што Доланц і Любічыч былі асноўнымі віноўнікамі таго, што адбылося. Нажаль, адсудзіць у дзяржавы канфіскаваную маёмасць Ёванка не змагла нават пасля адмены закона аб канфіскацыі, паколькі суд страціў адпаведныя дакументы.

### Дакументы 
У 2006 годзе міністр Расім Льяіч асабіста сустрэўся з Ёванкай і дапамог ёй атрымаць дакументы на жыллё, якіх у яе не было з моманту хатняга арышту. 6 ліпеня 2009 года Ёванка Броз ўрачыста атрымала пашпарт грамадзяніна Сербіі з рук міністра ўнутраных спраў Івіцы Дачыча (там жа быў прысутны і Расім Льяіч, ужо міністр унутраных спраў). Ёванка падзякавала міністрам і пажартавала, што цяпер зноў пачне падарожнічаць за мяжу.

### Хвароба і смерць 
23 жніўня 2013 года Ёванка была тэрмінова шпіталізавана ў Клінічны цэнтр Бялграда ў цяжкім стане здароўя: па паведамленнях цэнтра, быў выяўлены пачатковы сепсіс арганізма, у Ёванкі таксама выявілі пролежні і раны невядомага паходжання (як мяркуецца, ад анкалагічнага захворвання). Неўзабаве клініка па просьбе грамадства перастала паведамляць інфармацыю аб стане здароўя Ёванкі, спаслаўшыся на медычную таямніцу. Урачы змагаліся за яе жыццё, аднак 20 кастрычніка 2013 года Ёванка Броз памерла на 89-м годзе жыцця.

Ёванка Броз была пахавана 26 кастрычніка 2013 года ў «» побач з мужам, згодна з яе апошняй воляй. Пахаванне адбылося з воінскімі ўшанаваннямі.

## Узнагароды 
Акрамя двух ордэнаў «За адвагу» і медаля Партызанскай памяці, Ёванка была ўзнагароджана Ордэнам Югаслаўскай зоркі з залатым вянком, Залатой зоркай ордэна братэрства і адзінства і Вялікім крыжам Ордэна «За заслугі» Францыі: указ аб гэтым падпісаў 6 снежня 1976 года прэзідэнт Францыі Валеры Жыскар д'Эстэн, узнагародзіўшы тым жа ордэнам і яе мужа.

## Спасылкі 
* -{Ilustrovana Politika: Stalno me lažu}-, -{Mart}- 2005.(серб.)
* -{Ilustrovana Politika: Dosta mi je komisija}-!, -{Mart}- 2005.(серб.)
* -{Ilustrovana Politika: Nisam mogla mužu na grob da odem}-!, -{Mart}- 2005.(серб.)
* Јованка Броз — Цітова сувладарка («Вечерње навіны», сакавік 2007, фељтон) (серб.)
* Никада се нису ні растајали («Вечерње навіны», 27. април 2009)(серб.)
* Ставілі су ме ван закона («Бліц», 7. децембар 2009) (серб.)
* Jutjub MUP Сербіі: U domu Jovanke Broz, 06 Ліпеня 2009(серб.)
* Нестале Титове највредније ствари («Вечерње навіны», 24. новембар 2011)(серб.)
* Јованак Броз — сви чланци («Вечерње навіны»)(серб.)
* -{Srce Jovanke Broz prestalo da kuca u 11:45 sati}-(серб.)

Катэгорыя:Жанчыны ў войнах
Катэгорыя:Югаслаўскія партызаны
Катэгорыя:Мужы і жонкі прэзідэнтаў
Катэгорыя:Іосіп Броз Ціта