open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мода

**Мо́да** — у штодзённым уяўленні азначае непрацяглае панаванне асобнага густу ў якой-небудзь галіне жыцця ці культуры. Мода мае падобнае значэнне са стылем, аднак не з'яўляецца яго сінонімам. Моднымі могуць быць адзенне, выгляд, музыка, светапогляд і г. д., якія папулярныя ў пэўны час у пэўным асяроддзі. Часцей за ўсё слова «мода» адносіцца да адзення.

Мода ў адзенні — гэта змена форм і ўзораў адзення, якая адбываецца на працягу адносна кароткіх інтэрвалаў часу. Словазлучэнне «*апрануты па модзе*» пачало ўжывацца з XVII стагоддзя, калі французская прыдворная мода стала ўзорам для ўсіх еўрапейскіх краін. У канцы XVIII стагоддзя Французская рэвалюцыя паспрыяла Вялікай мужчынскай адмове, вынікам чаго стала кардынальная змена ў мужчынскай модзе.

Часта слова «мода» ўжываецца ў негатыўным сэнсе, для абазначэння дрэннага густу ці рэчызму.

Некалькі гарадоў лічацца глабальнымі цэнтрамі моды, тут праводзяцца тыдні моды, на якіх дызайнеры паказваюць іх новыя калекцыі адзення. Да гэтых гарадоў адносяцца: Парыж, Мілан, Нью-Ёрк і Лондан. Менш вядомымі цэнтрамі моды лічацца: Лос-Анджэлес, Берлін, Токіа, Рым, Маямі, Ганконг, Сан-Паўлу, Сідней, Барселона, Амстэрдам, Мадрыд, Манрэаль, Мумбаі, Вена, Окленд, Масква, Нью-Дэлі, Сан-Хуан, Дубай і Далас.

## Постаці моды 
* П’ер Бальмен
* Жан-Поль Гацье
* Крысціян Дыёр
* П’ер Кардэн
* Ральф Лорэн

## Стылісты 
* Glamourina
## Спасылкі 
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Камунікацыя

thumb|Зносіны пасродкам мовы і жэстаў
**Камунікацыя** — працэс перадачы звестак ад адной істоты да іншай. З’яўляецца знакаваапасродкаванымі ўзаемінамі паміж прынамсі двума дзейнікамі, якія падзяляюць набор знакаў і правілы іх распазнання. Камунікацыя вызначаецца «вусным, пісьмовым або іншым знакавым паведамленнем або абменам думкамі, меркаваннямі або іншымі звесткамі». Працэс суправаджаецца складаннем, накіраваннем і паведамленнем звестак адпраўніком атрымальніку праз выкарыстанне адпаведнага сродку. Пасля распазнання паслання атрымальнік устанаўлівае з адпраўніком зваротную сувязь. Усе іх праявы вымагаюць наяўнасці адпраўніка, паслання і будучага атрымальніка. Аднак для іх ажыццяўлення не патрабуецца прысутнасць атрымальніка ў час сувязі або ўсведамленне ім намеру адпраўніка перадаць паведамленне. Усе ўдзельнікі мусяць мець агульнае поле ўзаемадзеяння. Вуснымі сродкамі ёсць прамова, песня і адценне голасу. Калямоўнымі — рухі цела, дакрананне, зрокавы кантакт, малюнак, пісьмо і музыка.

*
Катэгорыя:Сацыяльная псіхалогія
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Інфармацыя

**Інфармацыя** ( — усведамленне, растлумачэнне, пераказ, ад  — надаваць форму) — у шырокім сэнсе абстрактнае паняцце, якое мае мноства значэнняў, у залежнасці ад кантэксту. У вузкім сэнсе гэтага слова — звесткі (паведамленні, даныя) незалежна ад формы іх прадстаўлення. Звесткі аб аб'ектах жывой або нежывой прыроды, іх уласцівасцях і ўзаемным уплыве адзін на аднаго.

У сучаснай навуцы разглядаюцца два віды інфармацыі.

Аб’ектыўная (першасная) інфармацыя —гэта уласцівасць матэрыяльных аб’ектаў і з’яў ці працэсаў спараджаць разнастайнасць станаў, якія пры дапамозе ўзаемадзеянняў перадаюцца іншым аб’ектам і захоўваюцца ў іхняй структуры. Суб’ектыўная (семантычная альбо другасная) інфармацыя — сэнсавае ўтрыманне аб’ектыўнай інфармацыі аб аб’ектах і працэсах матэрыяльнага свету, сфарміраванае свядомасцю чалавека з дапамогай сэнсавых вобразаў (слоў, выяў і адчуванняў) і зафіксаванае на якім-небудзь матэрыяльным носьбіце. У побытавым сэнсе *інфармацыя* — звесткі аб навакольным свеце і праходзячых у ім працэсах, якія успрымаюцца чалавекам або спецыяльным прыстасаваннем.

У цяперашні час не існуе адзінага вызначэння інфармацыі як навуковага тэрміна. З пункту гледжання розных абласцей ведаў, дадзенае паняцце апісваецца сваім спецыфічным наборам прыкмет. Паводле канцэпцыі Шэнана, інфармацыя — гэта знятая нявызначанасць, г. зв. звесткі, якія павінны зняць у той ці іншай ступені існуючую ў спажыўца да іхняга атрымання нявызначанасць, пашырыць ягонае разуменне аб’екта карыснымі звесткамі.

**Інфармацыя** (у агульным сэнсе) — гэта ўсё, што можа ўспрыняць чалавек.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Данііл Аляксандравіч Гранін

**Данііл Аляксандравіч Гранін** (сапраўднае прозвішча **Герман**, , Вольск, Саратаўская губерня, па іншых звестках — Валынь, Курская вобласць — , Санкт-Пецярбург) — рускі савецкі пісьменнік і грамадскі дзеяч.

Кавалер ордэна Святога Андрэя Першазванага, Герой Сацыялістычнай Працы (1989), Ганаровы грамадзянін Санкт-Пецярбурга (2005), лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР і Дзяржаўнай прэміі Расіі, а таксама прэміі Прэзідэнта РФ у галіне літаратуры і мастацтва, прэміі Урада Санкт-Пецярбурга ў галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры, прэміі Гейнэ і іншых прэмій.

Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі
Катэгорыя:Героі Сацыялістычнай Працы
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі XX стагоддзя
Страўнікава-кішачны тракт

;2 — Страўнік;3 — Дванаццаціперсная кішка;4 — Худая кішка;5 — Падуздышная кішка;6 — Тоўстая кішка;7 — Прамая кішка.]]

**Страўнікава-кішачны тракт** (**СКТ**) — сістэма органаў стрававання сапраўдных шматклетачных жывёл, якія забяспечваюць механічную і хімічную апрацоўку ежы, усмоктванне яе састаўных частак і выдзяленне незасвоеных рэшткаў.

## Асноўныя звесткі 
У большасці жывёл стрававальная сістэма арганізавана аднолькава. Страўнікава-кішачны тракт ўяўляе сабой суцэльную трубку, якая злучае ротавую адтуліну з анальнай, па якой у каўдальным напрамку перамяшчаюцца харчовыя масы, якія расшчапляюцца на больш дробныя, прыдатныя да ўсмоктвання часціцы.

Аднак у розных жывёл ёсць некаторыя адрозненні ў арганізацыі стрававальнай сістэмы, якія часта бываюць звязанымі з асаблівасцямі іх харчавання. У пазваночных страўнікава-кішачны тракт уключае ротавую поласць, глотку, стрававод, страўнік, кішэчнік, буйныя стрававальныя залозы (печань, падстраўнікавая залоза). У расліннаедных значная даўжыня кішэчніка, асабліва тоўстага (напр., у коней з’яўляюцца дадатковыя сляпыя адросткі), у кароў страўнік мае 4 камеры, у драпежных кішэчнік карацейшы, страўнік аднакамерны. Колькасць зубоў таксама адрозніваецца ў розных відаў жывёл.

Розныя аддзелы страўнікава-кішачнага тракту выконваюць спецыфічныя функцыі ў працэсе бесперапыннага ператраўлення ежы (напр., хімічны працэс стрававання і ўсмоктвання ў страўніку і тонкай кішцы), таксама нестрававальныя функцыі (напр., выдзяляльных органаў, эндакрынных залоз, імунныя).

У нармальнага дарослага мужчыны страўнікава-кішачны тракт у сярэднім каля 6,5 метраў удоўжкі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Рэпрадуктыўная сістэма

**Рэпрадуктыўная сістэма** — сістэма органаў жывых арганізмаў (жывёл, раслін, грыбоў і іншых), якая адказвае за іх размнажэнне. У жывёл рэпрадуктыўныя сістэмы прадстаўнікоў розных палоў аднаго віду нярэдка вельмі адрозніваюцца, у адрозненне ад іншых сістэм органаў, якія ў прадстаўнікоў розных палоў адрозніваюцца мала. Гэтыя адрозненні прыводзяць да стварэння новага генетычнага матэрыялу, які дазваляе мець больш прыстасаванае патомства. Некаторыя рэчывы (гармоны і ферамоны) таксама выконваюць важную ролю ў рэпрадуктыўнай сістэме жывёл.

У большасці пазваночных жывёл рэпрадуктыўная сістэма мае падобны план будовы: палавыя залозы (ганады) — вывадныя пратокі — вонкавыя палавыя органы. Асноўныя органы рэпрадуктыўнай сістэмы чалавека ўключаюць геніталіі (пеніс і похва), а таксама ўнутраныя органы, уключаючы ганады (семеннікі і яічнікі), якія выпрацоўваюць палавыя клеткі. Захворванні рэпрадуктыўнай сістэмы чалавека вельмі пашыраныя, асабліва хваробы, якія перадаюцца палавым шляхам.

## Гл. таксама 
* Размнажэнне
* Мужчынская палавая сістэма
* Рэпрадуктыўная сістэма чалавека

## Спасылкі 

Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Назафарынгіт

**Назафарынгіт** (**рынафарынгі́т**, **рынаві́русная інфе́кцыя**, радзей **рынаназафарынгі́т**, **эпіфарынгі́т**, *быт.:* **прасту́да**) — катаральнае запаленне слізістых абалонак, якое суправаджаецца іх пачырваненнем, напуханне, ацёкам, а таксама ўтварэннем і вылучэннем вадкасці (так званага эксудату), якая можа быць празрыстай (серозны), з прымешкай слізі (слізісты) і/або гною (гнойны). Найбольш частая прычына катаральнага запалення верхніх дыхальных шляхоў — бактэрыяльная ці вірусная інфекцыя (напрыклад, фарынгіт, ларынгіт, катар), такім чынам, запаленне слізістай абалонкі насаглоткі, часцей за ўсё інфекцыйнай этыялогіі. Да гэтага захворвання адносяць таксама вострыя і інфекцыйныя рыніты, а таксама рынарэю (востры насмарк). ВРВІ з'яўляецца самым распаўсюджаным інфекцыйным захворваннем у развітых краінах, у сярэднім за год дарослы хварэе ВРВІ не радзей за 2—3 разы, дзіця — 6—10 разоў у год.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Захворванні ЛОР-органаў
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Бачнае выпраменьванне

**Бачнае выпраменьванне** або **святло** — электрамагнітныя хвалі, якія ўспрымае вока чалавека, даныя займаюць ўчастак спектра з даўжынёй хвалі прыблізна ад 380 (фіялетавы) да 750 нм (чырвоны) (індывідуальныя межы ўспрымання некалькі адрозніваюцца для кожнага чалавека). Такія хвалі займаюць частотны дыяпазон ад 400 да 790 тэрагерц.

Найбольшую адчувальнасць да святла чалавечае вока мае ў вобласці 555 нм (540 ТГц), у зялёнай частцы спектра. У спектры ўтрымліваюцца не ўсе колеры, якія адрознівае чалавечы мозг. Такіх адценняў, як ружовы або маджэнт, няма ў спектры бачнага выпраменьвання, яны ўтвараюцца ад змешвання іншых колераў.

Бачнае выпраменьванне таксама трапляе ў «аптычнае акно» — вобласць спектра электрамагнітнага выпраменьвання, што практычна не паглынаецца зямной атмасферай. Што тычыцца рассейвання, блакітнае святло рассейваецца на неаднароднасцях атмасферы мацней, чым святло з большымі даўжынямі хваль (у чырвоны бок спектра), і таму дзённае неба выглядае блакітным.

## Спектр бачнага выпраменьвання 
## Гл. таксама 
* Эфект Рамана
* Праламленне

Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Оптыка
Катэгорыя:Электрамагнітнае выпраменьванне
Дыханне

thumb|Дыхальная сістэма чалавека
**Дыханне** — асноўная форма дысіміляцыі ў чалавека, жывёл, раслін і многіх мікраарганізмаў. Пры дыханні багатыя хімічнай энергіяй рэчывы, якія належаць арганізму, акісляюцца да бедных энергіяй канчатковых прадуктаў (дыяксіду вугляроду і вады), выкарыстоўваючы для гэтага малекулярны кісларод.

Аэробныя арганізмы маюць патрэбу ў кіслародзе дзеля вызвалення энергіі праз дыханне, у выглядзе абмену рэчываў багатых на энергію, як глюкоза. Дыханне ёсць адзіны працэс, які дастаўляе кісларод туды, дзе ён патрэбны ў арганізме і выводзіць адтуль вуглякіслы газ. Яшчэ адзін важны працэс уключае ў сябе рух крыві па крывяноснай сістэме. Газаабмен адбываецца ў лёгачных альвеолах шляхам пасіўнай дыфузіі газаў паміж альвеалярных газам і крывёю ў лёгачных капіляраў. Пасля таго як гэтыя раствораныя газы з'явіліся ў крыві, сэрца іх пераносіць па ўсяму целу. Акрамя выдалення вуглякіслага газу, дыханне прыводзіць да страты вады з арганізма. У выдыханым паветры адносная вільготнасць складае 100%, паколькі вада дыфузуе праз вільготную паверхню дыхальных шляхоў і альвеолаў.

## У раслін 
Дыханне ўласціва ўсім органам, тканкам і клеткам расліны. Інтэнсіўнасць дыхання можна вызначыць, вымяраючы колькасць вуглякіслага газу, які выдаткоўваецца тканкамі, або вымяраючы кісларод, які паглынаецца імі. Больш інтэнсіўна дыхаюць маладыя, хуткарослыя органы і тканкі раслін. Найбольш актыўным з'яўляецца дыханне рэпрадуктыўных органаў, потым лісце. Слабей за ўсё дыхаюць сцёблы і карані. Расліны, якія здольныя існаваць у ценю, дыхаюць слабей за святлалюбных. Для высакагорных раслін, адаптаваных да паніжанага парцыяльнага ціску O2, характэрная падвышаная інтэнсіўнасць дыхання.

## Гл.таксама 
* Дыхальная сістэма

## Спасылкі 
* Малая медыцынская энцыклапедыя 
* Дыханне чалавека. BBC
* Дыханне чалавека. Britannica

Катэгорыя:Рэфлексы
Катэгорыя:Пульманалогія
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Фізіялогія
Галісія

**Галісія** (, ) — аўтаномная супольнасць на паўночным захадзе Іспаніі. Сталіца — горад Сант’яга-дэ-Кампастэла. Найбуйнейшы горад — Віга.

## Эканоміка 
З галін прамысловасці ў Галісіі найбольш развітыя харчовая (асабліва рыбакансервавая), суднабудаванне і хімічная (нафтаперапрацоўка). Галоўныя прамысловыя цэнтры Галісіі — Віга і Ла-Карунья.

У эканоміцы Галісіі вядучае значэнне мае аграрны сектар. У сельскай гаспадарцы і рыбалоўстве занята больш за 50 % насельніцтва раёна. Галоўная галіна сельскай гаспадаркі — мяса-малочная жывёлагадоўля, вінаробства, плантацыі з садавіной.

## Гл. таксама 
* Правінцыя Арэнсэ
Бюстгальтар

**Бюстгальтар**  ( - «які падтрымлівае грудзі»), таксама **Станік**, або **Ліфчык** — прадмет жаночай ніжняй бялізны, які служыць для падтрымання грудзей. Бюстгальтар падтрымлівае грудзі, абараняе іх, дазваляе жанчыне актыўна рухацца, захоўвае форму грудзей.

## Гісторыя 
За гісторыю чалавецтва бюстгальтар вынаходзілі некалькі разоў. У эпоху Антычнасці жанчыны насілі нешта падобнае да бюстгальтара. Так у Старажытнай Грэцыі насілі адмысловыя павязкі, якія ці падтрымлівалі грудзі знізу, ці дапамагалі схаваць празмерныя формы. Для іх абазначэння існавалі спецыяльныя словы *lesester*, *cestus*, *apodesme*, *mastodeton*, *zona*, *strophium*, *cingulum*. Як выглядалі гэтыя першыя бюстгальтары, ніхто не ведае. Мабыць, гэта была паласа тканіны або скуры, якую павязвалі пад грудзьмі. Аднак разнастайнасць тэрмінаў падказвае, што за імі хаваецца значная разнастайнасць прадметаў, якія выконвалі функцыю «трымальніка грудзей».

Старажытныя рымлянкі пад хітон і тунікі, насілі скураныя паяскі - строфы, першы правобраз бюстгальтара, які падкрэслівае грудзі і стан. На сіцылійскай віле антычнай эпохі захавалася выява жанчыны, якая займаецца ў палестры - у асобным купальным касцюме, г.зн. у майтках і бюстгальтары.

У 1930-х гадах ураджэнка Беларусі Іда Разэнталь (нар. 9 студзеня 1886 года; мястэчка Ракаў, Мінскі павет) вынайшла ў ЗША бюстгальтар для кормячых маці з расшпільваннем спераду .

## Этымалогія 
Слова бюстгальтар паходзіць ад ням. Büstenhalter, ад Büste - «жаночыя грудзі» + Halter «трымальнік». У гутарковай мове таксама выкарыстоўваюць станік, гэта слова ў сваю чаргу ёсць памяншальнае форма ад слова стан - частка жаночай сукенкі, якая ахоплівае стан (грудзі і спіну).

Катэгорыя:Адзенне
Дзюдо

**Дзюдо** — японскае баявое мастацтва, філасофія і спартыўнае адзінаборства без зброі, створанае ў канцы XIX ст. на аснове дзюдзюцу японскім майстрам баявых мастацтваў Дзігора Кано, які таксама сфармуляваў асноўныя правілы і прынцыпы трэніровак і правядзення спаборніцтваў.
Датай нараджэння дзюдо лічыцца дзень заснавання Кано першай школы дзюдо Кадакан (, «дом вывучэння Шляху») у 1882 годзе. Паводле прынятай у Японіі класіфікацыі, дзюдо адносіцца да так званых сучасных баявых мастацтваў.

У адрозненне ад бокса, каратэ і іншых ударных стыляў адзінаборстваў, асновай дзюдо з’яўляюцца кідкі, болевыя прыёмы, утрыманні і задушванні, як у стойцы, так і ў партэры. Удары і частка найбольш траўманебяспечных прыёмаў вывучаюцца толькі ў кірунку ката. Ад іншых відаў барацьбы, як грэка-рымская барацьба, вольная барацьба, дзюдо адрозніваецца меншым ужываннем фізічнай сілы пры выкананні прыёмаў і вялікай разнастайнасцю дазволеных тэхнічных дзеянняў.

Валодаючы значным філасофскім складнікам, дзюдо грунтуецца на двух галоўных прынцыпах: узаемная дапамога і разуменне для дасягнення большага прагрэсу, а таксама найлепшае выкарыстанне цела і духу. Перад дзюдаістамі традыцыйна ставяцца мэты фізічнага выхавання, падрыхтоўкі да рукапашнага бою і ўдасканалення свядомасці, што патрабуе дысцыпліны, настойлівасці, самакантролю, выканання этыкету, разумення суадносін паміж поспехам і неабходнымі для яго дасягнення намаганнямі. Акрамя гэтага, дзюдо спрыяе развіццю іншых станоўчых якасцей, як маральнасць, назіральнасць, памяць і ўяўленне.

У цяперашні час паралельна развіваюцца так званае традыцыйнае дзюдо і спартыўнае дзюдо, спаборніцтвы па якім праводзяцца на міжнародным узроўні і ўваходзяць у праграму Алімпійскіх гульняў. У спартыўным дзюдо, якое развіваецца пад эгідай Міжнароднай федэрацыі дзюдо (IJF), робіцца большы акцэнт на спаборніцкі складнік, у той час як у традыцыйным дзюдо дадатковая ўвага надаецца пытанням самаабароны і філасофіі, што, не ў апошнюю чаргу, паўплывала на адрозненні ў правілах спаборніцтваў і дазволеных прыёмах.

Тэхніка дзюдо была пакладзена ў аснову шматлікіх сучасных стыляў адзінаборстваў, як самба, бразільскага джыу-джыцу, Кавалісі Ру дзюдзюцу, Косэн дзюдо. Дзюдо ў юнацтве займаліся Марыхэй Уэшыба (стваральнік айкідо), Міцуі Маэда (родапачынальнік бразільскага джыу-джыцу), Васіль Ашчэпкаў (адзін са стваральнікаў самба) і Годзю Сіёда (заснавальнік стылю Ёсінкан айкідо).

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Кадакан дзюдо
* Міжнародная федэрацыя дзюдо


Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Алімпійскія віды спорту
Катэгорыя:Баявыя мастацтвы
Дзітвянскае балота

**Дзітвянскае балота** — балота на поўдні Воранаўскага раёна і на поўначы Лідскага раёна Гродзенскай вобласці. Змяшчаецца ў вадазборы ракі Дзітвы і яе правага прытока Радунькі.

## Агульнае 
Плошча 5,2 тыс. га. Глыбіня торфу да 6 м, у сярэднім — 2,3 м, ступень раскладання 36%, попельнасць — 12,9, месцамі — 9,3%. У 1956—60 г. была асушана паўночная частка балота (каля 1,5 тыс. га плошчы), у тым ліку пойма ракі Радунька. Вядзецца здабыча торфа.

## Флора 
Вырошчваюць шматгадовыя травы. На неасушаных участках расце хмызняк з вярбы, асокі. На поўдні балота сустракаюцца пясчаныя грады, парослыя хмызняком. Пастаянным кампанентам з’яўляюцца бяроза пушыстая і бяроза бародаўчатая.

## Літаратура 
* *Подопличко А. П.* Торфяные месторождения Белоруссии: генезис, стратиграфия и районирование. — Мн., 1961.
* Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ, 1979.
* Природа Белоруссии: Популярная энциклопедия. — Мн.: БелСЭ, 1989. — ISBN 5-85700-001-7

Катэгорыя:Балоты Воранаўскага раёна 
Катэгорыя:Балоты Лідскага раёна
Катэгорыя:Басейн Дзітвы
Віліс Таўэр

**Віліс Таўэр** (), да 2009 года — **Сірс Таўэр** (), — небаскроб, які знаходзіцца ў горадзе Чыкага, ЗША. Яго вышыня складае 442 м, колькасць паверхаў — 110. Пачатак будаўніцтва — жнівень 1970 года, заканчэнне — 4 мая 1973 года. Сёння Віліс Таўэр з’яўляецца самым вялікім будынкам у Злучаных Штатах Амерыкі, а падчас завяршэння будаўніцтва ён быў самым высокім у свеце. Галоўны архітэктар — Брус Грэм, галоўны праекціроўшчык (інжынер праекта) — Фазлур Хан.

## Канструкцыя будынка 
Плошча будынка складае больш за 418000 м². Небаскроб мае 104 ліфты, якія дзеляць будынак на тры зоны і дапамагаюць людзям арыентавацца ў ім. Знешне будынак пакрыты чорным алюмініем з 16 тысячамі вакон з цёмным шклом. Шэсць аўтаматычных машын для мыйкі вакон чысцяць ўвесь будынак восем раз у год. На даху Віліс Таўэра знаходзяцца дзве вялікія тэлевізійныя антэны.

## Вышыня 
Вышыня Віліс Таўэра складае 442 метра, з антэнамі — 527 метраў. Ён з’яўляецца самым высокім будынкам і другім па вышыні асобнастаячым збудаваннем Паўночнай і Паўднёвай Амерыкі. У жніўні 2009 года Віліс Таўэр быў пятым па вышіні асобнастаячым збудаваннем у свеце пасля Бурдж-Халіфа, Тэлевежы Гуанчжоу, Сі-Эн Таўэра і Астанкінскай тэлевежы.

## Пляцоўка для агляду 
Пляцоўка для агляду ў Сірс Таўэр была адкрыта 22 чэрвеня 1974 года. Размешчаная на 103 паверсе на вышыні каля 420 метраў, сёння гэта адзін з самых папулярных турыстычных атракцыёнаў у Чыкага.

У студзені 2009 года новыя уладальнікі Віліс Таўэра пачалі мадэрнізацыю пляцоўкі. Яны таксама усталявалі цалкам шкляныя балконы (скайдэкі), праз падлогу якіх можна разглядзець вуліцу. Такім чынам з гэтых скайдэкаў адкрываецца від на возера Мічыган, даўн-таўн Чыкага і вуліцы, што знаходзяцца пад балконамі. Скайдэкі былі адкрыты для турыстаў 2 ліпеня 2009 года.

## Галерэя 

Выява:2004-07-14 2600x1500 chicago lake skyline.jpg|Віліс Таўэр на панараме Чыкага
Выява:Chicago Sears Tower edit2.jpg|Віліс Таўэр з ракі Чыкага Рывер
Выява:Willis Tower East.JPG|Усходні ўваход у Віліс Таўэр
Выява:Chicago3 SvG.jpg|Віліс Таўэр ноччу
Image:View down from the Sears-Willis Tower Skydeck.jpg|Від на вуліцу South Wacker Drive са скайдэка

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны вэб-сайт

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Чыкага
Катэгорыя:Небаскробы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1973 годзе
Ілья Ільіч Мечнікаў

**Ілья Ільіч Мечнікаў** (3 (15 мая) 1845, Іванаўка, Харкаўская губерня, цяпер Дварычанскі раён, Харкаўская вобласць, Украіна — 2 (15 ліпеня) 1916, Парыж) — украінскі, расійскі і французскі біёлаг (заолаг, эмбрыёлаг, імунолаг, фізіёлаг і патолаг). Адзін з заснавальнікаў эвалюцыйнай эмбрыялогіі, першаадкрывальнік фагацытозу і унутрыклеткавага стрававання, стваральнік параўнальнай паталогіі запалення, фагацытарнай тэорыі імунітэту, заснавальнік навуковай геранталогіі. Брат Льва Ільіча Мечнікава.

Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1908).

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Творы Ільі Ільіча Мечнікава 
* Біяграфія Ільі Ільіча Мечнікава
* Emil Picot. Notice biographique est bibliographique sur Nicolas Spatar Milescu. — Vienne, 1883, — 61 pp.
* Нобелеўская прэмія 1908 года па медыцыне 

Катэгорыя:Біёлагі Расіі
Катэгорыя:Біёлагі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Біёлагі XX стагоддзя
Катэгорыя:Імунолагі Расіі
Катэгорыя:Герантолагі
Катэгорыя:Заолагі Расіі
Катэгорыя:Фізіёлагі Расіі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Расіі
Катэгорыя:Ганаровыя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Замежныя члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Коплі
Катэгорыя:Памерлі ад інфаркту міякарда
Катэгорыя:Імунолагі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Фізіёлагі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Эмбрыёлагі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Герантолагі Расіі
Шкодныя звычкі

**Шкодныя звычкі** — распаўсюджаныя дзеянні, якія людзі паўтараюць зноў і зноў, нягледзячы на тое, што яны не карысныя ці нават шкодныя. Шкодныя звычкі могуць несці ў сабе элементы неўрозу.

Звычка — гэта характэрная форма паводзін чалавека, якая ў пэўных умовах набывае характар патрэбы. Калі звычка аказвае негатыўнае ўздзеянне на арганізм чалавека, на яго здароўе, разбурае яго жыццё — гэта шкодная звычка.

Звычайна пад дрэннымі звычкамі разумеюць алкагалізм, наркаманію і паленне, але гэта таксама і астатнія недобрыя звычкі і залежнасці.

Катэгорыя:Паводзіны чалавека
Катэгорыя:Педагогіка
*
Гісторыя кінамастацтва Беларусі

**Гісторыя кінамастацтва Беларусі** — 4-томнік, прысвечаны развіццю беларускага кіно за 75 год яго існавання (1924—2000).

## Перыядызацыя 
Першы том ахоплівае перыяд 1924—1959 гг. Аўтар — доктар мастацтвазнаўства А. В. Красінскі.

Другі том ахоплівае перыяд 1960—1985 гг. Над томам працавалі:

* доктар мастацтвазнаўства А. В. Красінскі — раздзел «Дакументальнае кіно: пошукі і здзяйсненне».
* кандыдат мастацтвазнаўства А. А. Карпілава — раздзелы: «У жанры меладрамы. І. Шульман.», «Драматычная канааповесць Б. Сцяпанава», «Шляхі развіцця кінакамедыі», «Абнаўленне жанравай паэтыкі. В. Рубінчык».
* Б. У. Святлоў, А. В. Чарнушэвіч — раздзел «Кінематограф для дзяцей».
* кандыдат мастацтвазнаўства Г. В. Ратнікаў — раздзелы: «Вяртанне да эпапеі. У. Корш-Саблін», «Беларусьфільм» 60-х гадоў. Другая маладосць», «Лірычны эпас В. Турава», «Сучасная беларуская літаратура і кіно».

Трэці том ахоплівае перыяд тэлевізійнага кіно 1952—2002 гг. Аўтары: доктар мастацтвазнайства В. Ф. Нячай, кандыдат мастацтвазнаўства В. А. Мядзведзева, кандыдат мастацтвазнаўства Н. А. Агафонава.

Чацвёрты том ахоплівае гісторыю беларускага кіно з 1986 г да 2003 г. Аўтары: кандыдаты мастацтвазнаўства Л. М. Зайцава і А. А. Карпілава, а таксама І. А. Аўдзееў, Г. У. Шур.

## Літаратура 
Гісторыя кінамастацтва Беларусі. У 4 т. 2004 г.

Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:Кінематограф Беларусі
Катэгорыя:Беларускія энцыклапедыі
Самба (музыка)

**Самба** () — бразільскі жанр музыкі, які ўзнік у выніку зліцця афрыканскіх і еўрапейскіх элементаў. Найбольш вядомы ў свеце як сімвал Бразіліі і карнавалу.

Як музычны жанр самба ўключае розныя рытмы спецыфічных ударных інструментаў, якія прыдавалі ёй арыгінальнае гучанне. Рытм самбы звычайна мае 50-52 такты ў хвіліну (памер 2/4). У стварэнні рытму бразільскай самбы ўдзельнічаюць агога, куіка, бонга, берымбаў, гуіра, сенгсера і іншыя ўдарныя інструменты.

Катэгорыя:Музычныя жанры
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Спіс палітычных партый Аўстрыі

Усяго Федэральным Міністэрствам унутраных спраў Аўстрыі зарэгістравана каля 770 палітычных партый і арганізацый.

## Партыя, якія дзейнічаюць (2010 г.) 
## Партыі, якія спынілі сваё існаванне 

Катэгорыя:Спісы:Аўстрыя
Аўстрыя
Неўроз

**Неўроз** (новалац. neurosis, паходзіць ад стар.-грэч. νεῦρον — нерв; сінонімы — *псіханеўроз*, *неўратычны разлад*) — у клініцы: зборная назва для групы функцыянальных псіхагенных зварачальных разладаў, якія маюць тэндэнцыю да зацяжнога цячэння. Клінічная карціна такіх разладаў характарызуецца астэнічнымі, навязлівымі і/або істэрычнымі праявамі, а таксама часовым зніжэннем разумовай і фізічнай працаздольнасці. Паняцце «неўроз» было ўведзена ў медыцыну ў 1776 годзе шатландскім урачом Уільямам Куленам.

Псіхагенным фактарам ва ўсіх выпадках з’яўляюцца канфлікты (знешнія ці ўнутраныя), дзеянне абставін, якія выклікаюць псіхалагічную траўму, альбо доўгае перанапружанне эмацыйнай і/або інтэлектуальнай сфер псіхікі.

## Папярэджанне 
Прадухіленню хваробы спрыяе ўстойлівы расклад працы, адпачынку і харчавання. Карысна адмовіцца ад ужывання ўзбуджальных страў і рэчываў, якія спрыяюць развіццю залежнасці (алкаголь, нікацін, кава і шакалад). Штодзённая размінка, што ўключае бег, прысяданні, плаванне і хадзьбу (40 хвілін), таксама папярэджвае развіццё захворвання. Адмысловае значэнне маюць практыкаванні глыбокага дыхання. Сон мае складаць 8 гадзін на суткі. Перад сном варта праветрываць пакой, адмовіцца ад спажывання ежы і праслухоўвання гучнай музыкі. Штодзённае харчаванне мае ўключаць бананы, тлустыя гатункі рыбы і памідоры.

## Прычыны 
Узнікненню хваробы спрыяюць канфлікты (знешнія ці ўнутраныя), траўмавальныя для псіхікі абставіны і пачуццёва-разумовая перанапруга.

## Сімптомы 
### Псіхічныя сімптомы 
* Эмацыянальнае дрэннае становішча (часцяком без бачных прычын).
* Нерашучасць.
* Праблемы ў адносінах.
* Неадэкватная самаацэнка: прыніжэнне або завышэнне.
* Частае перажыванне пачуццяў трывогі, страху, «трывожнае чаканне чагосьці», фобіі, магчымыя панічныя атакі, панічнае засмучэнне.
* Нявызначанасць або супярэчлівасць сістэмы каштоўнасцяў, жыццёвых жаданняў і пераваг, уяўленні пра сябе, пра іншых і аб жыцці. Часта сустракаецца цынізм.
* Нестабільнасць настрою, яго частая і рэзкая зменлівасць.
* Раздражняльнасць. (Гл. падрабязней: неўрастэнія)
* Высокая адчувальнасць да стрэсаў — на нязначную стрэсавую падзею людзі рэагуюць адчаем або агрэсіяй.
* Плаксівасць.
* Крыўдлівасць, ранімасць.
* Трывожнасць.
* Зацыкленнасць на псіхатраўміруючай сітуацыі.
* Пры спробе працаваць хутка стамляюцца — зніжаецца памяць, увага, разумовыя здольнасці.
* Адчувальнасць да гучных гукаў, яркага святла, перападаў тэмпературы.
* Парушэнні сну: часта чалавеку цяжка заснуць з-за пераўзбуджанасці; сон павярхоўны, трывожны, не прыносіць палягчэння; раніцай часта назіраецца дрымотнасць.

## Беларусь 
У Беларусі на неўрозы прыпадае каля 80 % усіх псіхічных разладаў.

## Гл. таксама 
* Трывожны неўроз (неўроз страху)
* Псіхатэрапія
* Псіхааналіз
* Псіхоз
* Расстройства асобы
* Патапсіхалогія
* Пяць асноўных клінічных выпадкаў Фрэйда

## Літаратура 
* Melman Ch. La névrose obsessionelle. Séminaire 1988—1989. Paris: A.L.I., 1999.
* Pradeille B. Apologie de la Nevrose. Paris: Persee, 2008.

## Спасылкі 
* 
* 


Катэгорыя:Псіхалагічныя паняцці
Катэгорыя:Псіхатэрапія
РТР-Беларусь

**«РТР-Беларусь»** — мясцовая (беларуская) версія тэлеканала «РТР», прызначаная для трансляцыі на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь. Мова вяшчання — руская. Заснаваны 1 ліпеня 2008 на базе канала «РТР-Планета». Вядзе трансляцыю на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь, і магчыма прымаецца ў бліжнім памежжы. Транслятар — ЗАТ «Сталічнае Тэлебачанне». «РТР-Беларусь» транслюе большасць арыгінальных перадач каналу «Расія-1». Выключэнне складае кантэнт, які ліцэнзаваны праваўладальнікамі толькі для паказу на тэрыторыі Расіі (некаторыя шоў-праграмы), і г.д.

З 30 студзеня 2017 года вяшчае ў фармаце 16:9.

## Лагатып 
Тэлеканал змяніў 2 лагатыпы. Цяперашні — 3-ці лікам.
* З 1 ліпеня 2008 па 31 снежня 2009 года лагатып уяўляў сабой літары «РТР» і выяву трохкаляровага расійскага сцягу (аналагічна сімвалу тэлеканалу «РТР-РАСІЯ») да якога дадаваліся слова «БЕЛАРУСЬ» напісанае ў межах сіняга прамавугольніка, што павінна адзначаць адметнасць тэрыторыі і вяшчання тэлеканала. Змяшчаліся ў версе правага боку экрану.
* З 1 студзеня па 30 траўня 2010 года прысутнічаў чырвоны квадрат са словам «РТР», унізе сіні прамавугольнік са словам «БЕЛАРУСЬ». Знаходзілся там жаж.
* З 31 мая 2010 і на цяперашні час лагатып канала выкананы ў адзіным «фірмовым» стылі характэрным для каналаў УДТРК (Усерасійскай Дзяржаўнай Тэлерадыёкампаніі). Аснову лагатыпа складае сіні прамавугольнік са словам «РОССИЯ», побач чырвоны квадрат са словам «РТР», у час беларускіх праграм сіні прамавугольнік мяняе надпіс на «БЕЛАРУСЬ».

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка 
* РТР-Планета 

Катэгорыя:Тэлеканалы на беларускай мове
Катэгорыя:Тэлеканалы на рускай мове
Катэгорыя:Тэлеканалы Беларусі
Жан-Мішэль Жар

**Жан-Мішэль Андрэ Жар** (; , Ліён) — французскі кампазітар, адзін з піянераў электроннай музыкі, які грае ў асноўным на сінтэзатары, аўтар і пастаноўшчык грандыёзных светлавых шоу. Сусветную папулярнасць набыў дзякуючы альбому *Oxygene* (1976), які стаў класікай электроннай музыкі. Пачынаючы з 1979 года, правёў дзясяткі музычна-светлавых паказаў у розных кропках планеты.

## Дыскаграфія 
* *Deserted Palace* (1972)
* *Oxygène* (1976)
* *Équinoxe* (1978)
* *Magnetic Fields* / Les Chants Magnétiques (1981)
* *Music for Supermarkets / Musique Pour Supermarché* (1983)
* *Zoolook* (1984)
* *Rendez-Vous* (1986)
* *Revolutions* (1988)
* *Waiting for Cousteau* / En Attendant Cousteau (1990)
* *Chronologie* (1993)
* *Oxygene 7–13* (1997)
* *Métamorphoses* (2000)
* *Interior Music* (2001)
* *Sessions 2000* (2002)
* *Geometry of Love* (2003)
* ''* (2007)
* *Electronica 1: The Time Machine* (2015)
* *Electronica 2: The Heart of Noise* (2016)
* *Oxygène 3* (2016)
* *Radiophonie vol. 9* (2017)
* *Equinoxe Infinity* (2018)
* *Amazônia* (2021)
* *Oxymore'' (2022)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт JeanMichelJarre.com
* Jarre UK

Катэгорыя:Кампазітары Францыі
Катэгорыя:Музыканты Францыі
Катэгорыя:Музыканты ў жанры электроннай музыкі
Катэгорыя:Клавішнікі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Ганаровага легіёна
Катэгорыя:Кампазітары паводле алфавіта
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Гданьска
Аляксей Архіпавіч Лявонаў

**Аляксей Архіпавіч Лявонаў** (нар. , сяло Ліствянка, Цісульскі раён, Заходне-Сібірскі край, РСФСР, СССР — 11 кастрычніка 2019, Масква, Расія) — савецкі касманаўт, першы чалавек, які выйшаў у адкрыты космас.

## Біяграфічныя звесткі 
Скончыў Чугуеўскае ваеннае авіяцыйнае вучылішча лётчыкаў (1957), Ваенна-паветраную інжынерную акадэмію імя Жукоўскага (1968).

3 1960 года ў атрадзе касманаўтаў. 18—19 сакавіка 1965 з П. Бяляевым здзейсніў палёт на касмічным караблі «Усход-2» (як 2-і пілот), у час якога ўпершыню ў свеце выйшаў у адкрыты космас (12 мінут); 15—21 ліпеня 1975 з В. Кубасавым — палёт на касмічным караблі «Саюз-19» (як камандзір) па праграме ЭПАС. У космасе правёў 7,02 сутак.

## Творчасць 
Член Саюза мастакоў Расіі.

Аўтар кнігі «Сонечны вецер» (1977), кнігі-альбома «Жыццё сярод зорак» (1981, з А. Сакаловым).

## Узнагароды, прэміі і ганаровыя званні 
* Двойчы Герой Савецкага Саюза (23 сакавіка 1965 года, 22 ліпеня 1975)
* Ордэн «За заслугі перад Айчынай» IV ступені (2 сакавіка 2000) — за вялікія заслугі перад дзяржавай у развіцці айчыннай пілатуемы касманаўтыкі Два ордэны Леніна
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* Ордэн «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР» 3-й ступені
* Медалі

### Замежныя ўзнагароды 
* Герой Сацыялістычнай Працы НРБ (НРБ, 1965)
* Ордэн Георгія Дзімітрава
* Ордэн Карла Маркса (ГДР, 1965)
* Медаль А. Бекера
* Герой Працы ДРВ (ДРВ, 1965)
* Ордэн Дзяржаўнага сцяга БНР (ВНР, 1965)
* Ордэн «За адзнаку» I ступені (Сірыя, 1966)
* «Залаты медаль партызана» (Італія, 1967)

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0155-9 (т.9)

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Байканура
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Чарапаўца
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Пермі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Нальчыка
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Крэмэнчука
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Кемерава
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Калугі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Калінінграда
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Волагды
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Уладзіміра (Расія)
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Белгарада
Катэгорыя:Члены «Адзінай Расіі»
Катэгорыя:Двойчы Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Ганаровыя члены РАМ
Катэгорыя:Мастакі марак
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі Расіі
Катэгорыя:Асобы на марках
Электронная музыка

, Thaddeus Cahill 1897]]
, 1928]]

**Электронная музыка** (ад англ. Electronic music, у простамоўі таксама «электроніка») — шырокі музычны жанр, які абазначае музыку, створаную з выкарыстаннем электронных музычных інструментаў. Хоць першыя электронныя інструменты з'явіліся яшчэ напачатку XX ст., электронная музыка як жанр развілася ў другой палове XX ст. і на пачатак XXI ст. уключае дзясяткі разнавіднасцяў.

Электронная музыка аперуе гукамі, якія ўтвараюцца пры выкарыстанні электронных тэхналогій і электрамеханічных музычных інструментаў. Прыкладамі электрамеханічных музычных інструментаў могуць служыць тэлармоніум, арган Хаманда і электрагітара. Чысты электронны гук атрымліваюць, ужываючы такія інструменты як тэрменвокс, сінтэзатар і камп’ютар.

Электронная музыка першапачаткова асацыявалася толькі з заходняй акадэмічнай музыкай, але гэта змянілася са з'яўленнем даступных па кошце электронных сінтэзатараў у канцы 1960-х гадоў. Сінтэзатары, дзякуючы свайго ўмеранага кошту, сталі даступныя не толькі буйным студыям гуказапісу, але таксама і шырокай публіцы. Гэта змяніла вобраз папулярнай музыкі — сінтэзатары сталі выкарыстоўваць шматлікія рок- і поп-артысты. З гэтага моманту электронная музыка стала звыклай часткай папулярнай культуры. Сёння электронная музыка ўключае ў сябе вялікую колькасць розных стыляў ад эксперыментальнай акадэмічнай музыцы да папулярнай электроннай танцавальнай музыкі.

## Постаці электроннай музыкі 
* Жан-Мішэль Жар
* Жан Вен Роберт Хал
* Stromae

## Спасылкі 
* Гісторыя электронных музычных інструментаў 

Катэгорыя:Музычныя жанры

Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Драўніна

**Драўніна** — дрэва, якое выкарыстоўваецца для будаўніцтва, выраблення мэблі і папяровай пульпы. Да цвёрдых сортаў дрэва адносіцца чырвонае дрэва, цік, чорнае дрэва, ружовае дрэва, дуб, вяз, эўкаліпт і бук. Усе, акрамя эўкаліпта, растуць вельмі павольна, з-за чаго іх сусветныя запасы практычна вычарпаныя. Да мяккіх сортаў драўніны адносяцца драўніна хвойных дрэў (сасны, яліны, лістоўніцы), яны растуць хутка і лёгка паддаюцца апрацоўцы, але лічыцца драўніна нізкай якасці. Да белай драўніны адносіцца драўніна бярозы, ясеня, клёна і явара, усе гэтыя дрэвы хутка растуць, іх драўніну выкарыстоўваюць як шпону і лічаць таннай.

## Крыніцы 
## Спасылкі 

Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Тканкі арганізма
Катэгорыя:Скульптурныя матэрыялы
Іван Андрэевіч Берман

**Іаан**, свецкае імя **Іван Андрэевіч Берман** (каля , Вільня — ) — праваслаўны святар, этнограф, краязнавец, збіральнік беларускага фальклору.

## Біяграфія 
Скончыў у 1857 годзе Літоўскую духоўную семінарыю. Па сканчэнні семінарыі прызначаны другім святаром царквы св. Параскевы ў Валожыне (Ашмянскі павет), адначасова прызначаны законавучыцелем мясцовага прыходскага вучылішча. У 1867 года з Валожына быў накіраваны да царквы ў Антопалі (Кобрынскі павет), да свайго цесця, протаіерэя Ф. Гарбацэвіча. У 1868 годзе з Антопаля накіраваны на месца святара пры Прычысценскім кафедральным саборы г. Вільні. У 1876 г. прызначаны штатным законавучыцелем Марыінскага вышэйшага жаночага вучылішча і настаяцелем дамовай царквы вучылішча. Таксама быў законавучыцелем Віленскай 2-й гімназіі. Член Рускага геаграфічнага таварыства.

Вывучаў беларускія народныя абрады, прыкметы, вераванні, забабоны; збіраў матэрыялы пра народны каляндар і метэаралогію беларусаў.

Ад заснавання «Віленскага календара» загадваў у выданні царкоўна-рэлігійным раздзелам.

Меў сыноў Сяргея і Аляксея.

Пахаваны І. Берман на Еўфрасіннеўскіх могілках у Вільні, побач багадзельні, помнік — каменныя ківот і аналой з мармуровым Евангеллем, у ківоце абраз Уваскрэсення. З дазволу расійскага імператара і Сінода, удава і дзеці І. Бермана з 6.2.1894 змянілі прозвішча на **Мядзведзеў**.

## Бібліяграфія 
* Календарь по народным преданиям, в Воложинском приходе Виленской губернии, Ошмянского уезда / Свящ. Иоанн Берман. — 1-е изд.: Записки Русского императорского географического общества, 1873; — 2-е изд.: Спб.: Тип. Майкова, 1874;
* Касательно жгучих вопросов современного пастырства // Литовские епархиальные ведомости. 1880. № 6, 9, 13, 15.
* Наблюдения нашего северо-западного крестьянства относительтно погоды и урожая // Виленский вестник. 1870. № 130, 132.
* Порядок народного времяисчисления и праздничные обычаи в Северо-Западной Руси // Виленский вестник. 1869. № 6, 7, 12, 19, 34, 39.
* Чаровники и знахари западно-русского простонародья // Виленский вестник. 1903. № 152, 158, 160, 164.

## Літаратура 
* 
* 
* Беларускі фальклор: энцыклапедыя. Т. 1: А — К. — Мінск, 2005.
* *Васілевіч У. А.* Іаан Андрэевіч Берман // Беларуская фалькларыстыка. — Мн.: 1989. С. 73—82.
* *Васілевіч У. А.* Збіральнікі: Оскар Кольберг, Зыгмунт Глогер, Іван Берман, Аляксандр Троіцкі, Аляксандр Пшчолка, Эма Яленская-Дмахоўская, Бірута, Уладзіслаў Вярыга, Чэслаў Пяткевіч, Казімір Машынскі / АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Навук. рэд. А. С. Фядосік — Мн.: Навука і тэхніка, 1991. ISBN 5-343-00674-4
* Литовские епархиальные ведомости.
* *Савицкий Л.* Православное кладбище гор. Вильно. — Вильно, 1938.

Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Этнографы Беларусі
Клаўд Гейт

**Клаўд Гейт** () — амерыканская скульптура брытанскага мастака і скульптара Аніша Капура, якая знаходзіцца на плошчы AT&T Плаза ў Міленіум-парку ў горадзе Чыкага. Працы па будаўніцтву канструкцыі цягнуліся з 2004 па 2006 год. Уся скульптура складаецца з каркасу і 168 лістоў нержавеючай сталі, звараных разам і добра адпаліраваных. Вышыня скульптуры Клаўд Гейт — 10 м, дліна — 20 м, шырыня — 13 м, агульная маса — 99,8 тон.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Зноскі 
Катэгорыя:Архітэктура Чыкага
Катэгорыя:Скульптуры 2006 года
Катэгорыя:Скульптуры паводле алфавіта
Друк

thumb|240px|Сучасная газетная друкарня
[thumb|[Друкарня]]
**Друк** () — працэс атрымання адбіткаў пісьмовых знакаў і выяў праз цісненне, звычайна чарнілам на паперы. Часта выконваецца ў выглядзе буйнога прамысловага працэсу і з’яўляецца неад’емнай часткай выдавецкай дзейнасці.

Друк быў вядомы ўжо ў Старажытным Егіпце і дзяржавах Міжрэчча, дзе за тысячы гадоў да нашай эры рабілі пячаткі з іераграфічнымі знакамі. Першай вядомай формай друку быў ксілаграфічны друк, прыдуманы ў Кітаі — уцалелі вырабы, зробленыя да 220 года н.э. Пазней прыдумалі рухомыя літары (Бі Шэн). Друкарскі варштат Ёгана Гутэнберга з’явіўся ў 15 ст. ён болей для моў з невялікімі алфавітамі.

## Гл. таксама 
* Высокі друк
* Глыбокі друк

## Спасылкі 


Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Выдавецкая справа

**Выдавецкая справа** — від чалавечай дзейнасці, адгалінаванне эканомікі, якое спецыялізуецца на падрыхтоўцы, стварэнні і масавым распаўсюджванні друкаванай, музычнай прадукцыі і іншых відаў кантэнту.

Першапачаткова выдавецкая справа была звязана з друкаваннем і распаўсюджваннем кніг, часопісаў, брашур, газет, буклетаў, мастацкіх альбомаў, нотных выданняў, візітак і паштовак.

Са з’яўленнем лічбавых інфармацыйных сістэм і Інтэрнэта маштабы выдавецкай дзейнасці пашырыліся і цяпер уключаюць электронныя рэсурсы, такія як, электронныя версіі кніг і перыядычных выданняў, а таксама вэб-сайты, блогі, даведкавыя сістэмы на электронных носьбітах, аўдыё-, відэадыскі, касеты, камп’ютарныя гульні.

## Гл. таксама 
* Кнігадрукаванне
* Тыпаграфіка
* Гуказапісная кампанія

## Спасылкі
Георгій Міхайлавіч Грэчка

**Георгій Міхайлавіч Грэчка** (, , СССР — 8 красавіка 2017) — савецкі касманаўт, двойчы Герой Савецкага Саюза.

## Узнагароды і званні 
### Узнагароды дзяржаўныя 
* Два медаля «Залатая Зорка» Героя Савецкага Саюза (12.2.1975, 16.3.1978).
* Тры Ордэны Леніна (12.2.1975, 16.3.1978, 1985).
* Медаль «За працоўную адзнаку» (1961)
* Медаль «За доблесную працу. У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння У. І. Леніна» (1970).
* Медаль «За асваенне цалінных зямель» (1970).
* Лаўрэат Дзяржаўных прэмій Украінскай ССР
* Лаўрэат Дзяржаўных прэмій Эстонскай ССР

### Узнагароды замежных дзяржаў 
* Медаль «Залатая Зорка» Героя ЧССР (16 сакавіка 1978).
* Ордэн Клемента Готвальда (ЧССР, 27 красавіка 1978).
* Ордэн Кірці Чакры (Індыя, 1984).

## Спасылкі 
* Соболезнования в связи с кончиной космонавта Георгия Гречко // Сайт Президента России, 08.04.2017
* Скончался Георгий Гречко // Сайт ГК «Роскосмос», 08.04.2017

Катэгорыя:Двойчы Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Каралёва
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Байканура
Катэгорыя:Тэлевядучыя Расіі
Катэгорыя:Тэлевядучыя СССР
Катэгорыя:Філатэлісты Расіі
Катэгорыя:Філатэлісты СССР
Катэгорыя:Дактары фізіка-матэматычных навук
Катэгорыя:Кандыдаты тэхнічных навук
Катэгорыя:Памерлі ад сардэчнай недастатковасці
Катэгорыя:Асобы на марках
Сродкі масавай інфармацыі

**Сро́дкі ма́савай інфарма́цыі (СМІ)** — сродак данясення інфармацыі (славеснай, гукавой, візуальнай) паводле прынцыпу шырокавяшчальнага канала, які ахоплівае вялікую аўдыторыю і дзейнічае на пастаяннай аснове.

Да СМІ адносяцца:
* Друкаваныя выданні (прэса): газеты, часопісы
* Электронныя СМІ: тэлебачанне, радыё, інтэрнэт

З цягам часу разгляданне СМІ як «інфармуючых» адышло ў мінулае: у залежнасці ад вугла разглядання выкарыстоўваюцца эпітэты «забаўляльныя» і нават «фарміруючыя» (грамадскае меркаванне). Развіццё механізму зваротнай сувязі, то бок наяўнасць фармальнай магчымасці ўплыву ці выказвання свайго меркавання з боку слухачоў, гледачоў і чытачоў надае СМІ характар не аднанакіраванай камунікацыі. У сувязі з гэтым СМІ ў сацыялогіі вызначаюць як «сродкі масавай камунікацыі».

Свабода сродкаў масавай інфармацыі ў той ці іншай краіне вымяраецца індэксам свабоды прэсы.

## Прычыны выкарыстання 
Да выкарыстання СМІ спрычыняюцца наступныя патрэбы:
# парада;
# змяншэнне пачуцця асабістай небяспекі;
# веды пра навакольны свет;
# падтрымка сваіх поглядаў;
# разуменне жыццёвых абставін;
# спагада;
# грамадcкая сувязь;
# замяшчэнне грамадcкай сувязі;
# супольнасць з іншымі — узаемападтрымка і салідарнасць;
# уцёкі ад турбот;
# стварэнне свету мрояў;
# баўленне часу;
# зняццё пачуццёвай напружанасці;
# планаванне часу.

## Беларусь 
На ліпень 2013 года на ўліку ў Міністэрстве інфармацыі Рэспублікі Беларусь стаяла 523 друкаваныя перыядычныя выданні (газеты і часопісы), 166 радыёстанцый і 89 тэлеканалаў. Пагатоў у Беларусі распаўсюджвалі каля 4000 замежных газет і часопісаў, звыш паловы якіх складалі расійскія выданні. Астатнія друкаваныя выданні паходзілі з ЗША, Казахстана і 9 краін Еўропы: сумежных Латвіі, Літвы, Польшчы і Украіны, а таксама Вялікабрытаніі, Італіі, Нідэрландаў, Германіі і Фінляндыі. Агульны разавы наклад замежнай перыёдыкі складаў каля 1 млн асобнікаў. Таксама ў Беларусі паказвалі звыш 130 замежных тэлеканалаў, якія маглі дасягаць звыш 50 % хатніх гаспадарак.

На 1 мая 2021 года ў Беларусі налічвалася 9 інфармацыйных агенцтваў, з іх 7 прыватных. Дзейнічала 262 электронныя СМІ, у тым ліку 181 (69 %) дзяржаўны. Сярод іх было: 1) 98 тэлеканалаў, з іх 54 прыватныя; 2) 164 радыёстанцыі, з іх 137 (83 %) дзяржаўных. Існавала 1615 друкаваных СМІ, у тым ліку 1183 (73 %) прыватных. Сярод іх было: 1) 854 часопісы, з іх 647 (75 %) прыватных; 2) 720 газет, з іх 506 (70 %) прыватных; 3) 41 альманах, бюлетэнь і каталог, з іх 30 прыватных.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Геатэрмальная энергія

**Геатэрмальная энергія** (ад грэцкіх каранёў *geo*, зямля, і *thermos*, цяпло) — энергія, якая здабываецца ад цяпла нетраў Зямлі. Наяўнасць гэтай энергіі абумоўлена будовай планеты, радыеактыўным распадам мінералаў, а таксама сонечнай энергіі, якая паглынаецца паверхняй. Ва ўсім свеце па звестках на 2007 год было выпрацавана 10 ГВт электраэнергіі, што забяспечыла 0,3% спажывання. Дадаткова 28 ГВт энергіі былі атрыманыя праз непасрэднае выкарыстанне гарачай вады для ацяплення жытла, у прамысловасці і сельскай гаспадарцы.

## Генерацыя электрычнасці 
У 2005 годзе было згенеравана 56 768 гігават-гадзін (ГВт×г) электрычнасці, што эквівалентна 204 ПДж. Гэта забяспечыла 0,3% патрэбаў спажыўцоў. Кожны год выпрацоўка электрычнасці падвышаецца на 3%, што дае ёй не адставаць ад іншых крыніц энергіі. Рост вытворчасці забяспечаны як стварэннем новых электрастанцый, так і аптымізацыяй вытворчасці на існуючых.

Да апошняга часу геатэрмальныя станцыі звычайна размяшчаліся на межах разлому тэктанічных пліт, таму што геатэрмальныя крыніцы знаходзяцца ў разломах недалёка ад паверхні, з-за чаго не трэба рабіць глыбокія свідравіны.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Геатэрмальная энергетыка
Сёрэн Абю К’еркегор

**Сёрэн Абю К’еркегор**, таксама **Кіркегор** (Soren Aabye Kierkegaard, , Капенгаген, Данія — ) — дацкі філосаф, пратэстанцкі тэолаг і пісьменнік. Папярэднік экзістэнцыялізму.

## Біяграфія 
Вывучаў філасофію і тэалогію ў Капенгагенскім універсітэце.

Аўтар прац «Страх і хваляванне» (1843), «Філасофскія крохі» (1844), «Стадыі жыццёвага шляху» (1845), «Хвароба да смерці» (1849) і інш. Сваё бачанне быцця чалавека сфармуляваў як рэалізацыю чалавечай суб’ектыўнасці, у якой асаблівая роля належыць такім паняццям, як «асоба», «свабода», «выбар», «страх», «адчай», «рашучасць» і інш. Існаванне чалавека разглядаў у трох тыпах экзістэнцыі: эстэтычнай, этычнай і рэлігійнай. 3 несувымернасці божага і чалавечага свету, веры і розуму выводзіў тэзіс пра бяссэнсавасць іх спалучэння, бо ўсякія спробы такога злучэння непазбежна вядуць да парадоксаў. У процівагу нямецкаму класічнаму ідэалізму (а дакладней, развіццю, якое надаў яму Гегель) настойваў на другаснасці рацыянальнасці і першаснасці чыстага існавання (экзістэнцыяльнасці), якое пасля пэўнага дыялектычнага шляху развіцця асобы павінна знайсці свой сэнс у веры. Творы С. К’еркегора вылучаюцца яскравасцю.

Філасофія яго стала папулярнай у ХХ ст. 3 узнікненнем экзістэнцыялізму набыла характар класічнай філасофскай літаратуры ў галіне ірацыяналістычных канцэпцый.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн.:БелЭн, 1999.

Катэгорыя:Вучоныя Даніі
Катэгорыя:Філосафы Даніі
Катэгорыя:Пісьменнікі Даніі
Катэгорыя:Дацкамоўныя пісьменнікі
Ота Вейнінгер

**Ота Вейнінгер**, таксама **Вайнінгер** () (, Вена — , Вена) — аўстрыйскі філосаф.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў багатай яўрэйскай сям’і. У 1898 годзе паступіў на філасофскі факультэт Венскага ўніверсітэта, які з адзнакай скончыў, абараніў доктарскую дысертацыю на тэму бісексуальнасць. Пасля абароны дысертацыі прыняў хрысціянства.

## Смерць 
Ота Вейнінгер дэманстратыўна пакончыў з сабой у гасцінічным нумары, у якім памёр Бетховен. Магчымымі прычынамі самагубства сучаснікі называлі «канфлікт паміж прапаведуемым ім аскетызмам і ўласнай пачуццёвасцю». З іншага боку, самагубства Вейнінгера нярэдка адносяць да так званых выпадкаў суіцыду з-за комплексу культурнай непаўнавартаснасці.

## Творчасць 
Асноўнай працай Вейнінгера была кніга «Пол і характар. Прынцыповае даследаванне» (1902), хоць былі і іншыя, апублікаваныя ўжо пасля яго смерці — «Аб апошніх рэчах» (1904, апублікаваў яго сябар Морыц Рапапорт), «Каханне і жанчына» (1917). Пасля першай сусветнай вайны Артурам Герберам былі таксама апублікаваныя нататкі і лісты Вейнінгера.

Катэгорыя:Постаці Аўстра-Венгрыі
Катэгорыя:Філосафы
Пластмасы

**Пластмасы** (**пластычныя масы**, таксама — *пластыкі*) — арганічныя матэрыялы, асновай якіх з’яўляюцца сінтэтычныя або прыродныя вялікамалекульныя злучэння (палімеры). Выключна шырокае прымяненне атрымалі пластмасы на аснове сінтэтычных палімераў. Пластмасы фармуюць пры павышанай тэмпературы, у той час калі яны маюць высокую пластычнасць. Сыравінай для атрымання палімераў з’яўляецца нафта, прыродны газ, каменны вугаль, сланцы.

Назва «пластмасы» азначае, што гэтыя матэрыялы пад дзеяннем награвання і ціску здольныя фарміравацца і захоўваць пасля ахладжэння або ацвярдзення зададзеную форму. Працэс фармавання суправаджаецца пераходам пластычна дэфармаванага (вязкаплыткага) стану ў шклопадобны стан.

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы