open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Цёркс і Кайкас

**Цёркс і Кайкас** () — Брытанская заморская тэрыторыя ў Карыбскім моры, на якую Вялікабрытанія захавала за сабой паўнамоцтвы па пытаннях абароны і міжнародных адносін. 15 жніўня 2009 года Вялікабрытанія ўвяла прамое кіраванне на астравах, патлумачыўшы свае дзеянні шматлікімі фактамі карупцыі ў мясцовым кіраўніцтве.

Сталіца — горад Коберн-Таўн.

## Геаграфія 
Дзве групы астравоў знаходзяцца у паўночнай часткі Атлантычнага акіяна, на паўднёвым усходзе ад Багамскіх астравоў, на паўночным захадзе ад Пуэрта-Рыка, на поўначы ад в. Эспаньёла, і каля 620 міль ад Маямі (ЗША). Фізічна астравы адносяцца да архіпелага Багамскія астравы.

Складаецца з 8 асноўных і больш за 299 дробных астравоў, якія складюць агульную плошчу 616,3 км2.

### Клімат 
Астравы Цёркс і Кайкас маюць трапічны клімат з адносна стабільнай тэмпературай на працягу ўсяго году. Летам тэмпература рэдка перавышае 33&nbsp;°C, а тэмпература зімовай ноччу рэдка апускаецца ніжэй за 18&nbsp;°C.

## Гісторыя 
Астравы адкрыты іспанцамі ў 1852 г., у XVII ст. заселены каланістамі з Багамскіх астравоў. З 1766 г. уладанне Вялікабрытаніі. У 1874 — 1962 гг. у адміністрацыйным падпарадкаванні Ямайкі. У 1959 г. астравы атрымалі ўнутранае самакіраванне, 30 жніўня 1976 г. прынята Канстытуцыя. На востраве Гранд-Цёрк базы ВВС і ВМС ЗША. На парламенцкіх выбарах у Заканадаўчы сход 4 сакавіка 1999 г. перамагла партыя Народны дэмакратычны рух (правячая з 1995 г.).

10 лютага 2007 г. прайшлі парламенцкія выбары на якіх перамагла Прагрэсіўная нацыянальная партыя 60% галасоў і 13 мандатаў.

## Дзяржаўны лад і палітыка 
Цёркс і Кайкас — заморская тэрыторыя Вялікабрытаніі. Суверэнам тэрыторыі з'яўляецца каралева Вялікабрытаніі Лізавета II, у асобе губернатара, які прызначаецца манархам, па рэкамендацыі Міністэрства замежных спраў і спраў Садружнасці.

Па Канстытуцыі, прынятай 9 жніўня 2006 г., тэрыторыяй кіруе заканадаўчы орган — Палата сходу (21 дэпутат).

## Крыніцы і вонкавыя спасылкі 
### На англійскай 
* WIV4 The Heart of the Turks and Caicos 
* Turks and Caicos Weekly News
* My Turks and Caicos
* Government of the Turks and Caicos Islands official website 
* Foreign Affairs and International Trade Canada — Turks and Caicos profile 
* Turks and Caicos — CIA World Factbook 
* Turks and Caicos Free Press 
* Turks & Caicos Tourist Board
* - Geographic features around Cockburn Harbour, Turks and Caicos Islands  
* Flights 2 Turks and Caicos  Scheduled flight information
* Turks and Caicos Virtual Tours & Videos 
* VLM Turks and Caicos Hotel Directory 
* Turks and Caicos Weather 
* VisitTurksandCaicosIslands.com 

#### Гісторыя вострава 
* Turks and Caicos History
* WorldStatesmen- Turks and Caicos Islands
* History of the Turks And Caicos Islands 
* Turks and Caicos Islands Timeline of Significant Historical Events 

#### Адносіны з Канадай 
* CBC News Backgrounder — Canada and the Turks and Caicos


Катэгорыя:Заморскія тэрыторыі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Англамоўныя краіны і тэрыторыі
Абдула Гюль

**Абдула Гюль** (; ) — турэцкі палітык, прэзідэнт Турцыі з 2007 па 2014 год.

Да гэтага (у 2002—2003) — прэм’ер-міністр Турцыі, затым 1-ы намеснік прэм’ер-міністра і міністр замежных спраў. Прыхільнік еўрапейскай інтэграцыі Турцыі, прыклаў нямала намаганняў для таго, каб яго краіна атрымала магчымасць прыступіць да перамоў аб уступленні Турцыі ў ЕС. Разам з тым, лічыцца прыхільнікам ісламскіх каштоўнасцей.

## Біяграфія 
Абдула нарадзіўся ў г. Кайсеры ў сям’і інжынера. Сям’я адрознівалася кансерватыўнымі поглядамі і Гюль быў выхаваны ў традыцыяналісцкім кірунку.

Вывучаў эканоміку ў Стамбульскім універсітэце, стажыраваўся таксама ў Лондане і Эксетэры. У 1983—1991 працаваў у Ісламскай банку развіцця. З 1991 — выкладчык міжнароднага менеджменту, дэпутат Турэцкага парламента ад ісламісцкай «Партыі дастатку» («Refah Partisi»). У 1991—1995 — член парламенцкага камітэта па бюджэце і планаванні. У 1995 зноў абраны дэпутатам, быў членам камітэта па міжнароднай палітыцы да 2001. У 1996—1997 — Дзяржаўны міністр, прэс-сакратар урада. Пасля таго, як «Партыя дастатку» была забароненая ў 1999, Гюль быў абраны ў парламент ад «Партыі дабрадзеі» («Fazilet Partisi»).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Turkish Ministry of Foreign Affairs

Катэгорыя:Прэзідэнты Турцыі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Турцыі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Турцыі
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Ганаровыя дактары Бакінскага дзяржаўнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Гейдара Аліева
Хайнц Фішэр

{{Дзяржаўны дзеяч
|імя                = Хайнц Фішэр
|арыгінал імя       = Heinz Fischer
|выява              = Heinz Fischer (Gala-Nacht des Sports 2009).jpg
|шырыня             = 280px
|тытул              = Прэзідэнт Аўстрыі 
|парадак            = 11
|перыядпачатак      = 8 ліпеня 2004
|перыядканец       = 8 ліпеня 2016
|папярэднік         = Томас Клесціль
| пераемнік         = Аляксандр Ван дэр Бэлен
|сцяг               = Flag of the President of Austria.svg
|веравызнанне       = Агностык
|дата нараджэння    = 9.10.1938
|месца нараджэння   = , Штырыя
|жонка = Маргіт Біндэр
|дзеці = Філіп (нар. 1972) Ліза (нар. 1975)
|партыя = СПА
|утварэнне = Венскі ўніверсітэт Інсбрукскі ўніверсітэт
|узнагароды =
{

-

-

-

}
|сайт = http://www.heinzfischer.at/(http://www.heinzfischer.at/) 
}}

**Хайнц Фі́шэр** (; нар. , Грац) — аўстрыйскі палітык, Прэзідэнт Аўстрыі (2004—2016).

Атрымаў юрыдычную адукацыю ў Венскім універсітэце, з 1993 года прафесар палітычных навук Інсбрукскага ўніверсітэта.

Актывіст аўстрыйскай *Сацыял-дэмакратычнай партыі*. У 1971 годзе стаў дэпутатам аўстрыйскага парламента (*Nationalrat*), з 1990 да 2002 года быў спікерам (потым зноў быў абраны на спікера з 2002 да 2004 г.г.). З 1983 да 1987 года быў аўстрыйскім міністрам навукі.

25 красавіка 2004 года быў абраны прэзідэнтам Аўстрыі (атрымаў 52,41 % галасоў выбаршчыкаў). Афіцыйна ўтрымаў пасаду прэзідэнта 8 ліпеня 2004 года.

Жанаты з 1968 года, мае двух дзяцей. Захапляецца альпінізмам.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Асабісты сайт 

Катэгорыя:Віцэ-спікеры парламентаў
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа ордэна «За заслугі перад Італьянскай Рэспублікай»
Катэгорыя:Міністры Аўстрыі
Катэгорыя:Сацыял-дэмакраты Аўстрыі
Катэгорыя:Прэзідэнты Аўстрыі
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Спікеры парламентаў
Сіньша

**Сі́ньша** — возера на мяжы Віцебскай вобласці (Расонскі раён) Беларусі з Пскоўскай вобласцю Расіі ў басейне ракі Дрыса, за 37 км на ўсход ад гарадскога пасёлка Расоны, за 6 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Забор'е, на тэрыторыі ландшафтнага заказніка Сіньша.

Плошча паверхні 2,53 км². Даўжыня возера 4 км, найбольшая шырыня 1,44 км, даўжыня берагавой лініі 9,9 км. Найбольшая глыбіня 7,1 м, сярэдняя 3,2 м. Аб'ём вады 8,07 млн. м³. Плошча вадазбору 1782 км².

Вадазбор у межах Беларусі дробна- і сярэднеўзгорысты, складзены з суглінкаў, пяскоў і супескаў. Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая з паўночнага захаду на паўночны ўсход. Двума астравамі (агульная плошча 0,17 км²) і паўвостравам катлавіна падзелена на 2 плёсы, злучаныя вузкімі пралівамі. Схілы катлавіны вышынёй 10—15 м (на паўночным усходзе 5—8 м), умерана стромкія, параслі лесам. У паўночнай і ўсходняй частках тэраса вышынёй 1,2 м. Берагавая лінія звілістая. Ёсць мноства невялікіх заліваў. Берагі зліваюцца са схіламі катлавіны. Пойма шырынёй 10—20 м, пад хмызняком. Зона мелкаводдзя вузкая вакол астравоў і ўздоўж паўночна-заходняга берага. У астатніх месцах мелкаводдзе пашыраецца да 50 м. Дно да глыбіні 2,5—3 м выслана пяском, ніжэй ілам і сапрапелем.
Возера эўтрофнае, праточнае. Зарастае да глыбіні 3,5 м, асабліва паўночная частка (пераважна рдзестамі). Уздоўж берагоў паласа надводнай расліннасці шырынёй 20—30 м, пашырана да глыбіні 2,2 м. У заходніх залівах паўночна-ўсходняга плёса возера расце вадзяны арэх плывучы (від, занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі).
Возера злучана пратокамі з азёрамі Валоба (на паўночным захадзе) і Данское (на поўдні).

У возеры водзяцца шчупак, лешч, акунь, плотка, краснапёрка, лінь, судак, жэрах, гусцяра, мянтуз і іншыя віды рыб.

Маляўнічасць і зручнае палажэнне робяць возера прыдатным для воднага турызму і адпачынку.

## Гл. таксама 
* Заказнік Сіньша

## Літаратура 
* 
* 
* Блакітны скарб Беларусі : энцыклапедыя / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2007.
* 

Катэгорыя:Азёры Расонскага раёна
Катэгорыя:Памежныя азёры
Катэгорыя:Басейн Дрысы
Валоба

**Вало́ба, Волаба** — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дрыса, за 34 кіламетры на ўсход ад гарадскога пасёлка Расоны, каля вёскі Азёрная на тэрыторыі ландшафтнага заказніка Сіньша.

Плошча паверхні 3,32 км². Найбольшая глыбіня 9,9 м. Даўжыня 4,62 км. Найбольшая шырыня 1,4 км. Даўжыня берагавой лініі 17,1 км. Аб’ём вады 17,2 млн. м³. Плошча вадазбору 51,1 км².

Катлавіна складанай формы, з мноствам заліваў, ляжыць сярод маляўнічных азёр, аб’яднаных пратокамі з ракой Дрыса. Схілы катлавіны вышынёй 9—15 метраў (на паўднёвым захадзе і поўдні 5—7 метраў), пад лесам, на захадзе разараныя. Берагі пясчаныя, на ўсходзе зліваюцца са схіламі. Ёсць 9 астравоў агульнай плошчай 7 га. Прыбярэжная зона да глыбіні 3—4 метры (у заходняй частцы да 5—7 метраў) пясчаная. Зарастае ўздоўж берагоў, шырыня паласы расліннасці да 30 метраў. Упадае рака Студзёніца, ручай з возера Опціна. Злучана шырокай і глыбокай пратокай з возерам Сіньша.

У возеры водзяцца шчупак, плотка, лешч, гусцяра, краснапёрка, акунь, мянтуз, лінь і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* Блакітны скарб Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2007.
* 

## Спасылкі 
* Возера Валоба 

Катэгорыя:Азёры Расонскага раёна
Катэгорыя:Басейн Дрысы
Выяўленне анамалій

**Выяўленне анамалій** — дынамічны метад працы антывірусаў, хоставых і сеткавых сістэм выяўлення ўварванняў. Праграма, якая выкарыстоўвае гэты метад, назірае пэўныя дзеянні (працу праграмы/працэсу, сеткавыя перасылкі, працу карыстальніка), сочачы за магчымымі незвычайнымі і падазронымі падзеямі ці тэндэнцыямі.

Антывірусы, якія выкарыстоўваюць метад выяўлення падазроных паводзін праграм, не шукаюць якога-небудзь пэўнага вядомага віруса. Замест гэтага яны прасочваюць паводзіны ўсіх праграм. Калі праграма спрабуе запісаць нейкія дадзеныя ў выканальны файл (exe-файл), праграма-антывірус можа пазначыць гэты файл, папярэдзіць карыстальніка і спытаць, што трэба зрабіць.

У адрозненне ад метаду адпаведнасці вызначэння віруса ў слоўніку (сігнатурнага пошуку), метад падазроных паводзін можа абараніць ад цалкам новых вірусаў і сеткавых нападаў, якіх яшчэ няма ні ў адной базе вірусаў або нападаў. Аднак праграмы, пабудаваныя на гэтым метадзе, могуць выдаваць таксама вялікую колькасць памылковых папярэджанняў, што робіць карыстальніка малаўспрымальным да папярэджанняў. Калі карыстальнік націскае мышшу на акно «Прыняць» («Accept») у кожным выпадку з’яўлення такога папярэджання, антывірусная праграма не прыносіць ніякай карысці. У апошні час гэтая праблема яшчэ больш узмацнілася, бо стала з’яўляцца ўсё больш няшкодных праграм, якія ўносяць змены ў іншыя exe-файлы. У выніку, у карыстальніка можа ўзнікнуць уражанне, што антывірус амаль заўсёды памыляецца.

## Гл. таксама 
* Антывірус
* Палімарфізм
* Сістэма выяўлення ўварванняў

Катэгорыя:Камп’ютарная бяспека
Катэгорыя:Камп’ютарныя вірусы
Катэгорыя:Камп’ютарныя сеткі
Катэгорыя:Кібервайна
Жэрынскае

**Жэ́рынскае возера** — возера ў Беларусі, у Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Усвейка (прыток Улы). За 9 км на ўсход ад горада Чашнікі.

Плошча люстра возера 8,74 км². Найбольшая глыбіня 3,6 м. Даўжыня 6,6 км, найбольшая шырыня 1,7 км. Даўжыня берагавой лініі 14,8 км.

Назва звязана са стараславянскім словам «жерел» — выток, вусце, гарлавіна.

Размешчана на Чашніцкай раўніне. Катлавіна возера выцягнутай формы, схілы вышынёй да 2 метраў (на паўднёвым усходзе і захадзе да 10 метраў). Берагі нізінныя, топкія, на 38 % зараслі лесам і хмызняком, на захадзе — пясчаныя.У паўднёвай частцы возера востраў плошчай каля 14 гектараў. Возера моцна зарастае. Дно выслана сапрапелем, уздоўж заходняга берага пясчанае.У возера ўпадаюць 6 ручаёў і выцякае ручай Чарнуха ў раку Усвейка. Пратокамі звязваецца за азёрамі Святое і Дрэвічнае.

Каля возера — катлавіна з залежамі торфу. Да берага возера прымыкае балота, у якім растуць брусніцы і журавіны. У возеры водзяцца шчупак, акунь, лешч, карась, лінь і іншыя віды рыб.

Уздоўж берага возера знаходзяцца вёскі Жэрына, Грынькі, Баравыя, Грушава, Лазукі.

## Літаратура 
* Жэрынскае возера //  — С. 166—167.
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Жеринское 

Катэгорыя:Азёры Чашніцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Улы
Джулія Гілард

**Джулія Гілард** (*Джулія Эйлін Гілард*, англ. Julia Eileen Gillard; нар. 29 верасня 1961 г., Бары, Даліна Гламоргана, Уэльс, Вялікабрытанія) — аўстралійскі палітык, з 24 чэрвеня 2010 года — лідар кіруючай Аўстралійскай лейбарысцкай партыі і прэм'ер-міністр Аўстраліі; першая жанчына на гэтай пасадзе.

Нарадзілася ў шахцёрскай сям’і. У дзяцінстве перахварэла бронхапнеўманіяй, і пасля таго, як урачы парэкамендавалі для здароўя Джуліі цёплы клімат, яе сям’я перабралася ў Аўстралію. Пачынала вучобу ва Універсітэце Адэлаіды, дзе ўпершыню паўдзельнічала ў палітычнай дзейнасці; пазней перабралася ва Універсітэт Мельбурна, дзе ў 1983 годзе стала старшынёй Аўстралійскага саюза студэнтаў. Атрымала дыплом юрыста і некаторы час працавала па спецыяльнасці — у 1987 годзе пачала працаваць у юрыдычнай фірме «Slater and Gordon» у Мельбурне, у галіне індустрыяльнага (працоўнага) права. У 1990, ва ўзросце 29 гадоў, стала партнёрам фірмы.

## Спасылкі 
* Джулія Гілард на сайце Палаты прадстаўнікоў 

Катэгорыя:Міністры адукацыі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Аўстраліі
Катэгорыя:Члены Аўстралійскай лейбарысцкай партыі
Мішэль Сулейман

{{Дзяржаўны дзеяч
| імя        = Мішэль Сулейман
| арыгінал імя   =  
| выява = Michel Suleiman 2012.jpeg
| апісанне выявы =
| шырыня = 220 px
| пасада = Прэзідэнт Лівана
| парадак = 12
| сцяг = Flag of Lebanon.svg
| сцяг2 = Coat of Arms of Lebanon.svg
| перыядпачатак = 25 мая 2008
| перыядканец = 25 мая 2014
| папярэднік = Эміль Лахуд  Фуад Сіньёра (в.а.)
| пераемнік =
| партыя =
| дата нараджэння = 
| месца нараджэння = 
| дата смерці =
| месца смерці =
| нацыянальнасць = Араб
| веравызнанне = Хрысціянін-мараніт
| бацька =
| маці =
| жонка = 
| дзеці = **Дочкі**: Рыта, Лара **Сын**: Шарбель
| прафесія = ваенны
| адукацыя = 
| узнагароды ={ style="background: transparent"

}
{ style="background: transparent"
  
}
{ style="background: transparent"
    
-

}
{ style="background: transparent"
 
}
| гады службы =
| прыналежнасць = 
| род войскаў =
| званне =генерал
| камандаваў =Ліванскай арміяй у якасці галоўнакамандуючага
| бітвы =
| вікісховішча = Michel Sleiman
}}
Генерал **Мішэль Сулейман**, таксама сустракаецца французскі варыянт **Слейман**, фр. Michel Sleiman, араб. ميشال سليمان (нар. 21 лістапада 1948, Амшіт, Ліван) — прэзідэнт Лівана (з 25 мая 2008 па 25 мая 2014). Паводле веравызнання — хрысціянін, католік усходняга абраду (мараніт).

## Біяграфія 
### Адукацыя 
У 1980 годзе скончыў Ліванскі універсітэт з дыпломам ліцэнцыята палітычных і адміністрацыйных навук.

Праходзіў ваенную падрыхтоўку ў Бельгіі (1971 год), у Францыі (1981 год) і ў ЗША (1995 год).

Размаўляе на арабскай, англійскай і французскай мовах.

### Ваенная кар’ера 
У 1970 годзе ён скончыў ваенную акадэмію ў званні 2. Лейтэнанта.

У пачатку 1990-х гг. Сулейман камандаваў пяхотнай брыгадай, якая ўдзельнічала ў ваенных сутыкненнях з ізраільскай арміяй у Паўднёвым Ліване. З 1998 года, пасля выбрання на прэзідэнцкі пост Эміля Лахуда, займаў пасаду галоўнакамандуючага ліванскай арміяй.

### На пасадзе Прэзідэнта Лівана 
З 25 мая 2008 года прэзідэнт Лівана. Абраны парламентам як адзіны кандыдат, набраўшы больш за 90 %, па дамове паміж найбуйнейшымі палітычнымі партыямі Лівана, дазволіўшы палітычны крызіс, распачатых пасля завяршэння прэзідэнцкіх паўнамоцтваў Эміля Лахуда 23 лістапада 2007 г.

## Спасылкі 
* Узнагароды Прэзідэнта Лівана 
* Біяграфія Прэзідэнта Лівана 

Катэгорыя:Выпускнікі ВНУ Лівана
Катэгорыя:Прэзідэнты Лівана
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Іў Летэрм

**Іў Каміль Дэзірэ Летэрм** (; нар. 6 кастрычніка 1960, Вервік, Заходняя Фландрыя), — прэм'ер-міністр Бельгіі ў сакавіку-снежні 2008 і з лістапада 2009 года.

## Палітычная кар’ера 
Займаў пасаду міністра-прэзідэнта Фландрыі 20 ліпеня 2004 — 28 чэрвеня 2007. Сышоў у адстаўку пасля перамогі сваёй партыі на ўсеагульных парламенцкіх выбарах, з мэтай дамагчыся абрання прэм’ер-міністрам Бельгіі. У пераходным урадзе Гі Верхафстадта займаў пасаду віцэ-прэм’ера і міністра бюджэту, транспарту, інстытуцыйных рэформаў і па справах Паўночнага мора са снежня 2007 па сакавік 2008. Перамовы па фарміраванні новага ўрада сталі рэкорднымі па працягласці для Бельгіі і суправаджаліся шматлікімі скандаламі. Прэм’ер-міністр Бельгіі з 20 сакавіка 2008.

Катэгорыя:Палітыкі Бельгіі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Бельгіі
Янез Дрноўшак

**Янез Дрноўшак** (; 17 мая 1950, Цэле — 23 лютага 2008, Заплана) — югаслаўскі і славенскі палітык. Другі прэзідэнт Славеніі (2002—2007, доўгі час прэм’ер-міністр Славеніі (1992—2000, 2000—2002). Старшыня Прэзідыума Югаславіі ў 1989—1990 гадах.

## Біяграфія 
Вывучаў эканоміку, скончыў ВНУ ў 1973 годзе, затым спецыялізаваўся ў «Інстытуце сусветнай эканомікі» ў Осла. Атрымаў ступень магістра ў 1981 годзе, абараніў дысертацыю «Міжнародны валютны фонд і Югаславія» ў 1986 годзе ў Вашынгтоне. Між тым, працаваў у Славеніі спачатку ў будаўнічай кампаніі, пазней — у банкаўскім фiлiяле. Адзін год прапрацаваў у Пасольстве Югаславіі ў Егіпце (Каір).

У 1989 годзе, тады яшчэ невядомы шырокай публіцы, стаў кіраўніком дзяржавы Югаславія, нечакана апярэдзіўшы на выбарах фаварыта ўрада Марка Булца.

Да самага краху камуністычнага рэжыму ў Югаславіі заставаўся членам камуністычнай партыі.

## Спасылкі 
* Біяграфія
* Сайт прэзідэнта Славеніі 
* «Рух за справядлівасць і развіццё» 

Катэгорыя:Прэзідэнты Славеніі
Катэгорыя:Старшыні Прэзідыума СФРЮ
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Славеніі
Катэгорыя:Палітыкі Югаславіі
Белае (возера, Расонскі раён, басейн Свольны, на поўнач ад вёскі Ізубрыца)

**Бе́лае** (**Белае Ю́хаўскае**) — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Свольна, за 24 км на паўночны захад ад гарадскога пасёлка Расоны, за 1,6 км на ўсход ад возера Лісна, сярод хваёвага лесу, на тэрыторыі ландшафтнага заказніка Чырвоны Бор.

Плошча паверхні возера 3,01 км². Найбольшая глыбіня 7,1 м. Даўжыня 2,75 км, найбольшая шырыня 2,25 км. Даўжыня берагавой лініі 10,1 км. Аб’ём вады 10,5&nbsp;млн.&nbsp;м³. Плошча вадазбору 3,1&nbsp;км².

Схілы катлавіны стромкія, на паўночным усходзе спадзістыя, пясчаныя. Берагавая лінія звілістая. Берагі нізкія, пясчаныя, на ўсходнім заліве больш высокія, тарфяністыя, пад лесам і хмызняком. Мелкаводдзе пясчанае, дно глыбей за 2&nbsp;м выслана ілам і сапрапелем. Вада вельмі празрыстая.

Возера бяссцёкавае, зарастае. Расліннасць утварае паласу шырынёй да 100 метраў.

## Літаратура 
* Блакітны скарб Беларусі : энцыклапедыя / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2007.
* 
* *Прудкоўскі Р.* Плешчуцца жыватворныя хвалі Белага Юхаўскага / Р. Прудкоўскі // Голас Расоншчыны. — 2005. — 20 верас.
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Бяссцёкавыя азёры
Катэгорыя:Азёры Расонскага раёна
Катэгорыя:Басейн Свольны
Валдыс Домбраўскіс

**Ва́лдыс До́мбраўскіс** (; , ) — латвійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, прэм'ер-міністр Латвіі з 12 сакавіка 2009 года па 27 лістапада 2013 года.

## Біяграфія 
Скончыў фізіка-матэматычны факультэт Латвійскага ўніверсітэта. Працаваў у якасці асістэнта лабараторыі ва ўніверсітэце Майнца ў 1995—1996 гадах, асістэнтам Інстытута фізікі цвёрдага цела Латвійскага ўніверсітэта ў 1997 годзе, асістэнтам у Мэрылендскім універсітэце ў 1998 годзе. Супрацоўнік Нацыянальнага банка Латвіі ў 1998—2002 гадах.

У 2002 годзе ўвайшоў у кіраўніцтва партыі «Новы час». Дэпутат латвійскага Сейма з 2002 года. З 2004 года — дэпутат Еўрапейскага парламента. У снежні 2005 года ён прапанаваў шэраг мерапрыемстваў па скарачэнні адміністрацыйных выдаткаў Еўрапарламента на 7,5 млн еўра.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Міністры фінансаў Латвіі
Катэгорыя:Выпускнікі Латвійскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Дэпутаты Восьмага Сейма Латвіі
Катэгорыя:Дэпутаты Дзясятага Сейма Латвіі
Катэгорыя:Дэпутаты Адзінаццатага Сейма Латвіі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Латвіі
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Фізікі Латвіі
Катэгорыя:Члены «Новага часу» (Латвія)
Катэгорыя:Дэпутаты Еўрапарламента ад Латвіі
Катэгорыя:Палітыкі Латвіі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Крыжа зямлі Марыі 1 класа
Джэйкаб Зума

**Джэйкаб Зума** () — паўднёваафрыканскі палітычны дзеяч. Віцэ-прэзідэнт Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі (1999—2005), старшыня кіруючай у краіне партыі Афрыканскі нацыянальны кангрэс (з 18 снежня 2007), і былы Прэзідэнт ПАР (9 мая 2009 — 14 лютага 2018).

## Біяграфія 
Належыць да народнасці зулусаў.

У 1959 ўступіў у Афрыканскі нацыянальны кангрэс (АНК), у 1963 — у Паўднёва-Афрыканскую камуністычную партыю.

У 1975—1990, як большасць членаў АНК, знаходзіўся ў выгнанні, адным з першых вярнуўся ў краіну, калі забарона на АНК была адменена.

6 мая 2009 277 галасамі членаў парламента быў абраны чацвёртым Прэзідэнтам ПАР з часоў падзення рэжыму апартэіду. Сышоў у адстаўку 14 лютага 2018.

У верасні 2021 года правасуддзе пацвердзіла асуджэнне Якава Зумы да 15 месяцаў зняволення.

Катэгорыя:Палітыкі ПАР
Катэгорыя:Прэзідэнты ПАР
Пхуміпон Адульядэт

**Пхуміпон Адульядэт** (тайск. ภูมิพล อดุลย เดช [p ʰ u ː mip ʰ on adunjade ː t]; , Кембрыдж, Штат Масачусетс, ЗША — , Бангкок, Тайланд) — кароль Тайланда (1946—2016).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 5 снежня 1927 года (у год Труса па ўсходнім календары) у Кембрыджы (Штат Масачусетс, ЗША). Паходзіць з дынастыі Чакры. Ад народа атрымаў тытул «Вялікі» (тайск. มหาราช, Maharaja), вядомы таксама як **Рама IX**. Знаходзіўся на троне з 9 чэрвеня 1946 года. Каранаваны 5 мая 1950 года. З’яўляўся найбольш доўга кіруючым з дзеючых кіраўнікоў дзяржаў і з усіх манархаў у гісторыі Тайланда.

Каранацыйнае імя манарха: «Пхрабат Сомдэт Пхра Параміндара Маха Бхуміпон Адулядэт Махіталадхібет Рамадзібодзі Чакрынарубадзінд Сайаміндарадхірат Бораматабофіт».

Памёр 13 кастрычніка 2016 года ў Бангкоку.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Каралі тайландскія
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Дынастыя Чакры
Даніэль Артэга

**Хасэ́-Даніэ́ль Артэ́га-Саавэ́дра** (; нар. 11 лістапада 1945) — нікарагуанскі палітык, лідар Сандынісцкага Фронту Нацыянальнага Вызвалення, прэзідэнт краіны.

## Біяграфія 
### Дзяцінства і юнацтва 
Даніэль Артэга нарадзіўся ў 1945 ў маленькім нікарагуанскага гарадку Ла-Лібертад у інтэлігенцкай сям’і. Па заканчэнні сярэдняй школы навучаўся на факультэце права прэстыжнага цэнтральнаамерыканскага ўніверсітэта ў Манагуа. Рэвалюцыйнай дзейнасцю пачаў займацца ў пятнаццацігадовым узросце, тады ж упершыню быў арыштаваны сакрэтнай паліцыяй дыктатарскага рэжыму Луіса Самосы (лістапад 1960). У 1962 Даніэль уступіў у шэрагі Сандынісцкага Фронту Нацыянальнага Вызвалення.

### Артэга — прэзідэнт Нікарагуа 
У лістападзе 1984 Артэга быў абраны прэзідэнтам Нікарагуа і афіцыйна заступіў на гэты пост 10 студзеня 1985. У 1987 урад Д. Артэгі сутыкнуўся з сур’ёзнымі эканамічнымі цяжкасцямі і быў вымушаны згарнуць амаль усе сацыяльныя праграмы. У лютым-сакавіку 1989, пасля спынення дапамогі ад СССР, сандынісцкі ўрад пачаў шукаць шляхі спынення грамадзянскай вайны, правёў шэраг дэмакратычных рэформаў і прызначыў прэзідэнцкія і парламенцкія выбары на люты 1990. На выбарах 25 лютага 1990 блок партый Саюз нацыянальнай апазіцыі на чале з Віялетай Чамора нанёс паразу сандыністам. В. Чамора атрымала 55 % галасоў, тады як Д. Артэга — 40 %. Роўна праз два месяцы, 25 красавіка, Даніэль Артэга саступіў пасаду прэзідэнта Віялеце Чамора.

Пасля паразы сандыністаў Д. Артэга выказаў задавальненне тым, што «сандынісцкая рэвалюцыя не стала механічнай копіяй савецкай або кубінскай мадэлі», а выкарыстала «змешаную эканоміку і палітычны плюралізм для аднаўлення і развіцця краіны, стварэння багаццяў з тым, каб пасля іх абагульніць». Балатаваўся ў прэзідэнты на выбарах у 1996 і 2002, але абодва разы прайграў кандыдатам ад правых сіл. У ходзе перадвыбарчай кампаніі 2002 вітаў прыватную ўласнасць і буйны капітал, заявіўшы: «Я змяніўся і выняў урокі з мінулага. … Камандантэ Артэга больш не існуе».

5 лістапада 2006 Артэга выйграў выбары і ізноў стаў прэзідэнтам краіны. У цяперашняй палітыцы спалучае каталіцызм з левай ідэалогіяй. Пры ім Нікарагуа далучылася да кастра-чавесаўскага геапалітычнага праекта ALBA, які ён называе хрысціянскім і найбольш справядлівым.

У лістападзе 2021 года Даніэль Артэга, паводле папярэдніх частковых афіцыйных вынікаў, апублікаваных Вышэйшым выбарчым саветам, пераабраны на чацвёрты пяцігадовы тэрмін з вынікам 75% галасоў.

Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Нікарагуа
Катэгорыя:Прэзідэнты Нікарагуа
Катэгорыя:Марксісты
Катэгорыя:Дзеючыя кіраўнікі дзяржаў
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Уацамонга
Катэгорыя:Кавалеры Нацыянальнага ордэна Хасэ Марці
Дабееўскае

**Дабе́еўскае** — возера ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Сечна, (выцякае з возера), за 7 км на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка Шуміліна, каля вёсак Дабея, Ільінцы, Смяшкова.

Плошча паверхні 2,31 км². Найбольшая глыбіня 3,6 м, сярэдняя 0,7 м. Даўжыня 2,22 км, найбольшая шырыня 1,35 км. Даўжыня берагавой лініі 6,3 км. Аб'ём вады 1,65 млн.&nbsp;м³. Плошча вадазбору 32&nbsp;км².
Катлавіна возера рэшткавага тыпу. Схілы катлавіны невыразныя, на ўсходзе дасягаюць вышыні 4—5 м. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі сплавінныя.
Дно плоскае, сапрапелістае. Возера слабапраточнае, дыстрофнае. Злучана ручаём з азёрамі Круглік, Мошна і Зыскаўскае. Моцна зарастае. Сярод расліннасці: рдзесты, шышняк, харавыя водарасці.

У возеры водзяцца шчупак, карась, лінь, акунь, плотка, гусцяра, краснапёрка і іншыя віды рыб.

Узровень вады ў возеры паніжаны на 1 метр у мэтах здабычы сапрапелю (*Дабееўскае радовішча сапрапелю* аб'ёмам 11,9 млн. м³).

## Літаратура 
* *Рачэўскі А. М.* Дабееўскае возера // 
* Блакітны скарб Беларусі : энцыклапедыя / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2007.
* 

## Спасылкі 
* Дабееўскае возера 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Шумілінскага раёна
Крысціян Вульф

**Крысціян Вільгельм Вальтэр Вульф** (; , , Ніжняя Саксонія, ФРГ) — нямецкі палітык, член кансерватыўнага Хрысціянска-дэмакратычнага саюза.

У 2003—2010 гадах займаў пасаду міністра-прэзідэнта Ніжняй Саксоніі. 3 чэрвеня 2010 года вылучаны канцлерам Ангелай Меркель на пасаду Федэральнага Прэзідэнта Германіі пасля адстаўкі Хорста Кёлера. 30 чэрвеня 2010 года Бундэстаг Германіі ў трэцім туры галасавання абраў Вульфа на пасаду прэзідэнта краіны. З 1240 сапраўдных галасоў у падтрымку яго кандыдатуры было аддадзена 625 галасоў.

## Палітычная кар’ера ў Ніжняй Саксоніі 
У 1975 годзе, ва ўзросце 16 гадоў, уступіў у ХДС.

З 1978 года па 1980 год — член федэральнай выканаўчага органа ХДС.

З 1979 года па 1983 год — член федэральнай выканаўчай органа Саюза моладзі, Ніжнесаксонское зямельнае аддзяленне якога ён узначальваў з 1983 года па 1985 год.

З 1984 года адвакат зямельнага выканаўчага органа ХДС у зямлі Ніжняя Саксонія.

З 1989 года па 1994 год — дэпутат і старшыня групы ХДС Савета горада Оснабрука.

## Спасылкі 
* Персанальны сайт
* Даведка: Прэзідэнт Германіі Крысціян Вульф

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Постаці Ніжняй Саксоніі
Катэгорыя:Міністры-прэзідэнты Ніжняй Саксоніі
Катэгорыя:Прэзідэнты Германіі
Катэгорыя:Члены ХДС
Будавесць (возера)

**Будаве́сць** — возера ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці у басейне ракі Сечна. Знаходзіцца за 8 км на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка Шуміліна каля аграгарадкоў Амбросавічы і Башні.

## Агульнае апісанне 
Плошча паверхні возера 3,41 км². Найбольшая глыбіня 10,1 м. Даўжыня 4,14 км. Найбольшая шырыня 1,4 км. Даўжыня берагавой лініі 13,4 км. Плошча вадазбору каля 20 км².

Катлавіна Будавесці лагчыннага тыпу, выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй да 20&nbsp;м, на захад стромкія, пад хмызняком, на ўсход разараныя. Берагавая лінія звілістая. Берагі вышынёй 0,3—0,4 м, пясчаныя. Дно складанай будовы, глыбей — сапрапелістае. Размешчана 6 астравоў (в. Куратнік, в. Круглік, в. Дубовік, в. Могілка, в. Богава, в. Пашное). Зарастае слаба, паласа расліннасці шырынёй 20—40&nbsp;м.
Возера эўтрофнае і слабапраточнае. Звязана пратокамі з азёрамі Сосна (Міхалова) і Княжно. Упадаюць ручаі.

## Жывёльны і раслінны свет возера 
У складзе ніжэйшых водарасцяў пераважаюць сіне-зялёныя, якія выклікаюць красаванне вады ў цёплы час года. Біямаса водарасцяў больш за 32 г/м2.Вельмі рэдкія (да глыбіні 1-1,2 м) падводныя расліны — уруць каласістая, эладэя канадская.

Надводная расліннасць з чароту азёрнага, трыснягу, манніка, хвашчу вузкай перарывістай паласой (шырыня 3-10, радзей да 30 м) распаўсюджаная на пясках да глыбіні 1- 1,5 м. Плямамі па яе краі сустракаюцца расліны з плаваючым лісцем (скарбонка, гарлачык), якія ў плыткай частцы заліваў ўтвараюць самастойную паласу шырынёй да 80 м. Сустракаюцца асака круглалістная, аер звычайны, раска малая, спірагіры, сфагнавыя імхі, рагалістнік, шабельнік балотны.

З дрэваў на балоце і астравах пераважаюць: вольха чорная, вольха шэрая, бяроза, хвоя,ясень, елка, дуб. Шмат розных відаў кустоў.

На балоце растуць журавіны.

У зоапланктоне колькасна пераважаюць калаўраткі, прычым варта адзначыць, што гэта вельмі рэдкі выпадак для вадаёмаў Беларусі. Амаль палова агульнай біямасы прыпадае на долю малюскаў. Жывёльны свет ўяўляюць таксама: вадзяны вослік, лічынкі стракоз, павук сарэбраны, бакаплаў, лічынка шыціка, жук плавунец, п'яўка, лужанка рачная (малюск), шпулька сплюснутая (малюск), біцінія шчупальцавая, цяніка малы (малюск), белы Планар, эўглена зялёная, дафнія. Жывуць ракі. Дамінуючыя віды рыб — лешч, акунь, плотка, чырвонапёрка. Сустракаюцца шчупак, гусцяра, лінь, верхаводка, карась серабрысты, ёрш, мянтуз. У зімовы час замору рыб не адбывалася. На возеры водзяцца бабры, вадзяныя пацукі. Прылятаюць лебедзі, гусі, дзікія качкі і іншыя птушкі.

## Галерэя 

Выява:Возера Будавесць 3.jpg
Выява:Возера Будавесць 4.jpg
Выява:Возера Будавесць 5.jpg
Выява:Возера Будавесць 6.JPG
Выява:Возера Будавесць 7.JPG

## Літаратура 
* *Сукрысты М. І.* Будавесць // 
* Будавесць // Блакітны скарб Беларусі : энцыклапедыя / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2007. — С. 83.
* 
* 

## Спасылкі 
* Возера Будавесць 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Шумілінскага раёна
Хорст Кёлер

**Хорст Кёлер** (; ) — нямецкі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Дырэктар-распарадчык Міжнароднага валютнага фонда (2000—2004). Прэзідэнт Германіі (2004—2010).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 22 лютага 1943 года ў в. Гайдэнштайн. Паходзіць з сям’і бесарабскіх немцаў, якая ў 1940 годзе перасялілася з малдаўскай вёскі Рышканы на тэрыторыю акупаванай Германіяй Польшчы.

У 1965—1969 гадах вучыўся ў універсітэце ў Цюбінгене па спецыяльнасці «Палітэканомія і паліталогія». У 1969 −1976 гадах працаваў там як асістэнт ў Інстытуце прыкладнога эканамічнага аналізу. У 1976—1981 гадах працаваў у Федэральным міністэрстве эканомікі.

З 1982 года працаваў у Федэральным міністэрстве фінансаў. Будучы статс-сакратаром міністэрства, у 1990—1993 гадах быў «шэрпам» (памочніка па справах «Вялікай сямёркі») канцлера Гельмута Коля.

У 1993—1998 гадах быў прэзідэнтам Асацыяцыі ашчадных банкаў Германіі і наступныя два гады кіраваў Еўрапейскім банкам рэканструкцыі і развіцця у Лондане.

У 2000—2004 гадах — дырэктар-распарадчык Міжнароднага валютнага фонда.

У 2004—2010 гадах — Прэзідэнт Германіі. Падаў у адстаўку з-за моцнай адмоўнай рэакцыі на яго спрэчныя выказванні наконт выкарыстання Бундэсвера для абароны эканамічных інтарэсаў ФРГ.

Памёр 1 лютага 2025 года ў Берліне.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэзідэнты Германіі
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Люблінскім ваяводстве
Расалай

**Расалай** — возера ў Беларусі, у Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Обаль, за 25 км на паўночны захад ад гарадскога псёлка Шуміліна, за 1 км на захад ад былой вёскі Расалай, на паўночнай ускраіне балота Обаль-2, на тэрыторыі ландшафтнага заказніка Казьянскі.

Плошча паверхні 0,69 км². Найбольшая глыбіня 3,5 м. Даўжыня 1,6 км, найбольшая шырыня 0,58 км. Даўжыня берагавой лініі 3,76 км. Плошча вадазбору 4,13&nbsp;км².

Катлавіна возера выцягнутая з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Схілы катлавіны невыразныя. Берагі забалочаныя. Дно сапрапелістае.

Выцякае рака Глыбачка.

## Літаратура 
* Расалай // Блакітны скарб Беларусі : энцыклапедыя / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2007. — С. 349.
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Шумілінскага раёна
Катэгорыя:Басейн Обалі
Малая берагавая ластаўка

**Малая берагавая ла́стаўка**, ці проста **Малая ластаўка** (*Riparia paludicola*) — птушка роду берагавыя ластаўкі (*Riparia*) з сямейства .

## Апісанне 
Невялікая пералётная птушка, драбнейшая за вераб’я. Афарбоўка верхняга боку цела буравата-шэрая, ніжні бок цела бялёсы, хвост амаль не мае выразкі.

Выдае нягучнае ціўканне.

## Пашырэнне 
Жывуць у Афрыцы і Паўднёва-Усходняй Азіі ў далінах рэк з абрывістымі берагамі.

## Асаблівасці біялогіі 
Сілкуюцца казуркамі, якіх ловяць, лётаючы.

Птушкі трымаюцца калоніямі, для гнёздаў ластаўкі рыюць норы на берагавых абрывах. Самка адкладае ад 2 да 6 белых яйкаў. Наседжваюць птушанят абое бацькоў на працягу 18-22 сутак.

Катэгорыя:Ластаўкавыя
Катэгорыя:Птушкі Афрыкі
Катэгорыя:Птушкі Азіі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1817 годзе
Крупка

Назву **Крупка** маюць:

* Крупка (род раслін) (*Drába*)
* Крупка (ападкі)

## Рэкі 
* Рака Крупка, прыток Дзітвы
* Рака Крупка, прыток Проні
* Рака Крупка, Расія

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Крупка — вёска ў Буйнавіцкім сельсавеце Лельчыцкага раёна Гомельскай вобласці.
* Крупка — пасёлак у Багушэвіцкім сельсавеце Бярэзінскага раёна Мінскай вобласці.
* Крупка — вёска ў Блонскім сельсавеце Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.

### Чэхія 
* Крупка — горад ва Устецкім краі Чэхіі.
Вясковая ластаўка

**Вясковая ластаўка**, або **касатка** (*Hirundo rustica*) — маленькая пералётная птушка, якая жыве ў Еўропе, Азіі, Афрыцы і Амерыцы. Адрозніваецца доўгім хвастом з глыбокім разрэзам ў форме відэльца, і выгнутымі, доўгімі вострымі крыламі.

## Апісанне 
Невялікая птушка, даўжыня цела 14,6—19,9 см, размах крылаў 31,8—34,3 см. Вага птушкі складае 17—20 г. Афарбоўка зверху сіне-чорная з металічным водбліскам, знізу бледна-бежавая. На лбе і пярэдняй часткі шыі маюцца светла-карычневыя плямы. Хвост доўгі, з глыбокім выразам пасярэдзіне. Самцы і самкі выглядаюць прыблізна аднолькава, хоць самкі часта пафарбаваныя крыху менш кантрастна, і іх хвост крыху карацейшы.

## Распаўсюджанне 
Вясковыя ластаўкі жывуць ва ўсіх біягеаграфічных рэгіёнах, за выключэннем Аўстраліі і Антарктыды. Тэрыторыя, дзе яны размнажаюцца, уключае ў сябе Паўночную Еўропу, Паўночную Амерыку, Паўночную і Цэнтральную Азію, Паўночную Афрыку, Блізкі Усход, Паўднёвы Кітай і Японію. Зімуюць яны ў Паўднёвай Амерыцы, Паўднёвай Азіі, Інданезіі і Мікранезіі.

Біятоп у гнездавы перыяд перш за ўсё — вясковыя паселішчы, радзей гарады. Адкрытыя тэрыторыі (палі, пашы, пагоркі, дарогі, сажалкі, азёры) з’яўляюцца тэрыторыямі харчавання. Пасля гнездавання насяляе вёскі і адкрытыя тэрыторыі паблізу зараснікаў трыснягу або вярбы (месцы начлегу). У Швейцарскіх Альпах даходзіць да 1775 м (гняздзіцца ў скалах), а на Каўказе разам з населенымі пунктамі, даходзіць да 2400-3000 м.

## Асаблівасці біялогіі 
Корміцца насякомымі, якіх ловіць у час палёту.

Гняздо ладзіць унутры пабудовы (часам пад мостам), пры сцяне або балцы. Яно мае выгляд 1/4 шара дыяметрам 8,5-14,0 см (часам да 20 см), прылепленага да сцяны, часам на ўнутраным парапеце. Гняздо робіць з кавалачкаў гразі, змешаных з саломай, сенам і гноем, злепленых слінай, высцілка з шэрсці, валосся і пёраў.

Яйкі 4-5 (часам 2-7) падоўжаныя з тупым вузейшым канцом, белыя, з іржавымі або карычневымі плямкамі.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X

## Спасылкі 
* О ПРИРОДЕ. Ласточка

Катэгорыя:Ластаўкавыя
Катэгорыя:Сінантропныя віды
Крупка (прыток Дзітвы)

**Крупка** — рака ў Беларусі, у Лідскім раёне, левы прыток ракі Дзітва.

## Назва 
Назва Крупка балцкага паходжання.

Ад літоўскага *krupus*, *kraupus* «шурпаты, бугрысты (пра паверхню)», адсюль заходнелітоўскае *krupė*, прускае **crupeyle*, латышскае *kraupis* «жаба» (з бугрыстай скурай). Далей да індаеўрапейскага **kreup-* са значэннем няроўнай (ссохлай, патрэсканай, бугрыстай) паверхні.

Балцкія назоўныя паралелі — прускія тапонімы *Craupeyne, Craupolythen*, латышскі гідронім *Kraupe*. У аднакарэннай назве дзесенскай ракі Крупела корань *Krup-* з тыповым балцкім гідранімічным пашыральнікам *-el-*.

Назва найімаверней характарызавала дно — няроўнае, «шурпатае», поўнае ямаў, віроў. Процілеглае значэнне ў рачной назвы Ліда, ад балцкага **laidas* «склізкі, гладкі», г.зн. «Гладкая (дном)». Менш імавернае значэнне «Жабіна (рака)».

## Гідраграфія 
Даўжыня — 15 км. Плошча вадазбору 83 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,7 м/км.

Пачынаецца на поўдзень ад вёскі Пурсці, цячэ па Лідскай раўніне, праз нізіннае балота Крупка, упадае ў Дзітву на паўднёвы ўсход ад вёскі Навасёлкі. На працягу 13,6 км каналізаваная: ад паўднёва-заходняй ускраіны вёскі Пурсці да вусця.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прытокі Дзітвы
Катэгорыя:Рэкі Лідскага раёна
Плечаногія

**Плечаногія**, **Брахіяподы** (*Brachiopoda*, ад  — плячо,  — нага) — тып беспазваночных марскіх жывёл.

## Апісанне 
Вядомы, пераважна марскія, прымацаваныя формы (бентас). Цела мяккае, укрыта са спіннога і брушнога бокоў двухстворкавай вапняковай ракавінай даўжынёй ад 5 да 10 см (у сучасных форм, ў выкапнёвых відаў дасягала 37,5 см) з-за чаго плечаногія знешне нагадваюць двухстворкавых малюскаў. Афарбоўка жоўтая, ружаватая або шэрая; у некаторых відаў чорная, аранжавая ці чырвоная. Вонкавая паверхня ракавіны бывае гладкай, рабрыстай або складкавай; у некаторых выкапнёвых відаў (прадуктыды) меліся шыпы.

Заднія краі створак злучаюцца асобымі вырастамі замка або толькі мышцамі. Да грунту прымацоўваюцца а дапамогай ножкі (сцяблінкі) або прырастаюць адной створкай. Цела размешчана ў задняй частцы ракавіны, пярэдняя частка занята мясістым органам («рукі», або лафафор), шчупальцы якога забяспечваюць пастаянны прыток вады да ротанай поласці.	

## Гл. таксама 
* Rhynchonellata

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Пушкін В. Брахіяподы // Энцыклапедыя прыроды Беларусі / гал. рэд. І. П. Шамякін. Т. 1. — Мн.: БелСЭ, 1983. — С. 329.
* 


Катэгорыя:Тыпы жывёл
Туалет

thumb|Туалет у Боінгу-747
**Туалет** (), таксама **Прыбіральня** — памяшканне для адпраўлення натуральных патрэб (мачавыпускання і дэфекацыі). У туалеце размешчаны ўнітаз і іншыя санітарна-тэхнічныя прыстасаванні, напрыклад, ракавіна, пісуар і бідэ. Сучасныя туалеты далучаныя да каналізацыі. Існуюць таксама пераносныя туалетныя кабіны і біяпрыбіральні.

## Гісторыя 
Магчыма, найстаражытнае памяшканне (яго ўзрост — 4,5 тысяч гадоў) для адпраўлення натуральных патрэб выяўлена на тэрыторыі цытадэлі Махенджа-Дара ў Пакістане. Яно уяўляе сабой цагляны будынак з сядзеннем, звязанае з падземнай каналізацыяй. Таксама падобныя памяшканні былі ў Кітаі, Егіпце і Старажытным Рыме. На караблях падобныя памяшканні зваліся «гальюн» і размяшчаліся (першапачаткова) на высока паднятай частцы носа судна.
У сярэднія стагоддзі — створана дзірка, для спраўлення ў яе патрэбы, якая вяла ў мора.
* 1681 — першае згадванне французскага слова «туалет». Першапачаткова яно азначала працэдуру прычэсвання і апранання. Параўнальна: *туалетны сталок*, *туалетная вада*.
* XIX стагоддзе — з'яўленне грамадскіх прыбіральняў з унітазамі без змыўных бачкоў на вакзалах.
* 2001 год — створана Сусветная туалетная арганізацыя.

## Гл. таксама 
* Туалетная папера
* Кампостны туалет


Катэгорыя:Каналізацыя
Няшкрупа

**Няшкру́па** — рака ў Лідскім і Воранаўскім раёнах Гродзенскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Дзітва.

Даўжыня — 8,3 км. Пачынаецца каля вёскі Вялікае Сяло, упадае ў Дзітву за 1 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Талькунцы Воранаўскага раёна. Рэчышча каналізаванае. У нізоўі пойма забалочаная, у вярхоўі рака прымае сцёк меліярацыйных каналаў. Прыток — Надзея (злева).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прытокі Дзітвы
Катэгорыя:Рэкі Лідскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Воранаўскага раёна
Паўхордавыя

**Паўхордавыя** (*Hemichordata*) — тып марскіх донных бесхрыбетных з групы другаснаротых. Навуковая назва паходзіць ад  — палова і  — струна.

Вядомы з кембрыю (каля 550 млн г. назад). Падзяляюцца на 3 класы: выкапнёвыя грапталіты (паводле іншых класіфікацый падтып), сучасныя кішачнадыхальныя (*Enteropneusta*) і перыстажабравыя (*Pterobranchia*). У свеце вядома каля 100 відаў паўхордавых.

Даўжыня ад 0,2 мм да 2,5 м. Цела двухбакова-сіметрычнае, складаецца з трох аддзелаў: хабатка (або галаўнога шчытка), каўнерыка і тулава. У кожным аддзеле ёсць асобная цэламічная поласць. Маюць хордападобны орган (натахорд, або стамахорд), які выконвае апорную функцыю.

Пашыраны ва ўсіх акіянах, жывуць на дне. Рухомыя і прымацаваныя, адзіночныя і каланіяльныя формы. Кормяцца дэтрытам, дробнымі прыдоннымі і доннымі арганізмамі.

Раздзельнаполыя і гермафрадыты, некаторыя могуць размнажацца пачкаваннем.


Катэгорыя:Тыпы жывёл
Кавалёўка

**Кавалёўка** — тапонім.

## Беларусь 
### Населеныя пункты 
* Гомельская вобласць:
** Кавалёўка — былая вёска ў Жлобінскім раёне
** Кавалёўка — вёска ў Рагачоўскім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Кавалёўка — вёска ў Астравецкім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Кавалёўка — вёска ў Клімавіцкім раёне

### Рэкі 
* Кавалёўка — рака ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці, у басейне Нёмана.
* Каалёўка — рака ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці, у басейне Дняпра.
## Казахстан 
* Кавалёўка (Паўладарская вобласць)
## Расія 
* Кавалёўка — вёска, Смаленскі раён
* Кавалёўка — вёска, Кардымаўскі раён
* Кавалёўка — пасёлак у Аксайскім раёне Растоўскай вобласці.
* Кавалёўка — вёска ў Тульскай вобласці

## Украіна 
### АР Крым 
* Кавалёўка — зніклае сяло, Раздольненскі раён

### Вінніцкая вобласць 
* Кавалёўка — сяло, Няміраўскі раён

### Днепрапятроўская вобласць 
* Кавалёўка — сяло, Крынічанскі раён

### Жытомірская вобласць 
* Кавалёўка — сяло, Олеўскі раён

### Івана-Франкоўская вобласць 
* Кавалёўка — сяло, Каламыйскі раён

### Кіеўская вобласць 
* Кавалёўка — вёска, Васількоўскі раён
* Кавалёўка — вёска, Іванкаўскі раён

### Кіраваградская вобласць 
* Кавалёўка — сяло, Галаванеўскі раён
* Кавалёўка — сяло, Малавіскоўскі раён
* Кавалёўка — сяло, Новаукраінскі раён

### Луганская вобласць 
* Кавалёўка — сяло, Сватоўскі раён

### Мікалаеўская вобласць 
* Кавалёўка — сяло, Врадзіеўскі раён
* Кавалёўка — сяло, Еланецкі раён
* Кавалёўка — сяло, Мікалаеўскі раён

### Адэская вобласць 
* Кавалёўка — сяло, Бяляеўскі раён

### Палтаўская вобласць 
* Кавалёўка — сяло, Крамянчугскі раён
* Кавалёўка — сяло, Палтаўскі раён
* Кавалёўка — сяло, Шышацкі раён

### Цярнопальская вобласць 
* Кавалёўка — сяло, Манастырыскі раён

### Харкаўская вобласць 
* Кавалёўка — сяло, Барвянкоўскі раён
* Кавалёўка — сяло, Краснакуцкі раён
* Кавалёўка — сяло, Купянскі раён

### Хмяльніцкая вобласць 
* Кавалёўка — сяло, Гарадоцкі раён

### Чаркаская вобласць 
* Кавалёўка — сяло, Драбоўскі раён
Вядроўка

**Вядро́ўка** — рака ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Гаўя (басейн Нёмана).

Даўжыня — 10 км. Плошча вадазбору 37 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,2 м/км.

Пачынаецца каля вёскі Воўкаўцы, упадае ў Гаўю каля вёскі Лугавая. Каналізаваная на ўсім працягу. На рацэ каля вёскі Кір’янаўцы створана сажалка.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Лідскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Гаўі (прыток Нёмана)
Фіністэр

**Фіністэр** (, ) — дэпартамент на захадзе Францыі, адзін з дэпартаментаў рэгіёна Брэтань. Самы заходні дэпартамент краіны (не ўлічваючы заморскія). Парадкавы нумар — 29. Адміністрацыйны цэнтр — Кемпер. Насельніцтва — 883 тыс. чалавек (24-е месца сярод дэпартаментаў, даныя 2006 г.).

## Геаграфія 
Плошча тэрыторыі 6733 км².

Дэпартамент уключае 5 акруг, 54 кантона і 283 камуны.

## Гісторыя 
Фіністэр быў адным з першых дэпартаментаў, утвораных падчас Вялікай французскай рэвалюцыі ў сакавіку 1790 г. Паўстаў на тэрыторыі былой правінцыі Брэтань. Назва літаральна перакладаецца як «Край зямлі» () і адносіцца да назвы брэтонскага паселішча Фін-Тэр, які даў імя таксама заснаванаму тут абацтву і мысу.

## Вядомыя асобы 
* Макс Жакоб
Гар (дэпартамент)

**Гар** () — дэпартамент на поўдні Францыі, адзін з дэпартаментаў рэгіёну Лангедок — Русільён. Сваю назву атрымаў ад ракі Гардон, якая працякае па яго тэрыторыі. Парадкавы нумар 30. Адміністрацыйны цэнтр — Нім. Насельніцтва 623,1 тыс. чалавек (34-е месца сярод дэпартаментаў, даныя 1999 г.).

## Геаграфія 
Плошча тэрыторыі 5853 км кв.

Дэпартамент уключае 3 акругі, 46 кантонаў і 353 камуны.

## Гісторыя 
Падчас Вялікай французскай рэвалюцыі Гар стаў адным з першых 83 дэпартаментаў, утвораных у сакавіку 1790 г. Паўстаў на тэрыторыі былой правінцыі Лангедок.

## Спасылкі 
* Prefecture website (in French)
* Conseil General website  (in French)
* Map of the department

Катэгорыя:Дэпартаменты Францыі
Механічная раўнавага

**Механічная раўнавага** — стан механічнай сістэмы, у якім усе кропкі сістэмы знаходзяцца ў стане пакою o абранай сістэме адліку.

Галіна фізікі, якая займаецца суадносінамі фізічных цел, якія знаходзяцца ў раўнавазе, называецца статыка.

## Віды раўнавагі 
Прывядзем прыклад для сістэмы з адной ступенню свабоды. У гэтым выпадку дастатковай умовай становішча раўнавагі будзе з’яўляцца наяўнасць лакальнага экстрэмуму ў доследнай кропцы. Як вядома, умовай лакальнага экстрэмуму дыферэнцаванай функцыі з’яўляецца роўнасць нулю яе першай вытворнай. Каб вызначыць, калі гэтая кропка з’яўляецца мінімумам або максімумам, неабходна прааналізаваць яе другую вытворную. Устойлівасць становішча раўнавагі характарызуецца наступнымі варыянтамі:

* Няўстойлівая раўнавага;
* Устойлівая раўнавага;
* Абыякавая раўнавага.

### Няўстойлівая раўнавага 
У выпадку, калі другая вытворная 0: патэнцыяльная энергія ў стане лакальнага мінімуму, становішча раўнавагі *устойліва*. Калі сістэму зрушыць на невялікую адлегласць, яна вернецца назад у стан раўнавагі.
Раўнавага ўстойліва, калі цэнтр цяжару цела займае самае нізкае становішча ў параўнанні з усімі магчымымі суседнімі палажэннямі.

### Абыякавая раўнавага 
Другая вытворная = 0: у гэтай вобласці энергія не вар’іруецца, а становішча раўнавагі з’яўляецца *абыякавым*. Калі сістэма будзе зрушаная на невялікую адлегласць, яна застанецца ў новым становішчы.

Выява:Unstable equilibrium.svg|Неўстойлівая раўнавага
Выява:stable equilibrium.svg|Устойлівая раўнавага
Выява:Indifferent equilibrium.svg|Абыякавая раўнавага

## Умовы раўнавагі 
Дзве ўмовы раўнавагі целаў фармулюцца наступным чынам:

# Вектарная сума ўсіх сілаў, што ўздзейнічаюць на цела, роўная нулю
# Выконваецца правіла *момантаў*: цела з нерухомай воссю вярчэння захоўвае разнавагу, калі алгебраічная сума момантаў усіх сілаў, што ўздзейнічаюць на цела, роўная нулю

Катэгорыя:Класічная механіка
Рыкарда Марцінэлі

**Рыкарда Марцінэлі** (; нар. 11 сакавіка 1952) — панамскі палітык, прадпрымальнік. Абраны 3 мая 2009 года прэзідэнтам Панамы ў выніку усеагульных прамых прэзідэнцкіх выбараў, набраўшы каля 60 % галасоў выбаршчыкаў. Быў вылучаны ліберальнай партыяй «Дэмакратычны выбар». Асноўны канкурэнт, кандыдат ад левацэнтрысцкай Рэвалюцыйнай дэмакратычнай партыі Бальбіна Эрэра саступіла, набраўшы менш за 40 % галасоў.

Марцінэлі жанаты з Мартай Лінарэс. Мае 3 дзяцей: Рыкарда, Луіс Энрыке і Караліна.

Катэгорыя:Прэзідэнты Панамы
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Іва Ёсіпавіч

**Іва Ёсіпавіч** (; нар. 28 жніўня 1957, Заграб, Югаславія) — харвацкі палітычны дзеяч, прэзідэнт Харватыі з 18 лютага 2010 па 19 лютага 2015. Сябра Сацыял-дэмакратычнай партыі Харватыі (SDP).

## Біяграфія 
Ёсіпавіч скончыў факультэт права ва універсітэце Заграба і Музычную акадэмію Заграба. Зараз выкладае ў абодвух ВНУ. У 1985 годзе атрымаў прэмію Еўрапейскага вяшчальнага саюза за кампазіцыю «Samba da Camera».

20 чэрвеня 2009 Ёсіпавіч стаў кандыдатам у барацьбе за пасаду прэзідэнта Харватыі, апярэдзіўшы Люба Юрчыча на праймерыз SDP 12 ліпеня.

Катэгорыя:Палітыкі Харватыі
Катэгорыя:Прэзідэнты Харватыі