open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Магнітнае поле

**Магні́тнае поле** — складовая электрамагнітнага поля, якая з’яўляецца пры наяўнасці зменлівага ў часе электрычнага поля. Акрамя таго, магнітнае поле можа стварацца токам зараджаных часціц (электрамагніты), альбо магнітнымі момантамі электронаў у атамах (сталыя магніты). З пункту гледжання квантавай тэорыі поля электрамагнітнае ўзаемадзеянне пераносіцца безмасавым базон-фатонам (часціцай, якую можна ўявіць як квантавае ўзбуджэнне электрамагнітнага поля).

Асноўнай характарыстыкай магнітнага поля з’яўляецца яго сіла, якая вызначаецца вектарам магнітнай індукцыі \vec{\mathbf{B}} (вектар індукцыі магнітнага поля). У СІ магнітная індукцыя вымяраецца ў тэслах (Тл), у сістэме СГС у гаўсах.

## Літаратура 
* Магнитное поле // Вялікая савецкая энцыклапедыя

Катэгорыя:Магнетызм
Катэгорыя:Электрадынаміка
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Даўжыня

**Даўжыня** — гэта памер прадмета ў падоўжным кірунку (звычайна, гэты кірунак найбольшага памеру), г.зн. адлегласць паміж яго дзвюма найболей аддаленымі кропкамі, вымераная гарызантальна, у адрозненне ад вышыні, якая вымяраецца ў вертыкальным кірунку, а таксама шырыні або таўшчыні, якія вымяраюцца поперак аб’екта (пад прамым вуглом да даўжыні). У фізіцы тэрмін «даўжыня» звычайна выкарыстоўваецца як сінонім «адлегласці» і абазначаецца L або l.

Даўжыня — гэта мера адзінкавай размернасці, тады як плошча — двухмерная, аб’ём — трохмерная. У большасці сістэм вымярэнняў адзінка даўжыні — фундаментальная адзінка вымярэння, на аснове якой утвараюцца іншыя адзінкі.

## Гл. таксама 
* Даўжыня крывой
* Мера
* Аб’ём
* Плошча
* Глыбіня

Катэгорыя:Фізічныя велічыні
Рыс

**Рыс** (*Oryza*) — род аднагадовых і шматгадовых травяністых раслін сямейства Метлюжковыя; крупяная культура.

Звычайна ўключае два віды:  і . Вырошчваецца галоўным чынам у тропіках і субтропіках, асабліва ў Паўднёвай, Паўднёва-Усходняй і Усходняй Азіі, дзе з'яўляецца асноўным прадуктам харчавання.

Слова «рыс» інда-іранскага паходжання, роднаснае словам пушту *wriže* і санскрыту *vrīhi*. Пазней слова трапіла ў грэчаскую мову як *óryzon*, з яе ў лацінскую *oryza* і далей у іншыя еўрапейскія мовы.

Дагістарычныя вывядзенне і вырошчванне рысу служыла ключавой роляй для нараджэння кітайскай цывілізацыі і росту насельніцтва. У навуковых колах маецца агульнае меркаванне, што рысаводства распачалася ў басейнах сярэдняга і ніжняга цячэння ракі Чанцзян. У пасёлку Дун’ян горада Вэйнань правінцыі Шэньсі (Цэнтральны Кітай) былі выяўленыя рэшткі рысу, пасля спецыялізаваных аналізаў ён быў вызначаны як штучны гатунак, які вырошчваўся 5800 гадоў таму.

Катэгорыя:Збожжавыя культуры
Катэгорыя:Метлюжковыя
Соя

**Соя** (*Glycine*) — род раслін сямейства Бабовыя. Радзімай соі з’яўляецца Усходняя Азія.

## Арэал 
Большасць відаў соі — шматгадовыя павойныя расліны, распаўсюджаныя ў тропіках і субтропіках ад Афрыкі, Паўднёвай Азіі і Аўстраліі да Акіяніі. Аднак калі гаворка ідзе пра сою, то звычайна маюць на ўвазе найбольш вядомы від — .

## Значэнне і выкарыстанне 
Насенне культурнай соі, часам званае «соевымі бабамі» (ад ) — шырока распаўсюджаны прадукт харчавання, вядомы яшчэ ў трэцім тысячагоддзі да н. э.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Матыльковыя
Сорга (камуна)

**Сорга** () —  камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Венета, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Верона.

Насельніцтва складае 3115 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 99 чал./км². Займае плошчу 32 км². Паштовы індэкс — 37060. Тэлефонны код — 045.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы  .

## Дэмаграфія 
Дынаміка насельніцтва:

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize  = width:455 height:373
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:2500
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till: 733
  bar:1871 from:0 till: 728
  bar:1881 from:0 till: 776
  bar:1901 from:0 till: 1005
  bar:1911 from:0 till: 1206
  bar:1921 from:0 till: 1264
  bar:1931 from:0 till: 1251
  bar:1936 from:0 till: 1631
  bar:1951 from:0 till: 1805
  bar:1961 from:0 till: 1934
  bar:1971 from:0 till: 1895
  bar:1981 from:0 till: 1922
  bar:1991 from:0 till: 1971
  bar:2001 from:0 till: 2026
PlotData=
  bar:1861 at: 733 fontsize:S text: 733 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 728 fontsize:S text: 728 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 776 fontsize:S text: 776 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 1005 fontsize:S text: 1.005 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 1206 fontsize:S text: 1.206 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 1264 fontsize:S text: 1.264 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 1251 fontsize:S text: 1.251 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 1631 fontsize:S text: 1.631 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 1805 fontsize:S text: 1.805 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 1934 fontsize:S text: 1.934 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 1895 fontsize:S text: 1.895 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 1922 fontsize:S text: 1.922 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 1971 fontsize:S text: 1.971 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 2026 fontsize:S text: 2.026 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Па даных  ISTAT
Цітавяны

**Цітавя́ны**, таксама **Цітувенай** (, ) — горад у цэнтральнай Літве. Уваходзіць у склад Кельмскага раёна Шавельскага павета. Горад належыць да этнаграфічнага рэгіёну Жамойць.

## Гісторыя 
Упершыню Цітавяны (ст.-бел.: *Титовяны*) згадваюцца ў 1500 годзе. У XVII стагоддзі паселішча належала Андрэю Валовічу, і ўваходзіла ў склад Жамойцкага староства Вялікага Княства Літоўскага. Паводле яго загада ў 1633 годзе быў пабудаваны касцёл і кляштар, у які былі запрошаны бернардынцы з Вільні. У XVIII стагоддзі касцёл і кляштар былі перабудаваны, у іх архітэктуру былі дададзены элементы барока.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай 1795 года Цітавяны апынуліся ў складзе Расійскай імперыі.

За часамі Першай сусветнай вайны ў 1915 годзе тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. З 1918 года ў складзе Літвы. З 1940 года ў Літоўскай ССР.

З 1990 года ў складзе адноўленай незалежнай Літвы.

## Эканоміка 
У наваколлі вядзецца здабыча торфу.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Валовічы
Вадкасць

**Ва́дкасць** — адзін з агрэгатных станаў рэчыва.

Асноўнай уласцівасцю вадкасці, якая адрознівае яе ад іншых агрэгатных станаў, з’яўляецца здольнасць неабмежавана змяняць форму пад дзеяннем датычных механічных напружанняў, нават малых, практычна захоўваючы пры гэтым аб’ём.

Вадкі стан звычайна лічаць прамежкавым паміж цвёрдым целам і газам: газ не захоўвае ні аб’ёму, ні формы, а цвёрдае цела захоўвае і тое, і іншае. Форма вадкіх цел можа цалкам або часткова вызначацца тым, што іхная паверхня паводзіць сябе як пругкая мембрана. Так, вада можа збірацца ў кроплі. Але вадкасць здольна цячы нават пад сваёй нерухомай паверхняй, і гэта таксама азначае наяўнасць незахаванай формы.

Малекулы вадкасці не маюць пэўнага становішча, але ў той жа час ім недаступная поўная свабода перамяшчэння. Паміж імі існуе прыцягненне, досыць моцнае, каб утрымаць іх на блізкай адлегласці. Рэчыва ў вадкім стане існуе ў пэўным прамежку тэмператур, ніжэй за які пераходзіць у цвёрды стан, (г.зн. адбываецца крышталізацыя альбо ператварэнне ў цвёрдацельны аморфны стан, як напрыклад шкло), вышэй за які — у газападобны стан (г.зн. адбываецца выпарэнне). Межы гэтага прамежку залежаць ад ціску.

Як правіла, рэчыва ў вадкім стане мае толькі адну мадыфікацыю. Найбольш важным выключэннем з’яўляюцца квантавыя вадкасці і вадкія крышталі. Таму ў большасці выпадкаў вадкасць з’яўляецца не толькі агрэгатным станам, але і тэрмадынамічнай фазай. Усе вадкасці прынята падзяляць на чыстыя вадкасці і сумесі. Некаторыя сумесі вадкасцей маюць вялікае значэнне для жыцця, як то кроў, марская вада і іншыя. Вадкасці могуць выконваць функцыю растваральнікаў.

## Гл. таксама 
* Ідэальная вадкасць
* Меніск, фізіка
* Вада
* Эўтэктыка
* Фізіка вадкасцей
* Эфект Вентуры
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Вадкасць у фізічнай энцыклапедыі
* Free Fluid Mechanics books
* Annual Review of Fluid Mechanics 
* CFDWiki
* Educational Particle Image Velocimetry 

Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы

Катэгорыя:Тэрмадынаміка
Касерын (вілает)

**Касерын** () — адзін из дваццаці чатырох вілаетаў Туніса. Размяшчаецца ў заходне-цэнтральнай частцы Туніса на граніцы з Алжырам. Плошча 8066 км², насельніцтва 412&nbsp;278 (2004).

Адміністрацыйны цэнтр — Касерын.

Катэгорыя:Вілаеты Туніса
Андрэй Валовіч

**Андрэй Валовіч** (1750 — 9 сакавіка 1822) — дзяржаўны і рэлігійны дзеяч ВКЛ і Польшчы. З роду Валовічаў.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Рыме і Варшаве, займаў розныя духоўныя пасады. Рэферэндар духоўны ВКЛ у 1791—1794. У час кіравання Таргавіцкай канфедэрацыі адмовіўся ад пасады рэферэндара, пасля чаго актыўнай палітычнай і грамадскай дзейнасцю не займаўся. З 1818 біскуп калішскі.

Андрэй
Катэгорыя:Рэферэндары вялікія духоўныя літоўскія
Кебілі (вілает)

**Кебілі** (ولاية قبلي) — адзін з дваццаці чатырох вілаетаў Туніса. Размешчаны ў паўднёва-заходнім Тунісе, гранічыць з Алжырам. Плошча 22&nbsp;084 км². Насельніцтва 143 тыс. чалавек (2004).

Адміністрацыйны цэнтр — Кебілі.

Катэгорыя:Вілаеты Туніса
Интерфакс-Запад

**Интерфакс-Запад** () — інфармацыйнае агенцтва, кампанія ў структуры міжнароднай інфармацыйнай групы Interfax Information Services. Працуе на беларускім інфармацыйным рынку з 1994 года.

Штат агенцтва - звыш 70 адмыслоўцаў рознага профіля (журналісты рознага фарматаў і кірункаў, адмыслоўцы па рэкламе, праграмісты, web-дызайнеры, фатографы, маркетолагі).

## Праекты агенцтва 
### www.interfax.by 
У жніўні 2004 года «Інтэрфакс-Захад» прыступіў да рэалізацыі праекта па стварэнні рэспубліканскага інфармацыйна-даведачнага інтэрнэт-партала interfax.by. Партал забяспечвае доступ як да інфармацыйных рэсурсаў самога агенцтва, так і да самой разнастайнай даведачнай інфармацыі аб Беларусі. interfax.by складаецца з 21 тэматычнай рубрыкі, кожная з якіх уяўляе сабой паўнавартасны сайт. У рубрыках размяшчаецца інфармацыя даведачнага і забаўляльнага характару, навіны, інтэрв'ю, каментарыі спецыялістаў, базы дадзеных па кампаніям, гандлёвым фірмам, крамам і г. д. 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  

 
Катэгорыя:Кампаніі Беларусі
Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі Беларусі
Катэгорыя:Інтэрфакс
Махдзія (вілает)

**Махдзія** () — адзін з дваццаці чатырох вілаетаў Туніса. Размешчаны ў цэнтральна-ўсходняй частцы Туніса. Плошча 2966 км², насельніцтва 378 тыс. чалавек (2004).

Адміністрацыйны цэнтр — Махдзія.

Катэгорыя:Вілаеты Туніса
Недаяданне

**Недаяданне** — агульны тэрмін, які аб’ядноўвае шэраг станаў, выкліканых недастатковым ці неадэкватным харчаваннем. Як правіла, гаворка ідзе менавіта пра недахоп прадуктаў харчавання ў рацыёне, радзей — пра парушэнне стрававання і ўсмоктвання ў страўнікава-кішачным тракце ці залішняй страце пажыўных рэчываў. Недаяданне, якое доўжыцца працяглы час, можа прывесці да знясільвання.

Недаяданне, як недахоп пажыўных рэчываў для падтрымання нармальнага функцыянавання арганізма, звычайна звязана з беднасцю ў неразвітых краінах. Аднак парушэнні харчавання, як больш агульны тэрмін, у прыватнасці нерацыянальнае харчаванне, назіраюцца і ў развітых краінах, праяўляючыся ў вялікім працэнце людзей з залішняй масай цела.

Пры недаяданні назіраецца дэфіцыт энергетычнай каштоўнасці ежы (колькасці калорый), таксама чалавеку можа не хапаць бялкоў, вітамінаў, мікраэлементаў. Такія парушэнні ва ўжытку абазначаюць іншымі тэрмінамі, напрыклад, авітамінозам, ці яшчэ больш вузкімі, якія пазначаюць выяўленую клінічную карціну недахопу пэўных пажыўных рэчываў. Як прыклад можна прывесці цынгу пры дэфіцыце вітаміну С.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Сацыяльныя праблемы
Катэгорыя:Голад
Катэгорыя:Эканамічныя праблемы
Міхаіл Сяргеевіч Грушэўскі

**Міхаіл Сяргеевіч Грушэўскі** () (, Хэлм, Люблінская губерня — , Кіславодск, СССР) — украінскі гісторык, грамадскі і палітычны дзеяч, рэвалюцыянер. Кіраўнік Цэнтральнай Рады (1917—1918), акадэмік, аўтар каля 2000 навуковых прац.

## Памяць 
У Львове на тэрыторыі сядзібы, дзе ён жыў да 1914 года, сёння дзейнічае музей Грушэўскага. У Львове і ў Кіеве яму пастаўлены помнікі.

Міхаіл Грушэўскі намаляваны на купюры ў 50 грыўняў.

Файл:SerhiiLviv023.JPG|Помнік М. Грушэўскаму ва Львове

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыкі Украіны
Катэгорыя:Памерлі ад сепсісу
Цукровы дыябет

**Цукровы дыябет** () — група эндакрынных захворванняў, якія развіваюцца з прычыны абсалютнай ці адноснай (парушэнне ўзаемадзеяння з клеткамі-мішэнямі) недастатковасці гармона інсуліну, у выніку чаго развіваецца гіперглікемия — ўстойлівае павелічэнне ўтрымання глюкозы ў крыві. Захворванне характарызуецца хранічным цячэннем і парушэннем усіх відаў абмену рэчываў: вугляводнага, тлушчавага, бялковага, мінеральнага і водна-солевага. Акрамя чалавека, дадзенаму захворванню схільныя таксама і некаторыя іншыя жывёлы, напрыклад, коткі.


Катэгорыя:Дыябеталогія
Катэгорыя:Метабалічныя захворванні
Катэгорыя:Эндакрынныя захворванні
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Рыгор Савіч Скаварада

** Рыго́р Са́віч Скаварада́** (, ; , Чарнухі, Любенскі полк — , Іванаўка, Харкаўская губерня) — украінскі асветнік-гуманіст, філосаф і паэт.

Рыгор Скаварада прыходзіцца стрыечным прадзедам рускаму філосафу Уладзіміру Салаўёву.

## Жыццё і дзейнасць 
Нарадзіўся 22 лістапада (3 снежня) 1722 года ў ваколіцах Палтавы ў сяле Чарнухі Лубенскага палка, які ўваходзіў у рысу Кіеўскай губерні. Адукацыю атрымаў у Кіеўскай акадэміі. З-за праследаванняў свецкіх і духоўных улад з 1769 года Рыгор Скаварада па большай частцы вёў жыццё вандроўнага філосафа-багаслова, блукаючы па Маларосіі, Прыазоўі, па Слабадской, Варонежскай, Арлоўскай і Курскай губернях. Вядомы сваімі асветніцка-этычнымі ідэямі, заснаванымі на ўслаўленні працоўнага народа, крытыцы сацыяльнай няроўнасці. Лічыў, што шчасце чалавека заключаецца ў працы, якая адпавядае яго прыродным схільнасцям. У педагагічных поглядах знайшлі адлюстраванне гуманізм, дэмакратызм, любоў да радзімы і народа. Перакладаў творы Гарацыя, Вергілія, Авідзія, Плутарха, Цыцэрона, новалацінскіх паэтаў. У паэтычных зборніках «Сад божых песень», «Байкі харкаўскія» (30 баек) асуджаў тагачасную сацыяльную сістэму, апяваў свабоду, прыгажосць роднай прыроды, сцвярджаў высокія маральныя пачаткі ў чалавеку. Лічыў, што чалавек і свет — гэта дзве бездані: «Ён у табе, а ты ў ім». Распрацоўваючы тэмы гуманістычнай псіхалогіі, аддаваў перавагу чалавечаму інтэлекту, яго магчымасцям удасканальваць індывідуальнае і грамадскае жыццё («Наркіс. Разглагол пра тое: пазнай сябе», да 1767; «Сімфонія, названая кніга Асхань, пра пазнанне самога сябе», 1767; «Размова пяці пра ісціннае шчасце ў жыцці», 1773—1774 і інш.).

## Літаратура 
* 
* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1998. ISBN 985-11-0108-7

## Спасылкі 
* Григорій Сковорода. Кантата «Сад Божественних Пісень» 
* Рыгор Скаварада. Сачыненні 
* Старонка Рыгора Скаварады на Міжнародным культурным партале Эксперымент. Біяграфія, артыкулы, творы  

Катэгорыя:Паэты Украіны
Катэгорыя:Паэты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Перакладчыкі з лацінскай мовы
Катэгорыя:Філосафы Украіны
Гезгальскае вадасховішча

**Гезгальскае вадасхо́вішча** — вадасховішча ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі, утворанае плацінай Гезгальскай ГЭС. Плошча 1,22 км². Найбольшая глыбіня 4,5 м. Даўжыня 2,5 км. Найбольшая шырыня 1 км. Даўжыня берагавой лініі 9 км. Аб'ём вады 1,22 млн м³. Плошча вадазбору 1120 км². 

Знаходзіцца на рацэ Моўчадзь (за 9 км ад вусця), за 14 км на поўнач ад гарадскога пасёлка Дзятлава, каля вёскі Гезгалы. Створанае ў 1959 г. для задавальнення энергетычных патрэб і рыбагадоўлі. Правы бераг вышынёй 2,5—3 м, парослы хваёвым лесам, левы пад лугам. Мае 9 астравоў агульнай плошчай 0,1 км².

У вадаёме водзіцца шчупак, акунь, ёрш, плотка.

## Літаратура 
* Блакітная кніга Беларусі. — Мн.: БелЭн, 1994.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

Катэгорыя:Вадасховішчы Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Вадасховішчы Дзятлаўскага раёна
Катэгорыя:Моўчадзь (рака)
Бясполае размнажэнне

**Бясполае размнажэнне** — размнажэнне жывёл і раслін без апладнення.

Яно ажыццяўляецца без удзелу палавых клетак, часта з дапамогай вегетатыўных органаў. Уласціва бактэрыям (дзяленне), аднаклетачным (дзяленне, фрагментацыя, пачкаванне і спораўтварэнне) і шматклетачным арганізмам (вегетатыўнае размнажэнне, спораўтварэнне, поліэмбрыянія). Ёсць у вышэйшых раслін, адсутнічае ў малюскаў, членістаногіх, пазваночных.

Адрозніваюць уласна бясполае размнажэнне — утварэнне спецыяльных клетак — спораў, якія пры прарастанні даюць пачатак новаму арганізму, і вегетатыўнае размнажэнне. Патомства, якое атрымліваецца ў выніку бясполага размнажэння, генетычна аднароднае, што часта выкарыстоўваецца ў раслінаводстве для замацавання карысных якасцей гібрыдаў. Шэрагу арганізмаў уласціва чаргаванне бясполага размнажэння з палавым размнажэннем.

## Спасылкі 
*
Белае (возера, Астравецкі раён)

**Бе́лае** — возера ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца за 34 км на паўночны ўсход ад горада Астравец, у кіламетры на ўсход ад вёскі Белая Вада. Належыць да Сарачанскай групы азёр.

Возера знаходзіцца ў басейне ракі Сарачанка. Плошча Белага складае 0,34 км². Найбольшая глыбіня возера — 4 м. Даўжыня возера — 0,9 км, найбольшая шырыня — 0,4 км.

У паўночна-заходняй частцы возера злучана пратокай з возерам Клевел, у паўднёва-ўсходняй частцы — з возерам Туравейскае.

Берагі параслі лесам.

Водзяцца: шчупак, акунь, верхаводка, плотка, краснапёрка, ёрш звычайны, карась сярэбраны.

## Літаратура 
* 
* Атлас охотника и рыболова: Гродненская область. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010.

Катэгорыя:Сарачанская група азёр
Катэгорыя:Азёры Астравецкага раёна
Бяскрылыя насякомыя

**Бяскрылыя насякомыя**, аптэрыготы (*Apterygota*) — падклас (раздзел) найбольш старажытных насякомых.

Вядомы з адкладаў сярэдняга дэвону. 2 сучасных атрады (у т.л. шчацінахвосткі), каля 4 тыс. відаў.

Цела даўжынёю да 2 см, верацёнападобнае. Спіна ўкрыта тонкімі лускавінкамі. Тры пары грудных ног, у некаторых відазмененыя брушныя канечнасці — цэркі.

Пашыраны ўсюды. Звычайна вільгацелюбівыя; жывуць скрытна — у лясным подсціле, глебе, пад карой дрэў, у гнілой драўніне і інш. Кормяцца глебавым дэтрытам, пылком кветак і інш.; некаторыя драпежнікі.

## Зноскі 
Катэгорыя:Насякомыя
Вугляводы

— дыцукрыду, які ўтрымліваецца ў малацэ]]
**Вугляво́ды** — агульная назва шырокага класа прыродных арганічных злучэнняў. Гэта арганічныя рэчывы, якія змяшчаюць  і некалькі гідраксільных груп. Назва класа злучэнняў паходзіць ад слоў «вугаль» і «вада», яна была ўпершыню прапанавана К. Шмітам ў 1844 года. З’яўленне такой назвы звязана з тым, што першыя з вядомых навуцы вугляводаў апісваліся брута-формулай Cx(H2O)y, фармальна з’яўляючыся злучэннямі вуглярода і вады.

Тэрмін з’яўляецца найбольш распаўсюджаным у галіне біяхіміі, дзе ён з’яўляецца сінонімам цукрыдаў. Вугляводы падзяляюцца на чатыры хімічныя групы: монацукрыды, дыцукрыды, алігацукрыды і поліцукрыды. Увогуле, монацукрыды і дыцукрыды, якія маюць найменшую малекулярную масу, звычайна называюць цукрамі.

Вугляводы выконваюць шматлікія ролі ў жывых арганізмах. Поліцукрыды служаць для захоўвання энергіі, як то крухмал і глікаген, а таксама з’яўляюцца структурнымі кампанентамі, як то цэлюлоза раслін і хіцін ў членістаногіх. Пяцівугляродны монацукрыд рыбоза з’яўляецца важным кампанентам каферментаў і асновай генетычнай малекулы вядомай як РНК. Дэзоксірыбоза з’яўляецца складовай часткай ДНК. Цукрыды і іх вытворныя рэчывы ўключаюць мноства іншых важных біялагічных малекул, якія гуляюць ключавую ролю ў імуннай сістэме, прадухіленні патагенезу, згусальнання крыві і ў біялогіі развіцця.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Вугляводы  з анімацыяй
* Складаныя і простыя вугляводы
* Вугляводы 


Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Спіс музеяў Гродзенскай вобласці

Тут знаходзіцца спіс музеяў Гродзенскай вобласці Беларусі.

* Ашмянскі краязнаўчы музей імя Ф. К. Багушэвіча
* Ваўкавыскі ваенна-гістарычны музей імя Пятра Іванавіча Баграціёна
* Аптэка-музей «Біятэст»
* Галерэя «Тызенгаўз»
* Галерэя «У Майстра»
* Гродзенская выставачная зала
* Гродзенскі дзяржаўны гісторыка-археалагічны музей
* Гродзенскі дзяржаўны музей гісторыі рэлігіі
* Гудзевіцкі дзяржаўны літаратурна-краязнаўчы музей
* Дзятлаўскі дзяржаўны гісторыка-краязнаўчы музей
* Іўеўскі музей нацыянальных культур
* Дом-музей Адама Міцкевіча ў Навагрудку
* Дом-музей Элізы Ажэшкі
* Карэліцкі раённы краязнаўчы музей
* Лідскі гісторыка-мастацкі музей
* Мастоўскі дзяржаўны музей «Лес і чалавек»
* Музей гісторыі Гарадніцы
* Музей Максіма Багдановіча
* Музей сучаснай народнай творчасці Гродзеншчыны
* Навагрудскі гісторыка-краязнаўчы музей
* Свіслацкі гісторыка-краязнаўчы музей
* Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя Іосіфа Іосіфавіча Стаброўскага
* Смаргонскі гісторыка-краязнаўчы музей
* Стары замак
* Тэраталагічны музей

## Спасылкі 
* Каталог музеяў Беларусі 


Гродзенская вобласць
Катэгорыя:Спісы:Беларусь
Гохуа

, XVIII&nbsp;ст.]]
**Гохуа** ( — нацыянальны жывапіс) — традыцыйная школа кітайскага жывапісу вадзянымі фарбамі на шаўковых і каляровых скрутках.

Тэрмін «Гохуа» адрадзіўся ў пач. ХХ ст. з аднаўленнем традыцый нацыянальнага жывапісу (існаваў з ІІІ-ІІ ст. да н.э.), які меў тэхнічныя і жанравыя своеасаблівасці, спецыфічны метад адлюстравання прадмета пры дапамозе ліній і плям на нейтральным фоне, што надавала адчуванне бязмежнай прасторы. Спосабам Гохуа малявалі кветкі, расліны, жывёл; у 1940—50-я г. яго сюжэты сталі больш разнастайныя, з’явіліся лірычныя і жанравыя кампазіцыі на сучасныя тэмы. Найбольш вядомыя мастакі Цы Байшы і Сюй Бэйхун.

Катэгорыя:Жывапіс
Катэгорыя:Культура Кітая
Матэматычны доказ

[thumb|Геаметрычны доказ [тэарэма Піфагора|тэарэмы Піфагора]]
**Доказ** у матэматыцы — ланцуг лагічных вывадаў, які паказвае, што пры нейкім наборы аксіём і правіл вываду з'яўляецца слушным пэўнае сцвярджэнне. У залежнасці ад кантэксту, можа мецца на ўвазе доказ у рамках пэўнай фармальнай сістэмы (пабудаваная па адмысловых правілах паслядоўнасць сцвярджэнняў, запісаная на фармальнай мове) ці тэкст на натуральнай мове, паводле якога пры жаданні можна аднавіць фармальны доказ. Даказаныя сцвярджэнні ў матэматыцы называюць тэарэмамі (калі ў матэматычным тэксце нейкае сцвярджэнне названа тэарэмай, звычайна маецца на ўвазе, што яго доказ ужо кімсьці знойдзены). Калі ні сцвярджэнне, ні яго адмаўленне яшчэ не даказаныя, то такое сцвярджэнне называюць гіпотэзай. Часам у працэсе доказу тэарэмы выдзяляюцца доказы меней складаных сцвярджэнняў, называемых лемамі.

## Гл. таксама 
* Матэматычная індукцыя
* Давядзенне да абсурду

Катэгорыя:Матэматычная логіка
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Доказы
Ганна Сцюарт

**Га́нна** (,  — ) — каралева Англіі і Шатландыі з 1702 года, з 1707 — першы манарх юрыдычна аб’яднанай Вялікабрытаніі. Заставалася каралевай Вялікабрытаніі і Ірландыі да сваёй смерці. Апошняя прадстаўніца дынастыі Сцюартаў на англійскім прастоле.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кіруючыя каралевы
Ігнат Аляксандравіч Здановіч

**Ігнат Аляксандравіч Здановіч** (,  — , ) — адзін з кіраўнікоў паўстання 1863—1864 г., публіцыст.

## Біяграфія 
Сын Аляксандра Здановіча. Скончыў Віленскую гімназію. У 1858—1862 вучыўся ў Пецярбургскім універсітэце, які скончыў са званнем кандыдата матэматыкі, затым вучыўся ў Берлінскім універсітэце. Збіраў успаміны і звесткі пра філаматаў і філарэтаў, у 1860 годзе ў Парыжы выдаў брашуру «Успамін пра філаматаў і філарэтаў». У лютым 1863 года вярнуўся ў Вільню, далучыўся да паўстанцкай арганізацыі; быў яе касірам. Са жніўня 1863 года паўстанцкі начальнік Вільні. Арыштаваны царскімі ўладамі 26.9.1863 г. Публічна павешаны на Лукішскай плошчы ў Вільні.

### Вобраз у мастацтве 
Яму прысвечаны раздзел 4 «Снег на шыбеніцах і на твары» ў паэме «Каліноўскі» Максіма Танка.

## Бібліяграфія 
* Kilka szczegółów o Filomatach i Filaretach // Promieniœci — Filomaci — Filareci. Warszawa etc., 1928.

## Літаратура 
* 
** Ehrenkreutzówna E. Ignacy Zdanowicz — kasjer i naczelnik powstańczy Wilna // Ateneum Wileñskie. 1933, t. 8;
** Кісялёў Г. Героі і музы: Гістарычныя нарысы. Мн., 1982;
** Nowy Korbut, t. 9;
** 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Мануба (вілает)

[thumb|120px|Вілает Мануба на карце [Туніса]]
**Мануба** () — адзін з дваццаці чатырох вілаетаў Туніса. Размешчаны ў паўночным Тунісе. Плошча 1137 км². Насельніцтва 336 тыс. чалавек (2004).

Адміністрацыйны цэнтр — Мануба.

Катэгорыя:Вілаеты Туніса
Ева Браўн

**Ева Ганна Паўла Браўн** (, ў апошні дзень жыцця прозвішча **Гітлер**, , ,  — , ) — палюбоўніца Адольфа Гітлера, затым яго жонка.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Адольф Гітлер
Катэгорыя:Мужы і жонкі кіраўнікоў
Катэгорыя:Самазабойцы, якія прынялі яд
Катэгорыя:Постаці Трэцяга рэйха
Жаночая ніжняя бялізна

**Жаночая ніжняя бялізна** — інтымная жаночая вопратка, апранаецца на голае цела. 

## Паходжанне 
Першыя спробы стварыць ніжнюю бялізну былі ў Старажытным Егіпце і Грэцыі. Насцёгнавую павязку насілі мужчыны, жанчынам даводзілася прапускаць паміж ног тканіну і мацаваць яе да поясу, што хавала сцёгны. У Старажытным Рыме насілі тунікі, на якую апраналі плашч або тогу. Для складнасці грудзей і сцёгны абмотвалі бінтамі. Жанчыны выкарыстоўвалі скураныя нагрудныя павязкі, якія чымсьці нагадвалі сучасны бюстгальтар. У сярэднія стагоддзі жанчыны насілі ніжнюю кашулю з лёну, бавоўны або поўсці з доўгімі рукавамі - камізу. У эпоху Адраджэння просты крой замяняецца ўскладненым, дадаецца шнуроўка і павялічваецца ступень аздаблення. 

З другой паловы XX стагоддзя дэманстрацыя ніжняй бялізны на публіцы становіцца нормай. Ніжняя бялізна носіць эстэтычны характар, пераходзячы ў твор мастацтва. Французскі мадэльер Шанталь Тамас прапанавала канцэпцыю «верхняй ніжняй бялізны» - ніжняя бялізна, як і іншыя віды адзення, стала сродкам самавыяўлення.

## Віды 
* Бюстгальтар

Катэгорыя:Адзенне
Магніт

right|thumb|Выява ліній сілавога поля магніта, якая выйшла з дапамогай жалезнай стружкі
**Магніт** — цела, якое валодае ўласным магнітным полем. Гэта магнітнае поле з'яўляецца нябачным, але дзякуючы яму набываюцца найбольш прыкметныя ўласцівасці магніта: сіла, якая ўздзейнічае на іншыя ферамагнітныя матэрыялаў, як жалеза, а таксама прыцягвае ці адштурхвае іншыя магніты.

Сталы магніт ёсць аб'ектам, які зроблены з матэрыялу, які намагнічваецца і стварае сваё ўласнае сталае магнітнае поле. Матэрыялы, якія могуць таксама быць намагнічанымі і моцна прыцягваюцца да магніта, называюць ферамагнітамі. Да іх ставяцца жалеза, нікель, кобальт, некаторыя сплавы рэдказямельных металаў, а таксама некаторыя натуральныя мінералы, такія як магнетыт. Найпростым і самым маленькім магнітам можна лічыць электрон. Магнітныя ўласцівасці ўсіх астатніх магнітаў абумоўлены магнітнымі момантамі электронаў унутры іх. З пункту гледжання квантавай тэорыі поля электрамагнітнае ўзаемадзеянне пераносіцца безмасавым базонам — фатонам, часціцай, якую можна прадставіць як квантавае ўзбуджэнне электрамагнітнага поля.

## Этымалогія 
Слова паходзіць ад  (*Magnētis líthos*), «камень з Магнесіі» — ад назвы рэгіёну Магнесія і старажытнага горада Магнесія ў Малой Азіі, дзе ў старажытнасці былі выяўленыя адклады магнетыту.

## Гл. таксама 
* Электрамагнітнае ўзаемадзеянне
* Магнітны момант
* Магнітнае поле
* Магнетызм
* Рэдказямельны магніт
* Электрамагніт
* Магніт на халадзільнік

## Спасылкі 
Катэгорыя:Магнетызм
Катэгорыя:Тыпы магнітаў

Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Спіс палітычных партый Прыднястроўя

## Партыя, якія дзейнічаюць (2010 г.) 
Катэгорыя:Спісы палітычных партый
Катэгорыя:Палітычныя партыі Прыднястроўя
Катэгорыя:Палітыка Прыднястроўя
Песняры

**«Песняры́»** — вакальна-інструментальны ансамбль пад кіраўніцтвам Уладзіміра Мулявіна, створаны ў Мінску ў 1969 годзе. Вядомы шырокай аўдыторыі слухачоў па песнях «Александрына», «Касіў Ясь канюшыну», «Алеся» і інш.

## Гісторыя 
Ансамбль першапачаткова пазіцыянаваўся як фальклорны. Аснову рэпертуару складалі апрацаваныя беларускія народныя песні. Паступова «Песняры» вынайшлі свой уласны стыль, яны гарманічна спалучылі актуальную замежную музыку з беларускімі напевамі. Мулявін называў гэты стыль «фольк-біт». Яны зваліся «Лявоны», а яшчэ раней выступалі ў складзе ВІА «Арбіта-67». «Песнярамі» назваліся часова, каб паўдзельнічаць у эстрадным конкурсе ў Маскве (1970), але так імі і засталіся, бо пасля конкурсу прыйшла ўсесаюзная слава.

Дэбютная пласцінка «Песняроў» (1971) уключала беларускія народныя песні ў музычнай апрацоўцы Уладзіміра Мулявіна, спалучаныя з модным тады біг-бітам, рок-н-рольнымі і блюзавымі мелодыямі. Яна выйшла на фірме «Мелодыя» ў Маскве накладам 4 млн асобнікаў. Пасля ў рэпертуар былі ўключаныя песні савецкіх кампазітараў, песні на вершы вядомых паэтаў  — Янкі Купалы, Роберта Бёрнса, Уладзіміра Маякоўскага. Ансамблем былі пастаўленыя 2 вялікія тэатралізаваныя творы (рок-оперы) — «Песня пра долю» (1976) і «Гусляр» (1978).

У 1976 адбыліся гастролі ў ЗША. «Песняры» сталі першым ансамблем у СССР, які быў адзначаны «Залатым дыскам» фірмы «Мелодыя» (1982), што ўручаўся за продаж накладу ў 12 мільёнаў пласцінак. Правапераемнікам з’яўляецца Беларускі дзяржаўны ансамбль «Песняры», які запатэнтаваў сваю назву ў Расійскай Федэрацыі (пасведчанне № 92), а таксама гурт «Беларускія Песняры».

## Дыскаграфія 
Існуе таксама шэраг сінглаў.

## Склад 
Склад гурту ўвесь час змяняўся. Найбольшыя знакамітымі ўдзельнікамі былі:
* Уладзімір Мулявін (спеў, гітара, 1968—2003)
* Валерый Мулявін (гітара, 1968—1974)
* Леанід Барткевіч (спеў, 1969—1980)
* Анатоль Кашапараў (спеў, 1970—1990)
* Валерый Дайнека (спеў, 1976—1992)
* Леанід Тышко (бас-гітара, 1968—1981)
* Уладзіслаў Місевіч (саксафон, жалейка, 1968—1992)
* Аляксандр Дзямешка (бубны, 1968—1988)
* Уладзімір Нікалаеў (клавішныя, 1971—1980)
* Актай Айвазаў
* Вячаслаў Міхновіч
* Марк Шмелькін
* Уладзімір Ткачэнка
* Валерый Яшкін
* Анатоль Гілевіч
* Валянцін Бадзьяраў
* Віктар Часлаў Паплаўскі
* Юры Дзянісаў
* Барыс Бернштэйн

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* БДА Песняры  
* Беларускія песняры  
* Віртуальны Музей Ансамбля Песняры 
* Сайт пра ВІА «Песняры» 

Катэгорыя:Рок-гурты Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1969 годзе
Катэгорыя:1969 год у Мінску
Катэгорыя:Фолк-гурты Беларусі
Антрапагенез

**Антрапагенез** — частка біялагічнай эвалюцыі, якая прывяла да з’яўлення віду *Homo sapiens*, які аддзяліўся ад іншых гамінід, чалавекападобных малпаў і плацэнтарных млекакормячых, працэс гісторыка-эвалюцыйнага фарміравання фізічнага тыпу чалавека, першапачатковага развіцця яго працоўнай дзейнасці, гаворкі. Вывучэннем антрапагенезу займаецца мноства навук, у прыватнасці антрапалогія, палеаантрапалогія, генетыка, лінгвістыка.

У эвалюцыйным кантэксце тэрмін «чалавек» ставіцца не толькі да людзей, што жывуць зараз, але і да прадстаўнікам вымерлых відаў роду *Homo*. Акрамя таго, даследаванні антрапагенезу распаўсюджваюцца на іншых гамінін, напрыклад, аўстралапітэкаў. Род *Homo* аддзяліўся ад аўстралапітэка ці падобных ім гамінін каля 2 млн гадоў таму ў Афрыцы. Існавала некалькі відаў людзей, большасць з якіх вымерла. Да іх, у прыватнасці, адносяцца эрэктусы і неандэртальцы.

Старажытныя прадстаўнікі віда *Homo sapiens* з’явіліся ў выніку эвалюцыі 400—250 тыс. гадоў таму. Пануючай у нашы дні гіпотэзай паходжання людзей з’яўляецца нская, згодна з якой наш від з’явіўся ў Афрыцы і адтуль распаўсюдзіўся па ўсім свеце, замяшчаючы існуючыя папуляцыі *H. erectus* і *H. neanderthalensis*. Альтэрнатыўная гіпотэза завецца мультырэгіянальнай. Згодна з апошняй, людзі, пачынаючы, відаць, ад *H. erectus*, эвалюцыянавалі як адзіны від, у якім генныя патокі маглі вольна цыркуляваць. Наяўныя ў цяперашні час даныя палеаантрапалогіі не дазваляюць зрабіць канчатковы выбар паміж гэтымі гіпотэзамі , хоць даныя генетыкі падтрымліваюць нскую тэорыю.

Пачынаючы з *H. habilis*, людзі выкарыстоўвалі каменныя прылады працы, усё больш па-майстэрску вырабленыя (гл. Палеаліт). У апошнія 50 тыс. гадоў тэхналогія і культура змяняюцца хутчэй, чым папярэднія эпохі.

## Параўнальная табліца відаў роду Homo 
У фармаце JPG. BY Sentteriys & Scriny  

## Літаратура 
* Групповой отбор, происхождение человека и происхождение семьи (А. И. Фет. Инстинкт и социальное поведение. Второе издание) 

## Спасылкі 
* Маркаў А. В. «Происхождение и эволюция человека. Обзор достижений палеоантропологии, сравнительной генетики и эволюционной психологии» Доклад, прочтенный в Институте Биологии Развития РАН 19 марта 2009 г. 
* Бібліятэка партала Антропогенез.ру
* У Афрыцы знайшлі самую старую папуляцыю людзей 
* Знойдзены меркавана самы стары з продкаў чалавека (*«Известия науки»*)
* А. В. Галанін Як ўзнік чалавек
* Артыкулы аб паходжанні чалавека ў часопісе «Знание-сила»


Катэгорыя:Неаген
Сфакс (вілает)

[thumb|120px|Вілает Сфакс на карце [Туніса]]
**Сфакс** () — адзін з дваццаці чатырох вілаетаў Туніса. Размешчаны ва ўсходняй частцы краіны. Плошча 7545 км². Насельніцтва 860 тыс. чалавек (2005).

Адміністрацыйны цэнтр — Сфакс.

Катэгорыя:Вілаеты Туніса
Верхнія Пірэнеі

**Верхнія Пірэнеі** () — дэпартамент на паўднёвым захадзе Францыі, адзін з дэпартаментаў рэгіёна Поўдзень — Пірэнеі. Парадкавы нумар — 65. Адміністрацыйны цэнтр — Тарб. Насельніцтва — 222,4 тыс. чалавек (84-е месца сярод дэпартаментаў, даныя 1999 г.).

Плошча тэрыторыі 4464 км². Галоўным чынам гэта гарыстая мясцовасць.

Дэпартамент уключае 3 акругі, 34 кантона і 474 камуны.

Верхнія Пірэнеі — адзін з першых 83 дэпартаментаў, створаных у сакавіку 1790 г. Знаходзіцца на тэрыторыі былой правінцыі Гіень. Гістарычна гэтыя землі ўваходзілі ў склад графства Бігора, якое потым увайшло ў Гасконь. У XVI ст. частка каралеўства Наварра, далучанага да Францыі дзякуючы Генрыху IV.

## Гарады 
* Горад Лурд

## У Сеціве 
* Prefecture 
* Conseil general
Зміцер Колас

**Зміцер Колас** (нар. , ) — беларускі , літаратуразнавец.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Мінску ў сям'і вядомага тэатральнага крытыка і літаратара Георгія Коласа. Малодшы брат Уладзіміра Коласа. Скончыў перакладчыцкі факультэт Інстытута замежных моў (1979). Удзельнічаў у маладзёжным грамадскім аб'яднанні «Беларуская Майстроўня» (1979—1984).

Працаваў паводле кантракту перакладчыкам у Алжыры і Сірыі. Выкладаў і 2 гады вёў курс мастацкага перакладу на перакладчыцкім факультэце Інстытута замежных моў.

Загадваў выдавецтвам пры Беларускім гуманітарным ліцэі, з 1998 г. працаваў галоўным рэдактарам прыватнага выдавецтва «Энцыклапедыкс».

Займаецца выдавецкай справай, кіруе ўласным выдавецтвам.

## Пераклады 
Пераклаў на беларускую мову наступныя творы:

* Альбера Камю — раман «Чужаніца», аповесць «Падзенне», «Праведнікі» і інш.;
* Жана-Поля Сартра — п'есы «Пры зачыненых дзвярах» і інш. творы;
* Гі дэ Мапасана — апавяданні «У моры», «Два сябры», «Прыгода Вальтэра Шнафса», «Вяроўка», «Аздоба»;
* Алена Роб-Грые — раман «Праект рэвалюцыі ў Нью-Ёрку», апавяданне «Сцэна»;
* Наталі Сарот — апавяданне «Трапізмы»;
* Луі Арагона — апавяданне «Падсадная качка»;
* Бруна Шульца — апавяданне «Самота»;
* Жаашэн дзю Беле — урыўкі з трактата «Абарона і ўсхваленне французскай мовы»;
* Сафія дэ Сегюр — кніга для дзяцей «Зачараваная хатка» (1992);
* Шарль Перо — кніга для дзяцей «Чарадзейныя казкі» (1993);
* Франсуа Віён;
* Андрэ Шэнье;
* Рэнэ Дэкарта — «Развагі аб метадзе: Як правільна накіроўваць свой розум і шукаць праўду ў навуках»;
* Нікало Макіявелі — «Уладар»;
* Жака Дэрыды — «Акрамя імя» (1997);
* Поля Вейна — «Ці верылі грэкі ў свае міфы? Эсэ пра стваральнае ўяўленне» (2000);
* Эжэна Іанеска — п'есы «Непадкупны забойца», «Лысая спявачка»;
* Андрэ Русэна — п'еса «Хатка»
* Сэмюэля Бекета — п'еса «Канец гульні»
* Жана Лакуцюра — кніга «Шарль дэ Голь»
* Патрыка Бесона — раман «Ліст да страчанага сябра».
* Мішэля Ўэльбека — «Магчымасць выспы» (2012)

Таксама пераклаў урыўкі з «Песні пра Раланда».

## Літаратура 
* Колас, Зміцер // Часопіс «ПрайдзіСвет»: Асоба: Перакладчыкі — Эл.рэсурс prajdzisvet.org
* *Дубавец, С.* Майстроўня. Гісторыя аднаго цуду / Сяргей Дубавец; фота А. Канцавога. — [Б. м.] : Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2012, — 457 с.

Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Члены Беларускай спеўна-драматычнай майстроўні
Усходнія Пірэнеі

**Усходнія Пірэнеі** () — дэпартамент на поўдні Францыі, адзін з дэпартаментаў рэгіёна Лангедок — Русільён. Парадкавы нумар 66. Адміністрацыйны цэнтр — Перпіньян. Насельніцтва 392,8 тыс. чалавек (57-е месца сярод дэпартаментаў, даныя 1999 года.).

Плошча тэрыторыі 4116 км². Размешчаны ў межах сістэмы Пірэнеяў дэпартамент на ўсходзе выходзіць да Міжземнага мора, на поўдні мяжуе з Іспаніяй.

Дэпартамент уключае 3 акругі, 31 кантон і 226 камун. У дэпартаменце распаўсюджана каталанская мова, што дазваляе аднесці яго да каталанскіх зямель.

Усходнія Пірэнеі — адзін з першых 83 дэпартаментаў, створаных у сакавіку 1790 г. Знаходзіцца на тэрыторыі былой правінцыі Русільён, замацаванай за Францыяй па Пірэнейскаму міру 1659 г.

## Спасылкі 
* General Council of Pyrenees-Orientales 
* L’Independant
Віды пад пагрозай вымірання

**Віды пад пагрозай вымірання** — біялагічны від, які знаходзяцца пад пагрозаю вымірання праз сваю малую колькасць альбо пэўныя чыннікі навакольнага асяроддзя. Выміраючы від — звычайны таксанамічны від, але можа быць і іншай эвалюцыйна значымай адзінкай, напрыклад падвідам. Міжнародны саюз аховы прыроды (МСАП) вызначае працэнт відаў, якім пагражае выміранне, прыблізна ў 40 % ад усіх арганізмаў, абапіраючыся на рознаманентнасць відаў, вядомых да 2006 года (МСАП збірае дадзеныя пра ўсе віды, схільныя да пагрозы вымірання ў той ці іншай ступені).

## Спасылкі 
* The U.S. Fish and Wildlife Service (USFWS) — Endangered Species Program. The USFWS is the principal Federal agency responsible for protecting endangered and threatened species.
* U.S. Fish & Wildlife Service. Threatened and Endangered Species System (TESS) . Detailed information on Endangered, Threatened or candidate species in the U.S.
* The World Conservation Union (IUCN)
* The Convention on Biological Diversity 
* Conservation Breeding Specialist Group, IUCN 
* Conservation Breeding Specialist Group, IUCN: CBSG «PHVA» Reports (Population and Habitat Viability Assessment) 
* The World Wide Fund for Nature
* African Wild Dog Conservancy
* Endangered Species & Wetlands Report  Independent print and online newsletter covering the ESA, wetlands and regulatory takings.
* Endangered species by continent
* Sundarbans Tiger Project Research and Conservation of tigers in the largest remaining mangrove forest in the world.
* Everything you wanted to know about endangered species  — Provided by *New Scientist*.
* «Science counts species on brink». (Nov 17, 2004). *BBC News*.
* Endangered Native Carnivores in the Southern Rockies 
* "Biodiversity and Conservation: A Hypertext Book by Peter J. Bryant 
* Read Congressional Research Service (CRS) Reports regarding Endangered Species 
* Endangered Species Information
* CBC Digital Archives — Endangered Species in Canada
* Bagheera website on endangered species 
* ONLINE BOOK: **«In situ conservation of livestock and poultry»**, 1983, Food and Agriculture Organization of the United Nations and the United Nations Environment Programme
* 100 Success Stories for Endangered Species Act 
* The Red List
* Dotty Rhino  — Animated website for kids. Meet Dotty Rhino & her friends who live in Mkomazi, a real-life game reserve in Africa which protects endangered species.
* Вымирающие виды животных и растений  — Детская энциклопедия «What-this?».

Катэгорыя:Ахова жывёл
Катэгорыя:Ахова раслін
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Сена і Марна

**Сена і Марна** () — дэпартамент Францыі, адзін з дэпартаментаў рэгіёна Іль-дэ-Франс. Парадкавы нумар 77. Адміністрацыйны цэнтр — Мелён. Насельніцтва 1,194 млн чалавек (12-е месца сярод дэпартаментаў, даныя 1999 г.).

Плошча тэрыторыі 5915 км&sup2;.

Дэпартамент уключае 5 акруг, 43 кантона і 514 камуны.

Сена і Марна — адзін з першых дэпартаментаў, утвораных падчас Вялікай французскай рэвалюцыі ў сакавіку 1790 г. Паўстаў на тэрыторыі былой правінцыі Іль-дэ-Франс. Назва паходзіць ад рэк Сена і Марна.

## Гарады 
* Горад Немур

## Вядомыя асобы 
* Эдмон Аман-Жан

## У Сеціве 
* Прэфектура 
* Генеральная рада
Дзё-Сеўр

**Дзё-Сеўр** (франц. *Deux-Sevres*, літаральна — «два Сеўра») — дэпартамент на захадзе Францыі, адзін з дэпартаментаў рэгіёна Пуату — Шарант. Парадкавы нумар 79. Адміністрацыйны цэнтр — Ньёр. Насельніцтва 344,4 тыс. чалавек (64-е месца сярод дэпартаментаў, даныя 1999 г.). 

Плошча тэрыторыі 5999 км&sup2;. Праз дэпартамент працякаюць рэкі Сеўр-Нантэз і Сеўр-Ньёртэз, ад якіх і паходзіць назва. 

Дэпартамент уключае 3 акругі, 33 кантона і 307 камун.

Дзё-Сеўр — адзін з першых 83 дэпартаментаў, утвораных падчас Вялікай французскай рэвалюцыі ў сакавіку 1790 г. Паўстаў на тэрыторыі былой правінцыі Пуату. 

## У Сеціве 
* Prefecture
* Conseil general des Deux-Sevres
Івелін

**Івелін** () — дэпартамент на поўначы цэнтральнай часткі Францыі, адзін з дэпартаментаў рэгіёна Іль-дэ-Франс. Парадкавы нумар — 78. Адміністрацыйны цэнтр — Версаль. Насельніцтва — 1,354 млн чалавек (8-е месца сярод дэпартаментаў, даныя 1999 г.).

Плошча тэрыторыі 2284 км&sup2;. Праз дэпартамент працякае рака Сена. 

Дэпартамент уключае 4 акругі, 39 кантонаў і 262 камуны.

Івелін быў утвораны ў 1968 г. на базе тэрыторыі скасаванага дэпартамента Сена і Уаза. 

## Спасылкі 
* Prefecture
* Conseil general
Сома (дэпартамент)

**Сома** () — дэпартамент на поўначы Францыі, адзін з дэпартаментаў рэгіёна Пікардыя. Парадкавы нумар 80. Адміністрацыйны цэнтр — Ам’ен. Насельніцтва 555,55 тыс. чалавек (40-е месца сярод дэпартаментаў, даныя 1999 г.).

Плошча тэрыторыі 6170 км². Праз дэпартамент працякае рака Сома.

Дэпартамент уключае 4 акругі, 46 кантонаў і 783 камуны.

Сома — адзін з першых 83 дэпартаментаў, утвораных падчас Вялікай французскай рэвалюцыі ў сакавіку 1790 г. Паўстаў на тэрыторыі былой правінцыі Пікардыя.

Падчас першай сусветнай вайны тут адбыліся буйныя бітвы (1916 і 1918 г.).

## Спасылкі 
* *Prefecture* of Somme website (in French)
* General council’s website (in French)
Дэпартаменты Францыі паводле населенасці

**Спіс дэпартаментаў Францыі**, адсартаваны па населенасці. Даныя перапісу насельніцтва на 1999 год.

Катэгорыя:Насельніцтва Францыі
*
Эндакрынная сістэма

, справа — жанчына): **1.** Эпіфіз (адносяць да дыфузнай эндакрыннай сістэмы) **2.** Гіпофіз **3.** Шчытападобная залоза **4.** Тымус **5.** Наднырачнік **6.** Падстраўнікавая залоза **7.** Яечнік **8.** Семяннік]]
**Эндакрынная сістэма** — сістэма рэгуляцыі дзейнасці ўнутраных органаў пры дапамозе гармонаў. Яе ўтварае група органаў, што выпрацоўваюць біялагічна актыўныя рэчывы (гармоны) і выдзяляюць іх у кроў і лімфу.

Падтрыманне пастаянства ўнутранага асяроддзя і ажыццяўленне асноўных жыццёвых функцый адбываецца пры ўдзеле біялагічна актыўных рэчываў. Так, гармоны ўтвараюцца ў залозах унутранай сакрэцыі і дастаўляюцца крывёй да ўсіх тканак і органаў чалавечага цела. Звязваючыся з рэцэптарамі клетак, гармоны змяняюць функцыянальную актыўнасць розных тканак, падладкоўваючы яе пад запыты арганізма. Акрамя таго, ныркі, лёгкія, страўнік і іншыя органы ўдзельнічаюць у выпрацоўцы гармонаў, якія аказваюць не толькі мясцовае ўздзеянне, але і ініцыіруюць утварэнне гармонаў у іншых органах і залозах.

Эндакрынная сістэма ўключае залозы ўнутранай сакрэцыі (гіпофіз, шчытападобную залозу, наднырачнікі і інш.). Яны выпрацоўваюць і выдзяляюць у кроў біялагічна актыўныя рэчывы, якія выконваюць функцыю рэгуляцыі практычна ўсіх працэсаў жыццядзейнасці. Залозы ўнутранай сакрэцыі ўтвараюць усе стэроідныя гармоны, гармоны шчытападобнай залозы і многія пептыдныя гармоны. Дыфузная эндакрынная сістэма прадстаўлена рассеянымі па ўсім арганізме эндакрыннымі клеткамі, якія прадуцыруюць гармоны. Практычна ў кожнай тканцы арганізму змяшчаюцца эндакрынныя клеткі.

У клетках гіпофіза выпрацоўваюцца гармоны, якія ўплываюць на нервовую сістэму, кантралююць дзейнасць іншых залоз унутранай сакрэцыі, уздзейнічаюць на функцыі тканак і органаў. Некаторыя гармоны сінтэзуюцца ў арганізме незалежна ад уплыву гіпофіза. Да іх адносяцца інсулін і глюкагон — гармоны падстраўнікавай залозы. Яны кантралююць узровень глюкозы ў крыві. Адрэналін і норадрэналін — гармоны мазгавога рэчыва наднырачнікаў — павышаюць крывяны ціск і стымулююць вугляводны абмен.

Вышэйшым цэнтрам рэгуляцыі дзейнасці эндакрыннай сістэмы з’яўляецца гіпаталамус — аддзел прамежкавага мозга, цесна звязаны з гіпофізам. Разам з гіпаталамусам істотную ролю ў падтрыманні на аптымальным узроўні розных параметраў унутранага асяроддзя арганізма адыгрываюць і некаторыя прадукты абмену рэчываў.

## Літаратура 
* 
* Машчанка М. Біялогія: вучэб. дапам. для 9-га кл. устаноў агульн. сярэдн. адукацыі з бел. мовай навучання / М. В. Машчанка, А. Л. Барысаў; пер. з рус. мовы В. У. Клімко. — 3-е выд. — Мн.: Нар. асвета, 2011. ISBN 978-985-03-1531-1.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Херма

**Хе́рма** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Мухавецкага сельсавета. Размешчана за 19 кіламетраў на паўднёвы ўсход ад Брэста.

## Насельніцтва 
* 60 жыхароў, 10 будынкаў (1921)
* 4 жыхары, 4 двары (2005)
## Гісторыя 
У пачатку 20 стагоддзя невялікая вёска ў Камянец-Жыровіцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польшчы, у Брэсцкім павеце Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе БССР. У складзе сельскагаспадарчага прадпрыемства "Племзавод ""Мухавец".

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. SBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мухавецкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Эканамічны раён

**Эканамічны раён** — тэрытарыяльна і эканамічна цэласная частка гаспадаркі краіны, якая характарызуецца своеасаблівасцю прыродных, гістарычных і эканамічных умоў, а таксама гістарычна склаўшайся спецыялізацыяй гаспадаркі на аснове тэрытарыяльнага падзелу працы, наяўнасцю ўнутрыраённых устойлівых і інтэнсіўных гаспадарчых сувязяў. Эканамічны раён як базавая структурная адзінка ў эканамічным раянаванні з'яўляецца аб'ектыўнай тэрытарыяльнай катэгорыяй і ўяўляе сабою вытворнае ад развіцця прадукцыйных сіл і прыродакарыстання на дадзенай тэрыторыі, мае характэрныя прыродныя, гістарычныя, эканамічныя і некаторыя іншыя рысы. 

Эканамічнае раянаванне з'яўляецца тэрытарыяльнай асновай для кіравання гаспадаркай выключна шырокай па плошчы Расіі — самай вялікай па памеру краіны.

Катэгорыя:Эканамічная геаграфія
Солча

**Солча**, **Шальча** () — рака на тэрыторыі Літвы і Беларусі, левы прыток ракі Мерачанка (Мяркіс) басейна Нёмана.

Даўжыня ракі 76 км (з іх у Літве 65 км), плошча вадазбору 749 км² (у Літве 596 км²). Сярэднегадавы расход вады ў вусці 5,72 м³/с.

Пачынаецца ў Літве, на ўсход ад горада Салечнікі (Шальчынінкай). Цячэ ў Воранаўскім раёне Гродзенскай вобласці, на працягу некалькіх кіламетраў утварае дзяржаўную мяжу паміж Беларуссю і Літвой. Затым рака ізноў цячэ па тэрыторыі Літвы, дзе і знаходзіцца вусце. Найбольшы прыток — Солчыца.

На тэрыторыі Беларусі на левым беразе Солчы размешчаны вескі Варнакелі, Беняконі, Посальч (Воранаўскі раён).

## Зноскі 
## Літаратура 
* Атлас охотника и рыболова: Гродненская область. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Гродненской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Басейн Мяркіса
Катэгорыя:Рэкі Шальчынінкайскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Воранаўскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Варэнскага раёна
Катэгорыя:Памежныя рэкі