Люксембургская зона акупацыі Германіі

**Люксембургская зона акупацыі Германіі** — два сектары на захадзе Германіі ў складзе французскай зоны акупацыі пасля Другой сусветнай вайны, якія знаходзіліся пад кантролем люксембургскай арміі з лістапада 1945 года па ліпень 1955 года. Нягледзячы на свае сціплыя памеры і насельніцтва, Люксембург прыняў удзел у акупацыі Германіі, што мела для краіны важнае палітычнае значэнне, вызначаючы яе становішча ў пасляваеннай Еўропе і дазваляючы заявіць пра свае прэтэнзіі на рэпарацыі і, патэнцыйна, анексію прыгранічных тэрыторый.

Акупацыйныя сілы, сфармаваныя з 1-га і 2-га пяхотных батальёнаў, прыбылі ў Германію ў лістападзе 1945 года. Яны знаходзіліся пад тактычным камандаваннем французскай бранятанкавай дывізіі, размешчанай у Трыры. Колькасць акупацыйных войск у 1950-х гадах дасягала 1100 чалавек. Нягледзячы на фармальны кантроль над вылучанымі сектарамі, люксембургская адміністрацыя мела абмежаваныя паўнамоцтвы ў грамадзянскім кіраванні, якое заставалася ў падпарадкаванні французскіх ваенных уладаў. Гэта становішча прывяло да таго, што роля люксембургскіх акупантаў успрымалася як другарадная, выклікаючы незадаволенасць як з боку нямецкага насельніцтва, так і сярод саміх люксембуржцаў. Аднак акупацыя адыграла значную ролю ў фарміраванні пасляваеннай знешняй палітыкі Люксембурга, а таксама аказала істотны ўплыў на сацыяльныя і культурныя працэсы ў акупаваных раёнах.

Узаемадзеянне паміж акупацыйнымі сіламі і мясцовым насельніцтвам было неадназначным: адзначаліся як выпадкі жорсткіх праяў улады з боку люксембургскіх патрулёў, так і праявы нефармальных кантактаў, напрыклад, на «чорным рынку» і ў сферы бытавога абслугоўвання. Дэманстратыўнае ўзняцце люксембургскага сцяга, рэгулярныя парады, а таксама рэквізіцыя жылля ў нямецкага насельніцтва сталі сімваламі акупацыйнага рэжыму, выклікаючы незадаволенасць і пратэсты з боку мясцовых. Разам з тым, акупанты і акупаваныя былі аб’яднаны агульнай мовай, каталіцкай верай і рэгіянальнымі традыцыямі. 

Акупацыя Люксембургам нямецкіх тэрыторый завяршылася ў 1955 годзе і застаецца малавядомым эпізодам у гісторыі пасляваеннай Еўропы.

## Перадгісторыя 
У першай палове XX стагоддзя Люксембург быў двойчы акупаваны Германіяй: у ходзе Першай сусветнай (1914—1918) і падчас Другой сусветнай (1940—1944) войн. У перыяд другой акупацыі ў Вялікабрытаніі знаходзіўся ўрад у выгнанні, які адмовіўся ад сваёй шматгадовай палітыкі нейтралітэту і стаў падтрымліваць ваенныя намаганні антыгітлераўскай кааліцыі. Краіна была вызвалена саюзнікамі да канца 1944 года. Пасля капітуляцыі Германіі ў 1945 годзе яе тэрыторыя была падзелена на зоны акупацыі паміж саюзнымі дзяржавамі. Нягледзячы на свае сціплыя памеры — па плошчы ў сто разоў менш за Вялікабрытанію і з насельніцтвам усяго 291 000 чалавек у 1947 годзе — Люксембург, тым не менш, стаў адной з дзяржаў-акупантаў.

Спецыяльна для ўдзел у акупацыі, у ліпені 1945 года былі сфармаваныя 1-ы і 2-і пяхотныя батальёны. Агульная колькасць арміі дзяржавы на той момант складала каля 2150 чалавек і ўключала два пяхотных батальёна і роту Вялікагерцагскай гвардыі, створаную яшчэ ў сакавіку 1945 года. 20 кастрычніка 1945 года ў Бадэн-Бадэне было падпісана пагадненне паміж прадстаўнікамі краіны і Галоўнага камандавання французскіх войскаў у Германіі, згодна з якім люксембургскай арміі прадстаўляліся два сектары ў французскай зоне акупацыі.

У лістападзе 1945 года. 

Тым не менш, люксембургскі ўрад, асабліва ў першыя пасляваенныя гады, праводзіў палітыку, накіраваную на падрыхтоўку да анексіі. У канцы 1945 года міністр арміі даручыў начальніку Генеральнага штаба: «*Задача, якую павінен выканаць салдат, заключаецца не толькі ў забеспячэнні парадку і бяспекі ў Люксембургскім сектары, але і ў тым, каб даказаць жыхарам сваім правільным і дысцыплінаваным стаўленнем, што ён прыходзіць не як прыгнятальнік, а з мэтай падрыхтаваць праз справядлівую акупацыйную палітыку магчымую анексію гэтай тэрыторыі*». У мемарандуме ад 27 лістапада 1946 года акупанты запатрабавалі перамяшчэння мяжы на 5—10 км углыб нямецкай тэрыторыі. Люксембургскі бок сцвярджаў, што нямецкія тэрыторыі з’яўляюцца залогам для кампенсацыі наступстваў вайны. Аднак гэтае патрабаванне не было падтрымана «вялікай тройкай»: ЗША, Вялікабрытаніяй і Савецкім Саюзам.

Для многіх люксембургскіх салдат удзел іх краіны ў акупацыі пасляваеннай Германіі ўспрымалася як сімвалічная кампенсацыя за асабістыя і калектыўныя пакуты, перажытыя падчас нацысцкай акупацыі. Такім чынам, дзеянні і настроі люксембургскіх акупантаў у значнай ступені вызначаліся вопытам папярэдняй акупацыі і анексіі іх краіны нацысцкай Германіяй. Дэвіз «Цяпер наша чарга быць акупантамі!» адлюстроўваў успрыманне люксембургскай акупацыі як змены рэжымаў і шырока адзначаўся ў грамадстве і арміі.

Для немцаў акупацыя з боку невялікай суседняй дзяржавы ўспрымалася як нацыянальная ганьба і прыніжэнне, а люксембургскіх салдат рэгулярна з пачуццём перавагі з-за іх залежнасці ад французскіх грамадзянскіх уладаў насмешліва называлі «акупантамі 2-га і 3-га класа». Штотыднёвік Die Zeit характэрна высмейваў люксембуржцаў за «жаданне пагуляць у акупацыю ў беднай, жаласнай акрузе» Бітбург.

## Спыненне акупацыі і памяць
Люксембургскім войскам прыйшлося ўжо ў сярэдзіне 1946 года пакінуць акупаваную імі частку акругі Саарбург, паколькі гэтая тэрыторыя была цалкам далучана да Саарскай вобласці.

5 мая 1955 года ўступілі ў сілу Парыжскія пагадненні, якія паклалі канец акупацыйнаму рэжыму Федэратыўнай Рэспублікі Германіі. 10 ліпеня, пасля прыняцця прысягі, 2-і батальён пакідае Бітбург і вяртаецца ў свае новыя казармы ў Дзікірху. У ходзе вываду войск зроблены сімвалічны жэст люксембургскага гарнізона: у знак прымірэння царкве Лібфраўэнкірхэ быў падораны новы звон. Французскі дэлегат з нагоды вываду акупацыйнага кантынгенту з Бітбурга заявіў, што: «*Калі многія [нямецкія] гараджане па розных прычынах шкадуюць аб сыходзе гэтага гарнізона, то іншыя заўсёды з горыччу глядзелі на салдат гэтай маленькай нацыі, якія топчуць іх зямлю*».

Люксембургская акупацыя застаецца малавядомым эпізодам пасляваеннай гісторыі. У калектыўнай памяці як у Люксембургу, так і ў Германіі гэты перыяд не адлюстраваўся ў выглядзе сімвалічна значнай падзеі, у адрозненне, напрыклад, ад французскай акупацыі, якая пакінула глыбокія сляды ў памяці немцаў. У 1955 годзе, пасля вываду люксембургскіх войск, у раёне Бітбурга і Шпангдалема з’явіліся амерыканскія ваенныя базы, што яшчэ больш спрыяла забыццю люксембургскай акупацыі.

Праз 50 гадоў пасля заканчэння акупацыі, у 2005 годзе, у Бітбургу прайшлі памятныя мерапрыемствы ў рамках 41-га Еўрапейскага фальклорнага фестывалю, які адкрыўся «Люксембургскім вечарам». На яго былі запрошаны больш за 240 былых люксембургскіх салдат, якія служылі ў Бітбургу. Праграма ўключала каталіцкую імшу на люксембургскай мове, наведванне былой люксембургскай казармы, адкрыццё двайной выставы «Калі Бітбург належаў Люксембургу»» і «Люксембуржцы ў Бітбургу», а таксама ўрачысты вечар з удзелам высокапастаўленых асоб з Люксембурга.

У 2015 годзе гарадская адміністрацыя Бітбурга, адзначыўшы, што аб дзесяцігадовым знаходжанні замежнага гарнізона памятаюць нямногія, ініцыявала пошук сведак і апублікавала архіўныя фатаграфіі люксембургскіх салдат у горадзе.

Некаторыя гісторыкі, такія як Раймон Пуадэвен, Ян Вілем Браўвер і Стыў Кейзер, адзначалі ўдзел люксембургскіх войскаў у акупацыі пасляваеннай Германіі як важны аспект знешняй палітыкі Люксембурга пасля 1945 года, аднак у асноўным разглядалі яго ў кантэксце дыпламатычнай і палітычнай гісторыі, не надаючы акупацыі як такой цэнтральнай увагі. Нязначная колькасць даследаванняў разглядае акупацыю ў якасці асноўнага прадмета вывучэння, пры гэтым большасць з іх уяўляюць сабой працы мемуарнага характару, краязнаўчыя нарысы або журналісцкія матэрыялы. Гісторыкі і палітолагі дзвюх краін часта разглядалі дадзенае пытанне як другараднае або недастаткова значнае, а таму асноўнымі аўтарамі работ на дадзеную тэму сталі былыя вайскоўцы, краязнаўцы і журналісты, якія часцяком схільныя альбо да ідэалізацыі, альбо да крытычнага асвятлення падзей. У якасці першых спроб метадычнага аналізу дадзенага пытання вылучаюцца працы люксембургскага гісторыка Жака Ляйдера і французскага архівіста Фрэдэрыка Ло, аднак гэтыя даследаванні абмяжоўваюцца разглядам інстытуцыйных аспектаў, ахопліваючы адносна невялікі аб’ём матэрыялу.

Пазнейшыя даследаванні, у прыватнасці працы Фелікса Штрайхера, прапануюць больш шырокі погляд на люксембургскую акупацыю, выходзячы за рамкі інстытуцыйнага падыходу і надаючы ўвагу паўсядзённым жыцці і сацыяльным узаемадзеянням. У адрозненне ад некаторых папярэдніх трактовак, гісторык Вінцэнт Артуза, мяркуе, што акупацыя не была паспяховай, таму што акупанты і акупаваныя былі падобныя ў культуры, рэлігіі і мове.

## Гл. таксама 
* Сіямская акупацыя Германіі (1918—1919)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Luxembourgian Occupation Zone in GERMANY
* Нойербург в послевоенное время
* L’histoire du temps présent: Luxembourg, puissance occupante
* Luxemburger Annexionspläne: Neues Land im Osten
* L’annexion épineuse du Kammerwald et de Roth (1949-59)
* Die Lu­xem­bur­ger Streit­kräf­te fin­den ih­ren Ur­sprung im be­setz­ten Deutsch­land

Катэгорыя:Палітыка ЛюксембургаКатэгорыя:Акупацыя Германіі войскамі саюзнікаў