open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Самагон

**Самаго́н** (*Самаго́нка*) — моцны спіртавы напой самаробнай вытворчасці, выраблены шляхам перагонкі праз самаробныя агрэгаты спіртаўтрымліваючай масы (брагі), атрыманай у выніку закісання зерневых прадуктаў, цукру, бульбы, буракоў, садавіны і іншых прадуктаў, якія змяшчаюць крухмальныя рэчывы. У шматлікіх краінах свету вырабленне самагону забаронена дзяржавай. У якасці сыравіны для вытворчасці самагону могуць быць выкарыстаныя практычна любая садавіна, што змяшчае цукар, або сам цукар у чыстым выглядзе. Асноўным этапам працэсу падрыхтоўкі самагону з’яўляецца выраб брагі шляхам закісання. Ад таго, як адбываецца зброджванне, залежыць якасць гатовага прадукту і яго выхад. Пасля заканчэння зброджвання робяць перагонку атрыманай брагі пры дапамозе перагоннага куба.
* У Польшчы і Беларусі самагон яшчэ мае другую назву — Бімбр.
Аляксандр Георгіевіч Аніхоўскі

** Аляксандр Георгіевіч (Алесь Юр’еў) Аніхо́ўскі** (, в. Старыца, Слуцкі павет — пасля 1956) — педагог, дацэнт.

Скончыў Слуцкія настаўніцкія курсы беларусазнаўства (1920). Член беларускага культурна-асветнага гуртка «Зарніца» 14 кастрычніка 1943 асуджаны на 10 гадоў лагераў. З 1956 жыў у Іванава-Вазнясенску, працаваў эканамістам на мэблевым камбінаце. Рэабілітаваны па першай справе (захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі) судовай калегіяй па крымінальных справах Вярхоўнага суда БССР 15 лістапада 1957, па другой справе — 15 кастрычніка 1956, а таксама Пракуратурай Іванаўскай вобласці 27 лютага 2007.

## Літаратура 
* 
* НАРБ, ІКР
* 
* *Кандыбовіч С.* Разгром нацыянальнага руху ў Беларусі. — Мн., 2000.
* *Илькевич Н.* Адам Бабарека: арест, лагерь, смерть. — Смоленск, 1999.
* *Міхнюк У.* «Забраны ў астрог мы з забранага краю» // Полымя. — 1999. — № 5.
* 

Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»
Салянка (ежа)

**Салянка** — суп на крутым мясным, рыбным або грыбным булёне з вострымі заправамі.

Салянкі бываюць трох відаў: мясныя, рыбныя і грыбныя. Аснова салянкі кісла-салёна-вострая з-за дадання такіх кампанентаў, як салёныя агуркі, масліны, каперсы, лімоны, квас, салёныя або марынаваныя грыбы. Салянка злучае ў сабе кампаненты і капуснага супа (капуста, смятана), і расольніка (салёныя агуркі, агурочны расол). У мясныя салянкі ідзе абсмаленае адварное мяса розных відаў, саланіна, вэнджаныя мясныя і каўбасныя вырабы. У рыбныя салянкі ідзе адварная, салёная, вэнджаная чырвоная рыба (асётравыя). Ва ўсіх салянках шмат вострых прыпраў — перцу, пятрушкі і кропа.

Катэгорыя:Супы
Катэгорыя:Руская кухня
Катэгорыя:Нямецкая кухня
Звычайныя жабы

**Звычайныя жабы** (*Ranidae*) — сямейства бясхвостых земнаводных, уключае 6 падсямейств, 46 родаў, больш за 700 відаў.

## Апісанне 
Даўжыня 1,3-33 см (зрэдку да 40 см), маса да 5 кг (жаба-галіяф). Характэрны доўгія (скакальныя) заднія канечнасці. Прадстаўнікі відаў, што жывуць пераважна ў вадзе, маюць зялёную скуру, наземныя віды — карычневатую ці бураватую.

## Пашырэнне 
Жабы — наземныя і водныя жывёлы, пашыраны амаль усюды (выключэнне — Паўднёвая Амерыка, поўдзень Аўстраліі і Новая Зеландыя, палярныя раёны).

На Беларусі распаўсюджаны 4 віды жаб. Жаба азёрная (*Rana ridibunda*) і жаба сажалкавая (*Rana lessonae=esculenta*) — водныя формы, жывуць у вадзе ці каля яе. Жаба вастрамордая (*Rana arvals-terrestris*) і жаба травяная (*Rana temporaria*) — наземныя формы, жывуць на балотах і заліўных лугах, палянах, у садах, парках, каля жылля.

## Асаблівасці біялогіі 
Жабы кормяцца ў асноўным насякомымі, вусенямі, мурашкамі, павукамі і інш. Буйныя жабы кормяцца птушанятамі, палёўкамі, землярыйкамі і інш. Жаб і іх лічынак паядаюць некаторыя рыбы, птушкі, звяры.

Размнажаюцца пераважна ў вадаёмах. У перыяд размнажэння многім жабам уласціва разнастайная гукавая сігналізацыя (так званыя «канцэрты»). Лічынкі — апалонікі.

## Выкарыстанне чалавекам 
Жабы — класічныя аб'екты лабараторных даследаванняў, як пакутніцам навукі ім пастаўлены помнікі ў Парыжы і Токіа. Мяса некаторых відаў ужываецца ў ежу.

## Гл. таксама 
* Ага
* Жабы


Катэгорыя:Сямействы земнаводных
Анадырскі раён

**Анадырскі раён** — адміністрацыйны раён на захадзе Чукоцкай аўтаномнай акругі. Заснаваны ў 1927 годзе. Адміністрацыйны цэнтр — Анадыр (не ўваходзіць у склад). Раён налічвае 15 населеных пунктаў, у тым ліку 2 пасёлкі гарадскога тыпу — Берынгаўскі і Вугальныя Копі.

Катэгорыя:Раёны Чукоцкай аўтаномнай акругі
Андрэй Першазваны

**Андрэй Першазваны** () — адзін з 12 вялікіх апосталаў — вучняў Ісуса Хрыста, якога, паводле біблейскай легенды, Ісус Хрыстос першым заклікаў ісці за сабой за Іардан у той час, калі ён лавіў рыбу на Галілейскім (Тыверыядскім) возеры. Па сцверджанню Евангелля ад Іаана, Андрэй быў адным з вучняў Іаана Хрысціцеля і яшчэ раней, чым яго брат Сімон (Пётр), быў закліканы на апостальства, а таму ў грэчаскіх рэлігійных паданнях называецца **Першазваным**. Разам са сваім братам Сімонам (Пятром) і двума сынамі Завадзея (Якавам і Іаанам), таксама апосталамі, лічыцца самым блізкім вучнем Хрыста. Яго прапаведніцкая хрысціянская дзейнасць праходзіла сярод скіфаў, якія жылі на берагах Чорнага мора. Паводле падання рускіх летапісцаў, Андрэй прапаведаваў хрысціянства на тэрыторыі Русі, быў каля сучаснага Кіева і нават даходзіў да Ноўгарада. Потым па ўзбярэжжы Чорнага мора прыйшоў у Фракію (Балгарыю), адтуль у Грэцыю, дзе быў распяты на крыжы. Хрысціянская царква адзначае яго памяць 30.11.
thumb|left|200px|Ікона апостала Андрэя
[thumb|left|Галава апостала Андрэя, якая захоўваецца ў адным з [манастыроў на Афоне.]]

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Раскрыжаваныя
Катэгорыя:Святыя паводле алфавіта
Катэгорыя:Каталіцкія і праваслаўныя святыя
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Апосталы
Катэгорыя:12 апосталаў
Хідры

Назву **Хі́дры** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Хідры — вёска ў Драгічынскім раёне
** Хідры — аграгарадок у Кобрынскім раёне
** Хідры — вёска ў Пружанскім раёне
Білібінскі раён

**Білі́бінскі раён** — адміністрацыйны раён на захадзе Чукоцкай аўтаномнай акругі Расіі. Заснаваны ў 1930 годзе і да 1961 года называўся *раён Усходняй Тундры*. Цэнтр раёна першапачаткова размяшчаўся ў сяле Астраўное, затым быў пераведзены ў Анюйск, а ў 1961 годзе — у горадзе Білібіна. У 1970 годзе ў Білібіна была ўведзеная ў строй прыёмная станцыя сістэмы спадарожнікавай сувязі «Арбіта», якая ўпершыню забяспечыла прыём на Чукотцы перадач Цэнтральнага тэлебачання з Масквы.

Насельніцтва раёна складае 8215 чалавек. Усяго налічваецца 5 сельскіх населеных пунктаў (Анюйск, Ілірней, Амалон, Астраўное, Кепервеем), 1 горад (Білібіна) і 2 пасёлкі гарадскога тыпу — Аліскерава (3 жых.) і Сустрэчны (незаселены). У раёне пражываюць малыя народы Поўначы — чукчы, эвены, юкагіры.

Асноўныя галіны эканомікі — электраэнергетыка (Білібінская АЭС), здабыча золата, аленегадоўля. Аэрапорт.

Катэгорыя:Раёны Чукоцкай аўтаномнай акругі
Апостал (кніга)

», надрукаваны Іванам Фёдаравым і Пятром Мсціслаўцам (1564)]]
 у 1574 годзе ў Львове]]
**кніга «Апостал»**, **«Дзяянні і пасланні апосталаў»** — ананімны раннехрысціянскі твор, уключаны ў склад Новага запавету Бібліі пасля тэкстаў кананічных евангелляў.

У гэтым помніку расказваецца аб распаўсюджванні хрысціянства пасля смерці Ісуса Хрыста. У цэнтры яго першай часткі дзейнасць іерусалімскіх вучняў Хрыста, у другой частцы — пропаведзь апостала Паўла, выказаная ў форме яго 14 пасланняў да розных асоб і народаў. Аўтар гэтага царкоўнага помніка (а ім, хутчэй за ўсё, з’яўляецца адна і тая ж асоба, што склада і Евангелле ад Лукі) выкарыстаў пісьмовыя крыніцы, напісаныя рознымі аўтарамі, літаратурна іх апрацаваў і дапоўніў, не дамогшыся, аднак, поўнага адзінства, не ўнікнуўшы ўсіх супярэчнасцей паміж асобнымі часткамі. Пытанне аб часе складання кананічнага тэксту «Апостала» спрэчнае. Артадаксальная багаслоўская літаратура адносіць яго да 2-ой пал. 1 ст. «Апостал» з’яўляецца важнай крыніцай для вывучэння гісторыі ранняга хрысціянства.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Біблія
Катэгорыя:Ананімныя творы
Клаўдзій

**Клаўдзій** (,  — , ) — імператар рымскі (41 — 54). Паходзіў з дынастыі Юліяў—Клаўдзіяў, імкнуўся да цэнтралізацыі імператарскай улады і ўмацавання ваеннай дыктатуры. Ён заклаў асновы бюракратычнага імператарскага апарату, але некалькі змякчыў тэрарыстычны рэжым сваіх папярэднікаў — Тыберыя і Калігулы. Падчас яго панавання была заваявана Брытанія (43), у гонар чаго атрымаў імя сын Клаўдзія Брытанік. Быў атручаны сваёй жонкай Агрыпінай Малодшай, якая даводзілася маці ўсыноўленага ім пасынка Нерона.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Абагаўлёныя манархі
Катэгорыя:Зрынутыя манархі
Катэгорыя:Гісторыкі Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Лацінскія гісторыкі
Катэгорыя:Вынаходнікі сістэм пісьма
Катэгорыя:Памерлі ад атручвання
Катэгорыя:Інваліды
Катэгорыя:Імператары рымскія
Іаан Дамаскін

thumb|right|Іаан Дамаскін
**Іаан Дамаскін** (~675, Дамаск — 4 снежня 749) — багаслоў, філосаф і паэт, адзін з так званых айцоў царквы.
, 1702 г.]]

Нарадзіўся ў знатнай арабскай сям'і хрысціянскага веравызнання. Атрымаў рознабаковую энцыклапедычную адукацыю. Спачатку, відаць, быў прыбліжаным халіфа, потым стаў манахам. Выступіў вядучым ідэйным кіраўніком г.зв. іконапаклоннікаў, абаронцам буйнога манастырскага землеўладання, адстойваў тэзіс аб перавазе духоўнай улады над свецкай, быў завяршальнікам і сістэматызатарам грэчаскай патрыстыкі. Імкнучыся ўпарадкаваць сучасныя яму навукі пад эгідай царквы на аснове Арыстоцелевай логікі, заклаў асновы схаластычнага метаду сярэднявечнай тэалогіі. Яго пяру належаць шматлікія творы філасофскага і багаслоўскага характару, сярод якіх галоўным была «Крыніца ведаў» (~742) — своеасаблівая энцыклапедыя філасофскіх і багаслоўскіх звестак, якія аказалі вялікі ўплыў на фарміраванне сярэдневяковай схаластыкі. Традыцыя праваслаўнай кніжнасці прыпісвае яму аўтарства трактата аб «Осьми честий слова». Яму ж прыпісваецца аўтарства трактату «Граматыка славянскай мовы». Яго творы ў скарочаным выглядзе і перакладах былі пашыраны ў Заходняй Еўропе, у славянскіх краінах і на Русі. У гісторыю літаратуры Іаан Дамаскін увайшоў як славуты паэт-гімнограф. У літургічнай лірыцы ён ускладніў архітэктоніку канона, дапоўніў яе акравершамі і ператварыў яе ў структуру, якая глыбока ўздзейнічала на ўяўленне чытача і слухача прадуманасцю і стройнасцю.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 670-я гады
Катэгорыя:Памерлі ў VIII стагоддзі
Катэгорыя:Постаці сірыйскай філасофіі
Катэгорыя:Айцы Царквы
Катэгорыя:Іканапіс
Катэгорыя:Дактары Касцёла
Катэгорыя:Праваслаўныя гімнографы
Катэгорыя:Патрыстыка
Катэгорыя:Каталіцкія і праваслаўныя святыя
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя VIII стагоддзя
Катэгорыя:Стагадовыя доўгажыхары
Катэгорыя:Постаці багаслоўя VIII стагоддзя
Катэгорыя:Крытыкі ісламу
Галандыя

Назва **Галандыя** часта ўжываецца да ўсяго каралеўства Нідэрланды

* Галандыя, гістарычная вобласць
* каралеўства Галандыя
* графства Галандыя
* правінцыя Паўночная Галандыя
* правінцыя Паўднёвая Галандыя
* Галандыя, гурт
* Паўночная Галандыя
* Паўднёвая Галандыя
Галандыя (гістарычная вобласць)

thumb|250px|Паўночная і Паўднёвая Галандыі на карце Нідэрландаў.
**Галандыя** () — гістарычная вобласць на захадзе Нідэрландаў. Уключае тэрыторыю двух правінцый краіны — Паўночнай Галандыі () і Паўднёвай Галандыі (). У мінулым Галандыя была графствам, якое ўваходзіла ў Свяўчэнную Рымскую імперыю. Пасля стала адной з дзяржаў, утварылых Рэспубліку сямі аб'яднаных правінцый Нідэрландаў (існавала з 1581 па 1795&nbsp;г.).

У 1806—1810 існавала **Каралеўства Галандыя**, васальнае па стаўленні да Французскай імперыі Напалеона I; каралём яго быў адзін з братоў Напалеона, Людовік I Банапарт. Каралеўства Галандыя прыўшло на змену гэтак жа васальнай Батаўскай рэспубліцы і спыніла існаванне пасля таго, як усе Нідэрланды былі анэксіраваны Францыяй у 1810.

Назва Галандыя адбываецца ад  (літаральна «драўляная краіна»). У шэрагу краін гэтая назва пашырана ўжываецца у стаўленні ўсяго каралеўства Нідэрландаў, што з'яўляецца парушэннем палітычнай карэктнасці (сапраўды гэтак жа, да прыкладу, як ужыванне назва Англія ў дачыненні да ўсёй Вялікабрытаніі). Такое ўжыванне выклікае пратэст у некаторых жыхароў іншых правінцый, у прыватнасці Фрысландыі, Паўночнага Брабанта, Лімбурга і інш.

Катэгорыя:Нідэрланды
Ізвольскія

**Ізвольскія** — рускі дваранскі род. Пайшоў ад Васілія Дзмітрыевіча Ізвольскага, які па паданні выехаў з Польшчы у Маскву у другой палове 15 ст. Елісей Якаўлевіч, празваны Булгак, быў ваяводай у Дзядзілаве (1576). Вікула Фёдаравіч быў суддзёй разбойнага прыказу (1680), думным дваранінам (1684). Павел Грыгор'евіч Ізвольскі быў сенатарам (памёр 1892), а Аляксандр Пятровіч — прадстаўніком Расіі пры папскім прастоле. Род Ізвольскіх занесены ў VI частку радаводнай кнігі Уладзімірскай губерніі (Гярбоўнік IX, 18).
Сімон-чараўнік

**Сімон-чараўнік**, паводле біблейскага падання, паходзіў з Палесціны, вучыўся ў Александрыі філасофіі, пасля займаўся магіяй. Сустрэўшыся з апосталам Філіпам, захапіўся пропаведзямі і верай у Хрыста і прыняў хрышчэнне з мэтай авалодання апостальскім майстэрствам. Каб задаволіць сваго прагу, Сімон-чараўнік нават прапанаваў Пятру і Іаану грошы за такую навуку, але яны адмовіліся ад такой платы і падверглі яго публічнаму выкрыццю. Пасля правалу Сімон з новым запалам вярнуўся да свайго чараўніцтва, здзіўляў усіх у Малой Азіі, Грэцыі і Рыме сваім вядзьмарствам, выдаваў сябе за бога, які нібы зыйшоў з неба на зямлю. Будучы выкрыты апосталам Пятром у Рыме, Сімон, імкнучыся даказаць сваю магутнасць, пры спробе ўзнесціся на неба трагічна загінуў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Гностыкі
Катэгорыя:Дзеянні святых апосталаў
Якуб Бабіч

**Якуб Бабіч** (? — ~1526) — віленскі месціч, «найстаршы бурмістр» (старшыня гарадскога магістрата) Вільні. Адзін са спонсараў выдавецкай дзейнасці Ф. Скарыны ў Вільні. У доме Я. Бабіча на віленскім рынку Ф. Скарына выдаў «Малую падарожную кніжку» (1522) і «Апостал» (сак. 1525), пасля выхаду якога спыніў сваю выдавецкую дзейнасць.

Катэгорыя:Постаці Вільнюса
Катэгорыя:Друкары Вялікага Княства Літоўскага
Ражанка (напой)

**Ра́жанка** — кісламалочны выраб (напой), які вырабляюць з каровінага адтопленага малака праз сумеснае кісламалочнае і спіртавае браджэнне. Заквашванне робяць тэрмафільнымі малочнакіслымі стрэптакокамі і чыстымі культурамі балгарскай палачкі, сквашваецца на працягу 3—6 гадзін. Мае жоўта-бурае адценне і традыцыйны кісламалочны смак. Фактычна з'яўляецца адным з гатункаў ёгурту без смакавых дабавак.

Катэгорыя:Напоі
Катэгорыя:Малочныя прадукты
Катэгорыя:Беларускія напоі
Алексін (горад)

**Але́ксін** () — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Алексінскага раёна Тульскай вобласці. Заснаваны ў 1236 годзе (статус горада з 1777 года).

Насельніцтва (2024) — 59,1 тыс. жыхароў.

Горад размешчаны на поўначы Сярэднерускага ўзвышша, на рацэ Ака, за 71 км ад Тулы, прыстань. У горадзе знаходзіцца хімічны камбінат, які пры савецкай уладзе быў адным з лепшых у краіне.

На беразе Акі ёсць таксама буйная курортная зона. У Алексіне любіў адпачываць Антон Паўлавіч Чэхаў.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада  

Катэгорыя:Гарады Тульскай вобласці
Пастушкі

* Пастушкі — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці
* Пастушкі — род птушак сямейства пастушковых
Астана (камуна)

**Астана** () —  камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Кунеа.

Насельніцтва складае 74 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 5 чал./км². Займае плошчу 16 км². Паштовы індэкс — 12030. Тэлефонны код — 0175.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы  .
Верацейка

Назву **Вераце́йка** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Верацейка — вёска ў Докшыцкім раёне
* Мінская вобласць:
** Верацейка — вёска ў Вілейскім раёне
* Гродзенская вобласць:
** *Верацейка* — адна з назваў ракі Верацёйка (прыток Свіслачы)
Крама

.]]
**Крама**, або **магазін** (ад ) — спецыяльна абсталяваны стацыянарны будынак або яго частка, прызначаны для продажу тавараў і аказанні паслуг пакупнікам і забяспечаны гандлёвымі, дапаможнымі, адміністрацыйна-бытавымі памяшканнямі, а таксама памяшканнямі для прыёму, захоўвання тавараў і падрыхтоўкі іх да продажу (складамі).

## Гл. таксама 
* Універмаг
* Універсам
* Супермаркет
* Гіпермаркет
* Гастраном
* Інтэрнэт-магазін
* Дабрачынная крама

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рознічны гандаль
*
Катэгорыя:Гандлёвая нерухомасць
Катэгорыя:Камерцыйная нерухомасць
Эрэдывізі

**Эрэдывізіе** () — найвышэйшая футбольная ліга ў Нідэрландах. Заснаваная ў 1956 годзе

## Чэмпіёны 
### Чэмпіёны пасля 2008 
### Чэмпіёнствы па клубах 
Катэгорыя:Футбол у Нідэрландах
Нідэрланды
Ротэрдам

**Ротэрдам** (, ) — горад у Нідэрландах. Размешчаны пры ўпадзенні ракі Маас у Паўночнае мора. Насельніцтва 600 тыс. жыхароў (1999).

Буйны транспартны вузел (чыгунка і шашэйныя дарогі); марскі (на Паўночным моры) і рачны (рака Маас) парты; аэрапорт. Цэнтр машынабудавання; музеі, тэатры (оперы і балета, драмы), бібліятэкі.

## Гісторыя 
На тэрыторыі сучаснага Ротэрдама паселішча вядома з IX ст., у пісьмовых крыніцах — з 1282. 3 1340 горад. У 1572 захоплены і разрабаваны іспанцамі, далучыўся да паўстання Нідэрландаў супраць іспанскага панавання. Пасля адмены ў 1685 Нанцкага эдыкта ў Ротэрдам перасялілася шмат французскіх пратэстантаў (гандляры і рамеснікі). У XVII—XVIII стст. цэнтр гандлю (у асноўным з Францыяй і Англіяй), караблебудаўніцтва і сукнаробства. Пасля злучэння ў 1882 Ротэрдама каналам з Паўночным морам — адзін з найбуйнейшых партоў свету. У 2-ю сусветную вайну моцна пацярпеў ад нямецкіх бамбардзіровак.

## Гаспадарка 
Ротэрдам — найбуйнейшы порт у Еўропе. З 2004 г. азіяцкія парты, такія як Сінгапур і Шанхай, занялі лідзіруючыя пазіцыі ў свеце, адабраўшы пальму першынства ў Ротэрдама. Станам на 2004 г. Ротэрдам з’яўляецца сёмым портам свету па колькасці апрацоўваных кантэйнераў (TEU).

Найбольш значным сектарам дзейнасці порта Ротэрдам з’яўляецца нафтахімічная прамысловасць і апрацоўка генеральных грузаў. Порт з’яўляецца адным з найважнейшых цэнтраў па апрацоўцы насыпных, наліўных, кантэйнерных і іншых грузаў як усярэдзіне Еўрапейскага кантынента, так і па ўсім свеце. Акрамя марскога транспарту, з Ротэрдамам наладжана злучэнне з дапамогай аўтамабільнага, чыгуначнага, рачнога і авіятранспарту. З 2000 г. пачалося будаўніцтва хуткаснай грузавой чыгункі Betuweroute, якая злучае Ротэрдам з Германіяй. Рэкі Маас і Рэйн забяспечваюць злучэнне з унутранымі раёнамі кантынента. Ва ўсходняй частцы порта размешчаныя найбуйнейшыя нафтаперапрацоўчыя заводы.

## Адукацыя і навука 
Універсітэт імя Эразма Ратэрдамскага, Акадэмія мастацтваў, Нацыянальны інстытут навігацыі і караблебудавання і інш.

## Культура 
Музеі: гістарычны, марскі, горада, этналогіі. Карцінная галерэя.

Горад прымаў дзіцячае Еўрабачанне 2007. Штогод у канцы студзеня ў горадзе праходзіць міжнародны кінафестываль.

## Спорт 
У Ротэрдаме базіруюцца тры клубы выступоўцаў у вышэйшай лізе чэмпіянату Нідэрландаў па футболу: Феенорд, Спарта і Эксельсіор.

## Славутасці 
Гатычныя цэрквы (XV ст.), у тым ліку царква Сінт-Лаўрэнскерк, дамы і ветраныя млыны (XVII—XVIII ст.).

## Вядомыя асобы 
* Сэмі Шылт
* Эразм Ратэрдамскі

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Ротэрдам  — даведнік па горадзе

Катэгорыя:Гарады Нідэрландаў
Катэгорыя:Абшчыны правінцыі Паўднёвая Галандыя
Дыферэнцыяльная геаметрыя

**Дыферэнцыя́льная геаме́трыя** — раздзел геаметрыі, які вывучае геаметрычныя вобразы (крывыя і паверхні) сродкамі матэматычнага аналізу, у першую чаргу — дыферэнцыяльнага злічэння.

Аб’екты дыферэнцыяльнай геаметрыі — крывыя і паверхні эўклідавай прасторы, іх сем’і (непарыўныя сукупнасці крывых і паверхняў). У дыферэнцыяльнай геаметрыі даследуюцца ўласцівасці, характэрныя бесканечна малой частцы геаметрычных вобразаў (дыферэнцыяльныя ўласцівасці).
У адрозненне ад элементарнай і аналітычнай геаметрыі, якія вывучаюць асобныя крывыя і паверхні ці спецыяльныя класы крывых і паверхняў, дыферэнцыяльная геаметрыя разглядае крывыя і паверхні наогул.

Класічная дыферэнцыяльная геаметрыя вывучае дыферэнцыяльныя ўласцівасці геаметрычных вобразаў звычайнай трохмернай прасторы, якія не залежаць ад становішча ў прасторы.

Асноўныя паняцці дыферэнцыяльнай геаметрыі:
* крывізна крывой
* радыус крывізны
* цэнтр крывізны
* эвалюта
* эвальвента

Асобныя паняцці дыферэнцыяльнай геаметрыі сустракаюцца ў 2-й палавіне 17 ст. ў працах англійскага вучонага І. Ньютана, нямецкага матэматыка Г. Лейбніца і інш.
Асновы тэорыі паверхняў закладзены ў канцы 18 ст. працамі Л. Эйлера і французскага вучонага Г. Монжа. Значны ўклад у развіццё дыферэнцыяльнай геаметрыі зрабілі К. Гаус, рускія матэматыкі К. М. Петэрсон (пабудаваў асновы класічнай тэорыі паверхняў) і М. І. Лабачэўскі, нямецкі матэматык Б. Рыман.

Асноўныя напрамкі сучаснай дыферэнцыяльнай геаметрыі: геаметрыя аднародных прастор, у якіх дзейнічае некаторая сукупнасць (група) пераўтварэнняў (у класічнай дыферэнцыяльнай геаметрыі — група рухаў) і вывучаюцца ўласцівасці геаметрычных вобразаў, якія не мяняюцца пры пэўных пераўтварэннях; геаметрыя абагульненых прастор, якія будуюцца на аснове дыферэнцавальнай мнагастайнасці, што ўключае як асобны выпадак паняцці крывой і паверхні класічнай дыферэнцыяльнай геаметрыі.

Асобнае месца займае «геаметрыя ў цэлым», якая даследуе геаметрычныя вобразы, якія не могуць быць вырашаны сродкамі дыферэнцыяльнага злічэння.

На Беларусі сістэматычныя даследаванні па сучаснай дыферэнцыяльнай геаметрыі пачалі праводзіцца з канца 1960-х гадоў. Пабудавана глабальная тэорыя нармалізаваных і спалучаных звязнасцей у галоўных расслаеннях, праведзена даследаванне сіметрычных прастор і рада іх абагульненняў (В. І. Вядзернікаў, А. С. Фядэнка).

## Літаратура 
* 
* *Погорелов А. Б.*  Дифференциальная геометрия. 5 изд. — М., 1969.
* Дифференциальная геометрия. — Мн., 1982.
* *Феденко А. С.*  Пространства с симметриями. — Мн., 1977.
* История отечественной математики. Т. 3. — Киев, 1968.

Катэгорыя:Геаметрыя
Герб Сахалінскай вобласці

**Герб Сахалінскай вобласці** з’яўляецца сімвалам Сахалінскай вобласці. Прыняты 25 красавіка 1997.

## Апісанне 
Герб Сахалінскай вобласці ўяўляе сабой выяву ў срэбным шчыте блакітнага (сіняга) слупа, абцяжаранага залатым, звернутым налева рускім казачым кочам XVII стагоддзя, які плыве па срэбных хвалях, і суправаджанага з кожнай з бакоў чорнай сопкай — вулканам з адной чырвонай галінай полымя, што выходзяць з жэрла.

## Гл. таксама 
* Сцяг Сахалінскай вобласці

## Спасылкі 
* Закон Сахалинской области «О гербе Сахалинской области»

Сахалінскай вобласці герб
Герб Смаленскай вобласці

**Герб Смаленскай вобласці** з’яўляецца сімвалам Смаленскай вобласці. Прыняты 10 снежня 1998.

## Апісанне 
Герб Смаленскай вобласці ўяўляе сабой выяву ў срэбным шчыте на чорнай гармаце з залатым лафетам залатой птушкі Гамаюн з крыламі і хвастом, упрыгожанымі чырвоным і зялёным колерам. Шчыт увянчаны гістарычнай зямельнай (вялікакняжацкай узору 1730 года) шапкай і акружаны стужкай ордэна Леніна. Дэвіз «НЕСГИБАЕМЫЙ ДУХ ВСЁ ПРЕВОЗМОЖЕТ» напісаны чорнымі літарамі на срэбнай стужцы, пераплеценай са скрыжаванымі зялёнай з залатымі жалудамі галіной дуба (справа) і зялёным сцяблом льна (злева) з блакітнымі маючымі залатую (жоўтую) сярэдзіну кветкамі.

## Гл. таксама 
* Сцяг Смаленскай вобласці

## Спасылкі 
* Закон Смоленской области «О гербе и флаге Смоленской области»

Смаlенскай воblасці герb
Катэгорыя:Смаленская вобласць
Гаага

**Гаа́га** () — горад на захадзе Нідэрландаў, ля берага Паўночнага мора, рэзідэнцыя нідэрландскага ўрада і парламента, сталіца правінцыі Паўднёвая Галандыя і месцазнаходжанне нідэрландскай каралевы Беатрыкс. У Гааге размешчаныя буйныя міжнародныя прававыя органы: Міжнародны суд ААН і Міжнародны крымінальны суд.

## Гаага на моры 
У тэрыторыю Гаагі ўваходзяць два важныя пляжы: Кейкдэйн (), на захадзе горада, і Схевенінген (), папулярны ўва ўсёй краіне, на поўначы. У колішняй рыбацкай вёсачцы Схевенінген таксама знаходзіцца порт.

## Транспарт 
У Гаазе ёсць два чыгуначныя вакзалы: «Цэнтральны» (), канцавая станцыя для цягнікоў з Утрэхта і з усходу і поўначы Нідэрландаў, і «Галандскай ч.д.» (), дзе спыняюцца цягнікі на лініі Лейдэн-Ротэрдам і міжнародныя цягнікі ў Антвэрпэн, Брусэль і Парыж.

Гарадскі грамадскі транспарт уяўляе шчыльную сетку трамвайных і аўтобусных маршрутаў аператара «Гаагскага трамвайнага грамадства» (). У 2004 годзе быў адчынены трамвайны тунэль даўжынёй каля 2 кіламетраў пад цэнтрам горада з дзвюма падземнымі станцыямі.

Гаага з'яўляецца вузлом аўтамабільных дарог. Ёсць аўтастрады ў Амстэрдам (А4 і А44), Ротэрдам (А13) і Утрэхт — Германія (А12).

Аэрапорта ў Гаазе няма (аэрапорт Ротэрдама знаходзіцца кіламетраў за 15 ад Гаагі, амстэрдамскі аэрапорт Схіпхол () — за 40).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Хендрык ван дэ Сандэ Бакхёйзен (1795—1860) — нідэрландскі мастак.
* Абрахам ван Беерэн (1620—1690) — мастак.

## Гл. таксама 
* Новая царква
* Панарама Месдаха

## Спасылкі 
* афіцыйны сайт гаагскай муніцыпальнай адміністрацыі 

Катэгорыя:Абшчыны правінцыі Паўднёвая Галандыя
Катэгорыя:Гарады Нідэрландаў
Утрэхт

**У́трэхт** () — горад у цэнтры Нідэрландаў, сталіца аднайменнай правінцыі. Горад таксама з'яўляецца сталіцай нідэрландскай Рымска-каталіцкай царкоўнай правінцыі, тут размяшчаецца кафедра архібіскупа.

## Гісторыя 
У сярэдзіне I стагоддзя н.э. рымскі военачальнік Карбулон (Corbulo) пабудаваў крэпасць Траектум (Traiectum) з дрэва і зямлі на беразе Рэйна, які ў той час меў рэчышча ў гэтым месцы (цяпер рэчышча значна зрушылася). У крэпасці магло знаходзіцца да 600 салдат. Цяпер на гэтым месцы знаходзіцца плошча Дамплейн (Domplein) і Домскі сабор.

Крэпасць была адным з умацаванняў на мяжы Рымскай імперыі. Для такіх крэпасцей існаваў загад, як іх будаваць. Гэта была тэрыторыя 150х200 метраў, акружаная завостраным зверху і ашчаціненым знізу пікамі або калючкамі частаколам. Па-за крэпасцю знаходзілася невялікая вёска. Адметнай асаблівасцю крэпасці Траектум быў храм, які знаходзіўся ўсярэдзіне крэпасці.

Пасля батаўскага паўстання 69 года ў крэпасці Траектум запанаваў мір, аднак у II ст. пачасціліся напады германскіх плямён, і каля 270 года рымляне пакінулі крэпасць. Пасля сыходу рымлян Утрэхт увесь час заставаўся населеным пунктам. У 1122 годзе ён атрымаў правы горада ад біскупа. Горад быў акружаны сцяной, і неўзабаве стаў адным з самых квітнеючых гарадоў паўночных Нідэрландаў, у прыватнасці дзякуючы кафедры біскупа.

## Вядомыя асобы 
* Сільвія Крыстэль — актрыса, пісьменніца
* Марка ван Бастэн — футбольны трэнер

## Гл. таксама 
* Утрэхцкая унія

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Гісторыя Утрэхта

Катэгорыя:Гарады Нідэрландаў
Катэгорыя:Абшчыны правінцыі Утрэхт
Тылбург

**Тылбург** () — горад у Нідэрландах, у правінцыі Паўночны Брабант.

Насельніцтва — 200,3 тыс. жыхароў (2006).

Месца буйнага шахматнага фэсту. Футбольная каманда «Вілем II» — названая ў гонар нідэрландскага караля Вілема II.

Катэгорыя:Гарады Нідэрландаў
Катэгорыя:Абшчыны правінцыі Паўночны Брабант
Эйндхавен

**Э́йндхавен** () — горад на поўдні Нідэрландаў, найбуйнейшы горад правінцыі Паўночны Брабант. У горадзе знаходзіцца вялікая колькасць прадпрыемстваў, звязаных з высокімі тэхналогіямі і інфарматыкай, напрыклад Philips. Горад таксама вядомы футбольнай камандай ПСВ — шматразовым чэмпіёнам Нідэрландаў.

## Гісторыя 
Пісьмовая гісторыя горада пачалася ў 1232 годзе, калі герцаг Хендрык I Брабанцкі дараваў правы горада *Эйндхавену*, невялікаму мястэчку на скрыжаванні рэк Домел і Гендэр. У той час горад складаўся прыкладна з 170 хат, акружаных крапасным валам. Побач са сценамі горада стаяў невялікі замак. Гораду таксама было дадзена права праводзіць штотыднёвы рынак, і сяляне з суседніх вёсак былі абавязаныя прадаваць на гэтым рынку свае прадукты. Важную ролю ў развіцці горада адыграла тое, што ён знаходзіўся на гандлёвым шляху з Галандыі ў Льеж.

Моцныя бамбардзіроўкі падчас Другой сусветнай вайны разбурылі значную частку горада, уключаючы амаль усе старадаўнія будынкі. Пасля вайны горад быў хутка адноўлены, і ў ім было пабудавана шмат вышынных будынкаў. У пасляваенны перыяд усё больш развівалася электронная і інжынерная індустрыя, у той час як традыцыйная вытворчасць тытуню і тканін усё больш марнела і канчаткова знікла ў 1970-я гады. З 1970-х да 1990-х гадоў было пабудавана шмат жылля ў паўночных раёнах горада Woensel-Zuid і Woensel-Noord, і ў выніку Эйндхавен стаў пятым па насельніцтве горадам Нідэрландаў.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Францыска Дандэрс (нар. 1989) — нідэрландская баскетбалістка.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Нідэрландаў
Катэгорыя:Абшчыны правінцыі Паўночны Брабант
Гронінген (горад)

**Гронінген** (, ) — горад на поўначы Нідэрландаў, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай правінцыі. Насельніцтва — 243 тыс. чалавек (2024 г.).

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Данііл Бернулі, швейцарскі фізік
* Ёзеф Ізраэлс, нідэрландскі мастак

## Спасылкі 
* Афіцыйны партал 
* Groninger Museum
* Map of Groningen
* University of Groningen 
* Vera — club for the international pop underground
* Webcam
* Second World War History 

Катэгорыя:Гарады Нідэрландаў
Катэгорыя:Ганза

Катэгорыя:Абшчыны правінцыі Гронінген
Алмерэ

**Алмерэ** () — горад у Нідэрландах, у правінцыі Флеваланд.

Насельніцтва — 178,9 тыс. жыхароў (2006).

Горад пабудаваны на месцы асушанага возера, будаўніцтва пачалося ў 1970-х гадах.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Нідэрландаў
Катэгорыя:Абшчыны правінцыі Флеваланд
Паўночная Галандыя

**Паўночная Галандыя** () — правінцыя на захадзе Нідэрландаў. Сталіца — Харлем, найбуйнейшы горад — Амстэрдам. Насельніцтва 2,595 млн чалавек (2-е месца сярод правінцый; даныя 2005 г.).

Плошча тэрыторыі 2670 км² (6-е месца).

## Вядомыя асобы 
* Эрвін Куман (нар. 1961) — галандскі футбаліст і трэнер.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сайт правінцыі 
* basic information 
* Provincial tourist board

Катэгорыя:Правінцыі Нідэрландаў
Паўднёвая Галандыя

**Паўднёвая Галандыя** — правінцыя на захадзе Нідэрландаў, паміж Паўночным морам і дэльтай рэк Маас і Рэйн. Правінцыя вельмі ўрбанізаваная і з'яўляецца самай населенай у краіне — на яе тэрыторыі размешчаныя некаторыя з самых буйных агламерацый Нідэрландаў: Ротэрдам, Гаага, Дордрэхт і Лейдэн.

Плошча тэрыторыі 3403 км² (5-е месца).

## Вядомыя асобы 
* Герард Доў

## Гл. таксама 
* Галандыя
* Горад Гауда

## Спасылкі 
* Official site
* Basic information 

Катэгорыя:Правінцыі Нідэрландаў
Паўночны Брабант

**Паўночны Брабант** () — правінцыя на поўдні Нідэрландаў. Сталіца — Хертагенбас, найбуйнейшы горад — Эйндхавен. Насельніцтва 2,41 млн чалавек (3-е месца сярод правінцый; даныя 2005 г.).

Плошча тэрыторыі 4919 км² (2-е месца).

Паўночны Брабант размешчаны на тэрыторыі старажытнай Таксандрыі.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Province map showing subdivision in municipalities 

Катэгорыя:Правінцыі Нідэрландаў
Герб Іркуцкай вобласці

**Герб Іркуцкай вобласці** з’яўляецца сімвалам Іркуцкай вобласці. Прыняты 16 ліпеня 1997.

## Апісанне 
Герб Іркуцкай вобласці ўяўляе сабою выяву шчыта, з малюнкам бабра. Геральдычнае апісанне герба абвяшчае: «У срэбным полі чорны бабр з чырвонымі вачамі, які трымае ў пашчы чырвонага собаля».

Геральдычныя колеры герба азначаюць:
* срэбны — праўдзівасць, нявіннасць, чысціню;
* чорны — разважлівасць, пакору, смутак;
* чырвоны — адвагу, мужнасць, бясстрашнасць.

## Гл. таксама 
* Сцяг Іркуцкай вобласці

## Спасылкі 
* Закон Иркутской области «О гербе и флаге Иркутской области» 

Іркуцкая вобласць
Катэгорыя:Іркуцкая вобласць
Брэда

**Брэда** () — горад у Нідэрландах, у правінцыі Паўночны Брабант. Насельніцтва — 169,9 тыс. жыхароў (2006).

## Гісторыя 
Горад Брэда быў заснаваны ў X стагоддзі пры зліцці суднаходных рэк Марк і Аа. У XI стагоддзі быў феодам Свяшчэннай Рымскай Імперыі. Першым сюзерэнам Брэды, чыё імя дайшло да нашых дзён, быў Генрых Брунесхаймскі (1080—1125). У 1252 годзе Брэда атрымала правы горада, што дало гараджанам ёй магчымасць узвесці крапасную сцяну вакол горада.

У 1327 годзе Адэлхейд Гаверэнска-Брэдская прадала Брэду герцагу Брабанта Жану III. У 1350 годзе горад быў перапрададзены Яну II Васенарскаму, які памёр у 1377 годзе. У 1403 годзе яго спадчынніца Ёхана Поланенская (1392—1445) выйшла замуж за Энгельберта I Насаўскага. Такім чынам Брэда стала ўладаннем Насаўскага дому і заставалася ў гэтым статусе да 1795 года.

Калі Брэда стала рэзідэнцыяй Аранска-Насаўскай дынастыі, то гэта прыцягнула ў горад іншых дваран, якія пабудавалі свае рэзідэнцыі ў старых кварталах. У 1534 годзе Хенры III Насау-Брэдскі перабудаваў гарадскія ўмацаванні. У 1534 годзе моцны пажар знішчыў 90 % горада, у тым ліку цэрквы, капэлы і ратушу; засталося толькі каля 150 дамоў і галоўная царква.
[thumb|left|Карта Брэды з атласа [ван Луна]]
. "Здача Брэды". 1634]]
Падчас Васьмідзесяцігадовай вайны Брэда была ў 1581 годзе ўзята пры нечаканым нападзе фламандска-іспанскіх войскаў, якімі камандаваў Клод дэ Берлемон. Войскі спагналі сваю лютасць на жыхарах горада, забіўшы каля 500 чалавек. У 1590 годзе горад быў узяты Морыцам Насаўскім, 68 пікінёраў якога пракраліся ў горад водным шляхам, хаваючыся пад грузам торфу, падчас аблогі Брэды. У 1625 годзе, пасля дзесяцімесячнай аблогі горад здаўся іспанцам пад камандаваннем Спінолы. У 1637 годзе пасля чатырохмесячнай аблогі Брэда была ўзята Фрэдэрыкам-Генрыхам Аранскім, і ў 1648 годзе, паводле Вестфальскага міру, канчаткова адышла да Рэспублікі Злучаных правінцый.

Англійскі кароль Карл II правёў у Брэдзе большую частку свайго выгнання ў часы кромвелеўскіх Рэспублікі і Пратэктарата, таму што яго сястра Марыя была ўдавой Вільгельма II. У 1660 годзе ў Брэдскай дэкларацыі Карл II выказаў умовы свайго вяртання ў Англію.

У 1667 годзе ў Брэдзе было падпісана Брэдскае пагадненне, якое паклала канец Другой англа-галандскай вайне. У 1746—1748 гадах тут праходзіў Брэдскі кангрэс, на якім англійскія і французскія дыпламаты спрабавалі спыніць вайну за аўстрыйскую спадчыну.

У 1795 годзе ў Брэду ўвайшлі французскія войскі, якія прынеслі з сабой ідэі Французскай рэвалюцыі. Новая ўлада ліквідавала старыя саслоўі; у прыватнасці, сышло ў гісторыю баронства Брэда. 9 снежня 1813 года падчас кампаніі 1813 года крэпасць Брэда была ўзята атрадам рускага генерал-маёра Бенкендорфа.

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Нідэрландаў
Катэгорыя:Абшчыны правінцыі Паўночны Брабант
Герб Амурскай вобласці

**Герб Амурскай вобласці** з’яўляецца сімвалам Амурскай вобласці. Прыняты 26 красавіка 1999.

## Апісанне 
Герб Амурскай вобласці ўяўляе сабой гістарычны герб Амурскай вобласці (і горада Благавешчанска), зацверджаны 5 ліпеня 1878 года. Геральдычнае апісанне герба абвяшчае: «У зялёным шчыце срэбны хвалепадобны пояс, суправаджаны на версе шчыта трыма залатымі васьміпрамянёвымі зоркамі. Шчыт увянчаны старажытнай каронай і акружаны залатым дубовым лісцем, перавітым чырвонай стужкай». Агульны лік промняў на трох зорках адпавядаў колькасці ўездаў.

## Гл. таксама 
* Сцяг Амурскай вобласці

## Спасылкі 
* Закон Амурской области «О гербе и флаге Амурской области»

Амурскай вобласці герб
Аўгуста Роа-Бастас

**Аўгу́ста Ро́а-Ба́стас** (;  — ) — парагвайскі пісьменнік.

## Творы 
* 1942 — *El ruiseñor de la aurora, y otros poemas*
* 1947—1949 — *El naranjal ardiente, nocturno paraguayo*
* 1950 — *El fiscal*
* 1960 — *Hijo de hombre*
* 1974 — *Yo, el Supremo*
* 1979 — *Lucha hasta el alba*
* 1992 — *Vigilia del Almirante*
* 1996 — *Madama Sui*
* 1953 — *El trueno entre las hojas*
* 1967 — *Los pies sobre el agua*
* 1969 — *Moriencia*
* 1972 — *Cuerpo presente, y otros textos*
* 1974 — *El pollito de fuego*
* 1974 — *Los Congresos*
* 1976 — *El somnámbulo*
* 1979 — *Los Juegos*
* 1980 — *Antología personal*
* 1984 — *Contar un cuento, y otros relatos*
* 1996 — *Metaforismos*

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паэты Парагвая
Катэгорыя:Пісьменнікі Парагвая
Катэгорыя:Іспанамоўныя паэты
Федэрацыя

**Федэра́цыя** () — форма дзяржаўнага ўладкавання, пры якой федэральныя адзінкі, што ўваходзяць у склад дзяржавы, валодаюць пэўнай юрыдычнай і адміністрацыйна-палітычнай самастойнасцю.

## Сучасныя федэратыўныя дзяржавы 
thumb|center|420px|Сучасныя федэратыўныя дзяржавы на карце свету

Еўропа
# Аўстрыйская Рэспубліка
#
# Расійская Федэрацыя
# Федэратыўная Рэспубліка Германія
# Швейцарская Канфедэрацыя
# Каралеўства Бельгія
# Федэрацыя Босніі і Герцагавіны

Азія
# Ісламская Рэспубліка Пакістан
# Малайзія
# Аб’яднаныя Арабскія Эміраты
# Рэспубліка Індыя
# Рэспубліка Ірак
# Расійская Федэрацыя
# Федэратыўная Дэмакратычная Рэспубліка Непал

Афрыка

# Саюз Каморы
# Федэратыўная Дэмакратычная Рэспубліка Эфіопія
# Федэратыўная Рэспубліка Нігерыя
# Судан

Амерыка
# Аргенцінская Рэспубліка
# Баліварыянская Рэспубліка Венесуэла
# Канада
# Мексіканскія Злучаныя Штаты
# Злучаныя Штаты Амерыкі
# Федэратыўная Рэспубліка Бразілія
# Федэрацыя Сент-Крыстофер і Невіс

Аўстралія і Акіянія
# Аўстралійскі Саюз
# Федэратыўныя Штаты Мікранезіі

## Гл. таксама 
* Унітарная дзяржава
* Канфедэрацыя

*
Катэгорыя:Спісы краін
Цімафей Якаўлевіч Адзярыха

**Цімафей Якаўлевіч (Якубавіч) Адзярыха** (, в. Белічы, Слуцкі павет, Мінская губерня, цяпер Слуцкі раён, Мінская вобласць — ?) — педагог, брат Міхася Адзярыхі.

## Біяграфія 
З сялянскай сям'і. Скончыў Слуцкае духоўнае вучылішча, вучыўся ў Мінскай духоўнай семінарыі (да 1914), настаўнічаў. У 1915 прызваны ў царскую армію, ваяваў на Паўднёва-Усходнім фронце, быў цяжка паранены. Лячыўся ў шпіталі ў Маскве, дзе яго застала Лютаўская рэвалюцыя (1917). Прызнаны непрыгодным да службы ў арміі і накіраваны на Шосткінскі парахавы завод Чарнігаўскай губ. У 1918 пакінуў прадпрыемства, працаваў настаўнікам у Слуцку. У 1924 паступіў у БДУ. У 1927 разам з іншымі студэнтамі і са сваімі братам Міхаілам і сястрой Ганнай арыштаваны як «*член антысавецкага гуртка*» і асуджаны да 3 гадоў ссылкі. З 1930 стыльрэдактар Беларускага дзяржаўнага выдавецтва. Быў жанаты, гадаваў дваіх дзяцей. Зноў арыштаваны 28.3.1930 па справе «Саюза вызвалення Беларусі». Абвінавачваўся ў тым, што «*ведаў аб існаванні контррэвалюцыйнай арганізацыі, аказваў ёй садзейнічанне ў зборы і пасылцы грошай ссыльным нацдэмам*». Разам з А. Бурдзейкам, Я. Бядрыцкім, В. Валогам, А. Дарашэвічам, Д. Дынькам, П. Жаўрыдам, У. Жылкам, П. Каравайчыкам, М. Каспяровічам, П. Кацярынічам, Я. Кіпелям, Л. Курыловічам, А. Ю. Міцкевічам, У. Мурашкам, І. Пашковічам, Я. Пушчам, Р. Пяцэвічам, Ч. Родзевічам, А. Сакам, Ю. Саленіковічам, І. Сасіновічам, І. Траськам, Я. Трафімавым, С. Хурсікам, І. Юрашкевічам і інш. асуджаны пазасудовым органам НКУС 10.4.1931 да 5 гадоў пазбаўлення волі. Высланы ў Чалябінскую вобл. Вызвалены 28.8.1935. Далейшы лёс невядомы. Рэабілітаваны судовай калегіяй па крымінальных справах Вярхоўнага суда БССР 15.11.1957. Групавая справа Ц. Адзярыха і інш. № 20951-с з фотаздымкам захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

## Літаратура 
* 
** Кр. геагр.: Рапановіч. Слоўнік геаграфічных назваў; Волости и важнейшие селения; Назвы населеных пунктаў.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слуцкім раёне
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»
Адміністрацыйны падзел Нідэрландаў

Нідэрланды дзеляцца на 12 правінцый (апошняя правінцыя Флеваланд створаная ў 1986 годзе на асушаных тэрыторыях), правінцыі дзеляцца на гарадскія і сельскія абшчыны. Правінцыі маюць выбарны орган самакіравання — Правінцыйныя Штаты, абіраныя на чатыры года. На чале Правінцыйных Штатаў стаіць каралеўскі камісар. Жыхары абшчын абіраюць на чатыры года Савет. Яго выканаўчы орган — калегія бургамістра і муніцыпальных дараднікаў, узначаленая бургамістрам, які прызначаецца каралевай.

**Заўвага:** Даныя аб насельніцтве на 1970 год узятыя з Вялікай савецкай энцыклапедыі, на 1 студзеня 2007 года — з сайта Цэнтральнага Бюро Статыстыкі Нідэрландаў http://www.cbs.nl.

## Гісторыя 
thumb|350px
Цяперашнія правінцыі паўсталі на аснове былых — часта аднайменных графстваў і герцагстваў. У XVI стагоддзі ўтварылася нідэрландская Рэспубліка сямі аб'яднаных правінцый.

У эпоху Батаўскай рэспублікі (1795—1806) правінцыі былі ператвораныя ў дэпартаменты па французскім рэвалюцыйным узоры. У 1813 г., пасля паражэння Францыі, было адноўлены падзел Нідэрландаў на правінцыі.

Правінцыя Флеваланд — самая новая ў краіне, яна была створаная ў 1986 годзе на асушаных тэрыторыях, дзе раней было мора.
Міхась Якаўлевіч Адзярыха

**Міхась Якаўлевіч (Якубавіч) Адзярыха** (ліпень , в. Белічы, Слуцкі павет, Мінская губерня, цяпер Слуцкі раён, Мінская вобласць — , Віцебск, турма НКУС) — краязнавец, педагог, брат Цімафея Адзярыхі.

## Біяграфія 
З 1922 вучыўся ў БДУ, скончыў педагагічны факультэт БДУ. Даследаваў руіны замка ў Койданаве. Удзельнічаў у краязнаўчым руху. Падчас арышту сакратар часопісу «Асвета». Арыштаваны 6.3.1927 у Мінску па адрасе: вул. Свярдлова, д. 77, кв. 1. Асуджаны паводле пастановы калегіі АДПУ 23.9.1927 як «*член антысавецкага гуртка*» да 3 гадоў ссылкі. Жыў у Вятцы, Тыфлісе (Тбілісі). Зноў арыштаваны 18.11.1937 у Віцебску, дзе працаваў выкладчыкам у школе для дарослых пры фабрыцы імя Кагановіча. 14.12.1937 асуджаны асобай нарадай пры НКУС СССР як «*член ПАВ*» да ВМП. Расстраляны 5.1.1938 у віцебскай турме НКУС. Па першай справе рэабілітаваны трыбуналам БВА 3.12.1957, па другой — пpакуpатуpай Беларусі 22.5.1992. Справы Міхася Адзярыхі № 33688-с (з фотаздымкам) і № 6942-п захоўваюцца ў архіве КДБ Беларусі і ў архіве УКДБ Віцебскай вобласці.

## Творы 
* Апісанне Койданаўскага замка // Наш край. 1926, № 1.

## Літаратура 
* 
* 
** Вяргей В. Археалагічная навука ў Беларускай ССР 1919—1941 гг. — Мн., 1992;
** Улашчык М. Краязнаўства. — Мн., 1999. С. 13.

Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слуцкім раёне
Генеральныя Штаты Нідэрландаў

**Генеральныя Штаты Нідэрландаў** (, якія мянуюцца таксама **Парламент**, ) — вышэйшы заканадаўчы орган Нідэрландаў.

## Структура 
Генеральныя Штаты складаюцца з Першай Палаты (вядомай таксама як Сенат) і Другой Палаты (Палата Прадстаўнікоў). Сенат абіраецца шляхам непрамых выбараў рэгіянальнымі заканадаўчымі органамі, Другая Палата фарміруецца шляхам прамых усенародных выбараў.

Генеральныя Штаты засядаюць у будынку Біненхоф («Унутраны двор») у Гаазе. Першая Палата збіраецца толькі адзін дзень у тыдзень і зацвярджае законапраекты, прынятыя Другой Палатай. На падставе складу Другой Палаты фарміруецца Урад Нідэрландаў. 

 Біненхофа]]

У рыцарскай зале (Рыдэрзал) Біненхофа адбываюцца ўрачыстыя сумесныя паседжанні палат, па выпадку адкрыцця сесіі з удзелам манарха (Прынцаў дзень, кожны год у трэці аўторак верасня), у сувязі з зацвярджэннем шлюбу члена каралеўскай сям’і або са смерцю манарха. Сумеснае паседжанне палат мае права таксама дзейнічаць як паўнамоцны орган у выпадку вакантнага прастола, адсутнасці спадчынніка і няздольнасці рэгента выконваць абавязкі — яно можа абіраць у такім выпадку новага манарха.

## Гісторыя 
Першапачаткова вышэйшая саслоўна-прадстаўніцкая ўстанова нідэрландскіх правінцый (якія ўключалі таксама тэрыторыю сучаснай Бельгіі). Генеральныя Штаты складаліся з дэпутатаў духавенства, дваранства і верхавіны гараджан. Упершыню былі скліканы ў 1463, пасля аб’яднання Нідэрландаў бургундскімі герцагамі. Першае паседжанне адбылося 9 студзеня 1464 г. у Бругэ. Генеральныя Штаты мелі права ваціравання падаткаў, асабліва шырокія паўнамоцтвы даў «Вялікі прывілей» 1477. У перыяд Нідэрландскай рэвалюцыі XVI стагоддзя сталі цэнтрам апазіцыі іспанскаму рэжыму, а з аддзяленнем Паўночных Нідэрландаў — вышэйшым пастаянна дзеючым заканадаўчым органам Рэспублікі Злучаных Правінцый. У Генеральных Штатах кожная правінцыя мела адзін голас, але частка тэрыторыі рэспублікі — так званыя Генеральныя землі — не адносілася да правінцый, кіравалася непасрэдна з цэнтра і не мелі голасу ў парламенце.

Генеральныя штаты праіснавалі да Батаўскай рэвалюцыі 1795 года і былі адноўлены ў 1815 годзе ў Злучаным Каралеўстве Нідэрландаў.

У гонар Генеральных штатаў атрымаў назву Статэн-Айленд у Нью-Ёрку (былая нідэрландская калонія Новы Амстэрдам).

Катэгорыя:Саслоўна-прадстаўнічыя ўстановы
Нідэрланды
Катэгорыя:Дзяржаўны лад Нідэрландаў
Катэгорыя:Гаага
Марозы

Назву **Маро́зы** маюць:

* Марозы — возера ў Полацкім раёне, у басейне ракі Ушача
* Марозы — іншая назва хутара Маразы ў Мёрскім раёне
Масква (ракетны крэйсер)

**«Масква»** (да 1996 **«Слава»**) — ракетны крэйсер Чарнаморскага флоту Расіі праекта 1164 «Атлант».

Быў пабудаваны на суднабудаўнічым заводзе імя 61 камунара ў Мікалаеве. Прызначаны для нанясення ўдараў па буйных надводных караблях праціўніка, забяспечваў баявую ўстойлівасць карабельных супрацьлодачных груп. Супрацьпаветраная абарона аддаленых злучэнняў, агнявая падтрымка дэсанта.

250px|left|thumb|Крэйсер «Слава» ў 1979 годзе.
Баявы карабель увайшоў у склад ВМФ СССР у 1982 годзе. Водазмяшчэнне 9800 тон (поўнае 11490 тон). Даўжыня 186,4 м, шырыня 20,8 м, вышыня 42,5 м, асадка 8,4 м. Скорасць 32 вузлы (эканомная 16 вузлоў). Аўтаномнасць плавання поўная (30 вузлоў): 2500 міль, эканомная: 6000 міль, 30 сутак. Экіпаж 510 чалавек.

У пачатку 1990-х гадоў разглядалася пытанне далейшай эксплуатацыі крэйсера. Карабель вярнуўся ў баявы склад флота ў 1999 годзе дзякуючы садзейнічанню ўрада Масквы, пасля чаго і атрымаў сваё новае імя. Асноўнае ўдарнае ўзбраенне складалі 16 пускавых установак ракет П-1000 «Вулкан».

Быў флагманам і найбуйнейшым баявым караблём Чарнаморскага флоту Расіі. У 2015 годзе ён узначальваў пастаяннае аператыўнае злучэнне ВМФ Расіі ў Міжземным моры, дзе сваімі сродкамі СПА прыкрываў расійскую авіябазу Хмеймім у Сірыі.

24 лютага 2022 года ў пачатку расійскага ўварвання ва Украіну карабель удзельнічаў у захопе вострава Змяіны.

У ноч з 13 на 14 красавіка 2022 года на борце ракетнага крэйсера ўзнік пажар, у выніку ўзгарання адбылася дэтанацыя боезапасу, карабель атрымаў сур’ёзныя пашкоджанні. Паведамлялася, што атака на карабель была здзейснена крылатымі ракетамі з украінскага комплекса «Нептун».

14 красавіка крэйсер «Масква» затануў падчас буксіроўкі.

## Гл. таксама 
* Знішчэнне крэйсера «Масква»

Катэгорыя:Ваенныя караблі Чарнаморскага флоту
Катэгорыя:Крэйсеры
Катэгорыя:Судны паводле алфавіта
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Масквы
Фрысландыя

**Фрысландыя** (; ) — правінцыя на поўначы Нідэрландаў. Сталіца і найбуйнейшы горад — Леўвардэн (фрызскае вымаўленне — Льоўт, *Ljouwert*). Насельніцтва 643 тыс. чалавек (8-е месца сярод правінцый; даныя 2005 г.).

Плошча тэрыторыі 5724 км² (уключаючы ваду; 1-е месца), у тым ліку суша — 3349 км² (3-е месца).

## Спасылкі 
* Сайт правінцыі
* Ancient History of Friesland 

Катэгорыя:Правінцыі Нідэрландаў
Флеваланд

**Флеваланд** () — правінцыя ў цэнтры Нідэрландаў, адна з самых маладых у складзе каралеўства. Сталіца — Лелістад, найбуйнейшы горад — Алмерэ. Насельніцтва 365 тыс. чалавек (12-е месца сярод правінцый; даныя 2005 г.).

Плошча сушы 1419 км² (11-е месца), плошча вады 993 км².

Пасля паводкі 1916 г. урад вырашыў абгарадзіць паўднёва-ўсходнюю частку ўнутранага мора Зюйдэр-Зэ дамбай. Пасля за дамбай быў створаны польдар.

## Спасылкі 
* Сайт правінцыі
* Flevoland boven water 
* staatscourant Flevoland 

Катэгорыя:Правінцыі Нідэрландаў

Катэгорыя:Польдары
Гагарын (Смаленская вобласць)

**Гага́рын** () — горад (з 1776 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Гагарынскага раёна Смаленскай вобласці. Да 1968 года называўся **Гжацк** (). Насельніцтва 27,8 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1718 годзе.

Горад размешчаны на рацэ Гжаць (басейн Волгі), у паўднёвай частцы Гжацка-Вазузскай нізіны, за 239 км на паўночны ўсход ад Смаленска.

Машынабудаўнічы, светатэхнічны заводы, завод «Дынамік» (выпускае дынамікі для тэлевізараў і радыёпрыёмнікаў), лёгкая і харчовая прамысловасць.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Валерый Паўлавіч Міронаў (1927—2008) — беларускі артыст балета.
* Мікалай Іванавіч Наскоў (нар. 1956) — расійскі рок-музыкант.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Смаленскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты Гагарынскага раёна (Смаленская вобласць)
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1718 годзе