Ваеннае губернатарства Літва

**Вае́ннае губерната́рства Літва́** ()&nbsp;— адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Германскай імперыі, якая існавала на акупіраваных у гады Першай сусветнай вайны тэрыторыях сучасных Літвы, часткова Латвіі, заходняй Беларусі і ўсходняй Польшчы з 1 жніўня 1918 года. Цэнтрам губернатарства быў горад Вільня.

## Гісторыя 
Ваеннае губернатарства было ўтворана згодна з распараджэннем начальніка Генеральнага штаба Германіі П.&nbsp;фон Гіндэнбурга ад 24 ліпеня 1918 года і дублюючым распараджэннем Галоўнакамандуючага на Усходзе генерал-фельдмаршала прынца Леапольда Баварскага ад 27 жніўня 1918 года аб арганізацыі ваенных упраўленняў. Згодна з гэтымі дакументамі, ранейшая зона Обер Ост падзялялася на дзве буйныя адзінкі: Ваеннае ўпраўленне Балтыйскіх краін і Ваеннае губернатарства Літва.

У склад новага губернатарства ўвайшлі ранейшае Ваеннае ўпраўленне Літва, ваенны павет Сувалкі і тэрыторыі ваенных лясных упраўленняў Белавежа, Беласток і Гродна. Пры гэтым Галоўнае ўпраўленне Обер Ост ліквідавалася, а яго адміністрацыйныя функцыі былі значна скарочаны.

З 3 лістапада 1918 года распараджэннем кабінета міністраў урада Германіі пры ваенным губернатары пачала фарміравацца «грамадзянская адміністрацыя Літвы» (). 5 лістапада была заснавана пасада Галоўнага ўпаўнаважанага Германскай імперыі ў Літве, а 15 лістапада&nbsp;— шэфа грамадзянскай адміністрацыі. Абедзве пасады заняў д-р Цымерле. Пасада шэфа ваеннай адміністрацыі была скасавана 14 лістапада 1918 года, і яго паўнамоцтвы цалкам перайшлі да грамадзянскага кіраўніцтва.

У сувязі з паражэннем Германіі ў вайне і рэвалюцыйнымі падзеямі, 6 снежня 1918 года ваенны губернатар з усімі ведамствамі быў падпарадкаваны галоўнаму камандаванню 10-й германскай арміі. 2 студзеня 1919 года штаб-кватэра была перанесена ў Кёнігсберг для наступнай ліквідацыі. З 1 лютага 1919 года ў Берліне пачало працу Ліквідацыйнае бюро Літва () пад кіраўніцтвам старшага лейтэнанта Гертнера (), якое займалася вывазам і захаваннем дакументацыі.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел 
Ваеннае губернатарства Літва падзялялася на 4 раёны (), на чале якіх стаялі главы ():
* Раён Коўна ();
* Раён Вільня ();
* Раён Поўдзень () з цэнтрам у Беластоку;
* Ваеннае павятовае ўпраўленне Сувалкі ().

### Раён Поўдзень (Літва-Поўдзень) 
Найбольшае дачыненне да тэрыторыі сучаснай Беларусі меў раён Поўдзень (з 15 лістапада 1918 года&nbsp;— раённае ўпраўленне Літва-Поўдзень). Яго ўзначальваў капітан запаса фон Услар, а пастаянным прадстаўніком з'яўляўся ротмістр д-р Бургграф, граф цу Дона-Шлодыен. На 1 кастрычніка 1918 года раёну падпарадкоўваліся 2 гарадскія і 10 сельскіх паветаў.

Павет Радунь, які раней уваходзіў у раён Поўдзень, быў перададзены ў склад раённага ўпраўлення Вільня.

## Кіраўніцтва і цэнтральны апарат 
Пасаду ваеннага губернатара Літвы () з 1 жніўня 1918 года займаў генерал-лейтэнант фон Харбоў (). Штаб губернатара быў сфарміраваны на аснове этапнай інспекцыі 10-й арміі. Шэфам генеральнага штаба стаў маёр граф Панінскі (). 

Адміністрацыйнымі аддзеламі кіраваў шэф адміністрацыі (). Першапачаткова гэтую пасаду займаў капітан Ціслер (), а з 3 кастрычніка 1918 года яго замяніў д-р Цымерле ().

Структура цэнтральнай адміністрацыі пры ваенным губернатары складалася з пяці аддзелаў:
* **I аддзел** (унутраных спраў)&nbsp;— кіраўнік капітан барон фон Браўн (). Яму таксама падпарадкоўвалася будаўнічая дырэкцыя на чале з маёрам Грамбавам;
* **II аддзел** (фінансаў)&nbsp;— кіраўнік капітан Лоры ();
* **III аддзел** (эканамічны)&nbsp;— кіраўнік капітан фон Трота ();
* **IV аддзел** (лясны)&nbsp;— кіраўнік капітан запаса Шютэ ();
* **V аддзел** (юрыдычны)&nbsp;— кіраўнік вярхоўны суддзя Кратцэнберг ().

Структура адміністрацыі раёна Поўдзень цалкам капіравала гэты падзел, маючы пяць аналагічных аддзелаў на чале з д-рам Шмілем (I), ротмістрам Вібрансам (II), капітанам Хільгерам (III), д-рам Бургграфам (IV) і капітанам запаса фон Штюнцнерам (V).

## Паліцыя і жандармерыя 
З 1 верасня 1918 года інспекцыя па справах жандармерыі Обер Ост была пераўтворана ў жандармскі корпус Літвы (), які перайшоў пад юрысдыкцыю ваеннага губернатара. Камандаванне корпуса налічвала 120 унтэр-афіцэраў і 3600 жандармаў і знаходзілася ў Вільні. Корпус быў падзелены на тры жандармскія брыгады са штабамі ў Вільні (маёр Кепель), Коўне (маёр фон Пербандт) і Беластоку (капітан фон Лентцке). Пры штабе корпуса ў Вільні дзейнічалі навучальныя курсы. 10 снежня 1918 года камандаванне корпуса і штабы брыгад былі распушчаны, а жандары перайшлі ў непасрэднае падпарадкаванне начальнікам адпаведных паветаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Літвы
Катэгорыя:Першая сусветная вайна
Катэгорыя:Германская акупацыя Беларусі (1915—1918)
Катэгорыя:З'явіліся ў 1918 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1919 годзе