Хуршыдбану Натаван

**Хуршыдбану** (літаратурны псеўданім **Натаван**, ; ), вядомая таксама як **«Хан кызы»** (*дачка хана*) — азербайджанская паэтэса, дачка апошняга карабахскага хана Мехці Кулі-хана, унучка Ібрагім Халіл-хана.

## Жыццё 
Хуршыдбану Натаван нарадзілася ў 1832 годзе ў Шушы ў сям’і апошняга карабахскага хана, генерал-маёра Мехці Кулі Хана Карабахскага і ўнучкі апошняга гянджынскага хана Джавад-хана — Бедырджахан-беім (1802—1863). Пра яе дзяцінства і юнацтва вядома мала. Сярод яе блізкіх сваякоў паэтамі з бацькоўскага боку былі цётка Агабаджы і дзядзька Нава, а з матчынага — дзядзька Мусахібі і Халі. Яе выгадавала і выхавала іншая цётка — Гоўхар-ханум. Яна ж і абудзіла ў Натаван любоў да музыкі, паэзіі і малявання.

Натаван атрымала хатнюю адукацыю, вывучыла ўсходнія мовы, прачытала класічныя творы Фірдаўсі, Нізамі, Саадзі, Наваі, Фізулі і інш. Падарожнічала па Дагестану, была ў Тыфлісе, у Баку. У 1858 годзе сустрэлася ў Баку з Аляксандрам Дзюма, падарыла яму свае ручныя работы. Дзюма ж падарыў паэтэсе шахматы з вытанчанымі фігурамі. Пра гэту сустрэчу Дзюма пісаў:

У 1872 годзе яна арганізавала ў Шушы і ўзначальвала літаратурны гурток «Меджлісі-Унс» («Збор сяброў»), які меў творчыя сувязі з аналагічнымі гурткамі ў іншых гарадах Азербайджана. У 1872 годзе Хуршыдбану з мэтай забеспячэння гарадскога насельніцтва вадой і добраўпарадкавання Шушы праведзена з крыніцы Іса у мясцовасці Сарыбаба, якая знаходзіцца на адлегласці 10 кіламетраў ад Шушы, вадаправодная лінія. На гэты праект Натаван ахвяравала сто тысяч рублёў. Гэты вадаправод дагэтуль вядомы як «Хан гызы сую». Натаван была добра адукавана, ведала ўсходнія мовы, была знаёмая з творчасцю паэтаў Усходу. Вялікую ролю ў развіцці духоўнага свету Натаван сыграў Мірза Фаталі Ахундаў, які злучыў у сваёй творчасці гуманістычныя ідэі папярэдняй Азербайджанскай літаратуры з новымі павевамі свайго часу, з пошукамі шляхоў барацьбы за народнае шчасце. Асабістае знаёмства з Ахундавым спрыяла шырокай цікавасці Хуршыдбану да грамадскіх пытанняў і карыснай дзейнасці.

Хуршыдбану Натаван памерла ў верасні — 8 кастрычніка 1897 года (рабі вус-сані 1314 года) у Шушы. Пахавана ў Агдаме, на могілках «Імарэт».
* У 1960 годзе ў цэнтры Баку ўсталяваны помнік (скульптар Амар Эльдараў).
* На радзіме, у Шушы, у 1982 годзе ў рамках «Дзён паэзіі Вагіфа» быў усталяваны бюст Хуршыдбану Натаван (скульптар Хаят Абдулаева). Пасля заняцця Шушы армянамі ў маі 1992 года бронзавыя бюсты Натаван, Узеіра Гаджыбекава і бюст Бюль-Бюля былі дэмантаваны і вывезены ў Грузію на металалом, дзе былі выкупленыя азербайджанскімі ўладамі. Да 2021 года бюст са слядамі куль і адбітым вялікім пальцам знаходзіўся ў экспазіцыі пад адкрытым небам Музея мастацтваў у Баку. 14 студзеня 2021 года бюст быў зноў усталяваны ў Шушы.
* У лютым 2016 года помнік Натаван быў усталяваны ў цэнтральным парку горада Ватэрлоа (Бельгія) скульптарам Імранам Мехдзіевым пад кіраўніцтвам Таіра Салахава. У сакавіку 2020 года невядомыя аблілі помнік белай фарбай і пашкодзілі пастамент.
* У 2017 годзе ў французскім горадзе Эвіян-ле-Бэн быў адкрыты помнік паэтэсе.
* 21 верасня 2022 года ў Шушы стартаваў міжнародны шахматных турнір, прысвечаны памяці Натаван.

Файл:Palace_of_Umtsiev,_Shushi_03.jpg|alt=Дом Хуршидбану Натаван в Шуше|Дом Хуршыдбану Натаван у Шушы.
Файл:Statue_of_Khurshidbanu_Natavan_in_Guba.jpg|alt=Памятник Натаван в Губе|Помнік Натаван у Кубе.
Файл:Xurşudbanu Natəvan.jpg|alt=Памятник Натаван в Эвьян-ле-Бен|Помнік Натаван у Эвіян-ле-Бэн.
Файл:Statue_of_Khurshidbanu_Natavan.jpg|alt=Памятник Натаван в Ватерлоо|Помнік Натаван у Ватэрлоа.
Файл:Stamps_of_Azerbaijan,_2014-1187.jpg|alt=Почтовая марка Азербайджана, 2014|Паштовая марка Азербайджана, 2014.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Хуршыдбану Натаван у БСЭ 
* Натаван Хуршыд Бану

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Азербайджанская арыстакратыя
Катэгорыя:Азербайджанскамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта