open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ружа Поспіш-Балдані

**Ру́жа По́спіш-Балда́ні** (; нар. 25 ліпеня 1942, Вараждзінске Топліцэ, Харватыя) — югаслаўская і харвацкая оперная спявачка (мецца-сапрана).

## Біяграфія 
Ружа Поспіш-Балдані нарадзілася 25 ліпеня 1942 года ў горадзе Вараждзінске Топліцэ, Харватыя. Скончыла музычную школу ў Вараждзіне і музычную акадэмію ў Заграбе.

У 1961 годзе адбыўся яе прафесійны дэбют у оперы. Ружа выступіла як Канчакоўна ў оперы «Князь Ігар» Аляксандра Барадзіна ў Харвацкім нацыянальным тэатры.

На працягу 1960-х гадоў яна актыўна выступала ў гэтым тэатры, а таксама ў Нацыянальным тэатры ў Бялградзе. У 1965 годзе Ружа дэбютавала ў Метраполітэн-оперы ў Нью-Ёрку як Мадалена ў оперы «Рыгалета» Джузэпэ Вердзі.

З 1970 па 1978 гады яна таксама спявала ў Баварскай дзяржаўнай оперы, паміж 1973 і 1987 гадамі часта спявала на сцэне Венскай дзяржаўнай оперы. Там было адзначана яе выкананне партыі Брангены ў оперы «Трыстан і Ізольда» Рыхарда Вагнера.

У 1976 годзе Ружа дэбютавала ў Парыжскай оперы як Амнерыс з «Аіды» Вердзі. Таксама яна дэбютавала ў Оперы Монтэ-Карла як Кармэн з «Кармэн» Жоржа Бізэ.

Пазней яна выступала ў Кёльнскай оперы, на Эдынбургскім фестывалі, на сцэнах Нацыянальнай оперы Грэцыі, Гамбургскай дзяржаўнай оперы, Х'юстанскай оперы, Будапешцкай дзяржаўнай оперы, Ла Скала, «Лісеа», Лірычнай оперы Чыкага, Балгарскага нацыянальнага тэатра оперы і балета, Зальцбургскага фестывалю, Оперы Сан-Францыска, опернага фестывалю ў Саванліна, Рымскага опернага тэатра, Сан-Карла, гарадскога тэатра Рыа-дэ-Жанэйра і іншых.

З 2010 года выкладае на кафедры музыкі і музыказнаўства Харвацкай акадэміі навук і мастацтваў.

## Літаратура 
* *О. Панди*, Кармен у пуном сјају, Дневник, 18. II 1979.

## Спасылкі 
* Interview with Ruža Pospiš-Baldani by Bruce Duffie, October 13, 1980 
* Ruža Pospiš-Baldani. Bach Cantatas & Other Vocal Works 

Катэгорыя:Мецца-сапрана
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Харватыі
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Югаславіі
Армянскі тэатр імя Сундукяна

**Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Габрыэла Сундукяна** — драматычны тэатр у сталіцы Арменіі — Ерэване, заснаваны ў 1921 годзе, найбуйнейшы драматычны тэатр Арменіі пад назвай *1-ы Дзяржаўны тэатр Арменіі*. У 1937 годзе тэатру было прысвоена імя Габрыэла Сундукяна. 27.06.1956 тэатр быў узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга. У 1960 годзе тэатру было прысвоена званне акадэмічнага.

Цяпер тэатр носіць назву *Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Габрыэла Сундукяна*.

Першыя спектаклі тэатра: «Пэпо» Г. Сундукяна (прэм'ера адбылася 25 студзеня 1922, рэжысёр Л. Калантар), «Разбойнікі» (прэм'ера 7 лютага 1922, рэжысёр Л. Калантар).

## Гл. таксама 
* Англійскі парк, Ерэван
* Арусь Аруцюнаўна Асран
* Лаура Ашотаўна Геваркян
* Вольга Мікалаеўна Гулазян
* Давід Мелкумавіч Малян
* Эдгар Георгіевіч Элбакян

## Літаратура 
* Меликсетян С., Путь нашего театра (Ереван, 1941)

Катэгорыя:Тэатры Ерэвана
Катэгорыя:З’явіліся ў 1921 годзе
Катэгорыя:1921 год у Ерэване
Паўночны Калімантан

**Паўночны Калімантан** () — інданезійская правінцыя на паўночным усходзе вострава Калімантан. Плошча - 75467,7 км². Насельніцтва (2015 г.) - 641 936 чал. Адміністрацыйны цэнтр — Танджунгселор.

## Гісторыя 
Правінцыя створана 25 кастрычніка 2012 г.

## Эканоміка 
Асноўныя галіны эканомікі: сельская і лясная гаспадарка, харчовая прамысловасць, марскі транспарт, рыбалоўства. Робяцца намаганні для развіцця турызму. У 2014 г. узровень беспрацоўя - 6,47% ад актыўнага насельніцтва, што вышэй за агульны ўзровень у краіне. У 2016 г. зафіксаваны агульны эканамічны прырост на 3,75%.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
* Статыстыка

Паўночны Калімантан
Заркуль

**Зарку́ль** () — возера ў паўднёвай частцы Паміра, на мяжы Афганістана і Таджыкістана.

Возера знаходзіцца на вышыні 4126 м. Уваходзіць у склад прыроднага запаведніка «Заркуль». Плошча паверхні возера 38,9 км².

З возера выцякае рака Памір — адзін з вытокаў ракі Пяндж.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Памір
Катэгорыя:Геаграфія Афганістана
Катэгорыя:Азёры Таджыкістана
Катэгорыя:Горна-Бадахшанская аўтаномная вобласць
Армянскія могілкі (Масква)

**Армянскія Ваганькаўскія могілкі** — могілкі, што знаходзяцца ў Прэсненскім раёне горада Масквы па вуліцы Сяргея Макеева, 12, насупраць Ваганькаўскіх могілкаў.

## Гісторыя 
Заснаваныя ў 1805 г. па заступніцтве Мінаса Лазарава, старэйшыны армянскай грамады ў Маскве. Па яго ж ініцыятыве ў 1808—1815 гг. была пабудавана царква Уваскрэсення Хрыстова. Праект царквы, гэтак жа як і праект праваслаўнай Уваскрэсенскай царквы Ваганькаўскіх могілкаў, часам прыпісваецца А. Р. Грыгор’еву, аднак дакументальных доказаў гэтаму няма.

## Гл. таксама 
* Ваганькаўскія могілкі

## Спасылкі 
* Могілкі на Яндекс-карте

Катэгорыя:Могілкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Могілкі Масквы
Масква (кінатэатр, Ерэван)

**«Масква»** — шырокафарматны кінатэатр, першы двухзалавы кінатэатр у Ерэване (Арменія). Знаходзіцца на вуліцы Абавяна, 18. Адкрыты 12 снежня 1936 года.

## Гісторыя і апісанне 
Кінатэатр «Масква» пабудаваны па праекце архітэктараў Т. Ерканяна і Г. Качара на месцы разбуранай царквы Св. Паўла і Пятра. На будаўнічых суботніках тут працавалі працаўнікі Арменкіно: рэжысёр Ама Бек-Назараў, аператар Ю. Фельдман і іншыя. У дзень адкрыцця быў паказаны першы армянскі гукавы фільм «Пепо». Фасад будынка ўпрыгожаны барэльефамі. на тэмы вядомых савецкіх фільмаў: «Чапаеў», «Пепо», «Давід-Бек», «Саят-Нава», і пластычных мастацтваў: «Танец» і «Сцэна». Неаднаразова перабудоўваўся.

Кінатэатр мае 4 залы: вялікая «Чырвоная зала» (491 месца), малая — «Сіняя зала» (352 месцы), VIP (35 месцаў) і адкрытая летняя зала (не працуе).

У 1978 годзе ў кінатэатры «Масква» прайшоў 11-ы Усесаюзны кінафестываль. З 2004 года праводзіцца міжнародны кінафестываль «Залаты абрыкос».

Ля ўваходу ў кінатэатр знаходзяцца «Алеі зорак» з імёнамі чатырох выбітных асоб, што ўвайшлі ў сусветны кінакаталог: Ама Бекназарава, Рубена Мамуляна, Сяргея Параджанава і Анры Вернёя. Перад кінатэатрам знаходзіцца плошча Шарля Азнавура (раней — плошча кінатэатра «Масква»), дзе размешчаны гасцініца «Голдэн Туліп», Рускі тэатр імя Станіслаўскага, Дом мастакоў Арменіі, а таксама фантан «Знакі задыяка».

## Спасылкі 
* Официальный сайт 
* Кинотеатр «Москва» на Facebook
* Кинотеатр «Москва» на Twitter
* Кинотеатр «Москва» в YouTube

Масква
Катэгорыя:З’явіліся ў 1936 годзе
Катэгорыя:1936 год у Ерэване
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Масквы
Странджа

**Странджа** (, ) — горы ў Турцыі і Балгарыі. Размешчаны на ўсходзе гістарычнай вобласці Фракія.

Плошча горнага масіва каля 10 000 км². Найвышэйшы пункт — гара Галям Махіяда або Махіяда вышынёй 1030 метраў, знаходзіцца на тэрыторыі Турцыі. Найвышэйшы пункт Странджа ў Балгарыі — гара Галям Градыштэ (710 м).

Катэгорыя:Горы Балгарыі
Катэгорыя:Горы Турцыі
Англійскі парк (Ерэван)

**Англійскі парк** (**Англійскі сад**; ) — грамадскі парк у Ерэване, Арменія. Знаходзіцца на Італьянскай вуліцы. Займае плошчу 5,5 га ў цэнтральным раёне Кентрон, на паўднёвы захад ад плошчы Рэспублікі.

## Гісторыя 
Англійскі сад з'яўляецца адным з найстарэйшых паркаў горада Ерэвана. Закладзены ў 1860-х гадах губернатарам Эрыванскай губерні генерал-маёрам Міхалам Астаф'евым і ў дасавецкі час неаднаразова спарадкоўваўся. У 1880-х гадах да праблемы ўпарадкаванасці парка прыцягваў увагу вядомы ерэванскі лекар Лявон Тыгранян, аднак гарадская дума не стала разглядаць гэта пытанне. Праблема ўпарадкаванасці саду была паднята зноў у 1894 годзе. Быў складзены план рэканструкцыі, паводле якога ў парку павінна было быць некалькі алей, ларкоў. Забагненыя пляцоўкі прапанавалася асушыць дрэнажамі, планавалася высадзіць сотні дрэў і хмызнякоў. У 1895 годзе сад здалі ў арэнду Лявону Баклачану тэрмінам на 12 гадоў пры ўмове, што цягам трох гадоў ён выканае запланаваныя працы па ўпарадкаванасці і будзе ўтрымваць сад у добрым стане. Баклачан не выканаў узятых на сябе абавязанняў, таму рэканструкцыяй парка заняўся гарадскі галава Ісак Мелік-Агамалян. Працы па ўпарадкаванасці доўжыліся больш 10 гадоў. Парк быў адкрыты для наведнікаў толькі 3 кастрычніка 1910 года.

У 1920 годзе ў Англійскім парку адбыўся першы ў гісторыі Арменіі футбольны матч, гулялі каманды Ерэвана і Александропаля. У савецкія гады парк быў названы ў гонар 26 Бакінскіх камісараў. Пасля здабыцця Арменіяй незалежнасці, выточная назва парка была адноўлена.

## Парк сёння 
У Англійскім парку знаходзяцца Армянскі тэатр імя Сундукяна, пасольствы Францыі і Італіі і гасцініца «Кангрэс-гатэль».

У парку ўсталяваны бюст армянскага драматурга Габрыэла Сундукяна і скульптура яго персанажа, рыбака Пепо.

Цэнтральны фантан парка з'яўляецца ўпадабаным месцам для фатаграфавання ў маладых.

## Галерэя 

File:Armenia - Wedding (5034680108).jpg|Выгляд парка
File:Armenia - Fountain (5034065711).jpg|Цэнтральны фпнтан
File:Armenia - Relief (5034693444).jpg|Помнік у парку

Катэгорыя:Паркі Ерэвана
Катэгорыя:З’явіліся ў 1860-я гады
Катэгорыя:1860-я ў Ерэване
Ваенны ордэн Італіі

**Ваенны ордэн Італіі** () — вышэйшы ваенны ордэн Італіі.
## Гл. таксама 
* Танкісты, якія з'яўляюцца кавалерамі найвышэйшых ваенных узнагарод Італіі

## Спасылкі
Бенджамін Хокінс

**Бенджамін Хокінс** (; 15 жніўня 1754 — 6 чэрвеня 1816) — амерыканскі сенатар, грамадскі дзеяч ЗША. Прыхільнік асветніцкай палітыкі ў дачыненні да паўночнаамерыканскіх індзейцаў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў заможнай сям’і на тэрыторыі Паўночнай Караліны. Навучаўся ў каледжы Нью-Джэрсі, але ў гады Амерыканскай рэвалюцыі пакінуў яго і далучыўся да Кантынентальнай арміі. Падчас службы пазнаёміўся з французскімі ваеннымі і стаў прыхільнікам ідэй Асветніцтва.

Прадстаўляў Паўночную Караліну ў Кантынентальным кангрэсе. У 1786 годзе ад імя кангрэса заключыў мір з чакта. У 1789—1795 года выконваў абавязкі сенатара ЗША ад Паўночнай Караліны.

У 1796 годзе Прэзідэнт Джордж Вашынгтон прызначыў Б. Хокінса «галоўным часовым агентам па справах індзейцаў поўдню ракі Агая». Б. Хокінс распрацаваў план «акультурацыі» або «цывілізацыі» індзейцаў. Пабудаваў на рацэ Флінт агенцтва, у якім жыў разам з сям’ёй, вывучаў мову маскогі, аказваў дапамогу тубыльцам у стварэнні камерцыйных плантацый, вырошчванні раслін, распаўсюджанні жывёлагадоўлі. Асноўная праца вялася сярод індзейцаў крык, якія абвясцілі яго пачэсным членам свайго народа. Падчас Англа-амерыканскай вайны 1812—1814 гадоў, калі большасць крык падтрымала Вялікабрытанію, садзейнічаў стварэнню праамерыканскага злучэння.

У 1815 годзе Эндру Джэксан прымусіў крык падпісаць дагавор, згодна якому, яны адмаўляліся ад дзвюх трацін сваёй зямлі. Б. Хокінс палічыў, што ўся праца яго жыцця аказалася марнай. Памёр у 1816 годзе ў сваім доме пры агенцтве.

Хокінс афіцыйна не быў жанаты. Жыў разам з Лавініяй Даўнс, пра якую казалі, што яна паходзіць з племені крык або чакта. Меў з ёю 6 дачок. Пасля смерці спадчына перайшла да пляменніка.

## Погляды 
Як сенатара ЗША быў блізкім да поглядаў рэспубліканцаў.

Асветніцкая праграма «акультурацыі» або «цывілізацыі» індзейцаў зыходзіла з імкнення зняць пагрозу індзейскіх нападаў падчас вайны і наблізіць найбольш моцныя канфедэрацыі плямён да ЗША. Яна не была разлічана на прадстаўнікоў аслабленых або пераможаных народаў. Пазнейшыя крытыкі меркавалі, што яе мэтай была далейшая асіміляцыя. На плантацыях, арганізаваных Б. Хокінсам, выкарыстоўвалася праца чарнаскурых рабоў.

Хокінс некалькі разоў звяртаўся да прэзідэнтаў ЗША за адстаўкай, але не атрымоўваў іх згоды.

## Памяць 
У гонар Б. Хокінса названы горад у Джорджыі і графства ў Тэнесі.

## Апублікаваныя працы 
* Sketch of the Creek Country // Georgia Historical Society Collections, volume 3 (1848)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Энцыклапедыя Джорджыі
* Энцыклапедыя Алабамы
* Энцыклапедыя Паўночнай Караліны
* Выбраныя працы

Хокінс
Хокінс
Хокінс
Хокінс
Нарын (рака)

**Нарын** (, ) — рака ў Кыргызстане і Узбекістане, пры зліцці з ракой Карадар'я ўтварае раку Сырдар'я. Даўжыня . Плошча басейна . Бярэ пачатак з ледавікоў Цэнтральнага Цянь-Шаня, цячэ ў міжгорнай даліне, месцамі ў вузкіх цяснінах. Жыўленне снега-ледавіковае, у вярхоўях ледавікова-снегавое. Сярэдні расход вады ля Учкургана (40 км ад вусця) 429 м³/с, найбольшы — 2880 м³/с. Паводка ў траўні. Узімку шуга. Вада з Нарына выкарыстоўваюцца для арашэння зямель Ферганскай даліны; з Нарына бярэ пачатак Вялікі Ферганскі канал. На рацэ — Учкурганская ГЭС, Тактагульская ГЭС; гарады Нарын, Таш-Кумыр, Учкурган.

Катэгорыя:Прытокі Сырдар’і
Катэгорыя:Рэкі Кыргызстана
Катэгорыя:Рэкі Узбекістана
Тэатр музычнай камедыі імя Акопа Параняна

**Тэатр музычнай камедыі імя Акопа Параняна** — тэатр музычнай камедыі, што знаходзіцца ў сталіцы Арменіі горадзе Ерэване. Заснаваны ў 1942 годзе.

## Гісторыя 
### Савецкі час 
У лютым 1941 года на сесіі Вярхоўнага Савета Армянскай ССР было прынята рашэнне пра арганізацыю ў Ерэване тэатра музычнай камедыі. Увасобіць рашэнне з’езда і адкрыць тэатр удалося ўжо на наступны 1942 год. Новы тэатр быў названы ў гонар вядомага армянскага драматурга Акопа Параняна, а першым яго дырэктарам, 15 сакавіка 1942 года, быў прызначаны Завен Варданян.
Сярод першых пастановак ерэванскага тэатра былі творы армянскай класікі «Карынэ» Тыграна Чухаджана і «Кум Моргана» Аляксандра Шырванзадэ, апроч гэтага, тэатрам было пастаўлены шэраг спектакляў сусветнай класікі. Сярод лепшых пастановак таго часу «Вольны вецер» Дунаеўскага, «Усходні дантыст» і «Хадж Назар» Айвазяна і Дземірчана, «Вялікае вяселле» Тыграняна і шэраг іншых.

У савецкі час тэатр імя А. Параняна найчасцей звяртаецца да маральна-этычных праблем адносін у грамадскім і сямейным жыцці сучаснікаў. У музычных камедыях тэатра заўважна прыцягненне і да сатыры, да абсмейвання духоўнай злыбеды і парадыравання мяшчанства.

### Незалежная Арменія 
З развалам Савецкага Саюза тэатральнае мастацтва ў Арменіі стала прыходзіць у заняпад. Выжыўшы ў цяжкія дзевяностыя, тэатр знайшоў другое дыханне. У 1998 годзе на міжнародным тэатральным конкурсе ў Руставі тэатр становіцца пераможцам у намінацыі «лепшая класічная пастаноўка». Нягледзячы на ўсе цяжкасці, у 2007 годзе ў тэатры было паказана тры новыя спектаклі і больш 140 рэпертуарных пастановак. Штогод, пачынаючы з 2010 года, у тэатры праходзіць цырымонія ўручэння нацыянальнай тэатральна прэміі «Артавазд», якая была перанесена сюды з кінатэатра «Масква». Ужо праз год на прэміі «Артавазд 2011», праходзілай у родных сценах, за пастаноўку рэжысёрам Шушан Геваргян спектакля «Арэгназан», тэатр атрымаў галоўны прыз у намінацыі «Лепшы моладзевы спектакль». У 2013 годзе на прэміі «Артавазд 2013» спектакль «Кум Моргана», пастаўлены на сцэне тэатра рэжысёрам Ервандам Казанчанам, быў прызнаны «Лепшым спектаклем».

## Гл. таксама 
* Святлана Рубенаўна Грыгаран

Катэгорыя:Тэатры Ерэвана
Катэгорыя:З’явіліся ў 1942 годзе
Катэгорыя:1942 год у Ерэване
Мінас Карапетавіч Авецісян

**Мінас Карапетавіч Авецісян** (; 20 ліпеня 1928, с. Джаджур, Ахуранскі раён, Армянская ССР — 24 лютага 1975, Ерэван, Армянская ССР) — армянскі мастак.

Паміж 1960 і 1975 гадамі Авецісян стварыў каля 500 палотнаў, амаль гэтулькі ж малюнкаў, 20 вялікіх фрэсак і праектаў для больш за дзясятка тэатральных уяўленняў. Яго мастацтва заняло ганаровае месца ў гісторыі сусветнага малярства.

Спітакскае землетрасенне 1988 года знішчыла частку яго фрэсак у Ленінакане і дом-музей мастака ў яго роднай вёсцы Джаджур.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і.
* 1947—1952 — вучыўся ў Ерэванскім мастацкім вучылішчы імя Ф. Тэрлемезяна.
* 1952—1954 — вучыўся ў Ерэванскім мастацка-тэатральным інстытуце.
* 1952—1954 — вучыўся ў Ленінградскім інстытуце малярства, разьбярства і дойлідства імя І. Е. Рэпіна, дзе адным з яго галоўных настаўнікаў быў Б. У. Ёгансон.
* З 1960 — жыў у Ерэване.
* 1962 — экспазіцыя «Пяць мастакоў» у Ерэване, якая прынесла яму шырокую папулярнасць.
* 1968 — званне Заслужанага мастака Арменіі.
* 2 студзеня 1972 — пажар у майстэрні мастака ў Ерэване.

Загінуў пры наездзе аўтамабіля на ходнік 24 лютага 1975 года. Многія мяркуюць, што Мінас быў забіты.

## Памяць 
* У 2000 годзе была выпушчана паштовая марка Арменіі, прысвечаная Авецісяну.
* Авецісяну прысвечана другая частка вершаванай дылогіі «Арменія» (1983) рускай паэткі Юнны Морыц (першая частка гэтай дылогіі прысвечана паэту Паруйру Севаку).

## Творчасць 
У спелых творах Мінаса Авецісяна, каларыстычна-кантрасных, напісаных буйным экспрэсіўным мазком, знайшлі новае жыццё прынцыпы фавізма. Заўважны водгук у яго творах знайшлі і традыцыі закаўказскага сярэднявечнага мастацтва. Працы майстра, што спалучаюць асаблівую колера-насычанасць з эпічным драматызмам вобразнага ладу — краявіды, аўтапартрэты, жанрава-сімвалічныя сельскія матывы — успрымаліся на афіцыйных выставах як прарывы да волі эстэтычнага самавыяўлення. Тым самым Мінас Авецісян, хоцб і імкнучыся ў цэлым хутчэй да французскага мадэрну і ранняга авангарда пачатку XX стагоддзя, збліжаўся з сучасным яму расійскім «суровым стылем». Паспяхова выступаў таксама як тэатральны мастак і маляр-манументаліст.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт, прысвечаны Мінасу Авецісяну
* Афіцыйны Твіт блог, прысвечаны Мінасу Авецісяну
* Биографии
* Минас Аветисян в фильме Минас. Реквием (1989)
* Минас Аветисян в фильме Цвет армянской земли (1969) 

Катэгорыя:Загінулі ў аўтамабільных катастрофах
Аляксандр Рыгоравіч Аруцюнян

{{Музыкант
|Імя = Аляксандр Рыгоравіч Аруцюнян
|Арыгінал імя = 
|Выява = Alexander Harutyunyan.JPG
|Апісанне выявы =
|Фон = non_performing_personnel
|Дата нараджэння = 
|Месца нараджэння = 
|Дата смерці = 
|Месца смерці = 
|Краіна =  >
|Прафесіі = 
|Прылады = фартэпіяна
|Узнагароды =
{ style="background:transparent"
       
-
 
}
{ style="background:transparent"
           
}
|Сайт = 
}}
**Алякса́ндр Рыго́равіч Аруцюня́н** (; 1920—2012) — армянскі савецкі , ,  і . Народны артыст СССР (1970). Лаўрэат Сталінскай прэміі першай ступені (1949).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 23 верасня 1920 года ў Эрывані (цяпер Ерэван).

У 1934—1941 гадах навучаўся ў Ерэванскай кансерваторыі імя Камітаса па класах кампазіцыі ў С. В. Бархударана і В. Г. Тальяна, фартэпіяна — у А. А. Бабаян.

У 1942—1943 гадах дасканаліўся ў класе фартэпіяна ў К. М. Ігумнава, у 1944—1946 гадах — у кампазіцыі і паліфоніі пад кіраўніцтвам Х. С. Кушнарова ў Ерэванскай кансерваторыі імя Камітаса.

У 1946—1948 гадах удасканальваў навыкі ў студыі пры Доме культуры Арменіі ў Маскве па класе кампазіцыі і паліфоніі ў Г. І. Ліцінскага, класа інструментоўкі — у М. І. Пяйко, класа аналізу — у В. А. Цукермана, класа аркестроўкі — у Д. Р. Рагач-Лявіцкага і А. М. Вепрык, класа фартэпіяна — у Берліна Б. М..

Выступаў як піяніст-саліст, выканавец уласных твораў.

З 1954 па 1990 год — нязменны кіраўнік Армянскай філармоніі.

З 1965 па 2008 год выкладаў кампазіцыю ў Ерэванскай кансерваторыі, з 1977 — прафесар.

Адзін з членаў «Армянскай магутнай купкі».

Член Саюза кампазітараў СССР з 1939 года, член кіраўніцтва Саюза кампазітараў Арменіі, член Саюза кінематаграфістаў Армянскай ССР з 1975 года.

А. Аруцюнян — член журы Міжнароднага конкурсу выканаўцаў на духавых прыладах (Масква, 1957), член журы конкурсу кампазітараў на лепшы абавязковы твор да Міжнароднаму конкурсу скрыпачоў імя Г. Веняўскага (Познань, Польшча, 1967), старшыня журы Міжнароднага конкурсу медзяных духавых квінтэтаў (Нарбона, Францыя, 1990), старшыня журы Міжнароднага конкурсу трубачоў (Масква, 1997).

Член КПСС з 1952 года.

Памёр 28 сакавіка 2012 года. Пахаваны ў Ерэване ў Пантэоне парка імя Камітаса.

## Бібліяграфія 
* *Еолян И. Р.* Александр Арутюнян. — М.: Музыка, 1962.
* *Кокжаев М.* Инструментальные концерты Александра Арутюняна : Автореф. дис. … канд. — М., 2007.
* *Кокжаев М.* Александр Арутюнян — особенности композиторского стиля. — М., 2006.
* *Арутюнян А. Г.* Воспоминания. — Ереван, 2000.
* *Едигарян В.* Фортепианное творчество Александра Арутюняна. — Ереван, 2011.

Катэгорыя:Оперныя кампазітары
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Члены Саюза кампазітараў СССР
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты СССР
Армянскі тэатр оперы і балета імя А. А. Спендыярава

**Армянскі акадэмічны тэатр оперы і балета імя А. Спендыярава** () — тэатр оперы і балета ў сталіцы Арменіі — Ерэване. Тэатр створаны ў 1933 годзе, уласны будынак атрымаў у 1940 годзе.

У 1938 годзе тэатру было прысвоена імя А. А. Спендыярава.

За плошчай размяшчаецца сквер, у якім дзеюць шматлікія кафэ на свежым паветры. На ўсходнім боку сквера на скрыжаванні вуліц Туманяна і Тэр’яна ёсць штучны вадаём — «Лебядзінае возера», які напамінае па форме возера Севан. На беразе сажалкі размешчаны помнік Арно Бабаджаняну.

Дакладна з поўдня ў архітэктурны комплекс упіраецца Паўночны праспект, такім чынам, што будынак тэатра робіцца дамінантай, завяршальнай выява праспекта.

Паўночны фасад скіраваны да Пляца Францыі, што з’яўляецца цэнтрам, дзе стульваюцца некалькі сквераў. Да поўдня ад плошчы, то бок непасрэдна на поўнач ад будынка размешчаны помнік Араму Хачатурану. Да ўсходу — сквер Марціроса Сар’яна з помнікам гэтаму мастаку. Гэты сквер з’яўляецца традыцыйным месцам сходу мастакоў. Да захаду — сквер Ерэванскай кансерваторыі з помнікамі Камітасу і Саят-Навы. Праз паўночны сквер праходзіць пешаходная дарога з некалькімі кафэ, што вядзе дакладна на поўнач — да Архітэктурнага комплекса «Каскад». У гэтым скверы знаходзіцца помнік Уільяму Сараяну.

## Гл. таксама 
* Анаіт Мхітаран

## Спасылкі 
* Армянский академический театр в железе — панно «7 чудес Армении»

Катэгорыя:Акадэмічныя тэатры оперы і балета
Катэгорыя:Тэатры Ерэвана
Катэгорыя:З’явіліся ў 1933 годзе
Катэгорыя:1933 год у Ерэване
Кыргызская дзяржаўная медыцынская акадэмія імя І. К. Ахунбаева

**Кыргызская дзяржаўная медыцынская акадэмія імя І. К. Ахунбаева** — вышэйшая медыцынская навучальная ўстанова Кыргызскай Рэспублікі, заснаваны ў 1939 годзе. За час існавання ВНУ было падрыхтавана больш за 30 000 урачоў.

## Гісторыя 
1 верасня 1939 года адбылося адкрыццё Кыргызскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута.

Падмурак вышэйшай медыцынскай школы закладвалі прафесары і выкладчыкі з Кіева, Харкава, Масквы і Санкт-Пецярбурга.

Арганізацыі інстытута спрыялі Ташкенцкі, першы Маскоўскі, Алмацінскі, Санкт-Пецярбургскі і іншыя медыцынскія інстытуты. Яны кансультавалі, забяспечвалі медыцынскай літаратурай і накіроўвалі педагогаў для сталай працы ў інстытуце. Падчас Другой сусветнай вайны ў Кыргызстан былі эвакуіраваны другі Харкаўскі медыцынскі і стаматалагічны інстытуты і Маскоўскі стаматалагічны інстытут, якія ўліліся ў Кыргызскі дзяржаўны медыцынскі інстытут.

У 1943 годзе адбыўся першы выпуск студэнтаў інстытута (120 чалавек).

5 ліпеня 1996 года Указам Прэзідэнта Кыргызскай Рэспублікі інстытут рэарганізаваны ў Кыргызскую дзяржаўную медыцынскую акадэмію.

25 верасня 2008 года Указам Прэзідэнта Кыргызскай Рэспублікі Кыргызскай дзяржаўнай медыцынскай акадэміі прысвоена імя акадэміка Ісы Ахунбаева.

Катэгорыя:Медыцынскія вышэйшыя навучальныя ўстановы
Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Кыргызстана
Чагдары

**Чагдары** () — гарадскі пасёлак, размешчаны на тэрыторыі Гіждуванскага раёна Бухарскай вобласці Рэспублікі Узбекістан.

Статус гарадскога пасёлка з 2009 года.

Катэгорыя:Бухарскі вілает
Катэгорыя:Населеныя пункты Узбекістана
Прагрэсіўна-ліберальная партыя (Балгарыя)

**Прагрэсіўная ліберальная партыя** (, скарочана - **ПЛП**) - колішняя палітычная партыя ў Балгарыі.

## Гісторыя 
Аснову будучай Прагрэсіўна-ліберальнай партыі склала ўмеранае крылом Ліберальнай партыі на чале з Драганам Цанкавым, які ў 1883 годзе сфармаваў кааліцыйны ўрад з прадстаўнікамі Кансерватыўнай партыі і пагадзілася змяніць Тырнаўскую канстытуцыю. Напружанасць у адносінах паміж двума фракцыямі ў партыі расла і ўрэшце ў 1884 годзе цанкавісты канчаткова аддзяліліся ад Ліберальнай партыі. (пазней ад яе адшчапілася таксама Народная ліберальная партыя і Партыя радаславістаў). Цанкавісцкая партыя была пра-расійскай ў сваёй арыентацыі.

На выбарах 1894 года членам партыі ўдалося атрымаць восем са 167 месцаў, і гэту ж самую колькасць яна захавала на выбарах 1899 годзе. У 1899 годзе да Цанкавісцкай партыі далучылася група на чале з Канстанцінам Велічкавым, якая пакінула Народную партыю. У канцы таго ж года прыняў назву *Прагрэсіўна-ліберальная партыя*. У 1901 годзе ПЛП стала найбуйнейшай партыяй, атрымаўшы 40 са 164 месцаў. Яна заставалася самай уплывовай партыяй і пасля выбараў 1902 годзе, пакінуўшы за сабой 89 месцаў, але затым пацярпела разгромнае паражэнне ўжо ў наступным годзе і яе дэпутаты засталіся з шасцю крэсламі.

На выбарах 1908 года партыі ўдалося выйграць толькі тры месцы. На выбарах 1911 года ў Канстытуцыйны сход Балгарыі ПЛП перамагла ў саюзе з Народнай партыяй і прайшла з ёй адзіным выбарчым спісам, атрымаўшы 342 з 410 месцаў. Палітычны альянс працягнуў сваё дзеянне на парламенцкіх выбарах пазней у тым жа годзе і атрымаў 190 з 213 месцаў, з якіх ПЛП дасталася 91. У 1911 годзе памёр Драган Цанкоў, лідарам партыі стаў Стаян Данеў, які займаў пасаду прэм'ер-міністра Балгарыі трохі больш за месяц летам 1913 года.

На лістападаўскіх выбарах 1913 года партыя атрымала толькі адно месца, хоць у наступным годзе атрымала яшчэ адно. У 1919 годзе ПЛП атрымала восем месцаў, якія і захавала да наступнага года.

Пазней у 1920 годзе партыя аб'ядналася з Народнай партыяй і сфарміравала Аб'яднаную народна-прагрэсіўную партыю. У 1923 годзе яна ўвайшла ў Дэмакратычны саюз.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Балгарыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1884 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1920 годзе
Аляксандр Аляксандравіч Бажбеук-Мелікян

**Аляксандр Аляксандравіч Бажбеук—Мелікаў** (Бажбеук-Мелікян; 1891—1966) — савецкі маляр, мастак і каларыст армянскага паходжання, заслужаны мастак Грузінскай ССР (1961).

У 1906-10 гадах Бажбеук—Мелікаў вучыўся ў тыфліскай Мастацкай вучылішчы, а з 1911 года ў пецярбургскай Акадэміі Майстэрстваў. У 1922—1929 гадах ён выкладаў у Народнай мастацкай студыі М. І. Таідзэ, з 1929 па 1938 год у тбіліскай Акадэміі Майстэрстваў.

## Біяграфія 
Аляксандр Аляксандравіч Бажбеук—Мелікаў нарадзіўся ў Тыфлісе ў 1891 годзе ў сям’і службоўца. Бажбеук — Мелікавы былі карэннымі тбілісцамі.

У 1903 годзе, Бажбеук—Мелікаў пасля наведванняў вечаровых заняткаў мастацкай школы, паступае ў Вучылішча малярства і скульптуры Каўказскага Таварыства заахвочання вытанчаных мастацтваў.

У 1910 годзе Аляксандр Аляксандравіч едзе ў Маскву, дзе навучаецца ў студыі мастака В. Н. Мяшкова, і потым пераязджае ў Пецярбург і паступае ў Акадэмію майстэрстваў.

З 1913 года Бажбеук—Мелікаў заклікаецца ў армію, а з 1914 па 1918 год знаходзіцца на фронце ў Адэскай Акрузе.

У 1917 годзе ён вяртаецца ў Тбілісі і гэты год стаў пачаткам яго самастойнай мастацкай дзейнасці.

З 1922 па 1929 гадах Бажбеук—Мелікаў выкладае ў студыі М. Таідзе і да 1937 года — у Акадэміі майстэрстваў Грузіі.

## Літаратура 
* «Популярная художественная энциклопедия.» Под ред. Полевого В. М.; М.: Издательство «Советская энциклопедия», 1986.
* Государственный Русский музей. Живопись. Первая половина XX века. Каталог А-В. Т. 8. СПб: Palace Edition, 1997. Том: 8, Стр.: 36.

## Спасылкі 
* *Диана Шерешашвили* АЛЕКСАНДР БАЖБЕУК-МЕЛИКОВ: ЖИЗНЬ В ПОИСКАХ ПРЕКРАСНОГО. Svobodnaia Gruziia. 2002-05-22 SGR-No. 092.
* *Марина Медзвариашвили* ИДЕИ ДОБРА И ЛЮБВИ . Журнал «Русский клуб».

Катэгорыя:Мастакі СССР
Такмак

**Такмак**:

* Такмак — горад абласнога падпарадкавання ў Кыргызстане
* Такмак — горад у Запарожскай вобласці Украіны
Кітакюсю

**Кітакюсю** — горад у Японіі, знаходзіцца на поўначы вострава Кюсю. Плошча горада — 488,78 км², насельніцтва — 963 598 чалавек (1 жніўня 2014), шчыльнасць насельніцтва — 1.971,44 чал./км².

Падзяляецца на 7 раёнаў. Утвораны ў 1963 годзе шляхам зліцця прамысловых цэнтраў — гг. Явата, Тобата, Кокур і двух знешнегандлёвых портаў — гг. Вакамацу і Модзі.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады прэфектуры Фукуока
Катэгорыя:Гарады, вызначаныя ўказамі ўрада
Кітвэ

**Кітвэ** () — горад у цэнтральнай частцы Замбіі, трэці па колькасці насельніцтва ў краіне пасля Лусакі і Ндолы. У 1961 годзе пасёлкі Кітвэ і Нкана былі аб’яднаны, пасля чаго населены пункт атрымаў назву Кітвэ-Нкана. Статус горада набыў у 1966 годзе. Горад размешчаны на поўначы правінцыі Копербелт, за 14 км на ўсход ад горада Калулушы, на вышыні 1212 м над узроўнем мора. Транспартны вузел і важны прамысловы цэнтр краіны.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Замбіі
Кітакамі (горад)

**Кітакамі** — горад у Японіі, знаходзіцца ў прэфектуры Іватэ. Плошча горада складае 437,55 км² , насельніцтва — 93 344 чалавекі (1 жніўня 2014), шчыльнасць насельніцтва — 213,33 чал./км². Размешчаны на востраве Хонсю ў прэфектуры Іватэ рэгіёна Тахоку. З ім мяжуюць гарады Ханамакі, Осю і пасёлкі Нісівага, Канегасакі.

Катэгорыя:Гарады прэфектуры Іватэ
Кітакамі

**Кітакамі**:
* Горад Кітакамі — горад у Японіі (прэфектура Іватэ)
* Горы Кітакамі — горы на востраве Хонсю
* Рака Кітакамі — рака на востраве Хонсю
Кітакамі (горы)

**Кітакамі** — горны хрыбет у Японіі, у паўночна-ўсходняй частцы вострава Хонсю.

Працягласць хрыбта складае каля 200 км, шырыня — да 60 км. Вышэйшы пункт — гара Хаяцінэ (1914 м). На захадзе хрыбет абмежаваны далінамі рэк Кітакамі і Мабеці; на ўсходзе абрываецца да Ціхага акіяна, пры гэтым у паўднёвай частцы гор утвараецца мноства заліваў і бухт.

Хрыбет складаюць пераважна метамарфічныя пароды палеазойскай эры. Радовішчы жалезнай руды. На схілах растуць шыракалістыя і змяшаныя лясы. Насельніцтва займаецца лясной гаспадаркай і марскім рыбалоўствам, у далінах — земляробствам і жывёлагадоўляй.

Катэгорыя:Горы Японіі
Кітакамі (рака)

**Кітамакі** — рака ў Японіі на востраве Хонсю, з'яўляецца найбуйнейшай па плошчы басейна ў рэгіёне Тахоку. У перыяд Эда з'яўлялася важнай часткай воднага шляху для дастаўкі рысу, вырашчанага ў даліне Кітакамі, у сталіцу Эда. Працякае праз гарады Морыёка, Ханамакі, Кітакамі, Осю, Ітынасекі, Ісінамакі і Томэ.

Катэгорыя:Рэкі Японіі
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Ціхі акіян
Кісівада

**Кісівада** — горад у Японіі, знаходзіцца ў прэфектуры Осака. Плошча горада складае 72,32 км², насельніцтва — 196 719 чалавек (1 жніўня 2014), шчыльнасць насельніцтва — 2.720,12 чал./км². У рэгіёне Кансай. З ім мяжуюць гарады Ідзумі, Кайдзука, Кінакава і пасёлкі Тадаёка, Кацурагі. Порт на беразе Унутранага Японскага мора. Перапрацоўка сельскагаспадарчых і марскіх прадуктаў. Прадпрыемствы тэкстыльнай (баваўнянай), хімічнай і металаапрацоўчай прамысловасці.

Катэгорыя:Гарады прэфектуры Осака
Катэгорыя:Адмысловыя гарады Японіі
Аршак Абрамавіч Фетваджан

**Аршак Абра́мавіч Фетваджан** (; 1 кастрычніка 1866, Трапезунд, Асманская імперыя — 10 кастрычніка 1947, Медфард, Масачусетс, ЗША)— армянскі  мастак і дызайнер. Найболей вядомы як аўтар акварэлей архітэктурных помнікаў сярэднявечнага армянскага горада Ані, а таксама як праектант грашовых знакаў і паштовых марак Дэмакратычнай Рэспублікі Арменіі.

## Біяграфія 
### Дзіцячыя і юнацкія гады 
Аршак Фетваджан нарадзіўся ў 1866 годзе ў Трапезундзе. У родным горадзе ён вучыўся ў нацыянальным мастацкім інстытуце, а потым працягнуў сваё навучанне ў Дзяржаўнай мастацкай школе, адкрытай у Канстанцінопалі армянскім скульптарам Ервандам Васканам. Тут Аршак навучаўся тэхніцы акварэлі ў італьянца Валеры. Па сканчэнні мастацкай школы ў 1887 годзе Фетваджан працягнуў навучанне за мяжой. Ён з'ехаў у Рым і быў прыняты ў акадэмію Сан-Лука, дзе вучыўся ў італьянскага мастака і скульптара Чэзарэ Макары. Аднак гэтыя банкноты і маркі не паступілі ў абарот, бо да моманту іх выхаду ўрад партыі Дашнакцуцюн быў зрынуты, а Арменія абвешчана Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікай. Надалей маркі Фетваджяна з наміналамі у 1, 3, 5, 10 і 15 рублёў з чорнай наддрукоўкай герба ССР Арменіі выкарыстоўваліся як гербавыя маркі.

### Эміграцыя 
З Парыжа, дзе Фетваджян кантраляваў друк марак, у Савецкую Арменію мастак не вярнуўся. Ён працягнуў выстаўляцца ў прэстыжных залах; так, прыкладам, яго мастацкія працы былі заўважаны на паказах у Луўры (1919, 1920) і Музеі Вікторыі і Альберта. У 1922 годзе мастак пераехаў у ЗША, спачатку ў Нью-Ёрк, а потым у Бостан. Аршак працягваў маляваць і быў уведзены ў мастацкія грамадствы ўніверсітэтаў Гарварда, Калумбіі і Чыкага. Некалькі разоў ён звяртаўся да савецкага ўрада Арменіі з просьбай пра вяртанне, аднак штораз атрымваў адмову.

Аршак Фетваджан памёр у Медфардзе (штат Масачусетс) у 1947 годзе. Яго рэшткі былі перапахаваны ў Ерэване.

## Літаратура 
* *Ерканян В. С.* Армянская культура в 1800—1917 гг. — Ереван, 1985.
* *Fetvadjian A. A.* «Շրջագայություն նկարչաց աշխարհին մեջ» // Handes Amsorya. — 1892. — № 1—6; 1893. — № 9—11.
* *Fetvadjian A. A.* Les Ruines d’Ani. — Venice, 1906.
* *Fetvadjian A. A.* Իմ մտքեր (My Thoughts). — Boston, 1941.
* *Manuelian A. T.* Նկարիչ Արշակ Ֆեթվաճյան [The Painter Arshak Fetvadjian]. — Beirut: Sevan Press, 1966.

Катэгорыя:Мастакі марак
Катэгорыя:Мастакі Расіі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Баністыка
Барбу Іскавеску

**Барбу Іскавеску** (; 1816, Бухарэст — 1854, Канстанцінопаль) — румынскі жывапісец, графік яўрэйскага паходжання. Удзельнік Рэвалюцыі 1848 года ў Валахіі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1816 годзе ў Бухарэсце ў сям'і мастака Хаіма Іцковіча. З дзяцінства дапамагаў бацьку ў яго працы. Калі ў яго выявіліся мастацкія здольнасці, адправіўся на вучобу. У 1835—1842 гадах вучыўся ў Вене, затым у Парыжы ў Ф. Піко і М. Дралінга.

Яшчэ быўшы ў Парыжы, Іскавеску сышоўся са шматлікімі рэвалюцыянерамі-эмігрантамі з Румыніі, у прыватнасці з Даніэлем Розенталем і Хілелем Манаахам. Ад сваіх знаёмых рэвалюцыянераў ён атрымаў пэўныя інструкцыі для стварэння ў Валахіі шэрагу тайных таварыстваў, якія мелі мэтай падняць рэвалюцыйны рух на Балканах. Прыехаўшы дамоў напярэдадні падзей 1848 года, прымаў актыўны ўдзел у рэвалюцыі. Намаляваў трохкаляровы сцяг рэвалюцыі, які жыхары Бухарэста неслі 11 чэрвеня 1848 года. Калі рускія войскі ўвайшлі ў Валахію і паклалі канец рэвалюцыйнаму руху, Іскавеску, разам са шматлікімі іншымі ўдзельнікамі рэвалюцыйных падзей, вымушаны быў пакінуць радзіму. Найбольш вядомыя з іх — партрэты Нікалае Галеску, Аўрама Янку, Сім'ёна Балінта, Дзімітрые Балінтыняну. Яго пэндзлю належаць таксама партрэты гаспадароў Міхая Храбрага, Мацея Басараба, Канстанціна Маўракардата. Іскавеску вядомы таксама як аўтар пейзажаў.

Barbu_Iscovescu_-_Nicolae_Golescu.jpg|Партрэт Нікалае Галеску. 1848
Avram Iancu.jpg|Партрэт Аўрама Янку. 1849. Нацыянальны музей мастацтваў Румыніі
Barbu Iscovescu - Portretul lui Simion Balint.jpg|Партрэт Сім'ёна Балінта. 1849

## Літаратура 
* M. Schwarzfeld, Jehudah Barbu Iscovescu, в Annuarul Pentru Israeliti, VIII, 118, Бухарест, 1884.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Румыніі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Румыніі
Ла-Сейба

**Ла-Сейба** () — партовы горад на паўночным беразе Гандураса, адміністрацыйны цэнтр дэпартамента Атлантыда. Горад размешчаны на беразе Карыбскага мора, на ўсходняй мяжы Гандураскага заліва. Афіцыйна заснаваны 23 жніўня 1877 года. Вываз бананаў і прадукцыі ляснога промыслу. Харчовая і гарбарная прамысловасць.

Катэгорыя:Гарады Гандураса
Касцёл Святога Міхаіла Арханёла (Дэмбна)

**Касцёл Святога Міхаіла Арханёла** —  драўляны касцёл у гатычным стылі, пабудаваны ў XV стагоддзі ў польскай вёсцы Дэмбна (цяпер Наватаргскі павет Малапольскага ваяводства). Разам з шэрагам іншых храмаў уваходзіць у склад помніка сусветнай спадчыны ЮНЕСКА «Драўляныя цэрквы на поўдні Малой Польшчы».

## Гісторыя 
Першы касцёл у Дэмбне, хутчэй за ўсё, быў пабудаваны ў XIII стагоддзі. Цяперашні касцёл быў пабудаваны ў другой палове XV стагоддзя на месцы больш ранняга храма. Шатровая званіца была прыбудавана ў 1601 годзе. Касцёл у Дэмбне з'яўляецца адным з найбольш добра захаваных драўляных гатычных храмаў у Польшчы і разглядаецца як помнік міжнароднага значэння (намінаваны на званне аднаго з *сямі цудаў Польшчы*).

## Архітэктура 
Драўляны касцёл пабудаваны з лістоўніцы без адзінага цвіка, мацаванні з драўляных клінаў. Шатровы двухсхільны дах пакрыты гонтам. На фасадзе захаваўся кансэкрацыйны крыж.

Касцёл Святога Міхаіла Арханёла ў Дэмбне — найстарэйшая пабудова з драўляным паліхромным інтэр'ерам у Еўропе. Касцёл лічыцца адным з найстарэйшых збудаванняў падобнага тыпу ў Польшчы, пасля вежы касцёла Святога Міхаіла Арханёла ў Бінарове.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Польшчы
Катэгорыя:Наватаргскі павет
Дэмбна
Катэгорыя:Збудаванні Польшчы ў гатычным стылі
Катэгорыя:Драўляныя храмы Польшчы
Катэгорыя:Касцёлы Кракаўскай архідыяцэзіі
Катэгорыя:Касцёлы Малапольскага ваяводства
Альберт Ладэнбург

**Альберт Ладэнбург** (; , Мангейм, Вялікае герцагства Бадэн — , Брэслаў, Германская імперыя) — нямецкі хімік-арганік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Мангейме яўрэйскай сям’і. Пачатковую адукацыю атрымаў у мангеймскай гімназіі, а затым да 15 год вучыўся ў тэхнічнай школе горада Карлсруэ, дзе вывучаў матэматыку і сучасныя мовы. Працягнуў навучанне ў Гайдэльбергскім універсітэце, у якім вывучаў хімію і фізіку ў Роберта Бунзена. Таксама вывучаў фізіку ў Берліне. Дысертацыю на доктарскую ступень (PhD) абараніў ў Гайдэльбергу.

Прапрацаваў 6 месяцаў у горадзе Гент у Фрыдрыха Кекуле, які азнаёміў яго са структурнай тэорыяй. Яны займаліся вывучэннем будовы бензолу. Тэорыя Ладэнбурга пра тое, што малекула бензолу мае прызматычную форму, аказалася памылковай.

Ладэнбург наведаў Англію, а затым адправіўся на працу ў Парыж, дзе 18 месяцаў прапрацаваў разам з Шарлем Адольфам Вюрцам і Шарлем Фрыдэлем над вывучэннем кремнійарганічных злучэнняў і злучэнняў волава. Пасля вярнуўся ў Гайдэльберг на пасаду выкладчыка.
 
У 1873 годзе Ладэнбург стаў прафесарам і загадчыкам лабараторыі ва Універсітэце Хрысціяна Альбрэхта ў Кілі. У 1889 годзе перайшоў на тую ж пасаду ва ўніверсітэт Брэслаў. У 1886 годзе быў абраны ганаровым членам Фармацэўтычнага таварыства Вялікабрытаніі. У 1889 г. атрымаў Медаль Хенбэры за арыгінальныя працы ў галіне хіміі.

У 1880 годзе Ладэнбург першым атрымаў гіясцын, таксама вядомы як скапаламін. У 1900 годзе заснаваў Хімічнае таварыства Брэслаў, якім кіраваў да 1910 года.

## Зноскі 
Катэгорыя:Хімікі Германіі
Кімано

**Кімано** — традыцыйнае мужчынскае і жаночае адзенне японцаў — халат прамога крою, загортваецца направа і ўтрымліваецца поясам («обі»), мае шырокія рукавы («содэ»). Жаночыя кімано адрозніваюцца вельмі шырокім поясам і доўгімі рукавамі, унутраны край якіх, як і падпашная проймы, застаецца незашытымі. Па матэрыяле і крою кімано падзяляюцца на начныя, хатнія, паўсядзённыя, выходныя і цырыманіяльныя.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Адзенне
Фрыдрых Аўгуст Кекуле

**Фрыдрых Аўгуст Кекуле фон Штрадоніц** (; , Дармштат — , Бон) — нямецкі хімік-арганік, ужыў тэорыю валентнасці да арганічных рэчываў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і службоўца. У юнацтве збіраўся стаць архітэктарам і пачаў вывучаць архітэктуру ў Гісенскім універсітэце; праслухаўшы курс лекцый Ю. Лібіха ў дармштацкім Вышэйшым тэхнічным вучылішчы, зацікавіўся хіміяй. У 1849 годзе Кекуле пачаў вывучэнне хіміі ў Лібіха; пасля заканчэння ўніверсітэта ў 1852 годзе Кекуле з’ехаў у Парыж, дзе займаўся хіміяй у Жана Дзюма, Шарля Вюрца і Шарля Жэрара. Вярнуўшыся ў 1856 годзе ў Германію, заснаваў хімічную лабараторыю ў Гайдэльбергу. Прыват-дацэнт у Гайдэльбергскім (1856—1858) і прафесар у Генцкім (1858—1865) універсітэтах; з 1865 года да канца жыцця прафесар Бонскага ўніверсітэта (у 1877—1878 гг. рэктар).

Катэгорыя:Выпускнікі Гісенскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Гайдэльбергскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Бонскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Хімікі Германіі
Катэгорыя:Хімікі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Члены Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук
Катэгорыя:Члены Нідэрландскай каралеўскай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены Гётынгенскай акадэміі навук
Катэгорыя:Замежныя члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Авасі

**Авасі** *(25.12.1895 — 22.02.1978)*, сапраўднае імя **Маркасян Арменак Парсамавіч** — армянскі ашуг. Адзін з апошніх прадстаўнікоў класічнага гусанскага мастацтва, з’яўляўся аўтарам многіх песень, папулярных у народзе. Народны артыст Армянскай ССР.

## Біяграфія 
Нарадзіўся Арменак Маркасян у 1896 годзе ў беднай сялянскай сям’і ў сяле Аязма Цалкскага раёна Грузіі. З ранняга веку быў цалкам пазбыты зроку. Пасля таго як бацька заўважыў, што ў юнага Арменака есці вакальныя здольнасці, ён адправіў яго на навуку ў суседняе сяло, дзе той навучыўся гульні на сазе.

Пачынальна з 12 гадоў пачынае падарожнічаць з мясцовымі ашугамі па селах раёна. Праз некаторы час бацька Арменака, клапоцячыся пра далейшую музычную адукацыю сына, скіроўвае апошняга да вядомага ашуга суседняга сяла Тыфілі (Яго Манукян). Праз два гады Арменак Маркасян вяртаецца ў сваё радавое сяло ўжо вядомым ашугам пад імем Авасі («авас» — «жаданне», «настрой», «каханне»)

У 1929 годзе Авасі перасяляецца ў горад Ахалкалакі на вуліцу Клары Цэткін, дзе знаёміцца з вядомымі музыкантамі: скрыпачом Ашы Грыгаранам і дудукістам Арутам Даўцянам якія згулялі важную ролю ў яго жыцці. Менавіта тут у Ахалкалакі Авасі канчаткова сфармаваўся як музыкант, яго імя пашырылася па ўсёй акрузе, з боку людзей яго атачала павагу і каханне. Песні Авасі спявалі ўсюды, яго выкананні транслявалі мясцовыя радыёстанцыі. Упершыню, творы Авасі былі апублікаваны ў раённай газеце Ахалкалакі, потым і ў рэспубліканскай газеце «Савецкая Грузія». Песні Авасі славяць хараство прыроды, жанчын, руплівую працу працоўнага чалавека, так да прыкладу пра гэта ён спявае ў песні «Джавахкцы, джанід мернем»

Катэгорыя:Сляпыя музыканты
Катэгорыя:Народныя артысты Армянскай ССР
Людміла Віктараўна Шчэрба

**Людміла Віктараўна Шчэрба** ()— беларуская пісьменніца. 

## Біяграфія 
Нарадзілася 29 мая 1973 года ў Мінску ў сям’і навукоўца-мікрабіёлага Віктара Васілевіча Шчэрбы (1949—2023) і педагагічнай работніцы Валянціны Міхайлаўны Шчэрба.

Скончыла музычную школу па класе цымбалаў, філалагічны факультэт БДУ і аспірантуру Інстытута літаратуры імя Я. Купалы НАН Беларусі. Была сябрам літаратурнага аб’яднання «Першацвет». Працавала ў часопісе «Першацвет», газеце «Сям’я», літаратурным рэдактарам у «Камсамольскай праўдзе ў Беларусі». Працуе ў «Беларускім гістарычным часопісе».

## Творчасць 
.]]

Пачала пісаць вершы ў дзяцінстве. Друкавалася ў часопісах «Першацвет», «Маладосць», перыядычным друку, у т. л. газеце «Літаратура і Мастацтва».

У 2016 годзе на платформе kniharnia.by электроннай кнігай выйшаў поўны варыянт яе рамана «Уладар рыбаў», напісанага яшчэ ў 2002 годзе.. У 2020 годзе ў выдавецтве «Кнігазбор» быў выдадзены яе першы зборнік вершаў «Я пакідаю сонца тут…», прэзентацыя якога адбылася ў мінскім культурным хабе «ОК16». Беларускі паэт і журналіст Навум Гальпяровіч, які напісаў прадмову да кнігі, параўнаў тую прэзентацыю з тымі часамі, калі на сустрэчу з паэтамі збіраліся стадыёны.

Удзельнічала у імпрэзах Паэтычнага тэатра , сярод іншага ў яго праекце «Сакральная Беларусь». Брала ўдзел у перадачах на радыё і тэлебачанні..

## Бібліяграфія 
### Раманы 
* «Уладар рыбаў» (2016)
* «Адзін дзень не майго жыцця» (2017)

### Зборнікі вершаў 
* «Я пакідаю сонца тут…» (2020, выд. «Кнігазбор»)

### Вершы 
* [вершы] // Верасень № 17, 2017;
* Сэрца страляе вершам… [вершы] // Літаратура і мастацтва № 16, 19 крас. 2019. — С. 8.

## Прызнанне 
* Шорт-ліст літаратурнай прэміі «Гліняны Вялес — 2017» з раманам « Адзін дзень не майго жыцця»

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Акулін Э.* Падзяліцца поўняй: кніга гутарак (гутарка з пісьменніцай). — Мн. Палікрафт, 2020. — 280 с. — ISBN 978-985-7030-78-1 — С. 151.
* 
* 
* ,
* // Новы Час № 25(539),
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Гусан Айказун

**Гусан Айказун** (нар. 20 красавіка 1951, Арташат, Армянская ССР; ), сапраўднае імя **Гагік Сцяпанавіч Назаран**. У раннім узросце страціў бацьку. Адзінае, па словах гусана Айказуна, што захавалася ад яго — бацькаўская паляўнічая стрэльба, з якой будучы гусан ніколі не расставаўся. Па словах гусана, школьны настаўнік Рафік Аруцюнян зрабіў на яго вырашальны ўплыў, дзякую чаму ён пазней пачаў пісаць патрыятычныя песні. Скончыў школу ў 1967 годзе, пасля чаго паступіў у Ерэванскі будаўнічы тэхнікум. Па прафесіі будаўнік-інжынер. У маладосці натхняўся вершамі Аванеса Шыраза.

Выбраўшы псеўданім *гусан Айказун*, тым самым падкрэслівае, што з'яўляецца нашчадкам Айка Наапета. Па словах гусана Айказуна, яго творы з'яўляюцца заклікам да змагання і сярод іх няма сумных, слязлівых матываў. 

Разам са сваім ансамблем «Айказунк» кожны год дае канцэрты ў больш за 40 школах Арменіі і Арцаха, а таксама мноства канцэртаў у дыяспары.

### Карабахскі рух 
Браў удзел у Карабахскай вайне у арташатском атрадзе «Еркрапа» пад камандаваннем Мгер Сагатэляна. Ваенныя дзеянні пачаў з сяла Ерасх, быў таксама ў Геташэне, Капане, Гарысе, Бердзоры. У найцяжэйшых баях не браў удзел, бо камандзір атрада аддаў перавагу, каб гусан працягваў складаць новыя песні. Большую частку песень напісаў на полі бою. Па цверджанні гусана, адзін раз бачыў Мантэ Мелканяна. Пазней, пасля яго смерці блізка меў зносіны з яго жонкай Седай і дагэтуль падтрымвае сувязь з яго сябрам Алекам Енігамшанам. Уступіўшы з першых жа дзён уступіў у Карабахскі рух, цягам тыдня напісаў сваю першую песню — *Hayer, miatseq* (). Першы раз асабіста выканаў яе 17 мая 1988 года (у дзень нараджэння сваёй дачкі) на плошчы Оперы.

Катэгорыя:Псеўданімы
Арта Дадэ

**А́рта Да́дэ** (; 15 сакавіка 1953, Тырана) — албанскі педагог і палітык. Член Сацыялістычнай партыі Албаніі. Міністр культуры (1997—1998), міністр замежных спраў (2001—2002).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Тыране 15 сакавіка 1953 года. Пасля заканчэння школы з 1972 па 1975 год вучылася ў Тыранскім універсітэце на аддзяленні англійскай мовы факультэта замежных моў. Пасля заканчэння ўніверсітэта працавала настаўнікам у сярэдняй школе з паглыбленым вывучэннем замежных моў *Asim Vokshi* у Тыране. У 1985 годзе яна была пераведзена ў Тыранскі ўніверсітэт, дзе выкладала на аддзяленні англійскай мовы факультэта замежных моў да 1997 года. У 1992 яна завяршыла навучанне ў аспірантуры ў Вялікабрытаніі.

У 1991 годзе далучылася да Сацыялістычнай партыі Албаніі, а праз год была выбрана ў савет партыі. Адыгрывала важную ролю ў гэтай партыі падчас падзей 1997 года. У 1998 годзе стала сакратаром Сацыялістычнай партыі па міжнародных адносінах (некалькі разоў пераабіралася на гэту пасаду).

У 1997 упершыню атрымала мандат члена Народнага сходу, дзе прадстаўляла вобласць Фіеры. У 2001 і 2005 гадах пераабіралася ў Народны сход, такім чынам яна заставалася ў парламенце да 2009 года.

У 1997-1998 гадах працавала міністрам культуры, моладзі і спорту, а ў 2001-2002 — міністрам замежных спраў і намеснікам прэм'ер-міністра. Яна таксама з'яўлялася віцэ-старшынёй албанскай дэлегацыі ў Парламенцкай асамблеі Савета Еўропы.

З 2013 года — старшыня албанскага камітэта па знешняй палітыцы. З 2016 года — старшыня групы па Малдове Парламенцкай Асамблеі АБСЕ.

Аўтар шэрагу артыкулаў на палітычныя і сацыяльна-эканамічныя тэмы.

Разведзена, мае двух дзяцей.

## Літаратура 
* Alan Day: A political and economic dictionary of Eastern Europe. Routledge: 2002, s. 163. ISBN 9781857430639.
* Robert Elsie: Historical Dictionary of Albania. Scarecrow Press: 2010, s. 96-97. ISBN 9780810861886.

## Спасылкі 
* Профіль на сайце СПА 

Катэгорыя:Выпускнікі Тыранскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Жанчыны-палітыкі Албаніі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Албаніі
Катэгорыя:Члены Сацыялістычнай партыі Албаніі