open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дом Намікоса

**Дом Намікоса** — аб'ект культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння другой паловы XIX стагоддзя ў горадзе Таганрогу Растоўскай вобласці. Знаходзіцца па адрасе вуліца Грэчаская, 53. Ставіцца да помнікаў гісторыі і культуры.

## Гісторыя 
Дом па вуліцы Грэчаскай, 53 у горадзе Таганрогу з'явіўся ў трэцяй чвэрці XIX стагоддзя. Ён быў пабудаваны для сям'і часовага купца II гільдыі Мікалая Міхайлавіча Ламбока. У яго і ў яго жонкі Паўліны Васільеўны было некалькі дзяцей. Вядома пра нараджэнне першага дзіцяці — сына Васіля — 31 студзеня 1867 года, праз пару гадоў з'явілася дачка Марыя.

У 1866—1867 годзе дом па вуліцы Грэчаскай, 53 быў прададзены і перайшоў ва ўласнасць Каламіры Васільеўны — жонкі Антона Дзмітрыевіча Намікос. У дакументах першай паловы XIX стагоддзя захавалася інфармацыя, якая, магчыма, тычыцца Антона Дзмітрыевіча: ёсць запіс пра нараджэнне 1 жніўня 1831 года і пра хрышчэнне 16 жніўня таго ж года хлопчыка Антонія — сына Андрэя Рыгоравіча Наміко і Яфіміі Ларыёнаўны.

Сям'я ж самога Антона і Каламіры Намікос была шматдзетнай: вядома пра нараджэнне дзяцей, якія атрымалі імёны Васіля, Каліёпы, Кацярыны, Міхаіла, Евангеллі і Аляксандра. Старэйшы сын Васіль быў народжаны ў 1884 годзе, Аляксандр і Евангелля былі двайнятамі. Каламіра Намікос сур'ёзна займалася перабудовай набытага дома і дамаглася ў гэтым вынікаў. Яе муж вёў у горадзе актыўную дзейнасць — заснаваў макаронную фабрыку, а потым і вальцавы млын — яго ён пабудаваў у 1882 годзе. Прадукцыя, якая выраблялася на яго прадпрыемствах, прызнавалася такой, што мела высокую якасць і была ганаравана некалькіх узнагарод. Пра самага ўласніка вядомыя цікавыя падрабязнасці: ён валодаў вясёлым норавам і быў трапным стралком, заснаваў трэцюю ў горадзе кіназалу «Ілюзіён», якая, праўда, праіснаваў зусім нядоўга.

Памёр Антон Намікос 12 сакавіка 1894 года. З 1912 года часткова яго дом быў заняты частку агентурна-камісійнай канторай таганрожца па прозвішчы Панагіёта. У 1920 годзе будынак займала прафесійная медычная школа, у розны час званая медычным тэхнікумам, медычным вучылішчам і фельчарска-акушэрскай школай.

Дом купца Намікос да 1925 года прыналежаў яго нашчадкам. У 1941 годзе тут быў адкрыты публічны дом. З 1992 года дом будынак ставіцца да спіса аб'ектаў культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння, у доме месціцца «Спецпраекттрэст».

## Апісанне 
Вуглавы двухпавярховы дом, якаія быў пабудаваны ў цагляным стылі. У пачатку XX стагоддзя з'явілася дадатковае архітэктурнае афармленне ў выглядзе гаўбца і вежкі. Упрыгожваннем фасада сталі замкавыя камяні, сандрыкі і цагляныя ліштвы. Вокны на другім паверсе створаны ў паўцыркулярнай форме і апраўлены трохчвартковымі цаглянымі калонамі. Фігурныя і паўцыркулярныя франтоны мясцуюцца над карнізам з сухарыкам.

Катэгорыя:Таганрог
Уладзімір Аляксеевіч Кудзінаў

**Уладзімір Кудзінаў** (нар. ) — бізнэсмэн, дэпутат Вярхоўнага Савета 13-га склікання, адзін з ініцыятараў імпічменту Аляксандра Лукашэнкі ў лістападзе 1996 г. Сябра АГП.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 11 чэрвеня 1959 г. у вёсцы Танежыцы Слуцкага раёна Мінскай вобласці. У 1981 г. скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (1981). Працаваў нарміроўшчыкам, юрысконсультам, галоўным бухгалтарам (1981—1990), намеснікам начальніка і адначасова начальнікам аддзела па падаткаабкладанні прадпрыемстваў падатковай інспекцыі Івацэвіцкага раёна Брэсцкай вобласці (1990—1992). Дырэктар гандлёва-прамысловай фірмы «Івацэвічы» (1992—1997).

Жанаты: жонка — Зоя Кудзінава, дзве дачкі — Наташа і Зоя.

## Бізнес 
Уладзімір Кудзінаў з 1992 г. кіраваў створаным ім гандлёва-прамысловым прыватным малым прадпрыемствам «Івацэвічы». Прадпрыемства займалася гадоўляй буйной рагатай жывёлы, перапрацоўкай і продажам мясных вырабаў. На ім працавала больш за 300 чалавек з самым высокім заробкам у раёне.

У канцы 1995 г., пасля рашэння Кудзінава балатавацца ў дэпутаты ВС, пачаўся канфлікт з мясцовай адміністрацыяй. У фірму была накіраваная праверка з падатковай інспекцыі, што надоўга паралізавала дзейнасць прадпрыемства.

У 1996 г. дадаліся іншыя праверкі, у тым ліку ад КДБ. У выніку, пад канец 1996 г. будынак фірмы перайшоў у дзяржаўную ўласнасць, а ўсе яе крамы зачыненыя.

## Палітычная дзейнасць 
У к. 1995 года Кудзінаў абраны дэпутатам Вярхоўнага Савета 13-га склікання. У парламенце супрацоўнічаў з грамадскім аб'яднаннем «Грамадзянскае дзеянне», быў адным з ініцыятараў імпічменту Аляксандра Лукашэнкі ў лістападзе 1996 г.

Выдаваў апазіцыйную газету «Газета Уладзіміра Кудзінава».

1 лютага 2001 г. суд Барысаўскага раёна перагледзеў справу Кудзінава ў сувязі з прыняццем новага Крымінальнага Кодэкса РБ, які за артыкул «дача хабару» (ч. 2 арт. 431) прадугледжвае больш мяккае пакаранне. Кудзінаву знізілі тэрмін пакарання да 5 гадоў. З улікам амністыі атрымалася, што былы дэпутат адседзеў больш раней вызначанага тэрміну.

5 лютага 2001 г. Уладзімір Кудзінаў быў вызвалены з Мінскай калоніі УЖ-15/1, што па вул. Кальварыйская, даверанай асобай кандыдата ў прэзідэнты У. Ганчарыка падчас выбарчай кампаніі 2001 года.

## Літаратура 
* Дело Кудинова: громкий процесс, потрясший всю страну, в документах и фактах. — Правозащитный центр «Весна-96». — Тверь: Глобус, 1998. — 184 с. ISBN 5-7107-0032-4
* Беларуская палітычная сістэма і прэзідэнцкія выбары 2001 году. Менск — Варшава, 2001. С.90, 189, 425.
* Кто есть кто в Беларуси. Хто ёсць хто ў Беларусі. Who is who in Belarus. — Мн.: ООО «Мэджик Бук», 2004. — 284.

Катэгорыя:Палітвязні Беларусі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13-га склікання
Дом Абылая

**Белы дом Абылая** () — стаўка хана Абылая ў крэпасці Пятра ў Петрапаўлаўску, помнік гісторыі і культуры рэспубліканскага значэння.

## Гісторыя 
Каланізацыі паўночнага рэгіёну Казахстана і прасоўванні ўглыб краіны папярэднічала будаўніцтва ў 1752 годзе крэпасці святога Пятра на гары Кызылжар, на высокім узбярэжжы ракі Ішым. Падставай для будаўніцтва крэпасці паслужыла наладжванне палітычных і гандлёва-эканамічных адносін паміж расійскай адміністрацыяй і ханскай уладай. У сувязі з гэтым паўстала неабходнасць у будаўніцтве таксама спецыяльнай рэзідэнцыі хана для вырашэння пытанняў, якія ўзнікалі ў ходзе частых казачых рэйдаў у стэп, згонам жывёлы ў карэннага насельніцтва і захопам зямельных участкаў. Архіўныя матэрыялы сведчаць, што «па просьбе яго, Абылая, для знаходжання яго пабудаваны прама ў крэпасці святога Пятра, уверх па рацэ Ішым ў гарах Енгыстау, ў 1765 годзе драўляны дом». Такім чынам дом Абылая быў прызначаны не толькі для знаходжання, але і для вырашэння канфліктных сітуацый.

Існавалі розныя здагадкі пра месцазнаходжанне будынка. У цяперашні час дакладна вядома, што яно знаходзілася ў 2-3 км ад крэпасці, на «гары» (мелася на ўвазе мясцовасць), якая ў далейшым (з другой паловы XIX стагоддзя) апынулася ў межах горада Петрапаўлаўск. Драўляны будынак, верагодна, згарэў падчас аднаго з пажараў, а на яго месцы ў 1829 годзе быў узведзены мураваны.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Петрапаўлаўск
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Казахстана
Царква Усіх Святых (Бягомль)

**Царква Усіх Святых** — праваслаўны храм у гарадскім пасёлку Бягомль (Докшыцкі раён). Размешчана на вуліцы Кастрычніцкай, 1. Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю.

## Гісторыя 
Бягомльская царква ўсіх Святых (Свята-Раства-Багародзіцкая царква) пабудаваная ў другой палове XIX стагоддзя ў рэтраспектыўна-рускім стылі. 

Драўляная царква ў Бягомлі была збудаваная ў 1783 годзе як грэка-каталіцкая, па фундацыі капітулы Віленскай рыма-каталіцкай дыяцэзіі, якая была ўласнікам Бягомля. У 1877 годзе пачалося будаўніцтва новай царквы, праектны кошт якой быў разлічаны на 29.764 руб., з якіх 12.181 руб. пакрылі прыхаджане, а рэшту - расійская казна. Драўляная царква мела быць разабраная з-за старасці.

У міжваенны час царква была зачыненая савецкімі ўладамі і перабудаваная на бровар. У пасляваенныя гады ў будынку царквы далей была вінакурня. Савецкім часам будынак не рэстаўраваўся, з-за чаго паступова стаў непрыгодным. Зараз цалкам зруйнавана задняя сцяна, у правай сцяне ўзнік значны пралом з абрушэннем цаглін. Фактычна ў сённяшніх умовах царква да аднаўлення не прыдатная, нягледзячы на тое, што знаходзіцца пад аховай беларускай дзяржавы як гістарычны помнік.
У зборніку «Хрысціянскія храмы Беларусі на фотаздымках Яна Балзункевіча. Пачатак 19 стагоддзя», надрукаваных у 2000 годзе РУП Выдавецтва «Ураджай», пад змешчанай фотаздымкам храма напісана, што царква не захавалася. Відаць, гэтая фраза хуткім часам стане сапраўднасцю, бо прынятыя вернікамі Бягомля і праваслаўным святаром намаганні па захаванні і аднаўленні царквы не прывялі да якога-небудзь выніку, хоць рэканструкцыя царквы ёсць адной з задач Докшыцкага райвыканкама. Набажэнствы праводзяцца ў былым прыёмным пакоі значна паменшанай, амаль да ўзроўню паліклінікі, Бягомльскай раённай бальніцы.

У 2010-я гады побач з руінамі царквы была збудаваная новая, невялікага памеру, царква, у якой рэгулярна адбываюцца набажэнствы.

Файл:Biahomiel, Usichśviackaja. Бягомель, Усіхсьвяцкая (1900).jpg|У пачатку XX стагоддзя
Файл:Biahomiel, Usichśviackaja. Бягомель, Усіхсьвяцкая (1929).jpg|Бальшавікі здымаюць званы з царквы (1929)
Файл:All Saints Orthodox Church at Soviet street in Biahomĺ - panoramio.jpg|Выгляд з боку вуліцы Савецкай (2007)
Файл:All Saints Orthodox Church in Biahomĺ - panoramio.jpg|Крыж перад царквой (2007)
Файл:Царква Усіх Святых у Бягомлі.jpg|Царква ўзімку (2007)
Файл:Бегомльская церковь табличка.JPG|Таблічка на царкве (2009)
Файл:Руіны Бягомль 1.JPG|Унутры царквы (2010)
Файл:Царква Ўсіх Сьвятых Бягомль.JPG|Сучасны выгляд (2010)

## Літаратура 
* Регионы Беларуси: энциклопедия. В 7 т. Т. 2. Витебская область. В 2 кн. Кн. 1 / редкол.: Т. В. Белова (гл. ред.) [и др.]. — Минск: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — С. 38—39. — 536 с.: ил. — ISBN 978-985-11-0525-6.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў псеўдарускім стылі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1866 годзе
Катэгорыя:З’явіліся ў 1877 годзе
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Докшыцкага раёна
Катэгорыя:Бягомль
Катэгорыя:Храмы Полацкай і Глыбоцкай епархіі
Нара (рака)

**На́ра** () — рака ў Маскоўскай і Калужскай абласцях Расіі, левы прыток Акі (басейн Волгі).

## Назва 
Назва Нара балцкага паходжання.

Гідранімічныя аналагі — літоўскія гідронімы *Narantis, Narasa, Nar-upis*, рачныя назвы Нароўля, Нарач (*Nar-, Ak-*).

Варыянт таго ж кораня *Ner-* у водных назвах Няропля, Нярус(с)а (прыток Дзясны), Нерэта (возера ля дзвінскай ракі Таропы), Нерэста (рака на Павоччы), у літоўскіх рачных назвах тыпу *Neris, Nereta, Nerotis*.

Корань *Nar-* (*Ner-*) звязаны з літоўскім *nerti* «ныраць», *naras* «нырок (у ваду)», далей да індаеўрапейскага **ner-* «ныраць, пагружацца; прытулак, логвішча, нара».

## Гідраграфія 
Даўжыня ракі 158 км. Плошча вадазбору 2030 км². Сярэдні расход вады ў сярэднім цячэнні 5,5 м³/с, каля вёскі Папіна — 4,92 м/с. Жыўленне ракі пераважна снегавое.

Уздоўж ракі шмат населеных пунктаў, у т.л. раённыя цэнтры Серпухаў і Нара-Фамінск.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Государственный водный реестр РФ
* Научно-популярная энциклопедия «Вода России»

Катэгорыя:Рэкі Маскоўскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Калужскай вобласці
Катэгорыя:Прытокі Акі (прыток Волгі)
Тацевік Нарайраўна Аганесян

**Тацевік Нарайраўна Аганесян** (; ) — джазавая спявачка, вакалістка.

У 1970-1980-х гадах дамаглася прызнання як лепшая выканаўца джазавых стандартаў, выступіўшы на некалькіх буйных джазавых фэстах. «Эла з Ерэвана» ці «Лэдзі Джаз Савецкага саюза» — так звалі Тацевік Аганесян, якая з’явілася на джазавай сцэне СССР. Тацевік — рэдкі прыклад запатрабаванай джазавай спявачкі СССР на сусветным джазавым рынку.

## Біяграфія 
Нарадзілася 3 чэрвеня 1955 года ў Ерэване ў сям’і музыкантаў. У дзяцінстве выконвала армянскія народныя песні, захапілася джазам, праслухаўшы калекцыю пласцінак брата — акадэмічнага скрыпача.

У 1966 года выступала з джаз-аркестрам Армянскага радыё.

У 1974 годзе скончыла дырыжорска-харавое аддзяленне Музычнай вучэльні імя Мелікяна.

У 1974—1978 гадах выконвала джаз у Дзяржаўным эстрадным аркестры Арменіі Канстанціна Арбеляна (у 1976 выступіла на джазавым фэсце ў Белградзе).

Пасля 1977 года падрыхтавала некалькі джазавых праграм з ансамблямі Ігара Брэля, Тэйта Паўлса, Гунарса Розенберга, з піяністам Мікаэлем Закаранам.

У 1991 годзе эмігравала ў ЗША, а ў канцы XX стагоддзя пачала канцэртаваць у Амерыцы і Еўропе пад імем Datevik.

## Спасылкі 
* Datevik Hovanesian
* Личности 
* Оганесян Татевик Норайровна

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі СССР
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Арменіі
Будынак былога жаночага епархіяльнага вучылішча

* Будынак былога епархіяльнага жаночага вучылішча, Віцебск
* Будынак былога епархіяльнага жаночага вучылішча, Магілёў
Дом Случэнкі

**Дом Случэнкі** — аб'ект культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння, які размяшчаецца ў завулку Антона Глушко, 8, у Таганрогу Растоўскай вобласці. Прызнаны помнікам архітэктуры.

## Гісторыя 
У 1840-х гадах гараджанін па прозвішчы Варвацы на пляцоўцы, сучасны адрас якога — завулак Антона Глушко, 6 і 8, пабудаваў паўтарапавярховы дом.

З 1873 па 1880 год дом з пляцоўкай былі ва ўласнасці купчыхі Ганны Дыкіякі, а ў 1890 годзе дом ўжо прыналежала купцу I гільдыі Цімафею Лявонцьевічу Случэнку. У 1885 годзе ён быў членам камісіі для назірання за гарадскімі пачатковымі вучылішчамі, у 1890 годзе, (паводле іншых дадзеных — у 1892 годзе) абіраўся гласным Гарадской Думы. Некаторы час ён працаваў у канторы Д. Г. Кандаянакі і ў якасці канторшчыка атрымваў 3000 рублёў у год. Жонкай Цімафея Лявонцьевіча была Соф'я Якаўлеўна, у шлюбе з якой нарадзіліся сыны: Іван, Павел, Георгі і Аляксандр.

Сын Іван таксама стаў купцом I гільдыі, сябраваў з сям'ёй вольнага мастака Валяр'яна Мола. Купцы Случэнкі валодалі паравым млыном у Таганрогу. У 1898 годзе дом перайшла ва ўласнасць спадчыннікам купца. У перыяд з 1906 па 1915 год домаўласніцтва прыналежала Івану, Аляксею і Аляксандру Случэнкам і Аспазіі Георгіеўне Случэнка.

У 1920-х гадах у двары дома знаходзілася дзяржаўная фабрыка «Сядло» Саўнаргаса. Паводле Рашэння № 301 ад 18.11.1992 года ўваходзіць у спіс аб'ектаў культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння.

## Апісанне 
Паўтарыпавярховы дом з пяццю вокнамі была пабудаваны на высокім падмурку. У варотах дома размяшчаліся паўкалоны.

File:Жилой дом, переулок А. Глушко, 8, Таганро.jpg
File:Таганрог Глушко 8 фото 010.jpg

Катэгорыя:Таганрог
Агляд-хроніка парушэнняў правоў чалавека

**«Агляд-хроніка парушэнняў правоў чалавека»** — штогадовае дакументальнае выданне няўрадавай арганізацыі Праваабарончы цэнтр «Вясна», асвятляе тэму — правы чалавека ў Беларусі, спалучае факты і аналітыку. Выдаецца на трох мовах — беларускай, англійскай, рускай.

## Гісторыя 
Першы Агляд-хроніка быў падрыхтаваны ў 1998 годзе, прэзентаваны ў Мінску ў лютым 1999 года з удзелам пацярпелых ад парушэння правоў чалавека, сваякоў палітвязняў, праваабаронцаў, незалежных СМІ Першапачаткова Агляд-Хроніка ўкладаўся на падставе хронікі, якая друкавалася ў праваабарончым выданні «Права на волю», з 2000 года асновай для Агляду-хронікі стаў сайт арганізацыі Праваабарончы цэнтр «Вясна».

## Змест 
Агляд-хроніка асвятляе сітуацыю з парушэннем правоў чалавека ў Беларусі, сярод якіх: палітвязні, смяротнае пакаранне, арышт ўдзельнікаў мірных акцый пратэсту, пенітэнцыярная сістэма Беларусі, свабода СМІ, права на мірныя сходы, права на стварэнне асацыяцый.

## Спасылкі 
* http://spring96.org/be/editions
* http://spring96.org/be/news/52246
* http://www.gomelspring.org/be/news/1289
* https://eurobelarus.info/news/society/2013/03/14/aglyad-hron-ka-parushennya-pravo-chalaveka-belarus-lyuty-2013-goda.html 
* http://vytoki.net/?photo=00022575 
* http://by.soli-day.org/be/node/502 

Катэгорыя:Правы чалавека ў Беларусі
Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі Беларусі
Сяргей Міхайлавіч Гесэн

**Сярге́й Міха́йлавіч Ге́сэн** ( — ) — савецкі гаспадарчы дзеяч, член Сакратарыята ЦК КП(б)Б.

## Біяграфія 
Член Прэзідыума Выканкама Камінтэрна, упаўнаважаны па Заходняй вобласці Наркамата цяжкай прамысловасці СССР у Смаленску.

Арыштаваны 9 снежня 1934 года, расстраляны ў 1937 годзе.

Членбюро ЦК КП(б)Б (1925—1926).

## Сям'я 
* Бацька — расійскі юрыст Міхаіл Ісідаравіч Гесэн, сааўтар «Энцыклапедыі банкавай справы» (СПб, 1904).
* Дачка — Ірына Сяргееўна Гесэн — была замужам за фармаколагам Васілём Васільевічам Закусавым; абодва былі арыштаваныя ў ходзе Справы лекараў.
* Дзядзька — Гесэн, Юлій Ісідаравіч — расійскі гісторык, літаратар, аўтар навуковых работ па гісторыі яўрэйскага народа.

## Спасылкі 
* Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898 – 1991

Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Сакратары ЦК КПБ
Катэгорыя:Члены бюро ЦК КПБ
Парыцкі сельсавет

**Па́рыцкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Светлагорскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі. Цэнтр — гарадскі пасёлак Парычы.

## Геаграфія 
Сельсавет знаходзіцца на поўначы Светлагорскага раёна, прыкладна за 30 кіламетраў ад горада Светлагорск.

## Гісторыя 
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Парыцкага раёна Бабруйскай акругі БССР. Цэнтр — мястэчка Парычы. 24 верасня 1926 года сельсавет скасаваны, замест яго ўтвораны Казлоўскі сельсавет, а частка тэрыторыі адыйшла да Парыцкага местачковага савета.

1 снежня 2009 года да пассавета далучана тэрыторыя скасаванага Казлоўскага сельсавета (14 населеных пунктаў: аграгарадок Казлоўка, вёскі Вярхлессе, Высокі Полк, Ельнічкі, Кастрычнік, Кнышэвічы, Ліпнікі, Майсееўка, Пагонцы, Прудок, Пясчаная Рудня, Селішчы, Скалка, Судавіца). 12 лістапада 2013 года Парыцкі пассавет рэарганізаваны ў сельсавет.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2019 года — 3691 чалавек.

## Населеныя пункты 
У Парыцкі сельсавет уваходзяць 15 населеных пунктаў (насельніцтва паводле перапісу 2009):
* вёска Высокі Полк (109 чал.)
* вёска Вярхлессе (110 чал.)
* вёска Ельнічкі (26 чал.)
* аграгарадок Казлоўка (718 чал.)
* вёска Кастрычнік (46 чал.)
* вёска Кнышэвічы (50 чал.)
* вёска Ліпнікі (9 чал.)
* вёска Майсееўка (154 чал.)
* вёска Пагонцы (20 чал.)
* гарадскі пасёлак Парычы (2&nbsp;030 чал.)
* вёска Прудок (255 чал.)
* вёска Пясчаная Рудня (7 чал.)
* вёска Селішчы (36 чал.)
* вёска Скалка (71 чал.)
* вёска Судавіца (352 чал.)

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Парыцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1926 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 2013 годзе
Аляксандр Пятровіч Дзянісаў

**Алякса́ндр Пятро́віч Дзяні́саў **(, с. Борскае () — , ) — беларускі савецкі акцёр тэатра і кіно.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут (1968).

З 1967 года — акцёр Беларускага тэатра імя Янкі Купалы.

Стаў папулярны ў пачатку 1980-х гадоў пасля ролі Гамаюна ў серыяле «Дзяржаўная граніца».

З 1990 года жыў у ЗША.

Памёр 3 сакавіка 2012 года ў Нью-Ёрку.

## Узнагароды і званні 
* Заслужаны артыст Беларускай ССР
* Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1985, за ролю старшыны Дугіна ў спектаклі «Радавыя» па п'есе Аляксея Дударава).

## Творчасць 
### Фільмаграфія 
# 1971 — Запыт (кароткаметражныя) — Васіль 
# 1972 — Вуліца без канца — эпізод 
# 1973 — Агонь — Андрэй Гяйко 
# 1974 — Белае кола — Андрэй Гяйко 
# 1974 — Фронт без флангаў — мічман Вакуленчук 
# 1976 — Спытай сябе 
# 1976 — Такая яна, гульня — Іван Бяспалаў 
# 1976 — Эквілібрыст (ТБ) — Віктар Воўкаў 
# 1977 — Ералашны рэйс — шкіпер 
# 1977 — Гэта было ў Какандзе — Ліхалетаў, чырвоны камандзір 
# 1978 — Алтунін прымае рашэнне 
# 1978 — Пятая пара года — Андрэй Баркалін 
# 1978 — Расклад на пазаўтра — Алег Паўлавіч, настаўнік матэматыкі 
# 1979 — Чакайце сувязнога — Раман Палішчук 
# 1979 — Выгадны кантракт — Нікіцін, пачынаючы актор
# 1979 — Расколатае неба — бандыт 
# 1980 — Дзяржаўная граніца. Фільм 1-й: Мы наш, мы новы… — Іван Трафімавіч Гамаюн 
# 1980 — Дзяржаўная граніца. Фільм 2-й: Мірнае лета 21-га года — Іван Трафімавіч Гамаюн 
# 1980 — Ад Буга да Віслы — партызан Антон Землянко 
# 1980 — Усе грошы з кашальком (кароткаметражны) 
# 1981 — Прададзены смех 
# 1982 — Іван — першы сакратар райкама КПСС 
# 1983 — Ішоў чацвёрты год вайны — Журба 
# 1983 — Зацюканы апостал (фільм-спектакль) — палітычны каментатар 
# 1984 — Дзяржаўная граніца. Фільм 4-й: Чырвоны пясок — Іван Трафімавіч Гамаюн 
# 1984 — Прыходзь вольным 
# 1984 — Клініка (кінаальманах). Гаспадар 
# 1984 — Аповед барабаншчыка — камбрыг 
# 1985 — Контрудар — Аляксандр Мікалаевіч Багалюбаў, начальнік штаба 1-га Украінскага фронту 
# 1985 — Вялікая прыгода — Ягор Данілыч, старшыня калгаса 
# 1985 — З юбілеем пачакаем — Аляксандр Фёдаравіч Макарэня 
# 1985 — Я кахаў вас больш жыцця — начальнік штаба 
# 1987 — Перамена долі 
# 1987 — Пітар Пэн — Красунчык Чекко, пірат 
# 1988 — Воля Сусвету — Жыбуль 
# 1988 — Забіць цмока 
# 1988 — Радавыя (фільм-спектакль) — старшына Дугін 
# 1989 — Не пакідай — атаман разбойнікаў 
# 1990 — Чалавек з чорнай «Волгі» — Міхайлаў 
# 1990 — Чорная даліна — Дораш Брус 
# 2000 — ПМЖ (тэлесерыял) 
# 2008 — На спіне ў чорнага ката

## Спасылкі 
* Інтэрв'ю: «Матрос Гамаюн з „Дзяржаўнай мяжы“ дзеля выратавання дачкі з'ехаў з Беларусі». «Комсомольская правда», 21 красавіка 2005 

Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя
Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя
Катэгорыя:Акцёры СССР
Катэгорыя:Акцёры ЗША
Катэгорыя:Акцёры паводле алфавіта
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларускай ССР
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі СССР
Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы
Карл Бурэш

**Карл Бурэш** (, 12 кастрычніка 1878, Гросэнцерсдорф, Ніжняя Аўстрыя, Аўстра-Венгрыя — 16 верасня 1936, Вена, Аўстрыя) — аўстрыйскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, адвакат, канцлер Аўстрыі ў 1931—1932 гадах.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і гандлёвага агента. Вучыўся ў школе Гросэнцерсдорфа, затым у Вене (у раёне Дёблинг). Паступіў на юрыдычны факультэт Венскага універсітэта. З прычыны ранняй смерці бацькі вымушаны быў зарабляць на жыццё самастойна прыватнымі ўрокамі. У 1901 годзе скончыў універсітэт і пачаў адвакацкую практыку ў родным Гросэнцерсдорфе. У 1909 годзе быў абраны ў муніцыпалітэт ад Хрысціянска-сацыяльнай партыі. У 1916-19 гадах быў бургамістрам Гросэнцерсдорфа. 16 лютага 1919 года быў абраны ў Устаноўчы Сход, а з 1920 па 1934 быў дэпутатам Нацыянальнага Савета.
Улетку 1922 гады стаў губернатарам Ніжняй Аўстрыі. На гэтай пасадзе ён знаходзіўся да прызначэння канцлерам летам 1931 года, а таксама пасля адстаўкі з мая 1932 па травень 1933. Ён актыўна і паспяхова абараняў эканамічныя і фінансавыя інтарэсы зямлі, што было асабліва прыкметна на фоне Вены, як правіла Кіраваць сацыял-дэмакратамі.
У чэрвені 1931 гады пасля краху найбуйнейшага аўстрыйскага банка Крэдытанштальт і цяжкасцяў, звязаных з няўстойлівасцю нацыянальнай валюты, Аўстрыя апынулася на парозе дзяржаўнага калапсу. Пасля няўдалых спробаў канцлера Ота Эндэра і былога канцлера Ігнацы Зейпеля сфармаваць урад спробу фарміравання дзеяздольнага кабінета распачаў Бурэш. Сфармаваны ім кабінет лічыўся пераходным урадам, мэтамі якога была барацьба з банкаўскім крызісам і глабальнымі праблемамі плацёжнага балансу. Да гэтага дадаўся і палітычнае супрацьстаянне з Хеймвером, якое вылілася ў верасні 1931 гады ў мяцеж Вальтэра Пфримера, кіраўніка штирийского аддзялення гэтай арганізацыі. Падаўленне гэтага бунту прывяло да разрыву з «пангерманистами» і фармаванню Бурэшем новага кабінета парламенцкага меншасці. Гэты ўрад Бурэша праіснавала да траўня 1932 гады, калі яно вымушана было сысці ў адстаўку пасля цяжкага паражэння хрысціянска-сацыяльнай партыі на выбарах у ландтаг Вены, Ніжняй Аўстрыі і Зальцбургу.
Пасля 11-месячнага знаходжання на пасадзе канцлера, Бурэш вярнуўся на пасаду губернатара зямлі Ніжняя Аўстрыя, дзе спрабаваў наладзіць супрацоўніцтва з аўстрыйскімі нацыянал-сацыялістамі. Затым у 1933-35 гадах ён займаў пасаду міністра фінансаў у аўтарытарных ўрадах Дольфуса і Шушніга, пасля чаго адышоў ад актыўнай палітычнай дзейнасці. Апошняй пасадай Бурэша быў (са студзеня 1936 г.) пост кіраўніка аўстрыйскім паштова-ашчадныv банкам.

Катэгорыя:Канцлеры Аўстрыі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Аўстрыі
Заслужаны артыст Беларускай ССР

**Заслу́жаны арты́ст Белару́скай ССР** — ганаровае званне, прысвойвалася Прэзідыумам Вярхоўнага Савета Беларускай ССР і з'яўлялася адной з формаў прызнання дзяржавай і грамадствам заслуг выдатных дзеячаў мастацтва, якія праславіліся ў справе развіцця тэатра, музыкі, кіно, цырка і г. д. Заснавана 4 ліпеня 1940 года. Прысвойвалася рэжысёрам, кампазітарам, дырыжорам, канцэртмайстэрам, мастацкім кіраўнікам музычных, харавых, танцавальных і іншых калектываў, іншым творчым работнікам, музыкам-выканаўцам за высокае майстэрства і садзейнічанне развіццю мастацтва.
Наступнай ступенню прызнання было прысваенне звання «Народны артыст Беларускай ССР», затым «Народны артыст СССР».

Пачынаючы з 1919 года і да указа 1940 года прысвойвалася званне «Заслужаны артыст Рэспублікі». Прысвойвалася яно калегіямі Наркамасветы рэспублік, загадамі наркамаў асветы, выканкамамі абласных і краявых саветаў.

15 лістапада 1968 года Прэзідыум Вярхоўнага Савета БССР заснаваў адзіны нагрудны знак для асоб, удастоеных ганаровых званняў Беларускай ССР.
Аверс знака быў агульным для ўсіх, на адваротным боку паказвалася найменне адпаведнага ганаровага звання.

Першым з вядомых узнагароджаных у 1935 годзе быў Аркадзь Мікалаевіч Кальцаты — кінарэжысёр і аператар.
Апошнім узнагароджаным гэтым ганаровым званнем у 1987 годзе быў Валерый Мікалаевіч Бандарэнка — акцёр.

З распадам Савецкага Саюза ў Беларусі званне «Заслужаны артыст Беларускай ССР» было заменена званнем «Заслужаны артыст Беларусі», пры гэтым, улічваючы заслугі грамадзян Рэспублікі Беларусь, узнагароджаных дзяржаўнымі ўзнагародамі былых СССР і Беларускай ССР, за імі захаваліся правы і абавязкі, прадугледжаныя заканадаўствам былых СССР і Беларускай ССР аб узнагародах.

## Гл. таксама 
* Спіс заслужаных артыстаў Беларускай ССР

Катэгорыя:Узнагароды паводле алфавіта
Катэгорыя:Ганаровыя званні Беларускай ССР
Люстрацыя ва Украіне

**Люстрацыя ва Украіне** () — абмежаванне доступу да дзяржаўнай службы і працы ў органах мясцовага самакіравання для асоб, якія займалі кіруючыя пасады пры ранейшых палітычных рэжымах, супрацоўнікаў спецслужбаў былога СССР, а таксама для асоб, якія падазраюцца ў датычнасці да карупцыі.

Працэдуры люстрацыі, кола асоб, на якіх распаўсюджваюцца люстрацыйныя забароны, а таксама пералік пасад, якія ім забаронена займаць, устаноўлены законам «Аб ачышчэнні ўлады» . Закон уступіў у сілу ў кастрычніку 2014 года.

Па стане на 3 лістапада 2014 года, на падставе закона «Аб ачышчэнні ўлады» было звольнена 347 дзяржслужачых.

## Выявы 

Люстраційний комітет.jpg|Эмблема Люстрацыйнага камітэту
Lustration map.png|Краіны Еўропы, дзе праводзілася або праводзіцца ачышчэнне ўлады
My-vidpovidalni 16.png|Тэматычны плакат
Sword of Justice in Brovary.jpg|Помнік «Меч справядлівасці» ў Браварах

## Гл. таксама 
* Дэкамунізацыя ва Украіне

Украіна
Катэгорыя:Рэформы
Катэгорыя:Палітыка Украіны
Вардуі Варданян

**Вардуі Варданян** (, 27 чэрвеня 1976, Ерэван — 15 кастрычніка 2006, Севан-Мартуні) — армянская эстрадная спявачка.

## Адукацыя 
* 1993 — скончыла музычную школу пры Харавым таварыстве Арменіі.
* 1994 — скончыла Інстытут замежных моў імя Валерыя Брусава.
* 2003 — скончыла Ерэванскую кансерваторыю імя Камітаса

## Музычная кар’ера 
* 1994 — разам з ансамблем «Джаз-поп» брала ўдзел у міжнародным конкурсе, які праходзіў у Свярдлоўску, і была ганаравана «Гран-пры».
* 1995 — працавала ў Дзяржаўным тэатры песні Арменіі.
* 1996 — брала ўдзел у конкурсе маладых выканаўцаў «Ялта—Масква транзіт», дзе была ганаравана адмысловым прызам за лепшае выкананне.
* 1999 — была прызнана спявачкай года ў Арменіі. У гэтым жа годзе заняла 2-ое месца на конкурсе «Залаты шлягер» ў Беларусі.
* 2000 — на конкурсе «Дыскаверы» ў Балгарыі атрымала «Гран пры» і была ганаравана адмысловым прызам «Глядацкіх сімпатый». У гэтым жа годзе зноў атрымала «Гран-пры» ў Македоніі.
* 2000 — узяла ўдзел у міжнародным конкурсе «Славянскі кірмаш», заняўшы 2-ое месца.
* 2001 — узяла ўдзел у Міжнародным конкурсе маладых выканаўцаў «Мора сяброў 2001» Ялта — Украіна, дзе заняла 2-ое месца.

## Няшчасны выпадак 
Загінула 15 кастрычніка 2006 года ў аўтакатастрофе на трасе Севан-Мартуні, Арменія.

## Персанальныя дадзеныя 
Была замужам. Ёсць сын Рубен, які нарадзіўся ў 1998 годзе.

## Абраная дыскаграфія 
* Disarray 
* *Только Ты *
* Իմն ես 

## Спасылкі 
* Varduhi Vardanyan’s official website 
* Кратко 
* Вардуи Варданян

Катэгорыя:Загінулі ў аўтамабільных катастрофах
Белая Русь (партыя)

**Бе́лая Русь** — беларуская палітычная партыя, створаная ў 2023 годзе на аснове рэспубліканскага грамадскага аб’яднання «Белая Русь», галоўная праўладная партыя рэжыму Лукашэнкі.

Пра намер пераўтварыць грамадскую арганізацыю палітычную партыю было абвешчана ў лютым 2023 года . У пачатку сакавіка была апублікавана праграма будучай партыі. Устаноўчы З’езд партыі прайшоў у Канцэртнай зале «Мінск» 18 сакавіка 2023 года. Каля 1000 дэлегатаў і 15 948 прысутных на ўстаноўчым З’ездзе аднагалосна прагаласавалі за стварэнне новай беларускай палітычнай партыі. У прэзідыум першага З’езду ўвайшлі 12 чалавек. Былі прынятыя Статут і праграма партыі. Па аднагалосным рашэнні партыю ўзначаліў кіраўнік рэспубліканскага грамадскага аб’яднання Алег Аляксандравіч Раманаў.

У канцы чэрвеня 2025 года Старшынёй партыі «Белая Русь» абрана былая прэс-сакратаркай МУС Вольга Чамаданава. 

.

Грамадскае аб’яднанне працягвае існаваць паралельна.

## Функцыі 
Як адзначаюць праваабаронцы, адной з функцый партыі ёсць удзел у імітацыі грамадскай дзейнасці і палітычных працэсаў у інтарэсах рэжыму Лукашэнкі ва ўмовах адсутнасці апазіцыйных партый. Таксама важнай функцыяй выступае дзяржаўная прапаганда і палітычны кантроль.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сайт партыі «Белая Русь»


Катэгорыя:2023 год у Беларусі
Пётр Міхайлавіч Шаранговіч

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Пётр Міхайлавіч Шаранговіч
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = м. Ілья, 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |выява            = Пётр Міхайлавіч Шаранговіч.jpg
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 
 |званне           = 
 |род войскаў      = 
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = Грамадзянская вайна ў Расіі
 |узнагароды       = 
{ style="background:transparent"
    
}
 |Commons        =
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}

**Пётр Міха́йлавіч Шаранго́віч** (—) — кавалер двух ордэнаў Чырвонага Сцяга да заснавання ордэна Леніна.

## Біяграфія 
Пётр Шаранговіч нарадзіўся ў 1893 годзе ў мястэчку Ілля Вілейскага павета Віленскай губерні (цяпер — аграгарадок у  Мінскай вобласці Беларусі). Па нацыянальнасці беларус. Служыў у царскай арміі, меў афіцэрскае званне паручніка, быў ад'ютантам 732-га пяхотнага палка. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі ў снежні 1917 года Шаранговіч добраахвотна пайшоў на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію.

Прымаў актыўны ўдзел у баях Грамадзянскай вайны. Служыў на пасадах начальніка разведвальнага аддзела 5-й арміі, памочніка начальніка штаба, начальніка штаба 27-й стралковай дывізіі, начальніка штаба 16-га стралковага корпуса. Паводле ўспамінаў ваеннага камісара 27-й стралковай дывізіі Андрэя Паўлавіча Кучкіна, Шаранговіч валодаў выдатнымі ваеннымі здольнасцямі, быў ініцыятыўным і адважным камандзірам. За баявыя адрозненні ў баях Грамадзянскай вайны Шаранговіч быў узнагароджаны двума ордэнамі Чырвонага Сцяга РСФСР (Загад Рэвалюцыйнага ваеннага савета Рэспублікі № 585 у 1920 годзе; Загад Рэвалюцыйнага ваеннага савета Рэспублікі № 12 ад 20 студзеня 1922 года).

Пасля заканчэння вайны Шаранговіч працягнуў службу ў Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі. Скончыў Ваенную акадэмію РСЧА (цяпер — Ваенная акадэмія імя М. В. Фрунзе). Служыў у Беларускай ваеннай акрузе, быў начальнікам упраўлення штаба. Пазней перайшоў на выкладчыцкую працу, выкладаў у Ваенна-палітычнай акадэміі імя Н. Г. Талмачова, затым стаў у ёй начальнікам кафедры тактыкі. Пражываў у Ленінградзе.

25 жніўня 1937 года Шаранговіч быў арыштаваны органамі НКУС СССР па абвінавачванні ў здрадзе Радзіме. 12 студзеня 1938 года Камісія Народнага камісарыята ўнутраных спраў СССР і Пракуратуры СССР прызнала вінаватым у інкрымінаваных злачынствах і прысудзіла Шаранговіча Пятра Міхайлавіча да вышэйшай меры пакарання — смяротнага пакарання. Прысуд быў прыведзены ў выкананне 18 студзеня 1938 года ў Ленінградзе. Там жа цела Шаранговіча было пахавана.

Пастановай Судовай калегіі Вярхоўнага суда СССР ад 17 лістапада 1956 г. рэабілітаваны.

## Спасылкі 
* Шарангович Пётр Михайлович. Краснознамёнцы

Катэгорыя:Пахаваныя ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя военачальнікі
Катэгорыя:Памерлі ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Царскія афіцэры на службе ў РСЧА
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Электрацягнік С

**Электрацягнік С** — рад серый электрацягнікоў розных мадыфікацый, якія будавалі і эксплуатавалі ў СССР з 1929 года. Назва серыі азначае, што электрацягнікі ствараліся для работы на Паўночных чыгунках ().

## Першыя серыі (для кантактнай сеткі 1500 В) 
У сярэдзіне 1920-х гадоў у сувязі з узрослым аб'ёмам перавозак на ўчастках Масква — Мыцішчы, Масква — Пушкіна, Масква — Шчолкава ўзнікла пытанне пра іх электрыфікацыю і перавод на маторвагонную цягу. Прадугледжвалася электрыфікаваць чыгунку з выкарыстоўваннем сістэмы пастаяннага току напружваннем 1500 В. Выбар гэтай сістэмы току быў прадыктаваны наступнымі абставінамі:
* Для аднафазнага току неабходна было б устанаўліваць трансфарматары ў маторныя вагоны, што прывяло б да пацяжэння і падаражання вытворчасці. Акрамя таго, цягавыя электрарухавікі (ЦЭР) пастаяннага току больш прыстасаваны да рэжыму з частымі пускамі, што важна для прыгараднага руху.
* У параўнанні з напружаннем 600—800 В для кантактнай сеткі патрабавалася значна менш медзі.
* На той момант не разлічвалі на пабудову надзейнага электраабсталявання для сеткі напружваннем 3000 В.
У ліпені 1929 года былі скончаны работы па электрыфікацыі ўчастка Масква — Мыцішчы Паўночнай чыгункі.

Катэгорыя:Электрацягнікі СССР
Варданян

**Варданян** () — армянскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Вардуі Варданян (1976—2006) — армянская эстрадная спявачка.
* Карэн Таніевіч Варданян (нар. 2003) — беларускі футбаліст.
* Рубен Варданян (нар. 1968) — мільярдэр і прадпрымальнік, кіраўнік урада Нагорнага Карабаха (2022—2023).
* Юрый Нарайравіч Варданян (1956—2018) — савецкі цяжкаатлет.
Электрацягнік ЭР1

**ЭР1** (**Э**лектрацягнік **Р**ыжскі, **1**-й тып) — электрацягнік пастаяннага току, які выпускаўся з лютага 1957 года па чэрвень 1962 года на Рыжскім вагонабудаўнічым заводзе (РВЗ) для чыгунак СССР. Завадское абазначэнне&nbsp;—62-11. З'яўляецца першай мадэллю з электрацягнікоў новага сямейства (ЭР).

Завадскія абазначэнні вагонаў:
* маторны прамежкавы вагон (Мп) - мадэль 62-12;
* прычапны галаўны вагон (Пг) – мадэль 62-13;
* прычапны прамежкавы вагон (Пп) - мадэль 62-14.

## Гісторыя электрацягніка 
Параўнальна невысокае паскарэнне ў час разгону цягніка (0,45 м/с²), невысокая канструкцыйная скорасць (85 км у гадзіну) СР3 ўжо к сярэдзіне 1950-х гадоў пачалі стрымліваць рост сярэднетэхнічных скарасцей прыгараднага злучэння. Секцыі серыі СН хоць і мелі больш высокую канструкцыйную хуткасць (130 км у гадзіну) і цягавыя электрарухавікі магутнасцю 200 кВт, але з-за адносна нізкай адносіны счапной вагі к поўнай вазе цягніка (суадносіна маторных вагонаў к прычапным складала 1:2) не маглі значна павялічыць хуткасці руху, асабліва на кароткіх перагонах.

Катэгорыя:Электрацягнікі СССР
Аляксей Міхайлавіч Лявіцкі

**Аляксе́й Міха́йлавіч Ляві́цкі** (, сяло Бараціна  — , г. ) — дзеяч УКП(б), в. а. 2-га сакратара ЦК КП(б) Беларусі. Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 1-га склікання.
Уваходзіў у склад асобай тройкі НКУС СССР.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1904 годзе ў вёсцы Бараціна Тульскай губерні ў сям’і чыноўніка.

Член партыі бальшавікоў з 1920 года. У 1919—1921 гадах чырвонармеец Камуністычнага палка РСЧА.

У 1921—1922 гадах — інструктар, загадчык аддзела Бялёўскага павкама РКП(б) Тульскай губерні, інфарматар Тульскага губкама РКП(б). У 1922—1924 гадах — інструктар, загадчык аддзела павкама, сакратар Епіфаньскага райбюро РКП(б). У 1925—1928 гадах — упаўнаважаны павпрафбюро, загадчык аддзела райкама УКП(б), старшыня райвыканкама у г. Сярэбраныя Пруды Маскоўскай губерні. Пасля старшыня райвыканкама у Дубне Тульскай вобласці.
У 1928—1930 гадах — загадчык аддзела сялсельсаюза, інструктар акрвыканкама, намеснік начальніка Тульскага акружнога зямельнага аддзела. У 1930—1933 гадах сакратар райкама УКП(б) у г. Чэрнь Маскоўскай вобласці. У 1933—1937 гадах — сакратар райкама УКП(б) у г. Сасава Разанскай вобласці.

З 11 жніўня 1937 года па 30 сакавіка 1938 года — в. а. другога сакратара ЦК КП(б) Беларусі, з 31 студзеня 1938 года па 15 мая 1940 года — член ЦК і Бюро ЦК КП(б) Беларусі. Гэты перыяд адзначаны уваходжаннем у склад асобай тройкі, створанай па загаду НКУС СССР ад 30 ліпеня 1937 года № 00447 і актыўным удзелам у сталінскіх рэпрэсіях.

У 1938—1941 гадах — студэнт Сельгасакадэміі імя Ціміразева.

У 1941—1946 гадах — камісар Горкаўскага танкавага вучылішча, начальнік палітаддзела 15-й танкавай брыгады 5-й гвардзейскай танкавай арміі.

У 1946—1950 гадах — старшыня Лухавіцкага райвыканкама Маскоўскай вобласці. У 1950—1953 гадах = начальнік Маскоўскага аблупраўлення сельскай гаспадаркі. У 1953—1956 гадах = начальнік Маскоўскага аблупраўлення сельскай гаспадаркі і нарыхтовак Міністэрства сельскай гаспадаркі. У 1957—1964 гадах = у апараце Эканамічнай камісіі Савета нацыянальнасцяў Вярхоўнага Савета СССР.

## Узнагароды 
* Ордэн «Знак Пашаны», 15.12.1943 г.
* Ордэн Айчыннай вайны II ступені, 16.01.1944 г.
* Ордэн Чырвонага Сцяга, 19 ліпеня 1944 г.

## Спасылкі 
* Лявіцкі Аляксей Міхайлавіч // Сайт Istmat.info 
* Лявіцкі Аляксей Міхайлавіч // Даведнік па гісторыі Камуністычнай партыі і Савецкага Саюза 1898—1991

Катэгорыя:Другія сакратары ЦК КПБ
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 1-га склікання
Катэгорыя:Члены бюро ЦК КПБ
Катэгорыя:Дэпутаты Савета Нацыянальнасцей Вярхоўнага Савета СССР ад Беларускай ССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Тульскай вобласці
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 1-га склікання
Сцяпонас Кайрыс

**Сцяпонас Кайрыс** (;  — , Бруклін) — літоўскі інжынер, палітык-сацыял-дэмакрат, дэпутат Думы ІІ склікання Расійскай імперыі, адзін з падпісантаў акту аб незалежнасці Літвы ад 1918 года, віцэ-спікер Сейма Літоўскай Рэспублікі. Муж беларускай паэтэсы А.Пашкевіч.

## Біяграфія 
Скончыў Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны тэхналагічны інстытут, пазней працаваў на чыгунках у раёне Самары і Курска. Пасля вяртання ў Літву ў 1912 годзе працаваў над вадаправодамі і гарадской каналізацыяй ў Вільні. З 1923 года вучыўся ў Каўнаскім універсітэце Вітаўта Вялікага — у 1940 годзе атрымаў ступень доктара інжынерыі.

З маладых гадоў займаўся палітыкай: у 1900 годзе ўступіў у Сацыял-дэмакратычную партыю Літвы, быў абраны ў склад яе цэнтральнага камітэта. У 1905 годзе прыняў удзел у абмеркаваннях віленскага сейма як член яго прэзідыума.

16 лютага 1918 разам з дзевятнаццаццю іншымі членамі савета падпісаў акт аб незалежнасці Літвы.

У 1920 годзе абраны ў Сейм Літвы, пазней быў дэпутатам соймаў I, II і III кадэнцыі (1922—1923, 1923—1926, 1926—1927). Пасля ваеннага перавароту 17 снежня 1926 года знаходзіўся ў апазіцыі супраць рэжыму Смятоны.

У 1943 годзе стаў правадыром Вярхоўнага камітэта вызвалення Літвы (Vyriausiasis Lietuvos išlaisvinimo komitetas, VLIK). У 1945 годзе эміграваў спачатку ў Германіі, затым у ЗША.

Пасля атрымання Літвой незалежнасці ў 1991 годзе перапахаваны на Пятрашунскіх могілках у Каўнасе.

## Спасылкі
Уладзімір Дзмітрыевіч Патапейка

**Уладзі́мір Дзмі́трыевіч Патапе́йка** (, в. Гарожа, Магілёўская губерня — , Саратаў) — дзеяч УКП(б), 3-ы сакратар ЦК КП(б) Беларусі. Уваходзіў у склад асобай тройкі НКУС СССР.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1907 годзе ў вёсцы Гарожа Магілёўскай губерні Цяпер гэта  Беларусі. У 1925 годзе ўступіў у УКП(б).

1934—1935 адказны інструктар ЦК КП(б) Беларусі.
У 1935 годзе — сакратар камітэта КП(б) Беларусі Гомельскага механічнага шклозавода.
З чэрвеня 1937 года сакратар Жыткавіцкага раённага камітэта КП(б) Беларусі.
З 20 чэрвеня па 25 кастрычніка 1937 года 3-і сакратар і член Бюро ЦК КП(б) Беларусі. Гэты перыяд адзначаны ўваходжаннем у склад асобай тройкі, створанай па загаду НКУС СССР ад 30 ліпеня 1937 года № 00447 і актыўным удзелам у сталінскіх рэпрэсіях.

З кастрычніка 1937 па жнівень 1938 года начальнік Упраўлення па справах мастацтваў пры СНК Беларускай ССР.

## Завяршальны этап 
Арыштаваны 11 жніўня 1938 года. Лячыўся ў магілёўскай псіхіятрычнай бальніцы. Асуджаны 29 мая 1940 года ВКВС СССР па арт. 69, 24, 70 КК БССР (шкодніцтва, тэрор) да 15-ці гадоў пазбаўлення волі ў ППЛ і 5-ці гадоў паражэння ў правах. Адбываў пакаранне ў Саратаўскай турме № 12, дзе памёр 14 снежня 1941 года.

Рэабілітаваны 25 снежня 1954 года ВКВС СССР.

## Спасылкі 
* Потапейко Владимир Дмитриевич // Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898—1991

Катэгорыя:Трэція сакратары ЦК КП(б)Б
Катэгорыя:Члены бюро ЦК КПБ
Воданапорная вежа (Мінск)

**Воданапо́рная ве́жа ў Мі́нску** месціцца ў прадмесці Грушаўка па вуліцы Аўтадораўская, 3. Частка комплексу будынкаў чыгуначнай бальніцы. Гісторыка-культурная каштоўнасць рэгіянальнага значэння.

## Гісторыя 
Пабудаваная ў 1910 годзе. Забяспечвала вадой бальнічныя карпусы чыгуначнай бальніцы, паравознае дэпо і станцыю. Калісьці ў верхняй частцы вежы размяшчаліся два жалезныя бакі, напоўненыя вадой. Кожны бак умяшчаў 80 тон вады. Воданапорная вежа — унікальны помнік архітэктуры горада, адзінае інжынернае збудаванне такога тыпу, захаванае да нашых дзён.

## Архітэктура 
Трох’ярусная, васьмігранная ў плане цагляная воданапорная вежа не атынкаваная. Першы невысокі ярус — аснова вежы, шырокія грані другога яруса расчлянёны вялікімі арачнымі нішамі, 3-і ярус глухі. У аздабленні выкарыстаны нішы, пілястры, арнаментальныя паясы. Асобныя дэталі маюць стылізаваныя формы сярэдневяковага абарончага дойлідства: машыкулі, вокны-байніцы і інш.

## Літаратура 
* 
*  С. 51—52

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мінска
Катэгорыя:Славутасці Мінска
Катэгорыя:Аўтадораўская вуліца (Мінск)
Катэгорыя:Збудаванні Мінска ў стылі эклектыкі
Катэгорыя:Воданапорныя вежы Беларусі
Phigalia pilosaria

***Phigalia pilosaria*** — гэта матылёк сямейства Пядзенікаў. Ён сустракаецца ад Еўропы і Анатоліі да Каўказа.

## Апісанне 
Размах крылаў складае 35-40 мм для самцоў. Самкі бяскрылыя. Лёт імага са студзеня па красавік. Існуе адно пакаленне ў год.

Вусені харчуюцца на розных лісцяных дрэвах, у тым ліку на *дубах*.

## Спасылкі 
* Phigalia pilosaria at Lepidoptera of Belgium
* Сайт ukmoths

Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Катэгорыя:Пядзенікі
Жвялгайціс

**Жвялгайціс** (, ; літаральна: *які глядзіць вакол*) ― літоўскі князь, які загінуў у 1205 годзе. З’яўляецца самым першым літоўскім князем, чыё імя на дадзены момант вядома з вартых даверу крыніц. Апісанне яго ваеннага паходу і смерці даецца ў «хроніцы» за аўтарствам Генрыха Латвійскага, нямецкага летапісца, які складаў свае творы ў пачатку XIII стагоддзя. У іх  распавядаецца пра гісторыю Латвіі ў перыяд з 1186 па 1227 гады. Жвялгайціс апісваецца як «багаты і магутны» кіраўнік, аднак разам з тым, ён не з’яўляўся вярхоўным князем, а толькі ўзначальваў войска гэтага больш магутнага князя.

У 1205 годзе Жвялгайціс павёў за сабой некалькі тысячаў коннікаў з Літвы на поўнач, па шляху праз Рыгу, каб напасці на землі Эстоніі і разрабаваць іх. Вяртаючыся з Эстоніі ў сярэдзіне зімы, з ваеннай здабычай і эстонскімі рабамі, яго войска было заспета знянацку і патрапіла ў засаду падчас пераходу праз гурбы, якія даходзілі воінам па пояс. На іх напаў атрад, які складаўся з лівонскіх і нямецкіх жыхароў Рыгі, якія знаходзіліся пад камандаваннем , кіраўніка земгалаў. Сам Віестартс не прымаў непасрэднага ўдзелу ў бітве, а толькі каардынаваў атакі, седзячы ў санях. Жвялгайціс загінуў ад дзіды, кінутай немцам па імяні Тэадор Шылінг. 1 200 літоўскіх воінаў загінулі. Эстонскія рабы былі забітыя разам з імі, у адплату за «мінулыя злачынствы» супраць лівонцаў. У Літве многія смуткавалі па Жвялгайцісу. Крыніцы таксама кажуць, што пяцьдзесят жонак літоўскіх воінаў скончылі жыццё самагубствам ад гора, у надзеі хутчэй апынуцца каля сваіх забітых мужоў.

## Літаратура 
* (літ.)&nbsp; 
* 

Катэгорыя:Загінулі ў баі
Катэгорыя:Князі літоўскія
Варута

**Варута** — летапісны «горад» (умацаванне, крэпасць) аднойчы згаданы Галіцка-Валынскім летапісам, яго пэўная лакалізацыя дыскусійная і ёсць мноства гіпотэз наконт гэтага. Нягледзячы на такую нявызначанасць, канцэпцыя Варуты як сталіцы Міндоўга ў XIII стагоддзі даволі папулярная ў Літве.

## Гістарыяграфія 
У «горадзе» Варуце аднойчы ў 1251 годзе абараняўся Міндоўг падчас вайны са сваімі пляменнікамі Таўцівілам і  і жамойцкім князем Вікінтам. Звесткі пра гэта дае Галіцка-Валынскім летапіс у адзінай згадцы. Рэзідэнцыя Міндоўга (*curia nostra* — «двор наш») згадваецца яшчэ двойчы ў крыніцах, але ні імя гэтага «двара» (замка), ні яго месцазнаходжанне невядомы. Не ясна датычаць гэтыя згадкі аднаго месца ці некалькіх.

Аднак, некаторыя гісторыкі ў XIX і XX стагоддзях называлі «горад» «першай сталіцай Літвы» і спрабавалі вызначыць яго месцазнаходжанне. Агулам выказана не менш за шаснаццаць версій лакалізацыі Варуты. Імаверней за ўсё, горад размяшчаўся ў памежжа Літвы і Лівоніі.

У пачатку XXI стагоддзя гісторыкі праяўляюць павышаную цікавасць да версіі пра лакалізацыю Варуты на Шеймінішкельскім гарадзішчы ў  (такую версію прапанаваў і трымаецца яе Томас Баранаўскас).

Іншыя даследчыкі сцвярджаюць, што Варута — не «горад», а няслушнае тлумачэнне слова, якое значыць «*капітал*». На думку Казімераса Бугі, слова «*варут*» значыць проста «*замак*».

## Спіс магчымых месцаў 
, адна з гіпатэтычных лакалізацыі Варуты]]
 на захадзе Беларусі, таксама магчымая лакалізацыя Варуты]]
Лакалізацыі, прапанаваныя рознымі гісторыкамі ў розны час:
# Бярзгайняй у , па версіі Пятра Тарасенкі
# Бутейкяй у , па версіі Казіміраса Жэбрыса
# Гарадзішча каля Навагрудка, па версіі Тэадора Нарбута
# Гальшаны, па версіі Аляксандра Краўцэвіча
# Кярнаве, па версіі па Фрыдэрыка Папее
# Карэліх побач Навагрудка, па версіі Мікалая Ермаловіча
# Лішкява, па версіі па Джонас Тотарайціса
# Мядзінінкай, па версіі па Эвалдаса Гечыаўскаса
# Рочышке ў Расяйнейскім раёне, па версіі 
# Шеймінішкельскае гарадзішча ў Анікшчайскім раёне, па версіі Эдуардаса Вальтэрыса
# Утурай у Расейнскім раёне, па версіі 
# Варняны ў Гродзенскай вобласці Беларусі, па версіі Юліўша Латкоўскага
# Вільнюс, па версіі Ромаса Батуры
# Раён Даўгай-Варэна, па версіі Генрыка Лаўмянскага
# Раён Медвегаліс-Варней, па версіі Антанаса Сцепанайціса

## Крыніцы 
Катэгорыя:Дыскусія вакол спадчыны Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Замкі Літвы
Катэгорыя:Колішнія гарады Еўропы
Катэгорыя:Гарадзішчы Літвы