open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Афара-самалійскія сутыкненні

**Афара-самалійскія сутыкненні** — тэрытарыяльны канфлікт паміж эфіопскімі штатамі Афар і Самалі.
## Перадумовы 
У 2010-х гадах паміж штатамі паўсталі супярэчнасці адносна прыналежнасці трох вясковых абшчын (самыя дробныя адзінкі адміністрацыйнага падзела Эфіопіі, якія аб’ядноўваюць групы вёсак) населеных этнічнымі самалійцамі з клана Іса. Спрэчнымі сталі паселішчы Адайту (, ) абшчыны Міле, Кундуфо (, ), Геваі і Гедамайту (, ) абшчыны Амібара.

У 2014 годзе федэральны ўрад на чале з Рэвалюцыйна-дэмакратычным фронтам эфіопскага народа перакраіў мяжу паміж двума рэгіёнамі. У выніку рэгіён Самалі саступіў Афару тры вёскі.

## Сутыкненні 
Першыя сутыкненні адбыліся ў кастрычніку 2020 года, забраўшы з сабой жыцці 27 чалавек.

Наступная буйная сутычка здарылася 2 красавіка 2021 года, калі былі забіты 100 пастухоў.

24 ліпеня ўспыхнулі баі ў горадзе Гарбаіса, у выніку якіх загінулі 300 чалавек. Услед рушылі масавыя пратэсты ў самалійскім рэгіёне. Адзіная дарога, якая вядзе са спрэчнага паселішча, была заблакавана, а чыгуначная лінія, якая вядзе ў Джыбуці (па ёй праходзіць 95% марскога гандлю Эфіопіі), была часткова разбурана.

1 жніўня канфлікт распаўсюдзіўся на Джыбуці, дзе адбыліся сутыкненні паміж афарцамі і самалійцамі ў прыгарадзе горада Джыбуці Бальбала. Пасольства ЗША паведамляла аб беспарадках таксама ў раёне Архіба. Сутычкі прывялі да гібелі двух чалавек. Тым не менш, 9 лістапада таго ж года па меншай меры 18 чалавек былі забіты і каля 28 атрымалі раненні ў абшчыне Дхеймід, зона Сіты.

27 сакавіка 2023 года пратэстоўцы ў Самалі заблакавалі чыгунку Эфіё—Джыбуці, мяркуючы, што сілы нацыянальнай абароны Эфіопіі «ўскосна падтрымліваюць» рэгіён Афар у памежнай спрэчцы. Мясцовыя ўлады пераканалі натоўп разблакаваць дарогу, але неўзабаве пасля гэтага вайскоўцы «раптам адкрылі агонь» і забілі траіх пратэстоўцаў, параніўшы яшчэ 6. Праз некалькі дзён, 30 сакавіка, з’явіліся паведамленні, што групы апалчэнцаў сутыкнуліся ў раёнах, прылеглых да чыгункі.

Катэгорыя:Грамадзянскі канфлікт у Эфіопіі
Катэгорыя:Міжэтнічныя канфлікты
Катэгорыя:Канфлікты 2020 года
Катэгорыя:Канфлікты 2021 года
Катэгорыя:Канфлікты 2022 года
Жукава (Ярцаўскі раён)

**Жукава** () — вёска ў Ярцаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Капырэўшчынскага сельскага паселішча.

## Гісторыя 
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Жукава абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яно ўвайшло ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе, нягледзячы на перавагу беларускага насельніцтва, Жукава не вярнулі БССР.

У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.

У 2004—2017 гадах у складзе Мірапольскага сельскага паселішча.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Ярцаўскага раёна
Марын Карміц

**Марын Карміц** (нар. , ) — французскі рэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар, заснавальнік кампаніі , якая спецыялізуецца на незалежным кіно.

## Біяграфія 
Марын Карміц нарадзіўся 7 кастрычніка 1938 года ў Бухарэсце, дзе яго бацька валодаў даволі буйным прадпрыемствам па вытворчасці ўгнаенняў — сям’я была даволі заможная. Аднак падчас Другой сусветнай вайны ў яго бацькі канфіскавалі маёмасць, а Марына выгналі са школы з-за яго яўрэйскага паходжання і падвергнулі цяжкім рэпрэсіям. Тым не менш, сям’я перажыла вайну, а ў 1947 годзе бацька прыняў рашэнне пераехаць у Францыю — спачатку ў Ніцу, потым у Парыж. Юны Карміц неадкладна апынуўся ў шэрагах кампартыі, адкуль, зрэшты, быў выгнаны за рэвізіянізм (а дакладней, за заклікі да ўзброенай барацьбы з капіталізмам). Стаўшы бакалаўрам, Марын паступіў у кінашколу , а з 1957 года актыўна працаваў на здымачных пляцоўках, вучачыся (а выкарыстоўваючы тэрмін пануючай у той час «*новай хвалі*» — развучваючыся) асноўным кінематаграфічным прафесіям. Папрацаваўшы з Аньес Вардай («*Клеа з 5 да 7*») і ў скетчы Гадара «*Лянота*», Карміц канчаткова асвоіў рэвалюцыйныя метады стварэння фільма і зняў два ўласныя кароткія метры — «*Чорная ноч Калькуты*» па сцэнарыі Маргерыт Дзюрас і «*Камедыя*» па п’есе Бэкета, з якім ён тады сябраваў. У 1968 годзе ён спрадзюсаваў і зняў як рэжысёр свой першы поўны метр «*7 дзён у ад’ездзе*», але майскія падзеі ў Парыжы ўсё рэзка змянілі — Карміц вярнуўся да ідэй буйнай маладосці і вырашыў вярнуць кінематографу яго палітычнае гучанне: фільм «*Таварышы*» (1969) заканчваецца «*Інтэрнацыяналам*» на фоне чырвонага сцяга, а «*Вока за вока*» (1972) з’яўляецца вельмі арыгінальнай і радыкальнай трактоўкай рамана Заля. Да 1974 года, калі сфармаваліся асноўныя дыстрыб’ютарскія сеткі, абураны пракатнай палітыкай мэйджараў Карміц стварыў сваю ўласную пракатную сетку — тры кіназалы недалёка ад плошчы Бастыліі — дзе паказваў фільмы з усяго свету (у тым ліку шмат савецкіх), ад якіх адмовіліся «*дыстрыб’ютары-капіталісты*». Ідэя аказалася ўдалай і камерцыйна паспяховай — на сённяшні дзень у адным Парыжы ў сетку Карміца ўваходзіць больш за шэсцьдзясят залаў. У 1979 годзе Карміц распачаў прадзюсарскую дзейнасць — з фільма Гадара «*Ратуй, хто можа (сваё жыццё)*». З 1979 па 1986 год ён спрадзюсіраваў 15 фільмаў, многія з якіх сталі заўважнымі падзеямі. Карміц працаваў з Шабролем, Рэнэ, Кеслёўскім, братамі Тавіяні, Ангелопуласам, Дуаёнам, Лунгіным, Кіарастамі і іншымі славутымі рэжысёрамі, заўсёды пацвярджаючы сваю рэпутацыю вельмі «*якаснага*» прадзюсара. Акрамя таго, Карміц займаўся шырокім распаўсюджваннем фільмаў, правы на якія набыла яго кампанія (напрыклад, карціны Труфо і Чапліна), на відэа і DVD.

## Спасылкі 
*
Адзіная разліковая інфармацыйная прастора

**Адзі́ная разліко́вая інфармацы́йная прасто́ра** (**АРІП**; , *ЕРИП*) — аўтаматызаваная інфармацыйная сістэма адзінай разліковай і інфармацыйнай прасторы ў Рэспубліцы Беларусь, прызначаная дзеля прыёму плацяжоў ад фізічных і юрыдычных асоб.

Сістэма створана Нацыянальным банкам Рэспублікі Беларусь і ўведзена ў эксплуатацыю ў 2008 годзе. З 2016 года функцыянаванне АРІП забяспечвае ААТ «Нябанкаўская крэдытна-фінансавая арганізацыя «АРІП». Інфармацыйнай падтрымкай сістэмы займаецца ААТ «Цэнтр банкаўскіх тэхналогій».

Акрамя таго сістэма ўключае ў сябе:
* АІС «Разлік-ЖКП» — адзіная агульнарэспубліканская інфармацыйная сістэма па ўліку, разліку і налічэнні платы за жыллёва-камунальныя паслугі і платы за карыстанне жылымі памяшканнямі.
* Міжбанкаўская сістэма ідэнтыфікацыі — сістэма, якая выкарыстоўваецца для ідэнтыфікацыі кліентаў без іх асабістай прысутнасці і прадастаўлення ім паслуг праз лічбавыя каналы абслугоўвання. Дазваляе спрошчана праводзіць аўтэнтыфікацыю карыстальнікаў пры ажыццяўленні фінансавых і іншых аперацый.
* Сэрвіс прыёму плацяжоў праз QR-код E-POS

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка  
* Абмеркаванне і водгукі пра сістэму
* Афіцыйная старонка Міжбанкаўскай сістэмы ідэнтыфікацыі (МСІ)  

Катэгорыя:Банкі Беларусі
Катэгорыя:Кампаніі паводле алфавіта
Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 2016 годзе
Катэгорыя:Плацежныя сістэмы
Мустафа Мухумед Амар

**Мустафа Мухумед Амар** () — прэзідэнт эфіопскага штата  Самалі, намеснік старшыні Самалійскай народна-дэмакратычнай партыі, член Партыі росквіту.
## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1972 годзе ў горадзе Аварэ. Належыць да клана Агадэн.

Спачатку наведваў пачатковую і сярэднюю школу ў Аварэ. Аднак хутка яго сям’я пераехала ў Дэгабур, і сярэднюю адукацыю ён скончыў там. Затым вучыўся ў Адыс-Абебскім універсітэце, атрымаў ступень бакалаўра эканомікі. Таксама атрымаў ступень магістра эканомікі сельскай гаспадаркі ў Імперскім каледжы Лондана.

Пасля Мустафа стаў выкладчыкам у каледжы Джыджыга. Пазней дарос да намесніка рэгіянальнага ўпраўлення адукацыі. На розных пасадах працаваў з міжнароднымі няўрадавымі арганізацыямі, такіх як Save the Children, Oxfam і OCHA. Падчас дзейнасці ў ААН на пасадзе саветніка каардынатара па гуманітарных пытаннях у Самалі крытыкаваў свайго папярэдніка на пасадзе прэзідэнта Самалійскага рэгіёну Абдзі Махамуда Амара.

22 жніўня 2018 года прызначаны выконваючым абавязкі кіраўніка Эфіопскага Самалі.

Катэгорыя:Палітыкі Эфіопіі
Кумса Дырыба

**Кумса Дырыба** (нар. 1969/1970), вядомы пад псеўданімам **Джаал Мару** — лідар групоўкі «Вызваленчая армія Арома». У 2021 годзе Дырыба абвясціў аб саюзе супраць урада Эфіопіі з Сіламі абароны Тыграя.

Катэгорыя:Постаці Эфіопіі
Катэгорыя:Правадыры паўстанняў
Пасёлак Льнозавода (Ярцаўскі раён)

**Пасёлак Льнозавода** () — пасёлак у Ярцаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Капырэўшчынскага сельскага паселішча.

## Гісторыя 
Ярцаўскі ільнозавод пачалі будаваць у в. Капыраўшчына ў 1952 годзе, першы цэх запушчаны праз тры гады.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Ярцаўскага раёна
Цэнтр банкаўскіх тэхналогій

**Адкрытае акцыянэрнае таварыства «Цэнтр банкаўскіх тэхналогій»** — арганізацыя, асноўнай дзейнасцю якой з’яўляецца развіццё інфармацыйных тэхналогій у грашова-крэдытнай сістэме Рэспублікі Беларусь, у тым ліку аўтаматызацыя дзейнасці Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь, яго ўстаноў і прадпрыемстваў.

## Гісторыя 
РУП «Цэнтр банкаўскіх тэхналогій» утворанае ў 1997 годзе. 31 снежня 2008 году пераўтворана ў ААТ «Цэнтр банкаўскіх тэхналогій».

Акцыянерамі з’яўляюцца Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь, ААТ «ААБ Беларусбанк», ААТ «Белаграпрамбанк», ААТ «Парытэтбанк».

## Дзейнасць 
Асноўным заказчыкам ААТ «Цэнтр банкаўскіх тэхналогій» з’яўляецца Нацыянальны банк, кліентамі ЦБТ з’яўляюцца ўсе банкі Рэспублікі Беларусь.

## Прадукцыя 
* Сістэма гарантаванай дастаўкі юрыдычна значных электронных дакументаў
* ПК «Камісіі банкаў-карэспандэнтаў»
* ПК «Адсоткі па карэспандэнцкіх рахунках»
* Падсістэма «Улік каштоўнасцей»
* ПК «Вядзенне ўліку каштоўных камянёў»
* ПК «Улік мерных зліткаў і манет з каштоўных металаў»
* ПК «Улік памятных і юбілейных манет»
* ПК «Улік бланкаў строгай справаздачнасці»
* ПК «Улік памятных банкнот»
* ПК «Архіў электронных дакументаў»
* ПК «Спецфармуляр»
* ПК «Адзіны рэестр кліентаў»
* Сістэма «Інтэрнет-банк для юрыдычных асоб»
* ПК «Крэдытны дакументазварот»
* Сістэма ролевага кіравання доступам да рэсурсаў ІТ
* ПК «Вядзенне анкет кліентаў»

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь
Гродзенская пагранічная група

**Гродзенская пагранічная група** — тэрытарыяльны орган пагранічнай службы Рэспублікі Беларусь. Ахоўвае ўчастак беларуска-польскай і беларуска-літоўскай мяжы.

## Гісторыя 
Фарміраванне Гродзенскага пагранічнага атрада пачалося 24 мая 1944 года ў Смаленскіх лясах, калі Савецкая Армія рыхтавалася да аперацыі Баграціён. На працягу 10 дзён фарміраванне атрада было скончана. Каля 2 месяцаў ішла падрыхтоўка атрада да выхаду на ахову Дзяржаўнай граніцы СССР. 28 ліпеня 1944 года пагранічны атрад у поўным складзе выступіў са станцыі Смаленск да месца пастаяннай дыслакацыі і 5 жніўня прыбыў на станцыю Гродна. Праз суткі асабовы склад камендатур і застаў выступіў ў раён праходжання дзяржаўнай граніцы СССР. 19 жніўня памежнікі ўсіх застаў выйшлі на ахову Дзяржаўнай граніцы СССР.

3 кастрычніка 1944 года атраду быў уручаны Баявы Чырвоны сцяг і Грамата Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР. Дзень уручэння сцяга часці аб’яўлены святам пагранічнага атрада. 3 кастрычніка 1998 года ва ўрачыстай абстаноўцы Гродзенскаму пагранічнаму атраду быў уручаны новы беларускі Баявы сцяг.

У канцы 2009 года ў выніку рэфармавання гродзенскі пагранічны атрад быў перайменаваны ў гродзенскую пагранічную групу.

## Падраздзяленні 
На ўчастку Гродзенскай пагранічнай групы размешчана 14 пагранічных застаў, 3 пагранічныя пасты, пагранічная камендатура «Парэчча», а таксама 5 аддзяленняў пагранічнага кантролю:
* «Брузгі»,
* «Гродна»,
* «Прывалка»,
* «Бераставіца»,
* «Свіслач».

## Камандзіры 
* палкоўнік Канстанцін Моластаў

## Асаблівыя даты 
Днём часці прызначана 3 кастрычніка. У гэты дзень у 1944 годзе атраду быў уручаны сцяг часці.

## Спасылкі 
* Гісторыя Гродзенскай пагранічнай групы, сайт Пагранкамітэта

Катэгорыя:З’явіліся ў 1944 годзе
*
Катэгорыя:Гродна
Броўкіна

**Броўкіна** — тапонім.

* Броўкіна (Вяземскі раён)
* Броўкіна (Холм-Жыркоўскі раён)
Найгоршы чалавек у свеце

«**Найгоршы чалавек у свеце**» () — мастацкі фільм 2021 года рэжысёра Ёакіма Трыера. Сумесная вытворчасць Нарвегіі, Францыі, Швецыі, Даніі.

## Сюжэт 
Чатыры гады з жыцця Юліі — маладой жанчыны, чые спробы разабрацца ў асабістай і прафесійнай сферы прыводзяць яе да ўсведамлення, хто яна такая насамрэч.

## Узнагароды 
Паводле інфармацыі сайта «Internet Movie Database» фільм быў адзначаны 10 кінаўзнагародамі і яшчэ 9 намінацыямі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы-драмы 2021 года
Катэгорыя:Кінакамедыі 2021 года
Катэгорыя:Фільмы Нарвегіі 2021 года
Катэгорыя:Фільмы Францыі 2021 года
Катэгорыя:Фільмы Швецыі 2021 года
Катэгорыя:Фільмы Даніі 2021 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы Нарвегіі
Катэгорыя:Фільмы-драмы Францыі
Катэгорыя:Фільмы-драмы Швецыі
Катэгорыя:Фільмы-драмы Даніі
Катэгорыя:Кінакамедыі Нарвегіі
Катэгорыя:Кінакамедыі Францыі
Катэгорыя:Кінакамедыі Швецыі
Катэгорыя:Кінакамедыі Даніі
Катэгорыя:Камедыйна-драматычныя фільмы
Катэгорыя:Рамантычныя кінакамедыі
Катэгорыя:Фільмы на нарвежскай мове
Катэгорыя:Фільмы Ёакіма Трыера
Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Ёакіма Трыера
Грышына

**Грышына** — жаночая форма прозвішча Грышын, тапонім.

## Тапонім 
### Беларусь 
* Грышына (Расонскі раён)
### Расія 
* Грышына (Манастыршчынскі раён)
* Грышына (Ярцаўскі раён)
Жаночая зборная Беларусі па валейболе U-20

**Жаночая зборная Беларусі па валейболе U-20** — жаночая зборная каманда да 20 гадоў, якая прадстаўляе Беларусь на турнірах па валейболе.

## Вынікі выступленняў 
## Галоўныя трэнеры 
* Уладзімір Казлоў (2003)
* Наталля Мелянюк (2016)
* Наталля Мелянюк (2018)
* Вольга Пальчэўская (2021)

## Спасылкі 
*  Афіцыйны сайт
* Poland 3:0 Belarus
* BLR / — Team Composition
* МОЛОДЕЖНЫЙ ЧМ. С ЧИСТОГО ЛИСТА
Шышкіна (Ярцаўскі раён)

**Шышкіна** () — вёска ў Ярцаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Міхейкаўскага сельскага паселішча.

## Гісторыя 
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Шышкіна абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яно ўвайшло ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе, нягледзячы на перавагу беларускага насельніцтва, Шышкіна не вярнулі БССР.

У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.

У 2004—2017 гадах у складзе Зайцаўскага сельскага паселішча.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Ярцаўскага раёна
Аўрых

**Аўрых** (, , ) — горад у Германіі, раённы цэнтр, размешчаны ў зямлі Ніжняя Саксонія. Уваходзіць у склад раёна Аўрых. Насельніцтва — 40572 чалавекі (на 31 снежня 2010 года). Займае плошчу 197,21 км². Афіцыйны код — 03 4 52 001.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Рудольф Крыстаф Эйкен (1846—1926) — нямецкі пісьменнік і філосаф.

Катэгорыя:Гарады Ніжняй Саксоніі
Газэлюнэ

**Газэлюнэ** () — горад у Германіі, у зямлі Ніжняя Саксонія. Уваходзіць у склад раёна Эмсланд. Насельніцтва — 12 741 чалавек (на 31 снежня 2010 года). Займае плошчу 159,2 км². Афіцыйны код — 03 4 54 019.

Катэгорыя:Гарады Ніжняй Саксоніі
Мепен

**Мепен** () — горад у Германіі, раённы цэнтр, размешчаны на захадзе зямлі Ніжняя Саксонія. У горадзе размешчана вытворчасць дрэваапрацоўчых станкоў фірмы Elektra Beckum. У горадзе дыслакуецца Абаронна-тэхнічны цэнтр узбраенняў і боепрыпасаў () WTD 91.

Катэгорыя:Гарады Ніжняй Саксоніі
Жаночая зборная Беларусі па валейболе U-19

**Жаночая зборная Беларусі па валейболе U-19** — жаночая зборная каманда да 19 гадоў, якая прадстаўляе Беларусь на турнірах па валейболе.

## Вынікі выступленняў 
## Галоўныя трэнеры 
* Наталля Мелянюк (2016—2018)
* Вольга Пальчэўская (2019—2021)

## Спасылкі 
* 2-3 BELARUS THE NETHERLANDS
*  Афіцыйны сайт
* Турнір на сайце Еўрапейскай канфедэрацыі валейбола
Рэдэ (Эмс)

**Рэдэ** () — камуна ў Германіі, у зямлі Ніжняя Саксонія. Уваходзіць у склад раёна Эмсланд. Насельніцтва — 4222 чалавекі (на 31 снежня 2010 года). Займае плошчу 75,02 км². Афіцыйны код — 03 4 54 044.

Камуна падзяляецца на 4 сельскія акругі.

Катэгорыя:Камуны Ніжняй Саксоніі
Брузгі (пагранічны пункт пропуску)

**Пагранічны пункт пропуску «Брузгі»** — падраздзяленне Гродзенскай пагранічнай групы на ўчастку беларуска-польскай мяжы для пропуску аўтатранспарту. Мяжуе з польскім пунктам пропуску Кузніца Бяластоцка.

Прапускная здольнасць пункта пропуску за суткі ў адным напрамку:
* Легкавыя — 1600
* Грузавыя — 580

## Гісторыя 
Падчас міграцыйнага крызісу на граніцы паміж Беларуссю і Еўрасаюзам 15 лістапада 2021 году тысячы мігрантаў беспакарана перасеклі пагранічны пункт пропуску Брузгі на самай польскай граніцы з патрабаваннем пропуску іх у Германію. З польскага боку іх сустрэлі шэрагі польскіх ваенных і вадамёт.

## Спасылкі 
* Пагранічны пункт пропуску Брузгі, сайт Пагранкамітэта

Катэгорыя:Гродзенская пагранічная група
Эмсбюрэн

**Эмсбюрэн** () — абшчына ў Германіі, у зямлі Ніжняя Саксонія. Уваходзіць у склад раёна Эмсланд. Насельніцтва — 9939 чалавек (на 31 снежня 2015 года). Займае плошчу 139,31 км².

Камуна падзяляецца на 8 сельскіх акруг.

Катэгорыя:Камуны Ніжняй Саксоніі
Герхард Эртль

**Герхард Эртль** (; ) — нямецкі вучоны-хімік, кіраўнік Інстытута Фрыца Габера Таварыства Макса Планка (1986—2004), ганаровы прафесар, лаўрэат прэміі Вольфа па хіміі (1998), лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі 2007 года.

## Біяграфія 
Герхард Эртль нарадзіўся ў Штутгарце. З 1955 да 1957 года ён вучыўся ў тэхнічным універсітэце Штутгарта, затым у Парыжскім універсітэце (1957—1958) і Мюнхенскім універсітэце імя Людвіга і Максімільяна (1958—1959).

Пасля прысуджэння звання доктара філасофіі, ён стаў асістэнтам і лектарам у Мюнхенскім тэхнічным універсітэце (1965—1968). З 1968 па 1973 год Герхард Эртль быў прафесарам і дырэктарам у Гановерскім тэхнічным універсітэце. Быў таксама прафесарам у інстытуце фізічнай хіміі Універсітэта імя Людвіга і Максіміліяна ў Мюнхене (1973—1986). На працягу 1970-х і 1980-х гадоў вучоны чытаў лекцыі ў Каліфарнійскім тэхналагічным інстытуце, ва ўніверсітэце Вісконсін-Мілуокі і Каліфарнійскім універсітэце ў Берклі. У 1986 годзе ён стаў прафесарам у Вольным універсітэце Берліна і ў Берлінскім тэхнічным універсітэце.

У 1986 годзе Герхард Эртль заняў пасаду дырэктара Інстытута Фрыца Габера Таварыства Макса Планка, які ўзначальваў да 2004 года. У 1996 годзе ён стаў прафесарам у Берлінскім універсітэце імя Гумбальта.

## Навуковыя даследаванні 
Герхард Эртль дэталёва даследаваў малекулярны механізм каталітычнага сінтэзу аміяку на жалезе (працэс Габера-Боша) і каталітычнага акіслення монааксіду вугляроду на паладый. Ён адкрыў важную з’яву вагальных рэакцый на плацінавых паверхнях і, выкарыстоўваючы фотаэлектронны мікраскоп, упершыню сфатаграфаваў вагальныя змены ў структуры паверхні і пакрыцці, якія адбываюцца ў ходзе рэакцыі.

## Узнагароды і званні 
Эртль падзяліў з Габорам Саморжаем з Каліфарнійскага універсітэта ў Берклі прэмію Вольфа па хіміі ў 1998 годзе за «асаблівы ўклад у галіне навукі аб паверхнях у цэлым і за тлумачэнне фундаментальных механізмаў гетэрагенных каталітычных рэакцый на асобнай крышталічнай паверхні ў прыватнасці».

Герхард Эртль атрымаў Нобелеўскую прэмію па хіміі ў 2007 годзе за даследаванні хімічных працэсаў на цвёрдых паверхнях.

Член Германскай акадэміі прыродазнаўцаў «Леапальдзіна» (1986), Папскай акадэміі навук (2010), член-карэспандэнт Аўстрыйскай акадэміі навук (2001), замежны член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (2002), Расійскай акадэміі навук (2011).

## Цікавыя факты 
У гонар Герхарда Эртля ў 2011/2012 навучальным годзе была праведзена Міжнародная алімпіяда па асновах навук (па хіміі).

## Спасылкі 
* Інфармацыя на сайце Нобелеўскага камітэта 

Катэгорыя:Замежныя члены РАН
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Японіі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Германіі
Катэгорыя:Хімікі Германіі
Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылка на Вікісховішча непасрэдна ў артыкуле
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі паводле алфавіта
Балыкі

**Балыкі** — тапонім.
* Балыкі (Руднянскі раён)
* Балыкі (Ярцаўскі раён)
Лідскі пагранічны атрад

**Лідскі пагранічны атрад** — тэрытарыяльны орган пагранічнай службы Рэспублікі Беларусь. Ахоўвае ўчастак беларуска-літоўскай граніцы.

## Гісторыя 
Лідскі пагранічны атрад быў утвораны згодна пастановы прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 31 ліпеня 1997 года № 419 «Пра меры па ўзмацненні аховы Дзяржаўнай мяжы».
Ён размясціўся ў горадзе Ліда на тэрыторыі былога вайсковага гарадка 49 дывізіі ракетных войскаў стратэгічнага прызначэння Расійскай Федэрацыі «Паўночны».

## Працягласць граніцы 
Канчаткова ўчастак дзяржаўнай граніцы, які знаходзіцца ў зоне адказнасці Лідскага пагранатраду, сфарміраваўся да 27 жніўня 2005 года па выніках працы сумеснай дэмаркацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь і Літоўскай Рэспублікі. Працягласць участка складае — 184.5 км, у тым ліку: сухапутнага — 111.5 км; рачнога — 66 км; азёрнага — 7 км.

## Падраздзяленні 
### Заставы 
* Беняконі
* Геранёны
* Доцішкі
* Драбішуны
* Забалаць

### Пункты пропуску 
* Беняконі-1
* Беняконі-2
* Доцішкі

### Пасты 
* Суботнікі
* Сурвілішкі

## Камандзіры 
Першым начальнікам пагранічнага атрада прызначаны палкоўнік Аляксандр Мендаль. Ён з групай афіцэраў кіравання прыступіў да выканання службовых абавязкаў 14 верасня 1997 года.

У розны час Лідскім памежным атрадам кіравалі палкоўнікі:

* Аляксандр Мендаль
* Уладзімір Пыж
* Уладзімір Ляўда
* Мікалай Кукін
* Юрый Брычак
* Аляксей Кузьменка
* Сяргей Жылінскі
* Аляксандр Давідзюк (*на 2021 год*)

## Асаблівыя даты 
Днём часці вызначана 25 жніўня. У першую гадавіну ўтварэння, 25 жніўня 1998 года, атрад атрымаў Баявы сцяг.

## Інцыдэнты 
У ноч з 3 на 4 жніўня 2021 года на ўчастку пагранічнай заставы «Беняконі» быў знойдзены паранены нелегальны мігрант з Ірака, які хутка памёр. Беларускія ўлады абвінавацілі ў збіцці літоўскіх пагранічнікаў.

## Спасылкі 
* Гісторыя Лідскага пагранічнага атраду, сайт Пагранкамітэта

Катэгорыя:З’явіліся ў 1997 годзе
*
Катэгорыя:Ліда
Беняконі (значэнні)

Назву **Беняконі** маюць: 

* Беняконі — вёска ў Беларусі, у Воранаўскім раёне Гродзенскай вобласці
* Беняконі — чыгуначная станцыя ў Беларусі
* Беняконі — пагранічная застава на беларуска-літоўскай граніцы
* Беняконі-1 — пагранічны пункт пропуску на беларуска-літоўскай граніцы
* Беняконі-2 — пагранічны пункт пропуску на беларуска-літоўскай граніцы
Геранёны (пагранічная застава)

**Пагранічная застава «Геранёны»** — падраздзяленне Лідскага пагранічнага атраду на ўчастку беларуска-літоўскай граніцы. Размешчана па адрасе: аграгарадок Геранёны, вул. Палявая.

## Гісторыя 
Сфарміравана паводле Указа Старшыні Дзяржпагранкамітэта ад 4 лютага 2011 года № 47 з месцам дыслакацыі ў аграгарадку Геранёны Іўеўскага раёна. З 6 ліпеня 2011 года пагранічная застава «Геранёны» прыступіла да аховы дзяржаўнай граніцы агульнай працягласцю каля 30,5 кіламетраў. Адлегласць ад пагранічнай заставы да дзяржаўнай граніцы каля 4 кіламетраў. Новы комплекс пагранічнай заставы, пабудаваны па Праграме ўладкавання знешняй граніцы Саюзнай дзяржавы на перыяд 2007—2011 гадоў і абсталяваны найноўшым тэхналагічным абсталяваннем, інфармацыйнымі, тэлекамунікацыйнымі, інжынернымі сеткамі і сістэмамі відэаназірання.

## Спасылкі 
* Гісторыя Лідскага пагранічнага атраду, сайт Пагранкамітэта

Катэгорыя:З’явіліся ў 2011 годзе
Катэгорыя:Лідскі пагранічны атрад
Кротава

**Кротава** — тапонім.

## Беларусь 
* Кротава (Іванаўскі раён)

## Расія 
* Кротава (Ярцаўскі раён)
Драбішуны (пагранічная застава)

**Пагранічная застава «Драбішуны»** — падраздзяленне Лідскага пагранічнага атраду на ўчастку беларуска-літоўскай граніцы. Размешчана па адрасе вёска Паляцкішкі, вул. Пагранічная, 1.

## Гісторыя 
З’яўляецца правапераемнікам пагранічнага паста «Паляцкішкі», які з 1 студзеня 1993 года ахоўваў участак граніцы каля 30 км. Новы комплекс пагранічнай заставы, пабудаваны па Праграме ўладкавання знешняй граніцы Саюзнай дзяржавы на перыяд 2007—2011 гадоў і дзейнічае з 25 снежня 2009 года.

## Спасылкі 
* Гісторыя Лідскага пагранічнага атраду, сайт Пагранкамітэта

Катэгорыя:З’явіліся ў 2009 годзе
Катэгорыя:Лідскі пагранічны атрад
Хэмік Быдгашч

**Хэмік Быдгашч** () — польскі шматсекцыйны спартыўны клуб з горада Быдгашч. Клуб быў заснаваны ў 1949 годзе.

## Секцыі 
З 1992 года клуб мае чатыры секцыі:

* футбол (ФК Хэмік)
* валейбол (Вісла Быдгашч)
* шахматы
* брыдж

Раней у клубе займаліся таксама акадэмічнае веславанне (1949—1971), парусны спорт (1950—1980), веславанне на каноэ (1949—1980), стральба (1952—1958), лёгкая атлетыка (1953—1958, 1983—1992), бокс (1953—1958) і барацьба (1982—1989).

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт «Хэмік Быдгашч» 

Катэгорыя:Спорт у Быдгашчы
Катэгорыя:Шахматы
Крыстафер Хэмптан

Сэр **Крыстафер Джэймс Хэмптан** (, нар. , Орта, Партугалія) — брытанскі драматург, сцэнарыст, перакладчык і кінарэжысёр. Найбольш вядомы як аўтар п’есы «''*» і аўтар сцэнарыя да . Двойчы атрымліваў прэмію «*Оскар*» за найлепшы адаптаваны сцэнарый за фільмы «**» (1988) і «*Бацька*» (2020), а таксама быў намініраваны за «**» (2007).

Хэмптан таксама вядомы сваімі тэатральнымі працамі, у тым ліку «*Любоўнымі сувязямі*» і «*Філантропам*». Пераклаў п’есы «*Чайка*» (2008), «*Бог разні*» (2009), «*Бацька*» (2016) і «*Пік буры''» (2019). Таксама пісаў кнігі і тэксты песень для мюзіклаў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Драматургі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Сцэнарысты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Перакладчыкі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Кінарэжысёры Вялікабрытаніі
Забалаць (пагранічная застава)

**Пагранічная застава «Забалаць»** — падраздзяленне Лідскага пагранічнага атраду на ўчастку беларуска-літоўскай мяжы. Размешчана па адрасе вёска Забалаць, вул. Савецкая, 29.

## Гісторыя 
Пачала фарміравацца ў студзені 1993 года, у складзе камендатуры «Ліда» Смаргонскага пагранічнага атраду. З 1 лістапада 1993 года падраздзяленне ўзяло пад ахову дзяржаўную мяжу працягласцю каля 20 км. Першапачаткова адміністрацыйныя памяшканні падраздзялення размяшчаліся ў «Доме калгасніка» у мястэчку Забалаць. Па заканчэнні будаўніцтва будынка пагранічнай заставы ў 1995 годзе ў адпаведнасці з Праграмай уладкавання граніцы Саюзнай дзяржавы Беларусі і Расіі, падраздзяленне перадыслакавалі на новае месца на ўскраіне мястэчка Забалаць.

## Спасылкі 
* Гісторыя Лідскага пагранічнага атраду, сайт Пагранкамітэта

Катэгорыя:З’явіліся ў 1993 годзе
Катэгорыя:Лідскі пагранічны атрад
Доцішкі (пагранічная застава)

**Пагранічная застава «Доцішкі»** — падраздзяленне Лідскага пагранічнага атраду на ўчастку беларуска-літоўскай граніцы. Размешчана па адрасе вёска Доцішкі, вул. Савецкая, 2.

## Гісторыя 
З’яўляецца правапераемнікам пагранічнага паста «Нача». З 17 сакавіка 2012 года пагранічная застава «Доцішкі» прыступіла да аховы дзяржаўнай граніцы працягласцю каля 37 кіламетраў з новага месца дыслакацыі. Новая застава мае двухпавярховы адміністрацыйны будынак, гаражы, гадавальнік, гарадок пагранічнай службы, а побач 12-кватэрны дом для сем’яў прапаршчыкаў і афіцэраў. Службовыя кватэры для пагранічнікаў з поўным аздабленнем, мэблямі і бытавой тэхнікай. Таксама ўсе выгоды створаны і для салдат тэрміновай службы.

## Спасылкі 
* Гісторыя Лідскага пагранічнага атраду, сайт Пагранкамітэта

Катэгорыя:З’явіліся ў 2012 годзе
Катэгорыя:Лідскі пагранічны атрад
Ёакім Трыер

**Ёакім Трыер** (; нар. , ) — нарвежскі кінарэжысёр і сцэнарыст. Дальні родзіч дацкага рэжысёра Ларса фон Трыера.

## Біяграфія 
Адукацыю атрымаў у  (Капенгаген). Пасля выпуску займаўся здымкамі рэкламных ролікаў і працаваў на тэлебачанні. Дэбютам у вялікім кіно стала карціна «*Рэпрыза*», прэм’ера якой адбылася 3 ліпеня 2006 года ў межах асноўнай конкурснай праграмы Кінафестывалю ў Карлавых Варах. 9 верасня 2006 года Трыер адправіўся на 31-ы Міжнародны кінафестываль у Таронта, дзе добра зарэкамендаваў свой праект; стужкай зацікавіліся Харві і Боб Вайнштэйны і дапамаглі спрадзюсіраваць праект у ЗША. Другая праца, «*Осла, 31-га жніўня*» ўмацавала статус пачаткоўца і прынесла шырокую вядомасць у Еўропе і вялікую колькасць узнагарод. У наступнай працы, фільме «*Грамчэй, чым бомбы*», зняліся Ізабэль Юпэр, Джэсі Айзенберг і Гэбрыэл Бірн. Стужка «*Тэльма*» атрымала поспех на кінафестывалях па ўсім свеце.

## Фільмаграфія 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кінарэжысёры
Беняконі (пагранічная застава)

**Пагранічная застава «Беняконі»** — падраздзяленне Лідскага пагранічнага атраду на ўчастку беларуска-літоўскай мяжы. Размешчана па адрасе вёска Беняконі, вул. Міцкевіча, 17.

## Гісторыя 
З’яўляецца правапераемнікам пагранічнага паста «Канвелішкі», сфарміраванага ў студзені 1993 года, у складзе камендатуры «Ліда» Смаргонскага пагранічнага атраду. З 2 снежня 2011 года пагранічная застава «Беняконі» прыступіла да аховы дзяржаўнай граніцы агульнай працягласцю каля 40 кіламетраў з новага месца дыслакацыі. Новы комплекс пагранічнай заставы, пабудаваны па Праграме ўладкавання знешняй граніцы Саюзнай дзяржавы на перыяд 2007—2011 гадоў.

## Умовы 
Адлегласць ад заставы да дзяржаўнай граніцы ўсяго каля 2,5 кіламетраў, што дазваляе значна скараціць час рэагавання па абстаноўцы. Комплекс заставы абсталяваны найноўшым тэхналагічным абсталяваннем, інфармацыйнымі, тэлекамунікацыйнымі, інжынернымі сеткамі і сістэмамі відэаназірання. Таксама ў склад комплексу, які можа працаваць у аўтаномным рэжыме, увайшлі 8-кватэрны жылы дом, склад гаруча-змазачных матэрыялаў, гарадок для службовых сабак, спартыўныя пляцоўкі, трансфарматарная станцыя, воданапорная вежа з артэзіянскімі свідравінамі, ачышчальныя збудаванні. На першым паверсе будынка размешчаны службовыя памяшканні, на другім — блок харчавання і адпачынку ваенных.

## Інцыдэнты 
У ноч з 3 на 4 жніўня 2021 года на ўчастку пагранічная застава «Беняконі» быў знойдзены паранены нелегальны мігрант з Ірака, які хутка памёр. Беларускія ўлады абвінавацілі ў збіцці літоўскіх пагранічнікаў.

## Спасылкі 
* Гісторыя Лідскага пагранічнага атраду, сайт Пагранкамітэта

Катэгорыя:З’явіліся ў 2011 годзе
Катэгорыя:Лідскі пагранічны атрад
Stizus perrisi

**Stizus perrisi** — від вос з падсямейства .

## Апісанне 
Даўжыня цела самак 14-20 мм. Цела з белаватым малюнкам. Тэргіты брушка з перарванымі жоўтымі перавязямі. Вусікі самак 12-членікавыя (у самцоў складаюцца з 13 сегментаў). Унутраныя краі вачэй субпаралельныя (без выемкі). Брушка сядзячае (першы стэрніт брушка цалкам знаходзіцца пад тэргітам). У пярэднім крыле тры кубітальныя ячэйкі. Гняздуюцца ў зямлі.

## Арэал 
Арменія, Беларусь,  Венгрыя,  Германія, Іспанія, Казахстан, Карэя, Кітай,  Кыргызстан, Літва, Польшча, Расія (Ніжагародская, Варонежская вобласць, Саратаўская, Растоўская і Арэнбургская вобласці, Алтай, Забайкальскі і Прыморскі краі), Румынія,  Сербія, Славакія, Турцыя, Узбекістан, Украіна, Францыя, Харватыя, Чэхія,  Японія (Хонсю).

## Літаратура 
* Немков П. Г., Казенас В. Л., Будрис Э. Р., Антропов А. В. 1995. *Сем. Sphecidae — Роющие осы* // Определитель насекомых Дальнего Востока России. Т. IV. Сетчатокрылообразные, скорпионницы, перепончатокрылые. Ч. 1 / под общ. ред. П. А. Лера. — СПб.: Наука, 1995. — С. 368—480. — 606 с. — 3150 экз. — .
* 
* 

## Спасылкі 
* Род на сайте research.calacademy.org
* Stizus на eol.org

Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Пясочныя восы
Джон Уайт (мастак і мараплавец)

**Джон Уайт** (; каля 1540, Англія — каля 1593, Еўропа) — англійскі  і мараплавец, сябар Уолтэра Рэйлі.

## Біяграфія 
Адзін з першых англійскіх каланістаў, якія ў 1585 у складзе экспедыцыі  адправіліся ў Паўночную Караліну. Некаторы час быў губернатарам вострава , пасля чаго вярнуўся ў Англію. Зноў прыбыўшы ў калонію ў 1590, выявіў яе апусцелай. Бясследна знікла ўсё насельніцтва калоніі, уключаючы першага народжанага ў Паўночнай Амерыцы англійскага дзіцяці  — унучку Уайта.

Апошнія гады правёў у Англіі і Ірландыі.

Пражываючы на востраве , выканаў шматлікія акварэльныя замалёўкі мясцовай прыроды і раанокскіх індзейцаў, зніклых неўзабаве пасля сустрэчы з белымі. Па гэтай прычыне малюнкі ўяўляюць сабой найкаштоўнейшы этнаграфічны матэрыял па дакалумбавай культуры Паўночнай Амерыкі. Пазней па дадзеных малюнках  выканаў гравюры, якія атрымалі шырокую вядомасць. Пры гэтым дэ Бры па сваім меркаванні ўносіў змены ў малюнкі, не толькі змяняючы паставы і кампазіцыі, але і надаючы індзейцам еўрапейскія рысы твару.

Усе захаваныя малюнкі Уайта ў цяперашні час экспануюцца ў Брытанскім музеі.

## Літаратура 
* *Tucker, Abigail.* Sketching the Earliest Views of the New World  // Smithsonian Magazine, December 2008.
* *Бабенка Ст. Г* Два падарожжа Джона Уайта, губернатара і няшчаснага бацькі // Вакол святла. — 1974. — № 10. — С. 24-29.

## Спасылкі 
* The American Drawings of John White
* The State Library of North Carolina’s website
* British Museum article
* The Church of Stanton St John, Suffolk
* John white drawings an Theodore DeBry engravings from Virtual Jamestown

Катэгорыя:Мараплаўцы Вялікабрытаніі
Канфлікт у Бенішангуль-Гумуз

**Канфлікт у Бенішангуль-Гумуз** — узброены канфлікт на тэрыторыі эфіопскага штата Бенішангуль-Гумуз. Асноўныя баявыя дзеянні адбываліся ў зоне Метэкел. Папраўкі і змяненні асноўнага закона развязалі рукі гумузцам, якія разгарнулі тэрор супраць меншасцяў. Атрады апалчэнняў «Буадын» і «Фронт вызвалення Гумуза» актыўна займаліся забойствамі прадстаўнікоў прышлых народаў.

## Храналогія 
### 2019 
* Раніцай 23 чэрвеня ў зоне Метэкел, пасля спробы перавароту ў Амхара, узброеныя людзі, як мяркуецца прыхільнікі лідара путчу Асаміню Цыге, забілі 37 чалавек. Яшчэ 18 паранены.
* 14 лістапада адбыўся напад на аўтобус на дарозе паміж ўарэдай Венбера і горадам Чангі. Падчас інцыдэнту загінулі 34 чалавекі.
* 15 снежня адбыліся масавыя забойствы амхарцаў ва ўарэдах Дангур і Дыбатэ,  дзе загінулі 24 чалавекі.

### 2021 
* 12 студзеня з 5:00 да 7:00 раніцы адбылася разня ў Далеты. У выніку нападу было забіта 82 мірных жыхара, яшчэ 22 атрымалі раненні
* 18 мая члены Народна-дэмакратычнага руху Гумуза падпісалі мемарандум аб узаемаразуменні з урадам рэгіёну, згодна з якім яны пагадзіліся прайсці трэнінг па рэінтэграцыі ў рэгіёне. Нягледзячы на гэта, іншыя ўзброеныя групы, такія як Народна-вызваленчы рух перагною, працягвалі здзяйсняць гвалтоўныя напады на грамадзянскае насельніцтва, затрымліваючы выбары ў Эфіопіі.
* 28 ліпеня ў ходзе ўрадавай аперацыі ў абшчыне Аволбегу зоны Шэрколе былі забіты 95 байцоў Народна-дэмакратычнага руху Гумуза і 5 членаў НФВТ.
## Мірны працэс 
22 снежня 2020 года прэм’ер-міністр Абій Ахмед Алі правёў перамовы з жыхарамі рэгіёну, а таксама шэрагам службовых асоб, запусціўшы працэс мірнага ўрэгулявання канфлікту. Адначасова пачалося стварэнне камітэта па прымірэнні жыхароў Бенішангуль-Гумуз і Амхара. Да канца лютага 2021 года ў горадзе Гілгіл Белес, сталіцы зоны Мэтэкел, было праведзена некалькі форумаў міру. Федэральны ўрад прыступіў да стварэння «шматэтнічнага апалчэння самаабароны», якое па стане на люты 2021 года налічвала 9000 чалавек. Міліцыя павінна была прадухіляць міжэтнічныя сутыкненні і дапамагаць сілавым структурам у ахове бяспекі грамадзян.

## Бежанцы 
Па стане на люты 2021 года, больш за сто тысяч чалавек былі вымушаны пакінуць свае дамы, яшчэ 7 тысяч беглі ў суседні Судан.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Грамадзянскі канфлікт у Эфіопіі
Катэгорыя:Міжэтнічныя канфлікты
Катэгорыя:Канфлікты 2019 года
Катэгорыя:Канфлікты 2020 года
Катэгорыя:Канфлікты 2021 года
Беларусы ў Кіеве

**Беларусы ў Кіеве** складаюць усяго 0,64 % ад агульнага нацыянальнага складу горада. Беларусы мелі сувязі з Кіевам яшчэ з часоў Кіеўскай Русі. Сёння ў фондах Нацыянальнай бібліятэкі Украіны ў Кіеве можна знайсці шмат беларускіх выданняў.

## Сярэднявечча 
Раней каля Кіева было сяло Прадславіна, якое стала часткаю горада (*паміж вуліцамі Фізкультуры, Вялікай Васількоўскай і Дзімітрава*). Назва паселішча паходзіць ад імя дачкі Рагнеды і Уладзіміра. Як лічыцца, Рагнеда атрымала сяло ў падарунак па нараджэнні Прадславы.

У Кіеве вучыўся на інжынера-механіка Рамуальд Зянкевіч.

24 красавіка 1918 года Народны сакратарыят зацвердзіў статут і асабісты склад Беларускай гандлёвай палаты на Украіне, якую ўзначаліў Мітрафан Доўнар-Запольскі. Арганізацыя ўдзельнічала ў тавараабмене паміж БНР і УНР.

У 2009 годзе ў межах афіцыйнага візіту Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Аляксандра Лукашэнкі ва Украіну быў адкрыты з ягоным удзелам Цэнтр беларускай мовы і культуры. У чэрвені 2013 года Цэнтру прысвоенае імя Уладзіміра Караткевіча.

У 2011 годзе ў Кіеве каля Пасольства Рэспублікі Беларусь па вуліцы Міхаіла Кацюбінскага быў усталяваны помнік Уладзіміру Караткевічу.

Падчас расійска-ўкраінскай вайны 2022 года для абароны незалежнасці Украіны, у прыватнасці абароны Кіева быў заснаваны Батальён імя Кастуся Каліноўскага, які пазней быў ператвораны ў полк. 13 сакавіка 2022 года у баях пад Кіевам загінуў намеснік камандзіра батальёна Аляксей Скобля..

## Дэмаграфія 
## Літаратура 
* 
* Васілеўскі, Ю. Р. Беларускае зямляцтва пралетарскага студэнцтва / Ю. Р. Васілеўскі //  — С. 353—354.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

*
Фехельдэ

**Фехельдэ** () — камуна ў Германіі, у зямлі Ніжняя Саксонія. Уваходзіць у склад раёна Пайнэ. Насельніцтва — 16 094 чалавекі (на 31 снежня 2010 года). Займае плошчу 75,89 км². Афіцыйны код — 03 1 57 007.

Камуна падзяляецца на 17 сельскіх акруг.

## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Камуны Ніжняй Саксоніі
Ільзедэ

**Ільзедэ** () — камуна ў Германіі, у зямлі Ніжняя Саксонія. Насельніцтва — 21 530 чалавек (на 31 снежня 2017 года). Займае плошчу 72,09 км². Абшчына Ільзедэ ўваходзіць у склад і з’яўляецца адным з асноўных цэнтраў жылля, гандлю і камерцыі ў раёне Пайнэ.

Катэгорыя:Камуны Ніжняй Саксоніі
Вінзен (Луэ)

**Вінзен** (), таксама Вінзен-на-Луэ () — горад у Германіі, раённы цэнтр, размешчаны ў зямлі Ніжняя Саксонія. Уваходзіць у склад раёна Гарбург. Насельніцтва — 34 247 чалавек (на 31 снежня 2010 года). Займае плошчу 109,55 км². Афіцыйны код — 03 3 53 040. Горад ляжыць на р. Луэ (басейн Эльбы) і падзяляецца на 13 гарадскіх раёнаў.
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Ёган Петэр Экерман, нямецкі пісьменнік, літаратуразнавец

Катэгорыя:Гарады Ніжняй Саксоніі
Жаночая зборная Беларусі па валейболе U-18

**Жаночая зборная Беларусі па валейболе U-18** — жаночая зборная каманда да 18 гадоў, якая прадстаўляе Беларусь на турнірах па валейболе.

## Вынікі 
### Чэмпіянат свету па валейболе 
### Чэмпіянат Еўропы па валейболе 
## Галоўныя трэнеры 
* Анатоль Сцяпашка (2003)
* Віктар Ганчароў (2005)
* Жанна Буцько (2013)
* Наталля Мелянюк (2017)
* Дзмітры Кот (2017—2019)
* Генадзь Аляксандровіч (2020)
* Арцём Гарамыкін (2022)

## Спасылкі 
Białoruś U18 drużyna narodowa
*  Афіцыйны сайт
* ВОЛЕЙБОЛ. ДЕВУШКИ. ВИКТОР ГОНЧАРОВ: НЕ НАДО БОЯТЬСЯ!
Жаночая зборная Беларусі па валейболе U-16

**Жаночая зборная Беларусі па валейболе U-16** — жаночая зборная каманда да 16 гадоў, якая прадстаўляе Беларусь на турнірах па валейболе.

## Вынікі 
## Галоўныя трэнеры 
* Ягор Пімахін (2017)

## Спасылкі 
*  Афіцыйны сайт
Пульсаксіметр

**Пульсаксіметр** () — медыцынскі прыбор, які вымярае неінвазіўным спосабам узровень насычэння кіслародам капілярнай крыві.

Сучасная версія пульсаксіметра была распрацавана Такуо Аоягі ў 1974 годзе для японскай кампаніі Nihon Kohden.

## Прынцып работы 
Пульсаксіметр з’яўляецца зручным неінвазіўным вымяральным прыборам, ён паказвае працэнт крыві, якая змяшчае кісларод. Больш канкрэтна, ён паказвае працэнтнае ўтрыманне артэрыяльнага гемаглабіну ў складзе оксігемаглабіну (бялку крыві, які пераносіць кісларод). Звычайна прымальныя дыяпазоны для пацыентаў без захворванняў лёгкіх складаюць ад 95 да 99 адсоткаў.
Тыповы пульсаксіметр выкарыстоўвае мікрапрацэсар з парай невялікіх святлодыёдаў (LED), сфакусаваных на фотадыёд, які пасылае імпульсы. Як правіла, прылада ўжываецца ў месцы, працятым павярхоўным кровазваротам, такім як палец рукі або мочка вуха. Адзін святлодыёд мае даўжыню хвалі 660 нм (чырвоны), а другі — 940 нм (інфрачырвоны).
Паглынанне святла на гэтых даўжынях хваль значна адрозніваецца для крыві, насычанай кіслародам, і крыві, збедненай кіслародам:

* Акіслены гемаглабін паглынае больш інфрачырвонага выпраменьвання і прапускае больш чырвонага святла.
* Неакіслены гемаглабін паглынае больш чырвонага святла і прапускае больш інфрачырвонага выпраменьвання.

## Абмежаванні 
* Пульсаксіметр не дазваляе ўсталяваць, з якой малекулай звязаны гемаглабін, таму яго не варта ўжываць пры атручванні чадным газам.
* На дакладнасць вымярэння прылады ўплывае гіпатанія, паніжаная тэмпература цела, рухальная актыўнасць.
* Метыленавы сіні ў крыві можа сказіць вынікі, памяншаючы значэнні.
* Чорны, сіні і зялёны лак для пазногцяў уплывае на даўжыню хвалі прылады.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Медыцынская дыягностыка
Катэгорыя:Медыцынскае абсталяванне
Катэгорыя:Вымяральныя прыборы
Катэгорыя:Медыцынская тэрміналогія
SEHA-ліга

**Паўднёва-ўсходняя гандбольная ліга**, скарочана СЭГА-ліга () — рэгіянальнае гандбольнае спаборніцтва клщбаў Паўднёвай і Усходняй Еўропы, заснаванае ў 2011 годзе. Штаб-кватэра лігі знаходзіцца ў Загрэбе (Харватыя).

## Пераможцы 
Катэгорыя:Гандбольныя спаборніцтвы
Лаштэт

**Лаштэт** () — абшчына ў Германіі, у зямлі Ніжняя Саксонія. Уваходзіць у склад раёна Пайнэ. Насельніцтва — 10 262 чалавекі (на 31 снежня 2010 года). Займае плошчу 43,6 км².

Камуна падзяляецца на 5 сельскіх акруг.

Катэгорыя:Камуны Ніжняй Саксоніі
Розенгартэн (Гарбург)

**Розенгартэн** () — камуна ў Германіі, размешчана ў зямлі Ніжняя Саксонія. Уваходзіць у склад раёна Гарбург. Насельніцтва — 13 477 чалавек (на 31 снежня 2010 года). Займае плошчу 63,67 км². Афіцыйны код — 03 3 53 029.

Камуна падзяляецца на 10 сельскіх акруг.

Катэгорыя:Камуны Ніжняй Саксоніі
Пайнэ (горад, Германія)

**Пайнэ** () — горад у Германіі, раённы цэнтр, размешчаны ў зямлі Ніжняя Саксонія. Уваходзіць у склад раёна Пайнэ. Насельніцтва — 48 743 чалавекі (на 31 снежня 2010 года). Займае плошчу 119,51 км². Афіцыйны код — 03 1 57 006.

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Ніжняй Саксоніі
Варнянская воласць

**Варнянская воласць**&nbsp;— адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Віленскага павета Віленскай губерні з цэнтрам у вёсцы Варняны.

Станам на 1886 год&nbsp;— складалася са 133 паселішчаў, 12 сельскіх грамад і 13 абшчын. Насельніцтва па рэвізіі (мужчынскага полу) 4633 асоб, па сямейных спісках — 6186 асоб мужчынскага полу і 5660 асоб жаночага полу, 1645 дваравых гаспадарак.

Найбольшыя паселішчы воласці станам на 1886 год:
* Астравец
* Варняны
* Баброўнікі
* Гервяты

## Літаратура 
* Вып. 5. : Губернии Литовской и Белорусской областей. (Виленская, Ковенская, Гродненская, Минская, Витебская, Могилевская, Смоленская). — 1886. 

Катэгорыя:Воласці Віленскага павета
Катэгорыя:Гісторыя Астравецкага раёна
ФК Хэмік Быдгашч

**«Хэмік»** () — польскі футбольны клуб з горада Быдгашч. У цяперашні час выступае ў IV лізе.

## Гісторыя 
У 1951 годзе ў шматсекцыйным спартыўным клубе «Хэмік» была створана футбольная секцыя.

## Спасылкі 
* Bydgoski Klub Sportowy Chemik Bydgoszcz

Хэмік Быдгашч
Катэгорыя:Спорт у Быдгашчы
Джырофт

**Джырофт** () — горад на поўдні Ірана, уваходзіць у склад правінцыі Керман. Насельніцтва — 130 429 чалавек (2016 г.).

## Гісторыя 
У 2001 г. каля Джырофта пачаліся археалагічныя раскопкі курганаў Конар-Сандал, падчас якіх быў выяўлены буйны горад 3 тысячагоддзя да н. э. Ён займаў плошчу болей за 2 км². Яго жыхары карысталіся лінейнай пісьмовасцю, падобнай на эламскую. Іранскі археолаг Юсэф Маджыдзадэ і яго паслядоўнікі лічаць, што Джырофцкая археалагічная культура ахоплівала значную частку сучаснага Ірана і была вядома шумерам і акадцам як Арата. 

Горад Джырофт вядомы з XI ст., перыяда панавання Сельджукідаў. Ён быў абаронены доўгім мурам з 4 умацаванымі брамамі. Яго наведвалі гандляры з Візантыі і Індыі. У другой палове XIII ст. у ім спыняўся знакаміты вандроўнік Марка Пола. Аднак сярэднявечны горад прыйшоў у заняпад у канцы XIII ст. з-за нападаў качэўнікаў. Пазней на яго месцы быў заснаваны горад Сабзаваран, або Сабзаваран-е-Джырофт. У нашы дні ён зноў мае першапачатковае імя Джырофт.

## Эканоміка 
Тэрыторыя вакол Джырофта знакаміта перападамі вышынь. Дзякуючы гэтаму мясцовыя земляробы вырошчваюць культуры, характэрныя як для памеранага, так і трапічнага клімату. Асабліва важнае месца займае вытворчасць цытрусавых, фінікаў і гародніны. 
 
Джырофт — важны наземны транспартны цэнтр на поўдні Ірана. У горадзе працуе аэрапорт. Прамысловасць прадстаўлена невялікімі харчовымі прадпрыемствамі. Развіваецца ўнутраны турызм.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Універсітэт Джырофта
* Раскопкі ў Конар-Сандал

Катэгорыя:Гарады Ірана
Сяргей Філімонаў (тэлевядучы)

**Сяргей Філімонаў** ( — ) — беларускі тэлевядучы, знакаміты па тэлеперадачы Відзьмо-невідзьмо.

## Біяграфія 
З дзяцінства збіраў кружэлкі. Выпускнік гістфаку па спецыялізацыі «крытыка буржуазнай культуры».

Нейкі час жыў у Маскве. У пачатку 1990-х вярнуўся ў Мінск, трымаў свой пункт пракату відэакасет і друкаваўся у мясцовых газетах. Яго запрасілі на БТ весці праграму пра фільмы і музыку. Назву перадачы ён прыдумаў у пераходзе падчас музычнай тусоўкі, што збіралася тады ў пераходзе на станцыі метро Акадэмія навук.

Беларускамоўная праграма «Відзьмо-невідзьмо» з 1992 года выходзіла на БТ, затым з 2011 года — на СТБ. За гэты час перадача стала культавай для пакалення беларусаў. У праграме абмяркоўваліся навіны і з’явы кіно, музыкі, поп-культуры і сучаснага мастацтва. З 2015 года праграма адрадзілася на «Белсаце».

Быў сярод 500 дзеячаў грамадства і культуры Беларусі, якія звярнуліся да прэзідэнта Літвы Далі Грыбаўскайце з-за пытання перапахавання парэшткаў паўстанцаў 1863—1864 гадоў, павешаных царскімі ўладамі.

Памёр ва ўзросце 62 гадоў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Песні гурта «Бітлз» наўрад ці праславіліся б у сучасным свеце

Катэгорыя:Тэлевядучыя Беларусі
Альшаніца (Холм-Жыркоўскі раён)

**Альшаніца** () — вёска ў Холм-Жыркоўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Лехмінскага сельскага паселішча.

## Гісторыя 
Да 1917 года тэрыторыя ў складзе Бельскага павета Смаленскай губерні Расійскай імперыі. У 1918 годзе Смаленшчына абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі, а ў студзені 1919 года — Беларускай ССР, аднак у выніку ўвайшла ў склад РСФСР.

У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў кастрычніку 1941 года, вызвалена ў сакавіку 1943 года.

У 2004—2019 гадах у складзе Балышаўскага сельскага паселішча.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Холм-Жыркоўскага раёна
Саборныя лісты

**Саборныя лісты** або ***Лісты апосталаў*** - сем кніг Новага Запавету, якія, у адрозненні ад лістоў апостала Паўла, звернуты не да канкрэтных адрасатаў, а да ўсіх хрысціян. Звычайна паводле візантыйскай традыцыі змяшчаюцца пасля кнігі Дзеянняў апосталаў, аднак паводле заходняй традыцыі могуць размяшчацца пасля Ліста да Яўрэяў.

## Паходжанне назвы
У гістарычным кантэксце слова «саборны», верагодна, азначала, што лісты былі адрасаваныя агульнай царкве, а не асобным асобным кангрэгацыям або асобам, як у Лістах апостала Паўла. Аднак Другі ліст Яна і Трэці ліст Яна, здаецца, супярэчаць гэтаму пункту гледжання, таму што іх адрасы адпаведна да "абранай пані", аб якой многія мяркуюць, што гэта сама царква, і "Гая", пра якога было шмат спекуляцый, але мала пераканаўчых доказаў ягонай асобы. Таму некаторыя гісторыкі лічаць, што пазначэнне *"саборны"* быў першапачаткова прыменены толькі да Першага ліст Яна, а пазней пашырыўся на ўсе іншыя пасланні, напісаныя не Паўлам.

У адным пасланні аўтар называе сябе Якавам (Ἰάκωβος *Iákobos*). Невядома, які гэта Якаў. Ёсць некалькі розных традыцыйных хрысціянскіх інтэрпрэтацый іншых тэкстаў Новага Запавету, у якіх згадваецца Якаў, брат Ісуса. Аднак большасць сучасных навукоўцаў схільныя адмаўляцца ад гэтага меркавання, бо сам аўтар не паказвае ніякіх сямейных адносін з Ісусам. Падобная праблема ўзнікае і ў Лісце Іуды (Ἰούδας *Ioudas*): пісьменнік называе сябе братам Якава (ἀδελφὸς δὲ Ἰακώβου *adelphos de Iakóbou*), але незразумела, які гэта менавіта Якаў. 

Катэгорыя:Новы Запавет
Катэгорыя:Кнігі Новага Запавету
Катэгорыя:Саборныя лісты
Аляксандр Коктыш

**Аляксандр Коктыш** (1967 — ) — беларускі журналіст і рэдактар.

## Біяграфія 
Ад пачатку 1990-х працаваў загадчыкам аддзела інфармацыі ў газеце «Звязда» і аглядальнікам у агенцтве «Інтэрфакс». З 1994 года і да пачатку 2000-х — адказны за эканамічную тэматыку ў тыднёвіку «Свободные новости». Быў намеснікам галоўнага рэдактара ў беларускім выпуску маскоўскай газеты «Труд». Член Беларускай асацыяцыі журналістаў, быў задзейнічаны ў працы кіроўных органаў арганізацыі.

Паралельна ў якасці прэс-сакратара ўдзельнічаў у палітычных кампаніях Віктара Ганчара і Васіля Лявонава.

Нечакана памер 25 кастрычніка 2021 года, з-за праблем з сэрцам.

Катэгорыя:Журналісты Беларусі