open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Алея каваных ліхтароў (Брэст)

**Алея кованых ліхтароў**, таксама **Алея «літаратурных ліхтароў»** — алея, адкрытая 27 ліпеня 2013 года ў гонар гадавіны вызвалення Брэста ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў. Размешчана на вуліцы Гогаля ў цэнтры горада.

## Апісанне 
Ініцыятар стварэння алеі — мэр горада Брэста, Аляксандр Сяргеевіч Палышэнкаў. На рэалізацыю гэтага праекта не выдаткоўваліся бюджэтныя сродкі, інфармацыю пра праект распаўсюдзілі ў бізнес асяроддзі, якое і прафінансавала работы. Першая чарга алеі складалася з 30 ліхтароў.

Брэсцкі скульптар і каваль Аляксандр Чумакоў вырабіў для яе траціну ліхтароў. Кожны ліхтар на алеі — асобны арт-аб’ект са сваёй ідэяй і задумай, большасць з якіх адлюстроўвае род дзейнасці прадпрыемстваў, якія прафінансавалі іх выраб. Можна ўбачыць асобныя скульптуры пажарніка, гандляра, каваля, чысцільшчыка абутку, а таксама ліхтар з глобусам, з нацюрмортам.

У падножжах каваных фігур размешчаны пяціканцовыя зоркі, на якіх выгравіраваны назвы прадпрыемстваў, якія прафінансавалі выраб ліхтароў і ўсталяванне ліхтароў.
 
Алея размешчана на вуліцы Гогаля, таму тут і «літаратурныя ліхтары», прысвечаныя творчасці Мікалая Гогаля: «Які рускі не любіць хуткай язды», «Мёртвыя душы. Том другі», «Нос», «Вечары на хутары каля Дзіканькі». Менавіта таму алею таксама называюць «літаратурнай».
 
Першым лічаць ліхтар, адкрыты супрацоўнікамі Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь 25 ліпеня 2013 года ў Дзень пажарнай службы Рэспублікі Беларусь. Станам на люты 2025 года, у алеі 41 ліхтар з каванага металу. Плануюць, што па ўсёй даўжыні вуліцы Гогаля будуць усталяваны розныя іншыя тэматычныя каваныя вырабы.
 
Ліхтары — адметнасць Брэста, на цэнтральнай пешаходнай вуліцы — Савецкай, у гістарычнай частцы горада, ёсць рытуал запальвання ліхтароў ліхтаршчыкам. Яго задача — кожны вечар запаліць 17 газавых лямпаў. Адна з адметнасцяў Савецкай вуліцы — кажан з ліхтаром у кіпцюрах, задуманы як сімвал, што ў Брэсце ніколі не наступіць цемра.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Вуліца Гогаля (Брэст)
Сава (карная аперацыя)

**Аперацыя «Сава»** () — кодавая назва карнай аперацыі нямецкіх войск супраць партызан і мясцовага насельніцтва ў Талачынскім раёне 3—7 верасня 1942 года.

## Ход аперацыі 
Аперацыя праводзілася сіламі 203-й ахоўнай дывізіі пры падтрымцы танкавых і зенітных артылерыйскіх падраздзяленяў. З’яўлялася працягам карнай аперацыі «Грыф», часткай аператыўнага плана камандавання групы армій «Цэнтр» па «ачыстцы» і «ўціхамірванні» ўздоўж чыгунак Барысаў — Смаленск, Віцебск — Смаленск, Віцебск — Орша. Галоўны ўдар карнікаў быў накіраваны на Рацаўскія лясы (раён вёскі Рацава, за 10—12 км на поўдзень ад гарадскога пасёлка Коханава), дзе дыслацыравалася партызанская брыгада «Чэкіст». 3 батальёны карнікаў пры падтрымцы танкаў і бронемашын 3 верасня пачалі наступленне з боку Шклова і Круглага ў паўночным напрамку, імкнучыся прыціснуць партызан да лініі адсячэння на ўчастку чыгункі Талачын — Коханава. Да зыходу дня карнікі занялі вёскі Уланава і Дудаковічы (Шклоўскі раён). Бой разгарэўся каля вёскі Стараселле.

Пасля заканчэння боепрыпасаў партызаны вымушаны былі адысці на поўнач у раён вёскі Альхоўка. Тут 4 верасня камандаванне брыгады прыняло рашэнне 2 самастойнымі групамі прарывацца праз шашу і чыгунку Барысаў — Орша. 4 партызанскія атрады пад камандаваннем Г. А. Кірпіча з боем прарвалі загараджальныя заслоны карнікаў, перайшлі шашу і чыгунку ў раёне вёскі Падбярэззе і хутка вышлі да вёскі Стайск Лепельскага раёна. Другой групе атрадаў пад камандаваннем А. С. Нікітчанкі прарвацца праз варожыя заслоны не ўдалося, і яна пасля скрытнага абходнага манёўра выйшла ў Круглянскі раён, дзе злучылася з 8-й Круглянскай партызанскай брыгадай. 7 верасня аперацыя «Сава» скончылася для карнікаў правалам. Асноўныя сілы партызан выйшлі з блакады і працягвалі наносіць адчувальныя ўдары па важнейшых камунікацыях праціўніка.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
Катэгорыя:Карныя аперацыі нямецкага войска
Катэгорыя:Бітвы Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
Катэгорыя:1942 год у Беларусі
Катэгорыя:Верасень 1942 года
Катэгорыя:Гісторыя Талачынскага раёна
Астроўцы

**Астро́ўцы** (, ) — былая вёска ў Мсціслаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіла ў склад Ходасаўскага сельсавета.

Скасавана ў сакавіку 1977 года, далучана да вёскі Ходасы.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Суш (значэнні)

Назву **Суш** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Магілёўская вобласць:
** Суш — былая вёска ў Мсціслаўскім раёне
### Польшча 
* Суш — горад у Вармінска-Мазурскім ваяводстве
Слабада (Касцюковічы)

**Слабада́** (, ) — былая вёска ў Касцюковіцкім раёне Магілёўскай вобласці. Знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Касцюковіцкага гарсавета.

Скасавана ў сакавіку 1977 года, уключана ў мяжу горада Касцюковічы.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Касцюковічы
Харакіры (фільм, 1962)

**«Харакіры»** (, *сэпуку*; ) — фільм рэжысёра Масакі Кабаясі, які выйшаў у 1962 годзе. Фільм атрымаў Прыз журы Канскага кінафестывалю 1963 года.

Станам на люты 2025 года фільм займаў 40 месца ў рэйтынгу 250 найлепшых фільмаў IMDb.

## Сюжэт 
Пасля распаду свайго клана ронін Хансіра Цугума прыбыў у маёнтак лорда Іі з просьбай зрабіць харакіры ў яго маёнтку. Члены клана Іі, мяркуючы, што ронін проста спадзяецца на іх ласку, спрабуюць прымусіць яго здзейсніць харакіры, аднак яны яго моцна недаацэньваюць.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы на японскай мове
Катэгорыя:Фільмы-драмы Японіі
Катэгорыя:Фільмы пра помсту
Катэгорыя:Фільмы пра Японію
Катэгорыя:Выдатныя фільмы (Роджэр Эберт)
Паўлаўка (Касцюковіцкі раён)

**Па́ўлаўка** (, ) — былая вёска ў Касцюковіцкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіла ў склад Дзямідавіцкага сельсавета.

Да 1945 года вёска мела назву **Сабачоўка**.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Ёзэф Падпера

**Ёзэф Падпера** (, 7 лістапада 1878 — 8 студзеня 1954) — чэшскі (чэхаславацкі) батанік, прафесар батанікі.

## Біяграфія 
Ёзэф Падпера нарадзіўся 7 лістапада 1878 года.

Быў прафесарам батанікі на факультэце прыродазнаўчых навук, Масарыкаў універсітэт, Брно, а таксама быў заснавальнікам батанічнага саду і арганізатарам батанічных даследаванняў у Маравіі.

У 1909 годзе Падпера быў прызначаны куратарам Мараўскага музея ў Брно. У 1912 годзе ён стаў дырэктарам аддзела батанікі ў калекцыі музея.

Ёзэф Падпера памёр у Брно 8 студзеня 1954 года.

## Навуковая дзейнасць 
Ёзэф Падпера спецыялізаваўся на папаратнікападобных, мохападобных і на насенных раслінах.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Батанікі Чэхіі
Адольф Эрнст

**Адольф Эрнст** (Пшэмкаў, Сілезія, 6 кастрычніка 1832 — Каракас, Венесуэла, 12 жніўня 1899) — вучоны, народжаны ў Прусіі. Эрнст пасяліўся ў Венесуэле ў 1861 годзе, дзе выкладаў у Цэнтральным універсітэце Венесуэлы. Ён стаў найбуйнейшым навукоўцам краіны ў другой палове XIX стагоддзя і быў ключавой фігурай у стварэнні Музея прыродазнаўства і Нацыянальнай бібліятэкі Венесуэлы, дзе ён таксама быў дырэктарам.

## Навуковыя працы 
* Ernst, A. 1875: «*Catálogo de la biblioteca de la Universidad de Caracas*». Imprenta de La Opinión Nacional. Caracas
* Ernst, A. 1876: «Enumeración sistemática de las especies de moluscos hallados hasta ahora en los alrededores de Caracas y demás partes de la República». *Apuntes Estadísticos del Distrito Federal*. 77-85
* Ernst, A. 1884—1886: «*La Exposición Nacional de Venezuela en 1883*». Imprenta de La Opinión Nacional. 2 volúmenes Caracas
* Ernst, A. 1986: «Obras completas». Blas Bruni Celli, (Compilador). Presidencia de la República. 6 volúmenes. Caracas

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Bruni Celli, Blas. 1962: «*Adolfo Ernst*». En: Boletín de la Academia Nacional de la Historia. 180. Caracas
* Calzadilla, Pedro Enrique. 2003: «La exposición nacional de 1883: balance simbólico y exhibición identitaria». *Tierra Firme*. 21(81):77-95. ISSN 0798-2968
* Carrillo, José María. 1974: «*Adolfo Ernst: semblanza biográfica*». Promoción Adolfo Ernst. Caracas
* Key Ayala, Santiago. 1955: «*Adolfo Ernst, 1832—1899*». Fundación Eugenio Mendoza. Caracas
* Röhl, Eduardo. 1949: «*Fauna descriptiva de Venezuela*». Tipografía Americana. Caracas
* Wagner, Erica. 1995: «Ernst, Adolfo». En *Diccionario Multimedia de Historia de Venezuela*. Fundación Polar. Caracas
* Yepez Colmenares, Germán. 2002: «Modernización, medicina, enfermedades y salud pública en la ciudad de Caracas (1870-77)» *História, Ciências, Saúde Manguinhos*. 9 (supl):89-109

## Спасылкі 
* «La Yuca: Su patria, origen de su cultivo y beneficio» by Adolf Ernst 

Катэгорыя:Бібліятэкары
Катэгорыя:Аўтары батанічных таксонаў
Катэгорыя:Батанікі
Катэгорыя:Батанікі Венесуэлы
Катэгорыя:Постаці Венесуэлы
Зялёнкавічы I

**Зялёнкавічы I** (, ) — былая вёска ў Касцюковіцкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіла ў склад Саматэвіцкага сельсавета.

Скасавана ў сакавіку 1977 года, злілася з вёскай Саматэвічы.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Мікалай Іванавіч Валынец

**Мікалай Іванавіч Валынец** () — беларускі жывапісец.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 3 красавіка 1921 года ў вёсцы Цалевічы Слуцкага раёна. У 1940 годзе скончыў Віцебскае мастацкае вучылішча, дзе вучыўся ў Л. Лейтмана і І. Ахрэмчыка. Удзельнічаў у мастацкіх выставак з 1940 года.

Выява:Sanatoriy Zhdanovichi.jpg|Санаторый «Ждановічы»
Выява:Sanatoriy Krinica.jpg|Санаторый «Крыніца»
Выява:Novyi Afon.jpg|Новы Афон
Файл:Банцеровщина.jpg|Банцараўшчына, 1970
Файл:Банцеровщинский уголок.jpg|Банцараўшчынскі куток, 1978

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны ІІ ступені, медалямі.

## Сям’я 
У шлюбе з Таццянай Усцінаўнай Валынец (Крачко), якая працавала лекаркай, меў траіх дзяцей: дачок Вольгу і Тамару і сына Мікалая, які памёр у 31 год ад цяжкага захворвання — пухліны мозгу.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Лісоўская I. Ён ствараў атмасферу цеплыні // Культура. — 2004. — 21-27 лют. (No 8) — С. 7.
* Фатыхова Г. «Природу я душою обнимаю…» // Неман. — 2001. — No 1. — С. 255—256.

## Спасылкі 
* 
* Волынец Николай Иванович

Катэгорыя:Мастакі Беларусі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі Беларусі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі-рэалісты
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі-пейзажысты Беларусі
Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі Сталінградскай бітвы
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-японскай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слуцкім раёне
Эстар Шумячар-Гіршбейн

**Эстар Шумячар** (у шлюбе **Гіршбейн**, 1899 ?, Гомель — 21 снежня 1985, Нью-Ёрк) — яўрэйская .

## Жыццё 
Нарадзілася ў снежні 1899 года, або ў 1903 годзе, прыводзяцца і іншыя даты. Бацькоў звалі Юда і Хася, у іх было адзінаццаць дзяцей. У 1911 годзе ўся сям’я пераехала ў горад Калгары ў Канадзе.

У эміграцыі насіла імя Этэль Сміт, Ethel Smith. Скончыла англійскую школу. Працавала на мясной фабрыцы і афіцыянткай. У 1918 годзе пазнаёмілася з вядомым пісьменнікам Перацам Гіршбейнам. Па дарозе з Калгары на Аляску ён захварэў на грып і вярнуўся ў горад, спыніўся ў доме Шумячара. У студзені выйшла за Пераца замуж.

Адразу яны сталі жыць у Нью-Ёрку. Удваіх аб’ездзілі ўвесь зямны шар, былі ў розных краінах і гарадах. У 1920—1924 было падарожжа ў Ціхім акіяне, Аўстраліі, Афрыцы, Азіі, Усходняй Еўропе. Пад уплывам мужа вяртае сабе сапраўднае імя, складае мастацкія творы на роднай мове (раней спрабавала пісаць, але па-англійску). Каля трох год жылі яны ў Варшаве. Яе верш «Альбатрос» у 1922 годзе даў назву літаратурнаму часопісу (אַלבאַטראָס).

У 1920-я гады жылі ў СССР, наведалі Гомель.

У 1934 нарадзіўся сын Омас. У 1940 сям’я пераехала з Нью-Ёрка ў Лос-Анджэлес, жылі ў раёне Бічвуд Каньён на галівудскіх узгорках (Beachwood Canyon), прымалі ўдзел у мясцовым культурным жыцці. Муж памёр у 1948 годзе, у яго была нейрадэгенератыўная хвароба БАС, апошнія тры гады даглядала яго.

Пазней жыла ў штаце Вермонт са сцэнарыстам Ірвінгам Файнманам. У 1976 годзе пераехала да сына ў Нью-Ёрк. Памерла 20 (21 ?) снежня 1985 года.

### Сям’я 
Бацька Юда ў Канадзе працаваў настаўнікам старажытнаяўрэйскай мовы, а ўлетку батраком. У яго спыняліся пастаяльцы. Бацька жыў да 1923 года, маці да 1955. Старэйшы брат Морыс Шумячар валодаў шавецкай вытворчасцю, там прыдумалі асаблівую каўбойскую шапку белага колеру, *Calgary White Hat*.

## Творчасць 
Выйшлі 2 вершаваныя драмы і тры кнігі вершаў.
* Ін тол (кіндэршпіл ін драй білдэр) — У даліне — *Ідыш*, 1920
* Пасн ліхт (а кіндэр-вэлт ін фінф білдэр) — Паясы святла — Workmen’s Circle, 1925
* Ін шоэн фун лібшафт — У гадзіны любві — Вільня: Клецкін, 1930
* Але тог — Кожны дзень — *Эрд ун гейм*, 1939
* Лідэр — Вершы — Лос-Анджэлес, 1956

Друкавалася ў газетах і часопісах (Хамер, Інзіх, Фрайхайт, Літэрарышэ блэтэр, Ідышэ вэлт, Ройтэ вэлт, Цукунфт, ізраільскі Альманах, Каліфорнер ёмтэф-блэтэр, Хешбем і іншыя). Творы ўключаліся ў анталогіі, перакладаліся на англійскую, французскую мову.
]]
Прысвяціла артыкулы Егоешу, Мані Лейбу.

## Цікавыя факты 
* Пісьменнік Барыс Пільняк пазнаёміўся з Эстар і Перацам Гіршбенамі ў Японіі ў старой сталіцы. Ім прысвечана яго апавяданне «Горад аленяў Нара».

## Спасылкі 
* yiddishkayt.org
* congressforjewishculture.org

## Літаратура 
* Faith Jones, " ‘Wandering Is Your Fate’: Esther Shumiatcher-­Hirschbein Writing across Boundaries, " Canadian Jewish Studies / Études juives canadiennes 11 (2003)
* Agnes Romer Segal, «A Poet in Our Midst: Esther Shumiatcher and her Family Circle in Calgary Jewish Cultural Life» // Canadian Jewish Studies / Études juives canadiennes 34 (2022)
* Лексікон
Гета ў Мікашэвічах

**Гета ў Мікашэвічах** (1942 — 6 жніўня 1942) — яўрэйскае гета, месца прымусовага перасялення яўрэяў Мікашэвічаў (Лунінецкі раён) і бліжэйшых населеных пунктаў падчас Халакосту.

## Гісторыя 
У сярэдзіне 1930-х гадоў у пасёлку пражывалі каля 400 яўрэяў. Пасёлак быў акупаваны нямецкімі войскамі з 16 ліпеня 1941 года да 9 ліпеня 1944 года. Адразу пасля захопу акупанты сталі выкарыстоўваць яўрэяў на цяжкіх прымусовых работах — на будаўніцтве, ачыстцы каналаў, уборцы вуліц, высечцы дрэў. Над габрэямі беспакарана здзекаваліся — напрыклад, запрагалі ў калёсы і прымушалі цягнуць бочку з вадой замест каня.

6 жніўня да 456 чалавек. Першымі з гета вывелі ўсіх мужчын і забілі каля загадзя выкапанай магільнай ямы на краі мястэчка. Пасля расстрэлу мужчын, карнікі вывелі і забілі жанчын і дзяцей.

2 верасня 1942 года нацысты забілі пакінутых у жывых 5 спецыялістаў — трох інжынераў і двух лекараў.

Здолеў збегчы з Мікашэвіцкага гета ў лес Муля Зайчык, які пасля рэпатрыяваўся ў Ізраіль. У доктара па прозвішчы Гітлер цудам выжыў адзін з трох сыноў, які таксама з’ехаў у Ізраіль. Яшчэ літаральна некалькі габрэяў, якія выратаваліся, пераехалі потым у Расію.

## Памяць 
На брацкай магіле ахвяр генацыду яўрэяў у Мікашэвічах у 1992 годзе быў усталяваны абеліск.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Мікашэвічы
Катэгорыя:Гісторыя Лунінецкага раёна
Катэгорыя:Мікашэвічы
Taricha granulosa

**Taricha granulosa** — від вельмі ядавідых амфібій сямейства .

## Апісанне 
Даўжыня амфібій ад 13 да 22 см. Жывёлы маюць крупчастую скуру, спіна ад светла-карычневага да карычнева-чорнага колеру, жывот жоўтага або аранжавага колеру. Некаторыя асобіны маюць цёмныя плямы на бакавых паверхнях.

Від падзяляецца на два падвіды:

* *Т.г. granulosa*
* *Т.г. mazamae* — мае больш цёмную спіну і больш яркі жывот, чым прадстаўнікі іншага падвіда. Сустракаецца толькі ў раёне возера Крэйтэр.

## Арэал 
У адрозненне ад прадстаўнікоў іншых родаў вельмі шырокі, засяляючы Заходняе ўзбярэжжа ЗША і Канады ад Каліфорніі да Паўднёвай Аляскі. На ўсход ад Каскадных гор сустракаюцца рэдка, хоць месцамі жывуць нават у Мантане і Айдаха.

## Таксічнасць 
Як і іншыя прадстаўнікі роду здольны вылучаць моцны яд — тэтрадатаксін.

## Фота 

Файл:Rough-skinned_Newt_(Salamander).jpg
Файл:Taricha_granulosa01a.jpg

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Taricha granulosa on caudata org
* Taricha granulosa on California Reptiles & Amphibians

Катэгорыя:Саламандравыя
Людміла Мікалаеўна Гаражанская

**Людміла Мікалаеўна Гаражанская** () — беларуская велагоншчыца, якая выступала на трэку. Удзельніца летніх Алімпійскіх гульняў 1996 года, бронзавы прызёр Чэмпіянат свету 1994.

## Біяграфія 
Нарадзілася 17 чэрвеня 1970 года ў Брэсцкай вобласці.

У 1994 годзе заваявала бронзавы медаль чэмпіянату свету па трэкавым веласпорце ў Палерма ў гонцы па ачках і заняла 21-е месца ў індывідуальным спрынце.

У 1996 годзе заняла 7-е месца ў Чэмпіянаце Расіі ў амніуме.

У тым жа годзе ўвайшла ў склад зборнай Беларусі на летніх Алімпійскіх гульнях у Атланце. У гонцы па ачках заняла 6-е месца, набраўшы 11 ачкоў і саступіўшы 13 ачкоў якая заваявала золата Наталі Лансьен з Францыі.

У 1997 годзе ўдзельнічала ў чэмпіянаце свету ў перце. Заняла 10-е месца ў гонцы па ачках.

Двойчы станавілася прызёрам этапаў Кубка свету у гонцы па ачках: у 1995 годзе ў Токіа і ў 1997 годзе ў Трэкслертаўне.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Велагоншчыкі на летніх Алімпійскіх гульнях 1996 года
Катэгорыя:Велагоншчыкі Беларусі
Rhabdochonidae

**Rhabdochonidae** — сямейства круглых чарвей атраду .

## Роды 
У сямейства ўключаны наступныя роды.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Сямействы круглых чарвей
Катэгорыя:Рабдытыды
Карлсбад (карная аперацыя)

**Аперацыя «Карлсбад»** () — кодавая назва карнай аперацыі нямецкіх войск супраць партызан і цывільнага насельніцтва ў Круглянскім, Аршанскім, Талачынскім, Шклоўскім раёнах  10—23 кастрычніка 1942 года.

## Ход аперацыі 
Аперацыя праводзілася сіламі 1-й матарызаванай брыгады СС, падраздзяленняў 638-га французскага пяхотнага і 14-га паліцэйскіх палкоў СС, 2 ахоўных батальёнаў, асобнага батальёна СС Дырлевангера, рэзервовай часці вермахта і спецыяльных каманд СС пад кіраўніцтвам обергрупенфюрэра СС, начальніка СС і паліцыі групы армій «Цэнтр» Баха-Зелеўскага.

Група партызанскіх атрадаў пад камандаваннем С. Г. Жуніна і адзін з атрадаў партызанскай брыгады «Чэкіст» 20 кастрычніка 1942 года каля вёскі Гоенка Круглянскага раёна ўступілі ў бітву з карнікамі, прарваліся праз загараджальныя ланцугі і выйшлі за шашу Магілёў — Мінск. У гэтым баі загінула група камандзіраў брыгады «Чэкіст», карнікі страцілі параненымі і забітымі 89 чалавек. Карнікі не змаглі акружыць і знішчыць партызан. Былі праведзены расправы з цывільным насельніцтвам у вёсках Падар, Ваўкаўшчына, Задні Бор, Казёл, спалены вёскі Гоенка і Паляжаеўка, расстраляны 1051 чалавек з цывільнага насельніцтва.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Карныя аперацыі нямецкага войска
Катэгорыя:Бітвы Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
Катэгорыя:1942 год у Беларусі
Катэгорыя:Кастрычнік 1942 года
Катэгорыя:Гісторыя Круглянскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Аршанскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Талачынскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Шклоўскага раёна
Эрнст

**Эрнст** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Адольф Эрнст — венесуэльскі натураліст, батанік і заолаг
* Макс Эрнст — нямецкі і французскі мастак
* Рыхард Эрнст — швейцарскі фізікахімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (1991)
Rictulariidae

**Rictulariidae** — сямейства круглых чарвей атраду .

## Роды 
У сямейства ўключаюць 5 родаў:

*  Wedl, 1861
*  Froelich, 1802
*  Dollfus & Desportes, 1945
*  Johnston & Mawson, 1941
*  Hall, 1916

## Значэнне 
Прадстаўнікі роду  з’яўляюцца паразітамі грызуноў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Круглыя чэрві
Катэгорыя:Сямействы круглых чарвей
Гэты шалёны, шалёны, шалёны, шалёны свет

**«Гэты шалёны, шалёны, шалёны, шалёны свет»** () — амерыканская прыгодніцкая кінакамедыя 1963 года ў стылі «роўд-муві», знятая рэжысёрам Стэнлі Крамерам. Удастоена прэміі «Оскар» і намінацый на прэмію «Залаты глобус».

Фільм заняў 40-е месца ў спісе Амерыканскага інстытута кінамастацтва «100 самых смешных амерыканскіх фільмаў за 100 гадоў».

## Сюжэт 
На вялікай хуткасці па дарозе Каліфорніі нясецца аўтамабіль, за рулём якога знаходзіцца злачынец «Smiler» Гроган. На адным з паваротаў аўтамабіль вылятае з дарогі і разбіваецца. На дапамогу да паміраючага вадзіцеля пад’язджаюць чатыры аўтамабілі, у якіх едуць бізнесмен Расэл Фінч з жонкай і цешчай, дантыст Мелвіл Крамп з жонкай, двое сяброў, Дынгі Бэл і Бенджы Бенджамін, якія накіроўваліся ў Лас-Вегас, і вадзіцель мэблевага фургона Лэні Пайк. Перад смерцю Гроган расказвае, што ў парку горада Санта-Разіта пад «вялікім W» ён схаваў 350 000 долараў. З гэтага моманту вадзіцелі, якія даведаліся сакрэт закапанага скарба, імкнуцца паспець у Санта-Разіту раней за ўсіх. Падчас гонкі ўдзельнікі выкарыстоўваюць розныя транспартныя сродкі (ад ровараў да самалётаў). У пагоню ўвязваюцца і новыя ўдзельнікі.

## Узнагароды 
* 1964 — прэмія «Оскар» за найлепшы гукавы мантаж, а таксама 5 намінацый: найлепшая музыка да фільма, найлепшая песня, найлепшая аператарская работа каляровага фільма, найлепшы мантаж
* 1964 — 2 намінацыі на прэмію «Залаты глобус»: найлепшы фільм — камедыя або мюзікл, найлепшая мужчынская роля — камедыя або мюзікл
* 1965 — намінацыя на прэмію Эдгара Алана По за найлепшы фільм

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Кінакамедыі ЗША
Катэгорыя:Кінакамедыі 1963 года
Катэгорыя:Фільмы ЗША 1963 года
Катэгорыя:Эпічныя фільмы
Крыстэн Бэл

**Крыстэн Эн Бэл** (; ) — амерыканская .

Пачала сваю акцёрскую кар’еру з галоўнай ролі ў сцэнічных пастаноўках, дэбютаваўшы на Брадвеі ў ролі Бэкі Тэтчэр у камедыйным мюзікле «Прыгоды Тома Соера», а ў наступным годзе з’явілася ў брадвейскай пастаноўцы «Суравага выпрабавання».

Бэл атрымала прэмію «Сатурн» за найлепшую жаночую ролю на тэлебачанні за выкананне галоўнай ролі ў тэлесерыяле «Вероніка Марс» (2004–2007). Яна паўтарыла ролю ў фільмах 2014 і 2019 года. Атрымала намінацыю на прэмію «Залаты глобус» за ролю Элінор Шэлстроп у камедыйным серыяле «Добрае месца» (2016–2020).

Таксама яна агучыла галоўную апавядальніцу ў падлеткавым драматычным серыяле «Пляткарка» (2007–2012), паўтарыўшы ролю ў сіквеле 2021 года.

## Зноскі 
## Спасылкі 
*
Добрае месца

**«Добрае месца»** () — амерыканскі камедыйны тэлесерыял, створаны Майклам Шурам. Галоўныя ролі выканалі Крыстэн Бэл і Тэд Дэнсан.

Прэм’ера серыяла адбылася 19 верасня 2016 года на канале NBC і серыял завяршыўся 30 студзеня 2020 года пасля чатырох сезонаў.

*«Добрае месца»* атрымаў прызнанне крытыкаў за арыгінальнасць, сцэнарый, акцёрскую ігру, абстаноўку і тон. Асобай пахвалы ўдастоіліся нечаканы фінал першага сезона, а таксама даследаванне і творчае выкарыстанне ў шоу этыкі і філасофіі. Сярод узнагарод серыял атрымаў прэмію Пібадзі і чатыры прэміі Х’юга за найлепшую драматычную пастаноўку ў кароткаметражцы. Ён быў намінаваны на 14 прэмій «Эмі», у тым ліку на найлепшы камедыйны серыял за трэці і чацвёрты сезоны. Ён таксама атрымаў дзве намінацыі на прэмію «Залаты глобус» у 2019 годзе, у тым ліку ў намінацыі «Найлепшы тэлесерыял — мюзікл або камедыя».

## Сюжэт 
Элеанор трапляе ў Рай, дзе ад віна няма пахмелля, лаянкі замяняюцца смешнымі эўфемізмамі, а жыхары - суцэльныя святошы. Толькі вось сама Элеанор апынулася тамака па памылцы, але ніхто, акрамя яе, пра гэта не ведае.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове
Катэгорыя:Тэлесерыялы 2016 года
Катэгорыя:Сітуацыйная камедыя
Іліе Балажан

**Іліе Балажан** (; ) — румынскі палітык. З 12 лютага 2025 года — выконваючы абавязкі Прэзідэнта Румыніі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 17 сакавіка 1969 года ў Бірціне.

У 2008—2020 гадах — мэр г. Арадзя.

З 19 кастрычніка 2020 года па 20 снежня 2024 года — старшыня савета жудзеца Біхор.

З 21 снежня 2024 года — член Сената Румыніі ад Біхора.

З 23 снежня 2024 года па 12 лютага 2025 года — Старшыня Сената Румыніі.

12 лютага 2025 года стаў выконваючым абавязкі Прэзідэнта Румыніі і будзе выконваць свае абавязкі да абрання новага прэзідэнта на прэзідэнцкіх выбарах у Румыніі ў 2025 годзе.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Палітыкі Румыніі
Катэгорыя:Прэзідэнты Румыніі
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XXI стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі гарадоў
Аповед служанкі (тэлесерыял)

**«Аповед служанкі»** або **«Апавяданне служанкі»** () — амерыканскі тэлесерыял, заснаваны на аднайменным рамане канадскай пісьменніцы Маргарэт Этвуд. Прэм’ера серыяла адбылася 26 красавіка 2017 года.

Першы сезон серыяла атрымаў восем прэмій «Эмі» у 13 намінацыях, у тым ліку «Выбітны драматычны серыял». Гэта першае шоу, створанае Hulu, якое атрымала галоўную ўзнагароду, і першая серыя на стрымінгавым сэрвісе, якая атрымала прэмію «Эмі» за выбітны серыял. Ён таксама атрымаў прэмію «Залаты глобус» за найлепшы тэлесерыял — драма. Элізабет Мос таксама была ўзнагароджана прэміяй «Эмі» за найлепшую актрысу ў драматычным серыяле і «Залатым глобусам» за найлепшую жаночую ролю ў тэлевізійным драматычным серыяле.

## Сюжэт 
Дзеянне разгортваецца ў будучыні, у рэспубліцы Гілеад, дзе ва ўладзе стаяць ваенныя. У краіне жорсткія парадкі і норавы, павагай у грамадстве карыстаюцца толькі афіцэры і іх жонкі. Акрамя таталітарнага ладу грамадства, у свеце будучыні ёсць сур’ёзная праблема — бясплоднасць. Толькі кожная сотая жанчына здольная да ўзнаўлення патомства. Каб прадоўжыць афіцэрскі род, сем’і бяруць у дом служанку — сурагатную маці з ліку простых жанчын, здольных да нараджэння дзяцей. Выканаўшы абавязак, служанка павінна расстацца са сваім дзіцём і перайсці на службу да новых гаспадароў.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове
Катэгорыя:Тэлесерыялы 2017 года
Катэгорыя:Драматычныя тэлесерыялы ЗША
Катэгорыя:Постапакаліптычныя тэлесерыялы
Ясь і Яніна

**«Ясь і Яніна»** () — беларускі мастацкі фільм, зняты на кінастудыі «Беларусьфільм» па замове  у 1974 годзе.

## Сюжэт 
Музычная камедыя пра вясёлыя прыгоды маладых закаханых.

## Акцёры 
## Здымкі 
У карціне дэбютаваў у якасці драматычнага акцёра Уладзімір Мулявін. У фільме ўпершыню прагучалі кампазіцыі «Песняроў», якія сталі пасля хітамі. Менавіта ў карціне ўпершыню прагучала вядомая аранжыроўка «Касіў Ясь канюшыну». На здымачнай пляцоўцы на Гродзеншчыне «Песняры» ўпершыню праспявалі свае творы «Ты мая надзея», «Нашы любімыя», «Развітальная», якія дагэтуль не выконвалі на эстрадзе.

## Здымачны гурт 
* рэжысёр: Юрый Цвяткоў;
* сцэнарысты: Алесь Асіпенка, Самсон Палякоў;
* аператар: ;
* кампазітары: Уладзімір Мулявін, Эдуард Ханок;
* мастак: Уладзімір Чарнышоў.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* 
* Ясь і Яніна (1974) на 
*
Кастрычніцкая вуліца (Полацк)

**Кастрычніцкая вуліца** (, ) — вуліца ў цэнтры Полацка.

## Агульная характарыстыка 
Вуліца пралягае праз цэнтральную частку горада з паўднёвага ўсходу на паўночны захад ад вуліцы Гагарына каля чыгуначнага пуцеправода да вуліцы Зыгіна ў раёне Аэрадром і ўключае мноства жылых дамоў (як індывідуальнай забудовы, так і шматкватэрных да 9 паверхаў), адміністрацыйных будынкаў і аб'ектаў інфраструктуры. На вуліцы размешчаны розныя арганізацыі і прадпрыемствы, у тым ліку крамы «Еўраопт» і «Дыяніс», аддзяленне «Беларусбанк» і інш. Вуліца мае развітую інфраструктуру і з'яўляецца важнай транспартнай артэрыяй горада, забяспечваючы зручныя зносіны паміж рознымі раёнамі Полацка. Ёсць мост праз раку Палату.

## Транспарт 
* Чыгуначны вакзал
* Аўтавакзал

## Адукацыя 
* Полацкі дзяржаўны аграрна-эканамічны каледж

## Гл. таксама 
* Спіс вуліц Полацка

Катэгорыя:Вуліцы Полацка
Юбілейная вуліца (Полацк)

**Юбілейная вуліца** (, ) — вуліца ў Полацку.

## Агульная характарыстыка 
Юбілейная вуліца пралягае ад Кастрычніцкай вуліцы ў цэнтры горада праз Пакроўскі мост праз Дзвіну да воінскай часткі ў мясцовасці Задзвінне. 

На вуліцы налічваецца некалькі прыпынкаў грамадскага транспарту, які тут прадстаўлен шматлікімі аўтобусамі і маршрутнымі таксі.

## Гл. таксама 
* Спіс вуліц Полацка

Катэгорыя:Вуліцы Полацка
Злы горад (фільм)

«**Злы горад»** — расійскі гістарычны фільм рэжысёра Канстанціна Буслава, які распавядае аб абароне Казельска падчас мангольскага нашэсця на Кіеўскую Русь. Галоўныя ролі ў ім адыгралі Аляксей Гуськоў, Аляксандр Мяцёлкін, Аляксей Шаўчэнкаў, Уладзімір Любімцаў, Арцём Валабуеў, Паліна Чарнышова. Карціна выйшла ў пракат 30 студзеня 2025 года.

## Сюжет 
Дзеянне фільма адбываецца на пачатку 1238 года. Да горада Казельска, сталіцы ўдзельнага Казельскага княства Кіеўскай Русі, дзе кіруе малалетні князь Васіль, набліжаецца мангольскае войска. Для абароны горада аб’ядноўваюцца ўсе мясцовыя жыхары, у тым ліку лясныя разбойнікі, якія спалілі каменямёты і вызвалілі «хашар» (бяззбройных мясцовых жыхароў, якіх татара-манголы выкарыстоўвалі як прыкрыццё для сваіх войскаў ад стрэл ворагаў). На працягу сямі тыдняў казельцы адбіваюць напады ворага. Калі прыйшлі тумены ханаў Кадана і Буры з каменямётнымі машынамі, манголы змаглі ўзяць горад і спаліць яго датла.

У фінальнай сцэне з’яўляюцца ацалелыя галоўныя героі, разбойнік Улыба і яго каханая Даша, якая чакае дзіця. Шайка Улыбы напала на купца Трасілу, якога суправаджала татара-мангольская ахова. На заднім плане бачны адбудаваны нанава Казельск.

Катэгорыя:Гістарычныя фільмы Расіі
Этымалагічны слоўнік

**Этымалагічны слоўнік** — тып лінгвістычнага слоўніка, у якім даюцца звесткі пра паходжанне слоў адной мовы або некалькіх роднасных моў адначасова. 

## Тыпы этымалагічных слоўнікаў 
Адрозніваюць два тыпы этымалагічных слоўнікаў: навуковыя (поўныя) і папулярныя (кароткія, школьныя). 

Навуковы слоўнік характарызуецца максімальна шырокім рэестрам, дакладным аналізам розных пунктаў гледжання на этымалогію пэўнага слова, наяўнасцю бібліяграфіі. У ім фіксуецца першаснае значэнне слова, узнаўляецца яго архаічная форма, паказваецца, як утварылася слова, якая прыкмета ляжыць у яго аснове і г. д. Кожны артыкул будуецца як разгляд этымалогіі аднаго слова (каранёвага або вытворнага). 

Папулярны слоўнік мае абмежаваны рэестр, вызначаецца агульнадаступным выкладам слоўнікавых артыкулаў, адсутнасцю бібліяграфічных спасылак.

## Беларускія этымалагічныя слоўнікі 
Упершыню была пададзена беларуская лексіка на шырокім славянскім фоне ў «Этымалагічным слоўніку славянскіх моў» Ф. Міклашыча (Вена, 1886). Яна займае значнае месца і ў іншых слоўніках славянскіх моў: «Славянскі этымалагічны слоўнік» Э. Бернекера (1908—1913); а таксама фундаментальных слоўніках, работа над якімі вядзецца ў Маскве («Этымалагічны слоўнік славянскіх моў: праславянскі лексічны фонд», 1974—2002, выпускі 1—29, выданне працягваецца), Кракаве («Слоўнік праславянскі», тамы 1—8, 1974—1984, 2001, выданне працягваецца), у Брне («Этымалагічны слоўнік славянскіх моў», сшыткі 1—2, 1973—1980).

Значны лексічны матэрыял беларускіх гаворак упершыню ўведзены ў этымалагічныя даследаванні ў працы «Караняслоў рускай мовы, параўнаны з усімі найгалоўнейшымі славянскімі гаворкамі і з дваццаццю чатырма замежнымі мовамі» (1842) беларуса па паходжанні Ф. С. Шымкевіча.

Спробы этымалагізацыі беларускай лексікі ёсць у «Слоўніку беларускай мовы» І. І. Насовіча (1870). Шырэй пададзена беларуская лексіка ў «Этымалагічным слоўніку рускай мовы» М. Фасмера (тамы 1—3, 1950—1958; рускае перавыданне з дадаткамі, тамы 1—4, 1964—1973, перавыданне 1986—1987, 1996) і ў «Этымалагічным слоўніку польскай мовы» Ф. Слаўскага (тамы 1—5, 1952—1982, выданне працягваецца), «Этымалагічным слоўніку ўкраінскай мовы» (тамы 1—4, 1982—2002, выданне працягваецца).

Шматтомны «Этымалагічны слоўнік беларускай мовы» ствараецца ў Інстытуце мовазнаўства Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (тамы 1–14, 1978–2017, выданне працягваецца). Выданне мае на мэце выявіць словаўтваральныя і семантычныя архаізмы і інавацыі, у тым ліку тэрытарыяльна абмежаваныя запазычанні і калькі з іншых моў, мясцовыя наватворы, асаблівае значэнне надаецца арэальнай характарыстыцы слоў.

У кожным з тамоў каля 3 тысяч слоўнікавых артыкулаў з навуковай бібліяграфіяй па прыведзеных словах, у якой улічана манаграфічная і часопісная айчынная і замежная літаратура. Аб’ектам разгляду ў этымалагічным слоўніку могуць быць і фразеалагізмы. Напрыклад, у «Этымалагічным слоўніку фразеалагізмаў» І. Я. Лепешава (1981) растлумачана паходжанне каля 450 устойлівых словазлучэнняў сучаснай беларускай мовы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*
Брэслаў (карная аперацыя)

**Аперацыя «Брэслаў»** () (у некаторых крыніцах **№36**) — кодавая назва карнай аперацыі нямецкіх войск у Быхаўскім раёне 5—19 верасня 1942 года. Мэта — акружэнне і знішчэнне партызан і «ўціхамірванне»  раёна абапал шашы і чыгункі Магілёў — Рагачоў.

## Ход аперацыі 
Аперацыя праводзілася сіламі 5 батальёнаў вермахта, магчыма, падраздзяленнямі 2-га палявога вучэбнага палка ВПС, які знаходзіўся ў Быхаве, дапаможнымі паліцэйскімі падраздзяленнямі. Яшчэ 28 жніўня 1942 года кіраўніцтва паліцыі бяспекі і СД на Беларусі з непакоем паведамляла аб дзёрзкіх і выніковых ударах добра ўзброеных і абучаных партызан па нямецкіх гарнізонах у вёсках Прыбар і Ніканавічы. У ходзе аперацыі каля вёскі Ухлясць карнікі зноў атрымалі адпор, адзначыўшы ў сваіх данясеннях працяглы бой з буйным падраздзяленнем «у вайсковай экіпіроўцы». Назва партызанскага фарміравання, якое дзейнічала ў гэтым раёне ў жніўні — верасні 1942 года не ўстаноўлена, магчыма гэта былі спецыяльныя дэсантныя групы. Акружыць і знішчыць партызан у ходзе аперацыі «Брэслаў» карнікам не ўдалося.

У раёне аперацыі карнікі знішчылі больш за 1000 цывільных грамадзян. У справаздачы аб дзейнасці каманд у раёне аперацыі гаварылася, што «было асоба апрацавана» з 1 па 15 верасня 1942 каля 400 камуністаў і партызан, больш за 300 цыган, каля 50 душэўнахворых.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
Катэгорыя:Карныя аперацыі нямецкага войска
Катэгорыя:Бітвы Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
Катэгорыя:1942 год у Беларусі
Катэгорыя:Верасень 1942 года
Катэгорыя:Гісторыя Быхаўскага раёна
Тадуліна (Смалявіцкі раён, хутар)

**Таду́ліна** (, ) — былы хутар у Смалявіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіў у склад Прылепскага сельсавета.

Скасаваны ў 1977 годзе, аб’яднаны з вёскамі Вялікія Калодзезі і Малыя Калодзезі ў вёску Тадуліна.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Вялікія Калодзезі

**Вялі́кія Кало́дзезі** (, ) — былая вёска ў Смалявіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіла ў склад Прылепскага сельсавета.

Скасавана ў 1977 годзе, аб’яднана з вёскай Малыя Калодзезі і хутарам Тадуліна ў вёску Тадуліна.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Мудрамер (фільм)

**«Мудрамер»** () — савецкі двухсерыйны камедыйны тэлефільм 1988 года, зняты рэжысёрам Валерыем Панамаровым на кінастудыі «Беларусьфільм», па аднайменнай п’есе беларускага драматурга Мікалая Матукоўскага.

## Сюжэт 
Вынаходнік Іван Іванавіч Мурашка сканструяваў прыбор, які вымярае ступень чалавечага інтэлекту, і заве яго «дурамер». На таленавітага чалавека прыбор рэагуе арыяй князя Ігара, на генія — музыкай Глінкі «Слаўся», на дурня — паланезам Агінскага, і гэтак далей. У «Міністэрстве ўзгаднення», куды звяртаецца вынаходнік, яму перш за ўсё раяць змяніць назву прыбора на «мудрамер»...

## У ролях 
* Барыслаў Брандукоў — Іван Іванавіч Мурашка, вынаходнік (агучвае Ігар Яфімаў)
* Віктар Тарасаў — Віктар Паўлавіч Вяршыла, міністр узгадненняў
* Таццяна Васільева — Тамара Цімафееўна Папсуева, намесніца міністра
* Віктар Гогалеў — Ягор Фёдаравіч Міралюбаў, намеснік міністра
* Таццяна Рагозіна — Нюра, сакратар міністра
* Маргарыта Крыніцына — Ніна Іванаўна Кутая, дырэктар Дома мадэляў
* Уладзімір Конкін — Леанід Макаравіч Залівака, вынаходнік
* Стэфанія Станюта — Кацярына Антонаўна Загменая
* Раіса Разанава — жонка вынаходніка Мурашка
* Анжаліка Агурбаш — Эла, мадэль

## Здымачная група 
* Рэжысёр — Валерый Панамароў
* Сцэнарый — Мікалай Матукоўскі
* Дырэктар фільма — Ігар Поршнеў
* Аператар — Анатоль Кляйменаў, Мікалай Сянько
* Кампазітар — Сяргей Бельцюкоў
* Мастак — Уладзімір Яфімаў
* Мантаж — Таццяна Шыраева

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Фільм на Youtube канале Беларусьфільма
* 

Катэгорыя:Фільмы на рускай мове
Катэгорыя:Фільмы СССР 1988 года
Катэгорыя:Кінакамедыі 1988 года
Катэгорыя:Кінакамедыі СССР
Катэгорыя:Фільмы студыі «Беларусьфільм»
Катэгорыя:Фільмы Валерыя Панамарова
Ziferblat

**Ziferblat** (бел. Цыферблат) — украінскі музычны гурт, які складаецца з трох удзельнікаў: Данііла Ляшчынскага (саліст), Валянціна Ляшчынскага (гітарыст) і Фёдара Хадакова (барабаншчык). Гурт прадставіць Украіну на конкурсе песні «Еўрабачанне-2025» з песняй «Bird of Pray» (бел. «Птах малітвы») у Базелі, Швейцарыя..

## Гісторыя 
Першы міні-альбом «Кіносеанс» (бел. «Кінасеанс») выйшаў у снежні 2017 года. У 2019 годзе гурт выпусціў сінгл «Вночі» (бел. «Уначы»). У тым жа годзе «Цыферблат» прыняў удзел у тэлевізійным конкурсе «Х-фактар», дзе выканалі вышейзгаданы сінгл.

У 2022 годзе «Цыферблат» прадставіў кліп на песню «Земля» (бел. «Зямля»), які быў добра успрыняты публікай. У кастрычніку таго ж года стала вядома, што гурт увайшоў у лонг-ліст Нацыянальнага адбору на конкурс песні «Еўрабачанне-2023», але не трапіў у шорт-ліст. У лістападзе выйшаў сінгл «Для чого ты прийшла» (бел. «Навошта ты прыйшла») — другі з будучага альбома «Перетворення» (бел. «Пераўтварэнне»). У лютым 2023 года выйшаў фінальны, трэці сінгл з альбома— «Диско-Фанко Терапія» (бел. «Дыска-Фанка Тэрапія»). Сам альбом выйшаў 7 красавіка 2023 года і быў прэзентаваны на сольным канцэрце 22 красавіка. Альбом змяшчае 13 песень, напісаных пераважна ў перыяд з 2019 па 2020 год. Па словах артыстаў, канцэпцыя альбома заключаецца ў тым, што ён паказвае іх развіццё ад падлеткавага ўзросту да сталасці:У верасні таго ж года «Цыферблат» стаў пераможцам прэміі «Muzvar Awards» у намінацыі «Лепшыя новыя імёны альтэрнатыўнай музыкі».

У 2024 годзе гурт выйшаў у фінал Нацыянальнага адбору на Еўрабачанне 2024 з песняй «Place I Call Home». У агульным заліку «Цыферблат» заняў 2 месца, атрымаўшы 11 балаў ад журы і 8 балаў ад гледачоў.

У сакавіку 2024 года гурт правёў два канцэрты ў Кіеве ў клубе Atlas, білеты на якія былі цалкам распраданы. Пасля гэтага гурт правёў свой першы тур па Украіне, які складаўся з 11 канцэртаў. У снежні таго ж года гурт выпусціў сумесную песню з Tember Blanche пад назвай «Дотепер і Назавжди» (бел. «Цяпер і Назаўжды»).

Гурт мае назву для сваіх слухачоў: яны называюць сябе «зефіркамі». Назва была выбрана сумесна слухачамі і удзельнікамі гурта і паходзіць ад слова «Ziferblat».

## Бачанне сваёй творчасці 
Нягледзячы на тое, што многія слухачы і журналісты адносяць гурт да шэрагу жанраў: ад прог-року да поп-музыкі, самі удзельнікі гурту не звязваюць сябе з нейкім пэўным жанрам і не жадаюць працаваць толькі ў адным музычным кірунку.

«Цыферблат» надае вялікую ўвагу візуальнаму складальніку сваёй творчасці і старанна працуе над кліпамі, вобразамі і вокладкамі альбомаў.

У сваіх песнях гурт часта звяртаецца да твораў сусветнай літаратуры, спалучаючы асабістыя гісторыі з прачытанымі. Такім чынам, песня «Твоє Ім’я» (бел. Тваё імя) натхнёная гераіняй Рэмедыёс з «Сто гадоў адзіноты» Габрыэля Гарсія Маркеса. Нягледзячы на гэта, каментуючы свой дэбютны альбом, хлопцы адзначылі:

## Удзельнікі 
## Дыскаграфія 
### Студыйныя альбомы 
### EP 
### Сінглы 
## Узнагароды і намінацыі 
## Спасылкі 
* 

## Крыніцы 
Катэгорыя:Рок-гурты Украіны
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2015 годзе
Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песні Еўрабачанне
Стокі (Стаўбцоўскі раён)

**Сто́кі** (, ) — былы хутар у Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіў у склад Налібацкага сельсавета.

Скасаваны ў 1977 годзе.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Манылы (карная аперацыя)

**Аперацыя «Манылы»** () — кодавая назва карнай аперацыі нямецкіх войск супраць партызанскай брыгады «Штурмавая» і мясцовага насельніцтва ў раёне вёскі Манылы і ў Маныльскім лесе (Лагойскі раён), а таксама ў Барысаўскім, Плешчаніцкім і Смалявіцкім раёнах 2—14 красавіка 1943 года.

## Ход аперацыі 
Аперацыя праводзілася сіламі 2-га паліцэйскага палка з прыдадзенымі яму танкавай ротай, 2 мінамётнымі і 1 сапёрным узводамі. Ажыццяўлялася ў тры этапы, кожны меў сваю кодавую назву: «Манылы» — 2—4 красавіка, «Вясна — Поўдзень» («Lenz — Süd») — 6—8 красавіка, «Вясна — Поўнач» («Lenz — Nord») — 8—14 красавіка. Карнікам не ўдалося акружыць і знішчыць брыгаду. Нанёсшы праціўніку страты (каля 20 забітых і параненых), партызаны адышлі ў паўночным напрамку.

Карнікі расстралялі 723 чалавека, у тым ліку ў вёсках Бабі Лес 48 чалавек, Замлынне 18 чалавек, Востраў 19 чалавек, Расошнае 43 чалавекі, Туры 34 чалавекі, Хаценава 177 чалавек, Яловіца 28 чалавек (Смалявіцкі раён), Іканаўка 20 чалавек, Пархава 38 чалавек (Лагойскі раён) і іншых, 278 мужчын і 253 жанчыны былі адпраўлены на катаржныя работы. Карнікі захапілі 850 цэнтнераў збожжа, 327 цэнтнераў бульбы, 11 цэнтнераў ільновалакна, разбурылі прадпрыемствы па перапрацоўцы сельскагаспадарчай прадукцыі, у тым ліку 11 млыноў, шмат якія вёскі спалілі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
Катэгорыя:Карныя аперацыі нямецкага войска
Катэгорыя:Бітвы Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
Катэгорыя:1943 год у Беларусі
Катэгорыя:Красавік 1943 года
Катэгорыя:Гісторыя Лагойскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Бабруйскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Смалявіцкага раёна
Гета ў Гарадной

**Гета ў Гарадной** (лета 1941 — ліпень 1942) — яўрэйскае гета, месца прымусовага перасялення яўрэяў вёскі Гарадная Столінскага раёна падчас Халакосту.

## Гісторыя 
У чэрвені 1941 года, адразу пасля захопу Гарадной, нацысты правялі перапіс яўрэйскага насельніцтва і загадалі ўсім габрэям вёскі нашыць спераду і ззаду латы ў выглядзе шасціканцовых зорак.

Рэалізуючы гітлераўскую праграму знішчэння яўрэяў, у жніўні 1941 года немцы арганізавалі ў вёсцы гета.

У ліпені 1942 года падчас былі расстраляныя 200 жанчын, дзяцей і старых. Пакінутых 400 яўрэяў забілі за тры кіламетры ад вёскі ва ўрочышчы Падралічы.

У расстрэлах удзельнічалі таксама эсэсаўцы коннага палка пад камандаваннем Густава Ламбарда, якія па асабістым загадзе Гімлера займаліся знішчэннем на Палессі габрэяў, партызан і ўсіх, хто ім дапамагаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Гарадная
Катэгорыя:Гісторыя Столінскага раёна
Катэгорыя:Гарадная
Мартынюкі

Назву **Мартынюкі́** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Мартынюкі — былая вёска ў Вярховіцкім сельсавеце Камянецкага раёна
** Мартынюкі — вёска ў Рэчыцкім сельсавеце Камянецкага раёна
Мартынюкі (Вярховіцкі сельсавет)

**Мартынюкі́** (, ) — былая вёска ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіла ў склад Вярховіцкага сельсавета.

Скасавана 21 лістапада 1977 года, жыхары перасяліліся ў вёску Казімірава.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Чорны тракт

**Чорны тракт**, ён жа **Чорны шлях** і **Чорны гасцінец** — дарога на тэрыторыі сучасных Астравецкага, Ашмянскага і Смаргонскага раёнаў (Гродзенская вобласць, Беларусь) і Віленскага раённага самакіраванне (Віленскі павет, Літва). 

## Маршрут 
Пачынаецца на Смаргоншчыне, ідзе ад Сол. Далей дарога ідзе праз Шумскас і Кяну на Вільню.

У ходзе вайны 1812 года па маршруце спачатку наступалі. 

Акрамя таго, на думку прафесара Адама Мальдзіса, спасылаючыся на ўскосныя звесткі ў даследаваннях Вячаслава Шведа і Сяргей Данскіх, праз «Чорны тракт» у Вільню мог бегчы сам Напалеон.

## У культуры 
Маршрут згадваецца ў аповесці «Зграя крумкачаў над гасцінцам» (таксама «Чорны шлях») Канстанціна Тарасава. Па матывах твора Аляксей Дудараў напісаў п’есу «Ядвіга».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гістарычныя дарогі Беларусі
Катэгорыя:Дарогі Літвы
Катэгорыя:Віленскі раён
Катэгорыя:Геаграфія Астравецкага раёна
Катэгорыя:Геаграфія Смаргонскага раёна
Катэгорыя:Геаграфія Ашмянскага раёна
Аляксандр Васілевіч Зубаў

**Алякса́ндр Васі́левіч Зу́баў** (нар. , Махачкала, цяпер Рэспубліка Дагестан, Расія) — беларускі мовазнавец. Доктар філалагічных навук (1985), прафесар (1986).

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў Махачкале. Скончыў у 1964 годзе Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт па спецыяльнасці «матэматыка». З 1965 года працуе ў Мінскім дзяржаўным лінгвістычным універсітэце, з 1968 года загадчык кафедры інфарматыкі і прыкладной лінгвістыкі, з 1995 года займае пасаду прарэктара. 

## Даследаванні 
Вывучае праблемы лінгвістыкі тэксту, камп’ютарнай лінгвістыкі, штучнага інтэлекту, камп’ютарнага навучання. Аўтар прац «Апрацоўка на АС ЭВМ тэкстаў натуральных моў» (1977) і «Праблемы нараджэння тэксту» (т. 1—2, 1987 і 1989). Суаўтар кніг «ЭВМ аналізуе тэкст» (1989), «Асновы лінгвістычнай інфарматыкі» (т. 1—3, 1991—1993) і «Лінгвістычная інфарматыка» (1995).

## Узнагароды 
Узнагароджаны Граматай Вярхоўнага Савета БССР (1973), Ганаровай граматай Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2008). У 1977 годзе атрымаў сярэбраны медаль ВДНГ СССР.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:мовазнаўцы Беларусі
Хелен Мак-Кроры

**Хелен Элізабет Мак-Кроры** (, у замужжы *Льюіс*, ; ) — брытанская актрыса тэатра і кіно, вядомая найперш дзякуючы вядучым ролям у тэлевізійных фільмах і пастаноўках англійскіх тэатраў. Лаўрэат прэміі BAFTA Cymru (1997), двойчы намінант на Прэмію Лоўрэнса Аліўе. Мак-Кроры набыла папулярнасць як актрыса класічных пастановак, асабліва Чэхава і Шэкспіра.

У кінафільмах актрыса ў асноўным з’яўлялася ў другарадных ролях. Найбольш вядомая ў кінематографе роляй жонкі прэм’ер-міністра Вялікабрытаніі Тоні Блэра Шэры ў біяграфічным фільме «Каралева», экранным увасабленнем Нарцысы Малфой у заключных трох частках серыі фільмаў пра Гары Потэра, Полі Грэй з серыяла «Вострыя казыркі», а таксама выкананнем ролі мамы Жанны ў карціне «Захавальнік часу».

## Зноскі 
Катэгорыя:Актрысы Вялікабрытаніі
Ян Цзя

**Ян Цзя** () або **Сянь Цзя** — імператар Кітая з дынастыі Шан, сын .

## Біяграфія 
Кіраваў каля 17 гадоў. На трэці год свого праўлення імператар паслаў войскі супраць варвараў Даньшань. Па смерці Ян Цзя трон атрымаў у спадчыну яго малодшы брат Пань Гэн.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў XV стагоддзі да н.э.
Пань Гэн

**Пань Гэн** () — васямнаццаты кіраўнік з дынастыі Шан. Ён кіраваў у 1401—1374 гадах да н.э.

## Біяграфія 
Пань Гэн — сын . Пры нараджэнні атрымаў імя Цзы Сюнь (). Каля 1401 года да н.э., пасля смерці брата Ян Цзя, Гэн стаў кіраўніком. Па розных дадзеных, у 1400 ці 1388 годзе да н.э. Гэн вырашыў перанесці сталіцу з горада Янь, які ўвесь час пакутаваў ад паводак, у горад Інь (Сучасны Іньсюй). Па назве сталіцы гісторыкі называюць гэтую дзяржаву Шан-Інь.

Паводле старажытных кітайскіх гісторыкаў, Пань Гэн быў адказным за дзяржаўныя абавязкі, шмат зрабіў для развіцця арміі. Пры ім пачала актыўна развівацца сельская гаспадарка, а таксама з’явілася новае рамяство — шаўкоўніцтва.

Яго пераемнікам стаў яго малодшы брат, Сяа Сінь.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Кіраўнікі Азіі XIV стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Памерлі ў XIV стагоддзі да н.э.
Катэгорыя:Нарадзіліся ў XV стагоддзі да н.э.
Крысціна Паскаль

**Крысціна Паскаль** (; ) — французская і швейцарская  і , .

## Біяграфія і творчасць 
У 20 гадоў вучылася на філолага і наведвала курсы ў кансерваторыі драматычнага мастацтва ў Ліёне. Дэбютавала ў фільме Бертрана Тавернье «Часаўшчык з Сен-Поля» (1973), знялася яшчэ ў некалькіх яго фільмах, працавала ў яго як сцэнарыст. Грала ў фільмах Анджэя Вайды («Паненкі з Вількі», 1979), Іва Буасэ, Клода Мілера, Жака Адзіяра і ў іншых. У 1982 годзе прыняла швейцарскае грамадзянства і выйшла замуж за прадзюсара Рабера Бонера.

Як рэжысёр зняла па ўласных сцэнарыях фільмы «Фелісітэ» (1979), «Шлюха» (1984), «Занзібар» (1989, па творах В. Наварына), «Маленькі прынц сказаў» (1992, прэмія Луі Дэлюка, дзве намінацыі на прэмію «Сезар»).

Падчас лячэння ў псіхіятрычнай клініцы здзейсніла суіцыд, выкінуўшыся з акна. Пахаваная на могілках Пер-Лашэз.

## Зноскі 
Катэгорыя:Кінарэжысёры Францыі
Сяа Сінь

**Сяа Сінь** () — кіраўнік Кітая з дынастыі Шан, малодшы брат Пань Гэна. Кіраваў каля трох гадоў.

## Біяграфія 
У *Запісах Вялікага Гісторыка* ён быў паказаны Сыма Цянем як дваццаты кіраўнік дынастыі Шан, што змяніў свайго старэйшага брата Пань Гэна. Ён кіраваў 3 гады, атрымаў пасмяротнае імя Сяа Сінь, і яму ўспадкаваў яго малодшы брат Сяа І.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Імператары Кітая