Беджа (народ)

**Беджа** (саманазва: بداوية) — кушыцкі народ на поўначым усходзе Афрыкі. Жывуць у Судане, Егіпце, Эрытрэі. Агульная колькасць (2023 г.) — 2 844 000 чалавек.

## Паходжанне 
Сучасныя даследчыкі звычайна атаясняюць беджа з прымымі нашчадкамі старажытнага нубійскага народа, які антычныя аўтары называлі  або . У канцы II ст. і асабліва ў другой палове III ст. ён рабіў напады на ніжні Егіпет, але ў выніку пацярпеў паражэнне ад рымлян. Згодна рымскім аўтарам, у *Blemmyae* былі свае манархі і высакародныя асобы з пэўнымі тытуламі. Пад IV ст. племя *блэмэ* узгадвалася ў эфіопскіх крыніцах, якія тычыліся гісторыі старажытнага Аксума. Сучасныя генетычныя даследаванні сведчаць, што беджа сапраўды блізкія па паходжанню да іншых жыхароў Нубіі і Эфіопіі.

## Культура 
міні|Традыцыйнае жытло
Беджа насяляюць засушлівыя раёны ўдзоўж Чырвонага мора, але часам іх качэўі дасягаюць ракі Ніл на захадзе. Яны падзяляюцца на асобныя эндагамныя супольнасці *абабда*, *амарар*, *бішарын*, *хадэндова* і *бені амер*.

Асноўныя традыцыйныя заняткі: качавая жывёлагадоўля, рыбалоўства, будаўніцтва марскіх лодак. Найбольш распаўсюджаныя свойскія жывёлы: вярблюды, козы і авечкі. Да XX ст. беджа часцяком займаліся нападамі на гандлёвыя караваны і пірацтвам ля афрыканскага ўзбярэжжа Чырвонага мора. У спадчыну ад той пары захавалася традыцыя адкрытага нашэння мужчынамі халоднай зброі.

У мінулым асновай вопраткі мужчын і жанчын з’яўляўся доўгі саронг. Верхнюю частку цела затуляў кавалак баваўнянай тканіны *тау́б*, які мужчыны накідвалі на плечы, а жанчыны — на галаву. У нашы дні распаўсюджаны доўгія мужчынскія кашулі *джалабія* і жаночыя сукенкі, паверх якіх, аднак, часцяком працягваюць накідваць *тауб*. Жаночы *тауб* звычайна ярка афарбоўваецца, упрыгожваецца вышыванкамі. Мужчыны маюць адметныя прычоскі — доўгі жмут валасоў, умацаваны на верхавіне разным драўляным грэбнем. Прынята дэкараваць шчокі трыма вертыкальнымі шнарамі. Жанчыны ўпрыгоўжваюць вопратку бісерам, устаўляюць у нос завушню колападобнай формы. Пераход у дарослы стан адзначаецца абразаннем хлопчыкаў і адсячэннем клітару ў дзяўчат.

Традыцыйны тып паселішча ўяўляе сабою качавую стаянку, што складаецца з некалькіх разборных каркасных хацін. Каркас вырабляецца з гнуткіх драўняных галін або тоўстых каранёў, паверх крыецца травянымі цыноўкамі. Вырабам і ўсталяваннем хацін займаюцца жанчыны.

Для беджа характэрны як пашыраныя, так і малыя нуклеарныя сем'і, што ўтвараюць асобныя качавыя гаспадаркі. Яны аб’яднаны ў роды, а роды — у своеасаблівыя племянныя федэрацыі. Шлюб з прадстаўніком свайго роду забаронены, аднак шлюбы з прадстаўнікамі іншых федэрацый здараюцца рэдка, паколькі дзейнічае звычай жаніцьбы на прадстаўніцы матчыннага роду. Адлік сваяцтва вядзецца толькі па бацькоўскай лініі. Міжродавыя стасункі здзяйсняюцца дзякуючы старэйшынам. Разам з гэтым існуе звычай абрання правадыра, хаця яго пасада не абавязкова. Правадыры абіраюцца толькі з прадстаўнікоў пэўных «высакародных» родаў. У далёкім мінулым яны ўзначальвалі ваенныя атрады. У нашы дні іх роля абмяжоўваецца перагаворамі з уладамі або прадстаўнікамі іншых плямён. Дагавор, заключаны правадыром федэрацыі, павінен выконвацца кожным членам. У беджа вельмі складаныя адносіны з суседзямі. У Судане з 1994 г. яны знаходзяцца ў апазіцыі да афіцыйных органаў кіравання, перыядычна ўспыхваюць узброеныя канфлікты.

Беджа вядомы як выдатныя спевакі і музыканты. Народныя песні прысвечаны качавому жыццю, спрыту вярблюдаў, прыгажосці жанчын, нудзе аб страчаным. Пашыраны народны музычны інструмент *рабабі* нагадвае гітару. Падчас святаў арганізуюцца мужчынскія рытуальныя танцы са зброяй. Перагаворы і сустрэчы мужчын суправаджаюцца кававымі цырымоніямі.

## Мова 
Мова беджа складае паўночную галіну кушыцкай моўнай сям'і. У Егіпце і Судане запісы на ёй робяцца арабскім пісьмом. У Эрытрэі запісы імён робяцца пісьмом на аснове лацінкі.

## Рэлігія 
У ранняе сярэднявечча продкі беджа прынялі хрысціянства, аднак да XV — XVI стст. яно было выціснута ісламам. Сярод вернікаў распаўсюджаны сунізм, суфізм, махдзізм.

## Спасылкі 
* The Rich Culture of the Beja 
* Dobon, B., Hassan, H., Laayouni, H. et al. The genetics of East African populations: a Nilo-Saharan component in the African genetic landscape. Sci Rep 5, 9996 (2015)
* GUDRUN DAHL, ANDERS HJORT-AF-ORNAS Precolonial Beja: A Periphery at the Crossroads
* Beja alphabet, pronunciation and language
* Who are Egypt’s Bedawiye Tribes?
* Beja People, Sudan - Atlas of Humanity
* Sudan: Spotlight on the eastern region's Beja tribe as political tension deepens

Катэгорыя:Кушыты
Катэгорыя:Народы Егіпта
Катэгорыя:Народы Судана
Катэгорыя:Народы Эрытрэі