open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вядомыя асобы Шчучына

[thumb|200px|[Герб Шчучына]]
Вядомыя ўраджэнцы і жыхары Шчучына:

__NOTOC__
[thumb|175px|[Фелікс Іванавіч Стацкевіч|Фелікс Стацкевіч]]
[thumb|175px|[Віталь Аляксеевіч Цыганкоў|Віталь Цыганкоў]]

## А 
* Дзмітрый Агіцкі (1908—1994) — прафесар Маскоўскай Духоўнай акадэміі, пахаваны ў Шчучыне.
* Лідзія Арабей (1925—2005) — пісьменніца, літаратуразнаўца, кандыдат філалагічных навук. Даследчыца творчасці А. Пашкевіч (Цёткі). Жыла ў Шчучыне ў 1942—44 гадах.

## Г 
* Аляксандр Уладзіміравіч Глаз (1955—2021) — беларускі урач ветэрынарнай медыцыны.
*  (Бэн-Элізэр) (1882—1944) — яўрэйскі публіцыст, перакладчык, журналіст, нарадзіўся ў Шчучыне.

## Д 
* Сяргей Уладзіміравіч Данскіх (нар. 1971) — беларускі навуковец, педагог, турызмолаг, кандыдат культуралогіі, дацэнт.
* Марыя Друцкая-Любецкая (1793—1876) — апошняя ўладальніца Шчучына з роду Сцыпіё дэль Кампа (Сцыпіёнаў).

## Ж 
* Вітольд Ждановіч (1923—2008) — польскі вучоны-фізік, адзін з піянераў фотавальтаікі ў Польшчы, прафесар Уроцлаўскага тэхналагічнага ўніверсітэта, нарадзіўся ў Шчучыне.

## К 
* Лілія Вацлаваўна Кір’як (нар. 1967) — беларускі педагог, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання.

## М 
* Аляксандр Фёдаравіч Макарчыкаў (нар. 1964) — беларускі вучоны, доктар біялагічных навук (2009). Нарадзіўся ў Шчучыне.
* Аляксандр Іванавіч Маркевіч (нар. 1968) — беларускі ваенны і палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь. Палкоўнік.

## Н 
* Яўген Назарэвіч (нар. 1981) — беларускі спартсмен-гіравік, уладальнік звыш 10 рэкордаў Гінэса. Нарадзіўся ў Шчучыне.
* Мікалай Віктаравіч Нікалаеў (нар. 1955) — беларускі гісторык і грамадскі дзеяч. Доктар філалагічных навук (1997). Ганаровы грамадзянін Навагрудскага раёна.

## П 
* Уладзімір Аляксеевіч Падалінскі (нар. 1978) — беларускі гісторык.

## Р 
* Юзаф Антонавіч Раўкуць (нар. 1954) — беларускі артыст балета. Заслужаны артыст Беларускай ССР (1989).

## С 
* Фелікс Іванавіч Стацкевіч (1879—1967) — беларускі грамадска-культурны дзеяч.

## Х 
* Таццяна Анатольеўна Харытонава (нар. 1961) — расійская пісьменніца. Нарадзілася ў Шчучыне.
* Таццяна Іванаўна Хвайніцкая (нар. 1964) — беларуская мастачка.

## Ц 
* Віталь Аляксеевіч Цыганкоў (нар. 1969) — беларускі журналіст, сузаснавальнік беларускага інфармацыйнага агенцтва «*БелаПАН*».

## Ш 
* Кірыл Сяргеевіч Шакураў (нар. 1994) — беларускі футбаліст.
Напад на паліцэйскае ўпраўленне Карачы (2023)

17 лютага 2023 года баевікі атакавалі паліцэйскае ўпраўленне ў цэнтры горада Карачы, Пакістан. У выніку нападу па меншай меры пяць чалавекі загінулі (у тым ліку два паліцыянта, два рэйнджара і адзін грамадзянскі), яшчэ 14 атрымалі раненні. Галоўны міністр Сінда  пазней заявіў, што трое баевікоў, што ўдзельнічалі ў нападзе, былі забіты сілавікамі. Хоць адказнасць за атаку ўзяла арганізацыі «». Урад Пакістана ўвёў стан павышанай гатоўнасці і ўзмацніў мабілізацыю сіл бяспекі па ўсёй краіне. Ён таксама дадаў, што *«тэрарысты напалі на Карачы ў чарговы раз. Гэтыя баязлівыя дзеянні не могуць зламаць волю і рашучасць паліцыі і сіл бяспекі. Уся нацыя падтрымлівае паліцыю і органы бяспекі»*.

, прадстаўнік Дзярждэпартамэнту ЗША, у Твітэры выказаў рашучае асуджэнне тэракту. Консульства ЗША ў Карачы праз тую ж платформу заклікала суайчыннікаў праяўляць крайнюю асцярожнасць і пазбягаць раёна, дзе адбыўся напад.

## Гл. таксама 
* Тэракт у Пешавары (2023)

Катэгорыя:Падзеі 17 лютага
Катэгорыя:Люты 2023 года
Катэгорыя:Тэрарыстычныя акты ісламістаў
Катэгорыя:Канфлікты 2023 года
Нікалае Пэун

**Нікалае Пэун** (; ) — румынскі палітык цыганскага паходжання.

Старшыня Партыі цыганоў. Старшыня Камітэта па правах чалавека, справах рэлігій і нацыянальных меншасцей у Палаце дэпутатаў Румыніі (займае адзінае зарэзерваванае для цыганоў месца) з 2000 года. 

## Спасылкі 
Nicolae Păun's page at the Romanian Chamber of Deputies
Армія Людова

**Армія Людова** () — падпольная ўзброеная арганізацыя Польскай рабочай партыі, утвораная з пераўтварэння Гвардыі Людовай, дзейнічала ў акупаванай Польшчы, створаная з мэтай узброенай барацьбы супраць нямецкіх акупантаў паводле дэкрэта Краявой Рады ад 1 студзеня , 1944 і фармальна падпарадкоўваўся гэтай Радзе. Галоўнакамандуючым Арміі Людовай стаў генэрал Міхал Роля-Жымерскі, начальнікам Генэральнага штабу — Францішак Юзьвяк, былы камэндант Гвардыі Людовай.

## Баявая дзейнасць 
Галоўныя баявыя намаганні ў мэтах падтрымкі Чырвонай Арміі ў тыле савецка-германскага фронту накіравала на разбурэнне камунікацый у раёне акупаванай Польшчы, камунікацый праціўніка. Акрамя таго, яна наносіла ўдары па акупацыйнаму тэрарыстычнаму апарату (абарона мірнага насельніцтва ад перасяленняў), ладзіла дыверсіі ў эканоміцы, змагалася супраць пацыфікацыі і антыпартызанскіх экспедыцый. Найбуйнейшай такой аперацыяй стала атака 12 снежня 1944 г. аддзела Я. Галкі, псеўд. «Kędziora» ў лагеры ў Бычках каля Скерневіц і вызваленне 160 вязняў. Найбуйнейшай акцыяй у рабоце па адабранні зброі ў праціўніка стаў напад 23 сакавіка 1944 г. рэйдавых груп на склад зброі ў Марках пад Варшавай і захоп 200 вінтовак, 10 аўтаматаў і 2 ручных кулямётаў, а таксама дзесяткаў тыс. патронаў.

17 лютага 1944 г. асобая баявая група пры Галоўным штабе Арміі Людовай пад камандаваннем падпалкоўніка Ежы Фанковіча, які правёў акцыю па атрыманні архіва Урадавай дэлегацыі ў Польшчы на Познаньскай вул. 12, паводле Інстытуту нацыянальнай памяці, адзін з удзельнікаў акцыі быў афіцэрам гестапа, але невядома, ці ведалі пра гэта іншыя ўдзельнікі. У выніку адчувальная падпольная сетка Арміі Краёвай была зламана, а Армія Людова атрымала дадзеныя аб даваенных паліцэйскіх агентах у шэрагах камуністычнага руху.

Аж да вызвалення войскі Арміі Людовай вялі цяжкія баі з нацысцкай паліцыяй, войскамі СС і вермахта, якія спрабавалі ўціхамірыць сваю глыбінку, а да канца студзеня 1945 г. змагаліся з адступаючымі рэшткамі нацыстаў, раскіданымі па лясах. Страты Арміі Людовай склалі каля 8 тыс. забітымі і арыштаванымі.

Разам з польскімі салдатамі ў складзе Арміі Людовай былі і савецкія грамадзяне. Арміі Людовай мела пастаянныя цесныя сувязі з савецкімі партызанамі і іх штабамі на Украіне і Беларусі.

Катэгорыя:Ваенная гісторыя Польшчы
Катэгорыя:Польшча падчас Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Партызанскія рухі Другой сусветнай вайны
Міхаіл Пятровіч Коваль

**Міхаіл Пятровіч Ко́валь** (, с. Трошча, Чудніўскі раён, Жытомірская вобласць, Украіна — ) — урач ветэрынарнай медыцыны, вучоны. Доктар ветэрынарных навук (1972), прафесар (1974). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Скончыў Ленінградскі ветэрынарны інстытут (1953).
    
Працаваў у саўгасе «Новый мир» (Ленінградская вобласць, 1954—1959), Гродзенскім дзяржаўным аграрным універсітэце (з 1959, прафесар кафедры гігіены жывёл, у 1963—1994 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: вывучэнне працэсаў стрававання ў рубцы ў здаровых і хворых кароў; прафілактыка захворванняў жывёл; метады нармалізацыі абмену рэчываў у сельскагаспадарчых жывёл.

## Бібліяграфія 
* Пищеварительные и обменные процессы у крупного рогатого скота при длительном скармливании свекольного жома : автореферат диссертации … доктора ветеринарных наук : 102 / Коваль М. П. — Ленинград, 1972.
* Фаўна и целлюлозолитическая активность микрофлоры рубца у коров : автореферат диссертации … кандидата ветеринарных наук / Коваль М. П. — Ленинград, 1959.
* Доврачебная помощь животным в личном хозяйстве. / М. П. Коваль, Н. И. Баламут. — Минск: Ураджай, 1985.
* Витамины в рационах коров. — Мн. Ураджай, 1977.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Коваль Михаил Петрович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 4. — С. 109.
* Міхаіл Пятровіч Коваль // Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Гродзенскага раёна. — Мінск, 1993. — С. 418.
* Поздравляем юбиляра : [Коваль Михаил Петрович] // Ветеринарная газета. — Витебск, 1996. — 1—15 января (№ 1). — С. 8. — Сведения доступны также по Интернету: http://repo.vsavm.by/bitstream/123456789/5190/1/vg-1996-1.pdf

## Спасылкі 
* Коваль Михаил Петрович // Музейный комплекс «Дорога памяти» 

Катэгорыя:Дэканы біятэхналагічнага факультэта ГДАУ
Катэгорыя:Ветэрынары СССР
Катэгорыя:Ветэрынары Беларусі
Катэгорыя:Капітаны СССР
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Коваль (значэнні)

**Коваль** — прозвішча і тапонім.

## Прозвішча 
* Аляксандра Андрэеўна Коваль (нар. 1957) — украінскі культурны дзеяч.
* Віталь Мікалаевіч Коваль (нар. 1980) — беларускі хакеіст, брамнік. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь.
* Міхаіл Пятровіч Коваль (1925—2008) — урач ветэрынарнай медыцыны.
* Уладзімір Іванавіч Коваль (нар. 1952) — беларускі мовазнавец, спецыяліст у галіне беларускага і рускага мовазнаўства. Доктар філалагічных навук (2000), прафесар (2002).

## Тапонім 
* Коваль — горад у Польшчы.
* Коваль — вясковая гміна ў Польшчы.
Еганоўскі сельсавет

**Егано́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Шклоўскага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Еганы.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Лупалаўскага раёна Магілёўскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Лупалаўскім раёне БССР. З 2 сакавіка 1931 года ў складзе Шклоўскага раёна БССР, з 12 лютага 1935 года — Дрыбінскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. Пасля Вялікай Айчыннай вайны цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Пудаўня. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета вернуты ў вёску Еганы. З 16 верасня 1959 года ў складзе Шклоўскага раёна. 11 сакавіка 1960 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Чэрнеўскага сельсавета.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Шклоўскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Лупалаўскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Дрыбінскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1960 годзе
Партыя цыганоў

**Партыя цыган** (, цыг.: *Partida le Romenge),* вядомая да 2008 года як **Сацыял-дэмакратычная партыя цыган** (*)* — палітычная партыя ў Румыніі, якая прадстаўляе цыганскую меншасць. Лідарам партыі з'яўляецца Мікалае Пэун, і зараз у партыі ёсць адно зарэзерваванае месца ў Палаце дэпутатаў.

## Прадстаўніцтва ў парламенце 
Заснаваная ў 1990 годзе, пасля румынскай рэвалюцыі, Партыя цыган з'яўляецца афіцыйнай палітычнай асацыяцыяй цыганскай меншасці ў Румыніі і, такім чынам, мае адно зарэзерваванае месца ў Палаце дэпутатаў, незалежна ад яе вынікаў на выбарах. Партыя ўдзельнічала ва ўсіх выбарах, пачынаючы з выбарчага права 1992 года, але ні разу не пераадолела 5-працэнтны парог, неабходны для атрымання дадатковых месцаў.

На выбарах у заканадаўчыя органы 2000, 2004 і 2012 гадоў Партыя цыганаў падпісала пратакол аб узаемнай выбарчай падтрымцы з Сацыял-дэмакратычнай партыяй (СДП). Зарэзерваванае месца займаў Георге Рэдукану з 1992 па 1996 год, Мэдэлін Войку з 1996 па 2000 год і Мікалае Пэун з 2000 па 2004 год і з 2004 года.

## Мясцовае прадстаўніцтва 
На мясцовых выбарах у Румыніі ў 2016 годзе ад партыі PRPE былі абраныя 143 муніцыпальных дарадцы і адзін мэр Думітру Мірча ў Брахашэшці.
Лойд Джэймс Осцін

**Лойд Джэймс Осцін III** (; нар. 8 жніўня 1953, Мабіл, Алабама, ЗША) — амерыканскі дзяржаўны і ваенны дзеяч, генерал арміі ЗША, у 2013—2016 гадах — кіраўнік Цэнтральнага камандавання ўзброеных сіл ЗША.

7 снежня 2020 года было абвешчана аб прызначэнні Осціна на пасаду Міністра абароны ЗША ў кабінеце абранага прэзідэнта ЗША Джо Байдэна. 22 студзеня 2021 года зацверджаны сенатам ЗША 92 галасамі супраць двух на пасаду міністра абароны ЗША. Першы чарнаскуры на гэтай пасадзе.

## Спасылкі
Бароўскі бой

**Бароўскі бой** — бой кавалерыйскага партызанскага атрада партызанскай брыгады «За Радзіму» імя А. К. Флегантава пад камандаваннем А. К. Флегантава і групы партызан Чашніцкай партызанскай брыгады «Дубава» супраць штабной роты нямецкай 201-й ахоўнай дывізіі на шашы Лепель — Камень каля вёскі Бароўка 2 Лепельскага раёна.

## Бой 
Кавалерыйскі атрад рабіў рэйд з-за лініі фронту ў тыл праціўніка. 10 верасня 1942 года ён дасягнуў месца размяшчэння Чашніцкай брыгады, дзе атрымаў звесткі аб перадыслакацыі штаба 201-й ахоўнай дывізіі. Флегантаў паведаміў у ЦШПР аб абстаноўцы і атрымаў загад знішчыць штаб. 12 верасня байцы атрада пад кіраўніцтвам камандзіра ўзвода І. В. Жохава разам з партызанамі-мінёрамі замініравалі ўчастак шашы, па якім ажыццяўлялася перадыслакацыя штаба, і зрабіла засаду. Калі нямецкая калона ўвайшла ў зону абстрэлу, партызаны падарвалі першую і апошнюю машыны, у выніку бою знішчылі 12 аўтамашын і больш за 80 гітлераўцаў. У баі загінуў адзін партызан — Ф. М. Фамін.

У 1967 годзе на месцы бою была пастаўлена стэла.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Бітвы Другой сусветнай вайны з удзелам савецкіх партызан у Беларусі
Катэгорыя:Канфлікты 1942 года
Катэгорыя:Верасень 1942 года
Катэгорыя:1942 год у Беларусі
Бой за Царону

**Бой за Царону** — узброенае сутыкненне паміж эрытрэйскімі і эфіопскімі вайскоўцамі ля прыгранічнага горада .

## Сітуацыя 
Адносіны паміж Эрытрэяй і Эфіопіяй заставаліся напружанымі, што было выклікана пагранічнымі спрэчкамі і вайной 1998—2000 гг. У наступным на граніцы час ад часу адбываліся памежныя сутычкі, пераважна з выкарыстаннем стралковай зброі, пры 18 загінулых сваіх.

У сваю чаргу эфіопскі бок, у прыватнасці, міністр сувязяў урада Эфіопіі Гетачу Рэда, першапачаткова адмаўляў якія-небудзь звесткі аб сутыкненнях паміж на граніцы. У наступных каментарах ён сцвярджаў, што *«былі значныя страты з абодвух бакоў»*. Урадам Эфіопіі пацверджаны страты ў 47 забітых байцоў эфіопскай арміі.

## Значэнне 
Бой 12—13 чэрвеня 2016 г. стаў першым пагранічным інцыдэнтам, з часоў завяршэння вайны 1998—2000 гг., дзе выкарыстоўвалася артылерыя.

Катэгорыя:Падзеі 12 чэрвеня
Катэгорыя:Падзеі 13 чэрвеня
Катэгорыя:Чэрвень 2016 года
Катэгорыя:Канфлікты 2016 года
Катэгорыя:Эфіопа-эрытрэйскі пагранічны канфлікт
Катэгорыя:Бітвы Эфіопіі
Катэгорыя:Бітвы Эрытрэі
Евангелле Барберыні

**Евангелле Барберыні** — гэта ілюстраванае  рукапіснае Евангелле (Рым, Ватыкан, Апостальская бібліятэка, інвентарны нумар Barberini Lat. 570, таксама вядомае як **Евангелле Вігбальда**), меркавана адносіцца да канца VIII стагоддзя.

Евангелле належыць да групы рукапісаў з Паўднёвай Англіі вядомай як «Тыберыйская група», у якую таксама ўваходзяць Стакгольмскі Залаты Кодэкс, Веспасіянаўскі Псалтыр, , Беда Тыберыя і Наннамінстэрская кніга.

## Гісторыя 
Пасля таго, як гэта раскошнае Евангелле было паказана свету пасля пераезду ў Ватыканскую бібліятэку ў 1902 годзе, акадэмічная супольнасць у асноўным ігнаравала яго, пакуль у 2004 годзе яно не стала прадметам доктарскай дысертацыі. Ранейшыя запісы ўключаюць некалькі кароткіх параўнанняў яго іканаграфіі з іканаграфіямі яго сучаснікаў і безвыніковыя дэбаты адносна месца яго вытворчасці. Былі таксама здагадкі пра калафон, просьбу да чытача маліцца за аднаго  і яго ролю ў забеспячэнні сувязі з канкрэтным гістарычным кантэкстам. Невядома, ці з’яўляецца ён тым самым чалавекам, што і Вігбальд, аўтар «Quaestiones in Octateuchum».

## Ілюмінацыя 
Евангелле Барберыні змяшчае адну ілюмінаваную табліцу з , чатыры  і пятнаццаць упрыгожаных ініцыялаў. Кніга прытрымліваецца даволі стандартнага фармату, у якім кожная асобная кніга Евангелля пачынаецца  і вялікім упрыгожаным ініцыялам, або , у пачатку тэксту. Яшчэ адзін вялікі ўпрыгожаны ініцыял, які часта называюць «манаграмай Хрыста», падкрэслівае пачатак апавядання Мацвея пра ; іншыя ініцыялы ўстаўлены аналагічным чынам у ключавыя месцы ў іншых тэкстах Евангелля.

Ключом да разумення паходжання Евангелляў Барберыні з’яўляецца дзіўны кантраст паміж двума вельмі рознымі традыцыямі і стылямі жывапісу. З аднаго боку, гэта старанна прадуманыя і мудрагеліста аздобленыя ініцыялы, якія можна чакаць у астраўных рукапісах гэтага перыяду. Тэхнічнае майстэрства гэтых упрыгожванняў знаходзіцца , што і ў больш вядомых рукапісах, такіх як Келская кніга або . З іншага боку, у афармленні гэтага Евангелля выкарыстана шмат элементаў, якія, імаверна, тут не зусім дарэчныя, таму што яны больш нагадваюць матывы, якія сустракаюцца ў неастраўным або кантынентальным мастацтве, альбо таму, што яны занадта раннія і прадвяшчаюць тэндэнцыі больш позняга, нават .

## Крыніцы 
Катэгорыя:Будынкі і калекцыі роду Барберыні
Катэгорыя:Кнігі ў Ватыканскай бібліятэцы
Катэгорыя:Ілюмінаваныя Евангеллі
Катэгорыя:Гіберна-саксонскія рукапісы
Катэгорыя:Рукапісы VIII стагоддзя
Ліманскі раён (Астраханская вобласць)

**Ліманскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у Астраханскай вобласці Расіі.

Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак гарадскога тыпу Ліман.

## Геаграфія 
Ліманскі раён знаходзіцца на поўдні Астраханскай вобласці, мяжуе з Ікранінскім і Нарыманаўскім раёнамі. Плошча 5,238 тыс. км².

Катэгорыя:Раёны Астраханскай вобласці
Леанід Міхайлавіч Луцэвіч

**Леанід Міхайлавіч Луцэвіч** (нар. , в. Працавічы, Слуцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі урач ветэрынарнай медыцыны. Доктар ветэрынарных навук (1993), прафесар (1995).

## Біяграфія 
Скончыў Віцебскі ветэрынарны інстытут (1969), Беларускі навукова-даследчы ветэрынарны інстытут імя С. М. Вышалескага (аспірантура, 1975).
    
Працаваў у г. Гродна (з 1969, ветэрынарны ўрач-эпізаатолаг), Гродзенскім дзяржаўным аграрным унiверсiтэце (1976—2002, прафесар кафедры кармлення, марфалогіі і фізіялогіі сельскагаспадарчых жывёл, у 1994—1999 — загадчык кафедры), Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны (2002—2003, прафесар кафедры анатоміі жывёл), Бранскай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі (Расія; з 2003, прафесар кафедры эпізааталогіі, мікрабіялогіі, паразіталогіі і ветэрынарна-санітарнай экспертызы).

Навуковыя інтарэсы: марфалогія сельскагаспадарчых жывёл; вывучэнне зменлівасці аппарата руху пры міжпародным скрыжаванні.

## Бібліяграфія 
* Особенности морфологии скелета и мускулатуры бычков при различных вариантах межпородного скрещивания : автореферат диссертации … доктора ветеринарных наук : 16.00.02 / Луцевич Леонид Михайлович. — Санкт-Петербург, 1993.
* Аллергия лейкоцитов при туберкулезе крупного рогатого скота : автореферат диссертации … кандидата ветеринарных наук : 16.00.03 / Луцевич Леонид Михайлович. ― Минск, 1975.
* Параўнальная ацэнка шкілета і мускулатуры ў двух- і трохпародных помесных бычкоў / Л. М. Луцэвіч // Весці АН БССР. Серыя сельскагаспадарчых навук. — 1989. — № 1. — С. 82—85.

## Літаратура 
* Луцэвіч Леанід Міхайлавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1999. — Т. 9. — С. 377.
* Луцевич Леонид Михайлович // Анатомы Беларуси / П. И. Лобко. — Минск, 2003. — С. 27—28.
Васілюк

**Васілюк** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Паліна Міхайлаўна Васілюк — беларускі палітык.
* Раман Мікалаевіч Васілюк (нар. 1978) — беларускі футбаліст.
* Яраслаў Уладзіміравіч Васілюк (нар. 1934) — беларускі спецыяліст у галіне кармлення сельскагаспадарчых жывёл і тэхналогіі кармоў.
Беларускі прафсаюз работнікаў культуры, інфармацыі, спорту і турызму

**Беларускі прафсаюз работнікаў культуры, інфармацыі, спорту і турызму** — беларускі прафесійны саюз, член Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі. Аб’ядноўвае работнікаў сферы культуры, мастацтва, тэлерадыёвяшчання, паліграфіі, кнігавыдання, сродкаў масавай інфармацыі, друку, фізічнай культуры, спорту і турызму.

Першыя прафсаюзы работнікаў сферы інфармацыі - прафсаюзы друкароў - з’явіліся ў Беларусі яшчэ ў 1901 годзе.

З 1920 года ў БССР існавалі прафсаюзы работнікаў мастацтваў, паліграфічнай вытворчасці і друку і работнікаў палітыка-асветных устаноў. У 1953 годзе прайшоў устаноўчы з’езд прафсаюза работнікаў культуры БССР.

У ходзе перабудовы і стварэння ФПБ, у 1990 годзе прафсаюз работнікаў культуры БССР адлучыўся ад УЦСПС і ў 1995 годзе перайменаваўся ў *Беларускі прафсаюз работнікаў культуры*. У 2015 годзе прафсаюз быў перайменаваны ў *Беларускі прафсаюз работнікаў культуры, інфармацыі, спорту і турызму*.

## Спасылкі 
* Гісторыя Беларускага прафсаюза работнікаў культуры, інфармацыі, спорту і турызму 

Катэгорыя:Федэрацыя прафсаюзаў Беларусі
Катэгорыя:1990 год у Беларусі
Яраслаў Уладзіміравіч Васілюк

**Яраслаў Уладзіміравіч Васілюк** (нар. , в. Андрыянкі, Бельскі павет, Беластоцкае ваяводства, Польшча) — беларускі спецыяліст у галіне кармлення сельскагаспадарчых жывёл і тэхналогіі кармоў. Доктар сельскагаспадарчых навук (1993), прафесар (1993).

## Біяграфія 
Скончыў Гродзенскі сельскагаспадарчы інстытут (1960; аспірантура, 1965).
    
Працаваў на сельскіх гаспадарках Гродзенскай вобласці (1960—1962), Гродзенскім дзяржаўным аграрным унiверсiтэце (з 1966, асістэнт кафедры анатоміі і фізіялогіі сельскагаспадарчых жывёл, дацэнт, прафесар кафедры прыватнай заатэхніі, у 1974—1985 — загадчык кафедры, 1983—1994 — дэкан факультэта, 1995—1996 — прарэктар).

Навуковыя інтарэсы: фізіялогія сельскагаспадарчых жывёл; птушкагадоўля; удасканаленне сістэм кармлення, тэхналогіі вытворчасці і перапрацоўкі прадукцыі сельскагаспадарчай птушкі; падрыхтоўка спецыялістаў зоаінжынернага профілю.

## Бібліяграфія 
* Совершенствование системы протеинового и аминокислотного питания уток : автореферат диссертации … доктора сельскохозяйственных наук : 06.02.02 / Василюк Ярослав Владимирович. — Жодино, 1992.
* Метионин и лизин в питании мясных утят : автореферат диссертации… кандидата сельскохозяйственных наук / Я. В. Василюк. ― Горки, 1966.

## Літаратура 
* Васілюк Яраслаў Уладзіміравіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2004. — Т. 18, кн. 1. — С. 362—363.
* Василюк Ярослав Владимирович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 2. — С. 598.
* Василюк Ярослав Владимирович // Профессора и доктора наук Гродненского государственного аграрного университета : краткий биобиблиографический указатель — Гродно, 2011. — С. 13—16.
 

Катэгорыя:Дэканы біятэхналагічнага факультэта ГДАУ
Нічыпаравіцкі сельсавет

**Нічы́паравіцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Шклоўскага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Нічыпаравічы.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Лупалаўскага раёна Магілёўскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Лупалаўскім раёне БССР. З 2 сакавіка 1931 года ў складзе Шклоўскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Заходскага сельсавета.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Шклоўскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Лупалаўскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе
Вядомыя асобы Ліпецка

]]
Вядомыя ўраджэнцы Ліпецка:

__NOTOC__
]]
]]

## В 
* Міхаіл Васілевіч Вадап’янаў (1899—1980) — савецкі лётчык, адзін з першых Герояў Савецкага Саюза (20.04.1934), генерал-маёр авіяцыі (1943).
* Васіль Іванавіч Вядзернікаў (1919—1991) — вучоны ў галіне матэматыкі, доктар фізіка-матэматычных навук (1969), прафесар (1970).

## З 
* Мікалай Мітрафанавіч Замяцін — беларускі жывёлавод.

## М 
* Андрэй Віктаравіч Мярзлікін (нар. 1968) — расійскі памежнік, Герой Расійскай Федэрацыі, намеснік начальніка 12-й памежнай заставы Маскоўскага пагранічнага атрада Групы расійскіх памежных войскаў у Рэспубліцы Таджыкістан.

## С 
* Мікалай Канстанцінавіч Сакалоў (нар. 1946) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (1989), прафесар (1991).

## Ч 
* Канстанцін Анатольевіч Чуйчанка (нар. 1965) — расійскі дзяржаўны дзеяч. Міністр юстыцыі Расійскай Федэрацыі з 21 студзеня 2020 года. Член Савета Бяспекі Расійскай Федэрацыі з 3 лютага 2020 года. Сапраўдны дзяржаўны саветнік юстыцыі Расійскай Федэрацыі (2020).
Смаленскі партызанскі полк

**Смаленскі партызанскі полк** — партызанскі полк, створаны ў ліпені 1942 года на базе групы партызан, вылучаных з партызанскага злучэння «Баці» і арганізатарскай групы І. Ф. Садчыкава. Дзейнічаў на акупіраванай тэрыторыі Смаленскай (Касплянскі і Дзямідаўскі раёны), Віцебскай (Сенненскі, Чашніцкі, Талачынскі і Ушацкі раёны) і Вілейскай (Куранецкі раён) абласцей, на тэрыторыі Беларусі дзейнічаў з сакавіка 1943. 3 ліпеня 1944 полк (942 партызаны, 4 батальёны, 14 атрадаў) злучыўся з Чырвонай Арміяй.

## Склад 
* 4 батальёны;
* 1-ы атрад;
* 2-і атрад;
* 3-і атрад;
* 4-ы атрад;
* 5-ы атрад;
* 6-ы атрад;
* 7-ы атрад імя Салаўёва;
* 8-ы атрад імя Самойленкі;
* 9-ы атрад;
* 10-ы атрад;
* 11-ы атрад;
* 12-ы атрад;
* 13-ы атрад;
* 14-ы атрад.

## Камандаванне 
### Камандзір 
* І. Ф. Садчыкаў.

### Камісар 
* А. Ф. Юр’еў.

### Начальнікі штаба 
* Г. П. Дамарацкі;
* П. Г. Міняеў.

## Гісторыя 
Партызаны праводзілі дыверсіі на чыгунках Смаленск — Орша, Віцебск — Смаленск, Віцебск — Орша, Лепель — Орша, Полацк — Маладзечна. Разбілі гарнізоны ў вёсках Латыгаль (красавік 1943), Гарывец (жнівень 1943) Сенненскага, Чарэя (кастрычнік 1943) Чашніцкага раёнаў, разам з іншымі брыгадамі авалодалі горадам Чашнікі, удзельнічалі ў Лепельскай аперацыі. У красавіку — маі 1944 года ўдзельнічалі ў баях супраць карнай экспедыцыі на тэрыторыі Полацка-Лепельскай партызанскай зоны на рубяжы вёсак Заскаркі, Касарэва, Белы Двор, Кунцэвічы, утрымлівалі абарону ў раёне азёр Канашы — Усомля, вёсак Труды — Хоццевічы Ветрынскага раёна. У маі прарвалі нямецкую абарону на рубяжы вёсак Матырына — Новае Сяло — Паперына, разбілі нямецкія гарнізоны ў вёсках Новае Сяло і Паперына Ушацкага раёна. У ноч на 26 чэрвеня 1944 года на чыгунцы Полацк — Маладзечна ў раёне станцый Будслаў — Крывічы падарвалі і папсавалі больш за 1 тысячу рэек. Перад наступленнем Чырвонай Арміі кантралявалі дарогі Куранец — Нарач, Вілейка — Нарач, перакрылі шлях праціўніку, які адступіў да возера Нарач. У ліпені 1944 разграмілі нямецкі абоз, на рэках Нарач і Вілія аднавілі пераправы для савецкіх войск.

## Памяць 
Полк увекавечаны ў мемарыяльным комплексе «Прарыў» у ліку 16 партызанскіх брыгад.

## Гл. таксама 
* Латыгальскі бой
* Чашніцкія баі
* Полацка-Лепельская бітва

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Савецкія партызанскія злучэнні, брыгады і атрады на акупіраванай тэрыторыі Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1942 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе
Цвярскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт

**Цвярскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт** () — вышэйшая навучальная ўстанова ў г. Цвер. У 1920 годзе ў Петраградзе быў створаны інстытут грамадскага зубалячэння. У 1927 годзе ён быў ператвораны ў Ленінградскі навукова-практычны стаматалагічны інстытут, а ў 1935 годзе — у Ленінградскі стаматалагічны інстытут. У 1954 годзе ён быў пераведзены ў горад Калінін, і на яго базе ўзнікла Цвярская дзяржаўная медыцынская акадэмія.

У сакавіку 2015 года акадэмія была перайменаваная ва ўніверсітэт.
Астраханскі дзяржаўны ўніверсітэт

**Астраханскі дзяржаўны ўніверсітэт імя В. М. Тацішчава** () — вышэйшая навучальная ўстанова ў Астрахані, адукацыйны, навуковы і сацыякультурны цэнтр на Паўднёвым Захадзе Расіі. Заснаваны ў 1932 годзе. Удзельнік Сусветнай ініцыятывы CDIO, член Асацыяцыі ўніверсітэтаў Каспійскага рэгіёна. Уваходзіць у склад 16 базавых расійскіх ВНУ, які фарміруе Універсітэт Шанхайскай арганізацыі супрацоўніцтва.

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1932 годзе як Астраханскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя С. М. Кірава. У 1996 годзе перайменаваны ў Астраханскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт. У 2002 годзе перайменаваны ў Астраханскі дзяржаўны ўніверсітэт, у 2022 годзе ўніверсітэту прысвоена імя В. М. Тацішчава.


Катэгорыя:Універсітэты Астрахані
Цвярскі дзяржаўны ўніверсітэт

**Цвярскі дзяржаўны ўніверсітэт** () — вышэйшая навучальная ўстанова горада Цвер. Мае буйную навуковую бібліятэку — яе фонд налічвае больш за 1 млн экзэмпляраў. Вядзецца навуковая праца, праводзяцца канферэнцыі і семінары.

## Гісторыя 
1 снежня 1870 года ў Цверы была адкрыта прыватная педагагічная школа П. П. Максімовіча. У 1917 годзе перайменаваны ў Цвярскі настаўніцкі інстытут, у 1935 годзе — у Калінінскі педагагічны інстытут. 1 верасня 1971 года быў рэарганізаваны ў Калінінскі дзяржаўны ўніверсітэт. 18 лютага 1972 года ў Калінінскім драматычным тэатры адбылося ўрачыстае адкрыццё Калінінскага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1990 годзе Калінінскі дзяржаўны ўніверсітэт быў перайменаваны ў Цвярскі.
Верхні Зуб

**Верхні Зуб** (, , ) — гара на мяжы Хакасіі і Кемераўскай вобласці, якая з’яўляецца самым высокім пунктам апошняй. Вышыня — 2178,0 м над узроўнем мора.

На схілах — цёмнахваёвая тайга. На раздзеленых схілах з вышынёй 1300 м і больш — горная тундра, якая пераходзіць у нівальную зону. На вяршыні назапашваюцца снежнікі. Ля падножжа шматлікія каравыя азёры.

Катэгорыя:Горныя вяршыні Азіі
Катэгорыя:Горныя вяршыні Расіі
Катэгорыя:Геаграфія Кемераўскай вобласці
Катэгорыя:Геаграфія Хакасіі
Біятэхналагічны факультэт ГДАУ

**Біятэхналагічны факультэт** — адзін з факультэтаў Гродзенскага дзяржаўнага аграрнага ўніверсітэта. Факультэт утвораны ў 1951 годзе, як зоатэхнічны.

## Спецыяльнасці 
* Заатэхнія

## Кафедры 
* кармлення сельскагаспадарчых жывёл
* прыватнай заатэхніі
* генетыкі і развядзення сельскагаспадарчых жывёл

## Дэканы 
* Барыс Еўціхіевіч Еўціхіеў (1951—1959),
* П. І. Шумскі (1959—1961),
* Сяргей Іванавіч Пляшчанка (1961—1962),
* Г. Г. Гізатулін (1962—1968),
* І. Г. Елісееў (1968—1974),
* Міхаіл Пятровіч Коваль (1974—1977),
* Я. Н. Аніська (1977—1983),
* Яраслаў Уладзіміравіч Васілюк (1983—1994),
* У. М. Барысаў (1994—1996),
* Яўген Альбертавіч Дабрук (1996—2020),
* Уладзімір Юр’евіч Гарчакоў (2020—?),
* Наталля Генрыхаўна Мініна

## Знакамітыя выпускнікі 
* Уладзімір Аляксандравіч Баум
* Аляксандр Адольфавіч Жамойцін
* Фёдар Уладзіміравіч Мірачыцкі
* Вітольд Казіміравіч Песціс
* Васіль Апанасавіч Равяка
* Аляксей Сцяпанавіч Скакун
* Іван Іванавіч Крупко

## Спасылкі 
* Сайт факультэта 

Катэгорыя:1951 год у Гродне
Катэгорыя:Акадэмічная вуліца (Гродна)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1951 годзе
Камсамольскі (Мардовія)

**Камсамольскі** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Чамзінскім раёне Рэспублікі Мардовія. Размешчаны на рацэ Нуя (басейн Суры), за 2 км ад чыгуначнай станцыі Нуя (на лініі Рузаеўка — Казань). Насельніцтва —  (2021). Утварае аднайменнае муніцыпальнае ўтварэнне Камсамольскае гарадское паселішча як адзіны населены пункт у яго складзе.

Праз пасёлак праходзяць аўтамагістраль Масква — Ульянаўск і чыгуначная лінія Казань — Саранск.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Мардовіі
Поцьма (Зубава-Палянскі раён)

**Поцьма** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Зубава-Палянскім раёне Мардовіі. Насельніцтва — 3681 чал. (2021). Размешчаны за 6 км на паўночны ўсход ад раённага цэнтра — пасёлка Зубава Паляна, у лясным масіве. У пасёлку размяшчаецца чыгуначная станцыя Поцьма.
У пачатку 1930-х гадоў, у сувязі з будаўніцтвам лагераў для зняволеных, ад Поцьмы будуецца Яваская вузкакалейная чыгуначная ветка. У Поцьме знаходзіўся перасыльны пункт — «Поцьмінскія лагеры» ГУЛАГа. Быў створаны леспрамгас па нарыхтоўцы паліва для Маскоўскай чыгункі.

У 1941 годзе была створана кавальска-механічная майстэрня па вырабе вагонных дэталяў (цяпер Завод нестандартызаванага абсталявання).

З 1950 года — сяло. З 1968 года — пасёлак гарадскога тыпу.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Мардовіі
Умёт (Мардовія)

**Умёт** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Зубава-Палянскім муніцыпальным раёне Рэспублікі Мардовія. Размешчаны на федэральнай аўтадарозе М5 «Урал», якая з’яўляецца часткай маршруту E 30, за 430 км ад Масквы і за 210 км ад Саранска. Чыгуначная станцыя Цёплы Стан на гістарычным напрамку Транссіба.

Насельніцтва — 2,7 тыс. чал. (2014).

Статус пасёлка гарадскога тыпу з 1959 года.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Мардовіі
Патрысія Аркет

**Патры́сія Аркет** (; нар. ) — амерыканская актрыса. Уладальніца прэмій «Оскар», BAFTA, дзвюх прэмій «Эмі» і трох «Залатых глобусаў».

Аркет дэбютавала ў кіно з роляй Крысцін Паркер у фільме жахаў «Кашмар на вуліцы Вязаў 3: Воіны сну» (1987), услед за якой рушылі ўслед ролі ў такіх фільмах, як «Сапраўднае каханне» (1993), «Эд Вуд» (1994), «Не абуджайце спячага сабаку» (1996), «Шаша ў нікуды» (1997), «Краіна ўзгоркаў і далін» (1998), «Уваскрашаючы мерцвякоў» (1999) і «Клад» (2003). За сваю ролю ў драме «Малалецтва» (2014), здымкі якой праходзілі з 2002 па 2014 гады, Аркет атрымала прызнанне крытыкаў і была ўдастоена прэмій «Оскар», BAFTA, «Выбар крытыкаў», «Залаты глобус», «Незалежны дух» і Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшую жаночую ролю другога плана.

На тэлебачанні Аркет вядомая па галоўнай ролі медыума Элісан Дзюбуа ў фантастычнай драме «Медыум» (2005—2011), якая прынесла ёй прэмію «Эмі», а таксама намінацыі на «Залаты глобус» і прэмію Гільдыі кінаакцёраў ЗША. Аркет таксама з’явілася з роляй Эйверы Раян у франшызе «CSI», выканаўшы ролю ў серыяле «C.S.I.: Кіберпрастора» (2015—2016). Яна выканала ролю Джойс Мітчэл у міні-серыяле «Уцёкі з турмы Данемора» (2018), за працу ў якім атрымала прэміі «Залаты глобус» і Гільдыі кінаакцёраў ЗША, і Дзі Дзі Бланчард у міні-серыяле «Прытворства» (2019), які прынёс ёй прэмію «Эмі» за найлепшую жаночую ролю другога плана ў міні-серыяле або фільме і трэцюю статуэтку «Залаты глобус».

У 2002 годзе знялася ў серыяле «Раздзяленне», дзе сыграла ролю Хармані Кобел, начальніцы галоўнага героя Марка, а таксама місіс Сэлвіг, ягонай суседкі.

## Зноскі 
Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя
Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя
Катэгорыя:Акцёры агучвання ЗША
Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША
Катэгорыя:Актрысы ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Незалежны дух»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Спадарожнік»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты GLAAD Media Awards
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Постаці фемінізму
Астраханскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт

**Астраханскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт** () — медыцынская вышэйшая навучальная ўстанова ў горадзе Астрахань. Заснаваны ў 1918 годзе.

## Гісторыя 
У канцы 1918 года, па ўказанні У. І. Леніна, быў арганізаваны Астраханскі дзяржаўны ўніверсітэт з медыцынскім факультэтам. Па распараджэнні Народнага Камісарыята аховы здароўя РСФСР С. Р. Залкінд быў адкліканы з войска і прызначаны дэканам медыцынскага факультэта. Ён быў першым арганізатарам вышэйшай медыцынскай навучальнай установы ў Астрахані, якая ў далейшым адыграла важную ролю ў падрыхтоўцы медыцынскіх кадраў для абласцей Ніжняга Паволжа, Паўночнага Каўказа і Калмыцкай вобласці. У 1922 годзе ўсе факультэты ўніверсітэта, акрамя медыцынскага, былі скасаваныя, а ўніверсітэт пераўтвораны ў медыцынскі інстытут. У 1922 годзе, а потым у 1970 годзе, студэнты і выкладчыкі інстытута прымалі ўдзел у ліквідацыі эпідэміі халеры. У 1927 годзе інстытут атрымаў у карыстанне будынак былой армянскай духоўнай семінарыі, які стаў базавым адміністрацыйным і тэарэтычным корпусам ВНУ. У 1937 годзе пабудаваны першы студэнцкі інтэрнат.

У 1948 годзе створана студэнцкае навуковае таварыства (СНТ). У 1963 годзе пабудаваны другі, у 1966 годзе — трэці, у 1976 — чацвёрты і ў 1980 годзе — пяты студэнцкія інтэрнаты. У 1977 годзе адкрыта ЦНДЛ.

У 1987 годзе пабудаваны новы (сёння — галоўны) тэарэтычны корпус. У 1988 годзе адкрыты музей гісторыі ВНУ, у 1993 годзе — факультэты ўдасканалення ўрачоў, паслядыпломнай падрыхтоўкі, замежных студэнтаў.

У 1995 годзе перайменаваны ў Астраханскую дзяржаўную медыцынскую акадэмію. 31 кастрычніка 2014 года акадэмія была перайменавана ў Астраханскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт.

Катэгорыя:Медыцынскія ўніверсітэты Расіі
Катэгорыя:Універсітэты Астрахані
Чамзінка (Чамзінскі раён)

**Чамзінка** () — рабочы пасёлак у Мардовіі, адміністрацыйны цэнтр Чамзінскага раёна і Гарадскога паселішча Чамзінка. Размешчаны на рацэ Нуя, за 45 км (па прамой) і 52 км (па аўтадарозе) на паўночны ўсход ад Саранска. Побач з пасёлкам праходзіць дарога Р178 «Саранск — Самара».

Заснаваны ў 1624 годзе. Сярэдняя тэмпература студзеня −11,3 °C, ліпеня 19,5 °C.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Мардовіі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1624 годзе
Мікалай Мітрафанавіч Замяцін

**Мікалай Мітрафанавіч Замяцін** (, Ліпецк, Расія — ) — беларускі жывёлавод. Доктар сельскагаспадарчых навук (1937), прафесар (1935). Член-карэспандэнт АН БССР (1947).

## Біяграфія 
Скончыў Петраградскі ветэрынарна-зоатэхнічны інстытут (1923).

Працаваў у жывёлагадоўчых доследных станцыях СССР (1924—1935), Іркуцка, Белацаркоўска, Смаленска, Чувашскіх, Новасібірскім сельскагаспадарчым інстытуце (1935—1946), Інстытуце сацыялістычнай сельскай гаспадаркі АН БССР (1946—1949, загадчык аддзела жывёлагадоўлі), Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі (1949—1959, загадчык кафедры развядзення сельскагаспадарчых жывёл), Гродзенскім дзяржаўным сельскагаспадарчым інстытуце (1959—1965).

Навуковыя інтарэсы: вывучэнне канстытуцыі сельскагаспадарчых жывёл і падбор іх па прынцыпу стымулявання развіцця патомства; узроставы і полавы падбор жывёл; вывядзенне беларускай чорна-рабой пароды свіней.

## Узнагароды 
Ордэны Працоўнага Чырвонага Сцяга (1953), «Знак Пашаны» (1949).

## Літаратура 
* 
*  — Дата смерці: 12.07.
* Замятин Николай Митрофанович // Белорусская ССР : краткая энциклопедия : [в 5 т.]. — Минск, 1982. — Т. 5. — С. 236. — Дата смерти: 12.07.
* Замятин Николай Митрофанович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 3. — С. 602—603. — Дата смерти: 12.07.
* Замятин Николай Митрофанович // Национальная академия наук Беларуси : энциклопедический справочник. — Минск, 2017. — С. 165—166.
* К 100-летию со дня рождения члена-корреспондента АН БССР Николая Митрофановича Замятина / В. В. Немыкин // Весці Акадэміі аграрных навук Рэспублікі Беларусь. — 2000. — № 3. — С. 99—100.
* Мікалай Мітрафанавіч Замяцін : [некралог] // Весці АН БССР. Серыя сельскагаспадарчых навук. — 1965. — № 4. — С. 132—133.
 

Катэгорыя:Постаці савецкай жывёлагадоўлі
Ялга (Мардовія)

**Ялга** () — рабочы пасёлак у Мардовіі.

Уваходзіць у гарадскую акругу Саранск. Падпарадкаваны адміністрацыі Кастрычніцкага раёна Саранска. Размешчаны за 7-8 км на паўднёвы захад ад цэнтра Саранска, на левабярэжжы ракі Інсар. На поўначы прымыкае да рабочага пасёлка Нікалаеўка.

Праз пасёлак праходзіць аўтамабільная дарога Саранск — Рузаеўка. На заходняй ускраіне пасёлка знаходзіцца чыгуначная станцыя Ялга. Ялга заснавана ў канцы XIX стагоддзя падчас будаўніцтва Маскоўска-Казанскай чыгункі.

Статус пасёлка гарадскога тыпу (рабочага пасёлка) — з 1984 года.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Мардовіі
Goanna

**Goanna** — рухавік браўзера з адкрытым зыходным кодам, створаны на аснове рухавіка Mozilla Gecko. Ён выкарыстоўваецца ў браўзерах Pale Moon і Basilisk, у паштовым кліенце Interlink, а таксама ў браўзерах K-Meleon і Mypal.

Goanna як незалежны форк Gecko быў упершыню выпушчаны ў студзені 2016 года. Заснавальнік і вядучы распрацоўшчык праекта, M. C. Straver, зрабіў гэта ў кантэксце ўсё большага разыходжання Pale Moon з Firefox. Асноўныя адрозненні Goanna ад Gecko: у ім няма кампанентаў мовы Rust, якія былі дададзены ў Gecko падчас праекта Mozilla Quantum, і праграмы, якія выкарыстоўваюць Goanna, заўсёды працуюць у рэжыме аднаго працэсу, у той час як Firefox стаў шматпрацэснай праграмай.

## Гл. таксама 
* Спіс браўзераў

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Браўзерныя рухавікі
Катэгорыя:Свабоднае праграмнае забеспячэнне, напісанае на C++
Катэгорыя:Кросплатформавае праграмнае забеспячэнне
Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне, распрацаванае ў 2016 годзе
Кадошкіна

**Кадошкіна** () — рабочы пасёлак, адміністрацыйны цэнтр Кадошкінскага раёна Мардовіі. Размешчаны за 53 км (па прамой) і 77 км (па аўтадарозе) ад Саранска.

Сярэдняя тэмпература студзеня −11,1 °C, ліпеня 19,4 °C.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Мардовіі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1893 годзе
Ацяшава

**Ацяшава** (; ) — пасёлак гарадскога тыпу, адміністрацыйны цэнтр Ацяшаўскага раёна Мардовіі. Уваходзіць у Ацяшаўскае гарадское паселішча. Чыгуначная станцыя на лініі Красны Вузел — Канаш.
 
Насельніцтва — 6046 чал. (2021). Размешчаны за 74 км (па прамой) і 81 км (па аўтадарозе) ад Саранска, з якім злучаны аўтадарогай 89К-06 Саранск — Ардатаў і ўчасткам Горкаўскай чыгункі.

Сярэдняя тэмпература студзеня −11,6 °C, ліпеня 19,2° С.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Мардовіі
Атака пад Эс-Сухнэ (2023)

17 лютага 2023 года ў пустыні на паўднёвы захад ад горада  ў  (Сірыя) атрад баевікоў групоўкі «Ісламская дзяржава» атакаваў групу фермераў і іх эскорт з ліку сірыйскіх вайскоўцаў. У выніку атакі загінулі прынамсі 61 мірны жыхар і 7 салдат урадавай арміі. Напад адбыўся неўзабаве пасля папярэдняй акцыі ІД у гэтым жа раёне, калі баевікі выкралі і пакаралі смерцю 16 мірных жыхароў.

Гэта інцыдэнт стаў адной з самых буйных акцый сірыйскіх ісламістаў з 2018 года.

Катэгорыя:Падзеі 17 лютага
Катэгорыя:Люты 2023 года
Катэгорыя:Тэрарыстычныя акты ісламістаў
Катэгорыя:Канфлікты 2023 года
Катэгорыя:Ісламская дзяржава
Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Сірыі
Катэгорыя:2023 год у Сірыі
Жырмунскі

**Жырмунскі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Мацвеевіч Жырмунскі (1887—1970) — вучоны-геолаг, член-карэспандэнт НАН Беларусі
* Віктар Максімавіч Жырмунскі (1891—1971) — савецкі лінгвіст і літаратуразнаўца, доктар філалагічных навук, прафесар, акадэмік АН СССР (1966).
Лухаўка

**Лухаўка** () — рабочы пасёлак у Мардовіі. Уваходзіць у гарадскую акругу Саранск. Падпарадкаваны адміністрацыі Кастрычніцкага раёна Саранска. Адміністрацыйна да Лухаўкі адносяцца суседнія вёскі Кулікоўка і Макараўка. Лухаўка выцягнута ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход, паміж ракой Таўла (Лухаўка размешчана па левым беразе) і аўтадарогай Саранск — Качкурава. Макараўка знаходзіцца на поўнач ад пасёлка, Кулікоўка — на поўдзень. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1969 года.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Мардовіі
Тургенева (Мардовія)

**Тургенева** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Ардатаўскім раёне Рэспублікі Мардовія Расіі. Пасёлак размешчаны на правым беразе ракі Алатыр, якая ўпадае ў Суру. Раней у раёне вёскі Тургенева была пабудавана земляная плаціна, якая дазваляла выкарыстоўваць невялікі запас воднай энергіі ракі. Насельніцтва — 4453 чалавекі (2021).

Адлегласць да найбліжэйшай чыгуначнай станцыі Басава 3 км.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Мардовіі
Базтал

**Базтал** - тапонім.
* Базтал (Акмолінская вобласць)
* Базтал (Усходне-Казахстанская вобласць)
Бескарагай

**Бескарагай** — тапонім.

* Бескарагай (Паўладарская вобласць)
* Бескарагай (Усходне-Казахстанская вобласць)
Кумсуат

**Кумсуат** — тапонім.
* Кумсуат (Акмолінская вобласць)
* Кумсуат (Паўладарская вобласць)
Такыр

**Такыр** — тапонім.

* Такыр (Куршымскі раён)
* Такыр (Паўладарская вобласць)

## Гл. таксама 
* Такыры — форма рэльефу.
Фан Бінбін

**Фан Бінбін** (кіт. : 范冰冰 , нар. 16 верасня 1981) — кітайская актрыса. З 2013 па 2017 год яна была ўключана ў спіс Forbes China Celebrity 100 як самая высокааплатная знакамітасць пасля таго, як кожны год з 2006 года ўваходзіла ў топ-10. Яна з'явілася ў спісе 100 самых уплывовых людзей часопіса Time у 2017 годзе.

Раннія працы Фана былі ва ўсходнеазіяцкім кіно і на тэлебачанні, у прыватнасці, з'яўленне ў драматычным серыяле «Мая цудоўная прынцэса» (1998–1999). Яе прарыў адбыўся з фільмам «Мабільны тэлефон» (2003), які стаў самым касавым фільмам года ў Кітаі. Яна знялася ў некалькіх кітайскіх фільмах, у тым ліку «Страчаны ў Пекіне» (2007), «Гара Буды» (2011) і «Падвойная экспазіцыя» (2012). За ролю ў фільме «Я не мадам Бавары» (2016) Фан атрымаў узнагароды кінафестываляў «Залаты конь», Такійскага міжнароднага кінафестывалю, Міжнароднага кінафестывалю ў Сан-Себасцьяне і «Залаты певень». Яе ролі ў замежным кіно ўключаюць у сябе французскі фільм Stretch (2011), карэйскі фільм My Way (2011), амерыканскі супергеройскі фільм «Людзі Ікс: Дні мінулага будучага» (2014) і ганконгска-кітайска-амерыканскі фільм Skiptrace (2015) .

Катэгорыя:Акцёры Кітая
Макарый Васілевіч Патапаў

**Макарый Васілевіч Патапаў** (, Калязін, Расія — , Масква) — вучоны ў галіне гідратэхнікі, член-карэспандэнт АН БССР (1940).

## Біяграфія 
Скончыў Інстытут інжынераў шляхоў зносін (1914).

Працаваў у Маскоўскім гідрамеліярацыйным інстытуце, чытаў лекцыі ў Беларускім політэхнічным інстытуце.

## Узнагароды 
Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1952), кавалер ордэна «Знак Пашаны».

## Літаратура 
* Беларуская ССР : кароткая энцыклапедыя : у 5 т. — Мінск, 1981. — Т. 5. — С. 471.
* 
* Белорусская ССР : краткая энциклопедия : в 5 т. — Минск, 1982. — Т. 5. — С. 510.
* Национальная академия наук Беларуси : персональный состав, 1928—2008. — Минск, 2008. — С. 302.
* Национальная академия наук Беларуси : персональный состав, 1928—2015. — Минск, 2015. — С. 442—443.
* Новыя кнігі : па старонках беларускага друку : штомесячны бібліяграфічны бюлетэнь / Нацыянальная бібліятэка Беларусі. — 2011. — № 8. — С. 15 дадатка «Беларускі каляндар, 2012 год».
* Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 6. — С. 226.
 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Цвярской вобласці
Катэгорыя:Гідратэхнікі
Катэгорыя:Вучоныя СССР
2025 год у гісторыі метрапалітэна

У гэтым артыкуле пералічваюцца асноўныя падзеі з гісторыі метрапалітэнаў у 2025 годзе.

## Падзеі 
*адкрыццё станцыі «» на Арбацка-Пакроўскай лініі Маскоўскага метрапалітэна.

## Спасылкі
Катэгорыя:2025
Катэгорыя:Гады ў гісторыі метрапалітэна
Катэгорыя:Транспарт у 2020-я
Урсула Андрэс

**Урсула Андрэс** (; нар. , Берн) — швейцарская актрыса, мадэль і секс-сімвал, здымалася ў амерыканскіх, брытанскіх і італьянскіх фільмах.

У сямнаццаць гадоў Урсула пераехала ў Рым, дзе і пачалася кар’ера яе мадэлі, паступова яна пачала здымацца ў кіно ў масоўцы. Яе прарыўной роляй стала роля дзяўчыны Джэймса Бонда Хані Райдэр у першым фільме пра агента 007 «Доктар Ноў» (1962) з Шонам Конэры ў галоўнай ролі. Пазней яна сыграла ролю Веспер Лінд, іншай дзяўчыны Бонда ў парадыйным фільме 1967 года «Казіно Раяль». Сярод іншых прыкметных фільмаў з удзелам Андрэс былі: «Вяселле ў Акапулька» (1963), «Чацвёра з Тэхаса» (1963), «Яна» (1965), «Дзясятая ахвяра» (1965), «Чырвонае сонца» (1971), «Бог людаедаў» (1978), «Бітва тытанаў» (1981) і «Пётр Вялікі» (1986).

На 21-й цырымоніі ўручэння ўзнагарод прэміі «Залаты глобус» у 1964 годзе Андрэс атрымала ўзнагароду ў катэгорыі «Найлепшы дэбют актрысы», за ролю ў фільме «Доктар Ноў».

Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя
Катэгорыя:Актрысы Швейцарыі
Катэгорыя:Актрысы тэлебачання
2027 год у гісторыі метрапалітэна

У гэтым артыкуле пералічваюцца асноўныя падзеі з гісторыі метрапалітэнаў у 2027 годзе.
## Падзеі 
*Увод участку «Шэляпіха» — «Ліпавы Гай» на  Маскоўскага метрапалітэна.

## Спасылкі
Катэгорыя:2027
Катэгорыя:Гады ў гісторыі метрапалітэна
Катэгорыя:Транспарт у 2020-я
2026 год у гісторыі метрапалітэна

У гэтым артыкуле пералічваюцца асноўныя падзеі з гісторыі метрапалітэнаў у 2026 годзе.

## Падзеі 
* Увод участка «» — «» на Троіцкай лініі Маскоўскага метрапалітэна.

## Спасылкі 
Катэгорыя:2026
Катэгорыя:Гады ў гісторыі метрапалітэна
Катэгорыя:Транспарт у 2020-я
Аб’яр

патрыярха Іова. XVI стагоддзе]]
**Аб’яр** — старадаўняя назва аднакаляровай шаўковай пералівістай тканіны «з залатымі і сярэбранымі бруямі і ўзорамі». Найбольш папулярныя колеры аб’яры — блакітны, чырвоны, залаты, сярэбраны і белы. З аб’яры шылі , кафтаны, кажухі, , зіпуны,  і .

Аб’яр мігцела ў розным ракурсе паверхні ў адносінах да крыніцы святла. Эфект святлення паверхні тканіны дасягаўся увядзеннем залатой або срэбнай ніткі, а таксама асаблівай апрацоўкай шоўку пры дапамозе валікаў, з прычыны чаго ніткі зрушваліся ў мудрагелістыя ўзоры.

## Літаратура 
* *Лазука, Барыс Андрэевіч*. Слуцкія паясы і еўрапейскі тэкстыль XVIII стагоддзя. Малы лексікон / Б. А. Лазука; [фота: Б. А. Лазука, М. П. Мельнікаў]. ― Мінск : Беларусь, 2015. — 170, [2] с. : каляр. іл., партр. ; 30 см. Фактычная дата выхаду ў свет ― 2014. ― Бібліяграфія: с. 170―171.
* Андреева Р. П. Объярь, или объярина // Энциклопедия моды. — СПб.: Издательство «Литера», 1997. — С. 262. — .
* 
* 

Катэгорыя:Шаўковыя тканіны