Соф’я Вітаўтаўна

**Соф’я Вітаўтаўна** (не пазней за пачатак 1378 — 15 чэрвеня або ) — вялікая княгіня маскоўская, жонка вялікага князя маскоўскага Васіля I, маці Васіля II.

Вобраз энергічнай і смелай княгіні шырока падаецца ў мастацтве.

## Біяграфія 
Дачка вялікага князя літоўскага Вітаўта і яго другой жонкі смаленскай князёўны Ганны Святаслаўны.

Соф’ю сасваталі Васілю I у 1390 годзе, калі Вітаўт разам з сям'ёй быў у выгнанні ў Мальбарку. Праз Пскоў і Ноўгарад прыбыла ў Маскву, вяселле адбылося 1 верасня 1391 года. Дзякуючы шлюбу паміж Вільняй і Масквой усталяваліся працяглыя мірныя адносіны.

Неаднаразова наведвала бацькоў у Вялікім Княстве Літоўскім. У 1399 і 1408 гадах сустракалася з бацькам у Смаленску, яшчэ раз яны пабачыліся ў 1428 годзе, калі Вітаўту было ўжо за 72, а Соф’і — за 50. У 1417 годзе Васіль I тастаментам перадаў сталец малалетняму сыну Васілю, апекунамі над ім і Соф’яй Вітаўтаўнай прызначыў Вітаўта і ўдзельных князёў.

Па смерці Васіля I (27 лютага 1425) і намінальнай перадачы ўлады сыну Васілю II княгіня Соф'я ўзначаліла маскоўскую ўладу, павяла ўзброеную барацьбу з прэтэндэнтамі на сталец Юрыем Дзмітрыевічам (братам Васіля I), яго сынамі Дзмітрыем Шамякам і Васілём Касым. Спачатку Юрый Дзмітрыевіч мусіў адмовіцца ад уласных прэтэнзій, але па смерці Вітаўта ў 1430 годзе, ён у 1433 годзе пазбавіў Васіля II вялікага княжання.

Выехала з Масквы спачатку ў Цвер, потым у Кастраму, дзе яе зняволілі. Аднак у 1343 годзе Юрый Дзмітрыевіч памёр, і Васіль II зноў заняў сталец. Неўзабаве ён выступіў супраць татараў, якія ў 1445 годзе занялі Ніжні Ноўгарад, але ў бітве патрапіў у палон — у непрытомнасці ад шабельнага ўдару.

]]

У 1446 годзе за вялізныя грошы выкупіла Васіля II з татарскага палону. Збор такіх сродкаў выклікаў сярод маскоўскага баярства смуту. У 1446 годзе Васіль Шамяка зняволіў Соф’ю Вітаўтаўну і выслаў яе ў Чухламу, потым у Каргапаль. Васіля II адвезлі ў Маскву ў двор Шамякі, дзе 20 лютага 1446 года асляпілі і з жонкай саслалі ва Угліч.

Соф'я праявіла цвёрдасць характару і энергію да дзеянняў, здолеўшы арганізаваць сваіх прыхільнікаў. Іх дружыны пачалі сцягвацца да Угліча. Князь Васіль II прыбыў у Цвер. У 1450 годзе Шамяку разбілі пад Галічам, ён вымушаны збегчы ў Ноўгарад, дзе неўзабаве памёр.

Паводле запісаў у адным з рукапісаў Троіца-Сергіевай лаўры з XV ст. дата смерці Соф’і Вітаўтаўны не 5 ліпеня, а 15 чэрвеня 1453 года.

Перад смерцю прыняла манаства з імем Еўфрасіння. Пахавана ў Маскоўскім Узнясенскім манастыры.

## Нашчадкі 
]]

У шлюбе з Васілём I мела пяць сыноў, з якіх выжыў толькі адзін, і чатырох дачок:

* Ганна (1393—1417), жонка візантыйскага імператара Іаана VIII Палеалога
* Юрый (1395—1400)
* Іван (1396—1417), ажаніўся з дачкой князя пронскага 
* Анастасія (пам. 1470), выйшла замуж за Алельку, пачынальніка роду князёў Алелькавічаў (Слуцкіх)
* Даніла (1400—1402)
* Васіліса, выйшла замуж за князя суздальскага 
* Сімеон (13.01—7.04.1405)
* Марыя, жонка князя старадубскага
* Васіль II (1415—1462)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Кастусь Тарасаў. Дачка Вітаўта  // «Новы Час» № 9 (185), 12 сакавіка 2010.

Катэгорыя:Вялікія княгіні маскоўскія
Катэгорыя:Манашкі Рускай праваслаўнай царквы
Катэгорыя:Рэгенты Расіі
Катэгорыя:Пахаваныя ў Маскве
Катэгорыя:Гедзімінавічы
Катэгорыя:Пахаваныя ва Узнясенскім манастыры Маскоўскага Крамля