Эрнст Тугэндхат

**Эрнст Тугэндхат** (8 сакавіка 1930 года, Брно, Маравія, Чэхаславакія) — нямецкі філосаф, былы прафесар Берлінскага свабоднага ўніверсітэта. У сваіх першых працах на яго аказаў перш за ўсё ўплыў на Марцін Хайдэгер і Эдмунд Гусерль. Пазней Тугэндхат стаў адным з найважнейшых прадстаўнікоў аналітычнай філасофіі ў Германіі.

## Жыццё і праца 
Эрнст Тугэндхат нарадзіўся ў 1930 годзе ў сям’і тэкстыльных фабрыкантаў Фрыца і Грэты Тугэндхат. У 1938 годзе яго сям’я, для якой Людвіг Міс ван дэр Роэ пабудаваў вілу Тугэндхат у Брно, эмігравала ў Швейцарыю, адкуль у 1941 годзе перасялілася ў Венесуэлу.

У 15 гадоў ён пачаў цікавіцца філасофіяй і ў самастойным вывучэнні, у прыватнасці, чытаў у свабодны час Хайдэгера, што устойліва сфарміравала яго. У 16 гадоў ён пераехаў у ЗША, каб вывучаць класічную філалогію ў Стэнфардскім універсітэце, хоць да таго часу ён ужо меў мэту вывучаць філасофію ў Хпйдэгера ў Фрайбурзе, як толькі дазволіць палітычнае становішча. У Стэнфардзе ён працягваў займацца філасофіяй — у тым ліку і далёкаўсходняй. Да зімовага семестра 1949 году Тугэндхат пачаў працаваць у Фрайбурзе ў Вільгельма Сіласі, але пазней перайшоў да Ойгена Фінка, а затым да Карла Ульмера. Акрамя таго, ён удзельнічаў у семінарах Хайдэгера, якія той праводзіў у 1951—1952 гадах. Ён меў вывучаў Піндара, імкнучыся максімальна вызваліцца ад жаргону Хайдэгера і даказаць свой скептыцызм у адносінах да распаўсюджанага ў Германіі ўяўленні аб асаблівым паняцці Ісціны ў грэкаў.

У 1956 годзе за ім рушыла ўслед доктарская дысертацыя на тэму ці ката цінас («нешта з чагосьці») у Арыстоцеля, а затым тры семестра ў Мюнстэрскім універсітэце, дзе ён быў звязаны з кружком Ёхіма Рытара. Ульмер, які ў гэты час выкладаў у Цюбінгене, зрабіў яго сваім дапаможнікам. У 1966 годзе Тугэндхат зацвердзіўся ў Цюбінгене са сваёй працай аб паняцці ісціны ў Гусерля і Хайдэгера.

На пачатку 1965 года Тугэндхат правёў гасцявы семестр у Мічыганскім універсітэце ў Ан-Арборы, дзе ён быў рэвалюцыянізаваны аналітычнай філасофіяй у сваім «вобразе думкі». З 1966 па 1975 год быў прафесарам філасофіі ў Гайдэльбергскім універсітэце. У гэты перыяд ён стаў адным з вядучых філосафаў-лінгвааналітыкаў Германіі. Прадуктам гэтага перыяду з’яўляецца яго высвятленне праблемы самасвядомасці у самасвядомасць і самавызначэння (1979).

З-за студэнцкага руху ён вырашыў сысці ад выкладання на некалькі гадоў — першапачаткова для таго, каб заняцца сацыяльнай філасофіяй і паліталогіяй. Аднак у 1975 годзе ён рушыў услед прапанове Юргена Хабермаса на працу ў Інстытут Макса Планка па вывучэнні ўмоў жыцця навукова-тэхнічнага свету Штарнберзе, дзе ён правёў пяць гадоў. Тут яго зацікаўленнасць перамясцілася на праблему маральна-філасофскага абгрунтавання. З 1980 па 1992 год выкладаў у якасці прафесара філасофіі ў Свабодным універсітэце Берліна. Адна з яго прац была сканцэнтравана там у галіне этыкі з публікацыямі праблемы этыкі (1984) і лекцыямі па этыцы (1993). У гэты перыяд Тугэндхат таксама актыўна займаўся палітыкай, асабліва ў русе за мір і праблеме права прытулку (Разважанні аб небяспецы ядзернай вайны, 1986; Этыка і палітыка, 1992).

У 1990-х гадах Тугэндхат працаваў запрошаным прафесарам у Папскім каталіцкім універсітэце Сант’яга-дэ-Чылі і чытаў лекцыі ў Вене і Празе. З 2000 года Тугэндхат звярнуўся да антрапалогіі і містыцы. З’явіліся творы «*Эгацэнтрызм і містыка*», «*Антрапалагічная даследаванне*» (2003), «*Аб смерці*» (2006) і «*Антрапалогія замест метафізікі*» (2007). З 2013 года Тугэндхат жыве ў Фрайбурзе.

У яго ёсць сястра-мастацтвазнаўца Даніэла Хамер-Тугэндхат, якая вырасла ў Швейцарыі і доўгі час выкладала ў Вене.

### Сацыяльны ўдзел 
Акрамя сваёй мірнай палітыцы, Тугэндхат таксама займаўся праваабарончай дзейнасцю. Ён даўні заступнік народаў, якія знаходзяцца пад пагрозай, а з 1982 года — сябар кіравання Берлінскага «працоўнага гуртка без ядзернай зброі».

## Філасофія 
### Раннія працы 
Раннія творы Тугэндхата ў значнай ступені характарызуюцца падобнасцю да філасофіі Хайдэгера. У іх ён займаецца анталогіяй Арыстоцеля і пытаннем ісціны ў Гусерля і Хайдэгера. У доктарскай працы ўпершыню сустракаецца цэнтральнае для Тугэндхата становішча філасофіі як «ідэя арыентаваць чалавечае жыццё ў цэлым на ісціну, гэта значыць праз ідэю жыцця ў крытычнай адказнасці».

### Моўны аналіз як «першая філасофія» 
Істотную нітку ў творчасці Тугэндхата складае яго праграма развіцця моўнай аналітычнай «першай філасофіі». Ён хоча традыцыйнай арыентацыі на Быццё (антычная філасофія) або Свядомасць. пераадоленне свядомасці (сучасная філасофія) і пераход да пытання аб разуменні моўных выразаў. У сваіх лекцыях па ўвядзенні ў моўную аналітычную філасофію, апублікаваных у 1976 годзе, ён разгортвае свой уласны лінгвістычны падыход на аснове разбурэння традыцыйных паняццяў і пытанняў, падвяргаючы крытыцы і папярэднюю моўную аналітычную філасофію. Мэта працы — разгарнуць новую фармальную універсальную навуку пад назвай «фармальная семантыка», закліканую замяніць усе іншыя формы філасофскай універсальнай навукі, у прыватнасці, анталогію і тэорыю пазнання.

Тэрміны, на якія традыцыйнае філасофстваванне арыентавалася цэнтралізавана, такія як паняцце Быцця, свядомасці, вопыту і розуму, могуць і павінны быць прасветленыя моўным аналітычным шляхам у адпаведнасці з гэтым падыходам. Тугэндхат, аднак, выключае дзве вобласці традыцыйнай філасофіі з паспяховага лячэння аналітычнай філасофіяй:

# «Пытанне пра дабро» і «як нам жыць»
# «Несупярэчныя спосабы свядомасці», як, напрыклад, прааналізаванае Хайдэгерам Быццё..

### Філасофія самасвядомасці 
Далей Тугэндхат стаў вядомы сваёй філасофіяй самасвядомасці, на якую істотна паўплывала філасофія Людвіга Вітгенштэйна, якую ён паказвае ў сваёй працы «*самасвядомасць і самавызначэнне*» (1979). Там ён крытычна ставіцца, перш за ўсё, да канцэпцый Юргена Хабермаса і Дытэра Генрыха. Мэта твора — даць нецыркулярнае апісанне самасвядомасці. Згодна з Тугэндхатам, змест самасвядомасці, як і ўсёй свядомасць чаго-небудзь, павіннен разумецца як прапазіцыянальныя ўстаноўкі. Практычную самасвядомасць ён інтэрпрэтуе як паводзіны да сябе і разумее, услед за Хайдэгерам, як пытанне аб тым, якім чалавекам быць і як жыць.

### Этыка 
Тугэндхат неаднаразова задаваў сабе цэнтральнае пытанне этыкі і некалькі разоў пераглядаў свае адказы на яго. У трох лекцыях па праблемах этыцы 1981 года, ён з дапамогай лінгвістычных аналітычных меркаванняў, зрабіў меркаванне, што маральная норма з’яўляецца дастаткова абгрунтаванай, калі яна служыць раўнамернай цікавасці зацікаўленых асоб. Альтэрнатыўны падыход да гэтага ён развівае ў сваіх лекцыях па этыцы 1993 года, дзе відавочна выступае супраць контрактуалістычных мадэляў аргументацыі, спрабуючы замест гэтага зрабіць зразумелым абгрунтаванне маральных меркаванняў аб паняцці «добрага чалавека». Гэтую канцэпцыю абгрунтавання ён зноў адкідвае неўзабаве і з тых часоў зноў усё больш набліжаецца да контрактуалізму. Да гэтага часу заключны этап развіцця яго тэорыі пачынаецца з «*Дыялог ў Лецісіі*», апублікаванага ў 1997 годзе. Да гэтага этапу можна аднесці і яго пазнейшыя трактаты, некаторыя з якіх можна знайсці ў томе эсэ 1992—2000 гадоў, апублікаваным у 2001 годзе.

Пры ўсіх рэвізіях ў творчасці Тугэндхата, з цягам часу, захоўваюцца і некаторыя цэнтральныя элементы. Такім чынам, для яго пры вызначэнні паняцця маралі заўсёды заставалася істотным ўнутранае стаўленне да маральных пачуццяў чалавека, асабліва да пачуццяў абурэння і віны ў іх функцыянаванні санкцыйных інстанцый. Іх аснову складае жаданне індывіда быць сябрам супольнасці. Абсалютная абгрунтаванне, якое выходзіць за рамкі фактычнай маралі супольнасці, здаецца немагчымым у сучаснасці, таму што рэлігійныя і метафізічныя традыцыі больш не маюць рэчаіснасці.

У метаэтычных пытаннях Тугэндхат заўсёды строга выступаў супраць усякага роду апрыёрных абгрунтаванняў, высоўваючы тэзіс аб тым, што апраўдальная аснова сучаснай канцэпцыі маралі можа быць толькі ў эмпірычных інтарэсах зацікаўленых асоб.акрамя таго, з цягам часу ён прытрымліваецца фундаментальнага значэння аўтаноміі асобнага індывіда, а таксама прынцыпу эгалітарызму.

### Антрапалогія і містыка 
Тугэндхат ужыў метады аналітычнай філасофіі і да асноўных антрапалагічных пытанняў. Пры гэтым ён разглядае антрапалогію як «першую філасофію», якая адносіцца да экзістэнцыяльных чалавечых асноўных з’яў. Тугэндхат зыходзіць з асноўнай з’явы прэдыкатыўных структуры чалавечай мовы, якое ён лічыць вырашальным прарывам да чалавечага ў рамках біялагічнай эвалюцыі.

Тэма містыкі, на думку Тугэндхата — гэта пераадоленне чалавечай кантынгентнасці. У адрозненне ад рэлігіі, адказы на якую адхіляе Тугэндхат як простае жаданне, містыка не патрабуе звяртацца да адкрыцьця або традыцыі. Іх магчымасць выцякае, хутчэй, з антрапалагічных каранёў самога чалавечага быцця: сабранага быцця ў сабе, якое ў той жа час мае ўласнае Я, а таксама свет «у цэлым» у прадмет. Такім чынам, містыка можа рэлятывізаваць і трансцэндзіраваць эгацэнтрычна, дадзеную нам структурай чалавечай мовы.

## Адзнакі 
Тугэндхат — адзін з самых уплывовых сучасных філосафаў. Адным з першых ён звязаў кантынентальна-еўрапейскую фенаменалагічна-герменеўтычную традыцыю з англа-амерыканскай аналітычнай філасофіяй. Ужо яго раннія працы аб Арыстоцелі, Гусерлі і Хайдэгеры сталі стандартнымі філасофскімі працамі. Яго лекцыі па ўвядзенні ў моўную аналітычную філасофію і вывучэнню самасвядомасці і самавызначэння хутка распаўсюдзіліся на класіку, якая за межамі больш вузкага круга акадэмічнай філасофіі таксама ўваходзіць у іншыя дысцыпліны, такія як мова. Найбольшы ўплыў на сучасную філасофскую дыскусію аказваюць маральна-філасофскія даследаванні Тугэндхата, якія, акрамя і супраць дыскурснай этыкі Карла-Ота Апеля і Юргена Хабермаса, прызнаюцца самым значным сістэматычным нямецкамоўным этычным праектам сучаснасці.

## Узнагароды 
Эрнст Тугэндхат займаў шмат запрошаных прафесій у Германіі і за мяжой (Сант’яга-дэ-Чылі, Канстанц, Прага, Гаянія (Бразілія) і Порту-Алегры). У 1999 годзе ён быў прызначаны ганаровым прафесарам Цюбінгенскага універсітэту. У 2002 годзе ён быў стыпендыятам калега Фрыдрыха Ніцшэ. 9 мая 2005 года Эрнст Тугэндхат атрымаў ганаровую доктарскую ступень Аўтаномнага ўніверсітэту Мадрыда, а ў 2008 годзе — Цюрыхскага ўніверсітэту. Таксама ў 2005 годзе Тугэндхату была прысуджана прэмія майстра Экхарта ў памеры 50 000 еўра, якую ён ахвяраваў школе «Таліта Кумі» ў Бэйт-Джале (Палесціна).

## Працы 
**Пералік у парадку публікацыі:**

* *Tí kata tinós. Eine Untersuchung zu Struktur und Ursprung aristotelischer Grundbegriffe.* Karl Alber, Freiburg 1958, 5. Auflage mit neuem Nachwort und Anhang 2003 (Reihe: Symposion, 2). ISBN 3-495-48080-3
* *Der Wahrheitsbegriff bei Husserl und Heidegger.* de Gruyter, Berlin 1967. ISBN 978-3-11-010289-5
* *Vorlesungen zur Einführung in die sprachanalytische Philosophie.* Suhrkamp, Frankfurt 1976. ISBN 978-3-518-27645-7
* *Selbstbewusstsein und Selbstbestimmung.* Suhrkamp, Frankfurt 1979. ISBN 978-3-518-27821-5
* mit Ursula Wolf: *Logisch-semantische Propädeutik.* Reclam, Stuttgart 1983, ISBN 978-3-15-008206-5
* *Probleme der Ethik.* Reclam, Stuttgart 1984, ISBN 978-3-15-008250-8
* *Rationalität und Irrationalität der Friedensbewegung und ihrer Gegner : Versuch eines Dialogs*, Verlag und Versandbuchhandlung Europäische Perspektiven, Berlin 1983, ISBN 3-89025-007-6, andere Fassung: Rede auf der Veranstaltung *Die atomare Bedrohung*, 20. Oktober 1983 FU Berlin, in: *Philosophie und Frieden*, Friedensinitiative am Philos. Institut, o.&nbsp;J., gesendet im Sender Freies Berlin.
* *Nachdenken über die Atomkriegsgefahr und warum man sie nicht sieht.* 2. Aufl. Rotbuch, Berlin 1988, ISBN 978-3-88022-319-6
* *Philosophische Aufsätze.* Suhrkamp, Frankfurt 1992, ISBN 978-3-518-28617-3
* *Ethik und Politik.* Suhrkamp, Frankfurt 1992, ISBN 978-3-518-11714-9
* *Vorlesungen über Ethik.* Suhrkamp, Frankfurt 1993, ISBN 978-3-518-58151-3; Neuauflagen
* *Dialog in Leticia.* Suhrkamp, Frankfurt 1997, ISBN 978-3-518-28902-0
* mit Celso López, Ana M. Vicuna: *Wie sollen wir handeln? Schülergespräche über Moral.* Reclam, Stuttgart 2000, ISBN 978-3-15-018089-1
* *Aufsätze 1992—2000.* Suhrkamp, Frankfurt 2001, ISBN 978-3-518-29135-1
* *Egozentrizität und Mystik. Eine anthropologische Studie.* C. H. Beck, München 2003, ISBN 3-406-51049-3 (Rezensionen auf Perlentaucher.de)
* *Über den Tod.* Suhrkamp, Frankfurt 2006. ISBN 978-3-518-06859-5
* *Anthropologie statt Metaphysik.* C. H. Beck, München 2007, ISBN 3-406-55678-7

## Літаратура 
* Hans-Martin Barth: *Egozentrizität, Mystik und christlicher Glaube. Eine Auseinandersetzung mit Ernst Tugendhat*. In: *Neue Zeitschrift für Systematische Theologie und Religionsphilosophie* 46:4 (2004), S. 467—482
* Andrew Bowie: *Ernst Tugendhat: Philosophische Aufsätze*. In: *European Journal of Philosophy* 2/3, 1994, S. 345—351
* Stefan Gosepath: *Ernst Tugendhat*. In: Julian Nida-Rümelin, Elif Özmen (Hrsg.): *Philosophie der Gegenwart in Einzeldarstellungen* (= *Kröners Taschenausgabe.* Band 423). 3., neu bearbeitete und aktualisierte Auflage. Kröner, Stuttgart 2007, ISBN 978-3-520-42303-0, S. 671—677.
* Klaus Jacobi (Hrsg.): *Mystik, Religion und intellektuelle Redlichkeit. Nachdenken über Thesen Ernst Tugendhats*. Karl Alber, Freiburg i. Br./München 2012, ISBN 978-3-495-48518-7 (mit Tugendhats Aufsatz *Spiritualität, Religion und Mystik* aus dem Jahr 2005) (Inhalt und Einleitung )
* Nico Scarano, Mauricio Suárez (Hrsg.): *Ernst Tugendhats Ethik. Einwände und Erwiderungen*. C. H. Beck, München 2006 ISBN 978-3-406-55072-0 (mit zwei Texten von Ernst Tugendhat und Beiträgen von Stefan Gosepath, Oliver Hallich, Anton Leist, Julian Nida-Rümelin, Gertrud Nunner-Winkler, Walter Pfannkuche, Friedo Ricken, Beate Rössler, Jacob Rosenthal, Nico Scarano, Holmer Steinfath, Ursula Wolf)
* Marcus Willaschek (Hrsg.): *Ernst Tugendhat: Moralbegründung und Gerechtigkeit*, Vortrag und Kolloquium Münster 1997. Münsteraner Vorlesungen zur Philosophie Band 1, Lit, Münster 1997.
* Santiago Zabala: *The Hermeneutic Nature of Analytic Philosophy. A Study of Ernst Tugendhat.* Columbia University Press, New York 2008, ISBN 978-0-231-14388-2 (mit einem Vorwort von Gianni Vattimo und einem Dialog mit Ernst Tugendhat)

## Спасылкі 
* 
* Ernst Tugendhat: *Die Kontroverse um die Menschenrechte* , Analyse & Kritik 15 (1993), 101—110
* Ernst Tugendhat — Autorenprofil mit Foto beim Suhrkamp Verlag
* «Wir sind nicht fest verdrahtet»  — Rezension von «Anthropologie statt Metaphysik», Berliner Zeitung vom 5. Juni 2007
* *Das Alter — Die Herausforderung der Frustration* , Gespräch mit Jochen Rack, Aufklärung und Kritik, Sonderheft 11/2006 (PDF-Datei; 34&nbsp;kB)
* Moralbegründung und Gerechtigkeit, Vortrag und Kolloquium, Münster 1997 (PDF-Datei; 871&nbsp;kB)
* Michael Hampe: *Die wiedervereinigte Philosophie. Ernst Tugendhats neue Untersuchungen zu Anthropologie und Mystik* , Kommentierung einer Rezension in der NZZ vom 23. Juni 2007
* Georg Lohmann: *20 Jahre Vorlesungen über Ethik von Ernst Tugendhat* , DZPhil 61 (2013) 4, 629—634
* Kurt Oesterle: *Tugendhat, Ernst*, Porträt in Information Philosophie
* Oliver Tolmein: *Deutsche Ethik* . Wie der Philosoph Ernst Tugendhat für Frieden und für «Euthanasie» eintritt und damit auf begeisterte Zustimmung in der linken und alternativen Szene stößt, Veröffentlicht in: Konkret 05/91, S. 24
* Matthias Wunsch: *Eigenständigkeit und intellektuelle Redlichkeit bei Ernst Tugendhat*, In: Frank Brosow/ T. Raja Rosenhagen (Hrsg.): Moderne Theorien praktischer Normativität. Zur Wirklichkeit und Wirkungsweise des praktischen Sollens. Münster 2013, 346—370

### Відэакрыніцы 
* Ernst Tugendhat — «Unsere Angst vor dem Tod», gehalten am 2. Juli 2003 in der Carl Friedrich von Siemens Stiftung

### Аўдыакрыніцы 
* Ernst Tugendhat — Der Ursprung der Gleichheit in Recht und Moral — Mitschnitt der Philosophischen Audiothek, Institut für Philosophie, Universität Wien
* Ernst Tugendhat — Die anthropologischen Wurzeln von Religion und Mystik  — Mitschnitt der Philosophischen Audiothek, Institut für Philosophie, Universität Wien (Teil 1)
* Ernst Tugendhat — Die anthropologischen Wurzeln von Religion und Mystik  — Mitschnitt der Philosophischen Audiothek, Institut für Philosophie, Universität Wien (Teil 2)
* Ernst Tugendhat — Das Problem einer autonomen Moral  — Mitschnitt der Philosophischen Audiothek
* Ernst Tugendhat — Freiheit und Determinismus  — Mitschnitt der Philosophischen Audiothek
* Elisabeth Nemeth und Herbert Hrachovec sprechen mit Ernst Tugendhat über sein Buch «Aufsätze 1992—2000»  — Mitschnitt der Philosophischen Audiothek (Teil 1)
* Elisabeth Nemeth und Herbert Hrachovec sprechen mit Ernst Tugendhat über sein Buch «Aufsätze 1992—2000»  — Mitschnitt der Philosophischen Audiothek (Teil 2)

Катэгорыя:Філосафы XX стагоддзя
Катэгорыя:Філосафы XXI стагоддзя
Катэгорыя:Выкладчыкі Гайдэльбергскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Цюбінгенскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Філосафы Германіі