Сафі Хагман

**Ганна Сафія «Сафі» Хагман**, народжаная **Ганна Крысціна «Сціна» Хагман** (швед. *Anna Sophia «Sophie» Hagman*; 31 снежня 1758, Эскільстуна, Сёдэрманланд, Швецыя — 6 мая 1826, Стакгольм, Швецыя) — танцоўшчыца балета Швецыі. Яна была афіцыйнай каралеўскай палюбоўніцай прынца Швецыі Фрэдэрыка Адольфа з 1778 па 1793 год.

## Ранні перыяд жыцця 
Сафі Хагман нарадзілася ў Эскільстуне як дачка цесляра Пітэра Хагмана і Элізабэт Гедман (пам. 1767). У яе былі дзве сястры, Крысціна Катарына і Элізабэт, і па меншай меры адзін брат Карл Пітэр Хагман. Магчыма, у яе быў яшчэ адзін брат: у 1780 г. прынц Фрэдэрык выказаў намер зрабіць што-небудзь для салдата Ларса Хагмана са Стрэнгняса, які дзейнічаў у Сёдэрмландскім палку і раней не быў яму вядомы, магчыма, таму, што ён быў братам Сафі Хагман, і быў звычай салдат служыць у тым самым палку, што і іх бацькі.

Яе шурын, Андэрс Эрлінг, быў сталяром у Стакгольме. У 1762 годзе яна пераехала з сям’ёй у Ловён у Стакгольме. Пасля смерці бацькі ў 1772 годзе яна была занята даглядаць дзяцей Луіса Галадзье, майстра танца Каралеўскага шведскага балета Каралеўскай шведскай оперы ў Стакгольме. Тады яна была пакаёўкай, а потым і фрэйлінай баранэсы Шарлоты Мандэрстром, а потым служанкай нявесты Хедвігі Катарыны Піпер. Падчас занятасці ў Піпер, па словах прыдворнага графа Ларса фон Энгестрома, яна была «маленькай дзяўчынкай, і ўсе з яе смяяліся, бо яна была закахана ў герцага Фрэдэрыка». Яна спыніла працу ў Піпер і ўступіла ў адносіны з маладым купцом і піваварам, які фінансава падтрымліваў яе і аплачваў навучанне ў швейнай школе. Аўстрыйскі пасол у Швецыі, граф Ёзэф Каўніц, прапанаваў грошы і самой Хагман, і яе каханаму, каб яна была ягонай, і сама Хагман адмовіліся, таму што яны ўзаемна закахаліся адзін у аднаго і таму, што «півавар быў больш прыгожы мужчына, чым граф». Адносіны скончыліся таму, што мужчына памёр, і Хагман была вымушана скончыць навучанне на швачку. Даты гэтых падзей не ясныя.

З 1775 года Сафі Хагман займала пасаду танцоўшчыцы ў Каралеўскім балеце. Яна ніколі не стала вельмі вядомай як артыстка балета, і, як кажуць, яе больш адзначалі знешнім выглядам, чым талентам; у 1776 годзе яна ненадоўга згадваецца як адна з пастушак у балеце. У 1778 годзе прынц Фрэдэрык Адольф заўважыў яе падчас яе выступлення ў ролі старонніка, і, спакусіўшы яе, ён па-сапраўднаму закахаўся ў яе. Праз год, 1779, яе больш не запісваюць у балет, і яна адзначае, што жыве з Фрэдэрыкам.

## Увядзенне ў двор 
Стаўшы палюбоўніцай прынца Фрэдэрыка Адольфа, Сафі Хагман, як кажуць, вывучала французскую мову і этыкет. Ёй таксама далі імя Сафі замест больш распаўсюджанай Ганны Сціны. 2 студзеня 1780 года яна была прадстаўлена пры каралеўскім двары ў замку Грыпсхольм як афіцыйная палюбоўніца Фрэдэрыка Адольфа з дазволу шведскага караля Густава III . Цалкам верагодна, што Густаў III даў дазвол з-за захаплення французскім дваром, дзе афіцыйныя каханкі былі звычайнай з’явай. Нефармальная прэзентацыя была ўнікальнай, прыцягнула шмат увагі і ў большасці падрабязнасцей даў прыдворны Густафам Ёханам Эрэнсвардам:Герцаг Фрэдэрык дамаўляўся аб дазволе Яго Вялікасці прадставіць Мамсел Хагман да наследнага прынца. Яго Вялікасць належным чынам пагадзіўся з гэтым, як здавалася, адпраўной кропкай для будучых прывілеяў для яе. У двары ўсё павінна адбывацца па пэўнай схеме. Так і было зробілена. Герцаг даручыў графу Лейхонштэдту праводзіць яе са сваіх пакояў да пакояў наследнага прынца, дзе яны ўжо знаходзіліся, і абвясціў графіні Разэн, што яму быў дадзены дазвол Яго Вялікасці прадставіць яе да наследнага прынца. Калі Лейхонштэдт абвясціў сябе эскортам гэтай прыгажуні, герцаг сам выйшаў з пакоя, прыняў яе і праводзіў у пакой наследнага прынца, выйшаў наперад і правёў прэзентацыю. Мамсел Хагман пацалавала яму руку і пачала размаўляць з дамамі, якім яна таксама была прадстаўлена. Яе размова была нязмушанай і прыемнай; яна выяўляла шмат сціпласці і павагі, але не сарамлівасці і пакорлівасці. Герцаг не сядзеў, прымушаючы дам заставацца стаяць, каб яго Мамсел не заставалася адзінай. Ёй не ўдалося б сесці ў прысутнасці наследнага прынца. Графіня Разэн, якая заўважыла гэта, папрасіла герцага сесці, але той зрабіў выгляд, што не чуе, працягваючы размову, і пасля таго, як прайшло паўгадзіны візіту, герцаг і прыгажуня сышлі, задаволеныя і поўныя палягчэння з-за гэты крок. Дамы наследнага прынца, першапачаткова некалькі скандалізавалі за гэты візіт, неўзабаве апынуліся задаволенымі і выказаліся на карысць Мамсэл Хагман. Герцаг доўга гэта планаваў і зрабіўся сябрам для ўсіх прыдворных дам. Прадстаўленне для прыдворных дам было знакам таго, што яе прынялі, бо сацыяльна прымальным было прадстаўляць каханку для дваран мужчынскага полу, але не для жанчын.

## Афіцыйная палюбоўніца 
Сафі Хагман адкрыта з’явілася разам з прынцам пры двары, што разам з Хедвіг Таўбе зрабіла яе адной з дзвюх афіцыйных каралеўскіх каханак у гісторыі Швецыі. Яе каралева ўдова называла: «Мая маленькая нявестка», а кароль: «Дарагая нявестка». Паэт Бэлман назваў яе вобразам прыгажосці: «Уся яе істота была для святам для маіх вачэй», і кароль аднойчы прыняў яе за нявестку ў замку Грыпсхольм. Першапачаткова прыдворныя жанчыны былі да яе вельмі снобісцкія, але Сафі Хагман разумела, як зрабіць так, каб яна спадабалася большасці. У рэшце рэшт, нават граф Аксель фон Ферсен Старэйшы, вядомы як строгі мараліст і які вельмі аспрэчваў усю пазашлюбную сэксуальнасць, прызнаў яе якасць і прызнаў, што яна зрабіла на ўсіх добрае ўражанне. Казалі, што: «Яна адрознівалася ад іншых каралеўскіх палюбоўніц тым, што ніколі не злоўжывала сваім становішчам, узбагачваючы сябе».

У 1780 годзе адносіны былі часова разарваны з-за закаханасці Фрэдэрыка Адольфа і планаў шлюбу з графіняй Маргарэтай Ловісай Урангель. У двары Сафі Хагман сустрэла вялікае спачуванне з-за добрага ўражання, якое яна зрабіла, і таму, што цяпер яна не мае сродкаў на ўтрыманне, і таму Густаў III паабяцаў ёй пенсію. Калі шлюбныя перамовы з Урангелем праваліліся, і Фрэдэрык Адольф страціў цікавасць да яе ў 1781 годзе, ён вярнуўся да Хагман і аднавіў з ёй адносіны. Яна павінна была растлумачыць яму, што больш не можа кахаць яго пасля таго, як ён прычыніў ёй боль, і пасля гэтага Фрэдэрык Адольф ніколі не было вядома, што ён быў ёй няверны.

Сафі Хагман атрымала нумары ў Каралеўскім палацы ў Стакгольме і стала гаспадыняй у палацы Тулгарн, прыватнай рэзідэнцыі прынца Фрэдэрыка Адольфа. Яе адносіны з прынцам апісваюцца як саюз узаемнай любові і шчасця, і яна ніколі не прасіла ні фінансавай дапамогі ні ад яго, ні ад якіх-небудзь іншых сувязяў, якія яна ўстанавіла праз яго. Хаця яна, мабыць, ніколі нічога не прасіла, ёй дарылі шмат падарункаў, якія яна не прасіла. Фрэдэрык Адольф падараваў ёй тры загарадныя маёнткі, пенсію ў 2000 рыксдалераў, якую Густаў III выплачваў штогод у якасці страхоўкі, калі яе адносіны з князем калі-небудзь скончацца, і абяцаў тытул графіні Густафа III, калі яна і Фрэдэрык Адольф калі-небудзь займеюць сына.

Сафі Хагман зрабіла надоўга ўражанне, як бескарыслівая. Граф Адольф Людвіг Гамільтан сказаў пра яе: «Ніхто на яе месцы не мог быць больш высакародным» і падрабязна апісаў адзін эпізод. Аднойчы князь купіў ёй у крэдыт дарагое ўпрыгажэнне (пярсцёнак), не заплаціўшы за іх, а ювелір, які знаходзіўся ў цяжкім эканамічным становішчы, дзень за днём чакаў у палаце прынца. Хагман заўважыла яго, і, калі ен распавёў пра сітуацыю, яна сказала: «У прынца ў цяперашні час няма грошай, я таксама магу жыць без гэтага ўпрыгажэнні, але не без вашага дабрабыту», пасля чаго яна вярнула каштоўнасць ювеліру ўзамен на абяцанне нічога не казаць пра гэты эпізод. Тым не менш гэтая гісторыя стала добра вядомай і спрыяла ёй добрай рэпутацыяй.

У 1784 годзе Аксель фон Ферсен Старэйшы паведаміў, што прынц Фрэдэрык Адольф жыў даволі прыватным жыццём з Сафі Хагман у коле блізкіх сяброў, а ў 1786 годзе прынцэса Гедвіга Лізавета Шарлота пацвярджае, што прынц ізаляваўся з Хагман ў сваім маёнтку, цалкам захоплены яе прыгажосцю. Сафі Хагман ішла за ім у каралеўскія палацы і выконвала ягоныя службовыя задачы.

Пра Сафі Хагман, як гаспадыню палаца Тулгарн, апісаў Эрэншвард:«Мамсэл Хагман была падобная на прыдворную даму. Размова ў яе была нязмушанай і прыемнай. Яна выяўляла сціпласць і павагу, але не сарамлівасць і пакорлівасць. Дамы выказвалі ёй максімальную павагу. Джэнтльмены лічылі сябе ўдачлівымі, калі яна надавала ім хвіліну»; яна выконвала ролю гаспадыні: «Не з напышлівым гонарам прынцэсы, а з натуральнай ветлівасцю сярэдняга класа. І такой гаспадыняй яна была! Выгляд Венеры, манеры Юноны, годнасць Гебы». Пазней гэта называлася «Залаты век міс Сафі Хагман». Ёсць шмат эпізодаў пра перыяд Сафі Хагман у Тулгарне, якую называюць «Tullgarnsminnerna» («Успаміны пра Тулгарн»). Фрэдэрык Адольф быў ахвотным паляўнічым, і Хагман удзельнічала ў паляванні са сваімі сябрамі-паляўнічымі мужчынамі. Пра адно з гэтых паляванняў у 1847 годзе быў апублікаваны верш пад назвай «Hertig Fredrik, Mamsell Hagman och gamla Margaretha» («Герцаг Фрэдэрык, Мамсэл Хагман і старая Маргарэта»), дзе мужчынская паляўнічая дружына павінна была скіраваць на яе сваю ўвагу, чым да самога палявання, і падчас якога Хагман сустрэла жабрачку, старую Маргарэту, якой яна дапамагала; гэты эпізод павінен быў адбыцца ў 1791 годзе.

20 лютага 1787 года была ахрышчана дзяўчынка Сафіі Фрэдрыкі, кумамі якой былі Фрэдэрык Адольф і Сафі Хагман. Іншымі хроснымі бацькамі былі граф Адольф Піпер, граф Карл Посэ, дваране Пэр Рэйнгольд Тэрсмедэн, Пэр Спар і прафесар Шульцэнхайм. У запісах гаворыцца, што «бацькі застануцца незапісанымі» але, як мяркуюць, яна была дачкой Фрэдэрыка Адольфа і Сафі Хагман. Больш інфармацыі пра Сафію Фрэдрыку няма.

Падчас руска-шведскай вайны (1788—1790) Фрэдэрык Адольф уступіў у канфлікт з каралём, адмовіўся служыць пад кіраўніцтвам брата Карла і ў снежні 1788 года пакінуў армію. І Густаў III, прынцэса Хедвіга Элізабэт Шарлота, і прынцэса Сафі Альберцін Шведская рэкамендавалі ім папрасіць умяшання Хагман, але няма згадак, ці сапраўды яны гэта рабілі. Падчас адсутнасці Фрэдэрыка Адольфа ў Фінляндыі падчас вайны Сафі Хагман заляцаўся да Андэрса Гара (1764—1845), «прыгожага маладога гаспадара», а калі Фрэдэрык Адольф вярнуўся, яна была цяжарная ад Гара. І Сафі Хагман, і Андэрс Гар выказалі жаданне ажаніцца адзін з адным, але прынц адмовіўся спыніць свае адносіны з ёй. Пазней Фрэдэрык Адольф вярнуўся да вайны. Адпраўляючыся па дазволу ў 1789 годзе, Густаў III прамовіў: «Я мяркую, што ён з’ехаў, каб наведацца да сваіх зайцаў». Нягледзячы на тое, што Сафі Хагман неаднаразова паведамляла, што яна была цяжарнай, няма звестак, якія пацвярджаюць наяўнасць у яе дзяцей.

## Пазнейшае жыццё 
Адносіны паміж Сафі Хагман і Фрэдэрыкам Адольфам спыніліся ў 1793 годзе, як здаецца, па ўзаемнай згодзе, пасля чаго ў іх абодвух былі іншыя адносіны. Фрэдэрык Адольф замяніў яе актрысай Ефрасінняй Лёф, а Сафі Хагман уступіла ў адносіны са спеваком і кампазітарам Эдвардам дзю Пуі. Адносіны з Дзю Пуі павінны былі прывесці да нараджэння дзіцяці, хаця звестак пра дзіця няма. Адносіны скончыліся, калі Дзю Пуі з’ехаў у паездку ў Германію, дзе яна пайшла за ім толькі, каб атрымаць адмову.

Хагман наведала Капенгаген у 1795 годзе, а другі раз — у пачатку XIX стагоддзя. Другі раз яна была ў кампаніі Дзю Пуі пад імем «місіс Хэдэнгран». Упершыню яна была ў кампаніі «місіс Жуфруа», жонкі міністра эканомікі прынца Фрэдэрыка Адольфа, і сустрэлася з паэтам і біскупам Францам Майклам Францэнам, які напісаў апісанне іх сустрэчы. Ён апісаў яе як прыгожую і годную павагі за тое, што яна ніколі не злоўжывала сваім уплывам на герцага. На той момант, відаць, на яе ляжала адказнасць дзяцей яе брата, бо яна сказала Францэну, што збіралася арганізаваць месца для свайго пляменніка на ўсходне-індыйскім караблі, але больш інфармацыі пра гэта няма.

У 1796 і 1802 гадах яна здзяйсняла паездкі з задавальненнем у Парыж пад імем «мадам Хедэнгран» у кампаніі капітана Карла Крысціяна Эрэнхава. У 1801 годзе ў яе былі планы выйсці замуж за Эрэнхава, але планы так і не былі рэалізаваны. Сафі Хагман у апошнія гады жыцця «ўсё яшчэ захапляла захаванай прыгажосцю, прыемнай істотай і добрым сэрцам», была папулярнай гаспадыняй, рабіла маленькія вячэры для такіх людзей, як скульптар Ёхан Тобіас Сергель.

Зімы яна праводзіла ў Стакгольме, а лета — на віле Ліла Кіна каля палаца Дротнінгхольм. Яна жыла са сваёй сястрой Элізабэт Б’юрстром, якая была ўдавой афіцэра, дзвюма пляменніцамі Сафі Б’юрстром і Аўгустай Б’юрстром і пляменнікам Пэрам Б’юрстромам.

Пасля таго, як адносіны з прынцам Фрэдэрыкам Адольфам скончыліся, Сафі Хагман жыла на каралеўскую пенсію. Калі Фрэдэрык Адольф памёр, яна атрымала другую пенсію ад дзяржавы. Гэтыя пенсіі, у прыватнасці, выдзяляліся каралеўскім домам, падвяргаліся крытыцы барона Стаэля фон Гольштэйна на Дваранскам сходзе у 1809 годзе. Сафі Хагман памерла ў 1826 годзе і завяшчала маёмасць дзецям сваёй сястры і блізкай сяброўцы Жанэт Стэнстром.

## Літаратура 
* Carin Österberg: *Svenska Kvinnor. Föregångare, pionjärer* (Swedish women: Predecessors, pioneers) (па-шведску)
* Carl Forsstrand (па-шведску): Sophie Hagman och hennes samtida. Några anteckningar från det gustavianska Stockholm. (English: Sophie Hagman and her contemporaries. Notes from Stockholm during the Gustavian age) Second edition. Wahlström & Widstrand, Stockholm (1911)
* Andersson, Ingvar (red.), Gustavianskt: [1771-1810]: en bokfilm, [Ny utg.], Wahlström & Widstrand, Stockholm, 1979
* Svenskt biografiskt lexikon (Swedish Biographical Dictionary) (па-шведску)

## Спасылкі 
* https://runeberg.org/sqvinnor/0194.html (па-шведску)
* https://runeberg.org/ordochbild/1912/0077.html (па-шведску)
* **Svenska folket underbara öden**, Carl G. Rimberg (па-шведску)
* *Anteckningar om svenska qvinnor* (па-шведску)

Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі