open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мора Масквы

**Мора Масквы** () — месяцавае мора, размешчанае ў паўночна-заходняй частцы нябачнага з Зямлі боку Месяца.

## Характарыстыка 
Мора Масквы — адно з двух мораў на адваротным боку Месяца, другое — Мора Мары. Яно ў асноўным размешчана ва ўнутраным кальцы вялікага Маскоўскага басейна ўдарнага паходжання. Гэты раён ляжыць амаль на кіламетр ніжэй сярэдняга ўзроўню паверхні Месяца. Мора Масквы размешчана на восем кіламетраў ніжэй краёў Маскоўскага басейна (гэта значыць яго знешняга кальца дыяметрам 640 км). Па распаўсюджанасці кратэраў рознага дыяметра Маскоўскі басейн падобны раёну Мора Нектару, з гэтага робіцца выснова, што ўдар, які ўтварыў басейн, адбыўся ў нектарскі перыяд. Ад удару паўстаў кратэр, які змяшчае Мора Масквы і адпаведны сярэдняму кольцы Маскоўскага басейна дыяметрам 430 км. Вулканічная дзейнасць, калі пралівалася лава, якая запоўніла Мора Масквы, адбывалася ў познеімбрыйскі перыяд. Тэктанічныя разломы прылеглага кратэра Камароў, магчыма, паказваюць, што прыкладна такія ж разломы існуюць пад базальтавымі лавамі Мора Масквы. Базальтавыя лавы Мора Масквы падобныя да марскога базальту бачнага з Зямлі боку Месяца чатырох сейсмічных станцый, устаноўленых экспедыцыямі «Апалон-12», «Апалон-14», «Апалон-15» і «Апалон-16» на бачным з Зямлі боку Месяца. Папярочныя хвалі (S-хвалі) прысутнічалі толькі на бліжэйшай з іх да месца падзення («Апалон-15»), на іншых — адсутнічалі, што з'явілася ўказаннем на магчымую наяўнасць у Месяца ядра радыусам 600—800 км. Пазней дадаліся новыя дадзеныя, і ў нетрах Месяца сталі вылучаць дзве абалонкі — адносна халодную знешнюю (літасферу) да глыбіні каля 1000 км і часткова расплаўленую ўнутраную.

Па выніках місіі «Кагуя» было ўстаноўлена, што ў Мора Масквы таўшчыня кары найменшая для ўсяго Месяца — амаль 0 метраў пад пластом базальтавай лавы таўшчынёй 600 метраў.

## Назва 
Мора Масквы ўпершыню з'явілася на першай карце адваротнага боку Месяца, складзенай ЦНДІ геадэзіі, аэраздымкі і картаграфіі і Дзяржаўным астранамічным інстытутам ім. П. К. Штэрнберга ў студзені — красавіку 1960 па фатаграфіях, перададзеным АМС «Луна-3» 7 кастрычніка 1959 г.. Назва на ёй была прыведзена на рускай мове - *Море Москвы* і ў лацінскай транслітарацыі — *More Moskvy*. 22 жніўня 1961 г. на аснове «Атласа адваротнага боку Месяца» Н. П. Барабашова, А. А. Міхайлава, Ю. Н. Ліпскага, назва ў лацінскім варыянце *Mare Moscoviense* было афіцыйна зацверджана Міжнародным астранамічным саюзам.

## Спасылкі 
* Море Москвы — *Gazetteer of Planetary Nomenclature*
Дэвора

**Дэвора** — гераіня біблейскай кнігі Суддзі, чацвёртая па ліку суддзя Ізраілева  і прарочыца эпохі Суддзяў (XII-XI ст. да н. э.). Стала натхняльніцай і кіраўніцай вайны супраць ханаанейскага цара Явіна, які кіраваў у Хацоры (каля 1200-1125 гг. да н. э.).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Жанчыны Старога Запавету
Катэгорыя:Прарочыцы
Катэгорыя:Кніга Суддзяў Ізраілевых
Катэгорыя:Іўдаістычная міфалогія
Чаромха віргінская

**Чаромха віргінская** (*Prúnus virginiána*) — дрэва падроду роду Cerasus, паходзіць з Паўночнай Амерыкі, вырастае да 10-15 м у вышыню.

## Батанічнае апісанне 
Чаромха віргінская з’яўляецца дрэвам з шырокай і купчастай кронай. У культурных умовах чаромха віргінская, як правіла, вырастае да 5-7 м у вышыню. Маладыя парасткі чаромхі віргінскай цёмна-бурага колеру.

Пупышкі яйкападобна-канічныя, жаўтлява-бурага або цёмна-карычневага колеру, іх даўжыня складае 3-5 мм. Лісце чаромхі віргінскай авальна-ланцэтнае або авальнае, бліскучае, шчыльнае, даўжынёй 3-10 см, вышчэрбленае па краях. З верхняга боку лісце ярка-зялёнае, з ніжняга боку некалькі святлей. Восенню лісце становіцца чырвоным.

Кветкі белага колеру, сабраныя ў суквецці па 15-30 штук. З’яўляюцца позняй вясной, у маі, пасля з’яўлення лісця. На поўначы чаромха віргінская цвіце ў чэрвені. Плод — круглая касцянка, дыяметрам 1 см, з звязальным кіслым смакам. Колер пладоў ад цёмна-чырвонага да амаль чорнага. Плады чаромхі віргінскай буйней, чым у чаромхі звычайнай.

## Спасылкі 
* Чаромха віргінская на сайце USDA NRCS

Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Флора Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Сліва
Катэгорыя:Пладовыя расліны
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Мора Яснасці

**Мора Яснасці** () — месяцавае мора (цёмная лававая раўніна) ударнага паходжання, размешчанае на бачным боку Месяца.

Назва гэтага мора (як і многіх іншых мораў ва ўсходняй частцы бачнага паўшар'я Месяца) звязана з добрым надвор'ем і было ўведзена астраномам Джавані Рычолі.

## Апісанне 
Дыяметр Мора Яснасці — каля 700 км. Яно характэрна кантраснымі колерамі лавы. Па вонкавым боку размешчана кольца цёмных базальтаў, якія распасціраюцца на паўднёвым усходзе да суседняга Мора Спакою. На ўсходзе размешчаны кратар Пасідоній. Цэнтр мора перасякае светлы прамень, які бярэ пачатак ад кратара Ціха. Ва ўсходняй частцы мора знаходзіцца сукупнасць некалькіх град (Нікола, Лістэра, Смірнова) і безназоўнага паўночнага ўчастка. Дадзенае ўтварэнне мае неафіцыйную назву Змяіны хрыбет і з'яўляецца цікавым аб'ектам для аматараў астраноміі. Самы буйны кратэр у Моры Яснасці — кратэр Бесэль дыяметрам 16 км, які размяшчаецца ў паўднёвай цэнтральнай частцы мора.

Мора Яснасці наведвалася экіпажам «Апалона-17», а таксама станцыяй «Луна-21», якая прылунілася ў паўднёвай частцы кратэра Лемана, размешчанага на ўсходняй ўскраіне Мора Яснасці на поўдзень ад Пасідонія, і даставіла на паверхню «Месяцаход-2». Гэты самаходны апарат перамяшчаўся па месячнай паверхні чатыры месяцы, праводзячы здымку фотапанарам мясцовасці, магнітаметрычныя вымярэнні і рэнтгена-флюарэсцэнтны аналіз грунту пераходнай зоны паміж марскім і мацерыковым раёнам.

## Маскон 
У Моры Яснасці знойдзены маскон — буйная станоўчая гравітацыйная анамалія. На прыведзеным графіку верхні сегмент уяўляе сабой тапаграфію мора — роўны нізкі раён. Ніжні сегмент паказвае змяненне сілы цяжару. Пік у цэнтры — маскон.

## Літаратура 
## Литература 
* 

## Спасылкі 
* Карта мора Яснасці
Дэбют

**Дэбют** (ад , літаральна — пачатак) — шматзначнае паняцце.

* першае выступленне або твор у нейкай галіне дзейнасці, напрыклад, першае выступленне акцёра на сцэне наогул або першае выступленне ў пэўным тэатры.
* Дэбют у шахматах або шашках — пачатковая стадыя шахматнай партыі;
* «Дэбют» — беларуская літаратурная прэмія
* *Debut *— альбом (1993) Б’ёрк
* «Дэбют» — незалежны фільм рэжысёра Настассі Мірашнічэнка.
Знойма

**Зно́йма** (), **Цнайм** () — горад у раёне Знойма Паўднёвамараўскага края Чэхіі з насельніцтвам 35 тысяч чалавек (2005). Размешчаны на левым беразе ракі Дзіе, недалёка ад мяжы з Аўстрыяй.

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1055 годзе. Сучасны Знойма закладзены ў 1226 годзе чэшскім каралём Пржэмыслам I Отакарам на месцы старажытнай сталіцы маркграфаў Маравіі, знішчанай у 1145 годзе. Да сярэдзіны XIII стагоддзя выкарыстоўваўся ў якасці крэпасці чэшскай дынастыяй Пржэмысловічаў (ад крэпасці захавалася ратонда).

У Знойма 12 ліпеня 1809 года было заключана перамір'е паміж Напалеонам I і аўстрыйскім эрцгерцагам Карлам пасля заканчэння Ваграмскай бітвы. У часы ўваходжання Чэхіі ў склад Аўстрыйскай імперыі назваўся Цнайм ().

## Эканоміка 
У горадзе маецца гарбарная, керамічная, абутковая і тэкстыльная прамысловасць. Існуе вытворчасць спартыўнага інвентара. Харчовая прамысловасць прадстаўлена вінаробствам і вытворчасцю фруктовых і агароднінных кансерваў.

## Насельніцтва 
## Славутасці 
У горадзе ёсць мноства ўзораў сярэднявечнай архітэктуры, сярод якіх:
* Гатычная царква Св. Мікалая (*Kostel sv. Mikuláše*). Пабудавана ў 1348 годзе імператарам Карлам IV (ён жа пад імем Карл I — кароль Чэхіі).
* Будынак муніцыпалітэта з 75-мятровай вежай (каля 1446).
* Ратонда Св. Катаржыны (*Rotunda sv. Kateřiny*). Уяўляе сабой руіны замка, які належаў Пржэмысловічам. Інтэр'ер ратонды ўпрыгожаны фрэскавымі роспісамі 1134 года з выявамі біблейскіх сцэн і прадстаўнікоў роду Пржэмысловічаў.

## Гарады-пабрацімы 
## Літаратура 
* «Зноймо». ВСЭ, 3-е выданне.
* «Znojmo». Encyclopædia Britannica from Encyclopædia Britannica 2007 Ultimate Reference Suite.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Гарады Паўднёвамараўскага края
Майкл Дэвіт

**Майкл Дэвіт** (; , Стрэйд, Меё — , Дублін) — ірландскі рэспубліканец. З 1865 актыўна ўдзельнічаў у руху Ірландскага Рэспубліканскага Братэрства, у 1870 быў асуджаны да 15 гадоў катаргі (выпушчаны ў 1877 пад нагляд паліцыі). Выступаў за масавы рух за аграрныя пераўтварэнні, з парламенцкай і пазапарламенцкай барацьбой за нацыянальнае вызваленне. У 1879 разам з Парнелам заснаваў Зямельную лігу. З 1895 член парламента; ў 1899 у знак пратэсту супраць англа-бурскай вайны 1899-1902 дэманстратыўна склаў з сябе парламенцкія паўнамоцтвы.

## Літаратура 
* Bernard O’Hara: *Davitt: Irish Patriot and Father of the Land League*, Tudor Gate Press (2009) ISBN 978-0-9801660-1-9
* Bernard O’Hara: *Michael Davitt Remembered*, The Michael Davitt National Memorial Association (1984) ASIN B0019R83VG
* D.B. Cashman and Michael Davitt, *The Life of Michael Davitt and the Secret History of The Land League* (1881)

Катэгорыя:Журналісты Ірландыі
Катэгорыя:Члены парламента СК, 1895—1900
Катэгорыя:Члены парламента СК, 1892—1895
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Стрэйдзе
Катэгорыя:Памерлі ў Дубліне
Дэван (востраў)

**Дэ́ван** () — востраў у Канадскім Арктычным архіпелагу, у складзе групы астравоў Каралевы Елізаветы. Частка тэрыторыі Канады.

Плошча вострава звыш 55 тыс. км². На ўсходзе — крышталічны масіў вышынёй да 1800 м (асобныя вяршыні), пакрыты ледзяной шапкай, цэнтральная частка — вапняковае плато вышынёй 250—600 м, на паўночным захадзе — сярэднегор’е вышынёй 360—540 м. Берагавая лінія звілістая, парэзаная залівамі і фіёрдамі. Месцамі — расліннасць арктычнай тундры.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Канадскі Арктычны архіпелаг
Катэгорыя:Геаграфія Нунавута
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Гашак

**Гашак** ()  — чэшскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Дамінік Гашак — хакейны брамнік, алімпійскі чэмпіён, двухразовы ўладальнік Кубка Стэнлі.
* Іван Гашак — футбаліст і трэнер, паўабаронца пражскай «Спарты», былы настаўнік зборнай Чэхіі.
* Марцін Гашак — футбаліст і трэнер, паўабаронца пражскай «Спарты», брат Дамініка Гашака.
* Яраслаў Гашак — чэшскі пісьменнік.

## Гл. таксама 
* (2734) Гашак, малая планета Сонечнай сістэмы

Катэгорыя:Чэшскія прозвішчы
Мараўская марка

**Мараўская марка** (**Мараўскае маркграфства**) — марка, якая існавала на тэрыторыі Маравіі (у сучаснай Чэхіі).

## Перадгісторыя 
Першапачаткова Мараўская марка — як і Усходняя марка, Карніёльская марка і Карантанская марка — была ўтворана на былых славянскіх землях, якія раней уваходзілі ў склад Вялікай Маравіі, калі гэта дзяржава напачатку X стагоддзя пала пад націскам венграў. Пасля таго, як у 955 годзе чэшскі князь Баляслаў I Грозны ў саюзе з усходне-франкскім каралём Атонам I у бітве на рацэ Лех разграміў венграў, Маравія была далучана да Чэшскага княства. У 955 годзе польскі князь Баляслаў I Храбры заваяваў Маравію і ўключыў яе ў склад сваёй дзяржавы, пакуль напачатку XI стагоддзя чэшскі князь Бржэціслаў I не адваяваў яе назад.

## Мараўскія княствы 
У 1054 годзе князь Бржэціслаў I пастанавіў, што старэйшы ў родзе павінен кіраваць у Празе, а малодшыя атрымліваюць Маравію і павінны падпарадкоўвацца старэйшаму князю. Паводле гэтага старэйшы сын Бржэціслава, Спытыгнеў II, стаў у 1055 годзе князем Чэхіі, а Маравія была падзелена на 2 часткі, якія атрымалі другі і трэці сын Бржэціслава. Ураціслаў атрымаў частку Маравіі са сталіцай у Оламаўцы (Оламаўцкае княства), Конрад у выніку частку Маравіі са сталіцай у Брно, якая склала Брненскае княства. Пазней з яго вылучылася Зноемскае княства.

## Утварэнне маркграфства 
Створаны ў 1182 годзе імператарам Фрыдрыхам I Барбаросай тытул маркграфа Маравіі атрымаў Конрад II Ота, які аб'яднаў у сваіх руках 3 мараўскія княствы. Паводле Сіцылійскай Залатой булы, якую даў у 1212 годзе імператар Фрыдрых II, маркграф Маравіі Уладзіслаў Індржых, брат караля Пржэмысла Отакара I, атрымаў шэраг прывілеяў. Маравія пры гэтым лічылася ленам караля Чэхіі, які пры адсутнасці спадчыннікаў у маркграфа пасля яго смерці вярталася да караля.

## Пад уладай Габсбургаў 
thumb|180пкс|Афіцыйны герб Маравіі ў 1848—1915 гг.
Пасля таго, як у 1526 годзе чэшскі трон атрымаў у спадчыну Фердынанд I Габсбург, Маравія стала часткай Габсбургскай манархіі. Апошні раз Маравія кіравалася асобна ад Чэхіі ў 1608 годзе, калі яна падтрымала Мацвея ў яго барацьбе супраць імператара Рудольфа II. Пасля таго, як у 1611 годзе Рудольф саступіў трон Мацвею, Маравія стала кіравацца непасрэдна з Вены, а тытул маркграфа Маравіі быў далучаны да тытулатуры караля Багеміі.

З 1867 годзе маркграфства Маравія стала кароннай зямлёй у складзе Цыслейтаніі — аўстрыйскай часткі Аўстра-Венгрыі.

## Гл. таксама 
* Спіс кіраўнікоў Маравіі

Катэгорыя:Маравія
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Чэхіі
Цяраспаль (Слуцкі раён)

**Цяра́спаль** (, ) — вёска ў Слуцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Знаменскага сельсавета.

Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Ленінскага сельсавета.
## Славутасці 
* Паштовая станцыя (сяр. XIX ст.)
### Страчаная спадчына 
* Сядзіба Акаловых

## Вядомыя асобы 
* Аркадзь Пракопавіч Вашкевіч (1930—2001) — Герой Сацыялістычнай Працы.
* Валянціна Нічыпараўна Козел (1930—2009) — беларускі настаўнік, Заслужаны настаўнік БССР.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Знаменскі сельсавет (Слуцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Слуцкага раёна
Аркадзь Пракопавіч Вашкевіч

**Аркадзь Пракопавіч Вашкевіч** (, в. Цяраспаль, Слуцкі раён — ) — Герой Сацыялістычнай Працы (1973).

Служыў у Савецкай арміі. З 1958 года — трактарыст калгаса імя Энгельса Слуцкага раёна. Званне Героя прысвоена за паспяховае выкананне абавязацельстваў па павелічэнні вытворчасці і продажу дзяржаве сельскагаспадарчых прадуктаў.

## Літаратура 
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Слуцкага р-на і г. Слуцка. У 2 кн. Кн. 2-я. — : БЕЛТА, 2001. — 576 с.: іл. — ISBN 985-6302-31-5.

## Спасылкі 
* ВАШКЕВИЧ Аркадий Прокофьевич 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слуцкім раёне
Катэгорыя:Механізатары
Катэгорыя:Постаці беларускай сельскай гаспадаркі
Брно-прыгарад

**Раён Брно-прыгарад** () — адзін з 7 раёнаў Паўднёвамараўскага края Чэшскай Рэспублікі. Адміністрацыйны цэнтр&nbsp;— горад Брно (у склад раёна не ўваходзіць). Плошча&nbsp;— 1 498,95 кв. км., насельніцтва складае 202 092 чалавека. У раёне налічваецца 187 муніцыпалітэтаў, з якіх 13 — гарады, 10 — мястэчкі.

## Геаграфія 
Размешчаны на захадзе цэнтральнай часткі края. У рамках края мяжуе з раёнамі Бланска на поўначы, Вішкаў на ўсходзе, Бржэцлаў на паўднёвым усходзе, Знойма на паўднёвым захадзе і Брно-горад, які атачае з усіх бакоў. На захадзе і паўночным захадзе суседнічае з раёнамі Тршэбіч і Ждзяр-над-Сазаваў Высачынскага краі.

## Гарады і насельніцтва 
Даныя на 2009 год:

Горад Погаржэліцы да 2007 года з’яўляўся часткай раёна Бржэцлаў.

Сярэдняя шчыльнасць — 134,82 чал./км²; 35,40 % насельніцтва жыве ў гарадах.

## Спасылкі 
* Даныя МУС ЧР

Катэгорыя:Раёны Паўднёвамараўскага края
Бланска (раён)

**Бланска** () — адзін з 7 раёнаў Паўднёвамараўскага края Чэшскай Рэспублікі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Бланска. Плошча&nbsp;— 862,65 кв. км, насельніцтва складае 106 696 чалавек. У раёне налічваецца 116 муніцыпалітэтаў, з якіх 8 — гарады, 9 — мястэчкі.

## Геаграфія 
Размешчаны на поўначы края. Мяжуе з паўднёвамараўскімі раёнамі Брно-прыгарад на поўдні і Вішкаў на паўднёвым усходзе. На ўсходзе мяжуе з раёнам Просцеёў Оламаўцкага края; на поўначы з раёнам Світаві Пардубіцкага края; на захадзе — з раёнам Ждзяр-над-Сазаваў краі Высачына.

## Гарады і насельніцтва 
Даныя на 2009 год:

Сярэдняя шчыльнасць — 123,68 чал./км²; 52,69 % насельніцтва жыве ў гарадах.

## Спасылкі 
* Даныя МУС ЧР

Катэгорыя:Раёны Паўднёвамараўскага края
Таццяна Будовіч

**Таццяна Будовіч** (сапр.: Таццяна Васільеўна Барадуля; нар. , ) — беларуская паэтэса, літаратурны крытык, парадыст. Навуковы супрацоўнік Дзяржаўнага літаратурнага музея імя Максіма Багдановіча. Член Саюза беларускіх пісьменнікаў.
  

## Біяграфія 
Скончыла школу № 154 у 1994 годзе. У 1998 г. скончыла Інстытут сучасных ведаў па спецыяльнасці «фінансы і крэдыт».

У 2005 г. завочна скончыла гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Працавала ў філіяле музея Максіма Багдановіча «Беларуская хатка», у Інстытуце гісторыі НАН Беларусі. Працуе навуковым супрацоўнікам Дзяржаўнага літаратурнага музея імя Максіма Багдановіча (пад псеўданімам Тадора Шпілька).

Першая вершаваная публікацыя з’явілася ў 1995 г. у часопісе «Першацвет». Падборкі яе вершаў друкаваліся ў часопісах «Маладосць», «Полымя», «Бярозка», газетах «Літаратура і мастацтва», «Чырвоная змена», «Наша ніва» і інш. У 2002 г. у выдавецтве «Беларускі кнігазбор» выйшла яе кніга паэзіі «Дуэль паглядаў». Літаратурна-крытычныя артыкулы і рэцэнзіі неаднаразова друкаваліся ў газеце «Новы час» (дадатак «Літаратурная Беларусь»).

## Бібліяграфія 
* Будовіч Т. В. Дуэль паглядаў: кніга вершаў. — Мінск: Беларускі кнігазбор, 2002. — 49 с.

## Спасылкі 
* Будовіч Таццяна // Саюз беларускіх пісьменнікаў: афіцыйны сайт. — Эл. рэсурс: http://www.lit-bel.org/by/friends/b/181.html 
* * Будовіч-Барадуля Таццяна // Творы ў Беларускай Інтэрнэт-бібліятэцы «Камунікат». — Эл. рэсурс: http://kamunikat.org/Budovicz_Tacciana.html

Катэгорыя:Паэтэсы
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Крытыкі Беларусі
Вішкаў (раён)

**Вішкаў** () — адзін з 7 раёнаў Паўднёвамараўскага края Чэшскай Рэспублікі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Вішкаў. Плошча&nbsp;— 876,06 кв. км (з іх 158,206 км? займае ваенны палігон Бржэзіна), насельніцтва складае 89 016 чалавека. У раёне налічваецца 79 муніцыпалітэтаў, з якіх 5 — гарады, 3 — мястэчкі.

## Геаграфія 
Размешчаны на ўсходзе края. У рамках края мяжуе з раёнам Брно-прыгарад на захадзе, Годанін на паўднёвым захадзе, Бржэцлаў на поўдні і Бланска на паўночным захадзе. На паўночна ўсходзе суседнічае з оламаўцкім раёнам Просцеёў, на ўсходзе — з раёнам Кромержыж Злінскага края.

## Гарады і насельніцтва 
Даныя на 2009 год:

Сярэдняя шчыльнасць — 101,61 чал./км²; 48,48 % насельніцтва жыве ў гарадах.

## Спасылкі 
* Даныя МУС ЧР

Катэгорыя:Раёны Паўднёвамараўскага края
Высачына (значэнні)

* **Высачына** — край у Чэхіі.
* **Высачына** — чэшскі футбольны клуб.
* **Высачына** — папулярная цвёрдавэндажная каўбаса.
Рух за незалежнасць Чэхаславакіі

thumb|300px|Удзельнікі Руху за незалежнасць Чэхаславакіі
**Рух за незалежнасць Чэхаславакіі** («Чэшская мафія») — падпольная чэшская арганізацыя, апазіцыйна настроеная ў стаўленні да Аўстра-Венгрыі. Створана ў 1915 годзе (па іншых даных, створана раней). Займалася распаўсюджваннем антыдзяржаўных настрояў і зборам разведданых для краін Антанты.

## Лідары руху 
* Томаш Масарык
* Эдуард Бенеш
* Карэл Крамарж
* Мілан Штэфанік

Катэгорыя:Гісторыя Чэхаславакіі
Катэгорыя:Грамадства Аўстра-Венгрыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1915 годзе
Знойма (раён)

**Знойма** () — адзін з сямі раёнаў Паўднёвамараўскага края Чэшскай Рэспублікі. Адміністрацыйны цэнтр&nbsp;— горад Знойма. Плошча&nbsp;— 1 590,50 кв. км., насельніцтва складае 114 083 чалавека. У раёне налічваецца 144 муніцыпалітэта, з якіх 5 — гарады, 10 — мястэчкі.

## Геаграфія 
Размешчаны на паўднёвым захадзе края. У рамках края мяжуе з раёнамі Брно-прыгарад на паўночным усходзе і Бржэцлаў на захадзе. На паўночным захадзе суседнічае з раёнам Тршэбіч Высачынскага края, на захадзе — з раёнам Йіндржыхуў-Градзец Паўднёвачэшскага края. На поўдні — дзяржаўная граніца з Аўстрыяй.

## Гарады і насельніцтва 
Даныя на 2009 год:

Сярэдняя шчыльнасць — 71,73 чал./км²; 42,63 % насельніцтва жыве ў гарадах.

## Спасылкі 
* Даныя МУС ЧР

Катэгорыя:Раёны Паўднёвамараўскага края
Вельф I

**Вельф I** (, —) — граф у Аргенгау, сеньёр Альтдорфа і Равенсбурга, родапачынальнік дынастыі Старэйшых Вельфаў

## Біяграфія 
Вельф I — першы дакладна вядомы прадстаўнік роду. Дакладнае яго паходжанне не вядома. Паводле сямейнай легенды паходжанне роду выводзілі ад Эдэкона, гунскага або скіфскага правадыра ў часы Атылы (каля 450 года), бацькі Адаакра. Аднак дакладна дрэва роду прасочваецца толькі пачынаючы з Вельфа I, па імі якога род і атрымаў сваю назву. Па адной з версій Вельф быў сынам графа Рутарда (), які набыў уладанні ў раёне Мааса і Мозеля, і Ірменгільды. Па іншай версіі — ён сын графа Ізембарда.

Вельф I меў уладанні ў Баварыі і Швабіі. У 819 годзе яму ўдалося выдаць сваю дачку Юдыт за імператара Людовіка Набожнага, што паслужыла адпраўным пунктам ва ўзвышэнні роду. Пазней яшчэ адна яго дачка, Эма, ажанілася з сынам імператара Людовіка ад першага шлюбу — Людовікам Нямецкім.

Вельф памёр каля 3 верасня 825 года. У тым жа годзе яго ўдава стала абатысай манастыра Шэле каля Парыжа.

## Шлюб і дзеці 
Жонка: **Хелвіга Саксонская** (пам. пасля 833), магчыма дачка саксонскага правадыра Відукінда, абатыса ў Шэле (каля Парыжа) з 825
* **Рудольф I** (пам.866), граф Панцье з 853, граф Сенса, граф дэ Труа з 858, свецкі абат Жум’ежа і Сен-Рык’е
* **Конрад I Стары** (800—863), граф у Аргенгау, абат Сен-Жэрменаў-д’Асер і Сен-Гал
* **Юдыт** (каля 805—843); муж: з лютага 819 **Людовік I Набожны** (778—840), імператар Захаду
* **Эма** (каля 808 — 31 студзеня 876); муж: 827 **Людовік II Нямецкі** (804—876), кароль Баварыі з 817, кароль Германіі з 840, кароль Латарынгіі з 870

## Спасылкі 
* Сайт MEDIEVAL LANDs
* Histoire Bourgogne Franche-Comté: LA FAMILLE DES WELFS OU DES RODOLPHES
* genealogie-mittelalter.de mit dem Artikel aus dem Lexikon des Mittelalters

Катэгорыя:Гісторыя Германіі
Катэгорыя:Вельфы
Катэгорыя:Постаці французскай гісторыі
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы IX стагоддзя
Відукінд Саксонскі

**Відукінд** (каля  — ) — правадыр язычнікаў-саксаў у іх барацьбе супраць падпарадкавання Каралеўству франкаў. Ён не ўдзельнічаў асабіста ў баях, аддаючы перавагу ўплываць здалёк. У 777 бег у тады яшчэ язычніцкую Данію, адкуль і кіраваў паўстанцамі. У 782 падрыхтаваў удалае паўстанне і цяжкае паражэнне франкаў у бітве пры Зюнтэлі на берагах Везера. У 785 здаўся каралю франкаў Карлу Вялікаму, перайшоў разам са сваім паплечнікам Абіа ў хрысціянства і быў памілаваны, у адрозненне ад мноства саксонскіх паўстанцаў, якіх франкі пакаралі смерцю.

## Гл. таксама 
* Саксонскія войны

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Германіі
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы VIII стагоддзя
Людвіг IX (ландграф Гесэн-Дармштацкі)

**Людвіг IX** (; , Дармштат — , Пірмазенс) — ландграф Гесэн-Дармштацкі, расійскі генерал-фельдмаршал.

## Біяграфія 
Старэйшы сын ландграфа Людвіга VIII (1691—1768) і прынцэсы Шарлоты Ханау-Ліхтэнбергскай (1700—1726). 17 кастрычніка 1768 змяніў свайго бацьку на прастоле ландграфства Гесэн-Дармштацкага.

29 верасня 1773 года адбыўся шлюб дачкі ландграфа Людвіга IX Вільгельміны Луізы (у праваслаўі — вялікай княгіні Наталлі Аляксееўны) са спадчыннікам цэсарэвічам вялікім князем Паўлам Пятровічам.

29 верасня 1773 года ганараваны ордэна Святога Апостала Андрэя Першазванага, а ў 1774 годзе — звання генерала-фельдмаршала расійскай арміі.

## Сям’я 
12 жніўня 1741 года ажаніўся з пфальцграфіняй Каралінай Генрыэтай Крысцінай Цвайбрукен-Біркенфельдскай (1721—1774). У гэтым шлюбе нарадзіліся:
# Караліна (1746—1821), жонка Фрыдрыха V, ландграфа Гесэн-Гомбургскага;
# Людвіг X (пазней — Людвіг I, вялікі герцаг Гесэнскі; 1753—1820), пераемнік бацькі, дзед Марыі Аляксандраўны, першай жонкі імператара Аляксандра II;
# Фрыдэрыка Луіза (1751—1805), жонка Фрыдрыха Вільгельма II;
# Амалія (1754—1832), жонка прынца Карла Людвіга Бадэнскага;
# Вільгельміна Луіза (1755—1776), першая жонка вялікага князя Паўла Пятровіча;
# Луіза Аўгуста (1757—1830), жонка Карла Аўгуста, вялікага герцага Саксен-Веймар-Эйзенахскага;
# Фрыдрых (1759—1802)
# Крысціян (1763—1830).

Аўдавелы ландграф уступіў у Эмсе 23 кастрычніка 1775 года ў другі (марганатычны) шлюб з ураджэнкай Парыжа Мары Адэлаідай Шэруз (), якой у той жа дзень быў падараваны тытул *графіні фон Лемберг* (). Ад другога шлюбу дзяцей не было.

Катэгорыя:Гесэнскі дом
Катэгорыя:Ландграфы Гесэн-Дармштацкія
Людвіг V

**Людвіг V** ():
* Людвіг V, герцаг Баварыі (1315—1361)
* Людвіг V, курфюрст Пфальца (1478—1544)
* Людвіг V, ландграф Гесэн-Дармштата (1577—1626)
Людовік IV

Імя **Людовік IV** (**Людвіг IV**) мелі некаторыя еўрапейскія кіраўнікі:

* Людвіг IV (Людвіг Баварскі) (1282—1347) з дынастыі Вітэльсбахаў — герцаг Баварыі, кароль Германіі (з 1314), імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі (1328—1347). Ён жа герцаг Верхняй Баварыі з 1294, герцаг Баварыі ў 1340—1347 гадах
* Людовік IV Дзіцё (893—911) — кароль Баварыі і Латарынгіі ў 900—911 гадах (дынастыя Каралінгаў), кароль Усходне-Франкскага каралеўства
* Людовік IV Заморскі (921—954) — кароль Заходне-Франкскага каралеўства ў 921—954 гадах (дынастыя Каралінгаў)
* Людвіг IV (граф Вюртэмберга) (1412—1450) — граф Вюртэмберга з 1419 года (пад імем Людвігаў IV), граф Вюртэмберг-Ураха з 1442 года
* Людвіг IV, курфюрст Пфальца (1424—1449) — курфюрст Пфальца ў 1436—1449 гг.
* Людовік IV Ганзага (1535—1595) — герцаг Невера 1565—1595, герцаг Рэтэля (Louis IV, 1581—1595).
* Людвіг IV, ландграф Гесэн-Марбурга (1537—1604) — ландграф Гесэн-Марбурга
* Людовік IV, Генрых Кандэ (1692—1740) — прынц Кандэ.
Людвіг III

Імя **Людвіг III** мелі наступныя кіраўнікі:
* Людвіг III — герцаг Ніжняй Баварыі ў 1290—1296 гадах (дынастыя Вітэльсбахаў)
* Людвіг III Малады (каля 835—882) — кароль Саксоніі (865—882), кароль Баварыі (880—882)
* Людвіг III (пам. 1921) — кароль Баварыі ў 1913—1918 гадах (дынастыя Вітэльсбахаў)
* Людвіг III, вялікі герцаг Гесэнскі
* Людвіг III — курфюрст Пфальца ў 1410—1436 гг.
Людовік X (значэнні)

Тытул **Людовік (Людвіг) X** мелі некаторыя еўрапейскія кіраўнікі:

* Людовік X Сварлівы (1289—1316) — кароль у 1289—1316 гадах (дынастыя Капетынгаў)
* Людвіг X, герцаг Баварыі ў 1516—1545 гадах (дынастыя Вітэльсбахаў)
Людовік VII (значэнні)

Тытул **Людовік (Людвіг) VII** мелі некаторыя еўрапейскія кіраўнікі:

* Людовік VII Малады (1120—1180) — кароль Францыі з 1137 года (дынастыя Капетынгаў).
* Людвіг VII Барадаты (каля 1368—1447) — герцаг Баварска-Інгальштацкі з 1413 года
* Людвіг VII, ландграф Гесэн-Дармштата (1658—1678) — ландграф Гесэн-Дармштата ў 1678 годзе
Людвіг VI

Тэрмін **Людвіг VI** можа адносіцца да:

* Людвіг VI Рымлянін, герцаг Верхняй Баварыі ў 1349—1351 гадах (дынастыя Вітэльсбахаў)
* Людвіг VI, курфюрст Пфальца (1539—1583) — курфюрст Пфальца з дынастыі Вітэльсбахаў c 1576 да 1583 год.
* Людвіг VI , ландграф Гесэн-Дармштата (1630—1678) — ландграф Гесэн-Дармштата з 1661 года

## Гл. таксама 
* Людовік VI Тоўсты (1081/1078?1137) — кароль Францыі ў 1108—1137 гадах (дынастыя Капетынгаў)
* Людовік VI, Генрых-Жазеф Бурбон Кандэ (1756—1830) — апошні ў родзе Кандэ.
Іглава (значэнні)

**Іглава** — тапонім у Чэхіі.
* Іглава — горад на паўднёвым усходзе Чэхіі, на аднайменнай рацэ, адміністрацыйны цэнтр края Высачына.
* Іглава — адзін з 5 раёнаў края Высачына Чэхіі.
* Іглава — рака ў Чэхіі, левы прыток ракі Дые.
Джэйкаб Лукс Дыверс

**Джэйкаб Лукс Дыверс** (; , Ёрк, штат Пенсільванія-) — амерыканскі генерал (1945).

## Біяграфія 
Скончыў Ваеннае вучылішча ва Уэст-Пойнце (1909), служыў у артылерыі, з 1930 годзе ў танкавых войсках. Скончыў Армейскі ваенны каледж (1939). У 1939—1940 гадах начальнік штаба абарончай зоны Панамскага канала, у 1941—1942 гадах начальнік бранятанкавых войскаў ЗША. З мая 1943 года галоўнакамандуючы амерыканскімі войскамі ў Еўропе, у 1944 годзе намеснік вярхоўнага галоўнакамандуючага на Міжземнаморскім тэатры ваенных дзеянняў. З жніўня 1944 года камандуючы Паўднёвай групай амерыканска-французскіх войскаў (у Паўднёвай Францыі), аб’яднаных пазней у 6-ю групу армій. У 1945—1949 гадах камандуючы сухапутнымі войскамі ЗША. З верасня 1949 года ў адстаўцы.

## Спасылкі 
* Біяграфія (на англійскай) 

Катэгорыя:Генералы ЗША
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Выпускнікі Ваеннай акадэміі ЗША
Рух Супраціўлення ў Другой сусветнай вайне

[thumb|220px|Польскія салдаты [Армія краёва|Арміі Краёва у 1944 годзе]]
**Рух Супраціўлення** — супраціўленне акупацыйным уладам на акупаваных Германіяй і яе саюзнікамі тэрыторыях у гады Другой сусветнай вайны, а таксама ўласна ў Германіі.

Прымала розныя формы: грамадзянскае непадпарадкаванне, прапаганда, сабатаж і дыверсіі на прадпрыемствах, дапамога беглым ваеннапалонным і збітым пілотам, узброенае супраціўленне. Найбольшы размах набыло ў СССР, Польшчы і Югаславіі, а з заходнееўрапейскіх краін — у Італіі. Асобныя атрады, разведвальна-дыверсійныя і арганізатарскія групы для дзеянняў на акупаванай тэрыторыі Еўропы ствараліся на тэрыторыі Вялікабрытаніі. Самы вядомы з такіх атрадаў у 1942 годзе здзейсніў замах на імперскага пратэктары Багеміі і Маравіі Р. Гейдрыха.

Міжнародны дзень руху супраціўлення адзначаецца 10 красавіка.

## Вынікі руху 
Дзякуючы руху Супраціўлення, істотна паскорыўся разгром краін Восі. Таксама рух стаў яскравым прыкладам барацьбы супраць імперыялістычнай рэакцыі; знішчэння мірных жыхароў і іншых ваенных злачынстваў; за мір ва ўсім свеце.

## Рух супраціўлення ў розных краінах 
### СССР 
* Савецкія партызаны ў Вялікай Айчыннай вайне
* Украінская паўстанцкая армія
* Палеская сеч

### Югаславія 
* НВАЮ

### Грэцыя 
* ЭЛАС
* ЭККА
* ЭДЭС
* Рух Супраціўлення на Крыце

### Албанія 
* НВФ
* Балі Камбетар

### Польшча 
* Армія краёва (да 14 лютага 1942 года — Саюз узброенай барацьбы)
* Армія людова (да 1 студзеня 1944 года — Гвардыя людова)
* Нацыянальныя ўзброеныя сілы
* Сялянскія батальёны
* Яўрэйская баявая арганізацыя
* Яўрэйскі вайсковы саюз
* Канфедэрацыя народа
* Польская падпольная дзяржава
* Рабоча-сялянская баявая арганізацыя
* Саюз вызваленчай барацьбы
* Саюз Рабоча-сялянскіх саветаў «Молат і серп»
* Саюз сацыялістычнай моладзі «Спартакус»
* Таварыства сяброў СССР

## Гл. таксама 
* Рух Супраціўлення, Бельгія
* Рух Супраціўлення, Італія
* Рух Супраціўлення, Нідэрланды
* Рух Супраціўлення, Францыя
* Рух Супраціўлення, Германія
* Народна-вызваленчая армія Югаславіі
* Савецкія партызаны ў Вялікай Айчыннай вайне

## Спасылкі 
* Рух Супраціўлення
Іглава (раён)

**Раён Іглава** () — адзін з 5 раёнаў краі Высачына Чэхіі. Адміністрацыйным цэнтрам з’яўляецца горад Іглава. Плошча складае 1199,32 км², насельніцтва — 112 950 чалавек (шчыльнасць насельніцтва — 94,18 чалавек на 1 км²). Раён складаецца з 123 населеных пунктаў, у тым ліку з 5 гарадоў.

## Гарады 
Катэгорыя:Раёны края Высачына
Ёсеф Сук

**Ёсеф Сук** (; , , Чэхія — ) — чэшскі кампазітар, скрыпач, педагог. Вучань і зяць (муж дачкі) Антаніна Дворжака, дзед скрыпача Ёсефа Сука.

## Біяграфія 
Вучыўся у 1885—1892 гадах у Пражскай кансерваторыі. Вучань А. Беневіца, К. Штэкера, А. Дворжака. У 1891—1933 гадах другая скрыпка ў складзе знакамітага «Чэшскага квартэта». Канцэртаваў і як саліст-віртуоз. З 1922 прафесар Пражскай кансерваторыі, у 1924—1926 і з 1933 яе дырэктар.

## Творчасць 
У кампазітарскай творчасці развіваў традыцыі Б. Сметаны, А. Дворжака. Сярод твораў: 2 сімфоніі (1897, 1906), сімфанічная  паэма «Прага» (1904); фантазія для скрыпкі з аркестрам (1903), фартэпіянныя п'есы.

У 1932 годзе за сачыненне «У новае жыццё» кампазітар быў ганараваны сярэбранага медалю ў Конкурсе мастацтваў на X Алімпійскіх гульнях у Лос-Анджэлесе (намінацыя — музыка). Залаты медаль у гэтай намінацыі не быў прысуджаны.

Сярод вучняў — Багуслаў Марціну і Павел Боркавец.

## Літаратура 
* 
* Сук Йозеф // Музыкальная энциклопедия: [в 6 т.] / Гл. ред. Ю. В. Келдыш. — М.: Советская энциклопедия: Советский композитор, 1973—1982. — (Энциклопедии. Словари. Справочники. Изд-во «Советская Энциклопедия», Изд-во «Советский композитор»). — Т. 5: Симон — Хейлер. — 1981. — Стб. 348—349. — 1056 стб., илл. — 102 200 экз.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кампазітары XIX стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары XX стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары Чэхіі
Катэгорыя:Скрыпачы Чэхіі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Чэхіі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ў вобласці мастацтваў
Людвіг VI Рымлянін

**Людвіг Рымлянін** (; ,  — паміж 11 лістапада 1364 і 27 лютага 1365, ) — герцаг Верхняй Баварыі пад імем **Людвіг VI** і маркграф і першы курфюрст Брадэнбургскай маркі пад імем **Людвіг II**.

## Біяграфія 
Людвіг Рымлянін — першы сын ад другога шлюбу імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Людвіга IV з Маргарытай Галандскай. Ён адмовіўся ад нідэрландскай спадчыны па матчынай лініі на карысць сваіх малодшых братоў Вільгельма і Альбрэхта, паколькі, ажаніўшыся з дачкой караля Польшчы Казіміра III, спадзяваўся ўзысці на польскі прастол.

Пры раздзеле герцагства паміж братамі паводле Ландсбергскага дагавора 1349 года Людвіг разам з Людвігам і Атонам атрымаў Верхнюю Баварыю. Свае долі спадчыны ён і Атон у снежні 1351 гады абмянялі ў Людвіга V паводле Лукаўскага дагавора на Брадэнбургскую і Лужыцкую маркі. У Брандэнбургу Людвігаў вымусіў Ілжэвальдэмара адмовіцца ад улады ў Брандэнбургу, але патрапіў у даўгі і быў вымушаны закласці частку тэрыторыі маркі.

У 1356 годзе паводле залатой булы імператара Карла IV атрымаў тытул курфюрста Брандэнбурга.

## Літаратура 
* 
* 
* Alois Schütz: Ludwig der Römer. In: Neue Deutsche Biographie (NDB). Band 15. Duncker & Humblot, Berlin 1987, S. 385 f.

Катэгорыя:Герцагі баварскія
Катэгорыя:Маркграфы брандэнбургскія
Катэгорыя:Вітэльсбахі
Катэгорыя:Памерлі ў 1360-я гады
Эйман дэ Валера

{{Дзяржаўны дзеяч
|выява = Eamon de Valera c 1922-30.jpg
|пасада=прэзідэнт Ірландыі      
|краіна=Ірландыі      
|імя=Эйман дэ Валера
| арыгінал імя =Eamon de Valera / Éamonn de Bhailéara
| сцяг               = Flag of the President of Ireland.svg
| сцяг2              = 
| парадак= 3
| пачатак паўнамоцтваў  = 25 чэрвеня 1959
| заканчэнне паўнамоцтваў  = 24 чэрвеня 1973
| папярэднік  = Шон Томас О'Келі
| пераемнік  = Эрскін Чайлдэрс
| партыя  = Фіяна Файл
| пасада_2 = Часовы прэзідэнт Ірландыі ў 1921-1922 гадах
| пачатак паўнамоцтваў_2 = 1921
| заканчэнне паўнамоцтваў_2 = 1922
| дата нараджэння  = 14.10.1882
| месца нараджэння =
| дата смерці  = 29.08.1975
| месца смерці = 
| пахаваны = 
| аўтограф =Éamon de Valera Signature 2.svg
| узнагароды=
{

}
}}
**Эйман дэ Валера** (, ; , Нью-Ёрк—, Дублін) — ірландскі палітычны і дзяржаўны дзеяч.

Быў адным з кіраўнікоў Ірландскага паўстання 1916. У 1917 узначаліў партыю Шын Фейн і патрыятычную ваенную арганізацыю «Ірландскія валанцёры». У 1919-22 дэ Валера прэзідэнт і кіраўнік урада, які дамагаўся нацыянальнай незалежнасці Ірландыі. У перыяд Грамадзянскай вайны 1922-23 узначальваў войскі рэспубліканцаў супраць прыхільнікаў англа-ірландскага дагавору 1921, па якім Паўночная Ірландыя засталася пад уладай англічан, а астатняя частка краіны абвяшчалася брытанскім дамініёнам. У 1927 годзе, выйшаўшы з Шын Фейн, увайшоў у парламент дамініёна ў якасці кандыдата створанай ім ў 1926 партыі «Фіян Файл». У 1932-48 кіраўнік ірландскага ўрада і міністр замежных спраў. Праводзіў курс, накіраваны на заахвочванне развіцця нацыянальнай эканомікі і паслабленне яе залежнасці ад брытанскіх манаполій і разам з тым на ўціск дэмакратычных свабодаў ўнутры краіны. У гады 2-й сусветнай вайны 1939-45 ўрад дэ Валера абвясціў аб нейтралітэце. У 1951-54 і ў 1957-59 Дэ Валера прэм'ер-міністр Ірландскай Рэспублікі; палітыка яго ўрада была накіравана на актыўнае прыцягненне ў эканоміку краіны замежнага капіталу і ў той жа час на недалучэнне да ваенна-палітычных блокаў. З 1959 Дэ Валера прэзідэнт Ірландскай Рэспублікі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Ірландыі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Ірландыі
Катэгорыя:Прэзідэнты Ірландыі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Ірландыі
Катэгорыя:Рыцары Вярхоўнага ордэна Хрыста
Катэгорыя:Члены партыі Фіяна Файл
Катэгорыя:Члены Шын Фейн
Нацыянальны тэатр (Прага)

**Нацыянальны тэатр** () — галоўны тэатр у Чэхіі і ў Празе, які ставіць як оперы і балеты, так і драматычныя спектаклі. Старшынёй Таварыства па будаўніцтве Нацыянальнага тэатра быў граф Ян Гарах, чэшскі палітык, грамадскі дзеяч і мецэнат.

## Гісторыя 
Тэатр быў пабудаваны ў 1881 годзе па праекце архітэктара Іозефа Зітэка ў стылі неарэнесансу, але неўзабаве знішчаны пажарам, успрынятым як агульнанародная катастрофа. Пасля пажару быў у рэкордныя тэрміны рэканструяваны вучнем Зітэка — Іозефам Шульцам, аўтарам іншага знакавага збудавання — Нацыянальнага музея — і з 1883 года зноў адкрыты. Першая пастаноўка — опера *Лібушэ* (*Libuše*) Бедржыха Сметаны.

Будаўніцтва вялося на народныя ахвяраванні пад лозунгам «Нацыя — сабе» (*Národ sobě*; гэтыя словы ўпрыгожваюць глядзельную залу). Першапачаткова Нацыянальны тэатр павінен быў стаць пляцоўкай для нацыянальнага чэшскага мастацтва, аднак у наш час у яго рэпертуары прысутнічаюць і творы сусветнай драматургіі і музыкі.
]]

У 1976—1983 гады тэатр быў ізноў рэканструяваны і пашыраны. Да стагоддзя Нацыянальнага тэатра ў 1983 годзе адкрыўся будынак Новай сцэны, у якім праходзяць спектаклі тэатра «Чароўны ліхтар» (*Laterna magica*).

## Архітэктура
### Экстэр'ер
На паўночным фасадзе — статуі А. Вагнера «Забоя» і «Луміра», на атыку — «Апалон і дзевяць муз» і «Багіня перамогі» Б. Шнірха. Над бакавым уваходам усталяваны алегорыі Оперы і Драмы (аўтарам меркавана з'яўляецца Іозеф Вацлаў Мысльбек, шырока вядомы як аўтар статуі Св. Вацлава на Вацлаўскай плошчы).

### Інтэр'ер
злева|thumb|Інтэр'ер глядзельнай залы
Столь глядзельнай залы ўпрыгожана васьмю «Алегорыямі мастацтва» (Ф. Жэнішэк). У галоўным фае — маляўнічы трыпціх «Залаты век, заняпад і ажыўленне мастацтва» (ён жа).

## Філіялы 
У наш час філіяламі Нацыянальнага тэатра з'яўляюцца таксама Саслоўны тэатр і Тэатр Калаўрата.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Нацыянальнага тэатра 

Катэгорыя:Тэатры Прагі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1881 годзе
Катэгорыя:1881 год у Празе
Катэгорыя:З’явіліся ў 1883 годзе
Катэгорыя:1883 год у Празе
Катэгорыя:Оперныя тэатры Чэхіі
Валевачы

**Валевачы́** (, ) — аграгарадок у Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці. Цэнтр Валевачскага сельсавета. Знаходзіцца за 20 кіламетраў на захад ад горада Чэрвень, 42 кіламетры ад Мінска, на аўтадарозе М4 Магілёў — Мінск.

## Насельніцтва 
* 572 жыхары, 197 двароў (1995)

## Інфраструктура 
* Сярэдняя і музычная школы
* Дом культуры і бібліятэка
* Аддзяленне сувязі

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Валевачскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрвеньскага раёна
Індржых Каан фон Альбест

**І́ндржых Ка́ан фон А́льбест** (, ; , , Аўстра-Венгрыя (цяпер Украіна) — , Роўдна, цяпер , Першая Чэхаславацкая Рэспубліка) — чэшскі , .

## Біяграфія 
Сын музыканта-аматара, аўтара салонных фартэпіянных п'ес. Вучыўся ў Празе ў музычнай школе, заснаванай Іозефам Прокшам, у піяніста Вілема Блодэка, затым у 1873—1874 гг. у Пражскай школе арганістаў у Францішка Скугерскага.

З 1876 г. працаваў настаўнікам музыкі ў князёў Фюрстэнберг у іх чэшскім маёнтку Ланы. У 1884 г. суправаджаў Антаніна Дворжака ў яго гастрольнай паездцы ў Лондан. З 1889 года прафесар Пражскай кансерваторыі, у 1907—1918 гг. яе кіраўнік; сярод вучняў Каана, у прыватнасці, Эрвін Шульгаф.

Аўтар опер «Уцякач» () і «Жэрміналь» (), казачных балетаў «Баяя» (; 1897) і «Олім» (; 1904), сімфанічнай паэмы «Сакунтала», фартэпіяннага канцэрту, камернай і вакальнай музыкі, а таксама шматлікіх фартэпіянных апрацовак твораў чэшскіх кампазітараў, якія спрыялі папулярызацыі чэшскай музыкі, асабліва сачыненняў Бедржыха Сметаны. У 1913 г. апублікаваў падручнік фартэпіяннай гульні (), у 1921 г. — кнігу ўспамінаў.

## Спасылкі 
* 
* Michaela Hejlová. 200 let pražské konzervatoře // Hudební Rozhledy, 2010, № 6. 

Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Чэхіі
Марыя Мікалаеўна Валконская

**Марыя Мікалаеўна Валконская** (25 снежня 1805 года (6 студзеня 1806) — 10 жніўня 1863 г., маёнтак Варонкі, Чарнігаўская губерня) — дачка Мікалая Раеўскага, жонка дзекабрыста Сяргея Валконскага, нягледзячы на супраціў родных, паехала за ім у Сібір, дзе жыла да 1855 года. Аўтар «Запісак» з яскравым апісаннем турэмна-катаржнага рэжыму, характарыстыкай многіх дзекабрыстаў. Гераіня М. А. Някрасава «Рускія жанчыны».

## Біяграфія 
Валконская мела сястру Соф’ю. У васямнаццацігадовым узросце Марыя ажанілася са старэйшым за яе Сяргеем Валконскім. Будучы шырока вядомая ў Іркуцку ў якасці «сібірскай прынцэсы», яна заснавала мясцовы шпіталь і адчыніла канцэртную залу, у дадатак змяшчаючы ў сябе дома музычныя і культурныя мерапрыемствы.

Сям’я Валконскіх мела чацвярых дзяцей; двое памерлі ў малым узросце, тым часам, Міхаіл (1832—1909) і Алена (1835—1916) паспелі здабыць тытулы князя і княжны, успадкаваны ад свайго бацькі.

Шэраг літаратурных твораў, уключаючы «Яўгенія Анегіна» Аляксандра Пушкіна, і другая частка паэмы Мікалая Некрасава «Русские женщины» былі прысвечаныя Валконскай. Трыццаць трэцяя страфа першай главы «Яўгенія Анегіна» ўтрымлівае ўспамін паэта пра Валконскую:

У 1922 годзе было даказана, што Валконская з’яўлялася аб’ектам шасці паэм аўтарства Пушкіна (напісаных у 1820, 1822, 1824, 1825, 1828 і 1829). Пушкін таксама прысвяціў колькі радкоў на заўчасны адыход яе маленькага сына Мікалая. Тым не менш, пушкініст Міхаіл Гершэнзон палемізаваў са сцверджаннем, што Пушкін быў закаханы ў Марыю.

Марыя Валконская памерла з-за праблем з сэрцам ва ўкраінскай вёсцы Варанькі.

## Творы, прысвечаныя М. М. Валконскай (Раеўскай) 
міні|140пкс
* А. С. Пушкін:

«Радзее хмар густых лятучая града…» (1820);

«Таўрыда» (1822);

«Дзень непагодны згас; пахмурная імгла…» (1824);

«Буря» (Ты видел деву на скале…).

* А. І. Адоеўскі:

Кн. М. Н. Волконской «Был край, слезам и скорби посвящённый…» (1829). 

* М. А. Некрасаў:

«Княгиня М. Н. Волконская» (1873) — другая частка паэмы «Русские женщины»

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0

## Спасылкі 
Катэгорыя:Жонкі дзекабрыстаў
Марыя Мікалаеўна
Катэгорыя:Музы знакамітых пісьменнікаў
Марыя Мікалаеўна
Катэгорыя:Княгіні Расійскай імперыі
Катэгорыя:Пахаваныя ў Чарнігаўскай вобласці
Катэгорыя:Памерлі ў Бабровыцкім раёне
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чаркаскай вобласці
Panzerkampfwagen III

**Panzerkampfwagen III** — нямецкі сярэдні танк часоў Другой сусветнай вайны, які серыйна выпускаўся з 1938 па 1943 год. Скарочанымі назвамі гэтага танка з'яўляліся **PzKpfw III**, **Panzer III**, **Pz III**. У ведамасным рубрыкатары ваеннай тэхнікі нацысцкай Германіі гэты танк меў абазначэнне **Sd.Kfz. 141** (Sonderkraftfahrzeuge 141 — машына спецыяльнага прызначэння 141). У савецкіх гістарычных дакументах і папулярнай літаратуры PzKpfw III называўся як **«Тып&nbsp;3»**, **Т-III** ці **Т-3**.

Гэтыя баявыя машыны выкарыстоўваліся вермахтам з першага дня Другой сусветнай вайны. Апошнія запісы пра баявое ўжыванне PzKpfw III у штатным саставе падраздзяленняў вермахта датуюцца сярэдзінай 1944 года, адзіночныя танкі ваявалі аж да капітуляцыі Германіі. З сярэдзіны 1941 да пачатку 1943 года PzKpfw III быў асновай бранетанкавых войскаў вермахта (панцэрвафэ) і, нягледзячы на адносную слабасць у параўнанні з сучаснымі яму танкамі краін антыгітлераўскай кааліцыі, унёс значны ўнёсак у поспехі вермахта таго перыяду. Танкі гэтага тыпу пастаўляліся арміям краін-саюзнікаў Германіі па Восі. 
Захопленыя PzKpfw III з добрымі вынікамі выкарыстоўваліся Чырвонай арміяй. 
На базе PzKpfw III у Германіі і СССР ствараліся самаходна-артылерыйскія ўстаноўкі (САУ) рознага прызначэння.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* Panzerkampfwagen III 
* Panzerkampfwagen III ou Sd.Kfz 141 Ausf.A a N 
* 

Катэгорыя:Танкі Германіі перыяду Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Сярэднія танкі
Катэгорыя:Танкі паводле алфавіта
Паўночны фронт

**Паўночны фронт:**

* Паўночны фронт (Першая сусветная вайна)
* Паўночны фронт (Грамадзянская вайна)
* Паўночны фронт (Вялікая Айчынная вайна)
* Паўночны фронт СПА
ING Groep

**ING Groep N.V.** (, **Група кампаній ING**) — нідэрландскі фінансавы кангламерат, які прадстаўляе паслугі ў сферы банкаўскай дзейнасці, страхаванні і кіраванні ўласнасцю. Абрэвіятура ING расшыфроўваецца як Internationale Nederlanden Groep (Міжнародная Нідэрландская Група). Па стане на 2010 год кампанія займае 12-е месца ў Fortune Global 500 (2010 год) (8 месца ў 2008 годзе).

[злева|thumb|Штаб-кватэра ING у [Амстэрдаме, празваная «Чаравіком» з-за характэрнай формы будынка]]
З 2007 года з’яўляецца фундатарам каманды Формулы-1 «Рэно». Супрацоўніцтва заяўлена да 2009 года ўключна. У лістападзе 2006 года група стала тытульным фундатарам Гран-пры Аўстраліі Формулы-1 на трохгадовы тэрмін. Таксама, тытульны спонсар Гран-пры Бельгіі. З 2008 года — Гран-пры Венгрыі. Аднак 16 лютага 2009 года прадстаўнікі кампаніі заявілі пра тое, што трохгадовы кантракт (2007—2009) з Renault F1 Team падоўжаны не будзе, і ў 2009-м завершыцца прысутнасць кампаніі ў Формуле 1, але пасля аб’явы рашэння Сусветнага Савета па «справе Renault», кантракт з камандай быў разарваны датэрмінова.

## Спасылкі 
*  

Катэгорыя:Фінансавыя кампаніі
Катэгорыя:Кампаніі Нідэрландаў
Чаплічы (Лідскі раён)

**Чаплічы**  (, ) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Тарноўскага сельсавета. Знаходзіцца за 20 км на паўднёвы захад ад г. Ліда.

## Назва 
Cярод радуньскага баярства ў Перапісе войска ВКЛ 1528 г. згадваецца «Чапля Юшъковичъ».

## Гісторыя 
Вопіс парафій Лідскага дэканата ў 1784 г. згадвае Чаплічы як уласнасць Барымоўскай у складзе Няцецкай парафіі.

Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) вёска ў Расійскай імперыі. На пачатку ХХ ст. у Беліцкай воласці Лідскага павета, 309 жыхароў, 222 дзесяціны зямлі.

Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 года вёска Беліцкай гміны Лідскага павета, 50 жылых пабудоў, 306 жыхароў.

З 1939 года ў БССР. Да 26 чэрвеня 1965 года вёска ўваходзіла ў склад Канюшанскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 1921 год — 306 чал. (50 двароў)
* 1940 год — 389 чал. (81 двор)
* 1960 год — 406 чал.
* 1996 год — 180 чал. (89 двароў)
* 2004 год — 103 чал. (53 двары)
* 2009 год — 77 чал.
* 2012 год — 63 чал. (35 гаспадарак)
* 2015 год — 54 чал. (30 гаспадарак)

## Гаспадарка 
Малочна-таварная ферма.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Памяць: Ліда. Лідскі р-н: Гіст.-дак хронікі гарадоў і р-наў Беларусі / Рэдкал В. Баранаў і інш. — Мн.: Беларусь, 2004. ISBN 985-01-0522-4

Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Катэгорыя:Тарноўскі сельсавет
Сяргей Рыгоравіч Валконскі

Князь **Сяргей Рыгоравіч Валконскі** (8 (19) снежня 1788, Ачакаў − 28 лістапада (10 снежня) 1865) — генерал-маёр, брыгадны камандзір 19 пяхотнай дывізіі (1825); герой Айчыннай вайны 1812 года, дзекабрыст. З 1820 года — член «Саюза працвітання», з 1821 года - член «Паўднёвага таварыства дзекабрыстаў». Разам з В. Л. Давыдавым кіраваў Каменскай управай, наладжваў сувязі з Паўночным таварыствам дзекабрыстаў. Прыхільнік «Рускай праўды» П. І. Песцеля. Прыгавораны да смяротнай кары, замененай пажыццёвай катаргай. Вярнуўся з Сібіры ў 1856 годзе. Аўтар «Запісак».

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0

## Спасылкі 
Катэгорыя:Расійскія камандзіры напалеонаўскіх і рэвалюцыйных войнаў
Катэгорыя:Дзекабрысты
Сяргей Рыгоравіч
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святой Ганны 1 ступені
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святой Ганны 2 ступені
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Уладзіміра 3 ступені
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Уладзіміра 4 ступені
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Георгія IV класа
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Pour le Mérite
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Чырвонага арла 2-й ступені
Катэгорыя:Камандоры Аўстрыйскага ордэна Леапольда
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Мяча
Катэгорыя:Узнагароджаныя Залатой зброяй «За адвагу»
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалем «У памяць Айчыннай вайны 1812 года»
Катэгорыя:Удзельнікі руска-турэцкай вайны 1806—1812
Катэгорыя:Мемуарысты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Ваенная галерэя
Катэгорыя:Пахаваныя ў Чарнігаўскай вобласці
Катэгорыя:Генерал-маёры (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Памерлі ў Бабровыцкім раёне