open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Рад Ларана

**Рад Ларана** — двухбаковы бясконцы ступеневы рад па цэлых ступенях (z-a) над полем камплексных лікаў:

: \sum_{n\in \Z}a_n(z-a)^n,
дзе  z, a_n, a \in \mathbb{C}.

Гэты рад з'яўляецца сумай двух радоў:

# \sum_{n=0}^{\infty}a_n(z-a)^n — **неадмоўная частка** рада Ларана, якая часам называецца **правільнай** і
# \sum_{n=-\infty}^{-1}{a_{n}}{(z-a)^n} — **адмоўная частка** рада Ларана, якая часам называецца **галоўнай**.

Пры гэтым рад Ларана лічыцца збежным тады і толькі тады, калі сыходзяцца яго правільная і галоўная часткі. Гэтыя рады названы так у гонар французскага матэматыка П. А. Ларана.

## Уласцівасці 
* Калі нутро вобласці збежнасці рада Ларана непустое, то яно ўяўляе сабой кругавое кольца

:: D= \{z\in\mathbb C\mid r

* Ва ўсіх пунктах свайго кольца збежнасці D рад Ларана сыходзіцца абсалютна;
* Як і для ступеневых радоў, паводзіны рада Ларана ў пунктах межавых акружнасцей кольца збежнасці могуць быць самымі разнастайнымі;
* На любым кампактным падмностве K\subset D рад збягаецца раўнамерна;
* Сума рада Ларана ў D ёсць аналітычная функцыя f(z);
* Рад Ларана можна дыферэнцаваць і інтэграваць у D пачленна;
* Раскладанне ў рад Ларана адзінае, гэта значыць калі сумы двух радоў Ларана супадаюць у D, то супадаюць і ўсе каэфіцыенты гэтых радоў.
* Каэфіцыенты a_n рада Ларана вызначаюцца праз яго суму f(z) формуламі
:: a_n=\frac1{2\pi i}\int\limits_\gamma\frac{f(z)\,dz}{(z-a)^{n+1}},
: дзе \gamma(t)=a+\rho e^{it}, t\in [0,2\pi], r — любая акружнасць з цэнтрам , размешчаная ўсярэдзіне кольца збежнасці.

## Тэарэма Ларана 
Прымяненне радоў Ларана заснавана галоўным чынам на наступнай тэарэме Ларана:

Любую адназначную аналітычную функцыю f(z) у колцы D= \{z\in\mathbb C : r можна прадставіць у D збежным радам Ларана.

У тым ліку, у праколатым наваколлі

: D= \{z\in\mathbb C : 0

ізаляванага асаблівага пункта a адназначная аналітычная функцыя f(z) прадстаўляецца радам Ларана, які служыць асноўным інструментам даследавання яе паводзін у наваколлі ізаляванага асаблівага пункта.

Тып асаблівага пункта вызначаецца галоўнай часткай рада Ларана ў праколатым наваколлі гэтага пункта:

* Скасавальны асаблівы пункт — галоўная частка рада Ларана роўная 0.
* Полюс — галоўная частка змяшчае канечны лік ненулявых членаў.
* Істотна асаблівы пункт — галоўная частка змяшчае бясконцую колькасць ненулявых членаў.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Камплексны аналіз
Катэгорыя:Рады
Герард Венгерскі

Св. **Герард Венгерскі** (каля 977,  — , Буда) — (, ), **Гелерт**, **Герхард**, народжаны **Джорджа Сагрэда** — каталіцкі святы, бенедыкцін, біскуп, мучанік, асветнік Венгрыі.

## Біяграфія 
[thumb|злева|Герард Венгерскі. Помнік у [Секешфехервары]]

Герард, тады яшчэ Джорджа Сагрэда, нарадзіўся ў Венецыі ў знатнай сям'і, прадстаўнік якой у 1026—1032 гадах быў дожам. На працягу пяці гадоў вучыўся ў манастырскай школе, прыняў пострыг у бенедыкцінскім кляштары Святога Георгія ў родным горадзе, пасля чаго быў накіраваны для працягу навучання ў Балонню. Скончыўшы адукацыю, ён вярнуўся ў Венецыю і ў 1012 годзе стаў прыёрам роднага кляштара.

[thumb|Помнік Святому Герарду ў [Будапешт|Будапешце]]
У 1015 годзе Герард вырашыў здзейсніць паломніцтва ў Святую зямлю, аднак дабрацца да яе яму было не наканавана: карабель, на якім ён плыў, патрапіў у буру і прычаліў на востраве Святога Андрэя Першазванага. У шляху ён пазнаёміўся з абатам з Венгрыі, які пераканаў яго застацца на час у яго краіне, сустрэцца з каралём Іштванам I і працягнуць свой шлях у Іерусалім праз Канстанцінопаль. Аднак апынулася так, што Герард правёў тут усё астатняе жыццё і прысвяціў яго справе ўмацавання хрысціянства ў Венгрыі.

У 1020 годзе кароль Іштван I, пазней прылічаны да ліку святых, запрасіў Герарда быць настаўнікам для яго сына Імрэ (Эмерыка), якія пазней таксама стаў святым. У 1023 годзе Герард сыйшоў у бенедыкцінскі клаштар, дзе правёў каля сямі гадоў. У 1030 годзе кароль Іштван паставіў Герарда біскупам новых земляў на поўдні краіны, адваяваных у язычніцкіх правадыроў. У далейшым Герард рупліва працаваў над распаўсюджаннем хрысціянскай веры ў гэтых землях, а таксама і па ўсёй Венгрыі.

У 1038 годзе памёр кароль, і язычнікі, скарыстаўшыся гэтым, пачалі помсціць хрысціянам. Біскуп Герард быў схоплены і пакараны смерцю. Яго пасадзілі ў бочку ў якой былі цвікі і кінулі з гары. Цяпер гара знаходзіцца ў межах Будапешта і носіць яго імя. Кананізацыя, нароўні з Іштванам I і яго сынам Імрэ, адбылася ўжо ў 1083 годзе пры Папе Рыгоры VII. Памяць Святога Герарда ў Каталіцкай Царкве — 24 верасня. Святы Герард лічыцца адным з заступнікаў Венгрыі.

## Літаратура 
* Католическая энциклопедия. Изд. францисканцев. М., 2002.

## Спасылкі 
* http://www.newadvent.org/cathen/ — каталіцкая энцыклапедыя (англ.)

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 977 годзе
Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Катэгорыя:Святыя Венгрыі
Катэгорыя:Бенедыкцінцы
Катэгорыя:Святыя паводле алфавіта
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя XI стагоддзя
Катэгорыя:Мучанікі
Катэгорыя:Памерлі ў Будзе
Святы Эмерык

**Святы Эмерык**, *Святы Імрэ*, *Эмерык Венгерскі* (; каля 1000 года ў Веспрэме, памёр 2 верасня 1031 года ў Трансільваніі) — каталіцкі святы, венгерскі каралевіч з дому Арпадаў, сын караля Іштвана Святога.

Пра жыццё Імрэ захавалася мала звестак. Ён быў меркавана другім сынам караля Іштвана і адзіным, які дажыў да сталага ўзросту. Пра паходжанне імя Імрэ існуе дзве версіі. Па адной, Імрэ быў названы ў гонар дзядзькі, імператара Генрыха Святога, такім чынам, Імрэ — венгерскі варыянт імя Генрых. Па іншай версіі, Імрэ — гэта венгерскі варыянт нямецкага імя Эмерых. У маладосці яго настаўнікам быў Святы Гелерт, які выхоўваў прынца ў строгім і аскетычным духу. Іштван I бачыў у Імрэ свайго пераемніка, пісаў для яго павучанні, у якіх выкладаў саветы па кіраванні дзяржавай, і планаваў у канцы жыцця зрабіць яго сваім суправіцелем. Існуе паданне, што Імрэ даў у кафедральным саборы Веспрэма зарок цноты.

Ва ўзросце 31 года Імрэ загінуў ад нападу кабана падчас палявання ў Трансільваніі на тэрыторыі сучаснага румынскага жудзеца Біхор. Быў пахаваны ў каралеўскім магільным склепе ў Секешфехервары. Аж да пачатку турэцкага прыгнёту магіла Эмерыка была аб’ектам паломніцтваў. У 1083 годзе Імрэ быў кананізаваны папам Рыгорам VII адначасова са сваім бацькам. Дзень памяці ў Каталіцкай царкве — 4 лістапада. Галоўны іконаграфічны атрыбут — лілея, сімвал бязгрэшнасці.

Шанаванне святога Эмерыка прывяло да таго, што імя Эмерык (формы Эмеры, Эмары, Эмрык, Амерыкус, Амерыга) распаўсюдзілася па Еўропе паралельна з імем Генрых.

## Спасылкі 
* http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~dlemrick/stemeric.htm 
* St. Emeric

Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Катэгорыя:Кананізаваныя прынцы
Катэгорыя:Святыя Венгрыі
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя XI стагоддзя
Катэгорыя:Ахвяры жывёл
Кірмаш

**Кірма́ш** — святочна абстаўлены расшыраны гандаль, што адбываўся перыядычна ў пэўнай мясцовасці. Прымяркоўваўся да пэўнага прастольнага або храмавага свята (фэсту), ад якога часта атрымліваў назву (троіцкі, ільінскі, спасаўскі, пакроўскі і інш.). Праводзіцца і па сённяшні дзень.

## Гісторыя 
У XVII — пачатку XIX стагоддзя найбуйнейшыя кірмашы адбываліся ў Зэльве, Свіслачы, Нясвіжы, Любавічах (былы Аршанскі павет), Гомелі, Бешанковічах (Петрапаўлаўскі кірмаш). Значнымі кірмашовымі цэнтрамі былі Менск, Навагрудак, Ігумен (Чэрвень), Мір, Брэст, Кобрын, Пінск. Адказнай асобай, якая займалася наглядам выканання правіл гандлю на рынках у Вялікім Княстве Літоўскім, быў базарнік.

Апрача прадметаў мясцовай прамысловасці і сельскай гаспадаркі на беларускія кірмашы дастаўлялася шмат тавараў з суседніх абласцей і з-за мяжы. З Польшчы прывозілі бытавыя і галантарэйныя тавары, дываны, люстэркі, інструменты; з Прыбалтыкі — жалезныя вырабы, фарбы, гатовае адзенне, «заморскія» тавары (чай, каву, віно і інш.); з Украіны — соль, тытунь, цукар, хлеб, жывёлу; з Расіі — баваўняныя і шаўковыя тканіны (з Масквы), скураныя і дывановыя вырабы (з Казані), фарфоравы і фаянсавы посуд (са Смаленскай губерні), жалезныя і медныя вырабы тульскіх заводаў.

Беларускія кірмашы адрозніваліся паміж сабой спецыялізацыяй гандлю: на адных гандлявалі ў асноўным сельскагаспадарчымі таварамі і прадметамі дробных промыслаў, на другіх — пераважна жывёлай (так званыя скотныя, ці конныя кірмашы), на трэціх — прамысловымі таварамі і прадметамі раскошы. У асобую групу вылучаліся так званыя кантрактныя кірмашы (у Мінску, Пінску, Навагрудку). Асобныя кірмашы былі вядомы продажам вялікай колькасці хлеба. Асенні кірмаш у Парычах (Светлагорскі раён) славіўся гандлем грыбоў, якіх тут за адзін дзень прадавалася на суму да 20 тысяч рублёў.

Буйныя кірмашы працягваліся да двух тыдняў і нават да месяца.

## Кніжныя кірмашы 
* Лейпцыгскі кніжны кірмаш
* Франкфурцкі кніжны кірмаш

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кірмашы
Ізабела дэ Эно

**Ізабела дэ Эно** (;  — , , Францыя) — каралева Францыі ў **1180 — 1190** гадах. Ізабела была дачкой графа Бадуэна V, графа Эно і Маргарыты I Эльзаскай, дочкі графа Фландрыі Цьеры Эльзаскага. У 1180 годзе Ізабела ўзяла шлюб з Філіпам II Аўгустам, каралём Францыі з дынастыі Капетынгаў.

## Біяграфія 
28 красавіка 1180 года Ізабела, ва ўзросце 10-ці гадоў, ўзяла шлюб з каралём Францыі Філіпам II Аўгустам. Гэты шлюб быў адзначаны біскупамі Генрыхам Санліскім і Ражэ Лаонскім у царкве абацтва Святога Нікаласа, прысвечанай Святой Троіцы. Цырымоніі і святы па гэтай нагодзе адбыліся ў суседнім замку Бапом на поўначы Францыі.

Усе папярэднія жонкі капетынгскіх каралёў, за выключэннем Ганны Кіеўскай, паходзілі ад Карла Вялікага. Ізабела дэ Эно таксама паходзіла ад Карла Вялікага, бо яе бацькі вялі свой радавод ад няшчаснага канкурэнта Гуга Капета, герцага Карла I Латарынгскага, брата караля Лотара. Гэта далучэнне да апошняга каралінгскага прэтэндэнта дазволіла некаторым сярэдневяковым аўтарам, такім як Жыль Парыжскі, высунуць тэму вяртання каралеўскай улады да каралінгскай дынастыі.

У 1183 годзе Філіп Аўгуст, які спяшаецца займець спадчынніка, падумвае аб тым, каб развесціся з Ізабелай. У сакавіку 1184 года ён усёткі вырашыўся развесціся і сабраў у Санлісе Асамблею прэлатаў і сеньёраў, каб тыя выказаліся па гэтай нагодзе. А Ізабела тым часам, як распавядае аглядальнік Жыльбер дэ Монс, басанож і апранутая ў адзежу грэшніцы ў пакаянні, пешшу аб’язджае цэрквы горада і моліць Бога і мясцовы народ, які любіў яе за вялікадушнасць. Народ уступіўся за яе, і Філіп Аўгуст адступіў і захаваў шлюб.
thumb|200px|left|Нараджэнне Людовіка VIII
5 верасня 1187 года Ізабела ўсёткі нарадзіла каралю спадчынніка Людовіка. Праз два з паловай гады, 15 сакавіка 1190 года, яна памірае пры родах, падчас якіх нарадзіліся мёртвымі два хлопчыкі-блізняты.

Ізабела была пахавана ў Саборы Парыжскай Маці Божай.

## Шлюбы і дзеці 
thumb|200px|Надмагілле Ізабелы дэ Эно
* Муж: (з 28 красавіка 1180 года) **Філіп II Аўгуст**, сын караля Людовіка VII Маладога і Адэлі Шампанскай, дачкі графа Шампані Цібо II Вялікага і Мацільды Карынтыйскай. Мелі сына:
** **Людовік VIII Леў** (5 верасня 1187 — 8 лістапада 1226) — кароль Францыі з 1223 года.
** хлопчыкі-блізняты (15 сакавіка 1190), нарадзіліся мёртвымі.

## Літаратура 
*  

## Спасылкі 
* 

Адэль Шампанская
Катэгорыя:Жанчыны Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Жонкі кіраўнікоў XII стагоддзя
Катэгорыя:Памерлі пры родах
Ігі Поп

**Ігі Поп** (, сапраўднае імя *James Newell Osterberg, Jr.* — **Джэймс Ньюэл Остэрберг-малодшы**, нар. ) — амерыканскі рок-вакаліст, адзін з пачынальнікаў і гуру альтэрнатыўнага рока. За ўнёсак у развіццё рок-альтэрнатывы яго завуць «хросным бацькам» (часам «дзядулем») панк-рока і гранжа. У 2009 годзе аўтарытэтны брытанскі часопіс «Classic Rock» ганараваў яго званнем «Жывая легенда».

У канцы 1960-х — пачатку 1970-х гадоў Ігі Поп быў салістам у рок-гурце The Stooges, які моцна паўплываў на развіццё хард-року і панк-року. The Stooges сталі скандальна вядомымі сваімі канцэртнымі выступленнямі, падчас якіх Ігі (які традыцыйна выступаў з аголеным тулавам) часта калечыў сябе, абражаў гледачоў, распранаўся і скакаў са сцэны ў натоўп (першым выкарыстаў скачок у натоўп). The Stooges былі сем разоў няўдала намінаваны на ўключэнне ў *Залу славы рок-н-рола*, нарэшце 15 сакавіка 2010 года яны былі ўведзены туды, на ўрачыстай цырымоніі, якая адбылася ў Нью-Ёрку.

Папулярнасць Ігі не раз змянялася на працягу ўсёй яго наступнай сольнай кар'еры. Яго найбольш вядомыя сольныя песні — «Lust for Life», «I'm Bored», «Real Wild Child (Wild One)», «The Passenger» і хіт-сінгл «Candy» (дуэт з вакалісткай The B-52's, Кейт Пірсан) які патрапіў у *Top 40*. Ігі Поп агульнапрызнаны як адзін з самых дынамічных выканаўцаў усіх часоў.

## Дыскаграфія 
### З групай The Stooges 
* The Stooges (1969)
* Fun House (ліпень 1970)
* Raw Power (1973)
* Metallic K.O. (1976, канцэртны альбом)
* Open Up And Bleed (1995, канцэртны альбом)
* Telluric Chaos (май 2005, канцэртны альбом)
* The Weirdness (сакавік 2007)
* Ready To Die (красавік 2013)

### З Джэймсам Уільямсанам 
* Kill City (1975)

### Сольныя альбомы 
* The Idiot (сакавік 1977)
* Lust for Life (верасень 1977)
* New Values (красавік 1979)
* Soldier (студзень 1980)
* Party (чэрвень 1981)
* Zombie Birdhouse (верасень 1982)
* Blah Blah Blah (кастрычнік 1986)
* Instinct (ліпень 1988)
* Brick by Brick (ліпень 1990)
* American Caesar (верасень 1993)
* Naughty Little Doggie (сакавік 1996)
* Avenue B (верасень 1999)
* Beat 'Em Up (чэрвень 2001)
* Skull Ring (лістапад 2003)
* Preliminaires (май 2009)
* Apres (май 2012)
* Post Pop Depression (сакавік 2016)
* Free (2019)
* Every Loser (2023)

### Канцэртныя альбомы 
* TV Eye Live 1977 (1978)
* Berlin 91 (сакавік 1994)
* Best Of...Live (1996)
* LiVE @ Studio105fm of The maison de la radio (2009-05-28 — Paris, France)

### Зборнікі 
* Pop Music (кастрычнік 1996)
* Nude & Rude: The Best of Iggy Pop (кастрычнік 1996)
* A Million in Prizes: The Anthology (ліпень 2005)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Поп, Ігі
Поп, Ігі
Поп, Ігі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Classic Rock Awards
Цібо II Шампанскі

thumb|125px|Герб графаў Блуа
'*Цібо IV *Вялікі* дэ Блуа** (), таксама вядомы як **Цібо II Шампанскі*' (, 1093—1152) — граф Блуа (*Цібо IV*, з 1102), граф Шартра (з 1102), граф Мо, Шатадзёна і Сансера, граф Шампані і Труа (*Цібо II*, з 1125). Сын Эцьена II, графа Блуа і Адэль Нармандскай, дачкі Вільгельма Заваёўніка.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1093 годзе ў Блуа. Стаў спадчыннікам свайго бацькі ў 1102 годзе. У 1125 годзе яго дзядзька Гуга I Шампанскі ўступае ў рыцарскі ордэн Тампліераў і адмаўляецца ад графства Труа і тытула графа Шампані на карысць Цібо IV.

У 1135 годзе яго брат Эцьен дэ Блуа становіцца каралём Англіі. Дзякуючы ўзросшаму ўплыву і свайму спрыту, Цібо ўдаецца распаўсюдзіць маленькае графства Труа на ўсю Шампань. Ён становіцца сюзерэнам 5 васалаў архібіскупа Рэймскага, 5 васалаў біскупа Лангрскага і некалькіх — герцага Бургундыі (у прыватнасці, графа Жуаньі). Такім чынам, Цібо становіцца кіраўніком буйной феадальнай дзяржавы, сталіцай якой ён робіць Труа. З гэтага моманту Цібо — адзін з галоўных васалаў кароны, пфальцграф і пэр Францыі.

Памёр 8 кастрычніка 1152 у Ліньі.

## Сям’я і дзеці 
Жонка: (з 1123) **Мацільда Карынтыйская** (1108—1160), дачка Энгельберта II фон Спонхейм, герцага Карынтыі і Юты фон Пасау. Мелі 11 дзяцей, у тым ліку:

* **Генрых I Шчодры** (1127—1181), граф Шампані і Бры;
* **Марыя**, м- Эд II, герцаг Бургундыі;
* **Цібо V Добры** (1130—1191), граф Блуа і Шартра, сенешаль Францыі;
* **Ізабела (1130-?)**, м1 — Ражэр III, герцаг Апуліі, м2 — Гильеом дэ Монмирай
* **Стэфан I (Эцьен, фр.)**, граф дэ Сансер;
* **Гільём Белыя Рукі**, архібіскуп Рэймскі, кардынал і папскі легат;
* **Х’юга дэ Блуа**, абат
* **Мацільда** (пам. 1184), м- Ратру IV (пам. 1191), граф дзю Перш
* **Агнэс**, м- Рэно II, граф дэ Бар;
* **Адэль** (1140—1206), м- Людовік VII, кароль Францыі;
* **Маргарыта**, манашка ў Фантэўро.

Цібо IV
Цібо II
Цібо II
Цібо II
Цібо II
Цібо II
Цібо II
Катэгорыя:Пэры Францыі
Цібо II
Катэгорыя:Постаці французскай гісторыі
Валянціна Фёдараўна Валчанецкая

**Валянціна Фёдараўна Валчанецкая** (, Ніжні Ноўгарад — ) — беларуская спявачка (мецца-сапрана). Народная артыстка БССР (1955).

## Біяграфія 
Нарадзілася 9 снежня 1898 года ў Ніжнім Ноўгарадзе. Вучылася ў Маскоўскай кансерваторыі (1917—20). Працавала ў оперных тэатрах Тбілісі, Саратава, Баку і іншых. У 1940—57 гадах — салістка Дзяржаўнага тэатра оперы і балета БССР.

## Творчасць 
Валчанецкай былі ўласцівыя тонкасць музычнай і сцэнічнай інтэрпрэтацыі матэрыялу, уменне ствараць выразныя характары. Выступіла на беларускай сцэне ў партыях Ганкі і Агаты («Міхась Падгорны» і «Дзяўчына з Палесся» Я. Цікоцкага), Марыі Грэгатовіч («Кастусь Каліноўскі» Д. Лукаса), Сцепаніды («Надзея Дурава» А. Багатырова), Графіні («Пікавая дама» П. Чайкоўскага).
Антон Граф

**Антон Граф** (, 18 лістапада 1736, Вінтэртур — 22 чэрвеня 1813, Дрэздэн) — нямецкі мастак швейцарскага паходжання, выдатны партрэтыст свайго часу. Захавалася каля 2000 прац Графа.

## Біяграфія 
Антон Граф нарадзіўся ў сям'і рамесніка з Вінтэртура, навучаўся жывапісу на радзіме і ў Аўгсбургу і спецыялізаваўся на партрэтным жывапісе. У 1766 г. ён атрымаў пасаду прыдворнага мастака і выкладчыка ў дрэздэнскай Акадэміі мастацтваў, якую захаваў да самай сваёй смерці. Ён адхіляў нават больш выгодныя прапановы з Берліна. На яго партрэтах намаляваны вялікія асобы таго часу, у прыватнасці, Готхальд Эфраім Лесінг, Мозес Мендэльсон, Іаган Готфрыд Гердэр, Фрыдрых Шылер, Хрысціян Фелікс Вейсэ, Крыстаф Вілібальд Глюк, Генрых фон Клейст і Даніэль Нікалаус Хадавецкі, Фрыдрых Гедыке. Галоўным тварэннем Графа лічыцца партрэт прускага караля Фрыдрыха Вялікага. Па замове царыцы Кацярыны II мастак у 1796 годзе капіруе шэраг карцін з Дрэздэнскай галерэі для Эрмітажа.

У познім перыядзе творчасці Граф звярнуўся да пейзажу. Працы Антона Графа паўплывалі на творчасць мастакоў Філіпа Ота Рунгэ і Каспара Давіда Фрыдрыху.

Імя Антона Графа носіць будынак тэхнічнай прафесійнай школы ў яго родным Вінтэртуры.

## Галерэя 

Image:Friedrich Zweite Alt.jpg|Партрэт Фрыдрыха Вялікага
Image:Gotthold Ephraim Lessing Kunstsammlung Uni Leipzig.jpg|Партрэт Готхальда Эфраіма Лесінга
File:Anton Graff - Friedrich Schiller.jpg|Фрыдрых Шылер
File:Johann Gottfried Herder 2.jpg|Іаган Готфрыд Гердэр
File:Adrian Divov by Anton Graff.jpg|А. І. Дзіваў
File:Divova Buturlina byAnton Graff.jpg|Л. П. Дзівава
File:Elisabeth Sulzer by Anton Graff.jpg|Элізабет Зульцэр 1765/66

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Германіі
Катэгорыя:Мастакі Германіі
Катэгорыя:Мастакі-пейзажысты Германіі
Катэгорыя:Прыдворныя мастакі
Філіп Ота Рунгэ

**Філіп Ота Рунгэ** (, 23 ліпеня 1777, Вольгаст — 2 снежня 1810, Гамбург) — нямецкі мастак-рамантык, найбуйнейшы — разам з Каспарам Давідам Фрыдрыхам — прадстаўнік рамантызму ў нямецкім выяўленчым мастацтве.

## Біяграфія 
злева|thumb|Родны дом Рунгэ ў Вольгасце, цяпер — музей

Нарадзіўся ў знатнай сям'і карабелаў у Заходняй Памераніі, якая знаходзілася ў той перыяд пад кіраваннем Швецыі. Яго школьным настаўнікам быў Людвіг Козегартэн. З 1799 пры фінансавай падтрымцы брата (пасля яго высілкамі былі выдадзены артыкулы, лісты і нататкі мастака) навучаўся жывапісу ў Енса Юэля ў акадэміі Капенгагена. У 1801 зблізіўся ў Дрэздэне з К. Д. Фрыдрыхам і Людвігам Цікам, паглыбіўся ў містычныя трактаты Бёмэ, на якія звярнуў яго ўвагу Цік. У 1803 пазнаёміўся і пасябраваў з Гётэ, з якім падзяляў цікавасць да праблематыкі колеру, — натурфіласофскія і прыродазнаўчанавуковыя пошукі абодвух на падставе розных крыніц ішлі ў падобным кірунку: Гётэ, які заўсёды больш чым стрымана ставіўся да рамантызму, з нязменным ухваленнем выказваўся пра творчасць і тэарэтызаванні Рунгэ. У 1804 ажаніўся і пераехаў у Гамбург. У 1810 апублікаваў трактат пра колерападзел і каляровую класіфікацыю *Каляровая сфера* (гётаўскае *Вучэнне пра колер* з'явілася ў тым жа годзе). Апошнія гады працаваў над вялікай містыка-філасофскай маляўнічай задумай *Чатыры пары дня*, праца засталася незавершанай. Памёр ад сухотаў.

## Творчасць 
[thumb|Рунгэ. *Вялікая раніца*, [1808]]
Апроч партрэтнага і візіянерскага жывапісу, кніжных ілюстрацый да твораў Л. Ціка (1803), выступаў як паэт і празаік, апрацоўваў народныя казкі (дзве з гэтых апрацовак увайшлі ў *Казкі* братоў Грым). Вялікую гісторыка-культурную цікавасць маюць лісты Рунгэ да брата Даніэля, Гётэ, Ціка, Клеменса Брэнтана і іншых адрасатаў.

Большая частка спадчыны Рунгэ была знішчана пры пажары мюнхенскага Шклянога палаца ў 1931.

## Літаратура 
* Bisanz R.M. German romanticism and Philipp Otto Runge; a study in nineteenth-century art theory and iconography. DeKalb: Northern Illinois UP, 1970
* Traeger J. Philipp Otto Runge und sein Werk. München: Prestel, 1975
* Haese K. Caspar David Friedrich und Philipp Otto Runge: Heimatraum und Lauf der Zeit. Karlshagen: Nordlichtverl., 2007
* Scholl Chr. Romantische Malerei als neue Sinnbildkunst: Studien zur Bedeutungsgebung bei Philipp Otto Runge, Caspar David Friedrich und den Nazarenern. München: Deutscher Kunstverlag, 2007
* Стеффенс Х. Ф. О. Рунге// Эстетика немецких романтиков. М.: Искусство, 1987, с.481-490
* Тарасов Ю. А. Из истории немецкого романтизма: Каспар Давид Фридрих, Филипп Отто Рунге. СПб.: Изд-во Санкт-Петербургского ун-та, 2006

## Спасылкі 
* Жывапіс і графіка on line
* Галерэя on line
* Манаграфія П. Ф. Шміта Філіп Ота Рунгэ, яго жыццё і творчасць, 1923 

Катэгорыя:Мастакі Германіі
Катэгорыя:Мастакі рамантызму
Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу
Людвіг Козегартэн

**Людвіг Козегартэн** (; 1 лютага 1758,  — 26 кастрычніка 1818; ) — нямецкі паэт, бацька арыенталіста і гісторыка Іаана Готфрыда Людвіга Козегартэна.

Быў прафесарам гісторыі і багаслоўя ў Грайфсвальдзе. Яго паэма «Jucunde» (1808) уяўляе сабой плоскае перайманне ідыліі Фоса «Luise»; тое ж можна сказаць і пра паэму «Die Inselfahrt». Яго сентыментальныя раманы «Ida von Plessen» і іншыя ў свой час шмат чыталіся. З мастацкага пункту гледжання лепшае з напісанага Козегартэнам — яго «Legenden» (2 т., 1804). Збор сачыненняў «Lyrische Dichtungen» з'явіўся ў 1831—1832 гадах.

 
Катэгорыя:Паэты Германіі
Катэгорыя:Нямецкамоўныя паэты
Катэгорыя:Выкладчыкі Грайфсвальдскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Рэктары Грайфсвальдскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Пахаваныя ў Мекленбургу-Пярэдняй Памераніі
НФЛ у сезоне 1931

**Cезон 1931** году стаў адзінаццатым рэгулярным сезонам Нацыянальнай футбольнай лігі (NFL). Сезон распачаўся 13 верасня і завяршыўся 13 снежня 1931 году перамогай "Green Bay Packers".

## Турнірная табліца
**Г** = Гульні, *В** = Выйгрыш, **П** = Паражэнне, **Н** = Нічыя, **%** = Адсотак перамог, **АН** = Ачкі набраныя, **АП*' = Ачкі прапушчаныя*

***Заўвага**: Да 1972 года, нічыі ў турнірных табліцах не ўлічваліся.''

## Спасылкі 
* Гісторыя НФЛ 1931-1940  (праверана 28 сакавіка 2005)
* Дэталі сезону 1931

1931
Катэгорыя:1931 год у спорце
НФЛ у сезоне 1932

**Cезон 1932** году стаў 13-ым рэгулярным сезонам Нацыянальнай футбольнай лігі (NFL). Сезон распачаўся 18 верасня і завяршыўся 18 снежня 1932 году перамогай "Chicago Bears".

## Выніковая табліца
**Г** = Гульні, **В** = Выйгрыш, **П** = Паражэнне, **Н** = Нічыя, **%** = Адсотак перамог, **АН** = Ачкі набраныя, **АП** = Ачкі прапушчаныя*

***Заўвага**: Да 1972 года, нічыі ў турнірных табліцах не ўлічваліся.''

## Плэй-оф 
Хоць Green Bay Packers скончыў сезон з 10 перамогамі, чэмпіёнскі тытул вызначаўся адсоткам выйгрышу, так што Portsmouth Spartans і Chicago Bears скончыўшы сезон апынуліся на першым месцы з аднолькавым вынікам (6-1). Упершыню ў сваёй гісторыі, НФЛ зладзілі гульню плэй-оф, каб вызначыць чэмпіёна НФЛ. Надзвычай халоднае надвор'е прымусіла лігу перанесці гульню з **"Wrigley Field"** у крыты стадыён Чыкага (**"Chicago Stadium"**).

## Спасылкі 
* Гісторыя НФЛ 1931-1940  (праверана 28 сакавіка 2005)
* Дэталі сезону 1932

1932
Катэгорыя:1932 год у спорце
Анатоль Аляксандравіч Волах

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Анатоль Аляксандравіч Волах
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 1938—1943
 |званне           = 
 |род войскаў      = бранетанкавыя войскі
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды       = { style="background: transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
 
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}
**Анатоль Аляксандравіч Волах** (,  — ) — сяржант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

## Біяграфія 
. Мемарыял 8-й танкавай дывізіі, памятная дошка]]
Нарадзіўся ў 1917 годзе ў Мінску ў сям’і чыгуначніка. Пасля заканчэння чыгуначнага ПТВ працаваў на вагонарамонтным заводзе ў Менску. У 1938 годзе быў прызваны на службу ў Рабоча-Сялянскую Чырвоную армію Ленінскім раённым ваенным камісарыятам Менска. З 1941 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Прымаў удзел у баях на Паўднёва-Заходнім і Варонежскім франтах.

У жніўні 1943 года падчас адной з разведвальных вылазак Волах захапіў у палон нямецкага афіцэра. 21 жніўня 1943 года ў раёне горада Зянькоў Палтаўскай вобласці УССР ён з групай разведчыкаў атакаваў варожую калону машын, захапіўшы ў палон машыну з афіцэрамі і важнымі штабнымі дакументамі праціўніка. У верасні 1943 года ў ходзе вызвалення горада Лебядзін Сумскай вобласці УССР Волах адным з першых на браневіку ўварваўся ў горад і ўступіў у бой з пераўзыходзячымі войскамі праціўніка. 1 кастрычніка 1943 года пры разведцы подступаў да Дняпра Волах загінуў у баі. Пахаваны ў брацкай магіле ў скверы на вуліцы Першагвардзейскай у горадзе Лебядзіне.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 17 лістапада 1943 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» сяржант Анатоль Волах пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама быў узнагароджаны ордэнам Леніна, двума ордэнамі Чырвонай Зоркі і шэрагам медалёў.

## Ушанаванне памяці 
У гонар Волаха названа вуліца ў Мінску.

## Літаратура 
* 
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382
* *Андреев С. А.* Совершённое ими бессмертно. — Кн. 1. — М.: Высшая школа, 1976.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд., доп. и испр. — Минск, 1984.

Катэгорыя:Разведчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Загінулі ў баі
Катэгорыя:Пахаваныя ў Лэбэдыне
Антоніа з Крату

**Антоніа I** (*António I*;  — ) — прыёр мальтыйскіх рыцараў у Партугаліі (з рэзідэнцыяй у Крату), які прэтэндаваў на партугальскі прастол пасля згасання Авіскай дынастыі. Ён быў пазашлюбным сынам інфанта Луіша (сына Мануэла I), народжаным ад жанчыны цёмнага паходжання (па запэўненнях яго ворагаў, яўрэйкі).

Падчас дынастычнага крызісу 1580 года, каб пазбегнуць пераходу партугальскай кароны да іспанскага караля Філіпа II, партугальцы абвясцілі Антоніа каралём, але ўжо праз 20 дзён ён быў разгромлены герцагам Альбам пры Алькантары. Кантынентальная Партугалія ўступіла ва унію з Іспаніяй, а Антоніа спрабаваў замацавацца на Азорскіх астравах. На працягу пары гадоў ён кіраваў востравам Тэрсейра, зваў сябе каралём Антоніем I і чаканіў уласную манету.

У 1581 годзе дон Антоніа спрабаваў дамовіцца пра саюз з Кацярынай Медычы, у абмен на ваенную падтрымку абяцаючы саступіць французам Бразілію. Ён вярнуўся з Парыжа з флотам авантурыстаў на чале з фларэнтыйцам Філіпа Строці. На падыходзе да Азораў у ліпені 1582 года французы пацярпелі паражэнне ад іспанцаў, пасля чаго Антоніа канчаткова пакінуў партугальскія ўладанні і пасяліўся ў Парыжы, дзе Генрых IV прызначыў яму невялікую пенсію.

У адказ на няўдалую спробу Філіпа II уварвацца ў Англію з Непераможнай Армадай, каралева Елізавета I успомніла пра Віндзарскі трактат і накіравала на дапамогу Антоніа ў адваяванні Партугаліі адмірала Дрэйка з т.з. Контрармадай — «вялікім флотам з амаль 150 суднаў з каля 10 000 салдат на борце», які «пакутаваў ад адсутнасці іншай мэты акрамя марадзёрства». Гэта экспедыцыя, прадпрынятая ў 1589 годзе, завяршылася няўдала.

Астатак свайго жыцця дон Антоніа правёў у Парыжы. Жыў ён на сродкі, выручаныя ад распродажу скарбаў партугальскай кароны. Як і яго папярэднік, апошні кароль з Авіскай дынастыі кароль-кардынал Энрыке, Антоніа, быўшы асобай духоўнага звання, не мог мець законнай сям'і і спадчыннікаў. Пакінуў пасля сябе шэсць пазашлюбных дзяцей.

## Спасылкі 
* Дон Антоніа, прыёр Крату 

Катэгорыя:Авіская дынастыя
Катэгорыя:Мальтыйскія рыцары
Катэгорыя:Прэтэндэнты на трон Партугаліі
Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы кіруючыя свецкімі дзяржавамі
Антыпатр

**Антыпа́тр** () — грэчаскае імя:
* Антыпатр — военачальнік і блізкі сябар Філіпа Македонскага.
* Антыпатр Ідумеянін — ідумеянін, бацька Ірада I Вялікага, кіраўнік Іўдзеі, заснавальнік дынастыі Ірадыядаў.
* Цэлій Антыпатр () — рымскі храніст эпохі Гракхаў, складальнік гісторыі Другой Пунічнай вайны.
* Антыпатр з Кірэны (IV ст. да н.э.) — старажытнагрэчаскі філосаф-кірэнаік.
*  (125 год да н.э. — ????) — верагодны аўтар спіса сямі цудаў свету.
* Антыпатр з Тарса (каля 200 — каля 129 да н.э.) — грэчаскі філосаф-стоік.
* Антыпатр з Ціра (I ст. да н.э.) — філосаф-стоік.
*  (каля 20 гады да н.э. — 20 год н.э.) — верагодны аўтар спіса сямі цудаў свету.
* Антыпатр I — сын цара Македоніі Касандра (часам таксама Антыпатр II) і цар Македоніі ў 294 да н.э.
* Антыпатр II Этэзія — македонскі цар у 279 да н.э.

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Катэгорыя:Імёны грэчаскага паходжання
Генрых Брунс

**Эрнст Генрых Брунс** (*Ernst Heinrich Bruns*) — нямецкі матэматык і астраном.

## Біяграфія 
Наведваў Гімназію Фрыдрыха Вільгельма ў Берліне, у 1866—1871 гадах вывучаў у Берліне матэматыку, астраномію і фізіку, у 1872—1873 гадах быў лічыльнікам у Пулкаўскай абсерваторыі, у 1873—1876 гадах — абсерватарам у Дэрпцкой абсерваторыі і дацэнтам у мясцовым ўніверсітэце ў 1876 годзе быў запрошаны на пасаду экстраардынарнага прафесара матэматыкі ў Берлін, а ў 1882 годзе прафесарам астраноміі і дырэктарам абсерваторыі ў Лейпцыг, на месца Карла Брунса. У гонар Брунса названы астэроід (901) Брунсія, адкрыты ў 1918 годзе.

## Публікацыі 
Брунс надрукаваў юбілейнае сачыненне:
* «Uber die Penoden der elliptischen Integrale erster und zweiter Gattung» (Дэрп., 1875);
* «Die Figur der Erde» (Берл., 1878),

а таксама шэраг артыкулаў у «Journal fur die reine und angewandte Mathematik», у «Mathem. Annalen» і іншых спецыяльных выданнях.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Астраномы Германіі
Катэгорыя:Матэматыкі Германіі
Фізічная сістэма

**Фізічная сістэма** — аб'ект фізічных даследаванняў. Інакш кажучы, гэта нейкае мноства ўзаемазвязаных элементаў, якое аддзелена ад навакольнага асяроддзя і ўзаемадзейнічае з ім, як цэлае. Пры гэтым пад элементамі разумеюць фізічныя целы ці іншыя фізічныя сістэмы. Узаемадзеянне фізічнай сістэмы з наваколлем, а таксама сувязь паміж яе складнікамі ажыццяўляецца з дапамогаю фундаментальных фізічных узаемадзеянняў (гравітацыя, электрамагнітнае ўзаемадзеянне, моцнае ўзаемадзеянне, слабае ўзаемадзеянне), ці ўзаемадзеянняў, якія зводзяцца да фундаментальных (трэнне, пругкасць, вага і інш.). Вылучэнне канкрэтнай сістэмы з наваколля залежыць ад канкрэтных мэт і задач даследавання.

Прыклады фізічных сістэм: атам, атамнае ядро, галактыка, ідэальны газ, вагальны контур, матэматычны маятнік, Сонечная сістэма, цвёрдае цела, і пад.

## Віды фізічных сістэм 
* Паводле раздела фізікі, які апісвае іх паводзіны, фізічныя сістэмы падзяляюцца на: механічныя, тэрмадынамічныя, электрычныя, магнітныя, электрамагнітныя, аптычныя, квантавыя, атамныя, ядзерныя і г. д. Каб даследаваць некаторыя складаныя фізічныя сістэмы, прыходзіцца прымяняць законы і метады розных галін фізікі, таму такія сістэмы немагчыма прылічыць да аднаго пэўнага класа.

* Паводле характару ўзаемадзеяння з наваколлем выдзяляюць замкнутыя (ізаляваныя), закрытыя і адкрытыя сістэмы.
: Разглядаючы замкнёныя фізічныя сістэмы, часта дапускаюць, што сістэма нейкім чынам можа быць звязана з навакольным асяроддзем. Напрыклад, мяркуецца, што на замкнутую сістэму не дзейнічаюць знешнія сілы і моманты сіл (ці іх раўнадзейная сіла роўная нулю), г. зн. няма абмену механічнаю энергіяй, але дапускаецца наяўнасць цеплаабмену з асяроддзем. Ізаляваная тэрмадынамічная сістэма не абменьваецца цяплом з наваколлем, але на яе могуць дзейнічаць механічныя сілы, г. зн. ёсць абмен механічнай энергіяй.
Поўнасцю замкнутая фізічная сістэма з'яўляецца абстракцыяй, якую выкарыстоўваюць пры пабудове мадэлей, прызначаных для разгляду ўнутраных працэсаў у фізічных сістэмах, калі вонкавыя сілы можна не ўлічваць. Але як вынікае з агульнай тэорыі сістэм, такая сістэма не мае ўваходаў і выхадаў. Таму яна ніяк не можа ўплываць на сваё наваколле, а знешні назіральнік не можа атрымаць ніякай інфармацыі аб такой сістэме.

* Па тым, як мяняюцца ўласцівасці сістэмы з часам, фізічныя сістэмы дзеляцца на статычныя і дынамічныя.

## Уласцівасці фізічных сістэм 
Часта дзеянне наваколля на фізічную сістэму задаецца ў выглядзе палёў: электрычнага поля, магнітнага поля і г. д. Такія палі называюцца *вонкавымі* ў адрозненне ад палёў, якія ствараюцца целамі ў самой фізічнай сістэме.

Іншымі відамі ўздзеянне на фізічную сістэму з'яўляюцца знешняе апраменьванне, асвятленне і г. д.

Катэгорыя:Фундаментальныя фізічныя паняцці
Гелерт (гара)

250px|міні|справа|Від на Будапешт з гары Гелерт
**Геле́рт** () — гара (узгорак) вышынёй 235 м, з якой адкрываецца від на Дунай, у Будапешце (Венгрыя). З’яўляецца часткай 1-га і 11-га раёнаў Будапешта.

Гара была названа ў гонар Герарда Венгерскага () — каталіцкага святога, асветніка Венгрыі, забітага язычнікамі. На яе вяршыні знаходзіцца , з якой адкрываецца від на абодва бакі Дуная.

## Гісторыя 
У XVIII стагоддзі схілы гары Гелерт былі пакрыты вінаграднікамі. Раён Табан ля падножжа ўзгорка быў важным цэнтрам вінаробства ў Будзе. Паводле даных 1789 года, вінаграднікамі былі пакрыты 128 га на ўзгорку (і толькі 7,62 га былі выкарыстаны ў якасці пашаў).

У XVIII стагоддзі на вяршыні ўзгорка была пабудавана невялікая кальварыя, якая была адноўлена каля 1820 года. У велікодныя панядзелкі рэгулярна праходзілі працэсіі: людзі падымаліся па стромкай дарозе, якая вядзе да кальварыі, каб адсвяткаваць уваскрэсенне Хрыста.

Цытадэль была пабудавана пасля Венгерскага паўстання 1848—1849 кіруючай дынастыяй Габсбургаў, з прычыны таго, што яна была галоўным, стратэгічным аб’ектам для абстрэлу як Буды, так і Пешта ў выпадку будучага паўстання.

## Спасылкі 
* gellerthegy.hu (Афіцыйная старонка 11 раёна Будапешта)

Катэгорыя:Геаграфія Будапешта
Катэгорыя:Горы Венгрыі
Катэгорыя:Узгоркі
Бярэзінскае

**Бярэзінскае**, або **Са́каўшчынскае** — вадасховішча ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці на рацэ Заходняя Бярэзіна (басейн Нёмана), за 11 км у напрамку на захад ад горада Валожын, каля аграгарадка Сакаўшчына. Створана ў 1937 годзе (адноўлена ў 1955) будаўніцтвам плаціны Сакаўшчынскай ГЭС.

Плошча паверхні вадасховішча 1,3 км², даўжыня 3,2 км, найбольшая шырыня 0,73 км, даўжыня берагавой лініі 5,88 км. Найбольшая глыбіня 3,1 м, сярэдняя 1,2 м. Аб’ём вады каля 1,5 млн м³. Сярэдні шматгадовы сцёк 249 млн м³. Ваганні ўзроўню вады ў сярэднім на працягу года нязначныя. Плошча вадазбору 1100 км². Вадазбор на паўднёвых схілах Ашмянскага ўзвышша. Катлавіна вадасховішча выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень і з’яўляецца часткай поймы ракі. Правабярэжны схіл катлавіны стромкі, вышынёй 5—10 м, у вярхоўі да 30 м.
Берагі нізкія, спадзістыя і пясчаныя, у вярхоўі забалочаныя. Вадасховішча моцна зарастае (аер, рагоз, маннік, чарот, плюшчай, гарлачык жоўты і інш.).

У вадасховішчы водзяцца шчупак звычайны, судак, жэрах, плотка, карась, краснапёрка і інш.

Каля вадасховішча знаходзіцца навучальная геаграфічная станцыя «Заходняя Бярэзіна» геаграфічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

## Літаратура 
* 
*  — С. 430.
* 

## Спасылкі 
* Водохранилища — Минская область — Морфометрические показатели и характерные уровни водохранилищ // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Водохранилища — Минская область — Описание гидротехнических сооружений // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Вадасховішчы Валожынскага раёна
Катэгорыя:Басейн Заходняй Бярэзіны
Купалка едкая

**Купалка едкая** (*Erigeron acris*) — від кветкавых раслін з роду , сямейства .

## Назвы 
Народныя назвы: доля, дольнік, загадкі, даля, загадка, купала, сіналой, пушкі, купалка.

Адна з назваў расліны — шчасце. Дзяўчаты падчас жніва затыкаюць яго за пояс, каб прыносіла ім спор і хуткасць у працы. У засцянковай шляхты таксама называецца шчасце, але ўжываецца інакш. Калі расцвіце ўплеценае ў дзявочыя валасы, то каханне будзе ўзаемнае.

## Распаўсюджанне 
Расце на лугах, палях, пры дарогах, на ўскрайку лясоў. Цвіце з мая па жнівень. Валодае антысептычнымі, супрацьзапаленчымі якасцямі. Выкарыстоўваецца наземная частка расліны ў выглядзе настою для паласкання горла пры ангіне. Збіраюць падчас цвіцення.

## У культуры 
Сабраныя на Яна галінкі купалкі з нераскрытымі кветкамі прыносілі ў хату, утыркалі за абразы, у шчыліны між бярвёнамі ці за бэлькі. Калі кветкі распускаліся, гэта значыла, што дзяўчына выйдзе замуж альбо задуманае ёю збудзецца.
250px|thumb|Купалка едкая

## Літаратура 
*  — С. 106—107.

## Спасылкі 
* 
* *Эліза Ажэшка*, «Кветкі і людзі»
* *Васілевіч Ул.* Беларускі народны каляндар // Паэзія беларускага земляробчага календара / Склад. А. С. Ліс. Мн., 1992. С. 554—612. 
* Лекарственные растения 

Катэгорыя:Купалка
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Леапольд IV Шчодры

**Леапольд IV** (; каля 1108 — ) — маркграф Аўстрыі з 1136 года і герцаг Баварыі з 1139 года з дынастыі Бабенбергаў.

## Біяграфія 
 (прыдворнай царкве) Інсбрука, Аўстрыя]]

### Кіраванне 
Леапольд IV быў сынам аўстрыйскага маркграфа Леапольда III Святога і Агнэсы, дачкі імператара Генрыха IV.

У 1138 годзе на сталец Германіі ўзыйшоў кароль Конрад III Гогенштаўфен, брат ад адной маці маркграфа Леапольда IV. Зразумела, што Леапольд IV актыўна падтрымаў Гогенштаўфенаў у іх барацьбе з домам Вельфаў. У 1139 годзе, пасля пазбаўлення ўсіх тытулаў герцага Баварыі Генрыха X з дынастыі Вельфаў, кароль перадаў герцагства Леапольду IV. У выніку Аўстрыя была аб'яднана з Баварыяй, а ўплыў Бабенбергаў рэзка ўзрос.

Падчас усяго нядоўгага кіравання Леапольда IV у Баварыі ён вёў бесперапынную барацьбу з Вельфамі. Барацьба гэта была няўдалай: у 1141 годзе герцаг пацярпеў паражэнне і неўзабаве сканаў. Леапольд IV не меў дзяцей і яго спадчыннікам стаў малодшы брат Генрых II Язаміргот.

### Шлюб 
* (1138) Марыя Чэшская (пам. каля 1160), дачка Сабеслава I, князя Маравіі

Катэгорыя:Кіраўнікі Аўстрыі
Катэгорыя:Бабенбергі
Катэгорыя:Герцагі баварскія
Леапольд IV

**Леапольд IV** можа адносіцца да наступных манархаў:

* Леапольд IV, герцаг Баварыі (1080—1141) — маркграф Аўстрыі (з 1136) і герцаг Баварыі (з 1139) з дынастыі Бабенбергаў
* Леапольд IV, герцаг Аўстрыі (1371—1411) — герцаг Пярэдняй Аўстрыі (c 1386)
* Леапольд IV, герцаг Анхальта (1794—1871) — герцаг Анхальта
Ілірыйскія правінцыі

**Ілірыйскія правінцыі** (, , , ) — аўтаномная вобласць у складзе Першай Французскай імперыі (1809—1813), якая складалася з Далмацыі, Істрыі і Крайны. Правінцыі былі створаны Напалеонам на адрыятычным узбярэжжы, саступленым яму Аўстрыяй па ўмовах Шонбрунскага міру (1809). На чале правінцый стаяў маршал Мармон, затым яго змянілі Жуно і Фушэ. Венскі кангрэс пастанавіў вярнуць Ілірыйскія правінцыі Габсбургам, якія стварылі на гэтых землях каралеўства Ілірыя.

## Гісторыя 
Жадаючы адрэзаць Аўстрыю ад мора, Напалеон I падпісаў у Шонбруне дэкрэт: «Акруга Вілахская, Крайна, ранейшая аўстрыйская Істрыя, Фіумэ і Трыест, землі, вядомыя пад назвай Litorale, частка Краацыі і ўсё, што нам саступлена на правым беразе Савы, Далмацыя з астравамі, надалей будуць звацца Ілірыйскімі правінцыямі». У склад правінцый, такім чынам, уваходзілі Крайна, заходняя Карынтыя, Гарыцыя, Істрыя, Далмацыя і Рагуза.

Другі дэкрэт 15 красавіка 1811 года вызначаў дакладней кіраванне гэтай «славянскай сцяны французска-італьянскіх дзяржаў», якую Напалеон, па ўласным выразе, меркаваў стварыць у Ілірыі. Правінцыі (3200 лье² і 1&nbsp;500&nbsp;000 жыхароў) павінны былі, паасобна ад Францыі, кіравацца французскімі генерал-губернатарам, фінансавым генерал-інтэндантам, камісарам па справах юстыцыі і трыма правінцыйнымі інтэндантамі.

Уся вобласць была падзелена на 6 грамадзянскіх правінцый (Карынтыя або ўласна Вілахская акр., Крайна, Істрыя, грамадзянская Харватыя, Далмацыя і Рагуза) і адну ваенную (акруга 6 краацкіх памежных палкоў, г.зв. Croatia militaire). Генерал-губернатарам, месцазнаходжаннем якога быў горад Лайбах, прызначаны вядомы маршал Мармон, герцаг Рагузскі.

Нягледзячы на кароткачасовае знаходжанне ў Ілірыі і блакаду марскога гандлю англічанамі, французы паспелі шмат зрабіць для культуры краіны, паклапаціліся пра добрыя дарогі і іншыя грамадскія збудаванні, асабліва ў Далмацыі. Толькі ў Croatia militaire засталіся ранейшыя законы, у іншых жа правінцыях уведзены быў кодэкс Напалеона. Інтэндант (*proveditore*) Далмацыі, генерал Дэжан, выдаў цудоўнае апісанне краіны (Парыж, 1825), са мноствам даных, асабліва па энтамалогіі.

Кааліцыя 1813 года знішчыла і Ілірыйскія правінцыі. Увосень гэтага года аўстрыйскія войскі, пад начальствам І. Гілера, уступілі сюды і выгналі французскія войскі, якія да таго часу моцна ўжо парадзелі. Венскі кангрэс перадаў Ілірыю ў валоданне Аўстрыі і 3 жніўня 1816 года былыя французскія правінцыі, пасля аддзялення Далмацыі і Рагузы і далучэння Клагенфурцкай акругі Карынтыі і акруг Чывідасэ і Градзіскі да Італіі, увайшлі ў склад земляў аўстрыйскай кароны ў якасці каралеўства Ілірыя. Нядоўгі вопыт існавання дзяржаўнасці ўмацаваў самасвядомасць югаслаўскіх народаў і стварыў перадумовы для росквіту ілірызму.

## Гл. таксама 
* Рэспубліка сямі астравоў

## Спасылкі 
* 	

Катэгорыя:Дзяржавы часоў Рэвалюцыйных і Напалеонаўскіх войн
Катэгорыя:Гісторыя Славеніі
Катэгорыя:Гісторыя Харватыі
Катэгорыя:Ілірыя
Катэгорыя:З’явіліся ў 1809 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1813 годзе
Катэгорыя:Ілірызм
Катэгорыя:1809 год у Еўропе
Злучаныя Штаты Іанічных Астравоў

**Злучаныя Штаты Іанічных Астравоў** (, ) — гістарычная дзяржава, якая існавала з 1815 па 1864. З’яўлялася пратэктаратам Вялікабрытаніі. Пасля ўтварэння Грэчаскай дзяржавы была падорана Вялікабрытаніяй грэчаскаму каралю Георгу I.

Іанічныя астравы на працягу стагоддзяў уваходзілі ў склад Венецыянскай рэспублікі, пакуль па Кампа-Фармійскаму міру 1797 не перайшлі да рэвалюцыйнай Францыі. У 1798—1799 руска-турэцкія сілы выбілі французаў з астравоў, і ўтварылі там Рэспубліку Сямі Астравоў, якая праіснавала з 1800 па 1807. Пасля гэтага Францыя зноў анексавала Іанічныя астравы, і яны ўвайшлі ў склад яе ў якасці Ілірыйскіх правінцый.

2 кастрычніка 1809 брытанцы разбілі французскі флот каля Закінфа, і захапілі астравы Закінф, Кефалінія і Кітыра. У 1810 яны занялі Лефкас. Корфу заставаўся пад французскім валадарствам да 1814.

Венскі кангрэс санкцыянаваў перадачу астравоў пад «прыязны пратэктарат» Вялікабрытаніі. Вялікабрытанія ўсталёўвала там ваенную адміністрацыю, а Аўстрыйская імперыя гарантавала астравам роўны з Вялікабрытаніяй камерцыйны статус. 26 жніўня 1817 была зацверджаная Канстытуцыя Мэйтлэнда, у адпаведнасці з якой утваралася федэрацыя сямі астравоў, а сэр  станавіўся яе першым .

29 сакавіка 1864 Вялікабрытанія, Грэцыя, Францыя і Расія падпісалі ў Лондане дагавор, пасля ратыфікацыі якога вострава павінны былі перайсці Грэцыі. 28 мая Лорд высокі камісар выдаў пракламацыю пра аб’яднанне Іанічнай рэспублікі з Каралеўствам Грэцыя.

Катэгорыя:Іанічныя астравы
Катэгорыя:Былыя пратэктараты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1815 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1864 годзе
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Грэцыі
Данцыгская рэспубліка

: ''Гэты артыкул — пра дзяржаўнае ўтварэнне часоў Напалеонаўскіх войнаў. Пра горад-дзяржаву, які існаваў у перыяд паміж сусветнымі войнамі, гл. артыкул Вольны горад Данцыг. 

**Вольны горад Данцыг** (, , ), або **Рэспубліка Данцыг** — паўаўтаномная дзяржава, заснаваная Напалеонам 21 ліпеня 1807 года падчас Напалеонаўскіх войнаў пасля яго ўзяцця 27 мая маршалам Лефеўрам у тым жа годзе.

Тэрыторыя горада-дзяржавы складалася з горада Данцыг з яго сельскімі ўладаннямі ў вусці Віслы, разам з Хельскай касой. Паўднёвай паловай Віслінскай касы была аддзелена ад Каралеўства Прусія.

29 лістапада 1813 года рускія войскі аблажылі горад, які французы пакінулі 2 студзеня 1814 года. Паводле рашэнняў Венскага кангрэса, Данцыг быў вернуты Прусіі, пасля чаго стаў сталіцай раёна і правінцыі Заходняя Прусія, традыцыйная аўтаномія пры гэтым была захавана.

Катэгорыя:Вольныя гарады
Катэгорыя:Даччыныя рэспублікі Францыі
Катэгорыя:Гісторыя Гданьска
Катэгорыя:1807 год у Польшчы
Граніцы Азербайджанскай Рэспублікі

з яе афіцыйнай дзяржаўнай граніцай.]]
[thumb|250px| Пункт перасячэння граніцы паміж [Азербайджанам і Грузіяй у Белаканскім раёне ў лістападзе 2007 года.]]
[thumb|right|250px|Армянскія артылерыйскія ўстаноўкі блізу армяна-азербайджанскай граніцы ля сяла [Норашен (Тавушская вобласць)|Норашен Тавушской вобласці Арменіі ў ліпені 2008 года.]]
**Дзяржаўная граніца Азербайджанскай Рэспублікі** () — лінія і якая праходзіць па гэтай лініі вертыкальная паверхня, якая вызначае рубяжы дзяржаўнай тэрыторыі (сушы і воднай тэрыторыі , нетраў , марскога і паветранай прасторы) Азербайджанскай Рэспублікі. Дзяржаўная граніца Азербайджанскай Рэспублікі з'яўляецца тэрытарыяльнай мяжой дзяржаўнага суверэнітэту Азербайджанскай Рэспублікі.

Агульная працягласць дзяржаўнай граніцы Азербайджана складае 3370,4 кіламетраў. Аховай дзяржаўнай граніцы рэспублікі з Расіяй, Грузіяй, Турцыяй і Іранам, а таксама марской граніцы займаецца Дзяржаўная пагранічная служба. Аховай дзяржаўнай мяжы з Арменіяй — Сухапутныя войскі Нацыянальнай арміі Азербайджана.

## Сухапутныя граніцы 
Па сушы тэрыторыя Азербайджанскай Рэспублікі мяжуе з 5 дзяржавамі. Агульная працягласць сухапутнай граніцы складае 2657,4 кіламетру: 390,3 км з Расійскай Федэрацыяй, 480 км з Грузіяй, 1007,1 км з Арменіяй, 15 км з Турцыяй, і 765 км з Іранам .

Варта адзначыць, што У 1988 годзе пачаўся армяна-азербайджанскі канфлікт, пасля распаду СССР перарос у Карабахскай вайну. У выніку баявых дзеянняў у 1992—1993 гадах узброеныя сілы непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі пры падтрымцы ўзброеных сіл Арменіі ўсталявалі кантроль над тэрыторыяй былой НКАО і прылеглымі раёнамі Азербайджана, што было кваліфікавана Саветам бяспекі ААН як акупацыя . Пасля гэтыя тэрыторыі былі ўключаны ў склад НКР.

## Гл. таксама 
* Геаграфія Азербайджана

## Крыніцы 
## Спасылкі
Буферная дзяржава

**Буферныя дзяржавы** — краіны, размешчаныя паміж варагуючымі (у ваенным або геапалітычным сэнсе) дзяржавамі, якія раздзяляюць іх і забяспечваюць такім чынам адсутнасць агульных межаў і кантакту варожых армій. Часта выкарыстоўваюцца дзяржавамі для стварэння «санітарных кардонаў».

З. Бжазінскі ў сваёй кнізе «Вялікая шахматная дошка» выкарыстоўваў тэрмін «буферная дзяржава» для апісання дзяржавы, якая раздзяляе дзяржавы, якія імкнуцца да супрацоўніцтва, і такім чынам паслабляльнага абодвух сваіх суседзяў на карысць чацвёртага боку.

Прыкладамі буферных дзяржаў могуць служыць:
* Арменія ў якасці буфернай дзяржавы паміж цюркскімі краінамі. Перашкода на шляху аб'яднання цюркаў (Турана).
* Вялікая Арменія ў якасці буфернай дзяржавы паміж Рымскай імперыяй і Парфіяй ў I—III стагоддзя н.э.
* Афганістан напачатку XX ст. як буферная дзяржава паміж Расійскай і Брытанскай імперыямі, якія супрацьстаяць у г.зв. «Вялікай гульні»
* Далёкаўсходняя рэспубліка, якая існавала ў 1920—1922 гг. і выконвала ролю буфернай дзяржавы паміж РСФСР і Японіяй
* Маньчжоу-го, якая існавала ў 1932—1945 гг. і выконвала ролю буфернай дзяржавы паміж СССР і Японіяй
* Фінляндыя, якая ў перыяд халоднай вайны мела ролю буфернай дзяржавы ў супрацьстаянні паміж Усходам (СССР і іншыя краіны АВД) і Захадам (ЗША і іншыя краіны НАТА)

Па меркаванні некаторых экспертаў, у наш час дзяржавы былога СССР, якія ўваходзяць у арганізацыю «ГУАМ», з'яўляюцца буфернымі краінамі, якія аддзяляюць Расійскую Федэрацыю ад сумежных «старых» дзяржаў Еўропы і Азіі.

## Гл. таксама 
* Санітарны кардон
* Буферная зона
* Халодная вайна

## Спасылкі 
* Буферное государство/Персональный сайт проф. Дергачёва В.А 
* Буферное государство/*Яценко Н. Е.* Толковый словарь обществоведческих терминов

Катэгорыя:Паліталогія
Катэгорыя:Геапалітыка
Катэгорыя:Міжнародныя адносіны