Марскі старт

**Марскі старт** () — плывучы касмадром для запуска ракет мадыфікацыі «Зеніт 3SL» сямейства «Зеніт» міжнародным кансорцыумам па эксплуатацыі касмадрома «Марскі старт». Стартавая кропка знаходзіцца ў акваторыі Ціхага акіяна па каардынатах 0°00′ п.ш. 154°00′ з.д., каля Вострава Калядаў.

## Гісторыя 
Ідэя марскога касмадрома складаецца ў тым, каб дастаўляць ракету-носьбіт па моры на экватар, дзе маюцца найлепшыя ўмовы для запуску (можна максімальна эфектыўна выкарыстоўваць хуткасць кручэння Зямлі). Дадзены спосаб быў выкарыстаны ў 1964-1988 гадах на марскім касмадроме «Сан-Марка», які прадстаўляў сабой нерухомую заякараную платформу ля экватара ў кенійскіх тэрытарыяльных водах.

Кампанія «Марскі старт» была створана для рэалізацыі аднайменнага праекта ў 1995 годзе. Яе заснавальнікамі сталі Boeing, расійская РКК «Энергія», нарвежскае суднабудаўнічае прадпрыемства Kvaerner (цяпер Aker Solutions), украінскія прадпрыемствы КБ «Паўднёвае» і ВА «Южмаш». Летам 2009 года кампанія «Марскі старт» заявіла пра сваё банкруцтва, пасля рэарганізацыі вядучую ролю ў праекце атрымала РКК «Энергія».

### Стварэнне кансорцыума 
У 1993 годзе, пасля таго як стала ясна, што не будзе створана больш магутная ракета-носьбіт, чым Scout-2 для касмадрома «Сан-Марка» (карысная нагрузка пры запусках з «Сан-Марка» не перавышала 200 кг), Расія і ЗША прыступілі да кансультацый па пытанні аб стварэнні праекта, які пасля атрымаў назву «Марскі старт».

Міжнародны кансорцыум Sea Launch Company (SLC) створаны ў 1995 годзе. У яго ўваходзілі амерыканская фірма Boeing Commercial Space Company (даччынае прадпрыемства аэракасмічнай карпарацыі «Боінг»), якая забяспечвала агульнае кіраўніцтва і фінансаванне (40% капіталу), расійская Ракетна-касмічная карпарацыя «Энэргія» (25%), украінскія КБ «Паўднёвае» (5%) і «ВА Южмаш» (10%), а таксама нарвежская суднабудаўнічая кампанія Aker Kværner (20%). Штаб-кватэра кансорцыума знаходзіцца ў каліфарнійскім горадзе Лонг-Біч. У якасці выканаўцаў па кантрактах прыцягнутыя расійскія «КБ транспартнага машынабудавання» і ЦКБ «Рубін».

Пачатковы кошт праекта складаў $3,5 млрд.

### Банкруцтва і рэарганізацыя 
22 чэрвеня 2009 года кампанія абвясціла пра сваё банкруцтва і фінансавую рэарганізацыю ў адпаведнасці з раздзелам 11 Кодэкса ЗША пра банкруцтва.
Паводле дадзеных, названых у заяве кампаніі, яе актывы складалі ад 100 да 500 млн. долараў, а даўгі - ад 500 млн. да 1 млрд. долараў. Па дадзеных выдання «Камерсант», да страт прывяло тое, што не ўдалося забяспечыць планаваную інтэнсіўнасць запускаў: першапачаткова планавалася ажыццяўляць па 2-3 паслядоўных запуска за адзін выхад на стартавую пазіцыю.

«Мы хочам запэўніць нашых заказчыкаў, пастаўшчыкоў і партнёраў, што пасля падачы заявы «Марскі старт» мае намер працягнуць сваю дзейнасць. Рэарганізацыя, згодна раздзела 11, дае нам магчымасць працягнуць сваю дзейнасць і сканцэнтраваць намаганні на распрацоўцы планаў нашага далейшага развіцця», - паведаміла кампанія.

1 красавіка 2010 года савет дырэктараў міжнароднага кансорцыума Sea Launch Company (SLC) прыняў рашэнне аддаць ракетна-касмічнай карпарацыі (РКК) «Энергія» «галоўную ролю» ў праекце «Марскі старт». У канцы ліпеня 2010 г., згодна з рашэннем суда, *Energia Overseas Limited* (EOL), якая з'яўляецца даччынай кампаніяй карпарацыі «Энергія», атрымала 95% акцый кансорцыума «Марскі старт», Boeing - 3% і Aker Solutions - 2%.

Абмяркоўваецца праект перанясення порта базавання і наземнай інфраструктуры абслугоўвання з Лос-Анджэлеса ў Совгавань або Уладзівасток.

22 жніўня 2014 года на фоне баявых дзеянняў на ўсходзе Украіны было абвешчана, што «Марскі старт» прыпыняе дзейнасць да сярэдзіны 2015 года. У канцы снежня 2014 года віцэ-прэм'ер РФ Дзмітрый Рагозін заявіў, што хутчэй за ўсё ракеты «Зеніт» больш не будуць выкарыстоўвацца ў гэтым праекце, а месца ЗША зоймуць краіны БРЫКС.

У 2014-2015 гг. расійскім бокам праводзіліся перамовы аб продажы праекта з ЗША, Кітаем, Бразіліяй, ААЭ і Аўстраліяй. 30 сакавіка 2016 года Раскосмасам было паведамлена аб хуткім закрыцці пагаднення па продажы праекта. Пры гэтым імя пакупніка не называлася. У чэрвені 2016 года Раскосмас зноў правёў перамовы з Аўстраліяй аб продажы «Марскога старта».

У жніўні 2016 года расійская ракетна-касмічная карпарацыя «Энергія» і амерыканская кампанія Boeing вырашылі ўсе спрэчкі па праекце «Марскі старт». Па ўмовах папярэдняга пагаднення, расійскі бок пагасіць запазычанасць, якая ацэньваецца ў 330 мільёнаў долараў, прадастаўленнем паслуг і ўдзелам у сумесных праектах. Таксама частка доўгу плануецца спісаць. Канкрэтная сума не называецца. Было падпісана папярэдняе пагадненне з Boeing аб урэгуляванні спрэчкі па «Марскому старту», ​​у сувязі з гэтым суд ЗША прыпыніў ўсе дзеянні па спагнанню запазычанасці. Аднак, для канчатковага прыняцця пагаднення аб урэгуляванні неабходна, каб яго зацвердзіў савет дырэктараў «Энергіі» і ўхваліў «Раскосмас».

У верасні 2016 года стала вядома, што даччыная кампанія «S7 Group» - «С7 касмічныя транспартныя сістэмы» стане пакупніком і аператарам міжнароднага праекта «Марскі старт».

27 верасня 2016 года быў падпісаны кантракт паміж S7 Group і групай кампаній Sea Launch на набыццё карабля і платформы Odyssey з усталяваным на іх абсталяваннем ракетнага сегмента, наземнага абсталявання ў базавым порту (ЗША) і таварнага знака Sea Launch. Па словах Генеральнага дырэктара «S7 Group» Уладзіслава Філёва, пасля канчатковага закрыцця пагаднення, якое чакаецца завяршыць праз 6 месяцаў, інвестыцыі групы кампаній S7 могуць скласці да $160 млн. У гэты ж дзень, 27 верасня, было падпісана пагадненне аб супрацоўніцтве паміж РКК «Энергія» і S7 Group. Плануецца, што праект стане цалкам расійскім. У гэтым выпадку кіраванне праектам «Марскі старт» будзе перанесена з Швейцарыі ў Маскву.

## Касмічныя запускі 
Дэманстрацыйны спадарожнік быў запушчаны 28 сакавіка 1999 года. У кастрычніку таго ж года быў паспяхова праведзены першы камерцыйны запуск.

На 31 мая 2014 года адбылося 36 запускаў ракеты «Зеніт», у тым ліку 32 паспяховых, 1 часткова паспяховы і 3 няўдалых.

||

ImageSize = width:150 height:900
PlotArea = width:50 height:830 left:50 bottom:10

DateFormat = dd/mm/yyyy
Period = from:1999 till:2014
TimeAxis = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:1 start:1999

Define $dx = 25 # shift text to right side of bar

PlotData=
  bar:Launchs color:teal width:25 align:left fontsize:S
  from:start   till:end
  at:27/03/1999 mark:(line,white) shift:($dx,0) text:Demosat
  at:09/10/1999 mark:(line,white) shift:($dx,0) text:DirecTV 1-R
  at:12/03/2000 mark:(line,white) shift:($dx,0) textcolor:red text:ICO F-1 
  at:28/07/2000 mark:(line,white) shift:($dx,0) text:PAS-9
  at:20/10/2000 mark:(line,white) shift:($dx,0) text:Thuraya 1
  at:18/03/2001 mark:(line,white) shift:($dx,0) text:XM Radio-2
  at:08/05/2001 mark:(line,white) shift:($dx,0) text:XM Radio-1
  at:15/06/2002 mark:(line,white) shift:($dx,0) text:Galaxy IIIC
  at:10/06/2003 mark:(line,white) shift:($dx,0) text:Thuraya 2
  at:07/08/2003 mark:(line,white) shift:($dx,0) text:EchoStar IX
  at:30/09/2003 mark:(line,white) shift:($dx,0) text:Galaxy XIII
  at:10/01/2004 mark:(line,white) shift:($dx,0) text:Estrela do Sul 1
  at:04/05/2004 mark:(line,white) shift:($dx,0) text:DirecTV-7S
  at:28/06/2004 mark:(line,white) shift:($dx,0) text:Telstar-18
  at:01/03/2005 mark:(line,white) shift:($dx,0) text:XM Radio-3 
  at:26/04/2005 mark:(line,white) shift:($dx,0) text:SpaceWay-1 
  at:23/06/2005 mark:(line,white) shift:($dx,0) text:Intelsat IA-8  
  at:08/11/2005 mark:(line,white) shift:($dx,0) text:Inmarsat 4-F2  
  at:15/02/2006 mark:(line,white) shift:($dx,0) text:EchoStar X  
  at:12/04/2006 mark:(line,white) shift:($dx,0) text:JCSAT-9  
  at:18/06/2006 mark:(line,white) shift:($dx,0) text:Galaxy 16  
  at:22/08/2006 mark:(line,white) shift:($dx,0) text:Koreasat 5  
  at:30/10/2006 mark:(line,white) shift:($dx,0) text:XM Radio-4  
  at:30/01/2007 mark:(line,white) shift:($dx,0) textcolor:red text:NSS-8
  at:15/01/2008 mark:(line,white) shift:($dx,0) text:Thuraya-D3
  at:19/03/2008 mark:(line,white) shift:($dx,0) text:DirecTV-11
  at:21/05/2008 mark:(line,white) shift:($dx,0) text:Galaxy 18
  at:15/07/2008 mark:(line,white) shift:($dx,0) text:EchoStar XI
  at:23/09/2008 mark:(line,white) shift:($dx,0) text:Galaxy 19
  at:20/04/2009 mark:(line,white) shift:($dx,0) text:SICRAL 1B
  at:24/09/2011 mark:(line,white) shift:($dx,0) text:Atlantic Bird 7
  at:01/06/2012 mark:(line,white) shift:($dx,0) text:Intelsat 19
  at:19/08/2012 mark:(line,white) shift:($dx,0) text:Intelsat 21
  at:03/12/2012 mark:(line,white) shift:($dx,0) text:Eutelsat 70B
  at:01/02/2013 mark:(line,white) shift:($dx,0) textcolor:red text:Intelsat 27
  at:26/05/2014 mark:(line,white) shift:($dx,0) text:Eutelsat 3B

|}

## Стартавая кропка 
Стартавая кропка - акваторыя Ціхага акіяна ў кропцы з каардынатамі 0°00' п.ш. 154°00' з.д., ля Вострава Калядаў. Па сабранай за 150 год статыстыцы гэты ўчастак Ціхага акіяна лічыцца спецыялістамі найбольш спакойным і аддалёным ад марскіх шляхоў. Аднак, ужо некалькі разоў няпростыя ўмовы надвор'я прымушалі пераносіць час запуску на некалькі дзён.

## Ракеты-носьбіты «Марскога старта» 
### Ракета-носьбіт Зеніт-3SL 
У якасці ракеты-носьбіта выкарыстоўвалася трохступеньчатая ракета Зеніт-3SL - мадыфікацыя ракеты-носьбіта «Зеніт-2» з разгонным блокам ДМ. Галоўны распрацоўшчык - КБ «Паўднёвае» (Днепр), выраблялася на дняпроўскім заводзе «Южмаш».

### Ракета-носьбіт «Сункар» для Марскога старта 
Па стане на канец верасня 2016 года, для запускаў са стартавай платформы Odyssey разглядаюцца розныя варыянты. Як паведаміла прэс-сакратар «S7 Group» Ганна Бажына - кампанія гатова супрацоўнічаць па гэтым пытанні з украінскімі калегамі і ажыццяўляць старты на базе ракеты «Зеніт». Адначасова з гэтым прапрацоўваюцца іншыя варыянты, у тым ліку стварэнне новай ракеты. Па словах прэзідэнта РКК «Энергія» Уладзіміра Солнцава - РКК «Энергія» гатовая паскорыць распрацоўку новай ракеты-носьбіта «Сункар» для запускаў з плавучага касмадрома «Марскі старт». Пры ўмове падтрымкі фінансавання стварэння гэтай ракеты кампаніяй «S7 Group», новая ракета-носьбіт «Сункар» можа быць створана на працягу пяці гадоў.

### Іншыя ракеты-носьбіты 
25 лістапада 1995 года генеральным канструктарам РКК «Энергія» ў Федэральнае касмічнае агенцтва, Міністэрства абароны РФ, Дзяржаўны камітэт Расійскай Федэрацыі па абаронных галінах прамысловасці і РАН была накіравана інжынерная запіска з прапановай аб уключэнні праекта па стварэнні ракеты-носьбіта «Квант» у Федэральную касмічную праграму.

Адначасова з гэтай прапановай РКК «Энергія» вяла перамовы з амерыканскай фірмай «Rockwell Automation», якая праявіла цікавасць да сумеснага стварэння ракеты-носьбіта «Квант» і яе эксплуатацыі ў рамках праграмы «Марскі старт». Цікавасць была абумоўлена значным попытам на той момант на ракеты-носьбіты лёгкага класа на амерыканскім рынку паслуг па запуску невялікіх касмічных апаратаў, а таксама жаданнем фірмы «Rockwell Automation» удзельнічаць у працах па стварэнні і эксплуатацыі плавучага касмадрома «Марскі старт».

## Марскі сегмент 
Марскі сегмент комплекса «Марскі старт» складаецца з двух марскіх судоў: стартавай платформы (СП) «Odyssey» і зборачна-каманднага судна (СКС) «Sea Launch Commander».

### Стартовая платформа (СП) 
Стартавая платформа «Odyssey» мае сваю гісторыю. Гэта былая самаходная нафтаздабываючая платформа «OCEAN ODYSSEY», пабудаваная ў Йокосуке, Японія ў 1982-1984 гг. Платформа адпавядала класу для неабмежаванага раёна мараплавання. Буравая вышка платформы была цалкам накрыта і абсталявана падаграваючай падлогай, каб можна было працаваць пры тэмпературы навакольнага паветра да -35&nbsp;°C. 22 верасня 1988 года, падчас здабычы нафты ў Паўночным моры, на платформе адбыўся моцны пажар, які ўвайшоў у сусветную гісторыю найбуйнейшых марскіх катастроф. Пасля пажару платформа была часткова дэмантаваная і па прамым прызначэнні больш не выкарыстоўвалася. У 1992 платформа прайшла рамонт і пераабсталяванне ў буравую платформу на Выбаргскім суднабудаўнічым заводзе. Пазней было прынята рашэнне выкарыстоўваць яе ў праекце «Марскі старт». У 1996-1997 платформа прайшла пераабсталяванне на верфі «Rosenberg» у Ставангеры, Нарвегія і пачала называцца «Odyssey». Другі этап пераабсталявання СП праходзіў на Выбаргскім суднабудаўнічым заводзе, пераназваным да гэтага часу ў «Кварнэр-Выбарг-Верф».

Характарыстыкі стартавай платформы: даўжыня 133 м, шырыня 67 м, вышыня 60 м, водазмяшчэнне 46 тыс.тон.

Падчас старта ракеты ўвесь інжынерны персанал са стартавай платформы перамяшчаецца на зборачна-каманднае судна.

### Зборачна-каманднае судна (ЗКС) 
Зборачна-каманднае судна «Sea Launch Commander» было пабудавана спецыяльна для праекта «Марскі старт» кампаніяй «Kvaerner Govan Ltd.», Глазга, Шатландыя у 1997 годзе. У 1998 ЗКС было даабсталявана на кананерскім суднарамонтным заводзе, Санкт-Пецярбург. ЗКС абсталявана сістэмамі і абсталяваннем, якія дазваляюць правядзенне на яго борце комплексных выпрабаванняў ракеты-носьбіта і разгонного блока, запраўку разгоннага блока высокакіпячымі кампанентамі паліва і газаў, зборку ракеты-носьбіта. ЗКС выконвае таксама функцыі цэнтра кіравання пры падрыхтоўцы і пуску ракеты-носьбіта. На ЗКС размяшчаюцца камандны пункт кіравання палётам разгоннага блока і сродкі прыёму і апрацоўкі тэлевымярэнняў.

Характарыстыкі ЗКС: даўжыня 203 м, шырыня 32 м, вышыня 50 м, водазмяшчэнне 27 тыс.тон, максімальная хуткасць 21 вузел.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Sea Launch 
* «Марскі старт» на сайце РКК «Энергія» 
* Неафіцыйны рускамоўны сайт пра «Марскі старт» («люстэрка» сайта)
 (3D-мадэль — файл KMZ для Google Earth)
* Sea Launch : запуск спадарожніка Inmarsat 2005 год
* Туманное будущее «Морского старта». Как авиахолдинг S7 Group собрался покорять космос без подходящих ракет // 28 сентября 2016
* д/ф «Суперсооружения: Морской космодром» (National Geographic Channel)
* , Чалавек і закон, эфір 08.02.2013

Катэгорыя:Касмадромы СССР і Расіі
Катэгорыя:Камерцыйны касмічны палёт
Катэгорыя:Касманаўтыка Украіны
Катэгорыя:Касманаўтыка Расіі
Катэгорыя:Касманаўтыка ЗША
Катэгорыя:Міжнародныя касмічныя праекты