open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Лічынка

thumb|right|250px|Наўпліус цыклопа
**Лічынка** — фаза жыццёвага цыкла шэрагу жывёл. Звычайна аб наяўнасці лічынкі кажуць у тых выпадках, калі на працягу індывідуальнага развіцця асобіны яна перажывае ператварэнне, або метамарфоз, — значная змена будовы.

Як правіла, у лічынак не развітая палавая сістэма, хоць у некаторых групах мае месца неатэнія або педагенез (ганады пачынаюць функцыянаваць ужо ў фазе лічынкі).

## Лічынкі насякомых 
 капуснай бялянкі.]]
У насякомых з няпоўным ператварэннем лічынкі знешне падобныя на дарослых насякомых, адрозніваючыся ад іх меншымі памерамі цела, адсутнасцю ці зачаткавым станам крылаў і палавых прыдаткаў. Насякомыя з поўным ператварэннем характарызуюцца чэрвепадобнымі лічынкамі, і толькі дарослыя асобіны маюць усе асаблівасці, характэрныя для атрада ў цэлым. У фазе лічынкі ў насякомых адбываецца рост і развіццё, а ў фазе імага — размнажэнне і рассяленне.

## Лічынкі амфібій 
Постэмбрыянальная стадыя развіцця амфібій, якая характарызуецца вядзеннем самастойнага спосабу жыцця ў водным асяроддзі, актыўным харчаваннем, ростам і ператварэннем у форму, падобную па будове на дарослую жывёлу. Лічынкі бясхвостых амфібій называюцца апалонікамі. Яны адрозніваюцца ад лічынак хвастатых амфібій наяўнасцю перыяду метамарфозу. У хвастатых амфібій (трытонаў) лічынкі вельмі падобныя па будове на дарослых жывёл, таму што іх развіццё адбываецца паступова. Лічынкі амфібій заўсёды адрозніваюцца ад дарослых асобін наяўнасцю вонкавых або ўнутраных жабраў. Вонкава лічынка грабенчатага трытона адрозніваецца ад лічынкі звычайнага больш вялікімі памерамі, адносна доўгім хвастом з ніткападобным адросткам на канцы. Кормяцца лічынкі пераважна зоапланктонам.

## Лічынкі, якія маюць самастойныя назвы 
 мексіканскай амбістомы.]]
* Аксалотль
* Апалонік
* Вусень
* Наўпліус

## Спасылкі 
* *Иванов Л. В.* Личинка // Вялікая савецкая энцыклапедыя 
* Земнаводныя. Паўзуны: Энцыклапедычны даведнік. Менск: Беларуская Энцыклапедыя, 1996. ISBN 985-11-0067-6

*
Майкл Томас-малодшы Бас

**Майкл Томас Бас** малодшы (, 6 ліпені 1799 года — 29 красавіка 1884) — брытанскі півавар, член Палаты абшчын Вялікабрытаніі з 1847 па 1883 гады, які актыўна бараніў у сваёй дзейнасці ў парламенце піваварную прамысловасць. Быў шчодрым мецэнатам для Бёртан-апан-Трэнт і Дэрбі, у якіх знаходзілася яго кампанія.

## Піваварная кар'ера і асабістае жыццё 
Бас нарадзіўся ў 1799 годзе ў Бёртан-апан-Трэнце ў сям'і півавараў — яго дзед, Уільям Бас, заснаваў Bass Brewery у 1777 годзе, а бацька, Майкл Томас Бас-старэйшы, пашырыў вытворчасць і стаў найбуйнейшым экспарцёрам у Расію. Яго маці, Сара Хоскiнс,(*Sarah Hoskins*), была дачкой Абрахама Хоскiнса, (*Abraham Hoskins*), вядомага ў Бёртане юрыста.

Бас скончыў у родным горадзе школу граматы, а навучанне завяршыў у Нотынгем е. У 18 гадоў ён уключыўся ў сямейны бізнес у ролі чалядніка; у гэты час справы ішлі не вельмі добра, так як гандаль з Расіяй з-за Напалеонаўскіх войнаў быў страчаны.

## Сяброўства ў парламенце 
Упершыню Бас быў абраны ў парламент ад Дэрбі ў 1848 годзе і працягваў абірацца да 1883 года. У яго некралогу ў *Brewers Journal* гаварылася, што ён быў больш вядомы ў Палаце обшчын за рэгулярнае наведванне, чым за подзвігі ў красамоўстве. Ён выступаў у ролі адваката піваварнай індустрыі, супраць законапраектаў, накіраваных на барацьбу з алкаголем.

Бас быў лібералам, які падтрымліваў свабодны гандаль, нізкія падаткі і паляпшэнне ўзроўню жыцця працоўнага класа. Ён прасоўваў вызваленне ад арышту малых даўжнікоў. Яго выступы супраць вулічных катрыншчыкаў з-за вулічных выступаў апынуліся менш паспяховымі.

Уільям Гладстан прапанаваў Басу пэрства, ад якога той адмовіўся, каб мець магчымасць застацца ў Палаце обшчын.

Катэгорыя:Члены парламента Вялікабрытаніі
Аляксандр Яўгенавіч Міронаў

**Аляксандр Яўгенавіч Міронаў** (,  — ) — беларускі празаік, перакладчык. Заслужаны работнік культуры БССР (1978).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і чыгуначніка. Скончыў агульнаадукацыйныя курсы ў 1929 годзе. У 1930 годзе — рэпарцёр газеты «Звязда». У тым самым годзе выехаў у Архангельск, працаваў журналістам, матросам. Удзельнік чалюскінскай эпапеі 1933—1934 гадоў. Падчас Вялікай Айчыннай вайны служыў на Паўночным флоце. Пасля дэмабілізацыі ў 1946 годзе вярнуўся ў Мінск.

У 1946-47 гадах — уласны карэспандэнт газеты «Звязда», у 1947—1950 гадах — адказны сакратар рэдакцыі альманаха «Советская Отчизна», начальнік сцэнарнага аддзела кінастудыі «Беларусьфільм». Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1939 года. Заслужаны работнік культуры Беларускай ССР (1978). Пісаў на рускай мове. З літаратурна-мастацкімі творамі ў друку пачаў выступаць у 1930 годзе. Выдаў кнігі аповесцей, апавяданняў «Морские будни» (1932), «Поход „Челюскина“» (1935), «Большое сердце» (1939), «Крепость во льдах» (1944), раманы «Корабли выходят в океан» (1957), «Только море вокруг» (1962), «Ледовая одиссея. Записки челюскинца» (1966), «Не поле перейти» (1975) і іншыя.
]]

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Заслужаныя работнікі культуры Беларускай ССР
Аксалотль

**Аксалотль** (Axolotl — ацтэкскае літар. *вадзяная цацка*) — неатэнічая лічынка некаторых відаў амбістом, земнаводных з сямейства амбістомавых (*Ambystomidae*) атрада хвастатых (*Caudata*).

Асаблівасць аксалотля складаецца ў тым, што ён дасягае палаваспеласці і становіцца здольным да размнажэння, не ператварыўшыся ў дарослую форму, не зведаўшы метамарфоз. У гэтых лічынак добра развіта шчытападобная залоза, але яна звычайна не выпрацоўвае дастатковую колькасць гармона тыраксіну, які індукуе метамарфоз. Аднак, калі перасяліць аксалотля ў больш сухі і халаднаваты клімат ці панізіць узровень вады пры хатнім развядзенні, ён ператвараецца ў дарослую амбістому.

Катэгорыя:Лічынкі
Катэгорыя:Хвастатыя земнаводныя
Зорка (геаметрыя)

[thumb|Пяціканцовая зорка, умежаная ў [пяцікутнік]]

**Зорка**- плоская геаметрычная фігура, складзеная з трохкутных прамянёў, якія вынікаюць з агульнага цэнтра і зліваюцца ў кропцы сыходжання.

Па колькасці прамянёў вылучаюць трохкутныя, чатырохкутныя і г. д. зоркі.

thumb|Правільная чатырохкутная зорка

Правільнай называецца зорка, усе ўнутраныя куты роўныя і ўсе вонкавыя куты роўныя.

## Гл. таксама 
* Пентаграма
* Васьміканцовая зорка

Катэгорыя:Многавугольнікі
Цвікау

**Цвікау** (ням. Zwickau) — горад зямельнага падпарадкавання на ўсходзе Германіі, у зямлі Саксонія. Насельніцтва 97,2 тыс. чалавек (2006).

У горадзе нарадзіўся нямецкі кампазітар і піяніст Роберт Шуман.

thumb|left|250px|Гарадская ратуша
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Ларс Рыдэль, нямецкі лёгкаатлет, алімпійскі чэмпіён
## Гарады-пабрацімы 
*  Ябланец-над-Нісай
*  Занстад
*  Дортмунд

Катэгорыя:Гарады Саксоніі
Самуэль Рэйнер

[thumb|left|[Выстава ў Дэрбі, 1839|Першая выстава ў Дэрбі]]
**Самуэль Рэйнер** (, 1843—1894) — брытанскі мастак-пейзажыст, вядомы сваімі карцінамі з выявай будынкаў і інтэр'ераў, уключаючы манастыры, цэрквы і старыя асабнякі. У 15 гадоў яго ўпершыню прынялі на выставу Каралеўскай акадэміі мастацтваў з выявай кляштара Мальмсберы.

У 1824 годзе Самуэль і Эн ажаніліся; іх першае дзіця нарадзілася ў Лондане, але неўзабаве памерла.

Дом Рэйнераў у Матлак Бат, дзе ў 1830-я нарадзіліся Луіза, Уільям і Роза, быў музеем.

Замалёўка выставы ў Дэрбі аўтарства Рэйнера, зробленая ў 1839 годзе, паказвае раннія гады Музея і мастацкай галерэі Дэрбі. На замалёўцы бачная адна з карцін Джозефа Райта, «Рамэа і Джульета: сцэна ў грабніцы».

Луіза Райнэр — самае вядомае дзіця Самуіла і Ганны. Нэнсі Рейнер была першай з дзяцей, прызнанай у якасці мастака, але яна памерла ад сухотаў ва ўзросце 28 гадоў.

Самуіл быў абраны супрацоўнікам Таварыства мастакоў-акварэлістаў (*Society of Painters in Water Colours*) у 1845 годзе, але быў выключаны з таварыства ў 1851 годзе пасля фінансавага скандалу. Некаторыя з яго прац можна ўбачыць у Музеі і мастацкай галерэі Дэрбі.

Катэгорыя:Мастакі Вялікабрытаніі
Дэвід Пейн

thumb|left|«Мілае лета»
**Дэвід Пейн** (, 1843—1894) — шатландскі мастак-пейзажыст.

Пейн нарадзіўся ў Анане ў старым графстве Дамфрысшыр. Сцэна на рыначнай плошчы з сотнямі людзей, салдат, коней і сцягоў была замалявана Пэйнам.

Пэйн быў жанаты, у яго было 14 дзяцей. Ён памёр у Шэфілдзе ў 1894 годзе.

## Спасылкі 
*David Payne  (three paintings) 
*David Payne  (Dumfries & Galloway council) 
*David Payne (1stdibs.com) 
*David Payne  (Haynes Fine Art) 

Катэгорыя:Мастакі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Постаці шатландскага мастацтва
Жазеф Луі Гей-Люсак

**Жазеф Луі Гей-Люса́к** (; , Сен-Леанар-дэ-Нобла — , Парыж) — французскі хімік і фізік, член Французскай Акадэміі навук (1806).

Вучань К. Л. Бертоле. З 1809 года прафесар хіміі ў Політэхнічнай школе і прафесар фізікі ў Сарбоне (Парыж), з 1832 года прафесар хіміі ў Парыжскім батанічным садзе (фр. Jardin des Plantes). У 1831—1839 гг. член палаты дэпутатаў, дзе выступаў толькі па навуковых і тэхнічных пытаннях, з 1839 года — пэр Францыі.

## Літаратура 
*  С. 134.
* 

Катэгорыя:Хімікі Францыі
Катэгорыя:Фізікі Францыі
Герман Людвіг Фердынанд Гельмгольц

**Герман Людвіг Фердынанд фон Гельмгольц** (; ,  — , ) — нямецкі фізік, фізіёлаг і псіхолаг.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* David Cahan (Ed.): Hermann von Helmholtz and the Foundations of Nineteenth-Century Science. Univ. California, Berkeley 1994, ISBN 978-0-520-08334-9.
* Gregor Schiemann: Hermann von Helmholtz’s Mechanism: The Loss of Certainty. A Study on the Transition from Classical to Modern Philosophy of Nature. Dordrecht: Springer 2009, ISBN 978-1-4020-5629-1.

Катэгорыя:Псіхолагі Германіі
Катэгорыя:Фізікі Германіі
Катэгорыя:Фізіёлагі Германіі
Катэгорыя:Выкладчыкі Кёнігсбергскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Патсдама
Катэгорыя:Члены Прускай акадэміі навук
Катэгорыя:Фізікі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Коплі
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Матэўчы
Катэгорыя:Выкладчыкі Бонскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Тэарэтыкі музыкі
Катэгорыя:Кантыянства
Катэгорыя:Кавалеры Баварскага ордэна Максіміліяна «За дасягненні ў навуцы і мастацтве»
Катэгорыя:Асобы на марках
Біпалярны афектыўны разлад

**Біпалярны афектыўны разлад** (скарочана **БАР**; раней — *маніякальна-дэпрэсіўны псіхоз*) — эндагеннае псіхічнае захворванне, якое выяўляецца ў выглядзе афектыўных станаў: маніякальныя (або гіпаманіякальныя) і дэпрэсіўныя, а часам і змешаным стане, пры якім у хворага назіраюцца хуткая змена сімптомаў маніі (гіпаманіі) і дэпрэсіі, альбо сімптомы дэпрэсіі і маніі адначасова (напрыклад, нуда з узбуджанасцю, турботай альбо эйфарыя з запаволенасцю — так званая непрадуктыўная манія — або іншыя). Магчымыя разнастайныя варыянты «змешаных» станаў].

## Гл. таксама 
* Дыссацыяльны разлад асобы
* Рысперыдон

Катэгорыя:Афектыўныя разлады
Міраван

**«Міраван»** (, «Міраван ўзломлівае грабніцу сваіх продкаў») — карціна англійскага мастака Джозефа Райта, завершаная ў 1772 годзе.

Гісторыя Міравана апісваецца ў творы «Letters Concerning Taste» брытанскага пісьменніка і паэта Джона Гілберта Купера (). У гісторыі апісваецца, як знакаміты арабскі дваранін ўскрыў магілу аднаго са сваіх продкаў. Міраван наведваў магілу сваіх продкаў, калі ўбачыў на адной з грабніц надпіс, паводле якой у гэтай грабніцы ляжаць такія скарбы, якімі не валодаў сам Крэз, лідыйскі цар. Міраван з сквапнасці загадвае рабочым узламаць гэтую грабніцу. На карціне паказаны нуда і агіда пры выглядзе таго, што надпіс быў толькі падманам (у грабніцы выявіліся толькі косці і смецце); надпіс у грабніцы абвяшчае, што ў гэтай Міравану ніколі не будзе спакою за парушэнне спакою пахаванага з-за ненасытнай любові да золата, і вечны супакой — вось той скарб, якім не валодаў Крэз. Гэты аповяд перасцерагае ад пастаноўкі матэрыяльных каштоўнасцяў вышэй за ўсё іншае.

Гісторыя, па якой намалявана карціна, была апублікавана ў 1755 годзе .

Джозеф Райт вядомы сваімі працамі з незвычайным асвятленнем; у гэтай карціне незвычайнасць асвятлення сумешчана з неагатычным стылем, таксама выкарыстаным Райтам у карціне «Дэмакрыт вывучае анатомію» (*Democritus studying anatomy*),і з класічнымі вобразамі. Абедзве гэтыя карціны, як і «Філосаф пры святле лямпы», паказваюць знаёмства сваіх стваральнікаў з чалавечай анатоміі.

У 1772 годзе карціна была выгравіравана Валянцінам Грынам (*Valentine Green*), і, як і многія іншыя карціны Райта, з іх цёмнымі і светлымі часткамі, добра падыйшла для меца-тынта (у выпадку дадзенай карцінай ёсць дзве крыніцы святла — месячнае святло, якое падкрэслівае драматычнасць сітуацыі, і алейная лямпа).

Карціна была пры жыцці Райта набыта містэрам Мілнам (*Mr Milne*, які, верагодна, быў з Вейкфілда), і паступіла ў калекцыю Музея і мастацкай галерэі Дэрбі ў 1935 годзе дзякуючы дзяржаўнай фінансавай падтрымцы Вялікабрытаніі.

Катэгорыя:Музей і мастацкая галерэя Дэрбі
Катэгорыя:Карціны Джозефа Райта
Імага

thumb|upright=1.5|Імага малярыйнага камара
thumb|Ператварэнне цыкады з німфы ў імага
**Імага** ( — «вобраз») — дарослая (дэфінітыўная) стадыя індывідуальнага развіцця насякомых і некаторых іншых членістаногіх жывёл са складаным жыццёвым цыклам. На гэтай стадыі жывёлы становяцца здольнымі да размнажэння (за выключэннем выпадкаў неатэніі) і часта — да рассялення. Імага не ліняюць і не растуць.

У насякомых з поўным ператварэннем імага развіваецца з кукалкі. У насякомых з няпоўным ператварэннем імага развіваецца з лічынкі (німфы).

Працягласць жыцця імага залежыць ад біялогіі віду і вагаецца ад некалькіх хвілін (матылькі-мяшэчніцы) да 20 гадоў (самкі некаторых мурашак).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Энтамалогія
Катэгорыя:Біялогія развіцця
Чалавек, які закопвае норы

**«Чалавек, які закопвае норы»** () — карціна англійскага мастака Джозефа Райта, завершаная ў 1773 годзе. На карціне выяўлены чалавек у чырвонай куртцы, які закопвае ноччу пры святле месяца і ліхтара лісіныя норы на беразе ракі Дэрвент у Дэрбішыры. Норы закопваюцца для таго, каб у далейшым паляўнічы на ліс мог забіць звера, які не мае магчымасці схавацца пад зямлёй (верагодна, гэты закапвацель і ёсць паляўнічы; побач з ім намалявана яго сабака і конь). Знізу злева карціна падпісана надпісам *J Wright P/1773*. Верагодна, намаляваная мясцовасць — Чэрч Рокс (*Church Rocks*), на поўдні Матлока, гэта карціна натхніла паэта Фрэнсіса Наэля Кларка Мандзі (*Francis Noel Clarke Mundy*), які пазней заказаў Райта ўласны партрэт, на вершы са зборніка *Needwood Forest*:

Яго ліхтары мігочуць на паляне,
Адзін, як магільшчыкі са сваёй лапатай,
Прыходзіць са сваіх пячор, каб выгнаць
Паўночных драпежнікаў з лесу…

Карціна выстаўлялася ў 1773 годзе і была набыта графам Філіпам Ёркам, членам Лонданскага каралеўскага таварыства і другім графам Хардвікскім; яна знаходзілася ў сям'і Ёркаў, пакуль яе не прадаў пяты граф Хардвікскі, Чарльс Ёрк і вядомым сваёй марнатраўнасць. Карціну ў 1880 годзе купіла сям'я Крысці (*Christie*), у якой яна знаходзілася да продажу ў 1950 годзе Скулі (*Scully*). У выніку карціна была набыта біёграфам Райта Бенедыктам Нікалсанам, які прадаў яе праз Artfond у калекцыю Музея і мастацкай галерэі Дэрбі.

Катэгорыя:Музей і мастацкая галерэя Дэрбі
Катэгорыя:Карціны Джозефа Райта
Татэмізм

**Татэмізм** — некалі амаль універсальная і сёння яшчэ існая рэлігійна-сацыяльная сістэма, у аснове якой ляжыць своеасаблівы культ так званага **татэма**. Тэрмін гэты, ўпершыню ўжыты Лонгам у канцы XVIII ст., запазычаны ў паўночнаамерыканскага племя аджыбвэ, на мове якіх *totem* азначае назву і знак, герб клана, а таксама назву жывёлы, якой клан аказвае спецыяльны культ. У навуковым сэнсе пад татэмізм маецца на ўвазе клас (абавязкова клас, а не індывід) аб'ектаў або з'яў прыроды, якім тая ці іншая першабытная сацыяльная група, род, фратрыя, племя, часам нават кожны асобны пол унутры групы (Аўстралія), а часам і індывід (Паўночная Амерыка) — аддаюць адмысловую глыбокую пашану, з якімі лічаць сябе роднасна звязаным і ад імя якога сябе называюць.

## Перажыткі татэмізма на Беларусі 
* Камаедзіца

## Літаратура 
* 
* 
* J. F. M’Lennan, «The worship of Animals and Plants» («Fortnightly Review», кастр. і ліст. 1869 г. і лют. 1870 г.), таксама ў «Studies in Ancient history» (1896); W. Robertson Smith, «Religion of the Semites» (новы. выд. Лонд., 1894);
* J. G. Frazer, «Totemism» (1887); яго ж, «The golden hough»; яго ж, «The origin of Totemism» («Fortnightly Review», красавік і май, 1899); яго ж, «Observations on Central Australian Totemism» («Journal of the Anthropological Institute for (Great Britain etc.», люты і май, 1899);
* В. Spencer, «Remarks on Totemism etc.»; E. Tylor, «Remarks on Totemism» (там жа 1898 г., жнівень і лістапад);
* A. Lang, «Mythes, Ritual and Religion» (2 выд., 1899); яго ж, «М. Frazer’s theory of totemism» («Fort. Review» LXV);
* F. B. Jevons, «Introduction to the history of Religion»; яго ж, «The place of Totemism in the evolution of Religion» («Folk-Lore», 1900, X);
* В. Spencer і Gillen, «The native tribes of Central Australia» (1899);
* J. Pikler u. F. Somlo, «Der Ursprung des Totemismus» (Берл., 1900);
* Kohler, «Zur Urgeschichte der Ehe, Totemismus etc.»;
* G. Wilken, «Het Animisme bijde Volken wan den indischen Archipel» (1884);
* E. S. Hartland, «The legend of Perseus»;
* Staneley, «Totemism», «Science», 1900, IX);

## Спасылкі 
Катэгорыя:Антрапалогія
Катэгорыя:Раннія формы рэлігіі
Катэгорыя:Пакланенне жывёлам
Катэгорыя:Рэлігія індзейцаў
Філасофскае таварыства Дэрбі

thumb|Раён Дэрбі, у якім праходзілі сустрэчы
**Філасофскае таварыства Дэрбі** () — Джэнтэльменскі клуб у Дэрбі, заснаваны ў 1783 годзе Эразмам Дарвінам. Клуб меў шмат выдатных членаў і iнiцыiраваў адкрыццё першай агульнай бібліятэкі ў Дэрбі, якая была адкрыта для пэўных колаў публікі.

## Гісторыя 
Клубы і грамадскія таварыствы былі вельмі ўласцівы грамадскаму жыццю геаргіанскай Брытаніі. Многія востра цікавіліся навукай ці, як гэта называлася, натурфіласофіяй, што моцна спрыяла развіццю і распаўсюджванню ідэй еўрапейскага Асветніцтва. Некаторыя з таварыстваў былі неафіцыйнымі гурткамі, але іншыя з’яўляліся высокаарганізаванымі таварыствамі з правіламі і абмежаваннямі, і часам нават са сваімі ўласнымі памяшканнямі і будынкамі. Аднак толькі нешматлікія нажылі мастацкі кніжны збор, навуковыя прылады або натуральныя экспанаты, як тое праз набыццё, так і праз атрыманне ў спадчыну.

Філасофскае таварыства Дэрбі мела сярод сваіх сяброў такіх асоб, як Джон Вайтхерст, па сумяшчальніцтве ўплывовы член Бірмінгемскага таварыства «Lunar Society» да свайго пераезду ў Лондан ў 1775 годзе. Таварыства арганізавала сустрэчы па меншай меры да 1779 года, хоць іншыя клубы і гурткі існавалі ў горадзе і да яго ўтварэння. Іншымі знаёмымі Джона Вайтхерста былі выдатны мастак Джозеф Райт, яго сябар Пітэр Перэз Бурдэт і свяшчэннік Джошуа Уінтэр з Царквы Усіх Святых.

У таварыства было некалькі мэт, тым не менш, клуб стварыў значную калекцыю кніг і меў мноства гасцей, звесткі аб некаторых з іх захаваліся ў дакументах.

Таварыства арганізоўвала сустрэчы на ​​Кінгс Хэд Ін (King's Head Inn) непадалёку ад дома Дарвіна на Фул-стрыт, дом 3.

Колькасць членаў заснавальнікаў у розных крыніцах вагаецца ад сямі-васьмі да дзесяці чалавек (Рычард Фрэнч, Снэйд, доктар Джон Холіс Пігат, доктар Джон Берыдж, доктар Эразм Дарвін, Томас Гісбарн, містар Фокс і Уільям Страт). Зрэшты, Гісбарн і Снэйд не жылі ў Дэрбі, таму застаецца роўна сем плюс Эразм Дарвін, дзейнасць якога стала галоўнай прычынай існавання клуба. Дакументацыя філасофскага таварыства існуе, але часта яна адсылае да людзей толькі па прозвішчах, што ўскладняе ідэнтыфікацыю асобы, якая наведвала гурток. Задача клуба ўключала публічныя сустрэчы, аднак у яго членаў існавала і мноства іншых інтарэсаў, як у Дарвіна, звязанага з медыцынай. Пазней членамі з’яўляліся: Джозіян Веджвуд . Кромптан, Ліпер і Чарлз Хоўп пазней сталі мэрамі Дэрбі.

У 1858 годзе філасофскае таварыства Дэрбі пераехала ў раён Вардвік горада Дэрбі і аб’ядналася з Музеем і мастацкай галерэяй Дэрбі.

Катэгорыя:Музей і мастацкая галерэя Дэрбі
Royal Crown Derby

thumb|Пара ваз, 1772—1774, Derby Porcelain Factory
**Royal Crown Derby Porcelain Company** — кампанія-вытворца фарфор у, размешчаная ў велікабрытанскім горадзе Дэрбі. Вядомая сваім высакаякасным касцяным фарфорам, вырабляе посуд з сярэдзіны 1750х.

Гісторыя кампаніі пачалася з таго, што гугенот Эндру Планчэ (*Andrew Planche*) заснаваў вытворчасць касцянога фарфору. Высокая якасць работ прывяла да знаёмства з Уільямам Дасберы (*William Duesbury*; у музеі Вікторыі і Альберта захоўваецца дагавор *Articles of Agreement between John Heath of Derby, in the County of Derby, Gentleman, Andrew Planche of ye same Place, China Maker and Wm. Duesbury of Longton, in ye County of Stafford, Enameller*, датаваны 1756 годам.

Катэгорыя:Кампаніі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Фарфоравыя прадпрыемствы
Катэгорыя:Дэрбі
Кузня (карціна Джозефа Райта)

**«Кузня»** () — тэма, якая паўтараецца ў пяці карцінах англійскага мастака Джозефа Райта 1771—1773 гадоў.

На той з карцін, што захоўваецца ў Музеі і мастацкай галерэі Дэрбі, выяўлены трое мужчын за працай над жалезным або сталёвым вырабам. Прысутнасць гледачоў і начная праца тлумачыцца працай па-за будынкам: Райт адлюстроўвае папраўку чагосьці для падарожніка пры святле свечкі. Гэтая абстаноўка дазваляе паказаць навык мастака ў працы з такім асвятленнем.

Больш познія версіі, на якіх праца каваля выяўлена больш традыцыйна, цяпер захоўваюцца ў Эрмітажы ў Санкт-Пецярбургу і ў Галерэі Тэйт у Лондане. На іх выяўлены моцны мужчына, які працуе з кавальскім горнам у той час, як за ім назірае яго сям’я. Паравыя кузні  былі ўжо не ў навінку, але інавацыя Райта заключаецца ў тым, што ён палічыў іх выдатным аб’ектам для мастацкага адлюстравання. Гэта прывяло да таго, што яго карціны часта выкарыстоўваюцца як сімвал прамысловай рэвалюцыі і Асветніцтва.

У 1772 годзе Райт стварыў версію карціны 44 на 52 цалі пад назвай *The Iron Forge*, якую прадаў лорду Пальмерстону (*Palmerston*) за 200 фунтаў; гэтая карціна па-ранейшаму захоўваецца ў сям’і Пальмерстонаў. Іншая версія карціны, 41 на 44 цалі, *An Iron Forge* («Кузня, выгляд звонку», 105х140 см), была прададзена Кацярыне Вялікай (яна ж пазней купіла яшчэ дзве карціны Райта, пра вывяржэнне Везувія і феерверк, але карціна з кавалём была прызнана лепшай з набытых; у аснове кампазіцыі — малюнак пяром, які захоўваецца, як і адна з карцін, у Музеі і мастацкай галерэі Дэрбі). Яшчэ адна версія карціны, ''The Blacksmith's Shop*, была прададзена Першаму лорду Мельбурн (*Melbourne*). Яна заставалася ў сям’і Мельбурн да перадачы ў *Down House'', дзе далучылася да калекцыі ў гонар Чарльза Дарвіна; на дадзены момант карціна знаходзіцца ў калекцыі Мелана.

Катэгорыя:Карціны са збораў Дзяржаўнага Эрмітажа
Катэгорыя:Карціны са збораў галерэі Тэйт
Катэгорыя:Музей і мастацкая галерэя Дэрбі
Катэгорыя:Карціны Джозефа Райта
Клуб замалёвак Дэрбі

thumb|Хімзавод у Шэране — Альфрэд Джон Кін, член Клуба
**Клуб замалёвак Дэрбі** () — клуб з наяўнасцю членства, на які праводзіць дадзены момант сустрэчы ў прыгарадзе Літловер (*Littleover*) англійскага горада Дэрбі. Ён быў заснаваны ў 1887 годзе, праводзіць сустрэчы пяць разоў на тыдзень і па-ранейшаму дае сваім членам сродкі для працы над карцінамі і замалёўкамі, якія цікавяць іх, і месца для дэманстрацыі работ. У члены клуба ўваходзілі Альфрэд Джон Кін, Гаральд Грыслі і Эрнст Таўнсенд.

Заснаванне клуба адбылося ў 1887 годзе, калі група маладых людзей правяла сустрэчу ў Каўнтры-хотэл (*County hotel*) у Дэрбі. Мэтай клуба было прадастаўленне месца, дзе яны і іншыя маглі б працаваць і дзяліцца сваёй цікавасцю да карцін і замалёвак, выстаўляючы свае працы. Яны ўсталявалі штогадовы ўзнос у два шылінгі і шэсць пенсаў; першая выстаўка іх работ была праведзена ў студзені 1889 года ў Афінскіх пакоях (*Athenaeum Rooms*). Клуб працягваў працаваць падчас абедзвюх сусветных войнаў, а ў 1943 годзе ён нават выпусціў часопіс *The Palette*. У 1949 годзе пра клуб быў зняты фільм.

У 1922 годзе сфармавалася *Derby Ladies Art Group*, а ў 1951 годзе, на Фестывалі Брытаніі (*Festival of Britain*), яны правялі сумесную выстаўку. Канчатковае аб'яднанне мужчынскага і жаночага клубаў адбылося ў 1966 годзе.

Калекцыянер Альфрэд Гудзі збіраў працы членаў Клуба, і ў 1940 м прэзентаваў іх Музею і мастацкай галерэі Дэрбі.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Музей і мастацкая галерэя Дэрбі
Рамэа і Джульета: сцэна ў грабніцы

**Рамэа і Джульета: сцэна ў грабніцы** — карціна англійскага мастака Джозефа Райта, напісаная ў 1790 годзе, якая выстаўлялася ў 1790 і 1791 годзе, на выставе ў Дэрбі ў 1839 годзе ў Інстытуце Механікі, і зараз выстаўленая ў Музеі і мастацкай галерэі Дэрбі. Карціна адлюстроўвае сцэну з драмы «Рамэа і Джульета» Шэкспіра, у якой Джульета, якая стаіць на каленях у цела Рамэа, чуе чые крокі і накіроўвае на сябе кінжал, каб пакончыць жыццё самагубствам (радок «Там шум! Я паспяшаюся. О нож шчаслівы!» (акт 5, сцэна 3)).

thumb|left|Мікеланджэла, «Цітыўс»Памеры карцінай — 180 на 240 сантыметраў . У карціне выкарыстаны светлавыя эфекты (спалучэнне цемры і асвятлення свечкамі), якімі асабліва славіўся Райт.

[thumb|[Самуэль Рэйнер, Выстава ў Дэрбі 1839 года: карціна Райта бачна на дальняй сцяне з левага боку]]
Задумка карціны прыйшла да Райта ў снежні 1776 года, калі ён прапанаваў вобраз «Джульета прачынаецца ў грабніцы». Заказ на карціну быў зроблены брытанскім выдаўцом Альдэрманам Джонам Бойдэлам (*Alderman John Boydell*) для яго «шэкспіраўскай галерэі» (першай часткі праекту, накіраванага на заахвочванне брытанскай школы жывапісу, якая заключалася ў выпуску ілюстраванага збору п'ес Шэкспіра). Аднак работа паслужыла прычынай сур'ёзнай сваркі паміж імі: Райт выявіў, што Бойдэл дзяліў мастакоў на два класа, і аднёс Райта да другога. Яму, павінны былі заплаціць 300 фунтаў, у той час як іншыя мастакі атрымлівалі прыбытак, які падлічваўся тысячамі. Пратэст Райта быў звязаны нават не столькі са стратай даходу, колькі з рэпутацыйнымі стратамі.

Бойдэл быў непахісны, і хоць карціна была гатова ў тэрмін, у галерэю былі ўключаны іншыя карціны Райта — «Бура» (цяпер страчаная) і больш сціплая сцэна непагадзі на карціне «Зімовая казка». «Рамэа і Джульета», якая цяпер лічыцца лепшай з трох яго карцін у галерэі, засталася ў Райта. Магчыма, існавалі і іншыя рознагалоссі, прычынай якіх стала стварэнне Джэймсам Норткатам для Бойдэла карціны памерам 9 на 11 футаў аб той жа сцэне Рамэа і Джульеты ля магілы .

Карціна Райта выстаўлялася ў Каралеўскай Акадэміі ў 1790 годзе, але ён не быў задаволены, так як па яго словах яна была дрэнна прадстаўлена ў сувязі з позняй дастаўкай. Райт адчуваў сябе абражаным з боку Каралеўскай акадэміі мастацтваў і быў рады выставіць пяць карцін у Таварыстве мастакоў Вялікабрытаніі. Карціна была выстаўлена ў Таварыстве і ў наступным годзе, яна была перапрацавана, але яе па-ранейшаму не ўдалося прадаць. Вядома, што карціна была ўключана ў выставу ў Інстытуце механікі Дэрбі, і яна бачна на карціне Самуэля Рэйнера. Многія з карцін, што выстаўляліся ў Рэйнера былі з калекцыі Джозефа Страта. Шматлікія экспанаты калекцыі Рэйнера ўвайшлі ў ранні збор Музея Дэрбі, але «Рамэа і Джульеце» спатрэбілася шмат гадоў, перш чым яна вярнулася ў калекцыю.

Карціна выстаўлялася пасля смерці Райта (якая настала ў 1797 годзе) ў 1801 і 1810 гадах на продаж, але не знайшла пакупніка. У выніку яна была куплена ў душапрыказчыкаў Райта і знаходзілася ў сям'і Окс з 1883 года, пакуль не была набыта для Музея Дэрбі за 33250 фунтаў стэрлінгаў у 1981 годзе.

Катэгорыя:Музей і мастацкая галерэя Дэрбі
Катэгорыя:Карціны Джозефа Райта
Джон Уайтхёрст

**Джон Уайхёрст** (; 10 красавіка 1713, Чэршыр, Англія — 18 лютага 1788, Лондан) — англійская гадзіншчык і навуковец, які зрабіў значны навуковы ўклад у геалогію. Быў уплывовым членам «Lunar Society» Бірмінгема.

## Біяграфія 
Уайхёрст нарадзіўся ў Конглентане ў сям’і Джона Уайхёрста-старэйшага. Атрымаўшы нязначную адукацыю, ён пачынае вучыцца гадзіннікавай справе ў свайго бацькі, які ўхваляў стараннасць хлопчыка ў гэтым рамястве. У дваццаціаднагадовым узросце Уайхёрст наведаў Дублін, каб аглядзець дзіўнага механізму гадзіннік, пра які ён неаднаразова чуў. У 1772 ён вынайшаў «пульсуючы рухавік», водапад’ёмную прыладу, якая стала папярэднікам гідратараннай помпы.

Каля 1736 года Уайхёрст адкрыў уласны бізнес у Дэрбі, дзе неўзабаве набыў вялікую занятасць, вырабляючы складаныя дэталі для механізмаў. Акрамя іншых працаў, Уайхёрст-малодшы зрабіў гадзіннік для будынка муніцыпалітэта і ва ўдзячнасць за гэта 6 верасня 1737 года быў удастоены ганаровай пасады члена парламента ад гэтага горада. Таксама ён вырабляў тэрмометры, барометры і іншыя прылады, адначасова эксперыментуючы з гідратэхнічнымі механізмамі. У выпадку неабходнасці парады ў сферы механікі, пнеўматыкі ці гідраўлікі, з ім кансультаваліся амаль усе прадпрыемствы Дэрбішыра і навакольных графстваў.

У 1774 годзе Уайхёрст атрымаўся пасаду ў Лонданскім каралеўскім манетным двары. У 1775 без аніякага ўласнага хадайніцтва быў прызначаны на вышэйшую пасаду па рэкамендацыі герцага Ньюкастла. Неўзабаве Уайхёрст пераехаў у Лондан, дзе астатак свайго жыцця займаўся навукай. Ягоны дом у Колт Кёрт на Фліт-стрыт (у мінулым належаў Джэймсу Фергусану) наведвалі многія іншыя выбітныя навукоўцы.

У 1778 г. Уайхёрст апублікаваў сваю тэорыю пра геалагічныя пласты ў працы «An Inquiry into the Original State and Formation of the Earth». Першапачатковай задумай кнігі, якая сфармавалася яшчэ падчас пражывання ў Дэрбі, з’яўлялася палягчэнне здабычы карысных мінералаў пад паверхняй Зямлі. Праз пастаянную даследчую працу здароўе навукоўца пачынае пагаршацца.

13 мая 1779 года Уайхёрст абраны сябрам Лонданскага каралеўскага таварыства і ў 1783 быў прызначаны даследчыкам вулканічных рэштак на поўначы Ірландыі. У 1784 годзе ён спраектаваў сістэму вентыляцыі для бальніцы Св. Томаса. У 1787 г. у Лондане апублікаваў кнігу «An Attempt towards obtaining invariable Measures of Length, Capacity, and Weight, from the Mensuration of Time».

9 студзеня 1745 году Уайхёрст ажаніўся з Элізабет Грэтан, дачкой Джорджа Грэтана. Пасля смерці Уайхёрста ў 1788 у яго доме на Фліт-стрыт, ён быў пахаваны побач з сваёй жонкай на могілках Св. Андрэя.

Некаторыя біёграфы сцвярджалі, што Уайхёрст быў прататыпам вобраза выкладчыка на карціне Джозэфа Райта «Філосаф, які тлумачыць мадэль Сонечнай сістэмы».

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
*  — Table of contents

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 10 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1713 годзе
Катэгорыя:Памерлі 18 лютага
Катэгорыя:Памерлі ў 1788 годзе
Катэгорыя:Асобы, звязаныя з Музеем і мастацкай галерэяй Дэрбі
Катэгорыя:Члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Вытворцы гадзіннікаў
Катэгорыя:Геолагі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Вынаходнікі Вялікабрытаніі
Ашкелон

**Ашкелон** ( — *Ашкело́н* ; , таксама عسقلان — *ʿАскалан*;  — *Аскалон*; ) — ізраільскі паўднёва-заходні горад, размешчаны на ўзбярэжжы Міжземнага мора (у 56 км ад Тэль-Авіва, у 70 км ад Ерусаліма і ў 65 км ад Беэр-Шэвы). Насельніцтва — 141 тыс. чалавек (2018).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Ісраэль Кац, ізраільскі дзяржаўны дзеяч
* Гілад Эрдан, ізраільскі дзяржаўны дзеяч

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Ізраіля
Бенджамін Вальямі

**Бенджамін Вальямі** (; 1747—1811) — гадзіншчык, адказны за канструяванне механічнага гадзінніка, згодна з якім у 1780—1884 гадах афіцыйна звяраўся час у Лондане.

## Біяграфія 
Бенджамін быў сынам Джасціна Вальямі, гадзіншчыка швейцарскага паходжання, які пераехаў у Лондан каля 1730 года. Джасцін стаў партнэрам Бенджаміна Грэя, вядомага гадзіншчыка з вуліцы Пэл-Мел, з дачкой якога ён неўзабаве ажаніўся і меў ад яе сына Бенджаміна.

]]

З ранняга ўзросту Вальямі выказваў інтарэс да развіцця бацькоўскай справы. Яшчэ падлеткам, ён пачаў рабіць рэпутацыю стваральніка дэкаратыўных і камінных гадзіннікаў, якія ўпрыгожвалі маёнткі прадстаўнікоў вышэйшага кола грамадства (некаторыя з іх цяпер можна ўбачыць у Музеі і мастацкай галерэі Дэрбі). Ягоны талент дазволіў яму атрымаць прызначэнне на пасаду каралеўскага гадзіншчыка Георга III, на якой ён атрымаліваў штогадовую выплату ў 150 фунтаў. Кароль, будучы аматарам гадзіннікавых і іншых механічных устройстваў, быў патронам Джасціна Вальямі, але толькі Бенджамін удастоўіся такога ганаровага звання.

Каля 1780 года Вальямі было даручана сканструяваць асноўны механічны гадзіннік для Каралеўскай абсерваторыю ў К'ю, які служыў нулявым мерыдыянам і быў адказны за афіцыйны лонданскі час да 1884 года, пасля чаго Грынвіч узяў на сябе абедзве гэтыя функцыі. Выраб хранометраў Б. Вальямі спалучаўся з аздабленнем фарфоравымі фігурамі, што сімвалізавала адзінства навукі і мастацтва. Агульны дызайн заўсёды ствараўся Вальямі, але таксама ён запрашаў вядомыз скульптараў, якія непасрэдна стваралі належныя фігуры не без уплыву тагачасных французскіх канонаў у гэтай галіне мастацтва. Сям'я Вальямі карысталася паслугамі Royal Crown Derby для вырабу фарфоравых фігур.

## Спасылкі 
* Benjamin Vulliamy’s regulator clock, c.1780

Катэгорыя:Вытворцы гадзіннікаў
Гаральд Грыслі

**Гаральд Грыслі** (; 1892—1967) — брытанскі мастак, пейзажыст і партрэтыст, паслядоўнік сваіх бацькі і дзеда.

## Біяграфія 
Грыслі нарадзіўся ў Дэрбішыры і вучыўся ў мастацкай школе Дэрбі. Ён быў сынам Фрэнка Грыслі (*Frank Gresley*) і ўнукам Джэймса Стэфана Грыслі (*James Stephen Gresley*), якія абодва былі вядомымі мастакамі. Ён перапыніў сваё навучанне з пачаткам Першай сусветнай вайны, ваяваў у *Sherwood Foresters* і быў узнагароджаны медалём. Пасля вайны ён працягнуў вучыцца ў Нотынгеме.

## Спасылкі 
* результаты Harold Gresley Auction (уключае карціны Грыслі)

Катэгорыя:Мастакі Англіі
Катэгорыя:Музей і мастацкая галерэя Дэрбі
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Вялікабрытанія)
Універсітэт Біа-Біа

**Універсітэт Біа-Біа** (**УББ**; ) — універсітэт, размешчаны ў Кансепсьёне, Чылі.

## Гісторыя 
Універсітэт быў заснаваны ў 1988 годзе, дзякуючы аб’яднанню некалькіх рэгіянальных універсітэтаў.

## Спасылкі 
* Універсітэт Біа-Біа 

Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Чылі
Катэгорыя:Кансепсьён (горад, Чылі)
Эрнст Таўнсенд

**Эрнст Таўнсенд** (, 1880—1944) — брытанскі мастак-партрэтыст з англійскага горада Дэрбі.

## Біяграфія 
Эрнст быў малодшым дзіцем у сям’і, да 8 гадоў яго выхоўвала старэйшая сястра.

Таўнсенд вучыўся ў Мастацкім коледжы Дэрбі да 14 гадоў, пасля чаго быў аддадзены на вучнёўства ў архітэктурную фірму «Wright and Thorpe», далей, усвядоміўшы, што ён не жадае быць архітэктарам, вучыўся Хізелейскай школе прыгожых мастацтваў у Чэлсі і ў Каралеўскай акадэміі. Сярод яго сяброў былі Огастэс Джон і Обры Вінцэнт Бёрдслей.

Сярод вядомых яго заказаў — распрацоўка дахаў для авіяцыйных заводаў Rolls-Royce, каб яны выглядалі для нямецкіх бамбардзіроўшчыкаў не больш чым вёскай. Казалі, што ён памёр ад працоўнай перанагрузкі; у 1944 годзе Мастацкая галерэя Дэрбі зладзіла ў ягоны гонар выстаўку; у Музеі і мастацкай галерэі Дэрбі па-ранейшаму захоўваецца вялікі збор яго работ, хоць яны выстаўляюцца непастаянна.

Катэгорыя:Мастакі Англіі
Мурана

thumb|right|Востраў Мурана
**Мурана** () — адзін з буйных астравоў Венецыянскай лагуны. Знаходзіцца ў 2-х кіламетрах на поўнач ад вострава Рыяльта. 

Часцяком востраў называюць «малой Венецыяй». Востраў злучаны з цэнтральнай часткай Венецыі з дапамогай ліній ваппрэта. 

Пачынаючы з XVI стагоддзя востраў быў месцам забавы венецыянцаў. На востраве размяшчаліся вілы, сады, фантаны. 

## Муранскае шкло 
thumb|Шклярнік з Мурана
Востраў сусветна вядомы сваёй шкляной вытворчасцю. У 1291 г. гарадскі савет вырашыў вынесці майстэрні па вытворчасці ўпрыгожванняў на востраў Мурана, каб зберагчы сакрэты майстроў ад канкурэнтаў і пазбавіцца ад пажараў, якія маглі быць выкліканыя распаленымі горнымі майстроў. Шкловыдзімальнікі атрымалі шырокія прывілеі, але былі пазбаўлены права выезду. Дачкам шкловыдзімальшчыкаў не забаранялася брацца шлюбам з венецыянцамі блакітнай крыві. 

Муранскае шкло прываблівае турыстаў, якія наведваюць Венецыю. У цяперашні час шкляной вытворчасцю займаюцца некалькі фабрык, самая буйная сярод якіх — Formia (з 1959, уладальнікі — сям’я Міян). Самым вядомым майстрам лічыцца Сільвана Сіньёнрэта. 

## Славутасці 
Славутасцямі вострава з’яўляюцца Музей шкла, Сабор Санці-Марыя э Даната, царква Сан-П’етра Марцірэ.

Выява:2006 - Murano - Street.jpg|На востраве
Выява:Murano.JPG|Шкляныя вырабы фабрыкі на Мурана
Выява:MuranoSantaMariaeSanDonato20031230.JPG|Сабор Санці-Марыя э Даната

Катэгорыя:Геаграфія Венецыі
Катэгорыя:Астравы Венецыянскай лагуны
Выстаўка ў Дэрбі (1839)

thumb|Выстаўка на карціне Самуэля Рэйнера
**Выстаўка ў Дэрбі 1839 года** () — першая выстаўка ў Дэрбі, зладжаная ў гарадскім Інстытуце механікі, які пазней стаў вядомы як Альберт Хол (*Albert Hall*). Выстаўка працягнула традыцыю арганізацыі Інстытутам вялікага шэрагу мерапрыемстваў, якая пачалася ў 1825 годзе і ўключала ў сябе лекцыі, канцэрты і паказы, на якіх ставілася мэта пашырэння агульнага запасу ведаў сярод жыхароў Дэрбі.

Выстаўка паследавала ўслед за арганізаванай раней выстаўкай Манчэстарскага механічнага інстытута ў 1825 годзе, і была адной з некалькіх, якія праводзіліся ў гэтым годзе ў англійскіх прамысловых пасёлках і гарадах. Выстаўка аказала моцны ўплыў, і была адным з фактараў заснавання Музея і бібліятэкі Дэрбі ў 1878 годзе. Музей і мастацкая галерэя Дэрбі зараз змяшчае шматлікія экспанаты c гэтай выставы; яны прадстаўляюць значную частку ўсёй калекцыі.

Выстаўка была арганізавана для таго, каб заплаціць за лекцыйную залу, якая была нядаўна далучаны да будынка Інстытута механікі Дэрбі ў 1837 годзе ў Вардвіку. Нягледзячы на тое, што гэтыя арганізацыі зваліся механічнымі інстытутамі, яны закладваліся і арганізоўваліся саноўнікамі, а не механікамі. Выстаўка прыцягнула каля 96 000 чалавек, за што Дэрбскі інстытут быў пастаўлены на надзейную фінансавую аснову.

Выстаўка 1839 года з'яўляецца аб'ектам карціны Самюэля Рэйнэра «Інтэр'ер Інстытута механікі» (). Карціна паказвае галоўнае памяшканне інстытута — лекцыйную залу, якая апісвалася сучаснымі наведвальнікамі як выкананая «ў грэчаскім стылі ... з прыгожым люстэркам ... і шматлікімі каштоўнымі карцінамі». У інстытуцкім будынку былі выстаўлены звыш тысячы экспанатаў, многія з якіх належалі філантропу Джозефу Стратту

Ідэю такой выставы неўзабаве перанялі яе прыхільнікі ў прылеглых Лестэры і Нотынгеме, дзе ў наступным годзе былі праведзены падобныя мерапрыемствы. Яны дазволілі сабе нават арандаваць цягнік на адкрытай чыгунцы, каб зладзіць наведвальнікам выставы чыгуначную экскурсію.

Катэгорыя:Музей і мастацкая галерэя Дэрбі
Катэгорыя:Выстаўкі
Гандола

**Гандола**, італ. góndola (венецыянская гандола) — традыцыйная венецыянская вяслярная лодка. З'яўляецца адным з сімвалаў Венецыі.

Гістарычна з'яўлялася галоўным сродкам перамяшчэння па каналах горада, у цяперашні час служаць для забавы шматлікіх турыстаў. Па ацэнцы гісторыкаў у XVIII стагоддзі ў Венецыі налічвалася некалькі тысяч гандол.

Ліцэнзіі на гэту працу могуць перадавацца па спадчыне ад бацькі да сына.

## Гл. таксама 
* Барка

Катэгорыя:Венецыя
Катэгорыя:Лодкі
Кафедральны квартал (Дэрбі)

thumb|Сабор усіх святых у Кафедральным квартале
**Кафедральны квартал** () — адзін з пяці кварталаў у цэнтры Дэрбі, размешчаны побач з Саборам Усіх Святых. На поўначы і захадзе абмежаваны праездам святога Олкмунда (''St Alkmund's Way*) і Форд-стрыт (*Ford Street*), з усходу — ракой Дэрвент, і Альберт-стрыт (*Albert Street*), Вікторыя-стрыт (*Victoria Street*), Уордвік (*Wardwick*) і Фрыяргейт (*Friargate*) з поўдня.

Гэта гандлёвы, дзелавой і культурны квартал са мноствам мастацкіх галерэй і турыстычных месцаў. Сярод іх — Музей і мастацкая галерэя Дэрбі, Цэнтральная бібліятэка Дэрбі, Бібліятэка мясцовых студый (*Derby Local Studies Library''), «Шаўковая фабрыка», ратуша, турыстычны інфармацыйны цэнтр, Сабор усіх святых і гэтак далей. З «шаўковай фабрыкі»пачынаецца комплекс фабрык са спісу Сусветнай спадчыны Вялікабрытаніі.

## Спасылкі
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Дэрбі
The King of Rome

thumb|Пудзіла Караля Рыма

**The King of Rome** (*Кароль Рыма*) — спартыўны голуб, які выйграў гонку ў 1001 мілю (1611 кіламетраў) з Рыма ў Англію ў 1913 годзе. Яму прысвечана песня і кніга аўтарства Дэйва Сёдберы (*Dave Sudbury*); найбольш вядомы запіс песні была зроблены Джунам Тэйбарам (*June Tabor*) (акрамя таго, ён быў запісаны гуртам Half Man Half Biscuit.).

Голуб, самец блакітнай афарбоўкі, кальцо нумар NU1907DY168, належаў. Калі птушка-пераможца гонкі памерла, ён аддаў яе цела ў Музей і мастацкую галерэю Дэрбі, дзе з яго было зроблена пудзіла з прысвоеным выставачнага нумарам DBYMU.1946/48. Хоць раней чучала выстаўлялася ў розных музеях.

Катэгорыя:Галубы
Катэгорыя:Музей і мастацкая галерэя Дэрбі
Магіла Вергілія

**«Магіла Вергілія»** () — тры карціны англійскага мастака Джозефа Райта, напісаныя ў 1779, 1782 і 1785 гадах, якія адносяцца да вынікаў яго італьянскага тура ў 1773-1775 гадах. На іх выяўлены разбураны будынак у наваколлях Неапаля, які традыцыйна лічыцца магілай эпічнага паэта Вергілія. Самая ранняя карціна з трох утрымлівае ў сабе фігуру Сілія Італіка, крыху больш позняга паэта, вядомага прыхільніка Вергілія.

Карціны «заліты прыгнятальным месячным святлом», што не вельмі характэрна для Райта.

Выява:Joseph Wright of Derby. Virgil's Tomb, with the Figure of Silius Italicus. 1779.jpg|Версія 1779 года, з фігурай Сілія; знаходзіцца ў прыватнай калекцыі
Выява:Virgils Tomb.jpg|Версія 1782 года; знаходзіцца ў Музеі і мастацкай галерэі Дэрбі
Выява:Joseph Wright of Derby. Virgil's Tomb, Sun Breaking through a Cloud.1785.jpg|Версія 1785 года, «сонца прабіваецца скрозь аблокі»; знаходзіцца ў Ольстэрскім музеі

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Карціны 1779 года
Катэгорыя:Карціны 1782 года
Катэгорыя:Карціны 1785 года
Катэгорыя:Музей і мастацкая галерэя Дэрбі
Катэгорыя:Карціны Джозефа Райта
Алеся

**Алеся** — жаночае імя. Менш распаўсюджаная кароткая форма імя — **Леся**. Алесь — парнае гэтаму жаночаму імю мужчынскае імя — адпавядае поўным хрысціянскім імёнам «Аляксандр», «Аляксей», часам «Алег».

## Асобы 
* Алеся — беларуская спявачка, гурт «Сябры» (сапр. Вольга Ярмоленка).

## Вытворчасць 
* ААТ «Алеся» — прадпрыемства трыкатажнай галіны, уваходзіць у канцэрн «Беллеграм».
* «Алеся» — шчытавы праходчы комплекс, які выкарыстоўваецца на будаўніцтве Мінскага метрапалітэна.

## Кінематограф 
* «Алеся» — фільм украінскага кінарэжысёра Барыса Іўчанкі.

## Літаратура 
* «Алеся» — часопіс, які да 1995 года называўся «Работніца і сялянка».

## Музычныя творы 
* «Алеся» — студыйны альбом ВІА «Песняры».
* «Алеся» — песня ВІА «Песняры» (музыка Ігара Лучанка, словы Аркадзя Куляшова, на беларускай мове). Песня ўпершыню прагучала ў 1972 годзе.
* «Алеся» — песня ВІА «Сябры» (музыка Алега Іванова, словы Анатоля Папярочнага, на рускай мове).
* «Алеся» — опера Я. Цікоцкага.
The Street

**The Street** () — сярэднявечная назва рымскай дарогі, якая ішла праз Скалісты край у Дэрбішыры ад спа-гарадка Бакстан () на паўднёвы захад ад сучаснага Дэрбі. Лінія дарогі прасочваецца па яе захаваных частках ад Бакстана (*Buxton*) да Карсінгтана (*Carsington*), што пацвярджаецца археолагамі. Мяркуецца, што ад Карсінгтана дарога раней ішла на ўсход да Уірксуорта (*Wirksworth*) і там злучалася з Рыджуэйскай дарогай, якая прасочваецца ў паўночных ваколіцах Дэрбі.

## Літаратура 
* M. Brassington, "The Roman roads of Derby" in *Derbyshire Archaeological Journal* vol. 101 (1981) pp.&nbsp;88–92
* G. Guilbert, K. Challis, "Excavations across the supposed line of 'the Street' Roman road south-east of Buxton, 1991" in *Derbyshire Archaeological Journal* vol. 113 (1991) pp.&nbsp;45–60
* J. Lomas, "Problems of the Roman Road between Buxton and Little Chester, Derby" in *Derbyshire Archaeological Journal* vol. 78 (1958)
* W. Smithard, "The Roman Road between Little Chester and Minninglow" in *Derbyshire Archaeological Journal* vol. 46/47 (1910)

Катэгорыя:Дэрбішыр
Катэгорыя:Рымскія дарогі
Абадан

**Абада́н** () — горад-порт на паўднёвым-захадзе Ірана, у правінцыі Хузестан.

Размешчаны на мяжы з Іракам, на аднайменным востраве ў дэльце ракі Арвандруд (Шатт-эль-Араб), за 50 км ад Персідскага заліва.

Цэнтр нафтаперапрацоўчай і нафтахімічнай прамысловасці. Дзейнічае міжнародны аэрапорт.

## Насельніцтва 
* 1976 год — 297 000 чал.
* 1983 год — 340 000 чал.
* 2006 год — 217 988 чал.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Ірана
Ардэбіль

**Ардэбіль**, **Ардабіль** (перс. اردبیل — Ardabil, азерб. Ərdəbil اردبیل) — старажытны горад на паўночным захадзе Ірана, у іранскім Азербайджане, на рацэ Балыглы-чай (азер. «рака са мноствам рыбы»), якая ўпадае ў Аракс. Адміністрацыйны цэнтр астана Ардэбіль.

Катэгорыя:Гарады Ірана
Ален Прост

**Ален Мары Паскаль Прост** (; нар. 24 лютага 1955) — знакаміты французскі аўтагоншчык. Удзельнік трынаццаці чэмпіянатаў Формулы-1. Чатырохразовы чэмпіён свету. Першынстваваў у 1985, 1986, 1989, 1993 гадах. Па заканчэнні кар'еры аўтагонніка, стварыў уласную каманду «Prost Grand Prix», якая праіснавала з 1997 па 2001 год, так і не дамогшыся істотных вынікаў.

Ален Прост лічыцца адным з лепшых пілотаў «Формулы-1» за ўсю яе гісторыю. За свой акуратны стыль пілатажу атрымаў мянушку «Прафесар». У свой час ён усталяваў рэкорды па колькасці перамог, лепшых колаў, ачкоў і подыўмаў. У 2000-я практычна ўсе яго рэкорды былі пабітыя Міхаэлем Шумахерам, такім чынам, Прост застаецца другім па большасці абсалютных паказчыкаў.

## Гл. таксама 
* Хуан Мануэль Фанхіа

## Спасылкі 
* Матэрыялы на сайце F1news.ru
* Prostfan.com

Катэгорыя:Пераможцы Гран-пры Формулы-1
Катэгорыя:Аўтагоншчыкі Францыі
Катэгорыя:Пілоты Формулы-1 з Францыі
Катэгорыя:Пілоты Формулы-1, якія выступалі на McLaren
Катэгорыя:Пілоты Формулы-1, якія выступалі на Renault
Катэгорыя:Пілоты Формулы-1, якія выступалі на Ferrari
Катэгорыя:Пілоты Формулы-1, якія выступалі на Williams
Катэгорыя:Афіцэры ордэна Брытанскай імперыі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Ганаровага легіёна
Ахваз

**Ахва́з** (, ) — горад на захадзе Ірана, адміністрацыйны цэнтр Хузестана.

Размешчаны на берагах ракі Карун. Насельніцтва — 969 843 чал. Важны цэнтр металургічнай прамысловасці.

## Насельніцтва 
* 1979 год — 389 000 чал.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Ірана
Бірджэнд

**Бірджэнд** (перс. بيرجند) — горад на ўсходзе Ірана, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Паўднёвы Харасан.

Адзін з найбольш дынамічна развіваюцца гарадоў у Іране, трэці па велічыні горад на ўсходзе Ірана пасля Мешхеда і Захедана.

Катэгорыя:Гарады Ірана
Бендэр-Абас

**Бендэ́р-Аба́с** (перс. بندر عباس — *Банда́р-е-Аба́с* — «Порт Абаса») — партовы горад на поўдні Ірана на беразе Персідскага заліва. Цэнтр астана Хармазган. Займае стратэгічную пазіцыю ў Армузскім праліве. Насельніцтва — 367 508 чал. (2006 г.)

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Ад Каспійскага мора да Персідскага заліву 
* Турыстычны даведнік

Катэгорыя:Гарады Ірана
Бушыр

**Бушыр**, таксама **Бушэр** (перс. بوشهر) — горад-порт на поўдні Ірана, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Бушыр і аднайменнага шахрэстана. Размешчаны на паўднёвым-захадзе Ірана на беразе Персідскага заліва. Насельніцтва — 165 тысяч чалавек.

Катэгорыя:Гарады Ірана
Рубенс Барыкела

**Рубенс Гансалвес Барыкела** (парт. Rubens Gonçalves Barrichello, , горад Сан-Паўлу) — бразільскі аўтагоншчык, былы пілот Формулы-1. Віцэ-чэмпіён свету 2002 і 2004 гадоў.

## Спартыўная кар'ера 
З'яўляецца самым дасведчаным пілотам за ўсю гісторыю Формулы 1. У дадзены момант займае 4-е месца сярод усіх пілотаў за ўсю гісторыю па колькасці ачкоў, набраных за кар'еру.

Катэгорыя:Спартсмены Бразіліі
Сацыялістычная Рэспубліка Румынія

**Сацыялістычная Рэспубліка Румынія**, () — праіснавала з 1947 да 1989 года. З 30 снежня 1947 да 21 жніўня 1965 яна насіла імя **Румынская Народная Рэспубліка**, (), а з 21 жніўня 1965 да 1989 года — **Сацыялістычная Рэспубліка Румынія**, (). У выніку рэвалюцыі ў снежні 1989 года дыктатура Нікалае Чаўшэску была ліквідаваная і Сацыялістычная Рэспубліка Румынія спыніла сваё існаванне.

## Вядомыя асобы 
* Грыгорэ Прэатаса

## Гл. таксама 
* Бухарэсцкі студэнцкі рух, 1956

Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Румыніі
Катэгорыя:Былыя сацыялістычныя рэспублікі