open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
FreeDOS

**FreeDOS** — гэта аперацыйная сістэма, сумяшчальная з MS-DOS. FreeDOS распаўсюджваецца на ўмовах GNU General Public License, уключае ў сябе некалькі праграм пад іншымі свабоднымі і несвабоднымі ліцэнзіямі. Праект быў распачаты ў 1994 годзе; версія 1.0 выйшла ў свет 3 верасня 2006 года.

Акрамя таго, у межах праекта FreeDOS распрацавана замена каманднаму інтэрпрэтатару MS-DOS (COMMAND.COM). Новы інтэрпрэтатар атрымаў назву FreeCOM.

Кампаніі Dell, HP і Lenovo вырабляюць і пастаўляюць персанальныя камп’ютары з прадусталяванай аперацыйнай сістэмай FreeDOS, гэта зніжае агульны кошт камп’ютара (у параўнанні з прадусталяванай АС Windows). Таксама FreeDOS усталёўваецца на ноўтбукі Asus і Samsung.

Дзякуючы DOS/32 (развіццё DOS/4GW) і Open Watcom (развіццё Watcom), FreeDOS прапануе лёгкае рашэнне для прамысловых камп'ютараў з архітэктурай PC.

## Гісторыя версій 
## Камплектацыя 
Дыстрыбутыў FreeDOS уключае ў сябе вялікую колькасць бясплатных праграм — як напісаных спецыяльна для DOS, так і партаваных з уніксападобных сістэм з дапамогай DJGPP: утыліты, браўзеры (Lynx, Arachne), тэкставыя рэдактары (edlin, edit, vim, emacs), некалькі гульняў (у тым ліку FreeDoom), графічная сістэма GEM і інш.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:DOS
Катэгорыя:Свабодныя аперацыйныя сістэмы
Алекшыцы (Бераставіцкі раён)

**Але́кшыцы** (, ) — аграгарадок у Бераставіцкім раёне Гродзенскай вобласці, на рацэ Бераставічанка. Адміністрацыйны цэнтр Алекшыцкага сельсавета. Знаходзяцца на аўтамабільнай дарозе Гродна — Баранавічы.

## Гісторыя 
Упершыню Алекшыцы згадваюцца ў XVI стагоддзі. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) мясцовасць увайшла ў склад Гарадзенскага павета Троцкага ваяводства.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Алекшыцы апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, у Гродзенскім павеце. У пачатку XX стагоддзя тут было 50 будынкаў, школа і царква.

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Алекшыцы апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Ваўкавыскім павеце Беластоцкага ваяводства. У гэты час існавалі аднайменныя вёска (34 жылыя будынкі) і фальварак (4 будынкі).

У 1939 годзе Алекшыцы ўвайшлі ў БССР, дзе ў 1940 годзе сталі цэнтрам сельсавета. У другой палове 2000-х гадоў паселішча атрымала афіцыйны статус аграгарадка.

## Насельніцтва 
* **XX стагоддзе**: 1902 год — 368 чал.; 1921 год — 205 чал. у *вёсцы Алекшыцы*, з іх паводле нацыянальнасці: 185 беларусаў, 13 палякаў і 7 іншых; паводле веры: 192 праваслаўныя, 11 каталікоў, 2 іншых (хрысціяне); 50 чал. у *фальварку Алекшыцы*, з іх паводле нацыянальнасці: 22 беларусы, 15 палякаў і 12 яўрэяў і 1 іншых; паводле веры: 23 праваслаўныя, 15 каталікоў і 12 іўдзеяў

## Эканоміка 
У Алекшыцах існуе радовішча торфу. Побытавыя паслугі падае пральня.

## Славутасці  
* Царква Покрыва Прасвятой Багародзіцы (1865—1871)

### Страчаная спадчына 
* Царква (XVIII ст.; грэка-каталіцкая)

## Вядомыя асобы 
* Ігнацы Якуб Масальскі (1727—1794) — рэлігійны, грамадскі і палітычны дзеяч Рэчы Паспалітай, мецэнат.
* Міхаіл Міхайлавіч Сіцько (нар. 1961) — беларускі дзяржаўны дзеяч. Член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Алекшыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Бераставіцкага раёна
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Дзятлаўскага раёна

**Гісторыка-культурныя каштоўнасці Дзятлаўскага раёна** — аб’екты архітэктуры, археалогіі, гісторыі і мастацтва, помнікі горадабудаўніцтва і запаведныя мясціны на тэрыторыі Дзятлаўскага раёна Гродзенскай вобласці, якія знаходзяцца пад дзяржаўнай аховай Рэспублікі Беларусь.

У Дзятлаўскім раёне гісторыка-культурнымі каштоўнасцямі прызнаны 37 аб’ектаў, з якіх 16 — помнікі археалогіі, 15 — помнікі архітэктуры, 5 — помнікі гісторыі, 1 — помнік мастацтва. Акрамя таго, 4 аб’екты — помнікі археалогіі — мелі статус гісторыка-культурнай каштоўнасці, аднак пазней былі выключаны са спісу.

33 аб’екты — гісторыка-культурныя каштоўнасці рэгіянальнага значэння, 3 аб’екты — гісторыка-культурныя каштоўнасці рэспубліканскага значэння, 1 аб’ект — уключаны ў спіс сусветнай спадчыны.
__NOTOC__
## Гісторыка-культурныя каштоўнасці Дзятлаўскага раёна 
|}

### Пазбаўленыя статусу 
|}

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Дзятлаўскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Дзятлаўскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Дзятлаўскага раёна
Катэгорыя:Культура Дзятлаўскага раёна
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Мастоўскага раёна

|}

## Нематэрыяльныя каштоўнасці 
|}
## Літаратура 
* 

 
Мастоўскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Мастоўскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Мастоўскага раёна
Катэгорыя:Культура Мастоўскага раёна
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Свіслацкага раёна

|}

## Літаратура 
* 

 
Свіслацкі раён
Катэгорыя:Гісторыя Свіслацкага раёна
Катэгорыя:Культура Свіслацкага раёна
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Смаргонскага раёна

|}
## Літаратура 
* 

Смаргонскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Смаргонскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Смаргонскага раёна
Катэгорыя:Культура Смаргонскага раёна
Жодзішкі

**Жо́дзішкі** (, ) — аграгарадок у Смаргонскім раёне Гродзенскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Жодзішкаўскага сельсавета. Насельніцтва 835 чал. (1993). Знаходзіцца за 19 км на поўнач ад Смаргоні, на рацэ Вілія пры ўпадзенні ў яе ракі Палавойка, на аўтамабільнай дарозе Варняны — Кабыльнік.

## Назва 
Фіксавалася лідскае прозвішча Жодзь. Ёсць літоўскія *Žadas, Žadeikis*. Аснова *Žad*- выкарыстоўвалася ў старажытных балцка-літоўскіх двухасноўных імёнах.

## Гісторыя 
[thumb|злева|130px|Касцёл, фота [1915]]

Першы пісьмовы ўспамін пра Жодзішкі як замак і мястэчка, заснаваныя Мордасам Мішковічам, датуецца 1511. У гэты час вялікі князь Жыгімонт Стары выдаў мястэчку прывілей на таргі, корчмы і кірмашы. Цягам XVI ст. мясцовасць знаходзілася ў валоднанні Падбейпецічаў, Забярэзінскіх, Осцікавічаў, Кішкаў. Каля 1553 Осцікавічы заснавалі тут касцёл. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) Жодзішкі ўвайшлі ў склад Ашмянскага павета Віленскага ваяводства. У кан. XVI ст. Кішкі збудавалі ў мястэчку кальвінскі збор.

У XVII ст. новы ўладальнік Жодзішак Геранім Комар збудаваў касцёл Найсв. Тройцы, пры якім дзейнічала школа. 3 другой пал. XVII ст. мясцінай валодалі Міцкевічы. Барбара Міцкевіч з Комараў заснавала езуіцкі кляштар і калегіум, перадала езуітам свой маёнтак. У 1774 кароль і вялікі князь Станіслаў Аўгуст Панятоўскі надаў мястэчку Магдэбургскае права.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Жодзішкі апынуліся ў складзе Расійскай імперыі. З сяр. XIX ст. мястэчка ўваходзіла ў Дубагоўскую воласць Свянцянскага павета Віленскай губерні. У другой пал. XIX ст. маёнтак Жодзішкі падзяліўся на некалькі ўладанняў. Станам на 1859 тут дзейнічалі касцёл, малітоўны дом, цагельня, бровар. У Першую сусветную вайну мястэчка занялі нямецкія войскі, у 1918—1920 — бальшавікі і польскае войска.

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Жодзішкі апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Вілейскім павеце Віленскага ваяводства.

У 1939 Жодзішкі ўвайшлі ў БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 сталі цэнтрам сельсавета Смаргонскага раёна. У Другую сусветную вайну з чэрвеня 1941 да ліпеня 1944 мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.

Выява:Žodziški. Жодзішкі (XIX).jpg|Панарама
Выява:Žodziški. Жодзішкі (K. Tyškievič, 1871).jpg|Касцёл
Выява:Žodziški, Jezuicki. Жодзішкі, Езуіцкі (1871).jpg|Калегіум

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1859 — 222 чал., 39 двароў
* **XX стагоддзе**: 1971 — 794 чал., 276 двароў; 1990 — 835 чал., 321 двор

## Інфраструктура 
[thumb|Вуліца мястэчка, [1916]]
У Жодзішках працуюць сярэдняя школа, 2 лякарні, дом культуры, маладзёжны культурна-спартыўны цэнтр з атэлем, дашкольная ўстанова, пошта.

## Славутасці 
* Вінакурня (XIX — пач. XIX стст.)
* Касцёл Найсв. Тройцы (1612)
* Вадзяны млын (XIX ст.)
* Могілкі старыя каталіцкія
* Сядзібна-паркавы комплекс Мілашэўскіх (XVIII—XIX стст.)

## Вядомыя асобы 
* Аляксандр Францавіч Базевіч (нар. 1962) — беларускі архітэктар.

## Літаратура 
* 
* Żodziszki //  S. 814.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Жодзішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёна

Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства
Паганскае свяцілішча (Верхаўляны)

**Паганскае свяцілішча** перыяду Сярэднявечча размяшчаецца ў 150 м на паўднёвы захад ад вёскі Верхаўляны.

Свяцілішча занесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь і мае статус гісторыка-культурнай каштоўнасці рэгіянальнага значэння.

## Апісанне 
Адносіцца да IX—XII стагоддзяў. Паганскае капішча размешчана на марэнным узгорку. Помнік згадваўся яшчэ ў 1895 годзе ў «Археалагічнай карце Гродзенскай губерні» Ф. Пакроўскага. Даследаванні капішча праводзіліся ў 1973, 1986 і 1996 гадах. Пры раскопках былі знойдзеныя абломкі ганчарскай керамікі, крэмені, дзве ножападобныя пласцінкі, сярэднявечны чаранковы нож даўжынёй 13,9 см. Таксама былі выяўленыя абломкі касцей, якія належалі буйной і дробнай рагатай жывёле.

## Спасылкі 
* Эдвард Зайкоўскі, Язычніцтва на сумежжы Панямоння і Падляшша ў сярэднявеччы
* 

Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Беларусі
Катэгорыя:Язычніцтва ў Беларусі
Катэгорыя:Культавыя збудаванні Беларусі
Катэгорыя:Верхаўляны
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты Бераставіцкага раёна
Квадрыльён

**Квадрыльён** (скарочана **квдрлн**) — натуральны лік, які адлюстроўваецца адзінкай з
* 15 нулямі ( = 10^{15}, тысяча трыльёнаў ці мільён мільярдаў) у сістэме наймення лікаў з кароткай шкалой;
* 24 нулямі ( = 10^{24} = 10^6 * 10^6 * 10^6 * 10^6 = (10^6)^4, мільён у чацвёртай ступені) у сістэме наймення лікаў з доўгай шкалой.

## Прыстаўкі СІ 
* Для квадрыльёна (1015) — пета.
* Для адной квадрыльённай (10-15) — фемта.
* ISO: peta — (P).

## У матэматыцы 
* Кубічны корань з квадрыльёна роўны ста тысячам.

## У іншых абласцях 
* У 2012 годзе вонкавы доўг Японіі перавысіў 1 квадрыльён іен.

## Глядзіце таксама 
* Імянныя назвы ступеняў тысячы
* Сістэмы наймення лікаў
* Лікі з уласнымі імёнамі

## Спасылкі 
* Кошт зямлі

Катэгорыя:Ступені тысячы
*5
Алекшыцы

Назву **Але́кшыцы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць
** Алекшыцы — аграгарадок у Бераставіцкім раёне
** Алекшыцы — вёска ў Ваўкавыскім раёне
* Мінская вобласць
** Алекшыцы — вёска ў Лагойскім раёне

## Назва 
Паблізу ваўкавыскіх Алекшыцаў фіксавалася прозвішча Алекша (Ятвезь). Было лідскае Алекшэвіч, старыя літоўскія Алекшун, Алекшоніс. Каля Радуні - Алякшышкі. У літоўскіх прозвішчах вядомы складнік -*ekša*.
Аляксандр Ігнатавіч Уласавец

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя     = Уласавец Аляксандр Ігнатавіч
 |арыгінал імя = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці    = 
 |месца смерці   = 
 |партрэт        = 
 |подпіс        = 
 |мянушка       = 
 |псеўданім      = 
 |прыналежнасць = 
 |гады службы    = 1922—1945
 |званне         = гвардыі 
 |род войскаў      = чыгуначныя войскі
 |камандаваў     = 224-ы гвардзейскі стралковы полк
 |частка          =
 |бітвы       = Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды        = { style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
      
-
   
}
 |Commons        = 
 |сувязі          = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс        = 
}}
**Аляксандр Ігнатавіч Уласаве́ц** (—) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, палкоўнік, Герой Савецкага Саюза (26.10.1943).

## Біяграфія 
А. І. Уласавец нарадзіўся ў вёсцы Лапацічы Слуцкага павета (зараз у Слуцкім раёне Мінскай вобласці). Падчас Грамадзянскай вайны ў 1918—1920 гг. у партызанах. Скончыў будаўнічы тэхнікум. У Чырванай Арміі з 1922 года, служыў у 7-м асобным чыгуначным батальёне. У 1928 годзе скончыў Ленінградскую школу ваенных зносін. Служыў у Разані, на Далёкім Усходзе.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны з 1942 года на Сталінградскім, Стэпавым, 2-м Украінскім франтах. З 14 красавіка па 14 снежня 1943 года камандзір 224-га гвардзейскага стралковага палка (72-я гвардзейская стралковая дывізія, 7-я гвардзейская армія, Стэпавы фронт). Полк пад яго камандаваннем вызначыўся ў верасні 1943 года ў баях на тэрыторыі Днепрапятроўскай вобласці (Украіна) пры фарсіраванні ракі Днепр у раёне сяла Барадаеўка Верхнедняпроўскага раёна.
У 1944—1945 гг. А. І. Уласавец начальнік штаба 5-й чыгуначнай брыгады. Удзельнічаў у Люблінска-Брэсцкай наступальнай аперацыі, вызваленні Брэста.

Загінуў на тэрыторыі Польшчы пры аглядзе чыгуначнага моста праз раку Нер (прыток Варты) 23 студзеня 1945 г. Пахаваны ў брацкай магіле ў парку імя 1 Мая ў Брэсце.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка»
* Ордэн Леніна
* 2 ордэны Чырвонага Сцяга
* 2 ордэны Айчыннай вайны 1-й ступені
* медалі

## Памяць 
У 1970 годзе на радзіме Героя ў вёсцы Лапацічы Слуцкага раёна устаноўлена мемарыяльная дошка. Яго імем названа адна з вуліц Слуцка.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Уласовец Александр Игнатьевич на сайце Міністэрства абароны Расіі 
* Герои Советского Союза    // Афіцыйны сайт Слуцкага райвыканкама
* 5-я отдельная железнодорожная бригада  
* Достопримечательности Слуцкого района 

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слуцкім раёне
Белорусы и рынок

**«Белорусы и рынок»** (*«Беларусы і рынак»*) — штотыднёвая эканамічная газета Беларусі. Газета заснавана ў 1990 годзе пад назвай **«Белорусский рынок»** (*«Беларускі рынак»*) і стала адным з першых прыватных сродкаў масавай інфармацыі ў Беларусі. З 2005 года выходзіць пад назвай «Белорусы и рынок».

Газета мае самы вялікі рэйтынг сярод беларускіх перыядычных выданняў. Выходзіць на 32 старонках фармат А3.

Галоўны рэдактар — Вячаслаў Хадасоўскі.

Выходзіць пераважна на рускай мове.

23 ліпеня 2022 года Міністэрства інфармацыі заблакіравала доступ да сайта выдання «Беларусы і рынак». 1 снежня міністэрства анулявала рэгістрацыю друкаванага выдання.

## Пераслед з боку ўлад 
У час асвятлення пратэстаў у Беларусі 18 кастрычніка 2020 года быў затрыманы журналіст Арцём Маёраў. 19 кастрычніка 2020 года суд Кастрычніцкага раёна г. Мінска (суддзя — Алена Жывіца) прысудзіў яму 15 сутак адміністрацыйнага арышту паводле 23.34 КоАП Беларусі.

18 мая 2021 года журналіст газеты Арцём Маёраў прыехаў у рэдакцыю партала TUT.BY, каб асвятляць падзеі, звязаныя з рэйдам на яго сядзібу. Але супрацоўнікі міліцыі затрымалі яго на месцы, а 21 мая 2021 года яму прысудзілі 15 сутак адміністрацыйнага арышту за тое, што той нібыта мацюкаўся ў , але, паводле адваката Андрэя Мачалава, на судзе доказаў гэтага прадстаўлена не было.

## Узнагароды 
* Прэмія імя  «» (2003)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Водгукі на газету «Беларусы і рынак» на сайце Otzyvy.by

Катэгорыя:Газеты Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1990 годзе
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Вольная прэса Усходняй Еўропы»
Катэгорыя:Штотыднёвыя газеты
Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі
Элеанора Англійская

**Элеанора Англійская** можа адносіцца да наступных дочак каралёў Англіі:

* **Элеанора Англійская, каралева Кастыліі** (1162—1214) — дачка караля Англіі Генрыха II, жонка караля Кастыліі і Леона Альфонса VIII, каралева Кастыліі ў 1177—1214
* **Элеанора Плантагенет** (1215—1275) — дачка караля Англіі Іаана Беззямельнага, жонка графа Пембрука Уільяма Маршала і графа Лестэра Сымона дэ Манфора 
* **Элеанора Англійская, графіня Бара** (1269—1298) — дачка караля Англіі Эдуарда I, жонка графа Бара Генрыха III
* **Элеанора Англійская, герцагіня Гелдэрна** (1318—1355) — дачка караля Англіі Эдуарда II, жонка герцага Гелдэрна Рэно II
Шнапс

міні|праворуч|200пкс|Бутэлька астуджанага нямецкага шнапса
**Шнапс** () — абагульняючая назва моцных алкагольных напояў. Тэрмін *шнапс* адносіцца звычайна да розных чыстых (без дадаткаў) дыстылятаў, атрыманых шляхам перагонкі брагі са збожжа, садавіны і г. д.

Аб'ёмнае ўтрыманне этылавага спірту ў шнапсе — каля 40 %.

Па гусце і кансістэнцыі шнапс блізкі да гарэлкі і самагонкі, але можа ўтрымліваць лёгкі фруктовы смак ці адценне смаку, які залежыць ад зыходнай сыравіны. Шнапсамі з'яўляюцца некаторыя брэндзі, напрыклад, кіршвасер.

У Паўночнай Амерыцы таксама прадаецца так званы «амерыканскі шнапс». Гэтая разнавіднасць, па ўтрыманні цукру і алкаголю (не вышэй 25%), шнапсам не з'яўляецца — яна хутчэй адносіцца да лікёраў, адным з інгрэдыентаў якіх можа з'яўляцца сам шнапс.

Катэгорыя:Моцныя спіртныя напоі
Бараніна

[міні|200пкс|[Сцягно барана]]
**Бара́ніна** — мяса бараноў (авечак) пры ўжыванні ў ежу. Мяса маладога ягня завецца *ягняціна*.

Ужываецца ў смажаным, вараным, параным, вэнджаным і салёным выглядзе для падрыхтоўкі шырокага спектру страў, уключаючы: супы, напрыклад шурпа і харчо, і другія стравы — бешбармак, плоў, шашлык, манты, каўбасы, сасіскі, куырдак, фарыкол і інш.

Бараніна заўсёды была і застаецца важнай часткай штодзённага рацыёну качавых, цюркскіх і мангольскіх народаў Азіі, у Расіі найбольш каштоўнай (не мае непрыемнага паху, багатая мінеральнымі рэчывамі і вітамінамі) пародай лічыцца Калмыцкая парода, атрыманая ў выніку селекцыі мангольскіх мясных парод авечак. 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мяса
Дэфіцыт

**Дэфіцы́т** (ад  — неставаць) — тэрмін, які азначае нястачу, недастатковасць, а таксама перавышэнне расходаў над даходамі.

## Эканоміка 
### Макраэканоміка 
* Таварны дэфіцыт — перавышэнне сукупнага попыту над сукупнай прапановай.
* Бюджэтны дэфіцыт — перавышэнне расходаў бюджэту над даходамі.
* Дэфіцыт гандлёвага балансу — перавышэнне імпарту над экспартам.
* Дэфіцыт аплатнага балансу — агульная незбалансаванасць аплатнага балансу дзяржавы.

### Мікраэканоміка 
* Недахоп якога-небудзь рэсурсу

## Медыцына 
* Дэфіцыт пульсу — перавышэнне колькасці сардэчных скарачэнняў над частатой пульсу.
* Неўралагічны дэфіцыт — любы дэфект ЦНС ці перыферычных нерваў.
* Дэфіцыт розных рэчываў у арганізме (мікраэлементаў, вітамінаў і інш.)

## Фільмы 
* Дэфіцыт, фільм — фільм Гаэля Гарсіа Берналь 2007 года.
Монакультура

**Монакультура** (ад  — адзіны і  — вырошчванне, развіццё) — спосаб раслінаводства, пры якім на адным участку пастаянна і бесперапынна вырошчваецца адна і тая ж культура без выканання севазвароту. Монакультура стварае пастаянную аднастайную нагрузку на грунты, з-за чаго яны аднабакова высільваюцца, напрыклад, працяглае вырошчванне збожжавых на адной і той жа плошчы збядняе глебу пераважна фосфарам, буракоў, бульбы — каліем, бабоў — фосфарам і кальцыем. Таксама монакультура прыводзіць да памяншэння ўтрымання гумусу, спрыяе эрозіі і г.д.. Следствам монакультуры з'яўляецца значнае, да 2 разоў, змяншэнне ўраджайнасці. Паляпшэнне апрацоўкі зямлі праз унясенне ўгнаенняў не можа цалкам кампенсаваць негатыўны ўплыў монакультуры. Акрамя таго, пастаяннае існаванне на адной і той жа вобласці пасеву пэўнай расліны спрыяе размнажэнню і ўкараненню ў гэтай мясцовасці характэрных для дадзенай культуры хвароб, паразітаў, насякомых-шкоднікаў, грызуноў і г.д.. Монакультура з'яўляецца прыметай прымітыўнай агратэхнікі і недаразвітасці сельскай гаспадаркі. У сувязі з інтэнсіфікацыяй земляробства ад монакультуры сучасныя гаспадаркі адмовіліся на карысць севазвароту.

## Літаратура 
* Сельское хозяйство : большой энцикл. слов. – М., 1998

Катэгорыя:Аграномія
Кальцо (алгебра)

**Кальцо́**, ці **ко́лца** — мноства  з дзвюма аперацыямі, якія ўмоўна называюцца *«складаннем»* (" + ") і *«множаннем»* (" \cdot "), прычым адносна складання  ёсць абелева група, а «множанне» ўзгоднена са «складаннем» паводле размеркавальнага закона.

Прыкладам кальца з'яўляецца мноства \Z цэлых лікаў разам са звычайнымі складаннем і множаннем.

Адмысловым выпадкам кальца з'яўляецца поле, якое адметна найперш тым, што для любога ненулявога элемента існуе адваротны (адносна множання), у выніку чаго становіцца магчымым вызначыць аперацыю дзялення. А вось у кальцы, у агульным выпадку, гэта не так.

## Строгае азначэнне 
### Азначэнне кальца 
**Кальцо́м** называецца мноства  з аперацыямі складання (" + ") і множання (" \cdot "), якія задавальняюць наступныя ўмовы:
# \left(R,+\right) ёсць абелеваю групай (з нейтральным элементам 0)
# Складанне і множанне падпарадкоўваюцца размеркавальнаму закону: для любых a, b, c \in R справядліва:
#: a\cdot\left(b+c\right) = a\cdot b+a\cdot c,&emsp;(левы размеркавальны закон)
#:  \left(a+b\right)\cdot c= a\cdot c+b\cdot c&emsp;(правы размеркавальны закон)

*Заўвага 1*: у азначэнні кальца на аперацыю «множання» накладваецца толькі адна ўмова — размеркавальны закон (правы і левы). І таму, ўвогуле кажучы, у кальцы можа не існаваць адзінкі (адносна «множання»), «множанне» можа быць неперамяшчальным (некамутатыўным), могуць існаваць дзельнікі нуля і г.д.

*Заўвага 2*: наяўнасць двух размеркавальных законаў неабходна, таму што «множанне» можа быць неперамяшчальным (г.зн. значэнне «здабытку» залежыць ад парадку множнікаў).

### Аксіёмы кальца 
Мноства  з аперацыямі складання (" + ") і множання (" \cdot ") з'яўляецца **кальцом**, калі і толькі калі яно разам з аперацыямі задавальняе сістэму аксіём, якія называюцца **аксіёмамі кальца**:
# Уласцівасці складання:
## a+(b+c) = (a+b)+c&emsp;(спалучальны закон)
## a+b = b+a&emsp;(перамяшчальны закон)
## Існуе элемент 0\in R такі, што 0+a=a&emsp;(нейтральны элемент)
## Для кожнага a\in R існуе адваротны адносна складання элемент -a, такі што (-a)+a=0&emsp;(процілеглы элемент)
# Узгодненасць (або дапасаванасць) складання і множання:
#: a\cdot\left(b+c\right) = a\cdot b+a\cdot c,&emsp;(левы размеркавальны закон)
#:  \left(a+b\right)\cdot c= a\cdot c+b\cdot c&emsp;(правы размеркавальны закон)

*Заўвага*: дзеля зручнасці, у фармулёўках аксіём прапушчаны словы ўзору "для любых a, b, c \in R ".

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Тэорыя колцаў
Катэгорыя:Абстрактная алгебра
Унутраныя воды

**Уну́траныя воды** — водная частка тэрыторыі дзяржавы, за выключэннем тэрытарыяльнага мора.

Унутраныя воды складаюцца з рэк, азёр, вадасховішчаў, ручаёў, балот, вод марскіх партоў, заліваў, бухт і вады ў верхняй частцы зямной кары (падземныя воды). У склад унутраных вод таксама ўваходзяць пагранічныя воды ў межах граніц тэрыторыі дзяржаў і воды, размешчаныя ў бок берага ад зыходных ліній, прынятых у мэтах адліку тэрытарыяльных вод.

Прававы рэжым унутраных вод вызначаецца заканадаўствам дзяржавы, а пагранічных — яшчэ і пагадненнямі паміж сумежнымі дзяржавамі.

## Літаратура 
* 
* 
* *Иванец Г. И., Калинский И. В., Червонюк В. И.* Конституционное право России: энциклопедический словарь / Под общей ред. В. И. Червонюка. — М.: Юрид. лит., 2002. — 432 с. 

Катэгорыя:Гідраграфія
Катэгорыя:Марское права
Дом Воліна (1900)

**Дом Во́ліна** — трохпавярховы будынак у Мінску, пабудаваны ў 1900 годзе з рысамі эклектыкі і неабарока як даходны дом, месціцца па вуліцы Валадарскага, 12 А. Частка гістарычнай забудовы колішняй Захар’еўскай вуліцы.

## Гісторыя 
Дом пабудаваны ў 1900 годзе, злучаны з суседнім двухпавярховым домам Воліна. Уласнікам быў Волін Самуіл Лазаравіч, яго жонка Воліна Блюма-Фейга, іх дачка і пяць сыноў. Стары адрас — вул. Захар’еўская № 41/12 на рагу з Серпухаўскай (цяпер Валадарскага), у 1910—1912 — дом № 43.

Частка пакояў здавалася пад жыллё.

У 1920 годзе тут месціцца гарадское і павятовае бюро Наркамата юстыцыі БССР.

У наш час на першым паверсе месцяцца гандлёвыя памяшканні, на другім і трэцім — Цэнтральнае праўленне таварыства глухіх.

## Архітэктура 
Г-падобны ў плане будынак са зрэзанай вуглавой часткай. Галоўны фасад дома быў арыентаваны на былую вуліцу Захар’еўскую (сучасны праспект Незалежнасці). Фасады аздобленыя канеліраванымі пілястрамі са складанымі капітэлямі на вышыні другога і трэцяга паверхаў. Больш высокі першы паверх, другі і трэці аддзеленыя тонкапрафіляванымі карнізамі. Прасценкі паміж арачнымі на другім паверсе і лучковымі на трэцім паверсе вокнамі дэкараваныя ляпным раслінным арнаментам. Пачатковая планіроўка і фасад першага паверха зменены.

## Літаратура 
* 
* 
* С. Харэўскі, «Тапаграфія БНР», Наша Ніва, № 10, 2007
* Нарысы гісторыі Беларусі. Частка 2. Мн. 1995

Катэгорыя:Славутасці Мінска
Катэгорыя:Вуліца Валадарскага (Мінск)
Катэгорыя:Збудаванні Мінска ў стылі эклектыкі
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі неабарока
Катэгорыя:З’явіліся ў 1900 годзе
Катэгорыя:1900 год у Мінску
Упадзіна

**Упа́дзіна** — замкнёная або амаль замкнёная форма рэльефу зямной паверхні, адмоўная адносна навакольнай мясцовасці (сушы, дна мора, акіяна). Вузкія і доўгія ўпадзіны на дне акіянаў называюць акіянічнымі жалабамі.

Упадзіны могуць быць бяссцёкавымі і маючымі сцёк.

Самая глыбокая ўпадзіна на сушы — упадзіна Гхор (Мёртвае мора) — на 405 метраў ніжэй узроўню мора. Самая глыбокая акіянічная ўпадзіна — Марыянскі жолаб у Ціхім акіяне — на 10 994±40 метраў ніжэй ўзроўню мора.

## Класіфікацыя 
Упадзіны класіфікуюць па механізмам фармавання:

* Тэктанічныя западзіны, запоўненыя наносамі;
* Участак выдзімання — западзіна, якая стварылася ў выніку ветравай эрозіі, часцей у пясчанай пустыні або сухой глебе;
* Грабэн — структурны элемент паміж разломамі ў рыфтавых зонах;
* Ударны кратар — западзіна, якая ўтварылася пасля падзення метэарыту;
* Кратар правалу — западзіна, сфармаваная праз правал зямной паверхні ў пустэчы;
* Катлавіна утвараецца пры раставанні кавалка ледавіка;
* Карсты — западзіны, якія могуць утварацца ў выніку абвалу, які адбываецца праз разбурэнне горных пародаў;
* Даліна — западзіна, якая ўтварылася праз эрозію;
* Акіянічны жолаб — глыбокая западзіна на дне акіяна. З'яўляецца праз пранікненне акіянічнай кары пад іншую акіянічную ці кантынентальную кару;

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Отрицательные формы рельефа // Вялікая савецкая энцыклапедыя 

Катэгорыя:Формы рэльефу
Ураджай

thumb|225px|Ураджай на калёсах
**Ураджа́й** — прадукцыя адной або некалькіх аднародных сельскагаспадарчых культур (збожжавых, пладовых, агароднінных і інш.) і прадукцыя дзікарослых раслін, якія выкарыстоўваюцца чалавекам; агульны збор той ці інш. прадукцыі раслінаводства з усёй пасяўной плошчы ў асобнай гаспадарцы, асобнай або групе адміністрацыйных адзінак, у цэлым у дзяржаве, рэгіёне, аб’яднанні дзяржаў і г.д..

Ураджай складаецца з асобных частак або органаў расліны (насення, бацвіння, карняплодаў, клубняў і г. д.).

Ураджай залежыць ад урадлівасці глебы, біялагічных асаблівасцей раслін, насеннага матэрыялу, тэрмінаў і якасці сяўбы і догляду пасеваў, плошчы сілкавання раслін і г. д..

## Літаратура 
* *Чорний І. Б.* , Том 11. Кн.1., К., 1984, стор. 502

*
*
Вех

**Вех** () — востраў у Андаманскім моры, на паўночны захад ад Суматры. Уваходзіць у склад Інданезіі. Плошча — 156,3 км². Насельніцтва (2010 г.) — 30 647 чал.

## Геаграфія 
Востраў Вех знаходзіцца ў Андаманскім моры ў 21,3 км на паўночны захад ад Суматры і 8 046,2 км на паўднёвы ўсход ад Мінска. Мае вулканічнае паходжанне. На востраве размяшчаецца актыўны стратавулкан (617 м). Каля порта Сабанг у моры назіраюцца выхады фумаролаў. Востраў пацярпеў ад землетрасення і цунамі 2004 г.

Для ўзбярэжжа характэрна спалучэнне пясчаных пляжаў і скальных выступаў. Цэнтральная частка ўзгорыстая. Шмат рэк, ёсць вадаспады.

Клімат трапічны, вельмі вільготны з двума сезонамі мусонаў. Найбольш дажджлівая і прахалодная пара цягнецца з лістапада да студзеня.

## Прырода 
Вех — адзін з найпрыгажэйшых астравоў Інданезіі. Горны пейзаж тут спалучаецца з ляснымі абшарамі. На ўзбярэжжы шмат какосавых пальмаў і кветкавых хмызнякоў. Аднак найбольшую цікавасць уяўляе прырода навакольнага мора. Мясцовы каралавы рыф насяляюць шматлікія віды рыб, у тым ліку акул. З лістапада да студзеня можна назіраць кітовых акул.

Значная частка прыродных тэрыторый (каля 34 км² сушы і 26 км² мора) знаходзіцца пад аховай.

## Гісторыя 
Жыхары Веха здаўна займаліся гандлем. Праз востраў праходзіў марскі шлях з Аравіі ў Кітай. Мяркуецца, што ён быў вядомы еўрапейскім географам ужо ў IV ст. да н.э.

Пасля прыняцця жыхарамі Паўночнай Суматры ісламу Вех з'яўляўся месцам абавязковага прыпынку для мясцовых мусульман, якія здзяйснялі хадж. На невялікім востраве Рубія каля Веха быў створаны шпіталь для псіхічна хворых.

Значэнне Веха стала яшчэ больш важным пасля будаўніцтва Суэцкага канала, што паўплывала на ажыўленне суднаходства ў суседнім Малакскім праліве. Галандскія каланіяльныя ўлады пабудавалі на востраве буйны порт. Да нашых дзён ён выкарыстоўваецца для транзіту паліва.

У 1945 г. Вех увайшоў у склад Інданезіі. У апошнія дзесяцігоддзі на ім імкліва развіваецца турызм.

## Спасылкі 
* Weh island 
* Weh Island/Aceh, Indonesia
* The Origin of Sabang and Weh Island

Катэгорыя:Астравы Індыйскага акіяна
Катэгорыя:Астравы Інданезіі
Архірэйскі палац (Магілёў)

**Архірэйскі палац** — помнік архітэктуры позняга барока ў Магілёве. Узведзены ў 1772—1785 гг. для архіепіскапа Г. Каніскага архітэктарам І. К. Глаўбіцам. Гісторыка-культурная каштоўнасць міжнароднага значэння.

## Архітэктура 
Палац уяўляе сабой мураваны трохпавярховы будынак, прамавугольны ў плане з сіметрычнымі двухпавярховымі рызалітамі па баках, накрыты высокім ламаным дахам. Галоўны і дваровы фасады маюць крывалінейныя пераходы да рызалітаў. Сцены аздоблены з глыбокім гарызантальным рустам і руставанымі пілястрамі на вуглах, прамавугольнымі аконнымі праёмамі з ліштвамі, філянговымі нішамі, тонкапрафіляванымі карнізамі. Трэці паверх атыкавы ў цэнтральнай частцы.

Цэнтральнае месца ў інтэр'еры палаца займаў вестыбюль з трохмаршавай лесвіцай. На першым паверсе знаходзілася парадная зала для прыёмаў і службовыя пакоі, на другім — асабістыя пакоі ахіепіскапа: спальня, кабінет, бібліятэка, на трэцім — гаспадарчыя памяшканні. У XX ст. унутраная планіроўка была зменена.

### Агароджа 
Пасля 1853 г. на тэрыторыі архірэйскага двара на галоўнай восі палаца як галоўны ўезд пабудавана мураваная брама. Брама ўяўляе сабой два масіўныя пілоны, аздобленыя дзвюма калонкамі дарычнага ордара і завершаныя франтонамі, накрыты двухсхільным дахам. Далучаныя да яе паўкругам слупы злучаны металічнай агароджай.

## Літаратура 
*  С. 464.
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Палацы Магілёва
Катэгорыя:Збудаванні Магілёва ў стылі барока
Катэгорыя:З’явіліся ў 1785 годзе
Катэгорыя:1785 год у Беларусі
Катэгорыя:Вуліца Архірэйскі Вал Каніскага
Катэгорыя:Ленінская вуліца (Магілёў)
Катэгорыя:Стары горад (Магілёў)
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Іагана Глаўбіца
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Магілёве
Сабанг

**Сабанг** () — горад, адміністрацыйны цэнтр вострава Вех у Інданезіі.

## Геаграфія 
Сабанг — толькі адзін з двух буйных населеных пунктаў на востраве Вех. Аднак увесь востраў адносіцца да муніцыпалітэта Сабанг, таму на яго часта распаўсюджваецца назва адміністрацыйнага цэнтра. Плошча і насельніцтва ўсяго вострава таксама лічацца плошчай і насельніцтвам муніцыпалітэта.

Сабанг — самы заходні буйны порт Інданезіі. Месціцца каля глыбакаводнага заліва. Галоўнай часткай горада лічыцца партовы раён. Недалёка ад Сабанга знаходзяцца выхады падводных фумаролаў.

## Гісторыя 
Сабанг быў заснаваны ў сярэднявеччы і доўгі час выкарыстоўваўся для транзітнага гандлю паміж Аравіяй і Кітаем. Назва паходзіць ад арабскага слова, якое значыць «вывяржэнне».

У XIX ст. быў пашыраны галандскімі каланіяльнымі ўладамі. Асабліва важнае значэнне набыў пасля адкрыцця Суэцкага канала.

У 1945 г. увайшоў у склад Інданезіі. Выкарыстоўваецца для транзіту паліва.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Інданезіі
Марын I

**Марын I** (); ?, Галезэ — , Рым) — Папа Рымскі з 16 снежня 882 па 15 мая 884 года.

## Біяграфія 
Каля 866 года быў пастаўлены Папам Мікалаем I у дыяканы. У 869 годзе ўдзельнічаў у Чацвёртым Канстанцінопальскім саборы, які асудзіў Фоція і аднавіў на кафедры Канстанцінопаля патрыярха Ігнація. Пасля вяртання ў Італію быў узведзены ў біскупскі сан. 16 снежня 882 года, пасля смерці Папы Яна VIII, быў абраны новым Папам Рымскім.

Неўзабаве пасля абрання вярнуў будучаму Папе Фармозу кардынальскае званне. З усшэсця Марына I на Святы Прастол добрыя адносіны з Візантыяй, якія мелі месца ў перыяд пантыфікату яго папярэдніка, зноў пагоршыліся, паколькі Марын быў прынцыповым праціўнікам Фоція, які вярнуўся на Канстанцінопальскую кафедру пасля смерці Ігнація. Заключыў саюз з англа-саксонскім каралём Альфрэдам Вялікім.

## Спасылкі 
* Марын I. Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Папы Рымскія
Мікалай I (Папа Рымскі)

**Мікалай I** (); 800, Рым — , Рым) — Папа Рымскі з 24 красавіка 858 па 13 лістапада 867 года. Стваральнік папацэзарызму, самы значны пантыфік эпохі Каралінгаў. Каталіцкая гістарыяграфія ўшанавала Мікалая найменнем Вялікі і ўнесла яго ў спіс святых. Быў сваяком Льва IV і адразу ж пасля абрання на папскі трон вырашыў праводзіць «незалежную палітыку», якая ў Рыме заваёўвала ўсё большую папулярнасць.

Ягоны пантыфікат увайшоў у гісторыю як перыяд, калі ўпершыню была паслядоўна сфармулявана ідэалогія папскай тэакратыі. На думку Мікалая I, Папа Рымскі павінен валодаць усёй паўнатой улады ў Касцёле, з’яўляцца яго адзіным кіраўніком. Не менш моцна Мікалай падкрэсліваў вяршэнства папскай улады над уладай свецкіх васпанаў у пытаннях веры і маралі. Увесь пантыфікат Мікалая I быў бесперапынным ланцугом намаганняў і барацьбы, накіраваных на тое, каб гэтыя прынцыпы ажыццявіць на практыцы.

## Спасылкі 
* Мікалай I. Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Каталіцкія і праваслаўныя святыя
Катэгорыя:Папы Рымскія
Дом купца Аношкі

**Дом купца Аношкі** — помнік архітэктуры барока ў Магілёве, узведзены ў канцы XVIII ст. Размешчаны па адрасе вул. Ленінская, 37. Гісторыка-культурная каштоўнасць рэспубліканскага значэння.

## Гісторыя 
Узведзены ў 1698 г. з цэглы ў стылі барока. Дом належаў багатай сям’і магілёўскіх купцоў Аношкаў. Як адзін з найлепшых у горадзе быў прадстаўлены губернскімі ўладамі для пражывання аўстрыйскаму імператару Іосіфу II, што прыбыў у Магілёў для сустрэчы з расійскай імператрыцай Кацярынай II у маі 1780 года.

З 1815 года да 1917 года ў будынку размяшчаўся Магілёўскі дваранскі сход. 25 верасня 2017 года Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка падпісаў распараджэнне, паводле якога на завяршэнне капітальнага рамонту было выдзелена звыш 598 тысяч рублёў з фонду прэзідэнта па падтрымцы культуры і мастацтва.

## Архітэктура 
Дом уяўляе сабой трохпавярховы з падвальным паверхам будынак прамавугольны ў плане, накрыты ламаным дахам, трэці паверх — мансарда, якая надбудавана падчас рэканструкцыі. Цэнтральная частка фасада завершана атыкам лучковага абрысу з люкарнай у тымпане.

У цэнтры фасада галоўны ўваход вылучаны лучковай аркай, над якой невялікі балкон з металічнай ажурнай агароджай. Праём балконных дзвярэй аформлены лучковым парталам. Фасады раскрапаваны лапаткамі, члянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі з простымі ліштвамі і падаконнымі нішамі. На галоўным фасадзе міжаконныя прасценкі паміж вокнамі першага і другога паверхаў аздоблены філёнгамі. Па перыметры пад дахам праходзіць шырокі прафіляваны карніз. Унутраная планіроўка зменена. Першы паверх і падвал перакрыты скляпеннямі, другі паверх мае бэлячныя перакрыцці.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Славутасці Магілёва
Катэгорыя:З’явіліся ў 1698 годзе
Катэгорыя:Збудаванні Магілёва ў стылі барока
Катэгорыя:Ленінская вуліца (Магілёў)
Катэгорыя:XVII стагоддзе ў Магілёве
Катэгорыя:1698 год у Еўропе
Уладзімір Яраславіч

**Уладзімір Яраславіч** ( — ) — князь наўгародскі (1034—1052).

## Біяграфія 
Сын Яраслава Уладзіміравіча і Інгегерды Улафсдотэр. Магчыма, старэйшы сын Яраслава, не лічачы спрэчнага Іллю Яраславіча. Пасаджаны бацькам на наўгародскі сталец, паводле Наўгародскага III летапісу, у 14-гадовым узросце. Адбылося гэта, паводле Іпацеўскага, Сафійскага I і Цвярскога летапісаў, у 1034 годзе, а паводле Лаўрэнцеўскага і Васкрасенскага — у 1036 годзе.

Уладзімір Яраславіч пабудаваў у Ноўгарадзе Сафійскі сабор, асвечаны 14 верасня 1052 года.

Летапісы называюць дату смерці Уладзіміра — 4 кастрычніка 1052 г. У Наўгародскім III летапісе прыпісана: *«А жыў 32 гады, а княжыў Вялікім Ноўгарадзе 18 гадоў»*. У Цвярскім летапісе запісана, што Уладзімір княжыў у Ноўгарадзе 19 гадоў, а жыў 33 гады і памёр 4 верасня 1052 г. (не 4 кастрычніка, як у большасці летапісаў), тут цвярскі летапісец супярэчыць сабе, бо 1052-19=1033, а не 1034, як ён сам пісаў вышэй. Уладзімір быў жанаты з Одай, дачкой Леапольда графа Штадэнскага, але версія пастаўлена да сумнеў А. В. Назарэнкам. Меў адзінага сына — Расціслава Уладзіміравіча.

## Зноскі 
## Літаратура 
* Baumgarten N. Généalogies et mariages occidentaux des Rurikides Russes du X-e au XIII-е siècle // Orientalia Christiana. Т. 35. — Roma, 1927. P. 7. Tabl. 1. № 22, 25;
* Баумгартен Н. А. Ода Штаденская, внучатая племянница папы Льва IX — невестка Ярослава Мудрого // Благовест. Париж. 1930. № 1. С. 95-102.
* Баумгартен Н. А. Первая ветвь князей галицких: Потомство Владимира Ярославича // Летопись Историко-родословного общества (ЛИРО). — М., 1908. Вып. 4 (16). С. 3-4;
* Назаренко А. В. О династических связях сыновей Ярослава Мудрого. Отечественная история // РАН. Ин-т рос. истории. — М.: Наука, 1994. — № 4-5.
* Рапов О. Княжеские владения на Руси в X — первой половине XIII в. — М.: Изд-во МГУ, 1977. — 268 с.

Катэгорыя:Военачальнікі Старажытнай Русі
Катэгорыя:Рускія праваслаўныя святыя
Катэгорыя:Кананізаваныя князі
Катэгорыя:Князі наўгародскія
Сядзібна-паркавы комплекс Ляжэнскіх (Аранчыцы)

**Сядзі́бна-па́ркавы ко́мплекс Ляжэ́нскіх** — былая сядзіба ў вёсцы Аранчыцы (цяпер у Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі).

## Гісторыя 
Першую сядзібу збудавалі ў 1560 годзе тагачасныя ўладальнікі Аранскія, ад якіх атрымала назву вёска Аранчыцы. Пазней маёнтак перайшоў да Іжыцкіх, а пасля ў якасці пасагу панны Дэрамер дастаўся Ігнацыю Ляжэнскаму, афіцэру паўстання Касцюшкі. Магіла Юзэфы Ляжэнскай (у дзявоцтве Дэрамер) дагэтуль знаходзіцца на каталіцкіх могілках Пружан.

Па Ігнацыі Ляжэнскім уласнікамі маёнтку і двару ў Аранчыцах былі:
* Фердынанд Ляжэнскі (1794—1858), пахаваны ў Пружанах
* Баляслаў Ляжэнскі (†1917)
* Павел Ляжэнскі (1880—1945), апошні ўласнік Аранчыц, дзед польскага пісьменніка Цэзарыя Ляжэнскага

Па прыходзе бальшавікоў у 1939 годзе маёнтак быў разрабаваны. У 1943 годзе двор быў падпалены партызанскім аддзелам Арміі Краёвай пад камандаваннем капітана Войцеха Збілюта () падчас сутычкі з немцамі і згарэў дашчэнту.

## Апісанне 
Двор у Аранчыцах быў прамавугольны, 20x7 м. Дах гонтавы. З адваротнага боку хаты знаходзілася адкрытая веранда. Ганак падтрымлівалі 4 мураваныя калоны.

Маёнтак меў 2 стайні, каменны і драўляны хлявы, кароўнік, стадолу, хату на 4 сям'і, флігель.

Сядзібу атачаў парк плошчай 200x300 м з рыбнымі ставамі, пляжам і дзвюма алеямі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Славутасці Пружанскага раёна
Катэгорыя:Род Ляжэнскіх
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Беларусі
Катэгорыя:Аранчыцы
Катэгорыя:Палацава-паркавыя і сядзібна-паркавыя ансамблі Беларусі
Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2001

**Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2001** (11-ы чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па футболе ў Вышэйшай лізе) — чэмпіянат па футболе сярод беларускіх каманд 2001 года.

У турніры, які праходзіў у два кругі, удзельнічалі 14 каманд.

Чэмпіёнскі тытул упершыню ў сваёй гісторыі заваяваў клуб «Белшына» з Бабруйска.

## Змены ў параўнанні з папярэднім сезонам 
### Клубы, якія выйшлі ў Вышэйшую лігу з Першай лігі 
* ФК «Маладзечна»

### Клубы, якія страцілі месца ў Вышэйшай лізе па выніках сезона 2000 
* ФК «Ліда»
* ФК «Тарпеда-Кадзіна» (Магілёў)
* ФК «Камунальнік» (Слонім)

### Змены назваў клубаў 
*  ФК «Маладзечна» перад пачаткам сезона быў перайменаваны ў «Маладзечна-2000»
*  ФК «Нафтан-Дэвон» (Наваполацк) перад пачаткам другога круга быў перайменаваны ў «Нафтан»

## Клубы-ўдзельнікі 

### Прадстаўніцтва па рэгіёнах 
У турніры прымалі ўдзел клубы з усіх абласцей краіны.

## Турнірная табліца 
## Бамбардзіры 
2001
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2001 годзе
Катэгорыя:2001 год у футболе
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Слонімскага раёна

|}
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Слонімскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Слонімскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Слонімскага раёна
Катэгорыя:Культура Слонімскага раёна
Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2006

**Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2006** (16-ы чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па футболе ў Другой лізе) — 
трэці па рангу дывізіён (пасля Вышэйшай і 
Першай ліг) па футболе 
сярод беларускіх каманд 2006-га года. 
У турніры прымалі ўдзел 17 каманд, якія змагаліся за дзве пуцёўкі ў 
Першую лігу. 
Перамогу ў турніры атрымаў клуб «Дынама-Белкард» з Гродна, 
які разам з магілёўскім «Савітам» прайшоў у Першую лігу.

## Турнірная табліца 
* За няўплату заявачных унёскаў зняты ачкі з каманд «Горкі» (-8), «Сноў» (-6), «Асіповічы» (-5), «Орша-Белаўтасэрвіс» (-4)

## Спасылкі 
* RSSSF.com
* kick-off.by
* fcgomel.elitno.net

2006
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2006 годзе
Катэгорыя:2006 год у футболе
Свята-Георгіеўская царква (Бабруйск)

**Свята-Георгіеўская царква** (у народнай традыцыі — **Белая Царква**) — праваслаўная царква ў Бабруйску. Размешаная па адрасе Карбышава, 4.

## Гісторыя 
Царква пабудавана ў 1905—1907 па праекце А. Штаўберта як гарнізонны храм для воінскіх частак, размешчаных у Бабруйскай крэпасці. У пачатку ХХ ст., у сувязі са стратай фартыфікацыйнага значэння Бабруйскай крэпасцю была дазволена забудова эспланады — прасторы вакол сценаў, забароненага для будаўніцтва з прычыны абарончых мэт. Адпаведна, новы гарнізонны храм быў пабудаваны ў непасрэднай блізкасці ад галоўнага ўваходу ў крэпасць, на Мінскам фарштаце. У 1907 епіскап Мінскі і Тураўскі Міхаіл (Цемнарусаў) асвяціў храм. Верагодна, што храм наведваў падчас свайго візіту ў Бабруйск у 1916 цар Мікалай II.

У 1928 з храма скідаюцца купалы, руйнуецца званіца, а ў будынку размяшчаецца швейная майстэрня. У гады вайны ў храме размяшчаліся нямецкія аўтарамонтныя майстэрні, а па яе канчатку — сталовая і бібліятэка імя Леніна. У 1990 храмавы будынак вернуты вернікам.

План рэстаўрацыі быў складзены такім чынам, каб адноўлены храмавы будынак паўтараў разбураны нават у дробных дэталях. У 1992 распачатае будаўніцтва званіцы, у верасні 1992 набываюцца званы. 19 снежня 1992 Філарэт, Мітрапаліт Мінскі і Слуцкі, Патрыяршы Экзарх усяе Беларусі, служыць у Свята-Георгіеўскім храме і благаслаўляе працы па яго ўзнаўленні. У сакавіку 1993 на званіцу ўздымаецца ўвянчаны пазалочаным крыжам шатровы дах з купалам. У 1994 усталяваны шацёр з купалам і крыжам над алтарнай часткай, у асяроддзі чатырох малых купалаў з крыжамі. 1995 храм цалкам абтынкаваны, усталяваныя дзверы і вокны. У гэтым жа годзе ў храме ўсталяваны разьбяны іканастас з абразамі працы майстроў маскоўскае іканапіснае школы.

У маі 1996—1 лістапада 1998 будуецца двухпавярховы Духоўна-асветніцкі цэнтр з памяшканнем для правядзення таемства вадохрышча. Цяпер цэнтр аб'ядноўвае не толькі адукацыйную, але і выдавецкую, дабрачынную, місіянерскую, вучэбна-метадычную дзейнасць. Пры цэнтры працуюць нядзельная школа, маладзёжны цэнтр святога Іаана Багаслова, сятрыцтва святой Юліяніі Лазараўскай, метадычны кабінет, царкоўная бібліятэка. Цэнтр каардынуе супрацоўніцтва з органамі выканаўчай улады, адукацыі і аховы здароўя, дзіцячымі дашкольнымі ўстановамі, выпраўленчымі ўстановамі, воінскімі часткамі, праводзіць семінары і канферэнцыі.

Падчас стварэння ў 2004 Бабруйскай праваслаўнай епархіі, царква была абвешчана кафедральным саборам, але разам з аднаўленнем Свята-Мікольскай царквы кафедра была перанесена туды.

Храм з'яўляецца адным з сімвалаў Бабруйска, яго малюнак можна бачыць на паштоўках, буклетах, фотаальбомах, прысвечаных гораду Бабруйску.

## Клірыкі 
* парах протаіерэй Генадзь Вейга,
* іерэй Васіль Макарчыкаў,
* іерэй Сяргей Яроміч,
* іерэй Мікалай Калола,
* дыякан Дзмітрый Сівакоў

## Спасылкі 
* Інфармацыя на сайце епархіі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Бабруйска
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў псеўдарускім стылі
Катэгорыя:Храмы Бабруйскай епархіі
Катэгорыя:1907 год у Бабруйску
Свята-Троіцкая царква (Дуброўна)

**Свята-Троіцкая царква** — помнік архітэктуры ва ўсходняй частцы горада Дуброўна Віцебскай вобласці. У царкве выявіўся сінтэз традыцыйных прыёмаў мясцовага дойлідства і рысаў класіцызму. Адрас — *вул. Чырвонаслабодская, 3*.

## Архітэктура 
Царква збудаваная з рысамі класіцызму ў 1809 годзе з цэглы. Аднакупальны храм падоўжна-восевай кампазіцыі. Уключае галоўны аб’ём, апсіду і бабінец. На галоўным (паўднёва-заходнім) фасадзе бабінца знаходзіцца званіца. Атынкаваныя фасады сціпла дэкарыраваны вуглавымі і прасценачнымі лапаткамі, прафіляванымі сандрыкамі прамавугольных аконных праёмаў. Перыметральны прафіляваны карніз прарываецца трохвугольнымі франтонамі на галоўным і бакавых фасадах.

## Інтэр’ер 
Унутры аб’ёмы храма аб’яднаны ў адзіную прастору (акрамі прытвора), цэнтральная частка якой вырашана круглай ратондай на 4 слупах і перакінутых цераз іх арках — апорная канструкцыя светлавога барабана. Абразы 1-й палавіны 19 ст. «Святая радзіна» і «Тайная вячэра».

## Літаратура 
* *Ю. А. Якімовіч*. Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць. Мінск, Беларуская Энцыклапедыя, 1987
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Дубровенскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Дуброўна
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Катэгорыя:Колішнія ўніяцкія храмы Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Храмы Віцебскай і Аршанскай епархіі
Катэгорыя:1809 год у Беларусі
Свята-Мікалаеўская царква (Бабруйск)

**Свята-Мікалаеўскі сабор** — праваслаўная царква ў Бабруйску, кафедральны сабор Бабруйскай і Быхаўскай епархіі.

## Гісторыя 
Першыя ўзгадкі пра царкву тычацца XVI ст. Неўзабаве пасля падпісання ў 1596 Берасцейскай уніі царква стала ўніяцкай, якой заставалася да Другога падзелу Рэчы Паспалітай, калі ў 1795 расійскімі ўладамі яна была зноў перароблена пад праваслаўную.

Да 1812 царква знаходзілася каля ракі Бярэзіна. Але ў сувязі з будаўніцтвам Бабруйскай крэпасці царква была перанесена на Парыцкі фарштат, адкуль у 1829 яе перанеслі на Мінскі фарштат. У 1835 быў узведзены новы драўляны будынак царквы. На месцы ж першапачатковага знаходжання царквы была пабудавана Рагачоўская брама крэпасці.

У 1879 да прыходу царквы належалі жыхары Бабруйска з фарштатамі і хутарамі, вёскі Арновічы, Пісчакі, Канчаны, Думаноўшчына, Ясны Лес, Вялічкава, Даманава. Агульная колькасць прыхаджан была 2069 мужчын і 2055 жанчын. Протаіерэем царквы быў Фёдар Смоліч, дапаможным святаром быў Іосіф Яхімовіч. Пры царкве была прыходскае вучылішча з жаночай зменай.

У 1892—1894 быў пабудаваны новы каменны будынак царквы. Да царквы належалі: Свята-Георгіеўская царква, Думаноўшчына, Свята-Мікалаеўская царква, хутар Лукі, збудаваная ў 1826; Сафійская царква, Свята-Духаўская царква (1901), капліцы ў вёсцы Ясны Лес.

За савецкім часам царква была зачынена, але аднавіла сваю дзейнасць падчас ВАВ. На прылеглай да цэрквы тэрыторыі былі зроблены нямецкія могілкі. У 1964 царква была закрыта, а яе будынак быў перароблены пад басейн. 1 жніўня 2003 увесь будынак царквы перадалі вернікам. Адначасова пачалося яе аднаўленне.

## Сучасны стан 
У царкве два прастолы: першы асвячоны іерэйскім чынам у 2001, 2-і ў 2007 архірэйскім чынам. Пры царкве маюцца нядзельная школа, сястрыцтва, казацтва, бібліятэка. Клірыкі — плябан протаіерэй Аляксандр Палуянаў, іерэй Міхаіл Пракоф’еў, іерэй Аляксей Болатаў, іерэй Віктар Смычнік, іераманах Сяргей Брыч, іерэй Максім Кірэяў, дыякан Максім Ульяшын.

## Спасылкі 
* Інфармацыя на сайце епархіі
* http://www.snsobor.by/ 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Бабруйска
Катэгорыя:Храмы Святога Мікалая
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў псеўдарускім стылі
Катэгорыя:Храмы Бабруйскай епархіі
Катэгорыя:1894 год у Бабруйску